open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Юзаф Уладзіслаў Быхавец

**Юзаф Уладзіслаў Быхавец** ( — ) — філосаф.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Быхаўцаў герба «Магіла». Сын Ігнацыя Быхаўца і невядомай па імі з Нявінскіх. Меў братоў Яна і Антонія.

Атрымаў цудоўную адукацыю: у 1794 г. скончыў Галоўную школу ВКЛ, вучыўся ў знакамітых нямецкіх універсітэтах Франкфурта-на-Одэры, Гётынгена і Кёнігсберга. Служыў у французскім войску падчас напалеонаўскіх войнаў, пазней жыў у Варшаве, з 1817 г. — у Вільні. Юзаф Быхавец быў студэнтам Э. Канта, пераклаў на польскую мову некалькі яго твораў. Яго творчасць знаходзілася пад моцным уплывам Канта. Пісаў і свае арыгінальные філасофскія творы.

Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Юзаф Быхавец

**Юзаф Быхавец** (каля 1750 — ?) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Быхаўцаў герба «Магіла». Адзіны сын Яна Мікалая Быхаўца і невядомай па імі Прашынскай.
* Ганна (? — пасля 1847), у шлюбе з Юзафам Дзяконскім.
* Аляксандр Быхавец (? — да 1873). Верагодна, старэйшы з сыноў. У шлюбе з Даміцэляй Бучынскай (1803—1873).
* Адам Ян Віктар (1796 — ?). Ахрышчаны 24 студзеня па старым стылі. У першым шлюбе з Кацярынай Жулкоўскай, у другім — з Ізабэлай Ельскай.
* Тэкля.
* Пелагія.
* Ян Ігнацый (1800 — ?). Ахрышчаны ў Лыскаве 21 ліпеня па старым стылі.
* Юзэфа.
* Юзаф.

Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Марыупальскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Марыупальскі дзяржаўны ўніверсітэт** () — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, размешчаная ў Марыупале.

## Гісторыя 
* 1991 - Марыупальскі гуманітарны каледж пры Данецкім дзяржаўным універсітэце
* 1993 - Марыупальскі гуманітарны інстытут Данецкага дзяржаўнага ўніверсітэта
* 2004 - Марыупальскі дзяржаўны гуманітарны ўніверсітэт
* 2010 - Марыупальскі дзяржаўны ўніверсітэт

## Структура 
* Эканоміка-прававы факультэт
* Гістарычны факультэт
* Факультэт філасофіі і масавых камунікацый
* Факультэт грэчаскай філалогіі і перакладу
* Факультэт замежных моў

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Катэгорыя:Марыупаль
Катэгорыя:1991 год ва Украіне
Дняпроўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт

**Дняпроўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт** () — украінская дзяржаўная тэхнічная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, размешчаная ў горадзе Кам’янскэ.

## Гісторыя 
* 1920 — Каменскі політэхнікум
* 1921 — Каменскі працоўны тэхнікум
* 1930 — Вячэрні металургічны інстытут
* 1960 — Днепрадзяржынскі металургічны завод-ВНУ
* 1967 — Днепрадзяржынскі індустрыяльны інстытут імя М. І. Арсенічава
* 1994 — Днепрадзяржынскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт
* 2016 — Дняпроўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт

## Структура 
* Механічны факультэт
* Факультэт электронікі і камп'ютарнай тэхнікі
* Металургічны факультэт
* Энергетычны факультэт
* Факультэт менеджменту, эканомікі, сацыялогіі і філалогіі

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Катэгорыя:Кам’янскэ
Катэгорыя:1920 год ва Украіне
Прыазоўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт

**Прыазоўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт** () — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, размешчаная ў Марыупале.

## Гісторыя 
ВНУ створана ў 1929 годзе на базе вячэрняга працоўнага металургічнага тэхнікума як Марыупальскі металургічны інстытут, які згодам быў ператвораны ва ўніверсітэт. На той час тут навучалі спецыялістаў без адрыву ад вытворчасці па спецыяльнасцях: сталеплавільная і пракатная вытворчасць, механікі-канструктары, інжынеры-цеплатэхнікі, інжынеры-тэрмісты і інш. У 1939 годзе было адкрыта дзённае аддзяленне па спецыяльнасцях: сталеплавільная і пракатная вытворчасць, металазнаўства і тэрмаапрацоўка чорных і каляровых металаў. У пачатку 1960-х гадоў у інстытуце працавалі 160 выкладчыкаў, 52 з якіх мелі навуковую ступень. У сярэдзіне 1980-х гадоў ВНУ актыўна развівалася, колькасць выкладчыкаў складала ўжо 360 чалавек, з іх 192 — дактароў і кандыдатаў навук. Выпуск спецыялістаў усіх формаў навучання на працягу 20 гадоў павялічылася з 394 чалавек да 1141 штогод. З 9 чэрвеня 1990 года навучальная ўстанова атрымала вышэйшы — IV ўзровень акрэдытацыі. У 1993 годзе Міністэрства адукацыі і навукі Украіны прыняло пастанову аб наданні Марыупальскаму металургічнаму інстытуту новага статуса і назвы — Прыазоўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт.

## Структура 
* Інстытут металаў
* Эканамічны факультэт
* Энергетычны факультэт
* Металургічны факультэт
* Сацыяльна-гуманітарны факультэт
* Факультэт інжынернай і моўнай падрыхтоўкі
* Факультэт інфармацыйных тэхналогій
* Факультэт машынабудавання і зваравання
* Факультэт транспартных тэхналогій
* Інстытут павышэння кваліфікацыі

## Рэктары 
* Кастанцін Васільевіч Чарнавусаў (1930—1933)
* Віктар Паўлавіч Красільнікаў (1931—1933)
* Дзмітрый Еўдакімавіч Алмашын (1933—1935)
* Міхал Міхайлавіч Гіршовіч (1935—1938)
* Іван Мікалаевіч Удавенка (1937—1938, 1943—1944)
* Міхал Якаўлевіч Озераў (1939—1941)
* Цімафей Міхайлавіч Смірноў (1944—1951)
* Мікалай Александровіч Калошын (1951—1969)
* Яўген Александровіч Капусцін (1969—1981)
* Ігар Уладзіміравіч Жажэленка (1981—2003)
* Вячаслаў Сцяпанавіч Валошын (з 2003)

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Катэгорыя:Марыупаль
Катэгорыя:1929 год ва Украіне
Ігар Артамонаў

**Ігар Артамонаў** (нар. , ) — беларускі артыст балета, Народны артыст Беларусі (2010). Лаўрэат балетнай прэміі «Філіп Морыс Дэбют» (2002) за выкананне партыі Дыметрыуса ў балеце «Сон у летнюю ноч» на музыку Ф. Мендэльсона.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мінску. Скончыў Беларускі дзяржаўны харэаграфічны каледж. З 1994 года — артыст балета Вялікага тэатра Беларусі.

У шлюбе з Таццянай Шаметавец, артысткай балета, заслужанай артысткай Беларусі. Пасерб — Віталій (1991 г.).

