open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Албанская мафія

**Албанская мафія** ці **албанская арганізаваная злачыннасць** — агульныя назвы для разнастайных злачынных арганізацый, якія базуюцца ў Албаніі ці складаюцца з албанцаў. За межамі Албаніі распаўсюджана на тэрыторыі ЗША і ў Еўрапейскім саюзе. У дадзеным выпадку тэрмін «мафія» не мае на ўвазе, што ўся албанская злачынная дзейнасць каардынуецца і рэгулюецца агульным кіруючым органам са штаб-кватэрай у Албаніі, Косаве, Паўночнай Македоніі ці інш.

## Гісторыя 
Пасля падзення камуністычнага рэжыму ў Албаніі ў пачатку 1991 года албанская мафія атрымала сувязь з астатнім светам, што прывяло да яе пашырэння на міжнароднай арэне.

Вайна ў Косаве адыграла важную ролю ў павышэнні прысутнасці албанскай мафіі ў Еўропе. Традыцыйна гераін транспартаваўся ў Заходнюю Еўропу з Турцыі праз Сербію, Харватыю і Славенію. Гэты маршрут быў зачынены з-за вайны, і албанскія банды гарантавалі бяспечны маршрут праз зону баявых дзеянняў. У час вайны этнічныя албанцы масава атрымлівалі статус бежанцаў у Еўропе. Гэтым скарысталіся бандыты, якія стварылі злачынны сіндыкат, галоўным чынам у Германіі і Швейцарыі, спецыялізуючыся на гандлі гераінам.

Згодна з паведамленнем Упраўлення па барацьбе з наркотыкамі ЗША, албанская мафія з’яўляецца ключавым гандляром у «балканскай сувязі» (Стамбул — Бялград) трафіка гераіну. У 1985 годзе праз «балканскі маршрут» прыпадала ад 25 % да 40 % гераінавага трафіка ў ЗША.

## Сувязь з Арміяй вызвалення Косава 
У 1999 годзе камітэт сената ЗША абвясціў, што асноўная частка фінансавання «Арміі вызвалення Косава» паступае ад крымінальных сувязяў.

У 2000 годзе, па звестках Інтэрпала, існавала сувязь паміж палітычнымі, ваеннымі ўтварэннямі Косава і албанскай арганізаванай злачыннасцю.

## У папулярнай культуры 
* Албанскія бандыты «прысутнічаюць» у дацкім фільме :en:Pusher III.
* У 2008 годзе выйшаў фильм Люка Бесона «Закладніца». Галоўны герой супрацьстаіць албанскай мафіі, якая з мэтай продажу выкрала яго дачку ў Парыжы.
* У гульні  прысутнічае албанская мафія.
* У серыяле «Law and Order: Criminal Intent» албанская мафія выкрадала дзяцей і жанчын.
* Падзеі французскага фільма «» (*Nid de guêpes*) разварочваюцца вакол албанскага крымінальнага кіраўніка.
* Заснаваны на рэальных фактах дзейнасці албанскай мафіі ў Антверпене фільм «Дасье „К“» (*Dossier K*, 2009) рэжысёра Яна Верхейена.

Катэгорыя:Арганізаваная злачыннасць
Катэгорыя:Этнічныя злачынныя групіроўкі
Катэгорыя:Албанцы
Разбурэнне армянскіх могілак у Джульфе

[thumb|right|300px|[Джульфа (Азербайджан)|Джульфа - горад у Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспубліцы (Азербайджан) на мяжы з Іранам]]

**Разбурэнне армянскіх могілак у Джульфе** (, ) — знішчэнне могілак сярэдневяковых армянскіх хачкараў каля горада Джульфа на тэрыторыі Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспублікі, аўтаномнага ўтварэння (эксклава) у складзе Азербайджана.

## Гл. таксама 
* Вандалізм
* Злачынствы ў сферы мастацтва
* Культурны генацыд
* Манастыр Аменапркіч
* Спіс армянскіх храмаў у сучасным Азербайджане

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
*  Аргам Айвазян, Джуга, Ереван: Советакан грох, 1984.
* Аргам Айвазян, «Симфония разрушенных хачкаров Джуги», Ереван, 2007 год. Книга-альбом в которой представлены 727 фотографий кладбища до его разрушения.

## Спасылкі 
* Old Jugha. Chronicling the Destruction
* Archaeological Institute of America
* Destruction of the Armenian Cemetery at Djulfa by International Council on Monuments and Sites
* Evidence of destruction in Turkey  by *Armenian National Committee of Australia*
* Djulfa Virtual Memorial and Museum
* The Destruction of Jugha and the Entire Armenian Cultural Heritage in Nakhijevan

### Фота і відэа матэрыялы 
* ІА REGNUM Фотахроніка разбурэння армянскага гістарычнага комплексу Старая Джульфа ў Нахічэвані
* Фатаграфіі разбурэнняў 1998 і 2002 гадоў. Research on Armenian Architecture 
* Фатаграфіі разбурэнняў 1998 і 2002 гадоў. ICOMOS
* Фатаграфіі разбурэнняў 14-16 снежня 2005 года
* Відэа разбурэння могілак, знятае з іранскага берага Аракса

Катэгорыя:Могілкі Азербайджана
Катэгорыя:Нахічэванская Рэспубліка
Катэгорыя:Горад Нахічэвань
Катэгорыя:Злачынствы ў сферы мастацтва
Катэгорыя:Знішчаныя могільнікі
Катэгорыя:Вандалізм
Катэгорыя:Фальсіфікацыя гісторыі ў Азербайджане
Павел Дзмітрыевіч Рэшатаў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Павел Дзмітрыевіч Рэшатаў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1939—1940, 1942—1944
 |званне           = сяржант
 |род войскаў      = пяхота
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = савецка-фінляндская вайна, Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
     
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Павел Дзмітрыевіч Рэ́шатаў** (;  — ) — удзельнік савецка-фінляндскай і Вялікай Айчыннай войнаў, камандзір кулямётнага аддзялення, сяржант. Герой Савецкага Саюза (24.03.1945, пасмяротна).

## Біяграфія 
П. Д. Рэшатаў нарадзіўся ў вёсцы Бегунова (зараз у Калінінскім раёне Цвярской вобласці Расіі). Скончыў школу. Працаваў брыгадзірам трактарнай брыгады на радзіме. У Чырвонай Арміі з 1939 г. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гг. Падчас Вялікай Айчыннай вайны з кастрычніка 1941 г. у партызанах. Пасля пераходу лініі фронту з сакавіка 1942 г. зноў у Чырвонай Арміі, на Заходнім фронце. За ўдзел у аперацыі «Марс» у снежні 1942 г. узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі і ордэнам Славы 3-й ступені. Удзельнічаў у баях на тэрыторыі Лёзненскага і Бешанковіцкага раёнаў Віцебскай вобласці.

Камандзір аддзялення 226-го стралковага палка 63-й стралковай дывізіі (39-я армія, 3-ці Беларускі фронт) сяржант П. Д. Рэшатаў вызначыўся 26 ліпеня 1944 г. у баі каля вёскі Абухава (Бешанковіцкі раён). Знішчыўшы каля 140 салдат праціўніка, рабіўшых спробу вырвацца з віцебскага «катла», падарваў сябе і яшчэ некалькі ворагаў апошняй гранатай.

Пахаваны на Вайсковых могілках у вёсцы Смародзіна Лёзненскага раёна Віцебскай вобласці.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Ордэн Славы 3-й ступені.

## Памяць 
* Помнік у вёсцы Уна Лёзненскага раёна.
* Імем П. Д. Рэшатава названа вуліца ў гарадскім пасёлку Лёзна.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 13 августа. Этот день в истории Твери
* День освобождения Лиозненского района 
* Герои земли Тверской 
* Тверская земля в годы Великой Отечественной войны // Тверская ордена «Знак Почёта» областная универсальная научная библиотека им. А. М. Горького

Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цвярской вобласці
Інстытут рукапісаў НАН Азербайджана

**Інстытут рукапісаў імя Мухамеда Фізулі** () — навуковы цэнтр у сістэме Нацыянальнай Акадэміі Навук Азербайджана, займаецца навукова-даследчай, архіўнай і бібліятэчнай дзейнасцю, ажыццяўляе збор, сістэматызацыю, ахову, вывучэнне, пераклад і публікацыю сярэдневяковых рукапісаў. Інстытут размяшчаецца ў гістарычным будынку былой Бакінскай мусульманскай жаночай школы Тагіева на вуліцы Істыглаліят.

## Гісторыя 
Перадумовы для стварэння Інстытута ўзніклі яшчэ ў 1924 годзе, калі ў Баку быў праведзены першы Усеазербайджанскі Рэгіянальны Кангрэс, які пастанавіў арганізаваць навуковую бібліятэку са спецыяльным аддзелам, прысвечаным старажытным рукапісам і рэдкім кнігам. Спачатку гэта бібліятэка з'яўлялася часткай Таварыства даследавання Азербайджана, а затым яе ўключылі ў склад Інстытута літаратуры імя Нізамі.

У 1950 годзе пры Акадэміі Навук Азербайджана быў створаны Рэспубліканскі рукапісны фонд. 1986 годзе на базе фонду быў заснаваны Інстытут рукапісаў АН Азербайджана. У 1996 годзе Інстытут было прысвоена імя Мухамеда Фізулі. З 1972 года па 1980 год дырэктарам інстытута быў вядомы савецкі іраніст Рустам Аліеў (1929—1994).

## Структура 
* Аддзел цюркскіх рукапісаў
* Аддзел арабскіх рукапісаў
* Аддзел персідскіх рукапісаў
* Аддзел асабістых фондаў
* Аддзел бібліяграфіі і абслугоўвання
* Аддзел гігіены і рэстаўрацыі
* Аддзел перакладу і інфармацыі

## Спасылкі 
* Старонка ІР НАНА
* Калекцыя старадаўніх медыцынскіх манускрыптаў ІР
* Старажытныя азербайджанскія рукапісы перавезены з Ватыкана ў Баку 
* У Брытанскага музея набыты каштоўныя рукапісы азербайджанскага паэта Юсіфбека Устаджлу

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Азербайджана
Катэгорыя:Іраністыка
Катэгорыя:Цюркалогія
Інстытут літаратуры імя Нізамі

**Інстытут літаратуры імя Нізамі НАНА** () — навукова даследчы інстытут, адзін з вядучых цэнтраў азербайджаназнаўства ў сістэме Нацыянальнай акадэміі навук Азербайджана. Інстытут мае агульную гісторыю з Інстытутам мовазнаўства імя Насімі.

## Аддзелы 
* Аддзел старажытнаазербайджанскай літаратуры
* Аддзел сярэдневяковай азербайджанскай літаратуры
* Аддзел азербайджанскай літаратуры новага часу
* Аддзел азербайджанскай літаратуры XX стагоддзя
* Аддзел сучаснага літаратурнага працэсу
* Аддзел паўднёваазербайджанскай літаратуры
* Аддзел «Азербайджанская літаратура за мяжой»
* Аддзел тэорыі літаратуры
* Аддзел гістарычнай паэтыкі
* Аддзел тэксталогіі
* Цэнтр цюркалагічных даследаванняў

## Адрас інстытута 
AZ1143, Азербайджанская Рэспубліка, г. Баку, пр. Г.Джавіда, 31

## Спасылкі 
* Старонка інстытута на сайце НАНА

Катэгорыя:Аб'екты, названыя ў гонар Нізамі Гянджэві
Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Азербайджана
Кучкуны

Назву **Кучкуны** маюць:

* Кучкуны — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці
* Кучкуны — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці
Дэвальвацыя

**Дэвальва́цыя** — зніжэнне залатога зместу грашовай адзінкі ва ўмовах залатога стандарту. У сучасных умовах тэрмін ужываецца для сітуацый значнага зніжэння курсу нацыянальнай валюты адносна цвёрдых валют (звычайна, долару ЗША, еўра, SDR). Дэвальвацыя разглядаецца як інструмент цэнтральных банкаў у кіраванні нацыянальнай валютай, супрацьлеглы рэвальвацыі.

Ва ўмовах вагання валютнага курсу не адбываецца прамога афіцыйнага прызначэння каштоўнасці нацыянальнай валюты. Цэнтральны банк можа хіба ўскоснымі метадамі (валютнымі інтэрвенцыямі) змяняць курс. У гэтых умовах дэвальвацыя будзе не вынікам прыняцця афіцыйнага дакументу, а вынікам змянення каштоўнасці валюты пад уздзеяннем рыначных механізмаў.

## Найбольшыя дэвальвацыі 
Спіс найбольшых дэвальвацый пасля 1990 года На 2011 год калідор ваганняў курсу беларускага рубля адносна кошыка валют устаноўлены ў межах ±12%. 23 мая 2011 года Беларусь пабіла сусветны рэкорд па дэвальвацыі нацыянальнай валюты — рубель быў дэвальваваны на 54,4%. Беларуская дэвальвацыя, паводле звестак Сусветнага банка, стала самай вялікай за 20-гадовую сусветную гісторыю, абагнаўшы эфіопскую 1992 года і аргенцінскую 2002 года.

## Гл. таксама 
* Вальвацыя
* Рэвальвацыя

## Спасылкі 
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Рэвальвацыя

**Рэвальва́цыя** (ад  — вартасць) — павышэнне курсу нацыянальнай валюты адносна валют іншых краін, міжнародных разліковых грашовых адзінак, золата. Дзеянне, супрацьлеглае дэвальвацыі.

Да скасавання залатых парытэтаў рэвальвацыя суправаджалася адначасным павышэннем залатога зместу валюты. Для краіны, што рэвальвуе сваю валюту, паўстае магчымасць набыць замежную валюту танней. Таму да рэвальвацыі прыбягаюць, калі інтарэсы экспарцёраў капіталу і імпарцёраў тавараў бяруць верх над інтарэсамі даўжнікоў і экспарцёраў тавараў. Рэвальвацыя таксама ўжываецца для барацьбы з інфляцыяй і з мэтай стрымання росту актыўнага сальда плацёжнага балансу. Ва ўмовах папярова-грашовага абарачэння дэвальвацыя і рэвальвацыя ўжываюцца ў асноўным для рэгулявання курсу нацыянальных валют. На ўнутраным рынку пад уплывам інфляцыі яе пакупніцкая здольнасць можа і зніжацца, хоць і ў меншай ступені, чым у іншых краінах.

## Гл. таксама 
* Вальвацыя
* Дэвальвацыя

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Грашовыя рэформы
Бартнікі

Назву **Бартнікі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Бартнікі — вёска ў Баранавіцкім раёне

### Польшча 
* Мазавецкае ваяводства:

* Падляскае ваяводства:
** Бартнікі — вёска ў Аўгустоўскім павеце

## Гл. таксама
Прыдзвінне

Назву **Прыдзві́нне** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Прыдзвінне — вёска ў Бешанковіцкім раёне.
** Прыдзвінне — вёска ў Віцебскім раёне.

## Іншае 
* «Прыдзвінне» — лікёра-гарэлачны завод у Віцебску. 

## Гл. таксама 
* Дзвіна
* Дзвінск
Канфедэратыўная Ірландыя

**Канфедэрацыя Ірландыя** () — перыяд ірландскага самакіравання паміж Ірландскім паўстаннем 1641 года і заваяваннем Ірландыі Кромвелем у 1649 годзе. На працягу гэтага перыяду дзве траціны Ірландыі знаходзілася пад кіраваннем Ірландскай каталіцкай канфедэрацыі, таксама вядомай як «Канфедэрацыя Кілкені» (па назве яе галоўнага горада — Кілкені). На астатняй тэрыторыі існавалі анклавы пад уладай пратэстантаў (Ольстэр, Манстэр, Лестэр), захопленыя лаяльнымі раялісцкімі войскамі падчас Вайны трох каралеўстваў. Канфедэратам не ўдалося супрацьстаяць наступу англійскай арміі падчас канфлікту 1642—1649 гадоў, вядомага як Ірландскія канфедэратыўныя войны, таму ў 1648 годзе яны далучыліся да раялістаў супраць марыянетачнага парламента.

## Літаратура 
* Ó Siochrú, Mícheál, Confederate Ireland 1642-49, Four Courts Press Dublin 1999.
* Lenihan, Pádraig, Confederate Catholics at War 1641-49, Cork University Press, Cork 2001.
* Ohlmeyer, Jane and Kenyon, John (ed.s), The Civil Wars, Oxford University Press, Oxford 1998.
* Canny, Nicholas, Making Ireland British 1580-1650, Oxford University Press, Oxford 2001.
* Meehan, C. P., *Confederation of Kilkenny*

Катэгорыя:Гісторыя Ірландыі
Рэспубліка Конахт

**Ірландская Рэспубліка**, часцей **Рэспубліка Конахт** — ірландская дзяржава, створаная рухам «Аб'яднаныя ірландцы» у 1798 годзе на тэрыторыі правінцыі Конахт пры французскай ваеннай дапамозе падчас ірландскага паўстання 1798 года.

У чэрвені 1798 года ў Ірландыі ўспыхнула антыанглійскае паўстанне. Пасля весткі пра гэта Дырэкторыя накіравала ваенную экспедыцыю ў колькасці 1000 салдат на чале з Тэабальдам Вольфам Тонам. 22 жніўня французская экспедыцыя прыбыла ў Конахт, дзе злучылася з атрадамі паўстанцаў, пасля чаго колькасць яго войскаў склала паводле адных звестак 2000 чалавек, а паводле іншых 6000 чалавек. 27 жніўня аб'яднаныя французска-ірландскія сілы разграмілі брытанцаў пад Кастлбарам. У выніку была захоплена паўночная частка правінцыі Конахт і абвешчана Рэспубліка Конахт. Яе прэзідэнтам стаў Джон Мур. 8 верасня адбылася бітва пад Балінамакам, у якой французска-ірландскія войскі былі разгромлены. Гэта стала прычынай падзення рэспублікі.

Катэгорыя:Гісторыя Ірландыі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы на Брытанскіх астравах
Катэгорыя:Даччыныя рэспублікі Францыі
Мікаян

**Мікаян** — армянскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анастас Іванавіч Мікаян — савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч.
* Арцём Іванавіч Мікаян — савецкі авіяканструктар.
Міхаіл Іосіфавіч Гурэвіч

**Міхаіл Іосіфавіч Гурэвіч** (, Рубаншчына, Курская вобласць, Расія — ) — савецкі авіяканструктар. Герой Сацыялістычнай Працы (1957), доктар тэхнічных навук (1964). Лаўрэат Ленінскай (1963) і Сталінскіх (1941, 1947, 1948, 1949, 1952, 1953) прэмій.

Скончыў Харкаўскі тэхналагічны інстытут у 1925 годзе. З 1929 года на прадпрыемствах авіяцыйнай прамысловасці. З 1938 года намеснік галоўнага канструктара, у 1957—1964 гадах галоўны канструктар. З А. І. Мікаянам стварыў знішчальнікі МіГ (МіГ-1, −3, −9, −15, −19, −21), шэраг хуткасных рэактыўных самалётаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Героі Сацыялістычнай Працы
Катэгорыя:Авіяканструктары паводле алфавіта
Катэгорыя:Лаўрэаты Ленінскай прэміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Сямён Шоламавіч Гурэвіч

**Сямён Шоламавіч Гурэвіч** (,  — , ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

У Чырвонай Арміі з 1935 года. Скончыў Тамбоўскае кавалерыйкае вучылішча ў 1942 годзе. У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года на Заходнім, Бранскім, Стэпавым, 2-м Украінскім і 1-м Украінскім франтах. Камандзір узвода сувязі лейтэнанта Гурэвіч вызначыўся ў ноч на 25 верасня 1943 г. пры фарсіраванні Дняпра на поўнач ад сяла Даматкань Днепрапятроўскай вобласці (Украіна). Пасля вайны працаваў у Мінску на прамысловых прадпрыемствах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Сувязісты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска
Катэгорыя:Лейтэнанты СССР
Катэгорыя:Камандзіры ўзводаў у Вялікай Айчыннай вайне
Рыгор Канстанцінавіч Арджанікідзэ

**Рыгор Канстанцінавіч Арджанікідзэ** (; Серго; , сяло Гарэша, Кутаіская губерня, Расійская імперыя — , Масква) — партыйны і дзяржаўны дзеяч СССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 кастрычніка 1886 года ў сяле Гарэша Кутаіскай губерні ў сям’і дробнага двараніна.

Член РСДРП з 1903 года. Упершыню арыштаваны ў 1904 годзе за захоўванне нелегальнай літаратуры, неўзабаве адпушчаны. За рэвалюцыйную дзейнасць неаднаразова быў аршытаваны царскім урадам.

У 1917 годзе — член выканкама Петраградскага Савета і Петраградскага камітэта РСДРП(б), адзін з кіраўнікоў Кастрычніцкага ўзброеннага паўстання. Наведваў Беларусь як прадстаўнік ЦК РСДРП(б) у 1917 годзе і як член Рэўваенсавета 16-й арміі Заходняга фронту ў 1919 годзе. З 1920 года — старшыня Каўказскага бюро ЦК і сакратар Закаўказскага крайкама РКП(б). З 1926 года — старшыня ЦК ВКП(б), наркам Рабоча-сялянскай інспекцыі, намеснік старшыні СНК і Савета Працы і Абароны СССР. З 1930 года — старшыня ВСНГ, з 1932 года — наркам цяжкай прамысловасці СССР. З 1930 года — член Палітбюро ЦК ВКП(б).

18 лютага 1937 года скончыў жыццё самагубствам.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір
Катэгорыя:Члены Палітбюро ЦК КПСС
Катэгорыя:Народныя камісары СССР
Катэгорыя:Члены ЦВК СССР
Катэгорыя:Члены РСДРП
Катэгорыя:Бальшавікі
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Палітычныя псеўданімы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Імерэтыі
Аркатаг

**Аркатаг**, **Хрыбет Пржавальскага** — горны хрыбет на захадзе Кітая, у цэнтральнай частцы Куньлуня. Даўжыня каля 650 км. Вышыня да 7723 м (гара Улугмузтаг). Складзены пераважна з гранітаў, гнейсаў, пясчанікаў. Выраўнаваныя вяршыні, каменныя восыпы, галечнікава-друзавыя пустыні, азёрныя ўпадзіны, рачныя даліны. Невялікія ледавікі. Адкрыты ў 1884 годзе падарожнікам М. М. Пржавальскім.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горныя хрыбты Кітая
Аблога Чарнігава (1094)

**Аблога Чарнігава** (1094) — удалыя дзеянні Алега Святаславіча і яго палавецкіх саюзнікаў па авалоданні сталіцай вотчыны Алега, якая належала ў той час Уладзіміру Манамаху.

## Гісторыя 
Пасля цяжкага паражэння Святаполка і Уладзіміра Манамаха ад полаўцаў на Стугне з гібеллю Расціслава Усеваладавіча (1093) і другога паражэння Святаполка каля Жалані адбылася трэцяя, ізноў агульная, бітва з полаўцамі каля Халепа, вядомае толькі па «Павучанні Уладзіміра Манамаха». Пра падрабязнасці бітвы не вядома, аднак пасля яе быў заключаны мір, змацаваны жаніцьбай Святаполка на дачцэ хана Тугаркана (1094).

Пасля гібелі Расціслава Усеваладавіча на Стугне ў руках Уладзіміра Манамаха апынулася ўсё левабярэжжа Днепра ад Чарнігава і Пераяслава да Мурама.

У 1094 годзе полаўцы з Алегам Святаславічам аблажылі Уладзіміра Манамаха ў Чарнігаве. Верагодна, не маючы надзей на дапамогу (у тым ліку ад полаўцамі, які заключыў мір з Святаполка), Уладзімір вырашыў пакінуць горад. Цікавую падрабязнасць змяшчае «Павучанне Уладзіміра Манамаха», якая характарызуе асаблівасці ваеннай справы таго часу. Адступленне з горада не насіла характар прарыву. Алег утрымаў сваіх саюзнікаў ад нападу на дружыну Уладзіміра. Пры гэтым Уладзіміру прыпісваецца фраза *не хваліцца паганым!*. Мяркуючы па ўсім, добраахвотная здача горада была сродкам, які не дазваляў полаўцам казаць пра захоп аднаго з найбуйнейшых гарадоў на Русі. Аднак, Алег у плату за дапамогу аддаў ім на рабаванне наваколлі горада.

Уладзімір пераехаў у Пераяслаў, утрымаўшы за сабой з чарнігаўскіх воласцей толькі Курск. На наступнай фазе ўсобіцы Святаполк дзейнічаў разам з Уладзімірам супраць Алега і полаўцаў, што дазволіла Уладзіміру на час вярнуць сабе Чарнігаў.

## Спасылкі 
* Аповесць мінулых гадоў
* Павучанне Уладзіміра Манамаха

Катэгорыя:Бітвы рускіх княстваў
Катэгорыя:Чарнігаўскае княства
Катэгорыя:1094
Катэгорыя:Аблогі XI стагоддзя
Катэгорыя:Міжусобныя войны на Русі
Катэгорыя:XI стагоддзе ва Украіне
Аблога Чарнігава

Падчас міжусобных войнаў:
* Аблога Чарнігава (1094)
* Аблога Чарнігава (1134)
* Аблога Чарнігава (1138)
* Аблога Чарнігава (1152)
* Аблога Чарнігава (1214)
* Аблога Чарнігава (1235)
Падчас мангольскага нашэсця на Русь:
* Абарона Чарнігава (1239)
Аблога Ноўгарада (1170)

**Аблога Ноўгарада (1170)** — няўдалы ваенны паход войскаў Андрэя Багалюбскага і яго саюзнікаў, прадпрыняты праз год пасля ўзяцця імі Кіева.

## Гісторыя 
У 1168 годзе наўгародцы заклікалі сабе на княжанне Рамана, сына Мсціслава Ізяславіча Кіеўскага. Першы паход быў праведзены супраць полацкіх князёў, саюзнікаў Андрэя. Зямля была спустошана, войскі не дайшлі да Полацка 30 вёрст. Затым Раман атакаваў Таропецкую воласць Смаленскага княства.

Магчыма, Мсціслаў Ізяславіч кіеўскі няправільна ацаніў стратэгічнае становішча, адправіўшы частку паўднёвых сіл на дапамогу Раману ў той час, калі яго праціўнікі рыхтавалі паход на Кіеў. Пасланае войска на чале з Міхаілам Юр’евічам і чорныя клабукі былі перахоплены Расціславічамі па дарозе з-за здрады чорных клабукоў.

Храналагічна паміж узяццем Кіева і паходам на Ноўгарад летапіс змяшчае апавяданне пра сутыкненне наўгародцаў з суздальцамі ў Завалоччы, перамога ў якім дасталася наўгародцам.

Узімку 1170 года прыйшлі пад Ноўгарад Мсціслаў Андрэевіч, Раман і Мсціслаў Расціславічы, Усяслаў Васількавіч Полацкі, разанскі і мурамскі палкі. Наўгародцы пабудавалі вакол горада астрог.

На 4-ы дзень аблогі, 25 лютага, быў прадпрыняты штурм, які доўжыўся цэлы дзень. Да вечара Раман з наўгародцамі перамог суздальцаў і іх саюзнікаў (верагодна, адбіў штурмы і арганізаваў вылазку). Наўгародцы паланілі так шмат суздальцаў, што прадавалі іх за бесцань (па 2 нагаты).

Аднак неўзабаве ў Ноўгарадзе наступіў голад, і наўгародцы вырашылі заключыць мір з Андрэем на ўсёй сваёй волі і запрасілі на княжанне Рурыка Расціславіча, а яшчэ праз год — Юрыя Андрэевіча.

## Гл. таксама 
* Узяцце Кіева, 1169
* Аблога Вышгарада, 1170
* Аблога Вышгарада, 1173

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Аблогі XII стагоддзя
Катэгорыя:Бітвы рускіх княстваў
Катэгорыя:1170
Катэгорыя:Міжусобныя войны на Русі
Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Ноўгарада
Катэгорыя:XII стагоддзе ў Расіі
Эйч Пі Бакстэр

**Эйч Пі Ба́кстэр** (), сапраўднае імя **Ханс Пе́тэр Ге́рдэс** (; нар. 16 сакавіка 1964 года, Лер, ФРГ) —  і франтмэн нямецкага гурта «Scooter», . Ён заснаваў гэты гурт у 1993 годзе разам з Рыкам Джорданам, Фэрысам Бюлерам і Енсам Тэле.
Літоўская ўніяцкая епархія

**Літоўская ўніяцкая епархія** — уніяцкая епархія, якая існавала ў 1809—1839 гг., да 1828 года вядома таксама пад назвамі Віленская, Літоўска-Віленская. Створана загадам імператара Аляксандра І з паўночнай і ўсходняй частак Брэсцкай епархіі; уключала Віленскую і Курляндскую губерні, Бабруйскі, Барысаўскі, Вілейскі, Дзісенскі, Мінскі паветы Мінскай губерні. У 1828 да яе далучаны ўсе парафіі Брэсцкай і частка Луцкай епархіі. Адначасова Беларускай епархіі (цэнтр-г. Полацк) перададзены тэрыторыі Курляндскай губерні, Бабруйскі, Барысаўскі, Дзісенскі, Ігуменскі паветы Мінскай губерні. У 1828 тэрыторыя літоўскай уніяцкай епархіі складалася з Віленскай і Гродзенскай губерні, Беластоцкай вобласці, Вілейскага, Мінскага, Пінскага, Слуцкага паветаў Мінскай губерні, Дубенскага, Ковельскага, Крамянецкага, Луцкага, Ровенскага, паветаў Валынскай губерні. Цэнтр епархіі — г. Вільня, з 1828 мястэчка Жыровічы (цяпер Слонімскі раён). У 1811 налічвала 295 цэркваў, 333 святары і 308852 прыхаджан. Пасля тэрытарыяльных змен (1828) колькасць прыходаў павялічылася да 779, святароў — да 735. Працавала Літоўская духоўная семінарыя ў Жыровічах. Скасавана ў сувязі з ліквідацыяй уніяцкай царквы Полацкім царкоўным саборам 1839, на яе тэрыторыі ўтворана Літоўская праваслаўная епархія. Пры стварэнні Літоўскай уніяцкай епархіі яе намінальным кіраўніком лічыўся Іраклій Лісоўскі, хоць фактычна ёю кіраваў да 1831 віленскі і літоўскі суфраган Адрыян Галаўня. У 1832—1839 епархію ўзначальваў самастойны літоўскі епіскап Іосіф Сямашка.

## Літаратура 
* *Сяргей Казуля*. Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1997. — 432 с.: іл.

Катэгорыя:Грэка-каталіцкая царква на Беларусі
Сёмуха (значэнні)

* Сёмуха (*Тройца*, *зялёныя святкі*) — старажытнае земляробчае свята ў беларусаў і іншых славянскіх народаў
* Сёмуха — беларуская памятная манета

## Вядомыя асобы 
* Васіль Сяргеевіч Сёмуха — беларускі перакладчык
* Уладзімір Іосіфавіч Сёмуха — беларускі арганізатар аховы здароўя
Серыя A 2013/2014

**Серыя А 2013/2014** () — 82-і сезон Серыі А і 112-ы сезон чэмпіянату Італіі па футболе. Стартаваў 24 жніўня 2013 і завяршыўся 18 мая 2014 года.

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
### Клубы, якія выйшлі ў Серыю А з Серыі В 
* Сасуола
* Верона
* Ліворна

### Клубы, якія страцілі месца ў Серыі А па выніках сезону 2012/2013 
* Палерма
* Сіена
* Пескара

## Турнірная табліца 
## Спасылкі
## Зноскі 
2013
Італія
Катэгорыя:2013 год у Італіі
Катэгорыя:2014 год у Італіі
Сіняўскі

**Сіняўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Данатавіч Сіняўскі (1925—1997) — рускі літаратуразнаўца, пісьменнік.
* Вадзім Іванавіч Сіняўскі (нар. 1970) — беларускі праваахоўнік, генерал-маёр, міністр па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь (з 2021).
* Іван Іванавіч Сіняўскі (1919—2001) — беларускі пісьменнік.
Свята-Крыжаўзвіжанская царква

**Свята-Крыжаўзвіжанская царква** — назва шэрагу праваслаўных храмаў, асвячоных у гонар Узвіжання Крыжа Гасподняга.

## Беларусь 
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Асіповічы)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Ахова)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Бродніца)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Варацэвічы)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Вістычы)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Высокае)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Вялікая Лысіца)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Вялікія Мацвеевічы)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Галавачы)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Галоўчыцы)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Гарадзішча)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Гошчава)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Грыцавічы)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Дзяляцічы)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Забелле)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Збочна)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Каралёў Стан)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Корань)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Лічыцы)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Лунінец)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Ляхавічы)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Свіслач, Гродзенскі раён)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Святая Воля)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Сухопаль)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Цапра)
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Цвеціна)
Хачатур Абавян

**Хачатур (Авецікавіч) Абавян** (; , сяло Канакер, каля г. Ерэван — прапаў без звестак ) — армянскі пісьменнік, асветнік, заснавальнік новай армянскай літаратуры і літаратурнай мовы, педагог. Класік армянскай літаратуры.

## Біяграфія 
У 1818—1822 гадах навучаўся ў Эчміядзіне. У 1824—1826 гадах вучыўся ў армянскай школе Нерсісян у Тыфлісе. Яго настаўнікамі былі армянскія педагогі — Пагас Карадагці і паэт Аруцюн Аламдаран. У 1827—1828 гадах выкладаў у Санаінскім манастыры.

З мая 1828 працаваў у Эчміядзіне перакладчыкам і сакратаром армянскага Каталікоса. 27 верасня 1829 года з экспедыцыяй на чале з прафесарам Дэрпцкага ўніверсітэта Фрыдрыхам Паратам падымаецца на вяршыню Арарата. У 1830—1836 гадах навучаўся ў Дэрпцкім універсітэце. У 1836 годзе вярнуўся на радзіму з мэтай адкрыцця ў Эчміядзіне семінарыі для падрыхтоўкі настаўнікаў армянскіх школ. Завяршыў эканоміка-геаграфічнае даследаванне «Аб шляхах паляпшэння эканамічнага і культурнага стану Арменіі і армянскага народа» (на нямецкай мове); адмова ад духоўнага звання.

У 1837—1843 гадах працаваў наглядчыкам мясцовага павятовага вучылішча ў Тыфлісе, адначасова адкрыў прыватную школу з мэтай падрыхтоўкі настаўнікаў для народных школ. З жніўня 1843 года працаваў наглядчыкам мясцовага павятовага вучылішча ў Ерэване. У 1843—1844 гадах удзельнічаў у фізіка-геаграфічных абследаваннях Усходняй Арменіі нямецкага географа М.Вагнера; суправаджаў прускага вандроўніка А.Гакстгаўзена ў паездках па Арменіі з мэтай вывучэння аграрных адносін; сумесна падарожнічаў па Арменіі з нямецкім паэтам Ф.Бодэнштэтам, пераклаў на нямецкую мову, па радзе апошняга, і падрыхтаваў да выдання ў Германіі армянскіх, курдскіх і азербайджанскіх песень. У 1845 годзе самастойна арганізаваў паездку да курдаў, вынікам якой сталі працы «Курды і іезіды», «Нарыс аб паходжанні, нацыянальных асаблівасцях, мове, побыці і звычаях курдаў» і інш. (на нямецкай мове).

## Гл. таксама 
* Вуліца Абавяна ў Ерэване

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Арменіі
Petrol Ofisi

**OMV Petrol Ofisi A.Ş.** — вядучая нафтагазавая кампанія Турцыі. Займаецца вытворчасцю паліва, маслаў і змазвальных матэрыялаў. Належыць аўстрыйскай нафтагазавай кампаніі OMV.

Petrol Ofisi сёння належыць больш за 3000 АЗС, у кампаніі працуюць больш за 3000 супрацоўнікаў. Асартымент прадукцыі ахоплівае неэтыляваны бензін, дызельнае паліва, газ, мазут, рэактыўнае паліва, звадкаваны нафтавы газ (LPG), змазвальныя матэрыялы.

*PO* з’яўляецца спонсарам такіх відаў спорта, як GP2, ралі, марскія катарныя гонкі, картынг і альпінізм. З 2006 па 2008, *PO* таксама тытульным спонсарам Формулы Адзін «Petrol Ofisi Turkish Grand Prix».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Petrol Ofisi
* Афіцыйны сайт ТАА «Група развіцця» — эксклюзіўны прадстаўнік OMV PO у Рэспубліцы Беларусь 

Катэгорыя:Нафтапрадукты
Кус-кус (крупы)

**Кус-кус**, **кускус** (араб. كسكس) — крупы або макаронныя вырабы магрыбскага або берберскага паходжання. З кус-куса гатуюць традыцыйную аднайменную страву з мясам, рыбай, гароднінай або сухафруктамі, залежна ад рэгіёну і заможнасці спажыўцоў.

## Распаўсюджанне 
Кус-кус -- адзін з традыцыйных асноўных прадуктаў харчавання ў краінах Магрыбу, у прыватнасці Марока, Алжыры, Тунісе, Лівіі і іншых частках Афрыкі, некаторых рэгіёнах Блізкага Усходу.

Цяпер кус-кус спажываюць таксама ў большасці краін Еўропы, ЗША, Канадзе і іншых, як альтэрнатыву мясцовым традыцыйным гарнірам.

## Вытворчасць 
Звычайна вырабляюць з дробных манных круп з цвёрдай пшаніцы (*Triticum durum*). Манныя крупы апырскваюць вадой, атрыманую масу пераціраюць рукамі і такім чынам фармуюць драбкі, якія потым абсыпаюць сухой маннай або мукой, пасля прасейваюць. Маленькія драбкі, якія праходзяць праз сіта, зноў абсыпаюць маннай і г.д. Дыяметр драбкоў мусіць быць каля 1 мм.

Кус-кус вырабляюць і з іншых злакаў.

Катэгорыя:Крупы
Катэгорыя:Магрыб
Катэгорыя:Міжземнаморская кухня
Катэгорыя:Мараканская кухня
Катэгорыя:Алжырская кухня
Катэгорыя:Туніская кухня
Катэгорыя:Сірыйская кухня
Катэгорыя:Арабская кухня
Піткэрнская мова

**Піткэрнская мова** - мова насельніцтва вострава Піткэрн. Крэольская мова, якая ўтварылася з сумясі англійскай мовы XVIII стагоддзя і таіцянскай мовы. З'яўляецца роднай для менш як 100 ураджэнцаў вострава. На блізкароднаснай Норфалкскай мове размаўляюць некалькі тысяч чалавек. Нягледзячы на тое, што астравы размешчаны ў Ціхім акіяне, гэтыя мовы адносяцца да атлантычнай групы крэольскіх моў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мовы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Крэольскія мовы
Нуры (Судан)

**Нуры** () — археалагічны помнік каля аднайменнага паселішча на поўначы Судана. Прадстаўляе сабою некропаль з малых пірамід, пабудаваных у 1 тысячагоддзі да н. э. для манархаў дзяржавы Куш. Разам з археалагічным помнікам Джэбель-Баркал, які знаходзіцца ў 10 км ад Нуры, унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гісторыя 
У 1 тысячагоддзі да н. э. некропаль Нуры знаходзіўся бліз Напаты, першай сталіцы дзяржавы Куш. Разам з Джэбель-Баркал з’яўляўся адным з галоўных сакральных месцаў Нубіі. Узвядзенне пірамід-грабніц манархаў Куша ў Нуры пачалося пры валадары Тахарка (690 — 664 гг. да н. э.), які меў тытулы *корэ* Куша і фараона Егіпта. Нуры заставаўся важным месцам пахавання і ў эпоху Мероэ, калі Напата страціла сваё значэнне. Апошнія грабніцы датуюцца 308 г. да н. э.

Археалагічныя даследаванні вядуцца з 1916 г.

## Піраміды 
Усяго ў Нуры налічваецца 61 піраміда. Найбольшая ў магільным комплексе піраміда Тахаркі мае плошчу 51,75 м² і ўзвышаецца ўсяго на 40 м. Піраміды будаваліся з чырвонага пясчаніка, які здабываўся непадалёк.

Першапачаткова піраміды Нуры мелі наступную структуру:

* **A**: сама піраміда
* **B**: уваходная капліца
* **C**: лесвіца або алея ў уваходную капліцу
* **D**: пахавальная камера

Найчасцей пахавальная камера была падземнай, злучалася з паверхняй вузкім тунэлем.

## Гл. таксама 
* Аль-Мусаўварат ас-Суфра

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* unesco.org
* Napata, Sudan (including Djebel Barkal and Nuri) 
* Kushite Pyramids in Nubia
* Philip Coppens, The Nubian Pyramids

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Судане
Катэгорыя:Археалогія ў Судане
Катэгорыя:Нубія
Кандыдат навук

**Кандыда́т наву́к** — навуковая ступень у Беларусі і некаторых іншых краінах. У айчыннай кваліфікацыйнай іерархіі займае месца пасля магістра і перад доктарам навук. Нацыянальны эквівалент міжнароднай навуковай ступені доктара філасофіі.

Пры неабходнасці грамадзяне Рэспублікі Беларусь, а таксама грамадзяне іншых дзяржаў і асобы без грамадзянства, якія абаранілі дысертацыю на саісканне навуковай ступені кандыдата навук у беларускіх вышэйшых навучальных або навуковых установах, маюць права звярнуцца да ВАК Рэспублікі Беларусь з заявай аб выдачы ім у дапаўненне да нацыянальнага дыплома кандыдата навук яшчэ і дыплома доктара філасофіі (у адпаведнай навуковай галіне), аформленага на англійскай мове.

У Беларусі сёння суіскальнік навуковай ступені можа атрымаць статус кандыдата навук па адной з наступных атраслей навукі:
* Архітэктура — кандыдат архітэктуры (к.арх.)
* Біялагічныя навукі — кандыдат біялагічных навук (к.б.н.)
* Ветэрынарныя навукі — кандыдат ветэрынарных навук (к.вет.н.)
* Геаграфічныя навукі - кандыдат геаграфічных навук (к.геагр.н.)
* Геолага-мінералагічныя навукі — кандыдат геолага-мінералагічных навук (к.г.-м.н.)
* Гістарычныя навукі і археалогія — кандыдат гістарычных навук (к.гіст.н.)
* Культуралогія — кандыдат культуралогіі (к.культ.)
* Мастацтвазнаўства — кандыдат мастацтвазнаўства (к.маст.)
* Медыцынскія навукі — кандыдат медыцынскіх навук (к.м.н.)
* Паліталогія — кандыдат палічныхных навук (к.паліт.н.)
* Педагагічныя навукі — кандыдат педагагічных навук (к.пед.н.)
* Псіхалагічныя навукі — кандыдат псіхалагічных навук (к.псіхал.н.)
* Сацыялагічныя навукі — кандыдат сацыялагічных навук (к.с.н.)
* Сельскагаспадарчыя навукі — кандыдат сельскагаспадарчых навук (к.с.-г.н.)
* Тэхнічныя навукі — кандыдат тэхнічных навук (к.т.н.)
* Фармацэўтычныя навукі — кандыдат фармацэўтычных навук (к.фарм.н.)
* Фізіка-матэматычныя навукі — кандыдат фізіка-матэматычных навук (к.ф.-м.н.)
* Філалагічныя навукі — кандыдат філалагічных навук (к.філал.н.)
* Філасофскія навукі — кандыдат філасофскіх навук (к.філас.н.)
* Хімічныя навукі  — кандыдат хімічных навук (к.х.н.)
* Эканамічныя навукі — кандыдат эканамічных навук (к.э.н.)
* Юрыдычныя навукі — кандыдат юрыдычных навук (к.ю.н.)

Катэгорыя:Навуковыя ступені і званні
Напата

**Напа́та** — старажытны горад у Нубіі (Судан), заснаваны егіпцянамі як адміністрацыйны цэнтр каля чацвёртага парога ракі Ніл у 2 тысячагоддзі да н. э. З'яўляўся адной са сталіц старажытнай дзяржавы Куш. У наш час прадстаўлены археалагічнымі помнікамі Джэбель-Баркал і Нуры.

## Гісторыя 
Напата была заснавана каля 1450 г. да н. э. старажытнаегіпецкім фараонам Тутмасам III пасля заваявання дзяржавы Керма. Першапачаткова з'яўлялася адміністрацыйным цэнтрам Нубіі. Егіпецкі кіраўнік Напаты меў тытул намесніка фараона. У 1070 г. да н. э. намеснікі Напаты вызваліліся з-пад улады Егіпта і стварылі асобную дзяржаву Куш. Напата заставалася галоўным эканамічным і палітычным цэнтрам Куша прыкладна да VI ст. да н. э. У 591 г. да н. э. вытрывала нашэсце персаў, пасля чаго паступова саступіла месца Мероэ. У V ст. да н. э. Герадот ужо называў Мероэ галоўным горадам Эфіопіі. У 23 г. да н. э. Напата была канчаткова зруйнавана падчас нашэсця рымлян.

## Культура 
Перыяд дамінавання Напаты ў Нубіі звычайна вылучаецца як асобная культурная эпоха, для якой было характэрна спалучэнне нубійскіх традыцый, што бралі пачатак у Керме, і прынесеных са Старажытнага Егіпта. Напата з яе сакральным цэнтрам у Джэбель-Баркал лічылася горадам Амона, а ўлада валадароў Напаты *корэ* прыраўноўвалася да ўлады фараонаў. Нават пасля перанясення асноўнага цэнтра дзяржавы ў Мероэ Джэбель-Баркал і Нуры заставаліся галоўнымі месцамі пахавання *корэ* і чальцоў іх сем'яў. Афіцыйныя імёны *корэ* адлюстроўвалі веру напатцаў, што іх валадар з'яўляецца часткай бога. Жанчыны валадарскай сям'і таксама абагаўляліся. 

Каля Напаты будаваліся піраміды — магільні чальцоў сям'і *корэ*, аднак яны значна адрозніваліся ад егіпецкіх па памерах і тэхніцы будаўніцтва. Адрозненні таксама маюць знойдзеныя керамічныя вырабы таго перыяда. Пантэон багоў Напаты першапачаткова запазычаны з Егіпту, аднак з цягам часу ён папаўняўся іншымі бажаствамі.

## Спасылкі 
* Nubia: the Napatan Period
* Nubia, Kerma, Kush, Meroe, Black Pharaohs
* Names of Kush (Napata and Meroe)
* The Napatan Period 
* Napatan Meroitic Periods: Definitions 
* NAPATA & MEROE "HISTORY & LOCATION" 
* Nubia and the Powerful Kingdom of Kush

Катэгорыя:Колішнія гарады
Катэгорыя:Гісторыя Судана
Катэгорыя:Геаграфія Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Нубія
Катэгорыя:Колішнія гарады Афрыкі
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Суперкубак Беларусі па футболе 2010

**Суперкубак Беларусі па футболе 2010** — першы розыгрыш Суперкубка Беларусі, штогадовага футбольнага матча, у якім сустракаюцца чэмпіёны Вышэйшай лігі Чэмпіянату Беларусі і пераможцы Кубка Беларусі мінулага сезону.

Матч адбыўся 8 сакавіка 2010 года ў мінскім Футбольным манежы. У ім прынялі ўдзел БАТЭ з Барысава, чэмпіён Беларусі 2009, і «Нафтан» з Наваполацка, уладальнік Кубка Беларусі 2009. Асноўны час матча скончыўся без забітых галоў, а ў серыі пенальці перамогу атрымаў БАТЭ, які стаў першым у гісторыі ўладальнікам Суперкубка Беларусі.

## Справаздача аб матчы 
## Склады 
|valign="top" width="50%"|

|}

## Статыстыка матча 
## Гл. таксама 
* Чэмпіянат Беларусі 2009
* Кубак Беларусі 2008/2009

## Спасылкі 
* Пратакол матча на сайце football.by

2010
Катэгорыя:2010 год у Мінску
Катэгорыя:Падзеі 8 сакавіка
Катэгорыя:Сакавік 2010 года
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2010 годзе
Катэгорыя:2010 год у футболе
Помнік Тэадорасу Калакатронісу (Афіны)

**Афінскі Помнік Тэадорасу Калакатронісу** — конны помнік грэчаскаму палкаводцу, генералу перыяду нацыянальна-вызваленчай рэвалюцыі 1821-29 гадоў Тэадорасу Калакатронісу ў сталіцы Грэцыі Афінах, адзін з найпрыгажэйшых гарадскіх манументаў.

Афінскі помнік Тэадорасу Калакатронісу размешчаны на невялікай пляцоўцы перад будынкам Нацыянальнага гістарычнага музея (так званы Стары грэчаскі парламент) на вуліцы Стадыу ў цэнтры горада.

Помнік герою створаны ў 1900 годзе грэчаскім скульптарам Лазарасам Сохасам у Парыжы. Пастаўлены ж помнік Тэадорасу Калакатронісу на яго цяперашнім месцы ў 1904 годзе.

## Апісанне 
Помнік Тэадорасу Калакатронісу ў Афінах уяўляе сабой бронзавую скульптуру Тэадораса Калакатроніса на кані, усталяваную на высокім прамавугольным, з адным закругленым бокам, мармуровым пастаменце, дапоўненым дэкорам і ступеньчатым стылабатам.

Пастамент помніка ўпрыгожаны, у прыватнасці, рэльефам сцэн бітвы пад Дэрвакіёнам і пасяджэннямі Пелапанескага сената падчас Грэчаскай рэвалюцыі.

Нацыянальны герой паказаны поўным упэўненасці і доблесці. Помнік усталяваны такім чынам, што галава і позірк Калакатроніса звернутыя да палаца Грэчаскага парламента, а правая рука паказвае ў процілеглы бок, дзе на працягу XIX стагоддзя размяшчаліся каралеўскія стайні. З-за гэтага ў Афінах узнік папулярны палітычны жарт: нібы рэвалюцыйны генерал паказвае парламентарыям, што ім, лаяльным і поўным вернасці манарху, па праве належыць засядаць не ў раскошы, а менавіта ў стайні.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Афін
Катэгорыя:Помнікі Афін
Катэгорыя:Конныя статуі
Стары будынак парламента (Афіны)

[thumb|[Помнік Тэадорасу Калакатронісу, Афіны|Помнік Тэадорасу Калакатронісу перад старым будынкам парламента]]
**Стары будынак парламента** () размешчаны на вуліцы Стадыу ў Афінах. У 1875—1932 гадах яго займаў парламент. Цяпер у будынку размешчаны Нацыянальны гістарычны музей.

## Гісторыя 
Першапачаткова на гэтым месцы знаходзілася сядзіба афінскага магната Александраса Кантослаўласа. Пасля таго як у 1833 годзе Афіны сталі сталіцай Грэцыі (пасля Нафпліяна) кароль Атон выбраў дом Кантослаўласа сваёй рэзідэнцыяй, пакуль не быў пабудаваны новы Каралеўскі палац — цяпер Грэчаскі парламент. У 1835 г. былі дабудаваны буйныя бальная і банкетная залы. Пасля паўстання 3 верасня, якое вымусіла караля Атона падаць канстытуцыю, у гэтым будынку ўпершыню быў скліканы Нацыянальны сход.

У кастрычніку 1854 г. увесь будынак згарэў падчас пажару. Узвядзенне новага будынка планавалася па праекце французскага архітэктара Франсуа Булангера. У наступным годзе будаўніцтва было спынена з-за недахопу сродкаў і аднавілася толькі ў 1863 годзе, калі Атон быў зрынуты з прастола. Праект будаўніцтва быў зменены гэтым разам грэчаскім архітэктарам Панаётысам Калькасам і будаўніцтва было завершана ў 1871 годзе. Тым часам Грэчаскі парламент размяшчаўся ў невялікім цагляным доміку на процілеглым боку плошчы, яго спешна пабудавалі ў 1863 годзе і сярод жыхароў горада ён атрымаў назву *Барак* ().

У 1904 годзе на плошчы перад будынкам пастаўлены раскошны помнік Тэадорасу Калакатронісу аўтарства скульптара Лазараса Сохаса (1900).

Грэчаскі парламент быў перамешчаны ў новы будынак толькі ў 1875 годзе і заставаўся ў ім да пераезду ў цяперашні будынак — былы Каралеўскі палац Атона ў 1923 годзе. Такім чынам, ён стаў сведкай некаторых найбольш бурных і важных падзей у сучаснай гісторыі Грэцыі, уключаючы забойства прэм'ер-міністра Тэадораса Дэліяніса на лесвіцы парламента 13 чэрвеня 1905 г., а таксама абвяшчэнне Грэчаскай рэспублікі 25 сакавіка 1924 года.

Пасля таго як парламент пераехаў, у будынку размяшчалася Міністэрства юстыцыі Грэцыі. У 1961 годзе была праведзена поўная рэстаўрацыя будынка, які з тых часоў стаў месцам размяшчэння Нацыянальнага гістарычнага музея ў падпарадкаванні гісторыка-этнаграфічнаму таварыству Грэцыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Афін
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Афін
Катэгорыя:Будынкі парламентаў
Скін-эфект

**Скін-эфект** (ад  скура, абалонка + эфект), **паверхневы эфект** — уласцівасць пераменнага электрычнага току, якая праяўляецца ў неаднародным размеркаванні ўнутры правадніка такім чынам, што шчыльнасць току найбольшая на паверхні правадніка і змяншаецца ўглыб правадніка. Электрычны ток цячэ, галоўным чынам, па «скуры» правадніка паміж паверхняй і ўзроўнем, названым **скін-пласт**.

## Фізічны механізм эфекту 
Пераменны ток у правадніку спараджае пераменнае віхравое магнітнае поле, сілавыя лініі якога перпендыкулярныя да восі правадніка за кошт электрамагнітнай індукцыі, пераменнае магнітнае поле спараджае віхравое электрычнае поле, якое выклікае праходжанне віхравога току Фуко, прычым на паверхні правадніка віхравыя токі накіраваны ў кірунку току правадніка, а ўнутры правадніка — процілегла. Гэта з’ява зніжае ток унутры правадніка і павялічвае ток, які працякае ў вонкавых слаях правадніка (павярхоўны ток).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Электрадынаміка
Катэгорыя:Фізіка кандэнсаванага стану
Катэгорыя:Фізіка суцэльных асяроддзяў
Колеравая мадэль Пантон

thumb|250px|Выявы колераў Pantone
**Колеравая мадэль Пантон**, або **сістэма PMS** (ад ) — стандартызаваная сістэма падбору колеру, распрацаваная амерыканскай фірмай Pantone Inc у сярэдзіне XX ст. Выкарыстоўвае лічбавую ідэнтыфікацыю колераў выявы для паліграфіі друку як сумесевымі, так і трыяднымі фарбамі. Эталонныя пранумараваныя колеры надрукаваны ў спецыяльнай кнізе, старонкі якой веерападобна раскладваюцца.

Існуе мноства каталогаў узораў колераў Pantone, кожны з якіх разлічаны на пэўныя ўмовы друку. Напрыклад, для друку на мелаванай, немелаванай паперы, каталог для металізаваных фарбаў (бронза, срэбра) і г.д. Вытворца настойвае на тым, што «вееры» неабходна штогод замяняць, таму што за гэты час працэс выцвітання і сцірання выявы робіць колеры недакладнымі.

У жніўні 2007 года было абвешчана пра пагадненне аб куплі Pantone Inc кампаніяй X-Rite, адным з вядучых вытворцаў абсталявання і праграмнага забеспячэння для кіравання колераўзнаўленнем.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Каляровыя прасторы
Катэгорыя:Паліграфія
Плошча Дзяржаўнага Сцяга (Баку)

**Плошча дзяржаўнага сцяга** () — плошча ў сталіцы Азербайджана горадзе Баку, на якой размешчаны дзяржаўны сцяг Азербайджанскай Рэспублікі.

## Гісторыя 
1 верасня 2010 года ў Баку адбылося ўрачыстае адкрыццё Плошчы дзяржаўнага сцяга, на якой быў узняты сцяг Азербайджана. Флагшток на плошчы дзяржаўнага сцяга і з моманту ўстаноўкі да мая 2011 года, калі ў Душанбэ дабудавалі 165-метровы сцягшток, лічыўся самым высокім у свеце і быў уключаны ў Кнігу рэкордаў Гінеса.

## Апісанне 
Плошча займае тэрыторыю 60 гектараў, а верхняя яе частка складае 31 тысячу квадратных метраў. Вышыня сцягштока — 162 метра, дыяметр у падножжа — 3,2 метра, а ў верхняй частцы — 1,09 метра. Агульная вага канструкцыі — 220 тон. Шырыня сцяга складае 35 метраў, даўжыня — 70 метраў, агульная плошча — 2450 квадратных метраў, а вага — прыкладна 350 кілаграмаў. Будаўніцтва плошчы абышлося прыкладна ў 32 мільёны долараў.

Дзякуючы прымяненню найноўшых тэхналогій, сцягшток можа вытрымліваць ўздзеянне ветру хуткасцю да 58 м/с (209 км/г). Аднак, у тыя дні, калі хуткасць ветру перавышае 20 м/с, сцяг мусіць быць спушчаны. Па разліках распрацоўшчыкаў, колькасць такіх дзён у Баку не перавышае 40—50 у год.

На плошчы таксама намаляваны дзяржаўныя сімвалы — герб, тэкст гімна і карта Азербайджана, якія выкананыя з пазалочанай бронзы, а таксама створаны Музей дзяржаўнага сцяга.

Катэгорыя:Плошчы Баку
Катэгорыя:Баку
Нахічэванская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

СССР 1974 года]]
**Нахічэванская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка** () — аўтаномная рэспубліка ў складзе Азербайджанскай ССР, якая існавала 1924 па 1990 гады. Адміністрацыйны цэнтр — Нахічэвань.

## Гісторыя 
У 1920 годзе вобласць была занята часткамі Чырвонай Арміі. У ліпені 1920 года ўтворана Нахічэванская савецкая рэспубліка. У лютым 1923 года створаны Нахічэванскай аўтаномны край пад заступніцтвам Азербайджанскай ССР, ператвораны ў лютым 1924 года ў Нахічэванскую АССР. З лістапада 1990 года — Нахічэванская Аўтаномная Рэспубліка ў складзе Рэспублікі Азербайджан.

Выдавалася рэспубліканская газета «Шарг гапысы» (на азербайджанскай мове) і «Савецкая Нахічэвань» (на рускай мове).

## Гл. таксама 
* Нахічэванская Аўтаномная Рэспубліка
* Аждар Ісмаілаў

Катэгорыя:Азербайджанская ССР
Катэгорыя:Аўтаномныя рэспублікі СССР
Катэгорыя:Гісторыя палітыкі Азербайджана
Людзвінова (возера)

**Людзвінова** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 25 км на захад ад горада Браслаў, за 2 км на захад ад вёскі Марцінкавічы, у басейне ракі Дрысвята.

Плошча паверхні 0,17 км². Даўжыня 0,51 км, найбольшая шырыня 0,38 км. Найбольшая глыбіня 5 м. Даўжыня берагавой лініі 1,6 км.

Схілы катлавіны вышынёй да 5 м, спадзістыя, параслі хмызняком, на захадзе і ўсходзе невыразныя. Пойма шырынёй да 50 м, забалочаная. У возера ўпадаюць 4 ручаі. Выцякае ручай у возера Чаймушка, што ў Літве.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-6. Выданне 1984 года.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дрысвяты
Людвінова

Назву **Людвіно́ва** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Людвінова — вёска ў Драгічынскім раёне
* Віцебская вобласць
** Людвінова — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне
* Гродзенская вобласць
** Людвінова — хутар у Іўеўскім раёне
* Мінская вобласць
** Людвінова — аграгарадок у Вілейскім раёне
** Людвінова — колішні фальварак у Смілавіцкай воласці, цяпер Чэрвеньскі раён

### Літва 
* Людвінова — мястэчка ў Мар’ямпольскім павеце

## Гл. таксама 
Людзвінова