open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ясаўская пячора

thumb

**Ясаўская пячора** (, ) — сталактытавая пячора ў Славацкім Карсце. Пячора размешчана непадалёк ад вёскі Ясаў за 25 км ад горада Кошыцы. Пячора была адкрыта для турыстаў у 1846 годзе, што робіць яе найстарэйшай публічна даступнай пячорай Славакіі, у 1922—1924 годзе былі даследаваны дадатковыя адгалінаванні пячоры і праведзена электрычнае асвятленне. У цяперашні час маршрут для наведвальнікаў складае 843 метра ў даўжыню і займае каля 45 хвілін. Агульная даўжыня пячоры —  м.

У пячоры выяўлена мноства знаходкаў з палеаліта, неаліта і гальштацкай культуры. Разам з іншымі пячорамі Славакіі Ясаўская пячора ўваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пячоры Славакіі
Краснагорская пячора

thumb
**Краснагорская пячора** () — карставая пячора ў Славакіі, каля паўночнага падножжа Сіліцкай гары Славацкага Карста, якая размяшчаецца за 6,5 км на паўднёвы ўсход ад горада Рожнява. Разам з унікальнымі прыроднымі ўпрыгожаннямі і дзівоснымі формамі, складзенымі амаль цалкам з кальцыю, Краснагорская пячора ўключана ў Кнігу рэкордаў Гінэса ў якасці пячоры з найвялікшым сталагмітам у свеце, даўжыня якога складае каля 32,7 м і 12 м у дыяметры. Даўжыня самой пячоры складае 1350—1450 м.

## Апісанне 
Частка пячоры ад уваходу да «Залы Гігантаў» (Sieň obrov) сфарміраваная пераважна з даламіта і даламітнага вапняка. Заднія часткі пячоры, такія як «Перлінавы калідор» (Chodba perál), «Вялікая зала» (Veľká sieň) і «Люстэркавая зала» (Zrkadlová sieň) знаходзяцца ў чыстых вапняковых зонах. Праход пад назвай «Вялікі каньён» (Veľký kaňom) сфарміраваўся ў выніку тэктанічных разломаў, якія, зрэшты, дапамаглі прыдаць належную форму шырокім памяшканням у задняй частцы пячоры. У шэрагу з іншымі пячорам Славацкага Карста Краснагорская пячора ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны.

## Спасылкі 
* Краснагорская пячора 

Катэгорыя:Пячоры Славакіі
Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса
Охцінская араганітавая пячора

thumb

**Охцінская араганітавая пячора** () — унікальная араганітная пячора ў паўднёвай Славакіі каля горада Рожнава. Агульная даўжыня пячоры складае 300 м, тэмпература паветра вагаецца ад +7,2° да +7,8 º C. Пакуль па ўсяму свету былі выяўленыя толькі тры такія араганітных пячоры.

Охцінская араганітавая пячора была выпадкова выяўленая Янам Быстрыцкім у 1954 годзе і адкрытая для публічных наведванняў у 1972 годзе. У шэрагу з іншымі пячорамі Славацкага Карста была ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны у якасці часткі пячораў Агтэлецкага і Славацкага карстаў.

## У Сеціве 
Катэгорыя:Пячоры Славакіі
Добшынская лядовая пячора

thumb

**Добшынская лядовая пячора** () — пячора ў Славацкім Раі, непадалёк ад горада Добшына.

Мае працягласць  м і лічыцца адной з найвялікшых лядовых пячораў Еўропы. Пячору адкрылі 15 чэрвеня 1870 года.

Плошча лёду складае  м², аб’ём  м³.

Тэмпература ў «Вялікай залі» вагаецца ад −3,8&nbsp;°C узімку да +0,5&nbsp;°C улетку. Таўшчыня лёду — 26,5 м. Пячору адкрылі 15 чэрвеня 1870 года горныя інжынеры Eugen Ruffíni, Andreas Méga, Gustav Lang і F. Feher. Яны залезлі ў шчыліну, адкуль заўсёды дзьмула халодным паветрам. У наступным годзе пячора была адкрыта для наведвальнікаў і ў 1887 годзе атрымала электрычнае асвятленне.

## Спасылкі 
* www.ssj.sk

Катэгорыя:Пячоры Славакіі
Катэгорыя:Экскурсійныя пячоры
Вігарлацкі пралес

**Вігарлацкі пралес** () — тэрыторыя ў гарах Вігарлат, якая ў 2007 годзе была ўключаная ў спіс Сусветнай спадчыны з-за унікальных лясоў з 240-гадовымі дрэвамі.

Тэрыторыя Вігарлацкіх лясоў ляжыць на галоўным хрыбце гор Вігарлат прыкладна на 630—1076 метрах над узроўнем мора.

Сярэдняя штогадовая тэмпература вагаецца ад 5.2 да 5.7 ° C, перыяд росту цягнецца 132—139 дзён. Сярэдняя колькасць атмасферных ападкаў налічвае 950—1000 мм, якія пакрываюць край ад 152 да 160 дзён у годзе.

## Спасылкі 
* Executive summary UNESCO 

Катэгорыя:Прырода Славакіі
Стужыца

**Сту́жыца** () — унікальны некрануты першабытны букавы лес, які захаваўся ва Усходніх Карпатах. Размешчаны ў Славакіі на граніцы з Украінай і Польшчай.

Гэты лес знаходзіцца пад абаронай з 1908 года, калі быў створаны рэзерват «Стужыца» на плошчы 3,3 км², а ў 1993 годзе ён стаў Нацыянальным запаведнікам, які выцягнуўся ўздоўж ракі Уж амаль на 45 км і займае тэрыторыю паміж аўтадарогай Вялікі Беразны — Ужокскі перавал і дзяржаўнай граніцай.

У 2007 годзе Стужыца і яшчэ тры навакольныя запаведныя тэрыторыі разам з шасцю запаведнікамі на Украіне былі абвешчаныя часткай Сусветнай спадчыны — некранутыя букавыя лясы Карпатаў.

## Фота 

Image:Stužica.JPG|Лес у Стужыцы
Image:Ручей в Стужице.JPG|Ручай у Стужыцы
Image:Stuzica forest.JPG|Стужыца

## Спасылкі 
* 
* 
* Stužica Virgin Forest

Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Прырода Славакіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Славакіі
Катэгорыя:Прэшаўскі край
Катэгорыя:Букавыя
Паўднёвая Аўстралія

**Паўднёвая Аўстралія** () - штат у цэнтры паўднёвай часткі Аўстраліі. Тэрыторыя штата размяшчаецца на найбольш сухіх землях кантынента, а яго агульная тэрыторыя 984,377 км² робіць яе чацвёртым па памерах аўстралійскім штатам. На захадзе мяжуе з Заходняй Аўстраліяй, на поўначы - з Паўночнай тэрыторыяй і Квінслэндам, на ўсходзе - з Квінслэндам, Новым Паўднёвым Уэльсам і Вікторыяй. З паўднёвага боку абмываецца Вялікім Аўстралійскім залівам і Паўднёвым акіянам. Насельніцтва штата складае 1.5 млн чалавек, што складае менш за 10 працэнтаў усяго насельніцтва краіны. Па колькасці насельніцтва штат займае ў краіне пятае месца. Большая частка насельніцтва пражывае ў сталіцы штата Адэлаідзе, а большасць сельскіх жыхароў - на ўрадлівых тэрыторыях уздоўж паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа і ў басейне ракі Мурэй.

## Геаграфія 
Глеба штата ўяўляе сабою галоўным чынам арыдныя і паўарыдныя зоны, падзеленыя некалькімі невысокімі горнымі хрыбтамі, найбольш важнымі з якіх з'яўляецца хрыбет Маўнт-Лофці-Фліндэрса, які распасціраюцца на 800 км на поўнач ад Мыса Джэрвіса да паўночнага ўзбярэжжа возера Торэнс і саляных азёр. Самай высокай кропкай штата з'яўляецца гара Вудраф (вышыня 1,435 м), якая адносіцца да хрыбта Масгрэйв у аддаленай паўночна-заходняй частцы штата. Практычна незаселеная заходняя частка штата размешчана на раўніне Нуларбар, якая выходзіць да ўцёсаў Вялікага Аўстралійскага заліва.

