open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лэйла Алескер кызы Мамедбекава

**Лэ́йла Алескер кызы Мамедбе́кава (Мамедбеява)** (; 1909, Баку — 1989, Баку) — азербайджанская лётчыца, першая жанчына-лётчык на Каўказе, Паўднёвай Еўропе і Пярэдняй Азіі.

## Біяграфія 
Лэйла Мамедбекава атрымала прафесійную адукацыю ў Бакінскім аэраклубе і здзейсніла свой першы палёт у 1931 годзе.

З 1932 яна працягнула навучанне ў Тушынскім лётным вучылішчы ў Маскве. 17 сакавіка 1933 года Мамедбекава добраахвотна саскочыла з парашутам з борта самалёта У-2, стаўшы другой, пасля Ніны Камневай, жанчынай-парашутыстам у Савецкім Саюзе. У 1934 годзе яна стала пераможцам спаборніцтва па скачках з парашутам сярод прадстаўнікоў закаўказскіх рэспублік. Да 1941 года Мамедбекава ўжо была маёрам авіяцыі. У далейшым яна рыхтавала авіяцыйныя кадры ў Бакінскім аэраклубе.

У гады Вялікай Айчыннай вайны Мамедбекавай як маці чатырох непаўналетніх дзяцей (усяго іх у яе было шэсць) было забаронена ісці на фронт. Бакінскі аэраклуб быў закрыты, але Мамедбекава дамаглася дазволу адкрыць курсы дэсантнікаў і парашутыстаў, дзе яна за гады вайны падрыхтавала каля 4 тысяч парашутыстаў-дэсантнікаў і сотні лётчыкаў. Двое з іх, Адыль Куліеў і Мікалай Шавярдзяеў пасля сталі Героямі Савецкага Саюза. Мамедбекава здзейсніла свой апошні палёт у 1949 годзе.

Да выхаду на пенсію ў 1961 годзе яна працавала намеснікам старшыні ў бакінскім філіяле ДТСААФ.

### Сям’я 
Старэйшы сын Лэйлы Мамедбекавай Фірудзінаў ваяваў у Вялікай Айчыннай вайне, а малодшы Ханлар — у Карабахскай.

## Памяць 
[200 px|right|thumb|Паштовая марка Азербайджана, [2009 год.]]
* Яшчэ пры жыцці Лэйле Мамедбекавай было прысвечана мноства вершаў і кінастужак, у тым ліку і напісанае ў 1935 годзе Самед Вургунам верш «Лэйла».
* У 1995 годзе пра яе быў зняты дакументальны фільм «Лэйла» (з серыі фільмаў «Нашы вялікія сыны і дочкі», рэж. Назым-Рза Ісрафілаглы).
* У 2009 годзе была выпушчана паштовая марка Азербайджана, прысвечаная Мамедбекавай.
* Імем Мамедбекавай названа вуліца ў пасёлку Бакіханав у Баку.

## Гл. таксама 
* Ісмет
* Сабіха Гёкчэн

## Спасылкі 
* Великая Победа-65 
* Героические летчицы Азербайджана 
* ВСЕ ДЛЯ ФРОНТА, ВСЕ ДЛЯ ПОБЕДЫ! 

Катэгорыя:Лётчыкі СССР
Катэгорыя:Жанчыны-авіятары
Катэгорыя:Ваенныя Азербайджана
Катэгорыя:Першыя жанчыны ў прафесіі
Катэгорыя:Жанчыны ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Пахаваныя на II Алеі ганаровага пахавання ў Баку
Вольга Мікалаеўна Гулазян

**Вольга Мікалаеўна Гулазян** (;  — 27 мая 1970) — выбітная армянская савецкая актрыса тэатра і кіно. Народная артыстка Армянскай ССР (1935). Лаўрэат Сталінскай прэміі трэцяй ступені (1952).

## Біяграфія 
Нарадзілася  года ў Тыфлісе. Скончыла прыходскую школу раёна Харпухі ў Тыфлісе.

Сцэнічную дзейнасць пачала ў 15 гадоў. У 1900 годзе яна сыграла ролю *Нато* ў п’есе Габрыэла Сундукяна «Яшчэ адна ахвяра», атрымаўшы заахвочанне аўтара. Прафесійную дзейнасць пачатку ў 1901 годзе ў Тбіліскім драматычным тэатры імя Петроса Адамяна. Брала ўдзел у спектаклях у Народным доме Зубалава, у Араксійскім тэатры і ў аўдыторыі Аўджаляна. Гастралявала ў Баку, у Новым Нахічэване, у Маскве, у Санкт-Пецярбурге, у Ерэване, у Гюмры, у Шушы. Самабытнае мастацтва Гулазян сфармавалася ў выніку супольнай працы з вялікімі армянскімі акцёрамі: А. Абелянам, Сірануйш, Г. Петрасянам, А. Майсуран. Яна адна з прадстаўнікоў старога акцёрскага пакалення, датычных да заснавання армянскага савецкага тэатра. У 1926 годзе Гулазян пераехала ў Ерэван. З таго ж года актрыса Дзяржаўнага акадэмічнага тэатра імя Габрыэла Сундукяна. Яна згуляла больш 300 роляў у класічных і сучасных спектаклях драматургаў Еўропы, Расіі і Арменіі.

З 1935 года Народная артыстка Армянскай ССР. У 1945 годзе апублікавала кнігу «Успаміны» — добрую крыніцу па гісторыі армянскага тэатра. У 1952 годзе стала лаўрэатам Сталінскай прэміі трэцяй ступені ў вобласці літаратуры і мастацтва. Была абрана дэпутатам Вярхоўнага Савета Армянскай ССР IV склікання. Мастацтва Гулазян адрознівалі лёгкасць, вытанчанасць выканання, музычнасць гаворкі, мяккая, шчырая манера ігры, яркі нацыянальны каларыт.
Вольга Мікалаеўна сканала 27 мая 1970 года ў Ерэване. Пахавана на Тахмахскіх могілках.

## Сям’я 
Муж — Гулазян Давыд Іосіфавіч — акцёр Ерэванскага акадэмічнага тэатра імя Сундукяна, народны артыст Армянскай ССР.

## Узнагароды і званні 
* Заслужаная артыстка Армянскай ССР (31.05.1929)
* Народная артыстка Армянскай ССР (1935)
* Ордэн Леніна
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (27.06.1956)
* Сталінская прэмія трэцяй ступені (1952) — *за спектакль «Адвага»*
* Дзяржаўная прэмія Армянскай ССР (1967) — *за спектаклі «Дрэвы паміраюць стоячы» і «Замак Броўдзі»*
* Дэпутат Вярхоўнага Савета Армянскай ССР IV склікання.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Тэлесюжэт аб В. Гулазян
* http://www.nationaltheater.am/htmls/old_actors_olga_gulazyan.html 
* В. Гулазян у Вялікай школьнай энцыклапедыі
* Вольга Гулазян: вялікая маці армянскага тэатра
* В. Гулазян на сайце Армянскай энцыклапедыі

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Армянскай ССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Пахаваныя на Тахмахскіх могілках
Бакберген Сарсенавіч Дасманбетаў

**Бакберген Сарсенавіч Дасманбетаў** (нар. 21 верасня 1945,  ст. Дыірментабэ, , Кызылардзінская вобласць) — казахстанскі эканаміст і дзяржаўны дзеяч. Прафесар (1992), доктар эканамічных навук (1994). Дэпутат сената парламента Казахстана II, III і IV скліканняў. Акім горада Кызыларда (1996—1999).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 21 верасня 1945 года на станцыі Дыірментабэ Кармакшынскага раёна Кызылардзінскай вобласці ў казахскай сям'і. У 1963—1971 гадах вучыўся ў Маскоўскім інжынерна-эканамічным інстытуце імя Серго Арджанікідзэ, атрымаў спецыяльнасць інжынер-эканаміст. Пасля заканчэння інстытута 2 гады выкладаў у Кзыл-Ардзінскім педагагічным інстытуце імя М. В. Гогаля. Затым з 1973 да 1976 года праходзіў навучанне ў аспірантуры ў Маскве. З 1976 гадах ізноў працаваў у Кзыл-Ардзінскім педагагічным інстытуце імя М. В. Гогаля старэйшым выкладчыкам, загадчыкам кафедрай, прарэктарам. У 1991 годзе абраны рэктарам інстытута. У 1994 годзе абараніў доктарскую дысертацыю ў Маскоўскім універсітэце статыстыкі і інфарматыкі на тэму «Статыстычная ацэнка дэмаграфічнага і працоўнага патэнцыялаў Казахстана». З лютага па снежань 1996 года быў рэктарам Кзыл-Ардзінскага гуманітарнага ўніверсітэта.

У снежні 1996 года быў прызначаны Акімам горада Кызыларды і старшынёй адміністрацыйнага савета Кызылардзінскай спецыяльнай эканамічнай зоны. З 1999 па 2011 абіраўся ў Сенат Парламента Рэспублікі Казахстан II, III і IV скліканняў. Быў сакратаром Камітэта па эканоміцы, фінансам і бюджэту.

Аўтар больш за 100 навуковых прац і навучальных дапаможнікаў. Сярод іх «Қазақстан халқының дамуы» (1993), «Статистика населения Казахстана» (1993), «Трудовой потенциал и рынок труда в Казахстане» (1994), «Население Казахстана» (1994).

## Сям'я 
Жанаты, чацвёра сыноў: Кайрат, Даўлет, Баўыржан, Дынар.

## Спасылкі 
* На благо родной земли  // Кызылординские вести
* Дасманбетаў Бакберген Сарсенавіч  // online.zakon.kz

Катэгорыя:Дэпутаты Сената Парламента Казахстана
Катэгорыя:Акімы Кызыларды
Катэгорыя:Выпускнікі Дзяржаўнага ўніверсітэта кіравання
Катэгорыя:Эканамісты Казахстана
Катэгорыя:Рэктары ВНУ Казахстана
Катэгорыя:Выкладчыкі Кызылардзінскага гуманітарнага ўніверсітэта імя Каркыт Ата
Кызылардзінскі гуманітарны ўніверсітэт імя Каркыт Ата

**Кызылардзінскі гуманітарны ўніверсітэт імя Каркыт Ата** - колішняя вышэйшая навучальная ўстанова, якая існавала ў г. Кызыларда (Казахстан) у 1937-1998 гадах. У 1998 годзе шляхам зліцця з Кызылардзінскім політэхнічным інстытутам імя Ібрая Жахаева рэарганізаваны ў Кызылардзінскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Каркыт Ата.

## Гісторыя 
Адкрыты ў 1937 г. на базе Далёкаўсходняга Карэйскага педагагічнага інстытута, пераведзенага ў Кызыларду. У 1937—1941 гг. пры Кызылардзінскім педагагічным інстытуце паралельна дзейнічаў настаўніцкі інстытут. У час Вялікай Айчыннай вайны, у 1941—1945 гг., на базе Кызылардзінскага педагагічнага інстытута функцыянавалі эвакуіраваныя Кіеўскі і Харкаўскі ўніверсітэты.

У 1952 годзе Кызылардзінскаму педагагічнаму інстытуту прысвоена імя рускага пісьменніка М. В. Гогаля. У 1992 годзе перайменаваны ў Кызылардзінскі педагагічны інстытут імя Каркыт Ата. У 1993 годзе пры інстытуце адкрыты казахска-турэцкі ліцэй, у 1994 — школа-гімназія «Кабілет»

7 мая 1996 года Кызылардзінскі педагагічны інстытут імя Каркыт Ата рэарганізаваны ў Кызылардзінскі гуманітарны ўніверсітэт імя Каркыт Ата (КызГУ).

Пастановай Урада Рэспублікі Казахстан №256 ад 24 сакавіка 1998 г. Кызылардзінскі гуманітарны ўніверсітэт імя Каркыт Ата і Кызылардзінскі політэхнічны інстытут імя Ібрая Жахаева шляхам зліцця рэарганізаваны ў Кызылардзінскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Каркыт Ата.

## Спасылкі 
* Кызылординский государственный университет имени Коркыт Ата 
Катэгорыя:Універсітэты Казахстана
Катэгорыя:Кызыларда
Катэгорыя:З’явіліся ў 1937 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1998 годзе
Руралес

**Руралес** (ісп. *Rurales* — «сельскія») — конная сельская паліцыя, якая дзейнічала ў Мексіцы з 1861 па 1914 год.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вялікай праблемай для мексіканскіх уладаў была адсутнасць парадку і бандытызм у сельскай мясцовасці. Спробы арганізаваць фарміраванні, якія маглі б навесці тут парадак, прадпрымаліся з 1855 года. Аднак афіцыйныя часткі сельскай паліцыі, якія пазней атрымалі назву «руралес», былі створаны прэзідэнтам Хуаресам у 1861 годзе. Гэтыя фарміранні былі арганізаваны па прыкладу іспанскай жандармерыі.

Эфектыўнаму ажыццяўленню  праграмы па навядзенні парадку ў вёсцы перашкодзіла замежная інтэрвенцыя, вярнуцца да гэтага пытання ўрад Мексікі змог толькі ў 1867 годзе. Беніта Хуарэс вывеў руралес з падпарадкавання ваеннага міністра і перадаў іх пад кантроль міністра ўнутраных спраў. Колькасць атрадаў коннай паліцыі была даведзена да 1500 чалавек, пры гэтым у яе шэрагі трапіла шмат бандытаў. Займаліся руралес у асноўным патруляваннем дарог вакол Мехіка.

Свайго росквіту арганізацыя сельскай паліцыі дасягнула пры прэзідэнце П. Дыясе. Апошні, імкнучыся прыцягнуць у краіну замежныя інвестыцыі, бачыў у руралес важны інструмент для забеспячэння правапарадку ў краіне. Іх колькасць павялічылася да 3000 чалавек, пры гэтым у адрозненне ад арміі руралес камплектаваліся добраахвотнікамі, тэрмін службы якіх складаў 4 гады. Праблема паступлення ў руралес крымінальных элементаў захоўвалася, але большасць членаў фарміраванняў былі звычайнымі сялянамі або рамеснікамі. Новымі праблемамі сталі дэзерцірства і карупцыя — начальнікі руралес прыпісвалі да сваіх частак «мёртвыя душы», павялічваючы фінансаванне, а афіцэры забеспячэння прадавалі зброю і амуніцыю мясцовым жыхарам. Пры Дыясе руралес ахоўвалі жалезныя дарогі, выконвалі інкасатарскія функцыі і падтрымлівалі парадак сярод сельскіх і завадскіх рабочых.

Падчас рэвалюцыйных паўстанняў 1910 і 1911 гадоў руралес захавалі адданасць Парфірыё Дыясу, аднак з прычыны сваёй невялікай колькасці яны не маглі аказаць сур'ёзнага супраціву паўстанцаў. Пасля адстаўкі Дыяса і яго эміграцыі беспарадкі працягваліся, а людзі, якія падтрымалі рэвалюцыю, мелі патрэбу ў працы. Таму новы прэзідэнт Франсіска Мадера не толькі не скасаваў руралес, але і павялічыў іх колькасць. Адным з рэвалюцыянераў, накіраваных у шэрагі руралес, стаў генерал Паскуаль Ароска. Пасля забойства Мадера і ўзурпацыі ўлады контррэвалюцыйным генералам Уэртай руралес былі зноў падпарадкаваны вайсковаму камандаванню. Да ліпеня 1914 года іх колькасць складала 6000 чалавек, але ў абароне рэжыму прэзідэнта Уэрты яны ігралі невялікую ролю. У жніўні таго ж года пасля адстаўкі прэзідэнта рэвалюцыянеры раззброілі і расфармавалі руралес. Хаця пазней некаторыя іншыя фарміравання насілі назву «руралес», з федэральнай сельскай паліцыяй 1861-1914 гадоў яны не звязаны.

## Літаратура 
Coerver D. M., Pasztor S. B., Buffington R. Mexico: An Encyclopedia of Contemporary Culture and History. — ABC-CLIO, 2004. — P. 455—457. — ISBN 9781576071328.

Катэгорыя:Гісторыя Мексікі
Катэгорыя:Конная паліцыя
Кызылардзінскі політэхнічны інстытут імя Ібрая Жахаева

**Кызылардзінскі політэхнічны інстытут імя Ібрая Жахаева** - колішняя вышэйшая навучальная ўстанова, якая існавала ў г. Кызыларда (Казахстан) у 1976-1998 гадах. У 1998 годзе шляхам зліцця з Кызылардзінскім гуманітарным універсітэтам імя Каркыт Ата рэарганізаваны ў Кызылардзінскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Каркыт Ата.

## Гістоыря 
13 ліпеня 1976 г. у г. Кызыларда быў адкрыты філіял Джамбульскага гідрамеліярацыйна-будаўнічага інстытута (ДГМБІ).

15 лістапада 1990 года Кызылардзінскі філіял Джамбульскага гідрамеліярацыйна-будаўнічага інстытута ператвораны ў Кызылардзінскі інстытут інжынераў аграпрамысловай вытворчасці (КІІАВ).  12 лютага 1992 г. па ініцыятыве грамадскасці, прафесарска-выкладчыцкага і студэнцкага калектываў інстытуту было прысвоена імя выдатнага казахскага земляроба, лаўрэата Дзяржаўнай прэміі, двойчы Героя Сацыялістычнай Працы Ібрая Жахаева.

7 мая 1996 года інстытут інжынераў аграпрамысловай вытворчасці рэарганізаваны ў Кызылардзінскі політэхнічны інстытут імя І. Жахаева (КПТІ імя І. Жахаева).

Пастановай Урада Рэспублікі Казахстан №256 ад 24 сакавіка 1998 г. Кызылардзінскі політэхнічны інстытут імя Ібрая Жахаева і Кызылардзінскі гуманітарны ўніверсітэт імя Каркыт Ата шляхам зліцця рэарганізаваны ў Кызылардзінскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Каркыт Ата.

## Спасылкі 
* Кызылординский государственный университет имени Коркыт Ата 
Катэгорыя:Універсітэты Казахстана
Катэгорыя:Кызыларда
Катэгорыя:З’явіліся ў 1976 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1998 годзе
Падгале (вобласць)

**Падгале** () — гісторыка-геаграфічная вобласць у паўднёвай Польшчы, размешчаная на мяжы са Славакіяй у паўночных адгор’ях Татр у басейнах рэк Бялы-Дунаец і Чарны-Дунаец, а таксама ў басейне верхняга цячэння ракі . Падгале знаходзіцца ў межах Малапольскага ваяводства. На тэрыторыі Падгале размешчаны такія гарады, як Новы-Тарг (гістарычны цэнтр Падгале, званы мясцовымі жыхарамі проста «горад») і Закапанэ, а таксама вёскі, у іх ліку , Бялы-Дунаец, Бялка-Татшаньска, Букавіна-Татшаньска і іншыя. Насельніцтва ўяўляе сабой адну з субэтнічных груп гуралей — падгалян.

Назва рэгіёну Падгале з’явілася ў сярэдзіне XIX стагоддзя, спачатку яно адносілася толькі да паўночных схілаў Татр, але затым стала распаўсюджвацца на землі, якія ляжаць на поўнач, у пачатку XX стагоддзя ў Падгале ўключалі ўжо наваколлі Новы-Тарга. Рэгіён падзяляецца на некалькі частак: Скалістае Падгале на поўдні, Сярэдняе Падгале ў раўнінным раёне Новы-Тарга, Усходняе Падгале па левабярэжжы Дунайца ўсходнее ад Новы-Тарга і Ніжняе Падгале ў ваколіцах Рабкі.

Падгале асвойвалася палякамі з XI стагоддзя, перасяленне ішло з поўначы на поўдзень з басейнаў ракі Рабы і ніжняга Дунайца.

## Гл. таксама 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Польшчы
Ануш Карапетаўна Егіязаран

**Ануш Карапетаўна Егіязаран** (; 15 чэрвеня 1965) — мастачка армянскага габелена, доктар педагагічных навук, прафесар. Ганаровы прафесар інстытута МПДУ (26 верасня, 2016).

Дачка заснавальніка армянскага габелена, заслужанага мастака Рэспублікі Арменія Карапета Егіязарана.

## Біяграфія 
У 1984 г. з адзнакай скончыла Ерэванскае мастацкае вучылішча імя Паноса Тэрлемезяна.

У 1984—1990 гг. вучылася ў Ерэванскім дзяржаўным мастацка-тэатральным інстытуце.

З 1996 г. — член Саюза мастакоў Арменіі. 1991—2009 гг. выкладала ў Ерэванскім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя Хачатура Абавяна.

У 1994 г. атрымала навуковую ступень кандыдата педагагічных навук, у 2003 г. — званне дацэнта, у 2008 г. — навуковую ступень доктара педагагічных навук, у 2011 г. — званне прафесара.

З 2009 г. — член бюро секцыі дэкаратыўнага мастацтва Арменіі.

З 2009 г. — загадчыца кафедры дызайну і дэкаратыўна-ўжытковага мастацтва Дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Х. Абавяна.

2010 г. — член праўлення Саюза мастакоў Арменіі.

Ануш Егіязаран — аўтар шматлікіх мастацтвазнаўчых і навучальна-метадычных артыкулаў, метадычных дапаможнікаў, альбомаў і каталогаў. Ануш Егіязаран брала ўдзел у шматлікіх выставах у Арменіі і за яе межамі: Ерэван, Масква, Плоўдзіў, Дубай, Бавэ, Санкт-Пецярбург, Прага і г.д. Мела персанальныя выстаўкі. Шматлікія з яе прац з’яўляюцца ўласнасцю музеяў, галерэй і прыватных калекцыянераў.

## Літаратура 
* Карапет Егиазарян, Гобелен, живопись, мозаика., Ануш Егиазарян. Ереван, 2010.

## Спасылкі 
* Егиазарян Ануш Карапетовна
* Декоративно-прикладное искусство заставляет жить национальные ремесла

Катэгорыя:Мастакі Арменіі
Acanthurus sohal

**Acanthurus sohal** — марская прамянёвапёрая рыба сямейства Acanthuridae атраду акунепадобных.

## Апісанне 
Агульная даўжыня цела да 40 см. Цела пляскатае з бакоў, хваставы плаўнік ў форме паўмесяца. Афарбоўка светла-шэрая, паступова пераходзячая ў белую на брушным баку. На галаве вышэй вачэй і на баках размешчаны вузкія падоўжныя чорныя палосы. Пад груднымі плаўнікамі аранжавыя плямы, вакол выемкі з шыпом на хваставым сцябле кароткая падоўжная аранжавая ці чырвоная паласа. Няпарныя плаўнікі чорныя з вузкай сіняй краёвай аблямоўкай, грудныя жоўтыя ўверсе і белыя ўнізе з чорнай аблямоўкай. У спінным плаўніку 9 жорсткіх і 30-31 мяккіх прамянёў, у анальным 3 жорсткіх і 28-29 мяккіх, у грудных плаўніках па 17 мяккіх прамянёў. Вельмі агрэсіўны тэрытарыяльны від. 

## Арэал і месца пражывання 
Распаўсюджаны ў трапічных водах заходняй часткі Індыйскага акіяна ад Чырвонага мора да Персідскага заліва. Жыве на знешніх схілах каралавых рыфаў на глыбіні да 20 м. Насяляе вады з тэмпературай +24...+30 °C.

У 2002 годзе адна асобіна была заўважаная ля берагоў Пампана Біч (Pompano Beach) у Фларыдзе (Паўночная Амерыка), куды трапіла верагодна з акварыума. У выніку від быў унесены ў спіс інтрадукаваных відаў у ЗША.

## Харчаванне 
Харчуецца рознымі відамі багавіння, у асноўным з роду *Sargassum* і дробнымі ніткавымі зялёнымі водарасцямі. 

## Фота 

File:Acanthurus_sohal_1.jpg|
File:Acanthurussohal-ArabischerDoktor.jpg|
File:A_sohal_tang.jpg|

## Спасылкі 
* FishBase: Acanthurus sohal
* James A. Morris, Jr. and Pamela J. Schofield. 2012. *Acanthurus sohal*. USGS Nonindigenous Aquatic Species Database, Gainesville, FL

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Катэгорыя:Акунепадобныя
Пярэжырская воласць

**Пярэжырская воласць** — адміністрацыйная адзінка ў складзе Ігуменскага павета Мінскай губерні, існавала да 1924 года. Адміністрацыйны цэнтр — Пярэжыр.

## Гісторыя 
, 1892 г.]]
Пярэжырская воласць утворана пасля 1861 года. У 1880-х гадах уключала 8 сельскіх грамад (Забалоцкае, Заазерскае, Каралішчавіцкае, Лешніцкае, Пярэжырскае, Сінільскае, Сепінска-Ляскоўскае, Узлянскае), 25 населеных пунктаў (найбуйнешыя — сёлы Пярэжыр, Заазёры, Лешніца, Узляны, вёскі Сіняло, Сінча).

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай воласць абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары Пярэжырскай воласці атрымалі пасведчанні Народнага Сакратарыята Беларусі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (; Ігуменскі павет, Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Скасавана 17 ліпеня 1924 года ў сувязі з утварэннем Менскай акругі і падзелам на раёны.

## Насельніцтва 
* 1880-я гады — 6668 жыхароў
* 1919 год — 10994 жыхары

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Воласці Ігуменскага павета
Іслам Уахітавіч Тагайбаеў

**Іслам Уахітавіч Тагайбаеў** (; 11 сакавіка 1950 — 8 кастрычніка 2012) — казахстанскі дзяржаўны дзеяч, акім Караганды (2006—2010).

## Біяграфія 
Іслам Тагайбаеў нарадзіўся 11 сакавіка 1950 года ў сяле Таргай Джангельдынскага раёна Таргайскай вобласці ў казахскай сям’і. У 1972 годзе скончыў Карагандзінскі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва». Працаваў у трасце «Карагандапрамбуд» на розных пасадах: інжынер цэнтральнай будаўнічай лабараторыі, майстар, прараб будаўнічага кіравання № 1, старэйшы прараб ПМК-4, начальнік будаўнічых упраўленняў № 6 і № 3 у Сарані, начальнік ПМК-4.

З 1981 года на партыйнай працы. Кіраваў прамыслова-транспартным аддзелам Савецкага райкама Кампартыі Казахстана горада Караганды. Пазней быў кіраўніком аддзела будаўніцтва і гарадской гаспадаркі, потым другім сакратаром Карагандзінскага гаркама партыі. Пазней займаў пасады саветніка акіма Карагандзінскай вобласці, акіма Савецкага раёна Караганды, намесніка акіма, першага намесніка акіма вобласці. Пры ім на вуліцах горада былі ўсталяваны камеры вонкавага назірання, праведзены рамонт дамоў і двароў.

У студзені 2010 года сышоў з пасады акіма па стане здароўя. Сканаў 8 кастрычніка 2012 года.

## Сям’я 
Жанаты, двое дзяцей.

## Узнагароды 
Медаль «За працоўнае адрозненне» (2004).

Катэгорыя:Палітыкі Казахстана
Катэгорыя:Акімы Караганды
Катэгорыя:Выпускнікі Карагандзінскага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта
Святлана Аганесаўна Навасардзян

**Святла́на Агане́саўна Навасардзя́н** (; нар. 29 кастрычніка 1946, Алаверды, Армянская ССР, СССР) — вядомая армянская , , . Народная артыстка Армянскай ССР (1984).

## Біяграфія 
Святлана Аганесаўна Навасардзян нарадзілася 29 кастрычніка 1946 года ў горадзе Алаверды Армянскай ССР.

У 1964—1968 гадах вучылася ў Ерэванскай дзяржаўнай кансерваторыі імя Камітаса ва У. У. Умр-Шата, у 1971 годзе скончыла Маскоўскую дзяржаўную кансерваторыю імя П. І. Чайкоўскага, курс Я. І. Зака, у 1973 годзе — аспірантуру пад яго ж кіраўніцтвам. З 1966 года была салісткай Армянскай філармоніі.

З 1974 года выкладае ў Ерэванскай кансерваторыі (з 1981 года дацэнт, з 1989 — прафесар). Гастралюе і праводзіць майстар-класы за мяжой, выступала на міжнародных музычных фестывалях у Браціславе, Варне, Эхтэрнаху (Люксембург), Парыжы.

У рэпертуары Святланы Навасардзян звыш шасцідзесяці канцэртаў для фартэпіяна з аркестрам, у тым ліку — усе канцэрты І. С. Баха, В. А. Моцарта, Л. Бетховена, І. Брамса, Ф. Шапена, І. Ф. Стравінскага, Ф. Пуленка, Р. Штрауса, Б. Бартака, А. І. Хачатурана; сольныя манаграфічныя праграмы. Яе гульні ўласцівыя валявая мэтанакіраванасць, глыбіня трактовак, артыстычнасць.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Стаўрас Дзімас

**Стаўрас Дзімас** (; нар. 30 красавіка 1941, Кленія, Карынф) — грэчаскі палітык, еўракамісар па абароне навакольнага асяроддзя першай камісіі Барозу ў 2004—2009 гадах. У лістападзе 2011 — маі 2012 года — міністр замежных спраў Грэцыі.

## Біяграфія 
Вывучаў права і эканоміку ў Афінскім універсітэце. Ступень магістра атрымаў у Універсітэце Нью-Ёрка. У 1969 годзе пачаў працаваць юрыстам фірмы на Уол-стрыт, аднак ужо ў 1970 годзе перайшоў у Сусветны банк.

У 1975 годзе вярнуўся ў Грэцыю, каб заняць пасаду намесніка кіраўніка Грэчаскага банка прамысловага развіцця. З 1977 года прымаў актыўны ўдзел у грэчаскай палітыцы як член кансерватыўнай палітычнай партыі Новая Дэмакратыя. З тых часоў абіраўся членам Грэчаскага парламента дзесяць разоў запар. Ад пачатку ўдзельнічаў у перамовах пра ўступленне Грэцыі ў Еўрапейскую супольнасць.

У 2014 годзе быў кандыдатам кіруючых партый у прэзідэнты, але не набраў кваліфікаванага большасці галасоў дэпутатаў парламента.

Катэгорыя:Еўрапейскія камісары
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Грэцыі
Ванда Руткевіч

**Ванда Руткевіч** (; 4 лютага 1943, Плунге, Літоўская ССР, СССР — прыблізна 12 мая 1992, Канчэнджанга, Гімалаі) — польская альпіністка.

## Біяграфія 
Пасля Другой сусветнай вайны сям’я пераехала ў Польшчу і пасялілася ва Ўроцлаве. Скончыла Вроцлаўскі тэхналагічны ўніверсітэт па спецыяльнасці інжынер-электрык.

Лічыцца адной з самых выдатных ў гісторыі жанчын — альпіністак. 16 кастрычніка 1978 года яна стала трэцяй жанчынай, першай полькай і першай еўрапейкай, якая паднялася на вяршыню Эверэста, а 23 чэрвеня 1986 года — першай жанчынай, якая ўзышла на другі васьмітысячнік свету К2 (трыумф быў азмрочаны гібеллю Ліліян і Морыса Барардаў з яе каманды, якія загінулі пры спуску).

Ванда Руткевіч была галоўным прэтэндэнтам на тытул першай жанчыны, якая ўзышла на ўсе 14 васьмітысячнікаў сьвету. Яна паспела ўзысці на 8 вяршыняў:
* 1978 — Эверэст
* 1985 — Нангапарбат
* 1986 — K2
* 1987 — Шышабангма
* 1989 — Гашэрбрум II
* 1990 — Гашэрбрум I
* 1991 — Чо-Айю
* 1991 — Анапурна I

## Смерць 
Ванда Руткевіч знікла ў 1992 годзе пры спробе ўзысці па паўночна-заходняй сцяне на трэцюю вяршыню свету Канчэнджангу. Штурм гары (сумесна з мексіканцам ) пачаўся рана на досвітку 12 мая з лагера на вышыні 7950. м. Пасля 12 гадзін цяжкага ўзыходжання па глыбокім снезе Карлас стаяў на вяршыні, а Ванда адстала. Спускаючыся, ён сустрэўся з Вандай на вышыні больш за 8200 метраў. Нягледзячы на адсутнасць бівачнага рыштунку, яна вырашыла схавацца і перачакаць ноч на паўночна-заходнім схіле, а затым працягнуць ўзыходжанне на наступны дзень. У той момант Руткевіч была моцна аслаблена фізічна, і была не ў стане прыняць рацыянальнае рашэнне, якое магло выратаваць ёй жыццё. Карсаліа адзначыў, што ён таксама быў моцна знясілены фізічна і маральна, і ў яго ўжо не заставалася душэўных сіл пераканаць яе, каб пачаць спуск ўніз. Яе цела так і не было знойдзена.

У 1995 годзе італьянскія альпіністы Фаўста дэ Стэфані, Марка Галезі і Сільвіа Мандзінелі знайшлі на паўднёва-заходняй сцяне цела, якое, як мяркуецца, належала Вандзе Руткевіч. У гэтым выпадку яна ўзнімалася (або спускалася) па паўночна-заходнім хрыбце недалёка ад вяршыні і сарвалася на паўднёва-заходні бок.

Аднак больш падрабязны аналіз сведчанняў італьянскіх альпіністаў, у прыватнасці, колер адзення і наяўнасць этыкетак балгарскай вытворчасці, кажа аб тым, што, хутчэй за ўсё, гэта было цела балгарскай альпіністкі Ёрданкі Дзімітравай, якая загінула ў лавіне на паўднёва-заходнім схіле Канчэнджангі ў кастрычніку 1994 года.

Ніхто не ведае, ці была яна на вяршыні. Калі так, то яна стала першай альпіністкай, якая пакарыла тры самыя высокія гары свету.

## Цікавы факт 
Ванда скарыла Эверэст ў той дзень, калі Караль Вайтыла быў абраны папам рымскім пад імем Ян Павел II. Калі яны потым размаўлялі, ён сказаў ёй: «Літасцівы Бог так захацеў, каб мы ў адзін і той жа дзень падняліся так высока».

## Спасылкі 
* Ванда Руткевіч на сайце everesthistory.com 
* Ванда Руткевіч. Сіла адзіноты

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Адраджэння Польшчы
Чорны таракан

**Чорны таракан** (*Blatta orientalis*) — насякомае роду  сямейства  атраду .

## Апісанне 
Адносна невялікае (дарослыя самцы 18-29 мм, дарослыя самкі — 20-27 мм) цёмна-карычневае альбо чорнае насякомае, цела мае глянцавы бляск. У самцоў карычневыя доўгія крылы (дзве трэці даўжыні цела), у самак кароткія крылы, якія цяжка заўважыць з першага погляду. Цела самкі больш шырокае. Нягледзячы на крылы, ні самка, ні самец не могуць лятаць (але хутка бегаюць).

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны на тэрыторыі Еўропы, сустракаецца ў Афрыцы і Азіі. Першапачаткова насяляў паўвостраў Крым і тэрыторыі, што прылягаюць да Чорнага і Каспійскага мораў. Тым не менш, пачынаючы з сярэдзіны XX стагоддзя, папуляцыя чорнага таракана змяншаецца з-за канкурэнцыі з прусаком і ўжывання сучасных інсектыцыдаў.

## Экалогія 
На тэрыторыі Беларусі можа жыць толькі ў ацяплённых памяшканнях. На Поўдні, пачынаючы з паўднёвай Украіны, жыве і ў дзікай прыродзе, тым не менш часцей сустракаецца каля чалавечых селішчаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тараканавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Сінантропныя віды
Сакральная ўлада

**Сакральная ўлада** — рэлігійныя і міфалагічныя ўяўленні аб сакральным, свяшчэнным, «боскім» паходжанні ўлады кіраўніка.

Рэлігійнае разуменне сакральнай улады ў кіраўніка з’яўляецца ў перыяд заняпаду родавага грамадства і ўзнікнення дзяржаўных утварэнняў. У гэты перыяд прыходзіць у заняпад падставовы прынцып родавай грамады — роўнасць усіх супольнікаў калектыву — і з’яўляецца неабходнасць вылучэння кіраўніка. Адным з найбольш дзейсных спосабаў узвышэння кіраўніка было абагаўленн яго ўлады ці ўяўленне аб атрыманні ім улады ад багоў. Сакралізацыя канчаткова рабіла вобраз валадара адзіным сімвалам улады ў краіне, надавала гэтай уладзе рэлігійнае значэнне.

Акрамя таго, сакральны кіраўнік станавіўся вярхоўным святаром у дзяржаве, медыятарам (пасярэднікам) у дачыненнях паміж чалавечым калектывам і багамі. Усе найбольш важныя дзяржаўныя рэлігійныя абрады выконваліся толькі з удзелам сакральнага кіраўніка. У гэтым плане ён быў гарантам дабрабыту краіны і людзей, таму шмат што залежала ад яго фізічнага і духоўнага здароўя, ад магчымасці добра выконваць абрады.

Можна вылучыць два асноўныя спосабы сакралізацыі ўлады кіраўніка. У шматлікіх культурах (Старажытны Егіпет, Кітай, Японія, ) кіраўнік лічыўся «жывым богам». У іншых грамадствах існавала ўяўленне аб атрыманні кіраўніком ад багоў у момант каранацыі нейкай боскай, свяшчэннай сілы: «мана» ў народаў Палінезіі, «царскасць» у дзяржавах Месапатаміі ды інш. Гэтыя ўяўленні традыцыйна захоўваліся на працягу ўсяго Сярэднявечча (параўн. хрысціянскую традыцыю разумення кіраўніка як «памазанніка Божага»), а ў некаторых культурах іх рэшткі можна ўбачыць і цяпер.

Вельмі яскрава аб сакральнай уладзе сведчаць розныя міфалогіі, якія даюць нам магчымасць зразумець нутраны сэнс уяўленняў аб паходжанні ўлады кіраўніка. Міфы, прысвечаныя гэтай тэме можна падзяліць на некалькі груп:
# міфы аб цудоўным нараджэнні і выхаванні будучага кіраўніка;
# міфы аб боскай дапамозе кіраўніку заняць пасад праз спецыяльныя знакі;
# міфы аб звышнатуральнай дзейнасці кіраўнікоў ці іх свяшчэнных памочнікаў;
# міфы, дзе кіраўнікі з’яўляюцца настаўнікамі сваіх падданых у справе земляробства, жывёлагадоўлі, рамяства ды інш.

У беларускай традыцыі ўяўленні аб сакралізацыі ўлады кіраўніка добра бачныя ў летапісным і фальклорным
вобразе полацкага князя Усяслава Чарадзея. Магчыма, з гэтымі ж ідэямі можна звязваць паданні пра князёў
Тура, Вітаўта і славянскую форму імя полацкага князя Рагвалода.

## Літаратура 
* Беларуская міфалогія. Энцыклапедычны слоўнік. — Мн., Беларусь, 2004. — 591 с.
* *Иванов Вяч. Вс.* Древнебалканские названия священного царя и символика царского ритуала // Палеобалканистика и античность. — М., 1989. — С. 6—13.

Катэгорыя:Рэлігія
Катэгорыя:Улада
Добрае (возера)

**До́брае возера** — возера ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, на пойме ракі Дняпро, 5 км у напрамку на поўдзень ад горада Рагачоў, за 2,5 км на ўсход ад аграгарадка Лучын, за 3 км на захад ад вёскі Ходасавічы.

Плошча паверхні возера 0,28 км². Даўжыня 1,1 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Сярэдняя глыбіня 2,1 м. Аб’ём вады ў возеры 1 млн м³. Катлавіна возера старычнага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень.

У паўночнай і паўднёвай частках возера злучаецца ручаямі са старыцамі і ракой Дняпро.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-36-97. Выданне 1979 года.

Катэгорыя:Азёры Рагачоўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дняпра
Яніна Ахойска

**Яніна Марыя Ахойска-Аконьска** (, , Гданьск) — польская грамадская дзяячка, прэзідэнт Польскай гуманітарнай акцыі, астраном.

## Біяграфія 
Яніна скончыла I агульнаадукацыйны ліцэй у Забжэ. Скончыла Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні, да 1984 года працавала ў Інстытуце астрафізікі Польскай акадэміі навук (Астранамічны цэнтр імя Мікалая Каперніка ў Торуні). Займалася таксама душпастырскай дзейнасцю пры езуіцкай акадэміі ў Торуні. У 1984 годзе яна была дастаўлена ў Францыю для аперацыі, дзе і даведалася пра ідэю гуманітарнай дапамогі. Яна пачала працаваць валанцёрам для фонду EquiLibre і ўстанавіла кантакты для аказання гуманітарнай дапамогі грамадзянам Польшчы. З 1992 года яна арганізавала пастаўку гуманітарнай дапамогі ахвярам вайны ў Югаславіі, а ў 1994 годзе заснавала Польскую гуманітарную акцыю, стаўшы яе прэзідэнтам. У 2000 годзе было выдадзена інтэрв’ю Войцеха Бановіча з Янінай Ахойскай «Неба для іншых» (), у 2015 годзе — інтэрв’ю Мажэны Зданоўскай «Свет па Янку» ().

## Узнагароды 
### Ордэны 
* Камандор Ордэна Адраджэння Польшчы (*за выдатныя дасягненні ў дзейнасці па пабудове грамадзянскай супольнасці, за дасягненні ў інтарэсах краіны і сацыяльнай працы*, 2011)
* Ганаровы знак «Bene Merito» (2009)
* Ордэн Ганаровага легіёна (2003)
* Узнагарода Леха Валенсы (2010)
* «Ганаровая жамчужына польскай эканомікі» (2010)
* Ордэн «Ecce Homo»
* Ордэн Усмешкі
* «Жанчына года» па версіі штомесячнага выдання «Twój Styl»

Катэгорыя:Астраномы Польшчы
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Польшчы
Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Мікалая Каперніка ў Торуні
Крысціна Хайноўска-Ліскевіч

**Крысціна Хайноўска-Ліскевіч** (; 16 ліпеня 1936, Варшава) — польская яхтсменка і інжынер-суднабудаўнік. Першая жанчына, якая здзейсніла  ў адзіночку на паруснай яхце.

## Біяграфія 
Крысціна Хайноўска нарадзілася ў Варшаве ў 1936 годзе, а пасля вайны разам з сям’ёй пераехала ў Аструду ў паўночнай Польшчы. З 1953 г. жыла ў Гданьску. Вучылася ў Гданьскім політэхнічным інстытуце, затым была канструктарам судоў на Гданьскай суднаверфі. Там яна пазнаёмілася са сваім будучым мужам.

Пачала займацца парусным спортам ва ўзросце 16 гадоў. У 1960 годзе яна стала штурманам, у 1966 годзе — капітанам, атрымаўшы ліцэнзію на кіраванне паруснымі яхтамі. Як капітан яна здзейсніла 21 акіянскі і марскі круіз, у тым ліку тры з чыста жаночым экіпажам. Некалькі круізаў здзейсніла разам з мужам, які таксама захапляўся парусным спортам.

Яна стала вядомая як першая жанчына, у адзіночку абышэдшая зямны шар на паруснай яхце. Падарожжа на яхце «*Mazurek*» пачалося 28 сакавіка 1976 года ў горадзе Лас-Пальмас-дэ-Гран-Канары. Праз Брыджтаўн (Барбадас), Бальбоа, Таіохае і Таіці яна прыплыла ў Сіднэй, дзе яхта ўстала на рамонт. Пасля працягу падарожжа праз порт Дарвіна яна сур’ёзна захварэла і была дастаўлена ад Портленд-Роўдса на самалёце ў Кэрнс. Тым не менш, яна працягнула падарожжа, і 2 снежня 1977 года дасягнула Мазамбикскага праліва. У канчатковым рахунку, прайшоўшы 31 166 марскіх міль і праз 401 дзён, 21 красавіка 1978 года яна дасягнула канчатковай мэты падарожжа ў Лас-Пальмас. Яе дасягненне было занесена ў кнігу рэкордаў Гінеса.

## Літаратура 
* Polnische Entdecker, Herausgeber: Polnisches Ministerium für Auswärtige Angelegenheiten, ISBN 83-89175-51-7, Seite 55 ff.

Катэгорыя:Інжынеры Польшчы
Наталля Радзіна

**Наталля Радзіна** (нар. , ) — журналістка і галоўны рэдактар апазіцыйнага сайта charter97.org.

## Біяграфія 
Наталля Радзіна нарадзілася 3 мая 1979 года ў Кобрыне Брэсцкай вобласці. Бацька — ваенны ваенна-паветраных сіл, маці працавала ў дзіцячым садку.

З 1979 па 1985 год пражывала ў Польшчы, дзе служыў бацька.

У 1996 годзе скончыла сярэднюю школу ў Кобрыне, у 2001 — факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1997 года працавала ў такіх незалежных выданнях, як газета «Имя», «Народная Воля», «Навіны», «Наша Свабода».

З 2001 года — галоўны рэдактар сайта «Хартыя'97».

Неаднаразова падвяргалася арыштам і збіццю ў час асвятлення акцый апазіцыі. Палітвязень, вязень сумлення.

У верасні 2012 года Наталля Радзіна адкрыла офіс рэдакцыі сайту «Хартыя'97» у Варшаве.

16 сакавіка 2010 г. ў рамках расследавання крымінальнай справы аб паклёпе, узбуджанай па заяве былога начальніка УКДБ Гомельскай вобласці Івана Каржа, супрацоўнікі міліцыі і людзі ў грамадзянскім уварваліся ў кватэру, якую рэдактар афіцыйна арэндавала ў Мінску, і дзе размяшчаўся офіс сайта www.charter97.org. У выніку вобшуку супрацоўнікі праваахоўных органаў канфіскавалі 8 камп'ютараў, адзін з супрацоўнікаў спецслужбаў у грамадзянскім ударыў Н.Радзіну ў твар.

Падчас сілавога разгона Плошчы-2010 Наталля Радзіна была збіта, ёй разбілі галаву.

Правяла 1,5 месяца ў турме КДБ. 28 студзеня 2011 г. журналістку вызвалілі да суда з умовай абмежавання перамяшчэнняў, і яна мусіла знаходзіцца па месцы сваёй рэгістрацыі ў г. Кобрын.

## Узнагароды 
* У 2010 годзе намінаваная вядучай брытанскай праваабарончай арганізацыяй «Індэкс цэнзуры» на прэмію «Свабода слова» ў намінацыі «За барацьбу супраць рэпрэсій і за дзейнасць, накіраваную на змяненне палітычнага клімату».
* У кастрычніку 2011 г. стала лаўрэаткаю  ад Камітэта абароны журналістаў.
* Узнагароджана медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* За права на выбар. Партрэты асуджаных. Плошча-2010. / Рэд. А.Лапцёнак. Праваабарончы цэнтр «Вясна» / —Вільнюс: Gudas, 2011. — 142 c. (ст.130-131)
* Адзін дзень палітвязня 2009—2011 гг. Бібліятэка Свабоды. XXІ стагоддзе.) — Радыё Свабодная Еўропа/ Радыё Свыбода, 2011. 328 с. C. 161. ISBN 978-0-929849-42-3

Катэгорыя:Вязні сумлення
Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута журналістыкі БДУ
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя вязнямі сумлення арганізацыяй Amnesty International у Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты Міжнароднай прэміі за свабоду прэсы
Першага мая

СССР, 1989 год: 100-годдзе Першамая]]
**Першае мая** (**Дзень працы**, **Свята працы**, **Свята вясны і працы**, **Дзень міжнароднай салідарнасці рабочых**) — свята, якое адзначаецца ў многіх краінах свету 1 мая ці ў першы панядзелак мая.

У Беларусі 1 мая адзначаецца як Дзень працы. Такую ж назву выкарыстоўваюць у Кітаі, Кыргызстане, Пакістане і Шры-Ланцы. У Расіі і Таджыкістане гэты дзень адзначаецца як Свята вясны і працы. На Украіне ў гэту дату адзначаюць Дзень міжнароднай салідарнасці рабочых. Палітычныя партыі праводзяць першамайскія маршы, у якіх, аднак, з кожным годам становіцца ўсё менш удзельнікаў.

## Паходжанне 
### Прафсаюзнае свята 
thumb|right|Ахвяры падзей на Хеймаркет — сямёра анархістаў

Першамай у сучасным відзе ўзнік у сярэдзіне XIX стагоддзя ў рабочым руху, які высунуў у якасці аднаго з асноўных патрабаванняў увядзенне васьмігадзіннага рабочага дня. Спачатку з гэтым патрабаваннем 21 красавіка 1856 года выступілі рабочыя Аўстраліі. З тых часоў гэтае свята ў Аўстраліі стала штогадовым. На ўзор рабочых Аўстраліі 

1 мая 1886 года анархічныя арганізацыі ЗША і Канады арганізавалі шэраг мітынгаў і дэманстрацый. Пры разгоне такой дэманстрацыі ў Чыкага 4 мая загінулі шэсць дэманстрантаў. Падчас масавых пратэстаў, якія адбыліся на наступны дзень супраць жорсткіх дзеянняў паліцыі, у выніку выбуху бомбы, кінутай невядомым, былі забіты восем паліцэйскіх, паранены прынамсі 50, гэта выклікала перастрэлку, у якой былі паранены мінімум чацвёра рабочых (паводле некаторых звестак, да пяцідзесяці забітых і параненых), некалькі дзясяткаў чалавек атрымалі раненні. Па абвінавачванні ў арганізацыі выбуху восем рабочых-анархістаў былі прысуджаны да павешання, траім з іх, калі галоўны сведка абвінавачвання прызнаўся ў тым, што агаварыў наогул усіх асуджаных, смерць замянілі прысудам да 15 гадоў катаргі (пазней было даказана, што сведка гаварыў праўду, калі прызнаўся ў абгаворы, і абвінавачванне ў гэтым злачынстве было лжывым, таму што, хоць бомбы выраблялі і да ўзброенага выступлення рыхтаваліся, але да боесутыкненняў 5 мая і смерцяў і раненняў у гэты дзень ніхто з асуджаных ніякага дачынення не меў).. Адзін з пакараных смерцю — Альберт Парсанс — быў братам вядомага палкоўніка арміі Поўдня, памылкова названага Хасэ Марці генералам, сам у мінулым салдат арміі канфедэратаў, але парваў з расісцкімі забабонамі і ажаніўся з былой рабыняй індзейска-мексіканскага паходжання Люсі Парсанс. 

Менавіта ў памяць пра пакараныя смерцю, па прапанове амерыканскіх рабочых, якія прызначылі сваю забастоўку на 1 мая 1890 года, Парыжскі кангрэс II Інтэрнацыянала (ліпень 1889) абвясціў 1 мая 1890 года Днём салідарнасці рабочых усяго свету, і прапанаваў адзначыць яго дэманстрацыямі з патрабаваннем 8-гадзіннага рабочага дня і іншымі сацыяльнымі патрабаваннямі. Як і ў Аўстраліі, поспех дэманстрацый прывёў да таго, што свята стала штогадовым.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Святы Расіі
Катэгорыя:Святы Беларусі
Катэгорыя:Святы Украіны
Катэгорыя:Святы СССР
Катэгорыя:Святы 1 мая
Катэгорыя:Веснавыя святы
Катэгорыя:Міжнародныя дні
Crocodylus

**Crocodylus** (*Crocodylus* ад , то ёсць «галечный чарвяк») — род паўзуноў у сямействе , тыпавы род атраду , самы разнастайны і распаўсюджаны род атраду. Яго прадстаўнікі насяляюць ва ўсіх частках света за выключэннем Еўропы і Антарктыды, дзе буйныя паўзуны наогул не сустракаюцца.

## Арэал 
Найбольш распаўсюджаны ў Афрыцы, на поўдні Азіі, на поўначы Аўстраліі і Акіяніі, сустракаецца ў Паўночнай, Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы.

## Віды 
Род ўключае 12 сучасных відаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  *Crocodylus anthropophagus*
*  *Crocodylus falconensis*
*  *Crocodylus checchiai*
*  *Crocodylus palaeindicus*
*  *Crocodylus thorbjarnarsoni*
*  *Crocodylus bugtiensis*

Катэгорыя:Сапраўдныя кракадзілы
Momordica

**Momōrdica** — род раслін сямейства Гарбузовыя. Налічвае каля 60 відаў, распаўсюджаных у трапічных і субтрапічных зонах Афрыкі, Азіі і Аўстраліі.

## Апісанне 
Аднагадовыя ці шматгадовыя ліяны з вусікамі. Кветкі жоўтыя, аднаполыя.

## Некаторыя віды 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарбузовыя
Добрынка (рака)

**До́брынка** — рака ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Серакаратнянка (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 19 км. Плошча вадазбору 112 км². Выток ракі знаходзіцца каля аграгарадка Літусава. Упадае ў Серакаратнянку за 0,5 км у напрамку на ўсход ад вёскі Добрына.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-36-37. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1981 г.

Катэгорыя:Рэкі Сенненскага раёна
Катэгорыя:Басейн Лучосы
Лідзія Аляксандраўна Дурнаво

**Лідзія Аляксандраўна Дурнаво** (1 мая 1885, Смаленск — 7 студзеня 1963, Ерэван) — мастацтвазнавец, даследнік мастацтва сярэднявечнай Арменіі.

Атрымала вышэйшую адукацыю ў Акадэміі мастацтваў і ў Зубаўскім Інстытуце гісторыі мастацтваў. З 1918 года прыступіла да арганізацыі капіявальнай майстэрні ў Інстытуце і прыцягнула да штатнай і пазаштатнай працы больш дваццаці мастачак, заданнем якіх была навукова пастаўленая тэхніка ўзнаўлення фрэсак са старажытнарускіх храмаў. Майстэрня Л. А. Дурнаво капіявала фрэскі ў Ноўгарадзе, Кіеве, Чарнігаве, Яраслаўлі, Старой Ладазе, у Кірыла-Белазерскім і Ферапонтавым манастырах. Многія помнікі былі разбураны ў гады вайны і выкананыя ёю і яе вучаніцамі копіі з'яўляюцца зараз адзінымі маляўнічымі прайграваннямі згубленых сцен вопісаў.

9 кастрычніка 1933 года была арыштавана па справе «Расійскай нацыянальнай партыі». Асуджана на тры гады спасылкі ў Омскую вобласць. Вызвалена 3 лістапада 1936 г. Выехала ў Калугу.

У 1937 годзе пераехала з у Ерэван, дзе таксама займалася капіяваннем старажытных фрэсак і мініяцюр.

## Бібліяграфія 
* 
* 

## Спасылкі 
* О Лидии Александровне Дурново
* Дурново Лидия Александровна
* 

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў
2017 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва

2017 год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.
. Памятны знак «Полацк — калыска беларускай дзяржаўнасці», 2017 год.]]
## Падзеі 
### I квартал 
* 9 лютага — 3 красавіка: выстаўка «Век Антона Бархаткова», прысвечаная 100-годдзю з дня нараджэння Антона Стэфанавіча Бархаткова (1917—2001), заслужанага дзеяча мастацтваў Беларусі.
* 1 сакавіка — 17 красавіка: мемарыяльная выстаўка «Сяргей Селіханаў. Да 100-годдзя з дня нараджэння. Скульптура — Жывапіс — Графіка».

### II квартал 
* 15 красавіка — 15 мая: персанальная юбілейная выстаўка жывапісу Мікалая Ісаёнка «Зачараваны імгненнем».
* 22 красавіка — 21 мая: юбілейная выстаўка жывапісу «Аб зямлі і небе» беларускага мастака  і педагога Анатоля Кузняцова. У экспазіцыі было прадстаўлена больш за 60 жывапісных твораў майстра, створаных ім на працягу апошніх двух дзесяцігоддзяў (1996—2016).
* 5 мая — адкрыццё персанальнай выстаўкі твораў Уладзіміра Крываблоцкага ў Ушацкім музеі народнай славы
* 3 чэрвеня — адкрыццё персанальнай выстаўкі жывапісу Аляксандра Некрашэвіча «Калейдаскоп», галерэя «A&V», Мінск
* Персанальная выстаўка жывапісу Анатоля Бараноўскага «А далей…далей прасцяг шырокi» (пасмяротная). Карцінная галерэя «Традыцыя» імя Г. М. Пранішнікава. г. Светлагорск

### III квартал 
* 18 жніўня — 24 верасня: персанальная юбілейная выстаўка «Міхаіл Блішч. Да 100-годзя са дня нараджэння», НММ РБ
### IV квартал 
* 23 снежня — 21 студзеня 2018: выстаўка жывапісу Валерыя Шкарубы ў НММ РБ
* 27 снежня — 19 студзеня 2018: выстаўка Алега Карповіча «Партрэт і сяброўскі шарж», прысвечаная 90-годдзю газеты «СБ. Беларусь сегодня», НММ РБ

## Памерлі 
* 31 студзеня — Анатоль Бараноўскі (нар. 1937), беларускі жывапісец. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі  (1992).  Народны мастак Беларусі (2012).
* 26 сакавіка — Май Данцыг (нар. 1930), беларускі жывапісец. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі  (1973).  Народны мастак Беларусі (1995).
* 30 сакавіка — Мікола Рыжы (нар. 1953), беларускі мастак-графік, жывапісец, ілюстратар.
* 30 красавіка — Леанід Богдан (нар. 1953), беларускі скульптар са Слоніма.
* 3 чэрвеня — Генадзь Шутаў (нар. 1939), беларускі мастак-графік, акварэліст, сябра Беларускага саюза мастакоў, Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі.
* 29 кастрычніка — Георгій Паплаўскі (нар. 1931), беларускі мастак-графік, Народны мастак Беларусі.
*  17 снежня — Уладзімір Пашчасцеў (нар. 1944), беларускі графік, ілюстратар, экслібрысіст.

## Спасылкі 
* ArtMuseum.by 
* Сайт Беларускага саюза мастакоў 

Катэгорыя:2017 год у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў
Беларусь
Сігне Хорн Фуглесанг

**Сігне Хорн Фуглесанг** (нар. 1938 —) — нарвежскі гісторык мастацтва і ганаровы прафесар ва ўніверсітэце Осла, вядомая сваімі публікацыямі даследаванняў пра мастацтва вікінгаў.

З'яўляецца членам нарвежскай Акадэміі навук.

## Бібліяграфія 
* Fuglesang, S.H. (1980). Some Aspects of the Ringerike Style: A Phase of 11th Century Scandinavian Art, [Mediaeval Scandinavia Supplements], University Press of Southern Denmark: Odense, 1980. ISBN 9788774921837
* Fuglesang, S.H. (2013). «Copying and Creativity in Early Viking Ornament», in Reynolds, A. and Webster, L. (eds) (2013), Early Medieval Art and Archaeology in the Northern World—Studies in Honour of James Graham-Campbell, Brill: Leiden and Boston, 2013. ISBN 9789004235038, pp.&nbsp;825–841.

## Спасылкі 
* Старонка на сайце ўніверсітэта Осла

Катэгорыя:Гісторыкі Нарвегіі
Катэгорыя:Гісторыкі мастацтва
Катэгорыя:Постаці нарвежскага мастацтвазнаўства
Археалагічныя даследаванні

, Украіна]]
, Грузія]]
**Археалагічныя даследаванні**&#x20;— даследаванні гістарычнага мінулага чалавецтва па рэчавых крыніцах матэрыяльнай культуры.

## Метады 
**Асноўнымі метадамі** археалагічных даследаванняў з'яўляюцца раскопкі (падчас якіх выяўляюць помнікі матэрыяльнай культуры і высвятляюць ўмовы іх пахавання) і ўсебаковае вывучэнне выяўленых помнікаў.

## Метадалогія 
Археалагічныя даследаванні патрабуюць абавязковага прымянення навуковай методыкі, спецыфічнай для розных груп археалагічных помнікаў (стаянак, гарадзішчаў, курганоў і інш).

Археалагічныя даследаванні ў СССР праводзіліся толькі з дазволу АН СССР і саюзных рэспублік. Самавольныя археалагічныя раскопкі ў СССР забараняліся.

## Гл. таксама 
* Чорная археалогія

## Літаратура 
* 
* *Блаватский В. Д.* Антычная палявая археалогія — М., 1967.
* *Авдусин Д. А.* Археалагічныя разведкі і раскопкі — Н., 1959.
* *Спіцын A. A.* Археалагічныя раскопкі — СПб, 1910.
* Crawford. Е. G. S., Archaeology in the field, L., (1953)
* Leroi-Gourhan A., Les fouilles préhistoriques (Technique et méthodes), P., 1950
* Woolley C. L., Digging up the Past, (2 ed), L., (1954)
* Wheeler R. E. M., Archaeology from the Earth, (Harmondsworth, 1956).
Катэгорыя:Археалогія
Катэгорыя:Навуковыя даследаванні