Ашаканская бітва

**Ашака́нская бі́тва** (), вядомая таксама як **Аштара́кская бітва**, — бітва, што адбылася  года ў ходзе Руска-персідскай вайны 1826—1828 гадоў паміж войскам спадчынніка персідскага пасада Абас-Мірзы і рускім атрадам генерал-лейтэнанта .

У пачатку жніўня 1827 года персідская армія ўварвалася ва Усходнюю Арменію і, злучыўшыся з войскамі эрыванскага  , аблажыла Эчміядзінскі манастыр. Рускі ваенны атрад генерала Красоўскага, які знаходзіўся ў 35 вёрстах ад Эчміядзіна, разам з армянскімі і грузінскімі добраахвотнікамі, якія далучыліся да яго, выступіў на дапамогу да абложанага манастыра і, нягледзячы на дзесяціразовую лікавую перавагу персідскай арміі, здолеў прабіцца праз загараджальныя кардоны праціўніка, пасля чаго ў тую ж ноч аблога была знята. Падчас бітвы рускі атрад панёс цяжкія страты. Гэта была самая вялікая шкода рускай арміі за ўсе войны з Персіяй.

Найбольш каштоўныя звесткі пра бітву пакінутыя непасрэднымі яе ўдзельнікамі: камандзірам атрада А. Красоўскім, капітанам М. Собалевым і дзекабрыстам Е. Лачынавым.

На ход бітвы ў велізарнай ступені паўплывалі знясільваючая спякота, што стаяла ў той дзень і адсутнасць водных крыніц на шляху рускага атрада. У значнай ступені дзеянні атрада скоўваў абоз з правіянтам. Калоны рухаліся пад шчыльным артылерыйскім і ружэйным агнём непрыяцеля. Пакуль рускі  «*пракладаў сабе шлях штыкамі*», ар'ергард адбіваў апантаныя атакі іранцаў з тылу. Праціўнік, заняўшы выгаднае месца, наносіў па рускім атрадзе флангавыя ўдары. Варта таксама адзначыць, што паспяховаму праходу атрада Красоўскага спрыялі правільныя дзеянні рускай артылерыі, якая займала найбольш выгадныя вышыні, і гарматы пад прыкрыццям стралкоў наколькі маглі стрымлівалі атакі непрыяцеля. Разлютаванасць іранцаў даходзіла да таго, што, нягледзячы на цяжкія страты ад  і ружэйнага агню, яны ўразаліся ў шэрагі рускай пяхоты, якая штыкамі адкідала непрыяцеля назад.

У 1833—1834 гадах па ініцыятыве каталікоса  і архібіскупа  на сродкі манастыра і мясцовых жыхароў у гонар бітвы быў усталяваны памятны абеліск.

19 красавіка 2011 года адбылося ўрачыстае адкрыццё Ашаканскага памятнага комплекса «*рускім воінам-ратавальнікам Першапасаднага Эчміядзіна, якія загінулі ў Ашаканскай бітве 1827 года*».

## Перадумовы 
### Здыманне аблогі Эрывані Красоўскім 
 для аблогі Эрывані прыбыла  пад камандаваннем генерала Красоўскага. Лета 1827 года было надзвычай гарачым і засушлівым. Тэмпература даходзіла да 43 °R (53.7 °C) спякоты на сонцы і 33 °R (41.2&nbsp;°C) у цені. Мясцовы клімат спрыяў распаўсюджанню масавых хвароб сярод салдат, якія нядаўна прыбылі з Расіі. Ліхаманкі і эпідэмія дызентэрыі пакінулі ў 20-й дывізіі баяздольнымі не больш за 4000 ваяроў. Так, у жніўні камандуючы  генерал-ад’ютант І. Ф. Паскевіч, апісваючы агульнае становішча спраў у рускай арміі на Каўказе, рапартаваў Мікалаю I, што спякота працягвалася, падножнага корму не было, коні былі зняможаныя, а ⅓ арміі знаходзілася ў шпіталях. У палках з 1800 чалавек у страі заставаліся каля 1000 (з выключэннем гвардыі, у якой лік хворых складаў не больш за 200 чалавек, а 900 заставаліся гатовымі). З прычыны ўзніклага становішча, было прынята рашэнне — зняць аблогу Эрывані і да надыходу восені адысці ў горы.

Прычынай здымання аблогі таксама было і то, што транспарт з правіянтам і аблогавымі гарматамі чакаўся не раней жніўня.

У ноч на  дывізія знялася з аблогавых пазіцый і адступіла да Эчміядзінскага манастыра. У прыстанку быў уладкаваны шпіталь для хворых салдат. На трох манастырскіх вежах усталявалі па адной палявой гармаце.  да 2000 салдат прыступілі да нарыхтоўкі правіянту.

Забяспечыўшы манастыр дастатковай колькасцю правіянту, Красоўскі  са сваім корпусам накіраваўся да Баш-Абаранскага ўзвышша і стаў лагерам пры ўрочышчы Джэнгулі. У манастыры заставаліся батальён севастопальскага пяхотнага палка (да 500 штыкоў), 5 гармат, конная сотня з армянскай добраахвотніцкай дружыны, якая папытала ў Красоўскага дазвол застацца для абароны манастыра, і 700 хворых салдат.

### Аблога Эчміядзінскага манастыра Хусейн-ханам 
Эрыванскі сердар Хусейн-хан, пазнаўшы, што ў Эчміядзінскім манастыры знаходзіўся ўсяго адзін батальён севастопальскага палка, распачаў спробу захапіць манастыр, і  4000 кавалерыі (паводле іншых дадзеных, 500) і два батальёны сарбазаў (2000 чал.) з дзвюма (паводле іншых дадзеных, з трыма) гарматамі выйшлі з Эрывані і на наступны дзень аблажылі манастыр. На пакатасцях гары Арагаца (цюркскі: Алагёз), насупраць рускага лагера, размясціўся атрад  конніцы ў 1000 чалавек пад правадырствам Нагі-хана для сачэння за дзеяннямі корпуса Красоўскага.

Камендантам эчміядзінскага гарнізона на той момант быў пажылы штаб-афіцэр 20-й артылерыйскай брыгады — падпалкоўнік Ліндэнфельд. Сердар паслаў яму ліст, у якім запэўніваў каменданта, што Паскевіч з галоўнымі сіламі адступіў ад Нахічэвані ў Грузію і дапамогі эчміядзінскаму гарнізону чакаць няма адкуль, прапануючы апошняму пакінуць манастыр. Са свайго боку, Хусейн-хан гарантаваў свабодны праход гарнізона ў кожны бок, ручаючыся за яго бяспеку. У адваротным выпадку — манастыр будзе ўзяты сілай, і тады нікому не будзе літасці.

Адказам на ліст быў гарматны стрэл з манастырскай вежы. Хусейн-хан змушаны быў адсунуць арміі на бяспечную адлегласць і, атачыўшы манастыр, блакаваў усе шляхі зносін. Аднак  некалькім мясцовым армянам усё ж удалося дайсці да рускага лагера пры Джэнгулях і паведаміць Красоўскаму пра аблогавае становішча манастыра. Красоўскі тут жа, падрыхтаваўшы два батальёны з чатырма гарматамі, высунуўся да Эчміядзіна. Карапапахскі атрад апавясціў Хусейн-хана пра рух рускіх, і сердар, зняўшы блакаду, адступіў да Сардар-Абада і далей пайшоў у Эрывань.

### Уварванне Персідскай арміі Абас-Мірзы 
#### Разведка 
Персідскае камандаванне шырока выкарыстоўвала шпіёнаў і шныпароў, галоўным чынам сярод мясцовага насельніцтва — армян, татар (маюцца на ўвазе азербайджанцы), персаў. Звычайна гэта былі , якія гандлявалі ў рускім лагеры. Красоўскаму ж, для атрымання звестак пра праціўніка, часта даводзілася праводзіць рэкагнасцыроўкі і кавалерыйскія разведкі.

Прычынай слабейшай агентуры ў рускага камандавання былі пакаранні смерцю і жорсткія катаванні іранцамі рускіх шпіёнаў ці шныпароў, тым часам як выяўленых іранскіх шпіёнаў — высякалі і, пратрымаўшы некаторы час пад вартай, выпускалі, пасля чаго апошнія маглі працягнуць займацца сваім рамяством.

У Эчміядзіне Нерсесам Аштаракецы была наладжана сістэма збору інфармацыі пра непрыяцеля. Ад яго пасылаліся шныпары ў Эрывань і Сардар-Абад. Данясенні галоўнакамандуючаму дубляваліся. Разведкай варожых перасоўванняў займаўся Казіяр Аруцюнаў. Красоўскаму перадаваў каштоўныя звесткі пляменнік архібіскупа Аштаракецы — Педрос Маркараў. Апошні паведаміў  пра ўварванне персідскіх войскаў. Тая ж вестка была пацверджана прыбылым на наступны дзень з персідскага лагера армянскім старшыной  Саакам Агамалянам, што камандаваў армянскай пяхотай эрыванскага сердара Хусейн-хана.

Звесткі пра праціўніка насілі ў рускіх штабах часам супярэчлівы характар. У выпадку, калі Красоўскі паслаў у галоўны лагер ля Кара-Бабы Паскевічу данясенне пра канцэнтрацыю буйных сіл персаў паблізу свайго лагера, Паскевіч адказваў, што па мелых у яго звестках у персідскай арміі адбыўся бунт, а сам Абас-Мірза быў арыштаваны і знаходзіўся ў Чорсе пад вартай. Красоўскі надалей пісаў:

#### Уварванне 
]]
Сабраўшы ўсе патрэбныя звесткі пра рускіх, Хусейн-хан паслаў ліст Абас-Мірзе, у якім пісаў, што Эрывань вызвалена ад блакады; рускія, пакінуўшы ў манастыры Эчміядзін мноства хворых і невялікі гарнізон, адступілі ў горы; атрад Красоўскага малалікі і складаўся з маладых і неспрактыкаваных салдатаў; няма нічога лягчэй, як авалодаць зараз Эчміядзінам, адбіць аблогавую артылерыю, што рухаецца яшчэ ў Безабдальскіх гарах, і, вынішчыўшы Красоўскага, адкрыць дарогу ў Грузію.

 армія Абас-Мірзы (15 000 кавалерыі і 10 000 пяхоты пры 22 гарматах), перайшоўшы Аракс блізу Сардар-Абада, уварвалася ў Эрыванскае ханства, а  заняла паселішча Аштарак, якое знаходзілася паміж Эчміядзінам і рускім лагерам пры Джэнгулях. Пераканаўшыся ў непрыступнасці рускіх пазіцый на Баш-Абаранскім узвышшы, Абас-Мірза адвёў свае войскі да Ашакана і стаў лагерам.

#### Мэта ўварвання 
Меркавалася захапіць Эчміядзінскі манастыр, потым абыходным маршам праз Гюмры ўварвацца ў Грузію і разбурыць дашчэнту Тыфліс, пасля чаго — праз Елізаветпаль і Карабахскую правінцыю па  ці праз Асландузскі брод перайсці Аракс і вярнуцца ў Азербайджан.

Пры з’яўленні персідскай арміі ў тыле галоўных сіл рускіх Паскевіч быў бы змушаны адмовіцца ад паходу на Таўрыз. Красоўскі так ацэньваў дзеянні Абас-Мірзы:

Аднак планы Абас-Мірзы сталі вядомыя тыфліскаму ваеннаму губернатару генерал-ад’ютанту , які тут жа перакінуў дзве роты  з  ў , а ў Гюмры былі пераведзены рота  з дзвюма гарматамі і батальён севастопальскага пяхотнага палка з корпуса ген. Красоўскага.

#### Першыя сутыкненні 
Раніцай  з боку р. Абарані перад рускім лагерам з’явіліся 2000 персідскай кавалерыі. Казачыя , манеўруючы, згрупаваліся да пяцідзесяці чалавек і адстрэльваліся да падыходу падмацавання. На дапамогу былі высланы дзве казачыя сотні і два батальёны пяхоты з дзвюма гарматамі. З прыбыццём падмацавання казакі, пры падтрымцы пяхоты, контратакай адкінулі персідскую конніцу. У баі быў паранены шабляй у нагу харунжы (падпаручнік) Крукаў.

У ноч на  персідская кавалерыя ўтоенымі цяснінамі падышла з некалькіх бакоў да рускага лагера і на досвітку раптам атакавала казачыя аванпосты. Аднак казакі здолелі пратрымацца да прыбыцця пяхоты, пасля чаго іранцы былі адбіты з усіх кірункаў. У той час Красоўскі з генералам  і 50-ю казакамі праводзіў рэкагнасцыроўку па Эчміядзінскай дарозе. Асцерагаючыся за камандуючага атрадам, з лагера ў яго бок высунуўся пяхотны батальён з адной гарматай. У цясніне гары Карны-Ярых Трузсон з пяццю казакамі, якія ішлі наперадзе разведатрада, здалёк заўважылі засаду і спыніліся. У тое месца штодня хадзіў казачы раз’езд для атрымання інфармацыі шляхам тэлеграфа пра становішча ў Эчміядзінскім манастыры. Каля 500 персідскіх вершнікаў, зразумеўшы, што іх выявілі, кінуліся ў пагоню за атрадам, але праз некалькі вёрстаў убачылі набліжэнне батальёна рускай пяхоты і павярнулі назад.

У той жа дзень з лагера Красоўскага заўважылі рух буйных сіл іранцаў убок Судагента, адкуль у той самы час павінен быў прыбыць з галоўнага лагера ў Кара-Бабе ад Паскевіча тыфліскі ваенны губернатар Сіпягін. Красоўскі тут жа выступіў у дадзеным кірунку з двума батальёнамі пяхоты і чатырма гарматамі на дапамогу Сіпягіну. На Судагенцкай дарозе апошні сапраўды быў атакаваны персідскай кавалерыяй, але высланы за дзень да таго батальён севастопальскага палка, для сустрэчы губернатара, здолеў адбіць усе атакі непрыяцеля.

Паміж гарой Арагац і рускім лагерам з’явіліся да 4000 персідскай кавалерыі. Красоўскі выступіў супраць іх з двума батальёнамі пяхоты, да 50-ці чалавек  (азербайджанскай) конніцы, дзвюма гарматамі пры казаках і аддзяленнем . У сваёй  Красоўскі адзначаў удалае дзеянне апошніх. Былі выпушчаны да 20-ці ракет Кангрыва, *«якія разганялі натоўпы непрыяцельскія»*. Батальён 40-га егерскага палка, падмацаваны севастопальцамі, *«цясніў гэтага да самай ночы»*.

## Аблога Эчміядзінскага манастыра 
 частка персідскай арміі — пад камандаваннем Юсуф-хана (Юсуп-хана), Заграб-хана і Тапчыбы — аблажыла Эчміядзін.

На прапанову Юсуф-хана здаць манастыр камендант адказаў лаканічна: *«Не здам»*. Тады Юсуф-хан паспрабаваў схіліць Ліндэнфельда на шахскую службу, абяцаючы разнастайныя прывілеі. Персідскія саноўнікі не скупіліся на абяцанкі. Ліндэнфельд адказваў:

*«Рускія сабой не гандлююць, а калі манастыр персіянам патрэбен, то хай яны ўвойдуць у яго як сумленныя ваяры, са зброяй у руках»*.

Юсуф-хан адправіў архібіскупу Нерсесу ліст наступнага ўтрымання:

*«Калі ты самахоць не адчыніш вароты, то я атачу манастыр усёй артылерыяй, гарматамі, марцірамі — і спустошу яго дашчэнту. Тады, Нерсес, грэх будзе ляжаць ужо на тваёй душы»*.

Нерсес даў адказ:
*«Прыстанак моцны абаронай Бога, паспрабуй узяць яго…»*.

Раніцай  персідская артылерыя пачала інтэнсіўны абстрэл манастыра. Гарматная кананада была чутная ў рускім лагеры пры Джэнгулях, што ў велізарнай ступені турбавала Красоўскага. Сувязь з рускім лагерам была перапынена. Некалькі армян і татар, якія спрабавалі прайсці з лагера ў Эчміядзін і з Эчміядзіна ў лагер, былі схоплены персамі. Дзвюм з іх выкалалі вочы, дзвюм адрэзалі насы і вушы, а некалькі чалавек з іх згінулі без весткі. Аднак некаторыя звесткі Красоўскі атрымаў ад чатырох перабежчыкаў з персідскага стана. Збеглыя  паведамілі, што эрыванскі сердар даў слова Абас-Мірзе паднесці яму праз два дні ключы Эчміядзіна, а Абас, са свайго боку, абяцаў сердару падарыць для Эрыванскай крэпасці ўсю рускую аблогавую артылерыю. Гэтыя весткі неўзабаве пацвердзіў і мелік Саак Агамалян, які падрабязна апісаў план дзеянняў персідскай арміі.

Ад’ютант падаў Красоўскаму правіянцкую ведамасць, паводле якой харч у манастыры сканчаўся. Апошні тут жа загадаў сфармаваць на валовых арбах транспарт з дзесяцідзённым правіянтам.

## Выступ атрада Красоўскага да Эчміядзіна 
 у пяць гадзін папаўдні атрад быў пабудаваны перад сваімі намётамі. Красоўскі, аб’ехаўшы шэрагі, абвясціў загад:

Салдаты, зняўшы галаўныя ўборы, здзейснілі сказанае на дарогу набажэнства на каленах. Афіцэры, прыклаўшыся да крыжа, усталі на свае месцы. Святар Севастопальскага пяхотнага палка протаіерэй айцец Цімафей Макрыцкі, абрасіўшы сцягі і атрад , голасна звярнуўся да салдат:

У лагеры пры Джэнгулях заставаліся батальён Крымскага пяхотнага палка, паўроты піянер і 10 гармат пад камандаваннем генерал-маёра .

## Сілы бакоў 
### Рускі атрад 
Зборны паходны атрад складалі:
;*Пяхота:*
* Батальён Крымскага пяхотнага палка;
* Батальён ;
* Зборны батальён складалі:
** дзве роты ;
** рота піянераў;
** 80 чалавек севастопальскага батальёна;
** 60 чалавек пешага грузіна-армянскага апалчэння;
* 40-ы егерскі полк(меў у кожным батальёне па 3 роты).
;*Кавалерыя:*
* Данскі казачы Андрэева полк;
* Данскі казачы Сяргеева полк (Агульная колькасць двух казачых палкоў складала да 500 чал., паводле іншых дадзеных не перавышала 300);
* 1-я Конная сотня армянскай добраахвотніцкай дружыны (папоўніла казачыя палкі).
;*Артылерыя:*
* 4 батарэйныя гарматы;
* 6 лёгкіх гармат 20-й артылерыйскай брыгады;
* 2 конна-казачыя гарматы.

Агульная колькасць рускага атрада паводле розных дадзеных складала ад **2300** да **3000** чалавек.

  Дадзеныя аб колькасці атрада
  

Нетрадыцыйную версію, што супярэчыць вышэйпрыведзеным крыніцам, у 1969 годзе высунуў ваенны гісторык . Паводле яго паведамлення, у атрадзе Красоўскага, апроч ужо памянёных сіл, знаходзіліся яшчэ **5000** азербайджанскай іррэгулярнай конніцы. Абгрунтоўваючы дадзенае цверджанне, Ібрагімбейлі пісаў, што *«атрад у **2800** чалавек пры ўсіх умовах, не ў стане быў бы адолець 30-тысячны варожы корпус, узмоцнены 22 гарматамі»*, а *«дваранска-буржуазная гістарыяграфія царскай Расіі не памянула пра ўдзел у складзе рускіх войскаў азербайджанскай конніцы, грузінскай і армянскай пешых дружын»*. Аднак, насуперак дадзенай думцы, дакументы паказваюць на наяўнасць у паходным атрадзе Красоўскага да Эчміядзіна дзвюх апошніх, а барчалінская (азербайджанская) конніца згадваецца ў Алагёзскай бітве  таго ж года. Апроч гэтага, наступныя вінавачанні Паскевічам Красоўскага, з нагоды выступу апошняга *«не больш як з 4-мя батальёнамі да Эчміядзінскага манастыра»*, не мелі б пад сабой глебы.

Персідскія крыніцы паведамляюць, што Абас-Мірза атрымаў звесткі, што рускія сілы ў лагеры пры Джэнгулях, абароненым рэльефам мясцовасці, налічваюць **5000 пяхоты** і **1000 кавалерыі**, і той жа лік адносяць да тых, што бралі ўдзел у бітве. Тую ж колькасць прыводзіць і .

### Персідская армія 
Паводле англійских, расійскіх і армянскіх, паведамляе, што страты персаў толькі забітымі складалі больш **3500 чалавек**.

  Дадзеныя пра персідскія страты
  

Таксама вядома, што камандуючы ўсімі сарбазамі сартыб Магмет-хан атрымаў у той бітве два кулявыя параненні.

### Асуджэнне дзеянняў Красоўскага 
маст. *Д. Доу* (1822—1825)]]

Дзеянні Красоўскага па выратаванні Эчміядзіна былі высока ацэнены як вярхоўнымі дзеячамі Закаўказзя, так і мясцовым насельніцтвам, салдатамі і афіцэрамі рускай арміі на Каўказе. Аднак некаторыя рэакцыйныя генералы не ўхвалялі дзеянняў Красоўскага. Так, да прыкладу, камандуючы  генерал-ад’ютант Паскевіч, які меў да таго ж асабістую непрыязь да генерала Красоўскага, пісаў графу І. І. Дзібічу:

У сваім рапарце ад жніўня 1827 года Мікалаю I Паскевіч вінаваціў Красоўскага ў тым, што апошні, не дачакаўшыся аблогавай артылерыі, канваяванай дастатковай колькасцю сіл, *«з нейкаю недаравальнай паспешлівасцю»* выступіў да Эчміядзіна не больш як з 4 батальёнамі супраць цэлай арміі непрыяцеля.

маст. *Д. Доу* (1824—1825)]]

Аднак высунутыя Паскевічам вінавачанні заставаліся незаможнымі перад тым фактам, што Кабардзінскі полк, што ішоў з аблогавай артылерыяй, прыбыў да Джэнгулёў толькі , і, такім чынам, бітва магла б адбыцца толькі дзвюма-трыма днямі пазней. А ў гэты час Эчміядзінскі манастыр мог быць узяты прыступам, што пацягнула б за сабой цяжкія наступствы адносна ўсёй кампаніі і непапраўную шкоду, *«як матэрыяльную, так і маральную»*. З поўнай імавернасцю дапушчалася магчымасць пранікнення арміі Абас-Мірзы ў Грузію.

На астатку свайго рапарта Мікалаю I, Паскевіч усё ж пісаў:

На ваенным савеце, праведзеным , пра ход кампаніі Паскевіч высунуў на разгляд рапарты Красоўскага пра Ашаканскую бітву для збору галасоў супраць апошняга. На тым савеце быў архібіскуп Нерсес Аштаракецы, які не замарудзіў уступіцца за героя Ашаканскай бітвы. Выступаючы, Нерсес казаў:

маст. ''* (1830)]]

*Я буду жаліцца імператару і як верны вучань святога Евангелля давяду ўсю справядлівасць. Згодна майго абавязку, я раней даў раду Вам аблажыць Эрыванскую крэпасць і калі б Бог дапамог, то потым Нахічэван, Абас-Абад і Сардар-Абад здаліся б без бою, бо Эрыванская крэпасць з’яўляецца ключом да ўсіх крэпасцей вобласці. Вы не пажадалі мяне слухаць…Генерал Красоўскі прыйшоў не толькі для абароны манастыра, хоць Эчміядзін нямала паслуг зрабіў імператарскаму войску. Калі армія мела вялікую патрэбу ў хлебе, Эчміядзін з патаемнага свірна вылучыў 20 тысяч пудоў збожжа. Наша братэрства не пашкадавала апошняй капейкі, каб па-хрысціянску і па-братэрску падаць усё, што магло…300 салдат маглі б супрацьстаяць 60-тысячнай  арміі Абаса-Мірзы?..*

Думка Аштаракецы была падтрымана начальнікам штаба генералам  і графам Аляксандрам Бенкендорфам. Ніводны з удзельнікаў той бітвы не даў свой голас супраць Красоўскага. Стаўленне падначаленых да апошняга можна судзіць па лісце, які яны напісалі неўзабаве пасля ад’езду Красоўскага ў Тыфліс для лячэння ран:

**Ліст генерал-лейтэнанту Красоўскаму ў Тыфліс ад штаб і обер-афіцэраў 20-й Пяхотнай дывізіі ад 19 лютага 1828 года:***Бітва пры Ушагане ніколі не згладзіцца з памяці тых, хто ўдзельнічалі ў ёй, а ўспамін пра тое неразлучны з успамінамі пра вычыны Вашай Яснавяльможнасці. Мужнасці Вашай атрад абавязаны сваім выратаваннем; наважнасці Вашай удзячны ўрад захаваннем артылерыі са мноствам ваенных запасаў; цвёрдасці Вашай абавязана Грузія сваёю абаронай ад вынішчэння драпежнага непрыяцеля; Расія прымнажэннем славы сваёй зброі.Праніклівы позірк мудрага Манарха ацаніў ужо заслугі Вашы: бітва гэта прылічана да найболь памятных спраў адважнага рускага войска.Удзячныя армяне, бачачы, што бой гэты, пахіснуўшы дух персідскай арміі, быў адной з найгалаўнейшых прычын бліскучага сканчэння вайны, узводзяць помнік на месцы крывавай бітвы, ды перадасць ён нашчадзі вычын рускіх і імя мужнага правадыра іх.Царква армянская ўсталявала штогод святкаваць дзень гэты, як дзень вызвалення першапасаднага манастыра Эчміядзіна ад гібелі, якая пагражала яму.Што ж мы прынясём у дарунак В. П., мы, ашчасценыя бацькоўскай увагай Вашай і Вамі Выратаваныя ў дзень Аштаракскай бітвы? Кожны з нас жадае мець выяву любага намі начальніка, роўна як выяву той хвіліны, калі здрыгануліся мы пры выглядзе небяспекі, у якой Вы знаходзіліся, прысутнічаючы ўсюды, дзе мацней была сеча. І мы падносім У. П. партрэт Ваш і карціну, просячы Вас пераканаўча папытаць Найвышэйшага пажадання на гравіраванне іх. Не гэтак даўгавечна слабое прынашэнне, але, прынамсі, хай пакажа яно агульнае жаданне выказаць перад Вамі і давесці перад святлом пачуццё найжывейшай удзячнасці, шчырай прыхільнасці і найглыбейшай павагі нашага. В. П. з вартасцю ваяра — злучаеце вартасць чалавека. Вам справядліва прыналежаць і душы, і сэрцы нашы.*
::::::::::: — з «Дзённіка генерала Красоўскага1826—1828 гг.» (дадатак) 

У снежні Мікалай I прасіў Красоўскага даць падрабязнае апісанне бітвы, што адбылася 17 жніўня, з асобным апісаннем подзвігаў кожнага, які праславіўся. Таксама цар запатрабаваў звесткі пра сем’і ўсіх урадоўцаў, забітых і цяжкапараненых у той бітве.

Прачытаўшы рэляцыю пра Ашаканскую бітву, Мікалай I уласнаруч напісаў:

.

### Перамога ці параза 
Іранскі бок расцэньваў вынік Ашаканскай (Аштаракскай) бітвы як перамогу персідскай арміі.

19 красавіка 2011 года прайшла ўрачыстая цырымонія адкрыцця Ашаканскага памятнага комплексу. У цырымоніі бралі ўдзел кіраўнік  Сяргей Нарышкін, які знаходзіўся з візітам у Арменіі, і кіраўнік Апарата Прэзідэнта Арменіі Карэн Карапецян.

Сяргей Нарышкін, падзякаваўшы ад імя рускага народа кіраўніцтва і народ Арменіі за асцярожнае стаўленне да памяці рускіх ваяроў-вызвольнікаў, сказаў:

*«Шчыра рады быць на адкрыцці гэтага велічнага манумента рускім ваярам, якія аддалі жыцці за вызваленне Арменіі»''.

Открытие Ошаканского памятного комплекса 1.jpg
Открытие Ошаканского памятного комплекса 2.jpg
Открытие Ошаканского памятного комплекса 3.jpg
Открытие Ошаканского памятного комплекса 4.jpg
Фрагмент плиты с надписью.jpg
Монумент Героям Ошакана 6.jpg
2024 08 Монумент Героям Ошакана.jpg
2024 05 Монумент Героям Ошакана.jpg

## Заўвагі і крыніцы 
;Заўвагі

;Літаратурныя крыніцы

;Анлайн-крыніцы

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы ў Арменіі
Катэгорыя:Бітвы Расіі
Катэгорыя:Бітвы Ірана
Катэгорыя:Руска-персідская вайна, 1826—1828
Катэгорыя:Падзеі 29 жніўня
Катэгорыя:Жнівень 1827 года