open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мякішаў

**Мякі́шаў** () — мужчынскае прозвішча. Жаночая форма — **Мякі́шава**.

## Вядомыя носьбіты 
*  (1926—2003) — савецкі і расійскі вучоны-фізік, педагог.
*  (1924—2007) — Герой Савецкага Саюза.
* 
*  (нар. 1967) — расійскі валейбаліст, трэнер.
* 
*  (1964—2023) — расійскі паэт.
Унуковіч

**Унуко́віч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Галіна Уладзіміраўна Унуковіч (нар. 1976) — беларуская дзяржаўная служачая.
* Юрый Іосіфавіч Унуковіч (нар. 1982) — беларускі гісторык, этнолаг і фалькларыст.
Аляксандр Назарэўскі

**Аляксандр Назарэўскі**:

* Аляксандр Андрыянавіч Назарэўскі (1887—1977) — украінскі літаратуразнавец, бібліёграф.
*  (1876 — пасля 1919) — рускі мастацтвазнавец.
Назарэўскі

**Назарэ́ўскі** (, ) — мужчынскае прозвішча. Жаночая форма — **Назарэ́ўская**.

## Вядомыя носьбіты 
* 
* Аляксей Васільевіч Назарэўскі (1881—1942) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, сенатар Польшчы.
*
Уладзімір Назарэўскі

**Уладзімір Назарэўскі**:

*  (1870—1919) — рускі гісторык, прафесар.
*  (1799—1879) — протаіерэй Рускай праваслаўнай царквы.
Уладзімір Паўлавіч Мякішаў

**Уладзі́мір Па́ўлавіч Мякі́шаў** (, ; , Варонеж)&nbsp;— расійскі і польскі мовазнавец, гісторык мовы. Кандыдат філалагічных навук (1985), доктар габілітаваны ў галіне гуманітарных навук па спецыяльнасці мовазнаўства (2009), прафесар (2022).

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў горадзе Варонежы. У 1980 годзе скончыў філалагічны факультэт Варонежскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1985 годзе абараніў дысертацыю на здабыццё вучонай ступені кандыдата філалагічных навук.

З 1985 па 1993 год працаваў у Варонежскім дзяржаўным універсітэце. Займаў пасады старшага выкладчыка кафедры рускай мовы для замежных навучэнцаў (1985—1987), намесніка дэкана, а затым дэкана факультэта па працы з замежнымі навучэнцамі (1987—1993). 

У 1994 годзе пераехаў у Польшчу, дзе стаў працаваць ад’юнктам у Інстытуце ўсходнеславянскай філалогіі Ягелонскага ўніверсітэта ў Кракаве. У 2009 годзе Саветам філалагічнага факультэта Ягелонскага ўніверсітэта яму была прысуджана ступень доктара габілітаванага на падставе абароны дысертацыі «Мова Літоўскага Статута 1588 года» (). 5 верасня 2022 года пастановай Прэзідэнта Рэспублікі Польшча атрымаў вучонае званне прафесара.

## Навуковая дзейнасць 
Сфера навуковых інтарэсаў даследчыка ўключае гісторыю ўсходнеславянскіх моў (у прыватнасці, развіццё «рускай» і «простай мовы»), польска-рускія моўныя кантакты, гісторыю кірылічных старадрукаў. Акрамя таго, Уладзімір Мякішаў займаецца пытаннямі славянскага словаўтварэння і семасіялогіі, узуальнай анамастыкі, інавацыямі ў сучаснай рускай мове і мовамі расійскіх субкультур. Значнае месца ў яго працах займае перакладазнаўства, гісторыя перакладу і ўсходнеславянскія пераклады старапольскіх тэкстаў.

Пад кіраўніцтвам Уладзіміра Мякішава былі абаронены чатыры доктарскія дысертацыі. Аўтар больш за 50 навуковых артыкулаў і шэрагу манаграфій.

## Бібліяграфія 
* *Мякишев В.&nbsp;П., Федосова Н.&nbsp;М.* «Слово о полку Игореве» в рукописном комментарии и судьбе анонимного исследователя XIX века. — Воронеж : Изд-во Воронежского ун-та, 2000. — 224 с.
* *Мякишев В.&nbsp;П.* Язык Литовского Статута 1588 года. — Kraków : Wydawnictwo «Lexis», 2008. — 718 с.
* *Мякишев В.&nbsp;П.* Кириллические издания Литовского Статута 1588 года. — Kraków : Wydawnictwo «Lexis», 2014. — 390 с.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нарадзіліся 30 верасня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варонежы
Катэгорыя:Выпускнікі Варонежскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Даследчыкі Статутаў ВКЛ
Алесь Астраўцоў

**Алесь Астраўцоў** () — беларускі журналіст, пісьменнік і перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 10 сакавіка 1965 года. Брат пісьменніка і журналіста Сяргея Астраўцова. Скончыў школу ў Лідзе. Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «інжынер». Пэўны час працаваў інжынерам на заводзе. З познесавецкага часу актыўна ўдзельнічаў у беларускім нацыянальным і дэмакратычным руху.

У 1989 годзе змяніў род дзейнасці, перайшоў на працу ў калектыў-стваральнік Літаратурнага музея Максіма Багдановіча, па запрашэнні яго першага кіраўніка (1989—1998) Алеся Бяляцкага. У музеі быў інжынерам, але займаўся не толькі добраўпарадкаваннем памяшканняў: удзельнічаў у азеляненні прымузейнай тэрыторыі, стварэнні экспазіцыі і творчым жыцці, паводле Бяляцкага, прыносіў у калектыў «*свой пэўны стыль, эмоцыі і развагі*». Паводле эскіза Астраўцова выраблены краты на вокны музея ў выглядзе Каляднай зоркі.

З 1997 года быў шэф-рэдактарам часопіса «Jazz-Квадрат», які выходзіў у Мінску ў папяровым фармаце да 2009 года, а пасля працягваўся ў інтэрнэт-версіі. Часопіс быў адзіным рускамоўным выданнем, цалкам прысвечаным джазавай тэматыцы.

Апошнія гады жыў у Лідзе. У гэты час падрыхтаваў да друку некалькі кніг.

Памёр 3 сакавіка 2026 года.

## Творчасць 
Аўтар прозы, у тым ліку раману «Сула» і эсэ «Руна ..» («Дзеяслоў» № 2).

Пераклаў з польскай на беларускую раман Сяргея Пясецкага «Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі», разам са спявачкай Касяй Камоцкай шукаў сродкі для выдання кнігі.

Аўтар сцэнарыя дакументальнага фільма «Svet» (іншая назва — «Цуд, які завецца Svet»), прысвечанага лідару гурта «Svet Boogie Band» Святаславу Хадановічу. Астраўцоў далучыўся да працы над стужкай на заключным этапе і фарміраваў сцэнарый на аснове ўжо знятага рэжысёркай Аленай Цагельскай матэрыялу, арыентаваўся на жыццёвы пасыл Хадановіча «Nothing But Love».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Душэўнае радыё

Душэўнае радыё — радыёстанцыя Беларусі, прысвечана трансляцыі рэтра-мелодый. На сайце станцыі гаоврыцца: "Душэўнае радыё — гэта музычнае падарожжа па Вашых любімых мелодыях, якія нагадаюць вам пра найважнейшыя і незабыўныя моманты ў вашым жыцці. Мы лічым, што атмасфера важнейшая за стылі. Наша мэта — упрыгожыць ваш дзень і стварыць душэўную атмасферу ў вашым аўто, доме, офісе, на пікніку або дачы".

Пачало працу 7 мая 2014 г. як брэнд «Душэўнае радыё» БРСМ з мэтай трансляцыі хітоў 80-х, 90-х і 2000-х гг. Мэтавая аўдыторыя: слухачы, старэйшыя за 30 гадоў. Аднак пазней на карце Яндэкс адрас мінскай рэдакцыі станцыі Карла Маркса, 40 у офісе БРСМ быў пазначаны "больш не працуе", а на сайце «Душэўнага радыё» пазначаны новы уладальнік: ТАА «Музычная частата», новы час пачатку вяшчання: 19 лютага 2023 г. (тэставае) і  23 снежня 2024 г. (інфармацыйна-забаўляльнае) і новы адрас рэдакцыі: Мінск, Чырвонаармейская, 3, пам. 47. Гэтыя факты сведчаць аб перапынку ў працы радыёстанцыі і змене яе ўладальніка. Фармат вяшчання не змяніўся.

## Вяшчанне 
У дыяпазоне FM:
* Мінск — 105.7;
* Брэст — 94.9;
* Віцебск — 92.8;
* Гомель — 106.0;
* Гродна — 88.2;
* Магілёў — 102.1.

Таксама ідзе вяшчанне праз сайт радыёстанцыі і праз прыкладанне Radioplayer.by.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт радыёстанцыі
* Тэлеграм-канал радыёстанцыі

Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі
Стыў Сакаман

**Стыў Са́каман** () — амерыканскі камп’ютарны распрацоўшчык і кіраўнік праектаў.

## Біяграфія 
Пачынаў кар’еру ў Hewlett-Packard інжынерам-тэхнолагам і кіраўніком праекта па стварэнні  — першага партатыўнага ПК пад кіраваннем MS-DOS.

У 1984 годзе Сакаман перайшоў у Apple Computer, дзе кіраваў групамі апаратных распрацоўшчыкаў лінеек  і . У 1987 годзе ён стварыў і ўзначаліў каманду Apple Newton, рэалізаваўшы сваё бачанне ў першым у свеце кішэнным камп’ютары. Сярод іншага, ён працаваў над графічнай сістэмай . У 1996 годзе ён вярнуўся ў Be.

Сакаман вярнуўся ў 2003 годзе ў Apple як віцэ-прэзідэнт па праграмных тэхналогіях, пад кіраўніцтва .

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Клуб абмеркавання электронных кніг GutenTalk Стыва Сакамана
Катэгорыя:Apple
Катэгорыя:BeOS
Вольга Віктараўна Кобец

**Во́льга Ві́ктараўна Ко́бец** (; нар. Смаленск)&nbsp;— расійскі гісторык і юрыст. Кандыдат гістарычных навук (2006), дацэнт (2009). 

## Біяграфія 
Нарадзілася ў горадзе Смаленску. У 2000 годзе скончыла гістарычны факультэт Смаленскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта. У 2003 годзе з адзнакай скончыла юрыдычны факультэт Маскоўскага новага юрыдычнага інстытута.

З 2005 года пачала працаваць у Смаленскім дзяржаўным універсітэце (СмалДУ). Займала пасады дацэнта, загадчыка кафедры права, а таксама дэкана факультэта гісторыі і права СмалДУ.

У 2006 годзе ў Бранскім дзяржаўным універсітэце імя акадэміка І.&nbsp;Г.&nbsp;Пятроўскага абараніла дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата гістарычных навук па тэме «Супраціўленне смаленскага сялянства дзяржаўнай палітыцы ў вёсцы, 1928—1933&nbsp;гг.» (). У 2009 годзе атрымала вучонае званне дацэнта.

## Навуковая дзейнасць 
Сфера навуковых інтарэсаў даследчыцы ўключае асаблівасці праяўлення сталінізму ў расійскай правінцыі (на прыкладзе Смаленшчыны), а таксама працэсы калектывізацыі сельскай гаспадаркі ў 1920—1930-х гадах.

Вядзе навучальныя курсы па сямейным і грамадзянскім праве. Акрамя таго, чытае спецыяльныя курсы «Асаблівасці калектывізацыі і раскулачвання на Смаленшчыне» і «Прымяненне права ў штодзённасці». 

Аўтар больш за 20 навуковых прац, у тым ліку шэрагу вучэбна-метадычных дапаможнікаў і артыкулаў.

## Бібліяграфія 
* Отечественная история: Учебно-методическое пособие. Смоленск, 2008. Смоленская деревня в 1861—1937 гг.
* Краеведческие материалы для семинарских занятий по курсу отечественной истории. Смоленск, 2009.
* Крестьянство Смоленщины против государственной политики в деревне, 1929—1931 гг. // История сталинизма: репрессированная российская провинция. Материалы международной научной конференции. Смоленск, 9—11 октября 2009 г. — М.: РОССПЭН, 2011.
* «Хуторизация смоленской деревни в 1920-е годы: путь к коллективизации?» // История сталинизма: Крестьянство и власть. Материалы международной научной конференции. Екатеринбург, 30 сентября — 2 октября 2010 г. — М.: РОССПЭН, 2011.
* Белорусизация в российско-белорусском приграничье в 1924–1929 годах: Смоленщина / Е. В. Кодин, О. В. Кобец // Беларуская думка. — 2019. — № 8.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаленску
Катэгорыя:Выпускнікі Смаленскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Смаленскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Юрысты Расіі
Хорас Парнел Татл

**Хорас Парнел Татл** (, па старой транскрыпцыі **Тутль**; , Ньюфілд — , Вашынгтон (акруга Калумбія)) — амерыканскі астраном.

## Біяграфія 
У 1857 Татл стаў асістэнтам у абсерваторыі Гарвардскага каледжа. Адкрыў некалькі камет і быў суперадкрывальнікам камет 109P/Свіфта — Тутля (родапачынальніца метэорнага патоку Персеіды) і 55P/Тэмпеля — Тутля (родапачынальніца метэорнага патоку Леаніды). Пры гэтым яго падтрымліваў Асаф Хол, які разлічваў арбіты нябесных целаў. Акрамя таго, Татл выявіў астэроіды (66) Мая і (73) Клітыя.

У 1862 годзе ён пакінуў Гарвард, каб 9 месяцаў удзельнічаць у грамадзянскай вайне, дзе ён служыў скарбнікам. Пасля ён быў заняты ў ВМФ ЗША і прыняў удзел у некалькіх геаграфічных місіях.

З 1884 года ён зноў працягнуў дзейнасць як астраном і працаваў у Амерыканскай ваенна-марской абсерваторыі ў Вашынгтоне.

Катэгорыя:Астраномы ЗША
Ваардзі

**Ваардзі** () — вёска ў воласці Отэпя павета Валгамаа, ва ўсходняй Эстоніі. 
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Айдзі Валік

**Айдзі Валік** (, нар. , , Эстонія) — эстонская дзіцячая пісьменніца, паэтэса. Скончыла Тартускі ўніверсітэт (1996).

Айдзі Валік вядомая ў першую чаргу як пісьменніца твораў для дзяцей і юнацтва. Апублікаваны таксама зборнікі яе вершаў, якія ў ранні перыяд творчасці выходзілі пад псеўданімам Атс. Найбольшую вядомасць атрымаў яе раман «Як жывеш, Анн?», які вытрымаў 9 выданняў і ўвайшоў у школьную праграму і ў падручнікі па літаратуры, а таксама перакладзены на фінскую, латышскую і літоўскую мову.

Айдзі Валік з’яўляецца таксама сцэнарыстам перадачы тэлеканала «Kanal 2» «Таямніцы» («Saladused»).

Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
От Ардэр

**От Ардэр** (, ,  — , в. Касары, Эстонія) — эстонскі паэт, дзіцячы пісьменнік і перакладчык. Таксама ён вядомы як аўтар некалькіх папулярных у Эстоніі песень і аўтар тэатральных пастановак. З 1990 г. быў членам Эстонскага саюза пісьменнікаў. Яго малодшы брат Ян Ардэр — музыкант і спявак, удзельнік папулярнага ў Эстоніі гурта «Апельсін». От Ардэр з’яўляецца аўтарам тэкстаў да некалькіх песень, напісаным для гэтага гурта.

У апошнія гады «застою» прытуліў у Таліне паэта-песенніка Барыса Баркаса, калі яго песні былі забароненыя да выканання ў СССР.

Знойдзены мёртвым раніцай 26 чэрвеня 2004 года на пляжы вострава Касары. Пахаваны на Аляксандра-Неўскіх могілках у Таліне.

Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Аляксандра-Неўскія могілкі

**Аляксандра-Неўскія могілкі**, таксама **могілкі Аляксандра Неўскага** () — гарадскія могілкі Таліна (мікрараён Юхкенталі раёна Кесклін), частка комплексу Сізеліна. Знаходзяцца па адрасе вул. Таанела, 7. Найстарэйшыя з дзеючых могілак Таліна. Заснаваны ў 1770-я гады, пасля ўказа 1772 года аб забароне пахаванняў на гарадской тэрыторыі па ўсёй Расійскай імперыі, каб пазбегнуць эпідэмій.

Першапачаткова выкарыстоўваліся як ваеннае. Многія старажытныя надмагіллі вайскоўцаў узяты пад дзяржаўную ахову як гістарычныя помнікі.

У 1856 г. на сродкі талінскіх купцоў Аляксандра Ермакова і Івана Германава на могілках пабудавалі каменную царкву ў гонар Аляксандра Неўскага. Царква была разбурана 9 сакавіка 1944 года пры бамбардзіроўцы савецкай авіяцыі (апошні яе пробашч — протаіерэй Расціслаў Лазінскі).

У крыніцах 1910 года згадваецца як *Рускія могілкі*, у 1938 годзе — як *Апостальскія праваслаўныя могілкі*.

Пачынаючы з 1946 года на могілках пахавалі шэраг іерархаў рускай праваслаўнай царквы.

За больш чым 200 гадоў існавання тут знайшоў свой апошні прытулак шмат вядомых асоб — дзяржаўных, грамадскіх, ваенных і царкоўных дзеячаў і дзеячаў культуры.

Катэгорыя:Могілкі Таліна
Птушынае малако (кандытарская)

**"Птушынае малако", "Птушынае Малачко"**  (пл. **Ptasie mleczko, рус. Птичие молоко**)— гэта кандытарскі выраб у выглядзе малочнага зефіру з мяккім смакам, першапачаткова ванільны , пазней даступны з іншымі смакамі. Яго выраблялі і вырабляюць зараз розныя кандытарскія кампаніі.

## Гісторыя 
### У Польшчы 
Паводле пацверджанай іншымі крыніцамі інфармацыі, прадстаўленай кампаніяй E. Wedel, назва прадукту была вынайдзена Янам Ведэлем у 1936 годзе  . 10 ліпеня 1936 года гандлёвая марка "Птушынае малако" («Ptasie Mleko») была зарэгістравана пад нумарам 27069 разам з яе неактуальным варыянтам "Птушынае малачко" («Ptasie Mleczko»). Тэрмін дзеяння права на ахову гэтай гандлёвай маркі скончыўся 10 ліпеня 1956 года з-за яе непадаўжэння у ПРЛ на наступны тэрмін . На працягу шэрагу гадоў прадукцыя з гэтай назвай выпускалася рознымі вытворцамі. Існаваў таксама галіновы стандарт для гэтага тыпу кандытарскіх вырабаў  .

У 1985 годзе Фабрыка «22 Lipca, раней E. Wedel» зарэгістраваў слоўна-вобразны таварны знак «d. E. Wedel Ptasie Mleczko» пад № 61591. У наступныя гады Польскае патэнтнае ведамства зарэгістравала слоўна-вобразныя таварныя знакі, якія змяшчаюць словазлучэнне «Ptasie Mleczko», ад імя розных кандытарскіх кампаній. Аргумент заключаўся ў тым, што словазлучэнне «ptasie Mleczko» з'яўляецца агульным тэрмінам для кандытарскіх вырабаў  . Гэта азначала, што абарона такіх знакаў распаўсюджвалася толькі на іх знешні выгляд. Аднак ніхто не меў выключных правоў на саму назву. У кастрычніку 2003 года словазлучэнне «Ptasie Mleczko **®**» было пададзена кампаніяй Cadbury Wedel у Ведамства інтэлектуальнай уласнасці Еўрапейскага Саюза і зарэгістравана ў жніўні 2005 года як таварны знак пад № 003475291  . У цяперашні час таварны знак належыць LOTTE Wedel sp. z o. o.  З 2006 года кампанія Cadbury Wedel падала заяўку на рэгістрацыю словазлучэння «Ptasie Mleczko **®**» у Польскае патэнтнае ведамства. Праз 8 гадоў, 30 чэрвеня 2014 года, гандлёвая марка была нарэшце зарэгістравана пад нумарам 266762  .

З 2010года кампанія «E. Wedel» стала праваўласнікам зарэгістраванай гандлевай маркі  *ptasie mleczko* на тэрыторыі Еўрасаюза.

### У СССР/Расіі/ Беларуси 
Рэцэпт савецкага птушынага малака ( руск. : Птичье молоко ) быў распрацаваны ў 1967 годзе Ганнай Чулковай супрацоўнік кандытарскага прадпрыемства ва Уладзівастоку  .

Маскоўскі кандытар В.М. Гуральнік з рэстарана "Прага" у 1978 г. выдумаў рэцэпт торта "Птушынае малако" (суфле на каржы, пакрытыя шакаладным глазурам). У 1982 на яго атрыманы патэнт.  Рэцэпт стаў класічным у СССР і ў розных версіях распаўсюджаны на ўсіх яго былых тэрыторыях. У 1993 расейскі патэнт на назву атрымала фабрыка РОТ фронт, зараз частка холдзінга «Объединённые кондитеры». Іншыя вытворцы вымушаны камбінаваць з назвай.

У Беларусі цукеркі тыпу  "Птушынае малако" з лінейкай смакаў выпускае фабрыкі "Спартак" і "Камунарка". Торты і пірожныя з такой назвай масава робяць большасць кандытараў краіны.

## **Крыніцы** 
* ''''*

## Знешнія спасылкі 
* 
* Wikinews: *E. Wedel podpadł internautom, poszło o ptasie mleczko'', 13 lutego 2012

Катэгорыя:Польская кухня
Катэгорыя:Гандлёвыя маркі кандытарскіх вырабаў
Ford Explorer EV

**Ford Explorer EV** — гэта кампактны электрычны красовер, які выпускаецца еўрапейскім падраздзяленнем Ford з 2023 года. Аўтамабіль вырабляецца на заводзе Cologne Body & Assembly ў Германіі і рэалізуецца толькі ў Еўропе; ён базіруецца на платформе Volkswagen Group MEB і выкарыстоўвае сілавую ўстаноўку ад кампаніі Volkswagen. Аўтамабіль атрымаў тую ж назву і натхненне для дызайну, што і аднайменны амерыканскі красовер. Такое рашэнне было прынята кампаніяй Ford "як даніна павагі нашай амерыканскай спадчыне".

## Гісторыя 
Планавалася, што Explorer EV стане даступным для замовы з верасня 2023 года, а даставіць першыя аўтамабілі кліентам павінны былі да снежня таго ж года. У жніўні 2023 года Ford анансавала адкладванне выпуску Explorer EV да 2024 года ў сувязі з новымі рэгламентамі адносна акумулятарных батарэй. Выпуск мадэлі пачаўся ў чэрвені 2024 года.

## Крыніцы
Беларускае падраздзяленне спецыяльнага прызначэння «1514»

**Беларускае падраздзяленне спецыяльнага прызначэння «1514»** уваходзіць у  ГУР МА Украіны.

Камандзір Андрэй Трацэўскі — адзін з заснавальнікаў «Беларускага Добраахвотніцкага Корпуса». У мінулым быў футбольным фанатам. Паводле яго слоў, раней працаваў у структуры Міністэрства абароны Беларусі на грамадзянскай пасадзе, дзе займаўся забеспячэннем харчаваннем вайсковых частак у Менску і Менскай вобласці.

## Гісторыя 
Паведамленне пра стварэнне падраздзялення было апублікавана ў снежні 2024 года. Фармальна падраздзяленне было створана ў Дзень беларускай вайсковай славы (8 верасня), у гадавіну бітвы пад Оршай, якая адбылася ў 1514 годзе.

У веснавой аперацыі 2025 г. ў Куп’янскім напрамку фронту, праведзенай беларускімі і ўкраінскімі байцамі «Спецпадраздзялення Цімура» ГУР МА Украіны, было знішчана і паранена каля 600 варожых падземных укрыццяў, 9 палявых складаў боезапасу і 8 пераправ. У аперацыі прымалі ў тым ліку ўдзел байцы падраздзялення спецыяльнага прызначэння «1514».

У восені 2025 года байцы падраздзялення «1514» правялі комплексную баявую аперацыю супраць расійскіх акупантаў. Падчас аперацыі былі знішчаны варожыя пазіцыі, спалены транспарт і тэхніка праціўніка.

У сакавіку 2026 года стала вядома, што на працягу трох месяцаў байцы «Спецпадраздзялення Цімура» ГУР МА Украіны, у тым ліку добраахвотнікі «1514» праводзілі комплексную абаронную аперацыю на Запарожскім напрамку. Падчас аперацыі спецыяльна прызначаныя байцы знішчылі больш за 300 праціўнікаў убітымі і параненымі, яшчэ 39 расійскіх вайскоўцаў узялі ў палон. Дзеянні спецпадраздзяленняў дазволілі стабілізаваць абарону на выгадных для ўкраінскіх войск рубяжах і абараніць Запарожжа.

Паводле слоў камандзіра, падраздзяленне не мае загінулых, але ёсць цяжка параненыя. Падраздзяленне пераважна складаецца з беларусаў, у тым ліку з тых, хто жыве ва Украіне з дзяцінства.

## Спасылкі 
* Старонка падраздзяленне спецыяльнага прызначэння «1514» ў Instagram
* Тэлеграм-канал падраздзяленне спецыяльнага прызначэння «1514»

## Крыніцы 
Катэгорыя:Беларускія часці на баку Украіны
Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Украіны
Катэгорыя:З’явіліся ў 2024 годзе
Галіна Іванаўна Паўлянок

**Галіна Іванаўна Паўлянок** () — беларуская артыстка оперы (меца-сапрана), Народны артыст Беларусі (2014).

## Біяграфія 
Нарадзілася 27 кастрычніка 1948 года ў Гомелі ў рабочай сям’і. Рана страціла бацьку.

З дзяцінства любіла спяваць. Скончыла музычнае аддзяленне Гомельскае музычна-педагагічнае вучылішча, потым паступіла на першы курс Беларускай кансерваторыі і скончыла навучанне ў Ленінградскай дзяржаўнай кансерваторыі імя М. Рымскага-Корсакава (клас прафесара А. А. Грыгор’евай). Пасля вучобы ў 1974—1979 гадах была салісткай оперы Новасібірскага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра оперы і балета. З 2011 па 2018 год працавала мастацкім кіраўніком Гомельскай абласной філармоніі, пасля чаго працягнула творчую дзейнасць у культурных праектах.

Старшыня Гомельскага абласнога аддзялення Беларускага саюза музычных дзеячаў, член Беларускага саюза жанчын. Дэлегат VII Усебеларускага народнага схода.

## Творчасць 
У рэпертуары — духоўная музыка, творы сусветнай вакальнай класікі, сучасных, у тым ліку беларускіх, кампазітараў.

## Узнагароды 
* Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (1997),
* прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «За духоўнае адраджэнне» (2004),
* Народны артыст Беларусі (2014),
* ганаровы грамадзянін Гомельскай вобласці (2023),
* юбілейны медаль «80 год Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гадоў» (2025).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. — Мінск, 2015. — Т. 6. — С. 149.
* Культура. — 2018. — 17 лістапада (№ 46). — С. 14.
* Літаратура і мастацтва. — 2014. — 3 кастрычніка (№ 39). — С. 13.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2013. — Т. 3, кн. 2 : Гомельская область . — С. 168.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 5. — С. 676.

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Тэрэза Леонская

**Тэрэза Леонска** (, ; каля 1080, Повуа-дэ-Ланьозу — 11 лістапада 1130, Галісія) — пазашлюбная дачка Альфонса VI Кастыльскага, прынцэса Леона, пазней графіня Партугаліі.

Катэгорыя:Графы партугальскія
Іка Маран

**Іка Маран** (, ,  — , ) — эстонскі драматург і дзіцячы пісьменнік.

Нарадзіўся 11 сакавіка 1915 г. у Пскове ў сям’і эстонцаў. Бацька загінуў падчас Першай сусветнай вайны. У 1922 годзе разам з сям’ёй пераехаў з Савецкай Расіі ў незалежную Эстонію, пасяліўся ў пасёлку Хергла ў воласці Юўру. Скончыў сярэднюю школу ў Таліне і праходзіў навучанне ў Тартускім універсітэце з 1936 па 1940 год. Падчас германскай акупацыі ў гады Другой сусветнай вайны займаўся выпадковымі падпрацоўкамі.

У другой палове 1940-х гадоў быў супрацоўнікам Эстонскай грамадскай тэлерадыёвяшчальнай карпарацыяй, а затым працаваў літаратурным кіраўніком у розных талінскіх тэатрах, у тым ліку ў Эстонскім драматычным тэатры. У 1958 годзе ўступіў у Саюз пісьменнікаў Эстоніі, у 1967 годзе — у Тэатральную асацыяцыю Эстоніі.

Пахаваны на талінскіх могілках Рахумяэ.

Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Могілкі Рахумяэ

**Могілкі Ра́хумяэ** () — талінскі гарадскі некропаль, знаходзіцца ў мікрараёне Рахумяэ (вуліца Рахумяэ, 8A). Дзеючыя могілкі.

## Гісторыя 
Утвораны ў 1903 годзе на пясчанай пустыннай тэрыторыі непадалёк ад сучаснага гарадскога раёна Мустамяэ.

Могілкі былі названыя Рахумяэ (эст. rahu — мір, спакой, заспакаенне; mägi — гара), з часам пачалі называць і вакольную мясцовасць.

На могілках былі выдзелены асобныя ўчасткі для розных гарадскіх прыходаў (найбольшы — для прыходу царквы Яані, напалову менш — для прыходу царквы Каарлі, два невялікія — для баптысцкай парафіі і прыходу царквы Пюхавайму), канцэсій і арганізацый, напрыклад, для Талінскага таварыства пажарных, для супрацоўнікаў «Талінфільм». У 1909 годзе выдзелены ўчастак пад яўрэйскія могілкі.

20 кастрычніка 1905 года ў брацкай магіле на могілках былі пахаваны целы загінулых падчас расстрэлу народнага сходу 16 кастрычніка на Новым рынку Таліна. На магіле ахвяр зараз стаіць сімвалічнае «кола часу» працы скульптара Юхана Раўдсепа.
Катэгорыя:Могілкі Таліна
Анатоль Мікалаевіч Сініла

**Анато́ль Мікала́евіч Сіні́ла** (нар. ) — беларускі біёлаг, археолаг, музеязнавец і педагог. 

## Біяграфія 
У 2001 годзе скончыў біялагічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 2002 па 2005 год вучыўся ў аспірантуры Інстытута гісторыі НАН Беларусі. Пазней з'яўляўся аспірантам аддзела архітэктуры Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Працуе настаўнікам біялогіі і хіміі ў Багушэвіцкай сярэдняй школе Бярэзінскага раёна. Мае вопыт экспедыцыйнай дзейнасці: праводзіў археалагічныя раскопкі і разведкі на тэрыторыі Усходняга Палесся, а ў 2003 годзе ажыццяўляў самастойныя разведкі ў Лоеўскім раёне.

Выступаў у якасці навуковага кансультанта выставы «Страты і вяртанні. Лёс мастацкіх каштоўнасцей Дзяржаўнай Карціннай галерэі. 1939—1957». 

З'яўляецца аўтарам звыш 20 навуковых публікацый па археалогіі і музеязнаўстве.

## Бібліяграфія 
* Археалагічныя разведкі ў Лоеўскім раёне (2004).
* Лоеўскі строй (2007).
* Портреты Энгельгардтов из собрания Белорусского государственного музея. История и атрибуция / Анатолий Синило // Край Смоленский. — 2020. — № 10. — С. 21—26.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нарадзіліся 25 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1979 годзе
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Біёлагі Беларусі
Катэгорыя:Музеязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Настаўнікі Беларусі
Іванна Іванаўна Бамбешка

**Іва́нна Іва́наўна Бамбе́шка** (нар. ) — беларускі музеязнавец, гісторык, культуролаг, педагог. Кандыдат культуралогіі (2021).

## Біяграфія 
Нарадзілася 25 студзеня 1975 года. 

У 1997 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Музейная справа і ахова помнікаў гісторыі і культуры», у 2001 годзе — аспірантуру БДУ па спецыяльнасці «Крыніцазнаўства, гістарыяграфія і метады гістарычнага даследавання».

З 1997 па 2001 год працавала малодшым, а затым старшым навуковым супрацоўнікам Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь (у той час — Нацыянальны музей гісторыі і культуры Беларусі). 

З 2001 года і да цяперашняга часу працуе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў. З'яўляецца старшым выкладчыкам кафедры гісторыка-культурнай спадчыны на факультэце інфармацыйна-дакументных камунікацый.

У 2021 годзе паспяхова абараніла дысертацыю на суісканне вучонай ступені кандыдата культуралогіі па спецыяльнасці «Музеязнаўства, кансервацыя і рэстаўрацыя гісторыка-культурных аб'ектаў». Тэма дысертацыйнага даследавання: *«Культурна-адукацыйная дзейнасць краязнаўчых музеяў Беларусі па актуалізацыі гісторыка-культурнай спадчыны»*.

## Навуковая і педагагічная дзейнасць 
Сфера навуковых інтарэсаў даследчыцы ўключае гісторыю, тэорыю і практыку музейнай справы Беларусі і замежных краін, ахову гісторыка-культурнай спадчыны, гісторыю і гісторыю культуры Беларусі. Таксама займаецца вывучэннем матэрыяльнай культуры 1920–1930-х гадоў, краязнаўчага руху ў Беларусі, кадравага забеспячэння беларускіх музеяў і пытаннямі музейнай адукацыі.

У Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў выкладае наступныя дысцыпліны: «Гісторыя музейнай справы», «Музеі замежных краін», «Асновы музеязнаўства», «Асновы навукова-фондавай і навукова-даследчай работы музеяў», «Тэорыя і методыка музейнай справы» і інш.

## Бібліяграфія 
* Собрание И. Х. Колодеева как комплекс источников по истории русско-французских отношений 1805—1815 годов / Бомбешко И. И. // Вестник Молодежного научного общества. — 2005. — № 1. — С. 57—59.
* Экспедыцыйнае даследаванне Лагойшчыны ў 1923 г. / І. І. Бамбешка // Другія Тышкевіцкія чытанні (г. Лагойск, 15 кастрычніка 2009 г.) : матэрыялы чытанняў. — Мінск, 2009. — С. 93―97.
* Культурна-адукацыйная дзейнасць краязнаўчых музеяў Беларусі па актуалізацыі гісторыка-культурнай спадчыны : дысертацыя ... кандыдата культуралогіі : 24.00.03 : абаронена 30.09.2021 : зацверджана 12.01.2022 / Бамбешка Іванна Іванаўна. ― Мінск, 2021.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нарадзіліся 25 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1975 годзе
Катэгорыя:Кандыдаты культуралогіі
Катэгорыя:Музеязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Культуролагі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Рахумяэ (вёска)

**Рахумяэ** () — вёска ў воласці Рапіна павета Пылвамаа, на паўднёвым усходзе Эстоніі.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Рахумяэ (мікрараён)

**Рахумяэ** ( — «Гара спакою») — мікрараён у раёне Нымэ горада Таліна. Атрымаў сваю назву ад заснаваных у 1903 годзе могілках Рахумяэ. Размешчаны ў паўднёвай частцы Таліна. Мяжуе з мікрараёнамі Лійва, Мустамяэ, Мяніку, Нымэ і Ярвэ. Плошча — 1,62 км². Шчыльнасць насельніцтва на 1 студзеня 2023 года — 1777,8 чал/км². Асноўныя і самыя працяглыя вуліцы мікрараёна Рахумяэ: бульвар Вабадузэ, Пярнуская шаша, вуліцы Раўдтээ і Рахумяэ.

Катэгорыя:Геаграфія Таліна‎
Норман

**Норман** — імя, прозвішча.

## Прозвішча 
* Барыс Юсцінавіч Норман — беларускі мовазнавец
* Джэсі Норман — амерыканская спявачка
* Эндру Норман — снукерыст
Дагмар Нормет

**Дагмар Нормет** (у дзявоцтве — **Рубінштэйн**, ; ,  — , ) — эстонская пісьменніца, сцэнарыст і перакладчыца. Член Саюза пісьменнікаў Эстоніі (1988).

## Біяграфія 
З яўрэйскай сям’і. Вучылася ў Талінскай нямецкай гімназіі і ў прыватным англійскім каледжы.

У гады Другой сусветнай вайны была эвакуіравана — студэнтка Ульянаўскага педагагічнага інстытута, пазней навучалася ў Маскоўскім інстытуце фізкультуры і з 1945 года ў Тартускім універсітэце. З 1956 года — выкладчык фізкультуры.

Муж — эстонскі кампазітар Леа Нормет (Леапольд-Бруна Норберг, 1922—1995). Сын — Інга Нормет (1946—2022), тэатральны педагог.

Пісала вершы, казкі, радыёпастаноўкі, лібрэта аперэт. Аўтар кніг і п’ес для дзяцей: «Дэльфінія», некалькі кніг пра Засыпайку, «Леў і цмок», «10 дзвярэй», «Вясёлка ўсмешак» і інш.

Разам з Шандорам Стэрнам стварыла сцэнарый кінафільма «Гарэзныя павароты». Яе творы былі перакладзены на шэраг моў.

Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Юры Парыйыгі

**Юры Парыйыгі** (; да 1935 года таксама Parinbak, Parinbach, , Вірумаа— , ) — эстонскі дзіцячы пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і парабка. Вучыўся ў валасной школе Кунда, у 1905—1909 гадах — у Ракверэскай гарадской школе, у 1929—1931 — на філасофскім факультэце Тартускага ўніверсітэта. З 1910 года працаваў настаўнікам. У 1915—1917 гадах удзельнічаў у Першай сусветнай вайне, у 1919—1920 гадах быў удзельнікам вайны за незалежнасць. У 1940—1941 гадах працаваў дырэктарам Тартускай настаўніцкай семінарыі. Адзін з заснавальнікаў і член праўлення Акадэмічнага педагагічнага таварыства Эстоніі (EAPS).

Пісьменніцтвам пачаў займацца ў 1912 годзе. У зборніках апавяданняў «Цэментавая фабрыка» і «Хлопцы з Яксукюла» Парыйыгі з майстэрствам адлюстраваў жыццё дзяцей з самых бедных пластоў грамадства. Парыйыгі апублікаваў таксама кнігі: «З жыцця юнгі» (1927), «Каляды, Каляды!» (1930), «На лыжах у Валастэ» (1932), «Наш Эку» (1937) і аповесць «Жалезны хлопец» (1937). Пісаў казкі для дзяцей, дарожныя нарысы, крытычныя артыкулы і фельетоны. Таксама апублікаваў падручнікі па гісторыі і роднай мове. Некаторыя яго творы лічацца класікай эстонскай юнацкай літаратуры.

7 ліпеня 1941 года затрыманы НКУС. У ноч з 8 на 9 ліпеня Парыйыгі апынуўся сярод 192 чалавек, расстраляных у турме горада Тарту.

Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Сяна

**Сяна** () — вёска ў воласці Рыўгэ павета Вырумаа, Эстонія. Размешчана за 7 км на захад ад валаснога цэнтра — пасёлка Рыўгэ, і за 16 км на паўднёвы захад ад павятовага цэнтра — горада Выру. Вышыня над узроўнем мора — 97 метраў.

Праз вёску працякае рака Пярлійыгі, якая на поўнач ад вёскі ўпадае ў раку Мустйыгі.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Юхан Яйк

**Юхан Яйк** (;  — ) — эстонскі дзіцячы і юнацкі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Вырумаа ў вёсцы Сяна, вырас у вёсцы Роасікі. У 1913 годзе скончыў сямігадовую школу Міністэрства асветы ў вёсцы Тсоару.

З 1915 па 1917 год жыў у Паволжы, працаваў канторскім служачым. У гэты перыяд пачаў пісаць вершы. У 1917 годзе вярнуўся ў Эстонію, у Талін, і паступіў у сярэднюю школу, якую скончыў у 1920 годзе.

У 1920—1924 гг. працаваў у выдавецтве. У 1924—1926 гг. рэдактар ​​газеты «Eesti Päevaleht». У 1926—1927 гг. праходзіў службу ў Саюзе абароны Эстоніі. З 1928 па 1935 г. працаваў у газеце «Postimees» («Паштальён»). У 1936—1940 гг. рэферэнт у міністэрстве адукацыі Эстоніі.

У час нямецкай акупацыі рэдагаваў раённую газету «Võrumaa Teataja». У снежні 1941 года арганізаваў пахаванне паэта Ігара Севярыніна на праваслаўных Аляксандра-Неўскіх могілках Таліна.

У 1944 годзе з’ехаў з Эстоніі ў Германію і адтуль у Францыю, а затым у Швецыю, дзе пасяліўся ў горадзе Норчэпінг.

Памёр у Стакгольме 10 снежня 1948 года.

У Таліне на доме № 10 па вуліцы Кундэра, у якім ён жыў, 13 верасня 2019 года была ўстаноўлена мемарыяльная шыльда.

Літаратурны дэбют Юхана Яйка адбыўся ў 1924 годзе, калі выйшлі ў свет зборнікі вершаў «Звон царквы Рыўгэ» і навел «Апавяданні Вырумаа».

Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Паўль Хааваакс

**Паўль Ха́аваакс** (; , Вярска, Эстонія — , Рапіна) — эстонскі паэт і празаік.

## Біяграфія 
Сын селяніна-бедняка. У юнацтве працаваў у сельскай гаспадарцы. Пасля заканчэння Вялікай Айчыннай вайны працаваў на першых камсамольскіх будоўлях Эстоніі. У 1949—1950 быў сакратаром УЛКСМ у Саатсе на поўдні Эстоніі.

З 1951 па 1955 — рэдактар ​​газеты «Koit» («Світанак»). З 1955 года быў пазаштатным карэспандэнтам у Рапіна (Паўднёвая Эстонія).

Член КПСС з 1961 года. Пахаваны ў пасёлку Вярска.

Першыя вершы паэта з’явіліся ў 1937—1938 гг. Друкавацца пачаў у 1949 годзе. Цалкам прысвяціў сябе літаратурнай дзейнасці з 1955 года.

Быў адным з найболей актыўных нацыянальных паэтаў Паўднёвай Эстоніі. У другой палове 1960-х гадоў пісаў свае вершы на паўднёваэстонскай гаворцы.

Вершы П. Хааваакса прысвечаны, галоўным чынам, жыццю роднага краю.

Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Хельві Юрысан

**Хельві Юрысан** (; ,  — , ) — эстонская пісьменніца, аўтар апавяданняў і вершаў для дзяцей.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1928 годзе ў Таліне ў сям’і інжынера, скончыла талінскую сярэднюю школу ў 1947 годзе. У 1947—1953 гадах скончыла медыцынскі факультэт Тартускага ўніверсітэта. У 1953—1954 гадах працавала ўрачом-фтызіятрам у Маскве, дзе пазнаёмілася са сваім першым мужам кампазітарам Андрэем Валконскім.

Вярнуўшыся ў Эстонію ў 1955—1958 гадах працавала ўрачом у Таліне. У 1956 годзе дэбютавала з вершамі ў часопісе «Looming», далей выступала як аўтар кароткай прозы і вершаў для дзяцей.

Першы яе зборнік вершаў для дзяцей быў выдадзены ў 1961 годзе, затым рушылі ўслед яшчэ некалькі зборнікаў. Член Саюза пісьменнікаў Эстонскай ССР з 1972 года.

У 1985 годзе выйшла на пенсію і цалкам прысвяціла сябе творчасці.

Перакладала на эстонскую мову паэзію з балгарскай, беларускай, рускай і французскай моў.

У 2001 годзе ўзнагароджана медалём ордэна Белай Зоркі.

Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Фтызіятры СССР
Людміла Аляксееўна Грамыка

**Людміла Аляксееўна Грамыка** () — беларуская тэатразнаўца, крытык.

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, факультэт культурна-асветніцкай работы (1975). У 1976—1979 гадах працавала на Гомельскай студыі тэлебачання, з 1982 года ў часопісе «Мастацтва» (з 2009 па 2015 галоўны рэдактар). Адначасова з 1996 па 2000 сузаснавальнік і галоўны рэдактар ​​тэатральнай газеты «Арлекін». Выкладчык кафедры літаратурна-мастацкай крытыкі факультэта журналістыкі Інстытута журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар кніг і артыкулаў пра творчасць беларускіх тэатраў і майстроў сцэны, мастацтва лялечнага тэатра.

### Творы 
* Аўтар кнігі «Барыс Герлаван. Сцэнаграфія» (2008).
* Тэатр, які можа ўсё // Лялечны куфэрак. Мінск, 1999;
* Драматург і рэжысёры: у пошуках узаемаразумення // Дыялогі вякоў. Мінск, 2000;
* Современный театр: проблемы развития или развитие проблем? // Сучасны беларускі тэатр: здабыткі, праблемы, перспектывы. Мінск, 2008.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэатразнаўцы Беларусі
(486958) Аракат

**(486958) Аракат**, таксама вядомы як '*** і, неафіцыйна, **Ультыма Туле*' — кантактна-двайны транснептунавы астэроід з пояса Койпера, які наведаў касмічны апарат «New Horizons» 1 студзеня 2019 года. З гэтага моманту Аракат стаў самым далёкім ад Зямлі аб’ектам, які наведаў зямны зонд — на адлегласці 6,5 млрд км (да Араката такімі былі Плутон і Харон, наведаныя гэтым жа зондам 14 ліпеня 2015 года).

Пры адкрыцці астэроіду на сайце тэлескопа «Хабл» была дадзена часовая назва 1110113Y. У камандзе, якая працуе з апаратам «Новыя гарызонты», гэты аб’ект меў абазначэнне PT1 (ад англ. potential target 1 — «патэнцыйная цэль № 1»). Пасля ў каталогу малых планет астэроіду быў прысвоены парадкавы нумар (486958). Ён атрымаў неафіцыйную назву Ультыма Туле (лац.: Ultima Thule) у гонар легендарнага вострава, мяжы антычнай айкумены.

8 лістапада 2019 года Камітэт па наменклатуры малых планет прысвоіў астэроіду афіцыйную назву А́ракат (лац.: Arrokoth), запазычаную з мовы паўхатан індзейскага народа паўхатан.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пояс Койпера
Sony eVilla

**Sony eVilla** — інтэрнэт-прылада ад Sony, якая выпускалася ў 2001 годзе. Яна была прэзентавана на Consumer Electronics Show 2001 года і была выпушчана 14 чэрвеня 2001 годзе па цане 499 долараў ЗША пасля 18 месяцаў распрацоўкі. За дадатковую штомесячную падпіску ў памеры 21,95 долараў ЗША карыстальнікі маглі атрымаць доступ да Інтэрнэту, адпраўляць і атрымліваць электронныя лісты, прайграваць аўдыя і відэа, а таксама захоўваць файлы на Memory Stick ад Sony.

13 верасня 2001 года, менш чым праз тры месяцы пасля выхаду на рынак, Sony спыніла выпуск прадукту. Кліенты атрымалі поўны вяртанне сродкаў за прадукт і штомесячную абаненцкую плату. Прадстаўнік Джон Долак адзначыў, што прадукт «не апраўдаў нашых чаканняў, ён не працаваў так, як планавалася».

Sony выйшла на рынак інтэрнэт-прылад, калі іншыя вытворцы сыходзілі з яго. Да моманту выпуску Sony eVilla за апошні год было адгружана ўсяго 150 000 інтэрнэт-прылад. Акрамя таго, многія кліенты не маглі зразумець куплю першапачаткова абмежаванай інтэрнэт-прылады, калі іншыя вытворцы прапаноўвалі больш магутныя персанальныя камп’ютары па той жа цане.

## Апаратнае і праграмнае забеспячэнне 
Sony eVilla працавала на працэсары Geode GX 1 CPU з тактавай частатой 266&nbsp;МГц, мела 64&nbsp;МБ DRAM і 24 МБ флэш-памяці.

Жорсткага дыска не было, але сістэма магла чытаць і запісваць даныя на карты Memory Stick ад Sony. Клавіятура і мыш, якія ішлі ў камплекце, падключаліся праз два порты PS/2, а дадатковыя прылады маглі быць падключаны праз два USB-порты. У корпус быў убудаваны мадэм 56K V.90, у якім таксама знаходзіўся невыкарыстоўваемы порт Ethernet. Адным з галоўных недахопаў eVilla была немагчымасць захоўваць выявы і медыяфайлы з інтэрнэт-сайтаў.

## Зноскі 
Катэгорыя:BeOS
Катэгорыя:Sony
Ізабела Ружа Радзівіл

**Ізабэла Ружа Марыя Антаніна Радзівіл**, па нараджэнні таксама **Радзівіл** () — польская арыстакратка, жонка апошняга ардыната Давыд-Гарадка.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і князя Дамініка Марыі Ігнацыя Радзівіла гербу Трубы (1852—1938) і Далорэс Марыі дэ Аграмонтэ (1854—1920). Была сястрой Іераніма Мікалая Мельхіёра і Далорэс Канстанцыі Джаанны (1886—1966). 9 чэрвеня 1910 г. выйшла замуж за свайго стрыечнага брата Караля Мікалая Радзівіла. Іх дачка, таксама Ізабэла Ружа (1915—1996), 2 чэрвеня 1934 г. выйшла замуж за стрыечнага брата бацькі, сына Януша Радзівіла). Жыла ў маёнтку Манькавічы.

У 1915 годзе Ізабэла Ружа працавала інструктаркай у палявым шпіталі ў Кіеве. Была старшынёй Камітэта дапамогі жаўнерам 12-га палка Падольскіх уланаў. Яна ўфундавала для ўсяго палка шаблі, вядомыя як «Радзівілаўкі», і частку абмундзіравання. Была хроснай маці штандара 12-га палка Падольскіх улан, яе называлі «Маці палка». Прэзідэнтка Таварыства развіцця ўсходніх зямель са штаб-кватэрай у Манькавічах. У 1927 годзе яна стала Дамай Крыжа «Гонар і адданасць» Ордэна Святога Яна Іерусалімскага (мальтыйскага), а ў 1929 годзе — Дамай Вялікага Крыжа «Справядлівасці» Ордэна Святога Лазара Іерусалімскага.

Пасля пачатку Другой сусветнай вайны яна стала галоўнай сястрой Санітарнага корпуса Мальтыйскага ордэна. Была ўзнагароджана Крыжам Доблесці. Дзякуючы сямейным сувязям, яна і яе муж атрымалі італьянскую візу і выехалі ў Італію, затым у Францыю, дзе яе муж далучыўся да Польскай арміі. Пасля падзення Францыі жыла ў Лондане. З 1947 года эмігравала ў Паўднёвую Афрыку. У 1968 годзе вярнулася ў Польшчу разам з мужам. Памерла 21 лютага 1968 года ў Варшаве. Пахавана на могілках у Віланове.

## Польскі спаніэль 
Захаплялася паляваннем і развядзеннем паляўнічых сабак. Была фактычнай стваральніцай пароды сабак, вядомай сёння як польскі спаніэль. На пачатку 1930-х гадоў яна імпартавала выдатнага племяннога сабаку, спрынгер-спаніэля, чэмпіёна Англіі і пераможцу палявых выпрабаванняў 1930 года, Роліка з Хартынга (*Rolick of Harting*). Гэты кабель пакрыў мясцовых сук, выведзеных раней княгіняй Ізабэлай, а таксама заводчыкамі з суседніх маёнткаў. Шматлікае патомства гадавалася не ў самой радзівілаўскай рэзідэнцыі ў Манькавічах, а ў размешчанай над ракой Льва леснічоўцы «Галава». Выпраўляючы сваіх сабак у свет, княгіня давала ім гучны прыдомак «з Львы». Перад тым, як Радзівілы вымушана пакінулі Палессе ў 1939 годзе, яны раздалі некаторых сабак давераным мясцовым жыхарам, перадусім службоўцам ардынацыі, якія працягвалі разводзіць іх стыхійна, прычым акцэнт рабіўся не на іх чысціні, а на практычнай карыснасці (што ўвогуле характэрна для практыкі народнай селекцыі).

## Узнагароды 
* Крыж Храбрых
* Сярэбраны крыж Заслугі (13 верасня 1926)

## Крыніцы
Юры Талвет

**Юры Талвет** (; псеўданім — **Юры Перлер**, нар. , ) — эстонскі паэт, літаратуразнаўца, эсэіст і перакладчык.

## Біяграфія 
З 1953 па 1964 год хадзіў у школу № 2 горада Пярну. Пасля праходжання службы ў савецкім войску, з 1967 па 1972 год вучыўся на філалагічным факультэце Тартускага ўніверсітэта, атрымаў спецыяльнасць «англійская філалогія». У 1972—1973 гадах быў літаратурным супрацоўнікам універсітэцкай газеты «Tartu Ülikool». З 1974 года выкладаў гісторыю і замежную літаратуру ў Тартускім універсітэце. У 1981 годзе ён абараніў у Ленінградскім універсітэце кандыдацкую дысертацыю пра іспанскага паэта Матэа Алемана на тэму «Авантурны раман Матэа Алемана „Гусман дэ Альфарачэ“ і праблемы фарміравання рэалістычнага рамана». З 1992 года — прафесар і загадчык кафедры параўнальнай літаратуры ў Тартускім універсітэце.

У рамках свайго навучання ён правёў працяглы перыяд часу на Кубе (1979—1980), а таксама падарожнічаў па Іспаніі і Лацінскай Амерыцы. З 1984 года Талвет з’яўляецца членам Саюза пісьменнікаў Эстоніі і членам эстонскага ПЭН-клуба.

Юры Талвет жыве ў Тарту. Яго сястра — эстонскі дыпламат, паэтка і перакладчыца Мале Талвет-Мустанен.

Катэгорыя:Паэты Эстоніі
Сэрвітут

**Сэрвіту́т** або **сервіту́т**, у множным ліку **сэрвіту́ты** або **сервіту́ты** ( — «павіннасць, падначаленасць») — права карыстання зямлёй, якое забяспечвае іншаму землекарыстальніку магчымасць карыстання ёю з пэўнымі абмежаваннямі, устаноўленымі законам або дагаворам.

Таксама звычаёва ці законам устаноўленае права карыстацца (часткова або сумесна) чужой маёмасцю. Можа быць устаноўлена датычна зямельнага ўчастка, іншых прыродных рэсурсаў (зямельны сэрвітут) або іншай нерухомай маёмасці для задавальнення патрэб іншых асоб, якія не могуць быць задаволены іншым спосабам. Сэрвітут можа належаць уласніку (уладальніку) суседняга зямельнага ўчастка, а таксама іншай, канкрэтна вызначанай асобе (асабісты сэрвітут).

Інстытут сэрвітутаў склаўся ў рымскім праве з мэтай прававога рэгулявання супрацьлеглых інтарэсаў прыватных уласнікаў. У эпоху феадалізму сэрвітуты існавалі ў тых краінах, дзе дзейнічала рымскае права. У пазнейшым капіталістычным грамадстве інстытут сэрвітутаў быў захаваны і рэгламентаваны.

## Сэрвітуты на Беларусі 
Найбольш пашыранымі былі зямельныя сэрвітуты (права праезду, прагону і выпасу жывёлы, рыбнай лоўлі на чужой тэрыторыі, карыстанне сенажацямі, ляснымі ўгоддзямі і інш.). Імкненне памешчыкаў зрабіць сэрвітуты крыніцай дадатковых даходаў была адной з прычын сялянскіх хваляванняў. У выніку сялянскай рэформы 1861 года ў Расійскай імперыі зямельныя сэрвітуты заставаліся ўласнасцю памешчыкаў. За сялянамі захавалася права карыстання гэтымі ўгоддзямі, але «Мясцовыя палажэнні» агаворвалі яго невыразна і недакладна. Ва ўстаўных граматах зямельныя сэрвітуты не называліся, што давала магчымасць памешчыкам пазбаўляць сялян права карыстання імі.

Па задушэнні паўстання 1863—1864 гадоў расійскія ўлады ўзяліся за пытанне сэрвітутаў, гэта быў адзін з метадаў рэпрэсій шляхты за ўдзел у паўстанні і падвышэнне лаяльнасці сялян. Віленскі генерал-губернатар Міхаіл Мураўёў загадаў пры складанні выкупных актаў часова захаваць за сялянамі права карыстання пашавымі і ляснымі сэрвітутамі да адвядзення ім часткі такіх угоддзяў. Але сэрвітутныя правы сялян вызначаліся няпэўна, што давала магчымасць памешчыкам для злоўжывання. Да пачатку 1870-х гадоў сяляне атрымалі права за вызначаную плату карыстацца палівам з панскіх лясоў. У Заходняй і Цэнтральнай Беларусі ў 1860-я гады сэрвітутамі карысталіся 56 % сялянскіх двароў, надзеленых зямлёй, на пачатку XX стагоддзя — каля траціны былых панскіх сялян. Другая Устаўная грамата Беларускай Народнай Рэспублікай абвяшчала лясы, азёры і нутро зямлі ўласнасцю Беларускай Народнай Рэспублікі, што значыла прынамсі частковую ліквідацыю сэрвітутаў. У Савецкай Беларусі сэрвітуты былі ліквідаваны бальшавіцкай уладай, у Заходняй Беларусі ў складзе Польшчы сэрвітуты захоўваліся да 1939 года.

У незалежнай Беларусі інстытут зямельных сэрвітутаў быў вернуты, яго статус вызначаецца ў Кодэксе Рэспублікі Беларусь аб зямлі:

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Зямельнае права
Тыніс Варэс

**Тыніс Варэс** (; , в. Ляткалу, Вільяндзімаа — , , Эстонія) — эстонскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, дыпламат, юрыст, суддзя, банкір.

## Біяграфія 
У 1882 годзе экстэрнам здаў іспыты ў рэвельскай Аляксандраўскай гімназіі, скончыў Рыжскую духоўную семінарыю. Да 1887 года вывучаў права на юрыдычным факультэце Імператарскага Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта.

У 1882—1884 гадах працаваў перакладчыкам і дарадцам па эстонскіх пытаннях у рэдакцыі газеты сенатара У. Манасеіна. У 1888—1899 гадах — Т. Варэс быў кандыдатам на судовыя пасады ў Таліне. З 1903 г. — упаўнаважаны па сялянскіх справах у Хаапсалу, а з 1903 г. быў чыноўнікам пры генерал-губернатары ў Вільні.

З 1914 па 1917 год Т. Варэс працаваў у Міністэрстве фінансаў Расійскай імперыі ў Петраградзе, а быў членам Савета Сялянскага банка ў Рызе і Пецярбургу, з 1914 па 1917 год — памочнік начальніка Галоўнага ўпраўлення ўскосных падаткаў. За добрую службу быў удастоены звання тайнага саветніка Расійскай імперыі.

У сакавіку 1917 года Т. Варэс вярнуўся на радзіму. У 1919 годзе назначаны памочнікам міністра фінансаў, а з 28 ліпеня па 26 кастрычніка 1920 года працаваў міністрам фінансаў Эстонскай Рэспублікі. Міністрам фінансаў Т. Варэс быў таксама старшынёй спецыяльнай камісіі, створанай для вяртання эстонскіх актываў, эвакуіраваных у Расію да жніўня 1920 г.

З 14 лютага 1921 па 21 чэрвеня 1922 года быў першым паслом Эстоніі ў Расіі.

Пасля сыходу са службы ў міністэрстве замежных спраў Эстоніі да ліпеня 1924 г. быў членам Вярхоўнага суда Эстоніі, затым да 1925 года працаваў дырэктарам Банка Эстоніі.

Пахаваны на Аляксандра-Неўскіх могілках у Таліне.

Катэгорыя:Дыпламаты Эстоніі
Карл Абен

**Карл Абен** (; , каля Марыенбурга — , ) — эстонскі і латышскі лінгвіст і перакладчык.

## Біяграфія 
Эстонец па паходжанні. Нарадзіўся ў паўночнай Латвіі. Скончыў філалагічны факультэт у 1940 годзе ўніверсітэта Тарту.

У 1940—1941 гадах працаваў у Рыжскім універсітэце выкладчыкам эстонскай і фінскай моў. З 1944 па 1961 год працаваў у Тартускім універсітэце.

Аўтар мноства артыкулаў па эстонскай і латышскай літаратуры і адносінам, а таксама па педагогіцы і мовазнаўстве. Ён таксама склаў першыя эстонска-латышскі і латышска-эстонскі слоўнікі.

У Эстоніі вядомы як вядучы перакладчык краіны з латышскай мовы. Пераклаў творы Райніса, Віліса Лаціса і Андрэйса Упітса і многіх іншых, таксама перакладаў з эстонскай на латышскую мову («Закінуты дом Оскара Лутса»).

Катэгорыя:Перакладчыкі Эстоніі
Эда Ахі

**Эда Ахі** (; ) — эстонская паэтэса і перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў двухмоўнай сям'і, дзе размаўлялі на эстонскай і рускай мовах. Валодае мовай жэстаў. Летнія канікулы Ахі праводзіла ў вёсцы Раадамаа.

Падчас вучобы ў Талінскім універсітэце авалодала італьянскай мовай, скончыла аддзяленне раманскай філалогіі ў 2012 годзе. Таксама мае ступень магістра рускай культуры ў Тартускім універсітэце.

З'яўляецца членам саюза пісьменнікаў Эстоніі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Перакладчыкі Эстоніі