Воўчын

**Во́ўчын** (, ) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці, на рацэ Пульва. Адміністрацыйны цэнтр Воўчынскага сельсавета. Размешчаны за 55 км на паўднёвы захад ад Каменца, за 10 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск.

## Гісторыя 
Упершыню Воўчын згадваецца ў XVI ст. як мястэчка Берасцейскага павета, уладанне Солтанаў. Першым вядомым гаспадаром Воўчынскага ключа быў Аляксандр Солтан, па смерці якога ў 1554 годзе мястэчка паводле спадчыны перайшло да яго сына Івана. У 1586 годзе Яраслаў Солтан, сын Івана, разам з жонкай Марыяй збудавалі тут праваслаўную царкву ў гонар Святога Мікалая.

У пачатку XVII ст. Воўчынскі ключ перайшоў да роду Гасеўскіх. Паводле фундацыі Аляксандра Гасеўскага ў мястэчку ў 1639 годзе ўзвялі першы драўляны касцёл. А. Гасеўскі і яго жонка Ева з Пацаў падзялілі маёнтак паміж сынамі наступным чынам: старэйшы сын, Крыштаф атрымаў у спадчыну Стары Воўчын і фальварак Грымяча, а малодшы, Вінцэнт — Новы Воўчын. Неўзабаве ўсе фальваркі аказаліся зноў у адных руках.

У 1708 годзе Тэрэза Гасеўская выйшла замуж за Казіміра Яна Сапегу і тэстаментам запісала Воўчын разам з фальваркамі Шчытнікі, Грымяча, Люта і іншыя мужу. У 1710 годзе Казімір Сапега прадаў Воўчын і Радванічы Якубу Генрыку Флемінгу і яго першай жонцы Францішцы Ізабеле з Сапегаў. 3 атрыманых сродкаў Казімір Сапега фундаваў узвядзенне ў Воўчыне палаца і адбудову знішчаных шведамі фальваркаў, сядзібаў і гаспадарак для мясцовых сялян. Наступным гаспадаром Воўчынскіх маёнткаў быў князь Казімір Чартарыйскі. яго дачка Канстанцыя выйшла замуж за Станіслава Панятоўскага, які збудаваў тут палац і касцёл Найсвяцейшай Тройцы (1733). Каля 1738 года ад С. Панятоўскага маёнтак выкупіў Фрыдэрык Міхал Чартарыйскі. Чартарыйскія ўзвялі пышны 36-пакаёвы палац, пры ім тэатр і аранжарэю. У 1769 годзе барскія канфедэраты забралі з мястэчка 7 гармат і шмат амуніцыі.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Воўчын апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, дзе стаў цэнтрам воласці Берасцейскага павета Гродзенскай губерні. У 1828 годзе мястэчка перайшло да Пуслоўскіх, пазней Марчэўскіх. У 1880-я тут было 102 двары, касцёл, царква, яўрэйскі малітоўны дом, народная школа, 24 крамы, вадзяны млын, рэгулярна праводзіліся 3 кірмашы.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Воўчын апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. У 1938 годзе ў воўчынскім касцёле адбылося пахаванне рэшткаў Станіслава Аўгуста Панятоўскага, перавезеных сюды з Санкт-Пецярбургу (у 1995 годзе перададзены Варшаўскай кафедры).

Выява:Voŭčyn, Čartaryjski. Воўчын, Чартарыйскі (I. Ryškievič, 1898).jpg|Рэшткі палаца Чартарыйскіх
Выява:Voŭčyn, Čartaryjski. Воўчын, Чартарыйскі (1908).jpg|Будынак бібліятэкі (архіву)
Выява:Voŭčyn, Trajecki. Воўчын, Траецкі (T. Kamienabrocki, 1930).jpg|Касцёл
Выява:Voŭčyn. Воўчын (1938).jpg|Касцёл, галоўная брама
Выява:Voŭčyn. Воўчын (1901-39) (1).jpg|Касцёл, брама
Выява:Voŭčyn, Trajecki, Stanisłaŭ Aŭgust Paniatoŭski. Воўчын, Траецкі, Станіслаў Аўгуст Панятоўскі (1901-39).jpg|Касцёл, труна 
Выява:Voŭčyn, Trajecki, Plabanija. Воўчын, Траецкі, Плябанія (J. Šapira, 1938).jpg|Плябанія
Выява:Voŭčyn, Uprava. Воўчын, Управа (J. Šapira, 1920-39) (2).jpg|Адміністрацыя гміны

У 1939 годзе Воўчын увайшоў у БССР, дзе стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. Перад вайной у вёсцы жыло 1180 чалавек у 196 дварах, у Воўчыне пражывала 402 прадстаўнікі яўрэйскай нацыянальнасці. Адразу пасля акупацыі Воўчына нямецкімі войскамі большая частка яўрэяў (больш за 100 чалавек) былі адпраўленыя ў гета ў Высокім, прыкладна праз два месяцы пасля акупацыі сагналі мясцовых яўрэяў у гета ў Воўчыне. У ліпені 1942 года гітлераўцамі было спалена 6 дамоў, забіта 395 чалавек; 1885 год — 804 чал.
* **XX стагоддзе**: 1970 год — 162 двары, 460 жыхароў; 1992 год — 193 двары,502 чал.

## Інфраструктура 
У Воўчыне працуюць сярэдняя школа, бальніца, амбулаторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Славутасці 
* Капліца Святога Уладзіміра (XIX ст.)
* Каплічка прыдарожная (1-я пал. XX ст.)
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (1729—1733)
* Могілкі: яўрэйскія; старыя хрысціянскія
* Сінагога (XIX ст.)
* Царква Святога Мікалая (XVIII ст.; колішняя грэка-каталіцкая, цяпер ва ўладанні БЭМП)
* Млын (XIX ст.)

### Страчаная спадчына 
* Палацава-паркавы комплекс Чартарыйскіх (1750-я)

## Галерэя 

Выява:Воўчын Voŭčyn (2021) 02.jpg|Скульптура на касцёле
Выява:Воўчын Voŭčyn (2021) 03.jpg|Гадзіннік на касцёле 
Выява:Voŭčyn. Воўчын (2008).jpg|Касцёл, інтэр'ер да рэстаўрацыі
Выява:Краявіды Воўчына 01.jpg|Плябанія
Выява:Краявіды Воўчына 08.jpg|Царква
Выява:Краявіды Воўчына 02.jpg|Адміністрацыя гміны
Выява:Краявіды Воўчына 03.jpg|Даўняя камяніца
Выява:Краявіды Воўчына 07.jpg|Старая гаспадарчая пабудова

## Вядомыя асобы 
* Вінцэнт Корвін-Гасеўскі (каля 1620—1662) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага
* Барыс Міхайлавіч Малчанаў (нар. 1950) — беларускі архітэктар.
* Станіслаў Аўгуст Панятоўскі (1732—1798) — апошні кароль і вялікі князь
* Зыгмунд Фогель (1764—1826) — мастак часоў падзелаў Рэчы Паспалітай

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Wołczyn //  S. 865—867.

## Спасылкі 
* Воўчын на Радзіма.орг
* Прагноз надвор’я ў в. Воўчын 
* *Курукин Игорь*, ВЕЛИКАЯ ЛИТВА ИЛИ «АЛЬТЕРНАТИВНАЯ» РУСЬ?, 1 января 2007

Катэгорыя:Воўчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёна
Катэгорыя:Пуслоўскія

Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства