Элізабет Олін

**Элізабет Олін** (, , Стакгольм — , Стакгольм) — шведская оперная спявачка і кампазітар. Выканала галоўную жаночую ролю на адкрыцці Шведскай каралеўскай оперы ў 1773 годзе, яе называюць першай шведскай опернай прымадонай. Разам з  была самай паспяховай актрысай у XVIII стагоддзі ў Швецыі.

Першая жанчына, якая атрымала тытул  () (1773), і першая жанчына, якая стала членам Шведскай каралеўскай акадэміі музыкі (1782).

## Біяграфія і кар’ера 
Маці Элізабет, Ліза Сёдэрман-Лільстром, была спявачкай і актрысай, прымадонай на сцэне ў тэатры Сторы Болхусет і членам праўлення тэатра, а яе бацька, Петэр Лільстром, быў музыкам у аркестры тэатра. Яна дэбютавала на сцэне ў якасці дзіцячага акцёра ў п’есе «Сірын» з боку сваёй маці ў 1747 годзе. Калі ў 1753—1754 гадах шведская тэатральная група была звольненая, яна стала вядомай як канцэртная спявачка. Такім чынам, яна павінна была дэбютаваць ў 1750-х гадах, але яе імя не было пацверджана яшчэ некалькі год. Яна вядомая як вучаніца італьянскай опернай спявачкі Джавані Крочэ, якая тады працавала ў Стакгольме. У 1761 годзе яна ўпершыню была пацверджана ў якасці канцэртнай спявачкі на канцэрце Фердынанда Зеллбелла. Апублікавала сваю ўласную кампазіцыю ў 1768 годзе. З’яўлялася адным з кампазітараў-укладальнікаў Густавіяды — гераічнага верша ў дванаццаці песнях Эрыка Ск’ёльдэбранда, на які шведскія кампазітары стварылі калекцыю з дванаццаці твораў — яе ўкладам была песня нумар восем.

Пасля 15 кастрычніка 1769 года выступлення на канцэрце кампазітара Франчэска Уціні пра яе пісалі як ужо вядомую спявачку, якую цаніла знаць і якая часта выступала на прыватных канцэртах. Пазней яна з’явілася на штогадовых канцэртах масонства. Яна з’яўлялася ва ўсіх кавалерыйскіх канцэртах 1769—1770 гг.

Грала Галатаў у Асіс і Галатаў Гендэля ў Стэнборга (1773), Эўрыдыку ў Арфеі і Эўрыдыцы (опера) Глюка ў Стэнборга і Сілву ў Сілва Бертана, трыяле ў Стэнборга (сезон 1773—1774), Аліну ў Аліне, каралеву Галконды з Качыныя у Стэнборга 1775—1776, Пракрысу ў Аракрысе і Цефале ў Стэнборга 1777—1778, Клітаймнесту ў Іфігеніі ў Аўлісе Глюка ў Стэнборга (1778—1779) і Зульму ў Карэ і Алонзо 1782—1783.

У 1774 годзе яна згуляла Мечтільду ў Біргер-графе і Метільда супраць Стэнборга ў Ріксалене на вяселлі герцага Карла. У 1776 годзе ў Аталі яе пераканалі згуляць галасавую ролю на песенных вечарынак. Рэжысёр Зібет піша Густаву III, што яна выкарыстоўвала свае адносіны са Стэнборгам: *яна, несумненна, занадта далікатная, каб жадаць зняважыць свайго палюбоўніка, адмаўляючыся з’яўляцца ў п’есе, у якой ён не можа адысці ад гульні.* Олін дзякуючы свайму сацыяльнаму статусу члена вышэйшага класа мела перавагу ва ўсіх перамовах, таму што гэта было расцэнена як вялікае вызваленне чалавека ад яго сацыяльнага класа, каб выступаць наогул. У той час актрысы лічыліся прастытуткамі, хоць Олін ніколі не была закранута гэтай рэпутацыяй. Калі ў «Оперным тэатры» шукалі спевакоў, адзінай, хто адважыўся, была Олін. Гэта дало ёй вельмі добрую перамоўную пазіцыю, і пасьля перамоваў па зарплаце Густаў расказаў: *«Яна застаецца вельмі дарагой».* Яна атрымлівала большы заробак, чым любая іншая мастачка ў Швецыі, і большы, чым любая іншая жанчына, незалежна ад прафесіі. У якасці адзінага акцёра ў краіне яна мела прыватны домік.

Яе называлі «першым драматычным мастаком Швецыі», «Шведскай Маранай» (у гонар славутай нямецкай опернай спявачкі Элізабэт Мара) і «адным з патрыярхаў оперы». Яна атрымала заробак у 666 рыксдалераў і 32 шылінгі, што было вышэй, чым у любога іншага супрацоўніка оперы. Стэнборг, зорка мужчынскага полу, штогод атрымліваў 444 рыксдалераў, а таксама бенефіцыяры.

5 снежня 1782 года Олін была абрана членам № 85 у Каралеўскай музычнай акадэміі і стала першай жанчынай у акадэміі. Олін папрасілася сысці з Оперы ў 1782 годзе, але сышла ў адстаўку толькі ў 1784 годзе. Прычынай, меркавана, былі адносіны з дачкой Стэнборга (?). Фармальна яна заставалася ў прафесіі да 1803 года, але на самой справе не з’яўлялася на сцэне, за выключэннем некалькіх гастроляў. Яе запрасілі выступіць на вяселлі караля ў 1797 годзе. 27 лютага 1808 года яна зрабіла сваё апошняе публічнае выступленне, калі выканала арыю Траеты на канцэрце ў Рыдархусеце пры ўдзеле Хафнера, канцэртмайстра Мюлера, Жанет Васеліўс і піяністкі Караліны Стэнборг, якая дэбютавала ў Нарчопінге ва ўзросце дзесяці гадоў у 1804 годзе ў гонар Карла Стэнборга, які спяваў у апошні раз.

Незадоўга да сваёй смерці ў 1828 году Олін асабіста з’явілася да вядомай опернай спявачцы Анжалікі Каталані, якая, як казалі, была ўражаная яе здольнасцямі.

Яна выйшла замуж за каралеўскага сакратара, асесара Габрыэля Олін ў 1760 годзе. Іх дачка Бэці Олін, якую таксама назвалі Элізабэт Олін (малодшая), таксама стала опернай спявачкай. Усяго Элізабэт нарадзіла 6 дзяцей.

## Літаратура 
* Nordensvan, Georg (1917). *Svensk teater och svenska skådespelare från Gustav III till våra dagar. Förra delen, 1772—1842*. Stockholm: Bonnier. http://libris.kb.se/bib/8073965
* Strömbeck Karl Gustaf, Hofsten Sune, Ralf Klas, red (1974) (på mul). *Kungliga teatern: repertoar 1773—1973: opera, operett, sångspel: balett*. Skrifter från Operan, 0282-6313; 1. Stockholm. http://libris.kb.se/bib/106704
* Cornell Jan, Carlsson Sten, Rosén Jerker, Grenholm Gunvor, red (1993). *Den svenska historien. 10, Gustav III, en upplyst envåldshärskare*. Stockholm: Bonnier lexikon. Libris http://libris.kb.se/bib/1550808
* Jonsson Leif, Ivarsdotter Anna, red (1993). *Musiken i Sverige. 2, Frihetstid och gustaviansk tid 1720—1810*. Stockholm: Fischer. http://libris.kb.se/bib/8221450
* Österberg, Carin; Lewenhaupt Inga, Wahlberg Anna Greta (1990). *Svenska kvinnor: föregångare nyskapare*. Lund: Signum. http://libris.kb.se/bib/7767574
* Levertin, Oscar (1920). *Samlade skrifter. D. 17, Teater och drama under Gustaf III : litteraturhistorisk studie* (4. uppl.). Stockholm: Bonnier. http://libris.kb.se/bib/284702
* Forser Tomas, Heed Sven Åke, red (2007). *Ny svensk teaterhistoria. 1, Teater före 1800*. Hedemora: Gidlund.http://libris.kb.se/bib/10415996
* Flodmark, Johan (1893). *Stenborgska skådebanorna: bidrag till Stockholms teaterhistoria*. Stockholm: Norstedt.http://libris.kb.se/bib/439864
* Hilleström, Gustaf (1971). *Kungl. Musikaliska akademien: matrikel 1771—1971*. Publikationer/utgivna av Kungl. Musikaliska akademien, 99-0168608-3 ; 10. Stockholm: Nordiska musikförlaget. http://libris.kb.se/bib/8198410

## Спасылкі 
* Dahlgren, Fredrik August. «Förteckning öfver svenska skådespel uppförda på Stockholms theatrar 1737». *Lillström*. Google böcker. Läst 19 oktober 2009
* Nils-Olof Franzén: Elisabeth Olin i *Svenskt biografiskt lexikon* (1992—1994).