open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ічынская Сопка

**І́чынская Сопка** — стратавулкан у Камчацкім краі Расіі, у цэнтральнай частцы паўвострава Камчатка.

Абсалютная вышыня — 3621 м. Вяршыня вулкана з’яўляецца самай высокай кропкай Сярэдзіннага хрыбта. Вулкан размешчаны на яго заходнім схіле, з’яўляецца адзіным актыўным вулканам хрыбта і ў цяперашні час выяўляе слабую фумарольную актыўнасць. Паблізу ад вулкана працякаюць рэкі Хуткая Хайрузова, Іча, Хуткая Козыраўская.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вулкан Ичинская Сопка // vulkania.ru
* Вулкан Ичинская Сопка (вулкан Ичинский, Ича, Хоашен, Белая сопка, Сопочная, Ichinsky Volcano, Icha, Ichinskaya Sopka, Khoashen, Belaya Sopka, Sopochnaya) // «Камчатский край, Петропавловск-Камчатский — краеведческий сайт о Камчатке»
* Ichinsky at Global Volcanism Program .
* Photo Ichinsky 
* 

Катэгорыя:Вулканы паводле алфавіта
Катэгорыя:Вулканы Камчацкага края
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Горныя вяршыні-трохтысячнікі
Мараўскія гаворкі

**Мараўская мова** (саманазва *moravščina*, , ) — мова мараваў, якая належыць да заходняй падгрупы славянскіх моў індаеўрапейскай моўнай сям'і. У Чэхіі афіцыйна мараўская лічыцца дыялектам чэшскай мовы, усходнія гаворкі часам лічацца дыялектамі славацкай. Паводле даных 2011 года ў Чэхіі 108 469 чалавек назвалі мараўскую мову сваёй роднай.

## Літаратура 
* BLÁHA, Ondřej. Moravský jazykový separatismus: zdroje, cíle, slovanský kontext. In Studia Moravica. Acta Universitatis Palackianae Olomucensis Facultas Philosophica - Moravica. Olomouc : UP v Olomouci, 2005. ISSN 1801-7061. Svazek III.
* Bartoš, František. Moravian Dialectology, Brno 1895.
* Stich, Alexandr (November 2000). "O spisovné moravštině a jiných "malých" jazycích". Naše řeč (Ústav pro jazyk český Akademie věd ČR) 83 (5): 260–264. ISSN 0027-8203.
* Šustek, Zbyšek: Otázka kodifikace spisovného moravského jazyka (The question of codifying a written Moravian language). University of Tartu, 1998. Available online (Czech)
* Šrámek, R.: Zur heutigen Situation des Tschechischen. In: Ohnheiser, I. / Kienpointner, M. / Kalb, H.: Sprachen in Europa. Sprachsituation und Sprachpolitik in europäischen Ländern. Innsbruck 1999.
* Vintr, Josef: Das Tschechische. Hauptzüge seiner Sprachstruktur in Gegenwart und Geschichte. München: Sagner 2001.

Катэгорыя:Заходнеславянскія мовы
Катэгорыя:Мовы Чэхіі
Катэгорыя:Маравія
Чэшскі філарманічны аркестр

**Чэшскі філарманічны аркестр** () — чэшскі сімфанічны аркестр, які размяшчаецца ў Празе. У 2008 заняў 20 месца ў спісе 20 лепшых аркестраў свету па версіі часопіса Gramophone.

## Гісторыя 
Упершыню аркестр з'явіўся ў 1896, калі аркестранты пражскага Нацыянальнага тэатра выканалі творы Дворжака пад кіраваннем аўтара. У 1901 аркестр быў вылучаны са складу опернай трупы. У 1908 аркестрам на прэм'еры сваёй сімфоніі № 7 кіраваў Густаў Малер. У 1919—1931 і 1933—1941 аркестрам кіраваў Вацлаў Таліх, а ў 1950—1968 — Карэл Анчэрл. З 2003 па 2009 аркестр узначальваў Здэнек Мацал, які сышоў у адстаўку з паста галоўнага дырыжора ў 2007. Пачынаючы з сезону 2009—2010 гадоў яго пераемнікам стаў Эліяху Інбал.

У 2005 аркестр быў намінаваны на прэмію «Грэмі».

## Галоўныя дырыжоры 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* [Мемарыяльны сайт Францішка Сламы(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D1%88%D0%B0%D0%BA_%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0)]: Чэшскі філарманічны аркестр - гісторыя, дырыжоры , аркестранты , Вацлаў Таліх  

Катэгорыя:Аркестры Чэхіі
Катэгорыя:Культура Прагі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1896 годзе
Катэгорыя:1896 год у Празе
Вацлаў Таліх

**Ва́цлаў Та́ліх** (; 28 мая 1883, Кромержыж — 16 сакавіка 1961, Бераўн) — чэшскі дырыжор і скрыпач, педагог.

## Біяграфія 
У 1897—1903 гадах вучыўся як скрыпач у Пражскай кансерваторыі ў Яна Маржака і Отакара Шэўчыка, затым нядоўга працаваў у Берлінскай філармоніі, але з-за праблем са здароўем пакінуў Берлін.

Сваю дзейнасць як дырыжор пачаў у 1904 годзе ў Адэсе, працуючы канцэртмайстарам у гарадскім оперным тэатры. У 1905—1907 гадах працаваў і выкладаў у Тбілісі, у 1908—1912 гадах узначальваў Славенскі філарманічны аркестр у Любляне, затым у 1912—1915 гадах працаваў у Пльзені. У 1919—1931, 1934—1941 гадах галоўны дырыжор Чэшскага філарманічнага аркестра. У 1931—1932 гадах працаваў у Швецыі.

У 1935 годзе быў прызначаны кіраўніком Нацыянальнага тэатра ў Празе. У 1945 годзе быў вымушаны пакінуць пост па прычыне зачынення тэатра немцамі падчас Другой сусветнай вайны. Пасля заканчэння вайны зноў заняў пост, але ў 1947 годзе быў звольнены. Паўторна займаў пост у 1948 годзе, але ў гэтым жа годзе быў звольнены. У 1946—1948 гг. узначальваў створаны ім са студэнтаў Пражскай кансерваторыі Чэшскі камерны аркестр. У 1949 годзе ўзначаліў створаны ім Славацкі філарманічны аркестр у Браціславе (да 1952 года).

У 1957 годзе атрымаў званне народнага артыста ЧССР.

Таліх займаўся выкладчыцкай дзейнасцю. Сярод яго вучняў Чарлз Макерас, Карэл Анчэрл і інш. Вядомы сваімі інтэрпрэтацыямі чэшскіх кампазітараў Антаніна Дворжака, Бедржыха Сметаны, Іозефа Сука. Шмат зрабіў для ўключэння опер Леаша Яначака ў рэпертуары тэатраў. Склаў сімфанічную сюіту з оперы Яначэка «Прыгоды ліскі-хітрухі».

## Увекавечанне памяці 
* У ранейшыя гады ў Празе праходзіў Конкурс імя Вацлава Таліха.

## Літаратура 
* «Талих Вацлав». БСЭ, 3-е издание.

## Спасылкі 
* Вацлаў Таліх на allmusic.com 
* Вацлаў Таліх  на Францішак Слама — Мемарыяльны сайт 

Катэгорыя:Дырыжоры Чэхіі
Катэгорыя:Скрыпачы Чэхіі
Катэгорыя:Народныя артысты Чэхаславакіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Томаша Гарыга Масарыка
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага тэатра (Прага)
Іван Міхайлавіч Труба

**Іва́н Міха́йлавіч Труба́** (,  — , , цяпер Чэхія) — украінскі пісьменнік, перакладчык, грамадскі і палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Іван Міхайлавіч Труба нарадзіўся 9 верасня 1878 года ў Гомелі. Скончыў з адзнакаю рэальную школу ў Ромнах, Пецярбургскі тэхналагічны інстытут. Быў адным з фундатараў і актывістаў Украінскай студэнцкай грамады.

У 1902 годзе за ўдзел у рэвалюцыйным сту­дэнцкім гуртку арыштаваны і высланы ў Балаганск Іркуцкай губерні, пасля яшчэ раз быў высланы ў Архангельск.

З 1907 года пражываў у Кацярынаславе. Працаваў выкладчыкам фізікі і матэматыкі ў жаночай гімназіі П. Іофэ, камерцыйнага вучылішча А. Свіда, інжынерам у аддзеле цягі Кацярынінскай чыгункі.

У першыя дні Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года на Кацярынаслаўшчыне актыві­заваўся ўкраінскі рух, прадстаўнікамі якога былі служачыя, інтэлігенцыя, працоўныя і сяляне. Іван Труба стаў ініцыятарам першых палітычных збораў у месце, які склікаліся служачымі чыгункі. Абраны ў склад Кацярынаслаўскай губерн­скай земскай управы, ад якой быў накіраваны дэлегатам на Усерасійскую раду працоўных і салдацкіх дэпутатаў у Петраградзе.

## Творчасць 
Сярод літаратурнай спадчыны — казкі для дзяцей «Як грыбы збіраліся ваяваць з жукамі», «Пан Коцкі», пераклады казак Ганса Крысціяна Андэрсана «Ялінка», «Праведны суддзя», «Царэўна на гарошыне», братоў Грым «Дзед з унукам», «Тры пралкі-цётачкі», Вільгельма Гаўфа, Бехштайна, апавяданні «Падаражжа на вёсцы», «Ходзіць сон каля вакон», «У прасвеце», «Багатая куцця», «Перад Ражством» і іншыя.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Василенко Наталія*. Іван Труба (1878—1950)

Катэгорыя:Інжынеры Украіны
Катэгорыя:Пісьменнікі Украіны
Катэгорыя:Перакладчыкі Украіны
Катэгорыя:Перакладчыкі на ўкраінскую мову
Валянцін Васілевіч Сядоў

{{Вучоны
|Грамадзянства = 
|Навуковая сфера = археалогія
|Месца працы = 
|Навуковая ступень = 
|Навуковае званне = 
|Альма-матэр = 
|Навуковы кіраўнік =
|Знакамітыя вучні = М. У. Лапацін
|Вядомы як =
|Вядомая як =
|Узнагароды і прэміі = { style="background:transparent" -
   
-
   
}
|Роспіс =
|Шырыня роспісу =
|Сайт =
}}
**Валянцін Васілевіч Сядоў** (,  — , ) — савецкі і расійскі археолаг-славіст, загадчык аддзела палявых даследаванняў Інстытута археалогіі РАН, доктар гістарычных навук, прафесар, член-карэспандэнт РАН (1997), правадзейны член РАН (2003) і акадэмік АН Латвіі (1994).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт у 1951 годзе. З 1954 года ў Інстытуце археалогіі АН СССР. Даследаваў археалогію і культуру Старажытнай Русі, этнагенез славян, этнічную гісторыю балтаў і фіна-уграў. У 1960-я гады правёў разведку і раскопкі курганоў у Беларускім Панямонні. Стварыў тэорыю субстратнага паходжання беларусаў. Вынікамі ўздзеяння балцкага субстрату тлумачыць вытокі асаблівасцей беларускай лінгваэтнічнай супольнасці, якая, на яго думку, аформілася ў VIII—XII стагоддзях, да пачатку адасаблення беларусаў. Аўтар артыкула «Да паходжання беларусаў» (1967), «Этнагенез і станаўленне беларусаў» (2000), манаграфій «Славяне Верхняга Падняпроўя і Прыдзвіння» (1970), «Доўгія курганы крывічоў» (1974), «Паходжанне і ранняя гісторыя славян» (1979), «Усходнія славяне ў VI—XIII стагоддзях» (1982), «Старажытнаруская народнасць» (1999).

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія СССР (1984)
* Дзяржаўная прэмія Расіі (1998)

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Пополняемое собрание работ В. В. Седова в электронном виде (составитель М. И. Жих)

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Археолагі СССР
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Археолагі Расіі
Катэгорыя:Славісты Расіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзямідаўскай прэміі
Катэгорыя:Даследчыкі славянскага паганства
Сялявічы (Слонімскі раён)

**Сяля́вічы** (, ) — аграгарадок у Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Азярніцкага сельсавета. За 24 кіламетры на паўднёвы захад ад Слоніма, 150 кіламетраў ад Гродна, 7 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Азярніца.

Да 2013 года Сялявічы былі цэнтрам Сялявіцкага сельсавета.

## Назва 
На карце Шуберта ХІХ ст. - "*Селевичи*". На польскай 1933 г. - ужо "*Sielawicze*".

Паблізу, у Ружанах, у XVII ст. фіксавалася прозвішча Селевіч. Ёсць літоўскае прозвішча *Seleikis*, латышскае бяссуфікснае *Selis.*

## Насельніцтва 
* 485 жыхароў, 182 двары (2002)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Касцёл Святой Барбары (1819)
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азярніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слонімскага раёна
Сяляўшчына (Расонскі раён)

**Сяля́ўшчына** (, ) — аграгарадок у Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Янкавіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца на ўсходнім беразе возера Сяляўскае, на аўтамабільнай дарозе  Полацк—Расоны, за 12 кіламетраў на поўдзень ад гарадскога пасёлка Расоны, за 147 кіламетраў ад Віцебска, за 40 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Полацк.

## Гісторыя 
Да першага падзелу Рэчы Паспалітай належала ў колькасці 90 чал. да Полацкага езуіцкага манастыра.

У 1924—1967 гадах цэнтр Сяляўшчынскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 421 жыхар, 166 двароў (2002)

## Інфраструктура 
* Базавая школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Помнікі на месцы партызанскага аэрадрома і землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну
* Побач з вёскай знаходзіцца возера Сяляўскае і Дом Рыбака

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-10. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Янкавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Расонскага раёна
Сяляўшчына

Назву **Сяля́ўшчына** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Сяляўшчына — вёска ў Расонскім раёне
* Мінская вобласць
** Сяляўшчына — вёска ў Мінскім раёне
Павел Бем

**Павел Бем** (; нарадзіўся 18 ліпеня 1963, Прага) — чэшскі палітык, мэр Прагі з 2002 па 2010 год, адзін з найбольш уплывовых чэшскіх палітыкаў новага пакалення.

## Агульнае 
Доктар Павел Бем нарадзіўся 18 ліпеня 1963 года ў Празе (Чэхія). З'яўляецца ўрачом і палітыкам. З 2002 года наступіў на пасаду мэра гораду Прагі і сваю пасаду мэра зацвердзіў падчас выбараў у кастрычніку 2006 года. З'яўляецца першым намеснікам Грамадзянскай Дэмакратычнай партыі.

## Навучанне і медыцынская праца 
Павел Бем у 1987 годзе скончыў Факультэт агульнай медыцыны ў Карлавым універсітэце па спецыялізацыі псіхіятрыя. Па ёй у 1990 годзе здаў атэстацыю. Далей 2 гады навучаўся ва Універсітэце Джона Хопкінса, у Балтымары (ЗША) на курсах, накіраваных на палітыку барацьбы супраць наркотыкаў і ў гэтым кірунку прадоўжыў працу пасля вяртання ў Чэхію. У 1994 годзе здаў другі атэстат па спецыялізацыі «прафілактыка і лячэнне залежнасці ад наркотыкаў». Працаваў у псіхіятрычным шпіталі ў супрацьалкагольным аддзяленні. Потым працаваў вядучым Цэнтра наркатычнай залежнасці ў Празе.

## Палітыка 
Працягвае доктарскую працу і падчас свайго ўзыходжання на палітычную сцэну ў 1995 годзе, дзе ва ўрадзе Чэшскай рэспублікі і міністэрстве ўнутраных спраў, прадаваў увагу антынаркатычнай палітыцы.

З'яўляецца членам Грамадзянскай дэмакратычнай партыі. З 1998 года да 2002 працаваў старастам у Празе 6, а пасля паводкі ў 2002 годзе быў абраны мэрам Прагі. У 2004 годзе быў абраны намеснікам кіраўніка Грамадзянскай дэмакратычнай партыі, а з 2006 года з'яўляецца першым намеснікам кіраўніка партыі.

## Хобі і сям'я 
18 мая 2007 года ўзышоў на найвышэйшую гару свету Эверэст. Ён стаў 10-м чэхам у гісторыі ўзыходжанняў на Эверэст (завошта раскрытыкаваўся сярод калегаў і ў друку за пакіданне паста мэра на два месяцы і прыцягненне да сабе «нездаровай увагі»).

Жанаты, мае дваіх дзяцей. Валодае англійскай, нямецкай, іспанскай, рускай мовамі. Аўтар навуковых і адмысловых прац у вобласці псіхіятрыі і наркатычнай залежнасці. Чалец некалькіх чэшскіх і міжнародных экспертных арганізацый. Да ліку яго хобі належаць альпінізм, веласіпедны спорт, тэніс, горныя лыжы і падводнае плаванне, музычныя прыхільнасці — класічная музыка, рок, джаз. Асноўным яго хобі з'яўляецца альпінізм. Як альпініст збіраецца выканаць неафіцыйную праграму майстэрства «Сем вяршынь» (*Seven Summits*), якая прадугледжвае ўзыходжанне на найвышэйшыя вяршыні кожнага з кантынентаў. З'яўляецца адным з гарачых прыхільнікаў правядзення ў Празе Алімпійскіх гульняў у 2016 або 2020 годзе.

## Спасылкі 
* Уласная старонка Паўла Бема

Катэгорыя:Палітыкі Чэхіі
Катэгорыя:Члены Грамадзянскай дэмакратычнай партыі
Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Празе
Мікола Сямашка

**Мікола Сяма́шка** (*Мікалай Пятровіч*; , вёска Барылы (пазней злілася з вёскай Катушонкі) Полацкі раён, Віцебская вобласць — , пад Оршай) — беларускі паэт. Брат Сцяпана Сямашкі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння сямігодкі працаваў у ветрынскай раённай газеце. У 1939 годзе мабілізаваны ў Чырвоную Армію, удзельнічаў у паходзе ў Заходнюю Беларусь. З пачатку Вялікай Айчыннай вайны — на фронце.

Загінуў у 1941 годзе пры абароне Оршы.

## Творчасць 
 Полацкага раёна.]]
Першы верш апублікаваў у 1926 годзе (газета «Чырвоная Полаччына»). Аўтар зборніка паэзіі «Шчырасць» (1939). У сваіх лепшых вершах ён натхнёна апяваў хараство роднага краю («Пачатак лета», «Дождж прайшоў», «Вечар на возеры», «Добры дзень, мой верасень багаты»), выказваў захапленне велічнай, магутнай Айчынай і гатоўнасць ісці за яе «ў смяротны бой» («3 вершаў аб Радзіме», «Чырвоная зорка», «У дазоры», «Граніца»). Калі ў грамадзянскіх вершах М. Сямашкі, дзе ў духу часу ўслаўляўся правадыр і сацыялістычнае будаўніцтва, дамінуе пафаснасць, дэкларацыйнасць, то ў вершах асабістых, інтымных адчуваецца глыбокае лірычнае пачуццё, роздум, падмацаваныя канкрэтным жыццёвым вопытам («Жыццё нам б’е сваім чалом», «Ты выйдзі ў сад», «Непарушнае слова», «Студэнтцы»). У многіх вершах Мікалая Сямашкі назіраецца ўплыў фальклорнай паэтыкі, што робіць іх фактуру празрыстай, лёгкай, стварае сюжэтную канву («Дзявочая», «Чаканне», «Чакаючы пісьма», «Дарэмныя трывогі»). Знаёмства М. Сямашкі з рэчаіснасцю Заходняй Беларусі адбілася ў яго нарысах, а таксама вершах («Беспрацоўны», «Як сцюдзёны насунецца змрок», «Я чую твой голас здалёку»), напісаных з афіцыйных ідэалагічных пазіцый. Некаторыя з яго вершаў перакладзены на рускую мову.

## Літаратура 
* 
* 
* *Сопікава, В. В.* На Ветрыншчыне, ля памятных знакаў / В. В. Сопікава // Полацкі веснік. — 2018. — 9 лістап. — С. 18.
* Сямашка Мікола // Памяць: Полацкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: І. Б. Каросцік, Р. І. Маслоўскі, А. Л. Петрашкевіч; уклад. С. С. Чарняўская; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Вышэйшая школа, 1999. — С. 644—645.

## Спасылкі 
* Сямашка Мікалай Пятровіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць
* Семашко Николай Петрович // Праект «Нашы людзі»

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Сцяпан Пятровіч Сямашка

**Сцяпан Пятровіч Сяма́шка** (, вёска Барылы (пазней злілася з вёскай Катушонкі) , Віцебская вобласць — ) — беларускі пісьменнік. Брат Міколы Сямашкі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1920 годзе пайшоў у Чырвоную Армію, удзельнічаў у грамадзянскай вайне. У 1921—1926 гадах — на партыйнай і савецкай рабоце ў Полацку. У 1926—1929 гадах працаваў рэдактарам акруговай газеты «Чырвоная Полаччына», потым — у часопісе «Шляхі калектывізацыі», у газеце «Звязда». Вучыўся ў Камуністычным інстытуце журналістыкі ў Мінску (1932). У гады Вялікай Айчыннай вайны — палітработнік у Савецкай Арміі. У 1945—1946 гадах — адказны сакратар камісіі па гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, з 1947 г. — навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі партыі пры ЦК КПБ.

Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, «Знак Пашаны» і медалямі.

## Творчасць 
 Полацкага раёна.]]
Першы празаічны твор надрукаваў у 1925 годзе. У 1927 годзе ў газеце «Чырвоная Полаччына» апублікаваў некалькі ўрыўкаў з аповесці «Пад панскай няволяй». Аўтар кнігі апавяданняў «Пералом» (1932), прысвечанай калектывізацыі.

3 1936 года ў друку не выступаў.

У пасляваенныя гады перакладаў на беларускую мову паасобныя творы К. Маркса, Ф. Энгельса, У. І. Леніна.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сямашка Сцяпан Пятровіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць
* 27 июля — 125 лет со дня рождения Степана Петровича Семашко (1898—1965) // Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна. Аддзел дзіцячай літаратуры
* Сямашка, Сцяпан Пятровіч (пісьменнік ; 1898—1965) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Семашко Степан Петрович // Праект «Память народа»

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Капітаны СССР
Ордэн Клемента Готвальда

**Ордэн Клемента Готвальда** — вышэйшая ўзнагарода Чэхаславацкай Сацыялістычнай Рэспублікі.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1953 годзе як **«Ордэн будаўніцтва сацыялістычнай Радзімы»**, у лютым 1955 года пераназваны ў ордэн Клемента Готвальда.

## Статут 
Узнагароджанне адбываецца за выбітныя поспехі ў справе будаўніцтва сацыялізму ў Чэхаславакіі. Узнагароджваюцца як асобныя людзі, так і працоўныя калектывы.

Ордэн уручаецца таксама асобам, ганараваным ганаровым званнем Героя Чэхаславацкай Рэспублікі ці Героя Сацыялістычнай Працы Чэхаславацкай Рэспублікі.

Носіцца на левым боку грудзей.

## Апісанне знака 
Ордэн уяўляе з сябе залатую пяціканцовую зорку чырвонай эмалі з залатымі шарыкамі на канцах прамянёў. У цэнтры ў залатым медальёне выява профілю Клемента Готвальда. Пры дапамозе вушкі і кольцы знак ордэна мацуецца да залатога звяна ў выглядзе вянка з ліпавага лісця з дыяментавым каменем. Верх звяна — залатая пласціна з надпісам «ČSSR». Звяно мацуецца да нагруднай калодкі, абцягнутай шаўковай муаравай стужкай чырвонага колеру з цёмна-чырвонай паласой па сярэдзіне.

## Гл. таксама 
* :Катэгорыя:Кавалеры ордэна Клемента Готвальда
* Шаблон узнагароды

## Спасылкі 
* Ордэн Клемента Готвальда на сайце www.vyznamenani.net
* Order of Klement Gottwald

Клемент Готвальд
Катэгорыя:Вышэйшыя дзяржаўныя ўзнагароды
Сямёненкі

**Сямёненкі** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Дрыса, за 17 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 1,5 км на захад ад вёскі Трыполле.

Плошча паверхні 0,25 км², даўжыня 1,4 км, найбольшая шырыня 320 метраў, найбольшая глыбіня 2,2 м, даўжыня берагавой лініі каля 4 км. Найбольшая глыбіня возера 2,2 м, сярэдняя 1,6 м. Аб’ём вады 0,39 млн м³, колернасць да 260 °. Плошча вадазбору 7,2 км².
Катлавіна лагчыннага тыпу, вяцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны на поўдні і поўначы вышынёй да 1 м, спадзістыя, на захадзе і ўсходзе 6—8 метраў, стромкія, параслі лесам. Берагі нізкія, забалочаныя, пад хмызняком. У паўночнай паўднёвай частках возера берагавая лінія ўтварае вузкія залівы. Дно возера плоскае, выслана сапрапелем, месцамі каля берагоў пясчанае.Возера эўтрофнае, слабапраточнае.
Зарастае ўздоўж берагоў надводнай расліннасцю на шырыню да 15 м. Расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 1,5 м. У возера ўпадаюць два ручаі, выцякае ручай у возера Межна.

У возеры водзяцца шчупак, лінь, карась, акунь, лешч, плотка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-11. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дрысы
Сямянка

]]
**Сямя́нка**, **семячка** — аднанасенны плод пакрытанасенных раслін, утвораны двума або некалькімі пладалісцікамі, з тонкім скурыстым каляплоднікам, што лёгка аддзяляецца ад насення. Тыповая сямянка — плод складанакветных, напрыклад сланечніка. Часам на сямянках утвараюцца крылападобныя вырасты, чубкі, кручочкі, якія спрыяюць іх распаўсюджванню.

## Літаратура 
* 
* Сямя́нка // 
* 
* Семянка // 
* 

Катэгорыя:Плод
Сянкевіч

**Сянкевіч** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Адэля Лаўрэнцьеўна Сянкевіч (1911—1991) — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
* Аляксандр Антонавіч Сянкевіч (1884—1938) — беларускі дзяржаўны дзеяч
* Аляксей Сянкевіч (1904—1991) — беларускі грамадскі дзеяч.
* Багдан Сянкевіч (1931—2021) — журналіст, марак
* Васіль Іванавіч Сянкевіч (нар. 1959) — беларускі мовазнавец
* Віктар Сянкевіч, беларускі гісторык, дзеяч беларускай эміграцыі
* Вікторыя Аляксандраўна Сянкевіч, беларуская журналістка і тэлевядучая
* Генрык Сянкевіч, польскі пісьменнік
* Ігар Ісідаравіч Сянкевіч (нар. 1927) — беларускі архітэктар.
* Мікалай Іванавіч Сянкевіч (нар. 1957) — беларускі пісьменнік, журналіст, педагог.
* Эдуард Іосіфавіч Сянкевіч (1889—1937) — дзяржаўны дзеяч, член Цэнтральнага выканаўчага камітэта Літоўска-Беларускай Рэспублікі.
* 
* Ян Сянкевіч (нар. 1995), беларускі футбаліст
Эжэн Флаша

**Эжэн Флаша** (; 1802, Парыж — 16 чэрвеня 1873, Аркашон) — французскі інжынер, піянер чыгуначнай справы ў Францыі; яго імя ўвекавечана на Эйфелевай вежы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Німе, адукацыю і выхаванне атрымаў пад кіраўніцтвам свайго старэйшага брата Стэфана, з якім разам у 1823—1830 гг. распрацоўваў праект плана канала паміж Гаўрам і Парыжам. Затым вывучаў у Англіі будаванне докаў. Па вяртанні ў Францыю пачаў займацца чыгуначнай справай, і да 1851 года быў старэйшым інжынерам на Усходняй чыгунцы, а затым — начальнікам інжынераў і дарадчым членам на Паўднёвай чыгунцы.

Флаша заснаваў:
* у 1841 годзе таварыства інжынераў,
* у 1844 г. канферэнцыю інжынераў шляхоў зносін (чыгуначных),
* у 1848 г. канферэнцыю грамадзянскіх інжынераў.

## Працы 
* «Etablissements commerciaux, Docks de Londres, Entre pôts de Paris» (1836);
* «Rapport sur le canal du Rhône au Rhin» (1840);
* «Les chemins de fer en 1862 et 1863» (1863);
* «Traité de la fabrication du fer» (у супрацоўніцтве з іншымі, 3 т. і атлас, Парыж, 1842-46);
* «Mémoire sur les travaux de l'isthme de Suez» (П., 1865);
* «Navigation à vapeur transocéanienne» (2 т., там жа, 1866)

Катэгорыя:Чыгуначнікі
Катэгорыя:Спіс вучоных і інжынераў на Эйфелевай вежы
Аляскінскае цячэнне

**Аляскінскае цячэнне** — цёплае паверхневае цячэнне ў паўночна-усходняй частцы Ціхага акіяна, паўночная галіна Паўночна-Ціхаакіянскага цячэння.

Тэмпература вады 2-7 °C зімой, 10-15 °C летам. Скорасць 0,9-1,8 км/гадз. Праходзіць з поўдня на поўнач, затым з усходу на захад у заліве Аляска; праз усходнія пралівы Алеуцкіх астравоў уваходзіць у Берынгава мора.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А - Аршын / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1996. - 552 с.: іл.

Катэгорыя:Цячэнні Ціхага акіяна
Аляска (заліў)

**Заліў Аляска** () — адкрыты заліў Ціхага акіяна, каля берагоў Паўночнай Амерыкі, паміж паўвостравам Аляска і востравам Ванкувер.

Плошча , шырыня каля ўвахода больш за , глыбіня да . Прылівы паўсутачныя (да 12 м) і мяшаныя (да 6,8 м). У заліве Аляска — востраў Кадзьяк, востраў Чырыкава, архіпелаг Аляксандра і астравы Каралевы Шарлоты. Галоўныя парты: Сьюард (ЗША), Прынс-Руперт (Канада).

Берагавая лінія заліва моцна парэзана, берагі прадстаўлены лясамі, гарамі і ледавікамі, якія спускаюцца да мора. Сярод іх — самы вялікі далінны ледавік у Паўночнай Амерыцы — ледавік Хабард. Вялікая колькасць бухт і эстуарыяў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Аляскі
Катэгорыя:Залівы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Залівы ЗША
Турызм у Чэхіі

ў Празе]]
**Турызм у Чэхіі** — адна з асноўных галін эканомікі Чэхіі. Чэхія, як краіна, багатая гістарычнымі і прыроднымі славутасцямі і вядомая сваёй кухняй і натуральнымі курортамі, прыцягвае турыстаў са шматлікіх краін свету. Найбольш прывабная для турыстаў Прага, таксама часта наведваюцца замак Карлштэйн, Кутна-Гора, Чэскі-Крумлаў і Ледніцы.

## Месца турызму ў эканоміцы Чэхіі 
Чэшская эканоміка атрымлівае значныя даходы ад турызму. У 2001 годзе агульныя даходы ад турызму дасягнулі 118,13 млрд крон, што складала 5,5 % ад ВУП. З 2003 па 2007 год доля даходаў ад турызму ў ВУП паменшылася з 3,5 % да 2,9 % і заставалася на гэтым узроўні ў наступныя два гады, аднак у абсалютным падліку даход ад турызму вырас з 90,79 да 104,29 мільярдаў крон паміж 2003 і 2009 годам. Звыш 171 тысячы грамадзян Чэхіі былі ў 2009 годзе заняты ў сферы турызму на пастаяннай аснове.

У 2010 годзе Чэхію наведалі 6,3 мільёна турыстаў, на пяць працэнтаў больш, чым за год да таго, а даход ад турызму склаў 127,4 мільярда крон. Найбольшая колькасць турыстаў прыбывае з Германіі (405,5 тысяч за III квартал 2010 і 265 тысяч за I квартал 2011 года) і Расіі (126 тысяч за III квартал 2010 і 113 тысяч за I квартал 2011 — рост на 42 % у параўнанні з I кварталам 2010 года).

## Турыстычныя цэнтры 
]]
Найбольш наведвальны турыстамі горад у Чэхіі — сталіца Прага на рацэ Влтава з Пражскім Градам і Старым горадам. Акрамя Прагі, ёсць шмат іншых гарадоў Чэхіі, прывабных для турыстаў — у прыватнасці, гістарычныя аб'екты, такія як Кутна-Гора, Чэскі-Крумлаў, Карлштэйн, Шпіндлеруў-Млін ці Ледніцка-Валціцкі комплекс, а таксама бальнеалагічныя курорты: Карлавы Вары, Марыянске-Лазнэ, Падзебрады і Францішкаві-Лазнэ. Чэшскія бальнеалагічныя курорты наведалі за першы квартал 2011 года больш за 150 тысяч чалавек.

Асноўныя зоны адпачынку за межамі гарадоў: Чэшская Швейцарыя, Чэшскі карст, Чэшскі рай, Крконашэ, Нацыянальны парк Шумава.

## Віно 
Хоць Чэхія шырока славіцца сваім півам, на поўдні краіны развіта вінаробства. У прыватнасці, у Маравіі, якая вядомая сваімі белымі вінамі. Акрамя таго, у Цэнтральнай Багеміі на Эльбе таксама ёсць вінаграднікі.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Чэхіі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт чэшскага кіравання турызму
Васіль Іванавіч Сянкевіч

**Васіль Іванавіч Сянке́віч** (, вёска Асіпавічы, Драгічынскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук (1997), прафесар (2000). Член-карэспандэнт Беларускай акадэміі адукацыі (1998).

## Біяграфія 
Нарадзіўся на хутары Паянтрый бліз вёскі Асіпавічы Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці ў сялянскай сям’і. Бацька працаваў у калгасе трактарыстам, маці Алена Міхайлаўна была перадавой даяркай. Брат пісьменніка Міколы Сянкевіча (нар. 1957).

Скончыў Брэсцкі педагагічны інстытут (1980), з 1980 года працуе ў ім, з 1992 года — загадчык кафедры. Даследуе праблемы прагмалінгвістыкі, семантыкі беларускай, польскай і рускай моў.

## Навуковыя працы 
* «Семантыка і прагматыка беларускай мовы» (1995)
* «Тлумачальны слоўнік тэрмінаў пачатковага навучання» (2001), у сааўтарстве

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Васіль Іванавіч Сянкевіч // Літаратурная карта Драгічыншчыны. Драгічынская раённая ЦБС 

Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Беларускай акадэміі адукацыі
Аляксандр Пацей

**Аляксандр Пацей** (? — сакавік ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Вялікі падчашы літоўскі (1724—1739), кашталян віцебскі (1739—1740) і троцкі (1740—1742), ваявода троцкі (з 1742). Быў таксама старостам рагачоўскім, алькеніцкім і ковенскім, маршалкам Трыбуналу ВКЛ у 1745. Кавалер Ордэна Белага Арла (1746).
 
## Сям'я 
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацеяў герба «Вага», сын Казіміра Аляксандра, віцебскага ваяводы, і Ганны Тэрэзы з Летаваў. Яго жонка была Тэрэза з Войнаў-Ясянецкіх, удава Канстанціна Бенедыкта Бжастоўскага. Пакінуў з ёй дзяцей:
* Людвіка (? — 1771), вялікага літоўскага стражніка;
* Леанарда (? — 1774), вялікага літоўскага стражніка пасля брата;
* Караліну (1732 — 1776), жонку вялікага літоўскага падкаморага Станіслава Радзівіла;
* Ганну (1720 — 1788), жонку смаленскага ваяводы Юзафа Тышкевіча.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Аляксандр
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Кашталяны віцебскія
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты ковенскія
Катэгорыя:Старосты рагачоўскія
Катэгорыя:Старосты алькеніцкія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Бразільскае цячэнне

**Бразільскае цячэнне** - цёплае паверхневае цячэнне Атлантычнага акіяна, каля берагоў Паўднёвай Амерыкі, галіна Паўднёва-Пасатнага цячэння. 

Тэмпература вады 18-26°С. Скорасць 1-2 км/гадз. Накіравана ад мыса Сан-Рокі на паўднёвы захад уздоўж берагоў Бразіліі да 40° паўднёвай шыраты, дзе сустракаецца з халоднымі Фалклендскім цячэннем і цячэннем Заходніх вятроў.

Цячэнне было адкрыта ў другой палове XVII стагоддзя. Дэталёва было вывучана ў 1832 годзе Джэймсам Рэнэлам (), тады ж атрымала ад яго сваю сучасную назву.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Цячэнні Атлантычнага акіяна
Бенгельскае цячэнне

**Бенгельскае цячэнне** — халоднае паверхневае цячэнне Атлантычнага акіяна, каля заходніх берагоў Паўднёвай Афрыкі. Паўночная галіна цячэння Заходніх Вятроў, накіравана з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Хуткасць 1-2 км/гадз. Тэмпература вады на паверхні летам ад 19 °C на поўдні да 26 °C на поўначы, а зімой адпаведна ад 15 да 22 °C. Непасрэдна каля берагоў пад уплывам падняцця водаў з глыбінь тэмпература падае ніжэй за 15 °C зімой і ніжэй за 12 °C летам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Цячэнні Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Цячэнні Індыйскага акіяна
Леанард Габрыэль Пацей

**Леанард Габрыэль Пацей** ( — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода віцебскі (з 1686). Быў таксама старостам рагачоўскім, суражскім і жыжморскім.

## Дзяржаўная дзейнасць 
Займаў пасады берасцейскага земскага пісара (1662—1672), падсудка (1672—1676) і земскага суддзі (1676—1686). Дзякуючы ўдалай жаніцьбе з прадстаўніцай уплывовага роду Агінскіх змог дасягнуць сенатарскай годнасці, атрымаўшы ў 1686 тытул віцебскага ваяводы. Быў таксама паслом на соймы, дэпутатам Трыбунала ВКЛ.

Удзельнічаў у бітвах з туркамі на Украіне ў 1670-х. Знаходзіўся ў апазіцыі да караля Яна III Сабескага.

## Сям’я 
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацеяў герба «Вага», сын Пятра, берасцейскага земскага пісара, і Соф’і з Казаноўскіх. З’яўляўся ўнукам берасцейскага ўніяцкага епіскапа Іпація Пацея.

Ажаніўся з Рэгінай Агінскай, дачкой троцкага цівуна Самуэля Льва Агінскага і удавой іншага троцкага цівуна Вальтэра Корфа. Меў з ёй дзяцей:
* Людвіка Канстанціна (1664—1730), вялікага літоўскага гетмана;
* Казіміра Аляксандра (1666—1728), віцебскага ваяводу.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Леанард Габрыэль
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы віцебскія
Катэгорыя:Суддзі земскія берасцейскія
Катэгорыя:Падсудкі берасцейскія
Катэгорыя:Пісары земскія берасцейскія
Катэгорыя:Старосты суражскія
Катэгорыя:Старосты рагачоўскія
Катэгорыя:Старосты жыжморскія
Стары каралеўскі палац (Пражскі Град)

**Стары каралеўскі палац** — палац у паўднёвай частцы Трэцяга двара Пражскага Граду, злучаны непасрэдна з Саборам Святога Віта крытай галерэяй.
thumb|злева|Від з паўночнага боку
]]

]]
У XII ст. на гэтым месцы Сабеславам II была ўзведзена першая каралеўская рэзідэнцыя. З часам паўднёвыя сцены квадратнага раманскага будынка зліліся з крапаснымі сценамі Пражскага Граду. У 1185 годзе да палаца прыбудавана Капэла Усіх Святых. Палац быў пашыраны ў другой палове XIII ст. Отакарам II. Пры Карле IV былі значна пашыраны паўночная і заходняя часткі палаца, ім нададзены рысы сапраўднай готыкі, таксама былі павялічаны памяшканні, прызначаныя для прадстаўніцтва. Рэканструкцыя мела на мэце ператварыць палац і камфартабельную рэзідэнцыю для каралеўскай сям'і. Пры Венцэславе IV быў выпрастаны праход, які злучае палац з Саборам Святога Віта. Падчас працяглых Гусіцкіх войн у Чэхіі палац быў закінуты. Зноў каралеўская сям'я заняла яго пры ўзыходжанні Уладзіслава Ягелона на трон. З 1483 г. кароль уласна курыраваў усе перабудовы, які кранулі, у асноўным, ніжні паверх, дзе была створана Уладзіслаўская зала.

Пасля разбуральнага пажару 1541 г. аднаўленнем двара займаўся Фердынанд I Габсбург: сярод іншага была збудавана Зала пасяджэнняў сейма. З цягам часу палац страчвае сваё значэнне, аднак яго памяшканні ўсё яшчэ выкарыстоўваліся для найважнейшых мерапрыемстваў і цырымоній. У XVIII ст. пры Марыі Тэрэзіі радыкальнай рэканструкцыяй усяго Пражскага Граду займаецца . Фасады Каралеўскага палацы былі прыведзены ў поўную гармонію з новым габсбургскім ансамблем двара.

У наш час палац даступны для агляду турыстаў. На ніжніх паверхах знаходзіцца выстаўка «Гісторыя Пражскага Граду».

## Літаратура 
* 
* ŠVÁBOVÁ, Jana; RYGL, Tomáš. Prague, detailed picture guide. [s.l.] : ATP, 2005. 154 s. ISBN 80-86893-16-2. Kapitola Old Royal Palace, s. 20-21. (anglicky)
* P. Vlček a kol., Umělecké památky Prahy — Pražský hrad a Hradčany. Praha: Academia 2000.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка палаца

Катэгорыя:Палацы Прагі
Катэгорыя:Пражскі Град
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:XII стагоддзе ў Празе
Леанард Пацей

**Леанард Пацей** (каля 1730 — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Абозны (з 1752) і стражнік вялікі літоўскі (з 1771). Трымаў Рагачоўскае і Алькеніцкае староствы. Кавалер Ордэна Белага Арла (1759).
 
## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацеяў гербу «Вага», сын Аляксандра, троцкага ваяводы, і Тэрэзы з Войнаў-Ясянецкіх, удавы кашталяна мсціслаўскага Канстанціна Бенедыкта Бжастоўскага.

Абіраўся паслом на соймы 1750, 1752 (абодва разы ад Віцебскага ваяводства), 1762, 1764 (удзельнічаў у абранні каралём Станіслава Аўгуста Панятоўскага).

Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) дзеля захавання сваіх маёнткаў у Полацкім ваяводстве прысягнуў Кацярыне II (1773)

У шлюбе з Марыяй Аляксандрай, дачкой рэчыцкага старосты Альбрэхта Радзівіла, меў сына Аляксандра Міхала.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Леанард
Катэгорыя:Стражнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Абозныя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты рагачоўскія
Катэгорыя:Старосты алькеніцкія
Антоні Пацей

**Антоні Пацей** (? — ) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Абозны (1715—1729) і стражнік вялікі літоўскі (1729—1748). Быў таксама старостам ваўкавыскім, суражскім, радамысльскім і жыжморскім.
 
## Палітычная дзейнасць 
Служыў у войску Вялікага Княства Літоўскага. У 1730-х удзельнічаў у барацьбе магнатаў за спадчыну княгіні Людвікі Караліны Радзівіл і яе нашчадкаў (Нойбургскія маёнткі). У 1733 на элекцыйным сойме галасаваў за кандыдатуру караля Станіслава Ляшчынскага. На чале 8-тысячнай арміі выступіў супраць Аўгуста III, ваяваў з расійскім войскам, якое ўмацоўвала ўладу Аўгуста III у Літве, Беларусі і Польшчы. У 1735 эміграваў, у 1736 вярнуўся і прызнаў Аўгуста III.

## Сям'я 
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацеяў герба «Вага», сын Казіміра Аляксандра, віцебскага ваяводы, і Ганны Тэрэзы з Летаваў. Ажаніўся з Разаліяй Загароўскай, меў адзіную дачку Людвіку Ганарату (памерла каля 1786), жонку кіеўскага ваяводы Станіслава Любамірскага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Антоні
Катэгорыя:Стражнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Абозныя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты ваўкавыскія
Катэгорыя:Старосты суражскія
Катэгорыя:Старосты радамысльскія
Катэгорыя:Старосты жыжморскія
Лужыцкая марка

thumb|200px|Марка Лужыцы
**Марка** ці **Маркграфства Лужыцы** ()  — марка Свяшчэннай Рымскай імперыі на мяжы з Польскім каралеўствам, якая існавала з 10 па 14 стагоддзе.  

Тэрыторыя на ўсход ад Сорбскай маркі, населеная славянскімі плямёнамі люцічаў, была заваявана саксонскім герцагам Гера Жалезным да 963 годзе. Пасля паўстання славян у 983 годзе ў паўночнай частцы маркі, астатняя пад уладай саксонскіх герцагаў Лужыца стала звацца Саксонскай Усходняй маркай (*Ostmark*).

У 1002 годзе Лужыца была заваявана польскім князем Баляславам Храбрым, але пры імператары Конрадзе II у 1031 і 1032 гадах ізноў увайшла ў межы імперыі. Пры імператары Карле IV Лужыца ўвайшла ў склад земляў Чэшскай кароны.

## Гл. таксама 
* Спіс маркграфаў Лужыцкіх

## Літаратура 
* Barański, Marek Kazimierz. *Dynastia Piastów w Polsce.* Warszawa; Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005.
* Timothy Reuter . *Germany in the Early Middle Ages 800–1056*. New York: Longman, 1991.
* James Westfall Thompson . *Feudal Germany, Volume II*. New York: Frederick Ungar Publishing Co., 1928.

Катэгорыя:Гісторыя Саксоніі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Польшчы
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Чэхіі
Катэгорыя:Маркграфствы Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:Лужыца
Куяўскія аналы

**Куяўскія аналы** (пол. *Rocznik Kujawski*) — польскія аналы кан. XIV ст., захаваныя ў шэрагу спісаў, самыя старэйшыя з якіх адносяцца да XV ст. Назву *куяўскія* атрымалі ад выдаўца А. Белоўскі, які адзначыў такім чынам сімпатыю іх аўтара да князёў Куявіі Лешэка Чорнага (1241—1288) і Уладзіслава Лакетка (1260/1 — 1333). Паводле меркавання А. Белоўскі *Куяўскія аналы* сталі адной з крыніц «Хронікі» Янка з Чарнкува. Ахопліваюць перыяд з 1202 па 1376 гг. Апісваюць галоўным чынам гісторыю Кракаўскага княства (з 1295 г. — Польскага каралеўства), паведамляючы ў гэтым кантэксце асобныя звесткі па гісторыі Венгрыі, Чэхіі, Русі, Літвы, Беларусі і Тэўтонскага ордэна.

## Выданні 
* Rocznik Kujawski / wydal A. Bielowski // MPH, Tomus 3. Lwow. 1878, p.&nbsp;204-212.

## Гл. таксама 
* Другія куяўскія аналы

## Спасылкі 
* Лацінскі тэкст выдання А. Белоўскага  з Monumenta Poloniae Historica

Катэгорыя:Польскія аналы
Мната

**Мната** () — другі з сямі легендарных князёў Чэхіі ад легендарнага заснавальніка дынастыі Пржэмысловічаў Пржэмысла Аратага, да першага гістарычна дакладнага князя Барывоя. Імёны гэтых князёў упершыню сустракаюцца ў «Чэшскай хроніцы» Казьма Пражскага, адкуль патрапілі ў большасць гістарычных прац аж да працы XIX стагоддзя Францішка Палацкага *«Гісторыя чэшскага народа ў Чэхіі і Маравіі»*.

Паводле адной з тэорый, колькасць князёў адпавядае выяве на фрэсках на сценах ратонды ў Знойма ў Маравіі. Аднак Анежка Мерхаўтава сцвярджае, што на фрэсцы намаляваны ўсе прадстаўнікі дынастыі Пржэмысловічаў, у тым ліку малодшых князёў Маравіі.

## Паходжанне імя 
Завіс Каландра меркаваў, што ў імёнах сямі князёў былі зашыфраваны старажытнаславянскія назвы дзён тыдня — Мната быў другім днём тыдня — панядзелкам, (сяр. ). Паводле іншай тэорыі, гэта імя ўзнікла з-за памылкі ў пашкоджаным старадаўнім славянскім рукапісе.

## Сем міфічных князёў 
## Літаратура 
* Barbara Krzemieńska, Anežka Merhautová, Dušan Třeštík: «Moravští Přemyslovci ve znojemské rotundě», Praha 2000.
* Záviš Kalandra: «České pohanství», Praha 1947
* Vladimír Karbusický: «Báje, mýty, dějiny. Nejstarší české pověsti v kontextu evropské kultury», s. 237, Praha 1995

Катэгорыя:Гісторыя Чэхіі
Катэгорыя:Князі чэшскія
Катэгорыя:Пржэмысловічы
Баржывой I

**Баржывой I** () (каля 852 — не пазней 894) — першы гістарычны князь чэхаў з 870/872 года, прадстаўнік дынастыі Пржэмысловічаў. Паводле легенд, сын чэшскага князя Гасцівіта.

## Біяграфія 
thumb|300px|Чэхія ў складзе Вялікай Маравіі (Чэхія адзначана № 19).
Першапачатковым уладаннем Баржывоя&nbsp;I была крэпасць у Леві-Градзеку (на паўночны захад ад сучаснай Прагі) і яго землі ўваходзілі ў склад Вялікай Маравіі. Упершыню ўзгадваецца ў гістарычных дакументах у 870 годзе, калі ўдзельнічаў на старане вялікамараўскага князя Святаполка&nbsp;I у бітве з каралём Усходне-франкскага каралеўства Людовікам&nbsp;II Нямецкім. За гэта Святаполк&nbsp;I дараваў Баржывою зямлі ў цэнтральнай частцы сучаснай Чэхіі, дзе Баржывой на гары Градзішын пабудаваў крэпасць (град), на месцы якога ўзнікла Прага. Каля 872 года Святаполк Мараўскі прызнаў яго князем усіх чэхаў.

У гэта ж час, паводле «Легенды Крыспіяна», створанай у 990-я гады, Баржывой быў хрышчоны пры двары князя Святаполка Святым Мяфодзіем. Для распаўсюджвання хрысціянства ў землях чэхаў князь Вялікай Маравіі накіраваў яго да Баржывоя і тут Мяфодзій ахрысціў жонку Баржывоя, Людмілу, і некаторых набліжаных князя, аднак большасць чэхаў засталіся язычнікамі. У сваёй новай сталіцы Баржывой пабудаваў першую ў Чэхіі хрысціянскую царкву — царкву Святога Клімента. З прычыны таго, што шматлікія чэхі былі незадаволены палітыкай хрысціянізацыі, якая праводзіцца Баржывоем&nbsp;I, у 883 ці ў 884 годзе супраць князя паднялося паўстанне, якое ўзначаліў яго сваяк Строймір. Баржывой бег да князя Святаполка&nbsp;I і неўзабаве з яго дапамогай здушыў паўстанне. У гонар перамогі ён пабудаваў у сваёй сталіцы, на месцы, дзе збіралася народнае веча, царкву Святой Дзевы Марыі. Калі праз некалькі гадоў Баржывой памёр, яго землі перайшлі пад непасрэдную ўладу князя Святаполка&nbsp;I Мараўскага, аднак, пасля яго смерці ў 894 годзе князем чэхаў стаў старэйшы сын Баржывоя, Спытыгнеў I.

## Сям’я 
### Продкі 
### Шлюб і дзеці 
Жонка: з 874 года(?) — святая Людміла (каля 860—15 верасня 921), дачка Славібара з Псова.

Дзеці: тры дачкі і тры сыны, у тым ліку:
* Спытыгнеў I (875?—915) — князь Чэхіі (каля 894—915);
* Ураціслаў I (каля 888—13 лютага 921) — князь Чэхіі (915—921).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Князі чэшскія
Катэгорыя:Пржэмысловічы
Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Чэхіі

**Рэвалюцыя 1848—1849 гг. у Чэхіі** — буржуазна-дэмакратычная рэвалюцыя ў Чэхіі, адна з еўрапейскіх рэвалюцый 1848—1849 гг.

## Прычыны і задачы рэвалюцыі 
Задачамі рэвалюцыі было ўсталяванне грамадзянскіх правоў і свабод, ліквідацыя феадальных перажыткаў. Апроч глыбокага крызісу палітычнай сістэмы нагодай да рэвалюцыі паслужылі міжэтнічныя супярэчнасці ў шматнацыянальнай дзяржаве, імкненне Чэхіі да культурна-палітычнай аўтаноміі.

thumb|left|Серыя карцін часоў Пражскага паўстання

## Храналогія рэвалюцыі 
У Чэхіі пад уплывам рэвалюцыі ў Вене была створана нацыянальная гвардыя, высунуты патрабаванні аўтаноміі Чэхіі ў складзе Аўстрыйскай імперыі і ўвядзення дэмакратычных свабод, арганізаваны адмысловы Нацыянальны камітэт для падрыхтоўкі рэформ і склікання земскага сейма. Аўстрыйскі імператар прызнаў раўнапраўе чэшскай і нямецкай моў на тэрыторыі Чэхіі. Францішак Палацкі ў адказ на ідэю аб’яднання Германіі высунулі праграму «аўстраславізму», сутнасць якой складалася ў пераўтварэнні імперыі ў федэрацыю раўнапраўных нацый пры захаванні адзінства дзяржавы. Выбары ў Франкфурцкі парламент у Чэхіі былі байкатаваны.

24 мая ў Празе адкрыўся Славянскі з’езд прадстаўнікоў славянскіх народаў імперыі з мэтай аб’яднання нацыянальных рухаў супраць пангерманскай небяспекі. Пасля майскіх падзей у Вене па Чэхіі пракацілася хваля страйкаў і мітынгаў рабочых. Неўзабаве быў сфарміраваны Часовы ўрадавы камітэт з удзелам Палацкага і Карла Браўнера, які заявіў пра непрызнанне распараджэнняў венскага ўрада. У той жа час да Прагі былі сцягнуты войскі генерала Віндышгрэца. 15 чэрвеня пачаўся артылерыйскі абстрэл сталіцы, а 17 чэрвеня Прага капітулявала. У краіне пачаліся масавыя арышты ўдзельнікаў рэвалюцыі, былі зачынены рэвалюцыйныя арганізацыі і газеты. Рэвалюцыя ў Чэхіі была падушана.

## Літаратура і спасылкі 
* Сайт «Радио „Прага“»//Ярослав Шимов. «1848: „весна народов“ в Австрийской империи»
* Энциклопедический словарь Ф. А. Брокгауза и И. А. Ефрона «Революция 1848 года»

Катэгорыя:Гісторыя Чэхіі
Катэгорыя:Рэвалюцыі 1848—1849 гадоў
Славянскі кангрэс

thumb|Славянскі кангрэс у Празе 12 чэрвеня 1848 года
**Славянскі кангрэс у Празе 1848 года** (таксама вядомы як **Пан-Славянскі кангрэс 1848 года**) — кангрэс, які праводзіўся ў Празе са 2 чэрвеня па 12 чэрвеня 1848. У некаторых крыніцах носіць назву «Першы Славянскі кангрэс». Гэты з'езд, сабраны па ініцыятыве чэшскіх актывістаў, з'яўляўся з'ездам славянскіх народаў, якія пражывалі ў Аўстрыйскай імперыі, але на ім таксама прысутнічалі госці з іншых краін, у тым ліку рускія эмігранты. Гэта падзея была адной з нешматлікіх, калі ў адным месцы былі пачуты галасы ўсіх славянскіх народаў Цэнтральнай Еўропы. Асноўнай мэтай кангрэса была спроба аказаць супраціў германскаму нацыяналізму ў славянскіх землях. Старшынёй з'езду быў абраны Францішак Палацкі — выбітны чэшскі гісторык і грамадскі дзеяч. 

Гэты з'езд з'явіўся каталізатарам Пражскага паўстання 1848 года («Святадухаўскае паўстанне»), уціхаміранага войскамі. 

## Гл. таксама
* Панславізм
* Нацыянальнае Адраджэнне славянскіх народаў

## Спасылкі 
* 1848: «вясна народаў» у Аўстрыйскай імперыі

Катэгорыя:Славяне
Катэгорыя:Славянізацыя
Катэгорыя:Панславізм
Катэгорыя:1848 год у Празе
Першы двор

**Першы двор** або **Ганаровы двор** () — адзін з чатырох двароў Пражскага Граду. Уяўляе сабой парадны курданёр, які фарміруе ўваход з Градчанскай плошчы ў Пражскі Град.

Першы двор знаходзіцца на месцы, дзе калісьці існаваў глыбокі яр, які адлучаў Градчаны ад Пражскага Граду; злучаліся яны толькі праз некалькі мастоў. Падчас кіравання Марыі Тэрэзіі прыдворныя архітэктары  і , засыпаўшы яр у 1763—1771 гг., утварылі вялікі разраўнаваны пляц. На яго тэрыторыі былі ўзведзены тры будынкі ў венскім стылі, якія ўтварылі П-падобную прастору. З узвядзеннем Новага палаца і іншых будынкаў, што ўтварылі Другі двор, Пражскі Град пераўтварыўся ў пышную імператарскую рэзідэнцыю.  была створана барочная агароджа са скульптурамі Гігантаў на пілонах, якія абрамляюць уваходны праём. У Другі двор вядзе .

Двор выкарыстоўваецца для ўрачыстай сустрэчы высокіх гасцей прэзідэнта Чэшскай Рэспублікі з удзелам . У Паўднёвым і Паўночным крылах і ў наш час існуюць залы для прыёму высокіх гасцей. Заходняе крыло служыць для афіцыйных цырымоній.

## Літаратура 
* 
* VLČEK, Pavel, a kol. Umělecké památky Prahy. Pražský hrad a Hradčany. Praha : Academia, 2000. 521 s. ISBN 80-200-0832-2. s. 17-21, 24, 26, 185, 192.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пражскі Град
Катэгорыя:Плошчы Прагі
Трэці двор

**Трэці двор** () — асноўны і буйнейшы з чатырох двароў Пражскага Граду. Размешчаны ўсходней іншых, у цэнтральнай частцы замка, які на працягу тысячы гадоў з'яўлялася рэлігійным і палітычным цэнтрам краіны. На заходнім боку ў Цэнтральным крыле Новага палаца знаходзіцца праход у Другі двор, на поўначы ад двара ідзе , на ўсходзе праз праход паміж Саборам Св. Віта і Старым каралеўскім палацам злучаецца з .  на паўднёвым боку двара спускаецца да .

Першапачаткова двух'ярусны двор быў выбрукаваны гранітам у XX ст. Плечнікам.

Дамінантай двара з'яўляецца гатычны Сабор Святога Віта, Вацлава і Войцеха звернуты галоўным фасадам на захад. Каля сабора размяшчаецца , археалагічныя раскопкі і гістарычныя даследаванні паказалі, што яно ўзвышаецца на месцы раманскага Біскупскага палаца ад якога захавалася толькі адно арыгінальнае акно. Побач з пробствам знаходзіцца гранітны , узведзены ў 1928 г., і . На ўсходнім боку размешчаны Стары каралеўскі палац, на заходнім і паўднёвым — Новы каралеўскі палац з балконам, з якога 29 снежня 1989 года неўзабаве пасля абрання прэзідэнтам Чэхаславакіі казаў сваю прамову Вацлаў Гавел. Ля ўваходу ў стары палац размяшчаецца .

## Літаратура 
* VLČEK, Pavel, a kol. Umělecké památky Prahy. Pražský hrad a Hradčany. Praha : Academia, 2000. 521 s. ISBN 80-200-0832-2. s. 17-21, 26-30, 128-9, 169-170, 178-9, 193-6, 240-242, 490.  
* POCHE, Emanuel. Prahou krok za krokem. Praha : Orbis, 1958. 268 s. s. 51, 62-63.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пражскі Град
Катэгорыя:Плошчы Прагі