open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Леў Апалінарыевіч Ваньковіч

**Леў Апалінарыевіч Ваньковіч** (—пасля 1881) — мінскі павятовы маршалак (1863—1872), буйны землеўласнік Мінскай губерні.

## Паходжанне 
Належаў да сярэднезаможнага каталіцкага шляхецкага роду Ваньковічаў гербу «Ліс», прадстаўнікі якога займалі розныя пасады ў Менскім ваяводстве ВКЛ і Магілёўскай і Мінскай губернях Расійскай імперыі.

## Службовая дзейнасць 
Расійскімі ўладамі як лаяльны каталіцкі дваранін і буйны маёнтковец быў прызначаны на пасаду мінскага павятовага маршалка (1863—1872). Атрымаў прыдворны чын камер-юнкера Расійскага двара.

## Маёнткі 
Стаў адзіным спадчыннікам свайго бацькі, дзеда і прадзеда. Валодаў спадчыннымі маёнткамі Волма, Шыпяны, Алесіна; у 1874 г. у якасці пасагу атрымаў за жонкай Паўлінай Манюшкай маёнтак Смілавічы, а пазней і маёнтак Поцічава — пасля смерці Чэслава Манюшкі.

## Грамадская і гаспадарчая дзейнасць 
У 1878 г. мінскі губернскі маршалак (1877—1897) Васіль Іванавіч Паўлаў, імкнучыся прыцягнуць да працы ў Мінскім таварыстве сельскай гаспадаркі (1876—1921) і мясцовых дваран каталіцкага паходжання («палякаў»), накіраваў у ліку першых асоб запрашэнне да членства ў арганізацыі былому мінскаму павятоваму маршалку (1863—1872) Льву Ваньковічу.

File:Śmiłavičy, Maniuška. Сьмілавічы, Манюшка (1907).jpg|Палац у Смілавічах, фота раней 1917 г. 
File:Manor of Maniuszka Smilaviczy Bielarus04.jpg|Палац у Смілавічах, фота 2008 г.
File:Manor of Maniuszka Smilaviczy Bielarus03.jpg|Вежа палаца ў Смілавічах, фота 2008 г.
File:Manor of Maniuszka Smilaviczy Bielarus09.JPG|Палац у Смілавічах (від ззаду), фота 2008 г.

## Сям'я 
Ажаніўся з дваранкай-каталічкай Паўлінай Аляксандраўнай Манюшкай, суседкай па Ігуменскаму павету.

Дзеці:
* Аляксандра (нар. 1861 г.).
* Павел (нар. 1862 г.), ажаніўся з графіняй Кларай-Сафіяй Патоцкай, валодаў маёнткамі Шыпяны, Алесіна і Поцічава.
* Леў (1872—1948), ажаніўся з графіняй Стэфаніяй Густаваўнай Плятэр (Броэль-Плятэр), валодаў маёнткамі Волма і Смілавічы.

## Літаратура 
* 
* Ваньковичи / Департамент по архивам и делопроизводству Министерства юстиции Республики Беларусь [и др.]; сост.: Н. А. Голубева, Н. М. Усова, Л. В. Языкович; под научной редакцией В. И. Прокопцова. — Минск : БелЭн, 2012. — 442 с.
* *Konarski, S.* Wańkowiczowie herbu Lis odmienny / S. Konarski. — Paryż, 1960.

Леў Апалінарыевіч
Катэгорыя:Павятовыя маршалкі мінскія
Катэгорыя:Члены Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі
Перцавы грыб

**Перцавы грыб, благушка** (*Suillus piperatus*) — шапкавы базідыяльны грыб сямейства .

## Апісанне 
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 3—6 см, пляската-пукатая, гладкая, ліпкая, жоўта-маркоўна-бурая. Мякаць шчыльная, тонкая, бура-жоўтая, перцава-горкая, злёгку чырванее на зломе. Трубачкі прырослыя або зыходныя, жоўта-карычневыя або ржава-бурыя з шырокімі порамі. Ножка цыліндрычная, даўжынёй 4—7 см і дыяметрам 0,3—1 см, гладкая, суцэльная, каля асновы звужаная, святлейшая за шапку. Споры верацёнападобныя, гладкія, жоўта-бурыя.

## Экалогія і распаўсюджванне 
Пашыраны ў Паўночным паўшар'і. На тэрыторыі Беларусі трапляецца з ліпеня па верасень пераважна ў сухіх хвойных лясах.

Неядомы грыб.

## Літаратура 
*  — С. 176.
* Перцавы грыб // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
* Перцавы грыб // 
* 

Катэгорыя:Балетавыя (сямейства)
Катэгорыя:Грыбы Еўразіі
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
C-кварк

**-кварк**, або **зачараваны кварк** () — кварк з зарадам + e, які належыць да другога пакалення. Маючы масу 1,25 ГэВ (крыху больш, чым маса пратона), ён займае трэцяе месца па масе сярод кваркаў (пасля цяжкіх T- і B-кваркаў). Ён быў прадказаны ў 1970 г. Шэлданам Глэшау, Джонам Іліёпуласам і Лучана Маяні і ўпершыню зарэгістраваны ў 1974 г. у выніку адкрыцця J/ψ-часціцы ў SLAC групай, якой кіраваў Бертан Рыхтэр, і ў BNL групай, якой кіраваў Сэмюэл Чаа Чунг Цінг. Група з BNL назвала новую часціцу J, група з SLAC прапанавала назву ψ. Пасля непрацяглай спрэчкі пра імя часціцы быў прыняты кампраміс J/ψ. Гэтая часціца з так званай схаванай чароўнасцю (чармоній) складаецца з зачараваных кварка і антыкварка.

## Адроны, якія змяшчаюць C-кварк 
Некаторыя адроны змяшчаюць C-кварк і/або антыкварк, у тым ліку:

* D-мезоны змяшчаюць С-кварк (ці яго антычасціцу) і U- ці D-кварк.
* Ds-мезоны змяшчаюць C-кварк і S-кварк.
* Існуе шмат станаў чармонія (разнавіднасць кварконія), напрыклад, J/ψ. Яны складаюцца з C-кварка і яго антычасціцы.
* Назіраліся зачараваныя барыёны, якія атрымалі назвы па аналогіі з дзіўнымі барыёнамі (напрыклад, Λ).

## Гл. таксама 
* Чароўнасць (квантавы лік)

## Літаратура 
* Чароўнасць //  С. 246.

## Спасылкі 
* Зводная табліца ўласцівасцей кваркаў на сайце Particle Data Group.
* Поўная табліца ўласцівасцей C-кварка на сайце Particle Data Group.
* 

Катэгорыя:Кваркі
Катэгорыя:Стандартная мадэль
Гаварушка

**Гавару́шка**, **Лейкавіца** (*Clitocybe*) — род шапкавых базідыяльных грыбоў сямейства .

## Апісанне 
Пладовыя целы розных памераў. Шапка да 22 см у дыяметры, ад плоска-пукатай да глыбока-лейкападобнай, часта моцна уціснутая пасярэдзіне, з хвалістым або падагнутым уніз краем, сухая, белая або белаватая з шараватым, бураватым, жаўтаватым і іншым адценнем. Мякаць шчыльная, пераважна белая. Пласцінкі тонкія, зыходзячыя ці прырослыя да ножкі. Ножка цыліндрычная, валакністая, мясістая, храсткаватая, суцэльная, белаватая або аднаго колеру з шапкай.

## Арэал і віды 
Налічваецца каля 250 відаў. Пашыраны амаль па ўсім зямным шары. На тэрыторыі Беларусі трапляюцца 44 віды, найбольш вядомыя гаварушкі , , , , , , , , , , .

## Экалогія 
Сапратрофы. Растуць часта групамі ў лясах, на пашы, лугах, некаторыя віды ўтвараюць ведзьміны кругі. Пладовыя целы з’яўляюцца ў ліпені — кастрычніку.

## Значэнне 
Усе віды маюць характэрны пах і смак. Ёсць ядомыя і ядавітыя (маюць мускарын, адрозніваюцца белым колерам шапак, пласцінак і ножак). Некаторыя віды лекавыя (утрымліваюць антыбіётыкі).

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* *Гапіенка В.* Гаварушка // 
* 
*  — С. 530.
Рашэтнік

**Рашэ́тнік**, **падрашэтнік**, **казляк**, **махавік**, **імшэннік** (*Suillus bovinus*) — шапкавы базідыяльны грыб роду  сямейства .

## Апісанне 
Пладовае цела — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 3—10 см, плоска-пукатая, гладкая, слізістая, скурастая, аранжава-карычневая. Мякаць белавата-жаўтаватая, бураватая, шчыльная, пругкая. Ножка даўжынёй 5—10 см і дыяметрам 1—2 см, цыліндрычная ці трохі звужаная да асновы, суцэльная і гладкая, святлейшая за шапку. Гіменафор брудна-жоўты ці карычнева-аліўкавы з вялікімі порамі. Споры гладкія і жаўтаватыя.

## Арэал і экалогія 
Распаўсюджаны на тэрыторыі Еўразіі, Паўднёвай і Паўночнай Амерыкі, Паўночнай Афрыкі. Пашыраны па ўсёй тэрыторыі Беларусі. Расце пераважна ў хваёвых лясах, на сфагнавых балотах, каля дарог у жніўні — верасні, часта вялікімі групамі. Утварае мікарызу з хвояй.

## Значэнне 
Ядомы грыб.

## Літаратура 
* Рашэтнік // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
* *Suillus bovinus* (Pers.) Roussel, Fl. Calvados, Edn 2: 34, 1806. — *Agaricus bovinus* (L.) Lam., Encycl. Méth. Bot. 1 (1): 52 (1783). — *Boletus bovinus* L., Sp. pl. 2: 1177 (1753). — *B. bovinus* Pers., (1825). — *Ixocomus bovinus* (L.) Quél., Fl. mycol. France (Paris): 413 (1888). — *Mariaella bovina* (L.) Šutara, Česká Mykol. 41 (2): 76 (1987). — Решетник (маслёнок бычий, козляк, коровяк). — Масляк бычыны, рашэтнiк // Флора Беларуси. Грибы. В 7 т. Т. 1. Boletales. Amanitales. Russulales / О. С. Гапиенко, Я. А. Шапорова; под ред. В. И. Парфёнова. — Мн.: Беларуская навука, 2012. — С. 62. — 199 с.: ил. — ISBN 978-985-08-1458-6, ISBN 978-985-08-1482-1 (т. 1).
* 

Катэгорыя:Масляк
Катэгорыя:Грыбы Еўразіі
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Афрыкі
Эгерыя (міфалогія)

[міні|165пкс|[Нума Пампілій|Нума і Эгерыя]]

**Эгерыя** — у старажытнарымскай міфалогіі німфа-прадракальніца, жонка рымскага цара Нумы Пампілія, яго дарадчыца ў справах арганізацыі рэлігійнага жыцця ў Старажытным Рыме і яго настаўніца ў законатворчай дзейнасці. Пад кіраўніцтвам Эгерыі, Нума навучыў рымлян свяшчэннадзействам і прысвяціў Каменам той гай, дзе ён сустракаўся з німфай. Таксама Эгерыі былі прысвечаны два свяцілішчы: адно каля Арыцыі, другое ў Рыме, каля Капенскіх варот.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Німфы
Блужа

Назву **Блу́жа** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Блужа — аграгарадок (раней вёска) у Пухавіцкім раёне, цэнтр сельсавета
** Блужа — вёска (раней раз'езд) у Блужскім сельсавеце Пухавіцкага раёна
** Блужа — пасёлак у Блужскім сельсавеце Пухавіцкага раёна
Бядрынец

**Бядры́нец** (*Pimpinella*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Апісанне 
Шмат-, двух- і аднагадовыя травяністыя расліны з прамастойным галінастым сцяблом. Лісце няпарнаперыстае, чаргаванае, ніжняе звычайна ў разетцы. Кветкі дробныя, белыя ці ружовыя, у складаных парасонах. Плод — яйкападобна-шарападобны або даўгавата-яйкападобны, часта злёгку сціснуты з бакоў, з ніткападобнымі рэбрамі.

## Пашырэнне 
Налічваецца каля 150 відаў. Пашыраны ў Еўропе, Азіі, Паўночнай і Паўднёвай Афрыцы і Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі звычайна трапляецца бядрынец каменяломнікавы, які расце ў светлых лясах, на ўзлесках, каля дарог, а таксама вельмі рэдка ў хмызняках і на ўзлесках бядрынец вялікі.

## Класіфікацыя 
### Віды 
Паводле базы даных *The Plant List*, род уключае 106 відаў, статус яшчэ больш 300 відаў (на кастрычнік 2016 г.) не вызначаны. Некаторыя з іх:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Віды, статус якіх у базе даных *The Plant List* не вызначаны:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Віды, прызнаныя сінонімамі:
* 
** [syn. ]
*  
** [syn. ]
*  
** [syn. ] 
*   
** [syn. ]
* 
** [syn. ]
* 
** [syn. ]
** [syn. ]
* 
** [syn. ]
* 
** [syn. ]
*  
** [syn. ]

### Таксономия 
Род **Бядрынец** уваходзіць у сямейства  парадку .

## Выкарыстанне 
Лекавыя, харчовыя, меданосныя і кармавыя расліны. Карані і насенне маюць эфірны алей, дубільныя рэчывы, сапаніны, гліказід пімпінелін.

## Літаратура 
* Бядрынец // 
* 


Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Каменяломнік зярністы

**Каменяло́мнік зярністы** (*Saxifraga granulata*) — від травяністых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая шурпата-залозіста-валасістая расліна з кветаносным парасткам вышынёй 15—50 см і разеткай доўгачаранковага прыкаранёвага акругла-ныркападобнага, па краі гародчатага лісця, каля асновы якога знаходзяцца «цыбулінкі». Сцябловае лісце з клінападобнай асновай і больш вузкімі і вострымі лопасцямі. Кветкі белыя або жаўтаватыя, сабраны ў шчыткападобна-мяцёлчатае суквецце. Тычынак 10. Плод — сухая авальная каробачка.

## Распаўсюджанне 
Пашырэнне: Скандынавія, Сярэдняя і Атлантычная Еўропа, Заходняе Міжземнамор’е, Паўночная Афрыка (Марока), Малая Азія. Знаходзіцца ў Беларусі ў асобных лакалітэтах за паўднёва-ўсходняй мяжой арэала. Расце на сырых і мезафітных лугах у поймах рэк, у ярах, разрэжаных лясах.

## Асаблівасці біялогіі 
Цвіце ў маі-чэрвені, пладаносіць у чэрвені-ліпені. Размнажэнне насеннае і вегетатыўнае («цыбулінкамі»).

## Таксанамія 
## Літаратура 
* 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. — ISBN 5-85700-095-5.
* *Кудряшова Г. Л.* Saxifraga granulata L. — Камнеломка зернистая // Флора Восточной Европы / Отв. ред. и ред. тома Н. Н. Цвелёв. — СПб.: Мир и семья; Изд-во СПХФА, 2001. — Т. X. — С. 294. — 670 с. — 700 экз. — ISBN 5-8085-0122-9
* 
* *Дорофеев А. М., Сюборова С. Ф.* Они не должы исчезнуть: Книга для учащихся — Мн.: Народная асвета, 1987. — 200 с.: ил. — 89 000 экз. — С. 152. 
* *Saxifraga* L. — Камнеломка // *Кравченко А. В.* Конспект флоры Карелии. — Петрозаводск: Карельский научный центр РАН, 2007. — С. 138—139. — 403 с. Библиогр. 643 назв. — ISBN 978-5-9274-0324-0.

## Спасылкі 
* 
* Камнеломка зернистая Saxifraga granulata L. // Красная книга Украины 
* Saxifragaceae Saxifraga granulata L. // Гербарий ЦБС НАН Беларуси MSKH  

Катэгорыя:Каменяломнік
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Хведар Шыбут

**Хведар Шыбут** (, паводле іншых звестак , в. Дунайчыцы, , Мінская вобласць — , Норт-Плейт, Небраска, ЗША) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. прыхільнік Беларускай цэнтральнай рады на эміграцыі.

У пачатку 1920-х арганізоўваў беларускае культурнае жыццё, стварыў у Дунайчыцах тэатральны гурток. У 1924 далучыўся да паланафільскай Беларускай часовай рады. У 1925—1926 быў членам Беларускага сялянскага саюза. Падчас нямецкай акупацыі ў гады Другой сусветнай вайны працаваў у беларускай грамадзянай адміністрацыі. З лета 1944 — на эміграцыі. У 1945 стаў кіраўніком бацькоўскага камітэта Беларускай гімназіі ў Рэгенсбургу. У 1950 пераехаў у ЗША. Пасяліўся ў Пуэбла (штат Каларада). З канца 1950-х гадоў пачаў выконваць абавязкі прадстаўніка Беларускага кангрэсавага камітэта Амерыкі на штат Каларада.

Быў жанаты з Вольгай Адарыч (нар. 9 кастрычніка 1900). Дзеці: Люба Шыбут (нар. 20 мая 1930) і Янка Шыбут (26 чэрвеня 1933).

## Творы 
* Сьв. памяці Міхаіл Лазоўскі // Беларус. — 1977. — № 246. — Кастрычнік. — С. 4.

## Літаратура 
* *Гардзіенка, А.* Гардзіенка А. Беларускі кангрэсавы камітэт Амерыкі (БККА) / Алег Гардзіенка. - Смаленск: [б.в.], 2009. - 428 с., [12] с. іл. - (БІНІМ; Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 16). — С. 181—410.

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Беларусы ў Германіі
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады
Дыманоўскае

**Дымано́ўскае, Даманаўскае** — возера ў Віцебскім раёне ў басейне ракі Лучоса, за 18 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад Віцебска.

Плошча паверхні возера 0,28 км². Даўжыня 1,25 км, найбольшая шырыня 0,28 км. Даўжыня берагавой лініі 2,67 км. Плошча вадазбору 2,75 км². Катлавіна возера выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй 2—5 м, на паўночным усходзе  да 15 м. Берагавая лінія слабазвілістая.
Дыманоўскае злучана ручаём з возерам Доўгае. 

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, акунь, плотка, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

* 

## Спасылкі 
* Дыманоўскае возера 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Архідам II

**Архідам II** — спартанскі басілеўс (469—427 гады да н.э.) і вайскавод другой паловы V стагоддзя да н.э.. Сын Зеўксідама, які кіраваў лакедэманянамі з вялікай славай, пакінуў пасля сябе сына па імі Агід ад сваёй першай жонкі Лампіда, і другога, малодшага — Агесілая ад Эўполіі, дачкі Мелесіпіда.

Кіраваў шэрагам паходаў спартанскай арміі ў перыяд Архідамавай вайны (431—421). Аблажыў Афіны, пасля ўзяцця ў блакаду Пелапанеса флотам Афінскага архэ, зняў аблогу.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Цары спартанскія
Забеліна (возера)

**Забе́ліна** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нача, за 28 км у напрамку на паўднёвы захад ад Полацка, за 0,5 км ад вёскі Арэхаўна, за 2,2 км на паўночны ўсход ад вёскі Загацце.

Плошча паверхні возера 0,32 (0,265) км². Даўжыня 0,78 (0,8) км, найбольшая шырыня 0,45 (0,48) км. Даўжыня берагавой лініі 2,05 (2,21) км. Найбольшая глыбіня 2 м, сярэдняя — 1,22 м. Аб’ём вады ў возеры 0,32 млн м³. Плошча вадазбору 126 км².

Катлавіна возера авальнай формы. Схілы катлавіны вышынёй 5—8 м, спадзістыя. Берагавая лінія слабазвілістая.
Забеліна злучана пратокамі з азёрамі Лесава і Арэхаўна.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-21. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Начы (прыток Заходняй Дзвіны)
Анаксагор

**Анаксаго́р**:
* Анаксагор, цар Аргаса — сын Мегапенфа, міфічны цар Аргаса.
* Анаксагор з Клазаменаў — старажытнагрэчаскі філосаф.
Аргас

**А́ргас (А́ргус)**, , :
* Аргас — горад у Грэцыі.
* Аргас — у старажытнагрэчаскай міфалогіі волат, сын Геі, забіты Гермесам.
* Аргас — у старажытнагрэчаскай міфалогіі сын Зеўса і Ніёбы.
* Аргас — у старажытнагрэчаскай міфалогіі вызваліцель людзей ад пачвар, праўнук папярэдняга.
* Аргас — будаўнік карабля «Арго».

Гл. таксама Аргус, значэнні.
Дзіўнасць

У фізіцы элементарных часціц **дзіўнасць** S — квантавы лік, неабходны для апісання пэўных кароткачасовых часціц. Дзіўнасць часціцы вызначаецца як:
: S = N_{\overline{s}} - N_s,
дзе
: N_{\overline{s}} — колькасць дзіўных антыкваркаў і
: N_s  — колькасць дзіўных кваркаў.

Прычына для такога незразумелага з першага погляду вызначэння у тым, што канцэпцыя дзіўнасці была вызначана да адкрыцця існавання кваркаў, і для захавання сэнсу першапачатковага вызначэння дзіўны кварк павінен мець дзіўнасць -1, а дзіўны антыкварк павінен мець дзіўнасць +1.

Для ўсіх водараў кваркаў (дзіўнасць, чароўнасць, хараство і сапраўднасць) правіла наступнае: значэнне водару і электрычны зарад кварка маюць аднолькавы знак. Па гэтаму правілу любы водар, пераносны зараджаным мезонам, мае той жа знак, што і яго зарад.

## Захаванне дзіўнасці 
Першапачаткова дзіўнасць была ўведзена для тлумачэння такога факта, што некаторыя часціцы, такія, як каоны ці некаторыя гіпероны, заўсёды нараджаюцца парамі. Меркавалася, што падчас такіх рэакцый захоўваецца нейкая велічыня — дзіўнасць.

Дзіўнасць захоўваецца пры моцным і электрамагнітным узаемадзеянні, але не пры слабых узаемадзеяннях. Такім чынам, самыя лёгкія часціцы, якія змяшчаюць дзіўны кварк, не могуць распадацца пад дзеяннем моцнага ўзаемадзеяння, і іх анамальна доўгія у гэтым выпадку, дзіўныя часы жыцця прывялі да іх назвы. У большасці выпадкаў дзіўнасць змяняецца ў ходзе рэакцыі на 1. Аднак гэта неабавязкова выконваецца ў выпадку слабага ўзаемадзеяння другога парадку, дзе існуе сумесь з K^0 і \overline{K}^0 мезонаў.

## Прыклад 
\eta^0-мезон складаецца з аднаго s-кварка і аднаго s-антыкварка, таму дзіўнасць гэтай часціцы роўная 0.

## Гл. таксама 
* Ізаспін
* Хараство
* Чароўнасць
* Сапраўднасць
* Гіперзарад

## Літаратура 
* Дзіўнасць //  С. 118.
* 

## Спасылкі 
* Странность // Физическая энциклопедия

Катэгорыя:Стандартная мадэль
Катэгорыя:Квантавыя лікі
Катэгорыя:Законы захавання
Марцін Сміглецкі

**Марцін Сміглецкі** (, , , па іншых звесткі 1562 або 1572, Львоў — , Каліш) — багаслоў і філосаф, вядомы ў свой час палеміст Вялікага Княства Літоўскага, выкладчык у езуіцкіх калегіях і адзін з самых выбітных прафесараў Віленскай езуіцкай акадэміі.

## Біяграфія 
Ураджэнец Львова, адукацыю атрымаў ў Акадэміі віленскага Таварыства Ісуса, дзе яму была прысвоена ступень магістра тэалогіі. У 1581 годзе ў Рыме, дзе працягнуў навучанне, уступіў у ордэн езуітаў. Вывучаў філасофію (1582—1584) і тэалогію (1584—1586) пад кіраўніцтвам Франсіска Суарэса і Раберта Беларміна. Па вяртанні выкладаў у Віленскай езуіцкай акадэміі філасофію (1586—1590) і схаластычную тэалогію (1591—1599). Атрымаў ступень доктара тэалогіі (1594).

Быў рэктарам езуіцкіх навучальных устаноў у Пултуску (1600—1602), Познані (1602—1607), Калішы (1609—1611). Удзельнічаў у шостай і сёмай Генеральных кангрэгацыях ордэна езуітаў у Рыме (1608, 1615).

Гліняная урна з прахам Сміглецкага была знойдзена ў 1856 годзе пад вялікім алтаром у Калішскім фарным касцёле. На скрыні быў выпісаны ўвесь алфавіт (сімвал вучонасці) і чытаўся надпіс *Martinus Smiglesius AD 1619*.

Катэгорыя:Езуіты Польшчы
Катэгорыя:Езуіты Літвы
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Філосафы Літвы
Тапалагічная група

**Тапалагічная група (непарыўная група)** — гэта група, якая адначасова з’яўляецца тапалагічнай прасторай, прычым множанне элементаў групы *G* × *G* → *G* і аперацыя ўзяцця адваротнага элемента *G* → *G* з’яўляюцца непарыўнымі ў тапалогіі гэтай прасторы.

З прыведзенага азначэння непасрэдна вынікае, што аперацыі левага і правага зруху, а таксама аперацыя спалучэння, якія традыцыйна абазначаюцца літарамі *l*, *r*, *a* і вызначаныя роўнасцямі
: *l**g*(*h*) = *gh*,
: *r**g*(*h*) = *hg*,
: *a**g*(*h*) = *ghg*−1,

прадстаўляюць сабой гомеамарфізмы прасторы *G* на сябе.

*Ізамарфізм* тапалагічнай групы *G* на тапалагічную групу *H* — гэта біектыўнае адлюстраванне групы *G* на *H*, якое адначасова з’яўляецца ізамарфізмам структуры групы ў *G* на структуру групы ў *H* і гомеамарфізмам *G* на *H*.

Паняцце тапалагічнай групы абагульняе паняцце групы Лі; апошняе патрабуе, каб аперацыі множання элементаў і ўзяцця адваротнага элемента былі не толькі непарыўнымі, але аналітычнымі ці галаморфными (пры гэтым на групе ўводзіцца не толькі тапалогія, але і структура аналітычнай або камплекснай мнагастайнасці).

## Прыклады тапалагічных груп 
* Мноства квадратных матрыц аднаго парадку з ненулявымі вызначнікамі і рэчаіснымі элементамі ўтвараюць тапалагічную групу пры заданні аперацыі звычайнага матрычнага множання.
* Вектарная прастора канечнай размернасці ўтварае тапалагічную групу пры заданні аперацыі складання вектараў.

## Гл. таксама 
* Група Лі
* Лакальная тапалагічная група

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* .

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэорыя груп
Катэгорыя:Тапалогія
Галавач (род грыбоў)

**Галава́ч** (*Calvatia*) — род базідыяльных грыбоў сямейства дажджавіковых.

## Апісанне 
Пладовыя целы наземныя, розных памераў (ад 5 да 60 см), авальныя, шарападобныя, грушападобныя, плаўна пераходзяць да асновы ў баразнаватую ножку. У асобных відаў пладовае цела сядзячае. Мякаць белая з прыемным пахам і смакам, складаецца з камер, з узростам распыльваецца на споры і капіліцый.

## Арэал і экалогія 
Адрозніваецца 35 відаў. Пашыраны амаль па ўсім зямным шары. На Беларусі трапляюцца , . Глебавыя сапратрофы. Растуць асобнымі экзэмплярамі і групамі пераважна на лугах і пашах. Пладовыя целы з’яўляюцца летам і восенню.

## Выкарыстанне 
Маладыя грыбы ядомыя. Некаторыя віды маюць біялагічна актыўнае рэчыва кальвацын.

## Літаратура 
* Гапіенка В. Галавач // БЭ ў 18 т. Т. 4. Мн., 1997.

Катэгорыя:Шампіньёнавыя
Акронім

**Акронім** (ад грэч. *άκρος - вышэйшы, крайні + όνυμος - імя*) - від абрэвіятуры, утвораннай пачатковымі гукамі.

## Сутнасць
Фактычна, акронім уяўляе сабой слова-скарачэнне, якое можна вымавіць злітна (ў адрозненне ад абрэвіятуры, якую прамаўляюць «па літарах», напрыклад: БССР - «бэ-эс-эс-эр»). Некаторыя акронімы (напрыклад, *лазер*) фактычна сталі самастойнымі словамі і ўжываюцца як назоўнікі з прымяненнем адпаведных склонаў  (лазер*а*, лазер*у* і г.д.), хоць гэта датычыцца не да ўсіх акронімаў (звычайна «ніякага роду»: НАТА, НАСА і да т.п.).

## Прыклады акронімаў
* Пакістан
* Лазер
* НАСА
* НАТА
* Бенілюкс

## Крыніцы
* Слоўнік скарачэнняў беларускай мовы. - Т. 1: А-Л. - Мн.: Навука і тэхніка, 1996.

## Спасылкі
* Слоўнік скарачэнняў рускай мовы
Катэгорыя:Лексікалогія
Прыпяцка-нёманская культура

**Прыпяцка-нёманская культура** — археалагічная культура ранненеалітычных плямён, якія ў V—IV тыс. да н. э. жылі на захадзе Беларусі, паўночнывм захадзе Украіны, паўднёвым захадзе Літвы і на крайнім паўночным усходзе Польшчы. 

Сфарміравалася на аснове мясцовай познамезалітычнай традыцыі. У пачатку існавання культуры ў крамянёвым інвентары захоўваюцца перажыткавыя мезалітычныя рысы — лістападобныя наканечнікі стрэл, ланцэты, мікраліты. Кераміка прадстаўлена вастрадоннымі гаршкамі з грабеньчатымі расчосамі паверхні сценак, у якія пры лепцы дабаўлялі валакністыя дамешкі. Посуд арнаментаваўся поЯсам глыбокіх круглых ямак пад краем венца, узорамі з грабеньчатых адбіткаў, насечак, наколаў і пракрэсленых рысак. 

Археалагічная культура блізкая ўсходнепалескаму ваярыянту днепра-данецкай культуры. У канцы свайго існавання знаходзілася пад уплывам з боку культуры лейкападобных кубкаў і культур «ляснога неаліту» Павіслення. Найбольш даследаваныя паселішчы культуры на захадзе Беларусі — Камень, Русакова, Русаковічы.

## Літаратура 
* *Чарняўскі, М. М.* Да пытання вылучэння прыпяцка-нёманскай ранненеалітычнай культуры // Гістарычна-археалагічны зборнік. — 2003. — № 18. — С. 25—33.
* *Чарняўскі, М. М.* Прыпяцка-нёманская культура / М. М. Чарняўскі // Археалогія Беларусі : энцыклапедыя: у 2 т. Т. 2: Л — Я / [складальнік Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (галоўны рэдактар) і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2011. — 461, [1] с. — С. 231. — ISBN 978-985-11-0549-2.

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Літвы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Польшчы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Украіны
Норберт Рандаў

**Норберт Рандаў** (; ,  — ) — нямецкі славіст, беларусазнавец, перакладчык і выдавец.

## Біяграфія 
Вывучаў славістыку да 1953 года ў Берліне, затым тры гады ў Сафіі. Працаваў асістэнтам па балгарскай літаратуры Берлінскім універсітэце імя Гумбальта. У 1962—1965 гадах адбываў пакаранне «за антыдзяржаўную прапаганду» і «дапамогу нелегальнай эміграцыі» з ГДР, на гэтым акадэмічная кар’ера Рандаў скончылася. Гэтым часам яго сястра Гундула выйшла замуж за Уладзіміра Чапегу. Па вызваленні займаўся ў асноўным перакладамі з балгарскай, з 1978 года для даследаванняў і перакладаў амаль штогод ездзіў у Балгарыю, гэта дзейнасць фінансавалася стыпендыяй Балгарскай Акадэміі навук. Пазнаёміўшыся са сваім шваграм У. Чапегам, зацікавіўся беларускай літаратурай, сярод яго знаёмых былі В. Быкаў, У. Караткевіч, Я. Брыль, А. Разанаў, Р. Барадулін, У. Арлоў. З 1993 года запрошаны прафесар Берлінскага ўніверсітэта.

## Дзейнасць 
У 2003 годзе ў фондах Верхнялужыцкай навуковай бібліятэкі ў Гёрліцы знайшоў раней невядомы асобнік пражскага выдання «Бібліі» Францыска Скарыны.

Пераклаў на нямецкую мову творы шэрага беларускіх аўтараў, у тым ліку М. Багдановіча, В. Быкава, А. Гаруна, М. Гарэцкага, Я. Коласа, Я. Купалы і інш. Пераклад аповесці М. Гарэцкага «Дзве душы», над якім Рандаў працаваў шмат гадоў і называў «ключавым творам беларускай літаратуры».

## Узнагароды 
* Ордэн «Стара Планіна» (Балгарыя, 2001)
* Лейпцыгская кніжная прэмія за Еўрапейскае паразуменне, 2001
* Ордэн «За заслугі перад Федэратыўнай Рэспублікай Германія» (2008)

## Літаратура 
* *Арлоў У.* Ахрыдзкі, Рандаў і «источники» — svaboda.org, 03.10.2013, 13:00
* *Мальдзіс А.* Норберт Рандаў // Кантакты і дыялогі. № 11-12, 1999. — С. 34.
* 
* Памёр вялікі перакладчык беларускай літаратуры на нямецкую — svaboda.org, 02.10.2013, 22:02

Катэгорыя:Перакладчыкі Германіі
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на нямецкую мову
Катэгорыя:Постаці нямецкага беларусазнаўства
Катэгорыя:Славісты Германіі
Эўр (міфалогія)

.]]
**Эўр** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі — ранішні вецер, брат Барэя, Зефіра і Нота, спачатку ўсходні, пасля паўднёва-ўсходні вецер, што дзьме падчас зімовага павароту сонца. Эўр, разам з Нотам і Зефірам часта выклікае буры, наносячы шкоду караблям

Апісанне бур у антычнай літаратуры (Гамер, Вергілій, Мусей) часта выкарыстоўвае матыў барацьбы Эўра з іншымі вятрамі, напрыклад. У Вергілія замест сучаснай метафары «хутчэй вятры», часта выкарыстоўваецца «хутчэй за Эўра»

Ювенал перадае падданне пра тое, што цар Ксеркс I пасля паражэння пры Саламіне загадаў высекчы Эўра

## Спасылкі 
* Эўр

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Раман Леапольдавіч Ваньковіч

**Раман Леапольдавіч Ваньковіч** (, в. Дзераўная, Стаўбцоўскі павет, Навагрудскае ваяводства, Польская Рэспубліка) — Герой Сацыялістычнай Працы (1973).

## Біаграфія 
З 1961 года звеннявы механізаванага звяна па вырошчванню бульбы ў калгасе «Чырвоная Зорка» Стаўбцоўскага раёна. Званне Героя прысвоена за поспехі ў вытворчасці і нарыхтоўцы сельскагаспадарчых прадуктаў.

З 1976 года член ЦК КПБ. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР з 1975 года.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стаўбцоўскім раёне
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Пясочнароўская культура

**Пясочнароўская культура** — археалагічная культура эпохі мезаліту (IX—VII тыс. гадоў таму назад). Назву атрымала па стаянцы Пясочны Роў.

Культура вылучана М. В. Ваяводскім у 1950-я гады («дзяснінская культура»), навуковае абгрунтаванне атрымала ў работах А. А. Фармозава, Дз. Я. Цялегіна, Л. Л. Залізняка. Асноўная частка помнікаў культуры канцэнтруецца ў басейне р. Дзясна (Пясочны Роў, Грыдасава, Камягіна, Мурагі, Студзёнак і інш.).

Для крамянёвай індустрыі культуры характэрна выкарыстанне адшчэпаў, у т.л. пласціністых, сколатых пераважна з грубых аднапляцовачных нуклеусаў буйных памераў. сярод прылад праы сустракаюцца канцавыя, двайныя і акруглыя скрабкі, разцы рэтушныя, двухгранныя і на вугле зламанай нарыхтоўкі, праколкі і свердзелы, вастрыі, пласціны і адшчэпы са скошаным канцом, грубыя сякеры. Выразнасць крамянёваму інвентару культуры надаюць мікраліты, прадстаўленыя высокімі сіметрычнымі і асіметрычнымі трапецыямі, трохвугольнікамі, таксама знаходкі асіметрычных вастрый з бакавой выемкай (т.зв. ўкладышы «алтынаўскага тыпу») абушковыя нажы, чаранковыя наканечнікі стрэл.

Паводле Л. Л. Залізняка, раннія помнікі культуры вызначаюцца адсутнасцю геаметрычных мікралітаў. У канцы VIII—пачатку VII тыс. да н. э. распаўсюджваюцца ўкладышы алтынаўскага тыпу, трапецыі, трохвугольнікі, якія на заключных этапах развіцця культуры сталі дамінуючай катэгорыяй крамянёвага інвентару. Познамезалітычны этап культуры характэрызуюць помнікі тыпу Студзёнак, сярод якіх шырока прадстаўлены тронкавыя наканечнікі стрэл з плоскім падчэсваннем чаранка і пяра, сякеры і цёслы, апрацаваныя шляхам двухбаковай абіўкі. Лёс насельніцтва культуры звязваецца з фарміраваннем неаліту басейна дзясны.

У якасці генетычнага продка культуры разглядаюцца арэнсбургская культура ці грэнская культура. Разам з грэнскай, іенеўскай, усць-камскай, Фосна і Комса культурамі старажытнасці культура ўваходзілі ў адзіную прастору культур асіметрычных наканечнікаў з бакавой выемкай, насельніцтва якіх ў канцы эпохі плейстацэну—пачатку галацэну пражывала ў лясной паласе Усходняй Еўропы.

На тэрыторыі Беларусі матэрыялы культуры вядомы па паверхневых зборах А. Г. Калечыц са стаянак Калініна (Чурылава) і Раманавічы (гомельскае Пасожжа). Час існавання насельніцтва культуры ў Беларусі вызначаецца 2-й паловай VIII—VII тыс. да н.э.

## Літаратура 
* Зализняк, Л. Л.  Население Полесья в мезолите / АН УССР, Ин-т археологии. — Киев: Наукова думка, 1991. — 156, [3] с. — ISBN 5-12-002116-6.
* Коласаў, А. У. Пясочнароўскай культура / А. У. Коласаў  // Археалогія Беларусі : энцыклапедыя: у 2 т. Т. 2: Л — Я / [складальнік Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (галоўны рэдактар) і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2011. — 461, [1] с. — С. 237—238. — ISBN 978-985-11-0549-2.
* Колосов, А. В. Финальный палеолит и мезолит Посожья / А. В. Колосов // Матэрыялы па археалогіі Беларусі. Вып. 18. Даследаванні каменнага і бронзавага вякоў. — Мн., 2010. — С. 77—89.

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Украіны
Галавач круглы

**Галавач круглы** (*Calvatia caelata*) — базідыяльны грыб сямейства дажджавіковых.

Пладовае цела вышынёй 6—15 см, круглаватае ці грушападобнай формы, у маладых грыбоў белае, укрытае двухслаёвай абалонкай, у старых — шаравата-бураватае, карычневае. Паверхневы слой з бародаўкамі ці лусачкамі, паступова адпадае. Мякаць у маладых грыбоў белая, потым бурая.

Пашыраны па ўсёй Беларусі (народная назва порхаўка) на палянах, лугах, палях, у садах у маі — верасні.

Маладыя грыбы ядомыя.

## Літаратура 
* Галавач круглы // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

Катэгорыя:Шампіньёнавыя
Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы свет»

**Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы свет»**, да 2009 — **Партыя камуністаў беларуская** — палітычная партыя Беларусі.
Партыя знаходзіцца ў апазіцыі да рэжыму Аляксандра Лукашэнкі.

30 чэрвеня 2023 г. стала вядома аб рашэнні Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь аб адмове ў перарэгістрацыі партыі.

## Гісторыя 
Пасля адмены ў лютым 1993 г. Вярхоўным Саветам XII-га склікання сваёй пастановы аб прыпыненні дзейнасці КПБ, прайшлі кансультацыі паміж кіраўніцтвам Партыі камуністаў Беларускай і прадстаўнікамі КПБ, у выніку якіх 25 красавіка і 29 — 30 мая 1993 г. прайшлі XXXII з’езд Камуністычнай партыі Беларусі і II з’езд Партыі камуністаў беларускай. Было прынята рашэнне пра ўваходжанне КПБ у ПКБ і перадачы ёй усіх правоў і паўнамоцтваў палітычнага, юрыдычнага і маёмаснага правапераемствавання Камуністычнай партыі Беларусі.

У выніку парламенцкіх выбараў 1995 г. ПКБ мела сваю самастойную фракцыю ў Вярхоўным Савеце Беларусі XIII-га склікання, у якую не прымалі беспартыйных дэпутатаў.

У 1996 г. частка членаў ПКБ, якія падтрымлівалі палітыку прэзідэнта А. Лукашэнкі, выйшла з партыі і стварыла новую палітычную структуру пад гістарычнай назвай *«Камуністычная партыя Беларусі»*.

22 лістапада 2006 г. ПКБ падпісала дэкларацыю аб стварэнні Саюза левых партый.

25 кастрычніка 2009 г. на XIV (пазачарговым) з’ездзе было прынята рашэнне аб перайменаванні партыі ў *Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы свет»* (89 дэлегатаў «за» з 158).

На XVIII з’ездзе партыі С. Калякін быў пераабраны на пасаду старшыні і вылучаны ад партыі кандыдатам на прэзідэнцкія выбары 2015 г. Аднак кандыдат ад яе не здолеў прайсці этап рэгістрацыі.

## Мэты і задачы 
ПКБ аб’ядноўвала прыхільнікаў сацыялістычнай перспектывы ў развіцці грамадства. Сцвярджаючы, што рынак не здольны вырашыць узніклыя праблемы, партыя выступае за моцную ролю дзяржавы ў грамадскім развіцці, за магутны дзяржаўны сектар. Пры гэтым яна лічыць неабходнай падтрымку вытворчасці, заснаванай на рыначных формах уласнасці.

## З’езды 
* VI з’езд — Мінск, 27 студзеня 2001 г.
* XIV (пазачарговы) з’езд — Мінск, 25 кастрычніка 2009 г.
* XVIII з’езд — Мінск, 23—24 мая 2015 г.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Камуністычныя партыі Беларусі
Амерыкана-іранскія адносіны

**Амерыкана-іранскія адносіны** — двухбаковыя адносіны паміж ЗША і Іранам. Дыпламатычныя адносіны паміж краінамі былі ўсталяваны ў 1883 годзе, разарваны ў 1980 годзе.

## Гісторыя 
ЗША і Іран (тады ён зваўся Персіяй) усталявалі дыпламатычныя адносіны ў 1883 годзе. У 1906 годзе ў Іране ў выніку рэвалюцыі ўтварылася канстытуцыйная манархія, а ў 1953 годзе адбыўся пераварот супраць дэмакратычна абранага прэм’ер-міністра (гэты пераварот быў арганізаваны і прафінансаваны ЗША і Вялікабрытаніяй). У 1978 годзе ў Іране адбылася Ісламская рэвалюцыя, у выніку чаго шах быў вымушаны пакінуць краіну. Злучаныя Штаты разарвалі дыпламатычныя адносіны з Іранам у 1980 годзе пасля захопу супрацоўнікаў пасольства ЗША ў Тэгеране. У наш час урад ЗША не мае дыпламатычных ці консульскіх адносін з Іранам.

ЗША мае даўнюю заклапочанасць іранскай ядзернай праграмай, падтрымкай Іранам тэрарызму і парушэннем гэтай краінай правоў чалавека. Шматлікія санкцыі былі ўведзены ў адносінах да Ірана з боку Злучаных Штатаў і міжнароднай супольнасці, каб прымусіць Іран сур’езна заняцца перамовамі з міжнароднай супольнасцю і пачаць вырашаць праблемы звязаныя з яго ядзернай праграмай. Іран па-ранейшаму не прызнае права Ізраіля на існаванне і перашкаджае ўрэгуляванню блізкаўсходняга канфлікту шляхам пастаўкі зброі такім групоўкам, як: ХАМАС, Хезбала і Палесцінскі ісламскі джыхад.

## Двухбаковыя эканамічныя адносіны 
Урад ЗША забараняе амерыканскім кампаніям падтрымліваць любыя эканамічныя адносіны з Іранам. Санкцыі былі ўведзены ў адносінах да Ірана з-за яго падтрымкі тэрарызму, адмовы выканаць міжнародныя абавязацельствы па сваёй ядзернай праграме і з-за парушэнняў правоў чалавека.

## Спасылкі 
* Амерыкана-іранскія адносіны на сайце Дзяржаўнага дэпартамента ЗША. 

Іран
ЗША
Карлес Кота

**Карлес Кота Пахес** (; нар. , , Іспанія) — іспанскі футбаліст, паўабаронца клуба «Рода» з Вільярэаля.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец «Барселоны», пазней выступаў у клубах ніжэйшых дывізіёнаў Іспаніі. У 2010—2011 гадах гуляў за кіпрскі «Анартосіс», пазней — за тбіліскае «Дынама», з якім стаў чэмпіёнам Грузіі.

У ліпені 2013 года перайшоў у мінскае «Дынама». Адразу стаў асноўным іграком дынамаўцаў, выступаў на пазіцыі флангавага паўабаронцы, але з верасня 2013 года страціў месца ў аснове. Па заканчэнні сезона пакінуў мінскі клуб.

У лютым 2014 года стаў іграком узбекскага «Бунёдкара». З 2015 года на працягу двух сезонаў выступаў у чэмпіянаце Кіпра.

У жніўні 2017 года вярнуўся ў Іспанію, стаўшы іграком клуба трэцяга дывізіёна «Рая Махадаонда». Пакінуў яго па заканчэнні сезона 2017/18. У сезоне 2018/19 выступаў за клуб «Волас» з другога дывізіёна Грэцыі.

У верасні 2019 года далучыўся да «Фігераса». У жніўні 2021 года перайшоў у клуб «Санта Калома» з чэмпіянату Андоры. У жніўні 2023 года папоўніў склад «Роды».

## Міжнародная кар’ера 
Падчас выступаў за «Барселону» выклікаўся ў юнацкія зборныя Іспаніі. У 2007 у складзе зборнай да 19 гадоў стаў чэмпіёнам Еўропы.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Грузіі: 2012/13
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2013
*  Уладальнік Суперкубка Узбекістана: 2014
*  Пераможца Сегунды B: 2017/18 (група 1)
*  Пераможца Футбольнай лігі Грэцыі: 2018/19
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Андоры: 2023
*  Чэмпіён Еўропы да 19 год: 2007

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Іспаніі
Катэгорыя:Ігракі ФК Мускрон
Катэгорыя:Ігракі ФК Севілья Атлетыка
Катэгорыя:Ігракі ФК Бенідорм
Катэгорыя:Ігракі ФК Анартосіс
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Тбілісі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Бунёдкар
Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Марына
Катэгорыя:Ігракі ФК Этнікас Ахна
Катэгорыя:Ігракі ФК Докса Катакапія
Катэгорыя:Ігракі ФК Эрміс Арадыпу
Катэгорыя:Ігракі ФК Рая Махадаонда
Катэгорыя:Ігракі ФК Волас
Катэгорыя:Ігракі ФК Фігерас
Катэгорыя:Ігракі ФК Санта Калома
Бядрынец вялікі

**Бядрынец вялікі** (*Pimpinella major*) — травяністая расліна сямейства парасонавых.

## Апісанне  
Шматгадовая травяністая расліна з верацёнападобным галінастым коранем і прамастойным пустым баразнаватым сцяблом вышынёй 40-100 см. Лісце перыстае, цёмна-зялёнае. Суквецце — складаны парасонік з 9-15 прамянёў; абгортка і абгортачкі адсутнічаюць. Пялёсткі белыя або ружаватыя. Плод — прадаўгавата-яйкападобны віслаплоднік.

## Пашырэнне 
Сярэднееўрапейскі від. Пашырэнне: Скандынавія, Сярэдняя і Атлантычная Еўропа, паўночна-заходнія і заходнія раёны Усходняй Еўропы, Каўказ, Міжземнамор'е, Балканы. Знаходзіцца ў Беларусі ў асобных лакалітэтах на ўсходняй мяжы пашырэння. Расце ў разрэджаных лясах, на ўзлесках, палянах, у хмызняку па берагах рэк. Аддае перавагу дубравам. Расце невялікімі, часам буйнымі групамі або асобнымі экземплярамі.

## Асаблівасці біялогіі 
Цвіце ў чэрвені-жніўні, пладаносіць у жніўні-верасні. Размнажэнне насеннае.

### Таксанамія 
Від **Бядрынец вялікі** ўваходзіць у род  сямейства  парадку .

## Выкарыстанне 
Дэкаратыўная, харчовая (вострапрыпраўная), лекавая і тэхнічная (фарбавальная) расліна.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Бядрынец
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1762 годзе
Захоп амерыканскіх заложнікаў у Іране

thumb|300px|Пашкоджаны сімвал ЗША на будынку былога пасольства ў Тэгеране
**Захоп амерыканскіх закладнікаў у Іране** (4 лістапада 1979 — 20 студзеня 1981) — дыпламатычны крызіс, распачаты з захопу мясцовымі студэнтамі пасольства ў Тэгеране. Яны ўзялі ў закладнікі 52 супрацоўніка амерыканскага пасольства, якіх вызвалілі праз 444 дні ў 1981 годзе. Захопнікі патрабавалі ад ЗША выдаць шаха Махамеда Рэза Пехлеві, які знаходзіўся на лячэнні ў Нью-Ёркскай бальніцы. Тэрарыстаў неўзабаве падтрымаў узначалены аяталой Хамейні ўрад. Праваленая ваенная аперацыя па выратаванні закладнікаў і няздольнасць вырашыць канфлікт адмоўна адбіліся на кар'еры прэзідэнта ЗША Джымі Картэра. Закладнікі былі вызвалены пры пасродніцтве ўрада Алжыра ў дзень уступлення на пасаду Рональда Рэйгана.

## Гл. таксама 
* Аперацыя «Арліны кіпцюр»
* Канадская хітрасць
* Ісламская рэвалюцыя ў Іране
* Спаленне пасольства ЗША ў Ісламабадзе
* Аперацыя «Арго» — галівудскі фільм, заснаваны на падзеях 4 лістапада 1979 года.

Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 1970-х
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты, здзейсненыя ў Іране
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты ісламістаў
Катэгорыя:Захопы закладнікаў
Катэгорыя:Палітычныя рознагалоссі ў ЗША
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:Канфлікты 1979 года
Катэгорыя:Канфлікты 1980 года
Катэгорыя:Канфлікты 1981 года
Катэгорыя:Гісторыя Ірана
Філіп II Філарамэй

**Філіп II Філарамэй** () — сын Філіпа I Філадэльфа, унук Антыёха VIII Грыпа, апошні цар з дынастыі Селеўкідаў.

Пасля звяржэння Тыграна II і ўзыходжання Антыёха XIII абвясціў сябе царом, такім чынам, братазабойчая міжусобіца Дэметрыя II і Антыёха Сидета адрадзілася ў чацвёртым пакаленні.

Пасля звяржэння дынастыі Селеўкідаў і смерці Антыёха XIII нейкі час валадарыў у Кілікіі, пра што апавядае захаваная стэла, якая згадваецца Э. Бікерманам у кнізе «Дзяржава Селеўкідаў».

## Спасылкі
* Філіп II Філарамэй 

Катэгорыя:Селеўкіды
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі I стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Цары дзяржавы Селеўкідаў
Катэгорыя:Цары сірыйскія
Дрыяды

thumb|right|Дрыяда
**Дрыяды** (, адз. лік , ад  — дрэва, у прыватнасці дуб) — німфы, заступніцы дрэў. Існавала павер'е, што чалавек, які даглядае за дрэвам, карыстаецца іх асаблівым заступніцтвам.

Часам дрыяды называліся па назвах дрэў. Найстарэйшыя з вядомых німф — дрыяды, якія нарадзіліся з кропель крыві Урана і жывуць у ясені, (меліяды). Яны адзіныя з смертныя німфы. Лічылася, што дрыяды неаддзельны ад дрэва, з якім звязаны, а людзі, якія саджаюць дрэвы і даглядаюць за імі, карыстаюцца асаблівым заступніцтвам гэтых німф. Самая вядомая з дрыяд — Дрыёпа.

## Гл. таксама 
* Гамадрыяды

Катэгорыя:Німфы
Катэгорыя:Духі лесу
Эфалід

**Эфалід** () — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. Сын Гермеса і Еўпалеміі, дачкі Мірмідона. З Ларысы (паводле Апалонія Родаскага, з Алопа ў Апунцкай Лакрыдзе). Арганаўт.

Ім у адной з мінулых жыццяў быў Піфагор, і атрымаў ад Гермеса дар памятаць мінулыя ўвасабленні.

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Арганаўты
Катэгорыя:Міфы Лакрыды
Філіп I Філадэльф

**Філіп I Філадэльф** () — цар часткі Сірыі (у 95 да н.э.—83 да н.э.) з дынастыі Селеўкідаў. Сын Антыёха VIII Грыпа.

Прыняў дыядэму ў 95 годзе да н.э. разам са сваім братам (магчыма, блізнём) Антыёхам XI Філадэльфам пасля перамогі Антыёха X Эўсебеса над старэйшым братам Філіпа Селеўкам VI Эпіфанам.

Пасля гэтага ўзнікла варожасць паміж Філіпам і яго малодшым братам Дэметрыем III Эўкерам, які кіраваў у Дамаску. Філіп вытрымаў некалькі нападаў Дэметрыя III, і ў 92 годзе да н.э. яму атрымалася ўсталяваць сваю ўладу ў Антыёхіі.

Пазней Дэметрый III быў захоплены парфянскім царом Мітрыдатам II, закліканым на дапамогу Філіпам, і памёр у няволі, а яго малодшы брат Антыёх XII Дыяніс абвясціў сябе царом у Дамаску. Падчас паходу Антыёха XII супраць набатэеў Філіп захапіў Дамаск.

Яго кіраванне скончылася ў 83 годзе да н.э., калі армянскі цар Тыгран II Вялікі далучыў частку тэрыторыі Селеўкідаў (або незадоўга да гэтага). З гэтага моманту ён знік з гістарычнай сцэны. Пазней рымскія ўлады адчаканілі манеты з яго партрэтам.

## Спасылкі 
* Рыжов К. Все монархи мира. Древняя Греция. Древний Рим. Византия
* Філіп I Філадэльф

Катэгорыя:Селеўкіды
Катэгорыя:Цары дзяржавы Селеўкідаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі I стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Блізняты паводле алфавіта
Катэгорыя:Цары сірыйскія
Піта

250px|thumb|Піта
**Пі́та** () — круглы, плоскі, прэсны хлеб у кухнях краін Міжземнамор'я, Балкан і Блізкага Усходу. Распаўсюджана таксама ў Грэцыі, на Кіпры, у Паўночнай Афрыцы, Леванце, Іране, Арменіі, Турцыі.

## Паходжанне 
Піта ўяўляе сабой слаба квасны хлябок, плоскі, круглы або авальны, памеры якога вагаюцца.

Слова *«піта»* паходзіць ад грэчаскага , якое, верагодна, паходзіць ад старажытнагрэчаскага *pēktos* (*πηκτός*), што азначае «цвёрды» ці «камкаваты». У арабскім свеце слова *«піта»* з'яўляецца запазычаннем, увесь хлеб называюць *khubz* (звычайны хлеб), а ўласна піта вядома як *khubz Арабі* (арабскі хлеб). Арабская павараная кніга 10 стагоддзя, *Kitab al-Tabikh*, напісаная Ібн аль-Саяры Варакам, утрымоўвае шэсць рэцэптаў для *khubz* для прыгатавання ў печцы тандыр.
[thumb|200px|left|Піта з [фалафель|фалафелем і салатам]]

## Выкарыстанне 
Піта можа выкарыстоўвацца ў якасці асновы, на якую выкладываюць розныя соусы, а таксама хумус і тарамасалату. Пітой агортваюць кебабы, гірас або фалафель. Пераважна піту пякуць пры высокіх тэмпературах (232 ° C), у выніку чаго плоскія кругельчыкі цесту ў некалькі разоў павялічваюцца ў аб'ёме. Адметная асаблівасць традыцыйнай піты — вадзяны пар, які ўтвараецца ў цесце пры выпечцы, запашваецца ў пузыры ў цэнтры кругельчыка, адасабляючы пласты цеста. Такім чынам, у сярэдзіне кругельчыка утвараецца «кішэня», якую можна адкрыць, надрэзаўшы край піты вострым нажом, і ў якую можна пакласці салаты або мяса.

Катэгорыя:Хлебабулачныя вырабы
Эмблема Кітайскай Рэспублікі

**Эмблема Кітайскай Рэспублікі** ўяўляе сабой сіні круг з белым 12-прамянёвым сонцам у ім — *Цін-цянь бай-жы* (, Qīng tīan bái rì). Паводле афіцыйна прынятага тлумачэння, 12 прамянёў сімвалізуюць дванаццаць месяцаў года і дванаццаць традыцыйных для Кітая гадзін — *шычэнь* (, shíchen), кожны з якіх адпавядае дзвюм сучасным гадзінам — *сяашы* (, xiǎoshí, літаральна «малы гадзіннік»). Гэта сімвалізуе дух прагрэсу. Эмблема Кітайскай Рэспублікі прадстаўлена ў Юнікодзе: ❂

## Гісторыя эмблемы 
File:Twelve Symbols national emblem of China.svg|Эмблема Кітайскай Рэспублікі 1913 - 1928

Кітайская Рэспубліка
Катэгорыя:Кітайская Рэспубліка
Герб Кітая

**Герб Кітайскай Народнай Рэспублікі** (中华人民共和国国徽) быў прыняты 20 верасня 1950 года. На ім адлюстраваны дзяржаўны сцяг, плошча Цяньаньмэнь, пшанічныя каласы і зубчастае кола. Сімвалізуе барацьбу за перамогу ў новай дэмакратычнай рэвалюцыі, якую вёў кітайскі народ, з часу «руху 4-га траўня» 1919 года і стварэнне Новага Кітая — дзяржавы, якой кіруе рабочы клас, з апорай на рабоча-сялянскую дэмакратычную дыктатуру народа.

У чырвоным крузе над выявай Брамы размяшчаюцца пяць зорак, як на дзяржаўным сцягу КНР. Круг апраўляюць каласы рысу і пшаніцы, якія адлюстроўваюць мааісцкую філасофію аграрнай рэвалюцыі. У цэнтры ніжняй часткі апраўлення размешчана зубчастае кола, якое сімвалізуе прамысловых рабочых. У цэнтры герба намалявана плошча ў горадзе Пекіне, на якой узвышаецца брама Цяньаньмэнь, што ў перакладзе азначае «Брама Нябеснага спакою». Гэтая брама сімвалізуе старажытныя традыцыі кітайскага народа.

## Гл. таксама 
* Герб Кітайскай Рэспублікі

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Кітая
Кітай
Рабочая мысль

**«Рабочая мысль»** — газета, орган Гомельскай арганізацыі РСДРП. Выдавалася з 21 чэрвеня па 1 снежня 1917 г. у Гомелі штодзёна на рускай мове. Рэдактары П. М. Сеўрук, І. Г. Карасёва, Я. Б. Няхамкіна.

Змяшчала матэрыялы Усерасійскага з'езда Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў, Аб'яднаўчага з'езда РСДРП, гарадскіх партыйных канферэнцый, пасяджэнняў Гомельскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў, дзейнасці прафсаюзаў, агляды мясцовай і цэнтральнай прэсы. Акрамя матэрыялаў палітычнага і прафсаюзнага кшталту публікавала артыкулы пра гарадское жыццё, рэкламу, аб'явы, тэлеграмы Петраградскага тэлеграфнага агенцтва, зводкі з франтоў і інш. У час выбараў у гарадскую думу змяшчала спісы кандыдатаў сацыялістычнага блоку, агітавала за іх абранне. Прапагандавала праграмныя палажэнні РСДРП, вяла ідэйную барацьбу з бальшавікамі, выступала за стварэнне аднароднага сацыялістычнага ўрада. Крытычна ставілася да дэкрэтаў аб міры, зямлі і інш.

Выйшла 135 нумароў. З-за недахопу фінансаў спыніла сваё існаванне.

## Літаратура 
* Сяменчык, М. «Рабочая мысль» / Мікалай Сяменчык //  — С. 28.

Катэгорыя:Газеты Гомеля на рускай мове
Цыганова

**Цыгано́ва** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Лужаснянка, на поўнач ад пасёлка Доўжа, за 1 км на поўнач ад вёскі Герасімава.

Плошча паверхні возера 0,24 км². Даўжыня 1,2 км, найбольшая шырыня 200 м. Даўжыня берагавой лініі 4 км.
Катлавіна возера серпападобнай формы, моцна выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Берагі забалочаныя. У Цыганова ўпадае ручай з возера Лосвіда і выцякае рака Даўжанка.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Катэгорыя:Басейн Лужаснянкі