open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сяргей Віктаравіч Касцюк

**Сяргей Віктаравіч Касцюк** (нар. , Кобрын, Брэсцкая вобласць) — беларускі хімік, спецыяліст у галіне высокамалекулярных злучэнняў. Доктар хімічных навук (2019), дацэнт (2012), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Хімія», 1999; аспірантура, 2002).
    
Працуе ў Навукова-даследчым інстытуце фізіка-хімічных праблем Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (з 1999, малодшы навуковы супрацоўнік лабараторыі фізічнай хіміі і мадыфікацыі цэлюлозы, з 2008 — загадчык лабараторыі каталізу палімерызацыйных працэсаў).

Навуковыя інтарэсы: іонная палімерызацыя; палімерызацыя з раскрыццём цыкла; каардынацыйны каталіз.

## Бібліяграфія 
* Дизайн новых каталитических систем для катионной полимеризации виниловых мономеров : диссертация … доктора химических наук : 02.00.06 : защищена 02.11.2018 : утверждена 24.04.2019 / Костюк Сергей Викторович. — Минск, 2018.
* «Живая» катионная полимеризация стирола в присутствии электронодонорных соединений : диссертация … кандидата химических наук : 02.00.06 : защищена 27.12.2002 : утверждена 21.05.2003 / Костюк Сергей Викторович. — Минск, 2002.
* Синдиоспецифическая полимеризация стирола в присутствии новых комплексов титана с диалканоламинами — титаноканов и бис-титаноканов / И. В. Василенко [и др.] // Высокомолекулярные соединения. — 2010. — Т. 52, № 3. — С. 506—514.
* Controlled/Living Cationic Polymerization of p-Methoxystyrene in Solution and Aqueous Dispersion Using Tris(pentafluorophenyl)borane as a Lewis Acid: Acetonitrile Does the Job± / Sergei V. Kostjuk, Alexei V. Radchenko, François Ganachaud // Macromolecules. — 2007. — Vol. 40, № 3.— P. 482—490.
 

Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Ян Клеменс Браніцкі (значэнні)

* Ян Клеменс Браніцкі (?—1657) — польскі дзяржаўны дзеяч, падкаморы кракаўскі.
* Ян Клеменс Браніцкі (?—1673) — польскі дзяржаўны дзеяч, маршалак надворны каронны.
* Ян Клеменс Браніцкі (1689—1771) — ваенны і дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, гетман вялікі каронны.
Кіркор (герб)

**Кіркор** — прыватны шляхецкі герб, якім карыстаўся род Кіркораў. Як сцвярджае В. Каяловіч, ужо родапачынальнік Павел Кіркор у XVI ст. меў пячатку з дадзеным гербам. Акрамя Кіркораў, ім карыстаўся яшчэ адзін род Кісарэўскіх. Кісарэўскія, паводле С. Урускага, з’яўляюцца адгалінаваннем роду Кіркораў, і сваё прозвішча атрымалі ад родавага маёнтка Кісарэва на Полаччыне.

## Апісанне 
У чырвоным полі гербавая фігура ў выглядзе харугвы з трыма канцамі, падобнай да герба «Радван», якая трымаецца на П-падобнай апоры. Клейнод: над прылбіцай з каронай тры страусавых пёраў.

Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы
Пскоўскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя С. М. Кірава

**Пскоўскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя С. М. Кірава** (ПДПУ) — першая вышэйшая навучальная ўстанова Пскоўскай вобласці, існавала ў 1932—2010 гадах. Увайшоў у склад Пскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Гісторыя 
Адкрыты 17 кастрычніка 1932 года з 5 аддзяленнямі: сацыяльна-эканамічнае, фізічнае, матэматычнае, хімічнае, біялагічнае. На працягу двух гадоў педінстытут і педтэхнікум працавалі ў адным будынку і пад кіраўніцтвам аднаго дырэктара, складалі адзінае «педагагічнае аб’яднанне». У 1934 годзе інстытут адасобіўся ад тэхнікума, пры самастойным педінстытуце адкрыўся двухгадовы настаўніцкі інстытут для падрыхтоўкі настаўнікаў сямігадовых школ. У ВНУ дзейнічалі два факультэты — фізіка-матэматычны і прыродазнаўства. У 1936 годзе адбыўся першы выпуск педагагічнага і настаўніцкага інстытутаў: агулам да 1941 года выйшла 933 спецыялісты.

У гады Вялікай Айчыннай вайны інстытут эвакуіраваўся ў горад Кіраў і часова спыніў сваю дзейнасць. У маі 1945 года аднавілася дзейнасць Пскоўскага педагагічнага і настаўніцкага інстытутаў у складзе чатырох факультэтаў: фізіка-матэматычны, прыродазнаўства, а таксама гістарычны і літаратурны. У 1952 годзе настаўніцкі інстытут скасавалі на карысць педагагічнага інстытута. У 1956 годзе інстытут пераведзены на 5-гадовы тэрмін навучання, пачаў рыхтаваць настаўнікаў шырокага профілю, у 1963 годзе створаны факультэт замежных моў. У 1970 годзе на карысць Пскоўскага педінстытута скасаваны Велікалуцкі педінстытут. У 1977 годзе створаны факультэт пачатковых класаў, пазней з яго вылучыўся факультэт карэкцыйнай педагогікі (затым псіхолага-педагагічны).

Па распараджэнні Старшыні Урада Расіі Уладзіміра Пуціна № 2440-р ад 27 снежня 2010 года быў створаны Пскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт. Ён быў адкрыты на базе пяці навучальных устаноў: Пскоўскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт, Пскоўскі дзяржаўны політэхнічны інстытут, Пскоўскі індустрыяльны тэхнікум, Пскоўскі каледж будаўніцтва і эканомікі і Велікалуцкі будаўнічы каледж.

## Вядомыя выпускнікі 
* Уладзімір Рыгоравіч Башкіраў, беларускі багаслоў
* Ада Эльеўна Райчонак, беларуская грамадская дзяячка

Катэгорыя:Універсітэты Расіі
Катэгорыя:1932 год у Расіі
Катэгорыя:Зніклі ў 2010 годзе
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Пскова
Катэгорыя:Вышэйшыя педагагічныя навучальныя ўстановы
Штайнбах (Вартбург)

**Штайнбах** () — вёска, былая камуна ў Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Вартбург. Насельніцтва — 1208 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 15,06 км². Афіцыйны код — 16 0 63 073.

Катэгорыя:Камуны Цюрынгіі
Фрыдрыхрода

**Фрыдрыхрода** () — горад у Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Гота. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Райнгардсбрун. Насельніцтва — 7410 чалавек (31 снежня 2010 года). Плошча — 18,46 км². Афіцыйны код — 16 0 67 019.

Ураджэнцам горада з’яўляецца майстар па вырабе музычных інструментаў Крысціян Фрыдрых Людвіг Бушман, які стварыў у 1822 годзе ручны гармонік.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Катрын Гёрынг-Экарт, нямецкі дзяржаўны дзеяч

Катэгорыя:Гарады Цюрынгіі
Пскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Пскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў Пскове.

Створаны ў 2010 годзе шляхам зліцця дзвюх вышэйшых навучальных устаноў (Пскоўскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя С. М. Кірава, Пскоўскі дзяржаўны політэхнічны інстытут) і трох сярэдніх прафесійных навучальных устаноў (Пскоўскі індустрыяльны тэхнікум, Пскоўскі каледж будаўніцтва і эканомікі і Велікалуцкі будаўнічы каледж).

