open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Правы сектар

**Правы сектар** () — ультраправая ўкраінская нацыяналістычная палітычная партыя, якая ўзнікла ў лістападзе 2013 года ў час Еўрамайдана ў Кіеве. Вулічныя байцы арганізацыі змагаліся супраць АМАПа. Ваенізаванае аб’яднанне стала палітычнай партыяй 22 сакавіка 2014 года, калі было зацверджана, што ў складзе партыі знаходзіцца каля 10 тысяч членаў.

Заснавальнікамі аб’яднання сталі арганізацыя Трызуб () пад кіраўніцтвам Дзмітрыя Яраша і Андрэя Тарасенкі, а таксама палітычна-ваенізаваная арганізацыя Украінская нацыянальная асамблея – Украінская нацыяналістычная самаабарона (). Сярод заснавальнікаў Сацыял-Нацыянальная асамблея і яе ваенізаванае крыло «Патрыёт Украіны», Белы Молат, Чорны Камітэт і іншыя. Белы Молат быў выключаны ў сакавіку 2014 года, а ў наступныя месяцы партыю пакінулі «Патрыёт Украіны» і многія члены УНА-УНСО.

Палітычная ідэалогія Правага сектара апісваецца як ультранацыяналістычная і ультраправая. Правы сектар стаў другой палітычнай групай паводле згадак у расійскіх СМІ ў першай палове 2014 года; расійскае дзяржаўнае тэлебачанне называла іх нэанацыстамі. Агенцтва «Associated Press» не знайшло ніякіх доказаў падобным абвінавачванням. На парламенцкіх выбарах 2014 года кандыдат ад Правага сектара Дзмітрый Яраш атрымаў месца ў Вярхоўнай радзе, выйграўшы выбары ў сваім раёне з 29,8 % галасоў. Прэс-сакратар Правага сектара Барыслаў Бяроза, незалежны кандыдат таксама атрымаў месца ў Радзе (29,4 % галасоў у сваім раёне).

5 красавіка 2015 года Яраш стаў дарадцам галоўнакамандуючага Узброеных сілаў Украіны, а 11 лістапада ён афіцыйна пайшоў з пасады лідара Правага сектара. 27 снежня ён абвясціў, што ён і яго каманда зусім выйдзе з групы, заявіўшы, што Правы сектар выканаў сваю мэту «як рэвалюцыйная структура» і больш не патрэбны. Ён заявіў, што ён і яго фракцыя супраць псеўда-рэвалюцыйнай дзейнасці і гвалтоўных паўстанняў супраць цяперашняй улады. Адыход Яраша выклікаў адыход, па меншай меры, 20 % членаў партыі. У лютым 2016 года Яраш заснаваў новую арганізацыю пад назвай «Дзяржаўная ініцыятыва Дзмітрыя Яраша» (). 19 сакавіка Андрэй Тарасенка стаў новым старшынём Правага сектара.

16 ліпеня 2014 года Яраш абвясціў пра стварэнне «добраахвотніцкага ўкраінскага корпуса» на базе сілавога блока «Правага сектара» для ўдзелу сумесна з узброеныя сіламі Украіны ў вайне на ўсходзе Украіны. Першапачаткова належала да яго таксама тактычная група «Беларусь».

Катэгорыя:Еўрамайдан
Катэгорыя:Украінскі нацыяналізм
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 2014 годзе
Катэгорыя:Палітычныя партыі Украіны
Катэгорыя:Нацыяналістычныя партыі
Катэгорыя:Ультраправыя партыі
Кірыл Васільевіч Габурыч

**Кірыл Васільевіч Габурыч** (; нар. 23 лістапада 1976 года, Лаганешты, Малдаўская ССР, СССР) — малдоўскі дзяржаўны дзеяч, эканаміст, прадпрымальнік. 18 лютага 2015 года парламентам Малдовы зацверджаны ў пасады прэм’ер-міністра краіны. Падаў у адстаўку з паста прэм’ер-міністра Малдовы 12 чэрвеня 2015 года.

## Біяграфія 
Кірыл Габурыч нарадзіўся 23 лістапада 1976 года ў сяле Лаганешты Катоўскага раёна Малдаўскай ССР.

У 2001—2003 гадах з’яўляўся прадстаўніком аддзела рэгіянальных продажаў аператара сотавай сувязі Moldcell, дзе адказваў за развіццё аператара на поўначы краіны. Потым да 2004 года працаваў начальнікам аддзела рэгіянальных продажаў Moldcell. З мая 2004 года да кастрычніка 2008 года быў дырэктарам дэпартамента продажаў Moldcell. 1 лістапада 2008 года прыступіў да выканання абавязкаў генеральнага дырэктара Moldcell.

У 2012 годзе Габурыч перабраўся ў Азербайджан, дзе ўзначаліў Azercell Telekom. У снежні 2014 года самахоць пакінуў пост прэзідэнта кампаніі.

14 лютага 2015 году дэкрэтам прэзідэнта Малдовы Нікалае Цімофці прызначаны кандыдатам на пост прэм’ер-міністра краіны. 18 лютага за ўрад Габурыча прагаласавалі 60 (са 101) дэпутатаў парламента.

Пасля таго, як Генпракуратура Малдовы пачала расследаванне падробкі дыплома пра адукацыю Габурыча, падаў у адстаўку з паста прэм’ер-міністра Малдовы 12 чэрвеня 2015 года. Неўзабаве пасля адстаўкі справа была закрыта ў звязку з заканчэннем тэрміну даўнасці: дыплом быў выдадзены ў 1995 годзе, а тэрмін даўнасці па такіх справах складае два гады.
Андрыян Канду

**Андрыян Ільіч Канду** (нар. 27 лістапада 1975, Кішынёў) — палітык Рэспублікі Малдова, Старшыня Парламента Рэспублікі Малдова (з 23.01.2015), раней займаў пасаду намесніка прэм’ер-міністра, міністра эканомікі Рэспублікі Малдова, віцэ-старшыні Парламента Рэспублікі Малдова. Старшыня парламента Малдовы з 23 студзеня 2015.

## Біяграфія 
Андрыян Ільіч Канду нарадзіўся 27 лістапада 1975 у г. Кішынёў.

**Ліцэйская адукацыя**: верасень 1991 — чэрвень 1994 — Ліцэй інфармацыйных тэхналогій ім. T. Паповіч, г. (Клуж-Напока, Румынія), дыплом бакалаўра.

**Вышэйшая адукацыя**: у верасні быў залічаны на факультэт права Універсітэта ім. «Бабеш-Болаю», Клуж-Напока, дзе атрымаў дыплом ліцэнцыята ў чэрвені 1998 года.

**Магістратура**: Венскі ўніверсітэт эканомікі і бізнеса, Інстытут міжнароднага і аўстрыйскага падатковага права, Постуніверсітэцкая праграма ў галіне міжнароднага падатковага права, г. (Вена, Аўстрыя), дзе атрымаў дыплом магістра.

**Іншая адукацыя:**

2001 — дыплом удзельніка Бірмінгемскага інстытута еўрапейскага права, курс «Правы чалавека і прыкладная праграма», (Бірмінгем).

2001 — дыплом удзельніка Унідэм Кампус, Венецыянская камісія, «Дзяржаўнае кіраванне і індывід праз прызму Еўрапейскай канвенцыі па правах чалавека», (Трыест, Італія).

2002 — дыплом удзельніка Універсітэта Заходне-Капскай правінцыі, Міжнародная акадэмія па правах чалавека (адмысловы акадэмічны курс), (востраў Рабен, Кейптаўн, ПАР).

#### Прафесійны досвед 
З 23 студзеня 2015 года стае Старшынёй парламента Малдовы.

З ліпеня 2014 года выконвае абавязкі Намесніка прэм’ер-міністра, міністр эканомікі Рэспублікі Малдова.

У снежні 2010 года робіцца дэпутатам Парламента Рэспублікі Малдова і членам Парламенцкай камісіі па юрыдычных пытаннях.

У 2010 годзе некаторы час быў Генеральным дырэктарам кампаніі Prime Management.

Катэгорыя:Міністры Малдовы
Катэгорыя:Палітыкі Малдовы
Гіперкуб

**Гіперкуб** — абагульненне куба на выпадак з адвольным лікам вымярэнняў.

Гіперкубам памернасці *Ν* завецца мноства пунктаў у Ν-мернай эўклідавай прасторы, якое задавальняе няроўнасцям \forall i: -\frac{a}{2}, дзе a — даўжыня канта гіперкуба.

Таксама можна вызначыць гіперкуб як дэкартаў здабытак *Ν* роўных адрэзкаў.

Таксама можна сказаць, што '''*Ν*-куб'* — гэта фігура, кожная вяршыня якой злучана рэбрамі з *Ν* іншымі вяршынямі; *Ν*, у сваю чаргу, вызначае памернасць гэтай фігуры. Альбо, *Ν*-мерны куб утвараецца *Ν* парамі паралельных (*Ν*-1)-плоскасцяў, то бок мае 2*Ν'' гіпер грані, кожная з якіх з'яўляецца (*Ν*-1)-кубам.

У агульным выпадку, колькасць *K*-мерных граняў *Ν*-мернага куба роўна {2}^{N-K}C_N^K.

## Уласцівасці гіперкуба 
## Розныя гіперкубы 
Катэгорыя:Правільныя шматграннікі
Бацанія трохраздзельная

**Бацанія трохраздзельная** (*Bazzania trilobata*) — від пячоначных імхоў сямейства лепідозіевых.

## Апісанне 
Сцябло ляжачае ці ўзыходнае, пілавата разгалінаванае, да 10—15 см даўжыні, са шматлікімі брушнымі плёткападобнымі парасткамі. Лісце чаргаванае, амаль супраціўнае, ад яйца- ці трапецападобнага да авальна-прамавугольнага, двух-, трохзубчастае на верхавінцы ліста. Амфігастрыі (відазмененае лісце) буйныя, зубчастыя. Гаметангіі на кароткіх брушных галінках. Каробачка на доўкай ножцы, авальная або цыліндрычная.

## Пашырэнне 
Расце на вільготнай глебе ў цяністых месцах пры аснове ствалоў, радзей на гнілой драўніне. Утварае буйныя цёмна-зялёныя дзернавінкі або рассеяна сярод іншых імхоў. Спадарожнік елкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Юнгерманіевыя
Батрыдыум зярністы

**Батрыдыум зярністы** (*Botrydium granulatum*) — від аднаклетачных жоўта-зялёных водарасцей сямейства батрыдыевых.

## Апісанне 
Звычайна ўтварае жоўта-зялёныя зараснікі на глініста-глеістых адкладах берагоў розных вадаёмаў, на дне сажалак, якія падсыхаюць, па вільготных, багатых пажыўнымі рэчывамі глебах з павышанай колькасцю вапны. Надземная частка талома шара-, груша- або булавападобнай формы, з пасценнымі пласціністымі ці дыскападобнымі хларапластамі, ядрамі, кроплямі алею і іншымі ўключэннямі, паступова пераходзіць у падземную частку — дыхатамічна разгалінаваныя бясколерныя рызоіды. Размнажаецца зааспорамі, зрэдку аўта- і апланаспорамі. Пры неспрыяльных умовах утвараюцца рызацысты (спарацысты, размешчаныя у рызоідах).

## Літаратура 
* *Міхеева Т.* Батрыдыум // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5 т. Т. 1. — Мн.: БелСЭ, 1983.

Катэгорыя:Жоўта-зялёныя водарасці
Благачынне

**Благачы́нне**, ці **благачы́нная акру́га** — у праваслаўнай царкве частка епархіі, якая аб'ядноўвае групу прыходаў, якія знаходзяцца ў непасрэднай тэрытарыяльнай блізкасці адзін ад аднаго. Узначальваецца благачынным.

Аналаг благачыння ў Рымска-каталіцкай царкве — дэканат у лютэранскай — пробства.

## Гісторыя 
Устанаўленне акруг у складзе епархіі, даручаных асаблівым наглядчыкам, якія падпарадкоўваліся епіскапам, вядома са старажытнасці. Такія наглядчыкі ў старажытнасці былі вядомыя як хорепіскапы і перыядэўты, пазней на Русі десяціннікі і папоўскія старасты, а з першай паловы XVIII стагоддзя — благачынныя. Раней благачынніцкія акругі называліся таксама *сарака́мі* — адсюль вядомае найменне Масквы — «горад сарака саракоў».

Імянным найвышэйшым указам снежня 1797 года, растлумачаным ва ўказе Свяшчэннага Сінода ад 24 сакавіка 1799 года, для лепшага выканання настаяцелямі манастыроў сваіх абавязкаў, епіскапам было вызначана прызначаць з настаяцеляў аднаго благачыннага над манастырамі епархіі.

Такім чынам, к пачатку XIX стагоддзя ў Рускай праваслаўнай царкве склалася два тыпы благачынняў:
* прыхадскія благачынні, якія аб'ядноўвалі прыходы, размешчаныя ў непасрэднай блізкасці адзін ад аднаго, па тэрытарыяльнай прыкмеце.
* манастырскія благачынні, якія аб'ядноўвалі манастыры епархіі.

На пачатак XX стагоддзя прыходскае благачынне звычайна ўключала 10-30 навакольных цэркваў, прычым, калі ў акрузе знаходзіцца больш за 15 прыходаў, то благачыннаму мог быць прыдадзены памочнік. Манастырскіх благачынняў у епархіі магло быць некалькі, у залежнасці ад колькасці манастыроў. У выпадку нагляду за жаночымі манастырамі магла прызначацца «наглядчыца благачыння» з ігуменняў (або старэйшых сясцёр манастыра, калі ён адзін). Быў і адзін благачынны стаўрапігіяльных манастыроў.

У XX стагоддзі ў Рускай праваслаўнай царкве існавалі таксама так званыя патрыяршыя ці стаўрапігіяльныя благачынні за мяжой. Апека над імі даручалася якому-небудзь архірэю, але гэтыя благачынні падпарадкоўваліся непасрэдна Патрыярху, без уключэння ў склад епархіі. У прыватнасці, гэта былі Галандскае, Туркменістанскае і Югаслаўскае благачынні.

З распаўсюджваннем Рускай праваслаўнай царквы ў XX стагоддзі ў іншыя краіны Еўропы, праваслаўныя благачынні сталі там называцца дэканатамі, а іх наглядчыкі — дэканамі (даслоўна з латыні — «дзесятнікамі», як i ў Расii раней).

## Гл. таксама 
* Благачынны
* Дэканат, каталіцтва
* Пробства

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Благочиннический округ // Православная Энциклопедия
* Благочинный // Православная Энциклопедия

Катэгорыя:Царкоўнае кіраванне
Катэгорыя:Кананічныя падраздзяленні Рускай праваслаўнай царквы
Вінаробства ва Украіне

».]]

**Вінаробства ва Украіне** — добра развітая галіна прамысловасці з даўнімі традыцыямі. Некалькі марак вінаў з Украіны экспартуецца ў суседнія краіны, Еўрапейскі Саюз і Паўночную Амерыку.

Ва Украіне вінаробныя культуры займаюць 120000 гектараў. Штогадовая прадукцыя складае каля 1,2 гекталітраў віна (2004). У апошні час ва Украіне павялічваецца попыт на вінную прадукцыю, рынак віна становіцца ўсё больш насычаным, павялічваецца патрэба ў спецыялістах вінаградна-вінаробных спецыяльнасцяў.

## Вінаробныя рэгіёны 
* Крым
* Закарпацце
* Бесарабія
* Ніжняе і Сярэдняе Падняпроўе: Адэская, Херсонская, Запарожская вобласці.

Катэгорыя:Прамысловасць Украіны
Украіна
Знешняе незалежнае ацэньванне

**Знешняе незалежнае ацэньванне** () — экзамены для паступлення ў ВНУ ва Украіне. Комплекс арганізацыйных працэдур (перш за ўсё — тэсціраванне), накіраваных на вызначэнне ўзроўню ведаў выпускнікоў сярэдніх навучальных устаноў пры іх паступленні ў вышэйшыя навучальныя ўстановы.

Мэта знешняга незалежнага ацэньвання: павышэнне ўзроўню адукацыі насельніцтва Украіны і забеспячэння рэалізацыі канстытуцыйных правоў грамадзян на роўны доступ да якаснай адукацыі, ажыццяўленне кантролю за выкананнем Дзяржаўнага стандарту базавай і поўнай сярэдняй адукацыі і аналізу стану сістэмы адукацыі, прагназаванне яе развіцця. Вынікі знешняга незалежнага ацэньвання залічваюцца як вынікі дзяржаўнай выніковай атэстацыі і як вынікі ўступных экзаменаў у вышэйшыя навучальныя ўстановы.

З 2004 года пры падтрымцы міжнародных і грамадскіх арганізацый сістэма знешняга незалежнага ацэньвання фарміруецца ва Украіне.

Забеспячэнне знешняга незалежнага ацэньвання ажыццяўляецца Украінскім цэнтрам ацэньвання якасці адукацыі ў супрацоўніцтве з мясцовымі органамі кіравання адукацыяй, абласнымі інстытутамі паслядыпломнай педагагічнай адукацыі, навучальнымі ўстановамі. Каардынацыя працы ўдзельнікаў працэсу знешняга незалежнага ацэньвання ажыццяўляецца праз Вінніцкі, Днепрапятроўскі, Данецкі, Івана-Франкоўскі, Кіеўскі, Львоўскі, Адэскі, Сімферопальскі і Харкаўскі рэгіянальныя цэнтры ацэньвання якасці адукацыі, за кожным з якіх замацавана па 2-4 рэгіёны Украіны.

Укараненне знешняга незалежнага ацэньвання прынесла добрыя вынікі па значным павышэнні якасці сярэдняй і вышэйшай адукацыі ва Украіне, станоўча адбілася на агульным узроўні адукаванасці і стала важным фактарам у барацьбе з карупцыяй.

## Гл. таксама 
* Дзяржаўная выніковая атэстацыя
* Нацыянальны мультыпрадметны тэст
* Адзіны ўступны іспыт
* Адзіны дзяржаўны экзамен
* Адзінае прафесійнае ўступнае выпрабаванне
* Адзіны дзяржаўны кваліфікацыйны іспыт

Катэгорыя:Адукацыя ва Украіне
Катэгорыя:Прыёмныя камісіі вышэйшых навучальных устаноў
Украінская рэвалюцыя

**Украінская рэвалюцыя** альбо **Вайна за незалежнасць Украіны** — шэраг падзей, звязаных з нацыянальна-вызваленчай барацьбой украінскага народа ў 1917—1921 гадах.

Штуршком да пачатку Украінскай рэвалюцыі стала Лютаўская рэвалюцыя ў Расійскай імперыі. Ва Украіне ўтварыўся альтэрнатыўны цэнтр улады — Украінская Цэнтральная Рада (УЦР), якая стала прадстаўнічым органам украінскіх дэмакратычных сіл і ўзначаліла нацыянальна-дэмакратычную рэвалюцыю ва Украіне. Кіраўніком УЦР стаў Міхаіл Грушэўскі.

У перыяд з 1917 па 1921 гады Украіна перажыла розныя формы нацыянальнай дзяржаўнасці (УНР, Украінская дзяржава, ЗУНР), але дзяржаўную незалежнасць утрымаць не змагла. Украінскія этнічныя тэрыторыі былі падзеленыя паміж СССР, Польскай Рэспублікай, Каралеўствам Румынія і Чэхаславацкай Рэспублікай. Такім чынам, Украінская нацыянальна-дэмакратычная рэвалюцыя пацярпела паразу. Гэта параза было была следствам незгуртаванасці палітычнай эліты, незавершанасці працэсу фарміравання нацыі, адрозненняў паміж нацыянальнымі і сацыяльнымі задачамі вызвольнага руху, яго абумоўленасцю знешнімі палітычнымі і перш за ўсё ваеннымі фактарамі. Аднак, не дасягнуўшы сваёй мэты, Украінская рэвалюцыя пачала працэс фарміравання сучаснай палітычнай нацыі і адрадзіла традыцыю ўкраінскай дзяржаўнасці.

Катэгорыя:Нацыянальна-вызваленчыя рухі
Катэгорыя:Гісторыя Украіны (1917—1991)
Катэгорыя:Украінская Народная Рэспубліка
Катэгорыя:Войны за незалежнасць
Катэгорыя:Канфлікты 1917 года
Катэгорыя:Канфлікты 1918 года
Катэгорыя:Канфлікты 1919 года
Катэгорыя:Канфлікты 1920 года
Катэгорыя:Канфлікты 1921 года
Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расіі
Катэгорыя:Расійска-ўкраінскія адносіны
Катэгорыя:Войны Украіны
Катэгорыя:Войны Францыі
Катэгорыя:Войны Германіі
Катэгорыя:Войны Польшчы
Катэгорыя:Войны Расіі
Вылкавэ

**Вылкавэ** () — горад у Адэскай вобласці Украіны. Плошча — 3,5 км². Насельніцтва — 7750 чалавек (2021). За вялікую колькасць каналаў, якія служаць вуліцамі, Вылкавэ называюць «Украінскай Венецыяй».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Адэскай вобласці
Катэгорыя:Гарады на Дунаі
Катэгорыя:Населеныя пункты Кілійскага раёна
Нацыянальны банк Украіны

**Нацыянальны банк Украіны** () — цэнтральны банк Украіны, асаблівы цэнтральны орган дзяржаўнага кіравання, юрыдычны статус, задачы, функцыі, паўнамоцтвы і прынцыпы арганізацыі якога вызначаюцца Канстытуцыяй Украіны, Законам Украіны «Пра Нацыянальны банк Украіны» і іншымі законамі Украіны. З'яўляецца эмісійным цэнтрам, праводзіць адзіную дзяржаўную палітыку ў галіне грашовага абароту, крэдытавання, узмацнення грашовай адзінкі Украіны — грыўні.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Цэнтральныя банкі
Катэгорыя:Банкі Украіны
Катэгорыя:Нацыянальны банк Украіны
Катэгорыя:Незалежныя дзяржаўныя ўстановы Украіны
Катэгорыя:Органы фінансавага кіравання Украіны
Катэгорыя:Дзяржаўныя фінансы Украіны
Сінявір

**Сінявір** () — найвялікшае высакагорнае возера ўкраінскіх Карпатаў. Месціцца ў Міжгірскім раёне Закарпацкай вобласці, у горным масіве Унутраныя Гарганы. Уваходзіць у склад нацыянальнага прыроднага парку «Сінявір».

Сінявір лічыцца самым цікавым аб’ектам Нацыянальнага прыроднага парку «Сінявір» і з’яўляецца адной з візітных картак Украінскіх Карпат. Яно размешчана на вышыні 989 метраў над узроўнем мора, мае сярэднюю плошчу 4—5 гектараў, сярэдняя глыбіня складае 8—10 м, максімальная — 24 м. З-за вышыні над узроўнем мора і параўнальнай глыбакаводнасці нават у самыя цёплыя дні праграваюцца толькі верхнія 1—2 метры возера.

Возера ўтварылася ў выніку магутнага апоўзня, выкліканага землятрусам каля 10000 гадоў таму. На вышыні 989 м горныя камяністыя пароды сталі на шляху хуткага ручая, утварыўшы дамбу і цалкам перагарадзіўшы вузкую даліну. Катлавіна, якая пры гэтым паўстала, запоўнілася вадою трох горных ручаёў.

У празрыстай вадзе возера добра адчуваюць сябе стронга азёрная, вясёлкавая і ручаёвая.

Пейзажы адрозніваюцца надзвычайнай маляўнічасцю і велічнасцю. Стромкія схілы пакрытыя гонкімі елкамі, узрост якіх складае 140—160 гадоў. Пасярэдзіне возера ёсць невялікая выспа плошчай некалькі метраў. Дзякуючы гэтай выспе возера атрымала сваю народную назву — «Марское вока».

Катэгорыя:Азёры Закарпацкай вобласці
Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Украіны
Катэгорыя:Славутасці Закарпацкай вобласці
Катэгорыя:Завальныя азёры
Днястроўскі каньён

чырвоных пясчанікаў.]]

**Днястроўскі каньён** — каньён, які ўтвораны ракой Днестр і размешчаны на мяжы чатырох абласцей Украіны: Івана-Франкоўскай, Цярнопальскай, Чарнавіцкай і Хмяльніцкай. Яго агульная даўжыня складае каля 250 км, што робіць каньён адным з найбуйнейшых каньёнаў не толькі ва Украіне, але і Еўропе.

Днястроўскі каньён, згодна з вынікам усеўкраінскага інтэрнэт-апытання, абвешчанага 26 жніўня 2008 года, прызнаны адным з 7 прыродных цудаў Украіны.

Каньён утварыўся ў выніку спецыфічнай геалагічнай будовы мясцовасці, а таксама тэктанічных рухаў і працэсаў воднай і ветравай эрозіі.

Катэгорыя:Каньёны Украіны
Катэгорыя:Геаграфія Цярнопальскай вобласці
Катэгорыя:Паркі Украіны
Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Украіны
Катэгорыя:Славутасці Цярнопальскай вобласці
Катэгорыя:Прыродная спадчына Цярнопальскай вобласці
Катэгорыя:Рака Днестр
Вінніцкая трагедыя

**Вінніцкая трагедыя** альбо **Вінніцкая разня** — масавыя расстрэлы мірнага насельніцтва ў Вінніцы, якія ажыццяўляліся НКУС на працягу некалькіх гадоў падчас праўлення Іосіфа Сталіна перад пачаткам Другой сусветнай вайны. Масавыя рэпрэсіі пачаліся летам 1937 года, а апошнія былі зафіксаваныя ў мясцовай турме перад адступленнем Чырвонай арміі 1941 года. Даследаванне гэтых злачынстваў пачалося падчас нямецкай акупацыі Вінніцы. Па просьбе мясцовай суполкі і з санкцыі нямецкай адміністрацыі арганізаванае даследаванне пахаванняў пачалося ў маі 1943 года. Па выніках расследавання было выяўлена 91 масавае пахаванне і эксгумаваныя 9439 цел. Мясцовыя жыхары апазналі сярод загінулых 468 сваякоў. Гэтая інфармацыя, фота і вынікі расследавання выкарыстоўваліся нацысцкай прапагандай для дыскрэдытацыі Савецкай улады ў час вайны. Ва Украіне першыя праўдзівыя публікацыі аб трагедыі з’явіліся толькі ў 1988 годзе. Па выніках сучасных даследаванняў, лічыцца, што агульная колькасць рэпрэсаваных за гэты перыяд у Вінніцы і вобласці складае каля 20000 чалавек.

Катэгорыя:1937 год у СССР
Катэгорыя:1938 год у СССР
Катэгорыя:Брацкія магілы
Катэгорыя:Масавыя забойствы СССР
Катэгорыя:Масавыя забойствы 1937 года
Катэгорыя:Масавыя забойствы 1938 года
Катэгорыя:Масавыя забойствы ва Украіне
Катэгорыя:Масавыя забойствы ў СССР
Катэгорыя:НКУС
Катэгорыя:Рэпрэсіі ў СССР
Катэгорыя:Гісторыя Вінніцы
Катэгорыя:Украінафобія
Чэмпіянат свету па шахматах сярод жанчын 2016

**Чэмпіянат свету па шахматах сярод жанчын 2016** — матч за званне чэмпіёнкі свету па шахматах паміж дзеючай чэмпіёнкай свету Марыяй Музычук з Украіны і прэтэндэнткай на тытул Ху Іфань з Кітая. Запланаваны 10-гульнявы матч праходзіў з 1 па 14 сакавіка 2016 года ў Львове, Украіна. 

14 сакавіка Ху стала пераможцай чэмпіянату, атрымаўшы перамогу ў дзявятай партыі і скончыўшы матч. Як і ў двух папярэдніх паядынках паміж шахматысткамі кітаянка выйграла пераканаўча, не прайграўшы ніводнай партыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па шахматах сярод жанчын
Катэгорыя:2016 год у шахматах
Катэгорыя:Спорт у Львове
Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ва Украіне
Катэгорыя:Спорт ва Украіне ў 2016 годзе
Катэгорыя:Шахматы ва Украіне
Слава Украіне!

ў Харкаве]]
**Слава Украіне!** () — украінскае вітанне, нацыянальны лозунг.

Гэтае вітанне выкарыстоўвалі ў часы Укранскай Народнай Рэспублікі і міжваенныя гады. «Слава Украіне — Героям Слава!» () было распаўсюджана ва Украінскай паўстанчай арміі(УПА), падкантрольнай Арганізацыі ўкраінскіх нацыяналістаў рэвалюцыйнай (). У кананічнай АУН-УПА пад кіраўніцтвам Андрэя Мельніка замест гэтага ўжывалі «Слава Украіне — Навекі Слава!» ().

«Слава Украіне! Героям слава!» з’яўляецца лозунгам Кангрэсу ўкраінскіх нацыяналістаў.

Лозунг шырока выкарыстоўваецца ва Украіне з канца 2013 года падчас і пасля Еўрамайдана, ён таксама набыў папулярнасць як падбадзёрлівы вокліч падчас масавых спартыўных спаборніцтваў ва Украіне. 

24 жніўня 2018 года на парадзе да Дня Незалежнасці Украіны ўпершыню было афіцыйна выкарыстана прывітанне **«Слава Україні!» — «Героям Слава!»**.

4 кастрычніка 2018 года Вярхоўная Рада Украіны прыняла Закон «Аб унясенні змяненняў у статут Узброеных Сіл Украіны», якім было зацверджана новае вітанне ва ўкраінскай арміі і ўнесены змены ў Статут УСУ, дзе слова «таварыш» замянілі на «пан» і «пані».

## Гл. таксама 
* Жыве Беларусь!

Катэгорыя:Нацыянальныя сімвалы Украіны
Катэгорыя:Украінскія выразы
Катэгорыя:Нацыянальныя дэвізы
Катэгорыя:Украінскі нацыяналізм
Катэгорыя:Лозунгі
Катэгорыя:Воінскія рытуалы
Катэгорыя:Вітанні
Віктар Міхайлавіч Пінчук

**Віктар Пінчук** (; ) — украінскі бізнесмен і філантроп. Па стане на студзень 2016 года «Форбс» уключыў яго ў спіс 1250-ці самых багатых людзей у свеце з агульным станам у $1,44 мільярдаў.

Заснавальнік і асноўны ўладальнік EastOne Group LLC, кампаніі па міжнароднаму інвеставанню, праектнаму фінансаванню і фінансавым кансультацыям, якая базуецца ў Лондане, а таксама Interpipe Group, адной з вядучых кампаній Украіны па сталеліцейнай прамысловасці. Уладальнік чатырох тэлевізійных каналаў і папулярнага таблоіда «Факты и комментарии» (). Быў членам Вярхоўнай Рады Украіны на працягу двух тэрмінаў запар з 1998 па 2006 гады. Жанаты з Аленай Пінчук, дачкой экс-прэзідэнта Украіны Леаніда Кучмы.

Катэгорыя:Мільярдэры Украіны
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Украіны
Катэгорыя:Кандыдаты тэхнічных навук
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны IV склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны III склікання
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Кіева
Катэгорыя:Мецэнаты Украіны
Іван Максімавіч Паддубны

**Іван Паддубны** (;  — ) —  расійскі прафесійны барэц, паходжаннем з запарожскіх казакаў. Шасціразовы чэмпіён свету па барацьбе. Пачаў кар’еру каля 1900 года і за 40 гадоў прайграў толькі ў двух баях.

Катэгорыя:Барцы Украіны
Катэгорыя:Барцы СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чаркаскай вобласці
Алея Класікаў

thumb|200px|right|Фатаграфія з боку праспекта «Штэфан чэл Марэ»

**Алея Класікаў** — скульптурны комплекс у парку «Штэфан чэл Марэ» горада Кішынёва. Па абодва бакі алеі на пастаментах з чырвонага паліраванага граніту ўсталяваны бронзавыя бюсты пісьменнікаў і грамадска-палітычных і культурных дзеячаў Малдовы. Алея Класікаў перасякае цэнтр парка, дзе на гранітнай калоне ўсталяваны бронзавы бюст А. С. Пушкіна (1885) працы скульптара А. М. Апякушына. Алея была збудавана ў 1958 годзе і з тых часоў стала любым месцам адпачынку гараджанаў і гасцей сталіцы. Спачатку алея складалася з 12 бюстаў, але пасля распаду СССР яе сталі дапаўняць бюстамі дзеячаў малдаўскай культуры, чыя творчасць не віталася ў савецкі перыяд, а таксама скульптурамі румынскіх паэтаў і пісьменнікаў.

У Алеі Класікаў на дадзены момант усталяваны 25 бюстаў.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Кішынёва
Alternosfera

**Alternosfera** — музычны гурт з Кішынёва, які грае альтэрнатыўны рок. Заснаваны ў 1998 годзе, калі адбылася іх першая сумесная рэпетыцыя.

## Музычная кар’ера 
23 лістапада 1999 гурт «Alternosfera» ўпершыню выступіў на сцэне перад гледачамі, а праз два гады ўдзельнікі пасля пошукаў уласнага стылю і гучання запісалі дэма-версію ў Кішынёве, а праз год — у Бухарэсце.

У маі 2005 года свет убачыў іх дэбютны альбом пад назвай «Горад 511». Назваць так альбом натхніла першае месца для рэпетыцый — гараж пад нумарам 511. У тым жа годзе рок-гурт запрашаюць на фестываль Tuborg, які праходзіў у Бухарэсце. Акрамя гэтага, музыкі актыўна ўдзельнічаюць ва ўсіх магчымых рок-фэстах у роднай Малдове.

Праз два гады, у красавіку 2007 «Alternosfera» выпускае новую кружэлку пад назвай «Visători cu plumb în ochi sau ultima scrisoare pentru femeia nordică» («Летуценнікі са свінцом у вачах ці Апошні ліст для Паўночнай жанчыны»).

У песнях гурта асноўнай тэмай з’яўляецца любоў, але таксама ў некаторых песнях падымаюць і сацыяльныя і палітычныя пытанні.

У 2008 годзе гурт прапануе ўвазе прыхільнікаў свой трэці альбом «Flori din Groapa Marianelor EP» («Кветкі Марыянскай западзіны»), у кастрычніку 2012 года — пласцінку «Virgula» («Кома»), а 17 кастрычніка 2015, пасля працяглага перапынку на другім павільёне студыі «Малдова-фільм» адбылася прэзентацыя новага зборніка песень «Haosoleum» з чатырнаццаццю новымі кампазіцыямі.

Група «Alternosfera» меламаны параўноўваюць па гучанні з такой рок-легендай, як «Nirvana». На сёння, акрамя роднай Малдовы музыкаў часта можна сустрэць на тэрыторыі Румыніі, Расійскай Федэрацыі і ў Нідэрландах.

## Склад гурта 
Склад групы пастаянна мяняўся і на сённяшні дзень сярод удзельнікаў можна ўбачыць:

* Марчел Бостан — вакал, клавішныя, гітара;
* Марын Нікора — гітара, клавішныя;
* Сяргей Аладзін — гітара, клавішныя;
* Нік Русу — ударныя,
* Думітру Косцін — бас

## Дыскаграфія 
## Спасылкі 
* http://www.moldovenii.md/ru/people/328
* http://altwall.net/groups.php?show=alternosfera
* http://www.noi.md/ru/news_id/65566

Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1998 годзе
Катэгорыя:Рок-гурты Малдовы
Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта
Сядзіба сям’і Ралі

'''Сядзіба сям'і Ралі''' — дваранская сядзіба пачатку XIX стагоддзя, пабудаваная багатым грэкам Замфірам Ралі у сяле Долна (цяпер Страшанскага раёна Малдовы). Вядомая тым, што гэтыя месцы наведаў у 1821 годзе Аляксандр Сяргеевіч Пушкін (паміж 28 ліпеня і 20 жніўня, у час свайго знаходжання ў Бесарабіі). 

Маёнтак Ралі, што належаў у першай палове XX стагоддзя Замфіру Арборы-Ралі, быў пасля далучэння Бесарабіі да СССР нацыяналізаваны і адкрыты для наведванняў у дзень нараджэння Пушкіна, 6 чэрвеня 1949 года. З 1964 года стаў філіялам Дома-музея А. С. Пушкіна ў Кішынёве. Пад канец савецкага перыяду сюды з'язджаліся да 150 тысяч турыстаў у год, для размяшчэння якіх было разгорнутае намётавае мястэчка.

Пасля распаду СССР сядзіба была закрыта на рэканструкцыю і фактычна закінута. У 2002 годзе па ініцыятыве прэзідэнта Малдовы і пры фінансавай падтрымцы кампаніі «Лукойл» маёнтак быў капітальна адрамантаваны.

Выстава, адкрытая цяпер у сядзібе сямействы Ралі, складзена з фондаў калекцый дома-музея Пушкіна. Экспанаты былі сабраны музеем на працягу больш за паўстагоддзя. Гэта сапраўдныя матэрыялы XVIII, XIX і XX стагоддзяў. Штогод у дзень нараджэння паэта тут праводзяцца рэспубліканскія святы пушкінскай паэзіі.

Вакол сядзібы рассцілаецца парк, дзе ўсталяваны помнік паэту працы Алега Комава. У Кодрах каля Долнай знаходзяцца «Крыніца Земфіры» і «Паляна Земфіры», дзе Пушкін некаторы час жыў у цыганскім табары, што натхніла яго на стварэнне паэмы «Цыганы».

## Літаратура 
* М. Г. Хазин. Пушкин в Долне (путеводитель). Кишинёв: Тимпул, 1989 г.
* З. Ралли-Арборе. Из семейных воспоминаний об А. С. Пушкине. Минувшие годы, 1908, № 7.
* Б. А. Трубецкой. Пушкин в Молдавии. Кишинев, 1990 г.

Катэгорыя:Аляксандр  Пушкін
Катэгорыя:Культура Малдовы
Cronograf

**Cronograf** — штогадовы міжнародны фестываль дакументальнага кіно, створаны па ініцыятыве маладых кінематаграфістаў Малдовы (у прыватнасці прадстаўнікоў OWH Studio) з мэтай папулярызацыі і адраджэння культурнага жыцця і малдаўскага кінамастацтва ў цэлым. Упершыню мерапрыемства праведзена ў 2001 годзе ў горадзе Кішынёў.

Сёння фестываль дакументальнага кіно «Cronograf» з’яўляецца адным з самых папулярных у Паўднёва-Усходняй Еўропе і дае магчымасць малавядомым рэжысёрам вылучыцца сярод іншых, паказаць аўдыторыі свае фільмы і даведацца навінкі са свету дакументалістыкі. Штогод колькасць удзельнікаў фестывалю і цікавасць да яго расце.

Дакументалісты могуць у прыязнай, гасціннай і нефармальнай абстаноўцы абмеркаваць перспектывы стварэння сумесных праектаў і супрацоўніцтва, прадставіць свае кінакарціны на меркаванне калег, азнаёміць гледачоў з рознымі кінажанрамі і данесці свой пасыл праз экранізаваныя жыццёвыя гісторыі.

З гэтай мэтай праграма міжнароднага фестывалю дакументальнага кіно «Cronograf» прадугледжвае конкурсныя і пазаконкурсныя паказы, кінапрэм’еры, прэс-канферэнцыі, тэматычныя абмеркавання і майстар-класы для тых, хто толькі робіць першыя крокі ў свет кінематаграфіі.

## Праграма фестывалю 
Фестываль мае чатыры секцыі:
* Галоўная — у гэтай частцы кінафестывалю на суд гледачоў і журы прадстаўляюць дакументальныя фільмы без абмежавання ў тэме. Да ўдзелу прымаюцца некамерцыйнае, камерцыйнае кіно і рэклама.
* СadRO — праграма кінафестывалю заснавана ў 2007 годзе, якая стала неад’емнай яго часткай. У гэтай секцыі да ўдзелу прымаюцца фільмы, якія прысвечаныя Малдове і адлюстроўваюць жыццё яе грамадзян. Кінастужка можа быць створана як мясцовымі мастакам, так і замежнымі. Унікальнасць гэтай намінацыі ў тым, што гледачу прапаноўваецца паглядзець на жыццё і лёс людзей, якія лічаць сябе малдаванамі, незалежна ад іх месца жыхарства.
* Секцыя абмежаванага выпуску — у гэтай частцы прадстаўлены работы незалежнага кіно, вытворчасць прыватных кінастудый, тэлекампаній або незалежных кінавытворцаў.
* A LIKE — праграма прысвечана падлеткавым кіно і дакументальных кароткаметражак для моладзі.

## Спасылкі 
* http://culture.pl/ru/article/festival-hronograf

* http://cronograf.md/prog_sec_cadro.php?id=28&l=ro

* https://www.youtube.com/watch?v=Q46YjXaaIAU

Катэгорыя:Культура Малдовы
Вольга Генадзеўна Харлан

{{Спартсмен
 |імя                  = Вольга Харлан
 |выява          = Olha Kharlan 2014 European Championships SFS-EQ t164825.jpg
 |шырыня               = 250px
 |апісанне выявы = Вольга Харлан у 2014 годзе
 |пол                  = жаночы
 |поўнае імя           = Вольга Генадзеўна Харлан
 |арыгінал імя       = 
 |імя пры нараджэнні     = 
 |мянушка             = 
 |мянушкі             = 
 |грамадзянства          = 
 |спецыялізацыя        = шабля
 |клуб                 = «Спартак-Дынама» Мікалаеў
 |дата нараджэння        = 4.9.1990
 |месца нараджэння       = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |года кар'еры         = 
 |рабочы бок      = 
 |трэнер               = Арцём Скараход
 |трэнеры              = 
 |рост                 = 172 см
 |вага                  = 63 кг
 |медалі               = 

{ style="background: transparent" align="center"
    
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |вікісховішча            = 
}}
**Вольга Генадзеўна Харла́н** (; ) — украінская фехтавальшчыца (шабля), алімпійская чэмпіёнка гульняў 2008 года ў камандным першынстве, чатырохразовая чэмпіёнка свету (2009 года ў камандным першынстве, 2013 года — у індывідуальным і камандным, 2014 года — у індывідуальным), сяміразовая чэмпіёнка Еўропы, найлепшая спартсменка 2008 і 2009 гадоў ва Украіне. Дэпутат Мікалаеўскага гарадскога савета, кандыдат у народныя дэпутаты на выбарах 2012 года (№ 194 у спісе Партыі рэгіёнаў).

## Спасылкі 
* 
* Інтэрв’ю з Вольгай Харлан 

Катэгорыя:Фехтавальшчыкі Украіны
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Украіны
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па фехтаванні
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года
Катэгорыя:Фехтавальшчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Фехтавальшчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Фехтавальшчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па фехтаванні
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па фехтаванні
Катэгорыя:Поўныя кавалеры ўкраінскага ордэна «За заслугі»
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўрапейскіх гульняў па фехтаванні
Катэгорыя:Члены Партыі рэгіёнаў Украіны
Святлана Георгіеўна Яўсеева

**Святлана Георгіеўна Яўсеева** () — беларуская і руская , , . Жонка беларускага пісьменніка Артура Вольскага і маці беларускага музыкі Лявона Вольскага.

## Біяграфія 
Нарадзілася 4 верасня 1932 года ў Ташкенце ў сям’і вайскоўца.

Скончыла Ташкенцкі педагагічны інстытут (1956) і Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага (1962). У 1962 годзе выйшла замуж за беларускага пісьменніка Артура Вольскага і пераехала ў Мінск. Маці беларускага музыкі Лявона Вольскага.

Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1962 года. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі і Саюза пісьменнікаў Расіі.

Памерла 8 студзеня 2025 года.

## Творчасць 
Першая кніга «Жанчына пад яблыняй» (1962) была сустрэта вельмі добра чытачамі і крытыкай. Зборнікі лірычных вершаў «Маладзік» (1965), «Клічу!» (1974), «Еўразія» (1979), «Апошняе развітанне» (1983), «Шукаю чалавека» (1988) таксама пацвердзілі талент паэтэсы.

У. Някляеў сказаў пра яе: «Святлана Яўсеева, якая прыехала з Масквы ў Мінск, даволі хутка стала не столькі рускім, колькі беларускім паэтам, які піша на рускай мове».

Перакладала на рускую мову вершы беларускіх паэтаў Я. Купалы, Я. Коласа, М. Танка, А. Вярцінскага, Н. Тулупавай і іншых.

## Літаратура 
* *Вярцінскі А.* Узыходжанне // Літаратура і мастацтва, 1965, 29 кастрычніка
* *Дмитриев О.* Против инерции // Поэзия, 1976, выпуск 17
* Яўсеева Святлана Георгіеўна // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. Т. 6. — Мн.: БелЭн, 1992—1995.

## Спасылкі 
* Вершы Святланы Яўсеевай на сайте Западная Русь

Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Выпускнікі Літаратурнага інстытута імя А. М. Горкага
Юрый Кандрацюк

**Юрый Кандрацюк** (, сапр. імя **Аляксандр Шаргей** ();  — люты 1942) — украінскі інжынер і матэматык. Піянер у галіне касманаўтыкі і касмічных палётаў, тэарэтык, які ў пачатку XX стагоддзя распрацаваў «Трасу Кандрацюка», ключавую канцэпцыю для пасадкі і вяртання касмічных палётаў ад Зямлі да Месяца. Траса Кандрацюка пазней выкарыстоўвалася для чарчэння першага фактычнага палёту чалавека на Месяц. Раскрыў многія іншыя аспекты касмічных палётаў у сваіх працах.

Зрабіў свае навуковыя адкрыцці ва ўмовах вайны, ганенняў з боку ўлады і сур’ёзных захворванняў. Пад псеўданімам «Юрый Кандрацюк» ён хаваўся пасля Расійскай рэвалюцыі і стаў вядомым навуковай супольнасці.

Катэгорыя:Вучоныя Украіны
Катэгорыя:Вучоныя СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Украіны
Катэгорыя:Авіяканструктары Украіны
Катэгорыя:Вязні шарашак
Катэгорыя:Заснавальнікі касманаўтыкі
Катэгорыя:Інжынеры Украіны
Катэгорыя:Інжынеры СССР
Карупцыя ва Украіне

**Карупцыя** з’яўляецца шырока распаўсюджанай праблемай украінскага грамадства. У 2014 годзе ў Індэксе ўспрымання карупцыі міжнароднай арганізацыі Transparency International Украіна заняла 142-е месца з 175 краін, якія даследаваліся (на адным узроўні з Угандай і Каморскімі Астравамі). Да гэтага, яшчэ ў 2007 годзе, Украіна займала 118-е месца сярод 179 краін, якія даследаваліся на працягу года. У 2012 годзе міжнародная аўдытарская кампанія Ernst & Young паставіла Украіну ў тройку самых карумпаваных краін свету разам з Калумбіяй і Бразіліяй.

Дыпламатычная службы ЗША апісвала Украіну часоў Леаніда Кучмы і Віктара Юшчанкі як клептакратыю, што вынікае з уцечкі Wikileaks.

Катэгорыя:Карупцыя ва Украіне
Катэгорыя:Палітыка Украіны
Катэгорыя:Эканоміка Украіны
Катэгорыя:Карупцыя ў Еўропе
Украіна
Паўстанне Разіна

**Сяля́нская вайна́ 1670—1671 гадо́ў** у Расіі, ці **паўста́нне Ра́зіна** — масавы антыўрадавы рух казакоў, прыгонных сялян, пасадскіх людзей, паволжскіх народаў (чувашоў, мары, мардвы, татар) на Доне, у Паволжы і Слабадской Украіне.

Паўстанне было выклікана ўзмацненнем прыгонніцтва ў Цэнтральнай Расіі і пашырэннем яго на паўднёвыя і паўднёва-ўсходнія ўскраіны.

Кіраўнікі паўстання: С. Ц. Разін, В. Р. Ус, Ф. Шалудзяк і іншыя.

Тэрмін «Сялянская вайна 1670—71», які замацаваўся ў савецкай гістарычнай літаратуры з 1930-х г., у сучаснай расійскай гістарычнай літаратуры (з пачатку 1990-х г.) найчасцей замяняецца тэрмінам «паўстанне Разіна».

## Перад паўстаннем 
Сялянскай вайне папярэднічаў у 1667—1669 паход казацкай беднаты на чале з Разіным на раку Яік (цяпер Урал) і па Каспійскім моры (разрабаваны прыбярэжныя правінцыі Персіі, вызвалены расійскія нявольнікі), пасля заканчэння якога Разін заснаваў на Доне апорны пункт — Кагальніцкі гарадок. Сюды збіраліся казакі і збеглыя сяляне.

## Ход вайны 
Вясной 1670 Разін захапіў уладу на Доне і на чале сваіх атрадаў пайшоў на Ніжнюю Волгу. Паўстанцы нанеслі паражэнні ўрадавым войскам, у маі—чэрвені 1670 авалодалі гарадамі Царыцын, Чорны Яр, Астрахань, дзе знішчылі царскіх ваявод і ўвялі самакіраванне на казацкі ўзор.

У жніўні 1670 Разін на чале войска (каля 10 тыс. чал.) пайшоў уверх па Волзе, авалодаў гарадамі Самара, Саратаў і іншымі, асадзіў Сімбірск.

Ён і яго паплечнікі абвяшчалі, што ў іх войску нібыта знаходзяцца царэвіч Аляксей Аляксеевіч (сын Аляксея Міхайлавіча), які паводле бацькоўскага ўказа ідзе на Маскву «пабіць» баяр, дваран, ваявод і купцоў «за здраду», а таксама звергнуты патрыярх Нікан.
У сваіх «спакусных лістах» Разін заклікаў паслужыць цару і «чорным людзям даць свабоду».

Паўстанні ахапілі вялізную тэрыторыю аж да цэнтральных раёнаў краіны: знішчаліся памешчыкі і іх прыказчыкі, ваяводы і іншыя прадстаўнікі ўлады, стваралася мясцовае самакіраванне.

У кастрычніку 1670 ваявода Ю. Барацінскі разбіў пад Сімбірскам галоўнае войска Разіна, які быў паранены і ўцёк на Дон.
У канцы 1670 — пачатку 1671 царскія войскі жорстка задушылі асноўныя ачагі сялянскай вайны, акрамя Астрахані.
Заможныя казакі скінулі ўладу Разіна на Доне, у красавіку 1671 схапілі яго і выдалі ўраду (16.6.1671 пакараны смерцю ў Маскве).

Паўстанцы з Астрахані на чале з Ф. Шалудзяком у маі—чэрвені 1671 здзейснілі новы няўдалы паход на Сімбірск.
У снежні 1671 Астрахань здалася царскім войскам.

## Літаратура 
* 
* *Степанов И. В.*  Крестьянская война в России в 1670—1671 гг. Т. 1—2 (ч. 1) — Л., 1966—72.
* *Соловьёв В. М.* Поход за утраченной волей. — М., 1990.
* *Соловьёв В. М.* Современники и потомки о восстании С. Т. Разина. — М., 1991.


Катэгорыя:Паўстанні ў Расіі
Катэгорыя:Сялянскія паўстанні
Катэгорыя:Казацкія паўстанні
Катэгорыя:Данское казацтва
Мустафа Джэмілеў

**Мустафа́ Джэмі́леў** (), поўнае імя **Мустафа́ Абдульджэмі́льаглу́ Джэмі́леў (Кырымаглу́)** (; нар. , сяло Ай-Серэз, Крым)&nbsp;— палітычны і грамадскі дзеяч СССР і Украіны крымскататарскага паходжання, адзін з кіраўнікоў крымскататарскага нацыянальнага руху, праваабаронца, удзельнік дысідэнцкага руху, палітычны зняволены, народны дэпутат Украіны ад фракцыі партыі Еўрапейская Салідарнасць, з 20 жніўня 2014 года да 18 мая 2019 года Упаўнаважаны Прэзідэнта Украіны па справах крымскататарскага народа.

За свае палітычныя погляды Джэмілеў быў выключаны з ВНУ і сем разоў быў асуджаны. Агулам ён правёў пятнаццаць гадоў у месцах пазбаўлення волі: быў зняволены ў 1966—1967, 1969—1972, 1974—1975, 1975—1976, 1983—1986 гадах і ў 1979—1982 гадах быў у выгнанні ў Якуціі. Сусветна вядомы праваабаронца, адзін з заснавальнікаў і член Ініцыятыўнай групы па абароне праў чалавека ў СССР. Пасля абвяшчэння незалежнасці Украіны Джэмілеў стаў актыўным удзельнікам палітычнага жыцця краіны. З 1998 года Народны дэпутат Украіны III, IV, V, VI, VII, VIII і IX скліканняў, аўтар некалькіх дзесяткаў законапраектаў, былы кіраўнік Меджліса крымскататарскага народа (1991—2013), член камітэта Вярхоўнай Рады Украіны з пытанняў праў чалавека, нацыянальных меншасцей і міжнацыянальных адносін (з 1998 года), кіраўнік падкамітэта з пытанняў дэпартаваных народаў, нацыянальных меншасцей і ахвяр палітычных рэпрэсій (2 верасня 2003 года — 15 чэрвеня 2007 года), кіраўнік падкамітэта з пытанняў этнапалітыкі, правоў карэнных народаў і нацыянальных меншасцей Украіны, ахвяр палітычных рэпрэсій (са снежня 2012 года). Падчас Крымскага крызісу Джэмілеў займаў пазіцыю непарушнасці межаў Украіны і не прызнаў рэферэндум.

Кавалер ордэна князя Яраслава Мудрага IV і V ступеняў, ордэна «За інтэлектуальную адвагу» і ордэна Турэцкай Рэспублікі, лаўрэат ганаровых грамат Вярхоўнай Рады Украіны і Кабінета Міністраў Украіны, лаўрэат прэміі: імя Фрыцьёфа Нансена ўпраўлення Вярхоўнага камісара ААН па справах бежанцаў, імя Піліпа Орліка «За дэмакратызацыю украінскага грамадства», «Святло справядлівасці» і «Салідарнасці», уладальнік «Крыжа Салідарнасці Барацьбы». Ён з’яўляецца ганаровым доктарам права Сельджуцкага ўніверсітэта і Вышэйшага тэхналагічнага інстытута, ганаровы доктар у галіне міжнародных адносін , ганаровы грамадзянін турэцкіх гарадоў Кастамону і Кырыкале.

Катэгорыя:Палітыкі Крыма
Катэгорыя:Савецкія дысідэнты
Катэгорыя:Праваабаронцы СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Еўрамайдана
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны III склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны IV склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны V склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны VI склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны VII склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны VIII склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны IX склікання
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Члены Меджліса крымскататарскага народа
Катэгорыя:Палітыкі крымскататарскага народа
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крыме
Канстанцін Дзмітрыевіч Ушынскі

**Канстанцін Дзмітрыевіч Ушынскі** ( — ) — адукацыйны дзеяч Расійскай імперыі, педагог, кандыдат юрыспрудэнцыі і прававед украінскага паходжання, адзін з заснавальнікаў педагагічнай навукі і народнай школы ў Расійскай імперыі, аўтар прац па тэорыі і гісторыі педагогікі, падручнікаў для навучання і артыкулаў па педагогіцы.

## Біяграфія 
Працаваў на розных пасадах у Дзямідаўскім юрыдычным ліцэі, Гатчынскім сіроцкім інстытуце і Смольным інстытуце высакародных дзяўчын. Таксама працаваў рэдактарам і пісаў артыкулы для такіх часопісаў як «Современник», «Библиотека для чтения», «Журнал для воспитания» і «Журнал Министерства народного просвещения».

## Навуковая дзейнасць 
У педагагічнай сістэме Ушынскага важнае месца займае вучэнне пра мэты выхавання, якія вызначаліся ім як падрыхтоўка чалавека да жыцця і працы, як фарміраванне ў чалавека пачуцця абавязку перад народам і выхаванне ў чалавека патрыятызму. У выхаванні дзяцей ён надаваў значнае месца сям’і і лічыў вельмі неабходным сямейнае выхаванне.

Акрамя таго, ён надаваў вялікае значэнне мове народа, бо, паводле яго слоў, «калі вымерла мова ў вуснах народа, вымер і народ». Педагог сцвярджаў, што кожны народ мае права мець школу на роднай мове, асуджаў царызм за забарону вывучэння ўкраінскага мовы ў школах на ўкраінскіх землях. Вызначыў асноўныя шляхі і сродкі развіваючага навучання, быў змагаром класна-ўрочнай сістэмы навучання, уліку ўзроставых і псіхалагічных асаблівасцяў дзяцей. Ён надаваў велізарнае значэнне працы ў псіхалагічным і фізічным развіцці чалавека, паказваў на кіруючую ролю школы і асобы настаўніка ў выхаванні дзяцей.
 Расіі, 2023]]

Катэгорыя:Педагогі Расіі
Катэгорыя:Асобы на марках
Слабадская Украіна

**Слабадска́я Украі́на** — гістарычная вобласць на тэрыторыі сучасных Украіны (Харкаўская, часткі Данецкай, Луганскай і Сумскай абласцей) і Расійскай Федэрацыі (часткі Варонежскай, Курскай і Белгародскай абласцей).

## Гісторыя 
З 2-й палавіны 16 ст. вобласць засялялася ўкраінскімі казакамі і сялянамі, што ўцякалі сюды з тэрыторыі Украіны, падуладнай Рэчы Паспалітай. Сяліліся слабодамі (адсюль назва). Казацкае насельніцтва стала называцца слабадскімі казакамі. Слабадскую Украіну з поўначы засялялі рускія служылыя людзі і збеглыя сяляне.

З пачатку 18 ст. ўрад рассяляў тут вялікія групы выхадцаў з турэцкіх уладанняў (малдаван, сербаў і іншых).

У 1765 на тэрыторыі Слабадской Украіны была ўтворана Слабодска-Украінская губерня, якая ў 1835 была перайменавана ў Харкаўскую губерню.

## Літаратура 
* Слабадская Украіна //  С. 484.

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Украіны
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Расіі
Катэгорыя:Слабадское казацтва
Брусельскі пакт

**Брусельскі дагавор** або **брусельскі пакт** (, ) — ваенны дагавор падпісаны 17 сакавіка 1948 Францыяй, Вялікабрытаніяй і краінамі Бенілюкса.

Брусельскі дагавор ўяўляў сабой працяг і пашырэнне Дзюнкеркскага пакта падпісанага Францыяй і Вялікабрытаніяй у 1947 годзе. На базе гэтага дагавора ў 1954 годзе быў складзены дагавор пра Заходнееўрапейскі саюз. У прэамбуле Брусельскага дагавора пазначана мэта супрацоўніцтва - сумесная рэакцыя на магчымую ў будучыні агрэсію з боку Германіі, хоць у той час яна была дэмілітарызаваная і кантралявалася сіламі кааліцыі. То бок асноўнай мэтай дагавора было стварэнне ваеннай і стратэгічнай кааперацыі ў адказ на магчымую савецкую агрэсію ў цэнтральнай і ўсходняй Еўропе, і знайшло неўзабаве сваё пацверджанне ў лютым 1948 года ў камуністычнай змове ў Чэхаславакіі. У выпадку савецкай агрэсіі па дамове адносна невялікія вайсковыя сілы саюзнікаў павінны былі дзейнічаць сумесна. Гэта супрацоўніцтва, вядома, не магло ўраўнаважыць ваенныя сілы ў Еўропе, аднак было задумана і стала прыступкай да трансатлантычнага супрацоўніцтва з ЗША і годам пазней вылілася ў маштабны дагавор пра стварэнне НАТА. Усе пяць краін, якія падпісалі дамову сталі членамі НАТА.

Катэгорыя:Гісторыя Еўрапейскага саюза
Яўген Кісялёў

**Яўге́н Кісялёў**:
* Яўген Аляксеевіч Кісялёў (нар. 1956) — савецкі, расійскі і ўкраінскі журналіст, тэле- і радыёвядучы.
* Яўген Юр’евіч Кісялёў (нар. 1993) — беларускі футбаліст.
Каляндарная эра

**Э́ра** (ад  — зыходная лічба) у храналогіі — пачатковы момант сістэмы летазлічэння, а таксама сама сістэма летазлічэння.

Напрыклад,
* хрысціянская, ці новая, эра (наша эра: лік гадоў ад даты нараджэння Ісуса Хрыста),
* мусульманская эра (хіджра; ад даты перасялення Мухамеда з Меккі ў Медзіну, паводле мусульманскай традыцыі, у 622),
* іудзейская эра (ад «стварэння свету» 6.10.3761 да н.э.),
* старажытнагрэчаская эра «па алімпіядах» (ад 776 да н.э.),
* рымская эра (ад заснавання Рыма, паводле традыцыі 21.4.753 да н.э.),
* візантыйская эра (ад «стварэння свету» 1.9.5509 да н.э. або 1.3.5508 да н.э.).

## Літаратура 
* Эра //  С. 147.

Катэгорыя:Каляндарныя эры
Катэгорыя:Храналогія
Грэг Кэйсі

**Грэг Кэйсі** (; ) — ірландскі непрафесійны гулец у снукер. Удзельнік кваліфікацыі да чэмпіянату свету 2016.

Правёў першы матч на прафесійным турніры ў 21-гадовым узросце ў 2011 годзе ў папярэдняй кваліфікацыі да этапу PTC у Кіларні, дзе з лікам 2:4 саступіў былому і будучаму прафесіяналу Джэймі О’Нілу. Праз тры з паловай гады ўпершыню прыняў удзел у Q School, серыі турніраў, якія з'яўляюцца кваліфікацыйнымі ў мэйн-тур. На першым турніры ён саступіў 10-разовай чэмпіёнцы свету сярод жанчын Рыян Эванс з лікам 2:4, а на другім з тым жа лікам прайграў будучаму прафесіяналу Гарэту Алену ў 1/8 фіналу, калі яму заставалася выйграць два матчы да траплення ў прафесіяналы. У 2016 годзе Кэйсі атрымаў права выступаць у кваліфікацыі да чэмпіянату свету, прайграўшы ў першым раундзе 17-му нумару сусветнага рэйтынгу Дзіну Цзюньхуэю з Кітая з лікам 4:10.

## Выступы на прафесійных снукерных турнірах
## Відэа 
## Спасылкі 
* Статыстыка Грэга Кэйсі на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Ірландыі