open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Свята-Петра-Паўлаўская царква (Сураж)

**Свята-Петра-Паўлаўская царква** — праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Сураж Віцебскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Віцебская, 16.

## Гісторыя 
Першая вядомая царква Святых апосталаў Пятра і Паўла была пабудавана ў 1839 годзе з дрэва на падмурку і з’яўлялася творам народнага драўлянага дойлідства. Была вырашана прамавугольным зрубам з аднаяруснай званіцай. Над бляшаным дахам зялёнай афарбоўкі ўзвышаўся купал. Абшытыя цёсам і афарбаваныя сцены чляніліся 11 вялікімі вокнамі з жалезнымі кратамі, 4 малымі ў купале і ўваходнымі дзвярамі. У агароджы храма знаходзілася таксама мураваная капліца.

Царква функцыянавала да 1936 года і была разбурана.

## Новы храм 
Аднавіліся набажэнствы ў пачатку 1990-х гадоў, набажэнствы здзяйсняліся прыватным доме. Грамада была зарэгістравана 30 красавіка 1993 года.

У лістападзе 1996 года праваслаўныя веруючыя сабралі грошы і выкупілі ў раённага спажывецкага таварыства мэблевы магазін, каб перабудаваць яго пад царкву. У 2009 годзе будаўнічыя работы былі завершаны.

## Літаратура 
* Витебская епархия. Монастыри, храмы и приходы : справочник / сост. А. Матвеев. — Минск : Белорус. Правосл. Церковь, 2009. — 153 с.
* Витебский район / текст: Н. Пивовар, Л. Никитина; фото: С. Плыткевич, Д. Жаворонков; ред. Наталья Плыткевич. — Минск : Рифтур, 2014. — 48 с.
* Свята-Петра-Паўлаўская царква // Віцебскі раён: краязнаўчыя нарысы / І. А. Абрамава [і інш.]; уклад. М. В. Півавар. — Мінск : Паркус плюс, 2008. — С. 281.

Катэгорыя:Храмы Віцебскай і Аршанскай епархіі
Катэгорыя:Сураж (Віцебскі раён)
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Віцебскага раёна
Катэгорыя:Храмы Святых Пятра і Паўла
Катэгорыя:2009 год у Беларусі
Олівер і Кампанія

**Олівер і Кампанія** () — амерыканскі анімацыйны фільм 1988 года вытворчасці кампаніі Walt Disney Feature Animation, выпушчаны 18 лістапада 1988 года кінакампаніяй Walt Disney Pictures.

Катэгорыя:Мультфільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы 1988 года
Катэгорыя:Поўнаметражныя анімацыйныя фільмы
Катэгорыя:Дыснэеўскія фільмы
Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў
Катэгорыя:Маляваныя мультфільмы
Лідзія Аляксандраўна Кітаева

**Лідзія Аляксандраўна Кітаева** () — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Нарадзілася 25 снежня 1928 года ва Умані (УССР).

У 1954 годзе скончыла Львоўскі політэхнічны інстытут. Працавала ў Белпрампраекце, галоўным архітэктарам Беларускага аддзялення УНДПІэнергапрама.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1959 года. Пражывала ў Мінску.

## Творчасць 
Асноўныя працы: праекты аб’ектаў цеплаэнергетыкі, у т. л.: блакіроўка Мінскай ЦЭЦ-4 (1972—1976), кампаноўка Астраханскай і Гомельскай ЦЭЦ.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Астрахані
Катэгорыя:Архітэктары Гомеля
Катэгорыя:Прамысловыя архітэктары Беларусі
Вішневагорск

**Вішневагорск** () — рабочы пасёлак у Каслінскім раёне Чалябінскай вобласці Расіі. Размешчаны ля возера Сунгуль на схіле Вішнёвых гор, за 20 км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Маук (на лініі Екацерынбург — Чалябінск), за 25 км ад горада Каслі і 7 км ад горада Снежынск. У 1949 годзе населены пункт атрымаў статус пасёлка гарадскога тыпу і сучасную назву — Вішневагорск.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Чалябінскай вобласці
Homo luzonensis

**Homo luzonensis** — від вымерлых людзей трыбы гамініні.

## Адкрыццё 
У 2007 годзе ў пячоры Кальяа на паўночным-усходзе вострава Лусон, у правінцыі Кагаян была знойдзена трэцяя плюсневая костка. Класіфікацыя знаходкі была спрэчнай і заняла некаторы час. У 2010 годзе парэшткі ўсё ж былі класіфікаваны як парэшткі, якія належаць чалавеку разумнаму. У 2011 і 2015 гадах быў адкапаны набор верхніх пазаіклавых зубоў, два зубы іншых індывідаў, дзве фалангі кісці, кавалак сцегнавай косткі дзіцяці і дзве фалангі ступні. Да гэтага моманту таксама быў праведзены шэраг генетычных даследаванняў, якія не далі вынікаў.

10 красавіка 2019 года група навукоўцаў на чале з Армандам Міхарэсам з Універсітэта Філіпінаў Дзіліман апублікавала свае даследаванні ў навуковым часопісе Nature, назваўшы нядаўна ідэнтыфікаваны чалавечы від Homo luzonensis, які жыў на востраве Лусон па розных дадзеных ад 50 000 да 67 000 гадоў таму. Парэшткі складаюцца з сямі зубоў і шасці дробных костак і з’яўляюцца трэцім знакавым адкрыццём парэшткаў старажытнага чалавека на астравах Паўднёва-Усходняй Азіі за апошнія 15 гадоў. У канчатковым выніку, раней выяўленыя парэшткі чалавека ў пячоры Кальян былі рэкласіфікаваны як парэшткі, якія належаць віду Homo luzonensis.

## Апісанне 
Адна з самых яркіх рысаў новага віду — вельмі дробныя зубы. Прэмаляры па памеру знаходзяцца паміж значэннямі флорэскіх хобітаў і сучасных пігмеяў, маляры нават нашмат меншыя. Памеры маляраў памяншаюцца ад першага да трэцяга, што тыпова для сучаснага чалавека, але не для архаічных гамінід. Будынак каронкі падобны на варыянт сапіенсаў, хоць часткова нагадвае і хобітаў.

Фалангі кісці — сярэдняя і канцавая — даволі спецыфічныя. Сярэдняя вельмі вялікая, выгнутая, сціснутая па вертыкалі, з магутнымі месцамі прымацавання згінальнікаў і выступамі на тыльным баку асновы і галоўкі, з рэзкім звужэннем перад галоўкай. Канцавая фаланга кісц менш, чым у людзей, хоць і пераўзыходзіць кісць хобітаў, вельмі тонкая, зграбная, зноў жа па форме нагадвае чалавечую, але з загнутай галоўкай, як у аўстралапітэкаў.

Праксімальная фаланга ступні больш за ўсё падобная да аўстралапітэкавай: вельмі выгнутая, з мінімальным звужэннем ў сярэдзіне і слаба нахільнай асновай. А вось памер яе цалкам супастаўны з хобітскім і чалавечым пигмейскім і нашмат менш, чым у аўстралапітэкаў. Сярэдняя фаланга ступні па памерах нашмат саступае аўстралапітэкавым і крыху больш, чым у хобітаў і людзей.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Жывёлы паводле алфавіта
Катэгорыя:Вымерлыя прыматы
Катэгорыя:Гамініды
Магнітка (Кусінскі раён)

**Магнітка** () — рабочы пасёлак у Кусінскім раёне Чалябінскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Магніцкага гарадскога паселішча. Размешчаны на Паўднёвым Урале, на рацэ Куса (басейн Камы), за 17 км на поўнач ад Златавуста. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1938 года.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Чалябінскай вобласці
Сулея (рабочы пасёлак)

**Сулея** () — рабочы пасёлак у Саткінскім раёне Чалябінскай вобласці Расіі. Цэнтр Сулеінскага гарадскога паселішча. Названы ад аднайменнага хрыбта. Размешчаны на захадзе вобласці, за 19 км на паўночны захад ад цэнтра раёна горада Сатка. Чыгуначная станцыя Паўднёва-Уральскай чыгункі на гістарычным ходзе Транссіба. Населены пункт заснаваны ў 1889—1890 гадах у сувязі з будаўніцтвам Самара-Златавустаўскай чыгункі.

Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1950 года.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Чалябінскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1889 годзе
Генадзь Эдуардавіч Бурбуліс

**Генадзь Эдуардавіч Бурбуліс** (; нар. , Першаўральск, Свярдлоўская вобласць, РСФСР — ) — савецкі і расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Адзін з бліжэйшых паплечнікаў Барыса Ельцына ў пачатку яго прэзідэнцтва.

## Біяграфія 
8 снежня 1991 года разам з прэзідэнтам Расіі Барысам Ельцыным ад імя Расіі падпісаў Белавежскае пагадненне, якое канстатавала спыненне існавання СССР.

У 1991—1992 гадах займаў пасады Дзяржаўнага сакратара і першага намесніка старшыні Урада Расіі. Дэпутат Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі I і II скліканняў (1993—1999). Віцэ-губернатар Наўгародскай вобласці (2000—2001), член Савета Федэрацыі ад рэгіёна (2001—2007).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Члены Вярхоўнага Савета СССР (1989—1991)
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг РСФСР
Катэгорыя:Супрацоўнікі адміністрацыі прэзідэнта Расіі
Катэгорыя:Першыя намеснікі Старшыні Урада Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Члены Савета Федэрацыі Расіі (з 2000)
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі I склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі II склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі ад аднамандатных акруг
Кахар Махкамаў

**Кахар Махкамаў** (; , Худжанд, Таджыкская ССР — , , Таджыкістан) — таджыкскі дзяржаўны дзеяч, Старшыня Савета Міністраў Таджыцкай ССР (1982—1986 і 1990—1991), першы сакратар ЦК Кампартыі Таджыкістана (1985—1991), Член Палітбюро ЦК КПСС (1990—1991), Старшыня Вярхоўнага Савета Таджыкскай ССР (1990), першы і апошні прэзідэнт Таджыкскай ССР (1990—1991).

Катэгорыя:Палітыкі Таджыкістана
Катэгорыя:Прэзідэнты Таджыкістана
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР ад акруг Таджыкістана
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Таджыкістана
Катэгорыя:Члены Палітбюро ЦК КПСС
Рахмон Набіеў

**Рахмон Набіеў** (;  — ) — таджыкскі партыйны і дзяржаўны дзеяч, першы сакратар ЦК Кампартыі Таджыкістана (1982—1985), першы прэзідэнт незалежнага Таджыкістана (1991—1992).

Нядоўгі перыяд прэзідэнцтва Набіева адзначаны пачаткам грамадзянскай вайны ў Таджыкістане, выкліканай імкненнем да перадзелу ўлады ў рэспубліцы. 7 верасня 1992 года пад ціскам падаў у адстаўку і праз 7 месяцаў памёр пры загадкавых абставінах.

Катэгорыя:Дыпламаты СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР ад акруг Таджыкістана
Катэгорыя:Палітыкі Таджыкістана
Катэгорыя:Прэзідэнты Таджыкістана
Фолькер Руэ

**Фолькер Руэ** (; нар.  года, ) — нямецкі палітык, член Хрысціянска-дэмакратычнага саюза.

Уступіў у партыю ў 1963 годзе. У 1976—2005 гадах быў дэпутатам бундэстага. Двойчы займаў пасаду намесніка кіраўніка фракцыі ХДС/ХСС (1982—1989, 1998—2002). З 1989 года да 1992 года быў генеральным сакратаром ХДС. У 1992—1998 гадах займаў пасаду міністра абароны. З 1998 па 2000 гады быў віцэ-старшынёй ХДС.

На мясцовых выбарах у 2000 годзе, ён быў кандыдатам сваёй партыі на пасаду прэм’ер-міністра зямлі Шлезвіг-Гальштэйн.

Катэгорыя:Члены бундэстага Германіі
Катэгорыя:Міністры абароны Германіі
Руслан Імранавіч Хасбулатаў

**Руслан Імранавіч Хасбулатаў** (, ; , Грозны, Чачэна-Інгушская АССР — , Маскоўская вобласць) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, навуковец і публіцыст, член-карэспандэнт РАН (1991), апошні старшыня Вярхоўнага Савета Расійскай Федэрацыі, спачатку паплечнік першага прэзідэнта Расіі Барыса Ельцына, затым яго асноўны апанент і актыўны ўдзельнік расійскага канстытуцыйнага крызісу да кастрычніка 1993 года, у 1994 годзе — арганізатар так званай «міратворчай місіі прафесара Хасбулатава» ў Чачні. З 1994 года — загадчык кафедры сусветнай эканомікі Расійскага эканамічнага ўніверсітэта імя Г. В. Пляханава.

Памёр 3 студзеня 2023 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дактары эканамічных навук
Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Эканамісты Расіі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН
Катэгорыя:Юрысты Расіі
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Катэгорыя:Палітыкі Расіі
Фёльклінген

**Фёльклінген** () — горад у Германіі, у зямлі Саар. Уваходзіць у склад раёна Саарбрукен. Насельніцтва — 39,8 тыс. чалавек (2010). Займае плошчу 67,06 км². Афіцыйны код — 10 0 41 519.

Горад падпадзяляецца на 10 гарадскіх раёнаў.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Аннегрэт Крамп-Карэнбаўэр, міністр абароны Германіі

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Саара
Прусіцы

**Прусіцы** (, ) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы, размешчаны за 350 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 35 км на поўнач ад Уроцлава. Уваходзіць у склад Тшэбніцкага павета Ніжнесілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Прусіцы. Займае плошчу 10,94 км². Насельніцтва 2,2 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Рудольф Шарпінг

**Рудольф Шарпінг** (; нар. , Нідэрэльберт) — нямецкі палітык член Сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі(СДПГ).

## Біяграфія 
Скончыў Бонскі ўніверсітэт, дзе вывучаў правазнаўства, сацыялогію і палітычныя навукі. У 1975—1994 гадах — дэпутат ландтага зямлі Рэйнланд-Пфальц. З 1991 па 1994 год — прэм’ер-міністр Рэйнланд-Пфальц. З 1993 па 1995 год узначальваў СДПГ. З 1995 па 2001 год быў старшынёй Партыі еўрапейскіх сацыялістаў. У 1994—2005 гадах дэпутат бундэстага.

У 1998—2002 гадах — міністр абароны ва ўрадзе Герхарда Шродэра.

Адпраўлены адстаўку канцлерам Шродэрам ў ліпені 2002 года пасля серыі скандалаў. Часопіс Bunte апублікаваў здымкі міністра абароны з сяброўкай у басейне на Мальёрцы, у той час як падраздзяленні бундэсвера рыхтаваліся да аперацыі ў Македоніі, а PR-кансультанта Шарпінга Морыца Хунцынгера падазравалі ў хабарніцтве.

З 2005 года ўзначальвае федэрацыю веласпорту Германіі.

Катэгорыя:Члены бундэстага Германіі
Катэгорыя:Міністры абароны Германіі
Аннегрэт Крамп-Карэнбаўэр

**Аннегрэт Крамп-Карэнбаўэр** (; народж. *Крамп*; нар. , Фёльклінген) — нямецкі палітык, старшыня Хрысціянска-дэмакратычнага саюза з 2018 да 2021. Са жніўня 2011 па люты 2018 года Крамп-Карэнбаўэр займала пасаду прэм’ер-міністра зямлі Саар, з чэрвеня 2011 года з’яўлялася старшынёй зямельнага аддзялення Хрысціянска-дэмакратычнага саюза ў Саары. З лістапада 2010 года ўваходзіла ў склад прэзідыума ХДС. З 26 лютага па 7 снежня 2018 года займала пасаду генеральнага сакратара ХДС. 7 снежня 2018 года Аннегрэт Крамп-Карэнбаўэр была абраная старшынёй ХДС. З 17 ліпеня 2019 года — міністр абароны Германіі.

Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Германіі
Катэгорыя:Члены бундэстага Германіі
Катэгорыя:Міністры абароны Германіі
Лакаматыўны

**Лакаматыўны** () — рабочы пасёлак у Чалябінскай вобласці Расіі, за 264 км на паўднёвы захад ад Чалябінска і за 3 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Карталы I. Утварае Лакаматыўную гарадскую акругу. Акружаны тэрыторыяй Карталінскага раёна.

## Гісторыя 
У 1992 годзе (былы ваенны гарадок Карталы-6) атрымаў сучасную назву — пасёлак Лакаматыўны са статусам ЗАТУ. У раёне пасёлка знаходзіўся пазіцыйны раён Карталінскай дывізіі РВСН (59-я ракетная дывізія), расфармаванай у 2005 годзе. З 1 студзеня 2017 года ў адпаведнасці з Указам Прэзідэнта РФ ад 23.09.2016 г. № 493 «Аб скасаванні закрытага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўтварэння пасёлка Лакаматыўны Чалябінскай вобласці» статус ЗАТУ з населенага пункта зняты.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Чалябінскай вобласці
Пілава Гурна

**Пілава Гурна** (, ) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы, размешчаны за 410 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 50 км на поўдзень ад Уроцлава. Уваходзіць у склад Дзержанёўскага павета Ніжнесілезскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 20,93 км². Насельніцтва 6,6 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Анзерскі

**Анзерскі** () — другі па велічыні востраў у складзе Салавецкага архіпелага пасля Салавецкага. Плошча — 47 км². Адміністрацыйна належыць Архангельскай вобласці Расіі. Найвышэйшы пункт вострава і ўсяго архіпелага — гара Вербакольская (вышыня 86 метраў). З зепскай мовы «А’нзер» перакладаецца як «вельмі выцягнуты востраў». Ад іншых астравоў архіпелага Анзерскі аддзелены пралівам Анзерская Салма.

Катэгорыя:Салавецкія астравы
Злоты Сток

**Злоты Сток** (, , ) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы на мяжы з Чэхіяй. Размешчаны за 420 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 85 км на поўдзень ад Уроцлава. Уваходзіць у склад Замбкавіцкага павета Ніжнесілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Злоты Сток. Займае плошчу 7,73 км². Насельніцтва 2,9 тыс. чалавек.

## Славутасці 
* Золатаздабыўная шахта

## Спасылкі
Хантынгтан-Біч

**Хантынгтан-Біч** () — горад у акрузе Орындж у паўднёвай Каліфорніі (ЗША). Насельніцтва горада — 194 436 чалавек (2006). Горад абмываецца Ціхім акіянам на захадзе, мяжуе з горадам Коста-Меса на поўдні і з горадам Вестмінстэр на паўночным усходзе. Працягласць пляжнай паласы горада 14 км.
## Культура 
* Avenged Sevenfold

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Багушаў-Горцы

**Багушаў-Горцы** (, ) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы, размешчаны за 440 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 90 км на паўднёвы захад ад Уроцлава. Уваходзіць у склад Валбжыхскага павета Ніжнесілезскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Чыгуначная станцыя. Паўстаў у выніку аб'яднання гарадоў Багушаў і Горцы ў 1973 годзе. Займае плошчу 27,02 км². Насельніцтва 15,3 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Шрыўпарт

**Шрыўпарт** () — горад у амерыканскім штаце Луізіяна. 133-ы па колькасці насельніцтва ў ЗША. Горад размешчаны на правым беразе Рэд-Рывер. Разам з прыгарадамі насельніцтва Шрыўпарта перавышае 375 тысяч чалавек. Шрыўпарт з’яўляецца фінансавым цэнтрам так званага раёна «Арк-Ла-Тэх» — прымежнай вобласці штатаў Арканзас, Луізіяна і Тэхас. Прамысловы горад, важную ролю граюць шматлікія казіно (Eldorado, Sam’s Town, Horseshoe і іншыя).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ван Кліберн
* Брыён Раш (нар. 1984) — амерыканскі баскетбаліст.
* Эвелін Эшфард — амерыканская лёгкаатлетка

Катэгорыя:Гарады Луізіяны
Катэгорыя:Шрыўпарт
Конты Урацлаўске

**Конты Урацлаўске** (, ) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы, размешчаны за 380 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 25 км на паўднёвы захад ад цэнтра Уроцлава. Уваходзіць у склад Урацлаўскага павета Ніжнесілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Конты Урацлаўске. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 6,35 км². Насельніцтва 6,7 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Аспен (Каларада)

**Аспен** () — горад у штаце Каларада, вядомы гарналыжны курорт і месца адпачынку знакамітасцяў. У Аспене рэгулярна праходзяць найбуйнейшыя гарналыжныя спаборніцтвы, уключаючы этапы Кубка свету. Заснаваны ў 1879 годзе. Насельніцтва — 6658 жыхароў (на 2010 год), 6871 чалавек па ацэнцы 2016 года. Аспен таксама прымае штогод зімовыя X-Games (спаборніцтвы па фрыстайле і сноўбордзе).

Катэгорыя:Гарады Каларада
Догрыб

**Догрыб** (), саманазва **данэ-тлычо** (*Doné Tłı̨chǫ* літаральна «свойскі народ») — паўночны атабаскі народ, карэнныя жыхары Паўночна-Заходніх тэрыторый Канады. Агульная колькасць (2016 г.) - 1935 чал.

## Гісторыя 
Да прыходу еўрапейцаў догрыб традыцыйна насялялі тэрыторыі паміж Вялікім Мядзвежым возерам і Вялікім Нявольніцкім возерам. Догрыб сталі вядомы еўрапейцам у 1823 г. у сувязі з сутычкамі з індзейцамі кры. Менавіта з вымовы кры пайшла традыцыйная назва гэтага народа. У 1853 г. Кампанія Гудзонава заліва заснавала на іх землях гандлёвую факторыю. З 1859 г. пачалася хрысціянізацыя дзякуючы дзейнасці каталіцкіх місіянераў. 

У 1899 г., 1921 г. і 2005 г. урад Канады падпісаў з догрыб узаемныя дагаворы. Згодна апошняму дагавору догрыб кантралююць землі агульнай плошчай 39 000 км² на Паўночна-Заходніх тэрыторыях.

## Асаблівасці культуры 
Галоўным заняткам догрыб да сярэдзіны XX ст. з'яўлялася вандроўнае паляванне на карыбу, ласёў, зайцоў і іншых жывёл. Дадатковую ролю адыгрывала рыбалоўства. Паляванне лічылася мужчынскім заняткам. Жынчыны аказвалі дапамогу пры апрацоўцы здабычы, разам з мужчынамі лавілі рыбу, займаліся збіральніцтвам. Адзінай свойскай жывёлай доўгі час заставаўся сабака. Да заснавання факторыі ў 1853 г. догрыб амаль не вялі абмен з суседнімі народамі. 

Вандравалі невялікімі сваяцкімі групамі, за якімі не замацоўваліся пэўныя тэрыторыі, а выбіраліся ў залежнасці ад багацця паляўнічых рэсурсаў. Тыповым жытлом было часовае тыпі, пакрытае галлём і лісцем. Першаснай сацыяльнай адзінкай была нуклеарная сям'я на чале мужчыны. Пасля яго смерці значная частка асабістай маёмасці знішчалася. Сваяцкія ўзаемадзеянні і мова гуртавалі догрыб разам, дазвалялі адрозніваць сябе ад суседзей. 

У другой палове XX ст. улады Канады садзейнічалі перасяленню сем'яў у сталыя сучасныя жытлы. Значна змянілася эканамічная дзейнасць. У нашы дні догрыб наймаюцца на працу ў мясцовыя кампаніі, развіваюць турызм.

Догрыб добра захавалі традыцыйныя танцавальнае мастацтва, музыку і спевы.

## Рэлігія 
У выніку хрысціянізацыі, што пачалася ў 1859 г., догрыб згубілі большую частку традыцыйных вераванняў. Захаваліся ўяўленні пра духаў звяроў і птушак, якія быццам бы могуць кантактаваць з людзьмі, некаторыя абрады ачышчэння і лекавання. У нашы дні большасць вернікаў прытрымліваюцца каталіцтва.

## Спасылкі 
* Tlicho (Dogrib) - The Canadian Encyclopedia
* Dogrib - Encyclopedia.com

Катэгорыя:Атабаскі
Катэгорыя:Народы Канады
Багатыня

**Багатыня** (, ) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы каля мяжы з Чэхіяй і Германіяй, размешчаны за 540 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 190 км на захад ад Уроцлава. Уваходзіць у склад Згажэлецкага павета Ніжнесілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Багатыня. Займае плошчу 59,88 км². Насельніцтва 17,3 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Раніна (археалагічны помнік)

**Раніна** — археалагічныя помнікі каля вёскі Раніна (Віцебскі раён, Віцебская вобласць, Беларусь).

## Гарадзішча 
Знаходзіцца за 4 км на ўсход ад вёскі, на левым беразе ракі Вымнянка, ва ўрочышчы Жаўнерава, на гары (вышыня 20 м), якая абкружана балотам. Пляцоўка амаль круглая памерам 46×40 м. На схілах гары 2 валы і 2 равы. Знойдзены ляпны посуд. Помнік датуецца VI—VIII стст. н. э., адносіцца да культуры тыпу верхняга пласта Банцараўшчыны.

## Курганны могільнік 
Знаходзіцца за 1,8 км на ўсход ад вёскі, на правым беразе ракі Вымнянка, на краі поля. Складаецца з 3 курганоў вышынёй 1,5—2 м, дыяметрам 10—12 м.

## Літаратура 
* Археалагічныя помнікі раёна // Памяць: Віцебскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; уклад. У. І. Мезенцаў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2004. — С. 28—33.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / Рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — С. 178—200.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарадзішчы Віцебскага раёна
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Віцебскага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Раніна
Жаночая логіка 4

«**Жано́чая ло́гіка 4**» () — расійскі дэтэктыўны фільм 2004 года, чацвёртая частка гісторыі пра Вольгу Пятроўну Туманаву. Галоўную ролю ў фільме выканала Аліса Фрэйндліх.

## Сюжэт 
Прыватны дэтэктыў, ужо прызнаная раённым аддзяленнем міліцыі, пенсіянерка Вольга Пятроўна, ідзе ў цырульню, прыхапіўшы з сабой дэтэктыў з брутальнай назвай «*Крывавае вяселле ката*». Па дарозе яна сустракае сваю даўнюю прыяцельку Святлану, якая прыходзіла да сваіх знаёмых, але іх кватэра апынулася закрытай, што само па сабе дзіўна, бо яны дамовіліся аб сустрэчы. У рэшце рэшт, абедзве дамы, дзякуючы дапамозе суседзяў, трапляюць у гэтую кватэру, а там — два трупы…

## Акцёрскі склад 
## Зноскі 
## Спасылкі 
*   (на 25.06.2020)
* Жаночая логіка 4  на сайце «*КиноПоиск*»  (на 25.06.2020)
* Жаночая логіка 4  на сайце «''''»  (на 25.06.2020)

Катэгорыя:Фільмы 2004 года
Катэгорыя:Дэтэктыўныя фільмы Расіі
Катэгорыя:Фільмы на рускай мове
Уладзімір Уладзіміравіч Парфяновіч

**Уладзімір Уладзіміравіч Парфяновіч** (нар , Мінск) — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), палітык. Трохразовы Алімпійскі чэмпіён (1980), шматразовы чэмпіён свету і Еўропы.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры (1981). З 1977 года інструктар Спартыўнага камітэта пры Савеце Міністраў Беларусі. Заслужаны майстар спорту СССР (1979). З 1995 года ў прадпрымальніцкіх і грамадскіх структурах.

Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі. У чэрвені 2004 года ён з іншымі прадстаўнікамі парламенцкай групы «Рэспубліка» зладзіў галадоўку, каб дамагчыся разгляду ў парламенце змяненняў у Выбарчы кодэкс. Галадоўка доўжылася 18 дзён, аднак галоўнай мэты не дасягнула.

У 2013—2015 гадах працаваў галоўным трэнерам нацыянальных зборных Расійскай Федэрацыі па веславанні на байдарках і каноэ. Станам на 2020 год Уладзімір Парфяновіч працуе дзіцячым трэнерам.

## Спартыўныя дасягненні 
Чэмпіён XXII Алімпійскіх гульняў (1980, Масква) на байдарцы-адзіночцы (к-1) на дыстанцыі 500 м, на байдарцы-двойцы (к-2) на дыстанцыях 500 і 1000 м. Чэмпіён свету і Еўропы — 1979, 1981, 1982 (к-1, к-2) на дыстанцыі 500 м; 1981, 1982 (к-2) на дыстанцыі 1000 м; 1983 (к-1) на дыстанцыі 500 м. Сярэбраны прызёр чэмпіянатаў свету і Еўропы — 1978 (к-1) на дыстанцыі 500 м; 1983 (к-2) на дыстанцыях 500 і 1000 м. 17-разовы чэмпіён СССР. Чэмпіён Спартакіяды народаў СССР 1979 года.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Весляры на байдарках і каноэ Беларусі
Катэгорыя:Весляры на байдарках і каноэ на летніх Алімпійскіх гульнях 1980 года
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1980 года
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання
Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па веславанні на байдарках і каноэ
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па веславанні на байдарках і каноэ
Катэгорыя:Весляры на байдарках і каноэ СССР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па веславанні на байдарках і каноэ
Катэгорыя:Трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры Расіі
Катэгорыя:Спартсмены года Беларусі
Старое Сяло (археалагічны помнік)

**Старо́е Сяло́** — археалагічныя помнікі каля вёскі Старое Сяло (Віцебскі раён, Віцебская вобласць, Беларусь).
Даследавалі А. М. Ляўданскі, С. А. Дубінскі, Г. В. Штыхаў.

## Гарадзішча 
Знаходзіцца за 2,5 км на поўдзень ад вёскі, на мысе правага берага Заходняй Дзвіны. Пляцоўка памерам 30×70 м, вышыня над поймай ракі 20 м, з боку поля ўмацавана валам вышынёй каля 1,2 м. У траншэі даўжынёй 11 м і шырынёй 3 м выяўлены культурны пласт 0,5—1 м, у ім знойдзены ляпная гладкасценная і штрыхаваная кераміка, 2 жалезныя нажы, абломак жалезнай дужкі, косці жывёл. Гарадзішча адносіцца да днепра-дзвінскай культуры і датуецца III—IV стагоддзямі.

## Курганныя могільнікі 
### Курганны могільнік-1 
Знаходзіцца на тэрыторыі селішча. Мае 16 насыпаў, з іх 2 доўгія. Вышыня круглых у плане курганоў 1,5 м, дыяметр 8—10 м, даўжыня доўгіх курганоў 20—25 м, шырыня 8—10 м, вышыня 2,5 м. Курганы датуюцца IX—X стагоддзямі, належалі крывічам. Пахавальны абрад трупаспаленне. Знойдзены ляпны і ганчарны посуд.

### Курганны могільнік-2 
Знаходзіцца за 1 км ад вёскі. Захаваліся 3 насыпы (2 на полі, 1 у лесе) вышынёй 1—1,5 м, дыяметрам 8—10 м. Датуецца помнік 2-й палавінай 1-га тысячагоддзя н. э.

### Курганны могільнік-3 
Знаходзіцца за 1,8 км на ўсход ад вёскі, у лесе, за дарогай. Мае 12 насыпаў вышынёй 1,8—2 м, дыяметрам 10—14 м.

## Селішча 
Знаходзіцца з заходняга боку гарадзішча. Памер 200×50 м. Знойдзеная ў агаленнях кераміка дазваляе аднесці помнік да 3-й чвэрці 1-га тысячагоддзя н. э.

## Літаратура 
* Археалагічныя помнікі раёна // Памяць: Віцебскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; уклад. У. І. Мезенцаў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2004. — С. 28—33.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / Рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — С. 178—200.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Селішчы Віцебскага раёна
Катэгорыя:Гарадзішчы Віцебскага раёна
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Віцебскага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Старое Сяло (Віцебскі раён)
Мілае (сядзіба)

**Сядзіба Манькоўскіх** ці **Сядзіба «Мілае»** — сядзіба ў аграгарадку Мазалава, Віцебскі раён, Віцебская вобласць. Сядзіба знаходзіцца ў цэнтры вёскі, каля канторы ПМК-29. У цяперашні час будынак належыць Віцебскай епархіі і яго частку займае праваслаўная царква ў імя Іаана Воіна.

## Гісторыя 
Сядзібу «Мілае» І. Манькоўскі пабудаваў у 1804 годзе. Яна ўключала ў сябе панскі дом, гаспадарчыя пабудовы, млын і парк з вялікай колькасцю дэкаратыўных раслін. Дом меў выгляд прамавугольніка. Перад галоўным фасадам быў фантан, які хутчэй за ўсё напаўняўся вадой з крыніцы.

Першапачатковы выгляд сядзібы не захаваўся. У паслярэвалюцыйныя і ваенныя гады ў будынку размяшчалася сярэдняя школа. У гады Вялікай Айчыннай вайны — паліцэйскі ўчастак. Пасля вайны ў будынку сядзібы размяшчаўся інтэрнат.

У 1990 годзе сядзібны дом быў узяты пад ахову дзяржавы і ўнесены ў спіс помнікаў Віцебскай вобласці.

## Літаратура 
* Мазалаўская «Швейцарыя» / склад. Д. Р. Газін. — Віцебск : Віцеб. абл. савет беларус. добраахв. т-ва аховы помнікаў гісторыі і культуры, 1992. — 3 с.
* Півавар, М. Нададзены статус гісторыка-культурнай спадчыны / М. Півавар // Жыццё Прыдзвіння. — 2009. — 10 студз. — С. 6.
* Юрчак, Д. В. Усадьба И. Маньковского «Милое»: история создания, архитектурные особенности и перспективы использования здания / Д. В. Юрчак, Ю. В. Юрчак // Віцебскія старажытнасці : матэрыялы навуковых канферэнцый, [20-21 кастрычніка 2011 г., 14-15 лістапада 2012 г., г. Віцебск] / рэдкал.: Г. У. Савіцкі, В. А. Шышанаў, Н. Ю. Шаркоўская. — Мінск : НББ, 2013. — С. 233—236.
* Юрчак, Д. В. Усадьба И. А. Маньковского «Милое»: история создания, первозданный облик и перспективы восстановления / Д. В. Юрчак, Ю. В. Юрчак // Искусство и культура. — 2013. — № 3. — С. 69-73.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Віцебскага раёна
Катэгорыя:Мазалава (Віцебскі раён)
Катэгорыя:Сядзібы Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Віцебскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Беларусі
Замчышча (Сураж)

**Замчышча** — помнік абарончага дойлідства каля гарадскога пасёлка Сураж Віцебскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на мысе пры зліцці рэк Заходняя Дзвіна і Каспля.

## Апісанне 
Пляцоўка трохвугольнай формы, памерам 60×50 м. З усходу яна ўмацавана ровам, з паўднёвага і паўночнага бакоў абкружана рэкамі. У абрыве культурны пласт да 1,5 м. На адлегласці 200 м ад зліцця рэк захаваліся рэшткі другога рова, які аддзяляў вакольны горад. Знойдзены фрагменты керамікі IX—X стст., шыферныя прасліцы, кераміка XI—XIII стст. і больш позняга часу, сякера, замок, ключ XIV ст. Выяўлены рэшткі абарончых драўляных збудаванняў.

## Літаратура 
* Археалагічныя помнікі раёна // Памяць: Віцебскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; уклад. У. І. Мезенцаў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2004. — С. 28—33
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — С. 178—200.

Катэгорыя:Сураж (Віцебскі раён)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Віцебскага раёна
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Віцебскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Віцебскага раёна
Галіна Анатолеўна Кнаўэр

**Галіна Анатолеўна Кнаўэр** (нар. , г. Карабаш, Чалябінская вобласць) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла Уральскі політэхнічны інстытут у 1961 годзе. Працавала ў праектных арганізацыях Алма-Аты, Свярдлоўска. З 1985 года — кіраўнік групы архітэктараў у Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1970 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
Запраектавала ў аўтарскім калектыве шэраг крам, кафэ, сталовых, друкарню Савета Міністраў КазССР, Казахскую карцінную галерэю імя Шаўчэнкі ў Алма-Аце, гандлёвыя цэнтры ў Цалінаградзе, прадпрыемствы культурна-бытавога абслугоўвання па  у Свярдлоўску.

Удзельнічала ў праектаванні Сляпянскай воднай сістэмы (1975—1980), крамы «Радыётэхніка» па вул. Апанскага (1978), устаноў культурна-бытавога абслугоўвання па вул. Сурганава (1980), 9-павярховых жылых дамоў серыі 335 БК, М-464-9 (1980-я гг.).

## Сям’я 
Была ў шлюбе з архітэктарам Роальдам Эдмундавічам Кнаўэрам, мае дачку Альбіну Роальдаўну Кнаўэр (нар. 20.04.1965), дызайнерку інтэр’ераў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Дзяржаўны ўніверсітэт тэлекамунікацый

**Дзяржаўны ўніверсітэт тэлекамунікацый** — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова політэхнічнага профілю са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў Кіеве.

## Гісторыя 
* 1957 — Кіеўскі вучэбна-кансультацыйны пункт Адэскага электратэхнічнага інстытута сувязі імя А. С. Папова;
* 1967 — Кіеўскі завочны факультэт Адэскага электратэхнічнага інстытута сувязі імя А. С. Папова;
* 1979 — Кіеўскі філіял Адэскага электратэхнічнага інстытута сувязі імя А. С. Папова;
* 1986 — будаўніцтва новага пяціпавярховага корпуса і дзевяціпавярховага інтэрната;
* 1990 — арганізавана два факультэты з дзённай формай навучання: факультэт аўтаматычнай электрасувязі і факультэт шматканальнай электрасувязі;
* 1996 — Кіеўскі інстытут сувязі Украінскай дзяржаўнай акадэміі сувязі імя А. С. Папова;
* 2002 — Дзяржаўны ўніверсітэт інфармацыйна-камунікацыйных тэхналогій;
* 2013 — Дзяржаўны ўніверсітэт тэлекамунікацый.

## Структура 
### Вучэбна-навуковыя інстытуты 
* Вучэбна-навуковы інстытут тэлекамунікацый
* Вучэбна-навуковы інстытут інфармацыйных тэхналогій
* Вучэбна-навуковы інстытут абароны інфармацыі
* Вучэбна-навуковы інстытут менеджменту і прадпрымальніцтва
* Вучэбна-навуковы інстытут гуманітарных і прыродазнаўчых дысцыплін

### Навукова-даследчыя інстытуты 
* Інстытут праблем арганізацыйнага развіцця і кіравання прадпрыемствамі
* Інстытут бяспекі інфармацыйных рэсурсаў
* Інстытут тэлекамунікацый

### Каледжы 
* Львоўскі каледж
* Харкаўскі каледж

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Універсітэты Кіева
Катэгорыя:1957 год ва Украіне
Катэгорыя:Вышэйшыя тэхнічныя навучальныя ўстановы Украіны
Кнаўэр

**Кна́ўэр** () — нямецкае прозвішча. Вядомыя носьбіты:

* Галіна Анатолеўна Кнаўэр (нар. 1937) — беларускі архітэктар.
* Морыц Кнаўэр (Маўрыцый; 1613—1664) — абат манастыра Ланггайм у Ніжняй Франконіі, член цыстэрцыянскага ордэна, дырэктар Бамбергскага ўніверсітэта.
* Роальд Эдмундавіч Кнаўэр (нар. 1937) — беларускі архітэктар.
* Фёдар Іванавіч Кнаўэр (1849—1917) — рускі санскрытолаг.
* Фрыдрых Кнаўэр (1850—1926) — аўстрыйскі заолаг.
Джэла

**Джэла** () — горад у Італіі, на паўднёвым захадзе Сіцыліі, у правінцыі Кальтанісета, порт на беразе аднайменнага заліва Міжземнага мора ў вусці ракі Джэла. Горад, ад якога бярэ сваю назву шырокая прылеглая раўніна і шырокі заліў, з якога ён выходзіць, з’яўляецца важным сельскагаспадарчым, прамысловым і марскім цэнтрам.

Заснаваны ў 1233 годзе Фрыдрыхам II на месцы антычнай Гелы, да 1927 насіў назву **Тэранова** (Terranova). У горадзе, пераважна сучаснай забудовы, размешчаны буйны нафтаперапрацоўчы завод. Насельніцтва — 73 922 жыхароў (2018).

Катэгорыя:Гарады Сіцыліі
Катэгорыя:Камуны правінцыі Кальтанісета
Завідаў

**Завідаў** (, ) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы на мяжы з Чэхіяй, размешчаны за 520 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 180 км на захад ад Вроцлава. Уваходзіць у склад Згажэлецкага павета Ніжнесілезскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Займае плошчу 6,07 км². Насельніцтва 4,3 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Пеньск

**Пеньск** (, ) — горад на захадзе Польшчы на мяжы з Германіяй, размешчаны за 510 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 160 км на захад ад Вроцлава. Уваходзіць у склад Згажэлецкага павета Ніжнесілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Пеньск. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 9,92 км². Насельніцтва 5,9 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Мемарыяльны комплекс памяці спаленых вёсак (Боркі)

**Мемарыяльны комплекс памяці спаленых вёсак** — мемарыяльны комплекс у Борках Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Адкрыты 20 чэрвеня 2020 года

## Гісторыя 
Улетку 1942 года ў Кіраўскім раёне былі сфарміраваны партызанскія злучэнні, якія дзейнічалі супраць акупантаў, здзяйсняючы частыя дыверсіі з падрывам машын на шашы Бабруйск — Магілёў. Пасля адной з такіх дыверсій, 15 чэрвеня 1942 года ў вёску накіраваны атрад штурмбанфюрара СС Оскара Паўля Дырлевангера. Немцамі было знішчана каля 2000 мірных жыхароў і спалена 6 пакінутых вёсак. Пасля вайны самі Боркі былі адноўленыя, але навакольныя пасёлкі — Хватаўка, Доўгае Поле, Закрынічча, Чырвоны Араты, Пралетарскі, Дзяржынскі — не адрадзіліся.

У памяць пра жыхароў Борак і неадроджаных вёсак у 1964 годзе, да 20-годдзя вызвалення раёна, пастаўлены помнік — скульптура воіна і дзяўчынкі, якая ўскладае кветкі. Адпаведна колькасці спаленых паселішч устаноўлена шэсць пліт памяці пра падзеі на Боркаўскай зямлі.

У жніўні 2004 года ўзведзена капліца ў гонар абраза Божай Маці «Адшуканне загінулых».

У 2004 і 2008 гадах у Борках пачата будаўніцтва мемарыяла памяці ўсіх спаленых вёсак Магілёўскай вобласці. Ініцыятарам стварэння новага помніка выступіў старшыня Магілёўскага аблвыканкама Леанід Заяц. Стары помнік усталявалі на мясцовых могілках, дзе пахаваны ахвяры аперацыі.

## Апісанне 
Над напаўненнем мемарыяльнай прасторы працуюць мінскія скульптары Іван Арцімовіч і Аляксандр Сакалоў, пазней на стадыі праектавання да іх далучылася магілёўскі педагог-архітэктар Марыя Левашова.

Ключавая скульптура мемарыяльнага комплексу — жанчына-маці, якая схілілася над пустой калыскай. Гэта скульптура ўвасабляе Беларусь, скрушлівую аб ахвярах вайны, як пра сваіх дзяцей. За скульптурай маці знаходзіцца вясковая (вуліца памяці) вуліца з імітацыяй пячных труб на якія нанесены ўспаміны відавочцаў трагедыі.

Другая скульптура знаходзіцца ў сімвалічным свірне: яна паказвае людзей, якія спрабуюць выратавацца ад немінучай пакутлівай смерці. На мемарыяльным камені высечана пасланне нашчадкам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Кіраўскага раёна
Катэгорыя:Боркі (Кіраўскі раён)
Катэгорыя:XX стагоддзе ў Беларусі
Патрык Куінлан

**Патрык (Пэт) Куінлан** (; 1919—1997) — афіцэр ірландскай арміі, камандаваў ірландскімі міратворцамі падчас аблогі Жадавіля ў кангалезскай правінцыі Катанга ў верасні 1961 года. Байцы Куінлана, па прычыне недахопу боепрыпасаў і іншых рэсурсаў, былі вымушаны здацца, з-за чаго яго рэпутацыя моцна пацярпела. Аднак пасля смерці ваеннага праведзена падрабязнае вывучэнне тых падзей, і яго дзеянні былі апраўданы.

На працягу прыкладна аднаго месяца ірландцы знаходзіліся ў палоне, пакуль іх не абмянялі на зняволеных сепаратыстаў. Пасля вызвалення рота «А» была вернута на сваю базу ў Элізабетвілі. Праз некаторы час байцы Куінлана зноў прынялі ўдзел у баявых дзеяннях. У снежні таго ж года рота «А» была вернута дадому ў Ірландыю.

### Пасля вяртання з Конга 
Урад Ірландыі не надаваў асаблівага значэння бітве за Жадавіль, і ні адзін ірландскі салдат не атрымаў ніякіх узнагарод за ўдзелу ў тых баях. Больш за тое, у вачах грамадскасці міратворцы паўсталі як трусы і здраднікі, паколькі здалі горад сепаратыстам. Куінлан прапанаваў кіраўніцтву прадставіць некалькіх байцоў, якія ўдзельнічалі ў аблозе, да Ваеннай медалі за доблесць, вышэйшай вайсковай узнагароды Ірландыі.

Куінлан больш ніколі не выпраўляўся ў замежныя камандзіроўкі. Пасля 40 гадоў службы ў Ірландскай арміі ён пайшоў у адстаўку ў званні палкоўніка.

Патрык памёр у 1997 годзе, не падазраючы, што яго рэпутацыя будзе адноўлена праз дзевяць гадоў пасля яго смерці. Пасля працяглай кампаніі за прызнанне, у 2004 годзе тагачасны міністр абароны Вілі О’Ды пагадзіўся правесці дэталёвае вывучэнне тых падзей. Расследаванне міністэрства абароны зняло з Куінлана і роты «А» абвінавачванні ў правінах і баязлівасці. У 2005 годзе на тэрыторыі казармаў у Атлане быў узведзены памятны камень у знак удзячнасці байцам роты «А» 35-га батальёна.

Тактыка Куінлана ў Жадавіле паўплывала на наступныя навучальныя праграмы і была занесена ў ваенныя падручнікі ўсяго свету як лепшы прыклад абароны па перыметры, ролю каменданта Куінлана выконвае Джэймі Дорнан. Яго жонку Кармэль гуляе Фіёна Глэскот. Сын Куінлана, Леа, заявіў, што Дорнан меў моцнае падабенства з яго бацькам і правільна сыграў яго ва ўсім, акрамя дыялекта графства Кэры, які быў настолькі моцным, што «калі б ён пачаў размаўляць з акцэнтам майго бацькі, вам спатрэбіліся б субтытры».

## Зноскі 
Катэгорыя:Ваенныя Ірландыі
Сонечнае зацьменне 21 чэрвеня 2020 года

**Сонечнае зацьменне 21 чэрвеня 2020 года** — кольцападобнае сонечнае зацьменне 137 сараса. Зацьменне стала 1-ым сонечным зацьменнем у 2020 годзе і 43-ім у XXI стагоддзі.

Зацьменне мела велічыню 0,9940 і дасягнула свайго максімуму ў 06:41:15 UTC у пункце з каардынатамі 31° пн. ш. 80° у. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 0 хв. 38 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 21 км.

]]
Лепш за ўсё зацьменне было відаць у Афрыцы (асабліва ў яе ўсходняй частцы), Паўднёвай Азіі і Усходняй Азіі. Максімальная фаза зацьмення назіралася на поўначы Індыі ў штаце Утаракханд.

## Звязаныя зацьменні 
## Гл. таксама 
* Сонечныя зацьменні XXI стагоддзя

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Каталог сонечных зацьменняў 2001 — 2100
* Каталог сонечных зацьменняў 137 сараса
* Малая глабальная карта, на якой паказана геаграфія бачнасці зацьмення
* Вялікая глабальная карта, на якой паказана геаграфія бачнасці зацьмення

Катэгорыя:2020 год у астраноміі
2020-06-21
2020-06-21
2020-06-21
Катэгорыя:Падзеі 21 чэрвеня
Катэгорыя:Чэрвень 2020 года
Чаротніца трыснёгападобная

**Чаро́тніца трыснёгападобная** (*Phalaris arundinacea*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 0,5—2,5. Натуралізавалася ў іншых рэгіёнах (Паўднёвая Афрыка, Аўстралія, Новая Зеландыя, Паўднёвая Амерыка, Мексіка, Гавайскія астравы і інш.). Мезафіт, гіграфіт і эўтроф. Марозаўстойлівая расліна, добра пераносіць доўгае затапленне. Расце на вільготных і забалочаных лугах, балотах, узлесках вільготных лясоў, у пойменных і прыбярэжных хмызняках, камяністых россыпах, па берагах вадаёмаў, на пустках, аблогах, у парках, садах, агародах. Цвіце ў чэрвені.

## Гаспадарчае значэнне 
Вырошчваецца ў якасці кармавой расліны (да цвіцення). Разнавіднасць з бела-паласатым лісцем, вядомая пад назвай *«шаўковая трава»*, — дэкаратыўная расліна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Phalaroides arundinacea* (L.) Rauschert. — Канареечник тростниковидный, двукисточник, шелковая трава, житовник // Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения

Катэгорыя:Метлюжковыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Паштовая станцыя (Бараўляны)

**Паштовая станцыя** — будынак у в. Бараўляны Віцебскай вобласці. Знаходзіцца непадалёку ад вёскі. Помнік дарожнай архітэктуры сярэдзіны XIX стагоддзя.

## Гісторыя 
Мураваны станцыйны дом 3-га разраду пабудаваны з цэглы паводле «ўзорнага» праекта 1843 года. Знаходзіцца за 35 м ад дарогі і павернуты да яе галоўным фасадам.

## Архітэктура 
Будынак прамавугольны ў плане, з боку двара — невялікая прыбудова. На галоўным фасадзе 4 акны з ліштвамі. Над уваходам невялікі франтончык. Абапал сенцаў, якія выцягнуты ўздоўж папярочнай восі будынка, размяшчаліся 3 пакоі для прыезджых, ямшчыкоў, на правым — пакоі для даглядчыка. Гаспадарчыя пабудовы на станцыйным двары (хлявы, стайні, флігель для ямшчыкоў) часткова перабудаваны.

## Літаратура 
* Пастернак, Т. Что имеем… / Т. Пастернак // Жыццё Прыдзвіння (Віцебск). — 2006. — 14 лют. — С. 5.
* Паштовая станцыя // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 181—182.
* Пивовар, Н. «Изюминка» маршрута — почтовая станция / Н. Пивовар // Витьбичи. — 1998. — 11 июня. — С. 6.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Бараўляны (Віцебскі раён)
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Беларусі
Бараўляны
Катэгорыя:Славутасці Віцебскага раёна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Віцебскага раёна
Шапуры (археалагічны помнік)

**Шапуры ** — археалагічныя помнікі каля вёскі Шапуры (Віцебскі раён, Віцебская вобласць, Беларусь).

## Гарадзішча 
Знаходзіцца ў вёсцы, на правым беразе ракі Лучоса, на гары вышынёй 20 м, за 0,3 км на ўсход ад інтэрната інвалідаў Вялікай Айчыннай вайны. Пляцоўка круглая, дыяметрам 18 м. На пляцоўцы – рэшткі падмуркаў старажытнай царквы (старыя і новыя, цагляныя і бетонныя).

У 1956 годзе помнік выявіў М. М. Чарняўскі.

## Селішча 
Знаходзіцца з заходняга боку гары, на якой знаходзіцца гарадзішча. У культурным пласце 0,4 м знойдзена ляпная і ганчарная кераміка. Адносіцца да ранняга жалезнага веку і раннефеадальнага часу.

## Літаратура 
* Археалагічныя помнікі раёна // Памяць: Віцебскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; уклад. У. І. Мезенцаў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2004. — С. 28—33.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / Рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — С. 178—200.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Селішчы Віцебскага раёна
Катэгорыя:Гарадзішчы Віцебскага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Шапуры
Мошна (заказнік)

**Мошна** — біялагічны заказнік-журавіннік рэспубліканскага значэння. Створаны ў 1979 годзе на тэрыторыі Віцебскага раёна (Скрыдлеўскае лясніцтва) для аховы прыродных запасаў журавін. Плошча 399 га. Размешчаны на балоце Мошна.

## Апісанне 
У складзе расліннасці хваёва-кусцікава-сфагнавыя фітацэнозы з пашырэннем журавін, бярозава-асаковыя фітацэнозы, лясы (хвойнікі багуновыя і асаковыя, бярэзнікі асаковыя). На ўчастках з мінеральнымі глебамі яловыя (кісліцавыя, імшыстыя), асігавыя (кісліцавыя) і бярозавыя (чарнічныя) лясы.

На тэрыторыі заказніка адзначаны гнездаванні рэдкіх відаў птушак, занесеных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь: белая курапатка, салаўіны свярчок, дзербнік, шэры саракапут.

## Літаратура 
* Мошна // Ахоўныя прыродныя тэрыторыі і помнікі прыроды Беларусі / рэд.-склад. В. К. Мазоўка, Н. М. Сямашка. — Мінск : БелСавЭн імя П. Броўкі, 1985. — С. 79.
* «Мошна» // Віцебскі раён : краязнаўчыя нарысы / І. А. Абрамава [і інш.]; уклад. М. В. Півавар. — Мінск : Паркус плюс, 2008. — С. 45.
* Мошна // Энцыклапедыя прыроды Беларусі : у 5 т. / рэдкал.: І. П. Шамякін [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Бровкі, 1984. — Т. 3. — С. 405.
* Мошно // Заповедные территории Беларуси / сост. П. И. Лобанок. — Минск : БелСавЭн імя П. Броўкі, 2008. — С. 238—239.

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Віцебскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Віцебскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе
Катэгорыя:1979 год у Беларусі
Прыдзвінне (заказнік)

**«Прыдзвінне»** — арніталагічны заказнік мясцовага значэння, які знаходзіцца ў Віцебскім раёне (15 км ад Віцебска). Створаны ў 1985 годзе для аховы каштоўных насаджэнняў (пойменная дубрава) і рэдкіх раслін, занесеных у Чырвоную кнігу Беларусі.

## Апісанне 
Заказнік складаецца з дзвюх частак. Адна — пойма ракі Шэвінкі ад вытоку з возера Шэвінскае да ўпадзення ў Дзвіну, дзе растуць дубы, што ўзяты пад ахову. Другая частка — гэта прылягаючы да поймы ракі лес.

3 ахоўваемых відаў тут вырастаюць боцікі шарсцістагубыя, асака Дэвела, ятрышнік шлеманосны і мужчынскі, пярэсна еўрапейская, познацвет асенні, тайнік яйцападобны, асака павіслая, шалфей лугавы. Сустракаецца касач сібірскі, фіялка персікалістая, шпажнік чарапіцавы, пальчатакарэннік балтыйскі і мяса-чырвоны, першацвет высокі, венерын чаравічак сапраўдны. На тэрыторыі заказніка рэгулярна гняздуюцца рэдкія віды птушак: пустальга, малы пагоніч, дамавы і касматаногі сыч, зімародак звычайны.
 
## Літаратура 
* Жуков, Л. П. Беспозвоночные верхового болота Придвинского ботанического заказника [Витебского района] / Л. П. Жуков // III Машеровские чтения / Витебский государственный университет имени П. М. Машерова; редкол.: А. Л. Гладков (гл. ред.) [и др.]. — Витебск, 2009. — С. 66-67.
* «Прыдзвінне» // Віцебскі раён : краязнаўчыя нарысы / І. А. Абрамава [і інш.]; уклад. М. В. Півавар. — Мінск : Паркус плюс, 2008. — С. 46-47.
* Прыдзвінне // Памяць : Віцебскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. У. І. Мезенцаў; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2004. — С. 725.

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі мясцовага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Віцебскага раёна
Катэгорыя:1985 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1985 годзе
Юзаф Трубовіч

**Юзаф Трубовіч** ( — ) — беларускі каталіцкі царкоўны дзеяч, быў найстарэйшым каталіцкім святаром у Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 6 студзеня 1926 года на Віцебшчыне ў вёсцы Невярышкі. Скончыў Вышэйшую духоўную семінарыю ў Рызе, там жа атрымаў прэзбітэрскае пасвячэнне з рук біскупа Казіміра Дульбіньскага 30 верасня 1956 года. Пасля пасвячэння 20 гадоў працаваў у Латвіі, а потым прыехаў у Гродна і на працягу 12 гадоў працаваў у францысканскім касцёле.

У 1988—1992 гадах быў прэфектам Вышэйшай духоўнай семінарыі ў Рызе, а наступныя сем гадоў быў пробашчам катэдральнай парафіі Святога Францішка Ксаверыя ў Гродне.

З 1999 года з’яўляўся рэзідэнтам у парафіі Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Гродне.

Памёр 26 чэрвеня 2020 года. Пахаваны 30 чэрвеня ў Гродне на прыкасцёльным цвінтары касцёла Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Браслаўскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Рыжскай каталіцкай духоўнай семінарыі
Катэгорыя:Выкладчыкі Рыжскай каталіцкай духоўнай семінарыі
Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва
Катэгорыя:Постаці латвійскага каталіцтва
Катэгорыя:Постаці Гродна
Катэгорыя:Каталіцкія святары