open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вялікае Поле (селішча)

**Вялікае Поле** — селішча каля в. Вялікае Поле Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

## Апісанне 
За 1 км ад пасёлка, на левым беразе р. Свіслач. Памер 1000 х 100 м, вышыня над поплавам ракі 6 м.

## Даследаванні 
Адкрыў і даследаваў у 1965 годзе Л. Д. Побаль. Культурны пласт цьмяна-шэрай афарбоўкі. Знойдзены грубыя глаткасценная і з драпінамі кераміка, у паўночна-заходняй частцы селішча — ганчарная кераміка і кальцыніраваныя косці. Адносіцца да позняга этапу зарубінецкай культуры (2-5 стст.) і эпохі Кіеўскай Русі.

Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

## Літаратура 
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Катэгорыя:Вялікае Поле (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Селішчы Пухавіцкага раёна
Саман

]]
**Сама́н** (ад  «салома») — будаўнічы матэрыял на аснове сумесі гліны з саломай.

## Гісторыя 
Найстаражытнейшыя канструкцыі з саману знойдзены на тэрыторыі Сірыі (9 тысячагоддзе да н. э.) і Ізраіля (8 тысячагоддзе да н. э.). Старажытнаегіпецкі іерогліф *dbt* (), што значыў саманную цэглу, пазней праз копцкую мову трапіў у арабскую, а потым у еўрапейскія, адкуль паходзіць слова *adobe*, якое таксама значыць «саман». У нашы дні саман шырока выкарыстоўваецца для малаэтажных пабудоў ў Азіі, краінах паўднёвай Еўропы, Лацінскай Амерыкі, Паўночнай і Заходняй Афрыкі. На Беларусі саманныя пабудовы ўзводзяцца з другой паловы XX ст. для эканоміі іншых будаўнічых матэрыялаў або ў экалагічным будаўніцтве.

## Склад 
Для вырабу простага самана дастаткова змяшаць вільготную гліністую зямлю з саломай. Гліна з’яўляецца напаўняльнікам і кансервантам, а салома — натуральнай фібрай, што арміруе гліну, захоўвае форму пры высыханні, надае матэрыялу пругкасць. Для павелічэння трываласці ў саман дадаюць пясок, друз, драўняную фібру, гной, яечны бялок, клеі, вапну і г. д. Саман патрабуе доўгага высыхання, таму ў большасці выпадкаў з яго загадзя вырабляюць блокі, якія пазней выкарыстоўваюць у будоўлі.

## Вартасці 
Саман — эканамічны і даступны будаўнічы матэрыял, мае дастатковую цеплаправоднасць, каб пры таўшчыні сцен 600—800 мм захоўваць цяпло знутры будынка ўзімку і прахалоду ўлетку. Будынкі з саману вогнетрывалыя. Адзін з галоўных недахопаў — тое, што саман усмоктвае вільгаць, пры гэтым парушаецца ўнутраная структура і могуць здарацца разбурэнні. Для таго, каб гэта папярэдзіць, са знешняга боку сцены тынкуюць, выкарыстоўваюць для аздаблення ізаляцыйныя матэрыялы. Саманныя сцены могуць паражацца грызунамі і казуркамі, іх трываласць значна меншая, чым у абпаленай цэглы або бетона.

## Галерэя 

Adobe wall (detail) 1.jpg|Паверхня сухога самана
Ancient egyptians adobe as a pylon ramp.jpg|Саманная рампа (Старажытны Егіпет)
Casa de Adobe na Chapada das Mesas.jpg|Безблокавая пабудова з трыснягу і гліны (Бразілія)
Casa pinariega 10.jpg|Дом з саманных блокаў у Іспаніі

## Спасылкі 
* ADOBE CONSTRUCTION
* Adobe Moulding
* History of Adobe Building 
* Экодом под Гродно: как семья строит дом из глины и соломы
* Саман: используй то, что под рукой… 

Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Тыўанака

**Тыўана́ка** (аймара: *Tiwanaku*; ) — помнік сусветнай спадчыны на захадзе Балівіі каля паўднёвага берага возера Тытыкака на вышыні 3850 м, цэнтр дакалумбавай цывілізацыі Новага Свету.

## Гісторыя 
 Тыўанака]]
Тыўанака ўяўляў сабою гарадское паселішча, якое з’яўлялася цэнтрам буйной імперыі паміж II ст. да н. э. — X ст. н. э. У перыяд яго росквіту насельніцтва складала каля 30 000 — 70 000 чалавек. Тыўанака ўзнік на горнай раўніне, дзе здаўна існавала абрашальнае земляробства. Возера Тытыкака лічылася важным сакральным цэнтрам. Першыя манументальныя будынкі пачалі ўзводзіцца ў II ст. н. э., аднак найбольш грандыёзныя пабудовы датуюцца не раней за 375 г. н. э.

Асаблівасцю мясцовай архітэктуры было выкарыстанне вялікіх адкрытых прастораў. Сэрцам горада з’яўляліся манументальныя будынкі для рэлігійных цырымоній. Яны ўзводзіліся з маналітных каменных блокаў. Вылучаюць прамавугольныя блокі і блокі, якія захоўвалі сколы і натуральныя выманні. На іх захаваліся канаўкі для разразання каменю, сляды бронзавых клямак для транспартыроўкі. Рэлігійны цэнтр месціўся на штучным узвышшы з плоскай вяршыняй, брукаванай каменем. Яна была аддзелена ад астатняга горада каналам. Некаторыя ірыгацыйныя пабудовы знойдзены і знутры.

Знешні горад уяўляў сабою сціплыя жылыя і гаспадарчыя пабудовы з неабпаленай цэглы на каменных фундаментах. Керамічныя вырабы адрозніваюцца вялікай колькасцю высокіх пасудзін з упрыгожваннямі. Мяркуюць, што ў Тыўанака існавала масавая вытворчасць керамікі з выкарыстаннем прэс-форм. Жыхары горада займаліся ткацтвам, выраблялі яркія жоўтыя тканіны, вопратку і складаныя галаўныя ўборы.

Этнічны склад насельніцтва Тыўанака дакладна не вядомы. Доўгі час меркавалі, што ён быў населены аймара, паколькі менавіта яны складаюць большасць насельніцтва ў нашы дні. Аднак археалагічныя, лінгвістычныя і генетычныя даследаванні апошніх дзесяцігоддзяў не пацвярджаюць гэтага. Мяркуюць, што прамымі нашчадкамі тыўанаканцаў могуць быць уру.

Заняпад Тыўанака звязваюць з кліматычнымі зменамі і нападамі з боку паўночных суседдзяў (магчыма, аймара). Ужо ў XI ст. горад быў практычна пакінуты жыхарамі.

## Археалогія 
Руіны рэлігійнага цэнтра Тыўанака былі вядомы ўжо інкам і іспанскім канкістадорам. Першыя навуковыя даследаванні пачаліся з 1860-х гг. Першая падрабязная праца, прысвечаная Тыўанака, была апублікавана ў 1892 г. у Германіі.

З 1960-х гг. урад Балівіі рабіў захады для археалагічнага вывучэння і аднаўлення пабудоў. Комплексныя раскопкі пачаліся ў 1972 г. дзякуючы спецыялістам універсітэта Чыкага.

