open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жырэкен

**Жырэкен** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Чарнышэўскім раёне Забайкальскага края Расіі. За 16 км ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі. Утварэнне пасёлка звязана з адкрыццём у 1954 годзе Жырэкенскага радовішча малібдэна.

Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1972 года. Насельніцтва — 4244 жыхары (2021).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края
Сяргей Васілевіч Рашэтнікаў

**Сяргей Васілевіч Рашэтнікаў** (нар. , Гродна) — беларускі палітолаг. Доктар палітычных навук (1996), прафесар (1998).

## Біяграфія 
Скончыў Гродзенскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Я. Купалы (спецыяльнасць «Гісторыя», 1972), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (аспірантура, 1978).
    
Працуе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1981, юрыдычны факультэт, кафедра паліталогіі, загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: палітычныя працэсы і інстытуты.

## Узнагароды 
Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (1999), знак «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1999).

## Бібліяграфія 
* Анализ процесса принятия политических решений в политической науке США (функционально-динамический аспект) : диссертация … доктора политических наук : 23.00.02 : защищена 30.01.1995 : утверждена 05.03.1996 / Решетников Сергей Васильевич. — Минск, 1994.
* Асновы ідэалогіі беларускай дзяржавы. 8—11-я класы : дапаможнік для настаўнікаў / [Н. П. Дзенісюк і інш.]. — Мінск, 2006.
* Политическая наука в БГУ : теоретико-методологические и прикладные аспекты / С. В. Решетников. — Минск, 2009.
* Политология в Республике Беларусь: теоретико-методологические и прикладные аспекты / С. В. Решетников. — Минск, 1999.
* Теория процесса принятия управленческих решений / С. В. Решетников. — Минск, 2003.

## Літаратура 
* Решетников Сергей Васильевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 6. — С. 462.
* 
* Рашэтнікаў Сяргей Васільевіч // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1921—2001 : 80 год. — Мінск, 2001. — С. 235—236.
 

Катэгорыя:Палітолагі СССР
Катэгорыя:Палітолагі Беларусі
Вольга Мікалаеўна Талочка

**Вольга Мікалаеўна Талочка** (нар. , Гродна) — беларускі юрыст. Доктар юрыдычных навук (Расія, 2014; Беларусь, 2014), дацэнт (1999) .

## Біяграфія 
Скончыла Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Я. Купалы (спецыяльнасць «Правазнаўства», 1989; аспірантура, 1992), Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт (дактарантура, 2013).
    
Працавала ў Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (1992—2012, асістэнт кафедры міжнародных эканамічных адносін і міжнароднага права, дацэнт кафедры грамадзянскага права і працэсу, загадчык кафедры міжнароднага права), ПУА «БІП — Інстытут правазнаўства» (2012—2018, загадчык кафедры міжнароднага права), Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 2017, прафесар кафедры грамадзянскага права), Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 2018, прафесар кафедры дзяржаўнага кіравання).

Навуковыя інтарэсы: міжнароднае прыватнае, публічнае, гуманітарнае, траспартнае, крымінальнае права; міжнародны камерцыйны арбітраж; прававое рэгуляванне знешнеэканамічнай дзейнасці; узаемадзеянне міжнароднага эканамічнага і нацыянальнага права; міжнародная ахова інтэлектуальнай уласнасці.

## Бібліяграфія 
* Международное экономическое право и имплементация его норм в национальную правовую систему (на примере Республики Беларусь) : диссертация … доктора юридических наук : 12.00.10 : защищена 28.11.2013 : утверждена 29.06.2014 : [нострифицирована в Республике Беларусь 08.10.2014] / Толочко Ольга Николаевна. — Санкт-Петербург, 2013.
* Психологическая теория права Л. И. Петражицкого : автореферат диссертации … кандидата юридических наук : 12.00.01 / Толочко Ольга Николаевна. — Минск, 1992
 

 

Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Лапцева

**Лапцева** - шматзначны тэрмін.

## Вядомыя асобы 
* Алена Яўгенаўна Лапцева (нар. 1972) — беларуская дэпутаткаю
* Ірына (Іраіда) Міхайлаўна Лапцева — беларуская ўрач-пульманолаг
* Наталля Яўгеньеўна Лапцева — беларуская педагог

## Тапонімы 
### Населеныя пункты 
* Лапцева — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі

### Іншае 
* Праліў Дзмітрыя Лапцева — праліў у Паўночным Ледавітым акіяне
Уладзімір Акімавіч Краўчанка

**Уладзімір Акімавіч Краўчанка** — беларускі ўрач стаматолаг-артапед. Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2007).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Новасібірскай вобласці.

У дзяцінстве разам з бацькамі пераехаў у Мінск, дзе скончыў медыцынскі інстытут.

З 1975 года займае пасаду галоўнага ўрача 7-й стаматалагічнай паліклінікі.

## Грамадская дзейнасць 
Чатыры скліканні працаваў дэпутатам Мінгарсавета.

Як дэлегат удзельнічаў у чатырох Усебеларускіх народных сходах.

## Узнагароды 
* «Мінчанін года» ў галіне аховы здароўя
* Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь
* Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2007)

Катэгорыя:Стаматолагі Беларусі
Катэгорыя:Стаматолагі СССР
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў 22-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў 23-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў 24-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў 25-га склікання
Астапаў

**Астапаў** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Анатоль Архіпавіч Астапаў — беларускі ўрач-інфекцыяніст
* Валерый Пятровіч Астапаў — беларускі дзяржаўны дзеяч

## Гл. таксама 
* Астапава
Нанахімія

**Нанахімія** — раздзел хіміі, які даследуе ўласцівасці, будову і асаблівасці хімічных ператварэнняў наначасціц, фактычна гэта спалучэнне традыцыйнай хіміі і нанатэхналогій. Нанахімія выкарыстоўваецца ў хімічных, матэрыялазнаўчых і фізічных, навуковых, а таксама інжынерных, біялагічных і медыцынскіх прымяненнях. 

Нанахімія не звязана з атамнай структурай злучэнняў, хутчэй, гаворка ідзе пра розныя спосабы пераўтварэння матэрыялаў, выкарыстанне іншых ступеняў свабоды атамаў, якія кантралююць паводзіны матэрыялу. Часцей за ўсе незвычайныя ўласцівасці нанаматэрыялаў звязаны з т.з. памерным эфектам - якаснай змены фізіка-хімічных уласцівасцяў і рэакцыйнай здольнасці пры змене колькасці атамаў або малекул у часціцы. Звычайна дадзены эфект назіраецца для часціц памерам менш за 10 нм, хоць дадзеная велічыня мае ўмоўнае значэнне. Нанахімія цесна связана з калоіднай і супрамалекулярнай хіміяй.

## Літаратура 
* *Сергеев Г.Б.* Нанохимия. — Москва: Изд-во МГУ, 2007. — 336 с.
* *Сергеева О.В.* Введение в нанохимию.  — Минск : БГУ, 2009. — 176 с. — .
* *Шабатина Т.И.* Нанохимия и наноматериалы. — М.: Изд-во МГТУ им. Н. Э. Баумана, 2014. — 64 с. — .
* *Винокуров В.А.* Введение в нанохимию. — М.: РГУ нефти и газа, 2014. — 221 c
* *Steed J.W.*  Core Concepts in Supramolecular Chemistry and Nanochemistry - Wiley. - 2007. -315p. 
* *Brechignac C.* Nanomaterials and Nanochemistry. - Springer. - 2007.- 748p. 
* *Watarai H.* Interfacial Nanochemistry: Molecular Science and Engineering at Liquid-Liquid Interfaces (Nanostructure Science and Technology). -  2005. - 321p. 

Катэгорыя:Раздзелы хіміі
Катэгорыя:Нанатэхналогія
Катэгорыя:Калоідная хімія
Структурная хімія

**Структурная хімія** — раздзел хіміі, якая вывучае сувязь розных фізічных і фізіка-хімічных уласцівасцей розных рэчываў з іх хімічнай будовай і рэакцыйнай здольнасцю. Структурная хімія разглядае не толькі геаметрычную будову малекулы; вывучэнню таксама падвяргаюцца:

* даўжыні хімічных сувязей
* валентныя вуглы
* каардынацыйныя лічбы
* канфармацыі малекулы
* канфігурацыі молекулы
* эфекты ўзаемнага ўплыву малекул
* араматычнасць малекул
Структурная хімія мае справу з прасторавымі структурамі малекул (у газападобным, вадкім або цвёрдым стане) і цвёрдых цел (з пашыранымі структурамі, якія не могуць быць падзелены на малекулы).

Вызначэнне хімічнай структуры ўключае ў сябе ўказанне малекулярнай геаметрыі і, калі магчыма і неабходна, электроннай структуры мэтавай малекулы або іншага цвёрдага рэчыва. Малекулярная геаметрыя адносіцца да прасторавага размяшчэння атамаў у малекуле і хімічных сувязей, якія ўтрымліваюць атамы разам, і можа быць прадстаўлена з дапамогай структурных формул і малекулярных мадэлей. Поўнае апісанне электроннай структуры ўключае ў сябе ўказанне занятасці малекулярных арбіталей малекулы.

Вызначэнне структуры можа прымяняцца да шэрагу мішэняў ад вельмі простых малекул (напрыклад, двухатамнага кіслароду або азоту) да вельмі складаных (напрыклад, такіх як бялок або ДНК).

Асноўныя задачы:

* Фармулёўка агульных заканамернасцей адносін «структура — уласцівасць»
* Вывядзенне агульных правіл аб тым, як хімічныя і фізічныя ўласцівасці кампанентаў матэрыі вызначаюць атрыманыя структуры (напрыклад, сувязь паміж электроннай канфігурацыяй будаўнічых блокаў крышталя і сіметрыяй атрыманай крышталічнай рашоткі).

Для высвятлення структуры выкарыстоўваецца шэраг розных метадаў. Трэба адрозніваць метады, якія высвятляюць толькі сувязь паміж атамамі, і метады, якія забяспечваюць дакладную трохмерную інфармацыю, такую як каардынаты атамаў, даўжыні сувязей і тарсійныя вуглы. Апошнія метады ўключаюць:

* для газападобнага стану: газавая электронаграфія і мікрахвалевая спектраскапія
* для вадкага стану: спектраскапія ЯМР (варта адзначыць, што атрымаць дакладную структурную інфармацыю з вадкасцей і раствораў усё яшчэ даволі складана ў параўнанні з газамі і крышталічнымі цвёрдымі целамі)
* для цвёрдага стану: рэнтгенаграфія, дыфракцыя электронаў і нейтронаў

Для ідэнтыфікацыі сувязі і наяўнасці функцыянальных груп могуць быць выкарыстаны розныя метады малекулярнай спектраскапіі і спектраскапіі цвёрдага цела.

## Літаратура 
* *Бацанов С. С.* Структурная химия. Факты и зависимости. — М.: Диалог-МГУ, 2000. — 292 с.
* *Мюллер У*. Структурная неорганическая химия. — Долгопрудный: Издательский Дом «Интеллект». — 2010. — 352 с. ISBN 978-5-91559-069-3

Катэгорыя:Раздзелы хіміі
Класавая барацьба

**Класавая барацьба** — гэта тэрмін, які выкарыстоўваецца для апісання антаганізму, які існуе ў грамадстве, выкліканага рознымі сацыяльна-эканамічнымі інтарэсамі і ўмовамі жыцця паміж прадстаўнікамі розных класаў. Гэты тэрмін найбольш яскрава выражаны ў філасофіі марксізму.

Карл Маркс і Фрыдрых Энгельс у сваёй працы «Маніфест Камуністычнай партыі» сцвярджалі, што гісторыя ўсяго чалавецтва заснавана на барацьбе двух класаў — эксплуататараў і эксплуатаваных. У сучасным грамадстве Маркс і Энгельс таксама вылучаюць два класы — буржуазію і пралетарыят. У дадзеным выпадку дзяленне грамадства на класы абумоўлена стаўленнем класаў да сродкаў вытворчасці, дзе буржуазія валодае сродкамі вытворчасці, а пралетарыят не валодае. У выніку класавай барацьбы павінна адбыцца рэвалюцыя, якая вядзе да змены вытворчых адносін і становішчу класаў у грамадстве. Па палажэннях марксізму класавая барацьба спыняецца ў бескласавым грамадстве — камунізме.

Ідэі класавай барацьбы атрымалі развіццё ў марксізме-ленінізме. У працы Уладзіміра Леніна «Дзяржава і рэвалюцыя» адзначана, што антаганізм паміж класамі непазбежны ў капіталістычным грамадстве і павінен урэшце прывесці да ўстанаўлення дыктатуры аднаго з асноўных класаў, і адзінай альтэрнатывай дыктатуры пралетарыяту ён лічыў дыктатуру буржуазіі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Марксізм
Катэгорыя:Сацыяльныя класы
Катэгорыя:Паліталогія
Плазмахімія

**Плазмахімія** — раздзел фізічнай хіміі, вывучае хімічныя і фізіка-хімічныя працэсы ў нізкатэмпературнай плазме. Нізкатэмпературнай прынята лічыць плазму з тэмпературай 103—105 °C і ступенню іанізацыі 10−6−10−1, якую атрымліваюць у электрадугавых, высокачастотных і звышвысокачастотных газавых разрадах, ва ўдарных трубах, устаноўках адыябатычнага сціскання і іншымі спосабамі. Какірунак узнік у 1960-х гадах, калі ў ЗША, Германіі і СССР пачалі вывучацца плазмахімічныя працэсы на прыкладзе піролізу метану і вадкіх вуглевадародаў у струмені плазмы.

У плазмахіміі важна падзяляць нізкатэмпературную плазму на квазіраўнаважную, якая існуе пры цісках каля атмасфернага і вышэй, і нераўнаважную, якая атрымліваецца пры цісках менш за 30 кПа і ў якой тэмпература свабодных электронаў значна перавышае тэмпературу малекул і іонаў. Падзел звязаны з тым, што кінетычныя заканамернасці квазіраўнаважных працэсаў вызначаюцца толькі высокай тэмпературай узаемадзеючых часціц, тады як спецыфіка нераўнаважных працэсаў абумоўлена вялікім унёскам хімічных рэакцый, якія ініцыююцца «гарачымі» электронамі.

Прыкладам плазмахімічнай рэакцыі можа быць сінтэз ацэтылену з прыроднага газу (электрадугавая печ, 1600 °C): 2CH4 → С2Н2 + 3H2

Плазмахімічныя працэсы характарызуюцца высокай прадукцыйнасцю, больш экалагічна чыстай тэхналогіяй і магчымасцю мэтанакіраванага сінтэзу матэрыялаў. Яны шырока прымяняюцца ў хімічнай, металургічнай і электроннай прамысловасці. На аснове плазмахімічных працэсаў можна атрымаць не толькі ацэтылен, але і этылен, тэхнічны вадарод (праз піроліз вуглевадароднай сыравіны), аксіды і хларыды металаў і металоідаў, тугаплаўкія матэрыялы і дробнадысперсныя парашкі. Нераўнаважная плазма выкарыстоўваецца для нанясення тонкіх плёнак і мадыфікацыі паверхні матэрыялаў. Даследуецца магчымасць выкарыстання нізкатэмпературнай плазмы для апрацоўкі серабра з фота- і кінаадходаў, канцэнтрату сярэбранай руды. У плазмахімічных працэсах магчыма выкарыстанне сыравіны з няўстойлівым складам (адходы розных вытворчасцей), якую цяжка перапрацоўваць іншымі метадамі.

## Літаратура 
* *Полак Л. С.* Теоретическая и прикладная плазмохимия. — М.: Наука, 1975. — 304 с.
* *Пушкарев А. И.* Прикладная плазмохимия. — Томск, ТПУ, 2011. — 237 с.
* *Черновец Б. В.* Основы плазмохимии. — СПб.: Изд-во Политехн. ун-та, 2013. — 209 с.
* *Мак-Таггарт Ф.* Плазмохимические реакции в электрических разрядах. — М.: Атомиздат, 1972. — 256 c.

Катэгорыя:Раздзелы хіміі
Катэгорыя:Фізіка плазмы
Шчакавіца

**Шчакавіца** (укр. *Щекавиця*) (або *Скавыка*, *Алегіўка*, *Алегава Магіла*) — гара ў Кіеве над Падолам, якая мае гістарычнае значэнне.

Адна з чатырох гор, якія размяшчаюцца за Падолам, агінаючы яго з паўднёвага захаду і цягнучыся адной лініяй. Знаходзіцца між гарамі Старакіеўская і Юркавіца. Упершыню згадваецца ў недатаванай частцы «Аповесці мінулых гадоў» у сувязі з заснаваннем Кіева. Адлюстраваная ў летапісе легенда выводзіць паходжанне яе назвы ад імені Шчэка — брата заснавальніка Кіева Кія. Згодна з іншай легендай тут быў пахаваны кіеўскі князь Алег, з прычыны чаго яшчэ за часамі летапісца Нестара, на гару пашырылася назва Алегава Магіла.

Назва Скавыка (Скавіка) фіксуецца 1658 г. у данясенні маскоўскага ваяводы Дзмітрыя Шарамецьева і можа быць вынікам уплыву перасяленцаў з Маскоўскай дзяржавы.

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Кіева
Катэгорыя:Геаграфія Кіева
Ірына Міхайлаўна Лапцева

**Ірына (Іраіда) Міхайлаўна Лапцева** — беларуская ўрач-пульманолаг. Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2008). Галоўны пульманолаг Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1969 годзе Варашылаўградскі медыцынскі інстытут.

З 1969 года да 1977 года працавала ў Варашылаўградскім супрацьтуберкулёзным дыспансеры ўрачом-фтызіятрам, лекарам функцыянальнай дыягностыкі.

## Навуковая дзейнасць 
У 1977 годзе паступіла ў завочную аспірантуру на кафедры фтызіятрыі Кіеўскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута. Абараніла кандыдацкую дысертацыю ў 1982 годзе на тэму: «Роля  у лячэнні хранічнага  ў хворых на туберкулёз лёгкіх».

З 1977 па 2016 гады працавала ў якасці вядучага навуковага супрацоўніка, а затым — кіраўніка клінічнага аддзела пульманалогіі ў РНПЦ пульманалогіі і фтызіятрыі.

Пад кіраўніцтвам Лапцевай І. М. абаронены 8 кандыдацкіх дысертацый, прысвечаных актуальным праблемам дыягностыкі і лячэння цяжкай бронхалёгачнай паталогіі: бранхіяльнай астме, ХАХЛ, кардыярэспіраторным праблемам, лёгачнай рэабілітацыі, у т.л., распрацоўцы і ўкараненню рэжымаў метаду спелеатэрапіі ў Рэспубліканскай бальніцы спелеатэрапіі.

З’яўляецца аўтарам больш за 200 публікацый у навуковых рэцэнзуемых часопісах і зборніках навуковых прац, з іх: 38 у замежных выданнях, 28 метадычных рэкамендацый і інструкцый па прымяненні, патэнта на вынаходства «Спосаб лячэння дыхальнай недастатковасці».

З’яўляецца членам Еўрапейскага і Беларускага рэспіраторных таварыстваў.

## Узнагароды 
У 2000 годзе ўзнагароджана нагрудным знакам «Выдатнік аховы здароўя», у 2009 годзе атрымала званне «Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь», у 2016 годзе ўзнагароджана нагрудным знакам «За заслугі ў галіновай прафсаюзнай арганізацыі».

Катэгорыя:Пульманолагі Беларусі
Катэгорыя:Пульманолагі СССР
Катэгорыя:Фтызіятры Беларусі
Катэгорыя:Фтызіятры СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Луганскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Спінавая хімія

**Спінавая хімія** — раздзел фізічнай хіміі, які знаходзіцца на стыку хімічнай кінетыкі, фотахіміі, магнітнага рэзанансу і хіміі свабодных радыкалаў і мае справу з магнітнымі і спінавымі эфектамі ў хімічных рэакцыях. Прыкладамі з’яў, дзе выкарыстоўваецца спінавая хімія, з’яўляюцца хімічна выкліканая дынамічная палярызацыя ядраў (CIDPN), уплыў магнітных ізатопаў у хімічных рэакцыях, а таксама навакольнае асяроддзе, уплыў на здароўе статычных і пераменных электрамагнітных палёў, магнітарэцэпцыя птушак і, у прыватнасці, кінетыка рэакцыі радыкальных пар у залежнасці ад напрамку магнітных палёў.

## Літаратура 
* *Hayashi H.* Introduction to Dynamic Spin Chemistry. Magnetic Field Effects On Chemical and Biochemical Reactions. — World Scientific Publishing Company. — 2004 ISBN 9789812384232

Катэгорыя:Раздзелы хіміі
Катэгорыя:Фізічная хімія
Extreme Couponing

**«Extreme Couponing»** (перайменаваны ў «Extreme Couponing: All-Stars» у свой трэці сезон) — амерыканскі  забаўляльны серыял вытворчасці «», трансліраваўся ў кабельнай сетцы  у ЗША і Канадзе.

Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове
Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША
Катэгорыя:Тэлесерыялы 2010 года
Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр пульманалогіі і фтызіятрыі

**Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр пульманалогіі і фтызіятрыі** (**РНПЦ ПіФ**) — навукова-практычны цэнтр Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь. Размешчаны ў Мінску па Даўгінаўскім тракце, 157.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1928 годзе ў Менску як *Беларускі навукова-даследчы інстытут туберкулёзу*. У Вялікую Айчынную вайну эвакуіраваны ў Нова-Беліцу (г. Гомель). 3 1944 года ў Мінску, з 1972 года ў пасёлку Навінкі Мінскага раёна. 3 1988 года *Навукова-даследчы інстытут пульманалогіі і фтызіятрыі*.

## Дырэктары 
* Міхаіл Мікалаевіч Ламака (1957—1992)
* Генадзь Львовіч Гурэвіч
* Алена Мікалаеўна Краткова (з 2024)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 

Катэгорыя:1928 год у Мінску
Катэгорыя:Рэспубліканскія навукова-практычныя цэнтры Беларусі
Катэгорыя:Даўгінаўскі тракт (Мінск)
Катэгорыя:Пульманалогія
Катэгорыя:Фтызіятрыя
Малекулярныя сіты

**Малекулярныя сіты** — крышталічныя алюмасілікаты, якія маюць трохмерную структуру з тэтраэдраў аксіду крэмнію і аксіду алюмінію і характарызуюцца дакладным і аднастайным памерам пораў. Менавіта памер пор вызначае іх селектыўнасць у адносінах да прапускаемых і затрымоўваных малекул. У залежнасці ад гэтай характарыстыкі змяняецца і галіна выкарыстання тых ці іншых малекулярных сітаў. Сітавіны ў малекулярных сітах досыць вялікія, каб прапускаць невялікія малекулы, але ў той жа час яны затрымоўваюць буйнейшыя малекулы, што вызначыла іх выкарыстанне ў якасці асушальнікаў і адсарбентаў.

## Гл. таксама 
Цэаліты

## Літаратура 
* *Соколов В. А.* Молекулярные сита и их применение. — М: Химия, 1964. — 156 с.
* *Брек Д. В.* Цеолитовые молекулярные сита. — М.: Мир, 1976. — 781 с.

Катэгорыя:Адсарбенты
Катэгорыя:Газавыя тэхналогіі
Аматарская хімія

**Аматарская хімія** або **дамашняя хімія** — занятак хіміяй як хобі. Аматарская хімія звычайна праводзіцца з дапамогай любых хімічных рэчываў, якія ёсць у дамашняй гаспадарцы. Яе не трэба блытаць з падпольнай хіміяй, якая ўключае незаконную вытворчасць наркотыкаў.

## Вядомыя хімікі-аматары 
* Піянер Інтэрнэту **Вінтан Серф**, сузаснавальнік Intel **Гордан Мур** і сузаснавальнік Hewlett Packard **Дэвід Пакард** усе былі хімікамі-аматарамі
* Брытанскі неўролаг **Олівер Сакс** у юнацтве быў захопленым хімікам-аматарам, што нават апісана ў яго мемуарах «Дзядзька Вальфрам: Успаміны пра хімічнае дзяцінства»
* Хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі **Лайнус Полінг** у юнацтве займаўся хіміяй як аматар
* Сузаснавальнік Wolfram Research **Тэадор Грэй** з’яўляецца заўзятым хімікам-аматарам і калекцыянерам элементаў. Таксама ён мае асабістую калонку ў часопісе Popular Science, дзе паказвае свае хатнія эксперыменты
* Брытанскі кампазітар **Эдвард Элгар** займаўся аматарскай хіміяй у лабараторыі, пабудаванай у яго садзе
* **Морыс Уорд**, цырульнік і хімік-аматар, які вынайшаў цеплаізаляцыйны матэрыял пад назвай Starlite.

## Літаратура 
* *Thompson R.* Illustrated Guide to Home Chemistry Experiments.-2008. −432 p. 

Катэгорыя:Хімічная адукацыя
Катэгорыя:Папулярызацыя навукі
Катэгорыя:Грамадзянская навука
Катэгорыя:Хімія
Тэхналагічная журналістыка

**Тэхналагічная журналістыка** - гэта журналісцкая дзейнасць звязаная з падрыхтоўкай пісьмовых, візуальных, аўдыя- або мультымедыйных матэрыялаў, прызначаных для распаўсюджвання праз грамадскія СМІ, з упорам на тэмы, звязаныя з тэхналогіямі. Тэхналагічная журналістыка ўключае ў сябе такія жанры, як навіны, рэпартажы і аналіз, якія ахопліваюць шырокі спектр тэм, у тым ліку камунікацыйныя тэхналогіі, Інтэрнэт, сацыяльныя сеткі, ІТ-індустрыю, навуковыя даследаванні, робататэхніку, а таксама законы і палітыку ў дачыненні да свету навукі і тэхналогій. Адзін з распаўсюджаных жанраў тэхналагічнай журналістыкі - гэта агляд прадукту. Журналіст эксперыментуе і выказвае меркаванне аб пэўных прыладах або праграмах, часта суправаджаючы ўсе гэта адноснай ацэнкай, альбо параўнаннем.

## Гл. таксама 
* Навуковая журналістыка
* Навуковая камунікацыя

## Літаратура 
* *Koerner B.I.* The Best of Technology Writing 2006 Writing & Journalism. - 2006. 

Катэгорыя:Журналістыка
Катэгорыя:Жанры журналістыкі
Фемтахімія

**Фемтахімія** — раздзел фізічнай хіміі, які вывучае хімічныя рэакцыі на вельмі кароткіх часовых інтэрвалах, парадку фемтасекунд (адсюль і назва). Дзякуючы фемтахімічным даследванням з’явілася магчымасць назіраць за эвалюцыяй (развіццем) элементарных хімічных рэакцый «*у рэальным маштабе часу*», то бок у фемтасекундным часовым дыяпазоне (10−15 — 10−12 секунды).

Выкарыстанне лазераў і, у асаблівасці, лазераў звышкароткіх імпульсаў дадала новыя магчымасці хіміі і забяспечыла рух у вывучэнні кінетыкі элементарных хімічных узаемадзеянняў (10 — 100 фемтасекунд або 10−14 — 10−13 секунд). Гэты час значна менш перыяду ваганняў атамаў у малекулах (100 фемтасекунд — 10 пікасекунд або 10−13 — 10−11 секунд). Дзякуючы такім магчымасцям фемтахімія «*бачыць*» саму хімічную рэакцыю — як перамяшчаюцца ў часе і ў прасторы атамы, калі зыходныя злучэнні пераўтвараюцца ў прадукты.

Гэта дасягненне сучаснай хіміі адкрыла прамыя шляхі даследавання механізмаў хімічных рэакцый, а значыць, шляхі кіравання рэакцыямі. Поспехі, дасягнутыя пры выкарыстанні фемтасекундных імпульсаў, прывялі да адкрыцця іншай навукі — фемтабіялогіі.

Асноўныя напрамкі гэтай новай галіны даследаванняў — гэта дэталёвае вывучэнне мікраскапічных хімічных працэсаў і кіраванне імі на фемтасекунднай шкале часу.

## Літаратура 
* *Zewail A. H.* Femtochemistry: Ultrafast Dynamics of the Chemical Bond. — World Scientific. — 1994

Катэгорыя:Раздзелы хіміі
Катэгорыя:Фізічная хімія
Чэзарэ Негры

**Чэзарэ Негры** (; каля 1535,  — каля 1605) — італьянскі танцор, танцмайстар, харэограф, драматург і кампазітар эпохі Рэнесансу.

Чэзарэ Негры па мянушцы *Il Trombone* быў адным з самых прыкметных і ўплывовых танцмайстраў Еўропы, пра гэта гавораць яго шматлікія заступніцтвы каралеўскіх двароў. На працягу пяцідзесяці гадоў ён не толькі даваў паказы, але і навучаў міланскае дваранства, падарожнічаў разам са сваімі заступнікамі па ўсёй Італіі і за яе межамі, ствараў танцы і, бліжэй да канца сваёй кар’еры — апублікаваў свой трактат.

Пакінуў пасля сябе некалькі складзеных ім кампазіцый для лютні з танцамі, а таксама паўаўтабіяграфічную кнігу «Le Gratie d’Amore», у якой распавядае пра сябе, свой творчы шлях, апісанне розных танцаў і тэхнікі іх выканання.

Катэгорыя:Танцоры Італіі
Катэгорыя:Харэографы Італіі
Катэгорыя:Драматургі Італіі
Катэгорыя:Кампазітары Італіі
Катэгорыя:Кампазітары XVI стагоддзя
Катэгорыя:Постаці эпохі Адраджэння
Фабрыцыа Кароза

**Марка Фабрыцыа Кароза** (; паміж 1526 і 1531 гадамі, Серманета — не раней за 1605 год) — італьянскі пісьменнік, кампазітар, харэограф і майстар танца эпохі Адраджэння.

## Біяграфія 
Правёў большую частку свайго жыцця ў Рыме, дзе выкладаў танцы. Аўтар танцавальнага кіраўніцтва «Танцоўшчык» (*Il ballarino*), апублікаванага ў 1581 годзе ў Венецыі. Выданне прысвячалася Вялікай герцагіне Тасканы Б’янцы Капэла з роду Медычы. Пашыранае выданне пад назвай «Высакародства дамы» (*Nobiltà di Dame*) было апублікавана ў 1605 годзе. Гэта адна з найважнейшых крыніц гісторыі танца ў XVI стагоддзі, дзе прыведзены правілы выканання танцаў з апісаннямі і малюнкамі крокаў, балетнымі аранжыроўкамі і табулатурамі для лютні.

У яго працы таксама апісваюцца асноўныя бальныя танцы таго часу, такія як гальярда, канарыа, каскарда, сальтарэла або турдыён.

Катэгорыя:Танцоры Італіі
Катэгорыя:Харэографы Італіі
Катэгорыя:Кампазітары Італіі
Катэгорыя:Кампазітары XVI стагоддзя
Актывіраваны вугаль

**Актывіраваны вугаль**, або **актываваны вугаль** — гэта форма вугалю, аморфны вуглярод з высокімі адсарбцыйнымі ўласцівасцямі і гідрафобнай паверхняй.

Ён змяшчае велізарную колькасць пораў і таму мае вельмі вялікую удзельную паверхню (1 г вугалю мае удзельную паверхню 500—2200 м²), у выніку чаго мае высокі адсарбцыйны патэнцыял. Актываваны вугаль атрымліваюць карбанізацыяй арганічных матэрыялаў — драўнянага вугалю, каменнавугальнага коксу, шкарлупіны грэцкага або какосавага арэха і інш.

## Выкарыстанне 
Выкарыстоўваецца як адсарбент у сродках грамадзянскай абароны, як энтэрасарбент у медыцыне, хіміі, харчовай прамысловасці і інш., а таксама як носьбіт каталізатараў у тэхналагічных працэсах, сарбент для канцэнтрацыі мікрапрымешак у аналітычнай хіміі. У кулінарыі актываваны вугаль выкарыстоўваецца як сурагат натуральнага фарбавальніка — чарніла каракаціцы.

## Гл. таксама 
* Гемасорбцыя

## Літаратура 
* *Бесараб С. В.* Энтеросорбенты. Активированный уголь // Патрэон — patreon.com, 8 февраля 2021 г, 18:17
* *Quinlivan L.* Effects of activated carbon surface chemistry and pore structure on the adsorption of organic contaminants from aqueous solution // Carbon. — 40(12). - p. 2085—2100.

## Спасылка 
* Сайт «Активированный уголь»
* Карысць і небяспека актываванага вугалю. Сапраўды бясшкодны?

Катэгорыя:Адсарбенты
Катэгорыя:Энтэрасарбенты
Марцінрода (Фаха)

**Марцінрода** () — камуна ў Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Вартбург. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Фаха. Насельніцтва — 274 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 6,30 км². Афіцыйны код — 16 0 63 053.

Катэгорыя:Камуны Цюрынгіі
Вёльфербют

**Вёльфербют** () — камуна ў Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Вартбург. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Фаха. Плошча — 4,60 км². Вёльфербют знаходзіцца на вышыні каля 400 м каля падножжа Дзітрыхсберга ў Аўэрсбергер Купенран, прыкладна за 45 км на паўднёвы захад ад Айзенаха.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камуны Цюрынгіі
Берынген (Цюрынгія)

**Берынген** () — пасёлак у Германіі, у зямлі Цюрынгія. Насельніцтва — 3440 чал. Плошча — 78,71 км². Афіцыйны код — 16 0 63 096.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камуны Цюрынгіі
Мікрахвалевая хімія

**Мікрахвалевая хімія** — раздзел хіміі высокіх энергій, які вывучае прымяненне мікрахвалевага выпраменьвання для ўздзеяння на працяканне хімічных рэакцый.

Мікрахвалі дзейнічаюць як высокачастотныя электрычныя палі і, як правіла, награваюць любы матэрыял, які змяшчае рухомыя электрычныя зарады, напрыклад, палярныя малекулы ў растваральніку або правадзячыя іоны ў цвёрдым целе. Палярныя растваральнікі награваюцца, калі малекулы іх кампанентаў вымушаныя круціцца разам з полем і губляць энергію пры сутыкненнях. Паўправадніковыя і праводзячыя матэрыялы награваюцца, калі іоны або электроны ў іх утвараюць электрычны ток, і энергія губляецца з-за электрычнага супраціўлення матэрыялу. Мікрахвалевы нагрэў у лабараторыі пачаў атрымліваць шырокае прызнанне ў канцы 1980-х гадоў, хоць выкарыстанне мікрахвалевага нагрэву ў хімічнай мадыфікацыі можна прасачыць нават з 1950-х гадоў.

## Літаратура 
* *Hayes Brittany L.* Microwave Synthesis: Chemistry at the Speed of Light. — Cem Corp. — 2002. — 296 p.  
* *Keglevich G.* Milestones in Microwave Chemistry. — Springer.- 2016. — 122 p.  
* *Bandyopadhyay D.* Advances in microwave chemistry. New directions in organic and biological chemistry. — CRC Press. — 2019. — 535 p.  
* *Huang K.* Dynamics in Microwave Chemistry. — Springer. — 2021. — 169 p.  

Катэгорыя:Раздзелы хіміі
Катэгорыя:Хімія высокіх энергій
Вядомыя асобы Хойнікаў

[thumb|200px|[Герб Хойнікаў]]
Вядомыя ўраджэнцы Хойнікаў:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Алег Васілевіч Бераснеў|Алег Бераснеў]]
[thumb|175px|[Маргарыта Рыгораўна Махнёва|Маргарыта Махнёва]]

## А 
* Рыгор Арцюшэнка (1927—2004) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч у ЗША.

## Б 
* Алег Васілевіч Бераснеў (1940—2014) — беларускі вучоны ў галіне дынамікі трываласці і надзейнасці машын. Доктар тэхнічных навук, прафесар.
* Сяргей Міхайлавіч Бяспалы (нар. 1962) — галоўны рэдактар камунальнага ўнітарнага прадпрыемства «Гомельская праўда», член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, член Камісіі Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі па інфармацыйнай палітыцы.

## Г 
* Віктар Міхайлавіч Ганчарэнка

## Ж 
* Якаў Зусьевіч Жыліцкі

## К 
* Моўша-Хаім Шлёмавіч Качароўскі

## М 
* Людміла Эдуардаўна Макарына-Кібак
* Маргарыта Рыгораўна Махнёва (нар. 1992) — беларуская спартсменка (веславанне на байдарках), заслужаны майстар спорту Беларусі.

## П 
* Міхаіл Захаравіч Пізенгольц

## Р 
* Ізраіль Беньямінавіч Рабіновіч (1914—2001) — савецкі хімік. Доктар хімічных навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР.

## Т 
* Іосіф Маркавіч Тойбін

## Ц 
* Іван Станіслававіч Цішкевіч (1919—2001) — беларускі Юрыст. Доктар юрыдычных навук, прафесар.

## Х 
* Аляксандр Мікалаевіч Хіжняк
* Вольга Сяргееўна Худзенка
П’ер Башан

**П’ер Башан** (;  — ) — французскі харэограф, балетмайстар, танцор і кампазітар.

## Біяграфія 
П’ер Башан нарадзіўся 30 кастрычніка 1631 года ў Версалі. За свой талент у харэаграфічным мастацтве быў прызначаны ў 1664 г. дырэктарам Акадэміі танца і галоўным інтэндантам прыдворнага балета, а праз некалькі гадоў — балетмайстрам. Башан першым пачаў выпускаць на сцэну дам, да яго жаночыя ролі выконваліся мужчынамі ў жаночым адзенні.

Заслуга яго ў гісторыі танцавальнага мастацтва ў тым, што ён імкнуўся надаць танцам на сцэне больш ажыўлення, разнастайнасці і выразнасці, чым раней, да яго пад балетам разумелі выкананне паваны, гавота ці ўвогуле якога-небудзь карагоднага танца, які ўстаўляўся ў п’есу ў выглядзе інтэрмецца.

Катэгорыя:Танцоры Францыі
Катэгорыя:Харэографы Францыі
Катэгорыя:Балетмайстры Францыі
Катэгорыя:Балетмайстры XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Кампазітары XVII стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XVIII стагоддзя
Міхаіл Піліпавіч Чудакоў

**Міхаіл Піліпавіч Чудакоў** (нар. , Мінск) — беларускі юрыст. Доктар юрыдычных навук (2010), прафесар (2004).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (аддзяленне правазнаўства, 1972; аспірантура, 1977).
    
Працаваў у Канстытуцыйным Судзе Рэспублікі Беларусь (1996—1997, суддзя), Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (2000—2012, прафесар кафедры канстытуцыйнага права, у 2002—2012 — загадчык кафедры міжнароднага і параўнальнага права), Беларускім дзяржаўным універсітэце (1977—1996, 1997—2000 і з 2013, юрыдычны факультэт, кафедра канстытуцыйнага права, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: канстытуцыйнае права; дыпламатычнае права. Пазапрафесійная дзейнасць: літаратурная творчасць (паэт, празаік, кінасцэнарыст).

## Узнагароды 
Нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2001).

## Бібліяграфія 
* Становление и развитие конституционного процесса в Беларуси (1447—1996 гг.) : диссертация … доктора юридических наук : 12.00.02 : защищена 22.09.2009 : утверждена 03.03.2010 / Чудаков Михаил Филиппович. — Минск, 2009.
* Конституционный процесс в Беларуси (от Привилея Казимира до Конституции Республики Беларусь) / М. Ф. Чудаков. — Минск, 2008.
* Кровавое происшествие в гостинице «Роза ветров» : сборник / М. Ф. Чудаков. — Минск, 1999.
* Опасная луна : стихи / Михаил Чудаков. — Минск, 2002.
 

## Літаратура 
* Чудаков Михаил Филиппович // Белорусская юридическая энциклопедия : в 4 т. — Минск, 2013. — Т. 4. — С. 222—223.
* Чудакоў Міхаіл Піліпавіч // Юрыдычны факультэт : Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. — Мінск, 2015. — С. 241.
* Чудакоў Міхаіл Філіпавіч // Юрыдычны факультэт : Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / Беларускі дзяржаўны універсітэт. — Мінск, 2004. — С. 120—121.
 

Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Катэгорыя:Юрысты СССР
Катэгорыя:Суддзі Канстытуцыйнага суда Рэспублікі Беларусь
Гёрзельберг

**Гёрзельберг** () — пасёлак у Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Вартбург. Насельніцтва — 3341 чал. Плошча — 63,24 км². Афіцыйны код — 16 0 63 095.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камуны Цюрынгіі
Майкл Самарэ

Сэр **Майкл Томас Самарэ** (; , Рабаул, Новая Брытанія — ) — палітык Папуа — Новай Гвінеі, неаднаразова — прэм’ер-міністр краіны, у тым ліку першы пасля яе незалежнасці.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і паліцэйскага сяржанта. Быў старэйшым з дзяцей у сям’і (у Людвіга Самарэ было 4 жонкі і 6 дзяцей). Пачатковую адукацыю атрымаў у японскай школе падчас Другой сусветнай вайны, навучыўшыся чытаць, пісаць і лічыць на японскай мове. Скончыў школу ў Аўстраліі ў 1957 годзе. Затым выкладаў у некалькіх пачатковых і сярэдніх школах на радзіме.

Быў адным з 35 жыхароў Папуа — Новай Гвінеі, якія прайшлі паскораны курс для паступлення на дзяржаўную службу. У выніку стаў адным з нямногіх жыхароў Папуа-Новай Гвінеі, якія валодалі англійскай мовай. Атрымаў кваліфікацыю перакладчыка Заканадаўчай рады (орган улады, складзены, пераважна, з белага насельніцтва).

Працаваў на радыё ў Веваку. Звольнены адтуль, у 1968 годзе быў абраны ў палату сходу краіны, якая была тады калоніяй Аўстраліі, і ўступіў у апазіцыю, стаўшы яе лідарам і заснаваўшы партыю *Пангу*. Пасля выбараў у 1972 годзе сфарміраваў кааліцыйны ўрад, у 1973 годзе, пасля прадастаўлення аўтаноміі, стаў галоўным міністрам краіны. У 1975 годзе спрыяў прыняццю канстытуцыі Папуа — Новай Гвінеі і прадастаўленню краіне незалежнасці.

16 верасня 1975 года стаў першым прэм’ер-міністрам незалежнай краіны. 11 сакавіка 1980 года пасля вотуму недаверу ў парламенце страціў пасаду, 2 жніўня 1982 года зноў стаў прэм’ер-міністрам да 21 лістапада 1985 года. З 5 жніўня 2002 года да 4 красавіка 2011 года (з перапынкам у снежні 2010 — студзені 2011 гадоў) — зноў прэм’ер-міністр Папуа — Новай Гвінеі ад партыі Нацыянальнага альянсу.

Яго вялікая цікавасць да нацыянальнай культуры прывяла да таго, што Самарэ быў у 1969 годзе абраны старшынёй рады папячыцеляў Музея Папуа — Новай Гвінеі.

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Узыходзячага сонца 1 класа
Катэгорыя:Кавалеры Пашаны
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Лагоху
Катэгорыя:Памерлі ад раку падстраўнікавай залозы
Катэгорыя:Міністры замежных спраў
Алвін Эйлі

**Алвін Эйлі** (; , Роджэрс, штат Тэхас — , Нью-Ёрк) — амерыканскі танцоўшчык і харэограф, заснавальнік «Амерыканскага тэатра танца Алвіна Эйлі», які ўнёс значны ўклад у папулярызацыю сучаснага танца і у з’яўленне чарнаскурых танцоўшчыкаў і афраамерыканскай культуры на танцавальнай сцэне XX стагоддзя.

Катэгорыя:Танцоўшчыкі ЗША
Катэгорыя:Харэографы ЗША
Катэгорыя:Харэографы XX стагоддзя
Катэгорыя:Памерлі ад захворванняў, звязаных са СНІДам
Валіханава

**Валіханава**:
* Валіханава (Жаркаінскі раён)
* Валіханава (Паўладарская вобласць)
* Валіханава (раён Біржан сал)
Данское

**Данское**:
## Казахстан 
* Данское (Жаксынскі раён)
* Данское (Жаркаінскі раён)
* Данское (Усходне-Казахстанская вобласць)
## Расія 
* Данское (Ліпецкая вобласць)
Анатоль Архіпавіч Астапаў

**Анатоль Архіпавіч Астапаў** (нар. 14 лістапада 1938) — беларускі ўрач-інфекцыяніст, спецыяліст па дзіцячых інфекцыйных захворваннях. Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2009).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Дрыбінскім раёне ў сям’і настаўнікаў.

У 1957 годзе з адзнакай скончыў Магілёўскае вучылішча па спецыяльнасці фельчара-акушэра і ў 1963 годзе з адзнакай скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут па спецыяльнасці ўрач-лячэбнік, а затым навучаўся ў аспірантуры, а з 1966 года пачаў працаваць асістэнтам кафедры інфекцый.

У 1970 годзе пад кіраўніцтвам дацэнта В. А. Бандарына і прафесара Д. В. Палешкі абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму: «Біяхімічныя паказчыкі РЭС пры інфекцыйным гепатыце».

У 1982 годзе прысвоена вучонае званне дацэнта.

У 1980 годзе ўпершыню арганізаваў у інстытуце курс трапічнай медыцыны для студэнтаў замежнага факультэта.

У кастрычніку 1984 года арганізаваў і ўзначаліў кафедру дзіцячых інфекцыйных хвароб БДМУ. З 1988 года і па 16 ліпеня 2007 года быў Галоўным спецыялістам МЗ РБ па дзіцячых інфекцыйных хваробах пры МЗ РБ і адначасова на функцыянальнай аснове ўзначальваў Рэспубліканскі цэнтр па дзіцячай інфекцыйнай паталогіі.

## Грамадская і навуковая дзейнасць 
Пад кіраўніцтвам і актыўным удзеле дацэнта А. А. Астапава распрацавана фармулярная сістэма, а таксама пратаколы дыягностыкі і лячэнні інфекцыйных захворванняў у дзяцей.

З 1974 года па 1984 год на грамадскіх пачатках выконваў работу старшыні Савета маладых навукоўцаў і спецыялістаў пры УМС МЗ БССР.

З’яўляецца аўтарам 370 навуковых прац, з іх раздзелы па інфекцыйнай паталогіі ў дзяцей у 21 кнізе, 33 артыкулаў у Беларускай энцыклапедыі, 27 метадычных рэкамендацый па актуальных пытаннях інфекцыйнай паталогіі ў дзяцей. Маю 2 патэнты і 4 рацыяналізатарскія прапановы.

Падрыхтаваў прынамсі 6 кандыдатаў медыцынскіх навук, 23 клінічных ардынатараў.

Урач-інфекцыяніст вышэйшай катэгорыі, член Рэспубліканскай камісіі па ліквідацыі поліяміэліту ў РБ, член Вучонага Савета па абаронах кандыдацкіх дысертацый пры Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце.

## Узнагароды 
З’яўляўся ліквідатарам аварыі на ЧАЭС у 1986—1987 гадах. За актыўную працу па ліквідацыі аварыі і аказанне дапамогі дзецям з пацярпелых раёнаў узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1986), таксама мае нагрудны знак «Выдатнік аховы здароўя СССР» (1990), грамату Вярхоўнага Савета РБ (1992), ганаровую грамату Вярхоўнага Савета РБ (1996), медаль Францыска Скарыны (2002), сертыфікат СААЗ і нагрудны знак за ліквідацыю поліяміэліту ў РБ, ганаровую грамату Міністэрства аховы здароўя РБ (2006), унесены ў кнігу «Хто ёсць Хто. Дзелавы свет СНД», выпуск 2002, Заслужаны ўрач РБ (2009).

## Літаратура 
* Кто есть кто в Республике Беларусь. 2001. Т. 2. — Минск, 2001. — С. 173

Катэгорыя:Інфекцыяністы СССР
Катэгорыя:Інфекцыяністы Беларусі
Катэгорыя:Ліквідатары Чарнобыльскай аварыі
Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ
Іван Станіслававіч Цішкевіч

**Іван Станіслававіч Цішкевіч** (, Хойнікі, Гомельская вобласць — ) — беларускі юрыст. Доктар юрыдычных навук (1970), прафесар (1971). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі юрыдычны інстытут (1948; аспірантура, 1951).
   
Працаваў у Мінскім юрыдычным інстытуце (1949—1954, старшы выкладчык кафедры крымінальнага права), Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1954, юрыдычны факультэт, прафесар кафедры крымінальнага права, у 1963—1988 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: крымінальнае права; праблемы крымінальна-прававой аховы асабістай уласнасці грамадзян і сацыялістычнай уласнасці.

## Узнагароды 
* Званне «Заслужаны юрыст Беларускай ССР» (1971) і інш.

## Бібліяграфія 
* Оборона от общественно опасного посягательства и меры по задержанию преступника : автореферат диссертации … доктора юридических наук : 12.715 / И. С. Тишкевич. — Минск, 1969.
* Понятие приготовления и покушения в советском уголовном праве : автореферат диссертации … кандидата юридических наук / И. С. Тишкевич. — Минск, 1953.
* Т47 Избранные труды / И.С. Тишкевич. – Минск : Редакция журнала «Промышленно-торговое право», 2014. – 484 с. – (Наследие права).

## Літаратура 
* 
* 
* Цішкевіч Іван Станіслававіч // Юрыдычны факультэт : Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. — Мінск, 2015. — С. 238—239.
* Тишкевич Иван Станиславович // Белорусская ССР : краткая энциклопедия : [в 5 т.]. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 626.
* Тишкевич Иван Станиславович // Белорусская юридическая энциклопедия : в 4 т. — Минск, 2013. — Т. 4. — С. 30—31.
* Тишкевич Иван Станиславович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2013. — Т. 3 : Гомельская область : в 2 кн., кн. 2. — С. 392.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Катэгорыя:Юрысты СССР
Каргалы

**Каргалы**:
* Каргалы (Акмолінская вобласць)
* Каргалы (Карагандзінская вобласць)
* Каргалы (Усходне-Казахстанская вобласць)
Great Canal Journeys

**«Great Canal Journeys»** () — тэлесерыял «», у якім пара вядучых здзяйсняла паездкі на баржах і  па каналах у Вялікабрытаніі, Еўропе, Індыі і Егіпце. Першапачаткова серыял трансліраваўся на «», перш чым перайсці на «Channel 4» з 2 сезона.

Першапачатковымі вядучымі былі муж і жонка  і . Абодва з’яўляюцца захопленымі лодачнікамі і ўдзельнічалі ў кампаніі па адраджэнні канала Кенет — Эйван. Уэст і Скейлз абодва шчыра гавораць пра дэменцыю Скейлз падчас серыяла, што было высока ацэнена «».

У 2020 годзе Уэста і Скейлз змянілі тэлевядучы  і акцёр  для 11 сезона. У першым эпізодзе Цімаці Уэст правёў для двух пачаткоўцаў лодачнікаў на канале паскораны курс па баржы.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове
Фёлькерсгаўзен

**Фёлькерсгаўзен** () — камуна ў Германіі, у зямлі Цюрынгія. Уваходзіць у склад раёна Вартбург. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Фаха. Насельніцтва — 1171 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 14,19 км². Афіцыйны код — 16 0 63 083.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камуны Цюрынгіі
Міхаіл Міхайлавіч Радзькоў

**Міхаіл Міхайлавіч Радзькоў** (нар. 1955) — беларускі ўрач-гінеколаг, Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2009). Брат беларускага дзяржаўнага дзеяча Аляксандра Радзькова.

## Біяграфія 
Загадчык гінекалагічнага аддзялення ўстановы аховы здароўя «Магілёўская гарадская бальніца хуткай медыцынскай дапамогі».

## Узнагароды 
* ганаровае званне «Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь» (2009)
* медаль «За працоўныя заслугі».

Катэгорыя:Гінеколагі Беларусі
Катэгорыя:Гінеколагі СССР
Дэніс Скінер

**Дэніс Эдвард Скінер** (; нар. ) — брытанскі палітык, член палаты абшчын парламента Злучанага Каралеўства ад Болсавера з 1970 па 2019 гады, член Лейбарысцкай партыі. 16 снежня 2017 года стаў рэкардсменам па працягласці бесперапыннага членства ў парламенце сярод дэпутатаў-лейбарыстаў.

З 1988 па 1989 гады займаў пасаду старшыні Лейбарысцкай партыі — кіраўніка Нацыянальнага выканаўчага камітэта. У склад выканкама Скінер уваходзіў, з невялікімі перапынкамі, на працягу трыццаці гадоў. Член дэпутацкай сацыялістычнай ініцыятыўнай групы (Socialist Campaign Group).

Вядомы непрымірымымі левымі поглядамі.

Катэгорыя:Члены парламента Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Прафсаюзныя дзеячы Вялікабрытаніі
Рау

**Рау** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вернер Рау — нямецкі батанік
* Ёханес Рау — федэральны прэзідэнт Германіі (1999—2004)
* Збігнеў Рау — міністр замежных спраў Рэспублікі Польшча
* Карл Генрых Рау — нямецкі эканаміст
* Тобіяс Рау — нямецкі футбаліст
Пека Хаавіста

**Пека Олаві Хаавіста** (; нар. , ) — фінскі дзяржаўны палітычны дзеяч. Міністр замежных спраў з 6 чэрвеня 2019 года.

Старшыня партыі «Зялёны саюз» (1993—1995 і 2018—2019), старшыня «Еўрапейскай партыі Зялёных» (2000—2006). Міністр навакольнага асяроддзя і развіцця Фінляндыі (1995—1999), міністр па пытаннях развіцця Фінляндыі (2013—2014). Кандыдат на выбарах прэзідэнта Фінляндыі 2012 (выйшаў у другі тур, набраўшы больш за мільён галасоў) і 2018 гадоў.

Катэгорыя:Міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Фінляндыі
Катэгорыя:Дыпламаты Фінляндыі
Катэгорыя:Палітыкі Фінляндыі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белай ружы Фінляндыі
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Фінляндыі
Васіль Фёдаравіч Галынец

**Васіль Фёдаравіч Галыне́ц** (1850 — пасля 1917) — член III Дзяржаўнай думы ад Магілёўскай губерні, протаіерэй.

## Біяграфія 
Праваслаўны.

Па заканчэнні Магілёўскай духоўнай семінарыі ў 1871 годзе служыў народным настаўнікам, а затым выкладчыкам лацінскай і рускай моў у Гомельскім духоўным вучылішчы. На працягу пяці гадоў быў епархіяльным місіянерам.

Служыў святаром у Георгіеўскай царкве сяла Балонаў Сялец Быхаўскага павета Магілёўскай губерні.

У 1907 годзе быў выбраны членам III Дзяржаўнай думы ад Магілёўскай губерні. Уваходзіў у фракцыю ўмерана-правых, з 3-й сесіі — у групу беспартыйных.

З 1910 года быў святаром Траецкай царквы ў сяле Мхінічы, а з 1914 года — настаяцелем Траецкай царквы ў горадзе Горкі. Быў узведзены ў сан протаіерэя.

Лёс пасля 1917 года невядомы.

## Літаратура 
* Памятные книжки Могилевской губернии на 1910—1916 год. — Могилев, 1910—1916.
* 3-й созыв Государственной Думы: портреты, биографии, автографы]. — : издание Н. Н. Ольшанского, 1910.
* Государственная дума Российской империи: 1906—1917. — : РОССПЭН, 2008.

Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскай духоўнай семінарыі
Катэгорыя:Святары Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі III склікання
Катэгорыя:Протаіерэі
Аляксандр Андрэевіч Бова

**Аляксандр Андрэевіч Бова** (нар. 1955) — беларускі ваенны ўрач-тэрапеўт. Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2009). Доктар медыцынскіх навук, прафесар. Палкоўнік медыцынскай службы.

## Біяграфія 
Начальнік кафедры ваенна-палявой тэрапіі ваенна-медыцынскага факультэта Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта, галоўны тэрапеўт Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.

Навуковыя інтарэсы: кардыялогія, недыферэнцыраваная дісплазія злучальнай тканкі.

### Бібліяграфія 
* Гастродуоденальные заболевания и Helicobacter pylori-инфекция: вопросы практического врача : методические рекомендации / А. А. Бова. ― Минск, 2010. (1Н//233920(039))

## Літаратура 
* Кто есть кто в Республике Беларусь. 2001. Т. 2. — Минск, 2001. — С. 176
* Ишутин, О.С. Военно-медицинское образование в Республике Беларусь. История и современность. Т. 2 : История создания и деятельности военно-медицинского факультета в Минском государственном медицинском институте, учреждении образования "Белорусский государственный медицинский университет", 1995—2020 гг. : к 25-летию создания факультета / О. С. Ишутин. — 2020. — С.372-379

Катэгорыя:Палкоўнікі медыцынскай службы (Беларусь)
Катэгорыя:Тэрапеўты Беларусі
Катэгорыя:Тэрапеўты СССР
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы СССР
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Беларусі
Габрыэлюс Ландсбергіс

**Габрыэлюс Ландсбергіс** (; нар. , , Літоўская ССР) — літоўскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Міністр замежных спраў Літоўскай Рэспублікі з 11 снежня 2020 года. Член Сейма Літоўскай Рэспублікі. Старшыня партыі Саюз Айчыны — Літоўскія хрысціянскія дэмакраты. Сын паэта Вітаўтаса Ландсбергіса і ўнук палітыка Вітаўтаса Ландсбергіса.

Катэгорыя:Члены Сейма Літвы
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Літвы
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Літвы
Катэгорыя:Дыпламаты Літвы
Катэгорыя:Палітыкі Літвы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна князя Яраслава Мудрага 3 ступені
Апанасовіч

**Апанасовіч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Уладзімір Уладзіміравіч Апанасовіч (нар. 1951) — беларускі спецыяліст у галіне прыбораў і метадаў эксперыментальнай фізікі, інфарматыкі.
* Яўген Анатолевіч Апанасовіч (нар. 2002) — беларускі футбаліст, нападнік.
* Юлія Аляксееўна Апанасовіч (нар. 1996) — беларускі баксёр.
Хасэ Мануэль Альбарэс

**Хасэ Мануэль Альбарэс Буэна** (; нар. , ) — іспанскі дыпламат і дзяржаўны дзеяч. Дзеючы міністр замежных спраў Іспаніі з 12 ліпеня 2021 года. У мінулым — пасол Іспаніі ў Францыі (2020—2021).

## Біяграфія 
Быў консулам у Багаце, дарадцам пры пастаянным прадстаўніцтве Іспаніі ў АЭСР і ў партыйнага лідара ІСРП Педра Санчэса. Калі апошні стаў прэм’ер-міністрам, Альбарэса ў чэрвені 2018 года прызначылі генеральным сакратаром па міжнародных адносінах, Еўрапейскаму Саюзу, G20 і глабальнай бяспецы ў прэм’ерскім офісе. У 2020—2021 гадах — пасол Іспаніі ў Францыі.

12 ліпеня 2021 года прызначаны міністрам замежных спраў у другім кабінеце Санчэса.

Катэгорыя:Міністры замежных спраў Іспаніі
Катэгорыя:Паслы Іспаніі ў Францыі
Катэгорыя:Дыпламаты Іспаніі