20-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)

**20-я пяхотная дывізія** (20 ДП) — буйное пяхотнае падраздзяленне Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі .

У сувязі з рэарганізацыяй Польскага войска з расфармаванай  арміі Сярэдняй Літвы былі вылучаны дзьве дывізіі: 19-я і 29-я пяхотныя дывізіі. Акрамя таго, у краіне была сфарміравана 20-я пяхотная дывізія. Падраздзяленні для гэтай дывізіі таксама паступалі з абедзвюх літоўска-беларускіх дывізій: 78-ы (Слуцкі) пяхотны полк і 79-ы (Беластокскі) пяхотныя палкі са складу 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі і 80-ы (Навагрудскі) пяхотны полк са складу 1-й Літоўска - Беларускай дывізіі .На 1923 г. у яе склад  78 пяхотны полк, 79 пяхотны полк і 80 пяхотны полк. У міжваенны перыяд кіраўніцтва 20 пяхотнай дывізіі размяшчалася ў Слоніме.Падчас абарончай вераснёўскай кампаніі 1939 г.  дывізія ваявала ў складзе арміі «Модлін» . Яна абараняла ўмацаваныя памежныя пазіцыі каля Млавы і Жэнгнова . Пакінуўшы іх па загадзе камандавання на світанні 4 верасня яна была разбітая і дэзарганізаваная варожай авіяцыяй на маршы. Адноўленая ў Модліне, яна змагалася на лініях абароны па рэках Буг і Нараў . 15 верасня яна адышла ў варшаўскі раён  Прагу і абараняла Варшаву з паўночнага ўсходу. 

## Дывізія ў мірны час з 1923 
* камандаванне 20-й пяхотнай дывізіі ў Слоніме
* 78-ы пяхотны полк у Баранавічах
* кадравы склад рэзервовага батальёна 78-га пяхотнага палка ў Брэсце
* 79-ы пяхотны полк у Слоніме
* 80-ы пяхотны полк у Слоніме
* 20-ы палявы артылерыйскі полк у Пружанах

Да 1 ліпеня 1928 года камандаванне 20-й пяхотнай дывізіі было пераведзена са Слоніма ў гарнізон Баранавічы .

Вясной 1935 г з роты, якую вылучылі са складу 6-га інжынернага батальёна, была сфарміравана 20-я інжынерная рота . У маі 1937 года рота была рэарганізавана ў інжынерна-піянерскі цэнтр 20-й пяхотнай дывізіі .

; Арганізацыя дывізіі мірнага часу на сакавік 1939 г. (да мабілізацыі)

* камандаванне 20-й пяхотнай дывізіі ў Баранавічах
* 78-ы пяхотны полк у Баранавічах
* 79-ы пяхотны полк у Слоніме
* 80-ы пяхотны полк у Слоніме
* 20-ы лёгкі артылерыйскі полк у Пружанах (1-я і 2-я дывізіі ў Баранавічах)
* 20-я цяжкая артылерыйская дывізія
* Сапёрна-піянерскі цэнтр 20-й пяхотнай дывізіі ў Слоніме
* Рота сувязі 20-й пяхотнай дывізіі ў Баранавічах

## Дывізія ў вераснёўскай кампаніі 1939 года 
20-я пяхотная дывізія пад камандаваннем палкоўніка Вільгельма Анджэя Лавіча-Лішкі ўваходзіла ў склад арміі «Модлін»  . Непасрэдна перад пачаткам вайны яна займала лінію ўмацаванняў, якая праходзіла ўздоўж паўночных схілаў пагоркаў на поўнач ад Млавы . На ўсход ад Млаўскай пазіцыі знаходзілася пазіцыя Жэгноў, аддзеленая ад Млаўскай пазіцыі балотамі «Немые». Асновай умацаванняў былі дзве лініі бетонных баявых бліндажоў супраць пяхоты і танкаў. Будаўніцтва пазіцыі не было завершана да пачатку вайны; другая лінія ўмацаванняў была найменш падрыхтаванай.

З 1 па 3 верасня 1939 года дывізія абараняла пазіцыі каля Млавы ад пераўзыходзячых сіл нямецкага 1-га армейскага корпуса 3-й арміі, які складаўся з 11-й пяхотнай дывізіі, 61-й пяхотнай дывізіі і танкавай дывізіі «Кемпф», якія наступалі з Усходняй Прусіі на Варшаву (гл.: Бітва пад Млавай ). Першыя нямецкія атакі 1 верасня былі адбіты, нягледзячы на супрацоўніцтва пяхоты і танкаў (страта каля 25 танкаў). Не маючы магчымасці захапіць пазіцыі пад Млавай франтальна, немцы пачалі наступ у другой палове дня на пазіцыі каля Жэнгнова ; пасля двухгадзіннай артылерыйскай падрыхтоўкі яны прарваліся і пачалі прасоўвацца ў тыл 20-й пяхотнай дывізіі. Спробы спыніць іх контратакай 79-га пяхотнага палка не ўвянчаліся поспехам, таму камандаванне арміі «Модлін» загадала арганізаваць абарону ўсходняга флангу 20-га пяхотнага палка паміж Дэмбскам і станцыяй Насажэва, а таксама падрыхтаваць контратаку рэзервовым 8-м пяхотным палком на паўночны ўсход. Далейшыя спробы немцаў атакаваць Млаву з фронту пры падтрымцы танкаў і авіяцыі 2 верасня сутыкнуліся з вялікімі стратамі. Ім удалося захапіць толькі Жабоклік і Каменскую Гуру, якія абараняў 79-ы пяхотны полк.

Атакі наступнага дня мелі падобныя вынікі, нягледзячы на злачыннае выгнанне мясцовага польскага насельніцтва перад танкамі. Немцы здзейснілі толькі нязначныя ўварванні ў раёне Колакава і захапілі некалькі важных пунктаў супраціву. Калі асноўны бранятанкавы клін нямецкіх войскаў, які наступаў з поўначы на Варшаву, не змог здушыць супраціўленне польскіх частак і спыніўся каля Млавы, пачаўся моцны флангавы наступ нямецкіх войскаў у напрамку Астраленкі і Пшасныша . Паміж Барановам і Апаленіцай, падтрыманы жорсткім артылерыйскім агнём, нямецкая пяхота прарвала польскія абарончыя лініі. Часткі вермахта, якія раней хаваліся ў памежных лясах, пераправіліся праз раку Ожыц і прасунуліся на поўдзень.

Чаканая контратака 8-й пяхотнай дывізіі з-за частых змен загадаў адбылася толькі пасля абеду 3 верасня ў двух розных напрамках: у напрамку Пшасныша і Грудуска . Дрэнна падрыхтаваная і нескаардынаваная, выкананая разрозненымі сіламі, яна развалілася пры сутыкненні з больш моцным ворагам. 8-ю пяхотную дывізію ахапіла паніка, якая пагоршылася дзеяннямі нямецкіх дыверсійных груп і бранятанкавых падраздзяленняў у тыле, што прывяло да спантаннага адступлення.

У гэтай сітуацыі, сутыкнуўшыся з пагрозай поўнага акружэння і знішчэння 20-й пяхотнай дывізіі на яе пазіцыі пад Млавай, камандзір арміі «Модлін» у ноч з 3 на 4 верасня аддаў запознены загад пакінуць абарончыя лініі і адступіць да Варшавы. 4 верасня нямецкія паветраныя сілы знішчылі значную частку сіл 20-й пяхотнай дывізіі. Аднак пасля дня адноснага адпачынку, які можна лічыць інтэнсіўным маршам, згуртаваныя дывізійныя часткі аднавілі баявую гатоўнасць і даволі добры маральны дух. Значна аслабленыя дывізійныя часткі ўвайшлі ў склад аператыўнай групы генерала Уладзіслава Андэрса, з якой яны адышлі на поўдзень. 7 верасня яны дасягнулі толькі раёна на захад ад Плоцка .

У рэшце рэшт, рэшткі дывізіі абаранялі Варшаву, заняўшы пазіцыі ў паўночным сектары абароны Прагі, каб забяспечыць раёны ад Тлушча, Радзыміна, Непарэнта, Дэмбэ і Модліна . У сталіцы яны капітулявалі разам з астатнімі польскімі часцямі 28 верасня. За стойкую абарону пазіцыі Млавы 20-я пяхотная дывізія атрымала ад немцаў ганаровую мянушку «Жалезная дывізія».

### Ваенная арганізацыя дывізіі 
* Штаб 20-й пяхотнай дывізіі
* 78-ы пяхотны полк
* 79-ы пяхотны полк
* 80-ы пяхотны полк
* 20-ы лёгкі артылерыйскі полк
* 20-я цяжкая артылерыйская дывізія тыпу II
* вагонны ўзвод № 20
* матарызаваная зенітная батарэя тыпу А № 20
* сапёрны батальён II тыпу А № 20
* Дывізійны кавалерыйскі эскадрон № 20
* Веласіпедная рота № 92 — капітан Антоні Шокала
* Асобная рота кулямётаў і суправаджальнай зброі № 92 — капітан Караль Ян Бабрай (з 18 верасня 1939 г. камандзір II/80 пяхотнага палка)
* Узвод сувязі штаба 20-й пяхотнай дывізіі
* тэлефонная рота 20-й пяхотнай дывізіі — маёр Казімеж Левандовіч
* радыётэхнічны ўзвод 20-й пяхотнай дывізіі
* Каманда парку сувязі 20-й пяхотнай дывізіі
* санітарная кампанія № 902
* камандаванне маршавай групы II тыпу № 909
* камандаванне маршавай групы II тыпу № 910
* калона аднаконных вагонаў № 909
* калона аднаконных вагонаў № 910
* калона аднаконных вагонаў № 911
* калона аднаконных вагонаў № 912
* калона аднаконных вагонаў № 913
* калона аднаконных вагонаў № 914
* калона аднаконных вагонаў № 915
* калона аднаконных вагонаў № 916
* майстэрня рухомага складу № 909
* Узвод № 92 парку зброі
* камісарскі парк I тыпу No. 902 – капітан Войцех Дубель