open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Святлана Аляксееўна Хорава

**Святлана Аляксееўна Хорава** (нар. , Ішым, Цюменская вобласць, Расія) — беларускі фізіёлаг. Доктар біялагічных навук (1992), прафесар (1995).

## Біяграфія 
Скончыла Томскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіялогія чалавека і жывёл», 1965; аспірантура, 1968).
    
Працавала ў Томскім дзяржаўным універсітэце (1968—1992, Навукова-даследчы інстытут біялогіі і біяфізкі, навуковы супрацоўнік, у 1981—1991 — загадчык лабараторыі біяхіміі, 1991—1992 — намеснік дырэктара інстытута), Томскім дзяржаўным педагагічным універсітэце (1993—1995, кафедра біяхіміі, загадчык кафедры), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1995, факультэт горнай справы і інжынернай экалогіі, кафедра «Інжынерная экалогія», прафесар).
 
Навуковыя інтарэсы: фізіялогія і біяхімія працэсаў адаптацыі арганізма; валеалогія; бяспека жыццядзейнасці і радыеэкалогія.

## Бібліяграфія 
* Гормональная регуляция процессов срочной адаптации к кратковременным дозированным нагрузкам : автореферат диссертации … доктора биологических наук : 14.00.17 / Хорева Светлана Алексеевна. — Томск, 1991.
* Effect of dynamic overloading on functions of the endocrine glands in dogs of different ages / V. A. Pepel', S. M. Ksents, S. A. Khoreva // Bulletin of experimental biology and medicine. — 1973. — Vol. 73, iss. 2. — P. 871—873.
 

## Літаратура 
* Хорава Святлана Аляксееўна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2003. — Т. 17. — С. 49.
* Хорева Светлана Алексеевна // Кто есть кто : Доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. ― Минск, 2000. — С. 32—33.
* Хорева Светлана Алексеевна / Шевчик О. С. // БПИ, БГПА, БНТУ ― история, традиции, перспективы : материалы студенческой научно-практической конференции, посвященной 90-летию БНТУ. — Минск, 2011. — С. 110.
 

Катэгорыя:Выкладчыкі Томскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта
Юрый Анатольевіч Шпургалаў

**Юрый Анатольевіч Шпургалаў** (, в. Каменка, Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць — ) — беларускі радыёфізік, спецыяліст у галіне камп’ютарнага праектавання сучасных тэхналогій здабычы і абагачэння карысных выкапняў. Доктар тэхнічных навук (2005), дацэнт (2000), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Радыёфізіка і электроніка», 1975).
    
Працаваў у Навукова-даследчым інстытуце прыкладных фізічных праблем (1975—1983, малодшы навуковы супрацоўнік), ААТ «Белгорхімпрам» (1983—2003, малодшы навуковы супрацоўнік), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 2003, факультэт горнай справы і інжынернай экалогіі, кафедра «Горныя работы», прафесар).

Навуковыя інтарэсы: камп’ютарнае мадэліраванне прыняцця рашэнняў; аўтаматызаваныя сістэмы праектавання.

## Бібліяграфія 
Математическое моделирование для обоснования принятия решений в процессах добычи калийных руд : диссертация … доктора технических наук : 05.13.18 : защищена 18.11.2004 : утверждена 21.12.2005 / Шпургалов Юрий Анатольевич. — Минск, 2003.

                                   

Катэгорыя:Радыёфізікі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута прыкладных фізічных праблем імя А. Н. Сеўчанкі
Хобі

— «*Філатэлісты*», 1929]]
**Хо́бі** (&nbsp;— *захапленне*) — рэгулярная дзейнасць, якая робіцца для ўласнага задавальнення, звычайна ў вольны час. Хобі ўключае ў сябе калекцыянаванне тэматычных прадметаў і аб’ектаў, творчасць і мастацкія заняткі, заняткі спортам або іншыя забавы. Хобі спрыяе набыццю значных навыкаў і ведаў у галіне захаплення. Спіс хобі змяняецца разам з новымі інтарэсамі і развіццём моды, што робіць яго разнастайным і доўгім. Хобі, як правіла, прытрымліваюцца тэндэнцый у грамадстве, напрыклад, калекцыянаванне марак было папулярным у XIX і XX стагоддзях, бо пошта была асноўным сродкам сувязі, у той час як відэагульні сталі папулярнымі ў наш час пасля тэхналагічнага прагрэсу. Развіццё вытворчасці і тэхналогій XIX стагоддзя дало рабочым больш вольнага часу для заняткаў хобі.

## Этымалогія 
У XVI стагоддзі паняцце хобі () у англійскай мове значыла «маленькі конь і поні». Прадмет, які першапачаткова называўся «Hobbyhorse» (Хобіконь), быў зроблены з драўлянай або кошыкавай рамы з галавой і штучным хвастом. Ён быў распрацаваны, каб дзіця імітавала язду на сапраўдным кані. Да 1816 года вытворнае «хобі» было ўведзена ў лексіку шэрагу англічан. У наступныя стагоддзі слова пачало асацыявацца з адпачынкам і баўленнем вольнага часу.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Ігар Міхайлавіч Бабук

**Ігар Міхайлавіч Бабук** (нар. , Гомель) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1998), прафесар (2003).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі політэхнічны тэхнікум (1954), Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Металарэзныя станкі», 1963; аспірантура, 1969).
    
Працаваў у Мінскім маторным заводзе (1963—1966, майстар інструментальнага цэха), Гаванскім універсітэце (Куба, 1978—1980, выкладчык-кансультант), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (1969—1978 і 1988—2014; з 1969 — машынабудаўнічы факультэт, кафедра «Эканоміка і арганізацыя машынабудаўнічай вытворчасці», выкладчык; у 1976—1978 — інжынерна-эканамічны факультэт, дэкан; з 1988 — машынабудаўнічы факультэт, кафедра «Эканоміка і арганізацыя машынабудаўнічай вытворчасці», прафесар, у 1988—1999 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: арганізацыя вытворчасці; эканоміка прадпрыемства; эканамічная эфектыўнасць інвестыцый ў прамысловасці.

## Узнагароды 
Ордэн СССР «Знак Пашаны» (1986), ордэн Пятра Вялікага 1-й ступені (Расійская Федэрацыя, 2006).

## Бібліяграфія 
* Экономический механизм управления инвестиционными процессами (на примере технического перевооружения машиностроительного производства) : автореферат диссертации … доктора экономических наук : 08.00.05 / Бабук Игорь Михайлович. — Минск, 1998.

## Літаратура 
* 
* Бабук Игорь Михайлович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 170.

## Спасылкі 
* Бабук Игорь Михайлович // Партал ЭКОНОМИКА.BY
                                

Катэгорыя:Дэканы БНТУ
Катэгорыя:Выкладчыкі машынабудаўнічага факультэта БНТУ
Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Вядомыя асобы Беластока

[thumb|200px|[Герб Беластока]]
Вядомыя ўраджэнцы Беластока:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Франц Казіміравіч Баркоўскі|Франц Баркоўскі]]
[thumb|175px|[Ян Клеменс Браніцкі|Ян Браніцкі]]
[thumb|175px|[Макс Вебер (мастак)|Макс Вебер]]

## Б 
* Франц Казіміравіч Баркоўскі (1803—1871) — польскі вальнадумец, выгнаннік, ваенны.
* Ян Клеменс Браніцкі (1689—1771) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Рэчы Паспалітай.

