open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Магілёўская праўда

**Магілёўская праўда** — грамадска-культурная газета, орган Магілёўскага аблвыканкама. Выдаецца ў Магілёве з 10 студзеня 1918 года на беларускай і рускай мовах. Разлічана на шырокае кола чытачоў. Асвятляе пытанні грамадскага, эканамічнага і культурнага жыцця вобласці.

## Гісторыя газеты 
Спачатку выходзіла як газета Магілёўскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў пад назвай «Весткі Магілёўскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў» (№ 1-10), з № 11 — пасля аб’яднання выканкамаў Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў Магілёўскай губерні і Савета сялянскіх дэпутатаў Магілёўскай губерні — пад назвай «Весткі Магілёўскага губернскага выканаўчага камітэта Саветаў сялянскіх, салдацкіх і рабочых дэпутатаў».

З 1918 года выдавалася як орган Ваенна-рэвалюцыйнага камітэта Магілёўскай губерні пад назвай «Весткі Ваенна-рэвалюцыйнага камітэта Магілёўскай губерні». Падчас акупацыі Магілёва нямецкімі войскамі (красавік-кастрычнік 1918) не выходзіла. У снежні 1918 называлася «Весткі Магілёўскага губернскага рэвалюцыйнага камітэта», у лютым 1919 — маі 1925 — «Саха і молат», да 1929 — «Магілёўскі селянін», з лістапада 1929 г да 1941 — «Камунар Магілёўшчыны».

У час Вялікай Айчыннай вайны — орган Магілёўскага падпольнага абкама КП(б)Б. Назва падчас вайны і ў 1945—1956 гадах — «За Радзіму». З 12 жніўня 1956 выходзіць пад назвай «Магілёўская праўда».

Выдавалася на рускай, з 10 кастрычніка 1924 г на беларускай мове. Больш за 25 гадоў газету ўзначальваў Васіль Цітавец. У цяперашні час галоўны рэдактар з 1995 года — Аляксандр Тарпачоў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт газеты «Магілёўская праўда» 

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Уілард Фрэнк Лібі

**Уілард Фрэнк Лібі** (; , , штат Каларада — ) — амерыканскі фізіка-хімік. Нобелеўская прэмія па хіміі (1960).

## Біяграфія 
Атрымаў ступені бакалаўра (1931) і доктара хіміі (1933) у Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі; там жа выкладаў хімію (1933-1945). У 1945-1959 гадах працаваў у інстытуце ядзерных даследаванняў і Чыкагскім універсітэце. З 1959 прафесар хіміі Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Лос-Анджэлесе.

## Асноўныя працы 
Распрацаваў метад радыевугляроднага датавання, які дазваляе вызначаць узрост археалагічных знаходак (у склад якіх уваходзіць вуглярод) шляхам вымярэння іх радыеактыўнасці, абумоўленай ізатопам 14с. Удзельнічаў у распрацоўцы метаду газадыфузнага выдзялення ізатопа 235U з прыроднага урану.

## Сачыненні 
* Radiocarbon dating, 2 ed., Chi., 1955.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Фізікахімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Музейны комплекс гісторыі і культуры Аршаншчыны

**Музейны комплекс гісторыі і культуры Аршаншчыны** — музейны комплекс, створаны на падставе рашэння Аршанскага гарвыканкама ад 10.12.1993 і Віцебскага аблвыканкама ад 20.04.1994 г. Музейны комплекс з’яўляецца навукова-даследчай і асветніцкай установай культуры, якая выконвае функцыі навуковага, культурна-адукацыйнага, выхаваўчага і метадычнага цэнтра музейнай справы г. Орша і Аршанскага раёна. Асноўнай мэтай комплексу з’яўляецца навуковае камплектаванне, вывучэнне, экспанаванне, захаванне гісторыка-культурнай спадчыны. 3 2007 г. узначальвае яго І. У. Ліпінская.

Асноўны фонд музейнага комплексу і яго філіялаў (2008) налічвае 28 671 адз. захоўвання, навукова-дапаможны — каля 4 тыс. адзінак. Агульная плошча музейных будынкаў 2106 м², экспазіцыйна-выставачная плошча 1123 м², плошча памяшканняў для захоўвання фондаў 220 м².

У склад комплексу на правах філіялаў уваходзяць:

* Ваенна-гістарычны музей імя Героя Савецкага Саюза К. С. Заслонава
* Музей гісторыі і культуры горада Орша
* Музей драўлянай скульптуры разьбяра С. С. Шаўрова
* Аршанскі музей У. С. Караткевіча
* Аршанская гарадская мастацкая галерэя В. А. Грамыкі
* Аршанскі этнаграфічны музей «Млын»

Музейны комплекс валодае багатай калекцыяй каштоўных матэрыялаў, аб’яднаных у 35 калекцый. Гэта рэдкія і цікавыя прадметы і дакументы, якія адлюстроўваюць шматвяковую гісторыю горада, расказваюць пра гераічныя падзеі, знакамітых людзей Аршаншчыны: пісьменнікаў, паэтаў, навукоўцаў, мастакоў, дзяржаўных дзеячаў.

## Літаратура 
* Ліпінская, І. У. Музейны комплекс гісторыі і культуры Аршаншчыны / І. У. Ліпінская // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін. — Мн., 2008. — С. 435—436.

Катэгорыя:Музеі Оршы
Стрэшна

**Стрэшна** — гідронім:

* Стрэшна — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свольна
* Стрэшна — возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Лучоса
* Стрэшна — возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Абалянка
Стрэшна (возера, басейн Лучосы)

**Стрэ́шна** — бяссцёкавае возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Лучоса ў напрамку на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Багушэўск, прыкладна за 1 км на поўнач ад вёскі Шчытоўка.

Плошча паверхні возера 0,18 км², даўжыня 0,88 км, найбольшая шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 2,5 км. Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны стромкія, вышынёй 10—15 метраў. На захадзе возера вузкі заліў. Берагі возера зліваюцца са схіламі катлавіны.

Каля возера праходзіць аўтамабільная дарога  (Віцебск — Орша).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Сенненскага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Катэгорыя:Басейн Лучосы
Стрэшна (возера, басейн Абалянкі)

**Стрэ́шна** — бяссцёкавае возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Абалянка, за 1 км на паўночны захад ад вёскі Варашылы.

Плошча паверхні возера 0,1 км². Даўжыня 0,43 км, найбольшая шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 1,22 км. Катлавіна возера авальнай формы. Схілы катлавіны вышынёй 10—13 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Сенненскага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Катэгорыя:Басейн Лучосы
Габрава

**Габрава** ()  — горад у цэнтральнай Балгарыі, паблізу геаграфічнага цэнтра краіны. Адміністрацыйны цэнтр Габраўскай вобласці і найбуйнейшы населены пункт абшчыны Габрава. Размешчаны на паўночным схіле хрыбта Стара Планіна, ля Шыпкінскага перавала, на абодвух берагах ракі Янтра. Насельніцтва горада — 58,4 тыс. чалавек (2012).

## Гісторыя 
Габрава стаў набіраць эканамічнае значэнне ў эпоху Другога балгарскага царства (1187—1393), сталіцай якога было размешчанае непадалёк ад Вяліка-Тырнава.

У эпоху асманскага ўварвання на тэрыторыю Балканскага паўвострава колькасць жыхароў Габрава рэзка павялічваецца дзякуючы струменю перасяленцаў з былой сталіцы і іншых захопленых крэпасцяў. У 1860 годзе Габрава атрымлівае статус горада.
[thumb|злева|Брацкая магіла 16 афіцэраў і 465 ніжніх чыноў [14-ы пяхотнай дывізіі, каля царквы Унебаўзяцце Прасвятой Багародзіцы ў Габраве]]

У Габрава ёсць некалькі помнікаў рускім салдатам і афіцэрам, якія ваявалі пры Абароне Шыпкі і памерлі ў горадзе ад ран і хвароб.

Пасля вызвалення Балгарыі (1878) Габрава развіваўся як прамысловы цэнтр і нават атрымаў мянушку «балгарскі Манчэстэр». Цяпер у горадзе развіты лёгкая прамысловасць і машынабудаванне.

У 1900 годзе ў Габрава нарадзіўся Пётр Стэфанаў Русеў — бацька першай жанчыны-прэзідэнта Бразіліі Дзілмы Русеф.

## Насельніцтва 
Ніжэй прадстаўлена дынаміка колькасці насельніцтва горада:

|}

## Гарады-пабрацімы 
Гарады-пабрацімы Габрава:

# , Магілёў (з 1988 г., падоўжаны ў 2000 г.)
# , Тун
# , Сісак
# , Панявежыс
# , Мітвайда
# , Прэшаў
# , Новы Сонч
# , Мыцішчы
# , Аалст
# , Шэкі
# , Куманава
# , Чарнігаў

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Васіл Еўстаціеў Апрылаў — балгарскі грамадска-палітычны дзеяч.
* Тодар Стаянаў Бурмоў — першы міністр-старшыня Балгарыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Габраўскай вобласці
Крыжаўзвіжанская царква (Магілёў)

**Крыжаўзвіжанская царква** (у літаратурных крыніцах вядома як
**Барысаглебская царква**) — праваслаўная царква ў Магілёве па адрасе зав. Брусава, 2.

## Гісторыя 
Драўляная Крыжаўздвіжанская царква пабудаваная ў 1612 годзе ў Трыснінскай сотне Задубравенскага пасада на ўласныя сродкі жыхароў. Паміж прыхаджанамі і святаром Нестарам Іванавічам. Айцец Нестар у добраахвотным запісу ўказвае, што царква новая і бедная. У кнізе «Вопыт апісання Магілёўскай губерні» як дата пабудовы царквы прыводзіцца 1616 год — у гэты год дагавор 1612 года запісалі ў магістрацкія кнігі. Сярод ініцыятараў дадзенага дагавора значыліся: Герасім, Восіп і Васіль Якімавічы, Максім Купрыянавіч, бурмістр Ходка Багданавіч. Гэтых жа асоб згадвае ігумен Арэст у ліку гараджан, якія не пусцілі ў Магілёў полацкага архіепіскапа Іасафата Кунцэвіча ў 1618 годзе, што сведчыць аб высокім узроўні самасвядомасці вернікаў царквы Уздвіжання Святога Крыжа Хрыстова і іх грамадскай актыўнасці.

Царква Уздвіжання Крыжа Гасподня была пабудавана з жылога мураваннага будынка і такім чынам змяніла сваё першапачатковае месца знаходжання.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Магілёва
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Збудаванні Магілёва ў стылі барока
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Магілёве
Катэгорыя:Храмы Магілёўскай і Мсціслаўскай епархіі
Магілёўская кераміка

**Магілёўская кераміка** – традыцыйныя ганчарныя вырабы магілёўскіх рамеснікаў канца 15 – 20 ст.: посуд, цацкі і іншыя прадметы хатняга ўжытку. Гаршкі з прамой шыйкай і касым ці закругленым краем венчыка, макотры ў канцы 15 – 16 ст. аздаблялі хвалістым арнаментам ці наколкамі, насечкамі. Традыцыі арнаментацыі непаліваных гаршкоў захоўваліся да 18 ст. З 16 ст. пашырылася вытворчасць паліванай і чорназадымленай керамікі. У 17-18 ст. выраблялі гаршкі, кубкі, куфлі, міскі, паўміскі, збаны, макотры, глякі, талеркі. Паліваны посуд (міскі і талеркі) упрыгожвалі арнаментам у выглядзе кругоў і кветак, збаны з вялікай ручкай – адбіткам пальцаў на яе краях і арнаментам у выглядзе наляпных кветак на плечуках; куфлі аздаблялі выявамі герба горада і пакрывалі зялёнай палівай.

У 2-й палавіне 17 – 18 ст. выраблялі посуд (талеркі, збаны), аздоблены ангобнаю размалёўкаю (геаметрычны і раслінны арнамент). Выраблялі таксама кафлю. Дзіцячы посуд (кубачкі, талерачкі), падсвечнікі, рукамыйнікі, цэглу – пальчатку, непаліваную (плоскую і паўцыркульную) і паліваную зялёную дахоўку, магчыма, чорназадымленыя і паліваныя курыльныя люлькі. Некаторыя віды посуду вывозіліся на продаж у Расію. Вырабы магілёўскай керамікі зберагаюцца ў Магілёўскім абласным краязнаўчым музеі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Культура Магілёва
Свята-Крыжаўзвіжанскі сабор (Магілёў)

**Свята-Крыжаўзвіжанскі сабор**, раней **Барыса-Глебская царква** — праваслаўны храм у Магілёве, размешчаны па адрасе завулак Брусава, 2, помнік эклетыкі.

Цагляная царква, часам званая Барыса-Глебскай, пабудавана на сродкі вернікаў у 1869 годзе. Закрыта пры савецкай уладзе. Зноў адкрыта з 1941 года і працяглы час заставалася адзіным дзейным храмам у Магілёве. У 1986 годзе царкву перайменавалі ў Свята-Крыжаўзвіжанскі сабор. Храм двухпрастольны: галоўны прастол — у памяць Узвіжання Жыватворчага Крыжа Гасподняга, другі — у імя святых Барыса і Глеба.

Амаль квадратны ў плане 6-слупавы 3-нефавы крыжова-купальны храм. У паўночнай частцы размешчаны тры паўцыліндрычныя апсіды, якія нязначна выступаюць з асноўнага аб’ёму. Галоўны фасад увянчаны трыма франтонамі: у цэнтры лучковым, па баках трохвугольнымі. У архітэктурна-стылявой трактоўцы спалучаны рысы класіцызму (руставаныя пілястры па вуглах, прафіляваны карніз асноўнага аб’ёму) і маскоўскага культавага дойлідства XVII ст. (5-купалле, кілепадобныя завяршэнні закамараў і парталаў, абрыс ліштваў акон, какошнікі). У інтэр’еры чатыры крыжовыя ў плане слупы падтрымліваюць цыліндрычны барабан купала. Пры ўваходзе — два слупы, на якія апіраюцца хоры.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Магілёва
Катэгорыя:З’явіліся ў 1869 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:1869 год у Беларусі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Магілёве
Магілёўская кафля

**Магілёўская кафля** – архітэктурна-дэкаратыўная кераміка XV – пачатку XX стст., якая выраблялася магілёўскімі цаніннікамі. Кафля канца XV – XVI стст. гаршковая, з круглым вусцем, некаторыя вырабы пакрытыя знутры зялёнай палівай. Кафля канца XVI – XX стст. каробчатая (тэракотавая, зялёная палівавая, паліхромная). У аздабленні паліхромнай кафлі XVII ст. выкарыстоўвалі белую, зялёную, блакітную, карычневую, жоўтую паліву. У канцы XVI – 1-й палове XVII стст. выраблялі кафлю з двухпрыступкавай рамкай на вонкавай пласціне.

Паводле тыпаў і прызначэння падзяляецца на сценную, карнізную (простую, складаную і інш.), паясную, вуглавую, кафлі-перавсычкі, гарадкі (каронкі). У аздабленні пашыраны раслінны (выява букета кветак у вазе, дубовыя і лаўровыя лісты, бутон хмелю і інш.) і геаметрычны (зігзагі, сетка, «рыбіна луска» і інш.) арнаменты, сюжэтныя, зааморфныя, геральдычныя, міфалагічныя выявы (ільвы, арлы, грыфоны, анёлы, коннікі, гербы і інш.). У трактоўцы расліннага арнаменту, які часта спалучаўся з геаметрычным, адметны ўплыў маньерызму (вырабы канца XVI – 1-й паловы XVI стст.), барока (сярэдзіна – 2-я палова ХVII стст.).

Кафлю канца XVII – пачатка XVIII стст. часта аздаблялі т.зв. дывановым арнаментам, рэльефнымі выявамі. Кафля канца XVIII – XIX стст. мае гладкую вонкавую пласціну, пакрытую пераважна зялёнай палівай. У канцы XIX – пачатку XX стст. паверхню вонкавай пласціны аздаблялі складаным рэльефным малюнкам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларуская кафля
Катэгорыя:Культура Магілёва
Магілёўскі абласны тэатр лялек

**Магілёўскі абласны тэатр лялек** — тэатр лялек у Магілёве, размешчаны ў будынку былых жандарскіх казарм (пабудаваны да 1861 года) па Першамайскай вуліцы, 73.

## Гісторыя 
Створаны ў 1976 годзе ў Магілёве з выпускнікоў культурна-асветніцкага вучылішча і ўдзельнікаў мастацкай самадзейнасці. Адкрыўся 23 мая 1977 года спектаклем «Тыграня Петрык».

У 2009 годзе будынак тэатра, які пабудаваў яго на свае сродкі і падараваў дзяржаве бабруйскі купец Мешчаракоў, адкрыўся пасля рэканструкцыі. З боку царквы Трох свяціцеляў была ўзведзена прыбудова, дзякуючы якой павялічылася зала для гледачоў, у падвальных памяшканнях размясціліся майстэрні, гардэроб, туалеты. Калі да рэканструкцыі тэатр выпускаў 3-4 спектаклі ў год, то на новай, механізаванай, сцэне ставіць не менш 6-ці, у тым ліку і вячэрнія для дарослых.

## Галоўныя рэжысёры і мастацкія кіраўнікі 
* М. Кулага (1976—1977)
* Ф. Шавякоў (1978—1981)
* Аляксей Ляляўскі (1982—1986)
* В. Аўраменка (1986)
* Алег Жугжда (1988—2000)
* Вячаслаў Корнеў (2003—2009)
* Ігар Казакоў (2009—2019)

## Цікавыя факты 
* Спектакль «Чароўны пэндзаль» Алесі Сабелы (рэжысёр Ігар Казакоў) перамог у намінацыі «Лепшы спектакль для дзяцей» на Другой Нацыянальнай тэатральнай прэміі (2012).
* Спектакль «Гамлет» Уільяма Шэкспіра (рэжысёр Ігар Казакоў) атрымаў гран-пры Гран-пры VIII Міжнароднага моладзевага тэатральнага форуму «М@rt.кантакт» (2013).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт тэатра 
* Як мяняліся афішы Магілёўскага тэатра лялек на працягу 30 год

Катэгорыя:Тэатры Магілёва
Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1976 годзе
Катэгорыя:Лялечныя тэатры Беларусі
Катэгорыя:1976 год у Магілёве
Карл Вальдэмар Цыглер

**Карл Вальдэмар Цыглер** (; , Хельза, каля Каселя — , Мюльгайм-на-Руры) — нямецкі хімік.

## Біяграфія 
Скончыў Марбургскі ўніверсітэт (1920), выкладаў там жа (1923—1926). Прафесар (1928—1936) Гайдэльбергскага ўніверсітэта. Дырэктар хімічнага інстытута пры ўніверсітэце ў Гале (1936—1943); дырэктар інстытута даследавання вугалю ў Мюльгайм (1943—1969), адначасова загадчык кафедры ў Вышэйшай тэхнічнай школе Ахена (з 1947).

## Нобелеўская прэмія 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1963, сумесна з Дж. Натай).

Катэгорыя:Выкладчыкі Гале-Вітэнбергскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Хімікі Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Германіі
Цыглер (значэнні)

**Цыглер** — прозвішча.

Вядомыя носьбіты:
* Адольф Цыглер (1892—1959) — нямецкі мастак, арганізатар выстаўкі «Дэгенератыўнае мастацтва».
* Віктар Фрыдрых Цыглер — юрыст.
* Іаахім Цыглер (1904—1945) — брыгадэфюрар войскаў СС, кавалер Рыцарскага крыжа Жалезнага крыжа з Дубовым лісцем
* Карл Вальдэмар Цыглер (1898—1973) — нямецкі хімік, адкрывальнік шэрагу каталізатараў, лаўрэат Нобелеўскай прэміі
* Мірыям Цыглер (нар. 1994) — аўстрыйская фігурыстка
* Рэта Цыглер (нар. 1986) — швейцарскі футбаліст, абаронца маскоўскага «Лакаматыва»
* Франц Вільгельм Цыглер — германскі палітычны дзеяч.
* Франк Цыглер — вакаліст групы Panik.
Мелвін Калвін

**Мелвін Эліс Калвін** (; , Сент-Пол, Мінесота, ЗША — , , штат Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі біяхімік, член Нацыянальнай акадэміі навук у Вашынгтоне. Замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства, ганаровы член многіх замежных акадэмій навук і таварыстваў. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1961).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў яўрэйскай сям’і эмігрантаў Розы Гервіц і краўца Эліяса Калвіна. Скончыў Мічыганскі каледж горнай справы і тэхналогіі (1931). З 1937 кіраўнік хімічнага аддзела, з 1947 года прафесар Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі.

## Сачыненні 
* Chemical evolution, Eugene (Ore), 1961
* The path of carbon in photosynthesis, Englewood Cliffs (N. Y.), 1957 (сум. з J. A. Bassham)
* The photosynthesis of carbon compounds, N. Y., 1962 (сум. з J. A. Bassham).

Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Прыстлі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Дэві
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Вуліца Урыцкага (Віцебск)

**Вуліца Уры́цкага** — вуліца ў цэнтральнай частцы Віцебска, у Кастрычніцкім раёне. Працягласць вуліцы 800 метраў, ад вуліцы Путна да 2-й Садовай вуліцы. Перасякаецца з вуліцай Суворава, вуліцай Леніна і Камуністычнай вуліцай.

Вуліца названая ў 1919 годзе ў гонар расійскага рэвалюцыйнага дзеяча М. С. Урыцкага. Раней заходняя частка вуліцы (ад пачатку да сучаснай вуліцы Леніна) насіла назву *Афіцэрская*, усходняя — *Варапаеўская*.

Вуліца праходзіць па тэрыторыі былой Узгорскай слабады, заселенай у XVII стагоддзі. Сярод вуліц слабады ў гістарычных дакументах згадваецца *Падтычынская вуліца*, якая, магчыма, з’яўляецца папярэдніцай сучаснай вуліцы Урыцкага. Вуліца з сучаснай трасай сфарміравана ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў пасля прыняцця плана аб рэгулярнай забудове горада. У пачатку XX стагоддзя на вуліцы знаходзіўся лесаахоўны камітэт і губернская чертежной, да вуліцы прымыкаў Смаленскі рынак (сучасная плошча Леніна).

Вуліца Урыцкага забудавана 2—5-павярховымі жылымі будынкамі. З левага боку да вуліцы прымыкае парк Партызанскай славы імя Міная Шмырова (былы парк імя Леніна), з правага — батанічны сад.

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

## Спасылкі 
* 

Урыцкага
Магілёўскі школьны тэатр

**Магілёўскі школьны тэатр** — тэатр, існаваў у Магілёве ў 1722-1732 гг. пры езуіцкім калегіуме. Захаваліся 3 друкаваныя праграмы пра паказы 3 панегірыкаў: у 1722 годзе – "Ганаровыя сармацкія знакі – дзедавы сякіры Асалінскіх" з антыпралогам, пралогам і алегарычным эпілогам, інтэрлюдыямі; у 1726 г. – "Ключ ведаў, далучаны да ключа прадзедаўскага герба іхалоўскіх" з алегарычным пралогам, хорамі і эпілогам, інтэрлюдыямі; у 1732 г. – "Укаранаванае жыллё мудрасці" на лацінска-польскай мове з алегарычным пралогам, хорамі і эпілогам. Аўтарамі п'ес звычайна былі выкладчыкі паэтыкі і рыторыкі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Магілёва
Катэгорыя:Тэатры Магілёва
Катэгорыя:З’явіліся ў 1722 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1732 годзе
Катэгорыя:1722 год у Беларусі
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Магілёве
Помнік героям Айчыннай вайны 1812 года (Віцебск)

**Помнік героям Айчыннай вайны 1812 года** — помнік, усталяваны ў 1912 годзе ў Віцебску ў памяць пра воінаў, якія праявілі мужнасць і стойкасць у баях пад Віцебскам 13-15 ліпеня і 26 кастрычніка 1812 года. Усталяваны па ініцыятыве Віцебскай вучонай архіўнай камісіі на сродкі, сабраныя жыхарамі Віцебска і Віцебскай губерні.

Размешчаны ў скверы герояў Айчыннай вайны 1812 года ў канцы вуліцы Савецкай. Праект І. А. Фаміна, працамі кіраваў віцебскі гарадскі архітэктар Ц. В. Кібардзін.

Помнік уяўляе сабой гранітны абеліск вышынёй 26 м усталяваны на прамавугольны п'едэстал і увянчаны бронзавым двухгаловым арлом на шары. На п'едэстале ўстаноўлена пліта з надпісам: «несмяротнай доблесці герояў Айчыннай вайны, удзельнікаў бітваў пад Віцебскам 13, 14 15 ліпеня і 26 кастрычніка 1812 г.».

Па вуглах пліты асновы помніка ўстаноўлены чатыры чыгунныя гарматы, адлітыя па ўзорах марцір.

Помнік закладзены 26 кастрычніка 1911 і адкрыты 6 снежня 1912 г.

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Помнікі Віцебска
Катэгорыя:Помнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Абеліскі Беларусі
Катэгорыя:1912 год у Віцебску
Віцебск
Артур Генрыхавіч Бомбель

**Артур Бомбель** (нар. , ) — беларускі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец гродзенскага футбола, у 2011 годзе дэбютаваў за асноўны склад «Нёмана». У сезоне 2013 стаў часцей з’яўляцца на полі, хоць звычайна толькі выхадзіў на замену.

У красавіку 2014 года быў аддадзены ў арэнду «Лідзе». У ліпені 2014 года гродзенскі клуб датэрмінова вярнуў Артура ў свае шэрагі. У складзе «Нёмана» працягнуў гуляць за дубль, часам з’яўляючыся на полі ў асноўнай камандзе.

Сезон 2015 распачаў у якасці асноўнага нападніка гродзенцаў. У матчы першага тура чэмпіянату (11 красавіка супраць мінскага «Дынама») забіў свой першы гол у Вышэйшай лізе (выніковы лік 1:1). Са жніўня, аднак, страціў месца ў аснове.

У студзені 2016 года падоўжыў кантракт з «Нёманам». У сезоне 2016 ужо рэгулярна выступаў асноўным нападнікам гродзенскага клуба. У лютым 2017 года падпісаў новы кантракт з гродзенцамі. У сезоне 2017 правёў толькі 5 матчаў за асноўную каманду ў чэмпіянаце, выступаючы пераважна за дубль (20 матчаў, 11 галоў). Па заканчэнні сезона пакінуў гродзенскую каманду.

У лютым 2018 года далучыўся да «Ліды». У складзе каманды стаў чаргаваць выхады ў стартавым складзе і на замену, а ў жніўні 2018 года атрымаў траўму, з-за якой выбыў да канца сезона. У сакавіку 2019 года пакінуў лідскі клуб.

У студзені 2020 года быў дыскваліфікаваны на 1 год па справе аб дагаварных матчах.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за юніёрскую і моладзевую зборныя Беларусі.

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліда
Іван Мікалаевіч Садоўнічы

**Іван Садоўнічы** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца гродзенскага «Нёмана».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец гродзенскага «Нёмана», пазней гуляў за іншы гродзенскі клуб «Белкард». У 2011 годзе трапіў у «Віцебск», дзе трывала гуляў у аснове.

У сакавіку 2013 года вярнуўся ў «Нёман». У гродзенскім клубе неўзабаве замацаваўся на пазіцыі цэнтральнага абаронцы.

Сезон 2014 распачаў як асноўны цэнтральны абаронца гродзенскага клуба. У маі 2014 года не выступаў з-за траўмы, пазней вярнуў месца ў аснове.

У чэрвені 2014 года перайшоў у казахстанскі клуб «Табол». Ужо ў ліпені 2014 года атрымаў грамадзянства Казахстана. У сакавіку 2016 года пасля прагляду падпісаў кантракт з карагандзінскім «Шахцёрам». Перад пачаткам сезона 2017 атрымаў траўму, з-за якой выбыў да канца сезона. У чэрвені 2017 года стала вядома, што Садоўнічы пакінуў карагандзінскі клуб.

У лістападзе 2017 года трэніраваўся з гродзенскім «Нёманам», але пазней вырашыў працягнуць кар’еру ў Казахстане, і ў сакавіку 2018 года быў заяўлены за талдыкарганскі «Жэтысу».

У студзені 2019 года перайшоў у кызылардзінскі «Кайсар». На полі з’яўляўся эпізадычна, у асноўным выходзячы на замену. У лютым 2020 года стала вядома, што беларускі абаронца пакідае клуб.

Сезон 2020 прапусціў з-за траўмы, а ў пачатку 2021 года стаў трэніравацца з гродзенскім «Нёманам», з якім у сакавіку падпісаў кантракт. Восенню 2022 года стаў выкарыстоўвацца на пазіцыі нападніка, у сезоне 2023 вярнуўся на месца абаронцы. У студзені 2024 года падоўжыў пагадненне з гродзенцамі.

## Міжнародная кар’ера 
11 кастрычніка 2021 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Беларусі, адгуляўшы другі тайм адборачнага матча чэмпіянату свету 2022 супраць Чэхіі (0:2).

## Дасягненні 
* Уладальнік Кубка Казахстана: 2019
* Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 2023
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2024,  2025

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Белкард
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Табол Кастанай
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Караганда
Катэгорыя:Ігракі ФК Жэтысу Талдыкарган
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайсар Кызыларда
Урагленопсіс

**Ураглено́псіс** (*Uroglenopsis*) — род каланіяльных залацістых водарасцей сямейства вохраманадавых.

## Віды 
Вядома каля 10 прэснаводных планктонных відаў. На Беларусі ў Салігорскім вадасховішчы адзначаны  і ў азёрах Баторына і Нарач  і .

## Літаратура 
* *Міхеева Т. М.* Урагленопсіс // 

Катэгорыя:Залацістыя водарасці
Духаўскі круглік

**Духаўскі круглік** — мастацкая рэканструкцыя вежы Ніжняга замка. Пабудаваны ў 2007 годзе.

]]
Гістарычная вежа ўваходзіла ў комплекс будынкаў Ніжняга замка, збудаванага ў 1330-51 гадах. Назвы вежы **Нарожная**, **Вуглавая**, **Навугольная** ўказваюць на яе размяшчэнне ў паўночна-ўсходнім вугле замка, а больш позняя — **Духаўскі круглік** — на васьмівугольную ў плане форму і размяшчэнне насупраць Свята-Духаўскай царквы, пабудаванай князем Альгердам у XIV стагоддзі.

Падмуркі вежы XIV стагоддзя былі выяўлены падчас раскопак у 1984 годзе.

Сучасная мастацкая рэканструкцыя вежы (арх. Руслан Лядэнка) была здзейснена ў 2007 годзе. Памеры вежы 9,2×9,2 метраў, вышыня - 27 метраў. Вежа мае 5 узроўняў, на якіх размешчаны аўтарскія экспазіцыі, прысвечаныя гісторыі Віцебска і гісторыі Міжнароднага фестывалю мастацтваў «Славянскі Базар у Віцебску». Аўтар экспазіцыі — віцебскі мастак Аляксандр Вышка.

## Літаратура 
* Альгерд і Ульяна пасяліліся ў Кругліку // Краязнаўчая газета. — 2009. — № 20 (май). — С. 2.            
* *Дединкина С.* Давно, мой любимый город, я тебя не видел... / С. Дединкина // «Союзное вече» на Славянском базаре в Витебске. — 2009. — 10—16 июля. — С. 4—5.
* *Дедюро Л.* Новая жизнь Духовского круглика / Л. Дедюро // Вiцебскi рабочы. — 2007. — 7 ліп. — С. 4.

## Спасылкі 
* Духаўскі круглік 
* Духаўскі круглік. ПРЫДЗВІНСКІ КРАЙ: ГІСТОРЫЯ І СУЧАСНАСЦЬ
* 
* [Духовской круглик (выставочный зал)](http://evitebsk.com/wiki/%D0%94%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%BA_(%D0%B2%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D0%BB)). Витебская энциклопедия

Катэгорыя:Вежы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:2007 год у Віцебску
Катэгорыя:Славутасці Віцебска
Катэгорыя:Музеі Віцебска
Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Віцебска
Катэгорыя:Ніжні замак, Віцебск
Саскачэванскі ўніверсітэт

**Саскачэванскі ўніверсітэт** () — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Саскатун у правінцыі Саскачэван, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Саскачэванскі ўніверсітэт — гэта буйнейшая навучальная ўстанова ў канадскай правінцыі Саскачэван. Ён з’яўляецца адным з вядучых даследчых універсітэтаў Канады. Вучэльня пачала сваю дзейнасць як сельскагаспадарчы каледж у 1907 годзе. Галоўны ўніверсітэцкі кампус размешчаны на 981 га, яшчэ 200 га адведзены для навукова-даследчага парку. Універсітэт прапануе больш за 200 акадэмічных праграм.

## Каледжы і школы 
* Сельскай гаспадаркі і біярэсурсаў
* Мастацтваў і навук
* Стаматалогіі
* Адукацыі
* Бізнесу
* Інжынерыі
* Навакольнага асяроддзя і ўстойлівага развіцця
* Магістратуры і аспірантуры
* Кінезіялогіі
* Правазнаўства
* Бібліятэказнаўства
* Медыцыны
* Сястрынскай справы
* Фармацыі і харчавання
* Рэабілітацыі
* Грамадскага здароўя
* Дзяржаўнай палітыкі
* Ветэрынарнай медыцыны

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Алейная брама

, кан. XVIII ст.]]
. XVIII ст.]]
**Алейная брама** — брама ў Магілёве, якая стаяла да 19 ст. пры ўездзе на Гандлёвую плошчу з боку Дняпра.

Збудавана ў 1646 годзе. Назву атрымала ад дзвюх крам, якія прылягалі да яе, і дзе гандлявалі ільняным і канапляным алеем. Брама ўяўляла сабой квадратнае ў плане масіўнае 3-х яруснае збудаванне: на першым ярусе была ўязная арка, на другім – каплічка з вузкімі вокнамі, на трэцім – байніцы.

## Спасылкі 
* Могилевский Кремль.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1646 годзе
Катэгорыя:Стары горад (Магілёў)
Катэгорыя:Зніклі ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Магілёва
Салігорскае вадасховішча

**Саліго́рскае вадасхо́вішча** — вадасховішча ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці Беларусі на рацэ Случ, каля горада Салігорск.

Вадасховішча створана ў 1967 годзе ў мэтах забеспячэння вадой прадпрыемстваў вытворчага аб’яднання «Беларуськалій», рэгулявання сцёку ракі Случ абваднення сельскагаспадарчых угоддзяў, жыўлення рыбаводнай гаспадаркі.

Плошча паверхні вадасховішча складае 23,1 км². Даўжыня 24 км, найбольшая шырыня 2 км. Даўжыня берагавой лініі 70 (61,2 км) км. Найбольшая глыбіня 4,5 м, сярэдняя — 2,5 м. Аб’ём вады 55,9 млн м³. Сярэдні шматгадовы сцёк 288 млн м³. Плошча вадазбору 1793 км². З захаду ўпадае рака Рутка.
Вадасховішча створана на месцы балотнага масіву (каля 40 % берагоў штучныя). Катлавіна моцна выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Берагі нізкія, забалочаныя або ўмацаваныя дамбамі і насыпамі. Каля Салігорска вышыня берагоў 1—3 м. Моцна зарастае.

У вадасховішчы водзяцца шчупак, лешч, гусцяра, плотка, лінь, акунь і іншыя віды рыб.

Вакол вадасховішча створана зона адпачынку.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Водохранилища — Минская область. Общая характеристика водохранилищ // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Водохранилища — Минская область. Морфометрические показатели и характерные уровни водохранилищ // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Салігорскае вадасховішча

Катэгорыя:Вадасховішчы Салігорскага раёна
Катэгорыя:Басейн Случы (прыток Прыпяці)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1967 годзе
Вадзім Іванавіч Гаспадар

**Вадзім Гаспадар** (нар. , Крывы Рог, УССР) — латвійскі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў займацца футболам ва Украіне, потым услед за бацькамі пераехаў у Латвію. Гуляў у розных клубах, пераважна ў Латвіі. У 2009—2010 выступаў у Беларусі за «Віцебск». У сакавіку 2013 года перайшоў у гродзенскі «Нёман», але ўжо ў чэрвені пакінуў Гродна, так і не згуляўшы ніводнага матча. У хуткім часе перайшоў у фінскі клуб «Каяані».

У пачатку 2015 года вярнуўся на радзіму, стаўшы іграком клуба Першай лігі «Карамба/Дынама», які на наступны год выйшаў у Вышэйшую лігу і змяніў назву на «Рыга». Пасля сезона 2015 завяршыў кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за юнацкія і моладзевую зборныя Латвіі.

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Арменіі: 2006
*  Уладальнік Кубка Арменіі: 2006
*  Уладальнік Суперкубка Арменіі: 2006
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Латвіі: 2015

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Латвіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыга
Катэгорыя:Ігракі ФК Каяані
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Даўгава Рыга
Катэгорыя:Ігракі ФК Юрмала
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Міка
Катэгорыя:Ігракі ФК Вэнта
Катэгорыя:Ігракі ФК Лада Тальяці
Катэгорыя:Ігракі ФК Сконта
Ісмаілія

**Ісмаілія** () — горад на паўночным усходзе Егіпта на беразе возера Тымсах, якое ўваходзіць у сістэму Суэцкага канала. Насельніцтва 374 тысячы чалавек (2005). Суднаходны канал даўжынёй 130 км, які злучае Суэцкі канал (у раёне горада) з Нілам (у раёне Каіра) таксама носіць назву канал Ісмаілія.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Геаграфічная інфармацыя 
* Спартыўны клуб Ісмаілі

Катэгорыя:Гарады Егіпта
Ісландскі шпат

thumb|Крышталь ісландскага шпату
**Ісландскі шпат** — мінерал, бясколерная празрыстая разнавіднасць кальцыту. Здольнасць "раздвойваць" выяву ў выніку высокага двухпераламлення. Трапляецца ў пустотах і трэшчынах вулканічных парод, а таксама ў выглядзе жэодаў у вапняках і астаткавых глінах у раёнах развіцця вапнякоў. Выкарыстоўваецца ў оптыцы для вырабу палярызацыйных прызмаў.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Мінералы кальцыю
Катэгорыя:Аптычныя матэрыялы
Катэгорыя:Карбанаты (мінералы)
Палац Радзівілаў (Навагрудак)

**Палац Радзівілаў** — колішні гарадскі палац на рыначнай плошчы ў Навагрудку.

## Гісторыя 
Двухпавярховы палац пабудаваны ў другой пал. XVIII ст. У 1810 г. набыты купцом Фішарам. У 1812 годзе ў палацы размясціўся разам са сваёй світай брат Напалеона Банапарта, вестфальскі кароль Жэром Банапарт, паводле іншай версіі — у доме Міцкевічаў.

З уключэннем Заходняй Беларусі ў склад Польшчы, у палацы была гарадская адміністрацыя, потым да 1939 г. агульнаадукацыйная школа. Разбураны ў час нямецкага авіяналёту 28 чэрвеня 1941 г.

## Спасылкі 
* 
* Палац Радзівілаў у Навагрудку
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў 1941 годзе
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Радзівілаў
Катэгорыя:Славутасці Навагрудка
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Палацы Беларусі
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Навагрудка
Ісакрат

**Ісакрат** (436 да н.э.-338 да н.э.) — старажытнагрэчаскі прамоўца, настаўнік рыторыкі і публіцыст. Стваральнік тэорыі класічнай антычнай прозы, увёў падзел на мовы паэтычную і празаічную. Каля 390 да н.э. заснаваў у Афінах школу рыторыкі — прататып агульнаадукацыйнай школы; яе праграму выклаў у прамовах супраць сафістаў. Прыхільнік прамакедонскай партыі і прапагандыст яе праграмы («Панегірык», 386; «Арэапагетык», 355; «Панафінейская прамова», 342—339). Лічыў манархію лепшай формай дзяржаўнага кіравання. Пасля разгрому грэкаў у 338 г. да н.э. каля Херанеі македонцамі на чале з Філіпам II Ісакрат скончыў жыццё самагубствам. Захавалася 21 яго прамова (у т.л. 6 судовых) і 9 лістоў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сафісты
Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Пісьменнікі IV стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Філосафы IV стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Самазабойцы
Катэгорыя:Памерлі ад голаду
Ірэдэнтызм

[thumb|150px|Ачагі італьянскага ірэдэнтызму ў [1919 годзе]]
**Ірэдэнтызм** ( — нявызвалены) — палітычны і грамадскі рух у Італіі ў канцы 19-20 стагоддзя за далучэнне да Італіі пагранічных зямель Аўстра-Венгрыі з італьянскім насельніцтвам — Трыеста, Трэнціна і інш. На пачатку быў прадстаўлены дэмакратычнай апазіцыяй. У 20 стагоддзі італьянскія ўлады выкарыстоўвалі ірэдэнтызм для апраўдання сваіх тэрытарыяльных дамаганняў на Балканах і Адрыятыцы.

## Літаратура 
*
Іскыр

**Іскыр** () — рака ў Балгарыі, правы прыток Дуная. 

Даўжыня 368 кіламетраў. Плошча басейна 8,6 тыс. км². Вытокі ў гарах Рыла, працякае па Самакаўскай і Сафійскай катлавінах, перасякае храбты Стара-Планіна ў Іскырскай цясніне, нізоўі — па Ніжнедунайскай раўніне. Веснавое разводдзе, летняя межань. Сярэднегадавы расход вады ў вусці 54 м³/с. Выкарыстоўваецца для арашэння. У басейне Іскыра — гарады Самакаў, Мездра, Чарвен-Браг, працякае па ўсходняй ускраіне горада Сафія.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Зноскі 
Катэгорыя:Рэкі Балгарыі
Катэгорыя:Прытокі Дуная
Камсамольская вуліца (Віцебск)

**Камсамольская вуліца** — вуліца, размешчана ў цэнтральнай частцы Віцебска ў Чыгуначным раёне. Сучасную назву атрымала ў 1927 годзе. Працягласць ад вуліцы Красіна да вуліцы Еўсцігнеева складае 1000 м. Першыя будынкі ў раёне сучаснай вуліцы з'явіліся ў XVI стагоддзі. У пачатку XX стагоддзя на вуліцы знаходзіліся Петрапаўлаўская і Мікольская батальённая цэрквы, лютэранская кірха (былы касцёл кляштара піяраў). 

У 1904 адрэзак вуліцы ад суч. 1-й вуліцы Красіна да вуліцы Савецкай Арміі называўся **Піярскай вуліцай**, ад вул. Савецкай Арміі да вуліцы Энгельса - **Мікольскім завулкам**. Астатняя частка называлася **Ніжне-Пятроўскай вуліцай**. У 1910-я гады ўжо ўся вуліца насіла назву Ніжне-Пятроўскай. Сучасная забудова сфармавалася пасля Вялікай Айчыннай вайны і складаецца з 3-4-павярховых будынкаў. Пры гэтым, захавалася частка забудовы канца XIX - пачатку XX стагоддзяў.

На сваім працягу Камсамольская вуліца перасякаецца вуліцамі Савецкай Арміі, Энгельса, Кірава і Зяньковай.

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

## Спасылкі 
Камсамольская
Руднянскае вадасховішча

**Руднянскае, Рудня** — вадасховішча ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці на рацэ Случ на адлегласці 179 км ад вусця, за 17 км на паўночны ўсход ад горада Слуцк, каля вёскі Рудня.

Створана ў 1981 годзе. Плошча паверхні 3,76 км². Даўжыня 2,6 км, найбольшая шырыня 1,7 км. Найбольшая глыбіня 5,7 м. Аб’ём вады 14,1 млн. м³. Сярэдні шматгадовы сцёк 22,7 млн. м³. Плошча вадазбору 138 км. Ваганні ўзроўню на працягу года 2,5 м.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Вадасховішча Рудня 

Катэгорыя:Вадасховішчы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Слуцкага раёна
Бутаўт

**Бутаўт Кейстутавіч**, у хрышчэнні **Генрых** (памёр пасля 1381) — сын Кейстута.

## Біяграфія 
Быў князем драгічынскім. У 1365 годзе перайшоў на бок Тэўтонскага Ордэна, ахрысціўся ў каталіцтва ў Кёнігсбергу, потым удзельнічаў у няўдалым паходзе войскаў Ордэна на Вільню. Дзесьці паміж жніўнем 1365 і 1368 годам прыбыў да двара імператара і чэшскага караля Карла IV Люксембургскага ў Празе, ад якога атрымаў тытул герцага і зямельныя ўладанні. Успамінаецца ў свіце імператара да 1378 года. Апошні раз успамінаецца крыніцамі ў 1381 годзе, у паведамленні пра ўцёкі з Літвы яго сына Вайдуты, які таксама прыняў каталіцкі хрышчэнне і накіраваўся да двара чэшскага караля. Пахаваны ў аўгустыніянскім касцёле св. Тамаша ў Празе.

## Літаратура 
* *Rowell S. C.* (June 1996). «Unexpected Contacts: Lithuanians at Western Courts, c. 1316-c. 1400». English Historical Review 111 (442): 567—570. ISSN 0013-8266.
* *Fijałek J.* Wnuk Kiejstuta: Jan książe drohiczinski kustosz i kanonik krakowski, drugi rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego // Kwartalnik Historyczny 1914. — Lwów, 1914. — S. 181—197.

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Ручная стымуляцыя пеніса

[thumb|300px|[:en:Peter Johann Nepomuk Geiger|Пітэр Гейгер, 1840]]
**Ручная стымуляцыя пеніса** () — неафіцыйнае абазначэнне сексуальнай практыкі, у якой адзін з партнёраў (жанчына ці мужчына) здзяйсняе ручную стымуляцыю палавога члена другога партнёра — мужчыны, як правіла, даводзячы яго да аргазма і эякуляцыі. У адрозненне ад феляцыі, у гэтай сексуальнай практыцы пераважна выкарыстоўваюцца менавіта рукі, а не рот. З'яўляецца прыватным выпадкам мастурбацыі (але не ананізму).

## Апісанне 
Паколькі мастурбацыя ў гэтай практыцы выконваецца адным партнёрам для іншага, а не ў адзіноце пры самазадавальненні, ручная стымуляцыя цалкам можа лічыцца асобным відам сексу, адрозным ад ананізму ці аральнага сексу. Ручной стымуляцыі часцей аддаюць перавагу мужчыны-фетышысты, у якіх пры гэтым акце аргазм настае хутчэй, чым ад палавога акту ці мінета.

З прычыны «навочнасці» гэтай сексуальная практыка шырока прадстаўлена ў парнаграфічных фільмах і відэароліках, пераважна ў амерыканскіх, дзе на гэту тэму нават здымаюцца асобныя фільмы.

## Распаўсюджанасць у масажных салонах 
[300px|right|thumb|Прыклад ручной стымуляцыі пеніса ў [БДСМ]]
У масажных салонах гэта практыка звычайна завецца «шчаслівы канец» ці «поўнае расслабленне».

Паводле даследавання 1975 года A. Дж. Веларда, у нейкім амерыканскім горадзе заходняга ўзбярэжжа ў адным з салонаў была выяўлена «ручная праца», гэта значыць жанчына мастурбіравала кліенту, выдаючы гэта за масажныя паслугі. Пасля асвятлення выпадку ў СМІ мясцовы савет усталяваў патрабаванні па ліцэнзаванні масажыстак, аналагічныя тым, што прад'яўляліся да прастытутак. Сам факт увядзення гэтага ліцэнзавання прывяло да павышэння запытаў кліентаў: яны чакалі, што зараз будзе даступна нешта *большае*, чым ручная стымуляцыя, а менавіта, палавыя зносіны. З прычыны таго, што масажысткі самі лічылі, што ім няма чаго губляць, і з прычыны таго, што мясцовы савет ужо адносіўся да іх, як да прастытутак, масажысткі часта згаджаліся — такім чынам узрос узровень прастытуцыі ў горадзе.

«Ручная праца» і дагэтуль практыкуецца ў значнай колькасці масажных салонаў. У некаторых краінах падаванне падобных паслуг можа выклікаць судовы пераслед.

## Гл. таксама 
* Кіраванне аргазмам

## Спасылкі 
* Ручная стымуляцыя пеніса  на «Sexopedia.ru».

Катэгорыя:Мастурбацыя
Катэгорыя:Формы сексуальнай актыўнасці
Анаталійскія мовы

**Анаталійскія мовы** — галіна вымерлых моў індаеўрапейскай сям’і, распаўсюджаная ў Малой Азіі ў 2 — 1 тысячагоддзях да н. э.

## Гісторыя 
Анаталійская група моў з’яўляецца найстаражытнейшай з вядомых індаеўрапейскіх галін моў. Вылучылася каля 4 тысячагоддзя да н. э. з так званай старажытнай протаанаталійскай мовы, якая была часткова рэканструявана мовазнаўцамі на аснове параўнальнага аналізу. Найбольш архаічнай лічыцца хецкая мова, для якой характэрны спрошчаная марфалогія і адсутнасць мужчынскага і жаночага родаў. Усе анаталійскія мовы зафіксаваны ў пісьмовай форме (2 — 1 тысячагоддзі да н. э.).

## Класіфікацыя 
* Палайская падгрупа
** палайская мова†
* Хецкая падгрупа
** хецкая мова†
** лідыйская мова†
* Лувійская падгрупа
** лувійская мова†
** лікійская мова†
** карыйская мова†
** мілійская мова†
** сідэцкая мова†
** пісідская мова†

## Спасылкі 
* МОВЫ CВЕТУ
* ПРАФЕСІЙНАЕ МАЎЛЕННЕ ГІСТОРЫКА: КАМУНІКАТЫЎНЫ АСПЕКТ
* Наталля Юсава, У святле Сталінскага вучэння пра мову і нацыю 
* Language family may have Anatolian origins Language family may have Anatolian origins 
* Craig Melchert, Historical Phonology of Anatolian
Порнафільм

**Порнафі́льм**, таксама **порнасту́жка** — кінастужка, якая змяшчае парнаграфічныя матэрыялы. У параўнанні з эратычным фільмам уключае больш адкрытыя выявы і дзеянні; палавы акт не вуаліруецца і з’яўляецца асноўным сюжэтам. У многіх краінах публічная дэманстрацыя такіх фільмаў забаронена, дазволены толькі паказ у закрытых клубах, трансляцыі на закадаваных спадарожнікавых тэлевізійных каналах і распаўсюджванне на відэа.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жанры кіно
Darkroom

**Darkroom** (з ) — слаба асветленае памяшканне для ананімных, у тым ліку і групавых, сексуальных кантактаў, а таксама для БДСМ-гульняў.

«Цёмныя пакоі» ўзніклі ў 1970-я гады ў ЗША. Першапачаткова яны размяшчаліся ў падвальных памяшканнях гей-клубаў. Сёння «цёмныя пакоі» больш не з’яўляюцца спецыфікай гей-культуры і распаўсюджаны, хоць і радзей, у гетэрасексуальнай секс-культуры, у прыватнасці ў БДСМ- і свінгер-клубах.

Катэгорыя:Сексуальныя субкультуры
Катэгорыя:Секс-індустрыя
Катэгорыя:Групавы секс
Катэгорыя:Памяшканні
Катэгорыя:Культура ЛГБТ
Іск

**Іск** — юрыдычны сродак абароны парушанага або аспрэчваемага суб’ектыўнага права.

У цывільным працэсе можа быць прад’яўлены любой зацікаўленай асобай (гл.ісцец) (фізічнай або юрыдычнай). Іск можа быць накіраваны на прысуджэнне адказчыка да ўчынення пэўных дзеянняў або ўстрымання ад неправамерных дзеянняў (вяртанне маёмасці, кампенсацыя страт, выплата аліментаў). на ўсталяванне наяўнасці або адсутнасці праваадносін (раздзел агульнай маёмасці, скасаванне шлюбу). Форма выяўлення іску — іскавая заява.

## Гл. таксама 
* Сустрэчны іск

## Літаратура 
* 
* Іск // 
* Иск // Популярный юридический энциклопедический словарь / Редкол.: О. Е. Кутафин и др. — Москва: Большая Рос. энцикл.: РИПОЛ КЛАССИК, 2001. — С. 298—299. — 796, [3] с.; 17 см. — ISBN 5-85270-165-3 (БРЭ).

Катэгорыя:Грамадзянскае працэсуальнае права
Карыйская мова

**Карыйская мова** — старажытная вымерлая анаталійская мова, распаўсюджаная ў канцы 2 - 1 тысячагоддзях да н. э. на паўднёвым захадзе Малой Азіі і бліжэйшых астравах Эгейскага мора. Родная мова карыйцаў.

## Гісторыя
Зафіксавана ў пісьмовым выглядзе з VII ст. да н. э., аднак паводле археалагічных крыніц яе носьбіты-карыйцы з'явіліся на захадзе Малой Азіі ўжо ў 2 тысячагоддзі да н. э. Старажытныя грэкі называлі яе варварскай. Выйшла са звароту да канца 1 тысячагоддзя да н. э. у выніку элінізацыі насельніцтва Карыі.

## Пісьмовасць
У першай палове 1 тысячагоддзя да н. э. узнікла карыйская літарная пісьмовасць на аснове фінікійскага алфавіта. Акрамя таго, вядомы надпісы на карыйскай мове літарамі грэчаскага алфавіта.

## Спасылкі
*The Carians and their language
*omniglot.com

Катэгорыя:Анаталійскія мовы
Катэгорыя:Карыя
Прыродна-рэсурсны патэнцыял Італіі

## Агракліматычныя рэсурсы 
**Кліматычныя рэсурсы** вызначаюцца вялікай працягласцю тэрыторыі краіны з поўначы на поўдзень, спецыфікай рэльефу і вятроў, з прычыны чаго поўнач і Паданская нізіна адносяцца да ўмеранага тыпу клімату, а астатняя частка — да сяродземнаморскага. Гэта адбіваецца на спецыялізацыі сельскай гаспадаркі розных частак краіны і дазваляе вырошчваць культуры як сяродземнаморскія, так і ўмеранага пояса. Гэтаму спрыяюць **глебы**: на поўначы і на Паданскай нізіне — ў асноўным бурыя лясныя, у даліне р. По — алювіяльныя, а на астатняй тэрыторыі — карычневыя глебы субтропікаў.

**Лясы** займаюць каля 20 % тэрыторыі і сканцэнтраваны большай часткай на поўначы (хвойныя), дзе маюць вялікае прыродаахоўнае значэнне.

## Энергетычныя рэсурсы 
**Энергетычнымі** рэсурсамі краіна забяспечана толькі на 15-17%. Радовішчы каменнага вугалю размешчаны на Сардзініі, у Таскане, Умбрыі, на Калабрыі; нафты - на Сіцыліі, Паданскай нізіне, усходнім узбярэжжы Цэнтральнай Італіі; прыроднага газу - на Паданскай нізіне, шэльфе Адрыятычнага мора.

ХарактарыстыкаЗначэнне
Здабыча нафты, млн барэляў/дзень, 20110,099
Спажыванне нафты, млн барэляў/дзень, 20091,537
Экспарт нафты, млн барэляў/дзень, 20100,063
Імпарт нафты, млн барэляў/дзень, 20101,591
Пацверджаныя запасы нафты, млн барэляў, 1 студзеня 2012523,2
Здабыча прыроднага газу, млрд м³, 20118,634
Спажыванне прыроднага газу, млрд м³, 201177,83
Экспарт прыроднага газу, млрд м³, 20110,123
Імпарт прыроднага газу, млрд м³, 201170,37
Пацверджаныя запасы прыроднага газу, млрд м³, 1 студзеня 201266,0

**Гідрарэсурсы** большасцю сканцэнтраваны на поўначы Італіі, дзе з гэтай прычыны і сканцэнтраваны асноўныя магутнасці ГЭС і каляровай металургіі (выплаўка рафініраваных металаў).

## Забяспечанасць сыравінай для металургіі і будаўніцтва 
**Металічныя рэсурсы.** Нязначныя (агульныя запасы 54 млн т) радовішчы жалезных руд размешчаны на Сіцыліі, каля г. Аўгуста, а таксама на в. Эльба і (пірыт) ў Таскане. Значна большыя запасы поліметалічных руд (свінцова-цынкавыя з дамешкам серабра) і руд каляровых металаў (баксіты Акуніі, сурма Сардзініі, уран Лігурыі і Цэнтральнай Італіі). Сусветнае значэнне маюць запасы кінавары (ртутнай руды), размешчаныя ў Таскане.

Некаторыя раёны багатыя на **будаўнічую сыравіну**, у прыватнасці мармур (Карара), граніты і туфы.

## Вывад 
**У цэлым тэрыторыя краіны** можа быць ахарактарызавана як спрыяльная для жыццядзейнасці людзей. 
Забяспечанасць Італіі прыроднымі рэсурсамі, ў асаблівасці паліўнымі, вельмі малая.

## Спасылкі 
*Сусветная кніга фактаў ЦРУ ЗША 
* Степанюга Н.А., Андриевская З.Я. Социально-экономическая география зарубежных стран. - Мн.: Вышэйшая школа, 2008. - С. 158-176

Катэгорыя:Італія