open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эдвард Ірэней Прайм-Стывенсан

**Эдвард Ірэней Прайм-Стывенсан** (), больш вядомы пад псеўданімам **Ксаўе Мейн** (; 29 студзеня 1858, Мэдысан, Нью-Джэрсі, ЗША ― 23 ліпеня 1942, Лазана, Швейцарыя) ― амерыканскі пісьменнік, эсэіст, крытык і журналіст.

## Біяграфія 
Эдвард І. Прайм Стывенсан нарадзіўся 29 студзеня 1858 у Мэдысане (штат Нью-Джэрсі). Ягоны бацька быў прэсвітарыянскім пастарам і дырэктарам школы, а маці паходзіла з заможнага літаратурнага асяродку.

Пасля вывучэння права вырашыў стаць пісьменнікам.

У 1901 Прайм-Стывенсан з'ехаў жыць у Еўропу і здзейсніў доўгае падарожжа па розных буйных сталіцах кантынента. Размаўляў на некалькіх мовах і вёў дзённік.

Пасля Першай сусветнай вайны Прайм-Стывенсан прысвяціў сябе, сярод іншага, музычнай крытыцы для Harper’s і The New York Independent.

Жыў у Фларэнцыі і Лазане.

Памёр ад сардэчнага прыступу ў гатэлі «Мірабо» ў Лазане ва ўзросце 84.

## Дзейнасць 
Пачаў пісаць у 1887. Аўтар раманаў, навел, эсэ і артыкулаў.

Першым раманам, які сёння можна назваць гомаэратычным, стаў «White Cockades» (1887), у якім апавядаецца пра двух маладых людзей, звязаных моцным сяброўствам.

У 1906 у Неапалі за ўласныя грошы надрукаваў раман на англійскай мове пад псеўданімам Ксаўе Мейн «Imre: A Memorandum» (наклад 500 асобнікаў). У ім апавядаецца пра двух венгерскіх жаўнераў, якіх звязала каханне ў Будапешце. Аповесць заканчваецца добра, а не трагічна, як большасць тэкстаў, апублікаваных у той час на гэтую тэму.

У 1909 у Неапалі апублікаваў свой галоўны твор «The Intersexes: a History of Similisexualism as a Problem in Social Life», даследаванне на 700 старонак, прысвечанае гомасексуальнасці. Кніга лічыцца сёння першай сур’ёзнай працай, апублікаванай амерыканскім аўтарам на тэму гомасексуальнасці, і якая на пяць гадоў апярэдзіла шэдэўр Магнуса Гіршфельда «Die Homosexalität des Mannes und des Weibes».

## Публікацыі 
* White Cockades: an Incident of The «Forty-Five», Trow’s Printing and Bookbinding Company, Charles Scribner’s Sons, 1887.
* Janus, a novel, Chicago, Belford Clarke & Company Publishers, 1889.
* Madame Clerc, Frederic Edward McKay (ed.), Vignettes: real and ideal, Boston, De Wolfe, Fiske, 1890.
* Left to Themselves: Being the Ordeal of Philip and Gerald, New York, Hunt & Eaton, 1891.
* Robert Antrobus [pseud.], The Square of Sevens, and the Parallelogram: An Authoritative Method of Cartomancy with a Prefatory Note, New York, Harpers & Brothers, 1896.
* Xavier Mayne [pseud.], Imre: A Memorandum, roman, Privatly Printed, Naples, The English-Book Press, 1906.
* Xavier Mayne, The Intersexes: a History of Similisexualism as a Problem in Social Life, Privatly Printed, Naples, 1909—1910.
* Her enemy, some friends and other personages, stories and studies mostly of human hearts, Florence, Italie), G. & R. Obsner, 1913.
* The bride of Lammermoor: opera in three acts by G. Donizetti; the italian libretto based on Walter Scott’s novel, New York, G. Schirmer, 1926.
* The troubadour: an opera in four acts, music by Giuseppe Verdi, libretto by S. Cammarano, New York, G. Schirmer, 1926.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Журналісты ЗША
Катэгорыя:Эсэісты ЗША
Катэгорыя:Актывісты ЛГБТ-руху
Рэхатсэ

**Рэхатсэ** () — вёска ў воласці Куусалу павета Хар'юмаа, Эстонія.  
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Пых’я

'''Пых'я''' () — вёска ў воласці Куусалу павета Хар'юмаа, Эстонія.  
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Патрык Шамуазо

**Патры́к Шамуазо́** (, нар. , Фор-дэ-Франс) — французскі пісьменнік, эсэіст, сцэнарыст, ураджэнец Марцінікі.

## Біяграфія 
Вывучаў эканоміку і права ў Парыжы. Захапіўся ідэямі Эдуара Глісана пра крэольскую культуру, этнаграфію народаў Марцінікі, вярнуўся на радзіму.

Як раманіст дэбютаваў у 1986 годзе. Пасля 1992 года, атрымаўшы Ганкураўскую прэмію за раман Тэксако, цалкам прысвяціў сябе літаратуры.

Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Ларан Гадэ

**Ларан Гадэ** (; нар. , , Францыя) — французскі пісьменнік і драматург. Лаўрэат Ганкураўскай прэміі.

Выпускнік Універсітэта Парыж III Новая Сарбона, Ларан Гадэ абраў літаратурную кар’еру. Раман «Сонца клана Скорта» атрымаў крытычнае прызнанне і прынёс аўтару Ганкураўскую прэмію, самую прэстыжную літаратурную ўзнагароду Францыі.

Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Анастасія Валянцінаўна Вазнясенская

**Анастасія Валянцінаўна Вазнясенская** (,  — , ) — расійская актрыса тэатра і кіно; народная артыстка Расійскай Федэрацыі (1997).

Жонка акцёра, народнага артыста РСФСР Андрэя Мягкова (1938—2021).

## Біяграфія 
Анастасія Вазнясенская нарадзілася 27 ліпеня 1943 года ў Маскве, вучылася ў Школе-студыі МХАТ (курс В. П. Маркава). У 1963 годзе выйшла замуж за свайго аднакурсніка Андрэя Мягкова.

У 1965 годзе, пасля заканчэння Школы-студыі, Вазнясенская была прынята ў трупу тэатра «Сучаснік», сярод сыграных роляў — Марыя Шамраева ў чэхаўскай «Чайцы». Пасля сыходу з «Сучасніка» Алега Яфрэмава перайшла ўслед за ім у МХАТ, а пасля расколу тэатра ў 1987 годзе засталася з ім у тэатры, які атрымаў назву МХТ імя А. П. Чэхава.

У кінематографе дэбютавала ў 1966 годзе, шырокую вядомасць ёй прынеслі галоўная жаночая роля ў папулярным фільме «Маёр Віхра» і роля дырэктара рынка ў вядомым фільме «Гараж».

Апошні раз выйшла на сцэну МХТ імя А. П. Чэхава разам з мужам, акцёрам Андрэем Мягковым, у маі 2013 года ў спектаклі «Белы трусік».
## Фільмаграфія 
* (1989) «Аварыя — дачка мянта» — Валянціна Іванаўна Нікалаева

Катэгорыя:Актрысы Расіі
Нымевескі

**Нымевескі** () — вёска ў воласці Куусалу павета Хар'юмаа, Эстонія. Знаходзіцца на рацэ Валгейыгі.  
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Брэдлі

**Брэдлі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Амар Брэдлі — амерыканскі военачальнік, генерал арміі
* Джон Брэдлі — брытанскі акцёр
* Джэймс Брэдлі — англійскі астраном
Джон Брэдлі

**Джон Брэдлі Уэст** (; нар. 15 верасня 1988, Манчэстэр, Вялікабрытанія) — брытанскі акцёр кіно і тэлебачання, вядомы найболей ролямі Сэма Тарлі ў серыяле «Гульня тронаў» і Джэка Руні ў серыяле «Задача трох цел».

## Біяграфія 
Джон Брэдлі нарадзіўся 15 верасня 1988 у Манчэстэры ў каталіцкай сям’і.

Вывучаў права, псіхалогію, англійскую мову і тэатральнае мастацтва ў каталіцкім каледжы Ларэта (2005—2007). Мае ступень бакалаўра акцёрскага майстэрства Манчэстэрскай тэатральнай школы Манчэстэрскага сталічнага ўніверсітэта (2010).

## Творчасць 
Атрымаў ролю Сэма Тарлі ў серыяле «Гульня тронаў» на першым праслухоўванні.

Сярод ягоных знакавых роляў: Джавані дзі Ларэнца дэ Медычы ў драме «Борджыя» (2011), Уэслі ў брытанскім серыяле «Бессаромнікі» (2011).

У 2024 сыграў Джэка Руні, аднаго з ключавых персанажаў серыяла «Задача трох цел» (2024).

## Фільмаграфія 
### Кіно 
### Тэлебачанне 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі
Вуліца Ая

**Вуліца Ая** () — вуліца ў Таліне, сталіцы Эстоніі. Участак, на якім размешчана вуліца, знаходзіцца ў поясе ўмацаванняў Ніжняга горада XIII—XVIII стагоддзяў, унесеных у Дзяржаўны рэгістр помнікаў культуры Эстоніі як помнік архітэктуры. Нумарацыя дамоў пачынаецца ад вуліцы Віру.

## Геаграфія 
Пралягае ў мікрараёне Ваналін гарадскога раёна Кесклін. Пачынаецца ад вуліцы Віру, перасякаецца з вуліцамі Вана-Віру, Інсенеры і Кануці, заканчваецца на скрыжаванні з вуліцай Уўс. Працягласць — 518 метраў. На большым сваім працягу вуліца мае аднабаковы рух.

## Забудова 
Забудова вуліцы адносіцца да канца XIX стагоддзя і да XX стагоддзя:

* дом 3 — чатырохпавярховы будынак універмага, пабудаваны ў 1997 годзе. Першы гандлёвы цэнтр Таліна ў стылі пасажу;
* дом 5 — пяціпавярховы жылы дом з падвальным паверхам і камерцыйнымі плошчамі на першым паверсе, пабудаваны ў 1936—1940 гадах Эўген Захарыяс;
* дом 5a і дом 5b — шасціпавярховыя жылыя дамы з камерцыйнымі плошчамі на першым паверсе, пабудаваны ў 1935—1936 гадах, архітэктар Эўген Захарыяс;
* дом 7 — будынак Талінскага гандлёвага хола (Tallinna Kaubahall), пабудаваны ў 1979 годзе, да арганізаванай у Таліне Ветразнай рэгаце Летніх Алімпійскіх гульняў 1980 года, архітэктар Эва Хірвесоа, перабудаваны і пашыраны ў канцы 2010-х гадоў;
* дом 10 — трохпавярховы будынак з падвальным паверхам, пабудаваны ў 1935—1940 гадах як офісна-гандлёвы;
* дом 12 — ансамбль, які складаецца з чатырохпавярховага асабняка і флігеля, узор будынка ў стылі гістарызму, помнік архітэктуры. Пабудаваны ў 1870-х гадах, дакладная дата і архітэктар невядомыя. У пачатку XX стагоддзя нерухомасць належала дваранскаму сямейству фон Гленаў;
* дом 18 — плавальны басейн, пабудаваны ў 1958—1965 гадах. У 2005—2006 гадах былі праведзены работы па яго перабудове ў сучасны цэнтр адпачынку (архітэктар Эміль Урбель (Emil Urbel), дызайнер інтэр’ераў Тааві Аўнрэ (Taavi Aunre)): пабудаваны гатэль са 100 нумарамі, рэстаран «Linda», некалькі кафэ, цэнтр здароўя і прыгажосці і спортклуб. У 2017 годзе праведзена грунтоўная рэнавацыя комплексу;
* дом 22 — трохпавярховы будынак, пабудаваны прыкладна ў 1900 годзе.

Катэгорыя:Вуліцы Таліна
Праязны завулак (Мінск)

**Праязны завулак** — завулак у Кастрычніцкім раёне Мінска. Знаходзіцца за развязкай дарог вуліц  Л. Талстога, Маскоўскай, 1-е Кальцо і праспекта Незалежнасці з боку вуліцы Талстога.

Архітэктура завулка складалася з аднаго дома забудовы 1948-49 гг. і некалькіх дамоў сядзібнай забудовы, колькасць якіх паступова скарачалася з развіццём гарадской інфраструктуры. У 2014 г. апошні дом (№3) быў знесены падчас будаўніцтва Зеленалужскай лініі Мінскага метрапалітэна. Але завулак як праезд у бок чыгуначных ліній галоўнага вакзала сталіцы захаваўся.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Праязны завулак на карце АТО.ВУ
* Праязны завулак у архітэктурнай базе Рhotobuildings

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Леруа

**Леруа** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Жыль Леруа — французскі пісьменнік, драматург
* Каміль Леруа — французскі велагоншчык
* Нальвен Леруа — французская спявачка
Жыль Леруа

**Жыль Леруа** (, нар. , Баньё) — французскі пісьменнік і драматург, лаўрэат Ганкураўскай прэміі (2007) за раман «Песня Алабамы».

## Біяграфія 
У 1975 годзе атрымаў ступень бакалаўра, а ў 1979 годзе - ступень магістра сучаснай літаратуры. У некалькіх сваіх кнігах («Рускі палюбоўнік», «Майстры свету», «Грамадскія сады» і інш.) ён прадставіў большую частку сваёй біяграфіі і, на думку крытыкаў, даследаваў праблемы ва ўласным мінулым, каб лепш зразумець свой жыццёвы шлях. 5 лістапада 2007 года за раман «Песня Алабамы» Жыль Леруа быў удастоены Ганкураўскай прэміі.

Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Пеэтэр Тарвас

**Пеэтэр Тарвас** (, да 1940 года — **Пеэтэр-Магнус-Раман Трэўман**); , Курэссаарэ — , ) — эстонскі архітэктар.

## Біяграфія 
Вучыўся ў прыватнай школе Я. Вестэрберга ў 1923—1929 гадах, у 1929—1934 гадах — у Талінскім рэальным вучылішчы. Пасля заканчэння служыў у войску, восенню 1935 года быў дэмабілізаваны для працягу вучобы.

Вывучаў архітэктуру ў Тэхналагічным універсітэце Брно ў 1935—1940 гадах.

У 1940 годзе працаваў у аддзеле кватэрнага будаўніцтва пры Ваенным міністэрстве і ў Будаўнічым упраўленні пры Міністэрстве дарог, у 1940—1941 гадах — у Камунальным праекце, у 1942—1944 — ва ўпраўленні будаўніцтва тэхнічнага кіравання.

У 1945—1987 гадах выкладаў у Талінскім політэхнічным інстытуце і Дзяржаўным мастацкім інстытуце ЭССР, загадчык кафедры архітэктуры ў 1962—1964 гадах, прарэктар у 1961—1987 гадах. З 1965 года — прафесар.

Быў чальцом Саюза архітэктараў Эстоніі.

Атрымаў больш за 80 узнагарод за архітэктурныя работы.

Катэгорыя:Архітэктары Эстоніі
Шылінка (Суземскі раён)

**Шылінка** () — вёска ў Суземскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Вёска ўпамінаецца з першай паловы XVII стагоддзя, першапачаткова як слобада, якая таксама была вядомая пад назвай Мішкіно. Уваходзіла ў склад Чамлыжскага стана Камарыцкай воласці.

У царскі час была дварцовым уладаннем, а ў XIX стагоддзі частка вёскі знаходзілася ў прыватнай уласнасці, у тым ліку родаў Фёдаравых, Падліневых і іншых.

Па царкоўнай адміністрацыі ўваходзіла ў прыход суседняга сяла Алешкавічы.

## Нарадзіліся 
* Іван Шпігуноў (8 кастрычніка 1913 — 19 верасня 1961) — Герой Савецкага Саюза.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Суземскага раёна
Мар’ян Станіслававіч Прыстром

**Мар’ян Станіслававіч Прыстром** (нар. 15 сакавіка 1944, в. Янкоўцы, Дзяржынскі раён, Мінская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне кардыялогіі і геранталогіі. Доктар медыцынскіх навук (1990), прафесар (1992). Заслужаны дзеяч навукі Беларусі, выдатнік аховы здароўя Беларусі.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут у 1966 годзе. З 1977 года працаваў у Беларускім інстытуце ўдасканалення ўрачоў, з 1999 года — загадчык кафедры.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы прысвечаныя метабалічным і гемадынамічным парушэнням у хворых на ішэмічную хваробу сэрца, клініцы і асаблівасцям лячэння ішэмічнай і гіпертанічнай хваробы ў герыятрычнай практыцы, а таксама праблемам прафілактыкі старэння.

## Асноўныя працы 
* *Неотложные состояния: Диагностика, тактика, лечение. Справочник для врачей* — Мн., 1995 (у сааўтарстве);
* *Практическая кардиология*, т. 1-2 — Мн., 1997 (у сааўтарстве).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кардыёлагі Беларусі
Катэгорыя:Герантолагі Беларусі
Гаражанка (сяло, Суземскі раён)

**Гаражанка** () — сяло ў Суземскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Упамінаецца з XVIII стагоддзя як буда; пазней — былое дваранскае (дворцавое) уладанне. У канцы XIX стагоддзя сяло лічылася цэнтрам бандарнага (бондарнага) рамяства.

У 1860-х гадах узгадваецца Успенская царква (закрыта ў 1936 годзе, не захавалася). У 1875 годзе была адкрыта земская школа. У 1960 годзе заснавана сельская бібліятэка.

У 1929 годзе ў 7 км на паўднёвы-ўсход узнікае чыгуначная станцыя Гаражанка і аднаіменны пасёлак.

У сярэдзіне XX стагоддзя ў сяле існавалі калгасы «Перадавік» і «Вялікі». У цэнтры сяла ўсталяваная памятная стэла.

Катэгорыя:Населеныя пункты Суземскага раёна
Гаражанка (пасёлак станцыі, Суземскі раён)

**Гаражанка** () — нежылы пасёлак станцыі Суземскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Пасёлак узнікае ў прыкладна ў 1929 годзе ля аднаіменнай чыгуначнай станцыі на лініі Масква — Бранск — Кіеў, для пражывання чыгуначнікаў, якія абслугоўвалі станцыю. Да 1940-х пасёлак меў назву Гаражанскі.

Да нашага часу станцыя страціла сваё значэнне і пераўтворана ў платформу, а разам з тым і знікла неабходнасць пастаяннага пражывання ў пасёлку чыгуначнікаў, станам на 2013 год — пастаяннае насельніцтва адсутнічае.

Катэгорыя:Населеныя пункты Суземскага раёна
Алешкавічы (Суземскі раён)

**Алешкавічы** () — сяло ў Суземскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Алешкавічы ўпамінаюцца з 1595 года як сяло Камарыцкай воласці (пазней — у складзе Чамлыжскага стану). У 1619–1645 гадах тэрыторыя часова ўваходзіла ў склад Рэчы Паспалітай як частка Новагарад-Северскага павета. Сяло было былым дворцовым уладаннем.

У 1635 годзе ўпамінаецца царква Афанасія і Кірыла, якая існавала да 1930-х гадоў (не захавалася). У 1793 годзе была пабудавана драўляная царква ў гонар тых жа архіепіскапаў Александрыйскіх з прыхадам святых пакутнікаў Флора і Лаўра.

Паводле рэвізіі XVIII стагоддзя, насельніцтва сяла пастаянна ўзрастала: у 1732 годзе тут жылі 329 душ мужчынскага і 342 душы жаночага полу сялян, а таксама некалькі сямей маларасійцаў.

У другой палове XIX стагоддзя ў Алешкавічах адкрылася земская школа, якая ў 1900 годзе была пераўтворана ў народнае вучылішча. У канцы XIX стагоддзя ў селе дзейнічала больш за 20 вятракоў, што сведчыць пра высокі ўзровень сельскай гаспадаркі і рамесніцтва.

З 1861 па 1924 год Алешкавічы былі валасным цэнтрам і адным з найбуйнейшых сёл Севскага павета — колькасць жыхароў дасягала 3 тысяч чалавек. Пасля 1929 года ўваходзілі ў склад Суземскага раёна.

У гады Другой сусветнай вайны Алешкавічы сталі адным з цэнтраў партызанскага руху на поўдні Бранскай вобласці. У цэнтры сяла знаходзіцца брацкая магіла, дзе пахаваныя 35 савецкіх воінаў. Увесь перыяд акупацыі дзейнічалі падпольныя групы і партызанскія атрады.

У савецкі перыяд у сяле працавалі сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, сельскагаспадарчае прадпрыемства «Светлы Луч». Алешкавічы былі адміністрацыйным цэнтрам сельскага савета, а затым сельскага паселішча.

21 сакавіка 2024 года сялу прысвоена званне «Сяло партызанскай славы Брянскай вобласці». Рашэнне было прынята Камісіяй пры ўрадзе вобласці. Ганаровую грамату ў Суземскі раён даставілі ветэраны, удзельнік ваеннага канфлікту ва Украіне і вучаніца 9 класа Алешкавіцкай школы Вера Раманенкава — камандзір атрада «Барс» ваенна-патрыятычнага клуба «Юныя сябры памежнікаў».

Катэгорыя:Населеныя пункты Суземскага раёна
Дзянісаўка (Суземскі раён)

**Дзянісаўка** () — сяло ў Суземскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Заснаваная ў 1710 годзе Дзянісам Нікіціным як гута — шкляная майстэрня; у той час была дворцовым уладаннем.

З 1862 года — сяла з драўлянай Траецкай царквой (зачынена ў 1930-х гадах, не захавалася). У 1896 годзе адкрыта земская школа.

Да пачатку XX стагоддзя ў Дзянісаўцы былі развіты рамёствы, у тым ліку вытворчасць драўлянага посуду. У XX стагоддзі тут дзейнічаў аднайменны калгас, а таксама лясніцтва. У 1920-х — 2005 гадах вёска была цэнтрам Дзянісаўскага сельсавета.

У 1979 годзе да сяла далучаны пасёлак Крынічка. На мясцовых могілках усталявана стэла памяці землякоў.

Катэгорыя:Населеныя пункты Суземскага раёна
Дабрунь (Суземскі раён)

**Дабрунь** () — сяло ў Суземскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў пісцовых кнігах Свенскага манастыра пад 1595 годам як ужо існуючае паселішча. Першапачаткова мела назву **Дабрынічы**.

25 студзеня (4 лютага) 1605 года ў ваколіцах вёскі адбылася вялікая бітва царскага войска пад кіраўніцтвам баярына, князя Фёдара Іванавіча Мсціслаўскага супраць войска Ілжэдзмітрыя І, вядомая ў гісторыі як Бітва пры Дабрынічах. У гэтай бітве ўдзельнічаў таксама князь Васіль Шуйскі, якому быў даручаны дадатковы корпус для падтрымкі Мсціслаўскага. Ілжэдзмітрый атрымаў паразу і адступіў. Пазней на месцы бою захаваліся курганы з брацкімі пахаваннямі, а ў гонар перамогі была пастаўлена капліца, якая з цягам часу стала мясцовай святыняй.

Да канца XVIII стагоддзя Дабрунь заставалася дворцовым уладаннем, пазней перайшла ў валоданне роду Подліневых. У XIX стагоддзі ў вёсцы дзейнічаў вінакурны завод.

У савецкі час паселішча страціла сваё значэнне і да пачатку XXI стагоддзя амаль цалкам абязлюдзела. Зараз знаходзіцца на поўнач ад аднайменнага пасёлка Сеўскага раёна.

Катэгорыя:Населеныя пункты Суземскага раёна
Зёрнава (Суземскі раён)

**Зёрнава** () — сяло ў Суземскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

Сяло зналодзіцца ля мяжы з Украінай і фактычна мяжуе з украінскім горадам Сярэдзіна-Буда.

## Гісторыя 
Вёска ўпершыню згадваецца ў першай палове XVII стагоддзя (прыкладна ў 1630–1650-х гадах) як сяло Камарыцкай воласці, была дворцовым уладаннем.

У 1759 годзе тут узведзена драўляная царква Раства Хрыстова, афіцыйна згаданая з 1712 года. Царква існавала да 1930-х гадоў, але не захавалася. Паводле 3-й рэвізіі XVIII стагоддзя, у сяле пражывалі як расійскія, так і маларасійскія сяляне.

У 1894 годзе адкрылася земская школа.

У XIX–пачатку XX стагоддзя Зёрнава ўваходзіла ў Страчэўскую воласць Сеўскага павета (з 1880-х — у Алешкаўскую, з 1924 — у Суземскую воласць). У 1929 годзе перайшла ў склад Суземскага раёна.

У 1926 годзе вёска дасягнула максімальнай колькасці насельніцтва — 2500 чалавек.

У сярэдзіне XX стагоддзя дзейнічалі калгасы «Бобрынка», «Чырвоная хваля» і «1-е Красавіка». Да 2005 года Зярнова была цэнтрам сельсавета. У вёсцы працавалі сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, а таксама аддзяленне сувязі.

Да ваеннага канфлікту Расіі і Украіны ў сяле бы памежны пераход між двумі краінамі.

Катэгорыя:Населеныя пункты Суземскага раёна
Красная Слабада (Суземскі раён)

**Красная Слабада** () — сяло ў Суземскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторя 
Упершыню згадваецца з XVII стагоддзя. Да сярэдзіны XVIII ст. мела назвы Смяліж, Новы Смяліж, Красны Смяліж. Часткова знаходзілася ў валоданні графаў Шарамецевых.

У 1744–1746 гг. быў пабудаваны храм святых апосталаў Пятра і Паўла, апошняя драўляная царква ўзведзена ў 1840 годзе, але была закрыта ў 1930-х гадах і не захавалася. Паводле звестак, у XVIII ст. тут таксама існавала царква Трох Свяціцеляў.

У 1871 годзе адкрылася земская школа. У XIX стагоддзі ў вёсцы працавалі прыватныя маслабойкі.

Катэгорыя:Населеныя пункты Суземскага раёна
Кукушкіна (Суземскі раён)

**Кукушкіна** () — сяло ў Суземскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Кукушкіна 
Упамінаецца з XVII стагоддзя. Да скасавання манастырскіх уладанняў вёска належала Свянскаму манастыру. Паводле генеральнага міжавання 1779 года, разам з сёламі Няўдольск і Устарь Кукушкіна мела больш за 5100 дзесяцін карыснай зямлі, у тым ліку ворных зямель, лугоў, лесу і пашы. На той момант у вёсцы пражывала 108 мужчын і 115 жанчын, а ўжо ў 1782 годзе — 142 мужчын і 120 жанчын.

Асноўным заняткам жыхароў было хлебаробства, хоць бедная на ўгнаенні глеба абцяжарвала працу. Частка сялян займалася ізвозам і іншымі падпрацоўкамі. Прадукты хатняга рамяства збывалі ў Сеўску і Трубчэўску.

У 1782 годзе ў вёсцы ўпамінаецца прыход царквы святога апостала і евангеліста Іаана Багаслова, якая ў 1816 годзе была заменена на новую каменную царкву Багаяўлення Гасподняга (закрыта каля 1930 года, не захавалася). У 1905 годзе адкрылася царкоўна-прыходская школа.

Катэгорыя:Населеныя пункты Суземскага раёна
Негіна (Суземскі раён)

**Негіна** () — сяло ў Суземскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Вёска ўпамінаецца з 1619 года ў складзе Трубчэўскага павета як дварцовае ўладанне. У XIX стагоддзі Негіна была адным з найбуйнейшых населеных пунктаў мясцовай воласці.

У Негіне дзейнічала царква Праабражэння Гасподняга (да 1930-х гадоў, драўляная, не захавалася). Ужо ў 1820 годзе тут была адкрыта адна з першых земскіх школ у павеце — значная падзея ў гісторыі адукацыі рэгіёна.

У сярэдзіне XIX стагоддзя ў Негіне адкрылася паштовая станцыя на важным тракце Трубчэўск — Сеўск, што спрыяла развіццю гандлю і сувязі. Напрыканцы таго ж стагоддзя ў вёсцы працаваў маслабойны завод.

У сярэдзіне ХХ стагоддзя ў Негіне існаваў калгас імя XVIII з’езда партыі. У кастрычніку 1941 года вёска стала месцам рашучага бою Чырвонай Арміі, якая выходзіла з акружэння ў ходзе абарончых баёў на паўднёва-заходнім кірунку.

У 1964 годзе да Негіна была далучана суседняя вёска Устарь.

З 1970 года ў Негіне дзейнічае дзіцячы дом. Таксама ў вёсцы працуюць сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка і аддзяленне сувязі.

Катэгорыя:Населеныя пункты Суземскага раёна
Новая Пагошч

**Новая Пагошч** () — сяло ў Суземскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Сяло заснавана ў XIX стагоддзі. Да 1917 года ўваходзіла ў Краснаслобадскую воласць Трубчэўскага павета, пасля — у Суземскую воласць (з 1924 — у складзе Сеўскага павета), а з 1929 года — у Суземскім раёне. Мела статус дварцовага ўладання. Першапачаткова — вёска ў прыходзе сяла Ямное.

З 1870-х гадоў у вёсцы згадваецца малітоўны дом, а ў 1900-х была ўзведзена царква Святога Аляксандра Неўскага (існавала да 1940-х, не захавалася). У 1889 годзе адкрылася царкоўна-прыходская школа.

Да пачатку XX стагоддзя былі шырока развіты рамёствы — вытворчасць калёс, дзёгцю ды іншых сельскіх вырабаў. У сярэдзіне ХХ стагоддзя ў сяле існавалі калгасы "15 Кастрычніка" і імя Варашылава.

Катэгорыя:Населеныя пункты Суземскага раёна
Трансрэпрэсія

У галіне малекулярнай біялогіі **трансрэпрэсія** — гэта працэс, пры якім адзін бялок прыгнятае (г.зн. інгібіруе) актыўнасць другога бялку праз бялок-бялковае ўзаемадзеянне. Паколькі гэтая рэпрэсія адбываецца паміж двума рознымі малекуламі бялку (міжмалекулярна), яе называюць транс-актыўным працэсам.

Рэпрэсаваны бялок звычайна з’яўляецца фактарам транскрыпцыі, функцыя якога заключаецца ў павышэнні ўзроўню транскрыпцыі генаў. Такім чынам, канчатковым вынікам трансрэпрэсіі з’яўляецца паніжэнне ўзроўню транскрыпцыі генаў.

Прыкладам трансрэпрэсіі з’яўляецца здольнасць глюкакартыкоіднага рэцэптара інгібіраваць транскрыпцыйную стымулюючую актыўнасць фактараў транскрыпцыі AP-1 і NF-κB. Як і трансактывацыя, трансрэпрэсія з’яўляецца важным шляхам супрацьзапаленчага эфекту глюкакартыкоідаў. Было паказана, што іншыя ядзерныя рэцэптары, такія як LXR і PPAR, таксама могуць трансрэпрэсаваць актыўнасць іншых бялкоў.

## Гл. таксама 
* Селектыўны мадулятар глюкакартыкоідных рэцэптараў

## Крыніцы 
Катэгорыя:Малекулярная біялогія
Андрэй Рэмавіч Белавусаў

**Андрэй Рэмовіч Белавусаў** () — расійскі дзяржаўны дзеяч, вучоны-эканаміст. Міністр абароны Расійскай Федэрацыі з 14 траўня 2024 года. Пастаянны член Савета бяспекі Расійскай Федэрацыі з 11 чэрвеня 2024 года. Сапраўдны дзяржаўны саветнік Расійскай Федэрацыі 1-га класа (2011). Доктар эканамічных навук (2006). Заслужаны эканаміст Расійскай Федэрацыі (2007).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 сакавіка 1959 года ў Маскве.

З 21 мая 2012 года па 24 чэрвеня 2013 года — Міністр эканамічнага развіцця Расійскай Федэрацыі.

З 24 чэрвеня 2013 года па 21 студзеня 2020 года працаваў памочнікам Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі па эканамічных пытаннях

З 21 студзеня 2020 года па 7 мая 2024 г. — Першы намеснік Старшыні Урада Расійскай Федэрацыі. З 30 красавіка па 19 мая 2020 года — выконваючы абавязкі Старшыні Урада Расійскай Федэрацыі ў сувязі з дыягнаставаным захворваннем COVID-19 у дзейнага старшыні Міхаіла Мішусціна.

У 2020—2024 гадах — старшыня савета дырэктараў ААТ «РЖД».

14 мая 2024 года прызначаны Міністрам абароны Расійскай Федэрацыі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Супрацоўнікі адміністрацыі прэзідэнта Расіі
Трансактывацыя

У кантэксце рэгуляцыі генаў **трансактывацыя** — гэта павелічэнне ўзроўню экспрэсіі генаў, выкліканае або біялагічнымі працэсамі, або штучным шляхам праз экспрэсію прамежкавага бялка-трансактыватара.

У кантэксце рэцэптарнай сігналізацыі **трансактывацыя** адбываецца, калі адзін або некалькі рэцэптараў актывуюць іншы; трансактывацыя рэцэптара можа быць вынікам перакрыжаванага ўзаемадзеяння сігнальных каскадаў або актывацыі гетэраалігамерных субадзінак рэцэптараў, звязаных з G-бялком, сярод іншых механізмаў.

## Натуральная трансактывацыя 
Трансактывацыя можа быць выклікана або эндагеннымі цэлявымі, або віруснымі бялкамі, якія таксама называюцца **трансактыватарамі**. Гэтым бялковым фактарам характэрна транс-актыўнасць. ВІЧ і HTLV — гэта толькі два з многіх вірусаў, якія кадуюць трансактыватары для ўзмацнення экспрэсіі вірусных генаў. Гэтыя трансактыватары таксама могуць быць звязаныя з ракам, калі яны пачынаюць узаемадзейнічаць з цэлявым протаанкагенам і павялічваць яго экспрэсію. Напрыклад, HTLV асацыюецца з узнікненнем лейкеміі ў асноўным праз гэты працэс. Яго трансактыватар, *Tax,* можа ўзаемадзейнічаць з p40, выклікаючы празмерную экспрэсію інтэрлейкіну 2, інтэрлейкінавых рэцэптараў, GM-CSF і фактару транскрыпцыі c-Fos. HTLV інфікуе Т-цэлі і праз павышаную экспрэсію гэтых стымулюючых цытакінаў і транскрыпцыйных фактараў прыводзіць да некантраляванай праліферацыі Т-цэляў і, такім чынам, да лімфомы.

## Штучная трансактывацыя 
Штучная трансактывацыя гена дасягаецца шляхам яго ўстаўкі ў геном у адпаведную вобласць у якасці гена-трансактыватара, прылеглага да спецыяльных прамотарных участкаў ДНК. Ген трансактыватара экспрэсуе транскрыпцыйны фактар, які звязваецца са спецыфічнай прамотарнай вобласцю ДНК. Звязваючыся з прамотарнай вобласцю гена, транскрыпцыйны фактар прыводзіць да экспрэсіі гэтага гена. Экспрэсія аднаго гена трансактыватара можа актываваць некалькі генаў, калі яны маюць адзін і той жа спецыфічны прамотарны рэгіён. Паколькі экспрэсію гена трансактыватара можна кантраляваць, трансактывацыю можна выкарыстоўваць для ўключэння і выключэння генаў. Калі гэтая спецыфічная прамотарная вобласць таксама далучана да рэпарцёрнага гена, мы можам вымераць, калі экспрэсуецца трансактыватар.

## Гл. таксама 
* Трансрэпрэсія
* Селектыўны мадулятар глюкакартыкоідных рэцэптараў

## Крыніцы 
Катэгорыя:Малекулярная біялогія
Негіна

**Негіна**:
## Беларусь 
* Негіна (Касцюковіцкі раён)
## Расія 
* Негіна (Суземскі раён)
Колгу

**Колгу** () — вёска ў воласці Куусалу павета Хар'юмаа, Эстонія. Знаходзіцца на рацэ Валгейыгі, на паўночны захад ад горада Тапа. Заходнюю частку, а гэта прыкладна палова тэрыторыі вёскі, займае Кескполюгун, цэнтральны трэніровачны палігон Сіл абароны Эстоніі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Мустаметса (Пейпсіяэрэ)

**Мустаметса** () — вёска ў воласці Пейпсіяэрэ павета Тартумаа, Эстонія.  

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Мустаметса (Куусалу)

**Мустаметса** () — вёска ў воласці Куусалу павета Хар'юмаа, Эстонія.  
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Мустаметса

**Мустаметса**:
* Мустаметса (Куусалу)
* Мустаметса (Пейпсіяэрэ)
Мууксі

**Мууксі** () — вёска ў воласці Куусалу павета Хар'юмаа, Эстонія.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Эрыка Ныва, эстонскі архітэктар

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Колгакюла

**Колгакюла** () — вёска ў воласці Куусалу павета Хар'юмаа, Эстонія. Знаходзіцца на тэрыторыі нацыянальнага парку Лахемаа, прыкладна за 5,5 км на поўдзень ад горада Локса. Рака Валгейыгі цячэ цераз Колгакюла з усходняга боку.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Рыдала

**Рыдала**:
* Рыдала (воласць)
* Рыдала (прыпыначны пункт)
* Рыдала (Саарэмаа)
Эрыка Ныва

**Эрыка Ныва**, пры нараджэнні **Вольберг** (; , Мууксі — , ) — эстонскі архітэктар, вядомая дзякуючы сваім праектам сялянскіх дамоў. Яна была першай жанчынай, якая атрымала адукацыю архітэктара ў Эстоніі.

## Біяграфія 
Вучылася ў Талінскім інжынерным каледжы, стаўшы першай у Эстоніі жанчынай, якая скончыла факультэт архітэктуры ў 1925 годзе. Яе першай пасадай была праца ў Упраўленні паселішчаў Міністэрства сельскай гаспадаркі Эстоніі, якое стварала новыя тэрыторыі для засялення на зямлі, якая належыць дзяржаве. Сотні сялянскіх дамоў, якія яна спраектавала ў перыяд з 1933 па 1938 год, былі натхнёныя традыцыйным фермерскім жытлом. Пасля Другой сусветнай вайны Ныва займаўся планаваннем муніцыпалітэтаў і сельскагаспадарчых тэрыторый, часта вяртаючыся да праектавання сялянскіх дамоў.

У 2005 годзе ў Музеі архітэктуры Эстоніі ў Таліне прайшла выстава работ Эрыкі Ныва, арганізаваная яе ўнучкай Сійры Ныва.

Старэйшы брат Эрыкса Аўгуст Вольберг таксама быў архітэктарам.

Катэгорыя:Архітэктары Эстоніі
Ханіла

**Ха́ніла** () — вёска ў воласці Ляэнэрана павета Пярнумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Ханіла павета Ляэнемаа (скасавана). Размешчана недалёка ад шашы Рысці, на скрыжаванні дарог Масу і Хыбесалу, за 16 км на паўднёвы захад ад валаснога цэнтра — горада Ліхула, і за 56 на паўночны захад ад павятовага цэнтра — горада Пярну. Адлегласць да порта Віртсу па шашы — 8 км. Вышыня над узроўнем мора – 5 метраў.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Эмары (Эстонія)

**Эмары** () — пасёлак у воласці Ляэнэ-Хар'ю павета Хар'юмаа на поўначы Эстоніі.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кейла-Ёа

**Кейла-Ёа** () — пасёлак на поўначы Эстоніі ў воласці Ляэнэ-Хар’ю павета Хар'юмаа. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года пасёлак уваходзіў у склад воласці Кейла. Знаходзіцца за 26 км на захад ад Таліна. Цераз пасёлак працякае рака Кейла, на якой знаходзіцца вадаспад Кейла вышынёй 6 метраў і невялікая гідраэлектрастанцыя. Побач з пасёлкам праходзіць шаша Талін—Ранамыйза—Клаагарана.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Мёртвыя душы

**«Мёртвыя душы»** (, поўная назва — «Прыгоды Чычыкава, або Мёртвыя душы») — твор Мікалая Васілевіча Гогаля, жанр якога сам аўтар пазначыў як «паэма».

Пісаць гэты твор Гогаль пачаў у 1835 годзе як трохтомнік. Першы том быў выдадзены ў 1842 годзе. Амаль цалкам гатовы другі том быў страчаны, але захавалася некалькі частак у чарнавіках. Трэці том не быў пачаты, пра яго засталіся толькі асобныя звесткі, якія былі апублікаваны неўзабаве пасля смерці аўтара ў 1852 годзе.

На беларускую мову твор пераклаў Павел Місько.

Катэгорыя:Творы 1842 года
Алегейні (рака)

**Алегейні** () — рака ў Паўночнай Амерыцы, выток ракі Агая. Даўжыня ракі — 516 км, плошча басейна — 30 300 км². Сярэдні расход вады — 559 м³/с.

Алегейні пачынаецца ў акрузе Потэр штата Пенсільванія (ЗША), у гарах Апалачы (Алеганскае плато), на вышыні 410 метраў, паблізу возера Жын і Сускеганы; яна паварочвае спачатку на паўночны ўсход на тэрыторыю штата Нью-Ёрк, дзе яна прымае Грыет-Валі-Эрык і набліжаецца да горада Олеан; затым, выгінаючыся да паўднёвага захаду, вяртаецца ў Пенсільванію і пад Пітсбургам злучаецца з Манангахілай, якой яна саступае па шырыні, але пераўзыходзіць яе па колькасці вады і хуткасці цячэння; абедзве ракі разам утвараюць тут шырокую, у 540 м, раку Агая.
Катэгорыя:Прытокі Агая
Рэвізор (камедыя)

**«Рэвізор»** () — камедыя ў пяці дзеяннях рускага пісьменніка Мікалая Васілевіча Гогаля. Годам напісання лічыцца 1835 год, аднак канчатковыя праўкі ў свой твор М. В. Гогаль зрабіў у 1842 годзе. Тэмай гэтай камедыі сацыяльна-сатырычнай скіраванасці з’яўляюцца заганы грамадства, чынавенства і яго бяздзейнасць, крывадушнасць, духоўная беднасць, агульначалавечае глупства.

На беларускую мову пераклалі Кандрат Крапіва, а таксама Антон Адамовіч у 1943 годзе.

Катэгорыя:Камедыі
Катэгорыя:Творы 1835 года
Манангахіла

**Манангахіла** () — рака на поўначы цэнтральнай часткі штата Заходняя Віргінія і на паўднёвым захадзе штата Пенсільванія, ЗША. Даўжыня — каля 209 км; плошча басейна — 19 011 км². Сярэдні расход вады складае 358 м³/с.

Бярэ пачатак ад зліцця рэк Уэст-Форк і Тайгарт, каля горада Фэрмант, штат Заходняя Віргінія. Зліваючыся з ракой Алегейні, утварае раку Агая. Прымае два буйныя прытокі: раку Чыт каля горада Пойнт-Марыён і раку Ёкагейні каля горада Мак-Кіспарт. З’яўляецца суднаходнай амаль на ўсёй сваёй плыні.

На рацэ размешчаны каля сямі дзясяткаў населеных пунктаў, у тым ліку Каліфорнія.

У ледавіковую эпоху (да наступу ледніка прыкладна 900 000 гадоў таму) рака цякла на поўнач з тэрыторыі акругі Льюіс у напрамку сучаснага Пітсбурга, дзе злівалася з Ніжняй Алегейні і працягвала цечу на захад да ракі Агая да бора Бівер. У Біверы Манангахіла злівалася з папярэднікам вярхоўяў Агая і працягвала плынь на паўночны захад уверх па сучаснай даліне ракі Бівер. Перасякаючы водападзел возера Эры, гэтая рака ўпадала ў старажытную раку Святога Лаўрына на тэрыторыі сучаснай Канады.

Катэгорыя:Прытокі Агая
Няўдольск

**Няўдольск** () — сяло ў Суземскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1595 годзе ў складзе Пьянаўскай воласці Бранскага павета. У XVII стагоддзі ўваходзіла ў Прыкладанскую воласць, а з XVIII — у Сеўскі павет (Чэмлыжскі стан). На працягу XIX — пачатку XX ст. з’яўлялася найбуйнейшым сялом Паўлаўскай, а затым Алешкаўскай воласці Сеўскага павета. З 1924 года — у складзе Суземскай воласці, з 1929-га — у Суземскім раёне.

З даўніх часоў Няўдольск быў уладаннем Свенскага мужчынскага манастыра. З 1628 года вядомы прыход Мікольскай царквы. У 1803 годзе царква была абноўлена, а ў 1806 — збудавана мураваная царква з двума каменнымі прыдзеламі ў гонар святых Флора і Лаўра. Храм дзейнічаў да 1930-х гадоў, але да нашых дзён не захаваўся.

У другой палове XIX ст. у сяле дзейнічала суконная фабрыка, вадзяная млынарня з суковальняй, больш за 20 маслабоек, а таксама працавалі земская школа (з 1884 года) і мясцовы рынак. Жыхары займаліся хлебаробствам, ізвозам, а таксама гандлявалі вырабамі хатняга рамяства ў Сеўску і Трубчэўску.

У сярэдзіне ХХ стагоддзя ў Няўдольску працавалі калгасы «Новая жыццё» і «Чырвоны партызан», што аб’ядноўвалі мясцовых сельгасвытворцаў.

Катэгорыя:Населеныя пункты Суземскага раёна
Уэст-Форк (рака)

**Уэст-Форк** () — рака ў штаце Заходняя Віргінія, ЗША. Галоўны прыток ракі Манангахіла. Даўжыня — 166 км, плошча вадазборнага басейна — 2282 км². Яна працякае ў цэнтральнай і паўночнай частках Заходняй Віргініі, не пакідаючы яе межаў: акругі Апшэр, Льюіс, Гарысан і Марыён. Агульны напрамак цячэння — з поўдня на поўнач.

Катэгорыя:Рэкі Заходняй Вірджыніі
Сусветная шахматная алімпіяда

, ЗША, 1982).]]
**Ша́хматная алімпія́да** — штодвухгадовы шахматны турнір між нацыянальнымі зборнымі краін свету, які ладзіцца пад эгідай Міжнароднай шахматнай федэрацыі. Тэрмін «алімпіяда» не мае дачынення да Алімпійскіх гульняў.

## Гісторыя 
Першая Алімпіяда прайшла неафіцыйна. Шахматы не былі ўключаны ў праграму Алімпійскіх гульняў у Парыжы, таму было вырашана зладзіць там жа асобнае шахматнае спаборніцтва. На апошні дзень неафіцыйнай алімпіяды, 20 ліпеня 1924, была створаная ФІДЭ.

Першая афіцыйная алімпіяда, арганізаваная ФІДЭ, адбылася ў 1927 у Лондане. Да Другой сусветнай вайны спаборніцтвы праводзіліся нерэгулярна праз розныя прамежкі часу. З 1950 ладзяцца кожны два гады.

## Спаборніцтвы 
Браць удзел у алімпіядзе можа кожная шахматная асацыяцыя-ўдзельніца ФІДЭ. Каманда можа складацца з пяці гульцоў: чатырох асноўных і аднаго запаснога. З 1976 каманды гуляюць не ў кругавым турніры, а паводле швейцарскай сістэмы.

Алімпіяда падзяляецца на два турніры: адкрыты і жаночы чэмпіянаты. Пераможца адкрытага чэмпіянату атрымлівае пераходны кубак Гемілтана-Расела (англійскага магната Фрэдэрыкам Гемілтана-Расела для алімпіяды 1927). Пераможца жаночага чэмпіянату атрымлівае кубак Веры Менчык (названы ў гонар гэтай першай чэмпіёнкі свету).

## Вынікі (адкрыты чэмпіянат) 
 У 1976 СССР ды іншыя камуністычныя дзяржавы не ўдзельнічалі з палітычных прычын.
* З 2008 для размеркавання месцаў улічваюцца балы, набраныя ў матчы, а не на дошках. За перамогу налічваюцца 2 балы, за нічыю — 1 бал, за паразу — 0 (такім чынам, перамогі 4:0 і 2,5:1,5 даюць аднолькавую колькасць балаў).

## Рэйтынг зборных 
У табліцы прыведзены рэйтынгі каманд адкрытага турніру паводле колькасці заваяваных на алімпіядах медалёў, не ўлічваючы неафіцыйныя алімпіяды. Месцы размеркаваны паводле колькасці першых месцаў, у выпадку роўнасці — паводле колькасці другіх месцаў і г.д.

 Разам з Заходняй Германіяй.

## Жаночая шахматная алімпіяда 
## Шахматная Алімпіяда ліставаннем 
## Крыніцы 
## Вонкавыя спасылкі 
* Падручнік ФІДЭ: шахматныя Алімпіяды

Катэгорыя:Шахматы
Катэгорыя:Спорт
Катэгорыя:Спартыўныя спаборніцтвы
Палявыя Навасёлкі

**Палявыя Навасёлкі** () — сяло ў Суземскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторя 
Сяло Палявыя Навасёлкі (у мінулым таксама вядомае як **Ад’езжыя Навасёлкі**) было заснавана не пазней за першую палову XVII стагоддзя. Упершыню згадваецца ў дакументах 1630–1650-х гадоў у складзе Чэмлыжскага стану Комарыцкай воласці як вёска пад назвай **Навасёлкі**.

Згодна з рэвізскімі сказамі XVIII стагоддзя, насельніцтва сяла паступова расла: паводле 3-й рэвізіі тут пражывалі 260 мужчынскіх душ, паводле 4-й — 270 мужчын і 270 жанчын, а да 1796 года — ужо 311 мужчын і 304 жанчыны.

Сяло было дварцовым валоданнем (казённым), а асноўнымі заняткамі жыхароў заставалася хлебаробства і сялянская гаспадарка.

З 1708 года вядомы прыход царквы Дзімітрыя Салунскага, якая пазней атрымала назву Багаяўленскай. У 1799 годзе была пабудавана новая драўляная царква, якая праіснавала да закрыцця ў 1930 годзе і да нашых дзён не захавалася.

У 1885 годзе ў сяле адкрылася земская школа, якая стала цэнтрам адукацыі для навакольных вёсак. У адміністрацыйным плане да 1929 года Палявыя Навасёлкі ўваходзілі ў склад Сеўскага павета: спачатку — у Страчэўскую воласць, з 1880-х гадоў — у Арлінскую, а з 1924-га — у Суземскую воласць. З 1918 па 2005 год сяло было цэнтрам Паляванавасельскага сельсавета.

У 1979 годзе да Палявых Навасёлак была далучаная суседняя вёска Малыя Паўловічы.

Катэгорыя:Населеныя пункты Суземскага раёна
Паўлавічы (Суземскі раён)

**Паўлавічы** () — сяло ў Суземскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Заснаваныя ў 1590 годзе, Паўлавічы былі вотчынным уладаннем Свенскага манастыра. У XVII ст. Паўлавічы мелі статус вёскі, з часам сталі эканамічным сялом. У верасні 1779 года праведзена генеральнае міжаванне.

У 1698 годзе ўпамінаецца драўляная царква Архангела Міхаіла, якая з 1746 года лічылася разам з вотчыннымі царквамі Свенскага манастыра. У 1780-х гадах духавенства скардзілася епіскапу Сеўскаму і Бранскаму Дамаскіну на самавольнае захопліванне царкоўнай зямлі сялянамі. 2 мая 1783 года епіскап прыбыў у сяло, але канфлікт не вырашаны: царква была запячатана, а святар выгнаны.

У 1864 годзе царква яшчэ значылася на плане сяла. У 1865 годзе святар Аляксандр Пакроўскі быў узнагароджаны набедранікам за старанную службу. 8 верасня 1867 года памёр заштатны прычаснік Пётр Лебедзеў, а з 1868 года святаром стаў Міхал Красовітаў (выпускнік семінарыі). У 1870 годзе памёр дыякан Васіль Ключароў.

19 снежня 1871 года быў абраны царкоўны апякунскі савет на 1872–1875 гады. Старшынёй стаў воласны старшына Дзмітрый Харошутын.

Царква была закрыта ў 1930 годзе, будынак не захаваўся.

У 1875 годзе ў сяле адкрыта земская школа. Паводле звестак 1796 года, насельніцтва складала 417 чалавек. К 1926 году — максімум 950 чалавек. Традыцыйнымі заняткамі былі земляробства, вырошчванне пянькі і вытворчасць канаплянага алею, якое разам з хлебам прадавалася ў Сеўску і Сярэдняй Будзе. Сустракалася і адходніцтва на Дон, а таксама продаж рыбы з мясцовай сажалкі.

У гады Другой сусветнай вайны Паўлавічы былі цалкам спалены нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

У сярэдзіне XX стагоддзя існаваў калгас «Комінтэрн». Да 1954 года Паўлавічы былі цэнтрам Паўлавіцкага сельсавета, у 1954–2005 — уваходзілі ў Паляванавасельскі с/с. Да 2011 года дзейнічала пачатковая школа. Дзейнічала сельская бібліятэка.

Катэгорыя:Населеныя пункты Суземскага раёна
Маркас

**Маркас** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Імельда Маркас — філіпінскі палітычны і грамадскі дзеяч
* Субкамандантэ Маркас — мексіканскі палітык, пісьменнік, філосаф, лідар і ідэолаг руху сапатыстаў
* Фердынанд Маркас — прэзідэнт Філіпін
Луіза Савойская

**Луіза Савойская** (;  — ) — прынцэса Савойская, маці французскага караля Францыска I, якая адыгрывала ключавую ролю ў падзеях яго валадарання. Апроч Францыска, у яе была дачка — пісьменніца Маргарыта Наварская.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і савойскага герцага Філіпа Беззямельнага і Маргарыты дэ Бурбон — дачкі Карла I дэ Бурбона ад шлюбу з Агнесай Бургундскай, дачкой герцага Бургундскага Жана Бясстрашнага.

Выхоўвалася пры двары стрыечнай сястры, Ганны дэ Бажо. Тамака яна пасябравала з Маргарытай Аўстрыйскай, якая, нявестай дафіна, жыла пры французскім двары. Пазней іх сяброўства дапамагло прымірыць Іспанію і Францыю дзякуючы міру ў Камбры.

У 12 гадоў яе выдалі замуж за Карла Ангулемскага з Арлеанскай галіны кіруючага дома Валуа. Асноўным месцазнаходжаннем мужа і жонкі быў Каньяк, дзе ў іх нарадзілася двое дзяцей — будучы Францыск I і будучая каралева Маргарыта Наварская.

У 18 гадоў Луіза Савойская стала ўдавой і на працягу рэшты жыцця насіла чорную сукенку. Па запрашэнні Людовіка XII жыла з дзецьмі ў каралеўскім замку Амбуаз. У жніўні 1508 года сын і дачка Луізы Савойскай пераехалі ў Парыж, яна ж пераехала ў Ангулем. Луіза захаплялася палітыкай і дыпламатыяй, глыбока цікавілася дасягненнямі мастацтва і навукі Адраджэнскай Італіі. Яна жадала, каб яе дзеці былі выхаваны ў духу італьянскага Рэнесансу, у чым ёй дапамагаў італьянскі духоўнік Крыстафор Нюмай з Форлі.

Пасля смерці Ганны Брэтонскай у 1514 годзе Луіза Савойская перабралася ў Парыж, дзе 8 мая 1514 года, яе сын ажаніўся з дачкой Людовіка XII — Клод Французскай, стаўшы першым у чарзе на трон Францыі.

Катэгорыя:Пахаваныя ў абацтве Сен-Дэні
Катэгорыя:Рэгенты Францыі
Гастынгс

**Гастынгс** () — горад у графстве Усходні Сусекс Вялікабрытаніі, утварае аднайменны адміністрацыйны раён. Вядомы з VIII стагоддзя.

У XI стагоддзі — нязначнае паселішча ў Англіі, на поўдзень ад Лондана. 

14 кастрычніка 1066 года тут адбылася Бітва пры Гастынгсе, калі войска Вільгельма Заваёўніка разбіла войска караля Гаральда II. Пасля гэтага Вільгельм стаў каралём Англіі і заснавальнікам новай дынастыі англійскіх каралёў. На месцы бітвы неўзабаве быў заснаваны гарадок, які так і называецца — Батл ( — *Бітва*), ён знаходзіцца на адлегласці за 13 км ад сучаснага Гастынгса.

У Сярэднія стагоддзі Гастынгс — марскі порт, адзін з Пяці партоў Англіі, пасля страціў значэнне.

З 1920 тут праводзяцца міжнародныя шахматныя турніры. У іх удзельнічала першая ў гісторыі жанчына-чэмпіён свету па шахматах Вера Менчык. 

Зараз — прыморскі курорт і цэнтр рыбалоўства.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Гарэт Бары, брытанскі футбаліст
* Іэн Гібанс, брытанскі біяфізік

Катэгорыя:Гарады Вялікабрытаніі
Маршалак

Гістарычная і сучасная пасада **маршалак** мае некалькі значэнняў:

## Этымалогія 
Слова маршалак звязваюць з стараверхненямецкім marschalc «стайнік, канюшы», утвораным ад стараверхненямецкага marah «конь» і scalk «слуга».

## Гістарычныя пасады 
* Маршалак вялікі каронны — найвышэйшы ўраднік Каралеўства Польскага ў XIV—XVIII стагоддзях.
* Маршалак вялікі літоўскі — найвышэйшы ўраднік Вялікага Княства Літоўскага ў XV—XVIII стагоддзях.
* Маршалак польны — найвышэйшы вайсковы чын у Каралеўстве Польскім і ВКЛ падчас ваенных дзеянняў.
* Маршалак гаспадарскі — ураднік пры двары польскага манарха ў XIII — пачатку XVII стагоддзя, кіраваў прыдворнымі службамі.
* Маршалак дворны (надворны) — ураднік у Каралеўстве Польскім і ВКЛ у XV—XVIII стагоддзях, загадваў гаспадарчымі справамі манаршага двара.
* Маршалак соймавы — ураднік, які абіраўся пасламі Пасольскай ізбы для вядзення пасяджэнняў.
* Маршалак трыбунальскі — ураднік, які абіраўся суддзямі трыбуналаў для кіравання пасяджэннямі і судаводства.
* Маршалак дворскі — гаспадарчы ўраднік пры дварах манаршых сямейнікаў, біскупаў, магнатаў.
* Маршалак шляхты — пасада шляхецкага самакіравання ў ВКЛ і заходніх губернях Расійскай імперыі

** Маршалак губернскі — назва кіраўніка шляхецкай карпарацыі губерні ў заходніх губернях Расійскай імперыі з 1785.
** Маршалак павятовы — мясцовы ўраднік у ВКЛ, які ўзнік у час правядзення адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566.

## Сучасныя пасады 
* Маршалак Сейма — старшыня ніжняй палаты польскага парламента.
* Маршалак Сената — старшыня верхняй палаты польскага парламента.
* Маршалак ваяводства — кіраўнік ураду польскага ваяводства.

## Глядзіце таксама 
* Маршал

## Крыніцы
Шах (шахматы)

**Шах** — сітуацыя ў шахматах, калі кароль знаходзіцца пад атакай варожай фігуры. У шахматнай натацыі пазначаюць знакам «**+**» (плюс) пасля ходу фігуры.

Беларускае слова «шах» паходзіць ад персідскага слова «шах» («цар»), што папярэджвае гульца пра неабходнасць абараніць караля: адвесці яго, схаваць за другой фігурай або пабіць фігуру, якая яго атакуе.

На дыяграме чорны кароль шахованы ладдзёй.

## Выхад з шаха 
Пасля абвяшчэння шаха гулец абавязаны вывесці караля з-пад яго. Для гэтага ёсць некалькі магчымасцей:

* Ход каралём.
* Прыкрыццё караля іншай фігурай (немагчыма, напрыклад, калі шах паставіў конь).
* Узяць фігуру, якая атакавала караля.

Калі на дошцы склалася сітуацыю, што ўсе тры апісаныя спосабы не магчымыя, то такая пазіцыя называецца матам.

## Віды шахаў 
**Існуе некалькі відаў шахаў:**

* Вечны шах — сітуацыя, пры якой кожны на дошцы адбываецца бясконцая паслядоўнасць шах — выхад з шаха — шах.
* Ускрыты шах — сітуацыя, калі каралю абвяшчае шах не тая фігура, якой толькі што пахадзіў гулец.
* Двайны шах — сітуацыя, пры якой каралю абвяшчаюць шах адразу дзве фігуры або фігура і пешка. У шахматнай натацыі абазначаецца двума плюсамі (**++**).
* Перакрыжаваны шах — сітуацыя, калі пры выхадзе з шаха (прыкрыццё або ўзяцце) ставіцца шах саперніку.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Правілы шахмат
Катэгорыя:Шахматы