open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Трэма

**Трэ́ма** (ад  — «дзірка, прабіўка»), таксама **дыярэ́зіс** (ад  — «падзел») — дыякрытычны знак у пісьменнасці некаторых моў, які складаецца з дзвюх кропак, змешчаных гарызантальна побач, над галоснай літарай. Такі знак паведамляе, што галосную належыць вымаўляць асобна ад папярэдняй галоснай.

Напрыклад, французскае слова «naïf» вымаўляецца [наіф], а не [нэф], як належала б, згодна з правіламі вымаўлення спалучэння літар «ai».

Ставіцца над другім з двух галосных запар у грэчаскай, грэцызьме латыні і раманскіх мовах, часам у англійскай, паказвае на паасобнае вымаўленне двух галосных.

Дыярэзіс часам выкарыстоўваецца ў англійскай мове ў асабістых імёнах і прозвішчах, напрыклад у імёнах *Chloë* і *Zoë*, і ў некаторых словах, такіх, як *naïve*, *Boötes*, і *Noël*.

## Гісторыя 
У грэчаскай мове трэма выкарыстоўвалася ў эліністычны перыяд у літарах ι і υ, часцей за ўсё ў пачатку слова, як у ϊδων, ϋιος і ϋβριν, каб аддзяліць іх ад папярэдняй галоснай. Аднак знак таксама выкарыстоўваўся, каб паказаць, што галосны ўтварае свой уласны склад (у фаналягічным перапынку), як у ηϋ і Αϊδι.

Для гэтай мэты дыярэзіс быў запазычаны ў некалькі моў Заходняй і Паўднёвай Еўропы, сярод якіх аксітанская, каталанская, французская, нідэрландская, валійская і англійская. У якасці далейшага пашырэння некаторыя мовы пачалі выкарыстоўваць дыярэзіс кожны раз, калі галосную літару трэба было вымаўляць асобна. Гэта ўключала галосныя, якія інакш утваралі б дыграфы з зычнымі або проста маўчалі. Напрыклад, у арфаграфіях іспанскай, каталанскай, французскай, галісійскай і аксітанскай моў графемы gu і qu звычайна азначаюць адзін гук, [ɡ] або [k], перад пярэднімі галоснымі **e** і **i** (або перад амаль усімі галоснымі ў аксітанскай). У некалькіх выключэннях, калі *u* вымаўляецца, да яго дадаецца дыярэзіс.

## Гл. таксама 
* Акут
* Гравіс
* Цыркумфлекс

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* The Döts (Dave Krinsky)

Катэгорыя:Друкарскія знакі
Катэгорыя:Дыякрытычныя знакі
263 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* Антыгон III Дасон, цар Македоніі

## Памерлі 
* Філітэр, пергамскі кіраўнік і заснавальнік дынастыі Аталідаў

Катэгорыя:260-я да н.э.
Свята-Іаана-Кармянскі жаночы манастыр

**Свята-Іаана-Кармянскі жаночы манастыр**, праваслаўны манастыр у Беларусі, у Гомельскай епархіі Рускай праваслаўнай царквы. Створаны ў 2000 годзе шляхам ператварэння Свята-Пакроўскага прыхода ў вёсцы Карма (Добрушскі раён).

Названы ў гонар Іаана Кармянскага — протаіерэя, кананізаванага Беларускай праваслаўнай царквой у ліку праведных. Ягоныя мошчы знаходзяцца ў Свята-Пакроўскай царкве пры манастыры.

## Свята-Пакроўская царква 
Помнік архітэктуры псеўдарускага стылю. Пабудаваная ў другой палове XIX стагоддзя.

## Спасылкі 
* Сайт манастыра 
* 

Катэгорыя:Гомельская і Жлобінская епархія
Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі
Катэгорыя:Карма (Добрушскі раён)
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Добрушскага раёна
Трамвай

**Трамва́й** (ад  — вагон, ваганетка і  — шлях) — від рэйкавага грамадскага транспарту, звычайна на электрычнай цязе. Трамвай выкарыстоўваецца пераважна ў гарадах.

## Гісторыя 
 Першыя трамваі цягнулі коні. Першая ў свеце конка адчынілася ў Балтымары (ЗША, штат Мэрыленд) у 1828 годзе. Першы электрычны трамвай паехаў у 1881 годзе ў Грос-Ліхтэрфельдзе (сёння ў межах Берліна).

## Рэкорды 
 Самая працяглая трамвайная сетка ў свеце належыць Санкт-Пецярбургу (Расійская Федэрацыя), агулам 285 км (2001), раней былі і больш працяглыя сеткі, напрыклад у Берліне, больш за 630 км у 1930 годзе.

Трамваю горада Цэрмат (Швейцарыя) належаць адразу два рэкорды: гэта самы кароткі маршрут у свеце (655 м) і самы высокі над узроўнем мора (2211 м.)

Берагавы трамвай, які курсіруе ў Бельгіі паміж гарадамі Дэ Панэ і Кноке мае самы працяглы ў свеце маршрут — 68 км.

У Будапешце ходзяць самыя доўгія, нізкападлогавыя вагоны (54 м) мадэлі *Siemens Combino Plus*.

## Трамвай у розных краінах 
Трамваі лініі  (Саарбрукен) Германія перасякаюць мяжу з Францыяй, таксама на тэрыторыю Францыі магчыма трапіць на маршруце № 10 базельскага трамвая (Швейцарыя).

Першы трамвай у Беларусі быў пушчаны ў Віцебску ў 1898 годзе, пасля ў Мінск — 13 кастрычніка 1929. Трамвай таксама ёсць у Наваполацку (1974) і Мазыры (1988).

На афрыканскім кантыненце трамвай дзейнічае ў двух краінах: Тунісе (Туніс) і Егіпце (Каір, Александрыя і Хелуан).

## Гл. таксама 
* Vario LF3

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
*
Бірусінск

**Бірусінск** () — горад (з 1967) у Іркуцкай вобласці Расіі, горад-спадарожнік Тайшэта. Насельніцтва 9,7 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1864 годзе.

Горад размешчаны на правым беразе ракі Біруса (басейн Ангары), за 682 км ад Іркуцка, за 12 км ад Тайшэта.

Гідролізны завод, лесапільна-дрэваапрацоўчы камбінат.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1897 годзе
Байкальск

**Байкальск** () — горад (з 1966 г.) ў Расіі, у складзе Слюдзянскага раёна Іркуцкай вобласці. Насельніцтва 13,4 тыс. чал. (2024). Заснаваны ў 1961 годзе.

Горад размешчаны на паўднёвым беразе возера Байкал, за 162 км на поўдзень ад Іркуцка. Чыгуначная станцыя на Транссібірскай магістралі. Прамысловасць — «Байкальскі цэлюлозна-папяровы камбінат». У горадзе знаходзіцца вядомы горналыжны комплекс.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Слюдзянскага раёна
Бадайбо

**Бадайбо** () — горад (з 1925) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Бадайбінскага раёна Іркуцкай вобласці. Заснаваны ў 1864 годзе. Горад размешчаны на правым беразе ракі Віцім, ля ўпадзення ў яе ракі Бадайбо, за 1095 км ад Іркуцка.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Золатаздабываючая прамысловасць, прадпрыемсты харчовай прамысловасці і будаўніцтва, Мамаканская ГЭС.

Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1864 годзе
Арыстарх (Станкевіч)

**Арыстарх**, свецкае імя **Андрэй Еўдакімавіч Станкевіч** (, в. Асавецкая Буда Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці — ) — архіепіскап Гомельскі і Жлобінскі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Пасля службы ў арміі (1960—1963) працаваў у аўтобусным парку г. Мінска. У 1969 годзе скончыў Адэскую духоўную семінарыю, у 1973 годзе — Маскоўскую духоўную акадэмію. У чэрвені 1970 г. пастрыжаны ў манаства ў Троіца-Сергіевай лаўры і пасвечаны ў сан іерадыякана, прызначаны памочнікам даглядчыка патрыяршых пакояў Патрыярха Пімена 5 верасня 1977 г. пасвечаны ў сан іераманаха. У 1978 г. узведзены ў сан архімандрыта і прызначаны рызнічым Троіца-Сергіевай лаўры.

Пастановай Свяцейшага Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі Алексія II і Святога Сіноду ад 20 ліпеня 1990 года прызначаны епіскапам Гомельскім і Мазырскім. У 1992 г. у сувязі са стварэннем Тураўскай і Мазырскай епархіі атрымаў тытул «епіскап Гомельскі і Жлобінскі». У лютым 2000 г. узведзены ў сан архіепіскапа.

Працамі архіепіскапа Арыстарха былі здабыты мошчы і адбылося царкоўнае ўслаўленне св. прав. Іаана Кармянскага.

З 27 ліпеня 2009 года - член Міжсаборнай прысутнасці Рускай Праваслаўнай Царквы.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Епіскапы Беларускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Архіепіскапы Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Пахаваныя ў Гомелі
Катэгорыя:Епіскапы гомельскія і жлобінскія
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гомеля
Катэгорыя:Кандыдаты багаслоўя
Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ Святога князя Уладзіміра 2 ступені (УПЦ МП)
Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ Святога князя Уладзіміра 3 ступені (УПЦ МП)
Ангарск

**Ангарск** () — горад (з 1951) абласнога падпарадкавання ў Расіі, у Іркуцкай вобласці, на рацэ Ангара. Заснаваны ў 1948 годзе.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Горадаўтваральныя прадпрыемствы — Ангарская нафтахімічная кампанія і Ангарскі электролізна-хімічны камбінат, які выпускае фтарыд урана.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
Ніжняудзінск

**Ніжняу́дзінск** () — горад (з 1783) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ніжняудзінскага раёна Іркуцкай вобласці. Заснаваны ў 1647 годзе.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Генадзь Яўгенавіч Змудзінскі (1897—1938) — мастак, графік.

Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1648 годзе
Бальбін

**Дэцым Цэлій Бальбін** ( — ) — рымскі імператар у 238 годзе.

Пасля забойства Гардыяна I і Гардыяна II сенат абраў імператарамі Бальбіна і Пупіена, а цэзарам — Гардыяна III. Неўзабаве паміж новаабранымі імператарамі пачаліся нязгоды, а праз 99 дзён пасля атрымання ўлады і Бальбін, і Пупіен былі забітыя прэтарыянцамі. Вядомая верагодная выява Бальбіна на герме, што захоўваецца ў Пецярбургу і выяўляе Пупіена, Гардыяна III і Бальбіна. У рымскіх катакомбах захаваўся саркафаг Бальбіна.
Брытанік

**Брытанік — Клаўдзій Тыберый Цэзар Брытанік** () (нарадзіўся  — ) — сын імператара Клаўдзія і Месаліны.

Прыдомак атрымаў з нагоды перамогі бацькі ў Брытаніі. Пасля ўсынаўлення Клаўдзіем Нерона Брытанік быў абвешчаны ідыётам і эпілептыкам, і пазбаўлены права на трон. Нерон, стаўшы імператарам, загадаў атруціць Брытаніка.

Магчымай выявай Брытаніка з’яўляецца статуя хлопчыка з Вялеі, апранутага ў тогу (захоўваецца ў Парме).
Луцый Юній Брут

**Брут — Луцый Юній Брут** (каля 500 да н.э. — перад 460—450 да н.э.) — легендарны заснавальнік Рымскай рэспублікі і вызваляльнік Рыму ад тыраніі Тарквінія. Узор самаадданай барацьбы супраць тыраніі, Луцый Брут меў, паводле словаў Плутарха, «*дух, цвёрды, як загартаваны меч… так што гнеў супраць тыранаў давёў яго да забойства родных сыноў*».

Партрэт Луцыя Брута вісеў у доме забойцы Цэзара, Марка Юнія Брута, пазней той выбіваў манеты з выявай Луцыя Брута.
Вядомая бронзавая статуя з мячом у руцэ, якая паслужыла арыгіналам для, між інш., мармуровай галавы на віле Альбані, была створаная, відаць, у сярэдзіне 5 ст. да н.э., пасля смерці Луцыя Брута..

Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Катэгорыя:Юніі
Біянт Прыенскі

**Біянт** (каля 600 да н.э. — ?): дзяржаўны дзеяч Прыены, адзін з «Сямі мудрацоў». Сын Тэўтама з Прыены. Быў вядомы сваім імкненнем да справядлівасці. Адно з выказванняў Біянта, выбітае на падставе гермы з Тывалі, якая захоўваецца ў Ватыкане, цвердзіць: «Усе людзі — кепскія». Вядомыя цяпер выявы Біянта маюць арыгіналам абагульнены партрэт, створаны паводле апісанняў у 4 ст. да н.э..

Катэгорыя:Прадфіласофская традыцыя
Катэгорыя:Філосафы VI стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Марк Юній Брут

**Брут — Марк Юній Брут** (85—42 да н.э.: рымскі палітычны дзеяч, адзін з забойцаў Юлія Цэзара.

## Біяграфія 
Брут меў дома партрэт Луцыя Брута, легендарнага барацьбіта супраць тыраніі, пазней выбіваў манеты з выявай таго, абвяшчаў сваю рашучасць у абароне рэспублікі да Лепіда, Антонія і Актавіяна (між іншым, адпусціў бараду, якую абяцаў згаліць пасля дасягнення гэтай мэты). Аднак, у перыяд 44 — 42 да н.э. Брут выбіваў, як і агалошаны тыранам Цэзар, манеты і са сваёй выявай, чым паставіў, як казаў Плутарх, пад пытанне сваю сумленнасць.

У бітве пад Філіпамі (42 да н.э.) Брут панёс паражэнне ад Антонія і Актавіяна, і скончыў самагубствам.

Верагодных выяваў Марка Юнія Брута, якія можна было б параўнаць з манетамі, не знойдзена.

## Гл. таксама 
* Ахала

Катэгорыя:Военачальнікі-самазабойцы
Катэгорыя:Палітыкі-самазабойцы
Катэгорыя:Юлій Цэзар
Катэгорыя:Тыраназабойцы
Катэгорыя:Забойства Гая Юлія Цэзара
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Катэгорыя:Юніі
Катэгорыя:Прэторы
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Палітыкі Старажытнага Рыма
Бераніка I

**Бераніка** (? — каля 279 да н.э.): жонка Пталамея I (з 317 да н.э.), дачка Мага. Разам з Пталамеем I была абагоўлена ў Егіпце. Вядомая яе верагодная выява на гіпсавым рэльефе, які захоўваецца ў Аляксандрыі, а таксама на залатых манетах, якія Пталамей III выбіваў у гонар яе і Пталамея I.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пталамеі
Катэгорыя:Царыцы Старажытнага Егіпта
Алзамай

**Алзама́й** () — горад (з 1955) у Расіі, у складзе Ніжнеўдзінскага раёна Іркуцкай вобласці. Заснаваны ў 1899 годзе. Горад размешчаны ва Усходнім Саяне, на рацэ Тапарок (басейн Ангары), за 600 км на паўночны захад ад Іркуцка, за 75 км ад Ніжнеўдзінска.
## Насельніцтва 
## Літаратура 
* Алзама́й // Географинеские названия России: топонимический словарь: более 4000 единиц / Е. М. Поспелов. — М.: АСТ; Астрель, 2008. — С. 76. — 523 с. — ISBN 978-5-17-054966-5 (Аст) (С.: Словарь(У)); ISBN 978-5 −271-20728-0 (Астрель); ISBN 978-5-17-054983-2 (Аст) (С.: BIBLIO) ISBN 978-5-271-20729-7 (Астрель).
* 

Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1899 годзе
Іркуцк

**Іркуцк** () — горад (з 1686) ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Іркуцкай вобласці. Насельніцтва 606,3 тыс. чал. (2024). Заснаваны ў 1661 годзе. У горадзе пражывае шмат беларусаў, дзейнічае Іркуцкае таварыства беларускай культуры імя Яна Чэрскага. Буйнейшы навуковы, прамысловы і культурны цэнтр Усходняй Сібіры, на берагах Ангары пры ўпадзенні ў яе Іркута (адсюль назва горада), за 66 км на захад ад Байкала.
## Насельніцтва 
## Транспарт 
* Іркуцкі трамвай
## Памятныя мясціны 
* Харлампіеўская царква
## Вядомыя асобы 
* Аляксей Федчанка (1844—1873) — рускі вучоны-натураліст, падарожнік, даследчык Сярэдняй Азіі
* Інакенцій Якаўкін (1881—1949) — расійскі гісторык права, бібліятэказнавец, бібліёграф
* Аляксандр Шэманскі (1900—1976) — артыст оперы (тэнар) і драматычны акцёр
* Барыс Райскі (1915—1993) — беларускі дырыжор, заслужаны артыст Беларускай ССР
* Любоў Усава (нар. 1921) — савецкі беларускі архітэктар
* Леанід Барадзін (1938—2011) — рускі пісьменнік і грамадскі дзеяч
* Рудольф Нурыеў (1938—1993) — савецкі і брытанскі артыст балета, балетмайстар
* Міхаіл Ільіч Ром — савецкі кінарэжысёр
* Сяргей Саладоўнікаў (нар. 1958) — савецкі і беларускі футбаліст, а потым трэнер
* Аляксей Негадайла (нар. 1989) — расійскі бабслеіст
* Любоў Абрамаўна Нардштэйн (нар. 1942) — беларускі архітэктар.
* Галіна Мікалаеўна Бараноўская (1936—2021) — беларускі і расійскі архітэктар.
* Віктар Барысавіч Сачава (1905—1978) — савецкі географ, акадэмік АН СССР, дырэктар Інстытута геаграфіі Сібіры і Далёкага Усходу СА АН СССР
* Валяр’ян Афанасьевіч Снытко (1939—2021) — расійскі географ, член-карэспандэнт Расійскай акадэміі навук
* Наталля Пятроўна Жукава (нар. 1956) — урач-акушэр-гінеколаг. Доктар медыцынскіх навук (2003), прафесар (2007).
* Міхаіл Веніямінавіч Навучыцель (1924—2005) — эканаміст. Доктар эканамічных навук (1969), прафесар (1970).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
Кадзінск

**Кадзінск** () — горад (з 1989) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кежамскага раёна Краснаярскага края. Заснаваны ў красавіку 1977 годзе як пасёлак будаўнікоў Багучанскай ГЭС. Размешчаны на рацэ Ангара, за 735 км ад Краснаярска.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Шарыпава (горад)

**Шарыпава** () — горад (з 1981) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Шарыпаўскага раёна Краснаярскага края. Заснаваны ў 2-й палове 18-га стагоддзя. Горад размешчаны ў Назараўскай катлавіне на рацэ Кадат (прыток Бярэша, басейн Чулыма (прыток Обі), за 414 км ад Краснаярска.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Уяр

**Уяр** () — горад (з 1944 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Уярскага раёна Краснаярскага края. Заснаваны ў 1760 годзе. Стаіць на рацэ Уярцы (басейн Енісея), за 131 км ад Краснаярска, чыгуначны вузел на Транссібірскай магістралі.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Харчовая прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Ужур

**Ужур** () — горад (з 1953) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ужурскага раёна Краснаярскага края. Заснаваны ў 1760 годзе. Горад размешчаны на рэках Ужурка і Чарнаўка, за 339 км ад Краснаярска.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Барадзіно (горад)

**Барадзіно** () — горад (з 1981) у Расіі, краявога падпарадкавання Краснаярскага края.  Заснаваны ў 1949 годзе. Размешчаны за 186 км ад Краснаярска, за 18 км на поўдзень ад г. Заазёрны, дзе знаходзіцца бліжэйшая чыгуначная станцыя.
## Гісторыя 
Створаны ў 1949 годзе як пасёлак вугальшчыкаў пры Ірша-Барадзінскім вугальным разрэзе. Назву атрымаў ад сяла Барадзіно, размешчанага за 5 км ад сучаснага горада. Сяло заснавалі салдаты Сямёнаўскага палка, удзельнікі Айчыннай вайны 1812, што адбывалі ссылку за выступ лейб-гвардыі ў Пецярбургу ў 1820 годзе.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Сасноваборск

**Сасноваборск** () — горад (з 1985) у Расіі, краявога падпарадкавання Краснаярскага края. Заснаваны ў 1971 годзе як рабочы пасёлак у сувязі з будаўніцтвам Краснаярскага завода аўтамабільных і трактарных прычэпаў і паўпрычэпаў. Горад размешчаны на правым беразе Енісея, за 20 км на паўночны ўсход ад г. Краснаярска.
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Нарыльск

**Нарыльск** () — горад (з 1953 года) у Расіі, краявога падпарадкавання Краснаярскага края. Заснаваны ў 1935 годзе. Размешчаны на поўначы Краснаярскага края, на поўдні Таймырскага паўвострава, за 90 км на ўсход ад Енісея.
## Насельніцтва 
## Культура 
Нарыльскі Запалярны тэатр драмы
## Эканоміка 
Каляровая металургія, здабыча каляровых металаў. Злучаны з горадам Дудзінка чыгункай (самая паўночная ў свеце, цяпер не працуе).

Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
316 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Антыген (дыядох)
* Алімпіяда Эпірская, эпірская і македонская царыца
* Піфон (дыядох)

Катэгорыя:310-я да н.э.
317 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Гай Юній Бубульк Брут (плебей) і Квінт Эмілій Барбула (патрыцый).

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Філіп III Арыдэй, македонскі цар
* Эўрыдыка II Македонская, македонская царыца

Катэгорыя:310-я да н.э.
319 да н.э.

## Падзеі 
* Консул (2-і раз): Квінт Аўлій Цэрэтан

## Нарадзіліся 
* Пір, цар эпірскі

## Памерлі 

Катэгорыя:310-я да н.э.
320 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Анаксімен Лампсакскі, старажытнагрэчаскі гісторык
* Заіл, грэчаскі філосаф (кінік)
* каля 320 да н.э.: Менехм, старажытнагрэчаскі матэматык

Катэгорыя:320-я да н.э.
321 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Архон (сатрап)
* Неаптолем (сатрап)

Катэгорыя:320-я да н.э.
Брут

**Брут:**

* Луцый Юній Брут, легендарны рымскі змагар з тыраніяй.
* Марк Юній Брут, забойца Цэзара.
323 да н.э.

## Падзеі
* Войска Афінаў і іх саюзнікаў на чале з Леасфенам у бітве пры Гераклеі разбіла сілы правіцеля Македоніі Антыпатра і прымусіла яго схавацца ў фесалійскай крэпасці Ламія.

## Нараджэнні
## Памерлі
* 13 сакавіка: Аляксандр Македонскі


Катэгорыя:320-я да н.э.
324 да н.э.

## Падзеі 
## Нараджэнні 
* Антыёх I Сатэр, цар сірыйскі

## Памерлі 
* Абуліт, персідскі сатрап
* Лікург Афінскі, афінскі дзяржаўны дзеяч

Катэгорыя:320-я да н.э.
326 да н.э.

## Падзеі 
## Нараджэнні 
* Фарнаваз I, першы цар Іберыі

## Памерлі 

Катэгорыя:320-я да н.э.
328 да н.э.

## Падзеі 
## Нараджэнні 
## Памерлі 
* Кліт Чорны, военачальнік і асабісты сябар Аляксандра Вялікага
* Эрыгій, македонскі военачальнік
* Мазей (сатрап Кілікіі)

Катэгорыя:320-я да н.э.
329 да н.э.

## Падзеі
329 — Зкончана будаванне стадыёну Панатынаік

## Нараджэнні
## Памерлі

Катэгорыя:320-я да н.э.
330 да н.э.

## Падзеі 
## Нараджэнні 
* Метрадор, старажытнагрэчаскі філосаф.

## Памерлі 
* Дарый III, персідскі цар

Катэгорыя:330-я да н.э.
Бабруйская епархія

**Бабруйская епархія** — епархія Рускай Праваслаўнай Царквы ў Беларусі. Заснаваная 24 снежня 2004, шляхам вылучэння са складу Магілёўскай епархіі. Тэрыторыя ахоплівае 6 раёнаў Магілёўскай вобласці: Бабруйскі, Быхаўскі, Глускі, Кіраўскі, Клічаўскі, Асіповіцкі.

Епіскап у цяперашні час Серафім (Беланожка)

## Гісторыя 
У сакавіку 1923 года мітрапалітам Мінскім Мельхіседэкам (Паеўскім) заснавана Бабруйскае вікарыяцтва Мінскай епархіі. Епіскапам стаў Філарэт (Раменскі).

4 чэрвеня 1953 годзе Свяшчэнны Сінод РПЦ прызначыў на Бабруйскае вікарыяцтва рэктара Мінскай ДС і намесніка Жыровіцкага Успенскага манастыра архімандрыта Мітрафана (Гутоўскага), хіратанісаны 5 ліпеня 1953 года. Пасля перакладу епіскапа Мітрафана на Арлоўскую кафедру у епіскапа Бабруйскага 10 жніўня 1956 года хіратанісаны Лявонцій (Бондар), 5 мая 1961 года прызначаны епіскапам Новасібірскім.

Бабруйская епархія заснавана пастановай Свяшчэннага Сінода ад 24 снежня 2004 года, вылучэннем з Магілёўскай епархіі. Тытул кіруючага архірэя — «Бабруйскі і Асіповіцкі».

20 красавіка 2005 года Свяшчэнным сінодам прынята рашэнне пра змену тытула кіруючых архірэяў на «Бабруйскі і Быхаўскі».

Пастановай Свяшчэннага Сінода ад 27 снежня 2005 года Пётр (Карпусюк) быў вызвалены ад кіравання епархіяй. Часавае кіраванне епархіяй было даручана епіскапу Магілёўскаму і Мсціслаўскаму Сафронію (Юшчуку).

27 сакавіка 2007 года епіскапам Бабруйскім і Быхаўскім абраны іераманах Серафім (Беланожка).

## Благачынні (Дабрачынні) 
* Бабруйскае гарадское;
* Бабруйска-Глускае;
* Быхаўскае;
* Кіраўска-Клічаўскае;
* Асіповіцкае.

## Манастыры 
* Баркалабаўскі Свята-Узнясенскі жаночы манастыр
* Бабруйскі манастыр святых жанчын-міраносіц

## Епіскапы 
; Бабруйскае вікарыяцтва Мінскай епархіі
* Філарэт (Раменскі) (сакавік 1923 — 1 лістапада 1937)
* Мітрафан (Гутоўскі) (5 ліпеня 1953 — 10 жніўня 1956)
* Лявонцій (Бондар) (10 жніўня 1956 — 5 мая 1961)

; Бабруйская епархія
* Пётр (Карпусюк) (24 снежня 2004 — 27 снежня 2005)
* Сафроній (Юшчук) (27 снежня 2005 — 22 красавіка 2007) ч/к, епіс. Магілёўскі
* Серафім (Беланожка) (з 22 красавіка 2007)

## Спасылкі 
* Сайт епархіі
* Бабруйская і Быхаўская епархія на сайце patriarchia.ru
* БАБРУЙСКАЕ ВІКАРЫЯЦТВА ў Праваслаўнай энцыклапедыі


Катэгорыя:Рэлігія ў Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Рэлігія ў Бабруйску
Персей (значэнні)

* Персей — герой старажытнагрэчаскай міфалогіі.
** Сузор’е Персей — Сузор'е, названае ў яго гонар.
* Персей Македонскі — Апошні цар Старажытнай Македоніі.
Персей Македонскі

**Персей** (213—162 да н.э.) — цар македонскі (179—168 да н.э.). Апошні з цароў Старажытнай Македоніі.

Сын Філіпа V і Палікратыі, ён, як і бацька, быў заўзятым праціўнікам Рыма. Эўмен II, цар пергамскі, выступіў у Рыме (172 да н.э.) супраць Персея. Вырашальную перамогу над Персеем узяў пад Піднай (168 да н.э.) рымскі военачальнік Эмілій Павел. Персея прымусілі прайсці сярод палонных у час трыумфу Эмілія Паўла. Памёр у зняволенні, у Альба-Фуцэнцыі.

Верагодных выяў Персея, відаць, не захавалася. Мармуровую галаву, якую раней лічылі яго партрэтам, відаць, трэба лічыць партрэтам Філіпа III.

Катэгорыя:Цары македонскія
Перыяндр

**Перыяндр** (; жыў у 7—6 ст. да н.э.) — тыран Карынфа (627—587 да н.э.?). Адзін з «Сямі мудрацоў».

Сын Кіпсела і Кратэіды. Лічыўся жорсткім тыранам, але і мудрацом, бо сваімі жорсткімі законамі дамогся ўмацавання дзяржавы. Вядомае яго выказванне: «*Практыкаванне — гэта ўсё*». Партрэты і іншыя выявы Перыяндра лічацца цалкам выдуманымі, не аснаванымі на рэальных звестках.

Катэгорыя:Тыраны Карынфа
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VI стагоддзя да н. э.
Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
322 да н.э.

## Падзеі 
* Правіцель Македоніі Антыпатр у Кранонскай бітве разбіў саюзную армію старажытнагрэчаскіх дзяржаў на чале з Афінамі. Адноўлена панаванне Македоніі ў Грэцыі.

## Нараджэнні 
## Памерлі 
* Арыстоцель, старажытнагрэчаскі філосаф, вучоны-энцыклапедыст, заснавальнік асобнай філасофскай плыні і фармальнай логікі
* Дэмасфен, старажытнагрэчаскі дзяржаўны дзеяч і аратар

Катэгорыя:320-я да н.э.
Паўсаній

**Паўсаній** (каля 510 — 468 да н.э.) — спартанскі военачальнік.

Сын Клеамброта і Алкафоі. Быў апекуном Плістарха, сына Леаніда. Камандаваў апалчэннем грэчаскіх полісаў з 480 да н.э. і перамог персаў пад Платэямі (479 да н.э.), потым узяў горад Візантый. Неўзабаве быў адкліканы і абвінавачаны ў тым, што збіраўся, з дапамогай персаў, стаць грэчаскім тыранам. Быў апраўданы, пасля чаго самавольна вярнуўся ў Візантый і правіў там (477—470 да н.э.). Быў выгнаны адтуль Кімонам, Паўсаній збег і быў прызваны ў Спарту. Там быў ізноў абвінавачаны ў сувязях з персамі, і, пасля таго як была захоплена яго перапіска з Артабазам, Паўсаній спрабаваў укрыцца ў храме Афіны, дзе быў жывым замураваны спартанцамі.

Пасля пакарання, паводле волі аракула, побач з храмам былі пастаўленыя дзве бронзавыя статуі Паўсанія. Вядомыя некалькі пазнейшых мармуровых копій з іх, адну з якіх памылкова лічаць выявай Юліяна Адступніка.

Катэгорыя:Постаці Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Военачальнікі Спарты
Катэгорыя:Удзельнікі грэка-персідскіх войнаў
Бераніка

* Бераніка, жонка Пталамея I.
* Бераніка, жонка Пталамея III, звязаная з сузор'ем Валасы Веранікі.
Палемон II (цар пантыйскі)

**Палемон II** (? — ) — апошні цар пантыйскі (37—63).

## Біяграфія 
Сын Коція і Антоніі Трыфайны. Па лініі маці паходзіў ад Антонія, з прычыны чаго рымскі імператар Калігула лічыў за сабой права быць царом Понта. Імператар Нерон забраў трон у Палемона (64) і далучыў Понт да правінцыі Галатыя.

Палемон ставіў багацце і асалоды вышэй за палітыку. Мяркуюць, што ён складаў вершы, і што ён быў аўтарам некалькіх эпіграм у «Грэчаскай анталогіі». Верагоднай выявай лічыцца галава з блакітнаватага малаазійскага мармуру, якая захоўваецца ў Капенгагене.

Катэгорыя:Ірадыяды
Катэгорыя:Цары баспорскія
Катэгорыя:Цары пантыйскія
Антоній Палемон

**Палемон — Антоній Палемон** ( — ) — старажытнагрэчаскі сафіст. Настаўнік Арыстыда.

Паходзіў з Лаадыкеі на Лікасе. Быў чалавекам ганарыстым і дасціпным. Сябраваў з Геродам Атыкам, меў ласку імператараў Траяна і Адрыяна (яго Палемон суправаджаў у падарожжах); да яго добра ставіўся Антанін Пій.

Палемон скончыў жыццё самагубствам, не здолеўшы цярпець моцную падагру. Выявай Палемона лічыцца партрэтны бюст, знойдзены ў Афінах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Пупіен

**Пупіен — Марк Клодзій Пупіен Максім** () (каля  — ) — рымскі імператар (238).

Пасля забойства Гардыяна I і Гардыяна II сенат абраў імператарамі Бальбіна і Пупіена, а цэзарам — Гардыяна III. Неўзабаве паміж новаабранымі імператарамі пачаліся нязгоды, а праз 99 дзён пасля атрымання ўлады і Бальбін, і Пупіен былі забітыя прэтарыянцамі.

Паходзіў з высакароднай сям’і, меў прыдомак Журботны з-за выразу твару. Вядомая верагодная выява Пупіена на герме, што захоўваецца ў Пецярбургу і выяўляе Пупіена, Гардыяна III і Бальбіна.

Катэгорыя:Імператары рымскія
Катэгорыя:Салдацкія імператары
Назарава (Краснаярскі край)

**Назарава** () — горад (з 1961) ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Назараўскага раёна Краснаярскага края. Заснаваны ў 1700 годзе. Горад размешчаны на левым беразе ракі Чулым (прыток Обі). Названы ад імя першага пасяленца — Назарыя Пацюкова, вольнага казака.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1700 годзе
Мінусінск

**Мінусінск** () — горад (з 1822) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Мінусінскага раёна Краснаярскага края. Заснаваны ў 1739 годзе. Горад размешчаны на правым беразе Енісея, за 12 км ад аднайменнай чыгуначнай станцыі і за 25 км ад Абакана.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Прадпрыемствы лёгкай і харчовай прамысловасці, завод «Электракомплекс» (высакавольтная апаратура).

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Аляксандравіч Бушкоў (нар. 1956) — расійскі пісьменнік

Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Пертынакс

**Пертынакс — Публій Гельвій Пертынакс** (126—193) — рымскі военачальнік; рымскі імператар (192—193).

Пасля забойства Камода паспрабаваў аднавіць парадак і справядлівасць. Прабыў імператарам 85 дзён, і быў забіты салдатамі, ад якіх запатрабаваў захавання дысцыпліны. Верагоднай выявай лічыцца мармуровая галава ў Ватыкане.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Асобы
Лесасібірск

**Лесасібірск** () — горад (з 1975 года) у Расіі, краявога падпарадкавання Краснаярскага края. Насельніцтва 64,9 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1975 годзе. 

Горад размешчаны на рацэ Енісей, за 300 км ад Краснаярска. Рачны порт, чыгуначная станцыя. Прадпрыемствы лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці.

Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Канск

**Канск** () — горад (з 1782) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Канскага раёна Краснаярскага края. Насельніцтва 86,8 тыс. чал. (2021). Заснаваны ў 1728 годзе.

Горад размешчаны на левым беразе ракі Кан (прыток Енісея), за 247 км ад Краснаярска.

У горадзе працуюць прадпрыемствы дрэваапрацоўкі, хімічнай прамысловасці, машынабудавання, вытворчасці будаўнічых матэрыялаў, тэкстыльная вытворчасць.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Алег Віктаравіч Дзячэнка (нар. 1971) — беларускі вучоны, дэпутат.
* Рэйнгольд Уладзіміравіч Краўчук (1929—1989) — украінскі і беларускі мовазнавец-этымолаг.
* Ірына Васілеўна Новікава (нар. 1959) — вучоны-эканаміст, доктар эканамічных навук, прафесар.
* Міхаіл Іванавіч Сазонаў (нар. 1938) — вучоны ў галіне фізікі і тэхнікі плазмы, доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (2009).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Іланскі

**Іланскі** () — горад (з 1939) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Іланскага раёна Краснаярскага края. Заснаваны ў 1645 годзе. Горад размешчаны на рацэ Іланка (правы прыток Кана), за 279 км ад Краснаярска.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Завод жалезабетонных вырабаў, швейная фабрыка, прадпрыемствы чыгуначнага транспарту, лесаапрацоўчыя прадпрыемствы.

Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Тэн-код

**«Тэн-код»** (, фармальная назва ) — слоўны код для радыёабмену, ужываны пераважна ў праваахоўных органах, а таксама ў іншых грамадскіх службах ЗША. Паведамленні з загадзя складзенага збору кадуюцца і перадаюцца словамі — парай лікаў, першы з якіх 10 (англ. «тэн», адсюль назва). Адзінага збору кодаў паведамленняў для ўсіх адзінак паліцыі ў ЗША не існуе, але некаторыя распаўсюджаныя паведамленні супадаюць (як «10-4 — зразумета, прынята»).

## Гісторыя 
Патрэба ў падобным кодзе, які б скараціў час перадачы істотнай інфармацыі, узнікла ў 1930-я гг., пры ўвядзенні ва ўжытак паліцыі кароткахвалевых радыёстанцый, якія тады мелі мала каналаў для радыёабмену. Стварэнне коду адносіцца да 1937 і прыпісваецца Чарльзу Хоперу, начальніку сувязі ў 10-м паліцыйным раёне штата Ілінойс (горад Урбана). Код быў пашыраны ў 1974 .

З цягам часу зборы кадаваных паведамленняў, якія азначаліся тым самым кодам, сталі адрознівацца, у залежнасці ад грамадскай службы і рэгіёну. Гэта выявілася шкодным і нават небяспечным у час выратавальных работ пасля атакі на Сусветны гандлёвы цэнтр у Нью-Ёрку, калі сабраныя разам прадстаўнікі розных службаў не разумелі варыянтаў тэн-коду іншых службаў. Па гэтым досведзе ўлады розных узроўняў у ЗША з сярэдзіны 2000-х гг. спрабуюць перавесці радыёперамовы грамадскіх службаў на некадаваны радыёабмен («простую мову»), што, аднак, выклікае супраціўленне супрацоўнікаў з прычын бяспекі, прывычкі і прэстыжу.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
*  АПКО коды
* Va. State Police Swap '10-4' For 'Message Understood'. — Публікацыя «Вашынгтан-Пост».

Катэгорыя:Кадзіроўкі
Катэгорыя:ЗША
Трыёд

right|thumb|100px|Схемнае абазначэнне вакуумнага трыёда з катодам ускоснага напалу
**Трыё́д** — электронная лямпа з трыма электродамі (адсюль назва) — катодам, анодам і кіравальнай сеткай.

Канструкцыя была вынайдзена ў 1906 г. Лі Дэ Форэстам, за што той быў праз 50 гадоў узнагароджаны ордэнам Ганаровага Легіёна (5.10.1956). Фізік Луі Дэ Бройль назваў вынаходніцтва трыёда «адным з найбольшых у гісторыі навукі і тэхнікі».

У прасцейшым трыёдзе ўнутры анода цыліндрычнай формы змешчана кіруючая сетка ў форме спіралі. На агульнай восі анода і сеткі змяшчаецца катод. Анод і сетка звычайна вырабляюцца з тугаплаўкіх металаў (нікель, малібдэн, тантал), катод з чыстага, тарыраванага вальфраму або аксідны.
Сетка змяшчаецца ў непасрэднай блізкасці да катода. Калі на сетку падаць дадатнае напружанне, электрычнае поле паміж катодам і сеткай прывядзе да змяншэння патэнцыяльнага бар'ера каля катода і павелічэння аноднага току. Пры адмоўным напружанні на сетцы патэнцыяльны бар'ер павялічваецца і вядзе да змяншэння велічыні аноднага току. Пры пэўнай велічыні адмоўнага напружання на сетцы (напружанне запірання) анодны ток змяншаецца да нуля.

Недахопам трыёдаў з'яўляюцца вялікая прахадная ёмістасць (паміж сеткай і анодам) і малы статычны каэфіцыент узмацнення.

## Літаратура 
*  
* *Бензарь В. К., Леднев В. І.* Вокруг света на радиоволне — Минск: Полымя, 1986. — 287 с.: ил. — С.62. 
* 

## Спасылкі 
* 
* Ламповый триод 
* 

Катэгорыя:Электронныя лямпы
Чырвоная Русь

[thumb|400px|Чырвоная Русь (Rotreussen) на нямецкай карце 1892 года, якая адлюстроўвае [Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую ў 1660 годзе]]
**Чырвоная Русь** — традыцыйная назва некаторых славянскіх тэрыторый, пераважна Галічыны і Валыні, а таксама сучаснай Беларусі, у заходнееўрапейскіх крыніцах XVI—XIX стст.

Паняцце Чырвоная Русь пачалі ўжываць на Захадзе прыкладна адначасова з паняццем Чорная Русь, працяглы час яны канкурыравалі за «права» абазначаць адны і тыя ж тэрыторыі. На думку Вячаслава Насевіча, магчыма, «калісьці было адно супрацьпастаўленне (белы — чорны ці белы — чырвоны), якое затым расшчапілася на два». Магчыма, упершыню назва Чырвоная Русь з’явілася ў «Хроніцы Канстанцкага сабору» Ульрыха фон Рыхенталя ў 1420-я гады. Прычым, мяркуючы па аднясенні Смаленска да Чырвонай Русі, ёй называлася частка Русі ў складзе Вялікага княства Літоўскага, — задоўга да таго, як яе пачалі трывала называць Белай Руссю. На карце Фра Маўра (1459) побач з Літвой паказана не Белая, а менавіта Чырвоная Русь — яна ахоплівала і Кіеў, і высунутая далёка на захад, у параўнанні з рэальнасцю, Разань. Паводле Яна Ласкага (1514), чырвоныя русіны «знаходзяцца ў складзе Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага». На глобусе 1535 года землі на поўдзень ад Жамойці названыя *Plescovia Rubea* («Чырвоная Пскоўшчына», то-бок Чырвоная Русь). На карце Вопеля 1566 года паўночны край *Rote Reussen* дасягае Слуцка і Капыля. Такім чынам, менавіта Чырвоная Русь была першай з «каляровых» назваў, якую на Захадзе свядома ўжывалі для абазначэння ў тым ліку тэрыторыі сучаснай Беларусі. Аднак ужо на Айхштэцкай карце 1491 года *Rubea Russia* паказана ў традыцыйным пазней значэнні «Галіцка-Валынская Русь».

У апісанні Сымона Старавольскага, польскага гісторыка і географа XVII ст., Чырвоная Русь ад поўдня межавала з Венгрыяй, Малдавіяй, Бесарабіяй, з поўначы — з Белай Руссю, якая ляжыць па-над рэкамі Стыр і Прыпяць, з захаду — з Малой Польшчай, з усходу — стэпамі Скіфіі і царствам Масковіі.

Пасля 1772 года ў Аўстрыйскай імперыі для гэтых зямель афіцыйна ўжывалася назва *Галіцыя і Ладамерыя*, але часам (у навуцы і публіцыстыцы) ужывалася і далей назва Чырвоная Русь.

Як і ў выпадку з Белай і Чорнай Руссю, стэрэатып з часам настолькі глыбока пранік у свядомасць гісторыкаў, што яны часта прыпісваюць ужыванне назвы крыніцам, дзе яна на праўдзе не сустракаецца.

## Гл. таксама 
* Чэрвенскія гарады

## Літаратура 
* *Белы, А.* Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы  / А. Белы. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2000. — 238 с. — ISBN 985-6599-12-1
* 

Катэгорыя:Гісторыя Русі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Украіны
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Польшчы
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Беларусі
Песцэній Нігер

**Гай Песцэній Нігер Юст** () — рымскі імператар (193—194).

Пасля забойства Пертынакса імператарам быў абвешчаны Песцэній, які тады быў у Антыёхіі. Аднак іншы прэтэндэнт, Септымій Север, перамог Песцэнія і забіў яго. Верагодныя выявы Пясцэнія невядомыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
# 
# 
# 
# 
# 

## Спасылкі 
* Манеты Песцэнія Нігера

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 140 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 194 годзе
Катэгорыя:імператары рымскія
Палемон

**Палемон**:
* Палемон I — пантыйскі цар.
* Палемон II — пантыйскі цар.
* Антоній Палемон — старажытнагрэчаскі сафіст.
* Палемон — легендарны літоўскі князь.
Светлавы паток

**Светлавы паток** — колькасць светлавой энергіі, якая працякае праз пэўную пляцоўку за адзінку часу. Асноўная велічыня ў фотаметрыі.

**Светлавая энергія** разумеецца ў фотаметрыі як прамяністая энергія, якую адчувае чалавечае вока, або іншы прыёмнік выпрамянення (фотапласцінка, фотаэлемент). Такім чынам, светлавы паток з’яўляе частку агульнага прамяністага патоку, утворанага выпрамяненнем усіх даўжынь хваль, якія выпускае пэўная крыніца, і характарызуе магутнасць прамяністага патоку, якая была ацэнена з дапамогай **селектыўнага прыёмніка** выпрамянення (радыяцыі).

## Гл. таксама 
* Выпраменьванне
* Святло
* Бачнае святло
* Сіла святла
* Натуральныя крыніцы святла
* Штучныя крыніцы святла

Катэгорыя:Оптыка
Катэгорыя:Фотаметрыя
Рэйка

**Рэйка** — сталёвы профіль адмысловай формы.

Часцей за ўсё рэйкі ўкладваюць на шпалах або іншых апорах, каб атрымаць рэйкавы шлях, па якім перамяшчаецца рухомы састаў чыгуначнага транспарту, гарадскіх чыгунак, спецыялізаваныя саставы ў шахтах, кар'ерах, краны і г. д.

Рэйкі служаць для накіроўвання колаў пры іх руху, непасрэдна ўспрымаюць і пругка перадаюць ціск ад колаў на ніжэй ляжачыя элементы верхняй будовы пуці. На ўчастках з электрычнай цягай рэйкі служаць праваднікамі адваротнага сілавога току, а на ўчастках з аўтаблакіроўкай — праваднікамі сігнальнага току.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пуцявая гаспадарка
Катэгорыя:Рэльсы
Катэгорыя:Металічныя профілі
Лічба

**Лічба** — знакі, якія ўжываюцца ў той ці іншай сістэме злічэння для абазначэння і запісу лікаў. У агульнапашынарай дзесятковай сістэме злічэння ўжываюцца арабскія лічбы. У вузкім сэнсе — знакі 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9.

Найбольш раннім з’яўляецца запіс лікаў словамі, які захоўваўся, напрыклад, у матэматыкаў Сярэдняй Азіі і Блізкага Усходу да 10 стагоддя. З развіццём эканомікі ўзнікла неабходнасць стварэння больш дасканалых спосабаў абазначэння лікаў і распрацоўкі прынцыпаў іх запісу (сістэм лічэння). Самыя старажытныя лічбы з’явіліся ў 3-2 тысячагоддзі да н.э. (Вавілон, Старажытны Егіпет, Кітай). Напрыклад, вавілонскія лічбы ўяўлялі сабой клінапісныя знакі для абазначэння лікаў 1, 10 і 100 (ці толькі 1 і 10); астатнія натуральныя лікі запісвалі з дапамогай іх злучэння. У егіпецкай іерагліфічнай нумарацыі існавалі асобныя знакі для абазначэння адзінак дзесятковых разрадаў. З 1-га тыс. да н.э. многія народы (грэкі, фінікійцы, арабы, армяне і іншыя) з алфавітным пісьмом лічбы абазначалі літарамі алфавіта; у славянскай нумарацыі ставіўся спецыяльны знак (цітла). У сярэднявеччы ў Еўропе карысталіся рымскай нумарацыяй, у якой асобнымі знакамі (рымскімі лічбамі) можна было запісаць любы лік да мільёна. Больш дасканалая нумарацыя ўзнікла ў Індыі не пазней 5 стагоддзя; у Еўропу яе перанеслі арабы (адсюль назва арабскія лічбы); сучасная дзесятковая сістэма злічэння вядома з 15 стагоддзя.

## Гл. таксама 
* Лічбы (раман)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сістэмы злічэння
Катэгорыя:Арыфметыка
Q-код

**«Кю-код»** () умоўны літарны код для тэлеграфнай радыёсувязі.

Быў складзены тады, калі ў шырокі ўжытак ўвайшоў радыёабмен берагу з караблямі. Найбольш распаўсюджаныя словы, выразы і фразы былі закадаваныя трохлітарнымі спалучэннямі, у якіх першай літарай абавязкова была Q (адсюль назва).

Катэгорыя:Сувязь
Ігарка

**Ігарка** () — горад (з 1931 года) у Расіі, у складзе Туруханскага раёна Краснаярскага края. Насельніцтва 8,0 тыс. чал. (2005).

Заснаваны ў 1929 годзе на месцы пасёлка Ігарка. Размешчаны на беразе Ігарскай пратокі Енісея, за 1330 км на поўнач ад Краснаярска. Знаходзіцца за 136 км у напрамку на поўнач ад Палярнага круга, у зоне распаўсюджвання вечнай мерзлаты.

Марскі порт, аэрапорт.

## Геаграфія 
### Клімат 

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Зеленагорск (Краснаярскі край)

**Зеленагорск** () — горад (з 1956) у Расіі, закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне ў складзе Краснаярскага края. Заснаваны ў 1956 годзе. Горад размешчаны на левым беразе ракі Кан, за 100 км ад Краснаярска, за 18 км ад горада Заазёрны, дзе ёсць чыгуначная станцыя. Раней насіў назовы Заазёрны-13, затым Краснаярск-45.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Горадаўтваральнае прадпрыемства: электрахімічны завод — вытворчасць радыёактыўных ізатопаў, а таксама аўдыё- і відэакасет ECP, тэлевізараў і манітораў. Краснаяраская ГРЭС-2, завод штучнага валакна «Сібвалакно»

Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Заазёрны (горад)

**Заазёрны** () — горад (з 1948 года) у Расіі, у складзе Рыбінскага раёна Краснаярскага края.  Заснаваны ў 1776 годзе. Горад размешчаны на рацэ Барга (басейн Енісея), за 166 км ад Краснаярска. Чыгуначная станцыя.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Завод радыёкампанентаў, цагельня, хлебазавод, малочны завод, мэблевая фабрыка, швейная фабрыка, элеватар.

Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Жалезнагорск (Краснаярскі край)

**Жалезнагорск** () — горад (з 1954 года) у Расіі, закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне у складзе Краснаярскага края. Насельніцтва 94,2 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1954 годзе.

Горад размешчаны на берагах рэк Кантат і Байкал (басейн Енісея), за 64 км ад Краснаярска. У савецкі час меў назву Краснаярск-26.

Краснаярскі горна-хімічны камбінат, хімзавод (у тым ліку прадпрыемства па перапрацоўцы захаванню адпрацаванага ядзернага паліва).

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
У Жалезнагорску жыве этнамузыкант беларускага паходжання Зміцер Крэчат.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Жалезнагорск

* Жалезнагорск — горад у Краснаярскім краі
* Жалезнагорск — горад у Курскай вобласці
* Жалезнагорск-Ілімскі — горад у Іркуцкай вобласці
Енісейск

**Енісейск** () — горад (з 1676) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Енісейскага раёна Краснаярскага края. Заснаваны ў 1619 годзе. Горад размешчаны на левым, нізінным беразе Енісея, ніжэй упадзення ў яго Ангары, за 338 км ад Краснаярска.

## Геаграфія 
### Клімат 

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Дзіўнагорск

**Дзіўнаго́рск** () — горад (з 1963 года) у Расіі, краявога падпарадкавання ў складзе Краснаярскага края. Насельніцтва 30,1 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1957 годзе як пасёлак пры будаўніцтве Краснаярскай ГЭС.

Горад размешчаны на правым беразе ракі Енісей, за 20 км на паўднёвы захад ад Краснаярска.

Краснаярская ГЭС, завод нізкавольтнай апаратуры.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Багатол

**Багатол** () — горад (з 1911 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Багатольскага раёна Краснаярскага края. Насельніцтва 23,2 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1893 годзе.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на Транссібірскай чыгуначнай магістралі, за 240 (252) км у напрамку на захад ад Краснаярска, у паўднёвай частцы адгор’яў хрыбта Арга.

## Гісторыя 
Горад узнік як станцыя пры будаўніцтве чыгункі і атрымаў назву ад сяла за 8 км ад яе. У 1896 годзе пабудаваны чыгуначныя майстэрні. З 1911 года горад у Марыінскім павеце Тамбоўскай губерні. З 1924 года раённы цэнтр, з 1951 года — горад краявога падпарадкавння. У 1928 годзе ў горадзе заснавана бібліятэка.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы 
* Віктар Якаўлевіч Крышчановіч (1915—1982) — савецкі беларускі географ, вучоны ў галіне картаграфіі і геадэзіі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Вдовин А. С.* Боготол // Историческая энциклопедия Сибири : в 3 т. / Российская акад. наук, Сибирское отд-ние, Институт истории, Изд. дом «Историческое наследие Сибири»; [гл. ред.: В. А. Ламин; редкол.: С. С. Букин и др.]. — Новосибирск : Историческое наследие Сибири, 2010. — Т. 1: А—И. — 2010. — С. 229. — 715 с. : ил., портр., цв. ил. — ISBN 5-8402-0230-4.

Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1893 годзе
Ачынск

**А́чынск** () — горад (з 1782 года) у Расіі, краявога падпарадкавання ў складзе Краснаярскага края. Насельніцтва 99 тыс. чал. (2025). Заснаваны ў 1683 годзе.

Размешчаны за 184 км на захад ад Краснаярска, на адгор’ях хрыбта Арга, на правым беразе ракі Чулым (прыток Обі), пры скрыжаванні яе з Транссібірскай магістраллю.

Гліназёмны камбінат, цэментны завод, нафтаперапрацоўчы завод і інш.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Арцёмаўск

**Арцёмаўск** — тапонім.

* Арцёмаўск — горад у Краснаярскім краі Расіі.
* *Арцёмаўск* — назва горада Бахмут у Данецкай вобласці Украіны ў 1924—2016 гадах.
**Арцёмаўск* — назва горада Кыпучэ ў Луганскай вобласці Украіны ў 1938—2016 гадах.
Сорск

**Сорск** () — горад (з 1966 года) у Расіі, рэспубліканскага падпарадкавання ў складзе Хакасіі. Насельніцтва 13,0 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1940 годзе. Горад размешчаны на рацэ Сора, за 145 км ад Абакана. Сорскі горна-ўзбагачальны камбінат, Сорскі малібдэнавы камбінат, завод сілікатнай цэглы.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Хакасіі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1940 годзе
Чарнагорск

**Чарнагорск** () — горад (з 1936 года) у Расіі, рэспубліканскага падпарадкавання ў складзе Хакасіі. Насельніцтва 73,2 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1936 годзе. Размешчаны за 18 км ад Абакана.

## Гісторыя 
Першапачаткова ўзнік у 1907 годзе як пасёлак Чарнагорскія Копі пры шахце, заснаванай В. А. Баландзінай.
Горад утвораны ў 1936 годзе ў выніку зліцця некалькіх прышахтных пасёлкаў Мінусінскага вугальнага басейна.

## Эканоміка 
Аснова эканомікі горада — Чарнагорскі філіял Сібірскай вугальнай энергетычнай кампаніі (здабыча каменнага вугалю), ёсць таксама прадпрыемствы лёгкай і тэкстыльнай прамысловасці, мэблевая фабрыка, домабудаўнічы камбінат.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Хакасіі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1936 годзе
Саянагорск

**Саянаго́рск** () — горад (да 1975 года пасёлак Азначанае ()) у Расіі, рэспубліканскага падпарадкавання ў складзе Хакасіі. Насельніцтва 44 тыс. чал. (2024). Заснаваны ў 1830 годзе.

Горад размешчаны на левым беразе ракі Енісей, за 82 км ад Абакана. Узнік у 1975 годзе каля пасёлка Азначанае ў якасці базы будоўлі Саяна-Шушанскай ГЭС.

Саянагорскі алюмініевы завод, Саяна-Шушанская ГЭС.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыйны сайт Саянагорска

Катэгорыя:Гарады Хакасіі
Бераніка II

**Бераніка** (каля 250 да н.э. — ?): сястра і жонка Пталамея III. Дачка Мага Карэйскага і Апамы.

Мела тытул «Сястра і жонка цара», і, як і Пталамей III, атрымлівала боскае ўшаноўванне пры жыцці. Пасля смерці Пталамея III (221 да н.э.) спрабавала захапіць уладу і валадарыць разам з сынам, Пталамеем IV, але той вымусіў яе выйсці з палітычнага жыцця.

Вядомыя выявы Беранікі на манетах, і мармуровая галава, валасы якой некалі былі пакрытыя золатам.

## Валасы Веранікі 
Аднойчы, калі Пталамей III выправіўся на вайну, Бераніка прысвяціла багам прадзь сваіх валасоў, якія былі славута залацістымі. Але валасы таямніча зніклі з храму. Калімах у адным з вершаў сцвярджаў, што валасы Беранікі трапілі на неба; тое самае цвердзіў і астраном Конан. Захавалася 21 зваротка гэтага падання, а таксама яго пераклад, зроблены Катулам.

У гонар гэтай прадзі валасоў было названае сузор'е Валасы Веранікі.

Катэгорыя:Пталамеі
Катэгорыя:Царыцы Старажытнага Егіпта
Абакан

**Абака́н** (, ) — горад (з 1931 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Хакасіі. Насельніцтва 164,7 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1675 годзе. У 1925—1931 гадах называўся **Хакаскам**.

Размешчаны ў цэнтральнай частцы Мінусінскай катлавіны, каля ўпадзення Абакана ў Енісей. За 4218 км ад Масквы. Чыгуначнымі лініямі звязаны з Ачынскам, Новакузнецкам і Тайшэтам.

Каля перасячэння Енісея чыгункай Новакузнецк — Абакан — Тайшэт пабудаваны буйны рачны Абаканскі порт. Ад Абакана ідзе Усінскі тракт у Туву.

Ёсць аэрапорт.

## Насельніцтва 
* 1956 год — 48,4 тыс. чал.
* 1982 год — 140 тыс. чал.
* 1987 год — 151 тыс. чал.
* 1989 год — 154 тыс. чал.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Beyaz Arif Akbas, «Khakassia: The Lost Land», Portland State Center for Turkish Studies, 2007. 

Катэгорыя:Гарады Хакасіі
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Расіі
Арцёмаўск (Краснаярскі край)

**Арцёмаўск** () — горад (з 1939) у Расіі, у складзе Курагінскага раёна Краснаярскага края.  Заснаваны ў 1700 годзе. Горад размешчаны на паўднёва-заходніх схілах Усходняга Саяна, за 180 км на поўдзень ад Краснаярска, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Кошурнікава на лініі Абакан — Тайшэт.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Здабыча золата.
## Вядомыя асобы 
* Міхаіл Міхеевіч Пірагоў (1933—2023) — беларускі архітэктар. 

Катэгорыя:Гарады Краснаярскага края
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1700 годзе
Інфармацыйная сістэма

**Інфармацыйная сістэма** — аўтаматызаваная сістэма, вынікам функцыянавання якой з'яўляецца прадстаўленне выхаднай інфармацыі дзеля наступнага выкарыстання.

Наогул, інфармацыйная сістэма гэта сховішча інфармацыі, якое забяспечана працэдурамі ўводу, пошуку, размяшчэння і вываду інфармацыі. Наяўнасць такіх працэдур ёсць галоўная адметнасць інфармацыйных сістэм.

Галоўная задача кожнай ІС — абслугоўванне спажыўцоў, і таму ўнутранае ўладкаванне ІС павінна кіравацца на дасягненне хуткага і дастаткова поўнага адказу на кожны зварот. Уласна праца інфармацыйных сістэм складаецца з абслугоўвання двух сустрэчных патокаў новай інфармацыі: уводу новай інфармацыі і вываду старой інфармацыі, у адказ на звароты.

## Літаратура 
* Информационные системы / Учеб. пособие. Сост. Орел А. А., Ромакина О. М. — Саратов : СарГУ, 2001.

Катэгорыя:Інфармацыйныя сістэмы