Манастыры Метэоры

**Метэо́ры** () — адзін з найбуйнейшых манастырскіх комплексаў у Грэцыі, услаўлены, перш за ўсё, сваім унікальным размяшчэннем на вяршынях скал. Манаскі цэнтр быў утвораны каля X стагоддзя і з тых часоў існуе бесперапынна. У 1988 годзе манастыры былі ўключаны ў спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны. Паводле адміністрацыйна-царкоўнага падзелу ўваходзіць у мітраполію Стагі і Метэор () Эладскай праваслаўнай царквы.

Метэоры размешчаны ў гарах Фесаліі на поўначы Грэцыі, на поўначы нома . Яны знаходзяцца ў гарах Хасія (горны масіў Пінд) недалёка ад ракі Пініяс у 1-2 кіламетрах на поўнач ад горада  (былая Стагі) і ў 21 кіламетры на паўночны захад ад горада .

Шэсць дзеючых праваслаўных манастыроў стаяць на вяршынях грандыёзных скал, размешчаных на роўнай паверхні . Скалы дасягаюць у вышыню 600 метраў над узроўнем мора і з’яўляюцца рэдкай геалагічнай з’явай. Яны ўтварыліся больш за 60 мільёнаў гадоў назад і некалі былі камяністым дном дагістарычнага мора, якое знаходзілася на месцы раўніны. У выніку ўздзеяння вады, ветру і перападаў тэмператур атрымаліся масіўныя каменныя слупы, якія нібы завіслі ў паветры. Адсюль і іх назва — Метэоры (ад  — «які лунае ў паветры»).

## Гісторыя комплексу 
thumb|200px|left|Калідоры манастыра Святой Тройцы

### Пустэльнікі 
Паводле падання, першыя  падняліся на гэтыя камяністыя і непрыступныя, адрэзаныя ад свету вяршыні скал задоўга да X стагоддзя. Яны жылі ў пячорах і ў скальных паглыбленнях, а побач засноўвалі невялікія пляцоўкі, так званыя «*малельныя месцы*» для сумесных малітваў і вывучэння духоўных тэкстаў. Аднак для ўдзелу ў набажэнствах і царкоўных  (перш за ўсё прычасці) пустэльнікам даводзілася спускацца ў старую *царкву Архангелаў* у горадзе , а пазней у зноў пабудаваную царкву Багародзіцы.

Паводле большасці даследчыкаў, першым пустэльнікам быў нейкі Варнава, які ў 950—970 гадах пабудаваў найстарэйшы * Святога Духа* (Σκήτη του Αγίου Πνεύματος). Затым быў узведзены *Праабражэнскі скіт* (1020) крыцкім манахам Андронікам, а ў 1160 годзе быў збудаваны *скіт Стагі, або Дупіяні*. Заснаванне гэтага скіта дало пачатак арганізаванай манаскай «дзяржаве» (абшчыне) — Метэорам, і абшчыннаму манастырскаму жыццю.

### Утварэнне манастырскага комплексу 
thumb|250px|right|Фрэскі
На працягу двух-трох стагоддзяў Метэоры жылі ў атмасферы міру і спакою, але ў XIII стагоддзі пачаліся ўварванні крыжакоў, сербаў, албанцаў і туркаў, якія імкнуліся захапіць Фесалію. У 1334 годзе ў Метэоры прыбыў манах Афанасій, выгнаны са Святой гары Афона нашэсцем карсараў, якога суправаджаў яго духоўны пастыр Рыгор. Яны пасяліліся на *слупе Стагі («Слуп Кропель»)* і пражылі там каля 10 гадоў. Афанасій, пасля Святы , меў адзіную мэту — стварэнне добра арганізаванага манастыра па падабенству з афонскімі. У 1334 годзе ён сабраў 14 манахаў з суседняй акругі і падняўся на «*Платыс Літас*» (шырокі камень) — гіганцкую скалу вышынёй 613 метраў над узроўнем мора, 413 над узроўнем гарадка , пачаўшы сапраўды тытанічную для той эпохі справу — будаўніцтва першых збудаванняў знакамітага пазней , або Праабражэння. Гэты манах упершыню вызначыў правілы паводзін, якіх павінны былі прытрымлівацца манахі, выконваючы законы манастырскага жыцця ў Метэорах. Лічыцца, што менавіта Афанасій даў гэтым скалам назву «*Метэоры*». У 1371 годзе ў Метэоры прыбыў эпірскі , які нядаўна прыняў прастол пасля смерці свайго бацькі Сімяона Сінішы. Пазнаёміўшыся з Афанасіем Метэорскім, Іаан вырашыў пакінуць кіраванне краінай і прыняў манаскі пострыг пад імем Іаасаф; у 1390-х гадах, пасля смерці Афанасія, ён стаў ігуменам Праабражэнскага манастыра. З 1490 года настаяцель Праабражэнскага манастыра з’яўляецца кіраўніком усёй манастырскай абшчыны *Літаполіса* (скальнага горада) *Стагі*.

