Фрэдэрыка Бадэнская

**Фрэдэрыка Даратэя Вільгельміна Бадэнская** (ням. *Friederike Dorothea Wilhelmine von Baden*, швед. *Fredrika av Baden*; 12 сакавіка 1781 — 25 верасня 1826) — каралева Швецыі з 1797 па 1809 гады як жонка караля Густава IV Адольфа.

## Жыццё 
### Ранні перыяд жыцця 
Фрэдэрыка Бадэнская нарадзілася ў Карлсруэ ў Вялікім Герцагстве Бадэн 12 сакавіка 1781 года, дачка Карла Людвіга Бадэнскага і Амаліі Гесэн-Дармштацкай. Яна была малодшай сястрой імператрыцы Лізаветы Аляксееўны (былай княгіні Луізы Бадэнскай), жонкі расійскага цара Аляксандра I.

Фрэдэрыка ў сваёй сям’і, вядома як *Frick* (Фрык), атрымала звычайную і неглыбокую адукацыю ад французска-швейцарскай гувернанткі ў Карлсруэ і была апісана як інтэлектуальна неглыбокая. Ужо ў дзяцінстве яе апісвалі як прыгажуню, але, як паведамлялася, яна мела слабы целасклад, бо з двух гадоў пакутавала на рэўматызм.

Паколькі цётка па матчынай лініі Наталля Аляксееўна (Вільгельміна Луіза Гесэнска-Дармштадцкая) была першай жонкай Вялікага князя рускага Паўла, Фрэдэрыка і яе сёстры рана разглядаліся імператрыцай Кацярынай Вялікай як будучыя нявесты яе ўнукаў, Вялікага князя рускага Аляксандра або Вялікага князя Канстанціна. Фрэдэрыцы было цяжка прыстасавацца да прыдворнага этыкету і пратаколаў і ізалявала сябе ад прыдворных. За выключэннем яе галоўнай фрэйлін, графіні Піпер, кароль прызначаў дзяўчынак прыкладна таго ж ўзросту, што і яна, прыдворнымі, напрыклад, Аўрору Вільгельміну Каскуль, Фрэдрыку фон Каўлбарс і Эмілі Дэ Гір, з якімі яна, як паведамлялася, гуляла ў дзяцячыя гульні.

Да яе добразычліва ставілася яе свякроў, Сафія Магдалена Дацкая, якая памятала, як дрэнна да яе ставілася ўласная цешча.
 і каралева Фрэдэрыка]]
Адносіны паміж Фрыдрыкай і Густавам IV Адольфам спачатку былі не лепшымі. Візіт скончыўся няшчасцем, яе бацька памёр у выніку няшчаснага выпадку падчас візіту. У астатнюю частку адсутнасці караля яна прыцягнула грамадскую сімпатыю да таго, што цалкам адасобіла сябе як праяву смутку і тугі за каралём. У адным палітычным пытанні Фрэдэрыка зацікавілася падчас замужжа і паспяхова прымусова ажыццявіла яго, хоць яе прычына не была палітычнай. Ужо ў першыя гады замужжа кароль часта казаў пра сваё жаданне адрачыся ад прастола на карысць простага жыцця прыватнага чалавека за мяжой. Фрэдэрыка заўсёды пярэчыла і не саромелася ўмацаваць сваё меркаванне, нават калі гэта прыводзіла да аргументаў, але галоўнай прычынай гэтага было тое, што, калі яе муж адмовіцца ад пасады, гэта прывядзе да таго, што яны павінны пакінуць сына, які атрымае прастол яго бацькі, замест яго. Як паведамлялася, падчас хатняга арышту яе годные паводзіны прынеслі ёй больш сімпатыі, чым увесь час яе знаходжання на пасадзе каралевы. Яе пераемніца, каралева Шарлота, якая адчувала да яе сімпатыю і часта наведвала яе, належала да густаўцаў і хацела захаваць права на трон сына Фрэдэрыкі Густава. Фрэдэрыка сказала ёй, што гатовая расстацца з сынам дзеля пераемнасці, і папрасіла ўз’яднацца са сваім мужам. Другая просьба была задаволена пасля ўмяшання каралевы Шарлоты, і Фрэдэрыка разам з дзецьмі далучылася да Густава Адольфа ў замку Грыпсхольм пасля каранацыі новага манарха 6 чэрвеня. Як паведамляецца, адносіны паміж былым каралём і каралевай былі добрыя падчас хатняга арышту ў Грыпсхольме.

Падчас хатняга арышту ў замку Грыпсхолм пытанне пра права яе сына на права наследнага прынца Густава яшчэ не было вырашана і было прадметам дыскусіі.

Была задума густаўскай ваеннай фракцыі на чале з генералам Эберхардам фон Вегесакам вызваліць Фрыдэрыку і яе дзяцей ад арышту, каб яе сын быў абвешчаны манархам і Фрэдэрыка рэгентам Швецыі падчас яго сталення. Гэтыя планы былі на самой справе прадстаўлены ёй, але яна адмовілася: «Каралева праявіла высакароднасць у сваіх пачуццях, што робіць яе годнай ганаровай кароны і паставіла яе над жаласным зямным каралеўствам. Яна не выслухала сакрэтныя прапановы, зробленыя ёй партыяй, якая хацела захаваць пераемнасць наследнага прынца і пажадала, каб яна засталася ў Швецыі, каб стаць рэгентам пры сталенні яе сына… яна патлумачыла цвёрда, што яе абавязак жонкі і маці загадаў ёй падзяліцца ссылкай з мужам і дзецьмі». Выключэнне сына з парадку спадчыннасці, тым не менш, яна расцаніла як юрыдычна супрацьпраўную.

6 снежня 1809 года сям’я выехала са Швецыі на трох асобных карэтах. Густаў Адольф і Фрэдэрыка падарожнічалі ў адной карэце ў суправаджэнні генерала Скёльдэбранда; іх сын Густаў падарожнічаў у другім разам з палкоўнікам баронам Пасэ; і іх дачкі і іх гувернантка фон Панхуйс падарожнічалі ў апошняй карэце ў суправаджэнні палкоўніка фон Отэр. Фрэдэрыку прапанавалі праводзіць з усімі ўшанаваннямі члена дома Бадэна, калі яна будзе падарожнічаць адна, але яна адмовілася і не прывяла прыдворных з сабой, а толькі яе пакаёўку з нямецкай палаты Элізабэт Фрэйдлайн. Сям’я адправілася ў Германію на караблі з Карлскруны 6 снежня.

### Выгнанне 
Пасля адмовы ў паездцы ў Вялікабрытанію былыя кароль і каралева пасяліліся ў герцагстве Бадэн, калі яны прыбылі 10 лютага 1810 года. Пасля таго, як сталі прыватнымі асобамі, несумяшчальнасць паміж Фрэдэрыка і Густавам Адольфам адразу стала бачна ў іх розных поглядах на тое, як жыць сваім жыццём. Густаў Адольф пажадаў жыць простым сямейным жыццём у суполцы мараўскай царквы ў Крысціянсфельдзе ў Шлезвігу ці Швейцарыі, а Фрэдэрыка хацела пасяліцца ў палацы Мерсбург ля Бодэнзэ, які ёй падарыла яе сям’я. Таксама былі выяўлены іх сэксуальныя адрозненні, бо Фрэдэрыка адмовілася ад палавога акту, бо не хацела нараджаць сасланых каралеўскіх асоб. Гэтыя адрозненні прымусілі Густава Адольфа ў красавіку 1810 года ад’ехаць у Базель у Швейцарыі, адкуль ён выказаў скаргі на іх сэксуальную несумяшчальнасць і запатрабаваў разводу.

Пара зрабіла дзве спробы асабіста памірыцца: адзін раз у Швейцарыі ў ліпені і другі раз у Альтэнбургу ў Цюрынгене ў верасні. Спробы прымірэння не ўвянчаліся поспехам, і ў 1811 годзе Густаў Адольф распачаў перамовы з яе маці аб разводзе, заявіўшы, што хоча мець магчымасць ажаніцца зноў. Фрэдэрыка не хацела разводзіцца, і яе маці прапанавала Густаву Адольфу заключыць нейкі сакрэтны марганатычны шлюб, каб пазбегнуць скандалу з разводам. Густаў Адольф сапраўды пагадзіўся з гэтай прапановай, але, паколькі яны не маглі зразумець, як такое павінна быць арганізавана, у лютым 1812 года быў нарэшце праведзены належны развод. У рамках разводу Густаў Адольф адмовіўся ад усіх сваіх актываў як у Швецыі, так і за мяжой, а таксама будучых актываў у выглядзе спадчынных правоў пасля маці; ён таксама адмовіўся ад апекі і апекі над сваімі дзецьмі. Праз два гады Фрэдрыка аддала сваіх дзяцей пад апеку свайго шурына, рускага цара Аляксандра. Фрэдэрыка падтрымлівала кантакты праз перапіску са шведскай каралевай Шарлотай, якой яна даверыла свае эканамічныя інтарэсы ў Швецыі, а таксама са сваёй былой цешчай, і хаця яна не кантактавала наўпрост з Густавам Адольфам, яна інфармавала пра яго жыццё і часта ўносіла ўклад у сваю эканоміку без яго ведама.

Фрэдэрыка пасялілася ў замку Брухзаль у Бадэне, але таксама набыла некалькі іншых рэзідэнцый у Бадэне, а таксама загарадную вілу, *Вільямонт*, за межамі Лазаны ў Швейцарыі. На практыцы яна праводзіла большую частку часу пры двары Карлсруэ з 1814 года, а таксама шмат падарожнічала па Германіі, Швейцарыі і Італіі, выкарыстоўваючы імя графіні Ітэрбург пасля спусташэння ў Гесэне.

У адпаведнасці з умовамі адрачэння, яна захавала свой тытул каралевы і мела ўласны двор, які ўзначальваў шведскі барон О. М. Мунк аф Фулкіла, і падтрымлівала цесную сувязь са шматлікімі сваякамі і сям’ёй у Германіі. Па словах фрэйлін, яна адхіліла прапановы свайго былога шурына Фрыдрыха Уільяма Браўншвейг-Оэлскага і Фрыдрыха Вільгельма III Прускага. Па чутках, яна таемна выйшла замуж за французска-швейцарскага выхавальніка сына, Дж. Н. Г. дэ Полі-Вернанда, магчыма, у 1823 годзе.

У 1819 годзе яе дачка Сафія выйшла замуж за спадчынніка Бадэнскага трона, свайго паўдзядзьку па бацькоўскай лініі, будучага вялікага князя Леапольда I Бадэнскага.

У апошнія гады жыцця яна пакутавала ад аслабленага здароўя. Яна памерла ў Лазане ад хваробы сэрца. Пахавана ў Шлосе і Штыфцырхе ў Пфорцгайме, Германія.

## Памяць 
У яе гонар былі названы абшчыны Фрэдрыкі (1799), Даратэі (1799) і Вільгельміны (1804), размешчаныя ў шведскай Лапландыі. У яе гонар таксама названа плошча *Drottningtorget* (плошча каралевы) у Мальмё.

## Дзеці 
* Наследны прынц Густаў, пасля 1809 года вядомы як *Густаў Густафсан з Вазы* (9 лістапада 1799 — 4/5 жніўня 1877); ажаніўся з прынцэсай Луізай Амелі Бадэнскай.
* Прынцэса Сафія Вільгельміна Шведская (21 мая 1801 — 6 ліпеня 1865); выйшла замуж за вялікага князя Леапольда I Бадэнскага.
* Прынц Карл Густаў, вялікі князь Фінляндыі (Дротнінгхольм, 2 снежня 1802 — Палац Хага, 10 верасня 1805).
* Прынцэса Амалія Шведская (Стакгольм, 22 лютага 1805 — Вена, 31 жніўня 1853).
* Прынцэса Сэсілія Шведская (22 чэрвеня 1807 — 27 студзеня 1844); выйшла замуж за Аўгуста, вялікага княза Альдэнбургскага.

## Герб і манаграма 
## Літаратура 
*  (search for all versions on WorldCat)

Катэгорыя:Цэрынгены
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Швецыі
Катэгорыя:Постаці Карлсруэ