open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ракета

**Ракета** ( — змянш. ад  «верацяно») — кіруемы ці некіруемы лятальны апарат, які ажыццяўляе палёт пад уздзеяннем рэактыўнай сілы. Выкарыстоўваецца ў касманаўтыцы, навуковых даследаваннях, ваенных мэтах (гл. ракетная зброя).

## Выкарыстанне 
### Вайcковыя мэты 
Ракеты выкарыстоўваюцца як спосаб дастаўкі сродкаў паражэння да цэлі (гл. ракетная зброя). З-за невялікіх памераў і высокай хуткасці перамяшчэння ракета — даволі цяжкая цэль для перахопу. Для кіравання баявой ракетай не патрэбен пілот, і яна можа несці зарады вялікай разбуральнай моцы, у тым ліку ядзерныя. Сучасныя сістэмы саманавядзення і навігацыі даюць ракетам вялікую трапнасць і манеўранасць.

Ёсць шмат варыянтаў баявых ракет, якія адрозніваюцца мэтай выкарыстання (звышмалыя ракеты ў вайсковай практыцы могуць быць сігнальнымі ці асвятляльнымі), далёкасцю лёту, месцам старту (самалёт, мабільная пускавая ўстаноўка, наземная шахта) і месцам паражэння цэлі (зямля, паветра, космас).

Для перахопу баявых ракет выкарыстоўваюць сістэмы супрацьракетнай абароны.

### Касманаўтыка 
### Навуковыя даследаванні 
### Ракетамадэляванне і хатнія хобі 
## Літаратура 
* Boris Rauschenbach. Hermann Oberth 1894—1989. Über die Erde hinaus — eine Biographie: — Der. Böttiger Verlags — GmbH — ISBN 3-925725-27-7
* Harald Tresp, Karlheinz Rohrwild. — Am Anfang war die Idee… Hermann Oberth — Vater der Raumfahrt: Herman E. Sieger GmbH, Lorh/Württemberg. 1994
* Hermann Oberth. Mein Beitrag zur Weltraumfahrt: — Hermann — Oberth — Raumfahrt — Museum, Druck Center Meckencheim. Nürnberg/Feucht. 1994. ISBN 3-925103-71-6
* Marsha Freeman. Hin zu neuen Welten. Die Geschichte der deutschen Raumfahrtpioniere: — Der. Böttiger Verlags — GmbH, Wiesbaden. 1995. ISBN 3-925725-22-9
* Walter Dornberger, V2 — Der Schuß ins Weltall, Bechtle Verlag, Esslingen 1952.


Катэгорыя:Касманаўтыка
Катэгорыя:Зброя
Маастрыхцкі дагавор

**Дагавор аб Еўрапейскім Саюзе** — дагавор, падпісаны 7 лютага 1992 года ў Маастрыхце прадстаўнікамі кожнай з 12 дзяржаў-удзельніцаў Еўрапейскай супольнасці. За кожную з дзяржаў подпіс ставілі па 2 упаўнаважаныя міністры. Дагавор уступіў у сілу 1 лістапада 1993 пасля зацверджання згодна з патрабаваннямі Статутаў усіх 12 дзяржаў.

## Прадстаўнікі краін 
* Бельгія
** Марк Эйскенс, міністр замежных спраў
** Філіп Мейстат, міністр фінансаў

* Вялікабрытанія
** Дуглас Хурд, міністр замежных спраў
** Фрэнсіс Мод, міністр фінансаў

* Грэцыя
** Антоніас Рамарас, міністр замежных спраў
** Эфтыміас Хрыстадулу, міністр гаспадарчых спраў

* Данія
** Уфэ Элеман-Енсен, міністр замежных спраў
** Андэрс Фог Расмусен, міністр гаспадарчых спраў

* Ірландыя
** Джэрард Колінз, міністр замежных спраў
** Берці Ахерн, міністр фінансаў

* Іспанія
** Франсіска Фернандэс, міністр замежных спраў
** Карлас Солчага, міністр гаспадарчых спраў і фінансаў

* Італія
** Джыані Мікеліс, міністр замежных спраў
** Гуіда Карлі, міністр фінансаў

* Люксембург
** Жак По, міністр замежных спраў
** Жан-Клод Юнкер, міністр фінансаў

* Нідэрланды
** Ганс Брук, міністр замежных спраў
** Вілем Кок, міністр фінансаў

* Германія
** Ганс-Дзітрых Геншэр, міністр замежных спраў
** Тэадор Вайгель, міністр фінансаў

* Партугалія
** Жуан Пінейру, міністр замежных спраў
** Брага Маседу, міністр фінансаў

* Францыя
** Ралан Дзюма, міністр замежных спраў
** П’ер Берэгавуа, міністр гаспадаркі, фінансаў ды каштарысу

## Гл. таксама 
* Дагаворы Еўрапейскага саюза
* Парыжскі дагавор
* Рымскі дагавор
* Дагавор зліцця
* Амстэрдамскі дагавор
* Лісабонскі дагавор
* Капенгагенскія крытэрыі

## Спасылкі 
* Дагаворы Еўрапейскага саюза  — Online версія (арыгінальны, не зменены варыянт)
** Версія для спампоўкі  ў фармаце PDF (Portable Document Format)
** На іншых мовах Дагаворы Еўрапейскага саюза 

Катэгорыя:Еўраінтэграцыя
Катэгорыя:Дагаворы Еўрапейскага саюза
Катэгорыя:Маастрыхт
Катэгорыя:Гісторыя Еўрапейскага саюза
Катэгорыя:1992 год у праве
Катэгорыя:Люты 1992 года
Англійская Вікіпедыя

**Англійская Вікіпедыя** () — раздзел Вікіпедыі на англійскай мове. Адкрыта 15 студзеня 2001. У сакавіку 2006 дасягнула мільёна артыкулаў, 9 верасня 2007 напісаны 2-мільённы, а 17 жніўня 2009 3-мільённы артыкул. Англійская версія Вікіпедыі з'яўляецца самай аб'ёмнай сярод усіх раздзелаў Вікіпедыі.

Англійская Вікіпедыя мае перавагу перад іншымі моўнымі раздзеламі за кошт магчымасці выкарыстоўваць матэрыялы 11 выдання Encyclopædia Britannica.

## Гісторыя 
* 20 красавіка 2004 года — 250 000 артыкулаў
* 7 ліпеня 2004 года — 300 000 артыкулаў
* 20 лістапада 2004 года — 400 000 артыкулаў
* 18 сакавіка 2005 года — 500 000 артыкулаў
* 29 верасня 2005 года — 750 000 артыкулаў
* 1 сакавіка 2006 года — 1 000 000 артыкулаў
* 24 лістапада 2006 года — 1 500 000 артыкулаў
* 9 верасня 2007 года — 2 000 000 артыкулаў
* 12 жніўня 2008 года — 2 500 000 артыкулаў
* 17 жніўня 2009 года — 3 000 000 артыкулаў
* 12 снежня 2010 года — 3 500 000 артыкулаў
* 2 красавіка 2011 года — 3 600 000 артыкулаў
* 4 жніўня 2011 года — 3 700 000 артыкулаў
* 19 лістапада 2011 года — 3 800 000 артыкулаў
* 13 ліпеня 2012 года — 4 000 000 артыкулаў
* 25 красавіка 2014 года — 4 500 000 артыкулаў
* 1 лістапада 2015 года — 5 000 000 артыкулаў
* 23 студзеня 2020 года — 6 000 000 артыкулаў

## Цікавыя факты 
* У ноч на 18 студзеня 2012 года Англійская Вікіпедыя ўпершыню ў гісторыі была часова заблакіравана на 24 гадзіны ў знак пратэсту супраць новага законапраекта SOPA, занесенага ў Кангрэс ЗША, які паводле меркавання праціўнікаў гэтага законапраекта абмяжуе свабоду інфармацыі, у тым ліку і ў Вікіпедыі, пашырыўшы магчымасці праваахоўных органаў ЗША і праваўладальнікаў у рамках абароны аўтарскага права ў барацьбе з правайдарамі і іншымі ўдзельнікамі дзейнасці ў Інтэрнэце. Тэхнічна блакіроўка была рэалізавана з дапамогай JavaScript, таму для абыходу блакіроўкі досыць адключыць падтрымку JavaScript у браўзеры ці ж адключыць падтрымку JavaScript толькі ў дамене wikipedia.org з дапамогай надбудоў браўзера, напрыклад, NoScript.

## Статыстыка 
Па стане на  англійская Вікіпедыя ўтрымлівае  , гэта  больш за другі моўны раздзел Вікіпедыі — себуанскую Вікіпедыю. У англійскай Вікіпедыі зарэгістраваны  , з іх  здзейснілі якое-небудзь дзеянне за апошнія 30 дзён, а   маюць статус адміністратара. Агульны лік правак складае .

## Спасылкі 
* Галоўная старонка Англійскай Вікіпедыі 
* Дыяграмы статыстыкі Англійскай Вікіпедыі 

Англійскі
Катэгорыя:Англійскія энцыклапедыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе
Ростра

**Ростра** (, множны лік ад , нос карабля) — у Старажытным Рыме прамоўніцкая трыбуна на форуме.

thumb|злева|Рэканструкцыя ростры Аўгуста
thumb|злева|Руіны ростры на форуме
Трыбуна атрымала такую назву, з прычыны таго, што была ўпрыгожана насамі варожых караблёў (гл. ростр), захопленых рымлянамі ў 338 да н.э. пры Анцыўме падчас Лацінскай вайны 340—338 да н.э.

Першапачаткова трыбуна аратараў у рэспубліканскі перыяд знаходзілася на каміцыі — Rostra Vetera. Яна была пабудавана каля 500 года да н.э. Рэшткі старой ростры са ступенямі з туфу былі раскапаны археолагамі.

Ростра была адрэстаўравана пры Аўгусце насамі караблёў егіпецкай царыцы Клеапатры VII пасля паражэння яе флоту ў 31 да н.э. у бітве пры Акцыі. У перыяд 1-й Пунічнай вайны (у 260 да н.э.), у гонар перамогі над карфагенянамі ў марской бітве пры Мілах на форуме ў Рыме была збудавана растральная калона, упрыгожаная насамі захопленых караблёў.

У перыяд позняга класіцызму (ампіра) традыцыя была адроджана, у гонар марскіх перамог, сталі ўзводзіцца растральныя калоны.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Рэканструкцыя знешняга выгляду старажытнарымскай Ростры.

Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Рымскі форум
Флуктуацыя

**Флуктуацыі** (ад  — ваганне) — адхіленні фізічнай велічыні ад яе сярэдняга значэння.

Прыкладам тэрмадынамічных флуктуацый з’яўляюцца флуктуацыя шчыльнасці рэчыва ў наваколлі крытычных кропак, якія прыводзяць, у прыватнасці, да моцнага рассейвання святла рэчывам і страты празрыстасці.

Флуктуацыі, выкліканыя квантавамеханічных эфектамі, прысутнічаюць нават пры тэмпературы абсалютнага нуля. Яны прынцыпова неадольныя. Прыклад праявы квантавамеханічных флуктуацый — эфект Казіміра, а таксама сілы Ван-дэр-Ваальса. Непасрэдна назіраемыя квантавамеханічныя флуктуацыі для зарада, які прайшоў праз квантавы кропкавы кантакт — квантавы драбавы шум.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Статыстычная фізіка
Катэгорыя:Тэорыя хаосу
Эмамалі Рахмон

**Эмамалі Рахмон** (); нар. ) — дзяржаўны дзеяч, старшыня Вярхоўнага Савета Таджыкістана (1992—1994), з 1994 года — прэзідэнт Таджыкістана, носіць тытул «Пешвои миллат» (Пан народу). У выніку канстытуцыйнага рэферэндума прынятыя папраўкі, якія здымаюць з прэзідэнта Таджыкістана Эмамалі Рахмона абмежаванні па ліку перавыбранняў на пасаду прэзідэнта і якія зніжаюць узроставы цэнз для прэзідэнта з 35 да 30 гадоў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 кастрычніка 1952 года ў пасёлку Дангара Кулябскай вобласці Таджыкскай ССР. Скончыўшы сярэднюю школу, пачаў працаваць электрыкам маслазавода ў Курган-Цюбе, затым з 1971 па 1974 гады служыў матросам на Ціхаакіянскім флоце, а пасля заканчэння службы вярнуўся на завод.

У 1982 годзе скончыў эканамічны факультэт Таджыкскага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1976 па 1988 гады працаваў сакратаром праўлення калгаса Дангарынскага раёна Кулябскай вобласці, старшынёй прафкама гэтай гаспадаркі, а таксама займаў пасаду ў партыйных органах.

У чэрвені 1988 года стаў дырэктарам саўгаса імя Леніна Дангарынскага раёна, займаючы гэтую пасаду да лістапада 1992 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэзідэнты Таджыкістана
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Гейдара Аліева
Ісак Альбеніс

**Іса́к-Мануе́ль-Франсі́ска Альбе́ніс** (;  — ) — іспанскі кампазітар і піяніст.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Оперныя кампазітары Іспаніі
Катэгорыя:Памерлі ад нефрыту
Катэгорыя:Пахаваныя на Манжуікскіх могілках
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Каталоніі

Катэгорыя:Музыканты Іспаніі
Катэгорыя:Кампазітары Іспаніі
Лявонцій Карповіч

thumb|right|200px|Пахвала Сматрыцкага Карповічу
**Лявонцій Карповіч** (свецкае імя *Лонгін*, *Логвін*; , Пінскі павет — , Вільня) — беларускі праваслаўны дзеяч, пісьменнік; адзін з пачынальнікаў сістэматычнага багаслоўя. Кананізаваны Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквой.

## Біяграфія 
Паходзіў з кіеўскіх баяр Карповічаў, якім у ХV стагоддзі за верную службу князі далі ў востраў Асоў на Піншчыне. Нарадзіўся ў сям’і святара. Быў, відаць, малодшым сынам Міхаіла Фёдаравіча Карповіча, пратапопа пінскай замкавай царквы Св. Дзімітрыя. Дакладна невядома, дзе навучаўся. Паводле Л. В. Ляўшуна, найбольш імаверна, што спачатку — у школе пры Пінскім Ляшчынскім манастыры, а потым — у школе Віленскага праваслаўнага брацтва пры Свята-Троіцкай царкве. Малады Лонгін у канцы XVI стагоддзя прыехаў з Піншчыны да свайго сваяка Яна Карповіча, актыўнага члена віленскага праваслаўнага брацтва; апякун аддаў хлопчыка ў Віленскую брацкую школу і па меры сіл дапамагаў яму.

Уступіў у Віленскае праваслаўнае брацтва. Прымаў непасрэдны ўдзел у будаўніцтве новага брацкага храма Святога Духа, які ўзводзіўся на прыватным участку князёў Валовічаў каля Вострай брамы. Па даручэнні брацтва займаў пасаду «строителя церковного албо вытрикуша». У 1590-я працаваў у брацкай друкарні пад кіраўніцтвам С. Зізанія, выдаваў кнігі на карысць праваслаўнага жыхарства Літвы. Дасягнуўшы паўналецця (каля 1598), быў прызначаны «слугой і пісарам» брацкім, выконваў пасольска-дэпутацкія даручэнні брацтва на соймах, узначаліў брацкую друкарню, замяніўшы на гэтай пасадзе С. Зізанія (стаў карэктарам і галоўным тыпографам, які адказваў за адбор матэрыялаў для друку). Разам з тым служыў панамаром і шпітальным дазорцам, выкладаў у брацкай школе, пасля быў пасвечан у святары Свята-Духавай царквы, а праз некаторы час быў узведзены ў сан архімандрыта і стаў, такім чынам, паўнамоцным кіраўніком новага брацкага манастыра. У канцы 1940-х гадоў кананізаваны Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквой.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Прашковіч М. «Лямент…» на смерць Лявонція Карповіча // . — С. 40, 41.
* Карповіч Лявонцій //  С. 97.

Катэгорыя:Праваслаўныя святыя Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1580 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Вільнюсе
Катэгорыя:Праваслаўныя багасловы Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікага Княства Літоўскага
Гарбачэўскі

* Іван Данілавіч Гарбачэўскі — беларускі педагог, фалькларыст, пісьменнік і краязнавец.
* Іван Іванавіч Гарбачэўскі — дзекабрыст, мемуарыст.
* Іван (Ян) Якаўлевіч Гарбачэўскі — украінскі хімік, біяхімік, гігіеніст і эпідэміёлаг.
* Мікіта Іванавіч Гарбачэўскі — беларускі вучоны-архівіст, краязнавец, мовазнавец і педагог.
Іаган Рэгіямантан

**Іаган Рэгіямантан** ( — ) — нямецкі астраном.

У сваёй вядомай кнізе «Астранамічныя табліцы з 1475 па 1506 г.» (Нюрнберг, 1474) вызначыў месцазнаходжанні Сонца, Месяца, планет, паказаў месячныя зацьменні на перыяд 1475—1530. Кніга не раз перавыдавалася (Венецыя, 1481, 1484, 1492; Аўгсбург, 1488, 1492 і інш.), ёю карысталіся Калумб, Васка да Гама, іншыя мараплаўцы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Астраномы Германіі
Катэгорыя:Вучоныя Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Іван Данілавіч Гарбачэўскі

**Іван Данілавіч Гарбачэўскі** ( — ; Псеўданімы: *Союзник*) — беларускі педагог, фалькларыст, пісьменнік і краязнавец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў Полацкую настаўніцкую семінарыю (1877),  (1885). Выкладаў гісторыю, рускую мову, іншыя прадметы ў Троцкім і Невельскім паветах (да 1899). У 1894—98 супрацоўнік газеты «Витебские губернские ведомости». Пераехаў у 1899 на Каўказ, пасля на Кубань. Інспектар народных вучылішчаў у Баталпашынску на  (1900—1912?). Выкладаў у вышэйшым рамесным вучылішчы ў Рагачове (1912—1914).

Выступаў у друку з прапановамі ўдасканалення народнай школы. Правадзейны член Педагагічнага таварыства пры  ў Санкт-Пецярбургу (1894).

## Навуковая дзейнасць 
Яму належыць гістарычная праца «Пра волакі вялікага воднага шляху з варагаў у грэкі» (1894). Вывучаў фальклор, побыт беларусаў, гісторыю. Апісваў населеныя пункты на Заходняй Дзвіне («Уніз па Дзвіне», 1895), флору, фаўну, земляробства і жывёлагадоўлю, промыслы, адукацыю ў Лепельскім павеце («Лепельскі павет Віцебскай губерні», 1895), язычніцкія вераванні, рэлігийныя абрады, звычаі продкаў палешукоў («Старына старадаўняя», 1897). Паэтычнасць беларускіх народных песень адзначыў у працы «Старажытнасць беларускіх песень і іх напеваў» (1896), апублікаванай у «Віцебскіх губернскіх ведамасцях» (нумары 83—85, 87, 89).

## Творчасць 
Аўтар аповесці «Не дайшоў да роднай хаты» (нап. 1899) і іншых мастацкіх твораў. Кнігі для дзяцей «Птушыны канцэрт», «Ціхая радасць» і інш., апавяданні «Зямля і араты», «Не дайшоў да роднай вёскі» (1899). Гістарычныя аповесці «Старына старадаўняя» (Віцебск, 1897), «Што з ёю будзе?» (Віцебск, 1898).

### Бібліяграфія 
* Сельский учитель. ― Витебск. Губернская типография, 1895. С. 17
* О волоках Великого водного пути из варяг в греки. ― Витебск. Губернская типография. 1984. С. 19
* Лепельский уезд Витебской губернии. ― Витебск. Губернская типография. 1895
* Вниз по Двине. ― Витебск. Губернская типография. 1895. С. 14
* Старина стародавняя. Историческая повесть X века. ― Витебск. 1897. С. 163
* Тихая отрада (Рассказ Володи). Серия «Детям в подарок». ― Витебск. 1896. С. 17
* Что-то с ней будет? Повесть. ― Витебск. 1898. С. 24

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Скідан В. Спадчына І. Д. Гарбачэўскага //  — С. 31, 32.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2. — Мінск, 1994.

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Квебек (правінцыя)

**Квебе́к** () — адна з правінцый Канады. Мяжуе з правінцыяй Ньюфаўндленд і Лабрадор на паўднёвым усходзе, з правінцыяй Нью-Брансуік на ўсходзе, з ЗША на поўдні і правінцыяй Антарыа на захадзе. Гэта адзіная правінцыя Канады, дзе афіцыйнай мовай з’яўляецца выключна французская.

## Геаграфія 
Тэрыторыя Квебека складае 1 542 056 км².

Сталіца правінцыі — г. Квебек (насельніцтва 491 тыс.). Найвялікшы горад — Манрэаль (насельніцтва 1 621 тыс.).

Астравы Квебека: Мадлен (архіпелаг), Антыкосты.

## Гісторыя 
Правінцыя Квебек была ўтворана на змену Ніжняй Канадзе ў 1867 годзе. Падчас сусветных войнаў гарады Квебека станавіліся цэнтрамі выступленняў супраць прызыву. У 1960-х глыбокія эканамічныя і сацыяльныя пераўтварэнні («Ціхая рэвалюцыя») выклікалі рост франкаканадскага сепаратызму. Квебекскія нацыяналісты праводзілі акцыі, у тым ліку тэрарыстычныя. Былі ініцыяваны два рэферэндумы (1980 і 1995), і ў выніку другога з іх Квебек быў на самай мяжы незалежнасці (49,6 % за). З таго часу хваля сепаратызму суцішылася.

## Дэмаграфія 
У 2006 насельніцтва Квебека складала 7,5 мільёнаў жыхароў.

У 2001 французская мова з’яўлялася роднай у 82 % жыхароў Квебека, англійская мова ў 8 %, італьянская ў 5 %, арабская ў 3 %.

Паводле рэлігіі, 90,2 % жыхароў Квебека — хрысціяне, 1,5 % — мусульмане, 1,2 % — іўдзеі. 7,1 % не маюць рэлігіі.

## Урад 
Галава квебекскага ўрада — Прэм’ер-міністр Жан Шарэ. Ён з’яўляецца лідарам кіруючай Ліберальнай партыі Квебека, якая мае бальшыню пасад у Нацыянальным сходзе правінцыі.

Лейтэнант-губернатар Квебека — П'ер Дзюшэн, які прадстаўляе ў правінцыі караля Канады Карла III.

## Вядомыя асобы 
* Селін Дыён
* Ксаўе Далан

## Некаторыя гарады 
## Крыніцы 

Катэгорыя:Правінцыі Канады
.gq

**.gq** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Экватарыяльнай Гвінеі. 

gq

Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 1997 годзе
.gs

**.gs** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Паўднёвай Джоджыі і Паўднёвых Сандвічавых астравоў.

gs
.gt

**.gt** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Гватэмалы. Уведзены 14 жніўня 1992 года і з таго часу кіруецца *Universidad del Valle de Guatemala*. Першапачаткова дамены можна было зарэгістраваць толькі пад даменам другога ўзроўню — .com.gt для кампаній або .ind.gt для прыватных асоб. У 2009 годзе рэгістратар адмяніў гэтае абмежаванне — адрасы рэгістраваліся непасрэдна пад .gt. Дамен .gt можа быць ад трох да 63 знакаў і ўтрымліваць толькі алфавітна-лічбавыя знакі.

gt
.gw

**.gw** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Гвінеі-Бісау. Існуе з 4 лютага 1997 года, даменам кіруе DNS.pt з лістапада 2014 года. Першапачаткова .gw маглі выкарыстоўваць толькі прыватныя асобы і кампаніі, якія базуюцца ў Гвінеі-Бісау, але ў жніўні 2007 года рэгістратар абвясціў, што хоча зрабіць дамен верхняга ўзроўню даступным ва ўсім свеце без абмежаванняў. Падчас адкрыцця .gw часам прадавалі як абрэвіятуру глабальнай сеткі.

Па прычыне, што DNS.pt стаў аператарам дамена верхняга ўзроўню ў лістападзе 2014 года, толькі кампаніі змаглі набываць дамен. Для рэгістрацыі таксама патрабуецца ідэнтыфікацыйны нумар ПДВ. Рэгістрацыя магчымая на два гады і каштуе 45,73 еўра.

gw
.hm

**.hm** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для астравоў Херд і Макдоналд.

hm
.hn

**.hn** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Гандураса.

hn
Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе
Катэгорыя:Гандурас
.jm

**.jm** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Ямайкі. Рэгістрацыя адбываецца на трэцім узроўні пад імёнамі другога ўзроўню com.jm, net.jm, org.jm, edu.jm, gov.jm і mil.jm. Рэгістрацыя даменаў .jm апрацоўваецца Mona Information Technology Services (MITS) ва Універсітэце Вест-Індыі. Рэгістрацыя бясплатная,

jm
.gp

**.gp** ( ***G**uadelou**p**e*) — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Гвадэлупы. Нацыянальны дамен верхняга ўзроўню — GP выкарыстоўваецца як нацыянальны дамен верхняга ўзроўню ў стандартах адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу тэрыторыі краіны ISO 3166 — (ISO 3166-1, ISO 3166-2, ISO 3166-2: GP) у якасці кода Alpha2, які ўтварае аснову геакоду адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Гвадэлупы.

Таксама дамен верхняга ўзроўню — GP — выкарыстоўваецца ў якасці дадатковага двухлітарнага геакоду Гвадэлупы як адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Францыі.

gp
.kg

**.kg** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Кыргызстана. Уведзены 12 ліпеня 1995 года і кіруецца тэлекамунікацыйным прадпрыемствам *AsiaInfo* са штаб-кватэрай у Бішкеку.

Рэгістрацыя ажыццяўляецца на другім і трэцім узроўнях. Існуюць дамены другога ўзроўню .org.kg для некамерцыйных арганізацый, .net.kg для інтэрнэт-правайдараў, .com.kg для камерцыйных кампаній, .edu.kg для акадэмічных устаноў, .gov.kg для ўрада і. mil.kg для ваенных. Увогуле, дамен .kg можа складацца ад 3 да 63 знакаў і толькі з алфавітна-лічбавых знакаў.

kg
.jo

**.jo** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Іарданіі.

## Рэгістрацыя 
За рэгістрацыю сайтаў у дамене .jo адказны Нацыянальны цэнтр інфармацыйных тэхналогій. Рэгістрацыя даменаў трэцяга ўзроўню адбываецца ва ўзгадненні з наступнымі катэгорыямі:

* .com.jo: кампаніі
* .net.jo: інтэрнэт-правайдэры
* .org.jo: некамерцыйныя арганізацыі
* .edu.jo: навучальныя ўстановы
* .gov.jo: дзяржаўныя арганізацыі
* .mil.jo: узброеныя сілы
* name.jo: прыватныя асобы

Акрамя гэтага, жадаючыя могуць зарэгістраваць дамен непасрэдна пад даменам .jo.

jo
.kn

**.kn** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Сент-Кітс і Невіс. 

kn

Катэгорыя:Сент-Кітс і Невіс
.kw

**.kw** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Кувейта. Уведзены 26 кастрычніка 1992 года. Кіруецца Міністэрствам камунікацый Кувейта.

kw
.lc

**.lc** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Сент-Люсіі (Карыбскае мора).

Выкарыстанне дамена LC рэкамендуецца для сайтаў, якія датычаць вострава Сент-Люсія або змяшчаюць падобную інфармацыю, для кампаній і прыватных асоб, якія знаходзяцца на Сент-Люсіі, выходзяць на яе рынак, і, натуральна, для ўсіх, каму падыходзіць гэтая даменная зона. 

lc
.ke

**.ke** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Кеніі. Існуе 29 красавіка 1993 года, кіруецца *Kenya Network Information Center* (KeNIC).

Рэгістрацыя магчымая толькі для даменаў трэцяга ўзроўню ў адпаведнасці з наступнымі даменамі другога ўзроўню:

* .co.ke — кампаніі
* .or.ke — некамерцыйныя арганізацыі
* .ne.ke — сеткавае абсталяванне
* .go.ke — дзяржаўныя структуры. Патрабуецца прадастаўленне дакументаў з Дэпартамента інфармацыйных тэхналогій Міністэрства фінансаў.
* .ac.ke — вышэйшыя навучальныя ўстановы. Патрабуецца копія рэгістрацыйнага сертыфіката, прадастаўленага адпаведным міністэрствам.
* .sc.ke — дзіцячыя садкі і школы. Патрабуецца копія рэгістрацыі навучальнай установы ў Міністэрстве асветы.
* .me.ke — прыватныя асобы
* .mobi.ke — мабільны Інтэрнэт
* .info.ke — інфармацыйныя службы

ke
.lk

**.lk** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Шры-Ланкі.

Замежныя кампаніі, якія з’яўляюцца ўладальнікамі гандлёвых марак, што дзейнічаюць на тэрыторыі Шры-Ланкі, могуць зарэзерваваць даменнае імя, ідэнтычнае гандлёвай марцы, але функцыянаваць такі дамен не будзе. Перавесці такі дамен у актыўны стан можна толькі пасля рэгістрацыі прадстаўніцтва ў Шры-Ланцы. 

## Гл. таксама 
.இலங்கை

lk
.km

**.km** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Каморскіх астравоў. 

km

Катэгорыя:Каморскія астравы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1998 годзе
.mc

**.mc** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Манака.

Атрымаць дамен у зоне *.mc* могуць толькі юрыдычныя асобы, зарэгістраваныя ў Манака. 
Даменнае імя, якое рэгіструецца, абавязанае адпавядаць назве кампаніі. Адна кампанія мае права зарэгістраваць не больш за тры даменныя імёны.
Для рэгістрацыі дамена неабходна прадставіць копію пасведчання пра рэгістрацыю кампаніі. 

Кампаніі, якія не з’яўляюцца рэзідэнтамі Манака, могуць зарэгістраваць дамен трэцяга ўзроўню ў зоне *.tm.mc* у выпадку, калі ім належыць ідэнтычная зарэгістраваная гандлёвая марка, якая дзейнічае на тэрыторыі Манака. 
Для рэгістрацыі дамена абавязкова неабходна прадставіць пасведчанне пра рэгістрацыю гандлёвай маркі. 

mc
.mh

**.mh** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Маршалавых Астравоў. Рэгістрацыя даменных імёнаў у дадзенай зоне не адбываецца з 1997 года. У цяперашні час няма ніводнага механізму зарэгістраваць дамен, бо пляцоўка адзінага рэгістратара не з’яўляецца актыўнай. На 2012 год у Маршалавых Астравах было 3 хоста. У 2014 годзе дамен стаў 150-м удзельнікам Арганізацыі падтрымкі нацыянальных імёнаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Звесткі whois для дамена .mh на сайце IANA
* [рэгістрацыі дамена .mh Marshall Islands NIC](https://web.archive.org/web/20051210195123/http://www.nic.net.mh/ Сайт)

mh
.mw

**.mw** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Малаві. Уведзены 3 студзеня 1997 года. Даступная рэгістрацыя імёнаў другога і трэцяга ўзроўню ў даменных зонах — .mw, .ac.mw, .co.mw, .com.mw, .coop.mw, .edu.mw, .gov.mw, .int.mw,. net.mw, .org.mw. Зарэгістраваць імя дамена можа любая фізічная, юрыдычная асоба, рэзідэнт, нерэзідэнт Малаві. Кіруецца кампаніяй Malawi Sustainable Development Network Programme.

mw
.ms

**.ms** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Мантсерата (Малыя Антыльскія астравы). Існуе з 6 сакавіка 1997 года. Дамены могуць быць зарэгістраваны як на другім, так і на трэцім узроўнях пад .com.ms, .net.ms, .org.ms, .edu.ms і .gov.ms. Толькі прызнаныя навучальныя ўстановы могуць знаходзіцца пад .edu.ms.

.gov.ms прызначаны выключна для ўрада Мансерата. Іншых абмежаванняў на на атрыманне існуе. Дамен можа быць даўжынёй ад аднаго да 63 знакаў.

ms
.ni

**.ni** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Нікарагуа. Уведзены 13 кастрычніка 1989 года. Рэгістрацыя магчыма даменаў трэцяга ўзроўню, назвы павінны ўтрымоўваць толькі літары (ад 3 да 63). Рэгіструюцца таксама дамены другога ўзроўню .com.ni — для камерцыйных кампаній і .org.ni — для арганізацый.

ni
.np

**.np** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Непала. Уведзены 25 студзеня 1995 года. За тэхнічнае асблугоўванне адказвае кампанія *Mercantile Communications Pvt. Ltd.* (г.Катманду). Для рэгістрацыі патрабуецца прысутнасць у Непале.

np
.om

**.om** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Амана. Уведзены 11 красавіка 1996 года. Кіруецца дзяржаўнай кампаніяй Telecommunications Regulatory Authority (TRA).

om
.pf

**.pf** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Французскай Палінезіі.

pf
.pm

**.pm** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для астравоў Сен-П'ер і Мікелон. Гэтым даменам кіруе AFNIC (французскі рэестр), паслугі па рэгістрацыі даступныя з 6 снежня 2011 года.

pm
.re

**.re** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Рэюньёна. Існуе з 7 красавіка 1997 года. Даступная рэгістрацыя імёнаў другога ўзроўня ў даменнай зоне — .re. Уладальнікамі імёнаў даменаў могуць стаць фізічныя, юрыдычныя асобы (толькі рэзідэнты Францыі), а таксама міжнародныя арганізацыі. Кіруецца кампаніяй AFNIC.

re
.rw

**.rw** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Руанды.

## Спасылкі 
Звесткі whois для дамена .rw на сайце IANA

rw
.sn

**.sn** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Сенегала. Уведзены 19 красавіка 1993 года і кіруецца арганізацыяй *NIC Senegal*, якая звязана з універсітэтам Шэйха Анты Дыёпа. Дамены выдаюцца толькі на другім узроўні. Адрасы могуць быць ад 2 да 63 знакаў.

sn
.st

**.st** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Сан-Тамэ і Прынсіпі.

st
Катэгорыя:Сан-Тамэ і Прынсіпі
.sz

**.sz** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Свазіленда.

## Дамены другога ўзроўню 
Падтрымліваюцца наступныя дамены другога ўзроўню:
* **co.sz**: камерцыйныя арганізацыі
* **ac.sz**: акадэмічныя інстытуты
* **org.sz**: некамерцыйныя арганізацыі

sz
.tf

**.tf** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Французскіх Паўднёвых і Антарктычных тэрыторый.

tf
Катэгорыя:Інтэрнэт у Францыі
Катэгорыя:Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі
.tj

**.tj** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Таджыкістана. Зарэгістраваць дамены можа кожная фізічная або юрыдычная асоба, рэзідэнт або нерэзідэнт Таджыкістана.

tj
Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:Таджыкістан
.uy

**.uy** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Уругвая. Станам на сакавік 2011 года ў дамене Уругвая функцыянуе больш 32 500 імёнаў. Нацыянальны дамен Уругвая з’яўляецца адкрытым даменам, зарэгістраваць імя трэцяга ўзроўню ў ім можа любая зацікаўленая ў гэтым фізічная асоба і арганізацыя. Рэгіструючая арганізацыя — SeCIU (Central Service of University Computer science). Даменныя спрэчкі вырашаюцца шляхам звароту ў Цэнтр пагаджальных працэдур і арбітражу пры Нацыянальнай Палаце Гандлю і Паслуг Уругвая.

## Дамены другога ўзроўню 
* com.uy: для камерцыйных кампаній.
* edu.uy: для мясцовых аб’ектаў адукацыі.
* gub.uy: для мясцовых дзяржаўных устаноў.
* net.uy: для мясцовых правайдэраў паслуг Інтэрнэту.
* mil.uy: для нацыянальных узброеных сіл.
* org.uy: для некамерцыйных арганізацый.
## Крыніцы 
uy
.uz

**.uz** ( ***Uz**bekistan*) — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Узбекістана. Даступная рэгістрацыя даменнага імя другога ці трэцяга ўзроўню ў даменных зонах .uz, .for.uz, .gov.uz, .com.uz, .co.uz фізічнымі, юрыдычнымі асобамі, рэзідэнтамі, нерэзідэнтамі Узбекістана.

Нацыянальны дамен верхняга ўзроўню — UZ выкарыстоўваецца як нацыянальны дамен верхняга ўзроўню ў стандартах адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу тэрыторыі краіны ISO 3166 (ISO 3166-1, ISO 3166-2, ISO 3166-2: UZ) у якасці кода Alpha2, які ўтварае аснову геакоду адміністрацыйна- тэрытарыяльнага падзелу Узбекістана.

uz
.vc

**.vc** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Сент-Вінсент і Грэнадзіны. Зарэгістравана 3 верасня 1991 года. Рэгістрацыяй даменаў .vc займаецца амерыканская кампанія *Afilias Limited*. Рэгістраваць дамены .vc могуць грамадзяне і арганізацыі любой краіны без абмежаванняў.

Фармальна даменная зона .vc прызначана для даменаў арганізацый і асоб, звязаных з Сент-Вінсент і Грэнадзіны. Дзякуючы адсутнасці абмежаванняў зона выкарыстоўваецца для сайтаў любых арганізацый незалежна ад спецыфікі іх дзейнасці і месца знаходжання.

vc
.ve

**.ve** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Венесуэлы. Зарэгістраваны 7 сакавіка 1991. На дадзены момант рэгістрацыяй даменаў .ve займаецца Нацыянальная камісія па тэлекамунікацыях (ісп. Comisión Nacional de Telecomunicaciones — CONATEL).

Рэгістрацыя дапускаецца без абмежаванняў, але толькі на трэцім узроўні.

ve
.vg

**.vg** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Брытанскіх Віргінскіх астравоў.

vg
.vu

**.vu** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Вануату. Існуе з 10 красавіка 1995 года. Нягледзячы на тое, што першапачаткова дамены ў зоне .vu распаўсюджваліся свабодна (любому жадаючаму дастаткова было паслаць запыт на рэгістрацыю), цяпер яны прадаюцца выключна на камерцыйных умовах, як гэта прынята для астатніх даменаў верхняга ўзроўню.

vu
.tc

**.tc** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Цёркс і Кайкас. Дапускаецца прамая рэгістрацыя даменаў другога ўзроўня. Арганізацыя, адказная за дамен, - Melrex TC. Уведзены ў 1997 годзе.

tc
.ye

**.ye** — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Емена. Уведзены 19 жніўня 1996 года. Кіруецца кампаніяй TeleYemen. Існуюць дамены другога ўзроўню, напрыклад, .com.ye oder .net.ye.

ye
Воблака Оарта

**Воблака Оарта**, гіпатэтычная вобласць Сонечнай сістэмы, існаванне якой было тэарэтычна прадказана Я. Х. Оартам (1950), і якая з’яўляецца крыніцай камет. Імаверна, змяшчае каля 1011 камет такога памеру, які паддаецца назіранням з Зямлі.

Вобласць, відавочна, ляжыць у межах 50 тыс.—150 тыс. а.а. ад Сонца і змяшчае каметнае рэчыва агульнай масай у межах 1/100—1/10 масы Зямлі.

Існаванне воблака тлумачылася Оартам так, што частка малых планет, якія выйшлі на далёкія арбіты з прычыны гравітацыйнага ўплыву Юпітэра і зорак у ранні перыяд фармавання Сонечнай сістэмы. Прыцягненне Юпітэра і зорак вызначала склад і рух воблака і ў далейшым. Так, у воблака пазней трапілі і такія каметы, якія рухаліся па гіпербалічных арбітах.

Нягледзячы на тое, што адлегласці 150 тыс. а.а. сягаюць амаль да бліжэйшых зорак, воблака пэўна належыць да Сонечнай сістэмы, і рухаецца ў міжзорнай прасторы разам з ёй.

## Літаратура 
* J. H. Oort. The structure of the cloud of comets surrounding the Solar system, and a hypothesis concerning its origin // Bulletin of the astronomical institutes of the Netherlands. Volume XI. Number 408. 1950 January 13.

Катэгорыя:Сонечная сістэма
Мамаеў курган

**Мамаеў курган** — курган вышынёй 102 м, размешчаны ў цэнтральнай частцы горада Валгаграда. Найвышэйшы пункт горада. Сваю назву курган атрымаў па імені хана Мамая, які меў дачыненне да гэтых краёў.

За гэты ваенна важны курган, з якога бачны ўвесь горад, у час Сталінградскай бітвы і асабліва ў верасні 1942 года і студзені 1943 года адбываліся жорсткія баі, у час якіх курган не раз пераходзіў з рук у рукі.

## Скульптура «Радзіма-маці» 
Пад кіраўніцтвам архітэктара Я. У. Вучэціча на Мамаевым кургане быў узведзены помнік-ансамбль «Героям Сталінградскай бітвы» (1963—1967). Галоўнае месца ў ім займае самая вялікая жаночая статуя ў свеце «Радзіма-маці». Гэта — жанчына з мячом у руцэ, у позе закліку да барацьбы. Вышыня статуі 85 м разам з мячом і 52 м без мяча.

Адметнасцю скульптуры з’яўляецца тое, што яна свабодна, як шахматная фігура на дошцы, стаіць на сваёй апорнай пліце (вышыня 2 метры). Апорная пліта, у сваю чаргу, размешчана на галоўным падмурку (вышыня 16 метраў, але большая яго частка cкрыта пад зямлёй). Найскладанейшыя разлікі ўстойлівасці гэтай канструкцыі выкананыя доктарам тэхнічных навук М. У. Нікіціным — аўтарам разліку ўстойлівасці Астанкінскай тэлевежы. Уначы статуя асвятляецца пражэктарамі.

Статуя зроблена з блокаў жалезабетону. Маса матэрыялу, без уліку асновы статуі, складае 5500 тон бетону і 2400 тон металічных канструкцый. Меч даўжынёй 29 метраў і вагой 14 тон зроблены з нержавеючай сталі. Дзеля памяншэння ветравога супраціўлення ў ім зроблены адтуліны.

зе]]

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт гісторыка-мемарыяльнага комплексу «Героям Сталінградскай бітвы» (ru, en, de)
* «Віртуальны Мамаеў курган» — 3D-мадэль мемарыяльнага комплексу на Валгаград.ру (тэхналогія VRML) 
* Падрабязны фотатур па Мамаевым кургане 
* Фотагалерэя з раздзеламі аб Мамаевым кургане 

Катэгорыя:Валгаград
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Расіі
Дзесяцігоддзе

**Дзесяцігоддзе** — перыяд часу ў дзесяць гадоў.

Існуе два варыянты календарнага ліку дзесяцігоддзяў. У першым выпадку лічба дзясятка ўсіх гадоў гэтага дзесяцігоддзя аднолькава, напрыклад 390-я да н.э. — уключае гады з 399 па 390 да н.э. Згодна з другім варыянтам адлік ссунуты на адзін год, гэта значыць пачаткам дзесяцігоддзя для дадзенага прыклада будзе 400, а канцом — 391 год да н.э. У выпадку гадоў нашай эры, адзінка дадаецца, як напрыклад 2000-я гады — з 2001 па 2010 замест з 2000 па 2009.

Таксама дзесяцігоддзе разумецца ў сэнсе «любы прамежак часу ў 10 гадоў», напрыклад Дзесяцігоддзе пісьменнасці Арганізацыі Аб’яднаных Нацый (2003—2012 гады).


Катэгорыя:Адзінкі вымярэння часу
Метысы

» (нашчадкі партугальцаў и тупі), Бразілія. Маст. Альберт Экхаут, каля 1641—1644 гг.]]
**Меты́сы** (, ад  — змешаны, ад  — змешваю)– нашчадкі ад міжрасавых шлюбаў. У антрапалагічным дачыненні метысы звычайна займаюць прамежкавае становішча паміж расамі, якія змешваюцца. У Амерыцы метысамі завуць нашчадкаў ад шлюбаў еўрапеоідаў і індзейцаў. Бразільскія метысы ад шлюбаў партугальцаў з індзейцамі тупі, якія склалі большасць насельніцтва краіны, вядомыя пад назвай «мамялюка».

## Геаграфічнае размеркаванне 
Метысы прысутнічаюць практычна ва ўсіх краінах Заходняга паўшар'я, у тым ліку складаюць большасць насельніцтва такіх краін як Мексіка, Нікарагуа, Перу, Калумбія, Венесуэла, Эквадор, Парагвай, Чылі, Панама і многіх іншых.

Катэгорыя:Расы
Востраў

.]]
**Востраў** (*выспа*) — участак сушы, які з усіх бакоў абкружаны водамі акіяна, мора, возера або ракі. Ад мацерыка адрозніваецца адносна невялікімі памерамі. Ёсць адзіночныя астравы і іх групы — архіпелагі. Займаюць каля 9,9 млн км² (6,6 %) сушы. У акіянах і морах падзяляюцца на мацерыковыя, якія аддзяліліся ад кантынентаў, але генетычна з імі звязаны (Грэнландыя, Новая Гвінея, Калімантан, Мадагаскар і інш.), пераходнай зоны ад мацерыка да акіяна (вулканічныя, гразевулканічныя, каралавыя) і акіянскія, пераважна вулканічныя астравы (Гавайскія астравы, Ісландыя) або каралавыя (Маршалавы астравы). Найбольшыя астравы (плошчай больш за 400 тыс. км²): Грэнландыя, Новая Гвінея, Мадагаскар, Калімантан, Бафінава Зямля, Суматра. Сярод астравоў рэк і азёр адрозніваюць акумулятыўныя і эразійныя. На Беларусі агульная плошча астравоў 53 км². Рачных больш за 300, азёрных каля 200, самы вялікі Манастырскі (каля 5 км²) на Асвейскім возеры.

## Галерэя 

Strusta - Majak - Brasłauski rajon - 6.jpg|Азёрныя астравы на возеры Струста
Blick auf Panarea.JPG|Вулканічны востраў Стромбалі
Your own private island. (15612499367).jpg|Каралавы востраў
Luftaufnahmen Nordseekueste 2012-05-by-RaBoe-189.jpg|Бар’ерны востраў Ромё
AndrasGyorfi.jpg|Штучны востраў

## Гл. таксама 
* Атол
* Чынампы

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астравы
Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Васілька Святаславіч

**Васілька Святаславіч** (1080-я — пачатак 1144) — князь полацкі (1132 — пачатак 1144).

## Біяграфія 
Сын Святаслава Усяславіча і, паводле Васкрасенскага летапісу, унук кіеўскага князя Уладзіміра Манамаха. Напэўна, праз такое паходжанне дзеці Святаслава, прынамсі Васілька, Прадслава і Градзіслава — не былі высланы вялікім князем кіеўскім Мсціславам у Візантыю разам з бацькам і іншымі полацкімі князямі ў 1129 годзе. Паводле Іпацьеўскага летапісу, у 1132 годзе палачане выгналі з Полацка Святаполка Мсціславіча і Васілька сеў на дзедавым стальцы.

Паводле пскоўскага летапісца, у 1138 годзе полацкі князь Васілька сустрэў князя Усевалада Мсціславіча, які ехаў паўз Полацк на княжанне ў Пскоў, дабром праводзіў яго, князі цалавалі крыж не ўспамінаць ранейшага зла, зробленага кіеўскім князем Мсціславам роду полацкіх князёў. На думку Леаніда Аляксеева, такім чынам Васілька праявіў антынаўгародскую пазіцыю, бо перад тым наўгародцы выгналі Усевалада. На думку Рукавішнікава, значэнне сустрэчы было большым, яна заклала аснову адносін нашчадкаў Васількі са смаленскімі нашчадкамі Мсціслава — Расціславічамі.

Пры гэтым Васілька ўлічваў і іншую групоўку Рурыкавічаў, у 1143 годзе выдаў дачку Марыю за аднаго з Ольгавічаў — Святаслава Усеваладавіча. Тым часам, яшчэ адзін Мсціславіч — пераяслаўскі князь Ізяслаў — у 1144 годзе выдаў сваю дачку за старэйшага стрыечнага брата і саперніка Васількі — Рагвалода Барысавіча. Напэўна, неўзабаве Васілька памёр, а Рагвалод-Васіль заняў полацкі сталец.

## Нашчадкі 
* Усяслаў (пасля 1101 — пасля 1180), князь полацкі
* Брачыслаў (? — пасля 1180), князь віцебскі
* Ізяслаў (? — да 1187), аднойчы згаданы Словам пра паход Ігара, загінуў у баі з літоўцамі. З кантэксту Слова, у літаратуры Ізяслава называюць князем гарадзенскім (гарадоцкім, гараднянскім, гарадзецкім і падобна), але гэты меркаваны горад не лакалізаваны.
* Усевалад (? — ?), аднойчы згаданы Словам пра паход Ігара.
* Марыя Васількаўна (1130-я — пасля 1194), вялікая княгіня кіеўская

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Алексеев Л. В.* Полоцкая земля // Древнерусские княжества Х-XIII вв. — М., 1975.
* 
* 
* *Загарульскі Э. М.* Заходняя Русь: ІХ-ХІІІ ст.: Вучэб. дапам. — Мн., 1998. — 260 с.

Катэгорыя:Князі полацкія
Катэгорыя:Ізяславічы Полацкія
Метэарыт

]]
**Метэары́т** — малое цела Сонечнай сістэмы, якое трапіла на Зямлю з міжпланетнай прасторы, частка метэарытнага цела, якое не паспела згарэць у атмасферы.

## Склад метэарытаў 
Вылучаюць метэарыты — каменныя (92 % агульнай колькасці), жалезныя (6 %) і жалеза-каменныя (2 %). Каменныя метэарыты блізкія складам да зямных горных парод, змяшчаюць аксіды жалеза, крэмнію, магнію. Каля 85 % каменных метэарытаў змяшчаюць хондры — сферычныя часцінкі памерам ад мікраскапічных зярнят да гарошыны. Такія каменныя метэарыты называюць хандрытамі, астатнія — ахандрытамі.

## Масы метэарытаў 
Масы метэарытаў — ад долі грама да дзясяткаў тон. Самы буйны метэарыт Гоба, масай каля 60 тон, знойдзены на поўдні Афрыкі.

На тэрыторыі Беларусі знойдзена 6 буйных метэарытаў, напрыклад, у 1954 годзе знойдзены жалезны метэарыт Грэск масай 300 кг.

## Гл. таксама 
* Арызонскі кратар
* Метэарыт Брагін
* Метэарыт Віламет
* Сіхатэ-Алінскі метэарыт

## Літаратура 
* Астраномія: падруч. для 11-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / І. В. Галуза, У. А. Голубеў, А. А. Шымбалёў; пер. з рус. мовы Т. К. Слауты. — Мн.: Адукацыя і выхаванне, 2015. — 224 с. — ISBN 978-985-471-765-4

## Спасылкі
Галацічаск

**Галаці́часк** (*Голотическ*) — сярэдневяковы горад, імаверна, Полацкай зямлі.

Згадваецца Аповесцю мінулых гадоў пад 1071 годам у кантэксце вайны Усяслава Брачыславіча з Яраславічамі — «*Победи Ярополк Всеслава у Голотичьска*».

Галацічаск таксама названы сярод літоўскіх гарадоў у «Спісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх», які звычайна датуюць канцом XIV — пачаткам XV ст. Пры гэтым прынамсі некаторыя звесткі гэтага спіса не незалежныя, а перанесеныя з ранейшых летапісаў.

Назва імаверна паходзіць ад гідроніма. Месцазнаходжанне Галацічаска дагэтуль не вызначана. Даследчыкі традыцыйна звязваюць горад з тэрыторыяй Полацкай зямлі. Тым часам Яраполк быў князем менскім, а Усяслаў ішоў на яго, таму лічаць слушным шукаць Галацічаск паблізу Мінска — прапануюць сучасны Голацк. Спробы атоесніць Галацічаск з Голацкам або іншымі сучаснымі геаграфічнымі аб’ектамі Беларусі пакуль археалагічна не пацвердзіліся.

## Літаратура 
*  С. 455.
* Повесть временных лет. Ч. 1. М.; Л., 1950.
* Алексеев Л. В. Полоцкая земля в ІХ—XIII в.: (Очерки истории Северной Белоруссии). М., 1966.
* Штыхов Г. В. Города Полоцкой земли (ІХ—XIII вв.). Мн., 1978.

Катэгорыя:Колішнія гарады Беларусі
Брагін (метэарыт)

thumb|Фрагмент метэарыта «Брагін»
**Брагін**, таксама **Брагінскі метэарытны дождж** — жалезакаменны метэарыт, які выпаў метэарытным дажджом у Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. З 1807 знойдзена 13 экзэмпляраў агульнай масай 857,6 кг. Зберагліся 7: 5 ў Беларускай калекцыі метэарытаў (у тым ліку 73 і 12 кг) і па адным у калекцыях Расійскай і Украінскай Акадэмій навук.

## Літаратура 
* 
* 
* Ляўкоў Э. Маўклівыя сведкі мінуўшчыны. Мн., 1992.

## Спасылкі 
* Неземные сокровища: черные копатели добывают сотни килограммов метеоритов

Катэгорыя:Жалеза-каменныя метэарыты
Брагін
Катэгорыя:Геалогія Брагінскага раёна
Катэгорыя:Метэарытныя дажджы
Грэск (метэарыт)

**«Грэск»** — жалезны метэарыт, знойдзены ў 1954 годзе каля в. Пукава Грэскага раёна (цяпер в. Камсамольская Капыльскага раёна Мінскай вобласці) агульнай масай каля 30 кг — у калекцыях розных краін свету.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Жалезныя метэарыты
Катэгорыя:Метэарыты, знойдзеныя ў Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Капыльскага раёна
Катэгорыя:Камсамольская
Пётр Ільіч Клімук

**Пётр Ільіч Кліму́к** (нар. , Камароўка, Дамачаўскі раён, БССР) — беларускі савецкі касманаўт, палітычны дзеяч. Генерал-палкоўнік авіяцыі (у адстаўцы з 2003). Доктар тэхнічных навук (2000), прафесар (2005), ганаровы член Нацыянальнай акадэміі навук (2017). Саветнік Аляксандра Лукашэнкі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Камароўка (цяпер Брэсцкі раён). Бацька загінуў на фронце ў 1944 годзе.

Клімук вучыўся ў ваенна-авіяцыйнай школе першапачатковага навучання лётчыкаў (Крамянчуг, УССР), а пасля стаў курсантам Чарнігаўскага вышэйшага ваеннага авіяцыйнага вучылішча лётчыкаў імя Ленінскага Камсамола. Уступіў у Паветраныя сілы УС СССР у 1964 годзе. Наступным годам ён быў абраны для ўдзелу ў касмічнай праграме.

Яго першы касмічны палёт здзейснены на караблі «Саюз-13» 18—26 снежня 1973 года. Затым была місія на касмічную станцыю «Салют-4» на «Саюзе-18» у 1975 годзе.

З 1976 года Клімук уключаны ў праграму міжнародных касмічных палётаў, яго трэці і апошні касмічны палёт адбыўся летам 1978-года разам з польскім касманаўтам Міраславам Гермашэўскім на «Саюзе-30».

Адзначаны вялікай колькасцю ўзнагарод: Герой Савецкага Саюза (двойчы), Ордэн Леніна (тройчы), польскі Ордэн Грунвальдскага Крыжа, Залаты медаль імя Цыялкоўскага, Залаты медаль імя Гагарына, а таксама Залаты медаль ад Польскай акадэміі навук. З’яўляецца ганаровым грамадзянінам Калугі, Гагарына, Джэзкагана.

Пётр Клімук аўтар дзвюх кніг пра касмічныя палёты — «За зорамі» і «Атака на бязважкасць».

* Дэпутат Вярхоўнага Савету СССР 10-га склікання
* Народны дэпутат СССР (1989—1991)
* Лаўрэат Дзяржаўных прэмій СССР (1978, 1981)
* Узнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (2002)

## Статыстыка палётаў 
Паводле:

## Памяць 
 ў Брэсце]]
У 1978 годзе Брэсце ўстаноўлены бюст у гонар Пятра Ільіча Клімука (скульптар І. Міско, архітэктар С. Баткоўскі).

У аграгарадку Тамашоўка пры мясцовай школе, у якой вучыўся Пётр Клімук, створаны музей касманаўтыкі. Адзін з залаў музея прысвечаны Пятру Клімуку.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Касманаўты Беларусі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад усесаюзных таварыстваў і фондаў
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Брэста
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Наваполацка
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Байканура
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Чарнігава
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Радама
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Ганаровыя члены Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі авіяцыі (СССР)
Катэгорыя:Дэлегаты XXVI з’езда КПСС
Катэгорыя:Дэлегаты XXVII з’езда КПСС
Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі Беларусі
Жмень (метэарыт)

**«Жмень»**, або **«Цмень»** — каменны метэарыт, знойдзены ў 1858 каля вёскі Цмень Столінскага раёна Брэсцкай вобласці. Належыць да ахандрытаў. Маса — 246 г. Асноўная частка (116 г.) зберагаецца ў Венскім нацыянальным прыродазнаўча-гістарычным музеі, 26,6 г — у калекцыі метэарытаў Расійскай АН ў Маскве, 6,8 г — у Амерыканскім музеі прыродазнаўчай гісторыі ў Нью-Ёрку.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Ахандрыты
Катэгорыя:Метэарыты, знойдзеныя ў Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Столінскага раёна
Катэгорыя:Венскі нацыянальны прыродазнаўча-гістарычны музей
Катэгорыя:Метэарытная калекцыя Расійскай акадэміі навук
Катэгорыя:Амерыканскі музей прыродазнаўчай гісторыі
Катэгорыя:1858 год у Беларусі
Чорны Бор (метэарыт)

**«Чорны Бор»** — каменны метэарыт, які ўпаў у 1965 (паводле некаторых крыніц у 1963 годзе) каля вёскі Чорны Бор Быхаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Належыць да хандрытаў. Знойдзена два кавалкі — 3 і 1,5 кг (большая частка з іх страчана). Асколкі 331; 3,5 і 2 г зберагаюцца ў Камітэце па метэарытах Расійскай акадэміі навук, 13.2 г — у Магілёўскім абласным краязнаўчым музеі.

## Літаратура 
* 
* «Чорны Бор» // 

Чорны Бор
Катэгорыя:Быхаўскі раён
Катэгорыя:Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Еўдакіма Раманавіча Раманава
Катэгорыя:Чорны Бор (Быхаўскі раён)
Катэгорыя:Хандрыты
Катэгорыя:Расійская акадэмія навук
Катэгорыя:З’явіліся ў  1965 годзе
Катэгорыя:1965 год у Беларусі
Гоба (метэарыт)

right|thumb|250px|Метэарыт Гоба
**Гоба** (Hoba) — буйнейшы сярод знойдзеных метэарытаў. Жалезісты метэарыт масай 60 тон і аб’ёмам 9 м³ быў знойдзены ў Намібіі ў 1920 годзе. Метэарыт упаў прыкладна 80 тыс. гадоў назад.

## Знаходка метэарыта 
Знойдзены ў Намібіі ў 1920 каля Гротфантэйна. Назву сваю атрымаў ад Hoba West Farm, дзе, уласна, яго і знайшоў ўладальнік фермы. Паводле яго слоў, ён натыкнуўся на метэарыт, калі араў адно са сваіх палёў.

## Агульныя звесткі 
thumb|220px|left|Метэарыт Гоба
Метэарыт упаў прыкладна 80 тыс. гадоў таму. Знойдзены быў па чыстай выпадковасці, бо не засталося ні кратара, ні іншых слядоў падзення. Мабыць, атмасфера замарудзіла падзенне метэарыта, і вялікіх выкідаў энергіі не адбылося. Метэарыт таксама цікавы тым, што мае параўнальна гладкую і плоскую паверхню.

Метэарыт Гоба ўяўляе сабой шчыльнае металічнае цела памерамі 2,7×2,7×0,9 метраў, на 84 % складаецца з жалеза і на 16 % — з нікеля з невялікай прымессю кобальта. Зверху метэарыт пакрыты гідраксідамі жалеза. У плане крышталічнай будовы Гоба ўяўляе сабой багаты нікелем атаксіт.

## Ахова метэарыта 
У 1920 годзе маса метэарыта складала 66 тон, але эрозія, навуковыя даследаванні і вандалізм зрабілі сваю справу — метэарыт «схуднеў» да 60-ці тон. Гэта заахвоціла ўрад тагачаснай Паўднёва-Заходняй Афрыкі у сакавіку 1955 абвясціць метэарыт нацыянальным помнікам, каб захаваць ад вандалаў.

У 1985 годзе Rossing Uranium Ltd. вылучыла ўраду Паўднёва-Заходняй Афрыкі сродкі для ўзмацнення мер па ахове метэарыта ад вандалаў. У 1987 годзе ўладальнік фермы Hoba West ахвяраваў метэарыт і зямлю, на якой ён знаходзіцца, дзяржаве. Пасля гэтага ўрад у гэтым месцы адкрыў турыстычны цэнтр. Кожны год на метэарыт прыязджаюць паглядзець тысячы турыстаў. Акты вандалізму сышлі на нішто.

## Спасылкі 
Гоба
Катэгорыя:Геалогія Афрыкі
Катэгорыя:Славутасці Намібіі
Беларуская калекцыя метэарытаў

**Беларуская калекцыя метэарытаў** захоўваецца ў музеі Інстытута геахіміі і геафізікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Створана на пачатку 1950-х гг. Аснову калекцыі склалі ўзоры метэарытаў Брагін і Грэск, пазней 5 экспанатаў перадаў камітэт па метэарытах Акадэміі навук СССР. Узамен на пласціны метэарыта Брагін калекцыя атрымала 57 узораў іншых метэарытаў з многіх краін свету. Зараз калекцыя налічвае 93 экзэмпляры.

Катэгорыя:Метэарыты, знойдзеныя ў Беларусі
Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі