open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чарлз Кэй Огдэн

**Чарлз Кэй О́гдэн** (; , Флітвуд — , Лондан) — англійскі пісьменнік, філосаф і лінгвіст, стваральнік міжнароднай штучнай мовы бэйсік-інгліш.

Сучаснікі апісваюць яго як універсальнага чалавека, маючага адначасова з гэтым эксцэнтрычнасць аўтсайдэра. Прымаў удзел у многіх мерапрыемствах, звязаных з літаратурай, мастацтвам і філасофіяй. Быў вядомы як рэдактар, перакладчык і актывіст, выступаў за рэформу англійскай мовы.

Згодна з успамінамі сучаснікаў, аддаваў перавагу таму, каб яго называлі згодна з ініцыяламі C. K., ніколі не карыстаўся імем Чарлз, зрэдку ўжываў сваё другое імя Кэй.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Флітвудзе, графства Ланкашыр, дзе яго бацька Чарлз Б. Огдэн трымаў пансіён. У юнацтве выйграў стыпендыю для навучання ў каледжы Магдалена кембрыджскага універсітэта.
Падчас вучобы ў каледжы арганізаваў «таварыства ерэтыкоў», якое выступала супраць абавязковага пасяджэння капліцы каледжа і за свабоду рэлігійных дыскусій. 17 лістапада 1911 у кембрыджскай ратушы адбылася сустрэча гэтага таварыства з Чэстэртанам. Тады адбыўся іх вядомы дыялог:

Огдэн: …Я сцвярджаю, што цалкам правільна тое, што ў мяне ёсць інтуітыўнае пачуццё таго, што я існую.
Спадар Чэстэртан: Беражыце яго.

Огдэн заставаўся прэзідэнтам таварыства ерэтыкоў на працягу 10 гадоў.

У 1912 годзе ён стаў заснавальнікам штотыднёвага часопіса *Cambrige Magazine*.
У 1928 годзе ён напісаў кнігі, якія прынеслі яму вядомасць: «Basic English Text Books: ABC of Basic English» і «Basic by Examples».

Катэгорыя:Стваральнікі і прапагандысты моў
Зябер

**Зябер** (*Galeopsis*) — род кветкавых раслін сямейства ясноткавыя. На Беларусі 5 дзікарослых відаў: , , , , .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя травяністыя расліны з суцэльным пушыстым лісцем з зубчастым краем.
 
Кветкі сабраны ў ілжывыя калатоўкі ў пазухах верхняга лісця. Чашачка трубчаста-званочкавая, з дзесяццю жылкамі і пяццю зубцамі. Вянец з доўгай трубкай, яго верхняя губа шлемападобныя, ніжняя губа трохлопасцевая.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Ясноткавыя
Клічнік

**Клічнік** (!) — знак прыпынку, які выконвае інтанацыйна-экспрэсіўную і адасабляльную функцыі, ставіцца ў канцы сказа для выражэння здзіўлення, прызыву, моцнага пачуцця, хвалявання і таму падобнага. Клічнік ставіцца ў канцы простага і складанага сказаў, якія вымаўляюцца з клічнай інтанацыяй:
*Эх, і прывабныя стаяць летнія дзянькі!* (І. Навуменка). Клічнік ставіцца пасля звароткаў, якія стаяць у пачатку або ў канцы сказа, пасля выклічнікаў і гукаперайманняў, што стаяць у пачатку, у сярэдзіне ці ў канцы сказа, калі гэтыя словы вымаўляюцца з клічнай інтанацыяй: *Піліпчык! Нясі з істопкі, што там ёсць у нас. Людзям час даўно снедаць* (М. Лынькоў). Клічнік ставіцца ў канцы слоў і сказаў, якімі эмацыянальна перадаюцца прывітанні, развітанні, віншаванні, пажаданні, заклікі і інш.: *Усім народам – мір і шчасце!* (А. Астрэйка). Клічнік можа ставіцца ў дужках для выражэння эмацыянальных адносін да зместу выказвання: *Сцэна (дадатковая), якая падвешана (!) над звычайнай сцэнай, важыць зноў жа ні многа ні мала – сорак пяць тон...* (А. Васілевіч).

Катэгорыя:Пунктуацыя
Катэгорыя:Друкарскія знакі
Зябер ладаннікавы

**Зябер ладаннікавы** (*Galeopsis ladanum*) — расліна; від роду зябер сямейства ясноткавыя.

## Назва 
Зябер ладаннікавы, каласніца летняя, зябер палявы, зябер чырвоны, меднік розавы, базіліка палявая.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая пустазельная расліна. У вышыню дасягае 8-40 см, з чатырохгранным сцяблом. Лісце супраціўнае, авальналанцэтнае, зубчастае. Кветкі пурпуровыя, двугубыя, сабраны ў калатоўкі.

## Арэал 
Расце ў Еўропе, у Заходняй Азіі і на Каўказе.

## Гл. таксама 
* Спіс дзікарослых раслін Беларусі

Катэгорыя:Ясноткавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Пустазелле
Ажына

**Ажы́на**, **Ажына шызая**, **Маліна шызая** (*Rubus caesius*) — паўкустовая расліна з роду  сямейства .

## Назва 
Таксама вядома пад народнымі назвамі — *чо́рная малі́на*, *яжы́на*, *жа́вікі*, *ажавіна*, *жаві́на*, *жавіннік*, які дасягае 60—150 см у вышыню. Надземныя парасткі двухгадовыя, цыліндрычныя, ляжачыя альбо ўздымаюцца, часта дугападобна сагнутыя.

Парасткі і лісце ажыны ўтрымліваюць таніды (4—7 %), прыдатныя для дублёння шкур. Сок з пладоў выкарыстоўваюць для падфарбоўкі вінаў, з кіслотамі ён дае чырвоны колер, а са шчолачамі — сіні. Ён прыдатны для афарбоўкі тканін у фіялетавы, далікатна-ружовы, карычнева-фіялетавы колеры.

### У ладшафтным дызайне 
Карэнне ажыны здольна ўмацоўваць яры, таму расліна прыдатная для лесамеліярацыйнай працы. Як дэкаратыўная расліна ажына прыдатная для вертыкальнага азелянення, прыкрыцця сцен і альтанак.

## У культуры 
У 1964 годзе выява ажыны была выкарыстана на паштовай марцы СССР, у 2004 годзе — на паштовай марцы Беларусі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.
* 
* 
* *, , А.&nbsp;М.&nbsp;Краснова;* «» Справочник; Киев, , 1983. 
* 

## Спасылкі 
* Ожина сиза  
* 
* *Rubus caesius* L. (Ежевика сизая) // ИАС «ООПТ России»  

Катэгорыя:Маліна
Катэгорыя:Кусты
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Ягадныя культуры
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Расліны на марках
Зябер звычайны

**Зябер звычайны** (*Galeopsis tetrahit*) — аднагадовая травяністая расліна, від роду  сямейства . Тыпавы від роду.
 
Расце па палях, агародах, пустках, на сыраватай глебе. Меданос.

## Апісанне 
Сцябло прамое, да 50 см вышынёй, моцна галінастае, пакрытае жорсткімі валасінкамі. Лісце даўгавата-яйкападобнае, завостранае, густое, з пільчастым краем. Кветкі ліловыя, каля 1,5 см даўжынёй. Чашачка з пяццю зубцамі, калючая. Ніжняя губа вянца пакрыта плямамі.
 
Квітнее ў ліпені — жніўні.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сорные растения. *Galeopsis tetrahit* L. — Пикульник обыкновенный, жабрей // Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные расте ния

Катэгорыя:Ясноткавыя
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Пустазелле
Зябер пушысты

**Зябер пушысты** (*Galeopsis pubescens*) — расліна роду зябер з сямейства ясноткавыя.

## Батанічнае апісанне 
Вышынёй ад 20 да 50 см. Сцябло прамастойнае, галінастае, пушыстае. Лісце авальнае або ланцэтападобнае, да 7 см даўжынёй, густа апушанае, правільназубчастае. Кветкі часта пурпурныя з жоўтымі кропкамі.

## Арэал 
Расце ў Еўропе, таксама і ў Беларусі.

Катэгорыя:Ясноткавыя
Ігар Яўгенавіч Зуйкоў

**Ігар Яўгенавіч Зуйкоў** (нар. , Мінск) — беларускі фізік. Спецыяліст у галіне лазернай фізікі, оптыка-электроннага прыборабудавання, метралогіі, тэхнічных сродкаў аховы і бяспекі. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1984), доктар фізіка-матэматычных навук (1990), прафесар (1993). Член-карэспандэнт Расійскай акадэміі метралогіі (1995), сапраўдны член Беларускай акадэміі метралогіі (1996).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1974). Працаваў у Інстытуце фізікі і Інстытуце фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў АН БССР на пасадах стажора-даследчыка, малодшага навуковага супрацоўніка (1974—1977), загадчыка лабараторыі (1977—1978), старшага навуковага супрацоўніка (1978—1985), загадчыка навукова-даследчай лабараторыі оптыка-электроннага прыборабудавання (з 1985). Дацэнт кафедры «Прыкладная оптыка» (1989—1991), прафесар гэтай кафедры (1991—1993), загадчык кафедры інфармацыйна-вымяральнай тэхнікі (1993—1995), прафесар кафедры канструявання і вытворчасці прыбораў (1995—1998) Беларускай дзяржаўнай політэхнічнай акадэміі. З 1998 года — загадчык кафедры «Інфармацыйна-вымяральная тэхніка і тэхналогіі».

## Дзейнасць 
Асноўныя навуковыя інтарэсы: фізіка газавых лазераў, прэцызійныя лазерныя датчыкі для метралогіі і навігацыі, распрацоўка тэхнічных сродкаў і метадалогіі пабудовы інтэграваных сістэм аховы, сертыфікацыйныя выпрабаванні святлотэхнічнага абсталявання транспартных сродкаў і спецыяльных сродкаў абароны.

Правадзейны член Расійскага аптычнага таварыства (1993), індывідуальны член Беларускага фізічнага таварыства (1995).

Аўтар больш за 100 навуковых артыкулаў і апублікаваных тэзісаў дакладаў, трох навучальных дапаможнікаў і 50 вынаходніцтваў. Падрыхтаваў пяць кандыдатаў навук.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БНТУ
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Расійскай акадэміі метралогіі
Катэгорыя:Правадзейныя члены Беларускай акадэміі метралогіі
Катэгорыя:Члены Расійскага аптычнага таварыства
Катэгорыя:Члены Беларускага фізічнага таварыства
Міхаіл Акімавіч Зюванаў

**Міхаіл Акімавіч Зюва́наў** (, горад Грозны — , Мінск) — беларускі спявак (бас). Народны артыст БССР (1954).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Грозны. Разам з бацькамі пераехаў у Баку, дзе паступіў у гімназію. Затым два гады працаваў слесарам на нафтапромысле і вучыўся на вячэрнім рабфаку, наведваў хор клуба чыгуначнікаў. Скончыў Азербайджанскі педагагічны інстытут і працаваў настаўнікам у школе. У другой палове 1930-х гадоў паступіў у Азербайджанскую дзяржаўную кансерваторыю. З 1938 года саліст у Азербайджанскім дзяржаўным тэатры оперы і балета, з 1942 года — саліст Дзяржаўнага хору СССР. Потым працаваў у Кыргызскім тэатры оперы і балета. У час Вялікай Айчыннай вайны ў складзе франтавой брыгады артыстаў Кіргізскай СССР выступаў перад байцамі Бранскага і Калінінскага франтоў. З 1944 года саліст Дзяржаўнага акадэмічнага Вялікага тэатра СССР, у 1947—1948 гадах — Молатаўскага Дзяржаўнага тэатра оперы і балета.
У 1950 годзе паступіў у Беларускую кансерваторыю, якую скончыў у 1951 годзе. У 1949—1961 гадах саліст Беларускага тэатра оперы і балета. З 1962 года выкладаў у Беларускай кансерваторыі.

## Творчасць 
Сярод партый — Барыс Гадуноў, Канчак, Сусанін, Мельнік, Грэмін, Качубей; Дон Базіліа («Севільскі цырульнік»), Мефістофель; Кецал («Прададзеная нявеста» Б. Смятаны), Дураў («Надзея Дурава» А. Багатырова), Даніла і Анішук («Дзяўчына з Палесся» і «Міхась Падгорны» Я. Цікоцкага), Якуб («Марынка» Р. Пукста), Гадлеўскі («Яснае світанне» А. Туранкова).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва 

Катэгорыя:Басы
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці Вялікага тэатра
Пытальнік

**Пытальнік** (**?**) — знак прыпынку, ставіцца звычайна ў канцы сказа для выражэння пытання або сумнення. Пытальнік ставіцца ў канцы простага сказа (у тым ліку слова-сказа), якім выражаецца прамое пытанне: *Адкуль тут музыка нясецца? Чыя тут песня ў душу льецца?* (Я. Колас). Пытальнік ставіцца ў канцы складаназалежнага сказа, калі пытанне выражана ў галоўнай і даданай частках або толькі ў галоўнай: *Край мой родны! Дзе ж у свеце край другі такі знайсці, дзе б магла так, поруч з смеццем, гожасць пышная ўзрасці?* (Я. Колас). Пытальнік можа ставіцца ў канцы складаназалежнага сказа і тады, калі прамое пытанне заключаецца ў даданай частцы: *І скажы, дзядок, адкуль хмары гэтыя выходзяць?* (Я. Колас). Пытальнік ставіцца ў канцы складаназлучанага і бяззлучнікавага складанага сказа, калі кожная яго частка або толькі апошняя частка выражае пытанне: *Ці гэта казку лес складае, ці даль ачнулася нямая і немасць песняй парушала?* (Я. Колас). У пытальных сказах з аднароднымі членамі сказа пытальнік можа ставіцца пасля кожнага аднароднага члена з мэтай раздзялення пытання: *Стрэл адзінокі рэхам трывожна глухім дакаціўся да іх. Што гэта? Стрэл паляўнічы? Ці знак таямнічы?* (А. Куляшоў).

Катэгорыя:Пунктуацыя
Катэгорыя:Друкарскія знакі
Багдан Саковіч

**Багдан Саковіч** (? — 1491) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Намеснік браслаўскі ў 1463—1474, маршалак гаспадарскі ў 1463—1477, намеснік полацкі ў 1477—1484, маршалак земскі з 1480 і адначасова ваявода троцкі з 1484.

Быў паслом да крымскага хана Менглі-Гірэя ў 1473, у Маскву ў 1474 і 1482.

## Сям'я 
З баярскага роду Саковічаў, старэйшы сын троцкага ваяводы Андрэя Саковіча.

Меў дачку Альжбету, якая стала жонкай Мікалая Радзівіла.

## Літаратура 
* 

Багдан
Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Намеснікі полацкія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Старосты браслаўскія
Андрэй Саковіч

**Андрэй Саковіч** (? — 1465) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Намеснік смаленскі (1440) і полацкі (1444—1458).

## Біяграфія 
Адзін з кіраўнікоў войска Вялікага Княства Літоўскага ў пераможнай бітве з маскоўскім войскам пад Сухадровам у 1445. Удзельнік перамоў з крыжакамі ў 1432 і 1451 гадах, пасол у Чэхію ў 1453 годзе.

Меў буйныя зямельныя ўладанні — частку Немянчынскай воласці, Свянцяны, Груздава, Дуброва ў Менскім павеце, Мядзел і іншыя (агулам каля 500 дымоў).

Ахвяраваў на царкву, вядома яго дарчая грамата Віленскаму кафедральнаму сабору ад 9 чэрвеня 1434 г., дарчая грамата парафіяльнаму касцёлу ў Груздаве ад 3 лютага 1443 г. і дарчая грамата для заснаванага парафіяльнага касцёла ў Мядзеле ад 21 лютага 1457 г.

Верагодна, у канцы жыцця (каля 1460 года) займаў пасаду троцкага ваяводы.

## Сям’я 
З баярскага роду Саковічаў, сын Станіслава Сака, які на Гарадзельскай уніі 1413 атрымаў герб «Помян».

Меў сыноў Багдана, Юрыя і Мікалая. Ад Юрыя пайшоў род Насілоўскіх.

## Літаратура 
* 
* *Урбан П.* Да пытання этнічнай прыналежнасці старажытных ліцьвіноў. — Мн., 1994. — С.47-48.
* Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji wileńskiej = Codex diplomaticus ecclesiae cathedralis necnon Dioeceseos Vilnensis. — T. 1. (1387—1507). Wydali Jan Fijałek i Władysław Semkowicz. — Kraków, 1948.

Андрэй
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Намеснікі полацкія
Катэгорыя:Намеснікі смаленскія
Свята-Троіцкая царква (Зэльва)

**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Зэльва Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на рагу вуліц Кастрычніцкай і Савецкай.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1815 годзе як уніяцкая царква па праекце архітэктара Аляксандра Градзецкага на падмурку старажытнай драўлянай праваслаўнай царквы, датаванай па адных крыніцах 1434, па іншых — 1443 годам.

Ёсць думка, што будынак царквы — гэта перабудаваны тэатр Сапегаў.

У 1860-я гады царква была адрамантавана інжынерам Леанардам Кржыжаноўскім.

У 1904—1909 гадах перабудавана святарам Іосіфам Янкоўскім на сродкі Сінода і ахвяраванні вернікаў, па праекце архітэктара Івана Плотнікава. Тады ж была дабудаваная званіца і ў 1910 годзе храм зноў асвячоны як праваслаўны епіскапам Міхаілам.

Доўгі час пастаяннай прыхаджанкай царквы была беларуская паэтэса Ларыса Геніюш. У памяць аб ёй на тэрыторыі храма ўсталяваны помнік.

Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 2 жніўня 2016 года царкве быў нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці рэгіянальнага значэння.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры з элементамі псеўдарускага стылю. Да цаглянага аднанефавага прамавугольнага ў плане асноўнага аб’ёма далучаны квадратная званіцай і паўкруглая апсіда. Дах двухсхільны. Пад ім па перыметры праходзіць карніз. Аконныя праёмы прамавугольныя. Званіца невысокая, двух’ярусная, з лучковымі вокнамі і шатровым дахам, над якім узвышаецца невялікі купал на круглым барабане.

Унутраная планіроўка амаль цалкам зменена. Над уваходам размешчаны хоры з драўлянай агароджай, упрыгожанай разным геаметрычным арнаментам. Алтарная частка вылучана 2 выступамі-пілонамі ў форме порцікаў на 3 калонах. Столь плоская, падшыўная.

## Літаратура 
*  — С. 224
* 
*  — С. 184—185.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Зэльвы
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Зэльвенскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1815 годзе
Катэгорыя:Храмы Гродзенскай і Ваўкавыскай епархіі
Катэгорыя:1815 год у Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Зябраўка (Зябраўскі сельсавет)

**Зя́браўка** (, ) — вёска ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Цэнтр аднайменнага сельсавета. За 12 км на паўднёвы ўсход ад Гомеля, за 2 км ад чыгуначнай станцыі Зябраўка.

## Насельніцтва 
* 921 жыхар, 386 двароў (1997)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культура
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя месцы 
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Вядомыя асобы 
* Якаў Адамавіч Траццякоў (1916—1985) — поўны кавалер Ордэна Славы.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Зябраўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гомельскага раёна
Зябраўка

Назву **Зя́браўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Зябраўка — вёска ў Зябраўскім сельсавеце Гомельскага раёна
** Зябраўка — пасёлак у Прыбыткаўскім сельсавеце Гомельскага раёна
Зязюлін лён

**Зязю́лін лён**, **Лугавы́ лён**, **Палітрыхум** (*Polytrichum*) — род брыевых імхоў сямейства палітрыхавых. Каля 100 відаў.

## Апісанне 
Двухдомныя, радзей аднадомныя, шматгадовыя часцей буйныя і цвёрдыя лістасцябловыя расліны, утвараюць рыхлыя дзярнінкі зялёнага, цёмна-, шыза-, жоўта-зялёнага, бураватага колеру. Сцябло вышынёй да 50 см, прамастойнае. Лісце цвёрдае, з доўгай плеўкавай похвай, ланцэтнае або лінейна-ланцэтнае, з суцэльным ці зубчастым краем, з завостранай верхавінкай. Каробачка са спорамі прызматычная да кубічнай на ножцы. Вечка з дзюбкай. Каўпачок з густымі і тонкімі валаскамі, якія нагадваюць ільняную пражу (адсюль назва), лёгка ападае.

## Арэал і экалогія 
Пашыраны пераважна ў халодных і ўмераных абласцях зямнога шара. На Беларусі 8 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Расце ў лясах, на балотах, сырых лугах і інш.

## Значэнне 
Торфаўтваральнік.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Polytrichum  // The Plant List
* Polytrichum // ИАС «ООПТ России» 

Катэгорыя:Палітрыхавыя
Дзяніс Аляксандравіч Чакалаў

**Дзяніс Аляксандравіч Чакалаў** (нар. , Растоў-на-Доне) - сучасны расійскі пісьменнік-фантаст.

## Біяграфія 
Скончыў філасофскі факультэт Растоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Асоба ў кантэксце сучаснай інфармацыйнай культуры». Аўтар шэрагу кніг па філасофіі і грамадскіх навуках, у тым ліку «Найноўшы філасофскі слоўнік», «Гісторыя сусветнай культуры», «Гісторыя рэлігій» (частка ў суаўтарстве).

З 2003 па 2009 год у Маскве і Санкт-Пецярбургу выйшла 24 раманы Дзяніса Чакалава. Фантастычныя і дэтэктыўныя апавяданні, навуковыя артыкулы аўтара публікуюцца ў розных часопісах і газетах.

## Творы 
#### Страна эльфов 
* Френки и Майкл (2003)
* Маятник судьбы (2003)
* Между двух войн (2004)
* Гончие Преисподней (2007)
* Дарующая жизнь (2007)
* Шепчущие тюльпаны (2008)
* Сумеречный судья (2009)
* Не для всех (апавяданне)
* Гном, который украл радугу (апавяданне)

#### Ведунья 
Хроники Вечности (пенталогія)

* Клятва отступника (2007)
* Печать демона (2007)
* Призраки кургана (2007)
* Ледяные осколки вечности (2007)
* Бронзовая башня Безумия (2007)

Хроники Танаиса (пенталогія, незавершана)

* Книга Мертвых имен (2009)
* Яд багряной химеры (2009)
* Дольмен (2009)
* Драконы моря Отчаяния (2009)

#### Боярская сотня 
* Амулет волхва
* Заповедь ангела
* Московский гость
* Ханский посол
* Клинок наместника
* Похитители душ
* Око дьявола
* Разбойный приказ
* Похитители душ

### Асобныя творы 
Трылеры:
* Пусть это вас не беспокоит

Non-fiction:

* Современный философский словарь
* Психоанализ успеха
* Культурология
* История мировой культуры
* История религий
* Иоанн Грозный: Звезды и числа

#### Звёздная дипломатия 
* Тонкости дипломатии
* Свистящий страх
* Искусство войны

### Артыкулы 
* Лёс навуковай фантастыкі 

## Інтэрв'ю 
* Дзяніс Чакалаў: «Свабода сыходзіць з літаратуры»
* Інтэрв'ю Дзяніса Чакалава на "Эхе рускай интэлігенцыі" 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт пісьменніка 
* Афіцыйны ЖЖ Дзяніса Чакалава 
* Старонка аўтара на сайце выдавецтва «Альфа-книга»
* Стары сайт пісьменніка
* Старонка пісьменніка на Самиздате

Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Расіі
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі XXI стагоддзя
Вікіпедыя на спрошчанай англійскай мове

**Вікіпедыя на спрошчанай англійскай мове** (*Simple English Wikipedia*) — раздзел Вікіпедыі, створаны для чытачоў, якім цяжка разумець англійскую Вікіпедыю. Перш за ўсё яна арыентавана на тых, хто пачаў вывучаць англійскую мову і можа быць выкарыстана падчас заняткаў і для вучэбнага чытання. Таксама Вікіпедыя на спрошчанай англійскай мове можа быць карысна дзецям для выканання дамашняга задання і для пазакласнага чытання. Звычайна, артыкулы ў гэтай Вікіпедыі — гэта значна спрошчаныя і скарочаныя варыянты артыкулаў англійскай Вікіпедыі. Артыкулы ў ёй ужываюць значна меней слоў і больш простую граматыку, чым у арыгінальнай англійскай Вікіпедыі. Таксама гэта Вікіпедыя мае іншыя мэты, чым звычайная Англійская Вікіпедыя.

Існаванне гэтага раздзела Вікіпедыі выклікала нараканні — асобнай мовы «спрошчаная англійская» не існуе. Але ў выніку абмеркавання ўдзельнікамі Вікіпедыі было вырашана працягнуць працу над праектам.

## Статыстыка 
26 ліпеня 2006 года Вікіпедыя на спрошчанай англійскай мове дасягнула колькасці 10 тысяч артыкулаў, на 30 красавіка 2011 яна мела 70133 артыкулаў, больш за 200 тысяч старонак і амаль тры мільёны правак.

29 мая 2013 года колькасць артыкулаў перавысіла сто тысяч.

Станам на    раздзел змяшчае  .

## Тэкст загалоўка 
* Бэйсік-інгліш
* Simple English Wikipedia  — Разгорнутае апісанне мэт праекта і ўжыванага там варыянта мовы

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* *wikipedia.org/ simple.wikipedia.org * — Разгорнутае апісанне мэт праекта і ўжыванага там варыянта англійскай мовы.

Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі
Мікалай Дзмітрыевіч Зялінскі

**Мікалай Дзмітрыевіч Зялінскі** (, Ціраспаль, Херсонская губерня (сёння Малдова) — , Масква) — расійскі і савецкі хімік-арганік, стваральнік навуковай школы, адзін з заснавальнікаў арганічнага каталізу і нафтахіміі, акадэмік АН СССР (1929), Герой Сацыялістычнай Працы (1945), лаўрэат Ленінскай і Сталінскай прэмій.

Стварыў вугальны процівагаз (1915).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Хімікі Расіі
Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Дзмітрый Канстанцінавіч Зяленін

**Дзмітрый Канстанцінавіч Зяленін** (, сяло Люк, Заўялаўскі раён, Удмурція — , Ленінград) — расійскі і савецкі этнограф.

## Навуковая дзейнасць 
У развіцці ўсходне-славянскай фалькларыстыкі прыкметную ролю адыгралі зборнікі казак, складзеныя Зяленіным і яго думкі пра значэнне рускіх прыпевак, пра эстэтычныя магчымасці гэтага фальклорнага жанру. Этнаграфічныя працы Зяленіна прысвечаны, галоўным чынам, матэрыяльнай культуры і вераванням усходніх славян. Яго працы атрымалі прызнанне не толькі ў СССР, але і за мяжой. У 1946 г. Зелін быў абраны замежным членам Балгарскай АН. Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга і медалямі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Этнографы Расіі
Катэгорыя:Этнографы СССР
Катэгорыя:Даследчыкі славянскага паганства
Катэгорыя:Нарадзіліся ва Удмурціі
Ян Янавіч Забярэзінскі

**Ян Забярэзінскі** (каля 1480 — 1538) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Намеснік ваўкавыскі і крычаўскі, маршалак гаспадарскі ў 1506—1516, ваявода новагародскі ў 1509—1530, намеснік дарагічынскі (1514), маршалак земскі з 1522 і ваявода троцкі з 1531.

У 1529 ставіў у войска 197 коннікаў.

## Сям'я 
З Забярэзінскіх, сын троцкага ваяводы Яна Юр'евіча і Ганны Насуты.

Быў двойчы жанаты. У пасаг за першай жонкай Барбарай Кезгайлай (дачка Станіслава Кезгайлы) атрымаў частку Палачан і Лужан у Ашмянскім павеце. Другім шлюбам быў жанаты з Соф'яй Радзівіл (дачка Мікалая Радзівіла).

Меў сына Яна і дачку Ганну (жонка Фёдара Сапегі, а потым Стэфана Збаражскага).

## Літаратура 
* 

Ян Янавіч
Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Ваяводы новагародскія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Старосты драгічынскія
Катэгорыя:Старосты ваўкавыскія
Катэгорыя:Старосты крычаўскія
Кертыс Браўн

**Кертыс Лі Браўн** (, нар. , г. Элізабет-Сіці, ЗША) — касманаўт ЗША.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 11 сакавіка 1956 года ў горадзе Элізабет-Сіці, штат Паўночная Караліна.

Скончыў Акадэмію ВПС ЗША ў 1978 годзе. З 1987 года ў атрадзе касманаўтаў НАСА.

Разведзены, у яго адзін сын.

Захапленні — лыжы, водныя лыжы, падводнае плаванне, азраакрабатыка, аднаўленне старых аўтамабіляў.

## Касмічная дзейнасць 
thumb|200px|right|Экіпаж *STS-47* унутры лабараторыі *Спейслэб*

Здзейсніў 6 палётаў у складзе экіпажаў касмічных караблёў:
* 12-20 верасня 1992 года — на касмічным караблі «Індэвар»;
* 3-14 лістапада 1994 года — на касмічным караблі «Атлантыс» (як пілот);
* 19-29 мая 1996 года — на касмічным караблі «Індэвар»;
* 7—19 жніўня 1997 года — на касмічным караблі «Дыскаверы» (як камандзір);
* 29 кастрычніка — 7 лістапада 1998 года — на касмічным караблі «Дыскаверы»;
* 20—28 снежня 1999 года — на касмічным караблі «Дыскаверы».

У космасе правёў 57 сутак 15 гадзін 10 хвілін 50 сякунд.

## Воінскія званні 
* 1978 — лейтэнант (II рангу) ВПС ЗША.
* 1987 — капітан ВПС ЗША.
Палкоўнік ВПС ЗША.

## Членства ў арганізацыях 
* Член асацыяцыі «Лётчыкі ВПС ЗША»
* Член асацыяцыі «Выпускнікі Акадэміі ВПС ЗША (Air Force Academy)»
* Член асацыяцыі «Лётчыкі эксперыментальных самалётаў»
* Член асацыяцыі «Лётчыкі класічных рэактыўных самалётаў»

## Узнагароды 
* 6 залатых медалёў НАСА «За касмічны палёт»
* Медаль ВПС ЗША «За выключныя заслугі»
* Медаль ВПС ЗША «За выдатныя дасягненні»

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія Кертыса Браўна на сайце НАСА
* Spacefacts biography of Curtis Brown

Катэгорыя:Астранаўты ЗША
Зябер двухнадрэзаны

**Зябер двухнадрэзаны**, **Жабрэй**, **Зябер двухрасшчэплены**, **Зелянчук** (*Galeopsis bifida*) — аднагадовая кветкавая травяністая расліна роду  сямейства . Расце ў Еўропе і Азіі, таксама ў некаторых правінцыях Канады і штатах ЗША.

## Экалогія 
Расце на абочынах дарог, у садах, сельскагаспадарчых угоддзях, вільготных пустках, часам і ў лесе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Ясноткавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Зябер прыгожы

**Зябер прыгожы**, **Зябра** (*Galeopsis speciosa*) — аднагадовая травяністая расліна роду зябер сямейства ясноткавыя. Шырока распаўсюджанае пустазелле. Выкарыстоўваецца ў якасці лекавай расліны.

Катэгорыя:Ясноткавыя
Старшыня Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта

**Старшыня Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта** — вышэйшая службовая асоба Магілёўскай вобласці. Узначальвае вышэйшы выканаўчы орган дзяржаўнай улады вобласці — выканаўчы камітэт.

## Абавязкі 
Кіраўніцтва дзейнасцю аблвыканкама, грамадзянскай абаронай вобласці.

Узаемадзеянне з Адміністрацыяй Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь, абласным Саветам дэпутатаў.

Каардынацыя дзейнасці гарадскіх, раённых выканаўчых камітэтаў і мясцовых адміністрацый у гарадах вобласці.

## Старшыні Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта 
### БССР 
* 1938—1941 — Іван Федасеевіч Церахаў
* 1943—1948 — Іосіф Мітрафанавіч Кардовіч
* 1948 — красавік 1949 — Давід Андрэевіч Лукашэвіч
* красавік 1949 — кастрычнік 1959 — Якім Аляксандравіч Жылянін
* кастрычнік 1959 — студзень 1962 — Пётр Адамавіч Лявіцкі
* студзень 1962 — студзень 1963 — Глеб Аляксандравіч Крывулін
* студзень 1963 — снежань 1964 — Глеб Аляксандравіч Крывулін (старшыня сельскага аблвыканкама)
* студзень 1963 — снежань 1964 — Міхаіл Фёдаравіч Заваротны (старшыня прамысловага аблвыканкама)
* снежань 1964 — люты 1974 — Васіль Канстанцінавіч Луцкін
* люты — 7 жніўня 1984 — Віталь Віктаравіч Прышчэпчык
* 7 жніўня 1974 — 21 студзеня 1985 — Анатоль Васілевіч Маслакоў
* 21 студзеня 1985 — чэрвень 1987 — Аляксей Аляксандравіч Яновіч
* ліпень 1987—1989 — Аляксандр Трафімавіч Кічкайла
* 1989—1994 — Мікалай Фёдаравіч Грынёў

### Рэспубліка Беларусь 
* 1989 — лістапад 1994 — Мікалай Фёдаравіч Грынёў
* 28 лістапада 1994 — 11 сакавіка 1999 — Аляксандр Мікалаевіч Кулічкоў
* 12 сакавіка 1999 — 17 кастрычніка 2000 — Міхаіл Уладзіміравіч Дражын
* 14 лістапада 2000 — 31 кастрычніка 2008 — Барыс Васільевіч Батура
* 29 снежня 2008 — 22 снежня 2014 — Пётр Міхайлавіч Руднік
* 27 снежня 2014 — 26 сакавіка 2019 — Уладзімір Віктаравіч Даманеўскі
* 1 красавіка 2019 — 13 снежня 2021 — Леанід Канстанцінавіч Заяц
* 13 снежня 2021 — наш час — Анатоль Міхайлавіч Ісачэнка

## Спасылкі 
* Старшыня Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта  


Катэгорыя:Магілёўская вобласць
Тадэвуш Білевіч

**Тадэвуш Білевіч** (каля 1728 — 12 жніўня 1788) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

З роду Білевічаў, сын Аляксандра Ежы.

Вучыўся ў Караляўцы. Шамбялян двара Аўгуста III, стараста вайнюцкі, цівун эйрагольскі і вялікадырвянскі; 
3 разы абіраўся дэпутатам Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага.

У 1771 далучыўся да Барскай канфедэрацыі і стаў маршалкам жамойцкім. 
Разам з братам Тэадорам узначаліў рух у падтрымку барскіх канфедэратаў, пасля перайшоў на бок 
караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага.

Быў паслом на соймы 1776 і 1780 (?).

Мсціслаўскі кашталян у 1783—1786 і ваявода ў 1786—1788, кашталян троцкі з 1788, член Пастаяннай Рады.

## Літаратура 
* 

Тадэвуш
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія
Катэгорыя:Кашталяны мсціслаўскія
Катэгорыя:Старосты вайнюцкія
Катэгорыя:Цівуны эйрагольскія
Катэгорыя:Цівуны вялікадырвянскія
Венгерскі дэмакратычны форум

**Венгерскі дэмакратычны форум** ( — **MDF**) — правацэнтрысцкая хрысціянска-дэмакратычная партыя ў Венгрыі, заснаваная ў 1987 годзе.

Партыя карысталася значнай папулярнасцю ў канцы 1980-х — пачатку 90-х, у прыватнасці, атрымаўшы 24,7% галасоў і правядучы 164 дэпутата ў парламент на парламенцкіх выбарах 1990 года. Член партыі Іожэф Антал быў прэм'ер-міністрам Венгрыі з 23 мая 1990 да сваёй смерці 12 снежня 1993, пасля чаго яго змяніў Петэр Бораш (да 15 ліпеня 1994). Аднак на выбарах 1994 года партыя пацярпела паражэнне, саступіўшы сацыялістам і правядучы толькі 38 дэпутатаў у парламент. У 1998-2002 партыя ўваходзіла ў склад кіруючай кааліцыі на правах малодшага партнёра партыі Фідэс. На апошніх выбарах 2006 года партыя правяла ў парламент толькі 11 дэпутатаў. На выбарах у Еўрапарламент 2009 года партыя атрымала 5,31% галасоў і правяла 1 дэпутата — Лаяша Бокраша, які таксама стаў партыйным кандыдатам на пасаду прэм'ер-міністра на парламенцкіх выбарах 2010 года. Тым часам, на выбарах партыя не здолела прайсці ў нацыянальны парламент.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Венгрыі
Катэгорыя:Правацэнтрысцкія партыі
Катэгорыя:Хрысціянска-дэмакратычныя партыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1987 годзе
Эдгар дэ Валь

**Эдга́р дэ (фон) Валь** (*Edgar de Wahl, Edgar von Wahl*;  — ) — стваральнік міжнароднай штучнай мовы акцыдэнталь.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1867 годзе ў Альвіёпалі (цяпер Першамайск Мікалаеўскай вобласці, Украіна). Балтыйскі немец з дваранскай сям’і. Вучыўся ў Санкт-Пецярбургу, выкладаў фізіку і матэматыку ў Рэвелі (цяпер Талін, Эстонія). Валодаў шматлікімі еўрапейскімі мовамі. У маладосці быў прыхільнікам валапюка.

Адразу пасля апублікавання ў 1887 годзе праекта мовы эсперанта пачынае перапіску з Л. Заменгофам. Згодна з яго прапановай першапачатковыя карэлятывы часу *kian* — калі, *tian* — тады, *ĉian* — заўсёды, аманімічныя формам вінавальнага склону займеннікавых прыметнікаў *kia* — які, *tia* — такі, *ĉia*- усякі, былі заменены Заменгофам на *kiam*, *tiam*, *ĉiam*. Пераклаў на эсперанта «Княжну Мэры» М. Ю. Лермантава (1889, другое выданне 1896), стаўшы трэцім пасля Заменгофа і Антонія Грабоўскага аўтарам-эсперантыстам. Быў адным са стваральнікаў пецярбургскага таварыства «Espero», актыўна ўдзельнічаў у газеце «La Esperantisto».

Пасля таго, як у 1894 годзе былі адвергнуты прапанаваныя Заменгофам рэформы (пазней увасабіўшыяся ў мове іда), дэ Валь пакідае эсперанта-рух і пачынае працу над новай, больш натуралістычнай штучнай мовай. Унёс шэраг прапаноў у мову мундалінгве Ю.Лота. У 1906 годзе публікуе першы варыянт уласнага лінгвапраекта пад назвай «аулі» (*Auli*, ад *Auxiliari Lingue International* — міжнародная дапаможная мова), які стаў асновай акцыдэнталя. У 1907 годзе рэфармуе мову неўтраль для ўдзела ў конкурсе, аб’яўленым Сусветнай дэлегацыяй па прыняццю міжнароднай мовы.

)]]

У 1921 годзе разам з Я. І. Лінцбахам аднаўляе таварыства «Касмаглот(т)», якое дзейнічала ў 1916—1918 гадах у Санкт-Пецярбургу. У 1922 годзе выдае першы нумар часопіса «Kosmoglott», дзе выказвае прынцыпы і граматычныя правілы новай мовы, якая пасля атрымае назву акцыдэнталь («*заходні*»). У журнале «Kosmoglot» (з 1927 года — «Cosmoglotta») разглядаліся розныя лінгвапраекты, у 20-я гады ён быў даволі плюралістычнай трыбунай для абмеркавання праблем і накірункаў інтэрлінгвістыкі («касмаглотыкі»). Развіццё акцыдэнталя Эдгар дэ Валь пакінуў яго носьбітам. З пачаткам Другой сусветнай вайны яго кантакты з акцыдэнталістскім рухам (базіраваўшымся ў нейтральнай Швейцарыі), сталі эпізадычнымі.

Памёр у 1948 годзе ў адным з эстонскіх санаторыяў, дзе правёў апрошнія гады жыцця.

Катэгорыя:Стваральнікі і прапагандысты моў
Катэгорыя:Паліглоты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мікалаеўскай вобласці
Восень народаў

«**Восень народаў**» — азначэнне працэсу звяржэння камуністычных рэжымаў у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, кульмінацыя якога прыйшлася на восень 1989 года. Ужываецца па аналогіі з «вясной народаў» — рэвалюцыйнымі падзеямі ў Еўропе 1848—1849 гадоў.

Хваля пачалася з Польскай Народнай Рэспублікі, за ёй рушылі ўслед рэвалюцыі, як правіла, мірныя, у ГДР, Чэхаславацкай Сацыялістычнай Рэспубліцы, Венгерскай Народнай Рэспубліцы і Народнай Рэспубліцы Балгарыя. Сацыялістычная Рэспубліка Румынія стала адзінай краінай, дзе змена ўлады прайшла гвалтоўным шляхам, а былы глава дзяржавы быў расстраляны.

Гэты ланцуг падзей разам з наступным распадам СССР у 1991 годзе прывялі да заканчэння халоднай вайны.

## Гісторыя 
У 1989—1991 гадах пад уплывам масавых грамадскіх пратэстаў супраць камуністычнай партыі ў Польшчы, Венгрыі, Германскай Дэмакратычнай Рэспубліцы, Чэхаславакіі, Балгарыі і Албаніі пачаліся перамовы з апазіцыяй, якая на той момант знаходзілася ў нелегальных умовах. З прычыны перамоў камуністычныя рэжымы адмовіліся ад дыктатарскага ўраду на карысць шматпартыйнай сістэмы.

У большасці былых сацыялістычных краінах змена ўлады адбылася мірным шляхам, толькі ў Румыніі рэжым Нікалае Чаўшэску быў зрынуты ўзброеным паўстаннем 1989 года.

## Прыклады 
* Пратэсты ў Польшчы
* Аксамітная рэвалюцыя
* Калапс Германскай Дэмакратычнай Рэспублікі
* Румынская рэвалюцыя 1989 года
* Балтыйскі шлях

## Глядзіце таксама 
* Вясна народаў

## Літаратура 
* Універсальний словник-енциклопедія / Гол. ред. ради академік НАНУ М. Попович. — 4-те вид., виправл., доп. — Видавництво «ТЕКА». — 2006. — С. 924.

Катэгорыя:СССР
Катэгорыя:1989
Катэгорыя:Рэвалюцыі XX стагоддзя
Зямельнае права

**Зямельнае права** — галіна права, якая рэгулюе грамадскія адносіны ў галіне рэалізацыі права ўласнасці і іншых маёмасных правоў на зямлю, а таксама яе межавання, асаблівасцяў грамадзянскага абароту зямлі, абмежавання на карыстанне зямлёй як унікальным прыродным аб'ектам, а таксама дзейнасць дзяржаўных органаў па забеспячэнню рацыянальнага выкарыстання зямлі і яе аховы.

Асноўнымі крыніцамі Зямельнага права ў Рэспубліцы Беларусь з'яўляюцца Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь, Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб зямлі, Закон "Аб праве ўласнасці на зямлю" ад 16.6.1993, "Закон аб плацяжах на зямлю" ад 18.12.1991.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
Зямельная рэнта

**Зямельная рэнта** — цана, якая выплачваецца за выкарыстанне абмежаванай колькасці зямлі і іншых прыродных рэсурсаў.
 
Зямельная рэнта — даход, які атрымлівае ўладальнік зямлі ад арандатараў зямельных участкаў. Зямельная рэнта выступае ў форме абсалютнай рэнты, дыферэнцыяльнай рэнты і манапольнай рэнты.

**Абсалютная зямельная рэнта** — адзін з відаў даходу ад уласнасці на зямлю, плата ўласніку за дазвол ужываць капітал да зямлі, выплачваецца арандатарам абсалютна з усіх участкаў зямлі незалежна ад урадлівасці (адсюль назва гэтага віду рэнты).

## Гл.таксама 
* Аброк
* Эканамічная рэнта

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Фактарныя даходы
Катэгорыя:Нерухомая маёмасць
Катэгорыя:Арэнда
Абрам Езафовіч

**Абрам (Абрагам) Езафовіч Рабічковіч**, або **Абрагам Ёзафавіч**, у хрышчэнні **Ян** (? — кастрычнік ) — вялікалітоўскі дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч.

## Біяграфія 
Сын Іосіфа (Езафа) Рабчыка, які браў у арэнду збор мыта ў Кіеўскім ваяводстве, брат Міхеля. На пачатку XVI ст. прозвішчы шырока не ўжываліся, таму з крыніц Рабічковіч болей вядомы пад імем па бацьку — **Езафовіч**, пад ім Абрам і ўвайшоў амаль ва ўсе даведнікі.

Пасля разбурэння Кіева татарамі ў 1482 годзе перасяліўся ў Вільню. Каля 1488 года перайшоў з іўдаізму ў праваслаўе і служыў вялікаму князю Казіміру. Быў старостам смаленскім (узначальваў гарадскую адміністрацыю), войтам менскім і берасцейскім.

З 1494 года гараднічы, з 1514 — староста ковенскі, староста солецкі, падскарбі земскі літоўскі ў 1509/1510—1519 гадах.

Браў у арэнду мыта і корчмы па ўсім ВКЛ (Вільня, Смаленск, Берасце, Менск, Коўна, Новагародак, Полацк і іншыя). Даваў значныя пазыкі вялікім князям Аляксандру і Жыгімонту Старому, быў іх галоўным крэдыторам. Вялікі маршалак літоўскі Ян Забярэзінскі прыняў яго ў свой род з наданнем герба «Ляліва», што пацвердзіў Жыгімонт Стары (1507). У валадарства Жыгімонта Старога яўрэйская сям’я Рабічковічаў з Бярэсця стала галоўным і амаль адзіным адкупшчыкам вялікага князя.

За час свайго кіравання фінансамі ВКЛ пэўна адмежаваў вялікакняжацкія даходы ад дзяржаўных, цэнтралізаваў фінансавы апарат ВКЛ, ажывіў дзейнасць Віленскага манетнага двара.

Ад вялікага князя Аляксандра ў 1506 годзе атрымаў маёнтак Вайдуны ў Віленскім павеце, Падгорскае ў Смаленскім павеце, Шэйпічы ў Менскім павеце, частку Раканцішскай пушчы. Купіў Новы Двор і Жараслаўку ў Гарадзенскім павеце, горад і замак Солец у Сандамірскім ваяводстве.

Меў сыноў Васіля (у каталіцтве Ян, пам. 1546, быў войтам берасцейскім) і Канстанціна (войт менскі), дачку Марыну.

Валянцін Калнін звязвае пачатак будаўніцтва Мірскага замка з атрыманнем вялікага крэдыту Юрыем Іллінічам ад Абрама Езафовіча, але сама гісторыя атрымання гэтай пазыкі даволі заблытаная.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты ковенскія
Катэгорыя:Гараднічыя ковенскія
Катэгорыя:Старосты салецкія
Катэгорыя:Войты менскія
Катэгорыя:Войты берасцейскія
Абрагам Езафовіч
Станіслаў Чупурна

**Станіслаў Чупурна** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Першы вядомы маршалак земскі (1407).

## Біяграфія 
Згадваецца ў гістарычных дакументах 1396—1411. Набліжаны баярын вялікага князя Вітаўта. 12 кастрычніка 1398 году падпісаў Салінскі мір з крыжакамі. У 1401 годзе адзін з аўтараў Віленска-Радамскай уніі. У 1411 годзе браў удзел у падпісанні Торунскага міру (1411).

Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Якаў Барысавіч Зяльдовіч

**Я́каў Бары́савіч Зяльдо́віч** (,  — , Масква) — савецкі фізік і фізіка-хімік. Акадэмік АН СССР (1958). Тройчы Герой Сацыялістычнай Працы (1949, 1951, 1954).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і адваката Барыса Навумавіча Зяльдовіча і Ганны Паўлаўны Ківеліёвіч. Вучыўся экстэрнам на фізіка-матэматычным факультэце Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта і фізіка-механічным факультэце Ленінградскага політэхнічнага інстытута, у аспірантуры Інстытута хімічнай фізікі АН СССР у Ленінградзе (1934), кандыдат фізіка-матэматычных навук (1936), доктар фізіка-матэматычных навук (1939).
 
Адзін са стваральнікаў атамнай бомбы (29 жніўня 1949) і вадароднай бомбы (1953) у СССР.
 
Найбольш вядомыя працы Якава Барысавіча па дэтанацыі, апісанню працэсаў гарэння, ядзернай фізіцы, астрафізіцы, гравітацыі. У 1939—1941 гадах Я. Б. Зяльдовіч і Ю. Б. Харытон упершыню ажыццявілі разлік ланцуговай рэакцыі дзялення ўрану.
]]

У 1955 годзе падпісаў «Ліст трохсот».
 
Зяльдовіч і Солпітэр у 1964 годзе першымі (незалежна адзін ад аднаго) выказалі здагадку (цяпер яна стала агульнапрынятаю), што крыніцамі энергіі квазараў служаць акрэцыйныя дыскі вакол масіўных чорных дзір.
 
У працах Зяльдовіча па касмалогіі асноўнае месца займала праблема ўтварэння буйнамасштабнай структуры Сусвету. Вучоны даследаваў пачатковыя стадыі пашырэння Сусвету. Разам з супрацоўнікамі пабудаваў тэорыю ўзаемадзеяння гарачай плазмы пашыраемага Сусвету і выпраменьвання, стварыў тэорыю росту ўзмучэнняў у «гарачым» Сусвеце ў ходзе касмалагічную пашырэння, разгледзеў некаторыя пытанні, звязаныя з узнікненнем галактык у выніку гравітацыйнай няўстойлівасці гэтых узмучэнняў, паказаў, што ўзнікаюць утварэнні высокай шчыльнасці, якія з’яўляюцца, верагодна, протаскопішчамі галактык, маюць плоскую форму.

## Гл. таксама 
* Эфект Сюняева — Зяльдовіча

## Літаратура 
* Зяльдовіч Якаў Барысавіч //  С. 128.

## Спасылкі 
* 
* Зельдович, Яков Борисович  // Энцыклапедыя Кругасвет 
* Зяльдовіч Якаў Барысавіч на сайце часопіса «Успехи физических наук» (фотаздымкі, публікацыі) 

Катэгорыя:Фізікі Расіі
Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Тройчы Героі Сацыялістычнай Працы
Пётр Міхайлавіч Руднік

**Пётр Міха́йлавіч Ру́днік** () — беларускі дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі IV склікання, старшыня Магілёўскага аблвыканкама (2008—2014).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 14 красавіка 1957 года ў в. Аляксееўка Брагінскага раёна Гомельскай вобласці.

Скончыў Мінскі радыётэхнікум, у 1985 годзе — Дрэздэнскі тэхнічны ўніверсітэт, у 2007 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працаваў тэхнікам канструктарскага бюро дакладнага электроннага машынабудавання, на інжынерных пасадах у канструктарскім бюро тэхналагічнага абсталявання ў Магілёве. Працаваў вядучым інжынерам па замежнагандлёвых адносінах, намеснікам дырэктара па побыце, рэжыму і сацыяльнаму развіццю Магілёўскага ліфтабудаўнічага завода, намеснікам дырэктара, затым дырэктарам рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Магілёўскі завод ліфтавага машынабудавання».

У 2008 годзе абраны ў Савет Рэспублікі ад Магілёўскай вобласці. З 29 снежня 2008 года па 22 снежня 2014 года — старшыня Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта.

Са снежня 2014 года па кастрычнік 2022 года ўзначальваў ААТ «Магілёўхімвалакно». З кастрычніка 2022 года — на пенсіі.

## Узнагароды 
* юбілейны медаль «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў»,
* юбілейны медаль «65 год Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»,
* ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Савета Рэспублікі  

Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання
Катэгорыя:Інжынеры Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага радыётэхнічнага каледжа
Катэгорыя:Выпускнікі Дрэздэнскага тэхнічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь
Зяновец рускі

**Зяновец рускі**, **Заноўнік, Зяновіц**, **Зяновец Ліндэмана** (*Chamaecýtisus ruthénicus*) —  адзін з відаў роду . Раней уключаўся ў род .

## Батанічнае апісанне 
Лістападны куст вышынёй да 1,5—2 м.
Парасткі з шаўкавістай бялёса-шэрай апушанкай з кароткімі прыціснутымі валасінкамі.
 
Лісце трайчастае, дробнае, да 2 см, ланцэтна-эліптычнае, у пачатку клінаватае, на вяршыні акругленае і з шыпікам, зверху шэра-зялёнае, знізу густаваласістае.
 
Кветкі па 3—5 у пазухах лісця, утвараюць малакветкавае коласападобнае-гронкападобнае суквецце. Чашачка трубчастая, валасістая, даўжынёй 10—15 мм. Квітнеюць у маі — ліпені на працягу 25 дзён, часам квітнеюць паўторна ў жніўні — верасні.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Матыльковыя
Зяновец

**Зяно́вец** (*Cytisus*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Біялагічнае апісанне 
Лістападныя, зрэдку вечназялёныя кусты і кусцікі з прамастойнымі апушанымі парасткамі вышынёй да 3 м. Лісце чаргаванае, складанае (трайчастае), зрэдку простае, апушанае, на чаранках. Кветкі матыльковага тыпу, жаўтавата-белыя, зрэдку пурпуровыя ці ружаватыя, у пазухах лісця. Плод — струк.

## Арэал і экалогія 
Пашыраны ва ўмераных абласцях Еўропы (пераважна ў Міжземнамор’і), у Заходняй Азіі і Паўночна-Заходняй Афрыцы. На тэрыторыі Беларусі ў цэнтральных і ўсходніх раёнах Палесся часцей трапляецца , у заходняй — . Растуць у хваёвых лясах, на ўзлесках, пясчаных месцах.

## Гаспадарчае значэнне 
Лекавыя, меданосныя, фарбавальныя і дэкаратыўныя расліны віды). Сярод іх:
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  — С. 133.

## Спасылкі 
* 
* Cytisus  // The Plant List
* Ракитник // Биологический энциклопедический словарь. / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Бабаев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд., исправл. — М.: Сов. Энциклопедия, 1986. 
* Род Ракитник (или Ракитничек) — Chamaecytisus Link // Экологический центр «Экосистема»™ 

Катэгорыя:Матыльковыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Зямельны кадастр

thumb|Кадастравая карта
**Зямельны кадастр** — сістэматызаваны збор дакументаваных звестак аб прыродным, гаспадарчым і прававым становішчы зямель. Парадак вядзення Зямельнага кадастру ўстанаўліваецца ўрадам. У Рэспубліцы Беларусь Зямельны кадастр вядзецца за кошт сродкаў бюджэту з мэтай забеспячэння дзяржаўных органаў, устаноў і іншых суб'ектаў гаспадарання дакладнымі звесткамі пра канкрэтны зямельны ўчастак, для яго рацыянальнага выкарыстання і аховы. абгрунтавання памераў платы за зямлю. У зямельным праве вызначаны крыніцы інфармацыі, што ўключаюцца ў кадастр, формы кадастравай дакументацыі, перыядычнасць абнаўлення кадастравых звестак і іншае. Службовыя асобы нясуць юрыдычную адказнасць за дакладнасць звестак, якія знаходзяцца ў кадастравай кнізе раёна (горада). 

## Гл. таксама 
* Кадастр
* Нерухомасць

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Землеўпарадкаванне
Іаан VI Кантакузін

**Іаан VI Кантакузін** (; каля 1293, Канстанцінопаль — , Містра) — імператар Візантыйскай імперыі ў 1347—1354 гадах.

Пра Андроніку III Палеалогу галоўнакамандуючы імператарскімі войскамі. З 1341 года рэгент пры непаўналетнім Іаане V Палеалогу, узначаліў паўстанне супраць яго і ў кастрычніку 1341 года абвешчаны імператарам. У 1347 годзе з дапамогай туркаў захапіў Канстанцінопаль, зрабіў Іаана V суправіцелем і выдаў замуж за яго сваю дачку. У 1349 годзе задушыў паўстанне зілотаў. На працягу свайго праўлення вёў беспаспяховыя войны, у выніку якіх заходнія вобласці імперыі захапілі сербы, усходнія — туркі, на астравах панавалі генуэзцы і венецыянцы. Усеагульная незадаволенасць яго ўнутранай і знешняй палітыкай прымусіла адрачыся ад трона (1354) і прыняць пострыг. У манастыры напісаў «Гісторыю» (ахоплівае падзеі 1320—1356), каштоўную багатым фактычным матэрыялам.

## Літаратура 
* 
* Donald M. Nicol. The Reluctant Emperor: A Biography of John Cantacuzene, Byzantine Emperor and Monk, c. 1295—1383. Cambridge, 2002.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Візантыйскія імператары XIV стагоддзя
Катэгорыя:Дынастыя Кантакузінаў
Катэгорыя:Праваслаўныя манахі
Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Гісторыкі Візантыі
Катэгорыя:Гісторыкі XIV стагоддзя
Катэгорыя:Дэспаты Марэі
Іаан I Цымісхій

**Іаан I Цымісхій** (; ; ) — візантыйскі імператар у 969—976 гадах. Паходзіў са знатнага армянскага роду Куркуасаў. Выдатны военачальнік, умацаваў межы дзяржавы на поўначы (у 971 годзе перамог кіеўскага князя Святаслава), у 968 годзе далучыў да Візантыі паўночнага-усходнюю частку Балгарыі, у 974—975 гг. адваяваў вялікую частку Сірыі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Візантыйскія імператары X стагоддзя
Катэгорыя:Мянушкі
Катэгорыя:Македонская дынастыя