open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kurier Litewski (1793)

**«Kurier Litewski»** ('''Кур'ер Літэвскі**, **Кур'ер Літэўскі''', , ) — грамадска-палітычная газета, якая выдавалася ў 1793—1796 у Вільні, у 1796—1797 у Гродне, а ў 1797—1840 зноў у Вільні на польскай мове (з 1833 і на рускай мове).

У 1784 езуіты перасталі карыстацца сваёй выключнай манаполіяй выдання газет у Вялікім Княстве Літоўскім. У выніку чаго ў 1793 пан Улодак, шамбялян манарха Рэчы Паспалітай Станіслава-Аўгуста, атрымаў новы прывілей на выданне газеты «Kurier Litewski», які стаў выходзіць у Вільні ў трошкі іншай форме, чым выдаваная ў 1759—1764 віленскімі езуітамі газета «Kurier Litewski».

У 1796 выданне газеты «Kurier Litewski» пан Улодак перанёс у Гродна, дзе яна выходзіла кожны панядзелак і чацвер да 1 красавіка 1797. У тым жа годзе Улодак перанёс сваю газету зноў у Вільню, дзе выдаваў яе пад сваім кіраўніцтвам да 1805. 

З 1806 па 1812 газету выдавалі ксяндзы ордэна піяраў. Калі ў 1812 у часы рэктарства Яна Снядэцкага паўстала пытанне аб друкаваным выданні ў Віленскім універсітэце, то кіраўніцтва газетай ад піяраў пераняў універсітэт. На гэта выступіў з пратэстам Улодак і падаў у суд, дзе гэта справа разглядалася сем год і скончылася ў 1819 перамогай Улодка, якому ўніверсітэт павінен быў выплаціць 500 чырвоных злотых за кожны год.
 
У той час газета мела характар універсітэцкага органа (да 1815) і рэдагавалася прафесарамі: у 1812 гісторыкам Ігнатам Даніловічам, у 1813 Эўсебіушам Славацкім (бацькам Юліуша Славацкага) і інш. У 1815 універсітэт аддаў газету ў арэнду Антону Марціноўскаму (1781—1855), які яе выдаваў на працягу 25 год. 17 кастрычніка 1833 паводле царскага распараджэння газета стала афіцыйнай, пачала друкавацца на дзвюх мовах (польскай і рускай) і атрымала да польскамоўнай рускамоўную назву «Литовский вестник». Выданне было прадастаўлена былому рэдактару Антону Марціноўскаму з абавязкам платы (пасля трох ільготных гадоў) з 1836 штогадова 1 300 рублёў срэбрам на ўтрыманне ў Віленскім дваранскім інстытуце 4-5 выхаванцаў — дзяцей малазаможных чыноўнікаў. Выдавалася ў друкарні Антона Марціноўскага ў Вільні. Працягвалася гэта шэсць год, калі ў 1840 Марціноўскі адмовіўся ад арэнды і газета «Kurier Litewski» перастала існаваць.

Пераемнікам газеты «Kurier Litewski» у Вільні фактычна стала дзяржаўная газета «Kurier Wileński» (1840—1864), якую пачаў выдаваць Віленскі дваранскі інстытут (створаны на матэрыяльнай базе зачыненага ў 1832 Віленскага ўніверсітэта) і рэдактарам (1841—1859) якой стаў Антоні Эдвард Адынец.

## Гл. таксама 
* Kurier Litewski (1759)
* Kurier Litewski (1905)
* Kurier Wileński (1840)

## Літаратура 
* Dzennikarstwo polskie na Litwe // Kuryer Litewski. — 1905. — № 1. — С. 3—4.

Катэгорыя:Газеты Вільні на польскай мове
Катэгорыя:Газеты Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Газеты Расійскай імперыі
Катэгорыя:1793 год у Вільні
Ваенна-паветраныя сілы Расійскай Федэрацыі

**Ваенна-паветраныя сілы Расійскай Федэрацыі (ВПС Расіі)** — род (да 2015 — від) Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі. Прызначаны для вядзення разведкі груповак праціўніка, забеспячэння (стрымлівання) ў паветры, абароны ад удараў з паветра важных ваенна-эканамічных раёнаў (аб'ектаў) краіны і груповак войскаў, папярэджання пра паветраны напад, паражэнне аб'ектаў, якія складаюць аснову ваеннага і ваенна-эканамічнага патэнцыялу праціўніка, падтрымкі з паветра Сухапутных войскаў і сіл флоту, дэсантавання паветраных дэсантаў, перавозкі войскаў і матэрыяльных сродкаў па паветры.

Структурна авіяцыя ВПС падзяляецца на далёкую *(ДА)*, франтавую, ваенна-транспартную *(ВТА)* і армейскую авіяцыю *(АА)*, якія, у сваю чаргу, могуць мець у сваім складзе бамбардзіравальную, штурмавую, знішчальную, разведвальную, транспартную і спецыяльную авіяцыю.

Код нумарных знакаў транспартных сродкаў ВПС УС Расіі — 34.

## Гл. таксама 
* Імператарскі ваенна-паветраны флот Расіі
* Авіяцыя Ваенна-марскога флоту
* Ваенная авіяцыя
* Ваенна-паветраныя сілы
* Галоўнакамандуючыя ВПС СССР і Расіі
* Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Коды нумарных знакаў ТС УС Расіі 
* Афіцыйная старонка ВПС Расіі
* Ваенна-паветраныя сілы Расіі (структура) 
* Ваенна-паветраныя сілы Расіі на Milkavkaz.net
* Сайт пра ВПС РФ
* Даведнік Уся расійская ваенная авіяцыя-2008
* Часопіс «Паветрана-Касмічная абарона» 
* Федэральныя авіяцыйныя правілы здзяйснення палётаў дзяржаўнай авіяцыі
Гандлёвыя рады (Навагрудак)

**Гандлёвыя рады** — гістарычны гандлёва-складскі комплекс у Навагрудку, помнік архітэктуры класіцызму. Гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.

## Гісторыя 
Узведзены з цэглы на рыначнай плошчы горада ў 1812 г. па тыпавым праекце,
складзеным у Санкт-Пецярбургу. У 1953 годзе ў мэтах прыстасавання пад прамысловы магазін рэстаўраваны і часткова перабудаваны. Так, напрыклад, былі зменены ўнутраная планіроўка, часткова галоўны фасад, канструкцыя даху (паніжаны), каланада абліцавана дэкаратыўнай керамічнай пліткай. У наш час таксама выкарыстоўваюцца як гандлёвая ўстанова.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Гандлёвыя рады Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Навагрудка
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Міджыкенда

**Міджыкенда** (саманазва: *Mijikenda*, літаральна «дзевяць плямёнаў», «*дзевяць паселішчаў*») — група плямёнаў банту, якая насяляе ўзбярэжжа Індыйскага акіяна ў Кеніі і на поўначы Танзаніі. Агульная колькасць (2010) —  тыс. чалавек.

## Паходжанне 
Паводле паданняў, міджыкенда паходзяць з краіны Шунгвая, што знаходзілася на поўнач ад сучаснага месца пражывання, на тэрыторыі Самалі. Каля 1558—1610 гг. яны мігрыравалі на поўдзень пад ціскам варожага народа арома.

Аднак, некаторыя сучасныя даследчыкі ставяць пад сумненне факт позняга перасялення і лічаць, што міджыкенда з'яўляюцца прамымі спадчыннікамі мясцовых груп банту, у склад якіх увайшлі прадстаўнікі народаў поўдню і з унутраных раёнаў Афрыкі. Апошнія траплялі на ўзбярэжжа ў выніку гандлю рабамі, што практыкаваўся суседзямі міджыкенда, суахілі. Мовы і культура міджыкенда шмат у чым падобная на суахілі, хаця маюцца і істотныя адрозненні.

## Плямёны 
Міджыкенда падзяляюцца на 9 плямён, якія размаўляюць на блізкіх мовах:

* Чон'і (156 тыс. ў Кеніі)
* Дурума (415 тыс. у Кеніі)
* Гірыяма (786 тыс. у Кеніі)
* Джыбана (37 тыс. у Кеніі)
* Камбэ (27 тыс. у Кеніі)
* Каума (55 тыс. у Кеніі)
* Рабаі (103 тыс. у Кеніі)
* Рыбэ (15 тыс. у Кеніі)
* Дыга (328 тыс. у Кеніі, 176 тыс. у Танзаніі)

## Культурная спадчына
У мінулым міджыкенда сяліліся ва ўмацаваных паселішчах *кая* на схілах узгоркаў, якія належалі пэўнаму роду. Колькасць родаў заставалася нязменнай, але яны ў сваю чаргу падзяляліся на мноства сваяцкіх груп. У кожнай хаціне месціліся пашыраныя патрылакальныя сем'і, што звычайна складаліся з трох пакаленняў. Існавалі таксама ўзроставыя групы. У іх уваходзілі тыя, хто разам прайшоў рытуал абразання (праводзіўся ў сярэднім раз на два гады).

Каля ўзгоркаў і на прыбярэжных раўнінах вырошчвалі зёлкавыя, бабовыя культуры, садавіну і какосы.

У нашы дні *кая* пакінуты, а іх насельніцтва жыве ў гарадах і вёсках. Аднак захаваліся сакральныя лясы (1538 га), што ўключаны у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Рэлігія
Значная частка міджыкенда спавядае іслам і хрысціянства, але таксама захоўваюцца традыцыйныя культы, заснаваныя на шанаванні продкаў і сакральных лясоў. Апошнія ўваходзяць у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА (1538 га).

## Спасылкі
*Sacred Mijikenda Kaya Forests (unesco.org)
*The Mijikenda Tribe 
*Facts about the nine tribes of Mijikendas
*Martin Walsh, Mijikenda origins: a review of the evidencemore
*Countries and Their Cultures: Mijikenda

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Кеніі
Катэгорыя:Народы банту
Катэгорыя:Народы Афрыкі
Катэгорыя:Народы Кеніі
Катэгорыя:Народы Танзаніі
Генерал-лейтэнант

[thumb|100px|[Пагон генерал-лейтэнанта Рускай Імператарскай Арміі]]
[thumb|100px|[Пагон генерал-лейтэнанта Савецкай Арміі]]
[thumb|100px|Пагоны генерал-лейтэнанта [Армія ЗША | арміі ЗША]]
**Генера́л-лейтэна́нт**&nbsp;— воінскае званне вышэйшага афіцэрскага саставу ў шэрагу дзяржаў. Вышэй рангам за генерал-маёра, але ніжэй за генерал-палкоўніка.

Назва званне паходзіць з Сярэднявечча. Яно давалася другому камандзіру пасля генерал-капітана, які адказваў за ход бітвы.

У катэгорыі ваеннаслужачых карабельнага саставу ваенна-марскога флоту званню генерал-лейтэнанта адпавядае воінскае званне віцэ-адмірала.

Катэгорыя:Ваенная гісторыя
Катэгорыя:Воінскія званні
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Беларусі
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Расіі
Катэгорыя:Табель аб рангах
Тэрэспаль

**Тэрэ́спаль** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Бяльскага павета Люблінскага ваяводства, дзе ўтварае гарадскую гміну. Знаходзіцца ля мяжы з Беларуссю на рацэ Буг (з іншага боку ракі знаходзіцца беларускі горад Брэст).

## Гісторыя 
З другой паловы XIII стагоддзя на месцы горада было сельскае паселішча Блоткаў (). Гісторыя паселішча звязана з імёнамі родаў Флемінгаў, Слушкаў і Чартарыскіх.

У 1697 годзе кашталян віленскі і польны гетман літоўскі Юзаф Багуслаў Слушка заклаў тут горад і назваў яго Тэрэспалем у гонар сваёй жонкі Тэрэзы. У XVIII стагоддзі Тэрэспаль быў адным з найбуйнейшых уладанняў Чартарыскіх.

У 1975—1998 гадах Тэрэспаль уваходзіў у склад Бяльскага ваяводства. Да 2013 года Тэрэспаль быў цэнтрам вясковай Тэрэспальскай гміны, хоць і не ўваходзіў у яе склад.

## Вядомыя асобы 
* Міхал Ігнатавіч Балінскі (1794—1863) — гісторык, краязнавец, публіцыст, рэдактар.
* Алёкса Жукоўскі (1906—1979) — беларускі паэт, празаік, педагог.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Смалявіцкае вадасховішча

**Смаляві́цкае вадасховішча** — вадасховішча ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Пліса за 2 км у напрамку на паўночны захад ад горада Смалявічы.

Вадасховішча створана ў 1978 годзе. Напаўняецца вадой з ракі Пліса пры дапамозе помпавай станцыі.

Плошча паверхні вадасховішча 0,95 км², даўжыня 1,4 км, найбольшая шырыня 1 км. Найбольшая глыбіня 4 м, сярэдняя 2,55 м. Аб'ём вады 2,38 млн м³. Ваганні ўзроўню вады складаюць 0,3—0,6 м. Даўжыня берагавой лініі з улікам даўжыні агараджальнай дамбы складае 4,2 км. Сярэдні шматгадовы сцёк 18,36 млн м³.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вадасховішчы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Смалявіцкага раёна
Катэгорыя:Пліса (прыток Бярэзіны)
Музыка Польшчы

Гісторыя **музыкі Польшчы** ахоплівае перыяд ад Сярэднявечча да сучаснасці.

## Да XVII стагоддзя 
[thumb|200px|right|Манускрыпт гімна «Багародзіца» ([1407)]]
Самыя раннія з польскіх музычных кампазіцый (напрыклад, манускрыпты паліфанічнай музыкі, знойдзеныя ў Старым Сончы), датуюцца XIII стагоддзем. Прыкладна ў гэты ж час была напісана «Багародзіца», самая старая вядомая польская песня. Але першы вядомы польскі кампазітар, Мікалай Радамскі, жыў у XV стагоддзі.

У XVI стагоддзі такія кампазітары, як італьянец Дыямед Ката, які жыў у Кракаве з пяці гадоў, прыўнеслі ў нацыянальныя польскія мелодыі элементы еўрапейскай музыкі. У той час таксама жылі і дзеялі і іншыя кампазітары, якія пазней праславіліся, напрыклад, Вацлаў з Шамотул.

## XVII—XIX стагоддзя 
У канцы XVI—пачатку XVII стагоддзя (эпоха барока) пры двары Жыгімонта III, а затым Уладзіслава IV працавала група італьянскіх кампазітараў, у іх ліку — Лука Марэнцыа, Джавані Франчэска Анерыа і Марка Скачы. Сярод палякаў жа былі такія вядомыя кампазітары, як Адам Ярзанбскі і Марцін Мяльчэўскі.

У канцы 30-х гадоў XVII стагоддзя ў Польшчы пачынае развівацца опера. Напрыклад, Франчэска Качыні напісала для караля Уладзіслава оперу «La liberazione di Ruggiero dall'isola d'Alcina», прэм'ера якой прайшла ў Варшаве ў 1628 годзе.

[thumb|upright|Фрыдэрык Шапен. Партрэт працы [Эжэн Дэлакруа|Эжэна Дэлакруа, 1838]]

У канцы XVII стагоддзя Польшча прыйшла ў заняпад, што адбілася і на яе культуры. Тым не менш, менавіта ў XVII-XVIII стагоддзях узнік і атрымаў вядомасць паланэз. Паланэзы для фартэпіяна пісалі шматлікія кампазітары, напрыклад, Фрыдэрык Шапен, Міхал Клеафас Агінскі, Караль Курпінскі, Юліуш Зарэмбскі, Генрык Веняўскі, Мечыслаў Янавіч Карловіч і Юзаф Эльснер. Польская опера развівалася дзякуючы Станіславу Манюшку, аўтару шэрагу опер, а, акрамя таго, песень, кантат і балетаў.

У сярэдзіне XVIII стагоддзі з'явіліся першыя польскія сімфоніі (Я. Шчуроўскі, А. Мільвід, Я. Ваньскі, В. Данкоўскі і інш.).

## Народная музыка 
Польскія народныя танцы, у прыватнасці, мазурка і паланэз, шырока распаўсюдзіліся па Еўропе.

## Спасылкі 
* Audio clips: Traditional music of the Poland. Musée d'Ethnographie de Genève. 
* BBC Radio 3 Audio (60 minutes): World Routes in Poland. Accessed November 25, 2010. 
* Early Polish Music.
Прэмія Георга Кёлера

**Прэмія Георга Кёлера** — навуковая прэмія, уручаецца за даследаванні ў галіне імуналогіі. Прэмія даецца вучоным (узрост да 40 год) за працы, якія пашыраюць уяўленне аб імуннай сістэме, а таксама маюць практычнае значэнне. Названа ў гонар Георга Кёлера.

Грашовы памер узнагароды 3000 еўра, уручаецца на штогадовым пасяджэнні Нямецкага імуналагічнага таварыства.

## Спасылкі 
* Georges-Köhler-Preis 

Катэгорыя:Імуналогія
Катэгорыя:Прэміі па медыцыне
Собельскае вадасховішча

**Со́бельскае** — вадасховішча ў Беларусі, у Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці ў басейне ракі Смердзь, за  22 км на паўночны ўсход ад горада Лунінец, за 4,5 км на паўночны захад ад аграгарадка Міжлессе.

Вадасховішча створана ў 1986 годзе. Плошча паверхні 2,9 км², даўжыня 2,2 км, найбольшая шырыня 1,5 км. Найбольшая глыбіня 5,8 м. Аб'ём вады ў вадасховішчы 14,2 млн м³. Вадасховішча наліўное. Ваганні ўзроўню вады да 5,7 м.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Водохранилища — Брестская область. Морфометрические показатели и характерные уровни // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Вадасховішчы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Лунінецкага раёна
Гіганты

[thumb|Гігант [Гратыён, які змагаецца з Артэмідай. Рэльеф. Ватыкан]]
**Гіга́нты** (; адз. л. ) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі веліканы.

У Гесіёда гіганты з'яўляюцца бажаствамі, сынамі Геі (Землі), якая была аплоднена кроплямі крыві, якія ўпалі з адрэзаных палавых органаў Урана (Неба), а таксама семем свайго другога мужа - жорсткага і жудаснага бажаства Тартара.

Па Гамеру, дзікія, велічэзныя і роднасныя багам істоты (пароджаны Геяй); іх цар Эўрымедон быў забіты багамі, з усім народам, за знявагу.

## Гл. таксама 
* Гігантамахія
* Пергамскі алтар

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міфічныя істоты ў старажытнагрэчаскай міфалогіі

Катэгорыя:Волаты
Гумар

[thumb|250px|[Усмешка — прыкмета добрага настрою]]
**Гумар** (ад лац. *humor*)— інтэлектуальная здольнасць падмячаць у з'явах іх камічныя бакі. Пачуццё гумару звязана з уменнем суб'екта выяўляць супярэчнасці ў навакольным свеце.

У шырокім сэнсе — усё, што можа выклікаць смех ці ўсмешку.

## Этымалогія 
Слова *гумар* мае лацінскія карані. У антычнай медыцыне стан чалавека апісваўся суадносінамі чатырох вадкасцей — крыві, лімфы, жоўтай і чорнай жоўці — якія яны звалі «гумар» (гл.: гумаральны). Суадносіны і гармонія гэтых вадкасцей вызначалі здароўе і самаадчуванне чалавека.

## Віды гумару 
Існуюць розныя формы гумару: іронія, аксюмаран ці гульня слоў, пародыя, сатыра, анекдот, жарт, каламбур і гэтак далей. Асаблівы від гумару ўяўляе сабой чорны гумар.

Нароўні з тэкставай формай, гумар можа быць таксама прадстаўлены ў графічным выглядзе — карыкатура, шарж і інш.

## Псіхалогія гумару 
Пачуццё гумару — здольнасць суб'екта разумець гумар. Яно надае суб'екту ўпэўненасці ў сабе і аптымізм. У крайніх выпадках выклікае пачуццё перавагі і ўлады над аб'ектам зневажэння.

## Спасылкі
Жарт

**Жарт** — кароткае апавяданне пра смешнае здарэнне, займальны выпадак; жанр фальклору.

У параўнанні з анекдотам, які высмейвае і сацыяльна-палітычныя з’явы, у жарце звычайна пацяшаюцца з асобных рыс і якасцей людзей, бытавых здарэнняў.

Жарт вызначаецца аднаэпізадычнасцю, нечаканай іранічнай развязкай; часта мае форму дыялога.

## Гл. таксама 
* Жарт — від п’есы

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Народныя ўсмешкі. — Мн., 1961.
* Беларускія народныя жарты. — Мн., 1970.
* Жарты, анекдоты, гумарэскі. — Мн., 1984.

Катэгорыя:Гумар
Фатаграфічны затвор

thumb|Шторава-шчылінны затвор
**Затвор фатаграфічны** — прылада, якая выкарыстоўваецца для перакрыцця светлавога патоку, які праецыруецца аб'ектывам на фотаматэрыял (напрыклад, фотастужку) або фотаматрыцу (у лічбавай фатаграфіі). Шляхам адкрыцця засаўкі на пэўны час вытрымкі дазуецца колькасць святла, якое трапляе на адчувальную паверхню і тым самым рэгулюецца экспазіцыя.

## Літаратура 
* Затвор // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
* Музей гісторыі беларускага фотамастацтва 

Катэгорыя:Фотатэхніка
Леанід Сямёнавіч Засценскі

**Леанід Сямёнавіч Засценскі** (; вёска Крапіўна, Аршанскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне лясной гаспадаркі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1984 г.), прафесар (1986 г.). Скончыў Беларускі тэхналагічны ўніверсітэт (1962 г.). Навуковыя працы па агратэхніцы вырошчвання дрэвавых парод, ахоўных насаджэнняў, рэкультывацыі зямель, механізацыі лесагаспадарчай вытворчасці, глебава-экалагічнай ацэнцы тэхнагенных ландшафтаў.

## Творы 
* Лесовыращиванне на выработанных торфяниках. М., 1978;
* Облесенне карьеров нерудных ископаемых и выработанных торфяников. Мн., 1982;
* Механизация лесохозяйственных работ с основами теоретической механики. Мн., 1995.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
* Засценскі Леанід Сямёнавіч // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2000. — Кн. 2. — С. 423.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аршанскім раёне
Катэгорыя:Дактары сельскагаспадарчых навук
Катэгорыя:Выпускнікі БДТУ
Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Засценкі (Дубровенскі раён)

**Засце́нкі** (, ) — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Асінторфскага сельсавета. Знаходзіцца на правым беразе Дняпра, каля аўтадарогі Масква-Брэст, за 27 км на паўночны ўсход ад Дуброўны, за 110 км ад Віцебска, паблізу мяжы з Расіяй.

Паралельна трасы Масква-Брэст ідзе грунтавая дарога да расійскай вёскі Краснае, адкуль ходзіць электрычка да Смаленска.

Да 2017 года была цэнтрам Засценкаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 2010 год — 174 чалавекі
* 1999 год — 289 чалавек
* 1997 год — 85 чалавек

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа (закрыта)
* Дом культуры (закрыты)
* Бібліятэка (закрыта)
* Аддзяленне сувязі

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна
Вадаёмы Беларусі

* Азёры Беларусі
* Балоты Беларусі
* Вадасховішчы Беларусі
* Каналы Беларусі
* Рэкі Беларусі

## Спасылкі 
*Вадаёмы Беларусі і іх рыбныя багацці
*Вадаёмы
Ісець

**Ісець** — рака на Урале (у Свярдлоўскай, Курганскай і Цюменскай абласцях) Расіі, левы прыток ракі Табол.
 
Даўжыня Ісеці 606 км. Плошча вадазбору 58,9 тыс. км². Сярэдні расход вады 3,08 м³/с.
 
Галоўныя прытокі: Міяс, Сінара, Цеча.
 
Рака выцякае з Ісецкага возера за 25 км на паўночны захад ад Екацярынбурга. Вярхоўе на ўсходніх схілах сярэдняга Урала. Ніжняе цячэнне на Заходне-Сібірскай раўніне. Сцёк возера рэгулюецца плацінай.

Пачынаючы з XVIII стагоддзя па Ісеці і яе прытоках будуюцца заводы (Верх-Ісецкі, Уктускі, Екацярынбургскі). Крыху пазней яна стала месцам золатаздабычы.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ

Катэгорыя:Рэкі Свярдлоўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Курганскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Цюменскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Іртыша
Медаль Пашаны (ЗША)

**Медаль Пашаны** () — вышэйшая ваенная ўзнагарода ЗША.
 
Узнагароджанне медалём адбываецца за «выдатныя адвагу і смеласць, праяўленыя з рызыкай для жыцця і перавышаюць абавязак службы, пры ўдзеле ў дзеяннях супраць ворагаў Злучаных Штатаў; ў ваенных аперацыях, якія ўключаюць сутыкненне з варожымі замежнымі сіламі; або падчас службы з дружалюбнымі замежнымі сіламі, якія ўдзельнічаюць у ваенным канфлікце з варожымі ўзброенымі сіламі, дзе ЗША не з’яўляюцца ваюючым бокам».
 
Кожны від узброеных сіл ЗША мае права на свой дызайн медалі, але на практыцы Корпус марской пяхоты і Берагавая ахова выкарыстоўваюць дызайн ВМС.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Апісанне, гісторыя, інфармацыя пра ўзнагароджанні на сайце Congressional Medal of Honor Society 
* Нацыянальны музей Медалі Пашаны 
* Інфармацыя пра ўсіх узнагароджанні Медалем Пашаны на сайце Medal of Honor  
* Узнагародная сістэма арміі ЗША. Узнагароды. Анатомія арміі. 
* History, Legend and Myth: Hollywood and the Medal of Honor 

Катэгорыя:Ваенныя ўзнагароды ЗША
Густаты (возера)

**Густа́ты, Густа́та** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Густатка (выцякае з возера), за 22 км на паўднёвы ўсход ад горада Браслаў.

Плошча паверхні возера 2,4 км². Даўжыня 3,15 км, найбольшая шырыня 1,05 км. Даўжыня берагавой лініі 7,7 км. Найбольшая глыбіня 2,8 м. Плошча вадазбору 24,7 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад і складаецца з 2 плёсаў. Схілы катлавіны спадзістыя вышынёй 2—5 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія і забалочаныя. Вакол возера забалочаная пойма. Дно возера плоскае, пакрытае слоем сапрапелю таўшчынёй да 4 метраў.
Возера дыстрафіруючае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі, выцякае рака Густатка. Возера цалкам зарастае.

У возеры водзяцца лінь, лешч, шчупак, карась, плотка, краснапёрка і іншыя віды рыб.

Каля возера вёскі Густаты і Рафалова.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озер Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Янкі (прыток Дзісны)
Долар Тувалу

**Долар Тувалу** — грашовая адзінка Тувалу. У грашовым эквіваленце прыраўнаная да аўстралійскага долара.

## Гісторыя 
У перыяд з 1966 па 1976 год на астравах знаходзіліся ў звароце толькі аўстралійскія долары. Але ў 1976 годзе з’явіўся долар Тувалу, які існуе толькі ў выглядзе манет (у якасці банкнот выкарыстоўваюцца аўстралійскія долары). У краіне адсутнічае цэнтральны банк.

## Манеты 
У 1976 годзе ў абарот былі ўведзены манеты наміналам 1, 2, 5, 10, 20, 50 цэнтаў і 1 долар.

## Спасылкі 
* Don’s World Coin Gallery — Tuvalu
* The Global History of Currencies — Tuvalu 

Катэгорыя:Долар
Катэгорыя:Грошы Тувалу
Леанід Канстанцінавіч Захлеўны

**Леані́д Канстанці́навіч Захле́ўны** (нар. , ) — беларускі кампазітар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую дзяржаўную кансерваторыю па класу кампазіцыі прафесара А. В. Багатырова (1972) і асістэнтуру-стажыроўку пад кіраўніцтвам прафесара Я. А. Глебава (1976). Член СК Беларусі (1974).

З 1976 года выкладчык Мінскага музычнага вучылішча, у 1978—1989 гадах музычны рэдактар кінастудыі «Беларусьфільм», з 1990 года мастацкі кіраўнік ансамбля народнай музыкі «Бяседа» Белтэлерадыёкампаніі.

## Творчасць 
Яго творчасці ўласцівы дэмакратычнасць музычнай мовы, яркі меладызм, спалучэнне нацыянальнай характэрнасці і сучасных сродкаў музычнай выразнасці. Сярод твораў: кантаты «Вянок» (1972), «Муха-цакатуха» паводле К. Чукоўскага (1976); 2 сімфоніі (1971, 1975), сімфанічныя варыяцыі «З беларускага эпасу» (1970); камерна-інструментальныя творы; рамансы і вакальныя цыклы на вершы М. Багдановіча, У. Карызны, К. Буйло (1972—1977); песенны цыкл «Памяць» (на вершы Уладзіміра Някляева; 1974-1980), зборнік песень для дзяцей «Вераснёвы вальс» (1994); харавыя цыклы «Дзесяць апрацовак беларускіх народных песень» (1977), «Песні дзявочага кахання» (1979, словы У. Карызны), «Песні беларускага Паазер’я» (1988, словы народныя); песні; музыка да драматычных спектакляў і кінафільмаў. Напісаў музыку для мультыплікацыйнага фільма «Прыгоды Несцеркі».

## Узнагароды і прэміі 
* Прэмія Ленінскага камсамола Беларускай ССР (1980).
* Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1985).
* Сярэбраны медаль імя Аляксандрава (1986).
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994) — *за песні апошніх гадоў (1990—1994) і зборнік песень для дзяцей «Вераснёвы вальс»*.
* Народны артыст Беларусі (1998).
* Ордэн Францыска Скарыны (2011).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Брунейскі долар

**Брунейскі долар** (валютны код *BND*) — валюта Брунея з 1967 года. Звычайна ён абзначаецца сімваламі $ ці B$, каб адрозніць ад іншых доларавых валют, дзеліцца на 100 сенаў.

Курс брунейскага долара прывязаны да сінгапурскага долара па курсе 1:1 (Сінгапур асноўны гандлёвы партнёр Брунея).

## Гісторыя 
Першай валютай Брунея былі ракавінкі. Крыху пазней у якасці валюты выкарыстоўваліся бронзавыя гарбатнікі.

У 1868 годзе Бруней выпусціў алавяныя манеты з аднацэнтавымі манетамі (з 1888 года). Гэты цэнт быў сотай часткай долара Праліваў. Пад час брытанскага пратэктарату ў пачатку 20 стагоддзя, Бруней карыстаўся доларам Праліваў, потым, да 1967 года Малайскім доларам, да выпуску ўласнай валюты.

Брунейскі долар замяніў Малайскі долар у 1967 годзе. Да 1973 года Малайскі долар быў заменены па наміналу Сінгапурскім і Брунейскім доларамі. У наш час сінгапурскі і брунейскі нацыянальныя банкі падтрымліваюць фіксаваны курс да сваіх валют.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Долар
Катэгорыя:Грошы Брунея
Катэгорыя:Грошы Сінгапура
Катэгорыя:Азіяцкія валюты
Катэгорыя:Калектыўныя і саюзныя грашовыя адзінкі
Сцяг Тувалу

**Дзяржаўны сцяг Тувалу** — афіцыйна зацверджаны 1 кастрычніка 1978 года.

## Апісанне сцяга 
Як і сцягі многіх іншых былых калоній Брытаніі, сцяг Тувалу ўяўляе сабой сіні кармавы сцяг, у левым верхнім куце якога знаходзіцца выява дзяржаўнага сцяга Вялікабрытаніі. Папярэдні сцяг (калі астравы Тувалу былі аб'яднаны з астравамі Гілберта), распрацаваны ў 1932 годзе пастаянным прадстаўніком брытанскай калоніі Артурам Грымблам, таксама грунтаваўся на сцягу Вялікабрытаніі, але меў на левай ніжняй частцы малюнак герба Тувалу (тады архіпелаг называўся «астравамі Эліс»).
 
На сцягу таксама намаляваны 9 жоўтых зорак, якія сімвалізуюць 9 каралавых атолаў, з якіх складаецца дзяржава. Размяшчэнне зорак на сцягу паўтарае размяшчэнне астравоў на карце, але ў перавернутым выглядзе (з-за астранамічнага размяшчэння ў небе).
 
Суадносіны бакоў сцяга - 1:2. Частка сцяга, на якой намаляваныя зоркі, складае роўна палову яго паверхні, а шырыня кожнай зоркі - 1/12 частка сцяга. Сцяг Вялікабрытаніі займае 1/4 паверхні сцяга.

Выява:Flag of the Gilbert and Ellice Islands (1937–1976).svg|  Сцяг брытанскай калоніі Астравы Гілберта і Эліс   — 
Выява:Flag of Tuvalu (1976–1978).svg| Сцяг брытанскай калоніі Вострава Эліс  — 
Выява:Flag of Tuvalu (1996–1997).svg| Сцяг Тувалу  — 
Выява:Flag of the Governor-General of Tuvalu.svg| Сцяг Генерал-губернатара Тувалу

## Спасылкі 
* Апісанне сцягоў Тувалу. 

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Тувалу
Тувалу
Ямайскі долар

**Ямайскі долар** (міжнароднае абазначэнне — JMD, унутры краіны — JD або J $) — грашовая адзінка Ямайкі. Складаецца з 100 цэнтаў. У абароце выкарыстоўваюцца купюры наміналам 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 500 і 1000 долараў, а таксама манеты ў 5, 10, 20, 25, 50 цэнтаў, 1, 5, 10 і 20 долараў. Адначасова ў абароце знаходзяцца манеты старых выпускаў і вялікая колькасць юбілейных, часцяком вельмі нечаканай формы.

## Гісторыя 
Да 1840 года нароўні з брытанскім фунтам і манетамі мясцовых выпускаў, абарачаліся і манеты Іспаніі. З 1840 да 1969 года грашовыя адзінкай быў ямайскі фунт. Акрамя таго, з 1955 да 1964 г. мелі хаджэнне Вест-Індскія долары.

Ямайскі долар выкарыстоўваўся ў якасці афіцыйнай валюты на Кайманавых астравах да ўвядзення там у 1972 годзе уласнай валюты — долара Кайманавых астравоў.

Катэгорыя:Долар
Катэгорыя:Грошы Ямайкі
Катэгорыя:Паўночнаамерыканскія валюты
Тэрыторыя Роса

**Тэрыторыя Роса** — сектар Антарктыкі, на які прэтэндуе Новая Зеландыя, з'яўляецца часткай каралеўства Новай Зеландыі. Уключае ў сябе ўсе тэрыторыі, якія ляжаць на поўдзень ад 60 ° пд.ш. і паміж 160 ° у.д. і 150 ° з.д. Тэрыторыя атрымала сваю назву ў гонар Джэймса Кларка Роса, брытанскага марака, які адкрыў мора Роса.
 
Тэрыторыя ўключае ў сябе частку Зямлі Вікторыі, шэльфавы ледавік Роса, астравы Роса, Балені, Скот і Рузвельт.

## Гл. таксама 
* Антарктычная філатэлія
* Зямля Эдуарда VII

## Спасылкі 
* Кіраванне тэрыторыі Роса 
* Новазеландская Антарктыка
* 50 гадоў базе Скот 
* Паштовыя маркі тэрыторыі Роса
* Карта тэрыторыі, цэнтральная частка 

Катэгорыя:Геаграфія Антарктыды
Катэгорыя:Геаграфія Новай Зеландыі
Новазеландскі долар

**Новазеландскі долар** (, код ISO 4217 — *NZD*) — афіцыйная валюта Новай Зеландыі, залежных ад яе тэрыторый: Ніуэ, Такелау і астравоў Кука, антарктычнай тэрыторыі Роса, на якую Новая Зеландыя прэтэндуе, і брытанскай калоніі Піткэрн. Долар дзеліцца на 100 цэнтаў.

Долар быў уведзены ў абарачэнне 10 чэрвеня 1967 года, замяніўшы новазеландскі фунт. Звычайна скарачаецца да «*$*», але для адрознення ад іншых доларавых валют ужываецца і «*NZ$*» ці мянушка «*ківі*». З 1999 года для вырабу валюты выкарыстоўваецца не папера, а шматслойны пластык.

## Гл. таксама 
* Долар Астравоў Кука
* Долар Ніуэ
* Долар Астравоў Піткэрн

## Спасылкі 
* Новазеландскі долар (Банкноты)   

Катэгорыя:Долар
Катэгорыя:Грошы Новай Зеландыі
Катэгорыя:Грошы Ніуэ
Катэгорыя:Грошы Астравоў Кука
Катэгорыя:Грошы Астравоў Піткэрн
Катэгорыя:Грошы Такелау
Катэгорыя:Калектыўныя і саюзныя грашовыя адзінкі
Эрэбус

**Эрэ́бус** () — вулкан у Антарктыдзе, самы паўднёвы актыўны вулкан на Зямлі. Вышыня — 3794 м, размешчаны на востраве Роса, дзе знаходзяцца яшчэ тры пагаслыя вулканы.

Пастаянная актыўнасць вулкана назіраецца з 1972 года. Інстытут горнай здабычы і тэхналогіі штата Нью-Мексіка, ЗША арганізаваў тут станцыю назірання за вулканам. У кратары вулкана маецца ўнікальнае лававае возера.

Вулкан Эрэбус адкрыты 28 студзеня 1841 г. англійскай экспедыцыяй пад кіраўніцтвам палярнага даследчыка сэра Джэймса Кларка Роса на караблях «Эрэбус» і «Тэрор». Упершыню падняліся на яго вяршыню і дасягнулі краю дзеючага вулкана шэсць членаў экспедыцыі Эрнэста Шэклтана 10 сакавіка 1908 года (экспедыцыя спрабавала пакарыць Паўднёвы полюс).

Карабель і вулкан былі названы ў гонар Эрэба, найстаражытнага грэчаскага бога, які нарадзіўся з Хаосу.

Вулкан Эрэбус знаходзіцца на скрыжаванні разломаў зямной кары і з'яўляецца адным з найбольш актыўных вулканаў планеты. З гэтых разломаў перыядычна адбываюцца магутныя выкіды глыбінных газаў, у тым ліку вадароду і метану, якія, дасягаючы стратасферы, знішчаюць азонавы слой. Мінімальная таўшчыня азонавага слоя назіраецца над морам Роса, дзе размешчаны вулкан Эрэбус.

28 лістапада 1979 года ў схіл вулкана ўрэзаўся пасажырскі самалёт DC-10 новазеландскай авіякампаніі Air New Zealand. У выніку катастрофы рэйса NZ 901 загінула 257 чалавек (з іх 200 — новазеландцы).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* A picture from space of the lava lake at the summit of Mount Erebus  
* Erebus glacier tongue 
* A panoramic view from the summit of Mount Erebus 
* Footage of Mount Erebus erupting in 2005 
* 

Катэгорыя:Вулканы Антарктыкі
Стабілізатар

**Стабілізатар** — дэталь машыны, прыбор, прылада, хімічнае рэчыва, прызначанае для падтрымання зададзенага значэння рэгулюемай велічыні, параметраў працэсу з пэўнай дакладнасцю пры знешніх узбуджальных уздзеяннях.

* Стабілізатар (аэрадынаміка) — частка апярэння самалётаў, ракет і іншых лятальных апаратаў
* Стабілізатар (хімія) — рэчыва, якое зніжае хуткасць старэння і змянення ўласцівасцей хімічных рэчываў і матэрыялаў
* У электроніцы:
** Стабілізатар току
** Стабілізатар напружання
** Стабілізатар частаты
Станіна

**Стані́на** — асноўная, часцей за ўсё нерухомая, частка машыны, на якой мацуюцца і па якой рухаюцца астатнія яе вузлы і механізмы.

Станіна забяспечвае дакладнасць узаемнага размяшчэння і перамяшчэнняў вузлоў, дэталей машыны, успрымае намаганні, узнікаючыя паміж імі. Станіны звычайна мацуюцца на фундаменце або маюць спецыяльныя апоры. Вырабляюцца адліўкай з чыгуна і зварныя.

Асноўныя патрабаванні да станін — жорсткасць, трываласць, устойлівасці да ўздзеяння вібрацыі і г.д.

## Літаратура 
* }

## Спасылкі 
* Станина  // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Абсталяванне
Сталон

(вус)]]
**Сталон** () — тонкі падземны або надземны відазменены парастак некаторых раслін, з доўгімі і тонкімі міжвузеллямі, безліставы або з лускападобным бясколерным ці зялёным лісцем.

У адрозненне ад карэнішча, сталон недаўгавечны і ў ім не адбываецца назапашвання пажыўных рэчываў. Падземныя сталоны ўтвараюцца напр. у бульбы. Надземныя сталоны, якія часта называюць вусамі, характэрны напрыклад для суніц.

Сталоны прызначаны для вегетатыўнага размнажэння і адносна недаўгавечныя. Звычайна адміраюць у год утварэння або пасля першай перазімоўкі. На падземных сталонах звычайна развіваюцца клубні (бульба, семачок), цыбуліны (гладыёлус, цюльпан), або маладыя расліны (суніцы, казялец паўзучы, касцяніцы). Надземныя сталоны сцелюцца па зямлі і ўкараняюцца ў вузлах.

## Літаратура 
* 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / В. М. Ціхаміраў [і інш.]; пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9
* 
* Столон // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Парастак
Катэгорыя:Генератыўныя органы раслін
Заходне-Індыйскі хрыбет

**Захо́дне-Інды́йскі хрыбе́т** — падводны хрыбет на паўднёвым захадзе Індыйскага акіяна. Адносіцца да сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў.
 
Даўжыня хрыбта складае каля 4000 км, шырыня — 200—300 км. Пераважныя глыбіні над грэбенем 2000—3000 м, мінімальная — 251 м, адносная вышыня — ад 2000 да 1000 м.
 
На паўднёвым захадзе хрыбет злучаецца з Афрыканска-Антарктычным, на паўночным усходзе — з Аравійска-Індыйскім і Цэнтральна-Індыйскім хрыбтамі. Паверхня хрыбта моцна раздзеленая. Шырока развіты выхады карэнных, у тым ліку ўльтраасноўных парод (серпентыніты, рыдатыты). Таксама характэрная падвышаная сейсмічная актыўнасць.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Акіянічныя хрыбты
Катэгорыя:Індыйскі акіян
Біятоп

**Біятоп** (ад  — жыццё, *τόπος* — месца) — участак тэрыторыі (сушы або вадаёма) з аднароднымі ўмовамі асяроддзя, заняты пэўным біяцэнозам.

Біятоп з'яўляецца складальнікам біягеацэнозу.

## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 11-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / С. С. Маглыш, А. Я. Карэўскі; пад рэд. С. С. Маглыш; пер. з рус. мовы В. У. Клімко. — Мінск: Нар. асвета, 2010. — ISBN 978-985-03-1462-8

* 

## Спасылкі 
* Биотоп  // Навукова-асветніцкі партал «Вся Биология» 

Катэгорыя:Экасістэмы
Яўген Уладзіміравіч Паплаўскі

**Яўген Уладзіміравіч Паплаўскі** (нар. ; Поразава, Гродзенская вобласць) — беларускі кампазітар, дацэнт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Беларускую кансерваторыю (Беларускую дзяржаўную акадэмію музыкі) па класу Ігара Лучанка і Дзмітрыя Смольскага ў 1986 годзе. Стажыраваўся пад кіраўніцтвам Сяргея Сланімскага ў Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі і тамсама браў удзел у майстар-класах Тон дэ Леўва. 
 
У 1991 годзе па яго ініцыятыве быў арганізаваны ў Мінску Міжнародны фестываль сучаснай камернай музыкі, які праводзіўся кожныя два гады да 1995. Адзін з арганізатараў і дырэктар (1992—96) нацыянальнага тэатральна-канцэртнага аб'яднання «Беларуская капэла», з 1996 музычны рэдактар Беларускага інстытута праблем культуры. 
 
3 1997 па 1999 атрымліваў стыпендыю Польскага Урада, на падставе чаго працаваў у Гданьску ў Акадэміі музыкі імя Ст. Манюшкі над творам для сімфанічнага аркестра «Барбара Радзівіл» і Студыі электраакустычнай музыкі Акадэміі музыкі ў Кракаве над уласным творчым праектам. Удзельнічаў у летніх курсах Аcanthe 2000 / Ircam.

## Творчасць 
У творчасці звяртаецца да сучасных тэхнік кампазіцыі, яго музыка вылучаецца вытанчанасцю гучання. Асноўныя творы: кантаты «Бацькаўшчына» на вершы Н. Гілевіча, Л. Геніюш (1985), «Званы маёй Русі» на вершы А. Фета, М. Рубцова (1986); сімфанічная паэма «Quo vadis?» (1985), сімфонія «Lux aetema» памяці Ф. Скарыны і эскізы «Поразава» (1991) для сімфанічнага аркестра; «Музыка для альта і камернага аркестра памяці Станіслава Глякоўскага» (1987), «Dea Luna» (1996), «Барбара Радзівіл» (1999), камерны балет «Людзі святла месяца» (1995); камерна-інструментальны — Саната для альта і фартэпіяна (1984), «Навела» для гітары і струннага квартэта з керамічнымі званочкамі (1991); канцэрт «Мой ціхі дом» на вершы Я. Купалы, Я. Коласа, Л. Геніюш (1987), цыклы «Пагода ўжо позняй восені» на вершы Л. Стафа (1998), «Супрасльскай мадонне» на тэксты з Супрасльскага ірмалагіёна (1999) для хору, вакальныя цыклы на вершы А. Гаруна, М. Багдановіча; электронныя творы «Карозія часу», «Лунаючы ў прасторы». 

## Прэміі і ўзнагароды 
На Нацыянальным конкурсе кампазітараў, прысвечаным 500-годдзю Францыска Скарыны (1991 год) атрымаў II прэмію за сімфонію «Lux aeterna» для тэнара, хору і сімфанічнага аркестра на словы Лявона Эміліта, прэм'ера якой адбылася 21 сакавіка 1997 года падчас святкавання 1000-годдзя Гданьска (Сімфанічны аркестр Балтыцкай філармоніі, хоры Акадэміі музыкі і Гданьскага ўніверсітэта, тэнар — Пётр Кусевіч, дырыжор — Зыгмунт Рыхарт).

Лаўрэат міжнароднага конкурсу «Йіглава — 2000» (Прага).

## Літаратура 
* Аладава Р. Папалаўскі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12. — Мінск: БелЭн, 2001. — 560 с. ISBN 985-11-0198-2 (т.12)

Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Свіслацкім раёне
Затрыманне

]]
**Затрыманне** — кароткачасовае пазбаўленне волі асобы, якая падазраецца ў здзяйсненні злачынства. Паводле заканадаўства Рэспублікі Беларусь тэрмін затрымання не можа перавышаць 72 гадзін. Орган дазнання або следчы абавязаны на працягу 24 гадзін паведаміць пракурору, а апошні на працягу 48 гадзін з моманту атрымання паведамлення даць санкцыю на арышт падазронага або вызваліць яго.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
* Брытанскія лорды адпрэчылі затрыманне на 42 сутак (прагаласавалі за захаванне максімальнага тэрміна затрымання ў межах 28 сутак)

Катэгорыя:Пазбаўленне свабоды
Катэгорыя:Крымінальна-працэсуальнае права
Атыла Ёжэф

**А́тыла Ё́жэф** (; , Будапешт — , Балатонсарса) — венгерскі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся на рабочай ўскраіне сталіцы. Бацька, выхадзец з Трансільваніі, пакінуў сям’ю, калі сыну было тры гады. Маці, якая працавала прачкай і прыбіральшчыцай, памерла ў 1919 годзе. Ёжэф падзарабляў з дзіцячых гадоў і змяніў мноства заняткаў, некалькі разоў спрабаваў пакончыць з сабой. Паступіў у 1924 годзе ў Сегедскі ўніверсітэт, дзе вывучаў філалогію, але быў выключаны за рэвалюцыйныя вершы. Затым вучыўся ў Венскім універсітэце (1925) і Сарбоне (1926—1927), дзе прачытаў Гегеля і Маркса, адкрыў для сябе паэзію Віёна. Вярнуўся на радзіму ў 1927 годзе, перажыў цяжкі нервовы зрыў. У 1930 годзе ўступіў у Венгерскую камуністычную партыю. У 1931 годзе пачаў цікавіцца псіхааналізам. У 1933 годзе быў выключаны з партыі сталіністамі. У 1935 годзе зноў перажыў глыбокую дэпрэсію, быў змешчаны ў псіхіятрычную лячэбніцу. У 1936 годзе пачаў выдаваць леварадыкальны часопіс «Довад» (). У 1937 годзе пазнаёміўся з Томасам Манам, прысвяціў яму верш. Пазней зноў апынуўся ў бальніцы. Скончыў самагубствам, кінуўшыся пад цягнік.

## Творчасць 
Першы зборнік вершаў «Папрашайка прыгажосці» (1922). Працаваў у жанрах санета, паслання, пейзажнай замалёўкі, балады, оды і інш. У ранніх творах істотны ўплыў экспрэсіянізму і сюррэалізму. Аўтар зборнікаў «Не я крычу» (1925), «Ні бацька, ні маці» (1929), «Пні карчуй і не скуголь» (1931), «Ноч ускраіны» (1932), «Мядзведжы танец» (1934), «Вельмі балюча» (1936). Паэзія мае выразны філасофскі характар, у ёй спалучаюцца гратэск і лірызм, адметная метрычнай і страфічнай разнастайнасцю, асацыятыўнасцю.

## Беларускія пераклады 
Верш «З чыстым сэрцам» пераклаў Мікола Аляхновіч.

## Літаратура 
* Іозеф Атыла. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Венгрыі
Катэгорыя:Паэты XX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты-самазабойцы
Катэгорыя:Камуністы Венгрыі
Катэгорыя:Кінуліся пад цягнік
Катэгорыя:Члены Венгерскай камуністычнай партыі
Іньшань

**Іньшань** — горная сістэма на поўначы Кітая, ва Унутранай Манголіі, на поўнач і паўночна-ўсход ад Хуанхэ.
 
Агульная працягласць складае 650 км, вышыня — да 2187 м. У склад сістэмы ўваходзяць хрыбты Ланшань, Шэйтэн-Ула, Хэланьшань, Дацыншань. Паўночныя схілы хрыбтоў звычайна спадзістыя, паўднёвыя — стромкія і абрывістыя.
 
Горы Іньшань складзены галоўным чынам старажытнымі крышталічнымі пародамі: гранітамі, гнейсамі. Маюцца радовішчы карысных выкапняў: каменнага вугалю і жалезных руд. У прыграбянёвых частках на паўднёвых схілах — горныя стэпы, па цяснінах захаваліся хвойнікі і бярозавыя гаі, па далінах рэк — зараснікі лаўралістай таполі, у ніжніх частках паўночных схілаў — паўпустыні.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Горы Кітая
Мор Ёкаі

**Мор Ё́каі** (; ,  — , ) — венгерскі раманіст, адна з найбольш уплывовых фігур у венгерскай літаратуры XIX стагоддзя.
 
Разам з Ш. Пецёфі ўдзельнічаў у рэвалюцыі 1848—1849 гадоў, пазней перайшоў на пазіцыі прымірэння з Габсбургамі.

У гонар Мора Ёкаі названы кратар на Меркурыі.

## Творчасць 
Першы раман «Будні» (1846) напісаны ў традыцыях рамантызму, з якім звязана далейшая яго творчасць. Раманы «Залатое стагоддзе Трансільваніі» (1852), «Сыны чалавека з каменным сэрцам» (1869, экранізацыя 1965) прысвяціў нацыянальна-вызваленчай барацьбе. Аўтар раманаў «Венгерскі набоб» (1853), «Золтан Карпані» (1854; экранізацыя абодвух 1966), «Чорныя алмазы» (1870; экранізацыя 1976), «Залаты чалавек» (1873) і інш. У позняй творчасці аддаваў перавагу прыгодніцкаму жанру (раман «Вязень Рабі», 1879; аповесць «Жоўтая ружа», 1893).

Яго навела «Сафі» паслужыла сюжэтам вядомай аперэты «Цыганскі барон» аўстрыйскага кампазітара Ёгана Штраўса (сына), напісанай у 1885 годзе і якая мела сусветным поспех.

## Літаратура 
* Іокаі Мор. 

## Спасылкі 
* Мор Ёкаі. «Венгерскі набоб»

Катэгорыя:Пісьменнікі Венгрыі
Катэгорыя:Венгерскамоўныя пісьменнікі
Інчхон

**Інчхон** — горад і порт на Карэйскім паўвостраве ў Рэспубліцы Карэя.

Аванпорт Сеула ў заліве Канхваман Жоўтага мора. Інчхон займае трэцяе месца па колькасці насельніцтва сярод гарадоў Карэі, пасля Сеула і Пусана. Інчхон з’яўляецца важнейшым транспартным вузлом краіны, бо ў горадзе знаходзіцца найбуйнейшы порт на заходнім узбярэжжы паўвострава, а таксама самы вялікі ў краіне аэрапорт Інчхон. У XXI стагоддзі горад ператварыўся ў міжнародны цэнтр бізнесу, засяроджанага вакол футурыстычнага высокатэхналагічнага праекта New Songdo City, у якім знаходзіцца самы высокі будынак краіны, Northeast Asia Trade Tower (305 м).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт горада

Катэгорыя:Гарады Паўднёвай Карэі
Іркуцкае таварыства беларускай культуры імя Яна Чэрскага

**Іркуцкае Таварыства Беларускай Культуры імя Яна Чэрскага (ІТБК)** — згуртаванне беларусаў Іркуцка і Іркуцкай вобласці (Расія). Створана 31 мая 1996 года на першым З'ездзе беларусаў Іркуцкай вобласці.

Ініцыятарам стварэння грамадскай арганізацыі беларусаў у Прыбайкаллі быў Рудакоў Алег Васілевіч, які з'яўляецца Старшынёй ІТБК.

## Задачы 
ІТБК — добраахвотная грамадска-асветніцкая арганізацыя, мэта якой адраджэнне і развіццё духоўных і культурных каштоўнасцей беларускага народа, узвышэнне яго самасвядомасці, распаўсюджанне і падтрымка нацыянальных звычаяў, рамёстваў, жыццёвага ўкладу і маральных асноў.

## Дзейнасць 
На сённяшні дзень ІТБК вядзе працу па 19 асноўных напрамках, створана 10 філіялаў ва Усходняй Сібіры, падтрымліваецца кантакт з 14 раёнамі Іркуцкай вобласці.

Пры Таварыстве паспяхова дзейнічаюць 11 фальклорных ансамбляў, 1 Беларускі Народны хор, 3 танцавальныя групы. Пастаянна дзейнічаюць Маладзёжны клуб «Крывічы» і Дзіцячы клуб «Зярнятка», якія будуюць сваю працу па секцыях. Офіс знаходзіцца па адрасе: 664011, г. Іркуцк, вул. Чэхава, 2; у ім размяшчаюцца Бібліятэка Беларускай Літаратуры (адзіная беларуская ва ўсёй Расіі і адзіная нацыянальная ва ўсёй Іркуцкай вобласці), Музей-майстэрня «Беларуская хатка», рэдакцыя бюлетэня-газеты «Маланка», Кансультатыўны Цэнтр «Бусел» па пытаннях міграцыі і распаўсюдзе інфармацыі аб грамадзянскіх правах сярод перасяленцаў з Беларусі і іх нашчадкаў.

## Постаці 
Сярод членаў Таварыства ёсць шмат вядомых у Іркуцку вучоных, пісьменнікаў, паэтаў, мастакоў, палітыкаў. У тым ліку Істомін Генадзь Васілевіч — намеснік старшыні Заканадаўчага сходу, Старшыня камітэта па бюджэце; Несцяровіч Генадзь Мікалаевіч — старшыня камітэта па сельскай гаспадарцы Заканадаўчага сходу; Сямёнаў Вадзім Аляксандравіч — мэр горада Чаромхава і інш.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
* Іркуцкае таварыства беларускай культуры 
* Іркуцкае таварыства беларускай культуры на irkipedia.ru 

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі
Катэгорыя:Іркуцк
Іркут

**Ірку́т** (, ) — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Бураціі і Іркуцкай вобласці, левы прыток ракі Ангара (басейн Енісея).
 
Даўжыня ракі 488 км (лічачы за пачатак ракі **Чорны Іркут**). Плошча вадазбору 15 000 (15 780) км². Аб’ём сцёку 3,345 км³/год. Сярэдні гадавы расход вады ў вусці 140 (106) м³/с. Рака Іркут пачынаецца ў горным вузле Нуксу-Дабан ва Усходнім Саяне на вышыні 1875 м над узроўнем мора, выцякаючы з возера Ільчыр. Пасля зліцця са Сярэднім і Белым Іркутам набывае назву Іркут, а перад гэтым называецца Чорным Іркут. Крута паварочвае на ўсход, цячэ ў цясніну — Тункінскую даліну. Далей праразае хрыбет Вялікі Саян, адлучаючы ад яго Тункінскія Гольцы. На рацэ маюцца парогі. Упадае ў Ангару ў межах Іркуцка.
 
Замярзае ў канцы кастрычніка, выкрываецца ў канцы красавіка — пачатку мая. Ледастаў працягваецца 150—180 дзён. Сілкаванне снегавое (галоўным чынам за кошт высакагорных снягоў) і дажджавое.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Иркут // Государственный водный реестр РФ
* *Иванов В. В.* Иркут // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Прытокі Ангары
Катэгорыя:Рэкі Бураціі
Катэгорыя:Рэкі Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Водны турызм ва Усходняй Сібіры
Вера Іванаўна Засуліч

**Вера Іванаўна Засуліч** (27 верасня (8 кастрычніка) 1849, вёска Міхайлаўка, Гжацкі павет, Смаленская губерня - , Петраград) — дзеяч расійскага і міжнароднага сацыялістычнага руху, народніца, тэрарыстка, пісьменніца.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Нарадавольцы
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Меншавікі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Тэрарысткі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Сацыял-дэмакраты Расіі
Катэгорыя:Пахаваныя на Літаратарскіх мастках
Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Дэлегаты II з’езда РСДРП
Катэгорыя:Пакушаліся на забойства