open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Анатоль Франс

**Анато́ль Франс** (, сапраўднае імя *Jacques Anatole François Thibault*) (16 красавіка 1844 — 12 кастрычніка 1924) — французскі раманіст і літаратурны крытык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1921). Член Французскай акадэміі (з 1896).

## Творчасць 
Літаратурную дзейнасць пачынаў як журналіст і паэт. Дэбютам Анатоля Франса стаў томік вершаў у стылі парнаскай школы «*L’Etui de Nacre*» («Залатыя паэмы», 1873) і драматычная паэма «*Les Noces Corinthiennes*» («Карынфскае вяселле», 1876). У аповесцях «Іакаста» і «Худы кот» (абедзве 1879) выразная цікавасць да філасофіі пазітывізму, дакладных і прыродазнаўчых навук. Высокім майстэрствам адзначаны яго раманы «Злачынства Сільвестра Банара» (1881), «Таіс» (1890), «Харчэўня каралевы Гусіныя лапы» (1892), «Меркаванні пана Жэрома Куаньяра» (1893), кніга афарызмаў «Сад Эпікура» (1894), зборнікі навел «Валтасар» (1889), «Перламутравы куфэрак» (1892), «Студня святой Клары» (1895), «Кліо» (1900) і інш. Сусветную вядомасць набыла тэтралогія «Сучасная гісторыя» (1897—1901), раманы: філасофскі «На белым камені» (1904), сатырычны «Востраў пінгвінаў» (1908), гістарычныя «Богі прагнуць» (1912), «Паўстанне анёлаў» (1914), у якіх выкрываліся сацыяльна-палітычныя заганы, падзеі і норавы розных гістарычных эпох суадносіліся з тагачасным ладам. Паэтыка А.Франса адметная багаццем сатырычнай палітры, спалучэннем канкрэтна-рэалістычнага з умоўна-фантастычным, дакументальнасці з алегорыяй, біблейскімі матывамі і вобразамі, стылізацыямі старажытных легенд, хронік і мемуараў, утопіяй і антыўтопіяй. Аўтар кнігі «Літаратурнае жыццё» (т. 1-4, 1888-92, т. 5, выд. 1949), гістарычнай працы «Жыццё Жанны д’Арк» (т. 1-2, 1908), цыкла аўтабіяграфічных твораў; літаратурна-крытычных эцюдаў, філасофскіх дыялогаў, п’ес і інш. Доўгі час быў штатным храністам у французскай газеце «*Temps*».

## Выбраныя цытаты 
* «Іронія — гэта апошняя фаза расчаравання».
* «Выпадак — гэта псеўданім Бога, які не жадае асабіста падпісацца пад нечым».

## Творы 
* «Чырвоная лілея», *Le lys rouge*
* «Сучасная гісторыя», *Histoire contemporaine*
* «На белым камені», *Sur la pierre blanche*
* «Жыццё Жанны д’Арк», *Vie de Jeanne d’Arc*
* «Сад Эпікура», ''Le Jardin d'Épicure*

## Беларускія пераклады 
* Богі прагнуць. Мн., 1940
* Крэнкебіль. *(2-выданне)'', Мн., 1940

На беларускую мову асобныя творы пераклалі А. Жукоўскі, М. Блісцінаў.

## Спасылкі 
* 

* Дачка Ліліт

Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Элізабет Тэйлар

Дама **Элізабет Роўзмунд Тэйлар** (DBE) (, 27 лютага 1932, Лондан — 23 сакавіка 2011, Лос-Анджэлес) — англа-амерыканская актрыса. Каралева Галівуда ў перыяд яго росквіту, двойчы ўдастоена прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю. Стала першай актрысай, ганарар якой склаў мільён долараў.

## Біяграфія 
У кіно з 1943 года. Атрымала вядомасць ў фільмах «Месца пад сонцам» (1951), «Рапсодыя» (1953), «Гігант» (1956) і інш. Раскрылася як актрыса псіхалагічнага і драматычнага складу ў фільмах «Кошка на распаленым даху» (1958), «Батэрфілд, 8» (1960, прэмія «Оскар»), «Хто баіцца Вірджыніі Вулф?» (1966, «Оскар»), «Бум!» (1968), «Тайная цырымонія» (1969), «Хамерсміт выйшаў на волю» (1972, прыз Міжнароднага кінафестывалю ў Заходнім Берліне), «Люстэрка трэснула» (1980). Знялася таксама ў фільмах «Клеапатра» (1963), «Камедыянты», «Утаймаванне свавольнай» (абодва 1967), «Сіняя птушка» (СССР—ЗША, 1976) і інш. Выступала на тэлебачанні.

## Фільмаграфія 
* These Old Broads 2001
* Sweet Birds of Youth 1989
* Giovane Toscanini 1988
* Poker Alice 1987
* There Must Be a Pony 1986
* Malice in Wonderland 1985
* The Mirror Crack’d 1980
* Winter Kills 1979
* Return Engagement 1978
* A little Night music 1978
* Victory at Entebbe 1976
* The Blue Bird 1976
* Identikit 1974
* Ash Wednesday 1973
* Night Watch 1973
* Divorce His — Divorce Her 1973
* Hammersmith is out 1972
* Under Milk wood 1972
* Zee an Co. 1972
* The Only game in Town 1970
* Anne of the Thousand Days 1969
* Secret Ceremony 1968
* Boom 1968
* The Comedians 1967
* Reflections in a Golden Eye 1967
* Doctor Faustus 1967
* The Taming of the Shrew 1967
* Who’s afraid of Virgina Woolf? 1966 (Vann Óskarsverðlaun)
* The Sandpipers 1965
* The V.I.P.s 1963
* 1963 — Клеапатра / Cleopatra
* BUtterfield 8 (Vann Óskarsverðlaun)
* Scent of Mystery 1960
* Suddenly, Last Summer 1959
* Cat on a Hot Tin Roof 1958
* Raintree Country 1957
* Giant 1956
* The Last Time i saw Paris 1954
* Beau Brummell 1954
* Elephant Walk 1954
* Rhapsody 1954
* The Girl who Had everything 1953
* Ivanhoe 1952
* Love is better than Ever 1952
* Quo Vadis 1951
* Месца пад сонцам 1951
* Father’s Little Dividend 1951
* Father of the bride 1950
* The big Hangover 1950
* Conspirator 1949
* Little Women 1949
* Julia Misbehaves 1948
* A Date with Judy 1948
* Cynthia 1947
* Life with Father 1947
* Courage of Lassie 1946
* National Velvet 1944
* The white Cliffs of Dover 1944
* Jane Eyre 1944
* Lassie Come Home 1943
* There’s One Born every minute 1942

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Elizabeth Taylor Aids Foundation (ETAF)
* Інтэрв’ю Элізабет Тэйлар Джыні Дугары (1999) 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Дамы-Камандоры ордэна Брытанскай імперыі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»
Катэгорыя:Дзеці-акцёры ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Сесіля Б. Дэ Міля
Катэгорыя:Празеліты ў іўдаізме
Катэгорыя:Памерлі ад сардэчнай недастатковасці
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША за ўклад у кінематограф
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Хандрэдвейт

**Хандрэдвейт** (cwt) ( ад *hundred* — сто і *weight* — вага) — неметрычная адзінка вымярэння масы ў ЗША і Вялікабрытаніі. Адрозніваюць амерыканскія і англійскія хандрэдвейты:

* Амерыканскі хандрэдвейт (кароткі хандрэдвейт, амерыканскі цэнтнер, цэнтал, англійскі квінтал) = 1/20 амерыканскай тоны = 100 гандлёвых фунтаў = 45,359237 кілаграм. Выкарыстоўваецца, у асноўным, у сельскай гаспадарцы (вага жывёл, пшаніцы і т. п.).

* Англійскі хандрэдвейт (доўгі хандрэдвейт, англійскі цэнтнер, лонданскі хандрэдвейт) = 1/20 англійскай тоны = 112 гандлёвых фунтаў = 50,80234544 кілаграм. Выкарыстоўваецца рэдка. У Ірландыі і Вялікабрытаніі вугаль і будаўнічыя матэрыялы фасавалі ў мяшкі з такой вагай, але ў апошні час часцей выкарыстоўваецца пакаванне па 50 кілаграм.

У абедзвюх сістэмах хандрэдвейт пазначаецца абрэвіятурай *cwt*, у якой *WT* — гэтае скарачэнне ангдіскага *weight* (вага), а *C* — гэта напісаны рымскай лічбай лік 100.

Да XV стагоддзя ў Англіі выкарыстоўваўся так званы стары хандрэдвейт, роўны 108 гандлёвым фунтам, гэта значыць тона, утвораная з 20 такіх хандрэдвейтаў, складалася з 2160 гандлёвых фунтаў. Стары хандрэдвейт быў заменены англійскім хандрэдвейтам.

## Глядзіце таксама 
* Цэнтнер
* Амерыканская тона
* Англійская тона
* Англійская сістэма мер

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння масы
Rockstar New England

**Rockstar New England** (раней — **Mad Doc Software**) — кампанія-распрацоўшчык камп’ютарных гульняў. Гэтая кампанія была заснавана ў 1998 ў доктарам Янам Дэвісам. Кампанія знаходзіцца ў Новай Англіі, у Эндовере, штат Масачусэтс, на поўнач ад Бостана.

## Агляд 
Арыгінальнае праграмнае забеспячэнне Mad Doc было заснавана доктарам Янам Дэвісам, экспертам у вобласці штучнага інтэлекту. Кампанія ўключае новыя сеткі, графіку і тэхналогіі штучнага інтэлекту ў свае гульні (Empire Earth II выкарыстоўвае тэхналогіі Mad Doc Mad3D Game Engine і MadAI).

## Гульні 
Як ***Mad Doc Software***
* *Star Trek: Armada II* (2001) (Microsoft Windows)
* ''Jane's Attack Squadron* (2002) (Microsoft Windows)
* *Empire Earth: The Art of Conquest* (2002) (Microsoft Windows)
* *Dungeon Siege: Legends of Aranna* (2003) (Microsoft Windows)
* *Empire Earth II* (2005) (Microsoft Windows)
* *Empire Earth II: The Art of Supremacy* (2006) (Microsoft Windows)
* *Star Trek: Legacy* (2006) (Microsoft Windows, Xbox 360)
* *Empire Earth III* (2007) (Microsoft Windows)
* *Bully: Scholarship Edition* (2008) (Xbox 360) (разам з Rockstar Vancouver і Rockstar Toronto)
Як ***Rockstar New England***
* *Bully: Scholarship Edition'' (2008) (ПК) (разам з Rockstar Vancouver)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Rockstar New England 
* Рэзервовы сайт Mad Doc Software  
* Rockstar New England на сайце MobyGames 
* Rockstar New England на сайце GameFAQs 

Катэгорыя:Rockstar Games
Катэгорыя:Вытворцы камп’ютарных гульняў ЗША
Запруддзе (Слабодкаўскі сельсавет)

**Запруддзе** — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Запруддзе ўваходзіць у склад Слабодкаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1921 год — 101 чалавек.
* 1938 год — 100 чалавек.

Катэгорыя:Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна
Gray Matter Interactive

**Gray Matter Interactive** — амерыканская студыя па распрацоўцы камп'ютарных гульняў, у цяперашні час неіснуючая.

Першапачаткова Gray Matter Interactive называлася Xatrix Entertainment, Inc. і першую сваю гульню — «Cyberia» — выпусціла ў 1994 годзе. У 2000-х гадах кампанія змяніла назву на Gray Matter Interactive. У 2002 годзе яна была набыта адным з найбуйнейшых амерыканскіх выдаўцоў і распрацоўшчыкаў камп’ютарных гульняў кампаніяй Activision і стала яе філіялам. Як філіял Gray Matter распрацавала адзіночную частка гульні Return to Castle Wolfenstein, тады як мультыплэер быў створаны кампаніяй Nerve Software. Call of Duty: United Offensive была распрацавана выключна сіламі Gray Matter. Над апошняй сваёй гульнёй — Call of Duty 2: Big Red One — Gray Matter працавала ў цесным супрацоўніцтве з Treyarch. Пасля выпуску гэтай гульні ў 2005 годзе штат супрацоўнікаў уліўся Gray Matter ў штат Treyarch і з гэтага моманту фактычна дзейнасць Gray Matter Interactive як асобнай студыі была спынена. Пасля гэтага зліцця некаторыя супрацоўнікі сышлі з Treyarch, а некаторыя засталіся.

## Гульні, распрацаваныя як Gray Matter 
**Call of Duty 2: Big Red One* (у супрацоўніцтве з Treyarch)
**Call of Duty: United Offensive*
**Return to Castle Wolfenstein* (толькі синглплеер)
*''Tony Hawk's Pro Skater 2* (ПК-версія)
***Trinity: The Shatter Effect** (гульня была скасавана кампаніяй Activision)

## Гульні, распрацаваныя як Xatrix Entertainment 
**Kingpin: Life of Crime*
**Quake II: The Reckoning* (аддон)
**Redneck Deer Huntin'*
**Redneck Rampage Rides Again*
**Redneck Rampage*
**Cyberia ² «Resurrection»*
**Cyberia''

## Спасылкі 
* http://www.gmistudios.com  Gray Matter Interactive, афіцыйны сайт
* Артыкул аб адмене распрацоўкі Trinity 
* Інфармацыя і скрыншоты аб Trinity

Катэгорыя:Колішнія кампаніі, якія займаліся камп’ютарнымі гульнямі
Катэгорыя:Кампаніі Лос-Анджэлеса
Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта
Катэгорыя:Вытворцы камп’ютарных гульняў ЗША
Катэгорыя:Кампаніі ЗША
Мекка (правінцыя)

**Мекка** () — адна з правінцый Саудаўскай Аравіі. Размешчана на захадзе краіны, мае выйсце да Чырвонага мора. Плошча — 164,000 км², насельніцтва — 6,468,886 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — Мекка.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Саудаўскай Аравіі
Факультэт сацыякультурных камунікацый БДУ

**Факультэт сацыякультурных камунікацый** — структурнае падраздзяленне Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Гісторыя 
Факультэт быў створаны на базе філіяла БДУ ў г. Маскве 11 сакавіка 2004 года. У 2004—2005 навучальным годзе навучанне студэнтаў праводзілася па спецыяльнасцях «Дызайн» і «Міжнародныя адносіны».
Першы набор студэнтаў па ўсіх спецыяльнасцях быў праведзены ў 2005 годзе.
Гуманітарны факультэт з’яўляецца самым маладым, але бясспрэчна паспяховым факультэтам БДУ, які забяспечвае падрыхтоўку высокакваліфікаваных спецыялістаў якасна новага ўзроўню. На ўсіх спецыяльнасцях студэнты паглыблена знаёміцца з камп’ютарнымі тэхналогіямі, што выклікана павелічэннем ролі камп’ютараў і тэхнічных сродкаў пры арганізацыі дзейнасці любога спецыяліста (у навучальным корпусе функцыянуе сучасная медыятэка). Паглыбленае вывучэнне замежных моў абумоўлена працэсамі глабалізацыі, неабходнасцю актывізацыі ўзаемадзеяння з замежнымі партнёрамі.

Асноўныя гістарычныя даты стварэння, рэарганізацыі і далучэння кафедраў:
* 2004 г. — кафедра дызайну, кафедра агульнанавуковых дысцыплін.
* 2005 г. — кафедра псіхафізіялогіі, кафедра агульнай і клінічнай псіхалогіі.
* 2006 г. — кафедра інфармацыйных тэхналогій, кафедра менеджменту і арганізацыі аховы здароўя.
* 2008 г. — кафедра псіхафізіялогіі перайменавана ў кафедру экалогіі чалавека.
* 2009 г. — кафедра культуралогіі, кафедра тэорыі і практыкі перакладу.

## Кафедры 
На факультэце сацыякультурных камунікацый вядуць работу 9 кафедраў:

* кафедра дызайну
* кафедра інфармацыйных тэхналогій
* кафедра камп’ютарнай лінгвістыкі і лінгвадыдактыкі
* кафедра культуралогіі
* кафедра менеджменту і эканомікі сацыяльнай сферы
* кафедра нямецкай мовы
* кафедра агульнай і клінічнай псіхалогіі
* кафедра тэорыі і практыкі перакладу
* кафедра экалогіі чалавека

## Спецыяльнасці 
* Дызайн
* Прыкладная інфарматыка
* Культуралогія
* Менеджмент
* Сучасныя замежныя мовы
* Сацыяльная работа

## Дэканат 
Станам на 2026 год:
* Дэкан факультэта — Аляксандр Вячаслававіч Бурачонак, кандыдат гістарычных навук, дацэнт
* Намеснік дэкана па ідэалагічнай і выхаваўчай рабоце — Дзмітрый Васільевіч Лебедзь
* Намеснік дэкана (на грамадскіх пачатках) па навуковай рабоце — Вікторыя Уладзіміраўна Сяргеева
* Намеснік дэкана (на грамадскіх пачатках) па пытаннях развіцця супрацоўніцтва і інтэрнацыяналізацыі адукацыі — Кацярына Ігараўна Стэфаноўская

## Дэканы 
* Уладзімір Спірын (2004—2005)
* Уладзімір Яўгенавіч Гурскі (2005—2017)
* Іван Іванавіч Янушэвіч (2017—2018)
* Сяргей Аляксандравіч Важнік (2018—2021)
* Аляксандр Вячаслававіч Бурачонак (з 2022)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Факультэт сацыякультурных камунікацый

Катэгорыя:Факультэты БДУ
Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)

**Слабо́дкаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Слабодка.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Браслаўскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 27 сакавіка 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Княжынскага сельсавета, у склад сельсавета з Іказненскага сельсавета пералічаны вёскі Бары, Дзянісаўка, Забор’е, Ксенжаполле, Родзеўшчына, Сутуроўшчына і Цілеўцы. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. У 1971 годзе скасаваны вёска Загоршчына (злілася з вёскай Рацюнкі), Караліно (злілася з вёскай Рубеж), Ксенжаполле (злілася з вёскай Цілеўцы), хутары Казарына, Падвышанкі і Шакалеўшчына, 26 сакавіка 1973 года — вёска Заазёрцы і хутар Надзея, у 1987 годзе — вёскі Лазовікі, Яцкаўшчына, хутары Канцынова, Плінтоўка і Татараўшчына. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Слабодкаўскага сельсавета 77 населеных пунктаў.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2425 чалавек, з іх 67,8 % — беларусы, 21,0 % — палякі, 9,9 % — рускія, 0,6 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 1975 чалавек.

## Гл. таксама 
* Маскавічы (гарадзішча)
* Рацюнкі (гарадзішча)

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Фатранска-Татранская вобласць

**Фатранска-Татранская вобласць** — частка Унутраных Заходніх Карпатаў, найвышэйшая частка Карпатаў. Большасць тэрыторыі размешчана ў Славакіі, частка ў Польшчы і Аўстрыі.

Катэгорыя:Заходнія Карпаты
Treyarch

**Treyarch, Inc** — амерыканская студыя па распрацоўцы камп’ютарных гульняў, даччыная кампанія буйнога амерыканскага выдаўца і распрацоўніка Activision. Заснаваная У 1996, стварае гульні для гульнявых прыставак і персанальных камп’ютараў. Першай прадукцыяй кампаніі стала гульня Nagano Hockey '98.

## Кампанія 
**Treyarch, Inc.,** была заснавана ў 1996 Пітэрам Акеманном і Донам Ликенессом. Была набыта Activision, Inc. у 2001. У 2005 штат працаўнікоў іншы даччынай кампаніі Activision - Gray Matter Interactive, быў зліцца з штатам супрацоўнікаў Treyarch.

Заснаваная ў 1996, Treyarch, студыя належыць Activision, з'яўляецца адным з найбольш вопытных распрацоўшчыкаў у галіне стварэння камп'ютарных гульняў. За ўвесь час існавання студыя выпусціла больш за 20 гульняў, многія з якіх сталі хітамі. У 2004, пасля завяршэння працы над гульнёй Call of Duty: United Offensive адбылося зліццё Treyarch і студыі Gray Matter Interactive, якая працавала над Return to Castle Wolfenstein.

Апошнія гульні, якія былі распрацаваны Treyarch: Call of Duty: World at War, Quantum of Solace і Spiderman: Web of Shadows і Call of Duty: Black Ops. Пасля выхаду *Call of Duty: World at War* студыя была цалкам сфакусаваная на распрацоўцы Call of Duty: Black Ops, ніякімі іншымі праектамі студыя больш не займалася.

## Спіс партаваных гульняў 
**Spider-Man* (2000)
*''Tony Hawk's Pro Skater*
**Tony Hawk's Pro Skater 2*

## Спіс распрацаваных гульняў 
**Nagano Hockey 1998* (1998)
**Die by the Sword* (1998)
**Die by the Sword: Limb From Limb* (1998)
**Triple Play 2000* (1999)
**Draconus: Cult of the Wyrm* (2000)
**Max Steel* (2000)
**Triple Play 2001* (2000)
**NHL 2K2* (2001)
**Triple Play Baseball* (2001)
**Kelly Slater's Pro Surfer* (2002)
**Minority Report: Everybody Runs* (2002)
**Spider-man* (2002)
**NHL 2K2* (2002)
**Spider-Man 2* (2004)
**Call of Duty: United Offensive* (2004)
**Call of Duty 2: Big Red One* (2005)
**Ultimate Spider-Man*(2005)
**Call of Duty 3*(2006)
**Spider-Man 3* (2007) (толькі версіі для Xbox 360, ПК і PS3)
**Spider-Man: Web of Shadows* (2008)
**James Bond 007: Quantum of Solace* (2008)
**Call of Duty: World at War* (2008)
**Call of Duty: Black Ops'' (2010)

## Эксклюзіўны дагавор з Microsoft 
14 чэрвеня 2010 было абвешчана, што кампаніі Microsoft і Activision падпісалі дагавор, паводле якога ўсе дапаўненні, якія выпускаюцца для гульняў серыі Call of Duty і распрацоўваюцца студыяй Treyarch, спачатку будуць выходзіць эксклюзіўна для кансолі Xbox 360, а толькі праз нейкі час для астатніх платформаў. Тэрмін дзеяння падпісанай дамовы - 3 гады .

## Спасылкі 
* http://www.treyarch.com Treyarch, афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вытворцы камп’ютарных гульняў ЗША
Катэгорыя:Кампаніі ЗША
Эль-Худуд эш-Шамалія

**Эль-Худуд эш-Шамалія** () — адна з правінцый Саудаўскай Аравіі. Размешчана на поўначы краіны, мяжуе з Іарданіяй і Іракам. Плошча — 127,000 км², насельніцтва — 303,465 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — Арар.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Саудаўскай Аравіі
Эш-Шаркія

**Эш-Шаркія** або **Усходняя правінцыя** () — самая буйная з правінцый Саудаўскай Аравіі. Размешчана на ўсходзе краіны, мяжуе з Еменам, Аманам, ААЭ, Бахрэйнам, Кувейтам і Іракам, а таксама мае выйсце да Персідскага заліва. Плошча — 710,000 км², насельніцтва — 3,762,225 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — Дамам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Саудаўскай Аравіі
Red Orb Entertainment

**Red Orb Entertainment** — падраздзяленне выдаўца і распрацоўніка камп’ютарных гульняў і праграмнага забеспячэння Brøderbund, створаная для выпуску камп’ютарных гульняў, якія адрозніваюцца ад іх не малой библотеки пазнавальных і навучальных прадуктаў, якія прадаюцца школам. Назва ўтворана з першых шасці літар імя кампаніі «Broderbund», якія прачытаныя наадварот ўтвараюць Red Orb.

Падраздзяленне спыніла сваё існаванне разам з røderbund ў 1999 годзе.

Red Orb Entertainment выпусціла некалькі камп’ютарных гульняў у канцы 90-х, уключаючы:

* The Journeyman Project 3: Legacy of Time
* Prince of Persia 3D
* Riven
* Take No Prisoners
* Warlords III

Катэгорыя:Вытворцы камп’ютарных гульняў ЗША
Катэгорыя:Кампаніі ЗША
Paradox Interactive

**Paradox Interactive** — шведская кампанія, размешчаная ў Стакгольме, якая займаецца распрацоўкай камп’ютарных гульняў, пераважна глабальных гістарычных стратэгій. Агульнымі рысамі гульняў, распрацаваных кампаніяй, з’яўляюцца высокая ступень рэалізму і адпаведнасці рэальнай гісторыі. Пасля таксама стала выдаваць гульні (Knights of Honor, Galactic Civilizations II: Dread Lords, Rush for Berlin).

Вядучым гейм-дызайнерам і праграмістам кампаніі з’яўляецца Ёхан Андэрсан ().

Першапачаткова ўваходзіла ў склад кампаніі Paradox Entertainment.

## Праекты 
* Europa Universalis
* Hearts of Iron
* Victoria: An Empire Under the Sun
* Crusader Kings
* Crown of the north
* Two Thrones
* Дыпламатыя
* Europa Universalis: Rome
* Lead and Gold: Gangs of the Wild West
* Magicka
* Cities: Skylines II

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Paradoxgames.ru

Катэгорыя:Вытворцы камп’ютарных гульняў Швецыі
Ensemble Studios

**Ensemble Studios** — амерыканская кампанія, распрацоўшчык камп’ютарных гульняў. Была заснавана ў 1995 годзе як незалежная прыватная кампанія, аднак у 2001 годзе была набыта Microsoft. Распушчаная ў 2009 годзе па эканамічных меркаваннях.

На рахунку студыі мноства гульняў, уключаючы агульнапрызнаныя хіты серыі Age of Empires і Halo Wars. Таксама, Ensemble Studios распрацавала ўласны рухавік Genie Game Engine, выкарыстаны ў *Age of Empires*, *Age of Empires II: The Age of Kings* і ў * Star Wars: Galactic Battlegrounds*.

## Гульні 
Ensemble Studios распрацавала гульнявую серыю *Age of Empires*, стратэгій у рэальным часе, якая ўключае *Age of Empires*, *Age of Empires II: The Age of Kings* і *Age of Empires III*. Яны таксама выпусцілі адгалінаванне ад арыгінальнай серыі — гульню *Age of Mythology*. Таксама, да ўсіх іх гульняў былі выпушчаныя дапаўненні, а для *Age of Empires III* нават два.

Іх апошнім рэлізам стала стратэгія ў рэальным часе Halo Wars для кансолі Xbox 360.

## Закрыццё 
Студыя была зачыненая адразу ж пасля выпуску Halo Wars.

У лютым 2009 года былы кіраўнік Ensemble Studios Тоні Гудман заснаваў новую незалежную студыю — Robot Entertainment і некаторыя былыя работнікі далучыліся да яго. Праз некаторы час, былы прадзюсар Ensemble Studios Дэвід Риппи заснаваў іншую незалежную студыю — Bonfire Studios, якая складаецца цалкам з былых работнікаў Ensemble.

У сакавіку 2009 года было паведамлена аб трэцяй студыі — *Windstorm Studios*, заснаванай чалавекам пад нікам Dusty Monk.

У маі 2009 года некалькімі распрацоўшчыкамі з Ensemble была створана чацвёртая студыя -*Newtoy*, якая прыступіла да стварэння сваёй першай гульні для iPhone.

## Узнагароды 
Ensemble Studios была ўдастоена мноства ўзнагарод за мінулыя гады. Шмат разоў іх праекты былі прызнаныя гульнямі года.

* GameSpy — 2005 Гульня года — PC RTS
* GameSpy — 2005 Лепшая графіка
* GameSpy — 2005 Лепшая музыка — Заахвочвальная прэмія
* GameSpy — Лепшае на E3 2005
* Worth Playing — Выбар рэдакцыі
* PC Gamers — Выбар рэдакцыі
* Game Critics Award — Лепшае на E3 2005
* Game Zone — Узнагарода за выдатныя поспехі
* IGN.com — Выбар рэдакцыі
* IGN — Лепшае на E3 2005
* Daily Game — Лепшае шоу на E3 2005
* GT — Залатая медаль
* GamePower Award
* Strategy Gaming Online — Выбар рэдакцыі
* Gamer Voice — Лепшая ваенная гульня
* GameSpot — Гульня года
* Gamesmania — Узнагарода за адрозненне
* GamesDomain — Узнагарода ад чытачоў
* Thresh’s FiringSquad — Выбар рэдакцыі
* Computer Gaming World — 5 зорак
* Computer Gaming World — Выбар рэдакцыі
* WarGamer — Узнагарода за адрозненне
* GamesWeekly — Топ-15 гульняў
* Academy of Interactive Arts & Sciences — Лепшая стратэгічная гульня года
* GameCenter — 1997 Гульня года

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Ensemble Studios 
* Афіцыйны сайт Microsoft

Катэгорыя:Microsoft
Катэгорыя:Вытворцы камп’ютарных гульняў ЗША
Magicka

**Magicka** — камп’ютарная гульня ў жанры прыгодніцкага экшана, распрацаваная і выпушчаная шведскай кампаніяй Arrowhead Game Studios ў 2011 годзе для Microsoft Windows.

