open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кашталяны троцкія

**Кашталян троцкі** — сенатарскі ўрад у ВКЛ. Сярод кашталянаў Рэчы Паспалітай саступаў толькі кракаўскаму, пазнаньскаму і віленскаму, і ў Сенаце засядаў, як і яны, паміж ваяводамі.

## Пералік троцкіх кашталянаў 
* 1413—1433 — Ян Сунігайла
* 1452 — Пац
* 1452—1455 — Начка Гінвілавіч
* 1483—1484 — Міхал Мантоўтавіч
* 1488—1492 — Мікалай Радзівілавіч
* 1492—1499 — Ян Юр’евіч Забярэзінскі
* 1499—1522 — Станіслаў Янавіч Кезгайла
* 1522 — Ян Мікалаевіч Радзівіл
* 1522—1526 — Юрый Мікалаевіч Радзівіл
* 1528/9-1532 — Станіслаў Станіслававіч Кезгайла
* 1532—1534 — Пётр Станіслававіч Кішка
* Пасада вакантная 1534—1544
* 1544—1559 — Геранім Аляксандравіч Хадкевіч
* 1559—1564 — Рыгор Аляксандравіч Хадкевіч
* 1564—1566 — Стэфан Андрэевіч Збаражскі
* 1566—1569 — Юрый Аляксандравіч Хадкевіч
* 1569—1579 — Астафій Багданавіч Валовіч
* 1579—1584 — Крыштаф Мікалай Радзівіл Пярун
* 1585—1586 — Ян Янавіч Глябовіч
* 1586—1590 — Мікалай Крыштаф Радзівіл
* 1590—1596 — Аляксандр Фрыдрыхавіч Пронскі
* 1596—1600 — Мікалай Тальваш
* 1600—1613 — Юрый Радзівіл
* 1613—1625 — Ян Ежы Радзівіл
* 1626—1633 — Альбрэхт Уладзіслаў Радзівіл
* 1633—1636 — Крыштаф Хадкевіч
* 1636—1640 — Мікалай Кішка
** Па Кішку троцкім кашталянам у 1640 быў менаваны Януш Радзівіл, аднак ураду не прыняў.
* 1641—1644 — Андрэй Станіслаў Сапега
* 1644—1649 — Ян Анзельм Вільчак
* 1649—1667 — Аляксандр Багданавіч Агінскі
* 1667—1670 — Ян Себасцьян Кэнштарт
* 1670—1680 — Ян Караль Копаць
* 1680—1684 — Цыпрыян Павел Бжастоўскі
* 1684—1685 — Ян Казімір Кірдзей
* 1685 — Юзаф Багуслаў Слушка
* 1685—1689 — Станіслаў Вінцэнт Орда
* 1689—1697 — Казімір Уладзіслаў Сапега
* 1697—1700 — Марцін Міхал Крышпін-Кіршэнштэйн
* 1700—1703 — Міхал Казімір Коцел
* 1703—1705 — Казімір Аляксандр Пацей
* 1705—1710 — Ян Уладзіслаў Бжастоўскі
* 1711—1715 — Мікалай Францішак Агінскі
* 1716—1735 — Ян Фрыдэрык Сапега
* 1735—1737 — Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька
* 1737—1739 — Антоні Казімір Сапега
* 1740—1742 — Аляксандр Пацей
* 1742—1744 — Міхал Юзаф Масальскі
* 1744—1770 — Тадэвуш Агінскі
* 1770—1778 — Канстанцін Людвік Плятэр
* 1778—1784 — Андрэй Агінскі
* 1784—1788 — Юзаф Мікалай Радзівіл
* 1788—1790 — Тадэвуш Білевіч
* 1790—1793 — Казімір Канстанцін Плятэр
* 1793 — Юзаф Вінцэнт Плятэр

## Літаратура 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego 1386—1795. — Kraków, 1885.
* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r.1413.
Магадыша

**Магадыша**, таксама **Мукдыша** () — сталіца Самалі і самы вялікі горад краіны, знаходзіцца на ўзбярэжжы Індыйскага акіяна. Колькасць насельніцтва складае 1 219 тыс. чалавек.

Горад быў заснаваны ў IX ст. арабамі пад назвай Магдашу. У Сярэднявечча горад стаў буйным гандлёвым цэнтрам, на скрыжаванні гандлёвых шляхоў паміж Партугаліяй і імаматам Маскату. У 1871 годзе горад быў заваяваны занзібарскімі войскамі, але ў 1892 годзе Магадыша перайшоў пад кантроль Італіі. З 1960 года Магадыша — сталіца незалежнага Самалі. З 1991 года ў выніку грамадзянскай вайны горад некалькі разоў быў разбураны, у 1993 годзе амерыканскія вайскоўцы ўдзельнічалі тут у «бітве за Магадыша», дзе страцілі 19 салдатаў і 2 верталёты, а ААН была вымушана пакінуць Самалі.

У чэрвені 2006 года горад быў узяты пад кантроль ісламскімі фундаменталістамі, але потым яны былі выбіты ўрадавымі войскамі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Катастрофа Іл-76 у Магадыша, 23 сакавіка 2007

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Самалі
Дадома

**Дадо́ма** – сталіца Танзаніі з 1981 года, знаходзіцца ў цэнтральнай частцы краіны на вышыні каля 1100 м над узроўнем мора, сталіца адміністрацыйнай адзінкі Дадома, насельніцтва складае каля 320 тыс. чалавек.
Да 1981 года сталіцай быў горад Дар-эс-Салам. Рашэнне аб пераносе сталіцы было прынятае з улікам цэнтральнага становішча горада, развітай інфраструктуры, чыгункі, якая злучае горад з Замбіяй, Мазамбікам і Кеніяй, тут таксама ёсць аэрапорт. Пасля пераносу сталіцы частка дзяржаўных і грамадскіх устаноў засталіся ў Дар-эс-Саламе.

## Гісторыя 
Дадома была заснавана ў канцы ХІХ стагоддзя, як адно з каланіяльных паселішчаў у складзе Германскай Усходняй Афрыкі. У першае дзесяцігоддзе ХХ стагоддзя немцы пачалі будаўніцтва тут чыгуначнай станцыі і працягнулі чыгунку, якая павінна была злучыць горад з буйнымі паселішчамі калоніі, у тым ліку і з Дар-эс-Саламам. Пасля Першай Сусветнай вайны Дадома ўвайшла ў склад каланіяльных уладанняў Вялікабрытаніі. Але насельніцтва горада, у тым ліку і акрамя германскіх пасяленцаў, мясцовыя негры і арабы, адмоўна аднесліся да брытанскіх уладаў. Эканамічны крызіс 1930-х гг разбурыў брытанскую каланіяльную сістэму на тэрыторыі Танганьікі, а пасля Другой Сусветнай вайны Дадома ўвайшла ў склад тэрыторый ААН, кіруемай Вялікабрытаніяй. У 1950-х гг. у горадзе як і ва ўсёй Танганьіцы, актывізаваўся нацыянальна-вызваленчы рух, які прывёў да атрымання незалежнасці Танганьікай ў 1961 годзе. У 1964 годзе, пасля ўтварэння Аб’яднанай Рэспублікі Танзаніі, у склад якой увайшлі Танганьіка і Занзібар, Дадома атрымала статус адміністрацыйнага цэнтра правінцыі. З 1981 года Дадома — сталіца краіны.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Танзаніі
Опера

**Опера** ( «справа, праца, работа», ад  «праца, выраб, твор») — жанр тэатральных прадстаўленняў, у якім тэкст (які называецца лібрэта) спалучаеца з музыкай (спевы і акампанемент) і сцэнічным дзеяннем з прымяненнем касцюмаў і дэкарацый. Опера — частка заходняй класічнай музычнай традыцыі. Прадстаўленні звычайна даюцца ў оперным тэатры з удзелам аркестра ці меншага музычнага ансамбля.

## Гісторыя 
Опера ўзнікла ў канцы XVI стагоддзя ў Італіі, як спроба групы навукоўцаў-гуманістаў, літаратараў і музыкантаў адрадзіць старажытнагрэчаскую трагедыю ў выглядзе *dramma per musica*, рэалізаванай у творчасці К. Мантэвердзі («Арфей», «Арыядна» і іншыя) у пачатку 17 стагоддзя. У 18 стагоддзі опера набыла прыкметы класіцызму, а кампазітары  (Алесандра Скарлаці) пачалі оперу-серыю. У Францыі ўзнікла лірычная трагедыя (Ж.-Б. Люлі, Ж.-Ф. Рамо). У Англіі оперы ствараў Генры Пёрсел, у Германіі — Р. Кайзер. У Іспаніі фарміраваўся жанр народнай оперы — сарсуэлы.

Імкненне наблізіць оперу да ідэй асветнікаў стала асновай опернай рэформы Х.-В. Глюка, прывяло да фарміравання камічнай оперы, баладнай оперы (Англія), оперы-буфы (Італія), аперы камік (Францыя), зінгшпілю і інш. Вяршыняй развіцця оперы ў 18 стагоддзі стала творчасць Вольфганга Амадэя Моцарта.

Працэс абнаўлення оперы ажывіўся пад уплывам ідэй рамантызму ў Італіі (Л. Керубіні, Д. Расіні, Гаэтана Даніцэці і, асабліва, Джузэпэ Вердзі), Германіі (К. М. Вебер, пазней — Рыхард Вагнер), Францыі (Д. Меербер).

У другой палове 19 стагоддзя пачалося ўзмацненне тэндэнцый рэалізму ў французскай лірычнай оперы (Ш. Гуно, Ж. Маснэ), італьянскаму верызме (П. Р. Леанкавала, збольшага Джакама Пучыні і Дж. Вердзі), у творчасці расійскіх кампазітараў (М. Глінка, А. Даргамышскі, А. Барадзін, Ц. Кюі, А. Рубінштэйн, М. Рымскі-Корсакаў, М. Мусаргскі, Пётр Чайкоўскі, Сяргей Рахманінаў і іншыя), прадстаўнікоў польскай (С. Манюшка), украінскай (С. Гулак-Арцёмаўскі, М. Лысенка), чэшскай (А. Дворжак, Б. Сметана, Л. Яначэк) і іншых музычных культур.

У XX стагоддзі з’яўляюцца новыя аўтары опер — імпрэсіяністаў (К. Дэбюсі, К. Шыманоўскі, экспрэсіяністы (А. Берг, А. Шэнберг часткова — Р. Штраус), неакласіцысты (Ф. Бузоні, Ігар Стравінскі, Паўль Гіндэміт). Важкі ўклад у развіццё жанру оперы зрабілі Джордж Гершвін, Сяргей Пракоф'еў, Дзмітрый Шастаковіч, Кшыштаф Пендэрэцкі і іншыя.

## Гл. таксама 
* Аперэта

## Літаратура 
* Юцевич Ю. Є. Музика. Словник-довідник. — Тернопіль: «Навчальна книга — Богдан» 2003 р. ISBN 966-7924-10-6
* Музыкальный энциклопедический словарь. М., «Советская энциклопедия», 1990

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сцэнічнае мастацтва

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Акбар Вялікі

**Джалал-ад-Дзін Мухамад Акбар** (**Акбар Вялікі**) (جلال الدین محمد اکبر Jalāl ud-Dīn Muhammad Akbar) ( — ) — трэці падзішах дынастыі Вялікіх Маголаў (імператар Індыі), Цімурыд, сын Хумаюна, якога ён змяніў у якасці правіцеля Магольскай імперыі (1556—1605), унук Бабура, заснавальніка дынастыі. Пад канец праўлення Акбара Магольская імперыя ахоплівала большую частку паўночнай Індыі.

## Жыццяпіс 
Акбар, які лічыцца найвялікшым з магольскіх імператараў, узышоў на дэлійскі трон ва ўзросце трынаццаці з паловай гадоў, пасля смерці свайго бацькі Хумаюна. Ён паходзіў з цюркска-мангольскага роду Цімурыдаў. Задушыўшы некалькі мяцяжоў (у тым ліку з боку свайго брата Хакіма), ён на працягу двух дзесяцігоддзяў аб’ядноўваў пад сваім панаваннем землі паўночнай і цэнтральнай Індыі. Акбар ліквідаваў на доўгі час ваенную пагрозу з боку пуштунскіх (афганскіх) нашчадкаў Шэр Шаха, правёўшы некалькі войнаў супраць афганскіх плямёнаў. Умацаваў сваю ўладу, прыцягнуўшы ўмелай дыпламатыяй на свой бок магутную касту раджпутаў.

Завяршыўшы ў асноўным тэрытарыяльнае фармаванне дзяржавы, у 1574 годзе Акбар прыступіў да правядзення ўнутраных рэформаў. Мэтай рэформаў было стварэнне цэнтралізаванай дзяржавы на аснове большай роўнасці народаў, якія яе насялялі. Быў умацаваны кантроль за арміяй, праведзена новае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае дзяленне, усталявана адзіная сістэма падаткаабкладання. Падатковая рэформа прадугледжвала строгі ўлік і справаздачнасць, былі адмененыя рэлігійныя падаткі на немусульманаў, прадугледжана магчымасць не спаганяць падаткі пры неўраджаі. Па ўсёй імперыі была ўведзена ўніфікаваная сістэма мераў і вагаў, адзіны сонечны каляндар, заснаваны на базе табліцаў Улугбека. Вялікае значэнне Акбар надаваў развіццю гандлю, які наладзіў нават з еўрапейцамі. Імкнучыся пашырыць уплыў Маголаў на індыйскае грамадства, актыўна прыцягваў індускіх раджаў на важныя пасады ў дзяржаве і арміі. Разам з тым, нягледзячы на яго значную талерантнасць і пэўныя сацыяльныя эксперыменты, ён заставаўся мусульманскім імператарам.

## Дасягненні 
200px|thumb|left|Магольская імперыя пры Акбары
Акбар заахвочваў развіццё навук і мастацтваў, сабраўшы вакол свайго трону лепшых вучоных, музыкантаў, паэтаў і мастакоў. Была створана школа жывапісу, сабрана багацейшая бібліятэка. Практыкаваўся рэлігійны плюралізм, а з 1582 года была зроблена спроба зацвердзіць у краіне новае містычнае веравучэнне дзін-і-ілахі («боская вера»), якое ўяўляла сабою спалучэнне элементаў індуізму, зараастрызму, ісламу і часткова хрысціянства і фактычна ўтварала культ асобы Акбара. Сутыкнуўся з моцным супрацьдзеяннем сваім рэлігійным рэформам.

## Гл. таксама 
* Вялікія Маголы
* Правіцель Індыі

Катэгорыя:Цімурыды
Катэгорыя:Вялікія Маголы
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Дырыжабль

**Дырыжа́бль** (ад  — кіраваны) — лятальны апарат падоўжанай формы, лягчэйшы за паветра. Уяўляе сабой аэрастат з рухавіком, абсталяваны адной або некалькімі вінтаматорнымі ўстаноўкамі, якія ствараюць цягу для гарызантальнага палёту.

Вызначаецца вялікай грузапад’ёмнасцю і далёкасцю палёту, невялікай (да 150 км/г) скорасцю, павышанай залежнасцю ад метэаралагічных умоў. Адрозніваюць дырыжаблі мяккай сістэмы (аб’ём 1—7 тыс. м³, корпус з прагумаванага матэрыялу, што служыць адначасова і абалонкай для газу), паўцвёрдай (8—35 тыс. м³, у ніжняй частцы мае металічную ферму, якая не дапускае дэфармацыі абалонкі) і цвёрдай (да 200 тыс. м³, увесь корпус у выглядзе металічнага каркаса). Дырыжаблі маюць адну або некалькі гандол (для размяшчэння экіпажа, рухавікоў, грузаў), апярэнне (стабілізатары, кілі, рулі вышыні і кіравання). Выкарыстоўваліся для перавозкі грузаў, у навуковых і вайсковых мэтах і інш.

Першы палёт на дырыжаблі з паравым рухавіком ажыццявіў Анры Жыфар у 1852 годзе (Францыя). Першы дырыжабль цвёрдай сістэмы пабудаваў у 1900 годзе Ф. Цэпелін (Германія), першы дырыжабль мяккай сістэмы цывільнага прызначэння спраектаваў і пабудаваў у 1911 годзе ў Кіеве Ф. Андэрс.

У 2019 годзе кітайскі дырыжабль «Цзіму № 1» падняўся ў паветра на вышыню 7003 метры над узроўнем мора, паставіўшы сусветны рэкорд па навуковых назіраннях на такой вышыні. Кіруемы аэрастат узляцеў у неба над другім па велічыні ў Тыбеце возерам Намцо. Гэты рэкорд быў сумесна пастаўлены навуковымі камандамі Даследчага інстытута Тыбецкага плато, Кітайскага даследчага інстытута касмічных тэхналогій Акадэміі навук КНР і Чанчуньскім навукова-даследчага інстытутам па вывучэнні дакладнай механікі, оптыкі і фізікі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Януш Тышкевіч

**Януш Скумін Тышкевіч** () — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Ваявода мсціслаўскі (1621—1626), троцкі (1626—1640), віленскі (з 1640), староста браслаўскі, юрборскі і навадворскі.

## Біяграфія 
Прадстаўнік старэйшай лініі роду Тышкевічаў (Скумін-Тышкевічы) герба «Ляліва», сын Тэадора, ваяводы наваградскага, і Кацярыны з Ляцкіх.

Навучаўся ў Падуанскім універсітэце. Удзельнічаў у пасольствах у Прусію, перамовах са Швецыяй. Ваяваў супраць шведаў у Інфлянтах у вайне Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1618), Дзмітрыядзе ІІ і інтэрвенцыі ў Маскоўскую дзяржаву 1609—1618 гадоў. Асабіста ўдзельнічаў на чале ўласнай роты ў бітве пад Клушынам (1610), быў паранены маскоўцамі ў баі 11 жніўня 1610 года і ваяваў супраць туркаў у Хоцінскай бітве 1621 года.

Браў удзел у рэлігійнай палеміцы падчас заключэння Берасцейскай уніі (1596), выдаў брашуру «Ліст да Барэцкага і Сматрыцкага супраць царквы ўсходняй». Аўтар дзённіка мірных перамоў са Швецыяй у 1625 годзе.

У 1618 годзе зрабіў ахвяраванне на кляштар бенедыкцінцаў у Гродна.

Першы раз ажаніўся з Барбарай, дачкой Станіслава Нарушэвіча, другі — з Соф’яй Замяхоўскай. У першым шлюбе меў дачку Кацярыну Яўгенію, якая стала жонкай Аляксандра Людвіка Радзівіла.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Януш
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы віленскія
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты браслаўскія
Катэгорыя:Старосты навадворскія
Катэгорыя:Старосты юрборскія
Канстанцыя Антонаўна Буйло

**Канста́нцыя Анто́наўна Кале́чыц**, псеўданім **Канстанцыя Буйло** () — беларуская паэтэса. Заслужаны дзеяч культуры БССР (1968).

## Біяграфія 
 1916 г.]]
Нарадзілася 14 студзеня 1893 года ў Вільні ў сям’і аб’ездчыка графа Тышкевіча. Была ахрышчана 17 студзеня 1893 года ў Віленскім касцёле Святога Якава.

Асноўную адукацыю атрымала дома ў хатніх настаўнікаў. У 1914 годзе скончыла кароткатэрміновыя настаўніцкія курсы ў Вільні. Тут пазнаёмілася з Максімам Гарэцкім. Сябравала з Уладзіславай Луцэвіч. Настаўнічала ў вёсцы Горнае Скробава (1912—1913), дзе вучыла сына пана Дзеўчапольскага. А. Шоцкі адзначае, што К. Буйло некалькі разоў наведвала Крошын, Завоссе, Туганавічы, Калдычэўскае возера і мясціны, звязаныя з жыццём філаматаў і філарэтаў.

Загадвала беларускай кнігарняй у Полацку (1915—1916).

## Творчасць 
]]
Друкавацца пачала ў 1909 годзе, змясціўшы ў «Нашай Ніве» пад імем свайго брата Эдуарда першыя свае вершы — «Хвоя», дасланы з Адравонжы Ашмянскага павета («Наша Ніва», № 9), і «Скора зіма» («Наша Ніва», № 46). Паводле іншых звестак, першым надрукаваным вершам быў «Лес» (1903). Пад уласным імем пачала друкавацца з 1910 года. У 1914 годзе Беларускае выдавецкае таварыства выпусціла дэбютны зборнік вершаў К. Буйло — «Курганная кветка» (1914, Вільня, друкарня Марціна Кухты; факсімільнае выданне ў 1989), які адрэдагаваў Я. Купала.

Аўтар п’ес «Кветка папараці» (1914) і «Сягонняшнія і даўнейшыя» (1914, пастаўлена ў 1921).

## Узнагароды 
Узнагароджана ордэнам «Знак Пашаны» і медалямі. Заслужаны дзеяч культуры Беларускай ССР (1968).

## Ушанаванне памяці 
У гонар Канстанцыі Буйло названая вуліца ў Мінску, усталявана мемарыяльная дошка на Вішнеўскай сярэдняй школе Валожынскага раёна, якой прысвоена яе імя.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Буйло К.* …Коціцца рэха: Вершы, паэмы, лісты // Уклад. і прадм. Д. Чаркасавай. — : Маст. літ., 1993. — 287 с. — ISBN 5-340-01327-8.

## Спасылкі 
* Творы Канстанцыі Буйло на сайце «Беларуская Палічка»
* Творы Канстанцыі Буйло на сайце «Родныя вобразы» 
* Кароткая біяграфія на сайце «Адраджэнцы Беларусі»

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Беларускай ССР
Ежы Караль Глябовіч

**Юрый Мікалаевіч Глябовіч** або **Ежы Караль Глябовіч** (каля 1603 — , Заслаўе) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай.

## Біяграфія 
Сын Мікалая Глябовіча і Марцэбелы Карэцкай.

У 1633 годзе атрымаў староствы анікштанскае і радашковіцкае. Кар’еру пачаў у чэрвені 1639 годзе атрымаўшы ўрад каралеўскага падчашыя. Таксама ў 1639 годзе атрымаў урад падстолія вялікага літоўскага.

У 1643 годзе прызначаны ваяводам смаленскім. Шмат увагі надаў умацаванню Смаленска, пакінуў з гэтай прычыны палітычныя справы ў Вільні, Кракаве і Варшаве, бо бываў там рэдка. У сакавіку 1644 і 1645 годзе прымаў актыўны ўдзел у пасяджэннях Сената Рэчы Паспалітай. Падчас безкаралеўя прыехаў у Кракаў толькі ў лістападзе, каб прыняць удзел у выбарах і падпісаць элекцыйны дыплом Яна Казіміра Вазы. Падчас каранацыйнага сойму ставіў пытанні абароны Смаленска.

У 1650 годзе ўдзельнічаў у працы створанай у Вільні камісіі па пытаннях фінансавання войска Вялікага Княства Літоўскага. У 1651 годзе быў камісарам пры заключэнні міру з казакамі ў Белай Царкве, а затым у перамовах з казакамі ў 1659 годзе. У 1653 годзе з ваяводства смаленскага прызначаны старостам жамойцкім.

Падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў удзельнічаў у баявых дзеяннях. У 1655 годзе прыняў пратэктарат Швецыі, падпісаў Кейданскую ўнію. Пазней, як камісар удзельнічаў у дыпламатычных і мірных перамовах з Расіяй (1660, 1662, 1664). З 1659 годзе ліставаўся з Багуславам Радзівілам па пытанні ўладанняў апошняга ў Княстве.

У складзе дэлегацыі Рэчы Паспалітай падпісаў Андрусаўскае перамір’е ў студзені 1667 года і, як адзначаюць сучаснікі, сыграў значную ролю ў яго заключэнні. На перамовах трымаўся пазіцыі кампрамісу з Расіяй, хоць з перадачай ёй Смаленска і Дарагабужу губляў значную частку спадчынных уладанняў.

У 1668 годзе, у тым ліку ва ўзнагароду за заключэнне Андрусаўскага перамір’я, Юрый Глябовіч атрымаў ваяводства віленскае.

## Сям’я 
У 1640 годзе ажаніўся з Кацярынай Радзівіл, дачкой ваяводы віленскага і вялікага гетмана літоўскага Крыштафа Радзівіла.

Юрый Глябовіч — апошні з роду Глябовічаў, меў дзвюх дочак
* Марцыбелу — пазней у шлюбе з князем Марцыянам Агінскім,
* Крысціну — адна з найбагацейшых нявест Княства таго часу, пазней у шлюбе з Казімірам Янам Сапегам. Казімір Ян і Хрысціна вядомы дабрачыннасцю, фундатарствам храмаў розных канфесій, у тым ліку ў 1676 годзе заснавалі дамініканскі кляштар у Заслаўі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Заяц Ю. А.* Заславль X—XVIII веков (историко-археологический очерк). — Мн.: Наука и техника, 1987;
* *Спиридонов М. Ф.* Заславль в XVI в. — Мн., 1998.

Юрый Караль
Катэгорыя:Ваяводы смаленскія
Катэгорыя:Ваяводы віленскія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты анікштанскія
Катэгорыя:Старосты радашковіцкія
Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Касімаўскае ханства

**Касімаўскае ханства** — феадальная дзяржава ― удзельнае княства, васальнае маскоўскаму вялікаму князю. Існавала ў 15—17 ст. на Мяшчорскіх землях Маскоўскай дзяржавы. Першае татарскае ханства, створанае на землях уласна Русі. Цэнтр у горадзе Касімаў над Акой.

Ханства было створана вялікім князем маскоўскім Васілём II у 1452, пад канец маскоўскай смуты 15 ст. Першым ханам Касімава стаў казанскі царэвіч Касім (сын Улу-Мухамеда), які ў канцы 1440-х гг. перайшоў на маскоўскую службу. Пры Іване III ханства стала важным інструментам маскоўскай палітыкі ў дачыненні да Казані; казанскія валадары не раз патрабавалі яго ліквідацыі.

## Літаратура 
* Боханов и др.;
* Геллер;
* Карамзин;
* Вернадский Г. Россия в средние века.


Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Ханствы
Ян Сунігайла

thumb|Герб «Ліс»
**Ян Сунігайла** (згадв. ад 1398 — 1433/1434) — літоўскі баярын, староста ковенскі (1398—1422), першы кашталян троцкі (1413—1433).

На Гарадзельскай уніі прыняў герб «Ліс», да таго ўжываў уласны знак, захавалася пячатка 1410 года. Меў двух сыноў -- Федку і Івашку. У 1462 годзе нейкая Марына, удава па Сунігайле (невядома, ці па самім Яне або, верагодней, па кімсьці з яго сыноў) фундавала касцёл у Варнянах (цяпер Астравецкі раён), якімі род Сунігайлы, як вынікае з дакумента, тым часам валодаў.

Верагодна таксама, што Сунігайла быў родзічам князёў Свірскіх, якія неўзабаве па Гарадзельскай уніі таксама пачалі ўжываць герб «Ліс».

Паводле пазнейшых выдуманых радаводаў, Сапегі, якія таксама карысталіся гербам «Ліс», паходзілі ад Сямёна Сунігайлы, сына Пунігайлы. Пра негістарычнасць гэтых звестак пісаў яшчэ С. К. Касакоўскі. Уладыслаў Сэмковіч дапускае, аднак, гербавую адопцыю Сапегаў Сунігайламі ў часе Троцкай уніі 1434 года.

## Літаратура 
**W. Semkowicz.* O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r.1413. // Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. R. 7. 1914 nr 3-4 (Ród Sunigajły).

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Старосты ковенскія
Оптыка ландшафта

**Оптыка ландшафта** — вучэнне пра ўзаемадзеянне сонечнага выпраменьвання з геасістэмамі сушы. Яе існасць у тым, што па адбівальных характарыстыках фатаграфічных малюнкаў зямной паверхні ў розных спектрах даўжынь хваль можна судзіць пра тэрытарыяльнае размеркаванне розных уласцівасцяў ландшафтаў — шчыльнасці і структуры дрэвастояў, пра запасы вільгаці ў павярхоўным пласце глебы, пра ступень засалення глеб і т. д.

## Гл. таксама 
* Геафізіка ландшафта

## Літаратура 
* *Дьяконов К. Н., Касимов Н. С., Тикунов В. С.* Современные методы географических исследований. — М.: МГУ, 1996.

Катэгорыя:Геафізіка
Катэна

**Катэна, геахімічнае звяно, геахімічны ландшафт** — прасторавы рад змяняючых адзін аднаго элементарных ландшафтаў (фацый) ад мясцовага водападзелу да мясцовай дэпрэсіі, злучаных паміж сабой міграцыяй рэчыва.

## Спасылкі 
* Катэна ў Энцыклапедыі Навуковай Бібліятэкі

Катэгорыя:Педалогія
Катэгорыя:Фізічная геаграфія
Катэгорыя:Глебазнаўства
Катэгорыя:Геамарфалогія
Мікола Ільяшэвіч

**Мікола Ільяшэвіч (Ілляшэвіч)** (, Пружаны — , Вільня) — беларускі грамадскі дзеяч, гісторык, настаўнік.

## Біяграфія 
У час Першай сусветнай вайны, з 1915 года разам з сям’ёю быў у бежанстве ў глыб Расіі. Па вяртанні з бежанства сям’я асела ў Вільні. Вучыўся ў Віленскай беларускай гімназіі (скончыў у 1923), дзе пазнаёміўся з В. Жук-Грышкевічам. 

Скончыў Пражскі ўніверсітэт у 1928 годзе. Выдаў на чэшскай мове дысертацыю «Беларусь (Белая Русь), як сваеасаблівая цэльнасць з антрапагеаграфічнага пункту гледжання. (З увагай да гісторыі і этнаграфіі)». Падчас вучобы быў старшынём Беларускага культурнага таварыства імя Скарыны. Арганізаваў выставу беларускіх выданняў у Славянскай бібліятэцы ў Празе.

Пасля вяртання ў Вільню выкладаў прапедэўтыку філасофіі ў Віленскай беларускай гімназіі, таксама выкладаў у Праваслаўнай духоўнай семінарыі. Рэдагаваў часопіс «Саха». Памёр ад сухотаў.

Заўчасна памёр ад сухотаў  года ў Вільні. Пахаваны на гарадскіх могілках.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар даследавання «Расійская палітыка на землях былога Беларуска-Літоўскага гаспадарства за панаваннем Кацярыны II і Паўла I», падручніка «Кароткі нарыс псіхалогіі», артыкула «Паходжанне, старадаўнія весткі і антрапалагічныя адзнакі беларусаў» (выданы ў «Студэнцкай думцы»).

У значнай ступені, пад уплывам М. Ільяшэвіча і яго малодшага брата, паэта Хведара Ільяшэвіча, развіваўся беларускі рух у Пружанах, куды браты амаль штолета наведваліся і забяспечвалі літаратурай тамашніх беларускіх актывістаў, у т.л. сям’ю Жукоўскіх, Міколу Дудзейку і інш.

## Творы 
* Расейская палітыка на землях былога Беларуска-Літоўскага гаспадарства — Вільня: Друкарня Я. Левіна, 1933.

## Літаратура 
* 
* *Здановіч І.* Рупліўцы беларускага нацыянальнага адраджэння з Пружаншчыны: Грамадска-літаратурны даведнік. — Пружаны: 2003. — 144 с.;
* *Пракаповіч Н.* Мікола Ільяшэвіч — невядомы гісторык з Пружан // Газета для вас № 02 (680). 2009, 9-16 студз.
* Славянскай бібліятэцы ў Празе — 80 гадоў // Беларуская служба Радыё "Свабода". 2007, 2 крас.

Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Беларусы ў Чэхіі
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Палессе (тып мясцовасці)

**Палессе**, палескі тып ландшафту — тып краявіду пясчаных раўнін, найбольш распаўсюджаны на ўскраінах раёнаў старажытнага зледзянення ў Цэнтральнай і ва Усходняй Еўропе (Польшча, Беларусь, поўнач Украіны, еўрапейская частка Расіі).  

У назве адлюстроўваецца адна з характэрных рысаў гэтых тэрыторый — мноства лясоў: паўднёва-таёжных, змешаных і шыракалістых. Звычайна шмат балотаў і азёр; гэта адносна слаба засвоеныя тэрыторыі. 

## Утварэнне 
. «Балота. Палессе», 1890 год.]]
Палессі ўяўляюць сабой нізіны ў раёнах пашырэння алювіяльных і водна-ледавіковых пяскоў ускраіннай паласы плейстацэнавага мацерыковага зледзянення. Пяскі запаўняюць плоскія паніжэнні, звязаныя з тэктанічнымі ўпадзінамі. Залішняе атмасфернае ўвільгатненне і недастатковы дрэнаж абумаўляюць фармаванне буйных масіваў балот, якія зарастаюць хвояй, бярозай, вольхай і інш.

## Распаўсюджванне 
Падобныя ландшафты сустракаюцца ў Палескай нізіне, Мяшчорскай нізіне, у Польшчы ва ўсходніх басейнах рэк Вепш і Буг. У еўрапейскай частцы Расіі палессі складаюць пояс, які цягнецца з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і ахоплівае ўсю Усходне-Еўрапейскую раўніну.

Палессі таксама распаўсюджаныя на поўдні Канады і ў паўночных раёнах ЗША.

Катэгорыя:Ландшафты
Станіслаў Мікалаевіч Нарбут

**Станіслаў Мікалаевіч Нарбут** (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Нарбутаў герба «Трубы». Нарадзіўся ў сям’і Мікалая Войцехавіча Нарбута.

Староста ашмянскі (1589), ваявода мсціслаўскі (1595—1596).

## Сям’я 
Быў жанаты з Гальшкаю з Глябовічаў.

## Літаратура 
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego 1386—1795. — Kraków, 1885.

Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія
Катэгорыя:Старосты ашмянскія
Станіслаў Мікалаевіч Нарбут
Станіслаў Янавіч Кезгайла

**Станіслаў Янавіч Кезгайла** (каля  — 1527) — дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага. Староста жамойцкі (1486–1522), кашталян троцкі (1499–1522), кашталян віленскі (1522–1527), гетман вялікі літоўскі (1501–1503).

Пры падзеле бацькоўскіх маёнткаў атрымаў частку Дзевялтова, Крожаў і іншых на Жамойці, Мсцібогаў, Ракаў, частку Бакштаў, паводле тэстаменту цёткі Мілохны — частку Налібакаў і Дзераўную ў Менскім павеце. Ад вялікага князя Аляксандра атрымаў Зэльву ў Ваўкавыскім павеце, сёлы ў Любашанскім старостве, праз шлюб — Палачаны, Лужаны і Занарач у Ашмянскім павеце.

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Кезгайлаў герба «Задора», сын Яна, кашталяна віленскага. Меў брата Мікалая.

Ажаніўся з Ядвігай, дачкой Алехны Судзімонтавіча. У шлюбе меў сыноў Мікалая, Яна і Станіслава, а таксама дачку Барбару, якая выйшла за Яна Забярэзінскага.

## Радавод 
## Літаратура 
* 

Станіслаў Янавіч
Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Гетманы вялікія літоўскія
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1500—1503 гадоў
Крыштаф Хадкевіч

**Крыштаф Хадкевіч** (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Вялікі харунжы літоўскі (1611—1623), вялікі канюшы літоўскі (1623—1633), кашталян троцкі (1633—1636), віленскі (1636—1642), ваявода віленскі (1642—1652).

Быў старостам гарадзенскім, бабруйскім, крэўскім, дзяржаўцам беліцкім і вішнеўскім. Пяціразовы маршалак Трыбунала Літоўскага (1635, 1639, 1643, 1647, 1651).

## Біяграфія 
Паходзіў з роду Хадкевічаў, сын Гераніма Юр'евіча і Ганны Тарла. Удзельнік войнаў з Турцыяй, Швецыяй, Расіяй. Пасол на элекцыйны сойм 1632. У 1648 годзе, ў час Казацкай вайны, за ўласныя грошы ў  злотых выставіў пяхоту (грошы пасля вернутыя соймам). Падтрымаў абранне Яна Казіміра. З 1627 года ўдзельнік спрэчкі за маёмасць Супрасльскага Дабравешчанскага манастыра, за што ў 1650 г. атрымаў вымову ад караля.

Быў двойчы жанаты, першым шлюбам з Альжбетай Кішкай (дзеці — Аляксандр Крыштаф Хадкевіч, Ян Казімір Хадкевіч, Геранім Караль Хадкевіч), другім — з Соф'яй з Друцкіх-Горскіх Стравінскай (дзяцей не было).

## Літаратура 
* 

Крыштаф
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы віленскія
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Канюшыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Харунжыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты бабруйскія
Катэгорыя:Старосты гарадзенскія
Катэгорыя:Старосты крэўскія
Катэгорыя:Дзяржаўцы беліцкія
Катэгорыя:Дзяржаўцы вішнеўскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Мікалай Канстанцінавіч Гюбенет

**Мікалай Канстанцінавіч Гюбенет** (10 жніўня 1862 — 9 сакавіка 1931) — расійскі грамадскі дзеяч і палітык, дэпутат Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі III склікання ад Магілёўскай губерні. Уваходзіў у фракцыю нацыяналістаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 10 жніўня 1862 года ў Харкаўскай губерні. Пачаў службу ў 1889 годзе ў канцылярыі Магілёўскага дваранскага дэпутацкага сходу. Ганаровы міравы суддзя Чэрыкаўскага ўезда. Старшыня ўезднай па сялянскіх справах прысутнасці і Клімавіцкага павятовага з’езду. Маршалак Клімавіцкага павета.

У 1907 годзе быў абраны членам Дзяржаўнай думы ад Магілёўскай губерні. Уваходзіў у рускую нацыянальную групу, з 1909 года - рускую нацыянальную фракцыю.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі быў арыштаваны, сядзеў у Петрапаўлаўскай крэпасці, збег, эміграваў у Латвію.

Памёр у 9 сакавіка 1931 года ў Рызе. Пахаваны ў Рызе на Пакроўскіх могілках.

## Узнагароды 
* Ордэн Святога Станіслава 2-й ступені (1901 год)
* Ордэн Святой Ганны 2-й ступені (1905 год)
* Медаль «У памяць валадарання імператара Аляксандра III»
* Медаль «За працы па першым усеагульным перапісе насельніцтва»
* Медаль «У памяць 300-годдзя валадарання дому Раманавых»

Катэгорыя:Маршалкі шляхты
Катэгорыя:Члены Усерасійскага нацыянальнага саюза
Катэгорыя:Члены рускай нацыянальнай фракцыі
Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Станіслава 2 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 2 ступені
Катэгорыя:Зняволеныя Петрапаўлаўскай крэпасці
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Латвіі
Катэгорыя:Постаці Магілёўскай губерні
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі III склікання
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі ад Магілёўскай губерні
Януш Антоні Вішнявецкі

**Януш Антоні Вішнявецкі** (1687 — ), староста пінскі, падчашы вялікі літоўскі, маршалак надворны літоўскі, кашталян віленскі, ваявода віленскі, ваявода кракаўскі, кашталян кракаўскі.

Удзельнічаў у барацьбе шляхты Літвы і Беларусі супраць засілля Сапегаў у Вялікім княстве Літоўскім.

## Літаратура 
*А. П. Грыцкевіч*. Вішнявецкія // 

## Гл. таксама 
*Род Вішнявецкіх

## Спасылкі 
* Сайт прысвечаны Вішнявецкім  

Януш Антоні
Катэгорыя:Кашталяны кракаўскія
Катэгорыя:Ваяводы кракаўскія
Катэгорыя:Ваяводы віленскія
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты пінскія
Людвік Канстанцін Пацей

**Людвік Канстанцін Пацей** ( — ) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Падскарбі вялікі літоўскі (1703—1709), гетман польны (1709) і вялікі літоўскі (з 1709), адначасова кашталян (1709—1722) і ваявода віленскі (з 1722).

Быў старостам пунскім, барцянскім, ратынскім, шарашоўскім і стаклішскім. Маршалак Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага ў 1714, кавалер Ордэна Белага Арла.

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацеяў герба «Вага», старэйшы сын Леанарда Габрыэля, ваяводы віцебскага, і Рэгіны з Агінскіх.

]]

Пачаў служыць у літоўскім войску ў 1684, хоць сам сцвярджаў, што змагаўся ў бітве пад Венай. Трымаў земскія урады берасцейскага земскага пісара (1689—1697) і падкаморага (1697—1698), пазней быў стражнікам вялікім літоўскім (1698—1703).

Абіраўся паслом на соймы, належаў да супраціўнікаў гегемоніі рода Сапегаў у Вялікім Княстве. Удзельнік канфедэрацыі супраць Сапегаў (1696). Быў адным з ініцыятараў ураўнання правоў літоўскай (беларускай) шляхты з польскай на сойме 1697. Камандаваў аддзелам у бітве пад Алькенікамі (18 лістапада 1700), пасля перамогі над Сапегамі атрымаў значнае багацце ад захопленых магнацкіх маёнткаў.

Усталяваў кантакты з расійскімі дыпламатамі. Вызначыўся ў Паўночнай вайне (1700—1721), калі на чале 3-тысячнага войска адбіваў шведскія напады на Вільню, захапіў Тыкоцін, перамог пад Канецполем Станіслава Ляшчынскага. Пры падтрымцы цара маскоўскага Пятра I фактычна сканцэнтраваў у сваіх руках уладу ў Вялікім Княстве Літоўскім. Быў адным з арганізатараў Віленскай канфедэрацыі (1716). Падтрымліваў кантакты з Расіяй, знаходзіўся ў апазіцыі да Аўгуста Моцнага, але потым замірыўся з ім. У канцы жыцця выступаў супраць спроб узмацніць каралеўскую ўладу.

У гісторыі пакінуў след як здраднік, алкаголік і злодзей, аднак добры военачальнік-кавалерыст. Згодна з Мацеем Рыбінскім, у 1722 годзе Пётр I на падпітку выклікаў Людвіка Пацея на паядынак, дзе Пацей перамог яго.

Першы раз ажаніўся ў 1700 з Анеляй Загароўскай, другі — у 1717 з Эмерэнцыянай Варшыцкай. У другім шлюбе меў дачку Людвіку Мар'яну, жонку літоўскага падстолія Францішка Бажэнцкага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Пацеяў 

Людвік Канстанцін
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы віленскія
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Гетманы вялікія літоўскія
Катэгорыя:Гетманы польныя літоўскія
Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Стражнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падкаморыя берасцейскія
Катэгорыя:Пісары земскія берасцейскія
Катэгорыя:Старосты шарашоўскія
Катэгорыя:Старосты пунскія
Катэгорыя:Старосты барцянскія
Катэгорыя:Старосты ратынскія
Катэгорыя:Старосты стаклішскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Ян Хадкевіч (значэнні)

* Ян Караль Хадкевіч — вялікі гетман літоўскі
* Ян Геранімавіч Хадкевіч — вялікі маршалак літоўскі, кашталян віленскі
Дабяслаў Кезгайлавіч

**Дабяслаў (Добка) Кезгайлавіч** (памёр каля 1460) — літоўскі баярын, сын Кезгайлы.

Кашталян віленскі (1458; згаданы ў гэтай годнасці ў тастаменце Івашкі Манівідавіча, тагачаснага віленскага ваяводы).

Невядома, каб ён пакінуў нашчадкаў.

## Літаратура 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego 1386—1795. — Kraków, 1885.
* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r.1413. Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. R. 7. — 1914, nr 1-2.

Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Дабяслаў Кезгайлавіч
Катэгорыя:Баяры літоўскія
Герб Архангельскай вобласці

[thumb|150px|right|Герб [Архангельская вобласць|Архангельскай вобласці]]
**Герб Архангельскай вобласці** - адзін з сімвалаў Архангельскай вобласці. Прыняты 15 ліпеня 2003 года.

## Апісанне 
Герб Архангельскай вобласці ўяўляе сабой чатырохвугольны, з закругленымі ніжнімі вугламі, завостраны ва ўскрайкі залаты шчыт. У залатым шчыце — Святы Архістратыг Міхаіл у блакітных (сініх, блакітных) даспехах і чырвоных ботах, які трымае чырвоны ў полымі меч лязом дадолу і блакітны шчыт, які ўпрыгожаны залатым крыжам (адпаведна шчыта) і мае блакітную аблямоўку, і які топча чорнага перакуленага галавой налева анёла цемры.

## Гл. таксама 
Архангеlьскай воblасці герb
Людвік Пацей

**Людвік Пацей** (каля  — студзень ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Абозны (з 1744) і стражнік вялікі літоўскі (з 1748). Трымаў Рагачоўскае і Алькеніцкае староствы. Кавалер Ордэна Белага Арла (1757).
 
## Біяграфія 
[міні|120px|злева|Вікторыя з Патоцкіх, [1760-я]]

Прадстаўнік шляхецкага роду Пацеяў гербу «Вага», сын Аляксандра, троцкага ваяводы, і Тэрэзы з Войнаў-Ясянецкіх, удавы кашталяна мсціслаўскага Канстанціна Бенядзікта Бжастоўскага.

Абіраўся паслом на сойм.

Удзельнік канфедэрацыі Вялікага Княства Літоўскага (1767) з прыхільнікаў расійскай імператрыцы Кацярыны II, да якой ездзіў на чале дэлегацыі.

У часы Барскай канфедэрацыі займаў хісткую пазіцыю паміж канфедэратамі і каралём.

У шлюбе з Вікторыяй, дачкой ваяводы смаленскага, кіеўскага і пазнаньскага Станіслава Патоцкага, нашчадкаў не пакінуў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Людвік
Катэгорыя:Стражнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Абозныя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты рагачоўскія
Катэгорыя:Старосты алькеніцкія
Юрый Галімін

)]]
**Юрый Галімін**, **Галімін Надобавіч** (згадваецца ад 1409; памёр, імаверна, перад 1438) — жамойцкі баярын, сын Станіслава Надоба. Староста жамойцкі (каля 1434), удзельнік Канстанцкага сабору.

Апроч уласнага знака, вядомага з пячаткі 1434 г., Юрый Галімін карыстаўся гербам «Дэмбна» (прывесіў пячатку з гэтым гербам да дакументу Гарадзенскай уніі ў 1432). Таму імаверна, што ён быў у сваяцтве з Войцехам Карэйвай, які прыняў гэты герб на Гарадзельскай уніі.

## Літаратура 
* W. Semkowicz. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413. Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. 1920. — T. 5.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Сюзанна Кларк

**Сюзанна Кларк** (; нар. 1 лістапада 1959) — брытанская пісьменніца, найбольш вядомая сваім дэбютным раманам «Джонатан Стрэндж і містар Норэл», які прысвечаны казачнай альтэрнатыўнай гісторыі Англіі перыяду рэгентства.

## Біяграфія 
Сюзанна Кларк нарадзілася ў Нотынгеме ў сям’і метадысцкага святара. Скончыла Оксфардскі універсітэт (1981). У пачатку 1990-х два гады выкладала англійскую мову ў Турыне (Італія) і Більбаа (Іспанія). З 1993 г. жыве ў Кембрыджы.

## Кнігі 
* «Джонатан Стрэндж і містар Норэл» (2004)
* «Ледзі з Грэйс-Адзьё і іншыя апавяданні» (2006)

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Пісьменніцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Авіямадэлізм

]]
**Авіямадэлізм** — від тэхнічнай творчасці, сродкам якога з’яўляюцца:
* Стварэнне і пілатаванне дыстанцыйна кіраваных (радыёкіраваныя, кордавыя) альбо свабодналятаючых (планёры, таймерныя) лятальных апаратаў.
* Стварэнне нелятаючых маштабных копій рэальных лятальных апаратаў (стэндавы авіямадэлізм).

Авіямадэлі прадстаўляюць усе віды лятальных апаратаў.

Авіямадэлізм быў даволі добра развіты ў СССР: выдаваліся часопісы, фінансаваліся гурткі авіямадэлізму. Найбольш папулярны ён быў сярод моладзі школьнага ўзросту, у той жа час авіямадэлізмам на прафесійным узроўні займаліся прадстаўнікі ўсіх узростаў.

У наш час сусветная індустрыя авіямадэлізму развіта добра: фірмы, якія выпускаюць сістэмы радыёкіравання, рухавікі, мадэлі, паліва, аксэсуары, крамы, часопісы і гэтак далей, вылічаюцца сотнямі. Сусветны авіямадэльны спорт кіруецца Міжнароднай федэрацыяй аэранаўтыкі.

## У філатэліі 

Файл:1938 CPA 611.jpg|Паштовая марка СССР, 1938 г.
Файл:1938 CPA 625.jpg|Паштовая марка СССР, 1938 г.
Файл:1958 CPA 2159.jpg|Паштовая марка СССР, 1958 г.
Файл:The Soviet Union 1969 CPA 3837 stamp (Model Aircraft).jpg|Паштовая марка СССР, 1969 г.


Катэгорыя:Творчасць
Ян Кезгайлавіч

**Ян Кезгайлавіч** (каля  — ) — літоўскі баярын, сын Кезгайлы. Староста жамойцкі (з 1451), кашталян віленскі (1478—1485).

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Кезгайлаў гербу «Задора», сын Кезгайлы Валімонтавіча, кашталяна віленскага, і Алены з нявызначанага роду. Меў братоў Міхала і Дабяслава.

Меў сыноў Станіслава і Мікалая, ад якіх пайшлі пазнейшыя пакаленні Кезгайлаў, і дачку Алену.

Ад вялікага князя Казіміра ў 1451 годзе атрымаў Мсцібогаў у Ваўкавыскім павеце, спадчынай па бацьку — частку Дзявялтова, Крожаў і іншых маёнткаў на Жамойці. Па атрыманні спадчыны бяздзетных братоў стаў адным з найбагатых магнатаў краіны.

## Радавод 
## Літаратура 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego 1386—1795. — Kraków, 1885.
* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r.1413. Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. R.7 1914 nr 1-2.

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Ян Кезгайлавіч
Дзмітрый Міхайлавіч Дзьяканаў

**Дзмітрый Міхайлавіч Дзьяканаў** (, , Ліпецкая вобласць — , ) — расійскі акцёр тэатра і кіно.

## Фільмаграфія 
* 2000 — «На куце Патрыяршых-2», рэж. В.Дзербянёў — *целаахоўнік*
* 2001 — «Марш-кідок», рэж. М.Стамбула — *салдат-заклічнік*
* 2002 — «Тры сястрычкі», рэж. В.Воўкаў — *дэмбель*
* 2002 — «Студня», рэж. Т.Стапанава-Гладcкая
* 2002 — «Бумер», рэж. П.Буслаў (у эпізодзе)
* 2004 — «Антыбумер» (у эпізодзе)
* 2006 — «Ад’ютанты кахання», рэж. М.Макееў — *Сцяпан, прыгонны музыка*
* 2006 — «Афіцэры» — *Слаўка Марозаў*
* 2007 — «Прыгожая Алена»
* 2007 — «УГРО. Простыя хлопцы»
* 2008 — «Адмірал» (у эпізодзе)
* 2008 — «Салдаты 15. Новы заклік»
* 2008 — «УГРО. Простыя хлопцы-2»
* 2009 — «Браценікі»
* 2009 — «Паўночны вецер» (у вытворчасці) — *кіроўца Мікалай*

## Спасылкі 
* Інфармацыя пра акцёра на сайце *Кино-Театр.ру*. — 28.02.2009.
* Інфармацыя пра акцёра на сайце *Кинопоиск.ру*. — 28.02.2009.
* Сайт памяці Зміцера Дз’яканава. — 28.02.2009.
Януш Вішнявецкі

Князь **Януш Канстанцінавіч Вішнявецкі** (чэрвень 1599 — 9 лістапада 1636) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Рэчы Паспалітай, стараста крамянецкі (з 1629 года), канюшы вялікі каронны (1633—1636).

## Біяграфія 
Прадстаўнік літоўскага княскага роду Вішнявецкіх герба «Карыбут». Старэйшы сын ваяводы белзскага і рускага, князя Канстанціна Канстанцінавіча Вішнявецкага (1564—1641), ад першага шлюбу з  (да 1574—1600/1602). Нашчадак вялікага князя літоўскага Гедыміна ў XIII калене.

Атрымаў добрую адукацыю за мяжой, дзе доўгі час правёў у Італіі. Падчас замежнага падарожжа удзельнічаў у ваенных дзеяннях. Некаторы час служыў у арміі герцага Савойскага Карла Эмануіла I. Падчас свайго другога падарожжа на Захад уступіў у іспанскую армію Амброзіа Спінолы, пад камандаваннем якога прымаў удзел у аблозе іспанцамі галандскай крэпасці Брэда (1624—1635).

Пасля вяртання ў Польшчу князь Януш Вішнявецкі праявіў цікавасць да ваеннай справы і неаднаразова прымаў удзел у баях з крымскімі татарамі. Удзельнічаў у войнах Рэчы Паспалітай з Асманскай імперыяй, Швецыяй і Рускай дзяржавай. У 1633 у падчас ваенных дзеянняў супраць турэцкай арміі Абаза-пашы Януш Вішнявецкі за свой кошт падрыхтаваў дзве пешыя і адну конную харугвы. Утрымліваў пры сваім двары надворнае войска, на ўтрыманне якога плаціў 120 тысяч злотых з уласнай казны. Частку сваіх даходаў накіроўваў на падтрыманне міру і спакою.

Неаднаразова абіраўся паслом ад Луцкай зямлі на соймы, належаў да прыдворнай партыі прыхільнікаў вялікага канцлера кароннага Томаша Замойскага. У 1631 годзе пасля смерці князя Юрыя Збаражскага, апошняга мужчынскага прадстаўніка роду Збаражскіх, Януш Вішнявецкі разам з сястрой Евай атрымаў у спадчыну значную частку іх уладанняў на Валыні з цэнтрам у Збаражы. Буйное багацце дазволіла яму весці шчодрае жыццё, але неўзабаве ён апынуўся ў вялікіх даўгах. У адрозненне ад іншых прадстаўнікоў роду Вішнявецкіх Януш быў чалавекам мірным і спакойным. Высока цаніў культуру і быў шчодрым мецэнатам. Ягоным пратэжэ быў польскі паэт Самуэль Твардоўскі, які па завяшчанні князя Януша Вішнявецкага атрымаў сяло Зарубінцы.

Януш Вішнявецкі нават прэтэндаваў на польскую карону. У 1634 годзе ўдзельнічаў у сойме, дзе выступаў супраць ератыкоў і праваслаўных.

