open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кадо

**Кадо** (саманазва: *Caddo*) — канфедэрацыя блізкіх па мове і культуры індзейскіх народаў, якія ў нашы дні жывуць пераважна ў Аклахоме. У ЗША вызначаюцца як асобная нацыя. Агульная колькасць (2010 г.) — 5 290 чал.

## Гісторыя 
Кадо з’яўляюцца нашчадкамі носьбітаў Кадаанскай археалагічнай культуры, якая сфарміравалася ў IX ст. н. э. на паўднёвым усходзе Тэхаса і ў перыяд росквіту ахоплівала ўсход Тэхаса, поўдзень Аклахомы, захад Луізіяны, паўднёвы захад Арканзаса. У 1541 г. у землях кадаанцаў апынулася іспанская экспедыцыя на чале з Эрнанда дэ Сота. Яе чальцы ўзгадвалі буйныя паселішчы, спадчынных правадыроў і агульных духоўных лідараў.

У другой палове XVI — пачатку XVIII стст. носьбіты Кадаанскай культуры фактычна падзяліліся на паўночную і паўднёвую плыні. Паўднёвыя кадаанцы стварылі некалькі племянных канфедэрацый:
* Кадахадача ў Аклахоме і Арканзасе
* Хасінаі на ўсходзе Тэхасе
* Начыточэс у Луізіяне

У 1700 г. кадахадача пацярпелі паражэнне ад чыкаса. Рэшткі канфедэрацыі спачатку далучыліся да насоні, а потым — да начыточэс. Хасінаі і начыточэс таксама былі вымушаны ваяваць з сіўанскімі народамі, апачы і каманчамі. Аднак найбольшую шкоду ім наносілі эпідэмічныя захворванні. Так, французы паведамлялі ў пачатку XVIII ст., што канфедэрацыя начыточэс налічвала 400—450 дарослых воінаў, а ў 1805 г. амерыканцы налічылі 52 воіны. Сярод начыточэс сяліліся каджуны і негры. Да сярэдзіны XIX ст. значную частку прадстаўнікоў канфедэрацыі склалі метысы. У 1835 г. правадыры начыточэс падпісалі мірнае пагадненне з ЗША, згодна з якім саступалі большасць сваіх тэрыторый (у рэчаіснасці яны былі ненаселены або выкарыстоўваліся іншымі плямёнамі). Кадахадача падпісалі сепаратны дагавор, атрымалі кампенсацыю і перасяліліся ў Тэхас, у той час частку Мексікі.

Пасля далучэння Тэхаса да ЗША кадахадача далі згоду на новае перасяленне на індзейскія тэрыторыі ў Аклахоме. Хасінаі, з мовы якіх пайшла назва Тэхаса, былі засяроджаны тэхаскімі ўладамі ў рэзервацыі Бразаз. У 1858 г. група паляўнічых-хасінаі стала ахвярай амерыканскіх злачынцаў, што стала прычынай ліквідацыі рэзервацыі і перасялення яе насельнікаў у Аклахому. У 1859 г. на індзейскія тэрыторыі былі таксама пераселены начыточэс, хаця пасля грамадзянскай вайны некалькі дзясяткаў чальцоў канфедэрацыі вярнуліся ў Луізіяну, дзе ў 2012 г. іх нашчадкі былі прызнаны ў якасці племені.

У 1936 г. у Аклахоме прадстаўнікі паўднёвых кадаанцаў аб’ядналіся ў адзіную канфедэрацыю кадо са сваім урадам і агульнай Канстытуцыяй.

## Спасылкі 
* Caddo Nation 
* Hasinai Society of the Caddo Nation 
* Encyclopedia of Arkansas
* Caddo Nation of Oklahoma
* The Caddo Tribes of Louisiana 
* Caddo Cultures in Texas
* Caddo Tribe
* Legends of America
* Natchitoches Confederacy

Катэгорыя:Народы ЗША
Катэгорыя:Кадаанскія народы
Кічаі

**Кічаі**, або **кіцаі** (саманазва: ''K'itsäsh'')  — індзейскі народ на тэрыторыі ЗША ў XVII — XIX стст. Нашчадкі кічаі жывуць сярод народа вічыта.

Кічаі з'яўляліся носьбітамі Кадаанскай культуры, па мове былі блізкімі да паўні. У пачатку XVIII ст., калі ўзніклі ўзаемаадносіны з французскімі гандлярамі, яны насялялі рачныя даліны на паўднёвым захадзе Тэхаса і Луізіяны і займаліся ручным земляробствам. Кічаі пакутвалі ад войн з апачы. К канцу XVIII ст. іх колькасць значна скарацілася з-за войн і эпідэмічных захворванняў. Узгадваліся толькі 2 вёскі кічаі. Імі кіравала рада дарослых воінаў. Адну вёску ўзначальваў вярхоўны правадыр. Другую — яго намеснік. Вядомыя рэлігійныя цырымоніі былі прысвечаны шанаванню сонца, зорак, першародных багоў.

У 1855 г. рэшткі кічаі былі пераселены амерыканцамі ў рэзервацыю Бразаз у Тэхасе. Пасля яе ліквідацыі ў 1859 г. — на індзейскія тэрыторыі ў Аклахоме, дзе кічаі далучыліся да блізкіх па мове і культуры вічыта. У 1950 г. на поўдні Аклахомы жылі 47 чалавек, якіх вызначылі як кічаі. К канцу XX ст. налічвалася толькі 4 чалавекі, вызначаныя як кічаі. У нашы дні нашчадкі кічаі асіміляваны астатнімі вічыта.     

## Спасылкі 
* Kitsai Language and the Kitsai Indian Tribe (K'itsash, Keechi, Kichai)
* Kichai The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture
* KICHAI INDIANS The Handbook of Texas Online
* Caddo Fundamentals

Катэгорыя:Народы ЗША
Катэгорыя:Кадаанскія народы
Катэгорыя:Зніклыя народы Амерыкі
Валерый Міцкевіч

**Мікалай Міцкевіч**:
* Валерый Вацлававіч Міцкевіч (нар. 1964) — беларускі палітык, правазнаўца.
* Валерый Іванавіч Міцкевіч (1946—2015) — спецыяліст у галіне геадэзіі, праграміст. Доктар тэхнічных навук (2005), прафесар (1994).
Аляксандр Агееў

**Аляксандр Агееў**:
* Аляксандр Віктаравіч Агееў (нар. 1952) — міністр энергетыкі Рэспублікі Беларусь (2004—2006).
* Аляксандр Рыгоравіч Агееў (нар. 1960) — беларускі гісторык.
Радзівонішкаўскі сельсавет

**Радзіво́нішкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лідскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Радзівонішкі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Лідскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 27 сакавіка 1978 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Гасцілаўскага (Більтаўцы, Масявічы, Радзівонішкі, Рэпнікі) і Голдаўскага (Бабры, Парачаны, Пяскі, Хадзюкі, Цвербуты) сельсаветаў. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 9 населеных пунктаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лідскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1978 годзе
Сербская гімназія (Баўтцэн)

**Сербская гімназія**, поўная назва **Сербская гімназія Будзішын** (, ) — назва сярэняй навучальнай установы, якая знаходзіцца ў Германіі ў горадзе Баўтцэн на вуліцы Фрыдрых-Ліст-Штрасэ. Адзіная сярэдняя навучальная ўстанова ў Германіі, у якой выкладанне вядзецца цалкам на верхнялужыцкай мове.

## Гісторыя 
Сербская гімназія была заснавана 1 верасня 1947 года ў горадзе Баўтцэн. Першапачаткова Сербская гімназія размяшчалась у памяшканні каталіцкага вышэйшага педагагічнага вучылішча, якое было моцна пашкоджана ў час Другой сусветнай вайны. У 1937 годзе пасля закрыцця педагагічнага вучылішча ў будынку размяшчалась Таможная школа. Падчас вайны ў будынку знаходзіўся ваенны шпіталь. З самага пачатку свайго існавання гімназія мела характар інтэрната і прымала на вучэнне навучэнцаў з аддаленых лужыцкіх вёсак. У будынку таксама дзейнічаў Інстытут лужыцкіх настаўнікаў. З 1960 года ў маёнтку Радзібора знаходзіўся філіял Сербскай гімназіі, у якім жыло каля 60 хлопчыкаў.

З 1949 года ў Сербскай гімназіі дзейнічае маладзёжны ансамбль, дзіцячы хор і аркестр.

У 2007—2008 гадах будынак Сербскай гімназіі быў адрамантаваны. З гэтага часу ў будынку дзейнічае пачаковая школа для лужыцкіх дзяцей.

У наш час ў залежнасці ад навыкаў валодання верхнялужыцкай мовай класы падзяляюцца на групы A і B. У класах групы A большасць дысцыплінаў выкладаюцца на верхнялужыцкай мове. Класы групы B прызначаны для дзяцей, якія аднолькава валодаюць німецкай і верхнялужыцкай мовамі. Па выбару вучняў выкладаюцца французская, англійская, чэшская і руская мовы.

## Вядомыя выкладчыкі 
* Фрыда Метшк, першы дырэктар гімназіі з 1949 па 1955 год;
* Ян Бук — лужыцкі мастак.
* Богна Корэнг — лужыцкая тэлевядучая.
* Мерана Цушцына — лужыцкая пісьменніца і паэтэса.

## Вядомыя выпускнікі 
* Бена Будар — лужыцкі пісьменнік, паэт і журналіст.
* Станіслаў Ціліх — германскі палітык.
* Любіна Гайдук-Велькавіч — лужыцкая пісьменніца.

## Гл. таксама 
* Ніжнялужыцкая гімназія

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* Гісторыя будынка  

Катэгорыя:Лужычане
Катэгорыя:Баўтцэн
Дом культуры тэкстыльшчыкаў «Магатэкс»

**Дом культуры тэкстыльшчыкаў ААТ «Магатэкс»** — дом культуры ў Магілёве, размешчаны па адрасе вул. Грышына, 87.

Заснаваны ў 1983 годзе. Агульная плошча памяшканняў 1375 м². Мае глядзельную залу на 550 месцаў, кафэ на 150, лекцыйны пакой, 2 вялікія холы, більярдную, памяшканні для заняткаў калектываў мастацкай творчасці. Дзейнічаюць 16 аматарскіх творчых калектываў, 3 з якіх маюць званне «народны» (фальклорны ансамбль «Крамяны», хор ветэранаў вайны і працы, тэатр эстрадных мініяцюр «Эпатаж») і 1 «узорны» (дзіцячы танцавальны калектыў «Расінка»).

Калектывы Дома культуры — удзельнікі і дыпламанты міжнародных фестываляў: дзяцей і юнацтва «Новая хваля ідэй» (с. Кранева, Балгарыя, 2011), эстраднай песні (г. Хіславічы, Смаленская вобласці, Расія, 2012), музычнага «Залаты шлягер» (г. Магілёў, 2013), рэспубліканскіх конкурсаў: «Спяваючыя гарады» (2012—2013), «Акадэмія талентаў» (2013, абодва Мінск) і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вуліца Грышына (Магілёў)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Дамы культуры Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў  1983 годзе
Катэгорыя:1983 год у Магілёве
Ніжнялужыцкая гімназія

**Ніжнялужыцкая гімназія**, поўная назва **Ніжнялужыцкая гімназія Котбус** (, ) — назва сярэдняй навучальнай установы, якая знаходзіцца ў Германіі ў горадзе Котбус. Адзіная сярэдняя навучальная ўстанова, у якой выкладанне вядзецца на ніжнялужыцкай мове.

## Гісторыя 
Сербская гімназія была заснавана 1 верасня 1947 года ў горадзе Котбус па ініцыятыве лужыцкага грамадскага дзеяча Фрыда Мештка. Першапачаткова мела назву *«Serbska wuša šula»* (Сербская сярэдняя школа). У першы год навучэння ў гімназіі вучыліся 76 вучняў і выкладалі 8 настаўнікаў. Першы выпуск быў у 1954 годзе. У 1959 годзе на аснове школы была створана Сербская пашыраная сярэдняя школа (Serbska rozšyrjona wuša šula).

У 1974 годзе гімназіі было нададзена імя ніжнялужыцкай пісьменніцы Мар’яны Домашкайц.

У наш час у гімназіі навучаюцца каля 690 вучняў.

## Вядомыя супрацоўнікі і выпускнікі 
* Аня Поганчава (нар. у 1970 годзе) — навуковы супрацоўнік Сербалужыцкага інстытута і тэлевядучая праграмы «Łužyca» на ніжнялужыцкай мове.
* Альфрэд Мешканк — выкладчык фізікі і астраноміі, лужыцкі перакладчык.

## Гл. таксама 
* Сербская гімназія.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт гімназіі 

Катэгорыя:Лужычане
Катэгорыя:Котбус
Аўдронюс Ажубаліс

**Аўдро́нюс Ажуба́ліс** (; нар. , , Літоўская ССР) — літоўскі журналіст, дзяржаўны дзеяч, Міністр замежных спраў Літвы (2010—2012).

## Біяграфія 
Аўдронюс Ажубаліс скончыў сярэднюю школу імя Антанаса Венуоліса ў Вільні (1976). Адлічаны з другога курсу гістарычнага факультэта Вільнюскага дзяржаўнага ўніверсітэта за сувязь з літоўскай Хельсінкскай групай. У 1977—1979 гадах служыў у войску.

У 1979—1988 гадах працаваў у Літоўскім дзяржаўным камітэце па справах выдавецтваў, друку і кніжнага гандлю, Літоўскім навукова-метадычным цэнтры культуры, Літоўскім дзяржаўным камітэце тэлебачання і радыёвяшчання, Літоўскім рэспубліканскім агенцтве па пракаце кінафільмаў. У 1989 завочна скончыў факультэт журналістыкі Вільнюскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

У 1989—1990 гадах працаваў карэспандэнтам газеты Саюдзіса  («Адраджэнне»). У 1990 цягам шасці месяцаў вывучаў палітыку і эканоміку ў Сусветным інстытуце прэсы Макалестэрава каледжа (ЗША).

У 1990—1992 быў прадстаўніком па сувязях з прэсай старшыні Вярхоўнага Савета Вітаўтаса Ландсбергіса. У 1991—1993 займаў пасаду загадчыка Цэнтра інфармацыі і аналізу Вярхоўнага Савета (Аднаўленчага Сейма).

У 1993 годзе заснаваў першы ў Літве кансультацыйны цэнтр па сувязях з грамадскасцю, якіі кіраваў да лістапада 1996 года. У 1996 быў абраны ў Сейм Літоўскай Рэспублікі. Падчас дэпутацтва займаў пасады старшыні Камітэта замежных спраў, намесніка старшыні Камітэта па еўрапейскіх справах. Сябар Партыі кансерватараў Літвы «Саюз Айчыны» (цяпер — Саюз Айчыны — Літоўскія хрысціянскія дэмакраты) з 1998 года.

У 1998—2000 адначасна з'яўляўся прэзідэнтам Літоўска-Брытанскай гандлёвай палаты. Пасля сканчэння дэпутацкага тэрміна быў генеральным дырэктарам грамадскай установы «Цэнтр перакладаў, дакументацыі і інфармацыі» пры канцылярыі Урада Літоўскай Рэспублікі (2001—2004), прэзідэнтам Нацыянальнай асацыяцыі выдаўцоў часопісаў (2001—2003).

У лістападзе 2004 года зноў абраны ў Сейм, у 2008 пераабраны; стаў старшынёй Камітэта замежных спраў.

11 лютага 2010 прызначаны міністрам замежных спраў Літвы. У 2011 старшыняваў у АБСЕ як прадстаўнік Літвы.

У 2012 годзе абраны ў Сейм, пераабраны ў 2016.

Валодае англійскай і рускай мовамі.

## Прэміі і ўзнагароды 
* Памятны медаль трынаццатага студзеня (1999)
* Ордэн «За заслугі» (Украіна) III ступені (2007)

## Сям’я 
Жанаты, мае двух дачок.

## Погляды 
У 2019 годзе Аўдронюс Ажубаліс выступіў супраць беларускай і польскай моў на магілах паўстанцаў 1863-1864 гадоў, якіх мусілі перапахаваюць на віленскіх могілках Росы, бо калі дзяржаўнай літоўскай мове патрэбны «спадарожнікі», на яго думку, гэта ўжо будзе не дзяржаўнае пахаванне.

## Спасылкі 
* Біяграфія  на старонцы Літоўскага Сейма

Катэгорыя:Члены Сейма Літвы
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Літвы
Катэгорыя:Журналісты Літвы
Катэгорыя:Старшыні АБСЕ
Дом культуры ўнітарнага прадпрыемства «Метыз»

**Дом культуры ўнітарнага прадпрыемства «Метыз»** — дом культуры ў Магілёве, размешчаны па адрасе вул. Касманаўтаў, 27а .

Заснаваны ў 1998 годзе як Дом культуры грамадскага аб’яднання «Беларускае таварыства глухіх». Створаны для ажыццяўлення інфармацыйных, асветніцкіх, выхаваўчых, забаўляльных і інш. функцый для працаўнікоў прадпрыемства, людзей з абмежаванымі магчымасцямі. Агульная плошча памяшканняў 2080 м². Мае глядзельную залу на 400 месцаў, 7 пакояў для клубнай работы, 2 вялікія холы. Дзсйнічаюць 14 творчых аматарскіх калектываў, з якіх 1 мае званне «народны» (маладзёжны тэатр жэставай песні «Спяваючыя рукі»). Калектывы Дома культуры — удзельнікі і дыпламанты міжнародных, рэспубліканскіх і абласных конкурсаў і абласных фестываляў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вуліца Касманаўтаў (Магілёў)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Дамы культуры Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1998 годзе
Катэгорыя:1998 год у Магілёве
Катэгорыя:Беларускае таварыства глухіх
Магілёўская цэнтральная раённая бібліятэка

**Магілёўская цэнтральная раённая бібліятэка** — бібліятэка ў аграгарадку Буйнічы Магілёўскага раёна, размешчаная па вул. Легендарнай, 10. Цэнтральная бібліятэка «Магілёўскай раённай сеткі публічных бібліятэк».

Заснавана ў 1940-х гадах у г. Магілёў. 3 1979 года ў в. Буйнічы, у выніку цэнтралізацыі сеткі бібліятэк Магілёўскага раёна стала цэнтральнай для ўсіх бібліятэк-філіялаў сістэмы. Кніжны фонд (2013) 38,3 тыс. экзэмпляраў, больш за 1,8 тыс. чытачоў. Асноўныя кірункі дзейнасці: краязнаўства, адраджэнне нацыянальнай культуры, экалагічнае, патрыятычнае, прававое, маральна-духоўнае, сямейнае, эстэтычнае выхаванне, арганізацыя вольнага часу дзяцей у дні школьных канікул, папулярызацыя здаровага ладу жыцця, работа з пенсіянерамі, інвалідамі, ветэранамі вайны, моладдзю, дзецьмі. Працуюць цэнтр прававой інфармацыі, раённы інфармацыйна-ідэалагічны цэнтр. Пры бібліятэцы функцыянуюць клубы прафес. «Захавальнікі кніжных мораў» і дзіцячы «У гасцях у казкі».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Буйнічы
Катэгорыя:Бібліятэкі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:З’явіліся ў 1940-я гады
Катэгорыя:1940-я ў Беларусі
Катэгорыя:Культура Магілёўскага раёна
Фонд сербалужыцкага народа

у Баўтцэне]]

**Фонд сербалужыцкага народа** (, ) — дабрачынны і культурны фонд, які дзейнічае ў Лужыцы. Мэтай фонду з’яўляецца захаванне, садзейнічанне ў распаўсюджванні лужыцкіх моў, культуры і традыцый лужыцкага народа. Адміністрацыя фонду знаходзіцца ў Сербскім доме ў Будзішыне. У Котбусе знаходзіцца філіял фонду. У гарадах Кроствіц, Хойерсверда і Шлайфе знаходзяцца рэгіянальныя аддзяленні фонду.

Быў заснаваны ў 1991 годзе і ў 1998 годзе атрымаў юрыдычную самастойнасць. Папячыцельны савет фонду складаецца з 16 членаў, сярод якіх прадстаўнікі лужыцкага народа не складаюць большасць. Кансультацыйны савет фонду пад кіраваннем лужыцкага старшыні складецца з прадстаўнікоў германскага бундэстага і ландтагаў Саксоніі і Брандэрбурга. Фонд фінансуецца Федэральным урадам Германіі. У 2013 годзе сума фінансавання складала 8,7 мільёнаў еўра.

Штогод 16 кастрычніка ў дзень смерці пісьменніка Якуба Чышынскага Фонд сербскага народа ўзнагароджвае прэміяй імя Якуба Чышынскага за значны ўклад ў захаванне і развіццё лужыцкай навукі, мастацтва і лужыцкіх моў. Узнагароджанне адбываецца ў цыстэрцыянскім манастыры Марыенштэрн, які знаходзіцца ў горадзе Панчыцы-Кукаў.

## Літаратура 
* Karlheinz Blaschke, u. a.: The Sorbs in Germany. Stiftung für das Sorbische Volk, 1998, 64 S.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт фонду   

Катэгорыя:Лужыцкія грамадскія арганізацыі
Катэгорыя:Баўтцэн
Лепельскі веснік

**Лепельскі веснік** — штотыднёвая грамадска-эканамічная газета. Выдавалася з 21 кастрычніка 1911 г. да 24 красавіка 1912 г. у Лепелі на беларускай мове. Выйшлі 26 нумароў. Выходзіла па пятніцах.

На старонках газеты вяліся рубрыкі са звесткамі пра цэны на «рабочыя рукі» і сельскагаспадарчыя вырабы, на куплю-продаж зямлі, лесу, прадуктаў, друкаваліся адказы рэдакцыі на пытанні чытачоў.

## Літаратура 
* Хаванскі, В. Друкаванае слова на Лепельшчыне / В. Хаванскі // Лепельскі край. – 2006. – 28 ліпеня. – С. 2.
* Януш, І. Ю. Выходзілі часопіс і газета / І. Ю. Януш // Памяць: Лепельскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: В. Я. Ланікіна [і інш.] ; уклад.: В. Я. Ланікіна, А. У. Стэльмах ; мастак Э. Э. Жакевіч. – Мінск : Беларусь, 1999. – С. 100.

## Спасылкі 
* Лепельскі веснік, газета. Лепельскі раён

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Гісторыя Лепельскага раёна
Катэгорыя:Культура Лепельскага раёна
Катэгорыя:Лепель
Катэгорыя:1911 год у Беларусі
Вуглэдар

**Вуглэдар** або **Вуглядар **() — горад (з 1989) у Данецкай вобласці Украіны. За 25 км ад чыгуначнай станцыі .

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці
Дабрапілля

**Дабрапілля** — горад (з 1953 года) у Данецкай вобласці Украіны. Назва горада з’яўляецца айконімам ад словазлучэння *«добрае поле»*.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Дабрапілля — артыкул у Геаграфічнай энцыклапедыі

Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці
Новый путь

**Новый путь** — штотыднёвая газета, якая выходзіла ў часы нямецкай акупацыі Беларусі ў Оршы на рускай мове. Мела 4 старонкі. Рэдактарамі з'яўляліся А. Беразоўскі (сапраўднае прозвішча Я. Кіжух) і Яўген Уральскі. Выйшла не менш 58 нумароў, апошні не раней за 31 ліпеня 1943 г. У чэрвені 1943 года выйшаў дадатак газеты пад назвай «Беларуская старонка». Яна была ўжо беларускамоўнай і мела 2 старонкі.

## Спасылкі 
* Новый путь, газета. Аршанскі раён

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:Культура Оршы
Катэгорыя:Акупацыйны друк Беларусі ў Вялікую Айчынную вайну
Телеком-экспресс

«**Телеком-экспресс**» — штотыднёвая беларуская грамадска-палітычная газета. Выдавалася ў 1994—2020 гадах у Оршы на рускай мове па чацвяргах.

## Гістарычная даведка 
Газета выдавалася з 23 мая 1994 года. Першапачаткова выходзіла на чатырох чорна-белых палосах і прызначалася выключна для вольнага часу. Пазней «Телеком-экспресс» стаў масава-палітычнай, даведачнай, для вольнага часу, літаратурна-мастацкай газетай (тэматыка была зменена ў чэрвені 2007 года, з гэтага часу газета стала друкавацца ў Віцебскай абласной друкарні). Газета выходзіла штотыдзень па чацвяргах на 32 старонках фармату А-3 (8 з іх поўнакаляровых) на рускай і беларускай мовах.

30 снежня 2020 года выйшаў апошні нумар. Газета выдавалася дваццаць шэсць з паловай гадоў, усяго выйшлі 1342 нумары.

## Узнагароды 
* 2009 год — лаўрэат «Залатой Ліцеры» ў намінацыі «Найлепшая гарадская газета»
* 2010 год — лаўрэат «Залатой Ліцеры» ў намінацыі «Найлепшыя матэрыялы культурнай і гісторыка-краязнаўчай тэматыкі»
* 2012 год — лаўрэат «Залатой Ліцеры» ў намінацыі «Найлепшыя матэрыялы культурнай і гісторыка-краязнаўчай тэматыкі»

## Гл. таксама 
* Аршанская газета
* Трыбуна тэкстыльшчыка

## Спасылкі 
* Телеком-экспресс, газета, Аршанскі раён. г. Орша

Катэгорыя:Газеты Беларусі на рускай мове
Катэгорыя:1994 год у Беларусі
Катэгорыя:Культура Оршы
Меціз

**«Меціз»** — прадпрыемства ў Магілёве. Уласнікам з’яўляецца грамадскае аб’яднанне «Беларускае таварыства глухіх». З’яўляецца адным з буйнейшых вытворцаў скабяных вырабаў і мэблевай фарнітуры ў Беларусі. Размяшчаецца па адрасе вул. Касманаўтаў, 27.

Заснаванае ў 1959 годзе. Многія вырабы, распрацаваныя прадпрыемствам, нідзе больш не вырабляюцца. У 2002 годзе засвоены і выпускаюцца ручкі дзвярныя фалевыя з латуні, алюмінію і іншых сплаваў каляровых металаў з разнастайнымі відамі пакрыццяў у шырокім асартыменце. У якасці пакрыцця прадпрыемства выкарыстоўвае матэрыялы і тэхналогію англійскай кампаніі «Hawking Corporation Ltd», якая гарантуе стойкасць да 10 гадоў эксплуатацыі. Супрацоўнічае з усімі мэблевымі фабрыкамі Беларусі, а таксама іншымі партнерамі дзяржаў СНД.

## Літаратура 
* 45 лет на рынке мебельной фарнитуры «Метиз» // Весн. Магілёва. — 2005. — 16 нояб. — С.5.

## Спасылкі 
* Магілёўскае прыватнае ўнітарнае прадпрыемства «Меціз» 

Катэгорыя:Прадпрыемствы Магілёва
Катэгорыя:Вуліца Касманаўтаў (Магілёў)
Катэгорыя:Беларускае таварыства глухіх
Катэгорыя:Вытворцы металічных вырабаў
Катэгорыя:З’явіліся ў 1959 годзе
Катэгорыя:1959 год у Магілёве
Вольга Аляксееўна Іванова

**Вольга Аляксееўна Івано́ва** (;  — ) — вучоны ў галіне генетыкі і селекцыі сельскагаспадарчых жывёл, кандыдат сельскагаспадарчых навук (1939), прафесар (1935). Заслужаны дзеяч навукі Беларускай ССР (1971).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў горадзе . У 1926 годзе скончыла Маскоўскі вышэйшы заатэхнічны інстытут з кваліфікацыяй «аграном-заатэхнік». У 1926–1928 гг. загадвала аддзелам генетыкі буйной рагатай жывёлы Цэнтральнай станцыі па генетыцы сельскагаспадарчых жывёл у Маскоўскай вобласці, дзе пачала навуковую дзейнасць пад кіраўніцтвам А. С. Сераброўскага. У 1929–1930 гг. працавала асістэнтам на Цэнтральнай станцыі па каняводству ў Маскве, у 1930 годзе — на кафедры развядзення ў Маскоўскім інстытуце свінагадоўлі. У 1931–1935 гг. В. А. Іванова на пасадзе загадчыка кафедрай развядзення і генетыкі Арэнбургскага сельскагаспадарчага інстытута. У 1935–1941 гг. працавала ў Варонежскім заатэхнічна-ветэрынарным інстытуце, у 1942–1948 гг. ва Ульянаўскім сельскагаспадарчым інстытуце. Пасля звальнення з інстытута ў 1948 годзе В. А. Іванова пераехала ў Калінінград, да 1951 года працавала галоўным заатэхнікам Калінінградскага дзяржплемтрэста, потым (да 1953 года) у Калінінградскім абласным упраўленні сельскай гаспадаркі і нарыхтовак. З 1953 года В. А. Іванова ў Віцебскім ветэрынарным інстытуце, да 1974 года на пасадзе загадчыка кафедрай развядзення сельскагаспадарчых жывёл, у 1974—1981 гг. — прафесар кафедры.

## Навуковая дзейнасць 
В. А. Івановай належаць навуковыя працы па генетыцы буйной рагатай жывёлы, тэорыі развядзення сельскагаспадарчых жывёл па лініях, ролі спадчыннасці ў пашырэнні лейкозу буйной рагатай жывёлы, уплыву навакольнага асяроддзя на эфектыўнасць адбору і інш. На працягу шэрагу гадоў узначальвала Віцебскае аддзяленне Рэспубліканскага таварыства генетыкаў і селекцыянераў.

З’яўляецца аўтарам 110 навуковых і навукова-метадычных прац. Сярод апублікаванага:
* Генетика. 2-е изд. — М. 1974. (1-е выданне ў 1967 годзе, разам з М. А. Краўчанка).

## Узнагароды 
* Ордэн Леніна
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР і інш.
* Заслужаны дзеяч навукі Беларускай ССР

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Іванова, Вольга Аляксееўна (кандыдат сельскагаспадарчых навук ; заатэхнія ; 1901—1986) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Иванова, Ольга Алексеевна (кандидат сельскохозяйственных наук, зоотехния ; 1901—1986) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* История кафедры генетики и разведения сельскохозяйственных животных им. О. А. Ивановой  // Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны
* 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага зоаветэрынарнага інстытута
Катэгорыя:Генетыкі СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны
Вуліца Лейтэнанта Рабцава

**Вуліца Лейтэнанта Рабцава** (гістарычная назва: *Камянецкая шаша*) — вуліца ў паўночна-заходняй частцы Брэста. Названа ў гонар П. С. Рабцава ў 1975 годзе. Працягласць — 3765 м, ад вуліцы Брэсцкіх дывізій да гарадской мяжы. Забудавана 1- і 5-павярховымі дамамі. У 2010-х гадах пашырана да 4-х палос. У 2021 годзе актыўна забудоўваецца шматпавярховымі дамамі няцотны бок вуліцы.

Ад вуліцы бяруць пачатак вул. Беларуская і вул. Інжынерная.

## Аб’екты 
* Пажарны аварыйна-выратавальны атрад Брэсцкага абласнога ўпраўлення МНС Рэспублікі Беларусь, д.54
* «Еўраопт», д.108Б
* Інспекцыя транспартная Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь (філіял па Брэсцкай вобласці), д.45

## Літаратура 
* Брест: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1987. — 408 с. — 53 000 экз.

## Спасылкі 
Лейтэнанта Рабцава
Катэгорыя:Вуліцы Беларусі, названыя ў гонар ваенных
Вуліца Лейтэнанта Акімачкіна

**Вуліца Лейтэнанта Акімачкіна** (гістарычная назва: *Рэчыцкая*) — вуліца ў паўночна-заходняй частцы Брэста. Названа ў 1974 годзе ў гонар лейтэнанта І. П. Акімачкіна. Працягласць — 975 метраў, ад Сонечнай вуліцы да вуліцы Дворнікава. Забудавана пераважна дадамі сядзібнага тыпу. На доме № 2 — мемарыяльная дошка ў гонар Акімачкіна.

## Літаратура 
* Брест: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1987. — 408 с. — 53 000 экз.
## Спасылкі 
Лейтэнанта Акімачкіна
Катэгорыя:Вуліцы Беларусі, названыя ў гонар ваенных
Франсуа Леклер дзю Трамбле

**Айцец Жазеф** (), уласна **Франсуа Леклер дзю Трамбле** (), па мянушцы *Шэры кардынал* (;  — ) — дзяржаўны дзеяч Францыі, манах капуцынскага ордэна.

## Біяграфія 
]]
Дваранін паводле паходжання, першапачаткова ён хацеў зрабіць кар’еру ваеннага, удзельнічаў у аблозе Ам’ена ў 1597 годзе, затым суправаджаў спецыяльнае пасольства ў Лондан, аднак у 1599 годзе рэзка змяніў свае погляды і прыняў пострыг у кляштары капуцынаў.

Ён кінуўся ў рэлігійнае жыццё з вялікім запалам і стаў вядомым прапаведнікам і рэфарматарам. Пасля смерці Генрыха IV дасягнуў уплыву пры двары і паступова стаў супрацоўнікам і найбліжэйшым памочнікам Рышэльё, палітыку якога праводзіў у асабліва важных місіях: у 1624 годзе ў Рыме, у 1630 годзе ў Рэгенсбургу і г.д. Яму далі мянушку «Шэры кардынал» за шэры колер плашча, які ён насіў. Кардынальскі ж сан ён атрымаў толькі незадоўга да сваёй смерці ў 1638 годзе.

У якасці начальніка канцылярыі Рышэльё бацька Жазеф разам з чатырма іншымі капуцынамі выконваў тайныя даручэнні кардынала і ў нягрэблівасці палітычных сродкаў, якія ён выкарыстоўваў, пераўзыходзіў свайго начальніка — толькі канчатковыя мэты айца Жазефа насілі больш ідэйны характар і ў большай ступені былі прасякнутыя духам каталіцтва, чым у Рышэльё. Рышэльё рыхтаваў айца Жазефа сабе ў пераемнікі і многія гады дамагаўся для яго кардынальскай шапкі, але гэтыя патрабаванні былі адхілены, таму што курыя лічыла айца Жазефа адным з галоўных сваіх праціўнікаў.

Ранке знайшоў у Парыжскай нацыянальнай бібліятэцы зборнік актаў і дакументаў 1634—1638 гадоў, складзены пад наглядам айца Жазефа. Яго жыццю і дзейнасці прысвечана праца Олдаса Хакслі «Шэрая Правялебнасць: эцюд пра рэлігію і палітыку» (Grey Eminence: a Study in Religion and Politics, 1941), цэнтральнай тэмай гэтай кнігі з’яўляецца гісторыя «чалавека, які спрабаваў прымірыць палітыку і містычную рэлігію».

## Вобраз у кіно 
* Серыял Тры мушкецёры / Les Trois Mousquetaires (Францыя; 1921) рэжысёр Анры Дыяман-Бержэ, у ролі бацькі Жазефа Шарль Дзюлен.
* Чатыры мушкецёры Шарло (1974). У ролі бацькі Жазефа Поль Прэбуа.
* Лон Поф
*# Тры мушкецёры / The Three Musketeers (ЗША; 1921) рэжысёр Фрэд Нібло.
*# Жалезная маска / The Iron Mask (ЗША; 1929) рэжысёр Алан Дуон.
* Рышэльё (міні-серыял) / Richelieu (Францыя; 1977) рэжысёр Жан-П’ер Дэкур. У ролі бацькі Жазефа Жан Лёўрэ.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Францыі
Катэгорыя:Капуцыны
Катэгорыя:Кардыналы Францыі
Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Брэст)

**Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну** — помнік у цэнтры Брэста, мастацка-кампазіцыйны акцэнт плошчы Леніна. 

Усталяваны ў 1958 годзе. Аўтары — скульптар , архітэктар Георгій Уладзіміравіч Заборскі. Уяўляе сабой бронзавую фігуру У. І. Леніна (вышыня 3,18 м) на вертыкальным пастаменце (6 м) са ступенчастым стылабатам. Пастамент з граніту. Гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Помнікі Брэста
Катэгорыя:Плошча Леніна (Брэст)
Катэгорыя:Помнікі Леніну
Катэгорыя:1958 год у Брэсце
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Георгія Заборскага
Межавы знак (Брэст)

**Межавы знак** — знак, размешчаны на скрыжаванні сучасных вуліц Леніна і Гогаля, з 1836 па 1915 г. гэты знак абазначаў мяжу паміж землямі Брэсцкай крэпасці і горада. Будаваць жылыя дамы далей межавых слупоў забаранялася.

У 1830-х гадах на лініі, якая падзяляла ваенныя і грамадзянскія тэрыторыі, былі ўстаноўлены некалькі падобных знакаў, з якіх захаваўся толькі адзін — квадратны (0,9х0,9 м у аснове) слуп з бутавага каменя вышынёй 1,5 метра. У 1958 годзе з’явілася памятная дошка з мармуру.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Славутасці Брэста
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Брэста
Катэгорыя:З’явіліся ў  1836 годзе
Катэгорыя:1836 год у Брэсце
Катэгорыя:Вуліца Леніна (Брэст)
Катэгорыя:Вуліца Гогаля (Брэст)
Бульвар Шаўчэнкі

**Бульвар Шаўчэнкі** — назва вуліц у розных населеных пунктах.

## Беларусь 
* бульвар Шаўчэнкі — бульвар у Брэсце.
* бульвар Шаўчэнкі — бульвар у Мінску.

## Гл. таксама 
* Вуліца Шаўчэнкі
* Завулак Шаўчэнкі
Васіль Сяргеевіч Грыцак

**Васіль Сяргеевіч Грыцак** (; нар. 14 студзеня 1967, Дубенскі раён, Ровенская вобласць, УССР, СССР) — украінскі дзеяч органаў дзяржаўнай бяспекі. Старшыня службы бяспекі Украіны з 2 ліпеня 2015 года да 2019 года. Генерал арміі Украіны (2016). Герой Украіны (2019).

Катэгорыя:Члены СНБА Украіны
Маладзечанскі станкабудаўнічы завод

**Маладзечанскі станкабудаўнічы завод** — беларускі вытворца станкоў, заснаваны ў 1947 годзе, размешчаны ў горадзе Маладзечна.

## Гісторыя 
Завод пачаў сваё развіццё 12 красавіка 1947 года, як «Маладзечанскі ліцейна-механічны завод» і размяшчаўся ў будынку былой настаўніцкай семінарыі. З 1957 года прадпрыемства перайшло да вырабу комплексаў дэталяў для сельскагаспадарчага машынабудавання. З 1958 года завод стаў называцца «Маладзечанскі станкабудаўнічы завод», атрымаўшы заданне спецыялізавацца на выпуску свідравальных станкоў. З 1961 года сталі серыйна выпускацца ўніверсальныя вертыкальна-свідравальныя станкі, спецыяльныя станкі, паўаўтаматы і аўтаматы, станкі з лікавым праграмным кіраваннем і іншыя. У 90-я гады быў засвоены выпуск абсталявання для аўтасервісу і рэдуктараў да сельскагаспадарчай тэхнікі.

У адпаведнасці з пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь № 948 ад 19 кастрычніка 2012 года ААТ «Маладзечанскі станкабудаўнічы завод» увайшоў у склад холдынгу «Бабруйскаграмаш».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт МСЗ

Катэгорыя:Станкабудаўнічыя заводы
Катэгорыя:Прадпрыемствы Маладзечна
Катэгорыя:1947 год у Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1947 годзе
Вуліца Брэсцкіх дывізій

**Вуліца Брэсцкіх дывізій** — вуліца ў заходняй частцы Брэста. Пачала забудоўвацца з сярэдзіны XIX стагоддзя. Названая ў 1965 годзе ў гонар часцей і злучэнняў, якія вызначыліся пры вызваленні Брэста. Працягласць больш за 950 м. — ад вул. Лейтэнанта Рабцава да вул. Рэспубліканскай. З 1920 года вуліца насіла назвы *Збожжавая, Лётніцкая, Авіяцыйная* (побач размяшчаўся аэрадром, на якім у верасні 1939 года базаваліся самалёты польскіх эскадрылляў).

На вуліцы Брэсцкіх Дывізій сёння размешчаны Брэсцкі дзяржаўны навучальны аўтамабільны камбінат, міжшкольны вучэбна-вытворчы камбінат № 2; казармы, боксы аўтапарка, сталовая і спартыўны гарадок асобнага батальёна міліцыі.

## Забудова 
* Казармы Паўночнага гарадка (канец ХІХ стагоддзя) — 

## Літаратура 
* 
Брэсцкіх дывізій
Бульвар Касманаўтаў (Брэст)

**Бульвар Касманаўтаў** — бульвар у цэнтральнай частцы Брэста. Названы ў 1979 годзе ў гонар савецкіх касманаўтаў. Працягласць каля 1600 м — ад праспекта Машэрава да вуліцы Арджанікідзэ. Узнік у канцы XIX стагоддзя. Ранейшыя назвы — вуліцы **Слабадская**, **Шырокая** ў XIX — пачатку XX стст., з 1921 па 1939 гг. — **Яна Сабескага**, у гонар польскага караля і вялікага князя літоўскага, з 1939 па 1941 гг. — **імя Леніна**. Падчас нямецкай акупацыі — Брайтэрштрасэ (ням. — Шырокая), з 1944-га да 1979-га — Леніна.

На скрыжаванні бульвара і праспекта Машэрава ў 1978 годзе ўстаноўлены бюст Пятра Ільіча Клімука — першага беларускага касманаўта, двойчы Героя Савецкага Саюза.

Да 1950-х гадоў бульвар забудоўваўся 1-павярховымі драўлянымі дамамі, з 1960-х — 4- і 5-павярховымі, у 1970-х — 9-павярховымі з убудаванымі памяшканнямі для гандлёвага і бытавога абслугоўвання. Архітэктурна-мастацкае аблічча бульвара вызначае сфармаваны ў 1979 годзе ансамбль жылых дамоў. Зараз на бульвары Касманаўтаў размешчаны абласная бібліятэка імя А. М. Горкага, Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна, кніжныя і прадуктовыя крамы, СШ № 3.

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Брэста
Касманаўтаў
Піянерская вуліца (Брэст)

**Піянерская вуліца** — вуліца, асноўная магістраль, якая падзяляе цэнтральную і ўсходнюю часткі Брэста. Развіццё атрымала ў апошнія дзесяцігоддзі. Працягласць больш за 1950 м — ад вуліцы Скрыпнікава да вуліцы Маскоўскай.

У гады знаходжання Брэста ў складзе Польшчы (1921—1939) насіла назву Гарцэрская, з 1939 па 1941 гады — Піянерская, у 1941—1944 г. — Рандштрасэ (ням. — Крайняя). Першыя забудовы з’явіліся ў пачатку XX стагоддзя.

Сучасныя межы вуліцы Піянерскай сфарміраваліся ў пасляваенны перыяд. У 1980-х гг. карэнным чынам рэканструявана. Правы бок забудаваны пераважна жылымі дамамі сядзібнага тыпу. Па левым у 1960-70-х г. узведзены корпуса ААТ «Брэсцкі электрамеханічны завод», 5-9 — павярховыя жылыя дамы з прыбудаванымі прадпрыемствамі сувязі і бытавога абслугоўвання. На вуліцы Піянерскай знаходзяцца Брэсцкі абласны ваенны камісарыят, стаянкі легкавога аўтатранспарту, медыцынскі цэнтр «Ладэ», крамы камісійнага адзення, аддзяленне «Беларусбанка», салон прыгажосці, яслі-сад № 54, АЗС № 29 філіяла беларуска-швейцарскага СП ЗАТ «Слаўнафта-Старт», АЗС N 2 ТДА «Галон». З вуліцы Піянерскай пачынаецца пуцеправод праз чыгунку «Брэст-Масква», які пераходзіць у шашу.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Брэста
Катэгорыя:Піянерская вуліца (Брэст)
Вуліца Энгельса (Брэст)

**Вуліца Энгельса** — вуліца ў цэнтральнай частцы Брэста. Працягласць каля 500 м — ад плошчы Леніна да вуліцы Наганава Названа ў гонар Фрыдрыха Энгельса. Гістарычныя назвы — Ваяводская і сквер Э. Ажэшка (1921—1939), вуліца імя Энгельса (1939—1941), Блюмэнштрасэ (ням. — Кветкавая, 1941—1944), з 1944 г. — зноў Энгельса. Забудоўвалася ў 1920-х гг., у пасляваенны перыяд рэканструявалася і добраўпарадкоўвалася.

У забудове вуліцы пераважаюць 1-павярховыя дамы-асабнякі. На левым боку пабудаваны 9-павярховы жылы дом. Да гэтага боку вуліцы прымыкае абласны грамадскі культурны цэнтр. На правым боку — будынак Брэсцкага гарадскога выканаўчага камітэта (вул. Энгельса, 3), сквер.

На доме № 12 — мемарыяльная дошка ў гонар Героя Савецкага Саюза Мікалая Цімафеевіча Сушанава — удзельніка Арлоўска-Курскай бітвы, фарсіравання Дняпра, кавалера ордэнаў Леніна, Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі і некалькіх медалёў. У 1943—1944 гг. ён ваяваў у тыле ворага ў складзе Брэсцкага партызанскага злучэння і камандаваў дыверсійнай ротай.

З усходу перспектыву вуліцы замыкае помнік Леніну, з захаду — СШ № 9. На вуліцы Энгельса таксама размяшчаюцца ТАА «Буг-1 Лізінг», КУМПП «Брэсцкая гарадская ЖКГ».

## Літаратура 
* 

Энгельса
Вуліца Кіжаватава (Брэст)

**Вуліца Кіжаватава** — вуліца ў паўночнай частцы Брэста, у раёне былой вёскі Граеўская Слабодка, якая ўзнікла ў 1870 годзе ў сувязі з будаўніцтвам чыгункі «Брэст — Беласток — Граева». Забудоўвалася з канца XIX стагоддзя індывідуальнымі 1-павярховымі дамамі. Працягласць каля 1500 м — ад пуцеправода праз чыгуначныя пуці станцыі Брэст-Цэнтральны да вуліцы Фартэчнай. Праходзіць паралельна чыгунцы. Названая ў 1967 годзе ў гонар A. M. Кіжаватава. Ранейшыя назвы — Мяшчанская (да 1939-га і ў 1941 −1944 гадах), Працоўная (1939 −1941 гг. і 1944 −1967 гг.).

## Забудова 
* № 9/1 — Дом культуры чыгуначнікаў

* № 74 — Брэсцкая гарадская дзіцячая паліклініка № 1
* № 76 — Брэсцкая гарадская бальніца №1 (1990, архітэктары Л. Хаюцін, Т. Дулевіч, А. Перэльман). Праектавалася як бальніца Беларускай чыгункі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Кіжаватава
Вуліца Карбышава (Брэст)

**Вуліца Карбышава** — вуліца ў цэнтральнай частцы Брэста. Названая ў 1964 годзе ў гонар Дз. М. Карбышава (старыя назвы — Пятроўская, Стэфана Баторыя, 1 Мая). Працягласць каля 2000 м — ад вул. Арджанікідзэ да вул. Інтэрнацыянальнай.
]]
Забудавана шматпавярховымі жылымі дамы, размешчаны крамы, офісы арганізацый КУТПП "Брэсцкі канцэрн «Мясамалпрам», КУП «Брэстпладаагароднінапрам», унітарнае гандлёвае прадпрыемствам «Брэсцкі рынак», сярэдняя школа № 20, школа-сад № 5 , РУП «Сняжынка», дзіцячыя яслі-сады № 10 і 27.

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
Карбышава
Брэсцкая дзіцячая абласная бальніца

**Брэсцкая дзіцячая абласная бальніца** — установа аховы здароўя ў Брэсце. Размешчана па вуліцы Халтурына, 12

## Гісторыя 
Заснавана 20 лютага 1968 года як дзіцячая гарадская бальніца. У гэты ж час уведзена ў лад дзіцячая паліклініка. 11 снежня 1968 года адкрыты дзіцячы стацыянар, які размясціўся ў новапабудаваным корпусе. Пачалі функцыянаваць I, II, III дзіцячыя аддзяленні, у 1970 годзе адкрытае IV аддзяленне.

1 студзеня 1975 года Брэсцкая гарадская дзіцячая бальніца рэарганізавана ў Брэсцкую абласную дзіцячую бальніцу. У 1983 годзе адкрытае V аддзяленне па выходжванні неданошаных дзяцей.

Кірункі спецыялізаванай медыцынскай дапамогі; алергалогія і імуналогія, гематалогія, кардыялогія, нефралогія, артапедыя, отарыналарынгалогія, афтальмалогія, пульманалогія, рэўматалогія, траўматалогія, эндакрыналогія і інш. Спецыялісты бальніцы выкарыстоўваюць сучасныя эфектыўныя методыкі выходжвання дзяцей з выкарыстаннем найноўшага дыхальнага абсталявання, апаратаў n-CPAP-тэрапіі; праводзяць лячэнне вялікіх Бэйкеравых кіст з выкарыстаннем механічнага, фізнага і хімічнага спосабаў знішчэння атыповых клетак пухліны, аперацыі па выпраўленні дэфармацыі таза «Маделунге» з дапамогай апарата Ілізарава, пластыку ахілавага сухажылля пры дзіцячым цэрэбральным паралічы; ужываюць гіпербарычную аксігенацыю для лячэння дзяцей з радавой траўмай.

## Кіраўнікі 
* 1968 —  — Вера Рыгораўна Бакурына
*  —  — Уладзімір Яўгенавіч Уранюк
*  —  — Людміла Андрэеўна Пастаялка
*  —  — Ігар Генадзевіч Ласіцкі
*  —  — Алег Іванавіч Васільчук
*  —  — Васіль Васілевіч Апанасовіч
*  — Людміла Уладзіміраўна Ігнатчык

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Вуліца Халтурына (Брэст)
Катэгорыя:Бальніцы Брэста
Катэгорыя:З’явіліся ў 1968 годзе
Катэгорыя:1968 год у Брэсце
Лоўрэнс

**Лоўрэнс** — імя, прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Джэніфер Лоўрэнс — амерыканская актрыса
* Дункан Лоўрэнс — нідэрландскі поп-спявак
* Томас Эдвард Лоўрэнс — брытанскі афіцэр і пісьменнік
* Томас Лоўрэнс — англійскі мастак-партрэтыст
* Флорэнс Лоўрэнс — канадска-амерыканская актрыса
* Фрэнсіс Лоўрэнс — амерыканскі кінарэжысёр і прадзюсар
* Эрнест Арланда Лоўрэнс — амерыканскі фізік

## Тапонім 
* Лоўрэнс (Канзас)
Баявая разведвальная машына

**Баявая разведвальная машына (БРМ)** — гусенічная або колавая, браніраваная або небраніраваная машына (аднак звычайна пад БРМ маюць на ўвазе ўсё ж браніраваныя машыны), асноўнай задачай/адной з асноўных задач якой з’яўляецца вядзенне блізкай і глыбокай тактычнай разведкі боем (сілавой разведкі). Акрамя таго, у задачы БРМ уваходзіць нясенне непасрэднай, баявой, паходнай і вартавой аховы войскаў, а таксама барацьба з разведвальнымі і разведвальна-дыверсійнымі групамі праціўніка.

## Апісанне 
Цяжкаўзброеная (з гарматамі калібра 75 мм і больш) БРМ у дадатак да сваіх звычайных задач прыцягваецца таксама для агнявой падтрымкі пяхоты, а пры спрыяльных абставінах (ці наадварот — у крытычнай сітуацыі) можа быць выкарыстана замест танкаў.

БРМ звычайна ўваходзяць у склад разведвальных падраздзяленняў батальёнаў, палкоў, брыгад, дывізій і армейскіх карпусоў сухапутных войскаў, берагавых войскаў/войскаў берагавой абароны і марской пяхоты. Вышэйшай тактычнай адзінкай, укамплектаванай толькі БРМ, звычайна з’яўляецца рота/эскадрон.

У якасці БРМ выкарыстоўваюцца як машыны спецыяльнай распрацоўкі (часта такія БРМ таксама класіфікуюць, як бронеаўтамабілі або БМТВ), так і распрацаваныя на базе стандартных БМП (напрыклад БРМ-3К «Рысь», якая ўяўляе сабой мадыфікацыю БМП-3).

Ва ўзброеных сілах дзяржаў на тэрыторыі былога СССР колавыя БРМ спецыяльнай распрацоўкі традыцыйна называюць БРДМ (напрыклад БРДМ-2).

Яшчэ адной разнавіднасцю БРМ з’яўляюцца браняваныя разведвальна-дыверсійныя машыны (напрыклад 2Т «Сталкер»).

## Абсталяванне 
Сучасныя БРМ служаць у якасці шасі для разнастайнага абсталявання. БРМ абсталёўваюцца цеплавізарамі, сродкамі РЛС-разведкі і малымі беспілотнікамі. Таксама могуць прымяняцца відэакамеры высокага дазволу, акустычныя сродкі. Разам усё гэта абсталяванне звязвае бартавая інфармацыйна-кіруючая сістэма (БІКС).

## Галерэя 

File:TB2015ExhibitionP2-36.jpg|БРМ-1К
File:Предсерийный "Кайман".jpg|Кайман
File:BRM-3K RAE-2013.jpg|БРМ-3К «Рысь»

## Літаратура 
* Боевые машины разведки // Энциклопедия для детей / под ред. М. Д. Аксёновой. — 1-е изд. — М.: Аванта+, 1999. — Т. 14. Техника. — С. 539—540. — 688 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-5-98986-014-2.
## Спасылкі
Катэгорыя:Ваенныя машыны
Брэсцкая мэблевая фабрыка

**Брэсцкая мэблевая фабрыка** — прадпрыемства ў Брэсце, якое існавала ў 1956-2018 гадах. Размяшчалася па вул. Чырванасцяжнай, 2.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1956 годзе ў Брэсце на базе кааператыўнай прамысловай лесапільна-мэблевай арцелі «Стаханавец», арганізаванай у 1940 годзе. З 1958 года ў яе складзе мэблевы цэх Брэсцкага гарпрамкамбіната, з 1965 — Ружанскі і Шарашоўскі мэблевыя цэхі. З 1971 года філіял ААТ «Івацэвічдрэў» (у 1977—1983 гадах праводзілася рэканструкцыя фабрыкі), з 1995 даччынае прадпрыемства. З 2004 года ПУВП з сучаснай назвай.

З 26 чэрвеня 2017 года знаходзілася ў працэдуры ліквідацыі.

Вытворчы цэх уключае ўчасткі: машынна-нарыхтоўчы, раскрою і прасавання, апрацоўчы, вытворчасці мэблі з масіва, камплектавання фурнітуры, зборкі, пакавання мэблі.

## Прадукцыя 
Выпускае (2009): наборы мэблі для спальняў, пярэдніх пакояў, корпусную мэблю; шафы для адзення і бялізны, камоды, стэлажы, тумбы, сталы, крэслы і інш. Для вытворчасці мэблі выкарыстоўваюцца масіў драўніны з выкарыстаннем фасадных дэталяў з МДФ, нясучая абліцоўка, фрэзераванне і інш. Экспартуе прадукцыю ў Расію, Казахстан, Таджыкістан.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прадпрыемствы Брэста
Катэгорыя:Вытворцы мэблі Беларусі
Катэгорыя:Івацэвічдрэў
Катэгорыя:1956 год у Брэсце
Катэгорыя:Чырванасцяжная вуліца (Брэст)
Дружкіўка

**Дружкіўка** — горад (з 1938 года) у Данецкай вобласці Украіны. Горад размешчаны ля зліцця рэк Крывы Тарэц і Казённы Тарэц (басейн Северскага Данца)

## Вядомыя асобы 
* Ганна Нужная (нар. 1992) — расійская баскетбалістка.

## Спасылкі 
* Дружкіўка — артыкул у Вялікай савецкай энцыклапедыі

Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1781 годзе
Чорны неон

**Чорны неон** (*Hyphessobrycon herbertaxelrodi*) — рыба сямейства харацынід.

## Апісанне 
Даўжыня да 4—5 см. Вельмі прыгожая рыба. Спінка аліўкавая, карычневая. Ад жаберных крышак да хваставога плаўніка ідзе бліскучая залаціста-зялёная палоса, пад ёй — шырокая чорная палоса з неакрэсленым ніжнім краем, якая пераходзіць на хваставы плаўнік (адсюль назва). Брушка светлае. Плаўнікі празрыстыя, спінны і анальны жаўтавата-ружовыя.

## Распаўсюджанне 
Пашыраны ў вадаёмах Балівіі і Бразіліі. У Еўропу завезены ў 1960-я гады. Акварыумная рыба. Гадуюць у акварыумах з мяккай вадой і зацененымі ўчасткамі.

## Літаратура 
*  

Катэгорыя:Акварыумныя рыбы
Катэгорыя:Харацыніды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1961 годзе
Катастрофа CH-47 у правінцыі Вардак

**Катастрофа CH-47 у правінцыі Вардак** — крушэнне амерыканскага ваенна-транспартнага верталёта CH-47 «Чынук», які быў збіты з ручнога гранатамёта баевікамі руху «Талібан».

6 жніўня 2011 верталёт НАТА CH-47 збіты ракетай з зямлі ў афганскай правінцыі Вардак, на захад ад Кабула. Загінулі ўсе 38 чалавек, якія знаходзіліся на борце. У верталёце былі амерыканскія і афганскія вайскоўцы: 22 байцы «Марскіх коцікаў» (SEAL) з Ваенна-марской спецыяльнай групы (NSWDG; SEAL, падраздзяленне 6), 5 вайскоўцаў 160-га авіяцыйнага палка спецыяльнага прызначэння, 3 ваеннаслужачых Упраўлення баявых дыспетчараў ВПС ЗША, ваенны кінолаг, грамадзянскі перакладчык, 7 салдат са спецпрызну Нацыянальнай арміі Афганістана і службовы сабака. Афіцыйныя асобы ваеннай кааліцыі на ўмовах ананімнасці, паведамілі, што верталёт быў збіты Талібанам з дапамогай ручнога супрацьтанкавага гранатамёта.

Смерць у гэтай авіякатастрофе 31 амерыканскага спецпрызнаўца стала самай буйной стратай Узброеных сіл ЗША з пачатку вайны ў Афганістане ў 2001 годзе.

Дваццаць два «марскія коцікі» былі членамі Ваенна-марской спецыяльнай групы (NSWDG), таксама вядомай як Каманда 6 SEAL — падраздзялення, байцы якога знішчылі Усаму бен Ладэна. Аднак ні адзін з загінулых непасрэдна не ўдзельнічаў у гэтай аперацыі.

Прэзідэнт ЗША Барак Абама прыняў удзел у цырымоніі развітання з трыццаццю амерыканскімі вайскоўцамі, якія знаходзіліся на борце верталёта.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Падзеі 6 жніўня
Катэгорыя:Жнівень 2011 года
Катэгорыя:Авіякатастрофы
Катэгорыя:Катастрофы 2011 года
Катэгорыя:2011 год у Афганістане
Катэгорыя:Вайна ў Афганістане (2001—2021)
Чырвоны неон

**Чырвоны неон** (*Paracheirodon axelrodi*) — рыба сямейства харацынід.

## Апісанне 
Даўжыня да 3 см. Вонкава вельмі падобны да эвычайнага неона, але цела больш выцягнутае, а чырвоная афарбоўка брушка больш інтэнсіўная і ахоплівае яго цалкам.

## Распаўсюджанне 
Пашыраны ў невялікіх лясных азёрах Паўднёвай Амерыкі. У Еўропу завезены ў 1950-я гады. Акварыумная рыба. Гадуюць у акварыумах з мяккай вадой (1—2 разы на месяц на 1/3 заменьваецца) і зацененымі ўчасткамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акварыумныя рыбы
Катэгорыя:Харацыніды
Неон (рыба)

**Неон** (*Paracheirodon innesi*) — від рыб сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела да 4 см, самцы меншыя за самак. Спінка аліўкавая. Удоўж цела над бакавой лініяй святлівая блакітная палоса (нагадвае свячэнне неонавых трубак, адсюль назва). Ніжняя частка цела ад сярэдзіны да хваста чырвоная. Брушка белае. Плаўнікі празрыстыя.

## Пашырэнне 
Водзіцца ў рацэ Укаялі (прыток Амазонкі). У Еўропу завезена ў 1930-я гады. Разводзіцца як адна з самых прыгожых і папулярных акварыумных рыб. Гадуюць у акварыумах трапічнага лесу.

## Літаратура 
*  — С. 11.

Катэгорыя:Харацыніды
Катэгорыя:Акварыумныя рыбы
Вуліца Гастэлы (Брэст)

**Вуліца Гастэлы** — вуліца ва ўсходняй частцы Брэста. Узнікла ў 1948 годзе і названа ў гонар М. Ф. Гастэлы. Працягласць 160 метраў, вуліцы Сікорскага да вуліцы Панфілаўцаў. Забудова — аднапавярховыя дамы сядзібнага тыпу. З усходняга боку перспектыву вуліцы завяршае бакавы фасад сярэдняй школы № 6.

## Літаратура 
* 

Гастэлы
Катэгорыя:Вуліцы, названыя ў гонар Мікалая Гастэлы