open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Другі крыжовы паход

**Другі крыжовы паход** (1147—1149), пачаты з еўрапейскімі краінамі, у адказ на захоп мусульманамі Эдэскага графства, быў абвешчаны рымскім папай Яўгенам III, і быў першы з крыжовых паходаў, які ўзначальвалі кіраўнікі дзяржаў, а менавіта Луі VII ад Францыі і Конрад III ад Германіі. Яшчэ ў Еўропе, войска падзялілася на дзве часткі, мінуўшы Візантыю і аказаўшыся ў Малой Азіі, яно было разбіта паасобку сельджукамі. Луі і Конрад і астаткі іх войскаў дасягнулі Іерусаліма і ў 1148, удзельнічалі ў безвыніковым нападзе на Дамаск. Крыжовы паход на ўсходзе быў няўдалы для ўдзельнікаў еўрапейскай кампаніі і вялікай перамогай для мусульман. Гэта ў канчатковым выніку прывяло да падзення Іерусаліма і пачатку трэцяга крыжовага паходу ў канцы 12-ага ст. Тым часам, ва Усходняй Еўропе, пачаўся першы з Паўночных крыжовых паходаў з мэтай гвалтоўнага хрышчэня язычніцкіх плямён.

### Паход 
thumb|250px|left|Малая Азія і краіны крыжаносцаў.

Войска абодвух каралёў было моцна стомлена, яно мела з сабою шмат абозаў і было ўязвіма. Таму сельджукі лёгка змаглі разбіць войска Конрада каля Дарылей. Французская частка войска таксама спачувала напады сельджукоў. Абодзве арміі змаглі дабрацца да Іерусаліма, дзе адбыўся сход валадароў з мэтай вырашыць тактыку вядзення баявых дзеянняў супраць туркаў-сельджукоў. Французскі кароль прапанаваў адваяваць Эдэс, кароль Іерусаліма Балдуін III прапанаваў захапіць Аскалон, князь Антыохіі Раймунд дэ Пуацье — штурмаваць Алепа. Але было вырашана распачаць наступленне на багаты Дамаск, у той перыяд саюзніка Іерусалімскага каралеўства

У 1148 Дамаскам правіў візір Муйнадзін Унар, які прыняў рашэнне абараняць горад ад крыжакоў, ён адправіў паслоў у Сірыю да Нарудзіна, за дапамогай. Аблога Дамаска працягвалася 4 дні і скончылася 28.07.1148 адступленнем крыжацкага войска. Восенню 1148 войска еўрапейскіх манархаў пакінула тэрыторыю Святой Зямлі, морам адправіўшыся назад у Еўропу.

У 1155 Нарудзін зрабіў Дамаск сталіцай сваёй дзяржавы, а ў 1169 далучыў Егіпет да сваіх земляў, пасадзіўшы ва ўлады дынастыю Фатымідаў. Такім чынам было створана небяспечнае аб’яднанне Егіпту і Сірыі пад валадарствам адзінага чалавека. Другі крыжовы паход скончыўся беспаспяхова. Масульмане кансалідавалі ідэю свяшчэннай вайны і знішчыні амаль палову крыжацкага войска.

## Гл. таксама 
* Крыжовыя паходы
* Дзяржавы крыжакоў

## Літаратура 
* История средних веков. Европа. — Минск, 2000.
* Самаркин В. В. Историческая география Западной Европы в средние века. — М., 1976.
* История средних веков / Под ред. С. П. Карпова. — М., 2000. — Т. 1.
* История средних веков / Под ред. С. П. Карпова. — М., 2000. — Т. 2.


Катэгорыя:Войны XII стагоддзя
Катэгорыя:1147
Катэгорыя:1148
Катэгорыя:1149
Бронза

**Бронза** (назва ад Брундызі — гарадка, з якога ў Рым прывозілі медзь) — сплаў медзі з волавам, алюмініем, кремніем, берыліем і іншымі элементамі, за выключэннем цынку і нікелю.

## Выкарыстанне 
Бронза выкарыстоўваецца ў сучасным машынабудаванні, ракетнай тэхніцы, авіяцыі, суднабудаванні і іншых галінах прамысловасці. Дзякуючы ўстойлівасці да механічнага сцірання і высокай каразійнай стойкасці бронзавая прадукцыя прымяняецца для вырабу дэталяў машын і прыбораў, якія ўдзельнічаюць у рухомых вузлах ў працэсе трэння. Дэталі з бронзы патрабуюць перыядычнай замены, гэта значыць з’яўляюцца расходнымі. З безалавянных бронзавых сплаваў вырабляюць пракат для складнікаў хімічных прыбораў, рэгулюючай арматуры ацяпляльных сістэм і трубаправодаў іншага прызначэння.

Бронзу выкарыстоўваюць для ліцця скульптур і помнікаў, бо матэрыял даўгавечны, не падвяргаецца атмасферным уплывам і ўстойлівы супраць механічных пашкоджанняў. Вырабы высокамастацкіх формаў у тэатрах, палацах, залах (жырандолі, люстры, таршэры, кандэлябры) таксама вырабляюцца з бронзы.

## Гл. таксама 
* Бронзавы век
* Бранзаванне

Катэгорыя:Металы
Катэгорыя:Сплавы
Зарэчны (Пензенская вобласць)

**Зарэчны** () — горад (з 1958 года) у Расіі, закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне ў складзе Пензенскай вобласці. Заснаваны ў 1958 годзе. Горад размешчаны за 12 км ад Пензы.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
ВА «Старт» (займаецца вытворчасцю кампанентаў ядзерных баяпрыпасаў), Кузнецкі машынабудаўнічы завод (спецыялізуецца на выпуску складаных навукаёмістых, электрамеханічных, электронных, радыётэхнічных і іншых прыбораў і сістэм высокага класа дакладнасці і надзейнасці). Навукова-даследчы і канструктарскі інстытут радыёэлектроннай тэхнікі — вядучае прадпрыемства Расіі, якое спецыялізуецца на распрацоўцы і выпуску тэхнічных сродкаў аховы рознага прызначэння.

Катэгорыя:Гарады Пензенскай вобласці
Ніжні Ломаў

**Ніжні Ломаў** () — горад (з 1780 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ніжняломаўскага раёна Пензенскай вобласці. Заснаваны ў 1636 годзе. Горад размешчаны на рацэ Ломаўка (басейн Акі), за 109 км ад Пензы.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Электрамеханічны завод, фанерны завод, цагельня, лікёрагарэлачны завод, масларобны завод.

Катэгорыя:Гарады Пензенскай вобласці
Сярдобск

**Сярдобск** () — горад (з 1780 года) у Расіі, у складзе Пензенскай вобласці.  Заснаваны ў 1699 годзе.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Машынабудаўнічы, электралямпавы заводы, цагельня, лёгкая і харчовая прамысловасць.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Віктар Яўграфавіч Віхроў, Заслужаны дзеяч навукі БССР
* Павел Мікалаевіч Яблачкаў, рускі электратэхнік

Катэгорыя:Гарады Пензенскай вобласці
Спаск (Пензенская вобласць)

**Спаск** () — горад (з 1779 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Спаскага раёна Пензенскай вобласці. Насельніцтва 7038 чалавек (2010). Заснаваны ў 17 стагоддзі. З 1925 па 2005 называўся '''Беднадзям'янск'''.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Пензенскай вобласці
Кузнецк

**Кузнецк** () — горад (з 1780 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кузнецкага раёна Пензенскай вобласці. Заснаваны ў 1699 годзе. Горад размешчаны на рацэ Труёў (прыток Суры), на Прыволжскім узвышшы.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Кузнецк — важны прамысловы цэнтр, другі па эканамічным значэнні горад Пензенскай вобласці. У Кузнецку знаходзяцца: завод радыёпрыбораў; завод палімернага машынабудавання; завод «Кузтэкстыльмаш» (тэкстыльнае абсталяванне); ААТ «Кузнецкі мэблевы камбінат»; абутковая фабрыка; швейная фабрыка; кансервавы завод; прадпрыемствы па вытворчасці будаўнічых матэрыялаў.

