open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Віленская базыльянская друкарня

**Віленская базыльянская друкарня**, або **Віленская Троіцкая друкарня** — колішняя друкарня, якая існавала пры Троіцкім манастыры ў Вільні ў XVII — пачатку XIX ст. Заснаваны на базе віленскай друкарні Мамонічаў, якую пасля 1624 года Лявон Мамоніч перадаў ордэну базыльянаў.

Мела некалькі варштатаў і наборных шрыфтоў, што дазваляла выдаваць кнігі на славянскай, польскай, лацінскай і французскай мовах. Першыя вядомыя кнігі друкарні — «Катэхізіс» (1628).

У 1692 годзе спыніла сваю дзейнасць, зноў аднавіла пасля 1760 года. Выпускала богаслужэбную і тэалагічную літаратуру, значную частку якіх складаюць пераклады і перадрукі маскоўскіх выданняў сярэдзіны XVII ст., а таксама панегірыкі, падручнікі, буквары, слоўнікі для школ ордэна: «Буквар славянскай мовы» (1767, 1782), «Буквар польскай мовы» (1783), «Жыціі святых» К. Масіні ў 13 т. (закончана ў 1786), «Лексікон геаграфічны» Г. Карповіча з дзвюма картамі Іларыёна Карпінскага (1766), які ўтрымліваў не толькі важную геаграфічную і гістарычную інфармацыю аб краінах і народах Еўропы і іншых кантынентаў, але і арыгінальныя звесткі пра ваяводствы, паветы, гарады, мястэчкі і нават вёскі Беларусі, Літвы, Польшчы, «Гісторыя Усходніх Індый» Т. Падлескага (1776) і інш. У канцы 18 ст. выдавала паэзію, мастацкую прозу, драматычныя творы, выконвала заказы віленскіх бернардзінцаў і дамініканцаў. У 1778—1809 гг. выйшла каля 67 кніг на кірыліцы (9 — уніяцкія, астатнія — стараверскія), у іх ліку Псалтыры, Часоўнікі, Канонікі, Павучанні Іаана Златавуснага, творы авы Дарафея, Яфрэма Сірына і інш. Усяго ў 1628—1800 гг. выйшла 237 назваў кніг і 81 ананімнае выданне.

Аздоба кніг складаецца з арнаментальнай гравюры і заставак, канцовак, ініцыялаў, сюжэтных ілюстрацый рэлігійнай тэматыкі, геаграфічных карт. Выявы Багародзіцы з дзіцем, Яфрэма Сірына, цара Давіда, выкананыя ў канцы 18 ст., адрозніваюцца ад гравюр 17 ст., якія мелі эмблематычны характар. Для друкарні працаваў гравёр Лявонцій Тарасевіч, які зрабіў для «Служэбніка» (Вільня, 1692; Супрасль, 1695) тытульны аркуш, партрэт К. С. Радзівіла і Укрыжаванне.

Паказчыкам прадукцыйнасці выдавецкай дзейнасці базыльян і попыту на іх прадукцыю было функцыянаванне ў канцы XVIII ст. у Вільні іх кніжнай крамы. Як адзначаюць даследчыкі, Вільня была асноўным пастаўшчыком уніяцкай кніжнай прадукцыі для Беларусі, а таксама Украіны, дзе да канца XVII ст. не выйшла ніводнай кнігі на ўкраінскай і царкоўнаславянскай мове на карысць рэлігійнаму адзінству.

## Літаратура 
* 
* Drukarze dawnej Polski : od XV do XVIII wieku. Z. 5, Wielkie Księstwo Litewskie. Wrocław ; Kraków, 1959
* Кніга Беларусі, 1517—1917: Зводны каталог. Мн., 1986.

Катэгорыя:Друкарні Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Вільні
Катэгорыя:Базыльяне
Катэгорыя:З’явіліся ў 1624 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў XIX стагоддзі
Віленская брацкая друкарня

**Віленская брацкая друкарня**, або **Віленская Святадухаўская друкарня** — колішняя друкарня, якая існавала пры Святадухаўскім манастыры ў Вільні ў XVI—XVIII стст. З’яўлялася выдавецкім прадпрыемствам праваслаўнай царквы Вялікага Княства Літоўскага.

## Гісторыя 
Выдавецкая дзейнасць дазволена прывілеямі Жыгімонта III Вазы 1589 і 1592 гадоў на друкаванне розных кніг «…па-грэцку, славянску, руску і польску», дукарню ўзначаліў Стафан Зізаній. Выдавала тэксты Святога пісання, школьныя падручнікі, богаслужэбныя кнігі, палемічную літаратуру. Першае вядомае выданне выйшла ў 1595 годзе. У 1595—1596 гадах выйшла каля 11 выданняў.

Пасля Берасцейскай уніі 1596 года некалькі гадоў друкарня не дзейнічала. Магчыма, паміж 1597—1607 гадамі тут быў выдадзены «Часоўнік» (зберагаецца ў Оксфардскай бібліятэцы), а каля 1600 года выйшаў «Катэхізіс». Да 1610 года выдадзены творы Мялеція Сматрыцкага, Стафана і Лаўрэнція Зізаніяў.

Пасля друку брацтвам на польскай мове ў 1608—1610 гадах палемічных твораў М. Сматрыцкага (выйшлі як ананімныя) спецыяльным загадам ад 7 мая 1610 года Жыгімонта III з лагера пад Смаленскам друкарня закрыта, арыштаваны вядучыя дзеячы брацтва, у тым ліку рэктар брацкай школы Лявонцій Карповіч. Брацтва вымушана было ў 1611 годзе перанесці сваю выдавецкую дзейнасць за межы Вільні, арганізаваўшы друкарню ў мястэчку Еўі пад шляхецкай юрысдыкцыяй, што ахоўвала брацтва ад уніяцкага ўмяшання. Дзейнасць Віленскай брацкай друкарні аднавілася ў 1615 годзе, хаця з 1618 і да 1652 года выданні выходзілі то ў Вільні, то ў Еўі.

Дзейнічала да 1749 года, калі пажар знішчыў манастыр Святога Духа.

## Аздабленне 
Для аздобы кніг шырока ўжываліся арнаментальная гравюра і застаўкі, канцоўкі, рамкі з расліннымі і геаметрычнымі матывамі, антрапаморфнымі сюжэтамі. Геральдычная гравюра прадстаўлена гербамі Астрожскіх, Валовічаў, Агінскіх і інш., змяшчалася звычайна на адвароце тытульных аркушаў. Літургічныя выданні мелі сюжэтныя ілюстрацыі з выявамі прарокаў, апосталаў, айцоў царквы. Гравюры евангельскай тэматыкі сустракаюцца ў Трэбніках, Евангеллях. У пачатку дзейнасці друкарні ўжываліся ініцыялы, адціснутыя з дошак Францыска Скарыны. У польскамоўных выданнях пераважаюць гатычныя ініцыялы, за выключэннем асобных літар з зааморфнымі выявамі (звяроў, птушак), выкананых у рэнесансавым стылі. Кніжныя ўпрыгожанні Віленскай брацкай друкарні зроблены ў тэхніцы ксілаграфіі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Вільні
Катэгорыя:Брацкія друкарні
Катэгорыя:З’явіліся ў 1589 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1749 годзе
Катэгорыя:Віленскі Святадухаўскі манастыр
Катэгорыя:Друкарні Вялікага Княства Літоўскага
Ілінойс (індзейцы)

**Ілінойс** (саманазва: *inoca*, ) — канфедэрацыя індзейскіх плямён у верхняй частцы даліны ракі Місісіпі.

Упершыню ўзгадваецца французскімі езуітамі ў 1640 г. Назва паходзіць ад скажонага французамі слова суседняга народа атава *irenweewa*, што значыць «той, хто прамаўляе падобным шляхам». Самі індзейцы называлі сябе *inoca* (літаральна «мужчыны»). У склад канфедэрацыі ўваходзілі плямёны каскаскія, пеорыя, тамароа, маінгвена, мічыгамея, каёкія, албіўі, аманакоа, чэпуса, чынкоа, мароа, эспемікія, матчынкоа, мічыбуса, негавічы, тапоўара і кайракаэнтанон. Усе яны належалі да алганкінаў. У канцы XVII ст. іх агульная колькасць перавышала 10 тысяч чалавек.

Займаліся земляробствам і паляваннем. Важную ролю ў жыцці плямён адыгрывалі супольныя напады на суседзяў. Пры гэтым прадстаўнікі Ілінойс імкнуліся захапіць заложнікаў і рабоў.

Сталыя кантакты з Новай Францыяй пачаліся з 1673 г. у выніку заключэння пагаднення. Ілінойс удзельнічалі ў пасрэдніцкім гандлі паміж французамі і іншымі індзейцамі, прымалі ўдзел у войнах супраць іракезаў. У першай палове XVIII ст. правадыры Ілінойс фактычна былі падпарадкаваны французскай адміністрацыі.

Саслабленне канфедэрацыі адбылося амаль адразу пасля першых кантактаў з французамі. У 1680 г. меўшыя агнястрэльную зброю іракезы забілі або захапілі ў палон каля 700 тамароа. Актыўнасць іспанцаў на поўдні выклікала рух індзейскіх плямён уздоўж Місісіпі і сутычкі з Ілінойс. Значныя чалавечыя страты былі панесены ў выніку эпідэмій оспы ў 1704 г., 1732 г. і 1756 г. Да 1830 г., калі канфедэрацыя была распушчана ўрадам ЗША, а яе землі адыйшлі да амерыканскай дзяржавы, агульная колькасць чальцоў Ілінойс складала каля 300 чалавек.

## Спасылкі 
* The Illinois
* Robert Fester, The Illini Confederation: Lords of the Mississippi Valley   

Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Генры Маргентау (малодшы)

**Генры Маргентау** (; 11 мая 1891 — 6 лютага 1967) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч.

Нарадзіўся ў Нью-Ёрку, ЗША, у яўрэйскай сям’і, сын прадпрымальніка і дыпламата Генры Маргентау старэйшага. Вывучаў сельскую гаспадарку ў Корнелльского універсітэце. У Першую сусветную вайну служыў афіцэрам у флоце. З 1913 складаўся ў сяброўскіх адносінах з Франклінам Рузвельтам.

Падчас губернатарства Рузвельта ў штаце Нью-Ёрк Маргентау стаў дарадцам па сельскай гаспадарцы (1928), а затым — кіраўніком запаведнікамі штата (1930).

У пачатку прэзідэнцтва Рузвельта Маргентау займаў пасады кіраўніка Федэральнага сельскагаспадарчага бюро і сельскагаспадарчага крэдытнага кіравання. У 1933 г — намеснік міністра фінансаў.

Міністр фінансаў ЗША ў перыяд з 1934 па 1945 год. Палітычны і эканамічны саветнік Прэзідэнта ЗША Ф. Рузвельта.

Вядомы як аўтар плана Маргентау, прапанаванага ЗША ў 1944 годзе для пераўтварэння пасляваеннай Германіі ў шэраг невялікіх, аграрных, аслабленых ў прамысловым і ваенных адносінах дзяржаў, якія не здольны больш пагражаць Еўропе і ўсяму свету. План выклікаў вострыя спрэчкі і быў адхілены.

У 1945—1950 прэзідэнт, а ў 1951—1953 гг. — Ганаровы прэзідэнт амерыканскай грамадскай арганізацыі Аб’яднаны яўрэйскі заклік. У 1950—1951 прэзідэнт апякунскага савета Габрэйскага ўніверсітэта ў Іерусаліме, у 1951—1954 — старшыня Амерыканскай карпарацыі па фінансаванні і развіццю Ізраіля.

Катэгорыя:Міністры фінансаў ЗША
Жан-П’ер Саваж

'''Жан-П'ер Саваж''' (; ) — французскі хімік, які працуе з комплекснымі злучэннямі ва Універсітэце Страсбурга і спецыялізуецца на супрамалекулярнай хіміі. У 2016 годзе стаў лаўрэатам Нобелеўскай прэміі разам з Фрэйзерам Стодартам і Бернардам Ферынгам за распрацоўку і сінтэз малекулярных машын.

## Спасылкі
Катэгорыя:Хімікі Францыі
Катэгорыя:Нанатэхнолагі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Францыі
Фрэйзер Стодарт

у.]]
у.]]
.]]
**Сэр Джэймс Фрэйзер Стодарт** (; ) — шатландскі хімік, які працуе ў Паўночназаходнім універсітэце ў ЗША. Працуе ў галіне супрамалекулярнай хіміі і нанатэхналогій. Распрацаваў высокаэфектыўныя сінтэзы механічна заблакаваных малекулярных архітэктур, такія як малекулярныя кольцы Барамэа, катэнаны і ратаксаны з выкарыстаннем працэсаў малекулярнага распазнавання і малекулярнай самаарганізацыі. Паказаў, што гэтыя тапалогіі могуць выкарыстоўвацца ў якасці малекулярных перамыкачоў і маторных малекул. Ягоная група нават ужывала гэтыя структуру для вырабу нанаэлектронных прыладаў і нанаэлектрамеханічных сістэм. За свае намаганні атрымаў шмат узнагарод, у тым ліку міжнародную прэмію караля Фейсала ў навуцы 2007 года. У 2016 годзе стаў лаўрэатам Нобелеўскай прэміі разам з Жанам-П'ерам Саважам і Бернардам Ферынгам за распрацоўку і сінтэз малекулярных машын.

## Спасылкі
Катэгорыя:Навука і тэхналогіі ў Шатландыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Бернард Ферынга

**Бернард Лукас «Бэн» Ферынга** (; ) — нідэрландскі арганічны хімік, які спецыялізуецца на малекулярных нанатэхналогіях і гамагенным каталізе. Працуе ва ўніверсітэце Гронінгена ў Нідэрландах і з'яўляецца членам Каралеўскай акадэміі навук Нідэрландаў. У 2016 годзе стаў лаўрэатам Нобелеўскай прэміі разам з Жанам-П'ерам Саважам і Фрэйзерам Стодартам за распрацоўку і сінтэз малекулярных машын.

## Спасылкі
Катэгорыя:Члены Каралеўскай акадэміі навук Нідэрландаў
Катэгорыя:Хімікі Нідэрландаў
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Нідэрландаў
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Замежныя члены Кітайскай акадэміі навук
Малекулярныя машыны

**Малекулярная машына** альбо **нанамашына** — любая дыскрэтная колькасць малекулярных кампанентаў, якія вырабляюць квазі-механічныя рухі (выхад) у адказ на спецыфічныя стымулы (уваход). Назва «малекулярныя машыны» часта ўжываецца ў больш агульным сэнсе ў дачыненні да малекул, якія проста імітуюць функцыі, якія адбываюцца на макраскапічным узроўні. Апроч таго, гэты тэрмін распаўсюджаны ў галіне нанатэхналогій, дзе быў прапанаваны цэлы шэраг вельмі складаных малекулярных машын, накіраваных на мэты пабудовы малекулярнага асэмблера. Малекулярныя машыны можна падзяліць на дзве асноўныя групы: сінтэтычныя і біялагічныя.

Малекулярныя сістэмы, здольныя зрушваць з раўнавагі хімічныя або механічныя працэсы, прадстаўляюць сабой важную галіну хіміі і нанатэхналогій. Паколькі дзякуючы гэтаму працэсу можна выконваць карысную працу, такія тыпы сістэм, па азначэнні, з'яўляюцца прыкладамі малекулярных машын.

У 2016 годзе за распрацоўку і сінтэз малекулярных машын Жан-П’ер Саваж, Фрэйзер Стодарт і Бернард Ферынга сталі лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі па хіміі.

Катэгорыя:Нанатэхналогія
Катэгорыя:Супрамалекулярная хімія
Катэгорыя:Малекулярныя машыны
Катэгорыя:Нанамашыны
Вялікі Стаўрапольскі канал

**Вялікі Стаўрапольскі канал** (да 1970 года — **Кубань-Калаўскі канал**, ) — арашальна-абвадняльны канал у Стаўрапольскім краі Расійскай Федэрацыі. Адкрыты ў 1967 годзе. Злучае раку Кубань з Чаграйскім вадасховішчам (Калмыкія). Даўжыня больш за 480 км. Прапускная здольнасць 180 м³/с. На Вялікім Стаўрапольскім канале — Вялікае вадасховішча.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Стаўрапольскі край
Вялікія Арлы (вадасховішча)

**Вялі́кія Арлы́** — вадасховішча ў Беларусі, у Столінскім раёне Брэсцкай вобласці, у басейне ракі Ветліца (правы прыток Прыпяці), у меліярацыйнай сістэме «Магільна», за 20 км на паўночны ўсход ад горада Столін.

Плошча паверхні 0,99 км², даўжыня 1,3 км, найбольшая шырыня 1,1 км, найбольшая глыбіня 4,8 м, аб’ём вады 3,5 млн м³. Даўжыня агараджальная дамбы 4,4 км. Вадасховішча наліўное, напаўняецца вадой з Бор-Дубянецкага канала ў час разводдзя і за кошт меліярацыйных каналаў. Ваганні ўзроўню вады на працягу года 3,8 м. Выкарыстоўваецца для рыбагадоўлі, увільгатнення і арашэння зямель.

## Літаратура 
*  — С. 387.
*  — С. 521.

Катэгорыя:Вадасховішчы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Столінскага раёна
Катэгорыя:Вадасховішчы паводле алфавіта
Катэгорыя:Вялікія Арлы (вёска)
Вялікі Узень

**Вялікі Узе́нь** (, ) — рака на паўднёвым усходзе Еўрапейскай часткі Расіі і на захадзе Казахстана.

Даўжыня 650 км, плошча вадазбору — 15,6 тыс. км². Упадае ў бяссцёкавыя Камыш-Самарскія азёры. Жыўленне пераважна снегавое. Сцёк вясной. Летам на асобных участках перасыхае. Ледастаў з канца лістапада да красавіка. Сярэдні расход вады каля горада Наваузенск 6,7 (7,3) м³/с. Вада ракі выкарыстоўваецца для арашэння.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Саратаўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Казахстана
Джон Уэслі Снайдэр

**Джон Уэслі Снайдэр** (;  — ) — 54-ы міністр фінансаў ЗША, бізнесмен.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Джонсбара, штат Арканзас. На працягу года вучыўся на тэхнічным факультэце ўніверсітэта Вандэрбільта, пакуль не ўступіў у войска падчас Першай сусветнай вайны.

Снайдэр прыехаў у Вашынгтон у пачатку 1930-х з шырокімі планамі ў банкаўскай сферы і бізнесе. Займаў шэраг пасад у дзяржаўных і недзяржаўных структурах, у тым ліку ў Нацыянальным банку быў служачым у аддзеле валютнага кантролю, адміністратарам па федэральных пазыках і дырэктарам аддзела па пытаннях вайсковай мабілізацыі і рэканверсіі. У апошнім аддзеле ён іграў вядучую ролю ў пераходзе нацыянальнай эканомікі ад ваеннага часу да мірнага будаўніцтва.

Снайдэр быў прызначаны дзяржсакратаром казначэйства ЗША (міністрам фінансаў) ў 1946 годзе як блізкі сябар прэзідэнта Гары Трумэна, разам з якім ён служыў падчас Першай сусветнай вайны. Яго задача як міністра фінансаў заключалася ў тым, каб дамагчыся стабілізацыі пасляваеннай эканомікі. Асноўнымі пунктамі праграмы Снайдэра былі падтрыманне даверу да ўрадавых крэдытных абавязацельстваў, скарачэнне дзяржаўнага доўгу, а таксама заахвочванне інвеставання праз укладанне грамадскіх зберажэнняў у казначэйскія каштоўныя паперы ЗША.

Джон Уэслі Снайдэр сышоў у адстаўку разам з прэзідэнтам Трумэнам. Памёр ва ўзросце 90 гадоў у 1985 годзе.

Катэгорыя:Міністры фінансаў ЗША
Супрамалекулярная хімія

.]]
у.]]
**Супрамалекулярная хімія** — вобласць хіміі, якая факусіруецца на хімічных сістэмах, якія складаюцца з дыскрэтнай колькасці сабраных малекулярных субадзінак або кампанентаў.

Сілы, адказныя за прасторавую арганізацыю, могуць вар’іравацца ад слабых (міжмалекулярныя сілы, электрастатычныя або вадародныя сувязі) да моцных (кавалентныя сувязі) пры ўмове, што ступень электроннай сувязі паміж малекулярным складнікам застаецца невялікай адносна адпаведных электрастатычных энергетычных параметраў кампанентаў. У той час як традыцыйная хімія факусуецца на кавалентных сувязях, супрамалекулярная хімія разглядае больш слабыя некавалентныя ўзаемадзеянні паміж малекуламі. Гэтыя сілы ўключаюць у сябе ўтварэнне вадародных сувязяў, узаемадзеянні металаў, гідрафобны эфект, сілы Ван-дэр-Ваальса, пі-пі ўзаемадзеянні і электрастатычныя эфекты. Сярод важных паняццяў, якія былі прадэманстраваныя супрамалекулярнай хіміяй, малекулярная самаарганізацыя, фальцоўка, малекулярнае распазнаванне, хімія гаспадара-госця, механічна заблакаваныя малекулярныя архітэктуры і дынамічная кавалентная хімія. Вывучэнне некавалентных узаемадзеянняў мае вырашальнае значэнне для разумення шматлікіх біялагічных працэсаў. Біялагічныя сістэмы часта з’яўляюцца крыніцай натхнення для супрамалекулярных даследаванняў.
Фаўстас Бузанд

**Фаўстас Буза́нд** (), сустракаецца таксама Фаўст Візантыйскі — імя армянскага гісторыка V стагоддзя, традыцыйна прыпісванае меркаванаму аўтару гісторыка-эпічнага складання, што традыцыйна завецца «Гісторыя Арменіі». У ім апісваюцца падзеі да 387 года н.э.

## Біяграфія 
Паводле дапушчэння гісторыка другой паловы V стагоддзя Лазара Парпецы, Фаўстас быў родам з Візантыі. Традыцыйна лічылася, што Бузанд жыў у IV стагоддзі.

Паводле высноў Ніны Гарсаян, «Гісторыя Арменіі» была напісана каля 470 года армянінам, нярэдка дрэнна інфармаваным пра падзеі ўсеагульнай гісторыі. Гарсаян мяркуе, што аўтар быў святаром.

## Гл. таксама 
* Армянская гістарыяграфія
* Аралезы

## Літаратура 
* Абегян М. Х. История древнеармянской литературы. Т. 1. Ер., 1948.
* Абегян М. Х. Литература и историография // Культура раннефеодальной Армении (IV—VII вв.). Ер., 1980. С. 23 — 147.
* Адонц Н. Г. Фауст Византийский как историк // Христианский Восток. 1922. Т. 6. Вып. 3. С. 235—272.
* Ельницкий Л. А. К истории антицерковных и антихристианских тенденций в Армении в IV в. н. э. // Вестник древней истории. 1965. № 2. С. 122—130.
* Хачикян Л. С. «История Армении» Фавстоса Бузанда // Фавст Бузанд. История Армении Фавстоса Бузанда. Ер., 1953. С. V—XVI.
* Faustus de Byzance. Bibliothèque historique en quatre livres, traduite pour la première fois de l'arménien en français, par Jean-Baptiste Emine, directeur du Gymnase impérial de Wladimir sur la Klazma, в сборнике: „Collection des historiens anciens et modernes de l'Arménie, publiée en français.” par Victor Langlois", tome 1 (Paris, Librairie de Firmin Dido Frères, Fils et Cie, 1867), p.&nbsp;201 — 310.
* Des Faustus von Byzanz Geschichte Armeniens. Aus dem Armenischen ubersetzt und mit einer Abhandlung uber die Geographie Armeniens eingelates von Dr. Lauer. Koln, 1879.
* Norman H. Baynes. Rome and Armenia in the fourth century // The English Historical Review, vol. XXV. New York-Bombay-Calcutta, 1910

## Спасылкі 
* 
* История Армении Фавстоса Бузанда. Пер. с др.-арм. и коммент. М. А. Геворгяна. Под ред. С. Т. Еремяна. Вступит, ст. Л. С. Хачикяна. Ер., 1953.

Катэгорыя:Гісторыкі Арменіі
Катэгорыя:Гісторыкі V стагоддзя
Катэгорыя:Армяне ў Візантыі
Сюй Ічэнь

**Сюй Ічэнь** — кітайскі непрафесійны гулец у снукер. У верасні 2016 года перамог на Аматарскім Мастэрс і атрымаў права на ўдзел у ўайлдкард-раўндзе Шанхай Мастэрс 2016, здзейсніўшы дэбют на прафесійных турнірах, але саступіў 20-му нумару рэйтынгу Стывену Магуайру з лікам 0:5.

## Спасылкі 
* Статыстыка Сюя Ічэня на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Кітая
Маўсес Харэнацы

**Маўсес Харэнацы**, **Маісе́й Харэнскі** () (традыцыйна лічыцца), разам з тым шэраг навукоўцаў адносіць гады яго жыцця да перыяду паміж VII—IX стагоддзямі ўлучна) — найбуйнейшы армянскі сярэднявечны гісторык, аўтар манументальнай «Гісторыі Арменіі», за стварэнне якой, нягледзячы на існаванне ранейшых гістарычных прац на армянскай мове, быў названы «бацькам армянскай гістарыяграфіі». Яго гістарычная праца прасякнутая пачуццём нацыянальнай самасвядомасці і патрыятызму.

## Літаратура 
* *Мовсес Хоренаци*. История Армении.
** Первое печатное издание: Амстердам, 1695
** Перевод на латынь: Лондон, 1736
** Третье издание: Венеция, 1752
** Перевод на французский, итальянский: Венеция, 1841
** Первое русское издание: («Арменская история, сочиненная Моисеем Хоренским, с кратким географическим описанием Древней Армении». Перевел с Арменского на Российский язык Архидиакон Иосиф Иоаннесов.) Санкт-Петербург, 1809.
** Другое русское издание: (Моисей Хоренский «История Армении Моисея Хоренского». Пер. с древнеармянского Н. Эмина.) Санкт-Петербург, 1893. на сайте «Руниверс» в формате DjVu и PDF
** Современное издание: *Мовсес Хоренаци* История Армении, Айастан, Ереван, 1990 ISBN 5-540-01084-1
* *Г. Х. Саркисян* «История Армении» Мовсеса Хоренаци, Изд. Ереванского университета, Ереван, 1986

## Спасылкі 
* Мовсес Хоренаци, «История Армении», пер. с древнеарм. языка, примечания Г. Саркисяна; Ред. С. Аревшатян.— Ер.: Айастан, 1990.— 291
* «История Армении» на древнеармянском языке

Катэгорыя:Постаці V стагоддзя
Катэгорыя:Вучоныя Арменіі
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі
Катэгорыя:Філосафы Арменіі
Катэгорыя:Філолагі Арменіі
Катэгорыя:Паэты V стагоддзя
Катэгорыя:Святыя Армянскай апостальскай царквы
Буньярыт Кеятыкун

**Буньярыт Кеятыкун** (, ) — тайскі прафесійны гулец у снукер. Чэмпіён свету ва ўзросце да 21 года 2015 года.

У выніку перамогі на моладзевым чэмпіянаце свету атрымаў статус прафесіянала ў сезоне 2016/2017, але цярпеў паразы ў першых васьмі рэйтынгавых матчах. У канцы 2016 года ўпершыню здабыў перамогу ў паядынку рэйтынгавага спаборніцтва ў кваліфікацыі да German Masters 2017 года супраць Скота Дональдсана (5:3). З 2014 года тры разы ўдзельнічаў на чэмпіянатах свету па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі, дайшоўшы да чвэрцьфінальнай стадыі ў 2015 годзе.

## Выступы на прафесійных снукерных турнірах 

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Буньярыта Кеятыкуна на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Тайланда
Сцю Ангер

**Сцюарт Эрал «Сцю» Ангер** (; , Манхэтэн — , Лас-Вегас) — прафесійны гулец у покер, блэкджэк і джын рамі, які многімі лічыцца найвялікшым гульцом усіх часоў у Тэхас Холдэм і джын.

Адзін з двух гульцоў, які выйграў галоўны турнір Сусветнай серыі покера тры разы (Джоні Мос таксама тройчы выйграваў тытулы, але першы ён атрымаў паводле галасавання гульцоў, а не за перамогу на турніры), а таксама адзін з чатырох гульцоў, які паслядоўна выйграў два тытулы галоўнага турніру (разам з Джоні Мосам, Дойлам Брансанам і Джоні Чэнам). Апроч таго, з'яўляецца адзіным гульцом, які тройчы выйграў «Super Bowl of Poker», другі найпрэстыжнейшы покерны турнір свайго часу.

Катэгорыя:Прафесійныя ігракі ў покер
Дораці Гіш

**Дораці Гіш** (; 11 сакавіка 1898, Дэйтан, Агая, ЗША — 4 чэрвеня 1968, Рапала, Італія) — амерыканская актрыса кіно, сястра Ліліян Гіш.

## Біяграфія 
Дораці Гіш нарадзілася ў Дэйтане 11 сакавіка 1898 года ў сям’і Джэймса Лі Гіша і Мэры Робінсан Мак-Конел, у якой, акрамя яе, была яшчэ старэйшая дачка — Ліліян. Пасля таго, як бацька кінуў сям’ю, маці прыйшлося шмат працаваць, у тым ліку актрысай, каб утрымліваць дачок.

Акцёрская кар’ера сясцёр Гіш пачалася ў 1912 годзе, пасля таго, як сяброўка Мэры Пікфард прадставіла іх дырэктару кінастудыі *American Mutoscope & Biograph Company* Дэвіду Грыфіту. Сумесны дэбют сясцёр у кіно адбыўся ў тым жа годзе ў фільме «Нябачны вораг».

За гады сваёй кар’еры Дораці з’явілася больш чым у ста фільмах, у многіх з якіх іграла таксама яе старэйшая сястра.

Катэгорыя:Галівудская алея славы
Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Шэйланлы

**Шэйланлы** () — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.

У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і называлася Шрвакан (арм.: Շրվական), уваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).

## Спасылкі 
* Şeylanlı — спадарожнікавы здымак вёскі

Катэгорыя:Населеныя пункты Лачынскага раёна
Шырак (Кашатаг)

**Шырак** (), **Кіяслы** () — сяло ў Кашатагскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Населеныя пункты Кашатагскага раёна НКР
Расарыяса

**Расарыяса** () — паўстанне ў аргенцінскім горадзе Расарыа, якое ўспыхнула 19 мая 1969 года супраць дыктатуры Хуана Карласа Анганіа. Адной з прычын паўстання стала забойства аргенцінскімі паліцэйскімі студэнтаў Адольфа Белья і Луіса Бланка. У выніку ўвядзення ў горад арміі і працяглых баёў студэнтаў, членаў прафсаюзаў і іншых гараджан з ваеннымі часцямі, паўстанне было падушана. Аднак ужо 29 мая таго ж года ў Кордаве адбыліся аналагічныя падзеі.

У прыгнечанні паўстання ўдзельнічаў Леапольда Галцьеры, які камандаваў артылерыяй. У 1981 годзе ён стаў дыктатарам Аргенціны.

Катэгорыя:Канфлікты 1969 года
Катэгорыя:Падзеі 19 мая
Катэгорыя:Май 1969 года
Катэгорыя:1969 год у Аргенціне
Катэгорыя:Паўстанні ў Аргенціне
Катэгорыя:Гісторыя Расарыа
Дэніс Звіздзіч

**Дэніс Звіздзіч** (; , Сараева) — баснійская палітык, старшыня Савета міністраў Босніі і Герцагавіны з 11 лютага 2015. Ён з'яўляецца членам баснійскай Партыі дэмакратычнага дзеяння.

Ён вучыўся на факультэце архітэктуры ў Сараеўскім універсітэце, а пазней стаў прафесарам архітэктуры ў гэтай жа навучальнай установе.

У 2003 годзе ён стаў прэм'ерам кантона Сараева, а пазней быў абраны спікерам Асамблеі кантона Сараева. Ён уваходзіў у парламент Федэрацыі Босніі і Герцагавіны ў перыяд з 2010 па 2014 год.

11 лютага 2015 г. на галасаванні ў Палаце прадстаўнікоў Босніі і Герцагавіны, на якім выбіралі новага старшыню Савета міністраў Босніі і Герцагавіны, 28 членаў з 42 прагаласавалі за Звіздзіча, 5 прагаласавалі супраць і 2 устрымаліся. Звіздзіч паабяцаў паскорыць інтэграцыю Босніі і Герцагавіны ў Еўрапейскі Саюз.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце ПДІ 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Босніі і Герцагавіны
Фрэнк Кабуі

**Фрэнк Кабуі** (, нар. 1946?) — палітычны дзеяч Саламонавых Астравоў. З 7 ліпеня 2009 года генерал-губернатар краіны.

Кабуі нарадзіўся ў 1946 годзе, у вёсцы Манакваі, Малуу ў паўночнай частцы правінцыі Малаіта. У 1975 годзе выпусціўся з Універсітэта Папуа — Новай Гвінеі, стаўшы першым дыпламаваным спецыялістам па праве на Саламонавых Астравах. У 1980 годзе стаў першым выхадцам з Саламонавых астравоў, прызначаным на пасаду генеральнага пракурора. У 1994 годзе быў абраны старшынёй Камісіі па прававой рэформе, а ў 1998 годзе прызначаны суддзёй Высокага суда Саламонавых Астравоў (сышоў у адстаўку ў красавіку 2006 года ва ўзросце 60 гадоў). У тым жа годзе зноў быў прызначаны старшынёй Камісіі па прававой рэформе.

Катэгорыя:Генерал-губернатары Саламонавых Астравоў
Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Папуа — Новай Гвінеі
Сесіл Ла Грэнейд

Дама **Сесіл Элен Флёрэт Ла Грэнейд** (, нар. 30 снежня 1952) — генерал-губернатар Грэнады з 7 мая 2013 года, першая жанчына на гэтай пасадзе.

## Біяграфія 
Атрымала адукацыю ва ўніверсітэце Вест-Індыі, а затым скончыла магістратуру і абараніла доктарскую дысертацыю ва ўніверсітэце Мэрыленда. Спецыяліст у вобласці харчовай бяспекі. Афіцэр ордэны Брытанскай імперыі, а таксама (па пасадзе) дама вялікага крыжа ордэна Святога Міхаіла і Святога Георгія.

Катэгорыя:Генерал-губернатары Грэнады
Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў
Сардарапацкая бітва

**Сардарапацкая бітва** (; ) — бітва Першай сусветнай вайны, якая адбылася 21—28 мая 1918 года паміж армянскімі рэгулярнымі ваярскімі часткамі і ратнікамі, з аднаго боку, і турэцкімі войскамі, якія ўварваліся ва Усходнюю Арменію — з іншага, у раёне чыгуначнай станцыі Сардарапат (пры Савецкам Саюзе — гор. Акцемберан, а цяпер гораду вернута яго старажытная назва — Армавір). Сёння бітва разглядаецца не толькі як такая, што спыніла наступленне турэцкіх войскаў на Арменію, але і прадухіліла поўнае знішчэнне армянскага народа Згодна брытанскаму гісторыку Крыстаферу Уолкеру, калі б армяне прайгралі бітву, «цалкам магчыма, што слова Арменія захавалася б толькі як тэрмін гістарычнай геаграфіі.».

## Гл. таксама 
* Мемарыяльны комплекс «Сардарапат»

## Літаратура 
* Аветисян Грант. Победа армянского единства: май 1918 года. Институт истории Академии наук Армении, Ереван, 1998 г. (на арм.: Աւետիսեան Հ., Հայոց ազգային միասնության հաղթանակը. 1918 թվականի մայիս, Երևան, ՀՀ ԳԱԱ Պատմ. ինստ.,1998,302 էջ).
* Аветисян Грант, Армянский вопрос в 1918 г., Ереван, 1997 г. (на арм.: Աւետիսեան Հ., Հայկական հարցը 1918 թվականին, Երևան, 1997, 436 էջ).
* Мкртчян Ваган, Герой Сардарапата: генерал Мовсес Силикян, Ереван, 2012 г. (на арм.: Մկրտչեան Վ., Սարդարապատի հերոսը. գեներալ Մովսէս Սիլիկեան, Երևան, 2012թ.).
* Арутюнян А. О., Турецкая интервенция в Закавказье 1918 г. и самооборонительные бои. Институт истории Академии наук Армянской ССР, Ереван, 1984 г. (на арм.: Յարութիւնենան Ա., Թուրքական ինտերվենցիան Անդրկովկաս 1918թ. և ինքնապաշտպանական կռիւները, Երևան, 1984թ.).
* Врацян Симон, Республика Армения, Париж, 1928 г. (на арм.: Վրացեան Ս., Հայաստանի Հանրապետութիւնը, Փարիզ, 1928թ.).
* Геворгян Гамлет, Дро, Ереван, 1991 г. (на арм.: Գեւորգեան Հ., Դրօ, Երևան, 1991թ.).
* Мемуары генерал-лейтенанта Назарбекяна, Ереван, 2002 г.(на арм.: Գեներալ-լեյտենանտ Նազարբէկեանի յուշերը, Երևան, 2002թ.).
* Арцруни Вагэ, Армяно-турецкая война. Армянское офицерство и Республика Армения. Шатах. Издательство «Мугни», Ереван, 2002 г. (на арм.: Արծրունի Վ., Հայ-տաճկական պատերազմը: Հայ սպայութիւնը և Հայաստանի Հանրապետութիւնը: Շատախ: Երևան, 2002թ.).
* А.Туршян, Сардарапатская герочиеская битва, Ереван, 1968 г. (на арм.: Հ.Թուրշեան, Սարդարապատի հերոսամարտը, Երևան, 1968թ.).
* Серж Афанасьян, Сарадарапатская битва, Ереван, 1990 г. (на арм.:Սերժ Աֆանասեան, Սարդարապատի ճակատամարտը, Երևան, 1990թ.).
* Маршал Советского Союза Баграмян, Мои воспоминания, Ереван, 1984 г. (на арм.: Մարշալ Յովհաննէս Բաղրամեան, Իմ յուշերը, Երևան, 1984թ.).

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы Арменіі
Катэгорыя:Бітвы Асманскай імперыі
Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Канфлікты 1918 года
Катэгорыя:Май 1918 года
Цзян Іхуа

**Цзян Іхуа** (; нар. 18 лістапада 1960 года, Цзілун, Кітайская Рэспубліка) — кітайскі палітык, прэм’ер-міністр Кітайскай рэспублікі (Тайвань) (2013—2014), член партыі Гаміньдан.

## Біяграфія 
Цзян Іхуа нарадзіўся 18 лістапада 1960 года ў партовым горадзе Цзілун на востраве Тайвань. Скончыў Нацыянальны ўніверсітэт Тайваня і Ельскі ўніверсітэт (ЗША) па спецыяльнасці паліталогія. Пасля вяртання на Тайвань працаваў выкладчыкам у Нацыянальным Тайванскім універсітэце на пасадзе прафесара паліталогіі.

Увосень 2009 года быў прызначаны на пасаду міністра ва ўрадзе Кітайскай Рэспублікі У Дуньі, а 6 лютага 2012 года — на пасаду першага віцэ-прэм’ера пры прэм’ер-міністры Чэнь Чуне.

У снежні 2014 года сышоў у адстаўку з пасады кіраўніка ўрада.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Кітайскай Рэспублікі
Катэгорыя:Палітыкі Кітайскай Рэспублікі
Катэгорыя:Члены Гаміньдана
Фернанда Савала

**Фернанда Марцін Савала Ламбардзі** (; нар. 16 лютага 1971, Такна, Такна, Перу) — перуанскі дзяржаўны дзеяч і эканаміст, міністр эканомікі і фінансаў з 16 жніўня 2005 па 28 ліпеня 2006 года, прэм'ер-міністр Перу з 28 ліпеня 2016 года па 17 верасня 2017 года.

## Біяграфія 
### Маладыя гады і адукацыя 
Фернанда Марцін Савала Ламбардзі нарадзіўся 16 лютага 1971 года ў Такне (рэгіён Такна, Перу). Ён стаў чацвёртым сынам у сям’і Хасэ Савалы Рэя дэ Кастра і Карлоты Ламбардзі. Дзве яго сястры,  і Хімена, зрабілі кар’еру ў вобласці дзяржаўнага кіравання.

### Кар’ера 
Пасля заканчэння адукацыі Савала пайшоў на працу ў прыватны сектар, дзе стаў памочнікам кіраўніка «Samtronics Perú», а таксама быў фінансавым аналітыкам часопіса «SE Semana Económica» кампаніі «Apoyo Publicaciones», якая спецыялізуецца на навінах у вобласці эканомікі. Затым ён перайшоў у дзяржаўны сектар, дзе з 1995 па верасень 2000 года займаў пасаду генеральнага дырэктара  падчас кіравання Альберта Фухіморы. 16 жніўня 2005 года Савала быў прызначаны на пасаду міністра эканомікі і фінансаў, змяніўшы Кучынскі, які стаў прэм’ер-міністрам. У свае 34 гады, Савала стаў адным з самых маладых міністраў фінансаў Перу.

#### Пасада прэм’ер-міністра Перу 
10 ліпеня 2016 года  прэзідэнт Перу Педра Пабла Кучынскі прызначыў Фернанда Савалу на пасаду прэм’ер-міністра краіны . Яго кандыдатуру ўхвалілі ў тым ліку ў Амерыканскім народна-рэвалюцыйным альянсе,  і . Пасля прызначэння Савала напісаў у «Твітэры», што гэта «вельмі вялікі гонар» і «імкненне працаваць для лепшага Перу».

15 ліпеня Савала сфарміраваў  з 18 міністэрстваў з роўным прадстаўніцтвам мужчын і жанчын, які будзе выконваць свае абавязкі ў перыяд з 2016 па 2021 год. 16 ліпеня ён сустрэўся са сваім папярэднікам на пасадзе прэм’ер-міністра Педра Катэрыяна і абмеркаваў з ім працэдуру перадачы паўнамоцтваў. 28 ліпеня Савала быў прыведзены да прысягі разам са сваім урадам з 19 міністраў на цырымонія інаўгурацыі ў Зале Пашаны Палаца ўрада.

18 жніўня 2016 года Савала паўстаў перад сходам членаў усіх палат Кангрэса Рэспублікі Перу з прашэннем вынесці вотум даверу сфарміраванаму ім ураду ў адпаведнасці з канстытуцыйным мандатам. У сваёй прамове, якая доўжылася дзве гадзіны, ён акрэсліў некалькі асноўных кірункаў працы свайго ўрада: інвестыцыі ў сацыяльную сферу, рэканструкцыя інфраструктуры водазабеспячэння, грамадская бяспека і барацьба з карупцыяй, павелічэнне занятасці і адраджэнне эканомікі, умацаванне грамадзянскага грамадства. Ён адзначыў прагрэс, дасягнуты па выніках працы апошніх пяці ўрадаў пры прэзідэнтах Альберта Фухіморы, Валенціну Паніягуа, Алехандра Таледа, Алане Гарсіа Перэсе, Альянту Умалу. Пры гэтым ён павінен быў атрымаць 66 галасоў, гэта значыць палову і адзін голас з ліку кангрэсменаў, улічваючы тое, што большасць у 130-мясцовым парламенце складаюць 73 дэпутаты ад партыі Фухіморы.

## Асабістае жыццё 
У свае 45 гадоў, Савала валодае вялікім вопытам працы, які выступае за інавацыйнае развіццё.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прадпрымальнікі Перу
Катэгорыя:Эканамісты Перу
Катэгорыя:Міністры Перу
Катэгорыя:Міністры эканомікі і фінансаў Перу
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Перу
Гары Хайнс Вудрынг

**Гары Хайнс Вудрынг** (, 31 мая 1890, Элк — Сіці, штат Канзас — 9 верасня 1967, Топіка, штат Канзас) — амерыканскі палітык, член Дэмакратычнай партыі; губернатар штата Канзас (1931—1933), ваенны міністр ЗША (1936—1940).

Вудрынг працаваў менеджэрам банка і ўдзельнічаў у Першай сусветнай вайне ў якасці афіцэра ў войску ЗША.

У 1931 годзе змяніў Клайд М. Рыда на пасадзе губернатара штата Канзас, і яго змяніў у 1933 годзе Альфрэд Лэндан.

У 1933 годзе ажаніўся з Хелен Кулідж. У 1933—1936 гадах займаў пасаду намесніка ваеннага міністра ЗША, у 1936 годзе прызначаны ваенным міністрам. У 1940 годзе падаў у адстаўку з пасады міністра і вярнуўся да прыватнага жыцця. Затым ён няўдала балатаваўся на пасаду губернатара штата Канзас на выбарах у 1946 годзе.

Вудрынг памёр у 1967 годзе і быў пахаваны на могілках Mount Hope у Топіка.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ваенныя міністры ЗША
Томас Мітчэл

**Томас Мітчэл** (, 11 ліпеня 1892 — 17 снежня 1962) — амерыканскі акцёр, драматург і сцэнарыст. За доўгую акцёрскую кар’еру Мітчэл сыграў Джэральда О’Хара (бацька Скарлет ў «Знесеных ветрам»), доктар Буна ў «Дыліжанс» Джона Форда, і дзядзькі Білі ў фільме «Гэта дзіўная жыццё». Мітчэл быў першым чалавекам, які атрымаў прэміі «Оскар», «Эмі» і «Тоні».

Уладальнік прэміі «Оскар» у 1940 годзе па лепшую мужчынскую ролю другога плана ў фільме «Дыліжанс».

## Біяграфія 
Томас Мітчэл нарадзіўся ў сям’і ірландскіх імігрантаў, у горадзе Элізабэт, штат Нью-Джэрсі. Яго бацька і брат былі газетнымі рэпарцёрамі, і яго пляменнік, Джэймс П. Мітчэл, пазней быў сакратаром Дуайта Эйзенхаўэра, у часы яго міністэрства [1]. Таму Томас таксама стаў журналістам пасля заканчэння сярэдняй школы Святога Патрыка (Нью-Джэрсі). Неўзабаве, аднак, Мітчэл выявіў, што любіць пісаць гумарыстычныя тэатральныя сцэнкі значна больш, чым журналістыку. У 1927 г. Мітчэл далучыўся да клубу «The Lambs».

## Акцёрская кар’ера 
Мітчэл стаў акцёрам у 1913 годзе, дэбютаваўшы ў тэатральнай кампаніі Чарльза Кобёрна. Аднак нават падчас гульні вядучых роляў на Брадвеі ў 1920-я гады Мітчэл будзе працягваць пісаць. Адна з п’ес яго ў сааўтарстве, «Маленькая аварыя», была ў канчатковым рахунку тройчы экранізавана Галівудам.

У 1923 годзе дэбютаваў у кіно ў невялікай ролі ў карціне «Шасціцыліндравы кахання».

Выдатную ролю ў кар’еры Мітчэла была роля Генры Барнарда ў фільме Фрэнка Капры «Страчаны гарызонт» (1937). Пасля гэтай ролі Томас Мітчэл стаў вельмі запатрабаваны ў Галівудзе. У тым жа годзе ён атрымаў намінацыю на прэмію Амерыканскай кінаакадэміі за ролю ў фільме Джона Форда «Ураган».

На працягу наступных некалькіх гадоў, Мітчэл з’явіўся ў многіх культавых фільмах. Толькі ў 1939 годзе ён зняўся ў пяці такіх фільмах, у прыватнасці «Дыліжанс», «Містэр Сміт адпраўляецца ў Вашынгтон», «Знесеныя ветрам». Хоць у тыя гады ён, верагодна, найбольш запомніўся па ролі бацькі Скарлет О’Хара ў «Знесеных ветрам», трыумфальнай для яго стала роля ў вестэрне Джона Форда «Дыліжанс» якая прынесла яму прэмію «Оскар» у намінацыі «Лепшы акцёр другога плана». У сваёй прамове ён пажартаваў: «Я не ведаў, што сыграў добра». На працягу 1940-х і 1950-х гадоў, Мітчэл сыграў шмат самых разнастайных роляў, лепш за ўсё вядомы гледачам сёння для як дзядзька Білі ў класічнай каляднай гісторыі Капры Гэта дзіўная жыццё (1946) з Джэймсам Сцюартам.

За свой уклад у кінаіндустрыю і тэлебачанне акцёр ганараваны двух зорак на Галівудскай алеі славы.

## Смерць 
Мітчэл памёр ва ўзросце семдзесят ад Peritoneal mesothelioma ў Бэвэрлі-Хілз, штат Каліфорнія.

## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Карціна

. Партрэт невядомай з кветкамі і фруктамі. 1838. НММ РБ]]
**Карці́на** — твор станковага жывапісу, які мае самастойнае мастацкае значэнне, вылучаецца завершанасцю, адзінствам формы і зместу. У адрозненне ад іншых відаў жывапісу карціна непасрэдна не звязана з пэўным інтэр'ерам, сістэмай дэкарыравання ці культавым прызначэннем. Складаецца з асновы (дрэва, палатно, кардон, метал і інш.), , фарбавага слоя. Некалькі карцін, аб’яднаных адной тэмай, у залежнасці ад іх колькасці складаюць дыптых, трыпціх, паліпціх. Часам тэрмін «карціна» ўжываюць як сінонім паняцця жанр.

З’явілася ў Старажытнай Грэцыі ў 4 ст. да н.э. У еўрапейскім мастацтве вядома з 12 ст., на Беларусі — з 16 ст.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жывапіс
Раман Мсціславіч

**Раман Мсціславіч Галіцкі** (пасля 1160 — ) — першы галіцка-валынскі князь (1199—1205).

## Біяграфія 
Сын уладзіміра-валынскага і кіеўскага князя Мсціслава Ізяславіча і Агнесы, дачкі польскага князя Баляслава III. Бацька Данілы Раманавіча.

У 1168—70 князь наўгародскі. Пасля смерці бацькі з 1170 князь Уладзіміра-Валынскага княства. У 1199 авалодаў таксама прастолам суседняга Галіцкага княства, у выніку чаго пад яго ўладай утварылася адзінае Галіцка-Валынскае княства. У 1202—03 падпарадкаваў сабе Кіеўскае княства і стаў наймацнейшым князем Паўднёва-Заходняй Русі. Ваяваў з полаўцамі, летапіснай Літвой і яцвягамі. Адмовіўся ад прапановы рымскага папы Інакенція III, які абяцаў яму каралеўскую карону пры ўмове прыняцця каталіцтва. Забіты ў час міжусобнай вайны ў Польшчы, дзе падтрымліваў князя Лешку.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Князі валынскія
Катэгорыя:Князі галіцка-валынскія
Катэгорыя:Князі наўгародскія
Катэгорыя:Ізяславічы Валынскія
Сус (Лачын)

**Сус** () — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.

У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і называлася Сус (арм.: Սուս), уваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).

## Спасылкі 
* Сус — спадарожнікавы здымак вёскі

Катэгорыя:Населеныя пункты Лачынскага раёна
Палавое выспяванне

**Палаво́е выспява́нне** — перыяд у індывідуальным развіцці жывёл і чалавека, у час якога арганізм становіцца здольным да палавога размнажэння. Завяршаецца надыходам палавой спеласці.
thumb|Этапы палавога выспявання ў мужчын
thumb|left|Этапы палавога выспявання ў жанчыны

Час надыходу палавога выспявання залежыць ад памераў цела, працягласці жыцця. У дробных відаў, якія жывуць нядоўга, напрыклад, калаўротак, бывае на 4—5-я суткі, у птушак — на 1-м ці 2-м годзе жыцця; у буйных драпежнікаў, напрыклад, льва, тыгра, леапарда — на З—5-м (жывуць да 30 гадоў і больш). У чалавекападобных малпаў — на 8—10-м годзе жыцця.

Перыяд палавога выспявання чалавека цягнецца з 8—9 да 16—17 гадоў у жанчын, з 10—11 да 19—20 гадоў у мужчын. У час палавога выспявання развіваюцца другасныя палавыя прыкметы, назіраюцца значныя змены ў дзейнасці цэнтральнай нервовай сістэмы і псіхіцы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фізіялогія
Катэгорыя:Сексалогія
Катэгорыя:Дзіцячая і падлеткавая сексуальнасць
Катэгорыя:Антагенез чалавека
Саратак (Кашатаг)

**Саратак** (), **Сарыятаг** () — сяло ў Кашатагскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Населеныя пункты Кашатагскага раёна НКР
Ашагы Малу

**Ашагы Малу** () — сяло ў Кубатлінскім раёне Азербайджана.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Сельскія населеныя пункты Азербайджана
Мартунінскі раён (НКР)

**Мартунінскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр — Мартуні. 

Катэгорыя:Мартунінскі раён НКР
Заходнепалескія гаворкі (значэнні)

**Заходнепалескія гаворкі**:
* заходнепалескія гаворкі (загародскія гаворкі) Беларусі («брэсцка-пінскія гаворкі») — група гаворак, распаўсюджаная ў Брэсцкай вобласці Беларусі і ў прылеглых да яе раёнах Польшчы, у пераходнай украінска-беларускай моўнай зоне.
* заходнепалескія гаворкі Украіны («валынска-палескія гаворкі») — група гаворак украінскай мовы, распаўсюджаная ў Валынскай вобласці (выключаючы яе вельмі паўднёвыя раёны) і на паўночным захадзе Ровенскай вобласці Украіны.

## Гл. таксама 
* Заходнепалеская мікрамова
* Падляшская мікрамова
Новапалескае

**Новапалескае** — вадасховішча ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Каросцінка, прыкладна за 1,3 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Новае Палессе.

Вадасховішча створана ў 1986 годзе. Плошча паверхні 0,7 км². Даўжыня 1,4 км, найбольшая шырыня 0,6 км. найбольшая глыбіня 4,5 м. Аб'ём вады ў вадасховішчы 2,2 млн м³. Найбольшыя ваганні ўзроўню вады да 2,1 м. Вадасховішча наліўное. Напаўняецца вадой з ракі Каросцінка.

## Літаратура 
*  — С. 360.
* 
* 

Катэгорыя:Вадасховішчы Лельчыцкага раёна
Катэгорыя:Вадасховішчы Гомельскай вобласці
Rosa 'American Pillar'

'''*Rosa* 'American Pillar'''' — сорт руж, адносіцца да класу Гібрыды ружы Вішурана. 

Выкарыстоўваецца ў якасці дэкаратыўнай садовай расліны.

Сорт інтрадукаваны ў ЗША кампаніяй Conard & Jones у 1908 годзе. У Вялікабрытаніі кампаніяй H. Cannell & Sons ў 1909 годзе.

## Біялагічнае апісанне 
 (1863-1922)]]
Трыплоід, рамблер.

Вышыня куста 350-700 см, шырыня да 300 см. У спрыяльных умовах асобныя парасткі за адно лета даюць прырост да 400 см.

Лісце буйное, бліскучае, цёмна-зялёнае, 14-16 см, аблісцвенасць высокая.

Кветкі адзінкавыя і ў групах, каля 5,7 см у дыяметры, кармінава-ружовыя з белым цэнтрам, выгараюць. Сабраны ў буйныя суквецці (па 3-20 шт.) дыяметрам да 30 см. Водар слабы або адсутнічае.

Пялёсткаў 5.

Пылавікі залацістыя.

Цвіценне аднаразовае, на леташніх парастках.

## Паходжанне 
Па дадзеных кнігі Stirling Macoboy, The Ultimate Rose Book:

## У культуры 
Зоны марозаўстойлівасці (USDA-зоны): ад 4b—9b.

Сорт адметны ценетрываласцю.

## Хваробы і шкоднікі 
Успрымальны да сопкай расы.

Катэгорыя:Сарты руж
Вуліца Баўмана (Віцебск)

**Вуліца Баўмана** — вуліца ў Кастрычніцкім раёне Віцебска. Вуліца пачынаецца ад моста Баўмана, працягваецца 400 м, перасякаецца з 1-й вуліцай Даватара і заканчваецца уездам у Віцебскую дзяржаўную акадэмію ветэрынарнай медыцыны.

## Гісторыя 
Забудова вуліцы пачалася ў 1890-я гады. У пачатку XX ст. была забудавана драўлянымі дамамі. На вуглу з 1-й вул. Даватара 1913 — 1917 гг. пабудавана будынак пазямельна-сялянскага банка, а ў 1932 — 1935 гг. жылы Дом спецыялістаў.

У 1959 г. ў гонар капітана 158-й стралковай дывізіі Д. В. Мясаедава, які 26 чэрвеня 1944 г. усталяваў на будынку чырвоны сцяг.

## Літаратура 
* Витебск: энциклопедический справочник / Л. М. Агеева и др.; Белорусская Советская Энциклопедия; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др.]. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 406, [1] с., [14] л. цв. ил. — С.  72 — 73. — ISBN 5-85700-004-1.

Катэгорыя:Вуліцы Віцебска
Суарасы

**Суарасы** () — сяло ў Лачынскім раёне Азербайджанскай Рэспублікі.

У 1992—2020 гадах было пад кантролем узброеных сіл Арменіі і называлася Суарас (арм.: Սուարաս), уваходзіла ў Кашатагскі раён непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У ходзе Другой карабахскай вайны 1 снежня 2020 года сяло было занята ўзброенымі сіламі Азербайджана (армяне лічаць гэта акупацыяй).

## Спасылкі 
* Suarası — спадарожнікавы здымак вёскі

Катэгорыя:Населеныя пункты Лачынскага раёна
Емішчан

**Емішчан**, **Емішджан** (, ) — сяло ў Мартунінскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Населеныя пункты Мартунінскага раёна НКР
Азербайджанская музыка

[міні|300x300пкс|Азербайджанскія музыканты. Злева направа: [Тар (музычны інструмент)|тар, дэф, кяманча]]
**Азербайджанская музыка** () — дасягненне музычнай культуры азербайджанскага народа — вынік шматвяковага гістарычнага працэсу фарміравання і развіцця своеасаблівых, глыбока рэалістычных традыцый. Гэтыя традыцыі аж да пачатку XX стагоддзя насілі вусны характар, з аднаго боку, ідучы каранямі ў народную бытавую творчасць, а з другога, набываючы рысы прафесійнага мастацтва, асабліва выразныя ў *мугамате* і творчасці *ашуга*.

## Народная музыка 
[праворуч|міні|267x267пкс|Азербайджанскія народныя музычныя інструменты. Экспанат у краязнаўчым музеі, р. [Горад Шэкі|Шэкі]]

Значную частку народнай музыкі складаюць сямейна-бытавыя песні — вясельныя і жалобна-пахавальныя (*йуг*, *ага*, *марсія*). Народная музыка Азербайджана адрозніваецца разнастайнасцю жанраў — гэта песня, танец, творчасць ашуга, мугам. І ў песнях, і ў танцах знайшлі сваё адлюстраванне тып тэмпераменту іх стваральнікаў. Жаночыя танцы — стрыманыя, пластычныя, лірычныя (*Вагзалы*, *Узундэрэ*), мужчынскія — жывыя, поўныя адвагі, сілы (*Газахі*, *Гайтагы*, *Ханчобаны*). Асноўная частка народных танцаў — сольныя, але сустракаюцца таксама парныя і групавыя (*халай*, *ялы*, * ёрду- ёрду*, *джанго*).

У азербайджанскай народнай музыцы ёсць 7 асноўных ладоў: *Раст, Шура, Сегях (асабліва распаўсюджаныя), Шуштэр, Баяты-Шыраз, Чаргях і Хумаюн*, кожны з якіх адрозніваецца асаблівым вобразна-эмацыйным характарам і характэрнымі папеўкамі. Семантыка ладу *Раст* мае важнае значэнне для мужных і гераічных танцаў. У жаночых танцах часцей прымяняюцца *Сегях*, *Шура*.

Адной з асаблівасцяў ладоў-інтанацыйнага сістэмы азербайджанскай музыкі — наяўнасць мікратонавай музыкі (у актаве 17 прыступак).

Згодна з Энцыклапедыі Іраніка, прыкметны ўплыў на развіццё азербайджанскіх музычных традыцый і тэрміналогіі аказалі іранскія музычныя элементы, у сваю чаргу азербайджанскія музычныя элементы сустракаюцца ў іранскай музыкі, асабліва ў танцавальных рытмах. Азербайджанская музыка спаўняецца і ў іншых рэгіёнах Каўказа, галоўным чынам сярод армян, перанялі мугамную сістэму і такія музычныя інструменты, як кяманча і тар. У танцах і музыцы лакцы і лезгін таксама прыкметныя ўплыву азербайджанскай музычнай культуры.

Паводле гісторыка XIX стагоддзя Мікалая Дубровіна, на армянскіх вяселлях гучалі таксама азербайджанскія песні.

Адзначаецца, што лезгінскія і табасаранскія спевакі-імправізатары, у прыватнасці, складалі песні і сюжэты, запазычаныя ў ашуга Азербайджана, і карысталіся іх формай вершаскладання.

## Спасылкі 
* Выдающиеся музыкальные деятели Азербайджана 
* Tarıyel Məmmədov. Azərbaycan xalq-professional musiqisi: Aşıq sənəti.Bakı: "Musiqi Dünyası" elektron nəşriyyatı, 2003.
* Zemfira Səfərova. Azərbaycan musiqi elmi (XIII-XX əsrlər). Bakı: "Azərnəşr", 2006.
* Azərbaycanın səs xəzinəsi (kataloq). Səs yaddaşımız. Bakı, 2011.
* Muğam Ensiklopediyası


Катэгорыя:Культура Азербайджана
Акнаберд

**Акнаберд** (), **Умудлу** () — сяло ў Шаўмянаўскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Населеныя пункты Шаўмянаўскага раёна НКР
Істысу (Кельбаджарскі раён)

**Істысу** () — пасёлак у Кельбаджарскім раёне Азербайджана.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com 
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005)  

Катэгорыя:Сельскія населеныя пункты Азербайджана