Странгілаідозы

**Странгілаідоз** () — паразітарнае захворванне жывёл і чалавека, выкліканае круглымі чарвямі роду , пераважна відам . Характэрнай асаблівасцю дадзеных паразітаў з’яўляецца здольнасць з аднаго боку жыць і размнажацца ў арганізме гаспадара дзесяцігоддзямі практычна бессімптомна, а з другога-выклікаць пагрозлівыя для жыцця станы ў людзей са зніжаным імунітэтам (дысемініраваны странгілаідоз са смяротнасцю&nbsp;60—85 %).

Странгілаідоз шырока распаўсюджаны ў краінах з трапічным і субтрапічным кліматам і ў эндэмічных раёнах можа паражаць да 40 % насельніцтва. Усяго па ацэнкавых дадзеных страгнілаідозам заражана ад 100 да 200 млн чалавек у 70 краінах свету.

Асноўны шлях заражэння странгілаідозам — пранікненне лічынак чарвяка праз непашкоджаную скуру пры хадзе басанож або пры любым іншым кантакце з зямлёй. Сімптомы могуць адлюстроўваць як працэс пранікнення лічынак, які суправаджаецца свербам, так і знаходжанне чарвякоў унутры арганізма, дзе яны разносяцца токам крыві па сасудах і органах, у канчатковым выніку трапляючы ў кішэчнік. Найбольш частыя праявы інвазіі — вадкі вадзяністы стул, болі ў жываце і уртыкарны сып на скуры.

## Этыялогія 
Прычынай захворвання з’яўляюцца круглыя чарвякі роду , з якіх найбольш часты патаген — . З астатніх 50 з лішнім відаў гэтага роду чарвякоў большасць бяспечныя для чалавека. Спарадычна ў хворых з Афрыкі і Папуа-Новай Гвінеі вылучаецца від . Віды  і  маюць гаспадарамі жывёл і могуць стаць прычынай заанозных інфекцый.

## Распаўсюджанасць 
Странгілаідоз распаўсюджаны ў вільготных тропіках і субтропіках, у меншай ступені ў зоне ўмеранага клімату. Ён адносіцца да групы забытых трапічных захворванняў, і сусветныя намаганні накіраваны на выкараненне гэтай паталогіі. Сустракаецца ў Грузіі (пераважна ў Абхазіі і Аджарыі), у Азербайджане, на захадзе Украіны, у Расіі: у Краснадарскім, Стаўрапальскім краях, Растоўскай вобласці, у Прыамур’і. У ЗША хвароба распаўсюджаная ў паўднёвых штатах, на тэрыторыях заселеных пераважна лацінаамерыканцамі.

## Механізм заражэння 
Пакаленне свабоднажывучых чарвей утварае эндэмічныя агмені ў глебе. Палаваспелыя асобіны гэтага пакалення адкладаюць яйцы, з якіх выходзяць рабдытыформныя лічынкі. Пры неспрыяльных умовах навакольнага асяроддзя яны могуць ліняць і, набываючы філярыяпадобную форму, укараняцца праз непашкоджаную скуру чалавека. У месцы ўкаранення лічынак узнікае мясцовая запаленчая рэакцыя.

Далей паразіты з токам крыві заносяцца ў лёгкія, адкуль трапляюць у трахею і горла, а затым заглынаюцца і трапляюць у кішачнік. Тут лічынкі спеюць і ператвараюцца ў дарослых паразітычных асобін. Самец паразітычнага пакалення гіне пасля капуляцыі, а самка пачынае адкладаць яйцы, з якіх прама ў кішачніку выходзяць рабдытыформныя лічынкі. З спаражненнямі яны трапляюць у глебу і даюць пачатак новаму свабоднажывучаму пакаленню чарвякоў.

Існуе таксама механізм самазаражэння (аўтаінвазіі), дзякуючы якому новыя паразітычныя пакаленні ўтвараюцца абыходзячы свабоднажывучую фазу. Ён заключаецца ў тым, што рабдытыформныя лічынкі могуць ператварацца ў інвазіўныя філярыяпадобныя прама ў кішачніку пры доўгім знаходжанні ў ім (напрыклад, пры запорах). У гэтым выпадку пералінялыя лічынкі ўкараняюцца ў сценку кішачніка, па сасудах заносяцца ў лёгкія і цыкл паўтараецца. Дзякуючы гэтаму механізму странгілаідоз можа персіставаць у чалавека дзесяцігоддзямі, нават пасля выезду з ачага.

## Сімптомы і прыкметы 
Сімптомы странгілаідозу вар’іруюць у шырокіх межах у залежнасці ад вастрыні хваробы і індывідуальнай рэакцыі арганізма. Хвароба можа працякаць у некалькіх формах: вострая інфекцыя і сіндром Лефлера, хранічная інфекцыя з страўнікава-кішачнымі праявамі, асімптаматычная аўтаінфекцыя, сімптаматычная аўтаінфекцыяі сіндром гіперінфекцыі з дысемінацыяй (распаўсюджаннем) паразітаў па ўсім арганізме.

У імунакампетэнтных асоб странгілаідоз звычайна прымае асімптаматычную або найбольш мяккую форму.

У аслабленых і імунакампраметаваных асоб (якія маюць ракавыя захворванні, СНІД, пасля трансплантацыі органаў, хіміятэрапіі і лячэння кортыкастэроідамі) странгілаідоз можа пераходзіць у дысемініраваную форму, калі лічынкі паразітаў распаўсюджваюцца па ўсім арганізме. Гэтая форма хваробы можа працякаць цяжка, выклікаючы заражэнне крыві (паразітэмія), менінгіт, міякардыт і інш.

### Страўнікава-кішачныя праявы 
Сімптомы могуць быць вельмі разнастайнымі: болі ў эпігастрыі, уздуцце жывата, паносы і запоры, млоснасць, ваніты, зніжэнне апетыту, страта вагі, анальны сверб. У класічных выпадках стул вадкі, вадзяністы, з прымешкай слізі, чаргуецца з запорамі. Странгілаідоз — важная прычына адставання ў развіцці дзяцей з паніжаным імунітэтам.

Працяглая інвазія можа прыводзіць да парушэння ўсмоктвання пажыўных рэчываў у кішачніку і сіндрому . Сімптомы могуць нагадваць цэліякію, уключаць ,  і перыферычныя ацёкі.

### Лёгачныя праявы 
Абумоўлены міграцыяй лічынак праз альвеолы. Узнікаюць прыкладна ў 10 % хворых. Першасная інфекцыя можа выяўляцца хрыпамі ў лёгкіх і невялікім кашлем.

Міграцыя вялікай колькасці лічынак прыводзіць да пнеўманіту, які нагадвае сіндром Лефлера. Сімптомы ўключаюць прадуктыўны кашаль, часам з крывёю, дыхавіцу і павышэнне тэмпературы.

Странгілаідоз можа таксама выяўляцца сімптомамі, падобнымі з бранхіяльнай астмай і пнеўманіяй.

### Скурныя праявы 
Першасныя скурныя праявы абумоўлены пранікненнем лічынак. Часцей за ўсё пакутуе скура ног, але магчыма з’яўленне высыпанняў на любых участках, якія кантактавалі з зямлёй. Сып уяўляе сабой пухіры ружова-чырвонага колеру, авальнай формы, якія ўзвышаюцца над паверхняй скуры. Яны мяняюць форму, суправаджаюцца моцным свербам і «паўзуць» па скуры з хуткасцю 5 — 15 см у гадзіну, у выніку чаго ўтвараюцца лінейнай формы высыпанні (larva currens). Сып трымаецца ад некалькіх гадзін да некалькіх дзён, затым знікае, але можа з’яўляцца зноў, як алергічная рэакцыя пры аўтаінвазіі новымі пакаленнямі лічынак.

### Іншыя праявы 
Пры пашкоджванні нервовай сістэмы могуць назірацца галаўны боль, рыгіднасць патылічных цягліц, прыкметы менінгіту, у цяжкіх выпадках — каматозны стан.

Пры распаўсюджанні паразітаў па ўсім арганізме (дысемініраваная форма) можа назірацца паражэнне печані, нырак, сэрца, брушыны, лімфатычных вузлоў, падстраўнікавай і шчытападобнай залозы, прастаты, яечнікаў. Паведамляецца пра выпадкі апендыцыту, выкліканага інвазіяй , а таксама эазінафільнага аафарыту.

## Ускладненні 
Странгілаідоз можа даваць ускладненні на страўнікава-кішачны тракт, лёгкія, сэрца і іншыя органы, а таксама скурныя і неўралагічныя аж да смяротнага зыходу.

### Страўнікава-кішачныя 
* Парушэнне засваення пажыўных рэчываў (мальабсорбцыя)
* Кішачная непраходнасць
* Апендыцыт, перытаніт
* Абструктыўная жаўтуха

### Лёгачныя 
* Бранхіяльная астма або абвастрэнне абструктыўнай хваробы лёгкіх, якая ўжо была ў пацыента
* Пнеўманія
* Дыхальная недастатковасць
* Востры рэспіраторны дыстрэс-сіндром
* Лёгачныя крывацёкі
* Плеўрыт
* Гранулематоз лёгкіх

### Іншыя 
Скурныя ўскладненні ўключаюць «блукаючую лічынку» (larva currens) — высыпанні, якія з’яўляюцца ў выніку міграцыі пад скурай лічынак чарвяка, пурпуру на целе і канечнасцях, а таксама хранічную крапіўніцу.

Неўралагічныя ўскладненні могуць ўключаць менінгіт і абсцэс мозгу, выкліканыя бактэрыямі, якія трапілі з кішачніка. Да сасудзістых ускладненняў адносяць бактэрыемія (часам паўторная), выкліканая таксама кішэннымі мікраарганізмамі (, , віды роду , у тым ліку ўстойлівы да ванкаміцыну , ).

Нырачныя ўскладненні часам выяўляюцца нефратычным сіндромам. Знікненне пратэінурыі пры гэтым назіраецца пасля тэрапіі антыгельмінтнымі прэпаратамі (івермекцін). Нефратычны сіндром у дзяцей у краінах з нізкім узроўнем жыцця часцей выяўляецца на фоне странгілаідозу.

## Дыягностыка 
Дыягностыка странгілаідозу можа апынуцца даволі цяжкай задачай, залатога стандарту для выяўлення хваробы не існуе. Часцяком дыягназ выстаўляецца вельмі позна ці няправільна, з-за неспецыфічнасці і размытасці скаргаў. У пацыентаў з хранічнай формай хваробы колькасць жывых паразітаў звычайна невялікая, лічынкі вылучаюцца з калам нерэгулярна і ў малых колькасцях, што значна абцяжарвае дыягностыку. Існуе некалькі асноўных метадаў дыягностыкі:

* Мікраскапія калу
* Мадыфікаваны метад мікраскапіі па 
* Культуральнае даследаванне кала на крывяным агары
* Імунаферментны аналіз (ІФА, ELISA)
* Рэакцыя імунафлуарэсцэнцыі (IFAT)
* Палімеразная ланцуговая рэакцыя (ПЦР)
* Аспірацыйная біяпсія

## Лячэнне 
Біяхімічныя асаблівасці паразіта не дазваляюць дасягнуць вялікага эфекту ужываннем медыкаментаў у нізкіх дозах. Лічынкавыя стадыі дрэнна паддаюцца тэрапіі, лячэнне становіцца больш эфектыўным пры развіцці хваробы.

Прэпарат выбару для лячэння странгілаідозу — івермекцін. Ён падыходзіць для лячэння вострай і хранічнай формы, а таксама дысемініраванай гіперінфекцыі. Працэнт выздараўлення дасягае 97 % пасля двухдзённага курсу. Прэпарат дрэнна вывучаны ў дзяцей.

Альтэрнатыўнымі прэпаратамі з’яўляюцца альбендазол і мебендазол. Каб пазбегнуць ускладненняў на ЦНС альбендазол можа прызначацца ўрачом у спалучэнні з антыканвульсантамі і глюкакартыкоідамі.

Рэабілітацыя хворых дасягаецца на працягу 1 года. Пры працяглым цячэнні інвазіі з развіццём дыстрафічных змяненняў у слізістай абалонцы страўнікава-кішачнага тракту можа спатрэбіцца прыём ферментных прэпаратаў і агульнаўмацавальных сродкаў.

## Прагноз 
Прагноз пры странгілаідозе звычайна спрыяльны, калі праводзіцца адпаведная этыятропная тэрапія ў найбольш раннія тэрміны. Пры ўзнікненні ўскладненняў (перфарацыя язвы пры язвавым гастрадуадэніце, крывацёк і інш.), рэінвазіі і аўтаінвазіі, развіцці інтэркурэнтных захворванняў на фоне зніжанай рэактыўнасці арганізма (туберкулёз, запаленчыя неспецыфічныя захворванні і інш.) прагноз можа быць вельмі сур’ёзным. Асабліва цяжка працякае странгілаідоз у хворых на СНІД, так як суправаджаецца выяўленымі дэструктыўнымі зменамі ў сценцы кішкі, якія часам прыводзяць да перфарацыі, генералізацыі інвазіі з паражэннем многіх органаў і сістэм, перш за ўсё ЦНС, лёгкіх і г. д.

## Странгілаідозы жывёл 
Жывёлы заражаюцца інвазійнымі лічынкамі з кормам (у тым ліку і з малаком маці), а таксама ўнутрычэраўна і праз скуру.

У дарослых жывёл бывае субклінічная (без бачных прыкмет) форма.

## Странгілаідоз дзікіх жывёл 
На странгілаідоз таксама пакутуюць трусы, янотападобныя сабакі, лісы, вожыкі, буразубкі і іншыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рабдытыдозы
Катэгорыя:Странгілаідыды