Manduca sexta

**Manduca sexta** — від матылёў род  з сямейства . Шырока распаўсюджаны ад трапічных рэгіёнаў Паўднёвая Амерыка да паўночных раёнаў ЗША (Масачусетс), лічыцца шкоднікам тытунёвых плантацый, лёгка размнажаецца ў няволі і выкарыстоўваецца ў даследаваннях як мадэльны арганізм.

## Сінонімы 
* *Sphinx sexta* Linnaeus, 1763
* *Protoparce sexta*
* *Phlegethontius sexta*
* *Sphinx carolina* Linnaeus, 1764
* *Manduca carolina*
* *Phlegethontius carolina*
* *Protoparce carolina*
* *Macrosila carolina*
* *Protoparce jamaicensis* Butler, 1876
* *Sphinx lycopersici* Boisduval, [1875]
* *Sphinx nicotianae* Boisduval, [1875]
* *Sphinx paphus* Cramer, 1779
* *Protoparce griseata* Butler, 1875
* *Protoparce leucoptera* Rothschild and Jordan, 1903
* *Protoparce sexta luciae* Gehlen, 1928
* *Protoparce sexta peruviana* Bryk, 1953
* *Sphinx caestri* Blanchard, 1854
* *Sphinx eurylochus* Philippi, 1860
* *Sphinx tabaci* Boisduval, [1875]
* *Protoparce sexta saliensis* Kernbach, 1964

## Падвіды і арэал 
* *Manduca sexta sexta* (ад Масачусетса на поўначы праз ЗША, Мексіка і Цэнтральную Амерыку да Аргенціна на поўдні.)
* *Manduca sexta caestri* (Blanchard, 1854) (Чылі)
* *Manduca sexta jamaicensis* (Butler, 1875) (Ямайка, Дамініканская Рэспубліка, Сэнт-Люсія, Гвадэлупа, Антыльскія астравы)
* *Manduca sexta leucoptera* (Rothschild & Jordan, 1903) (Галапагоскія астравы)
* *Manduca sexta paphus* (Cramer, 1779) (Сурынам, Венесуэла, Бразілія, Аргенціна, Балівія)
* *Manduca sexta saliensis* (Kernbach, 1964) (Аргенціна)
* 
Файл:Manduca_sexta_jamaicensis_MHNT_CUT_2010_0_366_Montvert_Martinique_France_male_dorsal.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Manduca_sexta_jamaicensis_MHNT_CUT_2010_0_366_Montvert_Martinique_France_male_dorsal.jpg|*Manduca sexta jamaicensis* ♂
Файл:Manduca_sexta_jamaicensis_MHNT_CUT_2010_0_366_Montvert_Martinique_France_male_ventral.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Manduca_sexta_jamaicensis_MHNT_CUT_2010_0_366_Montvert_Martinique_France_male_ventral.jpg|♂ △
Файл:Manduca_sexta_jamaicensis_MHNT_CUT_2010_0_366_Montvert_Martinique_France_female_dorsal.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Manduca_sexta_jamaicensis_MHNT_CUT_2010_0_366_Montvert_Martinique_France_female_dorsal.jpg|♀
Файл:Manduca_sexta_jamaicensis_MHNT_CUT_2010_0_366_Montvert_Martinique_France_female_ventral.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Manduca_sexta_jamaicensis_MHNT_CUT_2010_0_366_Montvert_Martinique_France_female_ventral.jpg|♀ △

Файл:Manduca_sexta_leucoptera_MHNT_CUT_2010_0_366_Galapagos_Isla_Santa_Cruz_(AcademyBay)_female_dorsal.jpg|*Manduca sexta leucoptera *♀ △ 
Файл:Manduca_sexta_leucoptera_MHNT_CUT_2010_0_366_Galapagos_Isla_Santa_Cruz_(AcademyBay)_female_ventral.jpg|♀ △ 

Файл:Manduca_sexta_paphus_MHNT_CUT_2010_0_366_Planaltino_Bahia_Brazil_male_dorsal.jpg|*Manduca sexta paphus* ♂ 
Файл:Manduca_sexta_paphus_MHNT_CUT_2010_0_366_Planaltino_Bahia_Brazil_male_ventral.jpg| ♂ △

## Біялогія 
Жыццёвы цыкл доўжыцца ад 30 да 50 дзён. Такі кароткі перыяд дазваляе ў большасці раёнаў развіцца двум пакаленням, а ва Фларыдзе нават тром і чатыром пакаленням за год.

### Яйцы 
Яйцы маюць сферычную форму, дасягаюць 1 мм у дыяметры, празрыстыя, зелянявага колеру. Як правіла, яйцы адкладаюцца самкай на ніжні бок лісця кармавых раслін вусеня, рэдка могуць адкладаць на верхні бок. Вусені вылупляюцца на 2-4 дзень пасля кладкі.

### Вусень 
Вусені апошняга ўзросту дасягаюць да 70 мм у даўжыню. Харчуюцца на раслінах сямейства Паслёнавыя, як правіла, на тытуні, тамаце, бульбе і відах роду дурнап’яну. Звычайна вусень праходзіць 5 узростаў, але пры бедным харчаванні колькасць узростаў можа павялічвацца. Акукляецца ў глебе.

Натуральным біялагічным кантролем размнажэння матыля з’яўляюцца паразітычная аса сямейства  , якая адкладае яйцы ў цела вусеня, дзе развіваюцца лічынкі асы. Заражаныя вусени могуць быць пакрытыя множнымі шаўковымі коканамі гэтай паразітычнай асы, якія часта памылкова прымаюць за буйныя яйцы.

### Кукалка 
Стадыя кукалкі доўжыцца каля 18 дзён (пры 17-гадзінным светлавым дне і 27 °C). Пры скарочаным светлавым дне куколка ўпадае ў дыяпаўзу, якая можа працягвацца некалькі месяцаў.

### Імага 
Імага мае спецыфічны ўзор на брушку, які складаецца з шасці пар жаўтлява-чырвоных квадратаў.
Файл:Manduca_sexta_MHNT_CUT_2010_0_104_Caranavi,_La_Paz_Bolivia_male_dorsal.jpg|*Manduca sexta sexta* ♂ 	
Файл:Manduca_sexta_MHNT_CUT_2010_0_104_Caranavi,_La_Paz_Bolivia_male_ventral.jpg|♂ △	
Файл:Manduca_sexta_MHNT_CUT_2010_0_104_Dos_Amates_Catemaco_VeraCruz_Mexico_female_dorsal.jpg|♀
Файл:Manduca_sexta_MHNT_CUT_2010_0_104_Dos_Amates_Catemaco_VeraCruz_Mexico_female_ventral.jpg|♀ △

## Мадэльны арганізм 
Бражнік выкарыстоўваецца падобна  у якасці мадэльнага арганізма дзякуючы свайму адносна вялікаму памеру і прастаце ўтрымання. Асабліва шырока выкарыстоўваецца ў нейрабіялогіі, паколькі нервовую сістэму гэтага віду лёгка вывучаць і ён мае кароткі жыццёвы цыкл. Вусені гэтага віду лёгка паддаюцца ўскрыццю, а таксама ў іх хірургічна лёгка адлучаюцца асобныя органы.

Матылі разводзяцца альбо на раслінах тытуню і роднасных яму таматах, альбо на штучнай ежы, заснаванай на пшаніцы. Развядзенне простае, неабходны 14-гадзінны светлавы дзень для прадухілення дыяпаўзы.

Яйцы прамываюцца 1-5 мін у дэзінфекцыйных растворы і размяшчаюцца на раслінах ці харчовых кубіках. Вылупленне і хуткасць развіцця залежыць ад тэмпературы. Калі надыходзіць момант акуклення, вусені змяняюць паводзіны і пачынаюць шукаць падыходнае сховішча. Для гэтага выкарыстоўваюцца дошкі з просверленными адтулінамі. Вусені змяшчаюцца ў адтуліны і зачыняюцца коркамі. Пасля акуклення кукалкі змяшчаюць у спецыяльныя камеры. Туды ж змяшчаюць падсалоджаную ваду і лісце тытуню (або роднаснай расліны) для адкладвання самкай яец пасля апладнення.

Пры вырошчванні на штучнай ежы, у якой адсутнічае жоўты пігмент ксантафіл, неабходны для зялёнай афарбоўкі матыля, бражнікі выводзяцца з блакітнаватым адценнем. На некаторых відах штучнага харчавання могуць быць яшчэ бялейшымі, да бледна-блакітнага. Калі ў ежы адсутнічаюць  і караціноіды, неабходныя для зрокавага пігмента, матылі могуць мець слабы зрок.

## Спасылкі 
* Manduca sexta: апісанне на сайце Універсітэта штата Каларада
* Nuisance Parasitic Wasps at Ohio State University Extension
* Manduca sexta на сайце Butterflies and Moths of North America
* Manduca sexta на сайце Універсітэта Фларыды

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1763 годзе
Катэгорыя:Бражнікі