open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мінезінгеры

[250px|right|thumb|Помнік мінезінгеру [Ота фон Ботэнлаўбену, Бад-Кісінген, скульптар — Лоры Фрыдрых-Гронау, 1965]]
**Мінезінгеры** ( ад Minne каханне + Singer спявак) — нямецкія рыцарскія паэты-спевакі. Мастацтва мінезінгераў узнікла ў 2-й палове XII ст. пад уплывам лірыкі правансальскіх трубадураў. Апявалі рыцарскае каханне, служэнне прыгожай даме, Богу і сюзерэну, ваеннае жыццё рыцараў і крыжовыя паходы. Найбольш вядомыя паэты-мінезінгеры: Вольфрам фон Эшэнбах, Гартман фон Аўэ, Вальтэр фон дэр Фогельвайдэ. З крызісам рыцарскай культуры і ўзнікненнем т.зв. сельскага мінезангу паэзія мінезінгераў заняпала і ў XIV стт. На змену ёй прыйшоў бюргерскі майстэрзанг (Майстэрзінгеры). Вобраз мінезінгера ўвасоблены ў оперы Р.Вагнера «Тангейзер і спаборніцтва спевакоў у Вартбургу» (1845 г.)

## Літаратура 
* *Bartsch K.* Deutsche liederdichter des XII bis XIV jhs. — Lpz.: Göschen, 1864. — 407 s.
* *Bartsch K.* Die schweizer Minnesänger. — J. Huber, 1886. — 474 s.
* *Bielschowsky A.* Geschichte der deutschen dorfpoesie im XIII jahrhundert. — Berlin: Mayer & Müller, 1891. — 294 s.
* *Burdach K.* Über den Ursprung des mittelalterlichen Minnesangs, Liebesromans und Frauendienstes. — Berlin: G. Reimer, 1918. — 63 s.
* *Burdach K.* Vorspiel. — Saale, 1925.
* *Lachmann K., Haupt M.* Des Minnesangs Frühling. — Lpz.: S. Hirzel, 1857. — 340 s.
* *Mohr F.* Das unhöfische Element in der mittelhochdeutschen Lyrik. — Tübingen, 1913. — 135 s.
* *Pfaff F.* Der Minnesang des XII bis XIV Jahrhunderts. — Stg.: Union, 1892. — Vol.1.
* *Pfaff F.* Die grosse Heidelberger Liederhandschrift. — Hdbg.: C. Winter, 1899.
* *Pfeiffer F.* Die alte Heidelberger Liederhandschrift. — Stg.: Lit. Verein, 1844. — 295 s.
* *Pfeiffer F.* Die Weingartner Liederhandschrift. — Stg.: Lit. Verein, 1843. — 338 s.
* *Schönbach A. E.* Die Anfänge des deutschen Minnesanges. — Graz: Leuschner & Lubensky’s, 1898. — 129 s.
* *Singer S*. Neidhart-Studien. — Mohr, 1920. — 74 s.
* *Stilgebauer E.* Geschichte des minnesangs. — E. Felber, 1898. — 298 s.
* *Wechssler E.* Das Kulturproblem des Minnesanges. — 1909.
* *Wilmanns W.* Leben und Dichten Walthers von der Vogelweide. — Eduard Weber’s Verlag, 1882. — 456 s.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Літаратура Германіі
Катэгорыя:Музыка Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Паэты Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Паэты Германіі

Катэгорыя:Сярэдневяковая літаратура
Катэгорыя:Сярэдневяковая літаратура Германіі
Катэгорыя:Куртуазная літаратура
Катэгорыя:Паэтычныя жанры
Харал

**Харал** (ад ) — шматгалосны культавы спеў, выконваемы ўсімі прысутнымі ў храме.

**Харал** (позднелац. cantus choralis — харавыя спевы) — род рэлігійных спеваў.

Вядомыя хоралы:
* Грыгарыянскі харал (cantus planus) — спевы каталіцкай царквы, якія выконваюцца на лацінскай мове, пратэстанцкі харал — спевы. Манабычныя богаслужбовыя спевы каталікоў.
* Пратэстанцкі харал — рэфармаванай пратэстанцкай царквы Германіі на нямецкай мове. Богаслужбовыя спевы лютэран.
* Чэшскія гусіцкія спевы.
* Cantus firmus — зададзены голас шматгалоснай кампазіцыі ў поліфанічнай музыцы Сярэдніх вякоў і Адраджэння.

## Гл. таксама 
* Хор
* Спевы

Катэгорыя:Спевы
Катэгорыя:Духоўная музыка
Уладзімір Мікалаевіч Мудрогін

**Уладзімір Мікалаевіч Мудрогін** (, Санкт-Пецярбург — ) – беларускі мастак, сцэнограф.

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

У 1952 – 1965 гг. мастак Брэсцкага абласнога драматычнага тэатра, аформіў каля 30 спектакляў.  

Скончыў Цэнтральную эксперыментальную студыю мастацкага праектавання пры Саюзе мастакоў СССР ў Маскве (1970).

З 1965 года жыў ў Мінску. Працаваў у Мінскім мастацка-вытворчым камбінаце пры Мастацкім фондзе БССР.

У 1970 – 1980 гг. галоўны мастак Інстытута тэхнічнай кібернетыкі Акадэміі навук БССР. 

Член Беларускага саюза мастакоў з 1969 года.

## Творчасць 
Працаваў у галіне сцэнаграфіі, станковага жывапісу, займаўся афармленчым мастацтвам і мастацкім праектаваннем.

Аформіў спектаклі «Жаніцьба Бальзамінава» (1957 г.), «Позняе каханне» (1963 г.) А. Астроўскага, «Блудны сын» Э. Ранета (1958 г.), «Два клёны» Я. Шварца (1960 г.), «Асцярожна, Мякішавы» А. Маўзона, «Сокалы і крумкачы» А. Сумбатава (абодва 1963 г.), «Мараль пані Дульскай» Г. Запольскай (1964 г.),«Шануй бацьку свайго» В. Лаўрэнцьева (1965 г.) і інш. 

Выканаў праекты афармлення Мінскага вагоннага дэпо Беларускай чыгункі (1966), нарзаннай галерэі ў Пяцігорску (1967), мемарыяла ў Стаўрапольскім краі (1970) і інш.

Аўтар жывапісных палоцен «Восеньскае святло» (1966 г.), «Узбярэжжа» (1971 г.), «У грыбы» (1974 г.), «Пейзаж. У выхадны» (1976 г.), «На рацэ Свіслач» (1979 г.), «Вечар» (1981 г.), «Светлы дзень» (1983 г.), «Ружовая раніца», калажаў і інш. Творам уласцівы манументальнасць, пластычны малюнак, завершанасць кампазіцыі.

З 1963 года прымаў удзел у мастацкіх выстаўках.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, фондзе Беларускага саюза мастакоў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Сцэнографы Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-афарміцелі Беларусі
Грып

**Грып** () — вострае інфекцыйнае захворванне дыхальных шляхоў, якое выклікае вірус грыпа. Уваходзіць у групу вострых рэспіраторных вірусных інфекцый (ВРВІ). Перыядычна распаўсюджваецца ў выглядзе эпідэмій і пандэмій. У цяперашні час выяўлена больш за 2000 варыянтаў віруса грыпу, якія адрозніваюцца паміж сабой антыгенным спектрам.

## Развіццё хваробы 
Выклікаецца ортаміксавірусамі A, B і C. Пачынаецца з катаральнага запалення верхніх дыхальных шляхоў. Неўзабаве далучаюцца гарачка, агульная інтаксікацыя, паражэнне сярэдніх і ніжніх дыхальных шляхоў. Нярэдка бываюць бактэрыяльныя ўскладненні. Пасля хваробы застаецца працяглы тыпаспецыфічны імунітэт. 

## Дыягностыка 
Вірус выдзяляюць на курыных эмбрыёнах. Сералагічны дыягназ устанаўліваюць па нарастанні цітру антыцел у РТГА, РЗК.

## Лячэнне 
Да апошняга часу лячэнне было звычайна сімптаматычнае, у выглядзе гарачкапаніжальных, адхарквальных, і супракашлевых сродкаў, а таксама вітаміны, асабліва вітамін С у вялікіх дозах. Цэнтр CDC рэкамендуе пацыентам спакой, дастатковую колькасць вадкасці, пазбягаць курэння і спіртных напояў.

## Прафілактыка 
Для прафілактыкі выкарыстоўваюць жывую інактываваную і субадзінкавую вакцыны, хіміяпрэпараты, гама-глабулін.

## Літаратура 
* Слоўнік па агульнай і медыцынскай вірусалогіі / Уклад.: А. Красільнікаў, Л. Цітоў, Н. Казак. — Мн.: Вышэйшая школа, 1995. ISBN 985-06-0048-9

Катэгорыя:Захворванні органаў дыхання

Катэгорыя:Вірусалогія
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Муданійскае перамір’е

'''Муданійскае перамір'е 1922''' — падпісана 11 кастрычніка 1922 г. у г. Муданья (Турцыя) прадстаўнікамі Вялікага нацыянальнага сходу Турцыі з аднаго боку і ўрадаў Вялікабрытаніі, Францыі і Італіі — з другога; 13 кастрычніка 1922 г. да іх далучылася Грэцыя. Муданійскае перамір'е скончыла грэка-турэцкую вайну 1919—1922 гг. і канстатавала перамогу кемалісцкай рэвалюцыі. Прадугледжвала вывад у 30-дзённы тэрмін грэчаскіх войск з Усходняй Фракіі за р. Марыца і часовае захаванне войск саюзнікаў у г. Стамбул і раёне Чарнаморскіх праліваў да падпісання мірнага дагавора. Дзейнічала да заключэння Лазанскага мірнага дагавора 1923 г..

## Літаратура 
* Муданійскае перамір'е 1922 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 11: Мугір — паліклініка. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2000. — С. 5.

Катэгорыя:Мірныя дагаворы XX стагоддзя
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Турцыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Грэцыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Францыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Італіі
Катэгорыя:Перамір’і
Катэгорыя:Кастрычнік 1922 года
Катэгорыя:Падзеі 11 кастрычніка
Катэгорыя:Другая грэка-турэцкая вайна
Майстэрзінгеры

[thumb|[Ганс Сакс, адзін з найбольш вядомых мейстэрзінгераў]]
**Майстэрзінгеры** ( літаратурны майстар-спявак) — нямецкія паэты-спевакі XIV—XVI стст. з бюргерскага рамесна-цэхавага асяроддзя, якія прыйшлі на змену мінезінгерам. Заснавальнік паэзіі майстэрзангу паэт-вандроўнік Г.Фраўэнлаб з Майсена. Творчасць майстэрзінгераў рэгламентавалася зводамі правіл (т.зв. табулатуры), якімі трэба было няўхільна кіравацца. Асноўныя тэмы: біблейскія, рэлігійна-дыдактычныя, гістарычныя (XIV—XV стст.), свецкія, кахання (XVI ст.). Нярэдка выступалі аўтарамі фастнахтшпіляў. Для запісу мелодый выкарыстоўвалі мензуральную натацыю. Найбольш вядома пеўчая школа-гільдыя ў Нюрнбергу (прадстаўнікі — Г.Фольц, Г.Сакс), дзейнасць якой увасоблена ў оперы «Нюрнбергскія майстэрзінгеры» Р.Вагнера (1867 г.)

## Літаратура 
* *Grimm J.* Ueber den altdeutschen Meistergesang. Göttingen, 1811;
* *Wertheim H.* Entstehung und Verlauf des deutschen Meistersangs. [s.l.], 1897;
* Nürnberger Meistersingerprotokolle 1575—1869, in Bibliothek des literarischen Vereins in Stuttgart. Stuttgart, 1898;
* *Mey C.* Der Meistersang in Geschichte und Kunst. Leipzig, 1901;
* *Nagel W.* Studien zur Geschichte des Meistersangs. Langensalza, 1909;
* *Weber R.* Zur Entwicklung und Bedeutung des deutschen Meistersangs im 15 und 16 Jh., 1921;
* *Stammler W.* Von Mystik zum Barock, 1400—1600. Stuttgart, 1927;

Катэгорыя:Літаратура Германіі
Катэгорыя:Паэты Германіі
Катэгорыя:Музыка Сярэдневякоўя
Мудраскае перамір’е

'''Мудраскае перамір'е 1918'''. Падпісана 30 кастрычніка 1918 г. прадстаўнікамі Вялікабрытаніі і Асманскай імперыяй на борце англійскага крэйсера «Агамемнан» у порце Мудрас (востраў Лемнас) пасля паражэння Асманскай імперыі ў Першай сусветнай вайне. Прадугледжвала: адкрыццё чарнаморскіх праліваў для ваенных караблёў Антанты з правам акупацыі саюзнікамі фартоў Басфора і Дарданэлаў капітуляцыю турэцкіх войск у Хіджазе, Іраку, Сірыі, Емене і вывад іх з Ірана, Закаўказзя і Кілікіі; згоду на акупацыю саюзнікамі 6 вілаетаў турэцкай Арменіі «ў выпадку хваляванняў у адным з іх»; выдачу турэцкага ваеннага флоту; дэмабілізацыю турэцкай арміі; вяртанне Турцыяй усіх ваеннапалонных. Фармальна дзейнічала да Муданійскага перамір'я 1922 г.

## Літаратура 
* Мудроскае перамір'е 1918 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 11: Мугір — паліклініка. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2000. — С. 6.
*Laura M. Adkisson *Great Britain and the Kemalist Movement for Turkish Independence, 1919-1923*, Michigan 1958
*Paul C. Helmreich *From Paris to Sevres. The Partition of the Ottoman Empire at the Peace Conference of 1919-1920*, Ohio 1974, S. 3-5, der gesamte Vereinbarungstext befindet sich auf S. 341f.
*Patrick Balfour Kinross *Ataturk : a biography of Mustafa Kemal, father of modern Turkey*, New York 1965
*Sir Frederick B. Maurice *The Armistices of 1918*, London 1943
*The text of the Armistice of Mudros , Turk Tarih Kurumu тур.

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Турцыі
Катэгорыя:Дагаворы Францыі перыяду Трэцяй рэспублікі
Катэгорыя:Перамір’і
Катэгорыя:Гісторыя Арменіі
Музей партызанскай славы

**Музей партызанскай славы**. Створаны ў 1971 годзе ва ўрочышчы Хаваншчына (за 3 км на поўдзень ад в. Корачын) Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці, дзе ў 1943—1944 гадах у Другой сусветнай вайне базіраваліся Брэсцкія падпольныя абкамы КП(б)Б і ЛКСМБ, штаб Брэсцкага партызансага злучэння, і друкарня падпольнай газеты «Зара»; філіял Брэсцкага краязнаўчага музея. 960 адзінак асноўнага фонду (1999). Уключае 4 драўляныя домікі, 2 зямлянкі, калодзеж, «Лясную школу». У ломіках экспанаты пра дзейнасць падпольных абкомаў, штаба партызанскага злучэння, барацьбу моладзі супраць нямецкіх акупацыйных улад, работу рэдакцыі газеты, партызанскага шпіталя і інш.

## См. таксама 
* Івацэвіцкі раённы гісторыка-краязнаўчы музей

## Літаратура 
* Музей партызанскай славы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 11: Мугір — паліклініка. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2000. — С. 12 — 13.

