Высакародны алень у Беларусі

]]
**Высакародны алень** для Беларусі — абарыгенны від сысуноў, буйны прадстаўнік беларускай фаўны .

## Гістарычныя звесткі 
### Да XX стагоддзя 
На тэрыторыі Беларусі абарыгенны еўрапейскі алень быў шматлікім у XII-XVI стагоддзях, Вызначаўся больш буйнымі, чым цяпер, памерамі. У канцы XVIII стагоддзя падвергнуўся вынішчэнню нават у Белавежскай пушчы. У 1865 годзе ў Белавежскую пушчу з Сілезіі завезлі 5 самцоў і 13 самак аленяў. Іх змясцілі ў звярынец — у агароджаным участку лесу. У натуральных угоддзях жывёлы з’явіліся толькі ў 1890 годзе, паклаўшы пачатак вольнай папуляцыі. Неаднаразовыя абвалы загарадзі давалі магчымасць аленям сыходзіць са звярынца ў пушчу. У 1894 годзе звярынцы было 300, а ў лясах пушчы каля 400 асобін. Для «асвяжэння крыві» ў пушчу неаднаразова завозіліся асобныя партыі жывёл з лепшых паляўнічых гаспадарак Еўропы. У 1891—1905 гадах было завезена 618 аленяў.

### Першая палова XX стагоддзя 
У 1905—1910 гадах аленяў было ўжо больш за 5000, па іншых дадзеных, каля 10000. Да таго часу алені моцна размножыліся і з’елі падрост у пушчы, знішчылі вербалоз у поймах малых рэк, што пацягнула за сабой прыкметнае абмяленне рэчак і раўчукоў, а некаторыя з іх высахлі цалкам. Прыйшлося ствараць штучныя вадапоі ў выглядзе невялікіх вадаёмаў са стаячай вадой. Вада ў іх з цягам часу псавалася, загнівала і ў выніку з-за гэтага ўспыхнула эпізаатыя, ад якой частка аленяў загінула. У 1914 годзе колькасць аленя ў пушчы дасягнула 6800 асобін, а ў 1985 — 5,6 тысяч асобін. У другой палове 80-х гадоў колькасць аленя на тэрыторыі рэспублікі вагалася ў межах 5,2-5,6 тысяч асобін. За перыяд з 1995 па 2002 год пагалоўе высакароднага аленя ў паляўнічых гаспадарках Беларусі вырасла з 4226 да 4590 галоў. Пагалоўе аленя ў запаведніках і нацыянальных парках ацэньвалася ў 1015 галоў.

### Дынаміка агульнай колькасці 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:800 height:400
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:48000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:2003 text:2003 
  bar:2004 text:2004 
  bar:2005 text:2005 
  bar:2006 text:2006 
  bar:2007 text:2007 
  bar:2008 text:2008 
  bar:2009 text:2009 
  bar:2010 text:2010
  bar:2011 text:2011 
  bar:2012 text:2012 
  bar:2013 text:2013 
  bar:2014 text:2014 
  bar:2015 text:2015 
  bar:2016 text:2016 
  bar:2017 text:2017 
  bar:2018 text:2018 
  bar:2019 text:2019 
  bar:2020 text:2020 
  bar:2021 text:2021 
  bar:2022 text:2022 
  bar:2023 text:2023 
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:2003 from:0 till: 4887
  bar:2004 from:0 till: 5031
  bar:2005 from:0 till: 4933
  bar:2006 from:0 till: 5747
  bar:2007 from:0 till: 6767
  bar:2008 from:0 till: 8064
  bar:2009 from:0 till: 8716
  bar:2010 from:0 till: 9395
  bar:2011 from:0 till: 9985
  bar:2012 from:0 till: 11325
  bar:2013 from:0 till: 12200
  bar:2014 from:0 till: 13600
  bar:2015 from:0 till: 15222
  bar:2016 from:0 till: 16700
  bar:2017 from:0 till: 21500
  bar:2018 from:0 till: 22700
  bar:2019 from:0 till: 26200
  bar:2020 from:0 till: 31000
  bar:2021 from:0 till: 36480
  bar:2022 from:0 till: 42202
  bar:2023 from:0 till: 47112
PlotData=
  bar:2003 at: 4887 fontsize:S text: 4887 shift:(-10,5)
  bar:2004 at: 5031 fontsize:S text: 5031 shift:(-10,5)
  bar:2005 at: 4933 fontsize:S text: 4933 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 5747 fontsize:S text: 5747 shift:(-10,5)
  bar:2007 at: 6767 fontsize:S text: 6767 shift:(-10,5)
  bar:2008 at: 8064 fontsize:S text: 8064 shift:(-10,5)
  bar:2009 at: 8716 fontsize:S text: 8716 shift:(-10,5)
  bar:2010 at: 9395 fontsize:S text: 9395 shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 9985 fontsize:S text: 9985 shift:(-10,5)
  bar:2012 at: 11325 fontsize:S text: 11325 shift:(-10,5)
  bar:2013 at: 12200 fontsize:S text: 12200 shift:(-10,5)
  bar:2014 at: 13600 fontsize:S text: 13600 shift:(-10,5)
  bar:2015 at: 15222 fontsize:S text: 15222 shift:(-10,5)
  bar:2016 at: 16700 fontsize:S text: 16700 shift:(-10,5)
  bar:2017 at: 21500 fontsize:S text: 21500 shift:(-10,5)
  bar:2018 at: 22700 fontsize:S text: 22700 shift:(-10,5)
  bar:2019 at: 26200 fontsize:S text: 26200 shift:(-10,5)
  bar:2020 at: 31000 fontsize:S text: 31000 shift:(-10,5)
  bar:2021 at: 36480 fontsize:S text: 36480 shift:(-10,5)
  bar:2022 at: 42202 fontsize:S text: 42202 shift:(-10,5)
  bar:2023 at: 47112 fontsize:S text: 47112 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:10px pos:(60,330)
  text:Колькасць высакароднага аленя ў Беларусі (асобін)

### Дынаміка здабычы 
У 2023 годзе паляўнічымі было здабыта 7266 высакародных аленяў.

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:800 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:7300
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:2003 text:2003 
  bar:2004 text:2004 
  bar:2005 text:2005 
  bar:2006 text:2006 
  bar:2007 text:2007 
  bar:2008 text:2008 
  bar:2009 text:2009 
  bar:2010 text:2010
  bar:2011 text:2011 
  bar:2012 text:2012 
  bar:2013 text:2013 
  bar:2014 text:2014 
  bar:2015 text:2015 
  bar:2016 text:2016 
  bar:2017 text:2017 
  bar:2018 text:2018 
  bar:2019 text:2019 
  bar:2020 text:2020 
  bar:2021 text:2021 
  bar:2022 text:2022 
  bar:2023 text:2023 
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:2003 from:0 till: 172
  bar:2004 from:0 till: 142
  bar:2005 from:0 till: 186
  bar:2006 from:0 till: 412
  bar:2007 from:0 till: 329
  bar:2008 from:0 till: 441
  bar:2009 from:0 till: 613
  bar:2010 from:0 till: 706
  bar:2011 from:0 till: 714
  bar:2012 from:0 till: 826
  bar:2013 from:0 till: 893
  bar:2014 from:0 till: 1100
  bar:2015 from:0 till: 1157
  bar:2016 from:0 till: 1500
  bar:2017 from:0 till: 1700
  bar:2018 from:0 till: 2000
  bar:2019 from:0 till: 2590
  bar:2020 from:0 till: 3149
  bar:2021 from:0 till: 4213
  bar:2022 from:0 till: 6158
  bar:2023 from:0 till: 7266
PlotData=
  bar:2003 at: 172 fontsize:S text: 172 shift:(-10,5)
  bar:2004 at: 142 fontsize:S text: 142 shift:(-10,5)
  bar:2005 at: 186 fontsize:S text: 186 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 412 fontsize:S text: 412 shift:(-10,5)
  bar:2007 at: 329 fontsize:S text: 329 shift:(-10,5)
  bar:2008 at: 441 fontsize:S text: 441 shift:(-10,5)
  bar:2009 at: 613 fontsize:S text: 613 shift:(-10,5)
  bar:2010 at: 706 fontsize:S text: 706 shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 714 fontsize:S text: 714 shift:(-10,5)
  bar:2012 at: 826 fontsize:S text: 826 shift:(-10,5)
  bar:2013 at: 893 fontsize:S text: 893 shift:(-10,5)
  bar:2014 at: 1100 fontsize:S text: 1100 shift:(-10,5)
  bar:2015 at: 1157 fontsize:S text: 1157 shift:(-10,5)
  bar:2016 at: 1500 fontsize:S text: 1500 shift:(-10,5)
  bar:2017 at: 1700 fontsize:S text: 1700 shift:(-10,5)
  bar:2018 at: 2000 fontsize:S text: 2000 shift:(-10,5)
  bar:2019 at: 2590 fontsize:S text: 2590 shift:(-10,5)
  bar:2020 at: 3149 fontsize:S text: 3149 shift:(-10,5)
  bar:2021 at: 4213 fontsize:S text: 4213 shift:(-10,5)
  bar:2022 at: 6158 fontsize:S text: 6158 shift:(-10,5)
  bar:2023 at: 7266 fontsize:S text: 7266 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:10px pos:(60,130)
  text:Колькасць здабытых паляўнічымі высакародных аленяў у Беларусі (асобін)

### Утрыманне ў няволі 
Высакародныя алені жывуць у Гродзенскім, Віцебскім і Мінскім заапарках, у Магілёўскім заасадзе.

## Біялогія 
У межах Беларусі алень часцей трымаецца ў хваёвых, лісцяных і змешаных лясах з добра развітым падростам і падлескам, з пакрытымі травой палянамі, паблізу вадаёмаў, лугоў і палёў. Найбольшую ролю ў кармавым рацыёне гуляюць метлюжковыя, асабліва вясной і ў пачатку лета. Часта ядуць астравыя, бабовыя і парасонавыя. Зімой у мнагалетнікаў алені ўжываюць зялёныя прыкаранёвыя лісце і сцёблы. З драўняна-хмызняковых раслін алені ядуць дуб, ясень, клён, бук, асіну, ліпу, рабіну, вярбу, брызгліну, каліну, плюшч, амелу і інш. Ядуць лісце, пупышкі, парасткі, грызуць кару. Пры недахопе кармоў ядуць таксама парасткі і ігліцу хвоі і ядлоўца, радзей — піхты і елкі.

## У культуры 
### У філатэліі 

File:1999. Stamp of Belarus 0322.jpg|Высакародны алень на паштовай марцы Беларусі 1999 года, прысвечанай Бярэзінскаму біясфернаму запаведніку
File:2009. Stamp of Belarus 28-2009-09-21-bl.jpg|Высакародны алень на паштовай марцы Беларусі 2009 года, прысвечанай нацыянальнаму парку «Белавежская пушча»

## Літаратура 
* Шостак С. В. «Олень благородный»/ Звери: Популярный энциклопедический справочник (Животный мир Беларуси). Минск, 2003. С.237-241
* Бондаревич В. «Благородный олень»/ Лесное и охотничье хозяйство. 2015. № 10 с.33-37
* Козорез А. И. «Ресурсы оленьих Беларуси»/ Лесное и охотничье хозяйство. 2014, № 11&nbsp;°C.42-47
* Обзоры результативности экологической деятельности ЕЭК ООН. Беларусь. Третий обзор / Серия обзоров результативности экологической деятельности. Выпуск № 44. Нью-Йорк и Женева, 2016. −445с.
* Быкова Н. К., Лях Ю. Г., Пальчевская К. И., Ермолаева И. А., Янута Г. Г. «Животный мир»/ Состояние природной среды Беларуси. Экологический бюллетень за 2013 год. Минск, 2014&nbsp;°C.272-305
* Сержанин И. Н. «Млекопитающие Белоруссии». Издание 2-е. Минск, 1961. −321с.
* Савицкий Б. П. Кучмель С. В., Бурко Л. Д. «Млекопитающие Беларуси». Минск, 2005. −319с.

## Спасылкі 
* Ресурсы оленьих в Беларуси  
* Ресурсы охотничьей фауны  
* Ресурсы охотничьей фауны 2015 

Катэгорыя:Сысуны Беларусі
Катэгорыя:Аленевыя