У красавіку 2017 года стаў адным з рэгіянальных апорных універсітэтаў.

Катэгорыя:2010 год у Расіі
Катэгорыя:Універсітэты Расіі
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Пскова
Кіркоры (род)

]]
**Кіркоры** () — шляхецкі род герба ўласнага «Кіркор». Прозвішча Кіркор, пэўна, мае цюркамоўнае паходжанне. *Кір*, *кыр* або *кырк* па-турэцку ці па-татарску азначае сорак, Кіркор — *«сорак мячоў»*. Не выключана, што падобная вайсковая адзінка была ў татарскай ардзе. Найстарэйшы даследчык татараў А. Мухлінскі згадвае, што ў Крыме, каля Бахчысарая, быў замак , у якім, маўляў, знаходзілася рэзідэнцыя хана Менглі-Гірэя (1480—1516), дзе апошні прымаў паслоў з Вялікага Княства Літоўскага. Падобных сугучных назваў вельмі шмат не толькі ў цюркамоўных краінах, але і на тэрыторыі ВКЛ. На карысць татарскага паходжання Кіркораў сведчаць у першую чаргу даследчыкі гісторыі і генеалогіі татараў А. Мухлінскі і Ст. Дзядулевіч. Іхні тэзіс грунтуецца ў асноўным на тым, што талмачамі (перакладчыкамі) у розных пасольствах і дыпламатычных місіях ВКЛ на ўсходзе і поўдні звычайна былі літоўскія татары. Але яшчэ пры каралі Жыгімонце Старым спецыяльна адбіралі і рыхтавалі маладых прадстаўнікоў шляхты, якія валодалі замежнымі мовамі, для ўдзелу ў дыпламатычных місіях. Пры гэтым не абавязкова трэба было быць татарынам. Таму сёння можна паставіць пад сумненне татарскія карані Кіркораў. Ніводны дакумент XVI ст. не называе Кіркораў татарамі, з чаго вынікае, што ўжо тады яны былі хрысціянскага веравызнання.
Вядомыя асобы Нароўлі

[thumb|200px|[Герб Нароўлі]]
Вядомыя ўраджэнцы Нароўлі:

__NOTOC__
## Г 
* Яўхім Аронавіч Гендэльман (1914—1982) — савецкі скульптар.
## К 
* Генадзь Уладзіміравіч Кулажанка (1952—1981) — актывіст беларускамоўнага самвыдату ў 1970-х гг., саветнік па справах моладзі ў Афганістане.

## С 
* Давід Рыгоравіч Сімановіч (1932—2014) — беларускі паэт, перакладчык, сцэнарыст.
* Мікалай Уладзіслававіч Смольскі (1905—1976) — вучоны ў галіне батанікі. Акадэмік Акадэміі навук БССР, доктар біялагічных навук, прафесар.
* Майсей Лейвікавіч Співак (1919—1943) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

## Т 
* Уладзімір Васілевіч Тугай (1951—2024) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2003).

## Ю 
* Ірына Леанідаўна Юркова (нар. 1965) — беларускі хімік, спецыяліст у галіне хіміі высокіх энергій.

## Я 
* Арсеній Ільіч Ярэй (1920—1985) — беларускі савецкі гаспадарчы і палітычны дзеяч.
Сяргей Анатолевіч Жыдкоў

**Сяргей Анатолевіч Жыдкоў** (нар. 20 сакавіка 1956) — беларускі ваенны ўрач-хірург. Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2010).

## Біяграфія 
У 1973 годзе скончыў 10 класаў і паступіў на лячэбны факультэт Алма-Ацінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута. У 1977 годзе быў прызваны ў рады УС СССР і пераведзены на ваенна-медыцынскі факультэт пры Томскім медыцынскім інстытуце, які скончыў у 1979 годзе з залатым медалём. З 1979 па 1987 год праходзіў службу на розных пасадах у медыцынскай службе вайсковага звяна.

У 1987 годзе паступіў на факультэт кіруючага медыцынскага складу Ваенна-медыцынскай акадэміі па спецыяльнасці «хірургія», які скончыў у 1989 годзе з адзнакай.

З 1989 па 1995 год праходзіў службу на ваенна-медыцынскім факультэце пры Саратаўскім медыцынскім інстытуце, дзе прайшоў шлях ад выкладчыка да начальніка кафедры хірургіі. У 1991 годзе паспяхова абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Хірургічная дапамога і яе аб’ём у ачагу землетрасення».

З 1996 па 2009 гады — начальнік кафедры ваенна-палявой хірургіі ваенна-медыцынскага факультэта ў Беларускім дзяржаўным медыцынскім універсітэце. У 2007 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Асаблівасці дыягностыкі і лячэння экстранных хірургічных захворванняў у хворых пажылога і старэючага ўзросту». У гэтым жа годзе ўдастоены вучонага звання «прафесар».

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш за 400 навуковых прац (з іх падручніка «Ваенна-палявая хірургія»), мае 3 аўтарскія пасведчанні на вынаходства. Падрыхтаваны 3 кандыдаты медыцынскіх навук. Член Праўлення Беларускай Асацыяцыі хірургаў.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам «За асабістую мужнасць», 8 медалямі, знакам «Выдатнік аховы здароўя».
За вялікія заслугі ў лячэбнай рабоце прысвоена ганаровае званне «Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь».

Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Расіі
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Беларусі
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы СССР
Катэгорыя:Хірургі Расіі
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі СССР
Арцішэўская

**Арцішэўская** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Маіна Іванаўна Арцішэўская-Ерусалімчык — беларуская архітэктар
* Нэлі Іванаўна Арцішэўская — беларускі вучоны ў галіне кардыялогіі

## Гл. таксама 
* Арцішэўскі
Аляксандр Аляксандравіч Баешка

**Аляксандр Аляксандравіч Баешка** (нар. 1952) — беларускі ўрач-хірург, спецыяліст па сардэчна-сасудзістай хірургіі. Доктар медыцынскіх навук (1977), прафесар (2003).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Асіповіцкім раёне.

Загадчык кафедры аператыўнай хірургіі і тапаграфічнай анатоміі Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па праблеме вянозных тромбаэмбалічных ускладненняў.

Распрацаваў і ўкараніў у клінічную практыку сучасныя метады дыягностыкі і лячэння вострага інфаркту кішэчніка, траўм сасудаў брушной поласці, варыкознай хваробы.

## Літаратура 
* 
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.] Т. 1. — Минск, 2005.

Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі СССР
Вапінджэр

**Вапінджэр** ()  — індзейская канфедэрацыя ў XVII — XVIII стст. на ўсходзе сучасных ЗША.

Вапінджэр насялялі ўсходні бераг ракі Гудзон. Лічыцца, што іх назва паходзіць з усходніх алганкінскіх моў і значыць «усходнія». Канфедэрацыя ўключала наступныя тэрытарыяльныя групы:
* *кітчаванк*
* *начпім*
* *сінтсінк*
* *сіваной*
* *танкітэкэ*
* *вапіндж*

Асноўнымі традыцыйнымі заняткамі былі земляробства, паляванне, рыбалоўства і збіральніцтва. Тушы дзікіх жывёл смажылі на вогнішчы разам з вантробамі. Важным эканамічным заняткам быў выраб вампумаў. Унутранае кіраванне канфедэрацыі было засяроджана ў руках правадыроў, якія вырашалі агульныя пытанні на супольных радах, якія збіраліся нерэгулярна. Поруч са звычайнымі вёскамі ў вапінджэр меліся ўмацаваныя паселішчы.

Відавочна, першы кантакт груп вапінджэр з еўрапейцамі адбыўся ў 1524 г., калі ў вусці Гудзона з’явілася французская экспедыцыя на чале з Джавані да Верацана. У 1609 г. вапінджэр кантактавалі з чальцамі экспедыцыі Генры Гудзона. У гэты перыяд агульная колькасць чальцоў канфедэрацыі магла дасягаць 13 200 чалавек.

У 1626 г. галандцы заснавалі на Манхэтэне калонію Новы Амстэрдам. З 1628 г. паміж каланістамі і тубыльцамі адбываліся перыядычныя канфлікты. У 1643—1645 гг. яны ператварыліся ў сапраўдную вайну, выйграную галандцамі з дапамогай іх саюзнікаў-іракезаў. Лічыцца, што за 2 гады вайны вапінджэр згубілі болей за 1500 чалавек. Яшчэ больш разбуральнымі сталі эпідэмічныя хваробы, занесеныя каланістамі, ад якіх у індзейцаў не было імунітэту. Да 1673 г., калі Новы Амстэрдам быў захоплены англічанамі, вапінджэр ужо не ўяўлялі сабой сур’ёзную палітычную сілу ў рэгіёне. Многія з іх далучыліся да дэлавараў і анейда.

У 1756 г. група англійскіх апалчэнцаў незаконна захапіла землі заходніх вапінджэр. Іх правадыр Дэніел Німхэм імкнуўся вярнуць маёмасць праз суд. Аднак яго намаганні скончыліся няўдачай. Таму ён і яго супляменнікі падтрымалі Амерыканскую рэвалюцыю, служылі выведвальнікамі ў амерыканскім войску. У 1778 г. ён загінуў. Пасля рэвалюцыі вапінджэр прадалі рэшткі сваіх зямель і далучыліся да руху індзейцаў на захад. Да пачатку XIX ст. іх супольнасць канчаткова распалася.

## Спасылкі 
* Wappinger Culture and History
* Wappinger Tribe — Legends of America
* Wappinger — First Nations
* Wappinger. Nueva Amsterdam — Pueblos Originarios

Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Народы ЗША
Катэгорыя:Зніклыя народы Амерыкі
Фраўэнзэе

**Фраўэнзэе** () — частка горада Бад-Зальцунген, былая камуна ў Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Вартбург. Насельніцтва — 876 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 19,26 км². Афіцыйны код — 16 0 63 029.

Камуна падзяляецца на 4 сельскія акругі.

Катэгорыя:Камуны Цюрынгіі
Ірына Леанідаўна Юркова

**Ірына Леанідаўна Юркова** (нар. , Нароўля, Гомельская вобласць) — беларускі хімік, спецыяліст у галіне хіміі высокіх энергій. Доктар хімічных навук (2010), дацэнт (2014).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (хімічны факультэт, спецыяльнасць «Хімія», 1987; аспірантура, 1993; дактарантура, 2009).
    
Працауе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1994, Навукова-даследчы інстытут фізіка-хімічных праблем, лабараторыя хіміі свабодна-радыкальных працэсаў, галоўны навуковы супрацоўнік, з 2012 — хімічны факультэт, кафедра аналітычнай хіміі, прафесар, па сумяшчальніцтве — у НДІ ФХП).

Навуковыя інтарэсы: хімія свабодных радыкалаў; свабоднарадыкальныя пераўтварэнні біялагічна важных рэчываў; радыяцыйная хімія і біялогія; біяаналітыка.

## Бібліяграфія 
* Свободнорадикальная фрагментация в полярной части липидов: новый путь деструкции и образования биологически активных соединений : диссертация … доктора химических наук : 02.00.09 : защищена 14.06.2010 : утверждена 24.11.2010 / Юркова Ирина Леонидовна. — Минск, 2010.
* Радиационно-инициированная свободнорадикальная фрагментация церамидов в модельной системе / И. Л. Юркова, Ю. Арнхольд // Химия высоких энергий. — 2009. — Т. 43, № 4. — С. 320—325.
* Free radical fragmentation of cardiolipin by cytochrome c / Irina Yurkova, Dominik Huster, Juergen Arnhold // Chemistry and Physics of Lipids. — 2009. — Vol. 158, № 1. — P. 16—21.
 

Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі хімічнага факультэта БДУ
Таццяна Аляксандраўна Калевіч

**Таццяна Аляксандраўна Калевіч** (нар. , Мінск) — беларускі хімік-неарганік, дырэктар Ліцэя БДУ (2005—2010), Кандыдат хімічных навук (1981).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1973).
    
Працавала ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (Навукова-даследчы інстытут прыкладных фізічных праблем, 1973—1990, навуковы супрацоўнік, з 1990 — Ліцэй БДУ, выкладчык хіміі, у 1997—1998 — намеснік дырэктара ліцэя, 1998—2004 — загадчык кафедры хіміі, 2004—2010 — дырэктар ліцэя).

Навуковыя інтарэсы: неарганічная хімія; методыка выкладання хіміі ў агульнаадукацыйных установах.

## Узнагароды 
Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (1995), прэміі спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па сацыяльнай падтрымцы адораных навучэнцаў і студэнтаў (1999, 2001, 2011), нагрудны знак «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (2000), падзяка рэктара Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (2006), ганаровае званне «Заслужаны работнік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта» (2012).

## Бібліяграфія 
* Получение, термическая устойчивость и особенности строения кристаллогидратов ортофосфатов уранила и четырехвалентного урана : автореферат диссертации … кандидата химических наук : 02.00.01 / Колевич Татьяна Александровна. — Минск, 1981.
* Органическая химия : пособие для учащихся / [Т. А. Колевич и др.]. — Минск, 2014.
* Химия : пособие по общей и неорганической химии для учащихся лицея БГУ / Т. А. Колевич, Вадим Э. Матулис, Виталий Э. Матулис. — Минск, 2007.
* Лицей БГУ: история и современность / Т. А. Колевич // Хiмiя: праблемы выкладання. — 2006. — № 1. — С. 46—49.
 

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Барыс Іларыёнавіч Бяляеў

**Барыс Іларыёнавіч Бяляеў** (нар. , Чалябінск, Расія) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне спектраскапіі і оптыка-электроннага прыборабудавання. Доктар фізіка-матэматычных навук (1992), старшы навуковы супрацоўнік (1987), дацэнт (2010).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Канструяванне і вытворчасць радыёапаратуры», 1969).
    
Працаваў у Інстытуце фізікі АН БССР (1969—1985, старшы навуковы супрацоўнік), Інстытуце прыкладных фізічных праблем імя А. Н. Сеўчанкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (з 1985, аддзел аэракасмічных даследаванняў, з 2010 — загадчык аддзела, у 1986—2014 — загадчык лабараторыі дыстанцыйнай фотаметрыі).

Навуковыя інтарэсы: оптыка-электронныя прыборы і метады дыстанцыйнага зандзіравання Зямлі.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія СССР (1991), падзякі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2011), прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь (2015), граматы Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь (2011), Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2015).

## Бібліяграфія 
* Диссертация с грифом «Для служебного пользования».
* Оптическое дистанционное зондирование / Б. И. Беляев, Л. В. Катковский. — Минск, 2006.
* Аппаратура дистанционной спектрометрии / [Б. И. Беляев и др.] // Спектроскопия плазмы и природных объектов. — Минск, 2002. — Гл. 6. — С. 305—349.
 

## Літаратура 
* 
* Беляев Борис Илларионович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 352.

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Адольф Рудольфавіч Больм

**Адольф Рудольфавіч Больм** (; , , Расійская імперыя — , , ЗША) — амерыканскі танцоўшчык рускага паходжання, балетмайстар і педагог балета.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 верасня 1884 года ў Санкт-Пецярбургу. У 1903 годзе скончыў балетнае аддзяленне Пецярбургскага тэатральнага вучылішча (клас Платона Карсавіна). Пасля заканчэння вучылішча паступіў у балетную трупу Марыінскага тэатра, дзе дэбютаваў у сольнай партыі — *Сіняя птушка* («Спячая прыгажуня»).

У 1908 годзе партнёр Ганны Паўлавай у яе першых замежных гастролях. У 1909—1916 гадах удзельнічаў у Рускіх сезонах Рускага балета Дзягілева і меў вялікі поспех у партыі *Лучніка* ў «Палавецкіх скоках». Сярод асноўных роляў: *Царэвіч* («Жар-птушка»), *Амун* («Клеапатра»), *П’еро* («Карнавал»), *Падарожнік* («Тамара»).

У 1916 годзе пераехаў у ЗША, а ў 1917 годзе арганізуе трупу Інтымны балет (Ballet Intime), выступаючы ў ёй у якасці рэжысёра і танцоўшчыка. Працаваў у якасці харэографа-фрылансера ў тэатрах Нью-Ёрка, Чыкага, Буэнас-Айрэса. Першым ажыццявіў пастаноўку балетаў «Апалон Мусагет» (кампазітар І. Стравінскі, Вашынгтон, 1928) і «Пеця і Воўк» (на музыку С. Пракоф’ева, Амерыканскі тэатр балета, 1940).

З’яўляўся харэографам у шэрагу амерыканскіх кінафільмаў. У апошнія гады жыцця выкладаў у Галівудзе.

Памёр 16 красавіка 1951 года ў Лос-Анджэлесе, у ЗША.

Катэгорыя:Артысты балета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Артысты балета ЗША
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Катэгорыя:Балетмайстры ЗША
Катэгорыя:Балетмайстры XX стагоддзя
Катэгорыя:Балетныя педагогі ЗША
Катэгорыя:Балетныя педагогі XX стагоддзя
Катэгорыя:Артысты балета Марыінскага тэатра
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў ЗША
Пётр Васілевіч Кучынскі

**Пётр Васілевіч Кучынскі** (нар. ) — беларускі вучоны, доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.

## Біяграфія 
У 1971 годзе скончыў фізічны факультэт БДУ.

З 2009 года дырэктар навукова-даследчай установы «Інстытут прыкладных фізічных праблем імя А. Н. Сеўчанкі» Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Узнагароды 
Ганаровае званне «Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь», медаль «За працоўныя заслугі».

## Бібліяграфія 
* Кучинский П. В., Петрунин Ю. П., Новик М. И., Петрунин А. П. Аппаратно-программное устройство криптографической защиты данных на носителе на жестком магнитном диске на уровне IDE интерфейса / Материалы 14 Международной конференции «Комплексная защита информации», Могилев, 2009, С. 139—141.
* Кучинский П. В., Новик М. И., Ращеня Н. А., Петрунин П. Ю., Петрунин Ю. П., Труханович А. Л. Аппаратно-программный комплекс защиты информации на ПЭВМ от несанкцио-нированного доступа./ Тезисы докладов XVI научно-практической конф. «Комплексная защита информации» Гродно, 2011, С. 78- 79.
* Пракопчик В. И., Абутов И. В., Кучинский П.В О проблемах построения системы технической защиты информации на объектах средств вычислительной техники. Доклады X Международной конф. "Развитие информатизации государственной системы научно-технич. информа-ции, Минск, 2011, С. 107—112
* Афанасенков А. С., Пылило Д. С., Петрунин А. П., Кучинский П. В. Программно-аппаратный комплекс криптографической защиты информации и контроля доступа к ПЭВМ на основе USB-ключа. XVII Международная научно-практическая конференция «Комплексная защита информации» г. Суздаль, 2012, 37-39
* Афанасенкова А. С., Пылило Д. С., Петрунина А. П., Кучинского П. В. «Программно-аппаратный комплекс защиты ПЭВМ от несанкционированного доступа с использованием USB-ключа» / Международная научно-практическая конференция «Теоретические и прикладные проблемы информационной безопасности», секция № 2 «Современные технические и организационные методы и средства защиты информации». Академия Министерства внутренних дел Республики Беларусь. Минск. 2012.
 

## Спасылкі 
* Кучинский Петр Васильевич 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Казарма (Брэст, вуліца Леніна)

**Казарма** — будынак у гістарычным цэнтры Брэста, размешчаны па вуліцы Леніна, 25. Казарма пабудавана ў 1840-я гг. з чырвонай цэглы для гарнізона крэпасці. У наш час жылы дом.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гістарычны цэнтр Брэста
Катэгорыя:1840-я ў Брэсце
Катэгорыя:З’явіліся ў 1840-я гады
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў цагляным стылі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Брэста
Катэгорыя:Вуліца Леніна (Брэст)
Гартэнштайн (Саксонія)

**Гартэнштайн** () — горад у Германіі, у зямлі Саксонія. Падпарадкаваны дырэкцыйнай акрузе Хемніц. Уваходзіць у склад раёна Цвікау. Насельніцтва — 4889 чалавек (31 снежня 2010 года). Плошча — 36,72 км². Афіцыйны код — 14 1 93 130.

Горад падзяляецца на 2 гарадскія раёны.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Паўль Флемінг, нямецкі паэт

Катэгорыя:Гарады Саксоніі
Каралін Бертоцы

**Каралін Рут Бертоцы** (, ) — амерыканская вучоная-хімік. Лаўрэатка Нобелеўскай прэміі па хіміі 2022 года.

## Навуковая дзейнасць 
Прафесар Стэнфардскага ўніверсітэта, былая дырэктар Molecular Foundry, нанатэхналагічнага даследчага цэнтра ў Нацыянальнай лабараторыі імя Лоўрэнса ў Берклі. Член Нацыянальных Акадэміі навук (2005) і Медыцынскай акадэміі (2011) ЗША, Леапальдзіны (2008), замежная член Лонданскага каралеўскага таварыства (2018). Каралін Бертоцы атрымала вялікую колькасць узнагарод, якія сведчаць аб яе дасягненнях у навуковай дзейнасці. Ва ўзросце 33 гадоў атрымала стыпендыю Мак-Артура. У 2010 годзе стала першай жанчынай, якая атрымала прэстыжную ўзнагароду — прэмію Лемельсана.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Хімікі ЗША
Катэгорыя:Хімікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Хімікі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Жанчыны-вучоныя
Катэгорыя:Члены Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі
Катэгорыя:Члены Нацыянальнай залы славы вынаходнікаў
Колючая зброя

— прыклад колючай зброі.]]
**Колючая зброя** — халодная зброя, тэхналогія нанясення пашкоджанняў якой зводзіцца пераважна да ўдараў штурхялямі або сячэннем. Як і рэжучая зброя, колючая зброя таксама можа мець рэжучую абзу. Тыповая колючая зброя, такая як багнет, існуе ў розных варыянтах, якія часта дазваляюць выкарыстоўваць і ў якасці рэжучай зброі. Алебарда і шмат іншай зброі нават спалучаюць у сабе розныя функцыі, складаючыся з некалькіх лёзаў.

Колючая зброя ўключае дрэўкавую (мае стрыжань, часцей драўляны) і клінковую.

Віды клінковай зброі:

* клінковая колючая (рапіра, шпага, стылет, мізерыкордыя, канчар, эсток, корцік, сай);
* клінковая колюча-сякучая (шпага, гладыус, акінак) і сякуча-колючая (каралінг, фламберг, цвайхандэр, цясак, палаш);
* клінковая рэжуча-колючая (баявы нож, кіліч, шамшыр, ятаган, катана) і колюча-рэжучая (кінжал, багнет, танто).

Віды дрэўкавай зброі:

* дрэўкавая колючая (піка, суліца, рунка, трызубец);
* дрэўкавая колюча-сякучая (рагаціна, саўня, бярдыш, шведскае пяро, лохаберская сякера, нагіната);
* дрэўкавая камбінаваная (алебарда, полэкс).

Раны, нанесеныя колючай зброяй, вельмі небяспечныя для жыцця і дрэнна паддаюцца лячэнню.

## Літаратура 
* Wendelin Boeheim: Handbuch der Waffenkunde. Das Waffenwesen in seiner historischen Entwickelung vom Beginn des Mittelalters bis zum Ende des 18. Jahrhunderts. (Erstauflage bis 2016 mehrfach nachgedruckt) Auflage. E. A. Seemann, Leipzig 1890 (Vorschau Originalausgabe). ISBN 3-7705-3881-1
* August Demmin: Die Kriegswaffen in ihren geschichtlichen Entwicklungen : Eine Enzyklopädie der Waffenkunde. Mit über 4500 Abbildungen von Waffen und Ausrüstungen sowie über 650 Marken von Waffenschmieden. Nachdruck der 3. Auflage, hier 4. Auflage, P.Friesenhain, Leipzig 1893. Severus-Verlag, Hamburg 2015, ISBN 978-3-95801-135-9.
* Erich Haenel: Alte Waffen. R.C. Schmidt & Co, Berlin 1913, DNB 580065650, S. 23, 172. ISBN 978-3-95801-142-7
* David Harding (Hrsg.): Waffenenzyklopädie. 7000 Jahre Waffengeschichte. 1. Auflage. Motorbuchverlag, Stuttgart 2008, , S. 12-73 (englisch: Weapons : an international encyclopedia from 5000 B.C. to 2000 A.D. 1990. Übersetzt von Herbert Jäger, Martin Benz). ISBN 3-86070-792-2
* Gerhard Seifert: Einführung in die Blankwaffenkunde, Fachwörterbuch der Blankwaffenkunde. Haiger 1982, DNB 880624213.
* George Cameron Stone: A glossary of the construction, decoration, and use of arms and armor in all countries and in all times together with some closely related subjects. Dover Publications, Mineola NY 1999 (ref-en). ISBN 0-486-40726-8
* VPAM, *PRÜFRICHTLINIE: «Stich- und Schlagschutz» * (s. Kapitel 3 Begriffsdefinitionen) online PDF 

Катэгорыя:Халодная зброя
Васіль Сяргеевіч Ярмоленка

**Васіль Сяргеевіч Ярмоленка** (нар. ) — беларускі музыка, гітарыст і бас-гітарыст, былы артыст беларускага дзяржаўнага ансамбля танцаў, былы удзельнік гуртоў «Мутнаевока» і «Голая Манашка», таксама граў у гурце «Unia». Палітычны зняволены, абвінавачаны і асуджаны падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

## Біяграфія 
Васіль Ярмоленка ўдзельнічаў у шэрагу музычных праектаў: выступаў у складзе беларускага дзяржаўнага ансамбля танцаў, граў у гуртах  «N.R.M. (Пит Павлов)», «Мутнаевока», «Дай дорогу», «Lity taller», «Atesta», «Eldorado orchestra», «Голая Манашка» і «Unia».

Пасля падзей 2020 года далучаўся да ўдзелу ў дваровых канцэртаў, якія ладзіла Кацярына Ваданосава. Музыкі давалі канцэрты ў дварах у наступным складзе: Кацярына Ваданосава (спевы, гітара), Ганна Лепяшкевіч (цымбалы), Васіль Ярмоленка (гітара, бас-гітара), таксама да іх далучалася дачка Кацярыны Стэфанія (скрыпка).

## Палітычны пераслед 
Васіль Ярмоленка быў затрыманы 25 студзеня 2022 года, пасля чаго змешчаны ў СІЗА на Валадарскага ў Мінску, у той жа дзень таксама была затрымана яго сяброўка Таццяна Гацко. Пасля затрымання ў адным з тэлеграм-каналаў з’явілася відэа з Ярмоленкам, з якога вынікала, што ён затрыманы за ўдзел у акцыях у жніўні 2020.

15 лютага 2022 года шэрагам беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларускі Хельсінкскі камітэт і Беларускі ПЭН-цэнтр, Ярмоленка і Гацко былі прызнаны палітычнымі зняволеннымі.

Праз амаль тры месяцы пасля затрымання, 22 красавіка 2022, Ярмоленка і Гацко былі асуджаны па арт. 342 Крымінальнага кодэксу (Арганізацыя альбо актыўны ўдзел у групавых дзеяннях, якія груба парушаюць грамадскі парадак) за ўдзел у пратэстах у жніўні 2020, абодвум прысудзілі па тры гады абмежавання волі з накіраваннем ва ўстанову адкрытага тыпу («хімія»). Пасля агучвання прысуду Ярмоленка і Гацко былі вызвалены да моманту прызначэння месца адбыцця пакарання.

## Спасылкі 
* Старонка Васіля Ярмоленкі на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Катэгорыя:Гітарысты Беларусі
Bon Appetit: Gérard Depardieu's Europe

'''«Bon Appetit: Gérard Depardieu's Europe»''' — французскі дакументальны серыял, які транслюецца з кастрычніка 2015 года на канале «». Кожны выпуск уяўляе сабой гастранамічную экскурсію з Жэрарам Дэпардзьё ў кампаніі яго сябра, шэф-кухара Ларана Адье. На расійскім тэлебачанні шоу ўпершыню было паказана ў 2021 годзе на канале «Кухня ТВ».

## Спасылкі
Бранавец

**Бранавец** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Іван Нічыпаравіч Бранавец (нар. 1932) — беларускі гастраэнтэролаг.
* Ілья Васілевіч Бранавец (нар. 1990) — беларускі футбаліст.
Баляслаў Баляслававіч Віленчыц

**Баляслаў Баляслававіч Віленчыц** (нар. , в. Залоззе (з 1966 у складзе в. Казейкі), Стаўбцоўскі раён, Мінская вобласць) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне оптыкі і прыбораў і метадаў эксперыментальнай фізікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (1995), старшы навуковы супрацоўнік (1987).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіка», 1975). У 1985 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю, у 1995 годзе — доктарскую.
    
Працаваў у Інстытуце цепла- і масаабмену АН БССР (1970—1975), Інстытуце прыкладных фізічных праблем імя А. Н. Сеўчанкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (з 1976, галоўны навуковы супрацоўнік).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы: аптычная дыягностыка газавых і аэразольных патокаў.

Распрацаваў метады вымярэння фізічных характарыстык газавых патокаў, фарміравання і дыягностыкі параметраў лазерных пучкоў, стварыў новы навуковы кірунак, які дазваляе комплексна вырашаць праблемы інжынернай экалогіі.

Па выніках распрацовак і даследаванняў апублікавана больш за 170 навуковых прац, атрымана больш за 50 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў на вынаходніцтвы. Яго градыентна-аптычныя і градыентна-дынамічныя сістэмы дэманстраваліся на спецыялізаваных выстаўках у Мінску, Санкт-Пецярбургу, Маскве, Варшаве, Дэлі, Пекіне, Гановеры, Лейпцыгу.

## Узнагароды 
Узнагароджаны дыпломамі, залатым і чатырма сярэбранымі медалямі ВДНГ СССР, знакам «Вынаходнік СССР» (1984). У 1991 годзе была прысуджана Прэмія Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

## Бібліяграфія 
* Градиентно-оптическая диагностика газовых и аэрозольных потоков : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.04.05 ; 01.04.01 / Виленчиц Болеслав Болеславович. — Минск, 1995.
* Градиентно-оптическая диагностика параметров газовых потоков / Д. С. Умрейко, Б. Б. Виленчиц, В. К. Попов // Спектроскопия и люминесценция молекулярных систем / [Умрейко Д. С. и др.]. — Минск, 2003. — С. 351—363.
 

## Літаратура 
* Виленчиц Болеслав Болеславович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 672.
* 
* Віленчыц Баляслаў Баляслававіч // Памяць : Стаўбцоўскі раён. — Мінск, 2004. — С. 683.
 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Чаванок

**Чаванок** (саманазва: *Chowanoac*, літаральна «паўднёўцы») — індзейскі народ, карэнныя насельнікі амерыкаскага штата Паўночная Караліна.

## Гісторыя 
Чаванок — адзін з усходніх алганкінскіх народаў, які ўпершыню быў узгаданы ў 1586 г. у сувязі з заснаваннем англійскай калоніі Раанок. Яны насялялі балоцістыя нізіны, дзе займаліся паляваннем і рыбалоўствам, ведалі земляробства. Нягледзячы на небяспечнае суседства з іракезскімі народамі, чаванок разглядаліся каланістамі як адно з найбольш магутных плямёнаў узбярэжжа. Ральф Лейн, губернатар калоніі, падманам захапіў у палон іх правадыра Менатанона і выведаў у яго звесткі пра радовішча медзі ва ўнутраным мацерыковым раёне. Аднак экспедыцыя ў яго пошуках скончылася беспаспяхова.

У XVII ст. чаванок былі саслаблены захворваннямі, прынесенымі еўрапейцамі, а таксама міграцыяй у населеныя імі мясціны ваяўнічых тускарора. У 1666—1667 гг. яны былі заваяваны англійскімі каланістамі з суседняй Вірджыніі. У 1711 г., калі чаванок падтрымалі англічан супраць тускарора, яны здолелі выправіць толькі 15 воінаў. Тэрыторыі, вылучаныя ім у якасці рэзервацыі, стала скарачаліся з-за памяншэння насельніцтва. Да 1751 г. яны прадалі англічанам свае апошнія землі. Выжылыя перасяліліся на поўнач ад традыцыйных тэрыторый.

Доўгі час чаванок лічыліся зніклым народам. Аднак у пачатку XXI ст. іх прамыя нашчадкі стварылі аб’яднанне нацыі чаванок. У 2017 г. яны былі прызнаны ў якасці самастойнага індзейскага племені сенатам Паўночнай Караліны. У 2018 г. набылі частку зямель былой рэзервацыі.

## Спасылкі 
* Chowanoke Nation 
* Chowanoac — North Carolina History Project
* Chowanoac Indians — NCpedia

Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Народы ЗША
Леанід Сцяпанавіч Вялічка

**Леанід Сцяпанавіч Вялічка** () — беларускі ўрач, спецыяліст у галіне артапедычнай стаматалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1980), прафесар (1981). Лаўрэат Дзяржаўнай прэмii БССР (1986), ганаровы доктар БДМУ, ганаровы грамадзянін Старобіна. Інвалід Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 жніўня 1925 года ў Старобіне.

У 1948 годзе скончыў зубатэхнічнае аддзяленне Мінскай зубалячэбнай школы. З 1948 па 1953 гады — зубны тэхнік Старобінскай бальніцы. У 1958 годзе скончыў стаматалагічны факультэт Кіеўскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута. З 1958 па 1960 гады — выкладчык Мінскага медыцынскага вучылішча № 3.

З 1960 па 1963 гады навучаўся ў мэтавай аспірантуры на кафедры артапедычнай стаматалогіі Маскоўскага медыцынскага стаматалагічнага інстытута. З 1963 года — асістэнт кафедры стаматалогіі Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута.

З 1967 па 1993 гады — загадчык кафедры артапедычнай стаматалогіі МДМІ.

Прафесар кафедры артапедычнай стаматалогіі з 1993 года і па цяперашні час.

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія БССР (1986) — *за распрацоўку і стварэнне новых тэхналагічных працэсаў і абсталявання для нанясення тонкаплёначных пакрыццяў метадам іонна-прамянёвай апрацоўкі і іх шырокае ўкараненне ў народную гаспадарку*;
* значок «Выдатнік аховы здароўя»;
* значок «Вынаходнік СССР»;
* ганаровая грамата Кабінета Міністраў Рэспублікі Беларусь;
* ордэн Айчыннай вайны і 15 медалёў.

## Літаратура 
* 
* Здравоохранение Беларуси: знаменательные и юбилейные даты. 2010 год / Сост. Н. Ф. Змачинская, Н. С. Шумин. — Минск: РНМБ, 2010. — С. 102. — 177 с.
* Здравоохранение Беларуси: знаменательные и юбилейные даты. 2015 год. / Сост. Н. С. Шумин. — Минск : ГУ РНМБ, 2014. — С. 42. — 67 с.

## Спасылкі 
* Величко Леонид Степанович  
* 

Катэгорыя:Стаматолагі Беларусі
Катэгорыя:Стаматолагі СССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Старобіна
Катэгорыя:Інваліды Вялікай Айчыннай вайны
Паліграфічна-выдавецкі дом «Твердиня»

**Паліграфічна-выдавецкі дом «Твердиня»** (ПВД «Твердиня», ) — украінскае кніжнае выдавецтва прыватнай формы ўласнасці, заснаванае ў Луцку ў 2004 годзе.

ПВД «Твердиня» выдае кнігі ўніверсальнага зместу для ўсіх узроставых груп. Заснавальнік і дырэктар выдавецтва — Мікола Мартынюк.

## Заснаванне выдавецтва 
Паліграфічна-выдавецкі дом «Твердиня» як юрыдычная асоба быў заснаваны 25 кастрычніка 2004 года. Ліцэнзію на права ажыццяўлення выдавецкай дзейнасці прыватнае прадпрыемства атрымала 14 снежня 2004 года.

## Папулярныя выданні 
Найбольш папулярнымі творчымі праектамі выдавецтва з'яўляюцца кніжныя серыі «Пантэон», «Неверагодна, але факт!», «Літаратурны эксклюзіў», «Хранатоп», «Валынь унікальная», «Сучасная балканская паэзія», «Пісьменнікі Валыні — Лаўрэаты Нацыянальнай прэміі Украіны імя Тараса Шаўчэнкі», «Літтэатр ХХІ».

## Удзел у выдавецкіх конкурсах 
ПВД «Твердиня» стала з'яўляецца актыўным удзельнікам штогадовых ўсеўкраінскіх і міжнародных кніжных кірмашоў, самымі аўтарытэтнымі з якіх можна назваць Форум выдаўцоў ў Львове, кіеўскі «Кніжны свет» (вясновы і восеньскі) ад выставачнай кампаніі «МЭДВІН», летні кніжны кірмаш ва Украінскім доме ад Дзяржтэлерадыё Украіны, прымеркаваны да Дня незалежнасці Украіны, снежаньскі «Кніжныя кантракты» ў Кіеве, «Украінская кніга на Адэшчыне», «Джура-фэст», «Кнігі вялікай Валыні» і т.п..

## Узнагароды 
За высокае прафесійнае майстэрства і творчыя дасягненні калектыў выдавецтва  неаднаразова ўзнагароджваўся дыпломамі, падзякамі і ганаровымі граматамі абласнога і гарадскога кіраўніцтва, а таксама розных кніжных форумаў.

Па выніках Дзяржкамстата Украіны ў выніку за 2007 год «Твердиня» заняла 36 месца ў Нацыянальным бізнес-рэйтынгу Украіны як Лепшы працадаўца – за высокія паказчыкі прафесійнай дзейнасці і ўзроўню аплаты працы, а па выніках за 2012 год – 2 месца ў Валынскай вобласці ў намінацыі «Паказчыкі эфектыўнасці выкарыстання рэсурсаў» і 44 месца ва Украіне па паказчыку «Прыбытак на акцыянерны капітал». У маі 2008 года выдавецтва адзначана Ганаровай узнагародай Усеўкраінскай праграмы «Залатыя рукі Украіны».

Па выніках агульнадзяржаўнага рейтынгавання эканамічных паказчыкаў прадпрыемстваў Украіны 2013-2014 гадоў у намінацыі «Паказчыкі эфектыўнасці выкарыстання рэсурсаў» сярод прадпрыемстваў Валыні, якія займаюцца кнігавыдавецкай справай, выдавецтву «Твердиня» дасталася золата рэйтынгу, а ў намінацыі «Інвестыцыйная прывабнасць» ПВД «Твердиня» заняла другое месца ў выніку па Украіне. У маі 2017 года ПВД «Твердиня» заняла 18 месца і золата Нацыянальнага бізнес-рэйтынгу Украіны ў намінацыі «Выніковасць і рэнтабельнасць» сярод суб'ектаў гаспадарання Украіны і першае месца, а таксама, адпаведна, і золата рэйтынгу ў намінацыі «Каэфіцыент абарачальнасці актываў» сярод суб'ектаў гаспадарання Валынскай вобласці кнігавыдавецкай сферы.

## Асноўныя напрамкі 
Асноўнымі напрамкамі дзейнасці ПВД «Твердиня» з'яўляюцца: кнігавыдавецкая справа; паліграфічная дзейнасць; мастацкае афармленне твораў, кніг, зборнікаў; рэкламная дзейнасць; гандаль кнігамі, перыёдыкай і т.п..

Катэгорыя:Выдавецтвы
Вынаходнік (часопіс)

**«Вынаходнік»** — штомесячны беларускі навукова-практычны часопіс. Выдаецца з 2010 года пры падтрымцы Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях, Беларускага таварыства вынаходнікаў і рацыяналізатараў. Уключаны ВАК у спіс навуковых выданняў для публікацыі вынікаў дысертацыйных даследаванняў.

## Спасылкі 
* Сайт часопіса «Вынаходнік»

Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Часопісы на рускай мове
Катэгорыя:Часопісы паводле алфавіта
Катэгорыя:Навукова-метадычныя часопісы
Катэгорыя:Навука ў Беларусі
Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 2010 годзе
Клік-хімія

**Клік-хімія** — сінтэтычны падыход, канцэпцыя ў арганічнай хіміі, якая ў 2001 годзе была прапанавана хімікам Б. Шарплесам разам з Хартмутам С. Колбам і М. Г. Фінам. Падыход апісвае спосаб сінтэзу мэтавых малекул з меншых адзінак, падобны да таго, што робіць прырода. Нобелеўскую прэмію па хіміі 2022 года атрымалі Бары Шарплес, Мортэн Мельдаль і Каралін Бертоцы за іх уклад у клік-хімію. Шарплес і Мельдаль унеслі фундаментальны ўклад, а Бертоцы пашырыла і ўжыла яе ў новай галіне біяхіміі — т.з. біяартаганальнай хіміі.

Катэгорыя:Раздзелы хіміі
Катэгорыя:Арганічная хімія
Катэгорыя:Рэакцыі ў арганічнай хіміі
Катэгорыя:Біяхімія
Унтэрбрайцбах

**Унтэрбрайцбах** () — камуна ў Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Вартбург. Насельніцтва — 3790 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 30,00 км². Афіцыйны код — 16 0 63 078.

Камуна падзяляецца на 3 сельскія акругі.

Катэгорыя:Камуны Цюрынгіі
Апольда

**Апольда** () — горад у Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Веймар. Насельніцтва —  чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 46,15 км². Афіцыйны код — 16 0 71 001.
## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Франц Рох (1890—1965) — нямецкі мастацтвазнавец

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Цюрынгіі
Бад-Зульца

**Бад-Зульца** () — горад у Германіі, курорт, размешчаны ў зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Веймар. Насельніцтва — 2973 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 10,61 км². Афіцыйны код — 16 0 71 004.

Горад падзяляецца на 4 гарадскія раёны.

Катэгорыя:Гарады Цюрынгіі
Катэгорыя:Курорты Германіі
Бутэльштэт

**Бутэльштэт** () — горад у Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Веймар. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Бутэльштэт. Насельніцтва — 1342 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча 18,82 км². Афіцыйны код — 16 0 71 011.

Горад падзяляецца на 8 гарадскіх раёнаў.

Катэгорыя:Гарады Цюрынгіі
Яўген Меркіс

'''Яўген Аляксандравіч.

## Біяграфія 
Як мясцовы актывіст Меркіс займаўся фіксацыяй недапрацовак і парушэнняў у дзейнасці гарадскіх служб Гомеля, пісаў звароты ў мясцовыя інстанцыі, пра што рабіў справаздачы ў сваіх сацсетках і ў СМІ, у прыватнасці на гэтую тэму ён пісаў матэрыялы для «Зялёнага партала». Ствараў падкаст пра беларускія рэгіёны «Глыбінны народ» (праект Цэнтру новых ідэй), дзе, у тым ліку, размаўляў з іншымі мясцовымі актывістамі Беларусі.

Як краязнаўца Яўген Меркіс шмат гадоў праводзіў экскурсіі па Гомелю, неаднаразова ўдзельчінаў у фэсце экскурсаводаў, таксама ствараў выпускі тэматычнага падкасту «Так склалася гістарычна», пісаў артыкулы для гомельскага краязнаўчага партала «Наш край» (Меркіс пазначаны як аўтар у некалькіх тысячах матэрыялах на сайце).

Як журналіст ствараў матэрыялы для мясцовых выданняў, таксама матэрыялы, створаныя Меркісам, выкарыстоўвалі ў сваіх сюжэтах «Белсат», «Радыё Свабода» і іншыя. За гэтую сваю працу Меркіс неаднаразова прыцягваўся да адміністрацыйнай адказнасці, атрымліваў штрафы і суткі арышту. У сувязі з гэтым для абароны сваіх правоў Яўген Меркіс звяртаўся ў Камітэт ААН па правах чалавека.

Спрабаваў сябе як дызайнер, працы выкладаў на ўласнай старонцы ў Pinterest.

Сябра Беларускай асацыяцыі журналістаў, ад якой у 2017 атрымаў прэмію «За адданасць прафесіі».

## Палітычны пераслед 
Яўген Меркіс быў затрыманы 13 верасня 2022 года пасля вобшуку, далей быў змешчаны ў мясцовы гомельскі СІЗА. Пазней яму было выстаўлена абвінавачванне па арт. 361-4 Крымінальнага кодэксу (Садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці).

Праз тыдзень, 21 верасня 2022 года, шэрагам беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларускі Хельсінкскі камітэт, Беларуская асацыяцыя журналістаў і Беларускі ПЭН-цэнтр, Яўген Меркіс быў прызнаны палітычным зняволеным.

У маі 2023 года Меркіса прыгаварылі да чатырох гадоў калоніі па артыкулах «Садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці» і «Удзел у экстрэмісцкім фармаванні», магчыма, за перадачу фота расійскай вайсковай тэхнікі інтэрнэт-рэсурсам, аднесеным да «экстрэмісцкіх».

11 верасня 2025 года пасля памілавання быў фактычна дэпартаваны ў Літву разам з яшчэ паўсотняй беларускіх палітвязняў.

## Спасылкі 
* Старонка Яўгена Меркіса на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»
* Артыкулы Яўгена Меркіса на сайце Зялёны партал
* Артыкулы Яўгена Меркіса на сайце Наш край 

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Постаці Гомеля
Ноймарк

**Ноймарк**:

* Ноймарк (Брандэнбург) — гістарычная вобласць
* Ноймарк (Веймар)

## Прозвішча 
* Георг Ноймарк, нямецкі паэт
* Давід Ноймарк, яўрэйскі рэлігійны філосаф
Віктар Ганчароў

**Віктар Ганчароў**:
* Віктар Канстанцінавіч Ганчароў (нар. 1939) — радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1994), прафесар (2006).
* Віктар Фёдаравіч Ганчароў (нар. 1957) — беларускі валейбаліст і трэнер.
Бальштэт

**Бальштэт** () — камуна ў Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Гота. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Мітлерэс Несеталь. Насельніцтва — 691 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 11,86 км². Афіцыйны код — 16 0 67 003.

Катэгорыя:Камуны Цюрынгіі
Андрэ Грэтры

**Андрэ-Эрнест-Мадэст Грэтры** (; ,  — , Манмарансі) — французскі кампазітар валонскага паходжання, які ўнёс вырашальны ўклад у стыль французскай камічнай оперы XVIII стагоддзя, жанр уверцюры. Яго камічныя оперы і рэчытатыўныя камедыі, створаныя для парыжскай сцэны, карысталіся вялікім поспехам у апошняй трэці XVIII стагоддзя. Многія яго творы ставіліся за мяжой, і некаторыя з іх былі адроджаны ў пачатку XIX стагоддзя ў Парыжы: некаторыя з іх дажылі да сярэдзіны стагоддзя, хоць і з абноўленай аркестроўкай.

Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Кампазітары XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Оперныя кампазітары Францыі
Мішэль-Жан Седэн

**Мішэль-Жан Седэн** або **Сёдэн** (; ,  — , там жа) — французскі драматург, які ў свой час карыстаўся вялікай вядомасцю. Яго праславілі лібрэта французскіх камічных опер, якія дазваляюць прылічыць Седэна да стваральнікаў гэтай мастацкай формы ў яе канчатковым выглядзе.

Нягледзячы на бліскучы поспех сваіх п’ес на сцэне Камеды Франсэз, Седэн, будучы ўжо акадэмікам (з 1786 года), працягваў пісаць лібрэта. Рэвалюцыя адцягнула ад яго ўвагу публікі; ён памёр забыты і ў жабрацтве.

Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Лібрэтысты Францыі
Катэгорыя:Драматургі Францыі
Катэгорыя:Драматургі XVIII стагоддзя
Аляксандр Пятровіч Голубеў

**Аляксандр Пятровіч Голубеў** (нар. 1950) — беларускі вучоны ў галіне экалогіі і гідрабіялогіі. Доктар біялагічных навук (1999).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па папуляцыйнай і прадукцыйнай экалогіі водных беспазваночных.

## Літаратура 
* Республика Беларусь : энциклопедия. Т. 3. — Мн., 2006.

Катэгорыя:Эколагі Беларусі
Катэгорыя:Эколагі СССР
Катэгорыя:Гідрабіёлагі СССР
Катэгорыя:Гідрабіёлагі Беларусі
Шарль-Сімон Фавар

**Шарль-Сімон Фавар** (; ,  — , там жа) — аўтар лібрэта камічных опер і тэатральных п’ес.

## Біяграфія 
З 1732 года ствараў п’есы для парыжскіх кірмашовых тэатраў, а з 1743 па 1745 гады быў рэжысёрам тэатра «Апера-Камік». У 1745—1750 гадах жыў і працаваў у Бруселі. У 1751 годзе вярнуўся ў Парыж. Яго жонка, спявачка і актрыса Мары Жусцін дзю Рансерэ (*du Ronceray*, 1727—1772), дэбютавала ў Парыжы ў 1744 годзе. Найлепшымі яе ролямі лічыліся ролі сялянак у «Анэт і Любін» (*Annette et Lubin*) Блеза і «Басцьенэ і Басцьене» Моцарта. Разам з мужам напісала каля 90 п’ес для тэатра.

Творы Фавара былі выдадзены ў Парыжы ў 1850 годзе пад назвай «Сачыненні спадара і спадарыні Фавар» (*Oeuvres de M. et M-me Favart*). Муж і жонка Фавар фігуруюць у камічнай оперы Жака Афенбаха «Мадам Фавар» (1878).

Катэгорыя:Драматургі Францыі
Катэгорыя:Драматургі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Лібрэтысты Францыі
Краніхфельд

**Краніхфельд** () — горад у Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Веймар. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Краніхфельд. Насельніцтва — 3535 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 23,08 км². Афіцыйны код — 16 0 71046.

Горад падзяляецца на 3 гарадскія раёны.

Катэгорыя:Гарады Цюрынгіі