Алтар Віта Ствоша

**Алтар Віта Ствоша** () — галоўны алтар касцёла Успення Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Кракаў, Польшча. Алтар названы ад імя яго стваральніка Віта Ствоша (паланізаванае імя скульптара Файта Штоса), з'яўляецца творам позняй готыкі з элементамі Рэнесансу.

## Гісторыя 
Віт Ствош, ураджэнец Нюрнберга, прыбыў у Кракаў у 1477 годзе па просьбе мясцовай нямецкай абшчыны, каб пачаць працу над алтаром касцёла Успення Найсвяцейшай Дзевы Марыі. Віт Ствош працаваў над алтаром на працягу дванаццаці гадоў. У 1483 годзе гарадскі муніцыпалітэт выказаў сваё задавальненне працай майстра і вызваліў яго ад выплаты падаткаў. У 1485 годзе майстар пачаў заключныя асадчыя працы. Алтар быў гатовы да свята Успення Найсвяцейшай Багародзіцы 15 жніўня 1489 года. Кошт алтара склаў 2808 гульдэнаў — прыкладна гадавы бюджэт Кракава. У далейшым аўтарства алтара было забыта. У 1824 годзе вядомы кракаўскі краязнаўца Амброзій Грабоўскі зноў адкрыў аўтарства алтара. З гэтага часу алтар носіць імя свайго аўтара Віта Ствоша.
 
У верасні 1939 года, пасля пачатку II Сусветнай вайны, каб выратаваць алтар ад знішчэння, яго дэмантавалі і на баржы перавезлі па Вісле ў Сандамір, дзе ён захоўваўся ў мясцовым саборы і семінарыі. Пасля акупацыі Польшчы, нямецкія ўлады ў кастрычніку 1939 года знайшлі алтар і перавезлі яго ў Германію, дзе ён захоўваўся ў падвалах Нюрнбергскага замка. У 1946 годзе алтар вярнулі ў Кракаў.

## Апісанне 
Выразаны з ліпы, алтар мае памер 13 метраў у вышыню, 11 метраў у шырыню. Найбольшая скульптура алтара мае памер 2,7 метра. Алтар з'яўляецца самым вялікім з сярэднявечных алтароў Еўропы і складаецца з цэнтральнага пано і чатырох створак (два з іх можна ўбачыць, калі алтар цалкам зачынены). 

У ніжняй частцы цэнтральнага пано прадстаўлена Унебаўзяцце Найсвяцейшай Багародзіцы ў атачэнні апосталаў, а ў верхняй частцы — Узяцце Багародзіцы на неба. Сюжэт Унебаўзяцця выкананы шматпланава и рознамаштабна, што надае яму глыбокую сімволіку і развіццё ў прасторы і часе. У адрозненні ад традыцыйнай трактоўкі гэтага сюжэта апосталы размешчаны не вакол смертнага ложа Маці Божай, але абкружаюць малітоўна ўкленчанчаную Дзеву Марыю, прадстаўленную маладой дзяўчынай. Над імі ў Божай Славе размешчана Райская брама ў выглядзе кілепадобнай гатычнай аркі, у якую Хрыстос уводзіць Дзеву Марыю, а вакол лунаюць анёлы. Верхняя сцэна прадстаўлена ў меншым аб'ёме, што надае ёй зрокавую перспектыву і глыбіню прасторы. Спалучэнне паліхроміі, пазалоты, рэалістычных вобразаў святых стварае надзвычай моцнае эмацыйнае ўздзеянне.

У самым версе цэнтральнага пано, пад ажурным балдахінам — каранаванне Дзевы Марыі Найсвяцейшай Тройцай. На створках намаляваныя сцэны з жыцця Багародзіцы: Дабравешчанне, Нараджэнне Хрыстова, Пакланенне вешчуноў (левая створка), Уваскрэсенне Хрыстова, Ушэсце Хрыста і Спасланне Святога Духа. Ля падножжа алтара — радавод Хрыста. Фігуры на галоўным пано алтара сваімі памерамі значна перавышаюць чалавечы рост.

## Галерэя 

Выява:20061006-03-024-Altar-02a.JPG|Унебаўзяцце Багародзіцы
Выява:20061006-03-029-Altar-07.JPG|Узяцце на неба Багародзіцы
Выява:20061006-03-028-Altar-08.JPG|Ражство Ісуса Хрыста
Выява:20061006-03-027-Altar-09.JPG|Глыбокая пашана вешчуноў
Выява:20061006-03-030-Altar-10 corrected.jpg|Уваскрэсенне Ісуса Хрыста
Выява:20061006-03-031-Altar-11.JPG|Ушэсце Ісуса Хрыста
Выява:20061006-03-032-Altar-12 corrected.JPG|Спасланне Святога Духу

## Літаратура 
* Piotr Skubiszewski: Wit Stwosz. Warszawa: «Arkady»; Berlin : Henschelverlag ; Budapeszt : Corvina, 1985. ISBN 83-213-3198-X
* P. Burkhard, Arthur. The Cracow Altar of Veit Stoss. Munich, F. Bruckmann, 1972.
* Bujak, Adam — Rożek, Michał (text). Cracow — St. Mary’s Basilica. Biały Kruk, 2001, ISBN 83-914021-8-5
* Encyklopedia Krakowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Kraków 2000, ISBN 83-01-13325-2

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Кракава
В
Катэгорыя:Славутасці Кракава
Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі
Катэгорыя:XV стагоддзе ў Кракаве