open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Калхідская нізіна

**Калхідская (Рыёнская) нізіна** размешчана ў Заходнім Закаўказзі, у ніжнім цячэнні рэк Рыёні і Інгуры і на ўзбярэжжы Чорнага мора, у Грузіі.

Працягласць з захаду на ўсход каля 100 км. Вышыня да 100—150 м. Уяўляе сабой алювіяльную раўніну, што займае ўпадзіну сінклінальнай будовы; магутнасць алювію антрапагену да 700 м. Мінеральныя крыніцы (Цхалтуба). Паверхня ў заходняй частцы са старарэччамі, прырэчышчавымі валамі, невысокімі пясчанымі масівамі; забалочаныя абшары. Клімат субтрапічны вільготны, з мяккай зімой, невялікімі амплітудамі тэмператур, багатымі ападкамі на працягу года (у сярэднім 1500 мм). Сярэдняя тэмпература студзеня 4,5-6 °C, жніўня 23-24 °C. Нізіну перасякаюць рэкі Рыёні, Інгуры і інш. Паблізу мора знаходзіцца возера Палеастомі. На захадзе пераважаюць балотныя ландшафты з асакова-разнатраўнай і трысняговай расліннасцю, альховымі лясамі. На прыўзнятых участках растуць шыракалістыя лясы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Грузіі
Катэгорыя:Каўказ
Пасол

**Пасол** або **амбасадар** — дыпламатычны прадстаўнік найвышэйшага рангу сваёй дзяржавы ў замежнай дзяржаве (у некалькіх дзяржавах па сумяшчальніцтве) і ў міжнароднай арганізацыі.

## Агрэман 
Пасля афіцыйнага прызначэння пасла міністэрства замежных спраў яго краіны запытвае ў краіны знаходжання агрэман (згоду краіны знаходжання на прызначэння пасла замежнай дзяржавы).

## Акрэдытацыя пасла і заступленне на пасаду 
Па прыбыцці ў краіну знаходжання паслы ўручаюць даверчыя граматы і акрэдытуюцца пры чале той дзяржавы, куды яны прызначаныя, пасля чаго яны лічацца афіцыйна заступнымі на пасаду.

## Дыпламатычны імунітэт — недатыкальнасць пасла 
Паслы карыстаюцца недатыкальнасцю і поўным дыпламатычным імунітэтам ў адпаведнасці з міжнароднымі пагадненнямі. Рэгуляванне пытанняў дыпламатычнага імунітэту нормамі міжнароднага права прапісаны ў Венскай канвенцыі аб дыпламатычных зносінах 1961 года, удзельнікам якой з’яўляецца і Рэспубліка Беларусь.

*
Катэгорыя:Дыпламатыя
Казахскі драбнасопачнік

**Казахскі драбнасопачнік**, **Цэнтральнаказахстанскі драбнасопачнік** () — моцна разбураная і згладжаная горная краіна ў цэнтральнай і ўсходняй частках Казахстана.

Працягласць з захаду на ўсход каля 1200 км, шырыня ад 400 км на ўсходзе да 950 км на захадзе. У заходняй частцы рэльеф больш выраўнаваны; вылучаюцца горны масіў Улугау (1133 м) на захадзе і Какчэтаўскае ўзвышша (947 м, гара Сінюха) на поўначы. Усходняя частка мае большыя абсалютныя вышыні і найбольш расчлянёны рэльеф; у цэнтры — Каркаралінскія горы (да 1403 м), нізкагор’і Кызылтас з масівам Аксаран (1566 м) і хрыбтом Чынгізтау (1469 м).

Тэрыторыя Казахскага драбнасопачніка ўваходзіць у склад Урала-Мангольскага геасінклінальнага пояса. Утварылася ад працяглай дэнудацыі старажытнага палеазойскага фундамента. Складзена з метамарфічных сланцаў, кварцытаў, пясчанікаў, вапнякоў і вывергнутых парод, якія месцамі перакрыты асадкавымі рыхлымі адкладамі. Радовішчы жалезных (Атасу, Каражал, Карсакпай), медных (Джэзказган, Базшаколь, Каўнрад), марганцавых (Атасу), поліметалічных (Карагайлы) руд, золата, (Майкаін), вугалю (Карагандзінскі і Экібастузскі вугальныя басейны).

Клімат кантынентальны, засушлівы. Сярэднія тэмпературы студзеня ад −14 °C да −18 °C, ліпеня 20—24 °C. Зімой маразы дасягаюць −40 °C, летам дзённыя тэмпературы паднімаюцца да 35 °C і больш (на поўдні). Гадавая колькасць ападкаў 200—300 мм. Снегавое покрыва малой магутнасці. Летам частыя засухі.

Рэкі малаводныя, з іх найбуйнейшыя: Ішым, Нура, Сарысу. Шмат азёр. Самае буйное, але неглыбокае — салёнае возера Тэнгіз. На поўначы знаходзяцца прэсныя Какшэтаўскія азёры.

Разнатраўна-ціпчакова-кавыльныя стэпы ў паўночнай частцы змяняюцца на поўдні сухім ціпчакова-кавыльным стэпам; большая частка іх тэрыторыі ўзарана і занята пасевамі збожжавых. На поўдні і ўсходзе — паўпустыні і палынова-салянкавыя пустыні. У гарах — хваёвыя лясы са сланікавай арчой.

## Літаратура 
* Казахскі драбнасопачнік // 

Катэгорыя:Геаграфія Казахстана
Калхіда

**Калхіда** (, ) — старажытнагрэчаская назва заходняй часткі Грузіі (мясц. Эгрысі).

У пачатку І тыс. да н.э. гэтыя землі насялялі колхі. Паводле падання антычных аўтараў, тут правіў Ээт, бацька Медэі, ён валодаў залатым руном, якое выкралі арганаўты. У VI ст. да н.э. тут узніклі грэчаскія калоніі Фасіс і Дыяскурыяда.

У VI—II ст. да н.э. існавала Калхідскае царства. Асноўным заняткам яго насельніцтва з’яўлялася земляробства, былі развіты металургія жалеза, апрацоўка лёну, дрэва, ювелірнае, керамічнае і іншыя рамёствы, чаканіліся сярэбраныя манеты (калхідкі). Існавалі гандлёва-рамесныя пункты гарадскога тыпу і гарады. У канцы VI — пачатку V ст. да н.э. Калхідскае царства знаходзілася ў залежнасці ад Персіі. У IV ст. да н.э. правіцель Куджы ўзначаліў рух за аб’яднанне старажытнагрузінскіх плямён у адзіную дзяржаву.

У II ст. да н.э. Калхіда заваявана Пантыйскім царствам, у I ст. да н.э. — Рымам. На мяжы I—II ст. н.э. узнікла царства Лазіка, якое паступова падпарадкавала і насельніцтва паўночнай Калхіды.

## Літаратура 
* 
* David Braund. Georgia in Antiquity: A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562. Oxford: Clarendon Press, 1994.

Катэгорыя:Гісторыя Грузіі
Катэгорыя:Каўказ
Уладзімір Пятровіч Бельскі

**Уладзімір Пятровіч Бельскі** (20 чэрвеня 1955, в. Слабодка, Калінкавіцкі раён — 2012) — беларускі дыпламат, журналіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 чэрвеня 1955 года ў вёсцы Слабодка Калінкавіцкага раёна Гомельскай вобласці ў сям'і сялян-беларусаў.

Выпускнік факультэта журналістыкі БДУ.

Працаваў у газеце «Советская Белоруссия», да 1989 года выконваючым абавязкі рэдактара ў газеце «Знамя юности», у 1989—1996 гадах галоўным рэдактарам газеты «Чырвоная змена», у 1996—1997 гадах старшынёй Дзяржаўнага камітэта па друку.

