open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іаан Аўрамій

**Іаан Аўрамій** — астролаг і астраном, жыў у Канстанцінопалі і Міціленах каля 1370—1390 г.

## Біяграфія 
Практыкаваў магію і складаў гараскопы для Андроніка IV і яго сына Іаана VII, з мэтай прадказання вынікаў іх барацьбы з Іаанам V і Мануілам II. Найважнейшым вынікам яго прац было выданне класічных тэкстаў па астралогіі. І. Аўрамій быў аўтарам трактатаў па астраноміі, у якіх адкідаў традыцыю Феадора Метахіта, Нікіфара Грыгары і Ісаака Аргіра, якая пайшла ад Пталемея, і кіраваўся ісламскай традыцыі, услед за такімі аўтарамі, як Рыгор Хіяніяд, Георгій Хрысакок і Феадор Меліценіёт. Заснаваная І. Аўраміям школа існавала прыкладна да 1410 г. Яго паслядоўнікамі былі Елеўтэрый Зебелен, таксама вядомы як Елеўтэрый Іліец (нар. 1343), і Дзіянісій.

Захавалася некалькі прац астранамічнага, астралагічнага, медыцынскага, магічнага і рытарычнага зместу, якія належаць І. Аўрамію і яго школе. Яны выдалі сачыненні Пталемея, псеўда-Пталемея, Гефесціёна Фіванскага, Алімпіядора Аляксандрыйскага і Рыторыя Егіпецкага. Для гэтых выданняў характэрны граматычныя папраўкі арыгінальнага тэксту, а таксама зменены парадак прадстаўлення тэхнічнага матэрыялу і дапаўненне новымі дэталямі. У рукапісах сустракаюцца і пераклады з арабскіх астралагічных тэкстаў, такіх як «Таінствы» Абу-Машара і «Уводзіны» Ахмеда Перса.

У 1376 г. Аўрамій напісаў трактат пра збліжэнні і супрацьстаянні Сонца і Месяца, заснаваны на «Новых табліцах» Ісаака Аргіра, крытычна перагледжаных, бо гэты аўтар, на меркаванне І. Аўрамія, кіраваўся Пталемеям, а не «Персідскімі табліцам», папулярнымі пасля Хрысыкока. У гэтым трактаце падлікі дат, а часам і асаблівасцяў 39 зацьменняў паміж 1376 і 1408 г. вяліся па абедзвюх гэтых табліцах. Так І. Аўрамій беспаспяхова спрабаваў даказаць, што дакладнасць апісання раўнадзенстваў па ісламскіх табліцах лепш, чым па табліцах Пталемея.

## Літаратура 
* Oxford Dictionary of Byzantium, 3 vols (ed. A. Kazhdan. Oxford University Press, 1996).
** Pingree 1971;
** Pingree D. // Prismata: 305-15;
** PLP, nos. 57.
* PLP.

Катэгорыя:Астролагі XIV стагоддзя
Катэгорыя:Астраномы Візантыі
Біягеаграфія

300px|thumb|right|Карта свету з заагеаграфічнымі рэгіёнамі
**Біягеаграфія** — навука, якая вывучае заканамернасці распаўсюджвання жывёл і раслін, а таксама характар фауны і флоры асобных тэрыторый. Біяграфія падзяляецца на зоагеаграфію (геаграфію жывёл) і фітагеаграфію (геаграфію раслін).

Сучасныя біягеаграфічныя даследаванні маюць некалькі кірункаў:
* **арэалаграфія** вывучае тыпы арэалаў, іх структуру і паходжанне, размяшчэнне асобін унутры відавых арэалаў, што дае магчымасць стварэння кадастравых картаў;
* **рэгіянальная біягеаграфія** займаецца фларыстычным і фауністычным раянаваннем на аснове вывучэння сістэматычнага складу флоры і фауны пэўных раёнаў Зямлі;
* **экалагічная біягеаграфія** вывучае залежнасць пашырэння арганізмаў ад экалагічных фактараў асяроддзя, пераважна клімату, але таксама і гаспадарчай дзейнасці чалавека;
* **гістарычная біягеаграфія** высвятляе ўплыў мінулых геалагічных эпох Зямлі на сучасны склад згуртаванняў арганізмаў і іх цяперашняе раазмяшчэнне на планеце.

Вынікі даседаванняў па біягеаграфіі ўлічваюцца пры ахове і рацыянальным выкарыстанні прыродных рэсурсаў, а таксама правядзенні мерапрыемстваў па знешнім каранціне, ахове раслін і барацьбе з пераносчыкамі прыродна-ачаговых захворванняў чалавека і свойскіх жывёл.

## Гісторыя 
Пачатак біягеаграфіі пакладзены ў 19 стагоддзі працамі натуралістаў (А. Гумбальт, А. Дэкандоль, А. Уолес, Ф. Склетэр, П. Палас, М. А. Северцаў і інш.), якія вывучалі флору і фауну розных рэгіёнаў зямнога шара.

На Беларусі значны ўклад у развіццё біягеаграфіі зрабілі І. Д. Юркевіч, М. Дз. Несцяровіч, В. І. Парфёнаў, А. Е. Агаханянц і інш.

Пытанні біягеаграфіі распрацоўваюцца ў навукова-даследчых інстытутах АН Беларусі (эксперыментальнай батанікі, заалогіі, лесу, геалагічных навук, праблем выкарыстання прыродных рэсурсаў і экалогіі, Цэнтральным батанічным садзе), Беларускім геолагаразведачным НДІ.

## Літаратура 
* 
* *Второв П. П., Дроздов Н. Н.* Биогеография. — М.: Владос. 2001. — 304 с.
* *Яблоков А. В., Остроумов С. А.* Уровни охраны живой природы.  / Под ред. Н. Г. Хрущёва. — М.: Наука, 1985. — 174 с. — (Человек и окружающая среда).

## Спасылкі 
* Біягеаграфія ў Вялікай савецкай энцыклапедыі 


Катэгорыя:Раздзелы біялогіі
Катэгорыя:Раздзелы геаграфіі
ПрайдзіСвет

**«ПрайдзіСвет»** — беларускі інтэрнэт-часопіс, прысвечаны перакладу мастацкай літаратуры.

## Гісторыя 
Часопіс перакладной літаратуры «ПрайдзіСвет» узнік у 2008 г. як ідэя віртуальнага перыядычнага выдання, цалкам прысвечанага замежнай літаратуры ў перакладах на беларускую мову. Маладыя перакладчыкі аб'ядналі свае сілы, каб пашырыць прастору беларускай культуры за кошт увядзення ў яе кантэкcт новых перакладаў замежных аўтараў, а таксама знаёмства з новымі імёнамі сусветнай літаратуры. Першы нумар часопіса выйшаў на прасторы інтэрнэту ў траўні 2009 г.

## Выпускі 
* № 18 «Некаторыя любяць паэзію» (ліпень 2017)
* № 17 «Гульня ў гарады» (сакавік 2017)
* № 16 «(Не) жаночае аблічча» (люты 2016)
* № 15 «Успамін пра Каляды» (студзень 2015)
* № 14 «Лабірынты іншасвету» (снежань 2014)
* № 13 «Прывід аўтара» (люты 2014)
* № 12 «Deutsche Vita» (жнівень 2013)
* № 11 «Бітнікі шыбаў» (май 2013)
* № 10 «Дарослым уваход забаронены» (жнівень 2012)
* № 9 «Art Detected» (сакавік 2012)
* № 8 «Аўтапартрэт зь люстэркамі» (лістапад 2011)
* № 7 «Finis Africae» (май 2011)
* № 5-6 «Выкраданне Еўропы» (верасень 2010)
* № 4 «Juvenes dum sumus» (красавік 2010)
* № 3 «Ад хэлаўіна да Калядаў» (снежань 2009)
* № 2 «Кухня мадэрнізму» (верасень 2009)
* № 1 (май 2009)

## Спасылкі 
* Сайт інтэрнэт-часопіса «ПрайдзіСвет»

Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Беларуская мова ў інтэрнэце
Бэні Андэрсан

**Бэні Андэрсан** (; , Стакгольм, Швецыя) — шведскі кампазітар, музычны прадзюсар, аранжыроўшчык і спявак. Адзін з заснавальнікаў квартэта **ABBA**.

## Дыскаграфія 
* Original albums
* Ring Ring
* Waterloo
* ABBA
* Arrival
* The Album
* Voulez-Vous
* Super Trouper
* The Visitors
* Compilation and foreign language albums
* Greatest Hits
* Greatest Hits Vol. 2
* Gracias Por La Música
* The Singles: The First Ten Years
* ABBA Gold: Greatest Hits
* More ABBA Gold: More ABBA Hits
* Thank You For The Music
* ABBA Oro: Grandes Éxitos
* The Definitive Collection
* Number Ones
* The Complete Studio Recordings

Катэгорыя:Музыканты Швецыі
Катэгорыя:ABBA
Серп

**Серп** — прылада для зрэзвання злакаў і траў, складаецца з закругленага ляза (як правіла сталёвага) і кароткай драўлянай ручкі. Серп верагодна быў вынайдзены ў старажытным Міжрэччы і з'яўляецца адной са старажытнейшых прылад працы чалавека і сімвалам земляробства. 

У камуністычнай сімволіцы скрыжаваныя серп і молат азначалі саюз сялян і рабочых. Выява скрыжаваных сярпа і молата была прадстаўлена на гербах і сцягах СССР і саюзных рэспублік. 

Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя інструменты
Молат

, быўшы самым магутным у свеце ў 1877—1891 гадах]]
**Молат** — прылада працы, якая выкарыстоўваецца для нанясення ўдараў пры коўцы металу, разбіванні камянёў, забіванні цвікоў і інш. Молаты бываюць ручныя і механічныя.

Кавальскія, або ручныя молаты звычайна робяцца з коўкага жалеза, канцы наварваюцца сталлю. Вельмі маленькія молаты робяцца цалкам са сталі, вялікія — з чыгуну. Адзін канец ручнога молата робяць або зусім плоскім або з лёгкай пукатасцю, ён завецца бой або баёк.

## У сімволіцы 
У камуністычнай сімволіцы скрыжаваныя серп і молат азначалі саюз сялян і рабочых. Выява скрыжаваных сярпа і молата была прадстаўлена на гербах і сцягах СССР і саюзных рэспублік.

## Гл. таксама 
* Малаток
* Кувалда

Катэгорыя:Прылады
Катэгорыя:Молаты
Катэгорыя:Кавальскія інструменты
Катэгорыя:Будаўнічыя інструменты
Палачане

**Палачане** — частка ўсходнеславянскага аб’яднання крывічоў, якая насяляла ў IX—X стагоддзях пераважна тэрыторыю сучаснай Віцебскай і поўнач Мінскай абласцей.

Палачане ўпамінаюцца ў Аповесці мінулых часоў, якая тлумачыць іх назву фактам пражывання ля ракі Палаты, аднаго з прытокаў Дзвіны. Летапіс таксама сцвярджае, што крывічы былі нашчадкамі палачан.

Землі палачан прасціраліся ад Свіслачы ўздоўж Бярэзіны да зямель дрыгавічоў. Іх тэрыторыі гранічылі з землямі наступных супольнасцей:
* смаленскіх крывічоў — на ўсходзе,
* ізборскіх крывічоў і ільменскіх славен — на поўначы,
* балцкіх супольнасцей — на захадзе,
* дрыгавічоў — на поўдні.

Палачане былі аб’яднаннем, на тэрыторыі якога пазней сфарміравалася Полацкае княства. Яны з’яўляюцца аднымі з родапачынальнікаў сучаснага беларускага народа.

Самыя старажытныя археалагічныя помнікі — доўгія курганы і пасяленні ў Полацку, Віцебску, Лукомлі.

Катэгорыя:Славянскія плямёны
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (862—1236)
Катэгорыя:Крывічы
Уладзімір Кіслы

**Уладзімір Кіслы** (, в. Дубна Мастоўскага раёна) — мастак і рэстаўратар.

## Адукацыя 
Скончыў Геаграфічны факультэт БДУ ў 1979 годзе.

## Праца 
З 1983 года працуе мастаком і рэстаўратарам музея гісторыі рэлігіі ў Гродна. Майстэрству рэстаўрацыі вучыўся ў Мінску, Варшаве, Рызе, Львове. Выратаваў сотні абразоў і іншых твораў сакральнага мастацтва. Наладзіў шмат аўтарскіх выстаў як жывапісец. Узнагароджаны ордэнам «Заслужаны дзеяч культуры Польшчы» за адшуканне крыпты караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў вёсцы Воўчын на Брэстчыне ў 1991 годзе.

## Спасылкі 
* Уладзімір Кіслы — лекар сакральнага мастацтва

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Рэстаўратары Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Польшчы
Мінарэт

[thumb|Мінарэт у [Мардзіне, Турцыя]]
**Мінарэ́т** (, *манара*, «маяк») — у архітэктуры ісламу вежа (круглая, квадратная або шматгранная ў сячэнні), з якой муэдзін заклікае вернікаў на малітву. Мінарэт ставіцца побач з мячэццю або ўключаецца ў яе кампазіцыю. Раннія мінарэты часта мелі вітую лесвіцу або пандус звонку (спіралепадобныя мінарэты), у позніх — унутры вежы.

Адрозніваюцца два асноўныя тыпы мінарэтаў: чатырохгранныя (Паўночная Афрыка) і кругластвольныя (Блізкі і Сярэдні Усход). Мінарэты ўпрыгожваліся ўзорным цагляным мурам, разьбой, паліванай керамікай, ажурнымі балконамі (шэрэфэ).

Малыя мячэці звычайна маюць адзін мінарэт (або не маюць наогул), сярэднія — два; у вялікіх султанскіх мячэцях у Стамбуле было ад чатырох да шасці мінарэтаў. Самая вялікая колькасць мінарэтаў, дзевяць, у мячэці Аль-Харам у Мецы.

У цяперашні час муэдзін ужо не паднімаецца на мінарэт, а яго голас транслюецца ўсталяванымі на мінарэты (звычайна чатырма) дынамікамі (глядзі фота). Часта мова перадаецца ў запісе.

*
Юр’еўскі сельсавет

**Ю́р’еўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Юр’ева.

Сельсавет знаходзіўся ў паўночнай частцы раёна, на поўнач ад Смалявічаў. Па тэрыторыі сельсавета працякалі рэкі Гайна і Усяжа, праходзіла вузкакалейная чыгунка.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Смалявіцкага раёна Менскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Смалявіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе 11 населеных пунктаў (Антаполле, Арлова, Бабін Лес, Мглё, Прудзішча, Сарнацкае, Сутокі, Тачылішча, Хаценава, Юзафова і Юр’ева) уключаны ў склад Лагойскага раёна, 2 населеныя пункты (вёскі Кальнікі і Напалкі) перададзены ў склад Барысаўскага раёна. З 6 студзеня 1965 года сельсавет у складзе адноўленага Смалявіцкага раёна. У 1982 годзе ў склад Жодзінскага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (Арлова, Бабін Лес і Тачылішча). 23 сакавіка 1987 года ў склад сельсавета з Жодзінскага сельсавета перададзена вёска Кальнікі. 30 кастрычніка 2009 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Усяжскага сельсавета.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 818 чалавек, з іх 96,7 % — беларусы, 1,8 % — рускія, 0,6 % — украінцы.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 9 населеных пунктаў: аграгарадок Юр’ева, вёскі Антаполле, Кальнікі, Мглё, Прудзішча, Сарнацкае, Сутокі, Хаценава і Юзафова.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Смалявіцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лагойскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе
Трыгліф

thumb|150px|right|Трыгліф на фрызе дарычнага ордэра
thumb|200px|left|Трыгліф і метопа

**Трыгліф** (, ад tri-, у складаных словах — тры і glуphō — рэжу) — ў архітэктуры элемент фрыза дарычнага ордэра, які ўяўляе сабой вертыкальную каменную пліту з трохвугольнымі ў плане падоўжнымі жолабамі. Трыгліфы чаргуюцца з метопамі, якія маглі упрыгожвацца рэльефамі або жывапісам. Трыгліфы звычайна размяшчаюцца па восях калон і інтэркалумніяў і на канцах фрыза ў вуглах будынка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Усяжа (рака)

**Уся́жа** — рака ў Мінскім і Смалявіцкім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Гайна (басейн Дняпра).

Даўжыня 45 км. Плошча вадазбору 473 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці даходзіць да 3,2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні складае 1,1 м/км.

## Асноўныя прытокі 
* **Злева**: Дубро́ўка, Дзяражанка.
* **Справа**: Домелька.

## На рацэ 
* **Вадасховішчы**: Дубраўскае.
* **Населеныя пункты**: Астрашыцкі Гарадок, Аношкі, Рудня, Усяжа, Мглё, Прудзішча, Юр’ева і інш) у Мінскім раёне (да 1978 года вытокам лічылася рака Вяснянка), вусце за 3 км на паўночны ўсход ад аграгарадка Юр’ева Смалявіцкага раёна. Цячэ ў вярхоўі па паўднёва-ўсходніх схілах Мінскага ўзвышша, у нізоўі па Верхнебярэзінскай нізіне.

Даліна ў высокай і сярэдняй плыні трапецападобная (шырыня 0,5—2 км), у нізкай невыразная. Абалона ў высокай і сярэдняй плыні высокая, лугавая, месцамі пад ворывам (шырыня 0,2—1 км), у нізкай амаль поўнасцю асушаная, тарфяністая (шырыня ад 1,5 км да 5 км).

Рэчышча ад вёскі Прылепы Смалявіцкага раёна на працягу 6,1 км дадолу па плыні каналізаванае, на астатнім працягу ўмерана звілістае; шырыня яго 4—7 м, у нізоўі (шырыня 10—25 м) меандруе. Берагі стромкія (вышыня 1,5—2 м), месцамі абрывістыя (вышыня 3—5 м). У сярэдняй і нізкай плыні рака прымае сцёк з меліярацыйных каналаў.

У басейне ракі возера Малое.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Гайны
Катэгорыя:Рэкі Мінскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Смалявіцкага раёна
Фрыз (архітэктура)

[thumb|240px|Фрыз [Пергамскі алта| Пергамскага алтара]]

**Фрыз** () — дэкаратыўная кампазіцыя ў выглядзе гарызантальнай паласы або стужкі, якая ўвенчвае або атачае тую ці іншую частку архітэктурнага збудавання.

## Класічная архітэктура 
Тут фрызам называецца сярэдняя частка антаблемента, размешчаная паміж архітравам і карнізам. У дарычным ордэры паласа фрыза чляніцца чаргаваннем трыгліфаў і метопаў. У іншых архітэктурных ордэраў фрыз выконваецца гладкім альбо ўпрыгожваецца неглыбокім скульптурным рэльефам.

## Архітэктура Сярэднявечча і Новага часу 
Па-за строгіх рамак класічнай архітэктуры фрызам можа называцца і аздабленне верхняй частцы збудаванні ў выглядзе суцэльнай паласы паміж галоўнай бэлькай і карнізам, часта з упрыгажэннем. Паласа можа упрыгожвацца арнаментам, роспісам (маляўнічай выявай) або скульптурным рэльефам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Тэатр прыгнечаных

**Тэатр прыгнечаных** — форма тэатральнага мастацтва, якая выкарыстоўвае тэатр як сродак спазнавання і змянення рэчаіснасці ў сацыяльный сферы.

Вынайдзена ў 1960-х у Бразіліі Аўгуста Боалем, пад уплывам тэарэтыка і адукатара Паула Фрэйры, пазней распаўсюдзілася ў Еўропе. А. Боаль з'яўляецца прыхільнікам выкарыстання інтэрактыўных методык, асабліва ў кантэксце тэатра — у Тэатры прыгнечаных гледачы прымаюць актыўны ўдзел як «непасрэдныя акторы», яны вывучаюць, дэманструюць, аналізуюць і трансфармуюць тую рэчаіснасць, у якой жывуць.

## Літаратура 
* Боаль А. Международный день театра  // Курьер ЮНЕСКО. № 2, 2009. ISSN 1993-8616

Катэгорыя:Тэатр
Яд

**Атрута**, або **яд** — рэчыва, якое прыводзіць у дозах, нават невялікіх адносна масы цела, да парушэння жыццядзейнасці арганізма: да атручвання, інтаксікацыі, захворванняў і паталагічным станаў. У прамысловасці яды называюць таксікантамі.

Атруты біялагічнага паходжання называюцца таксінамі.

Атруты і іх дзеянне вывучае таксікалогія.

Катэгорыя:Таксікалогія
*
Джала

з кропляй яду]]
**Джала** — агульнаўжывальная назва завостранага органа або часткі цела розных жывёл і раслін, якая выкарыстоўваецца для ўпырсквання атрутнага або пякучага рэчыва пад скуру ахвяры (джаленне) або для нанясення электрычнага ўдару. Праколванне тканак ахвяры джалам адбываецца за кошт яго уласных рухаў, у адрозненне ад іншых органаў, напрыклад зубоў, якія выкарыстоўваюць сілу сківіц або шыпоў, якія выкарыстоўваюць рухі ахвяры.

## Заалогія 
Джала, як правіла, уяўляе сабой завостраны орган, злучаны з залозамі, якія вылучаюць атрутную або пякучую вадкасць і прыстасаваны для нанясення раны шляхам праколвання пакроваў ахвяры. Выкарыстоўваецца як прылада абароны і нападу.

Сярод членістаногіх найбольш распаўсюджана ў насякомых атрада перапончатакрылых: пчол, вос, мурашак, шэршняў. Знаходзіцца ў задняй частцы брушка і ўяўляе сабой перайначаны яйцаклад.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Анатомія жывёл
Аль-Фаціха

**Якая адкрывае** (**Аль-Фаціха**) — першая сура Карана.

Тып суры: Меканская. Па згодзе ўсіх багасловаў сура аль-Фаціха складаецца з сямі аятаў.

Гэта першая сура па парадку размяшчэння ў Каране і першая сура, пасланая цалкам. У гэтай суры гаворыцца аб сукупнасці ідэй і агульным значэнні Карана, які пацвярджае Адзінабожжа, з’яўляецца добрай весткай для вернікаў, папярэджвае аб пакаранні няверуючых і грэшнікаў, паказвае на неабходнасць пакланення Алаху, на шлях да шчасця ў сапраўдным і будучым жыцця і распавядае пра тых, якія падпарадкоўваліся Алаху і здабылі асалоду, і пра тых, якія не падпарадкоўваліся Яму і апынуліся ў страце, і таму гэтая сура называецца «Маці Кнігі».

Фаціха з’яўляецца найбольш распаўсюджанай мусульманскай малітвай, і абавязкова чытаецца ў кожным ракааце намаза.

Катэгорыя:Каран
Капіляр

**Капіляры** (ад лац. Capillaris - валасяны) з'яўляюцца самымі тонкімі сасудамі ў арганізме чалавека і іншых жывёл. Сярэдні іх дыяметр складае 5-10 мкм. Злучаючы артэрыі і вены, яны ўдзельнічаюць у абмене рэчываў паміж крывёю і тканкамі. Сценкі капіляраў складаюцца з аднаго пласта клетак эндатэлію. Таўшчыня гэтага пласта настолькі малая, што дазваляе праходзіць праз яго малекулам кіслароду, вады, ліпідаў і шматлікім іншым. Прадукты, якія ўтвараюцца ў выніку жыццядзейнасці арганізма (такія як дыяксід вугляроду і мачавіна), таксама могуць праходзіць праз сценку капіляра для транспарціроўкі іх да месца вывядзення з арганізма. На праніцальнасць капілярнай сценкі аказваюць уплыў цытакіны.

Катэгорыя:Ангіялогія
Катэгорыя:Сардэчна-сасудзістая сістэма
Сура (Каран)

**Сура** ( сӯра) — арабскае слова для абазначэння главы Карана. Каран складаецца з 114 сур, з якіх 86 атрыманы ў Мецы, а 28 — у Медзіне. Кожная сура складаецца з аятаў (адкрыццяў). Колькасць аятаў можа быць ад 3 да 286.

На першы погляд крытэрый размяшчэння сур ў іх даўжыні, наступныя суры як правіла карацейшыя за папярэднія. Аднак гэты прынцып вытрымліваецца не заўсёды.

## Суры Карана 
* 1. Аль-Фаціха

Катэгорыя:Іслам
Медына

**Меды́на** () — горад у раёне Хіджазі ў заходняй частцы Саудаўскай Аравіі. Насельніцтва - 1 102 728 чал (2010).

Раней Медына называлася Ясрыб, але потым яна пачала называцца Madīnat an-Nabī (النبيمدينة «горад прарока») або al-Madīnah al-Munawwarah («асвечаны горад» або «бліскучы горад»), а кароткая форма «Медына» азначае проста «горад». Медына — другі свяшчэнны горад ісламу пасля Мекі.

## Вядомыя асобы 
* Хасан аль-Басры, багаслоў

Катэгорыя:Гарады Саудаўскай Аравіі
Юрта

**Юртa** (у большасці цюркскіх моў yurt, yurta; манг. гэр) — пераноснае жыллё ў качэўнікаў.

Юрта цалкам задавальняла патрэбнасцям качэўнікаў дзякуючы сваім выгодам і практычнасці. Яна хутка збіраецца і лёгка разбіраецца сіламі адной сям’і на працягу адной гадзіны. Яна лёгка перавозіцца на вярблюдах і конях, яе лямцавае пакрыццё не прапускае дождж, вецер і ўмераны холад. Наяўнасць адтуліны на самай вяршыні купала стварае цягу і дазваляе лёгка карыстацца агменем. Юрта і дагэтуль выкарыстоўваецца ў многіх выпадках чабаноў Манголіі і Кыргызстане.

## Спасылкі 
* Мангольскія юрты ў Паўночнай Амерыцы
* Выявы мангольскіх юрт 

Катэгорыя:Жыллё
Катэгорыя:Качавая культура
Катэгорыя:Архітэктура этнічных груп
П’ер Рышар

**П’ер Рышар Морыс Шарль Леапольд Дэфе** (; 16 жніўня 1934,  Валансьен, дэпартамент Нор) — французскі кінаакцёр-комік і рэжысёр.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 жніўня 1934 года ў сям'і тэкстыльнага прамыслоўца. Выхоўваўся ў сям'і свайго дзеда, нашчадка старадаўняга арыстакратычнага роду, які жыў на поўначы Францыі. Па дасягненні паўналецця П'ер Рышар з'ехаў у Парыж паступаць на драматычныя курсы, супраць чаго выступаў яго дзед. Гэта паслужыла падставай для разрыву будучага акцёра з сям'ёй.

У 2001 годзе гастраліраваў на Беларусі.

## Акцёр 
Паступіў на знакамітыя драматычныя курсы Шарля Дзюлена, а затым праходзіў стажыроўку ў Жана Вілара. Аднак у тэатры яму не шанцавала; яму заўсёды давалі ролі другога плану.

Яму даводзілася падзарабляць выступамі на падмостках кафэ-тэатраў, радавых кабарэ і прэстыжных мюзiк-холаў. Рышар добра танцаваў.

У 1967 годзе яго запрасіў рэжысёр Іў Рабер для здымак у фільме «Блажэнны Аляксандр». Пазней Рышар зняўся ў яго ў вядомых фільмах пра прыгоды высокага бландына.

У 1976 годзе П’ер Рышар зняўся ў фільме «Забаўка» рэжысёра Франсіса Вебера.

## Фільмаграфія 
Катэгорыя:Акцёры Францыі
Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі
Мангейм (значэнні)

Населены пункт:
* Горад Мангейм
Асобы:
* Аляксандр Яўхімавіч Мангейм
* Карл Мангейм
Праваабаронцы за свабодныя выбары

|thumb|Лагатып.

**«Праваабаронцы за свабодныя выбары»** — грамадская кампанія ў Беларусі ў перыяд падрыхтоўкі і правядзення выбараў у мясцовыя Саветы дэпутатаў, Нацыянальны сход і Прэзідэнта.

Арганізатарамі і ўдзельнікамі кампаніі з'яўляюцца грамадскае праваабарончае аб'яднанне «Беларускі Хельсінкскі камітэт», грамадскі праваабарончы цэнтр «Вясна» і інш. праваабаронцы. Напачатку падрыхтоўкі і правядзення выбараў імі прымаецца заява, у якой акрэсліваюцца мэта і асноўныя формы ажыццяўлення кампаніі. Так, мэтай кампаніі на прэзідэнціх выбарах 2010 г. названа «правядзенне назірання за выбарамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, ацэнка выбарчага працэсу з пункту гледжання беларускага выбарчага заканадаўства і міжнародных стандартаў свабодных і дэмакратычных выбараў, інфармаванне пра нашы высновы беларускай грамадскасці і міжнароднай супольнасці».

## Перыяды правядзення 
* Выбары ў Нацыянальны сход 2008 г.
* Выбары дэпутатаў мясцовых Саветаў дэпутатаў 2010 г.
* Выбары Прэзідэнта 2010 г.

## Дзейнасць 
Удзельнікі кампаніі ажыццяўляюць доўгатэрміновае і кароткатэрміновае назіранне за падрыхтоўкай і правядзеннем выбараў. Доўгатэрміновыя назіральнікі, як правіла, накіроўваюцца ў Цэнтральную камісію па выбарах і правядзенню рэспубліканскіх рэферэндумаў і ў тэрытарыяльныя выбарчыя камісіі (абласныя, гарадскія, раённыя, раёнаў у гарадах) па тэрыторыях, якія абраны для назірання.

Кароткатэрміновыя назіральнікі накіроўваюцца ва ўчастковыя выбарчыя камісіі на выбарчыя ўчасткі, якія абраны для назірання. Яны вядуць назіранне ад дня пачатку датэрміновага галасавання да падліку галасоў.

Тэрыторыі і выбарчыя ўчасткі абіраюцца для назірання па ўсіх абласцях краіны і г. Мінску. Колькасць назіральнікаў у перыяд прэзідэнцкіх выбараў 2010 г., паводле заявы арганізатараў: 80 доўгатэрміновых і каля 600 кароткатэрміновых.

## У сеціве 
* Праваабаронцы за свабодныя выбары. Выбары прэзідэнта 2010 // Беларускі Хельсінкскі камітэт. 
* Праваабаронцы за свабодныя выбары. Навіны на тэму: выбары прэзідэнта — 2010 // Вясна.
* Праваабаронцы за свабодныя выбары. Выбары Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 2010 // Livejournal.
* Vybary 2010 // Twitter.
* За свабодныя выбары ў Беларусі | For free elections in Belarus // Facebook.
* Vybary 2010 // Рэгіянальны партал — Светлагорск.

Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі Беларусі
Курбан-байрам

**Свята ахвярапрынашэння** (*Ід аль-Адха*;  ‘Īdu l-’Aḍḥā, ) — ісламскае свята заканчэння хаджу, якое адзначаецца на 10-ы дзень 12-га месяца ісламскага месяцавага календара (зуль-хідж) у памяць ахвярапрынашэнню прарока Ібрагіма і праз 70 дзён па свяце Рамазан.

Катэгорыя:Ісламскія святы
Катэгорыя:Хадж
Катэгорыя:Ісламскія тэрміны
Порах

**Порах** — шматкампанентная цвёрдая сумесь, якая змяшчае арганічныя і неарганічныя злучэнні, здольныя ўстойліва (без пераходу ў дэтанацыю) гарэць у шырокім інтэрвале вонкавага ціску (0,1-1000 Мпа), вылучаючы вялікую колькасць газаў з тэмпературай 1200-3700 °C.

Выкарыстоўваецца для кідання снарадаў, руху ракет і ў іншых мэтах.

Гарэнне працякае паралельнымі пластамі ў напрамку, перпендыкулярным паверхні. Адрозніваюць порахі бяздымныя (балістычны, бясполымевы, піраксілінавы і інш.), дымныя і змешаныя. Сумесь з драўнянага вугалю, серы і нітрату калію называецца дымным, або чорным порахам.

Газаўтварэнне пораху залежыць ад велічыні паверхні зарада і хуткасці яго гарэння. Велічыня паверхні парахавых элементаў вызначаецца іх формай і геаметрычнымі памерамі і можа ў працэсе гарэння павялічвацца або памяншацца. Такое гарэнне называюць адпаведна прагрэсіўным або дэгрэсіўным. Для атрымання пастаяннай скорасці газаўтварэння або яе змены па вызначанаму закону асобныя ўчасткі зарадаў (напрыклад, ракетных) пакрываюць слоем негаручых матэрыялаў (браняваннем). Скорасць гарэння пораху залежыць ад яго саставу, пачатковай тэмпературы і ціску.

Порах класіфікуецца як выбуховае рэчыва нізкай выбуховасці з-за сваёй адносна павольнай хуткасці раскладання і, такім чынам, нізкай брызантнасцю. Нізкая выбуховая дэфлаграцыя праходзіць на дагукавой скорасці, у той час як высока выбуховае дэтанаванне спараджае звышгукавыя хвалі. Запальванне парашку, спакаванага ззаду кулі, павінна ствараць дастатковы ціск, каб прымусіць кулю вылецець з дульнага зрэзу на высокай скорасці, але недастатковы, каб прывесці да разрыву ствала. Порахі, такім чынам, менш прыдатныя для руйнавання скал ці ўмацаванняў. Порах шырока выкарыстоўваўся для запаўнення артылерыйскіх снарадаў і ў горназдабыўной прамысловасці, а таксама ў грамадзянскім будаўніцтве. Аднак зараз порах больш не выкарыстоўваецца ў сучасных выбуховых боегалоўках, і ён не выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага выбуховага рэчыва пры здабычы карысных выкапняў у сувязі з яго коштам у параўнанні з паказчыкамі новага альтэрнатыўнага рэчыва, гэта значыць ANFO.

Порах быў адкрыты, згодна з распаўсюджаным меркаваннем, у IX стагоддзі ў Кітаі, калі кітайскія алхімікі шукалі эліксір неўміручасці. Гэтае адкрыццё прывяло да вынаходства феерверка і першай парахавой зброі ў Кітаі. На працягу наступных стагоддзяў кітайскае адкрыццё пораху стала вядома ў арабскім свеце, Еўропе і Індыі. Згодна з меркаваннямі вучоных распаўсюджанне адбывалася з Кітая праз Блізкі Усход, а затым у Еўропу, аднак застаюцца некаторыя спрэчкі аб велічыні кітайскага ўплыву на наступныя дасягненні ў галіне тэхналогіі порахаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гісторыя з’яўлення пораху 
* Пальная зброя і порах 
* Паходжанне пораху 
* Гарматы і порах 

Катэгорыя:Выбуховыя рэчывы
Хадж

[thumb|Пілігрым [мячэць Аль-Харам|мячэці Аль-Харам, пабудаванай вакол каабы]]
**Хадж** () — паломніцтва, звязанае з наведваннем Меккі (Мячэць Аль-Харам) і яе наваколляў (гара Арафат, Міна (даліна)) у пэўны час. Хадж з'яўляецца пятым слупом ісламу разам з такімі, як малітва (салат), пост (саўм) у месяц рамадан, аб чым сведчаць словы прарока Мухамада.

Катэгорыя:Іслам
Люк Бесон

**Люк Бесон** (; , Парыж) — французскі ,  і .

## Прызнанне і ўзнагароды 
Найбольш шырокае прызнанне Люк Бесон атрымаў пасля выхаду на экраны яго трэцяга фільма «Падземка», за які ён быў намінаваны на «Найлепшы фільм на замежнай мове» Брытанскай кінаакадэміі ў 1986 годзе.

## Фільмаграфія 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»
Салу Джыба

**Салу Джыба** (; нар. ) — камандзір сталічнага гарнізона арміі Нігера, які арганізаваў і ўзначаліў ваенны пераварот у Нігеры 18 лютага 2010 года. Ён узначальваў хунту — Вышэйшы савет па аднаўленні дэмакратыі і дэ-факта з’яўляўлся кіраўніком дзяржавы.

## Біяграфія 
Належыць да народнасці зарма. Навучаўся ў Кот-д’Івуары, Марока і КНР, служыў у міратворчых падраздзяленнях ААН у Кот-д’Івуары і ДРК. Джыба быў камандзірам «1-й ваеннай зоны» і кантраляваў 40 % узброеных сіл.

У красавіку 2010 года заснаваў камісію па падрыхтоўцы новай канстытуцыі краіны і даў старт працы часовага парламента, які атрымаў назву Нацыянальны кансультатыўны савет. Распрацаваны да мая праект канстытуцыі прадугледжваў пераход да паўпрэзідэнцкай сістэмі кіравання.

У межах барацьбы з карупцыяй у красавіку 2010 года былі звольненыя кіраўнікі 20 найбуйнейшых дзяржаўных кампаній. Была заснавана дзяржаўная фінансавая інспекцыя, закліканая выявіць злоўжыванні ранейшага ўрада.

У кастрычніку 2010 года была спынена спроба перавароту. Былі арыштаваныя некалькі вышэйшых афіцэраў, уключаючы другога па ўплывовасці, пасля Джыбы, члена хунты палкоўніка Бады, і кіраўніка Нігерскай службы бяспекі Сейны Шэкараў.

7 красавіка 2011 года перадаў уладу дэмакратычна абранаму прэзідэнту Ісуфу.

Пасля адстаўкі, у маі 2010 года атрымаў званне генерала арміі. Працуе ў структурах арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва краін Заходняй Афрыкі (ECOWAS).

Катэгорыя:Прэзідэнты Нігера
Бускеруд

**Бускеруд** () — адно з нарвежскіх фюльке. Размешчана ў заходняй частцы Усходняй Нарвегіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Драмен. Мяжуе з фюльке Согне-ог-Ф'юране, Оплан, Хордалан, Тэлемарк, Осла, Акерсхус і Вестфол.

## Гл. таксама 
* Тэракты ў Нарвегіі, 2011

Катэгорыя:Фюльке Нарвегіі
Вест-Агдэр

**Вест-Агдэр** (нарв. Vest-Agder) — адно з нарвежскіх фюльке. Размешчана ў Паўднёвай Нарвегіі, на ўзбярэжжы Атлантыкі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Крысціянсан. Мяжуе з фюльке Ругалан з захаду і Эўст-Агдэр на ўсходзе.

Катэгорыя:Фюльке Нарвегіі
Вестфал

**Вестфал** () — фюльке (вобласць) ва Усходняй Нарвегіі. Мяжуе з фюльке Бускеруд і Тэлемарк.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Цёнсберг. 

Узбярэжжа: заліў Осла-фіёрд і праліў Скагерак.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фюльке Нарвегіі
Мёрэ-ог-Румсдал

**Мёрэ-ог-Румсдал** (, **Мёрэ-ог-Ромсдал**) — адно з нарвежскіх фюльке. Размешчана ў паўночнай частцы Вестлана (Заходняй Нарвегіі), на ўзбярэжжы Атлантыкі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Моле.

Катэгорыя:Фюльке Нарвегіі
Нурлан

**Нурлан** () — фюльке Нарвегіі, мяжуе на поўначы з Тромсам, на поўдні — з фюльке Нур-Трондэлаг, на ўсходзе — з ленам Норботэн ў Швецыі, на паўднёвым усходзе — з леном Вестэрботэн і на захадзе абмываецца Атлантычным акіянам (Нарвежскае мора). Раней фюльке было вядомым як Нурланэн амт. Адміністрацыйны цэнтр фюльке — горад Будзё.

## Гл. таксама 
* Рака Вефсна

Катэгорыя:Фюльке Нарвегіі
Тэлемарк

**Тэлемарк** (нарв. Telemark) — адно з нарвежскіх фюльке. Размешчана ў паўднёва-заходняй частцы Усходняй Нарвегіі, на ўзбярэжжы Атлантыкі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Шыен. Мяжуе з фюльке Хордалан, Бускеруд, Ругалан, Эўст-Агдэр і Вестфол. Агульная плошча складае 15299 квадратных кіламетраў.

Катэгорыя:Фюльке Нарвегіі
Міжнародны суд ААН

**Міжнародны суд ААН** (афіцыйна, згодна са Статутам ААН — Міжнародны Суд, англ. International Court of Justice, фр. Cour internationale de Justice) — адзін з шасці галоўных органаў Арганізацыі Аб'яднаных Нацый, заснаваны Статутам ААН для дасягненьня адной з галоўных мэтаў ААН «праводзіць мірнымі сродкамі, у згодзе з прынцыпамі справядлівасці і міжнароднага права, уладжваць або вырашаць міжнародныя спрэчкі або сітуацый, якія могуць прывесці да парушэння міру».

Суд функцыянуе ў адпаведнасці са Статутам, які з'яўляецца часткай Статута ААН, і сваім Рэгламентам.

## Гл. таксама 
* Пастаянная палата міжнароднага правасуддзя

Катэгорыя:Арганізацыя Аб’яднаных Нацый
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Чорная мамба

**Чорная мамба** (*Dendroaspis polylepis*) — ядавітая змяя, адна з найбольш небяспечных і ядавітых ў Афрыцы.

## Апісанне 
Дасягае ў даўжыню 2,4—3 метры, асобныя экзэмпляры да 4,5 метраў у даўжыню. Дарослыя асобіны пафарбаваны зверху ў цёмна-карычневы або чорны колер, а брушны бок у іх светла-карычневы або брудна-белы. Маладыя асобіны маюць зялёную афарбоўку.

Катэгорыя:Аспіды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1864 годзе
Акерсхус

**Акерсхус** () — адно з нарвежскіх фюльке. Мяжуе з фюльке Осла, Хедмарк, Бускеруд, Оплан і Эстфол. Муніцыпалітэты Аскер і Бэрум з'яўляюцца эксклавамі Акерсхус, размяшчаючыся паміж Осла і Бускерудам. Акерсхус — другое па насельніцтву фюльке Нарвегіі пасля Осла, тут жыве дзесятая частка насельніцтва краіны. Органы мясцовай улады размешчаны ў Осла, хоць гэты горад адміністрацыйна не ўваходзіць у склад фюльке Акерсхус.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Гру Харлем Брунтлан

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фюльке Нарвегіі
Жэрар Філіп

**Жэрар Філіп** (,  4 снежня 1922, Каны, Францыя — , Парыж, Францыя) — выбітны французскі акцёр тэатра і кіно.

## Біяграфія 
Жэрар Філіп нарадзіўся 4 снежня 1922 года ў Канах.

На тэатральную сцэну Філіп выйшаў у 1942 годзе пасля заканчэння курсаў акцёраў. Гэта быў тэатр Жана Вілара, дзе ён змог неўзабаве стаць вядучым выканаўцам. У 1943 годзе дэбютаваў у кіно, у фільме «Малюткі з набярэжнай кветак».

Памёр ад раку ў Парыжы 25 лістапада 1959 года.

## Прызнанне і ўзнагароды 
Штогод, у жніўні, у Рамацюэль (Вар), на Блакітным Беразе Францыі, дзе пахаваны Жэрар Філіп, праводзіцца тэатральны фестываль, прысвечаны яго памяці.

## Фільмаграфія 
* «Манпарнас, 19» (1958) / Амедэа Мадыльяні

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Памерлі ад раку печані
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»
Катэгорыя:Постаці Францыі
Каны

**Каны**, **Кан** (, ) — горад на поўдні Францыі з насельніцтвам у 70 тысяч жыхароў, заснаваны лігурамі на ўзбярэжжы заліва Напуль, куды ўшчыльную падыходзіць горны масіў Эстэрэль. З’яўляецца адным з найбольш папулярных і вядомых курортаў Блакітнага Берага.

## Насельніцтва 
## Выбітныя падзеі 
* Канскі кінафестываль

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Жэрар Філіп (1922—1959) — французскі акцёр тэатра і кіно.

## Зноскеі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады рэгіёна Праванс — Альпы — Лазурны Бераг
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Прыморскія Альпы
Блакітны Бераг

[thumb|250px|[Англійская набярэжная, Ніца|Англійская набярэжная ў Ніцы]]
**Блакітны Бераг** () — паўднёва-ўсходні бераг Міжземнага мора ў Францыі, размешчаны на ўсход ад горада Тулон да мяжы з Італіяй. На Блакітным Беразе таксама размешчана княства Манака. Іншая назва — **Французская Рыўера** (як частка Рыўеры, размешчанай як у Францыі, так і ў Італіі).

Саму назву прыдумаў малавядомы цяпер французскі пісьменнік і паэт Стэфан Льежар — у 1870 годзе ён выдаў раман з назвай «Блакітны Бераг»; гэтыя словы прыйшлі яму ў галаву, калі ён убачыў «дзівоснай прыгажосці» бухту горада Ер.

Катэгорыя:Курорты Францыі
Катэгорыя:Ваклюз
Катэгорыя:Прыморскія Альпы (дэпартамент)
Катэгорыя:Берагі Францыі
Катэгорыя:Берагі Міжземнага мора
Генеральная Асамблея ААН

**Генеральная Асамблея ААН** — заснавана ў 1945 годзе ў адпаведнасці са Статутам ААН, галоўны дарадчы, дырэктыўны і прадстаўнічы орган Арганізацыі Аб’яднаных Нацый. Асамблея складаецца з 192 членаў Арганізацыі Аб’яднаных Нацый і служыць форумам для шматбаковага абмеркавання ўсяго спектру міжнародных пытанняў, адлюстраваных у Статуце. Асамблея збіраецца на чарговую штогадовую сесію ў перыяд з верасня па снежань і па меры неабходнасці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Арганізацыя Аб’яднаных Нацый
Тулон

**Тулон** (, , ) — горад у Францыі. Насельніцтва — 160 639 жыхароў (1999).

## Гісторыя 
Тулон быў заснаваны фінікійцамі, якія здабывалі тут пурпуровую фарбу; ў V або VI стагоддзях Тулон быў месцазнаходжаннем біскупа; у 889 годзе Тулон быў разбураны сарацынамі; граф Вільгельм I Арльскі адбудаваў яго зноў. З 1032 года Тулонам кіравалі Тулонскія графы, у 1178, 1196 і 1211 гадах ён быў абложаны і разбураны сарацынамі.

У 1524 годзе быў узяты канетаблем Бурбонаў, у 1536 г. — імператарам Карлам V. Умацаваны пры Людовіку XIV Тулон у 1707 годзе вытрымаў аблогу прынца Яўгена Савойскага.

У 1793 годзе з падаўлення паўстання раялістаў у Тулоне пачалася кар’ера Напалеона Банапарта.

## Вядомыя асобы 
* Жак Ле Гоф
* Мішэль Рэнеры

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Праванс — Альпы — Лазурны Бераг
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Вар
Тромс

**Тромс** (дакладней **Трумс**) — адно з нарвежскіх фюльке. Размешчана на поўначы краіны, мяжуе з фюльке Нурлан на паўднёвым-захадзе і фюльке Фінмарк на паўночным усходзе. На поўдні мяжуе са шведскім ленам Норботэн і з фюльке Лапо, размешчанай у Фінляндыі. На захадзе абмываецца водамі Нарвежскага мора (Атлантычны акіян). Тэрыторыя фюльке цалкам размешчана за Палярным кругам. Фюльке Тромс, як адміністрацыйная адзінка, было заснавана ў 1866 годзе.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Тромсё.

Катэгорыя:Фюльке Нарвегіі
Жан Рэно

thumb|Жан Рэно **Жан Рэно** ( (сапр. імя — **Хуан Марэна-і-Эрэра Хімэнэс** ()); 30 ліпеня 1948, Касабланка, Французскі пратэктарат Марока) — французскі акцёр іспанскага паходжання. У кіно здымаецца з 1979 года.

Асаблівую вядомасць яму прынеслі фільмы Люка Бесона і камедыйная серыя «Прышэльцы» (разам з Крысціянам Клаўе).

## Фільмаграфія 
## Узнагароды 
* 13 ліпеня 1999 года — кавалер ордэна Ганаровага легіёна.
* 14 мая 2003 года — афіцэр Нацыянальнага ордэна «За заслугі».
* 23 лістапада 2007 года — афіцэр ордэна Мастацтваў і Літаратуры.
* 11 ліпеня 2008 года — афіцэр ордэна Ганаровага легіёна

## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры Францыі
Катэгорыя:Афіцэры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Афіцэры французскага Ордэна мастацтваў і літаратуры
Оплан

**Оплан** (, магчымыя варыяцыі беларускага вымаўлення **Уплан**, **Опланд** або **Упланд**) — адно з нарвежскіх фюльке. Размешчана ў заходняй частцы Усходняй Нарвегіі, адна з двух нарвежскіх фюльке, якія не маюць выхаду да мора. Адміністрацыйны цэнтр — горад Лілехамер. Мяжуе з фюльке Мёрэ-ог-Румсдал, Сёр-Трондэлаг, Согне-ог-Ф'юране, Хедмарк, Бускеруд, Осла і Акерсхус.

Катэгорыя:Фюльке Нарвегіі
Ахен

**А́хен** ( , , , ) — горад у Германіі, зямля Паўночны Рэйн — Вестфалія. Размешчаны ў месцы, дзе змыкаюцца тры краіны: Германія, Бельгія і Нідэрланды. На поўдзень ад горада пачынаецца нацыянальны парк Айфель. Цэнтр каменнавугальнага басейна і металургічнай прамысловасці. Значны чыгуначны вузел.

Гістарычны курортны горад і любімая рэзідэнцыя Карла Вялікага, месца каранацыі каралёў Германіі.

Паводле рэйтынга інавацыйнага развіцця, Ахен уваходзіць у першую дзесятку гарадоў Германіі (8-е месца ў 2009). У Ахене размяшчаецца Рэйнска-Вестфальскі тэхнічны ўніверсітэт Ахена (), які ўваходзіць у TU 9 (асацыяцыя 9 вядучых тэхнічных універсітэтаў ФРГ), IDEA League (аб’яднанне 5 вядучых тэхнічных ВНУ Еўропы), Exzellenzinitiative (праграма ўрада ФРГ па развіцці 9 «элітных універсітэтаў»).
## Насельніцтва 
## Адукацыя 
* Ахенскі ўніверсітэт прыкладных навук
* Рэйнска-Вестфальскі тэхнічны ўніверсітэт Ахена

## Вядомыя асобы 
* Людвіг Міс ван дэр Роэ

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі

Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Нерв

**Нерв** () — складовая частка нервовай сістэмы; пакрытая абалонкай структура, якая складаецца з пучка нервовых валокнаў (галоўным чынам, прадстаўленых аксонамі нейронаў) і падтрымлівае іх нейрагліі.

Перыферычны нерв складаецца з некалькіх пучкоў аксонаў, пакрытых абалонкамі з Шванаўскіх клетак, а таксама некалькімі злучальна-тканымі абалонкамі: энданеўрый пакрывае кожны міелінізаваны аксон, некалькі такіх аксонаў аб'ядноўваюцца ў пучкі, пакрытыя перынеўрыям. Некалькі пучкоў, разам з крывяноснымі сасудамі і тлушчавымі ўключэннямі, пакрытыя агульнай абалонкай, эпінеўрыем, і складаюць нерв.

## Гл. таксама 
* Люстраныя нейроны

Катэгорыя:Нервовая сістэма
Катэгорыя:Гісталогія
Катэгорыя:Нейрабіялогія
Лілехамер

**Лілехамер** (таксама Лілегамер, ) — горад і камуна ў фюльке Оплан, Нарвегія, сталіца Зімовых Алімпійскіх гульняў 1994.

## Геаграфія 
Лілехамер размешчаны на поўдзень ад горада Эер, на паўднёвы ўсход ад горада Геўсдал і на поўнач ад горада Евік (усе — муніцыпалітэты ў Оплане). Лілехамер знаходзіцца за 145 км ад аэрапорта Осла/Гардэрмуэн (ці за 180 км ад цэнтра Осла) і самы просты спосаб дабрацца да Лілехамера — па чыгунцы. Час у дарозе — 1 гадзіна 45 хвілін. Цягнікі ходзяць штодня з інтэрвалам у 1 гадзіну.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Турыстычнае бюро Лілехамера 
* Лілехамер і Гудбрандсдален 

Катэгорыя:Гарады Нарвегіі
Вернігеродэ

**Вернігеродэ** () — горад у Германіі ў федэральнай зямлі Саксонія-Ангальт.

## Агульныя звесткі 
Насельніцтва, у 2001 г. складала 34863, да чэрвеня 2004 г. скарацілася да 34521 чал.

Плошча: 125,17 км²

## Гістарычная даведка 
Першае селішча на месцы Вернігеродэ з’явілася ў перыяд высечкі лясоў (IX—XII ст.). Па сведчанні хронікі 1566 года «Варынгеродэ» існавала ўжо ў 938 годзе. Першае пісьмовае згадванне аб Вернігеродэ сустракаецца ў дакументах 1121 года, калі граф Адальберт з Хаймара пад Хільдэсхаймам абраў Вернігеродэ для сваёй рэзідэнцыі. Адначасова ён пачаў будаваць крэпасць — папярэднік цяперашняга замка.

Катэгорыя:Гарады Саксоніі-Ангальт
Лорд-канцлер

**Лорд высокі канцлер Вялікабрытаніі** (*Lord High Chancellor of Great Britain*), або **Лорд-канцлер** (*Lord Chancellor*) — адзін з найстарэйшых і найбольш важных функцыянераў урада Вялікабрытаніі і папярэдніх дзяржаў. Прызначаецца на пасаду манархам па прапанове прэм’ер-міністра краіны. Старшынствуе ў палаце лордаў, удзельнічае ў Кабінеце, захоўвае Вялікую пячатку, узначальвае судовую ўладу.

У адпаведнасці з Законам аб канстытуцыйнай рэформе 2005 частка паўнамоцтваў перадаецца іншым службовым асобам: лорду-спікеру і лорду-вышэйшаму суддзі.

Катэгорыя:Вышэйшыя цырыманіяльныя пасады Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Парламент Вялікабрытаніі
Бебра

**Бебра** () — горад у Германіі, у зямлі Гесэн. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Касэль. Уваходзіць у склад раёна Херсфельд-Ротэнбург. Насельніцтва складае 14 437 чалавек (на 30 чэрвеня 2007 года). Займае плошчу 93,63 км². Афіцыйны код 06 6 32 003.

Катэгорыя:Гарады Гесэна
Рыторыка

thumb|
**Рыторыка** ( — «аратарскае мастацтва» ад  — «аратар») — першапачаткова навука аб аратарскім мастацтве, пасля часам разумелася шырэй, як тэорыя прозы або тэорыя аргументацыі.

## Антычная рыторыка 
Найбуйнейшыя тэарэтыкі: Арыстоцель, Цыцэрон, Квінтыліян.

## Гл. таксама 
* Курсус
Хедмарк

**Хедмарк** () — адно з нарвежскіх фюльке. Размешчана на паўднёвым усходзе краіны, у паўночнай частцы Эстлана. Мяжуе з фюльке Сёр-Трондэлаг, Оплан і Акерсхус, а таксама са Швецыяй. Адміністрацыйны цэнтр — горад Хамар.

Катэгорыя:Фюльке Нарвегіі
Хамар

**Хамар** (нарв. Hamar) — горад і камуна ў Нарвегіі, адміністрацыйны цэнтр фюльке Хедмарк. Размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы краіны недалёка ад мяжы са Швецыяй. Насельніцтва — 27593 чалавек (на 2006 год).

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Турэ Бровальд, нарвежскі стралок, алімпійскі прызёр

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Нарвегіі
Катэгорыя:Хедмарк
Вядро

thumb|Вядро
**Вядро** — ёмістасць для захоўвання вадкіх і сыпкіх матэрыялаў і транспарціроўкі іх на невялікія адлегласці.

Неметрычная адзінка вымярэння - вядро - складала саракавую частка бочкі, што было роўным, у залежнасці ад сістэмы мер, каля 10–12 л. У беларускай традыцыі, у сістэме мер ВКЛ і Рэчы Паспалітай, вядро складалася з 4 гарцоў і было роўным 11,28 л (існавалі і мясцовыя варыянты — гл. беларуская сістэма мер).

Катэгорыя:Інструменты
Катэгорыя:Ёмістасці
Пацыент

[right|thumb|250px|[Урач (злева) і пацыент]]
**Пацыент** ( — які церпіць, які пакутуе) — чалавек, які атрымлівае медыцынскую дапамогу, які падвяргаецца медыцынскаму назіранню і/або лячэнню з нагоды якога-небудзь захворвання, паталагічнага стану або іншага парушэння здароўя і жыццядзейнасці, а таксама карыстаецца медыцынскімі паслугамі незалежна ад наяўнасці ў яго захворвання.

## Гл. таксама 
* Медыцынскае права
* Медыцынскае страхаванне
* Медыцынская паслуга
* Якасць медыцынскай дапамогі

Катэгорыя:Медыцынскае права
Генеральны сакратар ААН

**Генеральны сакратар ААН** — галоўная адміністрацыйная службовая асоба Арганізацыі Аб’яднаных Нацый.

Генеральны сакратар прызначаецца Генеральнай Асамблеяй ААН па рэкамендацыі Савета Бяспекі ААН. Рашэнню Савета Бяспекі звычайна папярэднічаюць нефармальныя абмеркаванні і серыя рэйтынгавых галасаванняў. Акрамя таго, кожны з пяці пастаянных членаў Савета можа пры галасаванні карыстацца правам вета. У адпаведнасці з агульнапрынятай практыкай Генеральнага сакратара не абіраюць з прадстаўнікоў краін — пастаянных членаў Савета Бяспекі.

Генеральны сакратар ААН абіраецца на пяць гадоў з магчымым перавыбраннем на новы тэрмін. Хоць няма ніякіх абмежаванняў на колькасць пяцігадовых тэрмінаў, на працягу якіх генеральны сакратар можа знаходзіцца ў сваёй пасадзе, да гэтага часу ніхто не займаў гэты пост больш за два разы.

## Спасылкі 
* Статут ААН
* Выбары Генеральнага сакратара ААН
* Расія зрабіла свой выбар не ў карысць Латвіі
* Выступы і пасланні Генеральнага сакратара ААН
* Афіцыйны сайт Генеральнага сакратара ААН 
** Адмысловыя і Асабістыя прадстаўнікі, і пасланцы Генеральнага сакратара 
* Глабальны Форум Палітыкі — Генеральны сакратар ААН 

*
Катэгорыя:Арганізацыя Аб’яднаных Нацый
Савет Бяспекі ААН

**Савет Бяспекі ААН** (, , , , , )  — пастаянна дзеючы орган Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, на які ў адпаведнасці з артыкулам 24 Статута ААН ўскладзена галоўная адказнасць за падтрыманне міжнароднага міру і бяспекі. Адносіцца да ліку шасці «галоўных органаў» ААН.

## Склад 
У склад СБ ААН уваходзяць 15 дзяржаў-членаў — 5 пастаянных і 10 непастаянных, якія выбіраюцца Генеральнай Асамблеяй ААН на двухгадовы тэрмін па 5 кожны год. Адпаведныя папраўкі ў Статут ААН былі ўнесены 17 снежня 1963 года рэзалюцыяй Генеральнай Асамблеі ААН 1995 (XVIII) (да гэтага ў Савет уваходзілі толькі 6 непастаянных членаў). Згодна з названай рэзалюцыяй, 10 непастаянных членаў Савета Бяспекі абіраюцца па геаграфічным прынцыпе, а менавіта:

* 5 — ад дзяржаў Афрыкі і Азіі;
* 1 — ад дзяржаў Усходняй Еўропы;
* 2 — ад дзяржаў Лацінскай Амерыкі;
* 2 — ад дзяржаў Заходняй Еўропы і іншых дзяржаў.

Старшыні Савета змяняюцца штомесяц згодна са спісам яго краін-членаў, размешчаных па алфавіце англійскіх назваў.

## Спробы рэфармавання Савета Бяспекі 
Прапановы па рэфармаванні Савета Бяспекі ААН пачаліся з канферэнцыі, на якой быў прыняты Статут ААН, і працягваюцца дагэтуль. Як піша брытанскі гісторык Пол Кенэдзі: «Усе згодныя з тым, што цяперашняя структура недасканалая. Але кансэнсус адносна таго, як яе выправіць, застаецца недасяжным».

## Гл. таксама 
* Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 1973

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Сайт Савета Бяспекі ААН

Катэгорыя:Арганізацыя Аб’яднаных Нацый
Дзіцячы фонд ААН

**Дзіцячы фонд ААН** або **ЮНІСЕФ** (анг. UNICEF, United Nations International Children's Emergency Fund) — міжнародны надзвычайны фонд дапамогі дзецям Арганізацыі Аб'яднаных Нацый. Створаны 11 снежня 1946 г. па рашэнні Генеральнай Асамблеі ААН. Мэтай фонду было аказанне дапамогі дзецям, якія пацярпелі падчас Другой сусветнай вайны, тэрмін дзеяння фонду быў абмежаваны.

У 1953 годзе ААН пашырыла круг дзейнасці арганізацыі і падоўжыла тэрмін яе паўнамоцтваў на нявызначаны час. Фонд атрымаў новую назву — Дзіцячы фонд ААН з захаваннем абрэвіятуры ЮНІСЕФ. Штаб-кватэра фонду размешчана ў Нью-Ёрку.

У 1965 годзе Дзіцячы фонд ААН атрымаў Нобелеўскую прэмію міру. Пад эгідай UNICEF праходзіла праграма «год дзіцяці» ў 1989 годзе.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Арганізацыя Аб’яднаных Нацый
Міжнародная арганізацыя працы

**Міжнародная арганізацыя працы** (**МАП**) — спецыялізаваная ўстанова ААН, міжнародная арганізацыя, якая займаецца пытаннямі рэгулявання працоўных адносін. На 2009 год удзельнікамі МАП з'яўляюцца 183 дзяржавы. З 1920 года штаб-кватэра Міжнароднага бюро працы знаходзіцца ў Жэневе.

Беларусь з'яўляецца удзельніцай МАП з 1954 года.

## Зноскі 
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Арганізацыя Аб’яднаных Нацый
Норман Эрнэст Барлоўг

**Норман Эрнэст Барлоўг** (; 25 сакавіка 1914, Крэска — 12 верасня 2009, Далас) — амерыканскі аграном, вядомы як бацька Зялёнай рэвалюцыі. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1970).

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Вучоныя ЗША