## В 
* Макс Вебер (мастак) (1881—1961) — польска-амерыканскі жывапісец яўрэйскага паходжання, які працаваў у стылі кубізму.

## Г 
* Эмануіл Раманавіч Гелер (1903—1984) — беларускі і расійскі савецкі вучоны-біёлаг.
* Караль Грэгатовіч

## Д 
* Жанна Казіміраўна Дапкюнас
* Саламея Дэшнер

## З 
* Людвіг Лазар Заменгоф

## І 
* Ігнат Карповіч
 

## К 
* Рышард Качароўскі
* Мікалай Уладзіміравіч Кіслоў (1932—2015) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і комплекснай механізацыі тарфяной вытворчасці, аэрамеханікі полідысперсных асяроддзяў, пнеўматранспарту сыпучых матэрыялаў.
* Эрнст Тэадоравіч Крэнкель

## Л 
* Уладзімір Саламонавіч Лазарэвіч

## М 
* Мікалай Аляксандравіч Максімец
* Антон Мірановіч

## Н 
* Войцех Навіцкі

## П 
* Аляксей Аляксеевіч Петруковіч
* Мацей Пранчынскі

## Р 
* Павел Рава

## С 
* Канстанцін Сідаровіч
* Альберт Сэбін

## Х 
* Мірон (Хадакоўскі)

## Э 
* Аляксандра Аляксандраўна Экстэр

## Я 
* Любоў Міхайлаўна Янкоўская

Катэгорыя:Постаці Беластока
Юрый Уладзіміравіч Васілевіч

**Юрый Уладзіміравіч Васілевіч** (нар. , в. Селаўшчына, Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела, тэхнічнай акустыкі. Доктар фізіка-матэматычных навук (1992), прафесар (1997).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1972; аспірантура, 1976).
    
Працаваў у Навукова-даследчым інстытуце прыкладных фізічных праблем Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1976—1993, лабараторыя вібраакустыкі, загадчык лабараторыі), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1993, машынабудаўнічы факультэт, кафедра «Тэарэтычная механіка», прафесар; з 1998 — кафедра «Супраціўленне матэрыялаў машынабудаўнічага профілю», загадчык кафедры).
 
Навуковыя інтарэсы: распрацоўка метадаў рашэння задач механікі дэфармуемага цвёрдага цела, тэхнічных рашэнняў па шума- і вібразасцярозе будынкаў, машын, тэхнічных аб’ектаў.

## Бібліяграфія 
* Трехмерные задачи теории упругости и термоупругости для ортотропного полупространства : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.02.04 / Василевич Юрий Владимирович. — Минск, 1992.

## Літаратура 
* Васілевіч Юрый Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1997. — Т. 4. — С.
* Василевич Юрий Михайлович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 592.
* Василевич Юрий Михайлович // Кто есть кто : Доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 16.
                            

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Вядомыя асобы Рыбінска

[thumb|200px|[Герб Рыбінска]]
Вядомыя ўраджэнцы Рыбінска:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Франц Казіміравіч Баркоўскі|Зміцер Бартосік]]
[thumb|175px|[Генрых Рыгоравіч Ягода|Генрых Ягода]]

## Б 
* Зміцер Бартосік (нар. 1969) — беларускі бард, пісьменнік.

## Г 
* Генадзь Міхайлавіч Гвоздзік (нар. 1933) — беларускі архітэктар.

## Д 
* Уладзімір Іванавіч Дзямідаў (1931—2021) — эканаміст. Доктар эканамічных навук (1991), прафесар (1994).

## К 
* Роберт Мацвеевіч Клімін (нар. 1939) — беларускі мастак, дызайнер і выкладчык.
* Валерый Генадзевіч Котаў (нар. 1940) — беларускі архітэктар.

## Р 
* Алег Міхайлавіч Рапаў (1939—2002) — правадзейны член РАЕН (1996).
* Станіслаў Іосіфавіч Растоцкі (1922—2001) — савецкі і расійскі кінарэжысёр, акцёр, сцэнарыст, педагог. Народны артыст СССР (1974).

## Я 
* Генрых Рыгоравіч Ягода (1891—1938) — савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч, адзін з галоўных кіраўнікоў савецкіх органаў дзяржбяспекі (ВЧК, ГПУ, АГПУ, НКУС), наркам унутраных спраў СССР (1934—1936).

Катэгорыя:Постаці Рыбінска
Уладзімір Іванавіч Дзямідаў

**Уладзімір Іванавіч Дзямідаў** (, Рыбінск, Яраслаўская вобласць, Расія — ) — эканаміст. Доктар эканамічных навук (1991), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Скончыў Рыбінскі авіяцыйны тэхнікум (1951), Рыбінскі вячэрні тэхналагічны інстытут (спецыяльнасць «Тэхналогія машынабудавання, металарэзныя станкі і інструменты», 1960), паралельна Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Халодная апрацоўка металаў рэзаннем, металургічныя станкі і інструменты», 1961).
    
Працаваў на Рыбінскім маторабудаўнічым заводзе (1951—1960), Мінскім прыборабудаўнічым заводзе (1960—1963), Савеце народнай гаспадаркі БССР (1963—1969, Упраўленне радыётэхнічнай і прыборабудаўнічай прамысловасці), СКБ № 3, Інстытуце эканомікі АН БССР, Беларускім навукова-даследчым інстытуце навукова-тэхнічнай інфармацыі і тэхніка-эканамічных даследаванняў Дзяржплана БССР, Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1976, прафесар кафедры «Эканоміка і арганізацыя машынабудаўнічай вытворчасці», у 1997—1998 — загадчык кафедры, адначасова ў 1997—2009 — загадчык кафедры «Міжнародныя эканамічныя адносіны», з 2019 — прафесар кафедры «Інжынерная эканоміка»).

Навуковыя інтарэсы: эканоміка прадпрыемстваў машынабудавання; канкурэнтаздольнасць прадукцыі; кіраванне развіццём вытворчасці і інавацыйнай дзейнасцю.

## Узнагароды 
Ордэн Пятра Вялікага 1 ступені (Расія, 2006) і інш.

## Бібліяграфія 
* Экономический механизм технического перевооружения производства : автореферат диссертации … доктора экономических наук : 08.00.05 / Демидов Владимир Иванович. ― Минск, 1991.
* *Седегов Р. С., Ильин А. И., Алехнович А. В.* Основные направления создания АСУ на предприятиях БССР / Под ред. канд. экон. наук В. И. Демидова; Белорус. науч.-исслед. ин-т науч.-техн. информации и техн.-экон. исследований Госплана БССР. — Мн. : БелНИИНТИ, 1975. — 48 с.: черт. ; 20 см. — (Обзорная информация . Серия «Автоматизированные системы, автоматика и вычислительная техника»).
 

## Літаратура 
* 
* Демидов Владимир Иванович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 327.
* Демидов Владимир Иванович // Кто есть кто в Республике Беларусь, 2001. — Минск, 2001. — Т. 1. — С. 48—49.
                  

Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Мелітон Антонавіч Баланчывадзэ

**Мелітон Антонавіч Баланчывадзэ** (; 24 снежня 1862 [5 студзеня 1863], Баноджа, Кутаіская губерня, Расійская імперыя — , , Грузінская ССР, СССР) — грузінскі кампазітар. Бацька знакамітага харэографа Джорджа Баланчына і кампазітара Андрэя Баланчывадзэ. Народны артыст Грузінскай ССР (1933).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 снежня 1862 года (5 студзеня 1863 года па новым стылі) у вёсцы Баноджа. Вучыўся ў Кутаіскім духоўным вучылішчы, спяваў у царкоўным хоры. У 1880 годзе паступіў у хор Тыфліскага опернага тэатра. У 1889 годзе паступіў у Пецярбургскую кансерваторыю. У 1895—1917 гадах ладзіў хоры з грузінскай музыкай у гарадах Расіі.

У 1918 годзе заснаваў у Кутаісі музычнае вучылішча. У 1921—1924 гады — загадчык музычнага аддзела Наркамасветы Грузінскай ССР.

Адзін са стваральнікаў нацыянальнай оперы, аўтар першай грузінскай оперы «Дарэджан Падступная» паводле паэмы А. Цэрэтэлі «Тамара Падступная» (1897). Першая рэдакцыя оперы была створана пры ўдзеле Мікалая Чарапніна, другая — сына Андрэя Баланчівадзэ. З 1923 года жыў у д. 4 па вуліцы Георгія Ахвледыяні (мемарыяльная дошка). Памёр 21 лістапада 1937 года ў Кутаісі. Пахаваны ў горадзе Кутаісі ў пантэоне на Мцванеквавіла.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Імерэтыі
Катэгорыя:Кампазітары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары Грузіі
Катэгорыя:Кампазітары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Заснавальнікі нацыянальнага опернага мастацтва
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Стокард Чэнінг

**Стокард Чэнінг** (, нар. ) — амерыканская актрыса тэатра, кіно і тэлебачання, найбольш вядомая па ролі старшакласніцы Бэці Рыца ў мюзікле «Брыялін». Уладальніца прэмій «Эмі» і «Тоні»

## Біяграфія 
Сьюзан Антонія Уільямс Стокард () нарадзілася ў Нью-Ёрку і па матчынай лініі мае ірландскія карані. У 1963 годзе, будучы яшчэ дзевятнаццацігадовай студэнткай каледжа, яна выйшла замуж за прадпрымальніка і скульптара Уолтэра Чэнінга (1940—2015), пасля чаго, аб’яднаўшы сваё імя з імем мужа, стала Стокард Чэнінг.

Акцёрскую кар’еру яна пачала ў тэатральнай кампаніі Бостана, пасля чаго стала з’яўляцца і на падмостках Нью-Ёрка, а ў 1971 годзе дэбютавала на Брадвеі. На вялікім экране дэбютавала ў фільме «Бальніца» (1971), а пасля некалькіх нязначных роляў на кінаэкранах дабілася папулярнасці ў фільме «Лёс» (1975) з Джэкам Нікалсанам у галоўнай ролі. У 1978 годзе 33-гадовая Стокард Чэнінг сыграла з пачынаючым акцёрам Джонам Траволтай і зоркай кантры і поп-музыкі Алівіяй Ньютан-Джон у экранізацыі брадвейскага мюзікла «Брыялін». Нягледзячы на свой узрост, актрыса выдатна зладзілася з роляй старшакласніцы — нефармальнага лідара дзяўчын у школе, дзе разгортваецца дзеянне. Яе голас гучыць у дзвюх музычных кампазіцыях да фільма. Пасля няўдач у кіно і на тэлебачанні ў пачатку 1980-х гадоў актрыса вярнулася ў тэатр, дзе ў 1985 годзе ўдастоілася прэміі «Тоні» за ролю ў п’есе «Адзін дзень са смерці Джо па мянушцы Сідзень».

Ізноў дамагчыся поспеху на вялікім экране ёй атрымалася ў 1993 годзе, калі за ролю ў фільме «Шэсць ступеняў адчужэння» Чэнінг была намінаваная на «Оскар» і «Залаты глобус».

## Зноскі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Obie
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Драма Дэск»
Катэгорыя:Лаўрэаты GLAAD Media Awards
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Акцёры мюзіклаў
Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя
Сяргей Васілевіч Шумік

**Сяргей Васілевіч Шумік** (, Харкаў, Украіна — ) — беларускі спецыяліст у галіне эксплуатацыі аўтамабільнага транспарту. Доктар тэхнічных навук (1981), прафесар (1982).

## Біяграфія 
Скончыў Усесаюзны завочны політэхнічны інстытут (1954).
    
Працаваў у Усурыйскам вышэйшым ваенным аўтамабільным камандным вучылішчы (з 1970, начальнік кафедры), Беларускай дзяржаўнай політэхнічнай акадэміі (з 1975, аўтатрактарны факультэт, кафедра «Тэхнічная эксплуатацыя аўтамабіляў», прафесар, у 1975—1990 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: праблемы эксплуатацыі і метады дыягностыкі тэхнічнага стану аўтамабіляў.

## Бібліяграфія 
* Исследование надежности армейских машин методом системного анализа при использовании их в экспериментальных условиях (на примере крайнего Севера и Дальнего Востока) : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.05.03 / Шумик Сергей Васильевич. — Минск, 1980.
* Обоснование периодичности замены масла в агрегатах силовой передачи гусеничных машин : автореферат диссертации … кандидата технических наук / Шумик С. В. — Ленинград, 1967.
      

## Літаратура 
* Шумік Сяргей Васілевіч / У. У. Яцкевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2003. — Т. 17. — С. 486.
* Шумик Сергей Васильевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 620.
* [Шумик Сергей Васильевич] // Автотракторный факультет, 1951―2011 / БПИ — БГПА — БНТУ. — Минск, 2011. — С. 132.

Катэгорыя:Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага дзяржаўнага адкрытага ўніверсітета
Джэймс Лірмант Гованс

Сэр **Джэймс Лірмант Гованс** ( — ) — брытанскі ўрач і імунолаг. У 1945 годзе падчас вывучэння медыцыны ў шпіталі Каралеўскага каледжа ён дапамагаў у вызваленым канцэнтрацыйным лагеры Берген-Бельзен у якасці добраахвотнага студэнта-медыка.

Нарадзіўся ў Шэфілдзе, Англія. Атрымаў медыцынскую адукацыю ў 1947 годзе ў шпіталі Каралеўскага каледжа, затым у 1948 годзе атрымаў ступень па фізіялогіі ў Оксфардзе, пасля чаго атрымаў ступень доктара філасофіі. Затым ён стаў прафесарам эксперыментальнай паталогіі ў Оксфардзе. У 1977 годзе ён пакінуў даследчую кар’еру на дзесяць гадоў, каб быць сакратаром Савета медыцынскіх даследаванняў.

Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Лонданскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Імунолагі Вялікабрытаніі
Вольны хор

**Вольны хор** — беларускі культурны рух музыкантаў, артыстаў, спевакоў з народа, які ўзнік у жніўні 2020 падчас пратэстаў супраць фальсіфікацыі вынікаў прэзідэнцкіх выбараў. Удзельнікі калектыву праславіліся нечаканым з’яўленнем у розных грамадскіх месцах Мінска (метро, вакзал, бібліятэка, філармонія, цырк, гандлёвыя цэнтры і г.д.) і выконвалі кампазіцыі, якія сталі найбольш папулярнымі падчас маштабных пратэстаў.

## Гісторыя 
25 жніўня Вольны хор зладзіў сваю першую спеўную акцыю і загучаў у гандлёвым цэнтры «Сталіца». Потым прайшло шэраг выступаў на прыступках філармоніі, у гандлёвых цэнтрах, на вакзале, у оперным тэатры і іншых пляцоўках Мінска.

Удзельнікаў хору арыштоўвалі і катавалі, каралі пазбаўленнем волі і штрафамі, таму рэпетыцыі праводзяцца ў поўнай таямніцы, а на канцэртах артысты носяць маскі. Удзельнікі харавога калектыву былі вымушаны пакінуць Беларусь праз небяспеку пераследу, як і шэраг іншых беларускіх дзеячаў культуры.

Са жніўня 2020 па жнівень 2021 Вольны хор зладзіў сотні акцый, дзясяткі дваравых канцэртаў, запісаў альбом, выдаў два зборнікі песень, запісаў некалькі кліпаў, зладзіў некалькі анлайн-канцэртаў і вялікі канцэртны тур па Польшчы і Германіі.

## Творчасць 
### Альбомы 
* 2020 — Годныя песні
* 2020 — Калядны
* 2023 — Песні вольных людзей

### Кнігі 
* 2020 — кішэнны «Калядны спеўнік» 

## Спасылкі 
* Альбом «Годныя песні»
* ВОЛЬНЫ ХОР: УСВЕДАМЛЯЕМ, ШТО МОГУЦЬ ПАСАДЗІЦЬ, АЛЕ БЯЗДЗЕЙНІЧАЦЬ НЕМАГЧЫМА , tuzinfm, 6.11.2020

Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2020 годзе
Катэгорыя:Музычныя калектывы Беларусі
Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)
Джэфры Раветч

**Джэфры Раветч** (, нар. , ) — амерыканскі вучоны-імунолаг. Прафесар Ракфелераўскага, а таксама Карнельскага ўніверсітэтаў, член Нацыянальных акадэміі навук (2006) і Медыцынскай акадэміі (2007) ЗША. Лаўрэат прэміі Вольфа (2015).

## Біяграфія 
Скончыў Ельскі ўніверсітэт (бакалаўр, 1973). Ступень доктара філасофіі атрымаў у 1978 годзе ў Ракфелераўскім універсітэце, а ступень доктара медыцыны — праз год, у 1979 годзе, у медыцынскім каледжы Карнельскага ўніверсітэта. У 1979—1982 гадах постдок у Нацыянальных інстытутах аховы здароўя. Затым зноў у медыцынскім каледжы Карнельскага ўніверсітэта: з 1982 года асістэнт-прафесар, з 1986 года асацыіраваны прафесар, у 1990—1996 гадах прафесар. Адначасова знаходзіўся ў Мемарыяльным анкалагічным цэнтры імя Слоўна — Кетэрынга (з 1982 года асістэнт-член, з 1986 года асацыіраваны член, у 1990—1996 гадах член). З 1996 года прафесар Ракфелераўскага ўніверсітэта і з 2014 года дырэктар яго Аб’яднанага цэнтра імуналогіі чалавека (Cooperative Center for Human Immunology).

Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (2008), фэла Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі.

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Дактары медыцыны
Катэгорыя:Імунолагі ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Сірак’юскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі
Катэгорыя:Выкладчыкі Карнельскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Карнельскага ўніверсітэта
Адрыян Крайнер

**Адрыян Роберт Крайнер** (нар. ) — уругвайска-амерыканскі біяхімік і малекулярны генетык, вядомы сваімі даследаваннямі сплайсінгу генаў РНК. Крэйнер займае пасаду прафесара Фонду Сент-Джайлза ў лабараторыі Колд-Спрынг-Харбар у Лорэл-Хоўл, Нью-Ёрк.

Крайнер нарадзіўся ў Мантэвідэа, Уругвай, у яўрэйскай сям’і венгерскага і румынскага паходжання. У яго ёсць старэйшы брат, інжынер-хімік. Яго бацька два гады адбываў прымусовую працу ў румынскім працоўным лагеры (Ferma Alba) падчас Другой сусветнай вайны. Пасля вайны першапачатковае прозвішча бацькі Крэйнер змяніў на Крайнер з-за пісьмовай памылкі, калі ён быў бежанцам у Італіі. Яго бацькі валодалі невялікім скураным прадпрыемствам у Мантэвідэа. Крайнер наведваў прыватную дзвюхмоўную французска-іспанскую пачатковую школу. Пазней ён вучыўся ў дзяржаўнай школе на працягу двух гадоў, перш чым завяршыць давузаўскай адукацыю з чатырох гадоў у прыватнай іспана-яўрэйскай школе. Крайнер перажыў палітычныя хваляванні ў падлеткавым узросце, у тым ліку гарадскую партызанку і ваенную дыктатуру. Крайнер атрымаў стыпендыю Калумбійскага ўніверсітэта і атрымаў ступень бакалаўра мастацтваў у галіне біяхіміі ў 1981 годзе. Скончыў з адзнакай і Phi Beta Kappa. У 1986 годзе ён атрымаў ступень доктара філасофіі ў галіне біяхіміі ў Гарвардскім універсітэце.

Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Вучоныя Уругвая
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Фуміхіка Макі

**Фуміхіка Макі** (; нар. , Токіа) — японскі архітэктар, які стаяў ля вытокаў руху метабалістаў.

Скончыў Такійскі ўніверсітэт у 1952 годзе, а затым атрымаў дзве навуковыя ступені — у Мічыганскай акадэміі мастацтваў і ў Гарвардскай школе мастацтваў. У 1950-я гады працаваў і выкладаў у ЗША. З 1969 па 1992 гады ўзначальваў праектаванне жылога квартала Hillside Terrace Complex у Токіа. У 1993 годзе яму была ўручана Прытцкераўская прэмія. У 2003 годзе скончыў узвядзенне штаб-кватэры тэлекампаніі «Асахі».

Катэгорыя:Архітэктары Японіі
Катэгорыя:Архітэктары-мадэрністы
Герхард Рыхтэр

**Герхард Рыхтэр** (; нар. , ) — нямецкі жывапісец. Яго творы захоўваюцца ў калекцыях найбуйнейшых музеяў Еўропы. У 2005 годзе ён займаў 1-е месца ў штогадовым спісе часопіса «Капітал» — самыя дарагія і паспяховыя майстры сучаснага нямецкага жывапісу. Стаяў ля вытокаў зараджэння напрамку капіталістычнага рэалізму.

## Біяграфія 
Герхард Рыхтэр нарадзіўся ў Дрэздэне ў 1932 годзе. У 1961 годзе эміграваў у Заходнюю Германію. Першая выстаўка Герхарда Рыхтэра адбылася ў 1963 годзе ў Дзюсельдорфе. У 1967 годзе яго творчасць была адзначана прэстыжнай прэміяй junger westen. У 1972 годзе Рыхтэру выпала прадстаўляць Германію на Венецыянскай біенале. Упершыню за ўвесь час існавання біенале цэлы павільён быў аддадзены аднаму мастаку.
У тым жа 1972 годзе Рыхтэр прыняў удзел у касельскай Дакуменце. У 1973 годзе — першая персанальная выстаўка ў Злучаных Штатах. У 1981 годзе Герхард Рыхтэр стаў лаўрэатам прэміі імя Арнольда Бодэ.
У 1985 годзе мастак становіцца лаўрэатам прэміі імя Оскара Какошкі. З гэтага моманту работы мастака можна сустрэць ва ўсіх найбуйнейшых выставачных залах свету.
2002 год — рэтраспектыва «Творчасць за сорак гадоў» у Музеі сучаснага мастацтва ў Нью-Ёрку. На выстаўцы было прадстаўлена 188 экспанатаў.
Цяпер жыве ў Кёльне.

Катэгорыя:Мастакі Германіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Германіі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне гарадоў Германіі
Катэгорыя:Мастакі-жанрысты Германіі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Германіі
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Германіі
Катэгорыя:Майстры нацюрморта Германіі
Катэгорыя:Мастакі-абстракцыяністы
Жан Нувель

**Жан Нувель** (; нар. , Фюмель, Францыя) — французскі архітэктар, лаўрэат Прытцкераўскай прэміі 2008 года.

## Біяграфія 
Жан Нувель нарадзіўся ў сям’і настаўнікаў. Спачатку ён хацеў стаць мастаком, але бацькі хацелі для сына больш сур’ёзнай адукацыі і ён паступіў на архітэктурнае аддзяленне Вышэйшай школы прыгожых мастацтваў у Бардо. У 1966 годзе ён выйграў стыпендыю і працягнуў навучанне ў Вышэйшай школе прыгожых мастацтваў у Парыжы. Незадоўга да заканчэння вучобы ён адкрыў сваё першае архітэктурнае бюро разам з Франсуа Сеньёрам. У 1976 годзе ён стаў адным з заснавальнікаў руху ў архітэктуры «Марс 1976» і «Архітэктурны сіндыкат».

Свой прарыў у архітэктуры Нувель ажыццявіў у сваёй сумеснай працы з архітэктурным бюро «Architecture Studio» над праектам будынка Інстытута арабскага свету ў Парыжы. Далейшымі значнымі працамі сталі Оперны тэатр у Ліёне, гандлёвы цэнтр «Еўраліль» у Ліле, універмаг Galeries Lafayette у Берліне, Культурна-грамадскі цэнтр у Люцэрне, а таксама выставачны комплекс «Маналіт», які плаваў па возеры Муртэнзе падчас выстаўкі «EXPO-2002». Да нядаўніх праектаў Нувеля адносяцца вежа Торэ Агбар у Барселоне, рэканструкцыя Музея каралевы Сафіі ў Мадрыдзе, музей Гугенхайма ў Токіа і Рыа-дэ-Жанэйра (няздзейснены праект), Луўр Абу-Дабі.

У 1994 годзе ён заснаваў «Атэлье Жана Нувеля», якое стала ў 2006 годзе са сваімі 140 супрацоўнікамі адным з самых буйных архітэктурных бюро Францыі. Цяпер ім адначасова вядуцца 40 праектаў унутры краіны і за мяжой. Цэнтральнае аддзяленне бюро знаходзіцца ў Парыжы, а філіялы ў Лондане, Капенгагене, Мінеапалісе, Рыме, Мадрыдзе і Барселоне.

У 1991 годзе Нувель стаў віцэ-прэзідэнтам Французскага інстытута архітэктуры, а з 1993 года — ганаровым членам амерыканскага Інстытута архітэктараў.

У Нувеля два дарослыя сыны ад першага шлюбу і дачка ад другога. Яго трэцяя жонка — шведскі архітэктар Мія Хаг.

Катэгорыя:Архітэктары Францыі
Катэгорыя:Архітэктары небаскробаў
Катэгорыя:Архітэктары Вены
Катэгорыя:Архітэктары Парыжа
Катэгорыя:Архітэктары Нью-Ёрка
Джанкарла дэ Карла

**Джанкарла дэ Карла** (; , , Італія — , , Італія) — архітэктар і прафесар архітэктуры Венецыянскага ўніверсітэта. Адзін з найважнейшых прадстаўнікоў пасляваеннай архітэктуры Італіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Генуі ў 1919 годзе, вывучаў архітэктуру ў Венецыянскім ўніверсітэце «IUAV» і ў Міланскай політэхнічнай школе. З 1950 года меў уласную студыю ў Мілане. Дэ Карла быў членам CIAM (International Congrès d’Architecture Moderne) і каманды X, у якую таксама ўваходзілі Якаб Бакема, Пітэр Смітсан і Альда ван Эйк.

Дэ Карла займаў кафедру ў Венецыянскім універсітэце з 1950-х гадоў, а таксама быў вельмі актыўным у палітыцы ў якасці горадабудаўніка. У дадатак да сваёй працы ў якасці рэдактара архітэктурнага часопіса «Spazio e Societa», ён быў звязаны з «Міжнароднай лабараторыяй архітэктуры і гарадскога дызайну (ILAUD)» і Міжнароднай акадэміяй архітэктуры (IAA) у Сафіі.

Катэгорыя:Архітэктары Італіі
Катэгорыя:Архітэктары-мадэрністы
Катэгорыя:Структуралісты
Хапалюк

**Хапалюк** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Васілевіч Хапалюк — беларускі ўрач-кардыёлаг.
* Аляксандр Пятровіч Хапалюк — беларускі фізік-оптык.
Ёрн Утзан

**Ёрн Утзан** (; , , Данія — , там жа) — дацкі архітэктар, вядомасць якому прынёс праект опернага тэатра ў Сіднеі (Аўстралія). Вучыўся ў архітэктурнай школе пры Акадэміі мастацтваў (1937—1942). Перыяд яго навучання супаў з нямецкай акупацыяй у Даніі. У 1942 годзе Ёрн, пасля абароны дыплома архітэктара, пераехаў у нейтральную Швецыю. Стакгольм стаў адпраўным пунктам пачатку творчага шляху дацкага архітэктара.

Катэгорыя:Архітэктары Даніі
Фрэнк Геры

**Фрэнк Оўэн Геры** (, сапраўднае імя **Эфраім Оўэн Гольдберг**, ; , Таронта — ) — адзін з найбуйнейшых архітэктараў сучаснасці, які стаяў ля вытокаў архітэктурнага дэканструктывізму. Лаўрэат Прытцкераўскай прэміі 1989 года.

## Біяграфія 
Фрэнк Геры нарадзіўся ў сям’і імігрантаў з Польшчы. Яго дзед гандляваў будаўнічымі матэрыяламі, а бацька валодаў крамай гандлёвых і гульнявых аўтаматаў. Малады Эфраім (Фрэнк) быў збіты на глебе антысемітызму, і гэтая псіхалагічная траўма паслужыла падставай змяніць прозвішча і разам з сям’ёй пераехаць у Амерыку. З 17 гадоў Геры жыў у Лос-Анджэлесе. Вучыўся спачатку ва Універсітэце Паўднёвай Каліфорніі (бакалаўр, 1954), а затым у Гарвардскім універсітэце (магістр, 1957). Працаваў у праектных фірмах В. Груна, Перэйры і Лакмана ў ЗША, у архітэктара А. Рамондэ ў Францыі. У 1962 годзе вярнуўся ў ЗША і адкрыў у Лос-Анджэлесе сваё бюро з іншым архітэктарам, а ў 1967 годзе яно было пераўтворана ў Frank O. Gehry and Associates. У 2014 годзе кампанія была адной з вядучых архітэктурных фірм свету, у якой працавалі больш за 200 архітэктараў.

У 1950—1960-я гады Фрэнк Геры знаходзіўся пад уплывам Фрэнка Лойда Райта; архітэктар звярнуўся да тэмы постмадэрнізму ў 1978 годзе, дасціпна перабудаваўшы ўласны асабняк 1920-х гадоў пабудовы.

Катэгорыя:Архітэктары Канады
Катэгорыя:Архітэктары ЗША
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары-мадэрністы
Катэгорыя:Псеўданімы
Катэгорыя:Выкладчыкі Ельскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Архітэктары небаскробаў
Катэгорыя:Архітэктары Дзюсельдорфа
Катэгорыя:Архітэктары Прагі
Катэгорыя:Архітэктары Лос-Анджэлеса
Дэніс Лэсдан

Сэр **Дэніс Луіс Лэсдан** (, Кенсінгтан, Лондан — , Фулхэм, Лондан) — англійскі архітэктар, сын Натана Лэсдана (1879—1920) і Джулі (у дзявоцтве Абрахамс; 1884—1963). Верагодна, самай вядомай яго працай з’яўляецца Каралеўскі нацыянальны тэатр на паўднёвым беразе Тэмзы ў Лондане, які ўваходзіць у спіс помнікаў гісторыі II* і з’яўляецца адным з найбольш прыкметных прыкладаў бруталістычнага дызайну ў Вялікабрытаніі.

Лэсдан вучыўся ў Школе архітэктуры Архітэктурнай асацыяцыі ў Лондане і быў малодшым у практыцы Уэлса Коўтса. Як і іншыя архітэктары-мадэрністы, у тым ліку сэр Бэзіл Спенс і Пітэр і Элісан Смітсаны, Лэсдан знаходзіўся пад вялікім уплывам Ле Карбюзье і Людвіга Міса ван дэр Роэ, але быў і больш мяккі, больш класічны ўплыў з боку Нікаласа Хоксмура. Лэсдан быў абраны Каралеўскім акадэмікам 29 мая 1991 года.

Катэгорыя:Архітэктары Англіі
Катэгорыя:Архітэктары-мадэрністы
Катэгорыя:Кавалеры Пашаны
Катэгорыя:Члены Каралеўскай акадэміі мастацтваў
Алда ван Эйк

**Алда ван Эйк** ( — ) — нідэрландскі архітэктар. Адзін з самых уплывовых пратаганістаў архітэктурнага руху структуралізму. Нарадзіўся ў Дрыбергене, у сям’і паэта, крытыка, эсэіста і філосафа Пітэра Нікалааса ван Эйка і Нэлі Эстэль Бенджамінс, жанчыны сефардскага паходжання, якая нарадзілася і вырасла ў Сурынаме.

Яго братам быў паэт, мастак і рэстаўратар Роберт Флорыс ван Эйк. Быў жанаты з Ханні ван Роен, таксама архітэктарам. Яна дапамагала яму ў шэрагу праектаў.

Катэгорыя:Архітэктары Нідэрландаў
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Структуралісты
Андрэй Мелітонавіч Баланчывадзэ

**Андрэй Мелітонавіч Баланчывадзэ** (; 19 мая [1 чэрвеня] 1906,  — , ) — грузінскі кампазітар, педагог, грамадскі дзеяч. Герой Сацыялістычнай Працы (1986). Народны артыст СССР (1968). Лаўрэат дзвюх Сталінскіх прэмій (1946, 1947) і Дзяржаўнай прэміі Грузінскай ССР імя Ш. Руставелі (1969).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары Грузіі
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кінакампазітары СССР
Катэгорыя:Кінакампазітары Грузіі
Катэгорыя:Музычныя педагогі СССР
Катэгорыя:Музычныя педагогі Грузіі
Катэгорыя:Музычныя педагогі XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Балетныя кампазітары
Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Грузіі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Тбілісі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы СССР
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Грузіі
Вазоўня

]]
**Вазо́ўня**, або **карэ́тная** — гаспадарчая пабудова, дзе захоўваліся транспартныя сродкі. Звычайна мела выгляд павеці з адна- ці двухсхільным дахам, прыбудаванай да хлява ці іншай гаспадарчай пабудовы. Будаваліся ў корчмах і аўстэрыях, у сядзібах звычайна будавалася ля стайні. У вазоўні захоўвалі таксама колатыя дровы, некаторыя сельскагаспадарчыя прылады.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гаспадарчыя пабудовы
Катэгорыя:Дарожныя збудаванні
Стары парк (Баранавічы)

**Стары парк**, або **парк культуры і адпачынку імя 60-годдзя СССР** — парк у горадзе Баранавічы Брэсцкай вобласці. Размешчаны непадалёку ад цэнтра горада, у раёне мясакансервавага камбіната. На рагу вуліц Камсамольскай і Кудрына знаходзіцца будынак радыёстанцыі 1930-х гг., які з’яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю Беларусі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паркі Беларусі
Катэгорыя:Баранавічы
Аляксандр Іванавіч Дудзяк

**Аляксандр Іванавіч Дудзяк** (нар. , Канатоп, Сумская вобласць, Украіна) — беларускі спецыяліст у галіне парашковай металургіі, кампазіцыйных матэрыялаў, фізікі і тэхнікі высокіх ціскаў. Доктар тэхнічных навук (1992), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Кіеўскі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Металазнаўства і тэрмічная апрацоўка металаў», кваліфікацыя «Інжынер-металург», 1973), Беларускі політэхнічны інстытут (аспірантура, 1983).
    
Працаваў у Інстытуце фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў АН БССР (1975—1978, лабараторыя высокіх ціскаў, інжынер), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1978, машынабудаўнічы факультэт, кафедра «Супраціўленне матэрыялаў машынабудаўнічага профілю», прафесар).

Навуковыя інтарэсы: фізіка і тэхніка высокіх ціскаў; кампазіцыйныя матэрыялы; тэорыя і тэхналогія атрымання сінтэтычных алмазаў і звышцвёрдых інструментальных матэрыялаў.

## Узнагароды 
Знак «Изобретатель СССР» (1982).

## Бібліяграфія 
* Теоретические основы конструирования пресс-форм высокого давления и технология получения порошков кубического нитрида бора : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.16.06 / Дудяк Александр Иванович. — Минск, 1992.
* Совершенствование технологии получения порошков сверхтвердых материалов : диссертация … кандидата технических наук : 05.16.06 : защищена 24.05.1985 : утверждена 00.00.0000 / Дудяк Александр Иванович. — Минск, 1985.
 

## Літаратура 
* 
* Дудяк Александр Иванович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 467.
* Дудяк Александр Иванович // Кто есть кто : Доктора наук, профессора, заслуженные деятели наук и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 62—63.
Генадзь Міхайлавіч Ждановіч

**Генадзь Міхайлавіч Ждановіч** (, Мінск — ) — беларускі спецыяліст у галіне парашковай металургіі і кампазіцыйных матэрыялаў. Доктар тэхнічных навук (1971), прафесар (1973).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1955).
    
Працаваў у Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1956, машынабудаўнічы факультэт, кафедра «Супраціўленне матэрыялаў машынабудаўнічага профілю», прафесар, у 1971—1997 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя і тэхналогія прасавання парашковых матэрыялаў; атрыманне сінтэтычных алмазаў і звышцвёрдых інструментальных матэрыялаў.

## Бібліяграфія 
* Теория прессования металлических порошков : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.325 / Г. М. Жданович. — Киев ; Минск, 1970.
* Некоторые вопросы теории процесса прессования металлических порошков и их смесей : автореферат диссертации … кандидата технических наук / Жданович Г. М. — Минск, 1961.

## Літаратура 
* Ждановіч Генадзь Міхайлавіч // Беларуская савецкая энцыклапедыя : [у 12 т.]. — Мінск, 1971. — Т. 4. — С. 414.
* 
* Жданович Геннадий Михайлович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 521.
* Жданович Геннадий Михайлович // Кто есть кто : доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 63—64.
* Памяти Ждановича Евгения Михайловича // Порошковая металлургия. ― 2016. ― Вып. 39. ― С. 182 : фот.
Уладзімір Міхайлавіч Калешка

**Уладзімір Міхайлавіч Калешка** (нар. , в. Малышэвічы, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне цвердацельнай мікраэлектронікі і інтэгральнай схематэхнікі, аўтар навуковага адкрыцця па акустаэлектроннай з’яве галаўнога мозгу. Доктар тэхнічных навук (1980), прафесар (1982). Акадэмік Беларускай інжынернай тэхналагічнай акадэміі (1990), ганаровы акадэмік Каралеўскай акадэміі Іспаніі (1991), правадзейны член Міжнароднай акадэміі інфарматызацыі (1992), Міжнароднай акадэміі экалогіі (1992).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1966), Фізіка-тэхнічны інстытут АН БССР (аспірантура, 1971).
    
Працаваў у Інстытуце электронікі АН БССР (1976—1989, загадчык аддзела цвердацельнай мікраэлектронікі), Інстытуце фізіка-арганічнай хіміі АН БССР (з 1989, загадчык лабараторыі), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (1998—2013, машынабудаўнічы факультэт, кафедра «Інтэлектуальныя сістэмы», загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: мікра- і нанаэлектроніка; акуста- і біяэлектроніка; мікрапрацэсарныя сенсарныя сістэмы і элементная база камп’ютарнай тэхнікі; інфарматыка чалавека і медыцынскае апаратабудаванне і бяспека жыццядзейнасці; інтэлектуальныя прыборы, тэхналогіі і сістэмы.

## Узнагароды 
Званні лаўрэата Дзяржаўнай прэміі БССР (1982), заслужанага радыста і вынаходніка СССР (1982), залатыя (5) і сярэбраныя (2) медалі ВДНГ СССР, Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета Казахскай ССР (1963).

## Бібліяграфія 
* Физико-химические методы стимулирования технологических процессов микроэлектроники : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.12.18 / Колешко Владимир Михайлович. — Минск, 1980.

## Літаратура 
* 
* Колешко Владимир Михайлович / Н. П. Савик // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 141.
Карменсіта (фільм)

**«Карменсіта»** — кароткаметражны, нямы, чорна-белы фільм амерыканскага рэжысёра , зняты ў 1894 годзе. У фільме паказана іспанская танцорка , якая выконвае свой танец на драўляным планшэце сцэне. Паводле кіназнаўцы , Карменсіта стала першай жанчынай, знятай на  і, магчыма, першай жанчынай, якая здымалася ў кіно у гісторыі амерыканскага кінематографа.
## Заўвагі 
## Спасылкі
Катэгорыя:Дакументальныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы Уільяма Дыксана
Катэгорыя:Нямыя фільмы ЗША
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы ЗША
Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Танец у кіно
Кіфер

**Кіфер** — прозвішча.

## Вядомвыя носьбіты 
* Ансельм Кіфер, нямецкі мастак
* Лі Кіфер, амерыканская фехтавальшчыца-рапірыстка
Эні Оўклі (фільм)

**«Э́ні О́ўклі»** () — нямы кароткаметражны фільм, зняты на студыі Томаса Эдысана. Прэм’ера адбылася ў ЗША ў 1894 годзе.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы ЗША
Катэгорыя:Нямыя фільмы ЗША
Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Вестэрны ЗША
Ансельм Кіфер

**Ансельм Кіфер** (; нар. , Донаўэшынген) — нямецкі мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся пад апошнімі бамбёжкамі Другой сусветнай вайны. Збіраўся вучыцца праву, літаратуры, мовазнаўству, але схіліўся да мастацтва, вучыўся ў Фрайбургу, Карлсруэ, Дзюсельдорфе. У 1969 годзе праславіўся правакацыйнай інсталяцыяй у адной з галерэй Карлсруэ, якая звяртала ўвагу гледачоў на жывучасць нацызму (на фатаграфіях ён аддаваў нацысцкае прывітанне на фоне сімвалічных славутасцей найбуйнейшых гарадоў Еўропы). Пазнейшая творчасць Кіфера працягнула гэтую лінію: гэта аналітычная праца з найболей агульнымі і глыбіннымі знакамі нямецкага духу ад Нібелунгаў да Гітлера, міфамі вялікай місіі германскага народа, адмысловага шляху Германіі, вялікага правадыра і т. п. Сярод настаўнікаў Кіфера быў Іозеф Бойс.

З 1993 года жыве і працуе ў Францыі, дзе зрабіў творчай лабараторыяй прамысловую зону ў дэпартаменце Гар; тут зняты дакументальны фільм Сафі Файнс пра мастака Over Your Cities Grass Will Grow.

Катэгорыя:Мастакі Германіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Германіі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-экспрэсіяністы Германіі
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Германіі
У сківіцы смерці

**«У сківіцы смерці»** () — фатаграфія, зробленая 6 чэрвеня 1944 года , памочнікам галоўнага фатографа ў Берагавой ахове ЗША. На ім адлюстраваны салдаты  арміі ЗША, якія высаджваюцца з  (дэсантнага катэра, машыны асабістага складу) з экіпажа  берагавой аховы ЗША на  падчас высадкі ў Нармандыі падчас Другой сусветнай вайны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фатаграфіі 1944 года
Катэгорыя:Чорна-белыя фатаграфіі
Катэгорыя:Творы пра Другую сусветную вайну
Якуцкая Вікіпедыя

**Яку́цкая Вікіпе́дыя**, або **Саха́ Вікіпе́дыя** () — раздзел Вікіпедыі на якуцкай мове. Раздзел закладзены 26 траўня 2008 года. Станам на    года змяшчае  , займае -е месца сярод моўных раздзелаў Вікіпедыі паводле колькасці артыкулаў.

## Спасылкі 
* Якуцкая Вікіпедыя

Якуцкая
Камбат (фатаграфія)

**«Камбат»** () — фатаграфія часоў Вялікай Айчыннай вайны, зробленая савецкім фатографам . На фатаграфіі адлюстраваны камандзір, які паднімае салдат у атаку з пісталетам ТТ у руцэ. «Камбат» — адно з самых яркіх і выразных фота часоў Вялікай Айчыннай вайны. Доўгі час, нягледзячы на тое, што здымак быў знакаміты і папулярны, былі вядомыя толькі гісторыя яго стварэння і назва, дадзеная яму фатографам. Асоба намаляванага на ёй чалавека заставалася невядомай.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Фатаграфіі 1942 года
Катэгорыя:Творы пра Вялікую Айчынную вайну
Сцяг Перамогі над рэйхстагам

**«Сцяг Перамогі над рэйхстагам»** (, у некаторых крыніцах — «Чырвоны сцяг над рэйхстагам») — серыя здымкаў савецкага ваеннага карэспандэнта , зробленых на даху будынка паўразбуранага нацысцкага парламента. Здымкі шырока выкарыстоўваюцца для ілюстрацыі перамогі Савецкага Саюза ў Вялікай Айчыннай вайне. Фатаграфіі дадзенай серыі з’яўляюцца аднымі з найбольш распаўсюджаных здымкаў Другой сусветнай вайны.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Фатаграфіі 1945 года
Катэгорыя:1945 год у СССР
Катэгорыя:Берлін у культуры і мастацтве
Катэгорыя:Творы пра Другую сусветную вайну
Катэгорыя:Рэйхстаг
Начная тэраса кафэ

**«Начная тэраса кафэ»** (, ) — карціна нідэрландскага жывапісца Вінцэнта ван Гога. «Начная тэраса кафэ» была напісана мастаком у Арлі ў верасні 1888 года.

## Спасылкі
Катэгорыя:Карціны паводле алфавіта
Катэгорыя:Карціны 1888 года
Катэгорыя:Карціны Вінцэнта Ван Гога
Аоста

**Аоста** (, ) — сталіца рэгіёна Вале-д’Аоста ў Італіі. Размешчана за 110 кіламетраў на паўночны захад ад Турына, каля месца зліцця рэк Буцье і Дора-Бальтэа, а таксама на скрыжаванні маршрутаў Вялікага і Малога перавалаў Сен-Бернар.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарады Вале-д’Аосты
Катэгорыя:Камуны Вале-д’Аосты
Фёдар Васілевіч Лапухоў

**Фёдар Васілевіч Лапухоў** (; 1886 — ) — рускі і савецкі артыст балета і балетмайстар, педагог, народны артыст РСФСР (1956), заслужаны артыст РСФСР (1927).

## Біяграфія 
Скончыў Імператарскую тэатральную вучэльню (педагог М. Г. Легат) і з 1905 — у трупе Марыінскага тэатра, дзе прапрацаваў артыстам балета да 1922 (з перапынкамі ў 1909—1910 — запрошаны А. А. Горскім у Вялікі тэатр у Маскве, у 19 1911 з антрэпрызай рускіх артыстаў здзейсніў турнэ па Еўропе і ЗША).

Мастацкі кіраўнік балетнай трупы Марыінскага тэатра (ГАТОБ, тэатр оперы і балета імя С. М. Кірава) у 1922—1931, 1944—1946 і 1955—1956. Здымаўся ў кіно («Паэт і цар», 1927).

Жыццё і творчасць Фёдара Лапухова праходзілі ў вельмі складаную гісторыка-культурную і палітычную эпоху. За час кіраўніцтва тэатрам здолеў абараніць і захаваць большасць балетных спектакляў класічнай спадчыны, якія ўваходзяць цяпер у «залаты фонд» расійскага і сусветнага балетнага мастацтва. Падчас рэдактарскай працы над класічнымі балетамі рабіў гэта так па-майстэрску, што пастаўленыя ім танцы нярэдка немагчыма было адрозніць ад першакрыніцы М. І. Петыпа. Балетмайстарская творчасць Фёдара Лапухова вельмі рознабаковае, у ім вялікую ролю гуляюць эксперыментальныя працы, тым не менш заснаваныя на класічным танцы з прыўнясеннем разнастайных народных скокаў (фальклору). Нараўне з К. Галейзоўскім упершыню ўвёў у дуэтны танец складаныя акрабатычныя падтрымкі (у тым ліку стаў вынаходнікам рухаў, вядомых цяпер ва ўсім балетным свеце). За стварэнне балета «Ледзяная дзева» (1927) адзіны ў краіне быў адзначаны званнем «Заслужаны балетмайстар РСФСР»

Фёдар Лапухоў з’яўляецца адным з заснавальнікаў бессюжэтнага балета. У яго наватарскай пастаноўцы — танцсімфоніі «Веліч светабудовы» (1923) прымаў удзел Г. Баланчывадзэ (Дж. Баланчын) — будучы найзыркі майстар гэтага балетнага жанру. Лапухоў — стваральнік балетнай трупы Малога опернага тэатра (Тэатр оперы і балета імя М. П. Мусаргскага) і яе мастацкі кіраўнік у 1931—1936. Яго балет «Светлы ручай» (1935) з’яўляецца першым савецкім балетам на сучасную бытавую тэматыку, дзе галоўныя героі дзейнічалі пад сваімі рэальнымі імёнамі.

Арганізатар балетмайстарскіх курсаў пры Ленінградскім Харэаграфічным вучылішчы ў 1937—1941. (Сярод вучняў — Б. Фенстэр, В. Варкавіцкі, К. Баярскі). Заснавальнік (1962) і кіраўнік балетмайстарскага аддзялення Санкт-Пецярбургскай (Ленінградскай) кансерваторыі (1962—1967). Сярод вучняў — Г. Алексідзэ, Н. Маркар’янц, Н. Баярчыкаў, А. Дзяменцьеў.

Пахаваны ў Санкт-Пецярбургу на «Літаратарскіх мастках» Волкавых могілак.
Валерый Пятровіч Філонаў

**Валерый Пятровіч Філонаў** (нар. 1949) — беларускі вучоны ў галіне гігіены і эпідэміялогіі. Доктар медыцынскіх навук (1995), прафесар (1997).

## Біяграфія 
Скончыў санітарна-гігіенічны факультэт Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута (1973 год) па спецыяльнасці ўрач-гігіеніст, эпідэміёлаг.

З 1973 года працаваў санітарным урачом па агульнай гігіене Лепельскай раённай санітарна-эпідэміялагічнай станцыі Віцебскай вобласці, а затым Галоўным дзяржаўным санітарным урачом гэтага раёна. У маі 1977 года быў прызначаны загадчыкам санітарна-гігіенічнага аддзела Цэнтральнай санітарна-эпідэміялагічнай станцыі г. Мінска, а затым Галоўным дзяржаўным санітарным урачом г. Мінска. З 1985 года пачаў працу на пасадзе асістэнта кафедры сацыяльнай гігіены і арганізацыі аховы здароўя Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута, а затым быў абраны па конкурсе старшым выкладчыкам гэтай жа кафедры. У 1986 годзе прысвоена вучонае званне дацэнта па спецыяльнасці сацыяльная гігіена і арганізацыя аховы здароўя. У верасні 1986 года назначаны галоўным урачом Рэспубліканскай санітарна-эпідэміялагічнай станцыі — намеснікам Галоўнага дзяржаўнага санітарнага ўрача Беларускай СССР. У 1987 годзе пераведзены намеснікам начальніка Трэцяга Галоўнага ўпраўлення пры Міністэрстве аховы здароўя СССР — намеснікам Галоўнага дзяржаўнага ўрача СССР. У кастрычніку 1989 года па рашэнню Урада Беларускай ССР пераведзены намеснікам Міністра аховы здароўя — Галоўным дзяржаўным санітарным урачом Беларускай СССР.

У 1997 годзе прысвоена вучонае званне прафесара. У студзені 2002 года Валерый Пятровіч узначаліў аддзел экалогіі чалавека і гігіены навакольнага асяроддзя навукова-даследчага інстытута гігіены і санітарыі. У гэтым жа годзе назначаны галоўным урачом Рэспубліканскай санітарна-эпідэміялагічнай станцыі, пасля перайменаванай у «Рэспубліканскі цэнтр гігіены, эпідэміялогіі і грамадскага здароўя», намеснікам Галоўнага дзяржаўнага санітарнага ўрача Рэспублікі Беларусь. З 2005 па 2008 гады Філонаў В. П. — прафесар кафедры агульнай гігіены, з 2016 года па цяперашні час — прафесар кафедры гігіены працы Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па пытаннях новых паскораных метадаў нарміравання шматкампанентнага забруджвання атмасферы, ліквідацыі эпідэміялагічных захворванняў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гігіеністы Беларусі
Катэгорыя:Эпідэміёлагі Беларусі
Катэгорыя:Гігіеністы СССР
Катэгорыя:Эпідэміёлагі СССР
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Катэгорыя:Галоўныя дзяржаўныя санітарныя ўрачы Беларусі
Катэгорыя:Намеснікі міністра аховы здароўя Рэспублікі Беларусь