Францішак Смуглевіч

**Францішак Смуглевіч** (, , ,  — , ) — польскі мастак, заснавальнік беларускай і літоўскай нацыянальнай школ жывапісу.

## Біяграфія 
)|thumb]]
Першымі настаўнікамі былі бацька мастак Лукаш Смуглевіч (апроч Францішка, яшчэ чатыры яго сыны звязаны з выяўленчым мастацтвам) і сваяк Шыман Чаховіч.

У 1763—1764 гадах вучыўся ў Рыме ў , з 1765 года як стыпендыят караля Станіслава Аўгуста ў рымскай Акадэміі святога Лукі. У Рыме працаваў над інтэр’ерам , таксама супрацоўнічаў з Вінчэнца Брэна пры інвентарызацыі палаца Нерона (). У адукацыйных мэтах капіраваў творы майстроў.

У 1784 годзе вярнуўся ў Варшаву. У 1785 годзе і, пасля перапынку, з 1797 года жыў і працаваў у Вільні, у 1786—1797 гадах у Варшаве, дзе заснаваў прыватную школу жывапісу.

Заснаваў кафедру жывапісу і рысунка ў Галоўнай віленскай школе, у 1803 годзе ператворанай у імператарскі Віленскі ўніверсітэт, і кіраваў ёю; прафесар (1797). Гэта быў пачатак так званай віленскай школы жывапісу. Яго вучнямі былі, сярод іншага: Іосіф Аляшкевіч, Юзаф Пешка,  і .

У 1800—1801 гадах па запрашэнні цара Паўла І жыў і працаваў у Санкт-Пецярбургу, у прыватнасці афармляў інтэр’еры Міхайлаўскага замка.

Пахаваны ў Вільні на могілках Роса. Аднак дакладнае месца яго пахавання было невядома ўжо ў канцы XIX стагоддзя.

## Творчасць 
Жывапіс па сваім характары класіцыстычны (пераважна карціны на тэмы старажытнай гісторыі і Бібліі, партрэты; алегарычныя і бытавыя сцэны), з элементамі барока. Пісаў карціны для касцёлаў Варшавы і іншых гарадоў Польшчы. У віленскім касцёле Святых Пятра і Паўла знаходзіцца адно з палотнаў Смуглевіча на рэлігійную тэму — «Развітанне свв. Пятра і Паўла» (1804).

Аўтар цыкла акварэлей з краявідамі архітэктурных помнікаў Вільні (1785; Мастацкі музей Літвы), якія маюць значэнне крыніцы каштоўнай іконаграфічнай інфармацыі пра былыя ці незваротна перабудаваныя збудаванні. Дзякуючы шматлікім рэпрадукцыям шырока вядомыя акварэлі Смуглевіча, якія зафіксавалі браму віленскай гарадской сцяны і разваліны каралеўскага замка ў Вільні.

У 1790 годзе пачаў незавершаную серыю малюнкаў і літаграфій па польскай гісторыі ў сто гравюр, якія ілюстравалі гісторыю польскай нацыі, напісаную Адамам Нарушэвічам.

Не грэбаваў заказамі на выпадковыя працы — «Павел Ксаверый Бжастоўскі аб’яўляе Статут сялянам Паўлава», 1795 год.

З братам Антоніем Смуглевічам малявалі фрэскі палацаў у ,  і . Таксама ў 1802 годзе яны разам дэкаравалі залу пасяджэнняў у Галоўнай віленскай школе, цяпер — Зала Смуглевіча Віленскага ўніверсітэта (чытальная зала рэдкай кнігі бібліятэкі Віленскага ўніверсітэта). Фрэскі ў зале пасяджэнняў прадстаўлялі 12 антычных персанажаў: Сакрата, Плутарха, Піндара, Анакрэонта, Гесіёда, Геракліта, Арыстоцеля, Эўрыпіда, Дыягена, Гамера, Архімеда і Платона

Творчасць аказала вялікі ўплыў на развіццё літоўскага выяўленчага мастацтва.

Выява:Lithuanian peasants.jpg|*Літоўскія сяляне*
Выява:Smuglewicz-Posłowie perscy u króla Etiopów.jpg|*Персідскія паслы ў караля Эфіопіі*. Каля 1785 г. (, Вільня).
Выява:Smuglewicz-Posłowie scytyjscy przed Dariuszem.jpg|*Скіфскія паслы ў Дарыя*. Каля 1785 г. (, Вільня).
Выява:Smuglewicz Prozor Family.jpg|*Партрэт сям’і Прозар*. 1789 г. (Нацыянальны музей, Варшава).
Выява:Smuglewicz_Kosciuszko_2.jpg|*Прысяга Тадэвуша Касцюшкі на кракаўскім рынку*. 1797 г. (Нацыянальны музей, Познань).
Выява:Franciszek Smuglewicz Esther before Ahasuerus 1778.jpg|*Эсфір перад Ксерксам*. 1778 г.

## Вядомыя творы 
* «Літоўскія сяляне» (Віленская карцінная галерэя Мастацкага музея Літвы)
* «Смерць Віргініі» (Віленская карцінная галерэя Мастацкага музея Літвы)
* «Скіфскія паслы ў Дарыя» (Віленская карцінная галерэя Мастацкага музея Літвы)
* «Партрэт сям’і Прозар» (1789, Нацыянальны музей, Варшава)
* «Прысяга Касцюшкі» (1797, Нацыянальны музей, Познань)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Дробов Л. Н.* Живопись Белоруссии XIX — начала XX в. — Мн.: «Навука і тэхніка»,1974.
* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6-ці т. Т. 3: Канец XVIII — пач. XX ст. / Рэдкал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш.; рэд. тома Л. М. Дробаў, П. А. Карнач. — Мн.: «Навука і тэхніка», 1989.
* Pranciškus Smuglevičius ir jo epocha. Vilnius: Vilniaus dailės akademijos leidykla, 1997. ISBN 1392-0316-10.
* Узембла Люцыян. Францішак Смуглевіч (1745-1807) // Наша слова.pdf № 52 (208), 24 снежня 2025.

## Спасылкі 
* 
* Professor Pranciskus Smuglevicius 

Катэгорыя:Мастакі Літвы
Катэгорыя:Мастакі Польшчы