Трызна

**Трызна** — язычніцкі пахавальна-памінальны абрад, або яго частка, у славян. З XII ст. сінонім памінак (памінальнага застолля).

## Этымалогія 
Славянскае слова неяснай этымалогіі. І. І. Сразнеўскі даваў для «трызны» значэнні «барацьба, спаборніцтва; пакутніцтва, учынак; узнагарода; памінкі». М. Фасмер думаў, што зыходнай формай у праславянскай мове была **tryzna*. Некаторыя даследчыкі (А. Мейе, П. Персан, Ф. Фартунатаў) лічылі зыходным **trizna*, якое збліжалі з старажытнаісландскім *strið*, са значэннем «спрэчка, вайна, неспакой, мука». А. М. Трубачоў выводзіў славянскае **trizna* да **trizь* «трацяк» (трохгадовая жывёла), звязанага з лічэбнікам **tri*. Такім чынам, словам «трызна» зыходна пазначалася ахвяраванне трацяка. Зыходзячы з такога меркавання, У. М. Тапароў даў шырокі спектр суадпаведнасцяў з індаеўрапейскай традыцыяй ў межах ідэі траістасці. У прыватнасці ён выказаў думку, што «трызна» пазначала тры віды спаборніцтваў, узору трохбор’я, або ахвяраванне жывёламі трох відаў, што сімвалізавала тры светы — падземны, зямны і нябесны. Р. М. Цэйтлін выказала думку, пры прыняцці меркавання пра лічэбнік «тры» як аснову назоўніка «трызна», а таксама адмысловага сэнсу паняцця траістасці ў славянскай міфалогіі, што ў стараславянскага «трызна» быў фармант «ызна» і значэнне «трайная ўзнагарода».

## У «Аповесці мінулых часоў» 
Праз вельмі скупыя звесткі крыніц немагчыма вызначыць усе дзеі, што складалі трызну, як адзначыў У. М. Тапароў, або ёсць апісанне абрадаў без называння іх трызнай, або абрад названы трызнай без апісання дзеянняў.. Гэта тычыцца і «Аповесці мінулых часоў», дзе згадак трызны няшмат, а апісанныя пахавальныя абрады ўласцівы славянам.

Упершыню трызна згадваецца ў апісанні славянскіх народаў і іх жыцця ў недатаванай частцы АМЧ:

«И аще кто умряше, творяху тризну надъ нимъ, и по семь творяху кладу велику, и възложахуть и на кладу, мертвеца сожьжаху, и посемь собравше кости вложаху в судину малу, и поставляху на столпѣ на путех, еже творять вятичи и нынѣ».

У розных спісах АМЧ чытаецца як «кладу», так і «краду». У Летапісцы Пераслаўля Суздальскага слова заменена на «грамаду дров». Б. А. Рыбакоў разумеў пад гэтым «вогнішча, вогненны ахвярнік», а пад «столп» — драўляную дамавіну для ўрны.

Наступная згадка пры апісанні пахавальных дзеяў княгіні Вольгі над загінулым мужам князем Ігарам і адначасова здзяйснення помсты драўлянам за яго забойства пад 945 годам:

«И посла къ деревляномъ, рькущи сице: „Се уже иду к вамъ, да пристройте меды многи в градѣ, иде же убисте мужа моего, да поплачюся надъ гробомъ его, и створю трызну мужю своему“. Они же, то слышавше, съвезоша меды многи зѣло, и възвариша. Ольга же, поимши мало дружины, леъко идущи приде къ гробу его, и плакася по мужи своеъ. И повелѣ людемъ своимъ съсути могилу велику, и яко соспоша, и повелѣ трызну творити».

Апошні раз згадваецца ў паведамленні пра смерць княгіні Вольгі пад 969 годам:

«И бѣ заповѣдала Ольга не творити трызны над собою, бѣ бо имущи презвутеръ, сей похорони блаженую Ольгу».

## Апісанне 
З перакладаў грэчаскіх твораў на стараславянскую мову, дзе словам «трызна» перадаюць спартыўныя спаборніцтвы ў палестры і на стадыёне, відавочна шматзначнасць гэтага паняцця. Так, стадыён, а таксама месца катаванняў, у т.л. хрысціянскіх мучанікаў, называюцца *трызнішчам*. Памінальнае застолле як частка пахавальна-памінальнага абраду вядома не толькі ў славян, але і ў іншых індаеўрапейскіх народаў. У славян памінальнае застолле **strava* згадваецца Іарданам ў VI ст. у сувязі з пахаваннем Атылы. З XII ст. паняцце «трызна» значыла толькі памінальнае застолле, якая заставалася язычніцкім рэліктам у хрысціянскім пахавальным абрадзе. Таму цяпер у навуковай літаратуры «трызнай» называюць менавіта памінальнае застолле ў язычніцкім пахавальным рытуале незалежна ад культурна-храналагічнага кантэксту..

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Язычніцтва
Катэгорыя:Культ продкаў