open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Белалессе

**Белале́ссе** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Навамышскага сельсавета. Размешчана за 17 км на паўночны захад ад Баранавічаў, за 13 км ад чыгуначнай станцыі Мордзічы на лініі Баранавічы — Ліда.

## Гісторыя 
Каля вёскі існаваў курган.

Найменне, верагодна, было ўтворана ад назвы ляснога ўрочышча, дзе было заснавана паселішча. У сярэдзіне XIX стагоддзя вёска ўваходзіла ў склад маёнтка Старая Мыш. Вёска адносіцца да праваслаўнага прыхода Новая Мыш.

У 1888 годзе ў Белалессі пачала дзейнічаць школа граматы. У 1897 годзе вёска Навамышскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, працавалі хлебазапасны магазін, карчма, ветраны млын.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Навамышскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне.

У час Вялікай Айчыннай вайны з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 28 вяскоўцаў.

Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Цешаўлянскага сельсавета.

## Інфраструктура 
* Магазін

## Насельніцтва 
* 49 двароў, 492 жыхары (1897)
* 89 двароў, 698 жыхароў (1909)
* 55 дамоў, 326 жыхароў (1921)
* 294 жыхары (1959)
* 286 жыхароў (1970)
* 82 двары, 115 жыхароў (1998)
* 51 гаспадарка, 95 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Навамышскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Alhagi

**Alhagi** — род раслін сямейства бабовыя, якія растуць у пустынях. Карэнне расце ўглыб на 3-4 метры. Alhagi з’яўляецца адной з галоўных пашавых раслін у зоне пустыняў. Alhagi persarum багатая на цукры, якія ў цёплае надвор’е вылучаюцца на сцеблах, застываючы камякамі (манна).

## Апісанне 
Калючыя паўхмызнякі з глыбока пранікальнай каранёвай сістэмай. Расліны 30-100 см вышынёй. Корань доўгі, з глыбока размешчанымі гарызантальнымі адгалінаваннямі. Сцябло галінастае, у ніжняй частцы адраўнелае. Калючкі ў пазухах лісця, скіраваныя ўверх пад вострым вуглом, даўжынёй 2-3 см. Лісце простае, чаргавальнае, даўгаватае, 1-2 см даўжынёй. Квітнее з траўня да глыбокай восені, плады пачынаюць спець з ліпеня.

## Гаспадарчае значэнне 
Важная кармавая расліна, асабліва ахвотна ядуць вярблюды; шырока выкарыстоўваецца як паліва і служыць адным з галоўных меданосаў засушлівых раёнаў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Матыльковыя
Клёны (Навагрудскі раён)

**Клёны** (, ) (да 1964 года **Кабы́льнікі**) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Валеўскага сельсавета.

Да 25 чэрвеня 2008 года вёска ўваходзіла ў склад Ятраўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У сярэдзіне 19 ст. належала да дзяржаўнага маёнтка Ятра. Вёска Кабыльнікі Пачапаўскай воласці Навагрудскага павета налічвала ў 1909 годзе 612 жыхароў, 97 двароў. Прыход Нараджэння Божай Маці (в. Ятра). У 1920—1939 г. Кабыльнікі — вёска Пачапаўскай вясковай гміны, Навагрудскага павета, Навагрудскага ваяводства. 30 ліпеня 1964 года вёска Кабыльнікі перайменавана ў Клёны. У калгасе «Сцяг працы», 80 двароў, 147 жыхароў, магазін.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Палянічыцы

**Паляні́чыцы** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сталовіцкага сельсавета. Размешчаны за 15 км на поўнач ад Баранавіч. Насельніцтва 180 жыхароў, 82 гаспадаркі (2005).

## Гісторыя 
Палянічыцы згаданы як *Poleniczyczy* пад 1680—1682 гадамі сярод вёсак прыходу ўніяцкай царквы ў Сталовічах Навагародскага павета ў «Візітах уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гг.».

Паводле перапісу 1897 года — у Сталовіцкай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

3 1921 года — у складзе Польшчы, вёска Сталовіцкай гміны Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.
 
З 1939 года — у БССР. З 15 студзеня 1940 года — у Навамышскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года — Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года — у Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі, на франтах вайны загінула 9 вяскоўцаў.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**:
** 1897 год — 204 двары, 632 жыхары.
* **XX стагоддзе**:
** 1909 год — 125 двароў 780 жыхароў.
** 1921 год — 8 дамоў, 44 жыхары.
** 1939 год — 681 жыхар.
** 1959 год — 643 жыхароў.
** 1970 год — 465 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
** 2005 год — 180 жыхароў, 82 гаспадаркі.

## Вядомыя асобы 
* Сяргей Антонавіч Пятрушка (нар. 1940) — беларускі вучоны ў галіне жывёлагадоўлі, доктар сельскагаспадарчых навук.
* Сяргей Мікалаевіч Чаранкевіч (нар. 1942) — беларускі біяфізік, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сталовіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Мікалай Астапавіч Алексютовіч

**Мікалай Астапавіч Алексютовіч** (, в. Бахаравічы, Пухавіцкі раён —  Мінск) — беларускі гісторык філасофіі, філосаф. Кандыдат філасофскіх навук (1955).

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, ваяваў у Чырвонай Арміі, лейтэнант.

Скончыў аддзяленне філасофіі гістарычнага факультэта БДУ (1952). З 1952 — у Інстытуце філасофіі і права (ІФП) АН БССР. У 1955 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Перадавая грамадская і філасофская думка ў Беларусі ў XVI ст.». Працаваў у Інстытуце філасофіі і права АН Беларусі, у Беларускім тэхналагічным інстытуце (з 1963).

## Дзейнасць 
Даследаваў гісторыю грамадска-палітычнай і філасофскай думкі, гісторыю рэлігіі і атэізму на Беларусі эпохі Сярэднявечча, асветніцкую дзейнасць, літаратурную творчасць і светапогляды Ф. Скарыны, С. Буднага, В. Цяпінскага, Л. Зізанія і інш.

Адзін са складальнікаў і аўтараў кнігі «З гісторыі філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі» (Мн., 1962), якая ўвяла ў навуковае карыстанне працы мысляроў Беларусі XVI—XVIII ст.

У дыскусіі па кнізе А. Ф. Коршунава «Апанас Філіповіч: Жыццё і творчасць» выказаў думку пра патрэбу новага аб'ектыўнага падыходу да пытання пра беларускую дзяржаўнасць у Сярэднявеччы (А дзе ж ісціна аб'ектыўная? // Полымя, 1966, № 5).

## Бібліяграфія 
* Гуманистические идеи в Белоруссии: Скорина и его последователи // История философии в СССР. — М., 1968.
* Светапогляд Ф. Скарыны // 450 год беларускага кнігадрукавання. — Мн., 1968.
* Францыск Скарына // Нарысы гісторыі народнай асветы і педагагічнай думкі ў Беларусі. — Мн., 1968.
* Імя яго гучыць у стагоддзях // Полымя, 1967, № 7.
* А дзе ж ісціна аб'ектыўная? // Полымя, 1966, № 5
* З глыбінь стагоддзяў: Беларускі філосаф К. Лышчынскі // Полымя, 1966, № 1.
* Из истории философской и общественно-политической мысли Белоруссии. Избранные произведения XVI — нач. XIX в. — Мн., 1962 (чл. авт. кол.).
* Обзорная рецензия на изданные материалы, лекции по вопросам научно-атеистической секции. — Мн., 1961.
* «Святло ў цемры» (1960)
* Скарына, яго дзейнасць і светапогляд. — Мн., 1958.
* Передовая общественная и философская мысль в Белоруссии в XVI в.: Автореферат диссертации. — Мн., 1955.

## Літаратура 
* 
* Батвіннік М. Б. Алексютовіч Мікалай Астапавіч // Энцыклапедыя гісторый Беларусі. — Т. 1. — Мн., 1993.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты філасофскіх навук
Катэгорыя:Выкладчыкі БДТУ
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Дуброўна (Баранавіцкі раён)

**Дубро́ўна** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Крошынскага сельсавета. Размешчана за 16 км на паўночны ўсход ад Баранавіч, за 16 км ад чыгуначнай станцыі Баранавічы. Насельніцтва 36 жыхароў, 21 гаспадарка (2005).

## Гісторыя 
У 1909 годзе ў Сталовіцкай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні. Побач з вёскай знаходзіўся аднайменны фальварак.

З 1921 года ў складзе Польшчы, вёска ў Сталовіцкай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі, на франтах вайны загінулі 2 вяскоўцы.

## Інфраструктура 
Працуе магазін

## Насельніцтва 
* **XX стагоддзе**:
** 1909 — 30 двароў, 225 жыхароў; фальварак — 1 двор, 7 жыхароў.
** 1921 — 12 дамоў, 50 жыхароў.
** 1959 — 113 жыхароў.
** 1998 — 27 двароў, 45 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
** 2005 — 36 жыхароў, 21 гаспадарка.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Мітрафанавіч Бабко (нар. 1932) — Герой Сацыялістычнай Працы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крошынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Цюкантавічы

**Цю́кантавічы** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сталовіцкага сельсавета. Размешчаны за 17 км на поўнач ад Баранавіч. Размешчана за 17 км на поўнач ад Баранавіч.

## Назва 
На расійскай карце 1846 г. - *Чукантаўшчына*.

## Гісторыя 
Цюкантавічы (Ciukontowiczy) згаданы пад 1680 годам сярод вёсак прыходу ўніяцкай царквы Сталовічы ў «Візітах уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гг.».

Паводле перапісу 1897 года ў Сталовіцкай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.
 
З 1921 года ў складзе Польшчы, у Сталовіцкай гміне Баранавіцкага павета.

З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Навамышскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 8 вяскоўцаў.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**:
** 1897 год — 57 двароў, 243 жыхары.
* **XX стагоддзе**:
** 1909 год — 47 двароў, 210 жыхароў.
** 1959 год — 227 жыхароў.
** 1970 год — 170 жыхароў.
** 1998 год — 60 двароў, 153 жыхары.
* **XXI стагоддзе**:
** 2005 год — 127 жыхароў, 61 гаспадарка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сталовіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Уласы (Баранавіцкі раён)

**Ула́сы** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Крошынскага сельсавета. Размешчана за 16 км на паўночны ўсход ад Баранавіч, за 3 км ад чыгуначнай станцыі Крошын на лініі Баранавічы—Мінск.

## Гісторыя 
Паводле перапісу 1897 года ў Сталовіцкай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, дзейнічалі хлебазапасны магазін, цагельны завод.

З 1921 года ў складзе Польшчы, вёска Сталовіцкай гміны Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.
 
З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 4 вяскоўцы.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**:
** 1897 — 94 двары, 266 жыхароў.
* **XX стагоддзе**:
** 1909 — 51 двор, 301 жыхар.
** 1921 — 27 дамоў, 158 жыхароў.
** 1939 — 246 жыхароў.
** 1959 — 183 жыхароў.
** 1970 — 149 жыхароў.
** 1998 — 46 двароў, 106 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:

## Вядомыя асобы 
* Лілія Сямёнаўна Кучур — Герой Сацыялістычнай Працы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крошынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Джавані Верга

**Джавані Верга** (,  — , ) — італьянскі пісьменнік-рэаліст, шырока вядомы раманамі, якія апісваюць жыццё на Сіцыліі, перш за ўсё, раманам «Сям'я Малаволья» («I Malavoglia») і зборнікам апавяданняў «Жыццё сярод палёў» («Vita dei Campi»).

У горадзе Катанія ўвекавечана імя пісьменніка — на плошчы яго імя ўсталяваны помнік персанажам рамана «Малаволья». У 1948 годзе Лукіна Вісконці экранізаваў раман «Сям'я Малаволья», вядомы як «Зямля дрыжыць».

Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі
Катэгорыя:Італьянскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Памерлі ад трамбозу
Вёрджынел

**Вёрджынел** () — клавішны музычны інструмент, англійская разнавіднасць невялікага клавесіна з корпусам ў выглядзе прамавугольнай скрыні (звычайна без ножак) і струнамі, размешчанымі па дыяганалі. Гук вёрджынелы слабейшы чым у клавесіна, але гучнейшы, чым у спінета. У 16-17 стст. быў распаўсюджаны ў Англіі (найбуйнейшыя вёрджынелісты - , ,  і інш.), у XVIII стагоддзі быў вядомы і ў Германіі.

## Гл. таксама 
* Вірджынальная кніга Фіцуільяма

Катэгорыя:Клавішныя музычныя інструменты
Дудзічы (Дзятлаўскі раён)

**Ду́дзічы** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета. Знаходзіцца за 17 км на паўднёвы усход ад Дзятлава, 158 км ад Гродна, 6 км ад чыгуначнай станцыі Выгада.

Да 1 ліпеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Азяранскага сельсавета, да 28 жніўня 2013 года — у склад Раготнаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 6 гаспадарак, 38 жыхароў (1897)
* 58 жыхароў (1905)
* 4 гаспадаркі, 18 жыхароў (1923)
* 13 гаспадарак, 24 жыхары (1996)

## Гісторыя 
Назва, магчыма, утворана ад прозвішча Дузіч, вытворнага ад дуда або дудар. У сярэдзіне XIX ст. вёска ў складзе маёнткаў Пранкоўшчына і Крамяніцы. Праваслаўны прыход Дварэц. У канцы XIX ст. — вёска Раготненскай воласці Слонімскага павета Гродзенскай губерні. Цяпер у складзе саўгаса «Раготна» (цэнтр у в. Раготна).

## Вядомыя асобы 
* Святлана Аляксандраўна Салодкая (нар. 1958) — беларуская спявачка.

## Літаратура 
* Памяць. Дзятлаўскі раён. — Мн., 1997. — С. 375.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дварэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Залюбічы

**Залю́бічы** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Крошынскага сельсавета. Размешчаны за 16 км на поўнач ад Баранавіч. Насельніцтва 133 жыхары, 76 гаспадарак (2005).

## Гісторыя 
Залюбічы (Zaliubiecze) згаданы пад 1680 годам сярод вёсак прыходу ўніяцкай царквы вёскі Адахаўшчына ў «Візітах уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гг.».

Паводле перапісу насельніцтва 1897 года ў Сталовіцкай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, дзейнічала карчма. У 1909 годзе дзейнічала народнае вучылішча.

З 1921 года ў складзе Польшчы, у Сталовіцкай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

У 1939 годзе ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі, на франтах вайны загінулі 13 жыхароў.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**:
** 1897 год — 202 двары, 501 жыхар.
* **XX стагоддзе**:
** 1909 год — 110 двароў, 590 жыхароў.
** 1921 год — 69 дамоў, 478 жыхароў.
** 1939 год — 507 жыхароў.
** 1959 год — 427 жыхароў.
** 1998 год — 115 двароў, 157 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
** 2005 год — 133 жыхары, 76 гаспадарак.

## Інфраструктура 
Працуе магазін.

## Славутасці 
* **Капліца Усіх святых** на могілках. Пабудавана ў сярэдзіне 19 ст., прыпісная да Свята-Ільінскай царквы вёскі Адахаўшчына Баранавіцкага раёна. Помнік народнага дойлідства. Вырашана квадратным у плане аб’ёмам з квадратнай апсідай пад двухсхільным дахам. Плоскасныя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Уваход вырашаны ганкам з навіссю на 4 слупах.

## Вядомыя асобы 
* Міхаіл Канстанцінавіч Буза (нар. 1940) — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнага і праграмнага забеспячэння вылічальных машын, комплексаў і камп’ютэрных сетак. Доктар тэхнічных навук (1992), кандыдат фізіка-матэматычных навук (1971), прафесар (1988).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крошынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Вердыкт

**Верды́кт** ( ад  — літаральна «дакладна сказанае») — рашэнне прысяжных засядацеляў па пытанні вінаватасці ці невінаватасці падсуднага па крымінальнай справе.

Вердыкт можа быць абвінаваўчым або апраўдальным. На аснове абвінаваўчага вердыкту суд назначае пакаранне.

Вердыкт прымаецца аднагалосна (напрыклад, у судах некаторых штатаў ЗША) або большасцю галасоў (у судах Вялікабрытаніі, дарэвалюцыйнай Расіі і іншых краін).

## Гл. таксама 
* Прыгавор суда

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Крымінальна-працэсуальнае права
Вердон

**Вердон** (Verdon) — рака ў паўднёва-ўсходняй частцы Францыі, левы прыток ракі Дзюранс (басейн Роны).

Даўжыня 200 км. Бярэ пачатак у праванскіх Альпах; цячэ па маляўнічых цяснінах. Асенне-зімовыя і вясновыя паводкі. У верхнім цячэнні ёсць вадасховішча і ГЭС, у ніжнім выкарыстоўваецца для ірыгацыі.

Катэгорыя:Рэкі Францыі
Катэгорыя:Басейн Роны
Аркадзь Андрэевіч Гейнэ

**Аркадзь Андрэевіч Гейнэ** (, Бешанковічы — , Валгаградская вобласць, Расія) — беларускі .

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Бешанковічах у сям’і служачага. Вучыўся ў Камуністычным інстытуце журналістыкі ў Мінску (1938—1941). Працаваў у рэдакцыях газет.

Пахаваны ў пасёлку Верхнякумскі Валгаградскай вобласці.

## Творчасць 
Вершы пачаў пісаць яшчэ ў школе. Першая публікацыя з’явілася ў 1934 г. у рэспубліканскай газеце «Піянер Беларусі». Друкаваў вершы, байкі, рэцэнзіі, артыкулы ў газетах «Лім», «Сталінская моладзь», «Звязда», «Віцебскі рабочы», «Чырвоная змена», часопісах «Полымя рэвалюцыі», «Іскры Ільіча». У 1939 г. выйшаў у свет першы паэтычны зборнік «Шчаслівая зорка». У аднайменным вершы, які ўваходзіць у многія анталогіі, А. Гейнэ здолеў даць узор сапраўднай лірыкі, дзе зліліся пачуццё кахання з пачуццём любові да Радзімы.

### Сачыненні 
* Крывёю сэрца. Мн., 1967.

## Літаратура 
* Аркадзь Андрэевіч Гейне // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / рэдкал. І. П. Шамякін [і інш.]. — Мн., 1991. — С. 410.
* Гейнэ Аркадзь // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / рэдкал. І. Э. Багдановіч [і інш.]. — Мн., 1992. — Т. 2. — С. 172.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Tetra Pak

**Tetra Pak** (па-беларуску вымаўляецца *Тэтра Пак*) — прадпрыемства па вытворчасці ўпакоўкі для малака, сокаў і іншых вадкіх прадуктаў, заснаванае ў Швецыі ў 1951 годзе.

## Гісторыя 
Прадпрыемства Tetra Pak было заснавана прадпрымальнікам Рубенам Раўсінгам як філіял кампаніі Åkerlund & Rausing у 1951 годзе ў шведскім Лундзе. Прычынай гэтага стала вынаходніцтва лабараторнага асістэнта кампаніі Эрыка Валенберга — упакоўка для вадкіх прадуктаў у форме тэтраэдра. Малако ў такой упакоўцы паступіла ў продаж 14 красавіка 1954 года. З 1959 года ўпакоўка Tetra Pak і абсталяванне для яе вытворчасці пачалі пастаўляцца і ў Савецкі Саюз. У 1981 годзе, каб пазбегнуць высокіх падаткаў, галоўная кантора кампаніі была перанесена ў Лазану, Швейцарыя. У 1993 годзе Tetra Pak аб’ядналіся з іншай шведcкай кампаніяй Alfa Laval, утварыўшы новы канцэрн Tetra Laval, які мае свае прадпрыемствы на пяці кантынентах. Фабрыкі Tetra Laval дзейнічаюць, напрыклад, у Лундзе, нямецкім Лімбургу, японскім Кобэ, амерыканскім Дэнтане, расійскай Лобне.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Кампаніі Швецыі
Праваслаўная архітэктура Беларусі (сайт)

**Праваслаўная архітэктура Беларусі** (**hram.by**) — сайт, заснаваны Цэнтрам духоўнай асветы і сацыяльнага служэння Беларускага экзархата з мэтамі стварэння пазнавальнага рэсурса, на старонках якога можна знайсці фотаздымкі і гістарычнае апісанне беларускіх праваслаўных храмаў, паўдзельнічаць у абмеркаванні мастацкіх якасцей пабудоў, расказаць пра свае ўражанні і ўспаміны, звязаныя з храмамі, размясціць уласныя фота. Куратар праекта — архітэктар Віталь Арабей.

## Апісанне сайта 
У раздзеле «Бібліятэка» даступна спецыялізаваная літаратура, прысвечаная культавай архітэктуры. Раздзел «Майстэрня» дае магчымасць падзяліцца з калегамі чарцяжамі, фотаздымкамі, артыкуламі. У раздзеле «Спасылкі» можна знайсці інфармацыю аб падобных рэсурсах Беларусі і суседніх краін, а таксама сайты, прысвечаныя праектаванню храмаў і вырабу царкоўнага начыння.

Праект знаходзіцца ў стане распрацоўкі. Распрацоўка сайта, збор фотаздымкаў і іншай інфармацыі здзяйсняецца ўдзельнікамі праекта на валанцёрскай аснове, што абумоўлівае пэўную павольнасць развіцця.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сайт «Праваслаўная архітэктура Беларусі»
* Цэнтр духоўнай асветы і сацыяльнага служэння Беларусскага Экзархата

Катэгорыя:Беларуская мова ў інтэрнэце
Катэгорыя:Руская мова ў інтэрнэце
Катэгорыя:Сайты Беларусі
Свята-Троіцкая царква (Вялікая Сваротва)

**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у Беларусі на ўскраіне вёскі Вялікая Сваротва (Баранавіцкі раён, пры выездзе на вёсу Моўчадзь), помнік архітэктуры класіцызму XIX ст. Адзіная ў сучаснай Беларусі царква трохвугольнай у плане формы.

## Гісторыя 
Першая драўляная царка ўзведзена ў XVIII стагоддзі. Новы храм з бутавага каменю і цэглы пабудаваны ў 1823 годзе на сродкі памешчыка Назабытоўскага. У 1886 годзе пастаўлена царкоўнапрыходская школа. Адрэстаўравана ў пачатку XXI стагоддзя. Перад храмам пастаўлена мураваная арачная брама.

2 жніўня 2016 года Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь царкве нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці Беларусі рэспубліканскага значэння.

## Архітэктура 
Царква ўяўляе сабой цэнтрычнае 3-вугольнае ў плане двухяруснае збудаванне з шатровым верхам і макаўкай. Вуглы вылучаны калонамі і руставанымі лапаткамі, восі граняў па ярусах — арачнымі аконнымі праёмамі з глыбокім адхіламі ў сценах (таўшчыня 1 м). Унутры зала перакрытая плоскай столлю. У 1868 годзе ўстаноўлены іканастас светла-блакітнай афарбоўкі на 13 абразоў.

## Літаратура 
* *Кулагін, А. М.* Праваслаўныя храмы Беларусі: Энцыкл. давед. / А. М. Кулагін. — Мінск : Беларус. Энцыкл. ім. П.Броўкі, 2007. — С. 99.
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1823 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Вялікая Сваротва
Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Катэгорыя:1823 год у Беларусі
Свята-Троіцкая царква (Вольна)

**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Вольна Баранавіцкага раёна, помнік архітэктуры ракако XVIII стагоддзя.

## Гісторыя 
У 1632 годзе ўладальнікі Вольна, падстолі наваградскі Крыштоф Каменскі і яго жонка Алена Друцкая-Горская, фундавалі ў вёсцы новую ўніяцкую царкву, пры ёй базыльянскі кляштар. У 1768 годзе базыльяне пабудавалі мураваную царкву Святой Тройцы на сродкі шляхціча Дамыслоўскага. Пры базыльянскім кляштары існавала школа для шляхецкіх дзяцей, у якой вучыўся мастацтвазнавец, архітэктар і скульптар Рафал Слізень.

У 1839 годзе расійскія ўлады скасавалі базыльянскі манастыр. У яго будынкі ў 1840 г. пераведзены трэцякласны жаночы праваслаўны манастыр з Навагрудскага барысаглебскага жаночага манастыра, які праіснаваў да 1873 г. У 1874 г. пераведзены ў Мінскі Праабражэнскі манастыр. Такім чынам, мураваны манастырскі корпус, гаспадарчыя пабудовы і парк трапілі ў валоданне мінскага першакласнага жаночага манастыра, які стварыў тут сваю гаспадарчую сядзібу-ферму. Агароджай царква і гаспадарчы корпус (не захаваўся) былі аб’яднаны ў агульны архітэктурны ансамбль.

Дзейнічае як праваслаўная царква ў цяперашні час.

## Архітэктура 
Храм уяўляе сабой мураваную трохнефную, двухвежавую базіліку з паўкруглай апсідай, бакавымі сакрысціямі і трансептам. Архітэктурны дэкор галоўнага фасада — «разарваны» карніз, пілястры, акантавае лісце, кароны, воінская атрыбутыка і інш., а таксама дэкаратыўны акцэнт інтэр’ера — галоўны алтар, вырашаны ў выглядзе каланады з крывалінейнымі антаблементамі, упрыгожаны скульптурнымі групамі анёлаў, адпавядаюць архітэктурнай эстэтыцы ракако.

## Літаратура 
* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — С. 14-15.
* 
* 
* Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии Архимандритом Николаем, Санкт-Петербург, 1864, Новогрудский уезд.
*  — С. 641, 694.
* 
* Слюнькова И. Н. Монастыри восточной и западной традиций. Наследие архитектуры Беларуси. — М.: Прогресс-Традиция, 2002. — С. 497—498. — ISBN 5-89826-093-5.
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1768 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі ракако
Катэгорыя:Вольна
Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:1768 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Гарадзішча)

**Свята-Крыжаўзвіжанская царква** — праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Гарадзішча Баранавіцкага раёна, помнік народнага драўлянага дойлідства.

## Гісторыя 
У свой час Хадкевічы на заходняй ускраіне мястэчка пабудавалі храм у імя святога велікамучаніка і пераможцы Георгія (анёла аднаго з уладальнікаў мястэчка), а на ўсход ад замка на самым узвышаным пагорку — царкву ў імя Святой Тройцы. У XVII стагоддзі Хадкевічы пераходзяць у каталіцтва, праваслаўныя храмы спусташаюцца. Наступны ўладальнік Траян-Пакроўскі паблізу зруйнаванай Троіцкай царквы ўзвёў кальвінскі збор, перароблены ў наступным у касцёл старадубскім маршалкам Гаўрылам Керла.

У 1764 г., па фундацыі віленскага старосты графа Паца была пабудавана драўляная ўніяцкая Свята-Крыжаўзвіжанская царква, якая пасля пераводу ўніятаў у праваслаўе была рэканструявана (1879 г.) у рэтраспектыўна-рускім стылі.

## Архітэктура 
Царкоўны пагост акаймаваны агароджай і пасадкамі бярозы і клёна.

Трохзрубны храм падоўжна-восевай кампазіцыі складаецца з прамавугольнага ў плане прытвора, кубападобнага аб’ёму малітоўнай залы і пяціграннай апсіды. Асноўны аб’ём накрыты чатырохсхільным двух’ярусным шатровым дахам з заломам, завершаны цыбулепадобным купалам на васьмігранным барабане і дэкарыраваны па схілах слыхавымі кілепадобнымі вокнамі.

Архітэктура насычана розным дэкорам, які ўключае плоскую балюстраду ў цокальнай частцы, карнізы з сухарыкамі і разнымі падзорамі ў завяршэнні гарызантальна ашаляваных сцен, арнаментальныя філёнгавыя лапаткі і аркатурны пояс прытвора. Выкарыстанне і творчае асваенне дэкору з арсенала прафесійнай мураванай архітэктуры ў народным драўляным дойлідстве — характэрная асаблівасць і нацыянальная рыса беларускай будаўнічай культуры. Унутраная прастора малітоўнай залы і апсіды перакрыта шатровым скляпеннем на ветразях. У прытворы на двух слупах размешчаны хоры, да якіх вядзе бакавая двухмаршавая лесвіца. Апсіда вылучана ад малітоўнай залы драўляным іканастасам, створаным у 1870-я гады замест знятага ў 1815 г. Побач з царквой знаходзіцца пабудаваная ў 1840-я гады драўляная званіца — чатырохслуповае цэнтрычнае народна-этнаграфічнае збудаванне, накрытае пакатым шатровым дахам.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1764 годзе
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Гарадзішча (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:1764 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Эрык Тэадор Верэншоль

**Эрык Тэадор Верэншоль** (; , Эйдскуг - , Осла) — нарвежскі жывапісец і графік рэалістычнага напрамкі. Вучыўся ў Осла (1874-75), Мюнхене (1875-80), Парыжы (1880-я гг.). Адчуў уплыў В. Лейбля і французскіх імпрэсіяністаў. Аўтар жанравых карцін ("Сялянскія пахаванні", 1885, Нацыянальная галерэя, Осла), шматлікіх партрэтаў, пейзажаў ("Хвоя пад снегам", 1923, збор Р. Меера, Берген), ілюстрацый да народных казак і легенд (да "Кнігі каралёў" Снорэ Стурлусана, 1896-1899, і многіх інш.)
Свята-Успенская царква (Люшнева)

**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм, у цэнтры вёскі Люшнева Баранавіцкага раёна.
## Гісторыя 
Пабудавана ў 1865 г. з цэглы. Папярэдні храм са званіцай адзначаны ў інвентары 1599 г. Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю.

## Архітэктура 
Будынак храма мае сіметрычную падоўжна-восевую кампазіцыю: 2-ярусная чацверыковая званіца, прамавугольная ў плане трапезная, кубападобная малітоўная зала, апсіда. Двухсхільны дах і гранёны сферычны купал званіцы завершаны цыбулепадобнымі галоўкамі на гранёных барабанах. Фасады прарэзаны парнымі і адзінарнымі арачнымі аконнымі праёмамі, дэкараваны прафіляванымі ліштвамі і акаймаваны руставанымі імпастамі. Галоўны ўваход вылучаны арачным прафіляваным парталам. Аб'ём храма акаймаваны карнізам і цягамі простага профілю.

## Літаратура 
* Кулагін, А. М. Праваслаўныя храмы Беларусі : Энцыкл. давед / А. М. Кулагін. — Мінск : "Беларус. Энцыкл."ім. П.Броўкі, 2007. — С.234-235.
* Гродненский православно-церковный календарь. Православие в Брестско-Гродненской земле в конце XIX века, издание второе, Воронеж 1899г.
* Памятныя кніжкі Гродзенскай губерніі на 1866, 1867, 1869, 1874, 1877, 1882, 1887, 1890, 1892, 1896, 1897, 1902, 1904, 1906, 1908, 1909, 1912, 1915 гады.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1865 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Люшнева
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Катэгорыя:1865 год у Беларусі
Тубуаі (востраў)

**Тубуа́і** (франц.: *Tubuai*, таіц.: *Tupua’i*) — найбуйнейшы востраў у групе астравоў Тубуаі. Уваходзіць у склад Французскай Палінезіі. Плошча — 45 км². Насельніцтва — 2050 чал. (2007 г.).

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Знаходзіцца ў атачэнні каралавых рыфаў. Даволі гарысты. Найвышэйшы пункт — гара Таітаа (422 м). У лагуне, сфарміраванай караламі, вылучаюцца пясчаныя пляжы. Клімат трапічны вільготны. Сярэдняя тэмпература ў снежні +22 — 27° C, ў маі 21 — 26° C.

Археолагі лічаць, што востраў быў населены прадстаўнікамі культуры лапіта, продкамі сучасных тубуаі ў прамежку першых сямі — васьмі стагоддзяў ад пачатку нашай эры. У 1777 г. ён быў нанесены на карту Джэймсам Кукам. У 1789 г. яго наведалі паўстанцы з карабля «Баўнці», якія ратаваліся ад брытанскай карнай экспедыцыі. Паміж астравіцянамі і паўстанцамі ўзнік канфлікт, і праз 2 месяцы каманда «Баўнці» была вымушана пакінуць Тубуаі, каб каланізаваць далёкі бязлюдны востраў Піткэрн.

З-за эпідэмічных захворванняў, завезеных еўрапейцамі, у першай чвэрці XIX ст. мясцовае насельніцтва скарацілася прыкладна ў 10 разоў. У 1824 г. налічвалася толькі каля 300 тубыльцаў. У 1881 г. востраў быў далучаны да Французскай Палінезіі.

У наш час востраў складае адзіную камуну, якая з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам усіх астравоў Тубуаі. Галоўныя заняткі мясцовых жыхароў — рыбалоўства і земляробства (вырошчваюць какосавую пальму, каву і гародніну для продажу на Таіці). На Тубуаі працуюць аэрапорт і метэаралагічная станцыя.

## Спасылкі 
* Tubuai
* Weather Report from Tubuai Island
* The Maritime Heritage Project

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Французскай Палінезіі
Браніслаў Фартунатавіч Вярыга

**Браніслаў Фартунатавіч Вярыга** (, сядзіба Ужвальд, Віцебская губерня — ) — расійскі фізіёлаг, педагог.

## Біяграфія 
Скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт (1881) і Ваенна-медыцынскую акадэмію (1886). Вучань І. М. Сечанава і І. П. Паўлава. У 1888 г. абараніў доктарскую дысертацыю. Працаваў у лабараторыях Э. Пфлюгера і І. І. Мечнікава. У 1897—1914 гг. прафесар Новарасійскага ўніверсітэта ў Адэсе, з 1917 г. Пермскага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаванні Вярыгі прысвечаны галоўным чынам электрафізіялогіі; адкрыў і апісаў з'яву катоднай дэпрэсіі (працяглае зніжэнне ўзбуджальнасці, якое развіваецца паўторна следам за яе павышэннем у вобласці прыкладання катода). Устанавіў, што гальванічны ток у залежнасці ад сілы і накіраванасці блакіруе або рухальныя, або адчувальныя нервовыя тканкі. Вывучаючы газаабмен у лёгкіх і тканках устанавіў (1892) уплыў О2 на здольнасць крыві звязваць СО2 (эфект Вярыгі).

## Навуковыя працы 
* Соч.: К вопросу о действии на нерв гальванического тока прерывистого и непрерывного. Дисс, СПб, 1888;
* Основы общей биологии, Одесса, 1912; Основы физиологии человека и высших животных, т. 1—2, СПб, 1905—10;
* Zur Frage über die Wirkung des Sauerstoff auf die Kohlensäureausscheidung in den Lungen, «Archiv für die gesammte Physiologie des Menschen und der Thiere», В., 1892, Bd 51 (стр. 321—361).

Катэгорыя:Фізіёлагі Расіі
Катэгорыя:Педагогі Расіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Латвіі
Свята-Пакроўская царква (Пачапава)

Аднапрастольная **Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у Пачапаве, помнік псеўдарускага стылю XIX стагоддзя.

## Гісторыя 
Першае апісанне новапабудаванай драўлянай Свята-Мікалаеўскай царквы ў Пачапаве змяшчаюць дакументы Візітаў уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гадоў, якія захоўваюцца ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі. Царква ўзведзена па фундацыі паноў Пачапоўскіх і Корсакаў.

Свята-Пакроўская царква ўзведзена з мясцовага бутавага каменю ў 1867 годзе на ўрадавыя сродкі (10 700 рублёў) і намаганнямі мясцовага святара. Царква ўзведзена замест драўлянай, пабудаванай у 1770 годзе землеўладальнікам Корсакам. Пры храме была царкоўнапрыходская школа і прыпісная могілкавая Свята-Мікалаеўская царква. У бутавай агароджы была двух’ярусная брама і вуглавая цыліндрычная вежка.

Царква спалена партызанамі ў 1943 годзе. З 1943 года прыходскай царквою была могілкавая Свята-Мікалаеўская ў Пачапаве. Адноўлена ў пачатку XXI стагоддзя намаганнямі святара Пачапаўскага прыхода Георгія Сапуна і фундатараў.

## Архітэктура 
Помнік рэтраспектыўна-рускага стылю. Царква ў плане ўяўляе падоўжаны крыж, завершана цыбулепадобнымі галоўкамі над асноўным аб’ёмам і званіцай у франтоннай частцы. Кубападобны аб’ём малітоўнай залы завершаны 5-купаллем, расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі на 2 ярусы. Праз кароткую трапезную далучаны папярочны двух’ярусны прытвор, над якім узведзена чатырохгранная шатровая званіца з макаўкай. Да алтарнага фасада далучана прамавугольная апсіда з акруглай экседрай, накрытая двухсхільным дахам з макаўкай. Цэнтральны ўваход вырашаны 4-калонным ганкам пад двухсхільным пакрыццём, бакавыя — накладнымі пілястравымі парталамі з трохвугольнымі франтонамі. На фоне паліхромнай бутавай муроўкі сцен вылучаны атынкаваныя элементы дэкору: ліштвы аконных праёмаў, вуглавыя лапаткі, між’ярусныя паясы. Бакавыя фасады падзелены дзвюма ярусамі вокнаў і ўваходнымі парталамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 643.
* Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии Архимандритом Николаем, Санкт-Петербург, 1864, Новогрудский уезд, стар. 202—213.
* Описание церквей и приходов Минской епархии, Минск, 1879.
* «Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гг.» / Укладальнік Д. В. Лісейчыкаў. — Мінск: І. П. Логвінаў, 2009. — 270 с., стар. 113—114.
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Пачапава (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Катэгорыя:1867 год у Беларусі
Суперкубак Беларусі па футболе

**Суперкубак Беларусі па футболе** — футбольнае спаборніцтва ў Рэспубліцы Беларусь, якое праводзіцца перад пачаткам футбольнага сезона і складаецца з аднаго матча паміж пераможцам чэмпіянату Беларусі і ўладальнікам Кубка Беларусі папярэдняга сезона. У выпадку калі кубак і чэмпіянат выйграла адна каманда, то ў Суперкубку гуляюць чэмпіён краіны і фіналіст Кубка.

## Гісторыя 
### Кубак сезона 
У 1994 годзе быў праведзены матч на **Кубак сезона** паміж чэмпіёнам краіны — мінскім «Дынама» і фіналістам Кубка (пераможцам Кубка таксама сталі мінскія дынамаўцы) — «Фандакам» з Бабруйска (у чэмпіянаце каманда заняла 5-е месца). Сустрэча адбылася на мінскім стадыёне «Дынама» і скончылася перамогай «Дынама» з лікам 5:3. Афіцыйнага статусу гэты трафей не атрымаў і ў далейшым яго розыгрыш не адбываўся.

### Суперкубак 
Гісторыя Суперкубка Рэспублікі Беларусь пачалася ў 2010 годзе. Першым пераможцам суперкубка стаў клуб БАТЭ (Барысаў), які перамог уладальніка Кубка Беларусі 2008/09 «Нафтан» з Наваполацка.

29 студзеня 2015 года на пасяджэнні БФФ, было прынята рашэнне ўпершыню правесці Суперкубак па-за межамі Мінска і Футбольнага манежа. Матч за Суперкубак 14 сакавіка 2015 года прыняў стадыён «Хваля» ў Пінску.

З 2016 года Суперкубак праводзіўся ў Мінску на стадыёне ФК «Мінск». У 2022 годзе месцам правядзення стаў адкрыты ў мінулым годзе стадыён «Дынама-Юні».

## Вынікі 
## Статыстыка па клубах 
*Без уліку матча за Кубак сезона (1994 год).*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Статыстыка матчаў за Суперкубак Беларусі
Леў Міхайлавіч Даватар

**Леў Міхайлавіч Даватар** () — военачальнік, генерал-маёр (1941), Герой Савецкага Саюза (1941).

## Біяграфія 
Скончыў кавалерыйскае вучылішча (1926), Ваенную акадэмію імя Фрунзэ (1939).

З чэрвеня 1941 г. на фронце, камандаваў асобнай кавалерыйскай групай, якая ў жніўні-верасні 1941 г. зрабіла глыбокі рэйд па тылах ворага ў Смаленскай вобласці. Воіны прайшлі з баямі каля 100 км, знішчылі больш за 2500 гітлераўцаў. Прыкрываючы адыход савецкіх войск на Валакаламскім напрамку, група Даватара вяла абарончыя баі на р. Мёжа. У час наступлення пад Масквой зрабіў шэраг рэйдаў, паказаў сябе мужным і таленавітым камандзірам. Загінуў 19.12.1941 г. у баі каля в. Палашкіна на подступах да горада Руза Маскоўскай вобласці.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бешанковіцкім раёне
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Маскву
Катэгорыя:Камандзіры карпусоў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Кавалерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Генерал-маёры СССР
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За абарону Масквы»
Малыя Матыкалы

**Малы́я Матыка́лы** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. Размешчаны за 16 кіламетраў на поўнач ад Брэста, 3 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Вялікія Матыкалы.

## Насельніцтва 
* 45 двароў, 255 жыхароў (1876)
* 33 двары, 225 жыхароў (1897)
* 271 жыхар (1905)
* 23 двары, 126 жыхароў (1921)
* 128 жыхароў (1970)
* 21 гаспадарка, 42 жыхары (2005)

## Гісторыя 
У 19 стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Матыкалы. Паводле рэвізійных матэрыялаў 1858 года 133 сялянскія душы. У 1897 годзе працаваў млын.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 8 вяскоўцаў.

Знаходзіцца ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства "Селекцыйна-гібрыдны цэнтр ""Заходні".

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Кавярдзякі

**Кавярдзя́кі** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. Размешчаны за 8 кіламетраў на поўнач ад Брэста.

## Насельніцтва 
* 63 двары, 365 жыхароў (1876)
* 44 двары, 320 жыхароў (1897)
* 25 двароў, 159 жыхароў (1921)
* 380 жыхароў (1959)
* 542 жыхары (1970)
* 442 гаспадаркі, 1217 жыхароў (2005)

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядома з 17 стагоддзя як маёнтак у Берасцейскім павеце і ваяводстве ВКЛ. У пачатку 18 стагоддзя ўладанне канцлера ВКЛ князя Чартарыйскіх. З 1740 года належала цыстэрцыянскаму кляштару вёскі Вістычы. У 19 стагоддзі вёска — цэнтр аднайменнага маёнтка, прыватная ўласнасць у Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Паводле рэвізіі ў 1858 годзе ў вёсцы 156 сялянскіх душ. У 1870 годзе маёнтак належаў Ф.Ягміну. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1939 годзе ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 18 вяскоўцаў. У 1945 годзе пачала працаваць МТС.

## Інфраструктура 
* Амбулаторыя
* Клуб
* Магазін
* Аддзяленне сувязі

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Валерый Уладзіміравіч Магучы, беларускі скульптар

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Змітніў

**Змітніў** () — вёска ва Украіне, у Сосныцкім раёне Чарнігаўскай вобласці. Цэнтр Змітніўскага сельскага савета. Насельніцтва складае 667 чалавек (2001).

У ХІХ стагоддзі сяло Змітніў было ў складзе Сосныцкай воласці Сосныцкага павета Чарнігаўскай губерні.

## Геаграфія 
Вёска знаходзіцца на правым беразе ракі Дзясны паміж вёскамі Купчычы і Канятын.

## Рэлігія 
Бліжэйшая дзеючая царква знаходзіцца ў вёсцы Канятын

Катэгорыя:Населеныя пункты Сосныцкага раёна
Сацыял-дэмакратычная рабочая партыя Швецыі

**Сацыял-дэмакратычная партыя Швецыі** () — старэйшая палітычная партыя краіны (належыць да левага кірунку). Заснавана ў 1889 годзе ў Стакгольме. З 1897 года дзейнічала партыйная праграма, прынятая на ўзор Эрфурцкай праграмы сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі (на аснове марксізму).

Да 1899 года дамінавала рэвалюцыйная група А. Даніельсана, потым вылучылася памяркоўнае крыло на чале з К. Я. Брантынгам (лідар партыі з 1907 года; у 1920, 1921—1923, 1924—1925 прэм’ер-міністр Швецыі).

З 1930-х гадоў ідэалогія — рэфармізм (шведскі сацыялізм), у знешняй палітыцы — нейтралітэт краіны.

У 1932—1976, 1982—1991 і з 1994 года кіруючая партыя (у час прэм’ерства Брантынга і ў 1925—1926, 1991—1994 гадах ва ўрадавай кааліцыі з іншымі партыямі).

Іншыя прэм’ер-міністры Швецыі ад партыі:
* Р. Сандлер (1925—1926)
* П. А. Хансан (1932—1946)
* Т. Эрландэр (1946—1969)
* С. У. Пальмэ (1969—1976, 1982—1986)
* І. Г. Карлсан (1986—1991, 1994—1996)
* К. Більт (1991—1994)
* Х. Персан (1996—2006)
* С. Лёвен (2014—2021)
* М. Андэрсан (з 2021)
Друкаваны орган — газета «Arbetet» («Рабочы»). Уваходзіць у Сацыялістычны інтэрнацыянал.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Швецыі
Катэгорыя:Сацыялістычны інтэрнацыянал
Катэгорыя:Партыі-члены ПЕС
Швецыя
Ржаўка (прыток Дняпра)

**Ржа́ўка** — рака ў Рагачоўскім і Жлобінскім раёнах Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дняпро.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 43 км, плошча вадазбору 396 км². Вадазбор у межах Прыдняпроўскай нізіны. Пачынаецца Ржаўка за 2 км у напрамку на поўнач ад вёскі Рыскоў (Рагачоўскі раён), упадае ў Дняпро за 2 км на ўсход ад горада Жлобін. Даліна ракі на большай частцы трапецападобная шырынёй 1—2 км, у ніжнім цячэнні невыразная. Пойма ў асноўным асушаная, у ніжнім цячэнні на працягу 8–10 км шырокая, лугавая, зліваецца з поймай Дняпра. Рэчышча ад вытоку да вёскі Асінаўка каналізаванае. Сярод прытокаў — рака Ржача (злева).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-36-109. Выданне 1970 г.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прытокі Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Жлобінскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Рагачоўскага раёна
Ржаўка

**Ржаўка** — тапонім

## Рэкі 
### Беларусь 
* Ржаўка — рака ў Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Дняпро.
* Ржаўка, Беліца — рака ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці, прыток ракі Будлянка (басейн Дняпра).
* Ржаўка — рака ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці, прыток Пцічы.

## Населеныя пункты 
* Ржаўка — аграгарадок у Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці
* Ржаўка — вёска ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці
* Ржаўка-1 — аграгарадок у Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці
* Ржаўка-2 — былая вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці
Хлевішча

**Хле́вішча** (, ), таксама **Хлівэ́шча** — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Вярховіцкага сельсавета. Размешчана за 33 км на паўночны захад ад Камянца, за 46 км ад Брэста, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск на лініі Брэст-Беласток.

Транспартная сувязь па аўтадарозе Брэст-Высокае-Пагранічная (Голя).

## Насельніцтва 
* 2005 год — 32 гаспадаркі, 56 жыхароў

## Вядомыя асобы 
* Міхаіл Міхайлавіч Гайдуковіч (нар. 1948) — беларускі архітэктар.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вярховіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёна
Ганчарэнка

**Ганчарэнка** — беларускае і ўкраінскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Маркавіч Ганчарэнка (1933—2021) — беларускі фізік.
* Васіль Дзям’янавіч Ганчарэнка (1928-1983) — беларускі спявак.
* Віктар Міхайлавіч Ганчарэнка (нар. 1977) — беларускі футбаліст і трэнер.
* Вячаслаў Леанідавіч Ганчарэнка (нар. 1970) — беларускі пратэстанцкі дзеяч.
* Галіна Ганчарэнка (нар. 1931) — беларуская грамадская і культурная дзяячка, журналістка, перакладчыца.
* Надзея Мацвееўна Ганчарэнка — беларуская актрыса.
* Рыгор Рыгоравіч Ганчарэнка (нар. 1950) — беларускі вучоны ў галіне папуляцыйнай і эвалюцыйнай генетыкі, генетыкі лясных культур. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996), доктар біялагічных навук (1991), прафесар (1993).
* Уладзімір Іванавіч Ганчарэнка (нар. 1942) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Катэгорыя:Украінскія прозвішчы
Шаўцоў

**Шаўцоў** — прозвішча. Вядомыя носьбіты:

* Амвросій (Шаўцоў) (нар. 1975) — беларускі праваслаўны дзеяч.
* Дзмітрый Яўгенавіч Шаўцоў (нар. 1973) — беларускі палітык.
* Мікалай Міхайлавіч Шаўцоў (нар. 1948) — беларускі дзяржаўны дзеяч
* Піліп Цімафеевіч Шаўцоў (1868 — пасля 1909) — расійскі дзяржаўны дзеяч.
* Сымон Шаўцоў (1911—1999) — беларускі грамадскі дзеяч, пісьменнік.
* Сяргей Міхайлавіч Шаўцоў (нар. 1968) — беларускі суддзя.
* Юрый Анатолевіч Шаўцоў (нар. 1959) — беларускі гандбаліст.
Юрый Анатолевіч Шаўцоў

{{Гандбаліст2
|імя               = Юрый Шаўцоў
|поўнае імя        = Юрый Анатолевіч Шаўцоў
|выява             = Iouri Chevtsov.jpg
|дата нараджэння   = 
|месца нараджэння  = 
|грамадзянства     =  → 
|рост              = 180 см
|вага              = 
|пазіцыя           = правы крайні
|кідковая рука     = левая
|каманда           = 
|нумар             = 
|пасада            = галоўны трэнер
|моладзевыя клубы  = 
|клубы             =  
|нацыянальная зборная      = 
|трэнерскія клубы          = 
| медалі           = 
 
  
 
  
 
{ style="background:transparent"
    
}
|абнаўленне дадзеных аб клубе    = 
|абнаўленне дадзеных аб зборнай = 
}}

**Юрый Анатолевіч Шаўцоў** (нар. , , Мінская вобласць) — беларускі гандбаліст, галоўны трэнер мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе (з 2009 года).

## Гульнявая кар’ера 
Першы трэнер — Уладзімір Шагунін. Гуляў на пазіцыях правага крайняга і лінейнага.
* 1977—1991 — СКА (Мінск)
* 1991—1992 — «Блау-Вайс Шпандау» (Берлін)

## Трэнерская кар’ера 
* 1992—1996 — «Блау-Вайс Шпандау» (Берлін)
* 1996—2001 — «Лемга»
* 2001—2005 — ТУСЕМ (Эсэн)
* 2005—2008 — «Райн-Некар Лёвен» (Мангейм)
* З ліпеня 2009 года — галоўны трэнер зборнай Беларусі.

## Спартыўныя дасягненні 
* Алімпійскі чэмпіён 1988 (5 гульняў, 18 мячоў).
* Чэмпіён свету 1982
* 6-разовы чэмпіён СССР (1981, 1984—1986, 1988—1989)
* 3-разовы ўладальнік Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў (1987, 1989, 1990)
* 2-разовы ўладальнік Кубка кубкаў еўрапейскіх краін (1983, 1988)
* Уладальнік Суперкубка (1989).
* У якасці трэнера нямецкіх клубаў — чэмпіён і ўладальнік Кубка Германіі (1997) і Кубку ЕГФ (2005), фіналіст Кубка Германіі (1999, 2003, 2006, 2007) і Кубка кубкаў (2008)

## Узнагароды і званні 
* Заслужаны майстар спорту СССР (1982).
* Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь (2020).
* Ордэн «Знак Пашаны».

## Спасылкі 
* Старонка на сайце Нацыянальнага алімпійскага камітэта Беларусі

Катэгорыя:Гандбалісты СССР
Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай СССР па гандболе
Катэгорыя:Ігракі ГК Блау-Вайс Шпандаў
Катэгорыя:Ігракі ГК СКА Мінск
Катэгорыя:Гандбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе
Катэгорыя:Трэнеры ГК Райн-Некар Лёвен
Катэгорыя:Трэнеры ГК ТУСЕМ Эсэн
Катэгорыя:Трэнеры ГК Лемга
Катэгорыя:Трэнеры ГК Блау-Вайс Шпандаў
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад СССР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па гандболе
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Гандбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1988 года