Герцаг Корнуальскі

thumb|Сцяг герцагаў Корнуальскіх
thumb|Уільям, прынц Уэльскі, герцаг Корнуальскі
**Герцаг Корнуальскі** (англ. *Duke of Cornwall*) — тытул, які носіць у Англіі старэйшы сын манарха, спадчыннік прастола.

## Агульныя звесткі 
Герцаг Корнуальскі з’яўляецца першым пэрам каралеўства Англія і адзіным сярод герцагаў Вялікабрытаніі, які валодае ў наш час уласным герцагствам (*duchy*) — *Duchy of Cornwall*. Хоць у сучаснай Вялікабрытаніі фармальна існуе таксама яшчэ адно *герцагства Ланкастэр (Duchy of Lancaster)* — з 1413 года, гэта значыць з часу кіравання ў Англіі Генрыха V, герцагства Ланкастэр з’яўляецца ўласнасцю манархаў і крыніцай іх персанальных даходаў. У наш час тытулы герцага ды герцагіні Корнуальскіх носяць прынц Уэльскі Уільям і яго жонка Кэтрын. Цікава, што былая ўладарка тытула, жонка Карла III, Каміла Паркер-Боўлз, афіцыйна з’яўляючыся прынцэсай Уэльскай, выкарыстоўвала толькі тытул герцагіні Корнуальскай (паколькі тытул «прынцэса Уэльская» ўсё яшчэ моцна асацыюецца з лэдзі Дзі).

## Гісторыя 
Тытул герцага Корнуальскага заўсёды належыць старэйшаму сыну брытанскага манарха. Упершыню ён быў падараваны Эдуарду, старэйшаму сыну караля Англіі Эдуарда III. З-за таго, што Чорны Прынц памёр раней за свайго бацьку, тытул герцага стаў насіць яго сын, будучы кароль Рычард II. У 1421 годзе было заканадаўча замацавана правіла, паводле якога герцагства заўсёды пераходзіла да старэйшага сына і спадчынніка кіруючага манарха. Калі старэйшы сын караля (каралевы) памірае, то тытул і герцагства не пераходзіць да яго сына. Калі ён памірае бяздзетным, то спадчыннікам з’яўляецца наступны па старшынстве сын сюзерэна. Прынцыповым з’яўляецца тое, што тытул і герцагства ніколі не пераходзяць да ўнука кіруючага манарха, але толькі да яго сыноў — нават у тым выпадку, калі ўнук становіцца спадчыннікам кароны. Напрыклад, з’яўляючыся спадчыннікам караля Георга II, Георг III, быў прынцам Уэльскім, але ніколі не быў герцагам Корнуальскім, таму што быў унукам караля.

## Герцагства Корнуальскае 
У наш час тэрыторыя герцагства займае плошчу ў 570 км². Землі герцагства раскіданы па тэрыторыі 23 графстваў Англіі і Уэльса, палова з іх знаходзіцца ў графстве Дэван.

Паводле традыцыі, герцаг павінен збіраць феадальную даніну. Прынц Чарлз, як сюзерэн, збіраў яе ў замку *Ланчэстан Кастл* у 1973 годзе. Сярод дастаўленага герцагу абрку былі: *пара белых пальчатак, пара паляўнічых сабак, па фунце перцу і кмена, пазалочаныя шпоры, 100 сярэбраных шылінгаў, лук, восці для лоўлі ласося і дровы*. Акрамя ўсяго гэтага і падобнага, герцаг Корнуальскі атрымлівае даход ад сваіх зямельных уладанняў у герцагстве. Таксама ён мае пэўныя дзяржаўныя правы на тэрыторыі графства Корнуал: вярхоўнага шэрыфа графства прызначае герцаг Корнуальскі, а не манарх, як у іншых графствах Англіі і Уэльса. Вымарачная маёмасць пераходзіць у валоданне герцага, а не караля, як у іншых месцах. Гэта права *(Bona Vacantia)* распаўсюджваецца таксама на знойдзеныя скарбы і скарбы, і на разбітыя ў караблекрушэннях ці выкінутыя на бераг морам караблі.

