open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1979 год у гісторыі музыкі

**1979** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Альбомы 
*«The Wall» — студыйны альбом гурта «Pink Floyd».

## Узнагароды 
## Гурты 
### Створаны 
### Распаліся 
*Пры свечках

## Нарадзіліся 
* 16 чэрвеня — Алесь Таболіч, беларускі музыка, стваральнік гурта Znich
* 28 верасня — Анастасія Шпакоўская, беларуская актрыса і спявачка, салістка гурта Naka
## Памерлі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
1947 год у гісторыі музыкі

**1947** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Альбомы 
## Узнагароды 
## Гурты 
### Створаны 
### Распаліся 
## Нарадзіліся 
* 8 ліпеня: Алег Залётнеў, беларускі кампазітар
* 15 лістапада — Анатоль Ярмоленка, беларускі спявак, мастацкі кіраўнік гурта Сябры, Народны артыст Беларусі

## Памерлі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
Будынак Гродзенскага гаркама КПБ

**Будынак Гродзенскага гаркама КПБ** — будынак у Гродне, размешчаны па адрасе пл. Леніна, 2/1.

Пабудаваны ў 1971 годзе для гаркама КПБ (архіт. В. Давыдзёнак). Пазней да яго з паўднёвага боку быў прыбудаваны будынак, у якім сёння размяшчаецца Гродзенскі гарадскі выканаўчы камітэт.

## Архітэктура 
Будынак кампактны, прамавугольны ў плане, чатырохпавярховы. Галоўны фасад, завершаны адзіным праёмам буйнога рытму лапатак (аб'ядноўваюць 2-і—5-ы паверхі), стварае цэласны архітэктурны вобраз. Галоўны ўваход вылучаны казырком. Першыя 3 паверхі з аднолькавым канструкцыйным модулем, вырашаны па фасадзе ў выглядзе сеткі акон. Чацвёрты, больш высокі паверх, аддзелены міжпаверхавым поясам на кранштэйнах. Аб'ём лесвічнай клеткі, вынесены за плоскасць фасада, стварае акцэнт, які надае будынку манументальнасць. Будынак мае калідорную сістэму планіроўкі з размяшчэннем кабінетаў па абодва бакі. На 1-м паверсе знаходзяцца вестыбюль і службовыя памяшканні, на 2—3-м паверхах — рабочыя кабінеты, на 4-м — двухсветлавая зала і фае. Сувязь паміж паверхамі ажыццяўляецца праз лесвіцы ў тарцах будынка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Гродна
Катэгорыя:Плошча Леніна (Гродна)
Катэгорыя:1971 год у Гродне
Беларускі саюз кампазітараў

**Беларускі саюз кампазітараў** — рэспубліканская грамадская творчая арганізацыя кампазітараў і музыказнаўцаў.

Уваходзіць у Беларускую канфедэрацыю творчых саюзаў.
, у якім размяшчаецца Беларускі саюз кампазітараў]]

## Гісторыя 
Створаны ў 1933 годзе як аўтаномная секцыя пры Саюзе беларускіх пісьменнікаў. У 1934 годзе адбылася I Усебеларуская канферэнцыя кампазітараў, у адпаведнасці з рашэннем якой кампазітарская секцыя пры СПБ перайменавана ў Аргкамітэт Саюза кампазітараў Беларусі (з 1938 годзе Саюз савецкіх кампазітараў Беларусі). У 1995 годзе арганізацыя мела больш за 100 членаў. Да 1992 года гэтая грамадская арганізацыя ўваходзіла складовай часткай у Саюз кампазітараў СССР; з 1999 года яна стала Беларускім саюзам кампазітараў.

## Старшыні 
* Ісак Ісакавіч Любан (1932—1937)
* Анатоль Васільевіч Багатыроў (1938—1949)
* Мікалай Ільіч Аладаў (1949—1950)
* Яўген Карлавіч Цікоцкі (1950—1963)
* Дзмітрый Раманавіч Камінскі (1963—1966)
* Рыгор Раманавіч Шырма (1966—1978)
* Юрый Уладзіміравіч Семяняка (1978—1980)
* Ігар Міхайлавіч Лучанок (1980—2018)
* Алена Віктараўна Атрашкевіч (з 2 сакавіка 2019)

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі

Катэгорыя:Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)
Уладзімір Андрэевіч Мішчанчук

**Уладзімір Андрэевіч Мішчанчук** () — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Беларусі.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1968). Працаваў акцёрам і дырэктарам у Гродзенскім абласным драматычным тэатры (1973—1985). Першы акцёр-дырэктар тэатра ў Беларусі.

Вядучы майстар сцэны Тэатра-студыі кінаакцёра Нацыянальнай кінастудыі «Беларусьфільм». За шматгадовую творчую дзейнасць сыграў больш за 100 рознапланавых роляў па творах беларускіх, рускіх і замежных аўтараў у тэатры, кіно, на радыё і тэлебачанні. Сыграў галоўныя ролі ў спектаклях: «Паўлінка» і «Прымакі» Я. Купалы, «Мілы чалавек» К. Крапівы, «Несцерка» В. Вольскага, «Таблетку пад язык» А. Макаёнка, «Апошні шанец» В. Быкава, «Багна» А. Астроўскага, «Вішнёвы сад» А. Чэхава, «Дні Турбіных» М. Булгакава, «Жорсткія гульні» А. Арбузава, «Камедыя памылак» У. Шэкспіра, «Боты на тоўстай падэшве» П. Гладзіліна, «Стрыптыз» С. Мрожака, «Безыменная зорка» М. Себастьяна, «Пігмаліён» Б. Шоў, «Сродак Макропуласа» К. Чапека, «Забыць Герастрата» Р. Горына, «Як выходзяць у людзі, альбо На ўсякага мудраца дастаткова прастаты» А. Астроўскага, «Механічны чалавек» М. Варфаламеева, «Хто смяецца апошнім» К. Крапівы і інш. Зняўся ў кінафільмах «Вадзіцель аўтобуса» (рэж. Б. Шадурскі, 1983), «Маці ўрагану» (рэж. Ю. Марухін, 1990), «Зязюліны дзеці» (рэж. А. Мароз, 1991), «Павадыр» (рэж. А. Яфрэмаў, 2001), «Мужчыны не плачуць» (рэж. С. Баброў, 2004), «На безыменнай вышыні» (рэж. В. Нікіфараў, 2004), «Чаклун і Румба» (рэж. А. Голубеў, 2007), «Шчыт Айчыны» (рэж. Д. Скварцоў, 2007), «Інсайт» (рэж. Р. Грыцкова, 2009), «Іронія ўдачы» (рэж. М. Туманішвілі 2010), «Вока за вока» (рэж. Г. Палока, 2010), «Талаш» (рэж. С. Шульга, 2011), «Паляванне на гаўляйтара» (рэж. А. Базілаў, 2012), «Украсці Бельмандо» (рэж. М. Князеў, 2012), «Сын бацькі народаў» (рэж. С. Шчарбін, 2013), «Ой, мамачкі…» (рэж. І. Паўлаў, 2013) і інш.

Член ГА «Беларускі саюз тэатральных дзеячаў» (1971), ГА «Беларускі саюз кінематаграфістаў», ГА «Міжнародная акцёрская гільдыя» (2008).
Член журы міжнародных тэатральных фестываляў і конкурсаў: «Белая Вежа-2010» (г. Брэст), «Тэатральны куфар» (г. Мінск), «Чароўны куфэрак» (г. Любань-2013).

## Узнагароды 
* Лаўрэат прэміі Федэрацыі прафсаюзаў Рэспублікі Беларусь (2001),
* лаўрэат спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва (2002),
* нагрудны знак Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь «За ўклад у развіццё культуры Беларусі» (2006),
* знак пашаны Цэнтральнага камітэта прафсаюзаў работнікаў культуры «За шматгадовую творчую і педагагічную дзейнасць» (2010),
* медаль Францыска Скарыны (2007),
* ордэн Францыска Скарыны (2011),
* дыплом лаўрэата спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «За духоўнае адраджэнне» за роль прафесара Чарнавуса ў спектаклі па п’есе К.Крапівы «Хто смяецца апошнім» у тэатры-студыі кінаакцёра пры к/с «Беларусьфільм» (2012)
## Зноскі
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Дэканы тэатральнага факультэта Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Працэс 72-х

**Працэс 72-х** — судовы працэс над удзельнікамі рэвалюцыйнага і нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі ў Польскай Рэспубліцы.

Суд над беларускімі партызанамі адбыўся ў красавіку 1925 г. ў Гродне ў будынку акруговага суда. Партызаны, сярод якіх былі сяляне, рамеснікі і рабочыя, у 1922—1923 гг. дзейнічалі ва ўсходніх паветах Беластоцкага ваяводства і ў раёне Белавежскай пушчы. У 1922 г. яны разбурылі маёнтак князя Яна Друцкага-Любецкага ў Шчучыне і сядзібу асадніка каля Скідаля, узарвалі чыгуначны мост на р. Котра і інш. Суд прыгаварыў партызан да турэмнага зняволення.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Судовыя працэсы
Катэгорыя:1925 год у Гродне
Фішгардскі дэсант

[thumb|Фішгард на карце [Уэльса]]
thumb|Мыс Карэг-Уастад, каля якога высадзіліся французы

**Фішгардскае ўварванне** () — прадпрынятая ў рамках вайны Першай кааліцыі 22—24 лютага 1797 года спроба сіл рэвалюцыйнай Францыі ўварвацца на тэрыторыю Вялікабрытаніі з мора. Дэсант скончыўся паражэннем франка-ірландскай кааліцыі, нягледзячы на яе колькасную перавагу (1400 чалавек саюзнікаў супраць 700 у брытанцаў).

22 лютага 1797 года ў мыса Карэг-Уастад непадалёк ад мястэчка Фішгард ва Уэльсе высадзіўся французскі Чорны легіён пад камандаваннем ірландца Уільяма Тэйта. Але пембрукскія ёмены, а таксама групы маракоў і партызан, сабраных лордам Каўдарам, аказалі ім лютае супраціўленне. У выніку абодва французскія фрэгаты былі захоплены, а адзін з іх быў пасля ўключаны ў склад каралеўскага ВМФ пад назвай HMS Fishguard. Кампанія завяршылася поўным правалам.

Быўшы апошняй спробай замежнай дзяржавы высадзіцца на востраве, падзеі каля Фішгарда ўвайшлі ў англійскую гісторыю як «апошняе ўварванне».

Катэгорыя:Ваенныя бітвы рэвалюцыйнай Францыі
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы Ірландыі
Катэгорыя:Бітвы ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Канфлікты 1797 года
Катэгорыя:1797 год у Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Люты 1797 года
NGC 858-2

**NGC 858-2** (іншыя пазначэнні — **ESO 478-13**, **MCG ?4-6-16**, **AM 0210-224**) — галактыка ў сузор’і Кіт.

Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталога» і быў дададзены пазней.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Кіт (сузор’е)
Працэс 75-ці

**Працэс 75-ці** — судовы працэс над членамі КПЗБ у Польскай Рэспубліцы.

Закрыты судовы працэс над членамі КПЗБ, арыштаванымі ў Косаўскім павеце Палескага ваяводства, праходзіў 9—21 чэрвеня 1929 г. ў Гродне ў будынку акруговага суда. Галоўныя абвінавачаныя — М. Л. Перавалоцкі, П. М. Уласавец, А. Р. Свяргун — былі прыгавораны адпаведна да 15, 12 і 10 гадоў турэмнага зняволення, 3 падсудныя — да 8, 7 — да 6, 9 — да 5, 24 — да 4, 10 — да 2 гадоў катаржнай турмы. Прыгавор падсудныя сустрэлі воклічамі: «Прэч крывавую дыктатуру Пілсудскага!», «Няхай жыве сацыялістычная рэвалюцыя!».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Судовыя працэсы
Катэгорыя:1929 год у Гродне
Катэгорыя:Падзеі ў Гродне
Катэгорыя:1929
Катэгорыя:Камуністычная партыя Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)
Саюз-У

«**Саюз-У**» — трохступеньчатая ракета-носьбіт сярэдняга класа з сямейства Р-7. Прызначана для вывядзення на калязямную арбіту касмічных апаратаў народнагаспадарчага, навукова-даследчага («Рэсурс-Ф», «Фатон») і спецыяльнага прызначэння (спадарожнікі серыі «Космас»), а таксама пілатуемых і грузавых касмічных караблёў серый «Саюз» і «Прагрэс». З'яўляецца мадыфікацыяй ракеты-носьбіта «Саюз», распрацаванай на базе папярэдніх варыянтаў ракеты Р-7А, у 1973 годзе. Адрозненне РН «Саюз-У» ад папярэднікаў заключалася ва ўжыванні рухавікоў першай і другой ступеняў з падвышанымі энергетычнымі характарыстыкамі.

«Саюз-У», які замяніў сабой РН «Узыход», стаў базавай ракетай для запуску касмічных апаратаў рознага прызначэння (спадарожнікаў дыстанцыйнага зандзіравання Зямлі, КА для эксперыментаў па матэрыялазнаўству, таксама касмічных караблёў «Саюз» і «Прагрэс»).

## Гісторыя 
Першы пуск адбыўся 18 мая 1973 года.

Апошні пуск з касмадрома Плясецк быў здзейснены 17 мая 2012 года з карыснай нагрузкай Космас-2480.

Апошні пуск з касмадрома Байканур ракеты-носьбіта «Саюз-У», якая вывела на арбіту транспартны грузавы карабель «Прагрэс МС-05», адбыўся 22 лютага 2017 года.

## «Саюз-У2» 
Мадыфікацыя РН «Саюз-У», у якой у якасці паліва на блоку А замест газа выкарыстоўваўся сінцін, у астатнім абедзве версіі ракеты-носьбіта аднолькавыя. Карысная нагрузка мадыфікаванай РН на 200 кг больш, чым у звычайнага «Саюза-У». Першы пуск быў здзейснены ў снежні 1982 года, апошні — 1 ліпеня 1993 года. Палёты спыненыя з-за прыпынення вытворчасці сінтэтычнага паліва, якое выкарыстоўваецца ў гэтай мадыфікацыі ракеты-носьбіта.

## Статыстыка 
Усяго было здзейснена 788 пускаў ракет-носьбітаў «Саюз-У», з якіх 22 былі аварыйнымі, з улікам чаго пацверджаны паказчык эксплуатацыйнай надзейнасці «Саюз-У» складае 0,972.

## Спасылкі 
* Інфармацыя аб РН «Саюз-У» на сайце вытворцы
* Відэа стартаў ракеты-носьбіта «Саюз-У» Тэлестудыя Раскосмаса

Катэгорыя:Ракеты-носьбіты СССР
Сачыўка

**Сачыўка**

* Аляксандр Уладзіміравіч Сачыўка (нар. 1986) — беларускі футбаліст
*  — род травяністых раслін сямейства 
*  — пеўчая птушка сямейства ўюрковых

## Гл. таксама 
* Сачыўкі (значэнні)
Будынак Гродзенскага акруговага суда

**Будынак Гродзенскага акруговага суда** — будынак у гістарычным цэнтры Гродна, размешчаны па адрасе вул. Савецкая, 31.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 1884 г. па праекце архітэктара Нябольсіна. Пад акруговы суд прыстасавалі частку палаца князёў Масальскіх 18 ст. Архітэктар В. Ф. Нябольсін падышоў да перабудовы з высокай адказнасцю і аб’яднаў рознастылявыя рысы будынка. Падвалы цяперашняй крамы — гэта падвалы палаца Масальскіх, а сутарэнні кавярні — былыя склады і гаспадарскія пакоі акруговага суда.

thumb|злева|180px|Будынак акруговага суда злева. Фота зроблена са скрыжавання з вул. Ажэшка ў 1930 гг.
У будынку акруговага суда ў час міжваеннай Польшчы праводзіліся палітычныя працэсы над удзельнікамі рэвалюцыйнага і нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі: у красавіку 1925 адбыўся «працэс 72-х» — суд над беларускімі партызанамі, якія дзейнічалі ў 1922-23 гг. ва ўсходніх паветах Беластоцкага ваяводства і ў раёне Белавежскай пушчы; 9-21 чэрвеня ішоў закрыты «працэс 75-ці» над сябрамі КПЗБ, арыштаванымі ў Косаўскім павеце Палескага ваяводства. У лютым 1938 г. тут адбыўся працэс над Ф. Д. Кавалеўскім, сакратаром Слонімскага раённага і акруговага камітэтаў КПЗБ.

У будынку таксама знаходзіліся аптэчны склад Д. Гурвіч, тытунёвая крама І. Астрынскага, цырульня Данілеўскага, крама галантарэі і бялізны «Геркулес» І. Гаруты, вінаводачная крама Ф. Кжаміньскай.

У 1958 ва паўпадвальным памяшканні будынка адчынілася спажывецкая крама, у якой упершыню ў Гродне былі ўсталяваны аўтаматы па продажы газаванай вады. У 1970 будынак займалі абласная пракуратура, абласны камітэт Чырвонага Крыжа, бюро па працаўладкаванні насельніцтва. У 1982 — таварыства «Ураджай», абласны «Савет таварыства вынаходнікаў і рацыяналізатараў».

У 1986 у падвальным памяшканні адчынена крама «Верасок», пры якой дзейнічаў цэх па выпечцы кандытарскіх вырабаў. У 1989 г. будынак адрэстаўраваны па праекце С. Шэйна.

У наш час у будынку знаходзіцца Гродзенскае абласное аддзяленне ГА «Беларускі саюз пісьменнікаў», турыстычная арганізацыя «Спутнік Гродна», кафейня «КафеМанія» (надпіс на шкле — «Час піць каву»), бар «РэтраПіцца». Прымыкае да Г-падобнага будынка па вуліцы Ажэшка, 1.

## Архітэктура 
Трохпавярховы цагляны будынак з цокальным паверхам. Кампазіцыя галоўнага фасада асіметрычная: з паўднёвага боку да яго прымыкае двухпавярховае крыло. Пластыка фасада насычаная: руст, прафіляваныя філёнгі з гірляндамі, лучковыя сандрыкі, арнамент — меандр і дубовыя галінкі. Будынак завершаны атыкам. Бакавая лесвічная клетка вылучана неглыбокім рызалітам з балконам. На дваровым фасадзе — рызаліты лесвічнай клеткі і тарцовых залаў. Планіроўка калідорная. Архітэктура будынка мае стылізатарскі характар, у ёй выкарыстаны формы і прыёмы розных будаўнічых эпох.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Славутасці Гродна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Гродна
Катэгорыя:Савецкая вуліца (Гродна)
Катэгорыя:Збудаванні Гродна ў стылі эклектыкі
Будынак Брэсцкага гарвыканкама

**Будынак Брэсцкага гарадскога выканаўчага камітэта** — будынак у цэнтры Брэста, размешчаны па адрасе вул. Энгельса, 3. Узведзены ў 1977 г. (арх. Р. Шылай, Б. Школьнікаў, інж. Г. Кароль, І. Дунайка) як будынак абкама КПБ.

## Архітэктура 
Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя ствараецца на кантрасным проціпастаўленні высокага 6-павярховага Г-падобнага ў плане корпуса і нізкага шасціграннага аб’ёму залы пасяджэнняў на 320 месцаў. Галоўны фасад з высокім абліцаваным цёмным паліраваным гранітам цокалем арыентаваны ў бок плошчы Леніна. Яго рытм ствараецца пілонамі з алюмініевымі рэбрамі на ўсю вышыню будынка, чаргаваннем аконных праёмаў. Асноўны корпус мае калідорную сістэму планіроўкі. Зала пасяджэнняў далучана да кароткага крыла, мае выхад ва ўнутраны дворык адпачынку. У дэкаратыўнай аздобе інтэр’ера выкарыстаны граніт, мармур, мастацкі паркет, дэкаратыўная тынкоўка. У парадным вестыбюлі першага паверха ўстаноўлены бюст У. І. Леніна.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вуліца Энгельса (Брэст)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Брэста
Катэгорыя:Брэсцкі гарадскі выканаўчы камітэт
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Расціслава Шылая
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Барыса Школьнікава
Вераніка Аляксандраўна Буслаева

**Вераніка Аляксандраўна Буслаева** (, Мінск) — беларуская тэатральная ,  і .

## Біяграфія 
Нарадзілася 3 кастрычніка 1978 года ў Мінску.

У 1997 паступіла ў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і скончыла яго ў 2002 годзе, атрымаўшы спецыяльнасць «Рэжысёр, арганізатар тэатральнай дзейнасці, педагог спецыяльных дысцыплін».

З 2001 года працуе ў Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі.

Акрамя працы ў РТБД займалася педагагічнай дзейнасцю: працавала педагогам-асістэнтам па рэжысуры ў Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў на курсе Валерыя Анісенкі, а таксама выкладала сцэнічную мову у школе № 27 г. Мінска з тэатральным ухілам.

Рэжысёрскім дэбютам Буслаевай стаў спектакль «Усе мышы любяць цырк», пастаўлены ў Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі.

## Узнагароды і прэміі 
У 2004 годзе атрымала стыпендыю Спецыяльнага фонда Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы таленавітай моладзі.

За ролю Сястры Іааны ў спектаклі «П'емонцкі звер» А. Курэйчыка атрымала спецыяльны прыз журы фестываля «Лістапад-2007».

Узнагароджана медалём Францыска Скарыны (2016).

## Спасылкі 
* Вераніка Буслаева  // Дзяржаўная ўстанова Заслужаны калектыў Рэспублікі Беларусь «Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі»
Балет у Азербайджане

**Балет у Азербайджане** () — дасягненні балетнай культуры азербайджанскага народа.

## Гісторыя 
Першы азербайджанскі балет «Дзявочая вежа» быў складзены Афрасіябам Бадалбейлі ў 1940 годзе. Акрамя музыкі, кампазітар напісаў таксама першае лібрэта да яго. Балет таксама стаў першым балетам на мусульманскім Усходзе

Такія танцоры як народныя артысткі СССР Гамер Алмасзадэ і яе вучаніца Лейла Вякілава, а таксама народныя артысткі Азербайджанскай ССР Чымназ Бабаева і Рафіга Ахундава зрабілі значны ўклад у азербайджанскі балет.

## Спасылкі
Ансамбль жылых дамоў па бульвары Касманаўтаў (Брэст)

**Ансамбль жылых дамоў па бульвары Касманаўтаў** — архітэктурны ансамбль у Брэсце, размешчаны па бульвары Касманаўтаў.

## Архітэктура 
Сфарміраваны ў 1979 г. (арх. Р. Шылай, А. Казюкоў, Р. Будзько) з 4 аднолькавых па сваім архітэктурна-планіровачным вырашэнні 9-павярховых дамоў (№ 90, 92, 94, 96), аб’яднаных 3 аднапавярховымі блокамі гандлёва-бытавых устаноў. Кожны 60-кватэрны дом складаецца з 2 аб’яднаных лесвічна-ліфтавым вузлом карпусоў. Тыпавыя паверхі карпусоў уключаюць аб’яднаныя вакол калідора кватэры з утульнымі жылымі пакоямі, прасторнымі кухнямі, убудаванымі шафамі, балконамі ці лоджыямі. Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя ансамбля ствараецца кантрасным проціпастаўленнем высокіх і нізкіх аб’ёмаў. Сцены жылых будынкаў абліцаваны керамічнай пліткай цёмна-ружовага колеру.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Брэста
Катэгорыя:Бульвар Касманаўтаў (Брэст)
Катэгорыя:Жылыя будынкі Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Расціслава Шылая
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Рыгора Будзько
Катэгорыя:1979 год у Брэсце
Ансамбль жылых дамоў па набярэжнай Францішка Скарыны

**Ансамбль жылых дамоў па набярэжнай Францішка Скарыны** — архітэктурны ансамбль у Брэсце, размешчаны па набярэжнай Францішка Скарыны.

## Архітэктура 
Сфарміраваны ў 1978 г. (арх. Р. Шылай, інж. С. Мартынаў, І. Дунайка) з 3 аднолькавых 12-павярховых дамоў (№ 28, 32, 38), да першых паверхаў якіх прыбудаваны адпапавярховыя карпусы грамадскіх і гапдлёва-бытавых устаноў — прадуктовы магазін, Гарадская дзіцячая бібліятэка імя А. С. Пушкіна, Дом шлюбу.

Планіровачная структура жылых дамоў вырашана блакіроўкай 2 жылых карпусоў на 55 кватэр кожны з выхадам на лесвічную клетку з 2 ліфтамі. На кожным паверсе 10 кватэр (па 5 у кожным корпусе) палепшанай планіроўкі. Пластыку фасадаў ствараюць вертыкальныя канструкцыйныя рэбры, а таксама размешчаныя ў шахматным парадку балконы і лоджыі. Фасады абліцаваны светлай керамічнай пліткай.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Брэста
Катэгорыя:набярэжная Францішка Скарыны
Катэгорыя:Жылыя будынкі Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Расціслава Шылая
Асабняк па вуліцы Міцкевіча, 22

**Асабняк** — будынак у Брэсце, размешчаны на рагу вуліц Міцкевіча і Камсамольскай, 22/20.

## Гісторыя 
Разам з аналагічным асабняком па вуліцы Міцкевіча, 26 пабудаваны ў сярэдзіне XIX ст. з цэглы. Належалі заможнаму роду Ягмінаў. Магчыма, асабнякі пабудаваў адзін з найбольш прагрэсіўных і адукаваных прадстаўнікоў гэтага роду Павел Ягмін (1794—1865), які таксама ўзвёў на той час арыгінальную рэзідэнцыю ў в. Вістычы пад Брэстам.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры з рысамі класіцызму. Мае аналагічную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю з асабняком па вуліцы Міцкевіча, 26, разам з якім вызначае фронт забудовы вул. Міцкевіча.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Брэста
Катэгорыя:Вуліца Міцкевіча (Брэст)
Катэгорыя:Камсамольская вуліца (Брэст)
Катэгорыя:Асабнякі
Катэгорыя:Славутасці Брэста
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Ягміны
Дзмітрый Раманавіч Камінскі

**Дзмітрый Раманавіч Камінскі** (, Екацярынаслаў, цяпер Дніпро, Украіна — , Манрэаль) — беларускі , педагог, грамадскі дзеяч. Член Саюза кампазітараў СССР з 1941 г., Саюза кампазітараў БССР з 1946 г. (выключаны ў сувязі з эміграцыяй у Канаду ў 1980 г.). Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1963).

## Біяграфія 
Дзяцінства правёў у Стаўрапалі, Сімферопалі, Новачаркаску. У 1921—1933 гг. жыў у Растове-на-Доне, дзе граў у рэстаранах і працаваў ілюстратарам у нямым кіно, а паралельна вучыўся ў музычным тэхнікуме (скончыў у 1930 г.). Пазней разам з маці і сасланым за «сувязь з замежнай буржуазіяй» бацькам жыў у Архангельску. У 1935—1940 гг. вучыўся ў Маскоўскім музычна-педагагічным вучылішчы (цяпер — Расійская акадэмія музыкі імя Гнесіных) як піяніст і кампазітар. Атрымаў размеркаванне ў Мінск, дзе працаваў у 1940—1941 гг. У 1941—1943 гг. — на фронце, служыў камандзірам выязной канцэртнай брыгады. З канца 1943 г. працаваў загадчыкам музычнай часткі Варонежскага дзяржаўнага драматычнага тэатра. З 1945 г. зноў у Мінску, дзе вёў педагагічную і канцэртмайстарскую працу; быў канцэртмайстрам Белдзяржэстрады, Беларускай філармоніі, старшым інспектарам музычнага аддзела Упраўлення па справах мастацтваў пры Саўнаркаме БССР (да 1947 г.), выкладаў у Мінскім музычным вучылішчы імя М. І. Глінкі. У 1957—1963 гг. працаваў у Дзяржаўным выдавецтве БССР, у 1963—1966 гг. — старшыня праўлення Саюза кампазітараў БССР. Уваходзіў у камітэт па Ленінскіх прэміях пры Савеце міністраў СССР. Меў дзяржаўныя ўзнагароды за ўдзел у Вялікай Айчыннай вайне. Кавалер ордэна Дружбы народаў (1977)

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Хаджалы-кедабекская культура

**Хаджалы-кедабекская культура** — археалагічная культура Усходняга і Цэнтральнага Закаўказзя эпохі познай бронзы і ранняга жалеза (XIII—VII стст. да н.э.). Назва дадзена па першых знаходках помнікаў у сёл Хаджалы і Кедабек у Азербайджане.

## Характарыстыкі 
.]]

Асноўныя заняткі насельніцтва — земляробства і гавядніцтва. Вывучана галоўным чынам па пахаваннях. Металічныя вырабы пададзены бронзавымі мячамі, нажамі. Знойдзены кромлехі, менгіры, цыклапічныя збудаванні. Назва сваё бярэ па першых знаходках помнікаў у сёл Хаджалы і Кедабек у Азербайджанская ССР.

Ходжалы-кедабекская культура складаецца з грунтовых магіл, курганоў з пахаваннямі ў скурчаным, выцягнутым і сядзячым становішчы. У магілах знойдзены бронзавыя вырабы: мячы, сякеры, булавы, стрэлы, вілы, наканечнікі копій, катлы і збаны, цуглі, пасавыя наборы, упрыгожаныя паляўнічымі і міфалагічнымі сцэнамі. Сустрэты размаітыя каралі са шкла, сердаліку і косткі, каменныя пасудзіны і шмат гліняных, розных формаў, чорна-глянцаваных з разьбяным арнаментам. На позным этапе развіцця з'яўляюцца жалезныя вырабы — дзіды, нажы, кінжалы і інш. Адкрыты селішчы, у тым ліку ўмацаваныя. Плямёны Хаджалы-Кедабекскай культуры займаліся земляробствам і гавядніцтвам, у іх была развіта металургія. Падтрымваліся сувязі з суседнімі плямёнамі.

У адным з курганоў у Хаджалы археолагам Э. Рослерам была знойдзена агатавая. пацерка з імем асірыйскага цара Адад-нірары II. Трохрадковы асірыйскі надпіс на пацерцы прачытаў І. І. Мешчанінаў супольна з В. В. Струвэ і У. К. Шылейка. Пры гэтым Мешчанінаў адзначыў, што знаходка «адкрывае шырокія перспектывы ўбок высвятлення характару самай культуры Закаўказзя і высвятлення стасункаў яе з найстаражытнейшымі цэнтрамі Двухрэчча і Месапатаміі». Цяпер гэта пацерка экспануецца ў Дзяржаўным Эрмітажы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Пиотровский Б. Б., Археология Закавказья с древнейших времен до 1 тысячелетия до н. э., Л., 1949
* Минкевич-Мустафаева Н. В., Памятники трех основных групп Ходжалы-кедабекской культуры на территории Азербайджанской ССР и их датировка, в сборнике: Материальная культура Азербайджана, в. 4, Баку, 1962.

## Спасылкі 
* Ходжалы-кедабекская культура — артыкул з Большой советской энциклопедии (БСЭ)
* Ходжалы-кедабекская Культура — артыкул з БСЭ

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Азербайджана
Катэгорыя:Гісторыя Азербайджана
Катэгорыя:Гісторыя Каўказа
Мовы Азербайджана

[350px|міні|Этнапалітычная карта Азербайджана (2024 год, пасля распаду [Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы|непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі і зыходу армян Нагорнага Карабаха ў 2023 годзе).]]
[350px|міні|Этнапалітычная карта Азербайджана (1994-2020, пасля [Карабахская вайна|Першай карабахскай вайны і да Другой карабахскай вайны).]]
**Мовы Азербайджана** — мовы, якімі карыстаецца Насельніцтва Азербайджана. Афіцыйная мова Азербайджана — азербайджанская — цюркская мова, якая мае шмат агульнага з сучаснай турэцкай мовай. На ёй гавораць каля 96,6 % насельніцтва краіны і ў той жа час руская і англійская граюць важную ролю як мовы адукацыі і камунікацыі. Армянамоўная супольнасць Нагорнага Карабаха больш не падпарадкоўваецца ўраду. Лезгінская, талышская, аварская, грузінская, будухская, джухуры, хіналугская, крыцкая, рутульская, цахурская, тацкая і удынская — мовы нацыянальных меншасцяў.

Усе вышэйзгаданыя мовы (за выключэннем армянскай, лезгінскай, аварскай і грузінскай) знаходзяцца пад пагрозай знікнення, бо на іх гавораць менш 10000 чалавек, у некаторых моў менш 1000 носьбітаў.

## Мовы Азербайджана 
## Заўвага 
## Спасылкі 
* CIA World Factbook — Azerbaijan
Зялёныя агні

**Зялёныя агні** — чорна-белая сацыяльна-псіхалагічная драма кінастудыі «Беларусьфільм». Прэм’ера адбылася 5 красавіка 1956 года. Сцэнарый: Аркадзь Маўзон. Рэжысёры: Сяргей Сплашноў і Іосіф Шульман. мастак Юрый Аляксандравіч Булычоў. Кампазітары: Дзмітрый Раманавіч Камінскі і Юрый Давыдавіч Бяльзацкі.

Дзеянне адбываецца на адным з чыгуначных вузлоў Беларусі. Малады машыніст грузавога цягніка Сяргей Чобур на свой страх і рызыку здзяйсняе першы рэйс з перавышэннем вагавой нормы. Падчас паездкі выяўляецца няспраўнасць машыны. Заняўшыся на хаду рамонтам, брыгада дапускае парушэнне правілаў тэхнічнай эксплуатацыі, і Чобура здымаюць з працы. Пры актыўным удзеле начальніка палітаддзела Якушава вопыт Чобура ўдаецца паспяхова паўтарыць, і Сяргея вяртаюць на паравоз. Гэтай акалічнасці больш за ўсё радуюцца дзве дзяўчыны-чыгуначніцы — інжынер Людміла і дыспетчар Аксана…

## Літаратура 
* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926—1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2

Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Карл Францавіч Альбрэхт

**Карл Францавіч Альбрэхт** (;  — ) — расійскі кампазітар, дырыжор і музычны педагог нямецкага паходжання.

Карл Францавіч Альбрэхт нарадзіўся 27 жніўня 1807 года ў Познані.

Першапачатковую музычную адукацыю атрымаў ва Уроцлаве, у 1823 годзе скончыў курс гармоніі і кантрапункта ў вядомага капельмайстра Ёзэфа Шнабеля.

У 1825 г. паступіў у гарадскі тэатральны аркестр першым скрыпачом; у 1835 г. быў запрошаны рэпетытарам хору ў Дзюсельдорфскі тэатр пад кіраўніцтвам Юліуса Рыца. Затым зрабіўся самастойным дырыжорам опернай трупы, якая вандравала па розных гарадах Германіі.

У 1838 г. К. Ф. Альбрэхт быў запрошаны ў Санкт-Пецярбург, спачатку ў якасці дырыжора аркестра Драматычнага тэатра, а пасля быў прызначаны капельмайстрам Нямецкай оперы. Неўзабаве пасля гэтага ён атрымаў месца капельмайстра ў Рускай оперы. 27 лістапада 1842 года адбылося першае прадстаўленне оперы М. І. Глінкі «Руслан і Людміла» пад кіраўніцтвам Альбрэхта. Аркестрам Рускай оперы ён кіраваў да 1850 года.

У прамежках сваёй капельмейстерскай дзейнасці Альбрэхт дырыжыраваў усімі канцэртамі таго часу; з іх асабліва выдаваліся сімфанічныя канцэрты прыдворнай пеўчай капэлы і канцэрты Філарманічнага грамадства.

У якасці кампазітара К. Ф. Альбрэхт з'яўляецца аўтарам трох струнных квартэтаў, імшы і музыкі да балета «Горны дух», напісаных ім у 1825 годзе.

У 1850 годзе Карл Францавіч Альбрэхт быў прызначаны выкладчыкам музыкі і спеваў у Гатчынскім сірочым інстытуце, дзе і памёр 24 лютага 1863 года.

Яго сыны Яўген і Карл таксама пайшлі па шляху бацькі, абраўшы музыку сваёй прафесіяй.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Расіі
Катэгорыя:Дырыжоры Расіі
Старавакзальная (станцыя хуткаснага трамвая)

**Старавакзальная** () — канцавая станцыя Кіеўскага хуткаснага трамвая. Размешчана ля Цэнтральнага вакзала, станцыі метро Вакзальная.

Да 2007 была канцавой для трох маршрутаў: № 1, № 15 і № 18. У жніўні-снежні 2007 года станцыю рэканструявалі, пры гэтым былі пракладзеныя новыя рэйкі і абноўленая кантактная сетка. Пасля рэканструкцыі ў снежні 2007 года разваротнае кальцо выкарыстоўвалі два маршруты звычайнага рэжыму руху: № 15 і № 18. Да запуску ў 2008 годзе планаваліся яшчэ два маршруты: № 1 (паўхуткасны), № 3 (хуткасны).

З 13 чэрвеня 2009 была канцавой для маршрутаў № 15 і № 18, а таксама для таксаматорных маршрутаў № 1Т і № 3Т, уведзеных замест закрытых на час рэканструкцыі хуткаснай лініі трамвайных маршрутаў № 1, 3.

16 кастрычніка 2010 станцыя хуткаснага трамвая адкрыта пасля рэканструкцыі. Платформа абсталявана навесам і турнікетамі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кіеўскі трамвай
Катэгорыя:Транспарт Кіева
Катэгорыя:З’явіліся ў 2010 годзе
Цэцылія Марыя Сяняўская

**Цэцылія Марыя Сяняўская**, народжаная **Радзівіл** (каля 1643 — ) — жонка гетмана польнага кароннага Мікалая Гераніма Сяняўскага.

## Біяграфія 
### Паходжанне 
Дачка Аляксандра Людвіка Радзівіла і яго трэцяй жонкі Лукрэцыі Марыі Строцы. Мела сем братоў і чатыры сястры.

### Сям'я 
У 1662 годзе ўзяла шлюб з Мікалаем Геранімам Сяняўскім.

Іх дзеці:

* Адам Мікалай Сяняўскі (каля 1666 — 18 лютага 1726), ваявода белзскі (1692—1710), гетман польны каронны (1702—1706), гетман вялікі каронны (1706—1726), кашталян кракаўскі (1710—1726), староста львоўскі, рагатынскі, любачоўскі, стрыйскі, пясечынскі
*  (1677—1754), жонка князя 
* Іаана Сяняўская, жонка ваяводы белзскага 

## У мастацтве 
Вядома дзве выявы Цэцыліі Марыі. Адзін партрэт паходзіць з Нясвіжскай партрэтнай галерэі, а другі цяпер захоўваецца ў варшаўскім Нацыянальным музеі.

## Спасылкі 
Цэцылія Марыя
Цэцылія Марыя
Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага
Насельніцтва Азербайджана

400px|thumb|Статыстыка росту насельніцтва і сельскага насельніцтва ў перыяд 1958-2006 гг.
**Насельніцтва Азербайджана** ў сярэдзіне ХХ стагоддзі ўвайшло ў стадыю бурнага росту, што забяспечваецца ў асноўным высокім натуральным прыростам сялян азербайджанскай нацыянальнасці. У выніку насельніцтва рэспублікі за стагоддзе вырасла ў 4 разы, а доля азербайджанцаў ва ўсім насельніцтве павялічылася з 58% да больш чым 90%. У пачатку ХХ стагоддзя Азербайджан працягвае заставацца адным з лідараў па прыросце насельніцтва ў Паўночным паўшар'і: выключаючы афрыканскія краіны, у 2010 годзе яго апярэджвалі толькі Мексіка і Індыя. Аднак працягваецца дэмаграфічны выбух пагражае краіне перанасяленне, хоць яго пагроза здымаецца традыцыйна стабільным адтокам лішкаў маладога насельніцтва, пераважна мужчынскага полу, зарубежнымі. Адной з дэмаграфічных праблем рэспублікі застаецца селектыўны аборт, яшчэ больш ўзмацняе існуючыя палавыя диспророции. У урбанизационном плане дамінуючую ролю ў рэспубліцы гуляе Бакінская агламерацыя, па памеры шматкроць якая пераўзыходзіць усе іншыя гарадскія населеныя пункты.

## Насельніцтва 

У 2014 годзе Дзяржаўны камітэт статыстыкі Азербайджана ацаніў колькасць насельніцтва краіны ў 9 млн. 477 тыс., пры гэтым адзначаючы, што больш за мільён грамадзян краіны з гэтага ліку пражывалі за межамі краіны (у Расіі, Турцыі, Украіне і іншых краінах), каля 120 тыс. на тэрыторыях, якія кантралююцца сіламі НКР, і каля 240 тыс. з'яўляліся замежнымі грамадзянамі, якія пражываюць у Азербайджане.

Гарадское насельніцтва на 1 ліпеня 2013 года складала 53,1% ад насельніцтва, а сельская — 46,9%. Мужчыны склалі 49,7% ад агульнага насельніцтва, жанчыны — 50,3%, гэта значыць на кожныя 1000 мужчын прыпадае 1013 жанчын.

## Шчыльнасць насельніцтва 
Ўзрасла і шчыльнасць насельніцтва Азербайджана з 89,2 чал./км² ў 1995 годзе на 97,4 чал./км² у 2006 г.. У рэспубліцы назіраецца рост дыспрапорцыі ў шчыльнасці насельніцтва: Апшэронскі паўвостраў дэманструе прыкметы перанасялення, у той час як з горных раёнах назіраецца працэс адтоку насельніцтва.

## Дэмаграфічная сітуацыя 
У пачатку XXI стагоддзя не назіралася гэтак значнага адтоку або прытоку насельніцтва, як у 1990-я гг. Так, у 2004 годзе Азербайджан пакінулі 2,8 тысяч чалавек, але пры гэтым у краіну пераехалі на пастаяннае месца жыхарства 2,4 тысяч чалавек, тым самым колькасць насельніцтва істотна не змянілася.

## Этнічны склад насельніцтва Азербайджана 

## Спасылкі 
* Дзяржаўны камітэт статыстыкі Азербайджана  
* World Health Organization. Global Health Observatory&nbsp;— медыка-статыстычныя паказчыкі Азербайджана ад Сусветнай арганізацыі аховы здароўя (СААЗ)  
* UNICEF. Statistics and Monitoring &nbsp;— статыстычныя даныя аб стане і становішчы дзяцей Азербайджана ад ЮНІСЕФ 
* The World Bank. Countries and Economies&nbsp;— статыстычныя паказчыкі Азербайджана Сусветнага банка (СБ)  
* International Labor Organization. Country Profile&nbsp;— эканоміка-статыстычныя паказчыкі Азербайджана ад Міжнароднай арганізацыі працы (МОП) 
* UNDP in Azerbaijan &nbsp;— Праграма развіцця ААН у Азербайджане 
* U.S. Census Bureau&nbsp;— ацэнкі насельніцтва свету ад Бюро перапісу насельніцтва ЗША
Себха

**Се́бха, Сабха** () — горад на паўднёвым захадзе Лівіі, у аазісе Себха, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Себха.

Горад з'яўляецца гандлёвым і транспартным цэнтрам на перакрыжаванні караванных шляхоў Сахары. Аўтамабільнымі дарогамі звязаны з аўтамагістраллю і аазісам Гат каля мяжы з Алжырам. Насельніцтва горада ў 1980 годзе налічвала каля 40 000 чалавек. Дзейнічаюць міжнародны аэрапорт, прадпрыемствы харчовай прамысловасці, саматужныя майстэрні.

## Насельніцтва 
* 1980 — каля 40 000 чал.
* 2012 — 99 028 чал.

## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 345. — 671 с. с илл.

## Спасылкі 
* Sabhā // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Гарады Лівіі
Дамашні гвалт

**Дамашні гвалт**, або **сямейны гвалт**, таксама сустракаецца **хатні гвалт** -- гвалт аднаго партнёра або сваяка ў дачыненні да іншага, які паўтараецца і адбываецца найперш унутры сям’і.

## Апісанне 
Паняцце змяшчае ў сабе фізічны, псіхалагічны, сексуальны і эканамічны гвалт. Да дамашняга гвалту адносяць таксама гвалт над дзецьмі і жорсткае абыходжанне з жывёламі. Паводле статыстыкі па Беларусі, у 86% выпадкаў дамашні гвалт здзяйсняюць мужчыны, у 14% - жанчыны.

## Наступствы 
* Дзець пераймаюць у бацькоў агрэсіўную, канфліктную мадэль паводзін, рэалізуюць яе на сваіх аднагодках, на малодшых, на членах сваёй будучай сям’і.
* Дамашні гвалт абарочваецца дэградацыяй асобы як таго, хто здзяйсняе гвалт, так і ахвяры.
* Садзейнічае росту напружанасці ў грамадстве, зніжае агульны ўзровень культуры.
* Прыводзіць да росту побытавых злачынстваў, самагубстваў, траўм, колькасці інвалідаў.
* Падрывае давер паміж бацькамі і дзецьмі, разбурае аўтарытэт старэйшых.

## Прычыны 
Сярод прычын дамашняга гвалту—высокі ўзровень спажывання алкаголю, патрыярхальныя стэрэатыпы, нізкая прававая культура грамадзян, адсутнасць заканадаўчай базы, якая павінна процідзейнічаць дамашняму гвалту.

## Прафілактыка 
У многіх развітых краінах ёсць заканадаўства па прафілактыцы дамашняга гвалту. У бедных і сярэднеразвітых краінах дамашні гвалт болей распаўсюджаны, а грамадства болей схільнае да агрэсіўных стэрэатыпаў і сексізму, якія апраўдваюць дамашні гвалт.

## Спасылкі 
* Хатні гвалт: у 86% выпадкаў агрэсар – мужчына, у 14% – жанчына

Катэгорыя:Злачыннасць
Армяністыка

]]
**Армяністыка**, арменалогія, арменазнаўства (, ) — падзел навукі, што займаецца вывучэннем армянскай мовы, гісторыі і культуры армянскага народа.

## Гісторыя і развіццё. XVII — пачатак XX стагоддзя 
 — адзін з цэнтраў развіцця армяністыкі з пачатку XVIII стагоддзя]]

Як самастойная навука армяністыка фармавалася ў XVII—XVIII стагоддзях, хоць цікавасць да Арменіі і армянскага народа назіралася яшчэ з антычнасці. Да XX стагоддзя армяністыка развівалася галоўным чынам за межамі Арменіі — у Еўропе і Расіі. Сярод галоўных яго цэнтраў — Венецыя, Вена, Масква, Санкт-Пецярбург, Тыфліс, Канстанцінопаль, Парыж, Лондан, Берлін, Лейпцыг, у самой Арменіі — Вагаршапат. Армяністыка цесна ўзаемазвязана з візантыстыкай, каўказазнаўствам, урарталогіяй, усходазнаўствам і іншымі кірункамі навукі.

### Лінгвістыка 
.]]
Ужо на мяжы XVII—XVIII стагоддзяў армянскія мысляры працуюць на подступах да параўнальна-гістарычнага мовазнаўства.

### Археалогія 
У Арменіі археалагічныя працы былі распачаты яшчэ напачатку XIX стагоддзя, аднак першыя сур'ёзныя раскопы пачаліся толькі з 1870-х гадоў. Адменна важнымі апынуліся раскопы Мікалая Мара ў Ані (1892—1893, 1904—1917) а таксама В. Белкі і К. Хехман-Хаупта ў Тапрак-Кале (Ван). У гэтай сферы важную ролю гулялі А. Калан тар (кіраваў раскопамі ў Ані ў 1914 годзе, а потым і ў многіх рэгіёнах Арменіі, заснаваў кафедру археалогіі ў Ерэванскім універсітэце), Т. Тараманян і іншыя.

## Спасылкі 
* Fundamental Scientific Library of the NAS
* Online portal of Series Publications
* Digital Library of Classical Armenian Literature
* Всеармянский фонда финансирования арменоведческих исследований
* A digital library on Armenian literature, language and history
* Афіцыйны сайт  Матэнадарана
* Armenian Studies Program, California State University, Fresno 
* Research on Armenian Architecture (RAA) 
* UCLA: Armenian Studies 
* В университете Тегерана откроется кафедра арменоведения  
* Университет Коннектикута откроет кафедру арменоведения 
* В Государственном университете Киева будет открыта кафедра арменоведения 

Катэгорыя:Усходазнаўства
Катэгорыя:Армянская мова
Катэгорыя:Навукі паводле культурных арэалаў
TRAPPIST-1

**TRAPPIST-1 (2MASS J23062928-0502285)** — адзіночная зорка ў сузор’і Вадалея. Знаходзіцца на адлегласці 39,5 св. г. ад Сонца. У 2016 годзе была адкрыта планетная сістэма, якая складаецца з трох планет. 22 лютага 2017 года было абвешчана аб адкрыцці яшчэ чатырох планет, з іх 3 — знаходзяцца ў зоне, прыдатнай для жыцця.

## Характарыстыкі 
З’яўляецца чырвоным карлікам спектральнага класа M8 V. Радыус зоркі складае 0,114 радыуса Сонца, гэта значыць яна на 11 % больш Юпітэра. Пры гэтым яе маса роўная 0,08 масы Сонца, або амаль 84 масам Юпітэра аб адкрыцці планетнай сістэмы ў халоднага цьмянага чырвонага карліка 2MASS J23062928-0502285 з дапамогай рабатызаванага 0,6-метровага тэлескопа  (TRAnsiting Planets and PlanetesImals Small Telescope), размешчанага ў абсерваторыі ESO  ў Чылі. Вынікі даследавання былі апублікаваныя ў часопісе Nature. Тры планеты былі выяўленыя транзітным метадам, таму па глыбіні зацьменняў быў вызначаны памер кожнай з планет.

## Планетная сістэма 
Сем адкрытых экзапланет сістэмы TRAPPIST-1 па памеры блізкія да памеру Зямлі. У населенай зоне знаходзяцца 3 з чатырох знойдзеных планет: e, f і g.

## Галерэя 

File:Comparison between the Sun and the ultracool dwarf star TRAPPIST-1.jpg|Параўнанне памераў Сонца і зоркі TRAPPIST-1. Паколькі эфектыўная тэмпература маленькай зоркі значна ніжэй сонечнай, яна выглядае больш чырвонай.
File:PIA21428 - TRAPPIST-1 Comparison to Solar System and Jovian Moons.jpg|Параўнанне планетных сістэм TRAPPIST-1 і Сонца
File:PIA21425 - TRAPPIST-1 Statistics Table.jpg|Мастацкая канцэпцыя таго, як планеты сістэмы могуць выглядаць; створана на падставе дадзеных аб памерах, масах і адлегласцях да зоркі дадзеных планет.
File:PIA21424 - The TRAPPIST-1 Habitable Zone.jpg|Населеная зона сістэмы TRAPPIST-1 (выдзелена зелёным), у параўнанні з аналагічнай тэмпературнай зонай сонечнай сістэмы.
File:PIA21423 - Surface of TRAPPIST-1f.jpg|Уяўленне мастака аб паверхні планеты TRAPPIST-1f (пятай па ліку), якая знаходзіцца ў цэнтры населенай зоны.
File:Artist’s impression of the ultracool dwarf star TRAPPIST-1 from the surface of one of its planets.jpg|Уяўленне мастака аб сістэме TRAPPIST-1: від з паверхні трэцяй планеты.
File:Artist’s impression of the ultracool dwarf star TRAPPIST-1 from close to one of its planets.ogv|Від ультра-халоднай карлікавай зоркі TRAPPIST-1 з наваколляў адной з яе планет (погляд мастака).
File:PIA21429 - Transit Illustration of TRAPPIST-1.jpg|Сістэма ва ўяўленні мастака, як яна можа выглядаць, калі б была бачна с Зямлі ў магутны тэлескоп.

## Спасылкі 
* Сайт, прысвечаны зорцы TRAPPIST-1
* Сістэма TRAPPIST-1 на сайце NASA
* 
* 

Катэгорыя:Планетныя сістэмы
Катэгорыя:Чырвоныя карлікі
Катэгорыя:Зоркі сузор’я Вадалея
Пераменная зорка

**Пераменная зорка** змяняе сваю свяцільнасць у выніку фізічных працэсаў, што адбываюцца ў самой зорцы.

З гэтай прычыны такія зоркі называюць фізічнымі пераменнымі, у адрозненне ад зацьменна-пераменных зорак. У залежнасці ад характару працэсаў, якія праходзяць унутры зоркі, фізічныя пераменныя зоркі падзяляюць на пульсуючыя і эруптыўныя. У пульсуючых пераменных зорках адбываюцца перыядычныя ваганні бляску (напрыклад, цэфеіды, зоркі тыпу RR Ліры, мірыды). Эруптыўныя зоркі праяўляюць сваю пераменнасць у выгляде ўспышак, што тлумачацца выкідамі рэчыва (напрыклад, новыя і звышновыя зоркі).

Усе пераменныя зоркі маюць спецыяльныя абазначэнні, калі ім раней не былі прысвоены літары грэчаскага алфавіта. У кожным сузор’і першыя 334 пераменныя зоркі абазначаюцца паслядоўнасцю літар лацінскага алфавіта *R, S, T, …, Z, RR, RS, …, RZ, SS, ST, …, ZZ, AA, …, AZ, QQ…* з дабаўленнем назвы адпаведнага сузор’я. Наступныя пераменныя зоркі, якім не хапіла камбінацый гэтых літар у сваім
сузор’і, абазначаюцца *V 335, V 336* і г. д.

Цэфеіды — вельмі яркія пераменныя зоркі-гіганты і звышгіганты класаў *F* і *G*. Бляск іх плаўна змяняецца ад 0,5 да 2 зорных велічынь. Перыяд змены бляску складае ад 1,5 да 70 сутак.

Мірыды — доўгаперыядычныя пераменныя зоркі з перыядам ад некалькіх тыдняў да году і болей.

Зоркі тыпу RR Ліры маюць найбольш кароткія перыяды — ад 0,2 да 1,2 сутак. Практычна ўсе зоркі гэтага тыпу — гіганты спектральнага класа *А*. Яны вельмі хутка змяняюць бляск. Амплітуда змены бляску дасягае 1-й зорнай велічыні. У гэтых зорак, як і ў цэфеід, існуе залежнасць паміж перыядам і свяцільнасцю.

## Літаратура 
* Астраномія: падруч. для 11-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / І. В. Галуза, У. А. Голубеў, А. А. Шымбалёў; пер. з рус. мовы Т. К. Слауты. — Мн.: Адукацыя і выхаванне, 2015. — 224 с.: іл. — ISBN 978-985-471-765-4.
Луцкі павет

**Луцкі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Вялікім Княстве Літоўскім у сярэдзіне XV—сярэдзіне XVI стагоддзя, у Польскім каралеўстве ў другой палове XVI—канцы XVIII ст. Цэнтр — г. Луцк.

## Гісторыя 
Утвораны, відаць, пасля смерці ў 1452 годзе ўладальніка Валыні вялікага князя літоўскага Свідрыгайлы. Кіраўніком павета быў староста луцкі — галоўны ўраднік Валынскай зямлі. У Луцкі павет уваходзілі землі ў верхнім цячэнні рэк Стаход, Стыр, Гарынь і левабярэжжа верхняга цячэння Случы з маёнткамі Мосар, Сернікі, Любчэ (уладанне князёў Друцкіх-Любецкіх), Бурэмля (маёнтак князёў Бурэмскіх), Пераміл, Клявань, Млынава, Таргавіца, Несвіч, Жыдзічын, Астрожац (родавае гняздо князёў Галаўнёў-Астрожацкіх), Чацвяртня (уладанне князёў Чацвярцінскіх), Сокаль, Чартарыйск (родавае гняздо князёў Чартарыйскіх), Перасопніца, Дубровіца (уладанне князёў Гальшанскіх-Дубровіцкіх), Астрог (родавае гняздо князёў Астрожскіх), Корац (уладанне князёў Карэцкіх), Заслаў (уладанне князёў Заслаўскіх), Палоный, Дзермань, Сцепань і інш. Шмат маёнткаў Луцкага павета вялікія князі літоўскія перадалі ва ўладанне князям Сангушкам, Чартарыйскім, Астрожскім, Карэцкім, Вішнявецкім, панам Храптовічам, Шылавічам, Багавіцінавічам, Воўчкавічам, Барзабагатым і інш.

Разам з Уладзімірскім і Крэменецкім паветамі ў ходзе адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—66 гадоў увайшоў у склад Валынскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. З 1569 года ў складзе Польскага каралеўства. У 1791 годзе са складу Луцкага павета вылучаны Уладзімірскі 1-ы і Гарыньскі паветы.

Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе ўсходняя частка павета ў складзе Расійскай імперыі, пасля трэцяга падзелу ў 1795 годзе да яе адышла і рэшта Луцкага павета.

## Літаратура 
* 
* Любавский М. К. Областное деление и местное управление Литовско-Русского государства ко времени издания первого Литовского статута. [M., 1892]. С. 209—226;
* Крикун М. Адміністративно-територіальний устрій Правобережної України в XV—XVIII ст.: Кордони воєводств у світлі джерел. Київ, 1993.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Луцка
Катэгорыя:Валынскае ваяводства (1566—1795)
Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:З’явіліся ў 1452 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1795 годзе
Катэгорыя:1452 год у Еўропе
Хідаца

**Хідаца́** (саманазва: *Hiraacá*, літаральна "людзі вярбы") — індзейскі народ, жывуць пераважна ў Паўночнай Дакоце і Мантане (ЗША). Агульная колькасць (2017 г.) - 500 чал.

Сфарміраваліся на аснове трох груп паляўнічых-сіў, якія мігрыравалі ў Паўночную Дакоту з захаду Мінесоты: 
* асабіста *Hiraacá*
* *Awaxawi* 
* *Awatixa*

Іх асноўнымі заняткамі былі земляробства і паляванне. Культура і рэлігія блізкія да суродзічаў-мандан. У канцы XVIII - першай трэці XIX ст. паспяхова ваявалі супраць накота і мандан. У 1804 г. М. Льюіс і У. Кларк сустрэлі сярод хідаца ваеннапалонную шашонку Сакаджавею, якая стала правадыром іх экспедыцыі.

У 1834 - 1849 гг. моцна пацярпелі ад нападаў лакота, эпідэмій воспы і халеры. Катастрафічнае скарачэнне насельніцтва вымусіла ўступіць у шчыльны саюз з мандан і арыкара, зафіксаваны ў мірным пагадненні з ЗША ў 1851 г. У 1934 г. было створана аўтаномнае аб'яднанне "нацыя мандан, арыкара і хідаца", якое атрымала прызнанне і права на самакіраванне з боку ЗША. Агульныя тэрыторыі аб'яднання складаюць каля 3600 км².

## Спасылкі 
* MHA Nation - Mandan, Hidatsa & Arikara
* Tribal Historical Overview - The Hidatsa - North Dakota Studies 
* The Hidatsa Tribe - North Dakota Pioneers

Катэгорыя:Сіў
Катэгорыя:Народы ЗША
Ала Віктараўна Квяткоўская

**Ала Віктараўна Квяткоўская**, у шлюбе **д’Браян** (нар. , Брэст) — беларуская археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1994).

## Біяграфічныя звесткі 
Закончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1980). У 1993—2001 — у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі. Пасля жыве ў Нідэрландах.

## Навукова-даследчыцкая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы: каменныя могільнікі Беларусі XI—XVII стст.; архітэктурныя помнікі Магілёўшчыны XVII—XVIII стст.; гісторыя Белавежскай пушчы.

Займалася раскопкамі каменных магіл у Верхнім Панямонні. Настойвала на тым, што каменныя могільнікі былі пакінуты яцвягамі, якія з XI і аж па XIX ст. захоўвалі сваю мову, этнічную адасобленасць і язычніцкую рэлігію.

Яна адзначала, што на тэрыторыі Верхняга Панямоння і Сярэдняга Пабужжа выяўленыя шматлікія пахавальныя збудаванні XI—XVII стст., якія атрымалі ў айчыннай археалагічнай літаратуры назву каменных магіл. Канструктыўныя адметнасці, пахавальны абрад і інвентар дазволілі інтэрпрэтаваць гэтыя помнікі як заходнебалцкія, яцвяжскія. Аднак на пазначанай тэрыторыі ёсць могільнікі, якія для асаблівасцей уладкавання пахавальнага абраду і інвентару цалкам маглі быць пакінутыя перасяленцамі-прусамі.

## Выбраная бібліяграфія 
* Курганы ятвягов конца І — начала ІІ тысячелетия н.э. (устройство и типология) // Гістарычна-археалагічны зборнік / ІГ НАН Беларусі. — Мінск, 1996. — № 10. — С. 58-61.
* 
* Ятвяжские могильники Беларуси (конец ХІ-ХѴІІ вв.). — Вильнюс, 1998. — 327 c.
* Пахавальныя помнікі пруса-яцвяжскага насельніцтва на Слонімшчыне // Слонімшчына вачыма навукоўцаў і краязнаўцаў / рэдкал.: І. П. Крэнь [і інш.]. — Слонім, 2002. — С. 49-61.

## Літаратура 
* Археалогія Беларусі : энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1. — Мінск, 2009.

Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута гісторыі НАНБ