Балет у Беларусі

Вытокі беларускага харэаграфічнага мастацтва ў глыбокай старажытнасці — у гульнях, абрадах, карагодах, дзе танец быў неаддзельны ад песні, гульні, акцёрскага дзеяння.

## Гісторыя 
Першыя прафесіянальныя танцоры-скамарохі вядомыя на Беларусі з 12 стагоддзя.

З 17 стагоддзя функцыяніравалі школьны тэатр, народная драма, батлейка.

### XVIII—XIX стагоддзі 
[250px|thumb|Дэкарацыі да спектакляў у [Нясвіжскі тэатр Радзівілаў|Нясвіжскім тэатры Радзівілаў]]
Сярод першых балетных тэатраў на Беларусі — прыгонныя тэатры 18—19 стагоддзяў, у якіх былі балетныя трупы. Яны дзейнічалі ў прыватнаўласніцкіх гарадах, замках і сядзібах у спецыяльна абсталяваных памяшканнях ці ў залах палацаў, ратуші інш.

Паводле гістарычных звестак, першым балетным тэатрам быў Нясвіжскі тэатр Радзівілаў (1740—1791), які прайшоў шлях ад аматарскага да прафесіянальнага і сфарміраваў вялікі арыгінальны рэпертуар. У яго складзе налічвалася больш за 20 прыгонных танцораў. Часам у спектаклі ўдзельнічалі члены княжацкай сям’і, прадстаўнікі шляхты і кадэты нясвіжскага корпуса. У розныя гады ў тэатры балетмайстрамі працавалі Я. Аліўе, Л. Дзюпрэ, А. Лойка і Г. Петынеці, А. Пуціні, Шрэтэр. Балеты ставіліся і ў Слуцкім тэатры Радзівіла.

### XX стагоддзе 
 (2010)]]
Нацыянальны балетны тэатр узнік на пачатку 1920-х гадоў. Першыя балетныя спектаклі, у т.л. «Капелія» Л. Дэліба, «Зачараваны лес» Р. Дрыга, пастаўлены ў 1920-я гады К. Алексютовічам на сцэне БДТ, які меў і балетную трупу. У 1930 годзе адчынілася Беларуская студыя оперы і балета. У балетную трупу ўваходзілі В. Бурэйка, Я. Вяпрынскі, Р. Гімпелева, Н. Гурвіч, С. Дрэчын, К. Калітоўская, Т. Новікава, К. Пекур, Т. Узунава, Н. Фінская, Ю. Хіраска і інш.

Афішу Вялікага тэатра Беларусі ўпрыгожылі балеты культавага чэшскага і нідэрландскага харэографа Іржы Кіліана — «чорна-белыя» на музыку В. А. Моцарта «Шэсць танцаў» (2013) і «Маленькая смерць» (2016). Палітру сучаснай беларускай балетнай сцэны дапоўнілі яркія фарбы рускай харэаграфіі «срэбнага стагоддзя» — пастаўленыя балетмайстрам Андрысам Ліепай балеты ў харэаграфіі М. Фокіна «Шахеразада» на музыку М. Рымскага-Корсакава (2011, дэкарацыі Л. Бакста, дырыжор В. Плоскіна), «Жар-птушка» І. Стравінскага (2014, дэкарацыі Л. Бакста, дырыжор В. Плоскіна), «Пятрушка» (2018, дэкарацыі А. Бенуа, дырыжор В. Плоскіна).

14-15 лютага 2018 года ў Беларусі прайшла першая міжнародная навукова-практычная канферэнцыя «Беларускі балет у сусветнай культурнай прасторы». Першы дзень прайшоў у Гетманскай зале Нясвіжскага замка: менавіта дзякуючы магутнаму магнацкаму роду Радзівілаў у XVIII стагоддзі была створана першая школа акадэмічнага танца і першая прафесійная харэаграфічная трупа. Харэографы, выканаўцы і навукоўцы з Беларусі, Расіі, Францыі, Літвы, Латвіі і Польшчы звярнуліся да гісторыі балета Беларусі і Марселю, абмеркавалі асноўныя тэндэнцыі сучаснага балета ў свеце і, у прыватнасці, нашай краіне. Мерапрыемства правадзілася па ініцыятыве пасольства Рэспублікі Беларусь у Францыі і знаходзіцца пад патранажам ЮНЕСКА. Другі дзень на базе Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі адзначыўся майстар-класам літоўскіх педагогаў, цікавай канцэртнай праграмай кафедры опернай падрыхтоўкі і харэаграфіі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.

15 мая 2021 года ў Вялікім тэатры Беларусі адбылася прэм’ера балета «Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага ў пастаноўцы Валянціна Елізар’ева з І. Яромкінай, А. Яромкіным і Ю. Кавалёвым у галоных ралях. У спектаклі можна было заўважыць новыя харэаграфічныя і музычныя фрагменты, якія аднавіў сам Елізар’еў.

## Беларускі балет у нумізматыцы і філатэліі 
 Я. Глебава]]
* На банкноце наміналам 100 000 рублёў 1996 года на асабовым боку намаляваны Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь, а на адваротным баку размешчана сцэна з балета «Выбранніца» Я. Глебава. На 100-рублёвай банкноце 2000 і 2011 гадоў таксама знаходзіцца выява балета «Выбранніца».

### Манеты 
 на памятнай манеце ў гонар 80-годзя Нацыянальнага тэатра оперы і балета]]
* У 2003 годзе Нацыянальны Банк Рэспублікі Беларусь выпусціў сярэбраную памятную манету «Беларускі балет». На аверсе ў крузе, абведзеным геаметрычным арнаментам, знаходзіцца рэльефная выява будынка Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь, а на рэверсе змешчана рэльефная выява сцэны з нацыянальнага балета «Страсці» (Рагнеда) і надпіс у два радкі: «Балет Беларускі». У 2005 годзе на конкурсе СОТY (Coin of the Year — «Манета года»), арганізаваным амерыканскімі агенцтвам навін «Уорлд Коін Ньюз» і выдавецкім домам «Краўзэ Паблікейшнс», манета атрымала вышэйшы тытул «Манета года 2005», якая прысуджаецца за першае месца сярод пераможцаў у дзесяці намінацыях. Яна таксама перамагла ў намінацыі «Манета з лепшым мастацкім рашэннем».
* У 2005 годзе Нацыянальны Банк Рэспублікі Беларусь выпусціў залатую памятную манету «Беларускі балет» наміналам 10 і 200 рублёў. На рэверсе ў цэнтры раўмешчана рэльефная выява балерыны, якая танцуе, справа — надпіс: «БЕЛАРУСКІ БАЛЕТ».
* У 2006 годзе Нацыянальны Банк Рэспублікі Беларусь выпусціў залатую памятную манету «Беларускі балет» з рэльефнай выявай артыстаў балета (сцэна з нацыянальнага балета «Страсці» (Рагнеда) на рэверсе.
* У 2007 годзе Нацыянальны Банк Рэспублікі Беларусь выпусціў залатую памятную манету «Беларускі балет» наміналам 10, 200 і 1000 рублёў і сярэбраную памятную манету наміналам 20 і 1000 рублёў. На рэверсе справа на люстэркавым фоне знаходзіцца рэльефная выява балерыны, якая танцуе; злева — люстраное адлюстраванне балерыны. У 2008 годзе залатая манета вартасцю 200 рублёў «Беларускі балет. 2007» (мастак Святлана Заскевіч) прымала ўдзел у міжнародным прафесійным конкурсе памятных манет «Манетнае сузор’е», арганізаваным па ініцыятыве выдавецкага дома «Уотэр Марк», і ў намінацыі «Залатая манета года» падзяліла другую прэмію з прадстаўнікамі з Фінляндыі і Украіны.
* У 2014 годзе Нацыянальны Банк Рэспублікі Беларусь выпусціў залатую памятную манету «Беларускі балет», а ў 2015 годзе — сярэбраную. На рэверсе ў цэнтры знаходзіцца выява балерыны ў вобразе па матывах акадэмічных сцэн з класічных балетных пастановак; сукенка прымы-балерыны выступае фонам для малюнка танцуючых на ім балерын кардэбалета.

### Маркі 

StampBelarus351.jpg|{{f-|Балет «Стварэнне свету»
StampBelarus352.jpg|{{f-|Балет «Страсці» («Рагнеда»; паштовы блок)

* У 2000 годзе Белпошта выпусціла серыю «Беларускі балет», аформленую мастаком А. Гапіенка і якая складаецца з маркі і паштовага блока. На марцы намаляваны дуэт Адама і Евы з арт-рок-балета «Стварэнне свету» Андрэя Пятрова. Малюнак маркі выкананы па фатаграфіі, на якой адлюстраваны салісты Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра балета Рэспублікі Беларусь Наталля Рабцава і Уладзімір Доўгіх (пастаноўка Валянціна Елізар'ева, 1976). На блоку намаляваная сцэна з балета «Страсці» («Рагнеда») Андрэя Мдывані, выкананая па фатаграфіі, на якой адлюстраваны акцёры НАВТБ РБ.
 і Ігар Артамонаў ў спектаклі Пятра Чайкоўскага «Лебядзінае возера»]]
* У 2013 годзе Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь выпусціла ў абарачэнне паштовую марку «Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь». Падзея была прымеркавана да 80-годдзя найбуйнейшага тэатра краіны. На юбілейнай марцы намаляваны сцэны з оперных і балетных спектакляў Вялікага тэатра. Прадстаўлены салісты оперы Сяргей Франкоўскі і Аксана Волкава ў пастаноўцы «Набука» Джузэпэ Вердзі, артысты балета Вольга Гайко і Ігар Артамонаў ў спектаклі Пятра Чайкоўскага «Лебядзінае возера».

## Літаратура 
* 
* 
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович. — М.: Советская энциклопедия, 1981. — 623 стр. с илл.

Катэгорыя:Гісторыя балета