open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Яйцо

**Яйцо**, таксама **аацыт** — жаночая палавая клетка (яйцаклетка) альбо зародкавая форма жывёл.

Высокаспецыялізаваная клетка, якая мае пажыўныя рэчывы, неабходныя для развіцця зародка і засцерагальныя яйцавыя абалонкі. Фарміруецца ў яечніках. У большасці відаў жывёл яйцо акруглай ці авальнай формы, звычайна нерухомае або маларухомае, памеры ад 7 мкм (у некаторых перапончатакрылых) да 22 см (у селядцовай акулы). Чалавечая яйцаклетка мае памеры прыкладна 89—91 мкм.

]]
У насякомых, галаваногіх малюскаў форма яец падоўжаная. У прымітыўных шматклетачных жывёл (губкі, некаторыя кішачнаполасцевыя) яйцо не мае вызначанай формы і здольнае да амёбападобных рухаў. Ядро яйца знаходзіцца ў багатай пажыўнымі рэчывамі цытаплазме (*ааплазме*), якая забяспечвае пачатак развіцця зародка. У жаўтку яйца рэзервовыя бялкі і тлушчападобныя рэчывы. 

]]
Яйцы рыб, малюскаў, ігласкурых і іншых жывёл называюць ікрой. У земнаводных, рыб развіццё яец адбываецца ў вадзе. 

а]]
Паўзуны адкладваюць яйкі, пакрытыя скурыстай шкарлупінай, птушкі — вапняковай шкарлупінай, пад якой размяшчаецца абалонка. На тупым канцы яйка ёсць паветраная камера, якая адыгрывае ролю запасной прасторы пры змене аб'ёму бялка пад уздзеяннем тэмпературы і для першага ўдыху птушаняці. Шарападобны жаўток у цэнтры яйка падтрымліваецца шнурамі-халазамі, якія прымацоўваюцца да ўнутранай шкарлупіннай абалонкі, і складаецца з канцэнтрычных слаёў жоўтага жаўтка, паміж якімі размяшчаюцца тонкія слаі белага жаўтка. На паверхні жаўтка знаходзіцца зародак. Да жаўтка прылягае слой шчыльнага бялка, вакол якога знаходзіцца вадкі бялок. Маса яйца птушак найбольшая ў вывадкавых птушак (у страуса да 2,5 кг), меншая ў птушанятных птушак (у калібры з гарошыну).

Яйкі птушак і рыб (ікру) спажываюць у ежу.  

## Літаратура 
* *Кірыленка Л., Самусенка Э.* Яйцо // 

## Гл. таксама 
* Яйцаклетка
* Яйка, ежа
* Аагенез

Катэгорыя:Біялогія развіцця
Катэгорыя:Эмбрыялогія
Афрыканскі бусел-разявака

**Афрыканскі бусел-разявака** (*Anastomus lamelligerus*) — птушка сямейства бусліных. Намінальная форма (*A. l. lamelligerus*) гняздуе ў трапічнай Афрыцы на поўдзень ад Сахары і на поўнач ад Паўднёвага тропіка, падвід (*A. l. madagaskarensis*) у заходнім Мадагаскары.

Катэгорыя:Бусліныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1823 годзе
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Брыжыт Бардо

**Брыжы́т Анэ́-Мары́ Бардо́** (, ) — французская , , фотамадэль, абаронца жывёл. Сусветную вядомасць атрымала пасля здымак у фільме «І бог стварыў жанчыну» (1956). Агулам знялася ў 48 фільмах, удзельнічала ў шматлікіх музычных праграмах і запісала каля 80 песень; намінавалася на брытанскую прэмію BAFTA за ролю ў карціне «Віва, Марыя!» (1965).

У 1970 годзе Бардо была абрана першай мадэллю для бюста Марыяны, афіцыйнага сімвала Францыі. Завяршыўшы кінакар’еру ў 1973 годзе, прысвяціла сваё жыццё барацьбе за правы жывёл.

## Біяграфія 
Сястра — Міжану Бардо. У кіно з 1952 года. Вядомасць набыла пасля фільма «І бог стварыў жанчыну» (1956). Здымалася ў фільмах «Парыжанка», «У выпадку няшчасця», «Жанчына і паяц», «Бабета ідзе на вайну», «Ісціна», «Пагарда», «Віва, Марыя!» і інш. Яе жыццёвы шлях і міф пра яе прааналізаваны ў фільме «Прыватнае жыццё». З 1973 года не здымалася. Вядомая як абаронца жывёльнага свету.

## Фільмаграфія 
* (1956) «І бог стварыў жанчыну» — *Жульет*
* (1957) «Парыжанка» — *Брыжыт Лар’е* — дачка прэм’ер-міністра Францыі
* (1959) «Бабета ідзе на вайну» — *Бабета*
* (1961) «Славутыя любоўныя гісторыі»
* (1963) «Пагарда» — *Каміла Жаваль*
* (1965) «Віва, Марыя!» — *Марыя*

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Фонд Брыжыт Бардо 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Фотамадэлі Францыі
Катэгорыя:Актывісты вегетарыянскага руху
Кукабара-рагатуха

**Кукабара-рагатуха** альбо **зімарадак-велікан** (*Dacelo novaeguineae/Dacelo gigas*) — від птушак роду Кукабары.

Катэгорыя:Ракшападобныя
Сафі Ларэн

**Сафі́ Ларэ́н**, **Сафія Ларэн** () па нараджэнні **Сафія Вілані Шыкалоне** (; нар. , Рым) — італьянская актрыса і спявачка. Уладальніца ганаровых прэмій многіх кінафестываляў --  Канскага (1961), Венецыянскага (1958, 1998, 2002), Маскоўскага (1965, 1997), Берлінскага (1994). Уладальніца прыза лепшай актрысе МКФ у Сан-Себасцьяне (1974). Лаўрэатка пяці прэмій «Залаты глобус» (у спецыяльнай намінацыі «улюбёнка сусветнай публікі»), «Грэмі» (2004), «BAFTA», «Кубак Вальпі», «Сезар». Першая лаўрэатка прэміі «Оскара» за найлепшую жаночую ролю ў фільме на замежнай мове (1962). Уладальніца ганаровага «Оскара» (1991)

## Фільмаграфія 
* 1971 — 
* 1970 — «Сланечнікі»
* 1964 — Шлюб па-італьянску
* 1964 — 
* 1963 — «Учора, сёння, заўтра»
* 1960 — «Гэта пачалося ў Неапалі»
* 1960 — «Чачара»
* 1959 — 
* 1956 — Шчасце быць жанчынай
* 1953 — «Аіда»
* 1953 — «Дзве ночы з Клеапатрай»

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыме
Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта
Катэгорыя:Актрысы Італіі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Італіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Сесіля Б. Дэ Міля
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай»
Аржоўка

**Аржо́ўка** — рака ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці і Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Мядзелка (басейн Заходняй Дзвіны). Даўжыня 14 км. Пачынаецца за 0,6 км на паўночны захад ад вёскі Вохабні Мядзельскага раёна, вусце за 1,2 км вышэй вёскі Манькавічы Пастаўскага раёна. Рэчышча ад вытоку (1,6 км) каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азеры, вадасховішчы/ Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.

Катэгорыя:Басейн Мядзелкі
Катэгорыя:Рэкі Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёна
Арловічы (рака)

**Арло́вічы** — рака ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дняпро.

Даўжыня ракі 6 км. Пачынаецца за 1 км на ўсход ад вёскі Снегіры, вусце каля вёскі Арловічы. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Дубровенскага раёна
Міхаіл Браніслававіч Тумеля

**Міхаіл Браніслававіч Тумеля** (нар. , ) — вядомы беларускі рэжысёр, аніматар, мастак і сцэнарыст.

## Біяграфія 
Вучыўся на факультэце архітэктуры Беларускага політэхнічнага інстытута (1980—1985), на Вышэйшых курсах сцэнарыстаў і рэжысёраў у Маскве (1987—1988; майстэрня Э. В. Назарава і Ю. Б. Нарштэйна). У цэх мультыплікацыйнага кіно к/с «Беларусьфільм» прыйшоў у 1978 годзе яшчэ школьнікам, працаваў расфарбоўшчыкам фаз на м/ф «Вам старт» (1979) і прарысоўшчыкам на м/ф «Ковбойские игры» (1985). З 1985 — на студыі мультыплікацыйнага кіно к/с «Беларусьфільм». У 1989—1999 — рэжысёр мінскай студыі «АФ-Цэнтр», адначасова ў 1998—2000 гадах працаваў па кантракце на анімацыйных студыях у Маскве, Портлендзе (ЗША) і Сеуле (Паўднёвая Карэя), у 1992—1993 гадах вёў заняткі па асновах анімацыі на курсах пры к/с «Троицкий мост» (Санкт-Пецярбург). Вядучы тэлеперадачы «Мультиклуб» на Беларускім тэлебачанні (1994—2005). Зняў шэраг рэкламных ролікаў і ТБ-заставак. Супрацоўнічае са студыямі «Пилот», «Панорама». Член АСІФА. Здымаўся ў дакументальных серыялах «Мир анимации или анимации мира» (2001), «Фабрика чудес» (серыя «Режиссёр-мультипликатор», 2005), «Невесомая жизнь» (2006).

## Фільмаграфія 
. 24 верасня 2013 года.]]
* 2007 «Аповесьць мінулых гадоў»
* 2008 «Беларускія прымаўкі»
* 2010 «Выцінанка-выразанка»
* 2011 «Беларускія прымаўкі»

## Узнагароды 
* «Выцінанкі-выразанкі» — прыз за лепшую рэжысуру на Адкрытым расійскім фэстывалі анімацыйнага кіно, Суздаль 2011

## Спасылкі 
* Міхаіл Тумеля: Зрабіў бы «залаты» DVD беларускай анімацыі

Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Катэгорыя:Рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Лукомская ДРЭС

**Лукомская ДРЭС** — цеплавая электрастанцыя (ДРЭС), размешчаная ў горадзе Новалукомль (Чашніцкі раён, Віцебская вобласць, Беларусь). З’яўляецца філіялам Рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства электраэнергетыкі «Віцебскэнерга» Беларускага дзяржаўнага энергетычнага канцэрна «Белэнерга».

## Гісторыя 
Будаўніцтва станцыі было пачатае ў 1964 годзе. Восем блокаў Лукомскай ДРЭС былі ўведзеныя ў эксплуатацыю ў 1969—1974 гадах. З 2002 года на станцыі рэалізуецца праект па тэхпераўзбраенні, разлічаны да 2010 года. Праграма прац прадугледжвае замену абсталявання, якое выпрацавала свой рэсурс, у тым ліку праточнай часткі паравых турбін.

## Апісанне 
Яна з’яўляецца найбуйнейшай цеплавой электрастанцыяй ў Беларусі. Магутнасць Лукомскай ДРЭС — 2890 МВт (8 энергаблокаў па 300 МВт кожны, у 2014 годзе была ўведзена ў дзеянне парагазавая ўстаноўка магутнасцю 427 МВт). Лукомская ДРЭС стварае больш за 30 % усёй спажываемай у Беларусі электраэнергіі. Гадавая выпрацоўка электраэнергіі 7,5-14 млрд кВт · г. Выпрацоўка электраэнергіі складае 60 % у летні перыяд і 40 % у зімовы ад ўсёй энергасістэмы Беларусі. На ГРЭС працуе 1872 чалавекі.

## Архітэктура 
Будынкі Лукомскай ДРЭС размешчаны на ўсходнім беразе возеры Лукомскае, паблізу ад г. Новалукомль. Пабудаваны паводле праекта Рыжскага аддзялення інстытута «Цеплаэлектрапраект». Першы энергаблок уведзены ў дзеянне ў снежні 1969 г. Галоўны вытворчы корпус складаецца з трох прамавугольных у плане аб’ёмаў (машыннае, дыаэратарнае і кацельнае аддзяленні). Будынак ДРЭС вырашаны ў сучасных формах прамысловай архітэктуры. Гарызантальнае чляненне сценавых і светлавых панелей забяспечвае прастату вырашэння фасадаў і падкрэслівае каркасна-панельную структуру будынка. Да тарца галоўнага корпуса пры дапамозе пераходнай галерэі далучаны аб’ём аб’яднанага дапаможнага корпуса. У яго чатырохпавярховай частцы размешчаны службы дырэкцыі ДРЭС, бытавыя памяшканні, медпупкт і сталовая, у аднапавярховай — агульнастанцыйная хімводаачыстка, склад. электрамайстэрні, трансфарматарная і інш. 3 трубы (вышыня 250 м, дыяметр каля вусця 6,5 м) завяршаюць абёмна-прасторавую кампазіцыю комплексу, з’яўляюцца яго вертыкальнымі дамінантамі. Рэзервуары для паліва (мазут) і дапаможныя збудаванні размешчаны ў баку ад ДРЭС, каля шашы Чашнікі — Новалукомль.

## Фота 

File:Lukoml power station 20090919 02.jpg
File:Lukoml power station 20090919 03.jpg
File:Lukoml power station 20090919 04.jpg
File:Lukoml power station 20090919 05.jpg
File:Lukoml power station 20090919 06.jpg
File:Lukoml power station 20090919 07.jpg

## Літаратура 
*  — С. 365.
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Віцебскэнерга
Катэгорыя:Новалукомль
Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Эканоміка Чашніцкага раёна
Асеча

**Асе́ча** — рака ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Аўсянка (басейн Заходняй Дзвіны). 

Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 29 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 м/км.

Пачынаецца ў напрамку на поўдзень ад вёскі Кузюронкі, цячэ ў межах Гарадоцкага ўзвышша. Упадае ў Аўсянку (правы прыток Усвячы) за 1 км пасля выхаду яе з возера Нёгра, прыкладна за 1,5 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Гаране.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.
* 
* 
* Ліст карты N-36-01.

## Спасылкі 
* Общая характереристика речной сети Витебской области. Описаниеистоков рек в Витебской области 

Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Аўсянкі
Артычанка

**Артычанка** — рака ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Шчара (басейн Нёмана). Даўжыня 6 км. Пачынаецца за 3,5 км на паўднёвы захад ад пасёлка Сасновы ў лясным урочышчы Артычанка, упадае ў Шчару на ўсходзе ад вёскі Вішнеўка. На ўсім працягу каналізаваная.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Шчары
Валянціна Уладзіміраўна Церашкова

**Валянці́на Уладзі́міраўна Церашко́ва** (; нар. , вёска Масленнікава, Тутаеўскі раён, Яраслаўская вобласць) — савецкі касманаўт, першая жанчына ў космасе. Сярод некалькіх соцень кандыдатаў была абраная пілотам касмічнага карабля Усход-5, які падняў яе ў космас 16 чэрвеня 1963 года.

## Дзяцінства 
Валянціна Церашкова нарадзілася ў вёсцы Вялікае Масленнікава Яраслаўскай вобласці ў сялянскай сям’і выхадцаў з Беларусі (бацька — з-пад Магілёва, маці — з вёскі Ерамееўшчына Дубровенскага раёна). Як расказвала сама Валянціна Уладзіміраўна, у дзяцінстве яна гаварыла са сваякамі па-беларуску.

## Прафесійная кар’ера 
## Прызнанне 
У 1973 годзе яе імем названая вуліца ў Віцебску. З 1975 года Ганаровы грамадзянін горада Віцебска.

## Грамадская дзейнасць 
У 2011 годзе абрана дэпутатам Дзяржаўнай думы Расіі ад партыі «Адзіная Расія» па яраслаўскім рэгіянальным спісе. Церашкова разам з Аленай Мізулінай, Ірынай Яравой і  уваходзіць у міжфракцыйную дэпутацкую групу па абароне хрысціянскіх каштоўнасцяў; у гэтай якасці яна падтрымлівала ўнясенне змен у Канстытуцыю Расіі, паводле якіх «праваслаўе з’яўляецца асновай нацыянальнай і культурнай самабытнасці Расіі». Намеснік старшыні камітэта Дзярждумы па федэратыўным ладзе і пытаннях мясцовага самакіравання з 21 снежня 2011 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Князя Браніміра
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РФ у вобласці гуманітарнай дзейнасці
Катэгорыя:Першыя жанчыны ў прафесіі
Катэгорыя:Генерал-маёры Расіі
Катэгорыя:Правадзейныя дзяржаўныя саветнікі Расійскай Федэрацыі 1-га класа
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Жанчыны-авіятары
Катэгорыя:Жанчыны-касманаўты
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Яраслаўля
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Віцебска
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад усесаюзных таварыстваў і фондаў
Катэгорыя:Кандыдаты тэхнічных навук
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі VI склікання
Катэгорыя:Касманаўты СССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бургаса
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гюмры
Арціслаўка

**Арці́слаўка** — рака ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дняпро.

Даўжыня ракі 17 км. Плошча вадазбору 150 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 м/км. Пачынаецца каля вёскі Чарапы, працякае праз возера Святое. Вусце за 1 км на захад ад вёскі Пруды. Вадазбор нізінны. Сярод прытокаў — рака Плешчыцы.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-61. Выданне 1985 г. Стан мясцовасці на 1978—1982 гг.
* Ліст карты N-36-62. Выданне 1979 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области. Описание истоков рек в Могилёвской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Шклоўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Дняпра
Асовіца

**Асовіца** — рака ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Валожынка (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 13 км. Пачынаецца каля вёскі Мазурка, працякае па ўсходняй ускраіне Налібоцкай пушчы, упадае ў Валожынку на паўднёвым захадзе ад вёскі Расолішкі. На ўсім працягу каналізаваная.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Іслачы
Катэгорыя:Рэкі Валожынскага раёна
АКСМ-601

Трамвайны вагон **АКСМ-601** — удасканаленая мадэль трамвая АКСМ-1М. Уяўляе сабой аднасекцыйны вагон, з двума рухавіковымі вазкамі, трохдзверныя, з тырыстарна-імпульснай сістэмай кіравання цягавага электрарухавіка пастаяннага току. Прызначаны для эксплуатацыі на трамвайных лініях з шырынёй каляіны 1524 мм.

Эксплуатуецца галоўным чынам у Беларусі: у Мінску, Віцебску і Наваполацку; а з 2008 года таксама ў Пермі.

## Гл. таксама 
* Мінскі трамвай
* Транспарт у Мінску
* Пермскі трамвай
* Віцебскі трамвай
* Наваполацкі трамвай

Катэгорыя:Трамваі паводле алфавіта
Катэгорыя:Трамваі Белкамунмаш
Астрынка

**Астры́нка** — рака ў Беларусі, у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Котра (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 17 км. Плошча вадазбору 87 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,5 ‰.

Пачынаецца за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Ляйкі, упадае ў Котру на паўднёвы ўсход ад возера Корава. На працягу 4 км каналізаваная (ад вытоку да вёскі Кульбачына). Каля вёскі Кульбачына сажалка.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азеры, вадасховішчы/ Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.
*  — С. 159.

Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Котры
Астраўлянка (прыток Лідзеі)

**Астраўлянка** — рака ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Лідзея (басейн Дзітвы).

Даўжыня 8 км. Пачынаецца каля вёскі Гарні, упадае ў Лідзею на паўднёвы ўсход ад вёскі Шайбакі. На ўсім працягу каналізаваная.

Паводле вопісу парафій Лідскага дэканата 1784 года рэчка Астраўлянка пачынаецца каля Астроўлі, цячэ да Траццякоўцаў, каля Ёдкаў цераз яе ёсць брод, і каля Перапечыцаў яна ўпадае ў Лідзейку.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азеры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.

Катэгорыя:Рэкі Лідскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дзітвы
Асвіца

**Асві́ца** — рака ў Слуцкім і Старадарожскім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Арэса (басейн Дняпра).

## Назва 
На думку У. Тапарова, назва Асвіца — славянскае вытворнае з суф. *-іца* ад **Осва*, балц. паходжання, параўн. жамайцк.   *Ашва*, *Ошва*, літ. *Ašva* «кабыла», лтш. **Asva*.

На думку А. Рогалева, аналаг назвы Асвіца — гідронім *Сеў* (*Сева*) ў басейне Дзясны, які мае іранскую этымалогію і тлумачыцца як «чорная рэчка».

На думку Р. Аўчыннікавай, аснова гідроніма Освіца параўноўваецца з фіна-угорскім тэрмінам *сав* «выток з возера або балота».

На думку Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага *ekuo-s* «конь» паходзяць ст.-інд. *áśva-h*, авест. *aspa*, ст.-перс. *asa-*, тахар. *yakwe* «конь», ст.-літ. *ašvà, ešva* «кабыла» і інш..

На думку А. Ванагаса, той жа «конскі» гідранімічны корань *ašv-* у назве возера Асвея (Асвейскае), ад **Ašveja*. Прамы адпаведнік асвейскай назве — назва літоўскага возера *Asvejà* на Аўкштайцкім Паазер’і. Таго ж кораня латышская *Asva*, літоўскія *Ašva, Ašvija, Ašvinė*, пруск. *Asswene* (усё рэкі).

На думку В. Жучкевіча, назва возера Асвея паходзіць ад тэрміна *свей* — звеяны пясок, не замацаваны расліннасцю, звычайна ля берага возера, ракі.

## Водаапісанне 
Даўжыня ракі 9 км.

Пачынаецца за 4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Гутніца Слуцкага раёна, вусце за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Навасёлкі Старадарожскага раёна.

Цячэ па лясістай мясцовасці.

## Літаратура 
* 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азеры, вадасховішчы/ Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.
* 

## Спасылкі 
* Рэкі Старадарожчыны

Катэгорыя:Рэкі Слуцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Старадарожскага раёна
Катэгорыя:Басейн Пцічы
АКСМ-1М

Трамвай **АКСМ-1М** — У 1996 годзе на «Белкамунмаш» было прынята рашэнне аб стварэнні ўласнага трамвая і ўжо ў 2000 годзе першы вагон, які атрымаў абазначэнне АКСМ-1М, пачаў перавозіць пасажыраў. Вагон абсталяваны тырыстарна-імпульснай сістэмай кіравання (ТІСК), што дазваляе эканоміць да 30 % электраэнергіі ў параўнанні з рэастатна-кантактарнай сістэмай кіравання (РКСК). На трамваі выкарыстоўваліся возікі вытворчасці Усць-Катаўскага вагонабудаўнічага завода імя С. М. Кірава. У 2001 годзе выпуск трамваяў АКСМ-1М спынены ў сувязі з пераходам на новую мадэль АКСМ-60102.

## Гл. таксама 
* Транспарт у Мінску
* Мінскі трамвай

Катэгорыя:Трамваі паводле алфавіта
Катэгорыя:Трамваі Белкамунмаш
Асінаўка (прыток Пцічы)

**Асі́наўка**, **Яшна-Асінаўка** — рака ў Слуцкім і Пухавіцкім раёнах Мінскай вобласці, правы прыток ракі Пціч (басейн Дняпра).

Даўжыня 11 км. Плошча вадазбору 126 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰.

Пачынаецца з сеткі меліярацыйных каналаў на торфараспрацоўках за 2,2 км на паўднёвы захад ад вёскі Ладымер, цячэ па заходняй частцы Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Упадае ў Пціч за 2 км ад вёскі Вецярэвічы 2-я. Рэчышча ў верхнім (2,2 км) і сярэднім (2,5 км) цячэнні каналізаванае.

## Літаратура 
*  — С. 144.
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азеры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.

Катэгорыя:Прытокі Пцічы
Катэгорыя:Рэкі Слуцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Пухавіцкага раёна
Ломжа

**Ломжа** () — горад на правах павета ў Падляскім ваяводстве Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Ламжынскага павета. Стаіць на рацэ Нараў.

## Гісторыя 
У 1940—1941 і 1944 — цэнтр Ломжынскага раёна Беластоцкай вобласці БССР.

Да 1999 года горад быў цэнтрам Ламжынскага ваяводства.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі
Пермскі трамвай

**Пермскі трамвай** — сістэма трамвайнага руху г. Перм, адкрыта 7 лістапада 1929 года. Штодня пасажыраў абслугоўваюць пасажыраў 127 трамваяў (у будні), дзейнічае 9 трамвайных маршрутаў. Працягласць трамвайных пуцей — 110 км.

Першая лінія трамвая праходзіла з Матавіліхі праз Разгуляй (дзе знаходзіўся першы трамвайны парк) па вул. Леніна да скрыжавання з вул. Краснаўфімскай (цяпер Куйбышава). У 1931 годзе лінію працягнулі да чыгуначнай станцыі Перм II, пабудавалі яшчэ адну лінію — па вул. Карла Маркса (цяпер Сібірская). У 1949 годзе было пабудавана дэпо Чырвоны Кастрычнік, у 1957 — дэпо Балатовп, лінія ў Асенцы.

Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Расіі
Катэгорыя:Перм
Берлінскі трамвай

**Берлінскі трамвай** () - адна з самых буйных і старэйшых трамвайных сістэм свету. Сетка складаецца з 189,4 кіламетраў рэек і 377 прыпынкаў, 22 маршруты. У 2007 годзе Берлінскі трамвай перавёз 167,3 міл. пасажыраў.

Катэгорыя:Берлін
Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Германіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1881 годзе
Катэгорыя:1881 год у Берліне
Цэнтральнабярэзінская раўніна

**Цэнтральнабярэзінская раўніна** — фізіка-геаграфічны раён Перадпалескай правінцыі; раўніна, размешчаная ў цэнтры Беларусі. Плошча 28 тыс. км². Вышыня 150—180 м.

## Геаграфічнае становішча 
Знаходзіцца ў цэнтры Беларусі. Размешчаная ва ўсходняй і паўднёва-ўсходняй частках Мінскай, заходняй часткі Магілёўскай, на крайняй поўначы Гомельскай абласцей Беларусі. Працягласць з поўначы на поўдзень 165 км, з захаду на ўсход ад 90 да 170 км. Мяжуе з Мінскім і Аршанскім узвышшамі на паўночным захадзе і поўначы, Аршанска-Магілёўскай і Чачорскай раўнінамі на паўночным усходзе і ўсходзе, Беларускім Палессем на поўдні і Капыльскай градой з прылеглымі да яе раўнінамі на захадзе.

## Геалогія 
Цэнтральнабярэзінская раўніна прымеркавана да ўсходніх схілаў Беларускай антэклізы і паўднёва-заходняй часткі Аршанскай упадзіны. У платформавым чахле найбольш пашыраны адклады верхняга пратэразою, палеазою (пераважна дэвону), мезазою і кайназою. Пароды антрапагену (бярэзінскага, дняпроўскага, сожскага і паазерскага зледзяненняў) складаюць покрыва магутнасцю 40—130 м. На паверхні раўніны пашыраны водна-ледавіковыя розназярністыя пяскі з галькай і дробнымі валунамі, супескі, месцамі марэнныя адклады, на ўзвышаных участках лёсападобныя пароды, у далінах рэк алювіяльныя пяскі, у забалочаных паніжэннях торф і інш.

Карысныя выкапні: калійная соль, каменная соль, легкаплаўкія гліны, пяскі сілікатныя і будаўнічыя, пясчана-жвіровы матэрыял, мел, сапрапель, торф, мінеральныя воды.

## Рэльеф 
Рэльеф сфарміраваўся пад уплывам сожскага зледзянення. Паверхня пласкахвалістая, паніжаецца на поўдзень, дзе абсалютныя адзнакі на 20-30 м ніжэй, чым на поўначы. Пашыраны зандравыя раўніны, асабліва ў міжрэччы Друці і Бярэзіны. Развіты дзюнна-ўзгорысты рэльеф, другасныя марэнныя раўніны з плоскай паверхняй. Трапляюцца размытыя краявыя грады, найбольш выразныя каля гарадоў Бабруйск, Любань, Асіповічы. Пашыраны лагчыны сцёку расталых ледавіковых вод, затарфаваныя катлавіны. Шматлікія рачныя даліны маюць поймавыя і да дзвюх надпоймавых тэрас, схілы парэзаны ярамі.

## Унутраныя воды 
Найбольшыя рэкі Дняпро з Друццю, Бярэзіна з прытокамі, Пціч, вярхоўі Арэсы і Случы (з Мораччу). Азёры невялікія (Судабле, Сяргееўскае), у поймах шмат старычных азёр. На міжрэччах балоты вярховыя і пераходныя, у далінах рэк і паніжэннях — нізінныя. Створаны Чырвонаслабодскае вадасховішча на рацэ Морач, Салігорскае вадасховішча на рацэ Случ, Любанскае вадасховішча на рацэ Арэса, Чыгірынскае вадасховішча на рацэ Друць, Асіповіцкае вадасховішча на рацэ Свіслач.

## Глебы і расліннасць 
Пераважаюць дзярнова-падзолістыя глебы, у паніжэннях — тарфяна-балотныя, па далінах — алювіяльныя. Пад лесам 41 % тэрыторыі. Найбольш пашыраны хваёвыя і шыракаліста-хваёвыя лясы. Трапляюцца яловыя, дубовыя, грабавыя, чорнаальховыя, [Асінавыя лясы[|асінавыя]], бярозавыя лясы і рэдкія на Беларусі ліпнякі. Па далінах рэк разнатраўныя лугі. Пад ворывам больш за 30 % тэрыторыі. Маюцца значныя балотныя масівы (Суціна балота і інш.)

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Раўніны Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Рэльеф Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці
П’ер Нара

**П’ер Нара** (; 7 лістапада 1931, Парыж — 2 чэрвеня 2025, Парыж) — французскі гісторык, сябра Французскай акадэміі. Найбольш вядомы па сваіх працах над пытаннем французскай ідэнтычнасці, а таксама ў вобласці сацыялогіі.

Распрацаваў і абгрунтаваў паняцце *месца памяці*, і тэорыю *месцаў памяці*, як феномена сучаснай сацыяльнай рэчаіснасці.

## Бібліяграфія 
* *Les Français d’Algérie*, Julliard, 1961,
* *Faire de l’histoire* (dir., avec Jacques Le Goff), Paris, Gallimard, 1974, 3 tomes: t. 1 *Nouveaux problèmes*, t. 2 *Nouvelles approches*, t. 3 *Nouveaux objets*,
* *Essais d’ego-histoire*, Gallimard, 1987.
* *Les Lieux de mémoire* (dir.), Paris, Gallimard, 3 tomes: t. 1 *La République* (1 vol., 1984), t. 2 *La Nation* (3 vol., 1987), t. 3 *Les France* (3 vol., 1992), sutrumpintas vertimas *Realms of Memory*, 3 vol., Columbia University Press, 1996—1998.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Гісторыкі Францыі
Астроўна (рака)

**Астроўна** — рака ў Навагрудскім і Лідскім раёнах Гродзенскай вобласці, левы прыток Нёмана.

Даўжыня ракі 8 км. Пачынаецца за 2,5 км на ўсход ад вёскі Астроўна Навагрудскага раёна, працякае па лясістай мясцовасці, упадае ў Нёман на ўсход ад вёскі Ганцавічы (Лідскі раён). Ад вусця на працягу 2,5 км каналізаваная.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.

Катэгорыя:Рэкі Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Лідскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Ачоса

**Ачо́са** — рака ў Гомельскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Іпуць (прыток Сажа ў басейне Дняпра).

## Назва 
На думку У. Тапарова, назва Ачоса ад балц. **Akesa*, вытворнага ад *aka* (лтш. *aka* «калодзеж», літ. *akis*, лтш. *acs* «вока»), + гідранімічны суфікс *-esa*.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 31 км. Плошча вадазбору 232 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰.

Пачынаецца за 1,2 км на паўднёвы ўсход ад пасёлка Уютны Веткаўскага раёна. Цячэ на мяжы Бранскай вобласці Расіі і Беларусі, упадае ў Іпуць за 4 км на ўсход ад вёскі Дзям’янкі Добрушскага раёна.

Асноўны прыток — ручай Пярэспа (злева). Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы/ Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007.— 480 с.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэкі Веткаўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Добрушскага раёна
Катэгорыя:Басейн Іпуці
Аўсовіна

**Аўсо́віна**, **Няцеч**, **канал Аўсовіна** — рака ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці і Кармянскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Сож (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 18 км, з іх 15 км у Кармянскім раёне. Плошча вадазбору 48,5 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4 м/км. Пачынаецца каля вёскі Церахоўка Слаўгарадскага раёна, упадае ў Сож каля вёскі Студзянец Кармянскага раёна. Ад вусця да вёскі Лабыроўка на працягу 5,4 км каналізаваная. Каля вёскі Залатаміно на рацэ сажалка.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы/ Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-98. Выданне 1979 года.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Общая характеристика речной сети Гомельской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Слаўгарадскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Кармянскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Сажа
Бабка (рака)

**Ба́бка** — рака ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток Лані (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 8 км. Пачынаецца за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Вейна, вусце за 1,8 км на паўднёвы захад ад вёскі Пузічы. Цячэ па лясістай забалочанай мясцовасці.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў. — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Салігорскага раёна
Катэгорыя:Басейн Лані
Баброўка (прыток Будавесці)

**Баброўка** — рака ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Будавесць (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня 8,6 км. Пачынаецца за 2,8 км на паўднёвы захад ад вёскі Мясаедава, вусце за 1,5 км ніжэй за вёску Слабада. Рэчышча на працягу 5 км ад вытоку і на 1 км угару ад вусця каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Обалі
Асіпоўка

**Асіпо́ўка** — рака ў Маларыцкім і Жабінкаўскім раёнах Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Мухавец (басейн Віслы). 

## Гідраграфія 
Даўжыня 38 км. Плошча вадазбору 534 км². Сярэднягадавы расход вады ў вусці каля 1,5 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 ‰.

Пачынаецца ў Маларыцкім раёне, за выток ракі прыняты пачатак канала ў які вада падаецца з наліўнога Лукаўскага вадасховішча праз калектар у дамбе. Вусце каля вёскі Пятровічы Жабінкаўскага раёна. Цячэ па Брэсцкім Палессі. Даліна невыразная. Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу. У верхнім цячэнні да вёскі Чарняны праходзіць праз лясны масіў біялагічнага заказніка «Лукава». Ніжэй вёскі Чарняны выкарыстоўваецца як водапрыёмнік меліярацыйных сістэм. Асноўны прыток — канал Бона (праваруч).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў. — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прытокі Мухаўца
Катэгорыя:Рэкі Маларыцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Жабінкаўскага раёна
Баброўка (прыток Дняпра)

**Бабро́ўка** — рака (канал) у Беларусі, у Слаўгарадскім і Быхаўскім раёнах Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Дняпро.

Даўжыня 27 км. Плошча вадазбору 158 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 ‰. Пачынаецца за 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Жарэлы Слаўгарадскага раёна, упадае ў Дняпро за 2 км на захад ад вёскі Сялец Быхаўскага раёна. Вадазбор нізінны. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Слаўгарадскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Быхаўскага раёна
Бабачка

**Бабачка** — рака ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток Шчары (басейн Нёмана). Даўжыня 4 км.

Пачынаецца за 1,5 км на захад ад в. Бабынічы, упадае ў Шчару на паўднёвым усходзе ад в. Задвор’е. На ўсім працягу каналізаваная.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў. — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.

Катэгорыя:Рэкі Слонімскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Шчары
Баброўка (прыток Вербаўкі)

**Бабро́ўка** — рака ў Мсціслаўскім і Дрыбінскім раёнах Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Вербаўка (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 46 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,9 ‰. Пачынаецца ў напрамку на паўднёвы ўсход ад вёскі Ракшыно Мсціслаўскага раёна, упадае ў Вербаўку ў напрамку за 1 км на захад ад вёскі Крычаватка Дрыбінскага раёна. Вадазбор на заходняй ускраіне Горацка-Мсціслаўскай раўніны. Рэчышча ў ніжнім цячэнні на працягу 5 км каналізаванае.

Каля ракі вёскі Віскліна, Башары (Мсціслаўскі раён), Навасёлкі, Тугальдава, Баброва (Дрыбінскі раён).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Мсціслаўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Проні
Баброўка (прыток Заходняй Бярэзіны)

**Бабро́ўка** — рака ў Беларусі, у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці і Валожынскім раёне Мінскай вобласці, правы прыток ракі Заходняя Бярэзіна (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 6 км. Пачынаецца каля вёскі Крыўск Смаргонскага раёна, упадае ў Бярэзіну ў напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Лістапады Валожынскага раёна. На ўсім працягу каналізаваная, прымае сцёк з сеткі меліярацыйных каналаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Прытокі Заходняй Бярэзіны
Катэгорыя:Рэкі Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Валожынскага раёна
Балванка

**Балва́нка**, **Балвань** — рака ў Беларусі, у Капыльскім і Клецкім раёнах Мінскай вобласці, левы прыток ракі Лань (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 15 км. Плошча вадазбору 69 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,1 ‰. Пачынаецца за 0,8 км у напрамку на паўночны захад ад вёскі Браткава Капыльскага раёна, цячэ па раўніне, якая атачае Капыльскую граду. Упадае ў Лань за 1 км на захад ад вёскі Рубеж Клецкага раёна. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.

Каля ракі вёскі Дзягцяныя, Вясёлае (Капыльскі раён), Загорнае, Заполле, Цясноўка, аграгарадок Нагорнае (Клецкі раён). На рацэ каля вёсак Загорнае і Заполле Клецкага раёна створана сажалка плошчай 16 га.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Капыльскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Клецкага раёна
Катэгорыя:Басейн Лані
Балгач

**Балгач** — рака ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Заходняя Дзвіна.

Даўжыня ракі 5,6 км. Пачынаецца з сеткі меліярацыйных каналаў за 3 км на паўднёвы захад ад вёскі Страдна, упадае ў возера Страднае з паўднёвага захаду за 0,5 км на поўнач ад вёскі Страдна. Цячэ па лясістай забалочанай мясцовасці. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-9. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г. 
* Ліст карты О-35-141. Выданне 1978 г. 

Катэгорыя:Рэкі Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Свольны
Байна

**Байна́** — рака ў Чашніцкім і Лепельскім раёнах Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток Эсы (басейн Заходняй Дзвіны).

## Назва 
У Літве ёсць рака *Bienė*. А. Ванагас гэтую назву супастаўляе з фракійскай назвай *Βιναι*, якую тлумачыць ад індаеўрапейскага **bhei(ǝ)-* «біць».

Ю. Покарны згадвае індаеўрапейскае *bhei(ǝ)-, bhī-* «біць», ад якога паходзіць у прыватнасці слова *біць* і аднакарэнныя словы ў славянскіх мовах.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 17 км. Плошча вадазбору 100 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,4 м/км.

Пачынаецца каля вёскі Дабрамыслі Чашніцкага раёна, цячэ ў межах Ушацка-Лепельскага ўзвышша. Упадае ў Эсу прыкладна за 0,8 км у напрамку на паўночны захад ад вёскі Валатоўкі Лепельскага раёна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў. — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-46. Выданне 1980 г.

Катэгорыя:Басейн Эсы
Катэгорыя:Рэкі Чашніцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Лепельскага раёна
Балоцінка

**Балоцінка** — рака ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Шальча (басейн Нёмана). Даўжыня 8 км. Пачынаецца за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Ёткішкі, упадае ў Шальчу за 0,5 км ад вёскі Бражэльцы. На ўсім працягу каналізаваная.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Мяркіса
Катэгорыя:Рэкі Воранаўскага раёна
Балотніца (прыток Мужанкі)

**Бало́тніца** — рака ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Мужанка (басейн Дняпра). Даўжыня 9,5 км. Пачынаецца на ўсходняй ускраіне пасёлка Прыяміна, вусце на паўднёвым захадзе ад вёскі Забалотніца. Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Катэгорыя:Рэкі Барысаўскага раёна
Эдрэд

**Эдрэд** (; каля 923 — ) — кароль англійскі (946—955).

Прадстаўнік Уэсекскай дынастыі, малодшы сын караля Эдуарда Старэйшага і яго 3-й жонкі Эдвігі, дачкі ўладара Кенту.

Пасля смерці 26 мая 946 г. старэйшага брата, караля Эдмунда, Эдрэд быў прызначаны яго пераемнікам, бо дзеці Эдмунда былі яшчэ малымі. Але Эдрэд амаль увесь час свайго ўладарства цяжка хварэў. Дзяржавай каравала яго маці — Эдвіга, фінансамі краіны кіраваў галоўны райца абат Данстан.

На пачатку яго ўладарства ў Нартумбрыю ўварваўся былы кароль Нарвегіі Эрык Крывавая Сякіра. Эдрэд здолеў выгнаць нарманаў толькі ў 954 г. Праз год, 23 лістапада 955 г., кароль памёр у графстве Самерсэт, не пакінуўшы нашчадкаў, але быў пахаваны ў Вінчэстэры. Пераемнік Эдрэда яго пляменнік — Эдвін, сын Эдмунда I.

## Спасылкі 
*  Энцыклапедыя Брытаніка
*  Англа-саксонская хроніка. 920—1014 г.

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Уэсекская дынастыя
Нартумбрыя

**Нартумбрыя** (анг.: *Northumbria*) — адно з ранніх каралеўстваў англаў, пасля — графства ў аб’яднаным англійскім каралеўстве. З’явілася ў пачатку 7 стагоддзя пры аб’яднанні каралеўстваў Берніцыя і Дэйра пад уладаю Этэльфрыта. Уключаецца ў лік сямі каралеўстваў англійскай Гептархіі.

Ня трэба блытаць Нартумбрыю з нашмат меншым сучасным графствам Нартумберлэнд.

## Вядомыя асобы 
* Беда Вялебны

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Англіі
Катэгорыя:Гісторыя Шатландыі
Катэгорыя:Англасаксонскія каралеўствы
Катэгорыя:Нартумбрыя
Ушацка-Лепельскае ўзвышша

, Ушацкі раён]]
**Ушацка-Лепельскае ўзвышша** — фізіка-геаграфічны раён, узвышша на поўначы Беларусі, у цэнтральнай частцы Беларускага Паазер’я.

Займае частку Глыбоцкага, Лепельскага, Мёрскага, Полацкага і Ушацкага раёнаў Віцебскай вобласці. Мяжуе з Полацкай нізінай на паўночным захадзе, поўначы і ўсходзе, Чашніцкай раўнінай на паўднёвым усходзе, Верхнебярэзінскай нізінай на поўдні і захадзе, Свянцянскімі градамі на захадзе. Працягласць з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход 115 км, з захаду на ўсход ад 22 да 45 км, плошча 3,4 тыс. км². Максімальная вышыня 279 м.

Прымеркавана да Вілейскага пахаванага выступу Беларускай антэклізы. Асадкавы чахол складзены з адкладаў пратэразою, кембрыю, дэвону і антрапагену. Найбольш пашыраны адклады жывецкага і эйфельскага ярусаў дэвону (гліны, пяскі, мергелі, алеўрыты). У фарміраванні Ушацка-Лепельскага ўзвышша вялікае значэнне маюць антрапагенавыя адклады (магутнасць да 120 м) усіх ледавіковых эпох і міжледавікоўяў. Марэнныя ўзвышшы і раўнінныя ўчасткі складзены з чырвона-бурых валунных суглінкаў паазерскага ледавіка; у паніжэннях, паблізу азёр, у будове камаў і озаў пашыраны пяскі і пясчана-жвіровыя сумесі.

У сучасным рэльефе ўзвышша вылучаюць: Кубліцкае ўзвышша і Пышнагорскае ўзвышша на захадзе і Лукомскае ўзвышша на крайнім паўднёвым усходзе з вышынямі больш за 200 м. Большую частку тэрыторыі з вышынямі 150—200 м займае пласкахвалісты рэльеф з адноснымі перавышэннямі 8-10 м. На мяжы з Полацкай нізінай рэльеф найбольш парэзаны і кантрасны, дзе паміж азёрнымі і балотнымі катлавінамі ўзвышаюцца озы і камы з адносным перавышэннем 30-40 м.

Карысныя выкапні: легкаплаўкія гліны, пясчана-жвіровы матэрыял, сапрапель.

Найбольшыя рэкі Ушача, Дзіва (Тураўлянка), Нача, вытокі Улы. Шмат азёр, якія злучаюцца пратокамі і невялікімі рэкамі, у т.л. Лепельскае возера, Ушацкая група азёр. Гідралагічны заказнік Крывое.

Характэрна драбнаконтурнасць глеб, расліннасці, сельгасугоддзяў. Пераважаюць дзярнова-падзолістыя слаба- і сярэднеападзоленыя глебы, у нізінах — тарфяніста-глеістыя. Пад лесам да 30 % тэрыторыі. Найбольш захаваліся лясы на вяршынях узгоркаў, озавых градах, стромкіх схілах азёрных катлавін. Яловыя і ялова-шыракалістыя лясы пераважна заменены другаснымі — бярозавымі, асінавымі, чорнаальховымі, ёсць невялікія масівы хваёвых лясоў. У шматлікіх паніжэннях лугі і балоты. Пад ворывам да 60 % тэрыторыі.

## Літаратура 
* 
* Геаграфія Беларусі: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Л. В. Казлоўская і інш. — Мн., 1992.— 382 с. — С. 74

Катэгорыя:Узвышшы Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Лепельскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Мёрскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Полацкага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Ушацкага раёна
Наталля Валер’еўна Цылінская

{{Спартсмен
|медалі=

{ style="background:transparent"
   
}
}}
**Наталля Валер’еўна Цылінская** (, Мінск) — беларуская велагоншчыца. 8-разовая чэмпіёнка свету, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2004. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2001).

## Грамадская дзейнасць 
15 сакавіка 2021 года ўвайшла ў склад Канстытуцыйнай камісіі, якая ў мэтах ажыццяўлення рэзалюцыі шостага Усебеларускага народнага сходу распрацоўвае прапановы па змяненні Канстытуцыі Беларусі і забяспечвае іх усенароднае абмеркаванне.

## Палітычныя погляды 
Падпісала адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў народных пратэстаў у 2020 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Велагоншчыкі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года
Катэгорыя:Велагоншчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Велагоншчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па трэкавых велагонках
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Беларускі спартыўны Алімп»
Катэгорыя:Члены Канстытуцыйнай камісіі Беларусі (2021)
Англійская рэспубліка

**Англійская рэспубліка**, таксама **Англійская садружнасць** () і **Садружнасць Англіі, Шатландыі і Ірландыі** () — перыяд у гісторыі Англіі з 1649 па 1660 гады, - пасля пакарання караля Карла I і да рэстаўрацыі Карла II, за выключэннем у 1653-1659 гадоў, калі Англія з'яўлялася Пратэктаратам.

## Гл. таксама 
* Гісторыя Англіі
* Англійская рэвалюцыя

Катэгорыя:Гісторыя Англіі
Катэгорыя:Рэвалюцыі ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Грамадзянскія войны
Катэгорыя:Англійская рэвалюцыя
Катэгорыя:Былыя краіны
Астраўлянка (прыток Бярэзіны)

**Астраўля́нка**, **Астраўлянскі канал** — рака ў Беларусі, у Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).

Даўжыня 9 км. Пачынаецца за 2 км на захад ад вёскі Пасекі, вусце за 2 км на поўнач ад вёскі Наддаткі. Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.

Катэгорыя:Рэкі Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны
Катэгорыя:Каналы Віцебскай вобласці
Верхняя Сілезія (правінцыя)

Пруская правінцыя **Верхняя Сілезія** (, ) існавала з 1919 па 1945.

Пасля Першай сусветнай вайны правінцыя «Верхняя Сілезія» была аддзелена ад правінцыі Сілезія. Астатняя частка называлася Ніжняй Сілезіяй. Тая частка, якая ў 1922 была ўключана ў Польшчу, ўтварыла "Аўтаномнае ваяводства Сілезія". Да гэтага абедзве часткі Верхняй Сілезіі ўвайшлі ў адміністрацыйную акругу Опельн

## Глядзіце таксама 
* Верхняя Сілезія

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя ўтварэнні Трэцяга рэйха
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Правінцыі Прусіі
Катэгорыя:Сілезія
Каралеўства Англія

**Каралеўства Англія** () — дзяржава ў Заходняй Еўропе, якая займала паўднёвую частку вострава Вялікабрытанія і існавала з 927 па 1707 гады. Пасля аб’яднання з Каралеўствам Шатландыя трансфармавалася ў Каралеўства Вялікабрытанія.

Рэзідэнцыяй каралеўскай дынастыі спачатку быў горад Вінчэстэр у Хэмпшыры, але з пачатку XII стагоддзя сталіцай дзяржавы фактычна стаў Лондан.

Тытул караля (каралевы) Англіі фармальна страціў сваё значэнне з 1707 года, але фактычна ўжываецца да гэтага часу. Цяперашні манарх Злучанага Каралеўства ёсць правапераемнікам каралёў і Каралеўства Англія.

Катэгорыя:Гісторыя Англіі
Англія
Асовіна

**Асовіна** — рака ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Гулянка (прыток Бярэзіны, басейн Дняпра).

Даўжыня каля 6 км. Пачынаецца за 0,6 км на паўночны захад, вусце за 4 км на ўсход ад вёскі Улессе. Ад вытоку на працягу 0,7 км каналізавана. Цячэ праз забалочаны лес на паўночна-заходняй ускраіне Бярэзінскага біясфернага запаведніка.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.
* 

Катэгорыя:Рэкі Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Птушкі-насарогі

**Птушкі-насаро́гі** (*Bucerotidae*) — сямейства птушак, якое раней адносілі да атрада ракшападобных, а цяпер — да атрада ''''. Уключае 57 відаў, які насяляюць Афрыку і Паўднёва-Усходнюю Азію, на астравах Ціхага і Індыйскага акіяна; 10 з іх з’яўляюцца эндэмікамі паўднёвай Афрыкі. Навуковая назва гэтых птушак паходзіць  — «бык» і  — «рог», што літаральна азначае ў перакладзе «рог быка».

Катэгорыя:Ракшападобныя
Жан-Батыст Ламарк

**Жан Батыст П’ер Антуан дэ Манэ Ламарк** (*Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet, Chevalier de Lamarck*; 1 жніўня 1744 — 18 снежня 1829) — французскі вучоны-прыродазнавец, стваральнік цэласнай тэорыі развіцця жывога свету. Член Парыжскай АН (1783).

## Біяграфія 
У 1772—1776 у Вышэйшай медыцынскай школе ў Парыжы.

Прафесар Музея прыродазнаўчай гісторыі.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па эвалюцыі жывога свету, распрацоўцы класіфікацыі і сістэматыкі раслін, палеанталогіі, зоапсіхалогіі.

Увёў падзел жывёл на пазваночных і беспазваночных, тэрмін «біялогія», апісаў шмат відаў выкапнёвых і сучасных арганізмаў.

Ламарк быў першым біёлагам, які паспрабаваў стварыць стройную і суцэльную тэорыю эвалюцыі жывога свету (Тэорыя Ламарка).

Катэгорыя:Біёлагі Францыі
Давід Лівінгстан

**Давід Лівінгстан** () (, Блантайр, каля Глазга — ) — шатландскі місіянер, даследчык Афрыкі, па адукацыі медык.

У 1840 годзе пасланы Лонданскім місіянерскім таварыствам у Паўднёвую Амерыку. З 1840 года зрабіў некалькі працяглых падарожжаў па Паўднёвай і Цэнтральнай Афрыцы і даследаваў вялікую тэрыторыю ад Кейптаўна да экватара і ад Атлантычнага акіяна да Індыйскага акіяна. Перайшоў пустыню Калахары і адкрыў возера Нгамі; абследаваў басейн ракі Замбезі, адкрыў раку Луалаба, вадаспад Вікторыя, азёры Бангвеулу, Шырва, Ньяса і іншыя. Разам з Г. Стэнлі даследаваў возера Танганьіка. Усе маршруты нанёс на карту. Сабраў вялікі навуковы матэрыял аб прыродзе і насельніцтве Паўднёвай Афрыкі.

Імем Лівінгстана названы горад у Замбіі, вадаспады на рацэ Конга і горы.
Каля горада Табора (Танзанія) знаходзіцца дом-музей Д. Лівінгстана.

## Гл. таксама 
* Горад Уджыджы

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Медыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Даследчыкі Афрыкі
Катэгорыя:Падарожнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Падарожнікі Шатландыі
Катэгорыя:Пісьменнікі-ўрачы