open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ісабель Марцінес дэ Перон

**Марыя Эстэла Марцінес дэ Перон**, вядомая пад імем Іcабель (ісп. María Estela Martínez de Perón; , Ла-Рыёха, Аргенціна) — трэцяя жонка Хуана Перона, прэзідэнта Аргенціны, і першая жанчына-прэзідэнт Аргенціны ў 1974—1976 гадах. Першая ў свеце жанчына-прэзідэнт.

## Першая лэдзі 
З будучым мужам пазнаёмілася ў Панаме, дзе працавала танцоўшчыцай ў начным клубе. Разам з Перонам пераехала ў Іспанію ў 1960 годзе. Пад ціскам царквы Перон быў вымушаны ажаніцца на ёй (хоць Ісабель была маладзейшай за яго на 35 гадоў).

Калі Перон пачаў вяртацца ў палітыку, Ісабель нярэдка ездзіла па яго даручэннях ў розныя краіны Паўднёвай Амерыкі і ў Іспанію. У гэты час з ёй пазнаёміўся філосаф-містык Хасэ Лопес Рэга, які да адхілення ад улады аказваў на яе вялікі ўплыў. Пад ціскам сваёй жонкі Перон прызначыў Лопеса сваім асабістым сакратаром, пазней той стаў міністрам. Пасля Хасэ Лопес Рэга стаў лідарам аргенцінскіх «эскадронаў смерці» — праварадыкальнай антыкамуністычнага аргенцінскага альянсу.

У адрозненне ад ранейшай жонкі Перона, Евы (Эвіты) Перон, якую яна нагадвала знешне, Ісабель была досыць слабавольнай і не грала актыўнай ролі ў палітыцы.

## Спасылкі 
* Першая жанчына-прэзідэнт Аргенціны

Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Аргенціны
Катэгорыя:Першыя жанчыны ў прафесіі
Катэгорыя:Члены Хустысіялісцкай партыі
Катэгорыя:Зрынутыя прэзідэнты
Катэгорыя:Жанчыны-прэзідэнты
Барыс Вячаслававіч Грызлоў

**Барыс Вячаслававіч Грызлоў** () — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Міністр унутраных спраў Расіі (2001—2003). Старшыня Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі (2003—2011). Старшыня Вышэйшага савета партыі «Адзіная Расія» (з 2002).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 снежня 1950 года ва Уладзівастоку. Праз чатыры гады пасля нараджэння Барыса сям’я пераехала ў Ленінград на новае месца службы бацькі. У старэйшых класах вучыўся ў ленінградскай політэхнічнай школе № 211, якую скончыў з залатым медалём.

14 студзеня 2022 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Расійскай Федэрацыі ў Рэспубліцы Беларусь.

## Узнагароды і званні 
* Ордэн «Дастык» I ступені (Казахстан).
* Ордэн Пашаны (20 снежня 2000).
* Ордэн «За заслугі перад Айчынай» II ступені (15 снежня 2005).
* Ганаровая грамата Урада Расійскай Федэрацыі (15 снежня 2005).
* Званне «Ганаровы грамадзянін горада Уладзівастока» (29 чэрвеня 2006 года).
* Ордэн Пашаны (Прыднястроўе, 5 верасня 2006).
* Падзяка Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі (28 снежня 2006).
* Ордэн «За заслугі перад Айчынай» III ступені (21 мая 2008).
* Ордэн Аляксандра Неўскага (15 снежня 2010).
* Медаль Сталыпіна П. А. II ступені (15 снежня 2011).
* Ордэн «За заслугі перад Айчынай» I ступені (15 снежня 2020).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Старшыні Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Паслы Расіі ў Беларусі
Анібал Каваку Сілва

**Анібал Антоніу Каваку Сілва** (; , мястэчка Балікеймэ, Алгарві, Партугалія) — партугальскі палітычны дзеяч, прэзідэнт Партугальскай Рэспублікі з 9 сакавіка 2006 па 9 сакавіка 2016, прэм’ер-міністр Партугаліі з 6 лістапада 1985 па 28 кастрычніка 1995 года. Яго знаходжанне на пасадзе кіраўніка ўрада было самым працяглым сярод усіх дэмакратычна абраных прэм’ер-міністраў Партугаліі.

## Навуковец-эканаміст 
Доктар эканамічных навук, прафесар. Вучоную ступень атрымаў у 1974 ва Універсітэце Ёрка, Вялікабрытанія. У 1965—1967 выкладаў палітэканомію ў Інстытуце эканамічных і фінансавых даследаванняў у Лісабоне. У 1967—1977 — навуковы супрацоўнік эканамічнага даследчага цэнтра пры фондзе Галуста Гульбекяна ў Лісабоне. У 1975—1977 выкладаў у Каталіцкім і Лісабонскім (новым) універсітэтах. У 1977—1979 — начальнік аддзела даследаванняў і статыстыкі Банка Партугаліі. Займаўся пытаннямі эканамічнай і бюджэтнай палітыкі Партугаліі, праблемамі эканамічнай стабілізацыі рынку і макраэканамічнага развіцця.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Партугаліі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Партугаліі
Катэгорыя:Члены Сацыял-дэмакратычнай партыі (Партугалія)
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Міністры фінансаў Партугаліі
Катэгорыя:Постаці партугальскай эканомікі
Кембрыджскі ўніверсітэт

**Кембрыджскі ўніверсітэт** (, ) — па часу заснавання другі ўніверсітэт у Вялікабрытаніі пасля Оксфардскага і чацвёрты ў свеце; адзін з «старадаўніх універсітэтаў Вялікай Брытаніі і Ірландыі, адзін з найбольш вядомых універсітэтаў свету, член элітнай Групы Расэл.

Універсітэт вырас са збору вучоных людзей горада Кембрыджа, які быў створаны, мяркуючы па летапісах, у 1209 годзе навукоўцамі, якія пакінулі горад Оксфард з-за таго, што Оксфардскі студэнт забіў жыхарку горада. Універсітэты Кембрыджа і Оксфарда часта разам называюць «Оксбрыдж».  

Сярод людзей, якія так ці інакш звязаныя з Кембрыджскім універсітэтам, 87 нобелеўскіх лаўрэатаў — па гэтым паказчыку ён займае адно з першых месцаў сярод вышэйшых навучальных устаноў свету.

## Каледжы Кембрыджскага ўніверсітэта 
У сапраўдны момант Кембрыджскі ўніверсітэт налічвае 31 каледж, тры з якіх прымаюць толькі жанчын (Нью Хол, Ньюнхэм і Люсі Кавендыш). Астатнія 28 каледжаў — змяшаныя. Каледж Магдалены быў апошнім цалкам мужчынскім каледжам і пачаў прымаць жанчын толькі ў 1988 годзе. Два каледжа прымаюць толькі аспірантаў () (Клэр Хол і Дарвін), яшчэ чатыры прымаюць пераважна дарослых студэнтаў ці аспірантаў (graduate) (Х'ю Хол, Люсі Кавендыш, Св. Эдмунд і Вулфсан). Астатнія 25 каледжаў прымаюць і студэнтаў, і аспірантаў.

У Кембрыджы ёсць некалькі тэалагічных каледжаў, напрыклад Вэстмінстэрскі каледж і Рыдлі Хол, звязаныя з універсітэтам праз Кембрыджскую тэалагічную федэрацыю.

Спіс каледжаў і гады іх заснавання:
* Peterhouse 1284
* Clare College 1326
* Pembroke College 1347
* Gonville & Caius College 1348
* Trinity Hall 1350
* Corpus Christi College 1352
* Magdalene College 1428
* King’s College  1441
* Queens' College 1448
* St Catharine’s College 1473
* Jesus College 1496
* Christ’s College 1505
* St John’s College 1511
* Trinity College  1546
* Emmanuel College 1584
* Sidney Sussex College 1596
* Downing College 1800
* Girton College 1869
* Fitzwilliam College  1869
* Newnham College 1871
* Selwyn College 1882
* Hughes Hall 1885
* St Edmund’s College 1896
* Murray Edwards College  (New Hall) 1954
* Churchill College 1960
* Darwin College 1964
* Wolfson College 1965
* Clare Hall 1965
* Lucy Cavendish College  1965
* Homerton College 1976
* Robinson College 1979

## Выбітныя выпускнікі 
* Хамад ібн Іса Аль Халіфа
* Джэймс Хопвуд Джынс
* Джон Коўдэры Кендру, англійскі біяхімік
* Томас Бабінгтан Маколей,  брытанскі гісторык і палітычны дзеяч
* Артур Стэнлі Эдынгтан, астраном і астрафізік

## Гл. таксама 
* Кембрыджская пяцёрка

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.225

## Спасылкі 
* University of Cambridge official website 
* Cambridge University Students' Union 


Катэгорыя:Універсітэты Англіі
Claviceps purpurea

**Claviceps purpurea** — від грыбоў-паразітаў, якія сустракаюцца на некаторых травах і збожжавых, часцей за ўсё на жыце. Спарыня змяшчае псіхаактыўныя алкалоіды (эргатамін), а ў вялікіх дозах з’яўляецца таксічнай для чалавека (гл. Эргатызм).

## Расы 
thumb|250px|left|A — колас жыта са скляроцыямі; 1 — скляроцый; 2 — завязь кветкі заражанай расліны з міцэліям грыба; 3 — тое ж у падоўжным разрэзе; 4 — завязь ў пачатку фарміравання скляроцыяў; 5 — тое ж у далейшым развіцці; 6 — мал. 5 у падоўжным разрэзе; 7 — міцэлій з канідзіяносцамі і канідзіямі; 8 — скляроцый, прарослы стромамі; 9 — строма; 10 — тое ж у падоўжным разрэзе, з перытэцыямі; 11 — разрэз галоўкі стромы, бачныя перытэцыі; 12 — асобны перытэцый з сумкамі; 13 — сумкі з аскаспорами; 14 — аскаспоры; 15 — прарослыя аскаспоры
Існуе 3 расы (падвіда) *Claviceps purpurea*, якія фенатыпічна дастаткова адрозніваюцца:

* G1 — на травах лугоў і палёў
* G2 — на травах лясоў, у гарах
* G3 (C. purpurea var. Spartinae)

Катэгорыя:Гіпакрэяльныя
Сусветная эканоміка

**Сусветная эканоміка** (інтэрэканоміка) — шматузроўневая, глабальная сістэма гаспадарання, якая аб'ядноўвае нацыянальныя эканомікі краін свету на аснове міжнароднага падзелу працы пасродкам сістэмы міжнародных эканамічных адносінаў.

У цэлым сусветную эканоміку можна вызначыць як сукупнасць нацыянальных гаспадарак і недзяржаўных структур, аб'яднаных міжнароднымі адносінамі.

Сусветная эканоміка паўстала дзякуючы міжнароднаму падзелу працы, што пацягнула за сабой як падзел вытворчасці (гэта значыць міжнародную спецыялізацыю), так і яе аб'яднанне — кааперацыю.


Катэгорыя:Тыпы эканомікі
Афтальмалогія

[thumb|right|250px|Выкарыстанне аптычнага рэфрактометра ([фароптара)]]
**Афтальмалогія** (ад грэч. Ὀφθαλμός — «вока» і λόγος — «вучэнне») — раздзел медыцыны, які вывучае анатомію і фізіялогію органаў зроку, хваробы вачэй і распрацоўвае метады лячэння і прафілактыкі.

## Гісторыя 
Афтальмалогія вылучылася з хірургіі ў асобную дысцыпліну ў XIX ст.

Вучэнне аб захворваннях вачэй пачало фарміравацца ў старажытных цывілізацыях. Упершыню хваробы вачэй былі згаданыя ў зборы законаў Хамурапі (Вавілон, XVIII ст. да н. э.). Першыя папірусы Старажытнага Егіпта, якія ўтрымліваюць звесткі пра вочных хваробах, датуюцца XVII—XV стст. да н. э.

Катэгорыя:Клінічныя раздзелы медыцыны
Агрэман

**Агрэман** ( — адабрэнне, згода) — папярэдняя згода адной дзяржавы на прызначэнне пэўнай асобы ў якасці кіраўніка дыпламатычнага прадстаўніцтва іншай дзяржавы.

## Нарматыўная база 
Агрэман прадпісваецца Венскай канвенцыяй аб дыпламатычных зносінах.

## Агульнапрынятыя правілы 
* Агрэман запытваецца толькі на кіраўнікоў дыпламатычных місій (у сучаснай практыцы — на паслоў) і, як правіла, праз ведамства замежных спраў прымаючай краіны, паслом, абавязкі якога завяршаюцца ці старэйшым супрацоўнікам дыпламатычнай місіі.
* Пры запыце агрэмана паведамляюцца некаторыя біяграфічныя звесткі аб асобе, прызначанай да прызначэння. Звычайна агрэман запытваецца і даецца ў пісьмовай форме; перапіска аб Агрэмане і магчымая адмова ў ім не разгалошваюцца.
У адпаведнасці з практыкай шэрагу краін агрэман запытваецца вусна, такім жа шляхам паведамляецца адказ. Пасля атрымання агрэман кандыдат становіцца «персона грата»; адмоўны адказ азначае, што дадзеная асоба лічыцца «персона нон грата».

Катэгорыя:Дыпламатычнае права
Катэгорыя:Паслы
Папірус

**Папірус** (грэч. πάπυρος), або **Бібліёс** — пісчы матэрыял, у старажытнасці выкарыстоўваўся ў Егіпце і іншых краінах. Для вырабу папірусу выкарыстоўвалася аднайменная водна-балотная расліна (*Cyperus papyrus*), якая належыць да сямейства асаковых. У старажытнасці дзікарослы папірус быў распаўсюджаны ў дэльце Ніла, цяпер жа ён амаль звёўся.

## Гісторыя выкарыстання 
thumb|Папірус Эберса. Каля 1550 г. да н.э.
Самыя даўнія вядомыя запісы на папірусе былі знойдзены ў 2012 і 2013 гадах пры археалагічных раскопках у , старажытнаегіпецкай гавані на ўзбярэжжы Чырвонага мора. Гэтыя дакументы адносяцца прыблізна да 2560–2550 гадоў да н.э. (канец праўлення Хуфу).
Папірусныя скруткі апісваюць апошнія гады будаўніцтва Вялікай піраміды ў Гізе.

У антычную эпоху папірус быў асноўным пісчым матэрыялам ва ўсім грэка-рымскім свеце. Вытворчасць папірусу ў Егіпце была вельмі вялікай, і фабрыкі папірусу існавалі тут нават да часоў халіфаў. Але захаваліся папірусы толькі ў Егіпце дзякуючы ўнікальнаму клімату. Знаходкі грэчакіх папірусаў ў Егіпце (асабліва ў Аксірынхе) ўнеслі неацэнны ўклад у класічную філалогію (іх вывучэннем займаецца спецыяльная дысцыпліна — папіралогія).

Так, напрыклад, адзін з папірусаў захаваў для нас «Афінскую палітыю» Арыстоцеля, ад якой у адваротным выпадку была б вядома толькі назва. На папірусах да нас дайшлі творы Менандра, Філадэма Гадарскага, лацінская паэма «Алкесціда Барселонская».

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Wolfgang Kosack: Schenute von Atripe De judicio finale. Papyruskodex 63000.IV im Museo Egizio di Torino. Einleitung, Textbearbeitung und Übersetzung herausgegeben von Wolfgang Kosack. Berlin 2013, Verlag Brunner Christoph, ISBN 978-3-9524018-5-9

## Спасылкі 
* «Дневники» строителей египетских пирамид представили в Каире  // «Моя планета»  (пра найстаражытнейшыя вядомыя навуцы пісьмовыя помнікі на папірусе)

Катэгорыя:Носьбіты інфармацыі
Катэгорыя:Егіпецкае пісьмо
Мунтжакі

**Мунтжакі** (*Muntiacus*) — род аленяў (*Cervidae*), што жывуць у Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі.

## Біялогія 
Мунтжакі па сваёй велічыні з’яўляюцца параўнальна невялікімі аленямі. Адрозніваюцца досыць простой будовай рагоў: кожны рог мае толькі адно, максімум два адгалінаванні даўжынёй не больш за 15 сантыметраў. Як і ў амаль усіх відаў аленяў, рогі ёсць толькі ў самцоў. Як у кабаргавых і ў вадзяных аленяў, у самцоў-мунтжакоў ў верхняй сківіцы ёсць разцы, прызначаныя для перакусвання і выступаюць з пашчы. Поўсць жывёл, у залежнасці ад віду, мае розную афарбоўку — ад жаўтаватай да шэра-карычневай і цёмна-карычневай, часам са светлымі плямамі. Даўжыня тулава з галавой у гэтых аленяў адрозніваецца ад 64 да 135 сантыметраў, да гэтага варта дадаць і хвост даўжынёй ад 6 да 24 сантыметраў. Важаць мунтжаки ад 12 да 33 кілаграмаў, у асобных відаў вага дасягае 50 кілаграмаў.

Катэгорыя:Аленевыя
Абдала ібн Абдэль Азіз ас-Сауд

**Абдала ібн Абдэль Азіз ас-Сауд** (; , Эр-Рыяд —  Эр-Рыяд) — кароль Саудаўскай Аравіі (Служка двух святынь) у 2005—2015 гадах. Сын першага караля Саудаўскай Аравіі Абдэль Азіза і яго восьмай жонкі Фахды (з племя шамар). У 1982—2005 гадах — наследны прынц, першы намеснік прэм'ер-міністра. З 1996 года — фактычны кіраўнік дзяржавы пры каралю Фахдэ, бо апошні перанёс шырокі інсульт і не мог цалкам выконваць свае абавязкі.

На момант смерці з’яўляўся старэйшым дзейнічаючым манархам.

Багацце манарха паводле стана на пачатак 2013 года ацэньвалася Forbes у $ 18 міліярдаў. Паказчыкам багацця караля стаў той факт, што ён вырашыў асабіста фінансаваць будаўніцтва станцыі метро ў Эр-Рыядзе, якая будзе ўпрыгожана залатымі пласцінамі.

Памёр 23 студзеня 2015 года пасля трохтыднёвай гаспітализацыі з нагоды пнеўманіі. Пахаваны ў безыменнай магіле.

Катэгорыя:Каралі Саудаўскай Аравіі
Пенснэ

«Аўтапартрэт у пенснэ» (1771 г. Луўр, Парыж)]]
**Пенснэ** (з  ад *pincer* — зашчаміць і *nez*- нос) — акуляры без завушных дужак, такія, што трымаюцца на носе пасродкам заціскальнай пераноссе спружыны

Катэгорыя:Аптычныя прыборы
Катэгорыя:Афтальмалогія
Катэгорыя:Зрок
Халіфа ібн Зайд ан-Нахаян

{{Дзяржаўны дзеяч
|імя              = Халіфа ібн Зайд аль-Нахаян
|арыгінал імя     =  خليفة بن زايد بن سلطان النهيان
|парадак          = 2
|выява            = Khalifa Bin Zayed Al Nahyan-CROPPED.jpg
|апісанне выявы   = Прынц Халіфа ібн Заід аль-Нахаян, 17 чэрвеня 1997 года
|пасада           = Прэзідэнт Аб'яднаных Арабскіх Эміратаў 
|сцяг             = Flag of the President of the United Arab Emirates.svg
|перыядпачатак    = 3 лістапада 2004
|перыядканец      =  
|папярэднік       = Зайд ібн Султан ан-Нахаян
|пераемнік        =  
|пасада_2         = эмір Абу Дабі
|парадак_2        = 18
|сцяг_2           = Flag of Abu Dhabi.svg
|перыядпачатак_2  = 3 лістапада 2004
|перыядканец_2    =  
|папярэднік_2     = Зайд ібн Султан ан-Нахаян
|пераемнік_2      =  
|адукацыя         = 
|прафесія         = 
|партыя           =  
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці =
|месца смерці =
|у шлюбе =
|дзеці =
|род = 
|пахаваны =
|нацыянальнасць = араб
|веравызнанне = іслам суніцкага толку
|бацька = 
|маці =
|узнагароды =
{

}
|вікісховішча = Sheikh Khalifa bin Zayed Al Nahyan
}}
**Халіфа ібн Зайд ан-Нахаян** (;  — ) — Прэзідэнт Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў (2004—2022).

Сын Зайда ібн Султана аль-Нахаяна, эміра Абу-Дабі і першага прэзідэнта Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў. У 1971 годзе быў вылучаны бацькам як пераемнік і галоўнакамандуючы ўзброенымі сіламі. Таксама ўзначальваў Вярхоўную Раду па справах нафты. Пасля смерці бацькі ў лістападзе 2004 году стаў эмірам Абу Дабі (2 лістапада), а на наступны дзень прэзідэнтам Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў.

Шэйх Халіфа карыстаецца папулярнасцю ў арміі, мае рэпутацыю стрыманага чалавека. Захапляецца традыцыйнымі відамі арабскага спорту: сакаліным паляваннем і рыбалкай.

## Спасылкі 
* Афіцыйная біяграфія на сайце ўрада ААЭ 

Катэгорыя:Прэзідэнты Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў
Катэгорыя:Мільярдэры ААЭ
Катэгорыя:Ан-Нахаян
Свінуха тоўстая

**Свінуха тоўстая, Благушка** (*Tapinella atrotomentosa*) — від неядомых грыбоў рода  сямейства . Раней адносіўся да роду  сямейства 

## Сінонімы 
* *Agaricus atrotomentosus*, Batsch, 1783
* *Rhymovis atrotomentosa*, (Batsch) Rabenh., 1844
* *Paxillus atrotomentosus*, (Batsch) Fr., 1838
* *Sarcopaxillus atrotomentosus*, (Batsch) Zmitr., Malysheva & E.F. Malysheva 2004

## Апісанне 
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка мае дыяметр 5—18 (30) см, спачатку пукатая, пазней пляската-ўвагнутая, бакавая, з загнутым уніз аксаміцісты краем, буравата-, вохрыста- ці іржава-карычневага колеру. Часам шапка эксцэнтрычная да ножкі ці мае форму языка.

Мякаць жоўтая ці бураватая, тоўстая, дастаткова шчыльная, з кіславатым пахам, крыху горкая на смак, на зрэзе цямнее.

## Экалогія і распаўсюджванне 
Расце на дрэвах, каля пнёў і ствалоў у хваёвых і мяшаных лясах. На тэрыторыі Беларусі сустракаецца паўсюдна.

Плоданашэнне ў ліпені—кастрычніку. Часта расце групамі.

## Выкарыстанне 
Свінушка тоўстая — малавядомы ўмоўна ядомы грыб. Ужываецца ў ежу толькі пасля стараннай тэрмічнай апрацоўкі.

У пладовых целах благушкі змяшчаецца атротамянцін — карычневы пігмент з антыбіятычнымі ўласцівасцямі, вытворнае паліпоравой кіслаты, які адрозніваецца прыкметным супрацьпухлінавым дзеяннем.

## Літаратура 
* 
*  — С. 466.

## Спасылкі 
* Свинушка толстая, или свинушка черная — Paxillus atrotomentosus (Fr.) Fr. // Экологический центр «Экосистема»
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Грибы Беларуси

Катэгорыя:Грыбы Еўразіі
Катэгорыя:Балетавыя
Себасцьян Піньера

**Себасцьян Піньера** (;  — ) — чылійскі эканаміст, інвестар і палітычны дзеяч. Прэзідэнт Рэспублікі Чылі з 11 сакавіка 2010 года па 11 сакавіка 2014 года; у 2017 годзе абраны Прэзідэнтам Чылі на тэрмін 2018—2022 гадоў. Загінуў пры падзенні верталёта.

## Зноскі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Чылі
Катэгорыя:Постаці Чылі
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Гарвардскі ўніверсітэт

**Гарвардскі ўніверсітэт** () — адзін з самых вядомых універсітэтаў ЗША і ўсяго свету, знаходзіцца ў горадзе Кембрыдж, штат Масачусетс. Найстарэйшы з універсітэтаў ЗША.

Заснаваны 8 верасня 1636 года як каледж. 3 1639 года носіць імя англійскага пурытанскага святара Джона Гарварда (1607—1638), які завяшчаў каледжу палову сваёй маёмасці і бібліятэку. Да канца XVIII ст. галоўнае месца ў навучальным працэсе займалі Біблія і старажытныя мовы, у канцы XVIII ст. сталі выкладаць новыя мовы і матэматыку. У 1-й чвэрці ХІХ ст. да каледжа далучаны медыцынскі і юрыдычны факультэты і ён пераўтвораны ва ўніверсітэт. 3 2-й чвэрці ХІХ ст. Гарвардскі ўніверсітэт стаў цэнтрам культуры ЗША.

У складзе ўніверсітэта астранамічная абсерваторыя, выдавецтва (з 1913 года), музеі (параўнальнай заалогіі, мастацкі, германскіх культур, геалагічны і інш.), бібліятэка — адна з самых вялікіх у свеце (11 млн тамоў; акрамя цэнтральнага кніжнага збору мае асобныя бібліятэкі — рэдкіх кніг і рукапісаў, медыцынскую, кітайска-японскую і інш.). Факультэты: тэалагічны, гуманітарны і дакладных навук, энергетыкі і прыкладной фізікі, мастацкі, права, медыцынскі, аховы здароўя, дзяржаўнага кіравання, практычнай адміністрацыі, педагогікі. У Фларэнцыі (Італія) створаны інстытут Гарвардскага ўніверсітэта па даследаванні эпохі Адраджэння.

У Гарвардзе працуе каля 2300 выкладчыкаў і вучыцца каля 6650 студэнтаў і 13 тысяч аспірантаў. Эндаўмент (мэтавы капітал) універсітэта складае 34,9 млрд долараў ЗША.

## Выбітныя выпускнікі 
* Барак Абама
* Мішэль Абама
* Джэймс Тобін
* Эдвард Тэйлар
* Сэмюэл Сівал
* Майкл Уіглсварт
* Ісароку Ямамота

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Універсітэты Масачусетса
Катэгорыя:Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў
Катэгорыя:З’явіліся ў 1636 годзе
Катэгорыя:Ліга плюшчу
Мішэль Бачэлет

**Веро́ніка Мішэль Башле́ Хе́ра** ( ; , , Чылі) — прэзідэнт Чылі з 11 сакавіка 2006 г. да 11 сакавіка 2010 года ад Сацыялістычнай партыі Чылі. Першая ў гісторыі Чылі жанчына, абраная на пасаду кіраўніка дзяржавы. Дыпламаваны медык-хірург і эпідэміёлаг, у свой час яна таксама вывучала ваенную стратэгію.

На прэзідэнцкіх выбарах прадстаўляла кіруючую левацэнтрысцкую кааліцыю «Дэмакратычная згода». У першым туры, які прайшоў у снежні 2004, набрала 45,95 % галасоў з пакладзеных па Канстытуцыі 50 % плюс адзін голас. У другім туры, які адбыўся 15 студзеня 2006 года, дзе ёй супрацьстаяў кандыдат ад апазіцыйнага кансерватыўнага блока «Нацыянальнае абнаўленне», мільярдэр Себасцьян Піньера, атрымала 53,5 % галасоў выбаршчыкаў. Інаўгурацыя Мішэль Бачэлет адбылася 11 сакавіка 2006 г.

Катэгорыя:Жанчыны-прэзідэнты
Катэгорыя:Прэзідэнты Чылі
Вячэра

**Вячэра** — апошні прыём ежы ў канцы дня, як правіла вечарам ці ноччу. Вячэра з'яўляецца адным з асноўных прыёмаў ежы. Таксама вячэрай называюць саму ежу, прыгатаваную для вячэрняга прыёму ежы.

У гасцініцах вячэра з'яўляецца часткай паўпансіёна ці поўнага пансіёна.

Катэгорыя:Культура харчавання
Гадзюкавыя

**Гадзюкавыя** (*Viperidae*) — сямейства ядавігых змей атрада лускаватых.

## Агульная характарыстыка 
Сямейства налічвае 11 родаў і каля 60 відаў са складаным ядазубным апаратам.

Даўжыня да 2 м. Цела рознай афарбоўкі. Галава акругла-трохвугольнай формы, з прытупленай насавой часткай, выразна адмяжоўваецца ад шыі і пакрыта дробнымі шчыткамі. Тулава адносна тоўстае, хвост кароткі. Характэрная асаблівасць — вертыкальная зрэнка. На верхняй сківіцы 1-2 вялікія рухомыя ядавітыя зубы і па 3-5 больш дробных. Ядаправодныя зубы ў стане спакою знаходзяцца ў складзеным становішчы (прыціснуты, канцы накіраваны назад), а пры ўкусе разам з адкрываннем пашчы высоўваюцца ўперад і ўстаюць вертыкальна. Дробныя неядавітыя зубы, якія прыстасаваны для заглытвання забітых ядам ахвяр, размешчаны на нёбных і ніжнясківічных касцях.

Найбольш вядомыя — гюрза, эфа. На Беларусі 1 від — гадзюка звычайная.

## Пашырэнне 
Прадстаўнікі сямейства пашыраны ў Афрыцы (адкуль, верагодна, паходзяць) і Еўразіі. Насяляюць вільготныя экватарыяльныя лясы, сухія саванны і стэпы, бязводныя пустыні, паўночныя хваёвыя лясы, скалістыя горы да 3000 м над узр. м. Большасць вядзе наземны спосаб жыцця, іншыя жывуць на дрэвах або пад зямлёй.

## Асаблівасці біялогіі 
Актыўныя пераважна прыцемкам і ўначы. Дарослыя кормяцца дробнымі жывёламі, птушкамі, яйцамі, моладзь — насякомымі і членістаногімі. Яйцажывародныя, некаторыя адкладваюць яйцы.

## Ахова 
4 віды гадзюк знаходзяцца у Чырвонай кнізе МСАП.

## Утрыманне ў няволі 
Аб'екты адлову і ўтрымання ў серпентарыях для атрымання змяінага яду.

## Літаратура 
* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыкл. даведнік. — Мн.: БелЭн, 1996. ISBN 985-11-0067-6
*
Вацлаў Агрыпа

**Вацлаў Агрыпа** () — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Вялікі пісар літоўскі (з 1575), кашталян менскі (1586—1590) і смаленскі (з 1590).

## Біяграфія 
Сын гаспадарскага пісара Венцлава Мікалаевіча. Вучыўся ў Кракаўскім i Вітэнбергскім універсітэтах, пазней вярнуўся ў Вялікае Княства Літоўскае.

Служыў каралеўскім сакратаром, быў з пасольствам у Вене, займаў урады пісара польнага інфлянцкага, маршалка сойма (у 1574 годзе), быў дзяржаўцам неманойцкім. На Попіс 1567 года ставіў 5 «коней» узброеных па-кашубску.

Удзельнічаў у паходах Стэфана Баторыя падчас Лівонскай вайны. Прыхільнік партыі Радзівілаў, лютэранін. Прымаў удзел у рэдакцыі Статута ВКЛ 1588 года. Імаверна, быў аўтарам рэлігійна-палемічнай паэмы «Апалагетык, гэта ёсць Абарона канфедарацыі» (1582).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Саверчанка І. В.* Старажытная паэзія Беларусі: XVI — першая палова XVIII ст. — Мн., 1992.

Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны смаленскія
Катэгорыя:Кашталяны менскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Старосты неманойцкія
Катэгорыя:Выпускнікі Вітэнбергскага ўніверсітэта
Акуляры

**Акуляры** — найбольш простае аптычнае прыстасаванне, якое выкарыстоўваецца для карэкцыі недахопаў аптычнай сістэмы вока або засцерагае яго ад механічных пашкоджанняў, уздзеяння агрэсіўных вадкіх і газападобных асяроддзяў, прамянёў святла.

Складаюцца з дзвюх акулярных лінзаў (карэгавальныя акуляры) або спецыяльнага шкла (засцерагальныя акуляры) і аправы, якая забяспечвае неабходнае становішча лінзаў або шкла адносна вачэй. 

Акуляры з іншым мацаваннем аправы маюць асаблівыя назвы: манокль, ларнет і пенснэ. Разнавіднасцю акуляраў можна лічыць кантактныя лінзы. Робяць іх з гнугкага празрыстага шкла і прыкладаюць непасрэдна да рагавіцы або склеры вока. Найбольшае пашырэнне маюць акуляры, прызначаныя для паляпшэння зроку пры блізарукасці (міяпіі) і дальназоркасці (гіперметрапіі).
 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аптычныя прыборы
Катэгорыя:Афтальмалогія
Катэгорыя:Зрок
ТЭП60

**Цеплавоз ТЭП60** — пасажырскі цеплавоз, які вырабляўся ў СССР на Каломенскім цеплавозабудаўнічым заводзе з 1960 па 1985 год. Усяго было пабудавана 1241 цеплавозаў гэтай мадэлі, якія эксплатуюцца Беларускай чыгункай да сённяшняга часу і на чыгункай іншых краін былога СССР.

## Гісторыя 
### Перадумовы 
Пасля эры паравозаў першымі цеплавозамі, прыстасаванымі для пасажырскай службы, былі цеплавозы серыі ТЭ7, а пасажырскі электравоз - электравозы ВЛ60П. І той, і іншы лакаматыў па канструкцыі больш адносіліся да грузавых лакаматываў і ў сувязі з асаблівасцямі канструкцыі экіпажныя часткі мелі абмежаванне хуткасці руху. У сувязі з неабходнасцю замены пасажырскіх паравозаў паўнавартаснымі пасажырскімі цеплавозамі і з'явіўся цеплавоз ТЭП60.
## Праектаванне 
Цеплавозы ТЭП60 пачалі праектаваць ў 1956 годзе на Каломенскім цеплавозабудаўнічым заводзе па заданні Міністэрства шляхоў зносін. Заданнем на праектаванне прадугледжвалася стварэнне адно-і двухсекцыйнага цеплавоза счэпнай масай 126 тон, дызелем магутнасцю 3000 к.с., электрычнай цягавай перадачай, апорна-рамным падвешваннем цягавых рухавікоў і канструкцыйнай хуткасцю 140 км / г.

Праектаванне цеплавоза вялося пад кіраўніцтвам намесніка галоўнага канструктара па лакаматывабудавання Г. А. Жыліна. Першы цеплавоз быў пабудаваны ў красавіку 1960 года. У студзені 1961 года ён паступіў для выпрабаванняў на лінію Масква - Ленінград Кастрычніцкай чыгункі. У 1960 годзе быў пабудаваны другі такі цеплавоз. Серыя, прысваення цеплавозу, азначала наступнае: **Т** - Цеплавоз (па-руску), **Э** - з электрычнай цягавай перадачай, **П** - пасажырскі, **60** - 60-я гады.

ТЭП60
ТЭП60
ТЭП10
ТЭП10
ТЭП10
ТЭП10
ТЭП10
ТЭП10
ТЭП60
ТЭП60
Абозны

**Абозны** — 1) у ВКЛ і Рэчы Паспалітай XVI—XVIII стст. урад (пасада) у войску. Вялікі абозны займаўся раскватараваннем войскаў: выбарам месца пад лагер, яго ўмацаваннем. Урад уведзены ў 1633 г. Сойм устанавіў яму аплату ў памеры 15 000 злотых штогод. Польны (вайсковы) абозны першапачаткова быў намеснікам вялікага абознага, а пасля пераняў яго функцыі, калі той стаў намінальным дыгнітарскім урадам. Магло быць некалькі польных абозных (звычайна 2 — каронны (польскі) і літоўскі). У XVIII ст. польны абозны таксама стаў дыгнітарскім урадам. Абознага прызначаў гетман (з 1768 г. пажыццёва), а з 1776 г. кароль. У XVIII ст. існавалі намінальныя ўрады абозных у паветах.

2) На Украіне ў XVII—XVIII стст. выбарная вайсковая пасада. Падзяляліся на генеральных абозных, якія арганізоўвалі гетманскае войска, забяспечвалі яго харчаваннем і фуражом, кіравалі артылерыяй, удзельнічалі ў перагаворах, расследавалі злачынствы, і палкавых (былі намеснікамі казацкіх палкоўнікаў, узначальвалі палкавую артылерыю).

3) У Расійскай імперыі і іншых краінах абозны — ніжэйшы чын пры ваенным гужавым транспарце, абозах.

## Літаратура 
* Пазднякоў В. Абозны // Вялікае Княства Літоўскае : энциклопедия. — Минск: 2007. — Т. 1. — С. 197.

Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім
Абол

**Абол** ( - прут) – 1) у старажытнай Грэцыі тавар-грошы ў выглядзе 4-граннага жалезнага прута, які складаў 1/6 драхмы; вагавая адзінка для серабра (0,73 г.); медная манета – 1/6 драхмы.

2) У Заходняй Еўропе 2-й паловы VIII—X стст. вагавая адзінка серабра (0,85 г.), сярэбраная манета ў ½ дэнарыя.

3) У Польшчы XIII ст. вагавая адзінка для золата (0,44 г.).

4) У Заходняй Еўропе XII—XV стст. сярэбраная манета, у XVI—XVIII стст. білонная ці медная ў ½ дэнарыя; у Германіі, Нідэрландах і Скандынавіі часта называлася «шэрф» ці «хэльбелінг».

5) У ВКЛ намінал у ½ дэнарыя (лотавая проба 1¾, лігатурная маса 0,365 г.), чаканены Віленскім манетным дваром у 1545 – 1547, 1554. У беларускіх пісьмовых крыніцах XVI ст. абол называўся *пенязем мееньшым* або *паўпенязем*.

6) Сінонім паняцця «дробныя грошы».

## Літаратура 
* Gumowski, M. Podręcznik numizmatyki polskiej. – Kraków, 1914.
* Kiersnowski, R. Wstęp do numizmatyki polskiej wieków średnich. – Warszawa, 1964.
* Собрание древних грамот и актов городов: Вильны, Ковна. Трок, православных монастырей, церквей, и по разным предметам. Часть 2. – Вильно: Типография А.Марциновского, 1843.
* Зограф, А.Н. Античные монеты. – М. – Л., 1951. – (Материалы и исследования по археологии СССР, № 16).
* Масько, І. Ф. Абол / І. Ф. Масько // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 21—22. — ISBN 5-85700-077-7.

Катэгорыя:Нумізматыка
Катэгорыя:Старажытная Грэцыя
Катэгорыя:Грошы Вялікага Княства Літоўскага
Цзян Цзэмінь

**Цзян Цзэмінь** (江泽民; , г. Янчжоў, правінцыя Цзянсу, Кітай — 30 лістапада 2022, Шанхай) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Кітая, генеральны сакратар ЦК КПК з 1989 па 2002, старшыня Ваеннага савета ЦК КПК з 1989 па 2004, старшыня Цэнтральнага ваеннага савета КНР з 1990 па 2005, старшыня КНР з 1993 па 2003.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 жніўня 1926 года ў г. Янчжоў (правінцыя Цзянсу) у сям’і патомных інтэлігентаў. Дзед быў лекарам, якія вызнаваў кітайскую традыцыйную медыцыну, захапляўся жывапісам і каліграфіяй. Бацька пісаў вершы, у гады антыяпонскай вайны выдаваў патрыятычныя часопісы, уступіў у кампартыю, якая была ў падполлі. Ва ўзросце 28 гадоў загінуў у ўзброенай сутычцы. Цзян Цзэмінь пайшоў па слядах бацькі. Скончыў Шанхайскі політэхнічны інстытут «Цзяатун» (1947). У час вучобы далучыўся да падпольнай працы, у 1946 годзе ўступіў у Камуністычную партыю Кітая (КПК).

Працаваў на інжынерных і кіруючых пасадах на заводах і ў тэхналагічна-даследчых інстытутах, з 1973 года ў апараце 1-га Міністэрства машынабудавання. Стажыраваўся ў СССР (1955—1956), узначальваў групы кітайскіх спецыялістаў у Румыніі (1971—1973; з кітайскай дапамогай там пабудаваны 10 заводаў) і Пакістане (1976). З 1980 года — намеснік старшыні і адказны сакратар Дзяржаўнага камітэта па справах імпарту і экспарту, затым — намеснік старшыні і па сумяшчальніцтве начальнік сакратарыята Дзяржаўнага камітэта па кіраванні замежнымі інвестыцыямі.

3 1982 года — намеснік Міністра, Міністр электроннай прамысловасці КНР. Мэр г. Шанхай (1985—1988), сакратар яго гаркама КПК (1987—89), Член ЦК (1982—2002) і Палітбюро ЦК (1987—2002) КПК. Генеральны сакратар (чэрвень 1989 — лістапад 2002), старшыня Ваеннага савета (з лістапада 1989) ЦК КПК і старшыня КНР (сакавік 1993 — сакавік 2003). 

На пасаду Старшыні КНР уступіў 27 сакавіка 1993 года. Праводзіў курс на паглыбленне рыначных рэформ пры захаванні кіруючай ролі КПК. У перыяд кіраўніцтва Цзян Цзэміня эканоміка Кітая дэманстравала ўражальныя тэмпы росту. Ён стаў адным з ініцыятараў стварэння Шанхайскай арганізацыі супрацоўніцтва. У 2001 годзе наведаў з афіцыйным візітам Беларусь. Вышэйшую дзяржаўную пасаду Цзян Цзэмінь пакінуў 15 сакавіка 2003 года.

Памёр 30 лістапада 2022 года ў Шанхаі. Пахаваны на рэвалюцыйных могілках «Бабаашань» у Пекіне.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Генеральныя сакратары ЦК КПК
Катэгорыя:Старшыні КНР
Катэгорыя:Кіраўнікі гарадоў
Катэгорыя:Асобы на марках
Абражанне маястату

**Абражанне маястату** (*ображанье маестату*; ад majestas — вялікасць, гонар) — юрыдычны тэрмін часоў ВКЛ, які азначаў замах на дзяржаўную ўладу; у шырокім сэнсе слова — дзяржаўная здрада, замах на гонар і годнасць гаспадара (вялікага князя), распаўсюджанне лжывых, ганебных чутак пра яго. Лічылася цяжкім крымінальным злачынствам, якое ў адпаведнасці з артыкуламі Статута Вялікага княства Літоўскага 1588 г. каралася смерцю. Ад крымінальнай адказнасці вызваляліся асобы, што зрабілі гэта «з глупства або шаленства».

## Літаратура 
* Абражанне маястату // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: М. В. Біч [і іншыя]. Том 1: А — Беліца. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1993. — С. 17.

Катэгорыя:Злачынствы
Катэгорыя:Крымінальнае права
Катэгорыя:Манархія
ТЭП70

**Цеплавоз ТЭП70** — пасажырскі цеплавоз, які вырабляўся ў СССР і вырабляецца ў мадыфікаваным выглядзе ў Расіі на Каломенскім заводзе з 1973 года.

## Гісторыя стварэння цеплавоза 
Павелічэнне вагі і хуткасці пасажырскіх цягнікоў у 1970-я гады XX стагоддзя патрабавала прымянення на некаторых лініях больш магутных, чым ТЭП60 цеплавозаў. На Прыволжскай і Кастрычніцкай чыгунках пачалі ўжываць цеплавозы 2ТЭП60. Але прымяненне двухсекцыйных цеплавозаў выклікала і двухразовае павелічэнне выдаткаў. Патрабавалася стварэнне цеплавоза, які мае магутнасць большую, чым ТЭП60, але без значнага павелічэння вагі цеплавоза.

Задачу праектавання цеплавоза, які адпавядае такім патрабаванням, выканала група канструктараў Каломенскага цеплавозабудаўнічага завода пад кіраўніцтвам Ю. В. Хлебнікава.

### Выпуск 
Усяго паводле становішча на сярэдзіну 2017 года выпушчана 576 цеплавозаў ТЭП70, 12 цеплавозаў 2ТЭ70, 26 цеплавозаў 2ТЭП70У і 304 цеплавоза ТЭП70БС. Дадзеныя па выпуску цеплавозаў ТЭП70 і мадыфікацый прыведзеныя ў табліцы:

#### ТЭП70 
Першы цеплавоз па новым праекце быў пабудаваны ў чэрвені 1973 года. Цеплавоз атрымаў пазначэнне ТЭП70-0001. У 1974-1975 гадах былі пабудаваныя цеплавозы 0002, 0003, 0004, у 1977-1978 гадах 0005, 0006, 0007. Тэставыя цеплавозы ТЭП70 пачалі паступаць у дэпо Орша Беларускай чыгункі для эксплуатацыйных выпрабаванняў. Цеплавоз ТЭП70-0005 прайшоў цеплатэхнічныя і дынамічныя (па ўздзеянню на шлях) выпрабаванні.

## Агульныя звесткі 
Цеплавозы сямейства ТЭП70 — аднасекцыйныя двухкабінныя шасцівосевыя лакаматывы, прызначаныя для важджэння пасажырскіх цягнікоў на неэлектрыфікаваных участках чыгунак каляіны 1250 мм. Абноўленай версіяй цеплавозаў ТЭП70 з’яўляюцца цеплавозы ТЭП70БС і ТЭП70У. Цеплавозы 2ТЭ70 — двухсукцыйныя лакаматывы з аднакабіннымі секцыямі, канструктыўна ўніфікаваныя з ТЭП70У і прызначаныя для важджэння цяхкіх грузавых цягнікоў.

## Мадыфікацыі 
### ТЭП70БС 
у 2002 годзе Каломенскі завод выпусціў цеплавоз ТЭП70А-001, які з'яўляўся вынікам глыбокага ўдасканальвання ТЭП70. Ад ТЭП70 ён адрозніваўся больш тэхналагічным кузавам, наяўнасцю мікрапрацэсарнай сістэмы кіравання і дыягностыкі, размяшчэннем пясочных бункераў (яны размешчаны непасрэдна над каляскамі, як на ТЭП60 і першых ТЭП70) і іншымі дробнымі дэталямі. У 2003 годзе ў гонар Героя Сацыялістычнай Працы Барыса Канстанцінавіча Саламбекава серыя ТЭП70А была перайменавана ў ТЭП70БС (**Б**арыс **С**аламбекаў). З тых пор ўсе лакаматывы серыі, пачыная з нумара 002, выпускаліся пад гэтым пазначэннем. Серыйны выпуск лакаматываў пачаўся з 2006 года.

## Спасылкі 
* Знакомьтесь: тепловоз ТЭП70А
* Описание ТЭП70БС на сайте Коломенского завода 
* Тепловоз ТЭП70 

ТЭП70
ТЭП70
ТЭП70
ТЭП70
Катэгорыя:Цеплавозы Каломенскага завода
Белая Сарока (паселішча)

**Белая Сарока (паселішча)** — паселішча эпохі мезаліту (VIII—V тысячагоддзі н.э.) каля вёскі Белая Сарока Нараўлянскага раёна. За 1 — 1,5 км на паўночным захадзе ад вёскі, на 1-й надпоплаўнай тэрасе р. Прыпяць, на вышыні 3 — 4 м над поплавам. Абмежавана з 3 бакоў балотамі, з IV-га — старыцай Прыпяці. Памеры паселішча 200х80 м. Адкрыў у 1962 г., даследаваў у 1972 г. У. Ф. Ісаенка. Знойдзены 123 крамянёвыя прылады працы (нажы са скошаным канцом, скрабкі, скоблі, разцы, рэтушоры, праколкі, свярдзёлкі), тронкавыя і вербалістыя наканечнікі стрэл свідэрскай і постсвідэрскай культуры, 27 мікралітычных пласцін з прытупленым рэтушшу краем, 600 апрацаваных крамянёў (нуклеусы, трапецыі, прамавугольнікі), рэшткі 4 вогнішчаў.

## Літаратура 
* Белая Сарока // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: В. В. Гетаў [і інш.]. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1993. — С. 83.
* Белая Сарока // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: М. В. Біч [і інш.]. Том 1: А — Беліца. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1993. — С. 493.
* Исаенко, В. Ф. Неолит Припятского Полесья / В. Ф. Исаенко. — Мн.: Наука и техника, 1976. — 128 с.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мезаліт Еўропы
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Нараўлянскага раёна
Катэгорыя:Белая Сарока
Белорусский иллюстрированный календарь

**«Белорусский иллюстрированный календарь»**, у 1947 г. назва **«Иллюстрированный календарь»** — друкаванае выданне беларусаў у Аргенціне.

Выходзіў раз на год на рускай і беларускай мовах з 1939 г. Выдаваўся ў Буэнас-Айрэсе ў друкарні беларуса Іосіфа Альсевіча. На старонках выдання размяшчаліся справаздачы пра дзейнасць беларускіх арганізацый, рэлігійны каляндар на наступны год (для каталікоў і праваслаўных асобныя), артыкулы аб СССР, заклікі дапамагаць СССР, вершы, парады, карысная інфармацыя.

## Літаратура 
* Шабельцаў С. Беларусы ў Аргенціне: грамадская дзейнасць і рээміграцыя ў СССР (1930 — 1960-я гг.): Зборнік дакументаў і ўспамінаў / Сяргей Шабельцаў; Рэдактар Н.Гардзіенка. — Мн.: Медысонт, 2009. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 17). — С. 40.

Катэгорыя:Беларусы ў Аргенціне
Катэгорыя:Часопісы Аргенціны
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы на рускай мове
Уладзіслаў Іосіфавіч Гайлевіч

**Уладзіслаў Іосіфавіч Гайлевіч** (? — пасля 1985, Буэнас-Айрэс) — адзін з ініцыятараў утварэння і першы старшыня Федэрацыі беларускіх арганізацый у Аргенціне (1939 г.). Сябра кіраўніцтва Бібліятэкі імя І. Луцкевіча (Буэнас-Айрэс). Адзін з тых, хто складаў унутраную апазіцыю ў беларускай прасавецкай дыяспары, бо крытычна ставіўся да супрацоўніцтва з Камуністычнай партыяй Аргенціны.

## Літаратура 
* Шабельцаў С. Беларусы ў Аргенціне: грамадская дзейнасць і рээміграцыя ў СССР (1930 — 1960-я гг.): Зборнік дакументаў і ўспамінаў / Сяргей Шабельцаў; Рэдактар Н.Гардзіенка. — Мн.: Медысонт, 2009. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 17). — С. 37.

Катэгорыя:Беларусы ў Аргенціне
Каменныя абразкі

, Полацк]]
**Абразкі каменныя** — старажытныя помнікі дробнай пластыкі.

Рабілі з вапняку, сланцу і іншых парод мяккага каменю. Найбольшае распаўсюджанне мелі ў XI—XV стст. Выконваліся ў тэхніцы рэльефнай разьбы з асобнымі выявамі ці сюжэтнымі кампазіцыямі. Часта заключаліся ў правы з золата і серабра, упрыгожаныя сканню, гравіроўкай з чарненнем, жэмчугам і каштоўнымі камянямі. Іх насілі ў спалучэнні з каралямі, замест нацельных крыжыкаў, падвешвалі да абкладаў абразоў. На тэрыторыі Беларусі знойдзена каля 10 абразкоў каменных: у Полацку з выявамі Канстанціна і Алены (са слядамі пазалоты, XII—XIII стст.), фрагмент абразка з надпісам «Барыс» (1-я палова XIII ст.); у Віцебску — «Маці Боская ў смутку», у Мінску — «Хрыстос Эмануіл бласлаўляе Міколу і Стафана» (1-я палова XIII ст.), «Мікола» (XIII ст.), «Маці Боская Дэісусная» і «Апостал Пётра» (канец XII — пачатак XIII стст.); у Навагрудку — «Мікола» (XIII ст.); у Пінску — «Хрыстос Эмануіл» (XII ст.).

## Літаратура 
* *Дучыц, Л. У.* Абразкі каменныя / Л. У. Дучыц // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: М. В. Біч [і іншыя]. Том 1: А — Беліца. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1993. — С. 18.
* *Лысенко, П. Ф.* Каменная иконка из Пинска // Советская археология. — 1968. — № 2. — С. 295—297.
* *Николаева, Т. В.* Древнерусская мелкая пластика из камня XI—XV вв. — М., 1983.

Катэгорыя:Дробная пластыка
Катэгорыя:Скульптура Беларусі
Катэгорыя:Абразы
Іван Лабза

**Іван Лабза** — майстар разьбярнай і сталярнай справы XVII ст. Паходзіў з Беларусі. Працаваў у Аружэйнай палаце Маскоўскага Крамля, дзе разам з іншымі майстрамі-беларусамі рабіў ківоты, крэслы і іншыя рэчы для царскага дома. У 1683 г. прымаў удзел ва ўстаноўцы іканастаса ў царкве Данскога манастыра ў Маскве.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Расіі
Лаакоан

[thumb|«Лаакоан і яго сыны». [Музей Пія-Клімента. Ватыкан]]
**Лаакоан**, *Лаакоант* — у старажытнагрэчаскай міфалогіі траянскі прадракальнік, або жрэц. Паводле пашыранага міфа, у час Траянскай вайны Лаакоан разам з двума сынамі быў забіты двума марскімі змеямі за тое, што насуперак волі багіні Афіны намагаўся не дапусціць прыняцця траянцамі ў дар ад грэкаў драўлянага каня, у якім схаваліся грэчаскія воіны (Траянскі конь), і папярэджваў суайчыннікаў аб каварстве ворагаў. Міф пра Лаакоана адлюстраваны ў антычнай літаратуры і выяўленчым мастацтве. Найбольш вядома мармуровая група «Лаакоан» родаскіх скульптараў Агесандра, Атэнадора і Палідора.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Траянская вайна
Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Траада ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Чума

**Чума** () — вострае прыродна-ачаговае інфекцыйнае захворванне групы каранцінных інфекцый, якое працякае ў выключна цяжкім агульным стане, ліхаманкай, паразай лімфавузлоў, лёгкіх і іншых унутраных органаў, часта з развіццём сепсісу. Захворванне характарызуецца высокай смяротнасцю.

Узбуджальнікам з’яўляецца чумная палачка (), адкрытая ў 1894 годзе адначасова двума навукоўцамі: французам Аляксандрам Йерсенам і японцам Кітазата Сібасабура.

Інкубацыйны перыяд доўжыцца ад некалькіх гадзін да 3—6 дзён. Найбольш распаўсюджаныя формы чумы — бубоная і лёгачная. Смяротнасць пры бубонай форме чумы дасягае 95 %, пры лёгачнай — 98—99 %. У цяперашні час пры правільным лячэнні смяротнасць складае 5—10 %.

Вядомыя эпідэміі чумы (гл. **Чорная смерць**), якія панеслі мільёны жыццяў, пакінулі глыбокі след у гісторыі чалавецтва.

## Лячэнне 
Лячэнне хворых чумой у цяперашні час ажыццяўляецца пры дапамозе антыбіётыкаў, сульфаніламідаў і лячэбнай супрацьчумнай сыроваткі. Прафілактыка магчымых ачагоў захворвання заключаецца ў правядзенні спецыяльных каранцінных мерапрыемстваў у партовых гарадах, дэратызацыі ўсіх судоў, якія ходзяць міжнароднымі рэйсамі, стварэнні спецыяльных супрацьчумных устаноў у стэпавых мясцовасцях, дзе водзяцца грызуны, выяўленні эпізаатый чумы сярод грызуноў і барацьбе з імі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Біялагічная зброя

Катэгорыя:Заанозы
Катэгорыя:Асабліва небяспечныя інфекцыі
Катэгорыя:Прыродна-ачаговыя інфекцыі
Рыгор Іванавіч Кулік

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Рыгор Іванавіч Кулік
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |Перыяд жыцця     = 
 |выява            = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = { Style = "background:transparent"
 
}
{ Style = "background:transparent"
       
-
       
-
     
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Рыго́р Іва́навіч Кулі́к** (, хутар Дуднікава, Палтаўская вобласць, Украіна — ) – савецкі военачальнік. Маршал Савецкага Саюза (1940). Герой Савецкага Саюза (1940). 

## Біяграфія 
Скончыў ваенную акадэмію імя Фрунзэ (1932). У арміі з 1912 г., удзельнік 1-й сусветнай і грамадзянскай войнаў. З мая 1937 г. начальнік артылерыйскага ўпраўлення РСЧА. З 1939 г. намеснік наркома абароны СССР і начальнік Галоўнага артылерыйскага ўпраўлення. Вызначыўся ў савецкага-фінскай вайне 1939 – 1944 гг.. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны прадстаўнік Стаўкі Галоўнага камандавання на Заходнем фронце, у раёне г. Беласток трапіў у акружэнне. Са жніўня 1941 г. камандуючы 54-й арміяй на Ленінградскім, потым на Варонежскім і Сцяпным франтах. У сакавіку 1942 г. за пралікі ў камандаванні войскамі паніжаны ў званні да генерал-маёра. Пасля 1944 г. намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення фарміравання і камплектавання войск РСЧА, намеснік камандуючага войскамі Прыволжскай ваеннай акругі. З 1946 г. у адстаўцы. 11 студзеня 1947 г. арыштаваны па лжывым абвінавачанні ў «антысавецкай варожай дзейнасці». Расстраляны паводле прыгавору ваеннай калегіі Вярхоўнага суда СССР. У красавіку 1956 г. рэабілітаваны. У 1957 г. пасмяротна адноўлены ў званні Маршала Савецкага Саюза.

## Літаратура 
* Г. И. Кулик: Публикация автобиографии военачальника от 1939 г. // Военно-исторический журнал. – 1990. – № 3. – С.
* Печенкин, А. И ордена, и тюрьма: Роковая карьера маршала Кулика // Родина. – 1996. – № 6. – С.
* Шумейко, Ю. Кулик // Коммунист Вооруженных Сил. – 1990. – № 10. – С.

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя военачальнікі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ
Трафім Назаравіч Ляшук

**Трафім Назаравіч Ляшук** ( — , Высокае, Брэсцкая вобласць) — дзеяч беларускай дыяспары ў Аргенціне. Член СУБРА і Камуністычнай партыі Аргенціны. Аргенцінскія ўлады намагаліся яго дэпартаваць з краіны ў 1935 г. Да 1940 г. — сакратар прафсаюзу мясахладабоен у Аргенціне. Узначальваў арганізацыю Камуністычнай партыі Аргенціны пры беларускім таварыстве «Белавеж». У 1946—1949 гг. — галоўны рэдактар газеты «Наш голос» (беларуская на рускай мове) і старшыня Саюза беларускіх культурных арганізацый. Арыштаваны ў 1949 г. аргенцінскай паліцыяй. Адным з першых пераехаў у СССР (1954 г.). Жыў у г. Высокае каля Брэста.

## Літаратура 
* Шабельцаў С. Беларусы ў Аргенціне: грамадская дзейнасць і рээміграцыя ў СССР (1930 — 1960-я гг.): Зборнік дакументаў і ўспамінаў / Сяргей Шабельцаў; Рэдактар Н. Гардзіенка. — Мн.: Медысонт, 2009. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 17). — С. 73.

Катэгорыя:Беларусы ў Аргенціне
Катэгорыя:Памерлі ў Камянецкім раёне
Павел Мікалаевіч Бойка

**Павел Мікалаевіч Бойка** ( — , Масква) — дзеяч беларускай дыяспары. З’яўляўся членам кіраўніцтва клуба імя М. Горкага, рэдактарам беларускай «Нашай газеты» ў Буэнас-Айрэсе.

Адзін з кіраўнікоў прасавецкага ўкраінска-беларускага моладзевага аб’яднання ў Аргенціне. Двойчы арыштоўваўся аргенцінскай паліцыяй. З 1953 г. у СССР. Пяць гадоў жыў сям’ёй у Навагрудку, потым у Маскве. Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт, Вышэйшую партыйную школу. Доктар эканамічных навук (1989 г.)

## Літаратура 
* Шабельцаў С. Беларусы ў Аргенціне: грамадская дзейнасць і рээміграцыя ў СССР (1930 — 1960-я гг.): Зборнік дакументаў і ўспамінаў / Сяргей Шабельцаў; Рэдактар Н.Гардзіенка. — Мн.: Медысонт, 2009. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 17). — С. 92.

Катэгорыя:Дактары эканамічных навук
Катэгорыя:Беларусы ў Аргенціне