open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рудзея (правы прыток Расты)

**Рудзе́я**, **Рудзейка** — рака ў Магілёўскім і Чавускім раёнах, правы прыток ракі Раста (басейн Дняпра).

## Назва 
Назва балцкага паходжання.

Звязана з літоўскім *rudas* «руды, цёмна-жоўты», *raudas* «чырванаваты, чырвоны».

Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы тыпу *Rudė, Rudesa, Rudija, Rud-upė*.

На ўсходзе старабалцкай тэрыторыі гэты ж балцкі корань *Rud-* з пашыральнікам *-g-* у назве сожскай ракі Рыдага (< **Raudega*), з пашыральнікам *-m-* — у назвах дняпроўскіх рэк Рудамка, Рудам’я, Рудаманка, дзвінскай ракі Рудамея, ад **Raudama*, ад якога і літоўскі гідронім *Raudam-ita*.

Блізкім колерам матываваныя і назвы Сярцея, Сярціслаўка (< **Serteja, *Sertisla*), ад *sartas* «руды, светла-карычневы». Асаблівае засяроджанне такіх «каляровых» рэчак у міжрэччы Дзвіны і Дняпра на захадзе Смаленшчыны, дзе недалёка адна ад адной у Дняпро цякуць Сярцея і Рудамка, а на поўначы ад іх у Дзвіну цякуць Сярцея і Рудамея.

У назве Рудзея пашыральнік *-ej-*, як у водных назвах Асвея, Мярэя, Вярэя. Пашыральнік *-ej-* выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні (*tekėti* «цячы» — *tekėja* «цячэнне»). Блізкія пашыральнікі *-ij-, -uj-* у водных назвах Ілія, Бабруя.

Назва значыць «Рудая (рака)», як і назвы тыпу Сярцея.

## Гідраграфія 
Даўжыня 40 км. Плошча вадазбору 318 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 м/км.
Пачынаецца на паўночнай ускраіне вёскі Макоўня Магілёўскага раёна, вусце ў межах вёскі Цемналессе Чавускага раёна. Асноўны прыток — рака Чарняўка (справа). Цячэ па Аршанска-Магілёўскай раўніне. Даліна трапецападобная, шырынёй 0,2—0,5 км, у асобных месцах да 1 км. Пойма перарывістая, чаргуецца па берагах (шырыня 0,1—0,15 км). Рэчышча на працягу 7,9 км ад вытоку каналізаванае, ніжэй па цячэнню звілістае.

На рацэ вадасховішча Рудзея. Уздоўж ракі населеныя пункты Грыбаны, Макаранцы, Брылі, Гародня, Рудзея і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Расты
Катэгорыя:Рэкі Чавускага раёна
Катэгорыя:Рэкі Магілёўскага раёна
Рыбчанка (рака)

**Рыбча́нка** — рака ў Беларусі, у Маладзечанскім і Вілейскім раёнах Мінскай вобласці, левы прыток ракі Ілія (басейн Віліі).

Даўжыня ракі 30 км, з іх 26 км у Маладзечанскім раёне. Плошча вадазбору 518 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,9 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,7 м/км.

Утвараецца ад зліцця рэк Вязынка і Гуйка ў гарадскім пасёлку Радашковічы, цячэ пераважна на паўночных схілах Мінскага ўзвышша, упадае ў Ілію за 1,4 км на паўночны захад ад вёскі Беражок.

Асноўныя прытокі: Удра, Канатопка (справа), Бервячанка (злева). Даліна ў верхнім і ніжнім цячэнні трапецападобная, яе шырыня 3—4 км, у сярэднім цячэнні не выражана. Пойма на вялікім працягу двухбаковая (шырыня 0,5—1 км), парасла хмызняком, забалочаная. Рэчышча звілістае, у межах Радашковічаў (1,5 км) каналізаванае, яго шырыня ў межань 15—17 м. У маляўнічай мясціне на рацэ зона адпачынку «Рыбчанка». Каля вёскі Раёўка сажалка плошчай 0,15 км².

Магчымы ператок вады з ракі Баравічанка па канале.

Каля вёскі Удранка на рацэ ў 1980 годзе быў пабудаваны санаторый «Сасновы бор» разам з прылеглым гідрапаркам: фантанамі, каскадамі, 7 выспамі, якія злучаны паміж сабой масткамі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-67. Выданне 1981 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Вілейскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Іліі
Шоша

**Шо́ша** — рака ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне Заходняй Дзвіны.

Выцякае з возера Шо за 1,4 км на паўднёвы ўсход ад в. Надазер′е, упадае ў возера Пліса з усходу, за 2 км на паўднёвы-ўсход ад вёскі Прудаўё. Цячэ па Ушацка-Лепельскім узвышшы, у вярхоўі і сярэднім цячэнні па лясістай мясцовасці. Асноўныя прытокі — Чысцянка і Лучайка (злева).

Даўжыня ракі 30 км. Плошча вадазбору 304 км², азёрнасць каля 5 %. У басейне ракі азёры Белае, Шо, Белае, Мылічына, Гаранскае і інш.
Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5&nbsp;м/км.Даліна Шошы скрынкападобная, звілістая, шырынёй 0,5—2 км, месцамі да 4 км. Пойма вузкая, чаргуецца па берагах, месцамі адсутнічае. Рэчышча звілістае, слабаразгалінаванае; яго шырыня ад 3—5 м у верхнім цячэнні да 12 м у сярэднім і ніжнім. Берагі стромкія. У сярэднім цячэнні прымае сцёк з меліярацыйных каналаў.

## Літаратура 
* 
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. Пашкоў і інш. — Мн., 2007.
* 
* 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Рэкі Глыбоцкага раёна
ICQ

**ICQ** — інтэрнэт-сэрвіс, які складаўся з IM-сістэмы, інтэрнэт-партала і прапаваў шэраг іншых паслуг. 24 мая 2024 года абвешчана аб закрыцці сервіса з 26 чэрвеня того ж года.

## Апісанне 
Як і ў большасці іншых IM-сістэм, карыстанне паслугамі ICQ даступна праз адмысловы кліент (кліенты ICQ працуюць па пратаколе OSCAR з серверамі ICQ). У адрозненне ад астатніх падобных службаў (MSN, Yahoo Instant Messenger, Skype, AIM і інш.), дзе ўнікальным ідэнтыфікатарам карыстальніка служыць яго нікнэйм, у ICQ карыстальніку прысвойваюць унікальны нумар (UIN), якім ён карыстаецца, разам з паролем, як лагінам для аўтарызацыі. UIN выкарыстоўваецца не толькі для аўтарызацыі, але і для палягчэння працэсу пошуку і дадавання карыстальніка у спіс кантактаў у ICQ. З 2002 года выдаліць свой UIN немагчыма.

Асабістай інфармацыі пра кожнага карыстальніка даецца UIN і, звычайна, да яе далучаюцца неабавязковыя персанальныя дадзеныя, якія карыстальнік можа размясціць добраахвотна. Пры рэгістрацыі абавязкова патрабуецца выбраць нікнэйм, але пасля яго можна выдаліць з дапамогай неафіцыйнага кліента. Шукаць у ICQ можна як па нумары UIN, так і па асабістых дадзеных у ім.

ICQ UIN (Universal Identification Number) — унікальны ідэнтыфікацыйны нумар, якім карыстаецца пратакол ICQ, адназначна вызначае ўладальніка і з’яўляецца аналагам тэлефоннага нумара. Аўтэнтыфікацыя па такім нумары, у адрозненне ад іншых падобных пратаколаў, дазваляе змяняць нікнэйм, не праходзячы паўторную рэгістрацыю.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ICQ
* Гісторыя ICQ 
* Jabber як замена ICQ 
* Як усталяваць ICQ
* Што такое ICQ 


Катэгорыя:Унікальныя ідэнтыфікатары
Катэгорыя:AOL
Кенія

**Кенія, Рэспубліка Кенія** () — дзяржава ва Усходняй Афрыцы. Мяжуе з Эфіопіяй на поўначы, Танзаніяй на поўдні, Самалі на паўночным усходзе, Угандай на захадзе (мяжа часткова ідзе па возеры Вікторыі) і Паўднёвым Суданам на паўночным захадзе. На паўднёвым ўсходзе абмываецца Індыйскім акіянам. Дзяржаўныя мовы — суахілі і англійская. Нацыянальнае свята — Дзень незалежнасці (12 снежня). Сталіца — Найробі.

## Дзяржаўны лад 
Кенія — рэспубліка. Член Садружнасці. Дзейнічае канстытуцыя 1963 года з пазнейшымі папраўкамі і дадаткамі. Кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт, якога выбірае насельніцтва тэрмінам на 5 гадоў. Прэзідэнт назначае віцэ-прэзідэнта, які ўзначальвае ўрад, і міністраў. Заканадаўчая ўлада належыць аднапалатнаму парламенту — Народнаму сходу з 5-гадовым тэрмінам паўнамоцтваў (большасць членаў парламента выбірае насельніцтва, астатніх назначае прэзідэнт).

## Геаграфія Кеніі 
Большую частку краіны займае пласкагор'е вышынёй ад 500 м на ўсходзе жа 2000-3000 м на захадзе. Пласкагор'е перасякаецца глыбокай скідавай упадзінай - Усходне-Афрыканскай рыфтавай сістэмай, па краях якой патухлыя вулканы Кенія (5199 м), Элган (4322 м, на мяжы з Угандай) і інш. Карысныя выкапні: золата, каменная і вуглянатрыевыя солі, азбест, графіт і інш. Клімат экватарыяльны мусонны. Сярэдняя тэмпература самага цёплага месяца (сакавіка) 18-28°С, самага халоднага (ліпеня) 14-24°С. Колькасць ападкаў (250-1500 мм) павялічваецца з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад; 2 сезоны дажджоў (сакавік-май, кастрычнік-снежань). Рэкі басейна Індыйскага акіяна (60% тэрыторыі), р.Ніл (10%), басейнаў унутраных сцёкаў. Найбуйнейшыя рэкі Тана і Галана. Возера Туркана.

## Насельніцтва 
* Масаі, Туркана.

Сярод вернікаў пратэстанты 45%, католікі 33%, мусульмане 10%, абарыгенныя культы 10%, іншыя 2%.

Большасць кенійцаў хрысціяне (83%), 47,7% лічаць сябе пратэстантамі і 23,5% католікамі. Прыкметна, што ў Кеніі найбольшая колькасць квакераў у свеце – каля 133.000 чалавек. 

## Сусветная спадчына 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ураду Кеніі 


Катэгорыя:Англамоўныя краіны і тэрыторыі
Дзед Мароз

**Дзед Мароз** — галоўны казачны персанаж на свяце Новага года ў СССР. Лічыцца валадаром зімовых маразоў, каваль, які скоўвае ваду.

left|thumb|Дзед Мароз на паштовай марцы Беларусі
Вобраз Дзеда Мароза створаны ў 1930-я гады: ён прыходзіць да дзяцей пад Новы год і прыносіць падарункі.

## Рэзідэнцыя Дзеда Мароза на Беларусі 
thumb|Дзед Мароз i Снягурка
З 25 снежня 2003 на тэрыторыі Нацыянальнага парку «Белавежская пушча» пачала працаваць рэзідэнцыя Дзеда Мароза. Яна складаецца непасрэдна з маёнтка Дзеда Мароза, доміка Снягуркі, музея Дзеда Мароза, ветрака, чароўнага калодзежа, скульптурных кампазіцый з дрэва — «Дванаццаць месяцаў», «Беласнежка і сем гномаў». На тэрыторыі рэзідэнцыі расце вялікая 120-гадовая яліна (вышыня 40 метраў). На першым паверсе ёсць зала з разным драўляным тронам для прыёмаў. На другім паверсе — спальня з печкай і шырокім драўляным ложкам з сямю падушкамі. На стварэнне ўсіх атрыбутаў маёнтка пайшло больш за 200 кубічных метраў дубу і сасны, для ілюмінацыі выкарыстоўваецца 40 тысяч лямпачак.

Рэзідэнцыя Дзеда Мароза працуе круглы год з 9.00 да 23.30 гадзін без выхадных дзён. Летам гасцей разам з Дзедам Марозам сустракае Лясная Фея. Паштоўку можна адправіць на адрас: 225063, Брэсцкая вобл., Камянецкі р-н, п/а Каменюкі.

## Гл. таксама 
* Дзед-Барадзед
* Зюзя
* Санта-Клаўс
* Святы Мікалай

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Новы Год спяшаецца ў госці
* Геральдика Деда Мороза

Катэгорыя:Міфічныя істоты
Катэгорыя:Зімовыя фальклорныя персанажы
Снягурка

**Снягу́рка** — фальклорны персанаж, гераіня рускіх казак.

З канца 1930-х гадоў у СССР Снягурка з’яўляецца на дзіцячых імпрэзах падчас святкавання Новага года, поруч з Дзедам Марозам, як яго ўнучка і памочніца.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міфічныя істоты
Катэгорыя:Персанажы казак
Зюзя

**Зю́зя** — персанаж беларускай міфалогіі, вядомы месцамі і на Украінскім Палессі, і каляндарных абрадаў, міфічная істота, якая ўвасабляла зімовую сцюжу.

## Апісанне 
Уяўляўся сівым тоўстым дзедам, нізкага росту, з доўгай барадой, босым, у белым футры, без шапкі, з жалезнай булавой. Валасы і доўгая барада пакрытыя інеем або замест вусоў і барады долу спускаліся саплі. На Палессі ўяўлялі як лысага барадатага дзеда, які ў расхрыстаным кажусе, босым хадзіў па снезе.

Верылі, што большую частку зімы Зюзя праводзіць у лесе, але часам наведвае вёскі, прыносіць туды моцную сцюжу. Раззлаваны, Зюзя б’е булавой па пні, і тады пачынаецца траскучы мароз.

На Каляды яму пакідалі частку куцці («Зюзя на дварэ — куцця на стале»), каб не быў такім лютым, а часцей гаспадар кідаў за акно першую лыжку кашы, прыгаворваючы: «Мароз, хадзі куццю есці!»

Семантыка слова «Зюзя» паходзіць ад дзеяслова «зюзець» — мерзнуць, калець ад марозу. Увасабляе сабой зімовую сцюжу, а таксама каляндарны перыяд ад Калядаў да вясновага раўнадзенства. Павел Шпілеўскі беспадстаўна азначаў Зюзю як бога зімы ў беларускай міфалогіі (гл. Кабінетныя багі і духі беларускай міфалогіі). Паводле паданняў, Зюзя ўяўляецца як дзед з доўгай барадой, які жыве ў лесе, ходзіць басанож, без капелюшу, у белым расхрыстаным кажусе. У руцэ трымае вялікую жалезную булаву — доўбню. Ад яго подыху ўздымаецца завіруха і мяцеліца.

«Як зюзя», верагодна, дастасоўвалася да п’яніц з-за падабенства іх чырвоных насоў да чырвонага носа Зюзі

Па-палеску «зюзя» азначае *холад, мароз*.

## Прымаўкі 
* «Зюзя ў хаце, а тут ужо ні снапа на палаце…»
* «Зюзя на дварэ — куцця на стале»
* «Калі ж зіма была марозная, то летам будзе засуха»

## У мастацтве 
).]]

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Зюзя // Этнаграфія Беларусі. Энцыклапедыя / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1989. — С. 216. — ISBN 5-85700-014-9
* Міфалогія беларусаў: энцыклапедычны слоўнік / склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. — Мн.: Беларусь, 2011. — 607 с.: іл. ISBN 978-985-01-0903-3

## Спасылкі 
* slounik.org — Міфы Бацькаўшчыны

Катэгорыя:Міфічныя істоты
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Зімовыя фальклорныя персанажы
Віктар Мікалаевіч Хвалюк

**Віктар Мікалаевіч Хвалю́к** (, Брэст) — беларускі хімік.

Дацэнт хімічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (БДУ), кандыдат хімічных навук.

З 1991 года здзяйсняе метадычнае кіраўніцтва сістэмай прадметных алімпіяд школьнікаў па хіміі ў Рэспубліцы Беларусь.

Член метадычнай камісіі і член журы Міжнароднай Мендзялееўскай алімпіяды па хіміі школьнікаў СНД і краін Балтыі з 1994 г. З 1994 г. афіцыйны прадстаўнік Рэспублікі Беларусь і з 1996 г. галоўны ментар нацыянальнай зборнай каманды школьнікаў Беларусі на Міжнароднай хімічнай алімпіядзе (IChO).

Аўтар серыі падручнікаў, задачнікаў і метадычных дапаможнікаў па хіміі для сярэдняй школы і для ВНУ.

## Спасылкі 
* Хімічныя алімпіяды Беларусі: ілюстраваная гісторыя 

Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі хімічнага факультэта БДУ
Беларускі запражны конь

250px|thumb|Беларускі запражны конь на блоку паштовых марак
**Беларускі запражны конь** — парода коней, выведзеная ў канцы XIX ст. у заходніх абласцях Расійскай імперыі скрыжаваннем дробных коней паўночнага ляснога тыпу з буйнейшымі жарабцамі запражных і цяжкавозных парод. Жывёлы сярэдняга росту, вынослівыя, непатрабавальныя, працаздольныя.

Масці: гнядая, бурая, рудая, вараная, буланая. Сярэднія прамеры племянных жарабцоў (у см): вышыня 156, касая даўжыня тулава 158, абхоп грудзей 193; кабыл адпаведна 152, 156 і 192. Жывая маса жарабцоў 600—700 кг, кабыл 500—600 кг. Коні выкарыстоўваюцца на транспартных і палявых сельскагаспадарчых працах.

## Гл. таксама 
* Літоўскі конь

## Літаратура 
* *Г. Хитенков.* Белорусская упряжная лошадь // Большая Советская Энциклопедия.

## Спасылкі 
* Белорусская упряжная лошадь 
* Byelorussian Harness Horse 

Катэгорыя:Пароды коней
Катэгорыя:Сысуны Беларусі
Канопус

**Канопус**, **α Кіла** — зорка ў сузор'і Кіля. Бачная зорная велічыня -0,7. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 6 гадз.23 мін.57 сек.; схіленне -52°41´44´´. Спектральны клас F0 I. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 1,17 светлавых гадоў.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Кіль (сузор’е)
Таліман

**Таліман**, **α Цэнтаўра** — зорная сістэма ў сузор'і Цэнтаўра, складаецца з трох кампанентаў. Бачная зорная велічыня -0,3. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 14 гадз.39 хвіл.37 сек.; схіленне -60°50´2´´. Спектральны клас G2V+K1V. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 4 светлавыя гады. Гэта самыя блізкая да нас зоркі (пасля Сонца).

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Цэнтаўр (сузор’е)
Сірыус

thumb|Сірыус
**Сі́рыус**, **α Вялікага Пса** — зорка ў сузор'і Вялікага Пса.

Бачная зорная велічыня −1,5. Самая яркая пасля Сонца зорка. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 6 гадз.45 мін.9 сек.; схіленне −16°42´58´´. Спектральны клас A1 V. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 9 светлавых гадоў.

У Старажытным Егіпце ўзыход Сірыуса быў звязаны з разлівам ракі Ніл, што забяспечвала дабрабыт усёй краіны. Прычым з'яўленне Сірыуса на ўсходзе лічылася пачаткам Новага года. Гатак жа важнай зорка была ў старажытных рымлян, дзе яе называлі Канікула. Для рымлян з'яўленне зоркі на небе адзначала надыход самай спякотнай пары, калі людзі хаваліся па хатах, адпачывалі — адсюль слова «канікулы».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Вялікі Пёс (сузор’е)
Арктур

**Арктур**, **α Валапаса** — зорка ў сузор’і Валапаса. Бачная зорная велічыня 0. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 14 гадз. 15 мін. 40 сек.; схіленне 19°10´57´´. Спектральны клас K0 III. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 36 светлавых гадоў.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Валапас (сузор’е)
Вега

**Вега**, **α Ліры** — зорка ў сузор’і Ліры. Бачная зорная велічыня 0,0. 

Самая яркая зорка летняга неба ў Паўночным паўшар’і. З Альтаірам і Дэнебам утварае т.зв. вялікі летні трохвугольнік.

Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне ; схіленне . Спектральны клас A0 V. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 26 светлавых гадоў ці 8 парсек. Свяцільнасць у 50 разоў большая за сонечную.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Ліра (сузор’е)
Капела

**Капела**, **α Возніка** — зорка ў сузор'і Возніка. Бачная зорная велічыня 0,1. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 5 гадз.16 хвіл.41 сек.; схіленне 45°59´53´´. Спектральны клас G8 III. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 42 светлавых гадоў.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Вознік (сузор’е)
Рыгель

**Рыгель**, **β Арыёна** — зорка ў сузор’і Арыёна. Бачная зорная велічыня 0,1. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 5 гадз.14 хвіл.32 сек.; схіленне −8°12´6´´. Спектральны клас B8 I. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 910 светлавых гадоў.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Арыён (сузор’е)
Працыён

**Працыён**, **α Малога Пса** — зорка ў сузор'і Малога Пса. Бачная зорная велічыня 0,4. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 7 гадз.39 мін.18 сек.; схіленне 5°13´30´´. Спектральны клас F5 IV. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 11 светлавых гадоў.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Малы Пёс (сузор’е)
Ахернар

**Ахернар**, **α Эрыдана** — зорка ў сузор'і Эрыдана. Бачная зорная велічыня 0,5. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 1 гадз.37 хвіл.43 сек.; схіленне -57°14´12´´. Спектральны клас B5 IV. 

Ахернар — яркая блакітная зорка з масай ад шасці да васьмі сонечных. Зорка галоўнай паслядоўнасці, яна ў тысячы разоў ярчэйшая за Сонца. Адлегласць ад зоркі да Сонечнай сістэмы - прыкладна 144 светлавых года.

Ахернар — найменш сферычная зорка з самых яркіх зорак неба. Зорка круціцца настолькі хутка, што яе сплесквае, і яе экватарыяльны дыяметр больш чым на 50% перавышае яе палярны дыяметр.

## Умовы назірання 
Зорка знаходзіцца ў Паўднёвым паўшар'і неба і бачная з шырот на поўдзень ад 33 ° наўн. ш., таму для многіх густанаселеных тэрыторый Паўночнага паўшар'я Зямлі зорка застаецца ніжэй гарызонту.

У краінах Паўднёвага паўшар'я лепшым часам для назірання зоркі з'яўляецца лістапад, калі зорка кульмініруе. На поўдзень ад 33 ° пд.ш. Ахернар ніколі не заходзіць за гарызонт.

## Зноскі 
Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Эрыдан (сузор’е)
Бетэльгейзэ

**Бетэльгейзэ** **(α Арыёна**; памылк. трансл.  ''Yad al-Jauzā' '') — зорка ў сузор'і Арыёна. Бачная зорная велічыня 0,5. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 5 гадз.55 мін.10 сек.; схіленне 7°24´26´´. Спектральны клас M2 I. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 310 светлавых гадоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Арыён (сузор’е)
Акрукс

**Акрукс**, **α Паўднёвага Крыжа** — зорка ў сузор’і Паўднёвага Крыжа.

Бачная зорная велічыня 0,9. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 12 гадз.26 хвіл.36 сек.; схіленне −63°5´56´´. Спектральны клас B0.5Iv + B1Vn. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 360 светлавых гадоў.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Зоркі сузор’я Паўднёвага Крыжа
Антарэс

**Антáрэс**, **α Скарпіёна** — зорка ў сузор’і Скарпіёна. Бачная зорная велічыня 1. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 16 гадз.29 мін. 24 сек.; схіленне −26°25´55´´. Спектральны клас M1 I. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 330 светлавых гадоў.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Скарпіён (сузор’е)
Хадар

**Хадар**, **β Цэнтаўра** — зорка ў сузор'і Цэнтаўра. Бачная зорная велічыня 0,6. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 14 гадз.3 хвіл.49 сек.; схіленне -60°22´22´´. Спектральны клас B1 II. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 460 светлавых гадоў.

Катэгорыя:Зоркі
Спіка

**Спі́ка**, **α Дзевы** — зорка ў сузор’і Дзева.

Бачная зорная велічыня 1. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне ; схіленне −11°9´41´´. Спектральны клас B1 V. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 260 светлавых гадоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Дзева (сузор’е)
Фамальгаўт

**Фамальгаўт**, **α Паўднёвай Рыбы** — зорка ў сузор'і Паўднёвай Рыбы. 

Бачная зорная велічыня 1,2. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 22 гадз. 57 мін. 39 сек.; схіленне -29°37´20´´. Спектральны клас A3 V. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 22 светлавыя гады.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Паўднёвая Рыба (сузор’е)
Дэнеб

**Дэнеб**, **α Лебедзя** — самая яркая зорка ў сузор'і Лебедзя. 

Бачная зорная велічыня 1,3. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 20 гадз. 41 мін. 26 сек.; схіленне 45°16´49´´. Спектральны клас A2 I. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 1640 светлавых гадоў ці 500 парсек. Свяцільнасць у 51 тыс. разоў большая за сонечную.

З Альтаірам і Вегай утварае т.зв. летні трохвугольнік, добра бачны на летнім небе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Лебедзь (сузор’е)
Мімоза

**Мімоза**, **β Паўднёвага Крыжа** — зорка ў сузор'і Паўднёвага Крыжа. Бачная зорная велічыня 1,4. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 12 гадз.47 хвіл.43 сек.; схіленне -59°41´19´´. Спектральны клас B0 III. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 420 светлавых гадоў.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Зоркі сузор’я Паўднёвага Крыжа
Адара

**Адара**, **ε Вялікага Пса** — зорка ў сузор'і Вялікага Пса. Бачная зорная велічыня 1,5. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 6 гадз.58 хвіл.38 сек.; схіленне -28°58´20´´. Спектральны клас B2 II. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 490 светлавых гадоў.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Вялікі Пёс (сузор’е)
Кастар (зорка)

**Кастар**, **α Блізнят** — зорка ў сузор'і Блізнят. Бачная зорная велічыня 1,6. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 7 гадз.34 мін.36 сек.; схіленне 31°53´18´´. Спектральны клас A1 V. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 46 светлавых гадоў.
## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Блізняты (сузор’е)
Гакрукс

**Гакрукс**, **γ Паўднёвага Крыжа** — зорка ў сузор'і Паўднёвага Крыжа. Бачная зорная велічыня 1,6. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 12 гадз.31 хвіл.10 сек.; схіленне -57°6´47´´. Спектральны клас M3 III. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 88 светлавых гадоў.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Зоркі сузор’я Паўднёвага Крыжа
Рэгул

**Рэгул**, **α Льва** — зорка ў сузор'і Льва. Бачная зорная велічыня 1,4. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 10 гадз. 8 мін. 22 сек.; схіленне 11°58´2´´. Спектральны клас B7 V. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 77 светлавых гадоў.

## Зноскі 
Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Леў (сузор’е)
Белатрыкс

**Белатрыкс**, **γ Арыёна** — зорка ў сузор’і Арыёна. Бачная зорная велічыня 1,6. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 5 гадз. 25 мін. 8 сек.; схіленне 6°20´59´´. Спектральны клас B2 III. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 360 светлавых гадоў.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Арыён (сузор’е)
Альнілам

**Альнілам**, **ε Арыёна** — зорка ў сузор’і Арыёна. Бачная зорная велічыня 1,7. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 5 гадз.36 хвіл.13 сек.; схіленне −1°12´7´´. Спектральны клас B0 I. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 1,21 светлавых гадоў.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Арыён (сузор’е)
Шаўла

**Шаўла**, **λ Скарпіёна** — зорка ў сузор'і Скарпіёна. Бачная зорная велічыня 1,6. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 17 гадз.33 хвіл.36 сек.; схіленне -37°6´14´´. Спектральны клас B2 IV. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 270 светлавых гадоў.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Скарпіён (сузор’е)
Эльнат

**Эльнат**, **β Цяльца** — зорка ў сузор'і Цяльца. Бачная зорная велічыня 1,7. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 5 гадз.26 хвіл.18 сек.; схіленне 28°36´27´´. Спектральны клас B7 III. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 130 светлавых гадоў.

## Зноскі 
Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Цялец (сузор’е)
Дубхе

**Дубхе**, **α Вялікай Мядзведзіцы** — зорка ў сузор'і Вялікай Мядзведзіцы. Бачная зорная велічыня 1,8. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 11 гадз.3 хвіл.44 сек.; схіленне 61°45´3´´. Спектральны клас K0 III. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 75 светлавых гадоў.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Вялікая Мядзведзіца (сузор’е)
1970-я

## Найважнейшыя падзеі 
* З’явіўся хардкор (панк-рок).
* Уотэргейцкі скандал у ЗША (1972—1974).
## Спасылкі
Гамаль

**Гамаль**, **α Авена** — зорка ў сузор'і Авена. Бачная зорная велічыня 2. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 2 гадз.7 хвіл.10 сек.; схіленне 23°27´45´´. Спектральны клас K2 III. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 85 светлавых гадоў.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Авен (сузор’е)
Палярная зорка

**Палярная зорка (Паўночная зорка)**, **α Малой Мядзведзіцы** — зорка ў сузор'і Малой Мядзведзіцы.

Бачная зорная велічыня 2. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 2 гадз.31 хвіл.50 сек.; схіленне 89°15´51´´. Спектральны клас F8 I. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 150 светлавых гадоў.

Паблізу зоркі знаходзіцца Паўночны полюс свету, вакол якой абарачаецца нябесная сфера. У арыйцаў Палярная зорка была цэнтралнай воссю неба, «цвіком», на якім трымаецца Сусвет. У беларускай міфалогіі зорку называюць **Нябесны Кол**.

## Літаратура 
* *Шамякіна Т.* Астральныя міфы // Міфалогія і беларуская літаратура: нарысы і эсэ / Таццяна Шамякіна. — Мінск: Маст. літ., 2008. — С. 208—213. ISBN 978-985-02-0925-2.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Малая Мядзведзіца (сузор’е)
Ганна Баляславаўна Місуна

**Ганна Баляславаўна Місу́на** ( — , Масква) — беларускі, польскі, літоўскі і расійскі геолаг. Першая жанчына-геолаг на Беларусі і ў Расіі, якая праводзіла палявыя геалагічныя даследаванні.

Нарадзілася ў Лепельскім павеце Віцебскай губерні ў сям’і збяднелага шляхціца. Спачатку навучалася дома, потым у гімназіі ў Рызе. Пасля смерці бацькі Ганне прыйшлося вярнуцца дахаты: даглядаць хворую маці, выхоўваць малодшых братоў. Адначасова яна займалася самаадукацыяй, пісала навукова-папулярныя артыкулы.

У 1893 годзе, дабіўшыся невялікай прыватнай стыпендыі, Ганна Місуна едзе ў Маскву, дзе вучыцца на Вышэйшых жаночых курсах. Пасля іх заканчэння ў 1896 годзе працавала з буйнейшымі вучонымі-геолагамі У. І. Вярнадскім і В. Д. Сакаловым. Тады захапілася вывучэннем слядоў старажытных зледзяненняў.

У 1899 годзе пачалі выходзіць яе навуковыя артыкулы пра ледавіковыя адкладанні і рэльеф Беларусі, Літвы і Польшчы. Асаблівую вядомасць набылі публікацыі па геалогіі Гродзенскай і Мінскай губерняў; яна склала карту-даведнік будаўнічых матэрыялаў заходніх раёнаў. Распрацавала методыку вывучэння канцавых марэн.

У Ганны Місуны было шырокае кола навуковых інтарэсаў: яна вывучала жалезныя руды і каменны вугаль Тульскай, падземныя воды Цвярской губерні, геалогію Крыма. З 1906 г. Ганна Місуна займаецца вучэбна-арганізатарскай і педагагічнай дзейнасцю, спачатку ў якасці асістэнта Вышэйшых жаночых курсаў, а потым, з 1919 г., дацэнта Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Там з яе ўдзелам быў арганізаваны геалагічны пакой, які паступова ператварыўся ў музей. Многія яе вучні сталі буйнымі вучонымі.

## Літаратура 
* *Александровіч, Д.* Дачка Беларусі [Ганна Місуна] // Родная прырода. — 1998. — № 5. — С. 27.
* *Ляўкоў, Э.* Першая жанчына — геолаг Беларусі // Родная прырода. — 1984. — № 2. — С. 16.
* 
* 
* Москва. Энциклопедический справочник. — М.: Большая Российская Энциклопедия. 1992.

## Спасылкі 
* Белорусские имена в мировой науке и технике (Миссуна Анна Болеславовна)   // Нацыянальны цэнтр інтэлектуальнай уласнасці
* Анна Болеславовна Миссуна  // Дзяржаўны геалагічны музей імя У. І Вярнадскага РАН

Катэгорыя:Геолагі Беларусі
Катэгорыя:Геолагі Расіі
Катэгорыя:Палеантолагі Расіі
Катэгорыя:Палеантолагі Беларусі
Катэгорыя:Палеантолагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Геолагі Расійскай імперыі
Гадзіна

**Гадзі́нa** — адзінка вымярэння часу.

Гістарычна асноўнай адзінкай для вымярэння інтэрвалаў часу былі суткі (часта кажуць «дзень»), роўныя перыяду абарачэння Зямлі вакол сваёй восі. У выніку дзялення сутак на меншыя інтэрвалы дакладнай даўжыні ўзніклі гадзіны, хвіліны і секунды. У сутках 24 гадзіны, кожная гадзіна дзеліцца на 60 хвілін, а кожная хвіліна — на 60 секунд.

Скарачаецца малой літарай «*г*». Напрыклад: «*3 г. 5 хв.*»

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Палукс

**Палукс**, **β Блізнят** — зорка ў сузор'і Блізнят. Бачная зорная велічыня 1,1. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжанне 7 гадз.45 хвіл.19 сек.; схіленне 28°1´34´´. Спектральны клас K0 III. Адлегласць ад Сонечнай сістэмы 36 светлавых гадоў.

Катэгорыя:Зоркі
Катэгорыя:Блізняты (сузор’е)
Сяргей Восіпавіч Прытыцкі

{{Дзяржаўны дзеяч
 | выява         = Siarhiej Prytycki.jpg
 | тытул         = Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
 | перыядпачатак = 22 студзеня 1968
 | перыядканец   = 13 чэрвеня 1971
 | папярэднік    = Васіль Іванавіч Казлоў
 | пераемнік     = Фёдар Анісімавіч Сурганаў
 | жонка         = Таццяна Іванаўна Прытыцкая
 | узнагароды    = { style="background: transparent"
       
}
{ style="background: transparent"
     
}
}}
**Сярге́й Во́сіпавіч Прыты́цкі** (, в. Гаркавічы, цяпер Падляскае ваяводства, Польшча — , Мінск) — палітычны дзеяч Заходняй Беларусі і БССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 1 лютага 1913 года ў вёсцы Гаркавічы Сакольскага павета Гродзенскай губерні.

У маладым узросце Сяргей Прытыцкі ўступае ў Камуністычны саюз моладзі Заходняй Беларусі (КСМЗБ). Сакратар Крынкаўскага раённага камітэта КСМЗБ (з 1931). Сакратар Гродзенскага акруговага камітэта КСМЗБ. У 1933—1934 гадах сябра Слонімскага акруговага камітэта КСМЗБ. Кіраваў стачкамі лясных рабочых. Першы раз быў арыштаваны польскімі ўладамі ў 1933 годзе. У 1934—1935 гадах навучаўся ў партыйнай школе КПЗБ у Менску. З 1935 года сакратар Слонімскага акруговага камітэта КСМЗБ.

27 студзеня 1936 года ў Віленскім акруговым судзе ў часе судовага працэсу над 17 рэвалюцыянерамі страляў у сведку з боку абвінавачання Якава Стральчука, пры арышце сам быў цяжка паранены. У чэрвені 1936 года прыгавораны да смяротнага пакарання, аднак пазней прыгавор заменены пажыццёвым турэмным зняволеннем.

Сяргей Прытыцкі быў прататыпам галоўнага героя Андрэя Мяцельскага ў мастацкім фільме «Чырвонае лісце» (1958).

## Літаратура 
* 
* У імя шчасця працоўнага народа // У суровыя гады падполля. Мн., 1958.
* Партызанскі рух на Гродзеншчыне // Партызанская барацьба беларускага народа ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Мн., 1959.
* Жизнь, отданная народу: Статьи и речи С. О. Притыцкого, документы и воспоминания о нем. Мн., 1978.
* Три выстрела в суде // Беларуская думка. 1998, № 10.
* Чагіна Л. Жыццё, аддадзенае народу. Мн., 1987.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* Судовы працэс 1936 г. па справе Прытыцкага 

Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Выпускнікі Вышэйшай партыйнай школы пры ЦК КПСС
Катэгорыя:Дэпутаты Народнага Сходу Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
Катэгорыя:Постаці Крынак
Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Савета Міністраў БССР
Катэгорыя:Другія сакратары Гродзенскага абкама КП Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сакульскім павеце
Петэр Гандке

**Петэр Гандке** (, , Грыфен, Аўстрыя) — аўстрыйскі пісьменнік і драматург. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2019) «за ўплывовыя працы, якія з моўнай вынаходлівасцю даследавалі перыферыю і спецыфіку чалавечага вопыту»
.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1942 годзе. Яго маці — карынційская славенка.

З 1954 года вучыўся ў каталіцкай гімназіі для хлопчыкаў, дзе публікаваўся ў школьнай газеце. У 1961 годзе паступіў ва Грацкі ўніверсітэт Карла і Франца, дзе вывучаў права. У Грацы ён стаў удзельнікам літаратурнай групы «Форум гарадскога парку» (*Das Forum Stadtpark*) і публікаваўся ў часопісе «Рукапісы» (*Manuskripte*). З выхадам у свет яго першага рамана ў 1965 годзе ён пакінуў універсітэт і стаў прафесійным пісьменнікам. У 1966 годзе быў апублікаваны яго першы раман «Шэршні» (*Die Hornissen*). Пачынаючы з 1970-х гадоў Хандке пачаў супрацоўнічаць з рэжысёрам Вімам Вендэрсам.

Падвяргаўся крытыцы за падтрымку рэжыму Слабадана Мілошавіча. У 2006 годзе Гандке выступіў на пахаванні былога лідара Сербіі, пасля чаго была адменена інсцэніроўка п’есы пісьменніка «Гульня ў пытанні ці падарожжа ў звонкія зямлі» ў парыжскім тэатры *Comédie-Française*.

## Беларускія пераклады 
* Шэршні / Пэтэр Гандке, пер. з нямецкай Яўген Бяласін // ARCHE «Пачатак». № 4 (5), 1999. — С. 169—255.

Катэгорыя:Пісьменнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Драматургі Аўстрыі
Катэгорыя:Драматургі XX стагоддзя
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
ARCHE Пачатак

**ARCHE Пачатак** — беларускі незалежны, літаратурна-мастацкі, навукова-папулярны і грамадска-палітычны часопіс, у якім друкуюцца дзясяткі беларускіх інтэлектуалаў. З’яўляецца адным з двух беларускіх выданняў, запрошаных у сетку еўрапейскіх часопісаў «Eurozine». Выдаецца з верасня 1998 года, рэдактар — Аляксандр Пашкевіч. Выдаецца на беларускай мове.

## Цэнзура ў Беларусі 
25 лютага 2009 года суд Маскоўскага раёна горада Брэста прызнаў экстрэмісцкім № 7-8 часопіса. У сувязі з гэтым міжнародная арганізацыя «Рэпарцёры без межаў» адзначыўшы, што адміністрацыйны і судовы пераслед часопіса «ARCHE» пачаўся ад моманту яго стварэння ў 1997 годзе, заявіла, што «гэты выпадак з’яўляецца благім прадвесцем для прагрэсу ў галіне свабоды прэсы, на які мы спадзяваліся».

У сувязі з судовым пераследам В. Булгакаў быў вызвалены ад пасады рэдактара, каб выратаваць часопіс.

## Галоўныя рэдактары 
* Валерый Булгакаў (1998—2012)
* Аляксандр Пашкевіч (в. а., 2012 — ц. ч.)

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка часопіса «ARCHE Пачатак»

Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Firekites

**«Firekites»** — аўстралійскі індзі lo-fi поп-гурт з Ньюкасла (Аўстралія). Створаны ў 2005 годзе Цімам Макфі і Родам Смітам.

## Склад гурта 
* Род Сміт (англ. Rod Smith) — спевы, акустычная гітара, клавішы, бас-гітара
* Цім Макфі (англ. Tim Mcphee) — спевы, акустычная гітара, клавішы, бас-гітара
* Джэсан Тэмпэйк (англ. Jason Tampake) — скрыпка, бас-гітара
* Пэгз Адамз (англ. Pegs Adams) — спевы
* Бэн Хоў (англ. Ben Howe) — бубны

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* *The Bowery* (2008)

* *Closing Forever Sky* (2014)

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка гурта 
* Старонка гурта на MySpace

Катэгорыя:Музычныя калектывы Аўстраліі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2008 годзе
Анатоль Сяргеевіч Івашчанка

**Анатоль Сяргеевіч Івашчанка** () — беларускі паэт, празаік і літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (2010).

## Біяграфія 
Скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, аспірантуру пры Інстытуце літаратуры імя Я. Купалы НАН Беларусі. У 2010 годзе абараніў дысертацыю «Паэтыка Алеся Разанава: эвалюцыя паэтычных формаў і літаратурны кантэкст». Кандыдат філалагічных навук (2010).

Выкладаў беларускую мову ў Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце.

Ад 2003 года працаваў як кіраўнік спраў у Саюзе беларускіх пісьменнікаў, таксама ў рэдакцыі часопіса «Дзеяслоў».

Аўтар ідэі і куратар гістарычнага комікса паводле Уладзіміра Караткевіча «Пра Кастуся» (малюнкі Уладзіміра Дрындрожыка, выдавецтва «Лімарыус», 2013 год).

Творы Анатоля Івашчанкі перакладалі на англійскую, балгарскую, грузінскую, літоўскую, нямецкую, польскую рускую, французскую і іншыя мовы.

## Бібліяграфія 
* «Вершnick». — Мінск: Беллітфонд, 2006. (Першая кніга ў серыі «Бібліятэчка часопісу „Дзеяслоў“»)
* «Паэтыка Алеся Разанава: між медытацыяй і рацыяй». — Мінск: БНТУ, 2008
* Зборнік вершаў «Хай так». Бібліятэка Саюза беларускіх пісьменнікаў, серыя «Кнігарня пісьменніка», выпуск 43, «Галіяфы». (2013)
* «Анаталогія»: апавяданні, запісы, эсэ. — Мінск : Кнігазбор, 2015
* «Непрамо(ў)ленае» : адабраныя вершы. — Лондан : Skaryna Press, 2024. — 99 с.

## Прызнанне 
* фіналіст конкурсу маладога літаратара Беларускага ПЭН-цэнтра імя Наталлі Арсенневай (2003)
* «Залатая літара» за радок «Я — слуп, прыбіты да ганебнага чалавека» (2005)
* конкурс «Экслібрыс» у галіне нон-фікшн (2014)
* літаратурная прэмія «Дэбют» імя Максіма Багдановіча (2015)

## Спасылкі 
* Івашчанка Анатоль на bellit.info

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Энецкая мова

**Эне́цкая мова** (саманазва: *Онай базаан*) — родная мова энцаў. З'яўляецца адной з самадыйскіх моў уральскай сям’і. Распаўсюджаная на правым беразе Енісея на поўначы Краснаярскага края. Колькасць носьбітаў — 43 чалавекі (2010). Мае два адрозныя дыялекты: тундравы і лясны.

## Энецкі алфавіт 
Алфавіт распрацаваны на мяжы 1980-1990-х гадоў. Ён не прыняты афіцыйна, але на ім былі выпушчаныя тры кнігі (у тым ліку, руска-энецкі слоўнік для школьнікаў).

## Спасылкі 
* Ethnologue (лясны дыялект)
* Ethnologue (тундравы дыялект)
* Бібліяграфія
* Лінгвістыка

Катэгорыя:Мовы Расіі
Катэгорыя:Самадыйскія мовы
Ханка

**Ханка:**

* Ханка — возера на Далёкім Усходзе на мяжы Расіі і Кітая
* Ханка — паўвостраў у Фінскім заліве Балтыйскага мора
* Ханка — горад у Фінляндыі
Джо Дэвіс

**Джозэф (Джо) Дэ́віс** (; , Уітвэл, графства Дэрбішыр, Англія — , , Англія) — колішні англійскі прафесіянальны гулец у снукер i англійскі більярд, афіцэр ордэна Брытанскай імперыі. Адзін з арганізатараў першага чэмпіяната свету па снукеры. 15-разовы чэмпіён свету па гэтай гульні (1927—1940, 1946).

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Джо Дэвіса на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па снукеры
BBQ Chickens

**«BBQ Chickens»** — японскі панк-рок гурт з Токіа. Створаны ў 2000 годзе.

## Склад гурта 
* Хатано (англ. Hatano) — бубны
* Хонголіан (англ. Hongolian) — спёў
* I.S.O. — бас-гітара
* Кен (англ. Hatano) — гітара

## Дыскаграфія 
## Вонкавые спасылкі 
*Старонка гурта на сайце лэйбла  
*Старонка гурта на MySpace

Катэгорыя:Панк-рок-гурты
Катэгорыя:Музычныя калектывы Японіі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2000 годзе
Эрнст Габсбург

**Эрнст Габсбург** ( — ) — эрцгерцаг Аўстрыі, сын імператара Максіміліяна ІІ Габсбурга і Марыі Іспанскай.

Разам з братам Рудольфам выхоўваўся пры іспанскім двары. Два разы, у 1573 i 1587, з’яўляўся кандыдатам на трон Рэчы Паспалітай. У 1592 атрымаў ад караля Жыгімонта ІІІ Вазы прапанову ўзяць на сябе паспалітую карону. У 1576, як эрцгерцаг Аўстрыі ўзмацніў у гэтай краіне ўплыў контррэфармацыі.

У 1590 стаў губернатарам аўстрыйскім, у 1594 губернатарам Іспанскіх Нідэрландаў.

## Гл. таксама 
* Род Габсбургаў

Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Эрцгерцагі Аўстрыйскія
Ян Гаштольд

**Ян (Івашка) Гаштольд** (? — ) — староста дарсунскі, маршалак надворны вялікіх князёў ВКЛ Вітаўта і Свідрыгайлы, намеснік смаленскі (1436-40), ваявода трокскі (з 1440), віленскі (з 1443).

Апроч Геранён, валодаў атрыманымі ад вялікіх князёў Меднікамі пад Вільняй, Тыкоцінам на Падляшшы, Дзевянішкі і Жослямі ў сучаснай Літве, Дарагабужам у Смаленскай зямлі, Палоннай на Валыні.

## Сям’я 
Ян быў сынам Андрэя Гаштольда і дачкі , заснавальніка роду .

Быў двойчы жанаты, ад першага шлюбу з Даротай з Завішаў меў сыноў Войцеха, Марціна і Юрыя, а таксама дачок Марыю ды Аляксандру. Другая жонка — Альжбета з Друцкіх-Трабскіх.

## Радавод 
## Літаратура 
* *А. П. Грыцкевіч*. Гаштольды // 
* W. Semkowicz. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle roku 1413 // Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. 1921—1923 T. 6.

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы віленскія
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Старосты дарсунскія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Ян
Катэгорыя:Намеснікі смаленскія
Адам Аляксандравіч Вішнявецкі

**Адам Аляксандравіч Вішнявецкі** (? — ) - уладальнік маёнткаў на Украіне і Беларусі, актыўны прыхільнік праваслаўнай царквы ў Рэчы Паспалітай.
## Біяграфія 
Паходзіў з княжацкага роду Вішнявецкіх. У 1601—1603 у яго маёнтку ў Брагіне знаходзіўся Лжэдзмітрый I, які ўпершыню прызнаўся менавіта Адаму Аляксандравічу, што ён царэвіч Дзмітрый, сын Івана Грознага, цудам уратаваны ад смерці ва Углічы.

Апошні прызнаў Лжэдзмітрыя I царэвічам, падтрымаў яго і пазнаёміў з князем Канстанцінам Канстанцінавічам Вішнявецкім і іншымі магнатамі. Удзельнічаў у паходзе на Маскву. У маі 1606 трапіў у палон і высланы ў Кастраму. У 1607 вярнуўся на радзіму.

Разам з праваслаўным магнатам князем Раманам Кірыкавічам Ружанскім далучыўся да атрада ў некалькі тысяч коннікаў, які разам з Ілжэдзмітрыем ІІ пайшоў на Маскву. Аднак Адам Аляксандравіч у хуткім часе вярнуўся.

## Літаратура 
* 

Адам Аляксандравіч
Уладзіслаў Валовіч

**Уладзіслаў Пятровіч Валовіч** (? — ) — дваранін караля Уладзіслава IV, гетман польны літоўскі, ваявода віцебскі, пісар польны літоўскі, пасол соймавы.

З роду Валовічаў. Удзельнічаў у Смаленскай вайне (1632—1634), трапіў у палон, але рускі ваявода М. Б. Шэін адпусціў яго для перадачы каралю просьбы пра заключэнне міру.

У час антыфеадальнай вайны 1648—1651 на Беларусі замяніў гетмана вялікага літоўскага Яна Кішку, які захварэў, узначаліў адзін са шляхецкіх атрадаў, неаднаразова разбіты казакамі і паўстанцамі ў Мазырскім павеце. Разам з атрадам зачыніўся ў Слуцку. Выйграў некалькі баёў з сялянска-казацкімі атрадамі пад Валожынам, Рэчыцай, Бабруйскам, Чэрыкавам.

У час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 узначаліў войска ВКЛ, у 1658 перамог рускае войска каля Глыбокага. У 1659 разбіты войскам князя Хаванскага. Ваяваў таксама супраць шведаў.

## Літаратура 
* Грыцкевіч А. П. Астафі Валовіч // 

Катэгорыя:Ваяводы віцебскія
Катэгорыя:Гетманы польныя літоўскія
Катэгорыя:Пісары польныя літоўскія
Катэгорыя:Кашталяны смаленскія
Уладзіслаў
Катэгорыя:Харунжыя троцкія
Катэгорыя:Гараднічыя троцкія
Альбрэхт Гаштольд

ў Віленскім кафедральным саборы]]
**Альбрэхт Гаштольд** (? — снежань ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Дваранін гаспадарскі (узг. 1501), намеснік навагародскі (1503-1506), вялікі падчашы літоўскі (1505-1509), ваявода навагародскі (1508-1513), полацкі (1513-1519), троцкі (1519-1522) і віленскі (з 1522), вялікі канцлер літоўскі (з 1522), стараста бельскі (з 1513) мазырскі (з 1514), гарадзенскі (да 1533).

Браў удзел у падрыхтоўцы Статута Вялікага княства Літоўскага 1529 года. У 1529 атрымаў графскі тытул ад Папы Рымскага Клімента VII, а ў 1530 — тытул графа на Мураваных Геранёнах ад імператара Карла V.

Сабраў вялікую бібліятэку, дзе акрамя кірылычных славянскіх рукапісаў былі кнігі на лацінскай, польскай і чэшскай мовах. Верагодна быў ініцыятарам першай разгорнутай рэдакцыі беларуска-літоўскіх летапісаў, якая ўключала паданне пра паходжанне літоўскай знаці ад рымскіх патрыцыяў, а таксама пра Пятра Гаштольда, які нібыта ў часы Альгерда спрыяў пашырэнню каталіцтва ў Літве.

## Радавод 
## Літаратура 
* *А. П. Грыцкевіч*. Гаштольды // 
* 

## Спасылкі 
Альбрэхт Гаштольд
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты мазырскія
Катэгорыя:Старосты барысаўскія
Катэгорыя:Ваяводы новагародскія
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Ваяводы віленскія
Катэгорыя:Ваяводы полацкія
Катэгорыя:Канцлеры вялікія літоўскія
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кафедральным саборы (Вільнюс)
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1507—1508 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1512—1522 гадоў
Катэгорыя:Дваране гаспадарскія
Катэгорыя:Намеснікі новагародскія
NGC 10

**NGC 10** – галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Скульптара. 
Бачная зорная велічыня: 12,5. 
Бачны размер: 2,4'x1,2'. 
Прамое ўзыходжанне: 0 гадз. 8 мін. 42 сек. 
Схіленне: -33° 53' 00". 

0010
Катэгорыя:Скульптар (сузор’е)
NGC 1055

**NGC 1055** — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Кіта.
Бачная зорная велічыня: 10,6.
Бачны размер: 7,6' × 2,7'.
Прамое ўзыходжанне: 2 гадз. 41 мін. 45,3 сек.
Схіленне: +00° 26' 34".

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1783 годзе
Катэгорыя:Галактыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1058

**NGC 1058** — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Персея.
Бачная зорная велічыня: 11,2.
Бачны размер: 2,5' × 2,5'.
Прамое ўзыходжанне: 2 гадз. 43 мін. 29,9 сек.
Схіленне: +37° 20' 29".

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1787 годзе
Катэгорыя:Галактыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1073

**NGC 1073** — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Кіта.
Бачная зорная велічыня: 10,8.
Бачны размер: 4,9' × 4,3'.
Прамое ўзыходжанне: 2 гадз. 43 мін. 40,3 сек.
Схіленне: +01° 22' 34".

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1785 годзе
Катэгорыя:Галактыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1097

**NGC 1097** — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Печы.
Бачная зорная велічыня: 9,5.
Бачны размер: 9,4' × 6,6'.
Прамое ўзыходжанне: 2 гадз. 46 мін. 19,5 сек.
Схіленне: −30° 16' 32".

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог
* Атлас пекулярных галактык

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1790 годзе
Катэгорыя:Галактыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1165

**NGC 1165** — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Печы.
Бачная зорная велічыня: 12,7.
Бачны размер: 2,5' × 0,9'.
Прамое ўзыходжанне: 2 гадз. 58 мін. 47,7 сек.
Схіленне: −32° 05' 58".

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1835 годзе
Катэгорыя:Галактыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1156

**NGC 1156** (іншыя абазначэнні — **UGC 2455**, **MCG 4-8-6**, **ZWG 485.6**, **KARA 121**, **VV 531**, **IRAS02567+2502**, **PGC 11329**) — галактыка ў сузор’і Авен.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1786 годзе
1156
Катэгорыя:Авен (сузор’е)
NGC 1217-1

**NGC 1217-1** — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Печы.

Бачная зорная велічыня: 12,4.
Бачны размер: 1,8' × 1,3'.
Прамое ўзыходжанне: 3 гадз. 6 мін. 6 сек.
Схіленне: −39° 02' 09".

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1835 годзе
1217
Катэгорыя:Печ (сузор’е)
NGC 1179

**NGC 1179** (іншыя абазначэнні — **ESO 547-1**, **MCG -3-8-60**, **UGCA 48**, **IRAS03003-1905**, **PGC 11480**) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) у сузор’і Эрыдан.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1886 годзе
1179
Катэгорыя:Эрыдан (сузор’е)
NGC 1255

**NGC 1255** — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Печы.
Бачная зорная велічыня: 10,7.
Бачны размер: 4,2' × 2,7'.
Прамое ўзыходжанне: 3 гадз. 13 мін. 32 сек.
Схіленне: −25° 43' 28".

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1883 годзе
Катэгорыя:Галактыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1313

**NGC 1313** — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Сеткі.
Бачная зорная велічыня: 9,1.
Бачны размер: 9,2' × 7,2'.
Прамое ўзыходжанне: 3 гадз. 18 мін. 16 сек.
Схіленне: −66° 29' 43".

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1826 годзе
Катэгорыя:Галактыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1316

**NGC 1316** (*Печ А*) — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Печы.
Бачная зорная велічыня: 8,4.
Бачны размер: 11,0' × 7,2'.
Прамое ўзыходжанне: 3 гадз. 22 мін. 41,4 сек.
Схіленне: −37° 12' 28".

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

* 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1826 годзе
Катэгорыя:Радыёгалактыкі
1316
NGC 1326

**NGC 1326** (іншыя абазначэнні — **ESO 357-26**, **MCG -6-8-11**, **IRAS03220-3638**, **FCC 29**, **PGC 12709**) — лінзападобная галактыка (SB0) у сузор’і Печ.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1837 годзе
1326
Катэгорыя:Печ (сузор’е)
NGC 1350

**NGC 1350** – спіральная галактыка з перамычкай у сузор’і Печ памерам прыкладна з нашу галактыку (130 тыс. светлавых гадоў у дыяметры). Знаходзіцца на адлегласці 85 млн. светлавых гадоў ад Зямлі.

Галактыка, магчыма, уваходзіць у Печ, на якое яна праецыруецца.

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1826 годзе
Катэгорыя:Галактыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Печ (сузор’е)
Катэгорыя:Скапленне Печы
NGC 1385

**NGC 1385** – галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Печы. 
Бачная зорная велічыня: 10,9. 
Бачны размер: 3,6' × 2,2'. 
Прамое ўзыходжанне: 3 гадз. 37 мін. 28,6 сек. 
Схіленне: -24° 30' 10".

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1784 годзе
Катэгорыя:Галактыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC