open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Топаль (ракетны комплекс)

**РТ-2ПМ «Топаль»** (індэкс ГРАУ комплексу/ракеты — **15П158/15Ж58**, па дамове СНУ — **РС-12М**, у класіфікацыі НАТА — **SS-25 «Sickle»**, у перакладзе — «Серп») — савецкі/расійскі рухомы грунтавы ракетны комплекс стратэгічнага прызначэння з трохступеністай цвёрдапаліўной міжкантынентальнай балістычнай ракетай 15Ж58.

## Распрацоўка 
Распрацоўка стратэгічнага мабільнага комплексу з трохступенчатым міжкантынентальнай балістычнай ракетай, прыдатнай для размяшчэння на самаходным аўтамабільным шасі (на базе МБР 15Ж58 на цвёрдым сумесевай паліве масай 45 т з манаблочнай ядзернай боегалоўкай масай 1 т) была пачатая 19 ліпеня 1977 года ў Маскоўскім інстытуце цеплатэхнікі пад кіраўніцтвам галоўнага канструктара Аляксандра Надзірадзэ ў 1975 годзе. Пасля яго смерці, работа была працягнута Барысам Лагуцінам. Рухомую пускавую ўстаноўку на колавым шасі распрацавала ЦКБ «Тытан» пры валгаградскім заводзе «Барыкады».

## Ракета 
Ракета 15Ж58 выканана па схеме з трыма маршавымі прыступкамі. Для забеспячэння высокай энергамасавай дасканаласці і павелічэння далёкасці стральбы ва ўсіх маршевых прыступках было ўжыта новае, распрацаванае ў Люберецкай НВА «Саюз», больш дасканалае смесевае паліва падвышанай шчыльнасці з удзельным імпульсам, павялічаным на некалькі адзінак у параўнанні з напаўняльнікамі раней створаных рухавікоў.

На ўсіх трох ступенях устаноўлены ЦПРР з адным нерухомым соплам. На вонкавай паверхні хваставога адсека першай прыступкі размяшчаліся раскладныя паваротныя кратаваныя аэрадынамічныя рулі (4 шт.), якія выкарыстоўваюцца для кіравання палётам сумесна з газаструйнымі рулямі і 4 кратаваных аэрадынамічных стабілізатара. Другая ступень канструктыўна складаецца са злучальнага адсека і маршавага ЦПРР. Трэцяя ступень мае амаль такую ж канструкцыю, але ў яе склад дадаткова ўваходзіць пераходны адсек, да якога мацуецца галаўная частка.

## Пускавая ўстаноўка 
У працэсе эксплуатацыі ракета знаходзіцца ў транспартна-пускавым кантэйнеры, устаноўленым на мабільнай пускавой ўстаноўцы. Яна змантаваная на базе сямівосевага шасі вялікагрузнага аўтамабіля МАЗ. Старт ракеты вырабляецца з вертыкальнага становішча з дапамогай парахавога акумулятара ціску (ПАЦ), размешчанага ў транспартна-пускавым кантэйнеры (ТПК).

Пускавая ўстаноўка распрацавана ў Валгаградскім ЦКБ «Тытан» пад кіраўніцтвам Валяр’яна Собалева і Віктара Шурыгіна.

У якасці шасі пускавы ўстаноўкі мабільнага комплексу выкарыстоўваўся сямівосевы МАЗ-7912 (15У128.1), пазней – МАЗ-7917 (15У168) колавай формулы 14х12 (завод «Барыкады» ў Валгаградзе). Гэтая машына Мінскага аўтазавода абсталявана дызелем магутнасцю 710 к.с. Яраслаўскага маторнага завода. Галоўны канструктар ракетавоза Уладзімір Цвялеў. На машыне размяшчаўся герметызаваны транспартна-пускавы кантэйнер дыяметрам 2 м і даўжынёй 22 м. Маса пускавы ўстаноўкі з ракетай складала каля 100 тон. Нягледзячы на гэта, комплекс меў добрую рухомасць і праходнасць.

## Літаратура
* А.В. Королёв. Ракетный комплекс РС-12М, «Тополь» (SS-25, Sickle)  // (по материалам прессы и форумов), 2008-2019.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1988 годзе
Катэгорыя:Ракетная зброя
Катэгорыя:Зброя СССР
Катэгорыя:Балістычныя ракеты
Саколіна

Назву **Сако́ліна** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Новае Саколіна — вёска ў Талачынскім раёне
** Старое Саколіна — вёска ў Талачынскім раёне
Павел Друцкі-Сакалінскі

**Павел Юр’евіч Друцкі-Сакалінскі** (каля 1500 — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Сакалінскіх герба «Друцк». Сын Юрыя.

Ротмістр ВКЛ, маршалак аршанскі з 1569. Уладальнік часткі Саколіна, Бабчы, Каменя, Бешанковічаў, у 1565 годзе атрымаў на ленным праве маёнткі Лугінавічы і Рубеж у Полацкім павеце.

Заснавальнік галіны ленных уладальнікаў Лугінавічаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ротмістры
Ваеннаабавязаны

**Ваеннаабавязаны** – грамадзянін, які знаходзіцца ў запасе Узброеных Сіл або іншых воінскіх фарміраванняў. Як правіла, гэта рэзерв, які фарміруецца для камплектавання на ваенны час.

Запас Узброеных Сіл ствараецца з ліку грамадзян:
* Звольненых з вайсковай службы, службы ў рэзерве ў запас Узброеных Сіл;
* Якія прайшлі навучанне па праграмах падрыхтоўкі афіцэраў запасу на ваенных кафедрах або факультэтах;
* Вызваленых ад прызыву на ваенную службу, службу ў рэзерве;
* Якія адбылі пакаранне ў выглядзе пазбаўлення волі ў папраўчых установах;
* Якія не прайшлі ваенную службу па дасягненні імі 27-гадовага ўзросту;
* Якія прайшлі службу ў органах унутраных спраў, Следчым камітэце, Дзяржкамітэце судовых экспертыз, органах фінансавых расследаванняў, органах і падраздзяленнях па надзвычайных сітуацыях і залічаных у запас Узброеных Сіл;
* Прызнаных па стане здароўя непрыдатнымі да ваеннай службы ў мірны час;
* Якія прайшлі альтэрнатыўную службу;
* Жаночага полу, якія маюць ваенна-ўліковую спецыяльнасць;
* Накіраваных для пастаноўкі на воінскі ўлік у ваенны камісарыят (адасобленае падраздзяленне) па месцы жыхарства.

## Гл. таксама 
* Воінскі абавязак у Беларусі
* Альтэрнатыўная служба ў Беларусі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Военный энциклопедический словарь (ВЭС), М., ВИ, 1984 г., 863 стр. с иллюстрациями (ил.), 30 листов (ил.)
* Василий Первунин. Кто военнообязанный в Беларуси? // газета «Аргументы и факты» в Беларуси № 6. 17 мгновений эпидемии 11/02/2020.
Катэгорыя:Ваеннае права
Катэгорыя:Ваеннае будаўніцтва
Сматрыцкі

**Сматрыцкі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Герасім Сматрыцкі (1-я палова XVI ст. — 1594) — пісьменнік, педагог, грамадска-культурны дзеяч.
* Мялецій Сматрыцкі (1577—1633) — філолаг, грамадска-палітычны і царкоўны дзеяч, пісьменнік.
Сметана

**Сме́тана** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антанас Сметана (1874—1944) — літоўскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, публіцыст.
* Бедржых Сметана (1824—1884) — чэшскі кампазітар, піяніст і дырыжор, педагог.
Цімафей Друцкі-Сакалінскі

**Цімафей Юр’евіч Друцкі-Сакалінскі** (каля 1510 — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Сакалінскіх герба «Друцк». Сын Юрыя.

Маршалак аршанскі з 1575 года.

## Сям’я 
Быў жанаты з Аўдоццяй Баратынскай, уладальніцай часткі Пірошыц у Лукомскім княстве і Мейшаголы ў Віленскім павеце. У 1563 годзе абвінавачаны родзічамі швагра Івана Баратынскага ў яго забойстве. Валодаў часткай Бешанковічаў, Крывіна і інш. Яго сын Яраслаў памёр раней за бацьку.
 

## Літаратура 
*
Сямён Друцкі-Сакалінскі

**Сямён Фёдаравіч Друцкі-Сакалінскі** (? — пасля 1514) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Заснавальнік княжацкага роду Друцкіх-Сакалінскіх герба «Друцк», адгалінавання роду Друцкіх. Сын Фёдара Бабіча.

Намеснік таропецкі (1489), бранскі (1492—1494), уладальнік Саколіна каля Друцка, часткі Драчалукаў у Віцебскім павеце, Крывіна і Несіна, у 1508 годзе разам з сынам выслужыў Бабчу, Камень, Ладасну і інш. у Чарсвяцкай воласці, у 1511 годзе  — Непаротавічы (усе ў Полацкім павеце).

У 1514 годзе трапіў у маскоўскі палон, дзе і памёр.

## Сям’я 
Меў сыноў: Юрыя (каля 1470 — да 1530), Васіля (каля 1480—1533), Андрэя (каля 1490—1546), ад іх сыноў пайшлі асобныя галіны Друцкіх-Сакалінскіх; Івана (? — да 1524), што валодаў Гарадцом, часткай Крывіна і Несіна (адышлі да яго дачкі Ганны, жонкі князя ), а таксама часткай Грушкі (Ігрушкі) у былым Друцкім княстве, якую падараваў Кіева-Пячэрскаму манастыру.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Намеснікі бранскія
Катэгорыя:Намеснікі таропецкія
Аляксей Мікалаевіч Смірноў

**Аляксей Мікалаевіч Смірно́ў** (; , Маршанск, Тамбоўская вобласць — , Мінск) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі і тэхнічнай кібернетыкі, доктар тэхнічных навук (1987), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Маршанск Тамбоўскай вобласці РСФСР.

У 1961 годзе скончыў Разанскі радыётэхнічны інстытут, у 1966 годзе — Ленінградскі політэхнічны інстытут.

З 1969 года працаваў у Мінскім радыётэхнічным інстытуце. У 1987 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю ў Леніградскім электратэхнічным інстытуце. З 1996 года займаў пасаду загадчыка кафедры ў Інстытуце сучасных ведаў імя А. М. Шырокава.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па аўтаматызаваных сістэмах кіравання якасцю вырабаў мікраэлектронікі. Распрацаваў метады аператыўнага вызначэння ўзроўню надзейнасці і паскораных выпрабаванняў вырабаў мікраэлектронікі ва ўмовах вытворчасці.

Сярод апублікаванага:
* Прогнозирование качества систем. — Мн.: Наука и техника, 1976. (разам з У. А. Прахарэнкам);
* Проектирование технических систем диагностирования. — Мн., 1982 (разам з Л. П. Глазуновым);
* Учёт безотказности микроэлектронной аппаратуры на этапе производства. — Мн., 1989 (разам з І. Я. Ліцвінскім і . А. Прахарэнкам).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кібернетыкі СССР
Катэгорыя:Кібернетыкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці інфарматыкі
Катэгорыя:Постаці беларускай інфарматыкі
Іван Львовіч Баратынскі

**Іван Львовіч Баратынскі** (? — да 1537) — князь.

## Біяграфія 
Паходзіў з роду князёў Баратынскіх. Нарадзіўся ў сям’і Льва, сына Аляксандра Андрэевіча Баратынскага, заснавальніка роду.

Збег з Масквы на Літву; звароту ягонай жонкі, якая засталася ў Маскве, патрабуе кароль Жыгімонт. Баратынскі атрымаў у 1509 годзе 30 бочак жыта, а ў 1516 годзе — прывілей на дзве пусткі, Некрашэўшчыну i Міткоўшчыну ў Мейшагольскім павеце; падобны прывілей на пустыя землі ў тым жа павеце ён атрымаў таксама ў 1522 годзе. У 1525 годзе ён меў судовую справу з князем Свірскім за закладзеныя тым Кабыльнікі, а ў наступным з яго знялі абвінавачванне ў здрадзе. У перапісе шляхты 1528 года запісана, што даваў у войска 8 коней; у 1529 годзе атрымаў пусткі Місеўшчыну i Шчапанаўшчыну ў Мейшагольскім павеце.

У 1533 годзе выдаў сваю дачку Аўдоццю за князя Цімафея (Юр’евіча) Сакалінскага, даючы ёй у пасаг двор у Мейшаголе i 50 коп грошай. З прывілея князю Андрэю Азярэцкаму на Дусяты 1546 года вынікае, што гэты маёнтак раней трымаў князь Іван Баратынскі, аднак гэтую ўзгадку можна аднесці i да ягонага сына.

Ужо не жыў у 1537 годзе, у гэтым годзе яго сын князь Іван Іванавіч меў справу ca сваім шваграм князем Сакалінскім аб пасагу жонкі апошняга. З гэтай судовай справы, узноўленай у 1542 годзе, вынікае, што князь Іван Львовіч Баратынскі меў за жонку дачку князя Яна Вязынскага (Вяземскага), якая атрымала ў спадчыну Пірошыцы ў Сенскім павеце. З ёю меў сыноў: Івана, Багдана, Міска (Мікалая) i Яську (Яшка, Якуб?) — князёў Баратынскіх i трох дачок. Дочкі: Аўдоцця, жонка князя Цімафея Юр’евіча Сакалінскага, Ганна, жонка Андрэя Длускага, i Палонія.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вольф Юзаф. Князі на абшарах Вялікага Княства Літоўскага ад канца XIV ст.

Іван Львовіч
Катэгорыя:Памерлі ў 1530-я гады
Юрый Друцкі-Сакалінскі

**Юрый Паўлавіч Друцкі-Сакалінскі** (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Сакалінскіх герба «Друцк». Сын Паўла.

Падкаморы віцебскі, у 1577 годзе за заслугі ў Інфлянцкай вайне 1558—1582 гадоў атрымаў пасаду азярышчанскага і ўсвяцкага старасты. У 1591 годзе ўступіў Л. Сапегу сваю долю ў Драчалуках і Вярхоўі ўзамен за яго долю ў Саколіне, у 1597 перадаў Усвяцкае стараства малодшаму сыну Яраславу (атрымаў зноў пасля яго смерці ў 1601), а Азярышчанскае — родзічу Міхаілу Друцкаму-Сакалінскаму.

## Літаратура 
*
Віктар Андрэевіч Смачнеў

**Віктар Андрэевіч Сма́чнеў** (;  — ) — акцёр. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1976).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сяле Азёркі (Нікіфараўскі раён, Тамбоўская вобласць Расіі). У 1959 годзе скончыў тэатральную студыю пры Мічурынскім драматычным тэатры (горад Мічурынск, Тамбоўская вобласць) і працаваў у ім у 1960—1966 гадах. З 1967 года — акцёр Гродзенскага абласнога драматычнага тэатра.

## Творчасць 
Сярод роляў у Тамбоўскім драматычным тэатры: Ураднік («Улада цемры» Л. Талстога), Каркуноў і Васіль Іванавіч («Сэрца не камень» і «Шалёныя грошы» А. Астроўскага), Андрэй Разметнаў («Паднятая цаліна» М. Шолахава) і інш.

У Гродзенскім абласным драматычным тэатры выканаў ролі: Канягін («Мілы чалавек» К. Крапівы), Салавейчык («Амністыя» М. Матукоўскага), Карандышаў («Беспасажніца» А. Астроўскага), Гаеў («Вішнёвы сад» А. Чэхава), Фарацьеў («Фантазіі Фарацьева» А. Сакаловай) і інш.

Творчасці В. А. Смачнева ўласцівы глыбокае пранікненне ў вобраз, тыпізацыя характараў. Умеў эфектна пачынаць і заканчваць ролю.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Виктор Смачнев // Кино-Театр. РУ 
* *Андреева Н. Е.* СМА́ЧНЕВ Виктор Андреевич // Тамбовская энциклопедия 

Катэгорыя:Акцёры тэатра СССР
Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі
Яраслаў Яраславіч Друцкі-Сакалінскі

**Яраслаў Яраславіч Друцкі-Сакалінскі** (каля 1570 — пасля 1621) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Сакалінскіх герба «Друцк». Сын Яраслава Цімафеевіча.

Падваявода полацкі.

## Сям’я 
У яго былі 4 сыны:
* Ян Казімір (каля 1600 — пасля 1647), канонік смаленскі, потым віленскі;
*  (каля 1610 — 1690), базыльянскі браслаўскі архімандрыт, уніяцкі смаленскі архіепіскап з 1671;
* Юрый (?—?) у 1654 перайшоў у расійскае падданства і стаў заснавальнікам расійскай галіны Друцкіх-Сакалінскіх, якая захавалася да пачатку 20 ст.;
* Яраслаў (? — пасля 1676) застаўся ў Вялікім Княстве Літоўскім.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Падваяводы полацкія
Генадзь Васілевіч Смірноў

**Генадзь Васілевіч Смірно́ў** (нар. ) — вучоны, фізік, доктар тэхнічных навук (2000).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Віцебску. Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт у 1972 годзе і працуе ў Інстытуце парашковай металургіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. З 1993 года загадчык лабараторыі, галоўны навуковы супрацоўнік Навукова-даследчага інстытута імпульсных працэсаў з доследнай вытворчасцю Інстытута парашковай металургіі.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па механіцы дэфармаванага цвёрдага цела, ударна-хвалевых працэсах узаемадзеяння металічных целаў, метадах зваркі выбухам слаістых кампазіцыйных матэрыялаў. Сярод апублікаванага:
* Высокоскоростная деформация металлов. / В. И. Беляев, В. Н. Ковалевский, Г. В. Смирнов, В. А. Чекан. Под общ. ред. д. т. н., проф. В. И. Беляева. — Мн.: Наука и техника, 1976. — 223 с.
* Эффекты динамической кумуляции / Г. В. Смирнов — Мн.: НИИ ИП с ОП, 1999.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Смирнов, Геннадий Васильевич (доктор технических наук, металлургия; род. 1948)  // Зводны электронны каталог Бібліятэк Беларусі
* СМИРНОВ Геннадий Васильевич // Белорусский электронный центр «Наука» 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Усходне-Лонданскі ўніверсітэт

**Усходне-Лонданскі ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Лондане.

## Гісторыя 
Вучэльня можа прасачыць свае карані з 1892 года, калі новаствораны раён Лондана Вест-Хэм вырашыў стварыць уласны тэхнічны інстытут. Інстытут павінен быў стаць, па словах Джона Пасмора Эдвардса, які выступаў на цырымоніі адкрыцця будынка інстытута, сапраўды «народным універсітэтам». Інстытут прапанаваў курсы па інжынерыі, тэхніцы і мастацтве, а таксама стварыў свае ўласныя курсы па навуцы і тэхніцы, якія былі ўхвалены Лонданскім універсітэтам. Акрамя таго, у ім было жаночае аддзяленне.

Паколькі попыт на тэхнічную адукацыю рос на працягу 1930-х і 1940-х гадоў, рада графства Эсекс стварыла яшчэ дзве вучэльні ў Уолтэмстау і Дагенхэме. У 1970 годзе гэтыя тры вучэльні (Вест-Хэм, Уолтэмстау, Дагенхэм) былі аб’яднаны, каб стварыць Лонданскую паўночна-ўсходнюю політэхніку. Кампусы былі мадэрнізаваны і дапоўнены такімі будынкамі, як будынак Артура Эдвардса ў кампусе Стратфарда, завершаны ў 1982 годзе. У 1988 годзе Лонданская паўночна-ўсходняя політэхніка стала вышэйшай навучальнай установай, а ў 1989 годзе яна перайменавана ў Усходне-Лонданскую політэхніку.

У 1992 годзе Усходне-Лонданская політэхніка стала Усходне-Лонданскім універсітэтам, адным з шэрагу «новых універсітэтаў». Пераемнасць устаноў-заснавальнікаў вучэльні з’яўляецца прыкладам падзей, якія адбываліся ў брытанскай вышэйшай адукацыі на працягу канца ХІХ і ХХ стагоддзяў. Універсітэт складаецца з кампуса Баркінг (закрыты ў 2006 годзе) і кампуса ў Стратфардзе. У 1999 годзе быў адкрыты кампус Доклендс, першы новы універсітэцкі кампус, пабудаваны ў Лондане ўпершыню больш за як 50 гадоў.

## Структура 
* Школа бізнесу і права Каралеўскіх докаў
* Школа архітэктуры, вылічальнай тэхнікі і інжынерыі
* Школа адукацыі і суполак
* Школа здароўя, спорту і біянавук
* Школа псіхалогіі
* Школа мастацтваў і творчых індустрый
* Школа аспірантуры

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лондан
Луч (канструктарскае бюро)

**Дзяржаўнае Кіеўскае канструктарскае бюро «Луч»** () — навукова-вытворчае прадпрыемства ваенна-прамысловага комплексу Украіны, заснаванае ў 1965 годзе. Уваходзіць у пералік прадпрыемстваў, якія маюць стратэгічнае значэнне для эканомікі і бяспекі Украіны.

Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1965 годзе

Катэгорыя:Абаронная прамысловасць
Катэгорыя:Кампаніі Украіны
Катэгорыя:Кіеў
Кругаварот вады ў прыродзе

**Кругаварот вады ў прыродзе** — цыклічны, шматразова паўтаральны працэс ператварэння і перамяшчэння вады.

## Агульныя ўяўленні 
Большая частка біясфернай вады прадстаўлена водамі Сусветнага акіяна і вадой вечных ільдоў. Больш за 99 % усіх запасаў вады ў біясферы знаходзіцца ў цвёрдым стане. Нязначная частка вады знаходзіцца ў газападобным стане — гэта атмасферная вадзяная пара. На выпарэнне вады з паверхні акіянаў і сушы затрачваецца каля паловы ўсёй сонечнай энергіі, што паступае на Зямлю. Пасля выпарэння вада струменямі паветра пераносіцца на розныя адлегласці. Большая яе частка ў выглядзе ападкаў выпадае ў акіян, адкуль інтэнсіўна выпараецца, меншая — на сушу. Лішкі сцякаюцца ў рэкі, азёры, а з іх у Сусветны акіян. Вада, якая выпала на паверхню сушы, спрыяе разбурэнню горных парод, размывае верхні пласт глебы і вяртаецца разам з растворанымі і суспензаванымі ў ёй рэчывамі ў рэкі, моры і акіяны. Такім чынам, вада пераносіць вялізную колькасць неарганічных і арганічных злучэнняў.

Жывёльныя арганізмы таксама актыўна ўдзельнічаюць у кругавароце вады. Яны спажываюць ваду для падтрымання працэсаў жыццядзейнасці і вылучаюць яе з прадуктамі абмену рэчываў.

Кругаварот вады ў цэлым адыгрывае асноўную ролю ў фарміраванні прыродных умоў на Зямлі.

## У культуры 
Рэкі ўсе ў мора плывуць, а мора не перапаўняецца; да месца таго, адкуль рэкі плывуць, вяртаюцца зноў, каб далей пацячы.

дождж і сьнег зыходзяць зь неба і туды не вяртаюцца, а напойваюць зямлю і робяць яе здольнаю радзіць і вырошчваць, каб яна давала насеньне таму, хто сее, і хлеб таму, хто есьць

## Гл. таксама 
* Сцёк (гідралогія)

## Літаратура 
* *Маглыш С. С., Краўчанка В. А., Даўгун Т. Я.* Біялогія. Вучэбны дапаможнік для 10 класа ўстаноў сярэняй адукацыі з беларускай мовай навучання (з электронным дадаткам для павышанага ўзрозню). — Мінск: Народная асвета, 2020. — 279 с. — ISBN 978-985-03-3183-0
* 

Катэгорыя:Гідралогія
Катэгорыя:Біясфера
Катэгорыя:Экалогія
Узброеныя сілы Венесуэлы

**Узброеныя сілы Венесуэлы** () — сукупнасць органаў кіравання, войскаў і сіл Баліварыянскай Рэспублікі Венесуэла, прызначаная для абароны свабоды, незалежнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці дзяржавы. Складаюцца з стратэгічнага камандавання, сухапутных войскаў, ваенна-марскіх сіл, ваенна-паветраных сіл, Нацыянальнай гвардыі і нацыянальнай міліцыі.

## Літаратура 
* подполковник Александр Полетаев. Боливарианские национальные вооружённые силы Венесуэлы // журнал «Армия», № 3, 2014. стр.30-33

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Генадзь Дзмітрыевіч Смірноў

**Генадзь Дзмітрыевіч Смірно́ў** (; нар. ) — вучоны ў галіне вылічальнай тэхнікі, кандыдат тэхнічных навук (1970).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сяле Катышка (сучасны пасёлак Галышманава ў Цюменскай вобласці Расіі). У 1957 годзе скончыў Маскоўскі энергетычны інстытут па спецыяльнасці «Вылічальная тэхніка». У 1957—1960 гадах працаваў інжынерам, вядучым інжынерам у Ерэванскім навукова-даследчыцкім інстытуце матэматычных машын, займаў пасаду намесніка галоўнага канструктара ЭВМ спецыяльнага прызначэння «Карунд». У 1960 годзе Г. Д. Смірноў пачаў працаваць на Мінскім заводзе электронных вылічальных машын, з 1972 года ў Навукова-даследчым інстытуце электронных вылічальных машын, дзе ў 1971—1998 гадах займаў пасады першага намесніка дырэктара і намесніка дырэктара па навуковай рабоце.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш за 80 навуковых прац па структуры, архітэктуры, надзейнасці вылічальных машын, сістэм і комплексаў. Адзін з вядучых распрацоўшчыкаў архітэктуры, структуры і сістэмы каманд ЭВМ сямейства «Мінск», намеснік галоўнага канструктара ЭВМ «Мінск-22» і «Мінск-32», навуковы кіраўнік работ па ЕС ЭВМ. Быў адным з ініцыятараў стварэння шэрагу вазімых і персанальных ЭВМ, намеснікам старшыні Савета галоўных канструктараў раду вазімых ЭВМ (РВ ЭВМ), намеснікам галоўнага канструктара РВ ЭВМ. Уваходзіў у склад Беларускага падкамітэта Сусветнага камп’ютэрнага таварыства (IEEE Computer Society).

Сярод апублікаванага:
* *Марголин М. С., Надененко В. К., Смирнов Г. Д.* Электронная вычислительная машина «Минск-22». — Минск, Высшая школа, 1967.
* Электронная вычислительная машина «Минск-32». — М., 1972 (разам з В. Я. Пыхціным і В. У. Пржыялкоўскім);
* Электронная вычислительная машина ЕС-1022. — Мн., 1979 (у сааўтарстве).

## Узнагароды і званні 
* 2 ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга (1983, 1988)
* ордэн «Знак Пашаны» (1976)
* Дзяржаўная прэмія СССР (1970))
* Ленінская прэмія (1983)
* Заслужаны работнік прамысловасці БССР (1976)
* Ганаровы радыст СССР
* медалі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ветераны НИИЭВМ // Виртуальный компьютерный музей 
* Научно-исследовательский институт электронных вычислительных машин // Фонд «Русская Цивилизация»
Лонданскі сталічны ўніверсітэт

**Лонданскі сталічны ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Лондане.

## Агульная характкрыстыка 
Лонданскі сталічны ўніверсітэт з'яўляецца буйнейшай у Лондане спецыялізаванай вышэйшай навучальнай ўстановай, які мае больш за 28 000 студэнтаў і шмат будынкаў, размешчаных па ўсім цэнтры Лондана. Універсітэт прапануе 485 спецыяльнасцей і мае самы вялікі выбар курсаў у Лондане. Ва ўніверсітэце навучаецца каля 7 000 замежных студэнтаў з больш чым 155 краін свету. Універсітэт займае трэцяе месца па папулярнасці ўніверсітэтаў Вялікабрытаніі для замежных студэнтаў.

## Структура 
* Школа бізнесу і права
* Школа камп'ютарных навук і электронных медыяў
* Школа гуманітарных навук
* Школа сацыяльных прафесій
* Школа сацыяльных навук
* Школа мастацтваў, архітэктуры і дызайну

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лондан
Лонданскі Рыджэнцкі ўніверсітэт

**Лонданскі Рыджэнцкі ўніверсітэт** () — брытанская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Лондане.

## Агульная характкрыстыка 
Лонданскі Рыджэнцкі ўніверсітэт — гэта некамерцыйны прыватны ўніверсітэт, размешчаны ў Лондане. Ён быў створаны ў 1984 годзе як Рыджэнцкі каледж. У 1985 годзе ён набыў былы кампус Бедфардскага каледжа Лонданскага ўніверсітэта ў Рыджэнтс-парку. 

Універсітэт атрымаў паўнамоцтвы па наданню дыпломаў аб вышэйшай адукацыі ў 2012 годзе і стаў універсітэтам у 2013 годзе. Гэта адзін з пяці прыватных універсітэтаў Вялікабрытаніі. Універсітэт мае кампус у Рыджэнтс-парку ў цэнтры Лондана.

Універсітэт прапануе шырокі спектр курсаў у галіне бізнесу, мастацтва і гуманітарных навук. Па стане на 2013 год кошт навучання на бакалаўрыяце складаў каля 14 000 фунтаў стэрлінгаў у год. Універсітэт мае суадносіны студэнтаў і выкладчыкаў 14 да 1.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лондан
Лонданскі Рэйвенсборнскі ўніверсітэт

**Лонданскі Рэйвенсборнскі ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Лондане.

## Агульная характкрыстыка 
Лонданскі Рэйвенсборнскі ўніверсітэт (раней Рэйвенсборнскі каледж дызайну і камунікацый) з'яўляецца лічбавым універсітэтам са спецыялізацыяй у галіне медыя і дызайну, з прафесійнай курсамі па модзе, тэлебачанню і вяшчанню, інтэрактыўным дызайне, архітэктуры і дызайну навакольнага асяроддзя, па графічным дызайне, анімацыі, малюнку і інш. 

Ён быў створаны ў 1962 годзе шляхам аб'яднання Бромліўскай школы мастацтваў, Сідкапскай школы мастацтваў і Бекенхэмскай школы мастацтваў. Першапачаткова ён знаходзіўся ў Бромлі Каммон, а затым у Чыслхерсце і на паўвостраве Грынвіч ва ўнутраным Лондане, дзе восенню 2010 года адкрыўся новы кампус. 

Вучэльня названа ў гонар ракі Рэйвенсборн, якая цячэ ад Бромлі Каммон да Грынвіча.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лондан
Лонданскі ўніверсітэт імя Брунеля

**Лонданскі ўніверсітэт імя Брунеля** () — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Лондане.

Названы ў гонар Ісамбарда Кінгдама Брунеля, англійскага інжынера, які пабудаваў шматлікія верфі, чыгункі, серыю параходаў, уключаючы першы трансатлантычны параход з прапелерным рухам, а таксама мноства важных мастоў і тунэляў. Яго праекты зрабілі рэвалюцыю ў грамадскім транспарце і тэхніцы Віктарыянскай эпохі.

## Агульная характкрыстыка 
Ва ўніверсітэце навучаецца больш за 16 000 студэнтаў і працуе 2 500 супрацоўнікаў, а агульны даход у 2019–2020 гадах склаў 237 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў, з якіх 30 % прыпадае на гранты і даследчыя кантракты. 

Універсітэт арганізаваны ў тры каледжы:
* каледж бізнесу, мастацтваў і сацыяльных навук;  
* каледж інжынерыі, дызайну і фізічных навук;  
* каледж аховы здароўя, медыцыны і навук аб жыцці. 

Універсітэт з'яўляецца членам Асацыяцыі універсітэтаў Садружнасці, Еўрапейскай асацыяцыі універсітэтаў і Асацыяцыі ўніверсітэтаў Вялікабрытаніі. Універсітэт уваходзіць у шэраг 400 лепшых універсітэтаў свету ў рэйтынгу QS World University Rankings 2022 і Times Higher Education World University Rankings 2022. Універсітэт атрымаў юбілейную прэмію каралевы Лізаветы ІІ ў 2011 годзе.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лондан
Ян Друцкі-Сакалінскі (маршалак аршанскі)

**Ян Юр’евіч Друцкі-Сакалінскі** (каля 1570 — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Сакалінскіх герба «Друцк». Сын Юрыя Паўлавіча.

Маршалак аршанскі з 1622 года. У 1646 годзе прадаў Саколіна князя Ю. Галоўчынскаму.

## Літаратура 
*
Геранім Альбрэхт Друцкі-Сакалінскі

**Геранім Альбрэхт Друцкі-Сакалінскі** (каля 1600 — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Сакалінскіх герба «Друцк». Сын Яна.

Пісар земскі аршанскі з 1646 года. Купіў у пана Календы Мерач у Троцкім павеце, валодаў таксама Стоўбцамі і Мхерынам у Аршанскім павеце.

## Літаратура 
*
Мхерына

Назву **Мхе́рына** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Мхерына — былая вёска ў Барысаўскім раёне
** Мхерына 1 — вёска ў Крупскім раёне
** Мхерына 2 — вёска ў Крупскім раёне
Міхал Кароль Друцкі-Сакалінскі

**Міхал Кароль Друцкі-Сакалінскі** (каля 1630 — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Сакалінскіх герба «Друцк». Сын Гераніма Альбрэхта.

Чашнік (1654) і маршалак (1665) аршанскі, пісар вялікі літоўскі з 1672 года. У 1685 годзе атрымаў у леннае валоданне Вяляціцкае стараства (частка былой Барысаўскай воласці), якое перадаў сыну.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Маршалкі Сойма Рэчы Паспалітай
Кароль Міхал Друцкі-Сакалінскі

**Кароль Міхал Друцкі-Сакалінскі** (каля 1660 — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Сакалінскіх герба «Друцк». Сын Міхала Караля.

Кашталян смаленскі з 1703 года. Апошні ленны ўладальнік Лугінавіч і Вяляціч, праз шлюб з Евай Шверынавай набыў Даўгінава ў Ашмянскім павеце, у 1692 годзе купіў у К. Сапегі суседняе Ілле.

Перажыў адзінага сына Міхала. Пасля яго смерці ленныя маёнткі адышлі да дзяржавы, вотчынныя былі падзелены паміж дочкамі Барбарай (жонка А. Скарульскага) і Кацярынай (жонка К. Валовіча).

## Літаратура 
*
Раян

**Раян** — прозвішча ірландскага паходжання.

## Вядомыя носьбіты 
* Кейт Раян (нар. 1980) — бельгійская поп-спявачка.
* Мег Раян (нар. 1961) — амерыканская акторка і кінапрадзюсар.
* Мэцью Раян (коннік) 
* Мэцью Раян (футбаліст) 
* Патрык Раян (1881—1964) — амерыканскі лёгкаатлет ірландскага паходжання.
Мікалай Аляксандравіч Смірноў

**Мікалай Аляксандравіч Смірно́ў** ( — ) — ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант артылерыі (1958).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мінску. Скончыў гімназію ў Рыбінску і паступіў на механічнае аддзяленне Петраградскага політэхнічнага інстытута, на якім вучыўся да лютага 1917 года. Паступіў у Міхайлаўскае артылерыйскае вучылішча. У жніўні 1917 года скончыў паскораны курс з прысваеннем звання прапаршчык і быў накіраваны ў запасны артылерыйскі полк у горад Луга. Пасля дэмабілізацыі ў 1918 годзе пераехаў у Рыбінск.
У 1918 годзе дабрахвотнікам уступіў у Чырвоную Армію. Удзельнік Грамадзянскай вайны на Заходнім і Паўднёвым франтах. У 1926 годзе скончыў Кіеўскую школу камсаставу і прызначаны камандзірам артылерыйскай батарэі ў горадзе Крамянчуг. У кастрычніку 1937 года М. А. Смірноў звольнены ў запас і неўзабаве быў арыштаваны органамі НКУС. Пасля закрыцця справы і рэабілітацыі вызвалены і адноўлены ў Чырвонай Арміі. У 1941 годзе скончыў Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ.

У Вялікую Айчынную вайну М. А. Смірноў на Паўднёвым, Сталінградскім, 1-м Украінскім і 4-м Украінскім франтах. Займаў пасады камандзіра артылерыйскага палка, камандуючага артылерыяй дывізіі, корпуса, арміі. Удзельік Сталінградскай і Курскай бітваў, бітвы за Дняпро, вызвалення Польшчы і Чэхаславакіі. У 1945—1958 гадах М. А. Смірноў на адказных пасадах у Савецкай Арміі.

## Літаратура 
* 
* Военачальники земли Белорусской : энциклопедический справочник. / Б. Д. Долготович. — Мн.: БелЭн, 2005. — С. 180. — 287 с.: ил. — (60-летию Великой Победы посвящается) — ISBN 985-11-0321-7.
* *Соловьёв Д. Ю.* Все генералы Сталина. Артиллерия. Том 21. — ЛитРес, 2021.

## Спасылкі 
* 
* Смирнов Николай Александрович  // Праект «Память народа»
* Музейный комплекс «Дорога памяти»  
* Смирнов Николай Александрович // Бессмертный полк. Рыбинский район. 

Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Артылерысты СССР
Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры палкоў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя военачальнікі
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Мег Раян

**Мег Раян** (; імя пры нараджэнні — **Маргарэт Мэры Эмілі Эні Хайра** (); нар. 19 лістапада 1961, Фэрфілд, Канектыкут, ЗША) — амерыканская актрыса і кінапрадзюсер.

## Біяграфія 
Мег Раян нарадзілася 19 лістапада 1961 года ў Фэрфілдзе (штат Канектыкут). Яе бацька-настаўнік матэматыкі, а маці — агент па падборы акцёраў. Маці Раян, С’юзан, марыла стаць актрысай, кінула сям’ю дзеля кар’еры, пакінуўшы на выхаванне бацьку чацвярых дзяцей. Тады Мег было 15 гадоў. Пасля заканчэння сярэдняй школы ў горадзе Бетэлі ў 1979 годзе яна паступіла на факультэт журналістыкі Нью-Ёркскага ўніверсітэта.

У 1981 годзе яна дэбютавала ў апошнім фільме Джорджа К’юкара «Багатыя і знакамітыя» у ролі дачкі Кэндзіс Берген. У 1982—1984 гадах Раян грала *Бэтсі Мантгомеры* у серыяле «Пакуль круціцца свет».

У 1986 годзе вялікім касавым поспехам у ЗША карыстаўся фільм «Лепшы стралок», у якім галоўную ролю адыграў Том Круз. Мег у ролі жонкі другога лётчыка (Энтані Эдвардс) запомнілася ўсёй Амерыцы фразай: *«Вазьмі мяне ці згубі назаўжды»* ().

Сцэна з фільма «Калі Гары сустрэў Салі», у якой Гары і Салі сядзяць у рэстаране і Салі на спрэчку сімулюе аргазм, лічыцца адной з самых лепшых у кінематографе, а фраза *«Мне — тое ж, што і ёй»* (), сказаная наведвальніцай рэстарана пры выглядзе гэтай сцэны, займае 33-е месца ў спісе ста лепшых кінацытат у амерыканскім кіно.

Псеўданім Meg Ryan быў абраны як анаграма да слова *Germany*, улічваючы рэальнае памяншальнае імя Meg да Margaret.

## Асабістае жыццё 
14 лютага 1991 года Раян выйшла замуж за акцёра Дэніса Куэйда, з якім пачала сустракацца падчас здымак фільма «Мёртвы па прыбыцці». Іх сын, Джэк Генры Куэйд, нарадзіўся 24 красавіка 1992 года. У чэрвені 2000 года Куэйд і Раян абвясцілі аб расставанні.

З 2009 года, пасля няўдалай аперацыі на твары, амаль перастала здымацца ў кіно.

З 2010 года Раян знаходзіцца ў стасунках з музыкам Джонам Меленкампам. У лістападзе 2018 года пара абвясціла аб заручынах.

## Фільмаграфія 
### Актрыса 
### Прадзюсер 
* Французскі пацалунак (*French Kiss*, 1995) (прадзюсер)
* Паўночнае ззянне (*Northern Lights*, 1997) (ТБ) (выканаўчы прадзюсер)
* Аблудныя душы (*Lost Souls*, 2000) (прадзюсер)
* Вясельны перапалох (*The Wedding Planner*, 2001) (выканаўчы прадзюсер)
* Шаманы пустыні (*Desert Saints*, 2002) (прадзюсер)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Канектыкута
Катэгорыя:Выпускнікі Нью-Ёркскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены Дэмакратычнай партыі ЗША
Катэгорыя:Фільмаграфія да дапрацоўкі
Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта
Топаль-М

**РТ-2ПМ2 «Топаль-М»** (індэкс ГРАУ — **15П065** (шахтавы) і **15П165** (рухомы), па дамове СНУ — **РС-12М2**, па класіфікацыі НАТА — **SS-27 Sickle B**, у перакладзе — *Серп Б*) — расійскі ракетны комплекс стратэгічнага прызначэння з МБР 15Ж65 (**15Ж55** — РГРК), распрацаваны ў канцы 1980-х — пачатку 1990-х гадоў на базе комплексу РТ-2ПМ «Топаль». Першая МБР, распрацоўка якой была завершана ў Расіі пасля распаду СССР.

У шахтавым варыянце базавання прынятая на ўзбраенне ў 2000 годзе. У наступным дзесяцігоддзі «Топаль-М» павінна была стаць асновай узбраення ракетных войскаў стратэгічнага прызначэння.

У 2011 годзе МА РФ адмовілася ад далейшых закупак ракетных комплексаў на карысць далейшага разгортвання МБР РС-24 «Ярс».

Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Ракетная зброя
Катэгорыя:Балістычныя ракеты
Іскандэр (ракетны комплекс)

**Іскандэр** (індэкс комплексу — **9К720**) — сямейства расійскіх аператыўна-тактычных ракетных комплексаў (АТРК): «Іскандэр», «Іскандэр-М», «Іскандэр-К», «Іскандэр-Э». Распрацаваны навукова-вытворчай карпарацыяй «Канструктарскае бюро машынабудавання» (КБМ) у горадзе Каломне Маскоўскай вобласці.

Асноўнае прызначэнне ракетных комплексаў «Іскандэр» — знішчэнне сістэм СПА і СРА праціўніка, а таксама найважнейшых аб’ектаў, якія прыкрываюцца імі, на далёкасцях да 500 км.

Упершыню ракетны комплекс «Іскандэр» быў прадстаўлены ў жніўні 1999 года на міжнародным авіяцыйна-касмічным салоне (МАКС) у горадзе Жукоўскім Маскоўскай вобласці.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе
Катэгорыя:Ракетная зброя
Катэгорыя:Балістычныя ракеты
Катэгорыя:Крылатыя ракеты
Сяргей Сяргеевіч Смірноў

**Сяргей Сяргеевіч Смірно́ў** (;  — ) — савецкі геолаг, мінералог, акадэмік Акадэміі навук СССР (1943, член-карэспандэнт з 1939 года).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Іванава-Вазнясенск Уладзімірскай губерні. У 1919 годзе скончыў Петраградскі горны інстытут. Застаўся працаваць у ім спачатку асістэнтам пры кафедры мінералогіі. З 1935 года прафесар, у 1933—1937 гадах — загадчык кафедры. Адначасова ў 1929—1941 гадах на пасадзе загадчыка аддзела ў Геалагічным камітэце (Усесаюзным навукова-даследчым геалагічным інстытуце). З 1945 года загадчык аддзела Інстытута геалагічных навук Акадэміі навук СССР.

## Навуковая і грамадская дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па мінералогіі рудных радовішчаў, праблемах пародаўтварэння. Распрацаваў вучэнне аб занальнасці гідратэрмальнага абруднення і яго сувязі з магматызмам. Стварыў металагенічны кірунак даследаванняў у вучэнні аб карысных выкапнях. Займаўся даследаваннем рудных радовішчаў Урала (1921—1922), Забайкалля (1923—1933), Далёкага Усходу і Паўночна-Усходу СССР (1934—1947). Адкрыў і апісаў шэраг радовішчаў руд жалеза, каляровых і рэдкіх металаў.

Старшыня Усесаюзнага мінералагічнага таварыства (1945). Ганаровы член Французскага мінералагічнага таварыства (1947).

Сярод апублікаваных прац С. С. Смірнова:
* Зона окисления сульфидных месторождений — М., 1951;
* Избр. труды — М., 1955;
* Полиметаллические месторождения и металлогения Восточного Забайкалья — М., 1961;
* Рудные месторождения и металлогения восточных районов СССР — М., 1962.

## Ушанаванне памяці 
У гонар С. С. Смірнова названыя гара на паўвостраве Таймыр, ледавік у хрыбце Чэрскага і ледніковы комплекс на востраве Бальшавік архіпелага Паўночная Зямля, пасёлак і радовішча алавяна-поліметалічных руд у Прыморскім краі, мінерал смірнаўскіт. У 1949 годзе Акадэміяй навук СССР заснавана прэмія імя С. С. Смірнова.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Г. И. Молявко и др.* Геологи. Географы. — Киев, Наукова думка, 1985.

## Спасылкі 
* 
* Сергей Сергеевич СМИРНОВ   // Усерасійскі навукова-даследчы геалагічны інстытут імя А. П. Карпінскага
* Смирнов Сергей Сергеевич // Горная энциклопедия 
* Смирнов Сергей Сергеевич (1895-20.08.1947). 120 лет со дня рождения  // Магаданская абласная ўніверсальная бібліятэка імя А. С. Пушкіна
* Выдающиеся геологи. Портретная галерея ВСЕГЕИ, 2007  

Катэгорыя:Геолагі СССР
Катэгорыя:Правадзейныя члены АН СССР
Катэгорыя:Геолагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Супрацоўнікі Расійскай акадэміі навук
Лонданскі ўніверсітэт мастацтваў

**Лонданскі ўніверсітэт мастацтваў** () — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Лондане.

## Гісторыя 
Універсітэт бярэ пачатак у сямі раней незалежных каледжах мастацтваў, дызайну, моды і камунікацый, якія былі аб'яднаны ў адміністрацыйных мэтах, каб сфармаваць Лонданскі інстытут у 1986 годзе. Першапачаткова каледжы былі створаны паміж 1850 годам і пачаткам ХХ стагоддзя. У адпаведнасці з законам аб рэформе адукацыі 1988 года Лонданскі інстытут стаў адзінай юрыдычнай асобай. Першым рэктарам быў прызначаны Джон Макензі. Інстытут атрымаў паўнамоцтвы па прысваенні дыпломаў у 1993 годзе. У 2001 годзе сэр Майкл Бічард быў прызначаны рэктарам і заахвоціў інстытут падаць заяўку на атрыманне статусу ўніверсітэта. Лонданскі інстытут першапачаткова вырашыў не падаваць заяўку, таму што яго асобныя каледжы былі прызнаныя на міжнародным узроўні самі па сабе. У 2003 годзе інстытут атрымаў дазвол на статус універсітэта; у 2004 годзе ён быў перайменаваны ў Лонданскі ўніверсітэт мастацтваў. Уімблдонская школа мастацтваў далучылася да ўніверсітэта як шосты каледж у 2006 годзе і была перайменавана ў Уімблдонскі каледж мастацтваў.

## Структура 
* Камберуэльскі каледж мастацтваў 
* Сент-Марцінскі цэнтральны каледж 
* Каледж мастацтваў Чэлсі
* Лонданскі каледж камунікацый
* Лонданскі каледж моды
* Уімблдонскі каледж мастацтваў

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лондан
Тэракт у Пешавары (2022)

**Тэрарыстычны акт у Пешавары** — тэрарыстычны акт, здзейснены тэрарыстам-смяротнікам «Ісламскай дзяржавы» ў шыіцкай мячэці Пешавара (Хайбер-Пахтунхва, Пакістан) 4 сакавіка 2022 года падчас пятнічнай малітвы. У выніку тэракта загінулі па меншай меры 63 чалавека, 196 атрымалі раненні.

## Перадгісторыя 
У канцы XX і пачатку XXI стагоддзяў паўночна-заходні Пакістан часта падвяргаўся нападам ісламістаў. У 2004 году іх напады перараслі ва ўзброены канфлікт. У Пешавары раней адбываліся тэракты, у тым ліку ў шыіцкіх мячэцях (у 2013 і ў 2015 гададх).

## Тэракт 
Перад узрывам двое ўзброеных людзей у чорнай адзежы пачалі страляць у паліцэйскіх ля будынка мячэці. У сутычцы загінуў баявік і паліцэйскі. Выжылы ўвайшоў у мячэць і адкрыў агонь па людзям, а затым узарваў сябе.

## Адказнасць 
5 сакавіка 2022 года тэрарыстычная арганізацыя «Вілаят Харасан» (частка «Ісламскай дзяржавы») узяла на сябе адказнасць за тэракт. Тэрарыст-смяротнік, які здзейсніў теракт, быў ідэнтыфікваны як Джулайбіб аль-Каблі.

## Рэакцыя 
Тэракт асудзілі Міністэрства замежных дзей Ірана, пастаянны каардынатар ААН, прэс-сакратары Афганістана, ААЭ, Саудаўскай Аравіі, Егіпта, ЗША і Архібіскуп Кентэрберыйскі.

## Гл. таксама 
* Тэракт у Пешавары (2023)

## Зноскі 
Катэгорыя:Сакавік 2022 года
Катэгорыя:Падзеі 4 сакавіка
Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2022 годзе
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты ісламістаў
Катэгорыя:2022 год у Пакістане
Бела-сіне-белы сцяг

**Бела-сіне-белы сцяг** () — сцяг, які складаецца з трох гарызантальных роўнавялікіх палос (белай, сіняй і белай), сімвал антываенных пратэстаў у Расіі пасля ўварвання Расіі ва Украіну ў лютым 2022 года падчас расійска-ўкраінскай вайны. Упершыню згаданы ў сацыяльнай сетцы «Твітэр» 28 лютага 2022 года, пасля чаго атрымаў шырокае распаўсюджванне сярод расійскіх апазіцыйных сіл. Паводле слоў актывістаў, сцяг у першую чаргу ёсць сімвалам аб’яднання людзей за мір і свабоду.

Легіён «Свабодная Расія» выкарыстоўвае на нарукаўных шаўронах бела-сіне-белы сцяг замест дзяржаўнага бела-сіне-чырвонага сцяга Расійскай Федэрацыі.

## Гісторыя сцяга 
Першым вядомым месцам выкарыстання бел-сіне-белага сцяга стаў вэб-сайт віртуальнай дзяржавы «Наўгародская рэспубліка», які з’явіўся ў 2010 годзе. Сцяг быў створаны на аснове фэнтэзійнага сцяга Вялікага Ноўгарада. Паводле слоў стваральніка сайта, амерыканскага праграміста Марціна Постумуса, праект задумваўся як прыклад альтэрнатыўнай гісторыі, у якой войскі Наўгародскай рэспублікі разграмілі войскі Маскоўскага княства ў бітве пад Шэлонам. Упершыню бела-сіне-белы сцяг быў прапанаваны для выкарыстання ў якасці альтэрнатыўнага сцяга Расіі карыстальнікам «Жывога журнала» Андрэем Чудзінавым 22 жніўня 2019 года.

Выкарыстанне сцяга было запушчана 28 лютага 2022 года адным з карыстальнікаў «Твітэра», пасля чаго той атрымаў шырокае распаўсюджванне сярод антываеннай апазіцыі — сцяг пачалі выкарыстоўваць на мітынгах, шэсцях, дэманстрацыях і іншых актах пратэсту, а таксама на адпаведных малюнках і плакатах. Выкарыстанне сцяга было на антываенным мітынгу ў Тбілісі (Грузія), а таксама на мітынгах на Кіпры і ў Екацярынбургу.
Паводле паведамленняў некаторых актывістаў, асноўнае адрозненне ад расійскага сцяга — адсутнасць чырвонай паласы — і ёсць сімвал пратэсту, паколькі менавіта гэтак сцяг адмаўляе культ вайны, ваеннай экспансіі, паказвае новую старонку расійскай гісторыі, дзе няма месца самадзяржаўю, мілітарызму, культу гвалту і крыві. Паводле іхнага меркавання, выгляд сцяга ёсць адзіным прэтэндэнтам на званне сапраўднай дэмакратыі ў гісторыі Расіі. Асаблівым сімвалізмам называюць падабенства з беларускім нацыянальным Бела-чырвона-белым сцягам. Самі колеры, паводле меркавання некаторых актывістаў, характарызуюць мір, чысціню, разважлівасць (белы колер), а таксама праўду і справядлівасць (лазурны колер).
 з 1991 па 1993]]
Сярэдняя блакітная паласа паводле колеру блізкая да сцяга Расіі, які выкарыстоўваўся ў перыяд з 1991 па 1993 год.

## Галерэя 

 Anti-war flag of Russia and the state flag of Ukraine.jpg|Дзяржаўны сцяг Украіны і расійскі пратэстны сцяг

## Падобныя сцягі 

 Flag of Veliky Novgorod (1994).svg|Сцяг Вялікага Ноўгарада з 1994 па 2006 гады
 Flag of Chudovsky district (1997).png|Сцяг Чудаўскага раёна Наўгародскай вобласці ў 1997—2008 гадах
 Flag of Viejšnoryja (Veyshnoria), fictional enemy republic for Zapad 2017 exercise.svg|Сцяг віртуальнай дзяржавы Вейшнорыя
 Flag of Canton of Zug.svg|Сцяг швейцарскага кантона Цуг

## Гл. таксама 
* Бела-чырвона-белы сцяг
* Ірпінская дэкларацыя

## Спасылка 
* Сайт сцяга 

Катэгорыя:Сцягі Расіі
Лонданскі Саўт-Банкскі ўніверсітэт

**Лонданскі Саўт-Банкскі ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Лондане.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт знаходзіцца ў лонданскім раёне Саўтварк, недалёка ад паўднёвага берага ракі Тэмзы (мясцовасць Саўт-Банк), ад якой і атрымаў сваю назву ( літаральна значыць "паўднёвы бераг"). Заснаваны ў 1892 годзе як політэхнічны інстытут, ён атрымаў статус універсітэта ў 1992 годзе ў адпаведнасці з брытанскім законам аб дадатковай і вышэйшай адукацыі.

У верасні 2003 года ўніверсітэт змяніў назву на сучасную і з тых часоў адкрыў некалькі новых цэнтраў, уключаючы школу аховы здароўя і сацыяльнай дапамогі, цэнтр эфектыўнай і аднаўляльнай энергіі, новы студэнцкі цэнтр, цэнтр прадпрыемстваў і новы медыяцэнтр. Ва ўніверсітэце навучаецца каля 17 тысяч студэнтаў і працуе каля 1 700 супрацоўнікаў.

У лістападзе 2016 года ўніверсітэт быў названы прадпрымальніцкім універсітэтам года па версіі "Times Higher Education Awards". У 2017 годзе ў рамках праграмы выкладання перадавога вопыту ўніверсітэту быў прысвоены "срэбны" ўзровень.

## Cтруктура 
* Школа прыкладных навук
* Школа мастацтваў і крэатыўных індустрый
* Школа навакольнага асяроддзя і архітэктуры
* Школа бізнесу
* Школа інжынерыі
* Школа аховы здароўя і сацыяльнай дапамогі
* Школа права і сацыяльных навук

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лондан
Калі мужчына кахае жанчыну (саўндтрэк)

«**Калі мужчына кахае жанчыну**» () — саўндтрэк Збігнева Прайснера да аднайменнага фільма 1994 года.

## Спіс кампазіцый 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* «Калі мужчына кахае жанчыну» на сайце «*AllMusic*» 
* «Калі мужчына кахае жанчыну» на сайце «*Discogs*» 
* «Калі мужчына кахае жанчыну» на сайце «*Soundtrack.net*» 
* «Калі мужчына кахае жанчыну» на сайце «*Soundtrack Collector*» 

Катэгорыя:Саўндтрэкі Збігнева Прайснера
Катэгорыя:Саўндтрэкі 1994 года
Катэгорыя:Саўндтрэкі
Спіс недружалюбных краін

**Спіс недружалюбных краін** () — пералік, зацверджаны распараджэннем Урада Расійскай Федэрацыі 13 мая 2021 года № 1230-р (абноўлены ад 5 сакавіка 2022 года №430-р).

У рэдакцыі распараджэння гучыць як:

Прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін 23 красавіка падпісаў указ «Аб прымяненні мер уздзеяння (процідзеянні) на недружалюбныя дзеянні замежных дзяржаў» (Указ ад 23 красавіка 2021 г. № 243). Дакумент абмяжоўвае заключэнне дыппрадстаўніцтвамі краін, чые дзеянні прызнаны недружалюбнымі, працоўных дагавораў з фізічнымі асобамі на тэрыторыі Расіі. Спіс такіх краін павінен быў вызначыць урад.

Па стане на 5.03.2022 года ў спіс увайшлі:
#  Албанія
#  Андора
#  Аўстралія
#  Брытанія
#  Грузія
#  Еўрапейскі саюз (дзяржавы-члены)
#  Злучаныя Штаты Амерыкі
#  Ісландыя
#  Канада
#  Карэя
#  Ліхтэнштэйн
#  Манака
#  Мікранезія
#  Нарвегія
#  Новая Зеландыя
#  Паўночная Македонія
#  Сан-Марына
#  Сінгапур
#  Тайвань
#  Украіна
#  Чарнагорыя
#  Швейцарыя
#  Японія

## Гл. таксама 
* Вось зла
* Другая халодная вайна

Катэгорыя:Знешняя палітыка Расіі
Міхаіл Васілевіч Друцкі-Сакалінскі

**Міхаіл Васілевіч Друцкі-Сакалінскі** (каля 1510 — пасля 1559) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Сакалінскіх герба «Друцк». Сын Васіля Сямёнавіча.

Уладальнік Саланевічаў, часткі Крывіна і Каменя, у 1556 купіў Стравенікі ў Літве.

## Сям’я 
Заснавальнік асобнай галіны Друцкіх-Сакалінскіх. Яго сын Васіль (у каталіцтве Вацлаў; ? — каля 1600) быў маршалкам полацкім (1591).

## Літаратура 
*
Алексіс Саблон

**Алексіс Саблон** (; ) — амерыканская прафесійная скейтбардыстка ў пазіцыі «гуфі», якая займае 12-е месца ў свеце па стане на ліпень 2021 года. Удзельнічала ва ўсіх спаборніцтвах «X Games» з 2009 года, Чэмпіянаце свету па скейтбордынгу, і каталася ў «Dew Tour». Саблон удзельнічала ў летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года ў Токіа, заняўшы 4-е месца ў жаночым вулічным фінале. Акрамя таго, што яна прафесійны скейтбардыст, Саблон мае ступень магістра архітэктуры ў Масачусецкім тэхналагічным цэнтры. У цяперашні час яна пражывае ў Краун-Хайтс, Бруклін.

## Біяграфія 
### Ранні перыяд жыцця
Алексіс Саблон нарадзілася 12 жніўня 1986 года і вырасла у Олд-Сейбруку, штат Канектыкут. Калі ёй было дзевяць гадоў, Саблон пачала вучыць сябе катацца ў гаражы сваёй мамы, гледзячы старыя відэакасеты і імітуючы ўбачанае. Яна наведвала «The Country School» у суседнім Мэдысане, штат Канектыкут, дзе пазнаёмілася з іншымі скейтбардыстамі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Алексіс Саблон на «Olympedia»
* Alexis Sablone на «The Boardr»
* Алексіс Саблон  на «X Games»

Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Спартсменкі ЗША
Катэгорыя:Скейтбардысты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года
Філон Друцкі-Сакалінскі

**Філон Міхайлавіч Друцкі-Сакалінскі** (? — да 1634) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Сакалінскіх герба «Друцк». Сын Міхаіла Міхайлавіча.

Праз шлюб з Ядвігай Няміраўнай, удавой М. Зяновіча, атрымаў Трабскае стараства ў Ашмянскім павеце, якое перайшло да яго сына Яна Антонія (?— 1662), кашталяна мсціслаўскага з 1655.

## Літаратура 
*