open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Амір Сулейманавіч Хайдараў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Амір Сулейманавіч Хайдараў
|арыгінал імя     = 
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      =
|месца смерці     = 
|выява            = 
|шырыня           = 
|апісанне выявы   = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1937—1941, 1942—1945
|званне           = 
|род войскаў      = пяхота
|камандаваў       = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
-
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Амір Сулейманавіч Хайдараў** (20 лістапада 1911 года, вёс. Верхнякудашава — 25 лістапада 1996 года) — памочнік камандзіра кулямётнага ўзвода гвардыі старшы сяржант, Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Амір Сулейманавіч Хайдараў нарадзіўся 20 лістапада 1911 года ў вёсцы Верхнекудашава цяпер Татышлінскага раёна Башкірыі ў сям’і селяніна. Скончыў чатыры класы школы. Башкір. Член КПСС.

У 1932—1934 гадах працаваў старшынёй калгаса, у 1937—1941 — старшынёй сельпо. У Чырвонай Арміі ў 1934—1937 гадах і з 1942 года. На фронце ў Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1942 года.

Гвардыі старшы сяржант А. С. Хайдаров асабліва вызначыўся ў баях 27-28 верасня 1943 года.

З 1944 года да канца вайны вучыўся ў кавалерыйскім вучылішчы. Са жніўня 1945 года Хайдараў зноў жыў і працаваў на радзіме. Працаваў старшынёй сельсавета і калгаса, старшым ляснічым.

Памёр 25 лістапада 1996 года.

## Подзвіг 
«Памочнік камандзіра кулямётнага ўзвода гвардыі старшы сяржант А. С. Хайдараў вызначыўся ў баях за вызваленне Гомельскай вобласці. У ноч на 28.09.1943 г. пад агнём праціўніка з разлікамі 2 станковых кулямётаў на плыце пераправіўся праз Днепр у раёне вёскі Вялле Брагінскага раёна, знішчыў агнявую кропку і 18 гітлераўцаў, чым садзейнічаў пашырэнню плацдарма і вызваленні вёскі Вялле».

## Памяць 
У гонар Героя названа вуліца ў вёсцы Верхнія Татышлы.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза (15.01.1944);
* ордэн Леніна (15.01.1944);
* ордэн Айчыннай вайны I ступені (06.04.1985);
* два ордэны Чырвонай Зоркі (28.02.1943; 06.10.1943);
* медаль «За адвагу».

## Літаратура 
* Несокрушимые. — Уфа, 1985. / с. 174—204.
* Славные сыны Башкирии. — Уфа, 1979, кн. 4. / стр. 31-34.
* Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов; т. 7. Ф-Я. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2011. — 624 с.

## Спасылкі 
* Республиканский музей Боевой Славы: Хайдаров Амирьян Сулейманович .

Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Башкартастане
Абдула Губайдулавіч Гізатулін

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Абдула Губайдулавіч Гізатулін
|арыгінал імя     = 
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння =
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|прыналежнасць    = 
|званне           = 
|гады службы      = 1942—1945
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Абдула Губайдулавіч Гізатулін** (5 мая 1904, Ібрагімава (сучасны Чышмінскі раён), Расійская імперыя — 15 сакавіка 1945, Устфаў, Германія) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Гвардыі сяржант. Камандзір аддзялення 60-га гвардзейскага кавалерыйскага палка 16-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі 7-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Адзін з 78 воінаў сфарміраванай у снежні 1941 года ў горадзе Уфе 112-й Башкірскай кавалерыйскай дывізіі, удастоеных звання Героя Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Абдула Губайдулавіч Гізатулін нарадзіўся 5 мая 1904 г. у вёсцы Ібрагімава. Па нацыянальнасці татарын. Адукацыя пачатковая. Член ВКП(б) з 1938 года. Да Вялікай Айчыннай вайны працаваў брыгадзірам трактарнай брыгады ў саўгасе «Уршак» Чышмінскага раёна.

У РСЧА прызваны ў маі 1942 года Чышмінскім райваенкаматам. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны са снежня 1942 г.

А. Г. Гізатулін пасля лячэння ў шпіталі адправіўся на фронт, але трапіў не ў сваю частку, а стаў камандзірам гарматнага разліку ў знішчальным супрацьтанкавым артпалку.

Загінуў 15 сакавіка 1945 года, так і не даведаўшыся, што з’яўляецца Героем Савецкага Саюза. Пахаваны ў горадзе Устфаў (Германія).

## Спасылкі 
* Республиканский музей Боевой славы — Гизатуллин Абдула Губайдуллович 
* Юрий Узиков. Не узнал Герой о награде // БАШвестЪ. 05.05.08.

Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Башкартастане
Рудаўка (прыток Дзвінасы)

**Руда́ўка** — рака ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Дзвінаса (басейн Віліі). Даўжыня ракі 10 км. Плошча вадазбору 16 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 7,4‰. Пачынаецца за 1,3 км на паўднёвы захад ад вёскі Замошша Акалоўскага сельсавета, цячэ ў межах Мінскага ўзвышша, участкамі сярод лесу, упадае ў Плешчаніцкае вадасховішча на Дзвінасе за 1,5 км на захад ад вёскі Слабада Плешчаніцкага сельсавета. Каля вёскі Бурыя на пойме створана сажалка (плошча 0,18 км²). У верхнім цячэнні перасыхае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Дзвінасы
Катэгорыя:Рэкі Лагойскага раёна
Крайшчанка

**Крайшча́нка** — рака ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Вілія (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 21 км. Плошча вадазбору 58 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,1 м/км. Пачынаецца на паўднёвы захад ад вёскі Ціхонавічы, упадае ў Вілію насупраць вёскі Камена Вілейскага раёна. Цячэ па паўночных схілах Мінскага ўзвышша. Каналізаваная на працягу 1,7 км. Ніжэй вёскі Ціхонавічы на рацэ створана сажалка (плошча 0,08 км²).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Лагойскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Віліі
Цімірбулат Галяўтдзінавіч Халікаў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Цімірбулат Галяўтдзінавіч Халікаў
|арыгінал імя     = 
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      =
|месца смерці     = 
|выява            = 
|шырыня           = 
|апісанне выявы   = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1938—1945
|званне           = 
|род войскаў      = кавалерыя
|камандаваў       = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Цімірбулат Галяўтдзінавіч Халікаў** (17 студзеня 1917, Кінзенбулатава — 17 чэрвеня 1958, Кінзенбулатава) — савецкі ваенны і адміністрацыйны дзеяч, Герой Савецкага Саюза. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 студзеня 1917 года ў вёсцы Кінзенбулатава Сцерлітамакскага павета Уфімскай губерні. Башкір. У 1930—1938 гадах працаваў трактарыстам у калгасе «Урал».

У Чырвоную Армію быў прызваны ў 1938 годзе Ішымбайскім гарадскім ваенкаматам і ў 1941 годзе — Макараўскім раённым ваенкаматам.

У гады Вялікай Айчыннай вайны — гвардыі старшы сяржант, камандзір кулямётнага разліку 60-га гвардзейскага кавалерыйскага палка 112-й Башкірскім кавалерыйскай дывізіі (у далейшым перайменаванай у 16-ю гвардзейскую Чарнігаўскую кавалерыйскую дывізію), 7-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса 61-й арміі Цэнтральнага фронту.

Пасля дэмабілізацыі Г. Г. Халікаў працаваў на радзіме, быў старшынёй Сайранаўскага сельскага савета, старшынёй калгаса «Янгі Турмуш», ўпаўнаважаным Хажынаўскай ГЭС, старшынёй прамарцелі «Алга» Сайранаўскага сельсавета.

## Подзвіг 
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання і праяўленыя пры гэтым геройства і мужнасць гвардыі старшаму сяржанту Халікаву Цімірбулату Галяўтдзінавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 2987).

З узнагароднага ліста;
* ордэн Леніна (15.01.1944);
* медаль «За баявыя заслугі» (06.10.1943).

## Памяць 
У вёсцы Кінзенбулатава імем Героя Халікава названая вуліца.

## Спасылкі 
* Республіканский музей Боевой Славы: Халиков Тимербулат Галяутдинович .
* 

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Башкартастане
Рэлігія ў Кот-д’Івуары

**Кот-д’Івуар **— свецкая дзяржава, дзе большая частка насельніцтва з’яўляюцца язычнікамі. Другая па колькасці рэлігійная група — мусульмане, трэцяя — хрысціяне. Аднак у апошні час колькасць монатэістаў стала павялічвацца, а політэістаў — змяншацца.

Да 2006 года 55 % карэннага насельніцтва Кот-д’Івуара прытрымліваліся традыцыйных язычніцкіх вераванняў і культаў (анімалізм, фетышызм, культ продкаў, сілы прыроды і інш.).

25 % грамадзян — мусульмане (пераважна суніты). У Кот-д’Івуары ісламскія місіянеры з’явіліся ў познім сярэднявеччы. Зараз мусульмане жывуць у асноўным у паўночных раёнах краіны. У канцы 1990-х і пачатку 2000-х колькасць мусульман значна павялічылася. Прычынай гэтаму стаў наплыў мігрантаў з суседніх мусульманскіх краін.

Хрысціянства вызнаюць 20 % насельніцтва (католікі — 85 %, пратэстанты — 15 %). Распаўсюджванне хрысціянства пачалося ў канцы XIX ст. Першапачаткова адзінымі хрысціянамі ў краіне былі толькі французскія каланісты. Аднак у другой палове XX стагоддзя жыхары Паўднёвага Кот-д’Івуара пачалі маштабна мяняць свае рэлігійныя погляды.

Рэлігійныя абшчыны звычайна мірна суіснуюць. Пераход з адной рэлігіі ў іншую лічыцца індывідуальным выбарам кожнага чалавека. Многія сем’і маюць змешаны рэлігійны фон. Рэлігійная цярпімасць таксама з’яўляецца часткай дзяржаўнай палітыкі. Грошы для будаўніцтва мячэцяў і цэркваў вылучаюцца з дзяржаўнай казны. Урад заклікае мусульман і хрысціян удзельнічаць у праектах іншых рэлігійных абшчын.

## Спасылкі 
* Агульныя звесткі пра Кот-д’Івуар 
* Вера, религия и ритуалы Кот-д’Ивуара
Гарады Кот-д’Івуара

thumb|right|150px|Гарады Кот-д’Івуара на карце.
У Кот-д’Івуары ёсць 66 гарадоў з колькасцю жыхароў больш за 12 000 чалавек. Самы буйны горад краіны — Абіджан, былая сталіца. Сучасная сталіца Ямусукра па колькасці насельніцтва знаходзіцца на 4 месцы сярод іншых гарадоў краіны. Перанос сталіцы з Абіджана ў Ямусукра выкліканы эканамічнай перавагай апошняга. 

Цікава, што асноўная частка вялікіх гарадоў сканцэнтравана ў аддаленай ад марскога ўзбярэжжа тэрыторыі, у той час як важныя партовыя гарады, не лічачы Абіджана, маюць больш сціплыя памеры.

## Спіс буйных гарадоў Кот-д’Івуара 
thumb|right|150px|Абіджан з боку акіяна.
thumb|recht|150px|Вуліцы Буаке.


Кот-д’Івуар
Катэгорыя:Спісы:Кот-д’Івуар
Васіль Сямёнавіч Чурумаў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Васіль Сямёнавіч Чуюмаў
|арыгінал імя     = Василий Семёнович Чуюмов
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|подпіс           = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1938—1940, 1941—1945
|званне           = 
|род войскаў      = стралковыя войскі
|пасада           = 
|часць            = 
|бітвы            = Савецка-фінляндская,Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Васіль Сямёнавіч Чурумаў** (3 сакавіка 1918 г., Міхайлаўка — 5 мая 1945 года, на тэрыторыі Чэхаславакіі, пахаваны ў г. Угерске-Градзіштэ) — гвардыі старшы сяржант Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944). Памочнік камандзіра ўзвода 221-га гвардзейскага стралковага палка (77-я гвардзейская стралковая дывізія, 61-я армія, Цэнтральны фронт).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 сакавіка 1918 года ў вёсцы Міхайлаўка, цяпер горад у Валгаградскай вобласці, у сям’і селяніна. Рускі. Атрымаў сярэднюю адукацыю, працаваў у калгасе, затым на Ленінградскім заводзе «Электрасіла».

У Чырвонай Арміі ў 1938-40 і з чэрвеня 1941 года. Удзельнік савецка-фінскай вайны 1939—1940 гадоў.

На фронце ў Вялікую Айчынную вайну з верасня 1941 года. Вызначыўся 28 верасня 1943 года пры фарсіраванні Дняпра, першым з узначаленага ўзвода пяхоты пераправіўся праз раку ў раёне вёскі Вялле (Брагінскі раён Гомельскай вобласці) і з боем заняў першыя варожыя акопы. Узвод адбіў некалькі контратак праціўніка, чым садзейнічаў фарсіраванню Дняпра батальёнам.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года Чурумаву Васілю Сямёнавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».

Загінуў 5 мая 1945 года ў баях на тэрыторыі Чэхаславакіі. Пахаваны ў горадзе Угерске-Градзіштэ. Імем Героя названа вуліца ў Міхайлаўцы

## Літаратура 
* 
* Волгоградцы — Герои Советского Союза. Волгоград, 1968. / стр. 147.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. Миск, 1984. / с. 576.
* *Бондаренко А. С., Бородин А. М. (руководитель группы), Логинов И. М., Меринова Л. Н., Науменко Т. Н., Новиков Л. Н., Смирнов П. Н.* Пока билось сердце // Герои-волгоградцы / Литературная обаработка В. И. ефимова, В. И. Псурцева, В. Р. Слобожанина, В. С. Смарогинского; вступление А. С. Чуянов. — Волгоград: Нижне-Волжское издательство, 1967. — С. 447—449. — 471 с. — 25 000 экз.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Чэхіі
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
1934 год у гісторыі літаратуры

**1934** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
* 8 чэрвеня —  14 чэрвеня : адбыўся І Усебеларускі з’езд пісьменнікаў. З’езд абраў Праўленне ССП БССР і іншыя кіруючыя органы. Старшынёй  Праўлення  абраны М. Клімковіч, намеснікам старшыні А. Александровіч.

## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Луіджы Пірандэла.

## Нарадзіліся 
* 4 лютага — Арсень Ліс (пам. 2018), беларускі фалькларыст, літаратуразнавец, краязнавец.
* 28 сакавіка — Кастусь Цвірка, беларускі паэт, празаік, перакладчык, фалькларыст, этнограф.
* 27 чэрвеня — Віктар Карамазаў (пам. 2023), беларускі журналіст, публіцыст, пісьменнік.

## Памерлі 
* 17 мая — Алесь Салагуб (нар. 1906), беларускі паэт.
* 6 чэрвеня — Браніслаў Эпімах-Шыпіла (нар. 1859), беларускі культурны дзеяч, літаратуразнавец, мовазнавец, фалькларыст, выдавец.
* 12 верасня — Яўген Барычэўскі (нар. 1883), беларускі літаратуразнавец і перакладчык.
* 18 снежня — Альбін Стаповіч (нар. 1894), беларускі публіцыст, літаратуразнавец.

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Юнцаўшчына (значэнні)

Назву **Ю́нцаўшчына** маюць:

* Юнцаўшчына — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці
* Юнцаўшчына — ручай у Вілейскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Кабылянка
1936 год у гісторыі літаратуры

**1936** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Юджын Гладстан О’Ніл.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Юнцаўшчына (ручай)

**Ю́нцаўшчына** — ручай у Вілейскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Кабылянка (басейн Віліі). Даўжыня ручая 3,2 км. Пачынаецца на паўднёвы захад ад вёскі Юнцавічы, упадае ў Кабылянку за 1 км на поўдзень ад вёскі Забалацце. Рэчышча на працягу 2,3 км (ад вёскі Юнцавічы да вусця) каналізаванае. За 1,2 км на паўночны ўсход ад вёскі Юнцавічы на рацэ створана плаціна і сажалка (плошча 0,07 км²).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Віліі
Катэгорыя:Рэкі Вілейскага раёна
1962 год у гісторыі кіно

**1962** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Вуліца малодшага сына» — «Беларусьфільм», рэж. Леў Голуб.

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 17 студзеня — Джым Керы, амерыкана-канадскі кінаакцёр, сцэнарыст, прадзюсар.
* 3 ліпеня — Том Круз, амерыканскі акцёр, рэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст.
* 28 жніўня — Дэвід Фінчэр, амерыканскі рэжысёр, прадзюсар і кліпмэйкер.
* 22 снежня — Рэйф Файнс, брытанскі акцёр і кінарэжысёр.

## Памерлі 
* 5 жніўня — Мэрылін Манро, амерыканская кіназорка, актрыса, спявачка, мадэль (нар. 1926).
* 15 снежня — Чарлз Лоўтан, англійскі і амерыканскі акцёр і рэжысёр (нар. 1899).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1965 год у гісторыі кіно

**1965** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Альпійская балада» — «Беларусьфільм», рэжысёр Барыс Сцяпанаў (у ролях: Любоў Румянцава, Станіслаў Любшын)
* «*Звычайны фашызм*» — Масфільм, рэж. Міхаіл Ром.

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 17 лютага — Майкл Бэй, амерыканскі кінарэжысёр і кінапрадзюсар.
* 22 лістапада — Мадс Мікельсен, дацкі акцёр.

## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
Андрэй Аляксеевіч Цітоў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Андрэй Аляксеевіч Цітоў
|арыгінал імя     = Андрэй Алексеевич Титов
|дата нараджэння  =
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|шырыня           = 
|апісанне выявы   = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1942—1945
|званне           = 
|род войскаў      = кавалерыя
|камандаваў       = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Андрэй Аляксеевіч Цітоў** (24.6.1905, Пакроўка, Кыргызстан — 8.11.1981, там жа) — наводчык процітанкавай стрэльбы 4-га эскадрону 60-га гвардзейскага кавалерыйскага палка 16-й гвардзейскай Чарнігаўскай кавалерыйскай дывізіі, сфарміраванай у снежні 1941 года ў горадзе Уфе, як 112-я Башкірская кавалерыйская дывізія, 7-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса 61-й арміі Цэнтральнага фронту, гвардыі яфрэйтар, Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 чэрвеня 1905 года ў вёсцы Пакроўка цяпер Джэці-Агузскага раёна Ісык-Кульскай вобласці Кіргізіі ў сялянскай сям’і. Член ВКП(б)/КПСС з 1946 года. Рускі. Скончыў пачатковую школу. Працаваў у калгасе.

У Чырвонай Арміі з 1942 года. У дзеючай арміі з кастрычніка 1942 года.

Наводчык СТР 4-га эскадрону 60-га гвардзейскага кавалерыйскага палка гвардыі яфрэйтар Андрэй Цітоў у ноч на 28 верасня 1943 года ў ліку першых пераправіўся праз раку Дняпро у Брагінскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. У баі за вёску Вялле адважны бранебойшчык знішчыў тры варожыя кулямётныя кропкі, а 30 верасня 1943 года ў баі ля вёскі Галкі падбіў штурмавую гармату.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за ўзорнае выкананне баявога задання камандавання ў барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм гвардыі яфрэйтру Цітову Андрэю Аляксеевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».

У 1945 годзе мужны воін дэмабілізаваны. Вярнуўся ў Кіргізію — у роднае сяло, дзе працаваў старшынёй калгаса. Памёр 8 лістапада 1981 года. Пахаваны ў вёсцы Пакроўка.

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў, Чырвонай Зоркі, медалямі.

Мемарыяльная дошка ў памяць пра Героя ўстаноўлена ў яго роднай вёсцы Пакроўка. Імя а. А. Цітова высечана залатымі літарамі на мемарыяльных дошках разам з імёнамі ўсіх 78-і Герояў Савецкага Саюза 112-й Башкірскай кавалерыйскай дывізіі, устаноўленых у Нацыянальным музеі Рэспублікі Башкартастан і ў Музеі 112-й Башкірскім кавалерыйскай дывізіі.

## Літаратура 
* 
* Их подвиг будет жить в веках / под ред. А. Карыпкулова. — 1. — Фрунзе: Институт истории партии при ЦК Компартии Киргизии, 1985. — 322 с.
* *Ахмадиев Г. Х.* Башкирская гвардейская кавалерийская. Уфа, 1999.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. Минск, 1984.
* *Санников В. В., Семенков В. М. * Герои Советского Союза — киргизстанцы. Фрунзе, 1963.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Кавалерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кыргызстане
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ісык-Кульскай вобласці
1895 год у гісторыі кіно

**1895** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 26 мая — Пол Лукас, венгерскі і амерыканскі акцёр († 1971).
* 22 верасня — Пол Муні, амерыканскі акцёр тэатра і кіно († 1967).
* 4 кастрычніка — Бастэр Кітан, амерыканскі камедыйны акцёр і рэжысёр, адзін з найвялікшых комікаў нямога кіно († 1966).

## Памерлі 

Катэгорыя:Гады ў кінематографе
ФК Мардовія Саранск

**«Мардо́вія»** () — расійскі футбольны клуб з горада Саранск. Заснаваны ў 1961 годзе.

## Гісторыя 
Клуб быў заснаваны ў 1961 годзе. У сезоне 2005 года каманда заняла 7-е месца ў Другім дывізіёне (зона «Цэнтр»), набраўшы 51 ачко. У сезоне 2006 года каманда заняла 2-е месца ў Другім дывізіёне (зона «Цэнтр»), набраўшы 72 ачкі. У сезоне 2007 года каманда заняла 19-е месца ў Першым дывізіёне і вылецела ў Другі дывізіён. У сезоне 2008 года каманда заняла 7-е месца ў Другім дывізіёне (зона «Цэнтр»), набраўшы 53 ачкі.

