Беларуская іканапісная школа (XVI — XVIII стагоддзі)

**Беларуская іканапісная школа** — самабытная нацыянальная іканапісная школа XVI — пачатку XIX стагоддзяў. Склалася пад уплывам ідэй Адраджэння на аснове традыцый візантыйскага і старажытнарускага мастацтва.

На Беларусі іканапіс узнік з прыняццем хрысціянства. Да XVI ст. развіваўся на аснове візантыйскіх традыцый, паступова засвойваў рэалістычныя рысы заходнееўрапейскага сакральнага мастацтва. Працэс станаўлення і росквіту беларускага іканапісу расцягваецца на некалькі стагоддзяў. Традыцыі мастацтва Візантыі і Старажытнай Русі, якія былі асіміляваныя беларускай культурай (IX—XIV стагоддзі), аб’ядноўваліся са стылістычнымі асаблівасцямі заходнееўрапейскага мастацтва — рэнесанс (XIV—XVI стагоддзі), барока (канец XVI—XVIII стагоддзяў), класіцызм (другая палова XVIII стагоддзя). Творы беларускага іканапісу вызначаюцца вернасцю канону, умоўнасцю і сімвалізмам выяўленчай мовы, характэрнасцю тыпажу, шырокім выкарыстаннем этнаграфічных элементаў, імкненнем адлюстраваць навакольную рэчаіснасць). Традыцыя мясцовага кананічнага пісьма можа пачынацца з часоў прыняцця хрысціянства мясцовым насельніцтвам, прыкладна з IX стагоддзя. Падмуркам для фарміравання беларускай школы абразапісання, як галіны традыцыйнага мастацтва паслужыў, як і ў шмат іншых хрысціянскіх краінах, добра распаўсюджаны на той час візантыйскі стыль. У XI—XV стагоддзях працягваўся візантыйска-балканскі ўплыў.

Фарміраванне ўласнай мясцовай школы іканапісу прыпадае на XV—XVI стагоддзі. Да гэтага часу мясцовыя мастакі назапасілі досвед візантыйскіх традыцый і тэхналогій афарбоўкі, набылі індывідуальную манеру, тыпы, характары, сваё бачанне колераў і пачалі ствараць уласныя ​​іканаграфічныя варыянты. Таксама дзейнічалі такія цэнтры асветы, як праваслаўныя манастыры і царкоўныя брацтвы, пры іх былі іканапісныя школы, друкарні, майстэрні шыцця аблачэння, апрацоўкі металу, аздаблення кніг.

.]]
Найбольш раннія з захаваных твораў іканапісу належаць да палеска-валынскага рэгіёна. Выдатным узорам служыць абраз мяжы XIV—XV стагоддзяў «Маці Божая Замілаванне» з Маларыты. Ён спалучае асноўныя рысы сярэдневяковага мастацтва з элементамі рэнесансу: светлы каларыт, арнаментыка, якая дапамагае выявіць аб’ём, лірычнасць вобразнага ладу. У адрозненне ад славянскіх іканапісных традыцый, беларускія майстры пачалі карыстацца светлаценямі для выяўлення формы. Асаблівасці іканаграфіі, стылю і тэхнікі «Блакітнага Успення» не дазваляюць адназначна аднесці яго да пэўнага мастацкага цэнтра ці школы. Падабенства рэлігійнай сцэны да жанравай кампазіцыі, светлы мяккі каларыт, супакоена-добразычлівыя твары апосталаў — усё гэта характэрна для палеалогаўскага мастацтва Візантыі. Менавіта гэтая крыніца, агульная для жывапісу ўсходнеславянскага свету, надала «Блакітнаму Успенню» рысы, характэрныя для многіх рэгіянальных школ (у тым ліку для Цверы, Масквы, Валыні). Аднак, як паказвае А. А. Ярашэвіч, паходжанне абраза і гістарычна-культурная сітуацыя XV ст. даюць падставу сцвярджаць, што пераасэнсаванне ў ім палеалогаўскага стылю адбылося на поўдні Беларусі і заказчыкам «Успення» хутчэй за ўсё быў хтосьці з турава-пінскіх епіскапаў.

### XVI стагоддзе 
Для ранніх твораў XVI стагоддзя было характэрна спалучэнне адметных рыс сярэднявечнага мастацтва з элементамі Рэнесансу: светлы каларыт, лірычнасць вобразнага ладу («Маці Божая Ерусалімская» з Берасцейшчыны), абразы ствараюцца ў Брэсце, Гродне, Пінску, Магілёве, Віцебску, Полацку, Мінску, Вільні і інш. Абразы малявалі на дошках (часцей ліпавых), па клеямелавым грунце яечнай тэмперай з алейнымі фарбамі. Яркасць, адметнасць беларускага іканапісу — алтарныя абразы, якія спалучаюць рысы готыкі, рэнесансу, барока. Іканапіс у XVII стагоддзі заставаўся самым распаўсюджаным відам жывапісу. 

У гэтым стагоддзі іканапіс розных рэгіёнаў Беларусі звязваюць праяўленні стылю барока, імкненне раскрыць псіхалогію і характар персанажаў, іх эмацыйны стан. Пашыраныя ў той час жанравы жывапіс, пейзаж, нацюрморт у рознай ступені прысутнічаюць у сакральных сюжэтах мясцовых майстроў.

Шырока вядомая ікона XVIII стагоддзя — абраз Маці Божай Жыровіцкай.

Заўважную ролю ў напісанні абразоў адыгралі гравюры старадрукароў — мясцовыя мастакі выкарыстоўвалі кампазіцыі кніжных мініяцюр. Гэта рабіла абраз больш зразумелым і даступным да асэнсавання сярод простага народу, але пры гэтым парушала традыцыйныя рэлігійныя каноны, бо не адпавядала структуралагічным кампазіцыйным іканаграфічным схемам. Адным з такіх прыкладаў запазычвання з кніжных гравюр з’яўляецца абраз «Тройца» з Вялікага Малешава Брэсцкай вобласці, выява якога атрымалася быццам у люстэркавым адлюстраванні: анёлы на іконе левай рукой благаслаўляюць, а ў правай трымаюць посахі, выкарыстанне накладных элементаў, разьбяных ліштваў, кіётаў, фератронаў (невялікі разьбяныя алтырыкі), чаканеных шат — усё гэта сведчыць пра пранікненне ў беларускі іканапіс тэхнічных прыёмаў і густаў народнага бытавога мастацтва.

Беларускія іконы адрозніваюцца своеасаблівым пераасэнсаваннем візантыйскай іконаграфічнай стылістыкі, старажытнарускіх і балканскіх, рэнесансных і барочных ідэй. Для іх характэрна адлюстраванне натуральных чалавечых настрояў (плач, радасць, смутак), жыццёвых сітуацый (нараджэнне дзіцяці, пахаванне), мясцовых пейзажаў, архітэктуры, інтэр’еру, адзення, тыпажоў сялян, шляхты, князёў. Па іконах можна вывучаць этнаграфічныя прыкметы вясковага і гарадскога ўкладу жыцця.

Апроч стылістычных асаблівасцей іканапісу, Беларусь дадала ў хрысціянскую традыцыю і ўласныя іканапісныя выявы: Маці Божай Барунскай, Берасцейскай, Будслаўскай, Вастрабрамскай, Жыровіцкай, Наваградскай і іншыя.

## Гл. таксама 
* Іканапіс Беларусі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Пуцко В. Г.* Белорусская иконопись XVI—XVIII вв. на путях европеизации и фольклоризации // Белорусский сборник, № 3. Минская духовная семинария 

## Спасылкі 
* 
* 


Катэгорыя:Іканапіс Беларусі