Сінантропныя мухі

**Сінантропныя мухі** — мухі, экалагічна звязаныя з селішчамі людзей. Яны ўяўляюць найбольшую небяспеку для здароўя чалавека і хатніх жывёл.

Да сінантропных мух адносяцца, у першую чаргу, прадстаўнікі наступных сямействаў: , , , , ,  — крывасоскі, а таксама прадстаўнікі трох сямействаў і падсямействаў аваднёў: ,  і .

## Медыцынскае значэнне 
Мухі, нападаючы на чалавека з мэтай харчавання крывёю або выдзяленнямі ран, слізістых абалонак і потавых залоз, моцна дапякаюць і дарослым, і дзецям.

З эпідэміялагічнага пункту гледжання роля мух асабліва вялікая ў распаўсюджанні кішачных і вочных інфекцый. Датыкаючыся з фекаліямі хворых людзей, мухі атрымліваюць узбуджальнікаў дызентэрыі, брушнога тыфа, халеры, а таксама цысты прасцейшых і яйкі гельмінтаў. Узбуджальнікі гэтых хвароб захоўваюцца на целе насякомых на працягу некалькіх сутак, Яны не губляюць вірулентнасць і ў кішачніку мух. Прайшоўшы ў вірулентным стане праз стрававальную сістэму, узбуджальнікі разам з адрыжкай і фекаліямі мух трапляюць на ежу чалавека і прадметы хатняга ўжытку. Мухі могуць быць датычныя да перадачы харчовых токсікаінфекцый. Узбуджальнікаў гэтых захворванняў яны атрымліваюць, харчуючыся на трупах жывёл і мясе, якое захоўваецца з парушэннем санітарных правілаў.

Інфекцыйныя кан’юктывіты і трахомы (вочныя хваробы) мухі распаўсюджваюць пры харчаванні выдзяленнямі з вачэй хворага чалавека, а затым кантактуючы з вачыма здаровага.

Несумненна значэнне мух у перадачы віруса поліяміэліту. Не выключана іх роля ў распаўсюджванні туберкулёзу, а таксама адэнавіруснай інфекцыі.

Крывасмактальныя мухі могуць быць механічнымі пераносчыкамі тулярэміі, сібірскай язвы, стафілакококавых інфекцый. Лічынкі некаторых відаў мух выклікаюць тканкавыя або паражнінавыя міязы.

Сінантропных мух па месцы іх пражывання ў населеных пунктах падзяляюць на эндафілаў, паўэндафілаў, факультатыўных эндафілаў і экзафілаў.

**Эндафільныя** віды ў дарослым стане ўсё жыццё праводзяць у жыллі людзей або памяшканнях для жывёлы. Тыповы прадстаўнік эндафілаў — .

**Паўэндафілы** насяляюць як у памяшканнях, так і на адкрытым паветры. Да гэтай групы адносяць  і .

**Факультатыўныя эндафілы** практычна ўвесь час праводзяць па-за памяшканняў і залятаюць туды толькі на вельмі прывабныя пахі. У якасці прыкладу можна прывесці  і .

**Экзафілы**, напрыклад, , у памяшканні наогул не залятаюць, праводзячы ўвесь час на адкрытым паветры. Дарослыя мухі звычайна садзяцца на вонкавыя сцены будынкаў, прыбіральняў, смеццевых скрынь, расліны. У розных кліматычных зонах ступень эндафільнасці аднаго і таго ж віду можа змяняцца.

## Меры аховы 
### Метады адпужвання мух 
* Расліны з невыноснымі для мух пахам. У двары пад вокнамі, вакол смеццязборніка або каля туалета добра пасадзіць арэхавыя дрэвы, , кусты  або , . Лепшы варыянт для кватэр —  або  у гаршку, а таксама букет з .
* Ультрагукавы адпужвальнік для мух.
* Рэчывы з невыносным для мух пахам. Фумігатар з пласцінамі пры награванні вылучае хімічнае рэчыва, якое забівае або адпуджвае насякомых. Мухі дрэнна пераносяць пах воцату, таму можна багата змазваць аконныя праёмы воцатным растворам.
* Рэпеленты для абароны ад нападаў мух на адкрытым паветры і ў лесе.

### Знішчальныя мерапрыемствы 
Для дэзінсекцыі (знішчэння насякомых, здольных пераносіць трансмісіўныя хваробы) выкарыстоўваюць розныя інсектыцыды. Інсектыцыды для знішчэння лічынак і кукалак называюцца ларвіцыды. Хімічныя сродкі не рэкамендуецца ўжываць, калі ў хаце ёсць маленькія дзеці ці хатнія гадаванцы.

### Механічныя сродкі 
Асноўным механічным сродкам абароны ад эндафільных мух (якія праводзяць жыццё ў жыллі людзей або памяшканнях для жывёлы) з’яўляецца закрыццё сеткай вокнаў і дзвярных праёмаў (для памяшканняў, дзверы ў якія падоўгу бываюць адкрытымі). Калі маскітная сетка выканала сваю задачу не цалкам, ліпкая стужка можа паслужыць пасткай для выпадкова трапіўшых у памяшканне насякомых.

### Прафілактычныя мерапрыемствы 
Мэта прафілактычных мерапрыемстваў — пазбавіць мух крыніц харчавання і ўмоў для размнажэння. Варта памятаць, што залятаюць мухі ў дом чалавека за ежай. Таму дом трэба ўтрымліваць у чысціні: не пакідаць на стале крошкі і рэшткі ежы, прыбіраць прадукты ў халадзільнік або зачыняць іх крышкамі, рэгулярна выносіць смецце, праводзіць вільготную ўборку. Каб самкі не маглі адкладваць яйкі, рэкамендуецца 1-2 разы ў месяц апрацоўваць дэзінфікавальнымі сродкамі выграбныя ямы, часовыя прыбіральні, ёмістасці для цвёрдых адкідаў. Збор, захоўванне і вываз бытавых адходаў павінны ажыццяўляцца ў адпаведнасці са СНІПамі і санітарна-эпідэміялагічнымі патрабаваннямі.

## Віды сінантропных мух 
### Сямейства  
. Распаўсюджаная паўсюдна. Для паспявання яек самкі неабходная бялковая ежа. Пры спрыяльных умовах размнажаецца круглы год. У халодных памяшканнях перажывае зіму ў неактыўным стане і абуджаецца пры тэмпературы вонкавага паветра вышэй за 10 градусаў. З’яўляецца пераносчыкам узбуджальнікаў кішачных інфекцый, вочных хвароб і туберкулёзу. Лічынкі могуць выклікаць тканкавыя і кішачныя міязы.

. Найбольш вядомы і шматлікі від — . Распаўсюджаны паўсюдна, акрамя Крайняй Поўначы. Паразіт буйной рагатай жывёлы. Самка прымацоўвае яйкі паасобку да валасоў на цела гаспадара. Пасля вылуплення лічынкі ўкараняюцца праз скуру ў арганізм жывёл і мігруюць у тканках, выклікаючы міязы. Перад лінькай у II стадыю яны выходзяць пад скуру спіны гаспадара, утвараючы жаўлакі з адтулінамі (свіршчамі). Праз свіршчы паступае паветра да дыхальца лічынак і ажыццяўляецца іх выхад вонкі. Апісаны выпадкі пранікнення лічынак гэтага віду ў мозг чалавека са смяротным зыходам.

. Найбольшае значэнне маюць  і . Першы від паразітуе на свойскіх авечках і козах, а другі — на конях і аслах. Самкі нараджаюць лічынак, якіх на ляту выпырскваюць у ноздры і вочы жывёл або чалавека. Лічынкі паразітуюць на веках, слізістай абалонцы вока і носа, унутры вочнага яблыка. Пры пранікненні ўнутр галавы лічынкі лакалізуюцца ў насавых і лобных пазухах, рашэцістай костцы, у глотцы.  з’яўляюцца эндапаразітамі і выклікаюць паражнінныя міязы.

## Літаратура 
* 
* *Горностаев Г. Н.* Насекомые СССР. — М. Мысль. 1970. — 372 с.
* *Дербенева-Ухова В. П.* Синантропные мухи // В кн.: Руководство по медицинской энтомологии. — М.: Медицина, 1974. — С. 176—203.
* *Захваткин Ю. А.* Курс общей энтомологии. — М. Колос, 2001.
* *Чебышев Н. В. и др.* Медицинская паразитология: учебное пособие для студентов медицинских вузов / под ред. Н. В. Чебышева— М. : Медицина, 2012. — (Учебная литература для студентов медицинских вузов) — ISBN 978-5-225-10010-0.
* *Рыльников В. А.* Управление численностью проблемных биологических видов: Учебное пособие / под ред. В. А. Рыльникова. — М.: Институт пест-менеджмента, 2012. — В 3 томах. Т. 2. Дезинсекция / А. А. Жаров. — 2012. — 169. с.: ил.

Катэгорыя:Караткавусыя двухкрылыя
Катэгорыя:Сінантропныя віды
Катэгорыя:Эпідэміялогія
Катэгорыя:Трансмісіўныя хваробы