Князь Януш Вішнявецкі не меў моцнага здароўя, хоць дакладна не вядома, якімі канкрэтна хваробамі ён пакутаваў. 9 лістапада 1636 года 37-гадовы князь памёр, пакінуўшы пасля сябе шмат даўгоў. Пасля яго смерці паэт Самуіл Твардоўскі напісаў пра яго панегірык «*Książę Wiśniowiecki Janusz*».

## Сям’я 
19 верасня 1627 года ў Вільні ажаніўся з  (каля 1610—1646), дачкой ваяводы віленскага Януша Скуміна-Тышкевіча (каля 1572—1642) і Барбары Нарушэвіч. Дзеці:

* Дымітр Ежы Вішнявецкі (1631—1682), кашталян кракаўскі і гетман вялікі каронны
* Канстанцін Крыштаф Вішнявецкі (1633—1686), ваявода падляшскі, брацлаўскі і белзскі.

## Спасылкі 
* Генеалогія князёў Збаражскіх-Вішнявецкіх 
* Князі Вішнявецкія
* Генеалогія Вішнявецкіх 

Януш
Катэгорыя:Канюшыя вялікія каронныя
Катэгорыя:Старосты крамянецкія
Міхал Геранім Радзівіл

**Міхал Геранім Радзівіл** (1744—1831) — кашталян віленскі (1775—1790), пасля апошні віленскі ваявода (з 1790), паходзіў з роду Радзівілаў.

## Біяграфія 
Сын Марціна Мікалая Радзівіла і Марты Трэмбіцкай. Брат Юзафа Мікалая Радзівіла.
Выхоўваўся ў доме апекуна — Міхала Казіміра Радзівіла «Рыбанькі», дзе атрымаў грунтоўную хатнюю адукацыю, у тым ліку музычную. Навучаўся ў Львове, Нясвіжы.

Абіраўся паслом на сойм 1773, член Пастаяннай Рады ў 1780—1783 і 1793—1794, член Адукацыйнай камісіі з 1783 (старшыня ў 1793).

У 1792 далучыўся да Таргавіцкай канфедэрацыі. Падчас паўстання Т. Касцюшкі знаходзіўся ў Пецярбургу, не супрацьдзейнічаў наданню сваімі ўраднікамі дапамогі паўстанцаў, выстаўленню рэкрутаў. Потым адыйшоў ад палітычнай дзейнасці.

Уступіў у шлюб з Аленай Пшаздзецкай, вядомай па рамане з каралём Рэчы Паспалітай Станіславам Аўгустам Панятоўскім. Аселі ў Небарове, што ў Польшчы. Уладальнік велізарнага стану, уславіўся як добры гаспадар. У Небарове сабраў калекцыю твораў мастацтва.

Меў пяць сыноў, у тым ліку, Антонія Генрыха Радзівіла і Міхаіла Гедыона Радзівіла, а таксама тры дочкі.

Памёр у Варшаве ў веку 87 гадоў. Пахаваны ў Небарове.

## Гл. таксама 
* Радзівілы
* Ваяводы віленскія

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Міхал Геранім
Катэгорыя:Ваяводы віленскія
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Мечнікі вялікія літоўскія
Міхал Геранім Радзівіл
Катэгорыя:Канфедэраты Анджэя Макраноўскага
Катэгорыя:Канфедэраты Чатырохгадовага сойма
Схема Горнера

**Схе́ма Го́рнера** (альбо **правіла Горнера**, **метад Горнера**) — алгарытм вылічэння значэння мнагасклада, запісанага ў выглядзе сумы складнікаў, пры зададзеным значэнні пераменнай. Метад Горнера дазваляе знайсці корані палінома, а так сама вылічыць вытворныя палінома ў зададзенай кропцы. Схема Горнера таксама з'яўляецца простым алгарытмам дзеля дзялення палінома на біном віду x − c Метад названы ў імя Уільяма Джорджа Горнера (:en:William George Horner).

## Апісанне алгарытма 
Зададзены паліном P(x):
: P(x) = a_0 + a_1 x + a_2 x^2 + a_3 x^3 + \ldots + a_n x^n, \quad a_i \in \mathbb{R}.

Хай патрабуецца вылічыць значэнне дадзенага палінома пры фіксаванным значэнні x = x_0. Прадставім паліном P(x) у наступным выглядзе:
: P(x) = a_0 + x(a_1 + x(a_2 + \cdots x(a_{n-1} + a_n x) \dots)).

Вызначым наступную паслядоўнасць:

: b_n = a_n\,\!
: b_{n-1} = a_{n-1} + b_n x\,\!
: …
: b_i = a_i + b_{i+1} x\,\!
: …
: b_0 = a_0 + b_1 x\,\!

Значэнне P(x_0) = b_0.. Пакажам, што гэта так.

У атрыманны запіс формулы P(x) уставім x = x_0 і будзем вылічаць значэнні выразу, пачынаючы з унутраных дужак. Для гэтага будзем замяняць падвыразы праз b_i:
: 
\begin{align}
P(x_0) & = a_0 + x_0(a_1 + x_0(a_2 + \cdots x_0(a_{n-1} + a_n x_0)\dots)) \\
& = a_0 + x_0(a_1 + x_0(a_2 + \cdots x_0(a_{n-1} + b_n x_0)\dots)) \\
& = a_0 + x_0(a_1 + x_0(a_2 + \cdots x_0(b_{n-1})\dots)) \\
& {} \ \  \vdots \\
& = a_0 + x_0(b_1) \\
& = b_0
\end{align}

Катэгорыя:Мнагачлены
Ваяводы смаленскія

**Ваявода смаленскі** — дзяржаўная пасада ў Вялікім княстве Літоўскім.

## Намеснікі, старосты 
* князь Ямант Тулунтавіч (1395 — 1399) і Васіль Барэйкавіч (1395 — 1401?)
* князь Раман Міхайлавіч (1401)
* Ян Бутрым (1422)
* Юрый Гедыгольд (каля 1424)
* Юрый Бутрым (1435)
* Ян Гаштольд (1436 — 1440)
* Андрэй Саковіч (1440)
* Сямён Ямантавіч (1441 — 1445)
* Судзівой Валімунтавіч (1445 — 1447)
* Пётр Сенька Гедыгольдавіч (1447 — 1451)
* Міхал Кезгайлавіч (1451 — 1458)
* Івашка Вяжэвіч (1459 — 1466)
* Мікалай Няміравіч (1467 — 1469)
* Івашка Вяжэвіч (другі раз, 1469 — 1475)
* Мікалай Радзівіл Стары (1482 — 1486)
* Івашка Ільініч (1486 — 1490)
* Юрый Глябовіч (1490 — 1499)
* Мікалай Іванавіч Ільініч (1499)
* Станіслаў Пятровіч Кішка (1500 — 1503)
* Юрый Андрэевіч Салагуб (1503 — 1507)
* Юрый Іванавіч Зяновіч (1507 — 1508)

## Ваяводы
Пётр Лелюш

**Пётр Лелюш** (згадв. 1433—1448) — літоўскі баярын, ваявода троцкі (1433—1440). Разам з віленскім ваяводам Янам Даўгірдам браў удзел у змове супраць Жыгімонта Кейстутавіча, у выніку якой апошні быў забіты. Пры новым вялікім князі Казіміры Ягелончыку адразу згубіў ваяводскі ўрад.

Да акту Гарадзенскай уніі (1434) Лелюш прывесіў сваю пячатку з надпісам «† sigillum lelusszowa» і гербам «Даліва». Імаверна, ён быў родзічам Начкі Гінвілавіча, які прыняў гэты герб на Гарадзельскай уніі.

Невядома, ці можна ідэнтыфікаваць яго з *Лялюшам Гірстаўтавічам*, які згадваецца на мяжы 14-15 ст., роўна як і з *Лялюшыям*, намеснікам гарадзенскім у 1444—1452.

## Літаратура 
* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413. Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. 1926—1927, T. 8.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы троцкія