open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міхаіл Богуш-Багавіцінавіч

**Міхаіл Богуш-Багавіцінавіч, Міхайла Богуш-Багавіціновіч, Міхаіл Богуш** (? — лістапад-снежань 1530) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Дзяк гаспадарскі (1499—1503), вялікі пісар літоўскі (1504—1530). Адначасова гараднічы троцкі (1506—1507), маршалак гаспадарскі (1510—1530), падскарбі земскі літоўскі (часова ў 1509, 1520—1530). Тым жа часам намеснік пералайскі (1500—1505), жыжморскі (1508—1509), даўгоўскі (1508—1518), камянецкі (1518—1530), дзяржаўца слонімскі (1522—1530).

## Біяграфія 
З валынскага баярскага роду Багавіцінавічаў, сын Богуша Багавіцінавіча.

## Сям’я 
У шлюбе з Федзяй, дачкой князя Андрэя Сангушкі, меў дачок Ганну (жонка ), Фядору (жонка паслядоўна князя Фрыдэрыка Пронскага, ваяводы кіеўскага, М. Тшэбухоўскага, кашталяна гнезненскага, i Міхала Дзялынскага, падкаморага хэлмскага) і Ульяну, жонку Івана Гарнастая.

## Літаратура 
* *Груша А. І., Спірыдонаў М. Ф., Вайтовіч М. А.* Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г. Метрыка Вялікага княства Літоўскага. Кніга 523. Кніга Публічных спраў 1 / рэдкал.: Г. Я. Галенчанка (адк. рэд.) і інш. — Мінск: Беларуская навука, 2003. — 444 с.
* *Канановіч У.* Богуш Міхал Багавіцінавіч — велікакняжацкі дыпламат Жыгімонта Старога // Штогоднік Інстытута гісторыі НАН Беларусі. Выпуск 1. — Мн.: Інстытут гісторыі НАНБ, 1999. — С. 31-39
* 

Богуш Міхал
Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Дзякі гаспадарскія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Старосты слонімскія
Катэгорыя:Старосты камянецкія
Катэгорыя:Старосты даўгоўскія
Катэгорыя:Старосты жыжморскія
Катэгорыя:Старосты пералайскія
Катэгорыя:Гараднічыя троцкія
Іаан Лейдэнскі

**Іаан Лейдэнскі** (; сапраўднае імя — **Ян Бойкелсзан** (), Бокельсан (), ням. Букхальт (); каля 1509, каля Лейдэна — , Мюнстэр) — кіраўнік Мюнстэрскай камуны. У 1533 годзе далучыўся да старшыні нідэрландскіх анабаптыстаў Яна Матыса, хрысціўся ў яго і стаў адным з яго апосталаў.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Анабаптызм
Катэгорыя:Постаці Рэфармацыі
Іаан Занара

**Іаан Занара** (; памёр пасля 1159) — візантыйскі гісторык XII стагоддзя, манах-багаслоў, аўтар вядомай хронікі.
 
Займаў пасады начальніка імператарскай варты (вялікі друнгарый вілы) і першага сакратара імператарскай канцылярыі (пратасікрыт), затым пасля смерці жонкі і дзяцей прыняў манаства і пасяліўся ў манастыры Святога Глікерыі на востраве ў Мармуровым моры. Яго смерць датуецца першымі гадамі праўлення візантыйскага імператара Мануіла Камніна (1143—1180 гг.)

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
* Ioannis Zonarae Epitome Historiarum / Ed. L. Dindorfi. Vol. 3. Lipsiae, 1870. (Кнігі XI—XV)
* Ioannis Zonarae Epitome Historiarum / Ed. L. Dindorfi. Vol. 4. Lipsiae, 1871. (Кнігі XVI—XVIII)

Катэгорыя:Багасловы Візантыі
Катэгорыя:Гісторыкі Візантыі
Катэгорыя:Гісторыкі XII стагоддзя
Катэгорыя:Царкоўнае права
Вільгельм Людвіг Іагансен

**Вільгельм Людвіг Іагансен** (; — ) — дацкі біёлаг, прафесар Інстытута фізіялогіі раслін Капенгагенскага ўніверсітэта, член шведскай Акадэміі навук.

Вопытамі над ячменем і фасоляй даказваў неэфектыўнасць адбору ў самаапыляльных раслін, стварыў на гэтай аснове закон «аб чыстых лініях» і абвяргаў законы Ф. Гальтана (1889, 1897) аб частковай спадчыне набытых прыкмет. У 1909 годзе ў рабоце «Элементы дакладнага вучэння спадчыннасці» ўвёў тэрміны: «ген», «генатып» і «фенатып».

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Постаці дацкай генетыкі
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Выкладчыкі Капенгагенскага ўніверсітэта
Іанасфера

**Іанасфера**, **іонасфера** — іанізаваны слой верхняй атмасферы Зямлі на вышыні ад 50—80 да некалькіх тысяч кіламетраў. Верхняя мяжа іанасферы — знешняя частка магнітасферы.

Яна ўяўляе сабой іанізаваную плазму, якая валодае электраправоднасцю. Тут прысутнічаюць зараджаныя атамы кісларода, гелія і вадарода, а таксама свабодныя электроны. Атамы і малекулы паветра зараджаюцца ў выніку страты электрона, або набыцця свабоднага электрона пад уздзеяннем касмічнага і сонечнага выпрамянення.

Крыніцы іанізацыі высокіх слаёў атмасферы — ультрафіялетавае і рэнтгенаўскае выпрамяненні Сонца і патокі часцінак, што ўрываюцца ў атмасферу з калязямной касмічнай прасторы. Часцінкі іанасферы ўтвараюць вельмі разрэджанае і высок-электраправоднае асяродцзе. Iанасфера адыгрывае важную ролю ў радыёсувязі, у ёй адбываюцца палярныя ззянні і магнітныя буры.

Іанасфера складаецца з сумесі газу нейтральных атамаў і малекул (у асноўным азоту N2 і кіслароду О2) і квазінейтральнай плазмы (колькасць адмоўна зараджаных часціц толькі прыкладна роўная колькасці станоўча зараджаных). Ступень іанізацыі становіцца істотнай ужо на вышыні 60 кіламетраў і няўхільна павялічваецца з аддаленнем ад Зямлі.

Вылучаюць тры слаі з павышанай канцэнтрацыяй іонаў і электронаў:
слой D — на вышынях 60 — 90 км;
слой Е — на вышынях 105—160 км;
слой F — вышэй 180 км.

Іонасфера валодае здольнасцю паглынаць, адбіваць і пераламляць радыёхвалі рознай даўжыні. У выніку адбіцця радыёхваляў ад іонасферы магчыма далёкая радыёсувязь на Зямлі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
* *Каўрыга П. А.* Метэаралогія і кліматалогія. Вуч. дапаможнік для студэнтаў геагр. фак. — Мн: БДУ, 2004. — 185 с.: іл.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Радыёфізіка
Катэгорыя:Атмасфера Зямлі
Катэгорыя:Фізіка плазмы
Іару

**Іару**, **іалу** — у егіпецкай міфалогіі замагільны свет, месца асалоды для душ памерлых фараонаў. Паводле пазнейшых уяўленняў Іару — райскія палі пад зямлёй, на якіх працуюць і атрымліваюць асалоду ўсе душы памерлых, апраўданыя судом Асірыса.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Егіпецкая міфалогія
Катэгорыя:Замагільныя светы
Якосука

**Якосука**, або **Іакосука** — цэнтральны горад у японскім рэгіёне Канто, размешчаны ў прэфектуры Канагава, за 70 км на поўдзень ад Токіа. Плошча — 100,70 км², насельніцтва — 418.462 чалавека (1 чэрвеня 2010), шчыльнасць насельніцтва — 4155,53 чал/км². 11-ы па насельніцтву горад у агламерацыі Вялікі Токіа.
 
У горадзе знаходзіцца база ВМС ЗША.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Іакосука. 

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Канагава
Катэгорыя:Цэнтральныя гарады Японіі
Старшыня Мінскага абласнога выканаўчага камітэта

**Старшыня Мінскага абласнога выканаўчага камітэта** — вышэйшая службовая асоба Мінскай вобласці. Узначальвае вышэйшы выканаўчы орган дзяржаўнай улады вобласці — выканаўчы камітэт.

Дзеючым старшынёй Мінскага абласнога выканаўчага камітэта з’яўляецца Аляксей Іванавіч Кушнарэнка.

## Абавязкі 
Кіраўніцтва дзейнасцю аблвыканкама, грамадзянскай абаронай вобласці.

Узаемадзеянне з Адміністрацыяй Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь, абласным Саветам дэпутатаў.

Каардынацыя дзейнасці гарадскіх, раённых выканаўчых камітэтаў і мясцовых адміністрацый у гарадах вобласці.

## Старшыні Мінскага абласнога выканаўчага камітэта 
### БССР 
* красавік — ліпень 1938&nbsp;— Міхаіл Васілевіч Кулагін
* ліпень 1938 — студзень 1939&nbsp;— Апанас Фёдаравіч Кавалёў
* студзень 1939 — студзень 1941&nbsp;— Андрэй Іванавіч Цёмкін
* студзень 1941 — ліпень 1944&nbsp;— Фёдар Пахомавіч Сіляеў
* ліпень 1944—1948&nbsp;— Раман Навумавіч Мачульскі
* 1948 — верасень 1952&nbsp;— Мікіта Іванавіч Парашчанка
* верасень 1952 — ліпень 1954&nbsp;— Мікалай Парфір’евіч Абраменка
* ліпень 1954 — кастрычнік 1955&nbsp;— Фёдар Анісімавіч Сурганаў
* кастрычнік 1955 — красавік 1962&nbsp;— Уладзімір Фёдаравіч Міцкевіч
* красавік 1962 — студзень 1963&nbsp;— Дзмітрый Васілевіч Цябут
* студзень 1963 — снежань 1964&nbsp;— Андрэй Ягоравіч Раханаў (старшыня сельскага аблвыканкама)
* студзень 1963 — снежань 1964&nbsp;— Анатоль Юліянавіч Дзенісевіч (старшыня прамысловага аблвыканкама)
* снежань 1964 — 18 чэрвеня 1975&nbsp;— Дзмітрый Васілевіч Цябут
* 18 чэрвеня 1975—1983&nbsp;— Мікалай Андрэевіч Сухій
* 1983—1986&nbsp;— Сяргей Сцяпанавіч Лінг
* 1986—1994&nbsp;— Альфонс Ільіч Тышкевіч

### Рэспубліка Беларусь 
* 1986 — снежань 1994 — Альфонс Ільіч Тышкевіч
* снежань 1994 — 2 снежня 1998 — Пётр Пятровіч Пётух
* 2 снежня 1998 — 7 чэрвеня 2007 — Мікалай Фёдаравіч Дамашкевіч
* 7 чэрвеня 2007 — 20 мая 2010 — Леанід Фёдаравіч Крупец
* 20 мая 2010 — 8 лістапада 2013 — Барыс Васільевіч Батура
* 14 лістапада 2013 — 24 мая 2017 — Сямён Барысавіч Шапіра
* 4 ліпеня 2017 — 29 лістапада 2019 — Анатоль Міхайлавіч Ісачэнка
* 29 лістапада 2019 — 10 сакавіка 2025 — Аляксандр Генрыхавіч Турчын
* 31 сакавіка 2025 — па наш час — Аляксей Іванавіч Кушнарэнка

## Спасылкі 
* Старшыня Мінскага абласнога выканаўчага камітэта 


Катэгорыя:Мінская вобласць
Фрыдэрык Пронскі

**Сямён Глебавіч Пронскі** (у каталіцтве **Фрыдэрык**; ? — 1555) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

У 1538—1539 спраўца жытомірскі, у 1539 староста брацлаўскі і вінніцкі, з 1544 ваявода кіеўскі.

З княжацкага роду Пронскіх, сын мейшагольскага намесніка Глеба Юр’евіча. Меў сыноў Юрыя (памёр маладым) і Аляксандра.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія літоўскай галіны Пронскіх 

Фрыдэрык
Катэгорыя:Ваяводы кіеўскія (Вялікае Княства Літоўскае)
Катэгорыя:Старосты брацлаўскія
Катэгорыя:Старосты вінніцкія
Катэгорыя:Старосты жытомірскія
Катэгорыя:Старосты чарнобыльскія
Пронскія

**Пронскія** — княжацкі род, адгалінаванне Рурыкавічаў.

## Гісторыя 
Род пайшоў ад галіны Рурыкавічаў, якая ў XIV ст. атрымала ва ўладанне горад Пронск у Разанскім княстве. Прадстаўнікі роду зваліся князямі Пронскімі, але страцілі Пронск да 1483 года, калі ён ужо быў у складзе Разанскага княства (з 1521 у Вялікім княстве Маскоўскім). Пасля Пронскія былі баярамі пры двары вялікіх князёў маскоўскіх і рускіх цароў. Род згас у канцы XVII ст.

Адна з галін Пронскіх перайшла ў XV ст. на службу да вялікага князя літоўскага Казіміра і засталася ў Вялікім Княстве Літоўскім. Гэтая галіна карысталася гербам «Пагоня Руская» і згасла ў 1638 годзе.

## Вядомыя прадстаўнікі літоўскай галіны 
* Сямён Пронскі (? — 1555) — ваявода кіеўскі, перайшоў у каталіцтва пад імем Фрыдэрык.
* Андрэй Пронскі (? — каля 1548) — староста чаркаскі
* Аляксандр Пронскі (? — каля 1595) — кашталян троцкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія літоўскай галіны Пронскіх 
* Генеалогія Пронскіх
Берынг

**Асобы**:
*Вітус **Берынг** (1681—1741) — мараплавец дацкага паходжання, афіцэр рускага флоту, капітан-камандор.
*Эміль Адольф фон **Берынг** (1854—1917) — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне.
*Андэрс **Берынг** Брэйвік (нар. 1979) — нарвежскі грамадзянін і ініцыятар выбуху ва ўрадавым квартале Осла і нападу на палітычны маладзёжны лагер Нарвежскай працоўнай партыі 22 ліпеня 2011 года.
Пясочнае (возера)

**Пясо́чнае во́зера** — бяссцёкавае возера ў Беларусі, у Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці ў басейне ракі Уша, за 30 км на паўночны ўсход ад горада Чэрвень, за 2,5 км на захад ад вёскі Рэчкі.

Плошча паверхні возера 0,24 км². Даўжыня 0,7 км, найбольшая шырыня 0,48 км. Найбольшая глыбіня 3,1 м, сярэдняя — 1,8 м. Даўжыня берагавой лініі 1,86 км. Аб’ём вады ў возеры 0,43 млн м³.

Катлавіна возера знаходзіцца ў забалочаным паніжэнні. Схілы катлавіны невыразныя. У паўднёвай частцы возера вышыня схілаў катлавіны дасягае 10 метраў. Берагі забалочаныя, на поўдні возера пясчаныя. Берагавая лінія слабазвілістая.

Возера бяссцёкавае. Упадаюць ручаі і меліярацыйныя каналы.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Мінскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Мінскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Чэрвеньскага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Рад (адзінка вымярэння)

**Рад** (, скарочанае ад  — паглынутая доза выпрамянення) — пазасістэмная адзінка вымярэння паглынутай дозы выпрамянення.

1 *рад* роўны паглынутай дозе выпрамянення, пры якой 1 кілаграм апрамененага рэчыва паглынае энергію 0,01 Дж.

:**1 рад = 2,388×10—6 кал/г = 0,01 Дж/кг = 0,01 Гр**

## Гл. таксама 
* Грэй, адзінка вымярэння
* Зіверт, адзінка вымярэння

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Рад // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Радыебіялогія
Аляксандр Пронскі

**Аляксандр Пронскі** (каля 1550 — каля 1595) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
У маладосці пры двары французскага караля Карла IX. У 1573 быў у складзе пасольства па запрашэнні на трон Рэчы Паспалітай Генрыка Валезы. У 1575 падтрымаў абранне на трон Стэфана Баторыя.

З 1576 стольнік ВКЛ, з 1580 староста луцкі.

Удзельнічаў у Інфлянцкай вайне.

Пасля смерці Стэфана Баторыя прытрымліваўся габсбургскай арыентацыі, выступаў за абранне эрцгерцага Максіміліяна на трон Рэчы Паспалітай. Удзельнічаў у бітве пад Бычынай 24 студзеня 1588 і разам з Максіміліянам трапіў у няволю да прыхільнікаў Жыгімонта III; быў пазбаўлены пасад і эмігрыраваў у Прагу.

Пасля вяртання абраны паслом на сойм 1590—1591. З 1591 кашталян троцкі.

Адстойваў суверэнітэт ВКЛ у Рэчы Паспалітай. Вызнаваў кальвінізм.

## Сям’я 
З княскага роду Пронскіх, сын кіеўскага ваяводы Сямёна-Фрыдэрыка і Фядоры Багавіцінавіч.

Жанаты з Фядорай Сангушкай, дачкой гетмана Рамана Сангушкі, меў сыноў Юліюша Эліяша (? — 1613) і Аляксандра Актавіяна (? — 1638), якому было прысвечана першае выданне твора Міхалона Літвіна «Пра норавы татар, літвінаў і маскавітаў». На сынах Аляксандра Фрыдрыхавіча род Пронскіх у ВКЛ згас.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія літоўскай галіны Пронскіх 

Аляксандр
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты луцкія
Хаўса (мова)

**Ха́ўса** — найбуйнейшая па колькасці носьбітаў мова чадскай галіны. Распаўсюджана ў Заходняй Афрыцы, шырока выкарыстоўваецца як мова міжэтнічных зносін, асабліва сярод мусульман.

## Распаўсюджанне 
На хаўса кажуць у наступных краінах:
* Нігерыя (18.525.000 носьбітаў, 1991)
* Нігер (5.000.000 носьбітаў, 1998)
* Судан (489.000 носьбітаў, 2001)
* Камерун (23.500 носьбітаў, 1982)
* Бенін (толькі як другая мова)
* Буркіна-Фасо (толькі як другая мова)
* Гана (толькі як другая мова)

Катэгорыя:Афразійскія мовы
Катэгорыя:Мовы Нігера
Катэгорыя:Мовы Нігерыі
Ігба (мова)

**Ігба** (іба) — мова народа ігба. Распаўсюджана на паўднёвым усходзе Нігерыі. Колькасць носьбітаў звыш 18 млн. чалавек. (1999, ацэнка). Адносіцца да бенуэ-кангалезскіх моў. Уяўляе сабой сукупнасць дыялектаў (аніча, аверы, умуахіа і інш.), некаторыя з якіх хутчэй з'яўляюцца асобнымі мовамі (напрыклад, аніча).

## Пісьменнасць 
Пісьменнасць на лацінскай графічнай аснове; розныя дыялекты маюць уласныя пісьмовыя традыцыі, адзіная літаратурная норма адсутнічае. У апошнія дзесяцігоддзі ўсё большае распаўсюджванне, асабліва ў сферы пісьмовага ўжывання, атрымлівае т.зв. цэнтральная ігба, арыентаваная на нормы дыялектаў цэнтральнай зоны, хоць гэта сустракае супраціў некаторых перыферыйных дыялектаў.

## Літаратура 
* Emenanjo ‘Nolue. Elements of modern Igbo Grammar. Ibadan, 1976.
* Green M., Igve G. A descriptive grammar of Igbo. В.; L., 1963;
* Green M., Igve G. A short Igbo grammar. L., 1964;
* Ward I. An introduction to the Ibo language. Camb., 1936;
* Westermann D., Bryan M. Languages of West Africa. 2nd ed., Folkestone; L., 1970.
;Слоўнікі:
* Awde Nicholas, Onyekachi Wambu. Igbo: Igbo-English — English-Igbo Dictionary and Phrasebook. N. Y., 1999.

## Спасылкі 
* Ethnologue report on the Igbo language
* Igbo Language Center 
* A History of the Igbo Language
* Achebe and the Problematics of Writing in Indigenous Languages 
* Uwandiigbo: Learning Igbo on the Internet 
* An insight guide to Igboland’s Culture and Language 
* Dictionary Igbo-English/Igbo-German 

Катэгорыя:Мовы Нігерыі
Катэгорыя:Бенуэ-кангалезскія мовы
Іанізацыя

thumb|200пкс|Энергія іанізацыі некаторых чыстых хімічных элементаў. На піках знаходзяцца інертныя газы.
**Іанізацыя** — эндатэрмічны працэс утварэння іонаў з нейтральных атамаў або малекул.
 
Станоўча зараджаны іон утвараецца, калі электрон у атаме або малекуле атрымлівае дастатковую энергію для пераадолення патэнцыйнага бар’ера, роўную іанізацыйнаму патэнцыялу. Адмоўна зараджаны іон, наадварот, утвараецца пры захопе дадатковага электрона атамам з вызваленнем энергіі.
 
Прынята адрозніваць іанізацыю двух тыпаў — паслядоўную (класічную) і квантавую, якая не падпарадкоўваецца некаторым законам класічнай фізікі.

## Гл. таксама 
* Дэіянізацыя
* Павярхоўная іанізацыя
* Іянізатар

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
Іанізацыйная камера

**Іанізацыйная камера** — прылада, газанапоўнены датчык, прызначаны для вымярэння ўзроўню іанізуючага выпраменьвання.
 
Вымярэнне ўзроўню выпраменьвання адбываецца шляхам вымярэння ўзроўню іанізацыі газу ў працоўным аб'ёме камеры, які знаходзіцца паміж двума электродамі. Паміж электродамі ствараецца рознасць патэнцыялаў. Пры наяўнасці іонаў у газе паміж электродамі ўзнікае іонны ток, які можа быць вымераны. Ток пры іншых роўных умовах прапарцыйны хуткасці ўзнікнення іонаў і, адпаведна, магутнасці дозы апраменьвання.
 
У шырокім сэнсе да іанізацыйнай камеры адносяць таксама прапарцыйныя лічыльнікі і лічыльнікі Гейгера-Мюлера.

## Гл.таксама 
* Дэтэктар элементарных часціц

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Газаразрадныя дэтэктары
Катэгорыя:Дэтэктары іанізавальнага выпраменьвання
Катэгорыя:Датчыкі
Катэгорыя:Атамныя электрастанцыі
Катэгорыя:Радыебіялогія
Тэадор Дэнгаф (падкаморы каронны)

**Тэадор Дэнгаф** (? — 1684) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай.

Падстолі (1655—1656) і крайчы вялікі літоўскі (1656—1658), падскарбі надворны літоўскі (1658—1661), падкаморы каронны (з 1661).

## Сям’я 
Прадстаўнік шляхецкага роду Дэнгафаў герба ўласнага «Дзік», сын Генрыка, каралеўскага сакратара і старосты дынабургскага.

У шлюбе з Кацярынай Францішкай фон Бесэн меў дзяцей:
* Яна Казіміра (1649—1697), кардынала;
* Генрыка, старосту ўжэндаўскага;
* Францішка Тэадора, старосту вісліцкага;
* Альжбету, жонку Станіслава Геракліюша Любамірскага;
* Уршулю, жонку Марціна Казіміра Концкага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Дэнгафаў 

Тэадор, падкаморы каронны
Катэгорыя:Падкаморыя надворныя каронныя
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Ірбід

**Ірбід** (араб. أربد, у антычныя часы *Арабела*) — трэці па велічыні горад Іарданіі пасля Амана і Эз-Заркі, насельніцтва звыш 350 000 чалавек (2004 г.). Горад населены з часоў бронзавага веку.
 
У горадзе нарадзіўся былы прэм'ер-міністр Іарданіі Абдэльраўф аль-Равабдэ.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Jordan University of Science and Technology 
* Yarmouk University

Катэгорыя:Гарады Іарданіі
Рудаміны-Дусяцкія

**Рудаміны, Рудаміны-Дусяцкія** — шляхецкі род у Вялікім Княстве Літоўскім. Карыстаўся гербам «Трубы».

## Гісторыя 
Род вядомы з XVI стагоддзя. Родапачынальнікам лічыцца купец Андрэй Мікалай Рудаміна, радца віленскі ў 1521, які валодаў землямі ў Рудамінскай воласці недалёка ад Вільні (падараваны вялікім князем Аляксандрам). У 1576 Мацей Рудаміна атрымаў шляхецтва, Мікалай Радзівіл Руды прыняў яго з родам да сябе ў гербавае братэрства (род атрымаў герб «Трубы»). У 1585 Мацей купіў маёнтак Дусяты, ад якога род пачаў пісацца Рудамінамі-Дусяцкімі.

Прадстаўнікі рода валодалі Дусятамі, Відзішкамі ў Вількамірскім павеце, Лучаем, Камаямі, Граўжышкамі, Гняздзілавічамі, Вольберавічамі, Дудамі, Даўгінавам, Мільчай у Ашмянскім павеце, Дукштамі ў Браслаўскім павеце, Муснікамі ў Віленскім павеце, Палонкай, Сваятычамі ў Новагародскім павеце і іншымі маёнткамі. У 17-18 стагоддзях займалі пасады пераважна ў Браслаўскім павеце, траплялі ў Сенат Рэчы Паспалітай.

## Вядомыя прадстаўнікі 
* Андрэй Рудаміна-Дусяцкі (каля 1595 — 1632) — езуіт, місіянер.
* Ян Рудаміна-Дусяцкі (1581 — 1646) — кашталян новагародскі, ваенны дзеяч, паэт.
* Крыштаф Рудаміна-Дусяцкі (? — 1655) — ваявода менскі.

## Літаратура 
*
Зямлянка

Неалітычная зямлянка (рэканструкцыя), Гленвуд, Аёва, ЗША|thumb
Дом-паўзямлянка (ЗША, Нью-Мексіка, 1940 г.)|thumb
thumb|
[thumb|Дом-паўзямлянка ў [Ісландыя|Ісландыі]]
**Зямлянка** — паглыбленае ў зямлю жыллё, прамавугольнае або круглявае ў плане, з перакрыццем з жэрдак або бярвення, засыпаных зямлёй.
 
Адзін з самых старажытных і паўсюль распаўсюджаных відаў уцепленага жылля; вядомая з эпохі неаліту. Усярэдзіне звычайна знаходзіўся ачаг, а ўздоўж сцен — нары. У славянскіх землях паўзямлянкі (зямлянкі з бервяновым зрубам, вялікая частка якога ўзвышаецца над зямлёй) захоўваліся да позняга Сярэднявечча XIII—XIV стагоддзяў.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты паводле тыпаў
Катэгорыя:Дагістарычныя земляныя збудаванні
Катэгорыя:Жыллё
Нікольскае (Камандорскія астравы)

**Нікольскае** () — сяло, адзіны населены пункт на Камандорскіх астравах, адміністрацыйны цэнтр Алеуцкага раёна Камчацкага края Расіі. Насельніцтва — 676 чал. (2010 г.).

## Геаграфія 
Знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы вострава Берынга каля прасторнай бухты за 538 км на паўночны ўсход ад Петрапаўлаўска-Камчацкага, за 6831 км ад Масквы, 7308 км ад Мінска.

Клімат марскі вільготны. Сярэднегадавая тэмпература паветра +2,8&nbsp;°C.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1826 г. у сувязі з перасяленнем на Камандорскія астравы групы алеутаў і руска-алеуцкіх крэолаў. У 1871—1891 гг. разам з астравамі было здадзена ў арэнду амерыканскай кампаніі «Gutchinson, Cool & Co». У гэты час былі пабудаваны сталыя сучасныя жытлы (некаторыя захаваліся да нашага часу, хаця моцна перабудаваныя), а таксама царква (згарэла ў 1980-х гг.). У 1923 г. была ўсталявана савецкая ўлада. З 1932 г. цэнтр Алеуцкага раёна. У наш час з’яўляецца адзіным населеным пунктам Камандорскіх астравоў.

## Інфраструктура 
У Нікольскім усяго 6 мураваных будынкаў. Астатнія — драўляныя. Працуюць раённы шпіталь, дзіцячы садок, сярэдняя школа, ветра-дызельная электрастанцыя. Асноўныя заняткі мясцовых жыхароў — рыбалоўства, земляробства, абслугоўванне турыстаў. Астравіцяне карыстаюцца спадарожнікавым тэлебачаннем, інтэрнэтам, працуе 1 мабільны аператар. У сяле выдаецца мясцовая штотыднёвая газета «Алеутская звезда».

Са знешнім светам Нікольскае звязана праз марскі порт і аэрапорт.

## Спасылкі 
* Село Никольское
* Никольское. Командорские острова

Катэгорыя:Населеныя пункты Камчацкага края
Катэгорыя:Камандорскія астравы
Эз-Зарка (Іарданія)

**Эз-Зарка** (таксама **Зарка**) — горад у Іарданіі, адміністрацыйны цэнтр мухафазы Эз-Зарка. Размешчаны на паўночны ўсход ад Амана на адлегласці каля 20 км. Пры насельніцтве 792.665 жыхароў (2000), у Эз-Зарка пражывае каля 15,5 % насельніцтва Іарданіі, гэта другі па велічыні горад краіны. З арабскай назва горада перакладаецца як «сіні».
 
Каля 98 % насельніцтва горада складаюць мусульмане, ёсць таксама хрысціянская дыяспара.

Катэгорыя:Гарады Іарданіі
Іарданскі дынар

**Іарданскі дынар** (JOD, неафіцыйна JD) — грашовая адзінка Іарданіі.

Адзін дынар складаецца з 100 піястраў.

На манетах і купюрах намалявана каралеўская дынастыя. Манеты і купюры падпісаны на арабскай і англійскай мовах.

## Спасылкі 
* Штодзённыя манеты Іарданіі 
* Штодзённыя банкноты Іарданіі 

Катэгорыя:Дынар
Катэгорыя:Грошы Іарданіі
Катэгорыя:Валюты Блізкага Усходу
Катэгорыя:Азіяцкія валюты
Іасеміцкая даліна

**Іасеміцкая даліна** — сусветна вядомая маляўнічая даліна, ледавіковага паходжання ў гарах Сьера-Невада (штат Каліфорнія, ЗША). Цэнтральнае месца Нацыянальнага парка Іасеміці, прываблівае турыстаў з усяго свету. Уздоўж яе працякае рака Мерсед.
 
Даўжыня каля 11 кіламетраў, шырыня 800—1600 метраў, глыбіня да 1500 метраў. Стромкія схілы складзены з гранітаў. Густыя хваёвыя лясы.

Назва паходзіць ад тэрытарыяльнай групы індзейцаў-ёкутаў, што насялялі бліжнія землі да прыходу еўрапейцаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Даліны Каліфорніі
Служба нацыянальных паркаў ЗША

right|166px|thumb| Сімвал службы нацыянальных паркаў ЗША
**Служба нацыянальных паркаў ЗША** — федэральнае агенцтва ЗША, якое кіруе ўсімі нацыянальнымі паркамі, шматлікімі нацыянальнымі помнікамі, а таксама іншымі ахоўнымі і гістарычнымі аб'ектамі. Утворана 25 жніўня 1916 года актам кангрэса ЗША для аховы прыродных і гістарычных аб'ектаў, дзікай прыроды. Служба з'яўляецца аддзелам Міністэрства ўнутраных спраў ЗША.
thumb|left|Паліцыя Службы нацыянальных паркаў

## Гл. таксама 
* Спіс нацыянальных паркаў ЗША

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт службы нацыянальных паркаў ЗША

*
Катэгорыя:Міністэрства ўнутраных спраў ЗША
Мерсед (рака)

**Мерсед** () — рака ў штаце Каліфорнія, ЗША. Бярэ пачатак у паўднёвай частцы Нацыянальнага парку Іасеміці і працякае праз даліну Іасеміці. Упадае ў раку Сан-Хаакін. На тэрыторыі парку на рацэ размешчаныя два вадаспады Невада і Вернал.

## Спасылкі 
* geonames.usgs.gov

Катэгорыя:Рэкі Каліфорніі
Катэгорыя:Басейн заліва Сан-Францыска
Іасеміцкі нацыянальны парк

**Іасеміцкі нацыянальны парк** — нацыянальны парк, размешчаны ў акругах Марыпоса і Туаламні штата Каліфорнія, ЗША. Займае плошчу ў 3081 км² і знаходзіцца на заходніх схілах горнага хрыбта Сьера-Невада. Славіцца сваімі ландшафтамі і прыродай: гранітныя скалы, вадаспады, рэкі з чыстай вадой, гаі секвоядэндранаў і багатая біялагічная разнастайнасць (каля 89% парку лічыцца зонай дзікай прыроды). У 1984 годзе парк атрымаў статус «Сусветнай спадчыны» пад эгідай ЮНЕСКА. Быў з самага пачатку задуманы менавіта як нацыянальны парк. Сярод яго арганізатараў - адзін з першых абаронцаў ідэі запаведнікаў Джон М'юр. Кожны год парк наведваюць каля 3 млн чалавек; большасць спыняецца толькі ў даліне Іасеміці.
 
Размешчаны на вышыні ад 600 да 4000 м над узроўнем мора, парк уключае пяць асноўных зон расліннасці: густыя зараснікі кустоў і дубоў, ніжні горны лес, верхні горны лес, субальпійскі і альпійскі паясы. З 7000 відаў раслін, якія растуць у Каліфорніі, прыблізна палова сустракаецца ў гарах Сьера-Невады, а пятая частка - на тэрыторыі самога парку.  
 
Геалагічная будова тэрыторыі парку характарызуецца наяўнасцю гранітных і рэшткамі яшчэ больш старажытных каменных парод. Каля 10 мільёнаў гадоў назад горы Сьера-Невады павысіліся і затым нахіліліся такім чынам, што заходні схіл стаў больш пакатым, а ўсходні, звернуты ў бок мацерыка, больш абрывістым. Пад'ём павялічыў крутасць водных патокаў і рэчышчы рэк, у выніку ўтварылі глыбокія і вузкія каньёны. Каля мільёна гадоў таму назапашаны на вяршынях снег і лёд утварыў у раёнах сучасных субальпійскага і альпійскага паясоў ледавікі, такім чынам апусціўшы даліны рэк уніз па схіле. У першы ледавіковы перыяд таўшчыня лёду ў ледавіках складала да 1200 м. На тэрыторыі парка знаходзіцца возера Тэная.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
* *Geology of National Parks: Fifth Edition*, Ann G. Harris, Esther Tuttle, Sherwood D., Tuttle (Iowa, Kendall/Hunt Publishing; 1997) ISBN 0-7872-5353-7
* *Yosemite: A Visitor’s Companion*, George Wuerthner, (Stackpole Books; 1994) ISBN 0-8117-2598-7
* *Geology of U.S. Parklands: Fifth Edition*, Eugene P. Kiver and David V. Harris (Jonh Wiley & Sons; New York; 1999; page 227) ISBN 0-471-33218-6
* *Yosemite: Official National Park Service Handbook (no. 138)*, Division of Publications, National Park Service
* *Yosemite National Park: A Natural History Guide to Yosemite and Its Trails*, Jeffrey P. Schaffer, (Wilderness Press, Berkeley; 1999) ISBN 0-89997-244-6
* National Park Service: Yosemite Wildlife http://www.nps.gov/yose/nature/veg_exotics.htm, http://www.nps.gov/yose/nature/wildlife.htm, http://www.nps.gov/yose/nature/nature.htm, http://www.nps.gov/yose/nature/water.htm, http://www.nps.gov/yose/nature/wtr_climate.htm (адаптаваны тэкст)

## Спасылкі 
* National Park Service: Yosemite National Park — Іасеміцкі нацыянальны парк на сайце Службы нацыянальных паркаў ЗША

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі ЗША
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Каліфорніі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў ЗША
Дэзірад

**Дэзірад** () — востраў у Атлантычным акіяне. Уваходзіць у склад французскага заморскага дэпартамента Гвадэлупа. Плошча вострава - 21,42 км². Насельніцтва - 1595 чал. (2006 г.)

## Геаграфія
Востраў Дэзірад знаходзіцца ў 9,3 км на захад ад вострава Гвадэлупа, у 6717 км на паўднёвы захад ад Парыжа і ў 8465 км на паўднёвы захад ад Мінска. Выцягнуты ў даўжыню на 11,75 км. Шырыня складае прыкладна 2,4 км. 

Дэзірад быў утвораны ў выніку некалькіх вулканічных вывяржэнняў, што прыкладна 145 млн гадоў таму сфарміравалі падводнае базальтавае плато. Пазней на ім склалася вапняковая структура, вяршыня якой з'яўляецца сучасным востравам з узгорыстым рэльефам. Вапняковая будова паверхні не садзейнічае ўзнікненню сталых вадацёкаў. Дажджавая вільгаць хутка прасочваецца пад зямлю. Па адной з версій, назва вострава паходзіць ад  "знікненне". Узбярэжжа атачаюць пясчаныя і галечныя пляжы, а таксама кола каралавага рыфа.

## Прырода
На ўзгорках, дзе прыток вільгаці пасля ападкаў даволі высокі, растуць дрэвы. Астатняя частка вострава пакрыта ксерафітнымі хмызнякамі і кактусамі. Фаўна прадстаўлена агуці, ігуанамі, шматлікімі птушкамі.

## Гісторыя і сучаснасць 
Да прыходу еўрапейцаў востраў Дэзірад быў населены індзейцамі, аравакамі і карыбамі. Некаторыя сучасныя астравіцяне лічаць сябе іх нашчадкамі.

У 1493 годзе адрыты Хрыстафорам Калумбам. У XVIII стагоддзі французскія ўлады выкарыстоўвалі востраў для высылкі злачынцаў і хворых на лепру. Лепразорый існаваў з 1725 да 1950 года.

У нашы дні населена толькі паўднёвая частка вострава, дзе знаходзіцца паселішча Басежур. Значная частка яго жыхароў пакутуе на скураныя хваробы. Але з дапамогай грамадскіх аб’яднанняў развіваецца экалагічны турызм.

## Спасылкі 
* La Désirade Infiniment Nature 
* La Désirade  
* desirade-sante.com

Дэзірад
Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Астравы Францыі
Дэзірад
Ле-Сент

**Ле-Сент** () — група астравоў у складзе архіпелага Малыя Антыльскія астравы. Уваходзіць у французскі заморскі дэпартамент Гвадэлупа. Плошча астравоў — 1 434 км². Насельніцтва — 2 862 чал. (2008 г.)

## Геаграфія 
Астравы Ле-Сент размешчаны прыкладна ў 10 км на поўдзень ад вострава Гвадэлупа. Уяўляюць сабою невялікі архіпелаг з 9 астравоў і скал вулканічнага паходжання. Толькі 2 з іх населены. Плошча самага вялікага вострава Тэр-дэ-Бас не перавышае 7,58 км². Большасць астравоў узгорыстая. На буйных астравах ёсць невялікія пясчаныя пляжы.

Клімат трапічны вільготны. Сярэдняя тэмпература стабільна на працягу года і вагаецца ад 24,99 °C у лютым да 26,8 °C у верасні. Найбольш вільготны месяц — верасень (сярэдняя колькасць ападкаў — 387 мм). Самы сухі месяц — люты (153 мм). Архіпелаг знаходзіцца ў зоне ўздзеяння трапічных цыклонаў.

Астравы Ле-Сент знакаміты сваёй адносна добра захаванай прыродай, пераважна флорай.

## Гісторыя і традыцыі 
Хрыстафор Калумб адкрыў астравы 4 лістапада 1493 г. у дзень усіх святых, адкуль і паходзіць назва архіпелага.

З сяр. XVII ст. на Ле-Сент сяліліся брэтонцы і нармандцы, якія займаліся пераважна рыбалоўствам і гандлем. Большасць сучасных жыхароў — крэолы, нашчадкі першапасяленцаў і афрыканскіх рабоў. На астравах захаваўся традыцыйны лад жыцця. Ле-Сент знакаміты сваёй кулінарыяй, а таксама рамёствамі. Галоўная галіна эканомікі — турызм.

## Спасылкі 
* LES SAINTES / ILES DES SAINTES
* lessaintes.fr

Катэгорыя:Гвадэлупа
Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора
Катэгорыя:Астравы Францыі
Катэгорыя:Малыя Антыльскія астравы
Катэгорыя:Архіпелагі паводле алфавіта
Ян Забярэзінскі

Імя **Ян** мела некалькі прадстаўнікоў роду Забярэзінскіх:

* Ян Юр’евіч Забярэзінскі (каля 1440 — 1508) — маршалак земскі і ваявода троцкі, праціўнік Міхаіла Глінскага
* Ян Янавіч Забярэзінскі (каля 1480 — 1538) — сын папярэдняга; маршалак земскі і ваявода троцкі
* Ян Забярэзінскі Малодшы (каля 1510 — каля 1545) — сын папярэдняга; маршалак гаспадарскі
Тэадор Дэнгаф

Імя **Тэадор** мела некалькі прадстаўнікоў роду Дэнгафаў:

* Тэадор Дэнгаф (? — 1622) — ваявода парнаўскі і вендэнскі
* Тэадор Дэнгаф (? — 1654) — ваявода дорпацкі
* Тэадор Дэнгаф (? — 1684) — падскарбі дворны літоўскі, падкаморы каронны
* Тэадор Антоні Дэнгаф (1693 — да 1725) — староста карачкоўскі
Герберт Чарлз Браўн

**Герберт Чарлз Браўн** (; ,  — ) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі ў 1979 годзе.

## Біяграфія 
Скончыў Чыкагскі ўніверсітэт у 1936 годзе, дзе і працаваў. З 1943 года прафесар у розных універсітэтах ЗША.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па хіміі бору.

Адкрыў рэакцыю гідрабарыравання ненасычаных вуглевадародаў (1959). Распрацаваў колькасныя метады вывучэння стэрычнага напружання малекул.

Член Нацыянальнай АН ЗША (1957).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Хімікі ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Чыкагскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Прыстлі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Старшыня Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта

**Старшыня Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта** — вышэйшая службовая асоба Мінска. Узначальвае вышэйшы выканаўчы орган дзяржаўнай улады горада — выканаўчы камітэт.

Дзеючым старшынёй Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта з’яўляецца Уладзімір Яўгенавіч Кухараў.

## Абавязкі 
Кіраўніцтва дзейнасцю гарвыканкама, грамадзянскай абаронай горада.

Узаемадзеянне з Адміністрацыяй Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь, гарадскім Саветам дэпутатаў.

## Старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта 
* красавік 1991 — студзень 1995 — Аляксандр Міхайлавіч Герасіменка
* 10 студзеня 1995 — 18 лютага 2000 — Уладзімір Васільевіч Ярмошын
* 28 сакавіка 2000 — 10 чэрвеня 2009 — Міхаіл Якаўлевіч Паўлаў
* 25 чэрвеня 2010 (з 10 чэрвеня 2009 — в. а.) — 6 лістапада 2014 — Мікалай Аляксандравіч Ладуцька
* 6 лістапада 2014 — 24 лістапада 2018 — Андрэй Віктаравіч Шорац
* 24 лістапада 2018 — 3 верасня 2020 — Анатоль Аляксандравіч Сівак
* 3 верасня 2020 — па наш час — Уладзімір Яўгенавіч Кухараў

## Спасылкі 
* Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт. Інфармацыя пра кіраўніка  
* Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт. Кіраўнікі горада (з 1879 года)  


Катэгорыя:Мінск
Тэадор Дэнгаф (ваявода вендэнскі)

**Тэадор Дэнгаф** (? — 1622) — дзяржаўны і вайсковы дзеяч Рэчы Паспалітай.

З роду Дэнгафаў, сын Германа, палкоўніка польскіх войскаў, брат Герарда, Крыштафа і Ота.

Палкоўнік каронных войскаў (1609), водца нямецкай пяхоты, ваявода парнаўскі (1617—1620) і вендэнскі (1620—1622).

## Спасылкі 
* Генеалогія Дэнгафаў 

Тэадор, ваявода вендэнскі
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы вендэнскія
Катэгорыя:Ваяводы парнаўскія
Багуслаў Эрнэст Дэнгаф

**Багуслаў Эрнэст Дэнгаф** (*Bogusław Ernest Denhoff*, ? — 1734) — дзяржаўны і вайсковы дзеяч Рэчы Паспалітай.

У 1699—1706 камандаваў рэгіментам кароннай пешай гвардыі, генерал-лейтэнант (1705).

Падкаморы ВКЛ з 1702, адначасова генерал літоўскай артылерыі ў 1710—1725.

Быў камандзірам рэгімента пяхоты ВКЛ, у 1711 таксама камандзір рэгімента друганаў.

## Сям’я 
Прадстаўнік шляхецкага роду Дэнгафаў герба ўласнага «Дзік», сын Герарда, падстолія літоўскага, і Ганны Беаты фон Гальдштэйн.

Быў жанаты з Марыянай Бялінскай (шлюб у 1703), вядомай як каханка караля Аўгуста Моцнага. Развёўся ў 1719, дзяцей не пакінуў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Дэнгафаў 

Багуслаў Эрнэст
Катэгорыя:Падкаморыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Генералы літоўскай артылерыі
Фрыдэрык Юзаф Дэнгаф

**Фрыдэрык Юзаф Дэнгаф** (? — 1723) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай.

Каралеўскі палкоўнік, вялікі падчашы літоўскі з 1712.

У першым шлюбе быў жанаты з Лукрэцыяй Кацярынай, дачкой Дамініка Мікалая Радзівіла.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Дэнгафаў 

Фрыдэрык Юзаф
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Герард Дэнгаф (падстолі літоўскі)

**Герард Дэнгаф** (каля 1632 — 5 студзеня 1685) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай.

Вучыўся ў Лейдэнскім універсітэце (Галандыя).

Каралеўскі дваранін, харунжы надворны каронны ў 1661, чашнік ВКЛ (1661—1666), падстолі ВКЛ (з 1666).

У 1669 удзельнічаў у элекцыі караля Міхала Вішнявецкага.

## Сям’я 
Прадстаўнік шляхецкага роду Дэнгафаў герба ўласнага «Дзік», сын Эрнэста Магнуса, ваяводы парнаўскага, і Кацярыны фон Дона, брат Эрнэста.

У шлюбе з Ганнай Беатай фон Гальдштэйн, меў 2 сыноў і 3 дачок, сярод якіх найбольш вядомы Багуслаў Эрнэст, падкаморы літоўскі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Дэнгафаў 

Герард, падстолі літоўскі
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Харунжыя надворныя каронныя
Эрнэст Дэнгаф

**Эрнэст Дэнгаф** (*Ernest Denhoff*; каля 1630 — жнівень 1693) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Рэчы Паспалітай.

Удзельнічаў у войнах са Швецыяй, Расійскай дзяржавай і ўкраінскімі казакамі. З 1666 оберштэр рэгімента каралеўскай гвардыі, генерал-маёр (1670). У 1671—1676 удзельнічаў у баявых дзеяннях на Украіне супраць турэцкіх войскаў і казакоў. З 1676 зноў камандзір рэгімента каралеўскай гвардыі.

Пасол на соймы 1670, 1672. Лоўчы ВКЛ у 1676—1683, кашталян віленскі ў 1683—1685. З 1685 ваявода мальбаркскі, з 1687 маршалак каралевы.

У 1683 камендант Кракава, генерал-лейтэнант. У Венскай бітве 1683 камандаваў брыгадай пяхоты.

## Сям’я 
Прадстаўнік шляхецкага роду Дэнгафаў герба ўласнага «Дзік», сын Эрнэста Магнуса, ваяводы парнаўскага, і Кацярыны фон Дона.

Двойчы жанаты: спачатку з Соф’яй Ганнай Алясніцкай, а потым з Канстанцыяй Слушкай, дачкой Багуслава Юрыя Слушкі і удавой Уладзіслава Дэнгафа. Ад першага шлюбу меў дачку Яну, якая выйшла за Станіслава Эрнэста Дэнгафа, сына другой жонкі Эрнэста.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Дэнгафаў 

Эрнэст
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы мальбаркскія
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Жыгімонт Віктар Дэнгаф

**Жыгімонт Віктар Дэнгаф** (? — 1694) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай.

Падкаморы велюньскі з 1683, падскарбі надворны літоўскі з 1693.

## Сям’я 
### Продкі 
Прадстаўнік шляхецкага роду Дэнгафаў герба ўласнага «Дзік», сын Станіслава, старосты вялюньскага, і Ганны Яўхіміі, дачкі Аляксандра Людвіка Радзівіла.

### Шлюб і дачка 
Двойчы жанаты: з Аленай Дзялынскай і Янай Тэрэзай Бжастоўскай. Меў дачку Ганну, жонку парчаўскага старосты Аляксандра Даніловіча.

## Спасылкі 
* Генеалогія Дэнгафаў 

Жыгімонт Віктар
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Падкаморыя вялюньскія
Юрый Іванавіч Ільініч

**Юрый Іванавіч Ільініч** (? — 1526) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Маршалак дворны і намеснік лідскі (1500).

Вялікі князь літоўскі Аляксандр у 1502 годзе адабраў у яго Лідскае намесніцтва і аддаў родзічу свайго фаварыта Міхаіла Глінскага Андрэю Дрожджы, што стала прычынай канфлікту паміж Глінскім і раднымі панамі.

Зноў намеснік лідскі (з 1507), ковенскі (1514), берасцейскі і адначасова маршалак дворны (з 1519).

Каля 1510 года пабудаваў Мірскі замак.

Належала вёска Беражна.

## Сям’я 
Сын Івашкі, намесніка смаленскага, і Ганны Даўгірдаўны, брат Мікалая.

Праз шлюб з дачкой Яна Забярэзінскага Ядвігай атрымаў частку яе мацярынскай спадчыны: колішнія маёнткі Мікалая Насуты — Шарашова ў Берасцейскім павеце, Белую на Падляшшы і іншыя маёнткі.

Меў чатырох сыноў, якія пасля смерці Юрыя Іванавіча падзялілі яго маёмасць.

## Літаратура 
* 

Юрый Іванавіч
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Старосты берасцейскія
Катэгорыя:Старосты ковенскія
Катэгорыя:Старосты лідскія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кафедральным саборы (Вільнюс)
Катэгорыя:Постаці Мірскага замка
Тэр-дэ-Бас

**Тэр-дэ-Бас** () — востраў у групе астравоў Ле-Сент. Уваходзіць у склад французскага заморскага дэпартамента Гвадэлупа. Плошча вострава — 7,58 км². Насельніцтва — 1030 чал. (2006 г.)

## Геаграфія 
Востраў Тэр-дэ-Бас — самы буйны ў групе астравоў Ле-Сент. Знаходзіцца ў 10,7 км на поўдзень ад вострава Гвадэлупа, у 6801 км на паўднёвы захад ад Парыжа, у 8548 км на паўднёвы захад ад Мінска. Сярэдняя даўжыня — 3,84 км. Сярэдняя шырыня — 3,54 км.

Мае вулканічнае паходжанне. Даволі ўзгорысты.

Клімат трапічны вільготны. Сярэдняя тэмпература стабільна на працягу года і вагаецца ад 24,99 °C у лютым да 26,8 °C у верасні. Найбольш вільготны месяц — верасень (сярэдняя колькасць ападкаў — 387 мм). Самы сухі месяц — люты (153 мм). Востраў Тэр-дэ-Бас знаходзіцца ў зоне ўздзеяння трапічных цыклонаў.

## Інфраструктура 
Адзіны населены пункт на востраве — Ле-Бур. Асноўная галіна мясцовай эканомікі — турызм.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт камуны
* Клімат

Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора
Катэгорыя:Астравы Францыі
Катэгорыя:Малыя Антыльскія астравы
Юрый Станкевіч

**Юрый Станкевіч** або **Юры Станкевіч**, сапраўднае **Георгій Васільевіч Харытановіч** (нар.  ,  — 22 кастрычніка 2021) — беларускі празаік, драматург, сцэнарыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Барысаве. Бацька пісьменніка ў 1946 годзе быў рэпрэсаваны па 58-м артыкуле ў Карагандзінскі папраўча-працоўны лагер. Юрый рана кінуў школу і пачаў працаваць. Скончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, працаваў у барысаўскай аб’яднанай газеце. Неўзабаве пераехаў у Мінск. Быў літсупрацоўнікам, загадчыкам аддзела часопіса «Маладосць», загадчыкам аддзела часопіса «Крыніца». З 1990 года — член Саюза беларускіх пісьменнікаў.

Пачаў літаратурную дзейнасць у 1988 годзе. Напісаў некалькі раманаў, шмат аповесцей і апавяданняў, а таксама каля дзясятка п’ес і кінасцэнарыяў.

Памёр 22 кастрычніка 2021 года ў сябе дома. Як паведаміў Леанід Галубовіч, пісьменнік заразіўся COVID-19, яго разам з жонкай забірала хуткая ў бальніцу, але ён адмовіўся ехаць у шпіталь.

## Творчасць 
Важнейшымі кнігамі Ю. Станкевіча з’яўляюцца «Любіць ноч — права пацукоў» (2000), «Апладненне ёлупа» (2005), «Мільярд удараў» (2008), «П’яўка» (2010). Творы перакладзены на некалькі моў.

У большасці сваіх твораў выяўляе апакаліптычную карціну рэчаіснасці, што чакае чалавецтва ў недалёкай будучыні. У сваёй творчасці таксама закранае нацыянальную тэматыку. Літаратурны крытык Ірына Шаўлякова адзначае:

Трагічнае светаадчуванне, уласцівае мастацтву fin de siècle, для беларускага літаратара ўзмацняецца стратаю нацыянальнай самасці. Сітуацыя «нацыянальнага чакання» (знікнення, заняпаду, распаду і г.д.), якая абмяркоўваецца ўжо бяз колішняга імпэту, у значнай ступені спрыяе пашырэнню амаль кафкіянскай мадэлі мастацкага асэнсавання рэчаіснасці. Найбольш поўнае і паслядоўнае ўвасабленне гэтая мадэль набывае ў творчасці Юрыя Станкевіча.

Паводле сюжэту рамана «Любіць ноч — права пацукоў» у правінцыйным мястэчку Янаўску, заселеным пераважна расійскамоўнымі вайскоўцамі і ваеннымі пенсіянерамі, раптоўна з’яўляюцца ўцекачы з Усходу. Яны селяцца на ўскрайку, наладжваюць гандаль наркотыкамі і гвалцяць мясцовых дзяўчат. Напужаныя жыхары мястэчка баяцца ўмешвацца. І толькі настаўніца Люба, побач з хатай якой размясціліся бежанцы, спрабуе неяк абараніць сябе і свайго маленькага сына, які нарадзіўся з хваробай Даўна.

## Прызнанне 
Двойчы намінаваны на літаратурную прэмію «Гліняны Вялес» за раман «Мільярд удараў» (2008) і раман «П'яўка» (2010).

У 2013 годзе раман «Шал» увайшоў у шорт-ліст прэміі імя Гедройца.

Пасмяротна ўзнагароджаны прэміяй «Гліняны Вялес»-2023 за агульны ўклад у літаратуру.

## Выбраная бібліяграфія 
* Любіць ноч — права пацукоў: Раман, аповесці, апавяданні. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2000. ISBN 985-02-0342-0 

## Зноскі 
## Крыніцы 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт пісьменніка 
* Юрый Станкевіч на Беларускай Палічцы

Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19
Чэмпіянат свету па веласіпедным спорце на трэку 2013

thumb|Марка прысвечаная чэмпіянату
**Чэмпіянат свету па веласіпедным спорце на трэку 2013** года прайшоў у Мінску з 20 па 24 лютага пад эгідай UCI. На чэмпіянаце было разгуляна як і ў 2012 годзе 19 камплектаў узнагарод: 10 у мужчын і 9 у жанчын. Спаборніцтвы пройдуць у мультыспартыўным комплексе «Мінск-Арэна».

Перамогу ў неафіцыйным камандным заліку атрымала зборная Вялікабрытаніі, якая заваявала 5 залатых узнагарод.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт UCI

Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па трэкавых велагонках
Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Беларусі
Катэгорыя:Люты 2013 года
Катэгорыя:Спартыўныя спаборніцтвы ў Мінску
Катэгорыя:2013 год у Мінску
Катэгорыя:Веласпорт у Беларусі
Ібн Міскавайх

**Ібн Міскавайх**, **Абу Алі Ахмед ібн Мухамед** (араб. ابن مسكوويه) (каля 932/936-) — гісторык, паэт і філосаф, які жыў на тэрыторыі сучасных Ірана і Ірака. Ібн Міскавайха нярэдка называюць «Трэцім Настаўнікам» у гісторыі ісламскай філасофскай думкі і «першым мусульманінам, які наблізіўся да вывучэння этычнай філасофіі з навуковага пункту гледжання».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці ісламу
Катэгорыя:Персія
Катэгорыя:Арабскія гісторыкі
Катэгорыя:Гісторыкі X стагоддзя
Катэгорыя:Арабскамоўныя паэты
Катэгорыя:Арабскія філосафы
Джон Браўн

**Джон Браўн** (, , Торынгтан, штат Канектыкут, ЗША — ) — адзін з лідараў абаліцыянісцкага руху ў ЗША.

## Біяграфія 
У 1855—1856 гадах арганізаваў узброеную барацьбу супраць рабаўладальнікаў у штаце Канзас.

Распрацаваў план стварэння ў Алеганскіх гарах (штат Вірджынія) свабоднай рэспублікі, склаў праект яе дэмакратычнай «Часовай канстытуцыі».

З мэтай ажыццяўлення плана 16 кастрычніка 1859 года Браўн з узброеным атрадам захапіў урадавы арсенал у Харперс-Феры. Атрад быў знішчаны, загінулі два сыны Браўна, а ён сам, цяжка паранены, быў арыштаваны і павешаны.

Паўстанне Браўна папярэднічала Грамадзянскай вайне ў ЗША 1861—1865 гадоў.

## Гл. таксама 
* Абаліцыянізм

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4

Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:Абаліцыяністы ЗША
Беларусь 3

**«Беларусь-3»** — культурна-асветніцкі тэлеканал Белтэлерадыёкампаніі, першы лічбавы тэлеканал Беларусі. Вяшчае на дзвюх мовах — беларускай і рускай. Пачаў вяшчанне 8 лютага 2013 года. Мэта тэлеканала — забяспечыць асвятленне дзяржаўнай інфармацыйнай палітыкі ў галіне культурнага жыцця краіны.

Эфірнай дамінантай будных дзён з’яўляецца тэматычная падборка відавых фільмаў пад назвай «Мая Беларусь», якая ўключае найлепшыя ўзоры кіна- і тэлевізійнай дакументалістыкі. На працягу эфірнага дня транслююцца праграмы, аб’яднаныя ў рубрыкі: «Тэатр», «Кіно», «Літаратура», «Музыка», «Асобы», «Гісторыя», «Каляровы свет», «Прырода», «Традыцыі», «Дойлідства», «Навука», «Музеі».

## Гісторыя 
Тэлеканал пачаў сваё вяшчанне 8 лютага 2013 года а 7:50 паказам Гімна Рэспублікі Беларусь, далей эфір працягнуў дакументальны фільм АТН «Горацкія пацехі» з цыклу «Зямля беларуская».

Тэлеканал «Беларусь 3» — транслюецца ў якасці восьмага слота ў складзе першага мультыплекса, у бясплатным пакеце лічбавых тэлевізійных праграм.

## Перадачы 
* «Святло далекай зоркi»
* «Калыханка»
* «Размаўляем па-беларуску»
* «Суразмоўцы»
* «Навiны культуры»
* «Гэты дзень»
* «Навукаманiя»
* «Легенды кiно»
* «Час кiно»
* «Апошнi дзень»

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Тэлеканалы Беларусі
Катэгорыя:Тэлеканалы на беларускай мове
Катэгорыя:Тэлеканалы на рускай мове
Івакі

**Іва́кі** (, ) — аграгарадок у Добрушскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Івакаўскага сельсавета. За 20 кіламетраў на поўдзень ад г. Добруш, за 30 кіламетраў ад Гомеля. Чыгуначны раз’езд на лініі Гомель — Чарнігаў.

У 1926—1927 гадах цэнтр Івакаўскага сельсавета. З 30 снежня 1927 года па 8 снежня 1966 года Івакі ўваходзілі ў склад Гардуноўскага сельсавета.

У 1943 годзе спаленая, амаль уся немцамі, адноўлена пасля вызвалення.

Немцы спалілі вёску, калі партызаны пусцілі пад адхон цягнік з нямецкімі салдатамі. На шчасце ніхто з нямецкіх салдат не загінуў, калі б хоць бы адзін фашыст загінуў, вёску спалілі б разам з яе жыхарамі.

## Насельніцтва 
* 1160 жыхароў (2004)

## Інфраструктура 
* Магазін
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Амбулаторыя
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
Каля вёскі курганны могільнік.

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Аляксеевіч Халяўка (1916—1998) — сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Івакаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Добрушскага раёна