open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Генадзь Аляксеевіч Браніцкі

**Генадзь Аляксеевіч Браніцкі** (нар. , , Узбекістан) — беларускі фізікахімік. Доктар хімічных навук (1988), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Хімія», 1960; аспірантура, 1963).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (1963—2017, Навукова-даследчы інстытут фізіка-хімічных праблем, лабараторыя хіміі тонкіх плёнак, галоўны навуковы супрацоўнік, у 2005—2010 — загадчык лабараторыі, у 1995—2005 — дэкан хімічнага факультэта).

Навуковыя інтарэсы: хімія нанаструктурыраваных сістэм. Пазапрафесійныя інтарэсы: дэкаратыўна-прыкладное мастацтва (вышыўка).

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь» (1998), медаль Косара Амерыканскага фатаграфічнага таварыства (1990).

## Бібліяграфія 
* Закономерности формирования фотографических изображений из неблагородных металлов и высокодисперсного серебра и разработка на их основе новых типов фотослоев и катализаторов на носителях : автореферат диссертации … доктора химических наук : 02.00.04 / Браницкий Геннадий Алексеевич. — Минск, 1987.
* Получение многоцветных фотографических изображений на черно-белых AgHal-слоях без использования красителей и окрашенных пигментов / Г. А. Браницкий [и др.] // Химические проблемы создания новых материалов и технологий. — Минск, 2003. — Вып. 2. — С. 38—55.

## Літаратура 
* 
* Браницкий Геннадий Алексеевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 489.
* Браницкий Геннадий Алексеевич // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1921—2001 : 80 год. — Мінск, 2001. — С. 36—37.
* Геннадий Алексеевич Браницкий // Журнал Белорусского государственного университета. Химия. — 2019. — № 1. — С. 95—96.

Катэгорыя:Фізікахімікі СССР
Катэгорыя:Фізікахімікі Беларусі
Катэгорыя:Дэканы хімічнага факультэта БДУ
Мортэн Мельдаль

**Мортэн Петэр Мельдаль** (; ) — дацкі хімік, прафесар хіміі ў Капенгагенскім універсітэце. Найбольш вядомы дзякуючы распрацоўцы рэакцыі азід-алкінавага цыкледалучэння адначасова, але незалежна ад Валерыя Фокіна і Карла Бары Шарплеса. У 2022 годзе поруч з Каралін Бертоцы і Шарплесам быў уганараваны Нобелеўскай прэміяй у галіне хіміі за паляпшэнне таргетынгу супрацьракавых прэпаратаў, базуючыся на выкарыстанні клік-хіміі і біяартаганальных рэакцый. Было адзначана, што навуковец заклаў аснову для функцыянальнай формы хіміі, званай клік-хіміяй, у якой малекулярныя будаўнічыя блокі хутка і эфектыўна злучаюцца.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Даніі
Катэгорыя:Хімікі Даніі
Жан-Франсуа Лесюёр

**Жан-Франсуа Лесюёр** (), таксама **Лесюэр** (, маёнтак Друка-Плесель каля Абвіля — , ) — французскі кампазітар і музыказнаўца, дырыжор, музычны крытык і музычны педагог, прафесар парыжскай кансерваторыі, аўтар опер і духоўных твораў.

## Біяграфія 
У дзяцінстве быў царкоўным пеўчым спачатку ў Абвіле, затым у Ам’ене. Працаваў харавым дырыжорам у Дыжоне, Ле-Мане і Туры; з 1786 года ўзначальваў капэлу Сабору Парыжскай Божай Маці. З 1793 года прафесар, затым інспектар Нацыянальнага музычнага інстытута (з 1795 — кансерваторыя). У 1790-я гады Лесюёр звярнуўся да опернага жанру. У гады Вялікай французскай рэвалюцыі стварыў шэраг харавых песень і гімнаў для масавых свят, у тым ліку «Песня трыумфаў Французскай рэспублікі». У перыяд консульства Напалеона быў прызначаны прыдворным капельмайстрам. У 1818 годзе вярнуўся ў кансерваторыю. Сярод вучняў — Г. Берліёз, Ш. Гуно, А. Тама і А. Мармантэль. Пахаваны на могілках Пер-Лашэз (участак 11).

Катэгорыя:Кампазітары Францыі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Музыказнаўцы Францыі
Катэгорыя:Дырыжоры Францыі
Катэгорыя:Дырыжоры XIX стагоддзя
Катэгорыя:Музычныя педагогі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Музычныя педагогі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Музычныя педагогі Францыі
Катэгорыя:Музычныя крытыкі Францыі
Катэгорыя:Оперныя кампазітары Францыі XIX стагоддзя
Жан-Франсуа Мармантэль

**Жан-Франсуа Мармантэль** (;  — ) — французскі пісьменнік, філосаф і драматург. Член Французскай акадэміі (1763).

## Біяграфія 
Мармантэль нарадзіўся ў беднай сям’і ў Бор-лез-Оргу ў Карэзе. Пасля навучання ў езуіцкай школе займаў нядоўга кафедру філасофіі ў Тулузе, у езуіцкай калегіі.

У 1743 годзе Мармантэль напісаў сваю першую оду «L’Invention de la poudre à canon», думаючы атрымаць за яе прыз на «Jeux Floraux», але пацярпеў няўдачу. Ён звярнуўся да Вальтэра са скаргай на несправядлівасць суддзяў; такім чынам паміж імі завязалася сяброўства, якое доўжылася ўсё жыццё. Пры садзейнічанні Вальтэра Мармантэль выдаваў «Observateur littéraire». У 1748 годзе Мармантэль напісаў трагедыю «Denys le tyran», за якой рушылі ўслед «Aristomène» (1749), «Cléopâtre» (1750), «Les Héraclides» (1752), «Égyptus» (1753); усе яны мелі ў свой час поспех. Найлепшыя з аповедаў: «Alcibiade ou le moi», «Soliman II», «La mauvaise mère» і інш. Вядомасцю карыстаецца таксама гістарычны раман Мармантэля «Bélisaire» (1767), які падвергся пераследу Сарбоны за пропаведзь верацярпімасці.

У 1783 годзе, пасля смерці д’Аламбера, Мармантэль быў прызначаны сакратаром Акадэміі, а ў 1786 годзе атрымаў прафесарскую кафедру. Свае працы па гісторыі літаратуры, надрукаваныя ў «Encyclopédie», Мармантэль сабраў у кнігу «Éléments de littérature», якая карыстаецца такой жа вядомасцю, як «Lycée» Лагарпа.

Мармантэль напісаў лібрэта для опер, аперэтак і балетаў: балет «Кефал і Прокрыс» для кампазітара Андрэ Грэтры, «La Guirlande» (1751), «Acanthe et Céphise» (1751), «Hercule mourant» (1761) і інш. З іншых яго сачыненняў у прозе і вершах вядомыя: «Létablissement de l'École militaire» (1751), «Vers sur la convalescence du Dauphin» (1752), «Poétique française» (1763), «Mémoire sur la régence du duc d’Orléans» (1788), «Nouveaux contes moraux» (1792) і г. д.

Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы Францыі
Катэгорыя:Драматургі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Драматургі Францыі
Катэгорыя:Лібрэтысты Францыі
Катэгорыя:Масоны ВУФ
Мармантэль

**Мармантэль** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антуан Мармантэль, французскі кампазітар
* Жан-Франсуа Мармантэль, французскі пісьменнік, філосаф і драматург
Андрэй Аляксеевіч Каляда

**Андрэй Аляксеевіч Каляда** (нар. , в. Рубель, Столінскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне інфарматыкі. Доктар фізіка-матэматычных навук (1990), старшы навуковы супрацоўнік (1978)

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Матэматыка», 1969).
    
Працуе ў Інстытуце прыкладных фізічных праблем імя А. Н. Сеўчанкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (лабараторыя спецыялізаваных вылічальных сістэм, галоўны навуковы супрацоўнік).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя прыкладання мадулярных вылічальных структур.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія СССР (1991).

## Бібліяграфія 
* Модулярные структуры конвейерной экспресс-обработки цифровой информации в измерительно-вычислительных системах физического эксперимента : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.04.01 / Коляда Андрей Алексеевич. — Москва, 1990.
* Статистический анализ случайных потоков в физическом эксперименте / В. В. Апанасович, А. А. Коляда, А. Ф. Чернявский. — Минск, 1988.
* Высокоскоростные методы и системы цифровой обработки информации / [А. Ф. Чернявский и др.]. — Минск, 1996.
* Модулярные структуры конвейерной обработки цифровой информации / А. А. Коляда, И. Т. Пак. — Минск, 1992.
 

## Літаратура 
* 
*  — С. 153.

## Спасылкі 
* КОЛЯДА АНДРЕЙ АЛЕКСЕЕВИЧ // Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента

Катэгорыя:Постаці савецкай інфарматыкі
Катэгорыя:Постаці беларускай інфарматыкі
Катэгорыя:Кібернетыкі СССР
Катэгорыя:Кібернетыкі Беларусі
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Віктар Канстанцінавіч Ганчароў

**Віктар Канстанцінавіч Ганчароў** (нар. , в. Сакалоўка, Краснасулінскі раён, Растоўская вобласць, Расія) — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1994), прафесар (2006).

## Біяграфія 
Скончыў Варонежскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Радыёфізіка і электроніка», 1962).
    
Працаваў на Мінскім прыборабудаўнічым заводзе імя У. І. Леніна (1962—1965), Інстытуце фізікі АН БССР (1965—1979), Інстытуце прыкладных фізічных праблем імя А. Н. Сеўчанкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (з 1979, лабараторыя лазернай плазмадынамікі, загадчык лабараторыі).

Навуковыя інтарэсы: узаемадзеянне лазернага выпраменьвання з рэчывам; лазерныя тэхналогіі.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (1992).

## Бібліяграфія 
* Взаимодействие лазерного излучения с металлами в режиме образования эрозионной плазмы с конденсированной дисперсной фазой : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.04.03 / Гончаров Виктор Константинович. — Минск, 1993.
* Воздействие на металлы высокоэнергетических импульсов излучения неодимового лазера различной пространственно-временной формы / В. К. Гончаров // Инженерно-физический журнал. — 2001. — Т. 74, № 5. — С. 87—97.
* Роль частиц материала мишени в динамике лазерного эрозионного факела / В. К. Гончаров // Инженерно-физический журнал. — 1992. — Т. 62, № 5. — С. 665—684.
* The Influence of ND Laser Irradiation Parameters on Dynamics of Metal Condensed Phase Propagating Near Target / V. K. Goncharov, K. V. Kozadaev, E. V. Samuilov // Engineering Physics and Mechanics : Analyses, Prediction and Applications. — Hauppauge, New York, 2010. — Chap. 6. — P. 441—471.
 

## Літаратура 
* 
* Гончаров Виктор Константинович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 121.
* Гончаров Виктор Константинович // Кто есть кто в Республике Беларусь. — Минск, 2009. — С. 58.
 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Радыёфізікі
Лільбон

**Лільбон** () — горад на поўначы Францыі, рэгіён Нармандыя, дэпартамент Прыморская Сена, акруга Гаўр, кантон Бальбек. Размешчаны за 36 км на ўсход ад Гаўра і за 49 км на захад ад Руана. Праз горад працякае рака Бальбек (Камерс), прыток Сены.

Насельніцтва — 8845 чалавек (2018).

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Анні Эрно, французскі пісьменніца, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры

Катэгорыя:Гарады Нармандыі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Прыморская Сена
Умрэйка

**Умрэйка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзмітрый Сцяпанавіч Умрэйка (1934—2015) — беларускі фізік-оптык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1971), прафесар (1972).
* Сцяпан Андрэевіч Умрэйка (1908—1978) — беларускі вучоны ў галіне педагогікі. Член-карэспандэнт АПН СССР, Заслужаны настаўнік БССР.
Іўто

**Іўто** () — горад на поўначы Францыі, рэгіён Нармандыя, дэпартамент Прыморская Сена, акруга Руан, цэнтр аднайменнага кантона. Размешчаны за 37 км на паўночны захад ад Руана і за 49 км на паўднёвы захад ад Дзьепа, за 3 км ад перасячэння аўтамагістралей А29 і А150. У цэнтры горада знаходзіцца чыгуначная станцыя Іўто лініі Парыж — Гаўр.

Насельніцтва (2018) —  чалавек.

Катэгорыя:Гарады Нармандыі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Прыморская Сена
Антуан Мармантэль

**Антуан-Франсуа Мармантэль** (; ,  — , ) — французскі кампазітар, прафесар, выкладчык Парыжскай кансерваторыі па фартэпіяна.

## Біяграфія 
Мармантэль нарадзіўся 16 ліпеня 1816 года ў горадзе Клермон-Феран. З 1827 года вучыўся ў Парыжскай кансерваторыі ігры на фартэпіяна ў П’ера Цымермана, кампазіцыі ў Фраманталя Галеві і Ж. Ф. Лесюёра, гармоніі ў Віктора Дурлена. Дзякуючы сваім здольнасцям Антуан Мармантэль атрымаў першыя прэміі па сальфеджыа і фартэпіяна і ў 1838 годзе стаў асістэнтам прафесара кансерваторыі па сальфеджыа, а з 1848 года дапамагаў прафесару Цымерману.

Мармантэль — адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў французскай школы фартэпіяннай педагогікі другой паловы XIX стагоддзя. У 1848—1887 гадах быў прафесарам Парыжскай кансерваторыі. Сярод яго вучняў, у прыватнасці, кампазітары Жорж Бізэ, Клод Дэбюсі, Эміль Вальдтэйфель, піяністы Луі Дзьемер, Маргерыт Лонг, Франсіс Плантэ, а таксама Шарль Борд, Антон Сімон і многія іншыя.

Памёр 16 студзеня 1898 года ў Парыжы.

Катэгорыя:Кампазітары Францыі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Музычныя педагогі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Музычныя педагогі Францыі
Пантуаз

**Пантуаз** (, уласна «мост цераз Уазу»; ) — паўночна-заходні прыгарад Парыжа, які з 1964 года з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам дэпартамента Валь-д’Уаз. Насельніцтва —  жыхары (1999).

Пантуаз — сталіца гістарычнай вобласці Вексен — быў далучаны да каралеўскага дамена ў 1064 годзе і граў асабліва бачную ролю падчас Стагадовай вайны, калі яго двойчы захоплівалі англічане. У XVI і XVII стагоддзях у Пантуазе неаднаразова праходзілі пасяджэнні Парыжскага парламента. Горад моцна пацярпеў падчас франка-прускай і Другой сусветнай войнаў.

Катэгорыя:Камуны дэпартамента Валь-д’Уаз
Катэгорыя:Прыгарады Парыжа
П’ер Гаво

**П’ер Гаво́** (; , Безье — , ) — французскі оперны спявак (тэнар), дырыжор, кампазітар.

## Біяграфія 
З сямі гадоў спяваў у хоры Сабора Святых Назарыя і Цэльсія ў Безье. Вучыцца спевам пачаў у родным горадзе ў пеўчай школе. Меў намер стаць святаром, але любоў да музыкі і вакалу прывялі да таго, што ён стаў першым тэнарам у Базіліцы Сен-Сёрэн у Бардо, працягнуў вучобу ў Ф. Бека. У 1780 годзе быў хормайстрам Вялікага тэатра ў Бардо, дзе дэбютаваў у 1781 годзе як спявак; у наступныя гады выступаў таксама як дырыжор, працягваючы спяваць.

У 1788 годзе спяваў у Манпелье, у 1789—1812 гадах — у Парыжы (у тэатры Фейдо).

Валодаў сцэнічнай чароўнасцю і тонкай музычнасцю. Спяваў да 1812 года. У 1819 годзе ён патрапіў у прытулак на ўскраіне Парыжа, дзе і памёр. Пахаваны на могілках Пэр-Лашэз.

Катэгорыя:Тэнары
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Францыі
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Дырыжоры Францыі
Катэгорыя:Дырыжоры XIX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Францыі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Балетныя кампазітары Францыі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Оперныя кампазітары Францыі XIX стагоддзя
Васіль Генрыхавіч Богдан

**Васіль Генрыхавіч Богдан** (нар. , ) — беларускі ўрач-хірург. Доктар медыцынскіх навук (2014), прафесар, палкоўнік медыцынскай службы.

## Біяграфія 
Скончыў сярэднюю школу № 8 у Маладзечне (1991), Мінскі медыцынскі інстытут (1997), БелМАПА (2008).

Начальнік ваенна-медыцынскага факультэта Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта з верасня 2015 года па 2021 год. Акадэмік-сакратар Аддзялення медыцынскіх навук НАН Беларусі з 21 красавіка 2022 года.

## Навуковая дзейнасць 
Сфера навуковых інтарэсаў: герніялогія; клеткавая транспланталогія; тканкавая інжынерыя; ваенна-палявая хірургія; захворванні перыферычных сасудаў.

## Выбраныя публікацыі 
* *Богдан В. Г., Гаин Ю. М.* Современные аспекты реконструктивно-восстановительной хирургии послеоперационных грыж живота : монография. — Минск : Белорусская медицинская академия последипломного образования, 2017. — 232 с.
* Военно-полевая хирургия : учебник для студентов учреждений высшего образования по медицинским специальностям / [В. Е. Корик и др. ; под редакцией В. Е. Корика, С. А. Жидкова, В. Г. Богдана] — Минск : Вышэйшая школа, 2017. — 349 с.
* *Гаин Ю. М., Третьяк С. И., Богдан В. Г.* Хроническая рана / Национальная академия наук Беларуси, Отделение медицинских наук. - Минск: Беларуская навука, 2023. — 367 с. — ISBN 978-985-08-3010-4.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* БГМУ — Богдан Василий Генрихович  

Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Беларусі
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Дэканы БДМУ
Густаў Морыц Армфельт

Барон, затым (1812) граф **Густаў Морыц (Маўрыкій) Армфельт** (; , Тарвас’ёкі, Мартыла — , Царскае Сяло, Пецярбург) — шведскі дзяржаўны дзеяч. Генерал ад інфантэрыі.

У якасці фаварыта Густава III быў адной з ключавых постацей культурнага і палітычнага жыцця Швецыі 1780-х гадоў. У 1786—1794 гадах узначальваў Шведскую акадэмію. За тры гады да смерці перайшоў на расійскую службу (пад імем Густаў-Маўрыкій Максімавіч Армфельт), атрымаў чын генерала ад інфантэрыі і стаў дарадцам Аляксандра I па фінляндскіх пытаннях. У гэтай якасці паўплываў на рашэнне імператара прадаставіць Фінляндыі шырокую аўтаномію ў якасці вялікага княства Фінляндскага.

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Іаана (Брандэнбургскі бальяж)
Катэгорыя:Палітыкі Швецыі
Катэгорыя:Дыпламаты Швецыі
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Военачальнікі Швецыі
Катэгорыя:Генералы ад інфантэрыі (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Генерал-губернатары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Расійскія камандзіры напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Катэгорыя:Камандзіры напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў паводле краін
Катэгорыя:Удзельнікі руска-шведскай вайны 1788—1790
Катэгорыя:Удзельнікі руска-шведскай вайны 1808—1809
Катэгорыя:Члены Шведскай акадэміі
Катэгорыя:Гісторыя Фінляндыі
Катэгорыя:Памерлі ад сардэчна-сасудзістых захворванняў
Італьянскі саюз працы

**Італьянскі саюз працы (ІСП)** () — прафсаюз у Італіі, створаны ў 1950 годзе былымі членамі Усеагульнай італьянскай канфедэрацыі працы, якія прытрымліваліся сацыялістычных і сацыял-дэмакратычных поглядаў. Па стане на 2011 год прафсаюз прадстаўляў каля 2,2 мільёнаў працоўных.

Італьянскі саюз працы ўваходзіць у Міжнародную канфедэрацыю прафсаюзаў і Еўрапейскую канфедэрацыю прафсаюзаў.

Катэгорыя:Прафсаюзы Італіі
Спіс народжаных у 2010 годзе

У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2010 годзе.

## Сакавік 
* 1 сакавіка — , украінскі шахматыст.

## Гл. таксама 
* Спіс памерлых у 2010 годзе

## Спасылкі 
*
2010
Спіс народжаных у 2011 годзе

У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2011 годзе.

## Чэрвень 
* 21 чэрвеня — , японская актрыса.

## Гл. таксама 
* Спіс памерлых у 2011 годзе

## Спасылкі 
*
2011
Спіс народжаных у 2012 годзе

У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2012 годзе.

## Люты 
, каралеўскі картэж, Стакгольм, чэрвень 2019 года.]]
* 23 лютага — Прынцэса Эстэль, шведская спадчынніца-прынцэса і герцагіня Эстэрётланд.

## Гл. таксама 
* Спіс памерлых у 2012 годзе

## Спасылкі 
*
2012
Уладзіслаў Іваноў

**Уладзіслаў Іваноў**:
* Уладзіслаў Іваноў (нар. 1978) — сапраўнае імя Уладзіслава Гарбацкага, беларускага сацыялінгвіста, палітолага, пісьменніка і перакладчыка.
* Уладзіслаў Сяргеевіч Іваноў (нар. 1992) — беларускі футбаліст.
* Уладзіслаў Яўгенавіч Іваноў (нар. 1990) — малдаўскі футбаліст.
Сакавіцкі пераварот у Іспаніі (1939)

**Сакавіцкі пераварот** — падзеі 5—12 сакавіка 1939 года падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі, звязаныя з гвалтоўным захопам улады ў рэспубліканскім лагеры.

## Перадумовы 
У ліпені 1936 года ў Іспаніі пачалася грамадзянская вайна паміж урадам «Народнага фронту», які ўяўляў з сябе кааліцыю левых партый, і паўстанцамі-нацыяналістамі пад кіраўніцтвам генерала Франсіска Франка. У канцы 1938 — пачатку 1939 гадоў становішча стала відавочна складвацца не на карысць уладаў. Найбольшым ударам стала страта Каталоніі.

## Пераварот 
5 сакавіка палкоўнік Сехісмунда Касада, на падставе таго, што прэм’ер-міністр Хуан Негрын нібыта планаваў перадаць уладу камуністам, ажыццявіў дзяржаўны пераварот пры падтрымцы Хуліяна Бестэйра, лідара Іспанскай сацыялістычнай рабочай партыі, і анархістаў. Яны заснавалі Савет нацыянальнай абароны (*Consejo Nacional de Defensa*), у якім аб’ядналіся праціўнікі Негрына.

6 сакавіка да змовы далучыўся генерал Хасэ Міяха, загадаўшы арыштаваць камуністаў у Мадрыдзе. У гэты час Негрын уцёк у Францыю, але Луіс Барсела, камандуючы 1-м корпусам Цэнтральнай арміі, адмовіўся падтрымаць пераварот і паспрабаваў аднавіць кантроль над сталіцай. Яго войскі ўвайшлі ў Мадрыд, і на працягу некалькіх дзён у сталіцы вяліся баі. Апазіцыі атрымалася разграміць 1-ы корпус, а Барсела захапілі і пакаралі смерцю.

## Наступствы 
Новы ўрад на чале з Касада спрабаваў дамовіцца аб мірным урэгуляванні з Франка, але той адмовіўся ад чаго-небудзь меншага, чым безумоўная капітуляцыя. Па гэтай прычыне баявыя дзеянні працягнуліся. Нацыяналісты разгарнулі шырокае наступленне і ўжо ў канцы месяца занялі Мадрыд, тым самым завяршыўшы грамадзянскую вайну.

## Літаратура 
* Beevor, Antony. The Battle for Spain. The Spanish Civil War 1936—1939. Penguin Books. London. 2006, ISBN 978-0753821657.

Катэгорыя:1939 год у Іспаніі
Катэгорыя:Сакавік 1939 года
Катэгорыя:Дзяржаўныя перавароты
Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Іспаніі
Спіс народжаных у 2013 годзе

У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2013 годзе.

## Ліпень 
 на штогадовым парадзе каралевы, вядомым як «Trooping the Colour».]]
* 22 ліпеня — Джордж Уэльскі, член брытанскай каралеўскай сям’і, першы ўнук караля Карла ІІІ, першынец прынца Уэльскага Уільяма і прынцэсы Кэтрын.

## Гл. таксама 
* Спіс памерлых у 2013 годзе

## Спасылкі 
*
2013
Характарны танец

ў балеце «Le Diable à Quatre». Літаграфія Генрыка Хіршэля, 1847]]
**Хара́ктарны та́нец** — разнавіднасць сцэнічнага танца; адзін з выразных сродкаў балетнага спектакля.

## Гісторыя 
У пачатку 19 стагоддзя пад тэрмінам *«характарны танец»* разумелі танец, які ўвасабляе характэрныя рысы, адметныя асаблівасці вобраза пэўнага персанажа, бытавыя жэсты і дэталі. Пазней характарнымі пачалі называць народныя танцы, якія выконваліся ў балетным спектаклі і былі пабудаваны на аснове школы класічнага танца. Лепшыя з іх захоўваюць рысы нацыянальнага характару народа. Узоры характарнага танца стварылі рускія балетмайстры М. Петыпа, Л. Іванаў, М. Фокін, А. Горскі.

У савецкім балеце характарны танец заснаваны на харэаграфічным фальклоры, стаў адным са сродкаў характарыстыкі народных мас і герояў спектакля. У галіне характарнага танца працавалі савецкія балетмайстры Р. Захараў, Ф. Лапухоў, В Вайнонен, К. Галяйзоўскі, В. Чабукіяні і інш.

На беларускай сцэне характарны танец шырока прадстаўлены ў нацыянальных балетах «Салавей» М. Крошнера (балетмайстар А. Ермалаева), «Князь-возера» В. Залатарова і «Падстаўная нявеста» Г. Вагнера (балетмайстар К. Мулера), «Мара» Я. Глебава і «Святло і цені» Г. Вагнера (балетмайстар А. Андрэеў) і іншыя, дзе ён з’яўляўся важным сродкам выразнасці, вызначаў нацыянальную своеасаблівасць харэаграфічнай мовы спектакляў, уваходзіў састаўной часткай у іх драматургію.

У сучасных балетах характарны танец сінтэзуецца з класічным танцам і іншымі формамі пластыкі, узбагачае лексіку балета.

## Літаратура 
* 
* 
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.

Катэгорыя:Балет
Спіс народжаных у 2015 годзе

У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2015 годзе.

## Май 
 на плацінавым юбілеі Каралевы, 2022 год.]]
* 2 мая — Шарлота Уэльская, член брытанскай каралеўскай сям’і, другая ўнучка караля Карла III, другое дзіця прынца Уэльскага Уільяма і прынцэсы Уэльскай Кэтрын.

## Гл. таксама 
* Спіс памерлых у 2015 годзе

## Спасылкі 
*
2015
Спіс народжаных у 2014 годзе

У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2014 годзе.

## Люты 
, травень 2016 года.]]
* 20 лютага — Леанор, першае дзіця шведскай прынцэсы Мадлен, герцагіні Хэлсінгландскай і Гэстрыкландскаяй, і яе мужа, Крыстафера О’Ніла.

## Гл. таксама 
* Спіс памерлых у 2014 годзе

## Спасылкі 
*
2014
Анні Эрно

**Анні Эрно**, народжаная **Дзюшэн** (; нар. , Лільбон) — французская пісьменніца, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры 2022 года.

## Біяграфія і творчасць 
Анні Дзюшэн нарадзілася 1 верасня 1940 года ў Лільбоне. Дзяцінства яе прайшло ў Нармандыі, у Іўто, дзе яе бацькі трымалі невялікае кафэ. Скончыўшы Руанскі ўніверсітэт, яна выкладала літаратуру ў пачатковай і ў сярэдняй школе (у Анэсі-ле-В’ё і ў Пантуазе), а затым перайшла на дыстанцыйнае навучанне.

Першы раман Эрно, «Les Armoires vides», быў апублікаваны ў 1974 годзе. У ім прысутнічаюць выразныя аўтабіяграфічныя матывы, што будзе ўласціва таксама і для наступнай творчасці пісьменніцы. Усе яе раманы тым ці іншым чынам адлюстроўваюць сапраўдныя эпізоды яе біяграфіі: дзяцінства, сацыяльную кар’еру, замужжа і мацярынства, адкрыццё ўласнай сексуальнасці, аборт, рак грудзей, хвароба і смерць маці. Раманы Эрно, у якіх асабістыя ўспаміны накладваюцца на калектыўную памяць пакалення, уяўляюць сабой сапраўднае сведчанне эпохі. Па словах самой пісьменніцы, яна аддае перавагу не тварыць у рамках традыцыйных жанраў, а шукаць уласную форму самавыяўлення. Большая частка яе твораў выходзіла ў выдавецтве «Галімар».

Анні Эрно — лаўрэат шэрагу літаратурных прэмій: прэміі Рэнадо (1984, раман «La Place»), прэміі Маргерыт Дзюрас (2008, «Les Années»), прэміі Франсуа Марыяка (2008, «Les Années»), Прэміі французскай мовы (2008, за сукупнасць творчасці). З 2014 года яна таксама з’яўляецца ганаровым доктарам Універсітэта Сержы-Пантуаз.

6 кастрычніка 2022 года атрымала Нобелеўскую прэмію па літаратуры. Шведская акадэмія прысудзіла ўзнагароду «за мужнасць і клінічную вастрыню, з якімі яна раскрывае карані, адчужанасць і калектыўныя абмежаванні асабістай памяці».

## Беларускія пераклады 
Паасобныя творы на беларускую пераклаў Уладзіслаў Гарбацкі.

* Падзея / Ані Эрно [прадмова і пераклад: Уладзіслаў Гарбацкі]. — Вільня: Таварыства беларускай культуры ў Летуве, 2021. — ISBN 978-9955-578-22-2

Катэгорыя:Пісьменніцы Францыі
Катэгорыя:Пісьменніцы XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменніцы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Францыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Ганаровыя дактары
Спіс народжаных у 2016 годзе

У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2016 годзе.

## Сакавік 
, каралеўскі картэж, Стакгольм, чэрвень 2019 года.]]
* 2 сакавіка — Прынц Оскар, шведскі прынц, герцаг правінцыі Сконэ, сын кронпрынцэсы Вікторыі і прынца Даніэля, малодшы брат прынцэсы Эстэль.

## Гл. таксама 
* Спіс памерлых у 2016 годзе

## Спасылкі 
*
2016
Спіс народжаных у 2017 годзе

У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2017 годзе.

## Жнівень 
* 31 жніўня ― , другое дзіця прынца Карла Філіпа і Сафіі.

## Гл. таксама 
* Спіс памерлых у 2017 годзе

## Спасылкі 
*
2017
Спіс народжаных у 2018 годзе

У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2018 годзе.

## Красавік 
* 23 красавіка — Луі Уэльскі, трэці ўнук караля Карла ІІІ, а таксама малодшы сын прынца Уэльскага Уільяма і прынцэсы Кэтрын Уэльскай.

## Гл. таксама 
* Спіс памерлых у 2018 годзе

## Спасылкі 
*
2018
Спіс народжаных у 2019 годзе

У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2019 годзе.

## Май 
* 6 мая — Арчы Сасекскі, член брытанскай каралеўскай сям’і, праўнук каралевы Лізаветы II, унук прынца Валійскага Чарльза і прынцэсы Валійскай Дыяны, першынец прынца Гары, герцага Сасекскага, і яго жонкі Меган, герцагіні Сасекскай.

## Гл. таксама 
* Спіс памерлых у 2019 годзе

## Спасылкі 
*
2019
Спіс народжаных у 2020 годзе

У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2020 годзе.

## Май 
* 10 мая — Шарль Люксембургскі, прынц Люксембурга, сын спадчыннага вялікага герцага Гіёма і яго жонкі Стэфаніі дэ Ланнуа.

## Гл. таксама 
* Спіс памерлых у 2020 годзе

## Спасылкі 
*
2020
Спіс народжаных у 2021 годзе

У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2021 годзе.

## Люты 
* 9 лютага — Огаст Бруксбэнк, член брытанскага каралеўскага дома, сын прынцэсы Яўгеніі Ёркскай і яе мужа Джэка Бруксбэнка.

## Гл. таксама 
* Спіс памерлых у 2021 годзе

## Спасылкі 
*
2021
Італьянская канфедэрацыя прафсаюзаў працоўных

**Італьянская канфедэрацыя прафсаюзаў працоўных (ІКПП)** () — прафсаюз у Італіі, створаны ў 1950 годзе былымі членамі Усеагульнай італьянскай канфедэрацыі працы, якія прытрымліваліся хрысціянска-дэмакратычных поглядаў і вызнавалі каталіцкую веру. Разам з прафсаюзам «Рабочая сіла», Італьянская канфедэрацыя прафсаюзаў працоўных атрымлівала фінансавую падтрымку ад Ірвінга Браўна, кіраўніка аддзела міжнародных адносін АФП-КВТ і падрадчыка ЦРУ.

Італьянскі саюз працы ўваходзіць у Міжнародную канфедэрацыю прафсаюзаў і Еўрапейскую канфедэрацыю прафсаюзаў.

Катэгорыя:Прафсаюзы Італіі
Спіс народжаных у 2022 годзе

У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія нарадзіліся ў 2022 годзе.
## Кастрычнік 
* 21 кастрычніка ― , нашчадак дома Раманавых, сын Георгія Міхайлавіча і Вікторыі Раманаўны Раманавых, які прызнаецца часткай манархістаў спадчыннікам вяршэнства ў Расійскім імператарскім доме пасля свайго бацькі.
## Лістапад 
* 15 лістапада ― , дзяўчынка, якая нарадзілася ў Маніле і была абраная Камісіяй па народанасельніцтву і развіццю Філіпін у якасці сімвалічнага васьмімільярднага чалавека на Зямлі.

## Гл. таксама 
* Спіс памерлых у 2022 годзе

## Спасылкі 
*
2022
Уладзімір Міхайлавіч Хоміч

**Уладзімір Міхайлавіч Хоміч** (нар. , в. Кунахавічы, Камянецкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі юрыст. Доктар юрыдычных навук (1998), прафесар (2000).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Правазнаўства», 1973).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1976, Інстытут перападрыхтоўкі і павышэння кваліфікацыі суддзяў, работнікаў пракуратуры, судоў і ўстаноў юстыцыі, кафедра судовай дзейнасці, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: прававое рэгуляванне дзейнасці крымінальнай юстыцыі.

## Узнагароды 
Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2001).

## Бібліяграфія 
* Теоретические проблемы уголовной ответственности (концепция и правовая модель института уголовной ответственности) : автореферат диссертации … доктора юридических наук : 12.00.08 / Хомич Владимир Михайлович. — Минск, 1997.
* Оперативный эксперимент как способ выявления взяточничества / В. М. Хомич, И. И. Бранчель. — Минск, 2009.
* Формы реализации уголовной ответственности / В. М. Хомич. — Минск, 1998.
 

## Літаратура 
* Хомич Владимир Михайлович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 438.
* 
* Хоміч Уладзімір Міхайлавіч // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1921—2001 : 80 год. — Мінск, 2001. — С. 294.
* Хоміч Уладзімір Міхайлавіч // Юрыдычны факультэт : Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. — Мінск, 2015. — С. 233.
 

Катэгорыя:Юрысты СССР
Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Аляксандр Пятровіч Хапалюк

**Аляксандр Пятровіч Хапалюк** (, в. Велікарыта, Маларыцкі раён, Брэсцкая вобласць — ) — беларускі фізік-оптык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1989), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1955).

Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1956, фізічны факультэт, кафедра фізічнай оптыкі, дацэнт, у 1971—2008 — Навукова-даследчы інстытут прыкладных фізічных праблем імя А. Н. Сеўчанкі, заснавальнік лабараторыі нелінейнай оптыкі, у 1971—1998 — загадчык лабараторыі).

Навуковыя інтарэсы: тэарэтычная оптыка і спектраскапія; тэорыя электрамагнітных хваль; лазерная фізіка; матэматычная фізіка.

## Бібліяграфія 
* Открытые оптические резонаторы и пространственная структура лазерного излучения : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.04.05 / Хапалюк Александр Петрович. — Минск, 1987.
* Оптические свойства систем тонких слоев : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук / А. П. Хапалюк. — Минск, 1962.
 

## Літаратура 
* 
* Хапалюк Александр Петрович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 405.
* Хапалюк Александр Петрович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2009. — [Т. 1] : Брестская область : в 2 кн., кн. 2. — С. 440.
* Хапалюк Александр Петрович // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1921—2001. — Минск, 2001. — С. 293.
* Хапалюк Александр Петрович // Физический факультет / Белорусский государственный университет. — Минск, 2008. — С. 195.
* Антилазер: режим резонансного поглощения или идеальное когерентное поглощение? / Н. Н. Розанов // Успехи физических наук. — 2017. — № 8. — С. 879—882. — В содержании о работах А. П. Хапалюка и годы жизни (1925—2010).
* Александр Петрович Хапалюк // Вестник Белорусского государственного университета. Сер. 1, Физика. Математика. Механика. – 1995. – № 2. – С. 73.
* Александр Петрович Хапалюк // Вестник Белорусского государственного университета. Сер. 1, Физика. Математика. Информатика. – 2000. – № 2. – С. 92.
 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маларыцкім раёне
Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Грамабоі*

**«Грамабоі*»** або **«Грамавержцы*»** () — амерыканскі супергеройскі фільм, заснаваны на аднайменнай камандзе Marvel Comics. Вытворчасць кампаніі Marvel Studios, а распаўсюджваннем займаецца Walt Disney Studios Motion Pictures. З’яўляецца 36-й па ліку стужкай у медыяфраншызе «Кінематаграфічны сусвет Marvel» (КСМ).

Рэжысёрам фільма выступіў Джэйк Шрэер, а сцэнарыстамі — Эрык Пірсан і Джаана Кала.

Прэм’ера «Грамавержцаў*» адбылася 22 красавіка 2025 года ў кінатэатры Empire Leicester Square у Лондане, а ў ЗША фільм выйшаў 2 мая як заключная стужка Пятай фазы КВМ. Крытыкі сустрэлі карціну станоўчымі водгукамі.

## Акторскі склад 
* Себасціян Стэн — Джэймс «Бакі» Барнс / Зімні салдат / Белы Воўк:Суперсалдат, лепшы сябар Стыва Роджэрса.
* Ганна Джон-Кеймэн — Эйва Стар / Прывід:Жанчына з малекулярнай нестабільнасцю, якая можа праходзіць скрозь сцены.
* Уаят Расэл — Джон Уокер / Агент ЗША:Суперсалдат, некаторы час з’яўляўся Капітанам Амеріка, аднак потым з ганьбай звольнены.
* Джулія Луі-Дрэйфус — Валянціна Алегра дэ Фантэйн
* Флорэнс П’ю — Алена Белова / Чорная ўдава:Сястра Наташы Романаф, будучы лідар «Грамабояў», навучаная ў чырвоным пакоі, была Чырвонай удавой.
* Дэвід Харбар — Аляксей Шастакоў / Чырвоны вартавы:Расійскі суперсалдат, аналаг Капітана Амеріка, бацька Наташы і Алены.
* Вольга Курыленка — Антонія Дрэйкава / Таскмайстар:Жанчына, якая раней знаходзілася пад кантролем свайго бацькі Генерала Дрэйкава, для выканання заданняў Чырвонага пакоя.
* Харысан Форд — Тадэус «Грамабой» Рос

## Заўвагі 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2025 года
Катэгорыя:Фантастычныя фільмы 2025 года
Катэгорыя:Фантастычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы пра супергерояў
Катэгорыя:Фантастычныя баевікі
Аляксандр Якаўлевіч Сіленка

**Аляксандр Якаўлевіч Сіленка** (нар. , Масква, Расія) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне фізікі атамнага ядра і элементарных часціц. Доктар фізіка-матэматычных навук (2012).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіка», 1972).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (Інстытут ядзерных праблем, лабараторыя ядзернай оптыкі і космамікрафізікі, вядучы навуковы супрацоўнік), адначасова ў рамках міжнароднага супрацоўніцтва Аб’яднаны інстытут ядзерных даследаванняў (г. Дубна, Расія; лабараторыя тэарэтычнай фізікі імя М. М. Багалюбава, вядучы навуковы супрацоўнік).

Навуковыя інтарэсы: фізіка элементарных часціц; тэорыя гравітацыі; матэматычная фізіка.

## Бібліяграфія 
* Описание релятивистской квантовой динамики спиновых частиц во внешних полях и в веществе на основе нового метода перехода к представлению Фолди-Ваутхойзена : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.04.16 : защищена 02.10.2012 : утверждена 26.12.2012 / Силенко Александр Яковлевич. — Минск, 2012.
* Расчет поляризационных характеристик люминесценции при помощи вектор-параметрического метода : диссертация … кандидата физико-математических наук : 01.04.05 : защищена 17.10.1983 : утверждена 00.00.0000 / Силенко Александр Яковлевич. — Минск, 1983.
* Сравнительный анализ методов прямого и «шаг за шагом» преобразования Фолди-Ваутхойзена / А. Я. Силенко // Теоретическая и математическая физика. — Москва, 2013. — Т. 176, № 2. — С. 189—204.
* Quantum-Mechanical Description of the Electromagnetic Interaction of Relativistic Particles with Electric and Magnetic Dipole Moments / A. Ya. Silenko // Russian Physics Journal. — 2005. — Vol. 48, iss. 8. — P. 788—792.

## Спасылкі 
* Силенко Александр Яковлевич
Ірландзец (фільм, 2019)

«**Ірландзец **» (, у тытрах паказаны як **Я чуў, ты фарбуеш дамы** ()) — амерыканскі драматычны фільм рэжысёра Марціна Скарсэзэ, які выйшаў на экраны ў 2019 годзе.

## Сюжэт 
Фільм апавядае пра амерыканскага прафсаюзнага дзеяча і мафіёзі Фрэнка Шырана, вядомага па мянушцы «Ірландзец». Ад рукі Шырана загінула каля 25 дзеячаў злачыннага свету, у тым ліку і ўплывовы прафсаюзны дзеяч Джымі Хофа.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы Марціна Скарсэзэ
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2019 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы пра Нью-Ёрк
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Галіна Кузьмінічна Хурсевіч

**Галіна Кузьмінічна Хурсевіч** (нар. 1941, Петразаводск) — беларускі спецыяліст у галіне геаграфіі, геалогіі і біялогіі, палеантолаг. Кандыдат геаграфічных навук (1973). Старшы навуковы супрацоўнік, дацэнт (1982 г. — зацвярджэнне Прэзідыума Акадэміі навук СССР (у галіне геалогіі), 2010 г. — настрыфікацыя ВАК Беларусі). Доктар біялагічных навук (1992), прафесар.

## Бібліяграфія 
* Стратиграфические схемы докембрийских и фанерозойских отложений Беларуси : объяснительная записка / [С. А. Кручек, А. В. Матвеев, Т. В. Якубовская]. — Минск, 2010.
* Диатомовые водоросли класса Centrophyceae пресноводных кайнозойских водоемов северного полушария : (морфология, систематика, эволюция, филогения и распространение) : автореферат диссертации … доктора биологических наук в форме научного доклада : 03.00.05 / Хурсевич Галина Кузьминична. — Киев, 1992.

## Літаратура 
* Геологи и горные инженеры Беларуси : биографический справочник. Ч. 1. — Минск, 2008.
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 17. — Мінск, 2003.

Катэгорыя:Альголагі
Катэгорыя:Біёлагі Беларусі
Катэгорыя:Біёлагі СССР
Міхаіл Васілевіч Коржык

**Міхаіл Васілевіч Коржык** (нар. , Бабруйск, Магілёўская вобласць) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне оптыкі, фізікі атамнага ядра і элементарных часціц. Доктар фізіка-матэматычных навук (2005).

## Біяграфія 
Склгчыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (фізічны факультэт, спецыяльнасць «Фізіка», 1981).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1981, з 1986 — Інстытут ядзерных праблем, лабараторыя эксперыментальнай фізікі высокіх энергій, з 2000 — загадчык лабараторыі).

Навуковыя інтарэсы: матэрыялы для дэтэктараў іанізуючых выпраменьванняў; фізіка высокіх энергій.

## Бібліяграфія 
* Сцинтилляции в кислородосодержащих монокристаллах : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.04.05 ; 01.04.16 : защищена 23.09.2005 : утверждена 21.12.2005 / Коржик Михаил Васильевич. — Минск, 2005.
* О радиационной стойкости оптических свойств сцинтилляционных кристаллов под действием высокоэнергетических протонов / М. В. Коржик [и др.] // Доклады Национальной академии наук Беларуси. — 2010. — Т. 54, № 4. — С. 53—57.
* Origin of scintillation in cerium-doped oxide crystals / M.V. Korzhik, W. P. Trower // Applied Physics Letters. — 1995. — Vol. 66, № 18. — P. 2327—2328.

## Літаратура 
* Коржик Михаил Васильевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2020. — Т. 6 : Могилевская область : в 2 кн., кн. 1. — С. 395—396.

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Аксана Іванаўна Манкевіч

**Аксана Іванаўна Манкевіч** (нар. ) — экскурсаводка, палітычная зняволеная, абвінавачаная падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Любчы. Пасля школы скончыла педагагічны каледж у Нясвіжы, пасля завочна атрымала вышэйшую адукацыю ў БДЭУ. Працавала па спецыяльнасці экскурсаводам, стварыла і праводзіла шэраг экскурсій па Мінску і іншым месцам Беларусі.

## Палітычны пераслед 
Аксану Манкевіч затрымалі 31 студзеня 2021 года, калі яна праводзіла сваю экскурсію па цэнтры Мінска, таксама былі затрыманы іншыя прысутныя на экскурсіі, а таксама выпадковыя мінакі. Некалькі чалавек пазней атрымалі штрафы, яшчэ некалькім удзельнікам экскурсіі, у тым ліку Манкевіч, суд прызначыў суткі адміністрацыйнага арышту (Манкевіч атрымала 15 сутак).

Наступны раз Манкевіч была затрымана 2 лістапада 2021 года. Яе экскурсію замовіў, як пасля высветлілася, супрацоўнік міліцыі, які на прызначаным месцы пачатку экскурсіі затрымаў Манкевіч. Яе дапыталі ў памяшканні ГУБАЗіКа, пасля правялі вобшук дома, пасля чаго ў РАУСе быў зроблены пратакол пра «*непадпарадкаванне супрацоўніку міліцыі*». На судзе супрацоўнік міліцыі засведчыў, што ён затрымліваў Манкевіч, але памылкова назваў абставіны затрымання, а сама Манкевіч сцвярджала, што яе затрымліваў іншы супрацоўнік. У выніку, суддзя Шабуня прысудзіла Манкевіч 15 сутак арышту.

У межах ужо крымінальнай справы Аксана Манкевіч была затрымана 14 верасня 2022 года, з яе ўдзелам з’явілася відэа на адным з праўладных тэлеграм-каналаў, дзе сцвярджалася, што «*Манкевіч падчас сваіх экскурсій апавядала выключна сваю версію гістарычных падзей*». Пазней ёй было выстаўлена абвінавачванне па арт. 342 Крымінальнага кодэксу (Арганізацыя і падрыхтоўка дзеянняў, што груба парушаюць грамадскі парадак), яна была змешчана ў СІЗА на Валадарскага.

5 кастрычніка 2022 года пяццю беларускімі праваабарончымі арганізацыямі, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна» і Беларускі Хельсінкскі камітэт, Манкевіч была прызнана палітычнай зняволенай.

У снежні 2022 года Аксану Манкевіч асудзілі да трох гадоў хатняй хіміі.

## Спасылкі 
* Старонка Аксаны Манкевіч на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Біяартаганальная хімія

**Біяартаганальная хімія** — канцэпцыя ў біяхіміі, якая датычыцца любой хімічнай рэакцыі, якая можа адбывацца ўнутры жывых сістэм, не ўмешваючыся ў натуральныя біяхімічныя працэсы. Тэрмін быў прыдуманы Каралін Бертоцы ў 2003 годзе. Выкарыстоўваючы метады клік-хіміі, Бертоцы пашырыла і адаптавала іх для прымянення ў біяхіміі і малекулярнай біялогіі, за што ў 2022 годзе атрымала Нобелеўскую прэмію па хіміі. З моманту свайго з’яўлення канцэпцыя біяартаганальных рэакцый дазволіла вывучаць біямалекулы, напрыклад гліканы, бялкі і ліпіды, у рэальным часе ў жывых сістэмах без клетачнай таксічнасці.

## Літаратура 
* *Prescher J. A., Bertozzi C. R.* Chemistry in living systems // Nature Chemical Biology. — 2005. — Т. 1, № 1. — С. 13—21. — doi:10.1038/nchembio0605-13
* *Sletten E. M., Bertozzi C. R.* Bioorthogonal Chemistry: Fishing for Selectivity in a Sea of Functionality // Angew. Chem. Int. Ed. — 2009. — Т. 48, № 38. — С. 6974—6998. — doi:10.1002/anie.200900942
* *Boyce M., Bertozzi C. R.* Bringing chemistry to life // Nature Methods. — 2011. — Т. 8, № 8. — С. 638—642. — doi:10.1038/nmeth.1657

Катэгорыя:Арганічная хімія
Катэгорыя:Біяхімія
Катэгорыя:Малекулярная біялогія
Патавомек

**Патавомек** (сучасная саманазва: *Patawomeck*) — народ індзейскага паходжання ў Вірджыніі (ЗША). Ад назвы народа паходзіць найменне ракі Патомак.

Агульная колькасць (2022 г.) — 2 300 чалавек.

У пачатку XVII ст., калі на ўзбярэжжы Вірджыніі з'явіліся англійскія каланісты, патавомек насялялі ніжнюю плыню ракі Патомак, займаліся паляваннем, рыбалоўствам і земляробствам. У 1608 г. іх вёску наведаў капітан Джон Сміт. У той час іх насельніцтва складала каля 800 чалавек. Відавочна, патавомек знаходзіліся ў шчыльным саюзе з паўхатан. Мяркуецца, што прадстаўніцай гэтага народа была маці Пакахонтас. 

На першых парах патавомек імкнуліся захоўваць дабразычлівыя адносіны з англічанамі. Яны забяспечвалі іх харчам падчас голаду, у 1634 г. заключылі мірнае пагадненне. У 1642 г. частка народа прыняла хрысціянства. Аднак саюз з англічанамі мала дапамог, калі ў сярэдзіне XVII ст. пачаліся ваенныя сутычкі з саскуэханцамі. Апошнія захапілі ў палон іх «караля» і яго сыноў.  

У 1658 г. паміж каланістам капітанам Джайлзам Брэнтам і правадыром Ваханганочэ ўзніклі спрэчкі з-за зямлі. Дж. Брэнт арыштаваў правадыра, але англійскі суд прыняў бок арыштаванага. Ён быў апраўданы і атрымаў срэбраны знак для бесперашкоднага вяртання праз тэрыторыю калоніі. Тым не меней, у 1662 г. Ваханганочэ памёр пры вяртанні да сваякоў. У 1665 г. улады калоніі прымусілі патавомек прадаць ім усе іх землі. У 1666 г. супраць патавомек вяліся ваенныя дзеянні, пасля чаго іх назва перастала ўжывацца ў каланіяльнай дакументацыі. 

Даследчыкі XX ст. высунулі гіпотэзу, што рэшткі ацалелых пасля вайны 1666 г. мігрыравалі на поўнач, дзе з-за сваёй малалікасці былі асіміляваны суседзямі. Існуе верагоднасць таго, што яны былі знішчаны саскуэханцамі. Тоеснасць з продкамі-індзейцамі захавалі метысы, нашчадкі шлюбаў жанчын-патавомек з англійскімі каланістамі. У 2010 г. яны атрымалі прызнанне ад уладаў Вірджыніі ў якасці аўтаномнага племені. 

## Спасылкі 
* Patawomeck Indian Tribe of Virginia 
* Patawomeck Tribe - Encyclopedia Virginia 
* History of the Patawomeck Indians 

Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Народы ЗША
Берльштэт

**Берльштэт** () — былая камуна ў Германіі, у зямлі Цюрынгія, цяпер частка камуны Ам-Этэрберг. Уваходзіць у склад раёна Веймар. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Берльштэт. Насельніцтва — 1848 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 13,39 км². Афіцыйны код — 16 0 71 007.

Катэгорыя:Камуны Цюрынгіі
Этэрсбург

**Этэрсбург** () — камуна ў Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Веймар. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Берльштэт. Насельніцтва — 574 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 2,92 км². Афіцыйны код — 16 0 71 017.

Катэгорыя:Камуны Цюрынгіі
Хотэльштэт

**Хотэльштэт** () — былая камуна ў Германіі, у зямлі Цюрынгія, цяпер частка камуны Ам-Этэрсберг. Уваходзіць у склад раёна Веймар. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Берльштэт. Насельніцтва — 218 чалавек. Плошча — 5,55 км². Афіцыйны код — 16 0 71035.

Камуна падзяляецца на 9 сельскіх акруг.

Катэгорыя:Камуны Цюрынгіі
Мікола Мартынюк

**Мікола Іванавіч Мартынюк** () (нар. (, УССР, Ровенская вобласць, Здалбуніўскі раён, в. Залібіўка) — пісьменнік, літаратурны крытык, перакладчык, журналіст, вучоны, педагог, выдавец.

Лаўрэат Міжнароднай літаратурнай прэміі імя Мікалая Гогаля («Трыумф») (2007), Міжнароднай літаратурнай прэміі імя Рыгора Скаварады «Сад Боскіх песень» (2016), Прэміі імя Якава Гальчэўскага «За падзвіжніцтва ў стварэнні дзяржавы» (2017), Прэміі імя Галшкі Гулевічаўны «За выданне на ўкраінскай мове серыі кніг замежных аўтараў» (2020), літаратурна-мастацкай прэміі імя Агатангела Крымскага (2021), Усеўкраінскай прэміі імя Міхаіла Кацюбінскага (2022), дыпламант Міжнароднага конкурсу раманаў і кінасцэнарыяў «Каранацыя слова» (2012) і інш..

Кандыдат філалагічных навук, дацэнт. Аўтар больш за 50 навуковых і публіцыстычных (літаратурна-крытычных) прац.

З лістапада 2011 г. — выкладчык цыклавой камісіі славесных дысцыплін Луцкага педагагічнага каледжа. Чытае курсы «Украінская літаратура», «Літаратура роднага краю», «Дзіцячая літаратура». З верасня 2013 г. — загадчык кафедры славесных дысцыплін, а са студзеня 2021 да жніўня 2023 года — загадчык кафедры філалогіі Луцкага педагагічнага каледжа. У красавіку 2019 г. як педагог-практык паўторна атэставаны па кваліфікацыйнай катэгорыі «спецыяліст вышэйшай катэгорыі» з прысваеннем педагагічнага звання «выкладчык-метадыст». Выкладаў рэдактарское майстэрства, кіраваў навуковымі працамі і вытворчай практыкай у Інстытуце філалогіі і журналістыкі Усходнееўрапейскага нацыянальнага універсітэта імя Лесі Украінкі (2016).
* Лаўрэат прэміі імя Якава Гальчэўскага «За падзвіжніцтва ў дзяржаваўтварэнні» ў намінацыі «За выдавецкую дзейнасць» (2017).
* Лаўрэат Прэміі імя Галшкі Гулевічыўны «За выданне на ўкраінскай мове серыі кніг замежных аўтараў» (2020).
* Ганаровая грамата Валынскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі («За плённую творчую працу, высокае прафесійнае майстэрства, папулярызацыю ўкраінскага слова і з нагоды 40-годдзя Валынскай абласной арганізацыі Нацыянальнага саюза пісьменнікаў Украіны») (2020).
* Лаўрэат Літаратурна-мастацкай прэміі імя Агатангела Крымскага (2021).
* Падзяка Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Украіны («За шматгадовую творчую працу, высокія дасягненні ў навуковай дзейнасці ў літаратурнай галіне, важкі асабісты ўклад у развіццё ўкраінскай гуманітарыстыкі і ў гонар 30-й гадавіны атрымання статусу незалежнага Нацыянальнага саюза пісьменнікаў Украіны» (2021).
* Лаўрэат Усеўкраінскай літаратурнай прэміі імя Міхаіла Кацюбінскага ў намінацыі «Мастацкі пераклад» (2022).

## Літаратура 
* Мартинюк Микола Іванович // Академія наук вищої освіти України: довідник. — К. : Дніпро — ТОВ «Брама-V», 2012. — С. 408.
* *Денисюк Володимир*. Мартинюк Микола Іванович // Денисюк В. Журналістика Волині: факти й імена / В. Т. Денисюк. — Луцьк: Надстир’я, 2005. — C. 116.
* *Пащук Іван*. Мартинюк Микола Іванович // Пащук І. Літературно-краєзнавча енциклопедія Рівненщини / І. Г. Пащук. — Рівне: Волинські обереги, 2005. — C. 118.

Катэгорыя:Пісьменнікі Украіны
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Украіны
Катэгорыя:Журналісты Украіны
Катэгорыя:Перакладчыкі Украіны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ровенскай вобласці