open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вялікае ганенне

]]
**Вялікае ганенне** на хрысціян (303—313), якое было распачата пры імператары Дыяклетыяне і працягнулася яго спадчыннікамі, было апошнім і самым суровым ганеннем на хрысціян у Рымскай імперыі. У 303 годзе тэтрархі Дыяклетыян і Максіміян, Галерый і Канстанцый Хлор выдалі эдыкт, які адмяняў правы хрысціян і патрабаваў ад іх прытрымлівацца традыцыйных рымскіх рэлігійных практык. У далейшым былі выпушчаны новыя эдыкты, накіраваныя супраць святароў, а таксама тыя, што абавязвалі ўсіх жыхароў імперыі здзяйсняць язычніцкія ахвярапрынашэнні. Інтэнсіўнасць ганенняў адрознівалася ў межах імперыі — у Галіі і Брытаніі, дзе выконваўся толькі першы эдыкт, яна была меншай, і больш суровай ва ўсходняй частцы імперыі. Карныя законы паступова адмяняліся, і лічыцца, што Міланскі эдыкт, выдадзены Канстанцінам Вялікім і Ліцыніем у 313 годзе, канчаткова завяршыў гэты перыяд.

Хрысціяне ў першыя стагоддзі свайго існавання падвяргаліся дыскрымінацыі ў імперыі, аднак першыя імператары неахвотна прымалі адпаведныя законы. Толькі ў 250-х гадах, пры імператарах Дэцыі і Валерыяне, пачалося заканадаўчае праследаванне хрысціян. З прыходам да ўлады Галіена гэтыя законы перасталі выконвацца, у выніку чаго амаль на 40 гадоў усталяваўся . Узыходжанне на прастол у 284 годзе Дыяклетыяна не прывяло да імгненнай адмовы ад палітыкі ігнаравання хрысціян, аднак у першыя пятнаццаць гадоў свайго валадарання Дыяклетыян паслядоўна чысціў армію ад хрысціян, асуджаў на смерць маніхеяў і атачаў сябе заўзятымі праціўнікамі хрысціянства. Узімку 302 года Галерый параіў Дыяклетыяну пачаць усеагульнае праследаванне хрысціян. Жадаючы атрымаць боскую падтрымку, Дыяклетыян звярнуўся да аракула Апалона, і адказ апошняга быў інтэрпрэтаваны як ухваленне прапановы Галерыя. Першы эдыкт, які паклаў пачатак Вялікаму ганенню, быў выдадзены 24 лютага 303 года.

Праследаванне не змагло прадухіліць распаўсюджванне хрысціянства і станаўленне яго ў якасці дзяржаўнай рэлігіі імперыі. Хоць ганенне прывяло да смерці, паводле сучасных ацэнак, ад 3000 да 3500 чалавек, катаванняў, зняволенню і выгнанню яшчэ большай колькасці людзей, аднак большасць хрысціян не пацярпела. Іншым следствам гэтых падзей стаў падзел царквы на тых, хто аддаў перавагу прыняць высунутыя патрабаванні, так званыя традытары, і тых, хто захаваў вернасць хрысціянскаму вучэнню. Некаторыя з царкоўных расколаў, які ўзніклі ў гэты перыяд, такіх як данатысцкі ў Паўночнай Афрыцы і мелітыянскі ў Егіпце, праіснавалі пасля працяглы час. Атрымаў новы імпульс «культ мучанікаў», які перабольшвае жорсткасць падзей, і падвяргаўся крытыцы пачынаючы з эпохі Асветніцтва. Некаторыя сучасныя гісторыкі, напрыклад Дж. дэ Сент-Круа, таксама лічаць звесткі хрысціянскіх гісторыкаў пра падзеі «Вялікага ганення» перабольшанымі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Хрысціянства ў IV стагоддзі
Катэгорыя:300-я
Катэгорыя:310-я
Катэгорыя:Хрысціянства ў Рымскай імперыі
Катэгорыя:Ганенні на хрысціян
Лау

**Астравы Лау** (фідж. *Lau*) — група з 57 астравоў на ўсходзе архіпелага Фіджы. Уваходзяць у склад дзяржавы Фіджы. Агульная плошча - 487 км². Насельніцтва (2007 г.) - 10 683 чал.

## Геаграфія
Астравы Лау месцяцца на ўсходзе мора Кора. Маюць вулканічнае паходжанне. Частка сушы сфарміравана вапнякамі — рэшткамі арганічных ападкаў на марскім дне, пазней узнятымі вулканічнай дзейнасцю. Большасць астравоў атачаюць каралавыя рыфы. Найбуйнейшы востраў Лакемба займае ўсяго 59,5 км², але пры гэтым з'яўляецца дзесятым па плошчы ў краіне.

Клімат трапічны пасатны. Сярэднегадавая дзённая тэмпература вагаецца ад 23 °C да 28 °C. Найбольш спякотны месяц — студзень, найбольш прахалодны — ліпень.

## Гісторыя і культура
Астравы Лау здаўна з'яўляліся месцам кантактаў фіджыйцаў з палінезійцамі, асабліва з танганцамі, якія карысталіся паслугамі мясцовых суднабудаўнікоў. Выхадцы з Тонга часам перасяляліся на Лау. Генетычныя даследаванні сведчаць, што тубыльцы Лау бліжэй да палінезійцаў, чым да астатніх фіджыйцаў, хаця захоўваюць фіджыйскую мову і культуру. У 1774 г. астравы былі адкрыты брытанскім мараплаўцам Джэймсам Кукам.

У першай палове XIX ст. Лау былі падзелены паміж трыма родамі правадыроў фіджыйска-танганскага паходжання. Важную ролю ў аб'яднанні астравоў адыгралі еўрапейскія місіянеры, якія распачалі на астравах сваю дзейнасць з 1830 г. Яны арыентаваліся на выхадцаў з Тонга, паколькі тыя прынялі хрысціянства раней, чым фіджыйцы. У 1848 г. астравы Лау захапіў і аб'яднаў танганскі правадыр Ма'афу. У 1855 г. ён абвясціў сябе манархам, роўным знакамітаму фіджыйскаму ўладару Такамбау. У 1866 г. астравы Лау выйшлі з агульнафіджыйскай канфедэрацыі правадыроў *тавата*. Ма'афу стварыў усходнефіджыйскую канфедэрацыю і такім чынам ператварыўся найбольш уплывовай асобай у Фіджы. Аднак у 1871 г. ён адмовіўся стаць каралём Фіджы на карысць Такамбау.

У 1874 г. астравы Лау былі далучаны да каланіяльных валоданняў Вялікабрытаніі. У 1970 г. сталі часткай незалежнай дзяржавы Фіджы. Нашчадкі Ма'афу захавалі свае тытулы і адыгрываюць значную ролю ў палітычным жыцці краіны.

## Эканоміка
У нашы дні толькі трэць астравоў Лау населена. Дрэнныя транспартныя сувязі паміж астравамі і Сувай перашкаджаюць развіццю эканомікі. Галоўны занятак мясцовых жыхароў — сельская гаспадарка. Тут вырошчваюць какосавую пальму, клубневыя культуры, камерцыйны характар мае вытворчасць копры.

## Спасылкі
* Lau Group 
* THE CULTURE HISTORY OF THE LAU ISLANDS, FIJI
* Lau Islands Travel Guide
* Lau Group Geology Map
* Fiji does it

Лау
Лау
Лау
Верасакветныя

**Верасакветныя** (*Ericales*) — парадак кветкавых двухсемядольных кветкавых раслін

## Апісанне 
Аб'ядноўвае невялікія дрэвы ці кусты і кусцікі, радзей шматгадовыя травы, больш ці менш мікатрофныя (уступаюць у сімбіёз з гіфамі грыбоў), большай часткай вечназялёныя.

Лістаразмяшчэнне чарговае, радзей супраціўнае ці кальчаковае. Лісты простыя, цэльныя, без прылісткаў. Кветкі звычайна ў гронках, двухполыя, радзей аднаполыя, звычайна актынаморфныя. Чашалісцікаў свабодных ці зрослых у аснове 5 (3-7). Пялёсткі ў колькасці чашалісцікаў зрослыя. Рэдка пялёсткі адсутнічаюць. Тычынкі ў колькасці пялёсткаў ці іх у 2 разы болей, рэдка толькі 2 ці да 20, прымацаваныя да кветаложа ці да трубачкі венчыка. Гінецэй цэнакарпны з 2-10 карпел, завязь верхняя ці ніжняя, 1-10-гняздовая са шматлікімі, некалькімі ці адным семязачаткам у кожным гняздзе. Плады — каробачкі, ягады ці касцянкі.

## Гл. таксама 
* Верас
* Імшарніца
* Ківі
* Хурма
* Кабея лазячая

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6


Катэгорыя:Парадкі раслін
Іаан Капістран

**Іаан Капістран** (*Джавані ды Капістрана*, , ; 24 чэрвеня 1386 — 23 кастрычніка 1456)— італьянскі святы, прапаведнік крыжовага паходу супраць ератыкаў і турак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Капістрана, у правінцыі Аквіла, быў спачатку юрыстам, затым уступіў у ордэн францысканцаў і неўзабаве набыў вядомасць ганеннем сектантаў у Верхняй Італіі. Разам з Бернардзінам Сіенскім заснаваў галіну францысканскага ордэна.

Папа Мікалай V у 1450 прызначыў яго сваім легатам у Германію, каб пакласці канец гусіцтву і схіліць немцаў да крыжовага паходу супраць туркаў. Хоць ён гаварыў толькі па-латыні, але ўсюды ўзбуджаў найвялікшы запал. У Маравіі ён з поспехам прапаведаваў супраць гусітаў, але з Чэхіі Іржы Падэбрадаў вымусіў яго бегчы.

У Брэслау ён прысудзіў 40 яўрэяў да спалення. Падобнага роду жорсткасці чыніў і ў іншых месцах Сілезіі, а таксама ў Кракаве. З-за таго, што яго старанні схіліць германскіх князёў да крыжовага паходу на туркаў засталіся безпаспяховымі, ён самастойна сабраў войска ў 60 тыс. чалавек, павёў яго ў Венгрыю і шмат у чым спрыяў зняццю аблогі Бялграда туркамі (1456), але неўзабаве памёр ад чумы.

Папа Аляксандр VIII кананізаваў Капістрана ў 1690 г.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Постаці італьянскага каталіцтва
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Германіі
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Італіі
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Чэхіі
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XV стагоддзя
Катэгорыя:Кананізаваныя ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:Памерлі ад чумы
Вярбовыя

**Вярбовыя** (*Salicaceae*) — сямейства двухдольных кветкавых раслін.

## Апісанне 
Дрэвы ці кусты, часам кусцікі (некаторыя арктычныя і субарктычныя віды *Salix*) з чарговымі, простымі, суцэльнымі, зубчастымі ці лопасцевымі лістамі з прылісткамі, часта ападаючымі. Кветкі ў густых прамастаячых (амаль усе віды *Salix*) ці вісячых (*Populus* i *Chosenia*) аднаполых каташках (каласах ці радзей гронках з вельмі пакарочанымі кветаножкамі), размешчаных у пазухах брактэй (лускавінак), двухдомныя, беспялёсткавыя. У рода *Populus* чашачка мае выгляд пласцінкі ў мужчынскай кветцы і сподкападобнага ці плюскападобнага ўтварэння ў жаночай. У *Salix* яна прадстаўлена адным ці дзвюма (радзей трыма-пяццю) дробнымі нектарнымі залозкамі, а ў *Chosenia* няма нават залозак, і толькі часам жаночыя кветкі маюць дзве маленькія бакавыя залозкі. Тычынак у *Populus* ад 6 да 49, у *Salix* — 1-2, рэдка 3, 5 ці да 12, а ў *Chosenia* — 3-6; ніці свабодныя (*Populus* і часткова ў некаторых відаў *Salix*) ці зрослыя толькі асновамі, вельмі рэдка па ўсёй даўжыні; пыльнікі ўскрываюцца ўздоўж. Гінецэй паракарпны, звычайна з 2 упоперак размешчаных карпел, рэдка з 3-4 (некаторыя віды *Populus*), звычайна з 2-4 сядзячымі рыльцамі. Завязь верхняя, сядзячая ці на кароткай, рэдка на доўгай ножцы; са шматлікімі (*Populus*) ці з 2-10 семязачаткамі. У *Salix* вельмі рэдка толькі з адным семязачаткам. Плады — 2, 4-створкавыя каробачкі. Насенне дробнае з пучком валаскоў.

## Пашырэнне 
Вярбовыя распаўсюджаны галоўным чынам ва ўмераных і халодных абласцях паўночнага паўшар’я, а таксама ў паўднёвых абласцях Паўднёвай Амерыкі, Паўднёвай Афрыкі і Паўднёва-Усходняй Азіі. Адсутнічаюць на Новай Гвінеі і ў Аўстраліі.

## Класіфікацыя 
У адпаведнасці з сучаснай сістэмай класіфікацыі APG II, прапанаванай групай APG, у сямейства ўключаны наступныя роды:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6


Катэгорыя:Сямействы раслін
Капустакветныя

**Капустакветныя** (*Brassicales*) — парадак кветкавых двухсемядольных раслін.

## Апісанне 
Расліны парадку — дрэвы, хмызнякі ці часцей травы. Лісты чарговыя, рэдка процілеглыя, простыя, радзей складаныя, звычайна без прылісткаў. Кветкі большай часткай у тэрмінальных гронках, часам у мяцёлках, двухполыя, іншы раз аднаполыя, актынаморфныя ці злёгку зігаморфныя, у большасці з двайным калякветнікам, іншы раз беспялёсткавыя, з нектарнікамі. Калякветнік 4-членны, радзей 5-членны, члены калякветніка свабодныя. Тычынак (2)4 ці шмат. Большай часткай яны ўзнікаюць з абмежаванай колькасці (часцей за ўсё з 4) прымордыяў. У некаторых 2 медыяльныя прымордыі расшчапляюцца, і колькасць тычынак дасягае 6. У іншых выпадках шматразова галінуюцца ўсе 4 прымордыі, і андрацэй аказваецца з 8 ці многіх тычынак. Гінецэй паракарпны з 2, радзей 3-6 ці 12 карпеламі. Завязь верхняя з некалькімі ці многімі семязачаткамі, часам толькі з адным семязачаткам. Плод — каробачка, стручок, стручочак, ягада, арэх ці касцянка.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6


Катэгорыя:Парадкі раслін
Мальвакветныя

**Мальвакветныя** (*Malvales*) — парадак кветкавых раслін.

Дрэвы, хмызнякі і травы парадку мальвакветныя маюць чарговыя, рэдка супраціўныя простыя ці (радзей) складаныя лісты з прылісткамі. Маладыя часткі раслін нярэдка пакрыты шматлікімі зорчатымі валаскамі. У парэнхімных тканках звычайна слізевыя клеткі, поласці ці каналы. Кветкі ў рознага роду цымозных суквеццях, але нярэдка адзіночныя, большай часткай двухполыя, актынаморфныя, 5-членныя, з двайным калякветнікам. Чашалісцікі свабодныя ці зрослыя. Пялёсткі звычайна свабодныя, у бутоне часта скручаныя. Тычынкі, як правіла, у 2 кругах; знешні круг часта адсутнічае ці ператвораны ў стамінодыі, а колькасць членаў унутранага круга звычайна павялічана, і яны зрастаюцца або ніцямі ў калонку вакол гінецэя, або ў некалькі пучкоў. Гінецэй цэнакарпны, звычайна з многіх карпел. Завязь верхняя, шматгняздовая з адным або многімі семязачаткамі ў кожным гняздзе  ці на кожнай плацэнце. Плады сухія каробачкі ці мясістыя або аднанасенныя арэхі ці ягады.

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6


Катэгорыя:Парадкі раслін
Гарбузакветныя

**Гарбузакветныя** (*Cucurbitales*) — парадак кветкавых двухсемядольных раслін.

Гэты парадак аб'ядноўвае шматгадовыя ці радзей аднагадовыя травы, рэдка паўхмызнякі і хмызнякі, і толькі адзін род — *Dendrosicyos* (востраў Сакотра) — уяўляе сабой невялікае дрэва з мясістым і сакавітым сцяблом.
Травяністыя формы маюць вусы (часта разгалінаваныя) — відазмяненні парасткаў. Сцёблы распластаныя па зямлі ці лазячыя. Лісты чарговыя, звычайна пальчата-, радзей перысталопасцевыя ці раздельныя, без прылісткаў. Кветкі ў пазушных суквеццях, часам рэдукаваны да адной кветкі, аднаполыя, але з рудыментам другога полу (аднадомныя ці двухдомныя), вельмі рэдка двухполыя, звычайна актынаморфныя, большай часткай 5-членныя. Чашачка 5(3-6)-лопасцевая, вяночак больш ці менш глыбокі, 5(3-6)-лопасцевы. Тычынак 5 ці 3, вельмі рэдка 2, свабодных ці розным чынам зрошчаных. Гінецэй паракарпны з 3(4-5) карпел, завязь ніжняя, 3-гняздовая, звычайна з многімі семязачаткамі. Плады — ягады ці гарбузы, сакавітыя ці сухія каробачкі.

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6


Катэгорыя:Парадкі раслін
Каперсавыя

**Каперсавыя** (*Capparaceae*) — сямейства кветкавых двухсемядольных раслін.

## Апісанне 
Невялікія дрэвы, хмызнякі ці часцей травы. Расліны з чарговымі простымі ці пальчатымі лістамі з прылісткамі. Кветкі адзіночныя ці ў гронкападобных суквеццях, часцей зігаморфныя. Прыкметнікі адсутнічаюць. Чашачка з 4, іншы раз зрослых у аснове чашалісцікаў. Пялёсткаў 4, тычынак 4, 6 ці болей, іншы раз многа. Пладалісцікаў 2, часцей болей. Завязь верхняя. Плады каперсавых — стручкі, каробачкі, ягады. Кветкі большай часткай у тэрмінальных гронках, часам у мяцёлках, двухполыя, іншы раз аднаполыя, актынаморфныя ці злёгку зігаморфныя, у большасці з двайным калякветнікам, іншы раз беспялёсткавыя, з нектарнікамі. Калякветнік 4-членны, радзей 5-членны, члены калякветніка свабодныя. Тычынак (2)4 ці шмат. Большай часткай яны ўзнікаюць з абмежаванай колькасці (часцей за ўсё з 4) прымордыяў. Завязь верхняя з некалькімі ці многімі семязачаткамі, часам толькі з адным семязачаткам. Асаблівасцю гэтай сям'і з'яўляецца ўтварэнне гінафора — разрастанне кветаложа ўдаўжыню на ўчастку паміж андрацэем і гінецэем, ці андрагінафора — разрастанне кветаложа паміж венчыкам і андрацэем. Плады каперсавых — стручкі, каробачкі, ягады.

## Выкарыстанне 
Кветкавыя пупышкі каперсавых марынуюць, кансервуюць (каперcы).

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6


Катэгорыя:Сямействы раслін
Карл I (граф Невера)

**Карл I Бургундскі** (, 1414 — 25 мая 1464) — граф Неверскі (1415—1464) і Рэтэльскі (1415—1464), старэйшы сын Філіпа II Бургундскага (1389—1415), графа Невельскага (1404—1415) і Рэтэльскага (1406—1415), ад другога шлюбу з Бонай д’Артуа (1396—1425).

## Біяграфія 
У кастрычніку 1415 года пасля гібелі свайго бацькі Філіпа Бургундскага, графа дэ Невер, у бітве з англічанамі пры Азенкуры Карл атрымаў у спадчыну графствы Невер і Рэтэль. Пры малалетнім Карле рэгенткай у абодвух графствах была яго маці Бона д’Артуа (1415—1424). Граф Карл Неверскі знаходзіўся пад заступніцтвам свайго стрыечнага брата, магутнага герцага Бургундскага Філіпа III Добрага (1419—1467), які ў лістападзе 1424 года ажаніўся з Бонай д’Артуа, маці Карла дэ Невера.

Граф Карл дэ Невер удзельнічаў на баку французаў у Стагадовай вайне з Англіяй, браў удзел у адваяванні Нармандыі (1449—1450) і Гіені (1451—1453).

У канцы кіравання Філіпа Добрага Карл Неверскі быў западозраны ў вядзьмарстве і спробе адхіліць ад атрымання спадчынны Карла Смелага, графа дэ Шарале, сына герцага Бургундыі. Карл дэ Невер вымушаны быў бегчы ў Францыю, дзе неўзабаве памёр.

У маі 1464 года Карл Бургундскі, граф Неверскі і Рэтэльскі, сканаў. Яго спадчыннікам стаў малодшы брат Жан II (1464—1491).

## Сям’я 
11 чэрвеня 1456 года Карл дэ Невер ажаніўся з Марыяй д’Альбрэ (пам. 1486), дачкой Карла II д’Альбрэ (1407—1471), сеньёра д’Альбрэ, і Ганны д’Арманьяк (1402—1473), у шлюбе з якой не меў нашчадства.

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XV стагоддзя
Катэгорыя:Графы неверскія
Катэгорыя:Графы рэтэльскія
Катэгорыя:Бургундская галіна дынастыі Валуа
Філіп II (граф Невера)

**Філіп II Бургундскі** (; кастрычнік 1389 — 25 кастрычніка 1415, Азенкур) — граф Неверскі (1404—1415) і Рэтэльскі (1406—1415), трэці сын Філіпа II Смелага (1342—1404), герцага Бургундыі (1363—1404), і Маргарыты III Дамп’ер (1350—1405), графіні Фландрыі (1384—1405), Невера (1384—1385) і Рэтэля (1384—1402), пфальцграфіні Бургундскай і Артуа (1384—1405). Малодшы брат Жана Бясстрашнага (1371—1419), герцага Бургундыі (1404—1419).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Вілен-ан-Дюэмуа (Бургундыя). У 1404 годзе пасля смерці бургундскага герцага Філіпа II Смелага граф Неверскі Жан Бясстрашны стаў новым герцагам Бургундыі, графам Фландрыі, пфальцграфам Бургундыі і Артуа. Жан Бясстрашны перадаў графства Невер у валоданне свайму малодшаму брату Філіпу.

У 1406 годзе Філіп атрымаў у валоданне графства Рэтэль ад свайго іншага старэйшага брата, ранейшага графа Рэтэльскага Антуана Бургундскага, які атрымаў у спадчыну герцагства Брабант, герцагства Лімбург і маркграфства Антверпен.

Філіп дэ Невер, у адрозненне ад свайго старэйшага брата, герцага Бургундскага Жана Бясстрашнага, ваяваў на баку французаў у Стагадовай вайне супраць англічан. У 1415 годзе быў пасвечаны ў рыцары маршалам Францыі Жанам II дэ Бусіко. 25 кастрычніка 1415 года Філіп Неверскі быў адным з камандуючых асноўнымі сіламі французскай арміі ў бітве з англічанамі пры Азенкуры. Загінуў у бітве і быў пахаваны ў Эстэланскім абацтве (Рэтэль).

## Сям’я і дзеці 
Філіп Бургундскі, граф Неверскі і Рэтэльскі, быў двойчы жанаты. 23 красавіка 1409 года ў Суасоне ён ажаніўся з Ізабелай дэ Кусі (1386—1411), дачкой Ангерана VII дэ Кусі (1339/1342-1397), сеньёра дэ Кусі (1346—1397) і графа дэ Суасон (1367—1397), і Ізабелы Латарынгскай (пам. 1409). Дзеці:

* Філіп (1410—1411/пасля 1415)
* Маргарыта (1411—1411/1412)

20 чэрвеня 1413 года ў Бамон-ан-Артуа другі раз ажаніўся з Бонай Артуа (1396—1425), дачкой Філіпа Артуа (1358—1397), графа д’Э (1387—1397), і Марыі Авернскай (1375—1434). Дзеці:

* Шарль I Бургундскі (1414 — 25 мая 1464), граф Неверскі і Рэтэльскі (1415—1464)
* Жан II Бургундскі (1415 — 25 верасня 1491), граф д’Этамп (1442—1465), граф Неверскі і Рэтэльскі (1464—1491), граф д’Э (1472—1477).

Таксама меў чатырох пазашлюбных дзяцей.

## Літаратура 
* Устинов В. Г. «Столетняя война и войны роз», Москва, «Астрель», 2007 г. ISBN 978-5-271-16567-2, ст. 332—333

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XV стагоддзя
Катэгорыя:Графы неверскія
Катэгорыя:Графы рэтэльскія
Катэгорыя:Бургундская галіна дынастыі Валуа
Катэгорыя:Постаці Стагадовай вайны
Жан II (граф Невера)

**Жан II Бургундскі** (, перад 20 кастрычніка 1415, Кламсі — 25 верасня 1491, Невер) — граф д’Этамп (1416—1421, 1442—1465), граф Неверскі (1464—1491) і Рэтэльскі (1464—1491), граф д’Э (1472—1477).

Малодшы сын Філіпа II Бургундскага (1389—1415), графа Невельскага (1404—1415) і Рэтэльскага (1406—1415), ад другога шлюбу з Бонай д’Артуа (1396—1425).

## Біяграфія 
У кастрычніку 1415 года ў бітве з англічанамі пры Азенкуры загінуў Філіп Бургундскі, графа Неверскі і Рэтэльскі, бацька Жана, які нарадзіўся ў тым жа годзе. Графствы Невель і Рэтэль атрымаў у спадчыну яго старэйшы брат Карл (1415—1464).

У 1416 годзе пасля смерці свайго прадзеда, герцага Жана Берыйскага, Жан Неверскі атрымаў тытул графа д’Этамп. Але ў 1423 годзе графства д’Этамп было перададзена Рычарду дэ Манфору (1396—1438), графу дэ Верцю, па праве яго жонкі Маргарыты Арлеанскай. Аднак Жан дэ Невер працягваў называцца графам д’Этамп.

У маі 1464 года пасля смерці свайго старэйшага брата Карла Бургундскага, графа дэ Невер і дэ Рэтэль, які не пакінуў пасля сябе законных дзяцей, Жан Бургундскі, граф д’Этамп, атрымаў у спадчыну графствы Невер і Рэтэль.

У 1472 годзе пасля смерці свайго дзядзькі Карла д’Артуа (1394—1472), граф д’Э (1399—1472), які не пакінуў пасля сябе дзяцей, Жан дэ Невер атрымаў у спадчыну графства д’Э. У 1477 годзе вымушаны быў прадаць графства д’Э Карлу Смеламу, герцагу Бургундыі.

Жан Неверскі ўдзельнічаў у ваенных паходах свайго стрыечнага брата, герцага Бургундыі Філіпа Добрага, на Пікардыю (1434), Кале (1436), Люксембург (1443) і Фландрыю (1453). Пасля смерці Філіпа Добрага Жан дэ Невер пасварыўся з яго сынам Карлам Смелым і перайшоў на бок караля Францыі Людовіка XI Валуа (1461—1483).

У 1465 годзе Жан Бургундскі, граф дэ Невер, падтрымаў французскага караля Людовіка XI Валуа ў барацьбе супраць Лігі Агульнай выгоды. Быў прызначаны генерал-лейтэнантам Нармандыі.

У верасні 1491 года Жан Бургундскі, граф Неверскі і Рэтэльскі, сканаў у Неверы. Графства Невер атрымаў у спадчыну яго ўнук Энгельберт Клеўскі (1491—1506), сын Іагана I, герцага Клеўскага, і Лізаветы Неверскай. Графства Рэтэль атрымала яго малодшая дачка Шарлота (1491—1500), жонка Жана д’Альбрэ, сеньёра д’Арваль.

## Сям’я і дзеці 
Жан дэ Невер быў тройчы жанаты. 22 студзеня 1436 года ў Бруселі ажаніўся з Жаклін д’Аілі (1416—1470), даме d’Engelmuenster, ад шлюбу з якой меў двух дзяцей:

* Лізавета (1440—1483), жонка з 1455 года Іагана I (1414—1481), герцага Клеўскага і графа Марка (1448—1481).

* Філіп (1446—1452)

30 жніўня 1471 года другі раз ажаніўся з Паўлінай дэ Брасэ (1450—1479), дочкі Жана II дэ Бросе (1432—1482), графа дэ Пенцьеўр (1479—1482), і Ніколь дэ Шаціён (1424—1479), графіні дэ Пенцьеўр (1454—1479). Дзеці:

* Шарлота (1476—1500), графіня Рэтэльская (1491—1500), жонка Жана д’Альбрэ (1463—1524), сеньёра д’Арваль.

11 сакавіка 1480 года ў трэці раз ажаніўся з Франсуазай д’Альбрэ (1454—1521), дочкі Арно Аманье д’Альбрэ, сеньёра д’Арваль, і Ізабелы дэ Ла Тур д’Авернь, ад шлюбу з якой дзяцей не меў.

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XV стагоддзя
Катэгорыя:графы неверскія
Катэгорыя:графы рэтэльскія
Катэгорыя:Бургундская галіна дынастыі Валуа
Катэгорыя:Графы д’Этамп
Казіс Гедрыс

**Казіс (Казімір Юозавіч) Гедрыс** (; , мястэчка Салас, цяпер  — , Каўнас) — бачны дзеяч камуністычнага руху Літвы. Адзін з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля ў Беларусі ў гады Грамадзянскай вайны.

## Біяграфія 
Сын дзяка. Член КПСС з 1917 года.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рокішкіскім раёне
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Літвы
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Камуністы Літвы
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Польшчы
Катэгорыя:Пакараныя смерцю рэвалюцыянеры
Катэгорыя:Расстраляныя ў Літве
Катэгорыя:Марксісты
Служэнне Ісуса

з’яўлялася важнай часткай служэння Хрыста. Карл Блох]]

**Служэнне Ісуса** — перыяд жыцця Ісуса Хрыста, запісаны ў Евангеллях. Служэнне Ісуса пачынаецца з хрышчэння ў сельскай мясцовасці Іўдзеі і Трансіарданіі, на беразе ракі Іардан, і заканчваецца ў Іерусаліме, пасля Апошняй Вячэры з вучнямі. Евангелле ад Лукі (3:23) сцвярджае, што Ісус быў «*каля 30 гадоў*» у пачатку Свайго служэння. Дата пачатку служэння Ісуса звычайна ацэньваецца прыкладна як 27—29 гг., а канец Яго служэння — у дыяпазоне 30—36 гг.

*Ранняе Галілейскае служэнне* Ісуса пачынаецца пасля Яго хрышчэння, калі Ён вяртаецца ў Галілею з Іўдзейскай пустыні. У гэты ранні перыяд Ісус прапаведуе вакол Галілейскага возера і заклікае Сваіх першых вучняў, якія пачынаюць падарожнічаць разам з Ім і ў рэшце рэшт утвараюць ядро ранняй Царквы; лічыцца, што апосталы разышліся з Іерусаліма, каб заснаваць Сусветную царкву. *Сярэдняе Галілейскае служэнне*, якое пачынаецца ў Матф. 8, уключае ў сябе закліканне дванаццаці апосталаў і ахоплівае большую частку служэння Ісуса ў Галілеі. *Канчатковае служэнне ў Галілеі* пачынаецца пасля смерці Яна Хрысціцеля, калі Ісус рыхтуецца ісці ў Іерусалім.

У *апошнім служэнні ў Іўдзеі* Ісус пачынае Сваё канчатковае падарожжа ў Іерусалім праз Іўдзею. Падчас *апошняга служэння ў Перэі* Ісус падарожнічае да Іерусаліма ад Галілейскага мора ўздоўж ракі Іардан, вяртаючыся да месца, дзе Ён быў ахрышчаны.

*Заключнае служэнне ў Іерусаліме* часам называюць Страсной сядміцай, яно пачынаецца з урачыстага ўезду Ісуса ў Іерусалім. У Евангеллях даецца больш падрабязная інфармацыя аб канчатковым служэнні, чым аб іншых перыядах: каля траціны зместу прысвечана апошняму тыдню жыцця Ісуса ў Іерусаліме.

Катэгорыя:Жыццё Ісуса Хрыста
Ліпавыя

**Ліпавыя** (*Tiliaceae*) — у многіх састарэлых сістэмах класіфікацыі раслін (Тахтаджана, Кронквіста, Торна) сямейства двухдольных раслін. Згодна сістэмам класіфікацыі APG II (2003) і APG III (2009) — частка сямейства .

Прадстаўлены дрэвамі, хмызнякамі, рэдка травяністымі раслінамі з простымі, цэльнымі ці лопасцевымі лістамі, з часта ападаючымі прылісткамі. Налічвалася 46 родаў і 450 відаў.

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6

*
Катэгорыя:Састарэлыя таксоны
Геркулес (мультфільм, 1997)

**«Геркулес»** () — амерыканскі анімацыйны музычны фэнтэзі-фільм 1997 года, створаны кампаніямі «Walt Disney Feature Animation» і «Walt Disney Pictures». З’яўляецца 35-м фільмам серыі «Walt Disney Animation Studios», рэжысёрамі якога сталі Рон Клементс і Джон Маскер. Фільм заснаваны на легендарным героі з грэчаскай міфалогіі Геракле (які ў фільме мае рымскае імя — Геркулес), сыне Зеўса ў грэчаскай міфалогіі.

Хоць «Геркулес» не паўтарыў выдатнага фінансавага поспеха Дыснэеўскіх фільмаў пачатку 1990-х гадоў, ён атрымаў спрыяльныя водгукі ад кінакрытыкаў і зарабіў $252,7 мільёнаў у сусветным пракаце.

## Спасылкі 
* Геркулес на сайце Internet Movie Database 

Катэгорыя:Мультфільмы ЗША
Катэгорыя:Мультфільмы 1997 года
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Кінакамедыі 1997 года
Катэгорыя:Геракл
Катэгорыя:Фэнтэзійныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Дыснэеўскія фільмы
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Алан Менкен
Ліпавыя (падсямейства)

**Ліпавыя** (*Tilioideae*) — падсямейства кветкавых раслін. У многіх класіфікацыях выдзялялася асобнае сямейства *Tiliaceae*.
 
Ліпавыя прадстаўлены дрэвамі, хмызнякамі, рэдка травяністымі раслінамі з простымі, цэльнымі ці лопасцевымі лістамі, з часта ападаючымі прылісткамі. У вегетатыўных органаў звычайна ёсць ёмістасці слізі.

Кветкі звычайна ў цымозных суквеццях, двухполыя, радзей аднаполыя, з чашачкай і венчыкам; пялёсткі даволі буйныя, ярка афарбаваныя, часта з нектарнікамі. Андрацэй вельмі зменлівы. Асноўны яго тып — два 5-членныя кругі свабодных тычынак, але часцей у выніку расшчаплення тычынак лік іх узрастае і яны ўтвараюць два кругі пучкоў, па 5 у кожным крузе. Іншы раз тычынкі пучкоў аднаго з кругоў замяняюцца стамінодыямі ці цалкам рэдукуюцца, і тады ў кветцы застаецца толькі адзін круг шматтычынкавых пучкоў. Межы паміж пучкамі могуць быць невыразнымі, тады андрацэй выглядае як мнагачленны з нявызначаным лікам тычынак. Гінецэй цэнакарпны з многіх — двух пладалісцікаў. Завязь верхняя, двух- ці многагняздовая; слупок адзін, з галоўчатым рыльцам. Плады сакавітыя ці сухія, раскрывальныя ці нераскрывальныя.

Каля 450 відаў шырока распаўсюджаны ў трапічных абласцях, асабліва ў Паўднёвай Амерыцы, Афрыцы і Паўднёва-Усходняй Азіі. Сустракаюцца таксама ва ўмераных абласцях паўночнага паўшар'я.

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6

Катэгорыя:Ліпавыя
Хаджыбейскі ліман

**Хаджыбе́йскі ліман** — ліман у паўночна-заходняй яго частцы Адэскага заліва Чорнага мора ва Украіне, за 7 км ад горада Адэса.

Утвораны ў выніку трансгрэсіі у нізоўі ракі Малы Куяльнік. Ад мора аддзелены пясчана-ракушачнікавым перасыпам шырынёй 4,5 км. Даўжыня Хаджыбейскага лімана да 40 км, шырыня ад 2 да 3,5 км, плошча каля 70 км².

Берагі пераважна абразійныя, заходнія — абразійна-зсоўныя; пашыраны працэсы эрозіі. Тэмпература вады ўлетку 25…28 °C, замярзае з пачатку студзеня да пачатку сакавіка.

Дно лімана высцілаюць глеевыя гразі і хларыдна-натрыева-магніевая рапа.

У выніку парушэння ў сістэме ліман — мора (узвядзенне дамбы, скідванне сцёкавых вод і інш.) у паўднёвай частцы адбылося зніжэнне мінералізацыі вады да 6,5-9 г/л, у выніку чаго марскія віды жывёл зніклі, пашыраны прэснаводныя рыбы — карась, карп, лешч, таўсталобік і інш. Лекавыя гразі не выкарыстоўваюць, паколькі донныя адклады забруджаныя.

На заходнім беразе санаторыі.

## Літаратура 
* 
* *Борисевич Т. Д.* Хаджибейський лиман // Географічна енциклопедія України: [в 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. Т. 3. — К.: Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 1993. 

## Спасылкі 
* 
* Водный режим Хаджибейского лимана и мероприятия по его регулированию  

Катэгорыя:Азёры Адэскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Чорнага мора
Катэгорыя:Лагуны
Мальвавыя

**Мальвавыя** (*Malvaceae*) — сямейства кветкавых двухсемядольных раслін.

## Батанічнае апісанне 
Травяністыя расліны ці хмызнякі, рэдка дрэвы з простымі, звычайна пальчата-расчлененымі лістамі. У аснове кветкі часта маецца «знешняя чашачка», утвораная верхавіннымі лістамі. Чашачка і вяночак пяцічленныя. Пялёсткі вяночка свабодныя ці ў аснове зрослыя. Пяць тычынак знешняга круга рэдукаваныя, унутраныя — шматлікія (у выніку расшчаплення) і зрослыя ніцямі ў трубачку, якая акружае гінецэй, кожны пыльнік толькі з двума пылковымі гнёздамі. Пылковае зерне буйное са складанаскульптурнай экзінай. Песцік з трох-шасці пладалісцікаў, апакарпных, слупок адзін ці некалькі. Завязь верхняя. Плады сухія — каробачкі ці аднанасенныя арэхі.

## Гл. таксама 
* Бамія
* Adansonia rubrostipa
* Adansonia za
* Стэркулія

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6


Катэгорыя:Сямействы раслін
Малачайныя

**Малачайныя** (*Euphorbiaceae*) — сямейства кветкавых двухсемядольных раслін.

## Апісанне 
Побач з дрэвамі, хмызнякамі і травамі звычайнага выгляду ў складзе сям’і ёсць формы арыгінальнай будовы, якія нагадваюць, напрыклад, верасовыя ці бязлістыя сцябловыя сукуленты — кактусы. Лісты большай часткай маюць прылісткі і простыя, радзей складаныя, разнастайныя па форме пласцінкі, іншы раз рэдукаваныя, у сувязі з чым назіраецца ўтварэнне філакладыяў. Для многіх малачаевых характэрны млечныя трубкі, клеткі ці мяшкі. Кветкі ў простых ці складаных суквеццях, пры гэтым элементарныя суквецці часцей за ўсё цымозныя, нагадваюць будову асобнай кветкі. Кветкі з двайнымі калякветнікамі, ці ў калякветніках рэдукаваныя венчыкі (пралеснік), а часта рэдукаваныя чашачкі, у выніку кветкі становяцца голымі. Лік тычынак розны, ад мноства да адной. Гінецэй цэнакарпны, звычайна з 3 пладалісцікамі, з трохгняздовай верхняй завяззю, адным (у выніку поўнага зрастання) ці 3 стылодыямі і з 3 ці 6 рыльцамі. Семязачаткі звычайна маюць абтуратар — выраст плацэнты, які прыкрывае мікропіле, праз які адбываецца пранікненне пылковай трубкі. Плод — большай часткай каробачка, якая распадаецца на 3 арэшкі, радзей плод мясісты, ягадападобны ці ў форме касцянкі.

## Пашырэнне 
Да сям’і малачайныя адносіцца не менш 300 родаў і каля 7500 відаў. Гэта расліны тропікаў і субтропікаў Афрыкі, Паўднёвай Амерыкі, Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі. Сустракаюцца яны і ва ўмераных абласцях зямнога шара. У Беларусі расліны гэтай сям’і ўключаюць 18 відаў.

## Класіфікацыя 
Да сямейства адносяць не менш за 230 родаў і больш за 6500 відаў.

### Роды 
Некаторыя роды:
* 
* 
* 
* 
*  (каля 2000 відаў)
* 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Выкарыстанне 
У малочным соку малачайных іншы раз утрымліваецца каўчук. Найбольш важны каўчуканос — . У некаторых людзей пры пападанні на скуру сок можа выклікаць даволі моцныя алергічныя рэакцыі.

Сярод малачайных шмат алейных раслін. Многія трапічныя віды малачайных выкарыстоўваюцца як фарбавальны і дубільны матэрыял. Некаторыя з гэтых раслін даюць каштоўную драўніну. Плады, насенне і клубні многіх відаў ядомыя, і іх выкарыстоўваюць як харчовыя прадукты (у трапічных краінах).

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6


Катэгорыя:Сямействы раслін
Бавоўнік

**Бавоўнік** (*Gossypium*) — род кветкавых раслін сямейства мальвавых.

## Апісанне 
Гэта вельмі разгалінаваныя травы ці кусты да 1,5—2 м вышынёй, часам амаль дрэвападобныя.

Лістаразмяшчэнне чарговае, лісты 3-, 5-пальчаталопасцевыя, чаранковыя. Бабоўнік мае два віды галін: роставыя і пладовыя. Роставыя галіны монападыяльныя, пладовыя — сімпадыяльныя і пакарочаныя. Кожная пладовая галіна заканчваецца кветкай, а з бакавой пупышкі, якая ляжыць ніжэй за першую кветку, фарміруецца другая кветка і г. д.

У аснове кожнай кветкі знаходзіцца «вонкавая трохлістая чашачка» з калякветных лісцікаў. Сапраўдная чашачка зрослалістая, пяцілопасцевая. Пяць пялёсткаў афарбаваны ў светла-крэмавы ці жоўты колер. Тычынкі знешняга круга рэдукаваныя. З пяці бугаркоў унутранага круга андрацэя шляхам расшчаплення тычынкавых ніцей утвараецца трубачка. Гінецэй з 5 пладалісцікаў, завязь верхняя з адзіным слупком і лопасцевым рыльцам. Плод — шматнасенная каробачка.

Кожнае семя пакрыта валаскамі па 25-30 мм. З гэтых валаскоў атрымліваюць вату, вацін, вырабляюць тканіну паркаль. З насення атрымоўваюць баваўняны алей.

## Вырошчванне 
Хмызняковыя формы разводзяць толькі ў тропіках. Баваўнаводства ў краінах СНД базіруецца на аднагадовай культуры бавоўніку.

Культура бавоўніку вядома з глыбокай старажытнасці (Індыя, Кітай). Першапачаткова бавоўнік вырошчвалі як шматгадовую расліну. Прасоўванне бавоўніку ў субтропікі звязана з адборам хуткаспелых і аднагадовых форм. Выведзена шмат сартоў бавоўніку з аднагадовых формаў. Каля 70 % сусветнай вытворчасці валакна прыходзіцца на бавоўну. У культуру ўведзена 5 відаў бавоўніку. Сярод іх вылучаюцца сарты «ўпланд» — з тонкім і доўгім валакном (70 % плошчы), а таксама «гуза» ці «каракоза» — з кароткім і грубым валакном.

Мерай барацьбы з ападаннем завязей бавоўніку з’яўляецца яго чаканка ў фазе бутанізацыі: выдаляюць усе роставыя бакавыя парасткі і пупышкі, размешчаныя ніжэй, чым першая пладовая галіна, а затым, пасля ўтварэння жаданага ліку пладовых галін, прышчэпліваюць галоўнае сцябло.

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6

## Гл. таксама 
* Бавоўна
* Gossypium herbaceum

Катэгорыя:Мальвавыя
Катэгорыя:Тэхнічныя культуры
Катэгорыя:Алейныя культуры
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Уладзімір Антонавіч Хамчаноўскі

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Уладзімір Антонавіч Хамчаноўскі
 |арыгінал імя     =
 |дата нараджэння  = 06.08.1920
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 19.12.1942
 |месца смерці     = каля вёскі Гліснаўка, 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
  
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Уладзімір Антонавіч Хамчано́ўскі** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (8 мая 1965 года, пасмяротна).

## Біаграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Пірагі Дубровенскага раёна. Пасля заканчэння сярэдняй школы вучыўся ў настаўніцкім інстытуце ў Оршы, які скончыў у 1939 годзе. Падчас Вялікай Айчыннай вайны са жніўня 1941 года камандзір падпольнай групы Расонскага патрыятычнага падполля. З красавіка 1942 года намеснік камандзіра партызанскага атрада імя Шчорса па разведцы. 19 снежня 1942 года з групай партызан каля вёскі Гліснаўка (Полацкі раён) трапіў у засаду. Загінуў у баі, прыкрываючы адыход таварышаў.

Пахаваны ў брацкай магіле гарадскога пасёлку Расоны.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна

## Памяць 
* Бюст Героя ў Мінску
* Помнік у вёсцы Пірагі
* Мемарыяльная дошка ў Расонах
* Імя Героя ў 1975 годзе прысвоена сярэдняй школе ў Клясціцах Расонскага раёна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Постановление Совета Министров Белорусской ССР от 1 августа 1975 г. № 228 «О присвоении имени В. А. Хомченовского Клястицкой средней школе Россонского района» 

Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Псілотавыя

**Псілотавыя** (*Psilotopsida*) — клас вышэйшых споравых раслін. Уключае сучаснае сямейства *Psilotaceae* з родамі *Psilotum* і *Tmesipteris*. Вучоныя-батанікі ўказваюць на роднасныя сувязі псілотавых з папарацепадобнымі, з класам вужоўнікавых (*Ophioglossopsida*).

## Апісанне 
Найстаражытнейшая група вышэйшых раўнаспоравых раслін, якая меркавана бярэ пачатак непасрэдна ад рыніяфітаў і дажыла да нашых дзён. У сваёй эвалюцыі яны зайшлі далей за рыніяфітаў па шляху спецыялізацыі і ўяўляюць сабой замкнутую галіну эвалюцыі вышэйшых раслін.

Травяністыя шматгадовыя трапічныя расліны, ёсць эпіфіты. Сцёблы прамастойныя галінастыя, адыходзяць ад гарызантальнай падземнай часткі, падобнай на карэнішча. Сапраўдных каранёў няма. Лістападобныя прыдаткі не з'яўляюцца сапраўднымі лісцямі. Функцыю фотасінтэза выконваюць у асноўным сцёблы.

У псілотавых спарангіі ўтвараюць сінангіі. Гаметафіт псілотавых буры, пазбаўлены хларафілу, мікатроф, гіфы грыба пранікаюць праз рызоіды амаль ва ўсе клеткі. Гаметафіт мае радыяльна-сіметрычную будову, аднаразова ці двойчы дыхатамічна разгалінаваны і вельмі падобны на кавалак рызамоіда даўжынёй да 18 мм і дыяметрам да 2 мм. Уся паверхня яго пакрыта аднаклетачнымі рызоідамі. Унутраная дыферэнцыяцыя гаметафіта вельмі слабая — іншы раз слабаразвітая стэла з трахеід, акружаных флаэмай і эндадэрмай. Антэрыдыі і архегоніі рассеяны па ўсёй паверхні гаметафіта. У антэрыдыях развіваюцца мнагажгуцікавыя сперматазоіды; архегоніі пагружаныя, з кароткай шыйкай.

Споры ўтвараюцца на галінках і прарастаюць у цыліндрычнае галінастае ўтварэнне. Гэты «заростак» утварае гаметы, у архегоніі гаметы зліваюцца, а затым з зіготы ізноў развіваецца прамастойнае споравае пакаленне.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6
Сумпуль

**Сумпуль** () — рака ў паўночна-заходнім Сальвадоры. Бярэ пачатак у муніцыпалітэце Сан-Ігнасіа дэпартамента Чалатэнанга, упадае ў вадасховішча ГЭС «5 лістапада», якое створана на рацэ Лемпа. Даўжыня — 77 км. У верхнім цячэнні з’яўляецца натуральнай мяжой паміж Сальвадорам і Гандурасам.

## Спасылкі 
* Звесткі пра раку Сумпуль на сайце дэпартамента Чалатэнанга

Катэгорыя:Рэкі Сальвадора
Катэгорыя:Рэкі Гандураса
Граева

**Гра́ева** (, былая назва — **Гра́йва**) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Граеўскага павета Падляскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Граева. Стаіць на рацэ Лык.

## Гісторыя 
[thumb|200px|злева|[Праваслаўе|Праваслаўная царква ў Граеве (1910)]]
Мястэчка Грайва ўпершыню згадана 23 лістапада 1472 года як маёмасць Яна з Белавежы. У 1483 годзе ўладальнік загадаў Мацею пабудаваць адзін млын каля двара, а іншы на рацэ Лык. 8 лютага 1478 года заснаваны Касцёл Святой Тройцы. У 1483 годзе Ян з Белавежы пачаў называць сябе Граеўскім. Наступным уладальнікам горада быў таксама Ян Граеўскі які меў трох сыноў: Станіслава, Гераніма і Бартламея. У 1540 годзе дзякуючы намаганням Яна і Якуба Граеўскага Жыгімонт Стары надаў Граеву магдэбургскае права.

У 1692 годзе горад перайшоў у валоданне Вільчэўскіх. У ваколіцах горада ў 1794 годзе адбыліся бітвы падчас паўстання Тадэвуша Касцюшкі.

У 1863 годзе падчас паўстання Кастуся Каліноўскага каля Граева разыграліся ваенныя дзеянні. У 1864 годзе горад перайшоў у валоданне Вайчэўскіх. 12 сакавіка 1864 года пад Граевам адбылася бітва супраць расійскай акупацыі. У 1869 годзе ў выніку рэпрэсій з боку царскай Расіі, з-за паўстання Кастуся Каліноўскага Граева страціла правы горада і атрымала статус населенага пункта ў складзе гміны Багушы. У 1873 годзе пабудавана чыгунка Брэст — Кёнігсберг.

У 1939 годзе ў Граеве налічвалася 9500 жыхароў. У 1940—1941 гадах цэнтр раёна Беластоцкай вобласці БССР. У 1941—1944 гадах знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У 1944—1945 гадах — цэнтр Граеўскага раёна Беластоцкай вобласці БССР. 16 жніўня 1945 года ўлады СССР перадалі Граева Польскай Народнай Рэспубліцы.

У 1975—1998 гадах Граева знаходзілася ў складзе Ламжынскага ваяводства. З 1 студзеня 1999 года цэнтр Граеўскага павета.

## Насельніцтва 
## Транспарт 
Праз горад праходзіць шэраг аўтамабільных шляхоў:
*  Элк — Граева — Беласток
*  Шчучын — Граева — Аўгустаў

Таксама праз горада праходзіць чыгунка Элк — Граева — Беласток

## Архітэктура 
* Драўляныя хаты (XIX ст.)
* Старыя каталіцкія могілкі
* Капліца Вільчэўскіх на могілках (1839)
* Неагатычны Касцёл Святой Тройцы (1882)
* Прыкасцёльныя званіцы (1837)
* Будынак чыгуначнага вакзала (1873)
* Дзве капліцы прыдарожныя (XIX ст.)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
*
Гнетавыя

**Гнетавыя** (*Gnetophyta*) — аддзел голанасенных раслін.

Вядома каля 70 сучасных відаў, падзеленых на 3 сямействы.

Характарызуюцца наступнымі прыкметамі: наяўнасцю сасудаў у другаснай драўніне; прысутнасцю покрываў («калякветніка») вакол мікра- і мегастробілаў; моцнай рэдукцыяй жаночага зарастка; адсутнасцю архегоніяў у гнетума і вяльвічыі; моцнай рэдукцыяй мужчынскага зарастка. Сцёблы эфедры і гнетума — пікнаксільныя, а ў вельвічыі сцябло манаксільнае.

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6
Лакемба

**Лакемба** (фідж.: *Lakeba*) — найбуйнейшы востраў архіпелага Лау (Фіджы). Плошча — 59,5 км². Насельніцтва (2010) —  чалавек.

Лакемба знаходзіцца ў 286 км на ўсход ад Сувы. З’яўляецца дзесятым па плошчы востравам Фіджы. Даўжыня — каля 11 км. Найбольшая шырыня — 9,21 км. Востраў мае вулканічнае паходжанне, гарысты. Бераг атачае кола каралавых рыфаў. Клімат марскі трапічны.

Востраў Лакемба — адно з самых старажытных месцаў Фіджы. Археолагамі выяўлены стаянкі прадстаўнікоў культуры Лапіта, заснаваныя каля  гадоў таму. На працягу тысячагоддзяў адбывалася ўзаемнае ўздзеянне палінезійскай і меланезійскай культур, што адлюстравалася на фарміраванні сучаснай спецыфічнай культуры астравіцян. 

На востраве дзейнічаюць порт і аэрапорт. Асноўны занятак насельніцтва — вырошчванне какосавай пальмы. 

## Спасылкі 
* Lakemba, Lau Islands FIJI
* Lakeba: the prehistory of a Fijian island
* World War 2 Pacific Island Guide By Gordon L. Rottman
* THE CULTURE HISTORY OF THE LAU ISLANDS, FIJI

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Лакемба
Нішча (возера)

**Нішча** () — возера ў Себежскім раёне Пскоўскай вобласці Расіі, у басейне ракі Нішча (выцякае з возера), каля вёскі Баярына.

Плошча паверхні возера 0,824 км². Найбольшая глыбіня 7 м, сярэдняя — 3 м. Плошча вадазбору 255 км². Берагавая лінія звілістая. На возеры некалькі астравоў. Зона мелкаводдзя высланая пяском, торфам, камянямі. Возера праточнае. Упадаюць рэкі Нішчанка, Слынніца, Утуга і ручаі. Выцякае рака Нішча.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, гусцяра, лешч, плотка, лінь, карась і іншыя віды рыб. 

## Спасылкі 
* Озёра Себежского района 
* Фонд водоёмов Псковской области  
* Ліст карты О-35-145. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1983 г. 

Катэгорыя:Азёры Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Себежскі раён
Pax Sovietica

.]]
.]]
**Pax Sovietica** () — паняцце, якое некаторыя аўтары ўжываюць да сферы ўплыву СССР («краін сацыялістычнай садружнасці»), якая ў перыяд Халоднай вайны 1945—1991 гадоў супрацьстаяла сферы ўплыву ЗША (Pax Americana). Біпалярная сістэма, якая падтрымлівалася ядзерным парытэтам, стварыла перадумовы фарміравання вядомай эканамічнай і грамадска-палітычнай стабільнасці ў Савецкам Саюзе і яго саюзніках. Арганізацыйна *Pax Sovietica* выявіўся ў Савеце эканамічнай узаемадапамогі і Арганізацыі Варшаўскага дагавора.

## Літаратура 
* *Jochen Laufer*. Pax Sovietica: Stalin, die Westmächte und die deutsche Frage 1941—1945. Böhlau Verlag Köln Weimar, 2009.

Катэгорыя:Палітыка СССР
S
Хангай

**Хангай** () — нагор’е ў цэнтральнай частцы Манголіі.

Хангай з’яўляецца часткай асноўнага водападзелу паміж Паўночным Ледавітым акіянам і Цэнтральнай Азіяй. Працягваецца з захаду на ўсход прыкладна на 700 км, з поўначы на поўдзень да 200 км. Вышыні 2000—3000 м. Найбольшая — гара Отхан-Тэнгры (Энх-Тайван) вышынёй 3905) м.
Нагор’е складзена з гранітаў, сланцаў, маладых базальтаў, пясчанікаў. Вяршыні гор пераважна плоскія. Схілы парэзаныя шматлікімі далінамі рэк. На нагор’і бяруць пачатак рэкі Архон, Ідэр, Хануй-Гол, Дзабхан і інш. Ёсць невялікія салёныя і прэсныя азёры. Пераважаюць сухія стэпы і лесастэпы, на паўночных схілах асобныя лясныя масівы (лістоўніца, хвоя, кедр, бяроза і інш.).

Маюцца радовішчы жалезнай руды (Тамрын-Гол), золата, вырабных камянёў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Портал География — Электронная Земля — Eearth  

Катэгорыя:Горы Манголіі
Хандрыла

**Хандры́ла** (*Chondrilla*) — род кветкавых раслін сямейства Астравыя.

## Батанічнае апісанне 
Двухгадовыя і шматгадовыя расліны са стрыжнёвым карэнішчам. Сцёблы галінастыя, вышынёй да 125 см. Прыкаранёвае лісце выемчата-перыстае, у разетках. Сцябловае лісце лінейнае. Суквецце — кошык. Плод — сямянка.

## Арэал 
Налічвае каля 30 відаў, пашыраных у пустынных і стэпавых раёнах Паўночнай Афрыкі і Еўразіі. На тэрыторыі Беларусі сустракаецца 1 від — .

## Значэнне 
У некаторых відаў хандрылы на каранях і падземнай частцы сцёблаў утвараюцца нарасці, утрымліваючыя каўчук, не маючы прамысловага значэння.

## Літаратура 
* 
*  — С. 229.
* 

## Спасылкі 
* 
* Chondrilla  // The Plant List
* Артыкул на сайце «Архив природы России»  
* 

Катэгорыя:Астравыя
Скаўдвілі

**Ска́ўдвілі**, таксама **Скаўдзвіле** (, ) — горад у заходняй Літве, на рацэ Анча. Уваходзіць у склад Таўрогскага раёна Таўрогскага павета. Месціцца за 26 км ад Таўрогаў. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1760 годзе. У гэты час ім валодалі Міцэвічы. У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года тэрыторыя апынулася ў складзе Расійскай імперыі. У 1797 годзе Ігнацы Міцэвіч заснаваў у Скаўдвілях драўляны касцёл пабудаваны ў класічным стылі. Драўляная званіца была пабудавана ў 1823 годзе. У 1827 годзе ў Скаўдвілях быў пабудаваны лютэранскі касцёл.

За часамі Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. З 1918 года ў складзе Літвы. Статус горада Скаўдвілі атрымалі ў 1950 годзе.

## Насельніцтва 
## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі