Чачора (прыток Сажа)

**Чачора** — рака ў Кармянскім, Буда-Кашалёўскім і Чачэрскім раёнах Беларусі, правы прыток ракі Сож (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 56 км. Плошча вадазбору 551 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 ‰.

## Назва 
На думку Г. Смаліцкай і Р. Агеевай, у гідроніме Чачора, які шырока вядомы ў басейнах розных рэк, адлюстравана старажытнарускае слова *чачора* «старое рэчышча ракі». В. П. Лемцюгова таксама лічыць, што гідронім *Чачэра* паходзіць ад слова *чачэра* «старое рэчышча».

На думку У. Тапарова, рэкі з назвамі Чачора, Чычора (**kiker- : *keker-* «гарох») ёсць таксама на Падзесенні, Павоччы, Паволжы. На думку У. Тапарова, у іншых балцкіх гідронімах аснова пашырана іншымі пашыральнікамі, як у назвах Чачэра — Чычата — Чэкень (-*р*-, -*т*-, -*н*-).

На думку В. Жучкевіча, балцкае паходжанне гэтага гідроніма маловерагоднае, бо такія ж назвы ёсць далёка за межамі балцкіх тэрыторый, напрыклад ва Ульянаўскай вобласці.

На думку А. Нікольскага, разанскі гідронім Чачора мае фіна-угорскае паходжанне.

У слоўніку Ю. Покарнага згадваюцца літ. *kekė* «гронка», лат. ''k'ekars*, лат. *k'ekis* «парасонік», лат. *cekulis* «каса, кутас», *cecers* «кучаравая галава», чэш. *čečeřiti* «рабіць узлахмачаным, моршчыць».

На думку У. Тапарова, назвы тыпу Рэста, Рэкта, Рэхта і пад. звязаныя з балцкім абазначэннем арэха (літ. *riešutas*, лат. *rieksts*, пруск. *reisis*). На думку А. Трубачова, і ў балцкай і ў славянскай назва арэха атрыманая шляхам словаўтварэння ад этымалагічна адной асновы, якая прадстаўлена ў літ. *rišti* «звязваць, развязваць» і слав. **rěšiti* «(раз)вязаць». Гэта грунтуецца на тым, што плады ляснога арэха растуць звязкамі, гронкамі.

У Літве ёсць рэкі Kek-upys, Keklys. На думку А. Ванагаса, гэтыя назвы могуць быць звязаныя з літ. *kekė* «гронка», *kekulas'' «камяк».

## Гідраграфія 
Пачынаецца за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Лесавая Буда Кармянскага раёна, вусце на ўсходняй ускраіне горада Чачэрск. Цячэ па Прыдняпроўскай нізіне. Разводдзе звычайна з 2-й дэкады сакавіка да пачатку 3-й дэкады красавіка. Даліна ў верхнім цячэнні невыразная, шырынёй 0,5—0,6 км. Схілы пераважна адкрытыя, умерана стромкія і спадзістыя; іх вышыня 7—10 м, месцамі да 15 м. Пойма двухбаковая (шырыня 200—500 м), асушаная, лугавая, асобныя ўчасткі параслі хмызняком.

Рэчышча шырынёй да 3-6 м у верхнім, 7-10 м у сярэднім, да 15 м у ніжнім цячэнні. Ад вёскі Сапрыкі каналізаванае, ніжэй свабодна меандруе, звілістае, неразгалінаванае, у вярхоўі перасыхае, амаль паўсюдна густа зарастае, на каналізаванай частцы — толькі каля берагоў. Каналізавана ў 1953 і 1973 гадах на ўсім працягу; паўторнае рэгуляванне рэчышча праведзена ў 1997 годзе (у Буда-Кашалёўскім раёне, каля вёскі Галавачы, на працягу 0,2 км; каля вёскі Царкоўе на працягу 0,3 км), у 2001 г. (на паўночны захад ад аграгарадка Баравая Буда ў напрамку вёскі Шылавічы Чачэрскага раёна, на працягу 7,5 км) і ў 2005 г. (ад аграгарадка Меркулавічы Чачэрскага раёна да вёскі Галавачы Буда-Кашалёўскага раёна, на працягу 5 км).

Берагі стромкія, часта аголеныя, задзернаваныя, адкрытыя, ніжэй ад Сапрыкаў спадзістыя і ўмерана стромкія, парослыя хмызняком, складзеныя пясчана-тарфяністым грунтам. Вышыня берагоў 1-1,5 м.

Асноўныя прытокі — Дулепа, Любіца (справа), Глыбокая (злева). На рацэ знаходзіцца вадасховішча Меркулавічы. Прымае сцёк з сеткі меліярацыйных каналаў.

На перыяд вясновага разводдзя (звычайна з 2‑й дэкады сакавіка да пачатку 3‑й дэкады красавіка) прыпадае каля 53 % гадавога сцёку. Замярзае ў 1‑й дэкадзе студзеня, крыгалом у канцы сакавіка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прытокі Сажа
Катэгорыя:Рэкі Кармянскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Чачэрскага раёна