У 2012 фінансавым годзе даходы герцагства Корнуальскага склалі 19 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў, якія не абкладаюцца падаткамі (аднак прынц Чарлз выплачвае падаткі добраахвотна — 4,4 мільёна ў тым жа годзе).

## Спіс герцагаў Корнуальскіх 
* **1337**—**1376**: **Эдуард Чорны Прынц** (15 чэрвеня 1330 — 8 чэрвеня 1376), старэйшы сын караля Англіі Эдуарда III Плантагенета і Філіпы Генегаўскай. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі (1343), герцаг Аквітанскі (1362—1372), граф Чэстэр (1333)
* **1376**—**1377**: **Рычард Бардоскі** (6 студзеня 1367 — студзень 1400), другі сын Эдуарда Плантагенета, Чорнага Прынца і Джааны Плантагенет. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1376). Будучы кароль Англіі Рычард II (1377—1399).
* **1399**—**1413**: **Генрых Монмут** (16 верасня 1387 — 31 жніўня 1422), старэйшы сын караля Англіі Генрыха IV і Марыі дэ Багун. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1399), герцаг Аквітанскі (1399) і герцаг Ланкастэрскі (1399). Будучы кароль Англіі Генрых V (1413—1422)
* **1421**—**1422**: **Генрых Віндзарскі** (6 снежня 1421 — 21/22 мая 1471), адзіны сын караля Англіі Генрыха V і Кацярыны Валуа. Будучы кароль Англіі Генрых VI (1422—1461, 1470—1471).
* **1453**—**1471**: **Эдуард Вэстмінстэрскі** (13 кастрычніка 1453 — 4 мая 1471), адзіны сын караля Англіі Генрыха VI і Маргарыты Анжуйскай. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1454)
* **1470**—**1483**: **Эдуард Плантагенет** (4 лістапада 1470—1483?), старэйшы сын караля Англіі Эдуарда IV і Лізаветы Вудвіл. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1471), граф Марч (1471), граф Пембрук (1479). Будучы кароль Англіі Эдуард V (9 красавіка 1483 — 26 чэрвеня 1483)
* **1483**—**1484**: **Эдуард Мідлгемскі** (снежань 1473 — 9 красавіка 1484), сын караля Англіі Рычарда III і Аны Невіл. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1483), граф Солсберы (1478)
* **1486**—**1502**: **Артур Цюдар** (20 верасня 1486 — 2 красавіка 1502), старэйшы сын караля Англіі Генрыха VII Цюдара і Лізаветы Ёркскай. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1489).
* **1502**—**1509**: **Генрых Цюдар** (28 чэрвеня 1491 — 28 студзеня 1547), другі сын караля Англіі Генрыха VII Цюдара і Лізаветы Ёркскай. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1504), герцаг Ёркскі (1494—1504)
* **1511**—**1511**: Генрых, герцаг Корнуальскі (1 студзеня — 23 лютага 1511), старэйшы сын караля Англіі Генрыха VIII ад першага шлюбу з Кацярынай Арагонскай
* **1514**—**1514**: Генрых, герцаг Корнуальскі (снежань 1514), трэці сын караля Англіі Генрыха VIII ад першага шлюбу з Кацярынай Арагонскай
* **1534**—**1534**: Генрых, герцаг Корнуальскі (жнівень — верасень 1534), сын караля Англіі Генрыха VIII ад другога шлюбу з Ганнай Балейн
* **1537**—**1547**: **Эдуард Цюдар** (12 кастрычніка 1537 — 6 ліпеня 1553), адзіны сын караля Англіі Генрыха VIII ад трэцяга шлюбу з Джэйн Сеймур. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (з 1537). Будучы кароль Англіі Эдуард VI (1547—1553).
* **1603**—**1612**: **Генрых Фрэдэрык Сцюарт** (19 лютага 1594 — 6 лістапада 1612), старэйшы сын караля Англіі Якава I Сцюарта і Аны Дацкай. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1610), герцаг Ротсей, граф Карык і інш.
* **1612**—**1625**: **Карл Сцюарт, 1-ы герцаг Ёркскі** (19 лістапада 1600 — 30 студзеня 1649), другі сын караля Англіі Якава I Сцюарта і Аны Дацкай. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1616), герцаг Ротсей, герцаг Олбані і герцаг Ёркскі. Будучы кароль Англіі, Шатландыі і Ірландыі Карл I.
* **1629**—**1629**: Чарлз Джэймс Сцюарт (нар. і пам. 13 сакавіка 1629), старэйшы сын караля Англіі Карла I і Генрыэты-Марыі Французскай.
* **1630**—**1649**: **Карл Сцюарт** (29 мая 1630 — 6 лютага 1685), другі сын караля Англіі Карла I і Генрыэты-Марыі Французскай. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1638), герцаг Ротсей і інш. Будучы кароль Англіі, Шатландыі і Ірландыі Карл II (1660—1685).
* **1688**—**1702**: **Джэймс Фрэнсіс Эдвард Сцюарт** (10 чэрвеня 1688 — 1 студзеня 1766), адзіны сын караля Англіі Якава II Сцюарта і Марыі Модэнскай. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1688—1702), герцаг Ротсей і інш.
* **1714**—**1727**: **Прынц Джордж, 1-ы герцаг Кембрыджскі** (10 лістапада 1683 — 25 кастрычніка 1760), сын караля Вялікабрытаніі Георга I і Сафіі Браўншвайг-Цэльскай. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1714), спадчынны прынц Гановерскі, герцаг Ротсей і інш. Будучы кароль Вялікабрытаніі Георг II (1727—1760)
* **1727**—**1751**: **Прынц Фрэдэрык** (1 лютага 1707 — 31 сакавіка 1751), сын караля Вялікабрытаніі Георга II і Караліны Ансбахскай. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1729), герцаг Ротсей, герцаг Эдынбургскі.
* **1762**—**1820**: **Прынц Джордж** (12 жніўня 1762 — 26 чэрвеня 1830), старэйшы сын караля Вялікабрытаніі Георга III і Шарлоты Мекленбург-Стрэліцкай. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1762), герцаг Ротсей і інш. Будучы кароль Вялікабрытаніі Георг IV (1820—1830)
* **1841**—**1901**: **Прынц Альберт Эдвард** (9 лістапада 1841 — 6 мая 1910), старэйшы сын каралевы Вялікабрытаніі Вікторыі і прынца-кансорта Альберта Саксен-Кобург-Гоцкага. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1841), герцаг Ротсей, граф Дублінскі (1850). Будучы кароль Вялікабрытаніі Эдуард VII (1901—1910).
* **1901**—**1910**: **Прынц Джордж, 1-ы герцаг Ёркскі** (3 чэрвеня 1865 — 20 студзеня 1936), другі сын караля Вялікабрытаніі Эдуарда VII і Аляксандры Дацкай. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1901), герцаг Ёркскі, герцаг Ротсей і інш. Будучы кароль Вялікабрытаніі Георг V (1910—1936)
* **1910**—**1936**: **Прынц Эдвард** (23 чэрвеня 1894 — 28 мая 1972), старэйшы сын караля Вялікабрытаніі Георга V і Марыі Тэкскай. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1910), герцаг Ротсей (1910) і інш. Будучы кароль Вялікабрытаніі Эдуард VIII (1936), затым герцаг Віндзарскі.
* **1952**—**2022**: **Прынц Чарлз** (нар. 14 лістапада 1948), старэйшы сын каралевы Вялікабрытаніі Лізаветы II і прынца-кансорта герцага Эдынбургскага. Таксама насіў тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (1958), герцаг Ротсей і інш. Будучы кароль Вялікабрытаніі Карл III (з 2022).
* з **2022**: **Прынц Уільям** (нар. 21 чэрвеня 1982), старэйшы сын караля Вялікабрытаніі Карла III і прынцэсы Уэльскай Дыяны. Таксама носіць тытулы: прынц Уэльскі і граф Чэстэрскі (2022), герцаг Ротсей (2022), Герцаг Кембрыджскі, граф Стратэрнскі, барон Карыкфергюс (2011) і інш.

Корнуальскі
Корнуальскі
Корнуальскі