SPQR

**S.P.Q.R.** — абрэвіятура лацінскай фразы *«**S**enatus **P**opulus **q**ue **R**omanus»* («Сенат і грамадзяне Рыма»), якую малявалі на штандарах рымскіх легіёнаў, і якая выкарыстоўвалася ў Рымскай рэспубліцы і Рымскай імперыі. Была заменена на хрысціянскі знак лабарум Канстанцінам Вялікім.

## Значэнне абрэвіятуры 
]]

### Паходжанне 
Дакладнае значэнне абрэвіятуры S.P.Q.R., хутчэй за ўсё, мела архаічнае паходжанне нават у часы Старажытнага Рыма.
Гэта значыла: падзяка сенату і рымскаму народу.
* **S** амаль верагодна азначае першую літару слова **S**enatus — «Сенат».
* Паходжанне **P** неадназначна, розныя даследнікі бачаць тут першую літару слоў **P**opulus ці **P**opulusque, «народ» ці «і народ», адпаведна.
* Паходжанне **Q** таксама з’яўляецца нагодай для спрэчак, яно азначала ці **q**ue — «і», ці **Q**uirites, ці **Q**uiritium. Абодва апошніх — множны лік ад Quiris «ваяр з дзідай», але таксама і ад «грамадзянін», што паходзіла ад імя Квірына (Quirinus), першапачаткова сабінскага бажаства, чыё свяцілішча знаходзілася на Квірынале, адным з сямі ўзгоркаў, на якіх паўстаў горад. Пасля заключэння Ромулам міру з сабінамі Квірын увайшоў у рымскі пантэон богаў. Пад імем Квірына шанаваўся абагаўлёны Ромул. У гонар Квірына рымскія грамадзяне называлі сябе квірытамі. Квірын — бог народнага збору, адгэтуль поўнае найменне рымлян «рымскі народ квірытаў» (Populus Romanus Quiritium) (выкарыстоўвалася ў афіцыйных зваротах). У пазнейшы час культ Квірына, адціснуты культам Юпітара і Марса, адмысловай ролі не гуляў. Але найменне «квірыты» захавалася.
* **R** найболей верагодна азначае **R**omae, **R**omanus ці **R**omanorum, што перакладаецца як «Рым», «Рымскі» ці «Рымлян», адпаведна.

Усе гэтыя значэнні прыводзяць да наступных варыянтаў расшыфроўкі абрэвіятуры S.P.Q.R.:
* **S**enatus **P**opulus **Q**uiritium **R**omanus
** *Сенат і грамадзяне Рыма*, дзе Quiritium паходзіць ад Quiris — «грамадзянін».
*: Можна прывесці яшчэ некалькі меней сугучных перакладаў, але больш сапраўды перадавальных сэнс фразы:
** «Сенат і вольны народ Рыма» (некаторыя гісторыкі прыпісваюць слову «квірыт» значэнне — «вольны»).
** «Сенат і народ квірытаў Рыма» (справа ў тым, што «квірыт», у сутнасці, з’яўляецца тэрмінам, якія пазначаюць грамадзяніна Рыма і аналагаў у беларускай мове не мае).
** «Сенат і грамадзянскае насельніцтва Рыма».
* **S**enatus **P**opulus **Q**ue **R**omanus
** ***Сенат і народ Рыма. ***Гэту версію выкарыстоўвалі з заснавання Рымскай рэспублікі і працягвалі выкарыстоўваць на працягу існавання Рымскай імперыі. У такім выглядзе яна з’яўляецца на большасці вядомых манументаў і дакументаў. Выдатнымі прыкладамі гэтага з’яўляецца Арка Ціта, пабудаваная каля 81 года н. э. для аказання ўшанаванняў Ціту і яго бацьку Імператару Веспасіяну. Таксама гэту версію можна сустрэць на калоне Траяна, якая была пабудавана ў 113 годзе н. э. у знак павагі да Імператара Траяна. Варта памятаць, што ўсе без выключэння грамадзяне былі ваеннаабавязаныя. Паняцце «народ Рыма» ўключала таксама жанчын і дзяцей (але не рабоў). Аднак гэтыя апошнія, у адрозненне ад сталых мужчын, не валодалі паўнавартаснымі грамадзянскімі правамі.

## Новы Час 
У эпоху Адраджэння манаграма была перайначана іншымі гарадамі: SPQV — Венецыя і SPQB — Брусель.

## У выяўленчым мастацтве 
У хрысціянскім мастацтве манаграма сустракаецца ў розных сцэнах Мукаў Хрыстовых і для ілюстрацый рымскай гісторыі, паказваючы на прысутнасць рымскіх салдатаў.

## Спасылкі 
* Dieter Janssen: Gerechte, heilige und zivilisatorische Kriege. Legitimation des Krieges und Bedeutung von Feindbildern in der angelsachsischen Welt der fruhen Neuzeit, ca. 1550—1650. Verlag Dr. Kovac, Hamburg 2004, ISBN 3-8300-1610-7.

Катэгорыя:Старажытны Рым
Катэгорыя:Лацінскія выслоўі