Тэрмы

е, Англія.]]
[thumb|250px|Ацяпляльная сістэма — [гіпакаўст]]
**Тэрмы** — антычныя лазні ў класічнай Грэцыі — пры вялікіх дамах і гімнасіях; у перыяд элінізму імі карысталася ўсё насельніцтва горада. У Старажытным Рыме тэрмы ўзніклі па грэчаскім узоры і сталі цэнтрамі грамадскага жыцця.

## Старажытнарымскія тэрмы 
Першыя тэрмы пабудаваў у Рыме Агрыпа (25—19 гады да н.э.), які адпісаў іх у бясплатнае карыстанне рымскаму насельніцтву. Побач з імі на Марсавым полі пабудаваў свае тэрмы Нерон (пазней яны былі адрамантаваны Аляксандрам Северам, чаму часам і завуцца Аляксандравымі). Недалёка ад Неронава Залатога дому знаходзяцца тэрмы Ціта; на паўночны ўсход ад іх, амаль побач, былі тэрмы Траяна (104—109), дзе ў валадаранне гэтага імператара мыліся жанчыны. Пазней узведзены былі тэрмы Каракалы, якія афіцыйна зваліся Антанінавымі; яны знаходзіліся каля Апіевай дарогі, за Капенскай брамай, паміж Авенцінам і Цэліем. Паміж Квірыналам і Віміналам знаходзіліся тэрмы Дыяклетыяна (298—306), якія займалі 13 га. Фрыгідарый іх Мікеланджэла ператварыў у царкву Санта-Марыя-дэльі-Анджэлі-э-дэі-Марціры, якая існуе і да гэтага часу. Тут жа размяшчаецца Нацыянальны музей Рыма. Тэрмы будаваліся і на тэрыторыі рымскіх правінцый, напрыклад імператарскія тэрмы ў Трыры.

Унутры імператарскія тэрмы былі выкананы з мармуру, упрыгожаны мазаікай, скульптурамі і мармуровымі калонамі, вокны і дзверы былі з бронзы. У тэрмах знаходзіліся наступныя памяшканні: адзежу пакідалі ў распранальні (*apodyterium*), затым наведвальнік мог заняцца спортам або змазаць цела алеямі. Лазневая «праграма» пачыналася з купання ў халоднай вадзе ў *frigidarium*, затым у ледзь цёплай вадзе ў *tepidarium*, і потым у *caldarium*, з цёплай вадой.

### Сістэма ацяплення ў тэрмах 
[thumb|Рымская лазня на палатне [Альма-Тадэма|Альма-Тадэмы ў лонданскай галерэі Тэйт]]

Рымскія архітэктары распрацавалі эфектыўную сістэму цэнтральнага ацяплення з падагрэвам падлога і сцен — гіпакаўст (*hypocaustum*). У тэрмах з дапамогай печы (*praefurnium*) награваліся вада і паветра, якія затым цыркулявалі пад падлогай і ў поласцях сцен. Пры гэтым выкарыстоўваліся падвойныя пакрыцці, каб падлга не была вельмі гарачай. Верхняе пакрыццё складалася з вялікай цэглы, пласта бітай гліны і асноўнага пакрыцця. Усё гэта трымалася на невялікіх цагляных апорах (*pilae*), якія адразу размяшчалі ў шахматным парадку. У сцены была ўбудавана прамавугольная цэгла, унутры полая (*tubuli*), якая мацаваліся металічнымі скобамі. Унутры сцяны тэрм былі ўпрыгожаны мармурам ці атынкаваны.

**тэрміны:**
* *Палестра* — месца для фізічных практыкаванняў
* *Ападзітэрый* — пакой для распранання ў рымскіх лазнях, прылазнік
* *Тэпідарый* — цёплае памяшканне
* *Кальдарый* — самае гарачае памяшканне
** *Гіпакаўст* — ацяпляльная сістэма, знаходзілася пад кальдарыем
** *Лаканік* (судаторыум, гіпакаўст) — памяшканне, дзе выграваліся сухім паветрам, з вялікім, але дробным басейнам для абмывання
*** *Лабрум* — басейн у лаканіку
** *Прапнігій* — парыльня
* *Фрыгідарый* — халаднаваты пакой з басейнамі
* *Айлептэрый* — спецыяльнае памяшканне, дзе рабіліся масаж і націранне цела алеямі.

### Спіс старажытнарымскіх тэрм 
Старажытнарымскія тэрмы будаваліся па ўсёй тэрыторыі Рымскай імперыі, але да нашых дзён захаваліся, як правіла, толькі ў выглядзе руін. Лепш за ўсё захаваліся тэрмы Каракалы, якія ўжо ў V стагоддзе н.э. лічыліся адным з цудаў Рыма.

## Літаратура 
* Сергеенко М. Е. «Жизнь Древнего Рима». М.-Л., 1960
* Hoffmann Th.R. «Die Kunst der römischen Antike».Stuttgart, 2005.

## Спасылкі