Камянец-Падольскі

**Камяне́ц-Падо́льскі** () — горад у Хмяльніцкай вобласці Украіны, адміністрацыйны цэнтр Камянец-Падольскага раёна, адзін з найстаражытнейшых гарадоў краю.

Размешчаны ў цэнтры Валына-Падольскага ўзвышша (48° 25' паўночнай шыраты, 26° 32' усходняй даўгаты) за 101 км ад Хмяльніцкага. Праз горад цячэ рака Смотрыч, утвараючы скалістым каньёнам свайго рэчышча амега-падобны мыс або паўвостраў. На тэрыторыі ўтворанага каньёнам паўвострава размешчаны Стары горад — старажытны гісторыка-культурны комплекс. Стары горад складаецца са старадаўніх архітэктурных пабудоў, якія адлюстроўваюць культуры народаў, што пражывалі тут у розныя часы.

Сярэдняя гадавая тэмпература ў горадзе +9 °C., а для пор года: зіма −3°, вясна +6°, лета +20°, восень +10°. Пераважныя вятры NW і W.

## Гісторыя 
Горад заснаваны як крэпасць, якая мела важнае геапалітычнае становішча на мяжы хрысціянскай і мусульманскай культур, скрыжаванні сухапутных і водных шляхоў. Горад уваходзіў у склад Кіеўскай Русі, у XIII—XIV стагоддзях — Галіцка-Валынскага княства, затым быў заваяваны мангола-татарамі. З 2-й паловы XIV стагоддзя далучаны да Вялікага Княства Літоўскага; з 1430 года — Польскага Каралеўства, з 1463 года — цэнтр Падольскага ваяводства, дадаткова ўмацаваны.

У сярэднявеччы Камянец быў рамесным і гандлёвым цэнтрам, па развіцці быў на ўзроўні Львова і Кіева. У 1672 годзе захоплены Турцыяй, але ў 1699 годзе вернуты Рэчы Паспалітай. У 1793 годзе, пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай, разам з усёй правабярэжнай Украінай адышоў да Расійскай імперыі (1795—1797 гадах цэнтр Падольскага намесніцтва, у 1797—1917 гадах — Падольскай губерні). У 1918—1921 гадах — галоўны цэнтр фарміравання войск і дыслакацыі ваеннага кіраўніцтва Украінскай Народнай Рэспублікі, апошняя апора абаронцаў Украінскай незалежнасці. Пры савецкай уладзе — буйны прамысловы горад. З 1991 — у складзе Украіны. Ёсць нацыянальны ўніверсітэт, заснаваны ў 1918 годзе.

## Насельніцтва 
### Дэмаграфія 
### Мова 
Горад знаходзіцца ў арэале падольскага дыялекту з групы валынска-падольскіх гаворак паўднёва-заходняга дыялекту ўкраінскай мовы — жыхары ўжываюць заходнепадольскі дыялект, які мае агульныя рысы з прыднястроўскім, і паўднёва-падольскі дыялект, які мае агульныя рысы з пакуцка-букавінскім дыялектам. Камянец-Падольскі ўнесены ў «Атлас украінскай мовы».

## Транспарт 
Трапіць у горад з Кіева найпрасцей па трасе Н03 (А269), якая праходзіць праз Жытомір, Стараканстантынаў і Хмяльніцкі, а з боку заходняй Украіны — з Цярнопаля спачатку па М12 (А267) да Хмяльніцкага, а затым па Н03 (А269). Альтэрнатыўны, не самы хуткі для аўтастопу, але цікавы шлях з Цярнопаля пралягае праз Чарткоў і Скалу-Падольскую, трасы M 19 і А268. Па чыгунцы да Камянца дабрацца можна прыгарадным цягніком з Хмяльніцкага ці прамым пасажырскім, а таксама хуткім з Кіева.

## Гасцініцы, харчаванне, транспарт 
У горадзе вялікая колькасць маленькіх прыватных гасцініц. Грамадскі транспарт — аўтобусы і маршрутныя таксі.

## Адукацыя 
* Камянец-Падольскі нацыянальны ўніверсітэт
* Падольскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны ўніверсітэт

## Турыстычныя славутасці 
]]
Камянец-Падольскі — адзін з найстаражытнейшых гарадоў Украіны. Дзякуючы ўнікальнаму спалучэнню гісторыка-архітэктурнай, горадабудаўнічай спадчыны, ландшафту каньёна ракі Смотрыч, «Стары горад» абвешчаны дзяржаўным гісторыка-архітэктурным запаведнікам. Колькасць помнікаў архітэктуры XI—XIX стагоддзяў налічвае каля 200 будынкаў і збудаванняў. Магутныя абарончыя ўмацаванні «Старога горада», крэпасць і прыгонны мост, спалучэнне культавых збудаванняў розных рэлігій пакідаюць непаўторнае ўражанне. Улічваючы багатую архітэктурна-гістарычную спадчына «Старога горада», нацыянальнай камісіяй Украіны па справах ЮНЕСКА у маі 1994 года было рэкамендавана ўключыць яго кандыдатам у рэестр сусветнай культурнай спадчыны.

Самая вялікая каштоўнасць — практычна цалкам захаваны гістарычны цэнтр без украпванняў архітэктуры XX стагоддзя. Галоўная гарадская выдатнасць — старадаўняя крэпасць, першыя пабудовы якой адносяцца да XI—XII стагоддзяў, а асноўныя ўмацаванні, — да XVI—XVII стагоддзяў. Абарончыя ўмацаванні ў Камянцы-Падольскім лічацца выдатным узорам лепшых фартыфікацый Усходняй Еўропы.

Таксама варта наведаць Кафедральны касцёл святых Апосталаў Пятра і Паўла (XVI—XVIII стагоддзі) і турэцкі мінарэт побач з ім, Францысканскі касцёл (XIV—XVIII стагоддзі), гарадскую Ратушу (XIV—XIX стагоддзі), армянскую Нікалаеўскую царкву (XIV стагоддзе). Дзейнічаюць два выставачныя залы, музеі этнаграфіі (Замкавая, 1), гістарычны (Іаана-Папярэдніцкая, 2), мастацкі (Пятніцкая, 11). Можна наведаць батанічны сад. Стары цэнтр знаходзіцца на паўвостраве, акружаным каньёнам, па дне якога цячэ Смотрыч, прыток Днястра. Стары Горад злучаны з цэнтральнай часткай горада Навапланавым мостам. Абрывістыя скалістыя берагі Смотрыча прыцягваюць у Камянец альпіністаў.

## Мясцовыя святы і фестывалі 
]]
* Адкрыццё турыстычнага сезону
* Тэхнапарк Каменнага перыяду
* Дзень горада «Камянец старажытны — сэрца Падолля»
* Аквадром
* Terra Heroica

## Гарады-пабрацімы 
*  Дольны Кубін, Славакія
*  Каліш, Польшча
*  Залаў, Румынія
*  Брантфард, Канада
*  Вісбадэн, Германія
*  Кутна-Гора, Чэхія
*  Марыестад, Швецыя

## Вядомыя асобы 
З горадам звязаны знакамітыя людзі:
* Міхаіл Сяргеевіч Грушэўскі (1866—1934) — украінскі гісторык, грамадскі і палітычны дзеяч, рэвалюцыянер
* Усцім Якімавіч Кармалюк (1787—1835) — украінскі нацыянальны герой, кіраўнік паўстанцкага руху на Падолле
* Мікалай Дзмітрыевіч Леантовіч (1877—1921) — украінскі кампазітар, педагог, харавы дырыжор, грамадскі дзеяч, педагог
* Мікола Платонавіч Бажан (1904—1983) — украінскі савецкі паэт, перакладчык, публіцыст і грамадскі дзеяч
* Сымон Акольскі (1580—1653) — гісторык, геральдыст, складальнік польскага гербоўніка, вядомы прапаведнік
* Антон Афодзьевіч Васюцінскі (1858—1935) — мастак, скульптар-медальер, разьбяр
* Міхаіл Іосіфавіч Велер (нар. 1948) — расійскі пісьменнік і філосаф
* Мікіта Паўлавіч Гадованец (1893—1974) — украінскі паэт-байкапісец
* Юзаф Каленбах (1861—1929) — польскі гісторык літаратуры
* Уладзімір Рыгоравіч Хіраска (1874—1933) — беларускі рэлігійны дзеяч, святамучанік

## Галерэя 

Файл:Kamianiec Podilsky Stary Zamek DSC 0829 68-104-9007.jpg
Файл:Frozen waterfall.jpg
Файл:Міст над Смотричем у Кам'янці.jpg
Файл:Armenian Bell Tower.jpg
Файл:Будинок культури в КП.jpg
Файл:Minaret, Saint Peter an Saint Paul Cathedral, Kamianets-Podilskyi.JPG
Файл:Kamieniec Podolski, cerkiew.jpg
Файл:Stephen Báthory Gate.JPG
Файл:Арт-об'єкт "Я кохаю Кам'янець-Подільський".jpg
Файл:Будинки по вулиці П'ятницькій.jpg
Файл:Twierdza w Kamiencu Podolskim 2012 005.jpg
Файл:Тріумфальна арка.jpg
Файл:Kamianets-Podilskyi Castle (Tenchynska Tower).JPG
Файл:Фортеця і міст в весний день.jpg
Файл:68-104-9007 Kamianets-Podilskyi Fortress RB 18 2.jpg
Файл:Twierdza w Kamiencu Podolskim3.jpg
Файл:L.Ukrainky street 52.jpg
Файл:2017 - Кам'янець-Подільський - Фортеця.jpg
Файл:Картинна галерея, Кам'янець-Подільський.jpg
Файл:Здвиженська церква у Карвасарах P1770773.jpg
Файл:Новопланівський міст в осінній день.jpg
Файл:Kamyanets-Podilskiy - City of a Dream (2013).webm

## Літаратура 
*  С. 556.

## Спасылкі 
* Камянец-Падольскі гістарычны сайт 
* Сайт гарадской мэрыі 
* Камянец-Падольскі сайт 
* Прыродны запаведнік «Падольскія Тоўтры» 
* Фатаграфіі горада
* Замкі і храмы Камянец-Падольскага раёна
* Савецкая тапаграфічная карта 1:100,000 

### Дакументальныя фільмы 
* Kamenetz-Podilskiy
* Kam-Pod

Катэгорыя:Гарады Хмяльніцкай вобласці