Аляксандр Кантакузін

**Прынц Аляксандр Кантакузін** (1901 — 22 верасня 1939) быў выбітным румынскім юрыстам і палітыкам, вядомым сваім удзелам у Легіянерскім руху, таксама вядомым як Жалезная гвардыя. Ён быў блізкім супрацоўнікам лідара легіянераў Карнэліу Зелеа Кадряну, які прысвоіў яму вышэйшы ранг у легіянерскай іерархіі — «Камандор Дабравешчання» («Comandant al Bunei Vestiri»).

Кантакузін актыўна ўдзельнічаў у распрацоўцы змовы па звяржэнні Караля II, караля Румыніі. Гэты план пазней быў пераняты лідарам легіянераў і віцэ-прэзідэнтам Савета міністраў Хорыяй Сімай. Удзел Кантакузіна ў гэтай змове прыцягнуў увагу дзяржаўных уладаў, і ён трапіў у поле зроку пасля арганізацыі Студэнцкіх кангрэсаў у Краёве ў красавіку 1935 года і ў Тыргу-Мурэшы ў красавіку 1936 года. Гэтыя кангрэсы завяршыліся дэманстрацыямі і сур’ёзнымі парушэннямі грамадскага парадку.

## Біяграфія 
Прынц Аляксандр Кантакузін нарадзіўся ў 1901 годзе ў гміне Чоканешты павета Ілфаў, у знакамітым асабняку Гіка-Кантакузіна, які сёння з’яўляецца гістарычным помнікам. Ён паходзіў з грэчаскага роду Кантакузінаў, знатнага і ўплывовага роду, які адыгрываў важную ролю ў гісторыі Валахіі, Малдавіі і Каралеўства Румыніі ў 17-19 стагоддзях. Аляксандр быў нашчадкам князя і генерала Радзівона Матвеевіча Кантакузена, што падкрэслівае яго высакароднае паходжанне і значнасць роду.

Аляксандр атрымаў выдатную адукацыю. Спачатку ён вучыўся ў Парыжы, дзе атрымаў ступень бакалаўра. Затым ён працягнуў навучанне ў Гаагскай акадэміі міжнароднага права, дзе таксама атрымаў ступень бакалаўра. Пасля гэтага ён вярнуўся ў Румынію і паступіў у Бухарэсцкі ўніверсітэт, дзе атрымаў ступень доктара права. Яго адукацыя была шырокай і разнастайнай, што дазволіла яму стаць высокакваліфікаваным спецыялістам у галіне права і міжнародных адносін.

Аляксандр абраў дыпламатычную кар’еру, якая пачалася з пасады кіраўніка апарата ў Міністэрстве замежных спраў Румыніі ў 1926—1927 гадах. Затым ён працаваў сакратаром пасольства і кіраўніком румынскіх спраў у Гаазе і Варшаве. Яго дыпламатычная дзейнасць была адзначана высокім прафесіяналізмам і адданасцю сваёй краіне. Ён унёс значны ўклад у развіццё міжнародных адносін Румыніі і ўмацаванне яе пазіцый на сусветнай арэне.

Прыцягнуты ўзнікненнем ультраправых і фашысцкіх палітычных рухаў у Румыніі, Кантакузін пачаў супрацоўнічаць з бухарэсцкай легіянерскай газетай «Axa», якую ў той час рэдагавалі вядомыя ультраправыя дзеячы, такія як Іон Моца, Васілье Крыстэску, Аляксандр Констант, Міхай Паліхроніадэ і Мірча Эліядэ. Ён таксама пісаў для часопісаў «Convorbiri literare», «Cuvântul studențesc», «Vestitorii» і «Libertatea».

### Палітычная дзейнасць 
#### Грамадская дзейнасць 
Кантакузін далучыўся да Легіянерскага руху, таксама вядомага як Жалезная гвардыя або Легіён Арханёла Міхаіла, і стаў адным з бліжэйшых супрацоўнікаў «Căpitanul», Карнэліу Зелеа Кодрэану. Кодрэану прысвоіў яму вышэйшы ранг у легіянерскай іерархіі, «Камандор Дабравешчання» («Comandant al Bunei Vestiri»).

Кантакузін трапіў у поле зроку дзяржаўных уладаў пасля ўдзелу ў арганізацыі Студэнцкіх кангрэсаў у Краёве ў красавіку 1935 года і ў Тыргу-Мурэшы ў красавіку 1936 года. Гэтыя кангрэсы завяршыліся дэманстрацыямі і сур’ёзнымі парушэннямі грамадскага парадку. Кангрэс у Крайове быў сканцэнтраваны ў асноўным на «пацверджанні легіянерскай веры» з боку студэнтаў, а наступны кангрэс у Тыргу-Мурэш быў значна больш агрэсіўным, адкрыта асуджаючы так званыя «акультныя сілы», якія, як меркавалася, былі яўрэямі. Гэтыя сілы, паводле легіянераў, кіравалі румынскай палітыкай і былі адказныя за пераслед студэнтаў-легіянераў.

Алена Лупеску, габрэйская палюбоўніца, а пазней жонка Карала II, была спецыяльнай мішэнню на гэтым кангрэсе. Разам з ёй мішэнямі былі Віргілій Маджэару, генерал Габрыэль Марынеску і пазнейшы прэм’ер-міністр Арманд Кэлінэску. Студэнты-легіянеры лічылі, што гэтыя асобы ўдзельнічалі ў змове з мэтай забойства Кодрэану.

Кантакузін, паводле пазнейшых успамінаў Хорыі Сімы, быў адным з самых злосных прамоўцаў, якія выступалі перад кангрэсам. Ён актыўна падтрымліваў ідэі легіянерскага руху і быў вядомы сваімі палкімі прамовамі, якія часта выклікалі бурныя рэакцыі ў слухачоў.

У 1936 годзе прынц Аляксандр Кантакузін разам з групай легіянераў, пад кіраўніцтвам генерала Георге Кантакузіна-Граніцэрула, адправіўся ў Іспанію, каб прыняць удзел у Грамадзянскай вайне. Яны далучыліся да нацыяналістычнай фракцыі, якую ўзначальваў генерал Франсіска Франка. Гэтая вайна была адной з самых крывавых і жорсткіх у гісторыі Іспаніі, і ўдзел у ёй патрабаваў вялікай мужнасці і адвагі.

Кантакузін і яго таварышы змагаліся на баку нацыяналістаў, удзельнічаючы ў шматлікіх баях і аперацыях. Яны праявілі сябе як адважныя і адданыя воіны, што не засталося незаўважаным. За сваю мужнасць і адданасць справе, Кантакузін быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Крыжа, адным з самых высокіх узнагарод, якія ўручаў генерал Франка. Гэтая ўзнагарода стала прызнаннем яго заслуг і ўкладу ў перамогу нацыяналістаў.

17 мая 1937 г. Кантакузін быў прысуджаны да аднаго года турэмнага зняволення за сваю ролю на Студэнцкім кангрэсе ў Тыргу-Мурэшы.

У 1937 годзе Кантакузіна быў прызначаны кіраўніком « Моца — Марынскага легіянерскага корпуса», створанага па загадзе Кадряну незадоўга да таго, як група легіянераў сышла на іспанскі фронт. Гэты легіянерскі корпус павінен быў служыць асабістай гвардыяй Кодряну. Пазней яго планавалася пераўтварыць у элітны абарончы корпус легіянерскага руху, *«групу строга і суровай выхаваўчай сутнасці і гераічнага натхнення»,* якая складаецца з 10 033 «байцоў» ва ўзросце да 30 гадоў. Запланаванае пераўтварэнне гэтай арганізацыі так і не было рэалізавана, бо Жалезная гвардыя, выбарчы фронт легіянерскага руху, была распушчана з усталяваннем каралеўскай дыктатуры і забаронай любой формы палітычнай дзейнасці.

Пры падтрымцы Кадряну Кантакузін балатаваўся на выбарах 20-22 снежня 1937 года, прадстаўляючы Жалезную гвардыю ў акрузе Арад . Яму ўдалося дасягнуць аднаго з самых высокіх падлікаў галасоў, атрыманых легіянерамі, атрымаўшы 32,73 % галасоў, і стаў дэпутатам ад Арджэша.

#### Падпольная дзейнасць 
Напярэдадні ўстанаўлення каралеўскай дыктатуры Караля II, Арман Кэлінэску, які ў той час займаў пасаду міністра ўнутраных спраў, выдаў загад № 746 ад 6 сакавіка 1938 года. Гэты загад загадваў усім прэфектурам паліцыі і жандармерыі весці справы на легіянераў, а таксама арыштоўваць іх у выпадку невыканання новага заканадаўства, якое забараняла любую палітычную дзейнасць. Тэарэтычна, гэты загад быў накіраваны на падаўленне любой формы палітычнай актыўнасці, але на практыцы, паводле гісторыка легіянераў Іларыёна Цыу, ім часта злоўжывалі. Улады выкарыстоўвалі розныя пасткі, такія як цыркуляры, загады і ілжывыя камюніке Міністэрства ўнутраных спраў, якія маскіраваліся пад афіцыйныя легіянерскія бюлетэні.

Гэты загад стаў асновай для пазнейшага арышту і забойства Карнэліу Зелеа Кодряну, лідара легіянераў. Улады выкарыстоўвалі яго як апраўданне для рэпрэсій супраць легіянераў, што дазволіла ім ліквідаваць палітычных апанентаў і ўмацаваць уладу Караля II.

Пасля загаду 746 пачалася хваля арыштаў паплечнікаў Кодряну. У ноч з 16 на 17 красавіка 1938 г. Карнэліу Кодряну і яшчэ 44 лідары легіянераў былі арыштаваныя. Кантакузін быў арыштаваны, але яму ўдалося ўцячы разам з Васіле Крыстэску, выскачыўшы з акна цягніка, які перавозіў іх з лагера Меркур’я-Чук у турму Жылава .  Пасля іх уцёкаў дзесьці каля Брашова  яны разышліся: Крыстэску хаваўся ў Брашаве, а Кантакузіна ў Бухарэсце, дзе ў апошняга былі шматлікія сваякі, якія займалі высокія пасады ў румынскім грамадскім грамадстве, што перашкаджала ўладам праводзіць ператрус у іх рэзідэнцыях. 

Кадряну быў прысуджаны да 10 гадоў прымусовых работ, пасля чаго адбыўся суд над іншымі лідарамі легіянераў. Першапачаткова іх абяцалі вызваліць у абмен на прысягу на вернасць кіраўніцтву Караля II. Аднак кожны з арыштаваных адмовіўся, лічачы, што паварот Еўропы да ўльтраправых і фашысцкіх лідараў прывядзе да іх вызвалення раней, чым чакалася. Судовы працэс над лідарамі легіянераў пачаўся 25 ліпеня 1938 года ў ваенным трыбунале Другога армейскага корпуса, а прысуд быў абвешчаны 1 жніўня 1938 года. Аляксандр Кантакузіна і Васіле Крыстэску, збегшы, былі прысуджаныя да 9 гадоў пазбаўлення волі, а астатнія затрыманыя атрымалі толькі 7 гадоў. 

З-за гэтай хвалі арыштаў легіянерскі рух не меў усяго вышэйшага кіраўніцтва і не мог функцыянаваць. Такім чынам, да ўлады прыйшлі новыя лідары, у тым ліку Хорыя Сіма, Кантакузін і Васіле Крыстэску. Сіма, які служыў кіраўніком правінцыі, замяніў Кадряну ў іерархіі кіраўніцтва, арганізаваўшы «Каманду пераследу» (" *Comandament de prigoană* ").  Затым Сіма рэарганізаваў рух, абмежаваўшы колькасць «гнязда» (тэрмін, які выкарыстоўваецца для мясцовага легіянерскага фарпоста або клуба) да 5 членаў і даўшы кожнаму гнязду большую аўтаномію і магчымасць распачаць дзеянні. Такім чынам, на працягу некалькіх месяцаў пасля хвалі арыштаў у красавіку 1938 г. легіянерскія гнёзды змаглі арганізавацца ва ўмовах сакрэтнасці, выпусціўшы шэраг маніфестаў і публікацый супраць Арманда Кэлінэску і прэм’ер-міністра Нікалае Ёргі, якіх яны лічылі адказнымі за асуджэнне Кодряну. Таксама былі надрукаваныя такія публікацыі, як «Праўда аб судовым працэсе над Карнэліу З. Кодрэану, травень 1938 г.» і маніфесты супраць каралеўскай дыктатуры, з камандаваннем пераследу Сіма, якія непасрэдна накіроўвалі лісты ўладам.

13 кастрычніка 1938 г. Аляксандр Кантакузін выпусціў цыркуляр, у якім абвяшчаў, што « *Рух легіянераў поўны рашучасці пакласці канец бясстрашнасці г-на Кэлінэску».* Непасрэдна рушыў услед памфлет пад назвай " *Паглядзіце на гэтых трох* " (" *Priviți pe acești trei* "). нападаў на Кэрал II, Алену Лупеску і яе бацьку. Далей быў выдадзены яшчэ адзін маніфест, які загадваў Каралю II " *прымірыцца з румынскім народам* ", каб легіянеры не " *знайшлі іншае рашэнне адкрытай праблемы* ". У сваіх пазнейшых мемуарах Хорыя Сіма адзначыў, што гэтыя маніфесты атрымалі большае прызнанне, бо былі асабіста падпісаны лідарамі легіянераў.

28 кастрычніка 1938 года прынц Аляксандр Кантакузін быў арыштаваны ў Бухарэсце, калі ішоў па вуліцы ў форме афіцэра. Гэты арышт стаў часткай шырокамаштабнай кампаніі па рэпрэсіях супраць легіянераў, якая праводзілася ўладамі ў той час. Кантакузін быў зняволены ў турме Рымніку Сарат, дзе яго ўтрымлівалі разам з іншымі вядомымі лідарамі легіянераў, якія былі асуджаны на судовым працэсе 25 ліпеня 1938 года. Сярод іх былі такія вядомыя асобы, як Георге Кліме, Міхаіл Паліхраніадэ, Траян Котыга і Шэрбан Мілкавяну.

### Смерць 
Пасля адмовы падпісаць дэкларацыю аб падпарадкаванні і вернасці ўладам Кантакузін быў расстраляны ў ноч з 21 на 22 верасня 1939 года. Астатнія лідары легіянераў, якія знаходзіліся ў турме ў Рымніку-Сараце, таксама былі расстраляныя, у тым ліку Георге Кліме, Аўрэл Серафім, Нікалае Тоту, Георге Істратэ, Сіма Сімулеску, Крысціян Тэль, Георге Фурдуі, Міхаіл Паліхраніадэ, Пол Края і Георге Апосталеску . Паведамляецца, што спіс расстраляных быў складзены Армандам Кэлінэску разам з прэфектам паліцыі Гаўрыла Марынеску і Міхаілам Марузавым, кіраўніком румынскай выведкі. Аляксандр Кантакузін быў пахаваны на могілках легіянераў у Предяле .

Пасля прыходу да ўлады Іона Антанеску і Хорыі Сімы 14 верасня 1940 г. (рэжым, вядомы як Нацыянальная легіянерская дзяржава), арышт і судовы працэс у 1938 г. былі перагледжаны Рашэннем № 1. 4 ад 21 лістапада 1940 г. Камісіі па пераглядзе палітычных працэсаў, на якім 19 лідараў легіянераў, у тым ліку Аляксандр Кантакузін (другі ў спісе), былі апраўданы па прысудах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пакараныя смерцю палітыкі
Катэгорыя:Постаці жудзеца Дымбавіца
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Катэгорыя:Члены Жалезнай гвардыі