open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Цывілізацыя

**Цывілізацыя** (ад  — грамадзянскі, цывільны) разглядаецца як цэласнасць матэрыяльнай і духоўнай культуры чалавецтва, сукупны вынік сацыяльна-культурнай дзейнасці розных грамадскіх сістэм, кожная з якіх развіваецца па ўласцівых ёй законах, але робіць свой уклад у сацыяльны прагрэс, у рашэнне глабальных праблем сучаснасці (антычная цывілізацыя, сучасная цывілізацыя і інш.).

Само зараджэнне цывілізацыі азначала, што над прыроднымі, лакальнымі, вузкаэгаістычнымі сувязямі і інтарэсамі людзей былі створаны свядома рэгулюемыя чалавекам сацыяльныя інстытуты, закліканыя забяспечыць «выжывальнасць» і далейшае ўдасканаленне чалавечага роду.

Французскія філосафы-асветнікі XVIII ст. выкарыстоўвалі паняцце «цывілізацыя» для абазначэння высокаразвітага грамадства, заснаванага на пачатках розуму, справядлівасці і рэлігійнай талерантнасці. Культура сфармавалася раней цывілізацыі, якая, наадварот, узнікла на той стадыі гістарычнага развіцця, што прыйшла на змену эпосе варварства. Цывілізацыя узнікла ў выніку т.зв. «неалітычнай рэвалюцыі», падчас якой адбыўся пераход ад спажывальнай (збіральніцтва, паляванне і рыбалоўства) да вытворнай гаспадаркі (земляробства і жывёлаводства). Вылучаюцца некалькі стадый у развіцці цывілізацыі: аграрна-традыцыйная (характэрная для рабаўладальніцкага і феадальнага грамадстваў); індустрыяльная (характэрная для капіталізму); постіндустрыяльная, ці інфармацыйная (узнікла ў другой палове ХХ ст. пад уплывам навукова-тэхнічнай рэвалюцыі, хуткага развіцця высокіх тэхналогій і павелічэння інфармацыйных патокаў). Найбольш важнымі прыкметамі цывілізацыі лічацца ўтварэнне дзяржавы, узнікненне пісьменнасці, аддзяленне земляробства ад рамяства, расслаенне грамадства на класы, з'яўленне гарадоў. Існуюць розныя класіфікацыі цывілізацый: кантынентальная (напр., еўрапейская, азіяцкая); нацыянальная (напр. французская, нямецкая); рэгіянальная (паўночнаафрыканская) і інш. У Беларусі пачаткам развіцця цывілізацыі лічыцца VIII—IX ст., калі былі створаны першыя дзяржавы-княствы (Полацкае, Турава-Пінскае, Смаленскае княствы), узнікла пісьмовая традыцыя, з'явіліся і хутка развіваліся гарады, выдзялілася рамяство як асобны від вытворчай дзейнасці.

У некаторых сацыяльных тэорыях цывілізацыя — эпоха ўпадку і дэградацыі ў супрацьвагу цэласнасці, арганічнасці культуры (О. Шпенглер, М. Бярдзяеў і інш.).

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад.: Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1998. ISBN 985-11-0108-7

## Спасылкі 
Катэгорыя:Грамадства
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Цывілізацыі
Катэгорыя:Культурная геаграфія
Капітал

**Капітал** (ад  — галоўны, галоўная маёмасць) — сукупнасць тавараў, маёмасці, актываў, якія выкарыстоўваюцца для атрымання прыбытку, багацця. У больш вузкім сэнсе гэта крыніца даходу ў выглядзе сродкаў вытворчасці (фізічны капітал), грошы, з дапамогай якіх набываецца гэтая крыніца даходу (грашовы капітал).

Капітальныя ўкладанні матэрыяльных і грашовых сродкаў у эканоміку, вытворчасць называюць капіталаўкладаннямі ці інвестыцыямі.

## Гл. таксама 
* Біржавая здзелка
* Пазабіржавая здзелка
* Асабовы рахунак, у рэестры акцыянераў
* Выраб каштоўных папер

Катэгорыя:Грамадзянскае права
Катэгорыя:Карпаратыўнае кіраванне
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Асавы (Докшыцкі раён)

**Асавы́** (, ) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бягомльскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1645 годзе згадваецца як вёска ў складзе маёнтка Дзедзілавічы ў Мінскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага.

У 1940—1960 гадах цэнтр Асаўскога сельсавета. 78 вяскоўцаў – членаў партызанскіх сем'яў у маі 1943 года закатавалі і спалілі нямецка-фашысцкія захопнікі.

## Славутасці 
* Помнік ахвярам фашызму, стэла пастаўлена ў 1967 годзе.

### Страчаная спадчына 
* Пакроўская царква

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Докшыцкага райвыканкама 
* Партал нашага края:Докшыцы (навінкі, фотаздымкі, блогі) 

Катэгорыя:Бягомльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна
Дацкая мова

**Да́цкая мо́ва** () — мова ўсходнескандынаўскай падгрупы германскай групы індаеўрапейскай сям’і моў. На дацкай мове размаўляюць прыкладна 5,5 мільёнаў чалавек — у Даніі, уключна з Грэнландыяй і Фарэрскімі астравамі, дзе яна афіцыйная; у Паўднёвым Шлезвігу ў Германіі, дзе яна мае статус абароненай мовы меншасці; у Ісландыі, дзе гэта першая замежная мова ў школах.

## Класіфікацыя 
у, Германія]]
Дацкая мова належыць да паўночнагерманскай альбо скандынаўскай галіны індаеўрапейскай моўнай сям’і, у якую акрамя дацкай уваходзяць шведская, нарвежская, ісландская і фарэрская мовы. Сярод скандынаваў дацкая, нароўні з нарвежскай і шведскай мовамі, класіфікуюцца як кантынентальныя, а не астраўныя — ісландская і фарэрская. Адметнымі асаблівасцямі кантынентальных моваў з’яўляюцца спрашчэнне сістэмы скланення слоў і значная роля запазычанняў у словаўтварэнні. Носьбіты кантынентальных скандынаўскіх моў адносна лёгка разумеюць адзін аднаго, у тым ліку ў вуснай і ў пісьмовай камунікацыі.

## Гісторыя 
Як шведская, нарвежская, фарэрская, а таксама ісландская, дацкая мова паходзіць ад старажытнаскандынаўскай мовы, рунічныя надпісы якой датуюцца III стагоддзем нашай эры. У эпоху вікінгаў прыкладна ў IX — сярэдзіне XII стагоддзяў у мове адбыліся значныя змены. Яны прывялі да з’яўлення адрозненняў паміж усходнескандынаўскімі, якія далі пачатак дацкай і шведскай мовам, і заходнескандынаўскімі дыялектамі, якія далі пачатак нарвежскаму нюнорску, фарэрскай і ісландскай мовам.

У гісторыі дацкай мовы вылучаюць тры перыяды: агульнаскандынаўскую мову-аснову (III—IX стагоддзі), старажытнадацкую мову (IX—XVI стагоддзі) і новадацкую мову (з XVI стагоддзя), якая ўключае сучасную дацкую мову (XX стагоддзе).

Шведскі мовазнаўца Эліяс Весен пісаў, што «з гістарычнага пункту гледжання ўсе скандынаўскія гаворкі мелі адзіную мову, якая змянялася геаграфічна». У IX стагоддзі з агульнаскандынаўскай мовы-асновы з’яўляюцца тры галіны, адна з іх утварыла ўласна дацкую мову, але да пачатку XIII стагоддзя ўсе скандынаўскія гаворкі мелі назву «наша мова» альбо пазначаліся ў выглядзе назвы *dönsk tunga*, што была ў саксаў, праз якіх быў кантакт з паўднёвым краем Скандынавіі. Толькі з пачатку XIII стагоддзя да заходнескандынаўскіх нарвежскай і ісландскай пачала ўжывацца назва *norrøn tunga* або *norrønt mál*, саманазва шведскай мовы ўпершыню з’явілася ў XIV стагоддзі.

## Дыялекты 
Дацкая мова мае значную колькасць мясцовых дыялектаў, якія падзяляюцца на тры часткі:
* **Астравы**:
** *Зеландская*
** *Фюнская*
** *дыялекты паўднёвых дацкіх астравоў*
* **Заходнеданскі (юцкі)**:
** *дыялекты Ютландыі*
* **Усходні**:
** *дыялекты вострава Борнхальм*
** *Дацкія дыялекты Швецыі*

Дыялектныя межы размытыя. Аддаленыя дыялекты Ютландыі і Борнхальма ўяўляюць пэўныя цяжкасці для разумення іншымі.

## Напісанне 
Дацкі алфавіт заснаваны на базе лацінскага. У дацкай мове 29 літар. Асобнымі літарамі лічацца Ææ, Øø, Åå. Літары Qq, Ww, Zz сустракаюцца толькі ў замежных словах.

## Гл. таксама 
* Дацкія пераклады Бібліі


*
Катэгорыя:Мовы Германіі
Катэгорыя:Мовы Грэнландыі
Атрахімаўка

**Атрахі́маўка** (, ) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бягомльскага сельсавета. Раней была фальваркам.

## Гісторыя 
У красавіку 1863 года ў фальварку Атрахімаўка спыніўся першы паўстанцкі атрад, якому было даручана вызваліць ад імперскіх акупантаў Докшыцы. Але ж тутэйшы святар Сымон Нячаеў папярэдзіў пра гэта камандзіра роты расійскага царскага войска, што было размешчана ў Докшыцах. Адно з гэтае прычыны бойкі беларускіх паўстанцаў з расійскімі карнікамі не адбылося.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Докшыцкага райвыканкама 
* Партал нашага края:Докшыцы (навінкі, фотаздымкі, блогі) 

Катэгорыя:Бягомльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна
Бераснёўка (Докшыцкі раён)

**Бераснёўка** (, ) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бягомльскага сельсавета.

З 20 мая 1960 года да 18 лютага 1964 года вёска ў складзе Юхнаўскага сельсавета.

## Асноўныя звесткі 
Ад пачатку 19 стагоддзя Бераснёўка належала расійскаму графу Манузі, які перанёс у вёску цэнтр маёнтку з Бягомлю, пазней маёнтак стаў уласнасцю памешчыка Ігната Гаўрылавіча Булгака.

## Славутасці 
* Гаспадарчая пабудова

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт Докшыцкага райвыканкама 
* Партал нашага края:Докшыцы (навінкі, фотаздымкі, блогі) 

Катэгорыя:Бягомльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна
Ваўча

**Ваўча́** (, ) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бягомльскага сельсавета.

Знаходзіцца за 32 км ад горада Докшыцы, за 165 км ад Віцебска.

## Гістарычныя звесткі 
Згадваецца ў 135 годзе, цэнтр капітульнага маёнтка. У XVI—XVII стагоддзях у складзе ўладанняў Віленскага біскупства. З 1861 года ў Бягомльскай воласці Барысаўскага павета. З 1924 года ў Бягомльскім раёне.

У міжваенны перыяд у ваколіцах вёскі («Лагчына» ці «Ведзьмава/Чортава балоцца») месціўся палігон для расстрэлаў. Маюцца звесткі аб выкарыстанні палігона пасля 1939 года ў дачыненні да рэпрэсаваных жыхароў Заходняй Беларусі.

У час Вялікай Айчыннай вайны вёска была часткова знішчана. Адноўлена пасля вайны. З 1960 года вёска ў складзе Докшыцкага раёна.

## Старажытнае насельніцтва 
Тып сельскіх жыхароў бярэзінскіх вярхоў аднаўляецца антраполагамі паводле пахаванняў у каменным некропалі ХІІ-ХVІ ст. "Ваўча".

## Насельніцтва 
* 1995 год — 199 жыхароў, 105 двароў.

## Славутасці 
* Курганны могільнік (XI—XIII стагоддзі) — .

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бягомльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна
Маргавіца

**Маргаві́ца** (, ) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бягомльскага сельсавета. Фактычна з’яўляецца часткай Бягомля.

## Славутасці 
* Курганны могільнік перыяду ранняга Сярэднявечча.
* Помнік на магіле ахвяр фашызму. Тут пахавана каля 70 мірных жыхароў, якіх 31 мая 1943 года ў час карнай аперацыі «Котбус» гітлераўцы спалілі жывымі ў Бягомлі. Сярод іх былі жыхары в. Бабцы. У 1955 годзе на магіле пастаўлены абеліск.
* Стэла на магіле Перавяслава, савецкага пагранічніка, які загінуў у ліпені 1939 года пры ахове дзяржаўнай граніцы, пастаўлена ў 1979 годзе.
* Стэла на магіле Чагіра, савецкага пагранічніка, які загінуў у ліпені 1939 года пры ахове дзяржаўнай граніцы, пастаўлена ў 1979 годзе.
* Стэла на магіле Фёдара Аўксенцьевіча Буланды, удзельніка Бягомльскай падпольнай партыйна-камсамольскай арганізацыі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, расстралянага ў чэрвені 1942 года нямецка-фашысцкімі захопнікамі, пастаўлена ў 1979 годзе.
* Стэла на магіле Уладзіміра Васілевіча Таракана, удзельніка Бягомльскай падпольнай партыйна-камсамольскай арганізацыі, які ў 1942 годзе быў арыштаваны і расстраляны гітлераўцамі, пастаўлена ў 1979 годзе.
* Помнік на брацкай магіле, дзе пахаваны 3 партызаны, якія загінулі ў чэрвені 1943 года ў баі. У 1979 годзе на магіле пастаўлена стэла.

## Вядомыя асобы 
* Алесь Ставер (1929—1995) — беларускі паэт, празаік, драматург.
* Юрась Свірка (1933—2010) — беларускі паэт.

## Галерэя 

Image:Vulica u Margavicy.JPG|Галоўная вуліца
Image:Vysahlae dreva u Margavicy.JPG|Высахлае дрэва

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Докшыцкага райвыканкама 
* Партал нашага края:Докшыцы (навінкі, фотаздымкі, блогі) 

Катэгорыя:Бягомльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна
Нябышына (Докшыцкі раён)

**Нябы́шына** (, ) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бягомльскага сельсавета.

Вёска стаіць на левым беразе ракі Поні. Злучана дарогамі з вёскамі Восава, Дабрунь, Вітунічы, Далёкае.

## Гісторыя 
У часы Вялікай Айчыннай вайны пад нямецкай акупацыяй. З ліпеня 1941 года па верасень 1942 года ў вёсцы дзейнічала група падпольшчыкаў.

## Славутасці 
### Страчаная спадчына 
* Уніяцкая царква

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Докшыцкага райвыканкама 
* Партал нашага края:Докшыцы (навінкі, фотаздымкі, блогі) 

Катэгорыя:Бягомльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна
Фінская мова

**Фі́нская мова** — мова паўночнай галіны балтыйска-фінскай падгрупы фіна-вугорскай групы уральскай моўнай сям'і. Афіцыйная мова Фінляндыі і Еўрасаюзу, таксама статус афіцыйнай мовы мае ў Карэліі.

Фінская мова адносіцца да моў аглютынацыйнага тыпу. Пісьменства на базе лацінскага алфавіта.

Найстарэйшыя пісьмовыя тэксты паходзяць з 16 стагоддзя. Першую кнігу — пераклад Новага Запавету — выдаў у 1548 годзе рэфарматар Мікаэль Агрыкола. Літаратурная мова ўзнікла на аснове заходняга дыялекту ваколіцаў горада Турку. Аднак пачынаючы з 19 стагоддзя ў літаратурнай мове адчуваецца моцны ўплыў усходніх дыялектаў.

Некалькі стагоддзяў фінская мова развівалася як сродак камунікацыі ніжэйшых і менш адукаваных слаёў грамадства, у той час калі шляхта і адукаваныя людзі карысталіся шведскай мовай. Гэтая сітуацыя была змененая ў 1863 годзе, калі фінская мова набыла статус афіцыйнай. Значны ўнёсак у справу прызнання фінскай мовы зрабіў знакаміты філосаф, публіцыст і дзяржаўны дзеяч Іаган Вільгельм Шнельман.

## Дыялекты і літаратурная мова 
Паміж літаратурнай фінскай мовай і гутарковай ёсць адрозненні, напрыклад скарачэнне займеннікаў (*minä* на *mä* і г.д.).

Вылучаюцца два буйныя дыялекты фінскай мовы: заходні і ўсходні.

Натуральна, што фінская мова не пазбегла іншамоўных уплываў. Доўгі час на яе ўплывала шведская і нямецкая, пасля руская, а ў апошнім часе англійская мова.

## Марфалогія 
У фінскай мове два лікі і 16 склонаў (з якіх 2 толькі ў множным ліку). Як і ў бальшыні фіна-вугорскіх моў, у фінскай няма родавай дыферэнцыяцыі.

## Пераклады беларускіх твораў на фінскую мову 
На фінскую мову перакладзены паасобныя творы Я. Купалы. Перакладчык Ялмары Віртанен (пераклаў таксама творы А. Пушкіна, М. Ціханава, К. Чукоўскага, Я. Гашака) быў асабіста знаёмы з Купалам, Мікалай Лайне (таксама пераклаў творы Т. Шаўчэнкі, А. Твардоўскага, М. Някрасава, у т.л. «Каму на Русі жыць добра»), Матці Росі (перакладаў У. Шэкспіра і Ф. Гарсія-Лорку, лаўрэат фінляндскай прэміі імя Мікаэля Агрыкалы для перакладчыкаў) пераклаў «А хто там ідзе?» Я. Купалы, другі пераклад гэтага твора зрабіў Тайста Суманену, Заслужаны дзеяч культуры Карэльскай АССР. Урха Руханен пераклаў другую частку «На ростанях» Я. Коласа і «Абеліск» В. Быкава. Яака Ругоеў (перакладчык «Слова пра паход Ігараў») пераклаў вершы М. Танка і П. Панчанкі. Перакладзены таксама паасобныя творы В. Марціновіча і У. Някляева.

## Гл. таксама 
* Мікаэль Агрыкала

## Спасылкі 
* Інфармацыя пра фінскую мову (па-англійску) 


*
Катэгорыя:Мовы Расіі
Катэгорыя:Мовы Швецыі
Замасточча (Бягомльскі сельсавет)

**Замасто́чча** (, ) — аграгарадок у Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бягомльскага сельсавета.

Праз вёску праходзіць рэспубліканская аўтадарога Мінск — Віцебск . За 40 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Докшыц, 177 кіламетраў ад Віцебска, 51 кіламетр ад чыгуначнай станцыі Параф'янава.

## Гісторыя 
У 1645 годзе згадваецца як вёска ў складзе маёнтка Дзедзілавічы ў Мінскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага.

## Насельніцтва 
* 352 жыхары, 114 двароў (1997)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культуры і бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Докшыцкага райвыканкама 
* Партал нашага края:Докшыцы (навінкі, фотаздымкі, блогі) 

Катэгорыя:Бягомльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна
Сасновая (Докшыцкі раён)

**Сасно́вая** (, ) (да 30 ліпеня 1964 года **П’я́ны Лес**) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бягомльскага сельсавета.

## Гісторыя 
96 мірных жыхароў в. Сасновая загубілі нямецка-фашысцкія захопнікі 1 чэрвеня 1943 года ў час карнай аперацыі «Котбус». Абеліск на магіле партызан і ахвяр фашызму пастаўлены ў 1967 годзе.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Докшыцкага райвыканкама 
* Партал нашага края:Докшыцы (навінкі, фотаздымкі, блогі) 

Катэгорыя:Бягомльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Узброеныя сілы

**Узброеныя сілы**, узброеная арганізацыя дзяржавы, прызначаная абараняць суверэнітэт і тэрытарыяльную цэласнасць дзяржавы на выпадак вайны, адзін з важнейшых інструментаў палітычнай улады.

Прызначэнне ўзброеных сіл, прынцыпы іх будаўніцтва, навучання і выхавання асабовага складу вызначаюцца грамадствам, дзяржаўным ладам і палітыкай дзяржавы, а таксама масштабам краіны, яе геаграфічным становішчам, гістарычнымі, сацыяльнымі і культурнымі традыцыямі. Вырашальны ўплыў на ўзброеныя сілы аказвае эканоміка.

Да 20-га стагоддзя ўзброеныя сілы складаліся з сухапутнай арміі і ваенна-марскога флоту. Сучасныя ўзброеныя сілы ў большасці дзяржаў свету складаюцца з розных відаў (сухапутныя войскі, ваенна-марскі флот, ваенна-паветраныя сілы, сілы супрацьпаветранай абароны), вышэйшых органаў ваеннага кіравання (міністэрства абароны, генеральны штаб), органаў тылу і некаторых ваенізаваных арганізацый.

## Гл. таксама 
* Узброеныя сілы Беларусі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ваеннае будаўніцтва

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Васіль Міхайлавіч Далгарукаў

**Васіль Міхайлавіч Далгарукаў** (**Далгарукаў-Крымскі**) (1722—1782) — князь, расійскі генерал-аншэф (1762).

У руска-турэцкую вайну 1768—1774 галоўнакамандуючы арміяй, якая ў 1771 авалодала Перакопскімі ўмацаваннямі (14 чэрвеня), разграміла ў бітве пры Кафэ (29 чэрвеня) турэцка-татарскае войска і заняла Крым. З 1780 — маскоўскі галоўнакамандуючы (граданачальнік).

## Сямейнае становішча 
* Жонка (з 1743 г.) — Анастасія Васілеўна Валынская (1723—1803).
* Дзеці ад шлюбу з ёй — Еўдакія Васілеўна Далгарукава (Грушэцкая) (29.02.1744 — 1811). Муж Еўдакіі — Васіль Уладзіміравіч Грушэцкі ((р.1743 — пам.4.04.1813), з дваранскага роду Грушэцкiх, генерал-паручнік, кавалер ордэнаў, удзельнік далучэння Крыму да Расіі ў руска-турэцкай вайне, сапраўдны тайны саветнік, з 11.12.1796 г. — сенатар). Пахавана Еўдакія Васілеўна на могілках Данскога манастыра ў Маскве, на радавым участку роду Грушэцкiх (уч. № 2). Побач з ёй пахаваны і дзеці — Грушэцкія Васіль і дачка Анастасія. Там жа пахаваны і яе муж Васіль Уладзіміравіч Грушэцкі.

Іншыя дзеці ад шлюбу Далгарукава-Крымскага з Анастасіяй Васілеўнай Валынскай: Міхаіл (1746—1791); Феадосья (1747—1825); Васіль (1752—1812); Праскоўя (1754—1826) замужам за графам Валянцінам Платонавічам Мусін-Мушкіным (1735—1804).

## Гл. таксама 
* Род Далгарукавых

Катэгорыя:Военачальнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Масквы
Васіль Міхайлавіч
Далгарукавы

**Далгарукавы** — старажытны рускі княжацкі род. Заснавальнікам роду лічыцца Міхаіл Усеваладавіч, князь Чарнігаўскі. Мянушка *Далгарукі* атрымаў яго нашчадак — Іван Андрэевіч Абаленскі. З роду князёў Далгарукіх вышлі многія вядомыя дзяржаўныя дзеячы, палкаводцы і літаратары.

## Вядомыя прадстаўнікі 
* Кацярына Аляксееўна Далгарукава
* Васіль Міхайлавіч Далгарукаў
* Іван Аляксеевіч Далгарукаў

## Спасылкі
Кацярына Аляксееўна Далгарукава

**Кацярына Аляксееўна Далгарукава** (—) — расійская князёўна, дачка князя Аляксея Рыгоравіча Далгарукава, нявеста імператара Пятра II.

## Біяграфія 
19 лістапада 1729 года была абвешчана нявестай чатырнаццацігадовага імператара, а 30 лістапада адбыліся яе ўрачыстыя заручыны, ёй быў дадзены тытул «Яе высокасць гасударыня-нявеста».

Аднак жонкай Пятра II Кацярына так і не стала — за два тыдні да вяселля, у студзені 1730 года Пётр II захварэў і памёр. Далгарукавы падрыхтавалі падробленае завяшчанне на карысць «гасударыні-нявесты», але не рызыкнулі яго прад’явіць.

Пасля смерці Пятра II князёўна Кацярына вярнулася да бацькоў і разам з імі, па ўступленні на пасад імператрыцы Ганны Іаанаўны, у красавіку 1730, сасланая ў Бярозаў, а таксама ўтрымоўвалася ў Томску ў Томскім манастыры Раства Хрыстовага.

Імператрыца Лізавета загадала вызваліць яе і надала ёй званне фрэйліны. У 1745 годзе яна выйшла замуж за генерал-паручыка графа А. Р. Бруса, але неўзабаве застудзілася і памерла.

## Гл. таксама 
* Род Далгарукавых

Кацярына Аляксееўна
Бярозава (Ханты-Мансійская аўтаномная акруга)

**Бярозава** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Бярозаўскага раёна Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругі. Насельніцтва 7,0 тыс. жыхароў (2006).

Пасёлак размешчаны на рацэ Паўночная Сосьва, якая бярэ пачатак ва Уральскіх гарах і за 42 км ад Бярозава ўпадае ў Об. Рачны порт. У халодны час года дзейнічае зімнік да Югорска, пгт Прыоб’е, Ігрыма, Ханты-Мансійска.

Паселішча было заснавана ў 1593 годзе як крэпасць Бярозаў (на месцы асцяцкага паселішча Суматвош — «горад бяроз»), з 1782 года становіцца павятовым горадам Табольскага намесніцтва, у 1926 годзе страціў статус горада і стаў сялом, з 1953 года — рабочы пасёлак, з 1954 года — пасёлак гарадскога тыпу.

У раёне пасёлка здабыча прыроднага газу ТАА «Цюментрансгаз». Вядзецца лоўля рыбы, працуе рыбкамбінат, друкарня.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Цюменскай вобласці
Іван Аляксеевіч Далгарукаў

**Іван Аляксеевіч Далгарукаў** (**Далгарукі**; 1708 — 8 (19) лістапада 1739, Ноўгарад) — князь, прыдворны, фаварыт імператара Пятра II; сын А. Р. Далгарукава, дзед І. М. Далгарукава.

## Біяграфія 
З старажытнага дваранскага роду Далгарукавых. Унук князя Р. Ф. Далгарукава. Пачаўшы службу гоф-юнкерам вялікага Пятра Аляксеевіча (будучага імператара Пятра II) (1725), стаў неўзабаве яго фаварытам. Быў генералам ад інфантэрыі (1728), обер-камергерам (1728), маёрам лейб гвардыі Праабражэнскага палка (1730). Атрымаў тытул «светласці» (1729). Напярэдадні смерці Пятра II прыняў актыўны ўдзел у складанні падробленага завяшчання, які пакідаў пасад нарачонай нявесце імператара князёўне К. А. Далгарукавай (яго сястры) і асабіста падрабіў імператарскі подпіс.

Указам Ганны Іванаўны ад 9 (20) красавіка 1730 разам з сямействам бацькі і маладой жонкай Наталляй Барысаўнай сасланы ў Бярозаў, адкуль быў у 1738 па даносе ўзяты для новага следства. Пад мукамі прызнаўся ў складанні падробленага завяшчання. Быў пакараны чацвертаваннем разам з двума роднымі дзядзькамі (С. Р. Далгарукавым і І. Р. Далгарукавым) і адным стрыечным (В. Л. Далгарукавым).

Іван Аляксеевіч
Генетыка

[thumb|Фрагмент [ДНК]]
**Гене́тыка** (ад  — паходжанне) — навука, якая вывучае механізмы спадчыннасці і зменлівасці жывых арганізмаў. Цесна связана з малекулярнай біялогіяй, цыталогіяй, эвалюцыйным вучэннем, селекцыяй.

Ідэі і метады генетыкі выкарыстоўваюць для вырашэння праблем медыцыны, сельскай гаспадаркі, мікрабіялагічнай прамысловасці.

## Класіфікацыя 
У залежнасці ад ''аб'екта вывучэння* адрозніваюць:
* генетыку мікраарганізмаў,
* генетыку раслін,
* генетыку жывёл,
* генетыку чалавека.

Ад *узроўню даследаванняў'':
* малекулярную генетыку,
* цытагенетыку,
* біяхімічную генетыку,
* папуляцыйную генетыку і інш.

## Гісторыя 
Асновы генетыкі закладзены аўстрыйскім натуралістам Г. Мендэлем, які адкрыў законы спадчыннасці (1865), і амерыканскай навуковай школай Т. Моргана, што абгрунтавала храмасомную тэорыю спадчыннасці (1910-я гг.).

Вялікае значэнне для развіцця генетыкі мелі працы амерыканскіх вучоных Г. Мёлера, А. Стэртэванта, Дж. Бідла, Дж. Уотсана, англійскіх генетыкаў Дж. Холдэйна, Ф. Крыка, нямецкіх даследчыкаў Э. Баўра, С. Штубе, шведа Г. Нільсана-Эле.

У СССР у 1920—1930-я гады значны ўклад у генетыку зрабілі працы М. І. Вавілава, М. К. Кальцова, С. С. Чацверыкова, А. С. Сераброўскага, М. П. Дубініна і інш. З сярэдзіны 1930-х гадоў, асабліва пасля 1948 года, савецкай генетыкі былі навязаны погляды Т. Дз. Лысенкі (ён беспадстаўна называў сваё вучэнне мічурынскім); яна была аб'яўлена лжэнавукай, шальмаваліся вучоныя гэтых поглядаў, закрыліся буйныя генетычныя школы. За гэты час хуткае развіццё генетыкі за мяжой, асабліва малекулярнай генетыкі ў 2-й палове 20 ст., дазволіла раскрыць структуру генетычнага матэрыялу, пазнаць механізмы яго функцыянавання.

## Генетычныя хваробы 
* Сіндром Піта-Хопкінса

## Гл. таксама 
* Генетыка трусаў
* Трансгрэсія

## Літаратура 
*
Сяргей Антонавіч Клычкоў

**Сяргей Антонавіч Клычкоў** ( ) — рускі паэт, празаік і перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і шаўца, старавер.

Удзельнічаў у рэвалюцыі 1905 года, у 1906 напісаў шэраг вершаў на рэвалюцыйныя тэмы. Раннія вершы Клычкова былі ўхваленыя С. А. Гарадзецкім. У 1908 годзе з дапамогай М. І. Чайкоўскага выехаў у Італію, дзе пазнаёміўся з Максімам Горкім. Паэт вучыўся на гісторыка-філалагічным факультэце Маскоўскага ўніверсітэта (а пасля — на юрыдычным; выключаны ў 1913), затым, падчас Першай сусветнай вайны, адправіўся на фронт; вайну скончыў у званні прапаршчыка. У 1919—1921 гадах жыў у Крыме, дзе ледзь не быў расстраляны (махноўцами, затым белагвардзейцамі). У 1921 годзе пераехаў у Маскву, супрацоўнічаў у асноўным у часопісе «Красная новь».

У 1937 годзе Сяргей Клычкоў быў арыштаваны па ілжывым абвінавачванні, 8 кастрычніка 1937 года прысуджаны да смяротнай кары і ў той жа дзень расстраляны.

У 1956 годзе рэабілітаваны. У даведцы аб рэабілітацыі паказаная няправільная дата смерці — 21 студзеня 1940 года, якая перайшла ў некаторыя выданні.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1908 года.

Ранняя паэзія прасякнута рамантычным светаадчуваннем, у аснове якога непрыняцце «індустрыяльнай» цывілізацыі (зборнікі «Песні», 1911; «Патаемны сад», 1913). Вершы ранніх паэтычных зборнікаў Клычкова шмат у чым сугучныя з вершамі паэтаў «новасялянскага» кірунку — Ясеніна, Клюева, Ганіна, Арэшына і інш. Распрацоўваў матывы рускай казкі, пераасэнсоўваў іх у духу сімвалізму. У паэзіі пераважаюць сузіральнасць, мары пра недасяжнае. У празаічных творах сумяшчаў рэальнае з фантастычным, што стварала атмасферу казачнага побыту, дзе героі — самотныя летуценнікі, дзівакі, праўдашукальнікі.

Раннія клычкоўскія тэмы былі паглыбленыя і развітыя ў далейшых зборніках «Дубраўна» (1918), «Хатнія песні» (1923), «Госць цудоўны» (1923), «У гасцях у жураўлёў» (1930), у вершах адбіліся ўражанні Першай сусветнай вайны, разбурэнне вёскі; адным з асноўных выяў становіцца выява самотнага, валачашчага вандроўніка. У паэзіі Клычкова з’явіліся ноты роспачы, безвыходнасці, выкліканыя непрыняццем савецкай рэчаіснасці, імкненне да даўніны, матывы несуцешнасці і песімізму.

Клычковым напісаныя тры раманы — сатырычны «Цукровы немец» (1925; у 1932 годзе выйшаў пад назвай «Апошні Лель»), казачна-міфалагічны «Чертухінскі балакір» (1926), «Князь мера» (1928). Выступаў Клычков і з крытычнымі артыкуламі («Лысая гара», 1923; «Сцвярджэнне прастаты», 1929), перакладамі (у 1930-х; перакладаў эпасы народаў СССР, народныя песні і паданні; перакладаў творы шматлікіх грузінскіх паэтаў — Г. Леанідзэ, Важа Пшавела і інш., перавёў знакамітую паэму Шата Руставелі «Віцязь у тыгравай шкуры»).

## Ушанаванне памяці 
На радзіме паэта, у сяле Дуброўкі Талдомскага раёна Маскоўскай вобласці, дзейнічае мемарыяльны музей Клычкова.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Блумсберы

**Блумсберы** () — традыцыйны цэнтр інтэлектуальнага жыцця Лондана, гістарычны раён, размешчаны ў паўднёвай частцы раёна Лондана (бара) Камдэн у заходняй частцы (Вест-Энд) цэнтра горада (Унутраны Лондан).

Для гэтага раёна характэрныя азелянёныя плошчы («скверы») — Расел-сквер, Бедфард-сквер, Блумсберы-сквер, Гордан-сквер і іншыя. Некаторыя з іх захоўваюць першапачатковую георгіянскую забудову XVIII стагоддзя, калі горадабудаўнічую дзейнасць на поўначы Лондана вялі герцагі Бэдфарды з сямейства Раселаў.

У Блумсберы размешчаны шматлікія адукацыйныя ўстановы (Лонданскі ўніверсітэт, Універсітэцкі каледж Лондана, Каралеўская Акадэмія драматычнага мастацтва), бальніцы, а таксама Брытанскі музей. У пачатку XX стагоддзя тут збіраўся ўплывовы гурток англійскіх інтэлектуалаў, вядомы як група Блумсберы.
Катэгорыя:Раёны Лонданы
Футурама

**«Футура́ма»** () — амерыканскі сатырычны мультсерыял, створаны на студзіі «20th Century Fox» Мэтам Гроўнінгам і Дэвідам Коўэнам *(David X. Cohen)*, аўтарамі мультсерыяла «Сімпсаны».
У бальшыні серыяў дзеянне серыяла праходзіць у Нью-Нью-Ёрк Сіці ў 3000 годзе (гэта значыць, у далёкай будучыні). Выкарыстоўванне будучага часу дазваляе аўтарам шоу уносіць у яго ідэі і падзеі з папулярнай фантастыкі 20 стагоддзя.

*«Футурама»* атрымала прызнанне крытыкаў і была намінавана на 17 прэмій «Эні», выйграўшы дзевяць з іх, і 14 намінацый на прэмію «Эмі», выйграўшы шэсць.

## Сюжэт 
Мультсерыял расказвае аб 20-гадовым разносчыку піцы Фраі, які выпадкова трапіў у крыягенную камеру і замарозіўся на 1000 гадоў. Так ён трапляе ў будучыню, дзе знаходзіць сабе новых сяброў і ўладкоўваецца кур’ерам на працу ў кампанію «Міжпланетны экспрэс».

## Персанажы 
* **Фрай**
* **Ліла**
* **Бендэр**
* Прафесар **Хью́берт Фа́рнсворт**
* **Гермес Конрад**
* Доктар **Зойдберг**
* **Эмі Вонг**

На сённяшні час выйшлі ў пракат наступныя паўнаметражныя фільмы:
# «Футурама: Вялікая справа Бендэра» (**«Futurama: Bender’s Big Score»**) — у продажы ў ЗША 27 лістапада 2007
# «Футурама: Звер з мільярдам спінаў» (**«Futurama: The Beast with a Billion Backs»**) — 24 чэрвеня 2008
# «Футурама: Гульня Бендэра» (**«Futurama: Bender’s Game»**) — 3 лістапада 2008 года
# «Футурама: У дзікую зялёную далечыню» (**«Futurama: Into the Wild Green Yonder»**) — 23 лютага 2009 года

## Гл. таксама 
* Сімпсаны
* Расчараванне

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Раздзел «Футурамы»  на сайце Comedy Central.
* http://www.ilovebender.com/   — афіцыйны прома-сайт фільмаў.
* Вікі па Футураме 
* 

Катэгорыя:Сатырычныя фільмы
Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта
Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША
Катэгорыя:Мультсерыялы 1999 года
Катэгорыя:Фантастычныя мультфільмы
Катэгорыя:Тэлесерыялы Fox Television Studios
Катэгорыя:Мультсерыялы-сіткомы
Партугальская мова

**Партуга́льская мо́ва** () — мова раманскай групы індаеўрапейскай сям’і моў.

Афіцыйная мова Партугаліі, Бразіліі, Анголы, Мазамбіка, Каба-Вердэ, Гвінеі-Бісау, Сан-Тамэ і Прынсіпі, Усходняга Тымора і Макаа. Пісьменнасць на аснове лацінскага алфавіту. Развілася з сярэдневяковай галісійска-партугальскай мовы. Існуюць два асноўныя варыянты — еўрапейскі (pt-pt) і бразільскі (pt-br), якія адрозніваюцца адзін ад аднаго на ўзроўні фанетыкі, лексікі, арфаграфіі і, у меншай ступені, граматыкі. У Анголе і Мазамбіку выкарыстоўваецца еўрапейскі варыянт партугальскай мовы з вялікай колькасцю лексічных запазычанняў з афрыканскіх моў. У іншых афрыканскіх краінах партугальская мова, прынамсі ў сферы паўсядзённага выкарыстання, у значнай ступені крэалізаваная.

## Гл. таксама 
* Партугальска-беларуская практычная транскрыпцыя
* Садружнасць партугаламоўных краін

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Партал бразільскай партугальскай мовы  Граматыка, даведнік змяненняў дзеясловаў, візуальны слоўнік, анлайн-урокі.
* Dicionários-Online.com  Партугальскія слоўнікі
* Партугальска-Англійскі слоўнік
* Інстытут Камоэнса 
* Змяненне дзеясловаў Партугальскі 
* Змяненне дзеясловаў


Катэгорыя:Мовы Партугаліі
Катэгорыя:Мовы Бразіліі
Катэгорыя:Мовы Анголы
Катэгорыя:Мовы Мазамбіка
Катэгорыя:Мовы Каба-Вердэ
Катэгорыя:Мовы Гвінеі-Бісау
Катэгорыя:Мовы Сан-Тамэ і Прынсіпі
Катэгорыя:Мовы Усходняга Тымора
Катэгорыя:Мовы Макаа
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Румынская мова

**Румы́нская мо́ва** (*limba română*) — раманская мова індаеўрапейскай моўнай сям’і.

## Гісторыя 
Гісторыя румынскай мовы такая ж супярэчлівая, як і гісторыя румынскага народа. Гэтая супярэчлівасць паўстала па дзвюх прычынах: недахоп гістарычных крыніц, асабліва пісьмовых, і палітычныя інтарэсы. Таму існуе некалькі версій развіцця румынскай мовы, якія засноўваюцца на розных варыянтах гісторыі румынскага народа.

### Раманізацыя 
Афіцыйны варыянт гісторыі румынскай мовы, прызнаваны большасцю сучасных гісторыкаў, засноўваецца на тэорыі раманізацыі Дакіі. У адпаведнасці з гэтай тэорыяй Рымская імперыя каланізавала Дакію за вельмі кароткі перыяд. Каланісты прыбывалі ў Дакію з усёй тэрыторыі імперыі, але большасць з іх былі носьбітамі лацінскай культуры (каля 80 %).

Прычынай інтэнсіўнай каланізацыі было амаль поўнае знішчэнне мужчынскага насельніцтва Дакіі ў войнах з Рымам. Гэтая версія пацвярджаецца аналізам імёнаў у пісьмовых крыніцах таго часу (было вывучана прыкладна 4000 надпісаў, з якіх толькі 2 % утрымоўвалі гета-дакскія імёны, тады як у іншых рымскіх правінцыях лік імёнаў мясцовага насельніцтва складаў да 30 %).

Беспрэцэндэнтная каланізацыя прывяла да таго, што мясцовая мова правінцыі знікла амаль цалкам. На дадзены момант у румынскай мове налічваецца не больш за сотню слоў чыстага гета-дакскага паходжання.

### Пераемнасць 
Другая па распаўсюджанасці версія аб паходжанні румынскай мовы заснаваная на тэорыі аб пераемнасці румынскага народа.

Паводле гэтай тэорыі румынская мова сфарміравалася ў той жа лінгвістычнай прасторы, дзе да гэтага існавала мова гета-дакаў. Пасля заваявання Дакіі Рымам у 106 годзе да адводу рымскіх войскаў за Дунай у 275 годзе раманізацыі, што праводзілася, было недастаткова для поўнага знікнення гета-дакскай мовы, бо мясцовае насельніцтва жыло вельмі адасобленымі суполкамі і толькі ў малой ступені сутыкалася з каланістамі. Працяглая раманізацыя прывяла да з’яўлення протарумынскай мовы. Раманізацыя ж пачалася яшчэ да захопу Дакіі Рымам і працягвалася пасля сыходу Рыма з дакскай правінцыі, што і тлумачыць так ярка выяўлены раманізаваны характар сучаснай румынскай мовы.

Фарміраванне румынскай мовы скончылася ў XI стагоддзі з памяншэннем уплыву Візантыйскай імперыі.

Характэрнай рысай румынскай мовы з’яўляецца адсутнасць дыялектаў.

Шмат якія народы (германцы, туркі, славяне, венгры) у розны час пранікалі ў лінгвістычны арэал румынскай мовы. Усе яны зрабілі свой унёсак у эвалюцыю мовы, разнастаіўшы лексікон, але пакінуўшы амаль не закранутай структуру граматыкі.

## Гл. таксама 
* Арамунская мова


*
*
Катэгорыя:Мовы Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Мовы Венгрыі
Катэгорыя:Мовы Сербіі
Катэгорыя:Мовы Харватыі
Катэгорыя:Румыны
Гектар

**Гекта́р** (гекта- + ар) — метрычная адзінка плошчы, 1 га = 10 000 м² = 100 ар = 100 сотак.

У Беларусі гектар з’яўляецца асноўнай адзінкай вымярэння плошчы зямлі, асабліва сельскагаспадарчай. Таксама ў Беларусі (і наогул у былым СССР) часта ўжываецца тэрмін «сотка». Адна сотка (100 м²) роўная адной сотай часткі гектара, гэта значыць аднаму ару.

На тэрыторыі БССР (і пасля СССР) адзінка «гектар» была ўведзеная ў практыку пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі, замест дзесяціны. Для перакладу выкарыстоўвалася суадносіны 1 га = 11/12 дзесяціны.

Скарачэнне «*га*» ужо з 1930-х гадоў уваходзіць у мову (Мандэльштам: «Сухая вільготнасць чарназёмных га»).

## Гл. таксама 
* Плошча
* Прыстаўкі СІ
* Руская сістэма мер

## Крыніцы 
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння плошчы
Кужэц

**Кужэ́ц**, **Нурэ́ц** — рака ў Беларусі, у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Вілія.

Даўжыня ракі 16 км. Плошча вадазбору 100 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 6,2 ‰. Пачынаецца на поўдзень ад вёскі Загор’е, у нізоўі цячэ па забалочанай мясцовасці праз старыцы, упадае ў Вілію ніжэй вёскі Міхневічы. На працягу 6,3 км каналізаваная (ад вёскі Паніззе да заходняй ускраіны вёскі Вётхава). Вадазбор на паўночна-ўсходнім ускрайку Ашмянскага ўзвышша.

Прытокі — рэкі Драй і Татарка (злева).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Віліі
Герой Расійскай Федэрацыі

**Геро́й Расі́йскай Федэра́цыі** — вышэйшае ганаровае званне ў Расіі, знак асаблівай адзнакі. Прысвойваецца за здзяйсненне выключнага подзвігу.

Званне было заснаванае Законам Расійскай Федэрацыі «Аб усталяванні звання Герой Расійскай Федэрацыі і ўстанове знака спецыяльнай адзнакі — Медаля „Залатая Зорка“» ад 20 сакавіка 1992 года і ўведзена ў дзеянне ў той жа дзень паводле пастановы Вярхоўнага Савета Расійскай Федэрацыі. Званне Героя Расійскай Федэрацыі прысвойваецца Прэзідэнтам Расійскай Федэрацыі аднойчы. Другасныя ўзнагароджанні званнем Героя Расіі немагчымы.

## Статыстычная інфармацыя 
Паводле наяўных звестак, агульная колькасць узнагароджаных (па стане на 25 кастрычніка 2015 года) складае 1018 чалавек, з іх 464 узнагароджаны пасмяротна. Спісы грамадзян, удастоеных звання Героя Расійскай Федэрацыі, і большасць Указаў аб прысваенні звання Героя афіцыйна не публікуюцца. Наяўныя звесткі разрозненыя і часам супярэлівыя.

### Колькасць Герояў Расійскай Федэрацыі па гадах узнагароджання 
* 1992 год — 10 чалавек
* 1993 год — 54 чалавекі
* 1994 год — 39 чалавек
* 1995 год — 146 чалавек
* 1996 год — 128 чалавек
* 1997 год — 49 чалавек
* 1998 год — 43 чалавекі
* 1999 год — 67 чалавек
* 2000 год — 177 чалавек
* 2001 год — 29 чалавек
* 2002 год — 30 чалавек
* 2003 год — 31 чалавек
* 2004 год — 33 чалавекі
* 2005 год — 22 чалавекі
* 2006 год — 14 чалавек
* 2007 год — 18 чалавек
* 2008 год — 41 чалавек
* 2009 год — 20 чалавек
* 2010 год — 17 чалавек
* 2011 год — 10 чалавек
* 2012 год — 17 чалавек
* 2013 год — 9 чалавек
* 2014 год — 20 чалавек
* 2015 год — 8 чалавек
* 2016 год — 28 чалавек
* 2017 год — 17 чалавек
* 2018 год — 13 чалавек
* 2019 год — 9 чалавек
* 2020 год — 7 чалавек
* 2021 год — 8 чалавек
* 2022 год — 146 чалавек
* 2023 год — 146 чалавек
* 2024 год — 57 чалавек

## Узнагароджаныя 
* Дзяніс Васільевіч Вятчынаў
* Мікалай Мікалаевіч Шпітонкаў
* Юрый Паўлавіч Якаўлеў

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт пра Герояў Савецкага Саюза і Героях Расійскай Федэрацыі


Катэгорыя:Узнагароды Расіі
Катэгорыя:Дзяржаўныя ўзнагароды Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Вышэйшыя дзяржаўныя ўзнагароды
Сокараўскі сельсавет

**Со́караўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Сокарава.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Ульскага раёна Полацкай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ва Ульскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Чашніцкага, з 25 ліпеня 1931 года — Бешанковіцкага раёнаў БССР. У 1931 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Скакуноўшчына. З 20 лютага 1938 года ў складзе Віцебскай вобласці. З 9 верасня 1946 года сельсавет у складзе адноўленага Ульскага раёна. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Хоцінскага сельсавета, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Сокарава. З 17 снежня 1956 года сельсавет у складзе Бешанковіцкага раёна. 16 верасня 1957 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Фролкавіцкага сельсавета, у склад Бачэйкаўскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (Двор Нізгалава, Жалезкі, Заручэўе, Нізгалава і Скакуноўшчына). 1 красавіка 1960 года ў склад сельсавета з Дубраўскага сельсавета Ушацкага раёна перададзены 3 населеныя пункты (Бортнікі 1-я, Бортнікі 2-я і Зарэчча). 17 ліпеня 1964 года ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Ульскага пассавета перададзены 14 населеных пунктаў (Аўгустберг, Бортнікі 1, Бортнікі 2, Броды, Дворнікі, Дубішча, Зарэчча, Зорнікі, Каменка, Паніззе, Узрэчча, Фролкавічы I, Фролкавічы II і Шавурына). На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 18 населеных пунктаў.

8 красавіка 2004 года Сокараўскі сельсавет скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад адноўленага Ульскага сельсавета.

## Склад 
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 15 населеных пунктаў: Бычкова, Галі, Гарані, Дыбалі, Ермалаўшчына, Жданова, Марцінава, Мураўшчына, Паўазер’е, Прудзіны, Сапегі, Слабада, Сокарава, Хоціна і Шапчына.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ульскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чашніцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2004 годзе
Курынка

**Курынка**, **Бяляеўка** — рака ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Сож (басейн Дняпра). Даўжыня 11 км. Плошча вадазбору 45 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,2 ‰. Пачынаецца за 4,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Бяляеўка, вусце на паўночнай ускраіне пасёлка Чырвоны Бераг. Цячэ праз лясны масіў Чачэрскага паляўнічага заказніку, у нізоўі — па левабярэжнай абалоне Сажа праз старычныя азёры Вілія і Вір.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гомельской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Сажа
Катэгорыя:Рэкі Чачэрскага раёна
Гарэлае (Докшыцкі раён)

**Гарэ́лае** (, ) — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бягомльскага сельсавета.

## Гісторыя 
У маі 1943 года ў час правядзення карнай аперацыі «Котбус» гітлераўцы спалілі вёскі Гарэлае і Клінікі, расстралялі, а затым спалілі 200 мірных жыхароў. На ўшанаванне памяці ахвяр фашызму ў 1964 годзе пастаўлена стэла. Вёска Гарэлае ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе Хатынь.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Докшыцкага райвыканкама 
* Партал нашага края:Докшыцы (навінкі, фотаздымкі, блогі) 

Катэгорыя:Бягомльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна
Радзебка

**Ра́дзебка**, **Радомльва** — рака ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Проня (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 9,6 км. Пачынаецца на ўсходняй ускраіне вёскі Пакуцце, вусце ў межах гарадскога пасёлка Дрыбін. Рэчышча на працягу 2,5 км (ад сажалкі на ўсходняй ускраіне Дрыбіна да вусця) каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Проні
Вольга Хіжынкова

**Во́льга Хіжынко́ва** (, в. Забароўе, ) — пераможца конкурсу прыгажосці Міс Беларусь-2008.

## Біяграфія 
Бацька — ляснік, маці — рабочая аграфермы. Скончыла вучылішча лёгкай прамысловасці ў Віцебску, была кіраўніком гуртка тэатра моды ў гэтым вучылішчы. Працавала па размеркаванні на віцебскай фабрыцы «Сцяг індустрыялізацыі», праз 4 месяцы знарок прагуляла дзень, і яе звольнілі. Але ў яе засталіся заняткі ў мадэльным агенцтве і выкладанне ў тамтэйшым тэатры моды.

Затым студэнтка завочнага адззялення Інстытута журналістыкі БДУ, спецыяльнасць — «Журналістыка. Аўдыёвізуальныя СМІ». Працуе ў ЗАТ «Другі нацыянальны тэлеканал» (АНТ).

Неаднойчы брала ўдзел у модных паказах, у прыватнасці, на фестывалі «Белая амфара». У 2008 годзе перамагла ў нацыянальным конкурсе прыгажосці «Міс Беларусь», заваявала права прадстаўляць Беларусь на міжнародным конкурсе «Міс свету-2008» у ПАР. Перад гэтым ад Віцебскай вобласці ў фінал журы абрала іншую дзяўчыну — Вольгу Прышывалка, але за Хіжынкову аддала галасы пераважная большасць тэлегледачоў.

З ліпеня 2016 года да сакавіка 2020 года працавала прэс-сакратаркай футбольнага клуба «Дынама-Брэст».

15 верасня 2020 года, у час пратэстаў у Беларусі, Вольга Хіжынкова пакінула Нацыянальную школу прыгажосці; яна патлумачыла свой адыход так: «Эксперыменты над уласным сумленнем заўсёды маюць сумны вынік». 8 лістапада за ўдзел у «Маршы народаўладдзя» была затрымана і арыштавана на 12, а затым яшчэ на 15 сутак. 26 лістапада 2020 года Вользе Хіжынковай прысудзілі яшчэ 15 сутак адміністрацыйнага арышту за ўдзел у маршы «Народны ўльтыматум», пры гэтым абвінавачванне базавалася на яе фотаздымках у сацыяльнай сетцы. На волю яна выйшла 20 снежня, пасля 42 сутак арышту.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
*  Міс свету-2008. Дзённік беларускай прыгажуні  / naviny.by
*  Он-лайн канферэнцыя з беларускімі прыгажунямі / Комсомольская правда

Катэгорыя:ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Пераможцы конкурсу Міс Беларусь
Катэгорыя:Фотамадэлі Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі
Выток

]]
**Выто́к ракі́** — месца, ад якога назіраецца пастаяннае цячэнне вады ў рэчышчы вадацёку.

Вытокам ракі могуць быць крыніца, балота, возера, ледавік. Для рэк, што выцякаюць з возера, — месца перасячэння берагавой лініі вадаёма з рэчышчам вадацёку. Нярэдка вытокам ракі лічыцца месца, дзе зліваюцца 2 ракі з рознымі назвамі, або галоўнай лічыцца больш мнагаводная ці тая, выток якой найбольш аддалены ад вусця ракі.

Пад уплывам эрозіі вытокі павольна перамяшчаюцца ўверх па цячэнні, пакуль не дасягаюць водападзелаў. Пры забалочванні вытоку пачатак ракі зрушваецца ўніз па цячэнні. Найбольш часта мяняюць выток малыя рэкі пры асушэнні балот, у сувязі з меліярацыяй забалочаных вадазбораў.

У шэрагу выпадкаў тэрыторыя вакол вытока ракі абвяшчаецца ахоўнай.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рака
Рутка

Назву **Ру́тка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Рутка 1 — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці
* Рутка 2 — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці

## Рэкі 
### Беларусь 
* Рутка — рака ў Круглянскім раёне Магілёўскай вобласці
* Рутка — рака ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці

### Расія 
* Рутка (горнамар. Рӹде, Ырде) — рака ў Рэспубліцы Марый Эл і Ніжагародскай вобласці
Мікалай Міхайлавіч

**Мікалай Міхайлавіч** (14 (26 красавіка) 1859, Царскае сяло, каля Санкт-Пецярбурга — , ) — член расійскага імператарскага дома, унук Мікалая I, сын Міхаіла Мікалаевіча, гісторык.

## Біяграфія 
Удзельнічаў у руска-турэцкай вайне 1877—1878 гадоў. З 1881 года ў лейб-гвардыі Грэнадзерскім палку. У 1882—1885 гадах вучыўся ў Мікалаеўскай акадэміі Генеральнага штаба. З 1895 года служыў 10 гадоў у Кавалергардскім палку, камандаваў 16 грэнадзерскім Мінгрэльскім палком. З 1897 — камандуючы Каўказскай грэнадзерскай дывізіяй. У 1903 годзе выйшаў у адстаўку ў званні генерал-лейтэнанта.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі высланы ў Волагду. 1 ліпеня 1918 года арыштаваны, перавезены ў Петраград, дзе ўтрымліваўся ў доме папярэдняга зняволення. Расстраляны бальшавікамі ў Петрапаўлаўскай крэпасці разам з яшчэ трыма вялікімі князямі — сваім родным братам Георгіем Міхайлавічам і стрыечнымі — Паўлам Аляксандравічам і Дзмітрыем Канстанцінавічам. Рэабілітаваны пасмяротна 8 чэрвеня 2009 года.

## Спасылкі 
Раманаў
Катэгорыя:Вялікія князі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Масоны Расіі
Катэгорыя:Зняволеныя Петрапаўлаўскай крэпасці
Катэгорыя:Забітыя Раманавы
Катэгорыя:Члены Рускага геаграфічнага таварыства да 1917 года
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1877—1878
Катэгорыя:Ганаровыя дактары
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Ганаровыя члены Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Загінулі ў Грамадзянскую вайну ў Расіі
Катэгорыя:Раманавы
Ро (літара)

150px|thumb|left|Літара ρ
**Ρ**, **ρ** (назва: **ро**, ) — 17-я літара грэчаскага алфавіту.

У сістэме грэчаскага алфавітнага запісу лікаў мае лікавае значэнне 100. Паходзіць ад фінікійскай літары «рош». Ад літары «ро» паходзяць лацінская літара R і кірылічная Р.

## Выкарыстанне 
Сімвалы **Ρ**, **ρ** і '''''' акрамя непасрэдна грэчаскай мовы таксама даволі шырока выкарыстоўваюцца ў навуцы, як то ў фізіцы альбо матэматыцы.

* У фізіцы для абазначэння:
** Шчыльнасці рэчыва (ρ)
** Імпульса (Ρ)
** Удзельнага электрычнага супраціўлення (ρ) http://ru.wikipedia.org/wiki/Удельное_электрическое_сопротивление
** Шчыльнаcці зараду (ρ) http://ru.wikipedia.org/wiki/Плотность_заряда

* У матэматыцы для абазначэння:
** Радыусу ў сістэме сферычных палярных каардынат
** Каэфіцыенту карэляцыі колькасці насельніцтва http://ru.wikipedia.org/wiki/Корреляция
** Спектральнага радыуса матрыцы http://en.wikipedia.org/wiki/Spectral_radius
** Так званага «пластычнага ліку» http://ru.wikipedia.org/wiki/Пластическое_число

* У праграмаванні
** У сістэме камп'ютарнага набору LaTeXhttp://ru.wikipedia.org/wiki/LaTeX выкарыстоўваюцца наступныя сімвалы: Ρ, \rho ды \varrho
** У мове праграмавання АПЛ http://ru.wikipedia.org/wiki/АПЛ_(язык_программирования) у якасці спецыяльнага сімвала

* У малекулярнай біялогіі для абазначэння бялку, які адказвае за завяршэнне сінтэзу РНК

* і інш.

## Абазначэнне сімвалу ў розных кадзіроўках 
----

Катэгорыя:Грэчаскія літары
Дысторшн

**Дысторшн** () — гукавы эфект, што найбольш часта ўжываецца у музычных жанрах такіх як метал, хард-рок, панк-рок пры дапамозе электрагітары.

## Прынцып дзеяння 
Па сваёй сутнасці эфект з’яўляецца разнавіднасцю кліпінга. У аснове эфекту ляжыць уласцівасць як лямпавых, так і транзістарных узмацняльнікаў ураўноўваць па амплітудзе выдаваны сігнал, калі той блізкі да максімальна магчымага для пэўнага ўзмацняльніка. Такім чынам, перагружаны ўзмацняльнік гукавых чашчынь скажае сінусоідную форму хвалі, згенераванай ваганнямі струны, прыводзячы яе да простакутнай.

Катэгорыя:Прылады апрацоўкі гуку
Катэгорыя:Электрагітары