open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ападана

[thumb|right|250px|Рэшткі Ападаны ў [Персеполь|Персеполі]]
**Ападана** () — вялікая зала плошчай каля 100 кв. метраў з дахам, які падтрымліваецца 72 калонамі вышынёй 24 метра, у старажытнаперсідскім горадзе Персепаліс. У намінальным сэнсе тэрмін таксама выкарыстоўваецца для абазначэння аналагічных па сваёй структуры збудаванняў у персідскай архітэктуры. Зала верагодна выкарыстоўвалася для ўрачыстых царскіх прыёмаў.

Ападана Персеполя была галоўным чынам пабудавана ў V стагоддзі да н.э. Дарыем I, а завяршыў будаўніцтва цар Ксеркс I. Выявы абодвух кіраўнікоў захаваліся ля ўсходніх дзвярэй комплексу. Комплекс быў разбураны Аляксандрам Македонскім у 331 годзе да н.э. У наш час захаваліся толькі падмуркі комплексу і 13 з 72 калон.

Слова «Ападана» верагодна па-этымалагічнаму звязана з эламскім *ha-ha-da-na* і акадскім *ap-pa-da-an*, аднак яго дакладны сэнс застаецца няясным.

Катэгорыя:Архітэктура Ірана
Афінская вежа 1

міні|250пкс|Панарамны від на Афінскую вежу 1
**Афінская вежа 1** — самае высокае архітэктурнае збудаванне Грэцыі вышынёй 103 м, лічыцца адзіным сапраўдным небаскробам краіны.

Збудаваная ў 1971 годзе вежа перасягнула пабудаваны ў 1964 годзе 14-павярховы афінскі атэль сеткі Хілтан — Hilton Athens — вышынёй 65 м. На момант завяршэння будаўніцтва Афінская вежа 1 таксама была найвышэйшым збудаваннем усяго Балканскага рэгіёна.

Архітэктарам праекта быў Іааніс Вікелас, вядомы таксама па праекце Музея кікладскіх мастацтваў. Вежа мае 28 паверхаў, пабудавана ў раёне Афін Абелокіпі. Цяпер у ёй арандуюць памяшканні для сваіх офісаў вядучыя грэчаскія і замежныя кампаніі, у прыватнасці Emporiki Bank.

## Гл. таксама 
* Спіс самых высокіх будынкаў і збудаванняў Грэцыі

## Спасылкі 
* Athens Tower — The First and Only Real Athens Skyscraper  

Катэгорыя:Архітэктура Грэцыі
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 100 да 149 метраў
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Афінаў
Пліскі

Назву **Плі́скі** маюць:

* Пліскі, таксама **Сітаўкі** (*Motacilla*) — род птушак сямейства сітаўкавых атрада вераб'інападобных

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Пліскі — вёска ў Докшыцкім раёне
** Пліскі — вёска ў Полацкім раёне
Вялікі ордар

**Вялікі ордар**, *каласальны ордар* — ордарная дэкарацыя будынка, у якой калоны ці пілястры ахопліваюць 2 і больш паверхі, у адрозненне ад дэкарацыі, званай **малы ордар** або *папавярховы ордар*, у якім на кожным паверсе размешчаны свой рад калон. Вялікі ордар атрымаў распаўсюджванне ў архітэктуры позняга Адраджэння, моду на яго ўвёў Мікеланджэла, хоць ён эпізадычна ўжываўся і раней, з часоў Альберці.

Катэгорыя:Архітэктурныя ордары
Белая сітаўка

**Бе́лая сі́таўка**, **Пліска**, **Падманка** (*Motacilla alba*) — невялікая птушка з роду  сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела белай сітаўкі — 16—19 сантыметраў, для яе характэрны доўгі хвост. Афарбоўка верхняй часткі цела пераважна шэрая, а ніжняй — белая. Галава таксама белая, з чорным горлам і шапачкай. Маса сітаўкі 20—23 грамы. Будуе гнёзды ў паглыбленнях, напрыклад, у расколінах сцен, дуплах дрэў, пад стрэхамі будынкаў і складаў бярвення. Самкі адкладаюць 5—6 бялёсых з цёмна-шэрымі кропкамі яек, нярэдка двойчы на сезон. Яйкі самка выседжвае на працягу 12—14 дзён. Птушанят кормяць абое бацькоў. Недзе праз 15 дзён пасля нараджэння ў птушанят з’яўляецца апярэнне.

## Арэал і экалогія 
 Беларусі, 2002]]
Гняздуе пераважна ў Еўропе, Азіі і Паўночнай Афрыцы. На больш цёплых землях свайго арэала від вядзе аселы лад жыцця, у той час як папуляцыі больш халодных рэгіёнаў мігруюць у Афрыку і назад. Зрэдку белая сітаўка сустракаецца і на Алясцы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Катэгорыя:Сітаўкавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Птушкі на марках
Сітаўкі

**Сі́таўкі**, таксама **Плі́скі** (*Motacilla*) — род птушак сямейства  атрада . 11 відаў.

## Апісанне 
Адрозненняў ад іншых прадстаўнікоў сямейства сітаўкавых параўнальна няшмат. У доўгім вузкім, прама абрэзаным хвасце 2 сярэднія пёры крыху даўжэйшыя за бакавыя; першае махавое пяро карацейшае за другое і трэцяе. Слабвыгнуты кіпцюр задняга пальца карацейшы за сам палец.

## Лад жыцця 
Сітаўкі — пералётныя птушкі. Большасць сітавак трымаецца каля вады асобнымі сем’ямі ці невялікімі зграйкамі; гняздуюць сітаўкі на зямлі або ў дуплах. У адрозненне ад большасці дробных птушак па зямлі перасоўваецца не скачкамі, а бягом.

## Распаўсюджанне 
Пашыраны ў Афрыцы і Еўразіі. На тэрыторыі Беларусі 3 віды: сітаўка белая, сітаўка жоўтагаловая, сітаўка жоўтая.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сітаўкі
Катэгорыя:Роды птушак
Катэгорыя:Сітаўкавыя
Віталь Аляксандравіч Беразоўскі

**Віталь Беразоўскі** (, , Украіна) — украінскі футбаліст, абаронца швейцарскага клуба «Віндзіш».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец адэскага футбола, гуляў у розных клубах Украіны і Малдовы, адзін год правёў у латвійскім «Вэнтпілсе». У верасні 2009 года трапіў у брэсцкае «Дынама», дзе стаў іграком асновы. У снежні 2010 года перайшоў у наваполацкі «Нафтан», за які гуляў два гады. У пачатку 2013 года перайшоў у казахскі «Кайсар», летам 2013 года вярнуўся ва Украіну.

У 2014—2016 гадах выступаў у клубах Польшчы. З лета 2017 года гуляў ва Украіне на аматарскім узроўні, а з 2022 года выступае ў мінорных лігах Швейцарыі.

## Дасягненні 
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2012

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Чарнаморац-2 Адэса
Катэгорыя:Ігракі ФК Днестр Авідзіяпаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Шэрыф Ціраспаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Ціраспаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Рось Белая Царква
Катэгорыя:Ігракі ФК Вэнтспілс
Катэгорыя:Ігракі ФК ІграСэрвіс
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайсар Кызыларда
Катэгорыя:Ігракі ФК Зорка Крапыўныцкы
Катэгорыя:Ігракі ФК Стоміль Ольштын
Катэгорыя:Ігракі ФК Сандэцыя Новы Сонч
Катэгорыя:Ігракі ФК Цофінген
Вэстмінстэрскі сабор

**Вэстмінстэрскі сабор** (англ. *Westminster Cathedral*) — галоўны каталіцкі храм Англіі і Уэльса. Размешчаны ў цэнтральным лонданскім раёне Вэстмінстэр. Вылучаецца сярод навакольнай забудовы незвычайнай неавізантыйскай архітэктурай і высокай кампанілай. Пабудаваны ў 1895—1903 гг. У інтэр'еры — вельмі рэдкія для англійскіх цэркваў мазаікі. У крыпце сабора пахаваны А. К. Бенкендорф — апошні пасол Расійскай імперыі ў Вялікабрытаніі.

## Гл. таксама 
* Вэстмінстэрскае абацтва
* Сабор Святога Паўла

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт Вэстмінстэрскага сабора

Катэгорыя:Храмы Лондана
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Саборы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1903 годзе
Катэгорыя:Вэстмінстэр
Катэгорыя:Неавізантыйская архітэктура
Лужыцкі вал

thumb|right|200px|Limes Sorabicus або Лужыцкі вал
**Лужыцкі вал** ці **Сорбская марка** (,  ) — раён славянска-нямецкага памежжа, умацаваны імператарам Карлам Вялікім для абароны ад славянскіх набегаў.

Вал пачынаўся на ўзбярэжжа Адрыятыкі, даходзіў да сучаснага Лінца, далей берагам Дуная да Рэгенсбурга, a затым да Нюрнберга. Ад Нюрнберга вал ішоў да Бамберга, Эрфурта, далей берагам Заале і Лабы да яе вусця.

## Гл. таксама 
* Саксонскі вал

## Литература 
* "Mały Słownik kultury dawnych Słowian", Wiedza Powszechna, Warszawa 1972,
*Hansjürgen Brachmann, *Der Limes Sorabicus – Geschichte und Wirkung.* Zeitschrift für Archäologie 25, 1991, S. 177–207. 
*Lothar Dralle: *Limes Sorabicus.* In: Lexikon des Mittelalters Bd. 5. Hiera-Mittel – Lukanien (1991) Sp. 1992 f. 
*Matthias Hardt: *Linien und Säume, Zonen und Räume an der Ostgrenze des Reiches im frühen und hohen Mittelalter.* In: Walter Pohl / Helmut Reimitz (Hrsg.): *Grenze und Differenz im frühen Mittelalter.* Österreichische Akademie der Wissenschaften, phil.-hist. Kl. Denkschriften 287. Forschungen zur Geschichte des Mittelalters 1 (Wien 2000) S. 39–56. ISBN 3-7001-2896-7. 
*Matthias Hardt: *Hesse, Elbe, Saale and the Frontiers of the Carolingian Empire.* In: Walther Pool / Ian Wood / Helmut Reimitz (Hrsg.): *The Transformation of Frontiers. From Antiquity to the Carolingians.* The Transformation of the Roman World 10 (Leiden, Boston, Köln 2001) S. 219–232. ISBN 90-04-11115-8. 
*Matthias Hardt: *Limes Sorabicus.* In: Reallexikon der Germanischen Altertumskunde Bd. 18, Landschaftsrecht – Loxstedt² (Berlin, New York 2001) S. 446–448. ISBN 3-11-016950-9.

Катэгорыя:Фартыфікацыйныя збудаванні
Катэгорыя:Межы
Катэгорыя:Лужыца
Сяргей Віктаравіч Каваленка

**Сяргей Каваленка** (нар. 10 мая 1984, Чарнігаў, Украіна) — украінскі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
У маладосці апынуўся ў турынскім «Ювентусе», аднак не згуляў ніводнага матча за асноўную каманду. Потым трапіў у Бельгію, дзе спачатку стала забіваў, але потым яго эфектыўнасць панізілася. У 2008 годзе вярнуўся ва Украіну, потым два гады паспяхова гуляў у Беларусі за  жодзінскае «Тарпеда» і бабруйскую «Белшыну». Сезон 2011 правёў у аматарскім клубе «Палессе» на Украіне. У лютым 2012 года падпісаў кантракт з наваполацкім «Нафтанам».

У сакавіку 2013 года ў чарговы раз вярнуўся на радзіму, стаўшы іграком клуба «Сумы». Пазней гуляў за «Палтаву», але ў жніўні 2013 года пакінуў гэты клуб. У 2016—2017 гадах гуляў у чэмпіянаце Чарнігаўскай вобласці, пасля чаго канчаткова завяршыў кар’еру.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр Чэмпіянату Бельгіі: 2004/05
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2012

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Палтава
Катэгорыя:Ігракі ФК Сумы
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Валынь Луцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Руселарэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Локерэн
Катэгорыя:Ігракі ФК Стандард Льеж
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыка Рым
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Палац Ла-Гранха

**Ла-Гранха** ( — «Ферма») — загарадная летняя рэзідэнцыя, пабудаваная па загаду караля Іспаніі Філіпа V у гарадку Сан-Ільдэфонса за 80 км на поўнач ад Мадрыда.

На працягу стагоддзяў гэтыя краі былі ўпадабаным месцам паляўнічых забаў кастыльскіх каралёў. Першапачаткова ў планы Філіпа ўваходзіла будаўніцтва паляўнічага дамка, аднак пад кіраўніцтвам італьянскага архітэктара Філіпа Ювары задума набыла форму паўнавартаснай загараднай рэзідэнцыі з рэгулярным паркам на версальскі манер і скульптурнымі групамі фантанаў. На працягу 1720-х гадоў вакол палаца выраслі пакоі вышэйшых саноўнікаў, казармы, сабор і каралеўская шкловыдзімальная фабрыка. Філіп так палюбіў гэта месца, што завяшчаў пахаваць сябе ў палацавай царкве з фрэскамі пэндзля Т’епола.

## Гл. таксама 
* Каралеўскі палац у Аранхуэсе

## Спасылкі 
Катэгорыя:Збудаванні Іспаніі ў стылі барока
Катэгорыя:Палацы Іспаніі
Катэгорыя:Палацава-паркавыя ансамблі
Жоўтагаловая сітаўка

**Жоўтагало́вая сі́таўка** (*Motacilla citreola*) — невялікая птушка з сямейства сітаўкавых.

## Апісанне 
Стройная птушка даўжынёй ад 15 да 19 см з доўгім хвастом, размах крылаў 24-27 см. Верх цела ад папялiстага да амаль чорнага. Уся галава i нiз цела жоўтыя. У самкi i маладых колеры не такiя кантрасныя, верх галавы алiўкавы. Спеў — кароткае шчабятанне.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны. Да яго належаць Фінляндыя, Эстонія, Латвія, Польшча, на ўсход птушка трапляецца да вярхоўяў ракі Амур, сустракаецца на поўдні да Афганістана i Гімалаяў. Iзаляваныя папуляцыi вядомы ў Турцыi i ад Кольскага паўвострава на ўсход да Таймыра, на поўдні — да мяжы тайгі.

На поўначы жыве ў тундры, насяляе вербнiкi па берагах i астравах вялiкiх рэк i iх дэльт, берагi азёр сярод нiзiнных балот, трапляецца ў падмоклых частках горнай тундры i ў зарасніках вярбы на горных лугах. На поўдні селіцца каля паўночнай мяжы ляснога пояса i ў гарах часта ў вiльготных мясцiнах: забалочаныя лугi паблiзу балот, а таксама асаковыя зараснікі з групамi кустоў, рачныя далiны з тарфянiкамi. На Памiры даходзiць да 4500 м, на Алтаі — 1500 м, у Манголіі — да 2000 м над узроўнем мора. У паслягнездавы перыяд засяляе забалочаныя берагi вадаёмаў (сустракаецца на ворных землях), балоты, тарфянiкi, рысавыя палi, далiны рэк, каналы, сажалкi. Заўсёды трымаецца паблiзу вады.

Паўднёвыя папуляцыi аселыя, паўночныя — пералётныя. Залятае ў Заходнюю Еўропу (у Фiнляндыю, Польшчу, Германію, Аўстрыю, Шатландыю). Пашырае свой арэал на захадзе (Украіна, Чэхія, Беларусь, Фiнляндыя, Латвiя, Эстонiя, Лiтва, Польшча, Германiя). Месца зiмовак часткова ў межах гнездавога арэала, а таксама ў паўночнай Індыі i Бірме. На тэрыторыі Беларусі рэдкі на гнездаванні пералётны і транзітна мігрыруючы від.

## Асаблівасці біялогіі 
Насякомаедная птушка, жыве паблізу вадаёмаў.

Гняздо асобнае або ў дыфузнай калонii; пад густым навесам травянiстай раслiннасцi ў ямцы або пад каменнем у нары. Аснова часта вiльготная. Знешняя частка з сухой травянiстай раслiннасцi, моху, лiсця i сцёблаў; высцiлка з дробнага лiсця, шэрсцi i касмыкоў воўны.

Яйкi (4-6, часам 3-7) авальныя, матавыя, светла-шэрыя, пясчана-шэрыя з густымi дробнымi светла-карычневымi размытымi плямкамi (часам адсутнiчаюць).

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Сітаўкавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1776 годзе
Палеанталагічны музей (Парыж)

**Палеанталагічны музей** () з'яўляецца часткай Парыжскага музея прыродазнаўства. У музеі сабраны шкілеты практычна ўсіх пазваночных, якія жывуць у наш час на планеце.

## Экспазіцыя 
Калекцыя ўтрымлівае каля 1000 шкілетаў, большай часткай сабраных падчас вялікіх біялагічных экспедыцый XVIII—XIX стагоддзяў.

## Практычная інфармацыя 
Галерэя знаходзіцца на тэрыторыі парыжскага батанічнага саду, найбліжэйшыя станцыі метро — Гар д'Остэрліц і Жусьё.

Час працы: 10:00 — 17:00, музей зачынены па аўторках і 1 мая.

Улетку (з красавіка па верасень) па суботах, нядзелям і святочным дням музей адкрыты да 18:00.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт музея прыродазнаўства

Катэгорыя:Музеі Парыжа
Катэгорыя:V акруга Парыжа
Катэгорыя:Палеанталагічныя музеі
Катэгорыя:Музеі паводле алфавіта
Сітнікі

Назву **Сі́тнікі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Сітнікі — вёска ў Лепельскім раёне
* Мінская вобласць
** Сітнікі — аграгарадок у Пухавіцкім раёне
### Расія 
* Сітнікі (Смаленская вобласць)
Аляксандр Анатолевіч Кобец

**Аляксандр Кобец** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Кар’ера 
### Клубная 
Выхаванец салігорскай ДЮСШ, кар’еру пачынаў у Другой лізе ў складзе клуба «Старыя Дарогі». Пазней шэсць гадоў гуляў за барысаўскі БАТЭ, з якім двойчы станавіўся чэмпіёнам краіны. Потым гуляў за «Гомель» і «Віцебск».

У студзені 2011 года падпісаў кантракт з наваполацкім «Нафтанам», дзе стала выступаў у асноўным складзе.

У сакавіку 2013 года перайшоў у мазырскую «Славію». Спачатку не трапляў у аснову і толькі зрэдку выхадзіў на замену. У канцы сезону, аднак, стаў з’яўляцца ў стартавым складзе каманды, але не здолеў выратаваць яе ад вылету ў Першую лігу.

Па заканчэнні сезону 2013 пакінуў «Славію», але перад пачаткам новага сезону вярнуўся ў яе склад і стаў адным з лідараў клуба ў Першай лізе. У выніку дапамог клубу вярнуцца ў элітны дывізіён. Сезон 2015 пачаў, выходзячы на замену, але неўзабаве замацаваўся ў стартавым складзе мазыран. У сезоне 2016 з’яўляўся на полі нерэгулярна, і па заканчэнні сезону пакінуў каманду і завяршыў кар’еру.

### Міжнародная 
Гуляў за моладзевую зборную Беларусі.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі (2): 2002, 2006
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (3): 2003, 2004, 2007
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2001
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2006, 2012
*  У спісе 22 найлепшых ігракоў чэмпіянату Беларусі (2): 2005, 2007

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Старыя Дарогі
Сітнікі (Пухавіцкі раён)

**Сі́тнікі** (, ) — аграгарадок у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Турынскага сельсавета. Месціцца за 13 км на поўнач ад Мар’інай Горкі, 46 км ад Мінска, на рацэ Свіслач.

## Назва 
Назва паходзіць ад расліны сітнік.

## Гісторыя 
Пасля 1861 года вёска ў Кліноцкай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні. Паводле перапісу 1897 года былі хлебазапасны магазін, 2 лаўкі і карчма.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ). У 1918 годзе у вёсцы Сітнікі была адкрыта пачатковая школа I ступені.

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. З 1939 года па 1954 год Сітнікі — цэнтр Пудзецкаслабодскі сельсавета.

У 1926 годзе у вёсцы Сітнікі была збудавана вялікая для таго часу драўляная школа на 10 класных пакояў. У 1932 годзе школа стала сямігадовай, а перад вайной тут былі 8 і 9 класы.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 2 ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі. 2 ліпеня партызаны савецкай 1-й Мінскай брыгады занялі вёску і ўтрымлівалі яе да прыходу 3 ліпеня часцей 3-й арміі 1-га Беларускага фронту. У 1944 годзе быў спалены  будынак школы, пасля вайны школа ў Сітніках працавала ў прыстасаваных памяшканнях і насіла назву Пудзецка-Слабадской васьмігадовай школы.

У 1969 годзе школа стала сярэдняй і пачала звацца Ананіцкай. У 1989 годзе ў вёсцы Сітнікі быў пабудаваны двухпавярховы будынак школы на 260 месцаў са спартыўнай залай, сталовай, майстэрняй і кацельнай.

Да 2013 года Сітнікі ўваходзілі ў склад Ананіцкага сельсавета, дзе ў 1973—2013 гадах былі яго цэнтрам.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 217 жыхароў, 32 двары
* 1917 год — 43 двары, 300 жыхароў (усе беларусы)
* 2001 год — 402 жыхары, 127 двароў
* 2002 год — 417 жыхароў, 134 двары
* 2009 год — 536 жыхароў
* 2019 год — 393 жыхары

## Рэлігія 
Ёсць праваслаўная царква, прыход Праабражэння Гасподняга.

## Інфраструктура 
Дзейнічае Ананіцкая сярэдняя школа, дзіцячы сад, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі. У 1997 годзе школе дадзены статус школа-сад.

## Вядомыя асобы 
* Іосіф Іосіфавіч Апаровіч (1909—2002) — лейтэнант, кавалер ордэнаў Чырвонага Сцяга і Чырвонай Зоркі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Турынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна
Афшарская мова

**Афша́рская мова** — цюркская мова агузскай групы. Распаўсюджаны на ўсходзе Ірана (астан Керман, Харасан) і Афганістана (вілаят Кабул), таксама ў Турцыі і Сірыі. Прылічаецца да паўднёвых дыялектаў азербайджанскай мовы. Па асаблівасцях вакалізму збліжаецца таксама з санкорска-цюркскімі дыялектамі і ўзбекскай.

## Гл. таксама 
* Дыялекты азербайджанскай мовы
* Кашкайскі дыялект
* Дыялект айналу

Катэгорыя:Цюркскія мовы
Катэгорыя:Мовы Афганістана
Катэгорыя:Мовы Ірана
Катэгорыя:Мовы Сірыі
Катэгорыя:Мовы Турцыі
Марый (святы)

**Марый** — святы, чацвёрты патрыярх Асірыйскай царквы Усходу. Узначальваў царкву з 80 па 120 год.

Звернуты ў хрысціянства Фадзеем. Прапаведаваў хрысціянства ў Месапатаміі і Персіі. Лічыцца, што разам з Фадзеем стварыў літургію, якая дагэтуль выкарыстоўваецца ў Асірыйскай царкве Усходу.

## Гл. таксама 
Спіс патрыярхаў Асірыйскай царквы Усходу

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Святыя Сірыі
Катэгорыя:Патрыярхі Асірыйскай царквы Усходу
Клеапатра I

**Клеапатра I Сіра** () — егіпецкая царыца, жонка Пталамея V.

Была дачкой сірыйскага цара Антыёха III Вялікага і Лаадзікі III. Маці Пталамея VI, Пталамея VIII і Клеапатры II. Пасля смерці свайго мужа, які памёр ад яду, яе старэйшаму сыну было каля 11 (ці 12) гадоў. З-за непаўнагадовасці новага фараона рэгентам пры ім была абвешчана яго маці Клеапатра I. Пасля яе смерці ў 176 да н.э. месца рэгента занялі еўнух Еўлей і келесірыец Леней.

Катэгорыя:Пталамеі
Катэгорыя:Царыцы Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Мужы кіраўнікоў II стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Селеўкіды
Міхаіл Канстанцінавіч Гарбачоў

**Міхаіл Гарбачоў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Дзяцінства правёў у Кіраўску, дзе і пачаў займацца футболам. У 16 гадоў адправіўся ў вучылішча алімпійскага рэзерву ў Бабруйск, некаторы час гуляў у мінскім РВАРы. З 2001 года доўгі час гуляў выступаў за бабруйскую «Белшыну», але пасля яе вылету з Вышэйшай лігі па выніках сезона 2006 перайшоў у наваполацкі «Нафтан», дзе хутка стаў асноўным абаронцам.

У студзені 2013 года вярнуўся ў «Белшыну». У бабруйскім клубе стаў выкарыстоўвацца на пазіцыі цэнтральнага абаронцы. У снежні 2013 года падоўжыў кантракт  бабруйскім клубам.

У сезоне 2014 працягваў гуляць на пазіцыі цэнтральнага абаронцы, дзе чаргаваўся з Арцёмам Бобухам і Валерыем Каршакевічам. У красавіку-маі і ў жніўні 2014 года адсутнічаў з-за траўм. У сезоне 2015 заставаўся асноўным цэнтральным абаронцам каманды, звычайна складаў звязку з Арцёмам Бобухам або Алегам Карамушкам.

У студзені 2016 года стала вядома, што новае кіраўніцтва «Белшыны» плануе развітацца з большай часткай ігракоў, у тым ліку і Гарбачовым. У лютым 2016 года пасля прагляду зноў апынуўся ў «Нафтане», дзе стаў асноўным правым абаронцам. У студзені 2017 года падоўжыў кантракт з навапалачанамі. У першай палове сезона 2017 гуляў у аснове на пазіцыі цэнтральнага абаронцы, але пазней страціў месца ў складзе.

У студзені 2018 года трэніраваўся з «Крумкачамі», а пазней далучыўся да «Белшыны», з якой у лютым падпісаў кантракт. Аднак, з-за траўмы згуляў за бабруйскі клуб толькі ў адным матчы. У ліпені 2018 года перайшоў у «Ліду», дзе стаў іграком асновы. Па заканчэнні сезона ў лістападзе 2018 года пакінуў лідскую каманду.

У ліпені 2020 года па выніках крымінальнай справы аб дагаварных матчах быў прысуджаны да 3 гадоў абмежавання волі, а ў жніўні быў пажыццёва дыскваліфікаваны АБФФ.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Беларусі.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2001
*  Уладальнік Кубка Беларусі (3): 2001, 2009, 2012
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2005

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на афіцыйным сайце «Белшыны» 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліда
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына-2
Катэгорыя:Ігракі ФК РВАР Мінск
Катэгорыя:Ігракі ў пляжны футбол
Жалезная пагада

**Жалезная пагада** (; *Тета*) — васьмігранная трынаццаціярусная цагляная  пагада будыйскага храма Ю Го ў кітайскім горадзе Кайфэн. Пабудавана ў 1049 г., мае вышыню 56,88 метраў і з'яўляецца адным з цэнтральных помнікаў архітэктуры дынастыі Сун, сталіцай якой быў Кайфэн.

Пабудова збудавана на месцы 120-метровай драўлянай пагады, якая абрынулася ад удару маланкі. Пры будаўніцтве выкарыстоўвалася да 50 разнавіднасцяў паліванай цэглы, якая мае спецыфічны металічны адліў, адкуль і пайшла назва. Сцены пакрыты разьбой, якая адлюстроўвае Буду, манахаў, спевакоў, танцораў і драконаў. Пад карнізамі падвешаны 104 званы, якія пазвоньваюць пры наймалым павеве ветра. Унутры пабудовы — шрубавая лесвіца і фрэскі з ілюстрацыямі да класічнага рамана «Падарожжа на Захад».

Пагада вытрымала 38 землетрасенняў і 6 паводак Жоўтай ракі, адна з якіх разбурыла ў 1847 г. усе прылеглыя храмавыя пабудовы.

Image:Iron Pagoda d.JPG
Image:Iron Pagoda f.JPG

File:开封铁塔.jpg

## Спасылкі 
* 铁塔公园 
* Тэта на artclassic.edu.ru 

Катэгорыя:Пагады
Катэгорыя:Архітэктура Кітая
Катэгорыя:Кайфэн
Катэгорыя:Будыйскія храмы і манастыры Кітая
Катэгорыя:Дынастыя Сун
Танатас

[thumb|[Гіпнас і Танатас]]

**Та́натас**, *Та́нат*, *Фа́нат* (, «смерць») — у грэчаскай міфалогіі увасабленне смерці, сын Нікты, брат-блізня бога сну Гіпнаса. Жыве на краю свету. Згадваецца ў «Іліядзе» (XVI 454).

Танатас мае жалезнае сэрца і ненавісны багам. Ён — адзіны з багоў, які не любіць дарункі. Культ Танатаса існаваў у Спарце.

Танатас часцей за ўсё адлюстроўваўся крылатым юнаком са згашанай паходняй у руцэ. Намаляваны на куфры Кіпсела як чорны хлопчык побач з белым хлопчыкам Гіпнасам. Яму прысвечаны LXXXVII арфічны гімн. Дзеючая асоба трагедыі Еўрыпіда «Алкестыда» (у перакладзе Аненскага «Дэман Смерці»).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Катэгорыя:Багі смерці і замагільнага свету
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Ігар Уладзіміравіч Трухаў

**Ігар Трухаў** (нар. ) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам дубліруючага складу наваполацкага «Нафтана».

## Клубная кар’ера 
Пачаў кар’еру ў Віцебску. Паспяхова гуляў у некалькіх клубах, у 2001 годзе з «Белшынай» выйграў золата чэмпіянату.

У лютым 2013 года вярнуўся ў «Віцебск», але ў жніўні 2013 года з-за фінансавых праблем віцебскага клуба перайшоў у «Граніт». Неўзабаве стаў капітанам мікашэвіцкага клуба. Дапамог «Граніту» выйсці ў Вышэйшую лігу па выніках сезона 2014.

У лютым 2015 года падоўжыў кантракт з «Гранітам». У сезоне 2015 застаўся асноўным апорным паўабаронцам мікашэвічцаў у Вышэйшай лізе, правёў усе 26 матчаў чэмпіянату. 12 ліпеня 2015 года, адзначыўшыся голам у матчы супраць «Віцебска» (3:2), стаў самым узроставым аўтарам гола ў гісторыі Вышэйшай лігі.

У ліпені 2016 года перайшоў у «Нафтан», якому трыма галамі ў сезоне 2016 дапамог захаваць месца ў Вышэйшай лізе. У лютым 2017 года перайшоў на трэнерскую працу ў клуб «Смалявічы-СТІ», пры гэтым працягваў з’яўляцца на полі ў якасці іграка. Згуляўшы за смалявіцкі клуб ва ўсіх 30 матчах Першай лігі ў сезоне 2017, дапамог яму выйсці ў Вышэйшую лігу. Па заканчэнні сезона пакінуў каманду, канчаткова завяршыўшы кар’еру.

## Трэнерская кар’ера 
Пасля 2018 года працаваў у БАТЭ, «Іслачы». У верасні 2021 года быў прызначаны галоўным трэнерам «Смаргоні». Па выніках сезона 2021 не здолеў выратаваць каманду ад вылету ў Першую лігу, аднак на наступны год дапамог «Смаргоні» вярнуцца ў элітны дывізіён. У студзені 2024 года па заканчэнні кантракта пакінуў клуб.

У жніўні 2024 года ўзначаліў дубль наваполацкага «Нафтана».

У снежні 2021 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A.

## Дасягненні 
* Чэмпіён Беларусі: 2001
* Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 1997
* Уладальнік Кубка Беларусі (3): 2001, 2009, 2012
* Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2014

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск-2
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Смаргонь
Арцём Леанідавіч Цяплоў

**Арцём Цяплоў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец наваполацкага футбола, з 2011 года пачаў трапляць у асноўны склад «Нафтана». У сезонах 2012—2013 з-за траўмы страціў месца ў аснове і звычайна выступаў за дубль, тым не менш здолеў забіць 3 галы за асноўную каманду.

Сезон 2014 распачаў на лаўцы запасных, пазней стаў часам з’яўляцца ў асноўным складзе, звычайна на пазіцыі левага абаронцы або паўабаронцы. Толькі ў сезоне 2016 канчаткова замацаваўся ў аснове. У сезоне 2017 выступаў часцей на пазіцыі левага паўабаронцы. Застаўся ў «Нафтане» і ў сезоне 2018, калі каманда выбыла ў Першую лігу.

У сакавіку 2019 года далучыўся да «Смаргоні» і неўзабаве падпісаў кантракт з клубам. У кастрычніку 2019 года па пагадненні бакоў пакінуў смаргонскі клуб.

У студзені 2020 года быў дыскваліфікаваны на 1 год па справе аб дагаварных матчах. У ліпені 2020 года па выніках крымінальнай справы быў прысуджаны да 2 гадоў выпраўленчых работ.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Беларусі да 20 гадоў на Кубку Садружнасці ў пачатку 2012 года ў Санкт-Пецярбургу. Быў прызнаны найлепшым абаронцам гэтага турніру. Пазней выступаў за моладзевую зборную ў таварыскіх матчах.

## Дасягненні 
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2012
* Найлепшы абаронца Кубка Садружнасці 2012 (Санкт-Пецярбург)

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Смаргонь
Энтальпія

**Энтальпі́я**, ці **цеплазмяшчальнасць** ( [enthálpō] — «награваю») — поўная энергія сістэмы, у дадзеным выпадку такая энергія, якую можна цалкам перавесці ў цеплыню.

## Гісторыя з'яўлення паняцця 
Самыя раннія працы, звязаныя з гэтай велічынёй з'явіліся ў 1875, калі Дж. Гібс (1839—1903) увёў «цепллавую функцыю сталага ціску». Аднак Гібс не карыстаўся словам «энтальпія» ў сваіх працах.

Само слова «энтальпія» упершыню з'яўляецца ў навуковай літаратуры ў 1909 у публікацыі Дж. Дальтона (1766—1844). Згодна гэтай публікацыі па прапанове Гайкэ Камерлінг-Онэса (1853—1926) назва «энтальпія» была замацавана за гэтай велічынёй.

## Абазначэнне 
На працягу многіх гадоў для абазначэння энтальпіі выкарыстоўваліся розныя знакі. У 1922 годзе А. Портэр прапанаваў сімвал H (ад  — цеплазмяшчальнасць) як агульнапрыняты стандарт, які выкарыстоўваецца і па сённяшні дзень:
: H=U+pV.
Энтальпія — з'яўляецца экстэнсіўнай велічынёй (залежыць ад масы і аб'ёму сістэмы), то бок мае ўласцівасць адытыўнасці. Каб зрабіць яе інтэнсіўнай велічынёй трэба падзяліць яе абсалютнае значэнне на масу цела:

: u = \frac {U}{m} \, ; \quad h =\frac {H}{m} \, ; \quad v =\frac {V}{m}.

Тады на адзінку масы рэчыва [Дж/кг] формула для энтальпіі мае выгляд:

: h=u+pv,
дзе
* h — удзельная энтальпія [Дж/кг],
* u — удзельная ўнутраная энергія [Дж/кг],
* p — ціск [Па],
* v — удзельны аб’ём [м³/кг].

## Змяненне энтальпіі 
На практыцы, у асноўным, разлічваюць толькі змяненне энтальпіі каб, напрыклад, вызначыць страты энергіі.

Змяненне энтальпіі ў дыферэнцыяльнай форме:

: \mathrm dH = \mathrm dU + d(p  V) = T  dS - p  dV + p  dV + V  dp = T  dS + V dp. 

Энтальпія ёсць функцыя стану сістэмы — яе змяненне не залежыць ад спосабу пераходу ў канцавы стан сістэмы з пачатковага.

У ізабарным працэсе (p=const) змяненне энтальпіі тоесна колькасці цеплыні, перададзенай сістэме, тады ураўненне прымае выгляд:

:  dH=dQ = TdS, 

таму энтальпію яшчэ называюць цеплавой функцыяй.

Пры сталым ціску энтальпію таксама выражаюць праз цеплаёмістасць цела:

:  dH = C_p dT 
ці
:  dH = c_p m dT 
дзе:
* c_p — удзельная цеплаёмістасць цела пры сталым ціску [кДж/(кг∙К)],
* m — маса цела [кг].

## Гл. таксама 
* Энергія
* Унутраная энергія
* Цеплыня
* Энтрапія

## Літаратура 
* Хрусталев Б. М. Несенчук А. П. Романюк В. Н. Техническая термодинамика: в 2-х частях. Ч.1 — Мінск: Технопринт, 2004. — С. 72. — 487 с. — ISBN 985-464-547-9.
* Бурдаков В. П. Термодинамика — Москва: Дрофа, 2009., ч.1., 479 с.
* Ишлинский А. Ю. Новый политехнический словарь- Москва: Большая Российская энциклопедия, 2000.,671 с.

Катэгорыя:Тэрмадынамічныя патэнцыялы
Катэгорыя:Статыстычная фізіка
Салі Райд

**Салі Крыстэн Райд** (; , Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія, ЗША — , Сан-Дыега, Каліфорнія, ЗША) — астранаўт, першая жанчына ЗША, якая пабывала ў космасе ў 1983 годзе (да яе ў космасе пабывалі Валянціна Церашкова ў 1963 годзе і Святлана Савіцкая ў 1982), таксама лічыцца самым маладым амерыканскім астранаўтам.

## Біяграфія 
У 1973 годзе скончыла Стэнфардскі ўніверсітэт. Магістр навук па фізіцы (1975). Доктар філасофіі (1978).

Райд была адной з 8000 чалавек, якія адгукнуліся на аб’яву ў газеце пра набор прэтэндэнтаў на ўдзел у касмічнай праграме. У 1978 годзе была адабрана ў НАСА.

». 1983]]
18 чэрвеня 1983 года яна стала першай амерыканкай у космасе ў складзе экіпажа місіі «Чэленджэр» STS-7. У задачы місіі ўваходзіла вывядзенне двух камунікацыйных спадарожнікаў і правядзенне фармацэўтычных эксперыментаў.

Другі палёт адбыўся ў 1984 годзе, таксама на борце «Чэленджэра». У цэлым правяла больш 343 гадзін у космасе.

Райд завяршала сваю васьмімесячную праграму падрыхтоўкі да трэцяга палёту, калі адбылася катастрофа «Чэленджэра», і была прызначана ў Прэзідэнцкую камісію па расследаванні прычын крушэння «Чэленджэра», узначаліўшы падкамітэт па аперацыях. Пасля заканчэння расследавання Райд была запрошана ў штаб-кватэру НАСА ў Вашынгтоне, дзе ўзначаліла працы па стратэгічным планаванні, азагалоўленаму аўтарам «Лідарства і будучыня Амерыкі ў космасе».

Салі Райд з’яўлялася аўтарам шэрагу дзіцячых кніг пра космас.

Памерла 23 ліпеня 2012 года ў Сан-Дыега (штат Каліфорнія, ЗША) ад рака падстраўнікавай залозы ў 61-гадовым узросце.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астранаўты ЗША
Катэгорыя:Жанчыны-касманаўты
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Памерлі ад раку падстраўнікавай залозы
Катэгорыя:Постаці ЛГБТ
Ганна Аўстрыйская (значэнні)

*Ганна Аўстрыйская* — імя некалькіх прадстаўніц еўрапейскай манархіі дынастыі Габсбург:

* Ганна Аўстрыйская (1275—1327) — дачка Альбрэхта I, жонка Германа, маркграфа Брандэнбурга, у другім шлюбе Генрыха VI, князя Вроцлаўскага.
* Ганна Аўстрыйская (1432—1462) — герцагіня Люксембургская, дачка Альбрэхта II, жонка ландграфа Цюрынгіі Вільгельма III.
* Ганна Аўстрыйская (1528—1590) — дачка Фердынанда I, жонка баварскага герцага Альбрэхта V.
* Ганна Аўстрыйская (1549—1580) — каралева Іспаніі, дачка Максіміліяна II, жонка караля Філіпа II.
* Ганна Аўстрыйская (1573—1598) — каралева Польшчы і Швецыі, дачка эрцгерцага Карла, жонка караля Жыгімонта III Вазы.
* Ганна Аўстрыйская (1601—1666) — каралева Францыі, дачка Філіпа III, жонка караля Людовіка XIII.

Катэгорыя:Габсбургі
Армія Андэрса

**Армія Андэрса (2-гі Польскі корпус)** — польскае вайсковае фарміраванне, частка ўзброеных сіл суверэннай Польскай Рэспублікі, створанае савецкім урадам і генералам Уладзіславам Андэрсам у 1941—1942 гадах на тэрыторыі СССР па пагадненні з польскім урадам у выгнанні з польскіх грамадзян, якія патрапілі ў савецкі палон у выніку савецка-польскай вайны 1939 года, а таксама польскіх грамадзян, якія былі дэпартаваны і зняволены ў лагерах ГУЛАГа. У 1943—1946 гадах польскі корпус уваходзіў у склад арміі Вялікабрытаніі.

У снежні 1943 года транспартавана ў Італію. У складзе 8 брытанскай арміі ўдзельнічала ў італьянскай кампаніі. У маі 1944 года на лініі Густава прымала ўдзел у бітве пад Монтэ-Касіна, пасля на лініі Гітлера. У ліпені 1944 года на ўзбярэжжы Адрыятычнага мора вызваліла Анкону, у жніўні-верасні прарвала лінію готаў, у кастрычніку ваявала за Апеніны. У красавіку 1945 года ўдзельнічала ў бітве за Балонню.

Пасля вайны корпус застаўся ў Італіі ў складзе акупацыйных войскаў. У 1946 годзе транспартаваны ў Вялікабрытанію. Большасць салдат засталіся ў эміграцыі і ўступілі ў Польскі корпус перамяшчэння. У 1947 годзе корпус распушчаны.

## Спасылкі 
* II Польскі корпус пад Монтэ-Касіна 
* Як фармавалася Армія Андэрса

Катэгорыя:XX стагоддзе ў Польшчы
Катэгорыя:Вайсковыя часткі і фарміраванні Польшчы
Катэгорыя:Польшча падчас Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Польскія арміі ў Другой сусветнай вайне
Катэгорыя:Арміі
Валоны

**Валоны** — раманскі народ у Бельгіі, які насяляе паўднёвыя правінцыі краіны.

Колькасць складае каля 3,5 млн чалавек. Абшчыны валонаў ёсць таксама ў Францыі і ЗША. Гавораць на французскай і валонскай мовах. Вернікі належаць да каталіцкай канфесіі.

Валоны з'яўляюцца нашчадкамі раманізаваных белгаў, якія выпрабавалі на сабе таксама і пазнейшы германскі (франкскі) уплыў. Блізкім народам сучасных валонаў з'яўляюцца французы. У ХVI-ХIХ стст. стагоддзі большасць валонаў свядома перайшла на стандартную французскую мову, з прычыны яго большага прэстыжу, але захавала пры гэтым выдатную этнічную самасвядомасць, абумоўленую пражываннем на тэрыторыі іншай дзяржавы. Як і французская мова, валонская належыць да дыялектаў ойль, асабліва ў мінулыя часы акрэслівалася тэрмінам *патуа* (зняважлівы тэрмін, які выкарыстоўваўся носьбітамі французскай мовы ў дачыненні да іншых роднасных моў). Прыкладна з гэтага ж часу дзякуючы эканамічным пераўтварэнням валоны пачынаюць імкліва засяляць сумежны з Валоніяй поўдзень Фландрыі і Брусель, што стала прычынай перавагі валонаў у гэтых рэгіёнах.

Пры непасрэдным удзеле валонаў у сталіцы Бельгіі горадзе Брусель у ХIХ-ХХ стст. сфармаваўся яшчэ адзін франкамоўны субэтнас — брусельцы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Народы Еўропы
Катэгорыя:Народы Бельгіі
Катэгорыя:Раманскія народы
Артуа

**Артуа́** () — гістарычная вобласць на паўночным усходзе Францыі, якая мяжуе з Фландрыяй і Пікардыяй, цяпер уваходзіць у склад дэпартамента Па-дэ-Кале. Сталіца — горад Арас, вядомы сваімі габеленамі.

Мясцовасць з адхоннымі ўзгоркамі і невысокімі гарамі ўяўляе сабой адну з багатых водамі абласцей Францыі. Рэкі Оці і Канш цякуць на захад, Аа, Ліс, Скарп і некалькі іншых маленькіх рэчак цякуць на поўнач і паўночны ўсход. Паўднёвая частка ляжыць вышэй і славіцца ўрадлівай глебай сваіх далін, а паўночная частка пакрыта балотамі. Дзеля запатрабаванняў у вадзяных шляхах, як і дзеля асушвання балот на паўночным усходзе пракапана мноства каналаў.

Артуа належыць да жытніц Францыі. Багатыя пашы спрыяюць жывёлагадоўлі і авечкагадоўлі. Хоць лесу там мала, затое ёсць торф, а на ўсход ад Ардэнаў — каменнавугальныя паклады. У канцы XIX стагоддзя на тэрыторыях графства вырошчваліся лён і каноплі, рэпнае насенне і хмель.

У 1237 годзе Людовік IX зрабіў Артуа графствам і аддаў у леннае ўладанне свайму брату Роберту I Адважнаму. Калі Роберт паў у Егіпце ў бітве пры Мансуры (8-га лютага 1250), яго спадчыннікам стаў сын Роберт II, які адправіўся з Людовікам IX у Туніс і быў падчас палону Карла II рэгентам у Сіцыліі. Ён быў забіты 11 ліпеня 1302 года падчас бітвы пры Куртры.

Пасля Артуа дастаўся Фландрыі і Бургундыі, але ў сілу Пірэнейскага і Німвегенскага міру (1659 і 1678) ізноў адышоў да Францыі. Кароль Карл X, быўшы яшчэ прынцам, насіў тытул графа Артуа.

## Графы Артуа 
right|thumb|150 px|Герб графаў Артуа
* каля 850 **Адалрык**
* каля 890 **Альтмар** — набліжаны Карла Прастака, граф Араса, абат кляштара Сен-Вааст.
* ? — 932 **Адэлельм**
* 932—1180 *у складзе Фландрыі без тытульнага вылучэння*
* Філіп, граф Фландрскі, як **Філіп I, граф Артуа**
* 1180—1189 **Ізабела дэ Эно** і яе муж Філіп II Французскі, як **Філіп II, граф Артуа**
* 1189—1226 Людовік VIII Французскі, як **Людовік I, граф Артуа**
* 1237—1250 **Роберт I Адважны, граф Артуа**
* 1250—1302 **Роберт II Добры, граф Артуа**
* 1302—1329 Маго (Мацільда) Артуа
* 1329—1330 **Жанна I, графіня Артуа**
* 1330—1347 **Жанна II, графіня Артуа**
* 1347—1361 Філіп I Руўрскі
* 1361—1382 **Маргарыта I, графіня Артуа**
* 1382—1384 Людовік II Фландрскі (Людовік Мальскі)
* 1384—1405 Маргарыта III Фландрская, як **Маргарыта II, графіня Артуа**
** 1383—1404 Філіп II Адважны

Апошняя графіня Артуа была замужам за герцагам Бургундскім Філіпам II Адважным і пасля яе смерці тытулы графаў Артуа і герцагаў Бургундскіх атрымаў у спадчыну іх сын Іаан Бясстрашны, герцаг Бургундскі.

* 1405—1419 Іаан Бясстрашны, герцаг Бургундскі
* 1419—1467 Філіп III Добры, герцаг Бургундскі
* 1467—1477 Карл Адважны, герцаг Бургундскі
* 1477—1482 Марыя Бургундская
** 1477—1482 Максіміліян I, Імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі
* 1482—1506 Філіп I Кастыльскі
* 1506—1556 Карл V Габсбург, Імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі
* 1556—1598 Філіп II Іспанскі
* 1598—1621 Ізабела Клара Яўгенія Іспанская і Альбрэхт VII Аўстрыйскі
* 1621—1659 Філіп IV Іспанскі

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Графствы Францыі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Францыі
Bureau

**Bureau** — англійскі музычны калектыў з Манчэстэра (Вялікабрытанія), змяніўшы назву на **Daggers**. Былыя яго удзельнікі  Тэа Хатчкрафт і Адам Андэрсан стварылі гурт **Hurts**.

## Гісторыя  
Гурт стварыўся калі Тэа, Адам і Скот сустрэліся даждлівай, ветранай ноччу ў Манчэстэры ў снежні 2005. Амаль адразу трыа пачало пісаць песні. Вельмі хутка было вырашана, што гурту неабходна рэалізацыя вялікага песеннага патэнцыялу. Там было вырашана прыняць у гурт Фліка і Джэмі (красавік 2006). Група дэбютавала ў маі 2006 года ў клубе Voltage @ Music Box ў Манчэстэры. Гэты выступ прыцягнуў увагу вялікай колькасці фанатаў, якія былі ўражаныя "выбуховым" матэрыялам гурта на іхняй старонцы ў MySpace.

Наконт канцэрту live ў Манчэстэры Bureau адказалі:"За апошнія два ці тры гады сонца зноў пачало выходзіць і цень над горадам вось-вось знікне. Існуе невялікая колькасць пачынаючых талантаў і хутка шматлікія рэчы зменяцца"

Manchester Music сталі сведкамі іхняга дэбютнага шоў ў траўні і апісалі Bureau як гурт, які "выконвае музыку так, каб вы танчылі, нібыта на вас ніхто не глядзіць".

## Склад 
* Тэа Хатчкрафт (*Theo Hutchcraft*) — вакал
* Адам Андэрсан (*Adam Anderson*) — гітара
* Скотт Форстэр (*Scott Forster*) — клавішныя, гітара
* Флік Уорд (*Flick Ward*) — клавішныя
* Джэмі Олсап (*Jamie Alsop*) — ударныя

## Дыскаграфія 
* After Midnight/Doll House (сінгл) — 2 кастрычніка 2006 года

### Песні 
* After Midnight
* Headwear
* Ideal World
* Living with TV
* Magazine
* Special

## Спасылкі 
* Тэксты песень LyricWiki
* Інтэрв’ю God is In the TV meets Bureau 
* Up n Coming Glacial Indie Rockers get to grips with our q&a 
* Bureau’ve Changed
* Margaritas a los cerdos 
* Bureau 
* Bureau в (2006) 

Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта
Катэгорыя:Электронныя музычныя калектывы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія распаліся ў 2006 годзе
Нараджэнне

right|thumb

**Нараджэнне** — пачатак жыцця. У прыродзе нараджэннем лічыцца фізіялагічны працэс з'яўлення жывой істоты з улоння маці (у сысуноў і чалавека) або з яйка (у рэптылій, птушак, земнаводных, членістаногіх, большасці рыб і г.д.).

У сімвалічным сэнсе паняццем *нараджэнне* прынята пазначаць пачатак любога існавання, рэальнага або выдуманага, у тым ліку ў неадушаўлёных рэчаў: «нараджэнне Сусвету», «нараджэнне новай эпохі», «нараджэнне шэдэўра», «Нараджэнне трагедыі з духу музыкі» (праца Ф. Ніцшэ), «нараджэнне электронных пар» і інш. 

Нараджэнне з'яўляецца важным паняццем у некаторых філасофскіх і рэлігійных сістэмах.

## Гл. таксама 
* Дзень нараджэння
* Імя пры нараджэнні
* Водныя роды
* Хатнія роды

Катэгорыя:Жыццё
Катэгорыя:Фізіялагічныя працэсы
Катэгорыя:Цяжарнасць
The Daily Telegraph

**Дэйлі тэлеграф** (, часам проста *The Telegraph*) — штодзённая брытанская газета, заснаваная ў 1855 годзе. Адна з найбольш папулярных і шматтыражных газет у Вялікабрытаніі нароўні з The Times, The Guardian і The Independent. Сярэдні штодзённы тыраж складае больш 600 тыс. экзэмпляраў.

Да 2004 года знаходзілася пад кантролем медыя-магната Конрада Блэка. Пасля судовых разглядаў перайшла за 665 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў да кампаніі братоў Барклай (якія таксама кантралююць амерыканскую Chicago Sun-Times і ізраільскую Jerusalem Post).

## Зноскі
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Газеты Вялікабрытаніі
Алег Іванавіч Шкабара

**Алег Шкабара** (нар. , ) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у клубе «Астравец».

## Клубная кар’ера 
Пачаў кар’еру ў клубе «Трактар» у 2000 годзе, у наступным сезоне з’ехаў у Расію ў маскоўскае «Дынама», але там гуляў, у асноўным, у дублі «бела-блакітных», за асноўны склад маскоўскага клуба правёў 4 матчы (у тым ліку 2 у Кубку). З «Дынама» вярнуўся ў Беларусь, выступаючы за БАТЭ, а потым зноў за «Дынама», выступіўшы яшчэ ў 16 гульнях. Пасля гуляў за клуб «Гомель», екацярынбургскі «Урал». З 2008 па 2010 гады Алег Шкабара выступаў за мінскае «Дынама».

У студзені 2011 года падпісаў двухгадовы кантракт з «Нафтанам». Другую палову сезона 2012 прапусціў з-за траўмы. У студзені 2013 года падоўжыў кантракт з «Нафтанам» і неўзабаве стаў капітанам наваполацкага клуба. Пачынаў сезон на пазіцыі цэнтральнага абаронцы, пасля замацаваўся на пазіцыі апорнага паўабаронцы, якім заставаўся і ў сезоне 2014. У лютым 2015 года яшчэ на год падоўжыў кантракт з «Нафтанам». У сезонах 2015—2016 заставаўся капітанам каманды, але на полі з’яўляўся нерэгулярна, шмат матчаў прапускаючы з-за траўм.

У лютым 2017 года стала вядома, што Шкабара стаў іграком «Смалявічаў-СТІ». Дапамог смалявіцкаму клубу па выніках сезона 2017 выйсці ў Вышэйшую лігу, аднак сам пасля гэтага пакінуў каманду.

У лютым 2018 года зноў далучыўся да «Нафтана», аднак у сакавіку адмовіўся падпісваць кантракт з клубам. Пазней далучыўся да рэчыцкага «Спадарожніка» і пачаў у яго складзе сезон 2018. Пакінуў рэчыцкі клуб у ліпені 2018 года, а ў жніўні стаў іграком клуба «Маладзечна», у складзе якога выступаў да канца 2019 года, зрэдку з’яўляючыся на полі. У верасні 2020 года далучыўся да «Мёраў» у чэмпіянаце Віцебскай вобласці.

У лютым 2021 года заняў пасаду старшага трэнера ў «Астраўцы».

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую і нацыянальную зборныя.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (4): 2003, 2004, 2008, 2009
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2012

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Трактар Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Урал Екацярынбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Спадарожнік Рэчыца
Катэгорыя:Ігракі ФК Маладзечна
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Мікалай Мікалаевіч Язерскі

**Мікалай Язерскі** (нар. 17 чэрвеня 1984) — беларускі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Доўгі час гуляў за гродзенскі «Нёман». У 2009 годзе перайшоў у наваполацкі «Нафтан», з якім адразу выйграў Кубак Беларусі. У 2012 годзе страціў месца ў асноўным складзе і па заканчэнні сезона пакінуў клуб.

Вясной 2013 года быў на праглядзе ў рэчыцкім «Ведрычы-97», але ў выніку не перайшоў і завяршыў кар’еру. Працаваў кіроўцам у Гродне, пасля пераехаў жыць у Швецыю.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Беларусі.

## Дасягненні 
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2009, 2012

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Фарш

250px|thumb|Падрыхтоўка мяснога каўбаснага фаршу з дапамогай мясасечкі
**Фарш**&nbsp;— мякаць (мяса, рыба, бульба, гародніна, садавіна, грыбы, ліверам, сыр), здробненая ў мясасечцы або ўручную нажамі.

Служыць начыннем шматлікім страў, як міжнароднай кухні, так і нацыянальных кухняў, у прыватнасці французскай, нямецкай, польскай, і г.д., такіх як галубцы, фаршаваны перац, зразы, варэнікі, піражкі, амлеты, каўбасы, запяканкі, калдуны і г. д.

Самай папулярнай стравамі і вырабамі з фаршу з’яўляюцца катлеты, шніцалі, фрыкадэлькі.

## Літаратура 
* Л.&nbsp;Я.&nbsp;Старовойт, М.&nbsp;С.&nbsp;Косовенко, Ж.&nbsp;М.&nbsp;Смирнова, Кулінарія&nbsp;— Київ&nbsp;— Вища школа 1992&nbsp;р.—С.248

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мясныя стравы
Катэгорыя:Мясапрадукты
Герб Ірака

**Герб Ірака** — эмблема на аснове выявы Арла Саладзіна, звязанага з ідэямі панарабізма XX ст., на грудзях арла шчыт з гарызантальнымі палосамі колераў іракскага сцягу, пад арлом скрутак зялёнага колеру з арабскім надпісам الجمهورية العراقية (*al-Jumhuriya al-`Iraqiya* — Іракская рэспубліка).

## Гісторыя 
У аснове першай постманархічнай дзяржаўнай эмблема Ірака мела ў аснове старажытны сімвал Сонца, і ўнікала арабскай сімволікі. Была прынята як герб у 1959 годзе і складалася з чырвона-жоўтай васьміканцовай зоркі, якая сімвалізавала ўсход Сонца, у цэнтры круг з пшанічным коласам і надпісам, па баках дзве крывыя шабелі, уверсе паміж вастрыём шабель надпіс «Іракская Рэспубліка».

У 1965 годзе прыняты новы герб з выявай арла Арла Саладзіна. У адрозненне ад сённяшняга ён не змяшчаў тэксту ў шчыце на грудзях арла, а палосы сцягу былі вертыкальныя. У 1991 годзе палосы змянілі на гарызантальныя. У 2004 годзе былі ўнесены змены, каб шчыт адпавядаў новапрынятаму сцягу Ірака.

File:Coat of arms of the Kingdom of Iraq (1921–1958).svg|Герб Каралеўства Ірак у 1921-1958 гадах.
File:Emblem of Iraq (1959-1965).svg|Герб Ірака ў 1959-1965 гадах.
File:Coat of arms of Iraq (1965-1991).svg|Герб Ірака ў 1965-1991 гадах.
File:Coat of arms of Iraq (1991-2004).svg|Герб Ірака ў 1991-2004 гадах.
File:Coat of arms of Iraq (2004-2008).svg|Герб Ірака ў 2004-2008 гадах.

Катэгорыя:Ірак
Ірак
Сімвал

thumb|Рэлігійныя сімвалы

**Сімвал** (з ) — гэта знак, выява якой-небудзь рэчы або жывёлы для абазначэння сутнасці прадмета; умоўны знак якіх-небудзь паняццяў, ідэй, з'яў.

Паняцце сімвала цесна звязана з такімі катэгорыямі як мастацкі вобраз, алегорыя і параўнанне. З'явіўшыся ў Старажытнай Грэцыі сімвал першапачаткова пазначаў рэчыўны знак, які меў тайны сэнс для групы асоб, аб'яднаных вакол якога-небудзь культу. Напрыклад, у эпоху позняй антычнасці крыж стаў сімвалам хрысціянства. У найноўшы час свастыка стала сімвалам фашызму.

У XX стагоддзі неакантыянец Касірэр абагульніў паняцце сімвала і аднёс да «сімвалічных форм» шырокі клас культурных з'яў, такіх як мова, міф, рэлігія, мастацтва і навука, пасродкам якіх чалавек упарадкоўвае навакольны хаос. Раней яшчэ Кант даказваў, што мастацтва, з'яўляючыся інтуітыўным спосабам уяўлення, носіць сімвалічны характар.

## Гл. таксама 
* Алхімічныя сімвалы
* Астранамічныя сімвалы
* Дзяржаўныя сімвалы
* Рэлігійныя сімвалы
* Сімвалы гендара
* Сімвалы камуністычнага руху
* Сімвалы небяспекі
* Сімвалы святых
* Сімвалізм
* Сімволіка


Катэгорыя:Сацыялогія культуры