open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Музей чарцей

**Музей Жмуйдзінавічуса**, больш вядомы як **Музей чарцей** () — адна са славутасцей Каўнаса, Літва. У музеі прадстаўлены каля 3 000, пераважна драўляных, фігур д’ябла з усяго свету.

## Гісторыя 
Калекцыя была заснавана літоўскім мастаком Антанасам Жмуйдзінавічусам (1876—1966), а пазней была дапоўнена закошт шматлікіх падарункаў. Найбольш цікавым экспанатам з’яўляецца відарыс Гітлера і Сталіна ў выглядзе чарцей, якія танчаць Танец смерці на чалавечых касцях.

Музей быў адкрыты ў 1966 годзе ў хаце мастака, а ў 1982 перанесены ў асобны будынак, адмыслова пабудаваны для музея. У музеі можна знайсці сувеніры, а таксама працуе «па-чартоўску вясёлая кавярня».

## Галерэя 

Файл:Kaunas_Teufelsmuseum_Stalin_jagd_Hitler.jpg|Сталін з Гітлерам у выглядзе чарцей
Файл:008 devil representation.JPG
Файл:002 devil representation.JPG
Файл:013 devil representation.JPG
Файл:024 devil representation.JPG
Файл:022 devil representation.JPG
Файл:015 devil representation.JPG

## Спасылкі 
* Музей чарцей на сайце «Музеі Літвы»

Катэгорыя:Музеі Каўнаса
Бітва пад Салатамі

Назву **Бітва пад Салатамі** маюць дзве розныя гістарычныя падзеі, якія адбыліся ў сучаснай Літве каля двух розных населеных пунктаў з назвай Салаты (Салочэй):

* Бітва пад Салатамі — бітва ў час Вялікай Паўночнай вайны, каля мястэчка Салаты (Салочэй) 
* Бітва пад Салатамі — бітва ў час Паўстання 1794 года, каля  вёскі Салаты (Салочэй)
Дарувар

**Да́рувар** () — горад у цэнтральнай Харватыі, Знаходзіцца ў Б'елаварска-Білагорскай жупаніі. У 2011 годзе — 11.633 жыхароў.

## Гісторыя 
Паселішча на месцы сучаснага мястэчка з'явілася да нашай эры. Кельцкія плямёны жылі каля гарачых лячэбных крыніц у Даруварскай даліне.

У складзе Рымскай імперыі мясцовыя кельты мелі аўтаномію, іх сталіца называлася Аква Балісае (Aqua Balissae) і знаходзілася на месцы сучаснага Дарувара. Горад і гарачыя крыніцы неаднаразова наведвалі імператары.

У VII стагоддзі рэгіён засялілі славяне. Горад да XVIII стагоддзя быў вядомы пад рознымі назвамі — Падбор'е, Топліцы, Дабракуча.

У 1543 годзе мястэчка захапілі туркі і ператварылі ў турэцкі ўмацаваны пункт на граніцы з імперыяй Габсбургаў. У 1699 годзе туркі былі выбіты аўстрыйскай арміяй.

У 1771 годзе Падбор'е і ваколіцы сталі ўласнасцю князя Антуна Янковіча. Ён пераназваў Падбор'е ў Дарувар (ад венгерскага «Daru» — журавель) і мэтанакіравана заняўся стварэннем вакол лячэбных крыніц курортнай інфраструктуры.

У 1837 годзе Дарувар атрымаў статус вольнага каралеўскага горада. У 1856 годзе была заснавана першая школа. У 1866 годзе пачала працаваць школа для дзяўчынак.

Падчас вайны за незалежнасць Харватыі ў 1990-х гадах у ваколіцах адбываліся баі, якія нанеслі Дарувару значную шкоду. З горада сышло шмат сербскага насельніцтва, якое да вайны складала 33,47%. Поасля заканчэння вайны разбураныя будынкі былі адноўлены.

У горадзе дзейнічае касцёл і Зала царства сведкаў Еговы.

## Славутасці 
* Мінеральныя крыніцы. Санаторыі на крыніцах прыцягваюць шмат турыстаў.
* Царква Св. Тройцы (1764)
* Сербская праваслаўная царква (XVII ст.)
* Замак князя Янковіча (1777)

## Спасылкі 
* Афіцыяльны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Харватыі
Леў Сямёнавіч Цанкоўскі

**Леў Сямёнавіч Цанко́ўскі** (, Варшава — , Лейпцыг) — польскі вучоны ў галіне батанікі, протазаалагіі і бактэрыялогіі. Доктар навук (1856). Член-карэспандэнт Пецярбургскай Акадэміі навук (1881). Ганаровы член Маскоўскага ўніверсітэта (1886).

## Біяграфія 
Л. С. Цанкоўскі нарадзіўся ў Варшаве. У 1839 годзе скончыў Варшаўскую гімназію і ў якасці стыпендыята Царства Польскага паступіў у Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт, які скончыў у 1844 годзе са ступенню кандыдата навук і застаўся працаваць у ім. У 1846 годзе абараніў дысертацыю на званне магістра. У 1847 годзе адправіўся на 2 гады ў складзе экспедыцыі ў Цэнтральную Афрыку. У 1850—1854 гг. прафесар на кафедры прыродазнаўчых навук Дзямідаўскага ліцэя ў Яраслаўлі, са снежня 1854 г. на кафедры батанікі Пецярбургскага ўніверсітэта. У 1856 годзе абараніў доктарскую дысертацыю «О низших водорослях и инфузориях». У 1859 годзе па стане здароўя знаходзіўся у навуковай паездцы ў Еўропе. У 1861 годзе афіцыйна выйшаў у адстаўку. З 1865 г. Л. С. Цанкоўскі — экстраардынарны прафесар батанікі ў Наварасійскім універсітэце (Адэса), з 1869 г. — прафесар ў Харкаўскім універсітэце. У 1880 годзе знаходзіўся ў навуковай экспедыцыі на Белым моры, дзе займаўся вывучэннем мікраарганізмаў. З 1881 года Л. С. Цанкоўскі — член-карэспандэнт Пецярбургскай Акадэміі навук. Знаходзіўся ў навуковай камандзіроўцы ў Парыжы, займаўся вывучэннем вакцын супраць сібірскай язвы, распрацаваў уласную вакцыну. У 1883 годзе зноў вярнуўся ў Харкаў і арганізаваў бактэрыялагічную лабараторыю па вырабу вакцын, пазней пераўтвораную ў Інстытут мікрабіялогіі імя І. І. Мечнікава.

## Навуковая дзейнасць 
Л. С. Цанкоўскі займаўся даследаваннямі бактэрый, грыбоў, водарасцяў, антагенезу ніжэйшых раслін і жывёл, вывучэннем генетычнага адзінства расліннага і жывёльнага свету. Апісаў 34 новыя віды водарасцяў і прасцейшых. У час працы ў Парыжы стварыў вакцыну супраць сібірскай язвы.

Адзін з арганізатараў Наварасійскага таварыства даследчыкаў прыроды, галоўны ініцыятар стварэння ў Севастопалі біялагічнай станцыі.

## Асноўныя працы 
* О самозарождении. — СПб., 1855.
* Микроорганизмы. Бактериальные образования. — Харьков, 1882.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Профіль на сайце РАН
* Ценковский Лев Семёнович // Летопись Московского университета
* Биографика Санкт-Петербургского государственного университета
* Профессора Ценковского называли украинским Пастером // Медыцынская газета «Здоров’я України»
* Ценковский, Лев Семенович // Большая биографическая энциклопедия

Катэгорыя:Батанікі Расіі
Катэгорыя:Выкладчыкі фізіка-матэматычнага факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Адэскі нацыянальны ўніверсітэт імя І. І. Мечнікава
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Аўтары батанічных таксонаў
Катэгорыя:Біёлагі XIX стагоддзя
Стывенс

**Стывенс** () — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Аляксандр Гамільтан Стывенс — амерыканскі дзяржаўны дзеяч.
* Джордж Стывенс (1904—1975) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст, кінапрадзюсар і кінааператар.
* Джэймс Фрэнсіс Стывенс (1792—1852) — англійскі энтамолаг.
* Кірк Стывенс (нар. 1958) — канадскі снукерыст.
* Майкл Стывенс (нар. 1986) — амерыканскі відэаблогер.
* Мэцью Стывенс (нар. 1977) — валійскі снукерыст.

## Тапонім 
* Стывенс (акруга, Тэхас)
Абэрак

**Абэ́рак** ( ад  — абарот, вярчэнне) — . Музычны памер трохдольны,  хуткі. Аснова харэа-тэхнічны элемент — вярчэнне. Выконваецца ў суправаджэнні  і жартоўных прыпевак. Зафіксаваны ў другой палове 19 ст. О. Кольбергам і М. Федароўскім як «шляхетны» танец, пашыраны ў вясковым побыце заходняй Беларусі. Найгрышы да абэрака захоўваюцца ў рэпертуары народных музыкантаў амаль на ўсёй тэрыторыі Беларусі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Танцы
Катэгорыя:Польскія народныя танцы
Казахмыс

**Kazakhmys Corporation** (прамаўляецца *Казахмыс*) — буйная горнарудная і металургічная кампанія, займае адзінаццатае месца ў свеце па выплаве медзі, вырабляе 90 % усёй медзі ў Казахстане.

У 1992 годзе акцыянавана пад назвай «Жезказганцветмет». З кастрычніка 2005 года Група катыравалася на Лонданскай фондавай біржы.

15 жніўня 2014 года акцыянеры Групы «Казахмыс» прагаласавалі за рэарганізацыю Групы, у выніку якой актывы ў Жэзказганскім і Балхашскім рэгіёнах былі перададзены кампаніі Cuprum Holdings, асноўным акцыянерам якой з'яўляецца Уладзімір Кім. Гэтыя актывы былі арганізаваны ў прыватную кампанію, якая захавала імя «Казахмыс», Генеральным кіроўным дырэктарам карпарацыі «Казахмыс» з'яўляецца Эдуард Агай. Рэарганізацыя завяршылася 31 кастрычніка 2014 года пасля задавальнення ўсіх вымогаў па ўгодзе і кампанія падзялілася на 2 незалежныя кампаніі, прыватную — ТАА «Карпарацыя „Казах мыс“», і публічную — KAZ Minerals PLC.

## Уласнікі і кіраўніцтва 
На 26 лютага 2014 г. акцыянерамі кампаніі з'яўляліся Cuprum Holding Limited (Уладзімір Кім валодае 100%-най доляй у Cuprum Holding Limited) — 30,43 % акцый, Harper Finance Limited (Алег Новачук валодае 100%-най доляй у Harper Finance Limited) — 6,65 % і Credit Suisse Group AG — 5,33 %.

Пасля завяршэння рэарганізацыі 31 кастрычніка 2014 года актывы Жэзказганскага і Балхашскага рэгіёнаў у складзе прыватнай кампаніі Карпарацыя Казахмыс адышлі ў валоданне кампаніі Cuprum Holding, асноўным акцыянерам якой з'яўляецца Уладзімір Кім. Па завяршэнні рэарганізацыі Эдуард Агай выйшаў са складу Савета Дырэктараў публічнай кампаніі і не з'яўляецца дырэктарам ці супрацоўнікам Групы KAZ Minerals. Эдуард Агай займае пост Генеральнага кіроўнага дырэктара Cuprum Holding.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі

Катэгорыя:Горназдабыўныя кампаніі
Катэгорыя:Кампаніі Казахстана
Катэгорыя:Караганда
Самрук-Казына

**Акцыянернае таварыства «Фонд нацыянальнага дабрабыту «Самрук-Қазына»** — холдынг па кіраванні дзяржаўнымі актывамі Рэспублікі Казахстан, змешчаны пад кантролем урада, створаны для падвышэння канкурэнтаздольнасці і ўстойлівасці нацыянальнай эканомікі.

Холдынг створаны як «Фонд нацыянальнага дабрабыту «Самрук-Қазына» шляхам зліцця акцыянерных таварыстваў "Фонд устойлівага развіцця «Казына» і "Казахстанскі холдынг па кіраванні дзяржаўнымі актывамі «Самрук» у адпаведнасці з указам прэзідэнта Рэспублікі Казахстан Нурсултана Назарбаева ад 13 кастрычніка 2008 года № 669 «Пра некаторыя меры па канкурэнтаздольнасці і ўстойлівасці нацыянальнай эканомікі» і пастановай Урада Рэспублікі Казахстан ад 17 кастрычніка 2008 года № 962 «Пра меры па рэалізацыі Указа Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан ад 13 кастрычніка 2008 года № 669» . З 2012 года ў сувязі з зменамі ў заканадаўстве носіць назва **АТ «Самрук-Қазына»**.

Старшыня ўправы АТ «Самрук-Қазына» — Умірзак Шукееў.

Незалежныя дырэктары — Аляксандр Мірча, Рычард Эванс і Найджэл Джон Стэплтан.

## Рэйтынгі 
* Крэдытны рэйтынг па абавязаннях у замежнай валюце BBB/A-3
* Крэдытны рэйтынг па абавязаннях у нацыянальнай валюце BBB+/A-2
* Рэйтынг па нацыянальнай шкале — KzAAA
* Прагноз па доўгатэрміновых рэйтынгах — «стабільны»

## Спасылкі 
* Интернет-журнал "Власть" Адамас Илькявичус, «Самрук-Казына»: Трансформацию невозможно провести за одну ночь

Катэгорыя:Кампаніі Казахстана
Міністэрства нацыяльнальнай эканомікі Казахстана

**Міністэрства нацыяльнальнай эканомікі Казахстана** — цэнтральны выканаўчы орган, што ажыццяўляе міжгаліновую і міжрэгіянальную каардынацыю распрацоўкі асноўных кірункаў дзяржаўнай сацыяльна-эканамічнай палітыкі, місіяй якога з’яўляецца фармаванне цэласнай і эфектыўнай сістэмы дзяржаўнага планавання, арыентаванай на дасягненне стратэгічных мэт і рэалізацыю прыярытэтных заданняў сацыяльна-эканамічнага развіцця краіны, а таксама развіццё гандлёвай дзейнасці.

16 студзеня 2013 Міністэрства эканамічнага развіцця і гандлю паводле Указа Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан «Пра далейшае дасканаленне сістэмы дзяржаўнага кіравання Рэспублікі Казахстан» было рэарганізавана ў Міністэрства эканомікі і бюджэтнага планавання Рэспублікі Казахстан.

6 жніўня 2014 года падчас рэарганізацыі Міністэрства нацыянальнай эканомікі замяніла Міністэрства эканомікі і бюджэтнага планавання Казахстана і Міністэрства рэгіянальнага развіцця Казахстана, таксама да яго аднесены функцыі рэарганізаваных агенцтваў: па статыстыцы, па рэгуляванні натуральных манаполій, па абароне канкурэнцыі, па абароне праў спажыўцоў.

Эканоміка
Катэгорыя:Эканоміка Казахстана
Казахстан
Айдукевіч

**Айдукевіч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Казімеж Айдукевіч, польскі логік, філосаф.
* Зыгмунт Айдукевіч, польскі мастак.
* Тадэвуш Айдукевіч, польскі мастак.
Станіслаў Александровіч

**Стані́слаў Александро́віч** (; ,  — ) — польскі гісторык. Доктар гуманітарных навук (1976).

## Біяграфія 
Скончыў у 1955 годзе Пазнаньскі ўніверсітэт імя А. Міцкевіча, працаваў у ім выкладчыкам гісторыі СССР. Прафесар Торуньскага ўніверсітэта і Беластоцкага філіялу Варшаўскага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац па гісторыі мястэчак, рамяства, гандлю на Беларусі і ў Літве XVI—XVII ст. Даследуе гісторыю картаграфіі Польшчы, Беларусі, Літвы і Маскоўскай дзяржавы XV—XVIII ст.

## Літаратура 
* 
* *Liedke M.* Profesor Stanisław Alexandrowicz (1931-2015). Historyk kartografii Wielkiego Księstwa Litewskiego, badacz dziejów Podlasia, nauczyciel akademicki // Białoruskie Zeszyty Historyczne. Nr 45. 2016.

Катэгорыя:Дактары гуманітарных навук
Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Казімеж Айдукевіч

**Казімеж Айдукевіч** (; 12 снежня  г., Цярнопаль, цяпер Украіна — 12 красавіка  г., Варшава, Польшча) — польскі логік і філосаф. Правадзейны член Польскай АН (з 1952).

## Біяграфія 
Казімеж Айдукевіч нарадзіўся 12 снежня 1890 года ў Цярнопалі, які тады ўваходзіў у склад Аўстра-Венгрыі, у сям'і чыноўніка Браніслава Айдукевіча () і Магдалены Гартнер (). Скончыў пачатковую школу ў Кракаве і гімназію ў Львове. У 1908 годзе паступіў у Львоўскі ўніверсітэт, дзе вывучаў філасофію ў Казімежа Твардоўскага, логіку ў Яна Лукасевіча і матэматыку ў Вацлава Сярпінскага. У 1912 годзе абараніў дысертацыю «Аб апрыярызме прасторы ў Канта ў дачыненні да генезісу паняцця прасторы», напісаную пад кіраўніцтвам Твардоўскага, і атрымаў ступень доктара філасофіі; працягнуў адукацыю ў Гётынгенскім універсітэце, дзе слухаў лекцыі Э. Гусерля, , Л. Нэльсана і Д. Гільберта.

Пасля пачатку Першай сусветнай вайны Айдукевіч быў прызваны ў аўстра-венгерскую армію і ваяваў на італьянскім фронце. У 1918 годзе, пасля ўтварэння незалежнай Польскай дзяржавы, уступіў у польскую армію. У 1920 годзе ажаніўся з Марыяй, дачкой Казімежа Твардоўскага, пазней у іх нарадзіліся сын і дачка. Дэмабілізаваўся ў канцы 1920 года ў чыне капітана артылерыі. У 1938 годзе ўзначаліў Пазнаньскае філасофскае таварыства. У 1955 годзе пераехаў у Варшаву, дзе працаваў прафесарам логікі Варшаўскага ўніверсітэта і адначасова ўзначальваў сектар логікі ў  Польскай акадэміі навук.

Памёр уначы  12 красавіка 1963 года ад сардэчнага прыступу.

## Навуковая дзейнасць 
Прадстаўнік львоўска-варшаўскай школы, якая ставіла задачу лагічнага абгрунтавання і ўмацавання рацыяналізму ў процівагу ірацыяналізму. Паводле філасофскіх поглядаў быў блізкі да ідэй лагічнага пазітывізму. Распрацаваў логіка-семантычную канцэпцыю значэння як спосабу ўжывання тэрміна ў пэўнай канцэптуальнай сістэме тэорыі лагічнага вываду, , азначэння, лагічнай семантыкі і сінтаксісу.

## Літаратура 
* Айдукевіч Казімеж. 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Філосафы Польшчы
Катэгорыя:Постаці польскай логікі
Катэгорыя:Перакладчыкі Польшчы
Катэгорыя:Львоўска-варшаўская школа
Катэгорыя:Выпускнікі філасофскага факультэта Львоўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта імя Адама Міцкевіча
Катэгорыя:Правадзейныя члены Польскай Акадэміі навук
Цэрквы міру

**Цэ́рквы мі́ру** (, ) у Свідніцы і Явары (Ніжнесілезскае ваяводства Польшчы) — найвялікшыя драўляныя сакральныя будынкі ў Еўропе. У 2001 годзе былі занесеныя ў спіс Сусветнай спадчыны.

## Гісторыя 
Цэрквы ўзніклі ў 2-й палавіне XVII стагоддзя ў выніку Вестфальскага міру, які завяршыў Трыццацігадовую вайну (1618—1648). Пад ціскам пратэстанцкай Швецыі каталіцкі імператар Фердынанд III Габсбург надаў сілезскім лютэранам права на пабудову трох святынь на тэрыторыі, падпарадкаванай непасрэдна яму.

Згода імператара на пабудову цэркваў міру мела дадатковыя абмежаванні:
* будоўлі павінны былі рабіцца толькі з недаўгавечных матэрыялаў (драўніна, салома, гліна, пясок)
* цэрквы маглі быць пабудаваныя толькі па-за межамі места, аднак не далей за адлегласць гарматнага стрэлу ад муроў
* не маглі мець веж, званоў, ані традыцыйнага выгляду храма
* мусілі быць збудаваныя за адзін год
* мусілі быць збудаваныя за кошт пратэстантаў
* пры іх не дапускалася стварэнне парафіяльных школ

Цэрквы былі збудаваныя ў Глогаве, Свідніцы і Явары. Нягледзячы на абмежаванні, яны сталі найбольшымі драўлянымі каркаснымі сакральнымі пабудовамі Еўропы дзякуючы перадавым канструктыўным і архітэктурным асаблівасцям.

Да цяперашняга часу захаваліся дзве з іх. Царква міру ў Свідніцы займае плошчу 1180 м² і змяшчае 6000 вернікаў, а царква ў Явары — 1090 м² і 7500 вернікаў (3000 сядзячых месцаў). Храм у Глогаве згарэў у пажары пасля ўдару маланкі.

## Гл. таксама 
* Артыкулярныя цэрквы
* Цэрквы ласкі

## Спасылкі 
* Царква міру ў Свідніцы 
* Царква міру ў Явары 
* Царква міру ў Глогаве 

Катэгорыя:Трыццацігадовая вайна
Катэгорыя:Драўляныя храмы Польшчы
Катэгорыя:Пратэстанцкія храмы Польшчы
Катэгорыя:Храмы Ніжнесілезскага ваяводства
КазМунайГаз

**АТ НК «КазМунайГаз»** (**КМГ**, ) — казахстанская нацыянальная нафтавая кампанія. Поўная назва — *Акцыянернае таварыства «Нацыянальная кампанія КазМунайГаз»*. Штаб-кватэра — у Астане.

## Гісторыя 
Утворана ўказам прэзідэнта Казахстана ад 20 лютага 2002 года шляхам зліцця ЗАТ «ННК „Казахойл“» і ЗАТ «НК „Транспарт нафты і газу“».

У снежні 2011 года было падпісана пагадненне пра ўваходжанне кампаніі ў кансорцыум па распрацоўцы Карачаганакскага нафтагазавага радовішча. Мяркуецца, што пасля продажу 10 % за $3 млрд долі паміж цяперашнімі ўдзельнікамі кансорцыума размяркуюцца наступным чынам: у British Gas і ENI застанецца па 29,25 %, у Chevron — 18 % і ў «Лукойла» — 13,5 %.

## Уласнікі і кіраўніцтва 
90 % акцый кампаніі знаходзяцца ў кіраванні АТ «Казахстанскі холдынг па кіраванні дзяржаўнымі актывамі „Самрук-Казына“». 10% акцый КМГ прыналежаць Нацыянальнаму банку Рэспублікі Казахстан.

Старшыня савета дырэктараў — Умірзак Шукееў, старшыня ўправы — Сауат Мухаметбаевіч Мынбаеў.

## Здарэнні 
З чэрвеня 2011 года ў Жанаазене праходзіла страйк працоўных з радовішчаў паблізу Жана азена («Узеньмунайгаз») і Актау («Каражанбасмунай», таксама даччыная кампанія «КазМунайГаза»). Працоўныя патрабавалі прывядзення заработнай платы ў адпаведнасць з міжнароднымі стандартамі, паляпшэнняў умоў працы, арганізацыі незалежнага прафзвяза. У выніку страйку некалькі сотняў працоўных былі звольнены, арыштаваны і асуджаны юрыст прафсаюза Наталля Сакалова, лідары прафсаюза Акжанат Амінаў і Куаныш Сісенбаеў і больш 30 актывістаў прафсаюза. З-за пратэстаў Узеньмунайгаз не змог выканаць гадавы план па здабычы нафты.

16 снежня 2011 года, у дзень 20-годдзя незалежнасці Казахстана, працоўныя выйшлі на загадзя абвешчаны мітынг на цэнтральнай плошчы Жанаазена, дзе гарадскія ўлады збіраліся правесці святочную імпрэзу. Надалей тут і ў іншых месцах горада адбыліся масавыя хваляванні, сілавыя структуры адкрывалі агонь. У горад уведзена марская пяхота і бранятэхніка, уведзена надзвычайнае становішча.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі .
Клаус Зіберт

**Кла́ус Зіберт** (29 красавіка 1955, Шлетаў, Саксонія, ГДР — 24 красавіка 2016) — біятланіст ГДР, срэбраны прызёр зімовых Алімпійскіх гульняў 1980 году ў эстафеце, трохразовы чэмпіён свету (1978, 1979). У 2008—2014 гадах — трэнер жаночай зборнай каманды Беларусі па біятлоне.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Біятланісты ГДР
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1980 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1980 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па біятлоне
Мсціслаў Антонавіч Аляхновіч

**Мсціслаў Антонавіч Аляхновіч** (; ,  — ) — польскі лінгвіст. Доктар гуманітарных (1963) і педагагічных (1966) навук, прафесар (1974).

## Біяграфія 
Скончыў у 1938 годзе Віленскі ўніверсітэт. З 1949 года выкладчык, з 1954 года загадчык кафедры замежных моў, з 1966 кафедры рускай філалогіі Лодзінскага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў рускую і беларускую мовы, беларускі фальклор, руска-беларуска-польска-літоўскія фальклорныя і моўныя сувязі. Аўтар манаграфіі «Польскія даследчыкі беларускага фальклору і мовы ў XIX ст.» (1986), прац «Польскія зацікаўленні беларускай мовай (ад паловы XVI стагоддзя да 1863 г.)» (1964), «Даследчыкі палескага фальклору ў першай палове XIX стагоддзя» (1965), «Беларускія элементы ў польскай песні першай паловы XIX стагоддзя» (1966), «„Беларусь—Палессе“ Оскара Кольберга» (1968), «Сістэма націску назоўнікаў з вытворнай асновай у беларускай мове» (1972), «Тэндэнцыі развіцця беларускага націску (на параўнальным фоне націску рускага)» (1978) і інш.

## Літаратура 
* 
* І. Саламевіч. Польскі даследчык Беларусі // ЛіМ. 1975. 21 лют.;
* Bibliografia publikacji naukowych i dydaktycznych prof.dra habil.Mścisława Olechnowicza. Acta Univ.Lodz. 1979 nr 33 s.3-8.

Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Дактары гуманітарных навук
Катэгорыя:Дактары педагагічных навук
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Лодзінскага ўніверсітэта
Ніна Андрыч

{{Кінематаграфіст
| імя        = Ніна Андрыч
| арыгінал імя   = 
|узнагароды = {

-

-

}
}}
**Ніна Андрыч** (; 11 лістапада 1912, Брэст — 31 студзеня 2014) — польская актрыса. Актрысу называлі «Вялікая Дама польскага тэатра» з-за яе доўгай і паспяховай кар’еры.

## Біяграфія 
Нарадзілася 11 лістапада 1912 года ў Брэсце.

Скончыла ў 1935 годзе Інстытут тэатральнага мастацтва ў Варшаве. Працавала ў варшаўскім .

У 1946—1968 гадах у шлюбе з прэм’ер-міністрам ПНР Юзафам Цыранкевічам.

Ніна Андрыч памерла 31 студзеня 2014 года ў Варшаве.

## Творчасць 
Яркі тэмперамент актрысы найбольш поўна раскрыўся ў ролях рамантычнага рэпертуару. Яе мастацтву уласцівыя тонкасць псіхалагічнага аналізу, трагічная глыбіня вобразаў; лэдзі Мільфард («Каварства і каханне» Ф. Шылера), Жанна («» Б. Шоу), Хімена і Ізабэла Нанцкая («Лялька» паводле Б. Пруса).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары
Катэгорыя:Актрысы Польшчы
Катэгорыя:Выпускнікі Дзяржаўнага інстытута тэатральнага мастацтва
Катэгорыя:Постаці Польскага тэатра (Варшава)
Эрвін Аксер

{{Тэатральны дзеяч
 | Імя              = Эрвін Аксер
 | Арыгінал імя   = 
 | Выява      = Erwin Axer.jpg
 | Шырыня           = 250px
 | Апісанне выявы = Эрвін Аксер
 | Імя пры нараджэнні = Эрвін Аксер
 | Дата нараджэння    = 
 | Месца нараджэння   = 
 | Дата смерці      =
 | Месца смерці     = 
 | Прафесія        = 
 | Грамадзянства      = 
 | Гады актыўнасці  = 
 | Тэатр            = Польскі тэатр, Сучасны тэатр
 | Узнагароды          =  {

-

}
 | imdb_id          = 
}}
**Э́рвін А́ксер** (; 1 студзеня 1917, Вена — 5 жніўня 2012, Варшава) — польскі  і .

## Біяграфія 
Скончыў у 1939 годзе Інстытут тэатральнага мастацтва ў Варшаве. З 1949 года прафесар  ў Варшаве. Працаваў у тэатрах Львова і Лодзі. У 1949—1981 гадах дырэктар, мастацкі кіраўнік і рэжысёр  у Варшаве, у 1955—1957 гадах адначасова ўзначальваў .

## Творчасць 
Найбольшую ўвагу аддаваў пастаноўкам твораў нацыянальнай драматургіі: «Картачны домік» Э. Зегадловіча, «Трывожнае дзяжурства» , «Танга» С. Мрожака, «Кардыян» Ю. Славацкага. З іншых пастановак: «Дванаццатая ноч» У. Шэкспіра, «Тры сястры» А. Чэхава, «Мухі» Ж. П. Сартра, «Кар’ера Артура Уі» Б. Брэхта. Ставіў п’есы ў Дзюсельдорфе, Вене, Цюрыху, Мюнхене, Амстэрдаме, Нью-Ёрку. Аўтар зборнікаў «Лісты са сцэны» (т. 1—2, 1955—1957), «Практыкаванні па памяці» (1984—1992) і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Erwin Axer  // Culture , 

Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі ПНР
Катэгорыя:Выкладчыкі Дзяржаўнага інстытута тэатральнага мастацтва
Катэгорыя:Постаці Сучаснага таэтра (Варшава)
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага тэатра (Варшава)
Арэнатакія

**Арэнатакія** ці **арэнатокны партэнагенез** (ад  — «мужчынскі») + грэч."tokos" — нашчадства) — спосаб нявіннага размнажэння насякомых, пры якім з неаплодненых яек шляхам партэнагенезу развіваюцца выключна самцы.

Гэтая з'ява сустракаецца ў  пчол, некаторых вос (*Vespidae*) і пілільшчыкаў (*Tenthredinidae*). Найбольш падрабязна арэнатакія даследавана на прыкладзе меданоснай пчалы (*Apis mellifera*).

## Літаратура 
* Энциклопедический словарь Ф.А. Брокгауза и И.А. Ефрона. — С.-Пб.: Брокгауз-Ефрон. 1890—1907.
* Толковый словарь иностранных слов Л. П. Крысина.- М: Русский язык, 1998.

Катэгорыя:Біялогія развіцця
Катэгорыя:Пчолы
Арсеніты (хімія)

**Арсеніты** (ортаарсеніты) і **метаарсеніты** — солі ортамыш’яковістай і метамыш’яковістай кіслот H3AsO3, HAsO2. У вадзе растваральныя толькі арсеніты амонія і шчолачных металаў. Вельмі ядавітыя. Прымяняюцца як інсектыцыды.

Катэгорыя:Пестыцыды
Катэгорыя:Арсеніты
Артэрыіт

**Артерыіт** — гэта запаленне сценак артэрый, як правіла, у выніку інфекцыі ці аутаіммунных рэакцый.

Артэрыіт — гэта комплекс расстройстваў, які яшчэ не зусім вывучаны.

Аскладненнем артэрыіту з'яўляецца трамбоз, які можа стаць смяротным. Артэрыіт і флебіт з'яўляюцца адной з формаў васкуліту.

## Тыпы 
Артэрыіт можа быць першасным або другасным пасля некаторых іншых захворванняў.

Прыкладам другаснага артерыіту з'яўляецца артэрыіт, які становіцца вынікам інфікавання грыбковай інфекцыяй *Candida albicans*.

Катэгорыя:Запаленне
Ежы Анджаеўскі

**Е́жы Анджае́ўскі** (; 19 жніўня 1909, Варшава, Расійская імперыя — 19 красавіка 1983, Варшава, Польшча) — польскі празаік і публіцыст.

## Біяграфія 
У 1927—1931 гадах вучыўся ў Варшаўскім універсітэце. У 1950-х гадах член ПАРП. Займаў кіруючыя пасады ў Саюзе пісьменнікаў. У 1955—1961 гадах быў літаратурным кіраўніком кінастудыі «Syrena».

З 1960-х гадоў у апазіцыі да афіцыйнай палітыкі і ідэалогіі. У канцы жыцця стаў сузаснавальнікам Камітэта абароны рабочых, актыўны прыхільнік руху «Салідарнасць».

[thumb|200px|Надмагілле Ежы Анджаеўскага на могілкі [Павонзкі у Варшаве]]

## Творчасць 
Першае апавяданне «Хлусня» (1932). Вядомасць прынесла аповесць «Лад сэрца» (1938). У зборніку апавяданняў «Ноч» (1945) адлюстраваў жыццё суайчыннікаў у . Раман «Попел і дыямент» (1948; экранізацыя А. Вайды, 1958) пра супярэчлівую грамадска-палітычную і маральную атмасферу ў пасляваеннай Польшчы. У метафарычных аповесцях «Цемра ахінае зямлю» (1957), «Брама раю» (1960) праблемы быцця чалавека ў складанай гістарычнай плыні часу, пошукі справядлівасці, веры, сэнсу існавання. У аповесці «Ужо амаль нічога» (1976) даследуе душэўны стан і памкненні мастака, у аповесці «Ніхто» (1983) праз міфалагічную прызму спрабуе асэнсаваць месца і прызначэнне чалавека ў Сусвеце. Яго творам уласцівы філасафічнасць, нетрадыцыйнае светаўспрамынне, экзістэнцыяльная праблематыка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Дысідэнты Польшчы
Катэгорыя:Члены Саюза польскіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта
Сота (мова)

**Сота**, таксама **сесота**, **сесута** (саманазва: *Sesotho*) — мова, распаўсюджаная ў Паўднёвай Афрыцы, пераважна ў Лесота і ПАР. Родная мова народа басута. Належыць да моўнай групы банту. Агульная колькасць носьбітаў (2016 г.) - каля 5,7 млн.

## Гісторыя 
Мова сота сфарміравалася ў XIX ст. на аснове дыялекта *секвена* моў тсвана-сота, распаўсюджанага ў дзяржаве Машвешвэ I. Па яго прапанове місіянеры Парыжскай евангелічнай місіі склалі алфавіт на аснове лацінкі і пачалі друкаваць тэксты на прывезенай імі друкавальнай машыне. У 1842 г. імі была выдадзена арфаграфія і слоўнік сота. З 1966 г. сота з'яўляецца дзяржаўнай мовай Лесота. 

У 1951 г. у ПАР для стандартызацыі мовы сота быў створаны камітэт мовы сота, які працаваў да 1957 г.  З 1960 г.  мова сота выкарыстоўваецца на радыё, з 1982 г. — на тэлебачанні. У 1994 г. набыла афіцыйны характар у ПАР.

## Дыялекты 
Мова сота мае лакальныя гутарковыя дыялекты, аднак іх колькасць з'яўляецца спрэчнай, паколькі некаторыя дыялекты адносяць да другіх моў групы тсвана-сота. 

У нашы дні існуюць дыялектныя адрозненні ў пісьмовых мовах Лесота і ПАР. Прыклады гэтых адрозненняў:

## Спасылкі 
* Cultures and Languages - Sesotho 
* Sesotho Online

Катэгорыя:Мовы банту
Катэгорыя:Мовы Лесота
Катэгорыя:Мовы Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі
Сітніцкі канал

**Сі́тніцкі кана́л** — меліярацыйны канал у Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці і Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Прыпяць. Даўжыня 24 км. Пачынаецца са старарэчча ракі Лань, за 6,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Грычынавічы Жыткавіцкага раёна, вусце за 4 км на поўдзень ад вёскі Сітніца Лунінецкага раёна. З Сітніцкага канала пачынаецца і ўпадае ў яго канал Глухая Лань (справа). Цячэ ў лясістай забалочанай мясцовасці. Пабудаваны ў 1937 годзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Лунінецкага раёна
Тураў-Альгомельскі канал

**Ту́раў-Альго́мельскі кана́л** — меліярацыйны канал у Столінскім раёне Брэсцкай вобласці і Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Прыпяць. Даўжыня 25 км, шырыня 9 м, глыбіня 2 м. Пачынаецца за 3,5 км на паўночны захад ад вёскі Цераблічы Столінскага раёна, вусце на паўночна-заходняй ускраіне горада Тураў Жыткавіцкага раёна. Пабудаваны ў 1971 годзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Столінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Заўтра была адліга

«**Заўтра была адліга**» — кніга беларускага аўтара Віктара Шніпа. Жанр — проза, дзённікавы раман паэта. Выдадзена ў 2015 годзе выдавецтвам «Мастацкая літаратура».

## Сюжэт 
Кніга складаецца з твораў  (сапраўдныя гісторыі) і вершаў Віктара Шніпа. Гэта паўтара года асабістага жыцця аўтара (2013—14 гг.), побытавыя дзённікавыя запісы, якія  арганічна спалучаюцца з вершамі, мастацкімі замалёўкамі філасофскімі разважаннямі, лірычнымі адхіленнямі, цікавымі гісторыямі з выдавецкай практыкі. Нягледзячы на такое спалучэнне жанраў і стыляў, кніга чытаецца як адзіны, суцэльны твор.

## Гісторыя 
Першапачаткова твор часткова друкаваўся ў часопісе «Полымя» (2014, №7). У 2015 годзе выдадзена асобнай кнігай у выдавецтве «Мастацкая літаратура».

## Прэміі. Прызнанне 
* 2015 год — па версіі сайта DelaemVmeste.BY кніга прызнана як «Лепшая не мастацкая проза 2015 года».

## Намінацыі 
* 2016 год — намінавана на літаратурную прэмію Ежы Гедройца
* 2016 год — намінавана на літаратурную прэмію «Кніга году»

## Рэцэнзіі 
* 
* 

Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Катэгорыя:Кнігі 2015 года
Манастырскі канал

**Манасты́рскі кана́л** — меліярацыйны канал у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, правы прыток Міхедава-Грабаўскага канала. Даўжыня 13,5 км. Пачынаецца за 6 км на паўднёвы захад ад вёскі Міхедавічы, вусце каля вёскі Сотнічы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Петрыкаўскага раёна
Міхедавіцкі канал

**Міхе́давіцкі кана́л** — меліярацыйны канал у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток Міхедава-Грабаўскага канала. Даўжыня 9,3 км. Пачынаецца з Міхедава-Грабаўскага канала за 3,8 км на захад, упадае ў Міхедава-Грабаўскі канал за 4 км на поўдзень ад вёскі Міхедавічы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Петрыкаўскага раёна
Канал Глухая Лань

**Глухая Лань** — меліярацыйны канал у Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток Сітніцкага канала. Даўжыня 14,9 км. Пачынаецца з Сітніцкага канала за 4 км на паўночны ўсход ад вёскі Сітніцкі Двор, вусце за 3 км на поўдзень ад вёскі Сітніца. Па канале падаецца вада ў вадасховішча за 1 км на захад ад вёскі Сітніца. Пабудаваны ў 1937 годзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Лунінецкага раёна
Капцэвіцкі канал (прыток Міхедава-Грабаўскага канала)

**Капцэ́віцкі кана́л** — меліярацыйны канал у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток Міхедава-Грабаўскага канала. Даўжыня 6,4 км. Пачынаецца за 3,5 км на паўночны ўсход ад аграгарадка Грабаў, вусце за 4 км на захад ад вёскі Міхедавічы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Петрыкаўскага раёна
Капцэвіцкі канал

Назву **Капцэ́віцкі кана́л** маюць:

## Меліярацыйныя каналы 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Капцэвіцкі канал — меліярацыйны канал у Петрыкаўскім раёне, левы прыток Міхедава-Грабаўскага канала
** Капцэвіцкі канал — меліярацыйны канал у Петрыкаўскім раёне, левы прыток ракі Бобрык 2-гі
** Капцэвіцкі канал — меліярацыйны канал у Петрыкаўскім раёне, правы прыток ракі Бобрык 2-гі
Дзвінскі канал

**Дзві́нскі кана́л**, **Дзві́нская кана́ва** — меліярацыйны канал у Салігорскім раёне Мінскай вобласці і Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток Галоўнага канала. Даўжыня 23 км. Пачынаецца за 3,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Капацэвічы Салігорскага раёна, вусце за 5,5 км на захад ад вёскі Грычынавічы Жыткавіцкага раёна.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Салігорскага раёна
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Жыткавіцкага раёна
Палымяныя вежы

**Палымяныя вежы** (; ) — найвышэйшыя будынкі ў Азербайджане, знаходзяцца ў Баку. Сваім знешнім выглядам нагадваюць тры полымі.

## Праект 
**Flame Towers** — гэта тры вышынныя будынкі, якія ўключаюць гатэль, кватэры і офісы. Агульная плошча забудовы складае 227 000 м². Будаўніцтва было распачата ў кастрычніку 2007 года азербайджана-турэцкай кампаніяй «Dia holding». Першапачаткова скончыць узвядзенне будынкаў планавалася да снежня 2010 года, але з-за неспрыяльных умоў надвор’я тэрміны былі перанесены. Па словам прадстаўнікоў будаўнічай кампаніі, скончыць будаўніцтва здолелі толькі ў 2012 годзе.

## Цікавыя факты 
* Асвятленне веж Flame Tower згодна з апытаннем skyscrapercity.com уплывовага форума па урбаністыцы было прызнана найлепшым у свеце. Самі вежы поўнасцю пакрыты LED-экранамі, якія адлюстроўваюць рух полымя, якое магчыма бачыць з самых далёкіх кропак горада. Візуальна ствараецца эфект вялічэзных паходняў, што падкрэслівае асноўную задумку вежаў, якая хаваецца ў іх назве — «Палымяныя вежы».
* Назва і форма вежаў — магчыма адсылка да герба Баку, на якім адлюстраваны тры полымі.
* Будаўніцтва веж было асветлена ў адным з выпускаў перадачы Build It Bigger тэлеканала Discowery і Science Channel

## Галерэя 

Файл:Coat of arms of Baku.svg|thumb|Герб Баку
Файл:Old and new Baku.JPG|thumb|Від на «Палымяныя вежы» са Старога горада
Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1035.jpg|thumb|На паштовай марке Азербайджана
|thumb|Від на Палыямяныя вежы

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* http://www.scyscrapercity.com/showthread.php?t=875700
* http://en.trend.az/capital/businnes/1714383.html
* http://www.youtube.com/watch?v=vhpboaXvHHc
* http://www.youtube.com/watch?v=8v2NG-prxVQ&feature=releated
* http://www.youtube.com/watch?v=sfNGd6Ys9-w&feture=releated

Катэгорыя:Небаскробы Азербайджана
Катэгорыя:Славутасці Азербайджана
Катэгорыя:Славутасці Баку
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Баку
Катэгорыя:Помнікі архітэктуры Азербайджана
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 150 да 199 метраў
Катэгорыя:Гасцініцы Баку
Адольфас Таўтавічус

**Адольфас Таўтавічус** (; , в. Курэняй, Цельшайскі павет, Літва — ) — літоўскі археолаг. Доктар гістарычных навук (1997).

## Біяграфія 
Скончыў Вільнюскі ўніверсітэт (1950). З 1946 года ў Інстытуце гісторыі АН Літвы (у 1962—1987 гадах загадчык аддзела археалогіі), адначасова ў 1951—1960 гадах выкладаў у Вільнюскім універсітэце. З 1988 года загадчык аддзела археалогіі Цэнтра даследавання «Замкі Літвы».

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў культуру насельніцтва Літвы жалезнага веку і сярэдніх вякоў, гісторыю Вільнюса, нумізматыку Літвы. Праводзіў раскопкі Ніжняга замка ў Вільнюсе, замкаў у Тракаі, Клайпедзе, Велюоне, грунтавых і курганных могільнікаў. Аўтар кніг: «Кафля Вільнюскіх замкаў (XVI—XVII стст)» (1969), «Археалагічны атлас Літоўскай ССР. Т. 3. Курганы і грунтавыя могільнікі I—XIII ст.» (1977), «Сярэдні жалезны век Літвы (V—IX ст.)» (1996); сааўтар кніг «Нарыс археалогіі Літвы» (1961), «Гісторью горада Вільнюса» (т. 1, 1968), «Замкі Літвы» (1971), «Гандлёвыя сувязі насельніцтва Літвы ў I—XIII ст.» (1972), «Гісторыя Літоўскай ССР» (1978), «Этнагенез літоўцаў» (1987), «Палац Вільнюскага Ніжняга замка» (т. 1—4, 1989—99). Складальнік кнігі «Бібліяграфія археалогіі Літвы» (2000), дзе ўлічаны публікацыі 1782—1999.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Археолагі СССР
Катэгорыя:Археолагі Літвы
Праца

'', карціна Форда Мэдакса Браўна (1865)]]
**Пра́ца** — мэтазгодная свядомая дзейнасць чалавека, накіраваная на захаванне, відазмяненне і прыстасаванне асяроддзя пражывання для задавальнення ўласных патрэб праз вытворчасць тавараў і паслуг. У ходзе прыстасавання да знешняга асяроддзя людзі развіваюць і ўдасканальваюць прылады, сродкі і падзел працы. Пры абмене з прыродай людзі выкарыстоўваюць механічную, фізічную і хімічную якасці прадметаў і з'яў прыроды праз іх узаемаўплыў адзін на аднаго для дасягнення загадзя вызначанай мэты. Змест выяўляецца ў акрэсленасці працоўнага прызначэння, абумоўленага прыладай, тэхналогіяй, ладам вытворчасці і майстэрствам працаўніка. Адлюстроўвае спосаб спалучэння вытворцы са сродкамі вытворчасці, абумоўлены ўзроўнем развіцця вытворчых сіл.

## Прызначэнне 
Вылучаюць тры прызначэнні працы:
* *апасродкаванае*: устанаўленне ўзаемасувязей між прадметамі прыроды праз саматужныя, рамесныя прылады і эмпірычнае пазнанне;
* *упарадкавальнае*: уплыў на ўзаемадзеянне між прыроднымі з'явамі і прадметамі праз машыны і прыродазнаўчыя веды;
* *кіравальнае*: кіраванне ўнутраным механізмам з'яў і прадметаў прыроды праз навукова-тэхнічны пераварот.

## Законы 
* *Закон падзелу працы*. Грамадскі лад спараджае спосабы і віды (цялесная і разумовая, прамысловая і сельскагаспадарчая, не- і кваліфікаваная, выканаўчая і кіраўніцкая) падзелу працы, што вынікаюць з узроўню развіцця вытворчых сіл і прыроды гаспадарчых дачыненняў. Грамадства падзяляецца паводле занятасці пэўнымі відамі працы. Дачыненні між грамадскімі групамі залежаць ад іх становішча і пашаны працы.
* *Закон перамены працы*. Замена вытворчасці вымагае гнуткіх, шматбакова развітых працаўнікоў, здольных да навучання і перанавучання ў ходзе змены вытворчых дзеянняў.
* *Закон спаборніцтва*. Спаборнасць прымушае капітал напружваць вытворчыя сілы.


Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Эканамічныя тэорыі
Катэгорыя:Сацыяльная філасофія
Катэгорыя:Фактары вытворчасці
Капцэвіцкі канал (левы прыток Бобрыка 2)

**Капцэ́віцкі кана́л** — меліярацыйны канал у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, у, левы прыток ракі Бобрык 2. 

Даўжыня канала 6 км. Пачынаецца за 7 км на ўсход ад вёскі Вялікія Сялюцічы, вусце за 3,5 км на паўночны захад ад пасёлка Капцэвічы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Петрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Аперацыя «Прыбой»

**Аперацыя «Прыбой»** (*Сакавіцкія Дэпартацыі*) — кодавая назва масавых дэпартацый насельніцтва прыбалтыйскіх дзяржаў 25-28 сакавіка 1949 года. Каля 90 000 эстонцаў, латышоў і літоўцаў былі дэпартаваныя ў аддаленыя часткі Савецкага Саюза. Гэтая аперацыя была адной з самых складаных здзейсненых Савецкай Уладай ў эпоху Халоднай вайны.

Будучы прадстаўлена як аперацыя па выкараненні кулацтва, сапраўды мела мэтай спрыянне калектывізацыі ў вёсцы і знішчэнне базы падтрымкі Лясных братоў у барацьбе супраць савецкай акупацыі. Таму асаблівая ўвага надавалася анты-савецкім нацыяналістам, сімпатыкам і сваякам Лясных братоў, ветэранам Нацысцкіх узброеных сіл і сваякоў зняволеных у ГУЛАГ за анты-савецкую дзейнасць. На аснове дэкларацыі Мартэнса і прынцыпаў статута Нюрнбергскага трыбунала Еўрапейскі суд па правах чалавека прызнаў сакавіцкія дэпартацыі злачынствам супраць чалавечнасці.

За правядзенне аперацыі па высылцы грамадзянскіх людзей былі ўдастоены ордэнам Чырвонага Сцяга вядучыя выканаўцы і кіраўнікі гэтага дзеяння: генерал-маёр Б. Кум, палкоўнікі А. Рэзеў, П. Пастэльняк, Д. Таевер, а ордэнамі Вялікай Айчыннай вайны 1 і 2 ст. ўзнагародзілі генерал-лейтэнанта С. Агальцова і падпалкоўнікаў О. Авіка, А. Прэсмана і І. Якабсона.

*Указы аб узнагароджанні супрацоўнікаў НКУС 40-х гг. 

## Літаратура 
* *Eesti rahva inimohvrid Nõukogude ja Saksa okupatsioonide ajal 1940—1953* Peep Varju. Tartu, 1997.

Катэгорыя:1949 год у Латвіі
Катэгорыя:1949 год у Літве
Катэгорыя:1949 год у Эстоніі
Катэгорыя:Дэпартацыі ў СССР
Ян Аношка

**Ян Аношка** (; каля 1775, Быхаўскі раён, Магілёўская вобласць — 1820 або 1827) — польскі і беларускі паэт. Дакладныя факты біяграфіі не захаваліся. Некаторыя аўтары атаясняюць яго з ксяндзом , рэктарам Варшаўскай духоўнай семінарыі (1823—1831).

## Творчасць 
Пісаў панегірыкі шляхце, сатырычныя вершы. Аўтар паэмы «Бібеіда» (распаўсюджвалася ў рукапісах). У сваіх сентыментальных творах услаўляў жыццё ў вясковым зацішшы («Муза з вясковае далі», «Мае думкі», «На дажынкі»), прапаведаваў працавітасць і сумленнасць («Літасць»), высмейваў асобныя заганы («На п’янага ветрагона»). Некаторыя яго вершы маюць рэлігійна-містычнае адценне («Сон», «Да бога»).

У 1828 Т. Урублеўская выдала ў Полацку яго «Паэтычныя творы». П. Мядэкша ўключыў вершы Аношкі ў зборніку «Вянок з папараці» (Вільня, 1842). Пра Аношку як «беларускага паэта» пісалі Р. Падбярэскі, рускі бібліёграф . На беларускую мову творы Аношкі перакладаў У. Дубоўка.

## Літаратура 
* 

### Беларускія пераклады 
* Беларуская літаратура XIX стагоддзя: Хрэстаматыя. — Мн., 1988. — С. 451—454.

Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Быхаўскім раёне
Ежы Антаневіч

**Ежы Антан́евіч** (; , , Польшча — ) — польскі гісторык і археолаг. Доктар гістарычных навук (1961 г.). Скончыў у 1945 г. Варшаўскі ўніверсітэт. У 1945—1965 гг. загадчык аддзела Дзяржаўнага археалагічнага музея ў Варшаве. Арганізатар i кіраўнік Яцвяжскай (з 1955 г.) i Яцвяжска-Сувалкаўскай (з 1959 г.) археалагічных экспедыцый, на падставе якіх утварылася Беластоцкае навуковае таварыства (з 1962 г. Антаневіч яго генеральны сакратар). Рэдактар штогодніка «Acta Baltico-Slavica» па агульных праблемах гісторыі польскага, літоўскага i беларускага народаў i намеснік галоўнага рэдактара часопісу «Rocznik Białostocki». З 1967 г. кіраўнік Мазавецкага цэнтра навуковых даследаванняў у Варшаве. Аўтар прац па культуры балтыйскіх плямёнаў, якія насялялі паўночныя раёны Польшчы i заходняй Беларусі.

## Творы 
* Ślady handlu Słowian z Bałtami we wczesnym średniowieczu // Rocznik Olsztyński. — 1961. — T. 3. — S.
* Problemy i potrzeby badań archeologicznych na północno-wschodnich ziemiach Polski // Acta Baltico-Slavica. — 1964. — № 1. — S.

## Літаратура 
* 
* 
* Okuliсz J. Dr Jerzy Antoniewicz (1919—1970) // Komunikaty Mazursko-Warmiriskie. — 1970. — № 4. — S.
* Cieślak T. Jerzy Antoniewicz (1919—1970) // Rocznik Białostocki. Warszawa. — 1971. — T. 10. — S.
* Сагановіч, Г. М. Антаневіч Ежы / Г. М. Сагановіч // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 29. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Сагановіч, Г. М. Антаневіч Ежы / Г. М. Сагановіч // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 36. — ISBN 5-85700-077-7.

Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Археолагі Польшчы
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта
Крывавая нядзеля (1939)

**Крыва́вая нядзе́ля** (; ) — назва, дадзеная нацысцкай прапагандай падзеям у Быдгашчы (), польскім горадзе са значнай нямецкай меншасцю, паміж 3 і 4 верасня 1939, неўзабаве па нямецкім уварванні ў Польшчу.

Падзеі пачаліся атакай нямецкіх снайпераў па адыходзячых польскіх войсках, наступнага польскага адказу і, урэшце, забойства ў адплату польскіх закладнікаў *Вермахтам* і *Selbstschutz*-ам пасля ўзяцця Быдгашчы. У выніку гэтых падзей загінула як нямецкае, так і польскае грамадзянскае насельніцтва. Польскі Інстытут нацыянальнай памяці паведамляе пра 254 непасрэдныя ахвяры лютэранскага вызнання (лічацца ахвярамі з нямецкага боку), 86 непасрэдных ахвяр каталіцкага вызнання (лічацца польскай нацыянальнасці) і 20 забітых польскіх салдат. Каля 600—800 палякаў-закладнікаў былі масава расстраляныя пасля падзення горада.

У выніку аперацыі «Таненберг» пасля захопу Быдгашчы немцы забілі ад 1200 да 3000 грамадзян польскай і яўрэйскай нацыянальнасці. Месца знішчэння стала вядомае пад назвай Даліны смерці. Сярод забітых быў і прэзідэнт Быдгашчы Леан Барцішэўскі. Пяцьдзясят польскіх ваеннапалонных з Быдгашчы пазней былі ілжыва абвінавачаныя нацысцкім дысцыплінарным судом *Sondergericht Bromberg* ва ўдзеле ў «Крывавай нядзелі» і расстраляныя.

Тэрмін «Крывавая нядзеля» быў прыдуманы і распаўсюджаны нацысцкай прапагандай. Інструкцыя для прэсы казала: «…неабходна паказаць навіны пра варварства палякаў у Бромбергу. Выраз „Крывавая нядзеля“ мусіць увайсці пастаянным тэрмінам у слоўнікі і абысці свет. Дзеля гэтага трэба ўвесь час падкрэсліваць гэты тэрмін».

## Спасылкі 
Катэгорыя:1939 год у Германіі
Катэгорыя:Польскія ваенныя злачынствы
Катэгорыя:Злачынствы нацыстаў у Польшчы
Катэгорыя:Масавыя пакаранні смерцю
Катэгорыя:Верасень 1939 года
Катэгорыя:1939 год у Польшчы
Катэгорыя:Масавыя забойствы ў Польшчы
Катэгорыя:Праследаванне немцаў
Катэгорыя:Гісторыя Быдгашча
Катэгорыя:Канфлікты 1939 года
Караль Апель

**Ка́раль Лю́двік А́пель** (; ,  — , ) — польскі і рускі мовазнавец. Выкладаў у гімназіях Варшавы.

## Навуковая дзейнасць 
Працы па вывучэнні славянскіх моў: «Да славянскага народнага словаўтварэння» (1880), «Нататкі пра старажытнапольскую мову» (1880) і інш. У нарысе «Аб беларускай мове» (1880) разглядаў асноўныя фанетыка-граматычныя рысы беларускай мовы. Паводле агульнамовазнаўчых поглядаў належаў да псіхалагічнага кірунку ў лінгвістыцы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Андрыч

**Андрыч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іва Андрыч, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1961)
* Ніна Андрыч, польская актрыса
* Срджан Андрыч, харвацкі футбаліст
888 Holdings

**888 Holdings plc** — кампанія, якая кіруе некалькімі ігральнымі сайтамі высокага профілю. Была заснавана ў 1997 годзе. Мае аперацыйную даччыную кампанію «Cassava Enterprises», якая дзейнічае ў адпаведнасці з законамі Гібралтара. Братам Эві і Арану Шэйкдам належыць каля 50 адсоткаў матчынай кампаніі.

Катэгорыя:888 Holdings
Катэгорыя:Ігральныя кампаніі ў інтэрнэце
Катэгорыя:Ігральныя кампаніі Ізраіля
Катэгорыя:Ігральныя кампаніі Гібралтара
SoftBank

'''''' — японская тэлекамунікацыйная і медыякарпарацыя, якая працуе ў галіне ШПД, правадной і сотавай тэлефаніі, маркетынгу, фінансаў і інш. Трэці па велічыні сотавы аператар Японіі
Softbank unveils post-Fukushima radiation smartphone 
 пасля NTT docomo і au (KDDI). Пад брэндам SoftBank працуе больш за 600 кампаній на рынку тэлекамунікацый.

Заснавана ў Токіа 3 верасня 1981 года. У 1996 годзе кампанія інвеставала $ 1 млн у Yahoo, якія праз тры гады прынеслі $ 3 млрд. Мае капіталізацыю каля 32,8 млрд. дал. на люты 2006 года.

З чэрвеня 2008 года па верасень 2011 быў адзіным афіцыйным аператарам для iPhone ў Японіі. З 2011 года au KDDI стаў другім афіцыйным аператарам для сотавых тэлефонаў Apple.

У траўні 2012 аператар паведаміў аб распрацоўцы смартфона з убудаваным дэтэктарам радыяцыі.

## Спасылкі 
* SoftBank Group Corporation

Катэгорыя:Тэлекамунікацыйныя кампаніі Японіі
Катэгорыя:Аператары сотавай сувязі Японіі
Чорны замак Альшанскі

**«Чорны замак Альшанскі»** — дэтэктыўны раман Уладзіміра Караткевіча.

## Гісторыя 
Перакладзены на балгарскую, грузінскую, рускую, украінскую, чэшскую мовы.

## Сюжэт 
Падзеі адбываюцца ў XVII ст., князь Альшанскі крадзе скарб паўстанцаў, раптам памірае, але пакідае рукапіс з указаннем месца захавання каштоўнасцей.

У XX ст. палеограф і пісьменнік Антон Косміч знаходзіць рукапіс з шыфраваным указаннем пра схаваныя ў сутарэннях Альшанскага замка скарбы. Але гэтыя скарбы шукае і апошні нашчадак роду Альшанскіх, які ў гады Другой сусветнай вайны супрацоўнічае з нацыстамі.

Таямніца рукапісу раскрыта, але вялікай цаной.

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія БССР імя Якуба Коласа (1984, пасмяротна)

## Выданні 
* У 2014 годзе выдавецтвам «Вышэйшая школа» выпушчана аўдыякніга ў фармаце DVD (тэкст чытае Андрэй Каляда, тыраж 1000 экз.)

## Экранізацыя 
* Чорны замак Альшанскі (1984)

Катэгорыя:Дэтэктыў
Катэгорыя:Кнігі 1978 года
Катэгорыя:Творы Уладзіміра Караткевіча
Катэгорыя:Раманы на беларускай мове