21 сакавіка 1997 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Чэшскай Рэспубліцы, а таксама Славакскай Рэспубліцы па сумяшчальніцтве. Адстаўлены з гэтых пасадаў быў 2 снежня 2002 года.

У 2000-х гадах працаваў галоўным рэдактарам газеты «Семья».

Памёр у 2012 годзе. Пахаваны на Паўночных могілках у Мінску.

## Спасылкі 
* «Газета адчувала чытача, а чытач — газету»

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Галоўныя рэдактары газеты «Чырвоная Змена»
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Чэхіі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Славакіі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута журналістыкі БДУ
Віктар Іванавіч Бурскі

**Ві́ктар Іва́навіч Бу́рскі** (нар. , Бялынкавічы, Касцюковіцкі раён, Магілёўская вобласць, Беларусь) — беларускі палітык і дыпламат.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1960), ВПШ пры ЦК КПСС. Працаваў галоўным аграномам, намеснікам начальніка, начальнікам Ляхавіцкага, Ганцавіцкага ўпраўленняў сельскай гаспадаркі, намеснікам начальніка ўпраўлення сельскай гаспадаркі Брэсцкага аблвыканкама (1962—1973).

У 1973—1975 гадах старшыня Кобрынскага раённага выканаўчага камітэта, пасля 1-ы сакратар Ляхавіцкага райкама КПБ, 1-ы намеснік старшыні Брэсцкага аблвыканкама. У 1987—1994 гадах старшыня Брэсцкага аблвыканкама, у 1991—1996 гадах таксама старшыня Брэсцкага абласнога савета.

Быў дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР, Вярхоўнага Савета СССР, выбіраўся дэпутатам Брэсцкага абласнога Савета.

З 15 лютага 1996 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь ў Польшчы, адстаўлены 10 сакавіка 2000 года.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга (двойчы), медалямі.

13 сакавіка 1998 года ўзнагароджаны Ганаровай граматай Савета Міністраў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Біяграфія

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Польшчы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Старшыні Кобрынскага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Беларусі
Катэгорыя:Старшыні Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Дэпутаты Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў
Катэгорыя:Старшыні мясцовых саветаў Беларусі
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Катэгорыя:Намеснікі старшыні Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта
Завулак Фабрыцыуса (Мінск)

**Завулак Фабрыцыуса** — завулак у Маскоўскім раёне Мінска.

## Гістарычная даведка 
Да 1926 года — Дзяменцьеўская вуліца, з 1926 па 1977 — вуліца Дзяржынскага, у 1977 годзе ў сувязі са з’яўленнем у горадзе праспекта Дзяржынскага вуліца пераназвана ў завулак Фабрыцыуса (які знаходзіцца побач з вуліцай Фабрыцыуса). Першапачаткова пралягала ад Маскоўскай да Грушаўскай вуліцы, перасякаючы чыгунку Мінск—Брэст. Пасля будаўніцтва дэпо Мінскага метрапалітэна апынулася разрэзанай на дзве ізаляваныя часткі — ад Маскоўскай да вуліцы Фабрыцыуса (150 м, з боку Маскоўскай — тупік) і ад чыгункі да Грушаўскай вуліцы (230 м).

## Прадпрыемствы і арганізацыі 
Будынкі на завулак выходзяць бакавымі фасадамі, нумары будынкаў лічацца па іншых вуліцах.
* Рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Белмедпрэпараты»
* Дом быту
* Дэпо метрапалітэна
Палац Нацый

**Палац Нацый** () — комплекс будынкаў, пабудаваны ў перыяд паміж 1929 і 1938 гадамі, у парку Арыяна, у Жэневе, Швейцарыя. Палац Нацый выкарыстоўваўся ў якасці штаб-кватэры Лігі Нацый да 1946 года. З 1966 года ў Палацы размяшчаецца Еўрапейскае аддзяленне ААН у Жэневе — другая найважнейшая рэзідэнцыя ААН у свеце пасля Нью-Ёрка.

Акрамя таго, у Палацы таксама размяшчаюцца офісы рэгіянальных аддзяленняў МАГАТЭ, ЮНЕСКА, ЮНКТАД, УКГП ААН, Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па прамысловым развіцці, а таксама Харчовай і сельскагаспадарчай арганізацыі ААН (ФАО).

Кожны год у жэнеўскай штаб-кватэры ААН праводзіцца каля 8000 пасяджэнняў, з якіх каля 600 з’яўляюцца буйнымі канферэнцыямі. 100 тысяч чалавек штогод наведвае адкрытыя залы Палаца ў якасці турыстаў.

Катэгорыя:Жэнева
Катэгорыя:Арганізацыя Аб’яднаных Нацый
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Швейцарыі
Катэгорыя:Ліга Нацый
Мікалай Рыгоравіч Вайцянкоў

**Мікалай Рыгоравіч Вайцянкоў** (, , Германія — ) — беларускі палітык і дыпламат.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі і Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС, членам якой з’яўляўся з 1972 па 1991 гады. Працоўны шлях пачаў майстрам аўтарамзавода ў Іркуцкай вобласці Расіі, затым працаваў у сельскай гаспадарцы Рагачоўскага раёна, узначальваў яго з 1978 па 1981 гады, быў на розных пасадах у органах КПБ. Абіраўся старшынёй Гомельскага аблвыканкама (1989—1995) і дэпутатам Вярхоўнага Савета РБ XII склікання.

1 сакавіка 1995 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Чэшскай Рэспубліцы, а таксама Славацкай Рэспубліцы па сумяшчальніцтве. 17 студзеня 1997 года быў адстаўлены з гэтых пасад і адначасова зноў прызначаны старшынёй Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта. Знаходзіўся на гэтай пасадзе да красавіка 2001 года, пасля чаго падаў прашэнне аб адстаўцы па стане здароўя. З 2001 па 2009 гады Мікалай Вайцянкоў быў паслом МЗС па спецыяльных даручэннях, курыраваў на гэтай пасадзе развіццё адносін прыгранічных рэгіёнаў Беларусі, Расіі і Украіны.

## Узнагароды 
* Медаль «За выдатнасць у ахове дзяржаўнай мяжы» (1998) ,
* Ордэн Пашаны (2001).

Катэгорыя:Першыя сакратары Рагачоўскага гаркама КПБ
Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Славакіі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Чэхіі
Катэгорыя:Старшыні Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Старшыні Рагачоўскага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання
Катэгорыя:Сакратары Гомельскага абкама КПБ
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Брагіна
Санкуру

**Санку́ру** () — рака ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, правы прыток ракі Касаі (басейн Конга).

Даўжыня ракі складае 1200 кіламетраў. Плошча вадазбору каля 156 000 км². Вытокі ракі знаходзяцца ў нагор’і на захадзе правінцыі Катанга. У вярхоўях да вадаспада Вольф рака называецца *Лубілаш* (*Лубі*). Працякае ў глыбокай даліне, са шматлікімі парогамі і вадаспадамі. Даліна пашыраецца ніжэй вадаспада Вольф. Упадае ў Касаі каля горада Бена-бэнда. Расход вады ў вусці ад 700 да 4300 м³/с (сярэдні гадавы — 2 500 м³/с). Паводкі ў перыяд дажджоў, з верасня па красавік. Суднаходная прыкладна на 580 км ад вусця да горада Паніа-Мутомба. Мае шэраг прытокаў. На рацэ ГЭС.

## Літаратура 
* 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 330. — 671 с. с илл.
* 

## Спасылкі 
* Sankuru River // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Рэкі Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Басейн Конга
Касаі

**Каса́і** (у ніжнім цячэнні — **Ква**) — рака ў Цэнтральнай Афрыцы, левы прыток ракі Конга.

Даўжыня ракі каля 2000 км, плошча вадазбору 880,2 тыс. км². Выток ракі знаходзіцца ў Анголе, на плато Лунда, далей рака ўтварае мяжу Анголы і Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК), працякае па ўпадзіне Конга, упадае ў Конга каля горада Кіншаса. У ніжнім цячэнні рэчышча Касаі ўтварае возрападобныя пашырэнні да 6 км. Да найбольш значных прытокаў Касаі адносяцца рэкі Лупуа, Фімі, Кванга і Санкуру. Кароткі ўчастак ракі Касаі ад упадзення ў яе Фімі да ракі Конга вядомы як рака Ква.

Расход вады ў вусці ад 5000 да 20 000 м³/с, сярэдні — 10 000 м³/с. Басейн Касаі пераважна займаюць экватарыяльныя вільготныя джунглі. Паводкі адбываюцца ў верасні—красавіку. Рака суднаходная на адлегласці 790 км ад вусця. На тэрыторыі Конга буйная прыстань Ілеба. На рацэ 3 гідраэлектрастанцыі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 633—634. — 672 с. с илл.
* 
* 
* 
* Каса́и // География. Современная иллюстрированная энциклопедия. Ч. 1 А—Л. / А. П. Горкин — М.: Росмэн, 2006. — 624 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-353-02443-5 — (Современная иллюстрированная энциклопедия «Росмэн». География)
* 

## Спасылкі 
* Карта басейна ракі Касаі ў Электронным атласе водных рэсурсаў 

Катэгорыя:Прытокі Конга
Катэгорыя:Рэкі Анголы
Катэгорыя:Рэкі Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Эбола

**Эбола** — рака ў паўночнай частцы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (раней Заіра). Складнік ракі Монгала, правага прытоку Конга. У сярэднім цячэнні ракі ў 3 км ад яе левага берага размешчаны населены пункт Абумамбазі.

Упершыню ліхаманка Эбола была знойдзена ў верасні 1978 года недалёка ад рэчышча ракі, у гонар якой і была названа пасля.

Катэгорыя:Рэкі Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Басейн Конга
Ратуша (Цюрых)

thumb|right|Ратуша Цюрыха на беразе Лімата, у якой зараз размяшчаецца савет абшчыны
Ратуша Цюрыха — старадаўні будынак у стылі барока, датуецца 1694—1698 гг. Добра захаваўся інтэр'ер і фасад: раскошна дэкараваныя столі ў банкетнай зале і керамічная печ у зале пасяджэнняў. Ратуша — свайго роду сімвал Цюрыха, адна з асноўных яго славутасцяў. Ужо больш за трыста гадоў яна захоўвае памяць аб самых выдатных днях у гісторыі Швейцарыі.

## Гісторыя
Будынак служыў органам улады Рэспублікі Цюрых да 1978 года. З 1803 года ў будынку збіраецца кантанальны савет. Ратуша выходзіць фасадам на набярэжную *Limmatquai* на правым беразе ракі Лімат.

Ратушай гэтак жа завуць квартал у раёне Альтштадт (Стары горад). Гэта частка сярэднявечнага горада на правым баку Лімат.

## Галерэя

File:Rathaus Zuerich1780.jpg|Замалёўка 18. стагоддзя. Паўночна-ўсходні бок
File:Rathaussaal Zuerich.jpg|1706 - зала пасяджэнняў савета
File:Zürich - Lindenhof - Limmat - rechtsseitige Altstadt.jpg|Ратуша (выгляд з Ліндэнхофа)
File:Rathaus Portal Detail.jpg|Брама

Цюрых
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Цюрыха
Цюрыхскі оперны тэатр

thumb|Цюрыхскі оперны тэатр

**Цюрыхскі оперны тэатр** () — оперны тэатр у горадзе Цюрых, Швейцарыя, месца размяшчэння цюрыхскай оперы з 1891 года.

Першы пастаянны тэатр, *Aktientheater*, быў пабудаваны ў 1834 годзе. Гэты тэатр быў у фокусе дзейнасці Рыхарда Вагнера ў перыяд яго «высылкі» з Германіі. Будынак тэатра згарэў у 1890 годзе. Трупа пераехала ў перабудаваны будынак тэатра *Stadttheater Zurich* (гарадскі тэатр Цюрыха). Гэты тэатр, які з'яўляўся галоўнай пляцоўкай горада для правядзення драматычных, оперных і музычных прадстаўленняў да 1925 года, быў затым перайменаваны ў Цюрыхскі оперны тэатр. Быў пабудаваны асобны будынак.
 
Да пачатку 1970-х гадоў будынак опернага тэатра меў патрэбу ў капітальным рамонце. Існаваў пункт гледжання, што тэатр немэтазгодна рэстаўрыраваць, і была высунутая ідэя будаўніцтва новага тэатра. Тым не менш, у 1982-84 гг. была ажыццёўлена перабудова будынка. У горадзе мелі месца масавыя акцыі пратэсту супраць перабудовы будынка.
Абноўлены тэатр пачаў сваю працу з пастаноўкі оперы Рыхарда Вагнера «Нюрнбергскія мейстэрзінгеры» і сусветнай прэм'еры оперы швейцарскага кампазітара Рудольфа Кельтэрборна «Вішнёвы сад» (па аднайменнай п'есе А. Чэхава).

Пасля рэканструкцыі будынак тэатра стаў уяўляць сабой багата дэкараванае збудаванне з неакласічным фасадам з белага і шэрага каменю, упрыгожаным бюстамі Вэбера, Вагнера і Моцарта. Таксама ўстаноўлены бюсты Шылера, Шэкспіра і Гётэ. Глядзельная зала аформлена ў стылі ракако і умяшчае каля 1200 гледачоў.

## Галерэя

Image:Zürich - Enge - Opernhaus IMG_1893.JPG|Оперны тэатр з боку Цюрыхскага возера
Image:Opernhaus Zürich Zuschauerraum2.jpg|Інтэр'ер глядзельнай залы
Image:Opernhaus Zürich Foyer.jpg|Фае

## Спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Оперныя тэатры Швейцарыі
Катэгорыя:Культура Цюрыха
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Цюрыха
Катэгорыя:Цюрых
Гемарагічная ліхаманка Эбола

**Віруснае захворванне Эбола** (**EVD**) ці **гемарагічная ліхаманка Эбола ** (**EHF**) — хвароба чалавека, якая выклікаецца вірусам Эбола. Сімптомы звычайна праяўляюцца ад двух дзён да трох тыдняў пасля заражэння, з'яўляюцца ліхаманка, боль у горле, боль у мышцах, і галаўны боль. Звычайна пазней надыходзяць млоснасць, ванітаванне і панос, а таксама зніжэнне дзейнасці печані і нырак. На гэтай стадыі у некаторых асоб назіраецца крывацёк .

## Крыніцы і дыягностыка 
Магчымая перадача віруса у выніку кантакту з крывёю ці біялагічнымі вадкасцямі інфікаванай жывёлы (найчасцей малпы ці пладаеднага кажана). Мяркуецца, што пладаедныя кажаны пераносяць і распаўсюджваюць вірус, не захворваючы. Пасля заражэння чалавека хвароба можа таксама распаўсюджвацца сярод людзей. Мужчыны, якія выжылі, могуць перадаваць хваробу праз сперму на працягу амаль двух месяцаў. Для правядзення дыягностыкі спачатку выключаюцца іншыя хваробы з падобнымі сімптомамі, напрыклад, малярыя, халера і іншыя вірусныя гемарагічныя ліхаманкі. Для пацвярджэння дыягназу аналізуюцца пробы крыві на вірусныя антыцелы, вірусныя РНК ці сам вірус. Віруснае захворванне Эбола ўпершыню дыягнаставана ў Судане і Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга. Хвароба звычайна праяўляецца ўспышкамі ў трапічных рэгіёнах субсахарскай Афрыкі. Самы вялікі выбух захворвання да сёй пары — сучасная эпідэмія ліхаманкі Эбола ў Заходняй Афрыцы, якая закранула Гвінею, Сьера-Леонэ, Ліберыю і, верагодна, Нігерыю. На жнівень 2014 г. зафіксавана звыш 1 600 выпадкаў хваробы. Працягваюцца высілкі па распрацоўцы вакцыны; аднак пакуль яе не існуе..
 
### У Еўропе 
У ве­рас­ні 2014 года ў Іс­па­ніі па­мёр па­стар, які за­ра­зіў­ся ві­ру­сам у Аф­ры­цы і быў пе­ра­ве­зе­ны на ра­дзі­му для ля­чэн­ня. На па­чат­ку каст­рыч­ні­ка 2014 года бы­ла шпі­та­лі­за­ва­на ад­на з мед­сяс­цёр, што ля­чы­лі па­ста­ра, яна ста­ла пер­шай еў­ра­пей­кай, якая за­ра­зі­ла­ся ві­ру­сам па-за аф­ры­кан­скім кан­ты­нен­там.

У польскім горадзе Лодзь 13 кастрычніка 2014 года шпіталізаваны мужчына з падазрэннем на ліхаманку Эбола. Вядома, што 31-гадовы мужчына прыехаў у Польшчу з Германіі, дзе ён кантактаваў з грамадзянамі Гвінеі.

## Спасылкі 
* Сайт, прысвечаны ліхаманцы Эбола (партал Сусветнай арганізацыі аховы здароўя) 

Катэгорыя:Вірусныя інфекцыі
Катэгорыя:Асабліва небяспечныя інфекцыі
Карл I Габсбург

**Карл I Габсбург** ( — ) — імператар Аўстрыі і кароль Венгрыі ў 1916—1918 гадах. Быў апошнім уладаром Аўстра-Венгерскай манархіі. 11 лістапада 1918 года адмовіўся ад кіравання дзяржавай (не адракаючыся ад трону) і пакінуў Аўстрыю.

## Сям'я 
У 1911 Карл ажаніўся з Зітаю Пармскаю. У іх нарадзілася тры сыны: Ота, Роберт і Карл Людвіг.

## Беатыфікацыя 
3 кастрычніка 2004 года Карл I быў беатыфікаваны папай Янам Паўлам II.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Постаці Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Военачальнікі Першай сусветнай вайны (Аўстра-Венгрыя)
Палац Браніцкіх

**Палац Браніцкіх** — рэзідэнцыя кароннага гетмана Клеменція Браніцкага ў Беластоку (1689—1771), якая будавалася ў стылі барока ў сярэдзіне XVIII стагоддзя як «падляшскі Версаль». Па раскошнаму ўбранню і вытанчанасці аздаблення не саступаў каралеўскаму палацу ў Вілянуве.

У пейзажным парку захаваліся павільён для гасцей, арсенал, аранжарэя і іншыя будынкі. Дзякуючы намаганням Яна Клеменса Браніцкага Беластоку ў 1749 годзе каралём Аўгустам Саксонскім было нададзена Магдэбургскае права.

У 1802 годзе, пасля падзелаў Рэчы Паспалітай, спадкаемцы прадалі рэзідэнцыю каралю Прусіі. Пасля Тыльзіцкага міру 1807 года палац перайшоў у рукі расійскага імператара Аляксандра I. Пасля гэтага дрэвы і кусты з палацу былі вывезены ў царскія рэзідэнцыі, а больш за дваццаць скульптураў з саду&nbsp;— у Санкт-Пецярбург. У 1826 годзе былі дэмантаваны скульптуры, якія ўпрыгожвалі атык, ліквідаваны арнаменты фасада ў стылі ракако, а таксама скінутыя з даху барочныя шлемы.

Пад час Першай сусветнай вайны палац амаль не пацярпеў, а пад час Другой сусветнай вайны на 70 працэнтаў быў знішчаны.

У 1946—1960 гадах вялася перабудова палаца ў тым выглядзе, які ён меў у XVIII стагоддзі.

Цяпер у палацы знаходзіцца рэктарат Беластоцкага медыцынскага ўніверсітэта. У вялікай актавай зале дзякуючы яго выдатнай акустыцы ладзяцца рэгулярныя конкурсныя слуханні хораў у рамках міжнародных фестывляў царкоўнай музыкі.

## Спасылкі
* 

Браніцкіх
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беластока
Катэгорыя:Славутасці Беластока
Катэгорыя:Браніцкія герба «Грыф»
Сяло

[300px|thumb|Сяло [Строчыцы, 2008]]
**Сяло** — тып буйнога сельскага пасялення, часцей за ўсё цэнтра воласці, у цэнтры якога меліся царква або касцёл. Азначэнне ўжываецца ў старажытных летапісах і распаўсюджана ва ўсіх славянскіх мовах.

Першыя сёлы як прыналежныя ўладальніку вёскі ўзніклі ў XII ст. — XIII ст. у сувязі з запрыгоньваннем сельскай абшчыны. У летапісных паведамленнях таго часу шырока згадваюцца княжыя, баярскія, царкоўныя сёлы. Першапачаткова тэрмін "сяло" меў значэнне загараднай сядзібы князя, дзе побач з гаспадарскім дваром месціліся і хаты чэлядзі. У той жа час, у адрозненне ад пагоста, яно мела функцыі цэнтра вотчынна-памесных уладанняў на пэўнай тэрыторыі. 

Галоўная прыкмета сяла — наяўнасць абшарніцкага маёнтка. У астатнім структура нагадвала забудову пагоста-цэнтра: царкоўны двор, карчма, грамадская крама, вуліцы-канцы з сялянскімі дварамі. На працягу існавання феадальна-прыгоннай сістэмы сёлы захоўвалі сваё значэнне тэрытарыяльна-ўладальніцкіх цэнтраў. З канца XVII ст. у сувязі з дыферэнцыяцыяй адміністрацыйных правінцый (ваяводстваў, старостваў, дзяржаў) сёлы таксама набываюць значэнне мясцовых адміністрацыйна-тэрытарыяльных цэнтраў. Пасля далучэння земляў Беларусі да Расійскай імперыі сёлы, як правіла, робяцца цэнтрамі валасцей у складзе паветаў. Пазней, у XIX ст. абавязковымі атрыбутамі сяла сталі царква або касцёл, вучылішча і валасное праўленне. У XX ст. сёлы робяцца цэнтрамі сельскіх саветаў, калгасаў і саўгасаў, трапляюць у пералік перспектыўных паселішчаў, многія з якіх у 1970-я — 1980-я былі перабудаваны паводле ўзорных генпланаў і сталі адметнымі аграпрамысловымі цэнтрамі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Сяло́ // 
* Беларусы: у 8 тамах / А. І. Лакотка, рэдкал. В. К. Бандарчык, М. Ф. Піліпенка, А. І. Лакотка, «Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору» — Мінск: «Тэхналогія», 1997. — ISBN 985-6234-28-X, т. 2.

Катэгорыя:Населеныя пункты
Базельская ратуша

thumb|right|275px|Базельская ратуша.
**Базельская ратуша** () — ратуша ў швейцарскім горадзе Базелі.

Вядома, што на месцы сучаснай ратушы быў будынак 1290 года, палітычны цэнтр Базеля. У 1356 годзе моцнае землетрасенне разбурыла яго. У 1501 годзе было прынята рашэнне аб будаўніцтве новага будынка. Ратуша Базеля была пабудавана з чырвонага пясчаніка ў стылі позняй готыкі ў 1507—1513 гадах на Рыначнай плошчы. У стагоддзі да будынка быў прыбудаваны левы флігель, а ў 1898—1904 гг пабудавана вежа. Ва ўнутраным двары знаходзіцца статуя консула Луцыя Мунацыя Планка — заснавальнікаБазеля.

У цяперашні час у ратушы размешчаны органы заканадаўчай (*Вялікі савет*) і выканаўчай улады кантона Базель-Штат, а таксама мэрыя Базеля. Ратуша даступная для наведвання турыстамі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Базель
Катэгорыя:Ратушы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Швейцарыі
Уроцлаўскія гномы

thumb|Адзін з уроцлаўскіх гномаў
**Уро́цлаўскія гно́мы** («красналюдкі») — назва бронзавых статуэтак-гномаў, што ўсталёўваюць ва Уроцлаве з 2001 года, колькасць якіх пастаянна расце. На дадзены момант з'яўляюцца адной з турыстычных славутасцей горада. Існуюць спецыяльныя экскурсіі і брашуры, якія дапамагаюць знайсці гэтых гномаў у горадзе, а таксама апісваюць індывідуальную гісторыю кожнага гнома.

Рэгулярна ўсталёўваюць новых гномаў, а таксама крадуць і ламаюць старых.

Прадгісторыя гэтых гномаў — у сімволіцы Аранжавай альтэрнатывы, падпольнай групы, а пазней хэпенінгавага руху, які дзейнічаў у некалькіх гарадах Польшчы, галоўным чынам ва Уроцлаве, у 1980-х гадах. Першыя намаляваныя гномы з'явіліся ва Уроцлаве па задумцы кіраўніка руху Вальдэмара Фідрыха (Маёра Фідрыха), а самай вядомай арганізаванай акцыяй стала Дэманстрацыя гномаў 1 чэрвеня 1987 г.

Станам на канец 2014 года налічвалася больш за 300 гномаў па ўсім горадзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скульптуры
Катэгорыя:Бронзавыя скульптуры
Катэгорыя:Уроцлаў
Катэгорыя:Гномы
Гвен Джон

**Гвендален Мэры Джон** (, 22 чэрвеня 1876, Хаверфордуэст, Уэльс — 18 верасня 1939, Д'еп) — валійская мастачка, якая пражыла большую частку жыцця ў Францыі. Сястра мастака Агастэса Джона.

У 1895 годзе Гвен Джон паступае ў лонданскую *Школу прыгожых мастацтваў Слейд*, дзе вучыцца да 1898 года. У 1899 годзе з'яжджае ў Парыж, дзе 4 месяцы бярэ урокі ва Уістлера. У тым жа годзе вяртаецца ў Лондан. У 1900 годзе мастачка упершыню выстаўляе свае працы ў Новым англійскай мастацкім клубе (карыстаецца яго паслугамі аж да 1911 года).

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Постаці Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Базіліка Божага Цела (Кракаў)

**Базіліка Божага Цела** () — каталіцкая царква гатычнага архітэктурнага стылю, якая знаходзіцца у Кракаве, Польшча.

## Гісторыя 
Будаўніцтва сённяшняга храма было распачата ў 1385 годзе на месцы драўлянай царквы і было скончана ў 1405 годзе. У 1405 г. Уладзіслаў II Ягайла запрасіў манахаў з манаскага ордэна латэранскіх канонікаў служыць у гэтай царкве. Для іх пазней быў пабудаваны каля царквы манастыр. Прадстаўнікі гэтага манаскага ордэна служаць у базіліцы Божага Цела да цяперашняга часу. У сярэдзіне XV стагоддзя ў гэтым храме служыў вядомы кракаўскі прапаведнік Станіслаў Казімерчык, прылічаны да ліку блажэнных.

Шчыпец фасада быў дабудаваны ў 1500 годзе. Званіца была пабудавана ў 1566—1582 гг.

24 студзеня 2005 Рымскі Папа Ян Павел II выдаў дэкрэт, якія прылічыў царкву Божага Цела ў Кракаве да малой базілікі.

## Літаратура 
* Przewodnik: Bazylika i Klasztor Bożego Ciała Kanoników Regularnych Laterańskich na Kazimierzu w Krakowie, Kazimierz Łatak CRL.
* Przewodnik po zabytkach Krakowa, Michał Rożek, Wydawnictowo WAM, 2006.

## Спасылкі 
* Гісторыя храма і галерэя  

Катэгорыя:Касцёлы Кракава
Катэгорыя:Збудаванні Польшчы ў гатычным стылі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1405 годзе
Катэгорыя:XV стагоддзе ў Кракаве
Катэгорыя:Касцёлы Кракаўскай архідыяцэзіі
Катэгорыя:Базілікі Польшчы‎
Біржаўскі замак

**Біржаўскі палац-замак** () — былая рэзідэнцыя Радзівілаў у горадзе Біржы на поўначы Літвы. Пабудаваны ў 1586—1589 гадах Кшыштафам Радзівілам як квадратны ў плане замак бастыённага тыпу. Для абароны вакол замкавых валоў створана штучнае возера Шырвена плошчай каля 400 га, для гэтага загачаны рэкі Апашча і Аглуона, равы з вадой. Каля 1589 года ва ўсходняй секцыі вала пабудавана 2-ярусная брама. У двары замка знаходзіліся драўляны палац, кальвінскі збор, арсенал, стайня, склады. Будаўніцтва вялося пад кіраўніцтвам Г. Кілера. З 1612 года працы па абсталяванні замка працягваліся паводле праекта К. Кайзера і пад кіраўніцтвам К. Петрыкоўскага. У 1623—1625 гадах у іх бралі ўдзел муляр Ганус з Заблудава і К. Скрабовіч. У 1619 годзе ў цэйхгаўзе была 31 цяжкая, 23 палявыя і 16 лёгкіх гармат.

У 1625 годзе замак захапіла шведская армія. Праз некалькі гадоў Радзівілы вярнулі амаль цалкам разбураны замак, была распачата яго рэканструкцыя. Замак адбудаваны паводле галандскай мадэлі бастыённых замкаў, набыў рысы стылю рэнесанса. Кіравалі працай архітэктары А. Фрайтанг і інжынер Пірка. Новыя валы мелі вышыню 5-7 метраў, шырыню 19,4 м, роў быў глыбінёй 4-7 метраў пры шырыні 31,4 м.

Зноў адбудаваны другі замак, як і першы, складаўся з цэлага комплексу будынкаў рознага прызначэння — іх было звыш за 20. У 1654 годзе сістэма абароны замка дапоўнена чатырма рэдутамі. У 1659 годзе пачаўся чарговы будаўніча-рэканструкцыйны этап — рэканструявалі абарончыя ўмацаванні, завершана будаўніцтва трохпавярховага палаца (вялося з 1652 года). Фасад палаца быў аздоблены двума ярусамі аркад і спалучаў рысы позняга рэнесансу і ранняга барока.

Біржайскі замак разбураны падчас Паўночнай вайны ў 1704 годзе шведамі, пасля гэтага не аднаўляўся.

У 1978—1985 гадах частка руін Біржайскага замка рэканструявана і зараз там размяшчаецца музей Біржайскага краю «Села» і бібліятэка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Biržai Castle

Катэгорыя:Замкі Літвы
Катэгорыя:Біржай
Катэгорыя:Радзівілы
Катэгорыя:Тышкевічы
Сен-Жон Перс

**Сен-Жон Перс** (; 31 мая 1887, Пуэнт-а-Пітр, Гвадэлупа — 20 верасня 1975, Праванс) — літаратурны псеўданім французскага паэта і дыпламата **Алексіса Лежэ** (або Сен-Лежэ) (, ), лаўрэата Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1960).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Французскай Гвадэлупе ў сям’і адваката Амаду Сен-Лежэ, якая пражываў на астравах яшчэ з 1815 года. У 1875 яны вярнуліся ў Францыю.

З 1911 Алексіс пачаў працаваць у міністэрстве замежных спраў. У 1916—1921 — сакратар французскага пасольства ў Пекіне. У 1921 Лежэ удзельнічаў у Вашынгтонскай канферэнцыі, дзе на таленавітага дыпламата звярнуў увагу кіраўнік французскай дэлегацыі Арыстыд Брыян, прызначыў яго сваім памочнікам. У Парыжы Лежэ круціўся ў літаратурных колах Андрэ Жыда і Поля Валеры.

У 1924 Лежэ ўпершыню выкарыстаў літаратурны псеўданім «Сен-Жон Перс», складзены з імёнаў апостала Іаана і рымскага паэта I стагоддзя Персія. У 1933—1940 займаў пост генеральнага сакратара французскага МЗС. Удзельнічаў у Мюнхенскай канферэнцыі, дзе выказваўся супраць саступак Германіі. У 1940 звольнены са сваёй пасады і эміграваў у ЗША.

Урад Вішы пазбавіў яго французскага грамадзянства. У Злучаных штатах Лежэ працаваў у бібліятэцы Кангрэсу, і застаўся ў Амерыцы нават пасля завяршэння Другой сусветнай вайны, перыядычна вяртаючыся на кароткі час на радзіму. Памёр на сваёй віле ў Правансе.

На беларускую мову асобныя творы Перса пераклалі Андрэй Хадановіч (у зб. «Разам з пылам»), Любоў Філімонава.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Франкамоўныя паэты
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Дыпламаты Францыі
Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Бардо
Эўджэніа Мантале

**Эўджэніа Мантале** (, 12 кастрычніка 1896, Генуя-12 верасня 1981, Мілан) — італьянскі паэт, празаік, літаратурны крытык. Пажыццёвы сенатар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і камерсанта. У юнацтве браў урокі спеваў, хацеў стаць оперным спеваком. Удзельнічаў у Першай сусветнай вайне. У 1920-х працаваў у фларэнційскім выдавецтве, у бібліятэцы. У 1938 пасля адмовы ўступіць у фашысцкую партыю быў звольнены. У 1943 яго вершы былі нелегальна вывезены за мяжу і апублікаваны за мяжой (Швейцарыя). Пасля вайны пераехаў у Мілан, супрацоўнічаў з газетай «Кар’ерэ дэла Сера» як літаратурны і музычны крытык.

## Прызнанне 
У 1967 за заслугі перад італьянскай культурай Монтале атрымаў званне пажыццёвага сената ра, у 1975 яму была прысуджана Нобелеўская прэмія па літаратуры. На вершы Мантале пісаў музыку італьянскі кампазітар Гафрэда Петрасі (1904—2003).

## Творы 
* Ossi di seppia / панцыры каракаціц (1925)
* Le occasioni / Абставіны (1939)
* Finisterre / Фіністэрэ(1943)
* Farfalla di Dinard / Дынарскі матылёк (1956, вершы ў прозе)
* La bufera e altro / Бура і іншае (1956)
* Satura / Сатура (1971)
* Mottetti / Мотеты (1973)
* Quaderno di quattro anni / Сшытак за чатыры гады (1977)

## Беларускія пераклады 
* Сон вязня: (верш) // Ад вежаў Ферары / Пераклад з італьянскай мовы Шаўня А. А. — Мн., 1974.
* Вугор: (верш) // Ад вежаў Ферары / Пераклад з італьянскай мовы Барадулін Р. — Мн., 1974.
* Узбярэжная; Твой парыў: (вершы) // Ад вежаў Ферары / Пераклад з італьянскай мовы Стральцоў М. — М., 1974.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Паэты Італіі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Італія)
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Італіі
Марыяцкая базіліка (Гданьск)

**Марыяцкая базіліка** ці **Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — касцёл у Гданьску, які мясцовыя жыхары лічаць найбуйнейшай цаглянай царквой у свеце.

Царква пабудавана ў XIII—XVI стагоддзях у строгім гатычным стылі і з’яўляецца яркім узорам *цаглянай готыкі*. Даўжыня будынка — 105 м, шырыня — 66 м, унутры царквы магло знаходзіцца да 25 тысяч чалавек. Да 1945 года гэта была найбуйнейшая лютэранская царква свету. У 1945 годзе пры баях за Гданьск будынку быў нанесены ўрон, абвалілася частка скляпенняў. Пасля Другой сусветнай вайны пачалася рэканструкцыя касцёла, у 1947 годзе быў адноўлены дах, некаторыя скляпенні былі адноўленыя ў бетоне. У 1955 годзе царква была нанава асвечана і зноў стала каталіцкай, а ў 1965 годзе булай Папы Рымскага касцёл стаў базілікай.

У царкве традыцыйна знаходзіцца трыпціх «Страшны суд» Ганса Мемлінга.

Храм мае статус конкафедральнага сабора (г.зн. другога па значнасці ў Гданьскай архідыяцэзіі) пасля Аліўскага кафедральнага сабора, дзе знаходзіцца кафедра рымска-каталіцкіх біскупаў Гданьска.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Цагляная готыка
Катэгорыя:Касцёлы Гданьска
Катэгорыя:Гданьская архідыяцэзія
Катэгорыя:Базілікі Польшчы
Замак Красіцкіх

**Замак Красіцкіх** у Красічыне, непадалёк ад Пшэмысля будаваўся польскімі магнатамі Станіславам і Марцінам Красіцкімі па праекту італьянскага архітэктара Галеаца Апіані з 1598 па 1633 гады ў стылі эпохі позняга Адраджэння. Па вуглах сцен размешчаны чатыры круглыя вежы з традыцыйнымі для гэтай частцы Еўропы вонкавымі роспісамі — сграфіта. У XIX—XX стагоддзях палац належаў Сапегам. У цяперашні час разглядаецца пытанне аб уключэнні палацава-паркавага ансамбля ў Красічыне ў лік помнікаў Сусветнай спадчыны.

## Гл. таксама 
* Малы Вавель :pl:Zamek w Baranowie Sandomierskim
* Мірскі замак — рэнесансны замак польска-літоўскіх магнатаў

## Спасылкі 
* Сайт замка ў Красічыне 

Красіцкіх
Красіцкіх
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Падкарпацкага ваяводства
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Сапегаў
Катэгорыя:Красіцкія
Сібеліус (цягнік)

**Сібеліус** () — пасажырскі цягнік Фінскай чыгункі, які курсіраваў па маршруце Хельсінкі — Санкт-Пецярбург (фірменны пасажырскі цягнік № 35/36 «Сібеліус» паводле расійскай класіфікацыі) з 30 мая 1992 года да 11 снежня 2010 года. Заменены на фірменныя хуткасныя цягнікі «Алегра».

## Агульная інфармацыя 
Назву цягнік атрымаў у гонар фінскага кампазітара Яна Сібеліуса.

У першы рэйс цягнік адправіўся 30 мая 1992 года.

З 2003 па 2006 гг. цягнік адпраўляўся з Ладажскага вакзала Санкт-Пецярбурга. У астатні час — з Фінляндскага.

Час у дарозе — каля шасці гадзін па стане на 2008 год. Адпраўляецца штодня, акрамя 24 і 25 снежня. Кошт праезду — ад 50 еўра. Існуе магчымасць набыцця абанемента.

Маршрут цягніка: Фінляндскі вакзал • Выбарг • Вайнікала • Коўвола • Лахці • Цікурыла • Пасіла • Хельсінкі

Катэгорыя:Цягнікі Фінляндыі
Катэгорыя:Цягнікі Расіі
Сексапільнасць

**Сексапільнасць** (ад ) — сексуальная прывабнасць, спецыфічныя манера паводзінаў, накіраваная на прыцягненне ўвагі і ўзнікненне сексуальных фантазій. Доўгі час адносілася пераважна да жаночага полу, аднак у цяперашні час, у сувязі з развіццём грамадства, стала ўласцівая і мужчынам.

## Апісанне 
Сексуальныя атрыбуты чалавека звычайна дзеляцца на *дынамічныя* (перыядычныя) і *сталыя*. Да пастаянных традыцыйна адносяць прывабныя знешнія дадзеныя, а да дынамічных - сексуальныя паводзіны, накіраванае на спакушэнне партнёра.

Чалавек можа як выглядаць сексапільнай пастаянна, так і перыядычна дадаваць адпаведныя элементы паводзін.

У цяперашніх сродках масавай інфармацыі сексапільнасць часта блытаюць з сексуальнасцю, хоць гэта розныя паняцці.

## Літаратура 
* Kate Botting, Douglas Botting: *Sex appeal: the art and science of sexual attraction*, St. Martins Press, 1996, ISBN 0-312-14412-1
* Steven Heller: *Sex appeal: the art of allure in graphic and advertising design*, Allworth Press, 2000, ISBN 1-58115-048-2
* Ansgar Rank, Dietlinde Rank: *Sexappeal*, Walter-Verlag, 1996, ISBN 3-530-30013-6

Катэгорыя:Секс
Катэгорыя:Эротыка
Флірт

**Флірт** (ад ) — манера паводзінаў, якая прываблівае ўвагу. Часам служыць прэлюдыяй да сексу, часам ператвараецца проста ў любоўную гульню. Выяўляецца ў абмене знакамі ўвагі, часта мае эратычны, сексуальны падтэкст.

## Гл. таксама 
* Сексапільнасць
* Невербальныя зносіны
* Каханне

Катэгорыя:Сексуальнасць чалавека
Катэгорыя:Невербальныя зносіны
Катэгорыя:Пошук партнёра
Эротыка

thumb|right|Эратычная выява жаночай постаці
thumb|right|Эратычная фатаграфія XIX ст.
**Эро́тыка** (ад  — любоўны пачатак) — мастацтва перадачы сексуальных эмоцый. Найбольш часта эротыка выяўляецца з дапамогай выяўленчага мастацтва, літаратуры і песень. Паводзіны асоб, намаляваных у эратычным творы, могуць быць звязаны як з шчырым, амаль чароўным пачуццём кахання, так і са звычайнай сексуальнай пажадлівасцю. У адрозненне ад парнаграфіі, эротыка не акцэнтуе графічныя дэталі палавых органаў і палавога акту. У эротыцы часта прысутнічае элемент недамоўленасці, няскончанасці сюжэта — канчатак адлюстроўванай любоўнай прэлюдыі, яе дэталізацыя аддаецца на водкуп уяўленню гледача, чытача або слухача. Тым не менш эротыка часам узбуджае ўяўленне больш, чым парнаграфія. Эратычныя творы могуць падвяргацца цэнзуры.

## Міфалагічныя персанажы 
* Афрадыта — старажытнагрэчаская багіня кахання і прыгажосці (Венера ў старажытных рымлян).
* Эрат, Эрас — старажытнагрэчаскае бажаство, бог кахання і жарсці (Купідон у рымлян). Толькі традыцыя класічнай паэзіі робіць яго такім, робіць Эрата сынам Зеўса, спараджэннем Ірыды і Зефіра, сынам Афрадыты і Арэса.

## Эротыка ў культуры 
*  «Залаты асёл» — твор часоў антычнасці.
* Дэкамерон — эратычны літаратурны твор.

### Масавая культура 
* Playboy — вядомы мужчынскі часопіс.
* Цінта Брас — рэжысёр шырока вядомых эратычных фільмаў.

## Спасылкі 
* Эротыка ў мастацтве *all-art.org*
Пасёлак

**Пасёлак** — тып буйнога паселішча квартальнага тыпу ў сельскай мясцовасці. Таксама вылучаюць «пасёлкі гарадскога тыпу». Адпаведна, у статыстычных падліках насельніцтва пасёлкаў уключаецца ў склад сельскага насельніцтва, а пасёлкаў гарадскога тыпу — у склад гарадскога насельніцтва. Паводле Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы НАН Беларусі слова «пасёлак» з’яўляецца нядаўнім запазычаннем з расійскага «посёлок».

## Гісторыя 
Сфармаваўся ў сярэдзіне — другой палове XX ст. як вынік рэалізацыі праграмы па ўзбуйненні і рэканструкцыі «перспектыўных» паселішчаў. Забудова пасёлкаў вялася паводле тыповага, радзей індывідуальнага праекту (генеральнага плану). У паселішчы вылучаліся наступныя функцыянальныя зоны:
* адміністрацыйная (праўленне, пошта, ашчадная каса);
* гандлёвая (комплекс прадуктовых і прамтаварных крамаў);
* службаў побыту (пункты КБА, лазня, пральня);
* культурна-адукацыйная (школа, дзіцячы садок, клуб, бібліятэка);
* жылая (галоўны масіў забудовы);
* вытворчая (фермы, механічныя майстэрні, перапрацоўчыя прадпрыемствы і г.д.).

Прадугледжвалася добраўпарадкаванне вуліц, пракладка інжынерных сетак (электрычнасць, сувязь, водаправод, каналізацыя), камфартабельная жылая забудова. Жылы масіў забудоўваўся блочнымі двух- чатырохпавярховымі будынкамі з невялікімі прысядзібнымі дзялянкамі і мінімумам гаспадарчых пабудоў. У падобныя паселішча назіраўся прыток працаздольнага насельніцтва, што вяло да заняпаду навакольных (г.зв. «неперспектыўных») вёсак.

Да канца 1980-х у сістэме сельскага рассялення Беларусі акрэсліліся значныя зоны, структуру якіх утварала даволі шчыльная сетка пасёлкаў: Бабруйск — Магілёў — Доўск; Слуцк — Салігорск; наваколле Мінску, Віцебску, Гомелю. Найбольш развітая структура пасёлкаў склалася на лініі Бабруйск — Магілёў.

## Гл. таксама 
* Вёска
* Мястэчка
* Пасёлак гарадскога тыпу

## Літаратура 
* Беларусы: У 8 т. Т.2. Дойлідства / А. І. Лакотка; Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэдкал.: В. К. Бандарчык, М. Ф. Піліпенка, А. І. Лакотка. — Мн.: Тэхналогія, 1997. — 391 с.: іл. ISBN 985-6234-28-X.

Катэгорыя:Населеныя пункты
Ян Сібеліус

**Ян** (**Жан**, **Юхан**) **Сібеліус** або **Сібеліюс** ( , ; , Хяменліна, Вялікае княства Фінляндскае — , Ярвенпяя, Фінляндыя) — фінскі кампазітар, педагог; заснавальнік нацыянальнай кампазітарскай школы; адзін з буйнейшых прадстаўнікоў сусветнага сімфанізму.

## Біяграфічныя звесткі 
Вучань М. Вегеліуса. 3 1891 выкладаў у Хельсінкскай кансерваторыі.

## Творчасць 
Для яго творчасці характэрны віртуознае валоданне тэхнікай кампазіцыі і інструментоўкі, сінтэз класічных і рамантычных традыцый, імкненне да праграмнасці. Арганічна перапрацоўваў музычны фальклор, выкарыстоўваючы яго ладава-гарманічныя і гарманічныя асаблівасці. Творы вылучаюцца своеасаблівай строгасцю і адначасова непасрэднасцю выказвання, для іх характэрны патрыятычныя матывы, заснаваныя на фінскай народнай паэзіі, гісторыі, міфалогіі і эпасе. Сярод твораў: сімфонія «Кулерва» для салістаў, хору і аркестра (1892), 7 сімфоній для аркестра (1899—1924), праграмныя аркестравыя творы, у тым ліку сюіта «Лемінкяйнен» (1893—96), 4 легенды (у тым ліку «Туанельскі лебедзь» на сюжэт «Калевалы»), сімфанічныя паэмы, у тым ліку «Сага» (апошняя рэд. 1901), «Вясновая песня» (1894), «Фінляндыя» (1899), «Дачка Поўначы» (1906), «Начная скачка і ўсход сонца» (1907), «Тапіёла» (1926), канцэрт для скрыпкі з аркестрам (1903), «Сумны вальс»; інструментальныя ансамблі і п’есы; кантаты і хары, каля 100 рамансаў і песень, музыка да драматычных спектакляў і інш.

## Асноўныя творы 
### Сімфоніі 
* «Кулерва», сімфонія для салістаў, хору і аркестра, op.7 (1899)
* Сімфонія № 1 e-moll, op.39 (1899)
* Сімфонія № 2 D-dur, op.43 (1902)
* Сімфонія № 3 C-dur, op.52 (1907)
* Сімфонія № 4 a-moll, op.63 (1911)
* Сімфонія № 5 Es-dur, op.82 (1915)
* Сімфонія № 6 d-moll, op.104 (1923)
* Сімфонія № 7 C-dur, op.105 (1924)

## Ушанаванне памяці 
3 1951 штогод праводзіцца Міжнародны музычны фестываль «Тыдзень Сібеліуса» (Хельсінкі).

## Гл. таксама 
* Сібеліус (цягнік)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Сайт, прысвечаны Яну Сібеліусу   
* Акадэмія Яна Сібеліуса

Катэгорыя:Кампазітары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Фінляндыі
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белай ружы Фінляндыі
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Масоны
Хары Эдмунд Марцінсан

**Хары Эдмунд Марцінсан** (,  — ) — шведскі пісьменнік і паэт, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1974) разам з Эйвіндам Юнсанам.

Яго жонкай была знакамітая шведская пісьменніца Муа Марцінсан.
Вялікую вядомасць атрымаў пры публікацыі сімволіка-фантастычнай паэмы «Аніяра» (1956).
У 1974 годзе атрымаў Нобелеўскую прэмію ў літаратуры. На той час ён быў сябрам Шведскай акадэміі, якая вызначае лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі. Гэты факт стаў падставай для падазрэнняў у недабрасумленнасці Марцінсана. З часам напады ў яго адрас рабіліся толькі часцейшымі.
Марцінсан скончыў жыццё самагубствам, зрабіўшы сабе харакіры нажніцамі ў Каралінскім шпіталі ў Стакгольме.

Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Паэты Швецыі
Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты
Катэгорыя:Зарэзаліся
Катэгорыя:Пісьменнікі-самазабойцы
Старцёр

**Старцёр** — рухавік, які служыць для заводкі рухавіка ўнутранага згарання. Часцей выкарыстоўваюцца электрычныя, але таксама сустракаюцца пнеўматычныя і малыя рухавікі ўнутранага згарання.

Старцёр электрычны — гэта рухавік пастаяннага току, які выконвае кручэнне каленчатага вала рухавіка, надае яму адпаведную колькасць абаротаў, пры якіх рухавік можа пачаць працаваць самастойна. Спажывае элетраэнергію з акумулятара. Падчас заводкі спажывае прыкладна 200—600 A.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэталі машын і механізмаў
Уроцлаўскі сабор

thumb|left|Уроцлаўскі сабор 
**Сабор Яна Хрысціцеля** () — каталіцкі кафедральны сабор ва Уроцлаве на востраве Тумскі.

Будынак пабудаваны ў гатычным стылі і з'яўляецца першым гатычным храмам на тэрыторыі Польшчы. Сабор знаходзіцца на месцы старой царквы. Гісторыя будынка сабора пачынаецца ў стагоддзі. Хор быў завершаны ў 1272 годзе, неф пабудаваны ў 1341 годзе. Фасад з дзвюма шпілямі вышынёй 98 м звернуты на захад. У 1951 годзе была праведзена рэканструкцыя.

Сабор з'яўляецца кафедры Уроцлаўскай архідыяцэзіі.

Катэгорыя:Уроцлаў
Катэгорыя:Касцёлы Ніжнесілезскага ваяводства
Катэгорыя:Саборы Польшчы
Катэгорыя:Касцёлы Уроцлаўскай дыяцэзіі
Новы сабор (Лінц)

thumb|right|250px|Вітражы
**Новы Сабор** або **Сабор Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі** () — каталіцкая царква ў горадзе Лінц (Аўстрыя); кафедральны сабор епархіі Лінца. Найбуйнейшае царкоўнае збудаванне ў Аўстрыі (змяшчальнасць — да 20 000 чалавек).

## Гісторыя 
Будаўніцтва царквы Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі было ініцыявана ў 1855 годзе біскупам Францам Ёзефам Рудзігерам. У 1862 годзе быў пакладзены першы камень; ў 1924 годзе храм быў асвячоны біскупам Іаганесам Марыя Гфелльнерам. Царква пабудаваная ў гатычным стылі.

Першапачаткова быў запланаваны больш высокі шпіль, але архітэктару не дазволілі пабудаваць вежу вышэй паўднёвай вежы сабора Святога Стэфана ў Вене. Вежа сабора Беззаганнага зачацця Найсвяцейшай Багародзіцы ў Лінцы мае вышыню 135 м, што на 1 м 44 см ніжэй венскага сабора.

Вітражы сабора ўтрымліваюць партрэты розных спонсараў будаўніцтва храма. Асабліва адметны вітраж з гісторыяй горада Лінца. Падчас Другой сусветнай вайны былі пашкоджаны некаторыя вітражы, асабліва ў паўднёвай частцы сабора. Гэтыя вітражы не былі адноўлены ў першапачатковым выглядзе і былі замененыя вітражамі сучаснага мастацтва.

## Літаратура 
* *Scherndl, Balthasar.* Führer durch den Mariä Empfängnis Dom in Linz. — Linz-Urfahr: Verlag des katholischen Pressevereins, 1902.
* *Ebner, Johannes; Würthinger, Monika.* Der Neue Dom zu Linz auf dem Weg zur Kathedrale und Pfarrkirche. Vom Projekt zur Weihe (1924) // Oberösterreichische Heimatblätter 53 (1999) 1—2. — S. 21—24.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт парафіі Беззаганнага зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі  

Катэгорыя:Каталіцтва ў Аўстрыі
Катэгорыя:Саборы Аўстрыі
Катэгорыя:Лінц
Вітраж

**Вітра́ж** ( — аконнае шкло, ад  — шкло) — твор дэкаратыўнага мастацтва выяўленчага або арнаментальнага характару з каляровага шкла, разлічаны на скразное асвятленне і прызначанае для запаўнення праёму, часцей за ўсё аконнага, у якім-небудзь архітэктурным збудаванні.

З даўніх часоў вітраж выкарыстоўваўся ў храмах.

У раннехрысціянскіх храмах вокны запаўняліся тонкімі празрыстымі пласцінамі каменя (алебастр, селеніт), з якіх складалі арнамент.

У раманскіх храмах (Францыя, Германія) з’явіліся сюжэтныя вітражы. Шматколерныя, вялікія па памеры вітражы з разнастайных па форме шклярын, змацаваных свінцовымі перамычкамі, з’яўляліся асаблівасцю гатычных сабораў. Часцей за ўсё гатычныя вітражы адлюстроўвалі рэлігійныя і побытавыя сцэны. Яны размяшчаліся ў велізарных спічастых вокнах, і ў гэтак званых «ружах». У эпоху Адраджэння вітраж існаваў як жывапіс на шкле, ужывалася тэхніка выскрабання па адмыслова пафарбаваным рознакаляровым шкле.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
Катэгорыя:Хобі

Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва