open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бастон (тканіна)

**Бастон** ( — ад назвы горада Бостан) — чыставаўняная тканіна саржавага перапляцення, якая выпрацоўваецца з грабэннай мерынасавай пражы сярэдніх і высокіх нумароў (тонкай), скручанай у 2 і больш нітак.

Бастон выпускаецца галоўным чынам гладкаафарбаваным у цёмныя колеры (сіні, чорны, карычневы).

Адрозніваецца падвышанай зносаўстойлівасцю.

## Літаратура 
* 
* Бостон // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства / ред. И. М. Скворцов и др. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия» — 1959.

Катэгорыя:Шарсцяныя тканіны
Бустан

**Бустан** (, ) — горад у Каракалпакстане, Узбекістан. Цэнтр Элікалінскага раёна. Размешчаны за 13 км ад чыгуначнай станцыі Элікала (на лініі Нукус — Міскін).

Статус горада з 1983 года (да гэтага з 1970-х гадоў меў статус пасёлка гарадскога тыпу).

У горадзе размешчаны прадпрыемствы лёгкай прамысловасці.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Узбекістана
Катэгорыя:Каракалпакстан
Артэрыяльная пратока

**Артэрыяльная пратока** (; таксама **Баталава пратока** ад імя італьянскага лекара Леанарда Батала) — пратока, верхні аддзел 6-й артэрыяльнай дугі, які злучае ў эмбрыёнаў наземных пазваночных лёгачны ствол са спінной аортай.

Неўзабаве пасля нараджэння зарастае і ператвараецца ў непраходны для крыві артэрыяльны звязак (). З дапамогай артэрыяльнай пратокі вянозная кроў лёгачнай артэрыі прымешваецца да чыстай (артэрыяльнай) крыві аорты. У некаторых выключных выпадках артэрыяльная пратока не зарастае, пры гэтым узнікае прыроджаны парок сэрца — адкрытая артэрыяльная пратока.

У кракадзілаў ёсць сасуд, аналагічны артериальнай пратоцы, які застаецца ў іх на ўсё жыццё і гэтак жа змешвае вянозную кроў з артэрыяльнай; гэта — левая аортная дуга (arcus aortae sinister), якая выходзіць з правага страўнічка (і, такім чынам, змяшчае вянозную кроў) і злучае ззаду сэрца з правай аортнаю дугою (arcus aortae dexter), якая пачынаецца ў левым жалудачку сэрца і змяшчае чыстую артэрыяльную кроў для ўтварэння ствала аорты (truncus aortae).

## Зноскі 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эмбрыялогія
Шыйная грыўня

**Шыйная грыўня** — упрыгажэнне накшталт абруча з бронзы, білону, серабра, якое насілі на шыі (па-стараславянску — грыве).

Вядома з 2-га тысячагоддзя да н. э., на тэрыторыі Беларусі з ранняга жалазнега веку, найбольш распаўсюджана ў 9-13 ст. Большасць грывен, выяўленых у Беларусі, знойдзеных ў курганах, належаць балтам (Лясная, Казлоўцы, Укля і іншыя). Ёсць і славянскія шыйныя грыўні.

Падзяляюцца на:
* пласціністыя (арнаментаваны косымі крыжыкамі, ромбамі, трохвугольнікамі з насечак і елачак, часта з прымацаванымі трапецападобнымі падвескамі);
* вітыя (з чатырохграннымі, конуса- і петлепадобнымі, пласціністымі, Т-падобнымі канцамі).
Залатыя і сярэбраныя шыйныя грыўні былі адзнакай улады (знойдзены ў 1960-х гг. і 1980 у Казярожскіх рэчавых скарбах).

## Літаратура 
* Дучыц Л. У. Грыўня шыйная // Энцыклапедыя Археалогія і нумізматыка Беларусі. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1993.

Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:Упрыгажэнні
Тан (напой)

вытворасці|thumb|90px]]
**Тан** () — кісламалочны напой, які гатуецца з каровінага ці казінага малака з закваскай дражджамі, балгарскай палачкай і тэрмафільным стрэптакокам, а таксама з даданнем падсоленай вады. Шырока распаўсюджаны ў Закаўказзі, дзе традыцыйна гатуецца з мацуна.

Па рэцэптуры падобны з айранам.

## Гл. таксама 
* Жэнгялоў хац

Катэгорыя:Кісламалочныя прадукты
Катэгорыя:Азербайджанская кухня
Катэгорыя:Армянская кухня
Катэгорыя:Іранская кухня
Балотныя глебы

**Балотныя глебы** — глебы з вялікай колькасцю нераскладзеных і паўраскладзеных раслінных рэшткаў (торфу), якія назапашваюцца ў іх пад уплывам доўгага залішняга ўвільгатнення.

Балотныя глебы па ступені развіцця працэсаў торфаўтварэння і аглейвання, што характэрна для іх, дзеляцца на тарфяныя (пласт торфу больш за 50 см), торфа-гліністыя (пласт торфу менш за 50 см, пад ім глеевы гарызонт) і глеева-балотныя, у якіх суцэльнага пласта торфу няма. З гаспадарчага пункту гледжання балотныя глебы прынята дзяліць на кіслыя, нейтральныя і шчолачныя, а таксама на саланчакаватыя, саланцаватыя, карбанатныя і жалезістыя.

Пасля асушэння і правядзення аграмеліярацыйных мер балотныя глебы могуць ператварацца ў высокапрадукцыйныя сельскагаспадарчыя ўгоддзі. На іх вырошчваюць высокія ўраджаі гародніны, бульбы, шматгадовых траў, канопляў і іншых культур. Распаўсюджаныя балотныя глебы ў паўночнай частцы Еўразіі.

Катэгорыя:Глебы
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Паўднёвая група войскаў

**Паўднёвая група войскаў** (ПГВ) — аператыўна-стратэгічнае з'яднанне Узброеных Сіл СССР, часова раскватараванае на тэрыторыі Балгарыі і Румыніі (1945—1947) і Венгрыі (1956—1991).

## ПГВ (1-е фармаванне) 
Утворана ў адпаведнасці з Дырэктывай СВГК № 11098 ад 29 мая 1945 года, 15 чэрвеня 1945 года са злучэнняў і частак Савецкай Арміі, што знаходзіліся да гэтага моманту на тэрыторыі Балгарыі і Румыніі, пасля заканчэння Вялікай Айчыннай вайны. Кіраванне Паўднёвай групы войскаў сфармавана на базе кіравання 3-га Украінскага фронту.

Асноўным заданнем групы войскаў быў кантроль за выкананнем Балгарыяй і Румыніяй умоў перамір’я, заключанага гэтымі краінамі з саюзнымі дзяржавамі.

Расфармавана пасля падпісання 10 лютага 1947 года ў Парыжы мірных дагавораў з Балгарыяй і Румыніяй, а яе функцыі перайшлі да зноў створанай Асобнай механізаванай арміі.

## ПГВ (2-е фармаванне) 
10 чэрвеня 1945 года была сфармавана Цэнтральная група войскаў. У склад групы ўваходзілі савецкія войскі, якія дыслакаваліся ў Аўстрыі і Венгрыі. У 1955 годзе ЦГВ была расфармавана, злучэнні і часткі былі выведзены з Аўстрыі на тэрыторыю СССР, а з астатніх на тэрыторыі Венгрыі войскаў быў у верасні 1955 года сфармаваны Асобы корпус. Кіраванне корпуса знаходзілася ў горадзе Секешфехервары. Пасля Венгерскага паўстання ў кастрычніку-лістападзе 1956 года ў кіраўніцтва СССР паўстала патрэба стварэння новай ваеннай групоўкі на тэрыторыі Венгрыі. Так, 24 лістапада 1956 года на нарадзе ваенных камендантаў у Будапешце маршал І.С. Конеў абвясціў рашэнне савецкага ўрада пра стварэнне ў Венгрыі Паўднёвай групы войскаў.

Надалей свой праўны статус ПГВ атрымала ў выніку пагадненні, заключанага паміж СССР і Венгрыяй 28 мая 1957 года. Дадзенае пагадненне афіцыйна вызначыла праўны статус савецкіх войскаў, змешчаных у Венгрыі.

У пачатковым перыядзе фармавання ў складзе і нумарацыі злучэнняў і частак ПГВ адбываліся змены, але, пачынаючы з 1965 года, у складзе ПГВ на сталым грунце разам з злучэннямі і часткамі групавога падначалення знаходзіліся 13 гвардзейская танкавая дывізія, 19 гвардзейская танкавая дывізія, 93 гвардзейская мотастралковая дывізія і 254 мотастралковая дывізія.

Паўднёвая група войскаў (кіраванне і штаб групы войскаў - Будапешт) падначальвалася Галоўнакамандуючаму войскамі Паўднёва-заходняга кірунку. Авіяцыйную падтрымку ажыццяўлялі ВПС ПГВ, з 1967 года — 36-я паветраная армія.

Аб’яднанне скончыла сваё існаванне 16.06.1991 г., хоць вывад войск пачаўся яшчэ ў маі 1989 г., калі група мела прыкладна 70 тыс. ваеннаслужачых, 950 танкаў, 600 БМП і БТР, 650 гармат, мінамётаў і РСЗА, 120 самалётаў і 123 верталётаў.

## Літаратура 
* Феськов В. И., Голиков В. И., Калашников К. А., Слугин С. А. Вооружённые Силы СССР после Второй мировой войны: от Красной Армии к Советской (часть 1: Сухопутные войска) / под науч. ред. В. И. Голикова. — Томск: Изд-во НТЛ, 2013. — 640 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-89503-530-6.

## Спасылкі 
* http://www.tankfront.ru/ussr/tp/tp039.html
* Сайт Музея ВВС ЮГВ
* Сайт ЮГВ.su 
* Сайт ЮГВ

Катэгорыя:Гісторыя Балгарыі
Катэгорыя:Гісторыя Венгрыі
Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР
Кроў у басейне

**«Кроў у басейне»** — неафіцыйная назва матча па воднаму пола паміж зборнымі СССР і Венгрыі, які прайшоў на Алімпійскіх гульнях у Мельбурне 6 снежня 1956 года.

Матч адбыўся менш чым праз месяц пасля падаўлення савецкімі войскамі Венгерскага паўстання 1956 года. Становішча перад матчам было напалена. Сваю назву ў СМІ матч атрымаў дзякуючы кадрам, што абыйшлі свет, на якіх гулец зборнай Венгрыі Эрвін Задар дагульвае апошнія дзве хвіліны матча з моцным рассячэннем брыва, атрыманым у змаганні з савецкімі ватэрпалістамі. Гэтыя кадры былі ўспрыняты многімі сучаснікамі як сімвалічная адсылка да падзей, што мелі месца ў Венгрыі падчас паўстання.

## Падзеі матча 
Раніцай перад матчам гульцы зборнай Венгрыі пачалі кпіць з савецкіх спартсменаў, перакручваючы фразы на рускай мове ў розных інтэрв'ю для СМІ. Сама гульня ішла ў бескампрамісным змаганні з шматлікімі фаламі і ўзаемнымі ўдарамі. За некалькі хвілін да канца матча зборная Венгрыі выйгравала з лікам 4:0. У гэты момант гулец зборнай СССР Валянцін Пракопаў, не вытрымаўшы слоўных правакацый з боку венгра Эрвіна Задара, нанёс яму ўдар кулаком і рассек скуру над правым вокам, што выклікала моцны крывацёк. Нягледзячы на гэта, венгерскі спартсмен працягнуў гульню, пакідаючы за сабой крывавы след у басейне. Дадзены факт выклікаў абурэнне гледачоў, большасць з якіх адкрыта сімпатызавала венгерскай зборнай, некаторыя гледачы выбеглі да басейна і пачалі скандаваць антысавецкія лозунгі і пляваць у ваду. У падзеі ўмяшалася паліцыя і аднавіла парадак ля басейна. Аднак матч быў спынены, і зборнай СССР была залічана параза ў сувязі з тым, што на момант астаноўкі гульні зборная Венгрыі вяла ў ліку. Пазней венгры выйгралі фінальны паядынак у зборнай Югаславіі з лікам 2:1 і сталі алімпійскімі чэмпіёнамі.

Адразу ж пасля сканчэння Алімпійскіх гульняў палова ігракоў зборнай Венгрыі, якія прымалі ўдзел у Алімпійскім турніры, папрасіла палітычнага прытулку на Захадзе, а ўвогуле 100 венгерскіх спартсменаў вырашылі не вяртацца пасля Алімпіяды на радзіму.

## У фільме 
У 2006 годзе да 50-годдзя Венгерскага паўстання, дакументальнага фільма *сваволю свабоды*, выраблены Крысцінай Лэйсі і Торам Халварсэнам, які распавёў гісторыю пра матч. Квенцін Таранціна апісаў гэта як "лепшая невымоўныя гісторыі". Дакументальны фільм быў расказаны легендарным алімпійскім плыўцом Маркам Спітцам.

Таксама ў 2006 годзе мастацкі фільм пра матч быў выпушчаны пад назвай *Дзеці Славы* (венгерская назва: *Szabadság, szerelem*). 

Інцыдэнт таксама паказвае ў 1978 годзе аўстралійскі фільм *Франтавыя навіны*.

## Спасылкі 
* Артыкул, прысвечаны падзеям на сайце Радыё «Свабодная Еўропа» 

Катэгорыя:Воднае пола на летніх Алімпійскіх гульнях 1956
Катэгорыя:Воднае пола
Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 1956
Катэгорыя:Скандалы і канфлікты на Алімпійскіх гульнях і вакол іх
Друкарня

**Друкарня** — паліграфічнае вытворчае прадпрыемства, на якім у агульным выпадку ажыццяўляецца падрыхтоўка да друку (выраб друкаваных формаў, клішэ, штампаў для высечкі, фотаформаў), нанясенне малюнка на носьбіт (папера, пластык, метал) — друк накладу, а таксама паслядрукавая апрацоўка друкаванай прадукцыі (брашуроўка, пераплёт, ламінацыя, цісненне, кангрэў, высечка, злепванне і т. п.).

Друкарні могуць быць універсальнымі або спецыялізавацца на асобных спосабах друку і відах друкаванай прадукцыі. Увесь цыкл паліграфічных работ друкарняў звычайна дзеліцца на тры этапы: дадрукавая падрыхтоўка (прэпрэс), друк і паслядрукавая апрацоўка.

## Гісторыя 
У 1438 годзе ў Страсбургу (Святая Рымская імперыя; цяпер дэпартамент Ніжні Рэйн, Францыя) вынаходнік Іаган Гутэнберг заснаваў першую ў Еўропе друкарню. 6 жніўня 1517 года ў сваёй друкарні ў Празе (Чэшскае каралеўства) Францыск Скарына выдаў першую друкаваную кнігу на старабеларускай мове, якой стаў Псалтыр.

### Беларусь 
У 1520 годзе ў Вільні (цяпер Літва) Францыск Скарына стварыў першую друкарню ў Вялікім Княстве Літоўскім, у якой выдаў на старабеларускай мове «Малую падарожную кніжыцу» ў 1522 годзе і кнігу «Апостал» ў 1525 годзе. У 1553 годзе ў Брэсце (Вялікае Княства Літоўскае) заснавалі першую друкарню ў межах сучаснай Рэспублікі Беларусь. Цягам 16-17 стагоддзяў найбольшымі ў ВКЛ былі Еўінская друкарня (Троцкі павет; цяпер Эляктрэнайскае самакіраванне, Віленскі павет, Літва), Нясвіжская друкарня (Наваградскі павет; цяпер Мінская вобласць, Беларусь) і друкарня Мамонічаў у Вільні. Пры канцы 18 ст. адчынілі Віцебскую, Гродзенскую, Магілёўскую і Мінскую губернскія друкарні (Расійская імперыя). На пачатку 20 ст. у Беларусі налічвалася 123 друкарні і літаграфічныя прадпрыемствы. На 1 студзеня 1997 г. існавала 341 друкарня, з іх 135 (40 %) дзяржаўных. Найбольшымі з іх былі: Паліграфічны камбінат імя Якуба Коласа (Мінск), Мінская фабрыка каляровага друку і Беларускі дом друку.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Друкарні
Анатоль Сяргеевіч Буяльскі

**Анатоль Сяргеевіч Буяльскі** (15 снежня 1959, Мінск) — галоўны трэнер жаночай нацыянальнай зборнай Беларусі па баскетболе.

## Кар’ера 
Трэніраваў мінскія СДЮШАР «Гарызонт» (1979—1994) і «Гарызонт» (1994—1999), літоўскую «Жуведру» (1999—2000), польскія клубы «Лончнасць» (2000—2003) і «Мяблотап» (2003—2004), расійскія «Энжэ» (2004—2005) і «Дынама-Энергія» (2005—2007). Прыводзіў «Гарызонт» да перамог у чэмпіянаце Беларусі і Балтыйскай лізе. Вывеў «Лончнасць» у польскую суперлігу. Быў названы трэнерам года ў Польшчы. Трэнер года Беларусі 2006.

Галоўны трэнер жаночай нацыянальнай зборнай Беларусі (1994−1998, 2002−2011, 2014−2016). У 2007 годзе ўпершыню вывеў зборную Беларусі ў фінальную частку чэмпіянату Еўропы і адразу прывёў яе да бронзавых узнагарод. У 2008 годзе каманда пад яго кіраўніцтвам заваявала пуцёўку на Алімпійскія гульні, стаўшы першай у гісторыі беларускага спорту камандай па гульнявым відам спорту, якая трапіла на летнія Алімпійскія гульні. У 2010 годзе вывеў зборную ў паўфінал чэмпіянату свету. Пакінуў каманду пад канец 2011 года па асабістаму жаданню. У 2014 годзе вярнуўся ў зборную. Вывеў каманду на Алімпійскія гульні 2016.

Жанаты, мае сына ад першага шлюбу і дачку ад другога.

Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры «Гарызонта» Мінск
Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Беларусі па баскетболе
Катэгорыя:Трэнеры ЖБК «Лончнасць» Ольштын
Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Беларусі па баскетболе U-20
Пісталет-кулямёт Шпагіна

**7,62-мм пісталет кулямёт узору 1941 года сістэмы Шпагіна (ПКШ)** — савецкі пісталет-кулямёт, распрацаваны ў 1940 годзе канструктарам Г. С. Шпагіным пад патрон 7,62×25 мм ТТ і прыняты на ўзбраенне Чырвонай арміі 21 снежня 1940 года. ПКШ нароўні з ППС-43 з'яўляўся асноўным пісталетам-кулямётам савецкіх узброеных сіл у Вялікай Айчыннай вайне.

Пасля сканчэння войны, да сярэдзіны 1960-х гадоў ПКШ быў зняты з узбраення Савецкай Арміі і паступова заменены аўтаматам Калашнікава. На ўзбраенні падраздзяленняў ваенізаванай аховы і МУС шэрага краін СНД складаецца і дагэтуль.

Таксама, у паваенны перыяд ПКШ у велізарных колькасцях пастаўляўся ў дружалюбныя СССР краіны, працяглы час складаўся на ўзбраенні войскаў розных дзяржаў, выкарыстоўваўся нерэгулярнымі фармаваннямі і на працягу ХХ стагоддзі ўжываўся ва ўзброеных канфліктах па ўсім свеце.

На дадзены момант прадаецца грамадзянскім як паляўнічы карабін для аматарскай стральбы з нязначнымі дапрацоўкамі (перакладнік агню падвараны ў становішчы для адзінкавых стрэлаў, у краме ўсталяваны абмежавальнік на 10 патронаў, можа быць зроблена кярненне дульнага зрэзу і чашкі засаўкі ў раёне ўдарніка).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Юрий Пономарёв. ППШ-41: оружие Победы // журнал «Калашников. Оружие, боеприпасы, снаряжение» № 9, 2005. стр.14-23
* Сергей Монетчиков. Пистолет-пулемёт Шпагина ППШ — оружие Победы // журнал «Мастер-ружьё», № 2 (23), 1998. стр.5-13

## Спасылкі 
* Пистолет-пулемет Шпагина ППШ-41 (СССР)
* Пистолет-пулемет ППШ-41 (СССР). История, конструкция, преимущества и недостатки на сайте armoury-online.ru
* ППШ-41
* Судьба человека — судьба оружия: ППШ (Передача цикла «Цена Победы» на радио «Эхо Москвы»)

Катэгорыя:Пісталеты-кулямёты
Катэгорыя:Пісталеты-кулямёты Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Пісталеты-кулямёты СССР
Геза Кадаш

**Геза Кадаш** (;  — ) — венгерскі плывец, прызёр Алімпійскіх гульняў, чэмпіён Еўропы.

Геза Кадаш нарадзіўся ў 1926 годзе ў Эгеры. У 1947 годзе заваяваў срэбны медаль чэмпіянату Еўропы. У 1948 годзе на Алімпійскіх гульнях у Лондане заваяваў бронзавы медаль на дыстанцыі 100 м вольным стылем і срэбны медаль у эстафеце 4×200 м вольным стылем. Таксама ён выступіў на дыстанцыі 400 м вольным стылем, але там быў толькі 4-м. У 1952 годзе ўзяў удзел у Алімпійскіх гульнях у Хельсінкі, але не заваяваў медалёў. У 1954 годзе стаў уладальнікам залатога і бронзавага медалёў чэмпіянату Еўропы.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Плыўцы на летніх Алімпійскіх гульнях 1948 года
Катэгорыя:Плыўцы на летніх Алімпійскіх гульнях 1952 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1948 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1948 года
Катэгорыя:Плыўцы Венгрыі
Сораць

**Сораць** () — рака ў Пскоўскай вобласці Расіі, правы прыток ракі Вялікая. Выцякае з Міхалкінскага возера ў Наваржэўскім раёне Пскоўскай вобласці на поўначы Бяжаніцкага ўзвышша. Працякае па тэрыторыі Наваржэўскага, Бяжаніцкага і Пушкінагорскага раёнаў Пскоўскай вобласці. Вусце ракі Сораць знаходзіцца за 161 км па правым беразе ракі Вялікая. Даўжыня ракі — 80 км, плошча вадазборнага басейна — 3910 км².

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Чудскага возера
Плюса

**Плю́са** () — рака ў Пскоўскай і Ленінградскай абласцях Расіі, правы прыток ракі Нарва.

Даўжыня ракі 281 км, плошча вадазбору — 6550 км². Сярэдні расход вады каля горада Сланцы складае 46,3 Густата рачной сеткі ў басейне ракі 0,64 км/км².

На рацэ горад Сланцы, гарадскі пасёлак Плюса, сяло Ляды і іншыя населеныя пункты.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Плюсса (Плюсса-еги) // Государственный водный реестр РФ
* *Жук В. А.* Плюсса // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Ленінградскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Нарвы
Бія

**Бія** (; ) — рака ў Рэспубліцы Алтай і ў Алтайскім краі Расіі. У сутоцы з р. Катунь, утварае раку Об. Даўжыня 301 км, плошча басейна 37 тыс. км². Выцякае з Цялецкага возера. У вярхоўях цячэ ў вузкай даліне, парогамі; ніжэй вусця р. Лебедзь даліна пашыраецца. Жыўленне пераважна снегавое і дажджавое. Разводдзе працяглае. Сярэдні гадавы расход вады 477 м³/сек (ля г. Бійск). Замярзае ў вярхоўях ў канцы лістапада — пачатку снежня (на асобных участках ледастаў назіраецца не кожны год), у нізоўях ў сярэдзіне лістапада; адкрываецца ў вярхоўях ў пачатку красавіка, у нізоўях у сярэдзіне красавіка. Рэгулярнае суднаходства да г. Бійск, у высокую ваду прыкладна на 200 км ад вусця.

Катэгорыя:Рэкі Рэспублікі Алтай
Катэгорыя:Рэкі Алтайскага края
Šljach Da Dnja Adnaŭlieńnja Stomlienaj Maci

**«Šljach Da Dnja Adnaŭlieńnja Stomlienaj Maci»** (Шлях да Дня аднаўлення стомленай Маці) — дэбютны альбом праекта «Pragnavit», выдадзены ў 1997 годзе.

Альбом уяўляе сабой завяршэнне касмаганічнага Цыклу і яго адлюстраванне ў Традыцыі.

## Спіс кампазіцый 
# «Kreŭnaść» (3:15)
# «Njanaviść Praz Vočy Vaŭkałaka» (4:15)
# «Pjarunava Kvietka» (3:30)
# «Karnictva» (5:41)
# «Zmročny Čas Śćjužnaga Ŭładańnja» (12:23)
# «Šljach Da Dnja Adnaŭlieńnja Stomlienaj Maci» (14:21)

Катэгорыя:Альбомы 1997 года
Катэгорыя:Альбомы Pragnavit
Жэнгялоў хац

**Жэнгялоў хац** (; таксама **жангялоў хац**, **жынгялоў хац**) — хлебная аладка з начыннем з дробна нарэзанай зеляніны розных раслін, традыцыйная страва ў кухні армян Нагорнага Карабаха. Падобная да іншых страў каўказскіх народаў: кутаб з зелянінай, афар.

Пад канец красавіка 2015 года ў Нагорна-Карабахскай Рэспубліцы адбыўся фестываль «Жэнгялоў хац».

## Гатаванне 
Прэснае цеста раскочваецца ў тонкую, як папера, плоскую аладку, а потым начыняецца сумессю з 10—20 сартоў рознай дзікай і садовай дробна нарэзанай зеляніны з алеем. Важнай характарыстыкай стравы з’яўляецца слушна складзены букет. Аснову начыння павінна складаць зеляніна без рэзка выяўленага густу і паху, напрыклад, ліставая салата, шпінат, лебяда, лісце буракоў, макрыца, пастухова сумка, лісты фіялкі і падобныя травы. Зеляніны ж са спецыфічным густам, як кервель ажурны, крапіва, зялёная цыбуля, кіслай, як шчаўе, ці рэзкай, як маркоўнік, павінна быць менш; зусім крыху патрабуецца траў, што маюць гаркавы густ, такіх як дзьмухавец. Апроч таго, у начынне можа ўваходзіць брынза і падсмажаная рэпчатая цыбуля. Выпякаецца каля 10 хвілін на распаленай жароўні, званай «садж» , альбо ў тандыры цягам пары хвілін. Ужываюць гэту страву з півам, танам, віном. Жэнгялоў хац асабліва папулярны ў час Вялікага посту.

Выява:Jengyal.jpg |Нарэзаная зеляніна
Выява:Jengyale sajin.jpg |Гатаванне жэнгялоў хац на саджыне
Выява:Jengyalov hats1.jpg |Гатовы жэнгялоў хац
Выява:Jengyal roll.JPG |Гатовы жэнгялоў хац

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Приготовление женгялов хац
* Кутабы с зеленью (Женгялов хац) на сайце Едим.ТВ

Катэгорыя:Армянская кухня
Катэгорыя:Хлебабулачныя вырабы
Ленінградская вуліца (Мінск)

**Ленінградская вуліца** — вуліца ў цэнтральнай частцы Мінска. Размешчана паблізу ад чыгуначнага вакзала. Названая ў гонар горада Ленінграда.

На вуліцы размешчаныя жылыя дамы, навучальныя корпусы БДУ, офісы, прадстаўніцтвы фірмаў, невялічкія крамы, праходзяць тралейбусныя лініі № 3, 5, 16, 20, 30.

## Размяшчэнне 
Пачынаецца ад перасячэння вуліц Карла Маркса (з’яўляецца яе працягам) і Свярдлова, ідзе паралельна праспекту Незалежнасці і злучаецца з вуліцай Бабруйскай. Працягласць — 400 метраў.

## Гісторыя 
З’явілася ў XIX стагоддзі, звязвала вакзал Лібава-Роменскай чыгункі і цэнтр горада. Да 1877 года называлася Лібава-Роменская, у 1877—1914 гадах — Пецярбургская, у 1914—1924 гадах — Петраградская.

На месцы сённяшняга гарадка БДУ знаходзілася дэпо конкі, цэнтральная лінія якой праходзіла па вуліцы. Фактычна вуліца мела значэнне другаснага праезда да дэпо конкі. У доме Машчынскага (цяпер — Ленінградская, 6) знаходзілася губернская жандарская ўправа. У 1917 годзе Мінскі Савет працоўных і салдацкіх дэпутатаў, Паўночна-заходні абласны выканаўчы камітэт РСДРП(б), рэдакцыя газеты «Звязда». Тут працавалі Вільгельм Кнорын, Карл Ландэр, Міхаіл Фрунзэ, Аляксандр Мяснікоў. Пазней тут размясціўся 4-ы корпус медінстытута.

У 1928 годзе, калі быў знесены Маскоўскі вакзал, вуліца стала адным з важных пад’язных шляхоў да Прывакзальнай плошчы. Падчас Вялікай Айчыннай вайны вуліца моцна пацярпела, але пасля вайны адноўлена.

## Забудова 
* № 1 — будынак (1948-1956-я) — 
* № 3 — будынак (1930-я) — 
* № 4 — будынак (канец ХІХ стагоддзя) — 
* № 5 — чатырохпавярховы жылы дом (арх. А. Воінаў, 1937 г.). — 
* № 6 — будынак (канец ХІХ стагоддзя) — 
* № 7 (*вул. Кірава, 1, вул. Бабруйская, 13*) — будынак (1947—1952) — 
]]
* № 8 — корпус юрыдычнага факультэта БДУ (архітэктар М. Бакланаў, інжынер Н. Мароз). Пабудаваны як навучальны корпус Мінскага медыцынскага інстытута.
* № 14 — корпус хімічнага факультэта БДУ.
* № 16 — будынак геаграфічнага факультэта БДУ (арх. І. Запарожац, 1928—1931) — 

## Мемарыяльныя дошкі 
### На доме № 14 
* Мемарыяльная дошка хіміку-арганіку, акадэміку АН БССР Мікалаю Аляксандравічу Прыляжаеву на корпусе хімічнага факультэта БДУ. Устаноўлена ў 1980 годзе (скульптар Э. Астаф’еў)
* Мемарыяльна дошка акадэміку Вадзіму Васілевічу Свірыдаву.
* Мемарыяльная дошка акадэміку Фёдару Мікалаевічу Капуцкаму.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вуліца Ленінградская  на сайце Мінск стары і новы 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Мінск)
Андраш Хегедзюш

**Андраш Хегедзюш** (; ) — венгерскі камуністычны палітык перыяду Мацьяша Ракашы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў беднай сям’і. Рана страціў бацьку Шандара Хегедзюша, выхоўваўся маці Ідай Гечэні.

Сярэднюю адукацыю атрымаў у евангелічнай школе ў Сілшаркані, пры падтрымцы мясцовага святара здолеў паступіць у грамадзянскую школу ў Шопране. У 1941 годзе скончыў Евангелічны ліцэй у Шопране. Восенню таго ж года паступіў на чыгуначны факультэт Будапешцкага тэхналагічнага ўніверсітэта, рыхтаваўся стаць інжынерам-чыгуначнікам.

Знаёмства з дзеячамі моладзевага падполля Ферэнцам Донатам і Белай Салаі ў 1942 годзе прывяло Хегедзюша ў шэрагі нелегальнай Венгерскай камуністычнай партыі, якая вяла падпольную барацьбу супраць аўтарытарнага рэжыму Хорці. Хегедзюш наладзіў працу партыйнай ячэйкі ва ўніверсітэце, завошта ў жніўні 1944 года быў арыштаваны і асуджаны на два гады пазбаўлення волі, аднак ужо ў лістападзе 1944 года яму атрымалася бегчы і вярнуцца ў антыфашысцкае Супраціўленне. 24 чэрвеня 1945 быў дэлегаваны ў склад Часовага нацыянальнага сходу. З 1948 па 1949 год — супрацоўнік аддзела сельскай гаспадаркі і зносін Венгерскай партыі працы (ВПП), які пасля ўзначальваў да 1951 года. У 1951—1956 гадах — член Палітбюро, Цэнтральнага камітэта і сакратарыята партыі.

Нягледзячы на сваю маладосць і неспрактыкаванасць, займаў пасаду прэм'ер-міністра Венгрыі ў 1955—1956 гадах. Ракашы прызначыў яго на гэту пасаду ў якасці кампраміснай фігуры замест свайго галоўнага канкурэнта Імрэ Надзя. Падпісаў Варшаўскі дагавор ад імя ВНР. Збег у СССР 28 кастрычніка 1956 года — на пяты дзень паўстання 1956 года.

Вярнуўся ў Венгрыю ў 1958 годзе, але больш не браў удзел у палітыцы, выкладаў сацыялогію. Сваю навуковую дзейнасць пачаткаў у Інстытуце эканомікі Венгерскай акадэміі навук (1958—1961), потым пераведзены намеснікам Камітэта статыстыкі Венгрыі (1961—1963). З 1963 па 1968 год узначальваў заснаваную ім жа Сацыялагічную даследчыцкую групу (пасля — Інстытут сацыялогіі) пры Венгерскай акадэміі навук, а таксама быў рэдактарам выданні «Рэальнасць» (*Valóság*); з 1966 года выкладаў ва Універсітэце эканомікі імя Карла Маркса.

У 1968 годзе супольна з некалькімі калегамі засудзіў увод войскаў Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію для падаўлення Пражскай вясны. У выніку яму забаранілі далей выкладаць сацыялогію і Хегедзюш пачаў працаваць галоўным навуковым саветнікам у міністэрстве прамысловасці Венгрыі. У 1973 годзе быў выключаны з камуністычнай партыі і звольнены з міністэрства. З 1975 года выйшаў на пенсію па ўзросце, у 1982 годзе змог аднавіцца выкладчыкам ва Універсітэце эканомікі. Выступіў супраць поўнамаштабнага ўкаранення капіталістычных адносін падчас «шокавай тэрапіі». У 1990 годзе арганізаваў Рабочую акадэмію, якую ўзначальваў да сваёй смерці ў 1999 годзе.

Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Будапешта
Катэгорыя:Камуністы Венгрыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Венгрыі
Катэгорыя:Сацыёлагі Венгрыі
Аляксандр Апанасавіч Спендыяраў

**Аляксандр Апанасавіч Спендыя́раў** (Спендыяран; ; ,  — , ) — армянскі кампазітар і дырыжор і педагог. Народны артыст Армянскай ССР (1926).

У 1895 годзе скончыў юрыдычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта.
Вучань М. Клёнаўскага і Рымскага-Корсакава.
Спендыяраў — адзін з заснавальнікаў армянскай класічнай музыкі (нароўні з Камітасам, Чухаджанам і інш.), таленавіты кампазітар, бачны музычна-грамадскі дзеяч, выхавальнік моладзі, дырыжор. Па ўласных словах, матэрыял для творчасці ён чэрпаў з народных напеваў, армянскай паэзіі, літаратуры і гісторыі. Вернасць традыцыям армянскай народнай музыкі ён спалучаў з досведам рускай музычнай класікі.

## Літаратура 
* 
* *Спендиарова М. А.* Жизнь музыканта. — М. «Детская литература», 1971

## Спасылкі 
* 
* Биография на сайте Энциклопедии фонда «Хайазг»
* Спендиаров Александр Афанасьевич 
* Международный конкурс композиторов им. А. А. Спендиарова 

Катэгорыя:Кампазітары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары Арменіі
Армянскі тэатр

**Тэатр Арменіі** — нароўні з грэчаскім і рымскім, адзін з найстаражытнейшых тэатраў свету еўрапейскага тыпу.

## Старажытны армянскі тэатр 
У 1 тыс. да н.э.,  у эпоху рабаўласніцкага грамадства, з культу продкаў, злучанага з апяваннем вычынаў герояў, з пахавальнымі цырымоніямі, абрадамі, прысвечанымі паміраючаму і ўскрасаючаму богу Гісанэ-Ара Выдатнаму, паўстаў армянскі трагедыйны тэатр «дзайнарку-гузаноў» і «вахбергакоў». З культам Гісанэ-Ара, са святкаваннем вяртання вясны і вакханаліямі ў гонар багіні ўрадлівасці «Анаіт» таксама злучаны старажытнаармянскі камедыйны тэатр, акторамі якога былі «катакергакі» і «катака-гусаны». Армянскі прафесійны тэатр паўстаў пры армянскіх эліністычных манархіях з паганскай містэрыйнай трагедыі і народнай камедыі.

Па сведчанні грэчаскага гісторыка Плутарха ў 69 да н.э. цар Тыгран II Вялікі (95—55 да н.э.) пабудаваў у паўднёвай сталіцы Вялікай Арменіі Тыгранакерце будынак па тыпе эліністычных амфітэатраў Сірыі, дзе даваліся выставы. Вядома таксама, што сын Тыграна цар Артавазд II  (56—34 да н.э.), аўтар трагедый, стварыў у паўночнай сталіцы Арменіі Арташаце (які рымляне звалі «Карфагенам Арменіі») тэатр эліністычнага тыпу. 

У старажытнаармянскім тэатры атрымала развіццё пантаміма. Са II стагоддзя вядомая армянская «вардзак» (актрыса-пантамімістка) Назенік. У II—III стагоддзях «дзайнарку-гусаны» і «вахбергу-гусаны» — армянскія акцёры трагедыі выконвалі грэчаскія і армянскія п'есы, а ў сярэдзіне IV стагоддзя выставы даваліся пры двары цара Аршаку II.

Нягледзячы на гэта даваліся выставы антычнай драматургіі (творы Менандра, Еўрыпіда), а таксама складанні армянскіх камедыёграфаў, трагікаў і мімаграфаў. Менавіта папулярнасць тэатральных пастановак заахвоціла духавенства ўводзіць тэатралізаваныя элементы ў царкоўныя абрады. Так, прыкладам, з літургічнай драмы паўстаў хрысціянскі містэрыйны тэатр, які лічыцца характэрным спараджэннем культуры эпохі феадалізму. Аналіз прац армянскіх навуковых-філосафаў VI—VII стагоддзяў паказвае, што тэатр займаў бачнае месца ў армянскім грамадскім жыцці часу. Ужо ў эпоху познага сярэднявечча вядомая пашыранасць тэатральных выстаў у Васпураканскім княстве, у Анійскім царстве і ў армянскай дзяржаве ў Кілікіі. Іншаземнае ярмо адбілася і на мастацтве. У XV-ым—XVIII-ым стагоддзях у Арменіі назіраецца працэс паступовага адмірання старажытнага тэатральнага мастацтва. Новы армянскі тэатр узнікае ўжо ў XVII—XVIII стагоддзях. Французскі вандроўнік Жан Шардэн паведамляе пра пастаноўку камедыі ў трох дзеяннях, якую выконвалі армянскія гусаны, і якую ён бачыў у 1664 годзе на гарадской плошчы Ерэвана.

## Літаратура 
* *Георг Гоян* 2000 лет армянского театра. Том первый: Театр древней Армении. — Москва: Государственное издательство «Искусство», 1952. — Т. 1.
* *Георг Гоян* 2000 лет армянского театра. Том второй: Театр средневековой Армении. — Москва: Государственное издательство «Искусство», 1952. — Т. 2.
* Степанян Г., «Петрос Адамян» (Ереван, (1956)
* Меликсетян С., «Путь нашего театра» (Ереван, (1941)
* Арутюнян Б., «Армяно-русские театральные связи» (Ереван, (1956)
* Тигранов Г., «Армянский музыкальный театр» (Ереван, (1956)

Катэгорыя:Культура Арменіі
Андаускі мост

**Андаускі мост** (), () — невялікі мост праз Айнзерканаль (), (), маленькую раку, якая з’яўляецца часткай мяжы паміж Аўстрыяй і Венгрыяй. Мост знаходзіцца недалёка ад камуны Анда (Бургенланд, Аўстрыя).

## Гісторыя 
Пачынаючы з падзей лета 1956 года, усё больш і больш венграў бегла на Захад праз мяжу Аўстрыі. Нават нягледзячы на сціплыя памеры, драўляны мост праз маленькую раку апынуўся шляхам да выратаванні для звыш 70 000 венграў падчас Венгерскага паўстання.

Пасля перасячэння мяжы ўцекачы павінны былі прарабіць доўгі 9-кіламетровы шлях да свабоды да камуны Анда, дзе іх сустракалі з вялікай гасціннасцю жыхары Анда і навакольных камун.

21 лістапада 1956 года мост быў падарваны савецкімі войскамі.

### Аднаўленне 
У 1996 годзе, у адзначэнне 40-годдзя Венгерскага паўстання мост быў адноўлены як сімвал талерантнасці і падтрымкі. Арганізаваны як унікальны сумесны праект аўстрыйскай і венгерскай армій, ён замяніў часовую пераправу, пабудаваную сялянамі. Тады ж на «Дарозе Свабоды» правялі выстаўку на адкрытым паветры пад назвай «Дарога Гора», дзе прадставілі каля дзевяноста скульптур і іншых відаў мастацтваў розных венгерскіх і аўстрыйскіх стваральнікаў.

## У літаратуры і кіно 
Як сімвалам свабоды, мост не толькі даў назву кнізе *Мост у Андо* Джэймса Мічанера (1957), але таксама стаў сусветна вядомым мемарыялам. У дапаўненне да Мічэнераўскай кнігі мост у Андзе таксама быў тэмай у аўстрыйскім фільме *Der Bockerer III*, які падае Венгерскае паўстанне ў даволі гумарыстычнай манеры.

## Гл. таксама 
* Мост у Андау, кніга

## Спасылкі 
* «Der Bockerer III» на IMDB 
* Джэймс Мічанер на Кругасвеце 
* Выявы моста і навакольнага мясцовасці 

Катэгорыя:XX стагоддзе ў Аўстрыі
Катэгорыя:Венгерскае паўстанне 1956 года
Катэгорыя:Памежныя масты
Катэгорыя:Драўляныя масты
Людвіг Святаполк-Чацвярцінскі

**Людвіг Рудольф Святаполк-Чацвярцінскі** (, г.  — ,) — князь з роду Святаполк-Чацвярцінскіх.

## Біяграфія 
Сын Уладзіміра Святаполк-Чацвярцінскага і яго жонкі Марыі Урускай.

Валодаў землямі па абодвух берагах Нёмана. Усімі гаспадарчымі пытаннямі князь займаўся асабіста. Меў усяго аднаго памочніка і увёў шмат навін у гаспадарчай дзейнасці. Ён быў супраць продажу лесу як сыравіны, а распілоўваў яго на лесапільным заводзе ў Зачэпічах, сартаваў і прадаваў у Германію па больш высокіх коштах.

На Шчучыншчыне ў той час было 4 лекары і 2 фельчары. Аднаго лекара і аднаго фельчара Людвіг утрымліваў у Жалудку на свае сродкі ў пабудаванай ім бальніцы. Медыцынскае абслугоўванне было платным. Асобы, якія працавалі ва ўстановах, павінны былі плаціць унёскі ў «касу хворасцяў». Калі плацельшчык узносаў або члены яго сям’і захворвалі, то лячылі іх бясплатна.

Дзеці:

* Ежы (19.2.1907-?)
* Станіслаў (7.3.1910-?)
* Андрэй (16.09.1911-?)
* Роза (1.04.1914-?)
* Марыя Лізавета (21.3.1920-?)

## Спасылкі 
* Ludwig Rudolf Wladimirowitsch, prince Swiatopolk-Czetwertynski

Катэгорыя:Чацвярцінскія
Катэгорыя:Памерлі ў канцэнтрацыйных лагерах
Золтан Тылдзі

**Золтан Тылдзі** (, ,  (цяпер Славакія) — , ) — уплывовы венгерскі палітык, што займаў пасаду прэм'ер-міністра ў 1945—1946 гг. і прэзідэнта у 1946—1948 г. у паваенны перыяд, аж да пераходу ўлады да ВПП.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Лучанцы ў сям'і венгерскага ўрадоўца. Атрымаў ступень па тэалогіі ў Рэфармацкай тэалагічнай акадэміі ў Папе, потым правёў год, навучаючыся ў Белфасцкім акадэмічным коледжы ў Ірландыі. Служыў святаром Рэфармацкай царквы з 1921 г., рэдагаваў штодзённую газету Венгерскай Рэфармацкай царквы «Хрысціянская сям'я» (Keresztény Család) і шэраг іншых перыядычных выданняў.

У 1929 г. уступіў у Незалежную партыю дробных гаспадароў (НПДГ), неўзабаве пасля чаго стаў віцэ-прэзідэнтам партыі. Ён быў абраны ў венгерскі парламент, пераабіраўся ў 1936 і 1939 гг.

У парламенце лабіяваў выхад Венгрыі з 2-й сусветнай вайны. Пасля таго, як у 1944 г. Венгрыя была акупавана гітлераўцамі, Тылдзі быў змушаны хавацца. Пасля вызвалення Венгрыі савецкімі войскамі Тылдзі ўзначаліў Незалежную партыю дробных уласнікаў. У перыяд з 15 лістапада 1945 г. па 1 лютага 1946 г. ён быў прэм'ер-міністрам Венгрыі, пасля чаго ён быў абраны прэзідэнтам Венгрыі. Таксама па пасадзе ён уваходзіў у склад Вышэйшага нацыянальнага савета з 7 снежня 1945 г. па 2 лютага 1946 г.

Тылдзі займаў пасаду першага Прэзідэнта Венгерскай рэспублікі да 31 ліпеня 1948 г., калі яго вымусілі пайсці ў адстаўку неўзабаве пасля таго, як яго зяць быў арыштаваны за карупцыю і шлюбную няслушнасць. Тылдзі знаходзіўся пад хатнім арыштам у Будапешце да 1 мая 1956 г.

У кааліцыйным урадзе, сфармаваным у дні Венгерскага паўстання 1956 г., Тылдзі быў прызначаны на пасаду дзяржаўнага міністра. Пасля падаўлення паўстання ён быў арыштаваны савецкімі войскамі. 15 чэрвеня 1958 г. Вярхоўны суд прысудзіў яго да 6 гадоў турэмнага зняволення, аднак ужо ў красавіку 1959 г. ён быў вызвалены па індывідуальнай амністыі з прычыны старэчага веку і хваробы. Пасля гэтага ён практычна не браў удзел у грамадскім жыцці.

## Спасылкі 
* Föglein Gizella: Az államfő «intézménye» 1944 és 1949 között
* Haas György: A kisgazda államminiszter 
* Sulinet

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Венгрыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Венгрыі
Катэгорыя:Багасловы Венгрыі
Катэгорыя:Венгерскае паўстанне 1956 года
Шутовіч

**Шуто́віч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Віктар Шутовіч — беларускі каталіцкі святар, публіцыст
* Янка Шутовіч — беларускі грамадскі і культурны дзеяч
Мікалай Георгіевіч Адонц

**Мікалай Георгіевіч Адонц (Нікагаяс Тэр-Аветыкян)** (;  — ) — расійскі візантыст і арменавед, грамадскі дзеяч, гісторык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 студзеня 1871 года ў сям'і сельскага святара Брнакот Зангезурскага павета Арменіі.

### Адукацыя 
Пачатковую адукацыю атрымаў у мясцовай прыходскай і Тацеўскай манастырскай школе. Потым працягнуў навуку ў Эчміядзінскай семінарыі і 2-й рускай класічнай гімназіі Тыфліса (1892-94).

У 1899 годзе скончыў факультэт усходніх моў Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта з залатым медалём.

У 1899-1902 гадах спецыялізаваўся ў вобласці візанталогіі ва ўніверсітэтах Мюнхена, Сарбоны і Оксфарда. У Мюнхене ён наведваў семінар Карла Крумбахера, а ў Парыжы наведваў лекцыі Шарля Дыля. У 1902 годзе Адонц вярнуўся ў Пецярбург, дзе пачаў рыхтавацца да экзамену для атрымання ступені магістра армянскай літаратуры. У 1908 годзе выйшла яго найболей значная праца «Арменія ў эпоху Юстыніяна. Палітычны стан на глебе нахарарскага ладу».

У 1909 годзе абараніў дысертацыю на спашуканне навуковай ступені магістра, а ў 1916 годзе — доктара філалогіі, у тым жа годзе быў абраны прафесарам кафедры армянскай і грузінскай філалогіі Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта.

### Дзейнасць 
З пачатку 1915 года працаваў у «Армянскім камітэце» Петраграда, браў удзел у месцаванні заходне-армянскіх уцекачоў і сірот, аказанні ім матэрыяльнай і маральнай падтрымкі.

Улетку 1916 года ў складзе навуковай экспедыцыі М. Я. Мара камандзіруецца ў вызваленыя раёны Муш і Эрзурум.

У 1917 годзе кіраваў археалагічнай экспедыцыяй у Ван.

У 1920 годзе з'ехаў за мяжу, жыў у Еўропе: у Лондане, потым у Парыжы (1921-1931) і ў Бруселі (з 1931 да сваёй смерці). З 1930 года і датуль, пакуль у 1940 годзе ўніверсітэт не спыніў сваю дзейнасць, Адонц кіраваў кафедрай армяністыкі ў .

Памёр 22 студзеня 1942 года ў Бруселі.

## Працы 
* 
* Nikoghayos Adonts. Samuel l'Arménien, roi des bulgares. Bruxelles: Palais des Académies, 1938, 63 p. [reprinted in: Études Armeno-Byzantines. Calouste Gulbenkian Foundation. Lisbon, 1965, p.&nbsp;347 – 407. Distributor: Livraria Bertrand]

## Спасылкі 
* 
* Биография на сайте Энциклопедии фонда «Хайазг»
* АДОНЦ Николай Георгиевич

Катэгорыя:Армяністы
Катэгорыя:Асобы на марках
Геза Лашонцы

**Геза Лашонцы** (; , Ершэкчанад, Аўстра-Венгрыя — , Будапешт, Венгрыя) — венгерскі журналіст і палітык.

У 1939 годзе ўступіў у Венгерскую камуністычную партыю. Удзельнік Руху Супраціву. У 1945—1949 гадах супрацоўнік газеты *Szabad Nép*. У 1949—1951 гадах сакратар Міністэрства асветы ВНР. У 1951 годзе рэпрэсаваны, вызвалены і рэабілітаваны ў ліпені 1954 года.

У час Венгерскага паўстання 1956 года увайшоў у склад урада Імрэ Надзя на пасадзе міністра друку і прапаганды. У пачатку лістапада член Часовага кіраўніцтва ВСРП. 3 лістапада разам з Золтанам Тылдзі правёў апошнюю прэс-канферэнцыю ўрады. 4 лістапада схаваўся ў пасольстве Югаславіі, адкуль пазней разам з Імрэ Надзям і яго прыхільнікамі быў выдадзены ў Румынію.

У сярэдзіне красавіка 1957 года вернуты ў Будапешт. Падчас зняволення абвясціў галадоўку і памёр незадоўга да прызначанага працэсу.

Катэгорыя:Журналісты Венгрыі
Катэгорыя:Палітыкі Венгрыі
Катэгорыя:Венгерскае паўстанне 1956 года
Нараўлянка

**Нараўля́нка, Нароўля** — рака ў Мазырскім і Нараўлянскім раёнах Гомельскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Прыпяць (басейн Дняпра).

## Назва 
Згодна з Уладзімірам Мікалаевічам Тапаровым і Алегам Мікалаевічам Трубачовым, усходнеславянская назва ракі «Нароўля» («Нараўлянка») мае балцкае паходжанне і з’яўляецца вытворным ад балцкага кораня **Narav-* ці **Naru-s* пры дапамозе фарманта *-ia* і дабаўлення ўсходнеславянскага суфікса *-ля*/-*ль* (пашыраным на канцы яшчэ адным усходнеславянскім суфіксам *-янка*). Адзначаецца, што корань **nar-* вельмі прадуктыўны ў балцкай гідраніміі. У аснове корань *Nar-*, які таксама ў назвах тыпу Нарач, Нара, у літоўскіх гідронімах *Narantis, Narasa, Narutis, Nar-akys, Nar-upis*.

На думку ж географа Вадзіма Жучкевіча, не ясна, што раней атрымала сучасную назву, — паселішча Нароўля або рака Нароўля (Нараўлянка). Жучкевіч дапускае магчымасць паходжання назвы «Нароўля» ад балцкай асновы *Nar-*, але і праводзіць паралель з фінскамоўнай назвай «Нарва» (Эстонія): назвы рэк «Нарвы» і «Нараўлянкі» могуць мець агульную фінскамоўную аснову: *narvaine* (г.зн. *парогі*, *быстрыны*).

Таксама ёсць і іншыя версіі, частка з іх калялінгвістычныя або народна-этымалагічныя. На думку Аляксандра Рогалева, назва Нароўлі славянская і складаецца з прыстаўкі *на-*, кораня *роў-*/*рова-* і суфікса *-ля*. Прыстаўка *на-* паказвае, што паселішча знаходзіцца паблізу нейкага важнага аб’екта, суфікс *-ля* — што гэта менавіта паселішча, а не мясцовасць; назву *Рова*, *Роўка* звычайна давалі бурным, імклівым, але невялікім рэчках, ручаям, якія «ірвалі» зямлю, «прарывалі» хуткім цягам рэчышча. Таксама ёсць версіі, што паселішча знаходзілася «на роўнай» мясцовасці і атрымала назву ад гэтага, або, што пасяленне ці астрог узніклі «на рове».

У XIX—XX стст. часам ужывалася напісанне мястэчка (пасёлка) «Нароўля» па-руску як «Наровль».

Назва ракі значыла «глыбокая (рака)».

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 27 км. Плошча вадазбору 124 км². Пачынаецца за 3 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Міхалкі (Мазырскі раён), упадае ў Прыпяць у горадзе Нароўля. У ніжнім цячэнні на працягу 3 км рэчышча каналізаванае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Жучкевич, В. А.* Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Изд. БГУ, 1974. — 448 с.
* Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П. П. Рабянок, К. Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с.
* *Топоров, В. Н.* Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья / В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. — М.: АН СССР. — Кн. I. — 1962. — 379 с.

## Спасылкі 
* *Чайка В. В.*Рачная тапаніміка паўднёва-усходняга Палесся 
* «Сельская Газета» / «Зов Полесья» / Артыкул «Нараўлянскі раён»

Катэгорыя:Рэкі Мазырскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Нараўлянскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Цібар Мераі

**Цібар Мераі** (, , ) — венгерскі журналіст, пісьменнік.

## Біяграфія 
Скончыў Будапешцкі ўніверсітэт па спецыяльнасці «венгерская і лацінская літаратура».

Працаваў у газеце «Сабад неп» (*Szabad Nép*) — органе камуністычнай партыі, ведаў аддзелам культуры, пасля стаў членам рэдкалегіі. Паўтары гады быў ваенным карэспандэнтам «Сабад неп» на Карэйскай вайне.

У 1953—1954 гады Цібар Мераі — сакратар партарганізацыі Саюза венгерскіх пісьменнікаў (СВП), з 1954 года — сакратар гэтай творчай арганізацыі. Пасля падзей 1953 года — прыхільнік Імрэ Надзя, з прычыны чаго ў 1955 годзе пазбавіўся пасады і ў газеце, і ў СВП. Пасля Венгерскага паўстання 1956 года Мераі разам з сям'ёй эміграваў у Югаславію. З 1957 года жыў у Францыі.

На працягу 27 гадоў рэдагаваў газету «Ірадалмі уйшаг», якая выдавалася за мяжой, забароненую рэжымам Кадара. Быў першым сакратаром ПЕН-клуба пісьменнікаў у выгнанні і старшынём Венгерскай лігі абароны праў чалавека.

У 1989 годзе, пасля 33 гадоў эміграцыі, Цібар Мераі прыехаў у Будапешт, каб браць удзел ва ўрачыстым перапахаванні парэшткаў Імрэ Надзя, і па просьбе сям'і нябожчыка сказаў прамову над яго магілай.

Катэгорыя:Пісьменнікі Венгрыі
Катэгорыя:Журналісты Венгрыі
Катэгорыя:Выпускнікі Будапешцкага ўніверсітэта
Спіс лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі міру

**Нобелеўская прэмія міру** () — узнагарода, якая штогод прысуджаецца Нарвежскім нобелеўскім камітэтам у Осла, *«чалавеку, які выконвае найбольшую альбо найлепшую працу дзеля братэрства паміж народамі, адмены альбо скарачэння пастаянных армій і правядзення альбо заахвочвання мірных кангрэсаў»*. Адна з пяці Нобелеўскіх прэмій, заснаваных у 1895 годзе паводле запавету шведскага хіміка Альфрэда Нобеля, які памёр у 1896 годзе. Гэтыя прэміі прысуджаюцца за выдатныя заслугі ў галінах хіміі, фізікі, літаратуры, міру і фізіялогіі або медыцыны. У адпаведнасці з запаветам Нобеля прэмія знаходзіцца ў падпарадкаванні Нарвежскага нобелеўскага камітэта і прысуджаецца камісіяй з пяці членаў, якія абіраюцца Парламентам Нарвегіі. Лаўрэатамі першай Нобелеўскай прэміі міру ў 1901 годзе сталі Жан Дзюнан і Фрэдэрык Пасі. Кожны лаўрэат атрымлівае медаль, дыплом і грашовы прыз, які змяняецца з цягам часу. У 1901 годзе Дзюнан і Пасі падзялілі 150 782 шведскія кроны, што ў снежні 2008 года было эквівалентна 7 731 004 шведскім кронам. Пачынаючы з 2001 года кожная грашовая ўзнагарода складала 10 мільёнаў шведскіх крон. Прэмія ўручаецца на штогадовай цырымоніі 10 снежня ў Осла ў прысутнасці караля Нарвегіі (адзіная Нобелеўская прэмія, якая не ўручаецца ў Стакгольме), у гадавіну смерці Альфрэда Нобеля.

Нобелеўская прэмія міру лічыцца найбольш спрэчнай сярод Нобелеўскіх прэмій і многія з лаўрэатаў падвяргаліся шырокай крытыцы. У 1961 годзе Даг Хамаршэльд памёр за некалькі месяцаў да абвяшчэння сваёй перамогі, пасля чаго ў правілы былі ўнесены праўкі, каб пазбегнуць іншых пасмяротных узнагарод у будучыні. У 1973 годзе Ле Дык Тхо адмовіўся ад прэміі, бо «*быў не ў стане атрымаць узнагароду*», спасылаючыся на сітуацыю ў В’етнаме, якая і стала прычынай яго перамогі. Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа тройчы атрымліваў прэміі ў 1917, 1944 і 1963 гадах, а Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў двойчы — у 1954 і 1981 гадах, але ніводная асоба не атрымлівала Нобелеўскую прэмію міру больш за адзін раз. У 2014 годзе пакістанская актывістка Малала Юсуфзай стала самай маладой з усіх лаўрэатаў Нобелеўскіх прэмій ва ўсіх катэгорыях, атрымаўшы ўзнагароду ў 17 гадоў, а самым узроставым быў лаўрэат 1995 года Джозеф Ротблат, якому на момант прысуджэння было 87 гадоў.

## Лаўрэаты 
----
__NOTOC__

1901—1910 • 1911—1920 • 1921—1930 • 1931—1940 • 1941—1950 • 1951—1960 • 1961—1970 • 1971—1980 • 1981—1990 • 1991—2000 • 2001—2010 • 2011—2020 • з 2021

----

### 1901—1910 
### 1911—1920 
### 1921—1930 
### 1931—1940 
### 1941—1950 
### 1951—1960 
### 1961—1970 
### 1971—1980 
### 1981—1990 
### 1991—2000 
### 2001—2010 
### 2011—2020 
### з 2021 
## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Фонду Нобеля
* Нобелеўскія лаўрэаты на сайце Nobelprize.org


Мір
По пояс в небе

**По пояс в небе** () — чацвёрты студыйны альбом расійскага рок-музыканта Мікалай Іванавіч Наскоў, які ўбачыў свет 7 сакавіка 2006 года 
## Трэк-ліст 
## Удзельнікі 
* Роберт Юлдашаў — флейта
* Аляксандр Рамус, Ігар Хомус — гітара
* Павел Вінаградаў - бас-гітара
* Сяргей Яфімаў - ударныя
* Эдсон Петрухин, Ілля Панцялееў - ударныя

## Спасылкі 
* Творчество 
Катэгорыя:Альбомы Мікалая Наскова
Катэгорыя:Альбомы 2006 года
Ашуркава (возера)

**Ашу́ркава** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 22 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, каля вёскі Антонавічы, у басейне ракі Нача.

Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,42 км, найбольшая шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 1,35 км.

Размешчана сярод балота. Зарастае, значна змялела. На поўначы злучана з сеткай меліярацыйных каналаў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Начы (прыток Заходняй Дзвіны)
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Паніклае

**Пані́клае** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, за 15 км на поўдзень ад горада Полацк, за 2,5 км на поўдзень ад вёскі Мяжно 2-е, у басейне ракі Тураўлянка.

Плошча паверхні 0,03 км². Даўжыня 0,45 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 0,7 км.

Схілы катлавіны вышынёй да 2 м (на поўдні да 5 м), разараныя, на паўднёвым захадзе і ўсходзе пад лесам. На поўначы забалочаная пойма шырынёй да 50 м. Возера значна змялела.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Зайкава (возера)

**За́йкава** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 15 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, каля вёскі Фарынава (Гарчакі), у басейне ракі Ушача.

Плошча паверхні 0,05 км². Даўжыня 0,34 км, найбольшая шырыня 0,18 км. Даўжыня берагавой лініі 0,85 км.

Схілы катлавіны вышынёй 5 м, пад лесам, на ўсходзе пад хмызняком. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй ад 25 м на поўдні да 80 м на поўначы. На ўсходзе выцякае ручай у раку Ушача.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы