open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Беларуска-казахстанскія адносіны

**Беларуска-казахстанскія адносіны** — адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Рэспублікай Казахстан. Дыпламатычныя дачыненні ўрады ўстанавілі 16 верасня 1992 года.

## Гісторыя 
Пасольства Казахстана ў Мінску было адкрыта 9 студзеня 1993 года Беларуская амбасада ў Астане дзейнічае з 13 ліпеня 1997 года.

3—4 кастрычніка 2013 года прайшоў афіцыйны візіт, дзе сустрэўся з Прэзідэнтам Казахстана Н. Назарбаевым. НА перамовах былі закрануты пытанні паглыблення двухбаковага супрацоўніцтва ў гандлёва-эканамічнай і індустрыяльна-інавацыйнай сферах, а таксама прамысловай кааперацыі ў АПК.

## Гл. таксама 
* Беларуская батальённа-тактычная група ў Казахстане

## Зноскі
Дзяржынскі сельсавет (Лельчыцкі раён)

**Дзяржы́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лельчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Дзяржынск (да 1931 года — вёска Радзілавічы).

Утвораны 25 снежня 1930 года як Радзілавіцкі (Радзівілавіцкі) сельсавет у складзе Тураўскага раёна шляхам вылучэння з Букчанскага сельсавета. 11 лістапада 1931 года перайменаваны ў Дзяржынскі, цэнтр перанесены ў вёску Дзяржынск. З 21 чэрвеня 1935 года ў складзе Тураўскага раёна Мазырскай акругі, з 15 студзеня 1938 года — у Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — у Гомельскай вобласці. Пасля скасавання Тураўскага раёна з 17 красавіка 1962 года ў складзе Лельчыцкага раёна. З 25 снежня 1962 па 6 студзеня 1965 года — у Мазырскім раёне.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 812 чалавек, з іх 99,5 % — беларусы; паводле перапісу 2019 года — 600 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1930 годзе
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Тураўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мазырскага раёна
Вучыч

**Вучыч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Вучыч (нар. 1970) — сербскі палітык.
* Іван Буніч Вучыч (1592—1638) — харвацкі паэт.
Дзмітрый Валяр’янавіч Лазоўскі

**Дзмі́трый Валяр’я́навіч Лазо́ўскі** (нар. , Мінск, БССР) — беларускі біятланіст. Займаецца біятлонам з 2011 года. Член зборнай Беларусі па біятлоне з 2018 года. 

## Спасылкі 
* Знакомство с биатлонистами юношеской команды

Катэгорыя:Біятланісты Беларусі
Мамедаў

**Мамедаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ніджат Мамедаў (нар. 1985) — азербайджанскі шахматыст, гросмайстар (2006).
* Фарыд Мамедаў (нар. 1991) — азербайджанскі спявак.
Саргсян

**Саргсян** — армянскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вазген Савенавіч Саргсян (1959—1999) — армянскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, пісьменнік.
* Серж Азатавіч Саргсян (нар. 1954) — армянскі палітычны, дзяржаўны і ваенны дзеяч, Прэзідэнт Арменіі (2008—2018).

Катэгорыя:Армянскія прозвішчы
Вячаслаў Яўгенавіч Яўсееў

**Вячаслаў Яўгенавіч Яўсееў** (, Мінск) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1974 годзе БПІ. 3 1974 года ў інстытуце «Мінскпраект» (з 1988 галоўны архітэктар праектаў). Працуе ў інстытуце «Мінскграда».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
Асноўныя работы: будынак Мінскай бібліятэкі № 11 у жылым раёне Чыжоўка (1979; прэмія Ленінскага камсамола Беларусі 1982), адміністрацыйны будынак рамонтна-эксплуатацыйнага ўпраўлення «Мінскэнерга» па вул. Аранскай (1980), відэакафэ «Дыялог» у мікрараёне Паўднёвы Захад 3 (1982), адміністрацыйны будынак рэгістрацыйна-экзаменацыйнага аддзялення ДАІ на праспекце Дзяржынскага (1986), архітэктурна-скульптурны комплекс «Мінск — горад-герой» (1985, усе ў сааўтарстве) у Мінску; мемарыяльны комплекс на месцы спаленай нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў час Вялікай Айчыннай вайны в. Літавец Дзяржынскага раёна (1988, у сааўтарстве).

## Узнагароды 
Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі (1982, з А. І. Чадовічам), 1-я прэмія ў рэспубліканскім конкурсе на эскіз-ідэю архітэктурна-скульптурнага комплексу «Мінск — горад-герой» (1983).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Вятчынскі сельсавет

**Вятчы́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр сельсавета — вёска Вятчын.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Жыткавіцкага раёна Мазырскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года і з 21 чэрвеня 1935 года да 20 лютага 1938 года). У 1925 годзе ў склад сельсавета ўваходзілі вёска Вятчын, хутары Вялікае Поле, Дробін Лес, Жарванец, Забінне, Заломы, Лескі, Мыкань, Пападзін, Рудня Вятчынская. З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Дзякавіцкага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Цярнопальскі езуіцкі калегіум

**Цярнопальскі езуіцкі калегіум** — навучальная ўстанова, якая дзейнічала ў Цярнопалі на працягу ХІХ — пачатку ХХ стагоддзя.

## Гісторыя ўстановы 
З’яўленне езуітаў у Цярнопалі адносіцца да сярэдзіны XVII ст., калі ў горадзе распачаў сваю дзейнасць місіянерскі пункт, звязаны з Камянец-Падольскім езуіцкім калегіумам.

Пасля забароны дзейнасці Таварыства Ісуса на тэрыторыі Расійскай імперыі шмат хто з езуітаў апынуўся ў Галічыне, што ў той час уваходзіла ў склад Аўстрыйскай імперыі (Каралеўства Галіцыя і Ладамерыя). Узмацненне мясцовай езуіцкай суполкі дало штуршок да актывізацыі місіянерскай і, асабліва, адукацыйнай дзейнасці Таварыства ў краі. Галоўным асяродкам айцоў-езуітаў у Галічыне быў Цярнопаль.

Першыя езуіты-выгнанцы з Расійскай імперыі прыехалі ў Цярнопаль 19 кастрычніка 1820 г., а ўжо 6 лістапада ў горадзе была адкрыта езуіцкая публічная школа. Спачатку дзейнічаў клас інфімы, дзе вучням даваліся базавыя веды ў лаціне. Потым з’явіліся класы граматыкі і сінтаксісу, дзе яны маглі паглыбляць сваю падрыхтоўку ў гэтай мове.

У верасні 1821 г. пачаў сваю дзейнасць канвікт — інтэрнат для вучняў, якія прыязджалі да езуітаў па веды не толькі з Цярнопальшчыны, але таксама і з іншых раёнаў Аўстрыйскай імперыі. Пражыванне ў канвікце давала магчымасць дадаткова займацца з настаўнікамі-езуітамі і знаходзіцца пад іх апекай. На працягу двух наступных гадоў для патрэб гэтай установы быў ўзведзены двухпавярховы будынак з некалькімі дзясяткамі пакояў. Наступным крокам цярнопальскіх езуітаў было заснаванне 1 кастрычніка 1821 г. гімназіі. У 1823 годзе ў Цярнопалі з’явілася аддзяленне філасофіі для свецкіх студэнтаў і семінарыстаў-езуітаў. У 1825—1826 гг. для заняткаў у калегіуме быў узведзены новы будынак.

Аснову выкладчыцкага корпусу Цярнопальскага езуіцкага калегіума склалі прафесары і выпускнікі былой Полацкай езуіцкай акадэміі: Вінцэнцій Бучынскі, Якаб Кандраў, Антоній Корсак, Маўрыцый Палонскі, Юзаф Цытовіч і многія іншыя. Гэта дало магчымасць падтрымліваць ва ўстанове высокі ўзровень адукацыйнага і выхаваўчага працэсу. Не дзіўна, што езуіцкія школы доўгі час карысталіся вялікай папулярнасцю сярод мясцовага жыхарства: 3 1824 г. у іх навучаліся 394 вучні, а ў 1836 г. — ужо 500.

## Літаратура 
* Яцечко-Блаженко, Т. Про єзуїтський конвікт в Тернополі в ХІХ столітті
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* KONWIKT SZLACHECKI W TARNOPOLU 1856 1886. Słownik wychowanków / Ludwik Grzebień, Beata Topij Stempińska. Kraków: Wydawnictwo WAM Akademia Ignatianum w Krakowie, 2016.
* Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1820—1905. Cz. 2. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1906. — s. 518—1300.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1820 годзе
Катэгорыя:1820 год ва Украіне
Катэгорыя:Езуіцкія калегіумы
Катэгорыя:Цярнопаль
Сонечнае зацьменне 20 мая 2012 года

**Сонечнае зацьменне 20 мая 2012 года** — кольцападобнае сонечнае зацьменне 128 сараса. Паласа кальцавога зацьмення пачалася ў паўднёвым Кітаі, прайшла па Японіі, праз Ціхі акіян і скончылася на тэрыторыі ЗША.

Зацьменне мела велічыню 0,9439 і дасягнула свайго максімуму ў 23:53:54 UTC у пункце з каардынатамі 49° пн. ш. 176° у. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 5 хв. 46 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 237 км.

Зацьменне 20 мая 2012 года стала 1-ым сонечным зацьменнем у 2012 годзе і 25-ым у XXI стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 25 лістапада 2011 года, наступнае — 13 лістапада 2012 года.

## Гл. таксама 
* Сонечныя зацьменні XXI стагоддзя

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Каталог сонечных зацьменняў 2001 — 2100
* Каталог сонечных зацьменняў 128 сараса
* Малая глабальная карта, на якой паказана геаграфія бачнасці зацьмення
* Вялікая глабальная карта, на якой паказана геаграфія бачнасці зацьмення

Катэгорыя:2012 год у астраноміі
2012-05-20
2012-05-20
2012-05-20
Катэгорыя:Падзеі 20 мая
Катэгорыя:Май 2012 года
Рафал Маркіяновіч

**Рафал Маркіяновіч** (, ; 14 кастрычніка 1783, Мсціслаў — 23 снежня 1856, Новы Сонч) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса 10 жніўня 1799 г. і на працягу наступных двух гадоў праходзіў выпрабаванні ў полацкім навіцыяце. У 1801—1802 гг. вывучаў нямецкую мову ў Дынабургскім езуіцкім калегіуме, пасля чаго два наступныя гады выкладаў у Віцебску (настаўнік інфімы і нямецкай мовы) і Мсціславе (настаўнік граматыкі, сінтаксісу і нямецкай мовы).

З 1804 па 1806 гг. вывучаў філасофію ў Полацкім езуіцкім калегіуме. У 1806—1809 гг. працаваў настаўнікам граматыкі, сінтаксісу і нямецкай мовы, а потым — рыторыкі і паэтыкі, алгебры і геаметрыі ў Магілёве і Віцебску.

У 1809 г. вярнуўся ў Полацк. Скончыў курс тэалогіі ў Полацкай езуіцкай акадэміі і ў 1813—1814 гг. працаваў рэгентам канвікта і прафесарам французскай мовы ў Віцебску. У 1814—1815 гг. — прэфект школ у Оршы. З 1815 г. — зноў у Полацку, дзе спачатку на працягу года рыхтаваўся да складання апошніх зарокаў у доме ІІІ прабацыі (склаў зарокі 2 лютага 1817 г.), а потым у 1817—1820 гг. займаў пасаду прафесара фізікі і трыганаметрыі Полацкай езуіцкай акадэміі.

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) выехаў у Аўстрыйскую дзяржаву, дзе з сакавіка 1821 г. пачаў працаваць у Галіцкай правінцыі Таварыства Ісуса. У 1821—1822 гг. — прафесар фізікі ў Старой Весі. З 1823 — у Цярнопальскім езуіцкім калегіуме, дзе спачатку займае пасаду рэгента канвікта, а ў 1828—1836 гг.- прафесара матэматыкі.

З 22 мая 1836 г. — рэктар Цярнопальскага езуіцкага калегіума, а з 6 студзеня 1838 г. — правінцыял Галіцкай правінцыі Таварыства Ісуса (19 лістапада 1843 г. на гэтай пасадзе яго змяніў яшчэ адзін беларускі езуіт — Якаб Пірлінг). З канца 1843 г. пэўны час быў прафесарам Св. Пісання і старажытнаяўрэйскай мовы у Новым Сончы. У 1844—1847 гг. — святар пры канвікце у львоўскім Collegium Nobilium, а ў 1847—1848 гг. — прафесар Св. Пісання і матэматыкі ў Новым Сончы. Пасля пачатку «Вясны народаў» і роспуску Таварыства Ісуса працаваў у Цярнопальскай дыяцэзіі.

Памёр 23 снежня 1856 г. у Новым Сончы.

## Літаратура 
* *Блинова, Т. Б.* Иезуиты в Беларуси. Роль иезуитов в организации образования и просвещения / Т. Б. Блинова. — Гродно : ГрГУ, 2002. — 427 с.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków: Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Храмы Пухавіцкага раёна

Спіс дзеючых і колішніх культавых збудаванняў Пухавіцкага раёна.

## Літаратура 
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

## Спасылкі 
* Карта храмаў Пухавіцкага раёна

Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Капліца (Поня)

**Капліца ў Поні ** — праваслаўная капліца ў вёсцы Поня Вілейскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Месціцца ў цэнтры вёскі, ля скрыжавання.

## Гісторыя 
Пабудаваная з цэглы ў 1939 годзе, атынкаваная.

## Архітэктура 
Кубападобны ў плане аб’ём з трохграннай алтарнай часткай, з трохвугольным франтонам з дошак на галоўным фасадзе. Накрытая двухсхільным дахам з вальмамі над алтарнай часткай, над уваходнай часткай — квадратная вежачка з шатровым дахам. Франтальны фасад вылучаны двухсхільнай навіссю.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Капліцы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Вілейскага раёна
Катэгорыя:1939 год у Беларусі
Дульдурга

**Дульдурга** () — сяло, адміністрацыйны цэнтр (з 1937) Дульдургінскага раёна Агінскай Бурацкай акругі Забайкальскага края Расіі. Насельніцтва — 6489 чалавек (2017). Размешчана пры ўпадзенні ракі Дульдурга ў раку Іля (басейн Амура), за 90 км на паўднёвы захад ад пасёлка Агінскае.

Катэгорыя:Населеныя пункты Забайкальскага края
Верх-Усуглі

**Верх-Усуглі** () — сяло ў Забайкальскім краі Расіі, адміністрацыйны цэнтр Тунгакочанскага раёна, а таксама Верх-Усуглінскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 2485 чал. (2017). Размешчана на беразе ракі Усуглі (левы прыток ракі Ульдурга ў басейне ракі Нярча), за 320 км на паўночны ўсход ад Чыты.

Катэгорыя:Населеныя пункты Забайкальскага края
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1936 годзе
Прыаргунск

**Прыаргунск** () — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Прыаргунскага раёна Забайкальскага края Расіі.

Знаходзіцца на паўднёвым усходзе края, на левым беразе ракі Урулюнгуй паблізу месца яе ўпадзення ў Аргун (па ёй праходзіць расійска-кітайская мяжа), за 80 км на паўночны ўсход ад Краснакаменска і за 435 км на паўднёвы ўсход ад Чыты. Паблізу паўночнай ускраіны пасёлка размешчана сяло Новацурухайтуй. Тэрыторыя пасёлка адносіцца да памежнай зоны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1953 годзе
Таль

**Таль** — імя, прозвішча і тапонім.

## Прозвішча 
* Ёзэф Таль — ізраільскі кампазітар
* Міхаіл Нехем’евіч Таль (1936—1992) — савецкі і латвійскі шахматыст, гросмайстар (1957).

## Тапонім 
### Аўстрыя 
* Таль (Штырыя)

### Беларусь 
* Таль — аграгарадок у Любанскім раёне Мінскай вобласці.

## Іншае 
* Таль — падвесны грузападымальны механізм.
Кохат

**Кохат** (, ) — горад у правінцыі Хайбер-Пахтунхва Пакістана, цэнтр раёна Кохат. Ваколіцы Кохата былі месцам частых узброеных сутыкненняў паміж брытанскімі каланіяльнымі сіламі і мясцовымі плямёнамі ў сярэдзіне-канцы 19-га стагоддзя. Сучасны Кохат — горад з насельніцтвам каля 170 000 чалавек. Брытанскі форт, кірмаш.

Катэгорыя:Гарады Пакістана
Аўгусцін Чарноцкі

**Аўгусцін Чарноцкі** (, ; 24 сакавіка 1788, Відзы — 9 сакавіка 1848, Рым) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, педагог.

## Біяграфія 
Уступіў у Таварыства Ісуса 13 жніўня 1801 г. і наступныя два гады праходзіў выпрабаванні ў полацкім навіцыяце. Потым вывучаў рыторыку ў Оршы (1803—1804), французскую мову і архітэктуру (1804—1805), філасофію і французскую мову (1805—1806) і філасофію (1806—1807) у Полацку.

У 1807—1811 гг. выкладаў у класе інфімы, а таксама паэтыку і рыторыку ў Полацкім езуіцкім калегіуме. З 1813 па 1816 гг. вывучаў у тэалогію ў Полацкай езуіцкай акадэміі. У 1815 г. высвечаны на ксяндза. У 1816—1819 гг. прафесар рыторыкі і паэтыкі для семінарыстаў-езуітаў у Пушы і Ужвальдзе. Апошнія месяцы перад выгнаннем езуітаў з Расійскай імперыі (1820) правёў у доме трэцяй прабацыі ў Віцебску, а потым працуючы прафесарам натуральнага права, права народаў і палітэканоміі ў Полацкай езуіцкай акадэміі.

Вымушана пакінуўшы Радзіму, А. Чарноцкі з’ехау у Італію. 15 жніўня 1821 г. даў манаскія абяцанні. Працаваў у Рымскай правінцыі Таварыства Ісуса, у тым ліку у якасці прафесара філасофіі ў Вітэрбо (да 1826), прафесара філасофіі, фізікі і матэматыкі ў Фарлі (1826—1829), а таксама прафесара фізікі і хіміі ў Папскім Грыгарыянскім універсітэце (*Collegium Romanum*, 1829—1848).

Памёр 9 сакавіка 1848 г. у Рыме.

## Творы 
* *Przestroga «Miesięcznikowi Połockiemu». (Wiersz do redakcji przysłany od …)*. «Miesięcznik Połocki», 1818, t. 1, nr 1, s. 19-23.
* *Satyra o krytyce do Molskiego.* «Miesięcznik Połocki», 1818, t. 1, nr 4, s. 274—280.
* *Satyra. Wychowanie dzieci.* «Miesięcznik Połocki», 1818, t. 2, nr 7, s. 163—171.

## Літаратура 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Адмірал Серпінек

**«Адміра́л Серпі́нек»** (да 1920 г. — «*Таццяна*», у 1920—1922 г. — «*Т–2*», у 1940—1941 г. — «*Прыпяць*») — польскі штабны карабель, перароблены з расійскага парахода. У 1928—1939 гадах служыў у Пінскай рачной флатыліі ваенна-марскога флота Польшчы.

## Гісторыя 
Дакладная дата пабудовы і звесткі пра першага ўладальніка судна ў крыніцах не захаваліся. Вядома, што яно з’яўлялася колішнім расійскім пасажырскім параходам «Таццяна», які выкарыстоўваўся для перамяшчэння па Дняпры і Прыпяці. У сакавіку 1919 г. параход быў мабілізаваны ў Прыпяцкую ваенную флатылію СССР у якасці гідраавіяносца. У студзені 1920 года ўвайшоў у склад Дняпроўскай ваеннай флатыліі, дзе выконваў функцыю плывучай базы.

27 красавіка 1920 г. у Чарнобылі параход быў захоплены польскімі войскамі і, пасля рамонта, 1 чэрвеня 1920 г. быў ўключаны ў склад Пінскай рачной флатыліі як грузавое судна «Т-2». Падчас адступлення флатыліі з Украіны і Усходняга Палесся, «Т-2» буксіраваў здабытыя (пераважна, у Кіеве) катары і параходы. 21 ліпеня 1920 г. ён наблізіўся да Пінска, але быў затоплены экіпажам на Піне праз чатыры дні з-за немагчымасці працягнуць плаванне з прычыны нізкага ўзроўня вады на Каралеўскім канале.

Пасля адыхода палякаў, карабель быў падняты савецкімі вайскоўцамі і адбуксіраваны да Мастоў Валынскіх, дзе праз нездзяйсняльнасць далейшай эвакуацыі зноў быў затоплены.

Неўзабаве па завяршэнні савецка-польскай вайны тэрыторыя Палесся канчаткова адыйшла да Польшчы. У красавіку 1921 г. карабель быў падняты са дна і накіраваны ў Модлін, дзе адбыўся грунтоўны рамонт судна. У 1922 годзе атрымаў назву «Адмірал Серпінек» у гонар Мацея Серпінека — першага польскага адмірала (XVI ст.) і стаў называцца вайсковым караблём Рэчы Паспалітай, дзеля чаго быў узброены двума станкавымі кулямётамі.

## Літаратура 
* *В. А. Спичаков*. «Пинская военная флотилия в документах и воспоминаниях» — Львов: Лига-Пресс, 2009 — 384 с, ISBN 978-966-397-118-2
* *Mateusz Borowiak*. Zapomniana Flota. Mokrany. Wydawnictwo Finna, Gdańsk, 2006, ISBN 83-89929-80-5
* *Jerzy Pertek*. Wielkie dni małej floty. Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1987, ISBN 83-210-0542-X

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ваенныя караблі Польшчы
Катэгорыя:Караблі Пінскай рачной флатыліі
Матэа Малінары

**Матэа Малінары** (, , ; 20 верасня 1778, Мілан — 19 лістапада 1861, Старая Весь, Галічына) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў; доктар тэалогіі, педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса 4 кастрычніка 1804 г. у Полацку і наступныя два гады праходзіў выпрабаванні ў Полацкім навіцыяце. Прафесар французскай мовы ў Оршы (1806—1807) і рэгент канвікта ў Віцебску (1807—1811). У 1811—1814 гг. у складзе групы з 12 місіянераў накіраваны ў Адэскую місію, дзе была разгорнута апостальская дзейнасць сярод мясцовых італьянскіх і нямецкіх эмігрантаў.

У 1814 г. вярнуўся на Беларусь. 2 лютага 1815 г. склаў апошнія зарокі. Працаваў у Полацкай езуіцкай акадэміі: прафесар Св. Пісання, царкоўнай гісторыі і старажытнаяўрэйскай мовы (1814—1816), старажытнаяўрэйскай, грэчаскай і французскай моў (1818—1819), старажытнаяўрэйскай і грэчаскай моў і нямецкай літаратуры (1819—1820); дэкан факультэта моў (1815—1817, 1818—1820) і цэнзар тыпаграфіі (1816—1817). У 1817—1818 гг. быў рэгентам канвікта ў Оршы.

Памёр у Старой Весі 19 лістапада 1861 г.

## Літаратура 
* Инглот, М. Общество Иисуса в Российской Империи (1772—1820 гг.) и его роль в повсеместном восстановлении Ордена во всем мире / М. Инглот; пер. А. Н. Коваля. — М. : Институт философии, теологии и истории св. Фомы, 2004. — 632 с.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.
* Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773—1905. Cz. 1 : 1773—1820. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1907. — 517 s.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Горны (Забайкальскі край)

**Горны** (, да 1994 года **Чыта-46**) — пасёлак гарадскога тыпу ў Забайкальскім краі Расіі, закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне (ЗАТУ), утварае гарадскую акругу ЗАТУ п. Горны. Насельніцтва — 11 337 чал. (2017). Размешчаны за 85 км на паўднёвы захад ад г. Чыта, за 52 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра (сяло Улёты), побач з пасёлкам Дравяная Улётаўскага раёна, за 43 км на паўднёвы ўсход ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі Лясная на лініі Забайкальскай чыгункі (Транссібірская магістраль).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1965 годзе
Мікалай Міхайлавіч Чагін

**Мікалай Міхайлавіч Чагін** (1823—1909) — рускі архітэктар. Акадэмік архітэктуры, сапраўдны стацкі саветнік. Кіраваў будаўніцтвам праваслаўных храмаў на захадзе Расійскай імперыі (у асноўным тэрыторыя сучасных Беларусі, Літвы і Латвіі).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1923 годзе ў Арле ў небагатай сям’і гандляра абуткам. Скончыўшы гарадское трохкласнае вучылішча, па хадайніцтве мясцовага губернатара  быў адпраўлены за казённы кошт вучыцца ў Пецярбургскі тэхналагічны інстытут. Скончыў яго ў 1845 годзе з сярэбраным медалём. Адразу ж паступіў на архітэктурныя курсы ў Пецярбургскую акадэмію мастацтваў, дзе ўзімку вучыўся маляванню і чарчэнню, улетку працаваў на будаўніцтве чыгункі Пецярбург — Масква.

У 1848 годзе Чагін атрымаў дыплом архітэктара. Неўзабаве паступіў на пасаду грамадзянскага інжынера пры Гродзенскай палаце дзяржаўных маёмасцяў. У 1850 годзе быў прызначаны архітэктарам па пабудове праваслаўных цэркваў у Віцебскай і Магілёўскай губернях. У 1850—1854 гадах ён перабудаваў і пабудаваў 124 аб’екты. 13 жніўня 1853 года савет Акадэміі мастацтваў узвёў яго ў званне акадэміка архітэктуры. Ён быў узнагароджаны ордэнамі Святой Ганны III ступені і Святога Станіслава III ступені.

З 3 кастрычніка 1864 года займаў пасаду віленскага губернскага архітэктара. З’яўляўся прыхільнікам праваслаўнага архітэктурнага канона, з-за чаго быў у фаворы ў М. М. Мураўёва-Віленскага.

Памёр 24 мая (6 чэрвеня) 1909 года ў Санкт-Пецярбургу ў доме свайго сына.

## Праекты 
; Беларусь
* Праект Свята-Крыжаўзвіжанскай царквы і іканастаса ў мястэчку Высокае Брэсцкага павета (23 жніўня 1864).
* Праект і каштарыс на будаўніцтва Свята-Васкрасенскай царквы ў павятовым горадзе Ашмянах (1875).
* Праект перабудовы Фары Вітаўта ў праваслаўны Сафійскі сабор у горадзе Гродна (1889) — не захавалася.

## Галерэя 

File:Ashmiana cerkov.JPG|Свята-Васкрасенская царква ў Ашмянах
File:Vilnius. Sv.Onos baznycia.Saint Ann's church3.jpg|Званіца касцёла Святой Ганны ў Вільні
File:Vilnius old town 7.JPG|Прачысценскі сабор у Вільні
File:Vilnius 3.JPG|Пятніцкая царква ў Вільні
File:Kotrynos cerkve.jpg| ў Вільні
File:Cerkiew św. Eufrozyny Wilno.JPG| ў Вільні
File:Vysokaje, carkva (4.08.2008).jpg|Свята-Крыжаўзвіжанская царква ў Высокім
File:Софийский собор Гродно.jpg|Фара Вітаўта ў Гродне
File:Jelgavas pareizticīgo katedrāle 2003-03-08.jpg| ў Елгаве
File:Catedral de la Natividad de Cristo, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 03.JPG| ў Рызе

Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Вільнюса
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Віленскія губернскія архітэктары
Шарль Баландрэ

**Шарль Баландрэ** (, , ; 17 снежня 1782, Гранфантэн, Эльзас, Францыя – 7 ліпеня 1861, Ліён) – святар, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі.

Уступіў у Таварыства Ісуса 25 ліпеня 1808 г. у Дынабургу, а ў наступным годзе быў высвечаны на ксяндза. У 1809-1811 гг. вывучаў філасофію і матэматыку ў Полацкім езуіцкім калегіуме.

У 1811-1815 гг. – прафесар граматыкі і французскай мовы ў езуіцкім канвікце ў Санкт-Пецярбургу. Пасля вяртання ў Полацк займаў пасады прафесара логікі, метафізікі і матэматыкі (1816-1817) і прафесара логікі, метафізікі і заалогіі (1817-1818) ў Полацкай езуіцкай акадэміі. У 1818-1820 гг. – прапаведнік у Полацку і Віцебску. 2 лютага 1820 г. склаў апошнія зарокі.

Пасля выгнанне езуітаў з Расійскай імперыі (1820) вярнуўся ў Францыю, дзе вёў місіянерскую дзейнасць і выкладаў тэалогію.  З 1828 г. займаў пасаду прафесара філасофіі, тэалогіі і кананічнага права ў Фрыбуры (Швецарыя).

## Літаратура 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–1995 / oprac. L. Grzebień. – Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. – 882 s.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. – Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. – 288 s.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Полацкай езуіцкай акадэміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкай езуіцкай акадэміі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў дэпартаменце Ніжні Рэйн
Жан Плакен

**Жан Плакен** (, , ; 4 красавіка 1766, Пуансе, Францыя — 7 лютага 1822, Сент-Ан-д’Арэ, Францыя) — святар, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі.

Нарадзіўся 4 красавіка 1766 г. у Пуансэ, што на мяжы Брэтані і Анжу. Далучыўся да Таварыства айцоў Святога Сэрца (*Société des pères du Sacré-Coeur*), арганізацыі, што імкнулася запоўніць духоўны вакуум у грамадстве, які ўтварыўся пасля скасавання папам Кліментам XIV Таварыства Ісуса. Як і шэраг яго аднадумцаў, напрыклад, Жан Разавен і Жак Журдан, вырашыў пераехаць у Расійскую імперыю і далучыцца да езуітаў.

Будучы ўжо ксяндзом, уступіў у Таварыства Ісуса 6 чэрвеня 1805 г. у Дынабургу. У 1805—1815 гг. — выхавацель і прафесар граматыкі ў езуіцкім канвікце ў Санкт-Пецярбургу. Пасля вяртання ў Полацк у 1816—1818 гг. займаў пасаду прафесара французскай літаратуры ў Полацкай езуіцкай акадэміі. У 1818—1820 гг. — віцэ-рэгент канвікта і прафесар французскай мовы ў Магілёве.

Пасля выгнанне езуітаў з Расійскай імперыі (1820) вярнуўся ў Францыю, дзе і памёр 7 лютага 1822 г. у Сент-Ан-д’Арэ.

## Літаратура 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкай езуіцкай акадэміі
Антоніа Калебота

**Антоніа Калебота** (, , ; 25 сакавіка, 1784, Італія) – ?) – святар, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі.

## Біяграфія 
11 лютага 1814 г., будучы ўжо ксяндзом, уступіў у Таварыства Ісуса. У 1815 г. скончыў курс тэалогіі ў Полацкай езуіцкай акадэміі і да самага закрыцця гэтай навучальнай установы займаў у ёй пасаду прафесара кананічнага права і царкоўнай і ўсеагульнай гісторыі.

Пасля выгнанне езуітаў з Расійскай імперыі (1820) некаторы час знаходзіўся ў Аўстрыі і Германіі. У 1826 г. пераехаў на Галічыну, дзе паўторна ўступіў у Ордэн. Некаторы час займаў пасаду прафесара тэалогіі ў Старой Весі і Тынцы, але ў 1828 г. канчаткова пакінуў Таварыства Ісуса. (Згодна з дадзенымі Л. Гжэбня, А. Калебота выйшаў з Ордэна ў 1827 г.)

## Літаратура 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–1995 / oprac. L. Grzebień. – Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. – 882 s.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. – Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. – 288 s.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Пакроўскі пасад (Магілёў)

ст. Злева Пакроўская царква, справа — касцёл бернардзінцаў]]
**Пакроўскі пасад** — гандлёва-рамесная ўсходняя частка старажытнага Магілёва. У наш час тэрыторыі былога пасада ўваходзіць у Ленінскі раён горада.

Пакроўскі пасад развіваўся ў XVI—XVII стст. У XVII ст. ён заняў тэрыторыю паміж правабярэжжам Дняпра і ручаем Дзебра ў межах сучасных вуліц Вялікая і Малая Грамадзянскія, 2-і Волі, Ламаносава, часткі Падгорнай, санітарнай і зялёнай зоны гарводаканала. Уключаў так званыя «сотні»: Курдзенееўскую, Перахрысценскую, Слабодскую (існавалі і адпаведныя назвы вуліц), Бярозаўскую, Выганскую. Баркулабаўскі летапіс паведамляе аб засяленні Слабадской сотні гэтага пасада ў пачатку XVI ст. смаленскімі гараджанамі. Частка плошчы пасада за Алейнай брамай (2 бліжэйшыя да Дняпра кварталы) была заселена яўрэямі, тут знаходзіліся сінагога і школа.

На гэтых вуліцах знаходзілася шмат купецкіх дамоў.

Культурны пласт XVI—XVIII стст. ад 0,5 да 2 м, багаты знаходкамі. Сярод іх паліхромная і паліваная дахоўка, рэшткі мураваных камяніц.

## Літаратура 
* 
*  *Магілёўскія пасады* // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. Т. 2: Л—Я — 464 с. — С. 48. — ISBN 978-985-11-0549-2.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гістарычныя раёны Магілёва
Катэгорыя:Ленінскі раён (Магілёў)
Шарый

**Шарый** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Анатолевіч Шарый (нар. 1978) — украінскі журналіст.
* Валерый Пятровіч Шарый (нар. 1947) — беларускі і савецкі цяжкаатлет, заслужаны майстар спорту СССР (1975).
Ферарыс

**Ферарыс** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аціліа Ферарыс (1904—1947) — італьянскі футбаліст.
* П’етра Ферарыс (1912—1991) — італьянскі футбаліст.

## Гл. таксама 
* Ліворна-Ферарыс — камуна ў Італіі.
Чарльтан

**Чарльтан** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Бобі Чарльтан (нар. 1937) — англійскі футбаліст.
* Джэк Чарльтан (нар. 1935) — англійскі футбаліст.
Ленінскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)

**Ле́нінскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.
Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года — вёска) Ленін. Плошча 222,70 км².

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Сцяблевіцкі сельсавет** у складзе Ленінскага раёна Пінскай вобласці. Цэнтр — вёска Малыя Сцяблевічы. 9 студзеня 1952 года гарадскі пасёлак Леніна быў пераўтвораны ў вёску, яго тэрыторыя ўключана ў склад сельсавета, сельсавет перайменаваны ў Ленінскі, а цэнтр перанесены ў Леніна. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Цімашэвіцкага сельсавета. Пасля скасавання Ленінскага раёна з 20 студзеня 1960 года ў складзе Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 11 населеных пунктаў. 26 сакавіка 1987 года ў склад сельсавета з Юркевіцкага сельсавета перададзены вёскі Наваленін і Сукачы, у склад Мілевіцкага сельсавета перададзены вёскі Іёвічы і Залюцічы.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1409 чалавек, з іх 97,9 % — беларусы, 1,1 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 970 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.— 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ленінскага раёна (Пінская вобласць)
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Прывакзальная плошча (Магілёў)

**Прывакзальная плошча** — плошча ў Магілёве, размешчана перад галоўным фасадам чыгуначнага вакзала. Важны транспартны цэнтр горада.

Фарміраванне плошчы пачалося ў сувязі з пракладкай чыгункі Пецярбург — Адэса і будаўніцтвам у 1902 годзе будынка чыгуначнага вакзала. Плошча прамавугольная ў плане (80х55 м). Сувязь з цэнтрам горада ажыццяўляецца па Першамайскай вуліцы. У 1966 годзе пабудаваны будынак білетных кас, у 1985 — багажнае аддзяленне (арх. В. Кільчыцкі) На плошчу выходзіць 3-павярховы жылы дом, з прадуктовым магазінам, з процілеглага боку плошчы прылягае сквер.

На будынку білетных кас у 1966 годзе ўстаноўлена мемарыяльная дошка ў гонар кіраўнікоў і ўдзельнікаў падпольных груп, якія дзейнічалі на чыгуначным вузле горада ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плошчы Магілёва
Чая (прыток Обі)

**Ча́я** () — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Томскай вобласці, левы прыток ракі Об.

Даўжыня ракі 194 км, разам з ракой Бакчар — 542 км. Плошча вадазбору 27 200 км². Утвараецца Чая зліццём рэк Бакчар і Парбіг каля сяла Усць-Бакчар. Працякае па нізіннай мясцовасці. Упадае ў Об двума рукавамі. Сярэдні расход вады складае 84.

Прытокі: Парбіг, Бакчар, Нюрса, Ікса, Максуга, Майга, Алдыганка і іншыя. У басейне ракі возера Клюквенскае.

## Літаратура 
* Чая // 

## Спасылкі 
* Река Чая // Государственный водный реестр РФ
* *Рулёва С. Н., Завадский А. С.* Чая // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Chaya At Podgoenoye // A Regional, Electronic, Hydrographic Data Network For the Arctic Region (R-ArcticNET)

Катэгорыя:Рэкі Томскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Обі
Магілёў (рачны порт)

**«Магілёў»** — рачны порт у Магілёве, размешчаны ў затоцы на левым беразе Дняпра.

Вырас на базе прыстані Магілёў, створанай у 1931 годзе адначасова з утварэннем Верхне-Дняпроўскага рачнога параходства. У годзе 1975 годзе перайменавана ў рачны порт 3-га разраду, а ў 1980 — у рачны порт 2-га разраду. У 1970—1975 гадах створана акваторыя порта, пабудаваны механізаваныя прычалы з канвеернымі лініямі і партальнымі кранамі для выгрузкі грузаў, адміністрацыйна-бытавы корпус, рамонтна-механічная майстэрня, кацельня, гандлёвы комплекс.

Порт з’яўляўся высокамеханізаваным транспартным прадпрыемствам Верхне-Дняпроўскага рачнога параходства Галоўнага ўпраўлення рачнога флоту БССР, заняты ў асноўным пагрузкай, перавозкай і выгрузкай грузаў для будаўнічых і дарожных арганізацый, вёў таксама распрацоўку радовішчаў будаўнічных матэрыялаў у рэчышчы Дняпра. Сярэдняя працягласць эксплуатацыйнага перыяду 220 дзён у годзе.

Для выканання работ маюцца:
* 1 пасажырскі цеплаход;
* 9 буксірных цеплаходаў праектаў 570 і 730;
* 16 адзінак несамаходнага флоту праектаў 775, 775А, 187Г і 619А;
* 1 земмашына;
* 3 плаўкраны (у т.л. праекта 1451).

На пасажырскіх перавозках эксплуатуецца плаўверанда «Хваля».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рачныя парты
Катэгорыя:Рачны транспарт Беларусі
Катэгорыя:Транспарт Магілёва
Катэгорыя:З’явіліся ў  1975 годзе
Катэгорыя:1975 год у Магілёве
Катэгорыя:Дняпро
Іван Мікалаевіч Макараў (Герой Савецкага Саюза)

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Іван Мікалаевіч Макараў
|арыгінал імя     = Иван Николаевич Макаров
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|подпіс           = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1941—1943
|званне           = 
|род войскаў      = пяхота
|пасада           = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Іван Мікалаевіч Макараў** (1904—1943) — чырвонаармеец Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Іван Макараў нарадзіўся ў 1904 годзе ў вёсцы Есіпава (цяпер — Алексінскі раён Тульскай вобласці). Скончыў пачатковую школу. Служыў у Маскоўскай міліцыі, пазней працаваў у Туле на зброевым заводзе. У 1941 годзе Макараў быў прызваны на службу ў Рабоча-Сялянскую Чырвоную Армію. З таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да верасня 1943 года чырвонаармеец Іван Макараў быў стралком 111-га стралковага палка 55-й стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро. 16 верасня 1943 года ён у ліку першых пераправіўся праз раку Дзясна пад Чарнігавам і прыняў актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яе заходнім беразе. У канцы таго ж месяца Макараў пераправіўся праз Дняпро у раёне вёскі Радуль Рыпкынскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украінскай ССР і правёў разведку нямецкай агнявой сістэмы. 12 лістапада 1943 года Макараў загінуў у баі. Пахаваны на паўднёвым ўсходзе ад вёскі Іванаўка Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Хойніцкім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тульскай вобласці
Крамнік

**Крамнік** — прозвішча і тапонім.

## Прозвішча 
* Аляксандр Мікалаевіч Крамнік (нар. 1933) — кандыдат юрыдычных навук, прафесар.
* Уладзімір Барысавіч Крамнік (нар. 1975) — расійскі шахматыст.

## Тапонімы 
* Крамнік — вёска ў гміне Дубэнінкі Галдапскага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства Польшчы.
Чая

Назву **Чая** маюць:

## Расія 
* Чая — рака ў Томскай вобласці, прыток ракі Об
* Чая — рака ў Бураціі і Іркуцкай вобласці, прыток ракі Лена
Банавентура Віём

**Банавентура Віём** (; 3 сакавіка 1789, Францыя — ?) — святар, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі.

Уступіў у Таварыства Ісуса 18 верасня 1813 г., пасля чаго праходзіў выпрабаванні ў навіцыяце ў Пушы. Вывучаў тэалогію (1814—1818) у Полацкай езуіцкай акадэміі і адначасова выкладаў там арабскую і сірыйскую мовы. У 1817 г. быў высвечаны на ксяндза. У 1818—1819 гг. — віцэ-рэгент канвікта і прафесар арабскай, сірыйскай і французскай моў у Акадэміі. У прыватнасці, пры вывучэнні сірыйскай студэнты выконвалі пераклады з «Евангелля» і «Псалмоў Давідавых», напісаных на гэтай мове. У апошні свой навучальны год у Полацку быў прэфектам канвікта і выкладаў у ім французскую мову.

## Літаратура 
* Блинова, Т. Б. Иезуиты в Беларуси. Роль иезуитов в организации образования и просвещения / Т. Б. Блинова. — Гродно: ГрГУ, 2002. — 427 с.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Полацкай езуіцкай акадэміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкай езуіцкай акадэміі
Мікалай Сушчэўскі

**Мікалай Сушчэўскі** (, ; 3 снежня 1789, Віцебск — 2 верасня 1836, Старая Весь) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса 13 верасня 1807 г. і наступныя два гады праходзіў выпрабаванні ў Дынабургскім навіцыяце. У 1809—1811 гг. вывучаў філасофію, а ў 1811—1812 гг. — філасофію ў Полацкім езуіцкім калегіуме. У 1812—1817 гг. выкладаў у езуіцкай рэзідэнцыі ў Рызе.

Пасля вяртання ў Полацк з 1817 па 1820 гг. вывучаў тэалогію ў Полацкай езуіцкай акадэміі і адначасова выкладаў у ёй нямецкую мову і рускую літаратуру. 11 верасня 1818 г. высвечаны на ксяндза. У 1832 г. быў прызначаны сакратаром Галіцкага правінцыяла Якаба Пірлінга, а 24 снежня 1834 г. — рэктарам калегіума ў Старой Весі. Памёр 2 верасня 1836 г.

## Літаратура 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Полацкай езуіцкай акадэміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкай езуіцкай акадэміі
Трыпс лісцевы

**Трыпс лісцевы** (*Haplothrips subtilissimus*) — від пузыраногіх насякомых сямейства Phlaeothripidae.

Упершыню апісаны  у 1852 годзе.

Шкоднік збожжавых.

Катэгорыя:Насякомыя-шкоднікі сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Пузыраногія
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1852 годзе
Любачынскі сельсавет

**Люба́чынскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лунінецкага раёна Пінскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Брэсцкай вобласці БССР. Адміністрацыйны цэнтр сельсавета — вёска Любачын.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 3 населеныя пункты. Скасаваны 1 снежня 1975 года, тэрыторыя сельсавета далучана да Дварэцкага сельсавета.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 3 населеныя пункты: вёскі Азярніца, Боркі і Любачын.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лунінецкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1975 годзе
Ярэміч

**Ярэміч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Ярэміч (1876—1920) — урач, грамадскі дзеяч, мецэнат.
* Бажэна Віктараўна Ярэміч (нар. 1999) — беларуская юрыстка, дырэктар Нацыянальнай школы прыгажосці.
* Фабіян Мацвеевіч Ярэміч (1891—1958) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.
* Юрый Віктаравіч Ярэміч (нар. 1995) — беларускі лёгкаатлет.
Сезон НБА 2018/2019

**Сезон НБА 2018/2019** — 73-і сезон Нацыянальнай Баскетбольнай Асацыяцыі.

## Рэгулярны сезон 
### Турнірная табліца паводле дывізіёнаў 
### Турнірная табліца паводле канферэнцый 
## Плэй-оф 
### Сетка 
## Статыстыка 
### Лідары паводле асабістай статыстыкі 
### Найвышэйшыя асабістыя паказчыкі ў асобнай гульні 
### Лідары паводле каманднай статыстыкі 
## Узнагароды 
### Выніковыя ўзнагароды 
#### Сімвалічныя пяцёркі 
### Гульцы тыдня 
### Гульцы месяца 
### Навічкі месяца 
### Трэнеры месяца 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт


Катэгорыя:2018 год у баскетболе
Катэгорыя:2019 год у баскетболе
Дубіцкі

**Дубі́цкі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Віктаравіч Дубіцкі (нар. 1990) — беларускі лёгкаатлет. 
* Мікалай Дубіцкі (?—1794) — беларускі размалёўшчык шкла. 
* Пётр Дубіцкі — гравёр другой паловы XVIII ст. 
* Ян Дубіцкі — беларускі размалёўшчык шкла.
Чапца

**Чапца́** () — рака ў Еўрапейскай частцы Расіі, у Пермскім краі, Удмурціі і Кіраўскай вобласці, левы прыток ракі Вятка (басейн Камы).

Даўжыня ракі 501 км. Плошча вадазбору 20 400 км². Выток ракі знаходзіцца ў Пермскім краі, на схілах Верхнекамскага ўзвышша. Упадае ў Вятку ў межах горада Кірава-Чапецк (Кіраўская вобласць). У нізоўі Чапца перасякае Вяцкі Увал. Рэльеф у басейне ракі пераважна раўнінны. Сярэдні расход вады ў ніжнім цячэнні складае 124 м³/с, аб’ём сцёку 3,914.

У басейне ракі больш за 500 азёраў. Прытокі Чапцы: Кен, Гразнуха, Кізелка, Лем, Пыхта, Медла, Іл, Лып, Лаза, Тугалудка, Пулыбка, Пызел, Люк, Кеп, Юнда, Сепыч, Кузьма, Жаба, Лезя, Тум, Лекма, Сізьма, Сада, Свяціца, Новая, Палынка, Святліца, Філіпаўка, Бузарка (Язвіца) і іншыя рэкі і ручаі.

Каля ракі горад Глазаў і пасёлак Яр.

## Літаратура 
* Чепца // 
* 

## Спасылкі 
* Река Чепца // Государственный водный реестр РФ
* *Алексеевский Н. И., Антонова М. М.* Чепца // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Пермскага края
Катэгорыя:Рэкі Удмурціі
Катэгорыя:Рэкі Кіраўскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Камы
Дом па вуліцы Лазарэнкі, 13

**Дом па вуліцы Лазарэнкі, 13** — будынак у Магілёве, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 1910 г. на Віленскай вуліцы пабудаваны як жылы, даходны дом. Магчыма, належаў прадпрымальніку Бруку. Выкарыстоўваўся як жылы з рознымі ўстановамі на першым паверсе. У 1924 г. нацыяналізаваны. У час Вялікай Айчыннай вайны моцна пашкоджаны, адбудаваны ў 1948 г. У савецкія часы выкарыстоўваўся як жылы з рознымі ўстановамі на першым паверсе.

У 2007 годзе, калі на адкрыццё новай транспартнай развязкі з мостам цераз Дубравенку прыязджаў прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка, занядбаныя будынкі па вуліцы Лазарэнкі хавалі за банернай сеткай.

У 2013 годзе Магілёўскі гарвыканкам сумесна з Магілёўскім аблвыканкамам падрыхтавалі навуковае абгрунтаванне на вывад будынкаў № 5, 7, 13 і 15 са Спісу гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь. Меркавалася, што гэта дазволіць інвестарам у разы скараціць тэрміны і выдаткі на рэканструкцыю будынкаў. 27 лістапада 2013 года Беларуская рэспубліканская навукова-метадычная рада па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны пры Міністэрстве культуры Рэспублікі Беларусь прыняла рашэнне пазбавіць гэтыя дамы статусу гісторыка-культурных каштоўнасцей.

У 2014 годзе «Цэнтр па рэстаўрацыі» распрацаваў канцэпцыю архітэктурнага рашэння комплекснага ўзнаўлення будынкаў № 13 і 15 з мэтай аб’яднання іх у адзіны архітэктурны комплекс.

Пазбаўленне статусу выклікала шырокі грамадскі рэзананс. Ад імя Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў з мэтай не дапусціць разбурэння будынкаў была пададзена скарга ў Генеральную пракуратуру, якая заблакавала папярэдняе рашэнне.

У 2015 годзе будынак быў прададзены за 199 млн беларускіх рублёў пад адміністрацыйны з магчымым размяшчэннем аб’ектаў абслугоўвання і гандлю на першым паверсе.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры эклектыкі. Двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак з чырвонай цэглы, неатынкаваны, які галоўным фасадам выходзіць на чырвоную лінію забудовы вул. Лазарэнкі. Мае скошаную плоскасць вуглавой часткі, у якой быў размешчаны ўваход. Паверхі падзелены прафіліраваным, шырокім, скаданараспрацаваным паяском, вуглы акцэнтаваны. Аконныя праёмы першага і другога паверха — прамавугольныя. Гзымс апрацаваны сухарыкамі. Усе дэкаратыўныя дэталі выкананы цаглянай муроўкай. Дах двухсхільны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Вуліца Лазарэнкі (Магілёў)
Катэгорыя:Славутасці Магілёва
Катэгорыя:1910 год у Магілёве
Катэгорыя:Збудаванні Магілёва ў стылі эклектыкі
20 000 лье пад вадой

**«Дваццаць тысяч лье пад вадой»** (у перакладзе С. Грахоўскага «80 000 кіламетраў пад вадой») — класічны навукова-фантастычны раман Жуля Верна, упершыню апублікаваны з 20 сакавіка 1869 па 20 чэрвеня 1870 года ў часопісе «Magasin d'éducation et de récréation», што выдаваўся П’ер-Жулем Этцелем у Парыжы і які выйшаў асобным выданнем у 1870 годзе.

Раман апавядае пра прыгоды капітана Нэма на пабудаванай ім падводнай лодцы «Наўтылус» — тэхналагічным цудзе апісванага часу. Аповед вядзецца ад першай асобы, са слоў прафесара Музея натуральнай гісторыі П’ера Аранакса, аднаго з выпадковых пасажыраў гэтай субмарыны.

## Назва 
Назва рамана паказвае на адлегласць, пройдзеную пад паверхняй мора, а не на глыбіню апускання, бо 20 000 (марскіх) метрычных льё — гэта больш за 110 тысяч кіламетраў, больш за 2 даўжыні экватараў Зямлі. Найбольшая глыбіня, якая згадваецца ў кнізе, — 4 лье (гэта значыць амаль 20 км: амаль у два разы глыбей за Марыянскую ўпадзіну, самае глыбокае месца ў свеце).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прыгодніцкія раманы
Катэгорыя:Кнігі 1869 года
Катэгорыя:Раманы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Фантастычныя раманы
Катэгорыя:Раманы на французскай мове
Чая (прыток Лены)

**Ча́я** () — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Іркуцкай вобласці і Бураціі, правы прыток ракі Лена.

Даўжыня ракі 353 км. Плошча вадазбору 11 400 км². Сярэдні расход вады каля 180 м³/с, сярэдні шматгадовы сцёк — 5,681 км³/год. Выток ракі знаходзіцца на схілах Верхнеангарскага хрыбта, прыкладна за 80 км у напрамку на паўночны ўсход ад возера Байкал. Басейн ракі на Паўночна-Байкальскім нагор’і і Прыбайкальскай упадзіне. Рэчышча адносна прамое, месцамі разгаліноўваецца на рукавы.

Прытокі: Асектамур, Абчада, Амутберэн, Асіктака, Каганда, Магдана, Кілякта, Налімда, Лімпея і іншыя рэкі і ручаі.

## Літаратура 
* Чая // 

## Спасылкі 
* Река Чая // Государственный водный реестр РФ
* [Е. В.* Чая //«Вода России»](https://water-rf.ru/%D0%92%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%8B/2001/%D0%A7%D0%B0%D1%8F *Промахова) 

Катэгорыя:Рэкі Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Бураціі
Катэгорыя:Прытокі Лены