open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Юбея

**Юбе́я** (*Jubaea*) — род раслін сямейства Пальмавыя (*Arecaceae*). Да роду адносяць 1 рэліктавы від, пашыраны на ціхаакіянскім узбярэжжы Чылі — **юбея чылійская** або **слановая пальма** (*Jubaea chilensis*).

Дрэва вышынёй да 25 м і з дыяметрам ствала да 1 м. Ствол гладкі, попельна-шэры. Не верхавінцы дрэва крона з 60—100 перыстых лісцяў. Плод — касцянка даўжынёй 4—5 см з мясістым каляплоднікам.

## Выкарыстанне 
Харчовая, тэхнічная і дэкаратыўная расліна. Насенне юбеі ўтрымлівае да 35 % алею. Лісце выкарыстоўваецца для вырабу валокнаў, у якасці дахавага матэрыялу. З салодкага соку вырабляюць патаку і віно.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Jubaea chilensis (Chilean wine palm) 

Катэгорыя:Пальмавыя
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Манатыпныя роды раслін
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Тэхнічныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1815 годзе
Вайнікішкі (возера)

**Вайнікішкі**  — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дрысвята, за 34 км у напрамку на паўднёвы захад ад Браслава, каля вёскі Вайнікішкі.

Плошча паверхні возера 0,15 км². Даўжыня 0,55 км, найбольшая шырыня 0,35 км, даўжыня берагавой лініі 1,42 км.
Катлавіна возера слаба выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Берагі пясчаныя, нізкія, месцамі забалочаныя. Уздоўж берага возера (акрамя ўсходняй часткі) забалочаная пойма. Возера ўмерана зарастае. З поўначы і поўдня ў Вайнікішкі упадаюць ручаі, у заходняй частцы выцякае ручай у возера Прутас.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Т. 2.

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дрысвяты
Прутас

**Прутас, Пру́ці, Прута** () — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі і Ігналінскім раёне Літвы ў басейне ракі Дрысвята, за 36 км у напрамку на паўднёвы захад ад Браслава.

Плошча паверхні возера 4,5 км². Даўжыня 4,5 км, найбольшая шырыня 1,5 км. Плошча вадазбору 36,5 км². Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Берагавая лінія звілістая. Ручаямі і пратокамі возера Прутас злучанае з азёрамі Вайнікішкі, Прудунелі (Браслаўскі раён), Апіварда (Апвардай), Ружас і Гілутас (Літва).

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, гусцяра, плотка, краснапёрка, акунь рачны, джгір, мянтуз і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Азёры Літвы
Катэгорыя:Басейн Дрысвяты
Катэгорыя:Памежныя азёры
Плячо

thumb|Левае плячо ў анатамічным разуменні.
**Плячо́** () — у анатамічным разуменні, найбольш праксімальны сегмент рукі, які мацуецца да тулава пасродкам плечавога сустава.

Плячо размяшчаецца паміж плечавым суставам і локцевым суставам. Каркасам пляча служыць плечавая косць, акружаная мышцамі: спераду — двухгаловай мышцай пляча і плечавой мышцай, ззаду — трохгаловай мышцай пляча. Над мышцамі размяшчаецца фасцыя, падскурная клятчатка і скура. Унутры мышачнага масіва і паміж мышцай і косцю залягаюць глыбокія сасуды і нервы, а менавіта плечавая артэрыя і плечавыя вены, прамянёвы, локцевы і сярэдзінны нервы. Паверхневыя нервы і сасуды размяшчаюцца ў падскурнай клятчатцы.

Пры траўмах пляча магчыма пашкоджанне нерваў і сасудаў, а таксама пераломы плечавой косці, найбольш частай лакалізацыяй якіх з'яўляецца шыйка плечавай косці.

## Бытавое і навуковае значэнне 
thumb|Від на плечы зверху.
У звычайным, не-анатамічным (у тым ліку ў большасці слоўнікаў) словаўжыванні пад плячом разумеецца не «верхняя частка рукі», а частка тулава ад шыі да рукі. Анатамічна гэта частка адпавядае «плечавому суставу» і мышцы паміж суставам і шыяй.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Анатомія верхняй канечнасці
Хім’ярыцкае царства

thumb|400px|Хім'яр (бэзавы) у I ст. н.э.
'''Хім'ярыцкае царства''' (Хім'яр; паўд. ар. пісьмо: , ) — старажытная дзяржава, якая існавала ў 2 стагоддзі да н.э. — 6 стагоддзі н.э. Узнікла ў канцы 2 стагоддзя да н.э. на паўднёвым захадзе Аравіі. У пачатку 1 стагоддзя да н.э. хім'ярыты захапілі ўсе пункты марскога гандлю на паўднёва-заходнім узбярэжжы Паўднёвай Аравіі, частку ўзбярэжжа Усходняй Афрыкі і частку тэрыторыі Сабейскага царства (Сабы). У канцы 2 стагоддзя н.э. аб'яднаныя сілы Аксумскага царства, Хадрамаўта і Сабы разбілі армію Хім'ярскага царства і зрабілі яго залежным ад Сабы. У пачатку 4 стагоддзя ўся Паўднёвая Аравія зноў трапіла пад уладу Хім'ярыцкага царства. У пачатку 6 стагоддзя тэрыторыя хім'ярытаў заваявалі эфіопы, у 2-й палове 6 стагоддзя — Сасаніды.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Емена
Катэгорыя:Празеліты ў іўдаізме
Катэгорыя:Дамусульманская Аравія
Пэрства Англіі

**Пэрства Англіі** () — складаецца з усіх пэрстваў, створаных у каралеўстве Англіі да Акту аб уніі 1707 года. У гэтым годзе, пэрствы Англіі і Шатландыі былі заменены адным пэрствам Вялікабрытаніі. 

Да прыняцця Акту аб Палаце лордаў 1999 года, усе пэры Англіі маглі засядаць у Палаце лордаў. Пэрэсам Англіі (жанчынам — уладальніцам тытула пэра) былі дадзены месцы толькі з прыняццем Акту аб Пэрстве 1963 года. 

Рангамі англійскага пэрства, у парадку памяншэння, з'яўляюцца **герцаг**, **маркіз**, **граф**, **віконт** і **барон**. У той час як большасць новых англійскіх пэрстваў вядуць свой радавод і перадаюцца толькі па мужчынскай лініі, многія з больш старых (асабліва старадаўніх баронстваў) могуць выводзіць свой радавод і перадавацца праз жанчын.

Баранэты, які ў той час мелі спадчынныя тытулы, не з'яўляюцца пэрамі і ім не прысвойваецца дваранства. Рыцары, Дамы і трымальнікі іншых спадчынных узнагарод, знакаў адрозненняў і медалёў Злучанага каралеўства таксама не з'яўляюцца пэрамі.
 
У наступнай табліцы, кожны пэр прыведзены ў спісе толькі калі ў яго ці ў яе вышэйшы англійскі тытул, таксама прыведзены вышэйшыя ці роўныя тытулы ў іншых пэрствах.

## Герцагі ў пэрстве Англіі 
*Гл. таксама Спіс герцагскіх тытулаў Брытанскіх астравоў*

## Маркізы ў пэрстве Англіі 
*Гл. таксама Спіс маркізатаў Брытанскіх астравоў*

## Графы ў пэрстве Англіі 
*Гл. таксама Спіс графскіх тытулаў Брытанскіх астравоў*

## Віконты ў пэрстве Англіі 
*Гл. таксама Спіс віконцкіх тытулаў Брытанскіх астравоў*

## Бароны ў пэрстве Англіі 
*Гл. таксама Спіс баронскіх тытулаў Брытанскіх астравоў*

## Гл. таксама 
* Брытанская сістэма ўзнагарод;
* Пэрства Вялікабрытаніі;
* Пэрства Ірландыі;
* Пэрства Злучанага каралеўства;
* Пэрства Шатландыі;
* Джэнтры.

Катэгорыя:Англійская арыстакратыя

Катэгорыя:Спісы пэрстваў
Катэгорыя:Узнагароды Англіі
Марчанкі

**Ма́рчанкі** () — вёска ў Езярышчанскім сельсавеце Гарадоцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі, за 46 км у напрамку на поўнач ад горада Гарадок, за 85 км ад Віцебска, каля возера Ужо, на аўтадарозе .

## Гісторыя 
У канцы XVIII стагоддзя вёска ў складзе Езярышчанскага староства Гарадоцкага павета Полацкай губерні. У 1883 годзе дзяржаўная ўласнасць у фальварку Пляханава маёнтка Езярышча. У сярэдзіне XIX ст. дзяржаўная ўласнасць у складзе фальварка Саладухі. У канцы XIX — пачатку XX ст. Марчанкі ў Горкаўскай воласці Гарадоцкага павета Віцебскай губерні. З 20 жніўня 1924 г. вёска ў Саладухінскім сельсавеце Езярышчанскага (з 12.10.1929 г. — Гарадоцкага, з 12.2.1935 г. — Мехаўскага) раёна. У 1930-я гады ў вёсцы створаны калгас «Чырвоны араты», працавала кузня. З 1950 года цэнтр калгаса імя Кутузава. З 16 ліпеня 1954 г. вёска ў Кудзінскім сельсавеце. З 12 снежня 1977 года цэнтр Марчанскага сельсавета. З 2004 г. вёска Марчанкі ў Руднянскім сельсавеце, з 2018 г. — у Езярышчанскім сельсавеце.

## Насельніцтва 
* 1785 — 42 жыхары;
* 1883 — 3 двары, 23 жыхары;
* 1905 — 5 двароў, 29 жыхароў;
* 1926 — 8 двароў, 35 жыхароў;
* 1959 — 196 жыхароў;
* 1970 — 218 жыхароў;
* 1999 — 112 двароў, 268 жыхароў;
* 1.1.2002 — 107 двароў, 247 жыхароў.

## Інфраструктура 
* Сярэднняя школа
* Аддзяленне сувязі
* Фельчарска-акушэрскі пункт
* Бібліятэка
* 2 магазіны

## Памятныя мясціны 
* Помнік Герою Савецкага Саюза Ц. Ц. Рамашкіну
* Помнік 87 землякам і ўраджэнцам вёскі, загінуўшым у гады Вялікай Айчыннай вайны

## Вядомыя асобы 
*  Фёдар Паўлавіч Купрыянаў (1922—1998) — ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
*  Цімафей Цярэнцьевіч Рамашкін (1919—1954) — лётчык, Герой Савецкага Саюза.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
*
Хіналін

**Хіналін** — гетэрацыклічнае арганічнае злучэнне. Змяшчаецца ў каменнавугальнай смале. Ядро хіналіну — структурны фрагмент хіналінавых алкалоідаў, напрыклад, хініну.

Бясколерная вадкасць з характэрным саладкаватым пахам. Малекулярная маса 129,17 а.а.м. Тэмпература плаўлення −15,6 °C. Тэмпература кіпення 237,7 °C. Шчыльнасць 1,095 г/см³ пры тэмпературы 20 °C. Раствараецца ў этаноле, дыэтылавым эфіры, бензоле, слаба — у вадзе. Гіграскапічны. Моцная аснова, утварае солі з неарганічнымі кіслотамі.

## Выкарыстанне 
Вытворныя хіналіну — аснова для вытворчасці лекавых сродкаў (напрыклад, энтэрасептолу, трыхаманацыду). Выкарыстоўваецца для сінтэзу цыянінавых фарбавальнікаў, у якасці растваральніка для серы, фосфару і інш.

## Літаратура 
*  — С. 24.

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру

Катэгорыя:Алкалоіды
Катэгорыя:Растваральнікі
Катэгорыя:Хіналіны
Лас-Пальмас (правінцыя)

**Лас-Пальмас** () — астраўная правінцыя Іспаніі ў складзе аўтаномнай супольнасці Канарскія астравы. Адміністрацыйны цэнтр — Лас-Пальмас.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Іспаніі
Альбасетэ (правінцыя)

**Альбасе́тэ** () — правінцыя ў Іспаніі ў складзе аўтаномнай супольнасці Кастылія і Леон. Адміністрацыйны цэнтр — Альбасетэ.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Правінцыі Іспаніі
Амірбек Джурабаеў

**Амірбек Джурабаеў** (нар. ) — таджыкскі футбаліст, паўабаронца малайзійскага клуба «Кедах» з Алур-Сетара.

## Клубная кар’ера 
Выступаў за моладзевую каманду маскоўскага ЦСКА. У 2014 годзе стаў іграком таджыкскага клуба «Хайр». Разам з «Хайрам» атрымаў срэбраныя медалі чэмпіянату 2014.

23 лютага 2015 пасля прагляду падпісаў кантракт з салігорскім «Шахцёрам». У «Шахцёры» гуляў за дубль, за асноўны склад так і не дэбютаваў, хоць трывала з’яўляўся на лаўцы запасных. 14 ліпеня 2015 года кантракт па ўзаемнай згодзе быў разарваны.

У студзені 2016 года праходзіў прагляд у бабруйскай «Белшыне», але не падышоў гэтаму клубу. У першай палове 2016 года гуляў за «Баркчы», а ў чэрвені перайшоў у стан дзейнага чэмпіёна Таджыкістана — клуб «Істыклол», з якім тройчы выйграў чэмпіёнскі тытул.

У ліпені 2019 года папоўніў склад узбекскага клуба «Наўбахор» з Намангана. У жніўні 2020 года вярнуўся ў «Істыклол». У сакавіку 2022 года далучыўся да філіпінскага клуба «Юнайтэд Сіці», а ў снежні 2022 года падпісаў кантракт з малайзійскім «Кедахам».

## Міжнародная кар’ера 
З’яўляўся іграком моладзевай зборнай Таджыкістана. 7 чэрвеня 2014 года дэбютаваў за нацыянальную зборную Таджыкістана ў таварыскім матчы супраць Эстоніі.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Таджыкістана (5): 2016, 2017, 2018, 2020, 2021
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Таджыкістана: 2014
*  Уладальнік Кубка Таджыкістана (2): 2016, 2018
*  Уладальнік Суперкубка Таджыкістана (2): 2018, 2019
*  Уладальнік Кубка Філіпінаў: 2022

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Таджыкістана
Катэгорыя:Ігракі зборнай Таджыкістана па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Хайр
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Баркчы
Катэгорыя:Ігракі ФК Істыклол Душанбэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Наўбахор
Катэгорыя:Ігракі ФК Юнайтэд Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Кедах
Альберта Хінастэра

**Альберта Эварыста Хінастэра** (; ,  — , ) — аргенцінскі кампазітар, педагог. Член Нацыянальнай акадэміі выяўленчага мастацтва і музыкі (1957), Бразільскай акадэміі музыкі (1958), Амерыканскай акадэміі мастацтваў і літаратуры (1968).

Скончыў Нацыянальную кансерваторыю ў Буэнас-Айрэсе ў 1938 годзе. У 1948—1958 гадах дырэктар заснаванай ім кансерваторыі ў горадзе Ла-Плата, з 1965 года адзін з арганізатараў і дырэктар Лацінаамерыканскага цэнтра музычных даследаванняў «Тарквата ды Тэлья». Творчасці ўласцівы сувязь з народнай аргенцінскай музыкай, сінтэз лацінаамерыканскай спецыфікі, сучаснай кампазіцыйнай тэхнікі і нацыянальных элементаў.

Сярод твораў: оперы «Дон Радрыга» (пастаноўка 1964), «Беатрыс Чэнчы» (пастаноўка 1971); балеты, у тым ліку «Панамбі»(пастаноўка 1952); кантаты; канцэрты для фартэпіяна, скрыпкі, віяланчэлі і арфы з аркестрам; камерна-інструментальныя ансамблі; фартэпіянныя п’есы; рамансы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастацтва Аргенціны
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Яраслаў Пятровіч Мартынюк

**Яраслаў Мартынюк** (нар. , , УССР) — украінскі футбаліст, паўабаронца харкаўскага «Металіста 1925».

## Клубная кар’ера 
Пачаў займацца футболам у родным горадзе Вінніца. Затым вучыўся ў львоўскім вучылішчы фізічнай культуры, дзе трэнерам быў Алег Родзін.

У чэмпіянаце Украіны дэбютаваў 19 лістапада 2006 года ў матчы «Чарнаморац» — «Карпаты» (1:0), выйшаўшы на замену на 84 хвіліне. Да канца другой паловы сезона 2012/13 гуляў на правах арэнды за кіеўскі «Арсенал». Дэбютаваў у першым жа матчы вясновай часткі сезона ў гульні супраць днепрапятроўскага «Дняпра». У студзені 2015 года разарваў кантракт з «Карпатамі» і пакінуў каманду ў статусе свабоднага агента.

23 лютага 2015 года пасля прагляду падпісаў кантракт з салігорскім «Шахцёрам». Сезон 2015 распачаў асноўным апорным паўабаронцам гарнякоў, але пазней страціў месца ў складзе, стаў толькі выхадзіць на замену. Па заканчэнні сезона кантракт з паўабаронцам было вырашана не падаўжаць, і ў лістападзе 2015 года Мартынюк пакінуў «Шахцёр».

У сакавіку 2016 года далучыўся да ўзбецкага «Алмалыка», а ў ліпені 2016 года стаў іграком кіпрскага «Эрміса», дзе выступаў на працягу трох гадоў. У ліпені 2019 года вярнуўся ва Украіну, далучыўшыся да першалігавага львоўскага «Руха», якому дапамог выйсці ў Прэм’ер-лігу.

У ліпені 2022 года перайшоў у харкаўскі «Металіст 1925».

## Міжнародная кар’ера 
У 2005—2008 гадах выступаў за юнацкія зборныя Украіны розных узростаў. У 2008 годзе выклікаўся таксама ў моладзевую зборную Украіны, але так і не з’явіўся на полі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Карпаты Львоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Карпаты-2 Львоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК АГМК
Катэгорыя:Ігракі ФК Эрміс Арадыпу
Катэгорыя:Ігракі ФК Рух Львоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Металіст 1925 Харкаў
Эўгеніюс Бартуліс

**Эўгеніюс Бартуліс** (; ) — літоўскі каталіцкі біскуп. Ваенны ардынарый Літвы ў 2000—1010 гадах. Біскуп шаўляйскі з 28 мая 1997 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 снежня 1949 года ў Коўне.

Пасля заканчэння ў 1968 годзе сярэдняй школы ў Коўне вучыўся ў Ковенскай семінарыі (1971—1976). Пасля заканчэння семінарыі пасвечаны ў святары 30 мая 1976 года. Служыў у прыходах ў Кельмах, Радзвілішках і Коўне. У 1989 годзе стаў настаяцелем кафедральнага сабора Коўны. Выкладаў у Ковенскай семінарыі, а ў 1996 годзе быў прызначаны яе рэктарам.

28 мая 1997 года прызначаны першым біскупам ізноў утворанай Шаўляйскія дыяцэзіі, кафедру якой ён займае па цяперашні час. Біскупская хіратонія адбылася 29 чэрвеня 1997 года, яе ўзначальваў архібіскуп Сігітас Тамкявічус. Пасля таго, як у 2000 годзе ў Літве быў створаны Ваенны ардынарыят, Бартуліс стаў яго першым главой. У 2010 годзе падаў у адстаўку з пасады ваеннага ардынарыя.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Канферэнцыі біскупаў Літвы  
* Профіль на сайце gcatholic.org
* Профіль на сайце catholic-hierarchy.org

Катэгорыя:Шаўляйская дыяцэзія
Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Літвы
Леапольд Інфельд

**Леапольд І́нфельд** (; , г. Кракаў, Польшча — ) — польскі фізік, адзін з заснавальнікаў польскай школы тэарэтычнай фізікі. Член Польскай АН і акадэмій іншых краін.

Скончыў Ягелонскі ўніверсітэт у Кракаве (1921). 3 1930 у Львоўскім універсітэце, з 1933 у Кембрыджы (Вялікабрытанія). У 1936—38 у Прынстанскім інстытуце перспектыўных даследаванняў у А. Эйнштэйна, з 1939 у Таронцкім універсітэце (Канада). 3 1950 у Варшаўскім універсітэце, адначасова з 1951 дырэктар Інстытута тэарэтычнай фізікі.

Навуковыя працы па агульнай тэорыі адноснасці, нелінейнай электрадынаміцы, квантавай механіцы. Даў інтэрпрэтацыю неазначальнасцей суадносін, вывеў хвалевае ўраўненне электрона (з галандскім матэматыкам Б. Л. Ван-Дэр Вардэнам), з А. Эйнштэйнам і Б. Гофманам вывеў ураўненні руху сістэмы цел у гравітацыйным полі ў прыбліжэнні больш высокім за ньютанаўскае.

Аўтар публіцыстычных твораў, мастацкіх біяграфій вучоных.

Пахаваны ў Варшаве.

## Літаратура 
* Інфельд // 

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Фізікі Польшчы
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі
Шаўляйская дыяцэзія

**Шаўляйская дыяцэзія** () — адна з сямі дыяцэзій рымска-каталіцкай царквы ў Літве з кафедрай у горадзе Шаўляй (Шаўляйскі павет, Літва). Уваходзіць у склад Каўнаскай мітраполіі. З’яўляецца суфраганнай дыяцэзіяй Каўнаскай архідыяцэзіі. Лацінская назва дыяцэзіі — *«Dioecesis Siauliensis»*. Кафедральным саборам Шаўляйскай дыяцэзіі з’яўляецца касцёл Святых Пятра і Паўла.

Дыяцэзія заснавана ў 1997 годзе. З моманту заснавання (з 28 мая 1997 года) біскупскую кафедру займае Эўгеніюс Бартуліс.

## Дэканаты 
Шаўляйская дыяцэзія падзелена на 5 дэканатаў:
* Ёнішкскі дэканат ();
* Кяльмскі дэканат ();
* Пакруойскі дэканат ();
* Радзвілішкіскі дэканат ();
* Шаўляйскі дэканат ().

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Шаўляйскай дыяцэзіі 
* Інфармацыя пра Шаўляйскую дыяцэзію на сайце catholic-hierarchy.org 
* Інфармацыя пра Шаўляйскую дыяцэзію на сайце gcatholic.org 


Катэгорыя:1997 год у Літве
Васкрасенская царква

* Васкрасенская царква, Альманы
* Васкрасенская царква, Антопаль
* Васкрасенская царква, Ашмяны
* Васкрасенская царква, Віцебск
* Васкрасенская царква, Гродна

## Гл. таксама 
* Свята-Васкрасенская царква
Кайшадорыская дыяцэзія

**Кайшадорыская дыяцэзія** () — адна з сямі дыяцэзій рымска-каталіцкай царквы ў Літве з кафедрай у горадзе Кайшадорыс (Каўнаскі павет). Уваходзіць у склад Вільнюскай мітраполіі. З'яўляецца суфраганнай дыяцэзіяй Вільнюскія архідыяцэзіі. Лацінская назва дыяцэзіі — *«Dioecesis Kaisiadorensis»*. Кафедральным саборам Кайшадорыскай дыяцэзіі з'яўляецца касцёл Перамянення Гасподняга. 

Дыяцэзія заснавана ў 1926 годзе. З 11 лютага 2012 года біскупскую кафедру займае Ёнас Іванаўскас.

## Дэканаты 
Кайшадорыская дыяцэзія падзелена на 7 дэканатаў:

* Алітускі дэканат ();
* Кайшадорыскі дэканат ();
* Мяркінскі дэканат ();
* Малетайскі дэканат ();
* Стаклішкіскі дэканат ();
* Шырвінтаскі дэканат ();
* Эляктрэнайскі дэканат ().

## Ардынарыі 
]]
* біскуп Язэп Кухта (5.04.1926 — 16.06.1942);
* архібіскуп Тэафілюс Матулёніс (9.01.1943 — 20.08.1962);
* кіраўнік дыяцэзіяй, капітульны вікарый Павілас Бакшыс (13.06.1962 — 1973);
* кардынал Вінцантас Сладкявічус, M.I.C. (апостальскі адміністратар 15.07.1982 — 10.03.1989);
** біскуп Юазапас Матулайціс-Лабукас (апостальскі адміністратар 10.03.1989 — 24.12.1991);
* біскуп Юазапас Матулайціс-Лабукас (24.12.1991 — 11.02.2012);
* біскуп Ёнас Іванаўскас (11.02.2012 — па цяперашні час).

## Літаратура 
* Misius K., Šinkūnas R. Lietuvos katalikų bažnyčios: Žinynas. — V.: Pradai, 1993.
* Atvira širdimi: Kaišiadorių vyskupijos hierarchai (sud. Jonas Laurinavičius). — Kaišiadorys: Kaišiadorių literatų klubas «Gija», 2005. — 56 p.: portr. — ISBN 9955-565-16-0
* Kaišiadorių vyskupijos bažnyčių varpai (sud. Gintautas Žalėnas). — Vilnius: Petro ofsetas, 2008. — 119 p.: iliustr. — ISBN 978-9955-815-36-5

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Кайшадорыскай дыяцэзіі 
* Інфармацыя пра Кайшадорыскую дыяцэзію на сайце catholic-hierarchy.org 
* Інфармацыя пра Кайшадорыскую дыяцэзію на сайце gcatholic.org 


Катэгорыя:1926 год у Літве
Малага (правінцыя)

**Ма́лага** () — правінцыя на поўдні Іспаніі ў складзе аўтаномнай супольнасці Андалусія. Адміністрацыйны цэнтр — Малага.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Правінцыі Іспаніі
Марш Рэспублікі

, Парыж, 11 студзеня 2015 года]]
**Марш Рэспублікі** () — серыя масавых выступленняў у буйных гарадах Францыі, 10—11 студзеня 2015 года. Выступленні былі прысвечаны памяці загінулых журналістаў і карыкатурыстаў Charlie Hebdo, а таксама памяці загінулых у інцыдэнце з закладнікамі ў краме Porte de Vincennes і ў падтрымку свабоды слова. Агулам у акцыях прынялі ўдзел да 3,7 мільёна чалавек, што робіць іх самымі масавымі з 1944 года, калі прайшлі выступленні ў гонар вызвалення Парыжа ад нацыстаў і заканчэння Другой сусветнай вайны.

Палітыкі ў Парыжы 11 студзеня 2015 года прайшлі па завулку да плошчы Леона Блюма, асобна ад марша, потым гэта адзначыў нямецкі друк.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Стральба ў рэдакцыі газеты Charlie Hebdo
Катэгорыя:Студзень 2015 года
Катэгорыя:2015 год у Францыі
Катэгорыя:Пратэсты 2015 года
Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў Францыі
Хелаты

[thumb|Хелат іона метала і [EDTA|этылендыямінтэтравоцатнай кіслаты]]
**Хела́ты, хела́тныя злучэнні,** таксама *унутрыкомплексныя злучэнні* — клас комплексных злучэнняў, у якіх цэнтральны атам (ці іон) звязаны з двума і больш атамамі ліганду, у выніку чаго ўтвараецца некалькі гетэрацыклаў.

Найбольш пашыраны хелаты металаў. Характарызуюцца высокай устойлівасцю. Некаторыя хелатныя злучэнні (хларафіл, гемаглабін, вітамін В12 і інш.) адыгрываюць важную ролю ў працэсах жыццядзейнасці.

Выкарыстоўваюцца пры аналізе і раздзяленні хімічных элементаў, для вывядзення цяжкіх і радыеактыўных металаў з арганізма і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Комплексныя злучэнні
Катэгорыя:Каардынацыйная хімія
Антыаксіданты

**Антыаксіда́нты,** *антыакісляльнікі* — прыродныя ці сінтэтычныя рэчывы, якія затрымліваюць акісляльныя працэсы ў арганічных рэчывах.

Механізм дзеяння найбольш пашыраных антыаксідантаў (араматычных амінаў, фенолаў, нафтолаў, сульфідаў, фасфітаў) заснаваны на іх уласцівасці абрываць ланцуговую хімічную рэакцыю акіслення ў выніку ўзаемадзеяння з актыўнымі радыкаламі і прамежкавымі прадуктамі.

Прадухіляюць, напрыклад, стварэнне палімераў, асмаленне паліва, прагарканне тлушчаў і інш. Некаторым антыаксідантам уласцівы сінергізм.

Прыродныя антыаксіданты — вітаміны Е, выкарыстоўваюцца ў харчовай прамысловасці.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Фізіялогія
Бас Дост

**Бас Дост** (; нар. , , Нідэрланды) — нідэрландскі футбаліст, нападнік клуба НЕК з Неймегена. Ігрок нацыянальнай зборнай Нідэрландаў (2015—2018).

## Клубная кар’ера 
Бас дэбютаваў у прафесійным футболе ў 2007 годзе ў камандзе «Эмен», аднак у 2008 годзе перайшоў у клуб Эрэдывізіі «Хераклес». Гэтае пагадненне абышлося для клуба з Алмела ў 300 тысяч еўра. Дзякуючы добраму сезона ў новай каманды з’явіліся чутка пра пераход іграка ў амстэрдамскі «Аякс», аднак 18 мая 2010 года Дост стаў футбалістам «Херэнвена».

У новым клубе Бас працягваў паказваць добрую гульню, а 10 снежня 2011 года нават забіў усе 5 галоў у браму клуба «Эксельсіёр» (0:5). 1 чэрвеня 2012 года стала вядома пра пераход іграка ў нямецкі «Вольфсбург». У дэбютнай гульні 25 жніўня 2012 года супраць «Штутгарта» Бас адразу адзначыўся голам. 14 лютага 2015 года Дост адзначыўся чатыры разы ў звышвыніковай гульні супраць «Баера», якая скончылася перамогай «Вольфсбурга» з лікам 4:5.

У жніўні 2016 года перайшоў у лісабонскі «Спортынг». У маі 2018 года пацярпеў пры нападзенні на каманду фанатаў, і ў чэрвені разам з шэрагам іншых ігракоў у аднабаковым парадку разарваў кантракт са «Спортынгам». Аднак, пасля звальнення прэзідэнта клуба Бруну ды Карвалью ў ліпені 2018 года вярнуўся ў партугальскі клуб.

У жніўні 2019 года вярнуўся ў Германію, падпісаўшы трохгадовы кантракт з франкфурцкім «Айнтрахтам». У снежні 2020 года была дасягнута дамоўленасць аб пераходзе нападніка ў бельгійскі «Бругэ». Пакінуў «Бругэ» па закачнэнні кантракта ў чэрвені 2022 года.

У ліпені 2022 года далучыўся да «Утрэхта», а ў жніўні 2023 года папоўніў склад НЕКа.

## Міжнародная кар’ера 
28 сакавіка 2015 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Нідэрландаў у адборачным матчы Еўра-2016 супраць Турцыі (1:1).

У красавіку 2018 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры ў зборнай з-за адсутнасці поспехаў (Нідэрланды не прайшлі ў фінальныя часткі чэмпіянату Еўропы 2016 і чэмпіянату свету 2018).

## Дасягненні 
**«Вольфсбург»**:
* Уладальнік Кубка Германіі: 2015
* Уладальнік Суперкубка Германіі: 2015

**«Спортынг»**:
* Уладальнік Кубка Партугаліі: 2019
* Уладальнік Кубка партугальскай лігі (2): 2018, 2019

**«Бругэ»**:
* Чэмпіён Бельгіі (2): 2021, 2022
* Уладальнік Суперкубка Бельгіі: 2021

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Нідэрландаў
Катэгорыя:Ігракі зборнай Нідэрландаў па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Эмен
Катэгорыя:Ігракі ФК Хераклес Алмела
Катэгорыя:Ігракі ФК Херэнвен
Катэгорыя:Ігракі ФК Вольфсбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Спортынг Лісабон
Катэгорыя:Ігракі ФК Айнтрахт Франкфурт
Катэгорыя:Ігракі ФК Бругэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Утрэхт
Катэгорыя:Ігракі ФК НЕК
Гранада (значэнні)

**Грана́да** ():
* Гранада — горад на поўдні Іспаніі.
* Правінцыя Гранада — правінцыя на поўдні Іспаніі.
* Гранада — трэці па велічыні горад Нікарагуа.
* Гранада — горад на поўначы Калумбіі.
* ФК Гранада — іспанскі футбольны клуб.
* Новая Гранада — іспанскае віцэ-каралеўства ў Паўднёвай Амерыцы.
* Гранадскі эмірат — апошняя арабская дзяржава ў Еўропе са сталіцай у Гранадзе.

## Гл. таксама 
* Грэнада, значэнні
Алкіліраванне

**Алкілі́раванне** — хімічная рэакцыя ўвядзення алкілу ў малекулу араганічнага або неарганічнага злучэння. Ажыццяўляецца з дапамогай каталізатараў, таксама пры высокім ціску і тэмпературы.

Алкіліруючыя рэагенты: галагенвытворныя вуглевадародаў, алкены, эфіры неарганічных кіслот, дыазазлучэнні.

Дае магчымасць сінтэзаваць больш складаныя злучэнні з пажаданамі ўласцівасцямі.

Выкарыстоўваецца для вытворчасці высокаактанавага паліва, паверхнева-актыўных рэчываў, антыаксідантаў, фарбавальнікаў, інсектыцыдаў, лекаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Хімічныя рэакцыі
Катэгорыя:Вытворчыя працэсы і аперацыі
Аляксандр Уладзіміравіч Мартыновіч

**Аляксандр Мартыновіч** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца казахстанскага клуба «Кайрат» з Алматы. Ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец мінскага Рэспубліканскага вучылішча алімпійскага рэзерву (РВАР). У сезоне 2003 гуляў за каманду РВАР у Другой лізе. З 2004 года гуляў за дубль мінскага «Дынама». У 2006 годзе дэбютаваў у асноўнай камандзе дынамаўцаў, а на наступны год замацаваўся ў аснове.

У ліпені 2010 года падпісаў кантракт з расійскім клубам «Краснадар», дзе таксама стаў іграком асновы. У сезоне 2011/12 «Краснадар» атрымаў месца ў расійскай Прэм’ер-лізе, дзе Аляксандр застаўся асноўным цэнтральным абаронцам каманды. У 2013 годзе стаў таксама капітанам «Краснадара». У сезоне 2014/15, аднак, стаў радзей з’яўляцца на полі.

У снежні 2014 года падоўжыў кантрат з «Краснадарам» да лета 2018 года. У чэрвені 2015 года быў аддадзены ў арэнду клубу «Урал» на 1 год. У складзе «Урала» выступаў пад кіраўніцтвам беларускіх спецыялістаў — спачатку Віктара Ганчарэнкі, потым Вадзіма Скрыпчанкі — і здолеў замацавацца ў аснове. У маі 2016 года па заканчэнні тэрміну арэнды вярнуўся ў «Краснадар». У 2018 годзе зноў стаў капітанам каманды.

У маі 2022 года было абвешчана, што абаронца пакіне «Краснадар» па заканчэнні сезона. У чэрвені 2022 года ў якасці свабоднага агента падпісаў двухгадовы кантракт з казанскім «Рубінам». Па выніках сезона 2022/23 дапамог камандзе вярнуцца ў Прэм’ер-лігу. У чэрвені 2024 года пакінуў «Рубін» і перайшоў у казахстанскі «Кайрат».

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў у складзе моладзевай зборнай Беларусі на моладзевым чэмпіянаце Еўропы 2009 у Швецыі.

Дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Беларусі 18 лістапада 2009 года ў таварыскім матчы супраць Чарнагорыі. Хутка стаў асноўным іграком зборнай. 17 лістапада 2010 года адзначыўся дублем у браму зборнай Амана ў таварыскім матчы.

У сакавіку 2015 года стаў капітанам зборнай Беларусі.

## Дасягненні 
* Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (3): 2006, 2008, 2009
* Бронзавы прызёр чэмпіянату Расіі (3): 2014/15, 2018/19, 2019/20

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК РВАР Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Краснадар
Катэгорыя:Ігракі ФК Урал Екацярынбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Рубін Казань
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайрат Алматы
ФК АЗ

**АЗ** () — нідэрландскі футбольны клуб з горада Алкмар. Заснаваны ў 1967 годзе. Двухразовы чэмпіён Нідэрландаў (1981, 2009), чатырохразовы ўладальнік Кубка Нідэрландаў (1978, 1981, 1982, 2013), уладальнік Суперкубка Нідэрландаў (2009).

## Гісторыя 
Клуб АЗ быў заснаваны 10 мая 1967 года, як «АЗ-67», у выніку зліцця клубаў «Алкмар-54» і «Заанстрэк». Клуб «Заанстрэк» быў заснаваны ў 1964 годзе на базе клуба «Коагер», які ў сваю чаргу быў заснаваны ў 1910 годзе. Гэты клуб амаль не стаў чэмпіёнам Нідэрландаў у 1934 годзе, але саступіў «Аяксу» ў фіналах, а ў 1955 годзе «Коагер» стаў прафесійным клубам.

У 1964 годзе браты Сеэс і Клас Маленар, былыя ігракі клуба «Коагер» і ўладальнікі сеткі крамаў, імкнуліся стварыць магутную футбольную каманду ў Заанстрэку шляхам зліцця двух мясцовых прафесійных каманд «Заанстрэк» і «Коагер», аднак гэтая спроба не атрымалася. Таму крыху пазней «Заанстрэк» быў аб’яднаны з клубам «Алкмар-54», пры тым, што паводле рашэння клуб павінен быў базавацца ў Алкмары. Часткова з-за найму дарагіх замежных ігракоў, новы клуб неўзабаве набыў вялікую запазыку. На шчасце ў 1972 годзе браты Маленаар пазбавіліся пазыкі і ўклалі значныя сродкі ў клуб, што прывяло да поспехаў ва ў канцы 1970-х і пачатку 1980-х гадоў. Менавіта ў гэты перыяд клуб атрымліваў перамогу ў Кубку Нідэрландаў тры разы на працягу гэтага перыяду.

Пасля чатырох сезонаў, калі каманда займала пазіцыі ў першай частцы турнірнай табліцы, у 1981 годзе алкмарцам нарэшце скарыўся чэмпіянат Нідэрландаў. Клуб стаў адзіным пераможцам гэтага турніру за выняткам «вялікай тройкі», гэта значыць «Аякс», «Феенорд» і ПСВ, які атрымліваў перамогу ў турніры ў перыяд ад 1965 да 2009 года, калі АЗ паўторна стаў чэмпіёнам краіны. У свой пераможны сезон 1980/81 клуб атрымаў 27 перамог у 34 матчах, трываўшы толькі адную паражэнне і забіўшы 101 гол, прапусціўшы толькі 30. У гэтым жа сезоне каманда дайшла да фіналу Кубка УЕФА, але саступіла з агульным лікам 4:5 паводле сумы двух матчаў «Іпсвіч Таўну». У наступным годзе ў Лізе чэмпіёнаў УЕФА АЗ саступіў у другім раўндзе «Ліверпулу» па суме двух матчаў з лікам 2:3. За гэтым часам у клубе гулялі такія выбітныя ігракі, як Кес Кіст, Ян Петэрс, Хуга Хавенкамп, Джон Метхад і Крыстэн Нігар.

Справы клуба значна пагоршыліся калі ў 1985 годзе з клуба сышоў Клас Маленар, Сеэс жа памёр яшчэ ў 1979 годзе. У 1988 годзе АЗ нават вылецеў з Эрэдывізіі.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Нідэрландаў:**
** 15px **Чэмпіён (2)**: 1981, 2009

* **Кубак Нідэрландаў:**
** 15px **Уладальнік (4)**: 1978, 1981, 1982, 2013

* **Суперкубак Нідэрландаў:**
** 15px **Уладальнік (1)**: 2009

* **Кубак УЕФА:**
** 15px **Фіналіст (1)**: 1981

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт клуба
* Клубнае тэлэбачанне 

АЗ

Катэгорыя:З’явіліся ў 1967 годзе
Эсек’ель Сірыльяна

'''Адрыя́н Эсек'е́ль Сірылья́на''' (; нар. , , Аргенціна) — аргенцінскі футбаліст, цэнтральны паўабаронца мексіканскага клуба «Сакатэпек».

## Кар’ера 
Выхаванец футбольнай акадэміі клуба «Рывер Плэйт». Дэбют іграка прыпаў на 11 красавіка 2010 года ў гасцявым матчы супраць клуба «Атлетыка Тукуман», на той момант іграку было 18 гадоў. Дзякуючы свайму стылю гульні Эсек'ель параўноўваўся з Хаві і Хаўерам Маскерана. 18 ліпеня 2013 года ігрок адправіўся ў італьянскую «Верону» на правах арэнды. Праз год Сірыльяна вярнуўся ў «Рывер Плэйт».

У першыя дні ліпеня 2014 года Сірыльяна вярнуўся ў «Рывер Плэйт». Надалей ён адмовіўся ехаць у міжсезонне ў «Верону», каб дамовіцца на канчатковы трансфер. З гэтай прычыны, галоўны трэнер Марсела Гальярда адгарадзіў іграка ад астатняй часткі каманды. У верасні гульцу даравалі яго ўчынак і Эсек'ель быў вернуты ў склад рэзервовай каманды.

У ліпені 2015 года на правах арэнды перайшоў у амерыканскі клуб «Далас», пазней гуляў за «Тыгрэ». У верасні 2016 года, пакінуўшы «Рывер Плэйт», стаў іграком «Атлетыка Тукуман». У ліпені 2017 года перайшоў у клуб другога мексіканскага дывізіёна «Сакатэпек».

## Дасягненні 
**«Рывер Плэйт»**:
* Уладальнік Паўднёваамерыканскага кубка: 2014

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Аргенціны
Катэгорыя:Ігракі ФК Сакатэпек
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыка Тукуман
Катэгорыя:Ігракі ФК Тыгрэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Далас
Катэгорыя:Ігракі ФК Рывер Плэйт
Катэгорыя:Ігракі ФК Элас Верона
Лансаротэ

**Востраў Лансаротэ** () — востраў у складзе Канарскіх астравоў, правінцыі Лас-Пальмас. Плошча — 845,94 км², насельніцтва — 141 938 чалавек (2009). Падзяляецца на 7 муніцыпалітэтаў, самым густанаселеным з якіх з'яўляецца Арасіфэ — сталіца вострава.

Назва вострава паходзіць ад імя генуэзскага купца Лансалота Малачэла, які наведаў востраў в XIV стагоддзі.

## Апісанне 
Лансаротэ — самы паўночны і ўсходні з буйных астравоў Канраскага архіпелага. Ён вядомы як "*востраў агнядышных гор*.

Востраў знаходзіцца ў 140 км ад узбярэжжа Афрыкі і 1000 км  ад матэрыковай Еўропы.

## Вулканы 
Вывяржэнне працягвалася шэсць гадоў і ў яго выніку трэць вострава зрабілася пакрытай  базальтам і поплам, што вельмі негатыўна ўплывае на гаспадарку Лансаротэ. На востраве актыўна вядзецца здабыча солі.

У паўночна-ўсходняй частцы вострава ля падножжа гары Карона знаходзіцца ўнікальная вулканічная пячора Куэва-дэ-лас-Вердэс.

## Галерэя 

Файл:Satellite Lanzarote Chinijo2.jpg|Фатаграфія вострава са спадарожніка
Файл:2008-12-15 Lanzarote Wreck.jpg|Арасіфэ
Файл:2008-12-18 Lanzarote CuevaDeLosVerdes.jpg|Куэва-дэ-лас-Вердэс

## Спасылкі 
* Вінаграднікі Лансаротэ  на "ГеоМозаике"
* Лансаротэ — Афіцыйная веб-старонка пра турызм на Канарскіх астравах 
* Гід па Лансаротэ 

Катэгорыя:Канарскія астравы
Дулебы (значэнні)

**Дулебы** — гэта:

* Дулебы — славянскае племя
* Дулебы — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі
Мікола Садковіч

**Мікола (Мікалай Фёдаравіч) Садковіч** (, вёска Вусце, Аршанскі раён, Віцебская вобласць — , Масква) — беларускі кінадраматург, кінарэжысёр, пісьменнік. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1944).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў Дзяржаўны тэхнікум кінематаграфіі ў Маскве ў 1928 годзе. Да 1945 года працаваў рэжысёрам на кінастудыях Масквы, Адэсы, Кіева, Ташкента. У 1942—1945 гг. кіраўнік Беларускай кінагрупы на Цэнтральнай студыі дакументальных фільмаў у Маскве, з якой выязджаў да партызан і на франты. У 1946—1947 гг. і з 1950 г. — міністр кінематаграфіі БССР. У 1953—1956 гг. — намеснік міністра культуры БССР. Узначальваў рускую секцыю СП Беларусі. У 1948—1950 гг. быў галоўным рэдактарам і рэжысёрам Цэнтральнай студыі дакументальных фільмаў у Маскве. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1947—1959 гг.). Член СП СССР з 1947 г.

М. Ф. Садковіч вядомы як празаік. У беларускім друку выступіў у 1948 г. Пісаў на рускай мове. Аўтар гістарычнага рамана «Георгий Скорина» (сумесна з Я. Львовым, 1951 г., папраўленае і дапоўненае ў 1957 г.), «Повести о ясном Стахоре» (1956 г.), дзённіка назіранняў «Человек в тумане» (1960), рамана «Мадам Любовь» (1966). Яго творам уласцівы дынамізм сюжэта, арыгінальнасць кампазіцыі і каларытнасць персанажаў.
 
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1951 г.) за дакументальны фільм «Дэмакратычная Германія».

## Сцэнарыст 
* Жыві, родная Беларусь! (1944, разам з У.Корш-Сабліным)
* Міколка-паравоз, фільм (1956)
* Я, Францыск Скарына... (1970)

## Літаратура 
* Садковіч Мікалай Фёдаравіч // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / рэдкал.: І. Э. Багдановіч [і інш.]. — Мн., 1995. — Т. 5. — С. 218.
* Садковіч Мікалай Фёдаравіч // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2000. — Кн. 2. — С. 439.
* Садковіч Мікалай Фёдаравіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. / рэдкал.: І. П. Шамякін [і інш.]. — Мн., 1987. — Т. 4. — С. 605.
* 

Катэгорыя:Міністры БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Сабор Трох Мучанікаў

**Сабор Трох Мучанікаў** () — кафедральны сабор Кіданійскай і Апакаронскія епархіі Крыцкай праваслаўнай царквы. Размешчаны ў горадзе Ханья.

## Гісторыя 
Будынак сабора быў пабудаваны ў 1864 годзе на месца старой царквы, дзе пры турэцкай акупацыі знаходзілася фабрыка па вытворчасці мыла.

Сабор Ханьі размешчаны на плошчы на ўсход ад вуліцы Халідон, ён уяўляе сабой трохнефную царкву з адной званіцай. Таксама сабор прысвечаны Увядзенню ў Храм Багародзіцы, Святому Мікалаю і Тром Іерархам-Свяціцелям.

Інтэр’ер царквы ўпрыгожаны рэлігійнымі карцінамі вядомых грэчаскіх мастакоў.

## Спасылкі 
Трох Мучанікаў
Катэгорыя:Ханья
Катэгорыя:З’явіліся ў 1864 годзе
Катэгорыя:Крыцкая Праваслаўная Царква
Ян Вертонген

**Ян Вертонген** (; нар. , Сінт-Ніклас, Бельгія) — бельгійскі футбаліст, абаронца клуба «Андэрлехт» і нацыянальнай зборнай Бельгіі.

## Клубная кар’ера 
### Раннія гады 
Ян разам са сваімі двума братамі пачаў займацца футболам у дзіцячай камандзе ў вёсачцы Тылродэ, недалёка ад Сінт-Нікласа. Затым ва ўзросце 12 гадоў патрапіў у юнацкую каманду антверпенскага клуба «Жэрміналь Беерсхот». Менавіта адтуль, 15-гадовы Вертонген у 2003 годзе перайшоў у амстэрдамскі «Аякс», датчане выйшлі ў групавы этап Лігі чэмпіёнаў дзякуючы розніцы забітых і прапушчаных мячоў. 3 снежня 2006 года Вертонген дэбютаваў у Эрэдывізіі ў хатнім матчы супраць «Вілема II». 31 студзеня 2007 года Ян быў аддадзены ў арэнду ў клуб «РКК Валвейк», за які дэбютаваў 3 лютага ў гасцявым матчы супраць клуба НАК, дзе яго каманда саступіла з лікам 2:1.

### «Тотэнхэм Хотспур» 
12 ліпеня 2012 года сайт лонданскага «Тотэнхэма» паведаміў аб падпісанні кантракта з Вертонгенам. 29 верасня 2012 года Ян, у шостым туры чэмпіянату Англіі, забіў свой першы гол за «шпораў» у браму «Манчэстэр Юнайтэд».

Пасля васьмі гадоў у клубе, пакінуў «Тотэнхэм Хотспур» у якасці свабоднага агента ў ліпені 2020 года.

### «Бенфіка» 
У жніўні 2020 года падпісаў трохгадовы кантракт з «Бенфікай».

### «Андэрлехт» 
У верасні 2020 года перайшоў у брусельскі «Андэрлехт».

## Міжнародная кар’ера 
У сярэдзіне мая 2007 года Ян атрымаў выклік у асноўную зборную Бельгіі, разам з ім з моладзевай зборнай быў выкліканы Фарыс Аруна. У матчы супраць зборнай Партугаліі, які адбыўся 2 чэрвеня 2007 года ў Бруселі, Ян дэбютаваў у складзе зборнай, але бельгійцы дома саступілі з лікам 1:2.

## Дасягненні 
**Аякс**:
* Чэмпіён Нідэрландаў (2): 2011, 2012
* Уладальнік Кубка Нідэрландаў: 2010

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Бельгіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бельгіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Аякс Амстэрдам
Катэгорыя:Ігракі ФК РКК Валвейк
Катэгорыя:Ігракі ФК Тотэнхэм Хотспур
Катэгорыя:Ігракі ФК Бенфіка Лісабон
Катэгорыя:Ігракі ФК Андэрлехт
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Марыя Рыгораўна Скуратава-Бельская

, 1862]]
**Марыя Рыгораўна Скуратава-Бельская** (каля 1552 — , ) — руская царыца (1598—1605), жонка Барыса Гадунова, дачка Малюты Скуратава. Нядоўгі час рэгентка пры малалетнім Фёдары II Гадунове.

## Біяграфія 
Нарадзілася каля 1552 года ў сям’і апрычніка часоў Івана Грознага Малюты Скуратава і яго жонкі Матроны. У перыяд з 1570 па 1572 год выйшла замуж за баярына Барыса Фёдаравіча Гадунова. Дзякуючы жаніцьбе на дачцэ набліжанага да цара чалавека, Гадуноў змог умацаваць сваё становішча пры двары. У шлюбе нарадзілася трое дзяцей: старэйшы сын, які памёр у дзяцінстве, дачка Ксенія і сын Фёдар.

1 верасня 1598 года Марыя стала царыцай, а ў 1605 годзе нядоўгі час была рэгенткай пры непаўналетнім сыне Фёдары. 20 чэрвеня 1605 года ў Маскву заехаў самазванец Лжэдзмітрый I. Царскі палац разрабавалі, Фёдара Барысавіча і Марыю Рыгораўну задушылі агенты Лжэдзмітрыя (Васіль Масальскі-Рубец, Васіль Галіцын і іншыя), а царэўну Ксенію самазванец зрабіў сваёй наложніцай. Калі яна яму надакучыла, дзяўчыну пастрыглі ў манашкі Новадзявочага манастыра. Народу было абвешчана, што царская сям’я атруцілася, а целы Фёдара і Марыі выставілі напаказ. Рэшткі памерлага Барыса Гадунова вынеслі з Архангельскага сабора і перапахавалі ў бедным Варсаноф’еўскім манастыры, а яго сям’ю пахавалі там жа, без адпявання, як самазабойцаў. Пазней рэшткі Гадуновых перанеслі ў Архангельскі сабор.

## У кіно 
* Людміла Каршакова — «Барыс Гадуноў» (1987)
* Алена Шаўчэнка — «Барыс Гадуноў» (2011).

Катэгорыя:Рускія царыцы
Катэгорыя:Гадуновы
Катэгорыя:Рэгенты Расіі
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Задушаныя
Севілья (правінцыя)

**Севілья** () — правінцыя на паўднёвым захадзе Іспаніі ў складзе аўтаномнай супольнасці Андалусія. Адміністрацыйны цэнтр — Севілья.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Правінцыі Іспаніі
Нікі Сімлінг

**Нікі Дыгэ Сімлінг** (; нар. , Торнбю, Данія) — дацкі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Даніі (2008—2014).

## Клубная кар’ера 
### Пачатак 
У дзяцінстве Нікі гуляў за некалькі дацкіх клубаў перш чым перайшоў у моладзевую каманду «Брондбю». За гэты клуб Сімлінг дэбютаваў у красавіку 2003 года ў гульні ўнутранага чэмпіянату супраць клуба «Ольбарг». Наступныя два гады правёў у складзе капенгагенкага клуба. Улетку 2005 года з-за адсутнасцю месца ў стартавым складзе перайшоў у клуб «Эсб’ерг», дзе хутка зацвердзіўся як ігрок асноўнага складу.

### «Удзінезэ» 
У снежні 2008 года падпісаў дагавор з італьянскім клубам «Удзінезэ», перайшоўшы ў склад апенінцаў як вольны агент. У ліпені 2009 года вярнуўся ў Данію, каб пацвердзіць пераход у адзін з клубаў, але дамоўленасць была зрушана, у выніку чаго застаўся ў Італіі. У чэрвені 2010 года перашоў у нідэрландскі НЕК на правах арэнды.

### «Бругэ» 
27 мая 2011 года Сімлінг падпісаў 4-гадовы кантракт з бельгійскім футбольным клубам «Бругэ», паводле якога купля дацкага іграка абыйшлася бельгійцам у 500 тысяч еўра.

### «Майнц» 
У студзені 2014 года падпісаў чатырохгадовы кантракт з нямецкім «Майнцам». У верасні 2014 года адправіўся ў арэнду ў амстэрдамскі «Аякс». У «Аяксе» выступаў нерэгулярна: звычайна выхадзіў на замену, гуляў за другую каманду клуба «Ёнг Аякс», а ў лютым 2015 года атрымаў траўму. Улетку 2015 года вярнуўся ў «Майнц», але ў лютым 2016 года зноў быў аддадзены ў арэнду — у «Франкфурт». Сезон 2016/17 правёў у другой камандзе «Майнца».
 
### «Сёнер’юск» 
Улетку 2017 года вярнуўся ў Данію, стаўшы іграком клуба «Сёнер’юск». Па заканчэнні сезона 2018/19 завяршыў прафесійную кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
У лютым 2008 года Нікі дэбютаваў у складзе зборнай Даніі ў таварыскім матчы супраць зборнай Славеніі. 11 лістапада 2010 года, пасля двух з паловай гадоў, Нікі правёў свой другі матч супраць зборнай Чэхіі, пасля чаго часцей пачаў выклівацца да гульняў нацыянальнай каманды.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Статыстыка на сайце La Gazzetta dello Sport

Катэгорыя:Футбалісты Даніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Даніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Сёнер’юск
Катэгорыя:Ігракі ФК Майнц 05 II
Катэгорыя:Ігракі ФК Франкфурт
Катэгорыя:Ігракі ФК Майнц 05
Катэгорыя:Ігракі ФК Ёнг Аякс
Катэгорыя:Ігракі ФК Аякс Амстэрдам
Катэгорыя:Ігракі ФК Бругэ
Катэгорыя:Ігракі ФК НЕК
Катэгорыя:Ігракі ФК Удзінезэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Эсб’ерг
Катэгорыя:Ігракі ФК Брондбю
Хінаяна

**Хіная́на** (, *hīnayāna*) — малая калясніца, вузкі шлях; , *Сяа Чэн*; , *Сёдзё*) — адзін з асноўных ранніх (разам з махаянай) кірункаў будызму.

У аснове хінаяны — будыйская ідэя пра 2 станы быцця: праяўлены і непраяўлены (непраяўлены атаясняюць з хваляваннем дхармаў — пэўных адзінак жыццядзейнасці асобы). У хінаяне «Я» і свет разглядаюцца як хуткамінучыя камбінацыі, адмаўляецца душа як самастойная духоўная сутнасць, адначасова падкрэсліваецца рэальнасць дхармаў. Для будызму характэрна ідэя незалежнага развіцця асобы, асабістага ўдасканалення дзеля дасягнення нірваны. Буда ў хінаяне — гістарычная асоба, якая адрозніваецца ад іншых большай дасканаласцю як узор для іншых (патэнцыяльна кожны чалавек можа стаць Будай).

Будысты лічаць, што падзел на прыхільнікаў хінаяны і маяханы адбыўся пасля смерці Гаўтамы. Аднак існуе і іншае меркаванне, што хінаяна ўзнікла на паўночным усходзе Індыі толькі ў пачатку нашай эры, пазней распаўсюдзілася ва ўсіх азіяцкіх краінах. Хінаяна не з’яўлялася асобнай школай, аднак паўплывала на фарміраванне школ тхеравада, вайбхашыка, саўнтрантыка. Вучэнне тхеравада замацавалася на Цэйлоне і ў некаторых краінах Паўднёва-Усхродняй Азіі (М’янма, Лаос, Тайланд, Камбоджа). Часам прыхільнікаў гэтай школы адносяць да кірунку хінаяны, што самімі вернікамі ўспрымаецца як знявага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Р. Эпштэйн, Высвятленне некаторых памылак пра будызм 
* К. А. Лі, Міф хінаяны

Катэгорыя:Школы будызму
ФК Удзінезэ

**«Удзінезэ»** () — італьянскі футбольны клуб з горада Удзінэ. Клуб быў заснаваны ў 1896 годзе, такім чынам з’яўляючыся другім найстарэйшым клубам у Італіі пасля «Джэноа».

Традыцыйная хатняя форма каманды ёсць кашуля ў чорна-белую палоску, чорныя шорты і белыя шкарпэткі. Клуб гуляе на «Стадыа Фрыулі», які здольны змясціць 41 652 заўзятараў, хоць у цяперашні час гэты паказчык абмяжоўваецца да 30 900. Клуб мае сваё лічбавае тэлебачанне, якое вяшчае ў рэгіёне Фрыулі-Венецыя-Джулія. Клуб мае вялікую колькасць прыхільнікаў у Фрыулі і суседніх раёнах.

## Гісторыя 
### Раннія гады 
«Удзінезэ» быў заснаваны ў 1896 годзе годзе як частка Удзінезскага таварыства гімнастыкі і фехтавання. У сваім першым годзе, клуб перамог у розыгрышу трафея «Torneo FNGI» ў Трэвіза разбіўшы «Ферару» з лікам 2:0, аднак гэты тытул не прызнаецца ў якасці афіцыйнага.

5 ліпеня 1911 года некаторыя гімнасты Удзінезэ на чале з Луіджы Даль Дана, заснавалі клуб «Удзінезэ», які далучыўся да Італьянскай федэрацыі футбола. Новая каманда дэбютавала ў таварыскім матчы супраць «Ювентус Пальманова», і перамагла з лікам 6:0.

Толькі ў 1912—1913 гадах «Удзінезэ» ўпершыню прыняў удзел у чэмпіянаце пад эгідай італьянскай футбольнай асацыяцыі. У гэтым годзе яны былі залічаны ў турнір «Campionato Veneto di Promozione», які складаўся ўсяго з трох каманд (астатнімі былі «Петрарка» і «Падуя»). З двума перамогамі супраць «Падуі» (3:1 і 5:0), Удзінезэ скончыў турнір на другім месцы, прапусціўшы наперад «Петрарку» і прабіўшыся, такім чынам, у лігу «Prima Categoria». У «Prima Categoria», Удзінезэ не здолеў выйсці на нацыянальны ўзровень.

### 1920-я гады 
Сезон 1920/21, які скончыўся для клуба няўдала ў «Eliminatoria Veneta», быў незабыўны, бо менавіта ў ім за клуб дэбютаваў Джына Белота, які па-ранейшаму з’яўляецца іграком, які адгуляў найбольшую колькасць сезонаў за клуб, гэта значыць 17. У 1922 годзе, «Удзінезэ», скарыстаўшыся адсутнасцю мацнейшых на той час клубаў краіны ў розыгрышу першага Кубка Італіі, дасягнуў фіналу нацыянальнага кубка, дзе саступіў клуба «Вада» з лікам 1:0. У лізе, тым годам, «Удзінезэ» заняў другое месца ў сваёй кваліфікацыйнай групе «Girone Eliminatorio Veneto», што дазволіла яну застацца ў вышэйшым дывізіёне на наступны сезон, нягледзячы на рэфармаванне чэмпіянату, якое прывяло да скарачэння колькасці каманд.

Сезон 1922/23 быў катастрафічным для клуба, бо яны занялі ў сваёй групе апошняе месца і вылецелі ў другі дывізіён. Да таго ж каманда рызыкавала ў 1923 годзе быць ліквідаванай з-за запазычанасці. 24 жніўня 1923 года клуб «Удзінезэ» быў вылучаны з «Удзінезэ Фрыулі», і клуб быў вымушаны стварыць бюджэт. На шчасце, уся пазыка была выплачана прэзідэнтам клуба Алесандра Дэль Торса пасля продажу ім некаторых сваіх карцінаў. Такім чынам клуб здолеў заявіцца ў другі дывізіён, у якім у выніку заняў чацвёртае месца на наступны год.

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 

Удзінезэ
Чэмпіянат свету па снукеры сярод ветэранаў 2015

**Чэмпіянат свету сярод ветэранаў 2015** (, таксама вядомы як *Betway World Seniors Championship 2015* — ад назвы спонсара) — нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 2 па 3 сакавіка 2015 года на цыркавой арэне ў Блэкпульскай вежы, у Блэкпуле, Англія. Турнір стаў шостым розыгрышам чэмпіянату свету сярод ветэранаў, які быў заснаваны ў 1991 годзе, а з 2010 стаў праходзіць кожны год. Кампанія Betway упершыню стала спонсарам чэмпіянату свету сярод ветэранаў.

## Асноўная сетка 
## Спасылкі 
* Чэмпіянат свету сярод ветэранаў 2015 на Snooker.org 
* Статыстыка чэмпіянату свету сярод ветэранаў 2015 на CueTracker.net 
* Фотаздымкі World Snooker з чэмпіянату свету сярод ветэранаў 2015 на Facebook

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры сярод ветэранаў
Катэгорыя:2015 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 2015 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2014/2015
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:Спорт у Блэкпуле