## Ахова 
У 2000 г. комплекс Тыўанака быў уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Славутасці 
Сучасны комплекс Тыўанака ўключае наступныя славутасці:

## Спасылкі 
* Tiwanaku: Spiritual and Political Centre of the Tiwanaku Culture
* Tiwanaku — Ancient History Encyclopedia
* Tiwanaku: Pre-Incan Civilization in the Andes
* Tiwanaku: History & Context
* Multiethnicity, pluralism, and migration in the south central Andes: An alternate path to state expansion

Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Балівіі
Катэгорыя:Гісторыя Балівіі
Катэгорыя:Гісторыя Перу
Народны камісарыят збожжавых і жывёлагадоўчых саўгасаў БССР

**Наро́дны камісарыя́т збо́жжавых і жывёлагадо́ўчых саўга́саў Белару́скай ССР** быў утвораны 25 снежня 1936 года. У 1946 годзе ён быў скасаваны.

У 1947—1957 гадах існавала правапераемнае Міністэрства саўгасаў БССР.

## Наркамы 
* Андрэй Турлай (1937)
* Аляксандр Свінцоў (1937 — 1938)
* Аляксандр Дружынін (1938)
* Захар Галадушка (1940—1946)

## Спасылкі 
* Фонды Нацыянальнага архіва Беларусі .

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:Народныя камісарыяты БССР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1946 годзе
Ханна (спявачка)

**Ханна** (сапраўднае імя — **Ганна Уладзіміраўна Іванова**; нар. 23 студзеня 1991) — расійская  і фотамадэль.

## Біяграфія 
Ганна Іванова нарадзілася 23 студзеня 1991 года ў Чэбаксарах. З дзяцінства хацела стаць спявачкай. Скончыла музычную школу па класу фартэпіяна. Таксама прафесійна займалася спартыўнымі бальнымі танцамі, прымала ўдзел у розных спаборніцтвах у Расіі і за мяжой. Кандыдат у майстры спорту па спартыўных бальных танцах. У 2013 годзе скончыла філіял Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне на прадпрыемстве турызму і гасцінічнага гаспадаркі».

Неаднаразова станавілася пераможцай конкурсаў прыгажосці, сярод якіх «Міс Чувашыя — 2009», «Міс Волга — 2009», «Міс Апалон — 2009», Miss Viva Volga-Don — 2010, Miss Volga International — 2010, Miss Kemer International — 2010. Была фіналісткай конкурсу «Міс Расія 2010».

Некаторы час спявачка жыла ў Кіеве, здымалася ў тэлесерыялах, затым пераехала ў Маскву. Сольную музычную кар'еру Ханна пачатку ў 2013 годзе з песні «Я проста твая», на якую ў снежні быў зняты кліп. Вясной 2014 года яна запісала ў дуэце з Ягорам Кридом песню «Сціплым быць не ў модзе». У 2015 годзе была вядучай аўтарскай праграмы «Хіп-хоп чарт з Ханной» на тэлеканале RU.TV. У тым жа годзе выпусціла два сінгла — «Мама, я закахалася» і «Страціла галаву», — апошні з якіх трапіў у ратацыі вядучых радыёстанцый Расіі. У 2016 годзе Ханна прыняла ўдзел у Big Love Show ў СК «Алімпійскі» (Масква), а таксама выпусціла новы трэк «Амар Хайям». У тым жа годзе яна была вылучана на Прэмію Муз-ТБ 2016 ў намінацыі «Прарыў года».

## Асабістае жыццё 
З ліпеня 2015 года спявачка замужам за генеральным дырэктарам лэйбла Black Star Inc. Паўлам «Пашу» Кур'янавым. Яны пазнаёміліся на конкурсе прыгажосці «Miss Kemer International — 2010», дзе Ханна заняла 1-е месца. Ару займаецца прасоўваннем Ханны як спявачкі.

## Трэкі 
* «Я проста твая» (2013)
* «Ўздыхі» (2014)
* «Так і ведай» (2014)
* «Ведаю» (2014)
* «Сціплым быць не ў модзе» (2014)
* «Манекен» (2014)
* «Неба» (2014)
* «Каб лета не канчалася» (2014)
* «Лепш няма» (2014)
* «Instagram» (2015)
* «Мама, я закахалася» (2015)
* «Страціла галаву» (2015)
* «Калі ён зойдзе» (2016)
* «Амар Хайям» (2016)
* «Без цябе я не магу» (2016)
* «Невиновная» (2017)
* «Te Amo» (2017)
* «Кули» (2017)
* «Не вярнуся» (2018)
* «Цалаваць» (2018)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Фотамадэлі паводле алфавіта
Дамір Зломісліч

**Дамір Зломісліч** (; нар. , Коніц, Боснія і Герцагавіна) — баснійскі футбаліст, паўабаронца клуба «Зрыньскі» з Мостара.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў клубе «Шыракі Брыег». Пасля двух гадоў, праведзеных у арэндах у клубах ГОШК (Габела) і «Графін» (Улашым), у сезоне 2012/13 замацаваўся ў складзе каманды, выйграў з ёй Кубак Босніі і Герцагавіны.

Улетку 2013 года перайшоў у харвацкую «Рыеку». Выступаў за гэты клуб у Лізе Еўропы (9 матчаў, 1 гол). Са жніўня 2013 года па сакавік 2014 года не гуляў з-за траўмы. Пасля вяртання не здолеў замацавацца ў асноўным складзе, і ў лютым 2015 года быў аддадзены ў арэнду румынскаму клубу «Брашоў» да канца сезону. Сезон 2015/16 таксама правёў у арэндзе, цяпер у «Істры 1961».

У ліпені 2016 года перайшоў у турэцкі клуб «Газіянтэп ББ», аднак у пачатку 2017 года вярнуўся ў «Шыракі Брыег», з якім другі раз выйграў Кубак. У чэрвені 2017 года стаў іграком беларускага клуба «Шахцёр» з Салігорска. У складзе салігорскай каманды стаў выступаць на пазіцыі апорнага паўабаронцы, чаргуючы выхады ў стартавым складзе і на замену.

У пачатку 2018 года не трэніраваўся з «Шахцёрам», хутка разам з іншым футбалістам салігорцаў Дражанам Багарычам адправіўся ў «Шыракі Брыег», з якім у лютым афіцыйна падпісаў кантракт. У ліпені 2018 года перайшоў у сербскую «Вайводзіну».

У ліпені 2019 года зноў вярнуўся ў Бонію і Герцагавіну, далучыўшыся да «Зрыньскага».

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за юніёрскую зборную Босніі і Герцагавіны.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Босніі і Герцагавіны (2): 2021/22, 2022/23
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Босніі і Герцагавіны: 2019/20
*  Уладальнік Кубка Босніі і Герцагавіны (3): 2012/13, 2016/17, 2022/23
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Харватыі: 2013/14
*  Уладальнік Кубка Харватыі: 2013/14
*  Уладальнік Суперкубка Харватыі: 2014
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2017

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Зрыньскі Мостар
Катэгорыя:Ігракі ФК Вайводзіна
Катэгорыя:Ігракі ФК Шыракі Брыег
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Газіянтэп
Катэгорыя:Ігракі ФК Істра 1961
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыека
Катэгорыя:Ігракі ФК Брашоў
Катэгорыя:Ігракі ФК ГОШК Габела
Катэгорыя:Ігракі ФК Селье і Бело Улашым
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Босніі і Герцагавіне
Народны камісарыят харчовай прамысловасці БССР

**Наро́дны камісарыя́т харчо́вай прамысло́васці Белару́скай ССР** быў утвораны 25 снежня 1936 года. З 1946 года пераўтвораны ў Міністэрства харчовай прамысловасці БССР.

## Наркамы 
* Мікалай Крылоў (1936 — ?)
* Ілья Горын (1938 — ?)
* Сямён Паповіч (1941 — ?)
* Самуіл Касцюк (1944 — 1946)

## Спасылкі 
* Фонды Нацыянальнага архіва Беларусі.

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:Народныя камісарыяты БССР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1946 годзе
Плошча Аб’яднаных нацый (Мінск)

'''Плошча Аб'яднаных нацый''' — плошча ў Ленінскім раёне Мінска, знаходзіцца на вуліцы Ульянаўская. Названа ў гонар Арганізацыі Аб'яднаных Нацый.

## Гісторыя 
Сваю назву плошча атрымала ў 1995 годзе ў гонар 50-годдзя Арганізацыі Аб'яднаных Нацый. У 2010 годзе ў рамках святкавання 65–х угодкаў з дня заснавання ААН на плошчы быў закладзены камень з памятнай шыльдай «Плошча Аб'яднаных Нацый» на беларускай і англійскай мовах. Планавалася стварэнне манумента для ўсталявання на плошчы пасля завяршэння яе рэканструкцыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плошчы Мінска
Народны камісарыят аўтамабільнага транспарту БССР

**Наро́дны камісарыя́т аўтамабі́льнага тра́нспарту Белару́скай ССР** быў утвораны 28 ліпеня 1939 года. З 1946 года пераўтвораны ў Міністэрства аўтамабільнага транспарту БССР.

## Паўнамоцтвы 
На Народны камісарыят аўтамабільнага транспарту былі ўскладзены наступныя абавязкі:
* кіраўніцтва падрыхтоўкай і перападрыхтоўкай інжынерна-тэхнічных кадраў, кадраў масавых прафесій для аўтамабільнага транспарту БССР (шафёраў, рамонтнікаў, аўтамеханікаў і інш.) і арганізацыю завочнага навучання іх разам з падрыхтоўкай масавых кадраў, якая праводзілася ў гэты час наркаматамі і ўстановамі;
* арганізацыя і кіраўніцтва эксплуатацыяй аўтатранспарту, распрацоўка адзіных нарматываў эксплуатацыі, абслугоўвання і рамонту аўтамашын, а таксама распрацоўка тарыфаў на перавозку грузаў і пасажыраў для ўсяго аўтамабільнага транспарту на тэрыторыі БССР;
* распрацоўка тыпавых праектаў гаражоў, аўтарамонтных майстэрняў і іншых відаў аўтатранспартных прадпрыемстваў, а таксама распрацоўка нормаў па будаванню аўтапрадпрыемстваў для ўсяго аўтамабільнага транспарту на тэрыторыі БССР;
* распрацоўка адзіных нормаў і тарыфных ставак аплаты працы працоўным, службоўцам і ІТР для ўсяго аўтатранспарту на тэрыторыі БССР;
* каапераванне на дамоўных пачатках сродкаў асобных гаспадарчых органаў, арганізацый і народных камісарыятаў, зацікаўленых у пабудове гаражоў агульнага карыстання.

## Наркамы 
* Барыс Сцяпанаў (1939 — ?)

## Спасылкі 
* Постановление Совета Народных Комиссаров Белорусской ССР от 13 октября 1939 г. № 792 «Об утверждении Положения о Народном Комиссариате Автомобильного Транспорта БССР»  
* .

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:Народныя камісарыяты БССР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1946 годзе
Дайнава (курганны могільнік)

**Дайнава́** — курганны могільнік каля вёскі Дайнава Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

## Апісанне 
За 1,2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на левым беразе ракі Цітаўкі, супроць колішняй вёскі Крыніца. 5 насыпаў вышынёй 0,7—2 м, дыяметрам 5—10 м (раней было 15 насыпаў). Курганы пашкоджаны ямамі.

## Даследаванні 
Вядомы з 1924 года. У 1985 годзе могільнік абследавала Таццяна Бубенька.

Раскопкі не праводзілі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дайнава (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Пухавіцкага раёна
Грэбень (курганны могільнік)

**Грэбень** — курганны могільнік дрыгавічаў каля в. Грэбень Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

## Апісанне 
На паўночна-ўсходняй ускраіне вёскі, ва ўрочышчы Курганы, побач з балотам. Захавалася 3 курганы вышынёй 2,5 м, дыяметрам 10 м (раней было 44 насыпы).

## Даследаванні 
Адкрыў і даследаваў у канцы 19 ст. К.П. Тышкевіч, раскапаны 3 курганы. У першым 2 пахаванні: адно ў насыпе, другое ў яме глыбінёй каля 2 м, дзе таксама былі рэшткі жалезных рэчыў. Паміж пахаваннямі (на глыбіне 70 см) знойдзены бронзавая шпілька ў драўляным футарале і бронзавы пярсцёнак. У другім кургане на глыбіні 1,4 м пахаванне па абраду трупапалажэння: мужчынскі шкілет без рэчаў. У 3-ім насыпе на глыбіне 10 см знойдзены чэрап дзіцяці, глыбей (65 см) - вуголле і рэшткіспаленных касцей, на глыбіні 1 м - шкілет мужчыны.

У 1985 г. могільнік абследавала Т.С. Бубенька. Належаў дрыгавічам.

Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Гістарыка-этнаграфічным музеі ў Літвы.

## Літаратура 
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Катэгорыя:Грэбень (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Дрыгавічы
Дудзічы (гарадзішча)

**Ду́дзічы** — археалагічны помнік, гарадзішча V стагоддзя да н.э. — V стагоддзя н.э. каля вёскі Дудзічы Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.
Гарадзішча ранняга жалезнага веку месціцца за 0,2 км на поўдзень ад Дудзічаў, на правым беразе Пцічы, ва ўрочышчы Кобань, у полі. Вышыня над узроўнем ракі 3 — 4 метры. Авальная пляцоўка, памерам 39×25 метраў. Абкружаная моцна апоўзлым ровам. Пашкоджаная могілкамі, родавым пахаваннем Ельскіх.

Гарадзішча выяўлена ў 1963 годзе Юрыем Драгуном. Паводле яго звестак, гарадзішча было акружана двума валамі і ровам. Абследавана ў 1985 годзе Таццянай Бубенькай. Культурны пласт больш за 0,3 м, у цэнтры пляцоўкі знойдзены млынавы камень. Раскопак гарадзішча не праводзілі.

Гарадзішча з’яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю рэгіянальнага значэння.

## Літаратура 
* 
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Катэгорыя:Дудзічы
Катэгорыя:Гарадзішчы Пухавіцкага раёна
Плошчы Мінска

**Плошчы** са старадаўніх часоў былі адметнай рысай Мінска. Першыя плошчы былі гандлёвымі (Верхні рынак, Ніжні рынак, Конскі рынак), пазней плошчы сталі называць у гонар пэўнай падзеі (Юбілейная плошча) ці асобы (Плошча Якуба Коласа). Некаторыя плошчы не маюць афіцыйнай назвы, а толькі народную — ад вуліц, на якіх яны знаходзяцца (Запарожская плошча, плошча Казінца, Круглая плошча — на скрыжаванні вуліц Радыяльная і Ваўпшасава) і нават дзве назвы: плошча на скрыжаванні вуліцы Прытыцкага і праспекта Пушкіна вядома адначасова як плошча Прытыцкага і плошча Пушкіна.

Назвы цэнтральных плошчаў Мінска часта мяняліся па палітычных прычынах і ў выніку рэканструкцыі. Некаторыя ўчасткі маюць форму і памер плошчаў, але не маюць уласных імёнаў.

## Спіс плошчаў 
## Гл. таксама 
* Вуліцы Мінска


Катэгорыя:Спісы:Мінск
Мінск
Зарэчча (курган)

**Грэбень** — курган каля вёскі Зарэчча Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

## Апісанне 
Мясцовая назва — Капцы. За 1,5-2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Курганне, на ўскраіне лесу, каля балота. Насып прадаўгаваты, памерам 12 х 4 м, вышыня 1,6 м, здзірванелы. Па звестках мясцовых жыхароў, раней уздоўж балота было 7 курганоў.

## Даследаванні 
Абследавала ў 1985 годзе Т. С. Бубенька.

## Літаратура 
* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / Склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — ISBN 978-985-6828-35-8.
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Катэгорыя:Зарэчча (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Пухавіцкага раёна
Канстытуцыя БССР

**Канстыту́цыя Белару́скай Саве́цкай Сацыялісты́чнай Рэспу́блікі** — гэта Асноўны закон ССРБ і Беларускай ССР, які дзейнічаў з 1919 па 1994 год. За ўвесь час існавання БССР былі прыняты чатыры Канстытуцыі: 1919, 1927, 1937 і 1978 гадоў. У 1994 годзе Канстытуцыя БССР была замененая Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь.

## Канстытуцыя 1919 года 
Канстытуцыя была прынята І з’ездзе Саветаў БССР 3 лютага 1919 года

Першы раздзел Канстытуцыі замацоўваў агульныя палажэнні, якія давалі дадатковыя правы і абавязкі грамадзянам. Як і ў Канстытуцыі 1919 года, апошні раздзел быў прысвечаны сімвалам.

Раздзел І быў прысвечаны агульным палажэнням, іншыя ж — асноўным органам кіравання.

Вышэйшым органам улады абвяшчаўся Вярхоўны Савет, які быў адзіным і выключным органам заканадаўчай улады.

Знакамітым з’яўляецца артыкул 6, які надаваў «кіруючую і накіроўваючую сілу савецкага грамадства, яго палітычнай сістэмы» КПСС і Камуністычнай партыі Беларусі, як яе аддзяленню ў Беларусі.

Змест Канстытуцыі Беларускай ССР 1978 года:
* **Прэамбула**
* **І. Асновы грамадскага ладу і палітыкі Беларускай ССР**
* Глава 1 — Палітычная сістэма
* Глава 2 — Эканамічная сістэма
* Глава 3 — Сацыяльнае развіццё і культура
* Глава 4 — Знешнепалітычная дзейнасць і абарона сацыялістычнай краіны
* **ІІ. Дзяржава і асоба**
* Глава 5 — Грамадзянства Беларускай ССР. Раўнапраўе грамадзян
* Глава 6 — Асноўныя правы і абавязкі грамадзян Беларускай ССР
* **ІІІ. Нацыянальна-дзяржаўная і адміністрацыйна-тэрытарыяльная будова Беларускай ССР**
* Глава 7 — Беларуская ССР — Саюзная рэспубліка ў саставе СССР
* Глава 8 — Адміністрацыйна-тэрытарыяльная будова Беларускай ССР
* **IV. Саветы народных дэпутатаў Беларускай ССР і парадак іх абрання**
* Глава 9 — Сістэма і прынцыпы дзейнасці Саветаў народных дэпутатаў
* Глава 10 — Выбарчая сістэмы
* Глава 11 — Народны дэпутат
* **V. Вышэйшыя органы дзяржаўнай улады і кіравання Беларускай ССР.**
* Глава 12 — Вярхоўны Савет Беларускай ССР
* Глава 13 — Савет Міністраў Беларускай ССР
* **VІ. Мясцовыя органы дзяржаўнай улады і кіравання Беларускай ССР**
* Глава 14 — Мясцовыя Саветы народных дэпутатаў
* Глава 15 — Выканаўчыя камітэты мясцовых Саветаў народных дэпутатаў
* **VІІ. Дзяржаўны план эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР. Дзяржаўны бюджэт Беларускай ССР.**
* Глава 16 — Дзяржаўны планы эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР
* Глава 17 — Дзяржаўны бюджэт Беларускай ССР
* **VІІІ. Правасуддзе, арбітраж і пракурорскі нагляд.**
* Глава 18 — Суд і арбітраж
* Глава 19 — Пракуратура
* **ІХ. Герб, флаг, гімн і сталіца Беларускай ССР.**
* **Х. Дзеянне Канстытуцыі Беларускай ССР і парадак яе змянення.**

## Спасылкі 
* Канстытуцыя ССРБ 1919 года
* Канстытуцыя БССР 1927 года
* Канстытуцыя БССР 1937 года
* Канстытуцыя БССР 1978 года
* Канстытуцыя БССР 1978 года са змяненнямі і дапаўненнямі 

Катэгорыя:БССР
Катэгорыя:Канстытуцыі Беларусі
БССР
Кавалевічы (археалагічныя помнікі)

**Кавалевічы** — археалагічныя помнікі : гарадзішча і 2 могільнікі V стагоддзе да н.э. — V стагоддзе н.э. каля в. Кавалевічы Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку, ва ўрочышчы Гарадзішча (Маяк), за 0,7 км ад левага берага вадасховішча Кавалёўка, за 1,3 км на паўночны захад ад вёскі Кавалевічы — .

## Гарадзішча 
### Апісанне 
За 2 км на поўнач ад вёскі, у лесе, ва ўрочышчы Маяк, або Гарадзішча, за 0,5 км ад левага берага р. Кавалёўка, на гары. Пляцоўка амаль круглая. памерам 40 х 50 м. З усходу, паўднёвага і паўночнага ўсходу па краі прасочаны вал вышынёй да 2,5 м шырынёй у аснове 4-5 м. Схілы стромкія, у выглядзе тэрас (шэрыня 6-8 м), размешчаны на 10-15 м ніжэй за пляцоўку. Па-за ёй знаходзіцца роў глыбінёй 2-4 м і вал вышынёй 1,5-2 м, шырынёй 4-5 м. Уваход на гарадзішча(шырынёй 2-2,5 м) прасочаны з усходняга боку. Пляцоўка парасла хмызняком, моцна пашкоджана ў час вайны, а таксама ямамі. Культурны пласт больш за 0,6 м.

### Даследаванні 
Вядома з 1883 г. Абследавала ў 1985 г. Т. С. Бубенька. Раскопак не праводзіліся.

## Могільнік — 1 
### Апісанне 
Мясцовая назвы — Капцы, Даўня магілы. За 1,3 км на поўнач ад вёскі, на ўскрайку лесу, злева ад дарогі, ав ўрочышчы Маяк. 7 насыпаў вышынёй 0,9 — 2 м, дыяметрам 6-10 м. Курганы параслі лесам.

### Даследаванні 
Выявіў у 1967 г. А. Р. Мітрафанаў, абследавала ў 1985 г. Т. С. Бубенька. Раскопак не праводзіліся.

## Могільнік — 2 
### Апісанне 
За 0,8 км на поўнач ад вёскі, у лесе, злева ад дарогі, ва ўрочышчы Маяк, за 0,6 км ад могільніка-1. Два насыпы вышынёй 1 і 1,5 м, дыяметрам 6 і 12 м.

### Даследаванні 
Выявіла і абследавала ў 1985 г. Т. С. Бубенька. Раскопак не праводзіліся.

## Курган — 1 
### Апісанне 
За 0,2 км ад гарадзішча, злева ад лясной дарогі, ва ўрочышчы Маяк. Насып прадаўгаваты, памерам 8 х 3 м, вышынёй 1,4 м, у цэнтры пашкоджаны ямамі.

### Даследаванні 
Выявіла ў 1985 г. Т. С. Бубенька.

## Курган — 2 
### Апісанне 
За 1 км на поўнач ад вёскі, на ўскрайку лесу, пры дарозе ўздоўж поля. Вышыня 1,7 м, дыяметрам 10 м.

### Даследаванні 
Выявіла ў 1985 г. Т. С. Бубенька.

## Літаратура 
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Катэгорыя:Кавалевічы (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Гарадзішчы Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Могільнікі Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Гарвард-каледж

**Гарвард-каледж** () — адно з двух падраздзяленняў Гарварда, якія выпускаюць бакалаўраў (разам з ). Знаходзіцца ў масачусецкім Кембрыджы, заснаваны ў 1636 годзе. З'яўляецца найстарэйшай ВНУ ЗША і адным з самых прэстыжных.

Названы ў гонар яго першага фундатара Джона Гарварда.

Першапачаткова існаваў для духавенства, з 1782 года пачалося навучанне медыцыне, з 1816 і 1817 гадоў — адпаведна праву і тэалогіі.

## Спасылкі 
* http://college.harvard.edu(http://college.harvard.edu) (англ.)

Катэгорыя:Гарвардскі ўніверсітэт
Катэгорыя:З’явіліся ў 1636 годзе
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Себасцьян Бурдон

**Себасцьян Бурдон** (; 2 лютага 1616 — 8 мая 1671) — французскі мастак; адзін са старэйшынаў французскай Акадэміі жывапісу і скульптуры.

## Галерэя 

Файл:Bourdon, Sébastien - Ein Römischer Kalkofen - 1634-1637.jpg|
Файл:Sébastien Bourdon - The Beggars - WGA2943.jpg|
Файл:Bourdon, Sébastien - Le Sacrifice de Noe a la sortie de l'Arche - c. 1640.jpg|
Файл:Bourdon, Sébastien - Le Camp de Bohémiens.jpg|

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Піжаўка

**Пі́жаўка**, **ручай Крупец** (у верхнім цячэнні) — рака ў Верхнядзвінскім і Расонскім раёнах Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Свольна (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 12 км, з іх 10,5 км на тэрыторыі Верхнядзвінскага раёна. Плошча вадазбору 30 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,8 м/км. Выток Піжаўкі знаходзіцца за 5 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад вёскі Дубровы Верхнядзвінскага раёна. Упадае ў Свольну каля вёскі Маторына Расонскага раёна. Прыток — ручай (правы).

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-9. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Расонскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Свольны
Пётр Васільевіч Юхнавец

**Пётр Васільевіч Юхнавец** (, Гарадзёнка, Барысаўскі павет, Расійская імперыя — ) — удзельнік Грамадзянскай вайны і партызанскага руху ў гады Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі.

## Біяграфія 
Удзельнік Першай сусветнай вайны.

З 1918 года ў Чырвонай Арміі, камандзір аддзялення разведчыкаў. Вызначыўся ў баях з бандай Лазнюка на Палессі ў лютым 1919 і ў баях з польскімі войскамі Польшчы за мястэчка Камень Лепельскага павета ў верасні 1919 года.

З 1930 арганізатар і старшыня калгаса на радзіме.

У перыяд Вялікай Айчыннай вайны падпольшчык, з 1943 камісар коннай групы партызанскай брыгады «Жалязняк» Мінскай вобласці.

Пасля вайны старшыня, брыгадзір калгаса.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга.

Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Андрэй Васілевіч Дулаў

**Андрэ́й Васі́левіч Ду́лаў** (, Ленінград, РСФСР — ) — заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь, доктар юрыдычных навук, прафесар кафедры крыміналістыкі юрыдычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Удзельнік Вялікай Айчынай вайны.

## Біяграфія 
У 1939—1941 гадах працаваў на Ленінградскім заводзе «Чырвоная зара» як электраманцёр, а ў 1944—1951 гадах у ленінградскай пракуратуры.

Быў аспірантам Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1952—1958 гадах, потым стаў там асістэнтам. У 1955 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Экспертыза на папярэднім следстве»

Падтрыхтаваў звыш 50 дактароў і кандыдатаў юрыдычных навук.

## Узнагароды і званні 
Сярод узнагарод і званняў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Катэгорыя:Юрысты СССР
Сядзіба

]]
**Сядзіба** — комплекс жылых, гаспадарчых, вытворчых і іншых збудаванняў, якія стваралі адзінае кампазыцыйнае цэлае. Сядзібы адрозніваюцца па асаблівасцях пляніроўкі, тыпах будынкаў, архітэктурным вырашэнні.

## Глядзіце таксама 
* Маёнтак
* Палац

## Літаратура 
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. : справ. пособие / Ю. А. Якимович. — Мн.: Навука i тэхнiка, 1991. — 367 с. — 2120 экз. — ISBN 5-343-00466-0.
* 
* Сядзі́ба; Сядзі́бны // 

*
Камісарыят па замежных справах ССРБ

**Наро́дны камісарыя́т па заме́жных спра́вах ССР Белару́сі** быў ўтвораны ў студзені 1919 года, згодна з рашэннем VI Паўночна-Заходняй абласной канферэнцыі РКП(б) аб стварэнні ССРБ.

У Камісарыяце працавалі 12 чалавек. У ведамстве быў створаны эканоміка-прававы аддзел.

Згодна з рашэннем Першага Усебеларускага з'езда Саветаў, які праходзіў 2—3 лютага 1919 года ў Мінску, аб утварэнні Літоўска-Беларускай Рэспублікі дзейнасць наркамата была спынена, былыя супрацоўнікі камісарыята — чатыры чалавекі — перайшлі ў замежны аддзел пры камісарыяце ўнутраных спраў.

## Наркам 
* Усевалад Фальскі (1919)

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:Камісарыяты ССРБ
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1919 годзе
Антоніу душ Сантуш Рамалью Эаніш

**Антоніу душ Сантуш Рамалью Эаніш** (; ) — партугальскі палітычны і ваенны дзеяч, Прэзідэнт Партугальскай рэспублікі ў 1976—1986 гадах.

Катэгорыя:Прэзідэнты Партугаліі
Уру (народ)

**Уру** (саманазва: *Qhas Qut suñi*, літаральна «азёрны народ») — індзейскі народ у Балівіі і Перу. Жывуць на штучных астравах і берагах возера Тытыкака. Агульная колькасць (2013 г.) — 4 600 чалавек.

Мяркуецца, што уру — прамыя нашчадкі першых пасяленцаў Альтыплана, якія сяліліся вакол возера Тытыкака ўжо 3700 гадоў таму. Хаця уру Перу і Балівіі размаўляюць на аднолькавай мове, генетыкі выявілі, што яны паходзяць ад 2 розных ліній перасяленцаў. У той жа час уру генетычна адрозніваюцца ад суседдзяў кечуа і аймара. У II ст. да н. э. — X ст. н. э. землі вакол возера Тытыкака ўваходзілі ў межы развіцця цывілізацыі Тыўанака. Пазней сюды перасяляліся аймара і з XV ст. — кечуа. Мяркуюць, што да іх прыхода тэрыторыі, населеныя уру, былі шырэйшымі. Яшчэ ў XIX ст. асобныя паселішчы уру знаходзіліся ў аддаленні берагоў Тытыкакі.

Сучасныя уру — насельнікі штучных астравоў, які ствараюць з мясцовага трыснягу *татора*. З яго таксама вырабляюць лодкі. Уру ўжываюць у ежу карані *татора*, багатыя ёдам, займаюцца рыбалоўствам і паляваннем, трымаюць свінняў і качак. На берагах возера арганізуюць палеткі, дзе вырошчваюць бульбу і кукурузу. Могілкі для памерлых таксама знаходзяцца на беразе. У мінулым прыбярэжныя землі былі захоплены аймара і кечуа, якія выкарыстоўвалі зямельную маёмасць як фактар падначалення астраўнога народа. У нашы дні уру змагаюцца за перадачу зямлі іх абшчынам. Усё больш важную эканамічную роль адыгрывае турызм. Ён стымулюе захаванне традыцыйнага ладу жыцця і старажытных рамёстваў, у тым ліку пляцення, ткацтва, гафта.

Дзякуючы адноснай ізаляванасці культура уру амаль не была крэалізавана іспанцамі. У прыватнасці, захаваліся архаічныя формы здабычы рыбы з дапамогай свойскіх бакланаў. Галоўнай сацыяльнай адзінкай з’яўляецца вялікая пашыраная сям'я, што абумоўлена важнасцю ўзаемнай дапамогі і патрэбай стала рамантаваць штучныя астравы. Уру шырока вядомы каляровым гафтам на тканінах. У нашы дні ўсе дзеці наведваюць 2 школы, атрымоўваюць сучасную медыцынскую дапамогу.

Уру захоўваюць некаторыя анімістычныя ўяўленні. Лічыцца, што ў старажытнасці яны шанавалі бажаство Месяца. Большасць сучасных вернікаў — каталікі.

## Спасылкі 
* The Uros People of Lake Titicaca
* Uru Indian Language (Uro)
* URU LIFE MORE THAN A TOURIST ATTRACTION
* Lineage of Andes’ Uros people traced back 3,700 years
* UROS PEOPLE OF PERU AND BOLIVIA FOUND TO HAVE DISTINCTIVE GENETIC ANCESTRIES

Катэгорыя:Індзейцы Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Народы Балівіі
Катэгорыя:Народы Перу
Роды ў чалавека

**Роды** — натуральны фізіялагічны працэс, які завяршае цяжарнасць і складаецца з выгнання плода і паследу з маткі праз канал шыйкі маткі і похву, званымі ў гэтым выпадку радавымі шляхамі. Пачатак родаў папярэднічаецца з'яўленне схватак.
 
Працэс нармальных родаў, адбываецца ў тры этапы: скарачэнне і пашырэнне ў шыйцы маткі, выгнанне плода (нараджэнне немаўля) і выгнанне плацэнты.

## Гл. таксама 
* 

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Цяжарнасць
I Усебеларускі з’езд Саветаў

**Першы Усебелару́скі з’езд Саве́таў рабо́чых, салда́цкіх і чырво́наарме́йскіх дэпута́таў**. Адбыўся 2—3 лютага 1919 года ў Мінску. Скліканы Часовым рабоча-сялянскім савецкім урадам Беларусі.

## Прадстаўніцтва на з’ездзе 
Прысутнічалі 230 дэлегатаў з рашаючым і 44 з дарадчым голасам: ад Гродзенскай (11 дэлегатаў), Мінскай (121), Магілёўскай (10) губерняў, Вілейскага павета Віленскай губерні (125), а таксама 7 дэлегатаў ад бежанцаў. У рабоце з’езда ўдзельнічаў старшыня УЦВК Я. М. Свярдлоў, які абвясціў пастанову Прэзідыума УЦВК «Аб прызнанні незалежнасці Беларускай Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі».

## Парадак дня 
На з’ездзе былі разгледжаны пытанні:
* аб адносінах да савецкіх рэспублік (І. І. Рэйнгольд),
* аб бягучым моманце (А. Ф. Мяснікоў),
* аб межах Савецкай Беларусі,
* аб Канстытуцыі БССР (Р. В. Пікель),
* справаздача Часовага рэвалюцыйнага рабоча-сялянскага ўрада Беларусі,
* выбары ЦВК БССР.

## Рашэнні з’езда 
З’езд прыняў «Дэкларацыю аб устанаўленні федэратыўнай сувязі паміж БССР і РСФСР», вызначыў тэрыторыю БССР у складзе Мінскай і Гродзенскай губерняў; Віцебская, Магілёўская і Смаленская губерні прызнаваліся часткай РСФСР. Адначасова было прызнана неабходным аб’яднаць БССР з Літоўскай Савецкай Рэспублікай.

З’езд прыняў 1-ю Канстытуцыю БССР, у адпаведнасці з якой найвышэйшая ўлада у рэспубліцы належала з’езду Саветаў. У перыяд паміж з’ездамі ўладу ажыццяўляў Цэнтральны выканаўчы камітэт (ЦВК), адказны перад Усебеларускім з’ездам Саветаў. З’езд зацвердзіў герб i сцяг БССР. У склад абранага з’ездам ЦВК БССР увайшло 50 чалавек (45 камуністаў, 2 бундаўца, 2 члены Паалей-Цыёна i 1 меншавік).

## Літаратура 
* Першы Усебеларускі з’езд Саветаў рабочых, салдацкіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў //  — С. 483—484.
* Першы Усебеларускі з’езд Саветаў рабочых, салдацкіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў //  — С. 319

Катэгорыя:1919 год у Мінску
Катэгорыя:Люты 1919 года
Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Катэгорыя:Усебеларускія з’езды Саветаў
Бернард Берансан

**Бернард Берансан** (; , Вільня, Расійская імперыя — , Фларэнцыя) — эксперт, гісторык і мастацтвазнавец ЗША яўрэйска-літоўскага паходжання. Спецыялізаваўся на майстрах італьянскага Адраджэння.
]]
Нарадзіўся ў Расійскай імперыі. Паходзіць з яўрэйскай сям'і. У сувязі з пагрозай яўрэйскіх пагромаў і смерці сям'я эмігравала ў ЗША, куды вывезла 10-гадовага Бернарда. Атрымаў вышэйшую адукацыю ў Гарвардскім універсітэце ЗША.

Сярод яго бліскучых атрыбуцый — пацверджанне арыгінальнасці карціны Леанарда да Вінчы «Мадонна Бенуа» (Мадонна з кветкай), якая належала тады Імператарскаму Эрмітажу.

Берансан — адзін з фігурантаў шумнага судовага працэсу з прыводам атрыбуцыі аднаго з варыянтаў «Дамы з фераньеркаю» таго ж Леанарда ў 1923 годзе. У 1930 г. надрукаваў сваю працу «Італьянскія мастакі эпохі Адраджэння». Скандал быў і па нагоды атрыбуцыі карціны «Пакланенне пастухоў», якую Беренсон адносіў да ранішніх твораў Тыцыяна.

За свае атрыбуцыі (экспертныя ацэнкі) браў 5 працэнтаў камісійных. Сярод яго кліентаў — мільянеры ЗША і . Стаў вельмі заможным чалавекам, набыў вілу Таці ў Ф'езоле каля Фларэнцыі. Жыў у Італіі пастаянна нават у гады 2-й сусветнай вайны, чым дапякаў фашыстам. Па завяшчанні Б. Берансана віла з усімі мастацкімі каштоўнасцямі перайшла да маёмасці Гарвардскага ўніверсітэта.

Берансану ставяць у віну за недакладнасць некаторых атрыбуцый. Але трэба ацэньваць спецыяліста комплексна — за яго поспехі і няўдачы. Поспехаў было больш, што даказвае вельмі высокі ўзровень збору  у горадзе Бостан.

## Галерэя 

The Chess Players.jpg|Франчэска дзі Джорджа. Шахматысты. Каля 1475. Нью-Ёрк, Метраполітэн
Leonardo da Vinci Benois Madonna.jpg|Леанарда да Вінчы. Мадонна Бенуа. Каля 1478. Санкт-Пецярбург, Эрмітаж
Leonardo da Vinci (attrib)- la Belle Ferroniere.jpg|Леанарда да Вінчы. Прыгожая Фераньера. 1490—1496. Парыж, Луўр
Giorgione - Adoration of the Shepherds - National Gallery of Art.jpg|Джарджонэ (у атрыбуцыі Берансана — Тыцыян). Пакланенне пастухоў. 1500—1510. Вашынгтон, Нацыянальная галерэя мастацтва

Катэгорыя:Гісторыкі мастацтва
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Італіі
Джульярдская школа

**Джульярдская школа** () — адна з найбуйнейшых амерыканскіх вышэйшых навучальных устаноў у галіне мастацтва і музыкі. Размешчана ў нью-ёркскім Лінкальн-цэнтры.

## Гісторыя 
У 1905 годзе ў Нью-Ёрку быў заснаваны Інстытут музычнага мастацтва () на чале з дырыжорам , які ў першы ж год заняткаў набраў каля 500 студэнтаў. У 1926 годзе інстытут быў аб'яднаны з заснаванай за два гады да гэтага Джульярдскай вышэйшай школай (), створанай дабрачынным фондам Агастаса Джульярда; пад адзіным кіраўніцтвам два інстытута заставаліся адносна самастойнымі, паколькі Джульярдская школа была прызначана для студэнтаў больш старэйшага ўзросту, якія ўжо маюць пэўную музычную адукацыю. Далейшае зліццё дзвюх частак адзінай кансерваторыі адбылося ў 1946 годзе, і аб'яднаная навучальная ўстанова стала называцца *Джульярдскай школай музыкі*, а з 1969 года проста Джульярдскай школай. З часам да першапачатковага аддзялення выканальніцкага мастацтва ў галіне акадэмічнай музыкі дадалося аддзяленне танца (1951), а затым і аддзяленне драмы (1968); у 2001 годзе ў Джульярдскай школе быў адкрыты курс выканальніцкага майстэрства для джазавых музыкаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт (англ.)&nbsp;


Катэгорыя:Кансерваторыі паводле алфавіта
Эміль Лубэ

**Эміль Лубэ** (; 30 снежня 1838, Марсан, дэпартамент Дром — 20 снежня 1929, Мантэлімар, дэпартамент Дром) — французскі палітычны дзеяч, прэзідэнт Францыі (Трэцяя рэспубліка; 1899—1906).
Пела

**Пе́ла** — рака ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Вілія (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 56 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,5 м/км. Выток ракі знаходзіцца каля аграгарадка Куранец, вусце каля горада Вілейка. Вадазбор на паўднёвым ускрайку Нарачана-Вілейскай нізіны. Рэчышча часткова каналізаванае. Каля аграгарадка Куранец на рацэ сажалка.

## Літаратура 
*  — С. 159.
* 
* 
* Ліст карты N-35-54. Выданне 1979 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Вілейскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Віліі
Fifteen (песня Тэйлар Свіфт)

**«Fifteen»** *(бел. «Пятнаццаць»)* — чацвёрты сінгл амерыканскай кантры спявачкі Тэйлар Свіфт з яе другога студыйнага альбома «Fearless», выпушчаны 30 жніўня 2009 пад лэйблам Big Machine. Песня была напісана Тэйлар. Найбольшую папулярнасц кампазіцыя мела у ЗША, дзе дасягнула 23 месца ў галоным хіт-парадзе і паднялася на 7 прыступку ў кантры-чарце. Сінгл атрымаў некалькі музычных узнагарод і намінацый, сярод якіх намінацыя на MTV Video Music Awards. На цяперашні час сінгл мае дзве плацінавыя сертыфікацый у Амерыцы.

## Інфармацыя 
### Гісторыя стварэння 
Песня прысвечана школьнай сяброўцы Тэйлар — Эбігейл Андрасан. Як расказвала Свіфт у адным з інтэрв’ю, у школе яны лічылі сябе агіднымі качанятамі, таму так важна было патрымліваць адзін аднаго. Акрамя таго, гэта любімая песня Свіфт на альбоме «Fearless».
Тэйлар скончыла працу над песняй у дарозе і вельмі нервавалася перад тым, як паказаць песню Эбігейл, таму што не ведала, як адрэагуе яе сяброўка. 

Акрамя Эбігейл, у песні спяваецца пра самага першага хлопца Тэйлар — Дру Дунлапе.

### Агульная інфармацыя 
«Fifteen» — гэта кантры-поп песня, даўжынёй у 4 хвіліны і 55 секунд. Кампазіцыя мае ўмераны рытм 96 удараў у хвіліну. Трэк класіфікуецца як балада і напісаны ў танальнасці соль мажор. Вакал Свіфт ахоплівае крыху больш за дзве актавы, ад G3 да С5. Акордавая паслядоўнасць кампазіцыі — Gsus2–Csus2–Эм–Csus2.

У тэкст «Fifteen» спявачка апавядае аб некалькіх падзеях, якія адбываліся з ёй у падлеткавым узросце. У першым куплеце Свіфт расказвае пра пераход у старэйшую школу з намерамі трымацца далей ад яе аднагодкаў праз сваю сціпласць. Другі куплет апавядае пра сустрэчу з Эбігейл і тое, як яны сябравалі. Паслядоўна выканаўца пачынае апісвае першае спатканне і каханне, якое было не шчаслівым. У прыпевах Тэйлар папярэджваў маладых дзяўчат наконт магчымага горкага вопыту блізкіх зносін.

Рэжысёр відэакліпа — Раман Уайт, які да гэтага зняў кліп да песні «You Belong With Me». У кліпе дзве сяброўкі, Свіфт і Эбігел (якая сама ў ім здымалася) праходзяць праз розныя сітуацыі школьнага жыцця. Рэжысёр распавядаў, што амаль усё ў гэтым кліпе было створана на камп’ютары

Найбольшую папулярнасц кампазіцыя мела у ЗША, дзе дасягнула 23 месца ў галоным хіт-парадзе і паднялася на 7 прыступку ў кантры-чарце. На цяперашні час сінгл мае дзве плацінавыя сертыфікацый у Амерыцы. У Канадзе сінгл дасягнуў 48 месца ў нацыянальным хіт-парадзе і стаў залатым. У Аўстраліі песня стала 48 у чарце.

Патаемнае пасланне — «I Cried While Recording This» *(бел. «Я плакала, калі запісвала гэта»).*

## Версіі 
* **CD-сінгл / Лічбавая дыстрыбуцыя**
# "Fifteen" (Альбомная версія) – 4:54
* **Аўстарлійскі поп-мікс**
# "Fifteen" (Поп-міксавая версія) – 4:01

## Чарты 
### Штотыднёвыя чарты 
### Выніковыя гадавыя чарты
Амброджа дэ Прэдыс

*Джавані* **Амброджа дэ Прэдыс** (*Giovanni Ambrogio de Predis*; каля 1455 — каля 1508) — італьянскі партрэтыст эпохі Адраджэння міланскім школы, які працаваў разам з Леанарда да Вінчы. Адзін з самых характэрных леанардэскаў.

Гэты майстар працаваў на міланскім Манетным двары, вырабляючы малюнкі манет і медалёў, што прышчапіла яму любоў і майстэрства да профільнага партрэта. Яму прыпісваецца цэлая група падобных малюнкаў, галоўным чынам, жаночых.

File:Massimiliano Sforza by G.A. de Predis (Donatus Grammatica).jpg|Масіміліяна Сфорца
File:Ambrogio de Predis - Ritratto di una dama.jpg|Партрэт дамы (Беатрычэ д'Эстэна?)
File:Giovanni Antonio Boltraffio - Portrait of a Young Man, c1491 -Pinacoteca di Brera, Milan.jpg|Невядомы
File:San Sebastiano attribuito ad Ambrogio de Predis.jpg|Святы Себасцьян

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Je-ne-baise-plus

**Je-ne-baise-plus**  (фр. Я не цалуюся) - гэта ўпрыгажэнне, аналаг фераньеркі, што складаецца са стужкі тканіны, якая носіцца на шыі, і звычайна нясе на сабе камею, падвеску або камень.

Нашэнне гэтага ўпрыгажэння сведчыць аб расчараванні ў адносінах да сэксуальнасці або цэлібат чалавека.

Катэгорыя:Упрыгажэнні
Біжутэрыя

**Біжутэрыя** (ад ) — упрыгажэнні з недарагіх матэрыялаў. У вытворчасці выкарыстоўваюцца разнастайныя металы і сплавы, розныя гатункі празрыстага і каляровага шкла, пластмасы, керамікі і інш. Па вонкавым выглядзе біжутэрыя можа быць вельмі падобная на «сапраўдныя» ювелірныя вырабы, але яе кошт значна ніжэй.

Пачынаючы з сярэдзіны XX стагоддзя біжутэрыя, створаная майстрамі высокай моды або мастакамі, стала больш шанавацца.

## Матэрыялы 
Першапачаткова модныя ўпрыгажэнні рабіліся з недарагіх камянёў, якія імітавалі каштоўныя, такіх як стразы або арганічнае шкло. У сучаснай біжутэрыі ўжываецца шырокі шэраг матэрыялаў. Высакаякасныя крышталі, фіяніты імітуюць брыльянты, некаторыя напаўкаштоўныя камяні выкарыстоўваюцца замест каштоўных камянёў. З дапамогай пазалоты, серабрэння імітуюцца каштоўныя металы. Танныя ўпрыгажэнні могуць утрымліваць п'ютар, нікель і свінец.

Біжутэрыя можа ўключаць дэталі з пластыка, скуры або дрэва. У вырабе могуць быць выкарыстаны розныя пацеры і бісер.

## Літаратура 
* Юрова Е. С. Блеск и нищета бижутерии. Повседневные украшения в России и СССР, 1880—1980 годы. — М.: Этерна, 2016. — 208 с. — ISBN 978-5-480-00218-8.

Катэгорыя:Упрыгажэнні
Oestroidea

***Oestroidea*** — надсямейства інфраатраду Muscomorpha з падатраду караткавусых (*Brachycera*) двукрылых. Больш за 12000 відаў, уключаючы сямействы ,  і . Сустракаюцца сусветна. Мерон з вертыкальным шэрагам шчацінак. Латэратэргіты з валасінкамі. Жылка A1 пярэдняга крыла не датыкаецца да яго краю. Надсямейства *Oestroidea* дзеліцца на дзве монафілетычныя падгрупы: больш генералізаваную (, , ) і больш спецыялізаваную (, , ).

## Літаратура 
* Griffiths, G. C. D. The phylogenetic classification of Diptera Cyclorrhapha, with special reference to the structure of the male postabdomen (англ.) // Ser. Entomol.. — 1972. — Vol. 8. — P. 1-340.
* Yeates, D. K. & B. M. Wiegmann. Congruence and controversy: toward a higher-level phylogeny of Diptera (англ.) // Annu. Rev. Entomol.. — 1999. — Vol. 44. — P. 397—428.
* Yeates, D. K. Relationships of the extant lower Brachycera (Diptera): a quantitative synthesis of morphological characters (англ.) // Zool. Scripta. — 2002. — Vol. 31. — P. 105—121.
* David K. Yeates, Brian M. Wiegmann. Phylogeny and evolution of Diptera: recent insights and new perspectives // The Evolutionary Biology of Flies. — Columbia University Press, 2005. — P. 14-44. — ISBN 978-0-231-12700-4.

Катэгорыя:Караткавусыя двухкрылыя
Шарль Дзюпюі

**Шарль Аляксандр Дзюпюі** (; , Ле-Пюі-ан-Веле, дэпартамент Верхняя Луара — , Іль-сюр-Тэт, дэпартамент Усходнія Пірэнеі) — французскі палітычны дзеяч, тройчы займаў пасаду прэм’ер-міністра.

Быў выкладчыкам, потым інспектарам акадэміі. З 1885 года член палаты дэпутатаў; прымаў дзейны ўдзел у абмеркаванні пытанняў народнай адукацыі і быў адным з бачных членаў камісіі для перагляду сістэмы сярэдняй адукацыі. У 1892 годзе ён быў прызначаны міністрам народнай асветы.

Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Францыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Катэгорыя:Міністры адукацыі Францыі
Яўген Мікалаевіч Рубан

**Яўген Мікалаевіч Рубан** (19 чэрвеня 1941 — 17 лістапада 1997, Гродна) — беларускі шахматыст, майстар спорту СССР.

## Біяграфія 
Выхаванец беларускай шахматнай школы. Дзіцячыя гады правёў у Гродне. Скончыў філасофскі факультэт ЛДУ. Быў удзельнікам некалькіх чэмпіянатаў Ленінграда і Беларусі. У паўфінале 39-га першынства Ленінграда 1966 года выканаў норму майстра, а затым у фінале заваяваў званне чэмпіёна. У наступным годзе на першынстве СССР сярод студэнтаў у Растове-на-Доне падзяліў 4—6-e месцы з Вадзімам Файбісовічам і Навумам Рашкоўскім. Саступіў паў-ачка Ісаку Баляслаўскаму і заняў другое месца ў чэмпіянаце Беларусі 1964 года. У 1975 годзе, выступаючы па-за конкурсам, быў першым у выніковай табліцы чэмпіянату БССР. Гуляў за зборную каманду Ленінграда ў матчах супраць Узбекістана, Масквы і Беларусі. Прадстаўляў беларускую каманду на сустрэчы з шахматыстамі ГДР. Двойчы судзімы ў сувязі са сваёй гомасексуальнасцю (у СССР мужчынскія аднаполыя стасункі падлягалі крымінальнаму пераследу).

У 1980-я і 1990-я гады жыў у Гродне. Уваходзіў у кола знаёмых Аляксандра Раманава.

## Літаратура 
* Иванов С., Кентлер А., Файбисович В., Хропов Б. Шахматная летопись Петербурга. 1900—2005. Чемпионаты города. Изд. 2-е, испр. и доп. СПб.: Коста, 2005. 296 с.
* *Геллер А.* и *Дэуэль А.* Дебютант становится чемпионом. [О победителе XXXIX шахматного чемпионата Ленинграда Е. Рубане]. // Шахматы в СССР. — 1966. — № 9. — С. 20.
* *Геллер А.* Знакомьтесь: Евгений Рубан. // Шахматная Москва. — 1966. — № 13. — С. 3.

## Спасылкі 
* Асабістая картка Яўгена Рубана на сайце 365chess.com
* *Генна Сосонко*: «Клейменый»

Катэгорыя:Шахматысты Беларусі
Катэгорыя:Шахматысты СССР
Катэгорыя:Выпускнікі філасофскага факультэта СПбДУ
Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Катэгорыя:Майстры спорту СССР