### Пералік манастыроў 
Росквіт манаскай краіны прыпадае на XVI стагоддзе. Веліч гэтага месца і яго натуральная прыродная бяспека ад нашэсцяў рабаўнікоў і разбойнікаў, якую адчувалі манахі дзякуючы вышыні стромых скал, дазволіла стварыць з цягам часу вялікую арганізаваную манаскую абшчыну са мноствам манастыроў, якія раслі і ўмацоўваліся з дапамогай шматлікіх дароў і ўкладаў кіраўнікоў і архонтаў. У выніку, шматлікія вядомыя і невядомыя духоўныя асобы заснавалі наступныя манастыры (***паўтлустым** вылучаны дзеючыя манастыры*):
thumb|250px|right|Двор манастыра Русану
* «Архангелаў» ()
* «Вярыг Апостала Пятра» (пачатак XV стагоддзя) ()
* «Уседзяржыцеля» ()
* «Іаана Бунільскага» ()
* «Іаана Прадцечы» (сярэдзіна XVII стагоддзя) ()
* «Іпсілатэрас, або Каліграфаў» (сярэдзіна XV стагоддзя) ()
* «Калістрата» ()
* «Міканскай Маці Божай» (другая палова XIV стагоддзя) ()
* «'***» ()
* «****» ()
* «Святога Антонія» (XIV стагоддзе) ()
* «****», або **Усіх Святых** ()
* «Святога Георгія Мандыласа (Палатачніка)» ()
* «Святога Рыгора» (XIV стагоддзе) ()
* «Святога Дзімітрыя» ()
* «Святога Мадэста» (XII стагоддзе) ()
* «Святога Манастыра, або Багародзіцы» (другая палова XV стагоддзя) ()
* «Святога Мікалая Бандава, або Кафіна» (каля 1400 года) ()
* «****» ()
* «****» ()
* «****» ()
* «Святых Апосталаў» (пачатак XVI стагоддзя) ()
* «Святых Феадор» ()
* «Стрэчання» ()
Гэтыя 24 манастыры існавалі ў перыяд росквіту манастырскай дзяржавы, аднак паступова яна прыйшла ў заняпад.
 
Да 20-х гадоў XX стагоддзя, калі да манастыроў былі пракладзены дарогі і зроблены каменныя ступені для ўздыму, манахі і наведвальнікі маглі патрапіць у манастыры толькі па навясных драўляных лесвіцах, або з дапамогай манахаў, якія падымалі іх у спецыяльных сетках (а ў першыя стагоддзі існавання комплексу манахі карысталіся суцэльнымі рыштаваннямі з брусоў, якія мацаваліся ў расколінах скал). Пад’ём займаў больш за паўгадзіны; сеткі часам ірваліся, манах-гімнограф так папярэджваў пра небяспеку.

thumb|left|250px|Кафалікон Праабражэнскага манастыра
У 1484 годзе сабор быў адноўлены і нанова распісаны, пра што сведчыць надпіс на паўднёвым баку алтара. Новы этап рэканструкцыі сабора прыйшоўся на сярэдзіну XVI стагоддзя, калі пасля наведвання Метэоры патрыярхам  манастырскі комплекс уступіў у перыяд найвышэйшага росквіту. Тым часам была пабудавана значная частка пабудоў манастыра, якія дайшлі да нас (бальніца, кухня, трапезная, дом для састарэлых манахаў), а Праабражэнскі сабор набыў цяперашні выгляд. У 1791 годзе для сабора быў выраблены драўляны разьбяны іканастас з пазалотай, упрыгожаны фігуркамі жывёл і раслін. Таксама варты ўвагі драўляны разны трон ігумена з перламутравай інкрустацыяй (пачатак XVII стагоддзя).

Каля ўваходу ў манастыр знаходзіцца паўразбураны скіт Святога Афанасія. Гэта маленькая пабудова, закінутая ў скале. Там у пячоры жыў заснавальнік манастыра, а ззаду ад уваходу знаходзяцца невялікая капліца і склеп.

Манастыр неаднаразова рабаваўся туркамі (напрыклад, у 1609 і 1616 гадах), у 1633 годзе перажыў моцны пажар. Для больш бяспечнага пад’ёму ў манастыр у 1922 годзе ў скале былі прасечаны ступені, але сетка дагэтуль выкарыстоўваецца для пад’ёму правізіі і іншых неабходных для жыцця манастыра рэчаў. Манастыр пацярпеў падчас Другой сусветнай вайны; пасля аднаўлення манастырскіх пабудоў у памяшканнях Мегала Метэора была адкрыта гасцініца, аднак пазней манастыр ізноў стаў дзеючым. Пасля смерці братоў — Феафана ў 1544 годзе і Нектарыя ў 1550 годзе манастыр працягваў квітнець, атрымліваючы ад вернікаў зямельныя ўгоддзі, вінаграднікі, аліўкавыя плантацыі і вёскі. У 1922 годзе для зручнейшага пад’ёму да манастыра ў скале былі прасечаны прыступкі.

Царква Трох Свяціцеляў, аднанефная базіліка, пры яе апошнім аднаўленні ў 1627 годзе. Гэтыя роспісы не былі запісаны ў наступныя стагоддзі і захаваліся ў добрым першапачатковым стане. Выключную каштоўнасць уяўляюць сабой фрэскі прытвора — мукі святых і «Ушэсце на прастол» — шматфігурная кампазіцыя з анёламі, душамі нябожчыкаў і вогненай ракой пекла. Таксама вялікую каштоўнасць уяўляе драўлянай разьбы з пазалотай іканастас.

### Манастыр Святога Стэфана 
thumb|250px|left|Манастыр Святога Стэфана
**Манастыр Святога Стэфана** () — самы багаты з метэорскіх манастыроў. Ён размешчаны на велізарнай скале, якая ўзвышаецца над горадам . Уваход у манастыр найбольш даступны і ажыццяўляецца па адзіным пешаходным мосце даўжынёй 8 метраў.

На каменнай арцы над уваходам у 1927 годзе выявілі раней замураваную пліту з надпісам «6770 год. Ерамія», якая азначае, што нейкі пустэльнік па імені Ерамія жыў на гэтай скале ўжо ў 6770 годзе ад стварэння свету, гэта значыць у 1192 годзе ад Ражаства Хрыстовага. Меркавана, гэты пустэльнік і іншыя манахі збудавалі тут некалькі келляў, цыстэрну для збору дажджавой вады і пабудавалі маленькую капліцу . Заснаванне самога манастыра адносіцца да канца XIV стагоддзя. Ён быў пабудаваны Антоніем Катакузінасам (пляменнікам Сімяона Ураша, сынам якога быў адзін з заснавальнікаў Вялікага Метэора ) і Філафеем Сіяцінскім, чые абразы захаваны ў маленькай царкве на тэрыторыі манастыра. У 1545 годзе канстанцінопальскі патрыярх Ерамія I абвясціў манастыр стаўрапігіяльным і вывеў яго з-пад юрысдыкцыі епархіі Стагі. Доўгія гады над манастыром апекаваліся кіруючыя дамы Румыніі. Падчас турэцкага валадарства манастыр вёў асветніцкую дзейнасць; на манастырскія сродкі была пабудавана школа ў суседнім горадзе Каламбака. Большая частка царквы не распісана, іканастас выкананы ў тэхніцы разьбы па дрэве і ўпрыгожаны пазалочаным крыжам.

У канцы XIX стагоддзя ў мясціне пражываў 31 манах, але да 1960 годзе манастыр амаль спусцеў і ў 1961 годзе быў ператвораны ў жаночы, і сёння квітнее.

Манастырская трапезная, пабудаваная ў 1857 годзе, выкарыстоўваецца для экспазіцыі манастырскіх рэліквій, да найбольш каштоўных з якіх адносяцца: дыскас з пацірам (1631); мноства пераносных ікон XVII—XVIII стагоддзяў; рукапіс Боскай літургіі 1404 года, напісаная адным з заснавальнікаў манастыра.

Манастыр вядзе вялікую асветніцкую працу ў вобласці адраджэння візантыйскай музыкі, праводзіць заняткі па іканаграфіі.

### Манастыр Святога Мікалая Анапаўсаса 
thumb|300px|right|Манастыр Святога Мікалая Анапаўсаса
**Манастыр Святога Мікалая Анапаўсаса** (), празваны таксама **Радасным*' (). Час заснавання манастыра дакладна невядомы, меркавана, першыя манахі з’явіліся на гэтай скале ў XII—XIII стст. Заснаванне манастыра прыпісваецца манаху Ніканору, які меў прозвішча Анапаўсас (Αναπαυσάς), якое і ўвайшло ў назву манастыра. Зрэшты, не выключана, што эпітэт Αναπαυσάς (*супакаіцель*) звязаны з самім манастыром як месцам, якое дае душэўны і фізічны спакой манахам і гасцям манастыра. Першыя пісьмовыя ўпамінанні пра манастыр адносяцца да 1392 года.

Невялікая плошча скалы, на якой размешчаны манастыр, вымусіла манахаў размясціць храмы, келлі і дапаможныя пабудовы на некалькіх узроўнях, што стварае ўражанне лабірынта.

На першым узроўні размешчана маленькая царква, прысвечаная Святому Антонію. Яе алтар мае плошчу ўсяго 4 квадратныя метры і можа змясціць толькі аднаго святара.

На другім узроўні размешчаны сабор Святога Мікалая — кафалікон манастыра. Сабор пабудаваны ў форме прамавугольніка без акон і ўвянчаны нізкім купалам, пры гэтым прытвор сабора такі прасторны, што ствараецца ўражанне, што першапачаткова ён быў пабудаваны як манастырскі двор. Алтар вымушана павернуты на поўнач. Сцены сабора ўпрыгожаны фрэскамі , выдатнага іканапісца крыцкай школы. Сабор Святога Мікалая быў пабудаваны каля 1527 года на сродкі мітрапаліта горада Ларысы Дзіянісія і іераманаха і экзарха Стагі Ніканора, пра што сведчыць надпіс, размешчаны над уваходам у сабор.

[thumb|200px|left|Фрэска з выявай [Багародзіца|Багародзіцы ў манастыры Святой Тройцы]]
На трэцім узроўні знаходзяцца келлі, старая трапезная, якая выкарыстоўваецца як прыёмная для ганаровых наведвальнікаў, маленькая царква святога Іаана Прадцечы і склеп з чэрапамі манахаў.

У пачатку XX стагоддзя манастыр Святога Мікалая спусцеў, яго будынкі паступова прыйшлі ў заняпад, а каштоўныя рукапісы, якія захоўваліся ў ім, былі перанесены ў манастыр Святой Тройцы; у 1960-х гадах сіламі міністэрства археалогіі Грэцыі манастыр быў адноўлены і ў наш час дзейнічае.

## Парадак наведвання манастыроў 
Манастыры адкрыты для наведвання вернікамі і турыстамі ва ўстаноўленыя дні і гадзіны. Уваход для грамадзян Грэцыі бясплатны, для астатніх — 3 еўра.

Рэжым наведвання манастыроў:

## Манастыры Метэоры ў культуры 
* Другі студыйны альбом рок-гурта Linkin Park названы ў гонар гэтых манастыроў — «».
* Манастыр Святой Тройцы выкарыстоўваўся пры здымках фільма «» з цыкла фільмаў пра Джэймса Бонда.
* У мастацкім фільме Спіраса Статулопуласа «» дзеянне адбываецца ў двух з манастыроў.

## Гл. таксама 
* 

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сайт манастыра Святога Мікалая Анапаўсаса  
* Greek Travel page 
* Фотагалерэя (Andy Carvin, 2001) 
* Meteora rock pillars and the town of Kalambaka  

Катэгорыя:Царква Грэцыі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Грэцыі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Грэцыі
Метэоры манастыры