open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Крывіцкае навуковае таварыства

**Крывіцкае (Беларускае) навуковае таварыства** *імя Пранціша Скарыны* (КНТ) існавала ў 1946—1949 гг. у Германіі, у 1949—1976 гг. у ЗША.

## Гісторыя
Заснавана 23 чэрвеня 1946 г. у лагеры для перамешчаных асоб у г. Рэгенсбург (Германія). Яго старшынямі ў розны час былі Я. Станкевіч, А. Адамовіч і А. Махноўскі. Кіруючы орган — штогадовы з'езд. Мела на мэце аб'яднаць намаганні вучоных-беларусаў для навуковай працы ў галіне беларусазнаўства. 5 мая 1949 г. цэнтр таварыства перанесены ў г. Нью-Ёрк, 23 лістапада 1959 г. яно атрымала правы культурнай і навуковай установы, створаны аддзел у г. Чыкага (ЗША) і Аўстраліі. 

Пры таварыстве дзейнічалі секцыі: літаратурная (з 26 жніўня 1950 г.), мовазнаўчая (з 28 красавіка 1951 г.), гістарычная і педагагічная (з 25 студзеня 1953 г.). 27 красавіка 1952 г. пры ім заснаваны Інстытут найноўшай гісторыі Беларусі (кіраўнік М. Чатырка) і Прэсавае бюро (кіраўнік Ю. Віцьбіч). Таварыства займалася зборам дакументаў, рукапісаў, беларускіх выданняў, якія захоўваліся ў створаным пры ім Беларускім архіве (дырэктар А. Шукелойць). З 1957 г. уваходзіла ў Беларуска-амерыканскую дапамогу (Нью-Ёрк) і Задзіночанне славянскіх навуковых арганізацый ЗША. 

Таварыствам выдадзены «Паказальнік беларускіх выданняў на чужыне за 1945—1950 гг.» М. Панькова (1952), «Маленькі маскоўска-беларускі (крывіцкі) слоўнічак фразеалагічны і прыказак, а таксама прывітанняў, зычэнняў і іншае» Я. Станкевіча (2-е выданне 1953), кнігі «Лявон Вітан-Дубейкаўскі» К. Вітан (1954), «Ул. Жылка. Творы: Да 20-х угодкаў смерці» (1953, усе ў Нью-Ёрку). Выдавала навукова-літаратурны часопіс «Веда». 

Крывіцкае навуковае таварыства спыніла дзейнасць у 1976 г. у сувязі са смерцю Я. Станкевіча.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Германіі
Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў ЗША
Катэгорыя:Арганізацыі беларускай навукі
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Францыска Скарыны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1976 годзе
Катэгорыя:Рэгенсбург
Карал

з каралаў]]
**Кара́л** уяўляе сабой матэрыял шкілета калоніі *каралавых паліпаў* («біягерм»). Вялікія навалы каралаў фармуюць каралавыя рыфы і каралавыя астравы.

## Выкарыстанне 
У прыродзе вядома звыш 2500 разнавіднасцяў каралаў, у палітры якіх адрозніваюць да 350 каляровых адценняў. Каралы выкарыстоўваецца як сыравіна для атрымання вапны, некаторыя віды — для выраба ювелірных упрыгожванняў. У апошнім выпадку асабліва шануюцца чорны (акабар), белы і серабрыста-перламутравы «скура анёла», і самы папулярны чырвоны і ружовы высакародныя каралы.

Як і ў выпадку з жэмчугам, высокі кошт натуральных каралаў прыводзіць да вялікай колькасці падробак.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралавыя паліпы
Катэгорыя:Каралавыя рыфы
Катэгорыя:Мінералы
Ямусукра

**Ямусу́кра** () — сталіца Кот-д’Івуара. Насельніцтва налічвае 242.744 чал. (2010), знаходзіцца ў 240 км на поўнач ад Абіджана, на невялікіх узвышшах. Адначасова з’яўляецца сталіцай вобласці Лак.

Ямусукра з’яўляецца родным горадам першага прэзідэнта краіны Уфуэ-Буаньі, чым і тлумачыцца перанос у яго ў 1983 годзе сталіцы з Абіджана. Транспартны вузел. Міжнародны аэрапорт. Харчовыя і дрэваапрацоўчыя прадпрыемствы. Рэзідэнцыя прэзідэнта, «Дом партыі». У раёне Ямусукра вырошчваюць каву, какаву, ямс, бананы і іншыя сельскагаспадарчыя культуры; існуе гадоўля буйной рагатай жывёлы, авечак, коз.

## Цікавыя факты 
У горадзе знаходзіцца базіліка Нотр-Дам-дэ-ла-Пэ — самая вялікая царква ў свеце, архітэктура якой нагадвае Сабор Святога Пятра ў Ватыкане.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Кот-д’Івуара
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Бабруйская вобласць

**Бабру́йская во́бласць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1944—1954 гг. Утворана 20 верасня 1944 г. з раёнаў Магілёўскай, Мінскай і Палескай абласцей. Цэнтр — горад Бабруйск. Плошча 19 700 км², насельніцтва 654 900 чалавек (1953 год). Абласная газета «Савецкая Радзіма».

## Гісторыя 
Уключала 14 раёнаў:
* Акцябрскі (цэнтр — вёска Карпілаўка),
* Асіповіцкі,
* Бабруйскі,
* Глускі,
* Грэскі,
* Капыльскі,
* Кіраўскі,
* Клічаўскі,
* Любанскі,
* Парыцкі,
* Слуцкі,
* Старадарожскі,
* Старобінскі,
* Чырвонаслабодскі.

Таксама ў вобласці было 4 гарады (Асіповічы, Бабруйск, Слуцк, Старыя Дарогі), 8 гарадскіх пасёлкаў (Глуск, Капыль, Клічаў, Любань, Старобін, Парычы, Урэчча, Чырвоная Слабада), 4 рабочыя пасёлкі (Глуша, Градзянка, Ялізава, Ясень).

8 студзеня 1954 года скасавана: Акцябрскі і Парыцкі раёны перададзеныя ў Гомельскую вобласць, Асіповіцкі, Бабруйскі, Кіраўскі і Клічаўскі раёны — у Магілёўскую, астатнія — у Мінскую вобласць.

## Літаратура 
* Атлас гісторыі Беларусі ад старажытнасці да нашых дзён. — Мінск: Выдавецтва «Беларуская Энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі, 2006. — С. 110. — 160 с. — ISBN 985-11-0376-4

## Спасылкі 
* Адміністрацыйны падзел Беларусі: гістарычная даведка 

Катэгорыя:Былыя вобласці Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Мінскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Бабруйска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1944 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1954 годзе
Кіеўская культура

**Кіеўская культура** — археалагічная культура плямён, якія ў II—III — сярэдзіне V стст. н.э. жылі на сучаснай тэрыторыі поўначы Кіеўскай, Чарнігаўскай і Сумскай абласцей Украіны, на ўсходзе Гомельскай і поўдні Магілёўскай абласцей Беларусі, поўдні Бранскай і захадзе Курскай абласцей Расіі. 

## Даследаванне 
Вылучыў у 1953 г. украінскі археолаг В. М. Даніленка. Назва ад помнікаў, выяўленых у Кіеве і яго наваколлі.

## Паходжанне 
Большасць даследчыкаў лічыць, што Кіеўская культура сфарміравалася на аснове позніх зарубінецкіх старажытнасцей з уключэннем некаторых традыцый, запазычаных у плямён пшэворскай культуры і культуры штрыхаванай керамікі. Існуе меркаванне, што насельніцтва Кіеўскай культуры — продкі славян, але некаторыя лічаць іх усходнімі балтамі. Найбольш вядомыя помнікі кіеўскай культуры на Беларусі — Тайманава, Новы Быхаў.

## Матэрыяльная культура 
Насельніцтва жыло на селішчах плошчай 0,5 — 2 га (зрэдку да 6-8 га), займалася пераважна земляробствам і жывёлагадоўляй. Іх жыллё было 2 тыпаў: прамавугольныя ў плане паўзямлянкі, паглыбленыя ў зямлю на 0,4 — 1,2 м, плошча 8 — 24 м², і наземныя слупавой канструкцыі з адкрытымі агнішчамі. Пахавальны абрад — трупаспаленне; перапаленыя косці змяшчаліся ў круглыя ці авальныя ямкі глыбінёй 0,2 — 0,6 м; вядомы і урнавыя пахаванні. Пахавальны інвентар: побытавыя рэчы, прадметы ўпрыгожання, рэшткі трызны. Кераміка (гаршкі, міскі, пасудзінкі малых памераў, дыскі-накрыўкі і іншае) ляпная, зрэдку арнаментаваная насечкамі і пальцавымі ўцісканнямі па краях ці расчосамі грэбеня па тулаве; сустракаецца глянцаваныпосуд. З жалеза і сталі выраблялі нажы, свердлы, нажніцы, сярпы, зброю і іншае; з косці — іголкі, спіцы, шылы; з гліны — тыглі, каўшы для апрацоўкі металаў, грузілы, прасліцы; з каменю — тачыльныя брускі, зерняцёркі, жорны. Тыповыя для плямён Верхняга Падняпроўя — вырабы з выемчатай эмаллю (бронзавыя падвескі, фібулы і іншае). З рымскіх правінцый на тэрыторыю плямён Кіеўскай культуры траплялі чырваналакавая кераміка, бронзавыя пасудзіны, пінцэты, шкляныя пацеркі, манеты. 

## Літаратура 
* Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская энцыклапедыя. — Мінск: «Беларуская энцыклапедыя» імя Патруся Броўкі, 1993.
* Короткий енциклопедичний словник з культури. — К.: Україна, 2003. ISBN 966-524-105-2 
* Русанова, И. П. Славянские древности VI—IX вв. между Днепром и Западным Бугом. — М.: Наука, 1973. 
* Седов, В. В. Славяне в раннем Средневековье. — М., 1995. 
* Błażejewski, A. Starożytni Słowianie. — Wrocław: Ossolineum, 2007. 
* Magosci, P.R. A History of Ukraine. — Toronto: University of Toronto Press, 1996. ISBN 0-8020-7820-6. 

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Расіі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Украіны
Кісцяні (гарадзішча)

**Кісцяні́** — гарадзішча мілаградскай і зарубінецкай культур каля вёскі Кісцяні Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Датуецца другой паловай 1-га тысячагоддзя да н.э. — пачаткам I стагоддзя н.э. Даследаваннямі выяўлены рэшткі наземнай пабудовы слупавой канструкцыі, фрагменты ляпных яйцападобных пасудзін, жалезныя сярпы, шпілька, кольцы, бронзавыя ўпрыгожанні, касцяныя праколкі, шкляныя і гліняныя пацеркі і іншае. Існуе меркаванне, што ў VI—VII стагоддзях н.э. гарадзішча выкарыстоўвалася як сховішча.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Мілаградская культура
Катэгорыя:Кісцяні (Рагачоўскі раён)
Катэгорыя:Гарадзішчы Рагачоўскага раёна
Карлавіцкі кангрэс (1698—1699)

**Карлавіцкі кангрэс 1698—1699** — перагаворы аб міры паміж краінамі — удзельніцамі «Свяшчэннай лігі» (Аўстрыя, Венецыянскай рэспублікай, Рэч Паспалітая, Расія) і Атаманскай Портай (Турцыя) пры пасрэдніцтве Англіі і Рэспублікі Злучаных правінцый у мястэчку Карлавіцы (цяпер г. Срэмскі-Карлаўцы, Сербія). Адбыўся ва ўмовах шэрагу ваенных паражэнняў Турцыі ў аўстра-турэцкіх войнах XVI—XVIII ст. і польска-турэцкіх войнах XVII ст. У выніку перагавораў падпісаны 3 асобныя двухбаковыя мірныя дагаворы.

Паводле дагавора ад 16 студзеня 1699 г. Рэч Паспалітая атрымала часць Правабярэжнай Украіны і Падолію з крэпасцю Камянец-Падольскі, вярнула Турцыі 6 раней занятых малдаўскіх гарадоў (Сарокі, Сачава і іншыя).

Паводле дагавораў ад 26 студзеня 1699 г. Аўстрыя атрымала Цэнтральную Венгрыю, Сяміграддзе (Трансільванію), Бачку (вобласць паміж рэкамі Ціса і Дунай), большую частку Славоніі і вярнула Турцыі правінцыю Тэмешва на р. Ціса.

Да Венецыі адышлі паўвостраў Марэя, 6 крэпасцей у Далмацыі і шэраг Іанічных астравоў.

У дадатак 24 студзеня 1699 г. было заключана расійска-турэцкае перамір’е на 2 гады з захаваннем за бакамі таго, што яны мелі (у тым ліку г. Азоў застаўся пад уладай Расіі).

Катэгорыя:Мірныя дагаворы XVII стагоддзя
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Аўстрыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Асманскай імперыі
Катэгорыя:Венецыянская рэспубліка
Катэгорыя:Гісторыя Венгрыі
Катэгорыя:1699
Астар П’яцола

**А́стар П’яцо́ла** (;  — ) — выбітны аргенцінскі музыкант і  другой паловы ХХ стагоддзя, творы якога ў корні перавярнулі традыцыйнае танга, прэзентуючы яго ў сучасным рэчышчы, якое змяшчае элементы джаза і класічнай музыкі.

Катэгорыя:Музыканты Аргенціны
Катэгорыя:Танга
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар» за найлепшую музыку
Поршань

**Поршань** — элемент машыны, які здзяйсняе зваротна-паступальны рух унутры цыліндра, сціскаючы, такім чынам газ, вадкасць, або іншае рэчыва, атрымліваючы ад якіх — энергію.

Поршань перадае рух каленчатаму валу, таксама з дапамогай поршневых кольцаў, герметызуе цыліндр.

Большасць поршняў рухавікоў унутранага згарання вырабляюцца са сплаваў алюмінію і крэмнію.

## Гл. таксама 
* Каленчаты вал

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Дэталі машын і механізмаў
Сітня (рака)

**Сі́тня** — рака ў Беларусі, у Круглянскім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Друць (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 8,8 км. Пачынаецца за 1 км на поўдзень ад вёскі Дубоўка, вусце ў горадзе Круглае. Рэчышча ад вёскі Альшанікі 1 да вусця на працягу 6 км каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Друці
Катэгорыя:Рэкі Круглянскага раёна
Оксна

**О́ксна** — рака ў Беларусі, у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Вілія (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 20 км. Плошча вадазбору 104 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 4,8 ‰.

Пачынаецца каля вёскі Глінна, цячэ па Ашмянскім узвышшы, праз горад Смаргонь, упадае ў Вілію на паўночным захадзе ад вёскі Перавозы. Асноўны прыток — рака Гервятка.

## Літаратура 
* 
*  — С. 431.

Катэгорыя:Прытокі Віліі
Катэгорыя:Рэкі Смаргонскага раёна
Альвара Урыбэ

**А́львара Уры́бэ-Ве́лес** (; , Медэльін) — калумбійскі палітык, прэзідэнт Калумбійскай Рэспублікі з 2002 да 2010 года (пераабраны ў 2006 г.).

## Біяграфія 
### Раннія гады і адукацыя
Альвара Урыбэ нарадзіўся ў сям’і Альберта Урыбэ, багатага землеўладальніка. Скончыў сярэднюю школу ў родным Медэльіне з адзнакай у 1970 годзе, а затым скончыў і атрымаў ступень доктара права і палітычных навук у Універсітэце Ант’ёкіі.

У 1983 пры спробе згону яго бацька быў забіты членамі тэрарыстычнай арганізацыі ФАРК.

#### Палітычная кар’ера 
Сваю палітычную кар'еру Урыбэ пачаў у 1977, калі быў прызначаны генеральным сакратаром Міністэрства працы. У перыяд 1980—1982 з’яўляўся дырэктарам Упраўлення грамадзянскай авіяцыі, а затым стаў і мэрам Медэльіна на некалькі месяцаў. Далей Урыбэ становіцца членам адной з двух традыцыйных партый у Калумбіі – Ліберальнай і ў перыяд 1986 – 1994 быў сенатарам у парламенце.

У 1995 быў абраны губернатарам дэпартамента Ант’ёкія. Заваяваў папулярнасць дзякуючы праекту CONVIVIR – стварэнне ўзброеных груп насельніцтва з мэтай абароны ад партызанскіх груповак і наркамафіі.

Падчас яго праўлення колькасць злочынаў у дэпартаменце скарацілася на 60%, але таксама абвастрыўся і яго канфлікт з ФАРК.

#### Прэзідэнт 
Незадоўга да прэзідэнцкіх выбараў у 2002 годзе Урыбэ пакідае Ліберальную партыю, і, выкарыстоўваючы крызіс палітычнага даверу да традыцыйных партый, стварае рух „Калумбія – перш за ўсё“. Дзякуючы яго пазіцыі змагара супраць наркамафіі і партызанскіх груповак, Урыбэ перамагае на выбарах яшчэ ў першым туры з 53%.

Падчас праўлення Урыбэ пашырае свой праект CONVIVIR па ўсёй краіне і пачынае жорстка пераследваць левыя радыкальныя і іншыя групоўкі. Жорсткі яго падыход дае вынікі, і за год колькасць забойстваў скарацілася з 35 да 15 тысяч.

З дапамогай блізкіга саюзніка Джорджа Буш пачынаецца і барацьба з наркатрафікам. У перыяд 2002 – 2006 Калумбія атрымлівае больш за 3 млрд. $ дапамогі ад ЗША, якія ў асноўным выкарыстоўваліся для куплі ваеннай тэхнікі і навучання спецыяльных сіл для барацьбы з наркамафіяй.

На выбарах у 2006 Урыбэ атрымлівае небывалыя для Калумбіі 62,2% і становіцца прэзідэнтам на другі тэрмін.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Постаці Калумбіі
Катэгорыя:Палітыкі Калумбіі
Катэгорыя:Прэзідэнты Калумбіі
Радунька

**Ра́дунька** — рака ў Беларусі, у Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Дзітва (басейн Нёмана). 

Даўжыня ракі 28 км. Плошча вадазбору 169 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 м/км.
Пачынаецца за 2 км на паўночны захад ад вёскі Павіланцы, цячэ па паўночнай ускраіне Лідскай раўніны, праз гарадскі пасёлак Радунь, упадае ў Дзітву прыкладна за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Талькунцы. Рэчышча ад вусця на працягу 25 км каналізаванае. Асноўны прыток — Струга.

## Літаратура 
* 
* 
*  — С. 340.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Дзітвы
Катэгорыя:Рэкі Воранаўскага раёна
Гюнтэр Грас

**Гюнтэр Грас** ( альбо ; , Вольны горад Данцыг — , Любек, Германія) — нямецкі пісьменнік, паэт, скульптар, мастак, графік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры 1999 года.

## Беларускія пераклады 
Асобныя вершы Граса пераклалі на беларускую мову Лявон Баршчэўскі, Вольга Гапеева.
* Мая зялёная паляна / Пераклад Лявона Баршчэўскага // ARCHE. 2003. № 2.
* Вершы ў перакладзе Лявона Баршчэўскага і Вольгі Гапеевай // im lichtertanz = У танцы ліхтароў: Сучасная нямецкая паэзія. Менск: Тэхналёгія, 2004.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Члены Сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Члены ПЭН-клуба
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гданьску
Рынак

**Рынак** (у эканамічнай тэорыі) — гэта сукупнасць эканамічных адносін паміж суб’ектамі рынка з нагоды руху тавараў і грошай, якія засноўваюцца на сузгоднасці, эквівалентнасці і канкурэнцыі.

## Функцыі рынку 
Да функцый рынка ставяцца:
# інфармацыйная — рынак дае яго ўдзельнікам інфармацыю аб неабходнай колькасці тавараў і паслуг, іх асартыменце і якасці;
# пасрэдніцкая — рынак выступае пасрэднікам паміж вытворцам і спажыўцом;
# цэнаўтвараючая — кошт складаецца на рынку на аснове ўзаемадзеяння попыту і прапановы, з улікам канкурэнцыі;
# рэгулюючая — рынак прыводзіць у раўнавагу попыт і прапанову;
# стымулюючая — рынак падахвочвае вытворцаў ствараць патрэбныя грамадству эканамічныя выгады з найменшымі выдаткамі і атрымліваць дастатковы прыбытак.

## Гл. таксама 
* Алігаполія
* Манапалістычная канкурэнцыя
* Маржа

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
*
Іва Андрыч

**Іва Андрыч** (; , в. Долак, каля г. Траўнік, Боснія — ) — югаслаўскі паэт, празаік, эсэіст і дыпламат сербскага паходжання. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры 1961 года «за ўсю літаратурную творчасць на тэму гісторыі аднаго народа» і за раман «Мост на Дрыне» як вяршыню гэтай творчасці.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся 9 кастрычніка 1892 года ў в. Долак (г. Траўнік, Боснія). У ліпені 1914 года быў арыштаваны як «югаслаўскі нацыяналіст» і амаль год правёў у турме, а па выхадзе з яе да лета 1917 года знаходзіўся пад хатнім арыштам. У 1921—41 дыпламат у еўрапейскіх краінах. Зрабіў паспяховую дыпламатычную кар'еру, служыў у Ватыкане, Бухарэсце, Трыесце, Марселі, Парыжы, Мадрыдзе, быў сакратаром пастаяннай дэлегацыі Каралеўства Югаславіі пры Лізе Нацый у Жэневе. Першым падпісаў у 1954 годзе Навісадскую дамову пра адзінства сербскахарвацкай літаратурнай мовы.

Доктар філасофіі (1924). Член Сербскай АН (з 1926), Югаслаўскай (з 1951) і Славенскай (з 1953) акадэмій навук і мастацтваў.

## Творчасць 
Аўтар зборнікаў лірычных вершаў у прозе «Ex ponto» (1918), «Неспакоі» (1920), апавяданняў і аповесцяў «Шлях Аліі Джэрджалеза» (1920), «Мост на Жэпе» (1947) і інш., кароткіх раманаў «Паненка» (1945), «Пракляты двор» (1954). Сусветную вядомасць прынеслі гістарычныя раманы пра мінулае Босніі «Траўніцкая хроніка» і «Мост на Дрыне» (абодва 1945). Галоўныя рысы яго твораў — філасофская напоўненасць і глыбокі псіхалагізм. Літаратурна-крытычныя працы пра дзеячаў сербскай і сусветнай культуры.

На беларускую мову творы І. Андрыча перакладалі В. Рагойша, А. Разанаў, Л. Самасейка, Б. Сачанка, М. Супрунчук, Г. Тварановіч, І. Чарота.

## Бібліяграфія 
* Сабрана дела. Т. 1—17. Београд и др., 1981.

## Беларускія пераклады 
* Трывожны год: Аповесці і апавяданні: Пер. з серб.-харв. / Прадм. Б. Сачанкі. — Мн.: Мастац. літ., 1978.
* Мост на Дрыне: Раман; Пракляты двор: Апавяданні / Пер. з сербскахарв. Б. Сачанкі, І. Чароты. — Мн.: Маст.літ., 1993. — 591 с. — (Скарбы сусвет.літ.).
* Ліст з 1920 года // ARCHE, № 4 (103) — 2011. С. 492—502. Пераклаў Мікіта Супрунчук.

## Літаратура 
* Чарота І. Андрыч // БЭ ў 18 т. Т. 1. Мн., 1996.
* Поповић Р. Иво Андрић: Живот. Београд, 1988.

Катэгорыя:Дактары філасофскіх навук
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Пісьменнікі Сербіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Югаславіі
Б’ёрнсцернэ Б’ёрнсан

**Б’ёрнсцернэ Марцінус Б’ёрнсан** (; , Квікне (Тынсет), Нарвегія — , Парыж, Францыя) — нарвежскі пісьменнік. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1903). Прэмія прысуджана «як даніна высакароднай, велічнай і шматбаковай паэзіі, якая заўсёды адзначана сьвежасцю свайго натхнення і незвычайнай чысцінёй духоўнага пачатку». Аўтар тэксту да гімна Нарвегіі.

## Біяграфія 
Узначальваў Нарвежскі тэатр у Бергене (1857—58) і Крысціянійскі тэатр (1865—68), аддаваў перавагу нац. рэпертуару. Вядомы як майстар патрыятычнай лірыкі (у т.л. тэксту нарвежскага нацыянальнага гімна «Так, мы любім гэты край», 1859). Аўтар рамантычных аповесцяў з сялянскага жыцця «Сюнёве Сульбакен» (1857), «Арне» (1859), «Марш для нявесты» (1877) і інш., нацыянальна-гістарычных («Паміж бітвамі», 1857; «Кароль Сверэ», 1861; «Сігурд Злосны», 1862, і інш.) і сацыяльна-крытычных драм («Банкруцтва», «Рэдактар», абедзве 1875; «Кароль», 1877, «Звыш нашых сіл», ч. 1—2, 1883—95), твораў з маральнай праблематыкай (п’есы «Рукавічка», 1883; «Геаграфія і Любоў», 1885, і інш.; раманы «Сцягі ў горадзе і ў порце», 1884; «Божым шляхам», 1889; «Мэры», 1906).

## Беларускія пераклады 
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Канюшы

**Канюшы** —  ўрад у сярэднявечных манархіях, чые абавязкі прадугледжвалі загадванне коньмі і стайнямі манарха, напрыклад,  у Францыі,  у Англіі або  у нямецкіх дзяржавах.

«Старэйшына конюхаў» згаданы Аповесцю мінулых часоў пад 912 годам, яму кіеўскі князь Алег даручае і потым пытае пра лёс свайго каня, ад якога князю прадказана было загінуць. Некаторыя навукоўцы заўважаюць, што летапіс напісаны пазней і аўтары маглі дадаць у паданне пазнейшыя рэаліі, бо паводле візантыйскіх крыніц яшчэ ў часы кіеўскага князя Святаслава Ігаравіча «русы» не мелі кавалерыі, наогул не ўмелі ваяваць конна і супраць кавалерыі праціўніка. Аднак, ці аб’ектыўнае візантыйскае сведчанне няма пэўнасці. У кожным разе, у Рускай Праўдзе 1070-х гадоў згаданы гэты самы службовец — «конюх стары», у шырокай рэдакцыі — «канюшы цівун», разам з агнішчанінам і цівуном ён быў кіраўніком княжацкай гаспадаркі. Руская Праўда прадугледжвала за забойства «конюха старага» спагнанне 80 грыўняў, то-бок удвая болей за вольнага чалавека з грамады. У гэты самы час — XI ст. — упершыню згаданы канюшыя і ў Польшчы.

У XII ст. гэтыя княжацкія службоўцы ўжо мелі высокі статус, так, «канюшы [цівун]» ноўгарад-северскага князя Ігара быў сынам тысяцкага, у 1185 годзе ён разам з князем удзельнічаў стэпавым паходзе, біўся побач на полі бою і разам з князем трапіў у палон. Напэўна, такая практыка склалася тым часам і ў іншых княствах Рурыкавічаў.

Такія службоўцы ў Вялікім Княстве Літоўскім вядомы ад самых пачаткаў дзяржавы, сярод «людзей» князя Міндоўга, то-бок у яго ўласнай дружыны, былі «конюхі», менавіта яны ў 1264 годзе помсцяць за ўладара і забіваюць Траняту. У XIV ст. велікакняжацкі канюшы мусіў наглядаць велікакняжацкія табуны і стайні, у XV ст. гэтым фактычна займаўся ўжо толькі падканюшы. У XVI ст. канюшы пры двары вялікага князя тытулаваўся канюшым дворным, у паветах — канюшымі земскімі. З XVII ст. урад вялікага канюшага літоўскага — дыгнітарскі, то-бок толькі прыдворны.

## У Расіі 
У Маскоўскай дзяржаве чын канюшага, ці не самы прэстыжны пры двары, вядомы з XV да пачатку XVII ст. З канца XV ст. канюшы — начальнік .

Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Прыдворныя чыны
Хлеў

**Стайня**, таксама **хлеў** — найбольш распаўсюджанае найменне гаспадарчага памяшкання для ўтрымання жывёлы.

Хлеў — традыцыйная, пераважна зрубная гаспадарчая пабудова для ўтрымання свойскай жывёлы. Вядомы са старажытнасці ў большасці народаў свету, у славян паявіўся не пазней 5 стагоддзя нашай эры. На тэрыторыі Беларусі паявіліся ў часы Кіеўскай Русі, ім папярэднічалі лёгкія збудаванні тыпу кашар і паветак. Залежна ад жывёлы, якую трымаюць у хляве, яго называюць кароўнікам, аборай, стайняй, аўчарняй, свінарнікам. У сялянскіх сядзібах хлявы — драўляныя прамавугольныя ў плане зрубныя ці вянкова-слупавыя збудаванні пад 2- або 4-схільнымі стрэхамі.

Зрубы рабілі звычайна з другасортнай драўніны, без падвалін, не заўсёды імшылі. Xлявы звычайна ставілі за хатай, клеццю і павеццю ўпрытык, асобна ці з невялікімі прамежкамі; часам іх ставілі на гумнішчы ці на асобным гаспадарчым двары. У бяднейшых сялян усю жывёлу трымалі ў адным хляве ў катухах, разгароджаных жэрдкамі ці дошкамі.

Паводле жывёлы выдзяляюць наступныя віды хлява:
* *Абора* — на Міншчыне — хлеў для буйной рагатай жывёлы, на Віцебшчыне гэтым словам называюць усе пабудовы для жывёл: хлявы, дзяннік, паветку.
* *Адрына* — для ўтрымання коней; на Гродзеншчыне — памяшканне для захавання сена.
* *Свінячы хлеў*, *свінарнік* або *свінушнік* — для ўтрымання свінняў.
* *Стайня* або *стаенка* — для ўтрымання коней.
* *Цялятнік* — для ўтрымання цялятаў.
* *Кароўнік* — для кароў.
* *Аўчарня* — для авечак.
**Аўчарня** (кашара) — пабудова для ўтрымання авечак, асноўны вытворчы будынак авечкагадоўчых фермаў і комплексаў. Звычайна маюць аддзяленні для розных груп авечак: бараноў-вытворнікаў, матак з ягнятамі, рамонтнага, адкормачнага пагалоўя; памяшканні для ягнення, штучнага кармлення ягнят і іншае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 480 с.: іл. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8.
* 

Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Гаспадарчыя пабудовы
Канцлер

**Канцлер** (, ) — дзяржаўная, адукацыйная, або царкоўная пасада ў многіх краінах свету. Пасада канцлера існуе з часоў старажытнага Рыму і да нашых дзён.

## Паняцце канцлера ў розных краінах 
* Начальнік канцылярыі вялікага князя ВКЛ, хавальнік вялікай дзяржаўнай пячаткі, член паноў-рады. Пасада ўведзена ў XV ст. Назначаўся пажыццёва з феадальнай знаці. Дакладваў вялікаму князю і радзе пра дзяржаўныя справы, рэдагаваў статуты і рашэнні рады, замацоўваў афіцыйныя дакументы пячаткай і падпісваў іх, вёў перагаворы з замежнымі дзяржавамі, захоўваў копіі дзяржаўных дакументаў. Пасля Люблінскай уніі 1569 г. канцлер ВКЛ — член сената Рэчы Паспалітай, займаўся замежнымі справамі разам з каронным (польскім) канцлерам. Лічыўся другім пасля маршалка міністрам. У якасці жалавання атрымліваў ад караля староства. Займаў іншыя кіруючыя пасады (ваявода, гетман). Фактычна выконваў функцыі міністра унутраных і замежных спраў.
* Галава кіраўніцтва Германіі і Аўстрыі (Бундэсканцлер).
* У Вялікабрытаніі канцлер казначэйства — міністр фінансаў, лорд-канцлер — старшыня палаты лордаў.
* У Швейцарыі канцлер Саюза — кіраўнік секратарыята вышэйшых федэральных органау улады і кіравання (Саюзнага сходу і Саюзнай рады).

Катэгорыя:Палітыка
Катэгорыя:Пасады
Канфедэрацкі суд

**Канфедэрацкі суд** — суд у Рэчы Паспалітай у XVII—XVIII стагоддзях, які ствараўся канфедэрацыямі замест дзяржаўных судоў як сродак у барацьбе з палітычнымі праціўнікамі. На Беларусі Канфедэрацкі суд былі створаны Таргавіцкай канфедэрацыяй. Дзейнічалі ў Браславе, Віцебску, Ваўкавыску, Лідзе, Мінску, Оршы, Полацку, Рэчыцы, Слоніме, Слуцку і іншых. Разглядалі справы аб крымінальных злачынствах супраць дзяржавы і дзеяннях асоб супраць канфедэрацыі, а таксама справы аб даўгах, зборах дзяржаўнага чыншу. Суддзі (консулы) выбіраліся канфедэратамі, старшынёй суда, як правіла, быў маршалак канфедэрацыі ў адпаведным павеце. Канфедэрацкія суды прымалі да разгляду справы ў тым выпадку, калі хоць бы адным з бакоў выступаў шляхціц. Працэдура суда была аналагічная працэдуры тайным галасаваннем. Апеляцыі маглі падавацца ў суд Генеральнай канфедэрацыі. Канфедэрацкі суд меў права ажыццяўляць прыгавор з дапамогай войска. Скасаваны разам з Генеральнай канфедэрацыяй Гродзенскім сеймам 15 верасня 1793.

Катэгорыя:Рэч Паспалітая
Катэгорыя:Суды
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1569—1795)
Варонежскі трамвай

**Варонежскі трамвай** — трамвайная сістэма, функцыянавала ў Варонежы з 1926 па 2009 год, з перапынкам у ваенны час. Рух быў запушчаны 16 мая 1926. Варонежскі трамвай быў 39-м у Саюзе па ліку і трэцім, пабудаваным пры савецкай уладзе. Яго адкрыццё апісана ў рамане Ільфа і Пятрова «Дванаццаць крэслаў» (пуск Старгородского трамвая). Па стане на красавік 2009 года дзейнічала адно трамвайнае дэпо (вул. Крывашэін, 13) і два трамвайных маршруты. На лініі выходзіла 4 трамвая КТМ-5 і КТМ-5А вытворчасці Усць-Катаўскага завода. На балансе дэпо знаходзіўся адзін вагон КТМ-5РМ вытворчасці Варонежскай рамонтнага трамвайнай-тралейбуснага завода (ВРТТЗ), адхіленне ад працы з 2007 года з-за паломкі ТИСУ. У горадзе маецца таксама вышка кантактнай сеткі (А-1) на базе вагона МТВ-82. Трамвайная лінія паміж левым і правым берагамі ракі Варонеж ажыццяўлялася да студзеня 2008 года па Унікальным двухпавярховым Паўночным мосце, які мае даўжыню 1,8 км. Асноўнай трамвайнай вуліцай з'яўлялася Кальцоўская. Па ёй праходзілі ўсе існаваўшыя ў апошнія гады варонежскія трамвайныя маршруты. Сістэма была зачынена 15 красавіка 2009 года.

Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Расіі
Катэгорыя:Варонеж
Катэгорыя:З’явіліся ў 1926 годзе
Катэгорыя:1926 год у Варонежы
Лакнея

**Лакнея** — рака ў Капыльскім і Слуцкім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Случ (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 36 км. Плошча вадазбору 274 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 ‰.

Асноўны прыток — рака Вужанка (справа). Таксама рака прымае сцёк з каналаў меліярацыйнай сеткі.

Пачынаецца каля паўднёвай ускраіны вёскі Сунаі Капыльскага раёна, вусце за 3 км на поўдзень ад горада Слуцк. Цячэ ў межах Слуцкай раўніны. Даліна ракі добра выражаная, слабазвілістая, пераважна трапецападобная, шырынёй 1—1,5 км. Рэчышча каналізаванае, яго шырыня 4—7 м.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Капыльскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Слуцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Случы (прыток Прыпяці)
Дробня

**Дро́бня** — рака ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці Беларусі.

Дробня выцякае з возера Баторына і злучае яго з возерам Мястра. Знаходзіцца пераважна ў гарадскіх межах Мядзела.

Былая назва Дробні — **Баторынская ручаіна**.

Даўжыня ракі складае 1,4 км, шырыня 8—10 метраў. Берагі парослыя трыснягом, каля вытоку з Баторына і пры ўпадзенні ў Мястра — забалочаныя.

Катэгорыя:Рэкі Мядзельскага раёна
Кантрольная палата Рэспублікі Беларусь

**Кантро́льная пала́та Рэспу́блікі Белару́сь** — вышэйшы орган фінансава-эканамічнага кантролю ў Беларусі ў 1992—1996 гадах. Утваралася Вярхоўным Саветам, дзейнічала пад яго кіраўніцтвам і была падсправаздачная яму. Ажыццяўляла кантроль за выкананнем рэспубліканскага бюджэту, выкарыстаннем дзяржаўнай уласнасці, выкананнем актаў Вярхоўнага Савета, якія рэгулявалі адносіны дзяржаўнай уласнасці, гаспадарчыя, фінансавыя і падаткавыя адносіны. Старшыню палаты выбіраў Вярхоўны Савет тэрмінам на 5 гадоў. Функцыі, паўнамоцтвы, склад і структура Кантрольнай палаты Рэспублікі Беларусь вызначаліся Законам «Аб кантрольнай палаце Рэспублікі Беларусь» ад 13 сакавіка 1992 года. Скасавана паводле Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 6 снежня 1996 года. Яе функцыі ўскладзены на Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Фінансавы кантроль
Катэгорыя:Дзяржаўныя арганізацыі Беларусі
Вінгра

**Ві́нгра**, **Альшанка** — ручай. Упадае ў Мядзелку каля вёскі Курты. Вадазбор узгорысты ў верхнім цячэнні, нізінны ў ніжнім. Азёрнасць вадазбору каля 1 %.

## Літаратура 
* 
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал. : Г. П. Пашкоў [і інш.]. — 2007. — 477 с.: іл.
* 
* 
* Ліст карты N-35-30. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1982 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник « Водные объекты Республики Беларусь»  
Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Мядзелкі
Лучайка (прыток Мядзелкі)

**Луча́йка** — рака ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Мядзелка (басейн Заходняй Дзвіны).

Выцякае з возера Лучай за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Гаўрылавічы, цячэ па паўднёва-заходняй частцы Полацкай нізіны, вусце каля вёскі Маскалішкі. Прытокі — невялікія ручаі і меліярацыйныя каналы.

Даўжыня Лучайкі 46 км. Плошча вадазбору 258 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 ‰. Азёрнасць вадазбору каля 1 %.
Даліна пераважна трапецападобная. Абалона двухбаковая, у высокай і сярэдняй плыні большай часткай забалочаная; шырыня яе 500—600 м, у нізкай плыні звужваецца да 100—200 м. Рэчышча звілістае, паміж вёскамі Баранавічы і Лапосі на працягу 16 км каналізаванае. У басейне ракі знаходзяцца азёры Бульбінаўскае і Зосіна.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Ашэрава Т. Г.* Лучайка // 
* 

## Спасылкі 
* Рака Лучайка (прыток ракі Мядзелка) 

Катэгорыя:Басейн Мядзелкі
Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёна
Пралетарыят

thumb|right|300px|Пралетарыят як базіс і як самы эксплуатуемы клас у капіталістычным грамадстве
**Пралетарыят** (, ад  — пралетар) — у марксізме: адзін з двух асноўных класаў буржуазнага грамадства; клас пазбаўленых уласнасці на прылады і сродкі вытворчасці наёмных працоўных, адзінай крыніцай існавання якіх з'яўляецца продаж імі сваёй працоўнай сілы капіталістам — іншаму асноўнаму класу буржуазнага грамадства. 

Пралетарыятам завецца працоўны клас у капіталістычным грамадстве. Пасля сацыялістычнай рэвалюцыі і зрынанні класа буржуазіі пралетарыят ператвараецца ў сацыялістычны працоўны клас.

Розніцу паміж працоўным класам пры капіталізме (пралетарыят) і сацыялізме раскрыў І. В. Сталін на прыкладзе працоўнага класа СССР.

…Узяць, напрыклад, працоўны клас СССР. Яго часта завуць па старой памяці пралетарыятам. Але што такое пралетарыят? Пралетарыят ёсць клас, пазбаўлены прылад і сродкаў вытворчасці пры сістэме гаспадаркі, калі прылады і сродкі вытворчасці прыналежаць капіталістам і калі клас капіталістаў эксплуатуе пралетарыят. Пралетарыят — гэта клас, эксплуатаваны капіталістамі. Але ў нас клас капіталістаў, як вядома, ужо ліквідаваны, прылады і сродкі вытворчасці адабраны ў капіталістаў і перададзены дзяржаве, кіраўнічай сілай якой з'яўляецца працоўны клас. Такім чынам, няма больш класа капіталістаў, які мог бы эксплуатаваць працоўны клас. Такім чынам, наш працоўны клас не толькі не пазбаўлены прылад і сродкаў вытворчасці, а наадварот, ён імі валодае сумесна з усім народам. А раз ён імі валодае, а клас капіталістаў ліквідаваны, выключана ўсякая магчымасць эксплуатацыі працоўнага класа. Ці можна пасля гэтага назваць наш працоўны клас пралетарыятам? Ясна, што нельга. Маркс казаў: для таго, каб пралетарыят вызваліў сябе, ён павінен разграміць клас капіталістаў, адабраць у капіталістаў прылады і сродкі вытворчасці і знішчыць тыя ўмовы вытворчасці, якія спараджаюць пралетарыят. Ці можна сказаць, што працоўны клас СССР ужо ажыццявіў гэтыя ўмовы свайго вызвалення? Безумоўна можна і павінна. А што гэта значыць? Гэта значыць, што пралетарыят СССР ператварыўся ў зусім новы клас, у працоўны клас СССР, які знішчыў капіталістычную сістэму гаспадаркі, што зацвердзіў сацыялістычную ўласнасць на прылады і сродкі вытворчасці і накіравальны савецкае грамадства па шляху камунізму. 

Як бачыце, працоўны клас СССР — гэта зусім новы, вызвалены ад эксплуатацыі, працоўны клас, падобнага якому не ведала яшчэ гісторыя чалавецтва.

## Гл. таксама 
* Буржуазія

Катэгорыя:Марксізм
Катэгорыя:Сацыяльныя класы
Мядзелка

**Мя́дзелка** — рака ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці і Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Бірвета (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня 50 км. Плошча вадазбору 775 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 ‰.

## Назва 
Звязана з назвай возера Мядзел. У XVII стагоддзі для тапоніма, што паходзіць ад назвы возера, засведчаныя варыянты «Мядзел» і «Мядзолы». Апошняя форма лічыцца больш аўтэнтычнай, яна дайшла ў выглядзе польскага *Miadzioł* і мае прамы адпаведнік у літоўскім тапоніме *Medžiolai* (назва вёскі ля ракі Вяллі каля літоўскага Еўя).

У назвах «Мядзолы» (*Miadzioł*)*, Medžiolai* корань *Med-* пашыраны балцкім назоўным фармантам -*ol*- (як у назве прытоку Пцічы рэчкі Даколкі і інш.).

Найбліжэй з гідранімічным коранем *Med-* звязанае літоўскае *medis* «дрэва»*, medė* «гай»*,* ад балцкага **medja(n)* «лес». Далей да індаеўрапейскага **medhi̯os*- «сярэдні, сярэдзінны» (лес разумеўся як тое, што знаходзіцца *паміж* паселішчамі).

Назва Мядзел сягае протабалцкага значэння «сярэдзіна; сярэдні; пасярод». Яна з таго ж семантычнага шэрагу, што і назвы рэк Таропа, Віцьба, якія звязаныя з літоўскім *tarpe* «пасярод», *viduje* «пасярэдзіне» (ад *tarpas* «прамежак», *vidus* «сярэдзіна»).

Утварэнне такіх гідронімаў было матываванае семантыкай "працярэблівання" рэчышчам ракі сабе шляху паміж берагоў. Блізкую семантыку маюць дняпроўскія гідронімы тыпу Бася, Беседзь, Бестань (ад літоўскага *besti, bastyti*  "утыкаць; капаць, пракопваць").

Таго ж паходжання таксама назва возера Мядзесна (на поўначы ад Віцебска).

## Асноўныя прытокі 
* *Праваруч*: Лучайка, Аржоўка.
* *Леваруч*: Альшанка, Вінгра.

## На рацэ 
* *Горад*: Паставы.
* *Сажалкі*: Пастаўскае возера (плошча 27 га).

## Асноўныя звесткі 
Выцякае з возера Мядзел каля вёскі Лапосі Мядзельскага раёна, вусце за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Бірвіта Пастаўскага раёна. Даліна пераважна трапецападобная, шырынёй 250—400 м. Абалона двухбаковая, чаргуецца па берагах, шырынёй 100—200 м. Рэчышча ўмерана звілістае; шырыня ракі ў вярхоўі 10—15 м, на астатнім працягу 15—20 м. 

На перыяд веснавога разводдзя прыпадае 53 % аб’ёму гадавога сцёку. Максімальны ўзровень разводдзя ў канцы сакавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 1,5 м, максімальная 2,1 м. Замярзае ў канцы снежня, крыгалом у канцы сакавіка. Веснавы крыгаход 2 сутак.

У басейне ракі азёры Азёркі, Воўчына, Доўжа, Чэцверць, Світа, Споры, Глодава, Думбля, Загацце, Задзеўскае, Ксяндзоўскае, Кавалькі, Мажэйскае, Сляпі́ца, Белае і інш.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл./ БелСЭ; Редкол.: И.П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Рака Мядзелка 

Катэгорыя:Рэкі Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёна
Вятлішча

**Вятлішча** — балота паблізу в. Кольна.

Літаральна «месца, дзе растуць вётлы» (у тураўскіх гаворках ветла — вярба; звычайна вярба белая).

## Літаратура 
* Кніга «Памяць»: Гіст.-дакум. хроніка Жыткавіц. р-на/П15 Рэд.-укл. В. Р. Феранц. — Мн.: Ураджай, 1994. — 767 с., [8] л. іл. ISBN 5-7860-0614-X

Катэгорыя:Балоты Беларусі
Катэгорыя:Балоты Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта
Батнічны заліў

**Батні́чны залі́ў** (, ) — заліў у паўночнай частцы Балтыйскага мора, знаходзіцца паміж заходнім узбярэжжам Фінляндыі, усходнім узбярэжжам Швецыі і Аландскімі астравамі.

Батнічны заліў з’яўляецца самым паўночным салёным басейнам Еўропы. Паколькі ўздым сушы працягваецца, з вады ўвесь час з’яўляюцца новыя шхеры. Вымярэнні паказваюць, што ўздым сушы ў паўночнай частцы Батнічнага заліва адбываецца з хуткасцю прыблізна 90 см за сто гадоў і 20 см у паўднёвай. Прычынай уздыму з’яўляецца 3-кіламятровы пласт лёду ў ледніковы перыяд, які прадушыў сваёй вагай зямную кару. Максімальны прагін, каля 1000 метраў, прыйшоўся на паўночную частку Батнічнага заліва. Уздым працягваецца ў наш час, і ацэнена, што суша паднімецца яшчэ на 150 метраў і прыкладна праз 2000 гадоў Батнічны заліў ператворыцца ў возера. Аналагічная сітуацыя, але больш маштабная, назіраецца ў Паўночнай Амерыцы ў раёне Вялікіх Азёр.

Салёнасць заліва значна падае з поўдня на поўнач. Калі ў паўднёвай частцы яна адпавядае салёнасці Балтыйскага мора, то ў паўночнай яна настолькі нізкая, што не адрозніваецца на густ, і там жывуць шматлікія прэснаводныя рыбы.

Найбуйнейшыя астравы: Аландскія астравы, Хальмёарна, Хайлуота, Хапаранда.

Гісторыя Батнічнага заліва цесна звязана з гісторыяй дзвюх яго прыбярэжных дзяржаў. На працягу больш шасцісот гадоў (да 1809 г.) Фінляндыя і Швецыя складалі адзіную імперыю, гэтыя краіны дагэтуль звязвае агульная культурная спадчына. Гэта акалічнасць адкрывае сумесныя перспектывы для развіцця рэгіёна вакол Батнічнага заліва. Галоўнае месца ў планах па развіццю належыць дузе Батнічнага заліва, якая ўтварае паўночную канечнасць гэтага ўскрайкавага мора. Батнічная дуга выконвае пасродніцкую ролю на стыку рэгіёнаў двух мораў — Балтыйскага і Баранцавага — і служыць важным транспартным калідорам. Рэгіён Батнічнага заліва мае добрыя магчымасці для таго, каб стаць міжнароднай эканамічнай прасторай і маторам развіцця паўночнай часткі Еўропы.

## Гл. таксама 
* Рака Калікс Эльв
* Аландскае мора

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Залівы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Залівы Швецыі
Катэгорыя:Залівы Фінляндыі
Камуністычная партыя (бальшавікоў) Літвы і Беларусі

**Камуністы́чная па́ртыя (бальшавіко́ў) Літвы́ і Белару́сі** *(КП(б)ЛіБ)*. Утворана ў выніку аб'яднання Камуністычнай партыі (бальшавікоў) Беларусі і Камуністычнай партыі Літвы і Заходняй Беларусі з прычыны аб'яднання Літвы і Беларусі ў адзінае дзяржаўнае ўтварэнне — Літоўска-Беларускую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку (Літбел).

## Гісторыя 
На аб'яднаўчым з'ездзе 4 — 6 сакавіка 1919 года ў Вільні выбраны ЦК КП(б) Літвы і Беларусі, які 8 студзеня 1919 г. стварыў Прэзідыум ЦК партыі ў складзе В. С. Міцкявічуса-Капсукаса (старшыня), В. Г. Кнорына, З. І. Ангарэціса, А. Ф. Мяснікова, Я. Г. Далецкага, С. В. Іванова.

24 красавіка 1919 года Прэзідыум ЦК КП(б)ЛіБ падзелены на Палітбюро і Аргбюро ЦК КП(б)ЛіБ. З прычыны наступлення польскіх войск Палітбюро ЦК КП(б)БліБ у красавіку 1919 года абвясціла рэспубліку на ваенным становішчы і пачало мабілізацыю ў армію камуністаў, камсамольцаў і спачуваючых. Аднак наладзіць актыўнае супраціўленне польскім войскам не ўдалося. 21 красавіка 1919 года польскія войскі захапілі сталіцу Літбела Вільню, 8 жніўня — Мінск, да верасня 1919 года — усю тэрыторыю рэспублікі.

Пасля акупацыі Мінска ЦК КП(б)ЛіБ пераехаў у Бабруйск, потым у Смаленск, адкуль кіраваў падпольным і партызанскім рухам. 3 верасня 1919 года створана Бюро па нелегальнай рабоце (старшыня Міцкявічус-Капсукас). На акупіраванай тэрыторыі выдаваліся газеты «Звязда», «Савецкая Беларусь», «Komunistas» («Камуніст», літоўская), «Młot» («Молат», польская).

Пасля вызвалення Беларусі ад польскіх інтэрвентаў (ліпень — жнівень 1920 года) ЦК КП(б)ЛіБ вярнуўся ў Мінск, дзе ўжо дзейнічала Мінская губернская партыйная арганізацыя. 30 ліпеня 1920 года створаны Мінскі губернскі камітэт КП(б)ЛіБ.

Пасля прыняцця Дэкларацыі аб абвяшчэнні незалежнасці Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусь Аргбюро ЦК РКП(б) 9 жніўня прыняло пастанову аб перайменаванні Мінскага губернскага камітэта КП(б)ЛіБ, захаваўшы агульную назву партыі — КП(б)ЛіБ, у Цэнтральнае Бюро КП(б)Б.

У пачатку верасня 1920 года ЦБ КП(б)Б унесла ў ЦК РКП(б) прапанову аб ліквідацыі КП(б)ЛіБ і стварэнні ў рамках РКП(б) Кампартыі (бальшавікоў) Беларусі і Кампартыі (бальшавікоў) Літвы.

8 лістапада 1920 года ЦК КП(б)Б вырашыла наступную партыйную канферэнцыю назваць Трэцім з'ездам КП(б)Б.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Літбел
Катэгорыя:Камуністычная партыя Беларусі
Катэгорыя:Камуністычная партыя Літвы
Хорхэ Відэла

**Хорхэ Рафаэль Відэла Рэдонда** (; 21 жніўня 1925, Мэрсэдэс, прыгарад Буэнас-Айрэса, Аргенціна — 17 мая 2013) — прафесійны ваенны, дыктатар («прэзідэнт дэ факта») Аргенціны з 1976 па 1981 гг.

## Спасылкі 
* Галерэя згінулых без весткі (на англ. мове)
* Videla suffers stroke

Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Военачальнікі Аргенціны
Катэгорыя:Постаці Бруднай вайны
Бялградскі ўніверсітэт

**Бялградскі ўніверсітэт** — найстарэйшы і найбуйнейшы ўніверсітэт у Сербіі. Бярэ вытокі ад Вялікай школы, заснаванай у 1808 годзе. Сёння тут навучаюцца больш за 90 000 студэнтаў.

## Вядомыя выпускнікі 
* Ірыней, Патрыярх Сербскі
* Ігар Янеў, македонскі дыпламат

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  


Катэгорыя:1808 год у Еўропе
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Сербіі
Віцебская аматарская астранамічная абсерваторыя

**Віцебская аматарская астранамічная абсерваторыя** — прыватная астранамічная абсерваторыя, пабудаваная ў 1991—1992 гадах беларускім аматарам астраноміі Віталём Неўскім на поўдзень ад Віцебска. У абсерваторыі быў зроблены шэраг астранамічных адкрыццяў. З’яўляецца першай прыватнай абсерваторыя на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь.

## Гісторыя 
 год
Абсерваторыя была пабудавана ў 1991—1992 гадах аматарам астраноміі Віталём Неўскім у 20 км на поўдзень ад Віцебска. Купал абсерваторыі мае дыяметр 5 метраў, вежа мае такі ж дыяметр і вышыню 6.5 метраў. У 1992—1994 гадах заснавальнік абсерваторыі праходзіў службу ў войску. Пасля вяртання з арміі атрымалася ўсталяваць стацыянарны 20-см тэлескоп сістэмы Ньютана, на якім назіраліся такія каметы як Хякутакэ і Хейлі-Бопа. 7 ліпеня 2007 г. абсерваторыя была зарэгістраваная ў Цэнтры малых планет з прысваеннем ёй кода «B42».

## Інструменты і абсталяванне абсерваторыі 
* 20-см рэфлектар сістэмы Ньютана (D = 200 мм, F = 2000 мм) (1995 год) — на стацыянарнай манціроўцы
* 30-см парабалічны рэфлектор сістэмы Ньютана (D = 300 мм, F = 1500 мм) (1996 год) — на манціроўцы Добсана, у 1997 годзе устаноўлены на стацыянар
* 15-см тэлескоп сістэмы Максутава «МК-67, Інтэс» (D = 150 мм, F = 1800 мм) — гід для 30-см рэфлектара
* 12-см рэфлектар сістэмы Ньютана (D = 120 мм, F = 870 мм)
* Вялікі марскі бінакуляр 20 х 110, поле зроку 5 градусаў
* ПЗС-камера QHY-6 (з 17 чэрвеня 2007 года)

## Напрамкі даследаванняў 
* Каметы
* Назіранне пакрыццяў зорак астэроідамі і спадарожнікамі планет
* Візуальныя назіранні аб’ектаў далёкага космасу
* Калязямныя астэроіды
* Звышновыя зоркі

## Асноўныя дасягненні 
thumb|left|Віталь Неўскі і 30-см тэлескоп
* Удакладненне дыяметра спадарожніка Сатурна Тэфіі падчас назірання пакрыцця 15 снежня 2002 г.
* Назіранне пакрыццяў зорак астэроідамі: 12 верасня 2003 г., 30 студзеня 2004 г., 27 верасня 2005 г. і 16 красавіка 2006 г.
* Пераадкрыццё каметы 139P/Vaisala-Oterma (6 верасня 2007 г.)
* Адкрыццё астэроідаў:
# Адкрыццё 15 новых астэроідаў у Віцебскай абсерваторыі ўключаючы  першы беларускі астэроід (па стану на верасень 2011 г.)
# На дыстанцыйнай абсерваторыі Tzec Maun былі адкрыты 28 новых астэроідаў (па стану на сакавік 2011 г.)
# Разам, па стану на верасень 2011 г. адкрыты 43 астэроіды
* Адкрыццё звышновай у 2010 г. у галактыке NGC 4051 — першая беларуская звышновая (у ноч 10/11 красавіка 2010 г.)

## Цікавыя факты 
* Першы астэроід, адкрыты на тэрыторыі Беларусі (у Віцебскай абсерваторыі) названы ў гонар Голубева Уладзіміра Аляксандравіча — прафесійнага астранома, дацэнта кафедры фізікі і астраноміі ВДУ — (216.897) Голубеў.
* Першая прыватная абсерваторыя ў Беларусі

Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі
Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год у Віцебску
Катэгорыя:Арганізацыі Віцебска
Катэгорыя:Аматарская астраномія
Тэлескоп

**Тэлескоп** (ад  — далёка +  — гляджу) — прыбор, прызначаны для назірання нябесных свяціл.
У прыватнасці, пад тэлескопам разумеюць аптычную тэлескапічную сістэму, якую выкарыстоўваюць не толькі для астранамічных мэт.

## Вядомыя вытворцы аматарскіх тэлескопаў 
* Celestron
* Orion
* Coronado
* DeepSky
* Meade
* Vixen
* Sky-Watcher
* НПЗ
* Интес-Микро
* Брессер
* LEVENHUK

## Глядзі таксама 
* Сузор’е Тэлескоп
* Тэлескоп Роса
* Спіс астранамічных прылад
* Спіс касмічных апаратаў з рэнтгенаўскімі і гама-дэтэктарамі на борце
* Лінза Барлоу
* Абсерваторыя
* Астранамічная абсерваторыя
* Спіс кодаў абсерваторый
* Тэлескоп Хабл
* Гіганцкі Магеланаў тэлескоп
* PS1 праграмы Pan-STARRS
* Геліяскоп

## Спасылкі 
* weird Telescopes 

Катэгорыя:Назіральная астраномія
*
Канстытуцыя Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь

**Канстыту́цыя Сацыялісты́чнай Саве́цкай Рэспу́блікі Белару́сь 1919 года** — першая Канстытуцыя БССР.

Прынята 3 лютага 1919 года на І Усебеларускім з’ездзе Саветаў. Створана на ўзор Канстытуцыі РСФСР 1918 года. Складалася з Дэкларацыі правоў і працуемага і эксплуатуемага народа і 3 раздзелаў. Замацавала афіцыйную назву дзяржавы — Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі (ССРБ), абвясціла яе рэспублікай Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў. Вызначыла асноўныя задачы дзяржавы — устанаўленне дыктатуры пралетарыяту, падаўленне супраціўлення звергнутых класаў, знішчэнне эксплуатацыі чалавека чалавекам, ухіленне ад дзялення грамадства на варожыя класы, пабудова сацыялізму. Адмяніла прыватную ўласнасць на зямлю і іншыя сродкі вытворчасці (леса, нетры і вада), якія абвяшчаліся нацыянальным здабыткам. Замацоўвала роўныя правы і абавязкі грамадзян рэспублікі, абвяшчала дэмакратычныя свабоды — сумлення, выказвання поглядаў, сходаў, мітынгаў, шэсцяў, саюзаў. Праца прызнавалася абавязкам усіх грамадзян. Уводзіўся ўсеагульны воінскі абавязак. Вышэйшым органам дзяржаўнай улады абвяшчаўся з’езд Саветаў Беларусі, у перыяд паміж з’ездамі паўната ўлады належала Цэнтральнаму Выканаўчаму Камітэту (ЦВК). Трэці раздзел прысвячаўся дзяржаўным сімвалам рэспублікі.

Файл:Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1919–1920).svg|Герб ССРБ 1919 г.
Файл:Flag_of_the_Byelorussian_SSR_%281919%29.svg|Сцяг ССРБ 1919 г.

## Спасылкі 
* Канстытуцыя ССРБ 1919 года

Катэгорыя:БССР
Катэгорыя:Канстытуцыі Беларусі
Катэгорыя:Гістарычныя канстытуцыі