open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксей Уладзіміравіч Белы

**Аляксей Уладзіміравіч Белы** (нар. , г. Растоў-на-Доне, Расія) — беларускі фізік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2021, член-карэспандэнт з 2004), доктар тэхнічных навук (1990), прафесар (1995).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава (1973). З 1973 года стажор-даследчык, малодшы, старшы, вядучы навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыі Фізіка-тэхнічнага інстытута НАН Беларусі, у 1992—2002 гадах начальнік навукова-вытворчага аддзела, у 2002—2004 гадах начальнік упраўлення навукова-інавацыйнай дзейнасці НАН Беларусі.

У 2004—2006 гадах намеснік дырэктара Фізіка-тэхнічнага інстытута НАН Беларусі, у 2006—2009 гадах намеснік акадэміка-сакратара Аддзялення фізіка-тэхнічных навук НАН Беларусі, адначасова з 2004 года загадчык аддзела Фізіка-тэхнічнага інстытута НАН Беларусі.

## Узнагароды 
* Прэмія Ленінскага камсамола (1982),
* Дзяржаўная прэмія БССР (1988),
* Узнагароджаны медалём Таварыства металургаў і металафізікаў Францыі (1997),
* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2000),
* Прэмія НАН Беларусі і Сібірскага аддзялення РАН імя акадэміка В. А. Капцюга (2002).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя даследаванні ў галіне матэрыялазнаўства, фізікі паверхняў, трыбатэхнікі. Унесены значны ўклад у даследаванне фізікі ўзаемадзеяння зараджаных часціц з павярхоўнымі пластамі цвёрдых цел. Распрацаваў новы перспектыўны навуковы напрамак — нізкаэнергетычную іённую імплантацыю пры высокіх шчыльнасцях іённага току. Устанавіў шэраг заканамернасцей структурных ператварэнняў і радыяцыйна-стымуляванай дыфузіі, асноўныя механізмы павышэння фізіка-механічных уласцівасцей матэрыялаў пры апрамяненні іённымі пучкамі высокай шчыльнасці; узаемасувязь параметраў імплантацыі, мікраструктуры і эксплуатацыйных характарыстык паверхняў. Навуковыя распрацоўкі з’явіліся асновай для стварэння новых тэхналогій інжынерыі паверхняў і неабходнага абсталявання, высокатрывалых, зноса- і каразійна-стойкіх матэрыялаў.

Аўтар звыш 230 навуковых прац, у тым ліку 6 манаграфій, 23 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў на вынаходствы.

### Бібліяграфія 
* Структура и методы формирования износостойких поверхностных слоев. М.: Машиностроение, 1992 (совм. с Г. Д. Карпенко, Н. К. Мышкиным).
* Ионно-лучевая обработка металлов, сплавов и керамических материалов. Мн., 1998 (совм. с В. А. Кукареко, О. В. Лободаевой, И. И. Тараном, С. К. Шихом).
* Инженерия поверхностей конструкционных материалов концентрированными потоками ионов азота. Мн., 2007 (совм. с В. А. Кукареко, А.Патеюком).

## Літаратура 
* Белый Алексей Владимирович // Изобретатель, № 7 (187) 2015. — С. 32—33.

## Спасылкі 
* Аляксей Уладзіміравіч Белы ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Ёта Петэрсан

**Ёта Элізабет Петэрсан** (швед. Göta Elisabeth Pettersson, , , Швецыя — , там жа) — шведская гімнастка, чэмпіёнка свету, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 1952 года.

## Біяграфія 
Ёта Петэрсан нарадзілася ў 1926 годзе ў Стакгольме. У дзяцінстве яна хацела займацца плаваннем, аднак у 1941 годзе пачала займацца гімнастыкай. У 1946 годзе заняла трэцяе месца на чэмпіянаце Швецыі. У 1948 годзе стала чэмпіёнкай Швецыі. У 1950 годзе яна ў складзе зборнай перамагла на чэмпіянаце свету. У 1952 годзе на Летніх Алімпійскіх гульнях у Хельсінкі шведкі выйгралі залаты медаль у камандных практыкаваннях з прадметам, апярэдзіўшы зборную СССР і Венгрыі з вынікам 74,2 бала.

Пасля Алімпійскіх гульняў 1952 года Петэрсан завяршыла кар’еру. У 1953 годзе яна выйшла замуж. Памерла ў 1993 годзе ў Стакгольме.
Матсан

**Матсан** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Маці Матсан — фінскі плывец
* Ніклас Матсан — шведскі сноўбардыст
* Сафія Матсан — шведская спартсменка, чэмпіёнка Еўропа
* Хелена Матсан — шведская актрыса
* Юханна Матсан — шведская спартсменка, барэц вольнага стылю
Сафія Матсан

**Сафія Магдалена Матсан** (, нар. ) — шведская спартсменка, барэц вольнага стылю, чэмпіёнка свету і Еўропы, пераможца I Еўрапейскіх гульняў і II у Мінску.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1989 годзе ў Еліварэ. У 2007 годзе стала бронзавай прызёркай чэмпіянату Еўропы. У 2008 годзе стала срэбнай прызёркай чэмпіянату Еўропы, але на Алімпійскіх гульнях у Пекіне стала толькі 12-й. У 2009 годзе стала чэмпіёнкай свету. У 2010 годзе стала чэмпіёнкай Еўропы і бронзавай прызёркай чэмпіянату свету. У 2011 годзе стала срэбнай прызёркай чэмпіянату свету. У 2012 годзе стала срэбнай прызёркай чэмпіянату Еўропы, але на Алімпійскіх гульнях у Лондане стала толькі 7-й. У 2013 годзе ў 2-ы раз стала чэмпіёнкай Еўропы і срэбнай прызёркай чэмпіянату свету. У 2014 годзе ў 3-ы раз стала чэмпіёнкай Еўропы і срэбнай прызёркай чэмпіянату свету. У 2015 годзе стала чэмпіёнкай I Еўрапейскіх гульняў у Баку і срэбнай прызёркай чэмпіянату свету. У 2016 годзе ў 4-ы раз стала чэмпіёнкай Еўропы.

У лютым 2020 года на чэмпіянаце кантынента ў італьянскай сталіцы, у вагавой катэгорыі да 55 кг Сафія ў сутычцы за бронзавы медаль адолела спартсменку з Германіі Элен Рыстэрэр і заваявала бронзавы медаль еўрапейскага першынства.

## Спасылкі
Іосіф Вітольдавіч Раманоўскі

**Іосіф Вітольдавіч Раманоўскі** (25 красавіка 1941) — біяарганік, педагог, кандыдат медыцынскіх навук (1970), прафесар (2000).

## Біяграфія 
У 1964 г. па заканчэнні лячэбнага факультэта Мінскага медыцынскага інстытута быў накіраваны ў аспірантуру. Па выніках даследаванняў у 1970 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю «Узаемадзеянні сульфгідрыльных, дысульфідных груп і бялку ў пухліне і тканінах жывёлы-пухлінаносьбіта ў працэсе развіцця асцытнай пухліны Эрліха і пры хіміятэрапіі».

З 1967 асістэнт, а з 1974 г. дацэнт кафедры арганічнай і фізкалоіднай хіміі Мінскага медыцынскага інстытута. Паралельна з 1976 г. — намеснік дэкана педыятрычнага факультэта, а у 1985—2007 гг. дэкан медыка-прафілактычнага факультэта. У 2001—2005 гг. загадчык, а з 2006 г. прафесар створанай ім кафедры біяарганічнай хіміі БДМУ. З 2008 г. — старшыня Савета старэйшын БДМУ .

## Навуковая і педагагічная дзейнасць 
Аўтар больш за 250 навуковых прац. Асноўныя напрамкі навуковай дзейнасці — акісляльна-аднаўленчыя працэсы пры апёкавай траўме, парушэннях функцыі шчытападобнай залозы і розных відах стрэсу, асаблівасці энергазабеспячэння мозгу і мiжмедыятарных ўзаемаадносін у мозгу пры ўздзеянні розных нейратропных злучэнняў.
І. В. Раманоўскі з’яўляецца адным з арганізатараў выкладання курса «Біяарганічная хімія» ў сістэме медыцынскай адукацыі. У 1982 г. падрыхтаваў і ўпершыню ў Беларусі прачытаў курс новай дысцыпліны, якая падкрэслівала медыцынскую накіраванасць хіміі ў падрыхтоўцы будучага ўрача. У 2001 г. узначаліў кафедру біяарганічнай хіміі. У 2015 г. пад яго рэдакцыяй выйшаў падручнік «Біяарганічная хімія», які стаў заканамерным вынікам шматгадовай працы па ўкараненнi гэтага курса ў сістэме медыцынскай адукацыі.

## Званні і ўзнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Ф. Скарыны (2008 г.), Ганаровым званнем «Заслужаны работнiк аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (1994 г.), Падзякай Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, Ганаровымі граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР і Міністэрства аховы здароўя, знакамі «Выдатнік аховы здароўя», «Выдатнік санітарнай аховы СССР». За ўклад у развіццё міжнароднага супрацоўніцтва узнагароджаны Інтэрнацыянальным Форумам бальнічнай гігіены Германіі памятным медалём Макса фон Петэнкофера (2006 г.).

Катэгорыя:Выкладчыкі
Катэгорыя:Кандыдаты медыцынскіх навук
Катэгорыя:Дэканы медыка-прафілактычнага факультэта БДМУ
Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Ліда)

**Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў** — колішні мураваны рымска-каталіцкі культавы комплекс у Лідзе. Размяшчаўся на рагу Віленскай і Каменскай вуліц, знаходзіўся ў цэнтры горада, насупраць Фарнага касцёла. Зараз прыкладна там, дзе стаяў кармеліцкі кляштар, знаходзіцца будынак музычнага каледжа, а на тым месцы, дзе быў касцёл, праходзіць паўднёвая праезджая паласа вуліцы Ленінскай.

## Гісторыя 
20 мая 1672 года кармеліты атрымалі ад лідскага войскага Адама Нарбута і яго жонкі Кацярыны пляц для касцёла. Касцёл і кляштар фундаваў Мікалай Рыла, шмат хто з шляхты і гараджан надавалі кармелітам землі, пляцы ў горадзе і грошы. У 1684 г. фундушы былі зацверджаны каралём Янам III Сабескім.

Lida, Karmelickaja. Ліда, Кармэліцкая (1916).jpg|Салдацкі клуб. 1916
Lida, Karmelickaja. Ліда, Кармэліцкая (1919-21).jpg|Будынак кляштара ў 1919-1921 гг.
Lida, Karmelickaja. Ліда, Кармэліцкая (W. Reimann, 1917).jpg|Салдацкі клуб. В. Райман, 1917
Lida, Karmelicki. Ліда, Кармэліцкі (1915-18) (2).jpg|Інтэр’ер салдацкага клуба. 1915—1918
Lida, Karmelicki. Ліда, Кармэліцкі (1915-18).jpg|Інтэр’ер салдацкага клуба. 1915—1918

У час Вялікай Айчыннай вайны, у 1941 г., будынак былога кармеліцкага кляштара згарэў, але сцены яго стаялі да пачатку 1950-х гг., пасля чаго знесены.

Парафія пад тытулам Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі была заснавана ў 1933 годзе ў гарадскім прадмесці Слабада. Так адрадзіўся тытул былой кармеліцкай святыні. Новазбудаваны касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі асвечаны ў 2002 годзе.

## Архітэктура 
З візіта 1820 г. вядома, што кляштар — двухпавярховы будынак, які меў форму літары «L» з паўночным і ўсходнім крыламі, з аднапралётным размяшчэннем памяшканняў і калідорам са двара. Ён прылягаў да сакрысціі касцёла з поўдня і быў тынкаваны толькі з боку вуліцы, крыты гонтай. На другім паверсе было 7 жылых памяшканняў і склады. Каля кляштара ў бок рэчкі знаходзіўся агарод і гаспадарчыя пабудовы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Лаўрэш Леанід. Лідскія касцёлы // Летапісец 4(64)-2014.

Катэгорыя:1714 год у Беларусі
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Касцёлы Ліды
Катэгорыя:Савецкая вуліца (Ліда)
Катэгорыя:Ленінская вуліца (Ліда)
Катэгорыя:Зніклі ў 1908 годзе
Катэгорыя:Кармеліцкія кляштары Беларусі
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Ліды
Катэгорыя:Зніклі ў 1950-я гады
Эльза Хоск

**Эльза Ганна Сафі Хоск** (; нар. 7 лістапада 1988, Стакгольм, Швецыя) — шведская топ-мадэль. З 2015 года — адна з «анёлаў» Victoria’s Secret.

## Біяграфія і кар’ера 
Эльза Хоск нарадзілася ў Стакгольме ў сям’і Пола і Мар’і Хоск. Яе маці мае фінскае паходжанне.

Хоск заўважылі пасля таго, як яе бацька разаслаў яе фатаграфіі ў некаторыя мадэльныя агенцтвы Швецыі. У старэйшых класах яна трохі працавала мадэллю, але замест гэтага вырашыла засяродзіцца на вучобе. Пасля заканчэння школы Эльза вырашыла працягнуць кар’еру ў шведскай жаночай баскетбольнай лізе. Пасля двух гадоў гульні ў прафесійны баскетбол яна пачала атрымліваць шмат прапаноў аб працы і пераехала ў Нью-Ёрк, каб пачаць працаваць прафісійнай мадэллю.

Эльза здымалася ў рэкламах для: *ACO, Aerie, Bik Bok, Boomerang, Casall, Country Road, Dagmar, Fornarina, Garage, Gemma, Guess, H&M Divided, House of Dagmar, Ichi, Indiska, Lancaster, Levi’s, Limité, Maxstudio, Oriflame, Rodebjer, Tiger of Sweden, Vagabond, Sandra Backlund, Schutz*.

Упрыгожыла вокладкі часопісаў *Elle*, *Cosmopolitan*, *Vogue*, *Damernas Värld*, *Plaza Magazine*..

## Прыватнае жыцце 
З пачатку 2015 года Хоск знаходзіцца ў адносінах з брытанскім бізнэсмэнам Томам Дэйлі. 29 верасня 2020 года яна паведаміла, што яны чакаюць першынца. 11 лютага 2021 года Эльза Хоск нарадзіла дачку.

## Агенцтва 
Эльза працуе ў наступных агенцтвах:

* Mikas — Stockholm;
* VIEW Management — Spain;
* IMG Models — New York;
* IMG Models — Paris;
* IMG Models — London;
* IMG Models — Milan;
* IMG Models — Sydney;
* ICONIC Management — Berlin.

Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Катэгорыя:Фотамадэлі Швецыі
Фрыда Густаўсан

**Фрыда Густаўсан** (; нар. 6 чэрвеня 1993, Стакгольм, Швецыя) — шведская топ-мадэль і актрыса.

## Кар'ера 
Фрыда Густаўсан пачала кар'еру мадэлі ў 2008 годзе. Паваротным момантам стала падпісанне кантракту з вядомым мадэльным агенцтвам IMG у 2009 годзе, неўзабаве пасля таго, як яна адкрыла паказ восеньскай калекцыі моднага дома Valentino ў Парыжы.

