open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гістарычная школа

**Гістарычная школа** *у фалькларыстыцы* — адзін з пашыраных кірункаў рускай фалькларыстыкі канца XIX — пачатку XX стст. Яе тэарэтычныя асновы сфармуляваны У. Ф. Мілерам у «Нарысах рускай народнай славеснасці» (Том 1, 1897 г.), развіты і дапоўнены ў працах , , Б. М. Сакалова. У адрозненне ад міфалагічнай школы і міграцыйнай тэорыі (тэорыя запазычвання, або вандроўных сюжэтаў) прадстаўнікі гістарычнай школы імкнуліся растлумачыць фальклор, апіраючыся на гісторыю, пазнаць побыт народа, суаднесці факты, падзе, імёны народнай паэзіі з рэальнымі, з тымі, што мелі месца ў мінулым. У рэканструкцыі эпічных цыклаў яны ішлі ад твораў позняга паходжання да больш ранніх, старажытных. У былінах і гістарычных песнях прыхільнікі гістарычнай школы бачылі фрагменты своеасаблівага вуснага летапісу, несупадзенні гістарычных падзей і зместу твораў тлумачылі скажэннямі тэксту вусным пераказам у выніку бытавання ў сялянскім асяроддзі. Вялікае значэнне ў фальклоры, але ў некаторых выпадках перабольшвалі, абсалютызавалі яго. Недаацэньвалі ролю народных мас у стварэнні духоўных каштоўнасцей, прыпісвалі паходжанне былін выключна княжацка-дружыннаму асяроддзю. Пры многіх метадалагічных недахопах гістарычнай школы зрабіла прыкметны ўклад у навуку пра фальклор, стварыла гістарычную геаграфію рускага эпасу, сабрала і абагульніла значны матэрыял. Школа карысталася міжнародным аўтарэтэтам і зрабіла ўплыў на вучоных шэрагу краін. Як кірунак гістарычная школа распалася ў сярэдзіне 1920-х гадоў. Асобныя яе прадстаўнікі ў 20 — 30-я гг. ўнеслі ў яе метад сацыяльны пачатак. Аб'ектыўная ацэнка дзейнасці гістарычнай школы зроблена ў 1960-я г. У зборніках і даследаваннях, выдадзеных прадстаўнікамі гістарычнай школы (М. Я. Анучкоў, А. В. Маркаў, , М. С. Ціхаміраў, У. Ф. Мілер, браты Б. М. і Ю. М. Сакаловы) ёсць блізкія да беларускіх варыянты і паралелі эпічных твораў, пераважна казкі і гістарычныя песні, якія ў розны час былі запісаны на Беларусі (пазней сабраны ў кнізе «Беларускі эпас» (1959).

У беларускай фалькларыстыцы гістарычны падыход да вуснапаэтычнай творчасці абазначыўся ў працы І. Я. Храпавіцкага «Погляд на паэзію беларускага народа» (1845 г.). Ідэі гістарычнай школы падзялілі М.Янчук і Я.Карскі.

## Літаратура 
* Ліс, А. С. Гістарычная школа / А. С. Ліс // Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская савецкая энцыклапедыя; Рэдкалегія: І. П. Шамякін (галоўны рэдактар), В. К. Бандарчык, Я. В. Малашэвіч [і іншыя]; Навуковыя кансульанты: М. В. Біч, А. П. Грыцкевіч, У. С. Гуркоў [і іншыя]. — Мн.: БелСЭ, 1989. — С. 149.

Катэгорыя:Фальклор
Кадэцкі корпус

**Кадэцкі корпус** — сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова. У Рэчы Паспалітай прызначаліся для падрыхтоўкі дзяцей шляхты (часам мяшчан) да ваеннай службы. Рэфармаванне ўзброеных сіл Рэчы Паспалітай было выклікана палітычнай неабходнасцю, і прывяло да стварэння спецыяльных устаноў для падрыхтоўкі афіцэрскіх кадраў. Першым у ВКЛ стаў заснаваны ў 1747 г. Нясвіжскі кадэцкі корпус. Кадэцкі корпус заснаваў таксама ў г. Бяла (пазней пераведзены ў Слуцк) Г. Ф. Радзівіл для падрыхтоўкі афіцэраў у сваё надворнае войска. У 1765 г. адчынена ўрадавая Рыцарская школа ў Варшаве. Але гэтыя навучальныя ўстановы не здолелі арганізацыйна аформіцца з прычыны палітычнага крызісу ў Рэчы Паспалітай і яе падзелу.

## Заходняя Еўропа 
Упершыню кадэцкія карпусы, як сярэднія ваенна-навучальныя ўстановы закрытага тыпу, з'явіліся ў 1653 г. у Прусіі. У XVII—XVIII стст. кадэцкія карпусы таксама былі створаны ў Даніі і Францыі.

## Расія 
У 1830-1840-я гады расійскі ўрад перагледзеў свае падыходы да дваранскай службы ўвогуле і да арганізацыі ваенна-навучальных устаноў. Пытанне аб паляпшэнні падрыхтоўкі афіцэраў было вырашана зыходзячы з вопыту еўрапейскіх краін. Пасол Расійскай імперыі ў Прусіі, паплечнік Пятра I граф П. І. Ягужынскі спецыяльна вывучаў арганізацыю ваеннай адукацыі на Захадзе і склаў праект стварэння кадэцкага корпуса. 

З 1857 г. працаваў Брэсцкі кадэцкі корпус.

## Гл. таксама 
* Сувораўскі кадэцкі корпус

## Літаратура 
* Кадэцкі корпус // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; Навук. кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Т. 2: К — Я. — 2-е выд. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С. 9.

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы
Катэгорыя:Кадэцкія карпусы
Жыцень

**Жыцень** — беларускі міфалагічны персанаж, які жыве ў палях і спрыяе росту і выспяванню збажыны. Вобраз Жыценя апісаны (напэўна, выдуманы) фалькларыстам Паўлам Шпілеўскім як старажытнабеларускі бог урадлівасці і восені. Вобраз у старадаўніх павер’ях беларусаў і іншых народаў, «гаспадар» поля; яго жаночая паралель — Жытняя Баба.

## Апісанне 
На Беларусі Жыценя уяўлялі маленькім дзедам («Жытні дзед») з доўгай барадой. Асаблівасць яго выгляду — тры вокі, адно з іх на патыліцы. Сагнуты, ён ціха ходзіць па палях і агародах, аглядае наваколле, ці добра сабраны ураджай. Знайшоўшы каласы кінутыя нядбайнымі жнеямі, Жыцень збірае іх і звязвае ў сноп, а потым пераносіць на той жніўнік, дзе збожжа сабрана рупліва. У выніку на полі нядбайных гаспадароў налета будзе недарод, а на полі дбайных можна чакаць вялікага ўраджаю. Тое ж здараецца і на агародах. Убачыўшы каго-небудзь з нядбайных гаспадароў, Жыцень падыходзіць і пагражае пальцам, што ў будучым абяцае неўраджай. Такім жэстам Жыцень, часам у выглядзе жабрака з торбай, папярэджвае кожнага сустрэтага пра вялікі агульны голад. Жыцень у абліччы жабрака можа з’явіцца і перад дбайным гаспадаром, такім чынам ён дае знак пра набліжэнне небяспекі, каб той падрыхтаваў запас хлеба на галодны год. Клапатлівы Жыцень заўсёды нябачна назірае за восеньскай сяўбой. Ходзіць па полі і ўтоптвае зерне, каб ніводнае не прапала і каб хутчэй набрала соку.

Лічылася, нібыта ён забяспечваў ураджай жыта — «даваў жыта». Яго паважалі таксама як дух багацця і дабрабыту. Пазней народныя вераванні пра Жыценя зліліся з уяўленнем пра бога як творцу ўраджаю. Рэлігійнае ўяўленне пра яго знікла ў канцы XIX — пачатку XX ст. З вобразам Жыценя звязаны земляробчы абрад «завіванне барады».

Мяркуецца, што ён ніколі не быў боствам у беларускай міфалогіі. Пад імем Жыценя Павел Шпілеўскі, магчыма, сам не разумеючы гэтага, мог апісаць мясцовыя ўяўленні пра даволі распаўсюджаны ў вераваннях усходніх славян дух — палевіка (яго рэгіянальны аналаг). У фальклоры імя (або эпітэт) Жыцень часцей сустракалася ў Мінскай і Магілёўскай губернях (прымаўкі «Жыцень хлеба даў», «Баржджэй на Жытня, калі ў засеку хлеба не прытне», «Жыцень з кабзой, голад на двор»).

## Гл. таксама 
* Кабінетныя багі і духі беларускай міфалогіі

## Літаратура 
* *Піліпенка, М. Ф.* Жыцень / М. Ф. Піліпенка // Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская савецкая энцыклапедыя; Рэдкалегія: І. П. Шамякін (галоўны рэдактар), В. К. Бандарчык, Я. В. Малашэвіч і іншыя; Навуковыя кансультанты: М. В. Біч, А. П. Грыцкевіч, У. С. Гуркоў і іншыя. — Мн.: БелСЭ, 1989. — С. 199.
* Чароўны свет: з беларускіх міфаў, паданняў і казак / рэд. Г. П. Пашкоў; маст. В. П. Славук — Мінск: Беларус. Энцыкл. імя П.Броўкі, 2008 
* Міфалогія беларусаў: энцыклапедычны слоўнік / склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. — Мн.: Беларусь, 2011. — 607 с.: іл. ISBN 978-985-01-0903-3

Катэгорыя:Міфічныя істоты
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Багі ўрадлівасці
Катэгорыя:Багі ў беларускай міфалогіі
Катэгорыя:Кабінетныя багі і духі беларускай міфалогіі
Іван Пятровіч Кулібін

**Іван Пятровіч Кулібін** (; 21 красавіка 1735, Ніжні Ноўгарад, Расія — 11 жніўня 1818) — расійскі механік-самавучка і вынаходнік.

## Біяграфія 
У 1764—1767 гг. сканструяваў гадзіннік у форме яйка са складаным механізмам аўтаматычнага дзеяння. У 1769—1801 гг. кіраваў механічнымі майстэрнямі Пецярбургскай Акадэміі навук. Стварыў «люстраны ліхтар» (прататып пражэктара), «планетны» кішэнны гадзіннік, цялежху-самакат, «механічныя ногі» (пратэзы), ліфт, аптычны тэлеграф і код для перадачы паведамленняў і інш. Распрацаваў спосабы шліфавання шкла для мікраскопаў, тэлескопаў і да т.п. прылад. У 1776 г. пабудаваў мадэль аднаарачнага моста з фермамі цераз р. Нява, у 1804 у г. Ніжні Ноўгарад — «вадаходнае судна», якое магло рухацца супраць цячэння.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вялікая энцыклапедыя Кірыла і Мефодзія 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ніжагародскай вобласці
Катэгорыя:Самавукі
Катэгорыя:Вынаходнікі Расійскай імперыі
Леў Аляксандравіч Куліджанаў

**Леў Аляксандравіч Куліджанаў** (; ,  — , Масква) — савецкі і расійскі кінарэжысёр. Народны артыст РСФСР (1969). Народны артыст СССР (1976). Герой Сацыялістычнай Працы (1984). Член-карэспандэнт Акадэміі мастацтваў Германіі.

Скончыў Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі (1955), выкладаў у ім (з 1977 прафесар). Творчасці ўласцівы лаканізм рэжысуры, камернасць сюжэтаў, паглыблены псіхааналіз характараў, лірычныя інтанацыі, дэталёвая дакладнасць, мяккі гумар. Паставіў фільмы: «Дом, у якім я жыву» (1957, з Я. А. Сегелем), «Бацькоўскі дом» (1959), «Калі дрэвы былі вялікімі» (1962), «Сіні сшытак» (1964), «Злачынства і пакаранне» (1970), «Зорная хвіліна» (1975; мастацка-дакументальны), тэлесерыял «Карл Маркс. Маладыя гады» (1980; Ленінская прэмія 1982), «Памерці не страшна» (1991) і інш.

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія РСФСР (1971).

## Літаратура 
* Кваснецкая, М. Лев Кулиджанов. — М., 1968.
* 

Катэгорыя:Кінарэжысёры СССР
Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі
Кайсын Шуваевіч Куліеў

**Кайсын Шуваевіч Куліеў** (; , с. Верхні Чэгем, Чэгемскі раён, Кабардзіна-Балкарыя — ) — балкарскі паэт. Народны паэт Кабардзіна-Балкарыі (1967).

## Біяграфія 
Вучыўся ў Дзяржаўным інстытуце тэатральнага мастацтва імя Луначарскага (1935—1939). Друкаваўся з 1934 года. У 1944 годзе незаконна высланы з Кабардзіна-Балкарыі, да 1957 года жыў у Кыргызстане. Паэтычныя цыклы «Мае суседзі» (1939—1945), «Песні цяснін» (1947—1951), кнігі вершаў «Паранены камень» (1964; Дзяржаўная прэмія РСФСР імя М. Горкага 1966), «Мір дому твайму!» (1967), «Кніга зямлі» (1972), «Краса зямная» (1980) і інш. — своеасаблівы летапіс гістарычнага мінулага і сучаснага балкарскага народа, прасякнуты пачуццём любові да Радзімы, жыццялюбствам, гуманізмам. Пераклаў на балкарскую мову верш Я. Купалы «А хто там ідзе?». На беларускую мову асобныя творы Куліева пераклалі Р. Барадулін, А. Куляшоў, У. Шахавец.

Дзяржаўная прэмія СССР (1974), Ленінская прэмія (1990).

## Творы 
* Кніга зямлі. — Мн., 1974.
* Собрание сочинений: В 3 томах. — М., 1976—1977.

## Літаратура 
* 
* *Рассадин, С. Б.* К. Кулиев. — М., 1974.

Катэгорыя:Балкарскія паэты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кабардзіна-Балкарыі
Катэгорыя:Памерлі ў Кабардзіна-Балкарыі
Клыч Куліеў

**Клыч Куліеў** (; , аул 1-ы Геакча, Марыйскі раён, Туркменістан — ) — туркменскі пісьменнік. Народны пісьменнік Туркменістана (1984 г.). Член-карэспандэнт Акадэміі навук Туркменскай ССР (1954 г.).

## Біяграфія 
Скончыў Туркменскі педагагічны інстытут (Ашгабад, 1948 г.). Друкаваўся з 1951 года. Аўтар гістарычных раманаў «Няскораны алжырац» (1968 г.), «Чорны караван» (1971 г.), «Пасол эміра» (1978) пра барацьбу алжырскага народа супраць каланізатараў, пра станаўленне савецкай улады ў Туркестане. Раман «Суровыя дні» (1964 г.) пра заснавальніка туркменскай літаратуры Махтумкулі.

## Літаратура 
* Куліеў Клыч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 9: Кулібін — малаіта. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 1999. — С. 5.

Катэгорыя:Пісьменнікі Туркменістана
Куль-Аба

**Куль-Аба** — курган скіфскага правадыра IV ст. да н.э. каля г. Керч (Украіна).

Пад каменным насыпам кургана выяўлены каменны склеп, пабудаваны на грэчаскі ўзор, абрад пахавання — скіфскі. Нябожчык пахаваны ў драўляным саркафагу ў адзенні і галаўным уборы, аздобленых залатымі бляшкамі, на шыі — залатая грыўня з выявай конных скіфаў, на руках — залатыя бранзалеты. У другім саркафагу, аздобленым разной слановай косцю, багатае пахаванне жанчыны (верагодна, жонкі ці наложніцы). Залатыя ўпрыгожанні яе рытуальнага ўбору, электравая пасудзіна з выявай скіфаў пасля бою і бронзавае люстэрка з ручкай — выдатныя творы грэчаскіх ювеліраў. Выяўлены таксама пахаванне мужчыны (слуга ці раб); знойдзены амфары для віна, бронзавыя катлы для варкі мяса, сярэбраны посуд. Куль-Аба належыць да так званых царскіх скіфскіх курганоў (Ніжняе Прыдняпроўе, IV—III стст.).

## Літаратура 
* Гайдукевич, В. Ф. Боспорское царство. — М. — Л., 1949.
* Ростовцев, М. И. Скифия и Боспор. — [Л.], 1925.
* Русские древности в памятниках искусства. Выпуск 2. — СПб., 1889.

Катэгорыя:Археалогія ва Украіне
Катэгорыя:Гісторыя Крыма
Катэгорыя:Курганы Украіны
Катэгорыя:Керч
Катэгорыя:Скіфы
Мая (Мамаджан) Куліева

**Мая (Мамаджан) Куліева** (; , аул Безмеін, Палтарацкі павет, Закаспійская вобласць, Туркестанская Аўтаномная Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка, РСФСР — , Ашхабад, Туркменістан) — туркменская спявачка (лірычнае сапрана). Народная артыстка СССР (1955). Герой Туркменістана (2008).

У 1938—1941 гг. вучылася на туркменскім аддзяленні Маскоўскай кансерваторыі. 3 1941 г. салістка Туркменскага тэатра оперы і балета. Першая выканала на туркменскай сцэне шэраг партый еўрапейскага опернага рэпертуару: Таццяна («Яўген Анегін» П. Чайкоўскага), Марфа («Царская нявеста» М. Рымскага-Корсакава), Маргарыта («Фауст» Ш. Гуно), Чыо-Чыо-сан (аднайменная опера Д. Пучыні). Сярод партый нацыянальнага рэпертуару: Айна, Шасенем («Ай-на», «Шасенем і Гарыб» А. Шапашнікава і Д. Авезава), Лейлі («Лейлі і Меджнун» Ю. Мейтуса і Авезава).

## Літаратура 
* Куліева Мая // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 9: Кулібін — малаіта. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 1999. — С. 5.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ашгабацкім раёне
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Туркменістана
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Сапрана
Кяхцінскае пагадненне (1915)

**Кяхцінскае пагадненне 1915** — руска-кітайскае пагадненне, якое рэгулявала палітычныя і тэрытарыяльныя пытанні Знешняй Манголіі, што заставалася пад сюзерэнітэтам Кітая; падпісана ў г. Кяхта (Бурація) 25 мая 1915 г. Па пагадненню Кітай абавязаўся не ўводзіць свае войскі на тэрыторыю Знешняй Манголіі, не прэтэндаваць на каланізацыю яе земляў і не ўмешвацца ва ўнутранае кіраванне. За Знешняй Манголіяй прызнавалася права складаць міжнародныя дамовы па гандлёва-эканамічных пытаннях.

## Літаратура 
* Martens, Fr. Nouveau recueil general de traités. 3 série. T. 10. Leipzig, 1920. — P. 374—380.
* № 230. Кяхтинское соглашение // Китай и Япония. — Хабаровск, 1915. — С. 36 — 39.

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Кітайскай Рэспублікі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XX стагоддзя
Катэгорыя:1915
Катэгорыя:Гісторыя Манголіі
Катэгорыя:Расійска-кітайскія адносіны
Свята-Троіцкая царква (Лагішын)

**Свята-Троіцкая царква** — помнік архітэктуры другой паловы XIX ст. у г. п. Лагішын Пінскага раёна Брэсцкай вобласці. Пабудавана да 1886 года ў рэтраспектыўна-рускім стылі на месцы ўніяцкага драўлянага храма 1795 г.

## Апісанне 
Мае чатырохчастковую аб'ёмна-прасторавую кампазіцыю: званіца, трапезная, асноўны аб'ём і апсіда. Вертыкальная дамінанта — двух'ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая званіца з цыбулепадобнай галоўкай. Цыбулепадобнае пяцікупалле ўвенчвае і чатырохсхільны дах асноўнага кубападобнага аб'ёму. Галоўныя і бакавыя ўваходы врашаны магутнымі парталамі і апяразаны трохлопасцевымі арачнымі нішамі. Фасады раскрапаваны прафіляванымі карнізамі з двухграннымі заломамі на бакавых плоскасцях.

## Літаратура 
* Кулагін, А. М. Лагішынская Спаса-Праабражэнская царква / А. М. Кулагін // * Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах. Том 9: Кулібін — Малаіта / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і іншае. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 1999. — С. 90.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Пінскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Лагішына
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Катэгорыя:1886 год у Беларусі
Культуркампф

**«Культуркампф»** ( — барацьба за культуру) — пашыраная з гістарычнай літаратуры назва мерапрыемстваў урада О. Бісмарка ў 70-я гг. XIX ст. супраць каталіцкай царквы і яе палітычнай партыі «Цэнтр», якая выражала сепаратысцкія антыпрускія тэндэнцыі (пераважна на захадзе і паўднёвым захадзе Германіі). Пад выглядам «барацьбы за культуру» урад О. Бісмарка імкнуўся падпарадкаваць сабе духавенства і аслабіць уплыў партыі «Цэнтр». З гэтай мэта і з ініцыятывы Бісмарка былі прыняты і дзейнічалі законы аб забароне святарам весці палітычную агітацыю (снежань 1871 г.), аб пазбаўленні духавенства права нагляду за пачатковымі школамі (сакавік 1872 г.), аб выгнанні з Германіі езуітаў (ліпеня 1872 г.), аб дзяржаўным кантролі за царкоўнымі справамі (1873 г.), аб абмежаванне праў царквы накладваць пакаранні на яе служак і на вернікаў. У лютым 1875 г. былі распушчаны амаль усе каталіцкія ордэны і праведзены закон пра грамадзянскі шлюб. Духавенства, абапіраючыся на падтрымку Папы Рымскага Пія IX, не падпарадкавалася гэтым законам. Урад О. Бісмарка адказала рэпрэсіямі. Аднак ганенні і гвалтоўнае ўмяшанне ва ўнутранае жыццё царквы не толькі не зламалі яе аўтарытэт, але прывялі да зваротных вынікаў. На польскіх землях імперыі ў ходзе «Культуркампф» была ўзмоцнена палітыка германізацыі. Пасля прымірэнне О. Бісмарка з каталіцкім духавенствам у канцы 1870—1880 гг. большасць законаў часоў «Культуркампф» адменена, акрамя законаў грамадзянскім шлюбе і выгнанні езуітаў.

## Літаратура 
* Kissling, J.B. Geschichte des Kulturkampfes im Deutschen Reiche. Bd. 1 — 3. — Freiburg, 1911—1916.

Катэгорыя:Германская імперыя
Катэгорыя:Палітыка Германіі
Катэгорыя:Рэлігія і палітыка
Катэгорыя:Гісторыя XIX стагоддзя
Кяхцінскі дагавор (1727)

**Кяхцінскі дагавор 1727** — пра размежаванне і гандаль паміж Расійскай імперыяй і Кітаем.

Падпісаны 21 кастрычніка 1727 г. у г. Кяхта (Бурація) рускім паслом С. Л. Уладзіславічам-Рагузінскім і ўпаўнаважанымі кітайскага ўрада Чабінай, Тэгутам і Тулешынам. Для ўмацавання добрасуседскіх адносін, якія склаліся пасля падпісання Нерчынскага дагавора 1689 г., абодва ўрады пагадзіліся аддаць на забыццё ўсе назапашаныя да 1727 г. справы пра перабежчыкаў, абавязваючыся ў той жа час надалей выдаваць іх без прамаруджання. Дагавор зафіксаваў руска-кітайскую мяжу на ўчастку ад р. Аргунь (на ўсходзе) да перавала Шабін-дабаг (на захадзе), раней вызначаную адмысловым Бурынскім дагаворам 1727 г. Гандаль рускіх у Пекіне абмяжоўваўся дазволам адпраўляць адзін раз у тры гады караван колькасцю не больш за 200 чал. Аднак дзякуючы адкрыццю бязмытнага памежнага гандлю ў гарадах Кяхта і Цурухайту агульны аб’ём гандлёвых аперацый у параўнанні з папярэднім перыядам значна ўзрастаў. Дагавор юрыдычна аформіў існаванне ў Пекіне Рускай духоўнай місіі. Урэгуляванне мясцовых памежных спрэчак ускладалася на памежных адміністратараў абодвух бакоў. Заключныя артыкулы вызначалі парадак прыёму пасольстваў і юрысдыкцыю парушальнікаў мяжы. Дагавор служыў прававой асновай узаемаадносін Расійскай імперыі з Кітаем аж да сярэдзіны XIX ст. (да прыняцця Айгунскага дагавора 1858 г. і Пекінскага трактата 1860 г.). З цягам часу асобныя яго артыкулы ўдакладняліся адпаведнымі дагаворамі.

## Літаратура 
* Русско-китайские отношения 1689—1916: Документы. — М., 1958.

Катэгорыя:Падзеі 21 кастрычніка
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Кітая
Катэгорыя:Расійска-кітайскія адносіны
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XVIII стагоддзя
Катэгорыя:1727
Лагішынскі раён

**Лагі́шынскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1962 гадах. Цэнтр — вёска (з 1959 года гарадскі пасёлак) Лагішын. Плошча раёна 1,1 тыс. км² (1941 год).

Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Пінскай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 11 сельсаветаў: Багданаўскі, Бабрыкоўскі, Дабраслаўскі, Дуброўскі, Забаравецкі, Загародскі, Лагішынскі, Парэцкі, Хвароснаўскі, Чамярынскі, Чухаўскі. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваныя Багданаўскі, Дабраслаўскі, Дубраўскі, Забаравецкі, Чамярынскі сельсаветы, утвораны Лышчаўскі сельсавет. 14 кастрычніка 1957 года да раёна далучаны Масявіцкі сельсавет скасаванага Жабчыцкага раёна. 31 сакавіка 1959 года скасаваны Хвароснаўскі сельсавет. 8 жніўня 1959 года далучаны Выганашчаўскі, Гортальскі, Коланскі, Рэчкаўскі сельсаветы і гарадскі пасёлак Целяханы скасаванага Целяханскага раёна. 22 снежня 1959 года вёска Лагішын атрымала статус гарадскога пасёлка, Лагішынскі сельсавет скасаваны, яго населеныя пункты перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Лагішынскаму гарадскому пасялковаму Савету. 8 сакавіка 1960 года Чухаўскі сельсавет перайменаваны ў Навадворскі.

25 снежня 1962 года Лагішынскі раён быў скасаваны, тэрыторыя далучана да Пінскага раёна, вёска Багданаўка перададзена ў склад Лунінецкага раёна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Лунінецкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Пінскага раёна
Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Лагішын)

**Петрапаўлаўскі касцёл** — помнік архітэктуры неаготыкі ў г. п. Лагішыне Пінскага раёна Брэсцкай вобласці. Адносіцца да Пінскага дэканата Пінскай дыяцэзіі. Помнік архітэктуры ў неагатычным стылі, пабудаваны ў 1909 годзе. Уключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь (код 113Г000568).

## Гісторыя 
Першы каталіцкі храм у Лагішыне быў пабудаваны ў 1634 годзе па фундацыі Альбрэхта Станіслава Радзівіла, які тым часам быў уладальнікам мястэчка. Пасля паўстання 1863 года храм быў адабраны ў каталікоў царскімі ўладамі і перададзены праваслаўным. У 1893 годзе царква была разабрана і перанесена на могілкі, дзе згарэла чатырма гадамі пазней. У каталікоў Лагішына свайго храма не было да пачатку XX стагоддзя. Пасля аб'яўлення «маніфеста аб верацярпімасці» ў 1905 годзе каталікі атрымалі магчымасць пабудаваць новы касцёл. Будаўніцтва вялося з 1907 па 1909 год, неагатычны цагляны храм быў асвечаны ў 1913 годзе ў імя апосталаў Пятра і Паўла.

## Архітэктура 
Храм — мураваны, прамавугольны ў плане; да яго асноўнага аб'ёму па падоўжнай восі далучаны 4-ярусная шатровая званіца і 5-гранная апсіда. Сцены расчлянёны стральчатымі вокнамі-біфорыумамі і 2-ступеньчатымі контрфорсамі ў прасценках. Асіметрыю ў агульную кампазіцыю ўносяць прыбудовы да апсіды сакрысціі і гранёнай вежы да званіцы. Уваход вырашаны стральчатым парталам з вімпергам. Дэкаратыўна-мастацкі акцэнт інтэр'ера — драўляны алтар, антаблемент якога фланкіруюць пазалочаныя анёлы. У касцёле знаходзіцца абраз Маці Божай Лагішынскай.

## Літаратура 
* Кулагін, А. М. Лагішынскі Петрапаўлаўскі касцёл / А. М. Кулагін // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах. Том 9: Кулібін — Малаіта / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і іншае. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 1999. — С. 90.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік». Мінск, «Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», 1993 год. ISBN 5-85700-078-5.

Катэгорыя:Касцёлы Пінскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Славутасці Лагішына
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў неагатычным стылі
Катэгорыя:Касцёлы Пінскага раёна
Ліпіцкая культура

**Ліпіцкая культура** – археалагічная культура гета-фракійскіх плямён, якія ў I – II ст. насялялі рэгіён Верхняга Паднястрояўя. Назва ад могільніка Верхняя Ліпіца Івана-Франкоўскай вобласці (Украіна). Асноўныя заняткі насельніцтва – жывёлагадоўля, жалезаробчая вытворчасць. Паселішчы размяшчаліся на схілах гор. Жытлы – зямлянкі чатырохвугольнай і авальнай формы плошчай да 25 м² з каменнымі агнішчамі. Большасць вядомых пахаванняў  - грунтавыя могільнікі з абрадам трупаспалення разам з асабістымі рэчамі змяшчалі  ў керамічную урну і накрывалі міскаю. Насельніцтва вырабляла  жалезныя сякеры, долаты, нажы, крэсівы, спражкі і іншае. Кераміка  ляпная і ганчарная (цюльпанападобныя і акруглыя гаршкі, нярэдка з наляпнымі валікамі, міскі, чашы на высокай ножцы і іншае). Выкарыстоўваліся прывазныя і мясцовыя рэчы з каляровых металаў: падвескі, фібулы, люстэркі і іншае.

## Літаратура 
* Іоў, А.В. Ліпіцкая культура / А.В.Іоў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах. Том 9: Кулібін – Малаіта / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г.П.Пашкоў (галоўны рэдактар) і іншае. – Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 1999. – С. 276.

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Украіны
Манефон

**Манефон** (; ; 2-я палова IV ст. да н.э., г. Самануд, Егіпет — III ст. да н.э.) — старажытнаегіпецкі гісторык, вярхоўны жрэц у Галіопалі. Напісаў на грэчаскай мове «Гісторыю Егіпта» (захаваліся толькі ўрыўкі ў творах Іосіфа Флавія і гісторыкаў царквы Афрыкана і Яўсевія. Манефону належыць прыняты і цяпер у навуцы падзел гісторыі Егіпта на 30 дынастый фараонаў і на перыяды Старажытнага, Сярэдняга і Новага царстваў.

## Публікацыя 
* Manetho [Works] with an English transl. by W.G.Waddell. — London, 1948. — (The Loeb classical library).

## Гл. таксама 
* Гекатэй Абдзерскі

## Літаратура 
* Манефон // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 10: Малайзія — мугаджары. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2000. — С. 80.
* Струве, В. В. Манефон и его время // Записки коллегии востоковедов. — 1928. — Том 3. — Выпуск 1; 1930. — Том 4. — С.
* Струве, В. В. Подлинный Манефоновский список царей Египта и хронология Нового царства // Вестник древней истории. — 1946. — № 4. — С.

Катэгорыя:Вучоныя Старажытнага Егіпта
Іасафат Булгак

**Іасафат Булгак** (, Слонімскі павет — ) — грэка-каталіцкі царкоўны дзеяч.

Вучыўся ў школе пры Жыровіцкім манастыры (1763—74) і ў Рыме (1782—85).

Член ордэна базыльян з 1774. Доктар тэалогіі і кананічнага права (1785). Выкладаў у манастырскіх школах у Беразвеччы (цяпер Глыбоцкі раён) і Жыровічах. У 1790—95 епіскап тураўскі, каад’ютар Пінскай епархіі. Падчас царавання Паўла I садзейнічаў вяртанню ў унію прыходаў, якія былі пераведзены ў праваслаўе. У 1798—1828 епіскап брэсцкі. Мітрапаліт грэка-каталіцкай царквы (1817—38), з 1818 і старшыня 2-га (уніяцкага) дэпартамента Рымска-каталіцкай духоўнай калегіі ў Пецярбургу, з 1828 старшыня асобнай Грэка-каталіцкай калегіі, з 1833 архіепіскап полацкі. У канцы жыцця яго акружалі епіскапы — прыхільнікі збліжэння, а потым і аб’яднання з праваслаўнай царквой (І. Сямашка, А. 3убко, В. Лужынскі і інш.), што вяло да змяншэння яго ўплыву. Смерць Іасафата Булгака зняла апошнюю перашкоду для скасавання Берасцейскай уніі 1596.

## Спасылкі 
Іасафат
Катэгорыя:Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты
Катэгорыя:Брэсцкія ўніяцкія епіскапы
Катэгорыя:Пінскія і тураўскія ўніяцкія епіскапы
Катэгорыя:Базыльяне
Віктар Астроўскі

**Віктар Астроўскі** (, в. Засімавічы, Пружанскі павет, Гродзенская губерня, цяпер , Брэсцкая вобласць — , , Вялікабрытанія) — беларускі грамадскі дзеяч на эміграцыі, публіцыст, картограф.

## Біяграфія 
Сын Р. Астроўскага. Вучыўся на факультэце права Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя, быў членам Беларускага студэнцкага саюза, арганізацыі «Скарынія». Скончыў агранамічны факультэт Пазнаньскага ўніверсітэта (інжынер-аграном). У кастрычніку 1939 г. у Вільні арыштаваны і асуджаны на 8 гадоў лагераў (срок адбываў у Варкуце, Расія). Яго маці, Антаніна Астроўская, загінула ў лагеры ў Казахстане. З канца 1941 г. у Арміі Андэрса (2-гі Польскі корпус), у складзе якой прымаў удзел у штурме Монтэ-Касіна (Італія, май 1944 г.). З 1946 г. жыў у Вялікабрытаніі, працаваў у вугальных шахтах, потым на працягу 20 гадоў — у друкарні аператарам машынаў. У Лондане жыў на Кэтнар-роўд 57.

Займаўся вывучэннем картаграфіі Беларусі. Аўтар шэрагу кніг па беларускай картаграфіі і старажытных назвах Беларусі, а таксама публіцыстычных брашур і артыкулаў, прысвечаных гісторыі XX ст. і скіраваных супраць апанентаў БЦР — Рады БНР. Усе кнігі выдаваў за ўласны кошт. У 1960-х гг. займаўся выданнем часопіса «Аб’еднаньне». Збіраў калекцыю картаў, якая пасля яго смерці была перададзеная ў Скарынаўскую бібліятэку.

## Творы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* *Гардзіенка, Н.* Беларусы ў Вялікабрытаніі / Наталля Гардзіенка; Рэдактар Алег Гардзіенка. — Мн.: Медысонт, 2010. — С. 520. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кніга 18).

Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Картографы Беларусі
Мікалай Ігнатавіч Музіль

{{Тэатральны дзеяч
 | Імя              = Мікалай Музіль
 | Выява      = 
 | Шырыня           = 220px
 | Апісанне выявы = 
 | Імя пры нараджэнні = 
 | Дата нараджэння    = 
 | Месца нараджэння   = 
 | Дата смерці      = 
 | Месца смерці     = 
 | Прафесія        = 
 | Грамадзянства      = 
 | Гады актыўнасці  = 
 | Амплуа           = трагікамічны акцёр
 | Тэатр            = Малы тэатр
 | Узнагароды          = { style="background:transparent"
-
}
{ style="background:transparent"
Заслужаны артыст Імператарскіх тэатраў
}
 | imdb_id          = 
}}

**Мікалай Ігнатавіч Музіль** (; 26 лістапада 1839, Чэсмены пад Масквой — 9 ліпеня 1906) — рускі . Заслужаны артыст імператарскіх таварыстваў (1903 г.).

## Біяграфія 
У 1865 г. дэбютаваў у Малым тэатры. З гумарам выконваў ролі амплуа «прасцяка» ў вадэвілях і аперэтах. Пазней характарны акцёр. Найбольш вызначыўся ў п’есах А.Астроўскага, у многіх — першы выканаўца: Гаўрыла («Гарачае сэрца», 1869 г.), Пётр («Лес», 1871 г.), Платон («Праўда — добра, а шчасце лепш», 1876 г.), Рабінзон («Беспасажніца», 1878 г.), Нарокаў («Таленты і паклонікі», 1881 г.), Шмага («Без віны вінаватыя», 1884 г.) і іншае

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акцёры Расіі
Францішак Музіка

[thumb|250px|Мастак Францішак Музіка (1900—1974, злева) і скульптар [Стэфан Фрыдрых (1896—1982)]]
**Францішак Музіка** (,  — ) — чэшскі мастак.

Вучыўся ў АМ у Празе (1918—1924 гг.) і ў Парыжы (1925—1926 гг.). Выкладаў у Мастацка-прамысловай школе ў Празе (з 1945 г.). Член мастацкага аб'яднання «Дзеветсіл» (з 1921 г.) і таварыства мастакоў «Манес» (з 1923 г.). У творчасці звяртаўся да прыёмаў сюррэалізму, неакласіцызму і неарамантызму: карціны «Тры сястры» (1922 г.), «Сям'я» (1924 г.), «Нацюрморт з ракавінай на стале» (1927 г.), «Пейзаж» (1935 г.), «Барацьба» (1937 г.), «Бабіна лета» (1940 г.), «Сон», «Рэквіем» (абедзве 1943 г.), «Тэатр» (1944 г.), «Дрэва з акном. XIII» (1952 г.), «Вялікая дуга» (1965 г.), серыя карцін «З чэшскага краю» (1943 г.) і іншае. Працаваў у графіцы і тэатральна-дэкарацыйным мастацтве.

## Літаратура 
* Музіка Францішак // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 11: Мугір — паліклініка. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2000. — С. 14.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Мастакі Чэхіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Вышэйшай школы прыкладнога мастацтва ў Празе
Іван Юліянавіч Кулік

**Іван Юліянавіч Кулік** (, г. Шпола, Чаркаская вобласць, Украіна — ) — украінскі пісьменнік, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
3 1914 года ў эміграцыі. 3 1917 года ва Украіне. Уваходзіў у склад першага савецкага ўрада Украіны. У 1924—1926 гг. савецкі консул у Канадзе. У 1935—1937 гг. дырэктар Палітвыда Украіны. У 1937 годзе рэпрэсіраваны. Рэабілітаваны ў 1957 годзе.

Друкаваўся з 1918 г. Паэтычны дэбют — зборнік вершаў «Мае каламыйкі» (1921). Аўтар зборнікаў востраграмадзянскай лірыкі «Зялёнае сэрца» (1923), «У акружэнні» (1927), «Пасталелая маладосць» (1935), празаічных твораў «Прыгоды Васіля Раленкі», «Чатырнаццатая люлька» (абодва 1932 г.), «Запіскі консула» (1934). Пісаў публіцыстычныя, літаратурна-крытычныя артыкулы. 

На беларускую мову асобныя творы Івана Куліка пераклаў Р. Родчанка.

## Творы 
* Кулік, І. Поезії. — Київ, 1967.
* Кулик, И. Ю. Записки консула. — М., 1964.

## Літаратура 
* Кулік Іван Юліянавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 9: Кулібін — малаіта. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 1999. — С. 5.
* *Сорока М.* Іван Кулик // …З порога смерті… Письменники України&nbsp;— жертви сталінських репресій.&nbsp;— К., 1991.&nbsp;— С.&nbsp;291—292.

Катэгорыя:Пісьменнікі Украіны
Іван Аляксеевіч Нядзёшаў

**Іван Аляксеевіч Нядзёшаў** (;  — ) — адзін з першых даследчыкаў (XIX ст.) беларускай мовы.

Некаторы час жыў у г. Замасць (Польшча). Аўтар працы «Гістарычны агляд найважнейшых гукавых і марфалагічных асаблівасцей беларускіх гаворак», апублікаванай у часопісе «Русский филологический вестник», Варшава, 1884, Том 12), у якой паспрабаваў вызначыць геаграфічныя межы беларускай мовы ў Віленскай, Гродзенскай, Мінскай, Чарнігаўскай, Віцебскай, Ковенскай губернях, а таксама прааналізаваў гісторыю развіцця гукаў і граматычных форм беларускай мовы пераважна паводле помнікаў беларускага пісьменства XVI—XVII стст.

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Роберт Музіль

**Роберт Музіль** (; 6 лістапада 1880, , Аўстра-Венгрыя — 15 красавіка 1942, , Швейцарыя) — аўстрыйскі , ,  і .

## Біяграфія 
Вучыўся ў ваеннай акадэміі ў Вене, скончыў вышэйшую тэхнічную школу (1901 г.), Берлінскі ўніверсітэт (1908 г.). З 1938 г. у эміграцыі (Швейцарыя).

Як пісьменнік фарміраваўся пад уплывам рамантызму, рускага рэалізму, імпрэсіянізму, нямецкаму мадэрну, філасофіі Ніцшэ. Самы значны яго твор — філасофска-сатырыстычны раман «Чалавек без уласцівасцей» (Кн. 1 — 3, 1930—1943 гг.) — вострая сатыра на Аўстра-Венгрыю напярэдадні 1-й сусветнай вайны. Аўтар рамана «Душэўныя пакуты выхаванца Цёрлеса» (1906 г., экранізацыя 1965 г.), «Тры жанчыны» (1924 г.), драмы «Летуценнікі» (1921 г.), кніга эсэ і мініацюра «Прыжыццёвыя спадчына» (1936 г.) і іншыя. Яго творы адметныя глыбокім псіхалагізмам і стылявой дасканаласцю.

## Бібліяграфія 
* *Die Verwirrungen des Zöglings Törleß* (1906)
* *Vereinigungen. Zwei Erzählungen.* (1911)
* *Die Schwärmer* (1921)
* Grigia. Novelle (1923)
* *Drei Frauen* (1924)
* *Nachlaß zu Lebzeiten* (1936, у т.л. апавяданне *Die Amsel*)
* *Gesammelte Werke.* 2 т. Hg. v. Adolf Frisé. Reinbek, Rowohlt 1978 [ISBN 3-498-04256-4]
* *Der literarische Nachlaß.*  CD-ROM-Edition. Hg. von Friedbert Aspetsberger, Karl Eibl und Adolf Frisé. Reinbek bei Hamburg: Rowohlt 1992. (DOS-basierte Bedienungsoberfläche.)

## Літаратура 
* Адмони, В. Г. «Человек без свойств» Р.Музиля // Адмони, В. Г. Поэтика и действительность. — Л., 1975.
* Белобратов, А. В. Роберт Музиль: Метод и роман. — Л., 1990.
* Лявонава, Е. А. Музіль Роберт / Е. А. Лявонава // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 11: Мугір — паліклініка. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2000. — С. 14.

## Спасылкі 
* Robert Musil 

Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Аўстрыйская арыстакратыя
Зялёная партыя Венгрыі

**Зялёная партыя Венгрыі** () — венгерская палітычная партыя.

Кіраванне LMP ажыццяўляе калектыўнае кіраўніцтва з 13 чалавек.

LMP з’яўляецца назіральнікам у Еўрапейскай партыі зялёных.

## Ідэалогія 
Ідэалагічнай асновай партыйнай палітыкі з’яўляецца канцэпцыя ўстойлівага развіцця. Партыя падтрымлівае развіццё грамадзянскай супольнасці, абароны навакольнага асяроддзя і барацьбу з карупцыяй.  

## Гісторыя 
Партыя заснавана 26 лютага 2009 года на базе некалькіх няўрадавых арганізацый. Да 2020 года мела назву «Палітыка можа быць іншай!» (, *LMP*).

На выбарах у Еўрапарламент 2009 года партыя атрымала 2,61 % галасоў, а на парламенцкіх выбарах у Венгрыі ў красавіку 2010 года патрапіла ў парламент, атрымаўшы 16 мандатаў з 386: 5 мандатаў па тэрытарыяльных спісах і 11 — па нацыянальным спісе.

Па выніках парламенцкіх выбараў 2022 года партыя ў парламент Венгрыі не патрапіла.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітычныя партыі Венгрыі
Катэгорыя:Зялёныя палітычныя партыі
Катэгорыя:Левацэнтрысцкія партыі
Прамова Русіна

**Прамова Русіна** («Concio Ruthena») — беларускі ананімны сатырычны твор антырэлігійнай накіраванасці 1-й паловы XVIII ст.

«Прамова» напісана лацінкай беларускай гутарковай мовай. Уваходзіла ў рукапісны зборнік твораў на беларускай, лацінскай і польскай мовах, складзены прыкладна ў 1711—1741 гадах.

У аснове твора апавяданне пра будову Сусвету, які ўяўляецца аўтару як жорны, дзе бог «перамолвае» людзей. У «Прамове» крытыкуюцца тагачасная рэчаіснасць, несправядлівы падзел матэрыяльных даброт, выкрываюцца рэлігійныя догмы і вера ў боскую справядлівасць. У творы адчуваецца рэлігійнае вальнадумства, выкарыстана барочная алегорыя.

Напісана, відаць, аўтарам «Другой прамовы Русіна аб нараджэнні Хрыста».

## Літаратура 
* 
* Прамова Русіна… // Полымя. — 1965. — № 9. — С.
* Гісторыя беларускай дакастрычніцкай літаратуры. Том 1. — Мн., 1968.
* Из истории свободомыслия и атеизма в Белоруссии. — Мн., 1978.
* *Мальдзіс, А. І.* На скрыжаванні славянскіх традыцый. — Мн., 1980.

Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове
Катэгорыя:Ананімныя творы
Катэгорыя:Беларуская літаратура XVIII стагоддзя
Насовіцкі раён

**Насо́віцкі раё́н** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка БССР у 1926—1927 гадах. Цэнтр — вёска Насовічы.

Утвораны 8 снежня 1926 года падчас другога ўзбуйнення БССР у складзе Гомельскай акругі БССР. У склад раёна ўключаны 25 сельсаветаў: Антонаўскі, Гадзічаўскі, Гардуноўскі, Глыбоцкі, Грабаўскі, Дуянаўскі, Запрудоўскі, Зябраўскі, Івакаўскі, Кантакузаўскі, Клімаўскі, Краўцоўскі, Лагуноўскі, Макаўскі, Маркавіцкі, Насовіцкі, Паддабранскі, Пракопаўскі, Прыбыткаўскі, Пясочна-Будскі, Рагі-Ілецкі, Рудня-Прыбыткаўскі, Старасельскі, Хутаранскі, Чарацянскі. 4 жніўня 1927 года раён скасаваны, Антонаўскі, Грабаўскі, Дуянаўскі, Запрудоўскі, Зябраўскі, Кантакузаўскі, Клімаўскі, Лагуноўскі, Насовіцкі, Прыбыткаўскі, Пясочна-Будскі, Рудня-Прыбыткаўскі, Старасельскі, Хутаранскі сельсаветы перададзены Гомельскаму раёну, Гадзічаўскі, Гардуноўскі, Глыбоцкі, Івакаўскі, Краўцоўскі, Макаўскі, Маркавіцкі, Паддабранскі, Пракопаўскі, Рагі-Ілецкі, Чарацянскі сельсаветы — новаўтворанаму Церахоўскаму раёну.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.
*  — С. 200.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1927 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Гомельскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Добрушскага раёна
Катэгорыя:Насовічы
Ян Міхал Развадоўскі

**Ян Міхал Развадоўскі** (; 7 снежня 1867, Чарна каля горада Тарнаў, Польшча — 13 сакавіка 1935) — польскі мовазнавец-індаеўрапеіст, этнограф. Член Польскай Акадэміі навук у Кракаве (з 1903 г.), член-карэспандэнт Пецярбургскай Акадэміі навук (з 1911 г.).

## Біяграфія 
У 1885—1889 гг. вучыўся ў Кракаве і Лейпцыгу. З 1899 г. прафесар Ягелонскага універсітэта ў Кракаве. З 1920 г. віцэ-прэзідэнт, у 1925—1929 г. прэзідэнт Польскай Акадэміі навук.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац па агульным, індаеўрапейскім, польскім мовазнаўстве, анамастыцы: «Утварэнне і значэнне слова» (1904), «Семасіялогія, або Навука аб развіцці значэнняў слова» (1907), «Була 1136 года як найстаражытнейшы помнік польскай мовы» (1909), «Гістарычная фанетыка польскай мовы» (1914), «Адносіны польскай мовы да іншых славянскіх» (1915), «Пра з'явы і развіццё мовы» (1921), «Даследаванні назваў славянскіх рэк» (выд. 1948) і інш.

## Бібліяграфія 
* Wybór pism. T. 1 — 3. — Warszawa, 1959—1961.

## Літаратура 
* *Biogramy uczonych polskich*, Cz. I: Nauki społeczne, zeszyt 3: P-Z (pod redakcją A. Śródki i P. Szczawińskiego), Ossolineum, Wrocław 1985.
* Stanisław Urbańczyk, *Jan Michał Rozwadowski*, w: *Polski Słownik Biograficzny*, tom XXXII, 1991.
* Joanna Maksym Benczew, Mariusz Patelski, Jana Michała Rozwadowskiego zainteresowania Słowiańszczyzną, w: Slovanský svět očima badatelů a publicistů 19. a 20. století. Sborník z mezinárodni vĕdecké konference k 50. výročí úmrtí Ludvíka Kuby (Opole 16. — 17. listopadu 2006), Etnologický ústav AV ČR, v.v.i.: Praha 2007, s. 116—124.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Славісты Польшчы
Катэгорыя:Філолагі Польшчы
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Усевалад Фёдаравіч Мілер

**Усевалад Фёдаравіч Мілер** () (, Масква — ) — рускі мовазнавец, фалькларыст, этнограф і археолаг; прадстаўнік гістарычнай школы ў рускай фалькларыстыцы.

Акадэмік Пецярбургскай Акадэміі навук (1911 г.). Скончыў Маскоўскі універсітэт (1870 г.), прафесар у ім (з 1884 г.). Старшыня этнаграфічнага аддзела Таварыства аматараў прыродазнаўства (з 1881 г.), адзін з заснавальнікаў часопіса «Этнографическое обозрение» (1889—1916 гг.). З 1884 г. хавальнік Дашкаўскага этнаграфічнага музея, у 1897—1911 гг. дырэктар Лазараўскага інстытута ўсходніх моў. Даследаваў мовы і літаратуру народаў Блізкага Усходу, Каўказа, народны эпас, літаратуру і мову старажытнай Русі.

## Літаратура 
* Мілер Усевалад Фёдаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і іншыя. Том 10: Малайзія — мугаджары. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2000. — С. 371.

## Спасылкі 
* Бібліяграфія
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Фалькларысты Расіі
Катэгорыя:Этнографы Расіі
Катэгорыя:Каўказазнаўцы
Катэгорыя:Іраністы
Катэгорыя:Археолагі Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі пансіёну Энеса
Катэгорыя:Выпускнікі гісторыка-філалагічнага факультэта Маскоўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Чацвёртай Маскоўскай гімназіі
Катэгорыя:Правадзейныя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Аўтары Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона
Аляксандр Фёдаравіч Рыціх

**Аляксандр Фёдаравіч Рыціх** (; , Пецярбургская губерня — пасля ) — рускі этнограф, ваенны картограф. Генерал-лейтэнант (1891).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 ліпеня 1831 года. Скончыў Інжынерную акадэмію (1853 г.) і Акадэмію Генштаба (1858 г.). Стаяў на пазіцыях вялікадзяржаўнага шавінізму. Аўтар «Атласа народонаселения Западнорусского края по вероисповеданиям и национальностям» (СПб.,1863), у якім усё славянскае мясцовае насельніцтва каталіцкага веравызнання ім было аднесена пераважна да палякаў, праваслаўнае лічылася рускім. Ні традцыі культуры, ні моўныя асаблівасці ім пад увагу не прымаліся. Найбольш каштоўныя яго карты з этнічнай статыстыкай Беларусі, некаторых абласцей Расіі, замежных славянскіх народаў («Этнографическая карта Европейской России». СПб., 1875). Яго працы, прысвечаныя Заходняму краю («Материалы для этнографии Царства Польского: Люблинская и Августовская губернии». СПб., 1864) і іншыя, мелі апісальны характар.

Катэгорыя:Военачальнікі Расіі
Катэгорыя:Этнографы Расіі
Свабода і салідарнасць (Славакія)

**Свабода і салідарнасць** (Славакія) () – палітычная партыя ў Славакіі ліберальнай арыентацыі. Ідэалогія партыі заснавана на ідэях класічнага лібералізма ў эканамічнай сферы. Партыя выступае за ўрэзванне прывілеяў палітыкаў і ў падтрымку легалізавання аднаполых шлюбаў і лёгкіх наркотыкаў. Акрамя таго, партыя прытрымліваецца еўраскептыцызма. 

Партыя створана 28 лютага 2009 г. эканамістам Рыхардам Сулікам, актыўна прасоўваў ў Славакіі сістэму прапарцыйнага падаткаабкладання (Сулік быў спецыяльным дараднікамі міністраў фінансаў Славакіі пасля 2002 г.). На выбарах у Еўрапарламент 2009 г. партыя ва ўмовах рэкордна нізкай яўкі атрымала 4,71% (39 016) галасоў і не атрымала ніводнага дэпутацкага мандата. Па апошніх апытаннях, перад парламенцкімі выбарамі 12 чэрвеня 2010 г. партыя магла разлічваць на 12,4% галасоў. Такім чынам, партыя магла стаць другі па прадстаўніцтве ў парламенце, аднак на выбарах яна атрымала 12,14% (304 287) галасоў і 22 дэпутацкіх мандат, сфармаваўшы трацінай па велічыні фракцыю. У 2009 г. партыя разгарнула кампанію па правядзенні «Рэферэндум-2009» па пытаннях памяншэння колькасці парламента са 150 да 100 месцаў, памяншэнні прывілеяў і выдаткаў дэпутатаў, лібералізацыі заканадаўства ў вобласці СМІ. Пасля фарміравання ў 2010 г. кааліцыйнага ўрада з удзелам партыі рэферэндум быў ухвалены.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Славакіі
Катэгорыя:Ліберальныя партыі
Травесція

**Травесці́я**, **травесці** — камічны жанр, кшталт бурлеску, заснаваны на зніжэнні высокіх хрэстаматыйных узораў класічнай паэзіі, міфалагічных або біблейскіх сюжэтаў. Узнікла ў новы час як рэакцыя на класіцызм з яго культам антычнасці і пагардай да народнай культуры. Характэрныя рысы травесці: агрубленне класічнага сюжэта, напаўненне яго бытавымі рэаліямі свайго часу, выкарыстанне самых нізкіх моўных пластоў, у тым ліку дыялектаў.

Асабліва часта травесціравалася «Энеіда» Вергілія: у Францыі — П. Скарон (XVII стагоддзе), у Аўстрыі — А. Блумаўэр (XVIII стагоддзе), у Расіі — М. Осіпаў (канец XVIII стагоддзя), на Украіне — І. Катлярэўскі (канец XVIII — пачатак XIX стагоддзя); у Расіі мела таксама поспех травесційная паэма В. Майкава «Елісей, або Раздражнёны Вакх» (XVIII стагоддзе).

У беларускай літаратуры прыёмам зніжэння карысталіся аўтары сатырычных твораў XVII—XVIII стагоддзяў («Прамова Мялешкі», «Казанне руске», «Уваскрэсенне Хрыстова» і інш.). Лінію травесційных «Энеід» працягвае «Энеіда навыварат». Рысы травесці мае таксама паэма «Тарас на Парнасе».

## Гл. таксама 
* Іраікамічная паэма

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Кісялёў, Г.* Загадка беларускай «Энеіды». — Мн., 1971.
* *Лазарук, М.* Станаўленне беларускай паэмы. — Мн., 1968.
* *Семёнов В. Б.* Травести́я // Ли­те­ра­тур­ная эн­цик­ло­пе­дия тер­ми­нов и по­ня­тий / ред­кол. : А. Н. Ни­ко­лю­кин (гл. ред.) [и др.] ; РАН, Ин-т на­уч. ин­форм. по об­ществ. на­у­кам. — Москва : Ин­тел­вак, 2001. — Стлб. 1079—1081. — 1596 с. — Имен. указ.: с. 1277—1483. — Предм. указ.: с. 1484—1595. — ISBN 5-93264-026-Х.
* 
* Травести́, травести́рование // *Квятковский А. П.* Поэтический словарь / Науч. ред. И. Роднянская. — М.: Сов. Энцикл., 1966. — С. 306. — 376 с.

Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Ліпская культура

**Ліпская культура** – археалагічная культура эпохі верхняга (позняга) палеаліту ў межах Валына-Падольскай пліты. Датуецца позднамадленскім перыядам (IX – XII тысячагоддзм да н.э.). Назву атрымала ад групы помнікаў на р. Ліпа каля аднайменнага сяла паблізу г. Дубна Ровенскай вобласці (Украіна). Першыя помнікі выяўлены ў 1908 г. (Гарадок). Раскопкі ў 1926 г. праводзіў Л.Савіцкі. Найбольш грунтоўныя даследаванні зроблены В.П.Савічам у 1960 – 1963 гг. на стаянках паблізу с. Ліпа і ў 1968 – 1979 гг. на стаянцы Кулычоўка каля г. Крамянец Цярнопальскай вобласці. Знойдзены рэшткі жытлаў, косці маманта, насарога, тура, зубра, паўночнага аленя, каня, пясца і іншае, праколка, костка птушкі з насечкамі, косць з атрапаморфнай выявай. Плямёны ліпскай культуры выраблялі крамянёвыя нажы, скрабкі, бакавыя разцы, мікравастрыі і граветы (вузкія пласціны з прытупленым краем), праколкі, масіўныя свердлы і наканечнікі дзідаў, нуклепадобныя сякеры і іншае. Пласціны нарыхтоўваліся з чоўнападобных нуклеусаў своеасаблівай формы. Распрацаваная плямёнамі ліпскай культуры крамянёвая вытворчасць існавала ў наступныя эпохі. Ліпская культура стала вытокам для развіцця больш позняй свідэрскай культуры, помнікі якой распаўсюджаны на поўначы Валыні і захадзе Беларусі, у басейнах Віслы і Нёмана.

## Літаратура 
* Ісаенка, У. Ф. Ліпская культура / У. Ф. Ісаенка // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 19. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* Ісаенка, У. Ф. Ліпская культура / У. Ф. Ісаенка // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: В.В.Гетаў і іншыя. – Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1993. – С. 371.
* Островский, М.И., Григорьев, Г.П. Липская палеолитическая культура // Советская археология. – 1966. – № 4. – С.
* Савич, В.П. Пізньопалеолітичне населення Південно-Західної Волині. – Київ, 1975.

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Украіны
Уваскрэсенне Хрыстова (ананімны вершаваны твор)

**«Уваскрэсенне Хрыстова»**, *Васкрэсенне Хрыстова і сашэствіе яго ў ад* — помнік беларускай літаратуры канца XVIII ст.; ананімны вершаваны твор. Узнік пад непасрэдным уплывам украінскага твора «Вершы на Вялікдзень», напісаны ў стылі травесці, перайшоў у фальклор ў розных рэдакцыях.

## Крыніцы 
## Публікацыі 
* Беларуская літаратура XIX ст.: Хрэстаматыя. — Мн., 1971.

## Літаратура 
* 
* Ахрыменка, П. П., Ларчанка, М. Р. Старажытная беларуская літаратура. — Мн., 1968.
* Лазарук, М. А. Станаўленне беларускай паэмы. — Мн., 1968.

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Беларуская літаратура XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Ананімныя творы
Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове
Катэгорыя:Вершаваныя творы