open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Галацэнскі каляндар

**Галацэнскі каляндар** — распаўсюджаная назва ***Галацэнскай эры*** або ***Чалавечай эры*** — сістэма нумарацыі гадоў, падобная да астранамічнага запісу гадоў, але з дадаваннем да яе 10 000. Першы год Галацэнскай эры прыходзіцца на пачатак *Чалавечай эры* (пачатак чалавечай цывілізацыі) і разглядаецца як прыбліжанае значэнне пачатку эпохі галацэну (і сканчэння ледавіковага перыяду) для прасцейшага геалагічнага, археалагічнага, дэндралагічнага і гістарычнага годазлічэння. Бягучы год паводле Грэгарыянскага календара можа быць ператвораны ў год паводле Галацэнскага календара шляхам простага дадавання лічбы «1» у пачатак нумару года (напрыклад,  год робіцца 1 годам Галацэнскай эры)). Паняцце *Чалавечай эры* або Галацэнскага календара быў упершыню прапанаваны Чезарэ Эміліяні ў 1993 годзе (11993 годзе паводле Галацэнскага календара).

## Матывацыя 
Прапанова каляндарнай рэформы Чезарэ Эміліяні была спробай вырашыць шэраг праблем сучаснага годазлічэння эры Anno Domini — ад нараджэння Ісуса Хрыста, нумарацыя гадоў якой з'яўляецца агульнапрынятым сусветным календаром. Сярод праблем, якія меркавалася вырашыць, былі наступныя:
* Годазлічэнне *ад нараджэння Хрыста* (або Наша эра) пачынаецца ад меркаванага года нараджэння Ісуса Хрыста. Гэты хрысціянскі аспект (асабліва выкарыстанне назваў кшталту *да нараджэння Хрыста* і *Anno Domini*) можа з'яўляцца абразлівым для людзей, якія не з'яўляюцца хрысціянамі.
* Біблейскія вучэнні фактычна адзінагалосна пацвярджаюць тое, што Ісус Хрыстос насамрэч нарадзіўся на некалькі гадоў раней за 1 год нашай эры. Гэта робіць каляндар недакладным, нягледзячы на тое, што ён прывязаны да хрысціянскай даты.
* У Галацэнскім календары не існуе нулявога года з прычыны таго, што пасля 1 года да н.э. адразу ідзе 1 год н. э.
* Годазлічэнне да н.э. адбываецца ў ненатуральнай паслядоўнасці пры руху з мінулага ў будучыню, напрыклад, 44 год на н. э. ідзе пасля 250 года да н.э. Гэта робіць падлік гадоў Галацэнскай эры, блізкіх да мяжы *нашай эры* і *да нашай эры*, больш складаным, чым у Галацэнскім календары.

Галацэнская эра закладае пачатак сваёй эпохі або першага года на 10 000 да н.э. паводле годазлічэння нашай эры. Гэта з'яўляецца прыблізным набліжэннем да пачатку цяперашняй геалагічнай эпохі, галацэну (што літаральна азначае *цалкам нядаўні*). Падставай для гэтага з'яўляецца тое, што чалавечая цывілізацыя (напрыклад, першыя пасяленні, сельская гаспадарка і г. д.), як мяркуецца, узнікла менавіта ў гэты час. Усе ключавыя даты ў перыядзе чалавечай гісторыі могуць быць атрыманыя шляхам простага натуральнага павелічэння даты ў шкале часу, у выніку чаго атрымліваецца, што гады з меншымі нумарамі заўджы ідуць перад гадамі з большымі нумарамі.

### Канвертацыя 
Канвертацыя нумара года з Юліянскага або Грэгарыянскага календара ў год паводле Галацэнскага календара можа быць здзейсненая шлахам простага дадавання 10 000 да нумара года. Даты да нашай эры канвертуюцца шляхам адымання нумара года да н.э. ад 10 001.

Існуе просты спосаб праверкі правільнасці падліку: сума апошніх разрадаў нумароў гадоў да н.э. і паводле Галацэнскага календара мусіць складаць 1 або 11.

## Гл. таксама 
* Наша эра

Катэгорыя:Календары
Італьянская мітраполія

**Італьянская мітраполія** () — епархія Канстанцінопальскага патрыярхата з цэнтрам у г. Венецыі, якая ахоплівае тэрыторыю Італіі.

З 1991 года мітрапалітам з'яўляецца Генадзь (Зервас).

## Гісторыя 
З 1924 года ўсе грэчаскія прыходы на тэрыторыі Італіі, Аўстрыі і Венгрыі ўвайшлі ў юрысдыкцыю Канстанцінопальскага Патрыярхата.

У 1991 годзе прыходы на тэрыторыі Італіі былі вылучаны са складу Аўстрыйскай мітраполіі і аб'яднаны ў асобную Італійскую мітраполію.

У ліпені 2012 года італьянскі Сенат падаў грэчаскай мітраполіі тыя ж правы, якімі валодае ў краіне Рымска-каталіцкая царква.

## Сучаснае становішча 
Грэчаская праваслаўная епархія ў Італіі налічвае ў наш час 74 прыходы і 8 манастыроў.

## Епіскапы 
* Спірыдон (Папагеоргіу) (5 лістапада 1991 — 19 жніўня 1996)
* Генадзь (Зервас) (з 26 жніўня 1996)

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт Італійскай мітраполіі   


Катэгорыя:Мітраполіі
Грэчаскае праваслаўе

]]
[thumb|right|235px|Грэчаская праваслаўная царква ў [Ротэрдаме]]
[right|thumb|235px|Царква Святой Сафіі, [Сідней, Аўстралія]]
[right|thumb|235px|Царква Дабравешчанні ў [Ваўватасе (штат Вісконсін), пабудаваная па праекце Фрэнка Лойда Райта]]

**Грэчаскае праваслаўе** () — абагульняючая назва некалькіх цэркваў у рамках шырэйшых еўхарыстычных зносін у праваслаўі, якія маюць агульныя культурныя традыцыі, і літургія ў якіх таксама традыцыйна праводзіцца на грэчаскім дыялекце кайнэ, мове арыгінала Новага Запавету. У наш час у яе ўваходзяць цэрквы на тэрыторыі Грэцыі, Балгарыі, Лівана, Расіі, Сербіі, Румыніі, Украіны, Кіпр, Турцыі, Іарданіі, Ізраіля, Палесціны, Егіпта, Сірыі, Албаніі, Эфіопіі і Італіі.

## Цэрквы 
Цэрквамі, у дачыненні да якіх выкарыстоўваецца тэрмін «грэчаскае праваслаўе», з'яўляюцца:
* чатыры старажытныя Патрыярхаты:
** Канстанцінопальская праваслаўная царква на чале са Патрыярхам Канстанцінопальскім, які з'яўляецца «першым сярод роўных» для глаў усіх праваслаўных цэркваў
*** Чатыры епархіі Канстанцінопальскага Патрыярхата:
**** Грэчаская праваслаўная архіепархія ў Фіятырыі і Вялікабрытаніі
**** Грэчаская праваслаўная архіепархія Італіі і Мальты
**** Грэчаская праваслаўная архіепархія Амерыкі
**** Грэчаская праваслаўная архіепархія Аўстраліі
** Александрыйская праваслаўная царква
** Антыяхійская праваслаўная царква
** Іерусалімская праваслаўная царква
**** Праваслаўная Царква гары Сінай
* Дзве нацыянальныя аўтакефальныя цэрквы:
** Эладская праваслаўная царква
** Кіпрская праваслаўная царква

З іншых аўтакефальных цэркваў да грэчаскага праваслаўя можа быць аднесена Албанская праваслаўная царква. Пасля падзення сталінісцкага рэжыму ў Албаніі архіепіскап Анастасій, грэк па нацыянальнасці, стаў праводзіць літургію ў цэрквах на грэчаскім кайнэ ў раёнах, населеных грэчаскай этнічнай меншасцю. У наш час у большасці албанскіх праваслаўных храмаў набажэнства здзяйсняецца на албанскай мове. Наогул у Албанскай праваслаўнай царкве заўсёды быў моцна ўплыў традыцыі Канстанцінопальскай царквы.

## Гісторыя тэрміна 
Гістарычна тэрмін «грэчаскае праваслаўе» выкарыстоўваецца таксама для апісання ўсіх праваслаўных цэркваў, паколькі прыметнік «грэчаскі» ў «грэчаскім праваслаўі» можна аднесці да грэчаскай спадчыны Візантыйскай імперыі. На працягу васьмі стагоддзяў хрысціянскай гісторыі большасць буйных інтэлектуальных, культурных і сацыяльных падзей хрысціянскай царквы адбылася ў рамках імперыі ці ў сферы яе ўплыву, таму большая частка літургіі, традыцый і практыкі Канстанцінопальскай Царквы былі прыняты ўсімі народамі, што забяспечыла асноўныя заканамернасці сучаснага праваслаўя. Тым не менш, ад апеляцыі да «грэчаскага» адмовіліся славянскія і іншыя нацыянальныя праваслаўныя цэрквы ўжо з X стагоддзі нашай эры ў сувязі з нацыянальным абуджэннем сваіх народаў.

## Гл. таксама 
* Раскол хрысціянскай царквы, 1054
* Канстанцінопальская праваслаўная царква
* Гісторыя праваслаўя
* Экуменізм

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Праваслаўе ў Грэцыі
Катэгорыя:Хрысціянства ў Еўропе
Катэгорыя:Праваслаўныя цэрквы
Даменіка Жылярдзі

**Даменіка (Дзяменцій Іванавіч) Жылардзі** (; , , кантон Тычына, Швейцарыя — , ) — швейцарскі архітэктар, які працаваў у Маскве. Сын архітэктара Джавані (Іван Дзяменцьевіч) Жылярдзі, дзядзька Алесандра Жылярдзі. Асабіста і ў суаўтарстве з А. Р. Грыгор’евым аднавіў разбураныя пажарам 1812 года грамадскія будынкі Масквы: Універсітэт, Слабадскі палац,  і інш. Аўтар гарадскіх сядзіб, будынка Апякунскага савета, сядзібы Гагарыных і загараднай сядзібы .

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Владимир Седов. Московский ампир 
* Фотогалерея Кузьминок 

Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Масквы
Катэгорыя:Швейцарцы ў Расіі
Спяваючая рэвалюцыя

[250px|thumb|Мітынг падчас прыезду ў [Шаўлі (Літва) Міхаіла Гарбачова]]
**Спяваючая рэвалюцыя** — серыя мірных акцый пратэсту ў рэспубліках Прыбалтыкі ў 1987—1991 гадах, галоўнай мэтай якіх было аднаўленне дзяржаўнага суверэнітэту Латвіі, Літвы і Эстоніі. Тэрмін быў прапанаваны эстонскім актывістам Гайнцам Валькам у артыкуле пра падзеі 10—11 чэрвеня 1988 года, калі на Спеўным полі Таліна адбылася спантанная начная спеўная дэманстрацыя.

Паняцце «Спяваючая рэвалюцыя» найперш тычыцца Эстоніі і Латвіі, у меншай ступені — Літвы. Сімваламі рэвалюцыі сталі народныя песні прыбалтыйскіх народаў (у Латвіі — дайны), якія спявалі на мітынгах, насустрач праходзячым савецкім танкам ці падчас начных масавых сходак на гарадскіх плошчах.

Немалую вядомасць атрымаў і жывы ланцуг людзей даўжынёй 600 км (Талін — Рыга — Вільня) 23 жніўня 1989 года, які атрымаў назву «Балтыйскі шлях».

Мэта рэвалюцыі была дасягнутая практычна без ахвяр і разбурэнняў, за выняткам гібелі трынаццаці мірных дэманстрантаў у Вільні 13 студзеня 1991 года, забойства салдатамі Рыжскім аддзелам АМАП МУС СССР двух латвійскіх міліцэйскіх і трох грамадзян у Рызе 20 студзеня 1991 і, разам з байцамі Віленскага АМАПа МУС СССР,  на беларуска-літоўскай граніцы 31 ліпеня 1991 года.

## Падзеі ў Эстоніі 
З 1987 года пачаліся масавыя дэманстрацыі з выкананнем нацыянальных песняў і гімнаў. Найбольшы падобны мітынг адбыўся 11 верасня 1988 года ў часе музычнага фесту «Песня Эстоніі» на Спеўным полі Таліна, дзе сабраліся каля 300 000 эстонцаў, гэта значыць каля чвэрці жыхароў Эстоніі.

## Вынікі 
У выніку Спеўнай рэвалюцыі ў прыбалтыйскіх рэспубліках вылучыліся і свае актывісты, якія пасля аднаўлення незалежнасці склалі першыя нацыянальныя эліты.

## Гл. таксама 
* Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Эстоніі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прыбалтыка
Катэгорыя:Распад СССР
Катэгорыя:Палітычныя метафары
Катэгорыя:Рэвалюцыі XX стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі
Самуіл Рагаля

**Самуі́л Рагаля** (? — , ) — друкар Віленскай брацкай друкарні, арганізатар першай друкарні ў Малдове.

У 1628 г. ездзіў у Маскву з «ізустным тайным словом» ад Віленскага Святадухава манастыра. У 1636 г. адной з асоб, якія падпісалі адозву Афанасія Філіповіча ў абарону праваслаўя, быў «Самоил Рогаля, друкар братства виленского». Пазней жыў у Львове, у 1643 г. пасланы Пятром Магілам да гаспадара Васіле Лупу ў Ясы, каб арганізаваць друкарню, у якой у тым жа годзе была выдадзена першая малдаўская друкаваная кніга — «Евангелле настаўніцкае» («Картя дэ ынвенцатурэ»). Паехаўшы «для потреб друкарских на ярмарок лвовски», «отец Самуил, що з Вилна немец, друкар» памёр у Львове.

## Літаратура 
* Белы, А. Рагаля Самуіл / Алесь Белы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны – Усая. – Мн.: БелЭн, 2001. – 591 с.: іл. – С. 38 – 39. – ISBN 985-11-0214-8.
* Кирияк В.С. Картя ши типарул ын Молдова ын сек. XVII-XVIII. Кишинэу, 1977.
* Исаевич, Я. Д. Преемники первопечатника / Я. Д. Исаевич. – М.: Книга, 1981. – 191 с.: ил.

## Спасылкі 
* Арыгінальны артыкул

Катэгорыя:Друкары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:друкары Малдовы
Катэгорыя:Беларуска-румынскія адносіны
Магілы

thumb|right|Герб Пятра Магілы
]]

**Магілы** (**Мавілы**, , , ) — малдаўскі баярскі род.

Родапачынальнікам паводле легенды быў Муцый Сцэвала. Паводле іншае легенды, Пурычэ, герольд ваяводы малдаўскага Стэфана III Вялікага, дапамог таму ў бітве ўзлезьці на свежага каня, за што замест прозвішча *Purice* («блыха») атрымаў прозвішча *Movilă* («холм»).

Першая гістарычная звестка пра род адносіцца да 1499. З цягам часу прадстаўнікі роду зрадніліся з княжацкай дынастыяй Мушацінаў. Каля 1534, падчас малдаўска-валашскіх смутаў, у ліку трох прэтэндэнтаў на валашскі пасад быў Майсей Магіла. У сярэдзіне XVI стагоддзя Іон Магіла займаў вышэйшую ў Малдаўскім княстве пасаду — лагафета, ён жа ажаніўся з дачкой малдаўскага ваяводы Пятра Рарэша — Марыяй. Яго сын Ерамей — гаспадар малдаўскі (1595—1606); другі сын, Георгій — мітрапаліт Малдаўскі; трэці, Сымон — гаспадар валашскі, бацька знакамітага мітрапаліта Пятра Магілы.

У 16—17 стстагоддзях прадстаўнікі роду пачалі ўцякаць ад турэцкага пераследу ў Польшчу. Неўзабаве яны зрадніліся з мясцовымі родамі, у тым ліку з Патоцкімі, Вішнявецкімі, Карэцкімі. Гэтак дачка Ераміі, Раіна, абаронца праваслаўя і заснавальніца манастыроў, была бабуляй караля польскага і вялікага князя літоўскага Міхала Тамаша Карыбут-Вішнявецкага. У Польшчы яны таксама былі набілітаваны гербам Магіла. Ад 1634 Магілы больш не абвяшчалі пра свай прэтэнзіі на Малдаўскае княства.

## Найбольш вядомыя 
* Ерамей Магіла, гаспадар малдаўскі 1595—1600 і 1600—1606
* Сымон Магіла, гаспадар валашскі 1600—1602 і малдаўскі 1606—1607
* Канстанцін I Магіла, малдаўскі гаспадар 1606 і 1607—1611
* Міхал II Магіла, малдаўскі гаспадар 1607
* Аляксандр VI Магіла, малдаўскі гаспадар 1615—1616
* Гаўрыл Магіла, валашскі гаспадар 1616 і 1618—1620
* Майсей Магіла, гаспадар малдаўскі 1630—1631 і 1633—1634
* Пётр Магіла, кіеўскі праваслаўны мітрапаліт 1633—1646
* Грыгорэ Урэке (1590—1647), малдаўскі гісторык

## Радавод 
Іон Магіла, ж. — Марыя (?—1614 ці 1616, Стамбул), д. Пятра Рарэша
# Ерамей Магіла(?—1606), ж. — Эльжбета Чамартан-Лазінская
## Ганна Магілянка (?—1658 ці 1661), м. — Станіслаў Рэвера Патоцкі (1579—1667)
## Марыя Амалія Магілянка (?—10 снежня 1638, Варшава), м. — 1606 Стафан Патоцкі (1568—1631)
## Раіна Магілянка (?—каля 1619), м. — Міхал Вішнявецкі (?-1616)
## Канстанцін I Магіла (?—1612)
## Аляксандр VI Магіла
# Георгій Магіла
# Сымон Магіла (?—14 верасня 1607), ж. — Маргіта, д. Габрыля Херы
## Міхал II Магіла
## Гаўрыл Магіла
## святы Пётр Магіла (1596—1646)
## Майсей Магіла (1596—1661)

## Літаратура 
* Киевская старина, 1887, кн. 11.
* I. Czamańska, Mohyłowie [w:] Słownik dynastii Europy, red. J. Dobosz, M. Seweryński, Poznań 1999, s. 270—272.
* J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1970.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Польская арыстакратыя
Катэгорыя:Гісторыя Малдовы
Фларэаль

thumb|200px|Невядомы мастак. Алегорыя, што выяўляе месяц **фларэаль**
**Фларэа́ль** (, паводле  — квяцісты) — 8-ы месяц (20/21 красавіка — 19/20 мая) французскага рэспубліканскага календара, які дзейнічаў з кастрычніка 1793 па 1 студзеня 1806.

Як і ўсе месяцы французскага рэспубліканскага календара, складаўся з 30 дзён, якія падзяляліся на 3 дэкады. Кожны дзень меў назву сельскагаспадарчай расліны, акрамя пятага і дзясятага дзён, якія мелі назву свойскай жывёлы і сельскагаспадарчай прылады адпаведна.
Войны Траяна з дакамі

**Войны Траяна з дакамі** (101—102; 105—106) — серыя войнаў, якія вяліся напачатку II стагоддзі жыхарамі старажытнай Дакіі (Трансільванія, Валахія, Малдавія і Бесарабія) з рымлянамі. Заваяваныя Рымам дакі, паўстаўшы, выбралі правадыром Дэцэбала. У 100 годзе рымскі імператар Траян распачаў паход у Дакію, разбіў Дэцэбала пры горадзе Тапы (у Валахіі) і, прымусіўшы яго да міру, вярнуўся ў Рым. Але Дэцэбал пачаў дзейна рыхтавацца да працягу барацьбы, набываючы зброю і шукаючы саюзнікаў. З прычыны гэтага ў 101 годзе Траян распачаў другі паход у Дакію. Ваенныя дзеянні набылі зацяжны характар (102—104 гады). Падчас гэтай вайны Траян пабудаваў праз Дунай каменны мост, прыкрыты на абодвух берагах моцнымі перадмаставымі умацаваннямі; рэшткі гэтага «Траянава моста» дагэтуль яшчэ захаваліся ў рэчышчы Дуная ў Малой Валахіі. У 103 годзе рымляне перайшлі раку па гэтым мосце і авалодалі галоўным горадам Сармізегетузай, а ў 104 годзе занялі большую частку Дакіі; Дэцэбал скончыў жыццё самагубстам, а Дакія ў 105 годзе была ператворана ў рымскую правінцыю. У часы кіравання імператара Комада дакі зноў паўсталі, але легаты Албан і Нігер прымусілі іх скарыцца (182). У 271 годзе Дакію заваявалі готы, якім імператар Аўрэліян і саступіў гэту правінцыю.

## Гл. таксама 
* Дакі
* Першы дакійскі паход Траяна
* Другі дакійскі паход Траяна
* Калона Траяна
* Мост Траяна

## Літаратура 
* Военная энциклопедия / Под ред. В. Ф. Новицкого и др.. — СПб.: т-во И. В. Сытина, 1911—1915. — Т. 8.
* Апошні вялікі заваёўнік: Траян і Дакійскія войны (Голдсуорці А.)
* Армія Дэцэбла і яго саюзнікаў (Рубцоў С. М.)

Катэгорыя:Войны II стагоддзя
Катэгорыя:Войны Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Дакія
Катэгорыя:Дакійскія войны
Ятрышнік Траунштэйнера

**Ятрышнік Траунштэйнера** (*Dactylorhiza traunsteineri*) — від травяністых раслін з роду  сямейства Архідныя. Распаўсюджаны ад Еўропы да Заходняй Сібіры.

## Назва 
Від названы ў гонар тырольскага аптэкара Ёзэфа Траўнштэйнера (, 1798—1850).

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая расліна. Мае падземны клубень, далікатнае тонкае сцябло, якое дасягае вышыні 50 см, вузкае ланцэтнае лісце, пакрытае цёмнымі плямамі. Цвіце з чэрвеня да пачатку ліпеня. Афарбоўка кветак — ружова-ліловых адценняў. Губа часцей суцэльная.

Насенне распаўсюджваецца ветрам.

## Экалогія 
Расце адзіночнымі экземплярамі на вільготных лугах і балотах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пальчатакарэннік
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Лагафет

**Лагафе́т ** (, , , ; ад λόγος — *тут*: пастанова, загад, лік, адлік; θέτης — які кладзе, накладае) — вышэйшы чыноўнік (аўдытар, канцлер і да т.п.) царскай ці патрыяршай канцылярыі ў Візантыі, а затым і ў некаторых Усходніх Цэрквах. Царкоўны лагафет быў захавальнікам патрыяршай пячаткі, кіраваў патрыяршай канцылярыяй і яе архівам; на ім жа ляжала грашовая справаздачнасць па патрыярхіі; ён часта быў членам патрыяршага суда. Іх абавязкі апісвае Георгій Кадзін у «De officialibus palatii Constantinopolitani etc». Грамадзянскія лагафеты адказвалі за розныя галіны дзяржаўных расходаў: лагафет прыватных маёмасцей, лагафет сакрэтаў, лагафет статкаў, лагафет вайсковага казначэйства, лагафет пошты (*лагафет дрома*). Вялікі лагафет кіраваў дзяржаўным казначэйствам.

## Візантыйскія лагафеты 
* Драмалагафет () — лагафет пошт, адказны за імперскую пошту, дыпламатыю і разведку. У X—XI стагоддзі носьбіт гэтага тытула выконваў функцыі галоўнага міністра імперыі.
*  ( або ), які выконваў функцыі міністра фінансаў.
*  (), адказны за забеспячэнне візантыйскай арміі, хоць дакладныя яго абавязкі не цалкам ясныя.
*  (), кіраўнік дзяржаўнымі маёнткамі (мітата) у заходняй Малой Азіі, якія пастаўлялі коней і мулаў для арміі і паштовай службы.
* *Лагафет эйдыкі*, які адказваў за імператарскія скарбніцу, фабрыкі, склады і манаполіі. У эпоху Рымскай імперыі яму адпавядаў тытул .
*  (), адзін з двух галоўных памочнікаў эпарха Канстанцінопаля.
* .
*  (), пасада першапачаткова з’явілася пад назвай *logothetēs tōn sekretōn* у часы кіравання Аляксея I Камніна для нагляду і каардынацыі дзейнасці іншых дзяржаўных службаў.

## Лагафеты за межамі Візантыі 
### Сіцылія 
З Візантыі тытул перайшоў на Захад, дзе трывала замацаваўся ў Сіцыліі. Тытул быў эквівалентны або нават больш значны, чым ; яго насіў, напрыклад, П'етра дэла Вінья, усемагутны прыдворны імператара Фрыдрыха II.

### Дунайскія княствы 
Тытул *лагафет* выкарыстоўваўся ў сярэднявечных Малдаўскім княстве і Валахіі для абазначэння главы гаспадарскай канцылярыі і захавальніка дзяржаўнай пячаткі. У адсутнасць гаспадара выконваў яго функцыі. Праз лагафета праходзіла афармленне дзяржаўных папер. Пазней з’явіліся тытулы «другі лагафет» і «трэці лагафет» — іх маглі насіць некалькі асоб. Тэрмін «лагафет» прыйшоў у Малдавію з Візантыі праз Балгарыю.

## Літаратура 
* иером. Павел, «О должностях и установлениях Константинопольской церкви» (СПб., 1855).
* 

Катэгорыя:Праваслаўе
Катэгорыя:Гісторыя Малдовы
Катэгорыя:Малдаўскае княства
Катэгорыя:Візантыйскія рангі
Вобласць Герца

**Вобласць Герца (Херца)** (, ) — прыгранічная з Румыніяй тэрыторыя ў складзе Чарнавіцкай вобласці Украіны. Назва тэрыторыі паходзіць ад назвы аднайменнага горада на яе тэрыторыі. Насельніцтва складае прыкладна 32 тыс. чалавек, 93 % з іх — румыны. Межы вобласці блізкія да межаў сучаснага Герцаеўскага раёна, але не ідэнтычныя.

]]
Вобласць Герца з’яўляецца тэрыторыяй гістарычнай Малдовы, у складзе якой у 1859 годзе яна ўвайшла ў склад румынскай васальнай дзяржавы ў складзе Асманскай імперыі, а пасля незалежнай румынскай дзяржавы.

У 1940 годзе СССР ва ўльтыматыўнай форме запатрабаваў не толькі вярнуць Бесарабію, анексаваную Румыніяй у 1918 годзе, але і перадаць яму паўночную частку Букавіны, якая дасталася Румыніі пры падзеле Аўстра-Венгрыі, і вобласць Герца. Пры гэтым вобласць Герца ў савецкай гістарыяграфіі, як правіла, асобна ад Букавіны не згадваецца, а факт анексіі апісваецца як «вяртанне Бесарабіі і Паўночнай Букавіны», хоць ні Букавіна, ні вобласць Герца (у адрозненне ад Бесарабіі) у склад Расіі да Першай сусветнай вайны не ўваходзілі.

Падчас Другой сусветнай вайны ў 1941 годзе Румынія вярнула вобласць Герца пад свой кантроль і захоўвала яе да 1944 года. Канчаткова савецкая анексія была пацверджана на Парыжскай мірнай канферэнцыі 1947 года.

Афіцыйна Румынія не мае тэрытарыяльных прэтэнзій да Украіны датычна вобласці Герца. Аднак шэраг румынскіх і малдаўскіх арганізацый і палітычных дзеячаў выступаюць супраць знаходжання гэтай тэрыторыі ў складзе Украіны, лічачы дзеянні СССР у 1940 годзе незаконнымі. У прыватнасці, прэзідэнт Румыніі Траян Бэсеску неаднаразова заяўляў, што любыя прэтэнзіі Украіны на Прыднястроўе, калі такія ўзнікнуць, будуць звязаны з вяртаннем тэрыторый, якія дасталіся Украіне ад Румыніі пасля Другой сусветнай вайны. Пры гэтым гаворка ідзе не толькі пра Паўночную Букавіну і вобласці Герца, але і Бесарабіі (якая часткова належыць Украіне), чыё вяртанне ў 1940 годзе румынскія палітыкі таксама лічаць анексіяй. Пункт гледжання палітыкаў у Малдове, асабліва сярод уніяністаў, таксама блізкі да румынскага. Дэкларацыя аб незалежнасці Рэспублікі Малдова прама гаворыць, што *«не спытаўшы насельніцтва Бесарабіі, поўначы Букавіны і **вобласці Херца**, гвалтоўна захопленых 28 чэрвеня 1940 года, а таксама насельніцтва Малдаўскай АССР (Заднястроўя), утворанай 12 кастрычніка 1924 года, Вярхоўны Савет СССР, у парушэнне сваіх канстытуцыйных паўнамоцтваў, прыняў 2 жніўня 1940 года закон аб утварэнні саюзнай Малдаўскай ССР»"*.. Незаконнасць дзеянняў СССР таксама падкрэслівалася ва ўказе (пазней адмененым) былога в.а. прэзідэнта Малдовы Міхая Гімпу аб прызнанні 28 чэрвеня 1940 года Днём савецкай акупацыі: *«СССР акупаваў сілай зброі Бесарабію і Паўночную Букавіну, насуперак волі насельніцтва гэтага края»*.

Катэгорыя:Малдаўскае княства
Катэгорыя:Чарнавіцкая вобласць
Губернатарства Трансністрыя

**Губернатарства Трансністрыя** (), або **Заднястроўе** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка, утвораная румынскімі ўладамі на тэрыторыі часткі акупаваных Вінніцкай, Адэскай, Мікалаеўскай абласцей Украінскай ССР і левабярэжнай часткі Малдаўскай ССР, падчас Другой сусветнай вайны. Сталіца — Адэса. Губернатар — прафесар Георгэ Аляксяну. Утворана 19 жніўня 1941 года; дэ-факта ліквідавана савецкімі войскамі 20 сакавіка 1944 года.

## Гісторыя 
Трансністрыя была ўтворана ў адпаведнасці з нямецка-румынскім дагаворам, падпісаным у Бендэрах 30 жніўня 1941 года. Паводле гэтага дагавора тэрыторыя паміж Паўднёвым Бугам і Днястром, якая ўключае частку Вінніцкай, Адэскай, Мікалаеўскай абласцей Украіны і левабярэжную частку Малдовы, пераходзіла пад юрысдыкцыю і кіраванне Румыніі.

На падставе гэтага дагавора прэм'ер-міністр і кандукэтор Румыніі Іон Антанеску ў 1940—1944 гг. выдаў 19 жніўня 1941 года Дэкрэт № 1 аб ўсталяванні румынскай адміністрацыі ў Трансністрыі з цэнтрам у горадзе Ціраспаль (у сярэдзіне кастрычніка 1941 года, пасля сыходу Чырвонай арміі з Адэсы, сталіца была перанесена туды). Губернатарам быў прызначаны прафесар Георгэ Аляксяну.

Мяжа Трансністрыі праходзіла на поўдні па ўзбярэжжы Чорнага мора паміж вусцямі рэк Днестр і Паўднёвы Буг, на захадзе — па рацэ Днестр ад вусця да ўпадзення ў Днестр левага прытоку рэчкі Лядава, на ўсходзе — па рацэ Паўднёвы Буг ад вусця да ўпадзення ў Паўднёвы Буг правага прытоку рэчкі Роў, на поўначы — па рэчках Лядава і Роў да іх вытокаў у Барскім раёне Вінніцкай вобласці.

Гісторыя румынскай акупацыі Трансністрыі завяршылася ў красавіку 1944, калі савецкая армія цалкам вызваліла тэрыторыю паміж Днястром і Паўднёвым Бугам ад румынскіх і нямецкіх войскаў падчас Дняпроўска-Карпацкай стратэгічнай наступальнай аперацыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Некаторыя матэрыялы па гісторыі Трансністрыі на сайце «Адэса ад А да Я»
* 

*
Sideroxylon grandiflorum

**Sideroxylon grandiflorum** — доўгажывучы від дрэў роду  сямейства , эндэмічны для Маўрыкія.

*Sideroxylon grandiflorum* цэніцца за сваю драўніну.

У 1973 годзе лічылася, што гэты від вымірае. Існавалі нібыта толькі 13 прадстаўнікоў віду, узрост якіх ацэньваўся прыкладна ў 300 гадоў. Праўдзівы ўзрост не можа быць вызначаны, паколькі дрэвы гэтага віду не маюць гадавых кольцаў. Меркавалася, што насенне можа прарастаць толькі прайшоўшы праз стрававальны тракт птушак сямейства . На сёння даказана, што гэта не абавязковая ўмова.

Паколькі від лічыцца каштоўным, то леснікі і батанікі механічным шляхам вытанчаюць цвёрдую абалонку насення для таго, каб дапамагчы іх прарастанню.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сапотавыя
Катэгорыя:Эндэмікі Маўрыкія
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1844 годзе
Кандукэтор

**Кандукэто́р** ( — «правадыр») — тытул, які выкарыстоўвася шэрагам румынскіх палітыкаў.

## Паходжанне тэрміна 
Слова паходзіць ад румынскага дзеяслова *a conduce* (ад  — «весці»), і роднасна тытулам дучэ, дож, а таксама  (правадыр) і  (герцаг). Па сваім значэнні аналагічны, напрыклад, тытулам фюрара нацысцкай Германіі і каўдылья ў Іспаніі часоў Франка.

## Выкарыстанне 
Упершыню быў выкарыстаны ў якасці дадатковага тытула каралём Каралем II у апошнія гады кіравання рэжыму Фронту нацыянальнага адраджэння, і неўзабаве быў прыняты маршалам Іонам Антанэску, які 14 верасня 1940 года атрымаў дыктатарскія паўнамоцтвы. Намінальна Антанэску займаў пасаду прэм'ер-міністра, а главой дзяржавы з'яўляўся кароль Міхай I, аднак рэальная ўлада была засяроджана ў руках Антанэску. Паводле меркавання гісторыка Адрыяна Чараяну, выкарыстоўваючы гэты тытул, Антанэску жадаў падкрэсліць сувязь з Германіяй, а з моманту выпадзення з урада Жалезнай гвардыі (гл. Нацыянал-легіянерская дзяржава) — таксама рэжым сваёй асабістай улады.

Тытул быў адроджаны прэзідэнтам Сацыялістычнай Рэспублікі Румыніі Нікалае Чаўшэску пачынаючы з 1968 года, калі роля Камуністычнай партыі Румыніі саслабла і ўзнік культ асобы Чаўшэску. Паралельна выкарыстоўваўся больш рэдкі тытул «кырмач» ( — стырнік), запазычаны з лексікону КНДР і мааісцкай КНР. Тытул павінен быў падкрэсліваць асабістую ўладу Чаўшэску, а таксама яго сімвалічную сувязь з князямі Валахіі і Малдовы (іншыя параўнанні праводзіліся паміж Чаўшэску і старажытнымі правадырамі дакаў).

## Гл. таксама 
* Фюрар
* Правадырызм
* Дучэ
* Каўдылья 
* Паглаўнік

Катэгорыя:Нацыянал-легіянерская дзяржава
Катэгорыя:Тытулы
Паглаўнік

**Паглаўнік** ( — «правадыр», «лідар») — дыктатарская пасада (аналаг фюрара ў Германіі, або дучэ ў Італіі) у таталітарнай Незалежнай дзяржаве Харватыя, якая існавала ў перыяд з 1941 па 1945 год.

Афіцыйна тытул «Паглаўнік» у дачыненні да Антэ Павеліча выкарыстоўваўся з моманту ўтварэння НДХ. У верасні 1943 года, пасля капітуляцыі Італіі і наступнага адрачэння Таміслава II ад харвацкага прастола стала афіцыйнай пасадай главы дзяржавы.

У Павеліча былі неабмежаваныя паўнамоцтвы выдаваць указы ці прызначаць міністраў урада на працягу ўсяго існавання НДХ. Пасля падзення рэжыму Усташаў у Харватыі, назва пасады выкарыстоўвалася ў якасці псеўданіма для Павеліча, падчас яго паваеннага выгнання і аж да смерці ў Мадрыдзе ў 1959 годзе. З'яўляецца сінонімам яго імя і ў наш час.

## Гл. таксама 
* Фюрар
* Правадырызм
* Кандукэтор
* Каўдылья

Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Нацыяналізм
Катэгорыя:Усташы
Psiloxylon

**Psiloxylon** — род кветкавых раслін у складзе сямейства . Адзіны прадстаўнік роду — від  — з'яўляецца эндэмікам Маскарэнскіх астравоў.

*Psiloxylon mauritianum* — вечназялёнае дрэва, багатае эфірнымі алеямі.

Катэгорыя:Міртавыя
Катэгорыя:Эндэмікі Маскарэнскіх астравоў
Катэгорыя:Флора Маскарэнскіх астравоў
Катэгорыя:Манатыпныя роды раслін
Gentiana vernayi

***Gentiana vernayi***  — травяністая расліна сямейства  родам з Бутана.

Распаўсюджана на Тыбеце, у Непале, Бутане, Кітаі на вышынях 4200 — 5200 метраў.

## Апісанне 
Аднагадовая расліна 3-5 см вышынёй з фіялетавымі паўзучымі сцебламі. Лісце круглявае, 3-5 мм у дыяметры, сядзячыя або амаль сядзячыя.

Кветкі сінія адзінкавыя 5-членныя са спайнапялёсткавым вяночкам, размяшчаюцца на канцах сцеблаў. Трубка чашачкі з пурпурнымі жылкамі, 5-10 мм. Цвіце з ліпеня па верасень.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарычка
Катэгорыя:Флора Азіі
Буйміна дробнакветкавая

**Буйміна дробнакветкавая** (*Cardamine parviflora*) — кветкавая травяністая расліна; від роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая або двухгадовая расліна. Дасягае 10—30 см ў вышыню. Сцёблы тонкія, голыя або апушаныя. Лісце простае.

Кветкі сабраны ў кластары даўжынёй 1—4 мм. Цвіценне з сярэдзіны красавіка да пачатку ліпеня. Звычайна сустракаецца ў сухой глебе газонаў, палёў і лясных палян, як у цені так і на сонцы. Плод — стручок 20—25 мм даўжынёй.

## Арэал 
Расліна шырока распаўсюджаная ў Еўразіі, Паўночнай Афрыцы, Паўночнай Амерыцы.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Капуставыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1759 годзе
Фюрар

**Фю́рар** () — нямецкае слова, якое азначае «правадыр» або «лідар». У Германіі у 1934—1945 гадах афіцыйны тытул главы дзяржавы і Нацыянал-сацыялістычнай нямецкай рабочай партыі (1921—1945), а таксама складовая частка званняў і пасад у СС (штурмбанфюрар, групенфюрар і інш.). Як правіла, слова выкарыстоўваецца ў якасці абазначэння Адольфа Гітлера, які афіцыйна насіў гэты тытул.

## Гісторыя 
Тытул «фюрар» быў атрыманы Гітлерам 9 жніўня 1934 года пасля смерці рэйхспрэзідэнта Веймарскай рэспублікі Гіндэнбурга. Паводле закона, новая пасада фюрара і рэйхсканцлера аб'яднала пасады прэзідэнта і канцлера, зрабіўшы Гітлера аднаасобным кіраўніком Германіі . «Прынцып фюрарства» () шырока прапагандаваўся нацысцкай партыяй, адным з самых вядомых лозунгаў якой быў «Адзін народ, адна дзяржава, адзін правадыр» ().

## Сучаснае выкарыстанне 
У наш час слова можа ўжывацца (іранічна) у дачыненні да любога правадыра ахлакратыі.

Слова з'яўляецца складовай часткай шматлікіх слоў. Напрыклад: Lokführer (машыніст), Spielführer (капітан каманды), Führerschein (пасведчанне вадзіцеля) і г.д.

У перакладзе Elberfelder, выдадзеным у 1871 годзе, а таксама ў перакладзе Новага свету (афіцыйным перакладзе, які выдаецца Сведкамі Іеговы) — Евангелля паводле Матфея на нямецкую мову слова «Führer» выкарыстоўваецца ў якасці аднаго з тытулаў Ісуса Хрыста (адпавядае , беларускаму «Правадыр» ці «Настаўнік»; ).

## Гл. таксама 
* Правадырызм
* Дучэ
* Каўдылья
* Кандукэтор
* Паглаўнік

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нацысцкая прапаганда
Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Тытулы
Талаская даліна

**Тала́ская далі́на** () — міжгорная катлавіна ў паўночнай частцы Цянь-Шаня, пераважна на тэрыторыі Кыргызстана.

Даліна размешчана паміж горнымі хрыбтамі Кіргізскі Алатау і Таласкі Алатау пераважна на вышынях 600—2000 метраў. Даўжыня даліны каля 250 км. Дно і схілы утвораны з пясчанікаў, сланцаў, вапнякоў з інтрузіямі граніту. Пераважаюць стэпавыя, сухастэпавыя і паўпустынныя ландшафты. На дне даліны, каля ракі Талас (працякае праз даліну) у месцах упадзення прытокаў — аазісы.

У ніжнім цячэнні ракі Талас пабудаваны плаціна і вадасховішча, вада з якога выкарыстоўваецца на арашэнне.

У даліне знаходзіцца горад Талас.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Жумабекова Н. К., Кулматов Т. Н.* Устройство поверхности Таласской долины и её влияние на формиррование ландшафтов // Известия вузов. № 4, 2014. — С. 135—137.
* *Кубан Чороев* Тайны археологических памятников Таласской долины (фотопрезентация исследовательских экспедиций) // АКИpress — История Кыргызстана и киргизов
* *Бавланкулова К. Д., Мосолова С. Н., Корчубекова Т. А.* Видовое разнообразие микромицетов Таласской долины Кыргызстана // Научное обозрение. Биологические науки

Катэгорыя:Даліны
Катэгорыя:Цянь-Шань
Катэгорыя:Геаграфія Кыргызстана
Viola yunnanfuensis

***Viola yunnanfuensis***  — шматгадовая травяністая расліна роду  сямейства  родам з Бутану.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Катэгорыя:Фіялка
Катэгорыя:Флора Азіі
Анукет

**Анукет** ("Анукіс" у ст.-грэч. варыянце і англ. "Anuket") - старажытнаегіпецкая багіня, увасабленне ракі Ніла як "карміцелькі палёў", таксама багіня палявання і апякунка парадзіх. 

## Паходжанне і эвалюцыя культу 
Верагодна, спачатку культ Анукет узнік у Судане і Нубіі, дзе яна звалася "Гаспадарыняй Нубіі". У егіпецкі перыяд была звязана з астравамі Сехел і Элефанціна - на першым з іх існаваў храм у гонар багіні. Паводле надпісаў, алтар і храм былі прывечаны ёй фараонам 13-й дынастыі Сабехатэпам III. Значна пазней фараон 18-й дынастыі Аменхатэп III прысвяціў багіні капліцу.

Спачатку лічылася дачкой Ра, была звязана з багіняй Саціс. Абедзве гэтыя багіні называліся "Вокам Ра" (у шэрагу са шматлікімі іншымі багінямі - Хатор, Сехмет, Баст). У перыяд Новага Царства стала дачкой багоў Хнума і Саціс, склала з імі трыяду водных бостваў, якія ахоўвалі рэчышча Ніла і яго вытокі. Пазней Анукет атаясамлівалася з багіняй Нефціс. Анукет і Саціс атрымліваюць сувязь з культам Ісіды, якая сама паступова пачынае ўвасабляць плоднасць Ніла, яго функцыю ракі-карміцелькі.

## Выявы 
Часцей за ўсё малявалася ў галаўным уборы са страўсінага пер'я, нярэдка са скіпетрам і анхам (сімвалам жыцця) у руках. Яе зааморфнай іпастассю была газель, у выглядзе якой багіня часам малявалася. На некаторых выявах перыяду Новага царства яна корміць грудзямі фараона. Гэта звязана з яе паступовым ператварэннем у багіню сексуальнай асалоды, у выніку чаго адным з яе сімвалаў зрабіліся ракавінкі кауры, якія нагадваюць жаночы палавы орган.

## Святкаванні 
Штогадовыя святы праводзіліся ў час разводдзя Нілу. Людзі кідалі ў ваду манеты, золата, дарагія падарункі, каб залагодзіць багіню. Зварот да Анукет гучаў наступным чынам: "Ты прыводзіш раку і апладняеш зямлю сваім імем". У эліністычны перыяд Анукет атаясамлівалася з грэчаскай багіняй Гестыяй і ўшаноўвалася не толькі як апякунка плоднасці і нараджэння дзяцей, але і як багіня багацця наогул.

## Спасылкі 
* Анукет (рус)

Катэгорыя:Старажытнаегіпецкія багі
Васіле Лупу

**Васіле Лупу** ; 1595—1661, ) — гаспадар Малдовы ў 1634—1653 гадах.

## Біяграфія 
Паводле паходжання Албанец. Рабіў захады па аднаўленні самастойнасці Малдаўскага княства ад Асманскай імперыі, развіцці эканомікі і культуры. Зрынуты з трона Георгіем Стэфанам, стаўленнікам туркаў. Памёр у зняволенні ў Стамбуле.

Падтрымліваў сталыя кантакты з кіеўскім мітрапалітам Пятром Магілам, з яго дапамогай у 1640 годзе адкрыў у Ясах Славяна-Грэка-Лацінскую акадэмію, у якой працавалі і выхадцы з Беларусі (І. Іяўлевіч, І. Собаль і іншыя). У 1643 годзе па яго ініцыятыве друкар з Вільні Самуіл Рагаля арганізаваў першую ў Малдове друкарню. У 1645 годзе пры пасрэдніцтве Магілы і трансільванскага князя Дзьёрдзя I Ракацы быў заключаны шлюб Януша Радзівіла, галавы кальвіністаў Рэчы Паспалітай і «сепаратысцкай» партыі ў ВКЛ, з дачкой Марыяй. Мітрапаліт Магіла асабіста здзейсніў праваслаўны абрад вянчання, гэтай падзеі было прысвечана некалькі друкаваных твораў, паколькі меркавалася, што яна паспрыяе ўмацаванню саюзу паміж праваслаўнымі, кальвіністамі і іншымі «дысідэнтамі» Рэчы Паспалітай. Радзівіл, разлічваючы выкарыстаць саюз з Малдовай і Трансільваніяй для правядзення незалежнай знешняй палітыкі ў інтарэсах Літвы, у 1645—1646 двойчы асабіста наведваў Лупу ў Малдове. У поўнай меры планы Радзівіла не былі рэалізаваны, але саюз з Лупу адыграў пэўную ролю ў стрыманні гегеманісцкіх памкненняў Багдана Хмяльніцкага пад час антыфеадальнай вайны 1648—1651 гадоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Алесь Белы // 
* Kotlubaj E. Zycie Janusza Radziwilla. Wilno, 1859.
* Исаевич Я. Д. Преемники первопечатника. М., 1981.
* Голенченко Г. Я. Новые материалы по истории культурных связей Белоруссии с Россией и Украиной // Книга в Белоруссии: книговедение, источники, библиография. Вып. 2. Мн., 1983.
* Очерки внешнеполитической истории Молдавского княжества. Кишинев, 1987. с. 202—205.
* Сачанка Б. «Здраднік» // ЛіМ, № 28. 1990.

## Спасылкі 
* Арыгінальны артыкул

Катэгорыя:Гаспадары малдаўскія
Вальтэр Сіманс

**Вальтэр Сіманс** (; 24 верасня 1861 — 14 ліпеня 1937) — нямецкі юрыст і палітык. Быўшы старшынёй Вярхоўнага суда, у адпаведнасці з Веймарскай канстытуцыяй выконваў абавязкі Рэйхспрэзідэнта Германіі у 1925 годзе.

Вальтэр Сіманс прайшоў навучанне на юрыста ў адваката Рудольфа Зома, што адбілася на яго гуманістычным і лютэранска-піетысцкім светапоглядзе. Скончыўшы вывучэнне гісторыі, філасофіі, эканомікі і права ў Страсбургу, Лейпцыгу і Боне ў 1882 годзе, ён пачаў кар'еру прававога рэферэнта, а ў 1893 годзе прыняў судзейства ў Фельберце. У 1905 годзе Сіманс працаваў у галоўным апараце кіравання (міністэрства) юстыцыі Германіі, у 1911 перайшоў у кіраванне замежных спраў. У кастрычніку 1918 стаў кіраўніком Рэйхсканцылярыяй ва ўрадзе Макса Бадэнскага. У 1919 ён стаў главой нямецкай дэлегацыі на Парыжскай канферэнцыі, але сышоў у адстаўку, не прыняўшы Версальскага дагавора.

З 25 чэрвеня 1920 па 4 мая 1921 года Сіманс быў беспартыйным міністрам замежных спраў у кааліцыйным (Цэнтр, Народная партыя, Дэмакратычная партыя) правацэнтрысцкім урадзе Ферэнбаха, у гэтай якасці Сіманс прадстаўляў Германію на канферэнцыях у Спа (ліпень 1920) і Лондане (сакавік 1921).

З 1922 па 1929 Сіманс быў прэзідэнтам Імперскага суда (знаходзіўся ў Лейпцыгу). Гэта пасада па канстытуцыі давала права выконваць абавязкі Рэйхспрэзідэнта ў выпадку яго смерці ці пры іншых акалічнасцях, калі сам прэзідэнт не можа выконваць свае абавязкі (артыкул 51). Такім чынам, Вальтэр Сіманс быў часовым выканаўцам абавязкаў прэзідэнта Германіі пасля смерці Фрыдрыха Эберта да прыняцця прысягі новым прэзідэнтам Паўлем фон Гіндэнбургам 12 мая 1925 года. Кандыдатуру на выбары прэзідэнта ён не выставіў. У 1929 годзе ён падаў у адстаўку з пасады прэзідэнта Імперскага суда і стаў выкладаць у Лейпцыгу міжнароднае права.

Перакананы лютэранін, Вальтэр Сіманс быў у 1925—1933 прэзідэнтам Евангелічна-Сацыяльнага Кангрэса (ESK).

Памёр у Бабельсбергу (цяпер Патсдам) у 1937 годзе.

## Узнагароды 
* 1931 *Adlerschild des Deutschen Reiches* (Eagle Shield of the German Empire)

## Бібліяграфія 
* *Christentum und Verbrechen* (*Christianity and Crime*), 1925
* *Religion und Recht* (*Religion and Law*) (Lectures held at Uppsala University), Berlin-Tempelhof 1936
* *Kirchenvolk und Staatsvolk*, Leipziger rechtswissenschaftliche Studien Bd. 100, Leipzig 1937

Катэгорыя:Міністры замежных спраў Германіі
Катэгорыя:Суддзі Германіі
Таміслаў II

**Князь Айманэ Маргарыта Марыя Джузэпэ дзі Тарына** (, 9 сакавіка 1900, Турын — 29 студзеня 1948, Буэнас-Айрэс), пазней **кароль Харватыі Таміслаў II** і **4-й герцаг Аосцкі** — прынц італьянскага каралеўскага Савойскага дому.

## Біяграфія 
Айманэ дзі Тарына нарадзіўся ў Турыне. Ён быў другім сынам прынца Эмануэля Філіберта, 2-га герцага Аосцкага (сын Амадэя I, караля Іспаніі, і прынцэсы Марыі Віторыі) і прынцэсы Алены (дачка прынца Філіпа Арлеанскага, графа Парыжскага і інфанты Марыі Ісабель Іспанскай). Яго прадзедам быў кароль Італіі Віктар Эмануіл II.

22 верасня 1904 года стаў пажыццёвым герцагам Спалецкім.

1 ліпеня 1939 года, у Фларэнцыі, князь Айманэ ажаніўся з прынцэсай Ірэнай, дачкой караля Грэцыі, Канстанціна I і прынцэсы Сафіі Прускай. 27 верасня 1943 года ў іх нарадзіўся сын — князь Амедэа, 5-ы герцаг Аосцкі.

18 мая 1941 года князь Айманэ, пад імем Таміслаў II, быў абвешчаны каралём марыянетачнай Незалежнай дзяржавы Харватыя, створанай пры падтрымцы Італіі і Германіі на большай частцы тэрыторыі сучасных Харватыі і Босніі і Герцагавіны. Роля Таміслава II у новай дзяржаве была чыста сімвалічнай; уся рэальная ўлада знаходзілася ў руках харвацкага руху ўсташаў і яго лідара Антэ Павеліча. Манарх так ні разу і не наведаў тэрыторыю НДХ. У верасні 1943 года Італія выйшла вайны, у сувязі з чым Таміслаў II адрокся ад прастола і манархія была скасавана.

Князь Аймонэ 3 сакавіка 1942 года, пасля смерці свайго брата, князя Амедэа (сканаў у брытанскім палоне ў Афрыцы), стаў 4-м герцагам Аосцскім.

Герцагскі тытул д`Аоста атрымаў у спадчыну яго сын Амедэа, які нарадзіўся незадоўга да адрачэння бацькі ад харвацкай кароны. У наш час Амедэа таксама прэтэндуе на вяршэнства ў Савойскім доме і з 2006 года тытулуе сябе герцагам Савойскім.

## Узнагароды 
* Кавалер Вышэйшага ордэна Святога Дабравешчання
* Кавалер Вялікага крыжа Савойскага Ваеннага ордэна
* Кавалер Вялікага крыжа ордэна Святых Маўрыкія і Лазара
* Кавалер Вялікага крыжа ордэна Кароны Італіі
* Кавалер Савойскага грамадзянскага ордэна
* Іншыя ўзнагароды

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Савойская дынастыя
Катэгорыя:Каралі харвацкія
Катэгорыя:Герцагі аосцскія
Plus ultra

thumb|Сучасны герб Іспаніі
**Plus ultra** (у перакладзе з латыні «далей мяжы» ці «за межы») — афіцыйны дэвіз Іспаніі, прыняты Карлам V.

Гісторыя дэвізу звязана з Фердынандам Арагонскім і фарміраваннем іспанскага герба.
У 1492 годзе з заваяваннем Гранады завяршылася Рэканкіста, і аб'яднанае каралеўства Кастыліі, Леона і Арагона далучыла да сябе стратэгічна важныя Геркулесавы слупы, якія з'яўляюцца варотамі з Атлантыкі ў Міжземнае мора. Тады ж на гербе Іспаніі з'явіліся Геркулесавы слупы і герб Гранады як сімвалы новых тэрыторый і кантролю над выхадам у Атлантыку.

Аднак, калі Фердынанд дадаваў на герб калоны, дэвіз гучаў інакш: Non plus ultra, гэта значыць «не далей» межаў свету. Паводле грэчаскай легенды, гэты надпіс быў нанесены на геркулесавы слупы ў папярэджанне мараплаўцам.
Але пасля адкрыцця Вест-Індыі Калумбам часціца «non» адпала і дэвіз са сцвярджальнага стаў заклічным. І ўжо ў такой форме яго зацвердзіў кароль аб'яднанай Іспаніі Карл V з мэтай разбурыць старажытнае павер'е пра тое, што хаджэнні за Гібралтар небяспечны.

## Гл. таксама 
* Non plus ultra

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Іспаніі
Катэгорыя:Дэвізы
Катэгорыя:Фразеалагізмы
Non plus ultra

]]
**Non plus ultra**, таксама **nec plus ultra** () — лацінскае выслоўе, якое стала ўстойлівым. Паводле легенды, было напісана на Геркулесавых слупах як перасцярога мараплаўцам, знак дасягнення імі мяжы свету.

Пасля завяршэння рэканкісты і выхаду Іспаніі да Гібралтарскага праліва Фердынанд Арагонскі дадаў да іспанскага герба сімвалічную выяву Геркулесавых слупоў у выглядзе дзвюх калон карынфскага ордара, апавітых стужкай з надпісам «non plus ultra», якую яго ўнук Карл V змяніў на Plus Ultra (), апусціўшы адмоўную часціцу «non».

У зыходным выглядзе дэвіз прадстаўлены на гербе і сцягу Мелільі — аўтаномнага горада Іспаніі, аддзеленага ад асноўнай тэрыторыі краіны Гібралтарскім пралівам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дэвізы
Катэгорыя:Фразеалагізмы
Катэгорыя:Лацінскія выслоўі
Катэгорыя:Антычная міфалогія
Балтыйскія тыгры

[thumb|250px|Будынак [SEB Pank|банка SEB — сімвал эканамічнага буму ў Эстоніі.]]
**Балты́йскія ты́гры** — умоўная назва Балтыйскіх дзяржаў (Эстонія, Латвія і Літва) ў перыяд іх эканамічнага буму (2000—2006/2007). Тэрмін створаны па аналогіі з Чатырма азіяцкімі тыграмі і Кельцкім тыграм, як у перыяды іх эканамічнага буму называлі адпаведна краіны Усходняе Азіі і Ірландыю.

## Характарыстыка 
Пасля 2000 года ў эканоміках Балтыйскіх тыграў былі распачаты грунтоўныя рэформы і лібералізацыя. Разам з параўнальна таннай і эфектыўнай працоўнай сілай гэта прыцягнула вялікія аб'ёмы замежных інвестыцый і выклікала эканамічны рост. У 2006—2007 гадах Балтыйскія тыгры мелі найбольшыя аб'ёмы росту ў Еўропе. Прыкладам, у 2006 Эстонія павялічыла свой сукупны ўнутраны прадукт на 11,2%, Латвія — на 11,9%, Літва — на 7,5%. Усе тры краіны мелі ўзровень беспрацоўя меншы, чым у сярэднім па ЕС. У той самы час адной з негатыўных характарыстык эканамічнага росту прыбалтыйскіх дзяржаў з'яўляўся ўзрослы дэфіцыт па бягучых аперацыях і знешні дысбаланс.

У маі 2004 гэтыя тры краіны далучыліся да Еўрасаюза. На момант іх далучэння сярэднедушавы даход быў значна ніжэйшы, чымся ў сярэднім па ЕС (у Літве — 47% ад сярэдняга ўзроўню ЕС), аднак былі вялікія спадзевы, што прытрыманне абранае палітыкі дазволіць наблізіцца да гэтага ўзроўню. На 2010 год быў запланаваны пераход усіх трох дзяржаў на еўра.

Аднак у 2008 годзе з прычыны фінансавага крызісу наступавала значнае падзенне эканамічнага росту трох дзяржаў. Гадавыя тэмпы росту ў Літве ўпалі да 3%, у Латвіі да −4,6%, у Эстоніі да −3,6%. Найбольш адчувальна гэта адбілася на ВУП, які ў Латвіі зменшыўся ў параўнанні з мінулым годам на 19,6%, у Літве — на 16,8% і ў Эстоніі — на 16,2%. Па выніках 2009 года ўсе тры дзяржавы апынуліся ў пяцёрцы найгоршых краін свету па дынаміцы ВУП (Латвія на апошнім месцы, Літва — на другім ад канца, Эстонія — на пятым).

Узровень беспрацоўя перавысіў сярэдні па ЕЗ — у Латві да канца 2008 вырас у параўнанні з мінулым годам з 5,7% да 10,4%, у Эстоніі — з 4,1% да 9,2%, у Літве — з 4,3% да 8%. Улетку 2009 найвышэйшы ўзровень беспрацоўя быў зафіксаваны ў Латвіі (17,2%) і Эстоніі (17%).

У 2010 эканамічная сітуацыя стабілізавалася, і ў 2011 тройка дзяржаў ізноў мела найбольшыя тэмпы эканамічнага росту ў Еўрапейскім Саюзе: латвійскі ВУП павялічыўся на 5,5%, літоўскі на 5,9%, а эстонскі — на 7,6% (найвялікшае значэнне ў ЕС).

## Статыстыка 
### Тэмпы росту ВУП 
### ВУП на душу насельніцтва 
У табліцы прыведзеныя значэнні па парытэце пакупніцкай здольнасці (ППЗ) ў міжнародных доларах. У дужках пазначаныя ВУП на душу насельніцтва ў працэнтах ад сярэдняга па Еўразоне (таксама ў ППЗ).

## Гл. таксама 
* Эканоміка Латвіі
* Эканоміка Літвы
* Эканоміка Эстоніі
* Кельцкі тыгр
* Чатыры азіяцкія тыгры
* Татранскі тыгр

Катэгорыя:Гісторыя эканомікі
Катэгорыя:Прыбалтыка
Штурмбанфюрар

**Штурмбанфюрар** () — званне ў СА і СС, уведзена ў структуру СС у 1929 годзе як званне кіраўнікоў. З 1933 года выкарыстоўвалася як званне намеснікаў кіраўнікоў тэрытарыяльных падраздзяленняў СС — штурмбанаў (SS Sturmbann). У штурмбан уваходзілі чатыры невялікія падраздзяленні — штурмэ (SS Sturme), колькасна прыблізна роўныя армейскай роце (54-180 чал.), адно медыцынскае падраздзяленне, па колькасці роўнае армейскаму ўзводу (Sanitätsstaffel) і аркестр (Spielmannzug). Колькасна склад штурмбана даходзіў да 500—800 чалавек. З кастрычніка 1936 года, пры стварэнні войск СС адпавядала пасадзе камандзіра батальёна і званню маёра вермахта, а таксама шырокаму спектру штабных і адміністрацыйных пасад, такіх як ад’ютант камандуючага корпусам.

;Знакі адрознення штурмбанфюрара Вафен-СС

Файл:  Shoulder-wss-ill-sturmbannf.jpg |Пагон
Файл:  SS-Sturmbannfuehrer_collar.svg |Пятліца
Выява:  Maj Stubaf OF3 cam slv 1942-1945.png|Нарукаўная нашыўка на Маскіровачны касцюм

## Гл. таксама 
* Корпусныя колеры (войскі СС)
* Званні і знакі адрознення войск СС

## Крыніцы 
Катэгорыя:Воінскія званні СА
Катэгорыя:Воінскія званні СС
Пятліцы

а]]

**Пятліцы** — парныя знакі (нашыўкі) з матэрыі на каўнеры форменнага адзення. Служаць знакамі адрознення вайсковага звання, грамадзянскага чыну ці пасады, прыналежнасці да воінскай часці, роду войскаў ці грамадзянскага ведамства. У наш час захаваліся толькі ва узброеных сілах асобных краін. 

У Расіі да 1917 года выкарыстоўваліся як знакі адрознення чыноўнікаў па Табелі аб рангах.

## Гл. таксама 
* Пагон
* Эпалет

## Спасылкі 
Катэгорыя:Знакі адрознення