Джавані П’ерлуіджы да Палестрына

**Джованні П’ерлуіджы да Палестрына** (, , каля Рыму -, Рым) — знакаміты кампазітар італьянскай музыкі Каталіцкага Касцёла. Найболей значны прадстаўнік Рымскай школы музыкі.

## Біяграфія 
Палестрына нарадзіўся каля 1525 года ў Палестрыне (блізу Рыма), ад назвы горада і паходзіць яго імя. Як і многія мастакі XV—XVI стагоддзяў, пазначаўся гісторыкамі па месцы свайго нараджэння, аднак сам у захаваных лістах звычайна падпісваўся як *Джавані Петралойзіа*.

З дзіцячых гадоў Палестрына спяваў у царкоўным хоры хлопчыкаў. Спачатку ў хоры роднага горада, а ў 1537—1540 гадах — у рымскай царкве Санта Марыя Маджорэ.

З 1544 года ён быў арганістам і капельмайстароам галоўнай царквы Св. Агапіта г. Палестрына. Пра гэты перыяд дзейнасці Палестрыны, што доўжыўся да 1551 года, вядома няшмат што, — магчыма, што менавіта тады ён пачаў асвойваць традыцыі жанраў імшы і мяцеа, якія сталі надалей ключавымі ў яго творчасці, і некаторыя імшы, што ўбачылі святло пазней, былі напісаны яшчэ ў родным горадзе.

Свайго першага магутнага апекуна Палестрына знайшоў у асобе Папы Юлія III, і з 1551 года ўся яго дзейнасць была злучана з Рымам. Папе Юлію III Палестрына прысвяціў у 1554 складанку 4-галосных імш, першы свой надрукаваны твор. У верасні 1551 года ён быў запрошаны на пасаду Magister puerorum (настаўнікам спеву і дырыжорам хору хлопчыкаў) пры Саборы Св. Пятра.

Папам Палестрына быў вызвалены ад звычайнага строгага экзамену, не зважалі і на тое, што Палестрына не толькі не быў святаром, але нават быў жанаты і меў некалькі сыноў. Відаць, Папа хацеў даставіць яму магчымасць свабодна займацца творчасцю, што, вядома, было б мала даступна страшна занятаму капельмайстру сабора св. Пятра

Палестрына пакінуў у 1555 пасаду капельмайстра і ўступіў на службу ў Сікстынскую капэлу.

Папа Марцэл II, які змяніў Юлія III у красавіку 1555 года, заступаўся за Палестрыну, яшчэ быўшы кардыналам. Хоць Марцэл II узначальваў Ватыкан менш месяца, аднак з яго імем злучана адно з самых знакамітых складанняў Палестрыны — так званая «Імша Папы Марцэла». Наступнік Марцэла II, Папа Паўла IV, увёў у капэле стражэйшы статут, дапоўніўшы яго, у прыватнасці, аброкам бясшлюбнасці, і ў верасні 1555 года Палестрына, быўшы жанаты, пазбавіўся свайго месца, хоць яму прызначылі бедную пенсію.

Надалей Палестрына быў дырэктарам спявацкай школы пры царкве Санта-Марыя Маджорэ і ўзначальваў хатнюю капэлу кардынала д’Эсту ў Цівалі; у 1571 годзе, ужо пры Папе Пію V, пасля смерці свайго калегі і аднакласніка Джавані Анімучы, ён ізноў узначаліў капэлу Юлія пры Саборы Св. Пятра і займаў пост капельмайстра аж да сваёй смерці ў 1594 годзе.

Тым часам яго жонка, двое сыноў і двое братоў былі панесены чумой, што лютавала тады ў Рыме. Забіты горам, Палестрына вырашыў стаць святаром, але напярэдадні пасвячэнні пазнаёміўся з адной заможнай удавой і ў 1581 жаніўся. Разам з кампаньёнам ён заняўся гандлёвай справай, што належала памерламу мужу сваёй новай жонкі, і, паколькі яму атрымалася стаць афіцыйным дастаўніком мяхоў і скур да папскага двара, справа пайшла на лад, прытым атрыманы прыбытак укладаўся ў куплю зямлі і нерухомасці.

У 1592 годзе яго калегі-музыканты склалі і паднеслі яму ў знак глыбокай павагі складанку музычных кампазіцый на тэксты псалмоў разам з хвалебным адрасам.

У 1594 годзе Палестрына нечакана захварэў і неўзабаве сканаў ад плеўрыта. У адпаведнасці са звычаямі таго часу, Палестрына быў пахаваны ў той жа дзень, калі ён памёр. На яго адпяванні памкнулася велізарная колькасць людзей. Палестрына пахаваны ў Саборы Святога Пятра. У эпітафіі на надмагіллі былі напісаны словы, што атрымалі познае сусветнае шыранне ў характарыстыках кампазітара — «князь музыкі» (princeps musicae). Пры рэканструкцыі храма ў 1700-х гг. надмагілле Палестрыны было згублена, дакладнае месца пахавання дагэтуль не знойдзена

## Творчасць 
Палестрына пісаў амаль выключна вакальную шматгалосую музыку; больш усяго вядомы як аўтар імш (і іншых жанраў царкоўнай паліфоніі), мяцееўшы і «духоўных» мадрыгалаў (madrigali spirituali).

У яго шырокай спадчыне каля 105 імш, «Аферторыі для ўсяго царкоўнага года» (Рым, 1593; унікальны па маштабе і задуме цыкл, утрымоўвальны 68 аферторыяў), каля 140 мадрыгалаў і больш 300 матэтаў. З іншых жанраў царкоўнай паліфоніі (у існасці, тыя ж матэты) 72 гімны, больш 40 магніфікатаў, 11 літанняў, Плачы прарока Ераміі.

Яго дачыненне да (свецкіх) мадрыгалам застаецца ў вызначанай ступені загадкавым: хочучы ў прадмове да складанкі матэтаў «Canticum canticorum» () 1584 года ён выказваўся супраць таго, каб класці на музыку мірскія тэксты, ужо праз два гады выйшаў том яго свецкіх мадрыгалаў (першы ўбачыў свет у 1555 годзе). Духоўныя мадрыгалы (пераважна на 5 галасоў) Палестрыны апублікаваны ў выглядзе дзвюх складанак. Да ліку найболей вядомых мадрыгалаў Палестрыны адносяцца пяцігалосыя «Io son ferito» (1561) і «Vestiva i colli» (1566). Пра папулярнасць другога сведчыць вялікая колькасць апрацовак і варыяцый XVI—XVII стагоддзяў (сярод іншых В. Галілея, Дж. А. Тэрцы, Дж. Бесона, А. Банк’еры) для лютні, клавіра і іншых прылад.

У 1560 годзе Палестрына звярнуў на сябе ўсеагульную ўвагу сваімі імпраперыямі (антыфоны і рэспансорыі, прымеркаваныя да Жарснай сядміцы). Іх простая, прыгожая, гарманічная музыка вырабіла моцнае ўражанне і Трыдэнцкі сабор (1543—1563), які лічыў патрэбным вырабіць рэформы ў царкоўнай музыцы, звярнуўся да Палестрыны з даручэннем напісаць спробавую імшу, якая давяла б магчымасць існавання шматгалоснай музыкі ў царкоўным набажэнстве (шматгалосная музыка, як тады лічылася, з прычыны вытанчанасці поліфанічнай тэхнікі наносіла шкоду выразнасці молитвословия). Палестрына напісаў тры імшы, кожную на 6 галасоў. Усе тры адрозніваліся выдатнымі вартасцямі, але найвялікай папулярнасці ганаравалася маса памяці Папы Марцэла II, былога апекуна Палестрыны, вядомая цяпер пад назвай «Імшы Папы Марцэла» (іншая назва — «Імша Папы Марчэла», каля 1562).

## Сачыненні (выбарка) 
### Імшы 
*Нататка 1.* Ідэнтыфікуючы імшы па іх загалоўках, музыканты звычайна адштурхваюцца ад тэматычнага прататыпа — інцыпіта царкоўнай / свецкай манодыі (калі гэта імша-парафраза) ці інцыпіта шматгалоснага складання (калі гэта імша-пародыя) — мотета ці мадрыгала. У шэрагу выпадкаў арыгінальныя загалоўкі не ўтрымваюць інцыпітаў і спасылаюцца на тэхніку кампазіцыі (missa ad fugam, ut-re-mi-fa…), на літургічны каляндар (missa de beata Virgine, de feria, in festis duplicibus), на парадкавы нумар у прыжыццёвым выданні (missa prima, secunda), на царкоўны тон, у якім складанне напісана (missa quinti toni), на прысвячэнне (missa papae Marcelli) і г.д. У ніжэйзгаданай табліцы загалоўкі першых тыпаў («інцыпітныя») для выгоды адлучаны ад другіх.
*Нататка 2.* Для кароткай спасылкі на імшы Палестрыны па нумары (прыкладам, замест «Імша Папы Марцэла» — «Імша № 12») прынята скарыстаць спіс Г.Рыза (гл. у бібліяграфіі Reese, 1959).

## Выданні сачыненнняў 
* Giovanni Pierluigi da Palestrina. Werke, hrsg. v. F.X. Haberl u.a. 33 Bde. Leipzig, 1862—1907 (PW)
* Giovanni Pierluigi da Palestrina. Le opere complete, per cura e studio di Raffaele Casimiri, Knud Jeppesen, Lino Bianchi. 35 vls. Roma, 1939-99 (C)

## Гл. таксама 
* Спіс сачыненняў Палестрыны

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Иванов-Борецкий М. В. Палестрина. Москва, 1909.
* *Jeppesen K.* The style of Palestrina and the dissonance. Copenhagen, 1946.
* *Jeppesen K.* The Recently Discovered Mantova Masses of Palestrina // Acta Musicologica 22 (1950), pp.&nbsp;36–47.
* *Jeppesen K.* Pierluigi da Palestrina, Herzog Guglielmo Gonzaga und die neugefundenen Mantovaner-Messen Palestrina’s. Ein ergänzender Bericht // Acta Musicologica 25 (1953), S.132-179.

* *Reese G.* Music in the Renaissance. New York, 1954; 2nd ed., ib., 1959 (большая глава о Палестрине, с пронумерованным списком месс)
* *Hermelink S.* Dispositiones modorum: die Tonarten in der Musik Palestrinas und seiner Zeitgenossen. Habilitationsschrift. Heidelberg, 1959; (книга) Tutzing, 1960.
* *Fellerer K.G.* Palestrina. Leben und Werk. Düsseldorf: Schwann, 1960.
* *Hohlfeld Ch., Bahr R.* Schule musikalischen Denkens. Der Cantus-firmus-Satz bei Palestrina. Wilhelmshaven, 1994.
* *Heinemann M.* Giovanni Pierluigi da Palestrina und seine Zeit. Laaber, 1994.
* *Stewart R.* An introduction to sixteenth-century counterpoint and Palestrina’s musical style. New York : Ardsley House, 1994. ISBN 978-1-880157-07-7.
* *Bianchi L.* Iconografia palestriniana. Giovanni Pierluigi da Palestrina: immagini e documenti del suo tempo. Lucca, 1994.
* *Schlötterer R.* Der Komponist Palestrina. Grundlagen, Erscheinungsweisen und Bedeutung seiner Musik. Augsburg: Wissner, 2002. 321 SS. ISBN 3-89639-343-X.
* *Marvin C.* Giovanni Pierluigi da Palestrina: a guide to research. New York: Routledge, 2002. XVI, 478 p. ISBN 978-0-8153-2351-8 (утрымвае падрабязны спіс складанняў, адсартаваных па інцыпітах)
* Русская книга о Палестрине. Составитель Т. Н. Дубравская. Москва: Московская гос. консерватория, 2002.
* *Japs J.* Die Madrigale von Giovanni Pierluigi da Palestrina. Genese — Analyse — Rezeption. Augsburg: Wißner, 2008. ISBN 978-3-89639-524-5.
* *Лебедев С. Н.* Палестрина // Большая российская энциклопедия. Т.25. М., 2014, с.149-150.

### Аферторыі Палестрыны 
* *Dahlhaus C.* Untersuchungen über die Entstehung der harmonischen Tonalität. Kassel, 1968, S. 181—185.
* *Dahlhaus C.* Zur Tonartenlehre des 16.Jahrhunderts // Die Musikforschung 29 (1976), S. 300—303.
* *Powers H.* Modal representation in polyphonic offertories // Early Music History 2 (1982), p.&nbsp;43-86.
* *Meier B.* Zu den in *mi* fundierten Werken aus Palestrinas Offertoriums-Motettenzyklus // Die Musikforschung 37 (1984), S. 215—220.
* *Mangani M., Sabaiano D.* Tonal types and modal attributions in late Renaissance polyphony: new observations // Acta musicologica 80 (2008), p.&nbsp;231-250.

## Спасылкі 
* 
* *Naumann L.* Giovanni Pierluigi da Palestrina und die Legende der Rettung der mehrstimmigen Kirchenmusik. Studienarbeit. Phillips Universität Marburg, 2011
* Палестрина. Мотеты. Regensburger Domspatzen
* Палестрина. Мессы
* Старое собрание сочинений (PW) на IMSLP
* Marvin C. Giovanni Pierluigi da Palestrina: a guide to research (2002; фрагмент)
* Мадригал *Vestiva i colli*

Катэгорыя:Кампазітары Італіі
Катэгорыя:Кампазітары XVI стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Адраджэння
Катэгорыя:Кампазітары — аўтары рэквіемаў
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы