open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Таўрыйскі палац

**Таўрыйскі палац у Санкт-Пецярбургу**, таксама **Таўры́часкі пала́ц** () — выбітны твор рускага класіцызму канца XVIII стагоддзя.

Быў пабудаваны для князя Р. А. Пацёмкіна-Таўрычаскага ў перыяд з 1783 па 1789 год па праекце архітэктара І. Я. Старова. Палац размешчаны на Шпалернай вуліцы, у квартале паміж Пацёмкінскай і Таўрыйскай вуліцамі. Ззаду яго знаходзіцца Таўрыйскі сад.

У цяперашні час палац з’яўляецца штаб-кватэрай Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў.

## Комплекс Таўрыйскага палаца 
У глыбіні параднага двара, адасобленага ад вуліцы невысокай агароджай (1792—1793, архітэктар Ф. І. Волкаў), размешчаны цэнтральны двухпавярховы корпус з шасцікалонным порцікам, увянчаны плоскім купалам на невысокім барабане; гладкія плоскасці сцен прарэзаны высокімі вокнамі і завершаны антаблементам строгага малюнка з фрызам з трыгліфаў. Галоўны корпус аб’яднаны аднапавярховымі галерэямі з бакавымі двухпавярховымі карпусамі, якія абмяжоўваюць шырокі парадны двор.

Першапачаткова Таўрыйскі палац быў адкрыты да Нявы, ад якой ішоў канал, завяршаецца гаванню-каўшом. Гэтая архітэктурная перспектыва, якая ўваходзіла ў панараму неўскіх берагоў, існавала да пабудовы ў 1858—1863 гадах насупраць палаца воданапорнай вежы і іншых збудаванняў Цэнтральнай гарадской вадаправоднай станцыі (архітэктары І. А. Мерц, Э. Г. Шуберскі).

У архітэктурны комплекс Таўрыйскага палаца ўваходзіць таксама так званы дом садовага майстра, пабудаваны ў 1793—1794 гадах (архітэктар Ф. І. Волкаў) для В. Гульда. Галоўны фасад двухпавярховага цэнтральнага корпуса адзначаны дарычным порцікам, садовы фасад — паўратондай з круглым у плане балконам; два невялікія флігелі ўвянчаныя купальнымі вежамі.

У 1783—1800 гадах ззаду палаца садовым майстрам В. Гульдам быў разбіты Таўрыйскі сад.

## Гл. таксама 
* Венера Таўрыйская

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Таўрыйскі палац на сайце «Архітэктура Расіі»
* Таўрыйскі палац на сайце «Палацы Санкт-Пецярбурга»

Катэгорыя:Палацы Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Лютаўская рэвалюцыя 1917
Катэгорыя:Будынкі парламентаў
Катэгорыя:1789 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Збудаванні ў стылі класіцызм
Каркаралінскія горы

**Каркаралінскія горы** () — горны масіў у Карагандзінскай вобласці Казахстана, усходняя частка Казахскага драбнасопачніка.

Горы складзены гранітамі, парфірытамі, кварцытамі і іншымі пародамі. Найвышэйшы пункт масіва — 1403 м. Схілы раздзеленыя далінамі і лагчынамі, шматлікімі азёрамі. На схілах пануе кавыльная і кавыльна-разнатраўная стэпавая расліннасць, сустракаюцца ўчасткі хваёвых лясоў. Маюцца радовішчы поліметалічных руд.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Фатаграфіі

Катэгорыя:Горы Казахстана
Кардэбалет

**Кардэбалет** () — ансамбль танцоўшчыкаў і танцоўшчыц, якія выконваюць у балеце, оперы, аперэце, мюзікле масавыя танцавальныя нумары. Па сваёй функцыі кардэбалет падобны да хору ў оперы. Саліруючы артыст, які вядзе танец, называецца «карыфей», вакол яго групуецца кардэбалет. Мастацтва кардэбалета патрабуе групавой зладжанасці і дакладнасці рухаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Балет
Катэгорыя:Мюзікл
Каркініцкі заліў

**Каркініцкі заліў** — частка Чорнага мора, паміж паўночна-заходнім берагам Крымскага паўвострава і берагам мацерыка. Удаецца ў сушу на 118,5 км. Глыбіня ў заходняй частцы да 36 м, ва ўсходняй да 10 м. У суровыя зімы замярзае. Парты: Скадоўск, Харлы. На беразе заліва знаходзяцца гарады Армянск, Краснаперакопск і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Залівы Чорнага мора
Катэгорыя:Залівы Крыма
Гуга Руанскі

thumb|210px|right|Кляштар Жум’еж
**Гуга Руанскі** (? — ) — каталіцкі святы, біскуп Парыжа.

Святы Гуга ў 718 годзе стаў настаяцелем манастыра Жум’еж, з 722 года быў біскупам Руана і Парыжа, з 723 года — біскуп Байе, таксама працаваў настаяцелем Фантэнеля ў Сен-Вандрыль-Рансоне. Ён быў пахаваны ў саборы Нотр-Дам у Парыжы.

Дзень памяці — 9 красавіка.

## Літаратура 
* Urdang, Laurence. *Holidays and Anniversaries of the World*. Detroit: Gale Research Company, 1985. ISBN 0-8103-1546-7.
* Lifshitz, Felice. *The Norman Conquest of Pious Neustria: Historiographic Discourse and Saintly Relics, 684—1090*. Studies and Texts 122. Toronto: Pontifical Institute of Mediaeval Studies, 1995.

Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Святыя Францыі
Катэгорыя:Святыя перыяду Меравінгаў
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя VIII стагоддзя
Катэгорыя:Піпініды
Катэгорыя:Архібіскупы руанскія
Катэгорыя:Архібіскупы VIII стагоддзя
Катэгорыя:Біскупы парыжскія
Катэгорыя:Біскупы баёскія
Катэгорыя:Біскупы VIII стагоддзя
Катэгорыя:Абаты Сен-Дэні
Катэгорыя:Абаты Жум’ежа
Катэгорыя:Абаты Фантэнеля
Катэгорыя:Абаты VIII стагоддзя
Катэгорыя:Біскупы Парыжа
Катэгорыя:Архібіскупы Руана
Каркаралінск

**Каркаралінск** — горад, цэнтр Каркаралінскага раёна Карагандзінскай вобласці Казахстана.

## Геаграфія 
Размешчаны ва ўсходняй частцы Карагандзінскай вобласці, за 220 км на ўсход ад Караганды, каля падножжа Каркаралінскіх гор. За 23 км да ад станцыі Карагайлы, на аўтадарозе ў 224 км ад Караганды.

За 45 км у напармку на поўнач ад горада знаходзіцца возера Карасор.

## Гісторыя 
Узнік у 1824 годзе як казачая станіца.

* 1868 — павятовы горад у складзе Сяміпалацінскай вобласці.
* 1928—1930 і 1934—1936 — цэнтр Каркаралінскай акругі
* 1930—1934 і з 1936 — цэнтр Каркаралінскага раёна.
## Насельніцтва 
## Гл. таксама 
* Каркаралінскі нацыянальны парк

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Каркаралінск 
* Вандраванні па Казахстане: Каркаралінск

Катэгорыя:Гарады Карагандзінскай вобласці
Більгэ-хан

**Більгэ-хан** (; пам.734) — каган Усходне-цюркскага каганата з 716 па 734 год. Стаўленік Кюль-тэгіна. Пад кіраваннем Більгэ-хана, Кюль-тэгіна і Таньюкука каганат квітнеў і цюркі змаглі ўсталяваць доўгачаканы мір з Танскай імперыяй.

## Прыход да ўлады 
Мяркуючы па эпітафіях, нарадзіўся ў 683 годзе. Більгэ-хан быў старэйшым сынам Эльтэрыш кагана, яго брат Кюль-тэгін быў найвялікшым героем каганата, які выйграў мноства бітваў і кантраляваў свайго старэйшага брата.

Катэгорыя:Цюркскі каганат
Катэгорыя:Кіраўнікі Усходняга Цюркскага каганата
Катэгорыя:Ашына
Карма (балота)

**Карма** — балота на поўначы Барысаўскага раёна Мінскай вобласці. Нізіннага тыпу. У вадазаборы рэк Бярэзіна і Гайна. Плошча 5,5 тыс. га. Сярэдняя глыбіня торфу  1,7 м. Асушаная частка балота выкарыстоўваецца пад ворыва і сенажаць. У расліным покрыве вольха, асіна, бяроза, з травяністых раслін — асокі.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.75

Катэгорыя:Балоты Беларусі
Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта
Катэгорыя:Балоты Барысаўскага раёна 
Катэгорыя:Балоты Мінскай вобласці
Сіна-тыбецкія мовы

**Сіна-тыбецкія мовы** (раней называліся таксама кітайска-тыбецкімі) — буйная моўная сям'я, распаўсюджаная ва Усходняй, Паўднёва-Усходняй і Паўднёвай Азіі. Аб'ядноўвае каля 300 моў. Агульная колькасць носбітаў гэтых моў складае не менш за 1,2 млрд чалавек, такім чынам, па колькасці носбітаў дадзеная сям'я займае другое месца ў свеце пасля індаеўрапейскай.

Сіна-тыбецкая сям'я падзяляецца на дзве падсям'і - кітайскую (сініцкую), якая складаецца з некалькіх кітайскіх моў (традыцыйна названых дыялектамі), у тым ліку дунганскай мовы і мовы бай, і тыбета-бірманскай (усе астатнія мовы). Колькасць носбітаў кітайскіх моў перавышае 1 млрд чалавек.

## Бібліяграфія 
* Benedict P. K. *Sino-Tibetan: A conspectus*. J. A. Matisoff (Ed.). Cambridge: The University Press, 1972. ISBN 0-521-08175-0.
* Coblin W. S. *A Sinologist’s Handlist of Sino-Tibetan Lexical Comparisons*. Monumenta Serica Monograph Series 18. Nettetal: Steyler Verlag, 1986. ISBN 3-87787-208-5
* Shafer R. *Introduction to Sino-Tibetan* (Part 1-5). Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1966—1974.
* Thurgood G., LaPolla R.J. (Eds.) *Sino-Tibetan Languages*. Routledge, 2002. ISBN 0-7007-1129-5


Катэгорыя:Мовы Азіі
Мінскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. К. Глебава

**Мінскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. К. Глебава**, колішнія назвы **Мінскае мастацкае вучылішча** (1947-) з 1969 імя А. К. Глебава — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова Рэспублікі Беларусь, адна са старэйшых і аўтарытэтных у краіне сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў у сферы культуры. Размешчаны па адрасе вул. Багдана Хмяльніцкага, 5.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1947 годзе як Мінскае мастацкае вучылішча з аддзяленнямі мастацка-педагагічным, скульптурным, прыкладнога мастацтва і дэкаратыўна-афармляльніцкім. Першыя гады існавання заняткі праходзілі ў памяшканнях Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР. У вучылішчы, у пасляваенны час, фактычна фарміравалася беларуская школа сучаснага выяўленчага мастацтва.

## Вядомыя выкладчыкі 

* Барыс Аракчэеў
* Іван Ахрэмчык
* Мацвей Беляніцкі 
* Андрэй Бембель
* Натан Воранаў
* Надзея Галоўчанка
* Анатоль Дзям'янаў (1963—1972)
* Уладзімір Жбанаў (1985—1999)
* Кастусь Касмачоў (1947 — 1949, 1954 — 1957)
* Васіль Касцючэнка (1987—2000)
* Яўген Красоўскі
* Яўген Колчаў
* Леў Лейтман (1947 — 1957)
* Фрына Лейтман
* Хаім Ліўшыц
* Алег Луцэвіч
* Аляксандр Мазалёў
* Альгерд Малішэўскі
* Віктар Мікіта
* Пётр Раманоўскі
* Уладзімір Сухаверхаў
* Віталь Цвірка
* Акім Шаўчэнка (1947—1959)

## Вядомыя навучэнцы 

* Анатоль Агафоненка 
* Андрэй Азараў
* Дэмітрый Алейнік 
* Міхал Анемпадыстаў
* Мікалай Апіёк
* Барыс Аракчэеў
* Анатоль Арцімовіч
* Людвіг Асецкі
* Лявон Баразна
* Анатоль Бараноўскі
* Дзяніс Барсукоў
* Фёдар Бараноўскі 
* Уладзімір Басалыга
* Ізраіль Басаў
* Віктар Вярсоцкі
* Лявон Вольскі
* Юрый Гаўрын
* Ірына Глазава
* Аляксей Глебаў
* Адам Глобус (Уладзімір Адамчык)
* Віктар Грамыка (НМБ)
* Леў Гумілеўскі
* Валерый Даўгала
* Май Данцыг (НМБ)
* Леанід Дударэнка 
* Уладзімір Жбанаў
* Барыс Забораў
* Мiкалай Казакевіч
* Арлен Кашкурэвіч (НМБ)
* Тодар Кашкурэвіч
* Уладзімір Кожух
* Яўген Колчаў
* Мікалай Куйчык 
* Яўген Кулік
* Мікола Купава
* Міхаіл Лісоўскі
* Зоя Літвінава
* Уладзімір Мінейка 
* Іван Міско
* Генадзь Мурамцаў
* Мікола Назарчук
* Ілья Немагай 
* Барыс Няпомняшчы 
* Наталля Паплаўская
* Георгій Паплаўскі (НМБ)
* Віктар Пратасеня 
* Алег Прусаў
* Юзаф Пучынскі 
* Канстанцін Пятроў 
* Міхаіл Савіцкі (НМБ)
* Дзмітрый Сарока
* Мікола Селяшчук
* Георгій Скрыпнічэнка
* Іван Стасевіч
* Васіль Сумараў
* Юрый Тышкевіч
* Уладзімір Уродніч
* Барыс Ус
* Наталля Чорнагалова
* Міхаіл Чэпік 
* Васіль Шаранговіч (НМБ)
* Леанід Шчамялёў (НМБ)
* Нінэль Шчасная

## Літаратура 
* *Крэпак Б.* А пачыналася гэта так…  // Культура. — 2007. — 15-21 снеж. — С. 8.
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 


Катэгорыя:Мастацкія вучылішчы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1947 годзе
Катэгорыя:1947 год у Мінску
Сяргей Анатольевіч Старасцін

**Сяргей Анатольевіч Старасцін** (; ) — расійскі лінгвіст, паліглот, спецыяліст у галіне кампаратывістыкі, усходазнаўства, каўказазнаўства і індаеўрапеістыкі. Сын літаратара, перакладчыка, паліглота Анатоля Старасціна, брат філосафа і гісторыка навукі Барыса Старасціна. Член-карэспандэнт Расійскай акадэміі навук Аддзялення літаратуры і мовы (мовазнаўства). Загадчык Цэнтрам кампаратывістыкі Інстытута ўсходніх культур і антычнасці РГГУ, галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута мовазнаўства РАН, ганаровы доктар Лейдэнскага ўніверсітэта (Нідэрланды).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 сакавіка 1953 года ў Маскве. Лінгвістыкай пачаў захапляцца ўжо ў школьныя гады. Скончыў аддзяленне структурнай і прыкладной лінгвістыкі філалагічнага факультэта МДУ імя Ламаносава ў 1975 г. У якасці асноўнай мовы вывучаў японскую. Яшчэ студэнтам апублікаваў працу па рэканструкцыі праяпонскай мовы, якая зрабіла вялікае ўражанне на спецыялістаў. У перыяд вучобы рэгулярна ўдзельнічаў у лінгвістычных экспедыцыях на Паўночны Каўказ. Валодаў фенаменальнай здольнасцю хутка засвойваць і творча прерапрацоўваць велізарныя аб’ёмы інфармацыі. Адразу пасля заканчэння МДУ паступіў у аспірантуру ў Інстытут усходазнаўства АН СССР. Кандыдацкая дысертацыя (1979) на тэму «Рэканструкцыя старажытнакітайскай фаналагічнай сістэмы» (была рэкамендавана апанентамі для абароны ў якасці доктарскай), доктарская дысертацыя (1992) па праблемах алтайскай рэканструкцыі. 30 мая 1997 г. абраны членам-карэспандэнтам Расійскай акадэміі навук па Аддзяленні літаратуры і мовы (мовазнаўства). Удзельнічаў у шэрагу міжнародных праектаў у Нідэрландах, ЗША (у тым ліку ў Інстытуце Санта-Фэ, куды яго рэкамендаваў нобелеўскі лаўрэат па фізіцы Мюрэй Гел-Ман, да яго ніколі не было ніводнага лінгвіста). Акрамя навуковай дзейнасці, займаўся выкладаннем.

Памёр 30 верасня 2005 года ад інфаркту міякарда пасля лекцыі ў РДГУ.

## Спасылкі 
* Праект «Вавілонская вежа» (этымалагічныя базы даных, рускія слоўнікі і марфалогія, СКБД «STARLING»)
* Праект па этымалагічных базах даных у інстытуце Санта-Фэ
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Гісторыкі мовы
Катэгорыя:Этымолагі
Катэгорыя:Прыкладныя лінгвісты
Катэгорыя:Каўказазнаўцы
Катэгорыя:Індаеўрапеісты
Катэгорыя:Алтаісты
Катэгорыя:Япаністы
Катэгорыя:Русісты
Катэгорыя:Постаці расійскай сіналогіі
Катэгорыя:Кетолагі
Катэгорыя:Усходазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Паліглоты
Катэгорыя:Кампаратывісты
Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН
Катэгорыя:Выпускнікі МДУ
Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Клетка малпы (карная аперацыя)

**Аперацыя «Клетка малпы»** () — крыптонім антыпартызанскай аперацыі нямецкіх акупацыйных улад у Другой сусветнай вайны супраць савецкіх партызан і мясцовага насельніцтва ў Гарадоцкім, Мехаўскім, часткова Невельскім (Расія) раёнах у лістападзе 1942 г.

Праводзілася сіламі , батальёна з ахоўнай дывізіі і паліцэйскімі з мясцовых гарнізонаў. 11 лістапада нямецкія карныя часткі пачалі сцягваць кальцо акружэння вакол лагераў 4-й Беларускай партызанскай брыгады, пад ахову якой пайшло насельніцтва з вёсак. Манеўруючы ў лясіста-балоцістай мясцовасці, партызаны пазбягалі адкрытых сутыкненняў з варожымі танкамі і замацаваліся ў цяжкадаступным для праціўніка лясным масіве. Не дасягнуўшы намечанай мэты, нямецкія падраздзяленні знішчылі 58 вёсак, у т.л. Ахрамеева, Вусце, Гумнічына, Падранды, Петрачыха, Рудзіха, Янава і інш., расстралялі больш за 1200 чал.: пераважна старых і жанчын з малалетнімі дзецьмі, якія там засталіся. У нямецкай справаздачы аб аперацыі «Waldwinter» адзначана, што адшукаць жывёлу і прадукты харчавання 286-я ахоўная дывізія не змагла з-за амаль поўнасцю разбураных 12-й танкавай дывізіяй вёсак у Гарадоцкім раёне ў выніку праведзенай аперацыі.

## Літаратура 
* «Клетка малпы» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 4. Кадэты — Ляшчэня / БелЭн; Рэдкал.: Г. П.Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1997. — 432 с.: іл. – С. 193. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Аўстранезійскія мовы

**Аўстранезійскія мовы** — сям’я моў, распаўсюджаных на Тайвані, у Паўднёва-Усходняй Азіі (Інданезія, Філіпіны, Малайзія, Бруней, Усходні Тымор), Акіяніі і на Мадагаскары. Адна з найбуйнейшых сем’яў як па колькасці моў (звыш 1000), так і па колькасці носьбітаў — больш за 300 мільёнаў чалавек (пачатак XXI стагоддзя, ацэнка).

## Літаратура 
* Blust R. Austronesian root theory. Amsterdam, Phil., 1988
* Currents in Pacific linguistics: papers on Austronesian languages and ethnolinguistics in honour of George W. Grace. Canberra, 1991
* Dahl O.C. Proto-Austronesian. 2nd ed. Lund, London, 1977
* Dempwolff O. Vergleichende Lautlehre des austronesischen Wortschatzes. Bd 1-3. B., 1934—1938
* Dyen I. A lexicostatistical classification of the Austronesian languages // IJAL, 1965, Memoir 19
* Dyen I. The Austronesian languages and Proto-Austronesian // CTL. 1971. V. 8
* Humboldt W. Über die Kawi-Sprache auf der Insel Java. Bd 1-3. B., 1836—1839
* Issues in Austronesian morphology. Canberra, 2001
* Lynch, John, Malcolm Ross & Terry Crowley. The Oceanic languages. Richmond, Surrey: Curzon Press, 2002.
* Peiros I. Austronesian: What linguists know and what they believe they know. Geneva, June 10-13.: Paper presented at the workshop on Human migrations in continental East Asia and Taiwan. 2004
* Reconstruction, classification, description. Festschrift in honour of Isidore Dyen. Hamburg, 1996
* The Austronesian: historical and comparative perspectives. Canberra, 1995
* The history and typology of western Austronesian voice systems. Canberra, 2002.
* Wouk F., Ross M. (eds.) The history and typology of western Austronesian voice systems. Australian National University, 2002.

* Слоўнікі: Comparative Austronesian dictionary / Ed. D.T. Tryon. V. 1. B.; N.Y., 1995.


Катэгорыя:Мовы Еўразіі
Катэгорыя:Аўстрычныя мовы
Нацыянальны парк Карлсбадскія пячоры

**Карлсбадскія пячоры** ()  — нацыянальны парк у гарах Гвадалупы, на паўднёвым усходзе штата Нью-Мексіка, ЗША.

Галоўная славутасць парка - ланцуг з 80 карставых Карлсбадскіх пячор, для якіх характэрна разнастайнасць і высокі эстэтычны выгляд мінеральных утварэнняў. Узрост пячор складае - 250 мільёнаў гадоў, глыбіня - да 339 м, сумарная даўжыня ўсіх праходаў і залаў - каля 12 км. Самая вялікая зала мае форму літары Т з памерамі ў двух напрамках 610 і 335 м, вышынёй да 87 м і плошча - 5,7 га.

Парк насяляе 16 відаў кажаноў агульнай колькасцю да 1 млн асобін.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.75

## Спасылкі 
* Carlsbad Caverns National Park
* Climate data for Carlsbad Caverns National Park
* USGS 3D Photographic Geology Tour for Carlsbad Caverns National Park 
* *Historical Dates in the history of Carlsbad Caverns National Park and SouthEast New Mexico* 
* NPS geology fieldnotes website for Carlsbad Caverns National Park 
* Carlsbad Caverns at AmazingPlanet.info 

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў ЗША
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Нью-Мексіка
Кардамонавы горы

**Крава́нь** або **Кардамонавы горы** — горны масіў на захадзе Камбоджы і паўднёвым усходзе Тайланда, якія працягнуліся з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход прыблізна на 350 км уздоўж узбярэжжа Сіямскага заліва. На паўднёвым усходзе прымыкае іншы горны масіў Дамрэй. На ўсход знаходзіцца Камбаджыйская раўніна.

Вышэйшы пункт — гара Пном-Араль (1813 м), якая з’яўляецца і вышэйшым пунктам Камбоджы.

На заходніх схілах выпадае 3800—5000 мм ападкаў у год, на ўсходніх — 1000—1500 мм.

Кардамонавы горы складзеныя крышталічнымі пародамі і пясчанікамі, дрэнна вывучаныя, пакрытыя ў асноўным цяжкапраходнымі трапічнымі дажджавымі лясамі. Ёсць радовішчы каштоўных камянёў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горныя лясы
Катэгорыя:Горы Тайланда
Катэгорыя:Горы Камбоджы
Катэгорыя:Экарэгіёны Азіі
Кардаітавыя

**Кардаітавыя** (*Cordaitales*) — клас выкапнёвых раслін ад тыпу голанасенныя. Дрэвы і, магчыма, хмызнякі. Раслі ў карбоне і пермі.

## Апісанне 
Гэта былі пераважна дрэвы да 30 м вышыні і больш 0,5 м у дыяметры з монападыяльным разгалінаваннем. Сцёблам было характэрна другаснае патаўшчэнне. Па структуры драўніны адны прадстаўнікі былі падобныя на хвойныя, іншыя адрозніваліся добра развітым асяродкам, чым нагадвалі сагаўнікі.

Лістаразмяшчэнне спіральнае. Лісты кардаітаў былі скурыстыя, шырокалінейныя ці вузкаланцэтныя. У іншых відаў лісты былі дробныя, да 3-4 см, у другіх — буйныя, да 1 м даўжыні і да 20 см шырыні. Жылкаванне паралельнае, жылкі слаба дыхатамічна разгаліноўваліся.

Кардаіты былі двухдомнымі раслінамі.

Мужчынскія шышкі (мікрастробілы) уяўлялі цесныя каташкападобныя ўтварэнні. На восі мужчынскай шышкі спіральна размяшчаліся бясплодныя лускі і мікраспарафілы з 1-6 мікраспарангіямі на вярхушцы. Мікраспоры да 0,5 мм у папярочніку мелі адзін паветраны мяшок вакол усёй мікраспоры. У прарослых мікраспорах знаходзілі вялікі лік клетак (верагодна, праталіяльных). Мужчынскі гаметафіт быў, такім чынам, менш рэдукаваным, чым у сучасных голанасенных раслін.

Жаночыя шышкі знешне падобныя на мужчынскія, але мелі больш складаную будову. На восі спіральна размяшчаліся лускападобныя лісты і ўперамешку з імі кароткія парасткі. У аснове гэтых парасткаў былі 1-2 лісты. На верхавінах парасткаў размяшчалася па адным семязачатку. Семязачаткі мелі тоўсты інтэгумент з пылкаўваходам наверсе. Далей размяшчаўся нуцэлус. У цэнтры семязачатка знаходзіўся эндасперм з архегоніямі. На вярхушцы нуцэлуса была пылковая камера, у якую траплялі мікраспоры. Апладненне адбывалася, верагодна, рухомымі сперматазоідамі. Зародак невядомы.

## Пашырэнне 
Яны вядомы з сярэдняга карбону, шырокае распаўсюджанне атрымалі ў канцы карбону і пермі. У пачатку трыясавага перыяду яны вымерлі. На тэрыторыі Беларусі іх выкапнёвыя рэшткі (лісце, насенне і г.д.) адзначаны ў адкладах сярэдняга, позняга карбону і пермі. Раслі паблізу вадаёмаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6

Катэгорыя:Хвойныя
Кардыф

**Ка́рдыф** ( ,  ) — найбуйнейшы горад і сталіца Уэльса. З'яўляецца ўнітарнай адміністрацыйнай адзінкай са статусам горада, які быў атрыманы ў 1905 годзе дзякуючы бурнаму росту прамысловасці ў рэгіёне і выкарыстанню Кардыф у якасці галоўнага порта для транспарціроўкі вугалю з Уэльса. У 1955 годзе горад абвешчаны сталіцай Уэльса.
## Адукацыя 
* Кардыфскі ўніверсітэт
## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Роберт III Куртгёз
* Браян Дэйвід Джозефсан

## Міжнародныя адносіны 
Кардыф мае пагадненні аб пабрацімстве з наступнымі муніцыпальнымі ўтварэннямі:
*  Луганск, Украіна
*  Нант, Брэтань, Францыя
*  Сямынь, Кітай
*  Хордалан, Нарвегія
*  Штутгарт, Бадэн-Вюртэмберг, Германія

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.68

## Спасылкі 
*  
* Кардыф на сайце BBC 
* Сайт Савета горада-графствы Кардыф  
* Ён-лайн карта Кардыфа на сайце Open Street Map 
* Фатаграфія Кардыфа са спадарожніка Daichi 
* «Запісы пра Кардыф» : тэкст запісаў пра гісторыю Кардыфа, складзеных у 1898—1905 гадах Джонам Хобсанам Мэцьюзам, апублікаваны ў рамках праекта *British History Online* 
* Сайт Cardiff World  
* Фатаграфічны і гістарычны ён-лайн архіў Кардыфа на сайце Cardiffians.co.uk 

Катэгорыя:Вобласці Уэльса
Катэгорыя:Гарады Уэльса
Чарнаўка

**Чарна́ўка** — рака ў Гарадоцкім і Шумілінскім раёнах Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Обаль (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня 32 км. Плошча вадазбору 220 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,5 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 м/км.

Выцякае з возера Чарнова за 0,5 км на поўнач ад вёскі Касцянава Гарадоцкага раёна, цячэ ў межах Гарадоцкага ўзвышша і Полацкай нізіны, працякае праз возера Малое Чарнова. Упадае ў раку Обаль каля вёскі Скаціца Шумілінскага раёна. Асноўны прыток — рака Бярноўка (справа).

Даліна ў вярхоўі вузкая (шырыня 150—200 м), у сярэднім і ніжнім цячэнні невыразная. Пойма двухбаковая, забалочаная. Рэчышча ў сярэднім цячэнні на працягу 8,4 км каналізаванае (шырыня да 5 м, у вусці да 12 м).

У басейне ракі знаходзяцца азёры Жабіна і Ямянішча. Уздоўж ракі — вёскі Воската, Даўгаполле (аграгарадок), Глушыца.

## Літаратура 
* 
* 
* *Рудава Г. П.* Чарнаўка. // 
* 

Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Обалі
Іаган Георг Эміль фон Браўсэ

**Іаган Георг Эміль фон Браўсэ** (, Шчэцін — ) — прускі ваенны дзеяч. У 1788 г. скончыў ваенную акадэмію і паступіў на службу памочнікам афіцэра Генеральнага штаба. У 1812 г. — маёр батальёна грэнадзёраў 1-га кавалерыйскага палка 1-й дывізіі 1-га прускага корпуса, вылучыўся ў баях пад Пружанамі і Слонімам. У 1813 г. у свіце прускага прынца Вільгельма, камандаваў легкаконным палком, пазней — ад’ютант генерал-губернатара на Эльбе і Одэры і крон-прынца ў Швецыі. У 1815 г. генерал-маёр, камандзір 7-й пяхотнай брыгады 2-га корпуса пад камандаванем Пірха 1-га. У 1817 г. камандзір кадэцкага корпуса, у 1834 г. — дырэктар спецыяльнай каралеўскай школы ў Берліне.

## Літаратура 
* Deutsche biographische encyklopedie. — München, 2001. — S. 91.
* Erner, M. Der Antheil der Königlich Sachsischen armee am Fefldzuge gegen Russland 1812. — Leipzig, 1896. — S. 49, 80, 88, 149.
* * Подмазо А. А.* Большая европейская война 1812—1815. Хронология событий. — М., 2003. — С. 273.

Катэгорыя:Постаці Прусіі
Зімовы лес (карная аперацыя)

**Аперацыя «Зімовы лес** () — кодавая назва карнай аперацыі нямецкіх акупацыйных улад у Другой сусветнай вайны супраць савецкіх партызанскіх брыгад 3-й і 4-й Беларускіх, «За Савецкую Беларусь», Сіроцінскай, «Няўлоўныя», атрадаў Беларускай дыверсійнай брыгады імя Леніна, некалькіх спецгруп і цывільнага насельніцтва ў трохвугольніку чыгунак Віцебск — Невель — Полацк (Віцебскі, Гарадоцкі, Мехаўскі, Полацкі, Сіроцінскі раёны) 27 снежня 1942 — 25 студзеня 1943 гг.

Праводзілася сіламі 286-й ахоўнай дывізіі «Рыхерт» у складзе 2-га грэнадзёрскага матарызаванага палка, 2 ахоўных палкоў, 794-га ахоўнага батальёна, 600-га паліцэйскага батальёна, 8-га артылерыйскага палка, танкавых падраздзяленняў, 690-й роты палявой жандармерыі, зогдэркаманд з гаспадарчай камендатуры Віцебска. З мэтай стварэння шчыльнай лініі загароды ўздоўж чыгункі Віцебск—Невель да аперацыіі былы прыцягнуты 391-я вучэбна-палявая дывізія і «баявая група Шэвелеры». Была працягам аперацыі «Affenkäfid».

Жорсткія баі ішлі ўздоўж ракі Обаль каля вёсак Лахначы, Равенец, Шыліна, Катляры, Токарава, Пяцеры, Заходы. Пасля баёў большасці партызанскіх фарміраванняў удалося прарвацца цераз чыгунку Полацк — Невель і вывесці за сабою ў Расонскі раён тысячы мясцовых жыхароў. У зоне аперацыі да 27 студзеня вялі баі некалькі атрадаў 4-й Беларускай партызанскай брыгады, спецыяльныя дыверсійныя і разведвальныя групы.

У ходзе аперацыі немцы забілі 1627 чал., 2041 чал. вывезлі на прымусовыя працы ў нацысцкую Германію. Поўнасцю спалілі вёсак Аржавухава, Белае, Чарбамыслы з большасцю жыхароў, захапілі 7468 галоў жывёлы, 894 кані, каля 1 тыс. штук птушкі, 446,8 т. збожжа, 14,5 т. бульбы, 75,9 ільнасемя і льнотрасты і інш. У час аперацыі 286-я дывізія была знята з забеспячэння вермахта, бо забяспечвала сябе за кошт мясцовага насельніцтва.

## Літаратура 
* «Зімовы лес» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 448. — ISBN 985-11-0041-2.
* 

## Спасылкі 
* Партизанское движение  // Информационный региональный портал г. Городок

Катэгорыя:Карная аперацыя «Зімовы лес»
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Бачэйкаўскі павет

**Бачэйкаўскі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР і РСФСР ў 1923—1924 гадах. Утвораны 15 лютага 1923 года ў Віцебскай губерні РСФСР у выніку перайменавання Лепельскага павета ў Бачэйкаўскі і далучэння да яго часткі скасаванага Сенненскага павета. Цэнтр — мястэчка Бачэйкава. У склад павета ўваходзілі 9 валасцей:
* Бешанковіцкая
* Лепельская
* Лукомльская
* Несінская
* Ульянавіцкая
* Ушацкая
* Хоцінская
* Чарэйская
* Чашніцкая.

3 сакавіка 1924 года тэрыторыя павета ўвайшла ў склад БССР. 20 чэрвеня 1924 года павет скасаваны. Бешанковіцкая, Ульянавіцкая і Чашніцкая воласці перададзены ў склад Віцебскага павета, Лепельская, Несінская, Ушацкая і Хоцінская воласці — у склад — Полацкага павета, Лукомльская і Чарэйская воласці — у склад Барысаўскага павета.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Паветы Віцебскай губерні
Вір (альбом)

**«Вір»** — зборны альбом гурту «Стары Ольса». Запісаны ў 2000, выйшаў у 2001 годзе.

Апроч музыкі «Старага Ольсы» ў альбом уключаны запісы Змітра Сідаровіча, гурту «Contredanse» (цяпер «Lituus»).

## Склад 

* «Анёл» (латышскі народны танец) (2:25)
* «Замова» (2:47)
* «Бранль» (сярэднявечны танец) (1:53)
* «Рэчанька» (беларускі народны танец) (2:28)
* «Пагоня» (1:18)
* «Trotto» (сярэднявечны танец) (1:21)
* «Вір» (беларускі народны танец) (2:31)
* 
* «Codex» (сярэднявечны танец) (3:07)
* «Зімовы лес» (3:18)
* «Дуда» (Беларусь архаічная) (2:47)
* «Акарына» (Беларусь архаічная) (0:48)
* «Гуслі» (Беларусь архаічная) (1:14)
* «Свірэль» (Беларусь архаічная) (0:46)
* «Пена піва» (3:31)
* «Падыспань» (1:19)
* «Нямон» (3:02)
* «Вальс» (2:42)
* «Танцы» (3:03)
* «Руевіт» (2:18)
* «Руевіт (DJ Anton Mix)» (3:15)

Катэгорыя:Альбомы гурта «Стары Ольса»
Сцяпан Сямёнавіч Дудышкін

**Сцяпан Сямёнавіч Дудышкін** (, Віцебск — , Паўлаўск) — рускі журналіст, літаратурны крытык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў небагатай купецкай сям’і. Вучыўся ў гімназіі ў Віцебску, затым на юрыдычным аддзяленні Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта (1837—1841). Даваў урокі; з 1842 г. служыў у Дэпартаменце знешняга гандлю, затым у Камісарыяцкім дэпартаменце. У 1848 г. пакінуў службу ў чыне тытулярнага саветніка.

Быў членам Рускага геаграфічнага таварыства (з 1859 года). Член камітэта Літаратурнага фонду.

Памёр раптоўна ад сардэчнага прыступу. Пахаваны на Георгіеўскіх могілках (Вялікаохцінскіх могілках) на Вялікай Охце.

## Творчая дзейнасць 
Дэбютаваў у друку ў 1845 годзе. Выступаў з перакладнымі артыкуламі і рэцэнзіямі ў «Часопісе Міністэрства народнай асветы» і «Айчынных запісках». Супрацоўнічаў у часопісе «Сучаснік». З 1852 года стаў вядучым крытыкам «Айчынных запісках». Пісаў водгукі аб творах І. А. Ганчарова, А. А. Фета, А. М. Астроўскага, А. Ф. Пісемскага, І. С. Тургенева, Яўгеніі Тур (Е. В. Саліяс-дэ-Турнемір). Першым адгукнуўся на літаратурны дэбют Л. М. Талстога (1852).

З 1860 года стаў сувыдаўцом і фактычна рэдактарам часопіса «Айчынных запісках». Сумесна з А. А. Краеўскім у 1858—1860 гг. выдаў серыю кніг «Гісторыкі і публіцысты найноўшага часу ў перакладзе на рускую мову». Падрыхтаваў 1-ы крытычны збор твораў М. Ю. Лермантава (1860).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Расіі
Катэгорыя:Журналісты Расіі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Карнатыт

{{Мінерал
 |Назва    = Карнатыт
 |Выява = Carnotite.jpg
 |Подпіс     = 
 |Формула     = K2(UO2)2(VO4)2·3H2O
 |Колер        = Ад ярка-жоўтага да лімонна-жоўтага колеру; можа быць зелянява-жоўтага колеру
 |Колер рысы  = Жоўты
 |Бляск       = Шаўкавісты
 |Празрыстасць= Напаўпразрысты
 |Спайнасць   = Дасканалая па {001}
 |Сінгонія    = Манаклінная, 2/*m*
 |Параметры рашоткі = 	a = 10,47 Å,b = 8,41 Å,c = 6,91 Å;β = 103,83°,Z = 2
 |Цвёрдасць   = 2
 |Злом       = 
 |Прымесь     = Ca, Ba, Mg, Fe, K
 |Шчыльнасць   = 4,7
 |Паказчык пераламлення = nα = 1,750—1,780,nβ = 1,901—2,060,nγ = 1,920—2,080
}}
**Карнатыт** — мінерал, водны ўранаванадат калію. Колькасць малекул вады ў мінерале мае непастаянны характар.

## Адкрыццё 
Мінерал упершыню быў знойдзены і вывучаны ў 1899 г. французскімі навукоўцамі Фрыдэлем і Кюменжам, якія вызначылі яго ў пародах з акругі Мантрозэ, ЗША. Мінерал быў названы ў гонар Марыя-Адольфа Карнота, французскага горнага інжынера і хіміка.

## Знаходжанне ў прыродзе 
Карнатыт можа знаходзіцца ў пясчаніку ў выглядзе лускавінак. Высокае ўтрыманне ўрану робіць мінерал радыеактыўным, і ў той жа час важным для здабычы гэтага элемента. Гэта другасны мінерал урану і ванадыя, які знаходзіцца пераважна ў асадкавых горных пародах. З'яўляецца важным для здабычы мінералам у плато Каларада, ЗША, дзе ён знаходзіцца ў скамянелай драўніне і ў пясчаніку. Таксама, знаходзіцца ў штатах Ваёмінг, Арызона, Юта. У малых колькасцях можа знаходзіцца ў Грантс і акрузе Карбон.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мінералы ўрану
Катэгорыя:Мінералы ванадыя
Катэгорыя:Мінералы калію
Карналіт

**Карналі́т** — мінерал, падвойная соль хларыду калію і хларыду магнію KCl·MgCl2·6H2O.

Крышталізуецца ў рамбічнай сістэме, рэдка сустракаецца ў крышталях, часцей сустракаецца ў суцэльных масах. Цвёрдасць — 2,5 па шкале Моаса, шчыльнасць — 1,6 г/см ³. Па паходжанні хемагенны. Гіграскапічны.

Выкарыстоўваецца як сыравіна для вытворчасці магнію, а магній у сваю чаргу неабходны для вытворчасці стратэгічнага прадукту — тытану. Рудаўтваральны мінерал калійных солей.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Карналіт у базе webmineral.com 

Катэгорыя:Галагеніды (мінералы)
Катэгорыя:Хларыды
Катэгорыя:Мінералы калію
Катэгорыя:Мінералы магнію
Катэгорыя:Падвойныя солі
Мікалай Аляксандравіч Карначонак

**Мікалай Аляксандравіч Карначонак** (, вёска Баркі 1-я, Шклоўскі раён, Магілёўская вобласць — ) — савецкі ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1942).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Беларус. Пасля заканчэння Баркоўскай пачатковай школы паступіў у Старасельскую школу.

У 1936 годзе разам з сям’ёй пераехаў у Оршу. Скончыў аэраклуб у Оршы і Адэскае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў (1941). Працаваў майстрам на Аршанскім мясакансервавым камбінаце.

У Чырвонай Арміі з 1940 года. У часы Вялікай Айчыннай вайны з 1941 года ваяваў на Сталінградскім і Паўднёва-Заходнім франтах. Камандзір авіяцыйнага знішчальнага звяна. Член ВКП (б) КПСС з 1942 года.

Лейтэнант М. А. Карначонак да сярэдзіны ліпеня 1942 года выканаў 349 баявых вылетаў, у паветраных баях збіў 10 варожых самалётаў праціўніка.

Загінуў 22 верасня 1942 года ў баі ў раёне пасёлка Катлубань Сталінградскай вобласці РСФСР. Узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, званнем Герой Савецкага Саюза (пасмяротна).

## Памяць 
У гонар Мікалая Карначонка названы вуліцы ў Оршы і Шклове. На тэрыторыі Аршанскага мясакансервнага камбіната ўсталяваны бюст героя. У Шклове штогод праходзіць Рэспубліканскі турнір па вольнай барацьбе памяці Мікалая Карначонка.

## Літаратура 
* 
*  — С. 371
* . — С. 118—119

## Спасылкі 
*  
* Фотаздымкі Карначонка ў 32 ГИАП 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шклоўскім раёне
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Цёста

**Цёста** — возера ў Беларусі ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Аўсянка.

## Апісанне 
Плошча воднай паверхні возера 5,35 км², даўжыня 6,25 км, найбольшая шырыня 1,1 км. Найбольшая глыбіня 11,7 м. Плошча вадазбору 426 км².

Азёрная катлавіна складанага тыпу, звязана між іншым з выворваючай дзейнасцю старажытнага ледавіка, падзяляецца на 3 плёсы, паводле формы нагадвае перавернутую літару «Г». Паўночны плёс мелкаводны, сярэдні мае найбольшыя глыбіні, паўднёвы — глыбіні да 8 метраў. Схілы катлавіны спадзістыя, на ўсходзе і поўдні забалочаныя. Заходнія, паўночна-заходнія і паўднёва-ўсходнія схілы стромкія вышынёй да 8 м. Берагавая лінія звілістая і ўтварае шмат заліваў. Берагі нізкія, пясчаныя, у паўднёвай частцы возера забалочаныя. Ва ўсходнім заліве берагі сплавінныя.

Літаральная зона спадзістая і шырокая, уздоўж заходняга і ўсходняга берагоў вузкая і стромкая. На возеры 11 астравоў агульнай плошчай 0,09 км² (найбольшы з іх мае назву *Гарадзішча*). Ланцуг з астравоў выцягнуты па даўжыні катлавіны, яны маюць характэрную форму друмлінаў з асіметрычнымі схіламі, што адпавядае напрамку руху ледавіка.

Дно возера да глыбіні 2—2,5 м пясчанае і пясчана-гліністае, глыбей выслана сапрапелем. Вада на найбольшых глыбінях каля дна мае тэмпературу да 10 °C. Салёнасць вады вагаецца ад 145—160 мг/л летам да 240 мг/л у зімовы час.

Прыбярэжная надводная расліннасць пашыраецца да глыбіні 1—1,5 м і займае паласу 10—30 м. Растуць хвошч, трыснёг, чарот, асокі. Ахоўны від вадзяны арэх плывучы ўтварае зараснікі ў паўднёвай частцы катлавіны.

Возера эўтрофнае, праточнае. Праз возера працякае рака Аўсянка (злучае Цёста з азёрамі Мядзесна і Ведрынскае), упадае рака Марысіна і 6 ручаёў.

Тут водзяцца лешч, судак, шчупак, лінь, язь, плотка, акунь, мянтуз, джгіры і іншыя віды рыб.

Каля возера размешчаны вёскі Селязні і Сяло.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Цёста  // Белорусский Посейдон 

Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Аўсянкі
Петэр Іозеф фон Карнеліус

**Петэр Іозеф фон Карнеліус** (; ,  — , ) — нямецкі мастак. Дзядзька кампазітара Петэра Карнеліус.

## Біяграфічныя звесткі 
Сын захавальніка Дзюсельдорфскай карціннай галерэі, Карнеліус застаўся сіратой у 15 гадоў і знаходзіўся ў вельмі сціснутых акалічнасцях. Здолеўшы пераадолець іх, ён пачаў працаваць над роспісамі мясцовых цэркваў (асаблівую цікавасць уяўляе роспіс царквы Святога Квірынія ў Нойсе).

Вучыўся ў Дзюсельдорфскай акадэміі мастацтваў (у 1795—1809).

Этапнай стала для Карнеліуса паездка ў Рым у 1811 г.: тут ён далучыўся да таварыства германскіх мастакоў, у якое ўваходзілі Овербек, Пфор і інш. Гэта таварыства ўзяло сабе назву «Саюз Святога Лукі», а ў гісторыю нямецкага жывапісу ўвайшло пад напаўжартаўлівай мянушкай «назарэйцы». У свой рымскі перыяд Карнеліус разам з іншымі назарэйцамі прыняў удзел у роспісы дома прускага консула ў Рыме Бартольдзі (1816—1819), а таксама (сумесна з Амслерам) працаваў над ілюстрацыямі да «Песняў пра Нібелунгаў».

У 1811—19 уваходзіў у групоўку назарэйцаў у Рыме. 3 1821 дырэктар дзюсельдорфскай, з 1825 — мюнхенскай, з 1841 — берлінскай АМ.

## Творчасць 
Пісаў у лінейна-графічнай манеры напоўненыя патэтыкай фрэскі, у якіх адлюегроўваў тэмы антычнай і сярэдневяковай гісторыі, біблейскія сцэны, алегарычныя выявы (фрэскі ў доме Бартольдзі ў Рыме, 1816—18; у гліпатэцы, 1820—30, і ў царкве Св. Людвіга, 1829—40, у Мюнхене і інш.). Зрабіў ілюстрацыі да «Фаўста» І. В. Гётэ (1816) і інш.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.81

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Германіі
Катэгорыя:Назарэйцы
Аляксандр Восіпавіч Карніловіч

**Аляксандр Восіпавіч Карніловіч** (, мястэчка Тамашполь Падольскай губерні (па іншых звестках — Магілёў-Падольскі) — , каля Тбілісі) — дзекабрыст, штабс-капітан гвардзейскага генеральнага штаба, каталік.

## Біяграфія 
Бацька — Восіп Якаўлевіч Карніловіч (пам. ў 1814 г.) — служка Магілёўскай мытні, маці — Разалія Іванаўна Карніловіч.
Брат — Міхаіл Восіпавіч Без-Карніловіч.

Спачатку выхоўваўся ў Адэскім высакародным пансіёне, затым у Маскоўскім навучальнай установе для калонаважатыхх, адкуль 30 жніўня 1816 г. быў выпушчаны прапаршчыкам у світу яго імператарскага Вялікасці па кватэррмайстарскай часткі. У 1816 г. разам з Д. П. Бутурліным займаўся архіўнымі пошукамі па праблемах ваеннай гісторыі Пятра I і Айчыннай вайны 1812 г. з 1817 г. — на здымцы прасторы, займанага войскамі 1-й арміі генерал-фельдмаршала М. Б. Барклая-дэ-Толі, пасля чаго пераведзены ў Гвардзейскі Генеральны штаб. З 1822 выкладаў статыстыку і геаграфію ў школе тапографаў і вучылішча колонновожатых. Апублікаваў шэраг артыкулаў па перыяду першай чвэрці XVIII стагоддзя і гісторыі рускіх геаграфічных адкрыццяў. У 1824, разам з Васілём Дзмітрыевічам Сухарукавым, выдаў альманах «Руская Даўніна». Ён складаўся з пяці артыкулаў Карніловіча пад агульнай назвай «Норавы рускіх пры Пятры Вялікім», і чатырох артыкулаў Сухарукава, якія мелі загаловак «Інтэрнат данскіх казакоў ў XVII і XVIII стагоддзі».

Удзельнічаў у літаратурных таварыствах «Вольнае таварыства аматараў расійскай славеснасці» і «Таварыства гучнага смеху». Сябра Паўднёвага таварыства з 1825 года.

Прыбыў у Пецярбург за некалькі дзён да паўстання, удзельнічаў у яго падрыхтоўцы, арыштаваны ў 12 гадзіны ночы 14 снежня 1825 года на кватэры штабс-капітана Шэніга ў Галоўным штабе і дастаўлены ў Зімовы палац для допыту, а адтуль на галоўную гаўптвахту. 15 снежня пераведзены ў Петрапаўлаўскую крэпасць на варту да Неўскім брамы.

Асуджаны і па канфірмацыі 10 ліпеня 1826 г. прысуджаны да пятнаццацігадовай катарзе з паселішчам у Сібіры навечна.

Адбываў тэрмін у чыцінскім астрозе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дзекабрысты
Катэгорыя:Постаці XIX стагоддзя
Катэгорыя:Зняволеныя Петрапаўлаўскай крэпасці
Рэспубліка Вострава Ружы

**Востраў Ружы**, поўная назва **Рэспубліка Вострава Ружы** (; ) — мікрадзяржава, якая кароткі час існавала на штучнай платформе ў Адрыятычным моры за 11 км (7 міль) ад берага італьянскай правінцыі Форлі.

## Узнікненне 
Гісторыя пачалася ў 1964 годзе, калі італьянскі інжынер Джорджыа Роса атрымаў дазвол на выпрабаванне новай тэхнікі, каб пабудаваць вялікую платформу плошчай 400 квадратных метраў у Адрыятычным моры, на адлегласці 7 міль ад італьянскага берага. Гэтую штучную выспу падтрымлівалі 7 моцных калон, усталяваных на марскім дне.

## Незалежнасць 
26 чэрвеня 1968 года была абвешчана незалежнасць вострава як самастойнай дзяржавы. Яго афіцыйная назва была эсперантамоўнай, каб падкрэсліць ідэю міжнароднасці. Ружы былі выбраныя з-за імя стваральніка, Джорджыa Роса (прозвішча Rosa перакладаецца з італьянскай мовы як Ружа).
Гісторыя пабудовы платформы і яе ўжыванне ў навуковых і турыстычных мэтах вядомы слаба, але здаецца, што там былі рэстаран, начная танцавальная пляцоўка, крама для продажу сувеніраў, пошта. Магчыма існавала радыёстанцыя, друкавалі паштовыя маркі і былі ўласныя грошы. Здаецца, што нейкія асобы набылі права ўласнасці на выспу.

## Знішчэнне вострава 
Улады Італіі палічылі, што мэты дзяржавы-вострава — збіраць грошы з турыстаў, пазбягаючы падаткаў. Неўзабаве на востраў прыбылі Карабінеры і падатковыя інспектары, якія пачалі кантраляваць востраў. Пасля гэтай сустрэчы платформа-дзяржава даслала ўладам Італіі тэлеграму, пратэстуючы супраць «парушэння яе суверэнітэту і нанясення шкоды мясцоваму турызму ваенным уварваннем», але тэлеграму праігнаравалі. Неўзабаве платформу разбурылі.

Катэгорыя:Непрызнаныя дзяржавы
Карнак

thumb|Алея сфінксаў і заходні ўваход у свяцілішча Амона.

**Карнак** — егіпецкая вёска ў двух з паловай кіламетрах на поўнач ад Луксора, на месцы старажытнаегіпецкіх Фіваў. Яна займае прыкладна палову тэрыторыі вялікага храма Амона — **Іпет-Ісут**, які пачаў будавацца ў XX ст. да н. э. і служыў асноўным дзяржаўным свяцілішчам на працягу ўсёй гісторыі Новага царства. Гэты храм — без усялякага сумнення, самы вялікі па плошчы ва ўсім старажытным свеце, — быў злучаны з Луксорскім храмам на беразе Ніла брукаванай алеяй сфінксаў.

Усе перыяды егіпецкай гісторыі XVI—XI стст. да н.э. пакінулі тут сляды; кожны фараон — не выключаючы нават гіксаскай дынастыі, якія асабліва ўпрыгожвалі сваю паўночную рэзідэнцыю ў Аварысе, — імкнуўся ўвекавечыць тут сваё імя. Зерне ўяўляе свяцілішча галоўнага храма, заснаванае пры Сенусерце I і дабудаванае Тутмасам III, які адкрыў яго на абодва бакі і дадаў яшчэ іншае, на ўсходзе, з вялікай гіпастыльнай залай, на сценах якога напісаў знакамітую царскую табліцу з аналамі, перанесенымі збольшага ў Парыж.

Image:Pinedjem_I_Karnak.jpg|Статуя фараона
Image:KarnakTemple@LuxorEgypt Columns 2007feb9-87 byDanielCsorfoly.JPG|Вялікая гіпастыльная зала
Image:ISSidotempel Karnak.JPG|Агульны від
Image:Ägypten Tempel von Karnak01.jpg|Адна са свяшчэнных сажалак

## Гл. таксама 
* Карнакскі храм

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктура Егіпта
Катэгорыя:Геаграфія Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Храмы Егіпта
Катэгорыя:Турызм у Егіпце
Цыкл Карно

**Цыкл Карно** — ідэальны тэрмадынамічны цыкл. Цеплавая машына Карно, якая працуе па гэтым цыкле, валодае максімальным ККД з усіх машын, у якіх максімальная і мінімальная тэмпературы ажыццяўляемага цыклу супадаюць адпаведна з максімальнай і мінімальнай тэмпературамі цыклу Карно. Складаецца з 2 адыябатычных і 2 ізатэрмічных працэсаў.

Цыкл Карно названы ў гонар французскага ваеннага інжынера Садзі Карно, які ўпершыню яго даследаваў у 1824 годзе.

Адным з важных уласцівасцяў цыклу Карно з'яўляецца яго зварачальнасць: ён можа быць праведзены як у прамым, так і ў зваротным кірунку, пры гэтым энтрапія адыябатычна ізаляванай (без цеплаабмену з навакольным асяроддзем) сістэмы не змяняецца.

## Гл. таксама 
* Тэарэма Карно
* Тэрмадынамічныя цыклы
* Тэрмадынамічная энтрапія
* Тэрмадынамічныя патэнцыялы

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.83

Катэгорыя:Тэрмадынамічныя цыклы
Сверб

**Сверб** (Pruritis, Прурыт) — непрыемнае адчуванне раздражнення, палення і паколвання ў якім-небудзь участку скуры, выкліканае рознымі прычынамі (уздзеянне хімічных рэчываў, бактэрый, паразітаў (напр. кароста)). Адчуванне свербу часта выяўляецца ў вострай патрэбы пацерці ці пачасаць некаторы ўчастак скуры (ці слізістай).

## Літаратура 
### На англійскай мове 
* Andrew D, Craig AD (2001). Spinothalamic lamina I neurons selectively sensitive to histamine: a central neural pathway for itch. *Nature Neuroscience* Jan;4(1):9-10.
* National Cancer Institute (2003) «Pruritus» Retrieved Aug. 22, 2005.

Катэгорыя:Сімптомы
Катэгорыя:Рэфлексы
Кароста

**Кароста** () — заразнае скурнае захворванне, акарыяз з групы акарадэрматытаў, выклікаецца мікраскапічным паразітам - кароставым кляшчом або кароставым свербнем (лац. Sarcoptes scabiei var. Hominis). Назва ўзбуджальніка паходзіць ад стар.-грэч. σάρξ (мяса, мякаць), κόπτειν (грызці, рваць, рэзаць) і лац. scabere (расчэсваць). Характэрнымі прыкметамі захворвання з'яўляюцца сверб і  сып, часта з далучэннем другасных гнойнічковых элементаў з прычыны інфіцыравання пры расчэсванні. 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* На сайце CDC

Катэгорыя:Захворванні скуры і яе прыдаткаў
Катэгорыя:Забытыя хваробы
Катэгорыя:Акарыязы
Электрычны ланцуг

[thumb|right|180px|Малюнак 1. Умоўнае абазначэнне электрычнага ланцуга, што складаецца з рэзістара і генератара [Электрарухальная сіла|ЭРС]]

**Электрычны ланцуг** — сукупнасць электронных кампанентаў, якія ўтвараюць шлях для працякання электрычнага току. Гэтымі кампанентамі выступаюць розныя фізічныя прылады, якімі могуць быць батарэі, рэзістары, шпулі індуктыўнасці і іншае. Кожны з іх мае пэўныя параметры і функцыі, праз што электрамагнітныя працэсы ў электрычным ланцугу могуць быць апісаны з дапамогай паняццяў сіла току і напружанне.

Кампаненты электрычнага ланцугу можна падзяліць на актыўныя і пасіўныя. Першыя, як напрыклад батарэі і генератары, дадаюць энергію ў ланцуг, а другія, як напрыклад рэзістар і кандэнсатар, яе спажываюць.

Асноўная форма ўяўлення электрычных ланцугоў — графічная, з дапамогай умоўных знакаў, якую называюць электрычнай схемай (малюнак 1).

Пры фізіка-матэматычным аналізе электрычных ланцугоў карыстаюцца іх ідэалізаваным мадэлямі, што называюцца *эквівалентнымі электрычнымі ланцугамі*. Гэтыя мадэлі ствараюцца з электронных элементаў — ідэалізаваных мадэлей электронных кампанентаў. Патрэбнасць у гэтым вынікае з таго, што рэальныя электрычныя ланцугі адчуваюць на сябе знешнія ўздзеянні, якія прыводзяць да адхіленняў. Такім чынам, усе знешнія ўздзеянні, калі яны не апісаны, у эквівалентных ланцугах прымаюцца роўнымі нулю.

## Літаратура 
* Теория электрических цепей: учебник / М. П. Батура, А. П. Кузнецов, А. П. Курулёв; под общей редакцией А. П. Курулёва. — 3-е изд. перераб. — Минск: Вышэйшая школа, 2015. — 606 с.: ил. ISBN 978-985-06-2562-5.
* 

Катэгорыя:Электратэхніка
Рудольф Карнап

**Рудольф Карнап** (ням. Rudolf Carnap; 18 мая 1891, Вуперталь, Германія - 16 верасня 1970, Санта-Марыя, штат Каліфорнія, ЗША) — нямецка-амерыканскі філосаф і логік, вядучы прадстаўнік лагічнага пазітывізму і філасофіі навукі.

Выкладаў у Венскім універсітэце (1926-31), прафесар філасофіі Германскага ўніверсітэта ў Празе (1931-35). З 1935 - у ЗША. Прафесар Чыкагскага (1936-52) і Каліфарнійскага (з 1954) ўніверсітэтаў. Член Амерыканскай Акадэміі Навук.

## Творы 
* 1922. *Der Raum: Ein Beitrag zur Wissenschaftslehre*, *Kant-Studien*, Ergänzungshefte, no. 56. His Ph.D. thesis.
* 1926. *Physikalische Begriffsbildung*. Karlsruhe: Braun.
* 1928. *Scheinprobleme in der Philosophie* (Pseudoproblems of Philosophy). Berlin: Weltkreis-Verlag.
* 1928. *Der Logische Aufbau der Welt*. Leipzig: Felix Meiner Verlag. English translation by Rolf A. George, 1967. *The Logical Structure of the World: Pseudoproblems in Philosophy*. University of California Press.
* 1929. *Abriss der Logistik, mit besonderer Berücksichtigung der Relationstheorie und ihrer Anwendungen*. Springer.
* 1934. *Logische Syntax der Sprache*. English translation 1937, *The Logical Syntax of Language*. Kegan Paul.
* 1996 (1935). *Philosophy and Logical Syntax*. Bristol UK: Thoemmes. Excerpt. 
* 1939, *Foundations of Logic and Mathematics* in *International Encyclopedia of Unified Science, Vol. I, no. 3*. University of Chicago Press.
* 1942. *Introduction to Semantics*. Harvard Uni. Press.
* 1943. *Formalization of Logic*. Harvard Uni. Press.
* 1956 (1947). *Meaning and Necessity: a Study in Semantics and Modal Logic*. University of Chicago Press.
* 1950. *Logical Foundations of Probability*. University of Chicago Press. Pp. 3-15 online. 
* 1950. «Empiricism, Semantics, Ontology», *Revue Internationale de Philosophie 4*: 20-40.
* 1952. *The Continuum of Inductive Methods*. University of Chicago Press.
* 1958. *Introduction to Symbolic Logic with Applications*. Dover.
* 1963, «Intellectual Autobiography» in Schilpp (1963: 1-84).
* 1966. *Philosophical Foundations of Physics*. Martin Gardner, ed. Basic Books. Online excerpt.
* 1971. *Studies in inductive logic and probability, Vol. 1*. University of California Press.
* 1977. *Two essays on entropy*. Shimony, Abner, ed. University of California Press.
* 1980. *Studies in inductive logic and probability, Vol. 2*. Jeffrey, R. C., ed. University of California Press

## Літаратура 
* 
* 

## Гл. таксама 
* Лагічны пазітывізм
* Венскі кружок
* Філасофія навукі
* Скептыцызм

Катэгорыя:Філосафы Германіі
Катэгорыя:Філосафы ЗША
Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя
Катэгорыя:Постаці аналітычнай філасофіі
Катэгорыя:Неапазітывізм