open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Разбурэнне дамбы

**Разбурэнне дамбы (плаціны)** або **прарыў дамбы**&nbsp;— катастрафічны тып структурнага разбурэння, які характарызуецца раптоўным, хуткім і некантралюемым выкідам затрыманай вады ці імавернасцю такога некантралюемага выкіду. У перыяд з 2000 па 2009 гады ва ўсім свеце адбылося больш за 200 прыкметных правалаў плацін.

Згодна з міжнародным гуманітарным правам, дамбы лічацца «аб’ектамі, якія змяшчаюць небяспечныя сілы» з-за вялізнага ўздзеяння магчымага разбурэння на грамадзянскае насельніцтва і навакольнае асяроддзе. Аварыі на плацінах здараюцца адносна рэдка, але могуць прывесці да вялізнай шкоды і гібелі людзей, калі яны адбываюцца. У 1975 годзе  і іншых плацін у правінцыі Хэнань, што ў Кітаі, прывяла да большай колькасці ахвяр, чым любая іншая аварыя плаціны ў гісторыі. Катастрофа забрала жыцці прыкладна 171 000 чалавек, а 11 мільёнаў чалавек страцілі свае дамы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Тэхнагенныя катастрофы
Катэгорыя:Паводкі
Studia Białorutenistyczne

**«Studia Białorutenistyczne»** (*Беларусазнаўчыя даследаванні*) — навуковы штогоднік, які выдаецца Люблінскім універсітэтам імя Марыі Кюры-Складоўскай. Галоўны рэдактар — літаратуразнавец Сяргей Кавалёў, рэдактар Міхал Саевіч.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Навукова-метадычныя часопісы
Катэгорыя:Часопісы Польшчы
Катэгорыя:Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры
Катэгорыя:Беларусазнаўства
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Людміла Сяргееўна Іванова

**Людміла Сяргееўна Іванова** (нар. , Мінск) — беларускі гісторык-медыявіст, архівіст, палеограф. Спецыяліст па гісторыі рэфармацыйнага руху ў Беларусі (другая палова XVI — першая палова XVII стагоддзяў). Кандыдат гістарычных навук (2008).

## Біяграфія 
Нарадзілася 23 ліпеня 1947 года ў Мінску. Скончыла ў 1971 годзе гістарычны факультэт БДУ.

У 1969—1975 гадах навуковы рэдактар выдавецтва «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя». У 1976—2007 гадах навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Беларусі XIII—XVIII стагоддзяў Інстытута гісторыі АН БССР. З 2007 года вядучы палеограф, галоўны архівіст, вядучы навуковы супрацоўнік аддзела старажытных актаў Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: гісторыя Рэфармацыі, царкоўна-рэлігійныя уніі, міжканфесійныя адносіны, культурныя працэсы, кнігадрукаванне і
міжнародныя культурныя сувязі Вялікага Княства Літоўскага ў XVI—XVII стагоддзях, картаграфаванне кальвінісцкіх збораў Вялікага Княства Літоўскага, актавыя кнігі XVII стагоддзя.

## Бібліяграфія 
* Еўрапейскае аблічча і рэгіянальныя асаблівасці рэфармацыі на Беларусі (другая пал. XVI — сяр. XVII ст.). Мінск, 1998.
;Удзел у калектыўных працах
* Гістарычны атлас Беларусі. Мінск, 2020.
* Евангельскія хрысціяне ў Беларусі: пяць стагоддзяў гісторыі (1517—2017 гг.). Мінск, 2019.
* Рэлігійнае жыццё ў Вялікім Княстве Літоўскім і Каралеўстве Польскім у XVI—XVIII стагоддзях: у коле мясцовых спраў і праблем: зборнік навуковых артыкулаў. Мінск, 2019.
* Мікалай Радзівіл Чорны (1515—1565 гг.): палітык, дыпламат, мецэнат: зборнік навуковых прац [да 500-годдзя Мікалая Радзівіла Чорнага]: матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі, Нясвіж, 28-29 мая 2015 г. Нясвіж, 2016 (Studia Nesvisiensia).
* Вялікі гістарычны атлас Беларусі: у 4 т. Т. 2. Мінск, 2013; 2018; 2020.
* Гісторыя Беларусі: у 6 т. Т. 2: Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. Мінск, 2008; Т. 3: Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII стст.). Мінск, 2007.
* Гістарычны атлас Беларусі. Варшава: Мінск, 2008.
* Нарысы гісторыі Беларусі: у 2 ч. Ч. 1. Мінск, 1994.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Архівісты Беларусі
Катэгорыя:Палеографы
Катэгорыя:Медыявісты
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Калумбус

**Каламбус**, **Калумбус** () — лацінізаваны варыянт італьянскага прозвішча *Colombo*, вядомым носьбітам якога быў Хрыстафор Калумб ().

## Гарады ЗША 
* Калумбус — сталіца штата Агая.
* Калумбус — горад у штаце Джорджыя.
* Калумбус — горад у штаце Індыяна.
* Калумбус (Тэхас)

## Асобы 
* Крыс Каламбус (нар. 1958) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.

## Спорт 
* «Каламбус Блю Джэкетс» — прафесійны хакейный клуб НХЛ з горада Калумбус, штата Агая.

## Гл. таксама 
* Калумбія (значэнні)
Калумбус (Джорджыя)

**Калумбус** () — горад у штаце Джорджыя, ЗША.

Аб’яднаны горад-акруга, размешчаны на заходняй мяжы штата. Ляжыць на рацэ Чатахучы прама насупраць горада Фенікс, штат Алабама. З’яўляецца цэнтрам акругі Маскогі, з якой ён афіцыйна аб’яднаўся ў 1970 годзе.

Гэта другі па велічыні горад штата (пасля Атланты). Знаходзіцца за 100 міль (160 км) на паўднёвы захад ад Атланты.

У горадзе размешчаны музеі і турыстычныя аб’екты, у тым ліку Нацыянальны музей пяхоты, прысвечаны пяхотным падраздзяленням арміі ЗША. Тут ёсць самая доўгая ў свеце гарадская траса для рафтынгу, пабудаваная на рацэ Чатахучы.

У горадзе размяшчаецца кампус Калумбускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Джорджыі
Дзяржаўны ўніверсітэт Джорджыі

**Дзяржаўны ўніверсітэт Джорджыі** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў ЗША са статусам даследчага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Атланта, штат Джорджыя.

Заснаваны ў 1913 годзе, гэта адзін з чатырох даследчых універсітэтаў штата. Гэта таксама найбуйнейшая ВНУ штата па колькасці абітурыентаў, уваходзіць у топ-10 у ЗША па колькасці студэнтаў з разнастайным складам.

Універсітэт з’яўляецца самай шматпрофільнай дзяржаўнай ВНУ ў штаце, якая прапануе больш за 250 адукацыйных праграм па больш чым 100 абласцях навучання ў 10 акадэмічных каледжах і школах.

У ВНУ ёсць дзве бібліятэкі, якія разам утрымліваюць больш за 13 мільёнаў выданняў і служаць федэральнымі дэпазітарыямі дакументаў.

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Джорджыя

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Джорджыі
Катэгорыя:Атланта
Калумбускі дзяржаўны ўніверсітэт

**Калумбускі дзяржаўны ўніверсітэт** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў ЗША са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Калумбус, штат Джорджыя.

## Гісторыя 
Універсітэт спачатку называўся Калумбускім каледжам, калі ён быў адкрыты як малодшы каледж на панчошнай фабрыцы ў 1958 годзе. У каледжы працавалі 15 выкладчыкаў і супрацоўнікаў, і амаль 300 студэнтаў наведвалі яго курсы ў першы год.

У 1963 годзе каледж пераехаў у цэнтр горада, пабудаваўшы кампус з сучаснай архітэктурай на месцы, дзе раней была малочна-таварная ферма. Установа атрымала чатырохгадовы статус у 1965 годзе з адкрыццём праграм падрыхтоўкі бакалаўраў і магістраў. У 1970 годзе адбыўся першы чатырохгадовы выпуск.

У 1996 годзе ўстанова была перайменавана ў Калумбускі дзяржаўны ўніверсітэт у рамках праграмы рэструктурызацыі чатырохгадовых навучальных устаноў у сістэме ўніверсітэтаў штата.

Цяпер установа прапануе праграмы бакалаўрыяту і магістратуры па больш чым 90 спецыяльнасцям і спецыялізацыям.

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Джорджыя

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Джорджыі
Катэгорыя:Калумбус (Джорджыя)
Дзяржаўны ўніверсітэт Олбані

**Дзяржаўны ўніверсітэт Олбані** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў ЗША са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Олбані, штат Джорджыя.

Гэта гістарычна "чорны" ўніверсітэт, дзе навучаюцца пераважна афраамерыканцы.

## Структура 
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж прафесійных студый
* Каледж аховы здароўя
* Цэнтр дыстанцыйнага навучання

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Джорджыя

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Джорджыі
Ватра (грамадскае аб’яднанне)

**Беларускае грамадскае аб’яднанне ўкраінцаў «Ватра»** — грамадскае аб’яднанне ўкраінцаў у Беларусі. Сядзіба размешчана па вуліцы Старавіленскай, 51 у Мінску. Старшыня — Уладзіслаў Мікалаевіч Кадзіра.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Арганізацыі ўкраінцаў Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі Мінска
Катэгорыя:1991 год у Мінску
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1991 годзе
Таццяна Пятроўна Казакова

**Таццяна Пятроўна Казакова** (нар. , Клімавіцкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі філолаг, гісторык літаратуры. Спецыяліст па дзейнасці Рыгора Цамблака ў Вялікім Княстве Літоўскім і яго творчай спадчыне. Кандыдат філалагічных навук, дацэнт.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1958 годзе. Працавала на філалагічным факультэце БДУ: загадчыца, дацэнт кафедры гісторыі беларускай літаратуры.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: хрысціянская духоўная спадчына ў беларускай літаратуры Сярэдневякоўя, паэтыка старажытнай беларускай літаратуры, праблемы параўнальна-гістарычнага літаратуразнаўства.

## Бібліяграфія 
* Грыгорый Цамблак: царкоўны дзеяч і пісьменнік. Мінск, 2008.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Філолагі СССР
Катэгорыя:Філолагі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі літаратуры
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Учэчы Сандэй

**Учэчы Сандэй** (нар. , Порт-Харкорт, Нігерыя) — нігерыйская футбалістка, нападаючы. Выступала за зборную Нігерыі.

## Клубная кар’ера 
Удзельнічала з чэмпіянаце свету за Нігерыю ў 2011 годзе, таксама прымала ўдзел у чэмпіянаце свету да 20 гадоў у 2010 і 2014 гадах. Гуляла за «Рыверз Энджэлз» у сваёй роднай краіне Нігерыі, «Нойнкірх» у Швейцарыі, «Мінск» у Беларусі, «Інчхон Даекё» ў Паўднёвай Карэі. У верасні 2019 года з датскім «Норшэланам».

У 2015 годзе калі гуляла за «Мінск», правяла чатыры матчы ў Лізе чэмпіёнаў, у якіх забіла 7 галоў.

## Дасягненні 
*   Чэмпіёнка Беларусі: 2015
*  Уладальніца Кубка Беларусі: 2015
*  Уладальніца Суперкубка Беларусі: 2019

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Нігерыі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Рыверз Энджэлз
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Норшэлан
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Нойнкірх
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Нодзіма Стэла Канагава Сагаміхара
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Аташэхір Беледыеспор
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Нігерыі па футболе
Катэгорыя:Футбалісткі на чэмпіянаце свету 2011
Юрый Леанідавіч Казакоў

**Юрый Леанідавіч Казакоў** (нар. , г. п. Шуміліна, Віцебская вобласць) — беларускі гісторык. Спецыяліст па пытаннях канфесійнай гісторыі Беларусі XV—XVII стагоддзяў. Кандыдат гістарычных навук (1978), дацэнт (1982).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 27 ліпеня 1950 года ў г. п. Шуміліна Віцебскай вобласці.

Скончыў у 1972 годзе гістарычны факультэт БДУ, у 1975 годзе — аспірантуру БДУ.

З 1975 года працуе на гістарычным факультэце БДУ: выкладчык, дацэнт кафедры гісторыі Беларусі; загадчык кафедры гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў; намеснік дэкана гістарычнага факультэта; дацэнт кафедры гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў.

## Узнагароды 
Выдатнік адукацыі (2000).

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: рэлігійныя працэсы і іх уплыў на стан беларускага грамадства ў канцы XVI — першай палове XVII стагоддзяў, грамадская думка і культура XVI—XVIII стагоддзяў, шляхта Вялікага Княства Літоўскага ў XVI—XVII стагоддзях, гісторыя Беларусі другой паловы XX стагоддзя.

## Бібліяграфія 
; Удзел у калектыўных працах:
* Мястэчкі ва ўладаннях каталіцкай царквы на тэрыторыі Беларусі ў сярэдзіне XVII—XVIII ст.: сацыяльна-эканамічнае развіццё. Мінск, 2021.
* Гісторыя Беларусі: дапаможнік. У 4 ч. Ч. 1: Ад старажытнасці да сярэдзіны XVI ст. Мінск, 2018.
* Становление и развитие белорусской государственности. Минск, 2011.
* Гісторыя Беларусі і сусветная цывілізацыя: дапаможнік. Мінск, 2008.
* Імёны ў гісторыі. Мінск, 1993.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Лаганскі раён

**Лаганскі раён** (, ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэспублікі Калмыкія Расійскай Федэрацыі, у межах якой утвораны муніцыпальны раён Лаганскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне. Адміністрацыйны цэнтр — горад Лагань.

Насельніцтва —  (2019 г.).

## Геаграфія 
Раён размешчаны на паўднёвым усходзе Рэспублікі Калмыкія на Прыкаспійскай нізіне ля ўзбярэжжа Каспійскага мора. Характэрнай асаблівасцю рэльефу раёна з’яўляюцца Бэраўскія бугры. На поўдні раён мяжуе з Рэспублікай Дагестан, на захадзе — з Чорназямельскім раёнам, на поўначы — з Астраханскай вобласцю, на ўсходзе абмываецца Каспійскім морам. Працягласць марскога ўзбярэжжа, прылеглага да тэрыторыі раёна, складае 130 км. Па мяжы з Чорназямельскім раёнам праходзіць чыгунка Астрахань — Кізляр. Плошча тэрыторыі раёна — 4685 км². Адлегласць ад раённага цэнтра да г. Эліста — 310 км.

### Клімат 
Тэрыторыя Лаганскага раёна дзякуючы свайму геаграфічнаму становішчу атрымлівае шмат сонечнай радыяцыі. Колькасць сумарнай сонечнай энергіі вагаецца ад 115 ккал/см² да 120 ккал/см². Працягласць сонечнага ззяння тут складае 2180—2250 гадзін у год.

Тэмпература паветра мае рэзка выражаны гадавы ход. Амплітуда абсалютных тэмператур паветра на працягу года складае 80—90&nbsp;°C. Максімальная тэмпература ліпеня — +42&nbsp;°C, мінімальная тэмпература студзеня — мінус 34—36&nbsp;°C, сярэдняя тэмпература студзеня — мінус 5—8&nbsp;°C, сярэдняя тэмпература ліпеня — +23—26&nbsp;°C. Вегетацыйны перыяд з тэмпературай вышэй за 10&nbsp;°C працягваецца ад 180 да 213 дзён. Колькасць ападкаў вагаецца ад 300 да 400 мм. Адносная вільготнасць паветра мае ярка выражаны гадавы ход. Найменшыя значэнні адзначаюцца ў ліпені — 45—50 %, мінімальныя (у асобныя дні) могуць быць 20 % і ніжэй.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Калмыкіі
Сенненска-Аршанская партызанская зона

**Сенненска-Аршанская партызанская зона** — тэрыторыя на поўдні Віцебскай вобласці ў міжрэччы Заходняй Дзвіны, Дняпра, Улы, Лукомкі, Бабра, якую кантралявалі партызаны ў Вялікую Айчынную вайну. Склалася да жніўня 1942 года, уключала 70% Аршанскага, Сенненскага, Багушэўскага і Талачынскага раёнаў, якія абаранялі 13 партызанскіх брыгад, каля 12 тысяч партызан: імя А. Ф. Данукалава, Багушэўская, 1-я і 2-я імя К. С. Заслонава, «Граза», М. П. Гудкова, 1-я і 16-я Смаленскія, Сенненская, 1-я Беларуская і 2-я Беларуская імя П. К. Панамарэнкі, Лёзненская, таксама групы закінутыя з Вялікай зямлі. Да верасня 1943 года зона займала каля 1500 км². Кіраўніцтва абаронай і ўнутранным жыццём зоны ажыццяўлялі Беларускі штаб партызанскага руху, Віцебскі падпольны абкам КП(б)Б, Сенненскія, Аршанскія, Багушэўскія, Талачынскія, Дубровенскія падпольныя райкамы КП(б)Б і ЛКСМБ. Выдаваліся падпольныя раённыя газеты. Партызанскія фарміраванні зоны ўзаемадзейнічалі з падпольшчыкамі Оршы, Віцебска, пасёлка Асінторф і іншымі. У перыяды барацьбы з карнікамі на дапамогу партызанам зоны прыходзілі партызанскія фарміраванні Магілёўшчыны. Гітлераўцы неаднаразова спрабавалі ліквідаваць зону, правялі карныя аперацыі ў жніўні 1942 года «Грыф», «Сава», «Рысь», у верасні-кастрычніку «Карлсбад», у верасні-кастрычніку 1943 года «Паляванне на зайцоў», «Паляванне на качак», вясной—летам 1944 — «Прагулка на сёмуху». У пачатку 1944 года ў час карнай аперацыі «Баклан» гітлераўцам удалося значна пацясніць партызан, але пачатак Беларускай аперацыі перашкодзіў выкарыстаць гэтую перавагу.

У памяць аб баявых дзеяннях партызанскіх фарміраванняў, якія абаранялі зону, пастаўлены помнікі ў месцах іх базіравання, на брацкіх магілах партызан.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Партызанскія зоны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1943 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Віцебскай вобласці
Вільма Фэрбэнк

**Вільма Фэрбэнк** (нар. Кэнан; , , нар. 1909, Кембрыдж, штат Масачусэтс, ЗША) — амерыканская мастацтвазнаўца, якая вывучала кітайскае мастацтва і архітэктуру. Яе муж  — адзін з буйнейшых амерыканскіх сінолагаў.

## Біяграфія 
Вільма Дэніа Кэнан нарадзілася ў Кембрыджы, штат Масачусэтс, ЗША, старэйшай з пяці дзяцей. Бацька, вядомы амерыканскі фізіёлаг , служыў старшынёй кафедры фізіялогіі ў Гарвардскім універсітэце на працягу трыццаці шасці гадоў у пачатку дваццатага стагоддзя. У яе ёсць старэйшы брат, піянер пластычнай пасляапёкавай хірургіі , і тры малодшыя сястры; 

У 1931 годзе Вільма скончыла факультэт гісторыі мастацтва Рэдкліфскага каледжа Гарвардскага ўніверсітэта. У 1932 годзе яна адна паехала ў Пекін, каб выйсці замуж за .

У Кітаі Вільма і Джон сталі добрымі сябрамі з сужэнцамі-архітэктарамі  і Лінь Хуэйінь. У 1936 годзе Вільма вярнулася ў свой родны горад Кембрыдж. Восенню 1941 года, калі Фэрбэнк быў прызваны ўрадам ЗША, пара адправілася ў сталіцу Вашынгтон. Са студзеня 1942 года Вільма працавала дзяржаўным служачым у аддзеле адносін з Кітаем аддзела культурных адносін Дзяржаўнага дэпартамента ЗША. Нягледзячы на тое, што яе мужа адправілі ў Кітай падчас Другой сусветнай вайны, Вільма Фэрбэнк працягвала працаваць у Вашынгтоне да мая 1945 года, калі яе накіравалі ў Кітай у якасці саветніка па культуры ў пасольстве ЗША ў Кітаі, спачатку ў Чунцыне, а потым у Нанкіне. Калі праз два гады пара пакінула Кітай, яны ўсынавілі дзвюх дачок, Холі і Лору. Пасля вяртання ў Злучаныя Штаты Вільма працягвала даследаванні і пісала кнігі. Выдавецтва Універсітэта Пенсільваніі апублікавала яе біяграфію «Партнёры Лян і Лінь у вывучэнні архітэктурнага мінулага Кітая» («Liang and Lin Partners in Exploring China’s Architectural Past»). Скарочаная кітайская версія называлася «Душа кітайскай архітэктуры — Лян Сычэн і Лінь Хуэйінь вачыма пары замежных навукоўцаў»). У 1984 годзе выдавецтва Масачусецкага тэхналагічнага інстытута выпусціла пасмяротную працу Лян Сычэня «Выяўленчая гісторыя кітайскай архітэктуры» («A Pictorial History of Chinese Architecture»), для якой яна была членам рэдакцыйнай калегіі.

Мірна памерла у сваім доме ў Кембрыджы, штат Масачусэтс 4 красавіка 2002 года.

## Сям’я 
Муж — сінолаг 

## Літаратура 
* 《梁思成和林徽因─一对探索中国建筑的伴侣》（美）费慰梅著 曲莹璞 关超等译 中国文联出版公司 ISBN 7-5059-2674-8
* Liang and Lin : partners in exploring China’s architectural past; Wilma Fairbank ;University of Pennsylvania Press, 1994.
* America’s cultural experiment in China, 1942—1949 by Wilma Fairbank.
* Wilma Fairbank, 92, Historian of Chinese Art，WILLIAM H. HONAN，The New York Times，2002-04-13
* 中研院歷史語言研究所歷史文物陳列館 — 情比姊妹深──林徽因與費慰梅

Катэгорыя:Постаці Масачусетса
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Кітая
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы ЗША
Катэгорыя:Біёграфы
Галіпалі (фільм, 1981)

«**Галіпалі**» () — аўстралійская ваенная драма 1981 года рэжысёра Пітэра Уіра. Галоўныя ролі выканалі Мэл Гібсан і .

Фільм апавядае пра двух сяброў і іх службу ў аўстралійскай арміі падчас Першай сусветнай вайны. Маладыя людзі сутыкаюцца з жорсткасцю вайны, калі іх адпраўляюць у Турцыю, дзе яны ўдзельнічаюць у Галіпалійскай бітве, у прыватнасці ў , у якой удзельнічаў аўстралійскі і новазеландскі корпус ().

## Сюжэт 
Фільм складаецца з дзвюх частак.

У першай частцы паказана жыццё аўстралійскага грамадства ў пачатку XX стагоддзя, настроі, якія панавалі сярод людзей у Аўстраліі. Рэжысёр расказвае гісторыю знаёмства двух маладых людзей, паміж якімі ўзнікае сяброўства. Але ў свеце пачынаецца Першая сусветная вайна, і рамантычна настроеныя сябры запісваюцца добраахвотнікамі ў аўстралійскую армію. Іх адпраўляюць спачатку на падрыхтоўку ў навучальную школу ў Егіпце, а затым яны трапляюць на сапраўдную вайну ў складзе палка, які супрацьстаіць турэцкай арміі.

Другая частка фільма з’яўляецца хронікай дрэнна спланаванай злашчаснай бітвы пры Галіпалі, дзе часткі  пацярпелі паражэнне ад турэцкіх войскаў. Два сябры спачатку не ведаюць, што будуць удзельнічаць у бітве, але іх адпраўляюць у безнадзейную атаку на варожыя кулямёты.

## Акцёрскі склад 
* Мэл Гібсан — *Франк Дан*
*  — *Арчы Гамільтан*
* Гаралд Хопкінс — *Лес Мак-Кан*
* Хіт Харыс — *кладаўшчык*
* Біл Кер — *дзядзька Джэк*
* Роберт Граб — *Білі*
* Цім Мак-Кензі — *Барней*
* Стэн Грын — *сяржант Маджар*
* Чарлз Латхалу Юнупінгу — *Зак*
* Рон Грэм — *Уолес Гамільтан*
* Герда Нікалсан — *Роза Гамільтан*
* Дэвід Арг’ю — *Сноўі*
* Біл Хантэр — *маёр Бартан*
* Стыў Дод — *Білі Шэйкскін*

## Узнагароды 
Паводле рэсурса «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 11 узнагародамі і яшчэ 6 намінацыямі на кінапрэміі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы-драмы 1981 года
Катэгорыя:Фільмы Аўстраліі 1981 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Аўстраліі
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы Аўстраліі
Катэгорыя:Ваенныя фільмы Аўстраліі
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Аўстраліі
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы пра XX стагоддзе
Катэгорыя:Фільмы пра Першую сусветную вайну
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Аўстраліі
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Егіпце
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы на арабскай мове
Катэгорыя:Фільмы на французскай мове
Катэгорыя:Фільмы Пітэра Уіра
Катэгорыя:Фільмы кампаніі Paramount Pictures
Спіс універсітэтаў штата Місісіпі

У штаце Місісіпі (ЗША) дзейнічаюць дзяржаўныя і прыватныя ўніверсітэты.

## Дзяржаўныя 
* Алкорнскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Джэксанскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Дзяржаўны ўніверсітэт даліны Місісіпі
* Дзяржаўны ўніверсітэт Дэльты
* Місісіпскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Місісіпскі ўніверсітэт
* Місісіпскі ўніверсітэт для жанчын
* Паўднёва-Місісіпскі ўніверсітэт

## Прыватныя 
* Белхейвенскі ўніверсітэт
* Універсітэт Уільяма Кэры

Місісіпі
Спіс універсітэтаў штата Луізіяна

У штаце Луізіяна (ЗША) дзейнічаюць дзяржаўныя і прыватныя ўніверсітэты.

## Дзяржаўныя 
* Грамблінгскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Дзяржаўны ўніверсітэт імя Джона Мак-Ніза
* Дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Т. Нікалса
* Луізіянскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Луізіянскі дзяржаўны ўніверсітэт у Шрыўпарце
* Луізіянскі паўднёва-ўсходні ўніверсітэт
* Луізіянскі паўночна-заходні дзяржаўны ўніверсітэт
* Луізіянскі тэхналагічны ўніверсітэт
* Луізіянскі ўніверсітэт у Лафаеце
* Луізіянскі ўніверсітэт у Манро
* Новаарлеанскі ўніверсітэт
* Паўднёвы ўніверсітэт (Луізіяна)
* Паўднёвы ўніверсітэт у Новым Арлеане

## Прыватныя 
* Луізіянскі Ксавер’еўскі ўніверсітэт
* Луізіянскі хрысціянскі ўніверсітэт
* Новаарлеанскі ўніверсітэт імя Лаёлы
* Універсітэт Дыларда
* Універсітэт Святога Крыжа
* Універсітэт Тулейна
* Універсітэт Францысканскіх місіянераў Маці Божай

Луізіяна
Палявая вуліца (Мінск)

**Палявая вуліца** — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска. Перасякае вул. Маякоўскага ў раёне скрыжавання апошняй з Дзянісаўскай.

## Славутасці 
У непасрэднай блізкасці ад Палявой вуліцы знаходзяцца
* Рэканструяваны стадыён СШ №55 г. Мінска
* Адміністрацыя Ленінскага раёна 
* Будынак былога Яўрэйскага ўніверсітэта (цяпер філіял БДУ)
* Узбярэжжа р. Свіслач

## Спасылкі 
* Палявая вуліца на фотаздымках 2023 г.
* Палявая вуліца на АТО.ВУ
* Архітэктура Палявой вуліцы ў базе Photobuildings

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Завулак Якуба Коласа (Мінск)

**Завулак Якуба Коласа** — завулак у Савецкім раёне Мінска ў мікрараёне Камароўка. Названы ў гонар народнага паэта Беларусі Якуба Коласа. Ідзе ад вуліцы Якуба Коласа, перасякае Беламорскую вуліцу і ўпіраецца ў Цнянскую вуліцу.

## Цікавыя факты 
* Тэрыторыя Савецкага РУУС г. Мінска, абнесеная калючым дротам, знаходзіцца ў непасрэдным суседстве з тэрыторыяй дзіцячага сада № 181.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Завулак Я. Коласа на АТО.ВУ
* Завулак Я. Коласа на фотаграфіях 2023 г.

Катэгорыя:Завулкі Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)
Форт-Вэлі

**Форт-Вэлі** () — горад у штаце Джорджыя, ЗША.

Назва горада застаецца загадкай, бо ў ім ніколі не было крэпасці (). Гісторыкі лічаць, што назва была зменена ў выніку памылкі пры напісанні назвы пошты: лічыцца, што гэтая мясцовасць першапачаткова называлася Лісінай далінай ().

Заснаваны ў 1836 годзе, Форт-Вэлі быў зарэгістраваны як мястэчка ў 1854 годзе і як горад у 1907 годзе. У 1924 годзе ён быў прызначаны цэнтрам новастворанай акругі Піч.

У горадзе размяшчаецца кампус Дзяржаўнага ўніверсітэта Форт-Вэлі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Джорджыі
Марчэл Чалаку

**Іон-Марчэл Чалаку** (; нар. , Бузэў, Румынія) — румынскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Прэм’ер-міністр Румыніі з 15 чэрвеня 2023 года. Лідар Сацыял-дэмакратычнай партыі Румыніі (СДП).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і кадравага вайскоўца, камандзіра ў адстаўцы Іона Чалаку, лётчыка, узнагароджанага Ганаровым знакам Ваенна-паветраных сіл. Юрыст па адукацыі, выпускнік  (1995). У 2012 годзе атрымаў ступень магістра ў галіне кіравання дзяржаўнымі фінансамі ў .

Стаў удзельнічаць у палітычнай дзейнасці ў межах Фронту нацыянальнага выратавання, да якога далучыўся ў 1990 годзе. Потым быў членам FDSN, якая ператварылася ў Партыю сацыял-дэмакратыі Румыніі, перайменаваную ў 2001 годзе ў Сацыял-дэмакратычную партыю Румыніі. Займаў розныя пасады ў структурах PSD і яе маладзёжнай арганізацыі, у 2010 годзе стаў старшынёй партыі ў Бузэў, а ў 2015 годзе ўзначаліў яе структуры ў акрузе. У студзені 2018 года ён падаў у адстаўку ў знак салідарнасці з сыходзячым прэм’ер-міністрам Міхаем Тудосэ, пакінуўшы пасаду ў тым жа месяцы.

У маі 2019 года ён стаў новым старшынёй ніжняй палаты румынскага парламента, якую ён узначальваў да снежня 2020 года. З канца 2019 года таксама выконваў абавязкі старшыні PSD. Абраны новым лідарам гэтай партыі ў жніўні 2020 года. У тым жа годзе ўзначаленая ім PSD атрымала найбольшую колькасць месцаў у абедзвюх палатах парламента (аднак засталася ў апазіцыі). Яе лідар быў пераабраны ў Палату дэпутатаў. У лістападзе 2021 года, пасля заключэння кааліцыйнага пагаднення PSD з PNL і UDMR, Марчэл Чалаку вярнуўся на пасаду старшыні Палаты дэпутатаў.

12 чэрвеня 2023 года Нікалае Чукэ з Нацыянал-ліберальнай партыі падаў у адстаўку з пасады прэм’ер-міністра, выконваючы кааліцыйнае пагадненне, якое прадугледжвала яго замену прадстаўніком сацыял-дэмакратаў падчас бягучага парламенцкага тэрміну. Новым старшынёй урада быў прызначаны Марчэл Чалаку, які сышоў з пасады спікера ніжняй палаты парламента. 15 чэрвеня новы ўрад (сфарміраваны выключна PSD і PNL) быў зацверджаны парламентам. Кабінет міністраў лідара сацыял-дэмакратаў пачаў працаваць у той жа дзень пасля таго, як прэзідэнт Клаўс Яханіс падпісаў указ аб яго прызначэнні і прывёў да прысягі членаў урада.

## Сям’я 
Жанаты, мае сына. Валодае англійскай і французскай мовамі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Старшыні Палаты дэпутатаў Румыніі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Румыніі
Вуліца Ніколы Тэслы (Мінск)

**Вуліца Ніколы Тэслы** — вуліца ў мікрараёне Мінск-Свет Кастрычніцкага раёна Мінска на тэрыторыі старога аэрапорта. Названа ў гонар фізіка Ніколы Тэслы рашэннем Мінскага гарадскога Савет дэпутатаў ад 20 сакавіка 2019 года. Цягнецца праз увесь квартал ад Вірскай вуліцы да чыгуначнай станцыі Мінск-Паўднёвы.

## Славутасці 
* Козыраўскія могілкі
* Станцыя метро «Аэрадромная»

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вуліца Ніколы Тэслы на 2ГИС
* Вуліца Ніколы Тэслы ў архітэктурнай базе Рhotobuildings

Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Леаніда Левіна (Мінск)

**Вуліца Леаніда Левіна** — вуліца ў Кастрычніцкім раёне Мінска ў мікрараёне Мінск-Свет на тэрыторыі былога аэрапорта Мінск-1.

Названа ў гонар архітэктара Л. М. Левіна рашэннем Мінскага гарадскога Савет дэпутатаў ад 24 снежня 2020 года № 259 . Пачынаецца ад Брэсцкай вуліцы і ідзе да Плошчы Стары Аэрапорт.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вуліца Леаніда Левіна на Яндэкс Картах
* Вуліца Леаніда Левіна ў архітэктурнай базе Рhotobuildings

Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Плошча Стары Аэрапорт (Мінск)

**Плошча Стары Аэрапорт** — плошча ў мікрараёне Мінск-Свет Кастрычніцкага раёна Мінска. Названа ў гонар старога аэрапорта беларускай сталіцы рашэннем Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 24 сакавіка 2023 года №484.

## Славутасці 
* Будынак аэравакзала па вуліцы Чкалава, 38/1, узведзены ў 1946—1956 гадах, які з’яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю мясцовага значэння

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Плошча Стары Аэрапорт на Яндэкс Картах

Катэгорыя:Плошчы Мінска
Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Спіс універсітэтаў штата Фларыда

У штаце Фларыда (ЗША) дзейнічаюць дзяржаўныя і прыватныя ўніверсітэты свецкай і рэлігійнай скіраванасці.

## Дзяржаўныя 
* Заходне-Фларыдскі ўніверсітэт
* Паўднёва-Фларыдскі ўніверсітэт
* Паўночна-Фларыдскі ўніверсітэт
* Фларыдскі Атлантычны ўніверсітэт
* Фларыдскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Фларыдскі міжнародны ўніверсітэт
* Фларыдскі політэхнічны ўніверсітэт
* Фларыдскі сельскагаспадарчы і механічны ўніверсітэт
* Фларыдскі ўніверсітэт
* Фларыдскі ўніверсітэт узбярэжжа заліва
* Цэнтральна-Фларыдскі ўніверсітэт

## Прыватныя 
* Атлантычны ўніверсітэт тысячагоддзяў
* Джэксанвільскі ўніверсітэт
* Маямскі міжнародны ўніверсітэт мастацтваў і дызайну
* Маямскі рэгіянальны ўніверсітэт
* Маямскі ўніверсітэт
* Міжнародны ўніверсітэт Окан
* Міжнародны універсітэт Уэбер
* Міжнародны ўніверсітэт Шылера
* Нацыянальны ўніверсітэт Луіса
* Нацыянальны ўніверсітэт медыцынскіх навук
* Паўднёва-Усходні ўніверсітэт Нова
* Тампаўскі ўніверсітэт
* Універсітэт авіяцыі Эмбры-Рыдл
* Універсітэт Альбізу
* Універсітэт Аргосі
* Універсітэт Атланціс
* Універсітэт Герцынг
* Універсітэт ДэВры
* Універсітэт Кейзер
* Універсітэт Лін
* Універсітэт Нэксус
* Універсітэт поўных ветразяў
* Універсітэт Сан-Ігнасіа
* Універсітэт Стэтсан
* Універсітэт Хасэ Марыя Варгаса
* Універсітэт Ходжэс
* Універсітэт Эверглейдс
* Універсітэт Эверэст
* Феніксаўскі ўніверсітэт
* Фларыдскі нацыянальны ўніверсітэт
* Фларыдскі тэхналагічны інстытут

## Рэлігійныя 
* Адвэнтавы ўніверсітэт здароўя
* Атлантычны ўніверсітэт у Палм-Біч
* Паўднёва-Усходні ўніверсітэт
* Талмудычны ўніверсітэт Ешыва Байс Мошэ Хаім
* Універсітэт Авэ Марыя
* Універсітэт Бары
* Універсітэт Бетюна-Кукмана
* Універсітэт Запаветнага жыцця
* Універсітэт Святога Льва
* Універсітэт Святога Фамы
* Універсітэт Уорнера
* Універсітэт Форт-Ладэрдэйла
* Універсітэт Эдварда Уотэрса
* Фларыдскі мемарыяльны ўніверсітэт
* Фларыдскі ўніверсітэт Джонсана

Фларыда
Катэгорыя:Фларыда (штат)
Наталля Уладзіміраўна Казлоўская

**Наталля Уладзіміраўна Казлоўская** (дзявочае прозвішча **Супруновіч**; нар. 8 красавіка ?, г. Чэрвень, Мінская вобласць) — беларускі гісторык. Спецыяліст па гісторыі і гістарыяграфіі палітычнай эліты Вялікага Княства Літоўскага. Кандыдат гістарычных навук (2001), дацэнт.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў горадзе Чэрвені Мінскай вобласці.

Скончыла ў 1994 годзе факультэт гісторыі і культуры ГрДУ імя Я. Купалы, у 1999 годзе — аспірантуру ГрДУ імя Я. Купалы.

З 1999 года працуе ў ГрДУ імя Я. Купалы: выкладчык, дацэнт кафедры ўсеагульнай гісторыі, намеснік дэкана факультэта гісторыі і сацыялогіі, начальнік упраўлення выхаваўчай работы з моладдзю, загадчык кафедры сацыялогіі і спецыяльных сацыялагічных дысцыплін, дацэнт гэтай кафедры, дацэнт кафедры ўсеагульнай і славянскай гісторыі.

Скончыла дактарантуру БДУ. У 2001 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме «Шляхта беларускіх зямель Вялікага княства Літоўскага (расійская дарэвалюцыйная і савецкая гістарыяграфія і крыніцазнаўства праблемы)».

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: сацыяльная гісторыя, гісторыя шляхты Вялікага Княства Літоўскага, гістарыяграфія Вялікага Княства Літоўскага, гістарыяграфія гісторыі шляхты Вялікага Княства Літоўскага, тэорыя і метадалогія гістарычнай навукі.

## Узнагароды 
Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2010).

## Бібліяграфія 
* История религии : хрестоматия. Минск, 2012.
* Новая история стран Европы (XVI—XVIII в.): учебно-методическое пособие. Гродно, 2002. с
; Удзел у калектыўных працах:
* Народы и культуры славянского мира Восточной Европы в исторической ретроспективе (Беларусь, Украина, Россия, Польша): сборник научных статей. Гродно, 2020.
* Беларусь у кантэксце еўрапейскай гісторыі: асоба, грамадства, дзяржава: зборнік навуковых артыкулаў : у 2 ч. Ч. 1. Гродна, 2019.
* Гістарыяграфія і крыніцы вывучэння гісторыі Беларусі: традыцыі і навацыі: зборнік навуковых артыкулаў. Мінск, 2018.
* Беларусь, Расія, Украіна: дыялог народаў і культур. Гродна, 2013.
* Смена парадигм в историографии XIX — начала XXI вв.: сборник научных статей. Гродно, 2012.
* Стэфан Баторый у гістарычнай памяці народаў Усходняй Еўропы. Гродна, 2004.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Козловская Наталья Владимировна

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся 8 красавіка
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Спіс універсітэтаў штата Кентукі

У штаце Кентукі (ЗША) дзейнічаюць дзяржаўныя і прыватныя ўніверсітэты.

## Дзяржаўныя 
* Заходне-Кентукійскі ўніверсітэт
* Кентукійскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Кентукійскі ўніверсітэт
* Луісвілскі ўніверсітэт
* Морхедскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Мюрэйскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Паўночна-Кентукійскі ўніверсітэт
* Усходне-Кентукійскі ўніверсітэт

## Прыватныя 
* Амерыканскі нацыянальны ўніверсітэт
* Камберлендскі ўніверсітэт
* Кэмпбелсвільскі ўніверсітэт
* Мідуэйскі ўніверсітэт
* Пайквільскі ўніверсітэт
* Трансільванскі ўніверсітэт
* Універсітэт Беларміна
* Універсітэт Брэшыя (Кентукі)
* Універсітэт імя Томаса Мора
* Універсітэт памежнага медсястрынства
* Універсітэт Салівана
* Універсітэт Спалдынг
* Універсітэт Страера
* Універсітэт Эсберы
* Хрысціянскі ўніверсітэт Кентукі

Кентукі
Asperitas

(ЗША)]]
**Asperitas** (асперытас, с лацінскай мовы — «шурпатасць»)- асаблівая рыса некаторых воблакаў, якая прадстаўляе сабой выяўленыя хвалістыя структуры ў ніжняй іх частцы, што ў спалучэнні з неаднароднай таўшчынёй і асвятленнем можа надаваць воблакаў незвычайны і страшэнны выгляд. У перыяд да ўключэння ў Міжнародную класіфікацыю воблакаў такія воблакі атрымалі вядомасць пад назвай undulatus asperatus.

## Характарыстыка 
Рыса asperitas сустракаецца параўнальна рэдка, часцей за ўсё — у слаіста-кучавых і высокакучавых воблакаў. Іх з’яўленне не абмяжоўваецца якой-небудзь канкрэтнай геаграфічнай вобласцю або часам года.

Воблакі з рысай asperitas у ніжняй сваёй частцы маюць рэзкую хаатычна-хвалістую мяжу, прычым гэтая мяжа вагаецца. Паколькі  нярэдка прыводзіць да ваганняў верхняй мяжы воблаках, меркавалася, што asperitas можа фармавацца з-за няўстойлівасці на ніжняй мяжы або распаўсюджвання ваганняў верхняй мяжы да самага нізу воблака; аднак мадэляванне сітуацый, у якіх назіралася asperitas, не пацвярджае наяўнасць няўстойлівасці Кельвіна — Гельмгольца. У назіраных воблаках з рысай asperitas прысутнічалі , выяўленае расслаенне і . Верагодна, характэрныя ваганні нізу воблакаў з рысай asperitas узнікаюць дзякуючы падыходным суадносінам і велічыням  слаёў воблака, якія спрыяюць каналізацыі гравітацыйных хваль, а зрух ветру ў воблаку дэфармуе гэтыя хвалі.

Класіфікацыя воблакаў з атласа СМА практычна не змянялася на працягу дзясяткаў гадоў, аднак на 2010-я гады была запланавана яго рэвізія. Фатаграфіі з падрабязнымі метададзенымі, зробленыя з дапамогай мабільнага прыкладання Таварыства аматараў воблакаў, дазволілі вывучыць новае незвычайнае воблака; такім чынам, таварыства дасягнула поспеху ў сваёй ініцыятыве. Назва не зусім супадае з прапанаванай, паколькі паводле стандартаў СМА, назва дадатковай рысы (у адрозненне ад назвы цэлага віду або разнавіднасці, якімі воблакі asperitas прызнаныя не былі) павінна прадстаўляць сабой лацінскі назоўнік.

Як правіла, класіфікацыя атласа воблакаў мае прыкладны метэаралагічны характар і ўключае тыя характарыстыкі, якія могуць дапамагчы прадказаць надвор’е. Asperitas у гэтым сэнсе з’яўляецца выключэннем: даданне гэтай рысы воблакаў у атлас адбылося хутчэй з-за вядомасці, якую атрымалі такія воблакі ў грамадскасці. У той жа час гісторыя апісання і пачатку навуковага вывучэння воблакаў asperitas дэманструе магчымасці грамадзянскай навукі і значную карысць, якую могуць прынесці метэаралогіі і навуцы наогул добраахвотныя непрафесійныя памочнікі з дапамогай сучасных тэхналогій.

## Спасылкі 
* 
* *Mike Olbinski*. Видео с замедленной съёмкой облаков asperitas

Катэгорыя:Воблакі
Элвін Нёле

**Элвін Нёле** (нар. , Камерун) — камерунская футбалістка, абаронца. Выступала за зборную Камеруна.

## Клубная кар’ера 
## Дасягненні 
*   Чэмпіёнка Беларусі (4): 2016, 2017, 2018, 2019
*  Уладальніца Кубка Беларусі (4): 2016, 2017, 2018, 2019
*  Уладальніца Суперкубка Беларусі(4): 2016, 2018, 2019, 2020

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Камеруна
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Сэвінч Каршы
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Кайман Дуала
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Камеруна па футболе
Graellsia isabellae

**Graellsia isabellae** (*Graellsia isabellae*)&nbsp;— від матылькоў сямейства .

## Назва 
Від названы ў гонар іспанскай каралевы Ізабелы II. Род *Graellsia* ушаноўвае першаадкрывальніка віду, іспанскага натураліста  (1809—1898).

## Распаўсюджанне 
Від распаўсюджаны ў горных раёнах Цэнтральнай і Паўночнай Іспаніі і на поўдні Францыі. З 1987 года назіраецца ў гарах на паўднёвым усходзе Францыі, куды, магчыма, быў завезены людзьмі. Засяляюць старыя сасновыя лясы на вышыні ад 500 да 1800 метраў над узроўнем мора.

## Апісанне 
Размах крылаў самцоў 65—90&nbsp;мм, самак&nbsp;— 70—100&nbsp;мм. Выгадаваныя ў інсектарыях асобіны звычайна адрозніваюцца меншымі памерамі. Пярэднія крылы трохвугольнай формы, з серпападобнай вяршыняй. Заднія крылы з лірападобнымі выцягнутымі анальнымі вугламі ў выглядзе хвастоў, якія падтрымліваюцца падоўжанымі і выгнутымі жылкамі M3, Cu1, Cu2 і A2. «Хвосцікі» на задніх крылах самкі карацей, чым у самца. Асноўны фон крылаў аднатонны светлы зялёны. Жылкі крылаў ружавата-карычневыя. Вочкі на крылах празрыстыя ў сярэдзіне, звонку з кругам чорнага, жоўтага, чырвонага і сіняватага колеру. Вусікі двухбакова-пёрыстыя.

## Спосаб жыцця 
Вусені харчуюцца ігліцай некаторых відаў соснаў, галоўным чынам ,  і .

Матылі лётаюць у канцы красавіка&nbsp;— у пачатку мая. Пасля спарвання самка адкладае ад 100 да 150 яек на ігліцу хвоі. Лічынкі вылупляюцца праз 1-2 тыдні і пачынаюць есці самую жорсткую ігліцу. Прыкладна праз паўтара месяца вусені спускаюцца з дрэва і акукляюцца ў зямлі. Кукалкі ў кокане зімуюць да наступнай вясны.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* «*Actias isabellae* (Graells, 1849)». *Moths and Butterflies of Europe and North Africa*.
* «06791 *Actias isabellae* (Graells, 1849)&nbsp;— Isabellaspinner». *Lepiforum e.V.*

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1849 годзе
Катэгорыя:Паўлінавочкі
Катэгорыя:Таксоны жывёл, названыя ў гонар людзей
Рогач

**Ро́гач** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Валянцінавіч Рогач (1947—2010) — беларускі краязнавец.
* Пётр Ільіч Рогач (нар. 1939) — беларускі географ.
* Сяргей Лазаравіч Рогач (1891 — не раней за 1927) — беларускі дзеяч, удзельнік Слуцкага збройнага чыну.
* Ян Рогач з Дубы (каля 1380—1436) — чэшскі палкаводзец, адзін з правадыроў гусітаў.
Вальварыела шаўкавістая

**Вальварыела шаўкавістая** (*Volvariella bombycina*) — від грыбоў роду  сямейства .

## Апісанне 
Капялюшык 7-18 см у дыяметры, у маладых асобнікаў у форме званочка, затым плоска-выпуклы, сухі, ад белага да светла-вохрыста-карычневага колеру, з густымі, прыціснутымі, радыяльна размешчанымі кудзелістымі лускавінкамі, з бялёсым або жаўтлявым адценнем.

Пласцінкі свабодныя, у маладых грыбоў белыя, затым ружаватыя.

Ножка 7-19 см даўжынёй і 1-2 см дыяметрам, цыліндрычная, бялёсая, у аснове з вялікай, шырокай, мешкаватай вольвай бруднага бела-жоўтага або карычневага колеру.

Мае прыемны смак і пах. 

Споравы парашок ружовы. Споры ружаватыя, эліпсоідныя, гладкія.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Гэта рэдкі, але шырока распаўсюджаны від, які сустракаецца ў Азіі, Аўстраліі, Еўропе, Паўночнай Амерыцы і краінах Карыбскага басейна. Сустракаецца летам і восенню ў лісцевых і змешаных лясах, парках і г. д., на жывых і адмерлых ствалах лісцевых дрэў.

## Літаратура 
* G. J. Krieglsteiner, A. Gminder: Die Großpilze Baden-Württembergs. Band 4, S. 277; Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart 2003, ISBN 3-8001-3281-8
* J. Breitenbach, F. Kränzlin: Pilze der Schweiz, Band 4. Verlag Mykologia, Luzern 1995, ISBN 3-85604-040-4

Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Грыбы Еўропы
Катэгорыя:Грыбы Аўстраліі
Катэгорыя:Грыбы Азіі
Катэгорыя:Плютэевыя
Похвіца

**Похвіца** (*Volvariella*)&nbsp;— род базідыямікотавых грыбоў сямейства .

## Распаўсюджанне і экалогія 
Сапрафіты, насяляюць на драўніне, падсцілцы, перагнойнай глебе, некаторыя — на старых пладовых целах іншых грыбоў. Сустракаюцца і на жывых дрэвах, але небяспечнымі паразітамі не з’яўляюцца. Сустракаюцца ў лясах, парках і іншых пасадках, на лугах, палях.

Распаўсюджаны на ўсіх кантынентах, акрамя Антарктыды, вельмі рэдкія ў Арктыцы і ў альпійскіх паясах.

## Сваяцтва 
Шматлікія крыніцы лічаць похвіцу часткай сямейства , аднак нядаўнія ДНК-даследаванні адкрылі, што плютэй і похвіца эвалюцыянавалі асобна і маюць вельмі розныя ДНК. Гэтыя даследаванні паказваюць, што *похвіца* моцна звязана са схізафільнымі грыбамі, такімі як .

## Віды 
Род падзяляюць на падроды і секцыі, да яго адносяць каля 30 відаў, з іх у Еўропе сустракаюцца 14.

* **Падрод .** Пладовыя целы розных памераў. Капялюшык сухі, рэдка злёгку слізісты, шаўкавісты або кудзелісты, белы або афарбаваны. Споры даўжынёй да 11 мкм.
** Секцыя . Пладовыя целы невялікія, з памерам шляпкі да 8 см, белыя або афарбаваныя:
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
** Секцыя . Пладовыя целы сярэднія і буйныя, капялюшык дыяметрам да 20 см:
*** 
*** 
* **Падрод .** Капялюшык слізісты, споры даўжынёй больш за 11 мкм.
** , ці 
** 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Роды грыбоў
Катэгорыя:Плютэевыя
Яльцоўскі раён

**Яльцоўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне (сельскі раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Алтайскім краі Расіі. Утвораны ў 1924 годзе. 15 студзеня 1944 года 6 сельсаветаў Яльцоўскага раёна былі перададзены ў новы Ямінскі раён. 1 лютага 1963 года скасаваны. 30 снежня 1966 года адноўлены.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Яльцоўка, размешчанае за 313 км ад Барнаула.

## Геаграфія 
Раён размешчаны ва ўсходняй частцы края на мяжы з Кемераўскай вобласцю ў перадгор’ях Салаірскага кража. Рэльеф — перадгорны. Разведаны мармур, вапняк, цагляна-даховачная гліна. Клімат кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −17&nbsp;°C, ліпеня +18,4&nbsp;°C. Гадавая колькасць атмасферных ападкаў — 496 мм.

Па тэрыторыі раёна працякаюць рэкі Чумыш, Яльцоўка, Махоўка, Баброўка, Шалап, Неня. Глебы — чарназёмы, шэрыя лясныя. Растуць хвоя, бяроза, піхта, чаромха, акацыя, каліна. Насяляюць мядзведзь, лось, заяц, ліса, воўк, вавёрка, бабёр, андатра.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Алтайскага края
Яльцоўка (Яльцоўскі раён)

**Яльцоўка** () — сяло ў Алтайскім краі Расіі, адміністрацыйны цэнтр Яльцоўскага раёна і сельскага паселішча Яльцоўскі сельсавет. Размешчана за 253 км на ўсход ад Барнаула. Праз сяло працякае рака Чумыш. Заснавана ў 1770 годзе.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Кацярына Фёдараўна Савінава — актрыса

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Алтайскага края
Didymium wildpretii

**Didymium wildpretii** — від слізевікоў з сямейства , які харчуецца гнілымі рэшткамі розных відаў кактусаў.

## Апісанне 
Упершыню ён быў апісаны ў 2007 годзе і быў знойдзены ў Мексіцы і на Канарскіх астравах, але можа прысутнічаць там, дзе растуць іншыя кактусы. Яго спаракарпіі кароткія (0,1—0,7&nbsp;мм вышыні); іх спаратэка бледна-жоўтая з аранжавай ножкай, а споры маюць дыяметр 7,5&nbsp;мкм. Пры вырошчванні на агары завяршае свой жыццёвы цыкл за 28—56 дзён. Расце на асноўных асяроддзях з pH 7,8—10,0, аптымальны рост — пры 8,5—9,4. Від быў названы ў гонар , знаўцы флоры Канарскіх астравоў.

## Гаспадары 
Вядома, што *Didymium wildpretii* расце на відах шарападобных кактусаў ,  і ; апунцыяпадобных кактусаў , ,  і ) і калонападобных кактусаў ( geometrizans, , ,  і .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фізаральныя
Катэгорыя:Таксоны, названыя ў гонар людзей
Ягор’еўскі раён (Алтайскі край)

**Яго́р’еўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне (сельскі раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Алтайскім краі Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Новаягор’еўскае, размешчанае за 40 км ад Рубцоўска.

## Геаграфія 
Размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы края. Рэльеф — раўнінны. Клімат рэзка кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −12,5&nbsp;°C, ліпеня +18,6&nbsp;°C. Атмасферных ападкаў — 362 мм.

На тэрыторыі раёна размешчаны 25 азёр (частка з іх салёныя): Урлапава, Астраўное, Вавілон, Крывое, Горкае, Горкае-Перашэечнае і іншыя. Глебы каштанавыя, светла-каштанавыя, уздоўж хваёвага бору — пясчаныя. Па тэрыторыі раёна праходзіць істужачны бор. Растуць хвоя, бяроза, асіна, таполя, вярба, глог, каліна, шыпшыннік.

Звяры — лось, казуля, заяц, тхор, тушканчык, ліса, воўк, рысь, барсук, вавёрка, андатра, калонак. Птушкі — качка, гусь, глушэц, цецярук, чайка, пугач, белая сава, удод, чапля. У вадаёмах водзяцца карась, лін, акунь.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Алтайскага края
Volvariella volvacea

**Volvariella volvacea** — від грыбоў роду  сямейства .

## Апісанне 
Ножка светла-шэрага колеру, даўжынёй 4-14 см. Унізе ножкі прыкметная вольва. Форма капялюшыка спачатку выпуклая або канічная, а пасля становіцца амаль плоскай. Капялюшык шэра-карычневы з шаўкавістымі пласцінамі, яе дыяметр складае 5-16 см. Краі капялюшыка з часам расшчапляюцца. Грыб падобны на атрутную бледную паганку.

## Арэал 
Від распаўсюджаны ў трапічнай Азіі, Афрыцы і ўмеранай Галарктыцы.

## Выкарыстанне 
Папулярны ў Паўднёва-Усходняй Азіі харчовы прадукт, вырошчваецца на саломе.

Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Грыбы Еўропы
Катэгорыя:Грыбы Афрыкі
Катэгорыя:Грыбы Азіі
Катэгорыя:Плютэевыя
Скалалажанне

**Скалала́жанне** () — від спорту і актыўнага адпачынку, які складаецца ў лажанні па натуральным або штучным рэльефе. З’явіўшыся як разнавіднасць альпінізму, скалалажанне ў цяперашні час з’яўляецца самастойным відам спорту. 3 жніўня 2016 года спартыўнае скалалажанне было ўключана МАК у алімпійскую праграму летняй алімпіяды 2020.

## Крыніцы
Яшалцінскі раён

**Яшалцінскі раён** (, ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэспублікі Калмыкія Расійскай Федэрацыі, у межах якой утвораны муніцыпальны раён Яшалцінскае раённае муніцыпальнае ўтварэнне.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Яшалта.

## Геаграфія 
Плошча тэрыторыі раёна — 2 416 км². Мяжуе на паўночным усходзе з Прыютненскім раёнам, на ўсходзе і паўднёвым усходзе — са Стаўрапольскім краем, на паўднёвым захадзе — з Гарадавікоўскім раёнам, на захадзе і поўначы — з Растоўскай вобласцю.

Разам з Гарадавікоўскім раёнам Калмыкіі ўтварае своеасаблівы анклаў. Сухапутныя зносіны паміж раёнамі і астатняй Калмыкіяй ажыццяўляюцца праз тэрыторыю Стаўрапольскага края (Апанасенкаўскі раён).

У геаграфічным плане раён размешчаны ў межах Кума-Маныцкай упадзіны.

Рэкі раёна звычайна ў летні перыяд перасыхаюць. Асноўныя — Хагін-Сала, Джалга. Многія азёры засоленыя. Асноўныя вадаёмы — Маныч-Гудзіла, Пралетарскае вадасховішча, Вялікае і Малое Яшалцінскія азёры, возера Царык. У паўднёвай частцы раёна размешчана група Бурушунскіх ліманаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Калмыкіі
Спартыўнае скалалажанне

**Спартыўнае скалала́жанне** — разнавіднасць скалалажання, якая ўключае праходжанне скальных маршрутаў з улікам хуткасці і складанасці пад’ёму. Сучасныя міжнародныя правілы правядзення спаборніцтваў па спартыўным скалалажанні прадугледжваюць правядзенне спаборніцтваў па дысцыплінах:
* Лажанне на складанасць
* Лажанне на хуткасць
* Боўлдэрынг
* Шматбор’е
З 2018 года — алімпійскі від спорту. Міжнародныя спаборніцтвы па спартыўным скалалажанні (Алімпійскія гульні, Чэмпіянаты свету, Кубак свету) праводзяцца пад эгідай Міжнароднай федэрацыі спартыўнага скалалажання.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Гняздоўкавыя

**Гняздоўкавыя** (*Nidulariaceae*) — сямейства грыбоў, якое ўваходзіць у парадак .

## Біялагічнае апісанне 
Пладовыя целы , звычайна шматлікія, але не зрослыя, спачатку шарападобнай, затым чашападобнай формы, невялікія, 0,5—1,5 см у дыяметры, 0,4—0,8 см у вышыню.  складаецца з адной або некалькіх, аддзеленых адзін ад аднаго перыдыёляў, якія вонкава нагадваюць птушыныя яйкі. Перыдыёлы ў родаў  і  карычневага колеру, у  яны чорныя, а ў  чорныя перыдыёлы пакрытыя белай абалонкай. Базідыі чатырох- або васьміспоравыя, споры нярэдка даволі буйныя, гіялінавыя, цыліндрычнай або эліптычнай формы, з гладкай паверхняй.

## Экалогія 
Прадстаўнікі сямейства — , большай часткай сапратрофы, якія атрымліваюць патрэбныя рэчывы з раслінных рэшткаў.

## Таксанамія 
### Сінонімы 
* 

### Роды 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Pegler, D.N.; Laessoe, T.; Spooner, B. British puffballs, earthstars and stinkhorns. — 1995. — С. 56. — 265 с. — ISBN 0947643818.

Катэгорыя:Сямействы грыбоў