open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мнагараднік

**Мнагара́днік** (*Polystichum*) — род папарацей сямейства шчытоўнікавых.

## Апісанне 
Шматгадовыя травяністыя вечназялёныя або летне-зялёныя расліны. Наземныя або эпіфітныя расліны вышынёй 20–200 см, з паўзучым, узыходзячым або прамастаячым карэнішчам, пакрытым лінейнай або авальнай лускай. Лісце пераважна манаморфнае, чаргаванае, сабранае ў разетку, простае, 1–3‑перыстараздзельнае, часта вечназялёнае, ад лінейных да ланцэтных, часта асіметрычнае ў аснове. Сорусы акруглыя, размешчаны паміж краем ліста і сярэдняй жылкай. Індузіі шчытападобныя, акруглыя, могуць заставацца або ападаць, радзей зусім адсутнічаюць. 

Ваі з шчыткападобнымі індузіямі. Споры авальныя або акруглыя, бугрыстыя, шыпаватыя або складчатыя, жоўтыя, карычневыя або амаль чорныя. Гаметафіт двухполы, наземны, зялёны. Карыятып складаецца з 82 () або 164 ( і ) храмасом.

## Пашырэнне 
Прадстаўнікі роду шырока распаўсюджаных ва ўмераных, субтрапічных і трапічных шыротах абодвух паўшар’яў, пераважна ў горных абласцях Усходняй Азіі. Цэнтр разнастайнасці засяроджаны ў Кітаі, Гімалаях, Японіі і В’етнаме. Высокую разнастайнасць род мае ў Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы. У ЗША і Канадзе 15 відаў, у Афрыцы — 16 відаў. Восем відаў адзначана на Мадагаскары, тры віды ў Макранезіі, чатыры ў Еўропе, 12 відаў у Аўстраліі і некалькі відаў у Новай Гвінеі і Акіяніі, па іншых даных аб’ядноўвае каля 500 відаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Блажевич Р. Ю. Сем. 15. Dryopteridaceae — Щитовниковые (Шчытоункавые) // Флора Беларуси : Сосудистые растения : в 6 т. / под общ. ред. В. И. Парфенова. — Минск : Беларуская навука, 2009. — Т. 1 : Lycopodiophyta. Equisetophyta. Polypodiophyta. Ginkgophyta. Pinophyta. Gnetophyta. — С. 93—103. — 199 с., [32] л. ил. — 500 экз. — ISBN 978-985-08-1036-6. — ISBN 978-985-08-1035-9 (т. 1).
* Данилов М. П. Семейство 10. Aspidiaceae — Щитовниковые, Аспидиевые // Флора Сибири = Flora Sibiriae : в 14 т. / под ред. Л. И. Малышева. — Новосибирск : Наука, Сиб. отд., 1988. — Т. [1] : Lycopodiaceae — Hydrocharitaceae / под ред. И. М. Красноборова. — С. 59—64. — 200 с. — 3550 экз. — ISBN 5-02-028894-2.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Шчытоўнікавыя
Сяргей Сцяпанавіч Забродскі

**Сяргей Сцяпанавіч Забродскі** (,  — , ) — беларускі вучоны ў галіне гідрадынамікі, цепла- і масаабмену. Доктар тэхнічных навук (1960), прафесар (1964), член-карэспандэнт АН БССР (1966). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1978). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
У 1939 г. скончыў энергетычны факультэт Беларускага дзяржаўнага політэхнічнага інстытута. Пасля заканчэння ВНУ служыў у радах Савецкай Арміі, прымаў удзел у Вялікай Айчыннай вайне.

У сакавіку 1946 г. прыходзіць працаваць у Энергасектар Акадэміі навук БССР (з 1952 г. — Інстытут энергетыкі АН БССР) на пасаду малодшага навуковага супрацоўніка, дзе і працаваў да апошніх дзён. У 1950—1957 гг. працуе старшым навуковым супрацоўнікам у Інстытуце энергетыкі АН БССР. У 1957 г. узначаліў лабараторыю дысперсных сістэм гэтага інстытута (з 1963 г. — Інстытут цепла- і масабмену АН БССР).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па даследаванні цепла- і масаабмену ў дысперсных сістэмах. Прапанаваў формулу для разліку каэфіцыента цеплаабмену ў кіпячым слоі, распрацаваў асновы прымянення дысперсных матэрыялаў у якасці высокаэфектыўных прамежкавых цепланосьбітаў для безакісляльнага нагрэву металу, стварэння ахоўных атмасфер і інш.

Аўтар больш за 200 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфій, звыш 60 пасведчанняў на вынаходніцтвы. Падрыхтавана 18 кандыдатаў навук.

С. С. Забродскім была створана навуковая школа ў галіне пераносу ў дысперсных сістэмах.

Быў намеснікам акадэміка-сакратара аддзялення фізіка-тэхнічных навук Акадэміі навук БССР, старшынёй секцыі навуковага Савета па праблеме «Маса- і цеплапераносу ў тэхналагічных сістэмах» Дзяржаўнага камітэта Савета Міністраў СССР па навуцы і тэхніцы.

З’яўляўся намеснікам галоўнага рэдактара «Інжынерна-фізічнага часопіса», членам рэдкалегіі часопіса «Весці АН БССР. Серыя фізіка-энергетычная».

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам «Знак пашаны» (1971 г.), медалямі «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «За абарону Ленінграда», ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР, залатым медалём ВДНГ СССР (1970) за прадстаўленую арыгінальную ўстаноўку для сушкі медпрэпаратаў.

## Асноўныя працы 
* Перенос тепла псевдоожиженным слоем зернистого материала (1958)
* Гидродинамика и теплообмен в псевдоожиженном слое (1963)
* Высокотемпературные установки с псевдоожиженным слоем (1971)

## Літаратура 
* 
* Забродскі Сяргей Сцяпанавіч у базе данных «Гісторыя беларускай навукі ў асобах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Инженерно-физический журнал. — 2012. — Т. 85. — С. 230—231

## Спасылкі 
* Профіль С. С. Забродскага за сайце НАН Беларусі
Масавае забойства ў Цэтынэ (2025)

1 студзеня 2025 года ў другой палове дня ў чарнагорскім горадзе Цэтынэ было ўчынена масавае забойства, у выніку якога загінула 14 чалавек (разам з нападнікам).

Пасля бойкі ў кафэ (па іншых даных, у бары ці рэстаране) мужчына, ідэнтыфікаваны як Ацо Марцінавіч, вярнуўся туды са зброяй і пачаў стральбу, забіўшы, па меншай меры, сем чалавек. Затым ён забіў двух дзяцей і жанчыну на вуліцы, перш чым пакінуў пісталет і ўцёк з месца здарэння. Падчас спробы затрымання паліцыяй Ацо стрэліў у сябе і памёр па дарозе ў бальніцу. 9 студзеня адзін пацярпелы сканаў ад ран у бальніцы.

3 студзеня прэм’ер-міністр краіны Мілойка Спаіч правёў пасяджэнне Савета нацыянальнай бяспекі. На пасяджэнні абмяркоўваліся новыя правілы валодання зброяй. Згодна з новымі правіламі, да 1 студзеня 2026 года ўсе ўладальнікі зброі павінны прайсці дадатковае псіхалагічнае абследаванне. У адваротным выпадку іх ліцэнзіі будуць ануляваныя. Грамадзяне, якія незаконна захоўваюць зброю, абавязаны здаць яе на працягу двух месяцаў. За невыкананне гэтага патрабавання прадугледжаны значныя штрафы

У той жа дзень у сталіцы Чарнагорыі Падгорыцы адбыўся мітынг ля будынка ўрада. Удзельнікі акцыі пратэсту выказалі незадаволенасць палітыкай уладаў у сферы кантролю за абаротам зброі, абвінаваціўшы іх у неэфектыўнасці.

Урад абвясціў трохдзённую жалобу.

## Гл. таксама 
* Масавае забойства ў Цэтынэ (2022)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Падзеі 1 студзеня
Катэгорыя:Цэтынэ
Катэгорыя:Студзень 2025 года
Катэгорыя:Масавыя забойствы
Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2025 годзе
Петэр Кальны

**Петэр Кальны** (нар. ) — славацкі валейбольны трэнер.

## Біяграфія 
Узначальваў зборныя Чэхаславакіі (1992-93), Аўстрыі (1994-95) і Славакіі (1995-97, 1999—2001).
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Peter Kalny
* МЕЖСЕЗОНЬЕ. ЖЛОБИН ДЛЯ ГУМЕНЮКА
* Kalný Peter
* ŠPORTOVÝM RIADITEĽOM KLUBU SA STAL PETER KALNÝ

Катэгорыя:Валейбольныя трэнеры Славакіі
Катэгорыя:Трэнеры «Шахцёра» Салігорск (валейбол)
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Славакіі па валейболе
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Аўстрыі па валейболе
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Чэхаславакіі па валейболе
Катэгорыя:Трэнеры «Паўладара» (валейбол)
Катэгорыя:Трэнеры «Остравы» (валейбол)
Катэгорыя:Трэнеры «Славіі» Свіднік
Халакост у Нясвіжскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Нясвіжскага раёна былі забітыя, а нешматлікія выратаваныя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, стварылі на тэрыторыі раёна 2 гета:
* У гета ў Гарадзеі (лета 1941 — 18 ліпеня 1942) былі забітыя каля 1200 чалавек.
* У гета ў Нясвіжы (лета 1941 — 1942) загінулі больш за 5000 чалавек.

У Нясвіжскім раёне адзін чалавек — Рудкоўскі Іван — за выратаванне ў вёсцы Нялепава быў удастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*».

21 ліпеня 1942 года ў Нясвіжы адбылося першае паўстанне ў гета на тэрыторыі Усходняй Еўропы пад кіраўніцтвам Шалома Халяўскага. Выратавацца ўдалося толькі 26 яўрэям, большасць з якіх усё роўна не дажылі да канца акупацыі.

У Нясвіжы ўстаноўлены 4 помнікі ахвярам генацыду яўрэяў.

У Гарадзеі ў 2004 годзе быў узведзены мемарыяльны комплекс загінулым габрэям Гарадзейскага гета (аўтар — Л. М. Левін).

Каля вёскі Панюцічы ў чэрвені 1942 года былі расстраляныя каля 500 (300) яўрэяў. У 1992 годзе на месцы расстрэлу быў усталяваны помнік.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Нясвіжскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Нясвіжскага раёна
Даўгаўпілская сінагога

**Даўгаўпілская сінагога** (раней **Малітоўны дом «Кадзіш»**, ) — адзіная дзеючая сінагога ў горадзе Даўгаўпілс (Латвія). Да Другой сусветнай вайны з’яўлялася адной з 45 дзеючых сінагог і малітоўных дамоў горада. Размяшчаецца ў цэнтры горадзе на вуліцы Ціетакшня, 38.

## Гісторыя 
Будынак сінагогі быў узведзены ў 1850 годзе як малітоўны дом «Кадзіш» («Памінальная малітва») на Новым Фарштаце (цяпер цэнтр горада). Легенда сцвярджае, што яна была збудаваная на сродкі верніка ў памяць пра памерлага роднага брата.

Будынак сінагогі пацярпеў падчас Першай сусветнай вайны, але потым сітуацыя стабілізавалася, бо на рэканструкцыю і будаўніцтва ў 1925—1928 гадах была атрымана падтрымка дзяржавы.

У 1941 годзе з прыходам германскай арміі сінагога была зачынена. Падчас Другой сусветнай вайны большасць яўрэяў горада была знішчана і большасць сінагог спустошана. Захаваліся толькі некаторыя з будынкаў. Пасля вайны ў 1946 годзе група яўрэяў звярнулася ў гарвыканкам з просьбай выдзеліць памяшканне. У 1947 годзе пасля рэканструкцыі сінагога была зноў адкрыта, а потым увайшла ва ўласнасць яўрэйскай абшчыны. У пасляваенныя гады сінагога была месцам актыўнага рэлігійнага жыцця яўрэйскай абшчыны. У першыя гады ў буднія дні яе наведвала 50, а ў святы — больш за 600 чалавек.

У 2003 годзе з нагоды сотай гадавіны з дня нараджэння Марка Ротка — амерыканскага мастака яўрэйскага паходжання, які нарадзіўся ў Даўгаўпілсе (тады — Дзвінску), — яго сям’я вырашыла ўнесці фінансавы ўклад у рэканструкцыю сінагогі. Працы пачаліся ў 2003 годзе і працягваліся тры гады.

11 красавіка 2006 года адбылося адкрыццё сінагогі. У ім удзельнічала прэзідэнт Латвіі Вайра Віке-Фрэйбэрга, кіраўнікі гарадской думы, дыпламаты і прадстаўнікі хрысціянскіх канфесій горада. З нагоды аднаўлення сінагогі горад наведала таксама сям’я мастака, у тым ліку яго дачка Кейт Ротка.

## Архітэктура 
Будынак размешчана ў цэнтры горада на скрыжаванні вуліц Ціетакшня і Лачплеша, прасторава запаўняе вуглавую забудову квартала.

У плане будынак утварае чатырохвугольнік з вылучаным у канцы аднапавярховага аб’ёму двухпавярховым рызалітам. Кампактны будынак пакрывае чатырохсхільны дах. У аздабленні фасадаў дамінуе формы паўкола. Планіроўка ўнутранай прасторы адпавядае функцыянальным патрабаванням будынка. У будынку прысутнічаюць як элементы позняга класіцызму (ампіру), так і характэрныя для гарадоў Латгаліі традыцыі дэкарыравання фасадаў каменных пабудоў сярэдзіны і 2-й паловы XIX стагоддзя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Kaminska R., Bistere A. Sakrālās arhitektūras un mākslas mantojums Daugavpils rajonā. — Рига: Neputns, 2006. — 296 с. — ISBN 9984-729-90-7.

Катэгорыя:Храмы Даўгаўпілса
Шактызм

, Вішну і Шыва пакланяюцца Калі]]
**Шактызм** (, у перакладзе — *«дактрына сілы»* або *«вучэнне Багіні»*) — кірунак індуізму, заснаваны на глыбокай пашане Шакці — Багіні-маці ў індуізме — як абсалютнай і першапачатковай форме Бога.

Шактызм уключае ў сябе плеяду багінь, якія разглядаюцца як розныя аспекты боскай жаночай энергіі, званай Шакці. Пакланенне вар’іруецца ад шанавання Дургі да Парваці і Калі. Пасля заняпаду будызму ў Індыі індуісцкія і будыйскія багіні былі аб’яднаны ў Махавід’ю, пантэон з дзесяці багінь. Найбольш распаўсюджаныя формы Махадэві ўключаюць Дургу, Калі, Сарасваты, Лакшмі, Парваці. Таксама пакланяюцца розным грамадэватам у індыйскіх вёсках.

Тэксты індуізму шруці і смрыці складаюць важную аснову святога пісання ў шактызме. Такія пісанні, як Дэві Махатм’я, Дэві-Бхагавата Пурана, Каліка Пурана і Шакта Упанішады, шануюцца. Дэві Махатмія лічыцца ў шактызме такім жа важным, як і Бхагавадгіта. Дэві шануюць у многіх індуісцкіх храмах і пакланяюцца падчас розных індуісцкіх святаў. Традыцыя і святы, прысвечаныя багіням, такія як Дурга пуджа, вельмі папулярныя ва Усходняй Індыі.

Увогуле, Шактызм выступае індуісцкай версіяй шанавання багіні ў іншых рэлігіях. Пры тым, ні ў якой іншай рэлігійнай традыцыі свету не мае дактрыны, якая адрозніваецца такой адкрыта «жаночай» арыентацыяй. Важнае месца ў практыцы займае абагаўленне самой жанчыны, таму (як лічаць шактысты) жанчынаненавіснікі не здольныя практыкаваць у рамках дадзенай сампрадаі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Індуізм
Катэгорыя:Паняцці індуізму
Катэгорыя:Кірункі індуізму
Катэгорыя:Шактызм
Забродскі

**Забродскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Усцінавіч Забродскі — заслужаны ўрач БССР
* Сяргей Сцяпанавіч Забродскі — беларускі вучоны ў галіне гідрадынамікі
Сантарэн (Пара)

**Сантарэн** () — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Пара. Складовая частка мезарэгіёна Байшу-Амазонас. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Сантарэн. Заснаваны 22 чэрвеня 1661 года.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Пара
Сан-Жазэ-дус-Піньяйс

**Сан-Жазэ-дус-Піньяйс** () — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Парана. Складовая частка мезарэгіёна Агламерацыя Курытыба. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Курытыба. Заснаваны 8 студзеня 1853 года.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Парана
Сан-Жазэ-дус-Кампус

**Сан-Жазэ-дус-Кампус** () — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Сан-Паўлу. Складовая частка мезарэгіёна Валі-ду-Параіба-Паўліста. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Сан-Жазэ-дус-Кампус і гарадскую агламерацыю. Заснаваны ў 1767 годзе. У горадзе размешчана штаб-кватэра авіябудаўнічай кампаніі Embraer.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Сан-Паўлу
Анапаліс (Гаяс)

**Анапаліс** () — горад і муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Гаяс. Складовая частка мезарэгіёна Цэнтр штата Гаяс. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Анапаліс.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Гаяс
Анапаліс

**Анапаліс**:

## Бразілія 
* Анапаліс (Гаяс)

## ЗША 
* Анапаліс (Мэрыленд)
Макапа

**Макапа** () — горад і муніцыпалітэт у Бразіліі, сталіца штата Амапа. Складовая частка мезарэгіёну Поўдзень штата Амапа. Знаходзіцца ў складзе буйной гарадской агламерацыі Макапа. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Макапа. Горад размешчаны каля вусця ракі Амазонкі.

Аснова эканомікі — здабыча жалеза, золата, волава, марганцу, лясная прамысловасць, рыбалоўства.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бразіліі
Марынга

**Марынга́** () — горад і муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Парана. Складовая частка мезарэгіёну Паўночна-цэнтральная частка штата Парана. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Марынга. Заснаваны 10 траўня 1947 года.
## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Марынгскі сабор
## Крыніцы 
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Парана
Пірасікаба

**Пірасікаба** () — горад і муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Сан-Паўлу. Складовая частка мезарэгіёну Пірасікаба. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Пірасікаба і гарадскую агламерацыю Пірасікаба. Заснаваны ў 1767 годзе.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Сан-Паўлу
Сан-Гансалу (Рыа-дэ-Жанэйра)

**Сан-Гансалу** () — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Рыа-дэ-Жанэйра. Складовая частка мезарэгіёна Агламерацыя Рыа-дэ-Жанэйра. Знаходзіцца ў складзе буйной гарадской агламерацыі. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Рыа-дэ-Жанэйра. Заснаваны 22 верасня 1890 года.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Рыа-дэ-Жанэйра
Бетын

**Бетын** () — горад і муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Мінас-Жэрайс. Складовая частка мезарэгіёна Агламерацыя Белу-Арызонты. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Белу-Арызонты. Заснаваны 17 снежня 1938 года.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Мінас-Жэрайс
Сан-Бернарду-ду-Кампу

**Сан-Бернарду-ду-Кампу** () — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Сан-Паўлу. Складовая частка мезарэгіёна Агламерацыя Сан-Паўлу. Знаходзіцца ў складзе буйной гарадской агламерацыі Агламерацыя Сан-Паўлу. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Сан-Паўлу. У 1553 годзе горад заснаваў партугальскі канкістадор Жуан Рамалью.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Сан-Паўлу
Пуэрта-Аякуча

**Пуэрта-Аякуча** () — з 1928 года сталіца венесуэльскага штата Амасонас. Размешчаны на рацэ Арынока. Заснаваны ў 1924 годзе разам з Самарыяпа, за 63 км на поўдзень як партовы горад. Два гарады злучыла дарога, якая абгінала непрыдатную для суднаходства з-за рачнога парога частку Арынока.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Венесуэлы
Арлы (значэнні)

* Арлы, таксама тапонім.
* Арлы (Міжзем’е)
## Беларусь 
### Брэсцкая вобласць 
* Вялікія Арлы — вёска ў Столінскім раёне.

* Малыя Арлы — вёска ў Столінскім раёне.

### Магілёўская вобласць 
* Арлы — вёска ў Горацкім раёне.

## Казахстан 
* Арлы (Атыраўская вобласць)

## Расія 
* Арлы (Смаленская вобласць)
Маланка Медыя

**Маланка Медыя** (; ) — беларускае інтэрнэт-выданне. Створана летам 2020 года для асвятлення сацыяльна-палітычнай сітуацыі ў краіне. У лютым 2023 года Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь прызнала Маланку экстрэмісцкім фарміраваннем.

## Гісторыя 
Праект быў задуманы ў чэрвені 2020 года на фоне беларускіх пратэстаў з мэтай асвятлення навін з Беларусі, а таксама распрацоўкі аналітычных праграм і дакументальных фільмаў. Заснавальнікам медыя стаў Павел Марыніч. У першапачатковы склад каманды ўвайшлі пацярпелыя падчас падзей жніўня 2020 года, журналісты незалежных выданняў, навічкі ў галіне відэавытворчасці і спецыялісты з досведам працы ў дзяржаўных медыя.

У лістападзе 2024 года было абвешчана аб прыпыненні абнаўлення сайта і Telegram-канала. Гэта рашэнне было вымушаным і звязана са спыненнем фінансавання праекта з боку галоўнага донара. Фонд салідарнасці BYSOL паведаміў пра пачатак кампаніі па зборы сродкаў у памеры 20 тысяч еўра для аднаўлення працы выдання. Сабраныя сродкі планавалася накіраваць на забеспячэнне функцыянавання вэб-сайта цягам пяці месяцаў, а таксама на аплату працы чатырох супрацоўнікаў.

## Палітычны пераслед 
У 2022 годзе інтэрнэт-старонкі праекта «Маланка Медыя» прызналі экстрэмісцкімі матэрыяламі.

15 лютага 2023 года Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь прызнала «Маланку» экстрэмісцкім фарміраваннем. У матэрыялах праўладных выданняў гэтае рашэнне тлумачылася «публічнымі заклікамі да санкцый, арганізацыяй дзейнасці і падрыхтоўкай замахаў на суверэнітэт і грамадскую бяспеку Рэспублікі Беларусь».

20 сакавіка 2024 года ў мінскай кватэры заснавальніка выдання Паўла Марыніча быў праведзены ператрус. Афіцыйная інфармацыя пра прычыны правядзення вобшуку не паведамлялася.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Катэгорыя:Руская мова ў інтэрнэце
Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ
Бібірава

**Бібірава**:
* Бібірава (раён Масквы)
* Бібірава (Смаленская вобласць)
* Бібірава (станцыя метро)
Кандраты

**Кандраты**:
## Беларусь 
* Кандраты (Астравецкі раён)
## Расія 
* Кандраты (Смаленская вобласць)
Шкілет чалавека

**Шкілет чалавека** — сістэма касцей і храсткоў, якая ўтварае апорную канструкцыю цела чалавека, забяспечвае абарону ўнутраных органаў, падтрымку цягліц і ўдзельнічае ў ажыццяўленні рухаў. Таксама шкілет запасае кальцый і фосфар і служыць месцам утварэння крыві ў касцявым мозгу.

Падзяляецца на дзве часткі:
* Восевы шкілет складаецца з касцей чэрапа, хрыбетнага слупа, рэбраў і грудзіны.
* Дадатковы шкілет складаецца з касцей верхніх і ніжніх канцавін.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Анатомія чалавека
Катэгорыя:Касцявая сістэма
Халмец

**Халмец**:
* Халмец (Ельнінскі раён)
* Халмец (Рослаўльскі раён)
* Халмец (Смаленскі раён)
Сялібка

**Сялібка**:

## Беларусь 
* Сялібка (Бабруйскі раён)

## Расія 
* Сялібка (Ельнінскі раён)
* Сялібка (Угранскі раён)
Педра Кармона Эстанга

**Педра Франсіска Кармона Эстанга** (; ) — венесуэльскі прамысловец, былы лідар венесуэльскай гандлёвай арганізацыі. Абвясціў сябе прэзідэнтам Венесуэлы з 12 па 13 красавіка 2002 года ў выніку ваеннага перавароту супраць Уга Чавеса.

Пасля няўдалага перавароту і аднаўлення ранейшай улады эміграваў у Бразілію. Пазней з’яўляўся ў Маямі, ЗША.

У 80-х — 90-х гадах граў важную ролю ў прамысловасці Венесуэлы, бо быў кіраўніком нафтахімічнымі кампаніямі, уключаючы Industrias Venoco (1990—2000).

Паводле некаторых крыніц, «Колін Паўэл правёў прынамсі адну сустрэчу з Педра Кармона ў Багаце у снежні 2002», падчас венесуэльскай усеагульнай забастоўкі 2002—2003 гадоў.

## Пераварот 
11 красавіка 2002 года па закліку аднаго з найбуйнейшых прафсаюзаў Венесуэлы адбылася маніфестацыя з удзелам каля 200 000 чалавек ля штаб-кватэры PDVSA у абарону звольненых работнікаў кампаніі. Пасля маніфестацыі арганізатары пратэсту нечакана вырашылі змяніць маршрут маршу і павялі тысячы пратэстоўцаў да прэзідэнцкага палаца Мірафлорэс, дзе праходзіла дэманстрацыя прыхільнікаў прэзідэнта. Калі натоўпы пратэстоўцаў наблізіліся да прыхільнікаў прэзідэнта ля палаца, раптам пачалася стральба снайпераў, ад якой загінула 20 і было паранена каля 100 удзельнікаў абодвух маршаў.

Увечары 11 красавіка падраздзяленні узброеных сіл і танкі пачалі атачаць палац Мірафлорэс; пазней прадстаўнікі ўзброеных сіл сустрэліся ў палацы з прэзідэнтам Чавесам і запатрабавалі ад прэзідэнта сысці ў адстаўку. Ужо раніцай 12 красавіка камандуючы ўзброенымі сіламі генерал Лукас Рынкон публічна абвясціў пра тое, што Чавес пагадзіўся сысці ў адстаўку.

Пасля перавароту Чавеса даставілі на вайсковую базу на востраве Орчыла, дзе ён сустрэўся з прадстаўнікамі каталіцкай царквы і вайскоўцамі. Адхіленага прэзідэнта, такім чынам, утрымлівалі на востраве ў чаканні яго далейшага лёсу. 13 красавіка ў Чавеса атрымалася перадаць запіску, у якой сцвярджалася, што ён не адракаўся ад улады.

12 красавіка 2002 года быў абвешчаны новы пераходны «дэмакратычны ўрад нацыянальнага адзінства» на чале з лідарам асацыяцыі прадпрымальнікаў Венесуэлы Педра Кармона.

## Пасля перавароту 
Пасля падаўлення путчу Педра Кармона схаваўся ў Пасольстве Рэспублікі Калумбія. Пазней, пасля прадастаўлення яму гэтай краінай палітычнага прытулку, ён быў вывезены туды. Гэты факт моцна ўскладніў узаемаадносіны паміж Венесуэлай і Калумбіяй. У Багаце Кармона заняўся выкладчыцкай працай у прыватным універсітэце Серхіа Арбаледы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэзідэнты Венесуэлы
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Верашчакі (Горацкі раён)

**Верашчакі** — былы сельскі населены пункт, вёска да 1941 года ў складзе Шарыпскага сельсавета Горацкага раёна Магілёўскай вобласці (Беларусь). 

## Гісторыя 
У сярэдзіне XIX стагоддзя царскі ўрад з мэтай прыцягнуць яўрэйскае насельніцтва да сельскагаспадарчай працы, вырашыў арганізаваць яўрэйскія земляробчыя калоніі. У 1851 годзе ў Горацкім павеце была створана калонія — паселішча ў вёсцы Верашчакі, дзе жыло некалькі беларускіх сем’яў. Спачатку ў калоніі пасялілася 9 сем’яў яўрэяў. Яны мелі 126 дзесяцін зямлі, 14 коней і 15 кароў. Калі аб стварэнні паселішча стала вядома ў яўрэйскіх абшчынах Беларусі, туды сталі прыязджаць яўрэі з Оршы, Дуброўна, Віцебска, Бабруйска і Мінска.

У 1898 годзе ў Верашчаках пражывала 168 чалавек, якія працавалі на 120 дзес. зямлі.

Пасля кастрычніка 1917 года вёска Верашчакі ў складзе Шарыпскай воласці Горацкага павета. Тут працавала найбуйнейшая яўрэйская земляробчая гаспадарка ў Горацкім павеце, дзе пражывала больш за 40 сем’яў. Некаторыя сем’і мелі там ад 10 да 15 дзесяцін, але былі і тыя, у якіх было ўсяго па 2—3 дзесяціны. У гэты час у вёскі сталі будаваць дамы і сяліцца беларусы з навакольных вёсак. У 1924 года ў вёсцы пражывала ўжо 54 сям’і (269 жыхароў). У 1925 годзе 10 рамеснікаў Верашчак уваходзілі ў склад Горацкага раённага яўрэйскага рамесна-крэдытнага таварыства «Ека», якое давала рамеснікам крэдыты ад 10 да 300 рублёў пад 2,5% гадавых.

У 1924 годзе ў Верашчаках была адкрыта яўрэйская пачатковая школа, дзе вучылася 30 вучняў. 

У 1930 годзе ў Верашчаках быў арганізаваны яўрэйскі калгас «Новы шлях», у які ўступіла 17 сем’яў (157 чалавек). Акрамя сельскай гаспадаркі жыхары актыўна займаліся рамеснай вытворчасцю, у прыватнасці працавалі ў кузні, якая абслугоўвала сялян з мясцовых вёсак. Аднак, у 1932 годзе кузня з-за недахопу вугалю і жалеза вымушана была далучыцца да кааператыву кавалёў з Горак. У 1934 годзе яўрэйскі калгас у Верашчаках быў аб’яднаны з 8 калгасамі суседніх вёсак. У склад калгаса ўвайшла і кавальская майстэрня. У гэтыя гады ў Верашчаках сталі сяліцца беларусы з навакольных вёсак. Была адкрыта сямігадовая школа, у якую прыходзілі на вучобу дзеці з бліжэйшых вёсак.

У сярэдзіне ліпеня 1941 года, калі Горацкі раён быў акупаваны, у вёсцы немцамі было арганізавана яўрэйскае гета. Пастаяннай аховы не было, але яго перыядычна наведвалі паліцыянты з размешчанага побач, у вёсцы Шарыпы, валаснога паліцэйскага ўчастка. Габрэям загадалі нашыць на вопратцы жоўтыя зоркі, нікуды не сыходзіць з вёскі. Адміністрацыя запатрабавала, каб яны працавалі бясплатна на палях мясцовага калгасу.

Летам 1942 года (дакладная дата пакуль не ўстаноўлена) вязні гета былі расстраляны.

Рашэннем Горацкага раённага выканаўчага камітэта ў 1967 годзе населены пункт выключаны з уліковых даных.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Горацкага раёна
Раждзяство

**Раждзяство**:
* Раждзяство (Гагарынскі раён)
* Раждзяство (Ельнінскі раён)
Проніна

**Проніна** — жаночая форма прозвішча Пронін, таксама тапонім.

## Прозвішча 
* Марыя Георгіеўна Проніна — Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь

## Тапонім 
* Проніна (Смаленская вобласць)
Мухіна

**Мухіна** — жаночая форма прозвішча Мухін, таксама тапонім.

## Прозвішча 
* Вера Ігнатаўна Мухіна — савецкі скульптар

## Тапонім 
* Мухіна (Смаленская вобласць)
Царква Марціна Лютэра (Даўгаўпілс)

**Царква Марціна Лютэра** () — евангелічна-лютэранскі храм у Даўгаўпілсе (Латвія). Асвечаны ў гонар Марціна Лютэра.

## Апісанне 
Храм з чырвонай цэглы, размешчаны па вуліцы 18 лістапада, 66 (раней Шашэйная, Сарканарміяс). Будаваўся ў 1892—1893 гадах. Асвечаны 10/22 кастрычніка 1893 года. Ён знаходзіцца ў Яўнбувэ на Царкоўнай гары, дзе знаходзяцца храмы чатырох хрысціянскіх канфесій (лютэранскі, праваслаўны, стараверскі, каталіцкі). Архітэктар сабора — Вільгельм Нейман (1849—1919). Царква пабудавана ў стылі неаготыкі.

## Гісторыя 
Царква пацярпела ў 1941 годзе — згарэў шпіль вежы. Была пашкоджана і сама вежа. Адноўлена ў 1941—1943 гадах, але шпіль зроблены ў вельмі скарочаным выглядзе. Пасля вайны гадзіннік з вежы здалі ў металалом. Лютэранская парафія не была вялікай, у пасляваенны час у кірсе знаходзіўся склад, далей была ўладкована школа бокса, перабудавана зала, узнік другі паверх. У 1987 годзе адбыўся моцны пажар. Згарэла вежа і дах. У снежні 1991 года кірху перадалі абшчыне вернікаў, пачалося павольнае аднаўленне кірхі, горад дапамагаў у адраджэнні царквы. У пачатку 90-х гадоў быў адноўлены шпіль царквы першапачатковай вышыні (52 метры), але не з медзі і без узораў, як гэта было да пажару ў 1941 годзе. У вежы ёсць званы, размешчаныя на ўзроўні прыкладна 20-21 метра. У нашы дні іх гучанне можна пачуць падчас службы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Kaminska R., Bistere A. Sakrālās arhitektūras un mākslas mantojums Daugavpils rajonā. — Рига: Neputns, 2006. — 296 с. — ISBN 9984-729-90-7.

Катэгорыя:Храмы Даўгаўпілса
Лядцо

**Лядцо**:
## Беларусь 
* Лядцо (Пухавіцкі раён)
## Расія 
* Лядцо (Смаленская вобласць)
Лысаўка

**Лысаўка**:
* Лысаўка (Ельнінскі раён)
* Лысаўка (Пачынкаўскі раён)
* Лысаўка (Шумяцкі раён)
Спінулюм

**Спі́нулюм** (*Spinulum*) — род вышэйшых споравых раслін сямейства дзеразовых.

## Апісанне 
Шматгадовыя вечназялёныя расліны з цыліндрычнымі анізатомна галінаванымі парасткамі (доўгімі паўзучымі па паверхні глебы і укараняльнымі плагіятропнымі, ад якіх адыходзяць надземныя артатропныя галіны, што галінуюцца пераважна ў аснове і маюць абмежаваны рост). Лісце сядзячае, суцэльнае, лінейнае або вузкаланцэтнае, па краі зубчастае, на канцы завостранае, але без бясколернай валасінкі, размешчанае ў 4–5 радах. Спараносныя каласкі (стробілы) заўсёды сядзячыя, размешчаны паасобку на верхавінах артатропных парасткаў, выразна адмежаваны ад аблісцелай часткі галіны. Спарафілы яйцападобныя, з шырокай асновай, абрамленыя, завостраныя, рэзка адрозніваюцца ад вегетатыўнага лісця. Споры ячэістыя (але ячэістасць рэдукаваная і ледзь прыкметная на праксімальнай паверхні), тэтраэдрычныя. 

Споры прарастаюць у цемры пасля перыяду спакою. Гаметафіты падземныя, мікагетэратрофныя, працягла развіваюцца, рэдзькападобныя з верхняй гаметангіяльнай зонай. 

## Пашырэнне 
Вядомы 3–4 віды, распаўсюджаныя пераважна ў Паўночным паўшар’і: у паўночных і ўмерана цёплых рэгіёнах, у гарах тропікаў. Доўгі час гэтыя віды ўключаліся ў род  . У 2003 г. амерыканскі біёлаг А. Хэйнс выключыў асобныя віды з роду дзераза і вылучыў у новы род спінулюм. У Беларусі дзераза гадавая, ці  расце ў сырых хвойных і мяшаных лясах, спараносіць у ліпені — жніўні.

## Выкарыстанне 
Лекавая расліна. Настоі і адвары травы выкарыстоўваюцца як агульнаўмацавальны сродак, пры нервова-псіхічных хваробах, захворваннях страўніка, печані, як процісутаргавы, анальгезавальны, слабіцельны, дыўрэтычны, кантрацэптыўны сродак. Споры выкарыстоўваюцца ў якасці дзіцячай прысыпкі, пры пролежнях, для абсыпання пілюль. Раней яны мелі вялікае значэнне ў металургіі, дзе іх выкарыстоўвалі для абсыпання формаў пры выплаўцы чыгуну, асабліва пры фасонным ліцці. З лісця раней атрымлівалі сінюю фарбу.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзеразовыя
Парламенцкія выбары ў Аўстрыі (2013)

**25-я парламенцкія выбары ў Аўстрыі** адбыліся 29 верасня 2013 года пасля таго, як ў 2007 годзе ўступіў у сілу закон, які павялічыў тэрмін працы парламента з 4 да 5 гадоў.

## Перадвыбарная абстаноўка 
На  кіруючая кааліцыя, у якую ўваходзяць Сацыял-дэмакратычная партыя Аўстрыі і Аўстрыйская народная партыя, страціла вялікую колькасць месцаў у парламенце. Хоць кааліцыя працягвае быць кіруючай, яе прадстаўніцтва знізілася са 134 да 108 месцаў (з 183). Тым не менш канцлерам Аўстрыі стаў старшыня СДПА Вернер Файман.

У студзені 2013 года ў краіне прайшоў  па пытанні аб адмене прызыву і пераходзе на прафесійную армію. Пры гэтым СДПА выступала за адмену прызыву, а АНП заяўляла, што ўсеагульная воінская павіннасць павінна быць захавана. Большасць прагаласавала за захаванне масавай арміі.

У выніку агульнага фінансавага крызісу 2007 года і крызісу  у зоне еўра з 2010 года адышлі на задні план доўгатэрміновыя амбіцыйныя нацыянальныя і агульнаеўрапейскія праграмы, такія як аўстрыйская праграма стабілізацыі 2008–2013 гадоў і Праграма агульнай сельскагаспадарчай палітыкі (2008–2013 гады).

Датэрміновыя  пройдуць у Аўстрыі 15 кастрычніка 2017 года.

## Вынікі 
## Заўвагі 
## Спасылкі 
На парламентских выборах в Австрии победила действующая правящая коалиция

Аўстрыя
Катэгорыя:Падзеі 29 верасня
Фёдар Міхайлавіч Бараноўскі

**Фёдар Міхайлавіч Бараноўскі** () — беларускі жывапісец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Менску.

У час Вялікай Айчыннай вайны сям'я засталася ў акупаваным Мінску. Пасля вызвалення Мінска пайшоў на фронт, услед за старэйшым братам Сяргеем, які ваяваў з першых дзён вайны і пра якога сям'я доўга не атрымлівала ніякіх вестак.

Выкладаў у 1959—1963 гадах у Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце, у 1964—1984 гадах у Беларускай політэхнічнай акадэміі.

## Творчасць 
Працуе ў розных жанрах станковага жывапісу. Асноўныя творы: «Цаною жыцця», «Захоп моста ў Віцебску ў 1944 г.», «Уцёкі з палону», «Ішоў салдат, ішоў…», «Лазня», «Салдаты 1943 г.», «Мінск наш», «3 чэрвеня 1944», «Вуліца Танкавая»; напісаў шэраг лірычных партрэтаў і пейзажаў.
]]
Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах БСМ, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, Беларускім музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны.

## Сям’я 
Меў дачку Наталлю Васкрасенскую

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі XX стагоддзя
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Халакост у Мсціслаўскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Мсціслаўскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах і падпольных групах. Напрыклад, групай лекараў-падпольшчыкаў у Мсціславе кіраваў Міхаіл Фрыдлянд.

Яўрэяў у раёне забівалі ў Мсціславе, Зарэччы, Міхайлаве, Парадзіне. і многіх іншых месцах.

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, немцы стварылі на тэрыторыі раёна 2 гета:
* У гета горада Мсціслаў (лета — 15 кастрычніка 1941) былі закатаваныя і забітыя каля 1300 чалавек.
* У гета вёскі Шамава (лета 1941 — 1 лютага 1942) былі забітыя каля 700 чалавек.

Зайцаў Іван быў удастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*» — за выратаванне Льва Сорына ў вёсцы Судоўшчына.

Помнікі забітым яўрэям раёна ўстаноўлены ў Мсціславе, Шамаве, Пячкоўцы. Таксама ў Пячкоўцы ў цэнтры вёскі насупраць выканкама ў 1975 годзе ўсталяваны помнік усім 500 забітым жыхарам у выглядзе скульптуры старога і дзяўчынкі.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Мсціслаўскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Мсціслаўскага раёна
Яцына

**Яцына** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Пятровіч Яцына — беларускі ліхенолаг, міколаг
* Пётр Пятровіч Яцына — беларускі скульптар
Пастаяннае прадстаўніцтва Арменіі пры СНД

**Пастаяннае прадстаўніцтва Арменіі пры Садружнасці Незалежных Дзяржаў** () — дыпламатычнае прадстаўніцтва Арменіі ў Садружнасці Незалежных Дзяржаў (СНД). Размяшчаецца ў Мінску, Беларусь. Таксама з’яўляецца Пасольствам Арменіі ў Беларусі.

## Гісторыя 
Арменія стала адной з дзяржаў-заснавальнікаў СНД і падпісала пагадненне аб стварэнні 21 снежня 1991 года. Пастаяннае прадстаўніцтва Арменіі пры СНД было створана для садзейнічання больш цесным сувязям паміж Арменіяй, СНД і дзяржавамі-членамі СНД. Прадстаўніцтва падымае пытанні і праблемы, звязаныя з Арменіяй, у СНД і арганізуе дыпламатычныя сустрэчы. Пастаяннае прадстаўніцтва таксама акрэдытавана як пасольства Арменіі ў Беларусі. Пасольства было адкрыта 1 чэрвеня 2013 года. Пасольства Арменіі ў Беларусі часта арганізуе мерапрыемствы паміж армянскімі арганізацыямі і членамі абшчыны з беларускімі ўладамі.

З 13 верасня 2021 года кіраўніком пастаяннага прадстаўніцтва Арменіі пры СНД з’яўляецца Размік Хумаран, які таксама з’яўляецца паслом Арменіі ў Беларусі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыпламатычныя прадстаўніцтвы ў Мінску
Катэгорыя:Садружнасць Незалежных Дзяржаў
Ніна Міхайлаўна Бараноўская

**Ніна Міхайлаўна Бараноўская** ( — ) — беларуская мастацтвазнаўца.

## Біяграфія 
Нарадзілася  года. Маці працавала ў шпіталі, бацька — дэмабілізаваны марскі афіцэр, які прайшоў Цусіму і Порт–Артур. У час Вялікай Айчыннай вайны сям'я засталася ў акупаваным Мінску.

Пасля вайны дапамагла справіцца свайму брату Фёдару Бараноўскаму, будучаму мастаку, з цяжкай кантузіяй, калі літаральна за руку адвяла ў вячэрнюю школу, а пасля ў Мінскае мастацкае вучылішча.

Памерла  года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Крыж Адраджэння Беларусі

**Крыж Адраджэння Беларусі** — узнагарода створаная Геральдычнай радай для Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі. Упершыню пачаў уручацца ў 2024 годзе.

## Дызайн 
На аверсе крыжа знаходзяцца профілі Івана і Антона Луцкевічаў. На рэверсе змешчан надпіс «Няхай жыве незалежная вольная Беларусь».

## Гісторыя 
У сакавіку 2024 года фізічныя экзэмпляры крыжа ўжо былі гатовы, але ўзнагарода не ўручалася.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Узнагароды Беларусі
Катэгорыя:Крыжы Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі
Халакост у Любанскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Любанскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Яўрэяў у раёне забілі ў Любані, Урэччы, у вёсках Асавец, Касцяшы, Закальное, Арлёва, Баянічы, Вежанка і іншых.

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, немцы стварылі на тэрыторыі раёна 2 гета:
* У гета пасёлка Любань (5 ліпеня 1941—1943) былі закатаваныя і забітыя не менш за 1400 чалавек.
* У гета пасёлка Урэчча (лета 1941—4 жніўня 1943) былі забітыя больш за 1000 чалавек.

У Любанскім раёне 5 чалавек былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*»: Сойка Аксенія і Мікалай, Шумейка Аляксандра, Яўген і Іван.

Помнікі забітым яўрэям раёна ўстаноўлены ў Любані (забітым у лістападзе 1941 года), чатыры помнікі — ва Урэччы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Любанскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Любанскага раёна
Залаты глобус (прэмія, 2023)

**80-я цырымонія** ўручэння прэміі «Залаты глобус» уганаравала найлепшых дзеячаў у кіно і амерыканскім тэлебачанні 2022 года па версіі Галівудскай асацыяцыі замежнай прэсы (HFPA). Цырымонія адбылася 10 студзеня 2023 года ў Беверлі-Хілз, штат Каліфорнія.

Трансліравалася ў прамым эфіры ў ЗША на канале NBC і на канале Peacock.

Намінанты былі абвешчаныя 12 снежня 2022 года.

## Намінацыі і ўзнагароды 
#### Ігравое кіно 
### Найлепшы фільм — драма 
* **«Фабельманы»**

### Найлепшы фільм — камедыя ці мюзікл 
* **«Баншы Інішэрына»**

### Найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм 
* **«Пінокіа Гільерма дэль Тора»**

### Найлепшы замежны фільм 
* **«Аргенціна, 1985»** (Аргенціна)

### Найлепшы драматычны акцёр 
* **Осцін Батлер** («Элвіс»)

### Найлепшая драматычная актрыса 
* **Кейт Бланшэт** («Тар»)

### Найлепшы акцёр у камедыі ці мюзікле 
* **Колін Фарэл** («Баншы Інішэрына»)

### Найлепшая актрыса ў камедыі ці мюзікле 
* **Мішэль Еа** («Усё ўсюды і адразу»)

### Найлепшы акцёр другога плана 
* **Ке Хюі Куан** («Усё ўсюды і адразу»)

### Найлепшая актрыса другога плана 
* **Анджэла Басет** («Чорная пантэра: Ваканда назаўжды»)

### Найлепшы рэжысёр 
* **Стывен Спілберг** («Фабельманы»)

#### Тэлевізійныя катэгорыі 
### Найлепшы серыял — драма 
***«Дом Цмока»**

### Найлепшы серыял — камедыя ці мюзікл 
***«Пачатковая школа Эбат»**

### Найлепшы міні-серыял ці тэлефільм 
***«Белы лотас»**

### Найлепшы акцёр серыяла — драма 
***Кевін Костнер** («Елаўстан»)

### Найлепшая актрыса серыяла — драма 
***Зендэя** («Эйфарыя»)

### Найлепшы акцёр серыяла — камедыя ці мюзікл 
***Джэрэмі Ален Уайт** («Мядзведзь»)

### Найлепшая актрыса серыяла — камедыя ці мюзікл 
***Квінта Брансан** («Пачатковая школа Эбат»)

### Найлепшы акцёр ў міні-серыяле ці тэлефільме 
***Эван Пітэрс** («Дамер — Пачвара: гісторыя Джэфры Дамера»)

### Найлепшая актрыса ў міні-серыяле ці тэлефільме 
***Аманда Сэйфрыд** («Выбыла»)

### Найлепшы акцёр другога плана ў серыяле — драма, камедыя ці мюзікл 
***Тайлер Джэймс Уільямс** («Пачатковая школа Эбат»)

### Найлепшая актрыса другога плана ў серыяле — драма, камедыя ці мюзікл 
***Джулія Гарнер** («Озарк»)

### Найлепшы акцёр другога плана ў міні-серыяле ці тэлефільме 
***Пол Уолтэр Хаўзер** («Чорная птушка»)

### Найлепшая актрыса другога плана ў міні-серыяле ці тэлефільме 
***Джэніфер Кулідж** («Белы лотас»)

## Спецыяльныя ўзнагароды 
### Прэмія Сесіля Б. Дэміля 
* **Эдзі Мёрфі**

### Прэмія Кэрал Бёрнет 
* **Раян Мёрфі**

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Golden Globes 2023: The Winners and Show Recap
* 

Катэгорыя:Цырымоніі ўзнагароджвання прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Кінапрэміі 2023 года
Катэгорыя:Тэлевізійныя прэміі 2023 года
Катэгорыя:Падзеі 10 студзеня
Катэгорыя:Студзень 2023 года
Кэрал Бёрнет

**Кэрал Крэйтан ** (; ) — амерыканская , камедыянтка і спявачка, найбольш вядомая дзякуючы «Шоу Кэрал Бёрнет».

Бёрнет выступала на Брадвеі, на тэлебачанні, здымалася у драматычных і камедыйных фільмах. Атрымала мноства ўзнагарод, уключаючы сем прэмій «Залаты глобус», сем прэмій «Эмі», прэмію «Тоні» і прэмію «Грэмі». Бёрнет была ўзнагароджана Прэзідэнцкім медалём Свабоды ў 2005 годзе, Прэміяй Марка Твэна за амерыканскі гумар у 2013 годзе і Прэміяй Гільдыі кінаакцёраў за ўклад у кінематограф ў 2015 годзе.

У 2019 годзе «Залаты глобус» заснаваў прэмію Кэрал Бёрнет за дасягненні ў кар’еры на тэлебачанні, уручыўшы Бёрнет першую ўзнагароду.

## Зноскі 
## Спасылкі 
*
Сезон 2015/2016 «Барысаў-БДУ»

У сезоне 2015—2016 валейбольны клуб «Барысаў-БДУ» з горада Барысаў прымаў удзел у наступных турнірах:
* Чэмпіянат Беларусі 2015/2016 (**Сярэбраны прызёр**),
* Кубак Беларусі 2015 (**Бронзавы прызёр**).

## Склад каманды 
1. Аляксандр Шклянка (1995)
2. Уладзімір Жыгмант (1989)
3. Пётр Лазука (1997)
4. Уладзіслаў Рак (1997)
5. Арцём Зайко (1995)
7. Ілья Бураў (1996)
8. Вячаслаў Чараповіч (1992)
9. Канстанцін Панасенка (1994)
10. Алег Міхнюк (1983)
11. Яўгеній Войнаў (1988)
12. Арцём Гарамыкін (1985)
13. Дзмітрый Ліхарад (1977)
17. Павел Куклінскі (1989)
18. Раман Аплевіч (1983)

## Трэнеры каманды 
*  Сяргей Часнавіцкі

## Гл. таксама 
* Сезон 2014/2015 «Барысаў-БДУ»
* Сезон 2016/2017 «Барысаў-БДУ»

## Спасылкі 
* 2014/15 
* Волейбол. Шахтер — БАТЭ-БГУ. Игра 2 (07.02.16)
* Волейбол. Шахтер — БАТЭ-БГУ. Игра 1 (06.02.16)
* БАТЭ-БГУФК
2015/2016
Барысаў-БДУ
Катэгорыя:2015 год у Барысаве
Катэгорыя:2016 год у Барысаве
Сезон 2015/2016 « МАПІДа» (валейбол)

У сезоне 2015—2016 валейбольны клуб «МАПІДа» з Мінска прымаў удзел у наступных турнірах:
* Чэмпіянат Беларусі 2015/2016 (**6-е месца**).

## Склад каманды 
1. Арцём Кудрашоў (1995; 202)
2. Яўгеній Назараў (1995; 188)
3. Антон Вярбіцкі (1994; 202)
4. Яўгеній Адамчык (1995; 199)
5. Артур Сабыніч (1996; 190)
6. Павел Емяльянаў (1998; 193)
7. Кірыл Кубар (1997; 197)
8. Ігар Казлоўскі (1993; 192)
9. Дзмітрый Лаўрушка (1998; 190)
10. Станіслаў Сачкоўскі (1998; 189)
11. Піліп Гудаў (1998; 197)
12. Павел Гмырак (1998; 195)
13. Барыс Чабатароў (1991; 194)
14. Антон Сінгаеўскі (1994; 187)
15. Уладзімір Хмялеўскі (1998; 198)

## Трэнеры каманды 
*  Уладзімір Майсіевіч (галоўны трэнер)
*  Валерый Ткачук (трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2014/2015 «МАПІДа» (валейбол)
* Сезон 2016/2017 «МАПІДа» (валейбол)

## Спасылкі 
* players 
* Волейбол. Шахтер — МАПИД. Игра 1 (27.02.16)
* Волейбол. Шахтер — МАПИД. Игра 2 (28.02.16)
* МАПИД
2015/2016
МАПІД
Катэгорыя:2015 год у Мінску
Катэгорыя:2016 год у Мінску
Альбертас Гурскас

**Альбертас Гурскас** (; нар. , вёска Гінтарай, Укмяргскі павет) — літоўскі графік і каліграф, прафесар Віленскай мастацкай акадэміі.

## Біяграфія 
У 1962—1968 гадах вучыўся ў Віленскім мастацкім інстытуце. З 1969 года працуе ў Мастацкім інстытуце (у 1990 годзе пераўтвораным у Віленскую мастацкую акадэмію), прафесар кафедры графікі. Выкладаў каліграфію у ЕГУ.

Спецыялізуецца ў стварэнні плакатаў, лагатыпаў, паштовак, віншавальных адрасоў, а таксама ў афармленні кніг.

Распрацаваў эталон для гербаў некалькіх літоўскіх гарадоў і cсцягоў. Напрыклад, герб і сцяг горада Шырвінтас, мястэчка Жяймяліс, а таксама герб мястэчка Ужпаляй.

Быў адным з распрацоўшчыкаў першага камп’ютарнага літоўскага шрыфта «Палемонас» (2004).

Аўтар юбілейных манет.

Аўтар кнігі «Асновы каліграфіі і пісьма».

## Крыніцы
Грамадзянская вайна ў Эфіопіі

**Грамадзянская вайна ў Эфіопіі** — узброены канфлік на тэрыторі Эфіопіі і сучаснай Эрытрэі паміж ваеннай хунтай ДЭРГ і шматлікімі апазіцыйнымі групоўкамі. Канфлікт меў, у тым ліку, этнічную падаплёку ў выглядзе барацьбы за ўлады паміж амхара, якія яшчэ з манархічных часоў былі ва ўладзе, і тыграі, што прадстаўлялі апазіцыю.

У выніку дзяржперавароту 1974 годзе быў зрынуты імператар Хайле Селасіе, і да ўлады прыйшла марксісцкая хунта. Супраць новай улады паўсталі шматлікія сілы, ад камуністаў да антыкамуністаў. Паралельна з тым вяліся баявыя дзеянні супраць эрытрэйскіх сепаратыстаў. Да сярэдзіны 1980-х гадоў розныя праблемы, такія як голад 1983—1985 гадоў, эканамічны спад і іншыя наступствы палітыкі ДЭРГ, спустошылі Эфіопію, павялічыўшы народную падтрымку мяцежнікаў. У 1987 годзе хунта самараспусцілася, была ўтворана Народна-Дэмакратычная Рэспубліка Эфіопія пад кіраўніцтвам Рабочай партыі Эфіопіі.

У канцы 1980-х гадоў, калі Савецкі Саюз пачаў спыняць сваю падтрымку ўладам, пазіцыі паўстанцаў яшчэ больш узмацніліся. У маі 1991 года ўрадавая армія пацярпела паражэнне ў Эрытрэі, і прэзідэнт Менгісту Хайле Марыям збег з краіны. 28 мая 1991 года апазіцыйны Рэвалюцыйна-дэмакратычны фронт эфіопскіх народаў (РДФЭН), кааліцыя левых этнічных паўстанцкіх груп, увайшла ў Адыс-Абебу. Вайна завяршылася.

У выніку канфлікту загінула не менш за 1,4 мільёна чалавек, з якіх 1 мільён чалавек загінулі ад голаду, а астатнія — у выніку баявых дзеянняў і іншых формаў гвалту.

## Гл. таксама 
* Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Войны ЭфіопііКатэгорыя:Грамадзянскія войныКатэгорыя:Халодная вайна
Баўру

**Баўру́** () — горад і муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Сан-Паўлу. Складовая частка мезарэгіёна Баўра. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Баўра. Заснаваны ў 1896 годзе.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Сан-Паўлу
Белфорд-Рошу

**Белфорд-Рошу** () — горад і муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Рыа-дэ-Жанэйра. Складовая частка мезарэгіёна Агламерацыя Рыа-дэ-Жанейра. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Рыа-дэ-Жанэйра.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Рыа-дэ-Жанэйра
Блюменаў

**Блуменау** () — горад і незалежная ваенная акруга ў Бразіліі, уваходзіць у штат Санта-Катарына. Складовая частка мезарэгіёну Валі-ду-Ітажаі. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Блуменау. Заснаваны 2 верасня 1850 года нямецкім каланістам Германам Блуменау.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Санта-Катарына
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1850 годзе
Боа-Віста (Рарайма)

**Боа-Віста** () — горад і муніцыпалітэт у Бразіліі, сталіца штата Рарайма. Складовая частка мезарэгіёну Поўнач штата Рарайма. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Боа-Віста. Заснаваны 9 ліпеня 1890 года.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бразіліі
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Рарайма
Варзеа-Гранды

**Варзеа-Гранды**:

* Варзеа-Гранды (Мату-Гросу)
* Варзеа-Гранды (Піяўі)
Варзеа-Гранды (Піяўі)

**Варзеа-Гранды** () — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Піяўі. Складовая частка мезарэгіёну Паўночна-цэнтральная частка штата Піяўі. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Валенса-ду-Піяўі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Піяўі
Каноас

**Каноас** () — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Рыу-Гранды-ду-Сул. Складовая частка мезарэгіёна Агламерацыя Порту-Алегры. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Порту-Алегры. Заснаваны 27 чэрвеня 1939 года.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Рыу-Гранды-ду-Сул
Гарт Дэвіс

**Гарт Дэвіс** (, нар. ) — аўстралійскі кінарэжысёр і кінааператар, найбольш вядомы дзякуючы фільму «Леў» 2016 года.

## Біяграфія 
Гарт Дэвіс нарадзіўся ў Брысбене, Аўстралія, у артыстычнай сям’і. Яго маці была мастачкай, а бацька працаваў у сферы рэкламы. У каледжы вывучаў мастацтва і дызайн. Жыве ў Мельбурне са сваёй жонкай і трыма дзецьмі.

Перад дэбютам у вялікім кіно Гарт паспяхова працаваў над рэкламнымі ролікамі і тэлевізійнымі праектамі. У 2008 годзе Дэвіс выйграў узнагароду на прэстыжным фестывалі рэкламы — «Канскія львы», у 2010 годзе стаў намінантам прэміі Гільдыі рэжысёраў як найлепшы рэжысёр рэкламы. У 2006 годзе Гарт зрэжысаваў некалькіх эпізодаў папулярнага аўстралійскага тэлесерыяла «Кахай, як я хачу».

Дэбютным поўнаметражным фільмам Дэвіса стаў «Леў», зняты паводле сцэнарыя Люка Дэйвіса. Заснаваны на аўтабіяграфічнай кнізе Сару Брыерлі «Доўгая дарога дадому». У цэнтры сюжэту гісторыя пра індыйскага хлопчыка Сару, які згубіўся ў пяцігадовым узросце на вакзале, але пазней ён трапляе ў прытулак, адкуль яго ўсынаўляе сям’я з Аўстраліі. Ужо дарослым, па парадзе сяброў, Сару пачынае пошук сваёй роднай сям’і, выкарыстоўваючы праграму Google Earth. Фільм быў станоўча прыняты кінакрытыкамі і атрымаў шэсць намінацый на прэмію «Оскар».

## Зноскі 
Катэгорыя:Кінарэжысёры Аўстраліі
Дэвід Уэнем

**Дэвід Уэнем** (; нар. , Марыквіл, Сідней, Аўстралія) — аўстралійскі кінаакцёр і прадзюсар. Найбольшую вядомасць атрымаў дзякуючы ролям Фараміра ў кінатрылогіі «Уладар пярсцёнкаў», Карла ў фільме «Ван Хельсінг», Дзілія ў «300 спартанцаў» і Нейла Флетчэра ў фільме «Аўстралія».

## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры Аўстраліі
Шубіна

**Шубіна**:

## Прозвішча 
* Вольга Віктараўна Шубіна — беларускі архітэктар

## Тапонім 
* Шубіна (Сафонаўскі раён)
Храмцова

**Храмцова**:

## Беларусь 
* Храмцова (Вілейскі раён)

## Расія 
* Храмцова (Сафонаўскі раён)