open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
BMW F34

**BMW F34** — кампактны прадстаўніцкі хэтчбэк вытворчасці кампаніі BMW. З’яўляўся варыянтам мадэлі 3-й серыі (F30) і прадаваўся як асобная мадэль **Gran Turismo**. Выпускаўся з чэрвеня 2013 года. У пачатку 2020 года абвешчана аб зняцці мадэлі з вытворчасці. Плануецца, што ў новым пакаленні 3-серыі пераемніка версіі Gran Turismo не будзе.

## Дызайн 
Аўтамабіль заснаваны на платформе **V3** і з’яўляецца першым пакаленнем BMW-серыі, так званай Progressive Activity Coupe (PAC). Канцэпт быў прадстаўлены на Франкфурцкім аўтасалоне 2009 года як Concept 3 Series Gran Turismo (3 GT). V3 выглядала для кліентаў BMW як малая спартыўная версія 5 series GT.

F34 будуецца на колавай базе на 110 мм большай, чым у стандартнага ўніверсала 3-series, з дахам, вышэйшым на 79 мм, і на 17 мм больш шырокім кузавам.

BMW 3-series GT будавалася на шасі 3L, большай, чым стандартная шасі 3-series. Такім чынам, на GT павелічэнне кузава дазволіла атрымаць тры паўнавартасныя заднія сядзенні.

Нягледзячы на тое, што гэта другая версія хэтчбэка ва ўсёй 3-Series, F34 не з’яўляецца правапераемнікам старэйшага 3-Series Compact.

## Бензінавыя рухавікі 
## Дызельныя рухавікі 
## Галерэя 

File:BMW 318d GT Modern Line (F34) – Heckansicht, 31. August 2013, Münster.jpg|2014 BMW 318d GranTurismo
File:2014 BMW 328i xDrive GranTurismo Sport Line.jpg|2014 BMW 328i GranTurismo xDrive (ЗША)
File:BMW 320i GranTurismo M Sport (F34) interior.JPG|Інтэр'ер BMW 320i
File:Steering Wheel - 2014 BMW 335i xDrive GT (14371709349).jpg|Інтэр'ер BMW 335i
File:2013-03-05 Geneva Motor Show 8184.JPG|На Жэнеўскім аўтасалоне, 2013
File:2014 BMW 320D Gran Turismo (14360006524).jpg|BMW 320D Gran Turismo (Англія)
File:BMW Série 3 Gran Turismo - Mondial de l'Automobile de Paris 2014 - 002.jpg|На аўтасалоне ў Парыжы
File:BMW Série 3 Gran Turismo - Mondial de l'Automobile de Paris 2014 - 003.jpg|Выгляд ззаду

## Спасылкі 
* З’яўленне 3 series GT, інтэрактыўны фільм на афіцыйным сайце BMW.

Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х
F34
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
2004 год у гісторыі музыкі

**2004** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Альбомы 
* «20 см.» — альбом гурта «Дай дарогу!»
* «Генералы айчыннага року» — зборнік беларускіх песень
* «Грубый помол» — альбом гурта «ТТ-34»
* «Иnoмарки» — альбом гурта «Би-2»
* «Нарисована» — альбом гурта «Без Билета»
* «Не трывай» — альбом гурта «BN»
* «Паравоз каханьня» ― студыйны альбом Зміцера Вайцюшкевіча
* «Пасадзіў DEAD RAPку» ― зборнік песень беларускіх выканаўцаў у жанры хіп-хоп
* «Радыё Крамбамбуля 0,33 FM» — альбом гурта «Крамбамбуля»
* «Сем» — альбом гурта «Троіца»
* «Dni» — альбом гурта «Indiga»
* «Hard Life Heavy Music. Metallection III» — беларускі метал-зборнік.
* «Sanki Crew» — міні-альбом гурта Куклы
* «Spravazdača 1994—2004» — альбом гурта «N.R.M.»
* «Tanki» — альбом гурта «Neuro Dubel»

## Узнагароды 
## Гурты 
### Створаны 
* Абшар
* Рокаш
* Чырвоным па Белым
* Merry Poppins
* Naka
* Usplёsk

### Распаліся 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 7 сакавіка — Вася Шугалей, беларускі музыкант, прадзюсар і паэт

## Спасылкі

Катэгорыя:Гады ў музыцы
Кельбаджар

**Кельбаджа́р**, **Кельбаджа́ры** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Кельбаджарскага раёна. Размешчаны ў верхняй плыні ракі Тэртэр, правага прытоку Куры. 

## Спасылкі 
* Kalbacar, Azerbaijan
* Видео о раскопках на территории Хандабердского монастыря

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Polyommatus bellargus

**Polyommatus bellargus** — дзённы матылёк сямейства блакітніц.

## Апісанне 
Даўжыня пярэдняга крыла — 14-18 мм.

Жыве на лугах паблізу выхадаў вапнякоў. Развіваюцца два пакаленні ў год. У Заходняй Еўропе лёт матылькоў у маі-чэрвені і ў ліпені-верасні. Кармавымі аб’ектамі вусеняў служаць расліны сямейства бабовых.

## Распаўсюджанне 
Сярэдняя паласа і поўдзень Еўропы, Крым, Каўказ да Ірака і Ірана.

Катэгорыя:Блакітніцы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Phengaris arion

**Phengaris arion** — еўразійскі від матылькоў з сямейства блакітніц.

(MHNT) Phengaris arion - Radawa Poland - male dorsal.jpg |*Phengaris arion* ♂  	
(MHNT) Phengaris arion - Radawa Poland - male ventral.jpg |*Phengaris arion* ♂  △ 

## Арэал 
У 1979, цалкам зніклі ў Вялікабрытаніі: у месцы пражывання мурашак віду *Myrmica sabuleti* (вусені матылькоў сілкуюцца іх лічынкамі) панізілася тэмпература з-за павелічэння вышыні травы. Траву ж перасталі есці выміраючыя ад міксаматозу трусы.

У 1980 годзе завезеныя ў краіну з Швецыі. Для аднаўлення колькасці папуляцыі спатрэбілася чвэрць стагоддзя.

## Размнажэнне 
Мірмекафіл. Вусені старэйшых узростаў жывуць у гнёздах мурашак віду *Myrmica sabuleti*, дзе сілкуюцца іх лічынкамі.

Катэгорыя:Блакітніцы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Гюнейчартар

**Гюнейчартар** () — паселішча ў Азербайджане.

У 1994—2023 гадах кантралявалася непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікай, армянская назва **Чартар** (), у 2014—2023 гадах у НКР мела статус горада.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Мартунінскага раёна НКР
Катэгорыя:Гарады Нагорна-Карабахскай Рэспублікі
Парк закаханых (Ерэван)

**Парк закаханых** () — грамадскі парк у Ерэване, сталіцы Арменіі, які знаходзіцца на праспекце Баграмяна. Парк займае тэрыторыю плошчай 2,5 гектара ў цэнтральным раёне горада. Парк быў цалкам абноўлены ў 2005—2008 гадах і наноў адкрыты ў лістападзе 2008 года.

## Гісторыя 
 ў Парку закаханых.]]

Гісторыя парка бярэ свой пачатак у XVIII стагоддзі, калі ён быў вядомы як *Сад Казерна*, названы так па раёне Казерн, паўночна-заходняга прыгарада старога Ерэвана. Раён быў вядомы сваімі сярэднявечнымі могілкамі і капліцай.

Пасля Другой сусветнай вайны парк быў абноўлены і названы ў 1949 годзе ў гонар Аляксандра Пушкіна, калі адзначалася 150-годдзе з дня нараджэння паэта. Рашэнне пра пераназванне прыняў Савет міністраў Армянскай ССР. Пазней, у 1970 годзе, парк атрымаў новую назву *Барэкамуцюн* (сяброўства), якое сімвалізавала сяброўства народаў СССР. У 1995 годзе, пасля здабыцця Арменіяй незалежнасці, парк ізноў змяніў сваю назву і атрымаў цяперашнюю: *Парк закаханых*. Яно было растлумачана тым, што парк служыў упадабаным месцам сустрэч для шматлікіх пар у другой палове XX стагоддзя.

У 2005 годзе па ініцыятыве мецэната Альбера Пагасяна яго фонд пачаў рэканструкцыю парка. У наступным годзе французскі дызайнер і архітэктар П’ер Рамбах прадставіў эскізы праекта новага Парка закаханых, якія атрымалі ўхвалу ў Ерэванскага гарадскога савета. П’ер Рамбах некалькі разоў наведваў Арменію, каб даследаваць армянскія краявіды і знайсці найлепшае спалучэнне строгіх японскіх прынцыпаў абзелянення з духам Арменіі.

Пасля поўнай рэканструкцыі і ўладкавання ў 2005—2008 гадах Парк закаханых быў наноў адкрыты ў лістападзе 2008 года. Сярод іншага ў парку размясціўся амфітэатр ёмістасцю ў 215 месцаў для сядзення і плошчай у 100 м².

* адзначаюцца нацыянальныя святы Арменіі
* кінапаказы на адкрытым паветры ў рамках міжнароднага кінафестывалю Залаты абрыкос
* фестывалі чытання на адкрытым паветры
* музычныя фестывалі
* жывыя канцэрты
* выставы

З 1981 года ў паўночна-заходнім куце парка знаходзіцца ўваход на станцыю Маршал Баграмян (Ерэванскі метрапалітэн).

## Спасылкі 
* Парк закаханых на афіцыйным сайце мэрыі Ерэвана

Катэгорыя:Паркі Ерэвана
Ванкарэм Валяр’янавіч Нікіфаровіч

**Ванкарэм Валяр’янавіч Нікіфаровіч** (,  — , ) — беларускі літаратуразнавец, крытык, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і настаўніка. У 1957 годзе скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў рэдактарам мастацкай літаратуры Дзяржаўнага выдавецтва БССР. З 1965 года — старшы рэдактар, з 1976 года — загадчык аддзела Галоўнай рэдакцыі літаратурна-драматычных праграм Беларускага тэлебачання. За аповед у адной з праграм пра планы Святланы Алексіевіч напісаць кнігу «Цынкавыя хлопчыкі» быў звольнены з тэлебачання, у 1983 годзе ўладкаваўся памочнікам галоўнага рэжысёра па літаратурнай частцы Тэатра-студыі кінаакцёра пры Дзяржкіно БССР, з 1987 года — кіраўнік літаратурна-драматычнай часткі Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы. У 1993 годзе эміграваў у ЗША, браў удзел у жыцці беларускай грамады ў Чыкага, пісаў літаратуразнаўчыя артыкулы, укладальнік зборніка драматургіі беларускай эміграцыі «Урачыстасць у садзе» (Мінск, 2007).

Узнагароджаны балгарскім ордэнам Кірыла і Мяфодзія.

## Творчасць 
Пачаў выступаць у друку з 1958 года як літаратурны крытык. Артыкулы, прысвечаныя літаратурным узаемасувязям Беларусі з замежнымі краінамі, сабраны ў кнігах «Усяму свету — свой дар» (1973), «Дарогі ў шырокі свет» (1979).

Працаваў таксама ў галіне мастацкага перакладу. З балгарскай мовы на беларускую пераклаў аповесці К. Грыгорава «Танча з Гарацвета» (1961), К. Калчава «Закаханыя птушкі» (1964), «Люба» (1984), раман Г. Караславава «Нявестка» (1966), анталогію балгарскага апавядання «Скарб» (з Н. Гілевічам, 1967), аповесць Г. Угарава «Кліча Радопскі бор» (1972), кнігу С. Паптонева «Беларусь — белая балада» (з Р. Барадуліным, 1979), анталогію гумарыстычнага апавядання «Адпачынак з байкапісцам» (1980), аповесць Г. Мішава «Матрыярхат» (1981), аповесці С. Паптонева «Спачатку быў хлеб», Слава Х. Караславава «Такая любоў», Ц. Іарданава «Выпадковы стрэл», уключаныя ў зборнік «Такая любоў» (1987), кніжку гумару «Усмешкі на старых фотаздымках» (1990), асобныя п’есы Д. Асенава, Л. Мілевай, В. Пятрова, С. Страціева, С. Цанева, Х. Бойчава, творы Эліна Пяліна. На рускую мову пераклаў зборнік «Габровские улыбки» (1968) і «Улыбки друзей» (1981). Пераклаў таксама п’есы А. Арбузава «Мой бедны Марат» (1965), І. Малеева «Надзея Путніна» (1988) і С. Злотнікава «Вар’яцкае жыццё» (1989), пастаўленыя ў тэатры імя Я. Купалы. Напісаў у сааўтарстве з В. Раеўскім п’есу «Страсці эпохі» па матывах незавершаных раздзелаў рамана І. Мележа «Завеі, снежань» (пастаўлена ў 1989).

Аўтар сцэнарыяў дакументальных і тэлевізійных фільмаў «Помнікі не маўчаць» (1971), «Дом Макаравых» (1975), «Такая ў зямлі песня» (1978), «Паэзія Янкі Купалы» (1982), «Верыць сэрцам у Перамогу» (1985), «Паэзія Рыгора Барадуліна» (1988), «Лінія лесу» (пра С. Станюту, 1990), інсцэніровак для Беларускага тэлебачання па творах А. Куляшова, І. Мележа, А. Кулакоўскага, І. Пташнікава, Р. Барадуліна і інш.

Катэгорыя:Перакладчыкі з балгарскай мовы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Эдуард Сігізмундавіч Ярашэвіч

**Эдуард Сігізмундавіч Ярашэвіч** (,  — , ) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і служачага. У 1954 годзе скончыў Смілавіцкую сярэднюю школу Мінскай вобласці. З-за цяжкай хваробы не змог вучыцца далей. Сябра СП СССР з 1970 года.

У 1956 годзе ў рэспубліканскім друку было змешчана першае апавяданне (газета «Чырвоная змена»). Выйшлі зборнікі апавяданняў і аповесцей «Прызнанне» (1969), «Дзень далёкі і блізкі» (1973), «Практыка ў Вербічах» (1975), «Белыя Лугі» (1978), «Пражыць дзень» (1983), «Чакаю цябе, раніца» (1987), а таксама зборнік гумарыстычных апавяданняў «Вішанькі Восіпа Міхеевіча» (1969).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С.298
* Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. — Мінск, 1995. — Т. 6. — С.516
Раеўскі

**Раеўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Уладзіміравіч Раеўскі, беларускі футбаліст
* Валерый Мікалаевіч Раеўскі, беларускі тэатральны рэжысёр
* Ігар Іванавіч Раеўскі, беларускі і расійскі дырыжор
* Іосіф Майсеевіч Раеўскі, савецкі акцёр, тэатральны рэжысёр, педагог
* Мікалай Мікалаевіч Раеўскі, герой вайны 1812 года

## Гл. таксама 
* Раеўская
Уільям Джэнінгс Браян

**Уільям Джэнінгс Браян** (; , Сейлем, Ілінойс — , Дэйтан, Тэнэсі) — амерыканскі юрыст і палітык-дэмакрат, кандыдат на пасаду прэзідэнта ЗША ў 1896, 1900 і 1908. Дзяржаўны сакратар ЗША пры прэзідэнце Вудра Вільсана (1913—1915). З 1891 па 1895 ён быў членам Палаты прадстаўнікоў ЗША ад 1-й акругі штата Небраска.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША
Іван Цітавіч Шуцько

**Іван Цітавіч Шуцько** (, вёска Гаць, Крупскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Да вайны скончыў восем класаў у Крупках. Працаваў у Крупскім раённым камітэце радыёінфармацыі (1940—1941). У 1943 годзе разам з аднавяскоўцамі вывезены нацыстамі ў канцэнтрацыйны лагер (пад Гданьск). У 1944 годзе ўцёк з лагера. У 1944—1946 гадах служыў у Савецкай Арміі. Працаваў брыгадзірам калгаса ў роднай вёсцы. У 1958—1961 гадах — літсупрацоўнік крупскай раённай газеты «Голас калгасніка». У 1963 годзе скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве. У 1963 годзе — літсупрацоўнік, у 1964—1984 гадах працаваў фотакарэспандэнтам крупскай раённай газеты «Ленінскім курсам». Сябра СП СССР з 1954 г.

## Творчасць 
Друкавацца пачаў у 1940 годзе. Выдаў кніжкі для дзяцей «Мой мяч» (вершы, 1953), «Чужая хатка» (казкі, 1958), «Лепшая сяброўка» (вершы, 1959), «Дзедава рэліквія» (апавяданні, 1960), «Першае слова» (вершы, 1964), «Дзіма хоча быць героем» (апавяданні, 1965) і зборнік вершаваных баек, мініяцюр «Са свайго пункту гледжання» (1966).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крупскім раёне
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Таццяна Нядбай

, Алесь Аркуш і Таццяна Нядбай у Collegium Civitas у Варшаве 24 кастрычніка 2012 года.]]
**Таццяна Нядба́й**, сапраўднае імя **Таццяна Леанідаўна Нятба́ева** () — беларуская паэтэса і перакладчыца, праваабаронца. Старшыня Беларускага ПЭНа, сябра Рады БДПЧ і Кансультатыўнага савета Сеткі дамоў правоў чалавека.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Полацку.

Пасля палітычна матываванага адміністрацыйнага арышту ў 2006 годзе паступіла ў аспірантуру ў Любліне ва UMCS. Адначасова паступіла на магістратуру ЕГУ ў Вільні, скончыла яе ў 2008 годзе. У 2011 годзе ў Любліне абараніла дысертацыю па гісторыі беларускай літаратуры. ў Любліне. Супрацоўнічае з Беларускім домам правоў чалавека імя Барыса Звозскава ў Вільні.

### Укладанне 
* Каардынаванне выдання кнігі пра Алеся Бяляцкага «Алесь» у 2022 годзе. і 2012 гадоў.
* Лаўрэатка Літаратурнай прэміяй «Дэбют» імя Максіма Багдановіча ў галіне паэзіі (2015) за першую кнігу паэзіі «Сірэны спяваюць джаз».
* Лаўрэатка прэмія «Залатая літара» (2019).
* Лаўрэатка прэміі беларускай праваабарончай супольнасці «Праваабаронца года 2025».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Таццяна Нядбай. Верш «Я серая мыш» 

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Члены Беларускага ПЭН-цэнтра
Анусіна (археалагічныя помнікі)

**Анусіна** — археалагічныя помнікі: курганныя могільнікі каля в. Анусіна (Мінскі раён). Датуюцца XI — пачаткам XII стст.

## Могільнік—1 
Знаходзіцца за 0,15 км на захад ад паўночнай ускраіны вёскі. На ўзгорку 42 насыпы (у канцы XIX ст. было 80), дыяметр 5—7,5, вышыня да 1 м, значная колькасць пашкоджана ямамі. У 1983 г. абследаваў Э. М. Зайкоўскі, 4 курганы раскапаў Ю. А. Заяц. У 2 курганах пахаванняў не было, у астатніх — пахаванні па абраду трупапалажэння галавой на захад, у падкурганных ямах глыбінёй 0,3—0,6 м, выкапаных у межах рытуальных вогнішчаў (у кургане № 3 абкладзена камянямі). У жаночым пахаванні знойдзены скроневыя кольцы (пярсцёнкападобныя з заходзячымі канцамі і адваротным завітком на адным з іх), шкляныя бочачкападобныя і цыліндрычныя пазалочаныя пацеркі, бронзавыя пярсцёнак, ланцужок, грушападобная бразготка з крыжападобнай прораззю, рэшткі баваўнянага шнурка.

## Могільнік—2 
Знаходзіцца за 0,6 км на паўднёвы захад ад вёскі, у лесе. 22 курганы паўсферычныя дыяметрам 4,5—8 м і авальныя памерамі да 7х8 м, вышынёй 0,7—1,5 м. Каля аднаго з насыпаў серпападобныя ямы. У 1988—1989 гг. Ю. А. Заяц даследаваў 6 курганоў. Пахавальны абрад — трупапалажэнне галавой на захад у падкурганных ямах глыбінёй 0,4—0,6 м і на грунце. У 4 насыпаў каменныя агароджы, у кургане № 7 — імітацыя агнішча ці печы-каменкі. Знойдзены пярсцёнкападобныя, трохпацеркавыя, бранзалетападобныя з завязанымі канцамі скроневыя кольцы, пярсцёнкі, спражка, пацеркі шкляныя і сердалікавыя.

## Літаратура 
* Заяц, Ю. А. Анусіна / Ю. А. Заяц // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 36. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Заяц, Ю. А. Анусіна / Ю. А. Заяц // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 40. — ISBN 5-85700-077-7.
* Заяц, Ю. А. Анусинские курганы / Ю. А. Заяц // Гістарычна-археалагічны зборнік. — 1996. — № 10. — С. 43 — 57.

Катэгорыя:Анусіна
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Мінскага раёна
Людміла Анатолеўна Ваўчок

**Людміла Анатолеўна Ваўчок** (нар. , ) — чэмпіёнка Беларусі ў бегу на дыстанцыі 1500 і 5000 метраў, пасля траўмы пазваночніка ўдзельнічала ў Паралімпійскіх гульнях.

## Біяграфія 
Удзельнічала ў 2006 годзе зімовых Паралімпійскіх гульнях у Турыне, дзе яна выйграла лыжныя гонкі на 10 км, а таксама тры срэбраныя медалі.

У 2007 годзе заняла другое месца на чэмпіянаце свету па веславанні ў Мюнхене. Выйграла срэбра ў веславанні Паралімпійскіх гульнях у Пекіне.

На зімовых Паралімпійскіх гульнях 2010 у Ванкуверы несла сцяг Рэспублікі Беларусь на цырымоніі адкрыцця. 14 сакавіка выйграла лыжную гонку на 10 кіламетраў.

На летніх Паралімпійскіх гульнях у Лондане ў веславанні заваявала бронзу.

Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Паралімпійскіх гульняў
Катэгорыя:Паралімпійскія чэмпіёны ад Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі летніх Паралімпійскіх гульняў 2020 года
Аптэкарскі посуд

**Аптэкарскі посуд** — шкляная тара канца XVII—XVIII стст. невялікай ёмкасці ў выглядзе слоікаў, флаконаў, бутлікаў і бутэлечак. Выраблялася з бясколернага або зялёнага шкла розных адценняў. Слоікі мелі дыяметр па версе 3,1 — 10,8 см, дыяметр днішча 3,2 — 11 см, дыяметрам вусця 2,1 — 6,8 см, невялікія слоікі вышынёй 2,8х4,1 см. Выкарыстоўваліся пад мазі, крэмы, алей і інш. Флаконы па форме нагадваюць бутэлькі. Сустракаюцца з цыліндрычным і канічным горлам. Вышыня флаконаў 7,5—8,5 см, дыяметрам вусця 0,8—1,3 см, дыяметрам дна 2,3—3,4 см. Ужываліся для рознага роду зёлак. Для гэтай мэты выкарыстоўвалі таксама бутлікі. Яны мелі форму бутэлек з вузкім доўгім горлам і авальнае донца. Бутэлечкі і флаконы былі падобныя на вялікія бутэлькі, але ў адрозненне ад апошніх крыху большыя і мелі доўгае і вузкае горла, дно — круглае, ужываліся пад мінеральную ваду. Аптэкарскі посуд — частая знаходка ў позніх пластах Віцебска, Мінска, Слуцка, Гродна, Магілёва, Мсціслава, Мірскага замка і інш. Па-за межамі Беларусі добра вядомы па раскопках Масквы, Санкт-Пецярбурга, Кіева, гарадоў Польшчы і г.д. Сустракаецца разам з манетамі канца XVII—XVIII стст. і з’яўляецца датуючым матэрыялам для позніх пластоў.

## Літаратура 
* Калядзінскі, Л. У. Аптэкарскі посуд / Л. У. Калядзінскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 40. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Яніцкая, М. М., Сташкевіч, А. Б. Мсціслаўскае шкло XVI—XIX стст. // Помнікі культуры: Новыя адкрыцці: Зборнік артыкулаў / АН БССР; ІМЭФ; Рэд. С. В. Марцэлеў. — Мн.: Навука і тэхніка, 1985. — 206 с. — С. 83 — 93.
* Собаль, В. Е., Яніцкая, М. М. Помнікі старажытнабеларускай культуры: новыя адкрыцці: / АН Беларускай ССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; [рэд. С. В. Марцэлеў]. — Мн.: Навука і тэхніка, 1984. — 173, [3] c. — С.
* Трусаў, А. А., Ляшкевіч А. Шкло Мірскага замка (XVI—XVIII стст.) // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — 1984. — № 3. — С. 42 — 43.

Катэгорыя:Шкло
Апонаўцы (археалагічны помнік)

**Апонаўцы** — археалагічны помнік: безкурганны могільнік яцвягаў каля в. Апонаўцы (Воранаўскі раён, Гродзенская вобласць). За 0,5 км на паўночны ўсход ад вёскі, на пакатым узвышшы памерам 150х80 м, выцягнутым з усходу на захад. Адкрыў у 1887 г. і даследаваў 14 пахаванняў у 1891 г. В. А. Шукевіч, у 1888 г. Э. А. Вольтэр даследаваў 51 пахаванне. Пахаванні 2 тыпаў: больш старажытныя каменныя муроўкі ў 3—4 паралельныя радкі, форма муру прамавугольная; муроўкі пазнейшага часу авальнай формы з 1—2 вялікімі камянямі ў галавах і нагах. Пахавальны абрад — трупапалажэнне ў ямах глыбінёй 0,6—1,3 м, нябожчык абкладзены дошкамі. У запаўненні магіл выяўлены вугальныя праслойкі. Інвентар мужчынскіх пахаванняў: баявыя сякеры, жалезныя нажы і кінжалы, крэсівы, паясны набор (спражкі, бронзавыя накладкі). Інвентар жаночых пахаванняў: сярэбраныя (адзін з выявай птушкі) і бронзавыя пярсцёнкі, скроневыя кольцы, бронзавыя бранзалеты і завушніцы, бразготкі, бляшкі рознай формы і дробныя шкляныя пацеркі ад галаўнога ўбору, кавалкі тканіны, пражскія грошы XV ст. і літоўскія дэнарыі XIV—XV стст., у т.л. дэнарый Вітаўта пачатку XV ст. з надпісам «печать» на адным баку і выявай кап’я і крыжа — на другім.

## Літаратура 
* Квяткоўская, А. В. Апонаўцы / А. В. Квяткоўская // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 36. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Квяткоўская, А. В. Апонаўцы / А. В. Квяткоўская // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 40. — ISBN 5-85700-077-7.

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Воранаўскага раёна
Катэгорыя:Могільнікі Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Яцвягі
Мінджыван

**Мінджыван** (, згодна адміністрацыйна-тэрытарыяльнаму падзелу Азербайджана мястэчка гарадскога тыпу Мінджыван уваходзіць у склад Зангеланскага раёна Азербайджана.

## Спасылкі 
* Профиль на geonames.nga.mil 
* Профіль на world-gazetteer.com 

Катэгорыя:Сельскія населеныя пункты Азербайджана
Катэгорыя:Гарады Нагорна-Карабахскай Рэспублікі
Катэгорыя:Населеныя пункты Кашатагскага раёна НКР
Хвастатка дубовая

**Хвастатка дубовая** (*Satyrium ilicis*) — дзённы матылёк з сямейства блакітніц.

## Біялагічнае апісанне 
Крылы 28-35 мм. Верх чорна-буры з рудай плямай ля хвосціка, у самак вялікая вохрава-жоўтая пляма ля знешняй часткі пярэдняга крыла. Белая палоска на сподзе задняга крыла ўтварае ламаную лінію, так што літара W атрымліваецца моцна расцягнутай.

Лёт у чэрвені—жніўні.

## Арэал і экалогія 
Арэал — сярэдняя паласа, поўдзень. Вусені жывуць на дубе і падубе.

Катэгорыя:Блакітніцы
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Calliteara abietis

**Calliteara abietis** — начны матылёк падсямейства ваўнянак. Можа пашкоджваць іглічныя дрэвы.

## Апісанне 
Размах крылаў складае ад 35 да 52 мм.

## Распаўсюджанне 
Від распаўсюджаны ў Еўразіі ад заходняй Еўропы да Японіі, па ўсёй тэрыторыі Расіі.

## Біялогія 
Вусені харчуюцца на ,  і .

## Падвіды 
* *Calliteara abietis abietis*
* *Calliteara abietis argentata* (Японія,…)

## Літаратура 
* Donald J. Lafontaine und Michael Fibiger: *Revised higher classification of the Noctuoidea (Lepidoptera).* Canadian Entomologist, 138: 610—635, Ottawa 2006.

## Спасылкі 
* Image of Larva 
* Norwegian Lepidoptera
* Moths and Butterflies of Europe and North Africa
* Фауна Europaea 

Катэгорыя:Ваўнянкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Апытальны ліст (археалогія)

**Апытальны ліст** *у археалогіі* — анкета са звесткамі пра археалагічны помнік у пэўнай мясцовасці. У апытальны ліст уключаюць кароткае апісанне помніка (наяўнасць чорнага пласта зямлі, або культурнага пласта, валоў, насыпных узгоркаў і інш.), указваюць дакладнае месцазнаходжанне помніка, а таксама яго мясцовыя назвы: як правіла, для месцаў вытворчасці гэта гута, крыца, млынок, печы, паташня, рудня, смольня і інш.; для паселішчаў — дворышча, сяло, селішча, стадола, стараселле, царкавішча і інш.; для гарадзішчаў — гара, гарадзец, гарадок, замак, замчышча, курган, акоп, востраў, вал, груд, рог, роў і інш.; для курганных могільнікаў — валатоўкі, капцы, гамола, гурбы, малатоўкі, пагосты, шведскія (французскія) магілы і інш. Сукупнасць атрыманых звестак дазваляе іншы раз высветліць тып помніка для навукі. У XIX ст., калі пачалося складанне археалагічных карт, апытальныя лісты рассылалі асобныя даследчыкі (Ф. В. Пакроўскі, Я. П. Тышкевіч, Г. Х. Татур, Е. Р. Раманаў, А. М. Семянтоўскі, В. А. Шукевіч і інш.), губернскія статыстычныя і царкоўна-археалагічны камітэты, мінскі губернатар (1882), Віленскі аддзел Маскоўскага падрыхтоўчага камітэта IX-га археалагічнага з'езда, у XX ст. — навукова-эксперыментальная камісія пры Наркамаце асветы БССР, пазней — Гісторыка-археалагічная камісія Інстытута беларускай культуры і інш. У сувязі з высокім узроўнем развіцця археалагічнай навукі ў Беларусі апытальныя лісты цяпер ужываюцца рэдка.

## Літаратура 
* Ісаенка, У. Ф. Апытальны ліст / У. Ф. Ісаенка // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 40. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Ісаенка, У. Ф. Апытальны ліст / У. Ф. Ісаенка // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 43. — ISBN 5-85700-077-7.

Катэгорыя:Археалогія
Айгезард

**Айгеза́рд** () — сяло ў марзе Арарат, у цэнтры Арменіі. Размешчана за 7 км на ўсход ад горада Арташата, за 1 км на ўсход ад сяла Айгепат і 3 км на паўднёвы захад ад сяла Кахцрашэн.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арарат
Gynaephora selenitica

**Gynaephora selenitica** — матылёк з сямейства ваўнянак (). Лакальны і нячасты леса-лугавы ксерамезафільны від.

## Апісанне 
Адрозніваецца ярка выяўленым палавым дымарфізмам. Размах крылаў самцоў да 30-35 мм, у самак да 40 мм, чые крылы прыкметна больш выцягнутыя. Пярэднія крылы стракатыя, светла-карычневага колеру, з плямістым малюнкам, які ўтвораны цёмна-бурымі палосамі і бялёсымі плямамі, асабліва вылучаецца светлая паўмесяцовая пляма ў цэнтральным вочку. Заднія крылы аднатоннага цёмна-бурага колеру ў самца і светла-бурага колеру ў самкі. Вусень чорнага колеру, з 5 жаўтлява-шэрымі, зверху чорнымі шчотачкамі і трыма чорнымі пэндзлікамі валасінак.
Gynaephora selenitica - Keila2.jpg|
Gynaephora selenitica MHNT.CUT.2012.0.356 mont Rachais Male.jpg|♂
Gynaephora selenitica MHNT.CUT.2012.0.356 mont Rachais female.jpg|♀

## Арэал 
У еўрапейскай частцы Расіі ў лясной паласе і лесастэпе, у Сярэдняй Еўропе, на поўнач да 63° пн. ш., Фінляндыя, лакальна ў Прыбалтыцы, на Карэльскім пярэсмыку. Адзіная знаходка ў Сібіры — з Цюменскай вобласці.

## Спосаб жыцця 
Дае адно пакаленне за год і лётае з мая па чэрвень. Матылі засяляюць праграваемыя і сухія лясныя ўзлескі, асабліва па паўднёвых схілах пагоркаў. Імага жывуць некалькі сутак. Самцы актыўна лётаюць днём, шукаючы маларухомых самак. Спарванне звычайна адбываецца адразу ж пасля выхаду самкі з кукалкі. Самка адкладае некалькі дзясяткаў яец, пакрываючы кладку чорнымі валасінкамі. У малодшым узросце вусені сілкуюцца бабовымі (канюшына, чына і інш.), у старэйшых узростах — на маладых драўняна-хмызняковых раслінах, часта на дрэвах роду вярба, бярозе, дубе, рабіне, яблыні, ліпе, клёне і хмызняках з верасовых. Таксама зарэгістравана харчаванне іглічнымі: лістоўніца, хвоя, елка. Восенню вусені сыходзяць на зімоўку ў глебу.

Катэгорыя:Ваўнянкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Айгек (Армавір)

**Айге́к** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. У сяле пражываюць эмігранты з Ірана. Размешчана за 8 км на паўночны ўсход ад горада Вагаршапат, за 1 км на ўсход ад сяла Баграмян і за 2 км на паўночны захад ад сяла Мердзаван.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Антрапаметрыя

**Антрапаметрыя** (ад  — чалавек +  — вымяраю) — адзін з метадаў антрапалагічнага даследавання, які заключаецца ў вымярэнні чалавечага цела і яго частак для колькаснай характарыстыкі ўзроставых, палавых, канстытуцыянальных, расавых і інш. структурных групавых і папуляцыйных асаблівасцей. Для дакладнай фіксацыі і супастаўляльнасці атрыманых рознымі аўтарамі дадзеных распрацаваны уніфікаваныя міжнародныя стандарты вымярэнняў і спецыяльныя інструменты (антрапометр, цыркулі, каліперы, ганіёметры, стужкі і інш.). Для якаснай характарыстыкі прыкмет, якія немагчыма вымяраць (рысы твару, форма валасоў, колер валасоў, вачэй і скуры і інш.), складзены спецыяльныя шкалы уніфікаваных балавых ацэнак. Вылучаюць вымярэнні: цела — саматаметрыю, касцей шкілета — астэаметрыю, чэрапа — краніяметрыю.

## Літаратура 
* Морфология человека / [В. Г. Властовский, М. С. Войно, Т. Д. Гладкова и др.]; Под ред. Б. А. Никитюка, В. П. Чтецова. — М.: Изд-во МГУ, 1983. — 320 с.: ил.
* *Салівон, І. І.* Антрапаметрыя / І. І. Салівон // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 32. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* *Тегако, Л. И., Саливон, И. И.* Основы антропологии и экологии человека : учебное пособие для исторических факультетов высших учебных заведений. — Мн.: Тэхналогія, 1997. — 328 с. — ISBN 985-6234-37-9.
* *Тегако, л. И., Марфина, О. В., Радзевич-Грун, И.* Основы антропологии: Учеб. пособие для студентов педагогических высших учебных заведений по биологическим специальностям / Л. И. Тегако, О. В. Марфина, И. Радзевич-Грун. — Мн.: Белорусская наука, 2008. — 380, [1] с. — ISBN 978-985-08-0945-2.


Катэгорыя:Біяметрыя
Катэгорыя:Эрганоміка
Катэгорыя:Анатомія чалавека
Катэгорыя:Цела чалавека
Катэгорыя:Вымярэнне
Катэгорыя:Медыцынская візуалізацыя
Айгут

**Айгу́т** () — сяло ў марзе Гегаркунік, на ўсходзе Арменіі. Размешчана на паўночны захад ад горада Чамбарак, на паўночны ўсход ад горада Севан і на паўднёвы ўсход ад горада Дыліжан суседняга марза Тавуш.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Гегаркунік
Айгешат (раён Вагаршапата)

**Айгеша́т** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана на левым беразе р. Касах, за 9 км на поўнач ад горада Вагаршапат, за 2 км на паўночны захад ад сяла Дашт і за 1 км на паўднёвы ўсход ад сяла Амберд.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Айкашэн

**Айкашэ́н** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана на чыгунцы Масіс — Армавір, за 11 км на поўдзень ад горада Вагаршапата, за 2 км на поўдзень ад сяла Гай і за 2 км на ўсход ад сяла Мецамор.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Айнтап

**Айнта́п** () — сяло ў марзе Арарат, Арменія. Адно з найбуйнейшых сёл у Арменіі. Станам на 2009 год яго насельніцтва складала 8 213 чалавек. Размешчана на поўдзень ад Ерэвана і з'яўляецца яго прадмесцем. За 2 км на паўночны захад знаходзіцца чыгуначная станцыя Нарагавіт. Размешчана за 4 км на паўночны ўсход ад горада Масіс і за 4 км на поўнач ад сяла Мармарашэн.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арарат
Айкаван (Армавір)

**Айкава́н** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана за 7 км на поўдзень ад горада Армавіра, за 1 км на паўночны захад ад сяла Армавір, за 4 км на паўночны ўсход ад сяла Нор Артагес, за 3 км на ўсход ад сяла Джрашэн і за 5 км на паўднёвы ўсход ад сяла Бамбакашат.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Айрк

**А́йрк** () — сяло ў марзе Гегаркунік, на ўсходзе Арменіі. Размешчана па дарозе паміж сялом Неркін Шаржа і горадам Вардэніс, на паўднёвы ўсход ад апошняга.

У сяле размешчаны цэрквы, якія датуюцца 1181 г. і 13 стагоддзем.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Гегаркунік
Акналіч

**Акналі́ч** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана на трасе Ерэван — Армавір, у 12 на захад ад горада Вагаршапата, за 11 км на ўсход ад горада Армавір, за 4 км на ўсход ад горада Мецамор, за 5 км на поўнач ад сяла Зартонк, за 4 км на паўночны захад ад сяла Таранік, за 5 км на паўднёвы ўсход ад сяла Аршалуйс.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Акнашэн

**Акнашэ́н** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана за 7 км на поўдзень ад горада Вагаршапат, за 2 км на паўднёвы ўсход ад сяла Грыбаедаў, за 2 км на паўночны ўсход ад сяла Лусагюх і за 3 км на паўночны захад ад сяла Гай.

Царква сяла прысвечана Св. Бардугімеосу, побач размешчаны разбураны будынак VIII ст.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Ако (сяло)

**Ако́** () — сяло ў марзе Арагацотн, на захадзе Арменіі. Асноўнае насельніцтва сяла складаюць езіды. Размешчана за 16 км на захад ад горада Талін, але нармальнай дарогі, якая б злучала са знешнiм светам з сяла няма. Адзіная грунтавая дарога вядзе да сяла Гялто, што размешчана за 3 км на ўсход, але далей яна ідзе яшчэ 2 км ўсход і становіцца зусім дрэннай якасці. За 6 км на паўночны ўсход размешчана сяло Сарык. Гэта найбліжэйшае сяло, дзе ёсць асфальтаваная дарога, якая прымыкае да трасы Ерэван — Гюмры. За 6 км на захад размешчана сяло Гетап, праз якое праходзіць траса і чыгунка з пастаянным рухам уздоўж памежнай з Турцыяй ракой Аракс.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арагацотн
Акунк (Гегаркунік)

**Аку́нк** () — сяло ў марзе Гегаркунік, на ўсходзе Арменіі. Сяло прымыкае да паўднёвай ускраіны горада Вардэніс.

Сяло размешчана на месцы паселішча бронзавага веку і мае крэпасць 6-га - 4-га стагоддзяў да нашай эры.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Гегаркунік
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1828 годзе
Акунк (Арагацотн)

**Аку́нк** () — сяло ў марзе Арагацотн, на захадзе Арменіі. За 6 км на паўночны захад размешчаны горад Талін, за 4 км на ўсход размешчана сяло Кармрашэн, за 5 км на паўночны ўсход размешчана сяло Васкетас, а за 4 км на паўночны захад сяло Мастара, якое знаходзіцца на адрэзку Маралік — Талін трасы Ерэван — Гюмры.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арагацотн
Алагяз

**Алагя́з** () — сяло ў марзе Арагацотн, на паўночным захадзе Арменіі. Размешчана за 50 км на поўнач ад Аштарака, за 12 км на паўночны захад ад Апарана, за 30 км на ўсход ад Артыка і за 19 км на поўдзень ад Спітака. Размешчана на трасе Аштарак—Апаран—Спітак. Таксама ад сяла адыходзіць траса на Артык, які ў сваю чаргу размешчаны на трасе Ерэван—Гюмры. Траса Аштарак—Апаран—Спітак з'яўляецца асноўнай трасай, што праходзіць з усходу гары Арагац, а траса Алагяз—Артыка з'яўляецца асноўнай трасай, што праходзіць на поўнач ад Арагаца. Асноўную частку насельніцтва складають езіды.
У сяле працуе малаказавод.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арагацотн
Алапарс

**Алапа́рс** () — сяло ў марзе Катайк, у цэнтры Арменіі.

## Славутасці 
* Царква Варданаванк (901). Паводле мясцовай легенды ў царкве захоўваюцца мошчы армянскага нацыянальнага героя Вардана Маміканяна.

## Галерэя 

Файл:Alapars S. Astvatsatsin 1897.JPG|Царква С. Аствацацына, 1897.
Файл:Vardanavank Khachkar.JPG|Хачкар каля царквы Варданаванк.

## Спасылкі 
* World Gazeteer: Armenia — World-Gazetteer.com
* Алапарс на wikimapia.org

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Катайк
Алашкерт (Армавір)

**Алашке́рт** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана за 5 км на паўднёвы ўсход ад горада Армавір, за 2 км на паўднёвы захад ад сяла Мргашат, за 3 км на поўнач ад сяла Армавір і за 3 км на паўночны ўсход ад сяла Айкаван.

Да 3.01.1935 называлася с. Кярымарх (Карым-Арх), у 3.01.1935 – 4.07.2006 с. Саветакан.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Амагу

**Амагу́** () — сяло ў марзе Ваёц-Дзор, на поўдні Арменіі. Размешчана за 20 км на паўднёвы захад ад горада Ехегнадзор. Цяпер насельніцтва сяла адсутнічае. Сяло падпарадкоўваецца сельсавету суседняга сяла Арэні.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Ваёц-Дзор
Амасія (Армавір)

**Амасія́** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана за 9 км на паўднёвы захад ад горада Армавір, за 2 км на захад ад сяла Нор-Армавір, за 3 км на паўночны захад ад сяла Налбандзян і за 4 км на ўсход ад сяла Ушакерт.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Амберд

**Амбе́рд** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана на правым беразе р. Касах, за 10 км на поўнач ад горада Вагаршапата, за 2 км на паўночны захад ад сяла Айгешат, за 2 км на поўнач ад сяла Дохс, за 3 км на паўночны ўсход ад сяла Агаўнатун і за 3 км на паўднёвы ўсход ад сяла Лернамерц.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Анкаван

**Анкава́н** () — паселішча-санаторый у Арменіі, у марзе Катайк, у даліне р. Мармарык. Размешчана  за 40 км ад горада Раздан.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты марза Катайк
Акунк (Катайк)

**Аку́нк** () — сяло ў марзе Катайк, у цэнтры Арменіі. Размешчана за 7 км на ўсход ад горада Абавян, за 1 км на паўночны ўсход ад сяла Катнахпюр, за 2 км на ўсход ад сяла Катайк і за 4 км на захад ад сяла Зар.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Катайк
Антарамеч

**Антараме́ч** () — сяло ў марзе Гегаркунік, на ўсходзе Арменіі. Размешчана на паўночны захад ад горада Чамбарак, на паўночны ўсход ад горада Севан і на паўднёвы ўсход ад горада Дыліжан суседняга марза Тавуш.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Гегаркунік
Апага

**Апага́** ( — *«майбутнє»*) — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана на правым беразе р. Сеўджур *(«чорная вада»)*, за 11 км на паўднёвы захад ад горада Вагаршапата і за 2 км на паўночны захад ад сяла Лусагюх.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Антарут

**Антару́т** () — сяло ў марзе Арагацотн, на захадзе Арменіі. Сяло атрымала назву дзякуючы суседству з дубовым лесам, які працягнуўся на некалькі кіламетраў па схіле масіва. Размешчана за 2 км на поўнач ад Бюракана, за 1 км на паўночны ўсход ад сяла Аргоў і за 1 км на паўночны захад ад Бюраканскай астрафізічнай абсерваторыі.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арагацотн
Апнагюх

**Апнагю́х** () — сяло ў марзе Арагацотн, у цэнтры Арменіі. Размешчана за 19 км на поўдзень ад Апарана і за 18 км на поўнач ад Аштарака. На ўсход ад сяла размешчаны каньён р. Касах, за 7 км на поўдзень размешчана сяло Арташаван.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арагацотн
Ара (сяло)

**Ара́** () — сяло ў марзе Арагацотн, у цэнтры Арменіі. Размешчана за 3 км на паўночны захад ад Апнагюха.

У сяле размешчаны руіны каравансарая 1213 г.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арагацотн
Хаім Герцаг

**Хаім Герцаг** (; 17 верасня 1918 — 17 красавіка 1997) — ізраільскі дзяржаўны дзеяч ірландскага паходжання, які на працягу сваёй палітычнай кар’еры займаў адказныя дзяржаўныя пасады, у тым ліку быў паслом пры ААН і 6-м прэзідэнтам Ізраіля.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Белфасце ў сям’і галоўнага рабіна Паўночнай Ірландыі Изхака Айзикы Херцога. Пачаў навучанне ў дублінскім Уэслі-каледжы. 1936 бацька Хаіма быў прызначаны галоўным рабінам Палестыны (якая ў той час была падмандатнай тэрыторыяй Вялікабрытаніі), і пераехаў туды разам з сям’ёй.

Па прыбыцці ў Палестыну Хаім ўступіў у габрэйскай ваенізаванай арганізацыі Хага. Пасля вярнуўся ў Вялікабрытанію, дзе завяршыў навучанне ў універсітэцкім каледжы Лондана, атрымаўшы ступень бакалаўра.

Пасля завяршэння навучання ўступіў у шэрагі брытанскай арміі і ваяваў у яе складзе падчас Другой сусветнай вайны, у прыватнасці прыняў удзел у высадцы ў Нармандыі.

Быў супрацоўнікам брытанскіх спецслужбаў; кіраваў выведкай у Паўночнай Германіі, удзельнічаў у вызваленні некалькіх канцлагераў. Кіраваў аперацыяй па вышуку і ўсталяванню асобы рэйхсфюрэра СС Генрыха Гімлера.

Пасля заканчэння вайны таксама ўдзельнічаў у судовых працэсах над нацысцкімі злачынцамі. 1945 вярнуўся ў Палестыну і зноў уступіў у шэрагі Хаганы. Прымаў удзел у стварэнні арміі будучыні дзяржавы, быў сярод заснавальнікаў яе разведвальных службаў. Прымаў удзел у вайне за незалежнасць, у тым ліку ў баях пад Латруном.

1962 пакінуў войска і заняўся палітычнай дзейнасцю.

Падчас Шасцідзённай вайны 1967 года быў прызначаны першым старшынёй ваеннай адміністрацыі ў Юдэі і Самарыі.

З 1975 гады па 1978 год быў ізраільскім амбасадарам пры ААН. Калі ААН абвясціла сіянізм формай расізму, выйшаў да трыбуны і дэманстратыўна парваў дакумент з гэтым рашэннем. Яго гаворка з гэтай нагоды на пасяджэнні Генеральнай асамблеі ААН 10 лістапада 1975 ўключана ў пералік лепшых прамоў у гісторыі чалавецтва.

1983 абраны 6-м прэзідэнтам Ізраіля. Стараўся не ўмешвацца ў палітычную жыццё і не выходзіць за межы сваіх паўнамоцтваў. 1988 абраны на другі тэрмін.

1993 выйшаў на пенсію, памёр у 1997 годзе ў Ерусаліме.

Катэгорыя:Дэпутаты кнэсета 10-га склікання
Катэгорыя:Юрысты Ізраіля
Айтах

**Айта́х** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана за 6 км на паўночны захад ад горада Вагаршапата, за 1 км на паўднёвы захад ад сяла Гехакерт, за 7 км на поўнач ад сяла Араташэн, за 2 км на паўночны ўсход ад сяла Аршалуйс, за 2 км на ўсход ад сяла Ферык і за 2 км на поўдзень ад сяла Цахкаландж.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Кальцавы бульвар

**Кальцавы бульвар** (), таксама **Парк маладосці** — парк у раёне Кентрон горада Ерэван, сталіцы Арменіі.

## Гісторыя 
Быў агаданы ў генеральным плане развіцця горада 1924 года, у выніку праект ажыццёўлены толькі часткова — парк ахапляе цэнтральную частку горада з поўначы, усходу і паўднёвага ўсходу. Цягнецца ад праспекта Тыграна Маца і сабора Святога Рыгора Асветніка на поўдні да возера Паплавок і праспекта Маштоца на поўначы. Мае форму сярпа даўжынёй каля 2,5 кіламетраў і шырынёй 120 метраў, унутраную мяжу якога складаюць вуліцы Маскавяна і Ханджана, а вонкавую — вуліца Ісаакяна, вуліца Алека Манукяна і вуліца Ерванда Кочара. З поўначы на поўдзень парк перасякаюць вуліца Трачана, вуліца Абавяна, вуліца Налбандзяна, вуліца Герацы, праспект Саят-Новы і вуліца Варданяна.

## Славутасці 
У парку ўсталявана мноства помнікаў, сярод іх — помнікі класіку армянскай паэзіі Авеціку Ісаакяну, пісьменніку і рэвалюцыянеру XIX стагоддзя Мікаэлу Налбандзяну, паэту і музыканту XVIII стагоддзя Саят-Нова. У ліку паркавых скульптур — кампазіцыя «Рукі», сімвалізуючая сяброўства паміж Ерэванам і яго італьянскім горадам-братаннікам Карара, якая была падорана праз год пасля візіту ў Італію ў 1962 годзе дэлегацыі працаўнікоў Ерэвана. У скверы непадалёк знаходзіцца копія зваротнага гасцінца ерэванцаў — туфавая стэла-фантан, якую падпіраюць два баранчыкі, аўтарства архітэктара Рафо Ісраэляна.

У парку знаходзяцца будынкі Дома шахмат імя чэмпіёна свету Тыграна Петрасяна і Дома камернай музыкі імя Камітаса. У паўночнай частцы парка знаходзіцца выхад са станцыі метро Ерытасардакан.

## Галерэя 

Hands of Amity 05.JPG|Рукі дружбы, падараныя горадам Карара
Yerevan Y Charents monument.jpg|Помнік паэту Егішэ Чарэнцу
Vartan Mamigonian statue in Yerevan.jpg|Статуя палкаводца Вардана Маміканяна

Катэгорыя:Паркі Ерэвана
Арава (археалагічны помнік)

]]
]]

**Арава** — археалагічны помнік: курганны могільнік на правым беразе р. Друць, за 0,5 км ад в. Арава (Круглянскі раён, Магілёўская вобласць).

19 курганоў на ўзлессі і ў полі вышынёй 0,9—1,6 м, дыяметрам 5—10 м. Адкрыў у 1930 г. А. Дз. Каваленя. У 1967 г. З. М. Сяргеева даследавала 1 курган. Выяўлена трупаспаленне ў 3 урнах, змешчаных у драўляным зрубе: у 2 пахаваны па адным дарослым, у 1 — дзіця. Урны зроблены на ганчарным крузе, аздоблены хвалістым арнаментам. На адным з донцаў — таўро ў выглядзе 6-канцавой зоркі. Унутры зруба знойдзены 2 жалезныя нажы і бронзавы пярсцёнак з завязанымі канцамі. У 1989 г. В. Ф. Капыцін абследаваў могільнік. У 1993 г. Я. Р. Рыер даследаваў 3 курганы. Адзін з іх быў разрабаваны, у другім у перавернутым гаршку выяўлена трупаспаленне, зробленае па-за курганам. Над ім у насыпе — жалезная сякера. Гаршчок-урна датуецца II ст. У цэнтры трэцяга кургана зафіксавана трупапалажэнне галавой на захад у насыпе на зольнай падсыпцы. Пры нябожчыку знойдзены фрагменты жалезнага крэсіва і падковападобнай спражкі са спіралепадобнымі канцамі (XI - XII стст.). Над пахаваннем — фрагмент пласціністага пярсцёнка. За 2 м на захад у насыпе выяўлена яшчэ адно пахаванне з заходняй арыентацыяй, без рэчаў. Чарапы 2 нябожчыкаў — са слядамі пашкоджанняў.

## Літаратура 
* Рыер, Я. Р. Арава / Я. Р. Рыер // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. . — ISBN 978-985-11-0353-5.

Катэгорыя:Арава
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Круглянскага раёна
Прэзідэнт Ізраіля

**Прэзідэнт Ізраіля** () — кіраўнік дзяржавы Ізраіль. Ізраіль — парламенцкай рэспублікай, яго Прэзідэнт выконвае галоўным чынам прадстаўніцкія і цырыманіяльныя функцыі; рэальныя паўнамоцтвы мае кіраўнік урада. Прэзідэнта выбірае Кнэсет на сямігадовы тэрмін, адна і тая асоба не можа быць выбрана Прэзідэнтам на болей за адзін тэрмін (да 1993 года — не болей за два пяцігадовыя тэрміны). Правы і абавязкі Прэзідэнта, а таксама парадак яго выбрання вызначаны ў асноўным законе «Прэзідэнт дзяржавы».

Прэзідэнт Ізраіля, інаўгурацыі якога адбылася 2 чэрвеня 2021 года — Іцхак Герцаг.

## Правы і абавязкі 
Паводле параграфа 11 закона «Прэзідэнт дзяржавы», Прэзідэнт падпісвае законы, прынятыя Кнэсетам, і міжнародныя дамовы, акрамя законаў, якія тычацца інстытута прэзідэнцтва, а таксама прымае даверчыя граматы ад амбасадараў замежных дзяржаў. На Прэзідэнта ўскладзена прызначэнне суддзяў, паслоў і консулаў Ізраіля за мяжой, а таксама іншых службовых асоб; на практыцы гэта функцыя носіць выключна цырыманіяльны характар, бо параграф 12 закона вызначае, што Прэзідэнт мае права падпісваць толькі дакументы, завізаваныя кіраўніком або адным з міністраў урада (за выключэннем дакументаў, якія датычацца фарміравання ўрада і роспуску Кнэсета).

Прэзідэнт мае права памілавання злачынцаў; зніжэння тэрміну і цяжкасці пакаранняў, накладзеных судом. Кожны грамадзянін Ізраіля, асуджаны на пазбаўленне волі, можа адзін раз за жыццё звярнуцца да Прэзідэнта з прашэннем пра памілаванне. Кожная просьба будзе разгледжана індывідуальна. З прашэннем пра памілаванне асуджанага могуць звярнуцца і іншыя грамадзяне Ізраіля; такім чынам быў памілаваны тэрарыст Самір Кунтар.

Параграф 11 таксама вызначае, што Прэзідэнт павінен выконваць абавязкі, звязаныя з фармаваннем урада, якія вызначаны ў асноўным законе «Пра ўрад». Паводле закона «Пра ўрад», у абавязкі прэзідэнта ўваходзіць выбар кандыдата на пасаду прэм’ер-міністра з ліку выбраных членаў Кнэсета. Гэтаму кандыдату даручаецца фармаванне ўрада. Прызначэнне кандыдата ў прэм’ер-міністры робіцца пасля выбараў у Кнэсет, у выпадку адстаўкі дзейнага кіраўніка ўрада ці прыняцця вотуму недаверу дзейнаму ўраду. Звычайна, мандат на фармаванне ўрада атрымлівае лідар партыі, якая набрала найбольшую колькасць галасоў на выбарах, аднак двойчы ў гісторыі Ізраіля прэзідэнты прымалі іншае рашэнне: у 1950 годзе пасля адстаўкі першага ўраду Ізраіля, калі Давід Бен-Гурыён не змог сфармаваць новы ўрад, гэта было даручана лідару прагрэсіўнай партыі Пінхасу Розену, нягледзячы на тое, што яго партыя мела толькі пяць месцаў у Кнэсеце. Спроба Розена таксама не ўдалася, і ўрэшце новы ўрад узначаліў Бэн-Гурыён. Пасля выбараў 2009 года фарміраванне ўрада было даручана Біньяміну Нетаньяху, хоць партыя, якую ён узначальвае, Лікуд, заняла на выбарах другое месца, атрымаўшы 27 мандатаў, а найбольшую колькасць — 28 — атрымала партыя Кадзіма.

## Выбары і адхіленне ад пасады 
### Удзел у выбарах 
Кожны грамадзянін Ізраіля, які стала жыве ў краіне, мае права вылучыць сваю кандыдатуру на пост Прэзідэнта.