Асноўнымі галінамі сельскай гаспадаркі з'яўляюцца вырошчванне збожжавых, вінаробства і авечкагадоўля. Больш паловы ўсіх аўстралійскіх вінаў ствараюцца тут.

[thumb|left|На заліве [Заліў Сент-Вінсент|Сент-Вінсент на поўдзень ад Адэлаіды]]
Паўднёвая Аўстралія мяжуе з усімі штатамі і тэрыторыямі краіны, акрамя тэрыторыі федэральнай сталіцы і Тасманіі. Тэрыторыя, цяпер вядомая як Паўночная тэрыторыя, была далучана да Паўднёвай Аўстраліі ў 1863 годзе і перададзена ў федэральнае падначаленне ў 1911, стаўшы асобнай тэрыторыяй.

Паўднёвае ўзбярэжжа штата абмывае Паўднёвы акіян, у які ўдаюцца паўвостравы Эйр, Ёрк і Фларо.

Сярэдняя тэмпература складае 29°C у студзені і 15 °C у ліпені. Дзённыя тэмпературы ў некаторых частках штата могуць дасягаць 48 °C у студзені і лютым.

**Максімальная зарэгістраваная тэмпература:** 50,7 °C (123.3 °F), Ааднадата, 2 студзеня 1960 (Максімальная зарэгістраваная тэмпература ва ўсёй Аўстраліі).

**Мінімальная зарэгістраваная тэмпература:** −8.2 °C (17.2 °F), Ёндала, 20 ліпеня 1976

П
Гавешава

**Га́вешава** () — нацыянальны прыродны запаведнік у нацыянальным парку Поланіны ў Букаўскіх Врхах, Славакія.

## Апісанне 
Створаны ў 1964 годзе запаведнік пакрывае тэрыторыю ў 1 713 200 гектараў. Прадметам аховы НПЗ з’яўляюцца ўнікальныя захаваўшыяся лісцевыя дрэвы (клён, ясень, бук), якія могуць служыць для навуковых даследаванняў, культурных і адукацыйных мэтаў.

## Геаграфія 
Запаведнік знаходзіцца на вышыні ў 440—741 м над узроўнем мора. Сярэдняя гадавая тэмпература паветра вагаецца ад 6,0 да 6,5 °C, перыяд росту — 145—150 дзён у годзе. Сярэдняя колькасць атмасферных ападкаў 800—850 мм. Снежнае покрыва захоўваецца на тэрыторыі па 140—145 дзён у год.

## Зноскі 
Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Славакіі
Дыялект

**Дыялект** ( — «прыслоўе» ад  — «гаварыць, тлумачыцца») — разнавіднасць мовы, якая ўжываецца як сродак зносін паміж людзьмі, звязанымі паміж сабой адной тэрыторыяй.

Дыялект з’яўляецца паўнавартаснай сістэмай маўленчых зносін (вуснай ці знакавай, але не абавязкова пісьмовай) са сваімі ўласным слоўнікам і граматыкай.

Традыцыйна пад дыялектамі разумеліся перш за ўсё сельскія тэрытарыяльныя дыялекты. У апошні час з’явілася нямала прац і аб гарадскіх дыялектах; у прыватнасці, да іх адносяць гаворку негрыцянскага гарадскога насельніцтва ЗША, чыя англійская мова істотна адрозніваецца ад іншых разнавіднасцяў амерыканскай англійскай.

Катэгорыя:Дыялекталогія
*
Катэгорыя:Сацыялінгвістыка
Катэгорыя:Моўная сістэматыка
Некранутыя букавыя лясы Карпатаў

**Некранутыя букавыя лясы Карпатаў** — запаведны раён, размешчаны на тэрыторыі Славакіі (Гавешава, Стужыца, Рожак, Вігарлат) і Украіны, унесены ў 2007 годзе ў спіс Сусветнай спадчыны. Складаецца з дзесяці асобных запаведнікаў, размешчаных уздоўж восі даўжынёй у 185 кіламетраў, якая распасціраецца ад Рахоўскіх гор і Чарнагорскага масіва на Украіне, пераходзячы на захадзе ў горны Паланінскі хрыбет, уздоўж да Букоўскіх Врхоў і Вігарлат у Славакіі.

Усе дзесяць запаведнікаў — цудоўны ўзор некранутых лясоў, якія з’яўляюцца складанымі экасістэмамі ўмеранага кліматычнага пояса. Тут захаваліся ўмовы, якія дазваляюць праводзіць найбольш поўныя даследаванні экалагічных структур і працэсаў росту еўрапейскага бука ў розных месцах.

Букавыя лясы з’яўляюцца неацэнным генетычным сховішчам бука і іншых відаў жывой прыроды, якія існуюць з ім у суседстве, і залежаць ад абумоўленых экасістэм. Гэтыя лясы таксама сведчаць пра працэсы аднаўлення і развіцця зямных экасістэм і пасяленняў, якія пачаліся пасля апошняга ледніковага перыяду і працягваюцца да цяперашняга часу.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ва Украіне

Катэгорыя:Карпаты
Катэгорыя:Геаграфія Славакіі
Катэгорыя:Запаведнікі
Нацыянальны банк Славакіі

thumb

**Нацыянальны банк Славакіі**, ***НБС*** (, NBS) — цэнтральны банк Славакіі. Заснаваны 1 студзеня 1993. Удзельнік Еўрапейскай сістэмы цэнтральных банкаў як галоўны банк краіны-члена Еўрасаюза, а з 1 студзеня 2009 далучыўся да Еўрасістэмы — фінансавай арганізацыі Еўразоны.

Цэнтральны офіс знаходзіцца ў Браціславе, восем рэгіянальных аддзяленняў.

## Глядзіце таксама 
* Банкі Славакіі
* Эканоміка Славакіі

## У Сеціве 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Эканоміка Славакіі
Катэгорыя:Банкі Славакіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе
Катэгорыя:1993 год у Браціславе
Банкі Славакіі

**Банкі Славакіі**.

## Цэнтральныя банкі 
* Eximbanka SR
* Нацыянальны банк Славакіі

## Камерцыйныя банкі 
* Чэхаславацкі банк бізнеса, уласнасць банка KBC Bank http://www.csob.sk
* ČSOB Stavebná sporiteľňa http://www.csobsp.sk 
* Dexia banka Slovensko, член Dexia http://www.dexia.sk
* Камерцыйны банк Браціславы, уласнасць Камерцыйнага банка (члена Société Générale) http://www.koba.sk 
* OTP Banka Slovensko, член OTP Bank http://www.otpbank.sk 
* Паштовы банк http://www.pabk.sk
* Privatbanka http://www.privatbanka.sk
* Prvá stavebná sporiteľňa http://www.pss.sk
* Славацкі ашчадны банк, член Erste Банку http://www.slsp.sk
* Славацкі банк гарантыі і развіцця http://www.szrb.sk
* Татра банк, член Raiffeisen Zentralbank http://www.tatrabanka.sk
* UniCredit Bank, член UniCredit http://www.unicreditbank.sk
* Volksbank Slovensko, член Volksbank http://www.volksbank.sk
* VÚB banka, член Intesa Sanpaolo http://www.vub.sk 
* Wüstenrot stavebná sporiteľňa http://www.wustenrot.sk

## Філіі замежных банкаў 
* ABN AMRO Bank N.V. http://www.rbsbank.sk 
* Banco Mais SA http://www.bancomais.sk 
* Calyon, член Crédit Agricole http://www.calyon.sk 
* Citibank Europe plc, члена Citigroup http://www.citibank.sk
* Commerzbank AG http://www.commerzbank.sk
* HSBC Bank plc, уласнасць HSBC Holdings plc http://www.hsbc.sk
* ING Bank N.V., член ING Group http://www.ing.sk
* J&T Banka, член J&T Group http://www.jt-bank.sk 
* mBank, уласнасць BRE Bank SA, член Commerzbank AG http://www.mbank.sk
* Oberbank AG http://www.oberbank.sk

## Прадстаўніцтвы замежных крэдытных таварыстваў 
* Banque Privee Edmond De Rothschild Europe
* BKS Bank AG
* Еўрапейскі банк рэканструкцыі і развіцця
* Першы чэшска-рускі банк

## Зачыненыя банкі 
* AG Banka
* Devín Banka
* Dopravná banka
* Slovenská kreditná banka

## Філіі і прадстаўніцтвы славацкіх банкаў за мяжой 
* VÚB banka, член Intesa Sanpaolo — офіс у Празе, Чэхія
* Ľudová banka, член Volksbank — офіс у Вічэнцы, Італія

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка НБС
* Бягучы спіс банкаў, які працуе ў Славакіі
Славацкая маціца

**Славацкая маціца** () — нацыянальны інстытут славацкай культуры, размешчаны ў горадзе Марціне. Фінансуецца пераважна дзякуючы ахвяраванням і фундатарам.

Маціца была заснавана ў 1863 годзе, як нацыянальны інстытут ўсіх славакаў. Статут быў зацверджаны 21 жніўня 1862 г. імператарам Францам Іосіфам I. Першым кіраўніком быў каталіцкі біскуп Штэфан Мойзес (Štefan Moyzes), яго намеснікам - пратэстанцкі біскуп Караль Кузмані (Karol Kuzmány). У 1875 годзе венгерскі ўрад спыніў дзейнасць маціцы з-за «занадта моцнай славацкай арыентацыі». Пасля стварэння Чэхаславакіі ў 1919 годзе маціца была адноўлена. Пасля ўсталявання камуністычнага рэжыму ў Чэхаславакіі задачы і паўнамоцтвы маціцы былі істотна звужаныя. Пасля мірнай рэвалюцыі 1989 года яна атрымала больш шырокія правы і паўнамоцтвы.

Галоўная задача «маціцы славацкай»: захаванне нацыянальнай культурнай спадчыны Славакіі.

У прыватнасці да «маціцы славацкай» адносяцца: 
* Славацкі літаратурны інстытут
* Славацкі гістарычны інстытут
* Славацкая нацыянальная бібліятэка (да 2000 года)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Славацкай маціцы

## Гл. таксама 
* Акадэмія навук Славакіі
* Павал Орсаг Гвездаслаў

Катэгорыя:Культура Славакіі
Катэгорыя:Марцін (горад)
Універсітэт Каменскага ў Браціславе

**Універсітэт Каменскага ў Браціславе** () — найбуйнейшы ўніверсітэт Славакіі. Названы ў гонар выдатнага чэшскага педагога Яна Амоса Каменскага. Універсітэт уваходзіць у асацыяцыю ўніверсітэтаў Еўропы Утрэхцкая сетка.

## Гісторыя 
Універсітэт быў заснаваны неўзабаве пасля стварэння незалежнай Чэхаславакіі ў 1919 годзе з дапамогай Карлава ўніверсітэта ў Празе, у выніку чаго доўгі час значную частку прафесарска-выкладчыцкага складу складалі чэхі. Першапачаткова ва ўніверсітэце быў толькі адзін факультэт — медыцынскі, аднак ужо ў 1921 годзе былі адкрытыя філасофскі і юрыдычны факультэты. У 1939—1954 гадах універсітэт называўся Славацкім універсітэтам. Адкрываліся новыя факультэты:
* 1940 год — факультэт натуральных навук
* 1941 год — каталіцкі тэалагічны факультэт;
* 1947 год — педагагічны факультэт;
* 1952 год — фармацэўтычны факультэт;
* 1960 год — факультэт фізічнай культуры і спорту;
* 1969 год — медыцынскі факультэт;
* 1980 год — фізіка-матэматычны фалькутэт;
* 1990 год — евангелісцкі тэалагічны факультэт;
* 1991 год — факультэт менеджменту;
* 2002 год — факультэт сацыяльных і эканамічных навук;

## Гл. таксама 
* Карлаў універсітэт

## Спасылкі 
Катэгорыя:Універсітэты Браціславы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы са славацкай мовай навучання
Катэгорыя:1919 год у Браціславе
Тэрыторыя астравоў Каралавага мора

right | Map of the Coral Sea Islands
**Тэрыторыя астравоў Каралавага мора** () уключае ў сябе групу невялікіх і ў асноўным незаселеных трапічных астравоў і рыфаў у Каралавым моры на паўночным усходзе ад Квінслэнда ў Аўстраліі. Адзіны населены востраў — гэта востраў Уіліс. Насельніцтва нясталае: гэта супрацоўнікі метэаралагічнай станцыі, якія працуюць вахтавым метадам. Агульная плошча марской акваторыі, займаемай астравамі — 780 тыс. км². Плошча сушы — менш за 3 км². Астравы размяшчаюцца на ўсход і на поўдзень ад Вялікага бар’ернага рыфа, уключаюць астравы Херальд і Бекон, рыфы Оспрэй, групу астравоў Уіліс і пятнаццаць іншых груп рыфаў і астравоў. У 1969 годзе астравы былі абвешчаныя тэрыторыяй Аўстраліі. З 1982 года рыфы Ліхоў і Корынга, а з 1987 года — рыфы Элізабет і Мідлтан Сейлар абвешчаны нацыянальнымі запаведнікамі Аўстраліі.

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Трнаўскі ўніверсітэт

**Трнаўскі ўніверсітэт** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў горадзе Трнава, адзін з першых ўніверсітэтаў Славакіі.

Універсітэт заснаваў кардынал Петэр Пазмань у 1635 годзе. Першапачаткова было два факультэты — філасофскі і багаслоўскі. У 1665 быў створаны і прававы, а ў 1770 годзе — медыцынскі факультэт. Універсітэт стаў вядомым дзякуючы сваёй абсерваторыі, якую стварыў астраном Максіміліян Гел, ўніверсітэцкай бібліятэцы, садоў і тэатру.

Універсітэт існаваў да 1777, калі ён быў перамешчаны ў Будапешт. Яго правапераемнікам з'яўляецца Універсітэт Ларанда Этвеша ў Будапешце. 25 сакавіка 1992 года ў горадзе Трнава быў адчынены новы ўніверсітэт, які ня будучы афіцыйным пераемнікам, працягвае старажытныя традыцыі.

## У Сеціве 
Катэгорыя:Трнава
Катэгорыя:Гісторыя Славакіі
Катэгорыя:Універсітэты Славакіі
Востраў Херд і астравы Мак-Доналд

**Востраў Херд і астравы Мак-Доналд** — невялікі незаселены архіпелаг у паўднёвай частцы Індыйскага акіяна. Складаецца з двух асноўных астравоў — Херд і Мак-Доналд, а таксама з мноства дробных аддаленых астраўкоў, скал і рыфаў. Належыць Аўстраліі.
злева|300px|thumb|Карта Херд і Мак-Доналд

## Іншыя астравы 
Самы вялікі з іх — востраў Шаг, знаходзіцца ў 10 кіламетрах на поўнач ад вострава Херд, а востраў Флат-Айленд і скала Мэер-Рок — на поўдні да Мак-Доналда. У склад тэрыторыі таксама ўключаюць усё тэрытарыяльныя воды на адлегласці 12 навігацыйных міль ад берагавой лініі.

Агульная плошча архіпелага — 412 км².

На востраве Флат-Айленд не зарэгістравана ніводнай афіцыйнай высадкі людзей.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Аўстраліі
Катэгорыя:Антарктыка
Катэгорыя:Архіпелагі
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Катэгорыя:Вулканічныя астравы
Лі Куан Ю

**Лі Куан Ю** (народжаны **Гары Лі Куан Ю**;  — ) — палітык, першы прэм’ер-міністр Рэспублікі Сінгапур, адзін з бацькоў сінгапурскага «эканамічнага цуда».

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 верасня 1923 года ў Сінгапуры ў сям’і кітайскага паходжання. Вучыўся спачатку ў сінгапурскіх установах — у школе Тэлок Кураў, Інстытуце Рафлз і Нацыянальным універсітэце Сінгапура («Рафлз-Каледж»), — затым у брытанскім Кембрыджскім універсітэце (1945—1949).

У 1949 г. вярнуўся на радзіму. З 1950 г. займаўся адвакацкай практыкай у Сінгапуры ў кампаніі Laycock and Ong, удзельнічаў у прафсаюзным руху. У 1954 г. абраны генеральным сакратаром партыі «Народнае дзеянне», якая прыйшла да ўлады ў 1959 г. З 1959 па 1990 г. займаў пасаду Прэм’ер-міністра Сінгапура. У 1990—2004 гадах быў старэйшым міністрам ва ўрадзе Го Чок Тонга. У жніўні 2004 г. атрымаў пасаду міністра-ментара (настаўніка) ва ўрадзе свайго сына Лі Сяньлуна.

## Палітычныя погляды 
Аб сваім палітычным крэда Лі Куан Ю пісаў так: «Мы выкарыстоўвалі тыя перавагі, якія Вялікабрытанія пакінула нам: англійскую мову, юрыдычную сістэму, адміністрацыю, пазбаўленую партыйных прыхільнасцяў. Мы старанна пазбягалі выкарыстання метадаў, уласцівых сацыяльнай дзяржаве, бо бачылі, як вялікі  народ у выніку  ураўнілаўкі ператварыўся ў пасрэдны». Пасля Лі Куан Ю выказваў захапленне Маргарэт Тэтчэр, якая ў сваю чаргу заявіла, што «калісьці Сінгапур вучыўся ў Вялікабрытаніі, а зараз мы вучымся ў Сінгапура».

## Мемуары 
* *The Singapore Story* (ISBN 0-13-020803-5)
* *From Third World to First: The Singapore Story* (ISBN 0060197764)

## Спасылкі 
**На англійскай мове:**
* Culture Is Destiny; A Conversation with Lee Kuan Yew
* Time Magazine  — Lee was chosen as Asia’s 100 most influential persons of the century by TIMEAsia magazine.
* War of Words  Alejandro Reyes, Asiaweek.com, September 25, 1998. Retrieved 2004-12-08
* Lee Kuan Yew: A Chronology, 1923—1965  Largely based on Lee Kuan Yew. The Singapore Story: Memoirs of Lee Kuan Yew. Singapore: Times, 1998. Retrieved 2004-12-08
* Free After 32 Lost Years  Chia Thye Poh interview with Newsweek magazine. Retrieved 2004-12-12
* The Economist’s apology The Economist magazine’s apology to Lee Kuan Yew and Lee Hsien Loong for its 2004 nepotism article
* Gene expression: Lee Kuan Yew 
* Obituary of Lee Chin Koon 
* 2005 Interview with the German paper, Der Spiegel

Катэгорыя:Палітыкі Сінгапура
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Сінгапура
Лорд-Хау

**Лорд-Хаў** () — невялікі востраў у Тасманавым моры. Належыць Аўстраліі. Плошча — 14,55 км². Насельніцтва — 347 чал.

## Геаграфія 
Востраў мае вулканічнае паходжанне. Размешчаны ў 770 км на паўночны ўсход ад горада Сідней. Нагадвае формай бумеранг. Выцягнуты з поўначы на поўдзень на 10 км. Шырыня — каля 2 км. Найвышэйшы пункт — гара Гувер (875 м).

## Кіраванне 
З’яўляецца недалучанай тэрыторыяй штата Новы Паўднёвы Уэльс. Мае ўнутранае самакіраванне.

## Галерэя 

Файл:LordHoweIslandFromKimsLookout.jpg|Востраў Лорд-Хаў, на заднім плане бачныя горныя масівы Лідгберд і Гувер, перад імі астравок Рэбіт
Файл:Howea forsteriana.jpg|Эндэмік вострава — пальма *Howea forsteriana*
Файл:Lord Howe Woodhen.jpg|Эндэмік вострава — драўняная курыца
Файл:Lord Howe Island catalina crash site 2.jpg|Паўсядзённае жыццё
Файл:Lord Howe Island maritime museum.jpg|Марскі музей

## Літаратура 
* *Игнатьев Г. М.* Тропические острова Тихого океана. М.: Мысль, 1978.
* Hunt, E., Carillet, J.-B., Galbraith, K., Jones, R., Keller, N., Lyon, J., McKinnon, R., O′Byrne, D., Pinheiro, L., Wheeler, T. South Pacific: Polynesia, Melanesia & Micronesia. Lonely Planet Publications Pty Ltd. Melbourne. Oakland. London. Paris. 1st edition. 2000 (p.&nbsp;124-125).

## Спасылкі 
* Інфармацыя пра востраў 

)]]

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Новы Паўднёвы Уэльс
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Аўстраліі
Катэгорыя:Вулканічныя астравы
Катэгорыя:Тасманава мора
Танец (значэнні)

Назву **Танец** маюць:
* танцы — спосаб невербальнага самавыяўлення чалавекам, які праяўляецца ў выглядзе рытмічна арганізаваных у прасторы і часе рухаў цела.
* «Танец» — карціна вядомага жывапісца XIX стагоддзя — Адольфа-Вільяма Бугеро.
* «Танец» — створаная ў 1910 годзе карціна французскага мастака Анры Маціса.
Аўстралійская антарктычная тэрыторыя

**Аўстралійская антарктычная тэрыторыя (ААТ)** () — сектар Антарктыкі, на які прэтэндуе Аўстралія.
Гэта найбуйнейшая частка Антарктыкі, на якую прэтэндуе якая-небудзь краіна. Сектар складаецца з усіх астравоў і тэрыторый якія знаходзяцца на поўдзень ад 60 ° пд.ш. і паміж 44 ° 38 'у.д. і 160 ° у.д., выключаючы Зямлю Адэлі (з 136 ° 11 'у.д. па 142 ° 02' у.д.), якая дзеліць тэрыторыю на заходнюю (большую частку) і ўсходнюю (меншую).

Катэгорыя:Тэрытарыяльныя прэтэнзіі ў Антарктыцы
Катэгорыя:Тэрыторыі Аўстраліі
Тэрыторыя Джэрвіс-Бэй

thumb|Карта
thumb|Сталічная тэрыторыя і Джэрвіс-Бэй
**Тэрыторыя Джэрвіс-Бей** () — на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы Аўстраліі, дзе знаходзіцца ваенна-марская база і сталічны гандлёвы порт.

Зямля была выкупленая ўрадам Аўстраліі ў 1915 годзе ў штата Новы Паўднёвы Уэльс, каб сталіца Канбера мела выхад да мора. Да 1989 года з’яўлялася часткай Аўстралійскай сталічнай тэрыторыі. На тэрыторыі размешчаны тры невялікіх гарадкі. Насельніцтва каля 600 чалавек. Плошча 6677 гектараў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Тэрыторыі Аўстраліі
Катэгорыя:Тэрыторыя Джэрвіс-Бэй
Астравы Ашмор і Карцье

thumb|right|200px|Карта Ашмор і Карцье

**Астравы Ашмор і Карцье** — дзве групы невялікіх незаселеных трапічных астравоў у Індыйскім Акіяне, размешчаных у заканчэнні кантынентальнага шэльфа Аўстраліі на поўдзень ад інданэзійскага востраву Році на каардынатах . Агульная плошча — 5 кв. км. Рыф Хіберныя (), размешчаны ў 42 км на паўночны ўсход ад рыфа Ашмор, не ўваходзіць у іх склад, а з’яўляецца часткай штата Заходняя Аўстралія. Знаходзяцца пад кіраваннем Аўстраліі з 1931 года. У жніўні 1983 года абвешчаныя нацыянальным запаведнікам.

Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Ганна Сяргееўна Хітрык

**Ганна Сяргееўна Хітрык** (нар. ) —  мінскага Купалаўскага тэатра, вакалістка гурта «Дзецідзяцей».

## Біяграфія 
У 1998—2001 гадах вучылася ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў па спецыяльнасці «акцёрскае мастацтва тэатру лялек». На 3-м курсе рэжысёр Аляксандр Гарцуеў запрасіў дзяўчыну ў спектакль «Брат мой, Сіман…», пастаўлены на сцэне Купалаўскага тэатра. Так пачалася праца Ганны ў якасці драматычнай актрысы. Цяпер яна адна з самых запатрабаваных мінскіх актрыс, прымае актыўны ўдзел у жыцці тэатра і культурных падзеях горада.

З 2001 года іграе ў Сучасным мастацкім тэатры, з 2007 года ў Тэатры юнага гледача.

У 2005 годзе Ганна і іншыя акцёры мінскіх тэатраў утварылі музычны гурт «Дзецідзяцей», дзе яна з’яўляецца вакалісткай. Гурт праіснаваў 5 гадоў і ў чэрвені 2010 года спыніў дзейнасць маючы тры паўнаватых альбомы на сваім рахунку. 2 кастрычніка ў Палацы культуры ветэранаў адбылася прэзентацыя новага праекту Ганны Хітрык — S°unduk. Гэта быў першы Ганнін выхад на музычную сцэну пасля прыпынення дзейнасці гурту «Дзецідзяцей».

У 2017 годзе з сям’ёй пераехала ў Ізраіль.

У 2021 годзе выйшаў сольны альбом "Тень".

## Дыскаграфія 
#### Дзецідзяцей 
* *Конверты для снов* (2007)
* *ОтЛично* (2008)
* *Рух* (2010)

#### S°unduk 
* Том первый (2011)
* Сказки из сундука (2012)
* Том второй (2012)
* Наше время (Том третий) (2013)
* Сом (2016)

Ань Хитрик

* Тень (2021)

## Спасылкі 
* Пра Ганну Хітрык на сайце Купалаўскага тэатра 
* Ганна Хітрык: «Калі я чагосьці баюся, я пачынаю ўсміхацца» (вялікае інтэрв’ю з Ганнай Хітрык на Generation.bY)
* Праект S*unduk

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы
Граматнасць

[thumb|320px||Узровень пісьменнасці паводле краін свету (даныя [Праграма развіцця ААН|Праграмы развіцця ААН за 2009 год)]]
**Граматнасць**, або **пісьменнасць**. Традыцыйна пад «пісьменны» маюць на ўвазе чалавека, які ўмее чытаць і пісаць, ці толькі чытаць, на якой-небудзь мове. У сучасным сэнсе гэта азначае здольнасць пісаць згодна з ўстаноўленымі нормамі граматыкі і правапісу. Людзей, якія ўмеюць толькі чытаць, таксама называюць «паўпісьменнымі». У статыстыцы пад пісьменнасцю разумеецца здольнасць чалавека прачытаць, зразумець і напісаць кароткі прасты тэкст, які тычыцца яго штодзённага жыцця. **Узровень пісьменнасці дарослага насельніцтва** — доля пісьменных ва ўзросце 15 год і болей. **Індэкс пісьменнасці** (які часам называецца проста **пісьменнасць**) пэўнага народу ёсць адносіна ліку пісьменных да колькасці ўсяго насельніцтва.

Катэгорыя:Адукацыя
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Пісьменнасць
Эдуард Георгіевіч Багрыцкі

**Эдуард Георгіевіч Багры́цкі**, сапр. **Дзю́бін** (, сапр. *Дзю́бин*; , Адэса — ) — рускі паэт.

## Творчасць 
Першыя вершы (1915—1916) — стылізаваныя, умоўна-рамантычныя. У лірычных вершах і паэмах перыяду грамадзянкай вайны («Птушкалоў», «Тыль Уленшпігель», «Карчма», «Кавун» і інш.) рамантычныя вобразы свабодалюбных, мужных людзей. Першы зборнік «Паўднёвы захад» (1928). Аўтар паэм «Дума пра Апанаса» (1926), «Люты» (1934, апубл. 1936), паэтычнай трылогіі «Апошняя ноч», «Чалавек прадмесця» і «Смерць піянеркі», зборніка вершаў «Пераможцы» (усе 1932) пра падзеі грамадзянскай вайны і сацыялістычнай рэчаіснасці. Перакладаў на рускую мову вершы Я. Купалы.

На беларускую мову яго творы перакладалі М. Багун, В. Болбас, С. Дзяргай, М. Хведаровіч.

## Бібліяграфія 
* Собр. соч. в 2 томах, т. 1. Под ред. И. Уткина. [Вступ. ст. Ю. Севрука]. — М., 1938.
* Стихотворения. [Вступ. ст. и подгот. текста Вс. Азарова]. — М.-Л., 1956.
* Стихотворения и поэмы. [Вступ. ст. И. Гринберга]. — М., 1958;
* Стихотворения и поэмы. [Вступ. ст. Е. П. Любаревой]. — М.-Л., 1964.
* Избранное. — М., 1987.
* Стихотворения и поэмы / Сост. Глеб Морев. [Вступ. ст. М. Д. Шраера] — (Новая библиотека поэта: Малая серия) — СПб., 2000.

## Літаратура 
* Беспалов И. Поэзия Эдуарда Багрицкого. — В кн.: Беспалов И. Статьи о литературе. М., 1959
* Лежнев А. Эдуард Багрицкий. — В кн.: Лежнев А. Статьи о литературе. М., 1987
* Адамович Г. Эдуард Багрицкий и советская поэзия. — В кн.: Адамович Г. С того берега. М., 1996
* Эдуард Багрицкий. Альманах под Ред. В. Нарбута, М., 1936;
* Гринберг И. И., Эдуард Багрицкий, Л., 1940;
* Антокольский П., Эдуард Багрицкий, в книге Поэты и время. Статьи, М., 1957;
* Бондарин С., Эдуард Багрицкий, «Новый мир», 1961, No 4;
* Любарева Е. П., Эдуард Багрицкий. Жизнь и творчество, М., 1964;
* Рождественская И. С., Поэзия Эдуарда Багрицкого, Л., 1967.
* Shrayer, Maxim D. Russian Poet/Soviet Jew: The Legacy of Eduard Bagritskii. Lanham: Rowman & Littlefield, 2000.

Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на рускую мову
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Катэгорыя:Ахвяры барацьбы з касмапалітызмам
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Парэчча (Пінскі раён)

**Парэ́чча** (, ) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета. За 30 км ад Пінска на беразе Ясельды, за 13 км ад аўтамабільнай дарогі Івацэвічы — Пінск — Столін.

## Гісторыя 
Упершыню згадана пад 1495 годам, калі пінская княгіня Марыя надала тут два дварышчы свайму баярыну Мацвею Грычыне. У спадчыну па Мацвеі ўладанні ў Парэччы атрымаў яго сын Барыс, потым уладальнікамі былі яго нашчадкі Войны-Грычыны. На пачатку XVII стагоддзя ўласнікамі былі Цярлецкія. Пазней Парэчча перайшло да Агінскіх, затым да Скірмунтаў.

У 1830-я гады Аляксандр Ізідар Скірмунт засноўвае прамысловыя вытворчасці. Потым маёнтак пераходзіць яго сыну Аляксандру Аляксандравічу, затым унуку Раману Аляксандравічу. Скірмунты пабудавалі сядзібны дом, які не захаваўся да нашых часоў, заклалі парк;

У розныя гады функцыянавалі цукровы завод (лічыўся лепшым бурачнацукровым заводам Мінскай губерні), суконная фабрыка (1836—1916), варсільная плантацыя і бровар. У 1907 годзе Скірмунтамі збудаваны захаваўся) касцёл Сэрца Ісуса (не захаваўся) і праваслаўны храм.

У складзе Польскай Рэспублікі з 1921 года, з’яўляецца цэнтрам гміны.

З 1939 года ў БССР. У час гітлераўскай акупацыі ў сакавіку 1944 года знішчана 20 двароў, забіта 20 жыхароў.

У 1915-1960-я гады праз Парэчча праходзіла вузкакалейная чыгунка Івацэвічы—Камень-Кашырскі, быў разваротны трохвугольнік.

У Парэцкай сярдэняй школе 9—10 класы вучылася беларуская паэтэса і перакладчыца Яўгенія Янішчыц (1948—1988). Рашэннем Пінскага райвыканкама школе было нададзена імя Яўгеніі Янішчыц. У 2025 годзе, у сувязі з закрыццём школы, экспанаты музея пры школе паэткі адвезлі ў Пінскую раённую бібліятэку і закансервавалі.

## Насельніцтва 
* 1998 год — 690 чал., 298 гаспадарак.

## Славутасці 
* Царква Раства Багародзіцы (1912) — ;
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан;
* Воінскія могілкі часоў Першай сусветнай вайны, магілы польскіх і нямецкіх салдат;
* Абарончыя збудаванні Першай сусветнай вайны;
* Сядзіба Скірмунтаў:
** Парк «Парэчча» (1910) — ;
** Цукровы завод;
* Магіла Рамана Скірмунта.

## Вядомыя асобы 
* Надзея Паўлаўна Нікіціна (нар. 1970) — беларускі палітык.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Парэчча на «Гісторыя Пінска»
* Парэчча на «Глобус Беларусі»

Катэгорыя:Парэцкі сельсавет (Пінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна
Аддыкцыя

**Аддыкцыя**, таксама **залежнасць** — навязлівая патрэба, якую адчувае чалавек, якая пасоўвае чалавека да пэўнай дзейнасці. Тэрмін часта ўжываецца для такой з’явы як наркаманія, але цяпер прымяняецца і да іншых сфер, такіх як гульняманія, шопагалізм, абжорства ці гіпэррэлігійнасць. На залежнасць уплываюць генетычныя, біялагічныя/фармакалагічныя і сацыяльныя фактары.

Залежнасць у медыцынскім сэнсе вызначаецца як вострая патрэба ў выкарыстанні звычных стымулаў, якая суправаджаецца ростам талерантнасці і выяўленымі фізіялагічнымі і псіхалагічнымі сімптомамі.

Дзеянні, якія ажыццяўляюцца праз залежнасць чалавека ад таго ці іншага рэчыва, якое ён прымае, у асноўным з’яўляюцца шкоднымі для арганізма чалавека. Яны перашкаджаюць чалавеку развівацца як разумова, гэтак і фізічна. Сярод гэтых звычак вылучаюць некалькі найшкаднейшых: наркаманія, алкагалізм, таксікаманія і тытунекурэнне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Наркаманія і яе рэабілітацыя. addictionsearch.com

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Залежнасці
Сістэма лінейных алгебраічных ураўненняў

**Сістэма m лінейных ураўненняў з n невядомымі** (або, **лінейная сістэма**) ў лінейнай алгебры — гэта сістэма ураўненняў выгляду

Тут *x*1, *x*2, …, *x**n* — невядомыя, якія патрэбна вызначыць. *a*11, *a*12, …, *a**mn* — каэфіцыенты сістэмы — і *b*1, *b*2, … *b**m* — мяркуецца, што свабодныя складнікі з’яўляюцца вядомымі. Індэксы каэфіцыентаў (*a**ij*) сістэмы пазначаюць нумары ураўнення (*i*) і невядомага (*j*), пры якім стаіць каэфіцыент, адпаведна.

Катэгорыя:Лінейная алгебра
Катэгорыя:Алгебраічныя ўраўненні
Каралавае мора

200px | right | thumb |Каралавае мора на карце
200px | right | thumb | Каралы
**Каралавае мора** — мора Ціхага акіяна, якое ляжыць паміж берагоў Аўстраліі, Новай Гвінеі і Новай Каледоніі. Плошча паверхні — 4068 тыс. км ². Максімальная глыбіня 9174 м. Мае шматлікія каралавыя рыфы і астравы, такія як астравы Уіліс, Трэграс, Бамптан, Чэстэрфілд. Адным з найбольш вядомых рыфаў з'яўляецца Вялікі бар’ерны рыф, самы вялікі каралавы рыф у свеце. Дно моцна расчлянёнае. Цячэнні ўтвараюць цыкланальны кругаварот, на заходняй ускраіне якога бярэ пачатак Усходне-Аўстралійскае цячэнне. Тэмпература вады на поўдні ад 19°С у жніўні да 24°С у лютым, на поўначы да 28°С. Салёнасць да 35,5. Прылівы няправільныя, паўсутачныя (да 7,2 м). Галоўныя парты: Кэрнс (Аўстралія), Порт-Морсбі (Новая Гвінея), Нумеа (Новая Каледонія). Заліў Прынцэсы Шарлоты

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Тасманава мора

**Тасма́нава мо́ра** () — водная прастора, ускраіннае мора ў паўднёва-заходняй частцы Ціхага акіяна, якое раздзяляе Аўстралію і Новую Зеландыю, адлегласць паміж якімі дасягае прыблізна 2000 кіламетраў .

Мора носіць імя галандскага мараплаўца Абеля Тасмана, першага еўрапейца, які дасягнуў Тасманіі і Новай Зеландыі. Пасля англійскі мараплавец Джэймс Кук больш падрабязна даследаваў Тасмановоа мора ў 1770-х гадах падчас сваёй першай кругасветнай экспедыцыі.

Тасманава мора знаходзіцца паміж Аўстраліяй і востравам Тасманія на захадзе, астравамі Новая Зеландыя, Норфалк і Новая Каледонія на ўсходзе. На паўднёвым захадзе Басавым пралівам злучаецца з Індыйскім акіянам. Плошча мора складае 3336 тыс. км². Найбольшая глыбіня 6015 м (да 5466 м), сярэдняя — 3285 м. Найбольшая глыбіня ў паніжэнні — Усходне-Аўстралійскай катлавіне, складае прыкладна 5200 метраў. У сярэдняй частцы мора перасякае падводны хрыбет. Прылівы паўсутачныя, вышынёй да 5,3 м. Салёнасць 35—35,5 г/л.

Галоўныя парты: Сідней, Брысбен, Ньюкасл (Аўстралія); Окленд, Нью-Плімут (Новая Зеландыя).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Герард Доу

**Герард Доу** (, *Gerrit Douw*; 7 красавіка 1613, Лейдэн — 9 лютага 1675, Лейдэн) — нідэрландскі мастак, прылічваецца да «малых галандцаў».

## Жыццяпіс 
Вучыўся ў Рэмбранта (1628—1631). Быў запрошаны да двара Карла II. У майстэрні Г. Доу вучыліся Метсю, Пітэр Карнеліюс ван Слінгеланд, Якаб Тарэнфле.

## Творчасць 
Майстар жанравай карціны, найчасцей яго героі — дзеці і старыя.

Творы мастака, захоўваюцца ў буйнейшых музеях свету.

File:Gerard Dou 005.jpg|Г. Доу, *Старая жанчына за кнігай* (маці Рэмбранта), Амстэрдам
File:Gerrit Dou - Oude vrouw bij een kaars.jpg|Г. Доу, *Старая са свечкай*, Кёльн
File:Gerard Dou 003.jpg|Г. Доу, *Хворая на вадзянку*, 1663, Луўр
File:Gerard Dou Still Life with a Boy Blowing Soap-bubbles.jpg|Г. Доу, 1635-1636

## Літаратура 
* Gerrit Dou, 1613—1675: master painter in the age of Rembrandt. Washington: National Gallery of Art; New Haven: Yale UP, 2000

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Нідэрландаў
Катэгорыя:Пахаваныя ў Лейдэне

Катэгорыя:Асобы
Мерыдыян

[thumb|280px|Усе мерыдыяны (жоўтыя) дзеляць шар на дзве паловы — таксама як і [экватар (сіні). Паралелі паказаны пункцірнымі лініямі.]]

## Геаграфічны мерыдыян 
**Мерыдыя́н** (ад  - 'поўдзень'; з  'medidies' ад  'medius + dies' ) — у геаграфіі, лінія перасячэння паверхні зямнога шара плоскасцю, праведзенай праз якую-небудзь кропку зямной паверхні і вось кручэння Зямлі. Кожны мерыдыян перасякаецца з усімі астатнімі ў дзвюх кропках на паўночным і паўднёвым паўшар'і. Даўжыні ўсіх мерыдыянаў на глобусе роўныя. Усе кропкі аднаго мерыдыяна маюць аднолькавую даўгату, але розную шырату. У міжнароднай практыцы за пачатковы мерыдыян прыняты Грынвіцкі, які праходзіць праз англійскі горад Грынвіч, ад яго вядзецца адлік даўгот.

## Астранамічны мерыдыян 
**Мерыдыян** — у астраноміі, вялікі круг нябеснай сферы, які праходзіць праз паўшар'і свету, зеніт і надзір.

## Гл. таксама 
* Геаграфічныя каардынаты
* Бусоль
* Паралель
* Магнітны мерыдыян

Катэгорыя:Геадэзія
Катэгорыя:Лініі
Катэгорыя:Картаграфія
Царква Раства Багародзіцы (Парэчча)

**Царква Раства Багародзіцы** — драўляная царква ў цэнтры вёскі Парэчча, Пінскага раёна.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1912 годзе. Гарэла і была адноўлена ў 2003—2005 гадах.

## Архітэктура 
злева|thumb|Царква Раства Багародзіцы ў 2013 годзе
У аснове планіровачнай арганізацыі храма цэнтральны трох’ярусны зруб, бакавыя прамавугольныя прыдзелы і прытвор, пяцігранная апсіда з маленькімі бакавымі рызніцамі. Дынамічную вертыкальна развітую аб’ёмную кампазіцыю храма фарміруюць трох’ярусная званіца з востраканечным шатром і трох’ярусны асноўны чацверыковы зруб, завершаны сферычным купалам з цыбулепадобнай галоўкай. З чатырох бакоў да яго прымыкаюць нізкія алтары і пяцігранная апсіда, якія надаюць царкве крыжападобны план. Фасады гарызантальна ашаляваныя. У дэкоры карнізаў, ліштвы, вуглавых накладак выкарыстана разьба.

## Інтэр’ер 
Ва ўнутранай арганізацыі храма пануе прастора сяродкрыжжа, перакрытая высокім пірамідальным скляпеннем на парусах. Абраз сярэдзіны 19 ст. «Мікай Цудатворац».

## Літаратура 
* НГАБ у г. Гродна, ф. 97, воп. 1, спр. 278, арк. 3.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Пінскага раёна
Катэгорыя:Парэчча (Пінскі раён)
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Храмы Найсвяцейшай Дзевы Марыі
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Катэгорыя:1912 год у Беларусі
Табулкі

**Табу́лкі** (, ) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Парэцкага сельсавета. Размешчана ў 17 км ад аўтадарогі Івацэвічы — Пінск — Столін і ў 35 км ад горада Пінска. Паводле перапісу 1 студзеня 1998 года ў вёсцы налічалася 254 гаспадаркі, 603 жыхара.

## Гісторыя 
* XVII стагоддзе — уласнасць Цярлецкіх. У 1647 годзе з'яўляецца маёнткам Яраша Цярлецкага.
* У канцы XIX стагоддзя ў вёсцы дзейнічала народнае вучылішча (настаўнік Б. Шэўк-Лейка).
* сакавік 1943 года — фашысты знішчылі 2 двары, забілі 3 жыхароў.

## Славутасці 
* Памятны знак землякам, якія загінулі ў барацьбе з фашызмам.

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Васільевіч Куцко (нар. 1954) — беларускі палітык.

## Спасылкі 
* Табулкі на «Гісторыя Пінска»

Катэгорыя:Парэцкі сельсавет (Пінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна
Аданталогія

**Аданталогія** (ад , родны склон odontos — зуб і …логія) — навука, якая вывучае будову, варыяцыі і эвалюцыю зубасківічнай сістэмы.

Аданталогія разглядае пытанні, звязаныя з анатоміяй, фізіялогіяй, паталогіяй і прафілактыкай захворванняў органаў жавання і падзі, разглядаючы іх у сувязі з агульным станам арганізму чалавека і сацыяльнымі ўмовамі яго існавання. Тэрапеўтычная аданталогія — састарэлы сінонім стаматалогіі, разглядае пытанні лячэння і прафілактыкі зубных захворванняў.

## Антрапалагічная аданталогія 
Антрапалагічная аданталогія — кірунак антрапалогіі, які вывучае эвалюцыйную, расавую і этнічную зменлівасць будовы зубной сістэмы сучаснага і выкапнёвага чалавека. Карыстаецца вымяральнымі і апісальнымі метадамі. Метады антрапалагічнай аданталогіі дазваляюць выпрацаваць крытэрыі расавых і ўзроставых адрозненняў, рэканструяваць асноўныя заканамернасці расагенезу і старажытных міграцый чалавека.

Методыку вымярэння зубоў у антрапалагічнай аданталогіі распрацаваў англійскі вучоны У. Г. Флаўэр, які падзяліў расы на буйназубых (аўстралійцы, тасманійцы), драбназубых (еўрапейцы, індыйцы) і сярэднязубых (кітайцы, амерыканцы, індзейцы, малайцы). Методыка некаторых апісальных расавых прыкмет структуры зубоў прапанавана амерыканскім антраполагам А. Грдлічкай, савецкі вучоны А. А. Зубаў удакладніў методыку і праграму даследаванняў. 

Раследаванні зменлівасці зубной сістэмы старажытнага чалавека ў Беларусі праводзяць В. В. Гатальскі, Л. І. Цягака, В. В. Цягака і інш.

## Гл. таксама 
* Стаматалогія

## Літаратура 
* *Цягака, Л. І.* Аданталогія / Л. І. Цягака // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 20. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* *Цягака, Л. І.* Аданталогія / Л. І. Цягака // Археалогія і нумізматыка Беларусі: энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 26. — ISBN 5-85700-077-7.

## Спасылкі 
* Одонтология // Вялікая савецкая энцыклапедыя

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фізічная антрапалогія
Катэгорыя:Зубы
Катэгорыя:Клінічныя раздзелы медыцыны
Выганашчанскае балота

**Выганашча́нскае балота** — балота нізіннага (94%) і змешанага тыпу (6%), у Ляхавіцкім, Івацэвіцкім і Ганцавіцкім раёнах Беларусі.

Сток ажыццяўляецца па Агінскаму і іншых каналах ў Выганаўскае возера.

## Апісанне балота 
Плошча балота складае 34,9 тысяч гектараў. Глыбіня торфу - да 4,7 метра, сярэдняя 2,1 метра, ступень разлажэння 26% (змяшаны тып) і 36% (нізінны), зольнасць адпаведна 4,7% і 8,5%. Пад торфам у некаторых месцах залягае мергель, сапрапель магутнасцю да 1,6 метра.

## Флора 
На тэрыторыі Ляхавіцкага раёна ў 1964-1969 адкрытай арашальнай сеткай асушаны масіў 4400 га. На асушаных землях вырошчваюць шматгадовыя травы, збожжавыя і абганяльныя культуры. На неасушаных землях - лес з бярозы, алешыны і вербы, зрэдку хвоя і асакі. На тэрыторыі Івацэвіцкага раёна балота не асушана. Пераважаюць асакі, мох сфагнум, вярба. На плошчы 1300 га лес з бярозы і хвоі.

## Літаратура 
* *Подопличко А. П.* Торфяные месторождения Белоруссии: генезис, стратиграфия и районирование. — Мн., 1961
* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия. — Мн.: БелСЭ, 1989. — ISBN 5-85700-001-7

Катэгорыя:Балоты Беларусі
Катэгорыя:Балоты Палесся
Катэгорыя:Балоты Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Балоты Ляхавіцкага раёна 
Катэгорыя:Балоты Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Балоты Ганцавіцкага раёна
Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта
Таемнае

**Тае́мнае** — возера ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Размешчана ў 30 км на поўдзень ад Брэста за 1,5 км на поўнач ад вёскі Дубіца. Уваходзіць у склад Брэсцкай групы азёр.

Таемнае знаходзіцца ў басейне Заходняга Буга. Плошча возера складае 0,16 км². Найбольшая глыбіня возера — 3,8 м, сярэдняя — 1,3. Даўжыня возера складае 0,47 км, найбольшая шырыня — 0,33 км. Даўжыня берагавой лініі — 1,3 км. Аб’ём вады ў Белым возеры складае 0,21 млн. м³. Плошча вадазбору — 3,7 км².

Катлавіна возера плоская, берагі — нізкія, забалочаныя. Бераг на ўсходзе падвышаны, пясчаны. Дно возера сапрапелістае, каля берагоў — пясчанае, месцамі глеістае. У сувязі з меліярацыйнымі працамі ўзровень вады ў возеры панізіўся на 0,8 метра. Возера слаба зарастае.

Таемнае злучанае каналам з Заходнім Бугам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Брэсцкага раёна
Ружамберак

**Ружамберак** (, , ) — горад у паўночнай Славакіі, размешчаны на зліцці рэк Ваг і Рэвуца каля падножжа Вялікай Фатры і Нізкіх Татраў. Насельніцтва каля 30 тыс. чалавек.

## Гісторыя 
Ружамберак упершыню згадваецца ў 1233 годзе. Магдэбургскае права атрымаў у 1318 годзе. У XVI ст. у Ружамберку ўтвараецца вядомая лютэранская школа для дваранскіх дзяцей, у 1729 годзе ўзнікае каталіцкая школа гэткага ж тыпу, у якой вучыліся шматлікія выбітныя асобы Славакіі, напрыклад, Антон Берналак.

У XIX ст. Ружамберак быў важным цэнтрам працоўнага і марксісцкага руху ў Чэхаславакіі.

У цяперашні час Ружамберак — важны прамысловы цэнтр паўночнай Славакіі.

## Насельніцтва 
## Адукацыя 
* Каталіцкі ўніверсітэт Ружамберка

## Славутасці 
* Гістарычны цэнтр горада
* Касцёл Святога Андрэя
* Балюстрады на паўднёвым баку Рынку
* Сінагога (1880 год)
* Музей на вольным паветры Велкалінец (уваходзіць у Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА)
* Ратуша
* Кляштар Святога Крыжа
* Помнік Андрэю Глінку

### Галерэя 

Файл:PA260021.JPG|Касцёл Святога Андрэя
Файл:Radnica_Ružomberok.jpg|Ратуша
Файл:Cernova.Kirche_jf2.jpg|Касцёл у раёне Чэрнава
Файл:Synagogue_in_Ružomberok.jpg|Сінагога
Файл:Vlkolínec,_v_pozadí_Sidorovo.JPG|Музей на вольным паветры Велкалінец 

## Гарады-пабрацімы 
*  Глучын, Чэхія
*  Бачкі-Петровац, Сербія

## Гл. таксама 
* Жаночы баскетбольны клуб «Ружамберак»

## Крыніцы 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Чорнае (возера, Брэсцкі раён)

**Чорнае** — возера ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Брэсцкай групы азёр.

Плошча возера складае 0,09 км². Даўжыня - 0,4 км. Найбольшая шырыня возера — 0,28 км.

Возера размяшчаецца ў басейне Серадовай рэчкі, за 30 км на поўдзень ад Брэста. Злучана каналам з Белым возерам.

Паводле легенды, вада ў возеры была чорная, як смала, а ў Белым возеры, якое зусім побач, наадварот — белая і празрыстая. Адсюль гэтыя азёры і атрымалі свае назвы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Брэсцкага раёна
Марцін (горад)

**Марцін** (, , ) — горад у паўночнай Славакіі, знаходзіцца ля падножжа Малой і Вялікай Фатры пры зліцці рэк Турэц і Ваг.

## Гісторыя 
Марцін упершыню згадваецца ў 1284 годзе як паселішча Склабінскага панства. У 1340 Марцін атрымлівае гарадскія правы.

Горад знакаміты першым чынам як сталіца славацкага нацыянальнага адраджэння. У 1861 тут адбыўся славацкі народны сход, які абвясціў мэты славацкага народа. Вынікам зборла стаў заснаванне Славацкай маткі, культурнай арганізацыі славакаў і ўзнікненне трох славацкіх гімназій. У 1893 узнікае Славацкі народны музей.

30 кастрычніка 1918 Славацкі народны сход прымае ў Марціне Дэкларацыю Славацкага Народа пра далучэнне Славакіі да Чэхаславакіі.

21.08.1944 славацкія партызаны занялі горад і абвясцілі пра аднаўленне Чэхаславакіі, але пасля цяжкіх баёў нямецкія войскі зноў занялі Марцін, які быў ізноў вызвалены 11.04.1945.

У наш час Марцін — прамысловы цэнтр славацкага Турца.

## Насельніцтва 
## Выбітныя асобы 
* Янка Есенскі (1874—1945) — славацкі празаік, паэт, перакладчык, літаратурны і палітычны дзеяч славацкага нацыянальнага руху.

## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Славацкая маціца

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада 

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Брынзавыя галушкі

**Брынзавыя галушкі** () — паста, густа запраўленая мяккім сырам. Традыцыйная славацкая страва, найбольш папулярная ў мінулым. Аб папулярнасці галушак сведчыць той факт, што пра іх складзены песні, прыказкі і г. д. У кожным краі рэцэпт прыгатавання меў пэўныя асаблівасці.

Катэгорыя:Славацкая кухня
Катэгорыя:Ежа і напоі
Нове-Замкі

**Но́ве-За́мкі** (, , , ) — горад у паўднёва-заходняй Славакіі на рацэ Нітра.

Узнік горад у XVI ст. у якасці абарончай крэпасці супраць туркаў. Крэпасць з’яўлялася адной з найлепшых у Еўропе. З часам вакол крэпасці вырас горад. Сёння гэта адзін з прамысловых цэнтраў краіны.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Выбітныя асобы 
* Антан Берналак, лінгвіст

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Славакіі
Берынгава мора

**Берынгава мора** — паўзамкнёнае мора на поўначы Ціхага акіяна, аддзяляецца ад яго Алеўцкімі і Камандорскімі астравамі; Берынгаў праліў злучае яго з Чукоцкім морам і Паўночным Ледавітым акіянам. Берынгава мора абмывае берагі Расіі і ЗША. Плошча 2315 тыс.км², найбольшая глыбіня 5500 м. Залівы: Анадырскі, Брыстолькі, Нортан, Алютарскі. Самыя вялікія астравы: Святога Лаўрэнція, Нунівак, Астравы Прыбылова, Карагінскі. Берагі моцна парэзаныя, усходнія — нізінныя, заходнія — пераважна гарыстыя. Упадаюць рэкі Анадыр і Юкан. Клімат на поўначы арктычны і субарктычны з адметнымі рысамі кантынентальнасці, на поўдні ўмерана марскі.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна