Фінская кухня

, нарэзаная морква, гарчыца і шклянка *piimä* (кіслага малака).]]
**Фінская кухня** — кухня фінаў і фіна-угорскіх народаў, якія насяляюць Скандынаўскі паўвостраў. Сфарміравалася пад уплывам даволі суровых прыродных умоў. Фінская кухня адрозніваецца спалучэннем простай і сытнай «хатняй кухні» з вытанчанай. Рыба і мяса граюць прыкметную ролю ў традыцыйных фінскіх стравах з заходняй часткі краіны, у той час як стравы з усходняй часткі традыцыйна ўключаюць разнастайную гародніну і грыбы. Перасяленцы з Карэліі аказалі ўплыў на стравы ва ўсходняй Фінляндыі.

Для фінскіх страў часта выкарыстоўваюць суцэльназерневыя прадукты (жыта, ячмень, авёс) і ягады (напрыклад, чарніцы, брусніцы, марошка і абляпіха). Малако і малочныя прадукты, такія як пахта, звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці прадуктаў харчавання, напояў або ў розных рэцэптах. Розныя віды турнэпсу былі шырока распаўсюджаныя ў традыцыйнай кулінарыі, але былі замененыя бульбай пасля яе з’яўлення ў 18 стагоддзі.

Традыцыйныя мясныя стравы, у асноўным, гатуюцца з аленіны і дзічыны.

## Асноўныя асаблівасці 
Адметнай рысай традыцыйнай фінскай кухні з’яўляецца актыўнае ўжыванне рыбы (спачатку азёрнай, пазней таксама і марской — ласося, селядца і фарэлі), мяса дзікіх жывёл (паўночнага аленя і лася), лясных ягад і грыбоў. Пры гэтым лясныя ягады, асабліва брусніцы і журавіны (у выглядзе мочаных ягад, варэння або жэле), актыўна выкарыстоўваюцца ў якасці падліўкі або гарніру для страў з мяса і дзічыны; з мочанымі брусніцамі падаюць адну з традыцыйных фінскіх страў — крупяныя каўбаскі (з рысавай і ячнай крупы). Значнае месца адводзіцца прадуктам сельскай гаспадаркі, з якіх пякуць хлеб і іншыя мучныя вырабы, гатуюць кашы і кісялі. Шырока спажываюцца ячныя крупы, якія папярэдне замочваюць у простаквашы.

Традыцыйным фінскім супам з’яўляецца калакейта (вуха). Яшчэ адна традыцыйная першая страва — клімпісопа.

У склад рыбных страў і супаў нярэдка ўваходзяць малочныя прадукты — малако, вяршкі, ёгурт, масла, тварог. Такое спалучэнне ў іншых кухнях свету сустракаецца даволі рэдка.

Фінcкaя нацыянальная кухня амаль не выкарыстоўвае такога кулінарнага тэхналагічнага прыёму, як смажанне, а абыходзіцца варэннем, прапусканнем, і асабліва тушэннем, распарыванннем. З нацыянальна-фінскіх кулінарных прыёмаў найбольш характэрныя саленне і вымочванне.

## Першыя стравы 
Супы ў Фінляндыі гатуюцца рэдка, часта толькі на святы, і падаюцца разам з важнымі стравамі (толькі некаторыя супы, напрыклад, гарохавы суп «хернекейта» (), асацыююцца з паўсядзённым меню), што звязана з кулінарным уплывам Швецыі, пад уладай якой краіна знаходзілася да пачатку XIX стагоддзя (для шведскай паўсядзённай кухні характэрны менавіта «халодны стол»). Прыкладна трэць гэтага спажываецца ў якасці каўбасы (*makkara*), якая робіцца галоўным чынам з свініны, але часта дадаюцца і іншыя віды мяса.

Мясныя стравы фінскай кухні з’яўляюцца ў значнай ступені вынікам уплыву шведскай кухні (напрыклад, мясныя тэфтэлі, шырока вядомыя ва ўсім свеце пад назвай «шведскія фрыкадэлькі»). Тыпова фінскімі можна лічыць стравы з аленіны і мяса дзікіх жывёл, ласіны і мядзведзіны (штогод у сувязі з істотным ростам папуляцый ласёў і мядзведзяў выдаецца вялікая колькасць ліцэнзій на іх адстрэл).

Сярод традыцыйных мясных страў:
* Мустамакара (*літ. чорная каўбаса*) — крывяная каўбаса, лічыцца традыцыйнай стравай горада Тамперэ.
 — пірог з рыбы з салам, запечанны ў жытнім цесце]]

## Гарніры 
У якасці гарніру найбольш часта ўжываюцца стравы з бульбы, асабліва пюрэ, прыгатаванае з дапамогай тоўстых вяршкоў. У параўнанні з бульбай іншая гародніна ўжываецца значна радзей.

Традыцыйнай галоўнай стравай лічыцца *калалаатыка* (тушаная бульба з селядцом). Таксама ў Фінляндыі гатуюць разнастайныя кашы, напрыклад, *каалівелі* — капусная каша, для прыгатавання якой, акрамя капусты, выкарыстоўваецца пярловая крупа, гарох, морква, бручка і малако.

Шырокую вядомасць, у тым ліку за межамі Фінляндыі, атрымала страва калакука (, у даслоўным перакладзе — «рыбны певень»), пірог з прэснага жытняга цеста, начынку для якога робяць з рыбы і бекону (сала). Калакука лічыцца калядным дэлікатэсам.

## Выпечка 
* Рэйкялейпя

## Дэсерты 
* Мямі
* Рунеберг, пірожнае
* Fazer, малочны шакалад.

## Сыры 
* Аўра, сыр
* Лапландскі сыр

## Гл. таксама 
* Лёртсю

## Літаратура 
* 50 рецептов карельской и финской кухни / Сост. Г. Г. Токарева. — СПб.: ООО «Издательство „Полигон“», 2003. — 30, [2] c. — ISBN 5-89173-129-0
* *Орловская А.* Кухни Северной Европы: Финляндия, Голландия, Норвегия, Швеция, Дания. — СПб.: ИК «Невский проспект», 2001. — С. 4—62. — 160 с. — (Современная кулинария). — 15 000 экз. — ISBN 5-8378-0201-0

## Спасылкі