open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мішлін Кальмі-Рэ

**Мішлін Кальмі-Рэ** (, , , кантон Вале, Швейцарыя) — швейцарскі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыла Жэнеўскі інстытут міжнародных адносін і развіцця, атрымала навуковую ступень магістра ў 1968 годзе. Сябра Сацыял-дэмакратычнай партыі Швейцарыі, старшыня яе жэнеўскага аддзялення ў 1986—1990, 1993—1997 гадах. Член Вялікай рады Жэневы ў 1981—1997 гадах, старшыня Вялікага савета ў 1992—1993 гадах. Член Дзяржаўнага савета Жэневы ў 1997—2003 гадах. Старшыня Дзяржаўнага савета Жэневы ў 2001—2003 гадах. Член Федэральнага савета Швейцарыі, начальнік дэпартамента замежных спраў з 2003 года. Прэзідэнт Швейцарыі ў 2007 і 2011 гадах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Швейцарыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Швейцарыі
Катэгорыя:Палітыкі Швейцарыі
Катэгорыя:Жанчыны-прэзідэнты
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XXI стагоддзя
Фрай (Футурама)

**Піліп Дж. Фрай** (; нарадзіўся 14 жніўня 1975 г.), ці проста **Фрай** — галоўны герой мультсерыяла «Футурама», няўдачнік і лайдак. Ён агучаны Білі Вестам. Фрай — хлопец з XX стагоддзя, які працаваў развозчыкам піцы, прачнуўся ў XXX стагоддзі пасля таго, як выпадкова патрапіў у крыягенную камеру і быў замарожаны напярэдадні новага 2000 года.

## Характар 
Па характары Фрай — аморфны няўдачнік, які не жадае нічога мяняць у сваім жыцці. Нельга сказаць, што ён вельмі дурны, але з-за неверагоднай ляноты ён проста няздольны да доўгіх разумовых працэсаў. Фрай не дужа інтэлігентны і вядзе бессаромны, нахабны лад жыцця. Ён жыве ў кватэры свайго найлепшага сябра Бэндэра, паводзіць сябе як сапраўдная свіння (хоць гэта не хвалюе гаспадара кватэры), рэдка будуе планы нават на пяць хвілін наперад. Любіць глядзець шоу тыпу «Бязладная бяссэнсіца свету» і спяваць «Walking on Sunshine», калі прымае душ.

Катэгорыя:Мультыплікацыя
Катэгорыя:Персанажы «Футурамы»
Армен Барысавіч Джыгарханян

**Армен Барысавіч Джыгарханян** (; ) — армянскі, савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, рэжысёр тэатра, кіраўнік маскоўскага драматычнага тэатра пад кіраўніцтвам Армена Джыгарханяна. Народны артыст СССР (1985).

## Кар’ера 
Армен Джыгарханян стаў вядомы па ролях у савецкіх папулярных фільмах, такіх як «Новыя прыгоды няўлоўных», «Дваццаць гадоў пазней» (роля Д’Артаньяна), «Сабака на сене», «Месца сустрэчы змяніць нельга».

Занесены ў Кнігу рэкордаў Гінеса як расійскі акцёр, які зняўся ў найбольшай колькасці фільмаў (больш за 250 роляў у кіно- і тэлефільмах).

## Узнагароды 
Кавалер ордэна «За заслугі перад Айчынай» II, III і IV ступеняў).

Ганаровы грамадзянін Ерэвана.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры агучвання СССР
Катэгорыя:Акцёры Расіі
Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Ерэвана
Нідвальдэн

**Нідвальдэн** (; ; ; ) — кантон у цэнтры Швейцарыі. Сталіца — Штанс. Насельніцтва 38,6 тыс. чалавек (22-е месца сярод кантонаў у 2003 годзе).

## Геаграфія 
Плошча 276 км² (22-е месца сярод кантонаў).

## Гісторыя 
Кантон, разам з суседнім Обвальдэнам, стаў часткай швейцарскай канфедэрацыі ў 1291 годзе.

Катэгорыя:Кантоны Швейцарыі
Анатоль Леанідавіч Кот

**Анатоль Леанідавіч Кот** (, Мінск) — беларускі і расійскі акцёр кіно і тэатра. Ганаровы дзеяч мастацтваў горада Масквы (2021).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 чэрвеня 1973 года ў Мінску. З дзяцінства займаўся ў розных тэатральных студыях. У 1994 годзе скончыў Беларускую акадэмію мастацтваў (майстэрня А. Каляды). Па заканчэнні граў у спектаклях на «Вольнай сцэны», у Маладзёжным тэатры, Беларускім дзяржаўным тэатры лялек, Тэатры-студыі кінаакцёра, у антрэпрызны праектах.

Некаторы час працаваў у Германіі. Гэты перыяд можна адзначыць, у прыватнасці, удзелам у выкананні п’есы Еўсцігнея Фаміна «Арфей і Еўрыдыка» (2000) і монаспектаклі рэжысёра Монікі Дабраўлянскі паводле «Запіскі вар’та» Гогаля, прэм’ера якога адбылася ў 2004 годзе ў Берліне, у тэатры «Тахелес».

Апроч працы на сцэне, з 1993 года пастаянна працаваў на FM-радыё, дзе займаў самыя розныя пасады — ад ды-джэя да дырэктара.

C 2005 года працуе ў Маскве, у тэатры Армена Джыгарханяна.

## Творчасць 
У кіно акцёр набыў папулярнасць дзякуючы ролі князя Уладзіміра Друцкага ў гістарычнай стужцы «Анастасія Слуцкая» (2003), якая была высока ацэненая на розных кінафестывалях. Таксама ў 2003 годзе Анатоль Кот зняўся ў неадназначнай ваеннай драме Андрэя Кудзіненкі «Акупацыя. Містэрыі», якая была забароненая да паказу ў Беларусі. У Расіі акцёр стаў вядомы шырокай глядацкай аўдыторыі дзякуючы ролі падпалкоўніка Шкаліна ў серыяле тэлекампаніі РЕН-ТВ «Салдаты».

У 2012 годзе зняўся ў фільме «Жыве Беларусь».

## Сям’я 
* Першая жонка — Юлія Высоцкая. Шлюб быў фіктыўным. Юлія вучылася з Катом на адным курсе, і калі яе запрасілі працаваць у тэатр Янкі Купалы, ёй спатрэбілася беларускае грамадзянства, якога ў яе не было. Каб яна атрымала грамадзянства, яны з Анатолем распісаліся. Гэта быў жэст дапамогі з ягонага боку. Яны і сёння падтрымліваюць сяброўскія адносіны.
* Другая жонка — Алена Кот, стыліст.
* Трэцяя жонка — Яніна Калеснічэнка, расейская акцёрка.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Акцёры Расіі
Штанс

**Штанс** () — камуна ў Швейцарыі, у кантоне Нідвальдэн. Адміністрацыйны цэнтр кантона.

Мясцовая горная вяршыня Штансхорн з'яўляецца турыстычным курортам. На вяршыню можна трапіць з дапамогай адной з самых старых горных чыгунак Швейцарыі.

Насельніцтва складае 8377 чалавек (на 31 снежня 2023 года). Афіцыйны код — 1509.

## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Швейцарыі
Катэгорыя:Камуны кантона Нідвальдэн
Обвальдэн

**Обвальдэн** (; ; ; ) — невялікі плошчай нямецкамоўны кантон у цэнтры Швейцарыі. Сталіца — Зарнен. Насельніцтва 32,7 тыс. чалавек (25-е месца сярод кантонаў у 2003 годзе).

## Геаграфія 
Плошча 491 км² (19-е месца сярод кантонаў). Ёсць анклаў на тэрыторыі кантонаў Нідвальдэн і Уры.

## Гісторыя 
Обвальдэн, як і суседні Нідвальдэн, стаў часткай швейцарскай канфедэрацыі ў 1291 годзе.

Катэгорыя:Кантоны Швейцарыі
Марыя Міронаўна Зінкевіч

{{Кінематаграфіст
 |імя                  = Марыя Зінкевіч
 |арыгінал імя       = Марыя Міронаўна Зінкевіч
 |гады актыўнасці      = 1945—?
 |узнагароды              = { style="background:transparent"
 
}
}}
**Марыя Міронаўна Зінке́віч** () — беларуская актрыса. Заслужаная  артыстка  Беларускай ССР (1980).

## Біяграфія 
Скончыла ў 1948 годзе студыю пры тэатры імя Я. Купалы, у якім працавала да 1995 года. 

## Творчасць 
Характарная актрыса камедыйнага плана, майстар эпізадычных роляў: Агата, Адэлька («Паўлінка» Я. Купалы), цётка Каця, Застрамілава («Хто смяецца апошнім», «Брама неўміручасці» К. Крапівы), Сарока («Людзі на балоце» паводле І. Мележа), Аксюта («Плач перапёлкі» паводле І. Чыгрынава), Грыпіна («Ажаніцца — не журыцца» Далецкіх і М. Чарота) і інш.

## Фільмаграфія 
* 1997 Бег ад смерці (Беларусь) — цешча
* 1994 Эпілог (Беларусь)
* 1993 У папа быў сабака … (Беларусь)
* 1990 Плач перапёлкі — Аксюта Драніца
* 1980 Атланты і карыятыды — эпізод
* 1977 Сямейныя абставіны — правадніца Маша
* 1976 Сын старшыні — эпізод
* 1976 Па сакрэце ўсяму свету — эпізод, 1 серыя
* 1975 Надзейны чалавек — жанчына ў чарзе да старшыні, (у тытрах М. Зянкевіч)
* 1974 Вялікае супрацьстаянне эпізод, 2 серыя.
* 1973 Добрай справа (кароткаметражны)
* 1973 Вялікі трамплін Міронаўна, супрацоўніца Веры лаўровай
* 1972 Вось і лета прайшло … — цётка Насця, дворнік
* 1971 Дзень маіх сыноў — эпізод
* 1970 неспадзяваная каханне — эпізод
* 1964 Рагаты бастыён — эпізод
* 1964 Лісты да жывых
* 1960 Чалавек не здаецца — Ганна
* 1960 Веснавыя навальніцы — Валянціна
* 1957 Палеская легенда — эпізод
* 1953 Пяюць жаваранкі — эпізод

## Зноскі
## Літаратура 
* Марыя Міронаўна Зінкевіч // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2002. — Т. 1.
* 

Катэгорыя:Актрысы СССР
Катэгорыя:Актрысы Беларусі
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскім раёне
Зарнен

**Зарнен** () — камуна ў Швейцарыі, сталіца кантона Обвальдэн.

Насельніцтва складае 9682 чалавека (на 31 снежня 2007 года). Афіцыйны код — 1407.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Швейцарыі
Катэгорыя:Камуны кантона Обвальдэн
Сіная

**Сіна́я** () — горад у жудзецы Прахова ў Румыніі. Вядомы як гарналыжны курорт.

Горад атрымаў сваю назву ад манастыра Сіная, вакол якога ён утварыўся.

Кароль Румыніі Караль I загадаў выбудаваць сабе ў Сінаі летнюю рэзідэнцыю — замак Пелеш, з тых часоў Сіная стаў адным з частых месцаў знаходжання каралеўскай сям’і. Тут таксама знаходзіцца палац знакамітага румынскага кампазітара Джорджэ Энеску.

## Насельніцтва 
* 1973 год — 13,3 тыс. чал.
* 1984 год — 15 тыс. чал.

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Міхай I (1921—2017) — кароль Румыніі ў 1927—1930 і 1940—1947 гадах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Румыніі
Санкт-Гален (кантон)

**Санкт-Гален**, таксама **Сен-Гален** (, *St. Gallen*, ) — кантон Швейцарыі. Санкт-Гален размешчаны на паўночным усходзе Швейцарыі. Займае плошчу ў 2026 км², мае насельніцтва (на 31 снежня 2008)  (5-е месца сярод кантонаў у 2003 годзе). Станам на 2007 год, насельніцтва ўключала  замежніка, або прыблізна 20,9 % агульнай колькасці насельніцтва. Сталіца — горад Санкт-Гален.

## Геаграфія 
Плошча 2026 км² (6-е месца сярод кантонаў).

Кантон размешчаны на паўночным усходзе Швейцарыі. На поўначы абмежаваны Канстанцкім возерам (Бодэнскае возера), на ўсходзе — Рэйнскай далінай. Па Рэйне мяжуе з Аўстрыяй і Ліхтэнштэйнам. На поўдні кантон Санкт-Гален абмежаваны кантонамі Граўбюндэн, Гларус і Швіц. На захадзе ляжаць кантоны Цюрых і Тургау.

Два паўкантоны Апенцэль — Інерродэн і Апенцэль — Аўсерродэн цалкам акружаны землямі кантона Санкт-Гален.

Катэгорыя:Кантоны Швейцарыі
Швіц (кантон)

**Швіц** ( [ʃviːts], , , ) — нямецкамоўны кантон у цэнтральнай частцы Швейцарыі. Сталіца — Швіц. Насельніцтва — 131 тыс. чалавек (17-е месца сярод кантонаў у 2003 годзе).

## Геаграфія 
Плошча 908 км² (13-е месца сярод кантонаў).

## Гісторыя 
Кантон стаў адным з трох кантонаў, якія заснавалі Швейцарскую Канфедэрацыю 1 жніўня 1291 года. Ад імя кантона **Швіц** названа Швейцарыя агулам. Сцяг сучаснай Швейцарыі створаны на аснове сцяга кантона Швіц.

Катэгорыя:Кантоны Швейцарыі
Дэлемон

**Дэлемон** або **Дэльсберг** (, ) — горад у швейцарскім кантоне Юра, з’яўляецца яго сталіцай, на рацэ Сорн, у шырокай урадлівай катлавіне Бернскай Юры. 11198 жыхароў (2007), пераважна каталікі; чыгуначная станцыя. Універсітэт прыкладных навук і мастацтваў Заходняй Швейцарыі.

## Гісторыя 
Горад паўстаў прыкладна каля 1200 г. Амаль увесь час з’яўляўся летняй рэзідэнцыяй базельскага біскупа. У 1815 г. горад увайшоў у Швейцарскую канфедэрацыю.

Дэлемон праславіўся, як выдатны вытворца швейцарскіх гадзіннікаў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Швейцарыі
Катэгорыя:Камуны кантона Юра
Тычына (кантон)

**Тычына** (; ; ; ) — італамоўны кантон на поўдні Швейцарыі. Сталіца — Белінцона. Насельніцтва 312 тыс. чалавек (8-е месца сярод кантонаў у 2003 годзе).

## Геаграфія 
Плошча 2812 км ² (5-е месца сярод кантонаў).

## Гісторыя 
Кантон стаў часткай Швейцарскай Канфедэрацыі ў 1803 годзе, створаны з саюзнага ўладання.

Катэгорыя:Кантоны Швейцарыі
Белінцона

**Белінцона** — галоўны горад швейцарскага кантона Тычына. Горад размешчаны ля падножжа Альпаў на ўсход ад ракі Тычына на вышыні 230 метраў над узроўнем мора.

## Насельніцтва і эканоміка 
На 2008 год у горадзе пражывала 17286 жыхароў. Гэта другі па колькасці насельніцтва горад у кантоне пасля Лугана. Большая частка насельніцтва гаворыць па-італьянску.

Белінцона з'яўляецца важным транспартным вузлом, праз які праходзяць аўтамабільныя і чыгуначныя магістралі, якія вядуць да перавала Сен-Гатард. Праз горад праходзяць дзве аўтамагістралі А2 Базель - Гатард - Белінцона - Лугана і А13 Санкт-Маргрэтэ - Курэй - Сан - Бэрнардына - Белінцона. Сен-Гатардская чыгунка з Люцэрна таксама праходзіць праз Белінцону.

Аснову мясцовай прамысловасці ўтварае машынабудаванне. Асноўным працадаўцам з'яўляецца Швейцарская федэральная чыгунка.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Швейцарыі
Катэгорыя:Камуны кантона Тычына
Усходнеславянскія мовы

**Усходнеславянскія мовы** — падгрупа славянскай моўнай групы. Мовы гэтай падгрупы ўжываюцца на вялікай тэрыторыі Еўропы і Азіі ад рэк Прута, Днястра, Сана, Буга і Нёмана да Балтыйскага мора, да Курыльскіх і Камандорскіх астравоў і ўзбярэжжа Ціхага акіяна, ад Чорнага і Каспійскага мораў і вяршынь Каўказа да Паўночнага Ледавітага акіяна.

## Агульная характарыстыка 
Усходнеславянская падгрупа ўключае беларускую, рускую і ўкраінскую мовы. Русінская мова лічыцца або асобнаю моваю, або карпата-русінскім дыялектам украінскай мовы. На беларускай мове гавораць больш як 10 млн чал. (у Беларусі, дзе яна адна з дзяржаўных моў — разам з рускай; бытуе на сумежных тэрыторыях Расіі, Украіны, Літвы, Польшчы, Латвіі, а таксама ў Эстоніі, Казахстане, Канадзе, ЗША, Аргенціне і інш.), на рускай звыш 200 млн чал. (дзяржаўная мова Расійскай Федэрацыі, мова міжнацыянальных зносін у Расіі, адна з шасці афіцыйных і рабочых моў ААН, ЮНЕСКА і іншых міжнародных арганізацый) і на ўкраінскай каля 41 млн (дзяржаўная мова Украіны; пашырана ў сумежных абласцях Беларусі і Расіі, на Кубані і Далёкім Усходзе, таксама ў Польшчы, Славакіі, Чэхіі, Сербіі, Канадзе, ЗША, Аргенціне і Аўстраліі).

## Літаратура 
* *В.І. Рагаўцоў, А.Л. Юрэвіч "Уводзіны ў мовазнаўства". Выдавецтва "Вышэйшая школа", 1987.*
* *В.І. Рагаўцоў "Уводзіны ў мовазнаўства". Магілёў 2004.*

Катэгорыя:Славянскія мовы
Золатурн (кантон)

**Золатурн** (, , , ) — нямецкамоўны кантон на поўначы Швейцарыі. Сталіца - горад Золатурн. Насельніцтва 247 тыс. чалавек (12-е месца сярод кантонаў; даныя 2003 г.).

## Геаграфія 
Плошча 791 км ² (16-е месца сярод кантонаў).

## Гісторыя 
Кантон стаў часткай швейцарскай канфедэрацыі ў 1481 г.

Катэгорыя:Кантоны Швейцарыі
Золатурн

**Золатурн** — сталіца кантона Золатурн у Швейцарыі. Тут жыў і памёр Тадэвуш Касцюшка.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на рацэ Аарэ, ля падножжа Юрскіх гор.

## Архітэктура 
Горад лічыцца найбуйнейшым швейцарскім горадам, які быў пабудаваны ў стылі барока. Стары горад будаваўся з 1530 па 1792, у яго архітэктуры спалучаюцца італьянскі, французскі і швейцарскі стыль. У 2004 у горадзе пражывала 15,137 чалавек.

У 1980 годзе Золатурну была прысвоена прэмія за развіццё і захаванне архітэктурнай спадчыны.

## Культура 
* Золатурнскія літаратурныя дні (Solothurner Literaturtagen)
* Золатурнскі кінафестываль (Solothurner Filmtage).

## Славутасці 
* Стары горад
* Гадзінная вежа (Zeitglockenturm)
* Цэрквы: сабор St. Ursus, Касцёл езуітаў (Jesuitenkirche)
* Гара Вайсенштайн
* Замак Вальдэг
* Помнік Тадэвушу Касцюшку (2017)

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Швейцарыі
Катэгорыя:Камуны кантона Золатурн
Ясы

**Ясы** ()  — горад на паўночным усходзе Румыніі. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнага жудзецу, былая сталіца Малдаўскага княства, цэнтр Заходняй Малдовы. Другі па велічыні горад у краіне пасля Бухарэста, насельніцтва 362 142 чалавекі (2016).

Ясы часам называюць «калыскай румынскай культуры».

## Гісторыя 
Да 1862 года Ясы былі сталіцай Малдаўскага княства. З аб’яднаннем Малдавіі і Валахіі, у 1859—1862 гадах у Ясах знаходзіўся адзін з двух урадаў Румыніі.

У 1916—1918 гадах у Ясах знаходзіўся ўрад Румыніі, які падтрымліваў саюзныя адносіны з Антантай (Бухарэст быў акупаваны аўстрыйскімі войскамі).

Яўрэі складалі значную частку, а перыядычна і большасць насельніцтва, пачынаючы з XVIII стагоддзя. У Ясах паўстаў першы яўрэйскі тэатр, які граў на ідыш. Падчас Другой сусветнай вайны большая частка яўрэйскага насельніцтва была дэпартавана ў Трансністрыю; большасць тых, хто выжыў рэпатрыявалася ў Ізраіль у пасляваенныя гады. З 127 сінагог засталася толькі адна.

У наш час горад сумнавядомы вялікай колькасцю злодзеяў-кішэннікаў, у сувязі з чым горад таксама называюць «школай кішэннікаў».

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
* Палац культуры, пабудаваны ў неагатычным стылі
* Сабор Святой Параскевы (Сабор Мітрапалітаў)
* Манастыр Трох Свяціцеляў
* Манастыр Чэтэцуя
* Манастыр Галата
* Армянская царква
* Вялікая сінагога
* Парк Копаў

## Вядомыя асобы 
* Лючыя Стурдза-Буландра (1873—1961) — румынская актрыса і тэатральны дзеяч.

## Галерэя 

Palatul_Culturii_Iasi_-_Aerial.jpg|Палац культуры
Manastirea_Galata.jpg|Манастыр Галата
Iglesia_Trei_Ierarhi_(acabada).jpg|Манастыр Трох Свяціцеляў
Sinagoga_Mare_Iasi_Dec_2015.jpg|Вялікая сінагога

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Румыніі
Некар

**Некар** () — рака ў Германіі, у федэральнай зямлі Бадэн-Вюртэмберг. Працягласць 367 км, плошча басейна 14000 км². Упадае ў Рэйн у раёне Мангейма (адзін з галоўных прытокаў). Узбярэжжа Некара густа заселенае, уздоўж ракі знаходзіцца дзесятак буйных гарадоў.

Бярэ пачатак на схілах Шварцвальда і Швабскага Альба, цячэ пераважна ў вузкай, месцамі каньёнападобнай, даліне; моцна меандруе. Сярэдні расход вады ў вусці 130 м³/сек, максімальны сцёк — у лютым - сакавіку. У суровыя зімы замярзае. Суднаходства да г. Плохінген (203 км), на значным працягу Некар каналізаваны і шлюзаваны. Прытокі: Ягст, Кохер.

Катэгорыя:Рэкі Германіі
Вормс

**Вормс** () — горад акруговага падпарадкавання на паўднёвым захадзе Германіі, на тэрыторыі федэральнай зямлі Рэйнланд-Пфальц. Гэты горад атрымаў сусветную вядомасць дзякуючы сярэднявечнаму эпасу «Песня пра Нібелунгаў», у якім распавядаецца аб каралеўскай дынастыі Нібелунгаў, якая жыла ў Вормсе.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на левым беразе Рэйна.

## Культура 
Штогод у жніўні ў Вормсе праходзіць Фестываль Нібелунгаў (), галоўным дзеяннем якога з’яўляецца сучасная тэатральная пастаноўка сярэднявечнай германскай эпічнай паэмы «Песня пра Нібелунгаў» ().

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Рэйнланд-Пфальца

Катэгорыя:Гарады на Рэйне
Гімн Фарэрскіх астравоў

**Ты, цудоўная мая зямля**, фар. Tú alfagra land mítt — нацыянальны гімн Фарэрскіх астравоў. Быў напісаны ў 1906 кампазітарам Петэрам Альбергом на словы Сімуна аў Скардзі.

## Фарэрскі тэкст 
: **Mítt alfagra land**

: Tú alfagra land mítt, mín dýrasta ogn!
: á vetri so randhvítt, á sumri við logn,
: tú tekur meg at tær so tætt í tín favn.
: Tit oyggjar so mætar, Guð signi tað navn,
: sum menn tykkum góvu, tá teir tykkum sóu.
: Ja, Guð signi Føroyar, mítt land!

: Hin roðin, sum skínur á sumri í líð,
: hin ódnin, sum týnir mangt lív vetrartíð,
: og myrkrið, sum fjalir mær bjartasta mál,
: og ljósið, sum spælir mær sigur í sál:
: alt streingir, ið tóna, sum vága og vóna,
: at eg verji Føroyar, mítt land.

: Eg nígi tí niður í bøn til tín, Guð:
: Hin heilagi friður mær falli í lut!
: Lat sál mína tváa sær í tíni dýrd!
: So torir hon vága — av Gudi væl skírd -
: at bera tað merkið, sum eyðkennir verkið,
: ið varðveitir Føroyar, mítt land!

## Пераклад на англійскую 
: **My Fairest Land**

: My land, oh most beauteous, possession most dear,
: Thou drawest me to thee, embracing me near;
: becalmed in the summer, in winter snow covered,
: magnificent islands, by God named beloved.
: The name which men gave thee when they thee discovered,
: Oh, God bless thee, Faroes my land.

: Bright gleam, which in summer makes hill-tops so fair;
: rough gale, which in winter drives men to despair;
: oh life taking storm, oh conquest of soul,
: all making sweet music uniting the whole.
: Each hoping and trusting, inspiring us all,
: To guard thee, O Faroes my land.

: And therefore, I kneel down, to Thee God, in prayer,
: may peaceful my lot be, and do thou me spare,
: my soul cleansed; in glory; I ask Thee to bless,
: when I raise my banner and venture the stress.
: The sign of my task, be it lifted on high,
: To guard thee, O Faroes my land.

Катэгорыя:Гімны
Катэгорыя:Фарэрскія астравы
Вісбю

**Вісбю** () — галоўны горад шведскага вострава Готланд, цэнтр лена Готланд. Найбольш захаваны ў Скандынавіі сярэднявечны горад, турыстычны цэнтр, помнік Сусветнага спадчыны.

## Гісторыя 
З 1282 да 1470 г. горад знаходзіўся ў Ганзейскім гандлёвым саюзе, да ўзвышэння Любека быў найважнейшым цэнтрам яго гандлёвых аперацый. У 1361 г. быў заваяваны войскамі дацкага караля Вальдэмара IV Атэрдага. Затым быў неаднаразова спустошаны піратамі і немцамі. Па ўмовах Брэмсебрускага міру завяршыў ў 1645 годзе Дацка-шведскую вайну, горад зноў адышоў да Швецыі.

## Памятныя мясціны 
* Кафедральны сабор Вісбю

## Вядомыя асобы 
* Ганна Янсан (нар. 1958) — шведская пісьменніца, журналістка.

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Швецыі
Заходнеславянскія мовы

**Заходнеславянскія мовы** — падгрупа славянскай моўнай групы.

## Агульная характарыстыка 
Заходнеславянская падгрупа ўключае мовы: польскую (каля 44 млн: дзяржаўная мова Польшчы; выкарыстоўваецца ў сумежных краінах — Беларусі, Украіне, Літве, таксама ў Расіі, ЗША, Бразіліі, Францыі, Канадзе і інш.), чэшскую (12 млн: афіцыйная мова Чэхіі; ужываецца ў Славакіі, Аўстрыі, ЗША і Канадзе), славацкую (5 млн: афіцвыйная мова Славакіі; бытуе ў Чэхіі, Венгрыі, Румыніі, на Украіне — Закарпацце, у Югаславіі, Канадзе і інш.) лужыцкую, або сербска-лужыцкую, якая мае два літаратурныя варыянты — верхнялужыцкую і ніжнялужыцкую (пад 100 тыс.: у Дрэздэнскай і Котбускай акругах Германіі), кашубскую, якую некаторыя мовазнаўцы лічаць дыялектам польскай мовы (у Паморскім і Куяўска-Паморскім ваяводствах Польшчы), а таксама мёртвую мову — палабскую, якая да XVIII ст. ўжывалася на левым беразе р. Лабы (Эльба; цяпер Ніжняя Саксонія, Германія).

## Літаратура 
* *Рагаўцоў В. І.* Уводзіны ў мовазнаўства — Магілёў, 2004.

Катэгорыя:Славянскія мовы
Канстанца

**Канстанца** (, ранейшыя назвы: Кустэндзье, Томіс) — найбуйнейшы марскі порт Румыніі і другі на Чорным моры, самы буйны горад у рэгіёне Дабруджа і на Чарнаморскім узбярэжжы Румыніі, сталіца жудзеца Канстанца.

У наваколлі горада ёсць мінеральныя крыніцы. Працяглыя марскія пляжы. Асноўныя галіны вытворчасці: гарбарная прамысловасць і вытворчасць ёмістасцей для нафтапрадуктаў. Пляжны курорт Мамая размешчаны на поўначы ад Канстанцы.

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Румыніі
Георгій Валкавыцкі

**Георгій Валкавыцкі** (,  — , ; Псеўданімы: *Юрка Зубрыцкі*; *Сідар Макацёр*) — беларускі паэт і пісьменнік.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў сямігодку і рамесную школу, працаваў лесніком, рабочым, слесарам. Скончыў Літаратурны інстытут (Масква, 1954). Заснавальнік і рэдактар (1956—1987) «Нівы». Быў членам Беларускага літаратурнага аб'яднання «Белавежа», рэдагаваў «Беларускія календары» і літаратурныя выданні «белавежцаў». З 1987 г. на пенсіі. Жыў у Беластоку і Белавежы.

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку ў 1948 годзе. Аўтар зборніка лірыкі «Рознагоддзе» (Беласток, 1989) і кніжкі сатырычных вершаў «Макатразмы» (Беласток, 1997), а таксама празаічных кніг «Віры. Нататкі рэдактара» (Беласток, 1991), «Белая вязь» (Беласток, 1998), «У каменным крузе» (Беласток, 2000), «Ашчэпкі» (Беласток, 2002).

## Літаратура 
* Біяграфічныя даведкі // Панароўе. Анталогія апавядання / Уклад. Г. Валкавыцкі, Бібліятэка БЛА «Белавежа». — Беласток, 2003. — 162 с.

## Спасылкі 
* *Запольская Я.* Не стала выбітнага беларуса Георгія Валкавыцкага — Беларускае Радыё Рацыя

Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Шафгаўзен (кантон)

**Шафгаўзен** (; ; ) — невялікі па плошчы нямецкамоўны кантон на поўначы Швейцарыі. Сталіца — горад Шафгаўзен. Насельніцтва 73,4 тыс. чалавек (19-е месца сярод кантонаў; даныя 2003 года).

## Геаграфія 
Плошча 298 км² (20-е месца сярод кантонаў).

## Гісторыя 
Кантон стаў часткай швейцарскай канфедэрацыі ў 1501 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Кантоны Швейцарыі
Сус

**Сус** ( ) — багаты на гістарычныя помнікі горад на беразе Міжземнага мора ў Тунісе, цэнтр вілаета Сус. Старая частка горада — помнік Сусветнай спадчыны (1988). Насельніцтва — 173.047 жыхароў. (2004).

У старажытнасці Гадрумет — адна з першых фінікійскія калоній у Афрыцы і адзін з найбуйнейшых цэнтраў Карфагенскай дзяржавы. Падчас Трэцяй Пунічнай вайны выступіў на баку Рыма, за што жыхары былі ўзнагароджаны правамі рымскіх грамадзян. З праўлення Траяна ў статусе калоніі. Пры Дыяклетыане галоўны горад правінцыі. Пры кіраванні Юстыніяна перайменаваны ў Юстыніянопаль.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Туніса
Апенцэль — Аўсерродэн

**Апенцэль — Аўсерродэн** (, , літаральна Знешнія Роды) — невялікі нямецкамоўны кантон на паўночным усходзе Швейцарыі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Герызау, вышэйшыя судовыя органы раскватараваны ў Трогене. Насельніцтва 53 тыс. чалавек (23-е месца сярод кантонаў у 2003 годзе).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кантоны Швейцарыі
Апенцэль — Інерродэн

**А́пенцэль-І́нерро́дэн** (, ; літаральна *Апенцэль — Унутраныя Роды*) — паўкантон на паўночным усходзе Швейцарыі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Апенцэль. Насельніцтва  (26-е месца сярод кантонаў у 2012 годзе).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Кантоны Швейцарыі
Таджыкскі нацыянальны ўніверсітэт

**Таджыкскі нацыянальны ўніверсітэт** — вышэйшая навучальная ўстанова Рэспублікі Таджыкістан. Размешчаны ў Душанбэ.

## Гісторыя універсітэта 
Утвораны 21 сакавіка 1947 года Пастановай Савета Міністраў СССР, як Таджыкскі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна. Пачаў працу з 1 верасня 1948 года. З 1997 года — Таджыкскі дзяржаўны нацыянальны ўніверсітэт. З 2008 года — Таджыкскі нацыянальны ўніверсітэт. У структуру ўніверсітэта ўваходзяць 15 факультэтаў, выдавецтва, навуковая бібліятэка, батанічны сад. Ажыццяўляецца падрыхтоўка па 56 спецыяльнасцях.

У цяперашні час налічвае каля 18 тыс. студэнтаў (2008), каля 1200 выкладчыкаў (2008). Рэктар — Н. С. Саідаў.

Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Таджыкістана
Катэгорыя:Душанбэ
Катэгорыя:1947 год у Азіі
Асака Хоста

**Асака Хоста** (*Carex hostiana*) — від шматгадовых травяністых раслін сямейства асаковых, які сустракаецца на балотах і забалочаных лугах, часцей на карбанатных глебах.

## Ареал 
Скандынавія, Атлантычная, Сярэдняя і Усходняя (частка Прыбалтыкі, Украіны, Пскоўскай і Ленінградскай абласцей Расіі) Еўропа, Міжземнамор'е. Акрамя таго, пашырана і ў паўночна-ўсходняй частцы Паўночнай Амерыкі, галоўным чынам, на Лабрадоры і ў прылеглых раёнах. У Беларусі сустракаецца лакальна на ўсходняй мяжэ арэалу.

## Апісанне 
Мае прамастаячае лісце з вострымі канцамі і гладкім краем, з аднаго боку шэрае, з другога цёмна-зялёнае. Сцяблы рабрыстыя, прамастаячыя, вышынёй 25-40 см, часам да 60 см. Суквецце — колас, плод — арэшак.

## Ахова 
Уключаны ў Чырвоныя кнігі Беларусі, Украіны, Ленінградскай вобласці.

## Спасылкі 
* Асака Хоста ў Чырвонай кнізе Беларусі 
* Асака Хоста на сайце EOL 

Катэгорыя:Асаковыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1813 годзе
Ісафіёрдур

**Ісафіёрдур** (, літаральна "ледзяны фіёрд") — горад на паўночным захадзе Ісландыі. З'яўляецца найбуйнейшым горадам на паўвостраве Вестфірдзір. 

## Гісторыя 
Першыя пасяленцы з'явіліся на месцы цяперашняга горада яшчэ ў 920 годзе. Пазней тут селяцца нарвежскія і ісландскія гандляры, а ў XVI стагоддзі некалькі англійскіх і нямецкіх кампаній ствараюць у Ісафіёрдуры свае факторыі. Пасля, калі ў гады дацкага праўлення у Ісландыі дзейнічала забарона на вядзенне знешняга гандлю, на паўднёвай ўскраіне горада былі ўзведзены шэраг будынкаў, якія з'яўляюцца сёння найстарэйшымі з захаваных ў Ісландыі (напр. Т'ёрухусід, пабудаваны ў 1734 г.). 

Пачынаючы з XVIII стагоддзя дабрабыт жыхароў горада паступова расце дзякуючы створаным тут вытворчасцям па перапрацоўцы салёнай і сушаный рыбы. Гандлёвыя правы Ісафіёрдур атрымаў ў 1787 годзе, гарадскі статус - у 1866 годзе. 

## Выбітныя асобы 
* У горадзе нарадзіўся прэзідэнт Ісландыі Олафур Рагнар Грымсан.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ісландыі
Андрэа Дзаферані

**Андрэа Дзаферані** (; нар. 19 снежня 1982, Сан-Марына) — капітан-рэгент Сан-Марына з 1 кастрычніка 2010 па 1 красавіка 2011, абраны разам з Джавані Франчэска Угаліні. 

## Біяграфія 
Андрэа Дзаферані нарадзіўся ў 1982 у Сан-Марына. Ён мае доктарскую ступень у галіне эканомікі і кіравання па спецыяльнасці палітычная эканомія. Працаваў у Цэнтральным банку Рэспублікі Сан-Марына. Жанаты, жыве ў Фларэнцыі. 

Са снежня 2003 па снежань 2005 уваходзіў у склад гарадскога савета Серавале. 28 лістапада 2007 абраны дэпутатам Вялікага генеральнага савета ад Народнага альянсу. У парламенце быў членам Пастаяннай камісіі па пытаннях пенсій і сацыяльнага забеспячэння. 

16 верасня 2010 быў абраны парламентам на пасаду капітана-рэгента Сан-Марына і з 1 кастрычніка 2010 заступіў на пасаду сумесна з Джавані Франчэска Угаліні.  

Андрэа Дзаферані ў цяперашні час з'яўляецца самым маладым кіраўніком дзяржавы ў свеце і чацвёртым па ўзросце за ўсю гісторыю Сан-Марына.

Катэгорыя:Сан-Марына
Джавані Франчэска Угаліні

**Джавані Франчэска Угаліні** (; нар. 26 лютага 1953, Пон-а-Вендэн, Францыя) — капітан-рэгент Сан-Марына з 1 кастрычніка 2010 па 1 красавіка 2011, абраны разам з Андрэа Дзаферані. 

Ён з'яўляецца членам Сан-Марынскай хрысціянска-дэмакратычнай партыі з 1973. 

Атрымаў вышэйшую адукацыю ў галіне прамысловай хіміі, працаваў лабарантам у лабараторыі аналізу ў дзяржаўнай бальніцы з 1974 па 1981. У 1981 стаў прадпрымальнікам, калі ўзяў на сябе сямейны гатэльны бізнес. З 1991 па 2007 займаў пасаду прэзідэнта Сан-Марынскага гасцінічна-турыстычнага саюза. 

У 1998 і 2001 Угаліні абіраўся членам Вялікага генеральнага савета. 

З 1 красавіка па 1 кастрычніка 2002 ён быў капітанам-рэгентам Сан-Марына разам з Антоніа Лацара Вальпінары. 16 верасня 2010 быў другі раз абраны парламентам на пасаду капітана-рэгента разам з Андрэа Дзаферані. 1 кастрычніка 2010 пачаўся іх шасцімесячны тэрмін знаходжання на пасадзе.

 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Сан-Марына
Арыяна (вілает)

**Арыяна** () — вілает (адзінка адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення) Туніса. Размешчаны на поўначы краіны. Адміністрацыйны цэнтр — горад Арыяна.

Катэгорыя:Вілаеты Туніса
Бізерта (вілает)

**Бізерта** (; трансліт.: Wilayat Binzart) — адзін з дваццаці чатырох вілаетаў Туніса. Размешчаны ў паўночнай частцы Туніса. Тэрыторыя 3685 км² з насельніцтвам 524.000 (перапіс 2004). Адміністрацыйны цэнтр — горад Бізерта.

Афшорныя Астравы Галітэ — частка вілаета.

Катэгорыя:Вілаеты Туніса
Габес (вілает)

**Габес** () — адзін з дваццаці чатырох вiлаетаў Туніса. Размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы краіны. Тэрыторыя — 7175 км² з насельніцтвам 343 тыс. жыхароў (2004).

Адміністрацыйны цэнтр — горад Габес.

## Геаграфія 
На поўначы мяжуе з вілаетам Сфакс, Сідзі-Бу-Зід і Гафса, на захадзе з вілаетам Кебілі, на поўдні з вілаетам Медзенін. На ўсходзе амываецца водамі Міжземнага мора (заліў Габес).

Катэгорыя:Вілаеты Туніса
Гафса (вілает)

**Гафса** () — адзін з дваццаці чатырох вілаетаў Туніса. Размешчаны ў цэнтральным Тунісе, мяжуе з Алжырам. Тэрыторыя 8990 км ² з насельніцтвам 324.000 чалавек (перапіс 2004). Адміністрацыйны цэнтр - горад Гафса.

Катэгорыя:Вілаеты Туніса
Каліцыум усыпаны

**Каліцыум усыпаны** (*Calicium adspersum*) — від грыбоў рода  сямейства .

## Сінонімы 
* *Calicium claviculare* var. *roscidum* Ach., 1803
* *Calicium roscidum* (Ach.) Ach., 1910
* *Calicium roscidum* sensu auct. brit., 2002
* *Chaenotheca roscidum* (Ach.) Ach.

## Апісанне 
Ад падобных відаў адрозніваецца маленькімі апатэцыямі, падобнымі на значкі, якія дасягаюць у вышыню да 1,5 мм. Слаявіна зярністая, шэрая ці аліўкава-рудая, апатэцыі чорныя, з жоўтым ці зеленаватым налётам на галоўцы.

Расце на кары старых дубоў у парках і лясах, таксама на гнілых хваёвых пнях ў забалочаных хваёвых лясах.

## Арэал 
Сустракаецца па ўсяму Паўночнаму паўшар’ю. Падвід *Calicium adspersum subcp. australe* распаўсюджаны ў паўднёвым паўшар’і. У Беларусі вядомы ў Брэсцкай (Пружанскі раён), Гродзенскай (Свіслацкі раён) і Гомельскай (Жыткавіцкі раён) абласцях.

## Ахова 
Ахоўваецца ў Беларусі і Польшчы.

## Спасылкі 
* Каліцыум усыпаны ў Чырвонай кнізе Беларусі 
* Выява
* Calicium adspersum на сайце EOL

Катэгорыя:Каліцыевыя
Сапоцкінскі біялагічны заказнік

**Сапоцкінскі** — былы  біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Гродзенскім раёне.

Створаны ў 1978 годзе для аховы прыродных запасаў лекавых раслін, ландшафтных і фларыстычных комплексаў з рэдкімі і знікаючымі відамі. Плошча — 12 600 га (2006).. З 2007 года ўвайшоў у склад ландшафтнага заказніка Гродзенская пушча і цяпер не існуе.

## Флора 
Лясы — ельнікі, бярэзнікі, чорнаальшаннікі. З лекавых раслін сустракаюцца , , , . У Чырвоную кнігу ўключаны , , , ,  і іншыя.

## Фаўна 
Сустракаюцца наступныя жывёлы: , ,  і іншыя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сустрэча з касулямі ў заказніку. Відэа

Катэгорыя:Былыя біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Гродзенскі раён
Катэгорыя:З’явіліся ў 1978 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 2007 годзе
Багна-Схеда

**Багна-Схеда** — балота нізіннага (84 %), верхавога (13 %) і змешанага (3 %) тыпаў на поўначы Зэльвенскага і поўдні Мастоўскага раёнаў Беларусі, у пойме ракі Зальвянка.

## Апісанне балота 
Плошча 11,3 тыс. га. Глыбіня торфу да 4 м, пар. 1,5 м, ступень раскладання нізіннага тыпу 34 %, верхавога 28 %, прысаковасць адпаведна 9,5 і 3,8 %.

## Асаблівасці балота 
На плошчы каля 30 га ёсць сапрапель (магутнасць да 1 м), у некаторых месцах сустракаецца торфавівіяніт.

## Літаратура 
* Подопличко А. П. Торфяные месторождения Белоруссии: генезис, стратиграфия и районирование. — Мн., 1961;
* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия. — Мн.: БелСЭ, 1989. — ISBN 5-85700-001-7.

Катэгорыя:Балоты Беларусі
Катэгорыя:Балоты Зэльвенскага раёна 
Катэгорыя:Балоты Мастоўскага раёна
Катэгорыя:Балоты Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта
Эдуард Старэйшы

thumb
**Эдуард І Старэйшы** (стараангл. *Ēadweard se Ieldra*;  — ) — кароль англійскі з Уэсекскай дынастыі.

Стаў каралём у 899 годзе пасля смерці свайго бацькі Альфрэда Вялікага. Яго двор знаходзіўся ва Вінчэстэры, старэйшай сталіцы Уэсекса. Ён захапіў усходні Мідлэнд і ўсходнюю Англію ў данаў у 917 годзе і стаў уладаром Мерсіі ў 918 годзе пасля смерці Этэльфлед, яго сястры. Меў тытул «кароль англасаксаў» (Anglorum Saxonum rex). Старажытныя хронікі спавядаюць, што ў 920 годзе ўся Англія прызнала Эдуарда за караля, але рэальнай улады па ўсім востраве ён не меў. Ёрк, напрыклад, працягваў біццё сваёй манеты, гэта значыла, што Нартумбрыя не прызнавала аўтарытэт уладара.

## Спасылкі 
* anglo-saxons.net  

Катэгорыя:Уэсекская дынастыя
Катэгорыя:Каралі англійскія
Гербы адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Гродзенскай вобласці

**Гербы адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Гродзенскай вобласці** маюць рознае паходжанне і гісторыю. Некаторыя, як герб Гродна, з'яўляюцца афіцыйнымі даўно і маюць глыбокія гістарычныя карані. Іншыя, як герб Радуні маюць гістарычныя карані, але былі прызнаныя афіцыйнымі толькі ў 2007 годзе. Трэція, як герб Астраўца былі распрацаваны і прыняты толькі пасля 90-х.

Файл:Coat of Arms of Hrodna Voblasts.svg|Гродзенская вобласць
Файл:Coat of arms of Hrodna.svg|Гродна
Файл:Герб Гродзенскага раёна.jpg|Гродзенскі раён
Файл:Odelsk_herb.png|аг. Адэльск
Файл:BIA Ostrowiec COA.svg|Астравец
Файл:Coat of Arms of Astryna.png|г.п. Астрына
Файл:Coat of Arms of Ašmiany, Belarus.svg|Ашмяны
Файл:Coat of Arms of Biarozaŭka, Belarus.svg|Бярозаўка
Файл:Coat of Arms of Vaŭkavysk, Belarus.svg|Ваўкавыск
Файл:BIA Woronów COA.svg|г.п. Воранава
Файл:BIA Wołpa COA.png|аг. Воўпа(гістарычны герб)
Файл:BIA Brzostowica Wielka COA.jpg|г.п. Вялікая Бераставіца
Файл:Coat of Arms of Halszany, Belarus.svg|Ашмянскі раён, аг. Гальшаны
Файл:BIA Gieraniony COA.png|аг. Геранёны (гістарычны герб)
Файл:Coat of Arms of Dziatłava, Belarus.svg|Дзятлава
Файл:Coat of Arms of Żołudek.jpg|г.п. Жалудок
Файл:Coat of arms of Žyrovičy.png|аг. Жыровіцы
Файл:Coa of zelva, belarus.jpg|г.п. Зэльва
Файл:Coat of Arms of Iŭje.svg|Іўе
Файл:Coat of Arms of Kareličy, Belarus.png|г.п. Карэлічы
Файл:Coat of Arms of Krasnasielski, Belarus.svg|г.п. Краснасельскі
Файл:Coat of Arms of Kreva, Belarus.svg|аг. Крэва
Файл:Coat of Arms of Lidy, Belarus.svg|Ліда
Файл:Coat_of_arms_of_Lubča.png|г.п. Любча 
Файл:Coat of arms of Lipniški.svg|аг. Ліпнішкі (гістарычны герб)
Файл:BIA Mosty COA.svg|Масты
Файл:Coat of Arms of Mir, Belarus.png|г.п. Мір
Файл:Coat of Arms of Navahrudak, Belarus.svg|Навагрудак
Файл:BIA Porozów COA.png|г.п. Поразава
Файл:Coat of Arms of Pryvałka.png|в. Прывалкі (гістарычны герб)
Файл:Coat of Arms of Raduń.svg|г.п. Радунь
Файл:BIA Sopoćkinie COA.png|г.п. Сапоцкін (гістарычны герб)
Файл:BIA Świsłocz COA.svg| Свіслач
Файл:Coat of Arms of Skidal, Belarus.svg|Скідзель
Файл:Coat of Arms of Slonim.svg|Слонім
Файл:Coat of Arms of Smarhoń, Belarus.svg|Смаргонь
Файл:Coat of arms of Cyryn.svg|аг. Цырын
Файл:Coat of Arms of Ščučyn, Belarus.svg|Шчучын

## Гл. таксама 
* Гербы гарадоў Беларусі

## Спасылкі 
* «Гербы Гродзеншчыны — абсалютна еўрапейская, шматгаворачая геральдыка». Пачатак.
* «Гербы Гродзеншчыны — абсалютна еўрапейская, шматгаворачая геральдыка». Заканчэнне
* [УКАЗ ПРЕЗІДЭНТА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ, 14 чэрвеня 2007 г. № 279](http://www.pravo.by/pdf/2007-148/2007-148(004-048).pdf) 
* 

Катэгорыя:Гродзенская вобласць
Катэгорыя:Гербы Беларусі
Этэльстан

thumb|Этэльстан прапаноўвае кнігу Святому Кутберту
**Этэльстан** (895 — 27 кастрычніка 939) — кароль Англіі з Уэсекскай дынастыі. Сын караля Эдуарда Старэйшага. Валадарства Этэльстана часцей за ўсё недаацэньваюць, але то былі важныя часы ў палітычным плане ў X стагоддзі.

Пасля смерці свайго бацькі Этэльстан стаў каралём Мерсіі, але каралём Англіі яго прызнаваць спачатку не жадалі. Яго брат Этэльуірд карыстаўся большай папулярнасцю чым ён сам. Але Этэльуірд неўзабаве памёр, што дало магчымасць Этэльстану стаць англійскім каралём.

Праз год пасля каранавання ён аддаў сваю сястру за вікінгскага караля Ёрка, Сітрыка, які стаў нябожчыкам на наступны год. Гэта дало магчымасць Этэльстану аб'явіць сябе прыемнікам трону Нартумбрыі і заваяваць яе. Пашырэнне краіны прывяло да таго, што ўпершынню за гісторыю ўсе землі Англіі былі аб'яднаныя пад кіраўніцтвам аднаго ўладара.

У 937 годзе Этэльстан пры Брунанбурге перамог саюз датчан, скотаў і валійцаў.

Этэльстан памёр у Глостэры 27 кастрычніка 939.

## Спасылкі 
* BBC. Гістарычныя асобы

Катэгорыя:Дынастыя Уэсекская
Катэгорыя:Каралі англійскія
Базель-Штат

**Базель-Штат** (, ) — невялікі нямецкамоўны паўкантон на поўначы Швейцарыі. Аб'ядноўвае горад Базель і муніцыпалітэты Бецінген і Рыэн. Сталіца - горад Базель. Насельніцтва 191 тыс. чалавек (15 месца сярод кантонаў; даныя 2004 г.). 

## Геаграфія 
Базель размешчаны на мяжы з Францыяй і Германіяй. З гэтымі двума краінамі ў горада наладжаны транспартныя і эканамічныя сувязі. 

## Гісторыя 
Кантон утварыўся ў 1833 г. у выніку падзелу гістарычнага кантона Базель (увайшоў у канфедэрацыю ў 1501 г.) на гарадскую і сельскую часткі. 

## Эканоміка 
Прадпрыемствы банкаўскай, хімічнай і фармацэўтычнай галін. 

Катэгорыя:Кантоны Швейцарыі
Загван (вілает)

**Загван** () — адзін з дваццаці чатырох вілаетаў Туніса. Размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы Туніса. Тэрыторыя 2768 км² з насельніцтвам 161.000 (2004). Адміністрацыйны цэнтр — Загван.

Катэгорыя:Вілаеты Туніса
Кайруан (вілает)

**Кайруан** () — адзін з дваццаці чатырох вілаетаў Туніса. Тэрыторыя — 6712 км² з насельніцтвам 546.209 (перапіс 2004).

Адміністрацыйны цэнтр — горад Кайруан.

Катэгорыя:Вілаеты Туніса
Нёман-52012

**Нёман-52012** — прыгарадны аўтобус, які выпускаўся Лідскім заводам Нёман. Створаны на базе ЛіАЗ-5256, ліцэнзію на вытворчасць якога завод атрымаў у сярэдзіне 1990-х гадоў.

## Апісаннне 
### Кузаў 
Кузаў — аўтобуса цэльнаметалічны, вагоннага тыпу, апорны, выкананы з ацынкаванага ліста. Пярэдняя і задняя панэлі кузава выраблены са шклапластыка.

У салоне аўтобуса ўсталявана чатыры шэрагі сядзенняў (здвоеныя сядзенні ўздоўж абодвух бартоў), уздоўж задняга борта ўстаноўлена сядзенне на ўсю шырыню салона. Агульная колькасць месцаў — 86. Колькасць месцаў для сядзення — 45.

### Рухавік 
Сілавы агрэгат усталяваны падоўжна ў заднім звесе, а радыятар сістэмы астуджэння — папярочна.

На аўтобусах ранніх выпускаў усталёўваўся васьміцыліндравы V-падобны дызельны рухавік КамАЗ. Яго аб'ём складаў 10,85 літраў, максімальная магутнасць — 237 к.с. (176 кВт) максімальны круцільны момант 833 Н * м. Аднак такі рухавік з'яўляецца вельмі ненадзейным і складаным у абслугоўванні, таму ў цяперашні час на аўтобус устанаўліваецца шасціцыліндравы V-падобны дызельны рухавік ЯМЗ-236НЕ2.

### Хадавая частка 
Пярэдні мост складаецца з двух рычагоў падвескі і замацаваных на іх праз шворан колава-ступічных вузлоў. Бэлька — неразразная. Падвеска — залежная, пнеўматычная на двух пнеўмабалонах з двума тэлескапічнымі амартызатарамі і адным рэгулятарам палажэння кузава.

Задні — падвойная разнесеная галоўная перадача з цэнтральным канічным рэдуктарам і планетарнымі колавымі перадачамі. Вырабляўся Мінскім заводам колавых цягачоў. Падвеска задняга моста — залежная пнеўматычная на чатырох пнеўмабалонах з чатырма тэлескапічнымі амартызатарамі і двума рэгулятарамі палажэння кузава.

## Гл.таксама 
* МАЗ-103
* ЛіАЗ 5256

52012
Туніс (вілает)

**Туніс** () — самы маленькі вілает (адзінка адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення) Туніса. Размешчаны на поўначы краіны. Адміністрацыйны цэнтр — горад Туніс, які з'яўляецца адначасова сталіцай усёй краіны.

## Геаграфія 
На поўдні мяжуе з вілаетам Бен-Арус, на захадзе з вілаетам Мануба, на поўначы з вілаетам Арыяна. На ўсходзе абмываецца водамі Міжземнага мора (Туніскі заліў).

## Вядомыя асобы 
* Клаўдзія Кардынале

Катэгорыя:Вілаеты Туніса
Безпрым

**Безпрым** (Bezprym,  — ) — князь Польшчы з 1031 па 1032 г., сын Баляслава I Храбрага і Юдзіты Венгерскай.

Па дадзеных хронік, бацька жадаў каб ён стаў манахам, і дзеля гэтага ў 1001 годзе адправіў яго ў Італію, у горад Равену ў манастыр. Аднак манахам Безпрым не стаў. У 1025 годзе, пасля каранавання ягонага малодшага брата Мешка, разам з яшчэ адным братам Ота быў выгнаны з краіны, і знайшоў сабе прытулак у Кіяве.

У 1031 годзе ўсё ж такі вярнуўся на радзіму і стаў князем, дапамагаў яму ў гэтым кіеўскі князь Яраслаў Мудры. Аднак на наступны год быў забіты, пасля чаго пасаду зноў заняў ягоны брат Мешка.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пясты
Мешка II

**Мешка II Ламберт** (полск. *Mieszko II Lambert*,  — ) — кароль Польшчы з 1025 па 1031 і з 1032 па 1034 г. Прадстаўнік дынастыі Пястаў, сын Баляслава Храбрага і Эмнільды, дачкі лужыцкага князя Дабраміра.

## Пачатак кіраўніцтва 
Мешка не быў старэйшым сынам Баляслава, але гэта не перашкодзіла яму атрымаць сталец у 1025 годзе, а два ягоныя браты Безпрым і Атон былі выгнаныя з Польшчы, і знайшлі сабе прытулак у Кіеве. Мешка стаў каралём у часы застоя палітыкі Польшчы, якая была вынікам праўлення яго бацькі. Польшча знаходзілася ў палітычнай ізаляцыі і была зняможана бясконцымі войнамі з суседзямі. Адначасова з гэтым узмацнілася царкоўная ды княжацкая апазіцыі да караля.

Новы кароль працягваў актыўную знешнюю палітыку свайго бацькі, чым выклікаў незадавальненне імператара Конрада II. Пытаючыся выйсці з палітычнай ізаляцыі, Мешка ў 1027 годзе вымушаны быў уступіць Венгрыі тэрыторыю Славакіі, што дало магчымасць заключыць польска-венгерскі саюз супраць імперыі. Адначасова кароль рашуча падавіў мяцеж заходнепаморскага князя Дытрыха і паскорыў хрысціянізацыю Памор’я і Куявіі.

## Вайна з імперыяй 
Пытаючыся адхіліць непазбежную нямецкую пагрозу супраць Польшчы, Мешка ў 1028 гозе здзейсніў паходы на Чэхію і Саксонію. У адказ на гэта у наступным годзе імператар Конрад II уварваўся ў Сілезію. Становішча пагоршылася ў 1031 годзе, калі Венгрыя заключыла мір з імператарам. У той жа час у Польшчу ўвайшло войска кіеўскага князя Яраслава Мудрага, які падрымліваў падставы Безпрыма на польскі сталец. Пытаючыся выратаваць сваю пасаду Мешка аб’явіў аб адмове ад Лужыц і Маравіі, каб атрымаць падтрымку з боку імператара. Аднак нямецкі імператар адмовіўся і Мешка быў вымушаны бегчы ў Чэхію. Безпрым амаль без перашкод заняў польскі сталец.

## Рэстаўрацыя 
У 1032 годзе Мешка пры падтрымцы чэшскага войска здолеў вярнуць сабе пасаду караля Польшчы. Тым ня менш ў 1033 годзе на мерзебургскім з’ездзе імператарскіх князёў Мешка быў вымушаны пацвердзіць адмову Польшчы ад прэтэнзіі на Лужыцы і Маравію. 10 мая быў забіты, відаць, змоўшчыкамі з ліку польскіх феадалаў. Яго смерць пацягнула перыяд хаосу і бязладдзя ў Польшчы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пясты
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Каралі польскія
Лідскае піва

**ААТ «Лідскае піва»** — беларуская броварная кампанія ў горадзе Ліда Гродзенскай вобласці.

Бровар у Лідзе з’яўляецца найстарэйшым з тых, якія на сённяшні дзень дзейнічаюць у Беларусі.

У складзе сучаснага бровара захаваліся асобныя будынкі першапачатковага комплексу, пабудаванага ў 1874—1912 гг. Гістарычныя будынкі ўключаныя ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

## Гісторыя 
Бровар у Лідзе быў пабудаваны ў 1873 годзе лідскім месцічам Носелем Заліковічам Пупко. Завод належаў яму і яго нашчадкам на працягу 3 пакаленняў. З пачаткам Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе, пасля польскага паходу Чырвонай Арміі і далучэння Заходняй Беларусі да БССР, завод быў нацыяналізаваны, ранейшыя гаспадары Пупко засталіся працаваць на заводзе як служачыя. Пасля нападу Нямеччыны на СССР завод працягваў працаваць. У 1943 годзе рабочыя-яўрэі былі сагнаны з завода ў канцэнтрацыйны лагер Майданек, некаторыя, у тым ліку Пупко, здолелі збегчы да партызан. У 1944 годзе, пасля выгнання немцаў, Пупко ненадоўга вярнуліся ў Ліду, але затым канчаткова пакінулі краіну.

У 1992 годзе Лідскі піўзавод стаў арэндным прадпрыемствам, у 1994 годзе пераўтвораны ў закрытае акцыянернае таварыства, у 2000 годзе — у ААТ «Лідскае піва». У 2004 годзе завод прайшоў рэканструкцыю. У 2008 годзе фінская Olvi PLC выкупіла 51 % акцый ААТ «Лідскае піва» за 16 млн долараў.

## Вытворчасць 
У 2008 доля ААТ «Лідскае піва» ў агульным аб’ёме вытворчасці піва ў Беларусі склала 13,2 %. Прадпрыемства выпускае некалькі гатункаў піва:

* Лідскае Pilsner
* Лідскае Белае
* Лідскі Портер
* Лідскае Прэміум
* Лідскае Класічнае
* Лідскае Аксамітнае
* Лідскае Стары Замак
* Жыгулёўскае Спецыяльнае
* Нулёвачка
* Тэма
* Лідскае Моцнае 8 %

Прадпрыемства выпускае напоі Hello Kitty і Angry Birds.

Прадпрыемства выпускае таксама квас:

* Лідскі хлебны
* Лідскі цёмны
* Лідскі белы
* Лідскі летні
* Лідскі лёгкі

Lidskoye.JPG
Lidskoje dark beer.jpg
Лідзкае піва.jpg
20181211 192000 Beer Lidskoye belarus.jpg

Катэгорыя:Прадпрыемствы Ліды
Катэгорыя:Піваварныя кампаніі Беларусі
Маджура

**Маджура** (анг. Majuro) — сталіца астраўной дзяржавы Маршалавы Астравы, у Ціхім акіяне.

Насельніцтва — 25 400 чалавек (2004). Пабудаваны на аднайменным атоле, які складаецца з 64 астравоў. Порт, міжнародны аэрапорт. Асноўнае насельніцтва засяроджана на астравах **Д-У-Д** (Далап-Уліга-Дарэн (Дарыт) (Dalap-Uliga-Darrit) — з поўдня на поўнач, на ўсходнім заканчэнні атола):

Уліга — асноўны дзелавы раён, банкаўскі і турыстычны цэнтр. На востраве Уліга знаходзіцца Каледж Маршалавых астравоў, сярэдняя і пачатковая школы.

Урадавыя ўстановы і старая частка горада знаходзяцца на востраве Далап. На Далапе таксама знаходзяцца некалькі буйных магазінаў.

На востраве Дарэн знаходзяцца, у асноўным, жылыя будынкі, пачатковая і сярэдняя школа. У заходняй частцы атола, у 30 км ад Д-У-Д месціцца паселішча Лаура — расце жылы раён з папулярным пляжам. Сярэдняя школа Маршалавых астравоў знаходзіцца на паўночнай ускраіне Маджура, на востраве Рыта.

Плошча самога атола — усяго 9,7 км², плошча лагуны — 295 км².

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Marshall Islands Travel Guide

Катэгорыя:Гарады Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Маршалавы Астравы
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Эль-Кеф (вілает)

**Эль-Кеф** (**Аль-Кафедра**;  — wilāyah al-kāf) — адзін з дваццаці чатырох вілаетаў Туніса. Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы Туніса, мяжуе з Алжырам. Тэрыторыя 4965 км² з насельніцтвам 259 тыс. жыхароў (2004 года).

Адміністрацыйны цэнтр — горад Эль-Кеф.

Катэгорыя:Вілаеты Туніса
Татавін (вілает)

**Татавін** () — адзін з дваццаці чатырох вілаетаў Туніса. Размешчаны ў паўднёвай частцы Туніса, мяжуе з Алжырам і Лівіяй. Самы вялікі па тэрыторыі вілает Туніса — 38.889 км² з насельніцтвам 144 тыс. жыхароў (2004).

Адміністрацыйны цэнтр — горад Татавін.

Катэгорыя:Вілаеты Туніса
Таўзар (вілает)

**Таўзар** (Тазёр; ) — адзін з дваццаці чатырох вілаетаў Туніса. Размешчаны ў заходняй частцы Туніса, мяжуе Алжырам. Тэрыторыя — 4719 км², з насельніцтвам 98 тыс. жыхароў (перапіс 2004).

Адміністрацыйны цэнтр — горад Таўзар.

Катэгорыя:Вілаеты Туніса