open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Франц Шміціян

**Франц Шміціян** (, , ; 28 жніўня 1788, Гільдэсгайм, Германія – 13 ліпеня 1828, Цярнопаль) – святар, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі і Цярнопальскага езуіцкага калегіума.

Уступіў у Таварыства Ісуса 13 чэрвеня 1805 г. і наступныя два гады праходзіў выпрабаванні ў Дынабургскім навіцыяце. Пасля курса філасофіі ў Полацкім езуіцкім калегіуме (1807-1810) працаваў прэфектам канвікта і выкладчыкам нямецкай мовы ў Магілёве (1810-1811), выкладчыкам граматыкі і сінтаксісу і нямецкай мовы ў Мсціславе (1811-1812).

З 1813 па 1817 гг. вывучаў тэалогію ў Полацкай езуіцкай акадэміі. У 1815 г. высвечаны на ксяндза. У 1817-1820 гг. – прафесар эксперыментальнай фізікі і хіміі ў Полацкай акадэміі. У 1821-1828 гг. – прафесар Цярнопальскага езуіцкага калегіума.

Пакутаваў на сухоты. Памёр 13 ліпеня 1828 г. і пахаваны на езуіцкіх могілках у Цярнопалі.

## Літаратура 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–1995 / oprac. L. Grzebień. – Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. – 882 s.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. – Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. – 288 s.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Траян (значэнні)

**Траян** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дэцый Траян (190/200—251) — рымскі імператар (249—251).
* Марыя Траян (нар. 2000) — беларуская гандбалістка.
* Надзея Віктараўна Траян (1921—2011) — савецкая разведчыца і медсястра партызанскага атрада «Бура», Герой Савецкага Саюза.
* **Марк Ульпій Нерва Траян** (53—117) — рымскі імператар (98—117).
* Юрый Антонавіч Траян (нар. 1950) — беларускі артыст балета, харэограф, народны артыст Беларусі (1979).

## Гл. таксама 
* Траяны
Траяны

**Траяны** — тапонім.
## Беларусь 
* Траяны — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці.
## Польшча 
* Траяны — вёска ў Мазавецкім ваяводстве Польшчы.
## Расія 
* Траяны (Смаленская вобласць)
## Украіны 
* Траяны (Самбірскі раён)
Еўрапейская кінапрэмія 2002

**15-я цырымо́нія прысуджэ́ння Еўрапе́йскай кінапрэ́міі** за дасягненні ў еўрапейскім кінематографе адбылася 7 снежня 2002 года ў Рыме.

## Пераможцы і намінанты 
Ніжэй прыведзены спісы пераможцаў і намінантаў. У межах адной катэгорыі намінанты ўпарадкаваны паводле беларускага алфавіта. Пераможца адзначаны блакітным колерам фона &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; і прыводзіцца першым.

### Узнагароды за фільм 
### Персанальныя ўзнагароды 
### Ганаровыя ўзнагароды 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 15-я Еўрапейская кінапрэмія  на сайце Еўрапейскай кінапрэміі 
* 15-я Еўрапейская кінапрэмія на сайце *Internet Movie Database* 

2002
Катэгорыя:Кінапрэміі 2002 года
Катэгорыя:2002 год у кіно
Катэгорыя:2002 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Рыме
Катэгорыя:Падзеі 7 снежня
Катэгорыя:Снежань 2002 года
Бенедыкцыянал Святога Этэльвольда

**Бенедыкцыянал Святога Этэльвольда** (, Additional MS 49598) — ілюмінаваны бенедыкцыянал X стагоддзя, найважнейшы з захаваных твораў англасаксонскай уінчэстэрскай школы ілюмінавання.

## Апісанне 
Бенедыкцыянал змяшчае розныя  дабраславенні, чытаныя ў часе імшы ў розныя дні літургічнага года, а таксама з нагоды асвячэння свечак на Стрэчанне Гасподняе. Рукапіс быў створаны манахам Гадэманам па заказе , . Рукапіс раскошна ўпрыгожаны і лічыцца агульнапрызнаным шэдэўрам англасаксонскага мастацтва. Ён уключае 28 паўнастаронкавых мініяцюры, 19 старонак з рамкай вакол тэксту і два ініцыяла, адзін з якіх у рамцы. Паколькі не ўсё, што меркавалася ўключыць у бенедыкцыянал, у ім прысутнічае, мяркуецца, што ў ім павінна было быць 15 старонак з мініяцюрамі і яшчэ больш апраўленых старонак. Пры стварэнні рукапіса выкарыстоўваўся шырокі спектр фарбаў, часта ўжывалася размалёўванне па-над іншым колерам для ўзмацнення эфекту. Выкарыстана шмат золата і срэбра. Стыль характарызуецца яркімі колерамі, багатым акантавым арнаментам, і фігурамі, якія часта выходзяць за рамкі, адведзеныя ім.

## Гісторыя 
Бенедыкцыянал быў створаны ў перыяд паміж 963 і 984 гадамі, калі пасаду епіскапа Уінчэстэрскага займаў Святы Этэльвольд. Паколькі дабраславенне на дзень Святога  згадвае пра цуды, звязаныя з гэтым святым, то, па думку даследчыкаў гэты тэкст не мог з’явіцца раней перанясення яго мошчаў 15 ліпеня 971 года. Згадка  паказвае на тое, што рукапіс быў створаны пасля 970 года, пасля перааснавання абацтва , першапачаткова заснаванага Этэльрэдай. Нарэшце, уплыў бенедыкцыянала Этэльвольда прасочваюць у створаным каля 979 года імшал Леафрыка.

Пісец Гадэман быў манахам  ва Уінчэстэры і мог ставіцца да той групы манахаў з , якіх Этэльвольд прывёў ва , каб замяніць былых там да гэтага канонікаў. У 973 годзе Этэльвольд перасяліў Гадэмана ў новазаснаванае , альбо як свайго прадстаўніка, альбо як самастойнага абата. Пасля смерці Этэльвольда Гадэман працягнуў служыць абатам у Торні. «Чырвоная торнейская кніга» называе Гадэмана асабістым капеланам Этэльвольда.

Мяркуецца, што бенедыкцыянал заставаўся ва Уінчэстары пасля смерці Этэльвольда, па меншай меры пералік XV стагоддзя рэліквій Хайдскага абацтва, размешчанага побач з гэтым горадам, змяшчае гэты рукапіс. У XVII стагоддзі ён знаходзіўся ва ўласнасці , майстра шпіталя Святога Крыжа, які пазней стаў біскупам Оксфарда (з 1674 года) і Лондана (з 1676 года). Комптан памёр у 1713 годзе і рукапіс перайшоў да яго пляменніка, Хатана Комптана, лейтэнанта Таўэра. Апошні перадаў рукапіс , другому герцагу Дэваншырскаму, у спадчыннікаў якога яе купіў Брытанскі музей.

## Літаратура 
* *W. O. Hassall.* The Benedictional of St. Ethelwold .

Катэгорыя:Англасаксонскае мастацтва
Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы паводле алфавіта
Катэгорыя:Рукапісы X стагоддзя
Чара з вачамі

чара з вачамі, *каля* 530 г. да н.э., Мюнхен: Дзяржаўны антычны збор.]]
 на лодцы, якая плыве  сярод дэльфінаў. Атычны чорнафігурны *кілік* аўтарства Эксекія, *каля* 530 г. да н.э. Знойдзены ў Вульчы. Чара Дыяніса: , Мюнхен.]]
]]

**Чара з вачамі** — тэрмін, які апісвае тып посуду ў старажытнагрэчаскім вазапісе, што адметны парамі вачэй, намаляваных на знешняй паверхні. Па форме гэта звычайна кілікі, яны былі асабліва распаўсюджаны ў Афінах і Халкідзе ў другой палове шостага стагоддзя да н.э. Асноўны аб’ём чары з вачамі ляжыць на кароткай прыземістай ножцы; З абодвух бакоў дамінуюць буйныя афарбаваныя пары вачэй пад выгнутымі бровамі. Вочныя яблыкі намаляваныя сілуэтамі, пазней часта запоўненыя белай фарбай або афарбаваныя белым па чорным. Некаторыя вочы «жаночыя», міндалепадобнай формы і без . У час выкарыстання ў якасці пітнога посуду, з-за неабходнага нахілу пасудзіны чара з размаляванымі вачыма, ручкамі, падобнымі на вушы і падставай ножкі, што нагадвала рот, была падобная на маску. Многія з ваз таксама мелі дыянісійскія малюнкі. Як лічыцца, вочы неслі  (антысурокавую) функцыю.

## Тыпы 
Чары з вачамі ствараліся рознымі мастакамі, пераважна ў чорнафігурным стылі, але пазней таксама ў . Ранейшыя вазы-білінгвы ўключаюць узоры чар з вачамі з чорнафігурным унутраным бокам і чырвонафігурным вонкавым. Увядзенне гэтага тыпу і яго спецыфічнага ўпрыгожвання ў атычны вазапіс прыпісваецца Эксекію. Яго чара з вачамі, якая датуецца 540—530 гг. да н.э. і захоўваецца ў Мюнхене, лічыцца шэдэўрам гэтага тыпу. Яна паказвае Дыяніса, які ляжыць у паставе ўдзельніка  на лодцы. Боская прырода паказана яго атрыбутам, вінаграднай лазой, што расце ад мачты.

Іншымі добра вядомымі прыкладамі чар з вачамі адмеціліся наступныя мастакі або групы:

* Майстар Амасіса. Ён намаляваў некалькі чар з вачамі ў варыянце формы з не маючым кіля профілем (Тып B)
* Андокід
* 
* 
* Група Кракотас.
* 
* 
* 
* 
* Ольтас з білінгвальнай чарай з вачамі
*  з білінгвальнымі чарамі з вачамі
* , таксама з білінгвальнымі
* Група Уолтэрс 48.42, якая спецыялізавалася на франтальных выявах маскі Дыяніса і сатыраў і менад паміж вачэй, і  ўнутры чары

Асаблівы тып — гэта халкідыйскі стыль чар, для якога існуюць дадатковыя варыянты. Датаванне часта бывае цяжкім, але большасць чар з вачамі былі, верагодна, створаны паміж 540 і 500 гг. да н.э., магчыма, да 480 года да н.э. Акрамя гэтага яны экспартаваліся ў Італію ў вялікіх колькасцях. Большасць ваз такога тыпу былі знойдзены сярод магільных рэчаў у залах этрускіх грабніц.

## Спасылкі 
* Kylix: eye-cup (drinking cup), ca. 530 b.c.; black-figure Greek. Obverse and reverse, between eyes: Theseus and the Minotaur at the Metropolitan Art Museum
* Athenian eyecups of the Late Archaic Period by Andrew Prentice
* Raimund Wünsche, «Trinken aus den Augen» — Griechische Augenschalen, aviso 2005,/4
* a clip showing how these vases were resembling to a mask

Катэгорыя:Посуд Старажытнай Грэцыі
Георгій Навалоўскі

**Георгій Навалоўскі** (; нар. , ) — грузінскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Грузіі (2008—2020).

## Клубная кар’ера 
З 2003 года пачаў выступаць за рэзервовую каманду тбіліскага «Дынама», з наступнага года стаў гуляць у асноўнай камандзе. У сезоне 2004/05 разам з «Дынама» стаў чэмпіёнам Грузіі. У 2007 годзе перайшоў у «Алімпі» з Руставі, а ў студзені 2008 года ў якасці свабоднага агента папоўніў склад «Анжы». У лютым 2010 года быў аддадзены ў арэнду ў бакінскі «Інтэр», у складзе якога стаў чэмпіёнам Азербайджана.

У жніўні 2010 года перайшоў у ніжагародскую «Волгу», а пераходны сезон 2011/12 перавёў у арэндзе ў «Хімках». Сезон 2012/13 пачынаў у новакузнецкім «Металургу», пасля чаго перайшоў у хабараўскую «СКА-Энергію», у складзе якога правёў і наступны сезон. У жніўні 2014 года падпісаў кантракт з дэбютантам ФНЛ — клубам «Тосна», дзе гуляў адзін сезон.

У 2015 годзе перайшоў у «Дзілу», аднак ужо ў лютым 2016 года вярнуўся ў «СКА-Энергію». У чэрвені 2016 года перайшоў у грэчаскі клуб «Верыя», з пачатку 2017 года далучыўся да бакінскага «Нефтчы». У ліпені 2017 года, разарваўшы пагадненне з азербайджанскім клубам, зноў стаў іграком «СКА-Хабараўска».

У ліпені 2018 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Дынама» з Мінска. У складзе мінскай каманды стаў іграком асновы. З лістапада 2018 года не гуляў з-за траўмы. Да сезона 2019 пачынаў рыхтавацца з дынамаўцамі, аднак у лютым 2019 года разарваў кантракт з клубам.

У сакавіку 2019 года вярнуўся ў Грузію, папоўніўшы склад «Дынама» з Батумі. У 2021 годзе дапамог клубу ўпершыню ў гісторыі стаць чэмпіёнам Грузіі. Завяршыў кар’еру ў канцы 2022 года.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за моладзевую зборную Грузіі. З 2008 года ігрок нацыянальнай зборнай Грузіі.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Грузіі (2): 2004/05, 2021
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Грузіі (3): 2019, 2020, 2022
*  Уладальнік Суперкубка Грузіі (2): 2005, 2022
*   Чэмпіён Азербайджана: 2009/10
*  Пераможца Першага дывізіёна Расіі: 2009
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2018

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Грузіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Грузіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Тбілісі
Катэгорыя:Ігракі ФК Руставі
Катэгорыя:Ігракі ФК Анжы
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэр Баку
Катэгорыя:Ігракі ФК Волга Ніжні Ноўгарад
Катэгорыя:Ігракі ФК Хімкі
Катэгорыя:Ігракі ФК Новакузнецк
Катэгорыя:Ігракі ФК СКА-Хабараўск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тосна
Катэгорыя:Ігракі ФК Дзіла Горы
Катэгорыя:Ігракі ФК Верыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Нефтчы Баку
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Батумі
Луіш Роша

**Луіш Роша** (; нар. , Гімарайнш) — партугальскі футбаліст, абаронца клуба «Шавіш».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец клуба «Вікторыя» Гімарайнш, з 2005 года выступаў за розныя каманды ў ніжэшых дывізіёнах Партугаліі. Спачатку гуляў у чацвёртым дывізіёне, з 2008 года гуляў у трэцім дывізіёне за «Мірандэлу», пазней за «Мерэліненсі», «Лазаду» і «Візелу». У 2013 года перабраўся ў клуб другога дывізіёна «Спортынг» Кавілья, на наступны год перайшоў у «Фрэамунды». У 2016 годзе папоўніў склад клуба «Фейрэнсі» з Прымейра-лігі, у сезоне 2017/18 быў трывалым іграком асновы і забіў 5 галоў у чэмпіянаце Партугаліі.

У маі 2018 года прыбыў у склад беларускага клуба «Дынама» з Мінска і ў чэрвені падпісаў кантракт. Спачатку гуляў у стартавым складзе каманды, пазней нярэдка стаў заставацца на лаўцы запасных. У студзені 2019 года па пагадненні бакоў разарваў кантракт з дынамаўцамі і неўзабаве вярнуўся ў Партугалію, стаўшы іграком клуба «Фамалікан».

Па выніках сезона 2018/19 дапамог «Фамалікану» выйсці ў Прымейра-лігу, пасля чаго ў жніўні 2019 года быў аддадзены ў арэнду ў «Фарэнсі». У ліпені 2020 года перайшоў у «Шавіш», дзе стаў капітанам каманды.

## Крыніцы 
## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2018

Катэгорыя:Футбалісты Партугаліі
Катэгорыя:Ігракі ФК Шавіш
Катэгорыя:Ігракі ФК Фарэнсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Фамалікан
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Фейрэнсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Фрэамунды
Катэгорыя:Ігракі ФК Спортынг Кавілья
Катэгорыя:Ігракі ФК Візела
Катэгорыя:Ігракі ФК Лазада
Катэгорыя:Ігракі ФК Мерэліненсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Мірандэла
Катэгорыя:Ігракі ФК Алівейрэнсі Санта-Марыя-ды-Алівейра
Катэгорыя:Ігракі ФК Таркатэнсі
Х’юстан Рокетс у сезоне 2018/2019

Сезон 2018/2019 стаў 52-м сезонам у НБА ў гісторыі франшызы Х’юстан Рокетс.

## Рэгулярны сезон 
### Вынікі гульняў 
### Турнірная табліца дывізіёна 
### Турнірная табліца канферэнцыі 
### Статыстыка 
## Плэй-оф 
### Сетка 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт каманды
* Профіль каманды на сайце NBA.com
* Статыстыка каманды на сайце NBA.com
* Статыстыка каманды на сайце Basketball Reference 

Катэгорыя:Сезоны «Х’юстан Рокетс»
Катэгорыя:Сезон НБА 2018/2019 паводле каманд
Катэгорыя:Спорт у Тэхасе ў 2018 годзе
Катэгорыя:Спорт у Тэхасе ў 2019 годзе
Алтэя

**Алтэ́я** (17) відаў, пашыраных ва ўмераных зонах Еўропы і Азіі.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны. Сцёблы прамыя. Лісце простае, чаргаванае па даўжыня сцябла. Плод — сухая сямянка.

## Віды 
Згодна з *The Plant List* род налічвае 17 відаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Алтэя //  — С. 269.
* 

## Спасылкі 
* 
* Althaea // The Plant List

Катэгорыя:Мальвавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Алтэя лекавая

**Алтэ́я лекавая** (*Althaea officinalis*) — від кветкавых раслін з роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй да 150 см з тоўстымі мясістымі каранямі. Сцябло прамое, моцнае, апушанае. Лісце простае, зубчастае, апушанае, чаргаванае па даўжыні сцябла. Кветкі бледна-ружовага колеру, на кветаножках даўжынёй 2—4 см, у пазухах лісця. Плод — сухая сямянка.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расліна распаўсюджана на тэрыторыі Еўразіі і ў Паўночнай Афрыкі, як заносны від — у Паўночнай Амерыцы. Расце ў парках і садах, па берагах вадаёмаў, на ўзлесках, нізінных балотах. Размнажаецца пераважна насеннем.

## Выкарыстанне 
Лекавая, кармавая, дэкаратыўная, меданосная расліна. Прэпараты з каранёў расліны выкарыстоўваюцца ў медыцыне ў якасці адхарквальнага, змякчальнага і процізапаленчага сродку.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Althaea officinalis* L. // The Plant List
* African Plant Database

Катэгорыя:Мальвавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Фарбавальныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Наступныя 11

, Нігерыя, Егіпет, Турцыя, Іран, Пакістан, Бангладэш, Інданезія, В’етнам, Рэспубліка Карэя, Філіпіны]]
**Наступныя 11** (**N-11** таксама **Next Eleven**) — група дзяржаў, што валодаюць значным эканамічным і да сярэдзіны ХХІ стагоддзя маюць ператварыцца ў вядучыя гаспадаркі свету. Гэтыя краіны маюць найлепшыя перспектывы для прыцягнення інвестыцый і эканамічнага росту. «Наступныя 11» выдзеленыя ў 2005 годзе брытанскім фінансістам Джымам О’Нілам, аўтарам больш вядомага тэрміна БРІК. Група аб’ядноўвае 11 (што вынікае з назвы) дзяржаў Афрыкі (Нігерыя, Егіпет); Амерыкі (Мексіка); Азіі (Пакістан, Турцыя, Іран, Бангладэш, Філіпіны, Інданезія, В’етнам, Паўднёвая Карэя) агульнай плошчай 10 млн кв.км. з насельніцтвам 1,5 млрд чал.

Катэгорыя:Спісы краін
Катэгорыя:Эканамічная геаграфія
Катэгорыя:Гісторыя эканомікі
Бенедыкцыянал

. Старонка з Бенедыкцыянала Святога Этэльвольда]]
**Бенедыкцыянал** — кніга, якая змяшчае збор  або , які выкарыстоўваецца ў Рымска-Каталіцкай Царкве, па сутнасці, вынятыя з тэксту .

Англа-саксонскі Бенедыкцыянал Святога Этэльвольда з’яўляецца самым вядомым з адносна нячастых прыкладаў ілюмінаваных манускрыптаў гэтага жанру, якія ў асноўным датуюцца раннім Сярэдневякоўем.

Катэгорыя:Каталіцкае набажэнства
Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы
Аркадзь Міхайлавіч Добкін

**Аркадзь Міхайлавіч Добкін** (, , Беларуская ССР, СССР) — беларускі прадпрымальнік. На працягу некалькіх гадоў уваходзіць у першую дзясятку рэйтынга 200 самых паспяховых і ўплывовых бізнесменаў Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1960 годзе ў Мінску. Вучыўся ў сярэдняй школе № 50 г. Мінска з матэматычным ухілам. У 1983 годзе скончыў Беларускі ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «інжынер электратэхнікі». У 1991 годзе эміграваў у ЗША. У 1993 г. заснаваў EPAM Systems.

Член савета дырэктараў асацыяцыі «Руссофт». Член Савета Асацыяцыі (у 2010—2011 гадах старшыня) «Інфапарк».

На штогадовым міжнародным конкурсе «Прадпрымальнік года — 2014», які праводзіцца кампаніяй Ernst & Young стаў Нацыянальным пераможцам і пераможцам у намінацыі «Міжнародны бізнес».

Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі
Псалтыр Харлі

**Псалтыр Харлі** (Брытанская бібліятэка, Harley MS 603) — ілюстраваны рукапіс другога і трэцяга дзесяцігоддзя XI стагоддзя, з больш познімі даданнямі. Гэта Лацінскі Псалтыр на пергаменце, памерамі 380 х 310 мм, верагодна, быў выраблены ў Крайст-Чэрч, Кентэрберы. Найбольш верагодным замоўцам гэтакай дарагой працы быў архіепіскап Кентэрберыйскі ў той час, магчыма, , які быў асвечаны ў 1020 годзе і застаўся ў Кентэрберы да 1038 года.

## Апісанне 
 на першым фоліа]]
Псалтыр Харлі — гэта самая ранняя з трох захаваных сярэднявечных копій каралінгскага Утрэхцкага Псалтыра, створанага каля 820 года, пазнейшыя асобнікі былі зроблены ў XII стагоддзі, гэта  і . Ён утрымлівае больш за 100 каляровых малюнкаў  ва Утрэхцкім стылі, заканчваецца раптоўна на псалме 143:12, верагодна, з-за страты старонак, а не спынення арыгінальнай працы. Псалтыр асабліва цікавы тым, што быў напісаны ў тры этапы. Першая фаза, здаецца, была пачата з мэтай атрымання досыць дакладнай копіі ілюстрацый і макету Утрэхцкага Псалтыра, хоць гальская форма псалмоў у гэтай працы была заменена рымскай формай. Гэтая фаза ўключае ў сябе першую (ff.1-27) і трэцюю (ff.50-7) часткі манускрыпта і напісаны адным пісцом.

Другая фаза стварэння прадставіла чацвёртую частку (ff.58-73), дзе той самы пісец, што і ў першай фазе, працягнуў пісаць псалмы, але заміж імітацыі макету Утрэхцкага Псалтыра, ён проста пакінуў прагалы для ілюстрацый у пачатку кожнага псалма. Мастак, які запаўняў прагалы, адхіліўся далей ад Утрэхцкага Псалтыра, а таксама выкарыстоўваў больш простыя кампазіцыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* British Library detailed record for the Harley Psalter, with images 
* Images of the Harley Psalter in the Warburg Institute Iconographic Database
* *Layout*  The layout in medieval psalters (Utrecht, Harley, Bury, Eadwine …)

Катэгорыя:Псалтыры
Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы
Катэгорыя:Англасаксонскае мастацтва
Катэгорыя:Калекцыя Харлі
Школа № 2 (Мар’іна Горка)

**Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Сярэдняя школа № 2 г. Мар’іна Горка»** — установа сярэдняй адукацыі ў г. Мар’іна Горка Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
У 1915 годзе па шматлікіх просьбах чыгуначнікаў Лібава-Роменскай чыгункі ў Мар’інай Горцы была адчынена пачатковая школа. У пабудаванай школе вучылася 20 чалавек.

У 1921 годзе школа была перайменавана ў чыгуначную 2-й ступені з рускай мовай навучання, дзе было толькі 5 класаў.

У 1933 годзе школа пачала працаваць у новым будынку, пабудаваным на месцы цяперашняй школы. Будынак ўяўлял сабою літару П.

Падчас Другой сусветнай вайны ў 1943 годзе будынак школы згарэў. Пасля вайны ў 1944 годзе школа пачала працаваць ў былым будынку райсабеса і суда.

У 1959 годзе школа перайшла ў новы трохпавярховы будынак.

У 1983 годзе да будынка школы была зроблена прыбудова навучальнага корпуса з актавай і спартовай залай, сталовай, стралковым цірам, швейнай майстэрняй .

## Вядомыя выпускнікі 
З 2-га па 5-ы класы вучыўся Ігар Лучанок, беларускі кампазітар і педагог.
* Анатоль Вольны, беларускі паэт, празаік, журналіст, драматург

## Настаўніцкі калектыў 
* Зінаіда Антонаўна Астаповіч-Бачарова — беларускі мастак
* Міхаіл Васілевіч Аляксейчык — беларускі дзяржаўны дзеяч, консул Рэспублікі Беларусь у Польшчы (2007—2010)

## Дырэктары школы 
* Васіль Рыгоравіч Андрук, 7 снежня 1921—1930.
* Клаўдзія Іванаўна Сафронава (Суталкіна), 1936—1938
* Міхал Лабус, 1938—1941
* Мікіта Раманавіч Маргелаў, 1944—1945
* Аляксандр Епіфанавіч Карабцоў, 1945—1949
* Віктар Сцяпанавіч Тарашкевіч, 1949—1951
* Валянціна Мікіцічна Марчанка, 1953—1959
* Вера Рыгораўна Іванова, 1959—1974
* Сяргей Мікалаевіч Сяргееў, 1974—1994.
* Алена Іванаўна Власіхіна .
* Дзіна Мікалаеўна Паўлава, 1994.

## Спасылкі 
* Нам засталася спадчына… // Мінская абласная арганізацыя Беларускага прафесійнага звязу, 31 сакавіка 2016

Катэгорыя:Сярэдняя школа № 2 г. Мар’іна Горка
Катэгорыя:1915 год у Беларусі
Эрвейн Мукам

**Эрвейн Мукам** (; нар. , Манжо, Камерун) — французскі футбаліст камерунскага паходжання, паўабаронца люксембургскага клуба «Румеланж».

## Клубная кар’ера 
Нарадзіўся ў Камеруна, аднак у дзіцячым узросце разам з бацькамі пераехаў у Францыю. У 2001—2007 гадах займаўся футболам у акадэміі «Страсбура», а ў верасні 2007 года перабраўся ў школу «Меца». Ва ўзросце 17 гадоў пачаў выступаць за другую каманду «Меца» ў чацвёртым дывізіёне Францыі, выступаў за яе на працягу двух гадоў, аднак за першую каманду так і не згуляў.

У 2014 годзе перабраўся ў Грэцыю, дзе спачатку выступаў за клуб Суперлігі «Астэрас», аднак не меў трывалага месца ў аснове. У сезоне 2016/17 гуляў за «Алімпіякос» з Воласа ў трэцім дывізіёне Грэцыі. У кастрычніку 2017 года вярнуўся ў Францыю, далучыўшыся да аматарскага клуба «Амневіль».

У пачатку 2018 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Нёман» з Гродна і ў сакавіку падпісаў з ім кантракт. Спачатку ў асноўным выхадзіў на замену, але неўзабаве замацаваўся ў стартавым складзе і стаў адным з лідараў каманды. У жніўні 2018 года перайшоў у барысаўскі БАТЭ. У складзе БАТЭ з’яўляўся на полі нерэгулярна, часцей выхадзіў на замену. У студзені 2021 года па пагадненні бакоў пакінуў барысаўскі клуб.

У лютым 2021 года падпісаў кантракт з казахстанскім «Актабэ», дзе гуляў да канца сезона 2021. У красавіку 2022 года папоўніў склад кітайскага клуба «Цындаа Юс Айленд». У пачатку 2023 года далучыўся да аматарскай каманды «АПМ Мец», а ў жніўні 2023 года стаў іграком люксембургскага «Румеланжа».

## Міжнародная кар’ера 
У 2009—2010 гадах выступаў за юнацкую зборную Францыі.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2018
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2019, 2020
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2020

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Францыі
Катэгорыя:Ігракі ФК Мец
Катэгорыя:Ігракі ФК Астэрас Трыпаліс
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпіякос Волас
Катэгорыя:Ігракі ФК Амневіль
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Актабэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Цындаа Юс Айленд
Катэгорыя:Ігракі ФК Румеланж
451 градус па Фарэнгейце

**«451 градус па Фарэнгейце»** () — раман-антыўтопія Рэя Брэдберы, выданы ў 1953 годзе. У рамане апісваецца будучае амерыканскае грамадства, дзе кнігі забаронены, і «пажарныя» спальваюць любыя, якія былі знойдзены. Галоўны персанаж — «пажарны» Монтэг, які расчароўваецца ў ролі цэнзуравання работ і знішчэння ведаў, вырашае кінуць сваю працу і далучыцца да групы супраціўлення, якая завучвае тэксты кніг, каб выратаваць сваіх патомкаў.

Раман падзелены на тры часткі: агмень і саламандра, сіта і пясок, агонь гарыць ярка. У кнізе ёсць шмат цытат, у тым ліку некалькі цытат з Бібліі. 451 градус па Фарэнгейце — гэта тэмпература, пры якой папера пачынае гарэць.

У 1954 годзе твор атрымаў прэмію Амерыканскай акадэміі мастацтваў і літаратуры, прэмію «Х’юга» — у 2004 годзе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фантастычныя раманы
Катэгорыя:Раманы на англійскай мове
Катэгорыя:Кнігі 1953 года
Катэгорыя:Антыўтопіі
Катэгорыя:Сацыяльная навуковая фантастыка
Алёкмінскі Станавік

**Алёкмінскі Станаві́к** () — нагор’е ў Азіяцкай частцы Расіі, на ўсходзе Забайкальскага края, у басейне рэк Алёкма і Шылка.

У сістэму Алёкмінскага Станавіка ўваходзяць сістэма горных хрыбтоў (Тунгірскі, Муройскі, Алёкмінскі Станавік, Урушынскі, Чаромны і інш.) і Верхнеалёкмінская, Ненюнгінская і Тунгірская міжгорныя ўпадзіны. Вышыні да 1908 м (гара Крапоткіна). Пераважна складаецца з гранітаў. Рэльеф пераважае сярэднягорны. На схілах да вышыні 1200 м лістоўнічныя лясы, вышэй — горная тундра, каменныя россыпы, зараснікі кедравага сланіку.

## Літаратура 
* 
* 
* *Кулаков В. С.* Олёкминский становик, нагорье // Малая энциклопедия Забайкалья: Природное наследие / гл. ред. Р. Ф. Гениатулин. — Новосибирск: Наука, 2009. — 698 с.

Катэгорыя:Геаграфія Забайкальскага края
Катэгорыя:Нагор’і Расіі
Чуміза

**Чуміза** (*Setaria italica italica*) — кармавая і збожжавая культура, аднагадовая культурная расліна сямейства .

## Распаўсюджанне 
Вырошчваецца ў шэрагу краін Азіі — Кітаі, Японіі, Карэі, Манголіі, Індыі і ў некаторых іншых краінах, уключаючы Украіну, Беларусь, Грузію, Казахстан і Далёкі Усход Расіі.

## Батанічнае апісанне 
Расліна фармуе густа аблісцвены куст вышынёй да 2 м, які складаецца з 5—7 стромкіх сцёблаў з 7—19 міжвузелляў. Каранёвая сістэма махрыстая, пранікальная ў грунт на глыбіню да паўтара метраў. Лісце вялікае, даўжынёй 25—65 см, шырынёй ад 2 да 4 см, светла-зялёнага і антацыянавага колеру. Суквецце мае форму коласападобнай лопасцевай мяцёлкі даўжынёй да 0,5 м.
Для расліны характэрна самаапыленне, доля перакрыжаванаапыляльных раслін дасягае 5—10 %.

Плод — плёнкавая зярняўка невялікага памеру, круглява-авальнай формы, расфарбоўкі ад бялёса-ружавата да практычна чорнай. Адна мяцёлка змяшчае ад 4 да 15 тысяч зярновак.

## Значэнне і прымяненне 
У збожжы ўтрымліваецца: 11—12 % вады, 11—16 % бялку, 3,9 % тлушчу, 9,0 % цэлюлозы і 4,3 % попелу.

Цеплалюбівая і засухаўстойлівая расліна. У харчовых мэтах выкарыстоўваецца зерне, з якога вырабляюць крупы і муку. Зерне выкарыстоўваецца і ў жывёлагадоўлі на корм свойскай жывёле. На корм таксама ідзе сена. Выкарыстоўваецца і зялёны корм.

Расліна — корм і ласунак для папугаеў. Да таго ж няма зусім ніякіх абмежаванняў адносна відаў папугаяў. Падыходзіць як для кармлення невялікіх хвалістых папугаяў, так і больш буйных птушак. Ужываецца ў якасці .

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Мяшэй
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Збожжавыя культуры
Чыжапка

**Чыжа́пка** () — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Заходняй Сібіры, у Томскай вобласці, правы прыток ракі Васюган (басейн ракі Об).

Даўжыня ракі 511 км. Плошча вадазбору 13 800 км². Сярэдні расход вады 85,5 м³/с (за 24 км ад вусця км³/год. Рака бярэ пачатак з возера без назвы на Васюганскіх балотах, у міжрэччы рэк Васюган і Ом км ад вусця. Басейн ракі ў межах Васюганскай раўніны. Жыўленне пераважна снегавое. Замярзае Чыжапка ў пачатку лістапада, вызваляецца ад лёду ў канцы красавіка — пачатку мая. Суднаходная на адлегласці 108 км ад вусця.

Прытокі: Томка, Арча, Тунжык, Хатчыха, Герасімава, Сабалёўка, Чагва, Тамырсат, Пільга, Мунгалка, Ачуга, Екульчак, Кулетка, Чурулька, Салат і іншыя рэкі і ручаі.

У басейне ракі шэраг газакандэнсатных радовішчаў. За 247 км ад вусця вахтавы пасёлак Лугінецкі і рачная прыстань.

## Літаратура 
* 
* Чижапка // 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Река ЧИЖАПКА // Государственный водный реестр РФ
* *Сурков В. В.* Чижапка // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Чижапка // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru

Катэгорыя:Рэкі Томскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Обі
Чадабец

**Ча́дабец** () — рака ва Усходняй Сібіры, у Краснаярскім краі Расіі, правы прыток ракі Ангара (басейн Енісея).

Даўжыня ракі 647 км. Плошча вадазбору 19 700 км². Сярэдні расход вады каля 100, 55,2 м³/с каля сяла Яркіна), сярэдні аб’ём сцёку 1,739. Жыўленне ракі снегавое і дажджавое. Замярзае рака ў кастрычніку, вызваляецца ад лёду ў маі.

Прытокі: Малы Чадабец, Джылінда, Гранда, Чапчыга, Гаінда, Арналь, Гуля, Верхні Велікан, Ютага, Маімба, Пуня, Ламнан, Веліканда, Верхняя Тынга, Ніжняя Тынга, Чыба (Левая Чыба), Біва, Дзелінда, Немба, Інганба, Ермака і іншыя рэкі і ручаі.

Каля ракі населеныя пункты: Залядзеева, Яркіна, Чадабец, Юрахна.

## Літаратура 
* Чадобец // 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Река Чадобец (Бол. Чадобец) // Государственный водный реестр РФ
* *Иванов В. В.* Чадобец // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Chadobets At Yarkino // A Regional, Electronic, Hydrographic Data Network For the Arctic Region (R-ArcticNET)

Катэгорыя:Рэкі Краснаярскага края
Катэгорыя:Прытокі Ангары
Лувага Кізіта

**Лувага Віліям Кізіта** (, нар. , Кісубі, Уганда) — угандыйскі футбаліст, нападнік ізраільскага клуба «Хапаэль» з Рышон-ле-Цыёна і былы ігрок нацыянальнай зборнай Уганды.

## Клубная кар’ера 
З 2009 года пачаў выступаць на радзіме за клуб «Бунамвая», з якім адразу стаў чэмпіёнам краіны. Улетку 2012 года перабраўся ў Еўропу, стаўшы іграком клуба другога партугальскага дывізіёна «Лейшойнш». Пачаўшы выступ за новы клуб з некалькіх забітых галоў, прыцягнуў увагу «Порту», аднак пазней выніковасць знізілася, і пераход не адбыўся. Застаўшыся ў «Лейшойншы», нападнік дапамог клубу заняць трэцяе месца ў другім дывізіёне і спыніцца ў адным кроку ад выхаду ў Прымейра-лігу.

У студзені 2014 года перайшоў у іншы партугальскі клуб «Спортынг» (Кавілья), а ў ліпені 2015 года перабраўся ў «Рыу Аві» з Прымейра-лігі. Замацавацца ў элітным партугальскім дывізіёне не здолеў, у першай палове 2016 года гуляў у арэндзе за «Фейрэнсі», пасля вярнуўся ў «Рыу Аві». У 2017 годзе стаў іграком румынскага клуба «Палітэхніка» з Ясаў.

У жніўні 2018 года быў арандаваны беларускім клубам БАТЭ з правам выкупу. У складзе барысаўскай каманды, аднак, толькі тройчы выйшаў на замену ў чэмпіянаце Беларусі, а таксама адгуляў усе 120 хвілін у кубкавым матчы супраць «Гарадзеі». У снежні 2018 года па заканчэнні арэнды пакінуў БАТЭ.

У сакавіку 2019 года адправіўся ў арэнду ў карагандзінскі «Шахцёр». У студзені 2020 года перайшоў у ізраільскі «Хапаэль» з Кфар-Савы, які па выніках сезона 2020/21 выбыў у другі дывізіён. У жніўні 2021 года стаў іграком «Хапаэля» з Ноф-ха-Галіля, а у сезоне 2022/23 выступаў за азербайджанскі «Сабаіл».

У жніўні 2023 года далучыўся да «Хапаэля» з Рышон-ле-Цыёна.

## Міжнародная кар’ера 
З 2012 года выступае за нацыянальную зборную Уганды. У 2017 годзе разам са зборнай прымаў удзел у фінальным турніры Кубка афрыканскіх нацый.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Уганды: 2009/10
*   Чэмпіён Беларусі: 2018

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Уганды
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уганды па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Вайперс
Катэгорыя:Ігракі ФК Лейшойнш
Катэгорыя:Ігракі ФК Спортынг Кавілья
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыу Аві
Катэгорыя:Ігракі ФК Фейрэнсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Палітэхніка Ясы
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Караганда
Катэгорыя:Ігракі ФК Хапаэль Кфар-Сава
Катэгорыя:Ігракі ФК Хапаэль Ноф-ха-Галіль
Катэгорыя:Ігракі ФК Сабаіл
Катэгорыя:Ігракі ФК Хапаэль Рышон-ле-Цыён
Нью-Арлеан Пеліканс у сезоне 2018/2019

Сезон 2018/2019 стаў 17-м сезонам у НБА ў гісторыі франшызы Нью-Арлеан Пеліканс.

## Рэгулярны сезон 
### Вынікі гульняў 
### Турнірная табліца дывізіёна 
### Турнірная табліца канферэнцыі 
### Статыстыка 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт каманды
* Профіль каманды на сайце NBA.com
* Статыстыка каманды на сайце NBA.com
* Статыстыка каманды на сайце Basketball Reference 

Катэгорыя:Сезоны Нью-Арлеан Пеліканс
Катэгорыя:Сезон НБА 2018/2019 паводле каманд
Катэгорыя:Спорт у Луізіяне ў 2018 годзе
Катэгорыя:Спорт у Луізіяне ў 2019 годзе
Дом па вуліцы Лазарэнкі, 7

**Дом па вуліцы Лазарэнкі, 7** — будынак у Магілёве, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя на Віленскай вуліцы пабудаваны як жылы, даходны дом. Пакоі верхняга паверха дома былі жылымі, на першым і цокальным паверхах размяшчаліся розныя ўстановы — крамы, майстэрні, склады.

У 2013 годзе Магілёўскі гарвыканкам сумесна з Магілёўскім аблвыканкамам падрыхтавалі навуковае абгрунтаванне на вывад будынкаў № 5, 7, 13 і 15 са Спісу гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь. Меркавалася, што гэта дазволіць інвестарам у разы скараціць тэрміны і выдаткі на рэканструкцыю будынкаў. 27 лістапада 2013 года Беларуская рэспубліканская навукова-метадычная рада па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны пры Міністэрстве культуры Рэспублікі Беларусь прыняла рашэнне пазбавіць гэтыя дамы статусу гісторыка-культурных каштоўнасцей. Пазбаўленне статусу выклікала шырокі грамадскі рэзананс. Ад імя Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў з мэтай не дапусціць разбурэння будынкаў была пададзена скарга ў Генеральную пракуратуру, якая заблакавала папярэдняе рашэнне.

У 2015 годзе будынак быў прададзены за амаль 902 млн беларускіх рублёў пад адміністрацыйна-гандлёвы ці культурна-дзелавы аб’ект. Сёння будынак у аварыйным стане, знаходзіцца на рэстаўрацыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Вуліца Лазарэнкі (Магілёў)
Катэгорыя:Славутасці Магілёва
Катэгорыя:XX стагоддзе ў Магілёве
Катэгорыя:Збудаванні Магілёва ў стылі эклектыкі
Гроднажылбуд

**ААТ «Гроднажылбуд»** — беларуская будаўнічая кампанія, якая размешчана ў Гродна.

Член Рэспубліканскага саюза будаўнікоў.

## Гісторыя 
Гродзенскі ДБК створаны 20 студзеня 1966 года, калі загадам Міністэрства будаўніцтва БССР № 39, ён быў арганізацыйна сфармаваны на базе будаўніча-мантажнага ўчастка СУ-50, участка аздобных работ СУ-52, ўпраўлення механізацыі № 138 і цэха ККД завода жалезабетонных вырабаў № 10. У штат зноў створанага камбіната ўвайшлі 56 працоўных розных прафесій, 44 маляра, 35 цесляроў, 2 машыніста вежавых кранаў. Інжынерна-тэхнічных работнікаў было сем чалавек.

У 1988 годзе домабудаўнічы камбінат быў ператвораны ў праектна-прамыслова-будаўнічую фірму «Гроднажылбуд». У 2001 годзе — у адкрытае акцыянернае таварыства «Гроднажылбуд». Узводзіліся жылыя дамы 3-х серый.

З 2001 года «Гроднажылбуд» працуе ў Падмаскоўі. У горадзе Віднае ўведзены ў эксплуатацыю 6 дамоў, у г. Горкі Ленінскія — 2 дамы, у пас. Валадарскага — 3 дома. Агульная плошча ўводу ў Падмаскоўі склала 101 049 метраў квадратных жылля. У 2001 годзе аб'ёмы БМР складалі 8,5 млн. дол. ЗША, у 2006 годзе — 62 млн. дол. ЗША, за 2007 год асвоена 97 млн. дол. ЗША.

Генеральны дырэктар ААТ «Гроднажылбуд» — Алег Іванавіч Ушкевіч.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Прадпрыемствы Гродна
Катэгорыя:Будаўнічыя кампаніі Беларусі
Гроднапрамбуд

**ААТ «Гроднапрамбуд»** — беларуская будаўнічая кампанія, якая размешчана ў Гродна. Размешчана па адрасе праспект Касманаўтаў, 52.

Член Рэспубліканскага саюза будаўнікоў.

## Гісторыя 
З’яўляецца правапераемнікам арэнднай будаўніча-мантажнай фірмы «Гроднапрамбуд», ператворанай з вытворча-мантажнага аб’яднання «Гроднапрамбуд», утворанага ў выніку рэарганізацыі трэста № 11 у 1978 годзе. Вытворчая дзейнасць вядзецца з кастрычніка 1944 году, калі быў створаны абласны будаўнічы трэст для аднаўлення народнай гаспадаркі Рэспублікі пасля вайны.

За 70 год дзейнасці на будаўнічым рынку пабудавана больш за дзве тысячы аб’ектаў прамысловага прызначэння, жыллёвага, сферы адукацыі, спорту і медыцыны. Прыярытэтным напрамкам з’яўлялася прамысловае будаўніцтва. Былі пабудаваны такія гіганты хімічнай індустрыі, як ААТ «Гродна Азот» і ААТ «Гроднахімвалакно», тонкасуконны камбінат, завод такарных патронаў, завод аўтаагрэгатаў, Гродзенскі гармалзавод, ЦЭЦ-2. Сіламі падраздзяленняў таварыства пабудаваныя дзесяткі жылых дамоў у горадзе і ў вёсцы, школ, дзіцячых садкоў, аб'ектаў аховы здароўя, спартыўных збудаванняў.

У 2005 годзе створана праектна-тэхнічнае кіраванне, у 2006 годзе ПСУ «Спецстроймонтаж», у 2008 годзе СУ «Спецэнерго», у 2012 годзе да таварыства далучаны вытворчы ўчастак ПУ «Свіслацкая фабрыка лазовай мэблі», у 2013 годзе для працы на аб’ектах Беларускай АЭС і інфраструктуры горада Астраўца там было створана будаўнічае ўпраўленне «Гроднапрамбуд-Атам».

### Аб’екты 
* Гродзенская ГЭС на рацэ Нёман
* Будаўніцтва сумесна з Кітайскай кампаніяй "CITIC" тэхналагічнай лініі па вытворчасці клінкеру «сухім спосабам» на ААТ «Краснасельскбудматэрыялы»
* Сумесна швейцарска-беларускае прадпрыемства па вытворчасці чыгуначнага і пасажырскага электратранспарту ў горадзе Фаніпаль
* Рэканструкцыя аэравакзальнага комплексу «Нацыянальны аэрапорт Мінск»
* Будаўніцтва Беларускай АЭС і горада энергетыкаў у горадзе Астраўцы.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Прадпрыемствы Гродна
Катэгорыя:Будаўнічыя кампаніі Беларусі
Катэгорыя:1978 год у Гродне
Катэгорыя:Праспект Касманаўтаў (Гродна)
Чля

**Чля** () — прэснаводнае возера ў Мікалаеўскім раёне Хабараўскага края Расіі, у басейне ракі Амур.

Плошча паверхні возера 140 км². Даўжыня 23 км, найбольшая шырыня 8,5.

## Літаратура 
* Чля // 
* 

## Спасылкі 
* Озеро Чля // Государственный водный реестр РФ
* *Измайлова А. В.* Чля // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Чля // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru

Катэгорыя:Азёры Хабараўскага края
Школа № 3 (Мар’іна Горка)

**Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Сярэдняя школа № 3 г. Мар’іна Горка»** — установа сярэдняй адукацыі ў г. Мар’іна Горка Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
Школа створана пастановай Пухавіцкага раённага савета народных дэпутатаў у кастрычніку 1937 года, як руская сямігадовая.

Падчас вайны школьны будынак быў разбураны, аднаўляць будынак школы пачалі вясной 1949 года. У гэтым жа годзе яна была рэарганізавана ў сярэднюю школу. Дзеці вайсковага мястэчка займаліся ў будынках СШ № 1 і СШ № 2 г. Мар’іна Горка, а пачатковая школа знаходзілася ў бараку на тэрыторыі вайсковага мястэчка.

У снежні 1950 года будынак школы быў адноўлены, і заняткі сталі праводзіцца ў будынку школы № 3 для ўсіх навучэнцаў.

Школа № 3 (Мар’іна Горка) 1.jpg
Школа № 3 (Мар’іна Горка) 2.jpg

## Вядомыя выпускнікі 
* Ларыса Іванаўна Мурашка (1957—2020) — беларускі геолаг. Кандыдат геолага-мінералагічных навук (1993), дацэнт (2005).

## Дырэктары школы 
* Алена Іванаўна Власіхіна (з 2016 года).

Катэгорыя:Сярэдняя школа № 3 г. Мар’іна Горка
Катэгорыя:1937 год у Беларусі
Школа № 4 (Мар’іна Горка)

**Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Сярэдняя школа № 4 г. Мар’іна Горка»** — установа сярэдняй адукацыі ў г. Мар’іна Горка Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
Школа была адчыннена 1 верасня 1964 года, з 850 навучэнцамі працавала 42 настаўніка. 70-я гады — школа мела падсобную гаспадарку, дзе гадавалі парасят і трусоў. Працаваў навучальна-вытворчы камбінат, дзе вучні старэйшых класаў атрымвалі вадзіцельскія правы. У 1994 годзе школа пачала працу ў экалагічным кірунку. 

З 1997 года працуе экалагічны куток. Школа з’яўляецца рэспубліканскай пляцоўкай па апрабацыі актыўных метадаў і формаў навучання здароваму ладу жыцця. Педагогі вучэльні вядуць эксперымент па выкладанні ўрокаў здаровага ладу жыцця. 

У 2016 годзе навучалася 406 навучэнцаў у 21 класе.

## Вядомыя выпускнікі 
* Таццяна Мікалаеўна Хадневіч - беларускі палітык.

## Дырэктары школы 
* Людміла Мікалаеўна Сарнова.

Катэгорыя:Сярэдняя школа № 4 г. Мар’іна Горка
Катэгорыя:1964 год у Беларусі
Аляксандр Рыгоравіч Акенцьеў

**Аляксандр Рыгоравіч Аке́нцьеў** (нар. 21 мая 1950, г. Чавусы, Магілёўская вобласць) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1972 годзе БПІ. У 1972—2006 гадах працаваў у майстэрскай раённай планіроўкі, архітэктурна-канструктарскім аддзеле і архітэктурна-планіровачнай майстэрні БелНДІПгорадабудаўніцтва, з 1988 года — галоўны архітэктар праектаў. У 2006 г. пераведзены на працу ў «Мінскграда», дзе ўзначаліў творчы калектыў распрацоўшчыкаў генеральнага плана г. Мінска. Шмат гадоў выкладаў на кафедры горадабудаўніцтва БНТУ. Начальнік майстэрні генеральнага плана УП «Мінскграда».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года (Мінск).

Выкананыя ў ролі кіраўніка творчых калектываў працы: генеральныя планы гарадоў, праекты дэталёвай планіроўкі раёнаў, праекты рэгенерацыі і эскізы забудовы гарадскіх цэнтраў, сярод якіх гарады Мінск і Брэст, Полацк і Маладзечна, Светлагорск, Наваполацк, Нясвіж і інш і шматлікімі іншымі ўзнагародамі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь імя У. А. Караля
Пётр Пузына

**Пётр Пузына** (,  — , ) — дзеяч каталіцкага касцёла, тэолаг і падагог з роду Пузынаў.

## Біяграфія 
Сын упіцкага падчашага Яна Казіміра Пузыны і Кацярыны Фашч. Пасля сканчэння курса паэтыкі ў Віленскай акадэміі 28 кастрычніка 1677 г. уступіў у Вільні ў Таварыства Ісуса. Пасля выпрабаванняў у навіцыяце пад кіраўніцтвам прафесара Яна Вікірата з 1679—1680 гг авалодваў педагагічным майстэрствам у настаўніцкай семінарыі, што дзейнічала пры Слуцкім езуіцкім калегіуме. Вывучаў філасофію (1780—1783) і тэалогію (1787—1791) у Віленскай акадэміі. Высвечаны на ксяндза ў Вільні ў 1791 г.

Выкладаў у класах інфімы і граматыкі ў Навагрудку (1683—1684), граматыкі (1684—1685) і паэтыкі (1685—1686) у Ломжы і паэтыкі ў Пултуску (1686—1687). Прафесар рыторыкі і этыкі ў езуіцкіх навучальных установах у Вільні (1691—1692, 1699—1705), Нясвіжы (1692—1693), Крожах (1694—1695), Оршы (1695—1699). У 1701—1705 гг. быў прэфектам езуіцкай друкарні ў Вільні. Займаючы ў 1705—1709 гг. пасаду суперыёра рэзідэнцыі Таварыства Ісуса ў Магілёве, працягваў будаўніцтва касцёла Св. Францыска Ксаверыя і Анёлаў Ахоўнікаў. У 1709—1713 гг. — рэктар Нясвіжскага езуіцкага калегіума. У апошнія гады жыцця — прапаведнік пры двары біскупа Віленскага Канстанціна Казіміра Бжастоўскага.

## Творчасць 
П. Пузына меў рэпутацыю добрага паэта, перакладчыка і тэолага. Апублікаваў панегірык *Lunatio numero et omine secunda, generis, pietatis, bellicae … cum Illmus Servatium Michael in Wiszniowiec Principis Korybuth* (Пінск, 1701), а таксама тэзісы ў галіне этыкі, палітыкі і эканомікі *Ars felicitatis sive ethica* (Вільня, 1703). У бібліятэцы князёў Чартарыйскіх у Кракаве захоўваюцца рукапісы яго лекцый, чытаных у Оршы, а ў Вільні  — курс лекцый па этыцы перыяду выкладання ў Віленскай акадэміі..

## Літаратура 
* Пузыны // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Г. П. Пашкоў (галоў. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: Беларус. энцыкл., 2001. — Т 6 : Пузелі з Усая. — С. 5-6.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — 188 s.

Пётр
Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Нясвіжскага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Аршанскага езуіцкага калегіума
Хайпудырская губа

**Хайпуды́рская губа́** () — заліў у паўднёва-ўсходняй частцы Пячорскага мора, каля ўзбярэжжа Ненецкай аўтаномнай акругі Архангельскай вобласці Расіі.

Даўжыня Хайпудырскай губы 46 км, шырыня каля ўваходу 15 км, у сярэдняй частцы — 33 км. Глыбіні 1—2 м. Заходнія берагі высокія і абрывістыя, ўсходнія — нізкія, з водмелямі. Прылівы паўсутачныя, вышынёй каля 1 м.

У губу ўпадаюць рэкі Мора-Ю (Хайпудыра) і Каратаіха.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Хайпуды́рская губа́ // География России. / Главный редактор А. П. Горкин. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998.
* 

## Спасылкі 
* Хайпудырская губа // Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия

Катэгорыя:Залівы Баранцавага мора
Катэгорыя:Геаграфія Архангельскай вобласці
Катэгорыя:Залівы Расіі
Цзюцюань (касмадром)

**Цзюцюань** (), таксама вядомы як «Цэнтр запуску спадарожнікаў Цзюцюань» (стартавы комплекс B2; паўночна-заходні комплексны выпрабавальны комплекс ракет; база 20) — касмадром у Кітаі. Размяшчаецца ў аўтаномным раёне Унутраная Манголія.

Створаны ў 1958 годзе Цзюцюань з’яўляецца першым касмадромам і адзінай пляцоўкай для правядзення пілатуемых касмічных палётаў у Кітаі. У 1970 годзе з касмадрома Цзюцюань быў здзейснены старт першага спадарожніка айчыннай распрацоўкі. Да 2018 года адсюль у космас былі запушчаныя 140 спадарожнікаў і 11 касмічных караблёў серыі «Шэньчжоў». У верасні 2018 тут адбыліся запускі двух ракет-носьбітаў, пабудаваных прыватнымі кампаніямі.

## Гісторыя 
Увосень 1957 года, Цэнтральны ваенны савет КНР, вывучыўшы «План будаўніцтва ракетных палігонаў і выпрабавальных пляцовак», прапанаваны Пятым навукова-даследчым інстытутам Міністэрства нацыянальнай абароны, прыняў рашэнне аб неадкладным будаўніцтве першага ў Кітаі комплекснага ракетнага палігона.

5 лістапада 1960 выпрабавальны палігон быў афіцыйна ўведзены ў эксплуатацыю і паспяхова запушчана першая кітайская ракета класа зямля-зямля «Дунфэн-1». 24 красавіка 1970 года з касмадрома Цзюцюань быў запушчаны першы кітайскі штучны спадарожнік зямлі - «Дунфэн Хун-1».

## Храналогія касмічных запускаў 
Першы запуск адбыўся 24 красавіка 1970 года, калі ракета-носьбіт «Чанчжэн-1» вывела на арбіту першы кітайскі спадарожнік «Дунфэн Хун-1».

## Зноскі
Катэгорыя:Касмадромы
Катэгорыя:Касмадромы Кітая
Катэгорыя:Унутраная Манголія
Катэгорыя:З’явіліся ў 1958 годзе
Асаму Сімамура

**Асаму Сімамура** (下村 脩;  — ) — японскі і амерыканскі хімік і біёлаг. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2008).

Нарадзіўся ў горадзе Фукутыяма, прэфектура Кіёта, у 1928 годзе. Вырас у Маньчжурыі і Осака, дзе яго бацька служыў у войску.

У 1958 годзе Асаму Сімамура атрымаў дыплом магістра, а праз два гады абараніў дысертацыю. З 1960 года жыў і працаваў у ЗША.

Асаму Сімамура вылучыў бялок з мядузы *Aequorea Victoria*, якую прыбівае прылівам да заходняга берага Паўночнай Амерыкі, і выявіў, што бялок зіхаціць зялёным святлом ва ўльтрафіялетавым спектры. Зіхоткі бялок, або зялёны флуарысцэнтны пратэін (GFP) у біяхіміі дазваляе сёння сачыць за разнастайнымі працэсамі ў клетках, якія іначай былі б нябачныя, такімі як паступовая атрафія нервовых клетак у хворых на Паркінсон, або развіццё ракавых працэсаў у мозгу.

Катэгорыя:Біёлагі ЗША
Катэгорыя:Хімікі ЗША
Катэгорыя:Постаці японскай біялогіі
Катэгорыя:Хімікі Японіі
Толкін (кратар)

міні|Фотаздымак найбольш паўночнай часткі Меркурыя, на якім паказаны перапады тэмператур у раёне Паўночнага полюса планеты. Чырвоны колер азначае тэмпературу вышэй за 400 K, фіялетавы — 50 K. Кратэр Толкін знаходзіцца на левым баку малюнка.

**То́лкін** () — адзін з самых паўночных кратараў на Меркурыі. Каардынаты: . Кратар мае дыяметр 50 кіламетраў і названы ў гонар брытанскага пісьменніка Дж. Р. Р. Толкіна. Назва была зацверджана Міжнародным астранамічным саюзам 6 жніўня 2012 года.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кратары Меркурыя
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, названыя ў гонар Толкіна і яго легендарыума
Ганна Аляксееўна Аксёнава

**Ганна Аляксееўна Аксёнава** (нар. ) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1977 годзе БПІ. У 1977—2002 гадах працавала ў праектным інстытуце «Мінскпраект» на пасадзе архітэктара, загадчыка групай. У 2002 пераведзена ў Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь на пасаду вядучага спецыяліста аддзела навукова-праектных работ Дэпартамента па ахове гісторыка-культурнай спадчыны і рэстаўрацыі. З 2003 года ў «Мінскпраекце» на пасадзе галоўнага архітэктара праектаў майстэрскай ландшафтнай архітэктуры і дызайну.

Член Саюза дызайнераў Беларусі. З 2006 года Ганна Аксёнава ўзначальвае секцыю ландшафтных архітэктараў БСА, з лістапада 2010 г. прадстаўляе Беларусь у Еўрапейскай федэрацыі ландшафтных архітэктараў (EFLA) і Міжнароднай федэрацыі ландшафтных архітэктараў (IFLA); дыплом рэспубліканскага фестывалю); парк, які прылягае да жылога раёна «Уручча-6» (2002, з арх. А. Галяковым, рэканструкцыя Вайсковых могілак. Навуковы кіраўнік аб’ектаў, якія з’яўляюцца гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі Рэспублікі Беларусь: бульвары па вул. Леніна і Камсамольскай; Лошыцкі сядзібна-паркавы комплекс; Усходнія могілкі (усе ў Мінску); паркавы комплекс у Нясвіжы; мемарыяльны комплекс «Трасцянец».

Сярод нерэалізаваных праектаў парк забаў «Цівалі» на месцы гістарычнай сядзібы, а таксама экалагічны парк у жылым араёне Сухарава.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Ландшафтныя архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза дызайнераў