open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Падказелле (Пухавіцкі раён)

**Падказе́лле** () — былая вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, на рацэ Шаць, каля ўпадзення ў яе Кавалёўкі. Уваходзіла ў склад Шацкага сельсавета.

## Гісторыя 
Вёска Міхалевічы вядома прынамсі з сярэдзіны XVIII стагоддзя, калі яна належала да дамена Шацк, уласнасць Антонія Аскеркі, старасты мазырскага. Уваходзіла ў склад Менскага павета Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Ігуменскім павеце Мінскай губерні. Пазней перайшла ад Аскеркаў да Ляневічаў. У 1860 годзе 2 двары. Пасля 1861 года ў Шацкай воласці Ігуменскага павета. У другой палове XIX стагоддзя ў фальварку было каля 2 валок зямлі. Як адзначаў краязнавец Аляксандр Ельскі, месца было выгодным як паша і месца для рыбалоўства і палявання, нават на баброў і выдраў. У 1889 годзе ўрочышчам Падказелле (Паказелле) валодаў праваслаўны дваранін Мікалай Лявонавіч Ляневіч, было 32 дзесяціны зямлі. Паводле перапісу 1908 года хутар. Паводле перапісу 1916 года засценак.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. У 1926 годзе 4 двары. У 1939 годзе было 5 двароў.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года пад акупацыяй Германіі. У кастрычніку 1943 года вёска была спалена акупацыйнымі войскамі, забіта 5 жыхароў. Пасля вайны не была адноўлена.

## Насельніцтва 
* 1908 год — 4 двары, 29 жыхароў
* 1916 год — 4 двары, 29 жыхароў, усе беларусы
* 1940 год — 7 двароў, 42 жыхары

## Памятныя месцы 
* Мемарыял каля былой вёскі Падказелле памяці загінулых 30 чэрвеня 1941 года ў ваколіцах вёскі Старынкі на шашы Узда — Пухавічы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі
Дэчані

**Дэчані** (; ) — горад у гістарычнай вобласці Метохія. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай абшчыны. З 2008 года знаходзіцца пад кантролем часткова прызнанай Рэспублікі Косава.

У некалькіх кіламетрах на захад ад яго размяшчаецца адзін з найбуйнейшых і найбольш вядомых манастыроў Сербскай Праваслаўнай Царквы — Высокія Дэчаны.

Праз горад праходзіць аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння Печ—Джакавіца.

## Адміністрацыйная прыналежнасць 
## Насельніцтва 
Паводле перапісу насельніцтва 1981 года ў горадзе пражывала 3280 чалавек: 2739 албанцаў, 326 чарнагорцаў, 109 сербаў, 56 югаславаў, 26 мусульман, 8 цыган, 3 македонцы, харваты і 2 венгры.

Паводле перапісу насельніцтва 2011 года ў горадзе пражывала 3803 чалавекі: 1895 мужчын і 1908 жанчын; 3781 албанцаў, 9 «балканскіх егіпцян», 3 серба, 1 басняк, 1 ашкалі, 6 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцяў і 2 асобы невядомай нацыянальнасці.

## Славутасці 
* Манастыр Высокія Дэчаны — аб’ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА;
* Вежа Рама Дабрунэ (XIX стагоддзе);
* Вежа Рэджа Аліе;
* Вежа Мусэ Ібер Хісая (XIX стагоддзе);
* Вежа Зімера Хімэ (XIX стагоддзе).

## Вядомыя асобы 
* Коста Печанац (1879—1944), ваявода чэтнікаў;
* Святазар Стыёвіч (1939—2000), лінгвіст, член Сербскай акадэміі навук і мастацтваў;
* Олівер Іванавіч (1953—2018), палітык, дзеяч руху косаўскіх сербаў «Свабода, дэмакратыя, праўда»;
* Рамуш Харадзінай (нар. 1968), палітык, прэм’ер-міністр Рэспублікі Косава ў 2017—2020 гадах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Косава
Спілвэ (мікрараён)

**Спілвэ** () — мікрараён Рыгі. Знаходзіцца ў Пардаўгаве (Задзвінні) (Курзэмскі раён). Абмежаваны ракой Даўгавай, вуліцай Даўгаўгрывас, чыгуначнай веткай Засулаўкс — Болдэрая і вуліцай Спілвэс. Плошча раёна — 9,576 км ². Насельніцтва — 91 чалавек (2015).

Асноўнай славутасцю раёна з’яўляецца аэрапорт.

## Геаграфія 
Рэльеф Спілвэ нізінны і раўнінны, вышыня асноўнай часткі мікрараёна не перавышае 2 метры над узроўнем мора. Выключэннем з’яўляецца паўднёва-заходняя частка, дзе праходзіць дзюнная града Нордэкі-Калнцыемс (да 17 метраў над узроўнем мора). Большую частку мікрараёна займаюць забалочаныя раўнінныя лугі, якія распасціраюцца ў напрамку з паўднёвага захаду на паўночны ўсход паласой даўжынёй да 8 кіламетраў, шырынёй да 3 кіламетраў.

З паўднёва-ўсходняга боку да Спілвэ прымыкае Даўгава. Па цэнтральнай частцы мікрараёна працякаюць Хапака-гравіс, Спілвес-гравіс і Лачупітэ, якія разам з меліярацыйнымі каналамі дрэнуюць тэрыторыю мікрараёна.

Згодна з цяперашнім планам развіцця Рыгі, прыродныя тэрыторыі і тэрыторыі насаджэнняў займаюць 173,3 га, або 18,1 % ад плошчы Спілвэ. У межах мікрараёна на паўднёвым захадзе і на паўночным захадзе ёсць ўчасткі лесу.
Спілвэ

**Спілвэ**:
* Спілвэ (аэрапорт)
* Спілвэ (мікрараён)
* Спілвэ (Марупскі край)
Тадж ад-дзін Хасан Бузург

**Шэйх Тадж ад-дзін Хасан Бузург** — першы фактычна незалежны джалаірыдскі кіраўнік Ірака і цэнтральнага Ірана.

## Праўленне 
У маладыя гады Хасан спаборнічаў з кіраўніком Ільханаў за руку Багдад-Хатун, дачкі эміра . У рэшце рэшт яна была гвалтоўна выдадзена замуж за Ільхана, а Хасан быў заключаны ў турму. Зрэшты, у 1333 годзе ён быў вызвалены, пасля чаго атрымаў пасаду намесніка Руму.

Неўзабаве, пасля смерці кіраўніка Хулагуідаў, пачалася жорсткая барацьба за багдадскі прастол. 1336 года Хасан Бузург скарыстаўся сваім шанцам і захапіў уладу. У выніку паступовых ваенных дзеянняў ён змог захапіць значныя тэрыторыі і ўтварыць уласны султанат.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Peter Jackson (1986). *The Cambridge History of Iran, Volume Six: The Timurid and Safavid Periods*. 
* Charles Melville and 'Abbas Zaryab. http://www.iranica.com/articles/search/searchpdf.isc?ReqStrPDFPath=/home1/iranica/articles/v5_articles/chobanids&OptStrLogFile=/home/iranica/public_html/logs/pdfdownload.html 

Катэгорыя:Кіраўнікі XIV стагоддзя
Латвійскі нацыянальны мастацкі музей

**Латвійскі нацыянальны мастацкі музей** () — адзін з найстарэйшых музеяў Рыгі, заснаваны ў 1869 годзе.

## Гісторыя 
Да 1869 г. мастацкія творы, годныя музейнага захоўвання, можна было ўбачыць у экспазіцыях музея Хімзеля ў памяшканні Анатамічнага тэатра і ў гарадскім Кабінеце мастацтваў, размешчаным над усходнім крылом былога Домскага кляштара.

У 1869 годзе, дзякуючы намаганням камісіі пад кіраўніцтвам члена Рыжскай ратушы Аўгуста Генрыха Холандэра, у будынку гарадской рэальнай гімназіі адбылося адкрыццё Рыжскай гарадской карціннай галерэі.

У 1872 годзе карцінная галерэя аб’ядналася з Рыжскім нямецкім таварыствам заахвочвання мастацтваў. Была створана агульная экспазіцыя, якая размясцілася ў будынку Рыжскага палітэхнікума. У 1879 годзе абедзве калекцыі пераехалі ў асабняк члена Рыжскай ратушы Людвіга Вільгельма Керковіуса.

З 2010 года да музея далучаны Музей замежнага мастацтва і Музей дызайну і дэкаратыўнага мастацтва.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Музеі Рыгі
Алтан Тобчы

**«Алтан Тобчы»** ( — «залаты гузік», «залаты звод») — мангольскі летапіс XVII стагоддзя, гістарычны і літаратурны помнік. Унікальная спадчына мангольскай гістарыяграфіі. Прыводзіць даныя больш старажытных летапісаў, якія не дайшлі да нас.

## Змест 
Два варыянты Алтан Тобчы дайшлі да нашых дзён — Малы Алтай тобчы і вялікі Алтай тобчы. Малы алтан тобчы створаны ў пачатку XVII стагоддзя. У ім пераважаюць рэлігійныя сюжэты. Летапіс адкрываецца міфамі пра стварэнне свету і чалавека, далей ідуць легенды пра цароў, святых Індыі і Тыбета. Разам з апавяданнямі пра Чынгісхана, Угэдэя, Хубілая апавядаецца пра значныя падзеі ў Манголіі на працягу 270 гадоў. Другі варыянт Алтан Тобчы выпраўлены і дапоўнены ў 1620 ордаскім мангольскім ламам Лубсан Данзанам. Паходжанне Чынгісхана ў ім вызначана на аснове будыйскіх легенд пра святых. Ёсць звесткі з тайнай гісторыі манголаў, мноства легенд, народных прыказак, прымавак. Шмат у чым супадае з «Патаемным паданнем» (гэтыя два летапісы як бы дапаўняюць адзін аднаго і складаюць анталогію старажытнай мангольскай паэзіі). Акрамя вершаў, якія прыводзяцца і ў «Паданні», «Алтай Тобчы» змяшчае таксама зварот мангольскага феадала Худэй-сэцэна да сыноў Амбагай-хана, гутарку хлопчыка-сіраты з дзевяццю паплечнікамі Чынгісхана і іншае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Лубсан Данзан. Алтан тобчи. Пер. с монг. комм. прилож. Н. П. Шастиной/ Изд-во Наука. Гл. редакция восточной литературы. Серия «Памятники письменности Востока. Том 10». М.:1973.
* 
* Галсан Гомбоев, Алтан тобчи. Монг. летопись // Труды Восточного отделения имп. археологического общества, т. 6, 13, 15, СПб., 1858.

Катэгорыя:Кнігі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Літаратура Манголіі
Катэгорыя:Культура Манголіі
Галко

**Галко** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Кірылавіч Галко (1935—2009) — беларускі філосаф.
* Іван Пятровіч Галко (1934—1995) — беларускі музыкант, педагог.

## Гл. таксама 
* Галка
Чулууны Далай

**Чулууны Далай** (; 1930 — 12 чэрвеня 2009) — дзеяч навук, гісторык.

## Біяграфія 
Нарадзіліся ў 1930 годзе ў самоне Зэрэг . У 1950 годзе, скончыўшы сярэднюю школу ў , паступіў на гістарычны факультэт Пекінскага ўніверсітэта. Пасля заканчэння вучобы працаваў выкладчыкам гісторыі ў Мангольскім дзяржаўным універсітэце, затым стаў вучоным сакратаром пры Інстытуце гісторыі МАН, а пазней яго дырэктарам, сакратаром пры першым пасольстве МНР у КНР, вучоным сакратаром Інстытута па вывучэнні Далёкага Усходу, дырэктарам Цэнтра вывучэння Паўднёва-Усходняй Азіі, дырэктарам Інстытута міжнародных даследаванняў. У 1970 годзе за даследаванне «Манголія ў Юаньскі перыяд» атрымаў званне кандыдата гістарычных навук, у 1986 годзе абараніў дысертацыю на ступень доктара па тэме «Мангола-кітайскія адносіны (1949—1984)». Памёр з-за хваробы 12 чэрвеня 2009 года.

## Сачыненні 
* «Кароткая гісторыя мангольскага шаманізму» (*Монголын Бөө мөргөлийн товч түүх*)
* «Манголія ў перыяд імперыі Юань» (*Юань гүрний үеийн Монгол*)
* «Усемангольская дзяржава» (1101—1206) (*Хамаг Монгол Улс (1101—1206)*)
* «Гісторыя Манголіі» (*Монголын түүх (1260—1388)*
* «Мангольская імперыя» (*Их Монгол Улс (1206—1388)*)
* «Хан Угедэй» (*Өгэдэй хаан*)
* «Гісторыя айрат-манголаў» (*Ойрад Монголын түүх*)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Манголіі
Катэгорыя:Усходазнаўцы Манголіі
Катэгорыя:Постаці Манголіі
Вілгалэ

**Вілгалэ** () — населены пункт у Кулдыгскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Курмальскай воласці. Знаходзіцца на беразе возера Вілгалэ. За 18 км ад горада Кулдыгі.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, амбулаторыя, бібліятэка, паштовае аддзяленне, сцэна пад адкрытым небам, крамы.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Халакост у Чэрвеньскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Чэрвеньскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, немцы стварылі на тэрыторыі раёна 2 гета:
* У гета пасёлка Смілавічы (жнівень 1941 — 14 кастрычніка 1941) былі закатаваныя і забітыя больш за 2000 чалавек.
* У гета горада Чэрвень (восень 1941 — 1 лютага 1942) былі забітыя каля 2000 чалавек.

У Чэрвеньскім раёне 2 чалавекі былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*»:
* Халодінская Хвядоса — за выратаванне Меланайц (Гоберман) Доры ў Смілавічах;
* Лубачкіна Аляксандра — за выратаванне Кроль Блюмы (Лубачкінай Марыі) у Смілавічах.

Два помнікі забітым яўрэям раёна ўстаноўлены ў Чэрвені, і два — у Смілавічах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Чэрвеньскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Чэрвеньскага раёна
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Музей акупацыі Латвіі

**Музей акупацыі Латвіі** () — музей у Рызе, экспазіцыя якога асвятляе перыяды савецкай і германскай улады ў Латвіі з 1940 па 1991 год. Размешчаны ў гістарычнай частцы горада, на плошчы Латышскіх Стралкоў.

## Гісторыя стварэння 
Музей акупацыі Латвіі — прыватны музей, які прайшоў дзяржаўную акрэдытацыю. Заснаваны ў 1993 годзе. Упраўленне музеем ажыццяўляецца грамадскай дабрачыннай арганізацыяй «Асацыяцыя Музея акупацыі Латвіі». Музей традыцыйна наведваюць дыпламаты і афіцыйныя прадстаўнікі дзяржаў; сярод яго наведвальнікаў — канцлер Германіі Ангела Меркель і прэзідэнт Украіны Пётр Парашэнка.

У 2012 годзе выстава музея часова пераехала па адрасе бульвар Райня 7, з прычыны рамонтных работ у асноўным будынку музея. 1 чэрвеня 2022 года музей аднавіў сваю працу ў ранейшым будынку пасля рэстаўрацыі.

## Будынак музея 
Пабудавана ў 1970 годзе як музей Латышскіх чырвоных стралкоў у складзе Мемарыяльнага музея-помніка Латышскім чырвоным стралкам. Яго архітэктар — Гунар Лусіс-Грынберг — разам са стваральнікамі помніка латышскім стралкам быў удастоены Дзяржаўнай прэміі СССР.

Будынак музея падзяліў навакольную прастору на дзве раўназначныя часткі, аддзяліўшы ад сярэднявечнай Ратушнай плошчы новаўтвораную плошчу Латышскіх Стралкоў, звернутую да Даўгавы.

Фасад будынка абліцаваны спаянымі меднымі пласцінамі, выглядае строга і лаканічна. Фактура матэрыялу і прыёмы яго апрацоўкі тыповыя для стылявых прыёмаў савецкай архітэктуры 70-х гадоў.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Музеі Рыгі
Афелія Юнусаўна Юсупава

**Афелія Юнусаўна Юсупава** — савецкая і узбекская  і . Пляменніца спявачкі , сястра балерыны  і спявачкі Розы Юсупавай.

Вучылася ў Маскоўскай кансерваторыі ва , затым скончыла Ташкенцкую кансерваторыю і аспірантуру пры ёй пад кіраўніцтвам Н. Б. Рэцкер.

Канцэртуе з 1962 года, была першай узбекскай піяністкай, якая гастралявала за межамі Савецкага Саюза : Польшча (1966), Канада (1967), Манголія (1969) і інш.

Прафесар кафедры спецыяльнага фартэпіяна Дзяржаўнай rансерваторыі Узбекістана, у 1973—1987 гг. і затым зноў у 1997—2009 гг. загадвала кафедрай, у 1987 г. стала першым абраным рэктарам кансерваторыі і займала гэтую пасаду на працягу 10 гадоў.

Заслужаная артыстка Узбекскай ССР (1976), Заслужаны дзеяч мастацтваў Узбекістана і Каракалпакстана (1994). У 2008 годзе Міністэрства культуры Узбекістана ўзнагародзіла Афелію Юнусаву прэміяй у намінацыі «Ангел нашай сцэны».

Дачка — піяністка Саёра Гафурава, якая змяніла сваю маці на пасадзе загадчыцы кафедры спецыяльнага фартэпіяна кансерваторыі Узбекістана.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Г. Б. Калмыкова. Офелия Юсупова. — Ташкент: Государственная консерватория Узбекистана, 2001.
Д. Г. Чампернаўн

**Дэвід Гаўэн Чампэрнаўн**, FBA () — англійскі эканаміст і матэматык.

Чампернаўн быў адзіным дзіцём Фрэнсіса Гэвейна Чампернаўна (1866—1921), , адваката і  , і яго жонкі Ізабэль Мэры, дачкі Джорджа Рэшлі з Райзлі, , Кент. Сям’я Чампернаўн была землеўмяшчальнай шляхтай з , Дэваншыр; Фрэнсіс Гавейн Чампэрнаўн быў унукам Артура Чампэрнаўн (1767—1819), члена брытанскага парламента для  ў 1806 годзе, які нарадзіўся ад вялебнага Рычарда Харынгтана, другога сына , узяў прозвішча свайго дзеда па матчынай лініі, атрымаўшы ў спадчыну яго маёнткі.

Чампернаўн атрымаў адукацыю ў  і , дзе ён быў сучаснікам і сябрам Алана Цьюрынга. Пасля акадэмічнай працы там і ў Лонданскай школе эканомікі ён быў прызваны ў статыстычны аддзел офіса прэм’ер-міністра ў пачатку Другой сусветнай вайны для забеспячэння колькаснай інфармацыяй, каб дапамагчы Уінстану Чэрчылю прымаць рашэнні; затым, у 1941 годзе, ён перайшоў на пасаду дырэктара праграмы ў Міністэрстве авіябудавання.

Ён быў супрацоўнікам , дырэктарам Оксфардскага інстытута статыстыкі ў 1945—1948 гадах, прафесарам статыстычнай эканомікі ў Оксфардскім універсітэце (1948—1959), а таксама прафесарам эканомікі і статыстыкі (пазней заслужаным) у Кембрыджскім ўніверсітэце (1970—2000)..

У 1933 годзе, будучы студэнтам Кембрыджа, ён апублікаваў працу аб , якую цяпер так называюць. Кніга, якой ён стаў найбольш вядомым, у якой сінтэзуецца праца ўсяго жыцця, «Эканамічная няроўнасць і размеркаванне даходаў» (Выдавецтва Кембрыджскага ўніверсітэта), была апублікавана ў 1998 годзе.

Яго магіла знаходзіцца ў новай царкве ў  ў Дэваншыры, пабудаванай яго сям’ёй у 1870-х гадах замест старажытнай царквы ў , сямейнай сядзібе.

## Гл. таксама 
* 
* 

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Frank A. Cowell, «Champernowne, David Gawen» in ''''
Паўночна-Муйскі хрыбет

**Паўночна-Муйскі хрыбет** — горны хрыбет у Забайкаллі, размяшчаецца на тэрыторыі Муйскага і Паўночна-Байкальскага раёнаў Бураціі. Падзяляе Верхнеангарскую і Муйскую катлавіны. Даўжыня 350 км, вышыня да 2537 м уваходзіць у склад Станавога нагор’я.
]]
Уваходзіць у склад сейсмаактыўнай Байкальскай рыфтавай зоны, пры гэтым найбольш сейсмаактыўнага яе раёна.

Складзены гранітамі, крышталічнымі сланцамі. Вяршыні і грабяні хрыбта валодаюць рэзкімі ледавіковымі формамі, па перыферыі — пляскатавяршынавыя гальцы. Схілы пакрытыя лістоўнічнымі лясамі, вышэй 1300—1500 м знаходзіцца пояс рэдкалесся і зараснікі кедравага сланіка, яшчэ вышэй — горная тундра. У паўднёвай частцы хрыбет перасякае Байкала-Амурская магістраль, гл. Паўночнамуйскі тунэль.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

## Спасылкі 
* Технический отчёт о лыжном путешествии 1994 года

Катэгорыя:Горныя хрыбты Бураціі
Катэгорыя:Муйскі раён
Катэгорыя:Паўночна-Байкальскі раён
Заміра Хідаятава

**Заміра Хідаятава** (;  — , Ташкент) — узбекская савецкая  тэатра, кіно, майстар дубляжу. Заслужаная артыстка Узбекскай ССР, Народная артыстка Узбекскай ССР (1944). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Узбекскай ССР імя Хамзы (1979).

## Біяграфія 
У 1924—1927 гадах вучылася ва Узбекскай тэатральнай студыі пры Доме асветы ў Маскве. З 1927 года працавала ў перасоўных трупах, з 1932 года — артыстка Цэнтральнай узорнай узбекскай дзяржаўнай трупы (цяпер Узбекскі Нацыянальны акадэмічны тэатр драмы ў Ташкенце).

## Сям’я 
* Сын — Файзулхак Абдулхакавіч Султанаў — выкладчык Ташкенцкай кансерваторыі
** Унук —  — савецкі, расійскі і амерыканскі піяніст
** Унук — Сяргей Файзулхакавіч Султанаў — музыкант міжнародных конкурсаў

## Прафесійная дзейнасць 
Займалася дубляваннем фільмаў. Выступала на радыё.

Створаныя ёю вобразы адрозніваліся жвавасцю, яркасцю, моцнай трактоўкай пачуццяў і ўнутраных перажыванняў, праўдзівасцю. Унесла вялікі ўклад у развіццё ўзбекскага тэатральнага мастацтва.

## Выбраныя тэатральныя ролі 
* Ганна Андрэеўна («Рэвізор» М. Гогаля, 1926),
* Фразіна («» Мальера),
* Адэльма («» Гоцы, 1927),
* Смеральдзіна («» К. Гальдоні, 1927),
* Зіна («Чалавек з партфелем» , 1930),
* Валя («» Д. Фурманава, 1929)
* Дыльбар, Ульмас, Халбуві, маці Хамзы («Два камуністы», «Спалім», «Гонар і каханне», «Хамза» ),
* Артыкава, Тураева («Маска сарваная», «Здраднікі» ),
* Зухра («Гісторыя загаварыла» Сафарава і Сайда).
* Меланія («» М. Горкага, 1939),
* Кабаніха («» А. М. Астроўскага, 1938),
* Хаджыёна («Бай і парабак» Хамзы, 1939).

## Абраная фільмаграфія 
* 1940 — Асаль — сакратар парткама
* 1953 —  — Рахімахола, маці Джамілі
* 1954 — Наваселле — Хамрабібі
* 1958 — Палымяныя гады — Зурахон
* 1967 —  — эпізод
* 1969 —  — эпізод
* 1976 — Чатыры пары года — эпізод

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Актрысы Узбекістана
Брацкі

Назву **Бра́цкі** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Брацкі — былы пасёлак у Брагінскім раёне
* Мінская вобласць:
** Брацкі — былы пасёлак у Капыльскім раёне
Красны (Капыльскі раён)

**Кра́сны** (, ) — былы пасёлак у Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Капыльскага сельсавета.

Да 24 мая 1960 года пасёлак уваходзіў у склад Старакапыльскага сельсавета. Скасаваны 18 сакавіка 1985 года, далучаны да вёскі Стары Капыль.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Чынкі

**Чынкі** (адз. ч.: **чынк**; ) — рэгіянальны тэрмін Сярэдняй Азіі, які пазначае абрывістыя цяжкадаступныя ўступы (абрывы) вышынёй да 350 м, якія абмяжоўваюць прыўзнятыя плоскія ўчасткі зямной паверхні.

З’яўляюцца вынікам марской абразіі пры адступанні Каспійскага мора. Распаўсюджаныя галоўным чынам у Казахстане і на плато Усцюрт.

У расколінах чынкоў жыве дзікі кот — манул.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэльеф Узбекістана
Катэгорыя:Рэльеф Казахстана
Катэгорыя:Скалы
Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дубрава)

**Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — руінаваны рымска-каталіцкі храм у вёсцы Дубрава Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці. Размешчаны ў паўночнай частцы вёскі, на ўзгорку. Помнік архітэктуры класіцызму. Уяўляў сабой крыжова-купальны будынак з 2-вежавым фасадам. Інтэр’ер упрыгожвалі 7 алтароў.3 1868 г. касцёл перайшоў да праваслаўных, у 1871 г. архітэктарам Ваўковічам, а ў 1884 г. інжынерам Нектар’еўскім перабудаваны пад царкву. У 1919 годзе вернута парафіянам, набыў выгляд рымска-каталіцкага храма ў выніку рэканструкцыі 1926—1929 гг.

Напачатку Вялікай Айчыннай вайны парафія налічвала звыш 2 тыс. прыхаджан. Згарэў у 1960-я гг., у паўзруйнаваным стане.

У маі 2024 рэшткам касцёла прысвоены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры класіцызму. Прамавугольны ў плане аб’ём пад двухсхільным дахам на фасадзе фланкіраваўся 2 вежамі. Атынкаваныя і пабеленыя фасады былі расшыты гарызантальным рустам, рытмічна чляніліся лучковымі аконнымі праёмамі і лапаткамі ў прасценках. Унутры прастора 3 парамі калон падзялялася на 3 нефы, перакрытыя агульнай плоскай столлю; вылучаная прасценкамі апсіда з бакавымі рызніцамі перакрывалася скляпеннем. Бакавыя фасады рытмічна чляніліся арачнымі вокнамі-біфорыумамі, аб’яднанымі вялікімі прамавугольнымі нішамі. У крыпце былі пахаваны ўладальнікі вёскі Хмары (3 пакаленні).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Касцёлы Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Дубрава (Маладзечанскі раён)
Катэгорыя:Згарэлыя будынкі і збудаванні
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Карла Спампані
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:З’явіліся ў 1805 годзе
Абразцова

**Абразцо́ва** (, ) — былы пасёлак у Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Вялікараёўскага сельсавета.

Скасаваны ў 1986 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Дом Райніса і Аспазіі

**Дом Райніса і Апазіі** () — мемарыяльны музей найбуйнейшых латышскіх літаратараў, мужа і жонкі Райніса (1865—1929) і Аспазіі (1865—1943). Адкрыты ў 1988 годзе.

Музей размешчаны ў двухпавярховым драўляным доме ў цэнтры Рыгі (вуліца Базніцас, дом 30). Дом быў набыты мужам і жонкай у 1924 годзе, а пасяліліся яны там у адной з кватэр 15 верасня 1926 года. Райніс пражыў у гэтым доме да сваёй смерці, Аспазія пераехала на новае месца вясной 1933 года.

Захаваўся дакументальны фільм 1920-х гадоў, у якім можна ўбачыць паэтаў у іх кватэры.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Музеі Рыгі
Будашыры

**Будашыры** (, *Budashri*; ; 1307—1340) — мангольская палітычная дзяячка перыяду існавання імперыі Юань, жонка Туг-Тэмура, рэгент, кіравала паміж 1332 і 1340 гадамі, да пазбаўлення тытулаў Тагон-Тэмурам. Насіла тытул Вялікай Удовай Імператрыцы, кіравала краінай 7 гадоў. Будашыры ўзвяла на мангольскі трон двух імператараў, ад імя якіх кіравала аднаасобна.

## Біяграфія 
Будашыры паходзіла з клана кангратаў. Была жонкай Туг-Тэмура і стала імператрыцай у 1328 годзе, калі яе муж узышоў на трон у першы раз. У пачатку 1329 года яна атрымала імператарскую пячатку. Лічыцца, што яна нарадзіла мужу як мінімум траіх сыноў: Араднадару (памёр у 1332), якога назвалі спадчыннікам; Эль-Тэгуса (1329—1340); і Таіпінну (памёр маладым). Невядома, ці былі ў яе дочкі.

Падчас валадарання яе мужа імператрыца адказвала за выгнанне старэйшага брата імператара, Тагон-Тэмура, у Каро, а затым у Хэнань. Ён не быў сапраўдным сынам Кутукту-хагана Хашылы, старэйшага брата Туг-Тэмура. Калі Туг-Тэмур памёр у 1332 годзе, Будашыры арганізавала смяротнае пакаранне мачахі Тагон-Тэмура, Бабушы, абвінаваціўшы яе ў падрыхтоўцы перавароту супраць мужа-нябожчыка.

Будашыры прызначылі рэгентам у адпаведнасці з традыцыяй, бо Туг-Тэмур не прызначыў пераемніка. Паводле легенды, пры смерці Туг-Тэмур выказаў раскаянне за тое, што ён зрабіў з Тагон-Тэмурам, і меў намер перадаць яму прастол. У выніку Будашыры не зацвердзіла трон за сваім сынам Эль-Тэгусам, але таксама не зацвердзіла і за Тагон-Тэмурам. У якасці імператара 13 кастрычніка 1332 года быў прызначаны шасцігадовы Ірынджыбал, малодшы брат Тагон-Тэмура. Імператрыца зрабіла гэта пад ціскам з боку вялікага дарадцы Эль-Цімура, які супраціўляўся таму, каб Тагон-Тэмур заняў трон, бо яго падазравалі ў атручванні свайго бацькі. Праз месяц пасля прызначэння Ірынджыбала Будашыры было прысвоена званне Удовай імператрыцы і было даручана ўступіць у рэгенцтва. Аднак праз два месяцы малады імператар памёр.

Эль-Тэмур працягваў настойваць на тым, каб яна ўзвяла Эль-Тэгуса на трон, але імператрыца адмовілася, сцвярджаючы, што яна па-ранейшаму выконвае волю свайго нябожчыка мужа, і што Эль-Тэгус занадта малады, каб кіраваць. Замест гэтага яна прывезла ў сталіцу трынаццацігадовага Тагон-Тэмура і прызначыла яго ў якасці імператара ў 1333 годзе. У 1336 годзе яна была ўзведзена ў ранг Вялікай Удовай імператрыцы. Будашыры заставалася рэгенткай на працягу больш як сямі гадоў і практычна кіравала імперыяй. У 1340 годзе, калі ў імператара вырасла ўпэўненасць, што ён можа ўзяць дзяржаву пад кантроль і вырашаць пытанні, ён пачаў расследаванне з нагоды несправядлівасцяў, што чыняцца яго бацьку-нябожчыку і мачысе. Ён таксама ўспомніў розныя крыўды, нанесеныя яму Вялікай Удовай імператрыцай. У сярэдзіне 1340 ён загадаў пазбавіць Будашыры ўсіх тытулаў і саслаць у прэфектуру Дун Сіань (сучасны горад Ланфан у правінцыі Хэбэй), дзе Будашары забілі ва ўзросце прыкладна трыццаці трох гадоў. Тагон-Тэмур таксама выгнаў Эль-Тэгуса, якога неўзабаве пасля гэтага забілі.

## Вобраз у мастацтве 
Ролю Будашыры ў паўднёвакарэйскім тэлесерыяле «» грала .

## Крыніцы
Мікуцевічы

**Міку́цевічы** (, ) — былая вёска ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Сноўскага сельсавета.

Скасавана ў 1989 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Улуг-дэпе

**Улуг-Дэпе** () — старажытная стаянка бронзавага веку ля падножжа гор Капетдаг у пустыні Каракумы  Ахалскага велаята на паўднёвым усходзе Туркменістана. Займае плошчу каля 13 гектараў і размешчаны на ўзгорку вышынёй каля 30 метраў, дэманструючы самую доўгую стратыграфічную паслядоўнасць у Цэнтральнай Азіі, пачынаючы з позняга неаліту, прадстаўленага , і заканчваючы даахеменідскім перыядам.

## Даследаванні 
Першыя даследаванні Улуг-Дэпе пачаліся ў 1950-х гадах савецкімі археолагамі пад кіраўніцтвам Віктара Сарыяніды. Менавіта тады былі адкрыты помнікі Бактрыйска-Маргіянскага археалагічнага комплексу. Савецкія навукоўцы падкрэслівалі існаванне незалежнай і аўтаномнай цывілізацыі бронзавага веку.

Пры раскопках у пластах позняй бронзы таксама быў знойдзены «прыбор» для падрыхтоўкі напою з . Паводле даследаванняў, дадзены прыбор складаўся з велізарнай каменнай ступкі і песціка, каменнага прэса з паўсферычным выступам у цэнтры і побач з ім такога ж з паўсферычным паглыбленнем.

У 2020 годзе красавіцкі нумар французскай даследчай газеты «La Recherché» («Пошук») апублікаваў артыкул пад назвай «Таямнічае знікненне цывілізацыі Окс» аб археалагічных раскопках на тэрыторыі паўднёвага Туркменістана за аўтарствам археолага і біяантраполага . У ёй гаварылася аб праблемах вывучэння старажытнай культуры, якая ўзнікла і развівалася практычна адначасова ў басейне Амудар’і на поўначы Афганістана і на поўдні Узбекістана, а таксама ў нізоўях старажытнага Мургаба і дэльты на поўдні Туркменістана. У артыкуле на пытанне, з чым было звязана спыненне цывілізацыі Окс, Хуліа Бендэзу-Сарміента адказваў, што прычынай гэтаму паслужылі ўнутраныя сацыяльна-палітычныя ўзрушэнні, заснаваныя на канфлікце паміж інтарэсамі, класавай барацьбы, эканамічных бязладзіц і іншых грамадскіх узрушэнняў. Аднак рабіць выснову яшчэ рана, так як заключны перыяд жыцця цывілізацыі Окс усё яшчэ малавывучаны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ахалскі велаят
Катэгорыя:Культура Туркменістана
Катэгорыя:Гісторыя Туркменістана
Катэгорыя:Археалогія ў Туркменістане
Язская культура

**Язская культура** (, ) — культура ранняга жалезнага веку, якая існавала на тэрыторыі Бактрыі і Маргіяны каля 1500—1100 гг. да н.э. Развівалася ў аазісах на ўсход ад вярхоўяў Атрэка, у перадгор’ях Капетдага і ў Маргіяне.

Навукоўцамі не выяўлена пахаванняў дадзенай культуры, што можна растлумачыць зараастрыйскай практыкай выстаўлення трупаў на адкрытае паветра для паглынання іх грыфамі.

Язская культура, меркавана, адпавядае грамадству, якое апісана ў «Авесце». Яе носьбіты, згодна з распаўсюджанай гіпотэзай, мелі зносіны на авестыйскай і роднасных усходнеіранскіх мовах.

Для вывучэння ролі міграцый у пераходзе бронзавы век — жалезны век на поўдні Сярэдняй Азіі была экстрагаваная ДНК з 17 шкілетаў з раскопак ва Улуг-дэпе ў на паўднёвым усходзе Туркменістана. Мітахандрыяльны геном секвеніравалі ў 6 узораў з бронзавага веку і ў 4 узораў з жалезнага веку. Асобныя мітахандрыяльныя гаплагрупы выявіліся блізкімі да такіх у сучасных заходнееўразійскіх папуляцыях. Генетычныя даныя сведчаць аб цеснай сувязі паміж насельніцтвам ямнай культуры і насельніцтвам жалезнага веку Улуг-дэпе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Азія бронзавага веку
Катэгорыя:Археалогія ва Узбекістане
Катэгорыя:Археалогія ў Туркменістане
Катэгорыя:Археалогія ў Афганістане
Сяльцо (Любанскі раён)

**Сяльцо́** (, ) — былы пасёлак у Любанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Тальскага сельсавета.

Скасаваны ў 1989 годзе, зліўся з вёскай Касцюкі.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Няжараўка

Назву **Няжа́раўка** маюць:

### Беларусь 
* Няжараўка — вёска ў Любанскім раёне Мінскай вобласці
* Няжараўка — рака ў Любанскім раёне Мінскай вобласці, правы [прыток] ракі Таліца
Макаўе (Зачысцкі сельсавет)

**Ма́каўе** (, ) — былая вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Зачысцкага сельсавета.

Скасавана 27 лістапада 1989 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Халакост у Жлобінскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Жлобінскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, немцы стварылі на тэрыторыі раёна 4 гета.
* У двух гета горада Жлобін (верасень 1941 — 12 красавіка 1942) былі закатаваныя і забітыя мінімум 2000 чалавек.
* У гета вёскі Шчадрын (лета 1941 — 10 сакавіка 1942) загінулі мінімум 1000 чалавек.
* У гета пасёлка Стрэшын (верасень 1941 — 14 красавіка 1942) былі забітыя каля 480 чалавек.

У Жлобінскім раёне 13 чалавек былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*»: Ануфрыевы Гаўрыіл і Крысціна, Дэмавы Якаў, Фёдара, Мікалай, Паўлава (Дэмава) Вольга, Куляшэўская Кацярына, Петрашка Ядвіга, Хамутава (Петрашка) Аляксандра, Равякова Аляксандра, Макоўская Ціна, Сямешкіны Рыгор і Феактыста.

Помнікі забітым яўрэям раёна ўстаноўлены ў Жлобіне (з надпісам на ідышы) і ў Шчадрыне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Жлобінскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Жлобінскага раёна
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Кубак Беларусі па валейболе 2021

**Кубак Беларусі па валейболе 2021** — 31-ы розыгрыш Кубак Беларусі.

## Каманды 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Беларуская федэрацыя валейбола
* kubok-respubliki-belarus-muzh.-sezon-2021-2022.pdf
* Федерация определила хозяев финалов Кубка Республики Беларусь среди мужских и женских команд
* 22 октября состоится жеребьевка Кубка Республики Беларусь

Катэгорыя:2021 год у валейболе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2021 годзе
Катэгорыя:Кубак Беларусі па валейболе
Prionops alberti

**Prionops alberti** — від вераб’інападобных птушак сямейства .

## Назва 
*Prionops alberti* названы ў гонар караля Бельгіі Альберта I (1875—1934).

## Распаўсюджанне 
Эндэмік ДР Конга. Сустракаецца на ўсходзе краіны на чатырох горных хрыбтах — на захад ад возера Эдвард, на захад ад возера Ківу, у Ітамбвэ і Місотсі-Кабога. Натуральнае асяроддзе жыцця — субтрапічны або трапічны вільготны горны лес з перавагай бамбука або віду , а таксама першасны трапічны лес і .

## Апісанне 
Мае памеры 22-24 см даўжыні і вагу 61-69 г. Птушка з моцным целаскладам, вялікай квадратнай і выцягнутай галавой, моцнай і завостранай канічнай дзюбай, круглявымі крыламі, сярэднім хвастом з квадратным канцом, моцнымі і тоўстымі нагамі, хоць і не вельмі доўгімі. Апярэнне глянцава-чорнае з сінявата-фіялетавым водбліскам, толькі лоб, макушка галавы і патыліца) саламяна-жоўтага колеру.

## Спосаб жыцця 
Птушкі жывуць групамі да дзесяці асобін. Палююць на насякомых, іншых бесхрыбтовых і іх лічынак. Шлюбны сезон прыпадае на сезон дажджоў. Гнёзды будуюць у гушчы расліннасці. Усе члены групы дапамагаюць у доглядзе нашчадства.

## Цікавыя факты 
У лютым 2024 года група навукоўцаў з Тэхаскага ўніверсітэта ў Эль-Паса (UTEP) упершыню ў гісторыі сфатаграфавала птушку *Prionops alberti*, якая раней была занесена амерыканскай арганізацыяй па ахове птушак у «спіс страчаных».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вераб’інападобныя
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Onobrychis venosa

**Onobrychis venosa** — від шматгадовых кветкавых раслін сямейства .

## Апісанне 
Разгалістыя або нахіленыя травяністыя расліны 10-25 см вышынёй, з кароткім сцяблом. Лісце чаргаванае, складанае, няпарнапёрыстае, лісточкі ад яйцападобных да суббікулярных 10-40 х 5-30 мм з характэрным бронзавым жылкаваннем (адсюль відавы эпітэт venosa), валасістыя толькі па краях. Зігаморфныя кветкі з жоўтымі пялёсткамі з прыкметнымі цёмна-чырвонымі жылкамі ў пазухавых гронках. Цвіце з лютага па май. Плод — круглы пляскаты валасаты струк.

## Арэал і экалогія 
Расце звычайна на сухіх схілах пагоркаў на вапняку, але таксама на магматычных утварэннях або паблізу ўзбярэжжа, ад узроўню мора да 950 м.

Эндэмік Кіпра.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* http://www.treknature.com/gallery/Middle_East/Cyprus/photo260000.htm
* http://www.ukwildflowers.com/Web_pages/onobrychis_venosa_cyprus_sainfoin.htm
* http://botany.cz/en/onobrychis-venosa/
* https://www.flickr.com/photos/texplorer/4434324853/
* http://www.agefotostock.com/en/Stock-Images/Rights-Managed/FHR-54463-00001-775
* http://www.stridvall.se/flowers/gallery/Fabaceae_2?page=23
* https://www.biolib.cz/en/taxon/id460553/
* http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2389600
* http://www.panoramastock.com/info/iblflp01365303.html 

Катэгорыя:Эспарцэт
Катэгорыя:Травы
Acanthoplus discoidalis

**Acanthoplus discoidalis** — від прамакрылых сямейства .

## Распаўсюджанне 
Прадстаўнікі віду жывуць у частцы Анголы, Намібіі, Батсваны, Зімбабвэ і ПАР.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Конікавыя
Pyrenula

**Pyrenula** — род грыбоў сямейства . Назва ўпершыню апублікавана ў 1814 годзе.

## Апісанне 
Род уключае каля 250 відаў, якія маюць карычневыя двух-шасціклеткавыя споры з лінзападобнымі прасветамі клетак і простыя неразгалінаваныя свабодныя парафізы ў перытэцыі. З апісаных відаў 93 % трапічных. Ад трапічнай зоны па кірунку да палюсоў колькасць відаў паступова скарачаецца і ўжо ў субтропіках растуць толькі некалькі эндэмічных для гэтых раёнаў формаў. Ва ўмераных абласцях сустракаецца ўсяго некалькі прадстаўнікоў гэтага роду, якія характарызуюцца значным распаўсюджаннем, а таксама 3-4 эндэмічныя віды. У арктычных і антарктычных раёнах прадстаўнікі роду амаль адсутнічаюць, толькі ў Субантарктыцы быў знойдзены адзін від. Ва ўмераных раёнах Галарктыкі распаўсюджанне гэтых лішайнікаў звязана галоўным чынам з шырокалісцевымі лясамі і лясным поясам гор, дзе яны растуць на гладкай кары букаў, грабаў і іншых шыракалістых парод.

## Гелерэя 

Файл:Pyrenula_cruenta_32049766.jpg|
Файл:Pyrenula_macrospora_(Degel.)_Coppins_&_P._James_159916.jpg|
Файл:Pyrenula_ochraceoflava_-_Flickr_-_pellaea_(1).jpg|

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Acharius, E. 1814. Synopsis Methodica Lichenum. :1-392 — P.117

Катэгорыя:1814 год у навуцы
Катэгорыя:Роды грыбоў
Катэгорыя:Аскаміцэты
Мікулішкаўскі бой

**Мікулішкаўскі бой** — бой пад Мікулішкамі паміж часткамі 3-й Віленскай брыгады Арміі Краёвай і часткамі літоўскай жандармерыі. Бой адбыўся 8 студзеня 1944 года і скончыўся перамогай палякаў.

## Ход бою 
Сілы 3-й Віленскай брыгады, якая знаходзілася ў вёсцы Мікулішкі і якой камандавалі Рамуальд Райс і Пётр Матылевіч, 8 студзеня 1944 года былі атакаваныя літоўскай жандармерыяй. Атака была адбіта, ў ходзе бою загінулі 5 байцоў Арміі Краёвай, у тым ліку намеснік камандзіра брыгады Пётр Матылевіч. Паводле польскіх крыніц, страты праціўніка склалі 32 чалавека забітымі, у тым ліку камандзір жандармерыі Шнабель. У палон трапілі 12 паліцэйскіх.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Ашмянскага раёна
Катэгорыя:Канфлікты 1944 года
Катэгорыя:1944 год у Беларусі
Катэгорыя:Студзень 1944 года
Катэгорыя:Бітвы з удзелам Арміі Краёвай
Катэгорыя:Падзеі 8 студзеня
Tech Model Railroad Club

**Tech Model Railroad Club** (TMRC) — студэнцкая арганізацыя Масачусецкага тэхналагічнага інстытута (MIT). Гістарычна склалася так, што гэта была крыніца  і найстарэйшая такая хакерская група ў Паўночнай Амерыцы. Створана ў 1946 годзе, яе планіроўка ў маштабе HO спецыялізуецца на аўтаматызаванай працы мадэляў цягнікоў.

## Гл. таксама 
* 

## Зноскі 
## External links 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Масачусецкі тэхналагічны інстытут
Катэгорыя:Студэнцкія арганізацыі
Абмен насельніцтвам паміж Польшчай і БССР

У 1944–1947 гадах паміж Польшчай і Беларускай ССР быў праведзены абмен насельніцтвам. Мерапрыемствы прайшлі на аснове пагаднення, падпісанага 9 верасня 1944 года Савецкай Беларусю з новаўтвораным Польскім камітэтам нацыянальнага вызвалення. Дакумент прадугледжваў перасяленне з Польшчы ў Беларусь этнічных беларусаў, а з Беларусі ў Польшчу — этнічных палякаў і яўрэяў, якія мелі польскае грамадзянства да 17 верасня 1939 года. Абмен насельніцтвам быў матываваны зменай беларуска-польскай мяжы.

Аналагічныя пагадненні былі падпісаны Варшавай з Украінскай ССР і Літоўскай ССР.

У адрозненне ад Украіны, у Беларускай ССР камуністычныя чыноўнікі актыўна не падтрымлівалі дэпартацыю палякаў. Аднак польска-беларускія адносіны ўскладняліся праблемай з *тутэйшымі* – людзьмі, якія не вызначыліся, палякамі яны сябе лічаць ці беларусамі. 

У ходзе абменаў бакі імкнуліся захаваць як мага больш насельніцтва на сваёй тэрыторыі: Мінск — палякаў заходніх абласцей, Варшава — адпаведна беларусаў Беластоцкага ваяводства. Згодна з двума польскімі дэкрэтамі ад 5 верасня 1947 г. і 27 ліпеня 1949 г., пераселеныя ў Беларускую ССР страчвалі ўсю маёмасць без кампэнсацыі, што супярэчыла рэспубліканскім пагадненням.

Толькі з Гродна ў Польшчу былі накіраваны: 
* Польскія сем’і/члены сем’яў: зарэгістравана: 7384/18861; адмоўлена (па розных прычынах, напрыклад, спазніліся на прызначаны цягнік: 2142/5685; вырашылі застацца: 159/4441); пераехала: 6033/14256.
* Яўрэйскія сем’і/члены сям’і: зарэгістравана: 108/178; пераехала: 101/170.
Першапачаткова жыхары самых заходніх раёнаў Беларусі не вырашаліся запісвацца на перасяленне, бо спадзяваліся, што гэтыя тэрыторыі, застануцца ў складзе Польшчы, і такі пункт гледжання прапагандавала польскае падполле. 

## Гл. таксама 
* Беларусы ў Польшчы
* Палякі на Беларусі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Беларуска-польскія адносіны
Катэгорыя:1940-я ў Беларусі
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Палякі на Беларусі
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Тутэйшыя (выраз)

**Тутэйшыя** ():
# саманазва беларускага сялянства да канца XIX — пачатку XX стагоддзя, калі замацавалася найменне «беларусы»;
# саманазва жыхароў тэрыторый на сутыку арэалу беларускай, польскай і ўкраінскай моваў, а таксама каталіцызму і праваслаўя. 

Апошні варыянт з’явіўся на мяжы 1920—1930-х гадоў у II Рэчы Паспалітай. Тэрмін адносіўся да мясцовага насельніцтва на Палессі і Падляшшы, якія размаўлялі беларуска-ўкраінскімі гаворкамі і не выказвалі адназначнай прыналежнасці да згаданых народаў. Цяпер на Падляшшы гэты тэрмін ужываецца ў дачыненні да жыхароў праваслаўнага веравызнання ці да жыхароў беларускага паходжання каталіцкага веравызнання.

На Палессі назва зафіксавана ў выніках усеагульных перапісаў 1921 і 1931. 

На Падляшшы тутэшыя згадваюцца ў 60-х гадах XX ст., калі пачалося вывучэнне нацыянальнага складу краю. На пытанне, кім вы сябе лічыце — палякам ці беларусам, — апытаныя адказвалі: «Я тутэйшы». Пытанне фармулявалася нястрога, бо лічылася, што тут у асноўным пражываюць палякі і беларусы, а з адказаў вынікала існаванне трэцяй групы. Пасля гэты тэрмін (і раўназначны яму *праваслаўны*) сталі ўжываць датычна сябе насельнікі ўсходняга Падляшша праваслаўнага веравызнання, якія паходзілі ад русінаў. 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Народы Польшчы
Катэгорыя:Беларусы
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Заямнае II

**Зая́мнае II** (, ) — былая вёска ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Пятровіцкага сельсавета.

Скасавана 13 сакавіка 1975 года, злілася з вёскай Заямнае I.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Уладзімір Яўгенавіч Ануфрыеў

**Уладзімір Яўгенавіч Ануфрыеў** (нар. , г.п.Івянец, Мінская вобласць) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, кераміст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў г.п. Івянец Мінскай вобласці. Скончыў у 1975 годзе Рэспубліканскую школу-інтэрнат па музыцы і выяўленчым мастацтве, у 1981 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў М. Бяляева, Тараса Паражняка. Удзельнік мастацкіх выставак з 1986 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1995 года. Жыве ў г. Мінску.

## Творчасць 
Працуе ў галіне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, кераміст. Асноўныя творы: дэкаратыўная кампазіцыя «Папараць-кветка», пано «Палёт», «Падзенне», рэльеф «Фотамайстар».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі-керамісты Беларусі
Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі
Digital Equipment Corporation

**«Digital Equipment Corporation»** (DEC) — амерыканская камп’ютарная кампанія, была заснавана ў 1957 годзе  і .

Пачатковы капітал кампаніі складаў $ 100 тысяч, прычым 70% належала кампаніі «». Кампанія-заснавальнік настаяла на тым, каб у назве даччынай кампаніі адсутнічала слова «computer», хоць першапачаткова назва планавалася як «Digital Computer Corporation». Гэтая ж умова была выканана і ў назве прадукцыі: замест тэрміна «computer» ужываўся тэрмін «Programmable Data Processor», або скарочана PDP. Дадзеная ўмова была злучана з тым, што ў тыя часы існаваў стэрэатып аб тым, што камп’ютар — гэта нешта велізарнае і дарагое, якое патрабуе асобнай машыннай залы і самавітага абслуговага персанала. Такім шляхам кампанія пазбегла негатыўных наступстваў гэтага стэрэатыпу.

Офіс кампаніі размяшчаўся ў памяшканні былой воўнаперапрацоўчай фабрыкі ў горадзе  (Масачусетс). У 1970 годзе кампанія выкупіла будынак цалкам і дабудавала некалькі новых карпусоў.

У 1998 году «» купіла «Digital Equipment Corporation», якая знаходзілася ў цяжкім фінансавым становішчы.

Самымі вядомымі прадуктамі DEC з’яўляюцца серыя   (найболей папулярны — ), серыя , мікрапрацэсары «».
## Гл. таксама 
* 

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Digital Equipment Corporation 
* What is a PDP? 
* Google Earth placemark 
* Documenting DIGITAL

Катэгорыя:Колішнія кампаніі ЗША
Катэгорыя:Вытворцы камп’ютараў ЗША
Pyrenula nitida

**Pyrenula nitida** — від грыбоў сямейства .

## Апісанне 
Мае слаявіну ў выглядзе тонкіх, гладкіх, слаба бліскучых, жаўтлява-аліўкавых, аліўкава-карычневых або амаль чырванавата-карычневых плям на кары дрэў. Перытэцыі ў папярочніку маюць 0,6-1,0 мм. Спачатку яны цалкам пагружаныя ў слаявіну, толькі верхавінка выдаецца вонкі, пазней выступаюць да паловы. Яны шарападобныя або злёгку пляскатыя, з цёмнаафарбаванымі сценкамі, у верхняй частцы з маленькім вусцейкам, размешчаным на дне невялікага паглыблення.

## Распаўсюджанне 
Мае касмапалітычнае распаўсюджанне.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Аскаміцэты
Таццяна Андрэеўна Арцёмава

**Таццяна Андрэеўна Арцёмава** (нар. , пас. Іназемцава, Стаўрапольскі край, Расія) — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

## Біяграфія 
Нарадзілася  года ў пасёлку Іназемцава Стаўрапольскага краю (Расія). Скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1973 годзе. Удзельніца мастацкіх выставак з 1973 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1985 года. Жыве ў г. Барысаве.

## Творчасць 
Працуе ў галіне мастацкага шкла. Асноўныя творы: дэкаратыўная кампазіцыя «Яблыневы цвет», набор «Празрысты», ваза «Урачыстасць», дэкаратыўныя кубкі; афармленне святла ў фае Дома культуры г. Барысава.

## Узнагароды 
Узнагароджана бронзавым медалём ВДНГ СССР.

## Сям'я 
Верагодна, жонка мастака Пятра Арцёмава.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Мастакі па шкле Беларусі
PDP-1

**PDP-1** (Programmed Data Processor-1) — першы камп’ютар з серыі , выраблены «Digital Equipment Corporation» у 1960 годзе.

## Гл. таксама 
* 

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Информация о DEC PDP-1
* Рекламный проспект
* Раздел сайта Computer History Museum, посвящённый PDP-1
* Эмулятор PDP-1 на Java, исполняющий код Spacewar!
* Документация на PDP-1 на сайце bitsavers.org
* Документация на PDP-4 на сайце bitsavers.org

Катэгорыя:Гісторыя камп’ютарнай тэхнікі
Катэгорыя:Камп’ютары
Гродзенская мужчынская прыватная гімназія М. С. Хныкіна

**Гродзенская мужчынская прыватная гімназія М. С. Хныкіна** — колішняя навучальная ўстанова ў Гродне. Адкрыта ў 1906 годзе як 6-класная, у 1907 годзе створаны 7-ы клас. Утрымлівалася за кошт платы за навучанне. У 1907 годзе было 250 навучэнцаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гімназіі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Гродна
Катэгорыя:Гімназіі Беларусі
Катэгорыя:1906 год у Гродне
Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе
Гродзенская жаночая прыватная гімназія К. М. Баркоўскай

**Гродзенская жаночая прыватная гімназія К. М. Баркоўскай** — колішняя навучальная ўстанова ў Гродне. Адчынена ў 1906 як 7-класная з падрыхтоўчым класам і дзіцячым садком; усяго 311 выхаванак.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гімназіі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Гродна
Катэгорыя:Гімназіі Беларусі
Катэгорыя:1906 год у Гродне
Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе
Гродзенская прыватная жаночая яўрэйская гімназія

**Гродзенская прыватная жаночая яўрэйская гімназія** Т. В. Астрагорскай і Л. С. Вальдман. Рэарганізавана ў 1906 годзе ў прыватную 4-класную прагімназію з заснаванага ў 1852 годзе прыватнага вучылішча. 3 25 студзеня 1907 года 7-класная гімназія. У 1914 годзе гімназію скончыла 30 чал., у 1915 годзе навучалася 330 чал.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гімназіі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Гродна
Катэгорыя:Гімназіі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе