Лепель

**Ле́пель**

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1439 годзе, як вёска і маёнтак Лепель на востраве Лепельскага возера. У 1558—1583 гг. тут існаваў Лепельскі замак, а ў 1563 годзе паселішча атрымала статус горада. Размяшчалася на востраве і заходнім беразе возера (цяпер вёска Стары Лепель). У 1586 годзе Л. І. Сапега заснаваў за тры кіламетры ад Лепеля ў вёсцы Белай мястэчка **Белы Лепель** або **Новы Лепель** (цяпер горад Лепель), куды быў перанесены гандлёвы цэнтр, пабудаваны замак, царква і касцёл. Перададзены Сапегамі аднаму з віленскіх кляштароў. З 1793 г. у складзе Расіі, цэнтр Лепельскага павета.

У 1797—1807 гг. каля Лепеля створана Бярэзінская водная сістэма. У 1805 г. Лепель перададзены ў казну. У 1821 г. у Лепелі адкрыта аптэка, у 1830 годзе — 4-класнае вучылішча. Горад моцна пацярпеў ад пажару ў 1833 годзе. У 1835 годзе складзены генеральны план, паводле якога Лепель падзяляўся на цэнтр і 26 кварталаў. У 1841-44 гг. быў пабудаваны мураваны праваслаўны сабор, у 1857-76 гг. у цэнтры пастаўлены мураваны касцёл Святога Казіміра. У 1860 годзе быў скарэкціраваны генеральны план 1835 года. Лепель быў падзелены на 30 кварталаў і 4 плошчы. У 1864 годзе у горадзе больш за 2 тысячы жыхароў, стаялі 3 царквы, касцёл, капліца, 4 сінагогі, 38 мураваных і 562 драўляныя дамы, працавалі піваварны і гарбарны заводы, 2 цагельні. У 1893 годзе ў горадзе была заснавана метэастанцыя. 3 1902 годзе працавала настаўніцкая бібліятэка. Паводле перапісу 1897 года, у Лепелі налічвалася 6284 жыхары, было 800 драўляных, 10 мураваных дамоў. У пачатку 20 стагоддзя стаялі 772 дамы, дзейнічалі 12 дробных прадпрыемстваў, друкарня, 7 навучальных устаноў, у тым ліку жаночае Марыінскае вучылішча. Штогод тут праводзіліся 4 кірмашы.

3 1924 годзе ў БССР, стаў цэнтрам Лепельскага раёна. У 1925 годзе пабудавана чыгуначная станцыя. У 1935-38 гадах горад быў цэнтрам Лепельскай акругі. У 1938-41 гадах у Лепелі дзейнічаў калгасна-саўгасны тэатр.

У Вялікую Айчынную вайну ў Лепелі і раёне нацысты знішчылі 5229 чалавек. Дзейнічала антыфашысцкае падполле.

## Насельніцтва 

ImageSize = width:auto height:150 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:21000
ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1880 from:0 till:5284 
  bar:1897 from:0 till:6284 
  bar:1939 from:0 till:13800 
  bar:1959 from:0 till:9700 
  bar:1970 from:0 till:13100 
  bar:1972 from:0 till:13600 
  bar:1991 from:0 till:19600
  bar:1995 from:0 till:20100
  bar:1998 from:0 till:19400
  bar:2006 from:0 till:18800
  bar:2007 from:0 till:18700
  bar:2009 from:0 till:18700
  bar:2017 from:0 till:17822
TextData=
  fontsize:10px pos:(25,195)
  text:

* **XVI стагоддзе**: 1580 — каля 2 тыс. чал. (300 двароў)
* **XIX стагоддзе**: 1864 — каля 2,1 тыс. чал.; 1897 — 6,3 тыс. чал.
* **XX стагоддзе**: 1959 — 9,7 тыс. чал.; 1970 — 13,1 тыс. чал.; 1972 — 13,6 тыс. чал.; 1995 — 20,1 тыс. чал.; 1998 — 19,4 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 — 18,8 тыс. чал.; 2007 — 18,7 тыс. чал.; 2008 — 18,6 тыс. чал.; 2009 — 18,6 тыс. чал.; 2010 — 17,4 тыс. чал.; 2016 — 17&nbsp;690 чал.; 2017 — 17&nbsp;822 чал.

## Эканоміка 
У Лепелі працуюць прадпрыемствы машынабудавання і металаапрацоўкі, дрэваапрацоўчай і харчовай прамысловасці. Метэастанцыя. Лепельская ГЭС. Гасцініца. Дом паляўнічага.

## Інфраструктура 
У горадзе дзейнічаюць Лепельскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж, ліцэй, гімназія, 4 сярэднія школы, школа мастацтваў, Дом рамёстваў, Дом культуры, пры якім існуе народны тэатр «Пошук», Лепельскі краязнаўчы музей, 2 бібліятэкі. Ёсць метэастанцыя. Дзейнічае дзіцячы санаторый.

## Славутасці 
* Лепельскі касцёл Св. Казіміра (2-й пал. 19 ст.)
* Лепельская Параскева-Пятніцкая царква (пач. 20 ст.)
* Свята-Георгіеўская царква 1900 г.
* Царква ў гонар Раства Хрыстова (пач. 21 ст.)
* Спаса-Праабражэнская царква
* Помнік Льву Сапегу (2010)
* магілы савецкіх воінаў і партызан
* помнікі Вызвалення, савецкім воінам, партызанам і падпольшчыкам.

## Вядомыя асобы 
* Залман Еўнавіч Абезгаўз (1920—1988) — гісторык, кандыдат гістарычных навук
* Леанід Міхайлавіч Гітлін — беларускі архітэктар
* Іван Міхайлавіч Ерашоў (1911—1948) — Герой Савецкага Саюза
* Максім Леанідавіч Ермаловіч — беларускі дзяржаўны дзеяч
* Яўген Жарнасек — беларускі штангіст
* Анатоль Уладзіміравіч Ільіноў — беларускі графік
* Яўген Генадзевіч Калінін — беларускі футбаліст
* Уладзімір Якаўлевіч Матыль (1927—2010) — савецкі рэжысёр і сцэнарыст
* Іосіф Антонавіч Парфіяновіч (1902—1993) — вучоны, заснавальнік навуковай школы па люмінесцэнцыі і радыяцыйнай фізіцы
* Карп Трафімавіч Саленік (1811—1851) — украінскі акцёр, адзін з заснавальнікаў украінскага рэалістычнага тэатра
* Уладзімір Уладзіміравіч Шыцько — беларускі палітык

## Гл. таксама 
* Гарады Віцебскай вобласці
* Гарады Беларусі
* Лепельскі павет
* Лепельскі край
* Лепельскі веснік
* Спіс вуліц Лепеля

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Официальный сайт Лепельского райисполкома 
* Надвор’е ў горадзе Лепель