Афіцыйным выдаўцом гульні з’яўляецца Paradox Interactive.

## Сюжэт 
У гульні чацвёра чараўнікоў з духоўнага ордэна змагаюцца супраць злога чараўніка і яго стварэнняў. Свет гульні заснаваны на скандынаўскай міфалогіі, гумарыстычным чытанні гульнявога сусвету Warhammer, гульнях Dungeon Keeper, Diablo, World of Warcraft, Neverwinter Nights, а таксама фільмаў Star Wars, 300 спартанцаў і Монці Пайтан і Святы Грааль. У рэжыме «арэна» бегаюць скрыні на ножках з плоскага свету Тэры Пратчэта.

## Гульнявы ​​працэс 
Magicka з’яўляецца гульнёй у жанры action-adventure з ізаметрычнай графікай (падобнай на Diablo).

Гулец павінен спыніць злога чараўніка. Гульнявая кампанія складаецца з 13 узроўняў.

У адрозненне ад ролевых гульняў у Magicka няма падзелу персанажаў па класах. Кожны герой узброены чароўным кіем для стварэння загавораў і звычайнай зброяй.

### Заклінанні і элементы 
Гульня змяшчае 8 розных элементаў, да пяці з якіх можна выкарыстоўваць адначасова ў амаль любых камбінацыях:
* Вада
* Холад
* Маланка
* Зямля
* Агонь
* Шчыт
* Магія
* Жыццё

Дадаткова, некаторыя пары элементаў аўтаматычна пераўтворацца ў адзін новы элемент, які займае адзін слот:
* Камбінацыя вады і агню стварае элемент Пар
* Камбінацыя вады і холаду стварае элемент Лёд

Таксама, некаторыя элементы не сумяшчальныя адзін з адным, да прыкладу:
* Камбінацыя вады і электрычнасці, чараўніка б’е токам
* Камбінацыя жыццё і магія, знікаюць абодва
* Камбінацыя шчыта з шчытом, знікаюць абодва

Па ўзроўнях кампаніі раскіданыя скруткі, якія адкрываюць новыя камбінацыі, элементы якіх падсвятляюцца ў меню выбару загавораў. Напрыклад, скрутак «Haste» дазваляе гульцу хутка перамяшчацца і выклікаецца камбінацыяй элементаў Маланка + Магія + Агонь.

## Кааператыўны рэжым 
Для кааператыўнага праходжання ў гульні даступная як сюжэтная кампанія, так і некалькі спецыяльных рэжымаў.

## Рэцэнзіі 
Партал Absolute Games паставіў гульні 67 %. Аглядальнік адзначыў выдатны гульнявы ​​працэс. Да недахопаў была аднесена агульная недапрацаванасць гульні.

Часопіс «Игромания» паставіў гульні 7.0 балаў з 10-ці, зрабіўшы наступнае заключэнне: «Magicka выйшла на рэдкасць сырой і забагованай. Але назваць яе дрэннай гульнёй язык не паварочваецца».

## Узнагароды 
Ранняя няскончаная версія Magicka была названа «Гульнёй года 08» на Swedish Game Awards 2008 .

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* Афіцыйны сайт  
* Профіль гульні на сайце Absolute Games
* 
* Рэцэнзія на сайце «Игромания.ру»  
* Рэцэнзія на сайце Gamer-Info  

Катэгорыя:Гульні для Windows
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні ў жанры фэнтэзі
Катэгорыя:Камп'ютарныя гульні, створаныя на аснове міфалогій народаў свету
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні паводле алфавіта
The Patrician IV

**«Негацыянт 4»** () — эканамічная стратэгія ў рэальным часе, дзеянне якой разгортваецца ў часы Сярэднявечча, калі Ганза знаходзілася ў зеніце сваёй магутнасці.

## Апісанне 
Пачаўшы з невялікага гандлёвага прадпрыемства ў родным горадзе, гулец павінен стаць самым паспяховым магнатам ад Лондана да Ноўгарада. Канкурыраваць з гульцом будуць восем гандлёвых кампаній, якія кіруюцца штучным інтэлектам. Каб абыйсці іх, недастаткова проста лавіраваць паміж попытам і прапановай — палітыка стала неад’емнай часткай гульні. Але акрамя гандлю і палітыкі прыйдзецца ўваходзіць у давер да жыхароў, ладу і развіваючы горада. Справа не абыдзецца без марскіх і сухапутных бітваў, захопаў гарадоў і партоў, а таксама пірацкага здабычы.

Свет Patrician 4 папоўніцца васьмю новымі гарадамі, распасціраюцца на землях чатырох розных рэгіёнаў, а таксама дазваляюць пракласці гандлёвыя шляхі па сушы і зарабляць грошы яшчэ бойче. У труме адзіночнай кампаніі стамляюцца шэсць новых сцэнарыяў, якія можна пераадолець як сваімі сіламі, так і з дапамогай кааператыва для чацвярых купцоў. Разам квартэту наканавана ўзначаліць Ганзейскі гандлёвую арганізацыю і аповесці яе да светлай будучыні, складаючы выгадныя здзелкі і змагаючыся з дапякаюць піратамі. А заадно — выконваючы новыя даручэнні і місіі, адна з якіх адправіць нас на пошукі карты скарбаў. З графічнай боку ад «росквіту дынастыі» мы атрымаем больш прапрацаваныя ўнутраныя часткі будынкаў ды новую анімацыю і паводзіны ў абывацеляў, ад якіх можна даведацца, у чым мае патрэбу народ.

## Ацэнкі 
Нямецкі часопіс «» адзначыў, што некалі вялікі нямецкі паджанр бізнес-сімулятараў вярнуўся да старой славы з выхадам чацвёртай часткі гульні. Паводле меркавання выдання, гульня забяспечвае такія ж захапляльныя і складаныя ўражанні, што і яе папярэднікі, мае таксама сучасную графіку і паляпшэнні. Гульня аднак мае некалькі недахопаў у дызайне, і кампанія занадта простая, але, выданне падсумоўвае, што дынамічная сістэма гандлю, разнастайныя магчымасці камерцыі і палітыкі і дэталёвае адлюстраванне сярэднявечнага бізнесу ствараюць забаўляльную гульню, якая з’яўляецца лепшай сімуляцыяй чыстага бізнесу на сённяшні дзень.

Іспанскае гульнявое выданне «» сведчыць, што гульня з’яўляецца добрым працягам шанаванага «The Patrician III» і хоць яна занадта кансерватыўная ў агульных аспектах, але паслядоўна паляпшае кожную вобласць гульнявога працэсу.

Аглядальнік камп’ютарнага часопіса «» адзначыў, што у кожнай гульні ён дасягае моманту, калі пачынае задумвацца, чаму ён усё яшчэ гуляе: у свеце гульні ён мае літаральна больш грошай, чым ведае, што з імі рабіць. З паспяховым і здаровым бізнесам здаецца, што галоўная мэта гульні дасягнута, але, працягвае аглядальнік, у канчатковым рахунку, «The Patrician IV» менш пра грошы, чым пра канвергенцыю багацця, улады і ўплыву.

## Спасылкі 
* 
*  

Катэгорыя:Стратэгіі ў рэальным часе
Катэгорыя:Гульні для Windows
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні паводле алфавіта
Paper Mario

**Paper Mario**, у Японіі вядомая як  — відэагульня выпушчаная Nintendo ў 2000 годзе для прыстаўкі Nintendo 64. Гульня з’яўляецца першай у сваёй серыі (*Paper Mario*). У 2004 быў выпушчаны сіквел да гэтай гульні *Paper Mario: The Thousand-Year Door*. У 2007 годзе выйшла яшчэ адна гульня ў серыі *Paper Mario*, *Super Paper Mario* для Nintendo Wii.

## Сюжэт 
Боузер зноў узяўся за старое. На гэты раз ён выкраў ў зоркі-Хейвен зоркі Род. Ён плануе выкарыстаць іх для дасягнення сваіх мэтаў а пасля іх выкарыстання, знішчыць Марыа. Неўзабаве ён зноў выкрадае Піч (ужо які раз). У гэты раз місія Марыа такая: выратаваць прынцэсу, адабраць зоркі Род і нанесці чарговае паражэнне Боўзеру.

## Спасылкі 
* Paper Mario ў архіве Nintendo
* Афіцыйны сайт Nintendo з інфармацыяй аб Paper Mario 

Катэгорыя:Гульні Марыа
Катэгорыя:Гульні для Nintendo 64
Катэгорыя:Гульні для Virtual Console
Катэгорыя:Камп’ютарныя ролевыя гульні
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні паводле алфавіта
Эль-Медына

**Эль-Медына** () — адна з правінцый Саудаўскай Аравіі. Размешчана на захадзе краіны, мае выйсце да Чырвонага мора. Плошча — 173,000 км², насельніцтва — 1,747,129 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — Медына.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Саудаўскай Аравіі
Эль-Касім (правінцыя)

**Эль-Касім** () — адна з правінцый Саудаўскай Аравіі. Размешчана ў цэнтры краіны. Плошча — 65,000 км², насельніцтва — 1,159,438 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — Бурайда.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Саудаўскай Аравіі
Эль-Баха (правінцыя)

**Эль-Баха** () — самая маленькая з правінцый Саудаўскай Аравіі. Размешчана на паўднёвым-захадзе краіны. Плошча — 15,000 км², насельніцтва — 397,336 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — Эль-Баха.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Саудаўскай Аравіі
Эль-Джаўф (правінцыя)

**Эль-Джаўф** () — адна з правінцый Саудаўскай Аравіі. Размешчана на поўначы краіны, мяжуе з Іарданіяй. Плошча — 100,212 км², насельніцтва — 361,676 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — Эль-Джаўф.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Саудаўскай Аравіі
Луіджы

**Луіджы** () — персанаж відэагульняў, створаны дызайнерам Сігэру Міямота для кампаніі Nintendo. Звычайна паказваецца як малодшы брат афіцыйнага талісмана Nintendo, Марыа. Упершыню з'явіўся ў аркадзе *Mario Bros.*, дзе ён быў адным з галоўных персанажаў, як і Марыа. Пачынаючы з яго дэбюту, Луіджы з'явіўся ў многіх гульнях разам з Марыа, часцей за ўсё суправаджаючы яго ў ролі альтэрнатыўнага гульнявога персанажа, але часам гуляў ролю галоўнага героя (у гульнях *Mario Is Missing!*, ''Luigi's Mansion'').

Першапачаткова Луіджы быў створаны як цалкам ідэнтычны Марыа персанаж, і іх можна было адрозніць толькі па колеры адзення: Луіджы заўсёды носіць зялёны камбінезон, а Марыа — чырвоны. Аднак, па меры выпуску новых гульняў і ўскладнення іх сюжэту, Луіджы стаў паўнавартасным персанажам, адрозным ад свайго брата і знешнім выглядам, і характарам.

У гульнях, дзе Луіджы — маляня, ён паказваецца як жудасны Плакса, але прыязны і вясёлы, а таксама трохі больш адважны, чым ён жа дарослы.

У мастацкім фільме 1993 года «Супербраты Марыа» характары Марыа і Луіджы памянялі месцамі. Луіджы там адчайны авантурыст, вечна шукае прыгодаў на сваю галаву, у той час як Марыа — наадварот, баязлівы прагматык-бурчун, якому прыходзіцца ісці за сваім няўрымслівым браткам і выцягваць яго з розных непрыемнасцей. Да ўсяго іншага, Луіджы, у выкананні Джона Легісама, спрэс пазбаўлены свайго характэрнага атрыбуту — вусоў.

## Крытыка 
* Луіджы і Марыа занялі 1 месца ў рэйтынгу «самых лепшых перафарбаванах персанажаў камп'ютарных гульняў» сайта GamePro ў 2009 годзе.
* Часопіс Nintendo Power паставіў Луіджы на пятае месца ў спісе сваіх любімых персанажаў.
* GameDaily прадставіла Луіджы, як прыклад «забытага хлопца» — аднаго з 25 архетыпаў персанажаў камп'ютарных гульняў .

## Гл. таксама 
* Марыа

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт Nintendo
* Луіджы на The Super Mario Wiki

Катэгорыя:Гульні Марыа
Катэгорыя:Персанажы камп’ютарных гульняў
МАЗ-1500

**МАЗ-1500** — гоначны аўтамабіль, створаны ў 1959 годзе. Распрацоўваўся для ўдзелу ў шашэйна-колавых гонках у класе аўтамабіляў да 1600 см³.

## Распрацоўка 
Праца над канструкцыяй МАЗ-1500 пачалася ў 1957 годзе ў канструктарскім аддзеле Мінскага аўтамабільнага завода пад кіраўніцтвам У. У. Майбарады і завяршылася ў 1960 годзе. Пабудавана два аўтамабілі. Прататыпам, пры распрацоўцы формы кузава, паслужыў нямецкі Mercedes-Benz-300SLR узору 1955 годзе.

## Канструкцыя 
### Кампанаванне 
Асноўная ўвага была ўдзелена пытанням устойлівасці ў паваротах і паніжэння цэнтра цяжару. З мэтай павелічэння момантаў інерцыі адносна вертыкальнай і папярочнай восей найбольш масіўныя агрэгаты былі разнесены на шасі наперад і назад на максімальна магчымую адлегласць.  Шасі было выканана ў выглядзе прасторавай фермы з сталёвых труб дыяметрам 25 і 18 мм, да якой мацаваліся кузаўныя панэлі з шклапластыка. Рухавік размешчаны спераду, сядзенні вадзіцеля і пасажыра ссунутыя да задняй восі. Радыятар, паліўны бак, запасное кола размешчаныя па-за колавай базай.

Вага аўтамабіля размеркавана па восях наступным чынам: на пярэднюю вось прыходзіцца 48%, на заднюю — 52%. Цэнтр цяжару — 340 мм ад зямлі.

### Агрэгаты 
На аўтамабілі быў ужыты рухавік «Масквіч-407», абсталяваны чатырма карбюратарамі і спецыяльна распрацаванай выпускны сістэмай. Ступень сціску была павялічана да 8,5.

Трансмісія таксама была выканана на аснове агрэгатаў ад «Масквіча-407» (каробка перадач, дыферэнцыял, галоўная перадача). Падвеска ўсіх колаў — незалежная: пярэдняя — на папярочных рычагах, тарсіённая, задняя — тыпу "Дэ Дыён". Мацаванне колаў ажыццяўлялася цэнтральнымі гайкамі. Тармазныя барабаны як спераду, так і ззаду былі вынесеныя з колаў на раму.

### Тэхнічныя характарыстыкі 
## Удзел у спаборніцтвах 
Пад кіраўніцтвам У. Майбарады, Ю. Колабава, Я. Куляшова і Г. Фрыда абодва пабудаваных аўтамабіля прымалі ўдзел у гонках у 1961—1964 г. уключна, аднак канчатковая іх даводка так і не была завершана, і высокіх вынікаў яны не дамагліся. Адсутнасць зацікаўленасці ў кіраўніцтва завода не дазволіла давесці канструкцыю, і патэнцыял аўтамабіля так і застаўся нерэалізаваным.

Лепшы вынік, паказаны на этапе чэмпіянату СССР — 5 месца.

## Літаратура 
* 

1500
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Гоначныя аўтамабілі
Падсудак

**Падсудак** (, , ) - памочнік суддзі або пісар земскага суда, замяняў суддзю.

Старадаўні польска-літоўскі і маларасійскі земскі чын, быў часам памочнікам земскага суддзі, а часам цалкам замяняў яго. Выбіраўся з выбраных дваранствам кандыдатаў (шляхтай у кожным павеце). У Польшчы, дзе больш адпавядаў земскаму суддзі Расійскай імперыі, зацвярджаўся каралём.
* у старой Польшчы падсудак быў першы сакратар суда князя, з XIV ст., намеснік (але не падпарадкаваны) суддзі зямлі, які прыходзіць разам з суддзёй і пісарам у складзе земскага суда, 
* у Вялікім княстве Літоўскім правінцыі Рэчы Паспалітай служба падсудка існавала у 1566-1764 гг..
* У Княстве Варшаўскам у Расійскай імперыі ён працаваў адпаведна рэскрыпта ад 13 мая 1808 года: "Арганізацыя судовай улады ў Княства Варшаўскага" і рэскрыпта міністра юстыцыі ад 23 мая 1808 г. "Працы па грамадзянскіх справах". Ён аб'яднаў функцыі натарыуса і сакратара судовага чыноўніка. Яго абавязкі ўключалі распрацоўку актаў "добрай волі" пацверджаных бакамі (удзельнікамі суда), такія справаздачы як аб продажу, кантракты, дакументы спадчыны, даверанасць, дакументы шлюбныя і інш..

## Літаратура 
* Брокгауз и Ефрон, "Энциклопедический словарь" (в 86 томах), г. СПб, 1890—1907 гг.;
* Ефремова Т. Ф., "Толковый словарь", 2000 г.

Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Тытулы
Ратман

**Ратман** () — выбарны член гарадской ралы ў сярэдневяковых гарадах Германіі. Пры запазычанні норм нямецкага гарадскога права пасада ратмана атрымала на Беларусі назву радца (райца).

У Расійскай імперыі ў XVIII-XIX ст. выбарны член органа гарадскога ўпраўлення: гарадскіх магістратаў, ратуш, упраў дабрачынных (у XIX ст.).

У «Табелі аб рангах усіх чыноў, воінскіх, стацкіх і прыдворных» 1722 г. гэты стацкі чын быў прадстаўлены ў 12 класе, з 14 магчымых.

## Літаратура 
* укл. Василь Яременко і Оксана Сліпушко, «Тлумачний словник української мови», вид. «Аконіт», м. Київ, 2000 р. ISBN 966-7173-02-X, том 3 (О-Р), с. 876;
* Ушаков Д. Н., «Толковый словарь», 1935—1940 г.;
* «Юридический словарь», 2000 г.
* Ратман // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 114. — ISBN 985-11-0214-8.

Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Тытулы
Баравік

**Бараві́к**, **Белы грыб**, **Праўдзівы грыб**, **Шчыры грыб** (*Boletus edulis*) — від грыбоў сямейства , адзін з найбольш распаўсюджаных відаў роду .

## Апісанне 
Шапка дыяметрам 4—15 см, часам да 25 см, таўшчынёй 2—6(9) см паўшарападобная, пазней пуката-распасцёртая, сухая, гладкая або крыху лямцаватая, іншы раз злёгку маршчакаватая. Колер яе ад белага да фіялетава-карычневага. Скурка не знімаецца. Гіменафор глыбакавыемчаты, лёгка аддзяляецца ад мякаці шапкі, складаецца з трубачак даўжынёй 0,5—1,5(2,5) см, белы, пазней жоўты і аліўкава-зялёны, з дробнымі акруглымі порамі. Ножка даўжынёй 5—15 см, таўшчынёй 2—6(8) см; спачатку клубнепадобная, пазней выцягнутая, рэдка цыліндрычная, уздутая, суцэльная, белаватая (чым адрозніваецца ад жоўцевага грыба, у якога сеткавы малюнак карычнева-буры), злёгку патоўшчаная ўверсе, з тонкім белым або злёгку бураватым, светлым сеткавым малюнкам. Мякаць тоўстая, шчыльная, белая, з арэхавым прыемным смакам і слабым грыбным пахам, на зломе не мяняе колеру. Споравы парашок бура- або брудна-аліўкавы.

Існуе шмат форм, якія адрозніваюцца колерам і мікарызным прыстасаваннем да той ці іншай дрэўнай пароды.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы, Паўночнай Амерыцы, Аўстарліі; расце ў Заходняй Сібіры, на Каўказе, зрэдку ва Усходняй Сібіры і на Далёкім Усходзе . На тэрыторыі Беларусі трапляецца ва ўсіх лесараслінных раёнах.

## Асаблівасці біялогіі 
Сапратроф. Расце адзіночна і групамі. На Беларусі пладаносіць у чэрвені—кастрычніку.

Утварае мікарызу з лісцевымі і хвой­ны­мі паро­да­мі, асабліва час­та з бярозай, ду­бам, хвояй і елкай. Без удзелу каранёў дрэў грыб­ніца рас­це, але пладовыя целы не ўтвараюцца.

Сустракаецца на розных глебах (пазбягае моцна ўвільготненых), у роз­ных тыпах ле­су, у т. л. у тун­д­ры сярод кар­лікаых бяроз. Як пра­віла, прымеркаваны да лясоў стар­эйшых узростаў, напр. да хвойнікаў стар­эйшых за 50 год. Аддае перавагу разрэджаным дрэвастоям.

## Выкарыстанне 
Адзін з найлепшых з ядомых грыбоў. Спажываецца свежы, марынаваны, асабліва сушаны.

Утрымлівае шмат бялкоў, віта­міны групы В, ан­тыбіятычныя рэчывы, якія дзейнічаюць на ўзбуджальнікаў кішэч­ных за­хворванняў. Баравік мае ў сабе рэчывы з танізавальнымі проціпухліннымі ўласцівасцямі.

## Галерэя 

Boletus edulis 23.jpg
Boletus edulis 235.jpg
Boletus edulis 239.jpg
Boletus edulis 2390.jpg
Boletus edulis 333.jpg
Boletus edulis 444.jpg 

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Баравік
Катэгорыя:Грыбы Афрыкі
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Грыбы Еўразіі
Катэгорыя:Грыбы на марках
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Опсаўскі сельсавет

**О́псаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Опса.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Браслаўскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Купчэльскага сельсавета, з Дрысвяцкага сельсавета Відзаўскага раёна перададзена вёска Устронь. 27 сакавіка 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Пагошчанскага сельсавета. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. У 1971 годзе скасаваны вёска Урвы, хутары Варнелі, Кансталіна, Падгаі і Янулішкі, 26 сакавіка 1973 года — вёскі Баркунішкі і Пабержы (зліліся з вёскай Купчэлі), у 1987 годзе — хутар Пагулянка. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 54 населеныя пункты. 8 красавіка 2004 года Опсаўскаму сельсавету былі перададзеныя 47 сельскіх населеных пунктаў, якія былі адміністрацыйна падпарадкаваныя скасаванаму Відзаўскаму пасялковаму савету, у межах сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Бярозавы край» Браслаўскага раёна (Абалікшты, Абаляны, Альсінішкі, Асанішкі, Бартэлішкі, Белевічы, Блажуны, Будавея, Вайнюнцы, Валейнішкі, Вечароўшчына, Галяўшчына, Даброды, Дварчына, Дварышча, Едагалі, Ёдзішкі, Жыгуці, Заборнікі, Зялёнка, Камароўшчына, Карпішкі, Крумплі, Кулі, Кякшты, Лук’яны, Мацэлішкі, Мілюнцы, Мінкавічы, Місянцы, Мурмішкі, Мушыклі, Наруці, Падрукша, Пялькова, Разалінова, Свірналішкі, Сеўрукі, Скуталішкі, Старадварышча, Трабшы, Харонжышкі, Шалакундзі, Шлікшта, Юцішкі, Яжоўка і Ярканцы). 13 снежня 2006 года скасаваны вёскі Клярында, Маркулёва, Мушыклі, хутар Далані. 24 чэрвеня 2011 года скасаваны вёскі Бартэлішкі, Крумплі, Харонжышкі, хутары Жыгуці, Лук’яны, Шлікшта і Яжоўка.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3035 чалавек, з іх 50,9 % — беларусы, 31,2 % — палякі, 14,9 % — рускія, 1,2 % — літоўцы, 0,8 % — украінцы, 0,5 % — латышы; паводле перапісу 2019 года — 2306 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Шампіньён звычайны

**Шампіньён звычайны, печурыца, благушка** (*Agaricus campester*, *Agaricus campestris*, *Psalliota campestris*) грыб сямейства Шампіньёнавыя.

Капялюш 8-20 см, у маладых грыбоў напоўшарападобная, у саспелых плоска-выпуклая. Скурка сухая, белая, з дробнымі бураватымі лускавінкамі. Мякаць белая, тоўстая.

Ножка 5 — 8 * 2 — 3 см, цыліндрычная, белая.

Грыб ядомы. У Беларусі расце паўсюдна.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шампіньёнавыя
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Падкаморы

**Падкаморы** ( ад , ) - ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай. Галоўны межавы суддзя, які займаўся пытаннямі размежавання валадарстваў (па спрэчках аб межах маёнткаў). Быў ураднік земскага шляхецкага суда, які абіраўся з шляхты. Уваходзіў у кола асоб, якія адказвалі за бяспеку першай асобы дзяржавы. Пасада была даволі прэстыжнай (сярод такіх былі шляхціцы Сабескі і Храпавіцкі).

* З'явіўся ў XIV ст., быў абаронцам бедных удоў і сірот дваранства, удзельнічаў у Земскім судзе (толькі ў Вялікай Польшчы на рубяжы XV-XVI ст.).
* Падкаморы надворны - быў ураднікам двара, адказны за сядзібу манарха. Кіраваў службай гувернантскай, і дваранамі прызначанымі для абслугоўвання караля. У прыдворнай іерархіі быў пасля прыдворнага маршалка. Дапамагаў каралю падчас сесіі Сейма, у судзе, падчас падарожжаў і падчас ваенных дзеянняў.
* Існавалі два прыдворных падкаморыя (Каронны і Літоўскі), апошнімі ў розны час былі Рыгор Хадкевіч і Януш Радзівіл. 
* У 1763 г. падчас судовых рэформаў Кацярыны II, пасаду падкаморыя была адноўлена, яе займалі дваране - сінонім "камергер".

## Літаратура 
* Учебник Московского Государственного Университета, Том I (Чехия, Польша, Болгария)
* "Этимологический русскоязычный словарь", Макс Фасмер (изд. пер. О. Н. Трубачёв), г. Москва, 1964—1973 гг. (т. 1-4);
* "Новый толково-словообразовательный словарь русского языка", Т. Ф. Ефремова, изд. "Русский язык", г. Москва, 2000 г.

Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Тытулы
Цяцеркаўскі сельсавет

**Цяце́ркаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Цяцеркі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Браслаўскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 27 сакавіка 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Іказненскага сельсавета, які 3 ліпеня 1970 года перайменаваны ў Цяцеркаўскі. У 1971 годзе скасаваны вёскі Анопаль (злілася з вёскай Дзірнічы), Золвіца, Ражон, Рангелішкі, Укля I і Укля II, хутары Александрынава, Вашкелеўшчына, Відокі, Зайнава, Тарылава і Уклечка, 26 сакавіка 1973 года — вёска Паўлінова, хутары Буралі і Спакойнасць, у 1987 годзе — хутар Аўсяначка, 26 кастрычніка 2011 года — хутар Табакераўшчына. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 71 населены пункт.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1256 чалавек, з іх 74,6 % — беларусы, 16,9 % — рускія, 6,7 % — палякі, 1,4 % — украінцы.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1959 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1970 годзе
Падскарбі

**Падскарбі** (, , , ) — асоба і пасада у Рэчы Паспалітай і ў Вялікім Княстве Літоўскім, якая адпавядае цяперашняму скарбніку (казначэю). Адказваў за княжыя фінансы.

Вылучаліся наступныя падскарбіі:
* падскарбі вялікі – загадваў фінансамі і дзяржаўнай маёмасцю, быў насільшчыкам звання сенатараў;
* падскарбі каронны (падскарбі каралеўскі) – выдаваў каралеўскія скарбы і ажыццяўляў чаканку і выпуск у абарачэнне манеты, у якасці кіраўніка дзяржаўнага манетнага двара;
* падскарбі надворны – намеснік ці памочнік падскарбія кароннага.

У сярэдзіне XVII—XVIII ст. падскарбій з'яўляўся вышэйшай службовай асобай дзяржаўнай адміністрацыі, абіраўся членам казацкай Генеральнай Старшыны.
У якасці казначэя падскарбі ведаў дзяржаўнай казной, даходамі і расходамі дзяржаўных сродкаў, кіраваў зборам падаткаў, усталёўваў пошліны;
У якасці генеральнага казначэя падскарбі стаяў на чале Генеральнай казённай канцылярыі.

## Гл. таксама 
* Вялікія падскарбіі літоўскія

## Літаратура 
* Москвин А. Ю., «Большой словарь иностранных слов», 2003 г.;
* Фасмер Макс (изд. пер. О. Н. Трубачёв), «Этимологический русскоязычный словарь», г. Москва, 1964—1973 гг. (т. 1-4);

Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Тытулы