open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пухавіцкая раўніна

**Пухавіцкая раўніна** — геамарфалагічны раён, які размешчаны ў цэнтральнай частцы Перадпалескай правінцыі ў вярхоўях рэк Нёман і Пціч, выцягнуты ў кірунку з поўначы на поўдзень на 70 км, з захаду на ўсход на 100 км. Мяжуе на поўначы з Мінскім узвышшам, на захадзе з Капыльскай градой і Стаўбцоўскай раўнінай, на поўдні з Бабруйскай і Салігорскай, на ўсходзе з Цэнтральнабярэзінскай раўнінамі.

У тэктанічных адносінах прымеркаваны да ўсходніх схілаў Беларускай антэклізы ў зоне сучлянення з Аршанскай упадзінай. У кірунку з захаду на ўсход павялічваецца глыбіня залягання крышталічнага фундамента ад −100 да −600 м. У разрэзе платформавага чахла верхняга пратэразоя, дэвона, мела, палеаген-неагена, перакрытыя антрапагенавымі адкладамі магутнасцю 80—120 м.

У сучасным рэльефе сярод генетычных тыпаў найбольшае распаўсюджанне атрымала водна-ледавіковая раўніна на гіпсаметрычным узроўні 165—180 м. Плоская паверхня прарэзана лагчынамі стоку адталых ледавіковых вод, тэрмакарставымі западзінамі, блізу рачных далін ярамі, набываючы спадзістахвалісты характар са змяненнем адносных вышыняў да 5 м. Над водна-ледавіковай раўнінай узвышаецца некалькі марэнных град, якія ствараюць максімальны гіпсаметрычны ўзровень 190—230 м. Да іх прымеркавана абсалютная вышыня раёна 236 м (на поўдзень ад аграгарадка Сяргеевічы). Ледавіковыя комплексы значна дэнудзіраваны і характарызуюцца сярэднехвалістым і ўзгоркавым рэльефам з адноснымі перавышэннямі да 10 м. Абсалютныя вышыні вагаюцца ад 180 да 230 м. Спадзістахвалістая паверхня ўскладнена западзінамі да 60—70 м у папярочніку, пагоркамі вышынёй да 4—5 м, забалочанымі лагчынамі стоку адталых вод.

У цэнтральнай частцы раўніны шырока распаўсюджаны ўчасткі азёрна-алювіяльных забалочаных нізін. Тыповымі формамі з’яўляюцца рэшткавыя азёры (Сяргееўскае, Мацярынскае), катлавіны, тарфянікі, на прыўзнятых участках развіты эолавыя формы.

Тэрыторыя дрэнажуецца густой сеткай рэк. Тут знаходзяцца вярхоўі Нёмана, Случы, Пцічы і іх прытокаў. Даліны рэк большай часткай вузкія, слаба выяўленыя, шырынёй да 1,0—1,5 км. Рэчышча пакручастыя, шырынёй 5—20 м. Паўсюдна двухбаковая забалочаная пойма, шырыня якой вагаецца ад 60—100 да 300—400 м. Умерана крутыя і спадзістыя схілы далін вышынёй ад 5—10 да 20—40 м нярэдка разрэзаны ярамі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 18. Кніга II — Мн.: БелЭн, 2004

Катэгорыя:Раўніны Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Пухавіцкага раёна
Сутыкненне цягнікоў паміж Андрыя і Карата

**Сутыкненне цягнікоў паміж Андрыя і Карата** адбылося 12 ліпеня 2016 года; два пасажырскія цягнікі стукнуліся лоб у лоб на аднакалейнай пляцоўцы Бары-Барлета, паміж гарадамі Андрыя і Карата, Італія. Сама меней 27 чалавек загінулі, не менш за 50 шпіталяваны.

Пляцоўка трасы абслугоўваецца чыгуначнай кампаніяй .

Катэгорыя:Падзеі 12 ліпеня
Катэгорыя:Ліпень 2016 года
Катэгорыя:2016 год у Італіі
Катэгорыя:Чыгуначныя здарэнні 2016 года
Катэгорыя:Чыгуначныя здарэнні ў Італіі
Спіс вуліц Маладзечна

У гэтым спісе прыведзены вуліцы, завулкі, плошчы, праспекты, праезды, тупікі, набярэжныя Маладзечна.

## Спасылкі
Чэмпіянат Еўропы па лёгкай атлетыцы 2016

**Чэмпіянат Еўропы па лёгкай атлетыцы 2016** адбыўся ў Амстэрдаме (Нідэрланды) з 6 па 10 ліпеня. 

## Медальны залік 
Катэгорыя:Лёгкая атлетыка
Катэгорыя:2016 год у лёгкай атлетыцы
Schmackeboom

**«Schmackeboom»** — песня шведскага спевака французскага паходжання пад псеўданімам «Le Tac». Як сінгл была выдадзена 2 ліпеня 2014 года пад лэйблам Warner Music Sweden. Адным з аўтараў кампазіцыі стаў шведскі прадзюсар Anderz Wrethov.

Песня была перазапісаная афіцыйна ў сямі версіях. Большая частка кожнай версіі выканана на французскай, а фраза перад прыпевам вымаўляецца на ангельскай, шведскай, нямецкай, італьянскай або іспанскай мове (для пэўнай версіі). Таксама быў выдадзены асобны сінгл для рэміксаў.

З 2014 года песня гучала на радыестанцыях Украіны, Расеі, Швецыі, Польшчы,Германіі і Францыі.

## Відэакліп 
У жніўні 2014 года з канала спевака быў загружаны відэакліп да песні. На відэа спявак, спачатку мясіць цеста, потым пачынае стукаць па-ягадзіцах паў-аголеных дзяўчат, якія з'яўляюцца на кухні з тэстам або «багетамі» у руках. Пасля гэтага ен пачынае танчыць сярод іх разам з шэф-поварам. У адным з эпізодаў на целе жанчыны з'яўляецца сцяг Швецыі.

Дадзенае відэа было забаронена для прагляду на Youtube непаўналетнім асобам і незарэгістраваным удзельнікам.

## Трек-лыст 
### Афіцыйная версія 
# Schmackeboom (Do You Want To F**k With Me)
# Schmackeboom (Voulez-vous crac-crac avec moi)
# Schmackeboom (Wollen Sie Bumsen Mit Mich)
# Schmackeboom (Vuoi Scopare Con Me)
# Schmackeboom (Quieres Follar Conmigo)
# Schmackeboom (Vill du knulla med mig)
# Schmackeboom (Do You Want To Cook With Me)

### Реміксы і еўрапейскія версіі 
# Schmackeboom (Do You Want To Fuck With Me) (English Radio Edit)
# Schmackeboom (Do You Want To Fuck With Me) (Around The Globe Remix)
# Schmackeboom (Do You Want To Fuck With Me) (Peet Syntax & Alexie Divello Remix)
# Schmackeboom (Do You Want To Fuck With Me) (Esquille’s Small Room Club Remix)
# Schmackeboom (Voulez Vous Crac Crac Avec Moi) (French Radio Edit)
# Schmackeboom (Voulez Vous Crac Crac Avec Moi) (Around The Globe Remix)
# Schmackeboom (Voulez Vous Crac Crac Avec Moi) (Peet Syntax & Alexie Divello Remix)
# Schmackeboom (Wollen Sie Bumsen Mit Mich) (German Radio Edit)
# Schmackeboom (Wollen Sie Bumsen Mit Mich) (Around The Globe Remix)
# Schmackeboom (Wollen Sie Bumsen Mit Mich) (Peet Syntax & Alexie Divello Remix)
# Schmackeboom (Wollen Sie Bumsen Mit Mich) (Esquille’s Small Room Club Remix)

## Спасылкі 
# Хіт-парад «Польская Гарачая 20-ка»
# Інтервю на швэдскай радыестанцыі «P4 Malmöhus»
# http://www.paulcee.co.uk/blog/index.php?id=11pmz85n
Царква Пакрова Божай Маці (Дубічы)

**Царква Пакрова Божай Маці ў Дубічах** — парафіяльная праваслаўная царква. Яна належыць да благачынія Кляшчэлі варшаўска-бельскай дыяцэзіі Польскай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы.

Існуючая сёння царква была пабудавана ў 1946-1954 гадах і асвечана 14 кастрычніка 1955 года. Уяўляе сабой драўляны ашалёваны будынак трохзрубавай канструкцыі. Над ганкам узвышаецца вежа-званіца. Цынкавы дах. Вежа ўвянчаная купалам.  Іканастас зроблены ў 1992 годзе (папярэдні быў перанесены ў царкву ў Ялонцы).

На пачатку 1990-х гадоў царква была цалкам адрамантаваная.

## Гісторыя 
Першая царква была пабудавана ў 1593 годзе, што пацвярджае прывілей Жыгімонта II Аўгуста. Наступная пісьмовая згадка пра царкву ў 1727 годзе. Сённяшняя царква (на падмурку папярэдняй царквы 1729 года, згарэўшай у 1941 годзе) была пабудаваная дзякуючы шчодрасці мясцовага насельніцтва.

Файл:Cerkiew w Dubiczach back side.jpg
Файл:Cerkiew w Dubiczach fron side z krzyzem.jpg
Файл:Cerkiew w Dubiczach front view.jpg
Файл:Cerkiew w Dubiczach side view.jpg

## Літаратура 
* Царкоўныя метрыкі царквы ў Дубічах
* *Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego* nr 2/2013, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 02039-4499, ss.15–17

## Спасылкі 
* Kościoły drewniane, *Dubicze Cerkiewne*

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Падляскага ваяводства
Катэгорыя:Храмы Варшаўска-Бельскай епархіі
Катэгорыя:1955 год у Польшчы
Катэгорыя:Храмы Пакрова Найсвяцейшай Багародзіцы
Данакіль

— вулкан у пустыні Данакіль]]
**Данакіль** — пустыня у паўночна-ўсходняй Афрыцы, у Афарскай катлавіне на поўначы Эфіопіі і паўднёвым усходзе Эрытрэі. Адкрыта еўрапейцамі ў першай палове XX стагоддзя. Займае плошчу каля 100 000 км². За год у Данакіле выпадае 100—200 міліметраў дажджу. Тэмпература паветра можа дасягаць 63 °C, глебы — 70°С. Населена народам афар, якія пераважна займаюцца . Магутныя адкладанні солі (месцамі глыбінёй да 2000 метраў) і знойдзеныя тут закамянелыя каралы сведчаць пра тое, што раней замест пустыні тут быў акіян. Разведаны запасы калія: аб’ём — каля 105 мільёнаў тон, магутнасць слаёў — больш за 100 метраў. Расліннасць бедная, але тым не менш у Данакіль сустракаюцца траваедныя: зебра Грэві, самалійская газель і дзікі асёл.

Нягледзячы на высокую тэмпературу, нізкую вільготнасць, вулканы, ядавітыя выпарэнні, азёры з нафты і сернай кіслаты і іншыя небяспечныя для чалавека фактары, пустыня Данакіль з’яўляецца папулярнай турыстычнай славутасцю.

Катэгорыя:Пустыні Афрыкі
Катэгорыя:Геаграфія Эфіопіі
Катэгорыя:Геаграфія Эрытрэі
Гусуку

**Гусуку** () — фартыфікацыйныя комплексы, помнікі сусветнай спадчыны на астравах Рукю ў Японіі.

Этымалогія гусуку спрэчная. Найчасцей пад ім разумеюць крэпасць. Аднак некаторыя лічаць, што слова першапачаткова значыла агарожу або агароджаны стадол. Лічыцца, што першы гусуку быў пабудаваны ў вёсцы Кунігамі на востраве Акінава каля 2500 гадоў таму. Першыя гусуку складаліся з плоту і ўнутраных будынкаў, якія крыліся саломай. Але з XIII ст. узводзіліся каменныя збудаванні, крытыя дахоўкай і абароненыя моцнымі мурамі. Усяго на астравах Рукю налічвалі каля 200 гусуку.

Вылучаліся буйныя гусуку *дайдзё* — рэзідэнцыі манархаў, сярэднія *цюдзё* — рэзідэнцыі правадыроў *аджы* і малыя *сёдзё* — аб'яднанні 2 або 3 паселішчаў. Гусуку таксама падзялялі на горныя, прыморскія, раўнінныя і горна-раўнінныя.

У 2000 г. рэшткі найбольш значных гусуку былі ўнесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Сайт ЮНЕСКА
* Пустовойт Е. В., История королевства Рюкю

Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Японіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Японіі
Катэгорыя:Астравы Рукю
Крыс Гантэр

**Крыстофер Рос (Крыс) Гантэр** (; нар. , , Уэльс) — валійскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Уэльса (2007—2022). У цяперашні час працуе трэнерам у штабе зборнай Уэльса.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Уэльса
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уэльса па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Кардыф Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Тотэнхэм Хотспур
Катэгорыя:Ігракі ФК Нотынгем Форэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэдынг
Катэгорыя:Ігракі ФК Чарльтан Атлетык
Катэгорыя:Ігракі ФК Уімблдан
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Уэльса
Бэн Дэвіс

**Бенджамін Томас (Бэн) Дэвіс** (; нар. , Ніт) — валійскі футбаліст, левы абаронца англійскага клуба «Тотэнхэм Хотспур» і нацыянальнай зборнай Уэльса.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Уэльса
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уэльса па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Суонсі Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Тотэнхэм Хотспур
Ніл Тэйлар

**Ніл Джон Тэйлар** (; нар. ) — валійскі футбаліст (абаронца) і трэнер. Ігрок нацыянальнай зборнай Уэльса (2010—2019). У цяперашні час працуе трэнерам у моладзевай зборнай Уэльса.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Уэльса
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уэльса па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэксем
Катэгорыя:Ігракі ФК Суонсі Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Астан Віла
Катэгорыя:Ігракі ФК Мідлсбра
Катэгорыя:Ігракі алімпійскай зборнай Вялікабрытаніі па футболе
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Уэльса
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Баляслаў Запамятаваны

**Баляслаў Запамятаваны** (, раней за 1016—1038 або 1039) — паўлегендарны кіраўнік Польшчы з 1034 да 1038 або 1039 гадах, прадстаўнік дынастыі Пястаў.

Згодна з Велікапольскай хронікай, якая была напісана ў XIV стагоддзі, ён стаў кіраўніком Польшчы пасля смерці свайго бацькі Мешкі II Ламберта як яго старэйшы сын. Пасля гэтай жа хронікі ён быў забіты і выдалены з усіх спісаў польскіх манархаў з-за сваёй жорсткасці.

Згадкі аб жыцці Баляслава таксама існуюць у Вінцэнта з Кельчы (XIII стагоддзе) і ў іншых крыніцах. У нататках кракаўскіх аналаў 1038 год узгадваецца як смерць караля Баляслава. Гэтая дата не можа быць аднесена да смерці Баляслава I Храбрага (1025) і Баляслава II Смелага (1081), што з’яўляецца яшчэ адным пацверджанем існавання Баляслава Запамятаванага. Тым больш, што ў той жа крыніцы Баляслаў II Смелы ўзгадваецца як Баляслаў III.

Згадкі аб Баляславе Запамятаваным існуюць таксама ў чэшскіх і венгерскіх хроніках. Але ў той жа час у хронікі Гала Ананіма апісанне Баляслава адсутнічае, што верагодна звязана з язычніцкай рэакцыяй у Польшчы тых часоў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* «Вялікая хроніка» аб Польшчы, Русі і іх суседзях XI—XIII стст.
* Мазавецкія анналы

Катэгорыя:Пясты
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Князі польскія
Катэгорыя:Паўлегендарныя гістарычныя асобы
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Легендарныя князі Польшчы
Сцёкавыя воды

е, Германія]]

**Сцёкавыя воды** — вадкія адходы, якія утвараюцца ў выніку антрапагеннай дзейнасці; адна з асноўных крыніц забруджвання вод.

Падзяляюцца на:
* камунальныя (),
* вытворчыя (прамысловых прадпрыемстваў, у т.л. па перапрацоўцы сельскагаспадарчай прадукцыі),
* жывёлагадоўчыя (сцёкі жывёлагадоўчых комплексаў і ферм),
* ліўневыя (дажджавыя і ад раставання снегу з забудаваных тэрыторый або палівання вуліц і зялёных насаджэнняў),
* мяшаныя (камунальныя, вытворчыя і іншыя сцёкі, якія паступаюць у агульную сістэму каналізацыі).

Ствараюць пагрозу для здароўя чалавека і навакольнага прыроднага асяроддзя.  адбываецца на ачышчальных збудаваннях (штучны спосаб) і цераз глебу і ваду на палях фільтрацыі і арашэння, біялагічных сажалках (натуральны спосаб). Нарматыўна-ачышчаныя сцёкавыя воды, якія адпавядаюць нормам якасці, могуць паўторна выкарыстоўвацца для водазабеспячэння.

## Беларусь 
На Беларусі аб'ём сцёкавых вод у 1996—2000 складаў каля 1,2 км³/год, у т.л. нарматыўна-ачышчаных 0,9 км³/год.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ахова прыроды
Катэгорыя:Забруджванне вады
Старыца (заказнік)

**Ста́рыца** — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Заснаваны 27 лютага 1997 года для аховы спецыфічных поймавых ландшафтаў у даліне р. Дняпро. Плошча заказніка складае 2033 га. Прадстаўлены элементы значна пераўтворанай даліны — стромныя і пакатыя схілы, фрагменты тэрас, эолавых пагоркаў і град, старыцавых азёр,  рэчышчы. Заказнік уключае 27 азёр серпападобнай формы і возера Старыца.

У флоры 308 відаў сасудзістых раслін, у т.л. ў Чырвонай кнізе вадзяны арэх плывучы. Растуць па-за межамі сваіх арэалаў вольха шэрая, вяз коркавы, уман звычайны. Шмат гаспадарна карысных відаў. У фаўне вялікая доля антрапаталерантных відаў, многа відаў птушак. У Чырвонай кнізе варакушка, з насякомых — жужалі рашэцісты і фіялетавы, пераліўніца вялікая.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Постановление Совета Министров Республики Беларусь 3 ноября 2022 г. № 749 О преобразовании республиканских заказников «Старица» и «Подсады»  

Катэгорыя:ландшафтныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Быхаўскі раён
Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе
Джэймс Чэстэр

**Джэймс Грант Чэстэр** (; нар. , Уорынгтан, Англія) — англійскі футбаліст, абаронца англійскага клуба «Бараў» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Уэльса.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Англіі
Катэгорыя:Футбалісты Уэльса
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уэльса па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Пітэрбора Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Плімут Аргайл
Катэгорыя:Ігракі ФК Карлайл Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Хал Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Вест Бромвіч Альбіён
Катэгорыя:Ігракі ФК Астан Віла
Катэгорыя:Ігракі ФК Сток Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Дэрбі Каўнці
Катэгорыя:Ігракі ФК Бараў
Тэракт у Ніцы

**Тэрарыстычны акт у Ніцы** адбыўся 14 ліпеня 2016 года. 31-гадовы выхадзец з Туніса на грузавіку ўразаўся ў натоўп людзей, якія назіралі на Англійскай набярэжнай за салютам у гонар Дня ўзяцця Бастыліі. Паводле папярэдніх звестак, загінулі 84 чалавекі, больш за 60 чалавек пацярпела, нападнік быў застрэлены паліцыяй.

## Ход падзей 
Увечар 14 ліпеня 2016 года на Англійскай набярэжнай Ніцы сабралося мноства людзей, каб паназіраць за піратэхнічным шоу ў гонар Дня ўзяцця Бастыліі. Да 22:30 (UTC+2), калі салют завяршыўся, а частка гледачоў ужо пачынала разыходзіцца, на набярэжную з хуткасцю прыкладна 60-70 км/г выехаў белы грузавік , які з разгону ўрэзаўся ў натоўп. Паводле слоў сведак, машына рабіла зігзагі, каб задушыць як мага больш людзей.

Паліцэйскія, якія прыбылі на месца здарэння, адкрылі па нападніку агонь, ён быў застрэлены. У кабіне грузавіка сілавікамі была выяўлена агнястрэльная зброя і гранаты.

Спачуванні ўладам і народу Францыі ў сувязі з трагедыяй выказалі кіраўнікі і прадстаўнікі шэрагу дзяржаў, у тым ліку Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка, Прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін, федэральны канцлер Германіі Ангела Меркель, прэзідэнт ЗША Барак Абама, прэзідэнт Украіны Пётр Парашэнка, прэм'ер-міністр Японіі Сіндза Абэ. Савет бяспекі ААН прыняў заяву, у якім тэракт ахарактарызаваны як «варварскі і подлы напад».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Падзеі 14 ліпеня
Катэгорыя:Ліпень 2016 года
Катэгорыя:Ніца
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 2016 года
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты, здзейсненыя ў Францыі
Катэгорыя:Масавыя забойствы ў Францыі
Сціклева (заказнік)

**Сці́клева** — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ва ўсходняй частцы г. Мінска. Заснаваны 29 снежня 2001 года на тэрыторыі Мінскага раёна Мінскай вобласці для аховы ў натуральным стане участкаў каштоўных лясных  з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў раслін і жывёл. 3 красавіка 2012 года разам з праектуемым мікрараёнам Зялёны Бор далучаны да Партызанскага раёна Мінска.

Плошча заказніка складае 412 га. Рэльеф  ў межах Мінскага канцова-марэннага ўзвышша акругі Беларускай грады. Глебы дзярнова-падзолістыя флювіягляцыяльнага паходжання, пясчаныя і супясчаныя на лёгкіх лёсападобных суглінках. Расліннасць пераважна лясная хваёвая.

У флоры 370 відаў сасудзістых раслін, з іх у Чырвонай кнізе: купальнік горны, пярэсна еўрапейская, лілея паўночная, лілея кучаравая. Шмат лекавых, харчовых, кармавых, меданосных, дэкаратыўных раслін. У фаўне 7 відаў амфібій і рэптылій, 70 — птушак (у Чырвонай кнізе пустальга звычайная), 13 — сысуноў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Прырода Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе
Катэгорыя:Партызанскі раён (Мінск)
Эшлі Уільямс

**Эшлі Эрал Уільямс** (; нар. , Вулверхэмптан, Англія) — валійскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Уэльса (2008—2019).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Уэльса
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уэльса па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Брысталь Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Сток Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Эвертан
Катэгорыя:Ігракі ФК Суонсі Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Стокпарт Каўнці
Катэгорыя:Ігракі ФК Хенсфард Таўн
Чысцік (заказнік)

**Чы́сцік** — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Заснаваны ў 1979 годзе для захавання ў прыродным стане месцаў росту журавін. Плошча заказніка складае 300 га.

Размешчаны на балотным масіве пераходнага тыпу Жукоўскае. Узгорыста-хвалістая азёрна-ледавіковая нізіна з камамі і забалочанымі азёрнымі катлавінамі. Глебы дзярнова-падзолістыя забалочаныя і тарфяна-балотныя, глыбіня торфу да 5 м, у сярэднім 1,94 м.

Хваёва-кусцікава-сфагнавыя фітацэнозы з перавагай журавін. У Чырвонай кнізе рагулькі высокія, тафільдыя чашачкавая, марошка прысадзістая, гарычка крыжападобная.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Віцебскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Віцебскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе
Людвіг Сцяпанавіч Сяўрук

**Людвіг Сцяпанавіч Сяўру́к** (, в. Сялец, Брагінскі раён, Гомельская вобласць — ) — беларускі і расійскі вучоны ў галіне анатоміі. Доктар медыцыны (1838), прафесар (1840).

Скончыў у 1832 годзе Віленскі ўніверсітэт. З 1834 выкладаў у Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі, з 1840 года ў Маскоўскім універсітэце.

Навуковыя працы па паталагічнай анатоміі, даследаванні халеры, уплыве маслянай кіслаты на жывёльны арганізм.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Севрук Людвиг Степанович // Знаменитые люди Гомельщины 
* Афіцыйны сайт Слонімскага дзяржаўнага медыцынскага каледжа 
* Севрук Людвиг Степанович // Летопись Московского университета

Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Анатамы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Выкладчыкі МДУ
Катэгорыя:Стацкія саветнікі
Чыркавіцкі заказнік

**Чы́ркавіцкі**, або **Чырковіцкі** — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Заснаваны ў 1979 годзе для захавання ў прыродным стане месцаў росту журавін. Плошча заказніка складае 463 га. 

Размешчаны на нізінным балоце Непраходнае і вярховым Далёкае. Плоска-хвалістая тэраса р. Мольча з дзюнамі, катлавінамі, лагчынамі. Глебы дзярнова-падзолістыя забалочаныя і тарфяна-балотныя (слой торфу да 1,3 м). 

У расліннасці пераважаюць хвойнікі сфагнавыя, кусціка- і пушыцава-сфагнавыя, шмат журавін.

## Літаратура 
* 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе
Катэгорыя:Светлагорскі раён
Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
РИА Новости

**Расійскае агенцтва міжнароднай інфармацыі «РИА Новости»** () — былая медыягрупа і адно з найбуйнейшых інфармацыйных агенцтваў свету са штаб-кватэрай у Маскве. Галоўнымі прынцыпамі сваёй дзейнасці РІА Навіны называла «аператыўнасць, аб’ектыўнасць, незалежнасць ад палітычнай кан’юнктуры».

Медыягрупа і агенцтва РІА Навіны былі расфарміраваны Указам Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі Уладзіміра Пуціна «Аб некаторых мерах па павышэнні эфектыўнасці дзейнасці дзяржаўных сродкаў масавай інфармацыі» ад 9 снежня 2013 года. Паводле ўказу, замест ліквідаванага РІА Навіны створана Міжнароднае інфармацыйнае агенцтва «Россия сегодня» ().

Апроч аднайменнага агенцтва, у склад РІА Навіны ўваходзіла Расійскае агенцтва прававой і судовай інфармацыі (РАПСІ), Агенцтва спартыўных навін «Р-Спорт», Агенцтва эканамічнай інфармацыі «ПРАЙМ», Рэйтынгавае агенцтва «РИА Рейтинг» (), Расійскае інфармацыйнае агенцтва навукі і тэхналогій «РИА Наука» (), Выдавецкі дом «Маскоўскія навіны», якая кіравала агенцтвам з 2003 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Фотаархіў 

Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1941 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 2014 годзе
Катэгорыя:Інфармацыйныя агенцтвы Расіі
Катэгорыя:Фотажурналістыка
Катэгорыя:Інтэрнэт-СМІ Расіі
Стронга (заказнік)

**Стронга** — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Створаны ў 1998 годзе з мэтай аховы ўнікальнага прыроднага комплексу з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў.

## Гісторыя 
Рэспубліканскі ландшафтны заказнік «Стронга» быў створаны 26 кастрычніка 1998 года згодна з пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь № 1634. Гэта быў першы ў Беларусі іхтыалагічны заказнік, які ставіў мэтай захаванне месцазнаходжання знікаючага віду рыб — стронгі і аховы каштоўных прыродных комплексаў.

Рэспубліканскі заказнік з’явіўся на базе заалагічнага заказніка мясцовага значэння «Стронга», створанага ў 1994 года.

## Геаграфія 
Плошча заказніка складае 12 015 га. Знаходзіцца на стыку Навагрудскага ўзвышша і Баранавіцкай водна-ледавіковай раўніны. Уключае даліны рэк Лахазва, Дзеравянка, Іса, іх прытокі і штучныя вадаёмы.

## Флора 
Пад лясамі знаходзіцца 94 % тэрыторыі, пераважаюць хвойнікі верасовыя, бруснічныя, імшыстыя, чарнічныя, арляковыя; растуць бяроза, вольха чорная, елка, дуб, граб. У флоры шмат гаспадарча-карысных відаў раслін; 16 відаў сасудзістых раслін уключаны ў Чырвоную кнігу: гарлянка пірамідальная, тлушчанка звычайная, званочак рапунцэль, купальнік горны, пальчатакарэннік майскі, сон лугавы, варанец звычайны, касач сібірскі і інш.

## Фаўна 
У фаўне 202 віды жывёл, з іх 24 у Чырвонай кнізе: стронга ручаёвая, рак шыракапальцы, арлан-белахвост, скапа, паганка малая, бугай вялікі і малы, бусел чорны, уліт вялікі, гагара чорнаваллёвая, сыч касматаногі, соня арэшнікавая, барсук, рапуха чаротная і інш. Да аб’ектаў палявання і промыслу адносяцца 22 віды млекакормячых.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ландшафтныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Баранавіцкі раён
Катэгорыя:З’явіліся ў 1998 годзе
Швакшты (заказнік)

**Шва́кшты** — гідралагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Заснаваны ў 1996 годзе з мэтай стабілізацыі гідралагічнага рэжыму ў басейне р. Страча і захавання ў натуральным стане унікальнага прыроднага комплексу з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў раслін і жывёл. Плошча заказніка складае 5603 га. Цэнтрам з'яўляюцца азёры Вялікія і Малыя Швакшты, катлавіны якіх запоўнены магутнымі адкладамі высакаякасных сапрапеляў. Рэльеф нізінны, шмат балот. 

Лясы займаюць больш за 60 % тэрыторыі: хвойнікі (55 %), драбналістыя (28 %), ельнікі (17 %). У Чырвонай кнізе: тайнікі сэрцападобны і яйцападобны, ладдзян трохнадрэзаны, ятрышнік дрэмлік, пустапялёснік зялёны, асака птушканожкавая, марошка прысадзістая, бяроза карлікавая. У фаўне 129 відаў наземных пазваночных, гняздуецца 10 відаў птушак, што ў Чырвонай кнізе: чайка малая, гогаль звычайны, бугай вялікі, журавель шэры, кулон вялікі, сава балотная і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:гідралагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Пастаўскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе
Юхнаўскі заказнік

**Ю́хнаўскі** — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Заснаваны ў 2001 у мэтах аховы ў натуральным стане каштоўных лясных фармацый з комплексам рэдкіх і знікаючых відаў раслін і жывёл. Плошча заказніка складае 221 га. Рэльеф сярэднеўзгарысты з хваёвымі лясамі на дзярнова-слабападзолістых глебах, ёсць марэнныя ўзгоркі з бярозавымі лясамі.

У флоры 315 відаў вышэйшых сасудзістых раслін, у т.л. 6 відаў ахоўных: купальнік чорны, пылкагалоўнік даўгалісты, баранец звычайны, лілея кучаравая, чына горная, пярэсна еўрапейская. У фаўне 5 відаў амфібій, 5 — рэптылій, 78 — птушак (у т.л. каршачок і касманогі сыч), 14 — млекакормячых (у т.л. казуля, дзік, лясны тхор, янотападобны сабака, лясная куніца, гарнастай і інш.).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Мінскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе
Чырвоны Бор (заказнік)

**Чырвоны Бор** — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Расонскім і Верхнядзвінскім раёнах Віцебскай вобласці. Заснаваны ў 1997 для аховы ўнікальных прыродных ландшафтаў і экасістэм. Плошча заказніка складае 34 231 га.

Ландшафт мае рысы апошняга Паазерскага зледзянення. Рэльеф моцна расчлянёны, шмат азёр, забалочаных нізін і западзін, вярховых балот, марэнных узгоркаў і град.

У расліннасці дамінуюць хвойнікі імшыстыя і верасова-бруснічныя, ельнікі і вытворныя бярэзнікі, асіннікі кісліцавыя; бязлесныя, вярховыя сфагнавыя балоты і інш. У Чырвонай кнізе 13 відаў раслін, у т.л. палушнік азёрны, лабелія Дортмана, нітэлопсіс прытуплены, бяроза карлікавая, шпажнік чарапіцавы, лінея паўночная, марошка прысадзістая і інш. Найбольш поўны комплекс дэндрафільных і водна-балотных відаў жывёл. У Чырвонай кнізе — буры мядзведзь, рысь звычайная, беркут, арлан-белахвост, скапа, курапатка белая, чорны бусел, даўгахвостая кугакаўка, касманогі сыч, сярэдні кулон, залацісты сявец, чорнаваллёвая гагара, крахаль вялікі і інш.

Red Forest (silver) av.gif|Аверс юбілейнай манеты «Чырвоны Бор» з выявай шпажніка чарапіцавага
Red Forest (silver) rv.gif|Рэверс юбілейнай манеты «Чырвоны Бор» з выявай норкі еўрапейскай

Нягледзячы на вялізную плошчу, тэрыторыя заказніка амаль не мае населеных пунктаў. Сярод выключэнняў: вёскі Валясы (на поўначы), Роўнае Поле (на поўдні) і Галяшы (на ўсходе), а таксама хутар Красны Бор.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Заказнік «Чырвоны Бор» на сайце ГА «Ахова птушак Бацькаўшчыны» 
* Козорез А. И. Подошвелев Д. А. Климец Д. А. Бурштын В. Н. Кормовая ёмкость и возможность восстановления мегафауны в природном комплексе «Красный Бор»

Катэгорыя:Ландшафтныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Расонскі раён
Катэгорыя:Верхнядзвінскі раён
Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе
Ялоўскі заказнік

**Ялоўскі** — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. на вярховых балотах Ялоўскае і Коча. Заснаваны ў 1979 годзе для захавання ў прыродным стане месцаў росту журавін. Плошча заказніка складае 963 га. 

На ўсходзе заказніка Пакнамерскія Вялікае (плошча 12 га) і Малое (плошча 7,7 га) азёры. Глебы тарфяніста-глеевыя, тарфяна-глеевыя і тарфяна-балотныя, на мінеральных астравах — дзярнова-падзолістыя супясчана-пясчаныя. 

У раслінным покрыве — хваёва-кусцікава-сфагнавыя фітацэнозы з перавагай журавін. Лясы (хвойнікі і бярэзнікі) на балотных і забалочаных землях займаюць каля 50 % тэрыторыі заказніка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Ганцавіцкі раён
Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе
Разец

**Разе́ц** — востраканцовая прылада з пласціны ці адшчэпа крэменю, прызначаная для разьбы, гравіроўкі, выразання пазоў і расчлянення косці, рога, дрэва.

Рабочая частка, або галоўка разца, звычайна ў форме двухграннага вугла, утварае пры перасячэнні граней вузкі кант, які нясе асноўную функцыянальную нагрузку. Адна з граней галоўкі разца звычайна афармлялася з дапамогаю спецыяльнага тэхнічнага прыёму — разцовага сколу, вузкай пласцінкі, адшчэпленай ударным спосабам у тарцовай плоскасці загатоўкі. Другая грань атрымлівалася пры простым абломванні канца пласціны метадам усячэння яго крутой рэтушшу або шляхам зняцця другога разцовага сколу.

У залежнасці ад спосабу падрыхтоўкі рабочай часткі вылучаюць 3 асноўныя тыпы разцоў:
* на вугле зламанай загатоўкі,
* рэтушныя, ці бакавыя,
* двухгранныя, ці сярэдзінныя.

Былі шырока распаўсюджаны ў эпоху позняга палеаліту. На тэрыторыі Беларусі існавалі на працягу каменнага веку.

## Літаратура 
* *Кудрашоў, В. Я.* Разец / В. Я. Кудрашоў // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1993.
* *Кудрашоў, В. Я.* Разец / Віктар Кудрашоў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 85. — ISBN 985-11-0214-8.
* 
* Орудия каменного века. — Киев: Наукова думка, 1978. — 136 с.

Катэгорыя:Каменны век
Катэгорыя:Прылады
Катэгорыя:Дрэваапрацоўчыя інструменты
Ісігакі

**Ісігакі** () — востраў на поўдні архіпелага Рукю ў Японіі. Плошча — 222,63 км². Насельніцтва (2008 г.) — 46 489 чал.

## Геаграфія 
Востраў Ісігакі месціцца на поўдні Усходне-Кітайскага мора ў 425 км на паўднёвы захад ад горада Наха, адміністрацыйнага цэнтра прэфектуры Акінава, у 1923 км на паўднёвы захад ад Токіа, сталіцы Японіі, усяго ў 222 км на ўсход ад вострава Тайвань. Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 35,45 км. 

Востраў сфарміраваўся ў працэсе субдукцыі тэктанічных пліт, які суправаджаўся вулканічнымі вывяржэннямі і падняццем парод арганічнага паходжання. У выніку ўтварылася гарыстая паверхня з лаў і вапнякоў. Найвышэйшы пункт — 526 м. Геалогія Ісігакі мае шмат падабенстваў як з іншымі Японскімі астравамі, так і востравам Тайвань.

Клімат трапічны вільготны. У студзені сярэдняя тэмпература трымаецца каля 18,3°C. У ліпені дасягае 29,3°C. У сярэдзіне мая пачынаецца вільготны сезон. Ён цягнецца ад 2 да 4 тыдняў. Перыяд з ліпеня да лістапада лічыцца сезонам тайфунаў.

## Прырода 
Каля 20% паверхні вострава Ісігака пакрыты лясамі і хмызнякамі, 15% — лугамі, 20% заняты пад сельскагаспадарчую вытворчасць. Дубовыя лясы Ісігакі падзяляюцца на вільготныя на ўзроўні ад 200 м над паверхняй акіяна і сухія — на ўзбярэжжы і ў нізінах. Распаўсюджаныя прадстаўнікі флоры — дуб, элеакарпус, фікус, карычнае дрэва, камелія, некалькі відаў пальм, хвоі і інш. Жывёльны свет сушы прадстаўлены рознымі відамі птушак, казурак, бруханогіх малюскаў, змеямі, яшчаркамі, жабамі. У лясах сустракаюцца здзічэлыя свінні, пацукі, кажаны.

## Гісторыя 
Востраў Ісігакі населены рукюйцамі, якія размаўляюць на мове яеяма. Відавочна, продкамі сучасных астравіцян былі аўстранезійцы — выхадцы з Тайваня і дзёмонцы — карэнныя насельнікі Японскіх астравоў. У XVI - XIX стст. Ісігакі ўваходзіў у склад дзяржавы Рукю. У 1771 г. моцна пацярпеў ад цунамі. У 1879 г. далучаны да Японіі. У міжваенны час з'яўляўся важным цэнтрам вытворчасці цукру і рысу. Мясцовыя жыхары прымалі актыўны ўдзел у II Сусветнай вайне. У 1945 г. акупаваны арміяй ЗША. Амерыканскія ваенныя ўлады канчаткова перадалі кантроль Японіі над востравам толькі ў 1972 г. У нашы дні вядомы дзякуючы развіццю турызма.

## Спасылкі 
* Ishigaki Island, Japan
* Okinawa Travel Guide: Ishigaki Island (Ishigakijima)
* Ishigaki, a Japanese Natural Wonderland
* Geology of Ishigaki-shima

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Японіі
Катэгорыя:Астравы Рукю
Наканечнік

**Наканечнікі** — элемент ручной кідальнай зброі. Вырабляліся з каменю, косці, дрэва, металу. Мацаваліся да канца дрэўка дзіды, кап’я, стралы, суліцы і інш. Мацавалі наканечнікі да дрэўка рэчывам, якое звязвае (смала, бярозавы вар і інш.).

Першыя наканечнікі вядомы з эпохі верхняга палеаліту. Найбольш наканечнікі сустракаюцца на помніках эпох мезаліту, неаліту, бронзы. Форма і памеры наканечнікаў розныя і залежаць ад таго, у які час іх выраблялі і да якой культуры яны належаць.

## Літаратура 
* *Ксяндзоў У. П.* Наканечнікі // Энцыклапедыя Археалогія і нумізматыка Беларусі. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1993.

Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты паводле тыпу
Катэгорыя:Гісторыя ўзбраенняў
Катэгорыя:Каменныя прылады
Катэгорыя:Каменны век
Катэгорыя:Кідальная зброя
Кумедзіма

**Кумедзіма** () — востраў у групе астравоў Рукю на поўдні Японіі. Плошча — 59,53 км². Насельніцтва (2011 г.) — 8 509 чал.

## Геаграфія 
Кумедзіма — адносна невялікі востраў вулканічнага паходжання, які месціцца на поўдні Усходне-Кітайскага мора ў 86,65 км на паўночны захад ад горада Наха, адміністрацыйнага цэнтра прэфектуры Акінава, у 1608 км на паўднёвы захад ад Токіа, сталіцы Японіі. Даўжыня з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход — 13,31 км. Найбольшая шырыня — 7,65 км. 

Паверхня складаецца з вулканічных парод. Найбольшая вышыня — 310,4 м. Частка ўзбярэжжа пакрыта пясчанымі пляжамі. Каля вострава знаходзяцца каралавыя рыфы. 

Клімат трапічны вільготны. Улетку сярэдняя тэмпература трымаецца каля +26°C—31°C. Востраў Кумедзіма знаходзіцца ў зоне частых тайфунаў і землятрусаў. 

## Прырода 
Прырода вострава Кумедзіма значна зменена чалавекам. Тут шмат птушак, казурак, крабаў, 1 від змей. Значна большае багацце фаўны ў навакольных водах, у тым ліку рэдкія віды каралаў і рыб. З 2008 г. 255 га паверхні вострава знаходзяцца пад сталай аховай.

## Гісторыя 
Востраў Кумедзіма быў населены ў неаліце. У пісьмовых крыніцах упершыню ўзгадваецца пад 714 г. Паміж 1470 г. і 1476 г. увайшоў у склад дзяржавы Рукю. Быў падзелены паміж двума феадальнымі родамі, якія знаходзіліся ў сваяцкіх адносінах. З 1879 г. у складзе Японіі.

## Эканоміка 
Асноўныя галіны эканомікі — сельская гаспадарка і абслугоўванне турыстаў.

## Спасылкі 
* Kume Island Home
* Kumejima Island — Okinawa Complete Travel Guide

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Японіі
Катэгорыя:Астравы Рукю
Нітрабарыт

**Нітрабары́т** — мінерал класа нітратаў, нітрат барыю Ba(NO3)2, барыевая салетра.

У склад нітрабарыту ўваходзяць 52,55 % барыю, 10,72 % азоту, 36,73 % кіслароду. Крышталізуецца ў кубічнай сінгоніі. Крышталі празрыстыя, бясколерныя або карычнева-чорныя пры наяўнасці дамешкаў ваду, са шкляным бляскам, утвараюць двайнікі па шпінелевым законе. Шчыльнасць 3,245—3,255 г/см³. Добра раствараецца ў вадзе.

Упершыню апісаны і атрымаў назву ў 1882 годзе як барый азотнакіслы. Найбуйнейшыя радовішчы нітрабарыту ў Чылі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Нитробарит // Кристаллов.net
* Nitrobarite // Mindat.org
* Nitrobarite Mineral Data // Mineralogy Database

Катэгорыя:Мінералы барыю
Мятліца

**Мятлі́ца** (*Agrostis*) — род травяністых раслін сямейства метлюжковыя.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя, зрэдку аднагадовыя расліны вышынёй да 1,2 м. Лісце лінейчатае, шурпатае. Кветкі дробныя, у раскідзістых рыхлых  мяцёлках з вялікай колькасцю каласкоў. Плод — зярняўка.

## Арэал і экалогія 
Налічвае каля 150 відаў, пашыраных ва ўмераных і халодных раёнах Паўночнага паўшар'я і горных раёнах тропікаў.

Растуць на лугах, у хмызняках, на берагах вадаёмаў. Кармавыя і дэкаратыўныя расліны.

## Віды 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* *Пярэднеў У. П.* Мятліца //  — С. 81—82.

## Спасылкі 
* *Полевица* — род Agrostis — Описание таксона // Плантариум. Открытый атлас растений России и сопредельных стран 

Катэгорыя:Метлюжковыя
Антонава (заказнік)

**Антонава** — былы біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Заснаваны 20 верасня 1983 годзе з мэтай захавання ўнікальнай калоніі бабровых паселішчаў. Плошча заказніка складала 77 га. Размяшчаўся ў даліне рэк Гайна і Ілія на меліяраваных сельскагаспадарчых землях. На ўчастку дрэвава-кустовай балотнай расліннасці былі створаны 23 бабровыя запруды. Сустракаліся таксама андатра, выдра, норка, лось, вадаплаўныя і балотныя птушкі.

Ліквідаваны 27 снежня 2007 года.

## Гл. таксама 
* Спіс заказнікаў Беларусі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Былыя біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Лагойскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1983 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 2007 годзе
Альманскія балоты (заказнік)

**Альма́нскія балоты** — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці. Заснаваны ў 1998 годзе для захавання унікальных ландшафтаў Прыпяцкага Палесся з комплексам рэдкіх і знікаючых відаў жывёл і раслін.

Плошча заказніка складае 94 219 га, уключае поймы р. Сцвіга, Льва і найбольш буйны ў Еўропе суцэльны балотны комплекс (балоты Чырвонае і Гала). Комплексы Палескай правінцыі алювіяльных тэрасаваных, балотных і другасна-ледавіковых ландшафтаў. Глебы тарфяна-балотныя, дзярнова-падзолістыя глеяватыя і інш.

Пад лесам 49,8 % тэрыторыі. У флоры 687 відаў сасудзістых раслін, у т.л. 12 у Чырвонай кнізе: сон лугавы, гарлачык белы, касач сібірскі, шалфей лугавы, сальвінія плывучая, лілея кучаравая і інш. У фаўне 225 відаў насякомых, 12 ў Чырвонай кнізе; 192 віды наземных пазваночных жывёл, у т.л. 31 — у Чырвонай кнізе: рысь, барсук, соня арэшнікавая, няясыць барадатая, вялікі бугай, бусел чорны, змеяед, арлан-белахвост, зімародак звычайны, дзяцел зялёны, чарапаха балотная, мядзянка і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:ландшафтныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Столінскі раён
Катэгорыя:З’явіліся ў 1998 годзе
Азёры (заказнік)

**Азёры** — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Гродзенскім і Шчучынскім раёнах Гродзенскай вобласці. Заснаваны ў 1990 годзе для захавання ландшафтнага комплексу з рэдкімі відамі раслін і жывёл, стабілізацыі гідралагічнага рэжыму р. Котра і інш. Плошча заказніка складае 21 852 га. 

Пераважаюць падтаежныя барэальныя і водна-ледавіковыя ландшафты з эолавымі і камавымі градамі, азёрамі (Белае, Зацкава, Малочнае і інш.). Рэльеф раўнінны, пласкахвалісты з астраўкамі камавых узгоркаў, западзінамі і катлавінамі азёр. Глебы дзярнова-падзолістыя. Лясы хваёвыя і вытворныя драбналістыя. 

У флоры каля 320 відаў сасудзістых раслін, у Чырвоную кнігу занесены сон-трава, чарамша, мнаганожка звычайная, купальнік горны, лілея кучаравая і інш. У фаўне 130 відаў птушак, у Чырвонай кнізе — малая паганка, чорны бусел, скапа, дзербнік, пустальга звычайная, курапатка белая, няясыць даўгахвостая, каршачок, уліт вялікі і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт заказніка  

Катэгорыя:ландшафтныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Гродзенскі раён
Катэгорыя:Шчучынскі раён
Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе
Акцябрскі заказнік

**Акця́брскі** — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Заснаваны ў 2003 для захавання ў натуральным стане каштоўных лясных фармацый. Плошча заказніка складае 4070 га. Ландшафты нізінныя алювіяльна-тэрасаваныя. Глебы дзярнова-падзолістыя, тарфяна-балотныя. Расліннасць пераважна лясная: чорнаальховыя лясы (50,8 %), хваёвыя (29 %), ёсць дубровы, ясеннікі, грабнякі. Шмат спелых і перастойных лясоў (32 %), узрост асобных дрэў да 200 гадоў.

У флоры 507 відаў вышэйшых сасудзістых раслін, у т.л. рэдкія віды: купальнік горны, пылкагалоўнік чырвоны, зубніца клубняносная, дзераза-баранец, фіялка багнавая і інш. У фаўне млекакормячых 43 віды, птушак — 130, рыб — 32, рэптылій — 5, амфібій — 8; у Чырвоную кнігу занесены 13 відаў: малая паганка, чорны бусел, вялікі бугай, вялікі і малы падворлікі, каршачок, журавель шэры, зімародак звычайны, соня арэшнікавая і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Акцябрскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Акцябрскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе
Глебкаўка (заказнік)

**Гле́бкаўка** — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Мінскім раёне. Заснаваны ў 2001 годзе для захавання ў прыродным стане участкаў лясных фармацый з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў жывёл і раслін. Плошча заказніка складае 964 га.

Лясны масіў, размешчаны ў лесапаркавай частцы зялёнай зоны г. Мінска; мае водаахоўнае значэнне для вытокаў р. Глебкаўка. Рэльеф дэнудацыйнага тыпу, платопадобная паверхня канцавых марэн з асобнымі ўзгоркамі, фаламі і западзінамі. Глебы дзярнова-падзолістыя слабаападзоленыя супясчаныя і пясчаныя, месцамі эрадзіраваныя.

Расліннасць — лясы, пераважна хваёвыя, месцамі лугі і хмызнякі. У флоры 496 відаў сасудзістых раслін, 14 з іх занесены ў Чырвоную кнігу; купальнік горны, пярэсна еўрапейская, лілея кучаравая, ятрышнік абпалены, гарлянка пірамідальная, пылкагалоўнік даўгалісты і інш. У фаўне 13 відаў млекакормячых, 70 — птушак (у Чырвонай кнізе пустальга звычайная), 7 — амфібій і рэптылій.

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Мінскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе
Астравы Дулебы (заказнік)

**Астравы́ Дуле́бы** — гідралагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Бялыніцкім і Клічаўскім раёнах Магілёўскай вобласці. Заснаваны ў 1998 годзе для аховы каштоўных прыродных комплексаў, што ўключаюць балотны і лясны масівы, якія выконваюць водаакумуляцыйную ролю для вытокаў каскада рэк. Плошча заказніка складае 26 600 га.

Рэльеф — плоская, флювіягляцыяльная раўніна. Глебы дзярнова-падзолістыя (75 %), тарфяністыя і тарфяна-балотныя (25 %). Вярховыя і пераходныя балоты (Дулебскае і Вялікае) займаюць 11 % плошчы, пусткі — 11 %, лясы (хваёвыя, бярозавыя, чорнаальховыя і інш.) — 76 %.

У флоры 705 відаў вышэйшых сасудзістых раслін, з іх 12 у Чырвонай кнізе: цыбуля мядзведжая, купальнік горны, пылкагалоўнік чырвоны, пальчатакарэннік майскі, шпажнік чарапіцавы, касач сібірскі і інш. У фаўне 170 відаў наземных пазваночных, у т.л. 38 — млекакормячых, 118 — птушак, 8 — амфібій, б — рэптылій, з іх 22 віды ў Чырвонай кнізе: барсук, рысь, мядзведзь буры, змеяед, пугач, курапатка белая, журавель шэры, сыч касманогі, рапуха чаротная і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Затерянный рай среди лесов и болот // СБ. Беларусь сегодня

Катэгорыя:гідралагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Бялыніцкага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Клічаўскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1998 годзе
Верхневілейскі заказнік

**Верхневіле́йскі** — гідралагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Заснаваны ў 1996 годзе для стабілізацыі гідралагічнага рэжыму р. Вілія і яе прытокаў, аднаўлення унікальных прыродна-раслінных балотных комплексаў. Плошча заказніка складае 753 га. 

Ландшафт вытворнай пласкахвалістай водна-ледавіковай раўніны з азёрамі, камамі, астанцамі марэны. Вытокі р. Вілія забалочаныя, у даліне вылучаюцца плоская пойма і першая надпоймавая тэраса. Глебы дзярнова-падзолістыя, дзярнова-глеяватыя забалочаныя, тарфяна-балотныя і поймавыя.

Лясная расліннасць на правабярэжжы — хвойнікі з бярозай павіслай і асінай, на левабярэжжы — ельнікі і ялова-шыракалістыя лясы, уздоўж рэчышча — вольха чорная. У флоры каля 300 відаў, з іх у Чырвонай кнізе увярэднік лясны, ладдзян трохнадрэзаны, купальнік горны, лінея паўночная і інш. У фаўне бабёр, дзік, лось, воўк, заяц, ліс і інш. 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Беларусь у асобах i падзеях
 
Катэгорыя:гідралагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Докшыцкага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе
Буслаўка (заказнік)

**Бу́слаўка** — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Бярозаўскім і Пружанскім раёнах Брэсцкай вобласці ў межах вадазбору рэк Хатава і Радагошч і вадасховішча Сялец. Заснаваны ў 1997 годзе для аховы ў натуральным стане унікальных прыродных комплексаў з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў раслін і жывёл. Плошча заказніка складае 7936 га. У рэльефе пераважаюць дэнудаваныя озы і камы водна-ледавіковага паходжання. Глебы алювіяльныя і дзярнова-падзолістыя глеевыя пясчаныя, супясчаныя і інш.

Пераважаюць лясы (каля 80 % тэрыторыі) хваёвыя, чорнаальховыя і інш. Шмат лекавых раслін: ядловец, багун, брусніцы, талакнянка; у Чырвонай кнізе кураслеп лясны, гарлачык белы і інш. У фаўне шмат прамысловых відаў жывёл: дзік, лось, алень, казуля, куніца, цецярук, глушэц і інш.; у Чырвонай кнізе барсук, арлан-белахвост, шэры журавель, вялікі кулон, вялікі бугай і інш. 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Пастанаўленне аб утварэнні заказніка

Катэгорыя:біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Бярозаўскі раён
Катэгорыя:Пружанскі раён
Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе
Хрыстафор Лакапін

**Хрыстафор Лакапін** () — візантыйскі імператар у 921—931 гадах.

## Біяграфія 
Хрыстафор Лакапін быў старэйшым сынам візантыйскага імператара Рамана I Лакапіна. У яго было трое братоў, Стэфан Лакапін і Канстанцін Лакапін (суправіцелі Рамана ў 924—945 гадах), а таксама патрыярх Канстанцінопальскі Феафілакт, і дзве невядомыя па імі малодшыя сястры. Нічога не вядома пра ранняе жыццё Хрыстафора. Ён быў несумнеўна дарослым у 919—920 гадах і ў яго нарадзілася дачка, якая дасягнула шлюбнага ўзросту ў 927 годзе, такім чынам ён верагодна нарадзіўся каля 890—895 гадоў.

Ужо да прыходу бацькі да ўлады Хрыстафор быў жанаты з Сафіяй, дачкой багатага патрыцыя Нікіты, славяніна з Пелапанеса. Калі Раман дамогся, каб яго дачка Алена Лакапіна ажанілася з маладым імператарам Канстанцінам Парфірародным увесну 919 года і стаў басілеўсам. Хрыстафор жа змяніў яго на пасадзе начальніка палацавай варты. Раман неўзабаве абвясціў сябе імператарам (снежань 920 года).

Для далейшага ўмацавання сваіх пазіцый 20 мая 921 года Раман прызначыў Хрыстафора сваім суправіцелем. Акрамя таго, калі маці Хрыстафора Феадора памерла ў лютым 922 года, яго жонка Сафія стала аўгустай нароўні з Аленай Лакапін. У 927 годзе як частка мірнага пагаднення з Балгарыяй, дачка Хрыстафора, Марыя, стала жонкай балгарскага цара Пятра I. У 928 годзе патрыцый Нікіта беспаспяхова падбухторваў Хрыстафора зрынуць свайго бацьку і быў з-за гэтага выгнаны. Хрыстафор памёр у жніўні 931 года. Неўзабаве пасля яго смерці Сафія сышла ў манастыр, дзе і памерла.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Візантыйскія імператары X стагоддзя
Эйн Соф

**Эйн Соф**, *Эн Соф* (, «бясконцасць»; ; *En-Sof*; *En-sof*) — у кабале абазначэнне Бога, якое адлюстроўвае яго містычнасць і неспазнавальнасць па-за сувяззю са светам. Іншыя імёны Бога выражаюць яго адносіны са створаным светам.

Тэрмін *Эйн Соф* з'яўляецца сярод іўдзеяў Праванса ў XIII стагоддзі, і яго аўтарства прыпісваецца Ісаку Сляпому. Некаторыя рысы Эйн Соф збліжаюць яго з Адзіным неаплатонікаў. Падобна да яго яно здольна эманаваць, выпускаючы з сябе сфіроты.
Сімвал увасабляе «Эйн Соф», бязмежнасць Бога, які існаваў, як лічаць кабалісты, да стварэння свету — неспасціжнае нішто — і затым явіў сябе як Бог-Творца (Элахім). Эйн Соф сімвалізуе крыніцу святла Божага.

## Гл. таксама 
* Асноўныя паняцці ў кабале
* Брахман
* Адзі-Буда
* Абсалют, філасофія
* Апафатычнае багаслоўе

## Спасылкі 
* 
* Эйн Соф 

Катэгорыя:Іўдаізм
Катэгорыя:Кабала