Ксенафонт Антонавіч Гаворскі

**Ідэльфонс**, у праваслаўі **Ксенафонт Антонавіч Гаворскі** (1812, Навагрудскі павет Гродзенскай губерні — , ) — расійскі і беларускі археолаг, гісторык, выдавец. Член-карэспандэнт Імператарскага рускага археалагічнага таварыства.

## Біяграфія 
Паходзіў з сям’і ўніяцкага святара.

У 1830 годзе скончыў Жыровіцкую (Літоўскую) духоўную семінарыю. Адпраўлены ўніяцкім мітрапалітам Іосіфам Сямашкам на навучанне ў Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт, пасля ў 1831 годзе паступіў у Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію, скончыў яе ў 1835 годзе са ступенню кандыдата.

Пасля навучання вярнуўся ў Беларусь. У 1836 годзе ажаніўся са шляхцянкай-каталічкай Юдытай Францішкаўнай Рыдзеўскай.

Каля 25 гадоў выкладаў у Полацкай духоўнай семінарыі сусветную і царкоўную гісторыю, яўрэйскую мову, кананічнае права і іншыя дысцыпліны. Горача падтрымліваў намеры скасавання ўніяцтва, у 1837 годзе даў пісьмовае абавязальніцтва далучыцца да праваслаўнай царквы. Пры пераходзе ў праваслаўе атрымаў імя **Ксенафонт**.

На пачатку педагагічнай кар’еры Гаворскага, былы пратэктар Сямашка ў сваіх нататках за 29 траўня 1837 года ахарактаразаваў яго: *«Гаворскі выкладае царкоўнае красамоўства, біблейскія старажытнасці і яўрэйскую мову, з дастаткова пасрэднымі поспехамі — ён яшчэ слабы»*. У сваім дакладзе ў Сінод у 1860 годзе Сямашка таксама пісаў пра Гаворскага — *«чалавек даволі пасрэдны»*.

З 1862 года жыў у Кіеве, з 1864 — у Вільні.

Пахаваны ў Вільні на Еўфрасіннеўскіх могілках.

## Навуковая дзейнасць 
Ксенафонт Гаворскі — адзін з піянераў археалагічных даследаванняў на тэрыторыі Беларусі. У пачатку 50-х гадоў XIX стагоддзя ён займаўся археалагічнымі раскопкамі курганоў у наваколлях Полацка.

К. А. Гаворскі займаўся таксама даследаваннем царкоўнай гісторыі Беларусі. Аўтар прац на гэту тэму. Апублікаваў шмат важных дакументаў па гісторыі Беларусі, арыгіналы якіх пазней загінулі. Даследаваў гісторыю праваслаўных храмаў.

## Выдавецкая дзейнасць 
У грамадскай і навуковай дзейнасці стаяў на рэакцыйных пазіцыях, усхваляў палітыку царызму ў Паўночна-Заходнім краі. Адзін з пачынальнікаў заходнерусізму.

У 1857—1858 — рэдактар неафіцыйнай часткі «Витебских губернских ведомостей», дзе таксама друкаваліся яго даследаванні па гісторыі і выяўленыя ім актавыя матэрыялы.

Потым Ксенафонт Антонавіч перасяліўся ў Кіеў, дзе 1 ліпеня 1862 года пачаў выдаваць часопіс «Вестник Юго-Западной и Западной России». У часопісе адстойваліся дзяржаўныя ідэі, падтрымлівалася дзяржаўная палітыка. Самая вялікая ўвага надавалася барацьбе з паланізацыяй і каталіцкім празелітызмам у заходне-рускіх абласцях.

Пасля пераезду ў Вільню стаў заснавальнікам і рэдактарам часопіса «Вестник Западной России», які працягваў традыцыі папярэдняга выдання: асуджаў Паўстанне 1863—1864 гадоў і ўхваляў палітыку М. М. Мураўёва.

## Грамадска-палітычныя погляды 
Вакол часопіса «Вестник Западной России» склалася супольнасць навукоўцаў, журналістаў і пісьменнікаў, заклапочаных праблемай захавання цэласнасці рускага народа і супрацьстаяння паланізацыі і сепаратызму. Пасля гэта грамадска-палітычная плынь была названа «заходнерусізмам».

К. А. Гаворскі прасочваў польскі ўплыў і ў дзейнасці ўкраінафілаў, якія прапагандавалі стварэнне асобнай ад рускай літаратурнай украінскай мовы. У лісце  дзеячу Якаву Галавацкаму ён пісаў: «У нас у Кіеве толькі цяпер не больш за пяць упартых хахламанаў з прыродных маларосаў, а то (іншыя) усё палякі, больш за ўсіх завіхаліся аб распаўсюдзе маларасійскіх кніжонак. Яны самі, пераапрануўшыся ў скруткі, швэндаліся па вёсках і раскідвалі гэтыя кніжонкі; дакладна пранырлівы лях пачуў у гэтай справе для сябе пажыву, калі адважыўся на такія подзвігі».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Матвейчык Д. Ч.* Паўстанне 1863—1864 гадоў на старонках часопіса «Веснік Заходняй Расіі» // Беларускі гістарычны часопіс. — 2016. — № 5. — С. 18-27.

## Спасылкі 
* Біяграфія ў Рускім біяграфічным слоўніку т.4 С. 435. 

Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Археолагі Расіі
Катэгорыя:Выдаўцы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Заходнерусізм