open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Джафна

**Джафна** (, ) — горад на поўначы Шры-Ланкі, адміністрацыйны цэнтр Паўночнай правінцыі.

## Гісторыя 
Горад мае вельмі старажытную гісторыю, ён згадваецца ў такім старажытным тэксце, як «Махавамса».

У канцы XX — пачатку XXI стст. горад апынуўся ў цэнтры грамадзянскай вайны, у выніку чаго моцна пацярпеў.

## Насельніцтва 
Гістарычна ў Джафне жылі людзі розных веравызнанняў, аднак у выніку этнічных «чыстак», праведзеных у 1990-х гадах групоўкай «Тыгры вызвалення Таміл-Ілама», мусульмане былі выгнаныя з горада. У цяперашні час горад населены ў асноўным таміламі, 85 % якіх з’яўляюцца індуістамі.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Шры-Ланкі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1621 годзе
Барыс III

**Барыс III** (30 студзеня 1894 — 28 жніўня 1943, поўнае імя Барыс Клемент Роберт Марыя Пій Луі Станіслаў Ксаўе Саксен-Кобург-Гоцкі) — цар Балгарыі з 3 кастрычніка 1918 па 28 жніўня 1943, сын Фердынанда I, з Саксен-Кобург-Гоцкай дынастыі. Меў чын германскага адмірала (1 верасня 1916).

Быў надзвычай папулярным манархам і з’яўляецца адным з ключавых персанажаў балканскай гісторыі паміж двума сусветнымі войнамі і падчас Другой сусветнай вайны.

Уступіў на трон ва ўзросце 24 гадоў пасля паразы Балгарыі ў Першай сусветнай вайне, дзе яна выступіла на баку Германіі, і адрачэння бацькі. Прыняў краіну ў стане на мяжы хаасу. Нягледзячы на ўсе намаганні падавіць дзейнасць як левых, так і правых экстрэмістаў і стабілізаваць балгарскую палітыку, быў фактычна бездапаможны падчас аўтарытарных урадаў Аляксандра Стамбалійскага, затым Аляксандра Цанкава. У 1930 годзе ажаніўся з дачкой Віктара Эмануіла III Джаване (царыцы Ёване).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Цары балгарскія
Катэгорыя:Саксен-Кобург-Гоцкая дынастыя
Катэгорыя:Лідары краін-удзельніц Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Балгарыя)
Джэм

**Джэм** () — харчовы прадукт, які атрымліваецца зварваннем пладоў або ягад у цукровым сіропе або ў мёдзе да жэлепадобнага стану.

Джэмы могуць быць любой кансістэнцыі — ад згушчанай жэліраванай масы працёртай садавіны і ягад, да цэлых ягад і кавалачкаў садавіны ў сіропе. Вырабляюцца пастэрызаванымі і непастэрызаванымі.

## Гл. таксама 
* Варэнне
* Канфіцюр
* Мармелад
* Павідла

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Джем // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Харчовыя прадукты
Мальтоза

**Мальтоза** (ад  — солад) — саладовы цукар, 4-О-α-D-глюкапіраназіл-D-глюкоза, прыродны дыцукрыд, які складаецца з двух рэшткаў D-глюкозы. Змяшчаецца ў вялікай колькасці ў прарослым зерні (соладзе) ячменю, жыта і іншых збожжавых; выяўлены таксама ў таматах, у пылку і нектары шэрагу раслін.

## Фізічныя ўласцівасці 
Мальтоза лёгка растваральная ў вадзе, мае салодкі смак. Малекулярная маса мальтозы 342,32 а.а.м. Тэмпература плаўлення 108 °С (бязводная).

## Хімічныя ўласцівасці 
Мальтоза з’яўляецца аднаўляючым цукрам, бо мае незамешчаную паўацэтальную гідраксільную групу.

Мальтоза пры кіпячэнні з разведзенай кіслатой і пры дзеянні ферменту мальтаза гідралізуецца (утвараюцца дзве малекулы D-глюкозы C6H12O6):

 \mathrm{C_{12}H_{22}O_{11} + H_2O \rightarrow  2C_6H_{12}O_6} .

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дыцукрыды
Катэгорыя:Вугляводы
Дыцукрыды

]]
]]
**Дыцукрыды** — агульная назва падкласа алігацукрыдаў, у якіх малекула складаецца з двух монамераў — монацукрыдаў. Дыцукрыды ўтвараюцца ў выніку рэакцыі кандэнсацыі паміж двума монацукрыдамі, звычайна гексозамі. Рэакцыя кандэнсацыі прадугледжвае выдаленне вады. Сувязь паміж монацукрыдамі, якая ўзнікае ў выніку рэакцыі кандэнсацыі, называецца гліказіднай сувяззю. Звычайна гэтая сувязь утвараецца паміж 1-м і 4-м вугляроднымі атамамі суседніх монацукрыдных адзінак (1,4-гліказідная сувязь).
Арацыа Джэнтылескі

[thumb|320px|«[Даная»(1621, Кліўленд, Музей мастацтва)]]
**Арацыа Джэнтылескі** (; ,  — , ) — італьянскі мастак эпохі ранняга барока. Бацька мастачкі Артэмізіі Джэнтылескі.

## Жыццё і творчасць 
Арацыа Джэнтылескі па праве лічыцца лепшым і таленавітым вучнем школы Караваджа. Атрымаўшы адукацыю мастака ад брата і дзядзькі ў духу фларэнційскага маньерызма, Джэнтылескі ў 1580 годзе з'язджае ў Рым, дзе піша фрэскі для Ватыканскай бібліятэкі. Каля 1600 года займаецца алтарным і станковым жывапісам, далучаецца да групы мастакоў вакол Караваджа. Аднак у сваіх працах злучае стыль Караваджа з пабудовай кампазіцыі і каляровасцю тасканскай школы.

Ад перыядаў знаходжання мастака ў Генуі (1621-1623) і ў Парыжы (1623 ці 1624) яго карціны не захаваліся. З 1625 года і да сваёй смерці жыве ў Англіі і займае пасаду прыдворнага мастака караля Карла I. Малюе манументальныя палотны і выконвае дэкарацыйныя працы (Грынвіцкі палац). У апошнія гады жыцця капіраваў некаторыя свае папярэднія працы.

## Літаратура 
* A.Prater, H.Bauer: Malerei des Barock, Köln 1990
* Die Welt der Malerei, Köln 1990.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі барока
Джуліа Рамана

[thumb|360px|Джуліа Рамана. *Пабранне шлюбам Амура і Псіхеі*, фрэска ў , [Мантуя]]
**Джуліа Рамана** (, уласна Дж. Піпі, Pippi),  або 1499 — ) — італьянскі жывапісеці архітэктар, найбольш значны з вучняў Рафаэля, адзін з пачынальнікаў і найбольш самабытных прадстаўнікоў мастацтва маньерызму. Працаваў пераважна ў Рыме, але яго найбольш арыгінальная праца знаходзіцца ў Мантуі — гэта .

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Артэмізія Джэнтылескі

**Артэмізія Джэнтылескі** (,  8 ліпеня 1593, Рым - каля 1653, Неапаль) — італьянская мастачка.
thumb|left|*Сусана і старцы*

## Літаратура 
* Garrard M.D. Artemisia Gentileschi: the image of the female hero in Italian Baroque art. Princeton: Princeton UP, 1989
* Jamis R. Artemisia, ou, La renommée. Paris: Presses de la Renaissance, 1990
* Bissell R.W. Artemisia Gentileschi and the authority of art: critical reading and catalogue raisonné. University Park: Pennsylvania State UP, 1999.
* Garrard M.D. Artemisia Gentileschi around 1622: the shaping and reshaping of an artistic identity. Berkeley: University of California Press, 2001.

## Спасылкі 
* http://www.artemisia-gentileschi.com/index.shtml 
* http://www.ic.arizona.edu/ic/mcbride/ws200/gentil.htm 
* Біяграфія, лінкі
* Працы ў музеях свету
* Лінкі 
* Старонка на сайце IMDB
* Старонка на сайце IMDB
* Артэмізія ў гісторыі і ў кіно  

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі барока
Катэгорыя:Мастакі Неапаля
Катэгорыя:Жанчыны-мастакі
Катэгорыя:Жанчыны-мастакі Італіі
Іаган Вольфганг Дзёберайнер

**Іаган Вольфганг Дзёберайнер** (; 13 снежня 1780, Хоф — 24 сакавіка 1849, Ена) — нямецкі хімік.

## Біяграфія 
Іаган Вольфганг Дзёберайнер нарадзіўся ў баварскім мястэчку Хоф ў сям'і рамізніка. Не маючы магчымасці атрымаць сярэднюю адукацыю, Дзёберайнер старанна займаўся самаадукацыяй і змог здаць экзамены на пасаду памочніка аптэкара. Каб атрымаць права ўзначальваць аптэкі, у 1800—1803 гг. ён вывучаў натуральныя навукі ў Страсбургу. Вярнуўшыся ў Германію, Дзёберайнер з-за недахопу сродкаў і цэхавых абмежаванняў фармацэўтаў не змог ажыццявіць свае планы. Яго спробы арганізаваць вытворчасць і продаж хімічных рэчываў, а таксама заснаваць навучальную ўстанову па падрыхтоўцы хімікаў-тэхнолагаў таксама не ўвянчаліся поспехам. Тым не менш, шматлікія публікацыі Дзёберайнера аб удасканаленні спосабаў атрымання розных рэчываў былі з ухвалой сустрэты спецыялістамі, і ў 1810 годзе ён пры садзейнічанні І. В. Гётэ быў запрошаны ў Енскі ўніверсітэт на пасаду прафесара.

## Спасылкі 
* Кароткі нарыс гісторыі хіміі
* Вялікія хімікі

Катэгорыя:Хімікі Германіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Енскага ўніверсітэта
Дзёгаць

**Дзёгаць** — вадкі прадукт сухой перагонкі драўніны, бяросты, а таксама цвёрдага паліва — каменных і бурых вуглёў, сланцаў, торфу.

## Хваёвы дзёгаць 
Цёмная, густая і ліпкая вадкасць, якая атрымліваецца з хвоі. Хваёвы дзёгаць стагоддзямі выкарыстоўваўся для прасмольвання лодак, караблёў, лін і драўляных будынкаў. Вытворчасць смол з дрэва была вядома ў Старажытнай Грэцыі і, верагодна, выкарыстоўвалася ў Скандынавіі з жалезнага веку. У эпоху паруснага флоту, пачынаючы з 14-стагоддзя, — найважнейшы прадукт экспарту паўночных краін. Швецыя вывозіла 13000 барэляў дзёгцю ў 1615 і 227000 барэляў у пікавы год 1863. Вытворчасць амаль спынілася, калі драўляныя судны былі замененыя сталёвымі.

## Гл. таксама 
* Бітум

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дрэваапрацоўка
Катэгорыя:Антыфрыкцыйныя матэрыялы
Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Катэгорыя:Хімічныя сумесі
Катэгорыя:Палімеры
Катэгорыя:Пакрыцці
Катэгорыя:Вяжучыя матэрыялы
Эміль Генрых Дзюбуа-Рэймон

**Эміль Генрых Дзюбуа-Рэймон** (Du Bois-Reymond; ,  — , ) — нямецкі фізіёлаг, філосаф, швейцарац па паходжанні.

Заснавальнік электрафізіялогіі — усталяваў шэраг заканамернасцяў, якія характарызуюць электрычныя з'явы ў цягліцах і нервах. Аўтар малекулярнай тэорыі біяпатэнцыялаў. Прадстаўнік механістычнага матэрыялізму.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фізіёлагі Германіі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Прускай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Венгерскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Нямецкага фізічнага таварыства
Браян Дэйвід Джозефсан

**Браян Дэйвід Джозефсан** (англ.: Brian David Josephson; , , Уэльс, Вялікабрытанія) — англійскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1973).

## Дачыненні з Беларуссю 
19 жніўня 2025 года падпісаў зварот дваццаці двух нобелеўскіх лаўрэатаў да прэзідэнта ЗША Дональда Трампа з просьбай дамагчыся вызвалення каля 1300 беларускіх палітвязняў.
## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
* Хатняя старонка Джозефсана — праект аб'яднання матэрыі і розуму 
* Біяграфія ў Брытаніцы 

Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Хольвека
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі XXI стагоддзя
Мыс Добрай Надзеі

**Мыс Добрай Надзеі** (, ) размешчаны ў ПАР на Капскім паўвостраве на поўдзень ад Кейптаўна.

Ён не з’яўляецца самым паўднёвым пунктам Афрыкі, бо самы паўднёвы пункт кантынента — Іголкавы мыс, які размяшчаецца ў 155 км ад мыса Добрай Надзеі. Але берагавая лінія Афрыканскага кантынента тут упершыню паварочвае на ўсход, адкрываючы праход з Атлантычнага акіяна ў бок Індыйскага. Ён з’яўляецца самым крайнім паўднёва-заходнім пунктам Афрыкі, што пацвярджае і надпіс з дакладнымі каардынатамі, устаноўлены на пляцоўцы перад мысам. Капскі паўвостраў, дасягнуўшы ў гэтым месцы свайго самага паўднёвага пункту, далей загінаецца крыху на поўнач і абрываецца ў акіян высокім і стромкім скалістым мысам — Кейп-Пойнт, каардынаты якога даюць яго становішча на 50 метраў паўночней Мыса Добрай Надзеі, хоць менавіта на Кейп-Пойнце ўстаноўлены маяк пад назвай «Мыс Добрай Надзеі». Адсюль узнікае вядомае непаразуменне, лёгка вытлумачальнае пры аглядзе на мясцовасці, дзе відаць, што судны «агінаюць» менавіта Кейп-Пойнт, за якім адкрываецца абшар заліва Фалс-Бей, куды заходзіць цёплае цячэнне з Індыйскага акіяна. Па гэтай прычыне тэмпература вады на ўсходнім беразе Капскага паўвострава заўсёды на некалькі градусаў вышэйшая, чым на яго заходнім узбярэжжы, якое абмываецца водамі халоднага Бенгельскага цячэння з Антарктыкі.

У 1488 годзе мыс Добрай Надзеі быў адкрыты партугальскім мараплаўцам Барталамеу Дыяшам і названы *Мысам Бур*. Аднак партугальскі кароль Жуан II пераназваў мыс, апраўдана *спадзеючыся* на тое, што зараз адкрыецца марскі шлях у Індыю.

У 1497 годзе Васка да Гама, абмінуўшы Мыс Добрай Надзеі, праклаў гэты марскі шлях да індыйскага ўзбярэжжа. Такім чынам, «Добрая Надзея» караля Жуана апраўдалася, і за мысам на стагоддзі замацавалася яго знакамітае імя.

Катэгорыя:Мысы ПАР
Катэгорыя:Мысы Атлантычнага акіяна
Жан-Клод Дзювалье

**Жан-Клод Дзювалье** (, ), вядомы таксама пад мянушкай *Бэбі Док* (фр. *Bébé Doc*, англ. *Baby Doc*; , Порт-о-Прэнс, Гаіці — , Порт-о-Прэнс) — гаіцянскі дзяржаўны дзеяч, пажыццёвы прэзідэнт Гаіці пасля смерці свайго бацькі Франсуа Дзювалье ў 1971 годзе да звяржэння ў 1986 годзе генералам Анры Намфі.

У 19-гадовым узросце стаў самым маладым прэзідэнтам у свеце. Прадоўжыў умацаванне рэжыму жорсткай дыктатуры. Пры ім пагоршылася эканамічнае становішча Гаіці. Скінуты ў выніку народнага паўстання ў лютым 1986. Пасля звяржэння бег за мяжу, пасяліўся ў Францыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Haiti, 1.000 Gourdes, 1973, Jean Claude Duvalier 
* Exiled leader’s money sought

Катэгорыя:Прэзідэнты Гаіці
Катэгорыя:Палітыкі-эмігранты
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Джамбалонья

**Джамбалонья** , **Джавані да Балонья** (Giambologna, Giovanni da Bologna), сапраўднае імя **Жан дэ Булонь** (Jean de Boulogne) (1529, Дуэ, цяпер Францыя — 13 жніўня 1608, Фларэнцыя) — фларэнційскі скульптар-маньерыст і прадстаўнік ранняга барока.

[thumb|left|150px|Джамбалонья. [Сабінская вайна|Выкраданне сабінянак. 1574-82. Фларэнцыя]]

## Біяграфія 
Джамбалонья быў родам з Габсбургскай Фландрыі. Вучыўся жывапісу ў Антверпене, потым пераехаў у Італію і вывучаў у Рыме антычную скульптуру.

Джамбалонья знаходзіўся пад моцным уплывам Мікеланджэла, аднак стварыў свой уласны мастацкі стыль маньерысцкага напрамку, які адрозніваецца хупавымі паверхнямі, халоднай элегантнасцю і прыгажосцю.

Першы буйны ганарар Джамбалонья атрымаў ад рымскага папы Пія IV за гіганцкую бронзавую статую Нептуна для фантана Нептуна ў Балонні. Джамбалонья стварыў шматлікія скульптуры з мармуру і бронзы, у тым ліку для ўпрыгожвання фантанаў, для італьянскай шляхты і асабліва для Медычы. Вялікую частку свайго жыцця правёў у Фларэнцыі, куды пераехаў ў 1553 г.

Джамбалонья пахаваны ў капліцы, створанай па яго ўласным праекце ў царкве Сантысіма.

[thumb|right|[Геракл і Нес (1599), Фларэнцыя]]

## Творы 
»*, Валья, Праталіна, Віла Праталіна, 1580)]]
* *Венера*, Сады Баболі;
* *Самсон і філістымлянін* (Лондра, Музей Вікторыі і Альберта, 1562—1567)
* *Меркурый* (Балоння, Дзяржаўны музей, 1563);
* *Фантан Нептуна, Балоння, 1563—1566);
* *Марс* (Нью-Ёрк, Hall e Knight, 1565—1570);
* *Індычка* (Фларэнцыя, Bargello);
* *Малпа* (Парыж, Луўр, 1570);
* *Псіхея* (*cosiddetta Betsabea*) — (Лос Анджэлес, The J.Paul Getty Museum, 1571—1573);
* *Выкраданне сабінянкі* (Фларэнцыя, Loggia dei Lanzi, 1574—1580);
* *Fontana dell’Oceano* (Фларэнцыя, 1575);
* *Нимфа, спящая с Сатиром* (Дрэздэн, *Staatliche Kunstsammlungen*, 1575—1580);
* *Нес і Дэяніра* (Парыж, Луўр, 1576);
* *Выкраданне сабінянкі* (Неапаль, Museo di Capodimonte, 1579);
* *Справядлівасць* (Жэнева, Galleria Nazionale di Palazzo Spinola, 1579—1590);
* *Меркурый* (Фларэнцыя, Museo Nazionale del Bargello, 1580);
* *Меркурый* (Парыж, *Collection du duc de Brissac*, Луўр);
* *Меркурый* (Вена, *Kunsthistorisches Museum*);
* *Алегорыя Апенін*, (Валья, Праталіна, Віла Праталіна, 1580);
* *Il nano Morgante su un mostro marino* (Firenze, Bargello, 1582);
* *Святы Філіп* (Фларэнцыя, Сан-Марка, *Cappella Salviati*, 1579—1589);
* *Святы Іаан Хрысціцель* (Фларэнцыя, Сан-Марка, *Cappella Salviati*, 1579—1589);
* *Конная статуя Козіма I* (Фларэнцыя, П'яцца дэлья Сіньёра, 1587—1594);
* *Святы Іаан Хрысціцель* (Фларэнцыя, Santa Maria degli Angiolini, 1588);
* *Святы Іаан Хрысціцель* (Фларэнцыя, Santa Maria degli Angiolini, 1588);
* *Умеранасць* (Жэнева, Galleria Nazionale di Palazzo Spinola, 1579—1590);
* *Бык* (Амстэрдам, Rijksmuseum, 1580—1600);
* *Трытон (Нептун)* (Metropolitan Museum of Art)
* *San Luca* (Museo di Orsanmichele, Фларэннція, 1597—1602)
* *Ercole e il Centauro Nesso* (Фларэнцыя, Loggia dei Lanzi, 1599)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў дэпартаменце Нор
Катэгорыя:Скульптары Італіі
Катэгорыя:Скульптары Адраджэння
Катэгорыя:Скульптары XVI стагоддзя
Катэгорыя:Постаці Фларэнцыі
Катэгорыя:Маньерызм
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін

**Пецярбургскі дзяржаўны універсітэт шляхоў зносін** () (абрэвіятура - ПДУШЗ (), былы *Ленінградскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту*, ЛІІЧТ ()). Галоўны корпус размешчаны па адрасе Маскоўскі праспект, дом № 9

## Гісторыя 
Адна з першых вышэйшых тэхнічных навучальных устаноў Расіі. Папярэднікам інстытута быў аддзел «па вучэбнай частцы», пашыраны і дапоўнены ў Дэпартаменце водных камунікацый Н. П. Румянцавым ў 1798-1809 гадах.

Заснаваны найвышэйшым Маніфестам 20 лістапада (2 снежня) 1809 як Інстытут Корпуса інжынераў шляхоў зносін, урачыста адкрыты 1 (13) лістапада 1810. Мэтай стварэння інстытута была падрыхтоўка спецыялістаў для будаўніцтва на велізарных тэрыторыях Расіі разгалінаваных сістэм сухапутных і водных шляхоў зносін. У эпоху стварэння інстытута найбольш развітым быў водны шлях. Асноўным недахопам суднаходства была зіма, калі судны прастойвалі месяцы ў чаканні пачатку навігацыі. Супраць плыні па рэках і каналах летам судны праводзіліся бурлакамі.

## Інстытут пры Бетанкуры 
Інстытут на момант адкрыцця быў кадэцкім корпусам, цесна звязаным з вядучымі ВНУ сталіцы, такімі, як Акадэмія навук, Галоўным інжынерным вучылішчам Расійскай імперыі і створаным пазней Пецярбургскім універсітэтам. Інстытут быў закрытай паўвоеннай навучальнай установай, тэрмін навучання ў ім разам з гімназічным этапам навучання складаў восем гадоў. Выпускнікам прысвойвалася званне інжынера шляхоў зносін, яны былі паручнікамі (па першым разрадзе) і падпаручнікам (па другім разрадзе).

Першы рэктар - Аўгусцін Аўгусцінавіч Бетанкур (1758-1824).

У 1813 пры інстытуце заснаваны музей (цяпер Цэнтральны музей чыгуначнага транспарту Расійскай Федэрацыі).

Пры Інстытуце пад кіраўніцтвам прафесара П. І. Сабко для навукова-навучальных мэтаў была арганізавана першая ў Расіі механічная лабараторыя.

У 1820 годзе з мэтай падрыхтоўкі майстроў і тэхнікаў была створана Школа шляхоў зносін, якая мела трохгадовы тэрмін навучання.

У 1823 годзе Інстытут быў ператвораны ў закрытую навучальную ўстанова на ўзор ваенных кадэцкіх карпусоў, зноў стаў грамадзянскай навучальнай установай з пяцігадовым тэрмінам навучання ў 1864 годзе.

## Факультэты 
* Аўтаматызацыя і інтэлектуальныя тэхналогіі
* Прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва
* Транспартнае будаўніцтва
* Транспартныя і энергетычныя сістэмы
* Упраўленне перавозкамі і лагістыка
* Эканоміка і мэнеджмент
* Факультэт безатрыўных формаў навучання
* Факультэт дауніверсітэцкай падрыхтоўкі
Ёсць геолага-геадэзічная база, працуе вучэбна-курсавы камбінат.

## Выкладчыкі і выпускнікі 
* Міхаіл Васільевіч Астраградскі
* Фёдар Пятровіч Вінакураў, беларускі вучоны
* Генрых Іпалітавіч Свянціцкі
* Іван Фердынанд Ястржэмбскі
* Генрых Восіпавіч Графціа

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Дактарантура і аспірантура ПДУХЗ 
* Сайт дыстанцыйнага навучання ПДУХЗ 
* Прафзвязная арганізацыя ПДУХЗ
* Артыкул у «Энцыклапедыі Санкт-Пецярбурга» 
* Артыкул на сайце citywalls.ru

Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:1809 год у Расіі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Санкт-Пецярбургу
Мінская плошча (Кіеў)

**Мі́нская плошча** — плошча ў жылым масіве Абалонь Абалонскага раёна Кіева.

Размешчана на скрыжаванні Абалонскага праспекта і вуліцы Ляўка Лук’яненкі.

Узнікла ў канцы 1970-х гадоў як безназоўная плошча на стыку новапракладзеных вуліц. Сучасная назва — з 1982 года.

У 1960-1970-я гады *Мінскай плошчай* таксама называлі і месца скрыжавання праспекта Чырвоных Казакоў (цяпер — праспект Сцяпана Бандэры) і вуліц Новаканстанцінаўскай і Дзям’яна Каротчанкі (цяпер — вуліца Алены Тэлігі) на Куранёўцы (у XIX — 1-й палове ХХ стагоддзя — *Траецкая рыначная плошча*).

На плошчы размешчаны: сквер з помнікам Арханёлу Міхаілу — заступніку Кіева, рынак «Мінскі», рэстаран хуткага абслугоўвання «McDonald’s», дом побыту «Абалонь» і дзяржаўная раённая адміністрацыя Абалонскага раёна Кіева.

## Геаграфічныя каардынаты 
## Транспарт 
* Тралейбусы 24, 34
* Аўтобусы 88, 99
* Маршрутнае таксі 170, 204, 243, 472, 464, 476, 485, 506, 530, 559
* Станцыя метро «Мінская»

## Паштовы індэкс 
01032

## Літаратура 
* «Улицы Киева». Справочник. / Под ред. Кудрицкого А. В. — Киев: «Украинская энциклопедия им. М. Бажана», 1995. — 352 с. — ISBN 5-88500-070-0.

## Спасылкі 
* Вэб-энцыклапедыя Кіева 

Катэгорыя:Плошчы Кіева
Эрык Саці

**Эрык Саці** (, поўнае імя **Эрык Альфрэд Леслі Саці**, ; 17 мая 1866, Анфлёр, Францыя — 1 ліпеня 1925, Парыж, Францыя) — экстравагантны французскі кампазітар і піяніст, адзін з рэфарматараў еўрапейскай музыкі 1-й чвэрці XX стагоддзя.
thumb|left|Дом і музей Саці ў Анфлёры

Яго фартэпіянныя п’есы аказалі ўплыў на шматлікіх кампазітараў стылю мадэрн. Эрык Саці — папярэднік і родапачынальнік такіх музычных плыняў, як імпрэсіянізм, прымітывізм, канструктывізм, неакласіцызм і мінімалізм. Менавіта Саці прыдумаў жанр «мэблевай музыкі», якую не трэба спецыяльна слухаць, ненадакучлівыя мелодыі, якія гучалі ў краме або на выстаўцы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Gymnopedies & Gnossiennes Scores  + audio & MIDI.

Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Балетныя кампазітары
Анфлёр

**Анфлёр** () — марскі порт у Францыі, размешчаны ў вусце Сены насупраць Гаўра. Насельніцтва на 2006 год складала 8177 чалавек. 

## Агульныя звесткі 
Адміністрацыйна адносіцца да рэгіёну Ніжняя Нармандыя. Дэпартамент камуны - Кальвадос. Уваходзіць у склад кантона Анфлёр. Акруга камуны - Лізьё. Код INSEE камуны 14333. 

## Выбітныя мясціны 
У маляўнічым гавані — сярэднявечная царква св. Стэфана, у якой знаходзіцца музей старога Анфлёра. Папулярнасцю сярод турыстаў карыстаецца драўляная царква св. Кацярыны (XV стагоддзе). Яна нагадвае карабель, бо будавалася мясцовымі караблебудаўнікамі. Званіца гэтай царквы была ў XX стагоддзі перавезена на галоўную плошчу горада.

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Эрык Саці

## Спасылкі 
* Нацыянальны інстытут статыстыкі — Анфлёр 

Катэгорыя:Камуны дэпартамента Кальвадос
Айрын (ураган)

**Ураган «Айрын»** () — тайфун, трапічны цыклон, які прайшоў у канцы жніўня 2011 года. Ураган «Айрын» з’яўляецца актыўным Атлантычным ураганам, які прычыніў значную шкоду шматлікім краінам Карыбскага басейна, усходняму ўзбярэжжу ЗША і атлантычнаму ўзбярэжжу Канады. Узнік на ўсход ад Малых Антыльскіх астравоў. Меў папераменна ад першай да трэцяй катэгорыі небяспекі з парывамі ветра да 190 км/гадз.

Эвакуацыю абвясцілі ў некаторых частках штатаў Дэлавэр, Мэрыленд, Нью-Джэрсі і Паўночная Караліна.

Надзвычайнае становішча абвясцілі ў 6 штатах: Паўночная Караліна, Мэрыленд, Вірджынія, Дэлавэр, Нью-Джэрсі і Нью-Ёрк.

27 жніўня ў ЗША было абвешчана пакінуць дамы прыблізна мільёну чалавек у штаце Нью-Джэрсі, 315 тысячам — у Мэрылендзе, 200 тысячам — у Вірджыніі, 100 тысячам — у Дэлавэры, 270 тысячам — у Нью-Ёрку.

## Наступствы ўрагану 
* У Карыбскім басейне вялікі вецер і лівень прывялі да паводак і праблем з пастаўкай электрычнасці.
* Ураган «Айрын» прыйшоў сталіцу Багамскіх аставоў — Насау, дзе вецер пазрываў дахі з будынкаў і паваліў дрэвы.
* У Пуэрта-Рыка амаль палова насельніцтва засталася без электрычнасці. Больш за 100 тысяч пацярпелі ад перабояў з падачай вады. Загінула 62-гадовая жанчына.
* У ЗША 273 тысячы чалавек засталіся без электрычнасці, 2 пірсы атрымалі пашкоджанні, 3 чалавекі загінулі ў Паўночнай Караліне. 1 дзіця загінула ў Вірджыніі.
* У штаце Мэрыленд у нядзелю праз ураган адключыўся адзін з энергаблокаў АЭС «Калверт Кліфс». Прычынай стала пашкоджанне трансфарматара кавалкам алюмінію, сарванага ўраганным ветрам з аднаго з будынкаў. Аднак адміністрацыя АЭС запэўніла, што ўзровень пагрозы, звязанай з гэтым пашкоджаннем, мінімальны.
* У Нью-Ёрку затоплены станцыі метро пад Ніжнім Манхэтэнам, значнае скопішча вады адзначаецца і ў Брукліне. Нядаўна стала вядома, што паводка пачалася і ў г. Дарбі, штат Філадэльфія, дзе ў некаторых раёнах вада дасягнула ўзроўню шыльдаў і дарожных знакаў.

## Гл. таксама 
* Трапічны шторм Хасэ, 2011

## Спасылкі 
* Ураган Ирина приближается к США 
* The NHC’s advisory archive for Hurricane Irene 
* NASA's storm data on Hurricane Irene  

Катэгорыя:Атлантычныя ўраганы
Катэгорыя:2011 год у ЗША
Катэгорыя:Жнівень 2011 года
Катэгорыя:Сезон атлантычных ураганаў 2011
Марыс Бежар

**Марыс Бежар** (, уласнае імя — Марыс-Жан Бержэ, ; 1 студзеня 1927, Марсель — 22 лістапада 2007, Лазана) — французскі танцоўшчык і харэограф, тэатральны і оперны рэжысёр, адзін з найбуйнейшых харэографаў другой паловы XX стагоддзя. Член Французскай акадэміі мастацтваў.

## Біяграфія 
Сын Гастона Бержэ (1896—1960), філосафа, буйнога адміністратара, міністра адукацыі (1953—1960), члена Акадэміі маральных і палітычных навук (1955). Сямігадовым страціў маці. Пад уплывам убачанай пастаноўкі Сержа Ліфара вырашыў прысвяціць сябе балету. Вучыўся ў Ралана Пеці. У 1951 паставіў свой першы балет (у Стакгольме, у суаўтарстве з Біргіт Кульберг). У 1954 заснаваў кампанію фр. Ballet de l’Etoile, у 1960 — фр. Ballet du XХe Siècle ў Бруселі. У 1987 пераехаў у Лазану, дзе заснаваў кампанію фр. Béjart Ballet. Прыняў іслам.

## Творчасць 
Ставіў сюжэтныя і бессюжэтныя сімфанічныя балеты і сінтэтычныя спектаклі з выкарыстаннем розных відаў сцэнічнага мастацтва. Прынцыпова новае вырашэнне рытмічных і прасторава-часавых задач, элементы драматычнай ігры абумоўліваюць іх дзейснасць і дынамічнасць. Сярод пастановак: «Сімфонія для аднаго чалавека» (у галоўнай партыі) П. Шафера і П. Анры, «Вясна свяшчэнная» і «Пятрушка» І. Стравінскага, «Балеро» М. Равеля, «9-я сімфонія» на музыку Л. Бетховена, «Рамэа і Джульета» С. Пракоф’ева, «Ніжынскі, клоўн божы» на музыку П. Чайкоўскага і Анры.

Працаваў у кіно, у тым ліку — з Клодам Лелушам (Адны і іншыя, 1981).

## Узнагароды 
* Прэмія Эразмус (1974)
* Імператарская прэмія (1993)
* Прэмія «le Prix Allemand de la Danse» (1994).

У 1986 г. быў прысвечаны ў рыцары Імператарам Японіі. Ганаровы грамадзянін Лазаны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* «Bejart ballet Lausanne» — афіцыйны сайт кампаніі
* «l’école-Atelier Rudra-Béjart» — школа, знаходзіцца ў тым жа будынку і ўдзельнічае ў пастаноўках
* біяграфія Марыса  — на сайце кампаніі
* тэлевізійныя здымкі
* Старонка на сайце IMDB

Катэгорыя:Артысты балета Францыі
Катэгорыя:Балетмайстры Францыі
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Лаўрэаты Імператарскай прэміі Японіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Кіёта
Жуль Себасцьен Сезар Дзюмон-Дзюрвіль

**Жуль Себасцьен Сезар Дзюмон-Дзюрвіль**  (;  23 мая 1790, Кандэ-сюр-Нуар - 8 мая 1842, Мёдон) — французскі падарожнік, мараплавец, акіянограф, афіцэр ваеннага флоту, навуковец. Адна з найбольш вядомых яго заслуг - тое, што ён адшукаў месца гібелі іншага знакамітага французскага мараплаўца Жан-Франсуа Гало дэ Лаперуза. Быў членам Французскага геаграфічнага таварыства. У яго гонар названы востраў у Новай Зеландыі.

## Літаратура 
* Варшавский Анатолий. Путешествия Дюмон-Дюрвиля . Издательство "Мысль", 1977

Катэгорыя:Даследчыкі Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Загінулі ў транспартных здарэннях
Ралан Пеці

**Ралан Пеці**, часам *Ралан Пці* (, 13 студзеня 1924, Вілемомбль, Сен-Сен-Дэні— , Жэнева) — французскі танцоўшчык і харэограф.

Муж Зізі Жанмэр.

## Прызнанне і ўзнагароды 
Афіцэр Нацыянальнага ордэна за заслугі ў галіне літаратуры і мастацтва (1965), кавалер Ордэна Ганаровага легіёна. (1974), лаўрэат галоўнай Нацыянальнай прэміі Францыі ў галіне літаратуры і мастацтва (1975), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Расійскай Федэрацыі за пастаноўку балета Пікавая дама ў Вялікім тэатры (2001) і іншыя ўзнагароды.

## Літаратура 
* Mannoni G. Roland Petit. Paris: L’Avant-Scène ballet/danse, 1984.
* Fiette A. Zizi Jeanmaire, Roland Petit: un patrimoine pour la danse. Paris: Somogy; Genève: Musée d’art et d’histoire; Ville de Genève: Département des affaires culturelles, 2007.

## Спасылкі 
* (англ.) 
* У Слоўніку тэатра  
* На сайце IMDB

Катэгорыя:Артысты балета Францыі
Катэгорыя:Балетмайстры Францыі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РФ у вобласці літаратуры і мастацтва
Метраполія

**Метрапо́лія** (з  літар. «матчын горад») — шматзначны тэрмін.

* Метраполія — у Старажытнай Грэцыі — горад-дзяржава (поліс), якая мела калоніі (іншыя полісы).
* Метраполія, дзяржава — у перыяд з сярэдзіны XV па сярэдзіну XX стагоддзяў — дзяржава, якая валодае калоніямі (звычайна заморскімі).
* Метраполія (рэдка *метрапо́ліс* — памылковая перадача на беларускую мову) — горад, эканамічны і культурны цэнтр агламерацыі, часам сінонім сталіцы.

## Гл. таксама 
* Мітраполія
* Метраполіс
* Метраполь
Камуны Францыі

thumb|220px|Карта з абазначэннем меж усіх 36 568 камун Францыі
**Камуна** ( ад  — супольнасць) у Францыі — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка самага ніжняга структурнага ўзроўня (за выключэннем такіх камун, як Парыж, Марсель і Ліён). У шэрагу іншых краін французскай камуне адпавядаюць муніцыпалітэты, прыходы і т. п. Камуны могуць значна адрознівацца адзін ад аднаго па колькасці насельніцтва. Так, камуны — гэта і шматмільённы Парыж, і вёска з дзесяццю жыхарамі.

Да Вялікай французскай рэвалюцыі камун не было, іх ролю збольшага выконвалі царкоўныя прыходы, лік якіх складаў парадку 60&nbsp;000. На пачатак 2004 г. у Францыі налічвалася 36&nbsp;782 камуны, у тым ліку 36&nbsp;568 — у метраполіі і 214 — на заморскіх тэрыторыях. Сярэдняя плошча камуны ў метраполіі складае 14,88 км², сярэдняе медыяннае значэнне — 10,73 км². Сярэдняе медыяннае насельніцтва камуны — 380 чалавек.

У кожнай камуне ёсць мэр і муніцыпальны савет. Паўнамоцтвы гэтых суб'ектаў не залежаць ад колькасці насельніцтва камуны. У Парыжы, Марселі і Ліёне камуны падпадзяляюцца на муніцыпальныя акругі.

## Гл. таксама 
* Спісы камун Францыі
* Мясцовае самакіраванне ў Францыі


Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Біргіт Кульберг

{{Тэатральны дзеяч
 | Імя              = Біргіт Кульберг
 | Арыгінал імя   = 
 | Выява      = Willy Gordon Birgit Cullberg.JPG
 | Шырыня           = 300px
 | Апісанне выявы = 
 | Дата нараджэння    = 3.8.1908
 | Месца нараджэння   = , Швецыя
 | Дата смерці      = 8.9.1999
 | Месца смерці     = , Швецыя
 | Прафесія        = , , , 
 | Грамадзянства      = 
 | Гады актыўнасці  = 
 | Тэатр            = 
 | Узнагароды          = { style="background:transparent"
 
}
 | imdb_id          = 0191426
}}
**Біргіт Кульберг** (, 3 жніўня 1908, Нючэпінг — 8 верасня 1999, Стакгольм) — выбітная шведская танцоўшчыца і харэограф.

## Біяграфія 
Дачка дырэктара банка. Вывучала, а затым выкладала літаратуру ў Стакгольмскім універсітэце. Вучылася балетнаму мастацтву ў Курта Ёса і Ліліян Карыны. У 1942—1949 была замужам за выбітным акцёрам Андэрсам Экам. Танцавала ў трупе Каралеўскага Лонданскага балета (1952—1957). У 1960 стала галоўным харэографам Стакгольмскага гарадскога тэатра. Ставіла балеты ў Вялікабрытаніі, ЗША, ФРГ, Італіі, Даніі, СССР, Польшчы, Чылі, Іране.

У 1967 стварыла ўласную трупу Кульберг-балет, які набыў міжнародную вядомасць, і кіравала ёю да 1985 (пасля яе кіраўніцтва прыняў на сябе Матс Эк). Яе апошняя пастаноўка ў трупе адбылася ў 1987.

Дзеці — Малін Эк, актрыса; Ніклас Эк, танцоўшчык; Матс Эк — харэограф.

Пахавана на стакгольмскіх могілках Скугсчюркагордэн.

## Прызнанне 
Ганаровы прафесар Стакгольмскага ўніверсітэта. Кавалер Ордэна Мастацтваў і літаратуры. Яе звалі «маці шведскага балета».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Сайт кампаніі Кульберг-балет
* http://www.cullbergbaletten.se/SE/Om_Culllergbaletten/Historia/Birgit_Cullberg  
* На сайце IMDB

Катэгорыя:Балетмайстры Швецыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нючэпінгу
Катэгорыя:Кавалеры французскага Ордэна мастацтваў і літаратуры
Катэгорыя:Выпускнікі Стакгольмскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Стакгольмскага ўніверсітэта
Серж Ліфар

**Серж Ліфaр** (; сапраўднае імя **Сяргей Міхайлавіч Ліфар**; афіцыйна 2 красавіка 1904, (насамрэч 1905), Кіеў - 15 снежня 1986, Лазана) — украінскі балетны танцоўшчык, харэограф і балетмайстар, вялікую частку жыцця працаваў у Францыі. Яго лічаць адным з найвялікшых танцоўшчыкаў XX стагоддзя. 

Заснавальнік Парыжскага ўніверсітэта харэаграфіі і Універсітэта танца.

## Творчасць 
Лёсавызначальнай стала сустрэча з Браніславай Ніжынскай, сястрой вядомага ў той час танцоўшчыка Вацлава Ніжынскага. Менавіта яе балетная секцыя і стала для 17-гадовага Сяргея першым крокам да вяршыняў майстэрства.

У 1922 годзе Ніжынская эмігравала ў Парыж, дзе супрацоўнічала са знакамітым «Рускім балетам» Сяргея Дзягілева. Праз год яна запрасіла ў трупу сваіх лепшых вучняў, сярод якіх быў і Ліфар. У Парыжы яго настаўнікамі сталі віртуозны італьянец Энрыка Чэкеці і былы настаўнік Вацлава Ніжынскага Мікалай Легат.

Самаадданая праца, фанатычная любоў да танца хутка зрабілі з сціплага, дапытлівага юнака першага саліста «Рускага балета». Пасля яго трыўмфаў ў ролях блуднага сына ў аднайменным балеце Пракоф’ева, Апалона і Івана Царэвіча ў «Апалоне Мусагеце» і «Жар-Птушцы» Стравінскага сам Дзягілеў скажа: «Ліфар чакае сваёй трапнай гадзіны, каб стаць новай легендай, самай выдатнай з легенд балета» .

Пераломным у жыцці Ліфара стаў 1929. Да таго часу расійскі балет за мяжой перанёс тры буйныя ўзрушэнні: памерлі Ганна Паўлава і Сяргей Дзягілеў, пакінуў сцэну Ніжынскі. Менавіта тады ярка ўспыхнула зорка Сержа Ліфар.

## Спасылкі 
* Сергей Лифарь «Третий праздник Пушкина». 1937

Катэгорыя:Памерлі ў Лазане
Катэгорыя:Артысты балета Расіі
Катэгорыя:Артысты балета Францыі
Катэгорыя:Балетмайстры Францыі
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Францыі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа
Катэгорыя:Мемуарысты
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Кіраўнікі балетнай трупы Парыжскай оперы
Цэнтральны вакзал Нью-Ёрка

**Цэнтральны вакзал** (, неафіцыйна таксама '**) — найбольш ажыўлены вакзал Нью-Ёрка. Размешчаны ў сярэднім Манхэтэне на скрыжаванні 42-й вуліцы і Парк-авеню. Адкрыўся ў 1871 годзе пад назвай Цэнтральнага дэпо (**'), цалкам перабудаваны ў 1903—1913 гадах у стылі бозар. Неаднаразова мадэрнізаваўся (апошні раз — у 1990-я гады) Па колькасці платформаў (44) і шляхоў (67) пераўзыходзіць любы іншы вакзал свету. Тую ж назву, што і вакзал, носіць станцыя Нью-Ёркскага метро, якая вядзе да яго. left|thumb|250px|Цэнтральны вакзал Нью-Ёркаcenter|thumb|1000px|Гранд Цэнтрал Тэрмінал — Пасажырская Зала
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Нью-Ёрк
Катэгорыя:Манхэтэн
Катэгорыя:З’явіліся ў 1871 годзе
Катэгорыя:Транспарт Нью-Ёрка
Генры Гудзон

**Генры Гудзон (Хадсан)** (;  − 1611?) — англійскі мараплавец пачатку XVII стагоддзя. Яго дата і месца нараджэння дакладна не вядомыя, але, па некаторых здагадках, ён нарадзіўся 12 верасня 1570 у Лондане.

У пошуках паўночнага марскога шляху з Атлантычнага акіяна ў Ціхі здзейсніў у 1607—1611 гадах чатыры паходы ў арктычныя шыроты. У 1607 годзе, маючы намер прайсці ў Ціхі акіян праз Паўночны полюс, падняўся да 80° 23' паўн. ш., адначасова адкрыўшы востраў Ян-Маен. У 1608 годзе няўдала спрабаваў знайсці праход паміж Шпіцбергенам і Новай Зямлёй. У 1609 годзе быў на службе ў галандскай Ост-Індскай кампаніі, накіраваўся спачатку ў Баранцава мора, а адтуль да берагоў Паўночнай Амерыкі для пошукаў Паўночна-заходняга праходу, абследаваў частку ўзбярэжжа мацерыка, адкрыў вусце р. Гудзон і падняўся па ёй на 250 км. У 1610 годзе прайшоў на захад пралівам (Гудзонаў) паміж Лабрадорам і Бафінавай Зямлёй, адкрыў шырокі заліў (Гудзон). У яго паўднёвай частцы (заліў Джэймс) карабель Гудзона зазімаваў. У чэрвені 1611 года на зваротным шляху каманда ўзбунтавалася. Гудзон з сынам і 7 маракамі былі высаджаныя з карабля ў шлюпку, прапалі без вестак.

Катэгорыя:Падарожнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Даследчыкі Амерыкі
Катэгорыя:Даследчыкі Арктыкі
Катэгорыя:Новыя Нідэрланды
Фрыдрых Дзюрэнмат

**Фрыдрых Іозеф Дзюрэнмат** (; , Кональфінген — , Нёўшатэль) — швейцарскі празаік, публіцыст, драматург і мастак-экспрэсіяніст. Адзін з майстроў псіхалагічнага дэтэктыва.

Спектаклі паводле п'ес Дзюрэнмата неаднаразова ставіліся на беларускай сцэне, у прыватнасці «Ромул Вялікі» — у Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы, «Фізікі» — у Нацыянальным акадэмічным драматычным тэатры імя Максіма Горкага.

## Творы 
### П'есы 
* 1947 — «Бо сказана» («Es steht geschrieben»)
* 1948 — «Сляпы» («Der Blinde»)
* 1949 — «Ромул Вялікі» («Romulus der Grosse»)
* 1952 — «Шлюб спадара Місісіпі» («Die Ehe des Herrn Mississippi»)
* 1953 — «Анёл прыходзіць у Вавілон» («Ein Engel kommt nach Babylon»)
* 1957 — «Візіт старой дамы» («Der Besuch der alten Dame»)
* 1959 — «Франк V: Опера прыватнага банка» («Frank der Fünfte: Oper einer Privatbank»). П'еса для музычнага тэатра.
* 1962 — «Фізікі»
* 1970 — «Граем Стрынберга» («Play Strindberg»)
* «Titus Andronicus»
* «Метэор»
* 1971 — «Партрэт планеты» («Porträt des Planeten», бел. пераклад: Лявон Баршчэўскі)
* 1972 — «Саўдзельнікі»

### Раманы 
* 1952 — «Суддзя і яго кат» («Der Richter und sein Henker»)
* 1953 — «Падазрэнне» («Der Verdacht»)
* 1958 — «Абяцанне», («Das Versprechen»)
* 1985 — «Юстыцыя» (бел. пераклад: Васіль Сёмуха)
* 1989 — «Цясніна Дагарынагамі» («Durcheinandertal»)

## Беларускія пераклады 
* Партрэт планеты / Пераклад Л. Баршчэўскага // Пры зачыненых дзвярах. Мінск, 1994.
* Юстыцыя / Пераклад В. Сёмухі. Мінск, 2009.

## Спасылкі 
* Партрэт Планеты. П'еса 

Катэгорыя:Пісьменнікі Швейцарыі
Катэгорыя:Мастакі Швейцарыі
Катэгорыя:Драматургі Швейцарыі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Аўтары дэтэктыўнай прозы
Гіём Дзюфаі

**Гіём Дзюфаі** (правільна Дзюфэ, Dufay, Du Fay, Du Fayt) (каля 1400 — 27 лістапада 1474) — франка-фламандскі , адзін з родапачынальнікаў нідэрландскай школы.

## Аўдыёзапісы 
* Ensemble Gilles Binchois. Binchois & Dufay: Ballades, Rondeaux, Lamentation.
* Ensemble Musica Nova. Dufay — Flos Florum. Motets, hymnes, antiennes dédicées à la Vierge.

## Сачыненні 
* Guillaume Dufay, Opera omnia (collected works in six volumes), ed. Heinrich Besseler with revisions by David Fallows / / Corpus mensurabilis musicae (CMM) 1, American Institute of Musicology, 1951—1995

## Літаратура 
* E. Dartus. Un grand musicien cambrésien — Guillaume Du Fay. Préface de Norbert Dufourcq. Extrait du tome XCIV des Mémoires de la Société d'Émulation de Cambrai. — Cambrai, 1974.
* F. Alberto Gallo, tr. Karen Eales. Music of the Middle Ages (II). — Cambridge: Cambridge University Press, 1977; 1985. — ISBN 0-521-28483-X.
* D. Fallows. Dufay. — London, 1987.
Рауль Дзюфі

**Рауль Дзюфі** (; ,  — , Фаркальк’е) — французскі мастак, прадстаўнік напрамкаў фавізм і кубізм у жывапісе. Паходзіў з беднай сям’і, з 14 гадоў працаваў у імпарцёра кавы. Наведваў вячэрнія заняткі ў Школе вытанчаных мастацтваў у Гаўры, дзе ў 1892 годзе сустрэў Брака і Атона Фрыеза. Стыпендыя, прадстаўленая гаўрскім муніцыпалітэтам, дазволіла Дзюфі паступіць у Школу вытанчаных мастацтваў у Парыжы і працаваць у майстэрні Леона Бона.

## Выбраныя палотны 
* «Вялікі аркестр» 1942 Парыж, прыватная калекцыя
* «Выездка у Давіль» 1930 Парыж, Музей сучаснага мастацтва
* «Яхта ў Сен-Адрас» 1912 Нью-Ёрк, Музей сучаснага мастацтва
* «Фея Электрычнасці» 1937 Парыж, Музей сучаснага мастацтва
* «Атэлье мастака» 1949 Парыж, Музей сучаснага мастацтва
* «Краявід Сен-Адраса» 1924 Базель, Музей мастацтваў
* «Казіно ў Ніцы» 1927 Жэнева, сход Жоржа Маоза
* «Жоўтая кансоль» 1947 Парыж, галерэя Луі Карэ
* «Баркі і лодкі» 1935 Лос-Анжэлес, прыватнае сход
* «Прысвячэнне Моцарту» 1909-10 Нью-Ёрк, сход сям’і Цадок

## Літаратура 
* R. Telin: L’art de Raoul Dufy, Paris 1945
* P. Courthion: Raoul Dufy, Genf 1951
* G. Besson: Dufy, Paris 1953
* R. Cogniat: Raoul Dufy, München 1970
* Die Welt der Malerei, Köln 1990

Катэгорыя:Постаці французскага мастацтва
Катэгорыя:Фавізм
Нючэпінг

**Нючэпінг** () — горад у Швецыі на беразе Балтыйскага мора, цэнтр лена Сёдэрманланд. Насельніцтва 29 891 чалавек (2010). За 7 км на паўночны захад знаходзіцца аэрапорт Стакгольм-Скаўста.

## Гісторыя 
, 1690-я]]
]]
У XII стагоддзі ў раёне сучаснага Нючэпінга былі ўзведзены дзве каменныя абарончыя вежы. Мяркуецца, што ўжо ў гэты час ён быў важным гандлёвым месцам . Першыя згадкі Нючэпінгу належаць аднак, да 1230 года — на мясцовай манеце, знойдзенай у 1961 г., на якой выбіта назва *«NVCOPIE»*. Прыкладна ў гэты час быў пабудаваны і Нючэпінскі замак (дакладная дата, аднак, невядома). У самым пачатку XIV стагоддзя ў ім знаходзіўся палонены Вальдэмар Біргерсан, які там і памёр у 1302 годзе. У 1317 г. у замку меў месца г.зв. Нючэпінскі пір, на які кароль Біргер запрасіў сваіх братоў герцагаў Эрыка Магнусана і Вальдэмара Магнусана, пасля чаго арыштаваў іх і кінуў за краты. 20 верасня 1396 г. у Нючэпінскім замку была падпісана г.зв. Нючэпінская рэцэсія, якая стала падмуркам для заключэння Кальмарскай уніі.

У 1521 годзе замак быў узяты Густавам Вазам. З 1568 г. герцаг Карл зрабіў Нючэпінг адміністрацыйным цэнтрам сваіх уладанняў, а ў 1592 годзе ажаніўся там з Крысцінай Гольштэйн-Готарпскай. У час Вялікай Паўночнай вайны, 24 ліпеня 1719 г., Нючэпінг амаль цалкам быў спалены рускімі. Пасля гэтай вайны ў горадзе пачынае развівацца прамысловасць: былі пабудаваны папяровая, тытунёвая, цукровая і іншыя фабрыкі, на якой працавалі, пераважна нямецкія эмігранты. У 1749 годзе ў Нючэпінгу налічвалася 2200 жыхароў .

У XIX — пачатку XX стагоддзя ў горадзе працягвалася развіццё прамысловасці і рост насельніцтва (4784 чалавекі ў 1860 г., 9810 у 1910 г.). З 1941 да 1980 г. у горадзе была размешчана Сёдэрманландская паветраная флатылія. У 2010—2011 у квартале Окрукен праводзіліся археалагічныя раскопкі.

## Славутасці 
* Нючэпінгскі замак
* Царква Усіх Святых (13-16 ст.)
* Царква Святога Мікалая (13 ст.)
* Ратуша (1900)
* Сядзіба пробста Пільса (1726)

## Гарады-пабрацімы 
*  Выбарг (Расія)

## Вядомыя асобы 
* Нікадэмус Тэсын Малодшы (1654—1728) — шведскі архітэктар
* Ана Лінд (1957—2003) — былы прэм'ер-міністр Швецыі (жыла некалькі гадоў у Нючэпінгу)
* Ultima Thule — музычны гурт (вікінг-рок)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Швецыі
Джон Пол Джонс (адмірал)

{{Ваенны дзеяч
|імя     = Джон Пол Джонс
|арыгінал імя = John Paul Jones
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    =
|месца нараджэння = 
|месца смерці = 
|выява = John Paul Jones by Charles Wilson Peale, c1781.jpg
|шырыня = 250px
|апісанне выявы = Партрэт працы Чарльза Уілсана Піла (1781—1784)
|мянушка = *Father of American Navy* (пасмяротна)
|прыналежнасць = Кантынентальны флот (1775—1786) Рускі флот (1788—1790)
|гады службы = 1775—1788
|званне = Капітан (ЗША) Контр-адмірал (Расія)
|род войскаў =
|камандаваў =
|частка =
|бітвы = Вайна за незалежнасць ЗША
* Бой у Паўночным праліве
* Бой каля Фламбара-хед
|узнагароды = {
   
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
|вікісховішча = John Paul Jones
}}
**Джон Пол Джонс** (англ. John Paul Jones; пры нараджэнні **Джон Пол**, пасля падпісваўся Пол Джонс, падчас службы на расійскім флоце значыўся Павел Джонес; , , Шатландыя — , , Францыя) — шатландскі марак, які служыў у Вялікабрытаніі, ЗША і Расіі. Найбольш вядомы ўдзелам у Вайне за незалежнасць ЗША.

## Спасылкі 
* Пірат, казак і адмірал 
* Джон Поль Джонс у Херсоне 
* Казацкі флот Украіны
* Чорны Карсар і Сідар Белы

Катэгорыя:Адміралы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенныя маракі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Ваенныя маракі ЗША
Катэгорыя:Удзельнікі вайны за незалежнасць ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатым Медалём Кангрэса
Катэгорыя:Масоны Францыі
Катэгорыя:Масоны ВУФ
Леў Афрыканскі

**Леў Афрыканскі** (лац. Joannes Leo Africanus, італ. Giovanni Leone l’Africano), да хрышчэння — **ал-Хасан бін Мухамед ал-Вазан** (араб. الحسن بن محمد الوزان; каля 1488, Гранада — каля 1554) — арабскі географ і падарожнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Гранадзе, у мусульманскай сям’і, якая пакінула горад і перасяліўся ў Марока неўзабаве пасля ўзяцця горада Кастыліі ў 1492 годзе. Жыў у горадзе Фес, дзе вучыўся ва ўніверсітэце Аль-Карауін. Будучы яшчэ маладым чалавекам, суправаджаў бацьку ў дыпламатычнай паездцы ў Магрыб, каля 1510 пабываў у Цімбукту, у той час часткі заходнеафрыканскай імперыі Сангай і найбуйнейшым эканамічным і культурным цэнтры Афрыкі. У далейшым з дыпламатычнымі і гандлёвымі падарожжамі наведаў большасць абласцей Марока (уключаючы цяжкадаступныя горныя раёны), размешчаныя пасярод Сахары дзяржавы Борну, Нубію, берагі возера Чад і мноства іншых афрыканскіх земляў, якія былі даследаваны еўрапейцамі толькі ў XIX стагоддзі. Таксама, па ўласных сцвярджэннях, бываў у Канстанцінопалі, Тунісе, Егіпце, Персіі, на Аравійскім паўвостраве, дзе здзейсніў хадж у Меку.

Катэгорыя:Памерлі ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:Афрыканісты
Катэгорыя:Арабскія падарожнікі
Катэгорыя:Арабскія географы
Катэгорыя:Падарожнікі ў Візантыю
Катэгорыя:Падарожнікі Марока
Катэгорыя:Падарожнікі Італіі
Катэгорыя:Постаці італьянскай геаграфіі
Катэгорыя:Аль-Андалус
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Медычы
Андрэй Валер’евіч Арлоўскі

'''Андрэй Валер'евіч Арлоўскі''' (англ. Andrei Arlovski, , , Беларуская ССР) — беларускі спартсмен, які выступае ў змешаных адзінаборствах, адзінаццаты чэмпіён Ultimate Fighting Championship (UFC) у цяжкай вазе (2005—2006). У спаборніцтвах MMA (ад англ. Mixed martial arts) Арлоўскі, які, у ліку іншых, перамог такіх байцоў, як Цім Сільвія, Фабрысіу Вердум і Уладзімір Мацюшэнка, доўгі час лічыўся адным з вядучых байцоў.

Арлоўскі атрымаў мянушку «Пітбуль», для адпаведнасці з якім выкарыстоўвае капу з двума «ікламі».

Андрэй прыняў удзел у здымках трох фільмаў, у ліку якіх «Універсальны салдат 3: Адраджэнне» 2009 года і «Універсальны салдат 4: Новае вымярэнне», які выходзіць на экраны ў 2012 годзе. Ён таксама з'яўляецца прататыпам персанажа камп'ютарнай гульні кампаніі Electronic Arts, а таксама калекцыйнай фігуркі, выпушчанай пад брэндам UFC.

## Раннія гады 
Андрэй Арлоўскі нарадзіўся ў Бабруйску 4 лютага 1979 г. у сям'і бацькі-ваеннага і маці, якая працавала інжынерам. У дзяцінстве ён займаўся футболам, а пасля школы паступіў у Акадэмію МУС у Мінску, дзе актыўна стаў займацца самба і дзюдо. У верасні 1999 года ў Санкт-Пецярбургу праходзіў чэмпіянат свету па самба, на якім Арлоўскі стаў першым сярод юніёраў у катэгорыі звыш 100 кг і атрымаў званне «майстра спорту міжнароднага класа Рэспублікі Беларусь». Скончыўшы Акадэмію па спецыяльнасці юрыст-прававед, Арлоўскі не стаў працаваць у праваахоўных органах, а пачаў трэніравацца ў вядомага кікбаксёра Дзмітрыя Сцяпанава, пад кіраўніцтвам якога ён праходзіў падрыхтоўку да 2005 года.

## Спартыўная кар'ера 
### M-1 
У красавіку 1999 года Арлоўскі дэбютаваў у прафесійным спорце на «Чэмпіянаце свету 1999» — MMA-турніры, арганізаваным кампаніяй «Мікс-Файт М-1» ў Санкт-Пецярбургу. Яго супернікам у першым баі быў мясцовы баец Вячаслаў Дацык. На працягу ўсяго паядынку Арлоўскі валодаў значнай перавагай, асабліва прыкметнай у барацьбе, аднак не змог завяршыць сутычку датэрмінова. У самым пачатку сёмай хвіліны Дацыку ўдалося зрабіць дакладны ўдар у падбародак, адправіўшы ў накаўт беларускага спартсмена.

Праз год Арлоўскі рэабілітаваўся перад заўзятарамі, выйграўшы «Чэмпіянат Еўропы 2000». Для гэтага ён паслядоўна перамог Майкла Цілроя (задушлівы прыёмам «гільяціна») і Рамана Зянцова (тэхнічным накаўтам).

### UFC 
У 2005 годзе Арлоўскі атрымаў запрашэнне прыняць удзел у баях у ЗША, і неўзабаве пераехаў у Чыкага. Аднак варта адзначыць, што ў далейшым Андрэй заўсёды падкрэсліваў сваё паходжанне. У прыватнасці, ён выходзіў на паядынкі з падвойным сцягам: Беларусі і ЗША.

## Асабістае жыццё 
Некаторы час Арлоўскі жыў сумесная з дзяўчынай з часопіса *Playboy* полькай Патрысіяй Мікулай, з якой пазнаёміўся праз агульных сяброў. Ён адклікаўся пра яе добра, адзначаючы, што яна заўсёды яго падтрымлівала. Аднак потым пара расталася.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Профіль Андрэй Арлоўскага на сайце Sherdog 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Самбісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Кікбаксёры Беларусі
Катэгорыя:Байцы змяшаных адзінаборстваў Беларусі
Катэгорыя:Самбісты Беларусі
Кордава

**Кордава, Кардоба**

## Тапонімы 
### Іспанія 
* Кордава — горад, цэнтр аднайменных правінцыі і камаркі
* Кордава — правінцыя
* Кордава — камарка
** «Кордава» — футбольны клуб з аднайменнага горада

#### Гістарычныя ўтварэнні 
* Кордаўскі эмірат — сярэдневяковая ісламская дзяржава на тэрыторыі сучаснай Іспаніі (756—929)
* Кордаўскі халіфат — сярэдневяковая ісламская дзяржава на тэрыторыі сучасных Іспаніі і Партугаліі (929—1031)
* Кордаўская тайфа — сярэдневяковая ісламская рэспубліка на тэрыторыі сучаснай Іспаніі (1031—1070)

### Аргенціна 
* Кордава — горад, цэнтр аднайменнай правінцыі
* Кордава — правінцыя

### Калумбія 
* Кордава — дэпартамент
* Кордава — горад і муніцыпалітэт у дэпартаменце Балівар
* Кордава — горад і муніцыпалітэт у дэпартаменце Нарынья

### Мексіка 
* Кордава — муніцыпалітэт у штаце Веракрус
** Кордава — адміністрацыйны цэнтр гэтага муніцыпалітэта
* Кордава — горад у штаце Дуранга

### ЗША 
* Кордава — горад у штаце Алабама.
* Валдыз—Кордава — зона перапісу насельніцтва на Алясцы.
* Кордава — горад у штаце Аляска.
** Кордава — аэрапорт за милю ад горада Кордава (штат Аляска).
** Кордава Сміт (імя М. Сміта) — аэрапорт за 20 км ад горада Кордава (штат Аляска).
* Кордава — тауншып у акрузе Ле-Сур, Мінесота, ЗША.