open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Археалагічная разведка

**Археалагічная разведка** — форма правядзення і метад навукова-даследчай дзейнасці археолагаў і прыраўнаваных да іх даследчыкаў па выяўленню і вывучэнню археалагічных помнікаў, на аснове выяўленага археалагічнага матэрыяла.

Праводзіцца паводле спецыяльных дазволаў з мэтай паўторнага абследавання ці выяўлення новых помнікаў, звычайна пешшу (з улікам патрабаванняў тэхнікі бяспекі), колькасцю не менш як 2 чал., сумесна з мясцовымі жыхарамі. Пры археалагічнай разведцы асаблівая ўвага звяртаецца на абследаванне берагоў старыц і тарфяных масіваў, якія ў далёкім мінулым былі вадаёмамі, іх берагі маглі быць заселены людзьмі. Стаянкі каменнага веку перыядаў палеаліту і мезаліту ў Беларускім Падняпроўі звычайна знаходзяцца на 2-й надпоймавай тэрасе вышынёй 10 — 30 м і болей над летнім межанным узроўнем вады ў вадаёмах, больш познія помнікі — на 1-й надпоймавай тэрасе вышынёй да 10 м.

Аднак у розных зонах лакалізацыі помнікаў могуць быць выключэнні. Так, у Тураўскім міжрэччы р. Прыпяць — р. Сцвігі ёсць помнікі ад ранніх перыядаў каменнага веку да Позняга сярэднявечча, хоць вышыня тэрас там не перавышае 4 — 5 м над поймамі рэк. Могільнікі могуць знаходзіцца ў розных месцах. Археалагічная разведка дае асабліва плённыя вынікі пры абследаванні тых зямель, што разворваюцца, там спрактыкаваныя даследчыкі лёгка прасочваюць могільнікі і жытлы. Тэрыторыі распаўсюджвання пэўнага тыпу рэчаў дапамагаюць вызначыць прыкладныя межы археалагічных помнікаў. Пры дэталёвых абследаваннях кар’ераў для здабычы крэйды, пяску, гліны, жарствы, распрацовак торфу, на месцах прыкладвання дарог, будаўніцтва жытлаў, прадпрыемстваў і іншых земляных работ могуць быць выяўлены рэшткі паселішчаў, майстэрняў па апрацоўцы крэменю, могільнікі, скарбы, рэшткі чацвярцічнай фаўны і інш.

Усе адкрытыя археалагічныя помнікі фатаграфуюцца, наносяцца іх планы маштабам 1:500 см і 1:1000 см, на якіх пазначаюцца месцы пахаванняў, жытлаў, скопішчы знойдзенага матэрыялу і інш. Афармляюцца пашпарты, у якіх указваюцца мясцовыя назвы ўрочышчаў, рэк, азёр, прыводзяцца прывязкі да найбліжэйшых населеных пунктаў, цэнтраў сельсаветаў, пазначаюцца раён, вобласць, аўтар археалагічнай разведкі, месца захоўвання, а пасля рэгістрацыі і калекцыйныя нумары знаходак; у дзённіках падрабязна апісваюцца і замалёўваюцца знойдзеныя прадметы. Па выніках археалагічных разведак аўтар прадстаўляе кіраўніцтву арганізацыі, што выдала дазвол, навуковую справаздачу, якая захоўваецца ў навуковым архіве. Аўтар археалагічных разведак прымае захады па рэгістрацыі выяўленых помнікаў, іх ахове і ўвядзенні ў навуковы зварот.

## Літаратура 
* *Побаль, Л. Д.* Археалагічная разведка / Л. Д. Побаль // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мінск: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 49. — ISBN 5-85700-077-7.

Катэгорыя:Археалогія
Археологическая карта Могилевской губернии

**«Археологическая карта Могилевской губернии»** () — адна з асноўных прац Е. Р. Раманава ў галіне археалогіі. Падрыхтоўка яе пачалася каля 1884 г. Паводле пастановы Віленскага аддзялення папярэдняга камітэта IX археалагічнага з'езда карту планавалася надрукаваць на працягу 2 гадоў да пачатку з'езда (1893). Выданне не адбылося з-за недастатковасці звестак (былі толькі пра курганы і гарадзішчы) і пратэрміноўкі адказаў на разасланыя лісты (апошні дасланы ў 1897 г.). У дапрацаваны варыянт карты Е. Р. Раманаў уключыў падрабязныя звесткі пра месцазнаходжанні шматлікіх прылад працы каменнага веку, каменныя крыжы з надпісамі і без іх, камяні-следавікі з выявамі крыжоў, месяца, падковы і пісталета (мяст. Хальч), язычніцкага ідала ў выглядзе 4-кантовага каменнага слупа з высечанай наверсе галавой (в. Пярэспа Сенненскага павета), крыж з літарамі IC XC/XЪ і надпісам «БАРИСЪ БАИСЬЪ» (мяст. Раманава), «замкавішчы», палі пахаванняў, ахапіўшы практычна ўсе катэгорыі археалагічных помнікаў губерні. Вучоны пералічыў віды курганных пахаванняў (у мацерыку, на мацерыку, у насыпе, у труне і без яе, трупаспаленне па-за межамі кургана, у кургане, са зброяй, курганы-кенатафы, парныя курганы, злучаныя невялікімі валамі). Асаблівасцю могільнікаў Магілёўшчыны Е. Р. Раманаў лічыў наяўнасць у адных і тых жа могільніках розных відаў пахаванняў. Ім зафіксавана 9506 курганных насыпаў (у 1885 — 1888 гг. раскапаў 39 курганоў), атрыманы звесткі пра 245 гарадзішчаў. Е. Р. Раманаў зазначаў, што насельніцтва на поўначы Магілёўскай губерні называла курганы «капцамі», на поўдні — «валатоўкамі», на усходзе — «курганамі». Да карты былі напісаны фізіка-геаграфічны і гістарычны нарысы. Выдадзены толькі «Археологический очерк Гомельского уезда (Могилевской губерни)» і фізіка-геаграфічны нарыс губерні (Вільня, 1910). Усе рукапісныя матэрыялы, апытальныя лісты захоўваюцца ў .

## Публікацыя 
* Археологический очерк Гомельского уезда (Могилевской губернии) / Издание Северо-Западного Отдела Императорского Русского Географического Общества. — Вильна: [б. и.], 1910. — 32 с.

## Літаратура 
* Каханоўскі, Г. Львоўскае рэха // Полымя. — 1971. — № 11. — С.
* Рассадзін, С. Я., Ткачоў, М. А. «Археалагічная карта Магілёўскай губерніі» / С. Я. Рассадзін, М. А. Ткачоў // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 46 — 47. — ISBN 5-85700-077-7.
* Рассадзін, С. Я., Ткачоў, М. А. «Археалагічная карта Магілёўскай губерніі» / С. Я. Рассадзін, М. А. Ткачоў // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 45. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Рассадин, С. Е. Неизданная книга: (Е. Р. Романова «Археологическая карта Могилевской губернии») // История книги, книжного дела и библиографии в Белоруссии: (Сб. науч. ст.) / АН БССР, ЦНБ им. Якуба Коласа. — Мн.: ЦНБ АН БССР, 1986. — 189 с.

Катэгорыя:Археалогія ў Беларусі
Архітэктурны аб’ём

**Архітэктурны аб’ём** — кампазіцыйны сродак арганізацыі прасторы, якая мае канкрэтнае функцыянальнае прызначэнне. Характарызуецца развіццём формы па каардынатных напрамках, а знешняя прастора кампазіцыйна яму падпарадкоўваецца. Вызначэнне суадносін аб’ёму і прасторы заснаваны на візуальным іх параўнанні.

У архітэктуры вылучаюцца 3 асноўныя кампазіцыйныя варыянты архітэктурнага аб’ёму, якія адрозніваюцца характарам узаемадзеяння аб’ёму і міжаб’ёмный прасторы:
* адносна замкнёныя, якія падапарадкаваны форме аднаго простага ці складанага геаметрычнага цела;
* архітэктурны аб’ём, які з’яўляецца спалучэннем некалькіх геаметрычных цел, падпарадкаваных адной форме;
* некалькі асобных аб’ёмаў пры ясна выяўленай падпарадкаванасці міжаб’ёмнай прасторы.

Унутрная прастора аб’ёму звычайна ўплывае на яго форму, але не абавязкова адпавядае яму. Знешні аб’ём разам з унутранай прасторай ўтвараюць аб’ёмна-прасторавую структуру будынка. Архітэктурны аб’ём выконвае не толькі ролю своеасаблівай агароджы ўнутранай прасторы, але і з’яўляецца носьбітам пэўнай мастацкай канцэпцыі.

Будаўнычым аб’ёмам будынка (кубатура) () лычыцца вынік будаўнічай плошчы (для шматпавярховых будынкаў гэта плошча тыпавога паверха) на вышыню ніжняга паверха (склепа) і сярэднюю вышыню даху з улікам рознай паверхавасці.

## Літаратура 
* *Волошин В. Ф., Зельтен Н. А.* Словарь архитектурно-строительных терминов. — М.: Высш. шк., 1990. — 188 с.: ил.
* 

Катэгорыя:Архітэктурная кампазіцыя
Стэпавая плямістая блакітніца

**Стэпавая плямістая блакітніца** (*Phengaris teleius*) — матыль сямейства блакітніц.

## Апісанне 
Буйная блакітніца, даўжыня пярэдняга крыла 17-21 мм. Верхні бок крылаў блакітны з шырокай цёмнай аблямоўкай і белай махрой па краі, чорнай сярэдняй плямай у цэнтральнай ячэйцы пярэдняга крыла і шэрагам цёмных папярочных плям, якія часам могуць быць рэдукаваныя. У самкі больш шырокае зацямненне краю крыла і больш шэрае адценне асноўнага фону. Знізу крылы светла-шэра-бурыя з 2 дугападобна выгнутымі паралельнымі радамі дробных чорных кропак на светлым фоне. Некалькі такіх жа кропак размяшчаюцца ў прыкаранёвай частцы задняга крыла і падоўжаных — у цэнтры кожнага крыла.

## Пашырэнне 
Пашырана ва ўмераным поясе Еўразіі, у Беларусі від вядомы на Палессі.

Насяляе сырыя лугі, ускраіны і паляны лісцевых лясоў з наяўнасцю кармавога субстрата вусеняў. Выбірае добра праграваныя ўчасткі. У пошуках нектару матылі могуць перамяшчацца ў больш сухія месцы паблізу.

## Біялогія 
На працягу года развіваецца ў адным пакаленні. Лёт доўжыцца з пачатку ліпеня да сярэдзіны жніўня. Матылі звычайна прытрымліваюцца ўчасткаў з крывасмокам — кармавой раслінай маладых вусеняў, у суквецці якога самкі адкладаюць яйкі. Пасля зімоўкі, пачынаючы з ІІІ ўзросту, вусені развіваюцца ў гнёздах некаторых відаў мурашак роду *Myrmica*, дзе харчуюцца іх лічынкамі.

## Ахова 
Від уключаны ў Чырвоны Спіс МСАП (катэгорыя — LR / nt, ver. 2.3, 1994), у Чырвоныя кнігі Еўрапейскіх дзённых матылёў (SPEC 3, катэгорыя — VU), Беларусі, Маскоўскай вобласці Расіі, Латвіі і Літвы, у дадатак II Бернскай канвенцыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Блакітніцы
Абворванне

]]
**Абво́рванне** — адзін з абрадаў ахоўнай магіі ва ўсходніх славян.

Праводзіўся ў экстрэмальных сітуацыях (хваробы, эпідэміі, падзеж свойскай жывёлы). Жанчыны (толькі старыя, удовы і цнатлівыя дзяўчаты, зрэдку ўдзельнічалі і цяжарныя жанчыны) збіраліся апоўначы або да ўзыходу сонца на ўскраіне вёскі, распраналіся, распускалі валасы, запрагаліся ў саху і аралі баразну вакол паселішча. Звычайна праводзілі адну баразну, але бывала і тры баразны. У некаторых мясцінах наперадзе працэсіі неслі абраз. Лічылася, што хваробы і эпідэміі не пяройдуць гэтага магічнага кола. Калі эпідэмія ўжо пачалася, абрад суправаджаўся шумам: жанчыны білі ў засланкі, званілі косамі, крычалі заклінанні. Калі небяспека толькі набліжалася, абвораванне праводзілася ў поўнай цішыні.

У некаторых раёнах Беларусі ў абрадзе абворвання ўдзельнічалі і хлопцы. Часта абворванне рабілася на валах-блізнятах або двума братамі-блізнятамі. На Гродзеншчыне і ў Заходнім Палессі, калі ў вёсцы не было блізнятаў, то запрагалі двух аднагодкаў-цёзкаў з аднолькавым колерам валасоў.

Астатнія жыхары вёскі да ўдзелу ў абрадзе не дапускаліся. Калі ведалі пра выкананьне абраду, то павінны былі зачыняць вароты, дзверы і вокны. Калі ж абворванне рабілася таемна, то той, хто сустракаўся на шляху ўдзельнікаў абраду, мог быць забіты. Сустрэтых ката, сабаку, а часам і карову вяскоўцы забівалі.

У Цэнтральным Палессі вядомы выпадкі абворвання на чорных катах, пеўнях і сабаках. Як рэцыдыў абраду абворвання ў XX ст. зафіксавана абворванне на конях, на трактарах, бывала, плуг цягалі не вакол вёскі, а па вуліцах.

У Беларусі з мэтай абараніцца ад зла замест абворвання часта прымянялася баранаванне. Вядома таксама абворванне культавых камянёў, верагодна, звязаных з Вялесам (Воласам), ахоўнікам жывёлы. Да абраду абворвання семантычна і структурна блізкі абрад праворвання (дарогі, рэчышча высахлай ракі) з мэтай выклікання дажджу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Абрады і рытуалы
Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі
Пенабскот

**Пенабскот** (саманазва: *Panawahpskek*), таксама **ўсходнія абенакі** (), **пентагуэ** () — алганкінскі народ, карэнныя жыхары ўсходу Канады і ЗША. Агульная колькасць (2016 г.) - 3 900 чал.

Пенабскот склаліся як асобная група індзейцаў у XVI - XVII стст. у выніку аб'яднання шэрагу вандроўных груп абенакі. Уваходзілі ў канфедэрацыю Вабанакі, супрацьстаялі іракезам, асабліва махокам. У канцы XVII - XVIII стст. зблізіліся з пасамакуоды, разам з якімі ўдзельнічалі ў войнах з брытанцамі на баку Францыі, а потым ЗША.

У нашы дні жывуць на тэрыторыі штата Мэн (ЗША), дзе месціцца рэзервацыя Востраў Індзейцаў Пенабскот, а таксама на ўсходзе Канады, дзе прызнаны ў якасці карэннага народа.

Традыцыйныя заняткі — рыбалоўства, паляванне, збіральніцтва. З канца XX ст. адраджаюцца традыцыйныя рамёствы — пляценне абутку і кошыкаў, выраб музычных інструментаў і каркасных лодак, крытых бярозавай карой. Большасць вернікаў — каталікі і пратэстанты.

## Спасылкі 
* PENOBSCOT NATION
* Penobscot Nation Cultural & Historic Preservation Department
* Penobscot Indain History
* Native Languages of the Americas: Penobscot (Eastern Abnaki, Penawahpskewi, Penobscott)

Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Народы Канады
Катэгорыя:Народы ЗША
Абівалка

**Абіва́лка** — ачышчанае бервяно на чатырох ножках для абівання збожжа.

Каб абіваць снапы, выкарыстоўвалі таксама абівалку-рашотку з доўгіх брускоў, з ножкамі ў пярэдняй частцы. Для абівання жыта, лёну і іншых культур выкарыстоўвалі барану, калоду, козлы і інш.

## Літаратура 
* Абівалка //  — С. 12.
* 

Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя інструменты
Навум Ільіч Жолудзеў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Навум Ільіч Жолудзеў
|дата нараджэння  = 13.01.1922
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 09.12.1985
|месца смерці     = 
|выява            = 
|шырыня           = 
|апісанне выявы   = 
|мянушка          = 
|псеўданім        = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1941—1945
|званне           = 
|род войскаў      = пяхота
|камандаваў       = 
|частка           = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = 
{
   
}
|вікісклад        = 
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
|аўтограф         = 
}}

**Навум Ільіч Жолудзеў** (1922—1985) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір мінамётнага разліку 273-а гвардзейскага стралковага палка 89-й гвардзейскай Белгародска-Харкаўскай стралковай дывізіі 37-й арміі Стэпавага фронта, Герой Савецкага Саюза, гвардыі малодшы сяржант.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і рабочага. Яўрэй. Член КПСС з 1944. Адукацыя сярэдняя. Працаваў токарам на станкабудаўнічым заводзе. У Савецкай Арміі з 1941 г.

У баях Вялікай Айчыннай вайны з верасня 1943 г. Камандзір мінамётнага разліку 273-а гвардзейскага стралковага палка (89-я гвардзейская стралковая дывізія, 37-я армія, Стэпавы фронт) камсамолец гвардыі малодшы сяржант Жолудзеў адным з першых у палку 29.09.1943 г. на падручных сродках пераправіўся праз Дняпро у раёне в. Келеберда (Крэмянчугскі раён Палтаўскай вобл) і мінамётным агнём прыкрываў пераправу падраздзяленняў палка.

У баі за ўтрыманне і расшырэнне плацдарму на правым беразе 05.10.1943 разлік знішчыў да роты гітлераўцаў, падавіў 3 агнявыя кропкі.

У 1944 скончыў курсы парторгаў. У 1946 г. скончыў курсы перападрыхтоўкі камсаставу, у 1950 г. — Мінскі юрыдычны інстытут. З 1970 г. падпалкоўнік Жолудзеў у запасе.

Жыў у Мінске. Працаваў старэйшым юрысконсультам «Белспортлато».

## Узнагароды 
* Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 20 снежня 1943 года за выяўленыя мужнасць і гераізм падчас фарсіравання Дняпра гвардыі малодшаму сяржанту Жолудзеву Навуму Ільічу было нададзена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 3156).
* Узнагароджаны таксама ордэнам Айчыннай вайны 1 ступені, медалямі.

## Памяць 
* Стэла ў гонар Н. І. Жолудзева ўстаноўлена на Алеі Герояў у Гомелі (вул. Савецкая).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Тэадор II (Папа Рымскі)

**Тэадор II** (;  — снежань ) — Папа Рымскі на працягу 20 дзён у снежні 897 года, падчас хаатычнага перыяду пасля Трупнага сіноду. Быў пасвечаны ў святары Папам Стэфанам V, яго брат Феоцій быў біскупам. Аднавіў святароў, якія былі пазбаўлены пасад Папам Стэфанам VI, прызнаючы абгрунтаванасць іх пасвячэння Папам Фармозам. За гэты час Тэадор паспеў з ўшанаваннямі перапахаваць вынятае яго папярэднікам з Тыбра цела Фармоза ў базіліцы св. Пятра. Кароткі час яго пантыфікату сведчыць, напэўна, пра гвалтоўную смерць ад рук партыі Папы Стэфана VI (VII).

Катэгорыя:Папы Рымскія
Камайка (значэнні)

Назву **Кама́йка** маюць:

* Камайка — рака ў Пастаўскім раёне Беларусі і ў Літве, правы прыток ракі Бірвета (басейн Заходняй Дзвіны)
* Камайка — вёска ў Пастаўскім раёне
Масты (значэнні)

Назву **Масты́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Масты — былая вёска ў Пастаўскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Масты — горад, цэнтр Мастоўскага раёна
* Магілёўская вобласць:
** Масты — вёска ў Бабруйскім раёне
* Мінская вобласць:
** Масты — пасёлак у Любанскім раёне

### Украіна 
* Масты — сяло ў Гараднянскім раёне Чарнігаўскай вобласці.
* Масты (Здалбуніўскі раён)

## Назва 
Назва "Масты" ад блр. *мост* "збудаванне для пераходу або пераезду цераз раку, канал, чыгунку і г.д."
Лачын

**Лачын** () — горад (з 1923 года) у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Лачынскага раёна. Размешчаны на левым беразе ракі Акары, на паўднёва-заходніх схілах Карабахскага хрыбта, на аўтадарозе Сцепанакерт — Гарыс, за 60 км ад Сцепанакерта.

## Гісторыя 
Лачынскі калідор быў адзіным наземным маршрутам, які злучае Арменію з Нагорным Карабахам у тых межах, у якіх ён існаваў у савецкі час як аўтаномная вобласць у складзе Азербайджана. Непасрэднай мяжы з гэтай вобласцю тагачасная Армянская ССР не мела. З 1992 года ў выніку Карабахскай вайны горад Лачын знаходзіўся пад армянскім кантролем.

У адпаведнасці з пагадненнем, падпісаным паміж Арменіяй і Азербайджанам пасля вайны ў Нагорным Карабаху ў 2020 годзе, абедзве краіны павінны былі пабудаваць дарогі ў абыход Лачынскага калідора на працягу трох гадоў. Азербайджан у 2022 годзе здаў свой маршрут у эксплуатацыю і патрабаваў ад Арменіі зрабіць тое ж самае, а ад Расіі — вывесці сваіх міратворцаў. 26 жніўня Азербайджан вярнуў горад. Азербайджанская армія размясцілася ў Лачыне, пад кантроль таксама былі ўзятыя вёскі Забух і Сус.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Агава

**Ага́ва** (*Agáve*) — род аднадольных раслін падсямейства агававых.

## Апісанне 
Сцябло ўкарочанае, з разеткай буйнога мясістага калючага лісця. Цвітуць раз у жыцці на 6—15-м годзе, утвараючы кветанос вышынёй да 12 м з шматкветнай (да 17 тыс.) мяцёлкай. Потым расліны адміраюць, ад карэнішча адрастаюць парастхі. 

## Пашырэнне 
Радзіма — Цэнтральная Амерыка. Больш за 200 відаў. У Еўропу завезена пасля адкрыцця Амерыкі. Некаторыя віды культывуюцца ў адкрытым грунце ў Крыме і на Каўказе. На Беларусі ў пакоях і аранжарэях як дэкаратыўная вырошчваецца , , , ,  і інш.

## Выкарыстанне 
З лісця робяць грубую тканіну, паперу, з соку — напоі, з каранёў — лекі.

## Літаратура 
* Агава // 

Катэгорыя:Агававыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Поль Думер

**Поль Думер** (, 22 сакавіка 1857, Арыяк — 7 мая 1932, Парыж) — прэзідэнт Францыі ў 1931—1932 гадах.

Поль Думер нарадзіўся ў Арыяку. З 1897 па 1902 ён займаў пасаду генерал-губернатара Французскага Індакітая, з 1902 па 1905 старшыняваў у палаце дэпутатаў французскага парламента. У 1925 ён стаў міністрам фінансаў.

13 мая 1931 Поль Думер быў абраны прэзідэнтам Французскай Рэспублікі, апярэдзіўшы на выбарах Арыстыда Брыяна. 6 мая наступнага года яго параніў на адкрыцці кніжнага кірмашу расійскі эмігрант Павел Гургулов. Думер памёр на наступны дзень.

Катэгорыя:Прэзідэнты Францыі
Катэгорыя:Старшыні Сената Францыі
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Францыі (1931)
Азербайджан на дзіцячым конкурсе песні Еўрабачанне

**Азербайджан** на дзіцячым конкурсе песні Еўрабачанне ўпершыню прыняў удзел у 2012 годзе. На дзіцячы конкурс Еўрабачанне 2013 удзельнік адбіраўся наступствам праслухоўвання ў музычнай школе № 2, 10 кастрычніка 2013 года. З 2014 года ў конкурсе не ўдзельнічае.

## Удзельнікі 
thumb|230px|Рустам Карымаў на дзіцячым Еўрабачанні 2013

## Галасы за Азербайджан (2012—2013) 
## Вяшчальнікі 
* 2012 — Лэйла Гаджилы
* 2013 — Ляман Мирзалиева

## Глядзіце таксама 
* Азербайджан на конкурсе песні Еўрабачанне
* Азербайджан на танцавальным конкурсе Еўрабачанне

## Спасылкі 
* Старонка Азербайджана на афіцыйным сайце Дзіцячага конкурсу Еўрабачанне 
* Інфармацыя пра конкурс 2012 на Esckaz.com   

Катэгорыя:Музыка Азербайджана
Катэгорыя:Культура Азербайджана
Катэгорыя:Краіны на конкурсе песні Еўрабачанне
Эспрыт Пэзен

**Эспрыт Пэзен** (; , Авіньён — ) — французскі астраном і матэматык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1692 годзе ў Авіньёне. У 1709 годзе ўступіў у ордэн езуітаў.

Па заканчэнні вучобы выкладаў фізіку, логіку, метафізіку ў езуіцкім калегіуме. У 1728 годзе атрымаў кафедру гідраграфіі ў Марселі, а ў 1749 стаў дырэктарам абсерваторыі ў гэтым горадзе.

Навуковая праца Э. Пэзена пачалася ў 1740 годзе з работ па матэматыцы. Пасля паездкі ў Парыж у 1749 годзе вучоны-езуіт атрымаў грошы на рамонт абсерваторыі і купіў тэлескопы ў Англіі. Марсельская абсерваторыя з 1755 года стала ці не самай сучаснай у Еўропе. Э. Пэзен апублікаваў шэраг работ па гідраграфіі, некалькі трактатаў па марской астраноміі, у якіх выклаў прынцыпы выкарыстання астранамічных інструментаў. Ён надрукаваў шэраг артыкулаў па вызначэнні геаграфічнай даўгаты — ключавой астранамічнай праблемы таго часу. Адыграў важную ролю ў распаўсюджванні ў Францыі значных твораў англійскіх вучоных у галіне матэматыкі і оптыкі.

З прычыны пагаршэння становішча езуітаў у Францыі, мусіў у 1763 годзе пакінуць Марсель і пасяліцца ў родным Авіньёне, дзе і памёр.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Лаўрэш Л.* «І зорнае неба над галавой…»: Нарысы з гісторыі астраноміі / Леанід Лаўрэш. — Мінск: Лімарыус, 2013. — 266 с.: іл. ISBN 978-985-6968-28-3.
* *Boistel G.* Inventaire chronologique des œuvres imprimées et manuscrites du père Esprit Pezenas (1692—1776), jésuite, astronome et hydrographe marseillais. Revue d'histoire des sciences. 2003. Vol. 56. № 1. P. 221—245.

Катэгорыя:Астраномы Францыі
Катэгорыя:Езуіты
Аскеранскі раён (НКР)

**Аскера́нскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр — Аскеран. Згодна адміністрацыйна-тэрытарыяльнаму падзелу Азербайджанскай Рэспублікі, Аскеранскі раён НКР займае тэрыторыю Хаджалінскага і частку Агдамскага раёнаў Азербайджана.

Катэгорыя:Аскеранскі раён НКР
Аветараноц

**Аветараноц** (), **Чанахчы** (, ) — сяло ў Аскеранскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. Сяло знаходзіцца на дарозе паміж сялом Машхмгат і трасай «Поўнач — Поўдзень», непадалёк ад сёл Мадаташэн, Джрахацнер і Схнах.

## Спасылкі 
*World Gazetteer – World-Gazetteer.com
*Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 
*Фатаграфіі сяла 

Катэгорыя:Населеныя пункты Аскеранскага раёна НКР
Лазаравы (армянскі род)

**Лазаравы** (*Егіязараны*) — армянскі род, які згодна Агульнаму Гербоўніку паходзіць ад негацыянта Манка, што пераехаў з Арменіі ў Іспагань у 1605 г., і ад яго сына Лазара, які ведаў нібы скарбніцай шаха Абаса II. Яго нашчадак Лазар Назаравіч перасяліўся ў 1747 годзе з Джульфы ў Расію разам з малалетнімі сынамі:

* Іван (Аванес Егіязаран; 1735—1801), прыдворны ювелір Кацярыны II, даставіў у Расію дыямент Арлова, спрыяў перасяленню армян у Расію, выбудаваў у сваім маёнтку існы Ропшынскі палац, у Падмаскоўі — сядзібу Франава; узведзены 20.03.1788 у патомнае графскае Свяшчэннай Рымскай імперыі вартасць, да гэтага на працягу 2 гадоў насіў тытул барона;
* Мінас (17 кастрычніка 1737 года—1808);
* Акім (1744—1826), заснаваў армянскае вучылішча ў Маскве (1815), ператворанае (1827) у Лазараўскі інстытут усходніх моў (цяпер амбасада Рэспублікі Арменія).
** Хрыстафор (1789—1871), сын папярэдняга, сапраўдны таемны саветнік, уладальнік падмаскоўнага маёнтка Пляшчэева, меў некалькіх дачок:
*** Ганна, жонка свайго стрыечніка, графа Івана Дзелянова, міністра народнай асветы.
*** Марыя, жонка графа Міхаіла Нірода, генерал-лейтэнанта.
*** Лізавета, жонка князя Сямёна Абамеліка, генерал-маёра, калегі Лермантава. У 1873 г. Сямёну Абамеліку было дазволена прыняць прозвішча памерлага цесця і называцца надалей, патомна, **Абамелік-Лазаравым**. Падвойнае прозвішча і княскі тытул успадкаваў яго сын Сямён Сямёнавіч.
Апошнім з Лазаравых быў малодшы брат Хрыстафора, генерал-маёр Лазар Акімавіч. Ён перажыў старэйшага брата ўсяго на 5 дзён, пакінуўшы трох дачок ад шлюбу з Антуанэтай Бірон, праўнучкай курляндскага герцага.

## Спасылкі 
* Дмитриев А. А. Пермские землевладельцы Лазаревы и их преемники князья Абамелик // Исторический вестник, 1893. — Т. 52. — № 5. — С. 425—447.

Катэгорыя:Расійская арыстакратыя
Сонечнікі

**Со́нечнікі** (*Heliozoa*) — група пратыстаў, раней разглядаліся як асобны таксон (клас ці падклас). Адрозніваецца некалькі дзясяткаў марскіх і прэснаводных відаў.

Цела дыяметрам да 1 мм, шарападобнае з ніткападобнымі радыяльнымі адросткамі — аксаподыямі. Па восі кожнай аксаподыі праходзіць пучок мікратрубачак. Частка сонечнікаў пазбаўлена мінеральнага шкілета, у некаторых ён з крэменязёму. У вегетатыўных форм адно ці некадькі ядраў, бывае больш за 200. Маюць пульсуючую і стрававальную вакуолі. Размнажэнне бясполае (дзяленне папалам, пачкаванне) і палавое (з утварэннем амёбападобных, радзей жгуцікавых гамет).

Кормяцца водарасцямі, дробнымі прасцейшымі, калаўроткамі і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пратысты
Айгестан (Аскеран)

**Айгестан** (), **Баліджа** () — сяло ў Аскеранскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. Сяло размешчана на трасе «Поўнач - Поўдзень», на ўчастку Сцепанакерт — Дрмбон.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Населеныя пункты Аскеранскага раёна НКР
Аўсянікі (значэнні)

Назву **Аўся́нікі** маюць:

* Аўсянікі (*Ephemeroptera*) — старажытны атрад крылатых насякомых, які ўключае больш за 3000 відаў.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Аўсянікі — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Аўсянікі — вёска ў Докшыцкім раёне
** Аўсянікі — вёска ў Чашніцкім раёне
* Мінская вобласць:
** Аўсянікі — вёска ў Вілейскім раёне
### Расія 
* Аўсянікі (Вяземскі раён)
* Аўсянікі (Рослаўльскі раён)
* Аўсянікі (Цёмкінскі раён)
Карабулак (Хаджалы)

**Карабулак** () — сяло ў Хаджалінскім раёне Азербайджана.

## Гісторыя 
Сяло Акнахбюр (арм.: Ակնաղբյուր) увайшло ў Аскеранскі раён Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. Размешчана на ўсход ад сёл Мадаташэн і Джрахацнер і на захад ад сяла Сарушэн Мартунінскага раёна, на ўчастку Сцепанакерт — Кармір шука трасы «Поўнач — Поўдзень».

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Сельскія населеныя пункты Азербайджана
Смарыда звычайная

**Смарыда звычайная** (*Spicara smaris*) — рыба сямейства смарыдавых атрада акунепадобных.

## Апісанне 
Даўжыня да 20 см, маса да 80 г. Цела сціснутае з бакоў з падоўжнымі блакітнымі палосамі, укрытае ктэноіднай луской. Спінны плаўнік суцэльны, доўгі, анальны кароткі. Рот высоўны, сківіцы з дробнымі вострымі зубамі.

## Пашырэнне 
Пашырана ва ўсходняй частцы Атлантычнага акіяна, у Міжземным, Чорным, Азоўскім морах. Зрэдку заходзіць у нізоўі рэк.

## Біялогія 
Гермафрадыт.

Драпежнік.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акунепадобныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Хаджалы

**Хаджалы** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Хаджалінскага раёна.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Жабінка (значэнні)

Назву **Жа́бінка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Жабінка — горад, цэнтр Жабінкаўскага раёна
* Віцебская вобласць:
** Жабінка — вёска ў Глыбоцкім раёне

## Рэкі 
* Жабінка — рака ў Камянецкім і Жабінкаўскім раёнах Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Мухавец
Археалагічная экспедыцыя

[thumb|Археалагічныя раскопкі ля [Горад|г. Атапуэрка. Камарка Альфос-дэ-Бургас, правінцыя Бургас, аўтаномная супольнасць Кастылія-Леон, Іспанія. 2008 г.]]

**Археалагічная экспедыцыя** — форма правядзення навукова-даследчых работ па выяўленні, фіксацыі і вывучэнні археалагічных помнікаў. 

[left|thumb|Лагатып [Інстытут гісторыі НАН Беларусі|ІГ НАН Беларусі.]]
У Беларусі праводзіцца ў адпаведнасці з планамі навукова-даследчых работ Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, Нацыянальнага музея гісторыі і культуры Беларусі, абласных гісторыка-краязнаўчых музеяў, гістарычнага факультэта БДУ, а таксама ў выпадку пазапланавых даследчых, ахоўных ці выратавальных работ на помніках археалогіі, што знаходзяцца пад пагрозай знішчэння. Ствараецца загадам адміністрацыі ўстановы, якая мае права на правядзенне археалагічных работ (ІГ НАН Беларусі, Беларускі, Брэсцкі, Віцебскі, Гомельскі, Гродзенскі, Магілёўскі, Полацкі дзяржаўныя ўніверсітэты, Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя М. Танка, Нацыянальны музей гісторыі і культуры Беларусі, а таксама Гомельскі, Магілёўскі, Мінскі абласныя гісторыка-краязнаўчыя музеі). 

У структуру археалагічнай экспедыцыі ўваходзяць археалагічныя атрады і групы. Уключае кіраўніка экспедыцыі, яго намесніка, навуковых супрацоўнікаў (штатных і пазаштатных), лабарантаў, чарцёжнікаў, фатографаў і інш. (усяго 15 — 20 чал.). Абавязкі ўдзельнікаў археалагічнай экспедыцыі і размеркаванне работ у ёй рэгламентаваны Інструкцыяй аб правядзенні палявых работ. Кіраўнік археалагічнай экспедыцыі атрымлівае дазвол у ІГ НАН Беларусі, адказвае за тэхніку бяспекі ў час правядзення раскопак на археалагічных помніках, якасць работ і фіксацыю працэса раскопак, апрацоўку і захаванне здабытага матэрыялу, рэкультывацыю месца правядзення раскопак пасля іх завяршэння. 

[thumb|Удзельнікі археалагічнай экспедыцыі. [Гродзенская вобласць, 2016.]]

Для археалагічных раскопак у экспедыцыю набіраюцца рабочыя, найчасцей студэнты ВНУ, якія праходзяць археалагічную практыку, а таксама мясцовыя старшакласнікі. Экспедыцыя, атрады і групы забяспечваюцца адпаведным рыштункам і абсталяваннем, пры фінансавай магчымасці — аўтатранспартам. 

Вынікам работ археалагічнай экспедыцыі з'яўляецца справаздача аб даследаваннях, якую абмяркоўваюць у аддзелах і палявым камітэце ІГ НАН Беларусі.

## Літаратура 
*  *Калядзінскі, Л. У.* Археалагічная экспедыцыя / Л. У. Калядзінскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 45. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* *Калядзінскі, Л. У.* Археалагічная экспедыцыя / Л. У. Калядзінскі // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 49. — ISBN 5-85700-077-7.

Катэгорыя:Археалогія ў Беларусі
Катэгорыя:Археалогія
Гізілоба

**Гізілоба** () — сяло ў Агдэрынскім раёне Азербайджана.

Армянская назва **Карміргюх** ().

У 1991—2023 гадах сяло было пад кантролем непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі (НКР).

Катэгорыя:Населеныя пункты Азербайджана
Фарух

**Фарух** (), **Парух** () — сяло ў Хаджалінскім раёне Азербайджана.

## Гісторыя 
Сяло належала да Аскеранскага раёна Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. Увосень 2020 года ў рэгіён уведзены расійскія міратворцы. У сакавіку 2022 года пазіцыі ў сяле і прылеглых горных раёнах заняла армія Азербайджана.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Сельскія населеныя пункты Азербайджана
Мінск (бейсбольны клуб)

**«Мінск»** — беларускі бейсбольны клуб з горада Мінск. Хатнія гульні праводзіць па адрасе: праспект Пераможцаў, 22.

## Гісторыя 
Аддзяленне бейсбола пры СДЮШАР па футболе Мінгарвыканкама створана ў 1993 г. З гэтага аддзялення пачалося развіццё бейсбола не толькі ў Мінску, але і ў Беларусі. Сёння бейсбольная каманда «Мінск» існуе на базе Дзяржаўнай установы фізічнай культуры і спорта Футбольны клуб «Мінск». Аддзяленне бейсбола пры ФК «Мінск» — гэта штатная каманда і чатыры ўзроставыя групы займаючыхся.

## Дасягненні 
**Чэмпіянат Беларусі па бейсболе**
*  **Чэмпіён (9)**: 1997, 1999, 2001, 2006, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019.
*  **Бронзавы прызёр**: 2013

**Кубак Беларусі па бейсболе**
*  **Уладальнік (5)**: 1999, 2000, 2002, 2008, 2012 .

'***
*  **Чэмпіён (2)**: 2015, 2016
*  **Бронзавы прызёр (2)**: 2011, 2013.

**Адкрыты чэмпіянат Літвы**
*  **Чэмпіён (3)**: 2017, 2018, 2019
*  **Бронзавы прызёр (1)**: 2012.

**Кубак Еўрапейскай канфедэрацыі бейсбола*'
* 4-е месца: 2019.

## Трэнеры 
* Дзяніс Іосіфавіч Прыпутневіч
* Аляксандр Іванавіч Сячко

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт бейсбольнай каманды «Мінск» 

Катэгорыя:Бейсбольныя клубы Беларусі
Катэгорыя:Спорт у Мінску
Сардарашэн

**Сардарашэн** (), **Сардаркенд** () — сяло ў Аскеранскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Населеныя пункты Аскеранскага раёна НКР
Гадруцкі раён (НКР)

**Гадруцкі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр — Гадрут. 

## Гл. таксама 
* Адам Саакян
Федэрыка Франка

**Луіс Федэрыка Франка Гомес** (; нар. , , Парагвай) — парагвайскі палітык, прэзідэнт Парагвая (2012—2013).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Асунсьон 23 ліпеня 1962 гады. 20 лютага 1982 году ажаніўся з Эміліяй Альфара.

Быў абраны віцэ-прэзідэнтам Парагвая на прэзідэнцкіх выбарах 2008 года ў якасці напарніка Фернанда Луга. Пасля імпічменту Сенатам Парагвая прэзідэнта Луго 22 чэрвеня 2012 г. прыняў прысягу ў якасці прэзідэнта. Заставаўся на прэзідэнцкай пасадзе да заканчэння тэрміну Луга ў жніўні 2013 года.

Вывучаў медыцыну ў Нацыянальным універсітэце Асунсьён. Па прафесіі хірург.

Катэгорыя:Прэзідэнты Парагвая
Франка

**Франка** () — іспанскае, бразільскае прозвішча, таксама тапонім.

## Прозвішча 
* Джэймс Франка — амерыканскі акцёр, рэжысёр
* Дэйв Франка — амерыканскі акцёр
* Федэрыка Франка — 53-і Прэзідэнт Парагвая
* Франсіска Франка — іспанскі ваенны і палітычны дзеяч

## Тапонім 
* Франка (Сан-Паўлу)
Буй (значэнні)

Назву **Буй** маюць:
* Буй — плывучы знак (паплавок) для абазначэння фарватараў або небяспечных для суднаходства месцаў.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Буй — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Буй — вёска ў Докшыцкім раёне
** Буй — вёска ў Сенненскім раёне

### Расія 
* Горад Буй — горад у Кастрамской вобласці
* Буй (прыток Камы)
Вараны (значэнні)

Назву **Вараны** маюць:

* Вара́ны — род паўзуноў сямейства 

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Вараны́ — вёска ў Докшыцкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Вараны́ — вёска ў Бераставіцкім сельсавеце Бераставіцкага раёна
** Вараны́ — вёска ў Пагранічным сельсавеце Бераставіцкага раёна
Дзядкі (значэнні)

Назву **Дзядкі́** маюць:

* Дзядкі — род шматгадовых травяністых раслін сямейства ружавых

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Дзядкі — вёска ў Докшыцкім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Дзядкі — вёска ў Магілёўскім раёне
Азых

**Азых** (), **Азох** () — сяло ў Хаджавендскім раёне Азербайджана.

У перыяд з 1992 па 2020 год кантралявалася непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікай. З лістапада 2020 года населены пункт вярнуўся пад кантроль Азербайджана, аднак НКР працягвае прэтэндаваць на гэты населены пункт і прылеглую тэрыторыю.

## Гісторыя 
У савецкія часы сяло Азых ўваходзіла ў склад Азыхскага сельсавета Гадруцкага раёна Нагорна-Карабахскай аўтаномнай вобласці Азербайджанскай ССР.

У выніку Карабахскай вайны ў жніўні 1993 года перайшло пад кантроль непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі і згодна з яе адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзелам увайшло ў склад Гадруцкага раёна.

9 лістапада 2020 года прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў абвясціў аб узяцці азербайджанскай арміяй пад кантроль вёскі Азых. 12 лістапада Міністэрства абароны Азербайджана апублікавала кадры, на якіх, як сцвярджае, захавана сяло Азых пад кантролем Азербайджана.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com 
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Населеныя пункты Гадруцкага раёна НКР
Якім Аляксандравіч Жылянін

**Які́м Алякса́ндравіч Жыля́нін** (, в. Гайна Мінскай губерні (цяпер Лагойскі раён Мінскай вобласці), Расійская імперыя — ) — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч, адзін з арганізатараў партызанскага руху ў Віцебскай вобласці, былы старшыня Магілёўскага аблвыканкама (1949—1959).

## Біяграфія 
У 1927—1929 працаваў на пасадзе старшыні Гайнаўскага сельскага савета, пасля старшынёй камітэта ўзаемадапамогі Лагойскага раёна, у 1933—1935 — старшыня калгаса імя Ф. Э. Дзяржынскага Віцебскага раёна. З 1935 года інструктар Віцебскага гаркама, сакратар Віцебскага, Аршанскага райкамаў КП(б)Б, сакратар аддзела кадраў ЦК КП(б)Б, другі сакратар Магілёўскага абкама КП(б)Б.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны быў прызначаны Упаўнаважаным Эвакуацыйнага савета пры СНК СССР, з 23 красавіка 1942 года другі сакратар Віцебскага падпольнага абласнога камітэта КП(б)Б. З чэрвеня па кастрычнік 1944 года заставаўся на пасадзе другога сакратара Віцебскага абкама КП(б)Б, пасля па май 1946 года першы сакратар абкама КП(б)Б утворанай Полацкай вобласці.

З 1946 года намеснік сакратара і загадчык аддзела ЦК КП(б)Б.

З красавіка 1949 года — старшыня Выканаўчага камітэта Магілёўскага абласнога Савета.

У 1960—1966 гады член Партыйнай камісіі пры ЦК КПБ.

Член ЦК КПБ (1940—1960). Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1938—1963), Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР (1950—1954).

## Літаратура 
* 
* Жилянин Яким Александрович // Биографический справочник — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 226—737 с.

## Спасылкі 
* Біяграфія

Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ па кадрах
Катэгорыя:Другія сакратары Віцебскага абкама КП Беларусі
Катэгорыя:Другія сакратары Магілёўскага абкама КП Беларусі
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лагойскім раёне
BMW F07

**BMW 5 Series Gran Turismo** (унутрыфірмены індэкс *F07*) — заднепрывадны або паўнапрывадны пяцімесны спартыўны аўтамабіль бізнес-класа з 5-й задняй дзвер’ю (ням. «флісхэк», англ. «ліфтбэк»). Першы ў гэтым класе аўтамабіль. Пабудаваны на тэхнічнай базе мадэляў BMW 7-й і 5-й серый.

Прэм’ера серыйнай BMW 5 Серыі GT адбылася ў 2009 годзе на аўтасалоне ў Жэневе.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка кампаніі-вытворцы 
* Auto-Bild.De
* Auto-Motor-und-Sport 

Катэгорыя:Аўтамабілі 2000-х
Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х
F07
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Аўтамабілі сегмента E
Мсціслаўская правінцыя

**Мсціслаўская правінцыя** — адміністрацыйна-тэрыятарыяльная адзінка ў Магілёўскай губерні ў 1772—1776 гадах. Цэнтр — Магілёў. Плошча — каля 790 тысяч дзесяцін, 22 мэстэчкі (каля 12 тысяч чал.), 153 сялы, 1182 вёскі (146,6 тысяч чал., у тым ліку 8,2 тысяч яўрэяў).

Паводле ўказа ад 22 ліпеня 1773 года падзялялася на 3 паветы:
* Мілаславіцкі,
* Мсціслаўскі,
* Чэрыкаўскі.

На тэрыторыі правінцыі былі 33 староствы (35,6 тысяч чал. мужчынскага полу), буйнейшыя з іх — Крычаўскае (2091 дым, 20,7 тысяч чал., 249 922 дзесяцін зямлі) і Хіславіцкае (301 дым, 2,9 тысяч чал., 11 371 дзесяцін зямлі).

## Ваяводы 
* капітан Ф. Тарбееў (1773—1776)
* маёр Разанцаў (1776)

Катэгорыя:Магілёўская губерня
Катэгорыя:Правінцыі Расіі
BMW i8

**BMW i8** — гібрыдны аўтамабіль кампаніі BMW. Канцэпт-кар быў прадстаўлены ў 2009 годзе, першы серыйны ўзор — на Франкфурцкім аўтасалоне ў верасні 2013 года.

У чэрвені 2020 года вытворчасць мадэлі была завершана. Кожная з 18 апошніх машын мела свой уласны ўнікальны колер. Апошнім BMW i8 стаў родстэр колеру *Portimao Blue*. З 2014 па 2020 год было выпушчана 20 500 аўтамабіляў.

## Дызайн 
*BMW Vision Efficient Dynamics* ўяўляе сабой паўнапрываднае двухдзвернае купэ. Шасі і падвеска зробленыя з алюмінія, дах і дзверы выкананы з полікарбаната. Каэфіцыент аэрадынамічнага супраціўлення 0,26.

Прыборная панэль размешчана на цэнтральным *Head-up* дысплеі і ветраной шыбе. Такое спалучэнне стварае ўражанне трохмернай прасторы. Найбольш важная інфармацыя, такая як паказанні спідометра і маршрут следавання, выдаецца на ветраную шыбу ў фонавым выглядзе, што забяспечвае найбольшую бяспеку, так як кіроўцу не прыходзіцца глядзець на панэль прыбораў.

Сілавой устаноўкай аўтамабіля з’яўляецца гібрыдная сістэма Plug-in hybrid. Сістэма выкарыстоўвае спалучэнне 2-х электрарухавікоў, якія сілкуюцца ад літый-іённых акумулятараў і 1,5-літровага трохцыліндравага бензінавага рухавіка з турбанаддзіманнем  магутнасцю 170 кВт (231 к. с.). Першы электрарухавік размяшчаецца на пярэдняй восі і выдае пастаянную магутнасць 60 кВт і максімальную 96 кВт. Другі электрарухавік размешчаны паміж асноўным электрарухавіком і бензінавым рухавіком, выдае пастаянную магутнасць 25 кВт і служыць для запуску РУЗ. Трансмісія ўяўляе сабой 6-ступеньчатую рабатызаваную каробку перадач другога пакалення.

У агульнай складанасці аўтамабіль развівае магутнасць 266 кВт (362 к. с.) і максімальны круцільны момант 570 Нм. Разганяецца да 100 км/г за 4,4 секунд і развівае максімальную хуткасць 250 км/г (абмежаваная электронікай). Расход паліва ў змешаным цыкле складае 2,1 літра на 100 км. Запас ходу ад акумулятарных батарэй у сярэднім каля 30 км. Максімальны агульны запас ходу складае 600 км.

File:(BMW i8) Photography by David Adam Kess.jpg|
File:IAA 2013 BMW i8 (9833812983).jpg|
File:(BMW i8) brand new,Madrid, July 2016, Photography by David Adam Kess.jpg|
File:Photography by David Adam Kess (BMW i8).jpg|

## Продажы 
## У кіно 
* Місія невыканальная: Пратакол Фантом
* Духless 2

## Спасылкі 
* i8  
* 3D панарама інтэр’еру BMW i8
* 

Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х
i8
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Гібрыдныя аўтамабілі
Копыскі павет

**Копыскі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай губерні Расійскай імперыі, якая існавала ў 1777—1796 і 1802—1861 гадах. Цэнтр — Копысь. Плошча каля 2,3 тыс. км².

Створаны на частцы тэрыторыі скасаваных Аршанскай і Магілёўскай правінцый паводле імператарскага ўказа ад 22 сакавіка 1777 года. Уключаў 115 панскіх маёнткаў, мястэчкі Абольцы, Барань, Зубрэвічы, Саколіна, Смаляны, Стараселле, Талачын.

У 1794 годзе да павета далучана тэрыторыя на захад ад ракі Друць з мястэчкамі Абчуга, Бобр, Зарэчны Талачын, Крупкі, пасля чаго плошча павета склала каля 3,1 тыс. км². У 1796 годзе павет скасаваны, у 1801 годзе адноўлены. Паўторна скасаваны ў 1861 годзе, тэрыторыя павета была ўключана ў Аршанскі, Горацкі, Магілёўскі і Сенненскі паветы.
## Ураднікі павета 
* Копыскія павятовыя маршалкі
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паветы Магілёўскай губерні
Арэвашат (Гадрут)

**Арэвашат** (), **Даланлар** () — сяло ў Гадруцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. Згодна з адміністрацыйны-тэрытарыяльным падзелам Нагорна-Карабахскай Рэспублікі, якая фактычна кантралюе сяло, размешчана ў Гадруцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі, згодна з адміністрацыйны-тэрытарыяльным падзелам Азербайджана — у Хаджавендскім раёне Азербайджана.

## Выбітныя мясціны 
У сяле знаходзіцца царква «Хангац ехці» IX-X стагоддзя, могілкі IX-XV стагоддзя і хачкар XII-XIII стагоддзя.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Населеныя пункты Гадруцкага раёна НКР
Арагац (Армавір)

**Арага́ц** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана за 9 км на паўночны захад ад горада Вагаршапата, за 2 км на поўнач ад сяла Цахкаландж і за 2 км на паўднёвы захад ад сяла Агаўнатун.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
BMW i3

**BMW i3** — электрычны і гібрыдны хэтчбек нямецкай маркі BMW.

## Гісторыя 
thumb|left|Канцэпт-кар BMW i3. Франкфурцкі аўтасалон, 2011
BMW i3 з’яўляецца часткай «Праекта i», для рэалізацыі якога створаны новы брэнд **BMW i**. Канцэпт-кар i3 быў прадстаўлены ў 2011 годзе на Франкфурцкім аўтасалоне. Прататып BMW i3 быў прадэманстраваны спецыялістамі BMW у падчас летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года ў Лондане. Серыйная версія была прадстаўлена ў канцы чэрвеня 2013 адначасова ў трох гарадах — Нью-Ёрку, Лондане і Пекіне.

BMW i3 запусцілі ў масавую вытворчасць у верасні 2013 годзе з пастаўкамі на некалькіх рынках свету пачынаючы з лістапада 2013 года.

26 кастрычніка 2017 года на заводзе Лейпцыгу быў выраблены 100-тысячны BMW i3.

15 кастрычніка 2020 года быў выраблены 200-тысячны аўтамабіль. Юбілейным стаў аўтамабіль у версіі *i3S* колеру *Fluid Black Metallic* з уточкамі *BMW i Blue*.

У 2021 годзе была скончана вытворчасць для рынка ЗША. У ліпені 2022 года вытворчасць *BMW i3* на заводзе ў Лейпцыгу была завершана. Агулам за дзевяць гадоў было выраблена 250 000 асобнікаў.

На рынку КНР вытворца паўторна выкарыстаў назву *i3* для электрычнай версіі 3-й серыі.

## Дызайн 
i3 камплектуецца электрарухавіком магутнасцю 168 к. с. і круцільным момантам 250 Нм, які перадае круцільны момант праз рэдуктар на заднія колы. Максімальная хуткасць аўтамабіля абмежаваная 150 км/г, ад 0 да 100 км/г аўтамабіль разганяецца за 7,2 секунды (7,9 ў версіі i3 RangeExtender). Сярэдні расход энергіі ў цыкле руху складае 12,9 кВт на 100 км. Сярэдні расход паліва ў версіі i3 RangeExtender на 100 км прабегу складае 0,6 літра. Аўтамабіль здольны праехаць прыкладна ад 130 да 160 км, з сістэмай «Eco Pro +» — каля 200 км (У такім рэжыме аўто выключае сістэму кандыцыяніравання і абмяжоўвае максімальную хуткасць на адзначцы 90 км/г.). У версіі i3 RangeExtender прысутнічае 2-х цыліндравы, 650 кубовый рухавік магутнасцю 34 к. с., які зараджае батарэі, тым самым павялічваючы запас ходу ў 300-340 км. прабегу.

Пасажырская капсула аўтамабіля выраблена з вугляпластыку, а ў канструкцыі выкарыстаны лёгкія магніевыя сплавы. Вонкавыя панэлі выраблены з пластыка.

i3 стаў першым серыйным аўтамабілем BMW з нулявым узроўнем выкідаў з электрычнай трансмісіяй. На еўрапейскім рынку яго кошт пачынаўся з €34&nbsp;950 ($46&nbsp;400).

Кампанія BMW прапануе 4 варыянты афармлення салона — Atelier, Loft, Lodge і Suite.

Памер колавых дыскаў — 155/70 R19.

Багажнік аб'ёмам у 260 літраў можна павялічыць, склаўшы заднія сядзенні, і пры гэтым атрымаць 1100 літраў.

## Бяспека 
У 2013 годзе BMW i3 атрымаў чатыры зоркі ў тэсце Euro NCAP:

## Продажы 
Продажы ў Беларусі пачаліся ў красавіку 2018 года.

Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х
Катэгорыя:Аўтамабілі 2020-х
i3
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Электрамабілі
Катэгорыя:Гібрыдныя аўтамабілі
Арагац (раён Апарана)

**Арага́ц** () — сяло ў марзе Арагацотн, у цэнтры Арменіі.

## Географія 
Размешчана за 14 км на поўдзень ад Апарана і за 25 км на поўнач ад Аштарака, на захад ад трасы Ерэван — Апаран, на беразе р. Гехарот. На поўначы ад сяла размешчана сяло Цахкашэн, на ўсходзе Шэнаван, на поўдні Вардэнут, а на захадзе ад сяла размешчана гара Арагац, ад якой сяло і атрымала сваю назву.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арагацотн
Хндзрыстан

**Хндзрыстан** (), **Алмалы** () — сяло ў Аскеранскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Населеныя пункты Аскеранскага раёна НКР
Арагацотн (сяло)

**Арагацо́тн** () — сяло ў марзе Арагацотн, на захадзе Арменіі.

Сяло размешчана за 2 км на поўдзень ад трасы Ерэван — Гюмры ў Арарацкай даліне. Размешчана за 18 км на паўночны захад ад Аштарака, за 6 км на паўночны захад ад сяла Уджан, за 6 км на паўднёвы ўсход ад сяла Кош і за 6 км на паўночны ўсход ад сяла Нор-Едэсія.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арагацотн