## Творчасць 
У рэпертуары: Пер Гюнт (Горны Кароль), Рамэа і Джульета (Рамэа, Бенволіа), Папялушка (Прынц), Спартак (Крас, 2-гі бой), Легенда пра Уленшпігеля (Інквізітар), Эсмеральда (П’ер Грэнгуар, Актэон), Карміна Бурана (Паэт, вагант), Балеро (юнак), Макбет (Банко), Жызэль (Альберт, па-дэ-дэ), Корсар (Конрад, Ланкедэм), Марная засцярога (Калэн), Дон Кіхот (Базіль, Эспада), Баядэрка (Солар), Шапэніана (саліст), Лебядзінае возера (Зігфрыд, па-дэ-труа, іспанскі танец), Спячая прыгажуня (Дэзірэ, блакітная птушка, кавалер), Шчаўкунок (Прынц, іспанскі танец, французскі танец), Бахчысарайскі фантан (Вацлаў, двойка сяброў), Кармэн-сюіта (Тарэра), Страсці (Рагнеда) (Яраполк), Шэхеразада (Залаты Раб), Серэнада (вальс), Сілфіда (Джэймс), Анюта (бацька).

Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларусі
Катэгорыя:Асобы на марках
Адзін дома 2: Згублены ў Нью-Ёрку

**«Адзін дома 2: Згублены ў Нью-Ёрку»** () —  калядны камедыйны фільм 1992 года, працяг стужкі «Адзін дома» і другая частка   з пяці фільмаў.

## Спасылкі
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Калядныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Джон Уільямс
Віталь Міхайлавіч Фамін

**Фамін Віталь Міхайлавіч** () — савецкі і беларускі , доктар гістарычных навук, прафесар, педагог, Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 мая 1927 года ў в. Чорнае Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі.

У 1959 годзе скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага. Навучаўся ў аспірантуры МДПІ імя А. М. Горкага (1960—1963). У 1964 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Кіраўніцтва прафсаюзаў Беларусі рухам за камуністычную працу ў прамысловасці ў гады сямігодкі» (навуковы кіраўнік — член-карэспандэнт НАН Беларусі І. С. Краўчанка).

У 1973 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Прафсаюзы Беларусі ў барацьбе за тэхнічны прагрэс у прамысловасці (1946—1971 гг.)». Дацэнт (1967). Прафесар (1974). Служыў у Савецкай Арміі (1944—1953). Асістэнт, старшы выкладчык, дацэнт (1963—1972), загадчык кафедры гісторыі СССР МДПІ імя А. М. Горкага (1972—1997). Прафесар кафедры славянскай гісторыі і метадалогіі гістарычнай навукі Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя М. Танка. У 1974—1985 гадах — галоўны рэдактар штогодніка «Вопросы истории».

Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1979). Падрыхтаваў трох дактароў і 25 кандыдатаў навук.

Памёр 8 красавіка 2020 года.

## Навуковыя інтарэсы 
Гісторыя прафесійных саюзаў і працоўнага класа, гісторыя Беларусі пасля другой сусветнай вайны, сацыяльна-эканамічныя працэсы ў Беларусі ў эпоху капіталізму. Аўтар больш за 90 навуковых прац.

## Асноўныя публікацыі 
* Трудиться по-коммунистически — девиз рабочих-химиков Белоруссии. — Мн., 1965 (в соавт.);
* Профсоюзы Белоруссии в борьбе за технический прогресс в промышленности (1946—1971 гг.). — Мн., 1971;
* Гісторыя Беларусі. XX стагоддзе: Вучэб дапам. для 10—11-га кл. — Мн., 1992 (у суаўт.);
* Гісторыя Беларусі. 1917—1992 гг.: Вучэб. дапам. для 9-га кл. — Мн., 1993 (у суаўт.);
* Гісторыя Беларусі XIX—XX стст.: Вучэб. дапам. для 11-га кл. — Мн., 2001 (у суаўт.);
* Гісторыя Беларусі. 1945—2005 гг.: Вучэб. дапам. для 10-га кл. — Мн., 2006 (у суаўт.);
* Гісторыя Беларусі 1945—2002 гг.: Вучэб дапам. 2-е выд. — Мн., 2005 (у суаўт.);
* Гісторыя Беларусі перыяду капіталізму: вучэб. дапам.: У 5 ч. — Ч. 1. — Мн., 2005 (у суаўт.);
* История XIX — начало XXI в.: интегр. курс: Эксперим. учеб. пособ. для 12-го кл. — Мн., 2005 (в соавт.);
* Радыкалізацыя ліберальна-апазіыйнага руху на этапе уздыму першай Расійскай рэвалюцыі (студзень — кастрычнік 1905 г.) // Першая расійская рэвалюцыя: прычыны, ход, наступствы: Матэрыялы рэсп. навук. канф., Мінск, 27 кастр 2005 г.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Историки Беларуси в начале XXI столетия: биобиблиографический справочник / Г. В. Корзенко. Минск : Белорусская наука, 2007.

Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Антоні Сяліцкі

**Антоні Сяліцкі** (; ? — каля 1814) — полацкі пасол Чатырохгадовага Сойма.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Сяліцкіх герба «Корчак». Дата нараджэння невядомая, бацькі — Юзаф Сяліцкі і Марыя з Цеханавецкіх.

Як і бацька, належаў да каралеўскай партыі. На перадсоймавым сойміку 1788 года быў абраны паслом Полацкага ваяводства дзякуючы высілкам свайго бацькі, жамойцкага біскупа Гедройца, а таксама непасрэдна караля Станіслава Аўгуста, які праз пісара літоўскага Сулістроўскага ўгаварыў апанента Сяліцкіх на гэтых выбарах — Тадэвуша Жабу — зняць сваіх кандыдатаў.

На Сойме быў абраны адным з сакратароў Сойма з боку ВКЛ. У дыскусіі, датычнай Ваеннага Дэпартамента Пастаяннай Рады, бараніў Дэпартамент (прамаўляў з гэтай нагоды 3 лістапада 1788 г.), але калі ў 1789 г. дайшло да ліквідацыі самой Рады, перайшоў на бок апазіцыі і галасаваў за яе скасаванне (прамова 5 лютага 1789 г.).

Вясной 1789 г. выехаў на полаччыну да жонкі і хворага бацькі. Аднак сам захварэў і на некалькі тыдняў з’ехаў за мяжу лекавацца. У пачатку 1790 г. вярнуўся на Сойм, дзе выступаў у абарону сялян, на якіх, па яго словах, шляхта накладала вельмі вялікія падаткі.

На працягу 1789—1793 гг. спрабаваў атрымаць якую-небудзь пасаду ў ВКЛ, але дарэмна. Нават кашталянства полацкае пасля смерці яго бацькі дасталося не яму.

1793 г. — атрымаў ордэн святога Станіслава.

На другую кадэнцыю Сойма выбраны не быў. Затое разам з Т. Жабам паўплываў на тое, што на полацкім сойміку 18 жніўня 1791 г. полацкая шляхта прыняла Канстытуцыю 3 мая.

У 1791—1793 гг. спрабаваў развесціся з жонкай (імя невядомае), не вяртаючы пасага.

1798—1800 гг. — маршалак шляхты Полацкага павета.

Валодаў маёнткамі ў Дзісенскім і Лепельскім паветах з вёскамі Чарневічы, Селішчы (Седлішчы) і магчыма Саланевічы.

## Літаратура 
* Ewa Danowska. Sielicki Antoni. // Polski Słownik Biograficzny. Tom XXXVI W-wa-Kraków 1995—1996, с. 591—592

Антоні
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойма 1788—1792
Катэгорыя:Павятовыя маршалкі полацкія
Прызыў студэнтаў ва Узброеныя Сілы СССР (1980-я гады)

**Прызыў студэнтаў ва Узброеныя Сілы СССР (1980-я гады)** — пазбаўленне значнай часткі студэнтаў дзённых аддзяленняў ВНУ СССР традыцыйна прадастаўляемай адтэрміноўкі ад прызыву ва Узброеныя сілы СССР да завяршэння навучання і накіраванне гэтай катэгорыі грамадзян на ваенную службу на агульных падставах радавымі ў Савецкую армію, памежныя, унутраныя войскі або матросамі ў Ваенна-марскі флот.

## Гісторыя 
 10422 КЧФ: з 11 чалавек сямёра — студэнты з Масквы, а таксама з Мінска, Тулы і іншых гарадоў]]
Прававой базай мерапрыемстваў сталі уведзеныя ў канцы 1980 года змены ў Закон СССР аб усеагульным воiнскiм абавязку, якія дзейнічалі па 1989 год. Змены прадугледжвалі захаванне адтэрміноўкі толькі ў ВНУ з «пераліку, што зацвярджаецца Саветам Мiнiстраў СССР па прадстаўленні Дзяржплана СССР і Міністэрства абароны СССР», што хаатызавала сітуацыю і перавяло найважнейшае пытанне аб прызыўніках-студэнтах з нормы закона ў плоскасць узгаднення з боку міністэрстваў.

Мерапрыемствы дазволілі вырашыць праблему камплектавання Узброеных Сіл ва ўмовах дэмаграфічнай ямы прызыўнога кантынгента, а таксама вайны ў Афганістане. Пры гэтым яны сур’ёзна падарвалі кадравы патэнцыял краіны (знізілася кваліфікацыя выпускнікоў, у інстытуты не вярнулася 15-20 % адслужыўшых), а для многіх салдат-студэнтаў гэта прывяло да цяжка ўзнаўляльных прафесійных і асабістых страт.

На практыцы, да восені 1982 года студэнты ня прызываліся; далей, па 1984 год, адтэрміноўкі паступова адмяняліся ва ўсё большай частцы ВНУ, у тым ліку нават у ты, дзе былі ваенныя кафедры, а затым, па вясну 1988 года, адбыліся масавыя прызывы студэнтаў-мужчын амаль з усіх вышэйшых навучальных устаноў СССР. Маштаб ахопу змяняўся ад асобных выпадкаў ў 1982 і 1989 гадах да 80-85 % (а калі выключыць тых, якія мелі адтэрміноўку па не звязаных са статусам студэнта прычынах, то амаль 100 %) у максімуме прызыву (1987 год). З 1985 года вызваленымі ад прызыву заставаліся адзінкавыя ВНУ і факультэты, спіс якіх вар’іраваўся і не публікаваўся. Часцей за ўсё навучэнцы адпраўляліся служыць пасля першага або другога курсу. Тэрмін складаў 2 гады ў сухапутных войсках або 3 гады на флоце, але да пачатку восені 1989 года ўсіх студэнтаў звольнілі ў запас.

## Некаторыя асобы, якія трапілі пад прызыў 
Сярод былых студэнтаў, якія адслужылі ў 1980-я гады і пасля якія сталі бачнымі публічнымі фігурамі, — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч Міхаіл Прохараў (студэнт Маскоўскага фінансавага інстытута), буйны бізнесмен Раман Абрамовіч (студэнт Ухцінскага індустрыяльнага інстытута, пасля арміі інстытут не скончыў), Прэзідэнт Украіны ў 2014—2019 гадах Пётр Парашэнка (студэнт Кіеўскага дзяржаўнага ўніверсітэта), беларускі палітык і дыпламат Валерый Цапкала (студэнт Беларускага тэхналагічнага інстытута) і іншыя.

Катэгорыя:Ваеннае права
Катэгорыя:Вышэйшая адукацыя ў СССР
Катэгорыя:Воінскі абавязак
Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР
Катэгорыя:Студэнцтва
Катэгорыя:1980-я ў СССР
Ламека

**Ламека** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Наталля Уладзіміраўна Ламека (нар. 1981) — кандыдат філалагічных навук, дацэнт, літаратуразнаўца, выкладніца кафедры замежнай літаратуры БДУ.
* Тамара Міхайлаўна Алпеева (дзяв. Ламека, нар. 1949) — беларускі філосаф, культуролаг. Доктар філасофскіх навук (1993), прафесар (1996).
Тамара Міхайлаўна Алпеева

**Тамара Міхайлаўна Алпеева**, дзяв. **Тамара Міхайлаўна Ламека** ( , Лепель, Віцебская вобласць, БССР) — беларускі філосаф, культуролаг. Доктар філасофскіх навук (1993), прафесар (1996). Акадэмік Міжнароднай кадравай акадэміі.

Навуковыя інтарэсы: сацыяльная філасофія і культуралогія, сацыяльная міфалогія і рэлігіязнаўства, тэорыя і метадалогія адукацыі і выхавання.

## Санкцыі ЕС
22 сакавіка 2011 года трапіла ў Чорны спіс Еўрасаюза як рэктар МГЭІ, адказны за адлічэнне студэнтаў. У прыватнасці, санкцыі былі накладзены за адлічэнне , актывіста кампаніі «Гавары праўду».

## Выбраныя кнігі 
* Социальный миф как культурно-исторический феномен / Т. М. Алпеева. – 2‑е изд., доп. – Минск : Рекламэкспорт, 1994. – 254 с. — ISBN 5-8467-0016-9.
* Введение в культурологию : учеб. пособие / Т. М. Алпеева ; Гуманитар.-экон. ин-т. – Минск : ВЕДЫ, 1997. – 88 с. – ISBN 985-6390-06-0.
* Религия. Человек. Общество : учеб.-метод. комплекс / Т. М. Алпеева ; Гуманитар.-экон. негос. ин-т. – 2-е изд. – Минск : ВЕДЫ, 1999. – 134 с. – ISBN 985-450-021-7.
* Философия культуры : монография / Т. М. Алпеева ; Междунар. гуманитар. экон. ин-т. – Мн. : Веды, 2004. – 451 с. — ISBN 985-450-227-9.
* Жизнь. Любовь. Отечество : к 60-летию со дня рождения А. Н. Алпеева / Т. М. Алпеева, В. Г. Ференц, Л. Н. Сечко. — Минск : Веды, 2006. — 270 с. — ISBN 985-450-245-7.
* Спасибо за боль и за радость, или Испытание жизнью / Т. М. Алпеева. – Минск : Четыре четверти, 2009. – 317 с. – ISBN 978-985-6856-56-6.

## Літаратура 
* 
* Алпеева Тамара Михайловна // Республика Беларусь: Энциклопедия: В 6 т. / Г. П. Пашков. — Минск: «Беларуская Энцыклапедыя» имени Петруся Бровки, 2006. — Т. 2. — С. 83. — 912 с. — ISBN 978-985-11-0371-9.
* 

## Спасылкі 
* Кнігі аўтара ў каталогу Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Катэгорыя:Рэктары Міжнароднага гуманітарна-эканамічнага інстытута
Катэгорыя:Філосафы СССР
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Культуролагі СССР
Катэгорыя:Культуролагі Беларусі
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС
Аляксандр Стагановіч

**Аляксандр Лявонавіч Стагановіч** ( — ) — беларускі грамадскі і палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 студзеня 1890 года ў вёсцы Несутычы Навагрудскага павета Мінскай губерні ў Расійскай імперыі (сёння Навагрудскі раён Гродзенскай вобласці).

У часе Першай сусветнай вайны знаходзіўся ў складзе Расійскага экспедыцыйнага корпуса ў Францыі.

У 1920 г. вярнуўся ў Заходнюю Беларусь. У 1925 г. уступіў у Беларускую сялянска-работніцкую грамаду. У 1928 г. вылучаны дэпутатам ад Наваградскай акругі ў польскі сойм па спісе «Змагання за Інтарэсы Работнікаў і Сялян» (Zmahańnie za Intaresy Robotnikau i Sielian), але за два дні да выбараў арыштаваны і зняволены. Пасля асабістага заступніцтва маршалка сойму вызвалены. У сойме падчас сваёй кадэнцыі быў сябрам скарбнікам Беларускага сялянска-работніцкага клуба «Змаганне». У канцы 1928 г. адмовіўся ад дэпутацкага мандату ў знак пратэсту супраць супрацоўніцтва з КПЗБ.

4 чэрвеня 1928 года большасцю галасоў дэпутатаў сойму быў пазбаўлены дэпутацкай недатыкальнасці, а пазней быў арыштаваны з абвінавачваннем у антыдзяржаўнай дзейнасці і за прыналежнасць да БСРГ, асуджаны на шэсць гадоў турмы. У лютым 1929 г. польскі сойм адабраў ягоны мандат.

У Другую сусветную вайну падчас нямецкай акупацыі быў кіраўніком Беларускай народнай самапомачы на Наваградскую акругу. З лета 1944 г. — у эміграцыі.

Адзін з ініцыятараў аднаўлення Рады БНР, браў удзел у з’едзе ў Остэргофене, дзе было заяўлена пра аднаўленне дзейнасці Рады. Пад канец 1940-х гг. выехаў у ЗША. Быў сябрам Беларуска-амерыканскага задзіночання, Згуртавання беларускіх ветэранаў і япархіяльнай Рады БАПЦ. Ад 1957 г. — намеснік Прэзідэнта Рады БНР.

Памёр 28 снежня 1988 года. Пахаваны ў Іст-Брансуіку на могілках царквы Жыровіцкай Божай Маці БАПЦ.

## Успаміны 
Пасля смерці Аляксандра Стагановіча з дазволу і пры фундацыі дачкі Тамары Стагановіч былі надрукаваныя ўспаміны Аляксандра Стагановіча. «Успаміны пасла» былі першай кнігай у серыі «Беларуская мемуарная бібліятэка» выдавецтва «Лімарыус» ў 2011 годзе, потым яшчэ перавыдаваліся. У 2014 годзе пры падтрымцы Тамары Стагановіч была заснаваная прэмія за найлепшую кнігу ў галіне непрыдуманай літаратуры імя Аляксандра і Марыі Стагановічаў. Прэмія ўручалася ў 2015 і 2017 гадах.

## Літаратура 
* Jacek Majchrowski, *Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej*, Warszawa, 1994
* Успаміны пасла / Аляксандр Стагановіч; прадм. А. В. Пашкевіча; камент. А. В. Пашкевіча, А. Э. Гардзіенкі. — Мінск: Лімарыус, 2011. — 270 с.: іл. — (Беларуская мемуарная бібіліятэка).

## Спасылкі 
* Наша Ніва. Успаміны пасла: невядомыя мемуары беларускага палітыка
* Стагановічы: успаміны з жыцця і жыццё ўспамінаў 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Беларускія парламентарыі Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Члены Беларускай народнай самапомачы
Катэгорыя:Члены Беларуска-амерыканскага задзіночання
Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі
Канстанцін Анатолевіч Кузняцоў

**Канстанцін Анатолевіч Кузняцоў** (нар. , ) — беларускі акцёр балету, педагог, Народны артыст Беларусі (2014).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Смаленску. З юнацтва бацькі Канстанціна разам з яго братам накіравалі вывучаць харэаграфію ў Народны тэатр балета Смаленскага дома працаўнікоў асветы, а пасля ў Беларускім дзяржаўным харэаграфічным каледжы (1992, клас А. І. Калядэнкі).

Тэатральную кар’ру пачаў у 1992 годзе ў музычным тэатры, а з 1994 года — артыст балета Вялікага тэатра Беларусі, з 2007 саліст.

У 2005 годзе скончыў акадэмію музыкі.

Выкладчык дуэтныя-сцэнічнага танца ў харэаграфічнай гімназіі.

У шлюбе з Юліяй Дзятко, артысткай балета, заслужанай артысткай Беларусі. Сям’я мае двух дачок — Ганна і Вікторыя.

## Творчасць 
У рэпертуары: Пер Гюнт (бацька Сальвейг), Рамэа і Джульета (Рамэа, Меркуцыо), Сем прыгажунь (Візір), Спартак (Крас), Шэсць танцаў (саліст), Лаўрэнсія (Менго, Франдасо), Карміна Бурана (Абат), Паяцы (саліст), Жызэль (Альберт, па-дэ-дэ), Корсар (Ланкедэм, Алі), Дон Кіхот (Базіль, Гамаш), Баядэрка (Залаты бажок), Спячая прыгажуня (Дэзірэ, блакітная птушка, кавалер), Шчаўкунок (Прынц, Драсельмеер), Бахчысарайскі фантан (Нуралі), Анюта (Мадэст, бацька).

Партыя Чыпаліна ў аднайменным спектаклі.

Харэаграфічныя мініяцюры «Прывід Ружы» (харэаграфія Р. Паклітару), «Свет не канчаецца каля дзвярэй дома» (харэаграфія Р. Паклітару), «Адажыо» (харэаграфія Р. Паклітару), «Тарантэла» (харэаграфія Дж. Баланчына) і інш.

У Дзяржаўным музычным тэатры Беларусі выконваў вядучыя партыі ў балетах «Дон Кіхот», «Вальпургіева ноч», «Жызэль», «In pivo veritas», «Кармэн-сюіта», «Мефіста», «Казка пра спячую. прынцэсу», «Шапэніяна», «Шэхеразада» і інш.

### Гастролі 
Выступаў у спектаклях Нарвежскага нацыянальнага тэатра (Осла),  (ЗША), United Dance Company (Парыж), «Рускага камернага балета „Москва“» (Расія), Нацыянальнай оперы Украіны (Кіеў). Гастраляваў у Літве, Украіне, Латвіі, Францыі, Германіі, Японіі, Малдове і інш.

Катэгорыя:Народныя артысты Беларусі
Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларусі
Дземяхоўскі сельсавет

**Дземяхо́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Салтанова.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Рэчыцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. Цэнтр — вёска Дземяхі. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Козскага, Салтаноўскага і Старакрасненскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 13 лістапада 1987 года скасаваны пасёлак Новы Свет. 22 студзеня 2008 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Салтанова. 19 чэрвеня 2008 года сельсавет перайменаваны ў Салтаноўскі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Рэчыцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2008 годзе
Святлана Мікалаеўна Лебедзева

**Святлана Мікалаеўна Лебедзева** (, Гомель) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (2007), прафесар (2008). Акадэмік Украінскай тэхналагічнай акадэміі (2016).

## Біяграфія 
Скончыла Гомельскі кааператыўны інстытут па спецыяльнасці «Эканоміка гандлю» (1984), Навукова-даследчы эканамічны інстытут, г. Мінск (аспірантура, спецыяльнасць «Эканоміка, планаванне, арганізацыя кіравання народнай гаспадаркай і яго галінамі», 1995), Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт (дактарантура, спецыяльнасць «Эканоміка і кіраванне народнай гаспадаркай», 2005).

Працуе ў Беларускім гандлёва-эканамічным універсітэце спажывецкай кааперацыі (з 1989; у 1996—1997 — кафедра эканомікі гандлю, дацэнт, у 1997—2012 — кафедра сусветнай і нацыянальнай эканомікі, загадчык кафедры, з 2013 — рэктар).

Навуковыя інтарэсы: сусветная і нацыянальная эканоміка; эканоміка працы; рэгуляванне аплаты працы ва ўмовах структурных пераўтварэнняў эканомікі і эфектыўнасць стымулявання працы работнікаў галін нацыянальнай гаспадаркі.

## Узнагароды 
* ганаровае званне Белкаапсаюза «Чалавек года» ў намінацыі «Лепшы навуковы супрацоўнік года» (2008, 2016),
* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2013),
* грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2004),
* ганаровая грамата Праўлення Белкаапсаюза (2013, 2018),
* ганаровая грамата Рэспубліканскага камітэта Беларускага прафсаюза работнікаў спажывецкай кааперацыі (2018),
* ганаровая грамата Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта (2015),
* ганаровая грамата Гомельскага гарадскога выканаўчага камітэта (2018),
* ганаровая грамата Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў (2018),
* ганаровая грамата Гомельскага філіяла Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2014),
* нагрудны знак «Выдатнік спажывецкай кааперацыі Беларусі» (2014),
* нагрудны знак Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь «Выдатнік адукацыі» (2018),
* юбілейная ганаровая грамата Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў і Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта (2013).

## Літаратура 
* Ученый, наставник, новатор, руководитель / подготовила Т. В. Гасанова // Потребительская кооперация. — 2013. — № 3. — С. 3—5.
* Вклад ученых Белорусского торгово-экономического университета потребительской кооперации в социально-экономическое развитие Республики Беларусь / И. С. Котов // Потребительская кооперация. — 2013. — № 2. — С. 83—91.
* Белорусский торгово-экономический университет потребительской кооперации // Вузовская наука Беларуси / [составители: С. Г. Девяткова, Т. И. Жуковская, В. Ф. Николайчук]. — Минск, 2017. — С. 268—275.
* Лебедева Светлана Николаевна: умелый руководитель, опытный педагог и талантливый ученый // Потребительская кооперация. — 2018. — № 2. — С. 100—103.

Катэгорыя:Рэктары БГЭУСК
Цярэшкавіцкі сельсавет

**Цярэ́шкавіцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Цярэшкавічы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года **Цярэшкавіцкі (Старацярэшкавіцкі) сельсавет** у складзе Дзятлавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Старыя Цярэшкавічы. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Новацярэшкавіцкага і Скіткоўскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. З 10 лютага 1931 года ў межах гарадской рысы горада Гомеля. З 27 ліпеня 1937 года ў складзе Гомельскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 23 мая 1962 года Старыя Цярэшкавічы перайменаваны ў Цярэшкавічы. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Цярэшкавіцкага сельсавета 13 населеных пунктаў. 29 чэрвеня 2012 года на тэрыторыі сельсавета ўтвораны пасёлак Васільеўка.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (14 населеных пунктаў) — 2604 чалавекі, з іх 89,2 % — беларусы, 6,3 % — рускія, 3,5 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (15 населеных пунктаў) — 2463 чалавекі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дзятлавіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Аляксандр Антонавіч Мілюцін

**Аляксандр Антонавіч Мілюцін** (, Свэса, Ямпільскі раён, Сумская вобласць, Украіна — ) — беларускі біяфізік, біяхімік. Доктар біялагічных навук (1993), прафесар (2001).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (біялагічны факультэт, 1972).

Працаваў у Сектары геранталогіі АН БССР (з 1972), Міжнародным дзяржаўным экалагічным універсітэце імя А. Д. Сахарава (з 1994, з ліпеня 1996 — прарэктар па вучэбнай рабоце, з верасня 1997 — в. а. рэктара, з сакавіка 1998 — рэктар).

Навуковыя інтарэсы: малекулярная радыебіялогія; біяхімія і біяфізіка мембран; малекулярная эндакрыналогія; малекуляная эпідэміялогія

## Літаратура 
* Структурно-функциональные перестройки биологических мембран и их роль в механизмах регуляции физиологических процессов при старении организма : автореферат диссертации … доктора биологических наук : 03.00.04 / Милютин Александр Антонович. — Минск, 1992.
* Структурно-функциональное состояние синаптосомальных мембран мозга животных разного вида и возраста : автореферат диссертации … кандидата биологических наук : 03.00.02 / Милютин Александр Антонович. — Минск, 1978.
* Мілюцін Аляксандр Антонавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2000. — Т. 10. — С. 375.
* Милютин Александр Антонович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 749. — Ошибочная информация: год смерти — 2003.
* Милютин Александр Антонович // Выпускники биологического факультета / [Белорусский государственный университет]. ― Минск, 2011. — С. 238—239.

Катэгорыя:Рэктары МДЭІ імя А. Дз. Сахарава
Collegium Nobilium (Вільня, піяры)

**Collegium Nobilium** (*Калегіум нобіліум*) — элітарная сярэдняя навучальная ўстанова ў Вільні. Адчыніў у 1738 годзе ордэн піяраў для дзяцей шляхты. Ініцыятарам стварэння быў С. Канарскі, які напісаў для калегіума правілы на ўзор статута «Калегіум назарэнум» у Рыме. 3-за фінансавых цяжкасцей, адсутнасці падтрымкі з боку магнатаў, недахопу кваліфікаваных выкладчыкаў праз некалькі год зачынены. Зноў адчынены у 1756 годзе па ініцыятыве Мацея Догеля, які стаў яго рэктарам. Пры калегіуме існаваў канвікт (інтэрнат). Выкладаліся ў асноўным свецкія дысцыпліны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Вільні
Катэгорыя:Піярскія калегіумы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1756 годзе
Катэгорыя:1756 год у Беларусі
Катэгорыя:1738 год у Беларусі
Катэгорыя:Адукацыя ў Вялікім Княстве Літоўскім
Валерый Іванавіч Дунай

**Валерый Іванавіч Дунай** (нар. , г. Слуцк, Мінская вобласць) — беларускі фізіёлаг. Кандыдат біялагічных навук (1999), дацэнт (2004). Рэктар Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта (з 2021 года).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Біялогія», 1995).

Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1995, гуманітарны факультэт, кафедра экалогіі чалавека, з 2008 — загадчык кафедры), Міжнародным дзяржаўным экалагічным універсітэце імя А. Д. Сахарава (2013—2015, рэктар), Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры (2015—2017, першы прарэктар), Інстытуце сучасных ведаў імя А. М. Шырокава (2017—2021, першы прарэктар).

11 сакавіка 2021 года прызначаны рэктарам Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Навуковыя інтарэсы: біялогія развіцця; нармальная фізіялогія.

## Літаратура 
* Роль монооксида азота в становлении терморегуляции в онтогенезе : диссертация … кандидата биологических наук : 14.00.17 : защищена 28.12.1999 : утверждена 17.03.2000 / Дунай Валерий Иванович. — Минск, 1999.
* Становление терморегуляции в онтогенезе: участие монооксида азота / В. И. Дунай. — Минск, 2005.
* Филогенез и онтогенез NO-ергической системы головного мозга / В. И. Дунай. — Минск, 2007.
* Влияние ингибитора синтазы NO, введенного в неонатальном периоде, на терморегуляцию при системном и локальном воспалении у взрослых крыс / В. И. Дунай // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя біялагічных навук. — 2007. — № 4. — С. 84—86.

Катэгорыя:Фізіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Рэктары МДЭІ імя А. Дз. Сахарава
Катэгорыя:Рэктары ПалесДУ
Апошняя бітва (Хронікі Нарніі)

**«Апошняя Бітва»** () — кніга брытанскага пісьменніка К. С. Льюіса, Апошняя кніга з серыі "Хронікі Нарніі". Яна была выпушчана ў 1956 годзе. Джулію і Яўстафія выклікаюць у Нарнію, каб дапамагчы наблізіць мір да караля Тырыяна, бо там пачала панаваць хітрая малпа па мянушцы Крывы чалавек. Ён апранае попу галаваломкі ў ільвіную шкуру і прымушае прыкідвацца Асланам. Ён прыносіць Каларменаў дзеля ўласнай выгады, дазваляючы яму секчы дрэвы, якія гавораць, і прадаваць Нарнію ў якасці рабоў. Ён настолькі бянтэжыць усіх нарнійцаў, што кажа ім, што Таш (бажаство Каларменаў) і Аслан (кіраўнік Нарніі) - адзін чалавек.   Джулія і Яўстафій дапамагаюць Тырыяну супраць Крывога чалавека і Калармены. Аднак яны трапляюць у пастку і ў крывавым баі кідаюцца ў стайню, якую збіраліся падпаліць у якасці ахвяры Ташу. Там яны сустракаюць усіх сваіх загінулых сяброў, у тым ліку Пятра, Луцыю, Эдмунда, прафесара Дыгары і цётку Полу. Яны назіраюць за канцом Нарніі. Аслан выклікае ўсіх істот. Кожны павінен глядзець Аслану ў вочы. У некаторых з іх "выраз твару раптам жахліва змяніўся: з'явіліся нянавісць і жах". Прайшла доля секунды, і раптам яны перасталі быць размаўлялымі жывёламі - яны сталі звычайнымі жывёламі. І ўсе істоты, якія так глядзелі на Аслана, збочылі направа - гэта значыць, злева ад яго - і зніклі ў яго вялікім чорным цені ". Іншыя істоты "глядзелі ў твар Аслана з любоўю, хоць некаторыя са страхам", знаходзячы прытулак у стайні, якая, аказваецца, была ўваходам у царства Аслана.

## Спасылкі
Катэгорыя:Хронікі Нарніі
Пётр Жылінскі

**Пётр Жылінскі** (1817—1887) — рымска-каталіцкі дзеяч, доктар багаслоўя.

## Біяграфія 
Святар ад 1842 года. Пробашч Віленскай Вастрабрамскай парафіі. Прэлат прэпазіт Віленскае кафедры, афіцыял кансісторыі. У 1866 і ў 1868—1883 гадах адміністратар Віленскай дыяцэзіі ў сувязі са ссылкай у Вятку біскупа Адама Станіслава Красінскага. Выявіў сябе як актыўны прыхільнік русіфікацыі касцёла. Бліжэйшымі памочнікамі яму ў гэтай справе былі ксяндзы Эдвард Тупальскі, Антоній Нямекша і Фердынанд Сенчыкоўскі. У лістападзе 1869 года падчас аўдыенцыі ў Аляксандра II заявіў, што з’яўляецца сапраўдным патрыётам Расіі і гатовы ўсім ахвяраваць дзеля Айчыны і цара. У 1871 годзе даў дазвол на выданне рускамоўнага катэхізму «*Рымска-каталіцкі катэхізіс пра паслухмянасць і адданасць прастолу і Айчыне нашай Расіі або тлумачэнне 4-й запаведзі Госпада, якая датычыць начальства і яго ўлады*». У 1876 годзе для паскарэння русіфікацыі касцёлаў былой Мінскай дыяцэзіі падзяліў яе на два візітатарствы — Мінскае і Слуцкае на чале з Фердынандам Сенчыкоўскім і Янам Юргевічам адпаведна. Палітыка адміністратара выклікала рэзкае супраціўленне вернікаў і святароў. 23 студзеня 1878 года Жылінскі атрымаў ліст ад кардынала Кацерыні, у якім Ватыкан абвінавачваў яго ў самавольным уступленні ў кіраванне дыяцэзіяй, а таксама ў спробах пазбыцца лепшых ксяндзоў і ўвесці ў касцёл рускую мову. Рым патрабаваў ліквідацыі пасад візітатараў. Пад канец 1882 года Пётр Жылінскі выехаў у Ватыкан, дзе адрокся ад ранейшых «памылак» і атрымаў адпушчэнне грахоў.

Узнагароджаны Ордэнам святой Ганны 2-й ступені з імператарскай каронай, Ордэнам святога Станіслава 2-й ступені з імператарскай каронай, залатым нагрудным крыжам, крыжам і медалём у гонар Крымскай вайны 1853—1856 і медалём у гонар здушэння паўстання 1863—1864 гадоў.

## Літаратура 
* Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864—1917 г. / Пад рэд. С. Куль-Сяльверставай. — Гродна: ГрДУ, 2001. — 322 с. .

## Спасылкі 
* Католическое духовенство Виленской епархии на 1872 г. 

Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва
Катэгорыя:Постаці расійскага каталіцтва
Collegium Nobilium (Вільня, езуіты)

**Collegium Nobilium** (*Калегіум нобіліум*; ) — элітарная сярэдняя навучальная ўстанова ордэна езуітаў у Вільні. Брала пачатак з заснаванага ў 1740 годзе стольнікам лідскім Д. К. Шышкам канвікта (бурсы) пры Віленскай акадэміі для ўтрымання 7 падлеткаў з незаможнай шляхты. З прыняццем сыноў багатай шляхты канвікт у 1552 годзе пераўтвораны Адамам Абрамовічам у калегіум са сваім складам выкладчыкаў і незалежнымі ад акадэміі вучэбнымі планамі, уласнай бібліятэкай. З 1765 года існаваў незалежна ад акадэміі, яго рэктар падначалены непасрэдна правінцыялу езуітаў. Вучылася каля 50 вучняў, у асноўным з багатых шляхецкіх родаў (Тышкевічаў, Агінскіх, Пузынаў, Валовічаў і інш.). У калегіуме навучалі польскай, лацінскай, нямецкай, французскай мовам, паэтыцы, рыторыцы, арыфметыцы, геаметрыі, трыганаметрыі, астраноміі, гісторыі, геаграфіі, музыцы, танцам, маляванню. Існаваў да 1775 года, калі на яго месцы Адукацыйная камісія адчыніла канвікт для сыноў незаможнай шляхты.

## Літаратура 
* 
* Piechnik L. Rzyt oka na powstanie, rozwój i likwidację jezuickiego Collegium Nobilium w Wilnie // Studia z dziejów oświaty i kultury umysłowej w Polsce XVIII—XX w. Wrocław etc., 1977;
* Puchowski K. Jezuickie kolegia szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Studium z dziejów edukacji elit. Gdańsk, 2007.

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Вільні
Катэгорыя:Адукацыя ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Езуіцкія калегіумы
Катэгорыя:1740 год у Беларусі
Іосіф Яўстаф’евіч Халецкі

**Іосіф Яўстаф’евіч Халецкі** — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

Паходзіў са шляхецкага роду Халецкіх герба «Халецкі». Сын Яўстафія Паўлавіча. Гараднічы рэчыцкі паміж 1501—1506 гадамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Іосіф Яўстаф’евіч
Катэгорыя:Гараднічыя рэчыцкія
Міхаіл Яўстаф’евіч Халецкі

**Міхаіл Яўстаф’евіч Халецкі** (? — пасля 1521) — ураднік і дыпламат Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Халецкіх герба «Халецкі». Сын Яўстафія Паўлавіча. Пасол у Арду ў 1484, 1496, 1501, 1511 гадах, адыгрываў важную ролю ва ўсходняй дыпламатыі Вялікага Княства Літоўскага, намеснік рэчыцкі ў 1511 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Старосты рэчыцкія
Катэгорыя:Дыпламаты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Памерлі ў XVI стагоддзі
Шчучынскі піярскі калегіум

**Шчучынскі піярскі калегіум** — сярэдняя навучальная ўстанова ў Шчучыне ў 1718—1832 гадах. У Шчучын піяраў запрасіў гаспадар мястэчка Ю. Глябіцкі ў 1718 годзе, які перадаў ім парафіяльны касцёл і ахвяраваў 23 735 злотых. Пасля маёнтак перайшоў да яго дачкі Тэрэзы, якая пацвердзіла фундацыю бацькі, тое ж зрабіў у 1726 годзе і сойм. Калегіум пры кляштары Св. Георгія заснаваны ў 1718 годзе (пры ім пэўны час дзейнічала семінарыя для ордэнскай моладзі, дзе выкладаліся нават усходнія мовы, дзейнічала аптэка). Існаваў на прыватныя ахвяраванні, падпарадкоўваўся Літоўскай навучальнай акрузе. Меў 3 класы і 5 выкладчыкаў. У 1783 годзе Адукацыйная камісія рэарганізавала калегіум у падакруговае вучылішча (у 1785 у ім было 119, у 1789 — 69 вучняў). Тут выкладаў прыродазнавец С. Юндзіл, вучыліся філосаф К. Нарбут, гісторык-археограф М. Догель і інш.

## Літаратура 
* 
* Łukaszewicz J. Historya szkół w Koronie i w Wielkiem Księstwie Litewskiem od najdawniejszych czasów aż do roku 1794. T. 4. Poznań, 1851;
* Сборник материалов для истории просвещения в России. Т. 1. СПб.. 1893;
* Белецкий А. В. Исторический обзор деятельности Виленского учебного округа за первый период его существования, 1803—1832. Отд. 3. Вильна, 1906;
* Beauvois D. Szkolnictwo polskie na zemiach litewsko-ruskich. 1803—1832. T. 2. Rzym; lublin, 1991.

Катэгорыя:Адукацыя ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Шчучын
Катэгорыя:Піярскія калегіумы

Катэгорыя:З’явіліся ў  1718 годзе
Катэгорыя:1718 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1832 годзе
Катэгорыя:Духоўныя навучальныя ўстановы Беларусі
Міхаіл Міхайлавіч Халецкі

**Міхаіл Міхайлавіч Халецкі** (? — пасля 1534)  — ураднік і дыпламат Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Халецкіх герба «Халецкі». Сын Міхаіла Яўстаф’евіча.

Гараднічы кіеўскі, староста оўруцкі, пасол у Крым у 1521 годзе.

Жанаты быў з невядомай імем дачкой князя Канстанціна Крошынскага і Ганны, дачкі смаленскага акольнічага Івана Кошкі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дыпламаты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гараднічыя кіеўскія
Катэгорыя:Старосты оўруцкія
Андрэй Халецкі

**Андрэй Есіфавіч Халецкі** (*Андрэй Іосіфавіч*; ? — да 6 лютага 1595) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Халецкіх герба «Халецкі». Сын Есіфа Міхайлавіча і Даброхны з Галоўчынскіх. 

Рэчыцкі пісар земскі ў 1569 годзе, суддзя земскі з 1579 года, маршалак з 1589 года. Пасол на сойм 1569 года, падпісаў акт Люблінскай уніі 1569 года, пасол у Вялікае Княства Маскоўскае з паведамленнем пра заключэнне уніі. Удзельнічаў у Інфлянцкай вайне 1558—1582 гадоў, у тым ліку ў баях пад Полацкам, Вялікімі Лукамі, Псковам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Памерлі ў 1590-я гады
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Дыпламаты Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі земскія рэчыцкія
Катэгорыя:Пісары земскія рэчыцкія
Катэгорыя:Суддзі земскія рэчыцкія
Катэгорыя:Удзельнікі Лівонскай вайны
Есіф Міхайлавіч Халецкі

**Есіф Міхайлавіч Халецкі** (? — 1559)  — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Халецкіх герба «Халецкі». Сын Міхаіла Міхайлавіча. Староста оўруцкі ў 1544—1553 гадах, чаркаскі і канеўскі з 1555 года, маршалак гаспадарскі з 1558 года.

У 1537 годзе разам з братам Астафам атрымаў пацвярджальны прывілей на Хальч, калі Гомельскае староства было вернута з-пад улады Вялікага Княства Маскоўскага.

## Сям’я 
У шлюбе з Даброхнай, дачкой Мацвея Мікітавіча, князя Галоўчынскага. Іх дзеці:
* Андрэй (? — да 1595), дыпламат;
* Рэгіна.

У шлюбе з Ганнай, дачкой Дзмітрыя Корсака. Іх дзеці:
* Канстанцін (? — пасля 1567).

У шлюбе з Фядорай, дачкой Мікалая Сідара Копця, каралеўскага маршалка. Іх дзеці:
* Дзмітрый (пам. 1598), вялікі пісар літоўскі;
* Ян (? — 1610/1618), вялікі мечнік літоўскі;
* Васіль (? — да 1578);
* Соф’я Элеанора, жонка Марціна Тышкевіча, сына берасцейскага ваяводы Юрыя Тышкевіча;
* Марына.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Старосты оўруцкія
Катэгорыя:Старосты чаркаскія
Катэгорыя:Старосты канеўскія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Аляксандр Халецкі

**Аляксандр Халецкі** (? — да 12 кастрычніка 1651) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Халецкіх герба «Халецкі». Сын Дзмітрыя Есіфавіча.

Вучыўся ў Лёвене. Войт віленскі ў 1610—1620 гадах, каралеўскі сакратар у 1620, маршалак лідскі з 1623 года. Шмат разоў выбіраўся паслом на соймы, яго маршалак у 1627, дэпутат Трыбунала ВКЛ у 1628—1632 гадах.

## Сям’я 
У шлюбе з Ганнай, дачкой Мацея Бажымінскага, дзяцей не было.

У шлюбе з Альжбетай, дачкой ваяводы менскага Гедэона Дунін-Раецкага, меў дзяцей:
* Яўстах, манах;
* Гедэон Аляксандр (пам. 1696), староста навасельскі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Лаўрэш Л.* Маршалкі Лідскага павета // Лідскі летапісец. № 2 (90). 2020.

Катэгорыя:Памерлі ў 1651 годзе
Катэгорыя:Войты віленскія
Катэгорыя:Каралеўскія сакратары
Катэгорыя:Маршалкі Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі земскія лідскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Дэпутаты Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Ян Іосіфавіч Халецкі

**Ян Іосіфавіч Халецкі** (? — да 24 жніўня 1615) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Халецкіх герба «Халецкі». Сын Есіфа Міхайлавіча і Фядоры з Копцяў. Маршалак гаспадарскі ў 1588—1589 гадах, мечнік вялікі літоўскі з 1589 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Памерлі ў 1610-я гады
Катэгорыя:Мечнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Уладзіслаў Юрый Халецкі

**Уладзіслаў Юрый Халецкі** (30 мая 1606, мяст. Ваганаў, Берасцейскае ваяводства — 4 лютага 1668) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Халецкіх герба «Халецкі». Сын Яна Іосіфавіча. З 1625 года служыў у войску. Падкаморы і староста мазырскі з 1654 года, стражнік вялікі літоўскі з 1656 года. Шмат разоў быў паслом на соймы, дэпутатам Трыбунала ВКЛ, яго маршалкам у 1649 годзе. Вызначыўся ў час баявых дзеянняў з Б. Хмяльніцкім, у бітве пад Берасцечкам 1651 года, са шведскімі і расійскімі войскамі.

У 1655 годзе стаў членам Тышавецкай канфедэрацыі, створанай польскімі магнатамі і шляхтай для барацьбы супраць шведскіх акупантаў. У 1656 годзе удзельнічаў у трохдзённай бітве са шведамі пад Варшавай.

Памёр 4 лютага 1668 года. Пахаваны ў бернардзінскім кляштары ў Нясвіжы.

## Сям’я 
З 1634 года ў шлюбе з Крысцінай са Стравінскіх. У іх было тры сыны:

* Караль Казімір Халецкі (пам. 1696)
* Крыштаф Халецкі
* Баляслаў Аляксандр Халецкі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Падкаморыя мазырскія
Катэгорыя:Старосты мазырскія
Катэгорыя:Стражнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Дэпутаты Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Высокім
Міхал Халецкі

**Міхал Халецкі** (12 лістапада 1679, мяст. Вяйсеі, Гарадзенскі павет — 24 студзеня 1715) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Халецкіх герба «Халецкі». Сын старосты мазырскага Караля Казіміра. 

Староста мазырскі з 1695 года, абозны вялікі літоўскі з 1709 года, пасол на соймы 1696—1697 гадоў. Палкоўнік войска ВКЛ (1697), ваяваў супраць Сапегаў у бітве пад Алькенікамі ў 1700 годзе. У 1703 годзе пасол да цара Пятра I.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Старосты мазырскія
Катэгорыя:Абозныя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Палкоўнікі Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лаздзіяйскім раёне
Катэгорыя:Дыпламаты Рэчы Паспалітай
Хамаілы

]]
**Хамаілы** (арабск. *хамаіл* — «тое, што носяць пры сабе», «талісман», «амулет») — у беларускіх татар кнігі малога фармату, у якіх сабраны малітвы на арабскай і цюркскай мовах, асобныя суры (айаты) Карана, тлумачэнні рэлігійных абрадаў, а таксама парады па лячэнні хвароб, , календары шчаслівых і нешчаслівых дзён. Звычайна арабскія і цюркскія тэксты суправаджаюцца тлумачэннямі на беларускай або польскай мовах. Узорам для хамаілаў беларускіх татар былі рукапісы, прывезеныя з мусульманскіх краін, напрыклад, Турцыі, хаця назва «хамаілы» у інш. раёнах мусульманскага свету не выкарыстоўвалася для малітоўнікаў.
]]
]]

Вылучаюць хамаілы «молінскія» (прызначаліся для мул — «мол», змяшчалі малітвы і тлумачэнні абрадаў), «фалдзейскія» (служылі варажбітам, знахарам — «фалдзеям», змяшчалі астралагічныя табліцы і магічныя рэцэпты супраць розных хвароб) і універсальныя. Сярод татарскіх кніг хамаілы былі найбольш распаўсюджанымі ў паўсядзённым ужытку рукапісамі. У кожнай мусульманскай сям’і быў адзін ці некалькі хамаілаў.

Практыка іх перапісвання працягвалася даўжэй за інш. кнігі — зарэгістраваны хамаілы 1971 і 1986 гадоў. Старэйшы хамаіл (1-я пал. 17 ст.) знаходзіцца ў бібліятэцы Лейпцыгскага ўніверсітэта («фалдзейскі»). У Беларусі хамаілы захоўваюцца ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі (7 экз.), Цэнтральнай навуковай бібліятэцы НАН Беларусі (8 экз.), Гродзенскім дзяржаўным музеі гісторыі рэлігіі (11 экз.) і ў прыватных калекцыях.

## Літаратура 
* 
* Рукапісныя і друкаваныя кнігі бела-рускіх татараў: Каталог выставы. (Да 600-годдзя татарскага асадніцтва на Беларусі). Мн., 1997;
* Drozd A., Dziekan М. М., Мajda Т. Piśmiennictwo i muhiry Tatarów polsko-litewskich. Warszawa, 2000;
* Мишкинeнe Г. Древнейшие рукописи литовских татар: (Графика. Транслитерация. Перевод. Структура и содержание текстов). Вильнюс, 2001;
* Рукапісы беларускіх татараў канца XVII — пачатку XX стагоддзя з калекцыі Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі: Каталог / Уклад.: І. А. Ганчарова, А. І. Цітавец, М. У. Тарэлка. Мн., 2003;
* Мишкинене Г., Намавичюте С., Покровская Е. Каталог арабскоалфавитных рукописей литовских татар. Вильнюс, 2005.

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары
Катэгорыя:Кнігі
Катэгорыя:Іслам
Катэгорыя:Іслам у Беларусі