Пасля гэтага Фрыда прыняла ўдзел у паказах *Louis Vuitton, Chanel, Lanvin, Carolina Herrera, Fendi, Christian Dior, Jil Sander, Alexander McQueen, Anna Sui, Marc Jacobs, Michael Kors, Calvin Klein, Oscar de la Renta, Emilio Pucci, Celine, Hermès, Jean Paul Gaultier, Dolce & Gabbana, Givenchy, Yves Saint Laurent, Ralph Lauren, Bluemarine і Versace**.*

Яе прызналі адной з самых запатрабаваных мадэляў вясны 2010 года.

Густаўсан з'яўлялася на вокладках такіх часопісаў, як ''Elle, W, Numéro, амерыканскага, італьянскага, французскага і японскага  Vogue, L'officiel і Crash''. У сакавіку 2010 яна з'явілася на вокладцы нямецкага *Vogue**.*

У 2011 Фрыда атрымала ўзнагароду ў намінацыі *"Шведская мадэль года"*, якая заснавана часопісам Elle.

## Прыватнае жыцце 
З 29 мая 2015 года Фрыда замужам за фатографам Яльмарам Рехліным.

## Агенцтва 
Фрыда працуе ў наступных агенцтвах:

* IMG Models - New York
* IMG Models - Paris
* IMG Models - Milan
* IMG Models - London
* IMG Models - Australia
* Traffic Models - Barcelona
* LEGEND - Copenhagen
* Mega Model Agency - Hamburg
* Stockholmsgruppen - Stockholm
* Donna Models - Tokyo

Катэгорыя: Жанчыны Швецыі
Катэгорыя:Фотамадэлі Швецыі
Молі Фаўстман

**Молі Фаўстман** (; 15 сакавіка 1883, Стакгольм — 4 студзеня 1966, Стакгольм) — шведская мастачка, пісьменніца і журналістка.

## Біяграфія і творчасць 
Молі Фаўстман нарадзілася 15 сакавіка 1883 года ў Стакгольме ў забяспечанай буржуазнай сям’і. Яе бацькам быў інжынер Эдвард Фаўстман, незаконнанароджаны сын публіцыста і крытыка Ларса Ёхана Іерты, а маці — першая шведская жанчына-журналіст Вендэла Хэбэ. Молі Фаўстман была другой з трох дачок у сям’і. У дзяцінстве яна некаторы час жыла з бацькамі ў Лондане, але потым яе маці развялася з мужам і вярнулася з дочкамі ў Стакгольм, дзе апынулася ў складанай фінансавай сітуацыі.

Молі, чые бацькі не ўхвалялі яе мастацкія схільнасці, прыйшлося рана пакінуць дом і самой клапаціцца пра сябе. Скончыўшы школу ў 1901 годзе, з 1905 па 1911 год яна наведвала Мастацкую школу Валанд (, цяпер Акадэмія Валанд). Затым, з 1908 па 1911 год, яна неаднаразова ездзіла ў Парыж, дзе працягвала вучыцца жывапісу, у тым ліку ў Анры Маціса.

Молі Фаўстман рана пачала пісаць і публікавацца, звычайна пад псеўданімам. Яна пісала кнігі для дзяцей і падлеткаў, якія збольшага прайгравалі абставіны яе ўласнага дзяцінства (развод бацькоў і г д.). Некаторыя кнігі Молі суправаджала уласнымі ілюстрацыямі. Акрамя таго, яна пісала артыкулы для Dagens Nyheter і Idun пад псеўданімам Vagabonde. Кола тэм было разлічана на шырокую публіку: шлюб, сям’я, школа, выхаванне дзяцей. Пасля яе артыкулы, напісаныя ў іранічным стылі і карысталіся вялікай папулярнасцю ў чытачоў, якія публікаваліся ў выглядзе зборнікаў.

Фаўстман таксама была адной з першых шведскіх жанчын — стваральнікаў коміксаў. У Dagens Nyheter у яе былі пастаянныя персанажы, дзеці Тутан і Путэ: у спрошчаных, стылізаваных малюнках Фаўстман адлюстроўвала сцэнкі з іх паўсядзённага жыцця. Гэтыя малюнкі былі затым апублікаваныя двума асобнымі кнігамі, у 1926 і 1934 годзе.

Аднак асноўным сваім заняткам Фаўстман лічыла жывапіс. Яе першая персанальная выстава адбылася ў 1931 годзе. Крытыкі адзначалі падкрэсленую самабытнасць яе мастацтва; працуючы ў рэчышчы мадэрнізму, яна трымалася ў баку ад школ і напрамкаў, ствараючы уласны стыль. Адной з упадабаных тэм Фаўстман былі дзеці, аднак, як і яе сучасніца Вера Нільсан, яна стварала не традыцыйна ідэалізаваныя дзіцячыя вобразы, а адлюстроўвала дзяцей сур’ёзнымі, задуменнымі, часам панурымі.

Молі Фаустман памерла 1 студзеня 1966 года і была пахавана ў Стакгольме.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Швецыі
Катэгорыя:Пісьменніцы Швецыі
Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Вадап’янаў

**Вадап’янаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Міхаіл Васілевіч Вадап’янаў (1899—1980) — савецкі лётчык, адзін з першых Герояў Савецкага Саюза (20.04.1934), генерал-маёр авіяцыі (1943).
* Павел Аляксандравіч Вадап’янаў (нар. 1940) — беларускі філосаф. Член-карэспандэнт (2009) Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, доктар філасофскіх навук (1983), прафесар (1984). Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (1995).
Вясна, лета, восень, зіма… і зноў вясна

«**Вясна, лета, восень, зіма… і зноў вясна**» () — мастацкі фільм 2003 года рэжысёра Кім Кі Дука.

## Сюжэт 
Нікому не дадзена парушыць змену часоў года, калі спачатку ўсё нараджаецца, затым расце, а потым згасае. Ход жыцця непадуладны нават двум манахам, якія жывуць у плывучай хаціне на возеры, акружаным гарамі. Па меры наступу пары года іх душы напаўняюцца энергіяй, што вядзе як да пачуцця адухоўленасці, так і да трагедыі. Што яшчэ важна, яны не могуць вырвацца з кола жыцця, жаданняў, пакут і запалу, да якіх схільныя ўсе мы.

Пад строгім поглядам Старога Манаха Малады Манах спазнае страту нявіннасці, калі гульня становіцца жорсткай, спазнае каханне, калі ў іх замкнёным свеце з'яўляецца жанчына, спазнае злачынную ўладу зайздрасці і апантанасці, цану адкуплення, прасвятленне досведам. І хоць адзін час года немінуча змяняе іншы, іх хаціна, падобна да калыскі духу, знаходзіцца паміж цяперашнім часам і будучыняй…

## Крытыка 
Вядомы амерыканскі кінакрытык Роджэр Эберт адзначыў фільм чатырма зоркамі з чатырох магчымых і занёс у свой спіс «*Выдатных фільмаў*».

## Узнагароды 
Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 15 кінаўзнагародамі і яшчэ 8 намінацыямі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы-драмы 2003 года
Катэгорыя:Фільмы Паўднёвай Карэі 2003 года
Катэгорыя:Фільмы Германіі 2003 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Паўднёвай Карэі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Германіі
Катэгорыя:Фільмы на карэйскай мове
Катэгорыя:Фільмы Кім Кі Дука
Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)
Аляксандр Уладзіміравіч Варабей

**Аляксандр Уладзіміравіч Варабей** (нар. , ст. Красны Бераг, Жлобінскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне хірургічнай гастраэнтэралогіі, калапракталогіі і эндаскапіі. Член-карэспандэнт (2014), доктар медыцынскіх навук (2000), прафесар (2003). Ганаровы доктар Львоўскага нацыянальнага медыцынскага ўніверсітэта (2011). Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2004).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1977). З 1983 года ў Мінскай абласной клінічнай бальніцы, з 1985 года загадчык аддзялення. З 2002 года загадчык кафедры Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі» (2013).

## Навуковая дзейнасць 
Стварыў эксперыментальныя мадэлі шэрагу хірургічных захворванняў органаў брушной поласці і іх патагенезу, што дазволіла навукова абгрунтаваць і ўкараніць у практыку новыя алгарытмы дыягностыкі і хірургічнага лячэння шматлікіх захворванняў страўнікава-кішачнага тракта, сярэднесцення і забрушыннай вобласці, некаторыя з іх — з сусветным прыярытэтам. Распрацаваў навуковую канцэпцыю сістэмы хірургічнай і медыка-сацыяльнай рэабілітацыі стаміраваных пацыентаў, якая ўпершыню ў СНД была паспяхова рэалізавана ў 1996 г. у маштабах Рэспублікі Беларусь. Праводзіць даследаванні па распрацоўцы і ўкараненні новых лазерных хірургічных тэхналогій абдамінальную хірургію, флебоалогію і эндаскапію.

Аўтар больш за 450 навуковых прац, у тым ліку 16 манаграфій і практычных кіраўніцтваў, 22 вучэбных і вучэбна-метадычных дапаможнікаў, 34 патэнтаў.

### Бібліяграфія 
* Стриктуры гепатикоеюноанастомозов. Минск, 2012 (в соавт).
* Болезнь Гиршпрунга у детей и взрослых. Минск, 2016 (в соавт.).
* Эзофагоколопластика. Минск, 2017 (в соавт.).

## Спасылкі 
* Аляксандр Уладзіміравіч Варабей у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Павел Аляксандравіч Вадап’янаў

**Павел Аляксандравіч Вадап’янаў** (нар. , в. Паланая, Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі філосаф. Член-карэспандэнт (2009) Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, доктар філасофскіх навук (1983), прафесар (1984). Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (1995).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі дзяржаўны універсітэт ім. А. А. Жданава (1967). У 1967—1982 гадах у Інстытуце філасофіі і права АН БССР.
З 1982 года загадчык кафедры, з 2010 года прафесар Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта.

## Узнагароды 
Прэмія акадэмій навук Украіны, Беларусі і Малдовы (1996) за манаграфію «Вялікі дзень гневу: экалогія і эсхаталогія».

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя даследаванні прысвечаны філасофіі навукі і тэхнікі, філасофіі і метадалогіі навукі, экалогіі і эвалюцыйнай біялогіі. Распрацаваў новы навуковы напрамак на аснове даследавання праблемы ўстойлівасці біясферы як фундаментальнай тэарэтычнай праблемы, у якой сканцэнтраваныя найважнейшыя светапоглядныя і метадалагічныя аспекты сучаснай навукі, якія ўдакладняюць і паглыбляюць сучасную навуковую карціну свету. Раскрыў механізмы падтрымання ўстойлівасці біясферы — наяўнасць біялагічнай разнастайнасці, дубліруючых і страхуючых механізмаў, перавага працэсаў сінтэзу над дэструкцыяй, забаронаў на біяхімічным узроўні, стабілізіруючы адбор на ўзроўні філагенезу, што дазволіла абгрунтаваць асноўныя законы эвалюцыі біясферы, якія маюць навуковае і практычнае значэнне для вызначэння стратэгіі выжывання чалавецтва. Даў абгрунтаванне экалагічных наступстваў навукова-тэхнічнага прагрэсу, выявіў яго станоўчыя і адмоўныя бакі, абгрунтаваў неабходнасць зацвярджэння новых каштоўнасных арыентацый ва ўзаемадзеянні грамадства і прыроды, раскрыў неабходнасць змены склаўшагася асабліва спажывецкага вектара развіцця на аснове аналізу канцэптуальных падстаў стратэгіі ўстойлівага развіцця, што мае вялікую практычную значнасць для вызначэння аптымальнай экалагічнай палітыкі ва ўмовах агульнапланетарнага крызісу. Прапанаваў абгрунтаванне стратэгіі дастатковага развіцця на аснове прынцыпаў біяантропацэнтрызму і залатога сячэння (пераадоленне разрыву паміж марнатраўнасцю і беднасцю ў спажыванні) як галоўнага напрамкі развіцця сучаснай цывілізацыі на шляху набліжэння да ноасфернаму стагоддзю.

Аўтар 210 навуковых прац, у тым ліку 10 манаграфій.

### Бібліяграфія 
* Устойчивость в развитии живой природы. Минск, 1974.
* Динамика биосферы и социокультурные традиции. Минск, 1987 (в соавт.).
* Великий день гнева: экология и эсхатология. Минск, 1993 (в соавт.).
* Философия и методология науки : хрестоматия. Минск, 2014 (в соавт.).
* Социально-экологическая проблематика в концептуальной структуре отечественной философии // Философские исследования. Минск, 2017. Вып. 4 (в соавт.).

## Спасылкі 
* Павел Аляксандравіч Вадап’янаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Філосафы СССР
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Аляксандр Рыгоравіч Булгак

**Аляксандр Рыгоравіч Булгак** (нар. , г. Слуцк, Мінская вобласць) — беларускі ўрач-кардыёлаг. Член-карэспандэнт (2017), доктар медыцынскіх навук (2003), прафесар (2005).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1981).

У 1985—1986 гадах лекар-оталарынголаг Цэнтра паталогіі слыху, голасу і мовы. З 1986 года ў Беларускім дзяржаўным інстытуце ўдасканалення ўрачоў, з 1997 года дацэнт. У 2000—2008 гадах загадчык кафедрай Беларускай акадэміі паслядыпломнай адукацыі. У 2008—2017 гадах намеснік дырэктара па тэрапеўтычнай дапамозе, лячэбнай працы, з 2017 года галоўны навуковы супрацоўнік Рэспубліканскага навукова-практычнага цэнтра «Кардыялогія».

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па праблемах дыягностыкі і лячэння ў кардыялогіі. Даследаваў уплыў ультрагуку на сэрца, метэафактараў на ўзнікненне параксізмаў фібрыляцыі перадсэрдзяў ў пацыентаў з ішэмічнай хваробай сэрца (ІХС). Правёў даследаванні, звязаныя з дыягностыкай ІХС і асаблівасцямі вядзення пацыентаў з ІХС і фібрыляцыяй перадсэрдзяў. Вывучыў асаблівасці кардыёгемадынамікі, варыябельнасці рытму сэрца пры атручваннях псіхатропнымі прэпаратамі, пры вострым інфаркце мозгу, у пацыентаў з міеломнай хваробай. Правёў даследаванні па вывучэнні механізмаў развіцця лакальнага і дыстантнага ішэмічнага прэ- і паслякандыцыянавання міякарда, праблем, звязаных з вывучэннем сіндрому начнога апноэ, яго уплывам на парушэнні рытму сэрца, артэрыяльны ціск, гарманальны статус.

Аўтар больш за 300 навуковых прац.

### Бібліяграфія 
* Практическое руководство по общей врачебной/семейной медицинской практике. Минск, 2003 (в соавт.).
* Роль митохондриальных АТФ-зависимых калиевых каналов в механизмах развития феномена позднего ишемического посткондиционирования миокарда // Кардиология в Беларуси. 2012. № 3 (в соавт.).
* Влияние синдрома обструктивного апноэ сна и первичного храпа на нарушения ритма сердца и показатели вариабельности у пациентов с ишемической болезнью сердца // Евраз. кардиол. журн. 2016. № 1 (в соавт.).

## Спасылкі 
* Аляксандр Рыгоравіч Булгак у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Кардыёлагі СССР
Катэгорыя:Кардыёлагі Беларусі
Сігнэ Хэбэ

**Сігнэ Хэбэ** (, 30 ліпеня 1837 — 14 лютага 1925) — шведская оперная спявачка (сапрана) і педагог.

## Біяграфія 
Сігнэ Хэбэ нарадзілася ў сям’і Вендэлы і Клеменса Хэбэ ў 1937 годзе. У юным узросце яна засталася без бацькі, які, збанкрутаваўшы, кінуў сям’ю і з’ехаў за мяжу.

У 11 гадоў Сігнэ паступіла ў школу пры Каралеўскай оперы. Яна вучылася ў актрысы Караліны Бок і вывучала музыку ў школе фартэпіяна Ліндблада. У перыяд 1852—1854 гады яна вучылася ў Берлінскай кансерваторыі.

Дэбют Сігнэ як актрысы адбыўся ў 1855 годзе у Каралеўскім драматычным тэатры. Але яе голас палічылі непадыходзячым для тэатральных роляў, і таму яна працягнула вучыцца спеву. У 1856 годзе яна паступіла ў Парыжскую кансерваторыю, дзе стала першай скандынаўскай студэнткай, якая атрымала залаты медаль кансерваторыі. У Парыжскай кансерваторыі яна некаторы час выкладала пластыку, і адной з яе вучаніц, калі яна часова замяняла другую выкладчыцу, была Сара Бернар. У далейшым Сігнэ вучылася пеўнаму майстэрству ў Мілане ў Франчэска Ламперці і тэатральнаму мастацтву ў Адэлаіды Рысторы і Эрнэста Росі.

Яе дэбют як опернай спявачкі адбыўся ў Франкфурце. У 1861-1862-х гадах яна выступала ў Мангейскім нацыянальным тэатры. Паміж 1864 і 1879 гадамі Сігнэ ездзіла па Еўропе, выступала ў Стакгольме, Капенгагене, Парыжы, Варшаве, Жэневе, Мілане, Гельсінгфорсе і Осла. Яе выступы падвяргаліся крытыцы, паколькі яна надавала сваім гераіням вялікую незалежнасць, чым гэта дазвалялася опернымі традыцыямі.

Сігнэ Хэбэ вяла і педагагічную дзейнасць. У перыяд 1871—1925 яна выкладала спевы, у 1877 годзе адкрыла ўласную школу, дзе вучыла тэхніцы прамовы, спеву, пластыкі, з 1883 года працавала ў *Dramatens elevskola* (школа каралеўскага драматычнага тэатра), у 1886—1888 гадах выкладала ў Шведскай каралеўскай музычнай акадэміі, а каля 1900 года — у Каралеўскім драматычным тэатры. Сярод яе вучняў былі Ён Фарсэль, Мацільда Юнгстэд, Караліна Эстберг.

Сігнэ Хэбэ памерла ў Стакгольме ў 1925 годзе ва ўзросце 87 гадоў. Пахаваная на Паўночных могілках Стакгольма.

## Галерэя 

Файл:Signe Hebbe som Susanna i Figaros bröllop, Kungliga Operan 1865.jpg|Як Сузана ў Жаніцьбе Фігара ў Стакгольмскай оперы ў 1865 годзе
Файл:Signe Hebbe och fru Wendela Hebbe. Skogshyddan på Nynäshamn, jägmästare Plazikowskys egendom - Nordiska Museet - NMA.0033034.jpg|Сігнэ Хэбэ і Вендэла Хэбэ каля 1895 года
Файл:Norra kg, Wendela och Signe Hebbe.JPG|Магіла Сігнэ Хэбэ на Паўночных могілках ў Стакгольме

## Літаратура 
* Österberg, Carin et al., Svenska kvinnor: föregångare, nyskapare (Swedish women: Predecessors, pioneers). Lund: Signum 1990. ( 91-87896-03-6)(Swedish)
* Nordensvan, Georg, Svensk teater och svenska skådespelare från Gustav III till våra dagar. Andra delen, 1842—1918, Bonnier, Stockholm, 1918 [’Swedish theatre and Swedish actors from Gustav III to our days. Second Book 1822—1918’]

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Швецыі
Катэгорыя:Сапрана
Liriomyza taraxaci

**Liriomyza taraxaci** — від двухкрылых роду , сямейства .

Катэгорыя:Караткавусыя двухкрылыя
Ophiomyia

**Ophiomyia** — род двухкрылых сямейства .

У Заходняй Афрыцы лічынкі розных відаў, такіх як ,  і , з’яўляюцца шкоднікамі культурных бабовых культур.

## Віды 
Некаторыя віды гэтага роду:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Brazhnikov V. C., *Zur Biologie und Systematik einiger Arten minierender Dipteren*, Izv. mosk. sel'. -khoz. Inst. 3:19-43. (1897)

Катэгорыя:Караткавусыя двухкрылыя
Phytomyza agromyzina

**Phytomyza agromyzina** — від двухкрылых роду , сямейства . Жыве ў Еўропе.

Катэгорыя:Караткавусыя двухкрылыя
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1830 годзе
Лобстар (фільм)

«**Лобстар**» () — мастацкі фільм 2015 года рэжысёра Ёргаса Ланцімаса.

## Сюжэт 
Гісторыя кахання, якая разгортваецца ў найбліжэйшай будучыні, дзе адзінокіх людзей арыштоўваюць і адпраўляюць у жудасны гатэль. Там яны абавязаны знайсці сабе пару за 45 дзён. Калі ім гэта не ўдаецца, то іх пераўтвараюць у жывёлу і адпускаюць у лес.

## Узнагароды 
Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 34 кінаўзнагародамі і яшчэ 83 намінацыямі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы-драмы 2015 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 2015 года
Катэгорыя:Рамантычныя кінакамедыі
Катэгорыя:Сатырычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы-антыўтопіі
Катэгорыя:Фільмы Ірландыі 2015 года
Катэгорыя:Фільмы Вялікабрытаніі 2015 года
Катэгорыя:Фільмы Грэцыі 2015 года
Катэгорыя:Фільмы Францыі 2015 года
Катэгорыя:Фільмы Нідэрландаў 2015 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Ірландыі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Грэцыі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Нідэрландаў
Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы Ірландыі
Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы Грэцыі
Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы Францыі
Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы Нідэрландаў
Катэгорыя:Фільмы-трылеры Ірландыі
Катэгорыя:Фільмы-трылеры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фільмы-трылеры Грэцыі
Катэгорыя:Фільмы-трылеры Францыі
Катэгорыя:Фільмы-трылеры Нідэрландаў
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы Ёргаса Ланцімаса
Phytomyza crassiseta

**Phytomyza crassiseta** — від двухкрылых роду , сямейства .

## Арэал 
Распаўсюджаны на большай частцы Еўропы, уключаючы Данію, Фінляндыю, Нарвегію, Швецыю, Нідэрланды, Люксембург, Германію, Беларусь, Канарскія астравы, Чэхію, Эстонію, мацерыковую частку Францыі, Венгрыю, мацерыковую частку Італіі, Латвію, Літву, Польшчу, Румынію і мацерыковую частку Іспаніі.

## Ворагі 
Сярод вядомых паразітоідаў гэтага віду можна згадаць , , , , , , , , , , , .

## Спасылкі 
* 
* Neue österreicliisclie Muscidae Acalypterae. Von Prof. Gabriel Strobl in Admont.
* Phytomyza crassiseta Zetterstedt, 1860 // The leaf and stem mines of British flies ant oter insects
* Biology Of The Leaf Miners /Prof. E. Martin Hering (auth.)
* Biosystematic contributions to Agromyzidae (Diptera
* Phytomyza crassiseta // NatureSpot

Катэгорыя:Караткавусыя двухкрылыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1860 годзе
Сага Бекер

**Сага Бекер** (; нар. 1988, Эрынгсбада, Швецыя) — шведская актрыса і сацыяльная актывістка, уладальніца прэміі «Залаты жук» за лепшую жаночую ролю ў 2014 годзе.

## Біяграфія 
Бекер вырасла ў Эрынгсбадзе, Швецыя. Сага з’яўляецца старэйшым дзіцем сваіх бацькоў — у яе таксама два малодшых брата. У дзяцінстве яна ведала, што непадобная на іншых, і спрабавала стварыць свет мары, дзе яна бачыла сябе дзяўчынай, закаханай у мужчыну. У школе над ёй здзекаваліся, яна нярэдка атрымлівала пагрозы аб расправе, у выніку чаго стала піць алкаголь і галадаць. Пасля барацьбы з дэпрэсіяй і аперацыі па змене полу яна цяпер адкрыта выказвае сваё меркаванне на актуальныя тэмы і працуе над стварэннем лепшага асяроддзя для трансгендарнай супольнасці.

Сага Бекер выклікала сенсацыю на ўручэнні нацыянальнай кінаўзнагароды Швецыі «Залаты жук», таму што яна стала першай у гісторыі прэміі трансгендарнай жанчынай, якая была намінаваная і атрымала галоўны прыз у катэгорыі «Лепшая жаночая роля».

## Удзел у сацыяльных праектах 
Будучы паспяховай і запатрабаванай актрысай, Сага Бекер таксама актыўна цікавіцца важнымі сацыяльнымі праграмамі. Яна рэгулярна прымае ўдзел у кампаніях, дзе заклікае шведскую кінаіндустрыю больш задзейнічаць у здымках трансгендарных акцёраў і актрыс.

Акрамя гэтага, Сага Бекер з’яўляецца афіцыйным паслом *Suicide Zero*, шведскай некамерцыйнай арганізацыі, заснаванай у красавіку 2013 года, галоўнай мэтай якой з’яўляецца прадухіленне самагубстваў.

Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Марыя Сапега (1910—2009)

**Мары́я Крысці́на Сапе́га** (у дзявоцтве **Здзяхоўская**, ; 26 красавіка 1910, Сухаволя — 1 красавіка 2009.

Пасля бальшавіцкага ўварвання вымушаная была эміграваць у Літву, адтуль у Францыю, дзе была ўцягнута ў выведную працу на Французскі рух супраціву, а таксама на заданне Генеральнага штаба Войска польскага дзейнічала ў Італіі.

У 2003 прыязджала на Беларусь, дзе дапамагала ўзнаўляць ружанскі Траецкі касцёл.

## Узнагароды 
* Ордэн Усмешкі (9 чэрвеня 2003)
* Крыж камандорскі з зоркай ордэна Адраджэння Польшчы (7 красавіка 2009, пасмяротна)

## Сям’я 
У шлюбе з Янам Андрэем Сапегам мела дзяцей:
* Ян Павел (1935);
* Ежы Андрэй (1937—2010);
* Яўстахі Пётр (1947—2005)

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сухаволі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Польшчы
Русакоў

**Русакоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Леў Васільевіч Русакоў (1928—1986) — беларускі дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч.
* Сцяпан Афанасьевіч Русакоў (1933—2000) — матэматык.

## Гл. таксама 
* Русакова
Крысціна Стэнбек

**Крысціна Мейвіл Стэнбек**  (; нар. 27 верасня 1977, Нью-Ёрк) — шведска-амерыканская прадпрымальніца. Крысціна з'яўляецца асноўным уладальнікам і былым выканаўчым дырэктарам інвестыцыйнай кампаніі *AB Kinnevik*, адной з найбуйнейшых сямейных кампаній у Швецыі.

## Раннія гады 
Стэнбек нарадзілася ў Нью-Ёрку ў сям'і шведскага прамыслоўца і прадпрымальніка Яна Стэнбека і амерыканкі Мэрыл Маклеад. Стэнбек вучылася ў школе Святога Андрэя ў штаце Дэлавэр, скончыла Джорджтаўнскі ўніверсітэт са ступенню бакалаўра ў 2000 годзе.

## Кар'ера 
Крысціна Стэнбек пачала сваю бізнэс-кар'еру у 1997 годзе, пасля таго, як яна ўвайшла ў кіраванне *Invik & Co*, у той час фінансавай кампаніі-дачкі *АВ Kinnevik*. Стэнбек узяла на сябе кіраўніцтва кампаніяй у 2003 годзе, калі яна стала віцэ-старшынёй AB Kinnevik, пазней атрымаўшы статус старшыні у 2007 годзе.

У 2016 годзе яна пайшла з пасады старшыні *AB Kinnevik*, каб засяродзіцца на сваёй ролі галоўнага ўладальніка, надаючы асноўную ўвагу інвестыцыям, пераважна ў галіне інтэрнэт-камерцыі.

На працягу наступнага дзесяцігоддзя пасля 2003 года Стэнбек правяла паспяховыя змены ў AB *Kinnevik*. Яна таксама прадала перыферыйныя прадпрыемствы, для таго каб знізіць пазыковы ціск і павысіць празрыстасць кампаніі.

Пад яе кіраўніцтвам глабальная сетка *AB Kinnevik* пашырылася. У цяперашні час кампанія працуе ў больш чым 80 краінах у сферы сувязі, забаў, СМІ і электроннай камерцыі з такімі вядомымі брэндамі як *Tigo, Tele2, Viasat і Zalando*, якія ўваходзяць у склад фірмы.

У пачатку 2014 года яе прызначылі старшынёй праўлення інтэрнэт-крамы моднага адзення *Zalando*. У мае 2014 года Крысціна ўзяла на сябе ролю старшыні праўлення тэлекамунікацыйнага гіганта *Millicom*. Яна таксама далучылася да знешніх саветаў дырэктараў *Spotify і Babylon.*

Стэнбек з'яўляецца членам праўлення фонду *Reach for Change*, які садзейнічае развіццю сацыяльнага прадпрымальніцтва і прадпрымальніцкай дзейнасці ў Афрыцы, Скандынавіі, Расіі і СНД.

## Узнагароды і прэміі 
У красавіку 2012 года Крысціна атрымала ўзнагароду Шведскага Каралеўскага патрыятычнага таварыства  — бізнес-медаль *"За выдатнае прадпрымальніцтва»*, а ўжо ў лістападзе 2012 года яна атрымала прэмію *"Залаты малаток"*  за вядучую ролю ў якасці старшыні лістынгавай кампаніі.

## Прыватнае жыццё 
Стэнбек была замужам за брытанскім прадпрымальнікам Аляксандрам Фітцгібансам з верасня 2005 года. У яе тры дачкі і адзін сын. Доўгі час жыла ў Лондане, але ў 2015 годзе вырашыла пераехаць у Стакгольм.

Катэгорыя: Жанчыны Швецыі
Юлія Бек

**Юлія Бек** ( — ) — шведская мастачка і каліграф.

## Біяграфія 
Юлія Бек — дачка бухгалтара Франца Бека, нарадзілася ў Стакгольме, Швецыя. Вучылася ў Каралеўскай шведскай Акадэміі прыгожых мастацтваў (1872—1878), затым — у Акадэміі Жуліяна ў Парыжы (1883—1884), дзе яе педагогамі былі французскія мастакі Леон Бана і Жан-Леон Жэром. Затым пасялілася ў Францыі, дзе правяла большую частку жыцця. Некаторы час арандавала студыю ў Парыжы з мастачкамі Харыет Бакер, Хільдэгард Торэль і Ганнай Мунтэ-Норстэт, жыла таксама ў калоніі мастакоў у Грэ-сюр-Луэн.

Як прафесійны мастак Юлія Бек, па фінансавых прычынах, спецыялізавалася на партрэтах і была адной з нямногіх шведскіх жанчын-мастакоў свайго пакалення фінансава незалежнай. Аднак, яе ўлюбёным жанрам быў пейзаж. Юлія Бек атрымала вядомасць сваімі краявідамі ў стылі імпрэсіяністаў, напісанымі ў прыцішанай палітры.

У 1934 годзе была ўзнагароджана французскім ордэнам Ганаровага легіёна.

Памерла ў 1935 годзе ў Вакрэсоне, Францыя.

Работы Юліі Бек знаходзяцца ў калекцыях музеяў, уключаючы Шведскі Нацыянальны музей. Рэтраспектыва работ мастачкі прайшла ў 2012—2013 гадах у музеі Зорна ў горадзе Муры, Швецыя і ў мастацкім музеі Свен-Гары ў Стакгольме.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Марыя Адэльбарг

**Марыя Адэльбарг** (швед. *Maria Adelborg*, поўнае імя *Maria Eleonora Amalia Adelborg*;  — ) — шведская мастачка па тэкстылю.

Унесла значны ўклад у шведскае тэкстыльнае мастацтва, выконвала дэкаратыўныя ўпрыгажэнні для царкоўных і свецкіх мэтаў у сярэднявечным і старажытным скандынаўскім стылі.

## Біяграфія 
Нарадзілася 6 снежня 1849 года ў Карлскруне ў сям’і ваеннага і мастака Брора Адэльбарга і яго жонкі Хедвіг Катарыны (Hedvig Catharina, 1820—1903); сёстры Атылія Адэльбарг і Гертруда Адэльбарг.

З 1886 па 1899 год Марыя працавала ў Стакгольме ў краме з назвай «Шведская мастацкая выстава» у Сельмы Гёбель, а ў 1900—1907 гадах працавала ў асацыяцыі Сяброў рукадзелля (Handarbetets vänner). У 1889 годзе здзейсніла навучальныя паездкі ў Нідэрланды і Францыю, у 1895 годзе — у Англію.

Сярод яе выбітных прац — дыван у капліцы Біргіта ў Рыме і казулы для стакгольмскай царквы Сафіі. У 1894 годзе за свае працы была ўдастоена прыза Сафі Адлерспарэ.

У 1907 годзе Марыя Адэльбарг сышла з асацыяцыі Сяброў рукадзелля і разам са сваімі сёстрамі жыла ў Гагнефе, дзе памёрла 23 красавіка 1940 гады.
Ліз Друж

**Ліз Друж** (швед. Lise Drougge, поўнае імя Lise Emma Margareta Drougge, народжаная Dencker; нар. ) — шведская пісьменніца і мастак, педагог, кандыдат навук у галіне фізічнай хіміі.

## Біяграфія 
Нарадзілася 1 снежня 1919 г. у горадзе Ландскруна. У 1938 годзе скончыла школу ў Хельсінгбаргу, там жа ў 1956 годзе скончыла Folkeskole. У 1965 годзе Ліз стала магістрам філасофіі ва Універсітэце Лунда, а ў 1987 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па фізічнай хіміі. З 1957 па 1970 год працавала выкладчыкам матэматыкі і хіміі ў школе Nicolaiskolan ў Хельсінгбаргу, у стакгольмскай школе Franska skolan, у муніцыпальнай школе для дзяўчынак у Броме; у 1970—1971 гадах працавала ў Стакгольмскай школе адукацыі; у 1971—1985 гадах — у педагагічным каледжы ў Мальмё.

У 1944—1946 гадах Ліз вучылася ў Мальмё ў школе жывапісу Skånska målarskolan. Удзельнічала ў студэнцкай выставе ў 1946 годзе, затым выстаўлялася ў Хельсінгбаргу, Сундбюберге, Спонге і Хёрэ. Правяла персанальныя выставы ў Kulturhuset Anders ў Хёрэ ў 1997 годзе, у бібліятэцы Väster ў Лундзе ў 1998 годзе, у Выстаўным зале ў Юнгбю 2009 годзе і ў Культурным цэнтры ў Сундбюберге ў 2010 годзе. Напісала больш за сто работ алеем і больш за дваццаць малюнкаў алоўкам і акварэллю.

Была замужам за навукоўцам, членам Каралеўскай інжынернай акадэміі навук Георгам Дружам (1916—1999), мае траіх дзяцей.

У яе гонар у 2013 годзе названы адзін з залаў гарадской бібліятэкі Сундбюберга.
Валянцін Мікалаевіч Русак

**Валянцін Мікалаевіч Руса́к** ( — ) — беларускі вучоны, матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1988), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 10 жніўня 1936 года ў вёсцы Затур’я (цяпер — Нясвіжскі раён Мінскай вобласці).

У 1959 годзе з адзнакай скончыў механіка-матэматычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Матэматыка», а пазней скончыў аспірантуру пры кафедры вылічальнай матэматыкі. З 1962 года ў Беларускім дзяржаўным універсітэце, выкладаў на кафедры вышэйшай матэматыкі і матэматычнай фізікі фізічнага факультэта. З 1976 па 2002 год займаў пасаду загадчыка гэтай кафедры.

Кандыдацкую дысертацыю абараніў у 1963 годзе ў Інстытуце матэматыкі Акадэміі навук БССР, доктарскую — у 1988 годзе ў Інстытуце матэматыкі Акадэміі навук Украінскай ССР. Пахаваны ў Мінску на Заходніх могілках.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш за 180 навуковых прац па матэматычным аналізе, вылічальнай матэматыцы, матэматычнай фізіцы і інш. Аўтар падручнікаў і вучэбных дапаможнікаў. Пад навуковым кіраўніцтвам В. М. Русака падрыхтаваны і абаронены 9 кандыдацкіх і 3 доктарскія дысертацыі.

## Узнагароды 
* Знак «За выдатныя поспехі ў працы» Міністэрства вышэйшай адукацыі СССР (1982).
* Медаль «Ветэран працы» (1996).
* Знак «Выдатнік адукацыі» Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2002).
* Заслужаны работнік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (2011).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Русак Валентин Николаевич   // Сайт БДУ
* Валентин Николаевич РУСАК // Вестник БГУ. Сер. 1. 2016. № 3  
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нясвіжскім раёне
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Катэгорыя:Пахаваныя на Заходніх могілках Мінска
Ева Багэ

**Ева Багэ** (швед. Eva Bagge; -) — шведская мастачка.

## Біяграфія 
Нарадзілася 15 снежня 1871 года ў Стакгольме ў сям’і Пера Олафа Багэ і яго жонкі Хенрыкі Атыліяны фон Фіянт; стрыечная сястра мастачкі Элізабет Багэ.

Вучылася жывапісу ў Каралеўскай акадэміі свабодных мастацтваў у Стакгольме ў Георга фон Розена і Густава Цэдэрстрома ў 1892—1895 гадах. Таксама некаторы час вучылася ў Асацыяцыі мастакоў (Konstnärsförbundets skola). У 1896 года Ева здзейсніла вучэбную паездку ў Рым, а ў 1897 годзе — у Парыж і Брэтань. Працягнула сваю адукацыю ў Акадэміі Каларосі і ў 1898 годзе вярнулася ў Швецыю.

Свайго максімальнага поспеху ў якасці мастака Ева дасягнула ў познім узросце, калі была прадстаўлена на стакгольмскай выставе ў Gösta Stenmans Galleri ў 1941 годзе.

Работы мастачкі прадстаўленыя ў Нацыянальным музеі Швецыі і ў Музеі сучаснага мастацтва ў Стакгольме, у Гётэбаргскім мастацкім музеі, Норчэпінгскім мастацкім музеі, а таксама музеях Мальмё, Эскільстуна, Ямтлі і іншых.

Памерла ў 1964 годзе ў Стакгольме і была пахавана на Паўночных могілках.
Кай Бекман

**Карын (Кай) Бекман**, народжаная Тэландэр (швед. Karin (Kaj) Beckman, , Энчэпінг — , Экерэ) — шведская дзіцячая пісьменніца і кніжны ілюстратар.

## Біяграфія і творчасць 
Карын Тэландэр нарадзілася ў 1913 годзе ў Энчэпінгу. Яе бацька быў дырэктарам банка, а маці — мастачкай. Дзяцінства Кай прайшло ў Энчэпінгу. Скончыўшы школу для дзяўчынак у Еўле, яна паступіла ў Тэхнічную школу ў Стакгольме, а затым у Акадэмію мастацтваў. Там яна пазнаёмілася з Перам Бекманам, за якога выйшла замуж у 1939 годзе і з якім пасля стварыла мноства сумесных работ.

Кай Бекмана ілюстравала як уласныя дзіцячыя кнігі, так і кнігі іншых аўтараў. Крыніцамі натхнення для яе служылі прырода, вандроўкі і карціны такіх мастакоў, як Джота і Фра Анджэліка. У 1942 годзе яна, разам з Перам Бекманам, стварыла ілюстрацыі да кнігі Яльмара Бергмана «Lasse i Rosengård». Яна таксама ілюстравала казкі Андэрсана і першыя пяць выпускаў анталогіі дзіцячай літаратуры «Min skattkammare».

У 1969 году Кай Бекмана апублікавала кнігу для дзяцей «Lisen kan inte sova». Аднак самым яе вядомым творам стала серыя кніг пра Монса і Мары, створаная ў 1970-х гадах. Сумесна з мужам Бекман стварыла камплект лялек і масак, прызначаны для дзіцячых гульняў, а таксама складное дрэва з адтулінамі, на якім дзеці маглі размясціцца падчас чытання або адпачынку. Некаторыя з кніг Кай Бекмана створаны ў суаўтарстве з сынам Мікаэлем: яна пісала вершы, а ён рабіў да іх фотаілюстрацыі. Акрамя кніжных ілюстрацый, мастачка стварала калажы, аплікацыі і гравюры з расліннымі і казачнымі матывамі. У 1973 годзе яна стала лаўрэатам прэміі Эльсы Бескаў. Некаторыя творы мастачкі прадстаўленых у зборы Нацыянальнага музея Швецыі.

Кай Бекман памерла ў 2002 годзе на востраве Экерэ.
Іда фон Шульцэнхайм

**Іда Элеанора Давіда фон Шульцэнхайм** (;  — ) — шведская мастачка. У яе творчасці пераважалі карціны з выявай жывёл.

## Біяграфія 
Іда фон Шульцэхайм нарадзілася 8 студзеня 1859 года ў Сторы-Скедві ў сям’і землеўладальніка барона Давіда Т. фон Шульцэнхайма і Іды Сафіі Седэрбарг. Яна вучылася ў Шведскай каралеўскай акадэміі мастацтваў, а з 1888 года ў Парыжы пад кіраўніцтвам мастакоў Жульена Дзюпрэ, Жуля Лефеўра і Жан-Жазефа Бенжамен-Канстана. Іда фон Шульцэнхайм была ўдастоена ганаровай згадкі на Сусветнай выставе ў Парыжы ў 1889 годзе, сярэбранага медаля ў Ам’ене ў 1890 годзе, залатога медаля ў Стакгольме ў 1891 годзе і ганаровай згадкі на выставе ў Парыжы ў 1892 годзе.

Фон Шульцэнхайм дэманстравала свае работы ў Палацы прыгожых мастацтваў у Чыкага (Ілінойс) падчас Сусветнай выставы 1893 года.

Фон Шульцэнхайм стала заснавальніцай Таварыства шведскіх мастачак () у 1910 годзе. Яна таксама займала пасаду яго першага старшыні.

Іда фон Шульцэнхайм была ўдастоена медаля Літаратуры і мастацтваў ў 1927 годзе. Памерла 24 красавіка 1940-я гады ў Стакгольме.

Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Эліза Бергман

**Эліза Бергман** (швед. Elise Bergman, поўнае імя Gustava Elisabet Bergman;  — ) — шведская мастачка.

## Біяграфія 
Нарадзілася 9 ліпеня 1842 года ў мястэчку Södra Åkarp муніцыпалітэта Велінгэ. Эліза Бергман вучылася ў Школе рамёстваў Slöjdskolan (цяпер Konstfack) у Стакгольме (з 1869 па 1871 год) і ў Каралеўскай акадэміі свабодных мастацтваў (з 1870 па 1877 год).

Па заканчэнні вучобы стала прафесійнай мастачкай, пісала пераважна пейзажы, адначасова працавала настаўніцай малявання. Работы Элізы Бергман прадстаўлены ў музеях Швецыі, у прыватнасці, у Нацыянальным музеі Швецыі ў Стакгольме.

Памерла 15 лістапада 1924 года ў Крысціянстадзе.
Караліна Эстберг

**Караліна Эстберг** (, 17 мая 1853 — 27 лютага 1924) — шведская оперная спявачка (сапрана).

## Біяграфія 
Караліна Эстберг нарадзілася ў Стакгольме ў 1853 годзе. Яна была дачкой Юхана Людвіга Эстберга і Беаты Ульрыкі Вальберг. Яе музычны талент праявіўся з дзяцінства. У 16 гадоў яна паступіла ў *Dramatens elevskola* і з 1869 па 1873 гады вучылася спевам у Сігнэ Хэбэ. Голас Караліны характарызаваўся як чыстае сапрана з чыстым тэмбрам.

Упершыню яна выступіла ў ролі Ганны ў оперы «Вольны стралок» 15 снежня 1873, годам пазней — у мужчынскай ролі Карла Кідкі ў оперы Даніэля Абера «Д’ябальская доля» (). Яе выступленні мелі поспех, і яна падпісала кантракт да 1877 году. На працягу гэтых трох гадоў яна гуляла некалькі характэрных роляў па операх Моцарта, напрыклад, Сюзаны ў «Жаніцьбе Фігара» і Папагена ў «Чароўнай флейце». Яна атрымала прызнанне як гледачоў, так і крытыкаў.

Пасля заканчэння кантракта Караліна вырашыла працягнуць навучанне ў Санкт-Пецярбургу. Аднак у 1878 годзе яна выйшла замуж за Морыца Хорвіца і на час пакінула оперную сцэну, што ў музычным свеце, было ўспрынята як вялікая страта. Аднак даходы яе мужа апынуліся даволі беднымі, і Караліна вырашыла вярнуцца на вялікую сцэну. Яе нечаканае вяртанне ў галоўнай ролі ў оперы Зупэ «Бакача» у *Nya teatern* мела вялікі поспех, і яна атрымлівала да 100 крон за вечар — у тыя часы гэта было даволі вялікай сумай. Яе праца ў *Nya teatern* доўжылася да 1885 года, яна гуляла галоўныя ролі ў операх «Маленькі герцаг» () Шарля Лекока, «Мадам Фавар» () Жака Афенбаха, «Лялькі інфанты» () Анры Бокажа. У гэтыя гады яна ездзіла з гастролямі па многіх іншых тэатрах, напрыклад, у Даніі (1880), Германіі і Нідэрландах (1882—1883), Нарвегіі (1885).

У 1886 годзе яна зноў падпісала кантракт з Каралеўскім тэатрам. Тут яна выступала да 1906 года з перапынкам у 1892—1894 гадах для гастроляў па Амерыцы. Пакінуўшы сцэну ў 1906 годзе, выкладала спевы ў Стакгольме.

У 1891 годзе Караліна Эстберг была ўзнагароджана Медалём літаратуры і мастацтваў, у 1897 годзе яе абралі членам у Шведскую каралеўскую музычную акадэмію, а ў 1900 годзе з рук караля Оскара II атрымала медаль літаратуры і мастацтваў, упрыгожаную дыяментамі. Караліна Эстберг ўваходзіла ў лік членаў жаночай акадэміі разам з Сельмай Лагерлёф, Агдай Мантэліус і Каралінай Відэрстром.

Караліна Эстберг памерла ў 1924 годзе і была пахавана на Паўночных могілках у Сольне. Яе голас захаваўся на дзевяці граммофонных запісах 1905 года.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Beata Carolina Östberg
* [ЭСТБЕРГ Ostberg Караліна Беата]

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Швецыі
Катэгорыя:Сапрана