open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рука

thumb
thumb
**Рука́** (верхняя канечнасць, ) — парная верхняя або пярэдняя канечнасць чалавека і малпаў. Складаецца з пляча, лакця, запясця і кісці

## Цягліцы 
Цяглічная сістэма рукі складаецца з некалькіх слаёў цягліц, прычым многія цягліцы перакінутыя праз больш чым адзін сустаў, дзякуючы чаму пры актывацыі адной цягліцы адбываецца змена вугла ў некалькіх суставах.

## Рэцэптары скуры, цягліц і суставаў 
Рука забяспечана вялікай колькасцю сэнсарных канчаткаў (калі рукі «нямеюць», гэта прыкмета, што нешта не ў парадку з імі).

## Траўматызм 
З прычыны асаблівай актыўнай ролі рукі ў жыццядзейнасці чалавека, а таксама дыстальнасці, кісць рукі з'яўляецца органам чалавека, які найбольш схільны да траўматызму.

## Гл. таксама 
* Цягліцы чалавека
* Запясце
* Палец
* Нага

## Спасылкі 
Катэгорыя:Канечнасці
Ачышчэнне храма

[thumb|250px|*Хрыстос выганяе мянялаў з Храма*, Лондан, [Эль Грэка]]
**Ачышчэнне храма** - падзея з жыцця Ісуса Хрыста, якая запісана ва ўсіх чатырох кананічных Евангелляў Новага Запавету.

У гэтым эпізодзе Ісус і Яго вучні ўязжаюць у Іерусалім напярэдадні свята Вялікадня, дзе Хрыстос выганяе мянялаў з храма, абвінаваціўшы іх у ператварэнні Храма ў пячору разбойнікаў з-за іх камерцыйнай дзейнасці. У Евангеллі ад Яна Ісус называе храм як "*Дом Айца Майго*", такім чынам прэтэндуючы на ролю Сына Божага, хоць у аўраамічных рэлігіях да Бога адносіліся як да Бога Айца.

Некаторыя хрысціяне лічаць, што гэта адзіны ў Евангеллях запіс пра Ісуса з ужываннем фізічнай сілы. Апавяданне адбываецца прыблізна ў канцы сінаптычных Евангелляў (Матф. 21:12-17, 21:23-27 і Лук. 19:45-48, 20:1-8) і пачатку ў Евангелля ад Яна (Ян 2:13-16). Некаторыя даследчыкі лічаць, што гэта ставіцца да двух асобных падзеяў.

Тэма шмат разоў адлюстроўвалася ў выяўленчым мастацтве.

## Апісанне 
thumb|left|Мадэль Храма Ірада
Згодна Евангелляў, калі Ісус наведаў храм у Іерусаліме, двор Іерусалімскага храма апісваецца як запоўнены жывёлай і сталы мянялаў, якія мянялі стандартныя грэчаскія і рымскія грошы на яўрэйскія і Тырскія. Іерусалім быў напружаны яўрэямі, якія прыйшлі на свята Пасхі, і, магчыма, налічваў 300 000 ці нават 400 000 пілігрымаў.

*І ўвайшоў Ісус у храм Божы і выгнаў усіх тых, што прадавалі і куплялі ў храме, і сталы мянялаў перакуліў і ўслоны прадаўцоў галубоў, і сказаў ім: напісана: «дом Мой домам малітвы назавецца»; а вы зрабілі з яго логава разбойнікаў.* 
Матф. 21: 12-13
[thumb|*Выгнанне мянялаў*, [Джота дзі Бандонэ, 14ст.]]
*І зрабіўшы бізун з вяровак, выгнаў з храма ўсіх, і авечак і валоў таксама, і грошы ў мянялаў рассыпаў, а сталы іхнія абярнуў; І сказаў прадаўцам галубоў: вазьмеце гэта адсюль, і з дома Айца Майго не рабіце дома гандлёвага.* (Яна 2:15,16)

У Евангеллі ад Яна, гэта першы з трох разоў, калі Ісус ідзе ў Іерусалім на свята Пасхі, і Ян кажа, што ў час велікоднага свята было не паказана цудоўных знакаў, учыненых Ісусам, якія б прымусілі людзей паверыць "*у Яго імя*", але што Ён "не давяраў Сябе ім, таму што ён ведаў усіх".

У Евангеллі ад Марка 12:40 і Лукі 20:47 Ісус абвінаваціў улады храма ў крадзяжы і прысвойванніт маёмасці і ахвяр бедных ўдоваў і іх ахвяры. Прадаўцы прадавалі галубоў, якіх прыносілі ў ахвяру беднякі, якія не маглі дазволіць сабе больш грандыёзныя ахвяры. Паводле Марка 11:16, Ісус забараніў людзям праносіць які-небудзь тавар у храм. Сама ж падзея адбылася ў вонкавым двары язычнікаў. Язычніцкія грошы не маглі выкарыстоўвацца ў храме з-за выяваў ідалаў на іх.

У Матф. 21: 14-16 сказана, што лідары Храм спытаўся ў Ісуса, Ён забараніў дзецям крычаць "Асана Сыну Давідаваму". Ісус адказаў, што "*з вуснаў дзяцей і немаўлят Ты зрабіў хвалу*". Гэтая фраза ўключае ў сябе фразу з псальма. 8:2, "з вуснаў дзяцей і немаўлят", якія, на думку даследчыкаў, могуць быць прызнаннем Боскасці Ісуса, пацвярджаючы такім чынам Яго Боскасць праз цытаванне Старога Запавету.

Катэгорыя:Ісус Хрыстос
Катэгорыя:Жыццё Ісуса Хрыста
Дарапеевічы

**Дарапе́евічы** (, ) — вёска ў Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Чарнянскага сельсавета.

## Славутасці 
### Каменны крыж 
У вёсцы ёсць каменны крыж, які нібы расце з зямлі. У мясцовай кнізе «Гісторыя вёскі» напісана:
«На тэрыторыі Дарапеевіч ёсць археалагічны помнік — камень, які нагадвае крыж, ці фігуру чалавека, вышынёй каля метра. Адносіцца да эпохі жалезнага веку ці ранняга феадалізму.
Ёсць такое паданне, што крыж узнік не выпадкова. Некалі, вельмі даўно, на тым месцы, дзе зараз стаіць крыж, быў мост, а навокал — балота. Мост быў не вельмі шырокі, і на ім не маглі размінуцца дзве падводы. А ў той дзень, у адзін і той жа час, на мосце сустрэліся два вяселлі: і ніхто не хацеў прапускаць. Па народным павер'і, калі сустракаюцца два вяселлі, то гэта не да дабра. І калі на мост пачалі з двух бакоў ехаць першыя падводы, на якіх сядзелі сваты з маладымі, то мост раскалоўся, і мост, і падводы з коньмі і людзьмі пайшлі пад зямлю. Праз некаторы час, на тым месцы з'явіўся крыж».

Мясцовыя жыхары абнеслі крыж невысокім плотам.

### Свята-Раства-Багародзіцкая царква 
Свята-Раства-Багародзіцкая царква — помнік драўлянага дойлідства. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. Пабудаваная ў 1671 годзе.

## Спасылкі 
* Дарапеевічы на сайце «Радзіма.орг»

Катэгорыя:Чарнянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Маларыцкага раёна
Раманоўская

**Раманоўская** — жаночая форма прозвішча Раманоўскі.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандра Алегаўна Раманоўская (нар. 1996) — беларуская фрыстайлістка.
* Вольга Раманоўская (1951—2013) — беларуская мастачка.
* Гелена Раманоўская (1908—1980) — беларуская пісьменніца і перакладчыца.
* Ганна Леанідаўна Раманоўская (нар. 1979) — беларуская мастачка.
* Жанна Вячаславаўна Раманоўская — дзеяч беларускай дыяспары ў Латвіі.
* Леакадзія Дамінікаўна Раманоўская (1890—1970) — родная сястра Янкі Купалы, купалазнаўца, актыўны папулярызатар творчасці Янкі Купалы.
* Ядвіга Юльянаўна Раманоўская (1920—2011) — беларускі арганізатар музейнай справы, захавальніца літаратурнай і архіўнай спадчыны Янкі Купалы, пляменніца Янкі Купалы.

## Гл. таксама 
* Раманоўскі
Алена Васілеўна Абразцова

**Алена Васілеўна Абразцова** (, Ленінград — , Германія) — савецкая і расійская оперная спявачка (мецца-сапрана), актрыса, педагог. Народная артыстка СССР (1976). Герой Сацыялістычнай Працы (1990). Лаўрэат Ленінскай прэміі (1976).

У 1964 годзе скончыла Дзяржаўную кансерваторыю імя Рымскага-Корсакава. У рэпертуары Абразцовай былі творы больш за 100 кампазітараў, якія яна выконвала як оперную, камерную і духоўную музыку, так і рускія народныя песні і рамансы, а таксама класічныя аперэты і джазавыя стандарты.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выкладчыкі Маскоўскай кансерваторыі
Катэгорыя:Мецца-сапрана
Катэгорыя:Оперная трупа Вялікага тэатра
Катэгорыя:Постаці Міхайлаўскага тэатра
Катэгорыя:Тэатр Рамана Вікцюка
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Расіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Міжнароднага конкурсу імя П. І. Чайкоўскага
Катэгорыя:Дзіцячая музычная школа імя П. І. Чайкоўскага
Катэгорыя:Памерлі ад лейкеміі
Катэгорыя:Члены Саюза тэатральных дзеячаў Расіі
Катэгорыя:Народныя артысты Рэспублікі Паўночная Асеція — Аланія
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Расійскі нацыянальны алімп»
Алена Ладава

**А́лена Ла́дава** (; 29 снежня 1925, Прага, Чэхаславакія — 25 чэрвеня 1992, Прага, Чэхаславакія) — чэская мастачка, кніжны ілюстратар, сцэнограф і пісьменніца.

## Біяграфія 
Першыя ўрокі жывапісу атрымала ў свайго бацькі народнага мастака ЧССР Ёсефа Лада (1887—1957). Пасля заканчэння сярэдняй школы вучылася маляванню ў Дзяржаўнай Школе графічных мастацтваў пад кіраўніцтвам прафесара Карала Тондла. Затым на працягу аднаго года працавала ў Зліне, на кінастудыі Kudlov, дзе захапілася складанай прыгажосцю анімацыйных фільмаў. Стала таленавітым мультыплікатарам. У 1948 годзе скончыла Акадэмію прыкладных мастацтваў у Празе. Вучылася ў прафесара Эміля Філа.

## Творчасць 
Алена Ладава — вядомы ілюстратар дзіцячых кніг. Праілюстравана больш чым 90 кніг для дзяцей. У 1963 годзе напісала і праілюстравала кнігу «Můj táta Josef Lada» (Мой бацька Ёсеф Лада), дзе распавяла кранальныя гісторыі свайго дзяцінства.

Яе малюнкі часта друкаваліся ў газетах і часопісах для дзяцей, календарах і калядных паштоўках. Ладава зрабіла дызайн сцэны і касцюмы для 16 праектаў чэшскага тэлебачання. Сцэнаграфічная працы мастачкі ўдзельнічалі ў пастаноўках на сцэнах многіх тэатраў Чэхаславакіі. Першы вопыт яе тэатральнай сцэнаграфіі адбыўся ў 1946 годзе, калі яна стварыла афармленне сцэн і касцюмаў да спектакля «Zlodějská Komedie» Ёсефа Томана (Тэатр імя 1 мая — сёння Пражскі нацыянальны тэатр оперы). Апошні тэатральны праект Алены адбыўся ў 1986 годзе, калі яна працавала над драматычнай казкай Ёсефа Лады «Bubáci hastrmani» ў муніцыпальным тэатры ў Кладне.

У цяперашні час у Грусіце дзейнічае пастаянная выстава яе фатаграфій і ілюстрацый, якая з’яўляецца часткай калекцыі *Мемарыялу Ёсефа Лады і яго дачкі Алены*.

Пахавана ў Празе на Ольшанскіх могілках.

## Літаратура 
* Jindřich Černý: *Osudy českého divadla po druhé světové válce — Divadlo a společnost 1945—1955*, Academia, Praha, 2007, str.&nbsp;132, ISBN 978-80-200-1502-0

## Спасылкі 
* Alena Ladová 

Катэгорыя:Постаці Чэхіі
Катэгорыя:Мастакі Чэхіі
Катэгорыя:Жанчыны-мастакі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-мультыплікатары
Лосеўцы

**Ло́сеўцы** (, ) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У другой палове XIX ст. у Іўеўскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. Адносілася да маёнтка Іўе Замойскіх. У 1861 г. 33 рэвіскія душы. У 1897 г. у Ліпнішкаўскай воласці, 19 двароў, 117 жыхароў. У 1909 г. 25 двароў, 132 жыхары, якія мелі 26 кароў, 17 коней, 114 дзесяцін зямлі.

У 1921—1939 гг. (23 двары, 101 жыхар.) у Ліпніскай гміне Валожынскага, пазней Лідскага паветаў Навагрудскага ваяводства Польшчы.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (30 двароў, 117 жыхароў) у Ліпніскаўскім сельсавеце Іўеўскага раёна. У 1952 г. арганізаваны калгас «Чырвоная зара». 3 1954 г. у калгасе «Авангард». У 1970 г. 88 жыхароў. Пасля ў складзе калгаса «Радзіма».

## Насельніцтва 
* 1999 — 10 двароў, 17 жыхароў.

## Спасылкі 
* Лосеўцы 

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна
Калінда Грабар-Кітаравіч

**Калі́нда Гра́бар-Кіта́равіч** ( ; нар. , Рыека, Харватыя, Югаславія) — харвацкі дыпламат. Памочнік Генеральнага сакратара НАТА па пытаннях публічнай дыпламатыі, міністр замежных спраў Харватыі (2008—2011). Прэзідэнт Харватыі (з 2015 па 2020).

У 1995 годзе Грабар-Кітаравіч стала дырэктарам паўночнаамерыканскага дэпартамента МЗС, у 1997—2000 гадах працавала дыпламатычным саветнікам і намеснікам пасла ў пасольстве Харватыі ў Канадзе. Затым вярнулася ў МЗС як саветнік-пасланнік.

У лістападзе 2003 года Грабар-Кітаравіч абрана ў парламент Харватыі, а снежнем 2003 года заняла пасаду міністра па пытаннях еўрапейскай інтэграцыі. У лютым 2005 года прыняла прысягу як міністр замежных спраў Харватыі.

Ведае харвацкую, англійскую, іспанскую і партугальскую мовы. На прэзідэнцкіх выбарах у снежні 2014 года балатавалася ад асноўнай апазіцыйнай партыі краіны ХДС, выйшла ў другі тур, ушчыльную наблізіўшыся да лідара выбараў — дзеючага прэзідэнта І. Ёсіпавіча.

Катэгорыя:Прэзідэнты Харватыі
Катэгорыя:Выпускнікі Заграбскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў
Катэгорыя:Жанчыны-прэзідэнты
Алекс Крыжан

**Аляксандру Крыжан** () — румынскі прафесійны снукерны рэферы. Першы румынскі рэферы, які працаваў на тэлевізійных снукерных матчах.

Абслугоўваў матчы чэмпіянатаў Еўропы па снукеры EBSA у 2010 і 2011 гадах, стаўшы рэферы міжнароднай катэгорыі другога класа. У жніўні 2011 года дэбютаваў у мэйн-туры на турніры Пол Хантэр Класік, дзе судзіў свой першы ТБ-матч паміж Маркам Уільямсам і Сандэрсанам Лэмам. У канцы 2012 года абслугоўваў фінальны паядынак чэмпіянату свету сярод аматараў паміж Гэры Уілсанам і Мухамадам Асіфам, пасля чаго стаў рэферы міжнароднай катэгорыі першага класа. У пачатку 2015 года дэбютаваў на турніры Мастэрс, дзе абслугоўваў паўфінальны матч паміж Шонам Мёрфі і Маркам Аленам.

Катэгорыя:Снукерныя рэферы
Новая Жыжма

**Но́вая Жыжма́** (, ) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпнішкаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У другой палове XIX ст. засценак і фальварак у Жырмунскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні. У 1897 г. у засценку 1 двор, 4 жыхары, у фальварку 1 двор, 25 жыхароў. Непадалёку знаходзіўся млын (1 двор, 2 жыхары).

У 1921—1939 гг. у складзе Польшчы. 3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (69 двароў, 46 жыхароў) у Князікоўскім сельсавеце Іўеўскага раёна.

3 26 чэрвеня 1941 г. да 8 ліпеня 1944 г. акупаваная немцамі. У 1950 г. арганізаваны калгас «Новы шлях». 3 9 верасня 1960 г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце. Пасля ў складзе калгаса «Маладая гвардыя».

## Насельніцтва 
* 1970 год — 181 жыхар. 
* 1999 год — 63 жыхары, 33 двары.
* 2019 год — 27 жыхароў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Лаўрэш Леанід*. Прыход ў Жыжме // Лідскі Летапісец № 3(75), 2016. — С. 20-25. — на pawet.net
* Спіс вернікаў Жыжмянскай царквы, 1829 г. // Лідскі Летапісец № 3(75), 2016. — С. 26-40. — pawet.net

## Спасылкі 
* Новая Жыжма  на Радзіма.орг
* Новая Жыжма на Радзіма.нет

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна
Дэцыметровыя хвалі

thumb|right|Антэна для прыёму дэцымятровых хваль
**Дэцыметро́выя хва́лі** (ДМХ) — радыёхвалі з даўжынёй хвалі ад 10 см да 1 м, што адпавядае частотам ад 300 МГц да 3 ГГц (**ультравысокія частоты**, **УВЧ**).

## Ужыванне 
Дэцыметровыя хвалі распаўсюджваюцца практычна ў межах прамой бачнасці, таму выкарыстоўваюцца ў радыёрэлейнай сувязі, радыёлакацыі, тэлевяшчанні і ў сотавай сувязі. Дэцыметровыя хвалі слаба паглынаюцца пры мінанні праз зямную атмасферу, таму ўжываюцца для сувязі з касмічнымі аб’ектамі. Для зямной сувязі выкарыстоўваюцца дэцыметровыя хвалі, якія распаўсюджваюцца за кошт рассейвання на неаднастайнасцях трапасферы.

## Гл. таксама 
* Электрамагнітнае выпраменьванне

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дыяпазоны радыёхваль
Катэгорыя:Радыёхвалі
Катэгорыя:Радыёсувязь
Сотавая сувязь

**Сотавая су́вязь** — від мабільнай сувязі, заснаваны на перадачы даных па радыёхвалях у сотавай сетцы.

Сотавая сетка пакрывае пэўны абшар абслугоўвання, падзелены на падобныя да пчаліных сот (адсюль назва) абсягі радыусам да 30 км, кожны з якіх мае  (БС) з пэўнай колькасцю модуляў прыёмна-перадавальнага абсталявання. Кожнай БС вылучаюць пэўныя частоты для радыёсувязі. Пры гэтым для выключэння ўзаемных завад аднолькавыя частоты прасторава аддаленыя адна ад адной БС. Сувязь між падпісчыкамі з адной соты ажыццяўляецца з дапамогай БС. Паміж падпісчыкамі з розных сот, у тым ліку пры перамяшчэнні з адной соты ў іншую, таксама з падпісчыкамі стацыянарнай тэлефоннай сеткі — з дапамогай асяродка камутацыі мабільнай сувязі. Лічбавы спосаб перадачы знакаў забяспечвае ахову  ад недазволенага доступу, устойлівасць і высокую якасць сувязі, перадачу даных і доступ да сотавай сувязі аднолькавага стандарту розных краін.

## Стандарты сотавай сувязі 
Стандарты сотавай сувязі апісваюцца пакаленнямі ад 1G да 5G, кожнае наступнае з якіх прадастаўляе большую хуткасць, меншую затрымку і падтрымку большай колькасці прылад:

* 1G — першае пакаленне сотавай сувязі з падтрымкай толькі аналагавага падлучэння
* 2G — другое пакаленне з падтрымкай лічбавай перадачы даных:
** TDMA
** CDMA
** GSM
*** GPRS
*** EDGE

* 3G:
** UMTS (W-CDMA, TD-CDMA, TD-SCDMA, HSPA, HSDPA, HSPA+)
** CDMA2000 (OFDMA, EVDO, SVDO)

* 4G:
** LTE (TD-LTE, LTE Advanced, LTE Advanced Pro)
** WiMAX (WiMAX-Advanced)

* 5G:
** 5G NR

## Сотавая сувязь у Беларусі 
Першым прадпрыемствам сотавай сувязі ў краіне 7 жніўня 1991 года стаў «БелСел». У ліпені 1998 года з’явілася прадпрыемства «А1» (тым часам Velcom), якое 16 красавіка 1999 года стала першым пастаўшчыком паслуг сотавай сувязі стандарту GSM. На канец 2014 года ў Беларусі было 11&nbsp;401,9 тысяч падпісчыкаў сотавай сувязі, што перавышала колькасць насельніцтва краіны на 17,4 %, калі на пачатак 2013 года іх лік перавышаў колькасць жыхароў Беларусі на 16,6 %.

## Гл. таксама 
* МТС
* Life

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэлекамунікацыі
Катэгорыя:Тэлефонная сувязь
Катэгорыя:Бесправадная сувязь
Катэгорыя:Радыёсувязь
Катэгорыя:Мабільная сувязь
Французская Вест-Індыя

**Французская Вест-Індыя**, або **Французскія Антыльскія астравы** () — гістарычная назва астравоў Карыбскага мора, якія належаць Францыі.

У наш час астатнія пад кіраваннем Францыі тэрыторыі вылучаны ў два дэпартаменты (Гвадэлупа і Марцініка) і дзве заморскія супольнасці (Сен-Бартэльмі і Сен-Мартэн).

Антыльскія астравы Ле-Сент, Мары-Галант і Ла-Дэзірад знаходзяцца пад кіраваннем Гвадэлупы.

Гістарычна Францыя валодала і іншымі астравамі Карыбскага мора.
* Гаіці (востраў Эспаньёла)
* Грэнада
* Грэнадзіны
* Дамініка
* Некаторыя Віргінскія астравы
* Сент-Кітс і Невіс
* Сент-Люсія
* Сент-Вінсент
* Табага

На тэрыторыях Французскай Вест-Індыі акрамя французскай распаўсюджаны і крэольскія мовы.

## Гл. таксама 
* Брытанская Вест-Індыя
* Дацкая Вест-Індыя
* Нідэрландскія Антыльскія астравы
* Французская Вест-Індская кампанія

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вест-Індыя
Катэгорыя:Тэрыторыі, залежныя ад Францыі
Катэгорыя:Гісторыя Францыі
Бірыч

**Бірыч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Таццяна Васільеўна Бірыч, беларуская ўрач-афтальмолаг
* Тамара Андрэеўна Бірыч, беларуская ўрач-афтальмолаг
Аркестр

**Арке́стр** — калектыў музыкантаў, прызначаны для сумеснага выканання музычных твораў.

## Сімфанічны аркестр 
Сімфанічным называецца аркестр, складзены з некалькіх разнастайных груп інструментаў — сямейства струнных, духавых і ўдарных.

У цяперашні час сярод шэрагу разнавіднасцяў сімфанічных аркестраў прынята адрозніваць малы і вялікі сімфанічны аркестр. Малы сімфанічны аркестр — гэта аркестр пераважна класічнага складу (які грае музыку канца 18 — пачатку XIX стагоддзя, або сучасныя стылізацыі). У яго складзе 2 флейты (рэдка малая флейта), 2 габоі, 2 кларнеты, 2 фаготы, 2 (рэдка 4) валторны, часам 2 трубы і літаўры, струнная група не больш за 20 інструментаў (5 першых і 4 другіх скрыпак, 4 альты, 3 віяланчэлі, 2 кантрабасы). Вялікі сімфанічны аркестр (ВСА) уключае ў медную групу трамбоны з тубай і можа мець любы склад. Лік драўляных духавых інструментаў (флейт, габоя, кларнетаў і фагот) можа даходзіць да 5 інструментаў кожнага сямейства (кларнетаў часам і больш) і ўключаць іх разнавіднасці (малая і альтовыя флейты, габой д'амур і англійскі ражок, малы, альтовы і бас- кларнеты, контрафагот). Медная група можа ўключаць да 8 валторнаў (у тым ліку і Вагнероўскага (валторнавыя) тубы), 5 трубаў (уключаючы малую, альтовую, басавую), 3-5 трамбонаў (тэнаравых і басовых) і тубу. Часам выкарыстоўваюцца саксафоны (усе 4 віды).

## Духавы аркестр 
Духавым аркестрам называюць аркестр, які складаецца выключна з духавых і ўдарных інструментаў. Аснову духавога аркестра складаюць медныя духавыя інструменты. Таксама ў духавых аркестрах выкарыстоўваюцца драўляныя духавыя інструменты: флейты, кларнеты, саксафоны, у вялікіх складах — габоі і фаготы.

## Камерны аркестр 
Камерным аркестрам называецца невялікі калектыў (звычайна, 4—12 чалавек), які выконвае камерную музыку.  Пачынаючы з XVII стагоддзя камерныя аркестры часта меліся пры дварах князёў і магнатаў, якія маглі дазволіць сабе ўтрымліваць маленькі аркестр.

## Ваенны аркестр 
Ваенны аркестр — спецыяльнае штатнае воінскае падраздзяленне, прызначанае для выканання ваеннай музыкі, гэта значыць музычных твораў пры страявым навучанні войскаў, падчас адпраўлення воінскіх рытуалаў, ўрачыстых цырымоній, а таксама для канцэртнай дзейнасці.

Існуюць ваенныя аркестры аднастайныя, якія складаюцца з медных і ўдарных інструментаў, і змешаныя, якія ўключаюць таксама групу драўляных духавых інструментаў. Кіраўніцтва ваенным аркестрам ажыццяўляе ваенны дырыжор. Ужыванне музычных інструментаў (духавых і ўдарных) на вайне было вядома ўжо старажытным народам.

Катэгорыя:Аркестры
Якуб Обраўскі

**Якуб Обраўскі** (; 24 снежня 1882, Брно, Аўстра-Венгрыя — 31 сакавіка 1949, Прага, Чэхаславакія) — чэхаславацкі мастак, скульптар і графік.

## Біяграфія 
Скончыў у 1901 годзе Вышэйшую школу прыкладнога мастацтва ў Празе. Вучань Станіслава Сухарды. У 1904−1905 гадах вучыўся ў Пражскай акадэміі выяўленчых мастацтваў. У 1905—1906гг. — на службе ў арміі Аўстра-Венгрыі.

У 1907 годзе атрымаў стыпендыю на наведванне Італіі. Жыў у Рыме. У 1908 годзе вярнуўся ў Прагу. Адкрыў мастацкую майстэрню.

Выкладаў у Акадэміі жывапісу. У 1919 годзе стаў прафесарам, а ў другой палове 1930-х гадоў — рэктарам пражскай Акадэміі выяўленчых мастацтваў.

## Творчасць 
Як жывапісец працаваў у акадэмічна-сімвалічным стылі, засяродзіўшы асноўную ўвагу на дэкаратыўных размалёўках сваіх карцін, матывах з жаночымі фігурамі. Скульптурай стаў займацца пазней, стварыў шэраг помнікаў і статуй.

Адзін з першых мастакоў — стваральнікаў паштовых марак Чэхаславакіі.

## Выбраныя працы 
* Паштовая марка ЧСР «Леў, вызваляецца ад сваіх ланцугоў» (28 кастрычніка 1919)
* Паштовая марка ЧСР «Алегорыя эканомікі» (1920)
* Скульптура «Адам і Ева» (1929)
* Помнік на мемарыяле сялянскім паўстанцам 1775 года ў г. Хлумец-над-Цыдлінаў (1940).

## Спасылкі 
* Jakub Obrovský  
* Osobnosti Bystrce: J.Obrovský
* Virtuální prohlídka, socha Chlumec n. Cidlinou
* Kalendárium ČT 1, 2012

Катэгорыя:Мастакі Чэхіі
Катэгорыя:Скульптары XX стагоддзя
Катэгорыя:Скульптары Чэхіі
Катэгорыя:Педагогі Чэхіі
Катэгорыя:Мастакі марак
Катэгорыя:Выпускнікі Вышэйшай школы прыкладнога мастацтва (Прага)
Катэгорыя:Выпускнікі Пражскай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Выкладчыкі Пражскай акадэміі мастацтваў
Bowtie (аналіз паслядоўнасцей)

**Bowtie** — праграма для выроўнівання паслядоўнасцей, якая шырока выкарыстоўваецца ў біяінфарматыцы. Праграма напісана калектывам аўтараў на чале з Бэнам Лангмэдам (Ben Langmead) у 2009 годзе  і апублікавана на SourceForge ад імя Універсітэта Мэрылэнда. Bowtie у асноўным выкарыстоўваецца для выроўнівання кароткіх прачытанняў на вялікіх рэферэнсных геномах. Аўтар характарызуе сваю праграму як «надзвычайна хуткую, з эфектыўным выкарыстоўваннем памяці, праграму для выроўнівання кароткіх паслядоўнасцей ДНК». 16 кастрычніка 2011 года распрацоўшчыкі выпусцілі даччыны праект **Bowtie 2**, які станам на 16 студзеня 2024 года меў версію 2.5.3.

## Спасылкі 
* Bowtie: An ultrafast, memory-efficient short read aligner — SourceForge

Катэгорыя:Праграмы для біяінфарматыкі
Катэгорыя:Праграмы ў грамадскай уласнасці
Аляксандр Аркадзевіч Шлык

**Аляксандр Аркадзевіч Шлык** (,  — ) — беларускі вучоны ў галіне біяхіміі і біяфізікі фотасінтэзу. Член-карэспандэнт АН СССР (1966). Доктар біялагічных навук (1963), прафесар (1965).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ у 1950 годзе.

З 1950 года ў Інстытуце біялогіі АН Беларусі.

З 1957 года загадчык лабараторыі біяфізікі і ізатопаў, з 1973 года дырэктар створанага на яе базе Інстытута фотабіялогіі АН Беларусі.

Аўтар навуковых прац па біягенезе пігментнага апарату фотасінтэзу.

Абгрунтаваў існаванне і высветліў асноўныя заканамернасці працэсу аднаўлення хларафілу, выявіў метабалічную гетэрагеннасць пігментаў. Паказаў, што хларафіл *b* сінтэзуецца з лабільных малекул хларафілу *a*; стварыў канцэпцыю цэнтраў біясінтэзу хларафілу і высветліў асноўныя прынцыпы іх функцыянавання.

## Некаторыя працы 
* Метод меченных атомов в изучении биосинтеза хлорофилла. Мн., 1956
* Метаболизм хлорофилла в зеленом растении. Мн., 1965
* Chlorophyle biosynthesis in etiolated and greening leaves // Advamces in Photosynthesis Research. The Hague, 1984

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Людзі беларускай навукі: Член-корреспондент АН СССР А. А. Шлык. Воспоминания современников. — Мн., 2005.  // Інстытут біяфізікі і клетачнай інжынерыі НАН Беларусі

Катэгорыя:Біяхімікі Беларусі
Катэгорыя:Біяфізікі Беларусі
Катэгорыя:Біяфізікі СССР
Эміль Орлік

{{Мастак
 |фон                  = 
 |імя                  = Эміль Орлік
 |арыгінал імя       = }
 |імя пры нараджэнні     = 
 |выява          = Emil Orlik 1932.jpg
 |шырыня               = 200пкс
 |апісанне выявы = 
 |дата нараджэння        = 21.07.1870
 |месца нараджэння       = , Аўстра-Венгрыя
 |дата смерці          = 28.09.1932
 |месца смерці         = , Веймарская рэспубліка
 |паходжанне        = 
 |падданства           = 
 |грамадзянства          = →
 |жанр                 = жывапіс, графіка
 |вучоба                = 
 |стыль                = партрэт
 |працы               = 
 |заступнікі          = 
 |уплыў              = 
 |уплыў на           = 
 |узнагароды              = 
 |званні               = 
 |прэміі               = 
 |сайт                 = 
 |вікісховішча            = Emil Orlik
}}
**Эмі́ль О́рлік** (; , , Аўстра-Венгрыя — , , Веймарская рэспубліка) — чэшскі мастак, графік і фатограф.

## Біяграфія і творчасць
Эміль Орлік быў сынам краўца. Спачатку ён вывучаў мастацтва ў прыватнай мастацкай школе Генрыха Кніра ў Празе, дзе адным з яго аднакласнікаў быў Паўль Клее. У 1889-94 — жыў у Мюнхене; у 1891-93 — наведваў мюнхенскую Акадэмію мастацтваў.

Пасля выканання вайсковай службы ў Празе, Эміль вярнуўся ў Мюнхен, дзе працаваў для часопіса «Югенд».У 1900-1901 гг. упершыню наведаў Японію з мэтай вывучыць тэхніку каляровай гравюры на дрэве. Пасля паездкі ў Японію Орлік стварыў працы, натхнёныя каляровай ксілаграфіяй, і ў сувязі з гэтым Орліка адносяць да мастакоў япанізму. Акрамя Японіі Орлік пабываў у Кітаі, Расіі і Егіпце.

Орлік уваходзіў у Венскі сецэсіён і быў вядомы ў першую чаргу як мастак-партрэтыст. З 1905 года і да сваёй смерці Эміль Орлік вёў у навучальнай установе пры берлінскім Музеі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, а з 1924 года - у Аб'яднаных дзяржаўных школах свабоднага і прыкладнога мастацтва клас афармлення кнігі. У гэты час ім былі напісаны партрэты Эрнста Барлаха, Лавіса Карынта, Ота Дзікса, Кете Кольвіца, Франца Верфеля, Рудольфа Штэйнер, Томаса Мана, Альберта Эйнштэйна. Разам з Максам Райнгартам Эміль Орлік працаваў над дэкарацыямі і касцюмамі для яго спектакляў у Нямецкім тэатры.

У 1917-1918 гадах Орлік прымаў удзел у перамовах па заключэнні Брэсцкага міры ў якасці афіцыйнага мастака.

Адно з твораў Орліка спакваля паспрыяла прыёме Зігмунда Фрэйда ў круг венскіх прафесараў у 1902 годзе.

## Галерэя 

Выява:Emil Orlik Japanischer Garten 1904.jpg|Японскі сад, (1904)
Выява:Emil Orlik Frau auf dem Diwan.jpg|Жанчына на канапе, (1916)
Выява:Emil Orlik Junge Frau im grünen Kleid.jpg|Партрэт маладой жанчыны ў зялёнай сукенцы, (1917)
Выява:Emil Orlik self portrait.jpeg|Аўтапартрэт, (1920-я гады)

## Літаратура 
* Uwe Carstens, *Emil Orlik*, in: *Tönnies-Forum*, 16. Jg., 2007, H. 2, 
* Scheffer, Heinrich, Die Exlibris des Emil Orlik, Wiesbaden: Verlag Claus Wittal 1992. ISBN 3-922835-23-6

## Спасылкі 
* Emil Orlik prints, books, artwork and biography
* "Emil Orlik (1870–1932) - Portraits of Friends and Contemporaries" Jewish Museum, Prague, Czech Republic  includes

Катэгорыя:Постаці Чэхіі
Катэгорыя:Мастакі Чэхіі
Лідзія Сямёнаўна Чаркасава

**Лідзія Сямёнаўна Чарка́сава** (, г.п. Мікалаеўка Днепрапятроўскай вобласці, Украіна — ) — беларускі вучоны ў галіне біяхіміі. Доктар біялагічных навук (1955), прафесар (1957). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1975). Дэлегат 15-й сесіі Генеральнай асамблеі ААН ад Беларусі ў 1960 годзе ў Нью-Ёрку.

## Біяграфія 
Скончыла Адэскі медыка-аналітычны інстытут у 1931 годзе. Працавала ў Пермскім і Казанскім стаматалагічных інстытутах.

У 1950—1981 гадах у Інстытуце фізіялогіі Акадэміі навук БССР (загадчык лабараторыі), адначасова прафесар у Беларускім дзяржаўным універсітэце (1957—1972).

Аўтар навуковых прац па вывучэнні ўздзеяння розных відаў іанізуючай радыяцыі на абмен бялкоў і вугляводаў у ЦНС, зрухаў у нейраэндакрыннай сістэме пад уздзеяннем малых доз іанізуючых выпрамяненняў.

## Некаторыя працы 
* Биохимия травмы. — Мн., 1958.
* Выкарыстанне радыеактыўных ізатопаў у біялогіі і медыцыне. — Мн., 1957.
* Основы клинической биохимии. — М., 1965. (разам з М. Ф. Меражынскім)
* Метаболические сдвиги в митохондриях облученного организма, связанные с циклом трикарбоновых кислот. — Мн., 1977. (разам з А. Ц. Пікулевым, М. Ю. Тайцам).

## Літаратура 
* 
*  — С. 318.

## Спасылкі 
* История кафедры биохимии  // Сайт біялагічнага факультэта БДУ
* Чаркасава, Лідзія Сямёнаўна (доктар біялагічных навук; 1909—1999) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
Катэгорыя:Біяхімікі Беларусі
Катэгорыя:Біяхімікі СССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Каміль Лотак

**Камі́ль Ло́так** (; 25 ліпеня 1912, Прага, Чэхаславакія — 22 кастрычніка 1990, Прага, Чэхаславакія) — чэшскі мастак, кніжны ілюстратар і графік.

## Біяграфія 
У 1923 годзе Каміль Лотак паступае гімназію імя Алаіса Ірасека ў Празе, пасля заканчэння якой, нягледзячы на жаданне працягнуць навучанне ў Акадэміі мастацтваў, па патрабаванні дзеда па бацьку ідзе на юрыдычны факультэт. Тым не менш, малады студэнт працягвае займацца маляваннем; вялікае значэнне на фармаванне Лотака як мастака аказала творчасць такіх майстроў, як Ханс Арп, Альберта Джакамеці, Макс Эрнст, Паўль Клее, Іозеф Шыма і іншых прадстаўнікоў авангарднага мастацтва.

У 1938 годзе Каміль спалучаецца шлюбам з дзяўчынай-яўрэйкай Герце Гутавай, і на наступны год арганізуецца першая персанальная выстаўка Каміля Лотака ў галерэі «Бофор». У 1940 годзе Лотак становіцца членам таварыства «Гутарка мастакоў». У гады вайны мастак стварае сотні работ, ён — адзін з заснавальнікаў «Групы 42», першая выстаўка якой адбылася ў 1943 годзе.

У 1954 годзе мастак пачынае працаваць разам з пісьменнікам Адольфам Бранальдам. Сумесна яны ствараюць кнігу-альбом «Dědeček automobil» (Дзядуля-аўтамабіль). Ілюстрацыі ў ёй былі Каміля Лотака. На наступны год яны працуюць над выпускам фільма па гэтай кнізе. У 1960-я гады Лотак ажаніўся з мадэллю Ганнай Эндрштовай. 1960—1970-я гады былі часам актыўнай мастацкай творчасці Лотака. Ён стварае карціны і ілюструе кнігі, удзельнічае ў розных выставах. У гэты перыяд у працах яго адчуваецца ўплыў мадэрнізму і оп-арту, у асаблівасці Роя Ліхтэнштэйна.

Каміль Лотак працягваў пісаць карціны аж да глыбокай старасці. Яго апошняе палатно, «Meteor padá do moře» (Метэор, які падае ў мора) датуецца 1990-м, годам смерці майстра.

## Выбраныя выставы 
* 1967 — *Дом чэхаславацкай культуры*, Берлін
* 1969 — *Галерэя Малерштрасэ*, Вена
* 1977 — *Галерэя Кніга*, Прага
* 1980 — *Дом мастака*, Злін
* 1986 — *Гарадская галерэя Прагі*, Прага
* 1987 — *Ратуша Старога горада*, Прага.

## Галерэя 
* Графіка Каміля Лотака

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Kamil Lhoták — Prague Art & Design
* Kamil Lhoták or Comfort in the Machine (Moravian Gallery in Brno) 
* Kamil Lhoták — Internetová Galerie Nova umění  
* Kamil Lhoták — GalerieOnline.cz 
* Můj otec Kamil Lhoták (My Father Kamil Lhoták) — a book by Lhoták’s son. (Kosmas.cz)
* Pražská informační služba (Prague Information Service)  
* Museum of Art Olomouc 

Катэгорыя:Постаці Чэхіі
Катэгорыя:Мастакі Чэхіі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Васіль Аляксандравіч Глебка

**Васіль Аляксандравіч Глебка** (, в. Падкасоўе,  — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

У 1949-66 старшыня калгаса «Рассвет» Навагрудскага раёна. Званне Героя прысвоена за поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак сельскагаспадарчых культур.

Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Ціхан Мікалаевіч Годнеў

**Ціхан Мікалаевіч Го́днеў** (, , Ліпецкай вобласці, Расія — ) — беларускі фізіёлаг раслін, заснавальнік навуковай школы па біясінтэзе хларафілу. Акадэмік АН Беларусі (1940; член-карэспандэнт, 1936), доктар біялагічных навук (1935), прафесар (1926). Заслужаны дзеяч навукі (1944).  (1967).

## Біяграфія 
Ціхан Годнеў нарадзіўся 6 красавіка 1893 г. у горадзе Задонску (Расія) ў сям’і настаўнікаў гімназіі. У 1903—1911 гг. вучыўся ў Яраслаўскай гімназіі разам з Максімам Багдановічам і Уладзімірам Аляксандравічам Энгельгардам, з якімі і пазней захоўваў цёплыя і сяброўскія адносіны. Пасля заканчэння гімназіі паступіў у Маскоўскі ўніверсітэт на натуральнае аддзяленне фізіка-матэматычнага факультэта, які з адзнакай скончыў у 1916 годзе. Працаваў у ім на кафедры фізіялогіі раслін.

У 1919 годзе пераходзіць на працу выкладчыкам анатоміі і фізіялогіі, а затым загадчыкам кафедрай Астраханскага ўніверсітэта. У 1923—1927 гадах — дацэнт, з 1926 года прафесар у Іванава-Вазнясенскім політэхнічным інстытуце.

Памёр 29 кастрычніка 1982 года.

## Сям’я 
* дачка Марыя Ціханаўна Чайка (1929—1997), доктар біялагічных навук, член-карэспандэнт НАН Беларусі.

## Літаратура 
* 
* Годнев Тихон Николаевич // В кн: *Лившиц, В. М, Цыганов, А. Р., Саскевич, П. А.* Гордость и слава Белорусской государственной сельскохозяйственной академии. Профессора и выпускники: академики и члены корреспонденты. — Горки: 2017. — С. 28—29.
* 

## Спасылкі 
* Ціхан Мікалаевіч Годнеў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
Катэгорыя:Біяхімікі Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя К. А. Ціміразева
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАНБ
Гілберт Ньютан Льюіс

**Гілберт Ньютан Льюіс** (; 23 кастрычніка 1875 Уэймут, каля Бостана — 23 сакавіка 1946, Берклі) — выдатны амерыканскі фізікахімік. Асноўныя навуковыя працы ў вобласці хімічнай тэрмадынамікі, фотахіміі, хіміі ізатопаў, ядзернай фізікі.

Прапанаваў новую фармулёўку трэцяга пачатку тэрмадынамікі. Прапанаваў і развіў (1912—1916) электронную тэорыю хімічнай сувязі, растлумачыў упершыню іонную і гомеапалярную сувязі, распрацаваў метады разліку свабодных энергій хімічных рэакцый. Разам з Р. Мак-Дональдам у 1933 годзе ўпершыню атрымаў цяжкую ваду і вылучыў з яе дэйтэрый. У 1929 годзе ўвёў тэрмін фатон для абазначэння найдрабнейшай адзінкі выпраменьвання.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фізікахімікі ЗША
Катэгорыя:Ганаровыя члены АН СССР
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Дэві
Вялікая Уса

**Вялі́кая Уса́** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Уздзенскага сельсавета.

Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Ліцвянскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 2010 год — 85 чалавек
* 1999 год — 112 чалавек

## Вядомыя асобы 
* Пятро Глебка

## Спасылкі 
Катэгорыя:Уздзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Сяргей Васілевіч Конеў

**Сяргей Васілевіч Ко́неў** (, в. Локаць, Брасаўскі раён, Бранская вобласць, Расія — ) — беларускі вучоны ў галіне біяфізікі. Акадэмік Нацыянальнай АН Беларусі (1994, член-карэспандэнт з 1989 года), доктар біялагічных навук (1968), прафесар (1969). Дзяржаўная прэмія Беларусі (1992).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт у 1954 годзе. З 1959 года працаваў у лабараторыі біяфізікі і ізатопаў, з 1967 года — загадчык лабараторыі ў Інстытуце фотабіялогіі Нацыянальнай АН Беларусі.

Аўтар навуковых прац па фатоніцы бялкоў, структурных перабудовах бялкоў і біямембран, кааператыўнасці арганізацыі біямембран і іх напружанага метастабільнага стану, вывучэнні ролі структурнай дынамікі спалучальных мембран у рабоце электроннатранспартнага ланцуга мітахондрый, мембраннага рэгулявання фізіялагічных працэсаў.

## Некаторыя працы 
* Кооперативные переходы белков в клетке / С. В. Конев, С. Л. Аксенцев, Е. А. Черницкий. — Мн.: Наука и техника, 1970.
* Фотобиология. 2 изд. Мн., 1979 (сумесна з І. Дз. Валатоўскім)
* Структурная лабильностьбиологических мембран и регуляторные процессы. Мн., 1987
* Биохимия и микробиология. М., 1992 (разам з М. С. Ручаем)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сяргей Васілевіч Конеў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
Катэгорыя:Біяфізікі Беларусі
Катэгорыя:Біяхімікі Беларусі
Катэгорыя:Біяфізікі СССР
Міхаіл Фёдаравіч Меражынскі

**Міхаіл Фёдаравіч Меражы́нскі** (; ,  — ) — вучоны ў галіне біяхіміі. Доктар біялагічных навук (1942), прафесар (1942).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Бахчысараі. Працаваў на станцыі Слабодка Паўднёва-Заходняй чыгункі, у 1923—1925 гадах вучыўся на рабфаку Адэскага медыцынскага інстытута. Скончыў Адэскі медыцынскі інстытут у 1930 годзе, у 1930—1933 гадах у аспірантуры пры пры кафедры біяхіміі ў ім, у 1933—1934 гадах — асістэнт. У 1934—1937 гадах аспірант Інстытута біялагічнай хіміі Акадэміі навук Украінскай ССР, у 1937—1938 гадах — старшы навуковы супрацоўнік. У 1938—1944 гадах займаў пасаду загадчыка кафедры біяхіміі Пермскага медыцынскага інстытута, у 1944—1945 гадах — дырэктара Інстытута харчавання Акадэміі медыцынскіх навук СССР, у 1945—1950 гадах — загадчыка кафедры біяхіміі Казанскага медыцынскага інстытута.

З 1950 года М. Ф. Меражынскі ў Мінскім медыцынскім інстытуце — загадчык кафедры біяхіміі і адначасова (у 1963—1966 гадах) прарэктар па навуковай рабоце.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па акісляльна-аднаўленчых працэсах пры авітамінозах, абмене рэчываў пры інсулінатэрапіі, метабалічных парушэннях пры траўмах, парушэннях абмену рэчываў пры ненармальным харчаванні, ролі гармонаў і вітамінаў у забяспечванні біялагічнай аховы арганізма, біяхімічным стане клетачных і субклетачных мембран пры захворваннях.

Некаторыя працы:
* Механизм действия и биологическая роль витаминов. — Мн., 1959. (разам з Л. С. Чаркасавай)
* Обмен жиров и липидов. — М., 1961. (разам з Л. С. Чаркасавай)
* Основы клинической биохимии. — М., 1965. (разам з Л. С. Чаркасавай)
* Нарушения углеводного обмена при заболеваниях человека. — Мн., 1967

## Літаратура 
* 
*  — С. 337.

## Спасылкі 
* Мережинский Михаил Федорович (27.06(10.07).1906-01.08.1970)  // Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт

Катэгорыя:Біяхімікі СССР
Катэгорыя:Біяхімікі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Пермскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта імя акадэміка Я. А. Вагнера
Катэгорыя:Выкладчыкі Казанскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі БДМУ
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крыме
Фелікс Якаўлевіч Беранштэйн

**Фелікс Якаўлевіч Беранштэ́йн** (, , Украіна — ) — беларускі вучоны ў галіне біяхіміі. Доктар біялагічных навук (1938), прафесар (1935).

## Біяграфія 
Скончыў Харкаўскі ветэрынарны інстытут у 1926 годзе, аспірантуру пры Харкаўскім медыцынскім інстытуце ў 1929 годзе. У 1930–1935 гг. прафесар кафедры біяхіміі Камянец-Падольскага зоатэхнічнага інстытута. У 1935—1941 і 1945—1971 гг. у Віцебскім ветэрынарным інстытуце — загадчык кафедрай арганічнай і біялагічнай хіміі, з 1972 г. прафесар. У 1941–1945 гг. загадчык кафедрай аналітычнай хіміі Куйбышаўскага індустрыяльнага інстытута. Адначасова ў 1934–1937, 1939–1941 і 1946–1954 гг. загадчык кафедрай біяхіміі Віцебскага медыцынскага інстытута.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па вывучэнні мікраэлементаў, іх ролі і значэнні ў жывёлагадоўлі, пытаннях клінічна-ветэрынарнай біяхіміі, фізічна-хімічных уласцівасцях біяарганічных рэчываў.

## Некаторые працы 
* Микроэлементы в физиологии и патологии животных. — Мн., 1966

## Літаратура 
* 
*  — С. 286.

## Спасылкі 
* Беранштэйн, Фелікс Якаўлевіч (доктар біялагічных навук; 1904—1977) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Выпускнікі Харкаўскай дзяржаўнай зоаветэрынарнай акадэміі
Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
Катэгорыя:Біяхімікі СССР
Катэгорыя:Біяхімікі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены КПСС
Мілан Кунк

**Мі́лан Ку́нк** (; 27 лістапада 1944, Прага, Чэхія) — сучасны чэшскі мастак, прадстаўнік еўрапейскага неа-попу. Кунк піша карціны падкрэслена банальныя, яму ўласцівы карыкатурны стыль і нігілізм, гульня ў адкрыты кіч.

## Біяграфія 
* 1964—1967 — Акадэмія прыгожых мастацтваў (Прага).
* 1970—1975 — Акадэмія мастацтваў (Дзюсельдорф).
* 1979 — разам з Янам Кнапам і Петэрам Ангерманам заснаваў «Gruppe Normal».
* 1984 — жыў і працаваў у Кёльне.
* 1988—1991 — жыў і працаваў у Рыме і Таскані.
* 1995—1996 — студыя ў Нью-Ёрку і Усходнім Хэмптане.
* 1996—1997 — працаваў з керамічнай скульптурай у Гаазе.
* 2001—2004 — студыі ў Празе і Кёльне.
* 2004 — жыве і працуе ў Празе.

## Творчасць 
Мілан Кунк быў стваральнікам іст-попа (East Pop) — так ён назваў сваю версію сац-арту, напрамкі, у якім ён працаваў у канцы 1970-х. «Гэтыя карціны павінны быць забароненыя!» казаў Іозеф Бойс у ранніх 70-х аб работах Мілана Кунка ў Дзюсельдорфскай акадэміі мастацтваў. А Герхард Рыхтэр раіў Кунку шукаць шчасця ў рэкламе.

Падчас навучання Кунка ў акадэміі мастацтваў у Празе, акрамя абавязковага сацыялістычнага рэалізму, быў папулярны сюррэалізм. Уплыў гэтых двух стыляў дае ведаць пра сябе ў працах Кунка. Пасля ўводу савецкіх войскаў і разбурэння надзей Пражскай вясны, Кунк вырашае іміграваць. Кунк пераязджае ў Дзюсельдорф і працягвае навучанне там. Ён спрабуе сябе ў розных стылях. 

У 1979 годзе заканчваецца перыяд «іст-попу» ў творчасці Кунка, разам з калегамі Peter Angermann і Jan Knap ён засноўвае групу «Normal». Група зрабіла нешта накшталт сенсацыі ў іншых краінах, найбольш прыкметны поспех быў на 11-ай Біенале ў Парыжы, дзе яны разам стварылі некалькі прац вялікага фармату. У 1980-я жывапіс Кунка становіцца больш дынамічным, мастак змяняе стыль ад карціны да карціны. Кампазіцыі хутка ствараюцца тонкімі пэндзлямі, часта яркімі крыклівымі фарбамі. Вынік нагадвае фантазіі чалавека, які знаходзіцца пад уплывам галюцынагенных рэчываў. Назвы накшталт «Psychedelischer Nachmittag» (1983) толькі сцвярджаюць у гэтай думкі.

## Спасылкі 
* http://www.milan-kunc.com (engl.)
* http://www.artfacts.net/index.php/pageType/artistInfo/artist/33290/lang/2 
* http://www.galeriecaesar.cz/Galerie%20Okruh/Milan%20Kunc/Milan%20Kunc.htm

Катэгорыя:Мастакі Чэхіі
Гарыфуна

**Гары́фуна** (саманазвы: *Garifuna*, *Karif*) —– аравакская мова, родная мова гарыфунаў. Распаўсюджана на Карыбскім ўзбярэжжы краін Цэнтральнай Амерыкі і ў астраўной краіне Сент-Вінсент і Грэнадзіны. Колькасць носьбітаў (2014 г.) — 154 000 чал.

## Гісторыя 
Па свайму паходжанню гарыфуна з'яўляецца крэольскай мовай. Асновай для яе стала мова аравакаў-іньеры, якія насялялі Малыя Антыльскія астравы. Фарміраванне адбывалася ў некалькі этапаў:
* Змяшэнне з мовай карыбаў, якія заваявалі Малыя Антыльскія астравы ў XII — XV стст.
* Запазычанне лексікі афрыканцаў у выніку іх асіміляцыі індзейцамі на востраве Сент-Вінсент у XVII ст.
* Лексічны ўплыў французскай і англійскай моў у XVIII ст.
* Лексічны ўплыў іспанскай мовы пасля перасялення гарыфунаў у Цэнтральную Амерыку ў 1797 г.

Слоўнікавы запас утрымоўвае словы наступнага паходжання:
*45% аравакскага
*25% карыбскага
*15% французскага
*10% англійскага
*5% іспанскага, афрыканскага і англійскай марской тэрміналогіі

У нашы дні ўжываецца пераважна ў вуснай форме, у тым ліку на радыё.

## Асаблівасці 
Для гарыфуна характэрна наяўнасць жаночай і мужчынскай моў з асобнай стылістыкай маўлення і лексікай. 

У 2008 г. мова гарыфунаў, а таксама іх музыка і танцы прызнаны ЮНЕСКА нематэрыяльнай спадчынай чалавецтва.

Катэгорыя:Аравакскія мовы
Катэгорыя:Крэольскія мовы
Катэгорыя:Мовы Беліза
Катэгорыя:Мовы Гватэмалы
Чырвоная гвардыя (Расія)

**Чырвоная гвардыя** () — добраахвотныя,  асноўная форма ўзброеных арганізацый бальшавікаў падчас падрыхтоўкі і ажыццяўлення Кастрычніцкай рэвалюцыі і першых месяцаў Грамадзянскай вайны. Атрады Чырвонай гвардыі агульнарасійскага камандавання не мелі, ствараліся і расфармоўваліся рашэннямі партыйных і савецкіх органаў на месцах.

## Колькасць атрадаў Чырвонай гвардыі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гвардыя
Катэгорыя:Кастрычніцкая рэвалюцыя
Катэгорыя:Баявыя арганізацыі палітычных партый
Паўночная Эстонія

**Паўночная Эстонія** (таксама **Паўночная Эстляндыя**) — гісторыка-геаграфічны, этнакультурны, а таксама эканамічны рэгіён, які займае паўночную частку рэспублікі Эстонія, уздоўж паўднёвага ўзбярэжжа Фінскага заліва. У эканамічным плане гэта самы густанаселены, самы ўрбанізаваны і самы развіты ў плане інфраструктуры рэгіён краіны, на тэрыторыі якога знаходзіцца яе сталіца — горад Талін, а таксама дзве найбуйнейшых прамзоны краіны, якія з'явіліся ў савецкі час — калясталічны Хар’юмаа і памежны з Расіяй Іда-Вірумаа. Гістарычна Паўночная Эстонія ўяўляе сабой змяшэнне некалькіх моў і культур, якія пракраліся сюды ў розны час — фіна-ўгорскай (эстонцы, фіны), германскай (шведы, датчане і немцы) і славянскай (рускія, украінцы, беларусы) — якія колькасна пераважаюць у некаторых месцах рэгіёна.

## Гісторыя 
У ХIII стагоддзі Паўночная Эстонія вылучылася ў асобны рэгіён краіны, калі ўвайшла ў склад каралеўства Данія (Гл. Дацкая Эстонія, пазней таксама Шведская Эстонія). У гэты перыяд плямёны паўднёвай часткі краіны ў большай ступені захавалі традыцыйны сельскі ўклад і зведалі балцкі і славянскі ўплыў.

## Прырода і славутасці 
Паўночная Эстонія вядомая сваімі пясчанымі пляжамі, астраўкамі і стромкімі скаламі, якія абрываюцца ля берагоў Фінскага заліва. Месцамі захоўваюцца лясныя сцежкі, балоты. Тут размешчаны і найбуйнейшы запаведнік Эстоніі — Лахемааскі нацыянальны парк, празваны «Краіна заліваў». Але галоўныя славутасці рэгіёна — шматлікія старыя сядзібы і разваліны ордэнскіх замкаў і крэпасцей, цэрквы і манастыры .

* Нарва-Йыэсуу — спа-курорт «Паўночнай Рыўеры»
* Алцья — рыбацкая вёска
* Курэмяэ — праваслаўны манастыр
* Палмсэ — сядзіба 

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Эстоніі
Катэгорыя:Эстонія
Помнік Аляксандру II

* Помнік Аляксандру II, Мінск
* Помнік Аляксандру II, Хельсінкі
Помнік Аляксандру I (Таганрог)

**Помнік Аляксандру I** () — помнік расійскаму імператару Аляксандру I працы скульптара І. П. Мартаса і архітэктара А. І. Мельнікава, усталяваны ў Таганрогу ў 1831 годзе. Першы помнік у гісторыі Таганрога і адзіны да лістапада 2014 года помнік гэтаму цару ў Расіі.

Цяпер у Таганрогу ўсталявана копія помніка працы І. П. Мартаса, знішчанага ў 1920-х гадах.

## Гісторыя стварэння манумента ў Таганрогу 
250px|thumb|Помнік на паштовай картцы 1907 года
Першы помнік Аляксандру I збудаваны па ініцыятыве таганрожцаў з мэтай ушанавання памяці аб знаходжанні і смерці імператара ў Таганрогу ў 1825 годзе. Думка аб збудаванні помніка ўзнікла адразу ж пасля раптоўнага скону Аляксандра I у горадзе ў 1825 годзе. Просьба таганрожцаў была паважана новым імператарам Мікалаем I. Тым больш, што згоду скласці праект манумента па просьбе гарадскіх уладаў даў сам славуты скульптар, рэктар Акадэміі мастацтваў І. П. Мартас. П'едэстал імператарскага помніка выкарыстоўвалі для абеліску на магіле чырвонагвардзейцаў, якія загінулі ў студзені 1918 года, у .

На месцы былога помніка Аляксандру ў тым жа 1920 годзе быў пахаваны ўдзельнік грамадзянскай вайны Т. І. Дышлавы; пазней яго прах быў перанесены на гарадскія могілкі. У 1930 годзе пры будаўніцтве на месцы былога кляштара трохпавярховага жылога дома сквер быў знішчаны.

## Апісанне арыгінальнага помніка 
thumb|left|250px|Выгляд помніка ў XIX стагоддзі
На высокім масіўным п'едэстале з шэрага з белымі прожылкамі граніту, да якога вялі пяць прыступак, стаяла на ўвесь рост бронзавая фігура імператара. Аляксандр I, апрануты ў генеральскі мундзір і спадальны плашч, горда папіхаў нагою змяю, якая выгіналася.

## Аднаўленне помніка 
У 1998 годзе, да 300-годдзя Таганрога, помнік было вырашана аднавіць. Прафінансавала праект камерцыйная структура — Таганрогскі філіял банка «Расійскі крэдыт» у асобе яго кіраўніка Г. А. Паўленкі. Копія помніка з некаторымі зменамі была выраблена па чарцяжах, якія захаваліся ў Санкт-Пецярбургу. Адкрыццё адноўленага помніка адбылося 11 верасня 1998 года. Быў арганізаваны вялікі мітынг, у прысутнасці мясцовага казацтва і гарадской адміністрацыі. Сучасны манумент апынуўся ссунутым у бок ад цэнтра плошчы, бліжэй да жылога дома. Праз некалькі гадоў былі адноўлены ланцугі на тумбах, што надало помніку дастатковую манументальнасць.

У новым скульптурным вырашэнні з пастамента знікла змяя, паколькі арганізатары праекта палічылі, што напалеонаўскае нашэсце занадта далёкая для нас падзея, каб напамін пра яго мог арганічна ўпісацца ў мастацкі вобраз. Таксама са скульптурнай кампазіцыі зніклі купідоны.

## Спасылкі 
* Памятник Александру I на сайте «Виртуальный гид»  
* Архітэктура Ніжняга Дона 
* Таганрогскі інфармацыйна-турыстычны цэнтр  
 
Катэгорыя:Аляксандр I
Катэгорыя:Працы Івана Мартаса
Катэгорыя:1998 год у Расіі
Катэгорыя:Помнікі Таганрога
Катэгорыя:Помнікі манархам