Пастаянная запамінальная прылада

thumb|150px|Мікрасхема EPROM Intel 1702 з ультрафіялетавым сціраннем.
thumb|150px|Мікрасхема ПЗП AMD AM2716 выпушчаная ў 1979 годзе.
**Пастаянная запамінальная прылада** (**ПЗП**) — энэрганезалежная памяць, выкарыстоўваецца для захоўвання масіву незмяняльных даных.

## Класіфікацыя 
### Па тыпу выканання 
* Масіў даных сумешчаны з **прыладай выбаркі** (злічваючай прыладай), у гэтым выпадку масіў даных часта гутаркова завецца **«прашыўка»**:
** мікрасхема ПЗП;
** Адзін з унутраных рэсурсаў аднакрыштальнай мікраЭВМ (мікракантролера), як правіла *FlashROM*.
* Масіў даных існуе самастойна:
** Кампакт-дыск;
** перфакарта;
** перфастужка;
** мантажныя «1» і мантажныя «0».

### Па разнастайнасцям мікрасхем ПЗП 
* Па тэхналогіі вырабу крышталя:
** **ROM** — (, пастаянная запамінальная прылада), масачная ПЗП, вырабляецца фабрычным метадам. У далейшым няма магчымасці змяніць запісаныя даныя.
** **PROM** — (, Праграмуемае **ПЗП** (**ППЗП**)) — **ПЗП**, якое «прашываецца» аднаразова карыстальнікам.
** **EPROM** — (, перапраграмавальная **ПЗП** (**ПППЗП**)). напрыклад, змест мікрасхемы К537РФ1 сціраўся з дапамогай ультрафіялетавай лямпы. Для праходжання ўльтрафіялетавых прамянёў да крышталя ў корпусе мікрасхемы было прадугледжана вакенца з кварцавым шклом.
** **EEPROM** — (, электрычна сціральная перапраграмавальная **ПЗП**). Памяць такога тыпу можа сцірацца і запаўняцца данымі некалькі дзясяткаў тысяч разоў. Выкарыстоўваецца ў цвёрдацельных назапашвальніках. Адной з разнастайнасцяў EEPROM з'яўляецца **флэш-памяць** ().
** ПЗП на **магнітных даменах**, напрыклад К1602РЦ5, мела складаную прыладу выбаркі і захоўвала даволі вялікі аб'ём даных у выглядзе намагнічаных зон крышталя, пры гэтым не маючы рухомых частак (гл. камп'ютарная памяць). Забяспечвалася неабмежаваная колькасць цыклаў перазапісу.
** **NVRAM**, non-volatile memory — «неразбуральная» памяць, у прынцыпе, не з'яўляецца ПЗП. Гэта АЗП невялікага аб'ёму, канструктыўна сумешчаная з батарэйкай. У СССР такія прылады часта зваліся *«Dallas»* па назве фірмы, якая выпусціла іх на рынак. У NVRAM сучасных ЭВМ батарэйка ўжо канструктыўна не звязана з АЗП і можа быць заменена.
* Па тыпу доступу:
** З паралельным доступам (**parallel mode** ці **random access**): такая ПЗП можа быць даступна ў сістэме ў адраснай прасторы АЗП. Напрыклад, К573РФ5;
** З паслядоўным доступам: такія ПЗП часта ўжываюцца для аднакратнай загрузкі канстантаў ці прашыўкі ў працэсар ці ПЛІС, ужываецца для захоўвання настроек каналаў тэлевізара і інш. Напрыклад, 93С46, AT17LV512A.
* Па спосабу *праграмавання* мікрасхем (запісу ў іх прашыўкі):
** Непраграмавальныя ПЗП;
** ПЗП, якія праграміруюцца толькі з дапамогай спецыяльнай прылады — *праграматара ПЗП* (як аднаразова, так і шматразова прашывальныя). Ужыванне праграматара патрэбна, у прыватнасці, для падачы нестандартных і адносна высокіх напружанняў (да +/- 27 В) на спецыяльныя вывады.
** Унутрысістэмна (пера)праграмавальныя ПЗП (*ISP, in-system programming*) — такія мікрасхемы маюць унутры генератар усіх неабходных высокіх напружанняў, і могуць быць перапрашытыя без праграматара і нават без выпайкі з друкаванай платы, праграмным спосабам.

## Выкарыстанне 
У пастаянную памяць часта запісваюць мікрапраграму кіравання тэхнічнай прыладай: тэлевізарам, сотавым тэлефонам, разнастайнымі мікракантролерамі, ці камп'ютарам (BIOS ці OpenBoot на машынах SPARC).

**BootROM** — прашыўка, такая, што калі яе запісаць у прыдатную мікрасхему ПЗП, усталяваную ў сеткавай картцы, то робіцца магчымай загрузка аперацыйнай сістэмы на камп'ютар з аддаленага вузла лакальнай сеткі. Для ўбудаваных у ЭВМ сеткавых плат BootROM можна актываваць праз BIOS.

**ПЗП** у IBM PC-сумяшчальных ЭВМ месціцца ў адраснай прасторы ад F600:0000 па FD00:0FFF

## Гістарычныя тыпы ПЗП 
Пастаянныя запамінальныя прылады сталі знаходзіць ужыванне ў тэхніцы задаўга да з'яўлення ЭВМ і электронных прыбораў. У прыватнасці, адным з першых тыпаў ПЗП быў кулачковы валік, які ўжываўся ў шарманках, музычных скарбонках, гадзінніках з боем.

З развіццём электроннай тэхнікі і ЭВМ узнікла неабходнасць у хуткадзейных ПЗП. У эпоху вакуумнай электронікі знаходзілі ўжыванне ПЗП на аснове патэнцыяласкопаў, монаскопаў, прамянёвых лямп. У ЭВМ на базе транзістараў у якасці ПЗП невялікай ёмкасці шырока ўжываліся штэпсельныя матрыцы. Пры неабходнасці захоўвання вялікіх аб'ёмаў даных (для ЭВМ першых пакаленняў — некалькі дзясяткаў кілабайтаў) выкарыстоўваліся ПЗП на базе ферытавых кольцаў (не варта блытаць іх з падобнымі тыпамі АЗП). Менавіта ад гэтых тыпаў ПЗП бярэ свой пачатак тэрмін «прашыўка» — лагічны стан ячэйкі задаваўся напрамкам навіўкі проваду, які ахопліваў кольца. З-за таго, што тонкі провад патрабавалася працягваць праз ланцуг ферытавых кольцаў, для выканання гэтай аперацыі ўжываліся металічныя іголкі, аналагічныя швейным. Нават сама аперацыя напаўнення ПЗП інфармацыяй нагадвала працэс шыцця.

## Гл. таксама 
* аператыўная запамінальная прылада
* Вобраз ПЗП
* CD-ROM
* WORM
* Open Firmware

Катэгорыя:Энерганезалежная памяць