Вуліца Лазарэнкі (Магілёў)

**Вуліца Лазарэнкі** () — вуліца ў цэнтральный частцы Магілёва, у Ленінскім раёне. Працягласць 2120 м, ад Першамайскай вуліцы да вуліцы Будаўнікоў.

## Гісторыя 
Адна з найстарэйшых вуліц горада. Узнікла ў XVI ст. як галоўная вуліца Віленскага прадмесця Новага горада. Фарміравалася вуліца на паўночны захад ад Шклоўскай вуліцы (цяпер вул. Першамайская). Пры ўездзе ў горад на ёй была пабудавана драўляная Віленская брама, якая ўваходзіла ў 3-і пояс умацаванняў вакол Новага горада. Гістарычна насіла назвы **Вялікакняжацкая**, **Віленская**. У канцы XVIII — пачатку XIX ст. на месцы брамы пабудавана парадная мураваная арка ў стылі ампір (не збераглася).

Mahiloŭ. Магілёў (1778) (Віленская-Лазарэнкі).jpg|Віленская вуліца на плане горада 1778 г.
Mahiloŭ. Магілёў (1835) (Віленская-Лазарэнкі).jpg|Віленская вуліца на плане горада 1835 г.
Mahiloŭ. Магілёў (1918) (Віленская-Лазарэнкі).jpg|Віленская вуліца на плане горада 1918 г.
Магілёў. Нямецкі аэрафотаздымак 1944 (Лазарэнкі).jpg|Віленская вуліца на нямецкім аэрафотаздымку 1944 г.

Сучаснае аблічча стала складацца ў 1930-я гады, калі пачалося масавае жыллёвае і грамадзянскае будаўніцтва, цераз раку Дубравенку, якая перасякае вуліцу, быў пабудаваны мост, які звязаў раён вуліцы з іншымі часткамі горада.

У 1944 годзе перайменавана ў гонар генерал-маёра І. С. Лазарэнкі, які праявіў гераізм у час Магілёўскай франтавой наступальнай аперацыі. Забудова вуліцы працягвалася пасля Вялікай Айчыннай вайны, калі паводле генеральнага плана Магілёва 1947—1950 гг. праводзілася рэканструкцыя цэнтральнай часткі горада.

Mahiloŭ, Vilenskaja. Магілёў, Віленская (1890-99) (2).jpg|Віленская вуліца ад Дубравенкі ў бок цэнтра горада. 1890-я
Mahiloŭ, Vilenskaja. Магілёў, Віленская (1901) (3).jpg|Сінагога на рагу з вуліцай Правая Дубравенка
Mahiloŭ, Vilenskaja. Магілёў, Віленская (1901-17).jpg|Віленская вуліца ад Дубравенкі ў бок выезду з горада. 1910-я
Mahiloŭ, Vilenskaja. Магілёў, Віленская (1919).jpg|Віленская вуліца ў 1919 г.

У 1980-я гг. на вуліцы размяшчаліся паліклініка № 2, дзіцячая паліклініка № 3, некалькі прадуктовых магазінаў, сярэдняя школа № 4, аддзяленне сувязі, сталовая, санітарна-эпідэміялагічная станцыя, вытворчае аб’яднанне малочнай прамысловасці, пажарнае дэпо і інш.

У 2007 годзе ўзведзены новы мост цераз Дубравенку, які апынуўся надзвычай высокім і цалкам схаваў гістарычную забудову па няцотным боку вуліцы Лазарэнкі, забудова па цотным боку была знішчана.

## Забудова 
У цяперашняй забудове пераважаюць 5-павярховыя, пераважна жылыя дамы; захаваліся 1-павярховыя дамы сядзібнага тыпу.

### Няцотны бок 
* На рагу з Першамайскай вуліцай да Вялікай Айчыннай вайны размяшчаўся двухпавярховы дом Капцелева.
* № 5 — трохпавярховы будынак (пачатак XX стагоддзя). Помнік архітэктуры эклектыкі. — 
* № 7 — двухпавярховы будынак (пачатак XX стагоддзя), у руінавым стане. Помнік архітэктуры эклектыкі. — 
* № 9? — двухпавярховы будынак у стылі эклектыкі. Будынак закінуты. 
* № 11 — двухпавярховы будынак.
* № 13 — двухпавярховы будынак (1910), у руінавым стане. Помнік архітэктуры эклектыкі. — 
* № 15 — двухпавярховы будынак (1910). Помнік архітэктуры эклектыкі. У наш час надбудаваны яшчэ адзін паверх і зроблены прыбудовы. Будынак закінуты. — 

Магілёў. Вуліца Лазарэнкі, 5.jpg|Дом № 5
Магілёў_у_2019_г._(53).jpg|Дом № 7 
Магілёў у 2019 г. (54).jpg||Дамы № 9 і 11
Магілёў._Вуліца_Лазарэнкі,_13_і_15.jpg|Дамы № 13 і 15

* № 27 — гасцініца «КІМ».
* № 27А — Ленінскі аддзел Дэпартамента аховы МУС РБ.
* № 29 — 3-4-павярховы будынак з мансардай, узведзены на месцы знішчанага гістарычнага будынка ў падобных да яго формах.
* Вайсковыя могілкі. — 
* Польскія могілкі. — 
** Капліца-пахавальня Сенажацкіх. — .

Магілёў. Вуліца Лазарэнкі (красавік 2018) (08).jpg|Дом № 29
Магілёў. Вайсковыя могілкі (35).jpg|Вайсковыя могілкі
Магілёў. Лазарэнкі ля могілак (06).jpg|Польскія могілкі
Капліца, уваход.JPG|Капліца на могілках

* № 47 — 5-9-павярховы жылы дом.
* № 51 — 5-павярховы жылы дом.
* № 53 — 5-павярховы жылы дом.
* № 57 — 2-павярховы жылы дом.
* № 59 — 2-павярховы жылы дом знесены, на яго месцы пабудаваны новы.
* № 61 — 2-павярховы жылы дом.
* Віленскі рынак.
* № 73Б — гандлёвы цэнтр «Армада».

Магілёў. Пасляваенная забудова Лазарэнкі (05).jpg|Дом № 57
Магілёў. Пасляваенная забудова Лазарэнкі (12).jpg|Навабуд на месцы дома № 59
Магілёў. Пасляваенная забудова Лазарэнкі (16).jpg|Дом № 61

### Цотны бок 
* (*Першамайская вуліца, 12*) — 4-5-павярховы 143-кватэрны жылы дом (1950—1954, архітэктар Л. Рымінскі).
* № 22 — Дапаможная школа г. Магілёва.
* № 24 — Сярэдняя школа № 4 г. Магілёва.
* № 58А — Магілёўская фабрыка марожанага.
* № 58А — Упраўленне Дзяржаўнага камітэта судовых экспертыз Рэспублікі Беларусь па Магілёўскай вобласці.
* (*вуліца Касманаўтаў, 34А*) — 10-павярховы жылы дом.
* № 64 — Магілёўская паліклініка № 2.
* № 66/1 — Магілёўскі занальны цэнтр гігіены і эпідэміялогіі.
* № 68 — Магілёўская дзіцячая паліклініка.
* № 70 — Пажарная часць.

Магілёў. Вуліца Лазарэнкі (сакавік 2018) (14).jpg|Дом на рагу з вуліцай Правая Дубравенка (№ 31), дзе раней размяшчалася сінагога
Магілёў. Вуліца Лазарэнкі (красавік 2018) (04).jpg|Дапаможная школа г. Магілёва
Магілёў. Вечаровая вул. Лазарэнкі (01).jpg|Старая забудова
Магілёў. Лазарэнкі ля могілак (05).jpg|Старая забудова
Прагулка па Лазарэнкі. 2019 (03).jpg|Сквер на рагу з вуліцай Касманаўтаў

## Славутасці 
На доме № 2/12 устаноўлена мемарыяльная дошка І. С. Лазарэнку.

У скверы імя М. В. Рамашкі каля Польскіх могілак брацкія магілы савецкіх воінаў і партызан, байцоў народнага апалчэння. Каля Віленскага рынка, каля будынка былога ваеннага шпіталя — брацкая магіла савецкіх воінаў.

У скверы на рагу з вуліцай Касманаўтаў у 2009 годзе пастаўлены помнік Аслану Фархаду аглы Вязіраву.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ленінскі раён (Магілёў)