У сезоне 2009 года каманда атрымала ўпэўненую перамогу ў зоне «Урал-Паволжа» Другога дывізіёна (апярэдзіўшы на 20 ачкоў заняўшага 2-е месца «Гарняк» Учалы) і выйграла Кубак ПФЛ.

Па выніках сезона 2010 года заняла 6-е месца ў Першым дывізіёне, паказаўшы лепшы вынік у сваёй гісторыі.
Найлепшыя дасягненні ў Кубку Расіі па футболе — выхад у 1/4 фіналу ў розыгрышы 1992/93 (пройгрыш маскоўскаму ЦСКА 0:3) і ў розыгрышы 2009/10. У розыгрышы Кубка Расіі 2009/10 каманда, абыграўшы ў 1/16 фіналу грозненскі «Церак» (2:1) і ў 1/8 фіналу «Чалябінск» (2:0), выйшла ў 1/4 фіналу, дзе прайграла ўладзікаўказскай «Аланіі» з лікам 0:3.

Па выніках чэмпіянату Расіі 2011/12 ўпершыню ў гісторыі выйшла ў Прэм’ер-лігу, адолеўшы ў перадапошнім туры Першынства ФНЛ яраслаўскі «Шыннік» з лікам 2:0. Дэбютны сезон у Прэм’ер-лізе скончыўся для каманды няўдачай — яна вылецела з дывізіёна, аднак усяго за адзін сезон у дывізіён «Мардовія» змагла вярнуцца ў Прэм’ер-лігу.

27 мая 2014 года каманду ўзначаліў Юрый Сёмін, для якога «Мардовія» стала трэцім у трэнерскай кар’еры расійскім клубам пасля маскоўскіх «Лакаматыва» і «Дынама». Сёмін працаваў у «Мардовіі» год, пасля чаго ўзначаліў «Анжы». З сезона 2015/16 галоўным трэнерам стаў Андрэй Гардзееў.

Па выніках сезона 2019/20 клуб выбыў з ФНЛ, не заявіўся ў ПФЛ і страціў прафесійны статус.

## Дасягненні 
### Нацыянальныя чэмпіянаты 
* **Чэмпіянат Расіі**
**  **Турніры зоны «Паволжа»/«Урал-Паволжа» другой лігі (5):** 2000, 2001, 2002, 2009, 2017/18
** **Першынство ФНЛ (2):** 2011/12, 2013/14

* **Чэмпіянат Расіі**
**  **Турнір зоны «Цэнтр» другой лігі (1):** 2006
* **Чэмпіянат СССР**
**  **Турнір пятай зоны другой лігі (1):** 1991

* **ФНЛ:**
**  **Чэмпіён (1):** 2011/12, 2013/14

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Мардовія Саранск
Мардовія Саранск
Уладзімір Мікалаевіч Навіцкі

**Уладзі́мір Мікала́евіч Наві́цкі** (нар. , ) — беларускі спартыўны журналіст і тэлекаментатар. Начальнік аддзела каментараў і падрыхтоўкі тэматычных праграм галоўнай дырэкцыі спартыўнага вяшчання Нацыянальнай дзяржтэлерадыёкампаніі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 8 мая 1954 года ў Брэсце ў сям’і ваеннага.

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «інжынер-энергетык». Пазней — завочнае аддзяленне факультэта журналістыкі БДУ з чырвоным дыпломам.

У спартыўную журналістыку трапіў дзякуючы лісту, які напісаў у дырэкцыю спартыўных праграм. Пасля гэтага Уладзіміра Навіцкага запрасілі працаваць на радыё, а праз тры гады даручылі весці тэлерэпартаж. Каля года прапрацаваў пазаштатным карэспандэнтам у штотыднёвым радыёчасопісе «Спартыўная арбіта», рабіў матэрыялы самых розных жанраў. Пасля выпрабавальнага тэрміну яму прапанавалі паспрабаваць свае сілы ў ролі каментатара. Спачатку хадзіў на стадыён «Дынама» з рэпарцёрам і за 15—20 хвілін да заканчэння матча, седзячы на трыбуне, распавядаў пра тое, што адбываецца на полі. У жніўні 1981 года правёў першы паўнавартасны рэпартаж пра матч чэмпіянату СССР «Дынама» (Мінск) — «Пахтакор» (Ташкент). Некаторы час пісаў артыкулы для газеты «Прессбол», у першым нумары газеты было некалькі яго матэрыялаў. Каля года супрацоўнічаў з газетай «Знамя юности», дзе быў футбольным аглядальнікам.

Асвятляў практычна ўсе буйныя спартыўныя мерапрыемствы з удзелам беларускіх спартсменаў, у тым ліку працаваў сярод шасці савецкіх каментатараў на чэмпіянаце свету па футболе ў Італіі (1990), працаваў на зімовай алімпіядзе ў Солт-Лэйк-Сіці (2002), летняй алімпіядзе ў Пекіне (2008), зімовай алімпіядзе ў Ванкуверы (2010), чэмпіянаце свету па хакеі ў Германіі (2010).

## Сям’я 
Жанаты. Сын — Віталь Навіцкі (5 сакавіка 1981 — 21 сакавіка 2022) працаваў прэс-сакратаром у МНС Рэспублікі Беларусь.

## Крылатыя фразы 
Аўтар шэрагу знакамітых крылатых фраз:
* «Моцна, але недакладна»,
* «Над полем бліскаюць маланкі… Нашыя ідуць у наступ»,
* «Удар — бэлька!».

## Узнагароды 
* Заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь (2007),
* Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «Беларускі спартыўны Алімп» (2017).

## Спасылкі 
* Владимир Новицкий: репортажи высокого напряжения // «Спортивная панорама» 
* Інтэрв’ю з Навіцкім у газеце «7 дней»
* Владимир Новицкий: «Поверьте, я не расстраиваюсь оттого, что не знаю группы „Дай Дарогу!“» на сайце «Ultra-Music»
* Владимир Новицкий. Ничего не забывается

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Спартыўныя журналісты
Катэгорыя:Спартыўныя каментатары
1975 год у гісторыі кіно

**1975** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Біяграфія» — пастановачны дакументальны фільм польскага кінарэжысёра Кшыштафа Кеслёўскага.
* «Зора» — рэж. Дуча Тэсары.
* «Іронія лёсу, альбо З лёгкай парай!» — тэлевізійны,  «Масфільм»,  Эльдар Разанаў (у ролях: Юрый Якаўлеў, Эльдар Разанаў, Любоў Сакалова)
* «Палёт над гняздом зязюлі» — рэж. Мілаш Форман (у ролях: Джэк Нікалсан, Луіза Флетчэр, Брэд Дурыф).
* «Сківіцы» — рэж. Стывен Спілберг (у ролях: Рой Шайдэр, Роберт Шоу, Рычард Дрэйфус, Ларэйн Гэры, Марэй Хэмілтан).

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 4 чэрвеня — Анджэліна Джалі, амерыканская актрыса, рэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар, фотамадэль.
* 17 верасня — Андрэй Зайцаў, расійскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.
* 30 верасня — Марыён Каціяр, французская актрыса тэатра, тэлебачання і кіно.
* 5 кастрычніка — Кейт Уінслет, англійская актрыса і спявачка.

## Памерлі 
* 14 красавіка — Фрэдрык Марч, амерыканскі акцёр тэатра і кіно (нар. 1897).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1976 год у гісторыі кіно

**1976** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «*Абеліск*» — рэж. Рычард Віктараў (у ролях: Яўген Карэльскіх, Валерый Носік).
* «Вянок санетаў» — «Беларусьфільм», рэжысёр Валерый Рубінчык (у ролях: Ігар Мяркулаў, Віктар Ільічоў)
* «Узыходжанне» — «Масфільм», рэжысёр  (у ролях: Уладзімір Гасцюхін, Барыс Плотнікаў )

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 25 мая — Кіліян Мёрфі, ірландскі акцёр тэатра і кіно.
* 31 мая — Колін Фарэл, ірландскі кінаакцёр.
* 7 ліпеня — Берэніс Бежо, французская кінаактрыса.
* 13 ліпеня — Алег Сянцоў, украінскі кінарэжысёр, сцэнарыст і пісьменнік.
* 15 ліпеня — Дзіяна Кругер, нямецкая актрыса і фотамадэль.

## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1968 год у гісторыі кіно

**1968** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «*Іван Макаравіч*» — рэж. Ігар Дабралюбаў (у ролях: Віктар Махонін, Ірына Бразгоўка, Тамара Логінава, Аркадзь Трусаў).
* «*Касмічная адысея 2001 года*» — рэж. Стэнлі Кубрык (у ролях: Кір Дулі, Гары Локвуд, Уільям Сільвестэр, Дэніэл Рыктэр).
*«Маршрут 13» — дакументальны,  «Беларусьфільм»,  І. Філоненка (у ролях: Ігар Лучанок)

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 27 красавіка — Крысціян Мунджыў, румынскі кінарэжысёр, сцэнарыст і кінапрадзюсар, лідар румынскай «новай хвалі».
* 10 верасня — Гай Рычы, брытанскі кінарэжысёр, сцэнарыст і кінапрадзюсар.

## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1978 год у гісторыі кіно

**1978** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Восеньская саната» — рэж. Інгмар Бергман (у ролях: Інгрыд Бергман, Ліў Ульман, Лена Нюман).
* «Дэбют» — кароткаметражны,  «Беларусьфільм»,  Валерый Панамароў (у ролях: , Віктар Тарасаў, Мікалай Яроменка).
*«Пагаворым, брат…» — мастацкі,  «Беларусьфільм»,  Юрый Чулюкін (у ролях: Юрый Рыгор’еў, Аляксандр Галабародзька, Стэфанія Міхайлаўна Станюта).
* «Хэлаўін» — рэж. Джон Карпентэр (у ролях: Дональд Плэзанс, Джэймі Лі Кёрціс, Пі Джэй Солз, Нэнсі Луміс).
* «Уцёкі» — рэж. Жэрар Уры (у ролях: П’ер Рышар, Віктар Лану).

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 3 студзеня — Лія Кебедэ, эфіопская фотамадэль, актрыса.
* 16 чэрвеня — Даніэль Бруль, нямецкі акцёр.

## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1979 год у гісторыі кіно

**1979** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
*«Блакітны карбункул» — мастацкі,  «Беларусьфільм»,  Мікалай Валянцінавіч Лук’янаў (у ролях: Альгімантас Масюліс, Аляксандр Сяргеевіч Бяспалы).
*«Галасы стагоддзяў» — дакументальны,  «Беларусьфільм»,  Ніна Сава
* «Дзікае паляванне караля Стаха» — рэж. Валерый Рубінчык (у ролях: Барыс Плотнікаў, Алена Дзімітрава, Ігар Клас, Аляксандр Харытонаў).
* «*Казка казак*» — савецкі мультыплікацыйны фільм Юрыя Нарштэйна.
* «*Сталкер*» — рэж. Андрэй Таркоўскі (у ролях: Аляксандр Кайданоўскі, Мікалай Грынько, Анатоль Саланіцын, Аліса Фрэйндліх).
*«Суседзі» — мастацкі,  «Беларусьфільм»,  Валерый Панамароў (у ролях: Георгій Буркоў, , ).

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 4 красавіка — Хіт Леджэр, аўстралійскі акцёр (пам. 2008).
* 21 красавіка — Джэймс Мак-Эвой, шатландскі акцёр.

## Памерлі 
* 12 лютага — Жан Рэнуар, французскі кінарэжысёр, акцёр, прадзюсар, сцэнарыст (нар. 1894).
## Крыніцы 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1970 год у гісторыі кіно

**1970** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Белая зямля» — мастацкі,  «Беларусьфільм»,  Аляксандр Карпаў (у ролях: Алег Янкоўскі, Паўл Буткевіч, Улдзіс Пуцыціс)
* «Збянтэжаны Саўка» — Беларускае тэлебачанне, рэж. Ю. Сурыкаў (у ролях: Павел Малчанаў, Галіна Макарава)
* «Руіны страляюць...» — Беларусьфільм, рэж. Віталь Чацверыкоў (у ролях: Ігар Ледагораў, Фёдар Нікіцін, Юрый Гарабец).
* «Я быў жаўнерам» — дакументальны фільм, зняты польскім кінарэжысёрам Кшыштафам Кеслёўскім.
* «Як казакі ў футбол гулялі» — мультфільм студыі «Кіеўнавукфільм».

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 7 сакавіка — Рэйчэл Вайс, брытанская актрыса.
* 29 красавіка — Ума Турман, амерыканская актрыса.
* 31 мая — Паала Сарэнціна, італьянскі кінарэжысёр і сцэнарыст.
* 30 ліпеня — Крыстафер Нолан, англа-амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст, кінапрадзюсар, кінааператар і мантажор.
* 1 снежня — Сара Сільверман, амерыканская актрыса жанру стэнд-ап, кіно і тэлебачання.
* 20 снежня — Тод Філіпс, амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар і акцёр.

## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1984 год у гісторыі кіно

**1984** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
*«Індыяна Джонс і храм лёсу» — мастацкі,  «Lucasfilm»,  Стывен Спілберг (у ролях: Харысан Форд, Джордж Лукас, Стывен Спілберг)
*«Рамантыка з каменем» — мастацкі,  «20th Century Studios»,  Роберт Земекіс (у ролях: Майкл Дуглас, Дэні Дэ Віта)
* «*Тэрмінатар*» — рэж. Джэймс Кэмеран (у ролях: Арнольд Шварцэнэгер, Майкл Бін, Лінда Хэмілтан, Лэнс Хенрыксен).
* «*Чорны замак Альшанскі*» — рэж. Міхаіл Пташук (у ролях: Юрый Кацін-Ярцаў, Эдуард Марцэвіч, Леанід Маркаў, Віктар Яўграфаў, Крылавічутэ Рыманта).
* «*Элемент злачынства*» — рэж. Ларс фон Трыер (у ролях: Майкл Элфік, Эсманд Найт, Мі Мі Лэй, Джэральд Уэлс).

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 22 снежня — Скарлет Ёхансан, амерыканская кінаактрыса і спявачка.

## Памерлі 
*23 лютага — Яўген Карнавухаў, беларускі акцёр тэатра і кіно  ( 1917).
* 1 сакавіка — Джэкі Куган, амерыканскі кінаакцёр (нар. 1914).
* 19 ліпеня — Фаіна Ранеўская, савецкая актрыса тэатра і кіно (нар. 1896).
* 21 кастрычніка — Франсуа Труфо, французскі рэжысёр, кінаакцёр, сцэнарыст, адзін з заснавальнікаў французскай новай хвалі (нар. 1932).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1966 год у гісторыі кіно

**1966** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Трамвай» — чорна-белы нямы кінаэцюд, рэжысёрскі дэбют Кшыштафа Кеслёўскага.
* «Усходні калідор» —  «Беларусьфільм»,  Валянцін Вінаградаў (у ролях: Глеб Глебаў)
* «Я родам з дзяцінства» — «Беларусьфільм», рэжысёр Віктар Тураў (у ролях: Уладзімір Высоцкі)
* «Добры, дрэнны, злы» — рэжысёр Серджа Леонэ (у ролях: Клінт Іствуд, Лі Ван Кліф, Ілай Уолак)

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 14 ліпеня — Мэцью Фокс, амерыканскі акцёр.
* 15 ліпеня — Ірэн Жакоб, французска-швейцарская актрыса.
* 2 верасня — Сальма Хаек, мексікана-амерыканская актрыса, рэжысёр і прадзюсар.
* 17 лістапада — Сафі Марсо, французская кінаактрыса, кінарэжысёр, пісьменніца, спявачка.

## Памерлі 
* 1 лютага — Бастэр Кітан, амерыканскі камедыйны акцёр і рэжысёр, адзін з найвялікшых комікаў нямога кіно (нар. 1895).
* 14 верасня — Мікалай Чаркасаў, савецкі акцёр тэатра і кіно (нар. 1903).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1985 год у гісторыі кіно

**1985** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Бразілія» — мастацкі,  «Universal»,  Тэры Гіліям (у ролях: Роберт Дэ Ніра, Боб Хоскінс)
* «Ідзі і глядзі» — рэж. Элем Клімаў (у ролях: Аляксей Краўчанка, Вольга Міронава, Любамірас Лаўцявічус).
* «Каманда» — мастацкі,  «Silver Pictures»,  Марк Лестэр (у ролях: Арнольд Шварцэнэгер)
* «Крэсовая балада 1935» — дакументальны,  «»,  Тамара Саланевіч
* «Назад у будучыню» — мастацкі,  «Universal Studios»,  Роберт Земекіс (у ролях: Майкл Джэй Фокс, Крыстафер Лойд)
* «Самая абаяльная і прывабная» — мастацкі,  «Масфільм»,  Геральд Бежанаў (у ролях: Ірына Мураўёва, Таццяна Васільева, Аляксандр Абдулаў, Леанід Кураўлёў).

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 26 сакавіка — Кіра Найтлі, брытанская актрыса.
* 3 мая — Даніла Казлоўскі, расійскі акцёр тэатра і кіно.

## Памерлі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1977 год у гісторыі кіно

**1977** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Зорныя войны. Эпізод IV: Новая надзея» — рэж. Джордж Лукас (у ролях: Марк Хэміл, Харысан Форд, Кэры Фішэр, Алек Гінес).
* «Тонежскія бабы» — дакументальны,  «Беларусьфільм»,  Віктар Рыбараў
*«Чорная бяроза» — «Беларусьфільм»,  Віталь Чацверыкоў (у ролях: Яўген Карэльскіх, Наталя Бражнікава, Ірына Алфёрава, Уладзімір Куляшоў)

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 15 верасня — Том Хардзі, брытанскі акцёр тэатра і кіно.

## Памерлі 
* 7 красавіка — Журахон Рахмонаў, савецкі кыргызскі акцёр тэатра і кіно (нар. 1917).
* 25 снежня — Сэр Чарлі Чаплін, амерыканскі і англійскі акцёр, сцэнарыст, кампазітар, кінарэжысёр, прадзюсар і мантажор, універсальны майстар кінематографа (нар. 1889).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1986 год у гісторыі кіно

**1986** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Кін-дза-дза!» — рэж. Георгій Данелія (у ролях: Станіслаў Любшын, Леван Габрыядзэ, Яўген Лявонаў, Юрый Якаўлеў).
* «Клуб Рай» — рэж. Харальд Рэміс
* «Палескія вяселлі» — дакументальны,  «Беларусьфільм»,  Ю. Лысятаў

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 16 мая — Меган Фокс, амерыканская актрыса і фотамадэль.

## Памерлі 
* 10 сакавіка — Рэй Міланд, амерыканскі акцёр і рэжысёр (нар. 1907).
* 25 ліпеня — Вінсент Мінелі, амерыканскі рэжысёр тэатра і кіно (нар. 1903).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1990 год у гісторыі кіно

**1990** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Дарога на Курапаты» — дакументальны,  «Беларусьфільм», рэж. Міхаіл Жданоўскі.
* «Іван Мележ» — дакументальны,  «Беларусьфільм»,  Марыя Купеева.
* «Качыныя гісторыі: Скарб чароўнай лямпы» — поўнаметражны мультфільм.
* «Лебядзінае возера. Зона» — мастацкі,  УССР,   (у ролях: Віктар Салаўёў, Людміла Ефіменка)
* «Маці ўрагану» — «Беларусьфільм»,  Юрый Марухін (у ролях: Людміла Палякова, Генадзь Гарбук, Аляксандр Філіпенка)
* «Муж цырульніцы» — рэж. Патрыс Леконт (у ролях: Жан Рашфор, Ганна Галіена, Ралан Бертэн, Марыс Шэві).
* «Назад у будучыню 3» — мастацкі,  «Amblin Entertainment»,  Роберт Земекіс (у ролях: Майкл Джэй Фокс, Крыстафер Лойд, Элізабет Шу, Крыспін Гловер)
* «Поўны ўспамін» — мастацкі,  «Carolco Pictures»,  Пол Верховен (у ролях: Арнольд Шварцэнэгер, Шэран Стоўн)
* «Пранясі, Божа, хмару» — дакументальны,  «Беларусьфільм»,  Алег Шклярэўскі

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 15 красавіка — Эма Уотсан, брытанская актрыса і фотамадэль.
* 23 красавіка — Дэў Патэль, брытанскі акцёр індыйскага паходжання.

## Памерлі 
## Зноскі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1998 год у гісторыі кіно

**1998** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Амерыканская гісторыя Ікс» — рэж. Тоні Кэй (у ролях: Эдвард Нортан, Эдвард Фёрланг, Беверлі Д’Анджэла, Эверы Брукс, Стэйсі Кіч).
* «Бяжы, Лола, бяжы» — мастацкі ,  Том Тыквер (у ролях: Франка Патэнтэ, Морыц Бляйбтрой, Моніка Бляйбтрой)
* «Маё дзела цялячае…» — мастацкі,  Белтэлерадыёкампанія,  Генадзь Хмыз (у ролях: Генадзь Гарбук, Аляксандр Кашпераў)

### Серыялы 
* «Пракляты ўтульны дом» ― гістарычны,  «Беларусьфільм»,  Уладзімір Арлоў (у ролях: Данатас Банёніс, Расціслаў Янкоўскі, Юрый Ступакоў)

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 6 верасня — Акіра Курасава, японскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар (нар. 1910).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
2004 год у гісторыі кіно

**2004** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Аляксандр» — рэж. Олівер Стоўн (у ролях: Колін Фарэл, Анджэліна Джалі, Джарэд Лета).
*«Божа мой» — дакументальны,  «Беларусьфільм»,  
*«Вам — заданне» — мастацкі,  «Беларусьфільм»,  Юрый Бержыцкі (у ролях: Аляксей Туровіч)
*«Цытадэль» — дакументальны,  «Беларусьфільм»,  Міхаіл Жданоўскі.
* «Шчырае прызнанне» — рэж. Патрыс Леконт (у ролях: Сандрын Банэр, Фабрыс Лукіні).

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 7 студзеня — Інгрыд Тулін, шведская актрыса тэатра і кіно, рэжысёр, сцэнарыст (нар. 1926).
* 1 ліпеня — Марлан Бранда, амерыканскі акцёр тэатра і кіно, рэжысёр (нар. 1924).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
2005 год у гісторыі кіно

**2005** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «*Зорныя войны. Эпізод III: Помста сітхаў*» — рэж. Джордж Лукас (у ролях: Хейдэн Крыстэнсен, Юэн Мак-Грэгар, Наталі Портман, Іэн Мак-Даярмід, Фрэнк Оз, Сэмюэл Л. Джэксан, Крыстафер Лі).
*«Колер кахання» — «Беларусьфільм»,  Аляксандр Канановіч (у ролях: Пётр Юрчанкоў, Юлія Кадушкевіч)
*«Падарожныя» — дакументыльны,  Украіна,  
*«Тарзан 2» — мультфільм,  «Disney Toon»,  Браян Сміт

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1935 год у гісторыі кіно

**1935** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 16 сакавіка — Сяргей Юрскі, савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр, сцэнарыст († 2019).
* 19 красавіка — Дадлі Мур, брытанскі камедыйны акцёр, кампазітар і музыкант († 2002).
* 17 ліпеня — Дональд Сазерленд, канадскі акцёр і кінапрадзюсер.
* 2 верасня — Валянцін Гафт, савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр, паэт і пісьменнік († 2020).
* 3 кастрычніка — Армен Джыгарханян, армянскі, савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр і педагог († 2020).
* 8 лістапада — Ален Дэлон, французскі кінаакцёр, акцёр тэатра, рэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст († 2024).
* 1 снежня — Вудзі Ален, амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст, акцёр, музыкант, прадзюсар і драматург.

## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1931 год у гісторыі кіно

**1931** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 28 студзеня — Лючыя Базэ, італьянская актрыса († 2020).
* 1 красавіка — Іта Эвер, савецкая і эстонская актрыса тэатра і кіно.
* 14 мая — Золтан Хусарык, венгерскі кінарэжысёр, сцэнарыст, драматург, графік († 1981).
* 23 ліпеня — Ян Труэль, шведскі кінарэжысёр, сцэнарыст, кінааператар.
* 12 верасня — Іэн Холм, англійскі акцёр тэатра і кіно († 2020).
* 6 лістапада — Майк Нікалс, амерыканскі рэжысёр тэатра і кіно, пісьменнік, прадзюсар († 2014).
* 11 снежня — Рыта Марэна, амерыканская актрыса, спявачка і танцорка.

## Памерлі 
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1927 год у гісторыі кіно

**1927** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
*«Вялікі шлях» — дакументальны,  «»,  .
* «Метраполіс» — рэж. Фрыц Ланг (у ролях: Брыгіта Хельм).
*«Падзенне дынастыі Раманавых» — дакументальны,  «»,  .

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 20 лютага — Сідні Пуацье, амерыканскі акцёр († 2022).
* 23 чэрвеня — Боб Фос, амерыканскі харэограф, танцор, рэжысёр тэатра і кіно, сцэнарыст, акцёр († 1987).
* 16 верасня — Пітэр Фальк, амерыканскі акцёр, вядомы сваёй роляй лейтэнанта Каломба ў аднайменным тэлесерыяле († 2011).
* 14 кастрычніка — Роджэр Мур, англійскі акцёр († 2017).

## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
2011 год у гісторыі кіно

**2011** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Альманія — Вітаем у Германіі» — рэж. Ясемін Самдэрэлі
* «Апошні жыхар сталіцы свету» — дакументальны ,  Януш Гаўрылюк
* «Артыст» — рэж. Мішэль Хазанавічус (у ролях: Жан Дзюжардэн, Берэніс Бежо).
* «Асколкі» — дакументальны,  «Белсат»,  Віктар Аслюк
* «Беларуская мара» — дакументальны,  «LasTV»,  Еацярына Кібальчыч
* «Два плюс два» — кароткаметражны,  «Flick Art Productions»,   (у ролях: ).
* «Дзед» — анімацыйны,  «Беларусьфільм»,  Аляксандр Ленкін (агучвалі: Сяргей Журавель)
* «Зямля» — дакументальны,  «Белсат»,  Віктар Аслюк
* «Клопат» — кароткаметражны,  УДІК,  Людміла Аніковіч (у ролях: Генадзь Гарбук, Ігар Сігаў, Святлана Анікей)
* «Мінск ад світання да змяркання» — дакументальны , у межах сусветнага праекта «The World from Dawn till Dusk»
* «Немец» — мастацкі,  «Беларусьфільм»,  Аляксандр Яфрэмаў (у ролях: , , ).
* «Практыкаванні ў цудоўным» — рэж. Віктар Шаміраў

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 3 лютага — Марыя Шнайдэр, французская актрыса (нар. 1952).
* 2 красавіка — Валерый Рубінчык, беларускі і расійскі кінарэжысёр, сцэнарыст (нар. 1940).
* 23 чэрвеня — Пітэр Фальк, амерыканскі акцёр (нар. 1927).
* 15 ліпеня — Валянцін Вінаградаў, савецкі рэжысёр і акцёр (нар. 1933).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1992 год у гісторыі кіно

**1992** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
*«Адзін дома 2: Згублены ў Нью-Ёрку» — мастацкі,  «20th Century Studios»,  Крыс Каламбус (у ролях: Макалей Калкін, Крыс Каламбус, Дональд Трамп)
* «*Арланда*» — рэж. Салі Потэр (у ролях: Цільда Суінтан, Квенцін Крысп, Білі Зейн, Шарлота Валандрэ, Джон Вуд, Дадлі Сатан, Том Хофман, Віктар Сцяпанаў).
*«Кааператыў „Палітбюро“, ці Будзе доўгім развітанне» — мастацкі,  «Незалежная студыя»,  Міхаіл Пташук (у ролях: Аляксей Пятрэнка, Міхаіл Ульянаў, Генадзь Гарбук).
*«Людзі з запаленымі свечкамі» — дакументальны,  «РЭС ТВ»
*«На Дэрыбасаўскай добрае надвор’е, або На Брайтан-Біч зноў ідуць дажджы» — мастацкі,  «Масфільм»,  Леанід Гайдай (у ролях: Армен Джыгарханян, Леанід Кураўлёў, Спартак Мішулін, Андрэй Мягкоў)
*«Прыйдзі і віждзь» — «Тэлефільм»,  Віктар Шавялевіч (у ролях: Віктар Тарасаў, Мікалай Кірычэнка, Аляксей Агеенка)
*«Эскадрон» — мастацкі,  «ZEBRA»,  Юліюш Махульскі (у ролях: Сяргей Шакураў, Януш Гаяс, Войцех Клата)

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
*4 сакавіка — Яўген Аляксандравіч Еўсцігнееў, савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны педагог ( 1926).

## Зноскі
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1925 год у гісторыі кіно

**1925** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 26 студзеня — Пол Ньюман, амерыканскі акцёр, рэжысёр, прадзюсар († 2008).
* 8 лютага — Джэк Леман, амерыканскі акцёр († 2001).
* 20 лютага — Роберт Олтмен, амерыканскі кінарэжысёр і сцэнарыст, прадзюсар († 2006).
* 3 чэрвеня — Тоні Кёртыс, амерыканскі акцёр († 2010).
* 6 лістапада — Мішэль Буке, французскі акцёр тэатра і кіно († 2022).
* 25 лістапада — Нона Мардзюкова, савецкая і расійская кінаактрыса († 2008).

## Памерлі 
## Крыніцы 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
2008 год у гісторыі кіно

**2008** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
*«Беларускія прымаўкі» — анімацыйны,  «Беларусьфільм»,  Міхаіл Тумеля (агучвалі: Уладзімір Варанкоў, Алена Дуброўская)
* «*Дваццаць адно*» — рэж. Роберт Лукетыч (у ролях: Джым Сцёрджэс, Кевін Спейсі, Кейт Босуарт, Джейкаб Пітс).
*«Дзень Волі» — дакументальны,  «Белсат»,  Юрый Хашчавацкі
* «*Жанчыны-агенты*» — рэж. Жан-Поль Саламэ (у ролях: Сафі Марсо, Жулі Дэпардзьё, Мары Жыле, Франсуа Дэбора, Морыц Бляйбтрой).
*«Індыяна Джонс і Каралеўства крыштальнага чэрапа» — мастацкі,  «Lucasfilm»,  Стывен Спілберг (у ролях: Харысан Форд, Шая Ла-Баф, Джон Хёрт, Кейт Бланшэт)
*«На спіне ў чорнага ката» — мастацкі,  «Беларусьфільм»  Іван Паўлаў (у ролях: Аляксандр Дзянісаў).
*«Не звязвайцеся з Зоханам» — мастацкі,  «Happy Madison»,  Дэніс Дуган (у ролях: Адам Сэндлер, Мэрая Кэры)
*«Пётр Конюх» — дакументальны,  «Беларусьфільм»,  Анатоль Алай
*«Рабінзоны Манцінсаары» — дакументальны,  «Белсат»,  Віктар Аслюк

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 22 студзеня — Хіт Леджэр, аўстралійскі акцёр (нар. 1979).
* 18 сакавіка — Энтані Мінгела, брытанскі кінарэжысёр, сцэнарыст і драматург (нар. 1954).
* 19 сакавіка — Пол Скофілд, англійскі акцёр (нар. 1922).
* 26 мая — Сідні Полак, амерыканскі кінарэжысёр, акцёр і прадзюсар (нар. 1934).
* 6 ліпеня — Нона Мардзюкова, савецкая і расійская кінаактрыса (нар. 1925).
* 26 верасня — Пол Ньюман, амерыканскі акцёр, рэжысёр, прадзюсар (нар. 1925).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1991 год у гісторыі кіно

**1991** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «*Падвойнае жыццё Веранікі*» — рэж. Кшыштаф Кеслёўскі (у ролях: Ірэн Жакоб, Філіп Вальтэр).
* «Пра рыцара, што нікога не баяўся» — Беларусьфільм, рэж. Алена Турава (агучвалі: Ул. Січкар, Ю. Казючыц)
* «*Сівая легенда*» — рэж. Багдан Парэмба.
* «*Сцэны ля мора*» — рэж. Такесі Кітана (у ролях: Клод Мэкі, Хірока Ашыма).
*«Харлі Дэвідсан і Мальбара» — мастацкі,  «Metro-Goldwyn-Mayer»,  Сайман Уінсер (у ролях: Мікі Рурк)

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1987 год у гісторыі кіно

**1987** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
*«Дзе знаходзіцца „нофелэт“?» — мастацкі,  «Масфільм»,  Геральд Бежанаў (у ролях: Уладзімір Мяньшоў).
*«Драпежнік» — мастацкі,  «Universal Studios»,  Джон Мактырнан (у ролях: Арнольд Шварцэнэгер).
*«Спатканне ўсляпую» — мастацкі,  «Columbia Pictures»,  Блейк Эдвардс (у ролях: Брус Уіліс, Кім Бейсінгер).
* «*Тандэм*» — рэж. Патрыс Леконт (у ролях: Жан Рашфор, Жэрар Жун’ё).
*«Чалавек бяжыць» — мастацкі,  «TriStar Pictures»,  Пол Глэйзер (у ролях: Арнольд Шварцэнэгер)

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 16 жніўня — Андрэй Міронаў, савецкі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр-пастаноўшчык, сцэнарыст, эстрадны спявак, народны артыст РСФСР (нар. 1941).
* 23 верасня — Боб Фос, амерыканскі харэограф, танцор, рэжысёр тэатра і кіно, сцэнарыст, акцёр (нар. 1927).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1989 год у гісторыі кіно

**1989** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* Аварыя — дачка мянта — рэж. Міхаіл Туманішвілі (у ролях: Аксана Арбузава, Уладзімір Ільін)
*«За цудоўных дам!» — мастацкі,  «Фора»,  Анатоль Эйрамджан (у ролях: Аляксандр Абдулаў).
*«Індыяна Джонс і апошні крыжовы паход» — мастацкі,  «Lucasfilm»,  Стывен Спілберг (у ролях: Шон Конэры, Харысан Форд, Рывер Фенікс)
*«Назад у будучыню 2» — мастацкі,  «Amblin Entertainment»,  Роберт Земекіс (у ролях: Майкл Джэй Фокс, Крыстафер Лойд)
*«Не пакідай…» — мастацкі,  «Беларусьфільм»,  Леанід Аляксеевіч Нячаеў (у ролях: Вячаслаў Міхайлавіч Нявінны).

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 20 сакавіка — Ксаўе Далан, канадскі акцёр, рэжысёр, прадзюсар і сцэнарыст.
* 23 ліпеня — Дэніэл Рэдкліф, брытанскі акцёр тэатра і кіно.

## Памерлі 
* 26 красавіка — Люсіль Бол, амерыканская камедыйная актрыса (нар. 1911).
* 30 красавіка — Серджа Леонэ, італьянскі кінарэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар, адзін з заснавальнікаў жанру «спагеці-вестэрн» (нар. 1929).
* 11 ліпеня — Лоўрэнс Аліўе, брытанскі акцёр тэатра і кіно, рэжысёр, прадзюсар (нар. 1907).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1907 год у гісторыі кіно

**1907** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 3 студзеня — Рэй Міланд, амерыканскі акцёр і рэжысёр († 1986).
* 22 мая — Лоўрэнс Аліўе, брытанскі акцёр тэатра і кіно, рэжысёр, прадзюсар († 1989).

## Памерлі 
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе