open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дэградацыя навакольнага асяроддзя

**Дэградацыя навакольнага асяроддзя** (**Дэградацыя прыроды**) — пагаршэнне уласцівасцяў прыроды ў выніку ўздзеяння прыродных або антрапагенных фактараў. Дэградацыя прыроды выяўляецца ў поўнай страце здольнасці прыроды выконваць рэсурса - і асяродзеўзнаўляльныя функцыі. Дэградацыя прыроды магчымая як у выніку нерэгулюемай чалавечай дзейнасці, так і натуральных прычын; можа быць следствам стыхійных прыродных працэсаў: землятрасенняў, вывяржэнняў вулканаў, ураганаў і г. д.

## Літаратура 
* Деградация природы // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — ISBN 9965-9746-3-2.

Катэгорыя:Экалогія
Dryobalanops

**Dryobalanops** — род кветкавых раслін сямейства Dipterocarpaceae. 

Назва паходзіць ад грэчаскага dryas = німфа, якую звязваюць з дубамі і *balanops* = жолуд. 

У род уваходзяць сем відаў дрэў. Гэтыя дрэвы, вышыня якіх можа дасягаць 80 м, з'яўляюцца крыніцай драўніны пад назвай *капур*, а від Dryobalanops aromatica раней быў важнай крыніцай камфары Яны распаўсюджаны ў трапічных лясах Суматры, Малайзіі і Барнеа. Для іх характэрна сарамлівасць кроны.

## Віды 
Род уключае не менш сямі відаў
* 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мальвакветныя
Penaeaceae

**Penaeaceae** — сямейства кветкавых раслін парадку .

## Батанічнае апісанне 
'' з лісцем і пладамі]]
Вечназялёныя кусты і невялікія дрэвы са скурыстым лісцем.

## Арэал 
Прадстаўнікі сямейства ў прыродзе сустракаюцца ў Паўднёвай Афрыцы.

## Таксанамія 
Сямейства ўключае 9 родаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Міртакветныя
Катэгорыя:Сямействы раслін
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Кузьмічоўскае падняцце

**Кузьмічоўскае падняцце** (ад назвы вёскі Кузьмічы ў Любанскім раёне) — тэктанічная структура ў Любанскім раёне Мінскай вобласці і Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, у заходняй частцы Капаткевіцкай зоны падняццяў Прыпяцкага прагіну. Выяўлена ў 1972 годзе сейсмаразведкай.

Выдзяляецца па паверхні фундамента, падсалявых і міжсалявых дэвонскіх адкладах у выглядзе монаклінальнага блока, які ўзнімаецца на паўднёвы захад пад вуглом 7—8º. Абмежаваны з поўдня Капаткевіцкім разломам, з захаду — малаамплітудным разрывам. Памеры блока 6×4 км. Па паверхні верхняй солі Кузьмічоўскае падняцце не выдзяляецца. Сфарміравалася падняцце ў асноўным у задонска-ялецкі, лебядзянскі (позні дэвон) і каменнавугальны час.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Любанскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Петрыкаўскага раёна
Юджын Одум

**Юджын Одум** () (17 верасня 1913 — 10 жніўня 2002) — амерыканскі біёлаг, вядомы па наватарскіх працах у вобласці экасістэмнай экалогіі. Сумесна з братам Говардам Одумам з’яўляецца аўтарам класічнага падручніка «Асновы экалогіі», выдадзенага ў 1953 годзе.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 верасня 1913 года ў Нью-Парце (Нью-Гэмпшыр, ЗША). Сын сацыёлага  і брат эколага .

Доктарскую дысертацыю абараняў у Ілінойскім універсітэце ва Урбана-Шампейне.

З 1940 года працаваў ва ўніверсітэце Джорджыі.

Памёр 10 жніўня 2002 года ў Атэнсе, штат Джорджыя (ЗША).

У 2007 годзе Інстытут экалогіі (*Institute of Ecology*), заснаваны Одумам пры Універсітэце Джорджыі быў пераўтвораны ў .

## Працы 
* *Ecology*
* *Fundamentals of Ecology* (with Howard Odum)
* *Basic Ecology*
* *Ecology and Our Endangered Life Support Systems*
* Ecological Vignettes: Ecological Approaches to Dealing with Human Predicament
* *Essence of Place* (у сааўтарстве з Martha Odum)

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Біёлагі ЗША
Катэгорыя:Постаці амерыканскай экалогіі
Гарадоцка-Хацецкая ступень

**Гарадоцка-Хацецкая ступень** — тэктанічная структура на паўночным усходзе Гомельскай вобласці. Выяўлена ў 1975 годзе. З’яўляецца паўночным бортам Прыпяцкага прагіну. На поўдні абмежавана Паўночна-Прыпяцкім разломам, на захадзе мяжуе з Бабруйскім, на ўсходзе — з Грамяцкім пахаванымі выступамі, на поўначы — з Жлобінскай седлавінаю. Ад Бярэзінскай ступені, якая належыць да Прыпяцкага грабена, аддзелена Паўночна-Прыпяцкім краявым разломам.

Даўжыня Гарадоцка-Хацецкай ступені каля 100 км, шырыня 30—50 км. Паверхня фундамента ў паўднёвай частцы ступені на глыбіні ад -1400 да -2200 м. У разрэзе платформавага чахла верхнепратэразойскія (магутнасць 22 м) і дэвонскія (магутнасць 1378 м) адклады, характэрныя для Прыпяцкага прагіну (адсутнічае верхняя саляносная тоўшча). Паверхня фундамента, паводле геафізічных дадзеных, паніжаецца на поўдзень і толькі ў непасрэднай блізасці (каля 10 км) ад Паўночна-Прыпяцкага разлому нязначна ўздымаецца да поўдня. Па паверхні фундамента вылучаны шэраг разрыўных парушэнняў амплітудай да 500 м.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геалогія Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Майк Нікалс

**Майк Нікалс** (першапачатковае імя — Міхаэль Ігар Пяшкоўскі (); ,  — , Нью-Ёрк) — амерыканскі рэжысёр тэатра і кіно, пісьменнік і прадзюсар. Адзін з нямногіх уладальнікаў усіх галоўных узнагарод амерыканскай індустрыі забавак: «Оскар», «Залаты глобус», «Грэмі», «Эмі» і «Тоні». Свае найбольш паспяховыя праекты — камерную вострасацыяльную драму «Хто баіцца Вірджыніі Вулф?» (1966) і рамантычную камедыю «Выпускнік» (1967), які прынёс яму «Оскар» за рэжысуру, — Нікалс паставіў у самым пачатку кар’еры.

## Зноскі 
Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША
Зборная Камбоджы па футболе

**Зборная Камбоджы па футболе** — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе Камбоджу ў міжнародных сустрэчах і турнірах па футболе. Кіруючым органам зборнай з’яўляецца Футбольная федэрацыя Камбоджы, якая з 1953 года з’яўляецца членам ФІФА, а з 1957 года — членам АФК.

Станам на 24 лістапада 2016 года зборная займае 168-е месца ў рэйтынгу ФІФА.
Зборная В’етнама па футболе

**Зборная В’етнама па футболе** — нацыянальная зборная, якая прадстаўляе В’етнам на міжнароднай футбольнай арэне. Кіраўніцтва камандай ажыццяўляе Федэрацыя футбола В’етнама.

## Гісторыя 
У 1950—1970-х гадах існавала зборная Паўднёвага В’етнама. Яна ўдзельнічала ў кваліфікацыйных турнірах чэмпіянатаў свету і Азіі ў 1956 і 1960 гадах, прабівалася ў чацвёрку найлепшых каманд кантынента. Зборная Паўночнага В’етнама, якая дэбютавала ў 1956 годзе, па палітычных прычынах у міжнародных турнірах не гуляла і ўдзельнічала толькі ў таварыскіх матчах з камандамі з іншых сацыялістычных краін. Зборная аб’яднанага В’етнама правяла свой першы матч ў 1991 годзе, а з 1993 года яна ўключылася ў барацьбу за права згуляць на чэмпіянаце свету.

У 2007 годзе была адкрыта новая старонка ў гісторыі в’етнамскага футбола: В’етнам сумесна з Інданезіяй, Малайзіяй і Тайландам стаў арганізатарам Кубка Азіі, і зборная В’етнама ўпершыню прыняла ўдзел у галоўным футбольным турніры кантынента. Атрымаўшы перамогу ў дэбютным матчы з камандай ААЭ і згуляўшы ўнічыю з Катарам, падапечныя аўстрыйскага трэнера Альфрэда Рыдля прабіліся ў чвэрцьфінал кантынентальнага першынства, дзе саступілі толькі будучым чэмпіёнам — зборнай Ірака.

У снежні 2007 года Альфрэд Рыдль пакінуў пасаду трэнера зборнай В’етнама. На змену яму прыйшоў партугалец Энрыке Калішту, які працаваў са зборнай у 2002 годзе. Пад яго кіраўніцтвам В’етнам стаў пераможцам чэмпіянату АСЕАН 2008 года.

## Выступленні на міжнародных турнірах 
### Чэмпіянат свету 
* 1994—2018 — *не прайшла кваліфікацыю*

### Кубак Азіі 
* 1996 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2000 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2004 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2007 — Чвэрцьфінал
* 2011 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2015 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2019 — Чвэрцьфінал

### Чэмпіянат АСЕАН 
* 1996 — трэцяе месца
* 1998 — другое месца
* 2000 — чацвёртае месца
* 2002 — трэцяе месца
* 2004 — групавы этап
* 2007 — паўфінал
* 2008 — **чэмпіён**
* 2010 — паўфінал
* 2012 — групавы этап
* 2014 — паўфінал
* 2016 — паўфінал
* 2018 — **чэмпіён**

В’етнам
Катэгорыя:Футбол у В’етнаме
Зборная Гуама па футболе

**Зборная Гуама па футболе** — футбольная каманда тэрыторыі Злучаных Штатаў Гуама, кантралюецца Футбольнай асацыяцыяй Гуама. З моманту прызначэння англічаніна Гары Уайта ў якасці трэнера ў 2012 годзе, Гуам хутка падняўся ў рэйтынгу ФІФА, і дасягнуў рэкорднага 146-га месца ў 2015 годзе, пасля перамог над Туркменістанам і Індыяй.  

## Чэмпіянат свету 
* 1930—1998 — *не ўдзельнічала*
* 2002 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2006—2010 — *знялася з турніру*
* 2014 — *не ўдзельнічала*
* 2018 — *не прайшла кваліфікацыю*

## Кубак Азіі 
* 1956—1992 — *не ўдзельнічала*
* 1996—2004 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2007—2015 — *не ўдзельнічала*
* 2019 — *знялася з турніру*

Гуам
Катэгорыя:Футбол на Гуаме
Футбол
Пенідарэн (паравоз)

«**Пенідарэн**» («Pen-y-Darren») — першы ў свеце запатэнтаваны паравоз. «Пенідарэн» лічыцца самым першым у свеце рэйкавым паравозам, аднак шэраг сведчанняў паказваюць на тое, што ён, магчыма, быў другім (пасля колбрукдэйлскага, з якім яго часта блытаюць). Паравоз быў пабудаваны пад кіраўніцтвам таленавітага інжынера Рычарда Трэвітыка на металургічным заводзе Пенідарэн ў аднайменным горадзе (Мертыр-Тідвіл, паўднёвы Уэльс) у 1803 годзе, аднак часта годам пабудовы паказваецца **1804**, калі на дадзены паравоз быў атрыманы патэнт. Гэты ж год лічыцца годам нараджэння паравозаў наогул.

21 лютага 1804 года «Пенідарэн» правёў першы ў свеце цягнік на лакаматыўнай цязе (само паняцце *Лакаматыў* з'явіцца толькі праз 21 год). Будучы адным з першых, паравоз ужо меў шэраг канструктыўных навін, многія з якіх былі адкрыты паўторна толькі праз некалькі дзесяцігоддзяў.

## Літаратура 
* 
* 
* Hodge James. *Richard Trevithick* (*Lifelines*; 6.) Princes Risborough, Buckinghamshire HP27 9AA: Shire Publications
* 
* Lowe James W. *British Steam Locomotive Builders*. Cambridge: Goose ISBN 0-900404-21-3 (reissued in 1989 by Guild Publishing)
* Rogers Col. H. C. *Turnpike to Iron Road* London: Seeley, Service & Co.; P.&nbsp;40–44.

Катэгорыя:Асобныя паравозы
Катэгорыя:Паравозы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Паравозы паводле алфавіта
Катэгорыя:Першыя паравозы
Зборная Мальдываў па футболе

**Зборная Мальдываў па футболе** — нацыянальная футбольная каманда Мальдыўскіх астравоў. Зборнай кіруе Футбольная асацыяцыя Мальдываў. Зборная Мальдываў з’яўляецца членам Азіяцкай канфедэрацыі футбола. Найвышэйшым дасягненнем каманды лічыцца перамога ў Кубку футбольнай федэрацыі Паўднёвай Азіі ў 2008 і 2018 гадах.

## Чэмпіянат свету 
* 1930—1986 — *не ўдзельнічала*
* 1990 — *знялася з турніру*
* 1994 — *не ўдзельнічала*
* 1998—2018 — *не прайшла кваліфікацыю*

## Кубак Азіі 
* 1956—1988 — *не ўдзельнічала*
* 1992 — *знялася з турніру*
* 1996 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2000 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2004 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2007 — *не ўдзельнічала*
* 2011 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2015 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2019 — *не прайшла кваліфікацыю*

## Кубак футбольнай федэрацыі Паўднёвай Азіі 
* 1993 — *не ўдзельнічала*
* 1995 — *знялася з турніру*
* 1997 — 2 месца
* 1999 — 3 месца
* 2003 — 2 месца
* 2005 — Паўфінал
* 2008 — **Чэмпіён**
* 2009 — 2 месца
* 2011 — Паўфінал
* 2013 — Паўфінал
* 2015 — Паўфінал
* 2018 — **Чэмпіён**

Мальдывы
Катэгорыя:Футбол на Мальдывах
Рыа-Пуліда

**Рыа-Пуліда** () — рака на ўсходзе вобласці Атакама ў Чылі, прыток ракі Кап’япа. Даўжыня ракі — 79 км. Плошча вадазборнага басейна — 2100 км².

Адна з трох рэк, якія ўтвараюць раку Кап’япа (разам з рэкамі Мамфлас і Харкера).

Асноўныя прытокі — рэкі Потра і Мантоса.

Катэгорыя:Рэкі Чылі
Спіс дуд

**Спіс дуд** прадстаўлены ніжэй.

## Паўночная Еўропа 
### Ірландыя 
### Шатландыя 
### Англія і Уэльс 
### Фінляндыя 
### Эстонія 
### Латвія 
### Літва 
### Швецыя 
## Паўднёвая Еўропа 
### Іспанія і Партугалія 
### Італія 
### Мальта 
### Грэцыя 
## Цэнтральная і Усходняя Еўропа 
 дудар.]]

### Польшча 
«*Dudy*» з’яўляецца агульным тэрмінам для польскіх дуд, хоць з 19 стагоддзя яны, як правіла, называюцца *кобза* з-за блытаніны з *Koza* і адноснай няпэўнасці адносна правільнай *Kobza* у Польшчы.

### Балканы 
* Каба-гайда: Каба Гайда — нізкапробная аднаручная валынка з Радопаў у Балгарыі

### Беларусь 
* Дуда ( або ) імёны беларускай дуды.

### Расія 
* Валынка () з’яўляецца рускай дудой.

#### Фіна-вугорская Расія 
* Шувір, дуда волга-фінскага народа марыйцаў
* Шапар, дуда чувашскага народа Паволжа
* Пувама, дуда мардоўскага народа

### Украіна 
* Дуда () з’яўляецца ўкраінскай дудой.

## Заходняя Еўропа 
### Францыя 
 «*boha*».]]

### Германія 
### Гістарычныя Нідэрланды 
### Швейцарыя 
### Аўстрыя 
## Паўднёва-Заходняя Азія 
### Турцыя 
### Арменія 
### Каўказ 
### Іран 
### Арабскія краіны Персідскага заліва 
## Паўночная Афрыка 
### Егіпет 
### Лівія 
### Туніс 
### Алжыр 
## Паўднёвая Азія 
### Індыя 
## Нетрадыцыйныя дуды 
Катэгорыя:Дуды
Libocedrus

**Libocedrus** () — род іглічных дрэў сямейства .

## Віды 
Па інфармацыі базы дадзеных *The Plant List* (на ліпень 2016) род уключае 5 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кіпарысавыя
Мамфлас

**Мамфлас** () — рака на поўначы вобласці Атакама ў Чылі, левы прыток ракі Кап’япа.

Адна з трох рэк, якія ўтвараюць раку Кап’япа (разам з рэкамі Харкера і Пуліда).

## Спасылкі 
* Ríos de Chile — Río Mamflas 

Катэгорыя:Рэкі Чылі
Бармы

[300px|thumb|Бармы з клада на месцы [Старая Разань|Старой Разані. XII — пачатак XIII ст.]]
**Ба́рмы**, **ба́рма** — шыйныя каралі або круглы каўнер на ўрачыстым убранні візантыйскіх імператараў 10—15 ст., рускіх вялікіх князёў і цароў (14—пач. 18 ст.).

Вырабляліся з золата, серабра, парчы і іншай тканіны, упрыгожваліся жэмчугам, самацветамі, выявамі святых. Надзяваліся на каранацыі і ўрачысты выхад.

На Русі бармы ўпершыню згадваюцца ў духоўнай грамаце Івана Каліты, пад назвай «оплечья» вядомы з 1216.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Упрыгажэнні
Катэгорыя:Рэгаліі кіраўнікоў
Барма (дойлід)

**Ба́рма** — рускі дойлід 16 ст.

У 1555—1560 гадах з І. Поснікам (паводле некаторых меркаванняў, Барма і Поснік — адна і тая ж асоба) стварыў у Маскве на Краснай плошчы ўнікальны помнік архітэктуры — Пакроўскі сабор (сабор Васіля Блажэннага).

## Літаратура 
*  С. 310.
* Брунов Н. И. Мастера древнерусского зодчества. М., 1953.
* 
* Барма // Православная энциклопедия

Катэгорыя:Архітэктары Расіі
Катэгорыя:Архітэктары Масквы
Катэгорыя:Архітэктары XVI стагоддзя
Зборная Лаоса па футболе

**Зборная Лаоса па футболе** — нацыянальная зборная, якая прадстаўляе Лаос на міжнароднай футбольнай арэне. Кіраваннем камандай займаецца Федэрацыя футбола Лаоса.

## Гісторыя 
У маі 2008 года каманда не згуляла матч адборачнага турніру Кубка выкліку АФК супраць Кыргызстана з-за атручвання ігракоў зборнай. З гэтай прычыны Лаос зняўся з турніру.

Лаос прымаў удзел у Кубку выкліку АФК 2014, які праходзіў на Мальдывах. У сваім першым матчы каманда саступіла Туркменістану (1:5). Пасля зборная саступіла Філіпінам (0:2) і згуляла ў нічыю з Афганістанам (0:0).

## Выступленні на міжнародных турнірах 
### Чэмпіянат свету 
* 2002 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2006 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2010 — *не ўдзельнічала*
* 2014 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2018 — *не прайшла кваліфікацыю*

### Кубак Азіі 
* 2000 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2004 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2007 — *не ўдзельнічала*
* 2011 — *не ўдзельнічала*
* 2015 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2019 — *не прайшла кваліфікацыю*

### Чэмпіянат АСЕАН 
* 1996 — групавы этап
* 1998 — групавы этап
* 2000 — групавы этап
* 2002 — групавы этап
* 2004 — групавы этап
* 2007 — групавы этап
* 2008 — групавы этап

Лаос
Катэгорыя:Футбол у Лаосе
Футбол
Стрэлкі (сямейства)

**Стрэлкі** (*Coenagrionidae*) — сямейства стракоз з падатраду раўнакрылых. У сямействе налічваюць звыш 1100 відаў.

## Апісанне 
Гэтыя стракозы дробных памераў. У час адпачынку трымаюць свае крылы складзенымі над целам. Крылы празрыстыя, у фундаменце сцябліністыя. Крылавое вочка роўна па даўжыні адной ячэйцы.

## Распаўсюджанне 
Сустракаюцца на ўсіх кантынентах, акрамя Антарктыды. На тэрыторыі Паўночнай Амерыкі  96 відаў з 13 родаў. На Беларусі найбольш пашыраны , , , , , , . Павольна лётаюць па берагах вадаёмаў, на палянах, узлесках, лугах.

## Харчаванне 
Німфы і імага палююць на насякомых і іншых беспазваночных.

## Размнажэнне 
Яйцы адкладваюць у тканкі водных раслін. Развіццё з няпоўным ператварэннем. Лічынкі зеленаватыя, з папярочнымі палосамі. Генерацыя 1—2 гадовая.

## Класіфікацыя 
Самае вялікае сямейства стракоз, уключае каля 130 родаў з прыкладна 1434 відамі.

## Літаратура 
*Пісаненка А. Д.* 

Катэгорыя:Сямействы насякомых
Phyllotreta cruciferae

**Phyllotreta cruciferae** — від блошак з падсямейства  сямейства .

## Арэал і экалогія 
Сустракаецца ў Еўропе, міжземнаморскім рэгіёне, Турцыі, Цэнтральнай Азіі і на Каўказе. І лічынкі, і імага гэтага віду харчуюцца лісцем раслін сямейства , напрыклад  або .

## Спасылкі 
* Wydział Nauk Biologicznych 
* BioImages: The Virtual Field-Guide (UK)  Phyllotreta cruciferae (Goeze, 1777) (a turnip бясплатнай beetle)

Катэгорыя:Казяўкі
Катэгорыя:Насякомыя-шкоднікі сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1777 годзе
Протастэліды

**Протастэліды** (*Protostelea*) — клас (або падклас) слізевікоў.

## Апісанне 
Трафічная стадыя прадстаўлена дробнымі амёбападобнымі клеткамі з адным або некалькімі ядрамі. У некаторых форм развіваецца шматядзерны сеткаваты плазмодый. У адрозненнне ад міксаміцэтаў, у плазмодыях протастэлідаў адсутнічае рытмічны ток цытаплазмы. Многія віды здольны ўтвараць жгуцікі.

Жывяцца протастэліды пераважна бактэрыяльнымі арганізмамі, акрамя таго многія здольны фагацытаваць клеткі дражджэй і споры розных грыбоў. У некаторых выпадках адзначаецца канібалізм.

У плазмаідальных відаў утварэнню пладовых цел папярэднічае сегментацыя плазмодыяў. На паверхні клеткі з’яўляецца тонкая ахоўная абалонка. У той жа час дыферэнцуецца ўчастак цытаплазмы, які ўтварае трубчастую ножку. Па меры росту пратапласт з ядром падымаецца на паверхню субстрата. Калі ножка дасягае канчатковай даўжыні, ён акружаецца шчыльнай абалонкай і становіцца спорай. Звычайна спаракарпы нясуць толькі адну спору, некаторыя віды маюць 2, 4 і нават больш спор. Увесь працэс спорагенезу звычайна займае 30—60 мінут.

Амёбападобныя і плазмаідальныя асобіны протастэлідаў могуць утвараць цысты.

File:Ceratiomyxa.fruticulosa.jpg|*Ceratiomyxa* sp.
File:Ceratiomyxa_Yuzhno-Sakhalinsk,_Russia._3.jpg|*Ceratiomyxa* sp.
File:Protostelium mycophaga (amoeboid phase).jpg|Амёбападобныя клеткі *Protostelium* sp.
File:Protostelium mycophaga fruiting body.jpg|Пладовыя целы *Protostelium* sp.

## Літаратура 
* Протисты: Руководство по зоологии / под ред. академика РАН А. Ф. Алимова. — СПб.: Наука, 2000. — Т. 1. — 679 с. ISBN 5-02-025864-4

*
1 тысячагоддзе

**Першае тысячагоддзе** — прамежак часу з 1 студзеня 1 года нашай эры па 31 снежня 1000 года нашай эры.

## Культурныя эпохі 1-га тысячагоддзя 
* Антычнасць
* Позняя Антычнасць
* Ранняе Сярэднявякоўе

## Важныя падзеі 
* 301 год — традыцыйная дата хрысціянізацыі Арменіі.
* 476 год — падзенне Заходняй Рымскай імперыі.
* 551 год — утварэнне Цюркскага каганата.
* 630 год — утварэнне Арабскага халіфата.
* 732 год — бітва пры Пуацье.
* 800 год — каранацыя Карла Вялікага.
* 862 год — пакліканне Рурыка ў Ноўгарад.
* 882 год — аб’яднанне Ноўгарада і Кіева Алегам. Перанос сталіцы Старажытнарускай дзяржавы ў Кіеў.
* 962 год — утварэнне Свяшчэннай Рымскай імперыі германскай нацыі.
* 988 год — хрышчэнне Русі.

### Без дакладных дат 
* Сярэдзіна 1-га тысячагоддзя — узнікненне ў Заходнім Судане дзяржаў Гана, Малі (Меле), Сангай, Борну.

## Важныя працэсы 
* Вялікае перасяленне народаў
* Хрысціянізацыя Еўропы
* Распаўсюджванне ісламу

## Навукоўцы 
* Герон Александрыйскі
* Клаўдзій Пталемей
* Менелай Александрыйскі
* Дыяфант Александрыйскі
* Парфірый
* Ямвліх
* Гіпація Александрыйская
* Цзу Чунчжы
* Арыябхата (Арьябхата)
* Брахмагупта (Брамагупта)
* Ісідар Мілецкі
* Ананія Шыракацы
* Абу Абдалах Джабир ібн Хаян аль-Азди ас-Суфі
* Абу Абдуллах Мухамад ібн Джабір ібн Сінай аль-Ракі аль-Харрані аль-Сабі аль-Баттані
* Абу Юсуф Якуб ібн Ісхак аль-Кіндзія
* Куста ібн Лукка аль-Баалбакі
* Абу-ль-Аббас Ахмад ібн Мухамад аль-Фергани
* Абу Абдуллах (Абу Джафар) Мухамад ібн Муса аль-Хорезми
* Абу Наср Мухамад ібн Тархан ібн Узлаг аль-Фарабі
* Сільвестр II (Герберт Орильякский (Аврилакский), Герберт Реймский)
* Абу Бакр Мухамад ібн Закарыя ар-Рази
* Абуль-Вафа Мухамад ібн Мухамад аль-Бузджани

## Палітыкі 
* Рурык
* Вешчы Алег
* Ігар Рурыкавіч
* Вольга
* Святаслаў Ігаравіч
* Яраполк Святаславіч
* Уладзімір Святаславіч

## Важныя асобы 
* Марк Аўрэлій
* Дыяклетыян
* Тырыдат III Вялікі
* Канстанцін I Вялікі
* Атыла
* Ашот II Жалезны
* Тысонг Децэн
* Карл Вялікі
Ларэта Лінч

**Ларэта Элізабэт Лінч** (, нар. , Грынзбара, Паўночная Караліна) — амерыканскі палітык, юрыст, Генеральны пракурор ЗША (2015—2017). Другая жанчына і першая афра-амерыканка на гэтай пасадзе. Да прызначэння на пасаду Генеральнага пракурора Лінч каля пяці гадоў працавала федэральным пракурорам Усходняй акругі штата Нью-Ёрк.

Катэгорыя:Генеральныя пракуроры ЗША
Cymodoceaceae

**Cymodoceaceae** — сямейства кветкавых раслін, якое складаецца з пяці родаў і каля пятнаццаці відаў; блізка да Zannichelliaceae і нярэдка аб'ядноўваецца з ім. Аднак, у адрозненне ад відаў сямейства Zannichelliaceae, якія жывуць у прэсных або слаба саланаватых вадаёмах, Cymodoceaceae сустракаюцца толькі ў водах мораў і акіянаў і, разам з Zosteraceae, Posidoniaceae і некаторымі родамі сямейства жабнікавыя, належаць да так званых «марскіх траў», якія нагадваюць па знешнім выглядзе хутчэй водарасці, чым кветкавыя расліны.

## Роды 
Па інфармацыі базы дадзеных *The Plant List* (на ліпень 2016) сямейства уключае 5 родаў і 16 відаў:
*  — уключае 2 віды
*  — уключае 4 віды
*  — уключае 6 відаў
*  — уключае 2 віды
*  — уключае 2 віды

## Літаратура 
* *Цвелёв Н. Н.* Семейство цимодоцеевые (Cymodoceaceae) // Жизнь растений : в 6 т. / гл. ред. А. Л. Тахтаджян. — М. : Просвещение, 1982. — Т. 6 : Цветковые растения / под ред. А. Л. Тахтаджяна. — С. 37—39. — 543 с. — 300 000 экз.

## Спасылкі 
* *Monocot families* (USDA) 
* Flora of North America 

Катэгорыя:Водныя расліны
Катэгорыя:Сямействы раслін
Катэгорыя:Шальнікакветныя
Сан-Тадэа

**Сан-Тадэа** (*Сан-Кінцін*; ) — ледавік у паўднёвай частцы Андаў, на тэрыторыі Чылі.

Даўжыня ледавіка складае 57 км, шырыня — 8 км. Сан-Тадэа сцякае на захадзе з Паўночнага Патагонскага ледавіковага плато да забалочанай нізіны перашыйка Офкі і заліва Пеньяс Ціхага акіяна.

## Літаратура 
* .

Катэгорыя:Ледавікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Ледавікі Чылі
Катэгорыя:Анды
Паўночнае Патагонскае ледавіковае плато

**Паўночнае Патагонскае ледавіковае плато** () — горна-покрыўны ледавіковы комплекс у Патагонскіх Кардыльерах (Чылі, Аргенціна), паміж 46°31'-47°35' паўднёвай шыраты і 73-74° заходняй даўгаты.

Працягласць плато з поўначы на поўдзень складае 130 км пры шырыні 45—75 км. Плошча складае каля 7 600 км². Пераважныя вышыні ледавіковай паверхні — ад 1000 да 1500 м, максімальная вышыня — 3978 м. Фірнавая лінія размяшчаецца на вышыні 1250 м на заходнім схіле і 1350 м — на ўсходнім.

Распаўсюджаны выводныя ледавікі, многія з якіх заканчваюцца ў азёрах. Найбуйнейшыя з іх: *Сан-Рафаэль*, *Сан-Тадэа*, Беніта (цякуць на захад); *Стэфан* (на поўдзень); *Неф* і *Калоніа* (на ўсход).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Аргенціны
Катэгорыя:Геаграфія Чылі
Зборная Емена па футболе

**Зборная Емена па футболе** — нацыянальная зборная, якая прадстаўляе Емен на міжнародных турнірах і матчах па футболе. Кіруючая арганізацыя — Еменская футбольная асацыяцыя. Правапераемніца зборнай Паўночнага Емена (зборная Паўднёвага Емена не мае пераемніцы). З 1980 года паўнапраўны член ФІФА і АФК, таксама член ФФЗА. Зборная Емена (як і зборная Паўночнага Емена) ні разу не ўдзельнічала ў фінальнай стадыі чэмпіянатаў свету. Да 2019 года была адзінай зборнай на Аравійскім паўвостраве, якая ні разу не ўдзельнічала ў Кубку Азіі.

Емен
Катэгорыя:Футбол у Емене
Курц

**Курц** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вілем Курц (старэйшы) — чэшскі заолаг
* Герман Курц — нямецкі пісьменнік, гісторык літаратуры
* Себасцьян Курц — аўстрыйскі палітык
* Тоні Курц — нямецкі альпініст
Кінгстан

Назву **Кінгстан** маюць:

## Тапонім 
* Кінгстан — горад у правінцыі Антарыа, Канада
* Кінгстан — цэнтр аўстралійскага ўладання востраў Норфалк у Ціхім акіяне
* Кінгстан — сталіца Ямайкі
Магілёўскі дзяржаўны бібліятэчны каледж імя А. С. Пушкіна

**Магілёўскі дзяржаўны бібліятэчны каледж імя А. С. Пушкіна** — колішняя сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў Магілёве. Размяшчаўся па адрасе вул. Касманаўтаў, 7. Заснаваны ў 1946 годзе. У 2017 годзе далучаны да Магілёўскага дзяржаўнага каледжа мастацтваў. На працягу ўсяго свайго існавання заставаўся адзінай навучальнай установай у Беларусі, якая рыхтавала спецыялістаў бібліятэчнай справы з сярэдняй спецыяльнай адукацыяй.

## Гісторыя 
Заснаваны як **Магілёўскі бібліятэчны тэхнікум** у адпаведнасці з Пастановай Савета Народных камісараў Беларускай ССР № 1638 ад 26 кастрычніка 1946 года. Першапачаткова заснавання тэхнікум не меў уласнага памяшкання і размяшчаўся ў будынку культурна-асветнага вучылішча імя Н. К. Крупскай у г. Магілёве.

## Спецыяльнасці 
* Бібліятэказнаўства і бібліяграфія
* Дакументазнаўства і дакументацыйнае забеспячэнне кіравання

## Вядомыя выпускнікі 
* Алесь Махнач (1922—2001) — беларускі драматург, празаік, публіцыст.
* Анатоль Паўлавіч Чаркасаў (1928—2000) — беларускі празаік, нарысіст, перакладчык.
* Андрэй Аляксеевіч Паўлухін (нар. 1980) — беларускі пісьменнік-фантаст.
* Уладзімір Антонавіч Марук (1954—2010) — беларускі паэт і перакладчык.
* Іван Піліпавіч Супрунчык (нар. 1942) — скульптар, разьбар па дрэве, мастак.

## Вядомыя выкладчыкі 
* Сцяпан Хусейнавіч Александровіч (1921—1986) — беларускі пісьменнік, літаратуразнаўца, крытык, краязнаўца.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліца Касманаўтаў (Магілёў)
Катэгорыя:Магілёўскі дзяржаўны каледж мастацтваў
Катэгорыя:З’явіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:1946 год у Магілёве
Катэгорыя:Зніклі ў 2017 годзе
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Аляксандра Пушкіна
Дэталь

**Дэталь** — выраблены, які вырабляецца, ці ж які падлягае вырабленню выраб, які з'яўляецца часткай машыны, ці ж якой-небудзь тэхнічнай канструкцыі, якое вырабляецца з аднастайнага па структуры і уласцівасцям матэрыялу без прымянення пры гэтым якіх-небудзь зборачных аперацый.

Дэталі (часткова або цалкам) аб'ядноўваюць у вузлы.

Пабудова чарцяжа арыгінальнай дэталі называецца деталяваннем.

## Разнавіднасці дэталяў машын 
Дэталі адрозніваюць па некалькіх крытэрыях.

### Паводле прызначэння 
* Крапежныя: гайка, шайба, болт, шруба, шуруп, цвік, заклёпка і інш.
* Перадаткавыя: вал, шпонка, шкіў, рэмень, зорачка, шасцярня і інш.

### Па прастаце формы 
* Простыя дэталі: гайка, шпонка і інш.
* Складаныя дэталі: каленчаты вал, корпус рэдуктара, станіна станка і інш.

### Па спецыялізаванасці 
* Агульнага машынабудаўнічага прызначэння: балты, валы, муфты, механічныя перадачы і інш.
* Спецыяльнага прызначэння: поршні, лапаткі турбін, вяслярныя шрубы і інш.

## Гл. таксама 
* Шарнір
* Машына

## Літаратура 
* ДАСТ 2.101-68. Міждзяржаўны стандарт. Адзіная сістэма канструктарскай дакументацыі. Віды вырабаў
* 
* 

## Спасылкі 
* Дэталі машын. Электронны навучальны курс для студэнтаў вочнай і завочнай формаў навучання. detalmach.ru 

Катэгорыя:Дэталі машын і механізмаў
Вэсткот-Хорт

**Вэсткот-Хорт**, ужываецца таксама назоў **Грэчаскі Новы Запавет Вэсткота і Хорта**, або **Новы Запавет у грэчаскім арыгінале** ( — версія тэксту Новага Запавету на арыгінальным дыялекце кайнэ старажытнагрэчаскай мовы, апублікаваная ў 1881 годзе двума прафесарамі Кембрыджа  (1825—1901) і Фэнтанам Джонам Энтані Хортам (1828—1892). Кніга была надрукавана ў Нью-Ёрку. Рэдактары супольна працавалі над выданнем тэксту на працягу 28 гадоў. У навуковых выданнях выкарыстоўваецца для тэксту Вэсткота і Хорта скарот — «**WH**».

Выданне кнігі з’яўляецца плёнам тэксталагічнага даследавання двух навукоўцаў. Крыніцамі для выдання кнігі былі найбольш старажытныя захаваныя рукапісы-манускрыпты на кайнэ IV—V стагоддзя: Ватыканскі кодэкс, Сінайскі кодэкс, Кодэкс Безы, Александрыйскі кодэкс, Яфрэмаў кодэкс. Апроч тэкстаў на старажытнагрэчаскай навукоўцы скарысталі для сваёй працы захаваныя і наяўныя ў іх дырэктыве тэксты-рукапісы на старажытналацінскай і старажытнасірыйскай. Асноўнымі з пяці старажытнагрэцкіх тэкстаў былі Сінайскі і Ватыканскі кодэксы. Калі якое-небудзь месца ў тэксце Ватыканскага і Сінайскага кодэксаў адрозніваліся ад астатніх, то абіраўся тэкст Ватыканскага і Сінайскага кодэксаў. Калі розначытанні былі паміж Ватыканскім і Сінайскім кодэксамі, то абіраўся тэкст Ватыканскага кодэкса. Часам тэкст Кодэкса Безы адпавядаў тэкстам старажытналацінскім і старажытнасірыйскім і быў карацей чым той жа самы тэкст у Ватыканскім кодэксе, у гэтым выпадку навуковы друкавалі тэкст Кодэкса Безы. Тэкст Вэсткота і Хорта з’яўляецца адной са спроб рэканструкцыі тэксту Новага Запавету. Апроч тэксту Вэсткота і Хорта былі і іншыя спробы рэканструкцыі арыгінальнага тэксту Новага Запавету, напрыклад, «Новы Запавет на грэчаскай мове Нэстле-Аланда» () і іншыя. Новы Запавет Вэсткота і Хорта вытрымаў некалькі выданняў.

