Веркі (Вільня)

**Ве́ркі**, таксама **Вя́ркей** () — колішняя вёска (пэўны час — горад) на правым беразе ракі Віліі (Нярыс), з 1969 года ў складзе Вільні. Размешчаны на паўночны ўсход ад цэнтра горада, ядро сучаснай Веркаўскай сянюніі.

Веркі вядомыя перадусім як былая рэзідэнцыя віленскіх біскупаў з палацава-паркавым ансамблем, а таксама сваёй Кальварыяй (Крыжовым шляхам).

## Этымалогія 
Паводле падання, назва паходзіць ад літоўскага слова *verkti* (плакаць). Легенда кажа, што вялікі князь Віцень (або Гедымін) падчас палявання пачуў плач дзіцяці. У арліным гняздзе на дрэве ён знайшоў немаўля. Вярхоўны жрэц, Крыве-Крывейта, патлумачыў, што гэта яго пазашлюбны сын, якога ён схаваў па волі багоў. Дзіця назвалі Лідзейка (ад літ. *lizdas* — гняздо), ён вырас і стаў вярхоўным жрацом, а месца атрымала назву Веркі.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
У 1387 годзе каралём Уладзіславам Ягайлам Веркі былі перададзены ва ўласнасць віленскім біскупам, якія з таго часу выкарыстоўвалі іх як летнюю рэзідэнцыю.

У 1390 годзе каля Верак адбылася бітва, у якой Вітаўт разам з крыжакамі перамог войскі вялікага князя Скіргайлы.
]]
. 1785-1786 гг. Нацыянальны музей у Кракаве]]
Каля 1780 года Веркі перайшлі ў прыватную ўласнасць біскупа Ігнацыя Масальскага (у абмен на маёнтак Чырвоны Двор, які ён аддаў капітулу). Масальскі хацеў стварыць тут ардынацыю для мужа сваёй пляменніцы — прынца Шарля Жазефа дэ Ліня. Дзеля гэтага ў 1782 годзе ён пачаў будаўніцтва раскошнага палацавага комплексу паводле праекта архітэктара Ваўжынца Гуцэвіча. У палацы былі капліца, тэатр, вялікія залы; на гару была праведзена вада, закладзены вялікія сады.

Паводле звестак 1905 года, у горадзе Веркі, які належаў Чапялеўскай, пражывалі 174 чалавекі (81 мужчына, 93 жанчыны). Агульная плошча зямельных уладанняў складала 2076,67 дзесяціны. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй. З 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР.

З 1920 года ўваходзілі ў склад Сярэдняй Літвы, з 1922 года — у складзе гміны Рэша Віленска-Троцкага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі. У 1931 годзе тут пражывала 219 чалавек.

З пачаткам Другой сусветнай вайны ў верасні 1939 года заняты савецкімі войскамі. Паводле савецка-літоўскага дагавора аб узаемадапамозе, падпісанага 10 кастрычніка 1939 года, Веркі былі перададзены Літве, з 1940 года — у Літоўскай ССР. У 1941—1944 гадах пад акупацыяй Германіі.

Канчаткова Веркі былі далучаны да Вільні ў 1969 годзе. У складзе Вільні ўтворана Веркаўская сянюнія.

Vilnia, Vierki. Вільня, Веркі (C. Sauermilch, 08.1918).jpg|Веркі на малюнку . Жнівень 1918 г.
Vilnia, Vierki. Вільня, Веркі (C. Sauermilch, 09.1918) .jpg|Веркі на малюнку Курта Заўэрмільха. Верасень 1918 г.
Vilnia, Vierki. Вільня, Веркі (C. Sauermilch, 09.1918)..jpg|Веркі на малюнку Курта Заўэрмільха. Верасень 1918 г.
Vilnia, Vierki. Вільня, Веркі (C. Sauermilch, 09.1918).jpg|Веркі на малюнку Курта Заўэрмільха. Верасень 1918 г.
Vilnia, Vierki. Вільня, Веркі (C. Sauermilch, 1918 ).jpg|Веркі на малюнку Курта Заўэрмільха.  1918 г.
Vilnia, Vierki. Вільня, Веркі (C. Sauermilch, 1918).jpg|Афіцыйна Веркаўскай сядзібы на малюнку Курта Заўэрмільха.  1918 г.
Vilnia, Vierki. Вільня, Веркі (J. Čachovič, 1875-85) (2).jpg|Афіцыйна Веркаўскай сядзібы на фотаздымку Юзафа Чаховіча. 1875—1785 гг.
Vilnia, Vierki. Вільня, Веркі (V. Bujka, 1920-39).jpg|Будынак на тэрыторыі Веркаўскай сядзібы на фотаздымку Войцеха Буйко. Пачатак XX стагоддзя. Музей фатаграфіі ў Кракаве
Vilnia, Vierki. Вільня, Веркі (1901-14).jpg|Афіцыйна Веркаўскай сядзібы на фотаздымку пачатку XX стагоддзя.
Vilnia,_Vierki._Вільня,_Веркі_(J._Kłos,_1939).jpg|Дом адміністрацыі каля млына на фотаздымку Юльюша Клоса. 1939 г.
Vilnia, Vierki. Вільня, Веркі (J. Hiksa, 1890) (4).jpg|У парку пры Веркаўскай сядзібе на фотаздымку Ёхана Гіксы. Каля 1890-х гг.

## Славутасці 
* Веркаўская сядзіба — помнік архітэктуры класіцызму. Захаваліся ўсходняя і заходняя афіцыны, павільён, стайні, лядоўня, аранжарэя і іншыя будынкі. Цяпер тут размяшчаецца Інстытут батанікі Літвы.
* Веркаўскі рэгіянальны парк.
* Веркаўская Кальварыя — комплекс з стацый (капліц і брам) Крыжовага шляху, закладзены ў XVII стагоддзі. Разбураны ў савецкі час (1962—1963), адноўлены ў 1990—2002 гадах.
* Касцёл Адшукання Святога Крыжа — пабудаваны ў 1662—1669 гадах, уваходзіць у комплекс Кальварыі.
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і кляштар трынітарыяў — барочны касцёл, пабудаваны ў пачатку XVIII стагоддзя.
* Вадзяны млын — захаваўся будынак XIX стагоддзя на рацэ, з 1999 года ў ім працуе рэстаран.

### Страчаная спадчына 
* Галоўны корпус палаца.

Vilnius. Verkiai - panoramio (4).jpg|Заезны двор
Lithuania Vilnius Verkiai park administration building.jpg|Павільён
Lithuania Vilnius Verkiai palace.jpg|Усходняя афіцына
Jeruzalė, Vilnius, Lithuania - panoramio (3).jpg|Заходняя афіцына
Verkiu dvaro oranzerijos2007.JPG|Аранжарэя
Verkiu dvaro vandens bokstas2007.JPG|Ваданапорная вежа
Verkiu dvaro sargo namelis2007.JPG|Дом вартаўніка
Verkiu dvaro uztvanka2015.jpg|Плаціна млына
Lithuania Vilnius Trinitary Monastery.jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы
Side-view of the Church of the Discovery of the Holy Cross in Vilnius, Lithuania in 2014.jpg|Касцёл Адшукання Святога Крыжа
Three chapels of Verkiai Calvary.jpg|Стацыі Кальварыі

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Вінцэнты Балзукевіч (1835—1907) — скульптар, заснавальнік мастацкай дынастыі.
* Эдмунд Іванавіч Вярыга (1840—1902) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гадоў у Літве і Беларусі.
* Яўстах Каятан Сапега (1797—1860) — удзельнік паўстання 1830—1831 гадоў, дзеяч эмігранцкага руху.
У Верках памерлі віленскі біскуп Войцех Радзівіл (каля 1476 — 1519), падканцлер літоўскі і біскуп віленскі Яўстах Валовіч (1572 — 1630) і беларускі мастак Канстанцін Фадзеевіч Кукевіч (1817—1842).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Раёны Вільні
Катэгорыя:Веркаўская сянюнія
Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Вільні
Катэгорыя:Веркі (Вільня)