open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Валянцін Валянцінавіч Калнін

**Валянцін Валянцінавіч Калнін** () — беларускі гісторык архітэктуры.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў эвакуацыі ў Расіі, у пасёлку Ігнатаўка Майнскага раёна Куйбышаўскай вобласці (цяпер Ульянаўская вобласць), Скончыў у 1966 годзе Беларускі політэхнічны інстытут.

3 1966 года працаваў у Інстытуце «Белдзяржпраект», з 1970 года старшы архітэктар, загадчык аддзела, вядучы мастацтвазнавец Беларускага рэстаўрацыйна-праектнага інстытута, у 1997—2002 гадах намеснік дырэктара па навуцы Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту.

## Творы 
* Оборонный вал в Заславле // Беларускія старажытнасці. Мн., 1972;
* Мирский замок. Мн., 1986;
* Гісторыка-археалагічныя даследаванні Бярозаўскага кляштару картузаў // 3 глыбі вякоў: Наш край. Мн.,1992 (з А. Дзярновічам);
* Мірскі замак. Мн., 1995;
* Nurt barokowy w twórczości J.S.Beckera architekta Sapiehów // Kultura artystyczna Wielkiego Księstwa Litewskiego w epoce baroku. Warszawa, 1995;
* Mykolo Kado Rużann periodo kuryba // Lietuvos daile europiniame kontekste. VDA. Vilnius, 1995;
* Архітэктар Я. М. Бернардоні — прадвеснік барока ў Беларусі // Барока ў 6еларускай культуры і мастацтве. Мн., 1998;
* Архітэктура Яна Самуэля Бэкера // Спадчына. 1998. № 3—4;
* Architektura Jana Samuela Beckera // Przegląd Wschodni. 2000. T. 6, z. 4(24);
* Architektura Białorusi w świetle mecenatu Radziwiłłów i Sapiehów // Przegląd Wschodni. 2001. T. 7, z. 3(27); Мірскі за- мак. Мн., 2002 (2 выд. 2005).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі архітэктуры Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі  Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту
Катэгорыя:Рэстаўратары Беларусі
Калкуны

**Калкуны** () — населены пункт у Аўгшдаўгаўскім краі (да 2021 года ў Даўгаўпілскім краі) Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы населены пункт Калкунскай воласці. Знаходзіцца ля паўднёва-заходняй ускраіны горада Даўгаўпілса. Побач размешчана чыгуначная станцыя Грыва.

## Насельніцтва 
## Памятныя мясціны 
* Сядзіба Калкуны
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Калніешы

**Калніешы** () — населены пункт у Краслаўскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Калніешскай воласці. Знаходзіцца каля аўтадарогі A6. За 18 км ад горада Краслава.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, грамадскі цэнтр, бібліятэка, фельчарскі і акушэрскі пункт, паштовае аддзяленне, крама.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Аляксей Уладзіміравіч Качан

**Аляксей Уладзіміравіч Качан** (нар. , , БССР, СССР) — беларускі баскетбаліст і трэнер. Атакуючы абаронца. Выступаў за моладзевую зборную Беларусі.

## Біяграфія 
Выхаванец СДзЮШАР №4 г. Віцебска. Першы трэнер — Алег Дзмітрыевіч Марозаў. Навучаўся ў Мінску ў Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву пад кіраўніцтвам Аляксандра Аляксандравіча Барысава і Валерыя Пятровіча Ваўлева. У 2011—2022 гадах выступаў за віцебскі «Рубон».

Выступаў за юнацкую (2007), юніёрскую (2008—2009) і моладзевую (2010—2011) зборную Беларусі.

З 2022 года — галоўны трэнер моладзевай каманды «Рубон». Таксама працуе дырэктарам віцебскай СДзЮШАР ППАР ВДУ імя П. М. Машэрава.

## Кар’ера 
* 2006—2007 — РДВАР-РЦАР (Мінск)
* 2007—2009 — РДВАР (Мінск)
* 2009—2011 — Віталюр-РДВАР (Мінск)
* 2011—2022 — Рубон (Віцебск)
* 2014—2015 — Рубон-2 (Віцебск)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на сайце РФБ
* Профіль на сайце eurobasket.com
* Профіль на сайце basketball.realgm.com

Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі РДВАР
Катэгорыя:Ігракі «Віталюр-РДВАР» Мінск
Катэгорыя:Ігракі «Рубона» Віцебск
Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-18
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20
Разліў нафты ў Керчанскім праліве (2024)

Разліў нафтапрадуктаў у Керчанскім праліве здарыўся 15 снежня 2024 года з-за крушэння двух танкераў «Волганафта-212» і «Волганафта-239» пад сцягам Расіі, якія трапілі ў шторм.

Карабель «Волганафта-212», які перавозіў каля 4300 т мазуту, раскалоўся напалову і затануў, што прывяло да разліву нафтапрадуктаў і гібелі аднаго члена экіпажа. Судна «Волганафта-239» атрымала пашкоджанні, у выніку чаго яно пачало дрэйфаваць на працягу некалькіх гадзін, пакуль не села на мель каля порта Тамань Краснадарскага краю. Абодва танкеры належаць кампаніі «Волгатанкер» з Самары, якая займаецца перавозкай нафтапрадуктаў па ўнутраных водных шляхах Расіі і ўздоўж узбярэжжа Чорнага мора.

## Інцыдэнт 
Рана раніцай 15 снежня 2024 года, два нафтавыя танкеры пад расійскім сцягам трапілі ў шторм у Керчанскім праліве. Па словах расійскіх афіцыйных асоб у Крыме, шторм дасягаў 7 балаў па шкале Бофарта, хуткасць ветру дасягала 32—38 міль у гадзіну. У момант інцыдэнту на борце «Валганафты-212» было 13 чалавек, а «Волганафты-239» — 14 чалавек. «Волганафта-212» перавозіла каля 4300 тон мазуту, нізкагатунковага цяжкага паліва, якое выкарыстоўваецца ў розных мэтах на тэрыторыі постсавецкіх краін і ў Іране, тым часам як «Волганафта-239» перавозіла неназваную колькасць мазуту, пакуль не села на мель прыкладна за 80 метраў ад берага недалёка ад порта Тамань (Краснадарскі край). Працы па выратаванні ўскладняліся цемрай і штормам. 8 членаў экіпажа давялося выцягваць з вады.

Было забруджана ўзбярэжжа Краснадарскага краю. У пачатку студзеня 2025 года мазутныя плямы дасягнулі Еўпаторыі на захадзе Крыма. 9 студзеня Уладзімір Пуцін заявіў, што для ліквідацыі разліву нафтапрадуктаў зроблена недастаткова.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Керчанскі праліў
Катэгорыя:Транспартныя здарэнні 2024 года
Катэгорыя:Разлівы нафты
Катэгорыя:Снежань 2024 года
Катэгорыя:Падзеі 15 снежня
Succinella oblonga

**Succinella oblonga** — від паветрадыхальных наземных бруханогіх малюскаў сямейства .

*Succinella oblonga* — тыпавы від роду.

## Апісанне 
Ракавіна — 8 мм у вышыню і да 4,5 мм у шырыню. Мае ад 3 да 3½ моцна дугападобных віткоў, якія аддзеленыя адзін ад аднаго глыбокім швом. Апошні віток моцна завышаны, вышыня вітка займае каля паловы агульнай вышыні. Ракавіна правая і адносна таўстасценная. Абалонка непразрыстая, паверхня матавая. Колер бурштынавы на ўзбярэжжы, на сушы — ад бледна-жаўтавата-шэрага да зеленавата-белага. Паверхня шурпатая і мае няправільныя поласы росту. Часта павярхоўны пласт закамуфляваны брудам або памётам. Жывёла пераважна шэрага колеру.

Ракавіна вельмі нагадвае ракавіну . Гэтыя два віды падзяляюцца анатамічнымі адрозненнямі: *S. oblonga* мае доўгі пеніс з эпіфалусам, доўгую семявыносную пратоку і адсутнасць чорнай плямы ў месцы ўваходу рэтрактара ў пеніс.

## Распаўсюджанне 
Від жыве па ўсёй Еўропе, уключаючы, але не абмяжоўваючыся імі, Латвію, Балгарыю, Славакію, Польшчу, Чэхію, Украіну, Нідэрланды, Вялікабрытанію і Ірландыю.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Andreae A. (1884). Der Diluvialsand von Hangenbieten im Unter-Elsass, seine geologischen und palaeontologischen Verhältnisse und Vergeich seiner Fauna mit der recenten Fauna des Elsass. Abhandlungen zur geologischen Specialkarte von Elsass-Lothringen. 4 (2): Tit. + 81 pp.
* Bank, R. A.; Neubert, E. (2017). Checklist of the land and freshwater Gastropoda of Europe. Last update: July 16, 2017.
* Sysoev, A. V. & Schileyko, A. A. (2009). Land snails and slugs of Russia and adjacent countries. Sofia/Moskva (Pensoft). 312 pp., 142 plates.
* Schileyko A. A. & Likharev I. M. (1986). Land molluscs of the family Succineidae of the USSR fauna. Trudy zoologicheskogo Museya Moskovskogo Universiteta. 24: 197—239

## Спасылкі 
* *Succinella oblonga* at Animalbase taxonomy, short description, distribution, biology, status (threats), images
* Images representing *Succinella oblonga* at Encyclopedia of Life
* https://www.biodiversitylibrary.org/page/28587765
* Sandberger, C.L.F. (1870—1875). Die Land- und Süßwasser-Conchylien der Vorwelt. C. W. Kreidel, Wiesbaden
* Schileyko, A. A. & Rymzhanov, T. S. (2013). Fauna of land mollusks (Gastropoda, Pulmonata Terrestria) of Kazakhstan and adjacent territories. Moscow-Almaty: KMK Scientific Press. 389 pp 

Катэгорыя:Лёгачныя малюскі
Міхаіл Гурамавіч Кавелашвілі

**Міхаіл Гурамавіч Кавелашвілі** (; ) — савецкі і грузінскі футбаліст і палітычны дзеяч. Абраны прэзідэнт Грузіі з 14 снежня 2024 года.

## Спартыўная кар’ера 
### Клубная 
Пачаў гуляць у Тбіліскім «Лакаматыве»", затым перайшоў у «Дынама», у складзе якога стаў шасціразовым чэмпіёнам Грузіі (1990—1995). У 1995 годзе перайшоў у уладзікаўказскі клуб «Спартак-Аланія», з якім таксама заваяваў чэмпіёнства.

У 1996 годзе перайшоў у «Манчэстэр Сіці». Пасля вылету клуба з Прэм’ер-лігі Кавелашвілі быў аддадзены ў арэнду ў Швейцарскі «Грасхопер», бо згуляў недастаткова гульняў у Прэм’ер-лізе для атрымання дазволу гуляць у першым дывізіёне. Наступныя дзесяць гадоў гуляў за розныя клубы Швейцарыі. У другой палове 2004 года быў аддадзены на паўгода ў арэнду ў «Аланію».

### У зборнай 
За зборную Грузіі згуляў 46 матчаў, забіў 9 мячоў, па іншых дадзеных — 45 (8).

## Палітычная кар’ера 
У 2016 годзе быў абраны ў парламент Грузіі ад кіруючай партыі «Грузінская мара». У 2024 годзе быў вылучаны сваёй партыяй на пасаду прэзідэнта Грузіі.

14 снежня 2024 года абраны прэзідэнтам Грузіі. 29 снежня 2024 года прыведзены да прысягі.

## Спартыўныя дасягненні 
### Камандныя 
* Шасціразовы чэмпіён Грузіі (1990—1995)
* Чэмпіён Расіі (1995)
* Чэмпіён Швейцарыі (1998)

### Асабістыя 
* Увайшоў у Спіс 33 лепшых футбалістаў чэмпіянату Расіі пад першым нумарам (нападаючы, 1995).

## Прыватнае жыццё 
Жанаты з Тамарай Баграціёні (нар. 1971). У пары трое сумесных дзяцей: Марыям (нар. 1996), Гурам (нар. 2001) і Элізабэт (нар. 2013), а таксама сын Тамары Баграціёні ад першага шлюбу Георгій (нар. 1989).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Статистика на legioner.kulichki.com 

Катэгорыя:Ігракі ФК Базель
Катэгорыя:Ігракі ФК Аарау
Катэгорыя:Ігракі ФК Сьён
Катэгорыя:Ігракі ФК Люцэрн
Катэгорыя:Ігракі ФК Цюрых
Катэгорыя:Ігракі ФК Грасхопер
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Аланія Уладзікаўказ
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Тбілісі
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Тбілісі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Грузіі па футболе
Катэгорыя:Футбалісты Грузіі
Катэгорыя:Футбалісты СССР
Катэгорыя:Палітыкі Грузіі
Катэгорыя:Палітыкі паводле алфавіта
Leucochloridium paradoxum

**Leucochloridium paradoxum** — від паразітычных плоскіх чарвякоў з класу , які атрымаў назву з-за незвычайнасці свайго цыкла развіцця. Паразітуе ў кішачніку некаторых відаў , выкарыстоўваючы бруханогіх як прамежкавага гаспадара.

## Апісанне 
Даўжыня дарослай асобіны да 2 мм, шырыня да 1 мм. Дарослая форма жыве ў кішачніку некаторых вераб’іных птушак, прымацоўваючыся да цела гаспадара ротавымі і брушнымі прысоскамі. Яйцы з птушыным памётам трапляюць на траву, дзе іх павінен праглынуць прамежкавы гаспадар паразіта — слімак . У целе слімака з яец развіваецца лічынка — мірацыдый, што ператвараецца потым у спарацысту. Унутры спарацысты ўзнікаюць дробныя лічынкі, якія нагадваюць дарослага чарвяка. Спарацыста павялічваецца ў памерах, утвараючы вырасты, якія распаўсюджваюцца па целе слімака. Калі адзін з вырастаў спарацысты трапляе ў «рожкі» слімака, ён павялічваецца ў дыяметры і становіцца ярка-зялёным. На вырасце з’яўляюцца цёмныя кругі, а на яго канцы — пляма. У такім выглядзе ён добра прыкметны звонку скрозь скурны пакроў слімака. Выраст пачынае здзяйсняць частыя паторгванні. Дзякуючы вонкаваму выгляду і рухам ён становіцца падобным на вусеня матыля. З-за такога падабенства ён прыцягвае ўвагу птушак, якія праглынаюць «вусеня». Так паразіт трапляе ў асноўнага гаспадара. Рожкі, адарваныя птушкай, рэгенеруе і туды пранікае новы выраст спарацысты.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1835 годзе
Катэгорыя:Дыгенетычныя смактуны
Катэгорыя:Паразіты птушак
Калнамуйжа

**Калнамуйжа** () — населены пункт у Смілтэнскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Смілтэнскай воласці. Знаходзіцца на паўночнай ускраіне горада Смілтэнэ.

## Насельніцтва 
## Памятныя мясціны 
Руіны замка Смілтэнэ.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Конелі

**Конелі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джон Конелі — англійскі футбаліст
* Джэніфер Конелі — амерыканская актрыса
Чжужун (марсаход)

**«Чжужун»** () — першы марсаход Кітая. Названы па імі кітайскага бога агню.

14 мая 2021 года «Чжужун» здзейсніў мяккую пасадку на Раўніне Утопія ў складзе станцыі «Цяньвэнь-1». Першапачаткова ён быў разлічаны на працу на працягу 90 солаў. Да 15 жніўня 2021 года «Чжужун» паспяхова выканаў асноўную навуковую праграму, разлічаную на 90 солаў, і з тых часоў працягваў працаваць аж да 20 мая 2022 года.

## Навуковыя прыборы 
Марсаход нясе на сабе 6 навуковых прыбораў:

* Геарадар для даследавання на глыбіню да 100 м пад паверхняй Марса;
* Дэтэктар магнітнага поля на паверхні;
* Метэакомплекс для вымярэння тэмпературы, ціску, хуткасці і напрамку ветру, а таксама запісы гукаў;
* Дэтэктар паверхневых злучэнняў Марса;
* Мультыспектральная камера;
* Навігацыйная і тапаграфічная камера.

## Запуск і пасадка 
Запушчаны з  Цяньвэнь-1 23 ліпеня 2020 года. У яе складзе дасягнуў Марса 10 лютага 2021 года.

14 мая 2021 года «Чжужун» здзейсніў мяккую пасадку на раўніне Утопія, у кропцы [109°55′34″ у. д.&#xFEFF; / &#xFEFF;25,066° пн. ш. 109,926° у. д.&#xFEFF; / 25.066; 109.926](https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=ru&pagename=%D0%A7%D0%B6%D1%83%D0%B6%D1%83%D0%BD_(%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%B4)&params=25.066_N_109.926_E_globe:mars)G, і прыступіў да працы, стаўшы першым неамерыканскім марсаходам, які працаваў на паверхні Марса (папярэдні, савецкі Прап-М, здзейсніў мяккую пасадку паўвекам раней, 2 снежня 1971 года, але сігналу з яго атрымана не было). У Паўночным паўшар’і Марса ў гэты час пачыналася лета.

## Праца на паверхні Марса 
19 мая 2021 года «Чжужун» даслаў першыя здымкі з чырвонай планеты. На іх бачныя элементы ровера, які стаяў на пасадачнай платформе, а таксама бліжэйшае наваколле Марса, пакрытае пяском і дробнымі камянямі. Візуальны агляд абсталявання, якое трапіла ў кадр, пацвярджае, што сонечныя панэлі і антэна марсахода раскрыліся паспяхова.

На 21 кастрычніка 2021 года марсаход працягваў дзейнічаць, перавысіўшы запланаваны тэрмін працы і аддаляўся ад пасадачнай станцыі ў паўднёвым кірунку, прарабіўшы да 1 студзеня 2022 года шлях больш за 1400 метраў.

Да 7 мая 2022 года Чжужун прапрацаваў 349 солаў, прайшоўшы каля 1921 метра і перадаўшы 940 Гб разнастайных навуковых дадзеных. Першае марсіянскае лета яго працы, якоя працягнулася зямны год, скончылася, і напярэдадні надыходзячай зімы ён перайшоў у спячы рэжым. Тэмпература на месцы яго працы ў гэты час складала −20 °C, зімой жа яна апускаецца да −100 °C.

Планавалася, што пасля зімоўкі марсаход адновіць працу. Першапачаткова чакалася, што гэта адбудзецца ў снежні 2022 года, аднак па стане на канец лютага 2023 года марсаход так і не выйшаў са спячага рэжыму. 25 красавіка 2023 года кітайскія навукоўцы паведамілі падрабязнасці пра стан марсахода «Чжужун»: ён не можа прачнуцца пасля зімовай спячкі з-за занадта моцнага запылення сонечных батарэй і не мае дастаткова энергіі, каб зрушыць з месца.

## Краніцы 
Катэгорыя:Касманаўтыка Кітая
Катэгорыя:Марсаходы
Джэніфер Конелі

**Джэніфер Лін Конелі** (; нар. , Кейра, Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканская актрыса. У кіно здымаецца з дзяцінства, але вядомасці дабілася з выхадам фільмаў «Цёмны горад» (1998), «Рэквіем па мары» (2000), «Гульні розуму» (2001), за апошні з якіх яна атрымала ўзнагароды «Оскар», BAFTA і «Залаты глобус» у катэгорыі «Найлепшая актрыса другога плана», а таксама намінацыю на прэмію Амерыканскай Гільдыі кінаакцёраў у катэгорыі «Найлепшая актрыса». Яна таксама вядома сваімі ролямі ў карцінах пад назвамі «Халк» (2003), «Дом з пяску і туману» (2003), «Крывавы дыямент» (2006), «Як малыя дзеці» (2006), «Дзень, калі Зямля спынілася» (2008), «Абяцаць — не значыць ажаніцца» (2009) і «Топ Ган: Мэверык» (2022).

З 2005 года актрыса з’яўляецца паслом у галіне правоў чалавека ў арганізацыі Amnesty International. На працягу ўсёй кар’еры ўключалася рознымі часопісамі, у тым ліку People, Time, Vanity Fair і Esquire, у спіс самых прыгожых жанчын планеты.

## Зноскі
Халакост у Чэрыкаўскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Чэрыкаўскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, немцы стварылі на тэрыторыі раёна адно гета — у Чэрыкаве, у якім да восені 1941 года былі закатаваныя і забітыя каля 500 чалавек.

Два помнікі ахвярам генацыду яўрэяў у раёне ўстаноўлены ў Чэрыкаве — на месцы масавага забойства восенню 1941 года і на чэрыкаўскіх яўрэйскіх могілках.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Чэрыкаўскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Чэрыкаўскага раёна
Нагаўскае

**Нага́ўскае во́зера**, **Нагаўшчынскае** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Лаўрыха (Смычыца) (прыток Галбіцы), за 16 км у напрамку на паўночны ўсход ад Мядзела, каля вёскі Нагаўшчына.

Плошча паверхні возера 0,06 км². Даўжыня 0,5 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 5 м, на паўночным захадзе да 12 м, пераважна пад лесам і хмызняком. Берагі нізкія, пясчаныя. Возера значна зарастае.

Праз возера працякае рака Лаўрыха (Смычыца) і злучае яго з Верацейскім возерам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-43 Выданне 1981 года.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Решение Мядельского районного исполнительного комитета 6 апреля 2020 г. № 473 Об утверждении проекта водоохранных зон и прибрежных полос водных объектов Мядельского района Минской области с учетом требований Водного кодекса Республики Беларусь 
* Озеро Наговское // Мы открываем Беларусь! (planetabelarus.by) 

Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Сефевідская дзяржава

**Сефевідская дзяржава**, або **Сефевідская Персія** (, ) — гістарычная дзяржава, створаная кызылбашскай племянной канфедэрацыяй пад кіраўніцтвам шэйха Ісмаіла I. Існавала з 1501 па 1722 год і займала тэрыторыі сучасных Азербайджана, Ірана, Арменіі, Грузіі, Туркменістана, Афганістана, Ірака, усходняй Турцыі, Кувейта, Бахрэйна, часткі Пакістана, поўдня Узбекістана і Таджыкістана, усходу Сірыі і поўдня Расіі (Дзербент). 

Заваёвы Ісмаіла I часткова абумоўлены яго прэтэнзіямі на тэрыторыі дынастыі Ак-Каюнлу па маці і супрацьстаяннем з Асманскай імперыяй. З прычыны таго Сефевіды стварылі геаграфічную аснову для сучаснага Ірана, хоць гэты погляд крытыкуецца за анахранізм і ігнараванне цюркскага элемента ў стварэнні дзяржавы.

## Зноскі 
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Азіі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Каўказа
Lode Runner

**«Lode Runner»** ― камп’ютарная гульня ў жанры  , выдадзеная ў 1983 годзе.

## Зноскі 
Катэгорыя:Гульні для Mac OS
Катэгорыя:Гульні для NES
Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў ЗША
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з двухмернай графікай
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 1983 года
Da!Бл…

**«Da!Бл…»** — беларускі рок-гурт.
## Гісторыя
Гурт арганізаваны ў аграгарадку Нарач Мядзельскага раёна Мінскай вобласці, дзвума сябрамі-аднакласнікамі Віктарам Марозам і Віталем Ананько ў 2003 годзе. Доўгі час «каркас» гурта не змяняўся, аднак у складзе гурта пабывалі два бубначы, два бас-гітарысты. 

У 2006 годзе гурт перажыў крызіс: калектыў пакінуў Віталь Ананько і бас-гітарыст Іван Міцько, хлопцы згубілі рэпетыцыйную кропку, сапсавалася большая частка апаратуры і бубнач Уладзімір Баркоўскі паехаў вучыцца.

Набываючы новую апартуру, шукаючы новае месца для рэпетыцый і новых удзельнікаў, Віктар Мароз запісаў першы «гаражны» альбом «Пачвара».

На пачатку 2007 года альбом быў завершаны, знайшоўся бас-гітарыст, разам з рэпетыцыйнай кропкай. Усе лета 2007 года гурт займаўся падрыхтоўкай канцэртнай праграмы, але з-за навучання бубнача, змог зайграць колькі канцэртаў толькі ў пачатку 2008 года.

У 2009 годзе на полацкім фестывалі-конкурсе «Ноч Ваукалака» гурт заваяваў адразу два прызы — прыз глядацкіх сімпатый і гран-пры: запіс песні на студыі «Осмас» у Мінску. Такім чынам была запісана першая студыйная песня ў гісторыі гурта — «Мая дзяўчына — наркаман», якая стала «штуршком» для запісу паўнавартаснага студыйнага альбому.

Напрыканцы 2009 года песня гурта «Параноя» выйшла на складанцы «Прэм’ер Тузін 2009».

На працягу 2009—2011 гадлў на вілейскай студыі Аляксея Сяліцкага быў запісаны альбом «Эпоха мод». Дзве акустычныя кампазіцыі, якія ўвайшлі ў гэты альбом («Знак павуцін» і «Снег»), былі запісаны ў Маладзечне, пры падтрымцы Максіма Баслыка. 11 чэрвеня 2011 года альбом «Эпоха мод» пабачыў свет інтэрнэт-рэлізам разам з жывой прэзентацыей у Вілейцы.

У 2011 годзе гурт прыняў удзел у восьмым выданні акустычнага праекта інтэрнэт-партала «Тузін Гітоў» «Unplugged».

Спявае гурт з самага пачатку на беларускай мове, стыль і напрамак — панк-рок і грандж, з уплывам іншых музычных накірункаў.
## Удзельнікі 
* Віктар Мароз — спеў (2003—н. ч.)
* Віталь Ананько — гітара (2003—2006)
* Іван Міцько — бас-гітара (2003—2006)
* Уладзімер Баркоўскі — барабаны (2003—2006)
## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* «Пачвара» (магнітаальбом, 2006)
* «Эпоха мод» (2011)
### Складанкі 
* «Прэм’ер Тузін 2009» (2009)
## Узнагароды 
* Прыз глядацкіх сымпатый на фестывалі «Ноч Ваукалака» (2009, Полацк)
* Гран-пры на фестывалі «Ноч Ваукалака» (2009, Полацк)
## Крыніцы 
## Спасылкі 
*

Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:Панк-рокавыя гурты Беларусі
Спіс народжаных у 1958 годзе

У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія **нарадзіліся ў 1958 годзе**.

## Студзень 
[міні|Міністр замежных спраў Літвы [Аўдронюс Ажубаліс.]]
* 1 студзеня: Уладзімір Азаранка — беларускі вучоны ў галіне тэхналогій і сродкаў механізацыі сельскай гаспадаркі.
* 2 студзеня: Міхаіл Амельяновіч — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.
* 17 студзеня: Аўдронюс Ажубаліс — літоўскі журналіст, дзяржаўны дзеяч, Міністр замежных спраў Літвы.

## Люты 
* 13 лютага: Людміла Андзілеўка — беларуская пісьменніца, празаік, мастачка ў жанры наіў.

## Сакавік 
[міні|[Альбер II (князь Манака)|Альбер II на манеце ў 2 еўра.]]
* 14 сакавіка: Альбер II — кіруючы князь Манака і герцаг Валенцінуа з 2005 года, з дома Грымальдзі.
* 17 сакавіка: Іван Андрасюк — беларускі мастак.

## Красавік 
[міні|[Тадэвуш Трускаляскі.]]
* 1 красавіка: Бану Алкан — турэцкая актрыса харвацкага паходжання, празваная «Афрадытай».
* 10 красавіка: Тадэвуш Трускаляскі — польскі палітык, прэзідэнт горада Беластока.

## Май 
* 26 мая: Віктар Шэйман — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Чэрвень 
* 26 чэрвеня: Таццяна Мушынская — беларуская паэтэса, празаік, тэатральны крытык, журналістка, лібрэтыст.

## Ліпень 
* 30 ліпеня:
**Сяргей Рассадзін — беларускі гісторык.
**Кейт Буш — англійская спявачка.

## Жнівень 
## Верасень 
[міні|[Марцін Адэрскі 5 чэрвеня 2009 года.]]
*5 верасня:
**Марцін Адэрскі — нямецкі інфарматык і прафесар ў Лазанскай федэральнай політэхнічнай школе.
**Яўгенія Альбац — расійская палітычная журналістка, палітолаг, грамадская дзяячка і пісьменніца.
**Аляксандр Алейнік — беларускі пісьменнік.

## Кастрычнік 
[міні|[Хуліа Алартыкаэчэа.]]
* 18 кастрычніка: Хуліа Алартыкаэчэа — аргенцінскі футбаліст, абаронца.

## Лістапад 
[міні|Іён і [Дойна Алдзя-Тэадоравіч у Бухарэсце.]]
*15 лістапада: Дойна Алдзя-Тэадоравіч — малдаўская савецкая спявачка, жонка кампазітара і спевака Іёна Тэадоравіча, Заслужаная артыстка Малдаўскай ССР.

## Снежань 
[міні|[Аляксандр Аляксандравіч Васільеў (мастацтвазнавец)|Аляксандр Васільеў.]]
*8 снежня: Аляксандр Васільеў — расійскі і французскі гісторык моды, мастацтвазнаўца, тэатральны мастак, дэкаратар інтэр’ераў, калекцыянер, тэлевядучы.

## Дата невядомая 
* Айсінь Гёро Улхічунь — кітайская і японская лінгвістка маньчжурскага паходжання.

## Гл. таксама 
* 

## Зноскі 
## Літаратура 
## Спасылкі 

1958
Рыта Іванаўна Гладунко

**Рыта Іванаўна Гладунко** (сапр. імя Маргарыта; ,  — , ) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно, заслужаная артыстка РСФСР (1980).

Кар’ера актрысы пачалася ў 1949 годзе на сцэне Бярдзічаўскага драматычнага тэатра. Праз два гады перайшла працаваць у драматычны тэатр Цярнопаля. Потым пераехала ў Беларусь, выступала ў Мінскім драмтэатры імя М.Горкага ў 1953—1954 гадах. З 1955 па 1960 год была актрысай Беларускага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы.

У 1956 г. адбыўся яе дэбют у кіно. Сяргей Сплашноў і Іосіф Шульман запрасілі Маргарыту Гладунко на «Беларусьфільм» для здымак у фільме «Зялёныя агні», дзеянне якога разгортваецца на адным з чыгуначных вузлоў Беларусі. Сплашноў даў ёй ролю і ў наступным сваім фільме «Нашы суседзі», які апавядае пра жыццё адной камунальнай кватэры. Але па-сапраўднаму знакамітай Рыта Гладунко стала пасля выхаду ваеннага фільма «Гадзіннік спыніўся апоўначы», заснаваны на рэальных фактах. Яна адыграла ролю маладзенькай разведчыцы, дзякуючы якой партызаны пакаралі смерцю намесніка Гітлера ў Беларусі фон Каўніца (у рэальным жыцці — гаўляйтэр Беларусі Вільгельм Кубэ). На Усесаюзным кінафестывалі Гладунка стала лаўрэатам намінацыі «Першы прыз за жаночую ролю» за ролю Марыны Казаніч.

## Крыніцы
Калнцэмпьі

**Калнцэмпьі** () — населены пункт у Алукснэнскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Калнцэмпскай воласці. Размешчаны каля дарогі V396. За 19 км ад горада Алукснэ.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Калупэ

**Калупэ** (латыш. Kalupe) — населены пункт у Аўгшдаўгаўскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Калупскай воласці. Знаходзіцца на беразе возера Калупэс каля рэгіянальнай аўтадарогі P64 (Вішкі — Ніцгалэ). За 45 км ад горада Даўгаўпілс.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Баляслаў Цітавіч Тамашэвіч, беларускі мастак
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Каплава

**Каплава** () — населены пункт у Краслаўскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Каплаўскай воласці. Знаходзіцца каля рэгіянальнай аўтадарогі P69 (Скрудаліена — Каплава — Краслава). За 13 км ад горада Краслава.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Скрудаліена

**Скрудаліена** () — населены пункт у Аўгшдаўгаўскім краі Латвіі. Уваходзіць у склад Скрудалінскай воласці. Знаходзіцца ля скрыжавання рэгіянальных аўтадарог P68 (Даўгаўпілс — Скрудаліена — беларуская мяжа) і P69 (Скрудаліена — Каплава — Краслава). За 16 км ад горада Даўгаўпілс.  
## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Пачатковая школа, бібліятэка, паштовае аддзяленне, праваслаўная царква.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Краўя

**Краўя** () — населены пункт у Аўгшдаўгаўскім краі Латвіі. Уваходзіць у склад Наўенскай воласці. Знаходзіцца на правым беразе Даўгавы каля рэгіянальнай аўтадарогі P65 (Вецстропі — Краўя). За 11 км ад горада Даўгаўпілс.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Школа музыкі і мастацтваў, маладзёжны і спартыўны цэнтр, дзіцячы дом, бібліятэка, дзіцячы садок, паштовае аддзяленне.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Мэдумі

**Мэдумі** () — пасёлак у Мэдумскай воласці ў Аўгшдаўгаўскім краі Латвіі, на беразе Мэдумскага возера, знаходзіцца за 16 км ад Даўгаўпілса на шашы Даўгаўпілс — Зарасай (Літва), дзяржаўнай дарозе A13 і еўрапейскім маршруце E 262. Пасёлак размешчаны каля прыроднага парку «Мэдумскі азёрны край».

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Біркінэлі

**Біркінэлі** () — сяло ў Калкунскай воласці ў Аўгшдаўгаўскім краі Латвіі. Знаходзіцца прыкладна за 8 км ад цэнтра Даўгаўпілса. Прыкладна за 3 км праходзіць шаша Санкт-Пецярбург—Варшава (еўрапейскі маршрут E 262 і галоўная дарога A13). Непадалёк працякае рэчка Лаўцэса, левабярэжны прыток Даўгавы.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Лаўцэса (рака)

**Лаўцэса** () — рака Латвіі. Даўжыня — 29 км, выток з возера Смелінес на літоўска-латвійскай мяжы, ёсць прыток з возера Свэнтэс, упадае ў раку Даўгава ў горадзе Даўгаўпілс.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Свэнтэс

**Свэнтэс** () — возера ў Латвіі, размешчанае на тэрыторыі Свенцкай воласці Аўгшдаўгаўскага краю. Выцякае рака Пікраша.

Возера з'яўляецца ахоўным прыродным запаведнікам. Максімальная глыбіня - 38 м. Дно ад камяністага да гліністага і пясчанага. На возеры чатыры астравы агульнай плошчай 4,2 га, самы буйны з іх - востраў Вішню плошчай 1,7 га. 7 відаў рыб.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Азёры Латвіі
Ірбэ (рака)

**Ірбэ** — рака на паўночным захадзе Латвіі, даўжынёй 32 км. Плошча вадазборнага басейна — 1924 км².

Знаходзіцца на тэрыторыі гістарычнай вобласці Курзэмэ. Падзенне ракі 8 м (0,25 м/км). Сярэдняя хуткасць каля вусця 15,5 м³/с, макс. 82 м³/сек, мін. 3,1 м³/с. Адзіны значны прыток — Дыжгравіс, упадае ў Ірбэ з правага берага.

Рака ўвесь сезон выкарыстоўваецца турыстамі-воднікамі (берагі ракі бязлюдныя практычна на ўсім яе працягу).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Капсэдэ

**Капсэдэ** () — населены пункт у Латвіі, цэнтр Мэдзскай воласці Паўднёвакурзэмскага краю. За 17 км ад горада Ліепая.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, дзіцячы садок, культурны цэнтр, бібліятэка. На захадзе ад Капседзе знаходзяцца два валуны.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Каркі

**Каркі** () — населены пункт у Валкаўскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Каркскай воласці. Знаходзіцца на рацэ Кірэ каля аўтадарогі P22 (Валка — Руіена). За 30 км ад горада Валка.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, грамадскі цэнтр, бібліятэка, паштовае аддзяленне, лютэранская царква.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Кастырэ

**Кастырэ** () — населены пункт у Прэйльскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Рушонскай воласці. Знаходзіцца на правым беразе ракі Яша каля рэгіянальнай аўтадарогі P62 (Краслава-Прэйлі-Мадана).
## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, бібліятэка, крама.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Язэп Станіслававіч Башко, латвійскі ваенны дзеяч
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Гарайс

**Гарайс** (таксама **Доўгае**) — возера ў Індраўскай воласці Краслаўскага краю Латвіі, на мяжы з Піедруйскай воласцю. Шырыня возера не перавышае 300 метраў, даўжыня возера — 3,4 км. Другое па глыбіні возера Латвіі пасля Дрыдзіс. Дно — суглінкі. Берагі — пераважна стромкія. Мезаэўтрофнае возера. 4 віды рыб. Перыяд водаабмену — 8,6 года. Найбольшая глыбіня — 56,0 м.

Катэгорыя:Азёры Латвіі
Аяту

**Аяту** () — возера ў Канстантынаўскай воласці Дагдскага краю Латвіі. З 1999 года на тэрыторыі запаведніка, які з’яўляецца часткай еўрапейскай мяжы ахоўных тэрыторый Natura 2000. Алігатрофныя мезатрофныя фітацэнозы. Максімальная глыбіня — 40,5 м.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Азёры Латвіі
Катушка рагавая

**Катушка рагавая** (*Planorbarius corneus*) — від слімакоў з сямейства .

## Апісанне 
Дарослыя малюскі валодаюць дыскападобнымі ракавінамі, якія вырастаюць да некалькіх сантыметраў у дыяметры і да сантыметра вышынёй; ракавіна маладой асобіны больш падобная на цыліндр такой жа вышыні.

## Арэал 
Распаўсюджаныя ў прэсных вадаёмах ад Еўропы да Цэнтральнай Азіі.

## Спосаб жыцця 
Размнажэнне пачынаецца вясной і восенню пры тэмпературы вады вышэй 15 °C, яйцы (дыяметр 1,2-1,7 мм) адкладаюцца ў пераважна выцягнутыя капсулы шырынёй 8-15 мм, кожная капсула змяшчае ад 12 да 40 яец, прымацаваных да водных раслін, эмбрыёны чырванаватыя з празрыстай абалонкай, маляўкі вылупляюцца праз 14-16 дзён, працягласць жыцця да 3 гадоў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Улитка катушка: содержание в аквариуме
* Катушка, общая информация

Катэгорыя:Катушкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Каўната

**Каўната** () — населены пункт у Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Каўнацкай воласці Рэзэкнэнскага краю. За 28 км ад горада Рэзэкнэ.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Бэкшы

**Бэкшы** () — населены пункт у Рэзэкнэнскім краі Латвіі. Уваходзіць у склад Азалайнскай воласці. Знаходзіцца каля галоўнай аўтадарогі A13. За 14 км ад горада Рэзэкнэ. Побач з вёскай размешчаны прыпыначны пункт Пупалы на чыгуначнай лініі Рэзэкнэ — Даўгаўпілс.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Козырава

**Козырава**:
* Козыраўскае прадмесце
## Метро 
* Козырава (станцыя метро)
## Прозвішча 
* Яўгенія Мікалаеўна Козырава — савецкая актрыса
## Тапонім 
* Козырава (Смаленскі раён)
Яўгенія Мікалаеўна Козырава

**Яўгенія Мікалаеўна Козырава** (—) — савецкая актрыса тэатра і кіно. Народная артыстка РСФСР (1966).

## Біяграфія 
Нарадзілася 20 кастрычніка 1920 года (паводле іншых крыніц — у 1924 годзе) у Смаленску.

Член ВКП(б) з сакавіка 1942 года. Удзельніца Вялікай Айчыннай вайны з мая 1942 года на пасадзе намесніка палітрука аўтароты 780-га батальёна аэрадромнага абслугоўвання. Затым займала пасаду сакратара палітаддзела 1-й паветранай знішчальнай арміі СПА.

У 1951 годзе скончыла акцёрскі факультэт ГИТИС (майстэрня І. М. Раеўскага), тады ж стала актрысай МАДТ імя У. В. Маякоўскага, дзе праслужыла 20 гадоў. Пайшла з тэатра пасля канфлікту з Андрэем Ганчаровым, які ўзнік падчас пастаноўкі «Трамвая „Жаданне“».

У кіно здымалася з 1956 гады.

З 1961 года выкладала ў ГИТИСе акцёрскае майстэрства, з 1983 года прафесар. З 1971 года, калі Яўгенія Мікалаеўна пакінула тэатр, выкладанне стала яе асноўнай дзейнасцю.

Жыццю і творчасці актрысы прысвечана раздзел 46 цыклу «Каб памяталі» Леаніда Філатава.

Памерла 6 снежня 1992 года, пахаваная на Траекураўскіх могілках у Маскве.

## Фільмаграфія 
* (1958) «Гадзіннік спыніўся апоўначы» — Ганна Іванаўна Чорная
* (1960) «Веснавыя навальніцы» — Галіна
## Крыніцы
Івар Калныньш

**Івар Калныньш** (; ) — савецкі і латвійскі акцёр тэатра і кіно.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 1 жніўня 1948 года ў Рызе.

У 1968 годзе скончыў Рыжскую 8-ю вячэрнюю сярэднюю школу імя Я. Райніса і, вырашыўшы звязаць сваё жыццё з мастацтвам, паступіў на тэатральны факультэт Латвійскай дзяржаўнай кансерваторыі імя Я. Вітола, якую скончыў у 1974 годзе.

З 1972 па 2000 год — акцёр Мастацкага акадэмічнага тэатра імя Я. Райніса (Тэатр Дайлес).

Ужо з першага курса яго пачалі запрашаць здымацца ў кіно. Ён зняўся ў спартыўнай драме «Права на скачок», меладраме «Ілга-Івалга», дзіцячым фільме «Верны сябар Санча» ды іншых. Дарогу да славы Івару Калныньшу адкрыла Вія Артманэ, якая прапанавала зняцца ў фільме «Тэатр» паводле рамана Сомерсета Моэма. Карціна выйшла на экраны ў 1978 годзе. Роля Тома Фенела, юнага палюбоўніка старой прымадоны, у адно імгненне зрабіла Івара Калныньша знакамітым на ўсю краіну.

У цяперашні час грае ў Латвіі ў двух рыжскіх тэатрах: Малым і Новым, таксама заняты ў антрэпрызах і актыўна супрацоўнічае з тэлебачаннем.

І. Калныньш таксама запісаў некалькі музычных альбомаў.

Выбіраўся дэпутатам шостага Сейма Латвіі ад Дэмакратычнай партыі «Саймніекс».

У 2022 годзе выступіў з крытыкай і асуджэннем уварвання Расіі ва Украіну.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Латвіі
Нора Бумбіерэ

**Нора Бумбіерэ** (; ,  — , ) — латвійская эстрадная спявачка.

## Біяграфія 
Вучылася ў Елгаўскай музычнай школе, з 1965 года была спявачкай ансамбля «Jaunība» Елгаўскага дома культуры, пазней жаночага вакальнага ансамбля Рыжскага эстраднага аркестра (з 1968 года — салістка гэтага калектыву), салісткай вакальна-інструментальнага ансамбля Раймандса Паўлса (1972—1980).

З 1971 года спявала ў дуэце з мужам Віктарам Лапчанкам, абодва бралі ўдзел у запісе папулярных альбомаў Раймандса Паўлса «Teic, kur zeme tā», «Kurzeme», «Jūras balss», «Nekal mani gredzenā», «Laternu stundā», «Priek». Была ўдзельнікам конкурсу фірм грамзапісу Міжнароднага фестывалю песні ў Сопаце (1976).

У 1978 годзе, пасля дзесяцігадовага супрацоўніцтва з Раймандам Паўлсам, Нара Бумбіерэ сышла з ансамбля «Modo». У тым жа годзе развялася з Віктарам Лапчанком.

Пасля 1978 года была спявачкай розных латвійскіх ансамбляў, у тым ліку вакальна-інструментальнага ансамбля «Inversija», спявала ў рэстаране.
## Крыніцы
Яніс Пэтэрс

**Яніс Петэрс** (; ) — латышскі паэт і публіцыст, латвійскі дыпламат і грамадскі дзеяч.

Адзін з ініцыятараў стварэння Народнага фронту Латвіі. Пасол Латвіі ў Расійскай Федэрацыі (1991—1997).

Яго сын — латвійскі палітык Крыш’яніс Пэтэрс (1975—2014).

## Творчасць 
Першая публікацыя вершаў Я. Петэрса — «Kaist pīlādzis sniegā» («Палае рабіна ў снезе») — адбылася 24 лютага 1961 года ў ліепайскай газеце «Камуніст». «Cīņa» (1964—1967) і часопіса «Zvaigzne». Першы сакратар Саюза пісьменнікаў Латвійскай ССР (1985—1990).

На вершы Я. Петэрса напісаны шэраг вядомых песень Раймандса Паўлса, у ліку якіх — «Par pēdējo lapu» («Лісце жоўтае»), «Tai pilsētā» («У тым горадзе»), мюзікл «Сястра Кэры» і інш.

Катэгорыя:Пісьменнікі Латвіі
Bilharziella polonica

**Bilharziella polonica** — від смактуноў сямейства . Сустракаецца ў Еўропе (таксама ў Польшчы), Азіі, Афрыцы і Паўночнай Амерыцы.

## Гаспадары 
* прамежкавыя : прэснаводныя слімакі ( або )
* канчатковыя: некаторыя вадаплаўныя птушкі: свойская і дзікая качка, лебедзь, гусь
* жаночы 2х0,25 мм. Яны шыпам прабіваюць сценкі кішачніка і праходзяць у яго прасвет, адкуль выводзяцца з калам. У водным асяроддзі мирацыдый вылупляецца з яйца і актыўна пранікае ў слімака. У целе слімака паўстаюць цэркарыі, якія актыўна пранікаюць у скуру птушкі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыгенетычныя смактуны
Planorbis carinatus

**Planorbis carinatus** — від дыхаючых паветрам прэснаводных слімакоў з сямейства .

## Апісанне 
Шырыня ракавіны гэтага віду 9-15 мм. Панцыр мае прыкметны кіль па цэнтры перыферыі завітка цела.

## Распаўсюджанне 
*Planorbis carinatus* сустракаецца па ўсёй Еўропе ад Іспаніі да Скандынавіі. Тып распаўсюджання — еўрапейскі шырокаўмераны арэал.

## Экалогія 
Асяроддзем пражывання гэтага віду з’яўляюцца буйныя вадаёмы, такія як адкрытая вада каналаў, рэк і азёр.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* *Planorbis carinatus* на Animalbase таксанамія, кароткае апісанне, распаўсюджанне, біялогія, статус (пагрозы), выявы

Катэгорыя:Катушкі
Халакост у Петрыкаўскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Петрыкаўскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Яўрэяў у раёне забівалі ў Петрыкаве, пасёлках Капаткевічы, Капцэвічы, Курыцічы, вёсках Бабунічы, Камаровічы, Фаставічы, Лучыцы, Дарашэвічы, Навасёлкі, Пціч, Агаліцкая Рудня, Смятанічы і іншых месцах.

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, немцы стварылі на тэрыторыі раёна 5 гета: Петрыкаўскае (з верасня 1941 па красавік 1942, 770 загінулых), Капаткевіцкае (да сакавіка 1942, 96 загінулых), Мышанскае (невядома), Пціцкае (да 1942, невядома).

У Петрыкаўскім раёне два чалавекі былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*». Гэта Шурпач Ларыса і Цылько Эмілія.

Помнікі забітым яўрэям раёна ўстаноўлены ў Петрыкаве, Пцічы, Капаткевічах і Камаровічах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Петрыкаўскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Петрыкаўскага раёна
Валына-Падольская монакліналь

**Валына-Падольская монакліналь** () — тэктанічная структура на паўднёвым захадзе Усходне-Еўрапейскай платформы на тэрыторыі Украіны. Разглядаецца як найбольшая структура Днястроўскага перыкратона.

Фундамент утвораны дарыфейскім комплексам крышталічных парод, залягае на глыбіні дзясяткаў—соцень метраў на поўначы і ўсходзе, пагружаючыся на 5—6 тысяч метраў на поўдні і захадзе. У гэтым жа напрамку ўзрастае і магутнасць асадачнага чахла, дасягаючы максімуму ў межах Валына-Аршанскага прагіну.

Вялікае значэнне маюць неатэктанічныя рухі, якія праяўляюцца ў фарміраванні сучаснага рэльефу Валынскага і Падольскага ўзвышшаў.

## Літаратура 
* *Глушко В. В.* Волино-Подільська монокліналь // Географічна енциклопедія України: у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К. : «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1989. Т. 1. 

Катэгорыя:Тэктоніка Украіны
Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа
Валына-Аршанскі прагін

**Валына-Аршанскі прагін** () — тэктанічная палеаструктура Усходне-Еўрапейскай платформы, якая прасочваецца на паўночным захадзе Украіны ад Усходніх Карпат на паўночны ўсход і далей на тэрыторыі Беларусі.

Прагін запоўнены спецыфічнымі чырвонаколернымі адкладамі верхняга рыфею магутнасцю 300—900 м. Разглядаецца як крайні паўднёва-заходні сегмент сістэмы Сярэднярускіх аўлакагенаў. З позняга этапу байкальскай складкавасці тут сфарміравалася геасінкліналь, марскі басейн ахопліваў больш за 80 % тэрыторыі Беларусі і распасціраўся з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. На сумежных участках платформы награмаджаліся тэрыгенна-вулканічныя адклады венду, якія поўнасцю перакрылі прагін. Назапашваліся пераважна пясчаныя адклады, разам з імі сустракаюцца вулканічныя (базальты, дыябазы, туфы) і ледавіковыя (тыліты).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Глушко В. В.* Волино-Оршанський прогин // Географічна енциклопедія України: у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К. : «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1989. Т. 1. 

Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа
Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі
Катэгорыя:Тэктоніка Украіны
Труа (значэнні)

**Труа** — шматзначны тэрмін.

* Труа — горад у Францыі.
* «Труа» — французскі футбольны клуб з горада Труа.

## Прозвішча 
* Франсуа дэ Труа (1645—1730) — французскі жывапісец.
Trichobilharzia

**Trichobilharzia** — род смактуноў сямейства . Прадстаўнікі роду з’яўляюцца распаўсюджанымі ва ўсім свеце паразітамі качыных птушак і ўзбуджальнікамі цэркарыяльнага дэрматыту чалавека.

## Віды 
*  (La Valette, 1855)
*  Horák, Kolářová & Dvořák, 1998
*  Müller & Kimmig, 1994

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыгенетычныя смактуны
Катэгорыя:Паразіты птушак
Aonchotheca caudinflata

**Aonchotheca caudinflata** — від круглых чарвей сямейства , які паразітуе ў стрававальным тракце многіх відаў птушак.

## Гаспадары 
*Aonchotheca caudinflata* — кішэчны паразіт птушак, у прыватнасці свойскіх (качыных, фазанавых). Спіс вядомых гаспадароў змяшчае наступных птушак:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
### Літаратура 
* František Moravec, " Proposal of a new systematic arrangement of nematodes of the family Capillariidae ", Folia Parasitologica, vol. 29,‎ 1982, p. 119—132 (lire en ligne)
* Vlastimil Baruš et Tamara Petrovna Sergejeva, " Capillariids parasitic in birds in the Palaearctic region (4). Genera Pterothominx and Aonchotheca ", Přírodovědné práce ústavů Československé akademie věd v Brně, vol. 24, no 12,‎ 1990, p. 1-48
* 

Катэгорыя:Круглыя чэрві
Lithoglyphus naticoides

**Lithoglyphus naticoides** — від бруханогіх малюскаў сямейства .

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджанне віду вар’іруецца ад Заходняй Еўропы да Заходняй Сібіры.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Бруханогія
Borysthenia naticina

**Borysthenia naticina** — від бруханогіх малюскаў сямейства .

## Распаўсюджанне 
Від распаўсюджаны ў Аўстрыі, Балгарыі, Германіі, Латвіі, Літве, Польшчы, Румыніі, Расіі (Калінінград), Славакіі, Сербіі, Украіне і Венгрыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сапраўдныя смаўжы
Spirhapalum polesianum

**Spirhapalum polesianum** — род плоскіх чарвей сямейства .

Канчатковым гаспадаром з’яўляецца .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыгенетычныя смактуны
Катэгорыя:Паразіты паўзуноў
Даследчая станцыя Ротэра

**Даследчая станцыя Ротэра** (англ.: *Rоthera Research Station*) — база брытанскага Антарктычнага абследавання (БАА) на Антарктычным паўвостраве, размешчаная ў Пойнце Ротэра, востраў Адэлейд. Ротэра таксама з’яўляецца сталіцай брытанскай антарктычнай тэрыторыі, брытанскай заморскай тэрыторыі.

## Гісторыя і бягучая дзейнасць 
Станцыя Ротэра была заснавана ў 1975 годзе для замены станцыі Адэлаіды (1961—1977), дзе пагоршылася лыжная дарога.

## Зноскі
Залман Эпштэйн

**Залман Эпштэйн** (16 верасня 1860, Любань, Мінскай губерні — 21 лістапада 1936, Рамат-Ган) — публіцыст, сіянісцкі дзеяч, эсэіст. З’яўляўся адным з бацькоў «яўрэйскай рамантыкі», якая заняла бачнае месца ў яўрэйскай белетрыстыцы 80-х гадоў. Брат Іцхака Эпштэйна.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў мястэчку Любань у сям’і яўрэйскага вучонага і выкладчыка іўрыту *Нохема Эпштэйна* і *Фейгі-Бейлы Шапіра*. Атрымаў традыцыйную яўрэйскую рэлігійную адукацыю. Вучыўся ў ешыве ў Валожыне. У 1876 годзе разам з бацькамі пераехаў у Адэсу, дзе стаў адным з першых членаў тайнага таварыства Ахад-Ха-Ама «Бней-Мошэ». У 1890—1900 гадах быў сакратаром Адэскай ячэйкі «Хавевей Цыён». Адначасова з гэтым Эпштэйн вёў уласную справу — цагляны завод.

Публікаваўся пачынаючы з 1881 года, першы артыкул з’явіўся ў «Ха-Меліцы». Пісаў пад псеўданімамі «Шломо Ха-Элкоши» і «Бен Аззай». Аўтар артыкулаў на іўрыце пра Л. М. Талстога («Бен-Амі», 1887) і І. С. Тургенева («Ха-Зман», 1904). На іўрыце друкаваўся ў часопісах «Бен-Амі», «Ха-Зман», «Ха-Шилоах», «Ха-Цефіра».

У 1904 годзе пераехаў у Санкт-Пецярбург, дзе заняў пасаду галоўнага бухгалтара чайнай кампаніі . Рэдагаваў газету «Дер тог». Да 25-годдзя літаратурнай дзейнасці Эпштэйна выйшаў зборнік выбраных яго артыкулаў і малюнкаў (СПб., 1905). Быў актывістам у галіне яўрэйскай адукацыі і адраджэння іўрыту. Дзякуючы намаганням Эпштэйна ў горадзе Калінкавічы з 1911 года на працягу двух гадоў працавалі школа і дзіцячы сад з выкладаннем на іўрыце. У 1913 годзе прымаў удзел у працы 11-га Сіянісцкага кангрэса, які праходзіў у Вене.

У гады рэвалюцыі ў Расіі адзіны сын Эпштэйна Ісаак быў расстраляны ЧК па абвінавачванні ў датычнасці да контррэвалюцыйнай арганізацыі. У 1925 годзе Залман Эпштэйн з дачкой Сарай здолеў пакінуць Савецкую Расію і прыбыць у Эрэц-Ісраэль. Жыў у Тэль-Авіве і Рамат-Гане, супрацоўнічаў у газеце «Га-Арэц». Па ініцыятыве Бяліка Эпштэйн напісаў манаграфію пра , якая выйшла асобным выданнем.

Залман Эпштэйн памёр у лістападзе 1936 года. Ён пахаваны на старых могілках Тэль-Авіва. Праз год пасля яго смерці Таварыства «Онег Шабат» выдала зборнік яго артыкулаў, напісаных за гады жыцця ў Палестыне.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* https://library.osu.edu/projects/hebrew-lexicon/02402.php&#x20;Zalman&#x20;Epstein

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш
Уладзімір Пятровіч Затонскі

**Уладзімір Пятровіч Затонскі** (, сяло Лысец, Падольская губерня, Расійская імперыя — ) — украінскі і савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч. Акадэмік Усеўкраінскай акадэміі навук (1929), Беларускай акадэміі навук (1933).

Удзельнік Грамадзянскай вайны ў Расіі. Кіраўнік камісіі Затонскага (1929), вывады якой сталі сталі падставай для палітычных рэпрэсій у БССР. Адзін з выканаўцаў Галадамору ва Украіне (1932—1933).

## Біяграфія 
Скончыў Імператарскі універсітэт святога Уладзіміра ў Кіеве (1912). З 1913 года — выкладчык і загадчык лабараторыі Кіеўскага політэхнічнага інстытута.

Са снежня 1917 года ўзначальваў Сакратарыят асветы УССР, з сакавіка 1918 — Старыня Усеўкраінскага ЦВК. У 1919—1920 гадах — член Рэвваенсаветаў 12-й арміі Заходняга фронту, 12-й, 13-й, 14-й армій Паўднёва-Заходняга фронту і Рэвваенсавета Паўднёвага фронту. У 1921 — удзельнік ліквідацыі Кранштацкага паўстання. У 1922—1923 і 1933—1938 — наркам асветы УССР. З 1925 — сакратар ЦК КП(б)У, у 1927—1933 — старшыня Цэнтральнай кантрольнай камісіі КП(б)У і наркам Рабоча-сялянскай інспекцыі УССР.

Праводзіў навукова-арганізацыйную работу ў якасці старшыні Камітэта па хімізацыі народнай гаспадаркі УССР (1928—1934). Удзяляў увагу працы навукова-даследчых устаноў і падрыхтоўцы навуковых кадраў.

У 1929 годзе ўзначальваў камісію Цэнтральнай кантрольнай камісіі УКП(б) па пытаннях правядзення нацыянальнай палітыкі ў БССР (так званую «Камісію Затонскага»). Вывады камісіі паслужылі важкай падставай для надуманых абвінавачванняў, якія былі прад’яўлены беларускай навуковай і творчай інтэлігенцыі ў канцы 1920-х гадоў і сталі падставай для палітычных рэпрэсій у БССР.

Удзельнік жорсткага падаўлення Кранштацкага паўстання супраць бальшавіцкай дыктатуры, адзін з выканаўцаў Галадамору ва Украіне (1932—1933 гады) (Кіеў і іншыя вобласці), кіраваў дэмантажом мазаік і фрэсак Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра ў Кіеве.

Член Прэзідыума ЦВК СССР, член Прэзідыума Усеўкраінскага ЦВК.

Арыштаваны ў 1937 годзе, расстраляны 27 ліпеня 1938 года. Рэабілітаваны ў 1956 годзе.

## Узнагароды 
* Ордэн Чырвонага Сцяга (1921).

## Літаратура 
* Национальная академия наук Беларуси: персональный состав, 1928—2018. — Минск: Беларуская навука, 2018. — 614 с. ISBN 978-985-08-2360-1. — С. 115.

## Крыніцы 
## Гл. таксама 
* Камісія Затонскага

Катэгорыя:Члены Прэзідыума ЦВК СССР
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук Беларускай ССР
Катэгорыя:Акадэмікі АН УССР