## Выданні «The New Testament in the Original Greek» 
* The New Testament in the original Greek — 1881.djvu; Выданне 1881 года.
* Выданне 1907 года
* Выданне 1925 года
* Выданне 2007 года

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Aland, Kurt and Barbara. *The Text of the New Testament*, Wm. B. Eerdmans, 1995, p.&nbsp;33
* The New Testament in the original Greek Published 1896 by Macmillan

Катэгорыя:Тэксталогія
Катэгорыя:Новы Запавет
Катэгорыя:Біблейскія рукапісы
Мацільда (танк)

**Пяхо́тны танк Mk.II «Мацільда II»** (), **A12** — сярэдні пяхотны танк арміі Вялікабрытаніі перыяду Другой сусветнай вайны.

Актыўна і паспяхова выкарыстоўваўся брытанскай арміяй у ходзе баявых дзеянняў у Афрыцы, таксама ў значных колькасцях пастаўляўся арміі Аўстраліі і ў Саюз ССР. Адзіная мадэль танка ў сусветнай гісторыі, названая жаночым імем.

## Мадыфікацыі 
* Mark II — першы серыйны варыянт. Танк меў вялікую колькасць «дзіцячых хвароб». Рухавік часоў Першай сусветнай вайны АЕС магутнасцю 87 к. с. вылучаўся невялікім рэсурсам і нізкай надзейнасцю, адразу паўстала пытанне аб пошуку новага рухавіка.
* Mark II A — замест падтрымліваючых каткоў ставіліся палазы, кулямёт Вікерс быў заменены на BESA.
* Mark III — дызельныя рухавікі Леланд магутнасцю 95 к. с., радыёстанцыя № 19.
* Mark III CS — 76 мм гаўбіца.
* Mark IV — удасканаленае мацаванне рухавікоў, перакампаноўка масла- і паветраводаў. Ёмістасць паліўных бакаў павялічана да 225 л. Першая мадыфікацыя, якая адрознівалася тэхнічнай надзейнасцю.
* Mark IV CS — варыянт Mark IV з 76 мм гаўбіцай.
* Mark V — пнеўматычны ўзмацняльнік.
* Matilda Baron — сапёрныя танкі
* Matilda Black Prince — спроба ўсталяваць вежу ад танка A27M Cromwell і гармату калібра 57 мм QF 6-pdr Mk.V. Праект аказаўся няўдалым, спробаў мадэрнізацыі ўзбраення «Мацільды» у Вялікабрытаніі больш не рабілі.

## Фотагалерэя 

Файл:Matilda Mk II.jpg|Савецкія танкісты і «Мацільда» Mk II. 
Файл:Puckapunyal Matilda Tank DSC01931.JPG|
Файл:Matilda CS in the Kubinka Museum.jpg|«Мацільда II» з 76-мм гаўбіцай у музее ў Кубінцы.
Файл:Matilda tank.JPG|
Файл:Matilda II Tarakan (089970).jpg|Аўстралійская Matilda IICS, май 1945 года.
Файл:Matilda-Scorpion.jpg|Сапёрны танк Мацільда Скарпіён Mk 1 з прыстасаваннем размініравання.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Копія артыкула часопіса «Танкомастер» № 6/1999 г. «Мацільда» у Чырвонай арміі (Мае гістарычны фотаархіў) 

Катэгорыя:Пяхотныя танкі
Катэгорыя:Сярэднія танкі
Катэгорыя:Танкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Танкі Вялікабрытаніі
Траскоўшчына (Мінск)

**Траско́ўшчына** (таксама **Грыско́ўшчына**) — колішняя вёска на паўднёвым захадзе Мінска, на беразе ракі Мышкі (прыток Свіслачы). З 1978 года ў складзе Мінска, цалкам знесеная.

Месцілася на паўднёвым усходзе ад Пятроўшчыны, ля сутокаў рэчак Мышкі (або Копраўкі) і Лошыцы.

## Назва 
На думку Мікалая Бірылы, прозвішчы *Траско, Траскоў, Траскоўскі* утвораны ад асновы *траско*, якая можа быць звязаная з *трэсці*. Вадзім Жучкевіч лічыў, што назва вёскі Траскоўшчына паходзіць ад прозвішча *Траскоў*.

## Гісторыя 
У 1800 годзе вёска на левым беразе ракі Копраўка, уласнасць І. Жыжэмскага, 2 двары, 17 жыхароў, карчма. У 1858 годзе вёска Траскаўшчызна, уласнасць Н. Чарноцкага. У 1897 годзе 8 двароў, 61 жыхар.

У 1917 годзе вёска Сеніцкай воласці Мінскага павета: 14 двароў, 85 жыхароў. З 1924 года ў Падгайскім сельсавеце Самахвалавіцкага раёна, з 1931 года ў адміністрацыйным падпарадкаванні Менскага гарсавета, з 1934 года ў Менскім раёне. 20 студзеня 1960 года вёска пераведзена са складу скасаванага Мядзвежынскага сельсавета ў Шчомысліцкі сельсавет.

У 1978 годзе ўключаная ў межы горада Мінска. Вёска цалкам знесеная, на яе месцы прамысловая зона ў канцы вуліцы Машыністаў.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска
Пладаножка

**Пладаножка** () — сцябловы орган, які нясе плод. Яна фармуецца з кветаножкі, часта ў выніку розных змяненняў у тканках.

У некаторых раслін пладаножка можа адраўнець, у іншых становяцца мясістай, да прыкладу, у прадстаўніка Anacardiaceae — кеш’ю, а таксама ў некаторых прадстаўнікоў сямейства лаўровых і Rhamnaceae. У тых раслін, насенне якіх распаўсюджваюцца пры разгойдванні галін, пладаножкі доўгія і пругкія. У многіх раслін, насенне якіх разносіцца мурашкамі, пладаножкі далікатныя, паніклыя. Часам кветаножка становіцца пладаножкай, пры гэтым, не змяняючыся.

У лясах Кітая, Індыі, Японіі і Карэі, расце Hovenia dulcis пладаножкі якога ўтрымліваюць шмат цукру. Таму, у адрозненне ад пладоў гэтага дрэва, якія ніяк не выкарыстоўваюцца, пладаножкі ядомыя і ўжываюцца ў ежу як прысмакі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Плод
Катэгорыя:Кветка
Паліхромія

і Артэміда. Выстаўка «Bunte Götter» у мюнхенскай Гліптатэцы, прысвечаная паліхроміі ў антычнай скульптуры]]
**Паліхро́мія** (гр. πολύς — шматлікі і χρῶμα — колер) — мнагакветная размалёўка ці шматколернасць матэрыялу ў архітэктуры, скульптуры, дэкаратыўным мастацтве.

Паліхромія прысутнічала амаль ва ўсе эпохі і ва ўсіх абласцях культуры — у егіпецкіх пірамідах, мінойскіх палацах, у грэчаскіх і рымскіх храмах, на ісламскіх купалах і ў сярэдневяковым мастацтве. У каменнай скульптуры ў эпоху Рэнесансу была аднаколернасць (манахрамія), якая пераважала таксама ў барока і класіцызме. У другой палове XIX стагоддзя паліхромія ізноў выйшла на сцэну і распаўсюдзілася пасля Другой сусветнай вайны ў рэкламе, поп-культуры і пластыцы.

У апошнія дзесяцігоддзі праводзіліся даследаванні гіпотэзы аб паліхроміі антычных грэчаскіх і рымскіх скульптур, а таксама гатычных скульптур сабораў. Была колеравая рэканструкцыя скульптур храма багіні Афаі на грэчаскім востраве Эгіна і скульптур кафедральнага сабора ў Ам’ене.

## Спасылкі 
* Паліхромія антычных скульптур
* Verri G. et al. The ‘Treu Head’: a case study in Roman sculptural polychromy // British Museum Technical Research Bulletin. — 2010. — Vol. 4. — P. 39-54.http://www.britishmuseum.org/pdf/BMTRB4%20Verri.pdf
* Дружинина Е. А. Полихромия или тетрахромия? цвет в греческой живописи V–IV веков до нашей эры  // Актуальные проблемы теории и истории искусства: сб. науч. статей. Вып. 5. / Под ред. С.В. Мальцевой, Е.Ю. Станюкович-Денисовой, А.В. Захаровой. – СПб.: НП-Принт, 2015. С. 62–68. – ISSN 2312-2129

Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва
Дворышча (возера, Калінкавіцкі раён)

**Дво́рышча** — возера ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, за 14 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Калінкавічы, у басейне ракі Прыпяць, прыкладна за 1 км на паўночны захад ад вёскі Шарэйкі.

Плошча паверхні возера 0,11 (0,24) км². Даўжыня 1,32 (1,4. Возера Дворышча злучаецца пратокай з возерам Цімошышча і ручаём з возерам Малое на ўсходзе.

У возера водзяцца шчупак звычайны, лешч, плотка, краснапёрка, карась, язь, лінь, акунь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
*  — С. 80.
*  — С. 172.
* 
* Ліст карты N-35-143. Выданне 1976 г.

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Гомельской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 2.

Катэгорыя:Азёры Калінкавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Маканавіцкае падняцце

**Маканавіцкае падняцце** (ад назвы вёскі Маканавічы ў Рэчыцкім раёне) — тэктанічная структура ў Рэчыцкім і Хойніцкім раёне Гомельскай вобласці, у межах Капаткевіцка-Велікаборскай ступені Прыпяцкага прагіну. Выяўлена сейсмаразведачнымі працамі ў 1968 годзе.

Па падсалявых дэвонскіх адкладах Маканавіцкае падняцце — невялікі (3×2 км) монаклінальны блок у паднятай частцы ступені на месцы перасячэння разломаў паўночна-заходняга і паўночна-ўсходняга распасцірання. Паверхня падсалявых адкладаў апускаецца на паўночны ўсход ад адзнак -3000 м да -3400 м і больш. Падсалявому падняццю адпавядае зона адсутнасці міжсалявых адкладаў, якая прымыкае да разлому з паўночнага ўсходу, і структурны нос на яе паўночна-заходнім прадаўжэнні. За 8 км на паўночны захад ад падсалявога падняцця вывучаны невялікі (3×2 км) верхнефаменскі Маканавіцкі саляны купал, які абмяжоўваецца разломам. Маканавіцкае падняцце фарміравалася ў познефранскі і раннефаменскі час позняга дэвону.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Рэчыцкага раёна
Катэгорыя:Геалогія Хойніцкага раёна
Макат

**Макат** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Казахстане, адміністрацыйны цэнтр Макацкага раёна Атыраўскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Макацкай пасялковай адміністрацыі.

Размешчаны за 126 км на паўночны ўсход ад Атырау (па чыгунцы).

Катэгорыя:Населеныя пункты Макацкага раёна
Айтэке-Бі

**Айтэке-Бі**  (, да 1996 года — Новаказалінск) — пасёлак у Казалінскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт пасялковай адміністрацыі Айтэке-Бі.

Размешчаны за 12 км на поўнач ад горада Казалінск. Па паўночнай ускраіне пасёлка праходзіць аўтатраса Самара – Ташкент.

У пасёлку знаходзіцца чыгуначная станцыя Казалы (код 670507) на чыгунцы Арэнбург — Ташкент (участак Кандыагаш — Арыс), з будаўніцтвам якой (у 1903 годзе) звязана ўзнікненне гэтага населенага пункта.

У пасёлку дзейнічаюць прадпрыемствы чыгуначнага транспарту, маслазавод, рыбны і цагляны заводы.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва пасёлка склала 33441 чалавек (16582 мужчыны і 16859 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у пасёлку жыло 38046 чалавек (18598 мужчын і 19448 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кызылардзінскай вобласці
Томас Манак

**Томас Манак** (*  —) — нямецкі класічны археолаг.

## Біяграфія 
У 1992 годзе  ў  ва ўніверсітэце Кіля. Тэмай яго дысертацыі была «Beazleys spätere und späteste Manieristen». Ён з’яўляецца спецыялістам у галіне антычнай керамікі, курыруе базу дадзеных  і выкладае антычную іканаграфію ў Оксфардскім універсітэце.

## Бібліяграфія 
* Thomas Mannack: *Griechische Vasenmalerei. Eine Einführung*. Theiss, Stuttgart 2002, p.&nbsp;101 ISBN 3-8062-1743-2.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Археолагі Германіі
Ахалкалакі

**Ахалкалакі** — горад у Грузіі, цэнтр Ахалкалакскага муніцыпалітэта краю Самцхэ-Джавахеты. Размешчаны ў рэгіёне Самцхэ-Джавахеты на поўдні краіны, за 30 км ад мяжы з Турцыяй. Каля 93,8 % насельніцтва горада складаюць армяне (2014).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Грузіі
Вульчы

**Вульчы** (*Vulci* або *Volci*, (этруская: *Velch, Velx або Velc*) — старажытны горад этрускаў, размешчаны ў 8 км да захаду ад ракі Армента (цяпер Ф'ёра).

Вульчы ўваходзіў у склад *Саюза дванаццаці гарадоў* Этрурыі. Гісторыя захавала адзінае згадванне гэтага горада — у сувязі са святкаваннем у 280 г. да н. э. трыумфу з нагоды перамогі рымлян над Вульчы. У хуткім часе рымляне ператварылі порт Коса, які належаў Вульчы, у рымскую калонію .

Аб значэнні і багацці Вульчы сведчаць знойдзены ў 1828 г. багаты на археалагічныя шэдэўры некропаль у мястэчку пад назвай *Vian de Voci*, якому многія еўрапейскія музеі абавязаны сваімі найкаштоўнейшымі экспанатамі: раскошнымі вазамі, ўпрыгожваннямі з каштоўных металаў і бронзы.

Шматлікія знаходкі са зніклага горада і іншых месцаў археалагічных раскопак у ваколіцах Вульчы можна ўбачыць у Археалагічным музеі Вульчы (*Museo Archeologico di Vulci*), які размясціўся ў аднайменным замку (*Castello di Vulci*). Побач з замкам знаходзіцца вядомы арачны мост *Ponte della Badia*, пабудаваны этрускамі.

На тэрыторыі Вульчы размяшчалася крэпасць, вядомая па сучаснаму археалагічнаму помніку Рафалька. Пасля ўзяцця рымлянамі крэпасць і горад былі закінутыя.

Катэгорыя:Этрускія гарады
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Італіі
Катэгорыя:Археалогія ў Італіі
Баржомі

**Баржомі** — горад-курорт у Самцхэ-Джавахеты, рэгіёне на паўднёвым захадзе Грузіі. Горад знакаміты дзякуючы сваёй мінеральнай вадзе Баржомі. Знаходзіцца ў цясніне ракі Куры, на вышыні 810—850 м над узроўнем мора. Дом Мірза-Рыза-хана, канатная дарога, нацыянальны парк.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Баржомская цясніна

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Грузіі
Хашуры

**Хашуры** () — горад у цэнтральнай Грузіі, цэнтр Хашурскага муніцыпалітэта края Шыда Картлі. Насельніцтва — 28 560 (перапіс 2002 года), 26 135 чалавек (перапіс 2014 года). Вузел чыгунак (лініі на Тбілісі, Самтрэдыя, Вале) і аўтамабільных дарог.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Грузіі
Зборная Індыі па футболе

**Зборная Індыі па футболе** — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе Індыю ў міжнародных матчах і турнірах па футболе. Кіруючы орган — Усеіндыйская футбольная федэрацыя, якая была заснавана ў 1937 годзе. Член ФІФА з 1948 года, член АФК з 1954 года, член ФФЮА з 1997 года.

Зборная Індыі з’яўлялася адной з наймацнейшых зборных Азіі да сярэдзіны XX стагоддзя. У Кубку Азіі 1964 года зборная Індыі выйграла сярэбраныя медалі.

## Выступленні на міжнародных турнірах 
### Чэмпіянат свету 
* 1950 — *знялася з турніру*
* 1954 — *не была дапушчана ФІФА*
* 1958—1982 — *не ўдзельнічала*
* 1986 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1990 — *знялася з турніру*
* 1994—2018 — *не прайшла кваліфікацыю*

### Алімпійскія гульні 
* 1956 — 4 месца

### Кубак Азіі 
* 1956 — *не ўдзельнічала*
* 1960 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1964 — 2 месца
* 1968 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1972—1980 — *знялася з турніру*
* 1984 — групавы этап
* 1988—2007 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2011 — групавы этап
* 2015 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2019 — групавы этап

### Азіяцкія гульні 
* 1951 — **чэмпіён**
* 1962 — **чэмпіён**
* 1970 — 3 месца

Індыя
Катэгорыя:Футбол у Індыі
Перароўская брахіантыкліналь

**Перароўская брахіантыкліналь** (ад назвы вёскі Перароў у Жыткавіцкім раёне) — тэктанічная структура ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, у межах Тураўскай цэнтрыкліналі Прыпяцкага прагіну. Даследавана сейсмаразведкай па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы. Распасціранне субшыротнае, памеры 5×3 км. Акантурана ізагіпсай -600 м. Сфарміравалася ў выніку блокавых рухаў і падземнага вышчалочвання солі ў карбоне і пазней.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Жыткавіцкага раёна
Тураўскі купал

**Тураўскі купал** (ад назвы горада Тураў) — тэктанічная структура ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, у межах Тураўскай цэнтрыкліналі Прыпяцкага прагіну. Устаноўлены электраразведкай па паверхні верхнефаменскай (верхні дэвон) саляноснай тоўшчы. Памеры 8×6 км, амплітуда малая, акаймаваны ізагіпсай -600 м. Фарміраваўся ў познефаменскі час і пазней у выніку блокавых рухаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Жыткавіцкага раёна
Paulownia kawakamii

**Paulownia kawakamii** - лістападнае дрэва, від сямейства Paulowniaceae.

## Батанічнае апісанне 
Лістападнае дрэва, якое нясе шмат вялікіх фіялетавых кветак ранняй вясной да з'яўлення лісця.

## Арэал 
Дрэва з'яўляецца натуральным для Тайваня, Усходняга Кітая і Японіі.

## Ахова 
*Paulownia kawakamii* унесена ў Чырвоны спіс МСАП, як від раслін, які знаходзіцца на мяжы знікнення, паколькі ёй пагражае  ад  ў яго натуральным арэале. Від налічваў у 1997 годзе ўсяго 13 дарослых дрэў у натуральных умовах (усе — на востраве Тайвань) і быў знікаючым.

## Выкарыстанне 
*Paulownia kawakamii* вырошчваецца для выкарыстання ў якасці дэкаратыўнага дрэва. У Паўднёвай Каліфорніі яна, як паведамляецца, мае глыбокія карані, і, як правіла, не падымае прылеглых тратуараў.

Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Ясноткакветныя
Сіманіцкі купал

**Сіманіцкі купал** (ад назвы горада вёскі Сіманічы ў Лельчыцкім раёне) — тэктанічная структура ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці, у межах Тураўскай цэнтрыкліналі Прыпяцкага прагіну. Выяўлены сейсмаразведкац па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы. Купал памерам 10×8 км акантураны ізагіпсай -500 м. Сфарміраваўся ў познефаменскі (позні дэвон) час і пазней у працэсе блокавых рухаў і падземнага растварэння солі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Лельчыцкага раёна
Грудная клетка

**Грудная клетка**, **грудзі** () — адна з частак тулава. Утвараецца грудзінай, рэбрамі, пазваночнікам, а таксама мышцамі. Грудная клетка змяшчае ў сабе грудную поласць (*Cavum thoracis*), а таксама з-за выгнутасці дыяфрагмы верхнюю частку брушной поласці. Умацаваная ўнутры і звонку на грудной клетцы дыхальная мускулатура забяспечвае дыханне ў сухапутных пазваночных.

Грудная клетка па форме з’яўляецца конусам. Мае дзве адтуліны (апертуры) — верхнюю і ніжнюю. Верхняя адтуліна абмежаваная ззаду целам I груднога пазванка, з бакоў — першымі рэбрамі, спераду дзяржальняй грудзіны. Праз яе ў вобласць шыі выступае вярхушка лёгкага, а таксама праходзяць стрававод, трахея, сасуды і нервы. Ніжняя адтуліна большая за верхнюю, яна абмежаваная целам XII груднога пазванка, XI і XII рэбрамі і реберными дугамі, мечападобным адгалінаваннем і закрываецца дыяфрагмай.

Грудная клетка чалавека некалькі сціснутая, яе пярэднезадні памер значна меншы за папярочны. Форма грудной клеткі залежыць ад полу, целаскладу, фізічнага развіцця і ўзросту.

## Спасылкі 
*
Шапкавы грыб

.]]
**Шапкавыя грыбы**, **шапачкавыя грыбы** ўтвараюць пладовыя целы, падзеленыя на шапачку і ножку. 

Пладовае цела грыба служыць для  ўтварэння, аховы і распаўсюджвання мікраскапічных спор, якія неабходны для 
размнажэння. Яны знаходзяцца ў трубачках, на пласцінках, шыпіках або складках ніжняй паверхні шапачкі. Ножка пладовага цела служыць яму апорай. У адных шапачкавых грыбоў (сыраежка, рыжык, баравік, падбярозавік і інш.) споры выспяваюць пад шапачкай адкрыта, у іншых (шампіньён, мухамор, масляк і інш.) яны спачатку ахаваны пакрывалам, якое пазней разрываецца. Пакрывала пасля разрыву пакідае кольца на ножцы, чахол каля яе асновы, махры і лускавінкі на паверхні шапачкі.

Пладовыя целы шапачкавых грыбоў рэдка жывуць больш за тыдзень. Яны ўтвараюць споры і потым загніваюць, радзей засыхаюць або расплываюцца ў слізістую масу. Грыбніца (міцэлій) можа жыць некалькі гадоў.

Утварэнню вялікай колькасці пладовых цел і хуткаму росту грыбоў спрыяюць цяпло і вільгаць. Рэзкія ваганні тэмпературы паветра не спрыяюць развіццю грыбоў, а засуха або залішняя вільгаць могуць выклікаць поўнае спыненне іх росту. Пры неспрыяльных умовах міцэлій  можа перайсці ў стадыю спакою: ён страчвае ваду, каб перанесці засуху ці мароз.

Міцэлій многіх шапачкавых грыбоў утварае мікарызу — сімбіёз з каранямі пэўных раслін, аплятаючы іх. Грыб пры такім сімбіёзе атрымлівае ад расліны арганічныя рэчывы, а сам пастаўляе расліне ваду і мінеральныя солі. Большасць грыбоў, якія ўтвараюць мікарызу, без кантакту з каранямі раслін не даюць пладовых цел.  

Шапачкавыя грыбы бываюць ядомымі і ядавітымі.

## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / В. М. Ціхаміраў і інш.; пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9.

Катэгорыя:Марфалогія грыбоў