Катэгорыя:Музеі Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1971 годзе
Катэгорыя:1971 год у Беларусі
Катэгорыя:Корачын
Катэгорыя:Музеі Вялікай Айчыннай вайны
Музей старажытнабеларускай культуры

**Музей старажытнабеларускай культуры** *Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі*. Заснаваны ў 1977 г. у Мінску, адкрыты 15 мая 1979 г. як цэнтр вывучэння і прапаганды беларускай мастацкай спадчыны.

## Апісанне 
 з в. Дрысвяты, 16 — 17 ст. ]]

Агульная плошча 1200 м², плошча экспазіцыі 600 м². Больш за 17 тыс. экспанатаў (2000 г.), у т.л. 600 твораў іканапісу і жывапісу, 4,5 тыс. дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, 170 скульптур, і тысяча узораў народнага ткацтва. Экспазіцыя мае раздзелы археалогіі (знаходкі з раскопак гарадоў і інш. археалагічных помнікаў Беларусі), мастацтва (абразы XVI—XVIII стст., скульптура XVI—XIX стст., слуцкія паясы і інш. тканіны XVIII ст., старадрукі і кніжная гравюра XVI—XVIII ст., разьба, мастацкія вырабы з металу), этнаграфіі (ткацтва, народныя касцюмы канца XIX — пачатак XX ст., кераміка, народныя музыкальныя інструменты, прылады працы, хатняе начынне, вырабы з саломкі і інш.). Асобны раздзел прысвечаны помнікам этнаграфіі і народнага мастацтва чарнобыльскай зоны.

Мае навуковую лабараторыю, вядзе выставачную дзейнасць.

## Літаратура 
* Шматаў, В. Ф., Ярашэвіч, А.А Музей старажытнабеларускай культуры / В. Ф. Шматаў, А. А. Ярашэвіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 11: Мугір — паліклініка. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2000. — С. 13.
## Спасылкі 
* Музей старажытнабеларускай культуры на сайце НАН Беларусі

Катэгорыя:Музеі Мінска
Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
Катэгорыя:Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАНБ
Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе
Катэгорыя:1979 год у Мінску
Лагаграфы

**Лагагра́фы** (, мн. л.  ад  — слова, празаічны твор і  — пішу)

**1)** першыя старажытнагрэчаскія гісторыкі і географы, якія пісалі гістарычную прозу. З’явіліся ў вобласці Іонія ў сярэдзіне VI ст. да н.э. Адрозніваюць 2 пакаленні: старэйшае (VI – 1-я палова V стст. да н.э.; Кадм Мілецкі, Гекатэй Мілецкі, Харон, Скілак і інш.) і малодшае (2-я палова V ст. да н.э.; Ксанф, Ферэкід, Геланік і іншыя). На аснове міфаў і паданняў яны спрабавалі ўзнавіць гісторыю грэчаскіх полісаў, «варварскіх» краін, генеалогію арыстакратычных родаў (як гэта відаць з фрагментаў, якія дайшлі да нас «Генеалогіі» Гекатэя, «Персідскіх спраў» Харона, «Лідзійскіх спраў» Ксанфа), апісвалі чужыя землі і побыт народаў. Некаторыя працы заснаваны на асабістых уражаннях ад вандраванняў, утрымоўваюць каштоўныя этнаграфічныя і геаграфічныя звесткі (фрагменты «Землеапісанне» Гекатэя, «Падарожжв па Індыі» Скілака. Малодшыя лагаграфы на аснове гарадскіх хронік, спісаў службовых асоб і г.д. спрабавалі ўсталяваць храналагічную паслядоўнасць падзей старажытнагрэчаскай гісторыі. Найболей вядомая «Аціда» Геланіка – летапіс падзей з гісторыі Афін і іншых грэчаскіх полісаў.

Лагаграфы лічылі, што ў аснове эпічнай традыцыі ляжаць рэальныя падзеі і спрабавалі выявіць іх, але ішлі па шляху наіўна рацыяналістычнага тлумачэння міфаў, ухіленні з іх нязгоднасцяў, звышнатуральнага элемента. Росквіт дзейнасці лагаграфаў быў абумоўлены развіццём палітычнай самасвядомасці грамадзян, у першую чаргу дэмакратычных полісаў.

**2)** Складальнікі судовых прамоў кліентаў у Старажытных Афінах (з канца V ст. да н.э.; Дэмасфен, Лісій і іншыя) для выступленняў іх у час спрэчак усудзе. Рыхтавалі прамовы паводле характару, адукаванасці і іншых рыс кліента.

**3)** У эпоху позняй старажытнарымскай дзяржавы чыноўнікі імператарскай адміністрацыі, якія адказвалі за фінансы.

## Фрагменты лагаграфаў 
Ад твораў лагаграфаў захаваліся толькі ўрыўкі:
* Müller C. Fragmenta historicum Graecorum. Vol. 1 – 5. – Paris, 1846 – 1870.
* Jacoby F. Die Fragmente der griechischen Historiker. Vol. 3. – Leiden, 1950 – 1958.
* Jacoby F. Die Fragmente der griechischen Historiker. Vol. 3. – Aufl., 1961.

## Літаратура 
* Pearson L. Early Jonian historians. – Oxford, 1939.

Катэгорыя:Культура Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Рыторыка
Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнай Грэцыі
Музей Усходу

**Музей Усходу** *ў Маскве*. Заснаваны ў 1918 г. на аснове прыватных калекцый, у т.л. П. І. Шчукіна, К. Ф. Някрасава і інш. Да 1925 г. называўся «Ars Аsіаtіса» («Мастацтва Азіі»), да 1962 г. — Музей усходніх культур, да 1992 г. — Музей мастацтва народаў Усходу. Калекцыі ўключаюць старажытныя, сярэдневяковае і сучаснае мастацтва Сярэдняй Азіі, Каўказа і Закаўказзя, краін Дальняга Усходу і Паўднёва-Усходняй Азіі, Ірана, Індыі, Турцыі, арабскіх краін, народаў трапічнай Афрыкі; творы ўсходняга дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, кітайскага жывапісу XI—XX стст., індыйскай і іранскай мініяцюры XVI—XVII стст., японскай гравюры XVIII—XIX стст. і інш. Размешчаны часткова ў былой гарадской сядзібе Луніных (1823 г., арх. Д.Жылярдзі). Як НДІ праводзіць вялікую навуковую работу, арганізуе археалагічныя і этнаграфічныя экспедыцыі, канферэнцыі, выдае каталогі, зборнікі дакладаў і навуковых паведамленняў.

## Літаратура 
* Музей Усходу // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 11: Мугір — паліклініка. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2000. — С. 13.

Катэгорыя:Музеі Масквы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:1918 год у Маскве
Андрэй Мужылоўскі

**Андрэй Мужылоўскі** (1580-я — 1640-я) — праваслаўны пісьменнік-палеміст, рэлігійны дзеяч.

Прэсвітар, з канца 1620-х гадоў слуцкі пратапоп. У 1631 годзе пастрыгся ў манахі пад імем **Анатолій**, пазней прыняў вялікую схіму пад імем **Антоній**, быў іераманахам Кіева-Пячэрскага манастыра. Выступаў супраць Берасцейскай уніі (1596). У «Водпісе на ліст уніятаў віленскіх» (на старабеларускай мове, 1616) пад уплывам «Трэнаса» Мялеція Сматрыцкага асудзіў учынкі «сына»-ўніята, які здрадзіў інтарэсам праваслаўнага народа Рэчы Паспалітай, даў знішчальную характарыстыку слугам рымска-каталіцкай царквы. У «Антыдотуме» («Antydotum» на польскай мове, 1629), скіраваным супраць «Апалогіі» Сматрыцкага, Мужылоўскі падкрэсліваў значэнне антыўніяцкіх твораў Сматрыцкага, але асуджаў яго за тое, што ён, на думку Мужылоўскага, перайшоў ва ўніяцтва не па ідэйных меркаваннях, а спакушаны абяцанкамі рымска-каталіцкай царквы. Адным з першых спрабаваў аддзяліць царкоўна-багаслоўскую літаратуру ад свецкай, указваў на гістарычны характар творчасці Хрыстафора Філалета, Клірыка Астрожскага. На «Антыдотум» Сматрыцкі адказаў з’едлівым творам «Экзэтэзіс» (1629).

Адзін з прэтэндэнтаў на Кіеўскую праваслаўную мітраполію пасля смерці мітрапаліта Іова Барэцкага. У 1631 годзе прымаў актыўны ўдзел у адабранні ва ўніятаў Сафійскага сабора ў Кіеве на карысць праваслаўнай мітраполіі.

Меў сыноў — , казацкага вайсковага дзеяча, дыпламата, аднаго з бліжэйшых радцаў гетмана Багдана Хмяльніцкага, і Рыгора Мужылоўскіх.

## Літаратура 
* *Кароткі, У.* Мужылоўскі Андрэй / Уладзімір Кароткі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С. 324—325.
* *Кароткі, У. Г.* Мужылоўскі Андрэй / У. Г. Кароткі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 11: Мугір — паліклініка. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2000. — С. 6.

Катэгорыя:Старабеларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Постаці вялікалітоўскага праваслаўя
Катэгорыя:Палемісты
Музей этнаграфіі (Магілёў)

**Музей этнаграфіі** ў Магілёве — філіял Магілёўскага абласнога краязнаўчага музея. Размяшчаецца па адрасе вул. Першамайская № 8.

Адкрыты ў 1981 г. Плошча экспазіцыі 760 м², 4,5 тыс. экспанатаў асноўнага фонду (2000 г.). Матэрыялы музея знаёмяць са станам матэрыяльнай і духоўнай культуры сялян Магілёўскага Падняпроўя і гарадскога побыту магіляўчан канца XIX — пачатку XX стст. Сярод экспанатаў прылады працы, прадметы побыту, народнае адзенне магілёўскага і краснапольскага строяў, калекцыі самабытных ручнікоў Магілёўшчыны, абразоў, кафлі і драўлянай скульптуры XVII—XIX стст., царкоўнай кнігі, часопісы XIX — пачатку XX стст.

Будынак музея стаіць на падмурках Магілёўскага езуіцкага калегіума. Унутраная сцяна, якая выходзіць у двор музея, з'яўляецца аўтэнтычнай сцяной XVIII ст., колішняй часткай калегіума.

Выява:Габінэт урадоўца.jpg|Кабінет чыноўніка
Выява:Дваранская гасьцёўня 1.jpg|Дваранская гасцёўня
Выява:Мяшчанскі інтэр'ер.jpg|Мяшчанскі інтэр'ер

## Літаратура 
* Музей этнаграфіі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 11: Мугір — паліклініка. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2000. — С. 13.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музеі Магілёва
Катэгорыя:Этнаграфічныя музеі
Новая газета (Аргенціна)

**«Новая газета»** (*«Новая газета»*) – штотыднёвая газета беларускіх эмігрантаў у Буэнас-Айрэсе ў 1930-х гг. (да 1940 г.). На яе старонках перадрукоўваліся артыкулы з савецкіх газетаў, змяшчаліся заклікі да ўдзелу ў кампаніі дапамогі Рэспубліканскай Іспаніі, справаздачы аб дзейнасці беларускіх арганізацыяў. У пачатку 1940-х гг. на старонках “Новой газеты” з’явіліся артыкулы, якія крытыкавалі ўмяшальніцтва беларускіх эмігрантаў у палітычную дзейнасць, што тлумачылася ўплывам таварыстваў “Культура” і “Бібліятэка імя І. Луцкевіча”. Пасля выключэння з Камуністычнай партыі Аргентыны кіраўніцтва газеты (рэдактара П. Ільяшэвіча і выдаўцу Л. Гузіча) “Новая газета” спыніла сваю дзейнасць.

## Літаратура 
* Шабельцаў С. Беларусы ў Аргенціне: грамадская дзейнасць і рээміграцыя ў СССР (1930 – 1960-я гг.): Зборнік дакументаў і ўспамінаў / Сяргей Шабельцаў; Рэдактар Н.Гардзіенка. – Мн.: Медысонт, 2009. – (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 17). – С. 36.

Катэгорыя:Газеты
Пелапанескі саюз

**Пелапанескі саюз** – аб’яднанне старажытнагрэчаскіх полісаў Пелапанеса на чале са Спартай у 2-й палове VI – сярэдзіне IV стст. да н.э. У саюз увайшлі: Карынф (582 г. да н.э.), Эліда (570 г. да н.э.), Аркадыя, Сікіён (550 г. да н.э.), Аргаліда (520 г. да н.э.), Мегара (510 г. да н.э.). Склаўся як гарантыя гегемоніі Спарты ў Грэцыі, з’яўляўся сістэмай двухбаковых пагадненняў, якія звязвалі Спарту паасобку з кожным саюзнікам. Саюзнікі павінны былі ўдзельнічаць у ваенных паходах спартанцаў (кожны член саюза павінен быў выстаўляць 2/3 сваёй ваеннай сілы) і пастаўляць караблі. У пытаннях знешняй палітыкі саюз дзейнічаў у інтарэсах арыстакратаў і алігархаў. Пасля перамогі ў Пелапанескай вайне 431 – 404 гг. да н.э. Пелапанескі саюз – агульнагрэчаская арганізацыя. Распаўся пасля паражэння Спарты ў вайне з Фівамі (362 г. да н.э.). Спроба аднавіць яго ў 330-я г. да н.э. не ўдалася.

## Літаратура 
* Martin V. La vie international dans la Grèce des cites. – Paris, 1940.

Катэгорыя:Старажытная Грэцыя
Пелапід

**Пелапід** (Πελοπιδας, Pelopidas) (каля 410, Фівы — 364 г. да н.э.) — старажытнагрэчаскі палітычны дзеяч і палкавозец. У 379 г. да н.э. адзін з арганізатараў антыспартанскага дэмакратычнага перавароту ў Фівах. З 378 г. да н.э. шмат разоў выбіраўся ў калегію галоўных дзяржаўных чыноўнікаў (беатархаў) Беатыйскага саюза. Пад яго кіраўніцтвам фіванцы перамаглі спартанцаў каля Танагры (377 г. да н.э.), Тэгіры (375 г. да н.э.), Леўктраў (371 г. да н.э.). З 369 г. да н.э. кіраваў ваеннымі дзеяннямі фіванцаў супраць Македоніі і тырана г. Фер Аляксандра; загінуў у бітве з ім каля Кінаскефалаў.

Катэгорыя:Постаці Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Палітыкі Старажытнай Грэцыі
Пеласгі

**Пеласгі** ()  — старажытнае насельніцтва Грэцыі, якое жыло на Белаканскім паўвостраве, заходнім узбярэжжы Малай Азіі, астравах Эгейскага мора, у Фесаліі, Эпіры і на Крыце. Гамер называў пеласгаў саюзнікамі траянцаў. Паводле Герадота, яны насялялі Атыку, Халкідыку і Фракію. Археалагічныя раскопкі пацвярджаюць блізкасць культур дагрэчаскага насельніцтва ўсіх гэтых рэгіёнаў.

Мова пеласгаў, відаць, не прыналежыць да ліку індаеўрапейскіх; некаторыя мяркуюць, што мова крыцкіх таблетак лінейнага пісьма А — пеласгічная. Гісторыкі лічаць, што пеласгі адыгралі значную ролю ў этнічным ўтварэнні грэкаў. Герадот лічыў пеласгаў прамымі продкамі іанійцаў. Свяцілішча Зеўса ў Дадоне (Эпір) узыходзіць да пеласгаў.

## Гл. таксама 
* Эліны
* Мінойцы
* Мінійцы
* Карыйцы
* Лелегі
* Тырэны

## Літаратура 
* Георгиев В. История Эгейского мира во II тыс. до н.э. // Вестник древней истории. — 1950. — № 4. — С.
* Тюменев А. И. К вопросу об этногенезе греческого народа // Вестник древней истории. — 1953. — № 4. — С.; 1954. — № 4. — С.
* Zafiropoulo J. Histoire de la Grèce a l’age de bronze. — Paris, 1964.

Катэгорыя:Насельніцтва Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы
Катэгорыя:Старажытныя народы
Аляксандр Поўп

**Аляксандр Поп**, *Поўп* () (, Лондан — , Твікэнэм) — англійскі пісьменнік; прадстаўнік Асветніцтва. Дэбютаваў у жанры вершаванай пастаралі, прадоўжыў традыцыі «Буколік» (зборнік «Пастаралі», 1704 г.; паэма «Віндзорскі лес», 1713 г.). Паэма «Спроба пра крытыку» (1711 г.) — маніфест англійскага асветніцтва класіцызму. Майстар сатыры і лёгкай, іранічнай, вытанчанай паэзіі ракако (іроікамічныя паэмы «Выкраданне кудзеру», 1712 г.; «Дунсіяда», 1728 г.; «Новая Дунсіяда», 1742 г.). Вяршыня творчасці — філасофская паэма «Спроба пра чалавека» (1732—1734 гг.) — вершаванае выкладанне ідэй Дж. Лока і А. Шэфтсберы. Аўтар сатыр і эпіграм, перакладаў «Іліяды» і «Адысеі» Гамера.

## Літаратура 
* *Сидорченко Л. В.* Александр Поуп: В поисках идеала. — Л., 1987.
* *Rogers, Pat*. The Cambridge Companion to Alexander Pope. Cambridge, Massachusetts: Cambridge University Press, 2007.
* *Cassirer, Ernst*. An essay on man; an introduction to a philosophy of human culture. Yale University Press, 1944.

Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на англійскую мову
Катэгорыя:Філосафы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Парантрапы

**Парантрапы** (*Paranthropus*, ад пара- +  — чалавек) — адзін з найбольш старажытных і прымітыўных выкапнёвых гамінідаў, рэшткі якога знойдзены ў Сварткрансе, Коабі-Фора, Алдуваі, Кромдрай і іншых месцах раскопак у Паўднёвай і Усходняй Афрыцы. Блізкія да аўстарлапітэкаў.

Рэшткі парантрапаў могуць быць датаваныя перыядам ад 2,7 да 1 млн гадоў таму. Першы чэрап парантрапа быў знойдзены 17 ліпеня 1959 года брытанскім археолагам Мэры Лікі ў слаях алдувайскай культуры (Танзанія) і названы ёй «зінджантрапам».

Найбольш старажытны прадстаўнік роду — *Paranthropus aethiopicus*, вядомы з Кеніі і Эфіёпіі (Лакалеі і Ома) — датуецца каля 2,7—2,5 млн гадоў таму. Самы буйны від — Paranthropus boisei — вядомы па стаянкам ва Усходняй Афрыцы (Алдувай і Коабі-Фора), знаходкі датуюцца ўзростам ад 2,5 да 1 млн гадоў таму. У Паўднёвай Афрыцы (Сварткранс, Кромдрай, Дрымален Кэйв) выяўленыя рэшткі, вядомыя як *Paranthropus robustus* (парантрапы масіўныя).

Згодна з сучаснымі ўяўленнямі аб эвалюцыі, род парантрапы з’яўляецца разам з родам Homo патомкам роду аўстралапітэкі, з’яўляючыся, такім чынам, у адносінах да продкаў сучасных людзей вымерлай сястрынскай групай, хаця канчаткова пытанне аб суадносінах гэтых групаў паміж сабой і іншымі вымерлымі родамі прыматаў на сённяшні дзень канчаткова не вырашана.

Згодна з ранейшыми ўяўленнямі, буйныя зубы, якія нагадваюць зубы гарылы і масіўныя сківіцы парантрапаў, а таксама добра развіты сагітальны грэбень, які служыў для мацавання магутных жавальных мышцаў, сведчаць аб харчаванні грубай расліннай ежай. Але праведзеныя даследаванні прымусілі перагледзець гэтае меркаванне. Мяркуючы па суадносінах утрымання ізатопаў вугляроду ў зубной эмалі прадстаўнікоў парантрапаў Бойса, асноўную частку іх расліннага харчавання складалі травяністыя расліны. Акрамя гэтага, суадносіны ўтрымання стронцыю і кальцыю сведчаць на карысць таго, што парантрапы былі не цалкам расліннаеднымі, а ўсёеднымі і, магчыма, выкарыстоўвалі ў ежу больш мяса, чым найстаражытнейшыя прадстаўнікі людзей.

Жылі парантрапы ў напаўзасушлівых саванах, з лясамі па берагах рэк і азёраў.

## Спасылкі 
* Парантропы на портале Antropogenez.ru

Катэгорыя:Антрапалогія
Катэгорыя:Гамініды
Катэгорыя:Сысуны плейстацэну
Рэйнская газета

thumb|Rheinische Zeitung
**«Рэйнская газета»** (поўная назва «Rheinische Zeitung für Politik, Handel und Gewerbe» — «Рэйнская газета па пытаннях палітыкі, гандлю і рамяства») — штодзённая нямецкая газета ліберальнага кірунку, якая выдавалася 1 студзеня 1842 — 31 сакавіка 1843 гг. у г. Кёльн. З красавіка 1842 г. супрацоўнікам, а ў кастрычніку 1842 — 17 сакавіка 1843 гг. галоўным рэдактарам газеты быў К.Маркс. Друкавала матэрыялы апазіцыйнага зместу ў адносінах да ўрада Прусіі, у тым ліку артыкулы Маркса і Ф.Энгельс. Закрыта прускімі ўладамі.

## Літаратура 
* «Рэйнская газета» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і іншыя. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — С. 566.

Катэгорыя:Газеты Германіі
Катэгорыя:Кёльн
Вячаслаў Іосіфавіч Савіцкі

**Вячаслаў (Венцаслаў) Іосіфавіч Савіцкі** (, в. Савіцкая, , Віцебская вобласць — , Мінск) — адзін з лідараў прасавецкай беларускай дыяспары. У Аргенціне з 1926 года. У 1941—1948 гадах — старшыня Беларускага цэнтральнага дэмакратычнага камітэта дапамогі сіротам Вялікай Айчыннай вайны. Неаднаразова арыштоўваўся паліцыяй. Рээмігрыраваў на Радзіму ў 1955 годзе.

## Літаратура 
* Шабельцаў С. Беларусы ў Аргенціне: грамадская дзейнасць і рээміграцыя ў СССР (1930 — 1960-я гг.): Зборнік дакументаў і ўспамінаў / Сяргей Шабельцаў; Рэдактар Н.Гардзіенка. — Мн.: Медысонт, 2009. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 17). — С. 51.

Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Беларусы ў Аргенціне
Світло (1935)

**«Світло»** () — газета ўкраінскіх эмігрантаў у Аргенціне, выказвала погляды прасавецкі арыентаванай часткі ўкраінскай дыяспары. Украінскія «прагрэсіўныя» таварыствы актыўна супрацоўнічалі з беларускімі арганізацыямі, і, да таго ж, ва ўкраінскіх клубах было шмат беларусаў (як і ўкраінцы былі ў складзе беларускіх таварыстваў).

Выходзіла ў Буэнас-Айрэсе ў 1935—1943 і 1946—1949 гадах; закрытая аргенцінскімі ўладамі, на замену з 1949 годзе выходзіў тыднёвік «Звання».

## Літаратура 
* *Шабельцаў С.* Беларусы ў Аргенціне: грамадская дзейнасць і рээміграцыя ў СССР (1930 — 1960-я гг.): Зборнік дакументаў і ўспамінаў / Сяргей Шабельцаў; Рэдактар Н. Гардзіенка. — Мн.: Медысонт, 2009. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 17). — С. 58.
* Енциклопедія українознавства. У 10-х т. / Гол. ред. Володимир Кубійович. — Париж; Нью-Йорк: Молоде Життя, 1954—1989.

Катэгорыя:Газеты Аргенціны
Катэгорыя:Украінская эміграцыя
Рэйнская дэмілітарызаваная зона

thumb|Рэйнская дэмілітарызаваная зона ў 1923 годзе
**Рэйнская дэмілітарызаваная зона**. Існавала ў 1919—1936 гг. Устаноўлена пасля 1-й сусветнай вайны паводле Версальскага мірнага дагавора 1919 г., ахоплівала тэрыторыю Германіі на левым беразе р. Рэйн і паласу шырынёй 50 км на яе правым беразе. У зоне забаранялася размяшчаць германскія войскі, будаваць ваенныя ўмацаванні і г.д. Яе мірны статус пацверджаны Лакарнскімі дагаворамі 1925 г.. У сакавіку 1936 г. нацысцкі ўрад А.Гітлера абвясціў пра аднаўленне поўнага суверэнітэту Германіі над Рэйнскай дэмілітарызаванай зонай і ўвёў туды войскі, што прывяло да ліквідацыі зоны ў парушэнне ўмоў Версальскага і Лакарнскіх дагавораў. Пасля поспеху гэтай акцыі нацысты распачалі падрыхтоўку да аншлюсу Аўстрыі.

## Гл. таксама 
* Дэмілітарызаваная зона
* Лінія Мажыно
* Рурскі канфлікт

## Літаратура 
* Рэйнская дэмілітарызаваная зона // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і іншыя. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — С. 566.

Катэгорыя:Веймарская рэспубліка
Катэгорыя:1936
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Катэгорыя:Другая сусветная вайна
Музей прыроды і экалогіі Рэспублікі Беларусь

**Музей прыроды і экалогіі Рэспублікі Беларусь**. Заснаваны ў 1991 г. у Мінску на базе аддзела прыроды Нацыянальнага музея гісторыі і культуры Беларусі. Налічвае больш за 40 тыс. экспанатаў (1999 г.). Плошча экспазіцыі 350 м². У 6 тэматычных залах (мінералагічны, феналагічны, аховы прыроды, рэкі, азёры, лес) экспанаты расказваюць аб прыродных багаццях, эвалюцыі жывёльнага і расліннага свету ад старажытнасці да нашых дзён. Праводзіць навукова-даследчую работу па ацэнцы сучаснага стану прыроды, стварае па ім банк дадзеных (калекцыі расліннага, жывёльнага свету, мінералагічная, палеанталагічная), прапагандуе экалагічныя веды.

## Калекцыі 
Фонды музея налічваюць больш за 235 тысяч экспанатаў.

# Калекцыя рыб
# Калекцыя паўзуноў
# Калекцыя чэрапаў і костак
# Калекцыя павукападобных
# Калекцыя ракападобных
# Калекцыя грыбоў
# Калекцыя матэрыялаў пра вучонага Я. В. Наркевіча-Ёдкі
# Калекцыя плакатаў, афіш, улётак па ахове навакольнага асяроддзя
# Калекцыя кніг, брашур, часопісаў, буклетаў па ахове навакольнага асяроддзя, «Чырвоныя кнігі» СССР, РСФСР, БССР, РБ
# Калекцыя матэрыялаў вучонага-батаніка А. Ф. Флёрава пачатку ХХ стагоддзя
# Калекцыя жывапісу
# Калекцыя кіно-, фота-, фотадакументаў
# Калекцыя птушак
# Калекцыя млекакормячых
# Аалагічная калекцыя
# Калекцыя насякомых
# Калекцыя драўняна-хмызняковых і травяністых раслін (гербарныя лiсты)
# Калекцыя імхоў і лішайнікаў
# Калекцыя насення і шышак
# Калекцыя мінералаў
# Калекцыя горных парод
# Валеанталагічная калекцыя
# Калекцыя ваз, дэкаратыўных талерак, чайных сервізаў з выявамі раслін і жывёл
# Калекцыя дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва

## Галерэя 

File:Collection of mushrooms.JPG
File:Belarusian Nature and Environment Museum1.JPG
File:Canis lupusBelarusian Nature and Environment Museum.JPG
File:Lynx lynx&Capreolus capreolusBelarusian Nature and Environment Museum.JPG
File:Taxidermied birds2.JPG
File:Taxidermied birdsBelarusian Nature and Environment Museum.JPG
File:Raccoon dog with pupsBelarusian Nature and Environment Museum.JPG
File:Lutra lutraBelarusian Nature and Environment Museum.JPG
File:BonesBelarusian Nature and Environment Museum.JPG

## Літаратура 
* Петрыкаў, А. М. Музей прыроды і экалогіі Рэспублікі Беларусь / А. М. Петрыкаў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 11: Мугір — паліклініка. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2000. — С. 13.

Катэгорыя:Музеі Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:1991 год у Мінску
Царства У

**У** (**Усходняя У**) () — адно з трох кітайскіх царстваў (222—280 гг.) перыяду Саньго. Займала тэрыторыю паўднёвага і паўднёва-ўсходняга Кітая (сярэдняя і ніжняя плынь р. Янцзы і раёны на поўдзень ад яе). Сталіца — Цзянье, сучасны Нанкін. Вяла працяглыя войны з царствамі Вэй і Шу. Прадпрымала ваенныя паходы супраць плямёнаў юэ ў мэтах іх каланізацыі. У 280 годзе ўвайшло ў склад імперыі Заходняя Цзінь.

## Літаратура 
* Очерки истории Китая / Под редакцией Шан Юэ; перевод с китайского. — М., 1959. — С. 118—123.

Катэгорыя:Кітайскія дынастыі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Кітая
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Азіі
Катэгорыя:Эпоха Трохцарства
Трубадуры

**Трубаду́ры** (  — складаць вершы) — сярэдневяковыя правансальскія вандроўныя паэты-спевакі, звычайна знатнага паходжання, у канцы XI — пачатку XIV стагоддя, пераважна ў Аксітаніі.

Першыя прадстаўнікі мастацтва, якія валодалі музычнай граматай і не былі звязаны з царкоўная музыкальнай культурай. Звычайна былі адначасова аўтарамі музыкі, тэксту і выканаўцамі сваіх твораў. Усхвалялі рыцарскае куртуазнае каханне, зямныя радасці, героіку крыжовых паходаў і інш. Мелодыі іх песень блізкія да народных. Цікавасць да лірыкі трубадураў адрадзілася ў пачатку XIX стагоддзя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Тевосян А. Т.* Трубаду́р // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 5: Симон — Хейлер. — 1981. — Стб. 621—623. — 1056 стб., илл. — 102 200 экз.

Катэгорыя:Літаратура Францыі
Катэгорыя:Вандроўныя артысты
Катэгорыя:Музыка Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Паэты Сярэдневякоўя
Угарыт

thumb|275px|Уваход у царскі палац.
**Угарыт** — старажытны горад-дзяржава ў паўночнай Фінікіі, на месцы сучаснай Рас-Шамры (Сірыя). Вядомы з пачатку II-га тыс. да н.э. У гэты час ён знаходзіўся пад уплывам Егіпта і Ямхада. З XVII ст. да н.э. Угарыт пад уладай Егіпта, з пачатку XIV ст. да н.э. — хетаў. Клінапісныя архівы палаца Угарыта даюць магчымасць вызначыць паслядоўнасць кіравання цароў Угарыта: Амістамру I (пачатак XIV ст. да н.э.), Нікмаду II (сярэдзіна XIV ст. да н.э.), Архалбу, Нікмепа (канец XIV — пачатак XIII стст. да н.э.), Амістамру II (сярэдзіна XIII ст. да н.э.), Ібірану, Нікмаду III, Амурапі (канец XIII — пачатак XII стст. да н.э.). У пачатку XII ст. да н.э. Угарыт быў разбураны землятрасеннем («народамі мора»). На тэрыторыі Угарыта знаходзілася каля 180 земляробчых паселішчаў-абшчын.ю жыхары якіх плацілі падаткі і выконвалі павіннасці на карысць цара. У руках цара былі вялікія зямельныя ўладанні, рамесная вытворчасць, гандаль (тарговыя агенты — тамкары). У Угарыце мелася буйнае царскае земляробчае-жывёлагадоўчая гаспадарка, дзе працавалі залежныя ад цара людзі. Панавальны клас, у руках якога засяроджваліся рухомая маёмасць і рабы, складалі буйныя землеўладальнікі, знаць, якая ваявала на калясніцах (мар'яніі), «сябры цара» і вярхушка гандляроў. У архівах Угарыта захаваліся звесткі пра продаж і завяшчанне зямлі. Угарыт з'яўляўся цэнтрам міжнароднага гандлю Егіпта, краін Эгейскага мора, Малай Азіі, Двухрэчча і Цэнтральнай Сірыі.

## Гл. таксама 
* Угарыцкае пісьмо

## Літаратура 
* Liverani, M. Storia di Ugarit… — Roma, 1962.
* Naugayrol, J. Guerre et paix a Ugarit // Iraq. — 1963. — Vol. 25. — Pt. 2. — P.


Катэгорыя:Гарады Фінікіі
Фастнахтшпіль

**Фастнахтшпіль** (, літар. — масленічная гульня, ад *Fastnacht* — масленіца + *Spiel* — гульня) — від нямецкага народнага твора, разнавіднасць сярэдневяковага фарса.

Узнік на аснове масленічных карнавальных інсцэніровак (бытавыя сцэны, звычайна анекдатычнага характару). У XIV—XVI стст. літаратурна апрацаваны, тэматыка пашыралася за кошт сюжэтных запазычанняў з твораў рыцарскай літаратуры і інш. Асаблівае развіццё набыў у Нюрнбергу сярод удзельнікаў гуртка майстэрзінгераў. Лепшыя ўзоры створаны Гансам Саксам.

Адзін з персанажаў такіх пастановак — Гансвурст.

## Літаратура 
* Lier L., Studien zur Geschichte des Nürnberger Fastnachtspiels, Diss., Nürnberg, 1889;
* Michels V., Studien über die ältesten deutschen Fastnachtspiele, Strassburg, 1896;
* Holl K., Geschichte des deutschen Lustspiels, Lpz., 1923;
* Мокульский С. О., История западноевропейского театра, т. I, М., 1936.

Катэгорыя:Літаратура Германіі
Феафілакт Сімаката

**Феафіла́кт Сімака́та** (, ) (канец VI — 1-я палова VII стст.) — візантыйскі гісторык. Нарадзіўся ў Егіпце. Вучыўся ў Александрыі і Афінах. Саветнік імператара Іраклія. У яго галоўнай працы «Гісторыя» (ці «Усеагульная гісторыя»; 8 кніг) на аснове хронік і дакументаў апісаны гісторыя Візантыі канца VI — пачатку VII стст., краін Пярэдняй Азіі, візантыйска-іранскія адносіны і славяна-аварскія войны з Візантыяй у канцы VI ст. Аўтар твора па алхіміі «Пытанні фізікі», лістоў (перакладзены на лацінскую мову М. Капернікам).

## Літаратура 
* Феафілакт Сімаката //  С. 342.

Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Гісторыкі Візантыі
Катэгорыя:Гісторыкі VII стагоддзя
Катэгорыя:Храністы
Катэгорыя:Пісьменнікі Візантыі
Угарыцкае пісьмо

**Угарыцкае пісьмо** – квазіалфавітнае клінапіснае кансанантнае пісьмо, якое ўжывалася ў XV – XIV стст. да н.э. для запісу тэкстаў на гліняных таблічках. Гэтыя таблічкі з'яўляюцца адзінай крыніцай вывучэння угарыцкай мовы – адной з семіцкіх моў, што была пашырана ў канцы III – 1-й паловы II тыс. да н. э. на тэрыторыі Угарыцкага царства (Угарыт). Вядомы таксама угарыцкія надпісы на хурыцкай і акадскай мовах. Мяркуюць, што угарыцкае пісьмо развілася са складовага клінападобнага лінейнага пісьма (не захавалася). Існуе гіпотэза, што першапачаткова знакі угрыцкага пісьма абазначалі спалучэнні пэўнага зычнага з любым галосным, а пазней – толькі зычныя. Для аблягчэння чытання угрыцкага пісьма абазначалі спалучэнні пэўнага зычнага з любым галосным, а пазней – толькі зычныя. Для аблягчэння чытання угрыцкага пісьма выкарыстоўвала словараздзяляльнікі (вертыкальныя кліны), а не пазней XIV ст. да н.э. ва угрыцкім пісьме, як і ў іншых відах заходне-семіцкага пісьма, пачалі выкарыстоўваць matres lectionis (літаральна – мацеркі чытання) – адмысловыя знакі некаторых зычных, якія ўжываліся для абазначэння галосных.

## Выклад 
## Літаратура 
* Павленко, Н. А. История письма: Учебное пособие для филолагических факультетов вузов / Н. А. Павленко. — Мн.: Вышэйшая школа, 1987. — 236, [3] с.
* Шифман, И. Ш. Возникновение знаний о языке у финикиян // История лингвистических учений: Древний мир / [Н. С. Петровский, И. М. Дьяконов, Вяч. Вс. Иванов и др.; Отв. ред. А. В. Десницкая, С. Д. Кацнельсон; Предисл. С. Д. Кацнельсона]. — Л.: Наука, Ленинградское отделение, 1980. — 258 с.

Катэгорыя:Кансанантныя пісьменнасці
Катэгорыя:Угарыцкая мова і літаратура
Катэгорыя:Пісьмо семіцкіх моў
Феакрыт

**Феакрыт** (; канец IV, Сіракузы, Сіцылія — 1-я палова III стст. да н.э.) — старажытнагрэчаскі паэт.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся ў Сіракузах. Вучань элегіка Філета Косскага. Жыў на Косе, на Сіцыліі пры двары Гіерона, а таксама ў Александрыі пры Пталамеі II Філадэльфе.

## Творчасць 
Росквіт літаратурнай дзейнасці супадае з яго знаходжаннем пры двары Пталамея II. Заснавальнік жанру ідыліі, напісанай пераважна ў форме дыялога або маналога. Выкарыстоўваючы сіцылійскую фальклорную традыцыю пастухоўскіх спаборніцтваў у спевах, стварыў букалічныя творы з умоўнымі вобразамі пастухоў, якія пакутуюць ад кахання на ўлонні прыроды («Тырсіс»). У ідыліях пра гараджан працягваў традыцыю дарыйскіх мімаў Сафрона: пераважалі любоўныя пачуцці («Вядзьмаркі»), бытавыя характарыстыкі («Сіракузянкі, або Жанчыны на свяце Адоніса»). Некаторыя ідыліі напісаны на міфалагічныя сюжэты («Дыяскуры», «Гілас» і іншыя). Стыль Феакрыта адметны спалучэннем вытанчанасці і натуралізму, іроніі і сур’ёзнасці, наіўнасці і выразнасці. Збераглося каля 30 яго ідылій (з іх не ўсе арыгінальныя) і больш за 20 эпіграм.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Грэчаскі тэкст (ідыліі і эпіграмы)
* Англійскія пераклады Эдмандса (1914)

Катэгорыя:Паэты Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія паэты
Катэгорыя:Паэты III стагоддзя да н.э.
Чырвоныя (паўстанне 1863—1864 гадоў)

**«Чырвоныя»** — дэмакратычная плынь у нацыянальна-вызваленчым руху Польшчы, Літвы, Беларусі і Украіны напярэдадні і ў час паўстання 1863-64 гг.. У адрозненне ад «белых» імкнуліся вызваліцца ад царскага ярма шляхам узброеннага паўстання; нацыянальнае вызваленне звязвалі з дэмакратычнымі пераўтварэннямі. Асноўны кантынгент «чырвоных» — афіцэры, студэнты, дробныя чыноўнікі, рамеснікі, дробнамаянтковая і безмаянтковая шляхта.

У ідэалагічных адносінах «чырвоныя» былі неаднародныя і падзяляліся на 2 крылы. Левае крыло — рэвалюцыянеры-дэмакраты, якія выступалі супраць памешчыцкага землеўладання, за правы народаў у барацьбе з самадзяржаўем. Паслядоўныя рэвалюцыянеры ў Польшчы Я. Дамброўскі, З. Падлеўскі, І. Хмяленскі, Б. Шварцэ; на Беларусі — К. Каліноўскі, А. Трусаў, В. Урублеўскі; у Літве — А. Мацкявічус, З. Серакоўскі. Правае крыло (лідары А. Авейдэ, А. Гілер) — шляхецкія рэвалюцыянеры, якія выступалі з палавінчатай сацыяльнай і нацыянальнай праграмай: адстойвалі кампенсацыю памешчыкам за зямлю ў выпадку перадачы яе сялянам, вагаліся паміж прызнаннем права Беларусі, Літвы і Украіны на самастойнае развіццё і патрабаваннем аднаўлення Польшчы ў межах 1772 г. Асобнае месца сярод іх займалі паслядоўнікі генерала Л. Мераслаўскага, якія прыкрывалі рэвалюцыйнай фразай шавінізм і нацыяналізм і адмоўна ставіліся да рэвалюцыйнага саюза з рускім народам.

Арганізацыйныя цэнтры «чырвоных»: у Польшчы — з кастрычніка 1861 г. Гарадскі камітэт (Камітэт руху) у Варшаве, пазней Цэнтральны нацыянальны камітэт у Варшаве; на Беларусі і ў Літве — з восені 1861 г. — Камітэт руху ў Вільні, пазней Літоўскі правінцыяльны камітэт.

## Літаратура 
* Кісялёў Г. В. «Чырвоныя» / Г. В. Кісялёў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і іншыя. Том 17: Хвінявічы — Шчытні. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2003. — С. 318.

Катэгорыя:Паўстанне 1863—1864 гадоў
Фейсал I

{{Дзяржаўны дзеяч
|імя          = Фейсал I 
|арыгінал імя     = 
|выява = 1307109799 king-faisal-i-of-iraq-kopiya.jpg
|шырыня = 250px
|пасада = Кароль Сірыі
|сцяг = Flag of Kingdom of Syria (1920-03-08 to 1920-07-24).svg
|перыядпачатак = 11 сакавіка
|перыядканец = 25 ліпеня 1920
|папярэднік = тытул заснаваны
|пераемнік = тытул скасаваны
|пасада_2 = кароль Ірака
|парадак_2 = 1
| сцяг_2               = Flag of Iraq (1924–1959).svg
| сцяг2_2              = 
|перыядпачатак_2 = 23 жніўня 1921
|перыядканец_2 = 8 верасня 1933
|папярэднік_2 = тытул заснаваны
|пераемнік_2 = Газі I
|адукацыя =
|прафесія =
|род =
|дата нараджэння = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці = 
|месца смерці = 
|у шлюбе = 
|дзеці = 
|нацыянальнасць = араб
|веравызнанне = Іслам, суніцкага толку
|пахаваны = Каралеўскі маўзалей, Багдад
|бацька = Хусейн бен Алі
|маці = Abidiya Khanum
|узнагароды = {

}
|вікісховішча = Faisal I of Iraq
}}
**Фейсал I**, *Файсал I* () (1883 — 8 верасня 1933) — арабскі палітычны і дзяржаўны дзеяч; кароль Сірыі (у 1920 г.) і Ірака (1921—1933 гг.) з дынастыі Хашымітаў. Сын шэрыфа Мекі Хусэйна ібн Алі. Напярэдадні і падчас 1-й сусветнай вайны падтрымліваў сувязь з арабскімі нацыяналістамі Асманскай імперыі. Пасля пачатку паўстання 1916 г. у Хіджазе узначаліў паўночную армію арабскіх паўстанцаў, якая вызваліла ў 1918 г. ад турак тэрыторыі Сірыі і Іарданіі. Прадстаўнік Хіджазу на Парыжскай мірнай канферэнцыі 1919 – 1920 гг. У 1918—1920 гг. узначальваў арабскую адміністрацыю Сірыі, у сакавіку 1920 г. быў абвешчаны каралём. Эміграваў пасля французскай акупацыі Сірыі у канцы ліпеня 1920 г. Па ўказанні англійскіх каланіяльных улад у жніўні 1921 г. быў абвешчаны каралём Ірака. Быў цесна злучаны з лідарамі праанглійскіх палітычных груповак.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Ірака
Катэгорыя:Каралі іракскія
Катэгорыя:Памерлі ад сардэчнай недастатковасці
Катэгорыя:Постаці Сірыі
Культура шарападобных амфар

**Культура шарападобных амфар** – археалагічная культура познанеалітычных плямён, якія ў III-м тысячагоддзі да н.э. жылі ў цэнтральнай і ўсходняй Германіі, Польшчы, Чэхіі, на паўночным усходзе Румыніі, у лесастэпавай частцы Правабярэжнай Украіны, на захадзе Беларусі. Падзяляліся на групы і варыянты. Насельніцтва займалася сельскай гаспадаркай і паляваннем. Іх селішчы размяшчаліся на пясчаных берагах рэк. Жытлы былі наземнымі, слупавой канструкцыі, часам шматкамерныя з каменнымі або глінянымі агнішчамі; месцамі былі паўзямлянскі. Побач з жытламі размяшчаліся гаспадарчыя ямы. Пахавальны абрад – трупапалажэнне ў неглыбокіх ямах, абкладзеных каменнымі плітамі або валунамі, часам – няпоўнае трупаспаленне. У могільных ямах выяўлены каменныя і касцяныя прылады працы, кераміка, упрыгожанні. Месцамі над пахаваннямі насыпалі курганы. Былі пахаванні індывідуальныя і групавыя, часам у іх знаходзяць рэшткі буйных рагатых жывёл. Сустракаюцца і асобныя рытуальныя пахаванні жывёл. Для керамікі характэрны амфары з шарападобным корпусам і вертыкальным венчыкам, разнастайныя гаршкі, кубкі, міскі, арнаментаваныя, пераважна ў верхняй частцы, адбіткамі лінейнага штампа, шнура, насечкамі, наколамі. Сярод прылад працыі зброі – крамянёвыя сякеры-кліны і долаты, касцяныя нажы і долаты, верацёнападобныя наканечнікі стрэл. Для ўпрыгожанняў характэрны бурштынавыя вырабы, фігурныя каменныя пласціны. На тэрыторыі Беларусі носьбіты гэтай культуры праніклі на познім этапе яе развіцця. Найбольш вядомыя іх помнікі – могільнікі Краснасельскі і Малыя Ёдкавічы.

## Літаратура 
* Археология СССР. Свод археологических источников. Выпуск В 1 – 27. Свешников И.К. Культура шаровидных амфор. – М., 1983.


Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Германіі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Польшчы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Румыніі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Украіны
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Чэхіі