Англа-фрызскія мовы

thumb|right|Тэрытарыяльнае распаўсюджванне англа-фрызскіх моў.
**Англик**

**Фрызскія мовы**
**Англа-фрызскія мовы** — падгрупа заходнегерманскіх моў, якая ўключае старажытнаанглійскую,  і мовы, якія ўзыходзяць да іх.

Англа-фрызскае дрэва моў:
* «Англік» кластар
** англійская
** шатландская
** ёла і  (вымерлыя).

* Фрызскі кластар
** заходнефрызская
** усходнефрызская
** паўночнафрызская.

Англа-фрызскія мовы адрозніваюцца ад іншых заходнегерманскіх моў , вымаўленнем пярэдняга «А» (), палаталізацыяй (змякчэннем) старажытнанямецкага *K k пярэднеязычным зычным перад галоснымі пярэдняга раду, напрыклад:
* , заходнефрызскае — *tsiis* (пар. , ніжненямецкае *Kees*, ) ці
* , заходнефрызскае — *tsjerke* (ср. , ніжненямецкае — *Kerk*, ).

Носьбіты старажытных англа-фрызскіх і старажытнасаксонскай моў жылі дастаткова блізка, каб сфармаваць моўны саюз, таму англа-фрызскія мовы маюць некаторыя рысы, характэрныя толькі для гэтых моў. Аднак, нягледзячы на іх агульнае паходжанне, моўныя кластары «Англік» і фрызскі падвергліся моцнай дыферэнцыяцыі, галоўным чынам з-за моцнага ўплыву нарвежскай і французскай моў на «англік» і галандскага і нямецкага ўплыву на фрызскі кластар. У выніку ў наш час фрызскія мовы маюць значна больш агульнага з галандскай мовай і ніжненямецкімі дыялектамі, у той час як мовы «Англіка» знаходзяцца пад моцным уплывам паўночнанямецкіх (і не толькі нямецкіх) дыялектаў.

## Эвалюцыя фаналогіі англа-фрызскіх моў 
Асноўныя змены, якія паўплывалі на гучанне галосных у англа-фрызскіх мовах храналагічным парадку :
* назалізацыя заходнегерманскага *ā̆* перад насавым зычным;
* страта *n* перад спірантам, што прыводзіць да падаўжэння і назалізацыі папярэдняга галоснага;
* цяперашні і мінулы час у множным ліку зводзіцца да адной формы;
* *A-fronting* : WGmc→ ǣ , нават у дыфтонгах *ai* и *au*;
* палаталізацыя (але не фанемізацыя палатальных зычных);
* пераход ǣ → а пад уплывам суседніх згодных;
* пераход *ǣ* → *ē* у старажытнаанглійскіх дыялектах (выключаючы заходнесаксонскі) і фрызскіх мовах;
* аднаўленне *a* перад галоснай задняга раду ў наступным складзе; фрызскі *æu* → *au* → старажытнафрызскі *ā*/*a*;
* у заходнесаксонскай дыфтангізацыя паднябенных зычных;
* i — мутацыі, якія ідуць за сінкопай;
* фанемізацыя палатальных зычных і асібіляцыя;
* зліццё суседніх галосных гукаў і зваротная мутацыя.

## Параўнанне лічэбнікаў 
Параўнанне колькасных лічэбнікаў ад 1 да 10 у англа-фрызскіх мовах:

|}
* *Ae* ,  форма, якая выкарыстоўваецца перад імёнамі.

## Параўнанне фрызскай лексікі з англійскай, нямецкай і нідэрландскай 
* слова sibling, якое азначае «сваяк», у англійскай мове ўключае паняцці «брат і сястра».

## Альтэрнатыўная класіфікацыя 
Дрэва англа-фрызскіх моў было апісана ў XIX стагоддзі Аўгустам Шлейхерам.

Альтэрнатыўную класіфікацыю англа-фрызскіх моў прапанаваў у 1942 нямецкі лінгвіст  (1898—1984) у працы *Nordgermanen und Alemannen*. Маўрэр не лічыў англа-фрызскія мовы падгрупай германскіх моў. Замест гэтага ён прапанаваў канцэпцыю інгевонскіх моў — паводле яго меркавання, агульнага продка , старажытнаанглійскай і старажытнасаксонскай моў. Маўрэр не лічыў інгевонскія мовы адзінай маналітнай прамовай, разглядаючы іх хутчэй як групу цесна звязаных дыялектаў, якія параўнальна адначасова зведалі некаторыя змяненні.

## Гл. таксама 
* Верхненямецкія мовы
* Ніжнефранкскія мовы

## Літаратура 
* Friedrich Maurer (1942), *Nordgermanen und Alemannen: Studien zur Sprachgeschichte, Stammes- und Volkskunde*, Strasbourg: Hünenburg.

Катэгорыя:Заходнегерманскія мовы
Катэгорыя:Гісторыя англійскай мовы