open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Артур Леанард Шаўлаў

**Артур Леанард Шаўлаў** (;  — ) — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1981) «За ўклад у развіццё лазернай спектраскапіі» сумесна з Нікаласам Бломбергенам. Артур Шаўлаў і Чарлз Таўнс першымі запатэнтавалі лазер.

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Штрых-код

thumb|250px|Штрых-код UPC-A.
**Штрых-код** () — спосаб візуальнага выяўлення звестак, сэнс якога ў інтэрпрэтацыі адмысловым сканерам паслядоўнасці рысак і прагалаў рознай таўшчыні. Такія штрых-коды звычайна называюць лінейнымі (ці 1D) з-за спосабу іх інтэрпрэтацыі. Таксама існуюць двухмерныя, ці матрычныя штрых-коды, якія складаюцца з рознакаляровых (звычайна чорна-белых) квадратаў, кропак, многавугольнікаў.

Упершыню штрых-коды былі выкарыстаныя для акрэслення вагонаў, але не знайшлі значнага попыту, пакуль не былі выкарыстаныя для аўтаматызацыі ўліку тавараў у супермаркетах. З той пары штрых-коды ўжываюцца ў вялікай колькасці галін гаспадарчай дзейнасці. Адзначаная ўніверсальнасць і таннасць імплемэнтацыі і выкарыстання штрых-кодаў: кошт аднаго штрых-коду складае 0,5¢ (долараў ЗША) супраць 7-30¢ для RFID-меткі.

## Гл. таксама 
* QR-код

## Спасылкі 
Катэгорыя:Стандарты

Катэгорыя:Выхадныя звесткі
Эрнст Аўгуст Руска

**Эрнст Аўгуст Фрыдрых Ру́ска** (; ,  — , ) — стваральнік электроннага мікраскопа, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1986) (палова прэміі «за працу над электронным мікраскопам», другую палову прэміі атрымалі Герд Бініг і Генрых Рорэр «за вынаходства сканавальнага тунэльнага мікраскопа»).

## Біяграфія 
Вучыўся ў Мюнхенскім тэхнічным універсітэце з 1925 па 1927 год, затым паступіў у Тэхнічны ўніверсітэт Берліна, дзе даказаў, што мікраскопы з выкарыстаннем электронаў з даўжынёй хвалі ў 1000 разоў карацейшай, чым у святла, могуць даць больш дэталёвую карціну аб’екта, чым мікраскоп з выкарыстаннем святла, у якіх павелічэнне абмежавана памерам даўжыні хвалі. У 1931 годзе ён даказаў, што магнітная шпулька можа выступаць у якасці электроннай лінзы, і выкарыстаў некалькі шпулек пры будаўніцтве першага электроннага мікраскопа ў 1933 годзе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Памерлі ў Берліне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гайдэльбергу
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Ота Ліліенталь

**Карл-Вільгельм Ота Ліліенталь** (, Анклам - , Берлін) — нямецкі інжынер, адзін з піянераў авіяцыі.
 
## Біяграфія 
thumb|left|Мадэлі планёраў Ота Ліліенталя, Зальцбург, Аўстрыя
Ота Ліліенталь нарадзіўся 23 мая 1848 года ў памеранскім мястэчку Анклам. Нямецкі інжынер і першы лётчык-даследчык распрацаваў, пабудаваў і выпрабаваў 11 лятальных апаратаў. Навуковае абгрунтаванне прычын лунання птушак, зробленае Ліліенталем, шмат у чым вызначыла развіццё авіяцыі. Здзейсніў больш за 2 тыс. палётаў на планёрах ўласнай канструкцыі. У адрозненне ад многіх піянераў авіяцыі не спрабаваў адразу ўзляцець, а доўга бегаў па ўзгорках спрабуючы вызначыць цэнтр пад'ёмнай сілы. Першы «палёт» здзейсніў проста падціснуўшы калені. Упершыню распрацаваў біплан, калі вырашыў павялічыць плошчу крыла, якое мела абмежаваны запас трываласці, зрабіў надбудову з яшчэ аднаго крыла.
 
У 1866 годзе Ота стаў практыкантам на машынабудаўнічым заводзе Шварцкопфа і неўзабаве атрымаў запрашэнне паступіць у невялікае канструктарскае бюро пры ім жа. Улетку 1870 г. Ота з адзнакай завяршыў навучанне ў Каралеўскай рамеснай акадэміі, быў прызваны ў войска падчас нядоўгай франка-прускай вайны.
 
Увосень 1881 г. Ліліенталь задумаў паправіць фінансавыя справы больш надзейным спосабам і адкрыў у Берліне майстэрню па вырабе катлоў. Недахопу ў замовах не было, майстэрня ператварылася ў завод, а Ота прыбудаваў да яе ўчастак, прызначаны для працы над лятальнымі апаратамі.
 
10 жніўня 1896 года Ота Ліліенталь загінуў у Берліне падчас палёту.

## Літаратура 
* Biografie: Manuela Runge, Bernd Lukasch: Erfinderleben – die Brüder Otto und Gustav Lilienthal; Berlin-Verlag, 2005; ISBN 3-8270-0536-1
* Biografie: Werner Schwipps: Lilienthal – Die Biographie des ersten Fliegers; Aviatic-Verlag Gräfelfing, 1986; ISBN 3-925505-02-4

## Спасылкі 
* Біяграфія, самалёты, архівы (Музей Ліліенталя)
* Lilienthal’s appendix From Chanute’s book *Progress in Flying Machines* 1893. Well worth reading, from the man himself.
* Movies and simulations 
* Ота Ліліенталь 

Катэгорыя:Інжынеры Германіі
Катэгорыя:Лётчыкі Германіі
Катэгорыя:Вынаходнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Авіяканструктары паводле алфавіта
Катэгорыя:Піянеры авіяцыі
Катэгорыя:Планерысты
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Машынабудаўнікі
Генрых Рорэр

**Генрых Рорэр** (; нар. , Букс, Швейцарыя) — швейцарскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1986) (палова прэміі, сумесна з Гердам Бінігам «за вынаходства сканавальнага тунэльнага мікраскопа»; другую палову прэміі атрымаў Эрнст Руска «за працу над электронным мікраскопам».)

## Біяграфія 
Пасля заканчэння школы восенню 1951 года Рорэр паступіў у Вышэйшую тэхнічную школу ў Цюрыху на фізічнае аддзяленне. Сярод яго выкладчыкаў былі Вольфганг Паўлі і Паўль Шэрэр. У 1955 г. Рорэр пачынае працаваць над дысертацыяй, на кафедры Ёргена Ольсена, па тэме змены даўжыні звышправаднікоў пры пераходзе ў звышправодны стан, індукаваныя магнітным полем. У 1963 г. Рорэр перайшоў у даследчыя лабараторыі IBM у Рушліконе, дзе ён працаваў над эфектам Кандо і пасля сустрэчы з Гердам Бінігам распрацаваў сумесна з ім сканавальны тунэльны мікраскоп.

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Фізікі Швейцарыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Камера Вільсана

thumb|Камера Вільсана (кароткія тоўстыя сляды — α-часціцы; тонкія сляды — β-часціцы)
**Камера Вільсана** (таксама **Туманная камера**) — адна з першых у гісторыі прылад для рэгістрацыі слядоў (трэкаў) зараджаных часціц.
 
Вынайдзены шатландскім фізікам Чарлзам Вільсанам паміж 1910 і 1912 гг. Прынцып дзеяння камеры выкарыстоўвае з'яву кандэнсацыі перанасычанай пары: пры з'яўленні ў асяроддзі перанасычанай пары якіх-небудзь цэнтраў кандэнсацыі (у прыватнасці, іонаў, якія суправаджаюць след хуткай зараджанай часціцы) на іх утвараюцца дробныя кроплі вадкасці. Гэтыя кроплі дасягаюць значных памераў і могуць быць сфатаграфаваныя. Крыніца доследных часціц можа размяшчацца альбо ўсярэдзіне камеры, альбо па-за ёй (у гэтым выпадку часціцы залятаюць праз празрыстае для іх акно).

## Гл. таксама 
* Пузырковая камера
* Эфект Ажэ
Катэгорыя:Гісторыя фізікі
Катэгорыя:Дэтэктары іанізуючага выпраменьвання
Іаханес Георг Беднарц

**Іаханес Георг Беднарц** (; , Ноенкірхен, ФРГ) — нямецкі фізік. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (сумесна з Аляксандрам Мюлерам) (1987) за адкрыццё высокатэмпературнай звышправоднасці.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння школы і падрыхтоўчага курсу для паступлення ва ўніверсітэт у гімназіі «Марцінум» у горадзе Эмсдэтэн, Беднарц паступае ў 1968 г. у Вестфальскі ўніверсітэт Вільгельма ў горадзе Мюнстэр. Па прычыне, што ён адчуваў сябе няёмка сярод вялікай колькасці студэнтаў, а таксама з-за таго, што ён не вытрымаў уступнай кантрольнай работы для допуску да хімічных лабараторных работ, ён памяняў спецыяльнасць на мінералогію. Сваю дыпломную працу ён напісаў пад кіраўніцтвам прафесара Вольфганга Гофмана ў галіне крышталяграфіі па тэме сінтэтычных пераўскітаў.
 
Улетку 1972 Беднарц упершыню працаваў у даследчай лабараторыі IBM у Цюрыху (Швейцарыя) у якасці студэнта-практыканта. Праз год ён яшчэ раз прайшоў там практыку, і ў 1974 годзе, на працягу шасці месяцаў пад кіраўніцтвам Ганса Ёрга Шэеля, праводзіў у той жа лабараторыі эксперыменты для сваёй дыпломнай працы па апісанні і росту крышталёў пераўскітаў (SrTiO3). У 1977 годзе, пасля таго як ён правёў яшчэ адзін год у Мюнстэры, Беднарц пачаў працу над дысертацыяй у «лабараторыі фізікі цвёрдага цела» ў Вышэйшай Тэхнічнай школе Цюрыха пад кіраўніцтвам прафесара Хайна Грэніхера і Аляксандра Мюлера.
 
Пасля пачатку ў 1982 годзе работы ў IBM, ён прыступіў да 1983 г., сумесна з Мюлерам, да працы па высокатэмпературнай звышправоднасці ў кераміцы на аснове аксідаў медзі. Яны сістэматычна правяралі новыя матэрыялы ў надзеі на тое, што гэтыя матэрыялы маглі быць звышправаднікамі. У 1986 годзе ім удалося выявіць звышправоднасць у барый-лантан-медным аксідзе пры тэмпературы 35 К (-238 °C) — на 12 К больш, чым тэмпература звышправоднасці, дасягнутая раней. За гэту працу ім была прысуджана Нобелеўская прэмія па фізіцы за 1987 год.

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Германіі
Карла Рубія

**Карла Рубія** (; нар. , Гарыцыя, Італія) — італьянскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1984), сумесна з Сімонам ван дэр Мерам, «за вырашальны ўклад у вялікі праект, ажыццяўленне якога прывяло да адкрыцця квантавага поля W і Z — пераносчыкаў слабога ўзаемадзеяння».

## Біяграфія 
Рубія нарадзіўся ў невялікім італьянскім мястэчку Гарыцыя. Пасля заканчэння школы ён паступіў на фізічны факультэт Пізанскага ўніверсітэта, дзе абараніў пазней дыплом па тэме эксперыментаў з касмічнымі прамянямі. У 1958 годзе ён становіцца даследчыкам ў Калумбійскім універсітэце (ЗША) з мэтай набрацца вопыту і пазнаёміцца з паскаральнікамі элементарных часціц.
 
Прыкладна ў 1960 годзе ён вярнуўся ў Еўропу, яго прывабіла праца ў ЦЕРН, дзе ён працаваў над эксперыментамі па структуры слабых узаемадзеянняў. У 1970 годзе ён становіцца прафесарам фізікі ў Гарвардскім універсітэце, але працягвае працаваць у ЦЕРН. У 1976 годзе ён прапанаваў перарабіць паскаральнік SPS (супер-пратонны сінхратрон) для сутыкненняў пратонаў і антыпратонаў у адным і тым жа коле. Пасля гэтага была пабудавана першая ў свеце антыпратонная фабрыка. Калайдэр пачаў працу ў 1981 годзе, пасля чаго ў студзені 1983 года з’явілася паведамленне аб тым, што былі зарэгістраваныя W-базоны. Праз некалькі месяцаў былі зарэгістраваныя таксама больш няўлоўныя Z-базоны.
 
У наступным, 1984 годзе, Карла Рубія і Сімон ван дэр Мер атрымалі Нобелеўскую прэмію па фізіцы. Паміж адкрыццём і ўзнагароджаннем прайшоў інтэрвал часу, які з’яўляецца адным з самых кароткіх у гісторыі Нобелеўскай прэміі.
 
Рубія працягваў працаваць на эксперыменце UA1 і ў якасці гарвардскага прафесара да 1989 г, калі ён перайшоў на пасаду генеральнага дырэктара ЦЕРНа, на якой заставаўся да 1993 года.

Рубія належыць наватарская канцэпцыя прылады ядзернага рэактара пад назвай памнажальнік энергіі. Гэтая прынцыпова бяспечная канцэпцыя спалучае паскаральнік і падкрытычны ядзерны рэактар, у якім у якасці паліва выкарыстоўваецца распаўсюджаны элемент торый, і ў якім прынцыпова не можа адбыцца некантралюемая ланцуговая рэакцыя. Акрамя таго, ядзерныя адкіды, якія ўзнікаюць пры працы такога рэактара застаюцца небяспечнымі на працягу значна меншага прамежку часу, чым у выпадку звычайных рэактараў. Таксама ў гэтым рэактары магчымая утылізацыя ядзерных адходаў ад звычайных атамных рэактараў і ператварэнне іх у менш небяспечныя рэчывы.
 
Да 15 ліпеня 2005 года Рубія быў прэзідэнтам ENEA — італьянскага інстытута па новых тэхналогіях, энергіі і навакольнага асяроддзя.
 
Станам на 2007 год Рубія з’яўляецца прафесарам універсітэта Павіі і працуе ў праекце па будаўніцтве установак сонечнай тэрмальнай энергіі ў Іспаніі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Артыкул пра Карла Рубія ў Брытаніцы 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Фізікі Італіі
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Члены Папскай акадэміі навук
Герд Карл Бініг

**Герд Карл Бініг** (; ) — нямецкі фізік, у 1986 годзе сумесна з Генрыхам Рорэрам атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіцы за вынаходства сканавальнага тунэльнага мікраскопа. Распрацоўкі Бініга пашырылі магчымасці нанатэхналогій, дазволіўшы не толькі візуалізаваць асобныя атамы, але і маніпуляваць імі.

## Біяграфія 
Бініг скончыў курсы падрыхтоўкі да ўніверсітэту ў гімназіі імя Рудольфа Коха ў 1966 г. у Афенбаху-на-Майне.
 
Вучыўся ва Універсітэце імя Гётэ ў Франкфурце, там жа ў 1978 годзе скончыў аспірантуру па тэме «тунэльная спектраскапія звышправодных (SN) x». У тым жа годзе прыняў прапанову IBM аб працы ў Даследчым цэнтры кампаніі ў Цюрыху. Там Бініг сустрэў Рорэра. Працуючы разам, навукоўцы ўняслі ключавыя ўдасканаленні ў канструкцыю сканавальнага тунэльнага мікраскопа, у тым ліку стварылі зонд з адзіным атамам на лязо. З дапамогай створанага ў 1981 годзе інструмента Бініг і Рорэр прадэманстравалі структуру паверхні крышталёў, ланцугоў ДНК і ўпершыню назіралі карціну аддзялення віруса ад клеткі-гаспадара.
 
У 1983 г. ён атрымаў за гэта прэмію Ота Клунга як лепшы малады навуковец Германіі.
 
У 1986 годзе Бініг, сумесна з Рорэрам атрымалі Нобелеўскую прэмію па фізіцы за вынаходства сканавальнага тунэльнага мікраскопа.
 
Знаходзячыся ў творчым адпачынку ў Стэнфардзе (ЗША) сумесна з калегам па даследчым цэнтры IBM у Цюрыху Крыстафам Герберам і прафесарам Стэнфардскага ўніверсітэта Келвінам Квейтам стварылі атамна-сілавы мікраскоп, які адкрыў новыя перспектывы ў мікраскапіі. У адрозненне ад сканавальнага тунэльнага мікраскопа, які дазваляе даследаваць толькі паверхню металаў і паўправаднікоў, атамна-сілавы мікраскоп дазваляе даследаваць дыэлектрычныя матэрыялы.
 
У 1994 годзе ён заснаваў фірму *Delphi Creative Technologies GmbH*, якая спецыялізавалася на аналізе малюнкаў рознага маштабу — ад мікрафатаграфіі да спадарожнікавых карт. Пазней фірма была пераназвана спачатку ў *Definiens GmbH*, а ў 2006 годзе ў **Definiens AG** і зарэгістравана ў Мюнхене. Ад Definiens AG аддзялілася фірма Definiens Imaging GmbH, якая паспяхова дзейнічае ў галіне праграмнай, аб'ектна-арыентаванай класіфікацыі малюнкаў. У цяперашні час Бініг узначальвае даследчую дзейнасць у кампаніі.

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Франкфурце-на-Майне
Рычард Эдвард Тэйлар

**Рычард Эдвард Тэйлар** (; нар. , Медысін-Хат, Альберта, Канада) — канада-амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1990) «за піянерскія даследаванні глыбоканяпругкага рассейвання электронаў на пратонах і звязаных нейтронах, істотна важныя для распрацоўкі кваркавай мадэлі ў фізіцы часціц», сумесна з Джэрамам Фрыдманам і Генры Кендалам.

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Фізікі Канады
Будынак венгерскага парламента

**Будынак венгерскага парламента** ( — *Орсагаз*) — рэзідэнцыя парламента Венгрыі на беразе Дуная ў Будапешце. У яго архітэктуры мудрагеліста спляліся элементы неаготыкі на ўзор Вэстмінстэрскага палаца і ўплыў парыжскага боз-ара (тут правобразам мог служыць Атэль-дэ-Віль).

Будаўніцтва будынка парламента было задумана пасля аб'яднання Буды і Пешта ў 1873 годзе. Конкурс выйграў вядомы энтузіяст неаготыкі Імрэ Штэйндль. Участак быў абраны на ўсходнім беразе Дуная паміж двума першымі пастаяннымі мастамі ў Будапешце — ланцужным мостам Сечэні і мостам Маргіт. Будаўніцтва вялося з 1885 па 1904 гады. Па праектах, прадстаўленым на конкурс супернікамі Штэйндля, побач з парламентам на плошчы Лаяша Кошута былі збудаваны Этнаграфічны музей і Міністэрства сельскай гаспадаркі.

Будынак парламента — самы вялікі ў Венгрыі; у ім 691 памяшканне, 29 лесвіц і 10 дворыкаў. Будынак планаваўся ўзвесці да святкавання 1000-годдзя здабыцця венграмі радзімы ў 1896 годзе, аднак да гэтага часу атрымалася пабудаваць толькі цэнтральную купальную залу. Вышыня цэнтральнага купала складае 27 м, дыяметр купала - 20 м. У флігелях, размешчаных па абодва бакі ад купала, знаходзяцца залы паседжанняў парламента (раней парламент Венгрыі быў двухпалатным). У наш час другая зала паседжанняў выкарыстоўваецца для правядзення канферэнцый. Фасад упрыгожваюць статуі кіраўнікоў Венгрыі і Трансільваніі. Інтэр'еры пышна дэкараваны на сярэднявечны манер з выкарыстаннем мазаічных пано, вітражоў і пазалоты. У гады сацыялістычнага рэжыму шпіль будынка быў увянчаны чырвонай зоркай, падобна вежам Маскоўскага Крамля. У купальнай зале парламента, упрыгожаным 16 статуямі каралёў і кіраўнікоў Венгрыі, з 1 студзеня 2000 года (1100-годдзе дзяржаўнасці Венгрыі) захоўваецца карона святога Стэфана разам са скіпетрам, дзяржавай і мячом. Першыя дваццаць хвілін кожнай гадзіны ля каранацыйных рэгалій стаіць ганаровая варта ў гістарычнай уніформе. Каранацыйная мантыя Святога Іштвана з прычыны сваёй старасці пакінута на захоўванне ў Венгерскім нацыянальным музеі і экспануецца там разам з куфрамі, у якіх захоўваліся каранацыйныя рэгаліі Венгрыі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Parliament Building Budapest 

Катэгорыя:Будынкі парламентаў
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Будапешта
Катэгорыя:Збудаванні Венгрыі ў неагатычным стылі
Катэгорыя:Славутасці Будапешта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1904 годзе
Катэгорыя:1904 год у Будапешце
Музей Обальскага камсамольскага падполля

**Музей Обальскага камсамольскага падполля** — музей ў гарадскім пасёлку Обаль Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адкрыты 29 кастрычніка 1965 года як філіял Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, з 1 красавіка 2000 года — філіял Шумілінскага гісторыка-краязнаўчага музея.

У музеі сабрана больш за 1000 экспанатаў як ваеннага, так і даваеннага часу. Сярод экспанатаў — дакументы, фотаздымкі, асабістыя рэчы вядомых герояў-камсамольцаў, творы мастацтва і г.д.
 
Галоўную экспазіцыю музея ўтвараюць матэрыялы пра дзейнасць у гады Вялікай Айчыннай вайны Обальскай падпольнай камсамольскай арганізацыі «Юныя мсціўцы». У іншых экспазіцыях адлюстраваны ўдзел камсамола Беларусі ў грамадзянскай вайне і сацыялістычным будаўніцтве, подзвігі камсамольцаў і моладзі Беларусі на франтах Вялікай Айчыннай вайны, на акупаванай тэрыторыі, удзел камсамола ў пасляваенным аднаўленні народнай гаспадаркі.

## Гл. таксама 
* Ефрасіння Савельеўна Зянькова
* Спіс музеяў Віцебскай вобласці
* Зінаіда Мартынаўна Партнова

## Літаратура 
* Музей комсомольской славы // Память: историко-документальная хроника Шумилинского района / редкол.: И. П. Шамякин [и др.]. — Мн., 1985. — С. 516—517.
* Обальскі музей камсамольскай славы // Энцыклапедыя літ. і мастацтва Беларусі. — Мн., 1987. — Т. 4. — С. 11.

## Спасылкі 
* Обаль, музей — фоткі ад 13.01.2015 г. ды інфармацыя да іх

Катэгорыя:Музеі Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Культура Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Обаль (Шумілінскі раён)
Катэгорыя:Гістарычныя музеі Беларусі
Маршал Італіі

**Маршал Італіі** () — вышэйшае воінскае званне Італіі (1924—1938) і другое воінскае званне, пасля Першага маршала Імперыі (1938—1946).

## Гісторыя 
Званне ўсталявана Беніта Мусаліні ў 1924 годзе для заахвочвання генералаў Луіджы Кадорна і Арманда Дыяса, якія камандавалі Каралеўскімі Узброенымі сіламі ў Першую сусветную вайну.

У далейшым, з 1926 года, званне было прысвоена іншым камандуючым за заслугі падчас войнаў.

Адначасова, былі ўсталяваны званні Вялікага адмірала () і Маршала авіяцыі ()

У 1938 годзе было ўсталявана больш высокае воінскае званне Першага маршала Імперыі.

Званне маршала Італіі скасавана ў 1946 годзе.

## Спіс Маршалаў Італіі 
*У дужках дадзена дата прысваення звання.*

### Першая сусветная вайна 
# Луіджы Кадорна (4 лістапада 1924 года)
# Арманда Дыяз (4 лістапада 1924 года)
# Энрыка Кавілья (25 чэрвеня 1926 года)
# Эмануіл Філіберт д’Аоста (25 чэрвеня 1926 года)
# П’етра Бадолья (25 чэрвеня 1926 года)
# Гаэтана Джардзіна (25 чэрвеня 1926 года)
# Джуліельма Пекоры-Джыральдзі (25 чэрвеня 1926 года)

### Вайна ў Эфіопіі 
# Эміліа дэ Бона (16 лістапада 1935 года)
# Радольфа Грацыяні (9 мая 1936 года)

### Другая сусветная вайна 
# Уга Кавальера (1 ліпеня 1942 года)
# Эторэ Бастыка (12 жніўня 1942 года)
# Умберта II Савойскі (29 кастрычніка 1942 года)
# Джавані Месэ (12 мая 1943 года)

## Гл. таксама
* Першы маршал Імперыі

## Спасылкі 
* Спіс Маршалаў Італіі  
* Знакі адрознення Маршала Італіі на сайце Арміі Італіі  

Катэгорыя:Воінскія званні Італіі
Катэгорыя:Спісы:Італія

Катэгорыя:Спісы ваенных дзеячаў
Кафедральны сабор Вісбю

**Кафедральны сабор Святой Марыі ў Вісбю** () — галоўная царква дыяцэзіі Вісбю Царквы Швецыі, адзіны захаваны і дзеючы сярэднявечны сабор у Вісбю, на шведскім востраве Готланд, які з'яўляецца трэцім найстарэйшым збудаваннем у Вісбю.

## Гісторыя 
Кафедральны сабор Святой Марыі ў Вісбю будаваўся ў Сярэднявеччы. Будаўніцтва парафіяльнага храма для шматлікай абшчыны немцаў-каталікоў, на грошы нямецкіх маракоў і купцоў, пачалося ў XII стагоддзі і было завершана ў 1225 годзе. 27 ліпеня таго ж года царква была асвячона ў імя Святой Марыі біскупам Бернгтам Магнусанам з Лінчэпінга. Царква ўяўляла сабой раманскую базіліку з апсідай, трансептам і заходняй вежай. 

Праз гады царква была павялічана ў некалькі разоў, пабудаваны хоры і дзве ўсходнія вежы, пасля гэтага царква падчас рамонтных прац яшчэ неаднаразова перабудоўвалася. Пасля Рэфармацыі, у 1572 годзе царква Святой Марыі атрымала статус кафедральнага сабора. З 2003 года Кафедральны сабор Вісбю з'яўляецца таксама кафедральным саборам Царквы Швецыі за мяжой.

У адной з вежаў TeliaSonera мае ўбудаваную базу станцыі для мабільнай тэлефаніі.

## Арганы 
Галоўны арган кафедральнага сабора створаны шведскай арганабудаўнічай майстэрняй *Åckerman & Lund* і ўсталяваны ў саборы ў 1892 годзе. Харавы арган, які таксама вядомы як *Марыінскі арган*, навейшы і ўсталяваны ў 1984 годзе. 

Выява:Visby_Sankta_Maria_Church_organ_01.jpg|Галоўны орган
Выява:Visby Sankta Maria choir organ01.jpg|Харавы орган

Акрамя таго, ва ўласнасці сабора маюцца яшчэ невялікія арганы-пазітывы і некаторыя іншыя гістарычныя музычныя інструменты.

Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта
Вісбю
Катэгорыя:Збудаванні Швецыі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Вісбю
Катэгорыя:1225 год у Еўропе
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Швецыі
Кацюша (мемарыяльны комплекс)

**Аршанскі мемарыяльны комплекс «Кацюша»** — мемарыяльны комплекс размешчаны на вуліцы Магілёўскай, каля моста праз Дняпро, па левым беразе ракі.
 
## Перадгісторыя 
У пачатку Вялікай Айчыннай вайны (28 чэрвеня 1941 г.) па распараджэнні Вярхоўнага камандавання была сфарміравана батарэя рэактыўных установак («Кацюша») на чале з капітанам Іванам Андрэевічам Флёравым. Захапіўшы Оршу, гітлераўцы наступалі на Смаленск. У Оршу адзін за адным прыбывалі варожыя эшалоны з баявой тэхнікай і жывой сілай. Камандзір эксперыментальнай батарэі рэактыўнай артылерыі ВМ-13 капітан І. А. Флёраў атрымаў загад адкрыць агонь па Аршанскім чыгуначным вузле і пераправах праз Дняпро і р. Аршыца. 14 ліпеня ў 15 гадзін 15 мінут раздаўся першы ў гісторыі войнаў залп рэактыўных мінамётаў на чыгуначнай станцыі Орша.

## Мемарыяльны комплекс 
Мемарыяльны комплекс створаны ў 1960 г. (арх. Ю. Градаў, В. Занковіч, Л. Левін; метал, бетон, каменная крошка).
 
Кампазіцыя мемарыяла грунтуецца па кантрасце аб'ёмаў, асіметрычнасці і рознамаштабнасці мас. Справа пры ўваходзе на тэрыторыю мемарыяла размешчаны невялікі чорны куб з інфармацыйным надпісам. На ўзвышшы злева ў лінію пастаўлены ў выразным рытме васьмімятровыя, імкліва нацэленыя ў вышыню жалезабетонныя элементы – рэйкі (размешчаны на 6 тумбах з пяціканцовымі залатымі зоркамі на чорным фоне), якія сімвалізуюць пускавыя ўстаноўкі. У цэнтры самай высокай пляцоўкі комплексу, пакрытай шырокай белай стужкай бетоннага стылабата, па пастаменце – макет рэактыўнага мінамёта «Кацюша». Суровыя тоны чорных пастаментаў пад зеленаватымі рэйкамі-блокамі, чырвоныя тарцы цаглін, якімі выкладзена пляцоўка перад белым стылабатам з зялёна-чырвоным макетам рэактыўнай устаноўкі на ім, асацыіруюцца з драматызмам  адгрымеўшых баёў.

## Гл.таксама 
* Спіс музеяў Віцебскай вобласці

## Літаратура 
* Мемарыяльны комплекс “Кацюша” // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С.В. Марцэлеў [і інш.]. – Мн., 1985. – С. 94.

Катэгорыя:Музеі Оршы
Катэгорыя:Помнікі Оршы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1960 годзе
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Помнікі СССР
Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Валянціна Занковіча
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Юрыя Градава
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Леаніда Левіна
Катэгорыя:1960 год у Беларусі
Цімафей Сцяпанавіч Барадзін

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Цімафей Сцяпанавіч Барадзін
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |партрэт        =
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1941—1942
 |званне         = 
 |род войскаў      = партызаны
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды        = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
 |Commons        = 
 |сувязі          = Емяльян Ігнатавіч Барыкін
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}

**Цімафей Сцяпанавіч Барадзін** (, г. Гомель — ) — партызан Вялікай Айчыннай вайны, кіраўнік аператыўнага цэнтра па каардынацыі дзейнасці падпольных груп у Гомелі, Герой Савецкага Саюза (1965).

## Біяграфія 
Цімафей Барадзін нарадзіўся 1 (па новым стылі — 14) жніўня 1917 года ў Гомелі ў рабочай сям'і. Скончыў 10 класаў сярэдняй школы, у 1941 годзе — Маскоўскі паліграфічны інстытут.

Адной з першых аперацый, зробленай групай Барадзіна, была спроба падрыву элеватара, які павінны былі ажыццявіць Барадзін і яго сястра. Аднак на выхадзе з дому Барадзін быў арыштаваны. Яго сястры, у якой была выбухоўка, удалося своечасова схавацца. Ад Барадзіна запатрабавалі ў трохдзённы тэрмін прадставіць акупацыйным уладам падпісанае 18 мясцовымі жыхарамі даручальніцтва за яго як за лаяльнага да новай улады і не звязанага з падпольнымі арганізацыямі. Калі Барадзін падаў даручальніцтва з подпісамі, яму прапанавалі ўладкавацца на працу інжынерам у друкарні. У верасні 1941 года Барадзін здолеў пабываць у партызанскім атрадзе. На нарадзе з сакратаром Гомельскага гаркама Емяльянам Барыкіным было прынята рашэнне выкарыстаць друкарню, дзе працаваў Барадзін, для патрэб падпольнай працы. У начны час Барадзін сумесна з надзейнымі людзьмі пачаў друкаваць улёткі. Таксама Барадзін у друкарні вырабіў 3 пячаці розных акупацыйных ведамстваў, што дазволіла наладзіць выраб фальшывых дакументаў для падпольшчыкаў і збеглых ваеннапалонных. Група Барадзіна ўстанавіла сувязі з падпольнымі групамі на Гомельскім паравозарамонтным заводзе, электрастанцыі, дрэваабдзелачным камбінаце і шэрагу іншых прадпрыемстваў і дома, дзе ён жыў, устаноўлены мемарыяльныя дошкі. У гонар Барадзіна названа вуліца ў Гомелі.

Стэла ў гонар Ц. С. Барадзіна ўстаноўлена на Алеі Герояў у Гомелі (вул. Савецкая).
Файл:Гомель. Памятник ополченцам - защитникам города 13.jpg|Надмагілле, 2012 г.
Файл:Commemorative plaque to Timofey Stepanovich Borodin.jpg|Мемарыяльная шыльда на былым будынку «Палесдруку», 2018 г.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382
* Герои подполья. Выпуск 2. М., 1972.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. — Минск, 1984.

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Расстраляныя
Луіс Далмау

[thumb|Мадонна на троне. Фрагмент. 1445. [Нацыянальны музей мастацтва Каталоніі. Барселона]]
**Луіс Далмау** (, каля 1400, Валенсія — 1460, Барселона) — іспанскі (каталонскі) мастак эпохі позняй готыкі.

## Біяграфія 
Быў прыдворным жывапісцам Альфонса V. З яго даручэннем у 1431—1436 наведаў Фландрыю, дзе пазнаёміўся з фламандскім жывапісам, у прыватнасці — з працамі Яна Ван Эйка. Гэта адкрыццё аказала вырашальнае ўздзеянне на каталонскае мастацтва, унясучы ў яго фламандскі ўплыў і тэхніку жывапісу алеем.

## Спадчына 
Захавалася толькі некалькі прац, чыя прыналежнасць Далмау пацвярджаецца дакументамі. Найбольш вядомая з іх — *Алтарная выява Маці Божай*, напісаны для капліцы гарадскога савета Барселоны (так званая *Маці Божая Саветнікаў*, 1443—1445).

## Літаратура
* Ruiz Quesada, Francesc. «Lluís Dalmau y la influencia del realismo flamenco en Cataluña» (en castellà). . Institución «Fernando el Católico» (C.S.I.C.) [Saragossa], La pintura gótica durante el siglo XV en tierras de Aragón y en otros territorios peninsulares (2007) [Consulta: 15 juliol 2011].

## Спасылкі 
* Працы ў музеях, спасылкі

Катэгорыя:Мастакі Іспаніі
Катэгорыя:Мастакі Каталоніі
Катэгорыя:Мастакі готыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1400 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1460 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Барселоне
Жэронімуш

**Кляштар еранімітаў** у Лісабоне, * Жэронімуш * () — самы грандыёзны помнік познегатычнага мануэлінскага стылю партугальскай архітэктуры. Знаходзіцца пад аховай ЮНЕСКА як помнік Сусветнай спадчыны чалавецтва. Кляштарныя будынкі раскінуліся ў лісабонскім прадмесці Санта-Марыя-дэ-Белен (Віфлеем) непадалёк ад аднайменных вежы і палаца.

Заснаваны Генрыхам Мараплаўцам у 1450 г., кляштар непарыўна звязаны з гісторыяй Вялікіх геаграфічных адкрыццяў. Менавіта тут Васка да Гама і яго спадарожнікі правялі ў малітве ноч перад адплыццём у бок Індыі. Будаўніцтва вялося на грошы, выгандлёваныя ад перапродажу індыйскіх спецый, з 1502 па 1520 і з 1550 па 1580 гг., а затым быў адноўлены ў XIX ст.

Апроч каралёў Мануэла I і Жуана III, у кляштары пахаваны Васка да Гама, Камоэнс і Фернанда Песоа.

13 снежня 2007 года ў кляштары падчас саміту лідараў краін-членаў Еўрапейскага саюза, які праходзіў у ім, быў падпісаны Лісабонскі дагавор.

У заходнім крыле кляштара знаходзіцца Нацыянальны археалагічны музей.

## Гл. таксама 
* Манастыр у Алкабасе
* Манастыр у Батальі
* Манастыр у Тамары

Belem-Mosteiro dos Jeronimos-12-2011-gje.jpg
Belem-Mosteiro dos Jeronimos-28-linke Seite-Kadett-1983-gje.jpg
Belem-Mosteiro dos Jeronimos-Kirche-08-2011-gje.jpg
Belem-Mosteiro dos Jeronimos-Kirche-28-Camoesgrab-2011-gje.jpg
Belem-Mosteiro dos Jeronimos-Kreuzgang-112-2011-gje.jpg
Belem-Mosteiro dos Jeronimos-Kreuzgang-132-Durchblick-2011-gje.jpg
Belem-Mosteiro dos Jeronimos-Kreuzgang-148-2011-gje.jpg
Belem-Mosteiro dos Jeronimos-Kreuzgang-164-2011-gje.jpg

## Спасылкі 
Катэгорыя:Збудаванні Партугаліі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Манастыры Партугаліі
Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Катэгорыя:Славутасці Лісабона
Катэгорыя:Пахавальні
Катэгорыя:Кляштары
Катэгорыя:Помнікі нацыянальнага значэння ў Партугаліі
Катэгорыя:Кляштары еранімітаў
Катэгорыя:Каталіцтва ў Партугаліі
Лёзненскі ваенна-гістарычны музей

**Лёзненскі ваенна-гістарычны музей** — музей у г.п. Лёзна (Віцебская вобласць), адкрыты ў верасні 1993 года (для наведвальнікаў 10 кастрычніка 2003 года).

Прысвечаны гістарычнай спадчыне Лёзненшчыны ад старажытных часоў да сярэдзіны 1990-ых гадоў.

У музеі размешчана багатая экспазіцыя, прысвечаная Вялікай Айчыннай вайне. У экспазіцыях музея прадстаўлены археалагічныя знаходкі, матэрыялы пра знакамітых землякоў. У выставачнай зале рэгулярна праводзяцца зменныя выстаўкі.

## Гл. таксама 
* Спіс музеяў Віцебскай вобласці

## Літаратура 
* Лиозненский военно-исторический музей // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007. — С. 290.

Катэгорыя:Музеі Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Лёзна
Катэгорыя:Ваенна-гістарычныя музеі Беларусі
Бохан

**Бохан** — выпечаны хлеб пераважна круглай формы, таксама беларускае прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Алена Сяргееўна Бохан, беларускі дзеяч у галіне мастацтвазнаўства, даследчыца традыцыйнага беларускага арнаменту.
* Антон Адольфавіч Бохан, адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны
* Вячаслаў Бохан, беларускі гандбаліст.
* Дарафей Дарафеевіч Бохан, рускі паэт, празаік, перакладчык.
* Мікалай Іванавіч Бохан (1932—2017) — беларускі спецыяліст у галіне аўтаматызацыі сельскагаспадарчай вытворчасці.
* Сяргей Мікалаевіч Бохан, беларускі палітык.
* Юрый Мікалаевіч Бохан (нар. 1966), беларускі гісторык і археолаг.

## Тапонім 
* Бохан (пасёлак)
Прарыў (мемарыяльны комплекс)

**Мемарыяльны комплекс «Прарыў»** — мемарыяльны комплекс каля Новага Сяла Ушацкага раёна Віцебскай вобласці за 10 км на захад ад Ушачаў. Адкрыты 30 чэрвеня 1974 года ў памяць партызан Полацка-Лепельскай партызанскай зоны (скульптар А. Анікейчык, архітэктары Ю. Градаў, Л. Левін). Зроблены з бетону і бронзы. Вышыня скульптуры 9 м.

## Апісанне 
У пачатку мемарыяла забетанаваны адрэзак шляху, па якім ішлі на прарыў партызаны. Дарога на перападах рэльефу спускаецца прыступкамі, агінае невялікае балотца, робіцца шырэй каля бронзавай пліты — карты з рэльефнай схемай абароны партызанскай зоны на 11 красавіка 1944 года з надпісам:

Далей дарога, сціснутая шэрымі бетоннымі сценамі, на якіх замацаваны бронзавыя пласціны з назвамі партызанскіх брыгад, што ўдзельнічалі ў прарыве, вядзе да вяршыні ўзгорка. На ім у разрыве бетоннай сцяны-глыбы (вышыня 11 м), якая сімвалізуе прарыў кольца блакады, узвышаецца 9-метровая бронзавая фігура партызана з аўтаматам у руцэ.

На верхняй пляцоўцы ўзвышша, справа ад скульптуры, пахаваны 450 партызан з тых, што загінулі падчас прарыву, устаноўлены паўкругам 33 пліты з імёнамі 1452 удзельнікаў прарыву. Побач бронзавая кампазіцыя «Апошні прывал» — 3 карабіны ў пірамідзе і стужка з надпісам: «Яны загінулі ў барацьбе з ворагам, выканаўшы свой свяшчэнны абавязак перад Савецкай Радзімай і гісторыяй».

На ўзгорку пасаджаны 16 дубоў, якія сімвалізуюць стойкасць шаснаццаці партызанскіх брыгад.

## Галерэя 

Выява:Ushachy District, Belarus - panoramio (2).jpg|
Выява:Ushachy District, Belarus - panoramio (3).jpg|
Выява:Ushachy District, Belarus - panoramio.jpg|
Выява:Мемориал - panoramio (10).jpg|

## Гл. таксама 
* Спіс музеяў Віцебскай вобласці

## Літаратура 
*  — С. 433—435.
* Мемарыяльны комплекс «Прарыў» // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Ушацкага раёна / рэдкал. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн., 2003. — С. 247—248.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Помнікі СССР
Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі
Катэгорыя:Творы Анатоля Анікейчыка
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Юрыя Градава
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Леаніда Левіна
Катэгорыя:Славутасці Ушацкага раёна
Катэгорыя:1974 год у Беларусі
Антон Адольфавіч Бохан

**Антон Адольфавіч Бохан** (, в. Каўшалёва, Верхнядзвінскі раён) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Член КПСС з 1945 года. З 1931 у МТС, Шаркаўшчынскім раённым аддзеле НКУС БССР. З ліпеня 1942 камісар партызанскіх атрадаў, у студзені - чэрвені 1944 - Асвейскай партызанскай брыгады імя М. В. Фрунзэ. У 1944-74 на партыйнай і гаспадарчай рабоце ў Полацкай і Віцебскай абласцях.

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Верхнядзвінскім раёне
Музей горада Заграба

thumb|mini|Музей горада Заграба
thumb|mini|Музей
**Музей горада Заграба** (; вядомы таксама пад абрэвіятурай **MGZ**) — гарадскі музей у сталіцы Харватыі Заграбе, прысвечаны мінулым і цяперашнім гістарычным, палітычным і культурным падзеям, з’явам і асобам, звязаным з горадам.

## Размяшчэнне і рэжым працы 
Знаходзіцца ў адрэстаўраваным манументальным комплексе (Вежа Папова, абсерваторыя і млын) былога кляштара кларысак, пабудаванага ў 1650 годзе, і размешчанага па адрасе: вул. Опатычка (Opatička), дом. 20.
 
Рэжым работы (для наведвальнікаў):
* з аўторка па пятніцу — з 10.00 да 18.00;
* па суботах — з 11.00 да 19.00;
* па нядзелях — з 10.00 да 14.00;
* У панядзелак зачынены.

## Гісторыя 
Музей горада Заграба быў створаны ў 1907 годзе культурным таварыствам «Братэрства харвацкага змея» (харв. Braca hrvatskoga zmaja).
 
Музейная ўстанова сваёй досыць шырокай экспазіцыяй асвятляе этапы культурнай, мастацкай, эканамічнай і палітычнай гісторыі Заграба, ахопліваючы вялікі часовай перыяд — ад рымскіх знаходак на тэрыторыі горада да сённяшняга часу. Калекцыі музея складаюць каля 75 000 адзінак захоўвання, размешчаных у сістэматычным парадку, раскрываючы як гістарычнае развіццё горада, так і побыт заграбцаў на розных гістарычных этапах, а таксама жыццё і творчасць выбітных постацяў нацыянальнай гісторыі і культуры, звязаных з горадам.

## Галерэя 

## Спасылкі 
* Вэб-старонка музея  
* Музей горада Заграба на Заграбскім інфармацыйна-турыстычным партале 

Катэгорыя:Музеі Заграба
Катэгорыя:Гісторыка-краязнаўчыя музеі
Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі
Сяргей Барысавіч Баткоўскі

**Сяргей Барысавіч Баткоўскі** (, г. Петраград — ) — беларускі савецкі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1969).

## Біяграфія 
Скончыў у 1940 годзе Ленінградскі інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Член Саюза архітэктараў СССР з 1945 года.

3 1946 года ў Мінску. Працаваў у інстытутах «Белдзяржпраект», Беларускім аддзяленні «Саюздзіпрагандлю», «Белпрампраект», «Мінскпраект» (у 1960—1965 галоўны архітэктар). 3 1978 года загадчык кафедры інтэр’ера і абсталявання Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута.

## Творчасць 
Асноўныя работы ў Мінску: рэканструкцыя карпусоў хімічнага і біялагічнага факультэтаў БДУ (1950), крыты плавальны басейн інстытута фізкультуры (1953), павільён білетных кас чыгуначнага вакзала (1955), 10-павярховы жылы дом на плошчы Я. Коласа (1957), паліграфічны камбінат імя Я. Коласа (1956), жылыя дамы на праспекце Ф. Скарыны (1958, Дзяржаўная прэмія БССР 1968), карпусы гадзіннікавага завода (1963), павільён ВДНГ БССР (1968), рэканструкцыя стадыёна «Дынама» (усё ў сааўтарстве). Помнік Я. Купалу ў Араў-парку пад Нью-Ёркам (1973, са скульптарам А. Анікейчыкам); бюст Героя Савецкага Саюза лётчыка-касманаўта СССР П. I. Клімука ў Брэсце (1978, са скульптарам I. Міско) і інш.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія БССР 1968 года за ўдзел у стварэнні архітэктурнага ансамбля Ленінскага праспекта ў Мінску.

## Сям'я 
Меў дачку Вольгу Баткоўскую, якая працавала ў апараце Беларускага саюза архітэктараў. Памёрла 19 лістапада 2020 года ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* К 100-летию зодчего С. Б. Ботковского 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары СССР
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя архітэктары Беларускай ССР
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Браты Адамовічы

thumb|250px|Браты Адамовічы (па краях здымка з букетамі) на прыёме ў гарадской Радзе Варшавы, ліпень 1934

Браты **Баляслаў Адамовіч** (1898, Янкоўшчына каля Альковічаў – чэрвень 1979) і **Восіп (Юзаф) Адамовіч** (1893, Янкоўшчына каля Альковічаў – лістапад 1870) – амерыканскія прадпрымальнікі і лётчыкі-аматары, ураджэнцы Беларусі , вядомыя сваім пералётам праз Атлантычны акіян ў 1934 годзе.

## У пачатку жыцця 
Нарадзіліся паблізу Альковічаў, сённяшні Вілейскі раён Мінскай вобласці. Па прыкладзе свайго старэйшага брата Браніслава перад Першай сусветнай вайны  эмігрыравалі ў ЗША. Спачатку Восіп працаваў на цукровым заводзе Arbockler Brothers, а малады Баляслаў на спружынным заводзе, пасля – на тым самым цукровым заводзе, што і Восіп. У 1918 годзе, з максімальнай хуткасцю 209 км/г. Апрача стандартных паліўных бакаў ёмістасцю 1627 літраў, браты зманціравалі  ў корпусе два дадатковыя бакі на 440 галонаў бензіну, а на аварыйны выпадак забралі таксама 21 галон у бляшаных каністрах .

Летучы далей браты трапілі ў непагадзь: буры з густымі хмарамі на нізкай вышыні, дождж і парывісты вецер. Пасля некалькіх гадзін у буры, братам удалося вылецець над хмарамі на вышыні каля 4000 м. Пасля 11 гадзін палёту браты ўбачылі, што з аднаго з бакаў выцекла паліва. На шчасце, дзякуючы аварыйнаму запасу, які перапампавалі да галоўных бакаў, ім хапіла паліва на далейшы палёт

## На радзіме 
У час гасцявання ў Польшчы Адамовічам была дадзеная магчымасць пабываць ў розных гарадах і найбольш цікавых мястэчках. У Вільні іх сустракалі прадстаўнікі ўлад горада і генерал Люцыян Жалігоўскі. Ксёндз з парафіяльнага касцёла ў Альковічах Пачкоўскі сустракаў братоў з урнай з зямлёй з Альковічаў.

Браты Адамовічы атрымалі запрашэнне праз “Інтурыст” на прыезд у Савецкі Саюз. 18-20 чэрвеня яны былі ў Маскве, з 23 чэрвеня – у Мінску, праз польскае консульства атрымалі дазвол пабываць у Крайску паблізу савецка-польскай мяжы, куды браты ў дзяцінстве хадзілі ў школу. Па некаторых звестках у 1934 годзе там жыла сястра Адамовічаў.

## Літаратура 
*Janusz Łukaszewicz: *Szarża przez Atlantyk* // "Skrzydlata Polska" nr 6/2004 (2296) 
* Bohdan Arct, Rycerze Biało-Czerwonej Szachownicy, Warszawa, 1966 
* Andrzej Przedpełski, Przez wielką wodę, Wiraże nr 10/2004 
* Wacław Sobol, Lotnicy z Bożej łaski, Polska lotnicza, Warszawa 1937, ст.281-286 
*Zofia Reklewska-Braun and Kazimierz Braun (*Bracia Adamowiczowie* *Emigranci – lotnicy; Pierwsi polscy zdobywcy północnego Atlantyku Z archiwum pisarza*, t. II. Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.  Rzeszów 2011 .  ISBN 978-83-7338-656-3

## Спасылкі 
* Фільм Прывітанне братоў Адамовічаў 2 ліпеня 1934 года ў Варшаве пасля трансатлантычнага пералёту (YouTube)
* http://www.rh.by/by/218/70/6322  Роза Шэрая: *«Браты Адамовічы з-пад Альковічаў – авіятары, якія пакарылі Атлантыку»* "Рэгіянальная газета".

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейскім раёне
Катэгорыя:Браты і сёстры
Наталля Васілеўна Барадзіна

**Наталля Васілеўна Барадзіна** (, ) — беларуская савецкая спартсменка (тэніс). Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1979).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі інстытут народнай гаспадаркі ў 1974 годзе. З 1978 г. інструктар Цэнтральнага савета Добраахвотнага спартыўнага таварыства «Чырвоны сцяг» (Мінск). Чэмпіёнка Еўропы ў камандным першынстве (1979, Сопат, ПНР; 1980, Бялград), сярэбраны прызёр у парным разрадзе (1979), бронзавы прызёр у парным і мяшаным разрадах, у асабістым першынстве (1980). Чэмпіёнка СССР у асабістым першынстве (1977), у змешаным разрадзе (1979).

Катэгорыя:Тэнісісткі СССР
Катэгорыя:Тэнісісткі Беларусі
Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па тэнісе
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па тэнісе
Катэгорыя:Выпускнікі БДЭУ
Карл Аляксандр Мюлер

**Карл Аляксандр Мюлер** (; нар. , Базель, Швейцарыя) — швейцарскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1987) сумесна з Георгам Беднарцам, «за важны прарыў у фізіцы, які выявіўся ў адкрыцці звышправоднасці у керамічных матэрыялах».

## Біяграфія 
Мюлер атрымаў ступень доктара ў 1958 г. у Вышэйшай тэхнічнай школе Цюрыха. Пачынаючы з 1963 г., праводзіў даследаванні па фізіцы цвёрдага цела ў даследчай лабараторыі фірмы IBM у Цюрыху. Узначальваў там фізічны аддзел і ў 1982 г. стаў членам IBM.
 
Будучы спецыялістам па аксідных керамічных злучэннях, Мюлер прыступіў у пачатку 1980-х гадоў да пошукаў рэчываў, здольных да звышправоднасці пры больш высокіх тэмпературах, чым былі дасягнуты да тых часоў. Самая высокая вядомая тэмпература пераходу ў звышправодны стан складала ў той час 23 К (-250&nbsp;°C). У 1983 г. Мюлер прыняў на працу Беднорца, каб правесці сістэматычнае даследаванне розных аксідаў на звышправоднасць. У 1986 г. ім удалося выявіць звышправоднасць ў нядаўна створаным барый-лантана-медным аксідзе пры тэмпературы 35 К (-238&nbsp;°C). Услед за іх даследаваннямі па ўсім свеце рушыла ўслед хваля эксперыментаў з выкарыстаннем аксідаў і на працягу аднаго года былі выяўленыя рэчывы, якія пераходзілі ў звышправодны стан пры тэмпературах каля 100 К (-173&nbsp;°C).
 
Даследаванні, зробленыя пасля прац Мюлера і Беднорца, паказалі магчымасць прымянення звышправоднасці для вытворчасці і перадачы электраэнергіі, што абяцае вялікую эканамічную выгаду.

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі Швейцарыі
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Аляксей Фёдаравіч Брагін

**Аляксей Фёдаравіч Бра́гін** (; , в. Бурцава, Багародзіцкі раён, Горкаўская вобласць — ) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай і Палескай абласцей у гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Член КПСС з 1926 года. Скончыў Вышэйшую школу партарганізатараў пры ЦК ВКП(б) (1940). З ліпеня 1940 года намеснік загадчыка аддзела, з сакавіка 1941 года сакратар Мінскага абкама КП(б)Б. У перыяд Вялікай Айчыннай вайны з ліпеня 1941 сакратар Мінскага абкама КП(б)б, ствараў падпольныя райкомы КП(б)Б, арганізоўваў партызанскія атрады ў Мінскай і Палескай абласцях.

У кастрычніку 1941 пры выкананні задання па арганізацыі партызанскага атрада схоплены гітлераўцамі каля в. Чырвоная Паляна Любанскага раёна. Забіты пры спробе да ўцёку. Яго імем названа 121-я партызанская брыгада, якая дзейнічала ў гады Вялікай Айчыннай вайны ў Мінскай і Палескай абласцях.

У Любані ў 1964 годзе на ўшанаванне яго памяці ўстаноўлены помнік.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ніжагародскай вобласці
Катэгорыя:Сакратары Мінскага абкама КПБ
Пукст

**Пукст** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Рыгор Пукст ― беларускі кампазітар. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР
* Сяргей Пукст ― беларускі кампазітар, піяніст, гітарыст, журналіст
* Яўген Пукст ― беларускі піяніст
Манюшка

**Манюшка** — прозвішча. Вядомыя носьбіты:

* Род Манюшкаў — вялікалітоўскі шляхецкі род герба «Крыўда».
** Дамінік Манюшка (1788—1848) — арыстакрат, асветнік.
** Казімір Манюшка (1795—1836) — арыстакрат, асветнік.
** **Станіслаў Манюшка** (1819—1872) — польскі і беларускі кампазітар.
** Часлаў Манюшка (1790—1870) — арыстакрат, бацька Станіслава Манюшкі.
Ярус (архітэктура)

)]]
**Я́рус** — адна з частак збудавання, якія канструкцыйна або планіровачна паўтараюцца і размешчаны  адна над адной.

Звычайна ярусы выдзяляюцца карнізамі, прычолкамі і іншымі архітэктурнымі элементамі. У некаторых будынках ярусы адпавядаюць паверхам або адзін ярус можа складацца з некалькіх паверхаў.

Часцей за ўсё ярусная планіроўка характэрна для будынкаў вежавай канструкцыі (вежы, званіцы і інш.). Ярусная кампазіцыя таксама выкарыстоўваецца у інтэр'ерах будынкаў (балконы, ложы, галерэі тэатральных будынкаў, алтары і іканастасы храмаў і інш.).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ярус // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Аўгуст Шэнаа

**Аўгуст Шэнаа** (харв. *August Šenoa*; ,  — , ) — харвацкі празаік, паэт, літаратурны крытык і фельетаніст. Адзін з найвыбітнейшых аўтараў харвацкай літаратуры 19 стагоддзя.

## Біяграфія 
Аўгуст Шэнаа нарадзіўся ў Заграбе ў сям'і славацка-нямецкага паходжання. Яго бацькам быў немец Алоіс Шонаа, маці — Тэрэзія Рабач, славачка з Будапешта. У 1857—1865 гадах Шэнаа вучыўся на юрыста ў Празе. Таксама жыў у Вене і вярнуўся ў Заграб у 1866 годзе.
 
З 1874 па 1881 быў рэдактарам літаратурнага часопіса «Vijenac» («Вянок»).
 
У 1881 годзе Аўгусту Шэнаа было прысвоена званне ганаровага грамадзяніна горада Заграба.
 
Памёр з-за хваробы, якой заразіўся пасля заграбскага землетрасення 1880.

## Літаратура 
* Рябова Е., Роман А. Шеноа «Крестьянское восстание», «Литература славянских народов», 1958, в. 3; Barac А., A. Šenoa, Zagreb, 1926; Vucetic S., Vaznija literatura о Senoi, в кн.: Senoa A., Djela, sv. l, Zagreb, 1962; Jelcic D., A. Senoa njim sarnim, Beograd, 1966.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Харватыі
Катэгорыя:Паэты Харватыі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Заграба
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Мірагай