open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Суб’екты Расійскай Федэрацыі

**Суб’ект Расійскай Федэрацыі** або скарочана **суб’ект Федэрацыі**, **суб’ект Расіі** — тэрытарыяльная адзінка верхняга ўзроўню ў Расійскай Федэрацыі.

Паводле Канстытуцыі Расійскай Федэрацыі, Расія з’яўляецца федэратыўнай дзяржавай і складаецца з раўнапраўных суб’ектаў Расійскай Федэрацыі, на цяперашні час з 89 суб’ектаў — рэспублік, краёў, абласцей, гарадоў федэральнага значэння, аўтаномных абласцей, аўтаномных акруг. Кожны суб’ект федэрацыі, акрамя федэральных органаў, мае сваю выканаўчую (звычайна, губернатара або кіраўніка), заканадаўчую (рэгіянальныя парламенты) і судовую (канстытуцыйны (статутны) суд суб’екта) галіны ўлады. Суб’екты маюць сваю ўласную канстытуцыю або статут, а таксама ўласнае заканадаўства, якое прымаецца рэгіянальнымі парламентамі. Суб’екты федэрацыі маюць па два прадстаўніка ў верхняй палаце расійскага парламента — Савеце Федэрацыі. Ва ўзаемаадносінах з федэральнымі органамі дзяржаўнай улады ўсе суб’екты федэрацыі паміж сабой раўнапраўныя. Суб’екты маюць паўнамоцтвы вырашаць пытанні, аднесеныя Канстытуцыяй да ведання суб’ектаў. Суб’екты Расійскай Федэрацыі не маюць права выхаду з яе складу.

## Сучасны федэратыўны склад Расіі 
### Асаблівасці статусу суб’ектаў федэрацыі 
Расійскую Федэрацыю складаюць рэспублікі, краі, вобласці, горада федэральнага значэння, аўтаномная вобласць і аўтаномныя акругі, якія з'яўляюцца суб’ектамі федэрацыі. У табліцы прыводзяцца асаблівасці канстытуцыйна-прававога статусу кожнага з тыпаў суб’ектаў Расійскай Федэрацыі. У дужках пазначаны артыкулы Канстытуцыі Расіі, якія змяшчаюць адпаведныя палажэнні.

Анексія Крыма Расійскай Федэрацыі, у выніку якой былі ўтвораны 2 новыя суб’екты Расійскай Федэрацыі (Рэспубліка Крым і горад федэральнага значэння Севастопаль), не мае міжнароднага прызнання.

### Размеркаванне суб’ектаў федэрацыі па тыпах 
Ніжэй даюцца  пра колькасць суб’ектаў Расійскай Федэрацыі кожнага тыпу і іх тэрытарыяльнае размяшчэнне.

### Коды суб’ектаў федэрацыі 
Ёсць шэраг кадыровак суб’ектаў Расійскай Федэрацыі, паводле якіх ім прысвойваюць лічбавыя або літарныя абазначэнні для розных мэт.

### Пералік суб’ектаў 
## Іншыя асаблівасці тэрытарыяльнага ладу Расіі 
### Групіроўкі рэгіёнаў Расіі 
Суб’екты Расійскай Федэрацыі групуюць у:
* 8 федэральных акруг (да 2010 года — 7, у 2014—2016 гадах — 9);
* 12 эканамічных раёнаў;
* 10 геаграфічных раёнаў;
* 8 прыродных раёнаў;
* 4 ваенныя акругі (да 2010 года — 6);
* 11 гадзінных паясоў (у 2010—2014 гадах — 9).
* 10 арбітражных судовых акруг

## Спасылкі 
* Канстытуцыя Расійскай Федэрацыі. Артыкул 65, дзе пералічаныя суб’екты Расійскай Федэрацыі
* Геокоды адміністрацыйна тэрытарыяльнага дзялення Расіі
Эдуард Віктаравіч Туманаў

**Эдуард Віктаравіч Туманаў** (нар. , Пінск) — беларускі і расійскі судова-медыцынскі эксперт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1967 годзе ў Пінску Брэсцкай вобласці Беларускай ССР.

У 1983 годзе паступіў у Пінскае медыцынскае вучылішча. Вучобу ў медвучылішчы сумяшчаў з працай санітарам на Пінскай станцыі хуткай і неадкладнай медыцынскай дапамогі. Пасля завяршэння вучобы працаваў загадчыкам фельчарска-акушэрскага пункта в. Мерчыцы Пінскага раёна. Праходзіў тэрміновую службу ў складзе Абмежаванага кантынгенту савецкіх войскаў у Афганістане.

У 1989 годзе паступіў у Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут. У 1995 годзе, пасля заканчэння інстытута, паступіў у вочную аспірантуру Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута па спецыяльнасці «Судовая медыцына». Падчас навучання ў аспірантуры ў перыяд з 1996 па 1997 гады прайшоў навучанне на факультэце падрыхтоўкі і перападрыхтоўкі судова-медыцынскіх спецыялістаў Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь.

У цяперашні час працуе дацэнтам кафедры судовай медыцыны Расійскага нацыянальнага медыцынскага ўніверсітэта, загадчык вучэбнай часткай кафедры.

## Навуковая дзейнасць 
У 2002 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Морфафункцыянальныя асаблівасці міякарда ў выпадку раптоўнай смерці пры дылатацыйнай кардыяміяпатыі». Дацэнт ВАК.

Аўтар 108 навуковых прац, у тым ліку 1 манаграфіі, 2 падручнікаў, 9 вучэбна-метадычных дапаможнікаў, 6 патэнтаў на вынаходніцтвы і карысныя мадэлі.

## Спасылкі 
* Туманов Эдуард Викторович

Катэгорыя:Судовыя медыкі Беларусі
Катэгорыя:Судовыя медыкі Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)
Герман Фёдаравіч Пучкоў

**Герман Фёдаравіч Пучкоў** ( — ) — беларускі вучоны ў галіне судовай медыцыны. Прафесар (1982), доктар медыцынскіх навук (1979). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (1997). Малодшы брат - Аркадзь Фёдаравіч Пучкоў - галоўны патолагаанатам Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, з 1988 года начальнік УАЗ «Гарадское клінічнае патолагаанатамічнае бюро» г. Мінска.

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут. З 1989 па 2002 год загадчык кафедры судовай медыцыны Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

Падрыхтаваў аднаго доктара і чатырох кандыдатаў медыцынскіх навук.

### Дысертацыі 
* Пучков Г.Ф. Патологическая анатомия и патогенез вторичной асфиксии новорожденных : дис. канд. мед. наук. — Минск, 1966.
* Пучков Г.Ф. Скоропостижная смерть детей раннего возраста (морфологическая характеристика и судебно-медицинская оценка поражений органов дыхания) : дис. докт. мед. наук. — М., 1976.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Пучков Герман Федорович
* Герман Федорович Пучков

Катэгорыя:Судовыя медыкі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Валерый Васільевіч Герасімаў

**Валерый Васільевіч Герасімаў** (нар. , Казань, РСФСР, СССР) — савецкі і расійскі военачальнік. Начальнік Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі — першы намеснік Міністра абароны Расійскай Федэрацыі з 9 лістапада 2012 года, член Савета бяспекі Расійскай Федэрацыі з 2012 года, генерал арміі (2013), Герой Расійскай Федэрацыі (2016).

З 11 студзеня 2023 года з’яўляецца камандуючым Аб’яднанай групоўкай войскаў Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі ў зоне спецыяльнай ваеннай аперацыі (пры ўварванні Расіі ва Украіну).

У чэрвені 2024 года Міжнародны крымінальны суд выдаў ордары на арышт Валерыя Герасімава і экс-міністра абароны Расеі Сяргея Шайгу за меркаваныя ваенныя злачынствы падчас уварвання Расіі ва Украіну.

Катэгорыя:Удзельнікі ваеннай аперацыі Расіі ў Сірыі
Катэгорыя:Танкісты СССР
Катэгорыя:Начальнікі Генштаба Узброеных Сіл РФ
Катэгорыя:Члены Савета бяспекі Расіі
Катэгорыя:Камандуючыя Ленінградскай ваеннай акругай
Катэгорыя:Камандуючыя Маскоўскай ваеннай акругай
Мікалай Ягоравіч Макараў

**Мікалай Ягоравіч Макараў** (нар. , с. Глябкова, Рыбнаўскі раён, Разанская вобласць, РСФСР, СССР) — расійскі военачальнік, былы начальнік Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі — першы намеснік міністра абароны Расійскай Федэрацыі (2008—2012).

Герой Расійскай Федэрацыі (2012), генерал арміі.

Катэгорыя:Камандуючыя Сібірскай ваеннай акругай
Сусветнае Гран-пры 2018 (снукер)

**Сусветнае Гран-пры 2018** (, таксама вядомы як *Ladbrokes World Grand Prix 2018* — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 19 па 25 лютага 2018 года на арэне «Гільд Хол» у Прэстане, Англія. Турнір стаў чацвёртым розыгрышам Сусветнага Гран-пры, які з'явіўся ў календары мэйн-тура ў 2015 годзе ў якасці нярэйтынгавага спаборніцтва. Кампанія Ladbrokes спансавала гэтае спаборніцтва ў трэці раз запар. Прызавы фонд турніру склаў £375,000, з якіх £100,000 атрымаў пераможца.

## Спасылкі 
* [ Сусветнае Гран-пры 2018 на Snooker.org] 
* [ Статыстыка Сусветнага Гран-пры 2018 на CueTracker.net] 

Катэгорыя:Сусветнае гран-пры (снукер)
Катэгорыя:2018 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 2018 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2017/2018
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:2018 год у Прэстане
Вараноўка (рака)

**Варано́ўка** — рака ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Свіліца (басейн Заходняй Дзвіны). Даўжыня 11 км. Пачынаецца за 0,5 км на поўдзень ад вёскі Варанова, упадае ў Свіліцу за 1,7 км на поўнач ад вёскі Свілко 2.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Басейн Мнюты
Катэгорыя:Рэкі Глыбоцкага раёна
Майлытагай

**Майлытагай** () — сяло ў Чыілійскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Майлытагайскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 58 км на паўночны захад ад раённага цэнтра, сяла Шыелі. Код КАТА — 435256100.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1083 чалавекі (569 мужчын і 514 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 756 чалавек (388 мужчын і 368 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Чыілійскага раёна
Уладзімір Аляксандравіч Калакольцаў

**Уладзімір Аляксандравіч Калакольцаў** (нар. , Ніжні Ломаў, Пензенская вобласць) — расійскі дзяржаўны дзеяч. Міністр унутраных спраў Расійскай Федэрацыі з 21 мая 2012 года. Генерал паліцыі Расійскай Федэрацыі (2015).

Начальнік Галоўнага ўпраўлення МУС Расіі па г. Маскве з 24 сакавіка 2011 па 21 мая 2012 года, начальнік Галоўнага ўпраўлення ўнутраных спраў Масквы з 7 верасня 2009 года ў 24 сакавіка 2011 года.

6 красавіка 2018 года ўключаны ў санкцыйны спіс ЗША ў ліку 17 чыноўнікаў і 7 бізнесменаў з Расіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі
Віславоўка

**Віславо́ўка** — рака ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Выдрыца (басейн Заходняй Дзвіны). Даўжыня 7 км. Пачынаецца за 2 км на захад ад вёскі Бутава, вусце за 0,8 км на захад ад вёскі Латышова. Рэчышча каналізаванае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Дзівы
Катэгорыя:Рэкі Ушацкага раёна
Варонка (рака)

**Варо́нка** — рака ў Беларусі, у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Ловаць.

Даўжыня ракі 6,4 км. Пачынаецца за 1,4 км на ўсход ад вёскі Баркі Руднянскага сельсавета, упадае ў возера Сенніца з паўднёвага ўсходу за 3 км на паўночны захад ад вёскі Лугаўскія. Цячэ ў лясістай забалочанай мясцовасці.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-36-1. Выданне 1985 года. Стан мясцовасці на 1983 год.

Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ловаці
Сцяг Гагаузіі

**Сцяг Гагаузіі** з’яўляецца афіцыйным сімвалам тэрытарыяльна-аўтаномнага ўтварэння Гагаузіі (Гагауз Еры) Рэспублікі Малдова. Дзяржаўны сцяг аўтаноміі адлюстроўвае яго дэмакратычныя пачаткі, сімвалізуе мінулае, сучаснасць і будучыню гагаузскага народа, пацвярджае гістарычныя традыцыі раўнапраўя, дружбы і салідарнасці ўсіх грамадзян, якія пражываюць у Гагаузіі. Сцяг зацверджаны мясцовым законам ад 31 кастрычніка 1995 г. № 2-IV/I «Аб сцягу Гагаузіі (Гагауз Еры)».

## Апісанне 
«Сцяг Гагаузіі (Гагауз Еры) уяўляе сабой прамавугольнае палатно, якое складаецца з трох каляровых палос, размешчаных гарызантальна ў наступнай паслядоўнасці зверху ўніз: сіняя (блакітная) — 60 адсоткаў шырыні сцяга, белая і чырвоная роўныя па шырыні паласы па 20 адсоткаў. Залацістыя зоркі размяшчаюцца роўнабаковага трыкутніка на сінім фоне. Адлегласць ад цэнтра першай зоркі да дрэўка — 30 см, адлегласць ад цэнтра гэтай жа зоркі да краёў сіняй паласы па шырыні і адлегласць ад цэнтраў зорак па адносінах адзін да аднаго роўна 30 см. Дыяметр апісанай акружнасці зоркі складае 15 см. Суадносіны паміж шырынёй і даўжынёй сцяга складаюць 1:2».

## Гісторыя 
Першы сцяг Гагаузіі быў прыняты з дэкларацыяй аб абвяшчэнні незалежнасці ад Малдаўскай ССР, з утварэннем Гагаузскай ССР у складзе СССР (саюзным урадам рашэнне падтрымана не было). 7 кастрычніка 1992 года Гагаузія зноў заявіла аб выхадзе са складу Малдовы, а пазней прыняла новы сцяг, падобны цяперашняму, але без зорак, на які ў 1993 годзе былі дададзеныя тры зоркі, размешчаныя ля дрэўка па вертыкалі. Сучасны выгляд сцяг прыняў у 1995 годзе. Закон аб сцягу Гагаузіі дазваляе выкарыстанне спрошчанай версіі сцяга, без зорак і паласы белага колеру, для няўрадавага (напрыклад, асабістага і камерцыйнага) выкарыстання. Для ўрадавага выкарыстання дзейсны толькі дзяржаўны сцяг.

## Гл. таксама 
* Сцяг Малдовы

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Закон АТУ Гагаузія «Аб сцягу Гагаузіі (Гагауз Еры)» 
* Сцяг і Гімн Гагаузіі

Катэгорыя:Гагаузія
Варонка

Назву **Варо́нка** маюць:

* Варонка — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці
* Варонка — рака ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне Нявы
* Варонка — былая вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці
Мішэль Браўн

**Мішэль Браўн** — прафесар даследаванняў сярэднявечных рукапісаў у , Лонданскі Універсітэт. У 1986—2004 гадах працавала куратарам Ілюмінаваных рукапісаў у Брытанскай бібліятэцы. Яна была гістарычным кансультантам і запрошаным экспертам у некалькіх радыё- і тэлевізійных праграмах. Яна апублікавала матэрыялы пра Ліндзісфарнскае Евангелле,  і Холкемскую Біблію.

## Кнігі 
### Як аўтар 
* *A Guide to Western Historical Scripts from Antiquity to 1600*. British Library & Toronto University Press: London & Toronto, 1990; rev. ed. 1994; 1999.
* *Anglo-Saxon Manuscripts*. British Library: London, 1991.
* *Understanding Illuminated Manuscripts: A Glossary of Technical Terms*. British Library and J. Paul Getty Museum: London & Malibu, 1994.
* *The Book of Cerne: Prayer, Patronage and Power in Ninth-Century England*. British Library & Toronto University Press: London & Toronto, 1996.
* *The British Library Guide to Writing and Scripts: History and Techniques*. British Library & Toronto University Press: London & Toronto, 1998.
* with Patricia Lovett, *The British Library Historical Source-Book for Scribes*. British Library & Toronto University Press: London & Toronto, 1999.
* *The Lindisfarne Gospels: Society, Spirituality and the Scribe*. British Library, Faksimile Verlag & Toronto University Press: London, Luzern & Toronto 2003.
* *Painted Labyrinth: The World of the Lindisfarne Gospels*. British Library: London, 2003.
* *How Christianity Came to Britain and Ireland*. : Oxford, 2006. ( edition, 2007)
* ''St Paul's Cathedral*. Jarrold: Norwich, 2006.
* *The Luttrell Psalter: A facsimile with Accompanying Commentary*.  & British Library: London, 2006.
* *The World of the Luttrell Psalter*. British Library: London, 2006.
* *The Lion Companion to Christian Art*. Lion Hudson: Oxford, 2008.
* *Manuscripts from the Anglo-Saxon Age*. British Library & Toronto University Press: London & Toronto, 2008.
* *The Holkham Bible Picture-Book: A Facsimile with Accompanying Commentary, Transcription and Translation*. Folio Society & British Library: London, 2008.
* *The Lindisfarne Gospels and the Early Medieval World* (2010)

### У якасці рэдактара 
* J. Bately, M. P. Brown and J. Roberts, eds, *A Palaeographer's View: Selected Writings of Julian Brown*. Harvey Miller: London, 1991.
* M. P. Brown and L. Webster, eds, *The Transformation of the Roman World*. British Museum Press: London, 1997.
* M. P. Brown and S. McKendrick, eds, *The Illuminated Book in the Later Middle Ages. Studies in Honour of Janet Backhouse*. British Library & Toronto University Press: London & Toronto, 1997.
* M. P. Brown and C. Farr, eds, *Mercia: An Anglo-Saxon Kingdom in Europe*. Leicester University Press: Leicester, 2001.
* M. P. Brown and R. J. Kelly, eds, *You're History: How People Make the Difference*. : London, 2006.
* M. P. Brown, ed., *In the Beginning: Bibles Before the Year 1000''. Smithsonian Institution: Washington DC, 2006.

## Спасылкі 
* Персанальная старонка на сайце .
* (англ.)&nbsp; на сайце Internet Movie Database

Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Вялікабрытаніі
Размаляваная столь

**Размаляваная столь** — гэта столь, пакрытая мастацкім роспісам або жывапісам. Яна звычайна ўпрыгожана фрэскавым жывапісам, мазаікай, пліткамі і іншымі спосабамі ўпрыгажэння паверхняў. Нягледзячы на тое, што яе стварэнне спалучана з тэхнічнымі і тэхналагічнымі цяжкасцямі, яна мае перавагі перад іншымі відамі столяў, таму што ў значнай ступені абаронена ад пашкоджанняў пальцамі і пылам. У мінулым, аднак, паверхня хутчэй цярпела шкоду ад дыму свечак або каміна. Многія гістарычныя будынкі маюць размаляваныя столі. Верагодна, самы вядомы прыклад у свеце — , створаная Мікеланджэла.

## Гл. таксама 
* 
* Кесонавая столь

Катэгорыя:Столь
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Манументальнае мастацтва
Цёмнахвойны лес

]]
**Цёмнахвойны лес** — лес, у якім пераважаюць ценевынослівыя іглічныя дрэвы: елка, піхта і інш.

Пасля ляснога пажару гар звычайна спачатку зарастае больш святлалюбнымі дрэвамі: драбналістымі пародамі (асіна, бяроза), хвояй або лістоўніцай. Дрэвы цёмнахвойных парод спачатку ўтвараюць ярус падросту ў драбналістых лясах; падрастаючы, яны ўтвараюць досыць шчыльны другі ярус. Пасля адмірання асін і бяроз дрэвы ніжніх ярусаў становяцца асноўнымі пародамі лесу.

Пры адсутнасці пажараў сібірскі хваёвы лес таксама можа паступова замяніцца кедравым.

У Расіі цёмнахвойныя лясы з перавагай піхты і елі называюць урманамі.

## Гл. таксама 
* Хвойны лес
* Светлахвойны лес
* Тайга
* Цёмнахвойная тайга

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тыпы лесу
Махамаду Бухары

**Махамаду Бухары** (; ) — нігерыйскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Нігерыі (1983—1985, 2015—2023).

У 2015 годзе абраны на пасаду прэзідэнта краіны, пераабраны ў 2019 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Нігерыі
Уладзімір Васільевіч Усцінаў

**Уладзімір Васільевіч Усцінаў** (нар. , Нікалаеўск-на-Амуры, Хабараўскі край) — Генеральны пракурор Расійскай Федэрацыі з 2000 па 2006 год, з 23 чэрвеня 2006 па 12 мая 2008 года — Міністр юстыцыі Расійскай Федэрацыі, з 14 мая 2008 — Паўнамоцны прадстаўнік Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў Паўднёвай федэральнай акрузе. Герой Расіі (2001). Сапраўдны дзяржаўны саветнік Расійскай Федэрацыі 1 класа.

6 красавіка 2018 года ўключаны ў санкцыйны спіс ЗША ў ліку 17 чыноўнікаў і 7 бізнесменаў з Расіі.

Катэгорыя:Міністры юстыцыі Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Генеральныя пракуроры Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Правадзейныя дзяржаўныя саветнікі Расійскай Федэрацыі 1-га класа
Усцінаў

**Усцінаў** — рускае прозвішча.

## Прозвішча 
* Уладзімір Васільевіч Усцінаў (нар. 1953) — Генеральны пракурор Расійскай Федэрацыі (2000—2006).
* Дзмітрый Фёдаравіч Усцінаў (1908—1984) — савецкі палітычны і ваенны дзеяч.
* Мікалай Дзмітрыевіч Усцінаў — беларускі ветэрынар і арганізатар ветэрынарнай службы
* Пітэр Усцінаў (1921—2004) — брытанскі акцёр

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Будаўнічая катастрофа ў Эрфурце (1184)

]]
**Катастрофа ў Эрфурце ў 1184** — будаўнічае здарэнне падчас каралеўскага Хофтагу ў 1184 годзе, якое выклікала шмат ахвяр.

У ліпені 1184 нямецкі кароль Генрых VI у час экспедыцыі-марскога флоту ў Польшчу прыбыў у Эрфурт, каб прайсці Хофтаг. Валадар хацеў урэгуляваць спрэчку паміж архібіскупам Майнца  і ландграфам Цюрынгіі .

26 ліпеня Генрых сядзеў разам з вялікай світай на верхнім паверсе будынка  ў Эрфурце. У гэты час падлога, верагодна, ад прахласці і залішняй вагі абрынулася пад нагамі людзей. Большасць прысутных павалілася ўніз. Ад удару канструкцыя першага паверха абрынулася і людзі патрапілі ў . Многія людзі загінулі (сучасныя крыніцы кажуць пра 60 ахвяр): частка патанула, астатнія загінулі або былі параненыя ад удараў падаючых бэлек і камянёў.

Хроніка  пералічвае сярод ахвяр графаў , , бургграфа , графа , бургграфаў Бурчарда фон Вартбурга і Берынгера фон .

Кароль Генрых сядзеў у каменнай нішы акна ў вонкавай сцяне і не пацярпеў. Ён здолеў выбрацца з яе з дапамогай лесвіцы.

## У літаратуры 
Эрфурцкая катастрофа падрабязна апісана ў рамане пра падзеі  нямецкага пісьменніка Роберта Лёра «Вайна спевакоў» ().

## Спасылкі 
* Апісанне катастрофы 
* Хроніка царквы св.  Пятра ў Эрфурце 

Катэгорыя:Эрфурт
Катэгорыя:Падзеі XII стагоддзя
Катэгорыя:Падзеі ў Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Цюрынгіі
Катэгорыя:Будаўнічыя катастрофы
Катэгорыя:Падзеі 26 ліпеня
Муравец (ручай)

**Мура́вец** — ручай ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Заходняя Дзвіна. Даўжыня 7,5 км. Пачынаецца з возера Ашыцік за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Крыжы Глыбачанскага сельсавета, вусце за 1,6 км на паўночны ўсход ад вёскі Усвіца. Рэчышча на працягу 6,7 км уверх ад вусця каналізаванае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Рэкі Ушацкага раёна
Сулуцюбэ (Кызылардзінская вобласць)

**Сулуцюбэ** () — сяло ў Чыілійскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Сулуцюбінскай сельскай акругі. Код КАТА — 435257100.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 2604 чалавекі (1356 мужчын і 1248 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 2403 чалавекі (1220 мужчын і 1183 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Чыілійскага раёна
Табора (рака)

**Табо́ра**, **канал С-1** — рака ў Беларусі, у Аршанскім і Дубровенскім раёнах Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Дняпро.

Даўжыня ракі 6,8 км, з іх 1,5 км у Аршанскім раёне. Пачынаецца за 1,9 км на паўночны захад ад вёскі Махначы. Вусце ў лясным урочышчы Лугаўцы, за 2,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Гацькаўшчына. Рэчышча ад вытоку на працягу 4,5 км каналізаванае. Паўночней вёскі Свіракі на рацэ створана сажалка (плошча 6,9 га).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Аршанскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Дубровенскага раёна
Маньчжурская аперацыя

**Маньчжурская аперацыя** — наступальная аперацыя Савецкіх Узброеных Сіл і Мангольскай арміі, праведзеная падчас Другой сусветнай вайны, па вызваленні Маньчжурыі ад японскай акупацыі.

## Перадумовы і прычыны 
На 1945 год Японская імперыя кантралявала Карэю, Маньчжурыю (паўночна-ўсходняя правінцыя Кітая), Індакітай і Інданезію.

На Ялцінскай канферэнцыі 1945 года, дзе паміж СССР, ЗША і Брытаніяй абмяркоўвалася пасляваенная Еўропа, таксама ўздымалася пытанне аб уступленні Савецкага Саюза ў вайну ў Азіяцка-Ціхаакіянскім рэгіёне з Японіяй. Гэта было выгадна не толькі англічанам і амерыканцам, але і савецкаму лідару Сталіну, які хацеў вярнуць Паўднёвы Сахалін і Курылы, якія адышлі да Японіі пасля руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Таксама на ўключэнне СССР у вайну з Японіяй настойліваў кітайскі галоўнакамандуючы Чан Кайшы.

## Ход баявых дзеянняў 
8 жніўня Савецкі Саюз аб’яўляе вайну Японіі.

9 жніўня 1945 года перадавыя савецкія разведвальныя атрады пачалі наступленне. Адначасова авіяцыя нанесла масіраваныя ўдары па ваенных аб’ектах у Харбіне, Сіньцзіне і Цзіліне, па раёнах засяроджвання войскаў, вузлах сувязі і камунікацыях японцаў у памежнай зоне. Савецкі Ціхаакіянскі флот перарэзаў камунікацыі, якія злучалі Карэю і Маньчжурыю з Японіяй.

16 жніўня пасля разлютаваных баёў, якія вялі з праціўнікам часці 1-й Чырванасцяжнай і 5-й армій, быў узяты горад Муданьцзян.

19 жніўня японскія войскі амаль паўсюдна сталі здавацца ў палон, у той жа час у Мукдэне савецкія войскі ўзялі ў палон імператара Маньчжоу-го Пу І. Да 20 жніўня савецкія войскі выйшлі на Маньчжурскую раўніну. З 18 па 27 жніўня былі высаджаны паветраныя дэсанты ў Харбіне, Фэнцяне, Сіньцзіне, Цзіліне, Радзюне, Дайрэне, Хэйдзё і іншых гарадах, а таксама выкарыстаныя рухомыя перадавыя атрады.

2 верасня Японія капітулявала.

## Спасылкі 
* http://russian7.ru/post/7-pamyatnyx-faktov-o-sovetsko-yaponskoj-vojne-1945-goda/
* https://ria.ru/spravka/20100809/261740331.html

Катэгорыя:Савецка-японская вайна
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы ў Расіі
Катэгорыя:Канфлікты 1945 года
Дзеравіж

**Дзе́равіж** — рака ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Крапівенка (басейн Дняпра). Даўжыня 10 км. Пачынаецца за 0,4 км на поўдзень ад вёскі Суднікі, упадае ў вадасховішча Крапівенка за 1 км на ўсход ад вёскі Есіпава. Рэчышча на працягу 2,4 км (ад вытоку да вёскі Макараўка) каналізаванае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Аршанскага раёна
Адкрыты чэмпіянат Гібралтара па снукеры 2018

**Адкрыты чэмпіянат Гібралтара 2018** (, таксама вядомы як *ManBetX Gibraltar Open 2018* ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 7 па 11 сакавіка 2018 года на «Victoria Stadium», на Гібралтары. Прызавы фонд турніру склаў £153,000, з якіх £25,000 атрымаў пераможца.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* [ Адкрыты чэмпіянат Гібралтара 2018 на Snooker.org] 
* [ Статыстыка адкрытага чэмпіянату Гібралтара 2018 на CueTracker.net] 

Катэгорыя:Адкрыты чэмпіянат Гібралтара па снукеры
Катэгорыя:2018 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт на Гібралтары ў 2018 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2017/2018
Катэгорыя:Снукерныя турніры на Гібралтары
Ключнікава

**Клю́чнікава** — рака ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Адроў (басейн Дняпра). Даўжыня 8,8 км. Пачынаецца за 0,8 км ад паўднёва-заходняй ускраіны вёскі Наваселле, вусце ў межах горада Барань. Рэчышча каналізаванае на працягу 5,5 км ад вытоку.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Адрова
Катэгорыя:Рэкі Аршанскага раёна
Aextoxicon

**Aextoxicon** — адзіны род сямейства  — сямейства двухдольных раслін, уключаных у групу базальныя эўдыкоты па сістэме класіфікацыі APG II. Раней род уключалі ў сямейства Малачайныя.

Род уключае адзіны від, *Aextoxicon punctatum.*

*Aextoxicon punctatum* — буйное вечназялёнае дрэва, якое расце ў Чылі і Аргенціне (Вальдыўскія і Магеланавы лясы).

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Манатыпныя роды раслін
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Двухдольныя
Міронаўка (рака)

**Міро́наўка**, **Мазно́ўка** — рака ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Аршыца (басейн Дняпра). Даўжыня 6,4 км. Пачынаецца каля паўднёвай ускраіны вёскі Стайкі, вусце на заходняй ускраіне пасёлка Высокае. Рэчышча ад вытоку каналізаванае на працягу 4,7 км.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Аршыцы
Катэгорыя:Рэкі Аршанскага раёна
Хвашчоўка (ручай)

**Хвашчо́ўка** — ручай у Талачынскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Малінаўка (басейн Друці). Даўжыня 15 км. Плошча вадазбору 61,5 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,13‰. Пачынаецца за 1,6 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Узгоі, вусце на паўночнай ускраіне вёскі Васкрэсенская. Рэчышча каналізаванае на 4-х участках агульнай працягласцю 6,7 км. На рацэ каля вёскі Піямонт плаціна і сажалка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Друці
Катэгорыя:Рэкі Талачынскага раёна
Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2018

**Адкрыты чэмпіянат Уэльса 2018** (, таксама вядомы як *ManBetX Welsh Open 2018* — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 26 лютага па 4 сакавіка 2018 года на Матарпойнт Арэне ў Кардыфе, Уэльс. Турнір стаў чацвёртым і заключным спаборніцтвам новай «Серыі хатніх нацый», якая была заснавана ў сезоне 2016/2017 і ўключала ў сябе таксама адкрыты чэмпіянат Англіі, адкрыты чэмпіянат Паўночнай Ірландыі і адкрыты чэмпіянат Шатландыі, а таксама 27-м розыгрышам адкрытага чэмпіянату Уэльса, які праводзіцца штогод з 1992 года. Кампанія ManBetX упершыню стала спонсарам адкрытага чэмпіянату Уэльса. Прызавы фонд турніру склаў £366,000, з якіх £70,000 атрымаў пераможца.

## Спасылкі 
* [ Адкрыты чэмпіянат Уэльса 2018 на Snooker.org] 
* [ Статыстыка адкрытага чэмпіянату Уэльса 2018 на CueTracker.net] 

Катэгорыя:Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры
Катэгорыя:2018 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт ва Уэльсе ў 2018 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2017/2018
Катэгорыя:Снукерныя турніры ва Уэльсе
Катэгорыя:2018 год у Кардыфе
Катэгорыя:Люты 2018 года
Катэгорыя:Сакавік 2018 года
Джонатан Джэймс Грэхэм Аляксандр

**Джонатан Джэймс Грэхэм Аляксандр **(у англамоўным друку вядомы, як **J. J. G. Alexander**;  —) — брытанскі гісторык-медыявіст і спецыяліст па рукапісах, «адзін з самых глыбокіх і шырокіх з усіх гісторыкаў ілюмінаваных рукапісаў».

Аляксандр рэдагаваў «Survey of Manuscripts Illuminated in the British Isles» () з 1975 года. У 1988 годзе ён стаў прафесарам выяўленчых мастацтваў Шэрмана Фэйрчайлда ў .

## Працы 
* (сумесна з Ота Пехтам) *Illuminated manuscripts in the Bodleian Library, Oxford*, 1966
* *Italian Renaissance illuminations*, New York: Braziller, 1977
* *Insular manuscripts, 6th to the 9th century*, London: H. Miller, 1978. *Survey of manuscripts illuminated in the British Isles* vol. 1.
* *The decorated letter*, New York: Braziller, 1978
* (сумесна з T. Julian Brown and Joan Gibbs) *Collected writings* of Francis Wormald. 2 vols, New York: Oxford University Press, 1984-88.
* (сумесна з Paul Binski) *Age of chivalry : art in Plantagenet England, 1200—1400*, London: Royal Academy of Arts, 1987
* *Medieval illuminators and their methods of work*, New Haven: Yale University Press, 1994
* *The Painted page : Italian Renaissance book illumination, 1450—1550*, New York: Prestel, 1994
* (сумесна з James H. Marrow and Lucy Freeman Sandler) *The splendor of the word: medieval and Renaissance illuminated manuscripts at the New York Public Library*, New York: New York Public Library, 2005.

Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША XX стагоддзя
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Люткі

**Люткі** (*Lestidae*) — невялікае сямейства стракоз падатраду раўнакрылых.

## Апісанне 
Дробныя стракозы. Брушка (даўжыня 25—35 мм) тонкае, з 11 сегментаў, бронзава-зялёнае з металічным адценнем. Грудзі бура-зялёныя, бліскучыя. Галава адносна вялікая, рухомая, вочы несудакранальныя. Вусікі кароткія, шчацінкападобаыя. Ротавыя органы грызучыя. Пярэднія і заднія крылы аднольнавыя па форме і памерах (размах 18—26 мм), празрыстыя, з густым жылкаваннем.

## Пашырэнне 
Вядома звыш 150 відаў. Прадстаўнікі — касмапаліты. Сямейства падзяляецца на два падсямействы  і . На Беларусі адзначаны: , , , .

## Асаблівасці біялогіі 
Дарослыя насякомыя кормяцца двухкрылымі, лічынкі — дробнымі ракападобпымі і лічынкаыі воддых насякомых. Люткі — корм для рыб і птушак.

Лёт у маі — верасні. Ператварэнне няпоўнае. З дапамогай яйцаклада самкі адкладаюць яйцы ў падводныя часткі раслін (асакі, чароту, рагозу і нават на надводныя галіны дрэў і кустоў, праразаючы яйцакладам надрэз у кары), добра праграваемых сонцам зарослых вадаёмаў. Лічынкі маюць эачаткавыя крылы і 3 лісцепадобныя жабры. Цыкл развіцця аднагадовы. Зімуюць яйцы і дарослыя насякомыя (напр. лютка рыжая).

## Літаратура 
*Пісаненка А. Д.* Люткі // 

Катэгорыя:Сямействы насякомых
Бацькаўшчына (усеўкраінскае аб’яднанне)

**Усеўкраі́нскае аб’ядна́нне «Бацькаўшчы́на» ** () — палітычная партыя Украіны, кіраўніком якой з’яўляецца былы прэм’ер-міністр Юлія Уладзіміраўна Цімашэнка.

У складзе Блока Юліі Цімашэнка партыя «Бацькаўшчына» ўдзельнічала ў рабоце Вярхоўнай рады Украіны з 2002 года. «Бацькаўшчына» з 2008 года з’яўляецца членам назіральнага савета Еўрапейскай народнай партыі. Лідар партыі Юлія Цімашэнка ў кастрычніку 2011 года была прысуджаная да сямі гадоў турэмнага зняволення па абвінавачванні ў перавышэнні ўлады і службовых паўнамоцтваў. Працэс над ёй быў шырока прызнаны палітычна матываваным. Рэабілітаваная Вярхоўным Судом Украіны і Еўрапейскім судом па правах чалавека за адсутнасцю складу злачынства. Перад парламенцкімі выбарамі 2012 года ўдзел блокаў палітычных партый у выбарах быў забаронены, «Бацькаўшчына» правяла кампанію пад назвай «Аб’яднаная апазіцыя „Бацькаўшчына“», высунуўшы ад свайго імя членаў іншых партый — саюзнікаў «Бацькаўшчыны»; партыйны спіс узначаліў лідар «Фронту пераменаў» Арсеній Яцанюк. 15 чэрвеня 2013 партыі «Фронт Пераменаў» і «Рэформы і Парадак» канчаткова зліліся з «Бацькаўшчынай» шляхам самаліквідацыі. 

Пасля рэфармавання партыі, на парламенцкія выбары 2014 года партыя «Бацькаўшчына» ідзе ў абноўленым складзе, у першую пяцёрку перадвыбарчага спісу УА «Бацькаўшчына» ўвайшлі: Надзея Саўчанка, Юлія Цімашэнка, Ігар Луцэнка, Сяргей Собалеў, Алёна Шкрум па выніках мясцовых выбараў-2015 — партыя «УА „Бацькаўшчына“» атрымала другае месца, тым самым павялічыла ўдвая свой вынік у параўнанні з парламенцкімі выбарамі 2014 года.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Украіны
Катэгорыя:Партыі-члены ЕНП
Катэгорыя:Правацэнтрысцкія партыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе
Антоні Смуглевіч

**Антоні Смуглевіч** (1740, Варшава — 1810, Вільня) — польскі жывапісец і тэатральны дэкаратар; сын Лукаша, брат Францішка. Лукаш Смуглевіч разам з сынам Антоніем стварылі абразы каля галоўнага алтара ў  ў  (у цяперашні час сяло ў Бродыўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны) у 1765—1766 гады.

Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Палонка (рака)

**Пало́нка** — рака ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Немайцянка (басейн Заходняй Дзвіны). Даўжыня 5,4 км. Пачынаецца за 0,5 км на поўдзень ад вёскі Ціміразева, вусце каля аграгарадка Нямойта. Рэчышча ад вытоку на працягу 2 км каналізаванае. Каля вёскі Ціміразева на рацэ створана сажалка (плошча 7,5 га).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Лучосы
Катэгорыя:Рэкі Сенненскага раёна
Алтаіт

**Алтаі́т** — мінерал класа тэлурыдаў, тэлурыд свінцу, PbTe. Назва па месцы першай знаходкі на Алтаі.

## Апісанне 
У складзе алтаіту 60,2—61,3 % свінцу, 36,8—38,4 % тэлуру. Прымесі серабра, золата, медзі, жалеза, селену, серы.

## Выкарыстанне 
Разам з іншымі тэлурыдамі — галоўная крыніца спадарожнага атрымання тэлуру пры металургічнай апрацоўцы поліметалічных руд.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Алтаит // Геологический словарь. В 2-х тт. Т. 1: А—Л / Под. ред. А. Н. Криштофовича. Отв. ред. Т. В. Спижарский. — М.: Государственное научно-техническое издательство по геологии и охране недр, 1955. — С. 30. — 25 000 экз.
* 

## Спасылкі 
* Алтаит // КаталогМинералов. Ru
* Алтаит // Кристаллов.net
* Altaite Mineral Data // Mineralogy Database

Катэгорыя:Мінералы свінцу
Катэгорыя:Мінералы тэлуру
Катэгорыя:Сульфіды (мінералы)
Сірыйска-Ліванская аперацыя

**Сірыйска-Ліванская аперацыя** — ваеная аперацыя антыгітлераўскай кааліцыі па вызваленні Сірыі і Лівана ад Вішысцкай Францыі і Вермахта падчас Другой сусветнай.

## Сітуацыя 
Пасля акупацыі паўночнай часткі Францыі Германіяй на поўдні краіны быў усталяваны рэжым Вішы, які супрацоўнічаў з нацыскай Германіяй. Большая частка французскіх калоній, уключаючы Сірыю і Ліван, апынуліся пад кантролем вішыстаў.

У 1941 годзе Брытанская імперыя і Змагарная Францыя падрыхтавалі ваенную аперацыю па вызваленні Сірыі і Лівана.

## Падзеі 
З мая 1941 года брытанская авіяцыя наносіла бомбавыя ўдары па ваеным базам вішыстаў. Вяліся даволі жорсткія паветраныя баі з авіяцыяй Вішы.

У ноч на 8 чэрвеня 1941 года паўднёвая групоўка англа-французскіх войск, якая знаходзілася ў Палесціне, перайшла мяжу і стала прасоўвацца на поўнач. Супраць чаканняў французская камандуючага Шарль дэ Голя, вішысты далі ўпартае супраціўленне. Так, калі войскі антыгітлераўскай кааліцыі 9 чэрвеня захапілі буйны горад Кунейтра, вішысты, выкарыстоўваючы перавагу ў танках, адбілі яго 15 чэрвеня, пры гэтым захапіўшы ў палон брытанскі батальён. Таксама з 9 па 22 чэрвеня ішлі жорсткія баі за горад Мерджуон, які тройчы пераходзіў з рук у рукі. Правалілася і спроба з ходу ўзяць Дамаск — тут брытана-індыйскія часці былі контратакаваны і акружаны ў прыгарадным пасёлку, дзе двое сутак упарта абараняліся. Толькі 21 чэрвеня асноўныя сілы саюзнікаў выйшлі да сірыйскай сталіцы. Тады войскі Вішы пакінулі горад.

Удалым рашэннем брытанскага камандавання была атака ў цэнтральную Сірыю з пустыні на мяжы з Іарданіяй, дзе паспяхова дзейнічалі сілы Брытанскага Арабскага легіёна, якія захапілі горныя праходы з мінімальнымі стратамі і ўзялі горад Пальміра 3 ліпеня (вулічныя баі там адрозніваліся бязлітаснасцю, было захоплена 165 палонных). 6 ліпеня злучыліся групоўкі саюзнікаў, якія надыходзілі з Палесціны і з цэнтральнага Ірака. Паўночная групоўка перайшла ў наступленне 1 ліпеня і даволі хутка, адціскаючы разрозненыя часці Вішы, прасоўвалася да Міжземнага мора.

Да 9 ліпеня перадавыя часці саюзнікаў з поўдня выйшлі да Бейрута, прарваўшы магутны абарончы рубеж ля горада Дамур. Страта Дамура прадвызначала зыход усёй кампаніі, пасля чаго камандуючы сіламі Вішы ў Сірыі генерал Денц пачаў перамовы аб капітуляцыі. З 11 ліпеня баявыя дзеянні былі спынены. 14 ліпеня ў Акрэ было падпісана пагадненне аб спыненні баявых дзеянняў, па ўмовах якога войскі саюзнікаў займалі ўсю Сірыю.

## Спасылкі 
* http://m.mywebs.su/blog/history/16240/ 
* http://rusplt.ru/world/world_5029.html 

Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Чэрвень 1941 года
Катэгорыя:Ліпень 1941 года
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы Аўстраліі
Катэгорыя:Канфлікты 1941 года
Маладзечанскі настаўніцкі інстытут

**Маладзечанскі настаўніцкі інстытут** (поўная назва — *Маладзечанскі дзяржаўны настаўніцкі інстытут Міністэрства асветы БССР*) — дзяржаўная педагагічная вышэйшая навучальная ўстанова, якая дзейнічала ў г. Маладзечна з 1947 па 1955 гг. Згодна некаторых звестак, не даваў вышэйшай адукацыі. Пры Інстытуце дзейнічала завочнае аддзяленне і нават месячныя курсы. Закрыты падчас узбуйнення педагагічных навучальных устаноў.

## Успаміны пра інстытут 
В. П. Цітовіч, які ў 1952 годзе паступіў у Маладзечанскі настаўніцкі інстытут на фізіка-матэматычнае аддзяленне, узгадваў пра час свайго навучання: «Стыпендыі хапала на хлеб і ваду. Сярод студэнтаў дзейнічала каса ўзаемадапамогі. Пры крайняй неабходнасці з яе выдзялялі грошы на пакупку адзення. Для сучаснай моладзі ўмовы нашага студэнцкага жыцця здадуцца пеклам, а для нас, хто перажыў вайну і пасляваенную разруху, гады вучобы былі раем. Усе цяжкасці мы пераносілі мужна, на лёс не скардзіліся. Уся краіна перажывала вялізныя цяжкасці. Задача стаяла выжыць… Падручнікаў і вучэбнай літаратуры не было, але мы вучыліся з вялікім стараннем. Нашы выкладчыкі не мелі вучоных ступеняў і званняў, але яны ў дасканаласці ведалі свой прадмет і імкнуліся як мага больш даць нам ведаў. Бо мы атрымлівалі адну з самых прэстыжных прафесій. Яшчэ з польскіх часоў самымі паважаемымі людзьмі былі настаўнік, урач і святар. Перад імі знімалі шапку за 20 метраў.»

Галіна Сямёнаўна Рыжэвіч, настаўніца гісторыі Залескай школы, якая паступала ў інстытут у 1951 годзе, узгадвае: «На той час настаўнікаў не хапала, таму ў інстытуце рыхтавалі спецыялістаў шырокага профілю».

## Дырэктары 
* Дзмітрый Спірыдонавіч Маркоўскі (1953—1955)

## Вядомыя выпускнікі 
* Андрэй Піліпавіч Прохарчык (нар. 1928) — беларускі вучоны, празаік.

## Вядомыя выкладчыкі 
* Ісідар Самуілавіч Бас (1913—?) — беларускі літаратуразнавец.
* Мікола Іванавіч Ермаловіч (1921—2000) — беларускі публіцыст, крытык і літаратуразнаўца, заснавальнік новай беларускай рамантычнай гістарыяграфіі.
* Васіль Іванавіч Новікаў (1911—?) — выкладчык і дзяржаўны чыноўнік, узначальваў кафедру марксізму-ленінізму Інстытута ў 1947 г.

## Спасылкі 
* Зональный государственный архив в г. Молодечно // Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларуси
* Спецыян Вікторыя Алегаўна ДЗЕЙНАСЦЬ МАЛАДЗЕЧАНСКАГА НАСТАЎНІЦКАГА ІНСТЫТУТА . Рэфэрат
* Агляд падзей у раённай газеце за чэрвень 1969 года  // Працоўная слава (успаміны пра ветэрана ВАВ С. С. Кузняцова, які вучыўся ў Маладзечанскім настаўніцкім інстытуце)
* Заслужаныя работнікі рэспублікі. Народнай адукацыі // Любанщина

Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі
Катэгорыя:Вышэйшыя педагагічныя навучальныя ўстановы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1947 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1955 годзе
Катэгорыя:1947 год у Беларусі
Катэгорыя:Адукацыя ў Маладзечне
Нортэ-Чыка (Чылі)

**Нортэ-Чыка** (Блізкая Поўнач) — адзін з пяці прыродных тэрытарыяльных комплексаў, на якія згодна з  падзелена кантынентальнае Чылі ў 1950 годзе. На поўначы мяжуе з , на захадзе абмываецца Ціхім акіянам, на ўсходзе абмежаваны гарамі Анды і мяжой Аргенціны, на поўдні — прыродным тэрытарыяльным комплексам . Хоць з чыста геаграфічнага пункту гледжання, гэты рэгіён размешчаны паміж рэкамі Кап'япа і Аканкагуа, традыцыйна Нортэ-Чыка ўключае рэгіёны Атакама і Какімба. Гістарычна гэты прыродны рэгіён быў домам для індзейцаў дыягіта.

## Геаграфія 
Нортэ-Чыка распасціраецца ад паўднёвай мяжы пустыні Атакама каля 32° паўднёвай шыраты, або проста на поўнач ад Сант’яга. Гэта паўпустынны рэгіён, які атрымлівае ў сярэднім каля 25 мм ападкаў на працягу кожнага з чатырох зімовых месяцаў, і астатнія на працягу года. На поўначы пастаянна падвяргаецца засухам. Тэмпература ўмераная, у сярэднім 18,5° C летам і каля 12° C зімой на ўзроўні мора. Зімовыя дажджы і цягненне снегу, які назапашваецца ў Андах, утвараючы рэкі, паток якіх змяняецца ў залежнасці ад сезону, але нясе ваду круглы год. Схілы Анд адрывістыя, агульная паверхня грудкаватая, на поўначы ўзвышша і ўзбярэжжа бясплодныя.

Як і ў раёнах Крайняй Поўначы (Нортэ-Грандэ), у прыбярэжных раёнах Блізкай Поўначы існуе свой мікраклімат. У месцах, дзе акіянічная вільгаць кандэнсуецца і выпадае дажджом, растуць Вальдыўскія ўмераныя дажджавыя лясы. Добры прыклад — Нацыянальны парк Боске-Фрай-Хорхе. У месцах, дзе рачныя даліны разбіваюць прыбярэжнае плато, марская вільгаць пранікае ў глыб мацерыка чым павышае вільготнасць. На ўзвышшы схілы пакрытыя хмызняком і кактусамі розных відаў.

Нортэ-Чыка з'яўляецца высакагорным раёнам, які пасмамі перасякаюць краіну ад Анд да ўзбярэжжа, утвараючы папярочныя даліны незвычайнай прыгажосці і ўрадлівасці. Самай вядомай з іх з'яўляецца Даліна Эльке. Глыбокія папярочныя даліны забяспечваюць вялікія вобласці для жывёлагадоўлі і, самае галоўнае, пладаводства, якое пачалося пачынаючы з сярэдзіны 1970-х. Амаль усе чылійскае  вырабляецца на Блізкай Поўначы (чылійскія законы вызначаюць піска як напой, выраблены на Блізкай Поўначы).

Некаторыя вобласці Нортэ-Чыка маюць вельмі сухое паветра і нязначную хмарнасць, што робіць іх выдатным месцам для тэлескопаў. Вядомыя астранамічныя абсерваторыі ў раёне —  і .

Катэгорыя:Геаграфія Чылі
Алаід

**Ала́ід** — дзеючы стратавулкан на востраве Атласава ў Сахалінскай вобласці Расіі, самы вялікі вулкан Курыльскіх астравоў.

Вышыня вулкана 2339 м. Вулкан мае вяршынны кратар і амаль 30 бакавых конусаў. Складзены з андэзіта-базальтавых лаваў. Схілы вулкана пакрытыя зараснікамі хмызняковай вольхі, высокім рознатраўем. З вышыні 700—800 м палосы лёду і снегу.

Найбольш буйныя вывяржэнні вулкана адбыліся ў 1793, 1854, 1860, 1894, 1933—1934, 1972, 1981, 1986 гадах.

## Літаратура 
*  — С. 226.
* 

## Спасылкі 
* Активные вулканы Курильских островов. Краткое описание 
* Alaid // Global Volcanism Program
* Alaid // Volcano World — Department of Geosciences at Oregon State University

Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Геаграфія Сахалінскай вобласці
Катэгорыя:Вулканы Курыльскіх астравоў
Ліпнянка

**Ліпня́нка** — рака ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Шчара (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 20,5 км. Плошча вадазбору 118 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 м/км. Пачынаецца за 2 км на поўнач ад вёскі Бенькаўцы, упадае ў Шчару за 2,2 км на ўсход ад вёскі Залужжа Крывошынскага сельсавета. На ўсім працягу каналізаваная.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Ляхавіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Шчары
Падгор’еўскі сельсавет

**Падгор’еўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскага раёна Магілёўскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Падгор’е.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Амхаўскі сельсавет** у складзе Лупалаўскага раёна Магілёўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Амхавая. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе Магілёўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Нядашава, сельсавет перайменаваны ў **Нядашаўскі сельсавет**. 30 лістапада 2016 года цэнтр сельсавета перанесены з вёскі Нядашава 1 у вёску Падгор’е. 16 сакавіка 2017 года Нядашаўскі сельсавет перайменаваны ў Падгор’еўскі сельсавет.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1514 чалавек, з іх 94,2 % — беларусы, 4,6 % — рускія, 0,9 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 1106 чалавек.

## Склад 
У склад сельсавета ўваходзяць 17 населеных пунктаў (2009 г.):

Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета:
* Галлё — вёска.

## Славутасці 
* Свята-Успенская царква ў вёсцы Галяні 1 (1903).

## Вядомыя асобы 
* Іван Якаўлевіч Парфёненка (нар. 1929) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971), нарадзіўся ў вёсцы Галяні 1.
* Міхаіл Ягоравіч Раманькоў (1926—1966) — Герой Савецкага Саюза (1945), нарадзіўся ў вёсцы Дубінка 1.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.6. Кн.2. Магілёўская вобласць / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. – Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. –592 с.: іл. ISBN 978-985-11-0440-2.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лупалаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Riodinidae

**Riodinidae** — сямейства дзённых матылькоў, прадстаўнікі якога аб’ядноўваюць у сабе прыкметы блакітніц і німфалід. Параўнальна маладая група, якая ўтварылася крыху больш за 50 млн гадоў таму. Каля 1500 відаў.

## Апісанне 
Сямейства ўключае ў сябе каля 2600 відаў. Жывуць пераважна ў тропіках, большасць сучасных відаў (каля 1300) — у Паўднёвай Амерыцы, у Палеарктыцы каля 9-10 відаў, пераважна заходне-палеарктычных, у Еўропе толькі 1 від — .

Кармавыя расліны вусеняў: , , , , , , , , , , , , , , , , , , .

## Галерэя 

File:Apodemia mormo langei-02.JPG|*Apodemia mormo*
File:Blue metalmark, male dorsal.jpg|*Lasaia sula*
File:Red-bordered Pixie (Melanis pixe) dorsal.jpg|*Melanis pixe*

Катэгорыя:Сямействы насякомых
Катэгорыя:Матылі
Алазейскае пласкагор’е

**Алазе́йскае пласкагор’е** () — пласкагор’е ў Расіі, у паўночна-ўсходняй частцы Сібіры, у Рэспубліцы Саха (Якуція).

Пласкагор’е знаходзіцца ў міжрэччы рэк Калыма, Індыгірка, Алазея і Ажогіна. Даўжыня каля 300 км. Вышыні да 954 м. Складзена пераважна з гнейсаў, вулканагенна-асадкавых і туфагенных адкладаў, перарваных гранітамі. Рэльефу характэрны ізаляваныя масівы і хрыбты з плоскімі вяршынямі. На схілах да вышыні 450 м забалочаныя лістоўнічныя рэдкалессі, да вышыні 600 м зараснікі кедравага сланіку, вышэй — горная тундра.

На пласкагор’і бярэ пачатак рака Алазея.

## Літаратура 
*  — С. 226.
* Новая Российская энциклопедия. Том 2: А — Баяр / Редколл. А.Д. Некипелов и др. — М.: Энциклопедия: ИНФРА-М, 2005. — 960 с.: ил.; 84x108 1/16. ISBN 5-94802-009-6
* География России: Энциклопедический словарь / Гл. ред. А. П. Горкин. — М.: Научное издательство «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 800 с.: ил., карты. ISBN 5-85270-276-5
* 

Катэгорыя:Геаграфія Якуціі
Катэгорыя:Пласкагор’і Расіі
Іван Якаўлевіч Парфёненка

**Іван Якаўлевіч Парфёненка** (нар. , в. Галяні 1, Магілёўскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971). Заслужаны настаўнік моладзі БССР (1977).
 
Нарадзіўся ў шматдзетнай сялянскай сям’і. У 1946 годзе пасля сканчэння дзесяцігадовай школы па камсамольскай пуцёўцы адправіўся на будаўніцтва Мінскага трактарнага завода. З 1946 года працаваў на Мінскім трактарным заводзе (слесар, матарыст эксперыментальнага цэха). З 1964 г. матарыст, з 1975 года выпрабавальнік рухавікоў Мінскага маторнага завода. Працаваў у групе, якая займалася выпрабаваннем танкавага рухавіка Д50 і рухавіка супрацьлодкавага карабля «Вялікі паляўнічы».

Датэрмінова выканаў вытворчыя заданні восьмай пяцігодкі (1966—1970) і ўласныя сацыялістычныя абавязацельствы. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР «Пра прысваенне звання Героя Сацыялістычнай Працы працоўным і інжынерна-тэхнічным працаўнікам прадпрыемстваў Міністэрства трактарнага і сельскагаспадарчага машынабудавання СССР» ад 5 красавіка 1971 года *за асаблівыя заслугі ў выкананні заданняў пяцігадовага плана па развіццю трактарнага і сельскагаспадарчага машынабудавання і дасягненне высокіх вытворчых паказчыкаў* ганараваны звання Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

Абіраўся дэлегатам XXVIII з’езда КПБ, членам ЦК КПБ.

## Літаратура 
* Героі Сацыялістычнай Працы /Памяць: Магілёўс. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі /Укл. У. Ф. Агурцоў, М. П. Хобатаў. — Мн.: Полымя, 1996. — с.575
* В. А. Казанников, Неделимое //, Труд, талант, доблесть.: В 2-х ч. Ч. 2/[Сост. Е. Э. Павлюць, Б. И. Сушкевич, В. В. Шарпило].— Мн.: Беларусь, 1981., стр. 105—108
* Парфёненка Іван Якаўлевіч //Беларуская ССР: Кароткая энцыкл., 1981. — Т.5 — с. 469

Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання