open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чарэйскі сельсавет

**Чарэ́йскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Чарэя.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чарэйскага раёна Барысаўскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Аршанскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чарэйскім раёне БССР. У 1931 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Болюта. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Чашніцкага раёна БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Лепельскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Чарэя. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Стражэвіцкага сельсавета. 10 мая 1958 года ў склад Лукомльскага сельсавета пералічаны 6 населеных пунктаў (Багатыр, Вал, Дудары, Новыя Лаўкі, Старыя Лаўкі і Стражэвічы), у склад сельсавета са Старасельскага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (Бельнякі, Замачак і Сабалі). З 25 снежня 1962 года ў складзе Бешанковіцкага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Чашніцкага раёна. 7 чэрвеня 1966 года ў склад Слідчанскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (Бельнякі, Будзілава, Замачак, Мар’іна і Сабалі). На 1 студзеня 1974 года ў складзе Чарэйскага сельсавета 8 населеных пунктаў. 8 красавіка 2004 года Чарэйскі сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Лукомльскага сельсавета.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 7 населеных пунктаў: вёскі Белая Царква, Болюта, Бярозкі, Гара, Канстанцінава, Навазёмава і Чарэя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чашніцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чарэйскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2004 годзе
Марскія млекакормячыя

з’яўляецца адным з прадстаўніком марскіх млекакормячых.]]
**Марскі́я млекакормячыя́** — водныя млекакормячыя, якія жывуць у акіяне ці іншых марскіх экасістэмах. Яны ўключаюць у сябе такіх жывёл, як то цюлені, кіты, сірэны, марскія выдры і белыя мядзведзі. Гэтыя млекакормячыя не ўтвараюць асаблівы таксон або сістэматычную групоўку, але хутчэй маюць поліфілічную сувязь дзякуючы канвергентнай эвалюцыі, бо яны дакладна не маюць агульнага продка. Марскія млекакормячыя аб’яднаныя праз іхную залежнасць ад марскага асяроддзя, дзе яны харчуюцца.

Спосабы адаптацыі марскіх млекакормячых да воднага жыцця значна вар’іруюцца паміж відамі. Як прыклад, кіты і сірэны цалкам праводзяць час у вадзе. Плаўняногія і марскія львы з’яўляюцца паўводнымі жывёламі, бо яны праводзяць большую частку свайго жыцця ў вадзе, але выходзяць на паверхню для спарвання, народзін і лінькі. У адрозненне ад гэтага, выдры і палярныя мядзведзі значна менш прыстасаваныя да воднага жыцця. Дыета розных марскіх млекакормячых значна адрозніваецца адзін ад аднаго. Гэтак, некаторыя з іх могуць харчавацца зоапланктонам, іншыя могуць есці рыбу, кальмараў, малюскаў, марскую траву, а некаторыя харчуюцца іншымі млекакормячымі. У той час як колькасць марскіх млекакормячых даволі малая ў параўнанні з колькасцю ўсіх млекакормячых на планеце, іхная роля ў розных экасістэмах даволі вялікая, асабліва ў дачыненні да падтрымання жыццядзейнасці марскіх экасістэм. Гэтая роля ў захаванні экасістэм выклікае асаблівую заклапочанасць, бо 23 % відаў марскіх млекакормячых знаходзяцца пад пагрозай вымірання.

Значна паўплывала на колькасць марскіх млекакормячых дзейнасць чалавека. Перш за ўсё яны сталі мішэнню для абарыгенных народаў, які палююць на іх праз атрыманне ежы і іншых рэсурсаў. Многія з млекакормячых таксама падвяргаліся камерцыйнай прамысловасці, што прывяло да рэзкага зніжэння ўсіх папуляцый прамысловых відаў, як то кіты і цюлені. Камерцыйнае паляванне прывяло да знікнення марской каровы, марской норкі, японскага марскога льва і карыбскага цюленя-манаха. Пасля таго, як камерцыйнае паляванне скончылася, некаторыя віды, як то шэры кіт і паўночны даўгалыч, аднавіліся ў лічбах. Наадварот, іншыя віды, як то паўночнаатлантычны кіт, знаходзяцца пад пагрозай знікнення. Акрамя палявання, марскія млекакормячыя могуць быць забітыя праз заблытванне ў сетках рыбаловаў. Павелічэнне трафіку праз акіян выклікае сутыкненне хуткіх марскіх суднаў і буйных марскіх млекакормячых. Дэградацыя марскіх экасістэм таксама пагражае марскім млекакормячым і іхнай здольнасці знайсці і злавіць ежу. Шумавое забруджванне, напрыклад, можа адмоўна адбіцца на рэхалакацыі млекакормячых, а таксама наступствы глабальнага пацяплення дрэнна ўплываюць на арктычныя ўмовы.

## Спасылкі 
* Цэнтр марскіх млекакормячых.
* Супольнасць па вывучэнні марскіх млекакормячых.
* Супольнасць MarineBio. Адукацыйны партал, прысвечаны марскому жыццю.


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Куды ты ідзеш, Аіда?

«**Куды ты ідзеш, Аіда?**» () — мастацкі фільм 2020 года рэжысёркі Ясмілы Жбаніч.

## Сюжэт 
Аіда — перакладчыца пры нідэрландскім кантынгенце войскаў ААН. У  жывуць яе муж і сыны, ім пагражае гібель. Абодва бакі канфлікту ігнаруюць ультыматум ААН, і Аіда разумее, што блакітныя каскі не спыняць кровапраліццё. Выкарыстоўваючы інсайдэрскую інфармацыю, жанчына з рызыкай для жыцця спрабуе выратаваць сваю сям’ю.

## Акцёрскі склад 
* Ясна Джурычыч
* Ізудзін Байровіч
* Борыс Ісаковіч

## Узнагароды 
Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 20 кінаўзнагародамі і яшчэ 19 намінацыямі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы-драмы 2020 года
Катэгорыя:Фільмы Босніі і Герцагавіны 2020 года
Катэгорыя:Фільмы Аўстрыі 2020 года
Катэгорыя:Фільмы Румыніі 2020 года
Катэгорыя:Фільмы Нідэрландаў 2020 года
Катэгорыя:Фільмы Германіі 2020 года
Катэгорыя:Фільмы Польшчы 2020 года
Катэгорыя:Фільмы Францыі 2020 года
Катэгорыя:Фільмы Турцыі 2020 года
Катэгорыя:Фільмы Нарвегіі 2020 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Фільмы-драмы Аўстрыі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Румыніі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Нідэрландаў
Катэгорыя:Фільмы-драмы Германіі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Польшчы
Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Турцыі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Нарвегіі
Катэгорыя:Фільмы на баснійскай мове
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы на сербскай мове
Катэгорыя:Фільмы на нідэрландскай мове
Катэгорыя:Фільмы, заснаваныя на рэальных падзеях
Катэгорыя:Фільмы Ясмілы Жбаніч
Рука Бога (фільм)

«**Рука Бога**» () — мастацкі фільм 2021 года рэжысёра Паала Сарэнціна.

## Сюжэт 
Гісторыя пра хлопца Фаб’ета Скізе, які жыве ў неспакойным Неапалі 1980-х гадоў. Раптоўныя радасці, такія як прыезд легенды футбола Дыега Марадоны, суседнічаюць з нечаканай трагедыяй. Павароты лёсу, радасць і гора пераплятаюцца, даючы ход будучыні Фаб’ета.

## Акцёрскі склад 
* Філіпа Скоці
* Тоні Сервіла
* Тэрэза Сапананджэла

## Узнагароды 
Паводле інфармацыі сайта «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 4 кінаўзнагародамі і яшчэ 3 намінацыямі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы-драмы 2021 года
Катэгорыя:Фільмы Італіі 2021 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Італіі
Катэгорыя:Фільмы на італьянскай мове
Катэгорыя:Фільмы Паала Сарэнціна
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Паала Сарэнціна
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Гран-пры журы Венецыянскага кінафестывалю
Ясміла Жбаніч

**Ясміла Жбаніч** (, нар. , ) — баснійская кінарэжысёрка.

Жбаніч набыла сусветную вядомасць пасля свайго фільма «*Грбавіца*», удастоенага «*Залатога мядзведзя*» на Берлінскім кінафестывалі ў 2006 годзе. Іншы яе фільм «*На шляху*» ўдзельнічаў у конкурснай праграме Берлінскага кінафестывалю 2010 года.

## Выбраная фільмаграфія 
* 2006 — Грбавіца
* 2010 — На шляху
* 2020 — Куды ты ідзеш, Аіда?
Аксёнава (Невельскі раён)

**Аксёнава** () — апусцелая вёска ў Невельскім раёне Пскоўскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад сельскага паселішча Арцёмаўская воласць.

## Геаграфія 
Месцілася за 3 вярсты на захад ад вялікай вёскі Усава і прыкладна за 18 вёрст на паўднёвы ўсход ад райцэнтра Невеля.

## Гісторыя 
У 1941—1944 гадах вёска знаходзілася пад нацысцкай акупацыяй.

Са студзеня 1995 года да красавіка 2015 года вёска ўваходзіла ў склад цяпер скасаванай Лабкоўскай воласці.

## Насельніцтва 
Колькасць насельніцтва на канец 2000 года -- 2 жыхары. Станам на канец 2010 года пастаяннага насельніцтва ў вёсцы ўжо не было.

Гістарычна насельніцтва складалі беларусы, і пазней таксама рускія.

## Спасылкі 
* Вёска Аксёнава.
* Карта N-36-01. Маштаб 1: 200000.

Катэгорыя:Населеныя пункты Пскоўскай вобласці
Багемія (значэнні)

**Багемія** можа значыць:

## Тапонімы 
* Багемія — гістарычны рэгіён Чэхіі; старая назва Чэхіі
* Каралеўства Багемія
* Багемскае княства (Багемскае герцагства)
* 371 Багемія

## Гл. таксама 
* Багемізм
Сент-Чарльз (мыс)

**Сент-Чарльз** (, ) — мыс на паўвостраве Лабрадор. Тэрыторыя Канады ў правінцыі Ньюфаўндленд і Лабрадор. З’яўляецца самым усходнім пунктам мацерыка Паўночная Амерыка.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Мысы Канады
Катэгорыя:Мысы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Ньюфаўндленд і Лабрадор
Спіс дэпутатаў Брагінскага раённага Савета дэпутатаў 28-га склікання

## Спасылкі 
* Дэпутаты Баранавіцкага гарадскога Савета дэпутатаў 28-га склікання  bragin.gomel-region.by

Катэгорыя:Дэпутаты Брагінскага раённага Савета дэпутатаў
Брагінскі раён
Ан-Арбар

**Ан-Арбар**, *Эн-Арбар* — горад у амерыканскім штаце Мічыган, цэнтр акругі Уаштэна. З’яўляецца сёмым па колькасці жыхароў горадам штата з насельніцтвам 114 110 чалавек, паводле звестак перапісу 2000 года, з якіх 32 % (36 892) — студэнты. Ан-Арбар вядомы як горад, дзе знаходзіцца галоўны кампус Мічыганскага ўніверсітэта, перанесены туды з Дэтройта ў 1837 годзе. У Ан-Арбары размешчана Дэтройцкая абсерваторыя і Мастацкі музей Мічыганскага ўніверсітэта.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Томас Хакл Уэлер, амерыканскі вірусолаг

Катэгорыя:Гарады Мічыгана
Аляксандрына (парк)

**Аляксандрына** () — парк (лесапарк), размешчаны ў Кіраўскім раёне Санкт-Пецярбурга паміж праспектам Стачак, праспектам Народнага Апалчэння і вуліцай Казлова. Парк падзяляецца праспектам Ветэранаў на дзве часткі — паўночную і паўднёвую. Плошча — 110,52 га.

Парк Аляксандрына ўзнік на пачатку XIX стагоддзя і ўключае паркі былых сядзіб Аляксандрына (паўночная частка) і Ульянка (паўднёвая частка), якія ў другой палове XVIII стагоддзя належалі дзяржаўнаму і ваеннаму дзеячу Івану Чарнышову, а ў сярэдзіне XIX стагоддзя былі набытыя графам Дзмітрыем Шарамецевым. У сярэдзіне XIX стагоддзя ў сядзібе Аляксандрына быў створаны пейзажны парк (архітэктары Мікалай Бенуа, К. Мюлер і інш.).

У час Вялікай Айчыннай вайны тэрыторыя парку знаходзілася ў непасрэднай блізкасці ад пярэдняга краю абароны Ленінграда. Парк быў значна разбураны, пабудовы сядзібы Ульянка былі знішчаны, ад сядзібы Аляксандрына каля галоўнага дома (Чарнышова дача) былі цалкам разбураны галерэя і ўсходні флігель, у 1960-я гады будынак быў рэканструяваны.

З 1970-х гадоў парк Аляксандрына з’яўляецца месцам адпачынку жыхароў суседніх раёнаў масавага жыллёвага будаўніцтва Ульянка і Дачнае. У 1980-х гадах цэнтральная частка парку была рэканструявана ў якасці зоны адпачынку.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Аб’екты культурнай спадчыны Расіі
Катэгорыя:Сады і паркі Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Лесапаркі Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Кіраўскі раён (Санкт-Пецярбург)
Аляксандрына

**Аляксандрына**:
*  Аляксандрына (Навадугінскі раён)
* Аляксандрына (парк)
Ганчарова (Ленінградская вобласць)

**Ганчарова** (да 1948 **Кяхяры**, ) — пасёлак у Выбаргскім раёне Ленінградскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ганчароўскага сельскага паселішча.

Былая фінская вёска, да 1939 года ўваходзіла ў склад Выбаргскай сельскай акругі Выбаргскай губерні Фінляндыі. Перайменавана ў 1948 годзе спачатку ў Кудрава, затым у Ганчарова ў памяць арт. сяржанта Мікалая Іванавіча Ганчарова (1919—1944). Перайменаванне зацверджана Указам Прэзідыума ВС РСФСР ад 1 кастрычніка 1948 года.

Па дадзеных 1990 года ў пасёлку Ганчарава пражывалі 1326 чалавек. Пасёлак з’яўляўся адміністрацыйным цэнтрам Ганчароўскага сельсавета, у які ўваходзілі 6 населеных пунктаў: пасёлкі Верхняе Чаркасава, Ганчарова, Пярова, Светлае, Улыбіна, Чаркасава, агульнай колькасцю насельніцтва 3992 чалавекі.

У 1997 годзе ў пасёлку пражывалі 1405 чалавек, у 2007 годзе — 1422.

Катэгорыя:Населеныя пункты Ленінградскай вобласці
Шэрвуд Роўланд

**Франк Шэрвуд Роўланд** (; 28 чэрвеня 1927, Дэлавэр, Агая, ЗША — 10 сакавіка 2012, Ньюпорт-Біч, Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі за працы па ролі газападобных галагенаалканаў у спусташэнні азонавага пласта Зямлі, падзяліўшы яе з Марыа Маліна і Паўлем Крутцэнам.

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1978), замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (2004).

## Біяграфія 
Шэрвуд Роўланд нарадзіўся ў невялікім мястэчку Дэлавэр (штат Агая), дзе скончыў Уэсліанскі ўніверсітэт Агая, а затым Універсітэт Чыкага, дзе таксама напісаў дысертацыю. Працаваў у Прынстанскім універсітэце, Універсітэце Канзаса і Каліфарнійскім універсітэце ў Ірвайне. Працуючы ў Каліфарнійскім універсітэце ў Ірвайне, Шэрвуд Роўленд тэарэтычна прадказаў, што арганічныя газападобныя рэчывы, вырабленыя чалавекам, пад дзеяннем сонечнай радыяцыі раскладаюцца ў стратасферы, утвараючы хлор і монавокіс хлору, якія здольныя эфектыўна разбураць малекулы азону. Ён і Марыа Маліна паказалі небяспеку ўздзеяння галагеналканаў на азонавы пласт у стратасферы. Гэтыя даследаванні ініцыявалі больш шырокія даследаванні па ўздзеянні хлорафторвугляродаў, якія ўжо ў 1978 годзе былі забароненыя да выкарыстання ў аэразолях. У 1995 годзе Роўленд і Маліна атрымалі за гэтыя даследаванні Нобелеўскую прэмію па хіміі.

У 1992 годзе Шэрвуд Роўленд падпісаў «Папярэджанне чалавецтву».

Роўленд памёр ад ускладненняў, выкліканых хваробай Паркінсана, у сваім доме ў Каліфорніі.

## Узнагароды 
* Медаль Толмена (1976)
* Прэмія Леа Сіларда (1979)
* Прэмія Тайлера (1983)
* Прэмія Японіі (1989)
* Прэмія Дыксана (1990)
* Прэмія Петэра Дэбая (1993)
* Медаль Роджэра Рэвела (1994)
* Прэмія Альберта Эйнштэйна (1994)
* Нобелеўская прэмія па хіміі (1995)
* Медаль Невады (1997)
* Абраны ForMemRS (2004)

У 2007 годзе ў яго гонар названая  і астэроід .

## Літаратура 
* 

## Спасылка 
* Інфармацыя на сайце Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Японіі
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Вучоныя ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Катэгорыя:Выкладчыкі Прынстанскага ўніверсітэта
Санкт-Пецярбургскі аўтобус

**Санкт-Пецярбургскі аўтобус** — сістэма аўтобуснага руху ў Санкт-Пецярбургу. Рэгулярны аўтобусны рух у Ленінградзе адкрыўся 24 снежня 1926 года. Траса першага маршруту праходзіла ад Галоўнага штаба па Неўскім праспекце, вуліцы Гогаля, вуліцы Дзяржынскага, Загарадным праспекце, Звянігародскай вуліцы, вуліцы Марата, Неўскім праспекце да Маскоўскага вакзала. Курсіравалі 5 машын. У канцы 1980-х гадоў штодня на гарадскія магістралі выходзілі 3200 аўтобусаў, якія абслугоўвалі каля 200 маршрутаў. Першы аўтобусны парк створаны ў 1926 годзе на Канюшаннай плошчы. У 1990-я гады аўтобусны рух абслугоўвалі 7 паркаў.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Транспарт Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Аўтобусныя сістэмы
Аўрора (часопіс, Санкт-Пецярбург)

**Аўрора** — літаратурна-мастацкі і грамадска-палітычны часопіс у Санкт-Пецярбургу.

## Гісторыя 
Часопіс выходзіў штомесяц з ліпеня 1969 года ў Ленінградзе. Першапачаткова орган ЦК УЛКСМ, СП РСФСР і Ленінградскай пісьменніцкай арганізацыі. З 1980 года словы аб прыналежнасці да Ленінградскай пісьменніцкай арганізацыі зніклі з тытульнага ліста.

Шэраг публікацый «Аўроры» ў 1970—1980-х гадах выклікаў грамадскі рэзананс і цэнзурны пераслед. У 1977 годзе быў зняты з пасады і неўзабаве памёр галоўны рэдактар Уладзімір Тарапыгін за публікацыю вершаў Ніны Каралёвай, у якіх мімаходам згадваўся растрэл царскай сям’і: «І ў год, калі полымя кідалася на сцягу тонкім, у тым горадзе не ўсміхалася царыца з дзіцем…» У 1982 годзе страціў сваю пасаду галоўны рэдактар Глеб Гарышын з-за таго, што ў часопісе на 75-й старонцы было надрукавана апавяданне Віктара Галяўкіна «Юбілейная прамова» (1981, № 12), у якой угледзелі намёк на 75-годдзе Брэжнева.

З 1982 года зведаў істотныя змены першапачатковы творчы склад рэдакцыі. Супрацоўнікі, якія стаялі ля вытокаў, казалі пра «нешчаслівы» трынаццаты год жыцця часопіса. Тым не менш, максімальны тыраж «Аўроры» пры апошнім «савецкім» галоўным рэдактары Эдуардзе Шэвелеве дасягаў 1 млн 90 тыс. экзэмпляраў. У другой палове 1980-х гадоў папулярнасцю карысталіся матэрыялы, прысвечаныя рок-культуры, пад эгідай часопіса праводзіліся конкурсы магнітаальбомаў, арганізоўваліся рок-фестывалі. У 1988 годзе ў часопісе была апублікавана скандальная па тых часах аповесць Уладзіміра Куніна «Інтэрдзевачка».

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Літаратурныя часопісы
Катэгорыя:Часопісы Расіі
Катэгорыя:Часопісы на рускай мове
Катэгорыя:Культура Санкт-Пецярбурга
Юліх

**Юліх** () — горад у Германіі, у рэгіёне Дзюрэн, федэральнай зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Гістарычна — сталіца герцагства Юліхскага. Цяпер вядомы размешчаным непадалёк навукова-даследчым цэнтрам — Forschungszentrum Jülich.

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Мюльберг (Брандэнбург)

**Мюльберг** () — горад у Германіі, у зямлі Брандэнбург.

Уваходзіць у склад раёна Эльба-Эльстэр. Займае плошчу 88,56 км². Афіцыйны код — 12 0 62 341. Горад падзяляецца на 5 гарадскіх раёнаў.

Катэгорыя:Гарады Брандэнбурга
Герцберг (Эльстэр)

**Герцберг** () — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Брандэнбург, з’яўляецца адным з трох цэнтраў зямельнай акругі.

Уваходзіць у склад раёна Эльба-Эльстэр. Займае плошчу 148,49 км². Афіцыйны код — 12 0 62 224.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Брандэнбурга
Форст (Лужыца)

**Форст**, **Баршч** (, ) — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Брандэнбург.

Уваходзіць у склад раёна Шпрэ-Найсэ. Займае плошчу 109,91 км². Афіцыйны код — 12 0 71076.

Катэгорыя:Гарады Брандэнбурга
Лукенвальдэ

**Лукенвальдэ** () — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Брандэнбург. Уваходзіць у склад раёна Тэльтаў-Флемінг. Займае плошчу 46,75 км². Афіцыйны код — 12 0 72232. Горад падзяляецца на 3 гарадскія раёны.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ханс Фройдэнталь, матэматык

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Брандэнбурга
Вердэр (Хафель)

**Вердэр** () — горад у Германіі, у зямлі Брандэнбург, за 35 кіламетраў ад Берліна. Уваходзіць у склад раёна Патсдам-Мітэльмарк. Займае плошчу 115,99 км². Афіцыйны код — 12 0 69656.

Горад падзяляецца на 8 гарадскіх раёнаў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Брандэнбурга
Людвігсфельдэ

**Людвігсфельдэ** () — горад у Германіі, у зямлі Брандэнбург. Уваходзіць у склад раёна Тэльтаў-Флемінг. Займае плошчу 109,30 км². Афіцыйны код — 12 0 72 240. У горадзе размешчаны завод акумулятарных батарэй амерыканскай кампаніі Microvast.

Катэгорыя:Гарады Брандэнбурга
Хоэн-Ноендорф

**Хоэн-Ноендорф** () — горад у Германіі, у зямлі Брандэнбург. Уваходзіць у склад раёна Верхні Хафель. Насельніцтва — 24 384 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 48,09 км². Афіцыйны код — 12 0 65144. Чыгуначная станцыя 4 класа.

Горад падзяляецца на 4 гарадскія раёны.

Катэгорыя:Гарады Брандэнбурга
Ратэнаў

**Ратэнаў** () — горад у Германіі, на рацэ Хафель, у зямлі Брандэнбург, за 70 км на захад ад Берліна.

Уваходзіць у склад раёна Хафельланд. Займае плошчу 105,68 км². Афіцыйны код — 12 0 63 252.

Горад падзяляецца на 5 гарадскіх раёнаў: Бёнэ, Гётлін, Груц, Ной-Фрыдрыхсдорф і Штэкельсдорф.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Брандэнбурга
Плошча Аляксандра Неўскага

**Плошча Аляксандра Неўскага** — плошча Санкт-Пецярбурга, якая знаходзіцца ў канцы Неўскага праспекта каля ўваходу ў Аляксандра-Неўскую лаўру. Да 1923 года — Аляксандра-Неўская плошча (ад аднайменнага манастыра). У 1923—1952 гадах — Чырвоная плошча.
З 1952 года — плошча Аляксандра Неўскага (назва прысвоена да 250-годдзя горада). Вуліца Аляксандра Неўскага, якая знаходзіцца побач, цалкам паўтарае гісторыю перайменаванняў плошчы (Аляксандра-Неўская, Чырвонай Плошчы і Аляксандра Неўскага адпаведна).

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Плошчы Цэнтральнага раёна Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Плошчы Санкт-Пецярбурга паводле алфавіта
Тытан (фільм, 2021)

«**Тытан**» () — мастацкі фільм 2021 года рэжысёркі Жуліі Дзюкурно. Карціна была ўдастоена «Залатой пальмавай галіны» Канскага кінафестывалю.

## Сюжэт 
У дзяцінстве Алексія з бацькам патрапіла ў аўтакатастрофу, і лекары ўставілі ёй у чэрап тытанавую пласціну. З тых часоў яна адчувае фізічную цягу да машын. Алексія працуе на выставах у аўтасалонах, дзе выконвае эратычныя танцы, а яе «*адносіны*» з адным з кадылакаў заходзяць яшчэ далей. Неўзабаве Алексія выяўляе, што фантастычным чынам зацяжарыла. Ёсць у яе і іншы, не менш уражлівы сакрэт — яна серыйная забойца. Алексія вершыць крывавыя расправы з дапамогай падручных прадметаў, не ведаючы жалю, і хаваецца ад усіх, перапрануўшыся ў мужчыну. Ёй удаецца выдаць сябе за нейкага Адрыена, які яшчэ дзіцём знік шмат гадоў таму. Няўцешны бацька зніклага хлопца ахвотна вядзецца на гэты падман.

## Акцёрскі склад 
* Агата Русель — Алексія/Адрыен
* Венсан Ліндон — Венсан
* Геранс Марылье — Жусцін
* Бертран Банела — бацька Алексіі

## Узнагароды 
Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 2 кінаўзнагародамі і яшчэ 11 намінацыямі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы-драмы 2021 года
Катэгорыя:Фільмы-трылеры 2021 года
Катэгорыя:Фільмы Францыі 2021 года
Катэгорыя:Фільмы Бельгіі 2021 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Бельгіі
Катэгорыя:Фільмы-трылеры Францыі
Катэгорыя:Фільмы-трылеры Бельгіі
Катэгорыя:Фільмы на французскай мове
Катэгорыя:Фільмы Жуліі Дзюкурно
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залатая пальмавая галіна»
Жулія Дзюкурно

**Жулія Дзюкурно** (, нар. , ) — французская кінарэжысёрка і сцэнарыстка.

## Біяграфія 
Нарадзілася 18 лістапада 1983 года ў Парыжы (Францыя). Скончыла факультэт сцэнарнага майстэрства кінашколы «*Ля Фемі*». Першым рэжысёрскім досведам стаў кароткаметражны фільм «*Джуніёр*» (2011), адзначаны прызам Канскага кінафестывалю. У 2012 годзе дэбютавала на тэлебачанні з фільмам «*Ядомае*». Хорар «*Сырое*» (2016) прынёс Дзюкурно тры намінацыі (у тым ліку на галоўную ўзнагароду) і прыз ФІПРЭСІ Канскага кінафестывалю, а таксама адразу тры намінацыі на французскую кінапрэмію «*Сезар*».

## Фільмаграфія 
* 2011 — Джуніёр
* 2012 — Ядомае
* 2016 — Сырое
* 2021 — Тытан
Алег Антонавіч Волах

**Алег Антонавіч Волах** (нар. , п. г. Сеймчан, Магаданская вобласць, Расія) — беларускі футбаліст і футбольны трэнер. Майстар спорту СССР (1967).

## Клубная кар’ера 
У 1973—1976 гадах быў іграюшчым трэнерам у камандзе «Тарпеда» Жодзіна. У 1977—1978 гадах працаваў старшым трэнерам у камандзе другой лігі першасці СССР «Дняпро» Магілёў. У 1988—1990 гадах працаваў трэнерам у мінскіх ДЮСШАР «Працоўныя рэзервы» і «Прамені».

У 1991 годзе стаў галоўным трэнерам адроджанага «Шынніка» Бабруйск, з якім прапрацаваў да 2000 года і ў 2003—2015 гадах.

У 2001—2003 гадах — галоўны трэнер жаночай каманды «Бабруйчанка». У 2004—2007 — галоўны трэнер жаночай зборнай Беларусі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Івана-Франкоўск
Катэгорыя:Ігракі ФК Усход Аскемен
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайрат Алматы
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Семей
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтавік Драгобыч
Катэгорыя:Ігракі ФК Сельмаш Львоў
Катэгорыя:Ігракі ФК АДК Алматы
Катэгорыя:Трэнеры ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Трэнеры ФК Спартак Семей
Катэгорыя:Трэнеры ФК Белшына
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Бабруйчанка
Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Беларусі па футболе
Аб’яднаны фронт эфіопскіх федэралісцкіх і канфедэралісцкіх сіл

**Аб’яднаны фронт эфіопскіх федэралісцкіх і канфедэралісцкіх сіл, АФЭФКС** — кааліцыя ўзброеных груповак, якая стаіць на пазіцыях захавання федэралісцкага кіравання ў Эфіопіі. Супрацьстаіць ураду Абія Ахмеда Алі.
## Стварэнне  
У жніўні 2021 года лідар Народнага Фронту вызвалення Тыграя (НФВТ) Дэбрэцыан Гебрэмікаэль і прэс-сакратар Гетачу Рэда заявілі, што сілы абароны Тыграя вядуць перамовы з Вызваленчай арміяй Арома (ВАА) аб супрацоўніцтве ў барацьбе з урадавымі войскамі. Са слоў прадстаўніка Одаа Тарбіі, групоўкі пачалі каардынаваць свае дзеянні і стратэгію.

Да канца кастрычніка да перамоваў далучыліся яшчэ некалькі паўстанцкіх груп. 5 лістапада было абвешчана, што альянс будзе складацца з дзевяці арганізацый.

## Склад 
На момант стварэння АФЭФКС меў у складзе наступныя групоўкі. 19 кастрычніка Народна-вызваленчы рух Бенішангула падпісаў мірнае пагадненне з рэгіянальным урадам і таксама выйшаў з альянсу. 2 лістапада мірны дагавор з урадам Эфіопіі заключыў і Народны фронт вызвалення Тыграя. У снежні пачаліся перамовы ўладаў з Дэмакратычнай партыяй Кімант.

Катэгорыя:Грамадзянскі канфлікт у Эфіопіі
Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Эфіопіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2021 годзе
Кемптэн (Альгой)

**Кемптэн** (, ) — горад у Германіі, горад зямельнага падпарадкавання, размешчаны ў зямлі Баварыя. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Швабія. Насельніцтва — 62 060 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 63,29 км². Афіцыйны код — 09 7 63 000.

Кемптэн з’яўляецца найстарэйшым заснаваным рымлянамі горадам у Германіі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Франц Георг Херман, нямецкі мастак

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Вызваленчая армія Арома

**Вызваленчая армія Арома, ВАА** () — аромская ўзброеная групоўка, якая адкалолася ад Фронту вызвалення Арома ў 2018 годзе. Члены арганізацыі не прызналі падпісанае «фронтам» мірнае пагадненне з уладамі Эфіопіі і працягнулі ўзброеную барацьбу.
## Гісторыя 
У 1973 годзе аромскімі нацыяналістамі быў створаны Фронт вызвалення Арома. Падчас грамадзянскай вайны ў Эфіопіі арганізацыя вяла актыўныя баявыя дзеянні супраць Дэрга. Пасля падзення гэтага ваенна-сацыялістычнага ўрада фронт працягнуў сваю барацьбу супраць эфіопскіх уладаў.

У 2018 годзе парламент Эфіопіі выключыў арганізацыю са спісу тэрарыстычных, у які яна была ўнесена ў 2011 годзе. У жніўні 2018 года прэзідэнт рэгіёну Аромія Лема Мергеса і лідар фронту вызвалення Арам Давуд Ібса падпісалі пагадненне аб спыненні ваенных дзеянняў.

Аднак не ўсе члены групоўкі пагадзіліся з мірным пагадненнем, і частка баевікоў працягнула ўзброеную барацьбу, стварыўшы «Вызваленчую армію Арома».

## Прававы статус 
6 мая 2021 года Палата народных прадстаўнікоў Эфіопіі абвясціла ВАА тэрарыстычнай арганізацыяй.
## Злачынствы 
Групоўка абвінавачваецца ў забойствах на нацыянальнай глебе (так, ёй прад’яўлеецца забойства 54 прадстаўнікоў народнасці амхара ў вёсцы Гава Канке). Паводле агульных ацэнак, у 2018—2020 гадах члены арганізацыі забілі 700 мірных жыхароў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Эфіопіі
Катэгорыя:Нацыяналістычныя арганізацыі
Катэгорыя:Сепаратызм
Эдуард Іванавіч Дземенкавец

**Эдуард Іванавіч Дземенкавец** (нар. , г. Віцебск) — беларускі футбаліст і футбольны трэнер.

## Клубная кар’ера 
З 1986 па 1988 гады гуляў за «Шахцёр» (Салігорск). З 1989 па 1993 гады выступаў за віцебскі клуба КІМ. Сезон 1994/95 правёў у мінскім «Дынама».

З 2007 выступае галоўным трэнерам жаночага клуба «Гомель-ДЮСШАР-8». З 2015 па 2019 год быў галоўным трэнерам жаночай зборнай Беларусі па футболе. З 2019 года галоўны трэнер жаночай каманды «Іслач-РДВАР».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК ФШМ Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель-2
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Вайле
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэчыца-2014
Катэгорыя:Ігракі ФК ЗЛіН Гомель
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Гомель-СДЮШАР-8
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Іслач-РДВАР
Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры МФК БЧ
Глухія цэрквы (Нарвежская лютэранская царква)

**Глухія цэрквы** ў Нарвежскай лютэранскай царкве арганізаваны ў чатыры акругі са сваімі ўласнымі прыхадскімі парадамі. Яны арганізаваны як пробства (дэканат) ў епархіі Осла.

Пяць цэркваў для глухіх ў Нарвегіі размешчаны ў Бергене, Осла, Ставангеры, Тронхейме і Тромсё. У Тромсё царква глухіх інтэграваная ў сваё ўласнае памяшканне ў Крокенскай царкве. Царкоўны вартаўнік з’яўляецца генеральным дырэктарам аб’яднанага савета і мае офіс у Осла. Існуе таксама арганізаваная царкоўная праца для глухіх ў Вальсдаленскай царкве ў Олесуне. Усе глухія людзі, якія з’яўляюцца сябрамі Нарвежскай лютэранскай царквы, таксама з’яўляюцца сябрамі царквы глухіх, але таксама могуць быць сябрамі царквы, да якой яны геаграфічна належаць. Глухія сем’і могуць выбраць адну і тую ж форму падвойнага сяброўства. У адрозненне ад мясцовых цэркваў, глухія цэрквы не атрымліваюць сталых субсідый або прадугледжаных законам субсідый ад муніцыпалітэтаў. Бізнес заснаваны на дзяржаўных грантах і добраахвотных узносах.

## Спасылкі 
* Døvekirken ønskes lagt til Kroken

Катэгорыя:Нарвежская лютэранская царква
Катэгорыя:Глухата
Катэгорыя:Хрысціянства ў Нарвегіі
Нацыянальна-дэмакратычная партыя Афара

**Нацыянальна-дэмакратычная партыя Афара (НДПА)** — былая палітычная партыя Эфіопіі. На парламенцкіх выбарах у 2010 годзе партыя атрымала 8 месцаў (усе, што ад рэгіёна Афар). Ва ўрадзе Эфіопіі два чыноўнікі, у тым ліку міністр сацыяльных спраў, з’яўляліся членамі НДПА.

Партыя была створана ў другой палове 1999 года ў выніку зліцця Фронту вызвалення Афара (ФВА) і Народна-дэмакратычнай арганізацыі Афара (НДАА), якая складалася з трох больш маленькіх арганізацый. Аднак былі паведамленні аб тым, што ФВА і НДАА працуюць як незалежныя арганізацыі. У жніўні 2005 года ў выніку рэгіянальных выбараў сходу партыя атрымала 84 з 87 месцаў у раёне Афар.

Катэгорыя:Зніклі ў 2019 годзе
Катэгорыя:Палітычныя партыі Эфіопіі
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1999 годзе
Недарэчны трах, або Вар’яцкае порна

«**Недарэчны трах, або Вар’яцкае порна**» () — мастацкі фільм 2021 года рэжысёра Раду Жудэ. Карціна была ўдастоена «Залатога мядзведзя» Берлінскага кінафестывалю.

## Сюжэт 
Эмі — школьная настаўніца, чыя кар’ера і рэпутацыя аказваюцца пад пагрозай, калі ў інтэрнэт трапляе інтымнае відэа з яе ўдзелам. Абураныя да глыбіні душы бацькі патрабуюць яе неадкладнага звальнення. Але Эмі не збіраецца так лёгка здавацца.

## Акцёрскі склад 
* Каця Паскару — Эмі
* Клаўдзія Іерамія — дырэктар
* Алімпія Малаі — спадарыня Луцыя
* Нікадзім Унгурану — спадар Джарджэску
* Іон Дзікісяну — камеа

## Узнагароды 
Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 3 кінаўзнагародамі і яшчэ 10 намінацыямі. У тым ліку «Залаты мядзведзь» Берлінскага кінафестывалю.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы-драмы 2021 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 2021 года
Катэгорыя:Камедыйна-драматычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы Румыніі 2021 года
Катэгорыя:Фільмы Люксембурга 2021 года
Катэгорыя:Фільмы Чэхіі 2021 года
Катэгорыя:Фільмы Харватыі 2021 года
Катэгорыя:Фільмы Швейцарыі 2021 года
Катэгорыя:Фільмы Вялікабрытаніі 2021 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Румыніі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Люксембурга
Катэгорыя:Фільмы-драмы Чэхіі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Харватыі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Швейцарыі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кінакамедыі Румыніі
Катэгорыя:Кінакамедыі Люксембурга
Катэгорыя:Кінакамедыі Чэхіі
Катэгорыя:Кінакамедыі Харватыі
Катэгорыя:Кінакамедыі Швейцарыі
Катэгорыя:Кінакамедыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фільмы на румынскай мове
Катэгорыя:Фільмы Раду Жудэ
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты мядзведзь»
Пол Боер

**Пол Дэлас Боер** (; , Прова, Юта — , Лос-Анджэлес, Каліфорнія) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 1997 за высвятленне ферментатыўнага механізму, які ляжыць у аснове сінтэзу адэназін-фасфату.

Доктар філасофіі (1943). Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1970) і амерыканскага філасофскага таварыства (1998).

## Біяграфія 
У 1939 годзе атрымаў ступень бакалаўра па хіміі ва Універсітэце Брыгама Янга, а ў 1943 годзе абараніў дысертацыю па біяхіміі ў Вісконсінскім універсітэце ў Мадысане. У 1946—63 гадах працаваў ва Універсітэце Мінесоты, дзе ўвёў кінэтычныя, ізатопныя і хімічныя метады даследавання да вывучэння механізму дзеяння ферментаў. У 1963 годзе стаў прафесарам хіміі і біяхіміі Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Лос-Анджэлесе (эмерыт з 1999 года). Тут ён даследаваў механізм сінтэзу АТФ, за што ў 1997 годзе атрымаў Нобелеўскую прэмію па хіміі разам з Джонам Уокерам. Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1968).

У 2016 годзе падпісаў ліст з заклікам да Greenpeace, Арганізацыі Аб’яднаных Нацый і ўрадам усяго свету спыніць барацьбу з генетычна мадыфікаванымі арганізмамі (ГМА).

Рэдактар 18-томнага курсу «Ферменты» (1971—90). Аўтар больш за 300 прац, пераважна аб ферментах.

## Узнагароды 
*  (1955)
* Стыпендыя Гугенхайма (1955)
* Мемарыяльныя лекцыі Вейцмана (1984)
*  (1989)
*  Нобелеўская прэмія па хіміі (1997)

Ганаровы доктар Стакгольмскага ўніверсітэта (1974), Універсітэта Мінесоты (1996) і Універсітэта Вісконсіна (1998).

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Пола Боера на сайце Нобелеўскага камітэта 
* 

Катэгорыя:Ганаровыя дактары
Катэгорыя:Выпускнікі Вісконсінскага ўніверсітэта ў Мадысане
Катэгорыя:Члены Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук
Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Выкладчыкі Мінесоцкага ўніверсітэта
Жаночая зборная Беларусі па футболе U-17

**Жаночая зборная Беларусі па футболе U-17** (таксама **Жаночая зборная Беларусі па футболе да 17 гадоў**) прадстаўляе Беларусь на чэмпіянаце Еўропы па футболе U-17.

## Вынікі выступленняў 
### Чэмпіянат свету 
## Галоўныя трэнеры 
* Эдуард Іванавіч Дземенкавец (2010)
* Ірына Іосіфаўна Булыгіна (~2015)
* Марына Аляксандраўна Ліс (2016—2017)
* Эдуард Іванавіч Дземенкавец (2018)
* Яна Анатолеўна Вышэдка (2020—2021)
* Марына Аляксандраўна Ліс (з 2021)

Катэгорыя:Жаночая зборная Беларусі па футболе
Фронт нацыянальнага вызвалення Агадэна

**Фронт нацыянальнага вызвалення Агадэна, ФНВА ** () — узброеная групоўка паўстанцаў, якая дзейнічае на тэрыторыі Эфіопіі і выступае за стварэнне незалежнай дзяржавы Агадэн і за аб’яднанне яго з Самалі ў Вялікае Самалі ў перспектыве.

ФНВА быў створаны ў 1984 годзе. Мэта групы мянялася з цягам часу, першапачаткова фронт заяўляў, што хоча больш шырокай аўтаноміі для Агадэна ў Эфіопіі, аднак з часам групоўка заявіла пра тое, што змагаецца за поўную незалежнасць.

Сярод вядомых членаў ФНВА — Абдулахі Махамед Саадзі, першы прэзідэнт Самалійскага рэгіёну Эфіопіі (студзень—ліпень 1993).

Катэгорыя:З’явіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:Нацыяналістычныя арганізацыі
Катэгорыя:Сепаратызм
Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Эфіопіі
Фронт рэвалюцыйна-дэмакратычнага адзінства Афара

**Фронт рэвалюцыйна-дэмакратычнага адзінства Афара, ФРДАА** () — палітычная партыя Эфіопіі з рэгіёну Афар. У лістападзе 2021 года ўступіла ў кааліцыю «Аб’яднаны фронт эфіопскіх федэралісцкіх і канфедэралісцкіх сіл», апазіцыйную ўраду Абія Ахмеда Алі.

Партыя была заснавана ў сакавіку 1993 года.

Катэгорыя:Сацыялістычныя партыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Эфіопіі
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1993 годзе
Фронт нацыянальнага вызвалення Сідама

**Фронт нацыянальнага вызвалення Сідама, ФНВС**  — узброеная групоўка, якая дзейнічае ў эфіопскім рэгіёне Сідам. Арганізацыя створана ў 1999 годзе. Супрацьстаіць дзеючаму ўраду Эфіопіі.
## Мэты 
Групоўка называе мэтай сваёй барацьбы права на самавызначэнне народа сідама. Таксама ФНВС выступае супраць транснацыянальных карпарацый і экспрапрыяцыю прыродных рэсурсаў у бедных аграпашавых камун.
## Узаемаадносіны 
У 2012 годзе ФНВС выступіла сумесна з Фронтам вызвалення Арома супраць урада Народнага фронту вызвалення Тыграя. У той жа час групоўка была ў саюзе з Фронтам нацыянальнага вызвалення Агадэна. У 2021 годзе арганізацыя прымірылася з НФВТ і нават разам з ім уступіла ў кааліцыю «Аб’яднаны фронт эфіопскіх федэралісцкіх і канфедэралісцкіх сіл». Саюз быў накіраваны супраць урада Абія Ахмеда Алі.

## Крыніцы
Катэгорыя:Нацыяналістычныя арганізацыі
Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Эфіопіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе
Марына Аляксандраўна Ліс

**Марына Аляксандраўна Ліс** (нар. ) — беларуская футбалістка і футбольны трэнер. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь.

## Клубная кар’ера 
Выступала ў складзе мінскай «Электронікі» (1996), бабруйскай «Бабруйчанкі» (1999—2002), віцебскага «Універсітэта-Дзвіны» (2005). У 2007 годзе ў складзе клуба «Зорка-БДУ» (Мінск) забіла 41 гол у чэмпіянаце.

Выступала за мяжой — у нямецкім клубе «Турбінэ» (Патсдам) і расійскай «Ладзе» (Тальяці).

Больш за 10 гадоў выступала за зборную Беларусі.

З ліпеня 2011 года па канец 2012 года была галоўным трэнерам клуба «Зорка-БДУ». Пазней працавала трэнерам моладзевай і юніёрскай жаночых зборных Беларусі.

У снежні 2021 года атрымала трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Женский футбол: чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 28 мая (№ 60). — С. 2.

Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Электроніка Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Бабруйчанка
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Лада Тальяці
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Універсітэт Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Зорка-БДУ
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Зорка-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Турбіна Патсдам
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Беларусі па футболе
Ірына Іосіфаўна Булыгіна

**Ірына Іосіфаўна Булыгіна** (нар. , г. Мінск) — беларуская футбалістка і футбольны трэнер.

## Клубная кар’ера 
З 1989 па 1996 гады гуляла ў жаночых футбольных камандах «Электроніка» (Мінск), «Інтэр» (Мінск). У 1996 годзе скончыла ігравую кар’еру.

У 1999 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры (трэнер па футболе).

З 2007 па 2010 — галоўны трэнер жаночай моладзевай зборнай каманды Рэспублікі Беларусь па футболе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Электроніка Мінск
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Мінск
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Іслач-РДВАР
Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Беларусі па футболе
Сепія

**Се́пія** — празрыстая фарба светла-карычневага колеру, якой выконваюць малюнкі пэндзлем і пяром, таксама — від графічнай тэхнікі.

Натуральная сепія вырабляецца з сакрэта чарнільнага мяшка галаваногіх малюскаў сепій і выкарыстоўвалася ў Еўропе з сярэдзіны XVIII стагоддзя. У XX стагоддзі гэтую фарбу вырабляюць штучна. Яна мае вялікую колькасць адценняў.

## У фотамастацтве 
Натуральная сепія часам ужываецца для таніравання чорна-белых фатаграфій, што надае ім выгляд састарэлых. Амаль усе сучасныя лічбавыя фотаапараты і графічныя рэдактары маюць функцыі імітацыя такіх фатаграфій

## Літаратура 
* 
* 
* Се́пия // Популярная художественная энциклопедия. Архитектура. Живопись. Скульптура. Графика. Декоративное искусство. В 2 т. / Под ред. Полевого В. М. Ред. кол.: В. Ф. Маркузон, Д. В. Сарабьянов, В. Д. Синюков (зам. гл. ред.) — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — Книга II. М—Я, 1986. — С. 224. — 432 с, ил., 32 л. ил. — 200 000 экз.

Катэгорыя:Фарбавальнікі
Катэгорыя:Жывапісныя тэхнікі
Катэгорыя:Фотатэрміны
Адэльсгайм

**Адэльсгайм** () — горад у Германіі, у зямлі Бадэн-Вюртэмберг. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Карлсруэ. Уваходзіць у склад раёна Некар-Одэнвальд. Насельніцтва — 5307 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 43,84 км². Афіцыйны код — 08 2 25 001.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга
Эрлінг Утнем

**Эрлінг Гудман Утнем** (; 7 лютага 1920, Хедрум, Вестфал, Нарвегія — 11 лістапада 2006, Крысціянсан, Нарвегія) — былы епіскап Нарвежскай лютэранскай царквы; епіскап Агдэра (1973—1983), нарвежскі багаслоў, перакладчык Бібліі, адзін з заснавальнікаў Лазанскага камітэта па евангелізацыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 лютага 1920 года ў горадзе Хедруме (у цяперашні час камуна Ларвік), Вестфал.

У 1947 годзе атрымаў дыплом кандыдата багаслоўя, скончыўшы .

З 1948 па 1953 год быў раз’язным сакратаром . З 1953 па 1955 год быў настаўнікам у «Inner Mission Society Bible School» у Осла, а з 1955 па 1967 год настаўнікам у «Missionary School» у Ставангеры.

У 1967 годзе было здзейснена яго пастарскае назначэнне, пасля чаго ён служыў у якасці капелана ў Сарпсбаргу.

У 1970 годзе ён быў прызначаны рэктарам семінарыі практычнай тэалогіі пры нарвежскай тэалагічнай школе.

У 1973 годзе адбылося его назначэнне на епіскапа Агдэра, на пасадзе якога ён знаходзіўся дзесяць гадоў. У 1983 годзе пайшоў на спачын па стану здароўя, а перад гэтым ён перанёс два інфаркта.

Памёр 11 лістапада 2006 года ў ірландскай бальніцы ў Крысціянсане. Заўпакойная цырымонія і пахаванне прайшло 16 лістапада ў Крысціянсанскім саборы.

## Бібліяграфія 
* Visst skal jorden bli ny!. — 1987.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарвежская лютэранская царква
Катэгорыя:Хрысціянства ў Нарвегіі
Катэгорыя:Пратэстанцтва
Дзітэнгайм

**Дзітэнгайм** () — горад у Германіі, у зямлі Бадэн-Вюртэмберг. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Цюбінген. Уваходзіць у склад раёна Альб-Дунай. Насельніцтва — 6588 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 18,76 км². Афіцыйны код — 08 4 25 028.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга
Сабор (Нарвежская лютэранская царква)

**Царкоўны сабор** (, ) — вышэйшы прадстаўнічы орган Нарвежскай лютэранскай царквы, займаецца агульнацаркоўнымі пытаннямі і супрацоўніцтвам унутры абшчыны. Ён прымае, сярод іншага, законы і правілы для ўнутранага жыцця царквы. Сінод закліканы абараняць і заахвочваць саамскае царкоўнае жыццё і абараняць міжнародныя і экуменічныя задачы нарвежскіх лютэран. Савет заснаваны законам 8 чэрвеня 1984 года і складаецца з 116 прадстаўнікоў, якія звычайна збіраюцца на сустрэчы адзін раз у год. Праца царкоўнага сабору ўзначальваецца саветам цэркваў, якія абіраюцца саборам. Царкоўны савет рыхтуе царкоўныя саборы і мае свой уласны сакратарыят ў царкоўным доме ў Осла.

## Арганізацыя 
Царкоўны савет складаецца з 116 сябраў епархіяльнага савета, сярод якіх:

* 77 сябраў ад 11 епархіяльных саветаў
* 12 епіскапаў (уключаючы пастараў Нарвежскай лютэранскай царквы)).
* 22 прадстаўнікоў пастараўі іншых царкоўных служачых.
* Лідэра царкоўнага савета саамаў
* 3 прадстаўніка саамаў
* 1 прадстаўніка глухіх цэркваў

Царкоўны сабор быў дэлегаваны рэзалюцыяй наследнага прынца-рэгента ў 1990 годзе для прыняцця богаслужбовых правілаў для нарвежскіх лютэран, у тым ліку, сярод іншага, для збірання зместа алтарнай кнігі і правілаў зборніка гімнаў для выкарыстання ў цэрквах.

Пасля «скасавання» дзяржаўнага статуса нарвежскіх лютэран, вялікая частка царкоўнай адказнасці, якая раней ляжала на Стортынгу, перайшла да яго.

## Тэрмін працы 
Царкоўны сабор звычайна праводзіцца на працягу чатырохгадовых перыядаў і сустрэча працягваецца каля тыдня. З-за рэформы ўнутрыцаркоўнай дэмакратыі, у сувязі з царкоўным пагадненнем 2008 года, прадстаўнікі, абраныя на царкоўных выбарах 2009 года, прысутнічалі толькі на царкоўных выбарах 2011 года. Затым былі наступныя царкоўныя выбары ў 2015 годзе.

## Спасылкі 
* Kirken.no om Kirkemøtet
* Kyrkjelova § 24

Катэгорыя:Нарвежская лютэранская царква
Катэгорыя:Хрысціянства ў Нарвегіі
Катэгорыя:Пратэстанцтва ў Нарвегіі
Эхінген

**Эхінген** () — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы федэральнай зямлі Бадэн-Вюртэмберг, прыкладна за 23 км на паўднёвы захад ад г. Ульм і 67 км на паўднёвы ўсход ад г. Штутгарт. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Цюбінген. З’яўляецца найбуйнейшым горадам і адміністрацыйным цэнтрам раёна Альб-Дунай. Насельніцтва — 25 670 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 178,40 км².

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга
Бад-Бухау

**Бад-Бухау** () — горад у Германіі, курорт, размешчаны ў зямлі Бадэн-Вюртэмберг. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Цюбінген. Уваходзіць у склад раёна Біберах. Насельніцтва — 4347 чалавек (31 снежня 2020 года). Займае плошчу 23,77 км². Афіцыйны код — 08 4 26 013.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга
Лаўпгайм

**Лаўпгайм** (, ) — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Бадэн-Вюртэмберг. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Цюбінген. Уваходзіць у склад раёна Біберах. Насельніцтва — 19 796 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 61,78 км². Афіцыйны код — 08 4 26 070.

Гістарычна быў адміністрацыйным цэнтрам Рамахгау. Горад падзяляецца на 5 гарадскіх раёнаў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга
Біберах-на-Рысе

**Біберах-на-Рысе** () — горад на поўдні Бадэн-Вюртэмберга (Германія). Цэнтр раёна Біберах. Горад размешчаны пры ўпадзенні Бібераха (цяпер Вольфенбах) у прыток Дуная Рыс, на вышыні 540 метраў, размешчаны часткай у даліне, часткай на ўзгорку.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга
Мерсбург

**Мерсбург** () — горад у Германіі, на Бодэнскім возеры, у нямецкай федэральнай зямлі Бадэн-Вюртэмберг.

Стары замак, Новы палац, музей паэтэсы Аннэтэ фон Дростэ-Хюльсгоф у Княжацкім дамку, музей вінаробства, музей гарадской гісторыі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга
Вальдэнбух

**Вальдэнбух** — горад у Германіі, у зямлі Бадэн-Вюртэмберг у акрузе Бёблінген.

Вальдэнбух размешчаны на паўночнай ускраіне Шэнбухскага лесу, за 16 км на поўдзень ад Штутгарта. Першыя згадкі пра Вальдэнбух датаваны XIII стагоддзем (1296 год). У Вальдэнбуху знаходзіцца кампанія Alfred Ritter GmbH & Co. KG, якая вырабляе шакалад Ritter Sport.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга
Вальдмюнхен

**Вальдмюнхен** () — горад і гарадская абшчына ў Германіі, у зямлі Баварыя. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Верхні Пфальц. Уваходзіць у склад раёна Кам. Насельніцтва — 6976 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 101,16 км². Афіцыйны код — 09 3 72 171.

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Кастамараў

**Кастамараў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мікалай Іванавіч Кастамараў — расійскі гісторык
* Мікіта Паўлавіч Кастамараў — беларускі футбаліст
Пятніцкае

**Пятніцкае** — тапонім.

## Беларусь 
* Пятніцкае (Шумілінскі раён)

## Расія 
* Пятніцкае (Белгародская вобласць)
* Пятніцкае (Смаленская вобласць)
Пятніцкае (Белгародская вобласць)

**Пятніцкае** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Валаконаўскім раёне Белгародскай вобласці Расіі. Размешчаны на рацэ Аскол (басейн Дона), за 38 км на поўдзень ад Новага Аскола, за 3 км ад чыгуначнай станцыі Рай (на лініі Ялец — Валуйкі). Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1971 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Белгародскай вобласці
Пралетарскі (Белгародская вобласць)

**Пралетарскі** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Ракіцянскім раёне Белгародскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр гарадскога паселішча «Пасёлак Пралетарскі».

Насельніцтва — 8967 чал. (2020). 4 снежня 1938 года паселішча Готня было пераўтворана ў рабочы пасёлак Пралетарскі.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Белгародскай вобласці