Нацыянал-легіянерская дзяржава

**Нацыянал-легіянерская дзяржава** (); афіцыйная назва — **Каралеўства Румынія** () — таталітарная фашысцкая дзяржава, якая кіравалась Кандуктарам Іонам Антанеску ў супрацоўніцтве з нацыяналістычным рухам Жалезная гвардыя. 20 студзеня 1941 года Жалезная гвардыя на чале з Хорыяй Сімай распачала спробу перавароту, якая суправаджалася генацыдам яўрэяў. На працягу чатырох дзён Антанеску паспяхова здушыў пераварот, і Жалезная гвардыя была выцеснена з урада.

## Гісторыя 
Жалезная гвардыя ўпершыню заключыла альянс з урадам Румыніі ў пачатку 1938 года, калі тагачасны прэм’ер-міністр Актавіян Гога[рум] заключыў 8 лютага 1938 года пагадненне аб абмежаваным супрацоўніцтве з лідарам Жалезнай гвардыі Карнэліў Зелеа Кадряну. Аднак такая палітычная дамоўленасць не спадабалася каралю Каралю II, які 11 лютага адправіў у адстаўку Гогу і замяніў яго патрыярхам Міронам Крыстэа.

Паміж 28 чэрвеня і 4 ліпеня 1940 г. Хорыя Сіма, намінальны лідэр Жалезнай гвардыі пасля смерці Кодрэану, працаваў намеснікам дзяржаўнага сакратара ў Міністэрстве адукацыі. Жалезная гвардыя была ўведзена ў кабінет Іона Гігурту, які прыйшоў да ўлады 4 ліпеня 1940 года, пасля савецкай акупацыі Бесарабіі і Паўночнай Букавіны. У склад новага ўрада былі прызначаныя тры гвардыі: Васіль Новеану — міністрам грамадскага дабрабыту, Сіма — міністрам рэлігіі і мастацтваў і Аўгусцін Бідэану — намеснікам дзяржаўнага сакратара ў Міністэрстве фінансаў. Аднак 7 ліпеня Сіма падаў у адстаўку, бо яму было адмоўлена ў чыста гвардзейскім кабінеце, а два яго калегі захавалі свае пасады. Прыхільнік і ідэолаг Жалезнай гвардыі Нічыфар Крайніч стаў міністрам прапаганды. Пасля адстаўкі Сіма 7 ліпеня яго замяніў іншы гвардыст, Раду Будзіштяну.

Кароль Караль II быў вымушаны адмовіцца ад прастола 6 верасня 1940 года, і яго замяніў яго 19-гадовы сын, кароль Міхаій I. Першым дзеяннем новага караля было прадастаўленне генералу Іёну Антанеску неабмежаванай улады ў якасці кандукэтара, адводзячы сябе да цырыманіяльнай ролі. Указ ад 8 верасня яшчэ больш акрэсліў паўнамоцтвы Антанеску. Каб утрымаць кантроль над стырном краіны і ў той жа час передаць вядучую ролю Жалезнай гвардыі, Антанеску прымусіў караля Міхая верасня абвясціць Румынію Нацыянальнай легіянерскай дзяржавай. Легіянерскі рух стал «адзіным рухам, прызнаным у новай дзяржаве», што зрабіла Румынію таталітарнай краінай. Антанеску стаў ганаровым лідэрам легіёну, а Сіма — віцэ-прэм’ерам. Гвардыя была ўзнагароджана чатырма партфелямі: унутраных спраў, адукацыі, замежных спраў і культаў. Акрамя таго, большасць пастаянных сакратароў і дырэктараў у міністэрствах таксама былі гвардзейцамі. Будучы дамінуючай палітычнай сілай, гвардыя таксама кантралявала прэсу і прапагандысцкія службы.

6 кастрычніка 1940 года Антанеску прысутнічаў на мітынгу Жалезнай гвардыі, апрануты ў легіянерскую форму. 8 кастрычніка нямецкія войскі пачалі пераход у Румынію і неўзабаве налічвалі больш за 500 000 чалавек. 23 лістапада Румынія далучылася да краін Воcі. 27 лістапада 64 былыя чыноўнікі былі пакараныя Жалезнай гвардыяй у турме Джылава ў чаканні суда. Пазней у той жа дзень былі забітыя гісторык і былы Прэм’ер-міністр Нікалае Ёрга і эканаміст Віргіл Маджэару, былы міністр урада. 1 снежня ў Алба-Юліі адбыўся чарговы мітынг «Жалезнай гвардыі», прысвечаны 22-годдзю аб’яднання Трансільваніі з Румыніяй. Антанеску зноў прысутнічаў і выступіў з прамовай.

21 студзеня 1941 года легіянеры пад кіраўніцтвам Хорыіі Сімы пачалі спробу перавароту, якая суправаджалася генацыдам яўрэяў.

Падаўленне паўстання таксама дало некаторыя дадзеныя аб ваеннай тэхніцы, якую выкарыстоўвала Жалезная гвардыя, у колькасці 5000 адзінак агнястрэльнай зброі (рэвальвераў, вінтовак і кулямётаў) і мноства гранат толькі ў Бухарэсце. Легіён таксама валодаў невялікімі браняванымі сіламі з дзвюх браніраваных паліцэйскіх машын і двух бронетранспарцёраў Malaxa UE. Для транспарту толькі ў Бухарэсце Легіён таксама меў амаль 200 грузавікоў.

14 лютага 1941 года Нацыянал-легіянерская дзяржава была афіцыйна скасаванана. Пазней было арыштавана больш за 9000 чалавек, датычных да паўстання легіянераў, з якіх 1842 былі прысуджаныя да розных тэрмінаў ад некалькіх месяцаў да пажыццёвага зняволення.

Катэгорыя:Гісторыя Румыніі
Катэгорыя:Жалезная гвардыя