open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Герб Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў

На **гербе** Аб'яднаных Арабскіх Эміратаў намаляваны жоўты сокал — знак адзінаўладдзя ў краіне, вялікую частку якой займае пустыня. Хваставое апярэнне сімвалізуе сем эміратаў — сем пёраў.

Калі раней сакалінае паляванне было для жыхароў узбярэжжа спосабам пражытка, то цяпер яно захавалася ў выглядзе элітарнай забаўкі, даступнай толькі найболей забяспечаным людзям. Цяпер у ААЭ такое паляванне забароненна (дзеля захавання пагалоўя пустынных жывёл), і аматарам гэтага спорту прыходзіцца лётаць у іншыя пустынныя краіны, напрыклад, у Туркменію. Дарэчы, у Дубаі існуе адмысловая лякарня для сокалаў з абсталяваннем для анестэзіі, сардэчнымі стымулятарамі і рэнтгенаўскімі апаратамі.

На грудзі ў сокала ў чырвоным крузе (знак мужнасці і незалежнасці ў дужанні за волю) па блакітных марскіх хвалях плыўна слізгае драўляная шхуна «доу». Менавіта на такіх суднах выходзілі ў мора арабскія нырцы за жэмчугам. І не толькі яны — мора баразнілі ваяўнічыя піраты.
Гандаль і марская справа здаўна былі асноўнымі заняткамі жыхароў узбярэжжа. З Захаду і Ўсходу ў парты Аравійскага паўвострава з'язджаліся ювеліры, гандляры жэмчугам і каштоўнасцямі.

Аб'яднаныя Арабскія Эміраты
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы ААЭ
Вялікая пячатка ЗША

**Вялікая пячатка ЗША** () — дзяржаўная эмблема, ужываецца для пацвярджэння сапраўднасці дакументаў выпушчаных урадам Злучаных Штатаў Амерыкі.

Вялікая пячатка ЗША мае два бакі. Выяву на пярэднім баку (аверсе) часта называюць гербам ЗША, бо з агульнапрынятым значэнні гербу ў ЗША няма.

## Апісанне 
### Пярэдні бок 
На пярэднім боку пячаткі выяўлены белагаловы арлан. У адной лапе ён трымае 13 стрэл, у другой — аліўкавую галіну, якія сімвалізуюць, што Злучаныя Штаты Амерыкі «хочуць міру, але заўсёды гатовы да вайны». Аліўкавая галіна традыцыйна выяўлена з 13 лістамі і 13 аліўкамі. Галава арла павернута ў бок аліўкавай галіны, што значыць перавагу міру над вайной. У дзюбе арол трымае стужку з надпісам на лацінскай мове «E Pluribus Unum», што значыць «Са шматлікіх — адзінае». Над галавой арла размешчаны 13 зорак у блакітным воблаку. Зоркі размешчаны ў шэрагах 1-4-3-4-1, утвараюць шасціканцовую зорку. На грудзях у арла шчыт з блакітнай гарызантальнай паласой уверсе і 13 вертыкальнымі чырвонымі і сярэбранымі палосамі.

### Адваротны бок 
На адваротным боку пячаткі выяўлена няскончаная піраміда, яе вяршыню вянчае вока ў трохвугольніку. Піраміда складзена з трынаццаці ўзроўняў, традыцыйна сімвалізуе 13 штатаў, якія першапачаткова ўваходзілі ў склад ЗША — Масачусетс, Канектыкут, Род-Айленд, Нью-Гэмпшыр, Нью-Ёрк, Нью-Джэрсі, Пенсільванію, Дэлавер, Вірджынію, Мэрыленд, Паўночную Караліну, Паўднёвую Караліну, Джорджыю. На першым узроўні напісана дата 1776 год рымскімі лічбамі — MDCCLXXVI. Вока на вяршыні піраміды — усёвідушчае вока. Надпіс «Annuit cœptis» значыць «Яно добразычлівае да нашых пачынанняў». Фраза, напісаная на стужцы пад пірамідай, абвяшчае «Novus Ordo Seclorum» — «Новы парадак навекі».

#### Спіс элементаў лікам трынаццаць 
* 13 зорак
* 13 вертыкальных палос на шчыце
* 13 стрэл у лапе арла
* 13 лістоў і 13 маслін на аліўкавай галіне
* па 13 літар у надпісах «E Pluribus Unum» і «Annuit cœptis»
* 13 цагляных узроўняў піраміды, а вакол яе — 13 пучкоў травы

### Як выглядае пячатка 

GreatSealCounterdie.jpg|Вялікая пячатка ЗША
GreatSealPressImprinting.jpg|Працэс адбівання пячаткі прэсам
GreatSealWaferImprinted.jpg|Адбітак пячатка

## Цікавыя факты 
]]

Вялікую пячатку ЗША з 1935 года выяўляюць на адваротным боку банкноты $&nbsp;1. Злева выява адваротнага боку пячаткі, справа — пярэдняга боку.

## Гл. таксама 
* Сцяг ЗША
* Пячатка прэзідэнта Злучаных Штатаў

## Спасылкі 
* Вялікая пячатка Злучаных Штатаў 
* www.greatseal.com 
* *The Great Seal of the United States* PDF, 

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы ЗША
ЗША
Гербавыя фігуры

з шаломам, упрыгожаным гербавай фігурай. Гербавыя фігуры нанесены таксама і на яго вопратку, а на шчыт нанесены герб.]]
**Гербавыя фігуры** — усе выявы, размешчаныя на палях герба. Гербавыя фігуры падпадзяляюць на геральдычныя — адмысловыя сімвалы, якія мелі ўмоўнае значэнне, і негеральдычныя — усе астатнія выявы, узятыя з рэчаіснасці (жывёлы, расліны, зброя і г.д.) або з міфалогіі (гарпіі, грыфоны, цмокі і г.д.).

Гербавымі фігурамі звычайна ўпрыгожваліся шаломы, сюрко, наплечныя шчыткі, часам іх наносілі на наміткі, а таксама на конскія гунькі.

## Гл. таксама 
* Геральдычная мова
* Альфін

## Спасылкі 
* Фігуры геральдычныя 
* Галоўныя гербавыя фігуры і іх разнавіднасці
* Гербавыя фігуры
Бабр

**Бабр** — састарэлая назва усурыйскага тыгра. Як геральдычны знак бабр выкарыстоўваецца ў гербах Іркуцка і Іркуцкай вобласці.

thumb|Бабр на гербе Іркуцка 1790 г
thumb|Бабр на сучасным гербе Іркуцка

## Іркуцкі бабр 
Пры апісанні герба Іркуцка у 1878 годзе была дапушчаная памылка, і бабр ператварыўся ў бабра (руск. бобр). Памылка ў апісанні герба была выпраўленая толькі ў 1997 годзе. Аднак і па гэты дзень бабр у афіцыйным гербе Іркуцка уяўляе сабой чорнага звера па выглядзе які нагадвае куніцу з чырвонымі вачамі, а зусім не тыгра.

У цяперашні час бабр часта выкарыстоўваецца як знак прыналежнасці Іркуцку. Іркуцкія фірмы выкарыстоўваюць «бабр» як частку свайго назову, як і мноства іркуцкіх сайтаў; некаторыя удзельнікі носяць нік «бабр». Неафіцыйныя бабры часцяком адлюстроўваюцца ў выглядзе ўсурыйскага тыгра — як на гістарычным гербе Іркуцка ўзору да 1880 г .

## Літаратура 
* *Даль В. И.* Толковый словарь живого великорусского языка, издание 1863-66 гг.
* *Ефремова Т. Ф.* Новый словарь русского языка. — М.: «Русский язык», 2000

## Спасылкі 
* babr.ru — інфармацыйны партал Іркуцка
* ЗАТ Прамысловых Прадпрыемстваў «БАБР» (Іркуцкае прадпрыемства)
* гасцініца «Бабр», Іркуцк 
* «бабр» на google

Катэгорыя:Негеральдычныя фігуры
Зілант

thumb|Сцяг Казані
**Зілант** — цмок, выяўлены на гербе і сцягу Казані, сталіцы Рэспублікі Татарстан Расійскай Федэрацыі.

Таксама Зілант выяўлены на гербах Кашыры (Маскоўская вобласць) і многіх гарадоў Татарстана.

## Ужыванне 
Калісьці выява крылатага цмока была змешчаная на пячатцы казанскага хана, потым яна перайшла на дзяржаўную пячатку рускага цара Івана IV. Пазней выявай цмока ўпрыгожвалі стальцы і парадныя сервізы расійскіх манархаў. У нашы дні Зіланта можна ўбачыць у Казані на чыгунных агароджах гаўбцаў і флюгерах на дамах.

Таксама Зілант знак фэсту аматараў ролевых гульняў «Зіланткон».

## Спасылкі 
* Герб Казані

Катэгорыя:Негеральдычныя фігуры
Катэгорыя:Татарская міфалогія
Катэгорыя:Цмокі
Машна

**Машна**, таксама **Каліта** — невялікі мяшок для захоўвання грошай. На Русі насіўся на поясе, забяспечваўся завязкамі. Паслужыў правобразам кашалька.

## Машна ў геральдыцы 
У геральдыцы знак машны падразумевае своекарыслівасць.
Дзве чорныя машны размяшчаліся на гербе рыцараў, абвінавачаных у п’янстве або лжэсведчанні.

## Літаратура 
* Машна́ // 

Катэгорыя:Грошы
Катэгорыя:Галантарэя
Катэгорыя:Негеральдычныя фігуры
Іэйл

**Іэйл** (таксама **Эал**, **Цэнцікор**) — міфічная істота ў еўрапейскай міфалогіі. Уяўляе сабой падобную на антылопу або казла чатырохногую жывёлу з вялікімі рагамі, якімі яна можа паварочваць у любым кірунку.

Іэйл мог з’явіцца з апісання індыйскага тура, які можа выстаўляць свае рогі наперад для абароны. Імя, магчыма, паходзіць ад еўр. «іаэл», што значыць «горны казёл».

Іэйл упершыню згадваецца ў Плінія Старэйшага ў «Натуральнай гісторыі». У Плінія гэтая жывёла апісваецца ў кантэксце расказу аб звярах Індыі. У некаторых літаратурных крыніцах гаворыцца аб яго варожасці з васіліскам і аб тым, што ў гэтай жывёлы чалавечы голас. Позняя істота перавандравала ў сярэдневяковыя бестыярыі і геральдыку, дзе яна ўвасабляе ганарлівую абарону. Прысутнічае на гербе Кацярыны, маці англійскага караля Генрыха VII. Часта выкарыстоўвалася ў архітэктуры.

У цяперашні час іэйл выкарыстоўваецца ў якасці геральдыкі, звязанай з Ельскім універсітэтам у Нью-Хэйвене, штат Канектыкут, ЗША.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сярэдневяковая міфалогія
Катэгорыя:Міфічныя істоты
Катэгорыя:Негеральдычныя фігуры
Альфін

**Альфін** () — выдуманая істота, вельмі падобная на геральдычнага тыгра, але з больш шчыльным і валасатым целам, густой грывай, выцягнутымі вушамі, доўгім тонкім языком і перакручаным хвастом. Пярэднія лапы ў альфіна арліныя.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Міфічныя істоты
Катэгорыя:Негеральдычныя фігуры
Катэгорыя:Сярэдневяковая міфалогія
Герб Чарнагорыі

**Герб Чарнагорыі** — адзін з афіцыйных знакаў Чарнагорыі нараўне са сцягам і гімнам. Ён прыняты парламентам Чарнагорыі на паседжанні, якое адбылося 12 ліпеня 2004 года. Новы герб замяніў знак часоў 1990-х, на якім быў намаляваны срэбны двухгаловы арол (замест цяперашняга залатога). Герб займае цэнтральнае месца на дзяржаўным сцягу, які таксама быў прыняты ў 2004 годзе.

## Гл. таксама 
Гербы былых югаслаўскіх рэспублік

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Чарнагорыі
Чарнагорыя
Камелапард

[thumb|150px|Сярэдневяковыя ўяўленні аб камелапардзе ([Еранім Босх|І.Босх)]]
**Камелапард ** — у сярэднявечнай геральдыцы цудоўны звер, мешанка леапарда (або пантэры) з вярблюдам. У яго вярблюджая галава з дзвюма загнутымі назад рогамі і тулава леапарда. Камелапард славіўся незвычайнай сілай і лютасцю.

Звычайна слова «камелапард» разглядалася як сінонім слова «жырафа»; мяркуючы па ўсім, так адбылося таму, што выгляд рэальнай жырафы была ў свой час выбрана ў геральдыцы для перадачы міфічнага камелапарда.

Таксама ў геральдыцы, як разнавіднасць камелапарда, існуе алакамелус (Allocamelus), які мае цела вярблюда і казліную галаву.

Катэгорыя:Негеральдычныя фігуры
Двухгаловы арол

Візантыйскай імперыі.

Левая галава (захад) сімвалізуе Рым, правая (усход) сімвалізуе Канстанцінопаль.]]
**Двухгаловы арол** — фантастычная гербавая фігура выглядзе арла, які мае дзве галавы, звернутыя направа і налева.

У геральдыцы постаць гэтая ўпершыню з’яўляецца ў 13 ст., на манетах Людвіга Баварскага 1330 і гербах бургграфаў Вюрцбургскіх і графаў Савойскіх. Дзяржаўнай эмблемай Свяшчэннай Рымскай Імперыі двухгаловы арол быў абраны толькі ў 15 ст. Яго малявалі чорным у залатым шчыце, з залатымі ж дзюбамі і кіпцюрамі; галовы арла былі акружаныя німбамі. Толькі ў найноўшы час арла вянчалі каронамі, а ў лапы змясцілі скіпетр і дзяржаўны меч — у правую і дзяржаву — у левую.

## Двухгаловы арол на гербах дзяржаў 

image:Coat of arms of Albania.svg |Албанія
image:Coat of Arms of the Russian Federation.svg |Расія
image:Coat_of_arms_of_Montenegro.svg |Чарнагорыя
image:Coat of arms of the Kingdom of Yugoslavia.svg|Каралеўства Югаславія

## Гл. таксама 
* Пяцігаловы арол
* Арол, геральдычны знак

## Спасылкі 
Катэгорыя:Негеральдычныя фігуры
Наплечныя шчыткі

thumb|right|Гербавыя наплечнікі-пагоны ailettes, якія насіліся рыцарамі да з'яўлення сапраўдных металічных наплечнікаў, у сувязі з тым што яны як і тагачасныя шчыты былі зробленыя з дрэва і скуры, насіліся ў асноўным на турнірах і парадах, у адрозненне ад сапраўдных пагонаў служылі толькі для нашэння гербаў
**Наплечныя шчыткі** () — прастакутныя шчыткі, падобныя на пагоны, пакрытыя геральдыкай і вырабленыя па той жа самай тэхналогіі, што і сапраўдныя драўляныя шчыты. Выкарыстоўваліся у Заходняй і Цэнтральнай Еўропе ў XIII стагоддзі і ў пачатку XIV стагоддзя ў якасці наплечнікаў і геральдычных упрыгожванняў.

## Глядзі таксама 
* Шчыт
* Крыло, даспех
* Насцегнавыя шчыткі
;насіліся з:
* Кальчуга
* Брыганціна, даспех
* Вялікі шлем
* Бацынет
;іншыя геральдычныя ўпрыгожванні:
* Нашлемная постаць
* Сумёт
* Сюрко

## Спасылкі 
* The Ailette 

Катэгорыя:Даспехі
Катэгорыя:Геральдыка
Катэгорыя:Гербавыя фігуры
Кіеўскі вакзал

thumb|250px|right|Выгляд вакзала
**Кіеўскі вакзал** — пасажырскі тэрмінал станцыі Масква-Пасажырская-Кіеўская, адзін з 10-ці чыгуначных вакзалаў Масквы. Размешчаны на плошчы Кіеўскага вакзала. Раней называўся **Бранскі вакзал**.

Рашэнне аб будаўніцтве Кіеўскага вакзалу было прынята ў год стагоддзя Барадзінскай бітвы (1912). Улічваючы размяшчэнне вакзала ў пачатку дарогі ад Масквы на Барадзіно, і для разгрузкі транспартных патокаў па патрабаванні гарадскіх улад на грошы інвестараў вакзала спачатку быў пабудаваны Барадзінскі мост (архітэктар Раман Клейн). Вакзал пабудаваны ў 1914—1918 гадах. Архітэктурны праект — І. І. Рэрберг пры ўдзеле B. К. Алтаржэўскага, праект дэбаркадара і перакрыццяў зал — У. Г. Шухаў, скульптар З. З. Алешын, роспісы зал — мастак Ф. І. Рэрберг. У архітэктурнай канцэпцыі вакзала, у роспісах зал і скульптурах манументальна падкрэслена сувязь з Айчыннай вайной 1812 года. Вакзал пабудаваны ў стылі неакласіцызму з элементамі ампіру. Агульная плошча Кіеўскага вакзала больш за 36 тысяч кв. метраў.

Да будынка вакзала прымыкае дэбаркадэр: прастора над платформамі перакрывае вялізнае зашклёнае арачнае пакрыццё (даўжыня 321 м, шырыня пралёта 47,9 м, вышыня 28 м, вага канструкцый больш за 1250 т), якое мае форму парабалы. Стальныя высокія трохшарнірныя арачныя фермы выдатна бачныя і дэманструюць зграбнасць велічнага будынка.

Ад Кіеўскага вакзала ідуць электрычкі (прыгарадныя цягнікі) на Сонечную, Лясны Гарадок, Апрэлеўку, Бекасава, Крэсты, Нару, Малаяраславец, Калугу-1 і Калугу-2, а таксама экспрэсы да аэрапорта Унукава і Калугі. Хуткія і пасажырскія цягнікі з Кіеўскага вакзала ідуць на Бранск, далей на Кіеў, адтуль — у іншыя гарады Украіны.

## Гл. таксама 
* Масква-Сартавальная-Кіеўская

## Спасылкі 
* Сайт вакзала 
* Схема маршрутаў электрычак з Кіеўскага вакзала

Катэгорыя:Помнікі архітэктуры Масквы
Катэгорыя:Перакрыцці Шухава
Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Дарагамілава
Катэгорыя:Пазакласныя станцыі
Катэгорыя:Станцыі Маскоўска-Смаленскага рэгіёна Маскоўскай чыгункі
Катэгорыя:Чыгуначныя вакзалы паводле алфавіта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:1918 год у Маскве
Ісус Навін

'']]

**Ісус Навін** () — постаць рэлігійнай міфалогіі. Паводле біблейскіх паданняў, выступае як непасрэдны пераемнік Майсея-заканадаўца. Першапачаткова называўся Осіем. Яго Майсей назваў Ісусам у знак таго, што ён выратуе свой народ ад цяжкага вандравання па пустыні і прывядзе ў зямлю запаветную.

Калі пасля 40-гадовага падарожжа па пустыні Майсей памёр, Ісус Навін, які быў яго галоўным памочнікам, стаў правадыром, перайшоў р. Іардан і ў шэрагу бітваў на тэрыторыі Палесціны перамог хананеяў і заваяваў гэту краіну. Пасля ён авалодаў умацаваным Іерыхонам, спапяліў яго і ачысціў для яўрэяў усю зямлю ад Аравійскай пустыні да Лівана. Як сцвярджаецца ў Бібліі, ён памёр ва ўзросце 110 гадоў ад нараджэння і быў пахаваны на гары Яфрэмавай. Традыцыя прыпісвае Ісусу Навіну аўтарства аднайменнай кнігі (кніга Ісуса Навіна), якая ўяўляе сабою зборнік рэляцый з поля бітваў, вылучаецца багаццем апавяданняў фальклорнага паходжання, па сваіх стылістычных прыкметах вельмі блізкая да пяцікніжжа Майсея.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Праведныя
Амалех

**Амалех** () — паводле падання, сын Еліфаза, роданачальнік амалекіцян, старажытнага арабскага племені, якое качавала ў пустынях Аравіі і паўднёвай Палесціны і было роднасным ідумеям. Імя Амалеха часта служыць у Бібліі назвай усяго племені, як і імя Ізраіль нярэдка азначае ўвесь народ ізраільскі. 3 прычыны шматвекавой варожасці, якая панавала паміж яўрэямі і амалекіцянамі, імя Амалех стала ў пазнейшых яўрэйскіх рэлігійна-містычных тлумачальнікаў свяшчэннага пісання сінонімам зла і нячыстай сілы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Персанажы Старога Запавету
Катэгорыя:Ідумеі
Зямля Ізраільская

**Зямля́ Ізра́ільская** ( [**Э́рец-Ісраэ́ль**]), **зямля́ абетаваная**, або **зямля запаветная** — паводле Бібліі, уся Палесціна, заселеная рознымі хананейскімі плямёнамі і філістымлянамі, якую Бог абяцаў навечна аддаць толькі свайму *абранаму народу* — яўрэям.

У Пяцікніжжы () — тэрыторыя паміж ракой Іардан і Міжземным морам называецца Ханаан, «зямля, дзе цячэ малако і мёд», зямлі сямі народаў (з поўным або няпоўным пералікам), нярэдка па кантэксце проста «гэтая зямля». Паўночная мяжа — крыху поўночней сучаснай ізраільскай, па рацэ Літанія, хоць думкі сярэднявечных каментатараў пра пэўныя межы разыходзяцца. Назва «зямля Ізраільская» ўпершыню сустракаецца ў Бібліі () і шмат разоў сустракаецца ў прарока Езекііля і ў пазнейшых крыніцах.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Палесціна
Іерыхон

**Іерыхон** — горад на тэрыторыі Палесцінскай аўтаноміі, на Заходнім беразе ракі Іардан, адзін са старажытных гарадоў Палесціны, найстаражытнейшы горад свету.

Узнік ля р. Іардан за 22 км на паўночны ўсход ад Іерусаліма яшчэ ў неалітычны перыяд на пладароднай раўніне. Гэта быў сталічны горад хананеяў, умацаваны шырокай сцяной, які ляжаў на перакрыжаванні гандлёвых шляхоў.

Іерыхон першым падвергся нападу яўрэяў пры іх уварванні ў Палесціну, і непрыступныя яго сцены, паводле біблейскага падання, самі рассыпаліся ад гукаў свяшчэнных труб. Адсюль пайшоў выраз «іерыхонская труба». За доўгую гісторыю свайго існавання Іерыхон неаднаразова разбураўся і аднаўляўся. Яго разбуралі не толькі ізраільцяне, але і асірыйцы, вавілонскі цар Навухаданосар II, персы і іншыя. Калі Іўдзея была заваявана Рымскай імперыяй Іерыхон яшчэ лічыўся ў ліку яе галоўных гарадоў, у якім Ірад пабудаваў шмат прыгожых будынкаў і свой пышны палац. У часы панавання Візантыі з цягам часу горад стаў занепадаць і ў рэшце рэшт на яго месцы засталася толькі невялікая арабская вёска Эр-Рыха.

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Палесцінскай аўтаноміі
Хам

**Хам** ( ; ) — у біблейскай міфалогіі выступае як адзін з трох сыноў (Хам, Сім і Яфет) Ноя, які нарадзіўся ў апошнім стагоддзі да сусветнага патопу. Паводле падання пра Ноя і яго нашчадкаў, выкладзенага у першай кнізе Майсея («Быццё»), у Хама было чатыры сыны: Хуш, Міцраім, Фут і Ханан, патомкі якіх засялілі Егіпет, Эфіопію, частку Вавілоніі, Палесціны і іншыя краіны. Але ўсе гэтыя народы былі пракляты богам і асуджаны на рабства за тое, што Хам асмяяў перад братамі свайго бацьку, якога ўбачыў голым, калі той спаў п’яны ў шатры. Гэты міф часта служыў для апраўдання рабства. У пераносным сэнсе імя Хам раней ужывалася для абазначэння чалавека з простанароддзя. Пазней яно стала агульным вызначэннем грубага, нахабнага чалавека.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Персанажы Старога Запавету
Ной

**Ной** — дзясяты і апошні з біблейскіх дапатопных патрыярхаў. Паводле яўрэйскага тэксту Бібліі нарадзіўся ў 1056 ад с.с., паводле хрысціянскага — у 1662 ад с.с. Паводле біблейскага падання, ён жыў у часы, калі ўсё чалавецтва паддалося разбэшчанасці, за што бог вырашыў знішчыць яго сусветным патопам, за выключэннем праведнага Ноя і яго сям'і. У выніку чаго Ной стаў родапачынальнікам новага, пасляпатопнага чалавецтва, а праз сваіх сыноў зрабіўся родапачынальнікам рас, якія вядуць сваё паходжанне ад імя яго сыноў (семіты, яфеты або арыйцы, хаміты). Ад патопу 600-гадовы Ной выратаваўся дзякуючы пабудаванаму ім па загаду бога каўчэгу даўжынёю ў 300, шырынёю ў 50 і вышынёю ў 30 локцяў, на які былі таксама ўзяты прадстаўнікі ўсіх відаў жывёл. Гэты дзівосны карабель вандраваў па вадзе 40 дзён, пакуль не спыніўся нябесны лівень. Апавяданне пра Ноя трапіла на старонкі Бібліі, відаць, з запазычаных яе аўтарамі больш старажытных шумерскіх і вавілонскіх міфалагічных сказанняў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Персанажы Старога Запавету
Катэгорыя:Сусветны патоп
Сюрко

thumb|right|Сюрко, надзетае па-над кальчугамі

**Сюрко** — у XII стагоддзі доўгі і прасторны плашч-нарамнік, падобны па кроі на панчо і часта упрыгожваўся гербам уладальніка. Звычайна сюрко быў даўжынёй ледзь ніжэй калена, меў разрэзы ў пярэдняй і задняй частках, без рукавоў.

Гэты плашч рыцары насілі для абароны кальчугі ад нагрэву сонцам (што характэрна, падчас крыжовых паходаў у рыцараў з'явілася мода для абароны ад сонца насіць па-над шаломам арабскую куфію, якая ў рыцарскім варыянце звалася сумёт і была гербавых колераў).

Сюрко таксама служыла падчас дрэннага надвор'я, абараняючы лёгка раз'яданыя  іржой кольцы ад дажджу і бруду, а таксама ад крыві падчас бітвы. У XIII стагоддзі пад сюрко пачалі мацаваць металічныя пласціны, такое сюрко звалася Coat-of-Plates і ўяўляла сабой раннюю брыганціну.

Сюрко з каптурам насілі і манахі.

Катэгорыя:Сярэдневякоўе
Катэгорыя:Рыцары
Катэгорыя:Культура Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Гісторыя касцюма
Катэгорыя:Геральдыка
Герб Косава

thumb|Герб Косова

**Герб Косава**, быў прыняты парламентам пры абвяшчэнні незалежнасці 17 лютага 2008 года, як Сцяг Косава утрымоўвае шэсць срэбных пяціканцовых зорак, размешчаных па дузе над залатым контурам Косава на сінім фоне. Бок герба залаты.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Косава
Косава
Вымпел

**Вымпел** () — вузкі, але вельмі доўгі сцяг, раздвоены на канцы.

Вымпел паднімаецца на вайсковых караблях для пазначэння дзяржаўнай прыналежнасці. Вымпелы камерцыйных суднаў, як правіла, іншай, адвольнай формы і колеру.

## Выгляды вымпелаў 
***Брэйд-вымпел** — служыць знакам знаходжання на караблі высокіх вайскоўцаў чыноў, а таксама прыкметай флагманскага карабля.
***Касмічны вымпел** — уяўляе сабой металічную пласцінку з выявай дзяржаўных знакаў. Афіцыйна мянуюцца вымпеламі. Вымпелы Савецкага Саюзу былі дастаўленыя на Месяц і Венеру. Вымпелы СССР, як правіла, мелі выяву герба СССР, назву касмічнай праграмы і год дастаўкі.

## Спасылкі 
* Сцягі ў космасе
* Вымпелы СССР у космасе

Катэгорыя:Геральдыка
Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк

**Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк**, ваеннае фарміраванне Маскоўскай дзяржавы і Расійскай імперыі. Сфарміраваны ў 1683 годзе ў падмаскоўным сяле Сямёнаўскім, пад назвай пацешных Сямёнаўцаў; з 1687 года яны пачалі іменавацца Сямёнаўскім палком, а з 1700 года — лейб-гвардыі Сямёнаўскім.

У 1800 годзе імператар Павел I назваў яго лейб-гвардыі Яго Імператарскай Высокасці Аляксандра Паўлавіча палком, але ўжо ў наступным годзе імператар Аляксандр I вярнуў палку ранейшае найменне. Баявыя адрозненні:

* Георгіеўскі палкавы сцяг за бітву пры Кульме ў 1813 г. 
* Нагрудныя знакі ў обер-афіцэраў за бітву пад Нарвай у 1700 г. 
* Знакі на шапках з надпісам: «За Правец 10 і 11 лістапада 1877 г.»

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ваенна-Гістарычны клуб Лейб-Гвардыі Сямёнаўскі полк
* Спісы Лейб-гвардыі Сямёнаўскага палка
* Палкавы фотаальбом
* Сцягі Лейб-гвардыі Сямёнаўскага палка
* Палкавыя маршы і песні

Катэгорыя:Гвардзейскія палкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пяхотныя палкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1687 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1920 годзе
Праабражэнскі лейб-гвардыі полк

**Праабражэнскі лейб-гвардыі полк** () — вайсковае фарміраванне Маскоўскай дзяржавы і Расійскай імперыі. Сфарміраваны царом Пятром I у 1687 годзе з пацешных сяла Праабражэнскага, адсюль і атрымаў найменне.

У 1698 склад палка быў прыведзены да 4 батальёнаў, кожны з 4 фузелерных рот; апроч іх у склад палка ўваходзілі бамбардзірская і грэнадзёрскія роты. У 1700 названы *лейб-гвардыі Праабражэнскім палком*. У 1800 імператар Павел загадаў палку звацца *Лейб-гвардзейскім Яго Імператарскай Вялікасці палком*, але пры імператары Аляксандры I, у 1801, адноўлена яго ранейшае найменне.

Быў у складзе 1-я Гвардзейскай пяхотнай дывізіі (Гвардзейскі корпус, Санкт-Пецярбургская вайсковая акруга). Расфарміраваны ў 1918 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гвардзейскія палкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пяхотныя палкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Маскоўская дзяржава
Аляксей Сямёнавіч Шэін

**Аляксей Сямёнавіч Шэін**, () — рускі ваявода, баярын, дзяржаўны дзеяч, першы рускі генералісімус.

## Біяграфія 
Аляксей Шэін паходзіў са старога баярскага роду. Яго прадзед Міхаіл Барысавіч Шэін камандаваў рускімі войскамі падчас Смаленскай вайны 1632—1634 гадоў. Рускія войскі пацярпелі паражэнне. Міхаіл Шэін быў абвінавачаны ў здрадзе і пакараны смерцю, а яго сям’я сасланая ў Сімбірскую губернію.

У 1680—1681 гадах Аляксей Шэін быў ваяводай у Табольску і ў 1683—1684 гадах у Курску. Баярын з 25 сакавіка 1682 года, блізкі баярын з 1685 года. Аляксей Шэін прымаў удзел у Крымскіх паходах 1687 і 1689 гадоў і ў Азоўскіх паходах 1695—1696 гадоў. Падчас першага, няўдалага Азоўскага паходу, Аляксей Шэін камандаваў Праабражэнскім і Сямёнаўскім палкамі. Падчас другога Азоўскага паходу, у 1696 годзе, Аляксей Шэін быў Камандуючым сухапутнымі войскамі. 28 чэрвеня 1696 года за вайсковыя поспехі ў другім Азоўскім паходзе, Пётр I прысвоіў Шэіну званне генералісімуса. Шэін стаў першым генералісімусам Расіі. Пазней, Пётр I прызначыў Шэіна галоўнакамандуючым рускай арміі, камандуючым артылерыяй, конніцай і кіраўнікам замежнага прыказа. У 1697 годзе Шэін служыў у Азове, кіраваў будаўніцтвам марской гавані ў Таганрозе. Яму прыходзілася стала адбіваць набегі турак і татараў.

У 1698 годзе Шэін удзельнічаў у падаўленні стралецкага бунту. Пазней, Шэін патрапіў у няміласць Пятра I, за тое, што ён не выкрыў сувязь стральцоў з царэўнай Сафіяй. Калі Пётр I пачаткаў стрыгчы баярскія бароды, першым ён састрыг бараду Аляксею Шэіну.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Расійскія вайсковыя дзеячы
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Маскоўскай Русі
Егерскі лейб-гвардыі полк

**Егерскі лейб-гвардыі полк**, гвардэйскі полк Расійскай імперыі ў складзе 1-й гвардэйскай пяхотнай дывізіі Гвардэйскага корпуса (Санкт-Пецярбургская вайсковая акруга).

Сфарміраваны ў 1796 з егерскіх каманд палкоў л.-гв. Сямёнаўскага і Ізмайлаўскага і з егерскай роты Гатчынскіх войскаў. У 1806 г. перафарміраваны у лейб-гвардыі Егерскі полк. У 1856 полк названы л.-гв. Гатчынскім, але ў 1871 г. яму вернута ранейшая назва.

Адрозненні:
* георгіеўскі палкавы сцяг «За адрозненне пры паразе і выгнанні непрыяцеля з меж Расіі 1812 г.»
* георгіеўскія трубы «За адрозненне ў бітве пры Кульме 17 жніўня 1813 г.»
* знакі на шапкі: «За Целіш, 12 кастрычніка 1877 г.»

Расфарміраваны ў 1918 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гвардзейскія палкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пяхотныя палкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Егерскія палкі Расійскай імперыі
Двурэчча

Назву **Двурэчча** маюць:

* Двурэчча — адна з назваў Месапатаміі.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Двурэчча — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці
* Двурэчча — былая вёска ў межах цяперашняга Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці
Ізмайлаўскі лейб-гвардыі полк

**Ізмайлаўскі лейб-гвардыі полк** () — гвардэйскі полк Расійскай імперыі ў складзе 1-й гвардэйскай пяхотнай дывізіі Гвардэйскага корпуса (Санкт-Пецярбургская вайсковая акруга).

Сфарміраваны ў Маскве 22 верасня 1730 г. Палкоўнікам і шэфам новага гвардзейскага палка прызначаны быў генерал-ад'ютант, обер-шталмейсцер граф Карл Левенвольдэ; яму даручана было набраць афіцэраў з ліфляндцаў і курляндцаў і іншых іншаземных нацый, а таксама з рускіх.

17 сакавіка 1800 г. полк названы лейб-гвардыі Яго Імператарскай Высокасці Канстанціна Паўлавіча, а 28 мая таго жа года — лейб-гвардыі Яго Імператарскай Высокасці Мікалая Паўлавіча палком. У 1801 г. яму вернута назва лейб-гвардыі Ізмайлаўскі. Знакі адрознення: 

* Палкавы сцяг — георгіеўскае, з надпісам: «За адрозненне пры паразе і выгнанні непрыяцеля з меж Расіі 1812 г.», з андрэеўскай юбілейнай стужкай. 
* Дзве георгіеўскія трубы, з надпісам: «За адрозненне ў бітве пры Кульме, 17 жніўня 1813 г.» 
* Дзве срэбныя трубы, падараваныя имп. Аннай Іаанаўнай за ўзяцце Ачакава, 1737 г. 
* Знакі на шапкі з надпісам: «За Горны Дубняк, 12 кастрычніка 1877 г.»

Расфарміраваны ў 1918 годзе.

Катэгорыя:Гвардзейскія палкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пяхотныя палкі Расійскай імперыі
22-я гвардзейская цяжкая бамбардзіровачная авіяцыйная Данбаская Чырванасцяжная дывізія

**22-я гвардзейская цяжкая бамбардзіровачная авіяцыйная Данбаская Чырванасцяжная дывізія**, авіяцыйная дывізія Далёкай авіяцыі Расіі ў складзе 37-й паветранай арміі вярхаўнага галоўнага камандавання. Камандаванне дывізіі знаходзіцца на авіябазе Энгельс.

У склад дывізіі ўваходзяць: 
* 121-ы гвардзейскі Севастопальскі цяжкабамбардзіровачны авіяполк (самалёты ТУ-160, авіябаза Энгельс); 
* 184-ы цяжкабамбардзіровачны авіяполк (самалёты ТУ-95МС, авіябаза Энгельс); 
* 52-і цяжкабамбардзіровачны авіяполк (самалёты ТУ-22М, авіябаза Шайкоўвка); 
* 840-ы цяжкабамбардзіровачны авіяполк (самалёты ТУ-22М, авіябаза Сольцы).

Катэгорыя:ВПС СССР падчас Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Ваенна-паветраныя сілы СССР
Катэгорыя:Дывізіі СССР
Катэгорыя:Савецкая гвардыя
Катэгорыя:Дывізіі Расіі
Катэгорыя:ВПС Расіі
Катэгорыя:Воінскія часці, узнагароджаныя ордэнам Чырвонага Сцяга
Сірыя (гістарычны рэгіён)

**Сірыя** — гістарычны рэгіён, які ў старазапаветныя часы ахопліваў значную тэрыторыю і выходзіў за межы сучаснай Сірыі. Ужо ў 1-ай пал. 2 тыс. да н.э. на яе тэрыторыі існавала шмат раннякласавых гарадоў-дзяржаў, якія размяшчаліся на гандлёвых шляхах з Месапатаміі ў Егіпет і былі аб’ектамі ўвагі знешніх заваёўнікаў: Старажытнага Егіпта, Ізраільска-Іудзейскага царства, Асірыі, Вавілоніі, дзяржавы Аляксандра Македонскага, Старажытнага Рыма. У 7 ст. н.э. яна была заваявана арабамі, а ў 1516 стала часткай Асманскай імперыі.

## Гл. таксама 
* Селеўк IV
* Селеўк VI

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сірыя
Спіс войнаў паміж Расіяй і Швецыяй

## Гл. таксама 
* Шведска-наўгародскія войны — шэраг канфліктаў у XII—XIV стагоддзях.


Катэгорыя:Войны паміж краінамі
1780-я

* Руска-шведская вайна 1788-1790
* Руска-турэцкая вайна 1787-1792
1790-я

* Руска-шведская вайна 1788-1790
* Руска-турэцкая вайна 1787-1792
* Паўстанне Касцюшкі
* Другі і трэці падзелы Рэчы Паспалітай
* Руска-персідская вайна 1796 года
* Вялікая Французская рэвалюцыя
* Італьянскі і Швейцарскі паходы Суворава
1770-я

* Руска-турэцкая вайна, 1768-1774
* Чумны бунт у Маскве
* Першы падзел Рэчы Паспалітай (1774)
* Паўстанне Емяльяна Пугачова
* Губернская рэформа ў Расіі, падзел краіны на 51 губерню
Аўрам

thumb|right|200px|An angel prevents the sacrifice of Isaac. Аўрам і Ісак

**Аўрам**, пасля **Аўраам**, **Абрам**, **Ібрагім** () — старазапаветны патрыярх, паводле біблейскіх паданняў родапачынальнік яўрэяў і арабаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Месапатаміі ў халдзейскім горадзе Ур і з’яўляўся малодшым сынам Фары, дзесятага патрыярха па прамой лініі ад Сіма, сына Ноя. Жывучы сярод паганцаў, гаворыцца ў Бібліі, Аўрам пазнаў ілжывасць іх службы паганскім ідалам і верыў ў адзінага бога, апосталам якога ён стаў. Праследуемы за гэта сваімі суайчыннікамі, ён на 75-м годзе жыцця мусіў пакінуць радзіму і цераз Еўфрат накіраваўся ў зямлю Ханаанскую, абяцаную богам яму і яго нашчадкам. Там Аўрам быў празваны «*га-гіўры*», што азначала: *прыбылы з таго берага ракі*, адкуль і пайшла назва — *яўрэй*. Разам з ім сюды перасялілася яго жонка і пляменнік Лот. Доўга ён качаваў па розных краях, пакуль не пасяліўся ў Хеўроне.

У біблейскім паданні Аўрам падаецца як узор чалавекалюбства, лагоднасці, цярплівасці, міралюбства, бескарыслівасці, цвёрдай і непахіснай веры ў бога, пакоры і глыбокай павагі да яго. Доўгі час ён не меў ад шлюбу з Сарай нашчадкаў. Толькі пад старасць, калі Сары было ўжо 90, а яму 100 гадоў у іх нарадзіўся сын Ісак, які, па сцверджанню Бібліі, стаў прадаўжальнікам роду яўрэйскага племені. Гэткую дамову Бог уклаў з Аўрамам яшчэ да нараджэння Ісака, знешняй праявай дамовы стаў абрад абразання. Пры гэтым Бог змяніў імя Аўрама на Аўраам. Калі Сара памерла, Аўрам ажаніўся ў другі раз і меў яшчэ 6 сыноў, якія разам з Ізмаілам, яго пазашлюбным сынам ад служанкі Агар, сталі родапачынальнікамі розных арабскіх плямён. Сам жа Аўрам, як падаецца ў Бібліі, пражыў 175 гадоў і памёр у Хеўроне, дзе і быў пахаваны.

Мусульмане — арабы, якія лічаць Аўрама сваім родапачынальнікам і ў Каране называюць яго Ібрагімам, яшчэ ў старажытнасці пабудавалі над яго магільным склепам мячэць і аберагалі яе як святыню. Вобраз старазапаветнага патрыярха Аўрама (Ібрагіма) карыстаўся асаблівай павагай і папулярнасцю ў хрысціян і мусульман, для якіх служыў прыкладам найвялікшай набожнасці і праведнасці і аброс самымі разнастайнымі міфічнымі паданнямі і легендамі. Паводле іх, Аўрам займаўся прыродазнаўствам, ведаў хімію, астраномію і іншыя навукі, якія ён вывучыў ад халдзеяў яшчэ на радзіме, а потым распаўсюджваў сярод хананеяў (фінікійцаў) і егіпцян. Сцвярджалі нават, што ён быў вынаходнікам літарнага шрыфту і каляндарных вылічэнняў. У сувязі з гэтымі паданнямі некаторыя старажытныя багасловы атаясамлівалі асобу Аўрама (Ібрагіма) з Зараастрам.

## Гл. таксама 
* Аўрамічныя рэлігіі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прабацькі
Катэгорыя:Кніга Быццё
Катэгорыя:Іўдаістычная міфалогія
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Галілея

[thumb|180px|Галілея, каля [50 года]]
**Галілея** — гістарычная вобласць на поўначы Палесціны, якая прымыкала да Міжземнага мора. Гістарычныя яе межы былі даволі неакрэсленыя. Вядома толькі, што на поўначы яна межавала з Сірыяй і ліванскімі гарамі, на захадзе — з Фінікіяй, на ўсходзе яе мяжой служыла рака Іардан, а на поўдні межавала з Самарыяй. Заселеная хурытамі і хананеямі, яна яшчэ ў часы Іосіфа Флавія (1 ст.) вызначалася багатымі нівамі, вінаграднікамі і садамі, якія абумовілі гушчыню яе засялення. Ужо ў 13—12 ст. да н.э. Галілея была захоплена ізраільцянамі. Яе жыхары, па сведчанню Iосіфа Флавія, славіліся храбрасцю і былі заўзятымі ворагамі рымлян. Грэчаская адукацыя, да якой з недаверам ставіліся іудзеі, у галілеян карысталася прыхільнасцю. Вось чаму ў некаторых гарадах Галілеі, найбольш значныя сярод якіх былі Кана Галілейская, Капернаўм, Назарэт і Тыверыяда, аддавалася перавага грэчаскай мове. Галілея адыгрывала важную ролю ў распаўсюджванні хрысціянства, таму ранніх хрысціян часта называлі «*галілеянамі*». У 1 ст. тут адбылося паўстанне супраць іудзейскай рабаўладальніцкай арыстакратыі, цесна звязанай з Рымам, і супраць рымскіх стаўленікаў — цароў Ірада Агрыпы II і інш. Для хрысціян Галілея мае асаблівае значэнне, паколькі з’яўлялася галоўным месцам прыбывання і дзейнасці Ісуса Хрыста.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Галілея  на prichal.com

Катэгорыя:Біблейскія месцы
Катэгорыя:Геаграфія Ізраіля
Катэгорыя:Геаграфія Палесціны
Катэгорыя:Гісторыя Палесціны
Катэгорыя:Гісторыя Ізраіля
Катэгорыя:Геаграфія Евангелляў
1800-я

* Напалеонаўскія войны
* Руска-турэцкая вайна, 1806-1812
* Руска-шведская вайна, 1808-1809
* Руска-персідская вайна, 1804-1813
* Утварэнне Вялікага княства Фінляндскага
1750-я

* Семігадовая вайна, 1756-1762
* У Расіі адчынены універсітэт, з’явіліся першыя рускія драматычныя тэатры, створаная Акадэмія мастацтваў
* Руска-шведская канвенцыя, да якой далучаюцца Францыя і Данія. Яе мэта — забараніць доступ да Балтыкі для ўсіх замежных вайсковых караблёў (1759).
* Генацыд джунгараў
1740-я

* Палацавы пераварот у Расіі, пачатак царствавання Лізаветы Пятроўны
* Руска-шведская вайна, 1741-1743
* Указ аб выгнанні жыдоў з Вялікаросіі і Маларосіі
* "Дыпламатычная рэвалюцыя". Заключэнне Расіяй дамоў з заходнееўрапейскімі краінамі
1730-я

* Вайна за польскую спадчыну
* Другая экспедыцыя Берынга, у выніку якой ён апісаў узбярэжжы Усходняй Сібіры, Камчаткі, Аляскі, Алеуцкіх астравоў.
* Руска-турэцкая вайна, 1935-1939
1720-я

* Завяршэнне Паўночнай вайны
* Замена патрыярства Свяцейшым Сінодам у Рускай праваслаўнай царкве
* Расія стала імперыяй
* Пётр I змяніў парадак атрымання прастола ў спадчыну
* У Расіі ўведзены Табель аб рангах
* Першая экспедыцыя Берынга, у выніку якой адкрыты Берынгаў праліў
1710-я

* Вялікая Паўночная вайна
* Руска-турэцкая вайна, 1710-1713
* Сталіцай Расіі стаў Санкт-Пецярбург
* Суд над Аляксеем Пятровічам, сынам Пятра I і яго смерць
* Алданскі кангрэс
1760-я

* Сямігадовая вайна
* Руска-турэцкая вайна, 1768-1774

## Культура 
* Карла Гоцы (1720—1806), пісьменнік. «Любоў да трох апельсінаў» (1760).
* Зімні палац (1762).
* Жан-Жак Русо (1712—1778) філосаф. «Грамадскі дагавор» (1762).
* Крыстаф Вілібальд Глюк (1714—1787), кампазітар. «Арфей і Эўрыдыка» (1762).
* Цаа Сюэцынь, пісьменнік. «Сон у чырвоным цераме» (1763).
* Каналета (1697—1768). «Свята заручын венецыянскага дожа з Адрыятычным морам» (каля 1764).
* Чэзарэ Бекарыа (1738—1794). «Пра злачынствы і пакаранні» (1764).
* Антоніа Джэнавезэ (1712—1769). «Урокі гандлю, або грамадзянскай эканомікі» (1765).
* Джозеф Райт (мастак) (1734—1797) мастак. «Эксперымент з птушкай у паветранай помпе» (1768).
* Франц Іозеф Гайдн (1732—1809) кампазітар. «Аптэкар» (1768)
1700-я

* Вялікая Паўночная вайна
* У Расіі Астраханскае паўстанне, Паўстанне уральскіх башкіраў, Паўстанне на Доне
* У Расіі ўведзеныя рэкруцкія наборы
* Рэформа адміністрацыйнага падзелу Расіі: краіна падзеленая на 8 (затым 11) губерняў, тыя — на правінцыі
Руска-персідскія войны

**Руска-персідская вайна**:

* **Руска-персідскі канфлікт, 1651—1653** — узброены канфлікт на Паўночным Каўказе, звязаны з памкненнямі Персіі ўмацавацца ў рэгіёне.
* **Персідскі паход, 1722—1723** — паход рускіх арміі і флота ў Закаўказзе і Дагестан, якія належалі Персіі, першы з серыі руска-персідскіх канфліктаў.
* **Руска-персідская вайна, 1796** — адказ Расійскай імперыі на захоп Персіяй Тбілісі.
* **Руска-персідская вайна, 1804—1813** — адказ Персіі на далучэнне Усходняй Грузіі да Расіі.
* **Руска-персідская вайна (1826—1828)** — спроба Ірана вярнуць згубленыя па Гюлістанскаму дагавору тэрыторыі ў Закаўказзі.

Катэгорыя:Войны паміж краінамі
1690-я

* Руска-турэцкая вайна, 1686-1700
* Указ аб пераводзе летазлічэння ў Расіі ад нараджэння Хрыстова (1699)
* Азоўскія паходы Пятра I
1680-я

* Руска-турэцкая вайна, 1686-1700
* Карлавіцкі кангрэс
* Нерчынскі дагавор паміж Расіяй і Кітаем
* Башкірскае паўстанне ў Расіі
* Вечны мір паміж Расіяй і Польшчай
* Выступленні стральцоў у Маскве (Хаваншчына)
Расійска-турэцкія войны

* Расійска-турэцкая вайна, 1676—1681
* Расійска-турэцкая вайна, 1686—1700
* Расійска-турэцкая вайна, 1710—1713
* Расійска-турэцкая вайна, 1735—1739
* Расійска-турэцкая вайна, 1768—1774
* Расійска-турэцкая вайна, 1787—1792
* Расійска-турэцкая вайна, 1806—1812
* Расійска-турэцкая вайна, 1828—1829
* Крымская война, 1853—1856
* Расійска-турэцкая вайна, 1877—1878
* Першая сусветная вайна
Гарэніцкая ГЭС

**Гарэніцкая ГЭС** — колішняя малая гідраэлектрастанцыя каля в. Гарэнічы Бярэзінскага раёна на рацэ Клява. Будаўніцтва пачалося 15 красавіка 1948, уведзена ў эксплуатацыю ў канцы снежня 1956 года. Забяспечвала электраэнергіяй в. Гарэнічы i п.г.т. Беразіно. Плануецца да аднаўлення і ўводу ў эксплуатацыю ў верасні 2009 года. Плануемая выпрацоўка электраэнергіі 536 тыс. кВт*гадзін. Кошт будаўніцтва ацэньваецца (2009) у больш за 3 млрд бел.руб..

## Літаратура 
* Король Н. Без патетики о малой энергетике // Рэспубліка № 68(4491). 2008, 10 апр.
* Радивон Н. Строительство двух малых ГЭС завершается в Минской области // БЕЛТА, 20.8.2009 12:24
* Радивон Н. Три малые ГЭС построят в Минской области в 2009 году // БЕЛТА, Минск, 3.2.2009

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Электрастанцыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Электрастанцыі Мінскай вобласці
Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Эканоміка Бярэзінскага раёна
Катэгорыя:Гарэнічы
1660-я

* Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)
* Медны бунт у Маскве
* Башкірскае паўстанне, 1662-1664
* «Салавецкае сядзенне», абарона Салавецкага манастыра стараабрадцамі ад войскаў урада
* Бітва казацкіх атрадаў на чале са Сцяпанам Разіным з персідскім войскам ля Свінога вострава
1670-я

* Маньчжурская заваёва Кітая (1644—1683). Вайна саньфань (1673—1681).
* Кампанія Гудзонава заліва заснавана (1670). Вайна караля Філіпа (1675—1676) паміж англічанамі і індзейцамі.
* Паўстанне Сцяпана Разіна (1670—1671).
* Дзяржава маратхаў утворана ў Індыі (1674).
* Вялікая Турэцкая вайна. Вайна Рэчы Паспалітай з Асманскай імперыяй. Руска-турэцкая вайна (1676—1681).
1650-я

* Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай, 1654-1667
* Руска-шведская вайна, 1656-1658
* Пераяслаўская рада вырашыла прыняць падданства рускага цара
* Пачатак царкоўных рэформаў патрыярха Нікана
1630-я

* Пакарэнне якутаў рускімі. Закладка Якуцкага астрога
* Смаленская вайна, 1632-1634
* Першае рускае пасольства ў Кітай
1620-я

* Складзеная "Кніга Вялікаму Чарцяжу", тлумачэнні да першай карты Расійскай дзяржавы. Пачатак выдання картаў у Расіі
* Перамовы Францыі і Швецыі з Расіяй аб заключэнні дагавора супраць Рэчы Паспалітай
1600-я

* Бітва войска Ілжэдзмітрыя I з маскоўскім войскам
* Пасля смерці Барыса Гадунова маскоўскі прастол займае ягоны сын Фёдар, якога неўзабаве скідваюць і забіваюць
* Ілжэдзмітрый I займае прастол у Маскве, але неўзабаве яго таксама скідваюць і забіваюць. На прастол уступае Васіль Шуйскі
* Паўстанне Івана Балотнікава
* Пачатак уварвання Рэчы Паспалітай у Масковію ў дапамогу Ілжэдзмітрыю II
* Пачатак асады Смаленска і Троіца-Сергіевай лаўры войскам Рэчы Паспалітай
1610-я

* Барацьба войскаў расійскага цара Васіля Шуйскага супраць Ілжэдзмітрыя II, параза і звяржэнне Шуйскага
* Сямібаяршчына запрасіла польскага каралевіча Уладзіслава на рускі прастол
* Забойства Ілжэдзмітрыя II
* Забойства патрыярха Гермагена, які заклікаў да барацьбы з інтэрвентамі з Рэчы Паспалітай
* Падзенне Смаленска (Смаленская абарона)
* 1-е і 2-е апалчэнні супраць войскаў Рэчы Паспалітай. Выгнанне аб’яднаных войскаў Каралеўства Польскага і Вялікага княства Літоўскага з Масквы апалчэннем Мініна і Пажарскага
* Пачатак праўлення першага цара з дынастыі Раманавых — Міхаіла Фёдаравіча (1613)
* Руска-шведская вайна, 1614-1617
* Дэвулінскае перамір'е.
1590-я

* Руска-шведская вайна, 1590-1595
* Каланізацыя рускімі Сібіры
* Смерць рускага царэвіча Дзмітрыя 
* Барыс Гадуноў становіцца рускім царом
1640-я

* Экспедыцыі казакаў на Амур, стварэнне Хабаравым карты Прыамур'я
* Саляны бунт у Маскве
* Паўстанне Багдана Хмяльніцкага
* Вайсковы союз Рэчы Паспалітай і Расіі супраць турак: Рэч Паспалітая вядзе вайну ў Турцыі, рускія — у Крыме.
* Рэвалюцыя і смяротнае пакаранне караля Карла I у Англіі
1500-я

* Руска-літоўская вайна, 1500-1503
* Руска-літоўская вайна, 1507-1508
* Да Маскоўскага княства далучаны Разанскія, Чарнігаўскія, Северскія, Бранскія, Пуціўльскія, Гомельскія, Пермскія землі.
* Рэлігіная дыскусія паміж Іосіфам Волацкім і Нілам Сорскім (які ўзначальвалі адпаведна іасіфлян і несцяжацеляў)
* Шэраг бітваў войскаў Маскоўскага княства з Лівонскім ордэнам
Дама

* **Дама** (ад  — уладарка) — жанчына вышэйшых саслоўяў. Пазней тытул жонак рыцараў і баранетаў. З часу французскай рэвалюцыі дамамі сталі зваць усіх замужніх жанчын.
* У Вялікабрытаніі, **дама** — тытул і зварот да жанчын, кавалеркі Ордэна Брытанскай імперыі, адпаведнік тытула **сэр** для кавалераў (рыцараў) Ордэна Брытанскай імперыі.
* У Расійскай імперыі — замужняя жанчына вышэйшых і сярэдніх колаў.
** **Класная дама** — класная наглядчыца ў жаночых сярэдніх вучэбных установах.
* У картах, **дама** — карта, на якой намаляваная жанчына; краля, карта мацней валета і слабей караля.
* У шахматах, **дама** — назва фігуры, каралева, ферзь.
* У шашках, **дама** (таксама дамка) — шашка, якая дайшла да першага шэрагу процілеглага боку дошкі і такім чынам атрымала права хадзіць праз колькі заўгодна клетак па прамой лініі.
* **дама** (дамаст, адамаст, адамашка, камка, камчатка) — узорыстая шаўковая тканіна.
* **дама** (дамара) — народ у Афрыцы

Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Формы звароту
1510-я

* Руска-літоўская вайна, 1512-1522, да Маскоўскага княства далучаны Смаленск з наваколлем
* Да Маскоўскага княства далучаны Пскоў
* Узнікненне і развіццё тэорыі аб Маскве, як Трэцім Рыме
* Прыбыццё на Русь Максіма Грэка
* Маскоўскі князь Васіль III заключыў дагаворы з Даніяй і Тэўтонскім ордэнам, накіраваныя супраць Швецыі, Літвы і Польшчы
Сэр

**Сэр** (, ад старафранц. *sieur* -- пан, у сваю чаргу ад  -- старэйшы) — ганаровае найменне мужчыны ў англамоўным свеце, мела два значэнні:

# У Вялікабрытаніі ганаровая прыстаўка да імя асоб, якія маюць рыцарства або тытул баранета. Па-англійску пішацца з вялікай літары (*Sir*) і ўжываецца ў спалучэнні з імем і прозвішчам (*Sir Walter Scott, сэр Вальтар Скот*) альбо, скарочана толькі з імем (*Sir Paul, сэр Пол*), але не можа ўжывацца толькі з прозвішчам (нельга сказаць **Sir McCartney, сэр Макартні*). У англамоўных тэкстах (асабліва ў брытанскіх) слова *сэр* пры імёнах рыцараў і баранетаў ужываецца досыць паслядоўна (прынамсі пры першым згадванні ў тэксце). Жанчына, якая мела тытул рыцара або баранета ў сваім праве, мянуецца **дама** (Dame), але жонка сэра — лэдзі, таксама як і жонка лорда або жанчына, якая сама мела лордскі тытул.
# У англамоўным свеце ветлівы зварот да мужчыны, звычайна да начальніка або старэйшага па званні (афіцыйна прынята, напрыклад, у войску ЗША) альбо ў выпадку, калі імя суразмоўцу невядома (да XX стагоддзя звычайна толькі да джэнтльмена, але зусім не абавязкова рыцара або баранета). Звычайна з малой літары, *sir*: «так, сэр»; «добры дзень, сэр» і падобнае. Зварот да жанчыны — мадам, *madam*.

Не блытаць з **сір** (, ) — зварот да манарха (Ваша Вялікасць).

Катэгорыя:Формы звароту
Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Культура Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англійская мова
Катэгорыя:Рыцары
Рыцар-бакалаўр

thumb|150пкс|Знак рыцара-бакалаўра ўзору 1926 года
thumb|150пкс|Планка рыцара-бакалаўра для нашэння на формавай адзежы
**Бакалаўр** (у сярэднія стагоддзі) — рыцар, які не меў права на ўласны сцяг () і ўласны атрад рыцараў (у адрозненне ад банерэта). Назва *бакалаўр* не з’яўлялася  тытулам, бо рыцары рахуюцца да нетытулаванага дваранства. Пазней, са з’яўленнем ордэнаў у Брытаніі, стала азначаць рыцара,  які не ўваходзіць у які-небудзь ордэн. У цяперашні час **рыцар-бакалаўр** азначае самую ніжэйшую прыступку брытанскага асабістага дваранства, звязаную з правам на тытул сэр (*Sir*).

## Спасылкі 
* The Imperial Society of Knights Bachelor  
** History of Knighthood  
** Insignia  

Катэгорыя:Узнагароды Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Тытулы
Вайна за польскую спадчыну

**Вайна за польскую спадчыну** — вайна паміж Расіяй, Аўстрыяй і Саксоніяй з аднаго боку, і Францыяй з другога ў 1733—1735 гадах.

Прычынай былі выбары польскага караля пасля смерці Аўгуста II (1733). Францыя падтрымлівала кандыдатуру Станіслава Ляшчынскага, цесця Людовіка XV, які раней ужо займаў польскі сталец падчас Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў, Расія і Аўстрыя — саксонскага курфюрста Фрыдрыха Аўгуста II, сына нябожчыка караля. Перамагла антыфранцузская кааліцыя.

Паводле Венскага міра 1738 года курфюрст Фрыдрых Аўгуст быў прызнаны польскім каралём як Аўгуст III, а Ляшчынскі атрымаў герцагства Латарынгскае; у абмен Францыя прызнала Прагматычную санкцыю, паводле якой пераемніцай імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Карла VI у спадчынных уладаннях прызнавалася яго дачка Марыя Тэрэзія, а імператарам павінен быў стаць яе муж Франц I Стэфан, які адмовіўся ад спадчыннай Латарынгіі на карысць Станіслава Ляшчынскага.

## Літаратура 
* *Beyrich R.* Kursachsen und die polnische Thronfolge 1733-36. — Lpz., 1913.
* *Carre H.* L’héroique aventure du comte de Plélo et l’expédition de Dantzig. — Paris, 1946.
* *Massuet P.* Histoire de la dernière guerre et des négotiations pour la paix, V. 1-2. — Amsterdam, 1736-37.
* *Rostworowski E.* O polska korone. Politika Francji w latach 1725—1733. — Wr.-Kr., 1958.
* *Strobl W.* Österreich und der polnische Thron 1733. — W., 1950.

Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Войны Аўстрыі
Катэгорыя:Войны Францыі
Катэгорыя:Войны Расійскай імперыі
Катэгорыя:Войны Саксоніі
Катэгорыя:Руска-польскія войны
Катэгорыя:Войны XVIII стагоддзя
Катэгорыя:1733 год у Еўропе
Катэгорыя:Войны за спадчыны
Катэгорыя:1734 год у Еўропе
Катэгорыя:1735 год у Еўропе
Катэгорыя:Канфлікты 1733 года
Катэгорыя:Канфлікты 1734 года
Катэгорыя:Канфлікты 1735 года
1520-я

* Паход Крымска-Казанскага войска на Маскву (1521)
* Усі землі севярскіх князёў далучаны да Масквы
* Рускія разграмілі чувашаў і заснавалі горад Васільсурск
* Выгнанне Максіма Грэка з Масквы
1530-я

* Нараджэнне і ўсшэсце на рускі прастол у трохгадовым узросце Івана Грознага (рэгентшай была яго маці Алена Глінская, пасля яе смерці (1538) — баярскае праўленне)
* Руска-літоўская вайна, 1534-1537
Тышкевіч

**Тышкевіч** — беларускае прозвішча.
* Тышкевічы — шляхецкі род герба «Ляліва», меў графскі тытул.

## Вядомыя асобы 
* Альфонс Ільіч Тышкевіч (нар. 1938) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Беата Тышкевіч (нар. 1938) — польская кінаактрыса.
* Бенедыкт Тышкевіч (1801—1866) — вялікалітоўскі арыстакрат, уладальнік Чырвонага Двара, калекцыянер і мецэнат.
* Бенедыкт Генрык Тышкевіч (1852—1935) — фатограф, унук Бенедыкта Тышкевіча.
* Васіль Тышкевіч (1492—1571) — ваявода падляшскі і смаленскі. 
* Канстанцін Тышкевіч (1806—1868) — беларускі археолаг, гісторык, этнограф, фалькларыст; адзін з заснавальнікаў беларускай навуковай археалогіі
* Людвік Тышкевіч (1748—1808) — польны гетман літоўскі.
* Міхал Тышкевіч (1761—1839) — вайсковы дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Пачынальнік Біржанскай лініі роду Тышкевічаў. Бацька Бенедыкта Тышкевіча.
* Міхал Тышкевіч (1828—1897) — падарожнік, калекцыянер, археолаг-аматар.
* Міхал Ян Тышкевіч (? — пасля 1762) — вайсковы дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
* Рэгіна Іосіфаўна Тышкевіч (1929—2019) — беларускі матэматык.
* Тадэвуш Тышкевіч (1774—1852) — генерал, кіраўнік Часовага паўстанцкага ўрада Літвы ў паўстанні 1830—1831 гадоў
* Тамара Андрэеўна Тышкевіч (1931—1997) — савецкая лёгкаатлетка.
* Юрый Тышкевіч (1596—1656) — біскуп жамойцкі і віленскі
* Юрый Віктаравіч Тышкевіч (1929—1983) — беларускі мастак.
* Януш Тышкевіч (1570—1642) — ваявода віленскі.
* Яўстах Тышкевіч (1814—1873) — беларускі археолаг, калекцыянер.