Дэцэлюлярызацыя

**Дэцэлюлярызацыя** — гэта біямедыцынскі працэс, які выкарыстоўваецца ў тканкавай інжынерыі для ачысткі знешнеклеткавага матрыксу (міжклетачнага рэчыва) ад клетак і атрымання асновы, якую можна выкарыстоўваць для рэгенерацыі і стварэння штучных органаў і тканін з дапамогай стваловых клетак.

Упершыню методыка была прапанавана **Стывенам Ф. Бадзілакам** з Інстытута рэгенератыўнай медыцыны Пітсбургскага ўніверсітэта. У выніку атрымліваецца інэртны біяматэрыял, які ў далейшым можа выступаць у якасці каркаса для апрацоўкі стваловымі клеткамі пацыента. Так як дэцэлюлярызаваны матэрыял не мае аб’ектаў (антыгенаў), якія б маглі выклікаць адказ імуннай сістэмы, імплантаваныя стваловыя клеткі могуць без перашкоды дыферэнцыравацца і ўтвараць тканку патрэбнага тыпу. Асноўнае патрабаванне ў працэсах дэцэлюлярызацыі — гэта захаванне структурнай (марфалогія) і хімічнай цэласнасці зыходнай тканіны.

## Метады дэцэлюлярызацыі тканак 
### Фізічныя метады дэцэлюлярызацыі 
Найбольш распаўсюджаныя фізічныя метады, якія выкарыстоўваюцца для выдалення клетак з матрыксу тканіны, — гэта апрацоўка тканак донара з дапамогай гідрастатычнага ціску, электрычнасці і тэрмічных метадаў. Пад тэрмічным уздзеяннем маецца на ўвазе выкарыстанне мноства цыклаў хуткага замарожвання-адтавання. Пры хуткім замарожванні тканіны вакол плазматычнай мембраны ўтвараюцца мікраскапічныя крышталі лёду і клетка разбураецца. Пасля разбурэння клетак (лізісу) тканка падвяргаецца ўздзеянню хімічных рэчываў, якія раствараюць і вымываюць непажаданыя кампаненты. Тэрмічная дэцэлюлярызацыя лепш за ўсе падыходзіць для тоўстых і трывалых тканін. Дэцэлюлярызацыя з выкарыстаннем гідрастатычнага ціску часцей за ўсе прымяняецца пры павышаных тэмпературах, каб пазбегнуць некантралюемага ўзнікнення крышталяў лёду, якія могуць пашкодзіць каркас. Электрычнае разбурэнне плазматычнай мембраны — гэта апрацоўка электрычнымі імпульсамі, якія прыводзяць да ўзнікнення мікрапор на плазматычнай мембране, парушэння гомеастатычнага балансу і гібелі клетак. Метады гідрастатычнай апрацоўкі і апрацоўкі электрычнымі імпульсамі пакуль выкарыстоўваюцца абмежавана. У якасці дадатка да выкарыстання SDS часта выкарыстоўваецца апрацоўка шчолачамі і кіслотамі, з-за іх здольнасці раскладаць нуклеінавыя кіслоты і раствараць іх. Найбольш распаўсюджаным неіёнагенным дэтэргентам з’яўляецца Triton X-100, які здольны парушаць узаемадзеянні паміж ліпідамі, але не псаваць бялок-бялковыя ўзаемадзеянні.

Важлівым хімічным рэчывам, якое выкарыстоўваецца у працэсах хімічнай дэцэлюлярызацыі, з’яўляецца ЭДТА (соль этылендыамінтэтравоцатнай кіслаты). Гэта рэчыва ўяўляе сабой хелаціруючы агент, які звязвае кальцый і прадухіляе звязванне інтэгральных бялкоў клеткамі паміж сабой.

### Ферментатыўныя метады дэцэлюлярызацыі 
Ферменты-дэцэлюлярызатары выкарыстоўваюцца для разрыву сувязяў і ўзаемадзеянняў паміж нуклеінавымі кіслотамі. Часта ферментатыўная апрацоўка выкарыстоўваецца сумесна з фізічнай ці хімічнай апрацоўкай. Напрыклад, эндануклеазы расшчапляюць ДНК і РНК і дапамагаюць іх выдаленню са знешнеклетачнага матрыксу. Экзануклеазы расшчапляюць фосфадыэфирныя сувязі і разбураюць паслядоўнасці нуклеінавых кіслот. Ферменты накшталт трыпсіну дзейнічаюць як пратэазы, парушаючы ўзаемадзеянні паміж бялкамі. Дзіспазы выкарыстоўваюцца для прадухілення непажаданай агрэгацыі клетак і спрашчэння аддзялення клетак ад знешнеклетачнага матрыксу. Ліпазы звычайна выкарыстоўваюцца, калі неабходныя дэцэлюлярызаваныя скурныя трансплантанты, яны парушаюць узаемадзеянні паміж моцна ліпідызаванымі клеткамі.

## Перспектывы 
Найбольшыя поспехі ў дэцэлюлярызацыі дасягнуты пры выкарыстанні слаба спецыялізаваных тканак, накшталт касцявых тканак (рэканструкцыя костак і замена дэфармаваных аб’ектаў) і скуры. Вядуцца пошукі эфектыўных спосабаў дэцэлюлярызацыі тканак лёгкіх, нырак і інш. Перспектыўным накірункам з’яўляюцца дэцэлюлярызаваныя тканкі сэрца, якія у далейшым могуць быць выкарыстаны для стварэння штучных сардэчных клапанаў, так званых алаграфтаў. Але патрэбна адзначыць, што, нягледзячы на пэўныя поспехі ў нарошчванні тканак на знешнеклетачным матрыксе з дапамогай стваловых клетак, поўная рэканструкцыя асобнага органа пакуль яшчэ не магчымая.

Катэгорыя:Транспланталогія
Катэгорыя:Клетачная біялогія
Катэгорыя:Тканкі арганізма
Катэгорыя:Біямедыцына
Катэгорыя:Органы