Катэгорыя:Гарады Пензенскай вобласці
Пенза

**Пенза** () — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Пензенскай вобласці. Насельніцтва 512,9 тыс. чалавек (2005). Размешчаны на Прыволжскім узвышшы, на рацэ Сура (прыток Волгі), за 709 км ад Масквы.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1663 годзе як вартавы пункт на паўднёва-ўсходняй ускраіне Рускай дзяржавы; падвяргаўся нападам крымскіх татараў і нагайцаў. У верасні 1670 года узяты атрадамі Сцяпана Разіна. З 1719 года цэнтр Пензенскай правінцыі ў складзе Казанскай губерні; у 1723 годзе заснаваны гарадавы магістрат (да 1866 года). У жніўні 1774 года праз Пензу прайшла армія Емяльяна Пугачова. Са снежня 1780 года цэнтр намесніцтва, ператворанага ў 1796 годзе ў губернскі горад. У 1797—1801 гадах павятовы горад Саратаўскай губерні, з 1801 года губернскі горад. У 1874 годзе праз Пензу прайшла Сызрана-Вяземская чыгунка, а ў 1895 годзе пабудавана чыгунка Пенза-Рузаеўка. У 1928—1930 гадах цэнтр Пензенскай акругі Сярэдне-Волжскага краю, з 4 лютага 1939 года — абласны цэнтр.

## Насельніцтва 
## Адукацыя 
* Пензенскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Пензенскі дзяржаўны ўніверсітэт архітэктуры і будаўніцтва
* Пензенскі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт
* Пензенскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт
* Пензенскі артылерыйскі інжынерны інстытут імя Галоўнага маршала артылерыі М. М. Воранава

## Тэатры 
* Пензенскі абласны драматычны тэатр імя А. В. Луначарскага
* Пензенскі абласны тэатр лялек «Лялечны дом»

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Сямёнавіч Архангельскі (1854—1926) — расійскі пісьменнік і літаратуразнавец.
* Анатоль Валянцінавіч Волкаў (1908—1985) — беларускі мастак-графік і жывапісец.
* Юрый Міхайлавіч Жучэнка (1945—2015) — радыебіёлаг, эколаг, геафізік.
* Мікалай Пятровіч Звездачотаў (1904—1985) — беларускі акцёр.
* Усевалад Эмільевіч Меерхольд (1874—1940) — савецкі рэжысёр, акцёр.
* Таццяна Іванаўна Отчык (нар. 1952) — беларускі скульптар.
* Усевалад Іларыёнавіч Пудоўкін (1893—1953) — савецкі рэжысёр, сцэнарыст.
* Людміла Пятроўна Сямёнава (нар. 1944) — піяністка, канцэртмайстар. Заслужаная артыстка Беларусі (1999).
* Макс Моўшавіч Шляймовіч (нар. 1941) — беларускі архітэктар.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Пензенскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1663 годзе
Нікольск (Пензенская вобласць)

**Нікольск** () — горад (з 1954 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Нікольскага раёна Пензенскай вобласці. Насельніцтва 24,3 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1761 годзе. Горад размешчаны на рацэ Вырган, за 120 км ад Пензы.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Завод «Чырвоны Гігант», пяньковы завод, шклозавод, лесакамбінат, масларобны завод.

Катэгорыя:Гарады Пензенскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1761 годзе
Аляксандраўск

**Аляксандраўск** — тапонім.

## Расія 
* Аляксандраўск (Іркуцкая вобласць)
* Аляксандраўск (Пермскі край)
* Аляксандраўск-Сахалінскі

## Былыя назвы 
* **Аляксандраўск** — назва горада Палярны да 1939
* **Аляксандраўск** — назва горада Запарожжа да 1921
* **Аляксандраўск-на-Томі** — назва горада Белагорска ў 1926—1935
Мікола Лобан

**Мікола (Мікалай Паўлавіч) Лобан** (, в. Чапліцы, Слуцкі павет, цяпер  — ) — беларускі пісьменнік і мовазнавец. Заслужаны работнік культуры БССР (1974).

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў 2-гадовыя педагагічныя курсы ў Слуцку (1931). Працаваў настаўнікам у вёсках Пласток, Таль на Любаншчыне (1931—1934), у мястэчку Шацк Пухавіцкага раёна, вёсцы Пярэжыр Рудзенскага раёна. У 1939 паступіў на філалагічны факультэт Кіеўскага ўніверсітэта, праз год перавёўся ў БДУ.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ваяваў на Волхаўскім фронце. Быў двойчы паранены, дэмабілізаваны ў 1942. Адзін год выкладаў рускую мову і літаратуру ў сярэдняй школе ў пасёлку Келераўка (Казахстан), зноў вучыўся ў БДУ, які скончыў у 1945.

У 1944—1967 — навуковы супрацоўнік Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР, у 1967—1968 — загадчык рэдакцыі выдавецтва «Беларуская савецкая энцыклапедыя», у 1968—1978 — зноў у Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа — загадчык сектара, навуковы супрацоўнік. Кандыдат філалагічных навук. Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1950).

## Творчасць, навуковая дзейнасць 
Дэбютаваў апавяданнем у 1930. Аўтар аповесці «Іркуцянка» (1953).

У трылогіі «На парозе будучыні» (1964), «Гарадок Устронь» (1970), «Шэметы» (1981) праз выразныя і каларытныя чалавечыя характары адлюстраваў пераломныя перыяды ў гісторыі краіны з пач. ХХ ст. (рэвалюцыя, грамадзянская вайна, калектывізацыя, барацьба супраць фашызму ў Вялікую Айчынную вайну). Паказаў вясковае жыццё ў яго разнастайных, асабліва сацыяльна-бытавых праявах, перадаў складаныя і супярэчлівыя тэндэнцыі часу, ім створана разгалінаванае, напоўненае ўнутраным драматызмам сюжэтнае дзеянне, трапна выкарыстана жывая народная мова, экспрэсіўна-выяўленчыя магчымасці дыялектнага слова, характэрны стрыманы, лаканічна-дзелавы стыль.

Аўтар апавяданняў, мовазнаўчых даследаванняў, эсэ і крытычных артыкулаў па праблемах пісьменніцкага майстэрства, псіхалогіі творчасці. У 1984 выйшла кніга артыкулаў і эсэ «Пяць раніц тыдня». У 1986 — Выбраныя творы ў 3-х тамах.

Адзін са складальнікаў «Правілаў беларускай арфаграфіі і пунктуацыі» (1959), «Арфаграфічнага слоўніка» (з М. Р. Суднікам, 1948, 1961, 6-е выд. перапрацаванае і дапоўненае ў 1990), «Руска-беларускага слоўніка» (1953), «Беларуска-рускага слоўніка» (1962), кіраваў падрыхтоўкай «Тлумачальнага слоўніка беларускай мовы» ў 5-ці тамах (1977-84, рэдактар т. І).

Пераклаў аповесць М. Горкага «У людзях» (з Э. Агняцвет, 1952).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі і медалямі. Лаўрэат Літаратурнай прэміі СП БССР імя І.Мележа за кнігу «Пяць раніц тыдня» (1985, пасмяротна).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Лобан Мікалай Паўлавіч

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Аляксандраўск (Пермскі край)

**Аляксандраўск** () — горад (з 1951 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Аляксандраўскага раёна Пермскага краю. Насельніцтва 15,3 тыс. чалавек (2008). Заснаваны ў 1783 годзе.

Горад размешчаны на заходнім схіле Сярэдняга Урала, на рацэ Лытва (басейн Камы), за 185 км на паўночны ўсход ад Пермі.

ААТ «Аляксандраўскі машынабудаўнічы завод», які вырабляе шахтныя і стужкавыя канвееры, руднічныя электравозы, рэйкавыя пагрузныя машыны, шахтныя прэсы-вулканізатары, помпы цэнтрабежныя секцыйныя, абагачальнае абсталяванне. ААТ «Алекстром» (завод сценавых матэрыялаў) вырабляе цэглу.

Катэгорыя:Гарады Пермскага края
Тулва

**Тулва** — рака ў Пермскім краі Расіі, левы прыток Камы.

Пачынаецца на поўдні края, ва Уінскім раёне, на поўдні Тулвінскага ўзвышша. Упадае ў Воткінскае вадасховішча ў раёне горада Аса, утвараючы заліў даўжынёй больш за 20 км і шырынёй да 5 км. Даўжыня ракі — 118 км, плошча басейна — 3 530 км2. Сярэдняя вышыня вадазбору — 200 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 м/км.

Катэгорыя:Прытокі Камы
Катэгорыя:Рэкі Пермскага края
Аханск

**Аханск** () — горад (з 1781 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Аханскага раёна Пермскага краю. Насельніцтва 7,8 тыс. чалавек (2008). Заснаваны ў 1547 годзе.

Горад размешчаны на правым беразе ракі Камы, за 66 км ад Пермі.

Швейная фабрыка, прадпрыемствы харчовай, лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці.

Катэгорыя:Гарады Пермскага края
Кагальнае

**Кагальнае возера** — возера ў горадзе Глыбокае. Адносіцца да басейна ракі Бярозаўка. Плошча — 0,15 км². Даўжыня — 0,62 км, шырыня — 0,38 км, даўжыня берагавой лініі — 1,68 км. Максімальная глыбіня — 5 м, сярэдняя — 2,86 м. Аб’ём вады ў возеры — 0,44 млн м³.

Берагі пясчаныя, часткова занятыя будынкамі. Дно каля берага пясчанае, далей глейкае. На ўсходзе ўпадаюць ручаі з азёр Бяглец і Крывое. На поўначы вцякае ручай у возера Вялікае. Возера насяляюць акунь звычайны, плотка, лешч, шчупак, лінь і г. д.

У мінулым звалася Глыбокае, на яго берагах узнік горад. Сучасная назва возера паходзіць ад яўрэйскага слова «кагал» (яўрэйская грамада).

На Кагальным возеры традыцыйна праводзяцца святы і народныя гулянні на Купалле з «*хадою па вадзе*», вогнішчамі, гульбішчамі і канцэртамі.

## Спасылкі 
* Усе азёры Беларусі

Катэгорыя:Глыбокае
Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна
Язэп Мацеевіч Белагаловы

**Язэп Мацеевіч Белагаловы** (,  — 1928 ?, Масква ?, АДПУ) — рымска-каталіцкі святар, грамадскі дзеяч, педагог.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Пецярбургу ў прыватнай каталіцкай гімназіі пры касцёле Св. Кацярыны і ў 6-й гімназіі. Скончыў Пецярбургу Магілёўскую духоўную каталіцкую семінарыю (1903) і Мітрапалітальную духоўную акадэмію (1907). Кандыдат тэалогіі і магістр кананічнага права. Пасвечаны ў святары ў 1906 годзе.

У 1907—1910 гадах працаваў настаўнікам рэлігіі ў Смаленску ў мужчынскай гімназіі і ў рэальным вучылішчы. 14 жніўня 1910 года прызначаны выкладчыкам Мітрапалітальнай духоўнай каталіцкай семінарыі ў Пецярбургу. Адмовіўся праспяваць «многие лета» расійскаму цару і быў высланы за мяжу, жыў у Рыме, Інсбруку.

У 1913—1918 гадах — зноў у Пецярбургу, намеснік прафесара грамадзянскага і кананічнага права ў духоўнай акадэміі. Адначасова выкладаў Закон Божы ў Інстытуце архітэктуры, у Мікалаеўскай школе кавалерыі і ў Канстанцінаўскай школе артылерыі.

У 1918 годзе прызначаны пробашчам і дэканам у Магілёў. Выконваў абавязкі афіцыяла біскупскай курыі ў Мінску. Арыштаваны бальшавіцкімі ўладамі і інтэрніраваны ў Смаленску. Пасля вызвалення вярнуўся ў Магілёў. Актыўна выступаў за беларусізацыю рэлігійнага жыцця, адраджэнне ўніяцтва ў Беларусі. 

Знявольваўся Надзвычайнай камісіяй БССР у 1921 годзе. У 1926 годзе схоплены АДПУ, асуджаны на 5 гадоў лагераў без права на амністыю. У 1928 годзе з Салаўкоў дастаўлены ў Маскву ў турму на Лубянцы, дзе, верагодна, і быў закатаваны.

## Літаратура 
* 
* Гарбінскі БРД; Dzwonkowski R. Losy duchowieństwa katolickiego w ZSSR, 1917—1937: Martyrologium. Lublin, 1998.

Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва
Катэгорыя:Постаці расійскага каталіцтва
Адольф Белакоз

**Адольф Белакоз** (каля , маёнтак Лешна, Ваўкавыскі павет, Гродзенская губерня, цяпер Зэльвенскі раён, Гродзенская вобласць — , паводле іншых звестак 1865; Сібір) — выдавец, мемуарыст.

Вучыўся ў Свіслацкай гімназіі. Служыў у Гродзенскім цывільным судзе. У пачатку 1860-х г. жыў у Беластоку. Уваходзіў у канспіратыўную арганізацыю «чырвоных». У беластоцкай падпольнай друкарні надрукаваў (разам з Б. Шварцэ) некалькі рэвалюцыйных выданняў, сярод іх — «Гутарка старога дзеда» і «Гутарка двух суседаў» (вядомы 4 нумары; па сутнасці, гэта было першае перыядычнае выданне на беларускай мове). У пачатку 1863 года стаў паўстанцкім начальнікам Беластока. У красавіку 1863 года арыштаваны і знаходзіўся пад следствам. Пасля вызвалення быў пад наглядам паліцыі. Зноў арыштаваны ў чэрвені 1863 года; высланы ў Пермскую губерню. Праз год паводле пастановы ваеннага суда сасланы ў Сібір. Напісаў успаміны пра перыяд 1862—1865 гадоў: пра беластоцкую падпольную арганізацыю, зняволенне ў Віленскай турме, ссылку ў Сібір. Рукапіс мемуараў загінуў.

## Літаратура 
* 
** Александровіч С. Х. Пуцявіны роднага слова. Мн., 1971. С. 19-24;
** Революционная Россия и революционная Польша. М., 1967. С. 39-63;
** Кісялёў Г. В. Сейбіты вечнага. Мн., 1963. С. 136—145;
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Навучэнцы Свіслацкай гімназіі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зэльвенскім раёне
Лявон Белы

**Лявон Белы** (нар. , в. Мікалаеўшчына Стаўбцоўскага пав. Навагрудскага ваяводства, цяпер Стаўбцоўскі раён Мінскай вобл.) — публіцыст. Пляменнік Якуба Коласа.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Сын Міхася Казіміравіча Белага (1886–1966, вясковая мянушка — Зімок) і Юзэфы Міхайлаўны з Міцкевічаў, роднай сястры Я. Коласа. Меў братоў Сымона і Міхася.

Вучыўся ў польскай школе ў Мікалаеўшчыне. У 1943—1944 гадах працягваў вучобу ў Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі. У 1947 скончыў сярэднюю школу ў Стоўбцах і ў 1948 гадах паступіў на факультэт беларускай і рускай мовы і літаратуры БДУ. У 1953—1956 вучыўся ў аспірантуры па спецыяльнасці «Беларуская літаратура».

Выказваючы сваё стаўленне да палітыкі русіфікацыі Беларусі, у 1957 годзе напісаў верш у абарону беларускай мовы «Усе народы прагнуць сваёй волі, улады, песні…», які пасля размножыў і расклеіў у Мінску разам са сваім братам Міхасём Белым. КДБ вызначыў аўтара лістовак па почырку, і пасля некалькіх месяцаў следства адбыўся закрыты суд над абодвума братамі. Асуджаны паводле арт. 67 (антысавецкая агітацыя і прапаганда), атрымаў 10 гадоў пазбаўлення волі. Этапам накіраваны ў лагер Явас на станцыі Поцьма Мардоўскай АССР. Пазней тэрмін зняволення быў скарочаны на 4 гады.

Вызвалены ў 1963 годзе і да выхаду на пенсію ў 1992 годзе працаваў у бібліятэцы № 10 Мінска. Белы не атрымаў дазволу абараніць дысертацыю. Друкаваў артыкулы па беларускай літаратуры і бібліятэчнай справе ў «Чырвонай змене», «Мінскай праўдзе», «Вечернем Минске», у кнізе свайго брата Сымона Белага «На бацькоўскай зямлі» (пад імем брата там апублікаваны артыкул «Да новага жыцця»). На пенсіі, інвалід 1-й групы.

## Літаратура 
* 
** Кашталян І. Лявон Белы // Дэмакратычная апазыцыя.

Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Аса (горад)

**Аса** () — горад (з 1737 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Асінскага раёна Пермскага краю. Насельніцтва 23,0 тыс. чалавек (2008). Заснаваны ў 1591 годзе.  Горад размешчаны на сярэдняй Каме, на беразе Воткінскага вадасховішча пры ўпадзенні ракі Тулвы, за 141 км на паўднёвы захад ад Пермі.

Машынабудаўнічы завод, прадстпыемства харчовай і лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Аляксей Андрэевіч Кораткаў, савецкі хімік-арганік

Катэгорыя:Гарады Пермскага края
Захар Якаўлевіч Бірала

**Захар Якаўлевіч Бірала** (псеўданімы: *Бульбянік; Захар Бульбянік; Селянін Бульбянік; Зэшка Бірала; Зэшка;* , в. Раўнаполле Ігуменскага павета Мінскай губерні, цяпер Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — , Мар’іна Горка Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці) — беларускі , сатырык.

## Біяграфія 
Пасля сканчэння пачатковай школы актыўна займаўся самаадукацыяй. У 1925—1928 працаваў разам з бацькамі на сваёй гаспадарцы. Першыя вершы надрукаваў у 1926 у газеце «Беларуская вёска». У хуткім часе яго творы пачалі з’яўляцца на старонках газет «Чырвоная змена», «Савецкая Беларусь», часопіса «Малады араты».

У 1928—1931 гг. вучыўся на рабфаку пры Беларускім дзяржаўным універсітэце. Скончыў у 1934 годзе Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут.

У 1934—1936 выкладаў беларускую і рускую мовы ў Лагойскай сярэдняй школе.

Арыштаваны 14.11.1936; у 1937 прыгавораны да 8 гадоў пазбаўлення волі. Пакаранне адбываў у Горкаўскай (цяпер Ніжагародскай) вобласці на станцыі Сухабязводная, дзе працаваў на лесанарыхтоўках.

Вызвалены ў 1940. У 1940—1941 настаўнічаў у вёсцы Сенніца Мінскага раёна, выкладаў беларускую мову і літаратуру.

Падчас вайны жыў з бацькамі ў вёсцы Астравы Рудзенскага раёна. У 1944—1945 у дзеючай арміі, быў цяжка паранены.

У 1945-1973 выкладчык беларускай і рускай мовы і літаратуры Мар’інагорскага сельгастэхнікума. Арганізаваў у тэхнікуме літаратурны гурток. Быў кіраўніком літаратурнага аб’яднання пры раённай газеце «Сцяг працы». Рэабілітаваны ў 1958. Толькі пасля рэабілітацыі мог зноў публікаваць свае кнігі.

Член Саюза пісьменнікаў СССР і Беларусі з 1980 года.

Памёр  года ў Мар’інай Горцы. Пахаваны ў Пухавічах.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1925 г. Выступаў у жанры сатыры і гумару. Аўтар кніг гумарыстычных вершаў «Смех і радасць вёскі» (1929), «Цвітуць кветкі» (1963), «У пажарным парадку» (1968), «На светлым чорнае» (1974), «Прыляцела птушка» (1977), зборніка лірыкі, сатыры і гумару «Розы і крапіва» (1986).

## Ушанаванне памяці 
* У лютым 2016 года ў пасёлку Мар’іна на доме, у якім з 1984 года па 1993 год жыў пісьменнік, з’явілася мемарыяльная дошка За­ха­ру Бі­ра­лу.

## Літаратура 
* Саламевіч. Слоўнік псеўданімаў, с. 169; БП, т. 1.
* 

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Міхась Даніленка

**Міхась (Міхаіл Пятровіч) Даніленка** (, в. Ястрабка,  — , в. Пустая Града, Лоеўскі раён) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў Рэчыцкае педагагічнае вучылішча (1941), мабілізаваны ў Чырвоную Армію. Ваяваў на Паўднёва-Заходнім фронце, у маі 1942, непадалёку ад станцыі Мікалаеўка (Украіна), быў кантужаны і трапіў у палон. У сакавіку 1944 года ўцёк з лагера ваеннапалонных, са жніўня 1945 года зноў у дзеючым войску. 

Працаваў настаўнікам Казярожскай 7-гадовай школы Лоеўскага раёна. Скончыў у 1952 годзе завочна Гомельскі педагагічны інстытут. У 1952—1982 — супрацоўнік газеты «Гомельская праўда». З 1983 жыў у в. Пустая Града Лоеўскага раёна. 

Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1950 года.

Памёр  года ў вёсцы Пустая Града Лоеўскага раёна. Пахаваны, відаць, там жа.

## Творчасць 
Дэбютаваў апавяданнем у 1940. Аўтар зборнікаў аповесцей і апавяданняў «Мая песня» (1952), «Майская навальніца» (1959), «Наваселле» (апавяданні і нарысы, 1964), «Наш дом» (1971), «Запаветны акіян» (1972), «Маці Мар’я» (1976), «Журлівіца» (1980), «Родная зямля» (1982); кніг прозы для дзяцей «Вернасць слову» (1956), «Зачараваны гарлачык» (1961), «На вуліцы Сонечнай» (1963), «Ключы бабулі Зімы» (1986).
## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені і медалямі. Адзначаны дзвюма граматамі ВС БССР.

## Памяць 
* 1 ліпеня 2025 года на будынку рэдакцыі газеты «Гомельская праўда» (Гомель, вул. Палеская, 17а) урачыста адкрыта памятная дошка ў гонар пісьменнікаў, паэтаў і журналістаў, творчы лёс якіх звязаны з дадзеным выданнем: Іван Шамякін, Раман Сабаленка, Паўлюк Трус, Анатоль Грачанікаў, Павел Прануза, Міхась Даніленка, Аляксандр Капусцін, Мікола Мятліцкі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Кручэнка Т.* Почырк сталага майстра // Гомельская праўда № 167, 2007 кастр. 27.

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Ачор

**Ачор** () — горад (з 1950 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ачорскага раёна Пермскага краю. Насельніцтва 15,3 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1759 годзе. Горад размешчаны на рацэ Ачор (прыток ракі Камы), за 120 км на захад ад Пермі.

Машынабудаўнічы, ліцейна-механічны заводы, Ачорская ГЭС, мэблевая і харчовая прамысловасць.

Катэгорыя:Гарады Пермскага края
Тулвінскае ўзвышша

**Тулвінскае ўзвышша** — узвышша на ўсходняй частцы Рускай раўніны. Знаходзіцца паміж рэкамі Кама, Сылва, Ірэнь і Вішэра.

На поўдні ўзвышша знаходзіцца выток Тулвы — адной з найбольш буйных рэк Пермскага края. Ва ўсходняй частцы знаходзяцца вышэйшыя вяршыні ўзвышша — Белая Гара (446 м) і Асінавая Галава (430 м). У паўднёва-усходняй частцы сустракаюцца карставыя формы рэльефу.

Ад іншых араграфічных утварэнняў у краі Тулвінскае ўзвышша адрозніваецца высокай ступенню расчлянённасці рэльефу.

Катэгорыя:Узвышшы Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Пермскага края
Беразнікі

**Беразнікі́** () — горад (з 1950 года) у Расіі, гарадская акруга ў складзе Пермскага краю. Насельніцтва 169,9 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1759 годзе.

Горад размешчаны левым беразе ракі Кама, за 208 км на поўнач ад Пермі.

Беразнікі адрозніваюцца празмернай канцэнтрацыяй прамысловага патэнцыялу і асабліва цяжкай прамысловасці, яе базавых галін. У эканоміцы горада засяроджана 13,8 % прамыслова-вытворчых асноўных фондаў вобласці. На прадпрыемствы хімічнага комплексу прыходзіцца 87,3 % асноўных фондаў і 79,2 % прамысловай прадукцыі Беразнікоў, на паліўна-энергетычны адпаведна 8,2 % і 8,8 %, тады як комплекс па вытворчасці тавараў народнага спажывання аб’ядноўвае 1 % фондаў і вырабляе 6,7 % прамысловай прадукцыі. Слаба развіта машынабудаванне (1,2 % фондаў і прамысловай прадукцыі горада).

Асноўныя прадпрыемствы: ААТ «Уралкалій» (вырабляе больш за палову калійных угнаенняў Расіі); ААТ «Бератон» (вытворчасць поліакрыламіда); ААТ «Карпарацыя ВСМПО-АВІСМА», тытана-магніевы камбінат (тытан, магній, магніевыя сплавы); ААТ «Азот» (аміячная салетра, карбамід і іншыя азотутрымліваючыя ўгнаенні).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Пермскага края
Верашчагіна

**Верашча́гіна** () — горад (з 1952 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Верашчагінскага раёна Пермскага краю. Насельніцтва 22 тыс. чалавек (2023). Заснаваны ў 1898 годзе.

Размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы раёна на скрыжаванні чыгуначнай магістралі Масква — Уладзівасток і аўтамабільнай дарогі міжраённага значэння Сіва — Вялікая Саснова.

## Эканоміка 
Склад і структура гаспадарчага комплексу Верашчагіна цесна звязаныя з функцыямі горада як буйнага транспартнага вузла, міжраённага цэнтра захаду Пермскага краю. Гэта адзін з найбольш буйных цэнтраў па вытворчасці тавараў і паслуг на душу насельніцтва. Забеспячэнне функцыянавання горада як транспартнага вузла здзяйсняе чыгуначнае дэпо, майстэрні, нафтабаза, розныя транспартныя і дарожна-будаўнічыя арганізацыі, а таксама розныя прадпрыемствы вытворчай інфраструктуры.

Частка прадпрыемстваў вырабляюць тавары народнага спажывання і занятыя перапрацоўкай сельскагаспадарчай сыравіны — трыкатажная фабрыка (працуе на прывазной сыравіне), мясакамбінат, малаказавод, камбінат хлебапрадуктаў, харчакамбінат. Шэраг прадпрыемстваў забяспечвае дзейнасць транспарту, сельскай гаспадаркі — рамзавод, ПРМЗ, электраэнергетыка і інш. У горадзе маюцца некалькі буйных прадпрыемстваў оптавага і рознічнага гандлю, прадпрыемствы, установы і арганізацыі сацыяльнага і бытавога абслугоўвання насельніцтва.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Пермскага края
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1898 годзе
Марцін Вайнэк

**Ма́рцін Ва́йнэк** (; нар. 1964, Леабен, Аўстрыя) — акцёр тэатра і кіно, вядомы па ролі інспектара Фрыца Кунца ў тэлесерыяле «Камісар Рэкс».

## Біяграфія 
У 1983—1986 Вайнэк вывучаў акцёрскае майстэрства пад кіраўніцтвам прафесара Ёста, потым граў у розных венскіх тэатрах. У кіно дэбютаваў у эпізадычнай ролі ліфцёра ў фільме *Паслясезонне* ().

Праз год акцёр прыняў удзел у тэатральным фестывалі ў Рэклінгхаўзене, дзе згуляў адну з галоўных роляў у спектаклі Гяорга Мітэндрайна *Der Lechner Edi schaut ins Paradies* па п'есе Юры Сойфера. Вайнэк таксама зняўся ў фільме рэжысёра Дзітэра Бернера «смеццеманія» ў ролі смеццеўборшчыка.

У 1988—1989 Вайнэк гуляе ў тэатры імя Юры Сойфера ў Вене, а таксама ў іншых невялікіх трупах, дзе таксама выступае ў ролі рэжысёра, пастаноўшчыка, прадзюсара. Пасля здымак у 1989 у серыяле *Calafati Joe* ён атрымаў пасаду кіраўніка Гернальзерскага тэатра ў Вене. З 1999 грае ролю інспектара Кунца ў тэлесерыяле «Камісар Рэкс», якая прынесла яму сусветную вядомасць. Здымаецца таксама і ў іншых фільмах.

У вольны ад здымак час акцёр разам з жонкай Евай займаюцца вінаробствам. Супругі валодаюць вінаграднікам плошчай у шэсць гектараў непадалёк ад Хайлігенбруна.

## Фільмаграфія 
*1989: тэлесерыял *Calafati Joe*
*1999 — 2008: Камісар Рэкс, тэлесерыял — роля Фрыца Кунца
*2004: *Silentium*
*2005: *Grenzverkehr*
*2006: адна з серый у *Unter weißen Segeln*
*2007: адна з серый у *Die Rosenheim-Cops*

## Спасылкі 
* 
* На сайце ORF 
* Віны Вайнека
Цвер

**Цвер** (у 1931—1990 гадах — Калі́нін) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Цвярской вобласці. Знаходзіцца на рацэ Волга.

## Гісторыя 
Горад Цвер узнік у XII ст. і спачатку належаў Ноўгараду, а затым перайшоў пад уладу Уладзіміра-Суздальскага княства. Яго росквіт прыпадае на XIII—XV стагоддзі, калі ён быў цэнтрам Вялікага княства Цвярскога. З 1485 года ў складзе Маскоўскай дзяржавы.

## Геаграфія 
Цвер знаходзіцца на заходняй ускраіне Верхневолжскай нізіны, на яе заходняй ускраіне і на поўначы ад Цвярской марэннай грады. Горад размешчаны на скрыжаванні чыгуначнай і аўтамабільнай магістраляў, якія злучаюць Маскву і Санкт-Пецярбург, з Волгай у яе верхнім цячэнні, знаходзіцца за 168 км на паўночны захад ад Масквы і за 484 км на паўднёвы ўсход ад Санкт-Пецярбурга. Горад размешчаны на вышыні ад 124 м (зрэз Волгі) да 174 м над узроўнем мора (самы высокі пункт горада на паўднёва-ўсходняй ускраіне, недалёка ад перасячэння галоўнага ходу Кастрычніцкай чыгункі з Цвярской акруговай дарогай).

## Адукацыя і культура 
* Цвярскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Цвярскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Іван Ягоравіч Забелін (1820—1908) — рускі гісторык і археолаг.
* Аляксандр Іванавіч Крыніцкі (1894—1937) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.
* Барыс Карлавіч Пуга (1937—1991) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.
* Валерый Анатольевіч Ліцкай (нар. 1949) — прыднястроўскі дзяржаўны дзеяч.
* Марыян Станіслаў Абрамовіч (1871—1925) — рэвалюцыянер, публіцыст, дзеяч культуры.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Цвярской вобласці
Фальварак

**Фальварак** (, ад &nbsp;— хутар, ферма) — невялікае сельскае паселішча ў 1—5 двароў.

Першапачаткова фальваркам называлася адмысловая феадальная гаспадарка, спецыялізаваная выключна на вытворчасці збожжа на продаж. Пазней значэнне пашырылася на тып гаспадарчых паселішчаў, што будаваліся побач з маёнткамі, дзе жылі ўладальнікі фальваркаў.

Фальваркі пачалі ўзнікаць на тэрыторыі Беларусі ў 2-й палове XVI стагоддзя ў сувязі з правядзеннем аграрнай рэформы 1557 года і праіснавалі як тып паселішча ажно да 1930-х гадоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларускае народнае жыллё — Мн., 1973.
* 

Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Польшчы
Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Беларусі
Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае
Катэгорыя:Сельская геаграфія
Катэгорыя:Населеныя пункты
Юлій Таўбін

**Юлій Таўбін**, сапр.: **Юдаль Абрамавіч Таўбін** (, Астрагожск, Варонежская губерня, цяпер Варонежская вобласць, Расія — 29 або 30 кастрычніка 1937, Менск, БССР) — беларускі паэт, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і аптэкара. У 1921 г. пераехаў з бацькамі ў Мсціслаў. Пасля заканчэння сямігодкі (1928) паступіў у Мсціслаўскі педагагічны тэхнікум.

Дэбютаваў у прэсе, найбольш верагодна, у 1925 (нататка «Трэба падцягнуцца!» у часопісе «Беларускі піонэр»), а першая публікацыя верша адбылася ў 1926 (часопіс «Маладняк Калініншчыны», Клімавічы). Увосень 1930 г. выйшаў першы зборнік вершаў «Агні». Стаў членам БелАППа. Тагачасная крытыка ставілася да паэта насцярожана; яго абвінавачвалі ў рабскіх адносінах да старой буржуазнай літаратуры. У 1931—1933 г. вучыўся ў Мінску.
, Сяргей Дарожны, Змітрок Астапенка, Юлій Таўбін. 1930—1935]]

Арыштаваны ў канцы лютага 1933 г. (паводле звестак дачкі паэта Аркадзя Куляшова Валянціны, «*повадам для першага арышту Юлія Таўбіна стаў ліст з-за мяжы ад цёткі, якая нібыта пераехала з Польшчы ў Амерыку*»). Прыгавораны 10 жніўня 1933 года да 2 гадоў ссылкі. Тэрмін адбываў у Цюмені. Настойліва вывучаў англійскую мову, многа перакладаў з яе. Перакладаў таксама творы Г. Гейнэ, У. Маякоўскага. 4 лістапада 1936 года паўторна арыштаваны і этапаваны ў Мінск. 29 кастрычніка 1937 года выязная сесія ваеннай калегіі Вярхоўнага суда СССР прысудзіла паэта да расстрэлу. Рэабілітаваны 29 жніўня 1956 года.

У 2010-х гадах даследаваннем творчасці Ю. Таўбіна актыўна займаўся В. Жыбуль. У тым жа годзе з’явіўся беларуска-польскі фільм «Зніклая паэзія», дзе папулярна распавядаецца пра Т. Кляшторнага, М. Кульбака, Ю. Таўбіна, І. Харыка.

## Бібліяграфія 
* Каб жыць, спяваць і не старэць…: Вершы. 1928—1930. Мн., 1931;
* Тры паэмы. Мн., 1931;
* Мая другая кніга: Вершы. Мн., 1932;
* Таўрыда: Паэма. Мн., 1932;
* Выбраныя вершы. Мн., 1957;
* Вершы. Мн., 1969.
* Выбранае. Мн., 2017.

Агні (1930).pdf|page=5|«Агні». 1930
Каб жыць, сьпяваць і не старэць (1931).pdf|«Каб жыць, сьпяваць і не старэць». 1931
Нудная гісторыя (1931).pdf|«Нудная гісторыя». 1931
Юлі Таўбін. Таўрыда. 1932.jpg|«Таўрыда». 1932

## Літаратура 
* 
* 
*  — Т. 6. — С. 78.
* 
** *Бечык В.* Голас маладосці // ЛіМ. 1973. 8 сак.;
** *Грахоўскі С.* Жыве ў памяці маёй: Успаміны // Дзень паэзіі-73. Мн., 1973;
** *Азгур З.* Пад небам і пад дахам майстэрні: [Успаміны] // Полымя. 1974, № 2;
** *Бярозкін Р.* Пра Юлія Таўбіна // Бярозкін Р. Кніга пра паэзію. Мн., 1974;
** *Маракоў Л.* Ліст з таго свету // Голас Радзімы. 1999. 26 жн.

## Спасылкі 
* *Юлій Таўбін*. З паэмы «Таўрыда»
* Юлій Таўбін. «З пабітаю лютняй ідзе паэт…»
* Юлі Таўбін. Выбраныя вершы. Выканаўца — Васiль Белацаркоўскі (аудыё)

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднання «Маладняк»
Катэгорыя:Мсціслаўская філія Маладняка
Катэгорыя:Члены Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Зміцер Вайцюшкевіч

**Змі́цер Вайцюшке́віч** (нар. , Бярозаўка) — беларускі кампазітар, спявак, вядоўца і музыка. Вядомы таксама пад мянушкай *Todar*.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў гарадскім пасёлку Бярозаўка Лідскага раёна. У 1978—1986 гадах вучыўся ў школе з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. У 1986—1990 гадах у музычным вучылішчы па класе кларнету ў Лідзе.

Працягнуў навучанне ў Інстытуце культуры (кларнет, 1990—1995) і Мінскім музычным вучылішчы імя Глінкі (вакал, 1993—1995).

Жанаты з Галінай Казіміроўскай, рэгентам хору Concordia. Маюць сына Язэпа.

Удзельнічаў у гуртах KRIWI і Палац. Цяпер лідар і кіраўнік гурту WZ-Orkiestra.

## Фота 

File:Źmicier Vajciuškievič - Basovišča-2008.jpg|Дзмітрый Вайцюшкевіч на Басовішчы-2008.
File:Zmicer 23.09.2010.jpg|Дзмітрый Вайцюшкевіч, клуб Граффити 23.09.2010, Franz Mercury.
File:ZW 23.09.2010.jpg|Дзмітрый Вайцюшкевіч, клуб граффити 23.09.2010, Franz Mercury.
File:ZW319.jpg|Дзмітрый Вайцюшкевіч, Дворец Ветеранов 20.05.2010, Franz Mercury.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* *Цацачная крама* (2001) — песні пра краму, дзе прадаюцца цацкі-жывёлы, на вершы Леаніда Дранько-Майсюка
* *Балады* (2002) — песні на народныя тэксты і з часткова народнай музыкай
* *Паравіны году* (2003) — песні на вершы Алеся Камоцкага
* *Паравоз каханьня* (2004) — песні на вершы Рыгора Барадуліна
* ''* (2005) — песні па-руску на вершы Уладзіміра Маякоўскага
* *Месяц і сонца* (2005) — песні на японскія вершы, перакладзеныя на беларускую мову
* *Танга з ружай* (2006) — песні на вершы Уладзіміра Някляева
* *Песьні з доўгай шуфляды. Нявыдадзенае* (2006) — песні, якія ня трапілі на ранейшыя дыскі, малавядомыя
* *Калыханкі* (2007) — сумесны музычны праект разам з Дзіцячым фондам ААН UNICEF
* ** (2007) — песні на вершы Генадзя Бураўкіна
* *Тое, што трэба* (2008)
* *Мой сябра анёлак* (2009)
* *Беларуская песня* (2010) — запіс канцэрту, з нагоды 80-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Караткевіча
* *Чара* (2011)
* *Што на сэрцы* (2011)
* *Ваячак* (2012)
* *Варанок* (2013)
* *Наша песня* (2015)
* *Камета* (2016)
* *У нашых снах* (2017) — справаздача за 10 год творчай супрацы з Уладзімірам Някляевым
* *Люблю (на вершы У. Маякоўскага)* (2018)
* *Зорка Дзіва* (2019)
* *На Каляды* (2020)
* *Вецер* (2022)

### Супольныя праекты і складанкі 
* *Народны Альбом* (1997)
* *Я нарадзіўся тут* (2000)
* *Сьвяты вечар* (2000)
* *Personal Depeche* (2002) — «I Want You Now»
* *Бывайце здаровы. Bella Ciao* (2004)
* *Скрыпка дрыгвы* (нявыдадзены)
* *Прэм’ер Тузін 2005* (2005) — «Вясновы дзень», «Я ішоў да цябе»
* *Прэм’ер Тузін 2006* (2006) — «Дарога», «Сьвята ў вёсцы»
* *Мой сябра анёлак* (2009)
* *Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New'' (2009) — «Jak Viecier»

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Змітра Вайцюшкевіча 
* Livejournal Змітра Вайцюшкевіча
* Старонка Змітра Вайцюшкевіча на West Records 
* КУЛЬТурныя людзі: Зміцер Вайцюшкевіч

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Гітарысты Беларусі
Катэгорыя:«Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў
Снядэцкі

* Снядэцкі Андрэй (Анджэй) (1768—1838) — хімік, лекар і філосаф, прафесар Віленскага ўніверсітэта
* Снядэцкі Ян (1756—1830) — астраном і матэматык, рэктар Віленскага ўніверсітэта
Бонч-Асмалоўскі

**Бонч-Асмалоўскі** — прозвішча.

* Анатоль Восіпавіч Бонч-Асмалоўскі — грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст, мемуарыст, рэвалюцыянер-народнік.
* Глеб Анатолевіч Бонч-Асмалоўскі — савецкі антраполаг і археолаг.
* Іван Анатолевіч Бонч-Асмалоўскі — грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст.
* Мікалай Георгіевіч Бонч-Асмалоўскі — беларускі і расійскі савецкі мастак-манументаліст, жывапісец, графік.
* Радзівон Анатолевіч Бонч-Асмалоўскі — беларускі эканаміст, публіцыст.
* Яўген Яўгенавіч Бонч-Асмалоўскі — беларускі хірург, ваенны ўрач.

**Бонч-Асмалоўская**
* Варвара Іванаўна Бонч-Асмалоўская — грамадска-палітычны дзяячка, публіцыстка, мемуарыстка.
* Ірына Анатолеўна Бонч-Асмалоўская (1882—1941) — рэвалюцыянерка, хірург.
Юзаф Беркман

**Юзаф Беркман** (, ; ) — мастак, жывапісец і публіцыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Валожыне 4 жніўня 1838 года ў сям’і ўрадавага лекара Ашмянскага павета Казіміра і Разаліі з Расінскіх. Шляхецкі род Беркманаў мае шведскае паходжанне. Бацька - Казімір - атрымаў доктарскую ступень у Віленскім універсітэце, падчас выправы Напалеона ў 1812 годзе быў лекарам пры V-м корпусе Панятоўскага, служыў у якасці павятовага лекара ў Шаўлях, Ашмянах і Валожыне, дзе таксама выконваў абавязкі хатняга лекара Тышкевічаў.

Юзаф Беркман вучыўся ў Віленскай гімназіі, пасля сканчэння паступіў у Маскоўскі ўніверсітэт на медыцынскі факультэт, але праз паўгода перавёўся ў Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт на прыродазнаўча-матэматычны факультэт, дзе абраў матэматыку. Адначасова наведваў лекцыі па мастацтву ў Санкт-Пецярбургскай акадэміі мастацтваў.

12 лютага 1861 года браў удзел у патрыятычным набажэнстве студэнтаў-палякаў у касцёле Святой Кацярыны ў Санкт-Пецярбургу. За ўдзел у студэнцкай дэманстрацыі ў кастрычніку 1861 года быў зняволены на некалькі месяцаў у Кранштацкай крэпасці, вызвалены 6 снежня.Пасля вызвалення з турмы вярнуўся ў Вільню, дзе разам з Аляксандрам і Канстанцінам Далеўскімі і Эдмундам Вярыгай арганізаваў таемную друкарню на Зарэччы, дзе друкавалі патрыятычныя адозвы, у тым ліку на літоўскай мове.

Вызвалены ад катаржных прац на пасяленне паводле царскага маніфеста 1866 года (звесткі пра дадатковыя чатыры гады ссылкі за спробу ўцёкаў не пацвярджаюцца)).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валожыне
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Катэгорыя:Выпускнікі СПбДУ
Катэгорыя:Зняволеныя Петрапаўлаўскай крэпасці
Катэгорыя:Зняволеныя Кранштацкай крэпасці
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Расіі
Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Беларусі XIX стагоддзя
Радзівон Анатолевіч Бонч-Асмалоўскі

**Радзівон Анатолевіч Бонч-Асмалоўскі** (, маёнтак Блонь, Ігуменскі павет, Мінская губерня, цяпер Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — , Чымкент, Паўднёва-Казахстанская вобласць, НКУС) — беларускі эканаміст, публіцыст.

## Біяграфія 
Сын Анатоля і Варвары Бонч-Асмалоўскіх.

У 1904—1908 гадах член партыі эсэраў, за што быў асуджаны на 3 гады зняволення. Спрабаваў уцячы праз падкоп; закаваны ў кайданы. Пасля вызвалення ў 1912—1915 гадах вучыўся на Пецярбургскіх вышэйшых сельскагаспадарчых курсах, затым працаваў у земскім харчовым камітэце. У 1916—1917 гадах у арміі. У 1917—1921 гадах у земскіх установах Ігумена (Чэрвеня) і Мінска. З 1923 года сакратар, загадчык сельскагаспадарчай секцыі Дзяржплана БССР. Распрацоўваў праблемы аднаўлення народнай гаспадаркі, хутарызацыі, развіцця кааперацыі. Па гэтых тэмах выступаў у друку.

Арыштаваны ДПУ БССР 5 ліпеня 1930 года па справе «Беларускага філіяла Працоўнай сялянскай партыі». У 1931 годзе асуджаны да вышэйшай меры пакарання. Прысуд заменены на 10 гадоў ППЛ. Да 1936 года працаваў на будаўніцтве Беламорска-Балтыйскага канала. За ўзорную працу датэрмінова вызвалены. У 1938 годзе быў эканамістам-планавіком у Чымкенце. Арыштаваны органамі НКУС у чэрвені 1938 года. «Тройка» пры Упраўленні НКУС па Паўднёва-Казахстанскай вобласці 10 кастрычніка 1938 года вынесла рашэнне аб расстрэле. Рэабілітаваны.

## Літаратура 
* 
* Микула Е. Забытые имена: Родион Бонч-Осмоловский // Человек и экономика. 1992, № 10.
* 

## Спасылкі 
Радзівон Анатолевіч
Катэгорыя:Вязні Белбалтлага
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Якаў Анатолевіч Бранштэйн

**Якаў Анатолевіч Бранштэйн** (крыптанім: *Я. Бр.;* ,  Гродзенскай губерні, цяпер Падляшскае ваяводства, Польшча — , , НКУС) — беларускі і яўрэйскі савецкі крытык і літаратуразнавец. Член-карэспандэнт АН БССР (1936). Член СП СССР з 1934.

## Творчая дзейнасць 
Друкавацца пачаў у 1918. Як крытык выступаў з 1925. Прытрымліваўся вульгарна-сацыялагічных пазіцый. Аўтар артыкулаў па тэарэтычных праблемах літаратуразнаўства, пра творчасць А. Пушкіна, Д. Фурманава, Я. Купалы, Я. Коласа, А. Александровіча, М. Лынькова, Я. Маўра, а таксама І. Харыка, З. Аксельрода, Д. Бергельсона і іншых. Пісаў на ідышы, беларускай і рускай мовах.

## Публікацыі 
Аўтар больш за 30 навуковых і літаратурных прац, у тым ліку 4 манаграфій.

* Атака: [Зборнік артыкулаў]. Мн., 1930 (*ідыш).*
* Аб стане яўрэйскай літаратуры ў перыяд рэканструкцыі. Мн., 1932 (*ідыш).*
* Проблемы ленинского этапа в литературоведении. Минск, 1932.
* Итоги 15-летней борьбы за марксизм-ленинизм в литературоведении. Минск, 1932.
* На закрепленных позициях. Минск, 1934.
* Літаратурная вучоба: У дапамогу выкладчыкам літаратуры і кіраўнікам літгурткоў. Вып. 1. Мн., 1935.

## Літаратура 
* Бародзіч Д. Спадчына Я. Бранштэйна // ЛіМ. 1958, 23 ліп.
* Лынькоў М. Ён быў сярод нас… // ЛіМ. 1962, 25 снеж.
* Беларускія пісьменнікі, т. 1.
* Возвращенные имена. Мн.: Наука и техника, 1992.

## Спасылкі 
* Член-карэспандэнт БРАНШТЭЙН Якаў Анатольевіч
* Инна Бронштейн — За глянцевой обложкой Блаженств  
* Якаў Анатолевіч Бранштэйн у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН БССР
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бельскім павеце (Гродзенская губерня)
Задуб’е (Ганцавіцкі раён)

'''Заду́б'е''' (, ) — вёска ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Малькавіцкага сельсавета. Размешчана за 34 км. на поўдзень ад раённага цэнтра Ганцавічы, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Малькавічы (на лініі Лунінец — Баранавічы). 174 двары, 386 жыхароў (2005).

### Гісторыя 
У 19 — пачатку 20 стагоддзя вёска Дабраслаўскай воласці Пінскага павета Мінскай губерні. У 1909 годзе ў Задуб'і налічвалася 58 двароў, 333 жыхары. З 1921 года — у складзе Польшчы, вёска і фальварак Дабраслаўскай гміны Лунінецкага павета Палескага ваяводства, разам у вёсцы і фальварку 85 дамоў, 479 жыхароў. З 1939 года ў складзе БССР, з 15.01. 1940 года ў Ганцавіцкім раёне Пінскай вобласці.

У 1940 годзе вёска, 166 двароў, 492 жыхары. У Вялікую Айчынную вайну з 30.06.1941 г. да 08.07.1944 г. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі ці прапалі без вестак 27 жыхароў вёскі.

29 снежня 1943 года гітлераўцы амаль поўнасцю спалілі Задуб'е, знішчыўшы 149 двароў і загубіўшы 48 жыхароў. Пасля вайны вёска адноўлена, ахвяры фашызму ўвекавечаны ў мемарыяльным комплексе Хатынь. З 08.01.1954 г. у складзе Брэсцкай вобласці, з 25.12.1962 г. да 30.07.1966 г. — Лунінецкага раёна.

### Сучаснасць 
У вёсцы дзейнічаюць клуб, магазін, бібліятэка, базавая школа, аддзяленне сувязі, комплексны прыёмны пункт. У цэнтры Задуб'я каля будынка клуба ў 1967 г. пастаўлены абеліск на ўшанаванне памяці землякоў, якія загінулі на франтах Вялікай Айчыннай вайны, ці былі закатаваны акупантамі. Планіровачна складаецца з паўднёва-захаду на ўсход (крыху выгнутай у сярэдзіне на поўнач) вуліцы, якую перасякаюць 2 дугападобныя (выгнутыя да цэнтра вёскі) вуліцы, да якіх прымыкае шэраг завулкаў і адасобленых участкаў забудовы.

## Вядомыя асобы 
* Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч (нар. 1948) — беларускі гісторык і палітолаг

## Спасылкі 
Катэгорыя:Малькавіцкі сельсавет (Ганцавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёна
Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі
Балота

**Балота** — участак сушы, які характарызуецца залішнім увільгатненнем сцёкавымі або праточнымі водамі, але не мае суцэльнага люстра вады на паверхні. Для балота характэрна адкладанне на паверхні глебы няпоўнасцю раскладзенага арганічнага рэчыва, якое ператвараецца затым у торф. Пласт торфу на балотах не меней 30 см, калі менш, то гэта забалочаныя землі.

Балоты ўзнікаюць двума асноўнымі спосабамі: у выніку забалочвання глебы або пры зарастанні вадаёмаў. Абавязковай умовай утварэння балот з’яўляецца пастаянная залішняя вільготнасць. Гэтаму спрыяе наяўнасць нізін, куды сцякаюць воды з атмасферных ападкаў і грунтавыя воды; на раўнінных тэрыторыях адсутнасць сцёку таксама вядзе да застою вады і ўтварэння балота. Чыннікам застою вады блізу паверхні могуць быць уласцівасці глебы і падсцілаючых яе парод: шчыльныя, непранікальныя для вады субстраты (гліны), водатрывалыя пласты вапнякоў і да т. п. Нарэшце, вялікую ролю ва ўтварэнні балот іграе клімат: у краінах дзе выпадае шмат ападкаў, а выпарэнне ідзе павольна, заболочанасць развітая мацней.

Класіфікацыя балот:
* нізінныя — размешчаны ў нізкіх месцах;
* верхавыя — знаходзяцца на водападзелах, на водатрывалых пародах;
* пераходныя.


Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Катэгорыя:Тыпы расліннасці
Іван Анатолевіч Бонч-Асмалоўскі

**Іван Анатолевіч Бонч-Асмалоўскі** (, маёнтак Блонь Ігуменскага павета Мінскай губерні, цяпер в. Блонь Пухавіцкага раёна Мінскай вобл. — ) — грамадска-палітычны дзеяч, . Старэйшы сын Анатоля Бонч-Асмалоўскага і Варвары Бонч-Асмалоўскай.

## Біяграфія 
Пад уплывам бацькоў з юнацтва далучыўся да рэвалюцыйнай дзейнасці. У 1902 годзе за арганізацыю ў Блоні нелегальнага сялянскага гуртка разам з бацькам сасланы ва Алтай (Усць-Каменагорск). Вызвалены ў 1904 годзе па амністыі; выехаў на вучобу ў Цюрых. Перапраўляў у Расію нелегальную літаратуру. Восенню 1905 года прыехаў у Расію, дзе быў адным з арганізатараў Усерасійскага сялянскага саюза. У 1-й і 2-й Дзяржаўнай думе сакратар фракцыі «Трудовая группа». Пра дзейнасць фракцыі выпусціў кнігу «Работы первой Государственной думы», якая адразу ж была канфіскавана ўладамі. У 1907 годзе паступіў на юрыдычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, але быў арыштаваны. У сакавіку 1912 года прыгавораны Віленскай судовай палатай да 6 месяцаў зняволення. У савецкі перыяд працаваў служачым у дзяржаўных установах Мінска і Масквы.

## Літаратура 
* 
* 

Іван Анатолевіч