Усерасійская дзяржаўная тэлевізійная і радыёвяшчальная кампанія

**Усерасійская дзяржаўная тэлевізійная і радыёвяшчальная кампанія** (скарочана **УДТРК**) — найбуйнейшы савецкі і расійскі медыяхолдынг. Быў утвораны Пастановай Прэзідыума Вярхоўнага савета РСФСР ад 14 ліпеня 1990 года. Поўная назва — Федэральнае дзяржаўнае унітарнае прадпрыемства «Усерасійская дзяржаўная тэлевізійная і радыёвяшчальная кампанія» (ФДУП УДТРК). Генеральны дырэктар — Алег Дабрадзееў.

## Гісторыя 
21 чэрвеня 1990 года I З’езд народных дэпутатаў РСФСР прыймае Пастанову аб сродках масавай інфармацыі РСФСР, якая прадпісвае Савету Міністраў РСФСР прыняць меры да стварэння Дзяржаўнага камітэта Беларускай ССР па тэлебачанні і радыёвяшчанні (Дзяржтэлерадыё РСФСР). 14 ліпеня 1990 года Прэзідыум Вярхоўнага Савета Беларускай ССР замест Дзяржтэлерадыё РСФСР сваёй пастановай засноўвае «Усерасійскую Дзяржаўную тэлевізійную і радыёвяшчальную кампанію» (УДТРК). Першым старшынёй «Усерасійскай дзяржаўнай тэлевізійнай і радыёвяшчальнай кампаніі» быў прызначаны былы намеснік галоўнага рэдактара газеты «Маскоўскія навіны» — Алег Максімавіч Папцоў.

10 снежня 1990 года пачынае вяшчанне «Радыё Расіі». Яно пачало вяшчанне на першым радыёканале разам з Першай праграмай Усесаюзнага Радыё, а таксама на другім радыёканале разам з радыёканалам «Маяк» і трэцім радыёканале разам з Трэцяй праграмай Усесаюзнага Радыё. З пачатку 1991 года «Радыё Расіі» стала вяшчаць толькі на трэцім радыёканале разам з радыёканалам «Юнацтва».

13 мая 1991 года УДТРК перайшлі вячэрнія гадзіны на другім тэлеканале (у адрозненне ад іншых саюзных рэспублік, дзе рэспубліканскія Дзяржтэлерадыё вяшчалі на трэцім тэлеканале), і быў запушчаны канал «РТР» («Расійскае тэлебачанне і радыё»). Яго вяшчанне планавалася пачаць яшчэ з сакавіка 1991 года, але тэрміны пастаянна адкладаліся. Такім чынам вяшчанне УДТРК атрымала не рэспубліканскі, а агульнасаюзны ахоп, стаўшы другай такой тэлерадыёкампаніяй разам з Дзяржтэлерадыё СССР.

16 верасня 1991 года УДТРК перайшлі ў поўным аб’ёме 2-і тэлеканал і 1-ы радыёканал. 18 снежня 1991 года УДТРК і Дзяржтэлерадыё СССР перайшлі ў падпарадкаванне аднаго органа — Міністэрства друку і інфармацыі Расіі (створана шляхам аб’яднання Міністэрства друку і інфармацыі СССР і Міністэрства друку і масавай інфармацыі РСФСР). 6 ліпеня 1992 года на чацвёртым тэлеканале (вяшчанне якога ахоплівала тады толькі Маскву і Маскоўскую вобласць) пачынае вяшчанне тэлеканал «Расійскія ўніверсітэты», які вяшчае разам з 4-ым каналам Астанкіна да 16 студзеня 1994 года, а з 17 студзеня 1994 года з каналам НТВ, а ў складзе УДТРК была створана Дзяржаўная тэлекампанія «Расійскія ўніверсітэты». У чэрвені 1994 года, сумесна з мэрыяй Санкт-Пецярбурга, Радыётэлевізійным перадаючым цэнтрам і англійскай кампаніяй Independent NetworkTelevision Holding Ltd (INTH), запушчаны рэгіянальны тэлеканал «ТБ-3».

У лютым 1996 года ўказам Барыса Ельцына Алег Папцоў быў зняты з пасады Старшыні УДТРК, нягледзячы на ​​пратэсты творчага калектыву. Ельцын, лаючыся на Папцова, заявіў, што ў навінах «пораць чарнуху». Новым старшынёй УДТРК быў прызначаны прэзідэнт Маскоўскай незалежнай вяшчальнай карпарацыі (МНВК «ТБ-6 Масква») Эдуард Сагалаеў.

11 лістапада 1996 года канал «Расійскія ўніверсітэты» спыніў вяшчанне, а яго эфірны час перайшоў НТВ. З’явіліся першыя спадарожнікавыя тэлеканалы сеткі «РТР-тэлесетка», якія вяшчалі са спадарожніка Intelsat 904: «Метэор-спорт» (у поўным аб’ёме трансляваў Летнія алімпійскія гульні 1996 года) і «Метэор-кіно». На думку часопіса «Огонёк», гэта была дастойная канкурэнцыя спадарожнікаваму аператару «НТВ-Плюс», які ўваходзіў тады ў холдынг Уладзіміра Гусінскага «Медыя-Мост». Да канца 1997 года планавалася запусціць у гэтай сетцы яшчэ 12 спадарожнікавых тэлеканалаў і мадэрнізаваць кабельныя сеткі, але ў сярэдзіне 1997 года праект быў згорнуты.

3 лютага 1997 года некалькі вышэйшых менеджараў УДТРК апублікавалі ў «Новай газеце» адкрыты ліст «ТВ-крама: прадаем праграму на заўтра», у якім расказалі пра фінансавую, творчую і кадравую дэградацыю тэлекампаніі, а таксама абвінавацілі Эдуарда Сагалаева ў тым, што ён ператварае кампанію ў крыніцу асабістага ўзбагачэння. 7 лютага 1997 Сагалаеў падаў заяву аб звальненні па ўласным жаданні. 10 лютага Барыс Ельцын прызначыў старшынёй УДТРК Мікалая Сванідзэ, аднак выкладзеныя ў лісце факты былі прызнаныя Судовай палатай па інфармацыйных спрэчках пры Прэзідэнце Расійскай Федэрацыі няпэўнымі.

1 лістапада 1997 года пачаў вяшчанне асветніцкі тэлеканал «Культура». Ён выйшаў у эфір на пятым метровым канале замест ДТРК «Пецярбург — Пяты канал», вяшчанне якой было абмежавана Санкт-Пецярбургам і Ленінградскай вобласцю.

8 мая 1998 года ўказам прэзідэнта Расіі «Аб удасканаленні працы дзяржаўных электронных сродкаў масавай інфармацыі» быў створаны «Адзіны вытворча-тэхналагічны комплекс дзяржаўных электронных сродкаў масавай інфармацыі УДТРК». На падставе гэтага ўказа ў склад Усерасійскай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі ўвайшлі Радыёстанцыя «Арфей», агульнарасійская радыёкампанія «Маяк», Расійская дзяржаўная радыёвяшчальная кампанія «Голас Расіі», «Расійскі дзяржаўны музычны цэнтр тэлебачання і радыёвяшчання», Дзяржаўны сімфанічны аркестр тэлебачання і радыёвяшчання, «Савтэлеэкспарт» і «Саюзтэлефільм», усе рэгіянальныя ДТРК пераўтвараюцца ў даччыныя кампаніі. «Старая» УДТРК была падзелена на Дзяржаўную тэлекампанію «Тэлеканал „Расія“», Дзяржаўную радыёвяшчальную кампанію «Радыё Расіі» і Дзяржаўную тэлекампанію «Тэлеканал „Культура“». Пастановай Урада Расійскай Федэрацыі ад 26 лютага 2004 года № 111 «Аб Усерасійскай дзяржаўнай тэлевізійнай і радыёвяшчальнай кампаніі» ўсе рэгіянальныя даччыныя ДТРК ператвораныя ў філіялы. УДТРК ператвараецца ў адзін з найбуйнейшых медыяхолдынгаў ў свеце.

21 мая 1998 года Мікалай Сванідзэ вызвалены з пасады старшыні УДТРК «у сувязі з пераходам на іншую працу». Сванідзэ патлумачыў адстаўку жаданнем працаваць журналістам, а не адміністратарам. Па версіі СМІ, прычынай адстаўкі сталі рознагалоссі з дзеючым на той момант старшынёй Урада Расіі Сяргеем Кірыенка. Кіраўніком дзяржаўнага медыяхолдынга быў прызначаны Міхаіл Швыдкой.

31 студзеня 2000 года в. а. прэзідэнта Расіі Уладзімір Пуцін падпісаў указ аб вызваленні Міхаіла Швыдкога ад пасады «у сувязі з пераходам на іншую працу».

8 лютага 2000 года Швыдкой быў прызначаны міністрам культуры Расійскай Федэрацыі, а кіраўніком медыяхолдынга стаў Алег Дабрадзееў. На думку некаторых СМІ, гэта прызначэнне было «звязана з маючай адбыцца перадвыбарнай кампаніяй».

13 жніўня 2001 года «Галоўны цэнтр тэлебачання і радыёвяшчання» (ГЦТР) і «Галоўны цэнтр кіравання сеткамі радыёвяшчання і магістральнай радыёсувязі» (ГЦКРС) былі выведзеныя з УДТРК, аб’яднаны ў ФДУП «Расійская тэлевізійная і радыёвяшчальная сетка» (РТРС) і пераведзены ў падпарадкаванне «Міністэрства друку і тэлекамунікацый».

23 сакавіка 2002 года «Расійскі дзяржаўны музычны цэнтр тэлебачання і радыёвяшчання» і «Дзяржаўны сімфанічны аркестр тэлебачання і радыё» былі выведзеныя з УДТРК і пераведзеныя ў непасрэднае падпарадкаванне «Міністэрства друку і тэлекамунікацый».

1 ліпеня 2002 года пачаў вяшчанне канал «РТР-Планета», першы ў Расіі дзяржаўны канал, які ажыццяўляе тэлевізійнае замежнае тэлевяшчанне.

9 верасня 2002 года Радыёстанцыя «Арфей» выведзена з УДТРК і перадана «Расійскаму дзяржаўнаму музычнаму тэлерадыёцэнтру».

12 чэрвеня 2003 года распачаў вяшчанне тэлеканал «Спорт», з 22 чэрвеня таго ж года ён стаў выходзіць на шостай метровай частаце замест канала ТВС.

1 лістапада 2004 года пачаў вяшчанне радыёканал «Культура». 1 ліпеня 2005 года пачаў вяшчанне міжнародны спартыўны тэлеканал «Планета Спорт».

1 ліпеня 2006 года пачаў вяшчанне тэлеканал «Весці».

1 верасня 2007 года на платформе «НТВ-Плюс» пачаў рэгулярнае вяшчанне тэлеканал «Бібігон». Таксама ён існаваў як блок у сетках вяшчання тэлеканалаў «Расія», «Спорт» і «Культура». Яго блокі на іншых тэлеканалах УДТРК працягвалі вяшчаць да канца 2009 — пачатку 2010 гадоў, акрамя блока на тэлеканале «Культура». Блок на канале «Культура» праіснаваў аж да закрыцця «Бібігона» 27 снежня 2010 года. 5 лютага 2008 года ў Маскве і Санкт-Пецярбургу пачаў вяшчанне радыёканал «Весці ФМ».

14 красавіка 2009 года закрыты міжнародны спартыўны тэлеканал «Планета Спорт».

1 лістапада 2009 года пачаў вяшчанне тэлеканал «Мая планета» — першы спадарожнікавы тэлеканал пакета «Лічбавае тэлебачанне УДТРК».

26 лістапада 2009 года пачаў вяшчанне тэлеканал «Краіна». 1 студзеня 2010 года пасля навагодняга звароту прэзідэнта РФ чатыры тэлеканалы УДТРК вырашылі перайменаваць: «Расія» — у «Расія-1», «Спорт» — у «Расія-2», «Весці» — у «Расія-24», «Культура» — у «Расія-К» . З 11 лютага па 13 ліпеня 2010 г. (з перапынкам) вёў вяшчанне першы расійскі эфірны тэлеканал высокай выразнасці «Спорт 2 (тэлеканал)» (сумесна з ААТ «Першы канал»), які транслявалі ў поўным аб’ёме Зімовую Алімпіяду ў Ванкуверы і чэмпіянат свету па футболе ў ПАР.

10 жніўня 2010 года запушчаны ў тэставым рэжыме платны HD-тэлеканал «Спорт 1», які з 14 жніўня 2010 года пачаў трансляваць усе матчы футбольнай прэм’ер-лігі Англіі.

16 снежня 2010 года стала вядома аб адкрыцці УДТРК новага тэлеканала аб навуцы. 27 снежня 2010 года пачаў вяшчанне тэлеканал «Карусель» (сумесна з ЗАТ «Першы канал. Сусветная сетка»), які замяніў тэлеканалы «Теленяня» і «Бібігон».

19 лютага 2011 года пачаў тэставае вяшчанне тэлеканал «Навука 2.0». 2 красавіка 2011 года тэлеканал «Навука 2.0» пачаў рэгулярнае вяшчанне. 4 красавіка 2011 года пачаў вяшчанне тэлеканал «Спорт 2». 2 снежня 2011 года пачаў вяшчанне тэлеканал «Байцоўскі клуб». 1 сакавіка 2012 года пачаў вяшчанне тэлеканал «Рускі раман». 13 жніўня 2012 года тэлеканал «Спорт 2» перайменаваны ў агульнарасійскі канал «Спорт».

13 верасня 2012 года тэлеканал «Расія-HD» быў афіцыйна зарэгістраваны ў Раскамнаглядзе, як СМІ.

1 кастрычніка 2012 года пачаў вяшчанне тэлеканал расійскіх бэстсэлерных серыялаў «Рускі бэстсэлер».

3 снежня 2012 года пачаў тэставае вяшчанне першы тэлеканал у Расіі пра кінематограф «Кіно-ТВ». 17 снежня 2012 года пачалося тэставае вяшчанне тэлеканала «Расія-HD» у стандарце высокай выразнасці. Ён стаў ужо другім неэфірным каналам холдынгу ў фармаце HD. 29 снежня 2012 года, а 20:00 МСК тэлеканал «Расія-HD» пачаў рэгулярнае вяшчанне. 29 студзеня 2013 года ў рамках штогадовай выставы-форуму тэлебачання і тэлекамунікацый «CSTB-2013» УДТРК абвясціла аб аб’яднанні дзевяці лічбавых каналаў кампаніі пад адзіны брэнд -«Лічбавае тэлебачанне». Ён уключае ў сябе пазнавальныя, спартыўныя, забаўляльныя і кіна-каналы: «Расія-HD», «Мая Планета», «Навука 2.0», «Спорт», «Спорт-1-HD», «Байцоўскі клуб», «Рускі раман», «Рускі бэстсэлер», «Сарафан». Як чакаецца, ў перспектыве спіс каналаў будзе пашыраны.

9 мая 2013 года а 15:00МСК пачаў вяшчанне дакументальны тэлеканал пра расійскую гісторыю «Гісторыя», які таксама ўвайшоў у пакет тэлеканалаў «Лічбавае тэлебачанне УДТРК».

4 красавіка 2014 года пачаў афіцыйнае вяшчанне тэлеканал расійскіх дэтэктыўных тэлефільмаў і серыялаў «Рускі дэтэктыў». 15 красавіка 2014 года пачаў афіцыйнае вяшчанне міжнародны пазнавальна-забаўляльны канал «IQ HD».

1 чэрвеня 2014 года пачаў афіцыйнае вяшчанне дзіцячы тэлеканал «Мульт», арыентаваны на дзяцей ад 1,5 да 6 гадоў.

1 ліпеня 2014 года завершана перадача ФДУП УДТРК функцый і маёмасці Дзяржаўнага фонду тэле- і радыёпраграм (Дзяржтэлерадыёфонду), прадугледжаная Указам Прэзідэнта РФ ад 9 снежня 2013 г. № 894 «Аб некаторых мерах па павышэнню эфектыўнасці дзейнасці дзяржаўных сродкаў масавай інфармацыі». Дзяржтэлерадыёфонд стаў філіялам холдынгу.

1 лістапада 2014 года пачаў вяшчанне міжнародны тэлеканал расійскіх шматсерыйных тэлефільмаў і серыялаў «Бэстсэлер». 30 студзеня 2015 года завершана праведзеная 24 снежня 2014 года здзелка па інтэграцыі рэсурсаў кампаній «Лічбавае тэлебачанне» (уласнік — УДТРК) і «НКС Медыя» (уласнік — «Ростэлекам»), якія вырабляюць пакеты неэфірных тэлеканалаў. Па яе выніках тэлеканалы «НКС Медыя» перайшлі ва ўпраўленне УДТРК. У рамках праекта інтэграцыі 1 лютага 2015 года праведзены рэбрендынг тэлеканалаў «Маці і дзіця» (ў «Мама») і «24 Тэхна» (ў «Тэхна 24»).

1 сакавіка 2015 года пачаў афіцыйнае вяшчанне тэлеканал пра жывую прыроду «Жывая планета».

1 красавіка 2015 года спыніла вяшчанне радыёстанцыя «Юнацтва» (ЮFM). 2 чэрвеня 2015 года УДТРК пачала працэс перадачы спартыўных тэлеканалаў «Спорт-1», «Спорт», «Байцоўскі клуб» і інтэрнэт-партала «Sportbox.ru» «Газпром-Медыя Холдынгу». 1 кастрычніка 2015 года дырэкцыя спартыўнага вяшчання УДТРК была расфарміраваная, а 1 лістапада таго ж года спыніў вяшчанне тэлеканал «Расія-2» (замест яго пачаў сваю працу канал «Матч ТБ», які належыць холдынгу «Газпром-Медыя»).

1 ліпеня 2017 года спыніў вяшчанне тэлеканал дакументальнага кіно «24 Док», а на яго частотах запушчаны пазнавальны тэлеканал «Доктар».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Тэлекампаніі Расіі