Баласт (пуцявая гаспадарка)

**Баласт** () — мінеральны сыпкі матэрыял для верхняй часткі будовы пуці (баластнай прызмы) у чыгуначнай пуцявой гаспадарцы.

## Агульнае апісанне 
Баласт запаўняе прастору паміж ніжнім ложкам шпал або іншых рэйкавых апор і асноўнай пляцоўкай землянога палатна, а таксама за тарцамі шпал, у шпальных скрынях. На чыгунках агульнага карыстання з грунтавым земляным палатном (больш за 99% працягу пуці) верхняя будова пуці з баластным пластом з'яўляецца адзінай канструкцыяй, якая выкарыстоўваецца як па тэхнічных, так і эканамічных паказчыках. Баласт — адзін з найважнейшых элементаў верхняй будовы чыгуначнага пуці. Ён забяспечвае вертыкальную і гарызантальную ўстойлівасць пуці пад уздзеяннем цягніковых нагрузак і зменлівых тэмператур. Ад канструкцыі і якасці баластнага пласта залежаць агульны стан пуці, узровень дапушчальных хуткасцяў руху цягнікоў, тэрміны службы ўсіх элементаў верхняй будовы пуці (рэек, змацавання, шпал), выдаткі на бягучы догляд пуці і ўся сістэма яго рамонтаў.

## Патрабаванні 
Баластны пласт павінен:
* успрымаць ціск ад шпал (брусоў на стрэлачных пераводах) і размяркоўваць яго практычна раўнамерна на магчыма вялікую плошчу землянога палатна
* забяспечваць стабільнае праектнае становішча рэйкашпальнай рашоткі ў працэсе эксплуатацыі;
* забяспечваць магчымасць выпраўкі пуці ў профілі і плане за кошт баластнага пласта (падбоем, рыхтоўкі) для кампенсацыі непазбежных рэшткавых дэфармацый;
* хутка адводзіць ваду з баластнай прызмы і з асноўнай пляцоўкі землянога палатна, перашкаджаць пераўвільгатненню і перасыханню верхняга пласта грунту землянога палатна, страты ім апорнай здольнасці (вясной) і пучэня (зімой);
* удзельнічаць у фарміраванні аптымальнай пругкасці падрэйкавай асновы, асабліва пры жалезабетонных шпалах;
* мець нізкую электраправоднасць, якая забяспечвае нармальную працу рэйкавых ланцугоў аўтаблакіроўкі незалежна ад пагодных умоў.

## Баластныя матэрыялы 
Да баластных матэрыялаў прад’яўляюцца розныя, часам супярэчлівыя патрабаванні:
* быць цвёрдым і трывалым (зносаўстойлівасць) і адначасова пругкім (амартызацыйная здольнасць);
* быць досыць буйным (стабільнасць становішча рэйкашпальнай рашоткі) і адначасова дробным (роўная апорная паверхня пад шпаламі);
* мець зерне формы, блізкай да кубічнай (паляпшаецца зносаўстойлівасць зерня і размеркавальная здольнасць прызмы, але адначасова зніжаецца яе агульная апорная здольнасць: прызма «распаўзаецца» пад нагрузкай);
* ўтрымліваць зерне выцягнутай формы (пляскатае або іглаватае), прашываючыя і расклініваючыя баластны пласт (павышаецца ўстойлівасць прызмы), але адначасова якія маюць павышаную ломкасць пад нагрузкай (растуць ападкі).
Да баластных матэрыялаў адносяцца:
* друз, які атрымліваецца пры драбненні горных парод;
* адходы азбеставай вытворчасці, якія ўяўляюць сабой дробныя фракцыі раздробненых парод з невялікім утрыманнем свабодных валокнаў несортового хрызатыл-азбесту;
* галечна-жвірова-пясчаная сумесь, якая ўтвараецца ў выніку натуральнага разбурэння горных парод;
* буйна — або сярэднезярністы пясок.
На друзавы і азбеставы баласт ўкладваюцца галоўныя пуці, стрэлачныя гарлавіны і асобныя стрэлачныя пераводы, прыёма-адправачныя пуці, па якім прадугледжаны безупынны пропуск цягнікоў, пуці на гарбах горак і горачныя стрэлачныя пераводы, а таксама некаторыя дэпоўскія пуці. Друзавы баласт пры эксплуатацыі засмечваецца і патрабуе перыядычнай ачысткі. Азбеставы баласт добра стабілізуецца пры руху цягнікоў, захоўваючы форму баластнай прызмы. Пры змочванні дажджом на паверхні гэтага баласта ўтворыцца скарыначка, якая перашкаджае пранікненню забрууджвальнікаў і спрыяе сцяканню вады. У цяперашні час гэты від баласта паўсюдна выходзіць з ужывання і выдаляецца (з наступнай утылізацыяй) пры вытворчасці капітальнага рамонту. Гэта звязана з экалагічнымі нормамі, так як азбест з’яўляецца шкодным рэчывам. Жвіровы і пясчана-жвіровы баласт выкарыстоўваецца на маладзейных участках (грузонапряженность да 25 млн тона-кіламетраў у год). У якасці баласта часам ужываюць розныя мясцовыя матэрыялы, напрыклад ракушачнік або металургічны шлак (галоўным чынам на пад’язных пуцях заводаў).

## Механізацыя работ 
Пры правядзенні дарожных работ па будаўніцтве, рамонце і бягучым змесце чыгуначнага шляху прымяняюцца наступныя дарожныя машыны:
*  — для ачысткі баласта
* Электрабаластар — для дазавання баласта
* Трактарны дазіроўшчык — для дазавання баласта, планіроўкі баластнай прызмы, а таксама для выразкі балластного пласта
* Шпалападбівачная машына — для падачы баласта пад шпалы і яго ўшчыльнення
* Выправачна-падбівачна-рыхтовачная машына і Выправачна-падбівачна-аздобная машына для ўшчыльнення (падбоем) баласта
* Баластаўшчыльняльная машына для ўшчыльнення баласта 
* Баластаразмеркавальная машына — пераразмяркоўвае баласт, засынае пустэчы, якія ўтвараюцца пры перамяшчэнні баласта, а таксама выдаляе лішні баласт з рельсо-шпальной рашоткі

## Літаратура 
* 
ВТ-ВЭС1Балласт
* Железнодорожный транспорт: Энциклопедия&#x20;&#x2F;&#x20;Гл. ред. Н. С. Конарев.&nbsp;— М.: Большая Российская энциклопедия, 1994.&nbsp;— С.&nbsp;34.&nbsp;— ISBN 5-85270-115-7.
* Железнодорожный путь / Т. Г. Яковлева, Н. И. Карпущенко, С. И. Клинов, Н. Н. Путря, М. П. Смирнов; *Под ред. Т. Г. Яковлевой*. —М.: Транспорт. 1999. 405 с. — ISBN 5-277-02079-9.
Катэгорыя:Пуцявая гаспадарка