open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нумізматыка

**Нумізматыка** — вывучэнне грошай, гісторыі грашовага абарачэння, біцця манет; калекцыяніраванне манет, банкнотаў, заменнікаў грошай і г. д. У навуковым плане складае дапаможную гістарычную дысцыпліну.

## Паходжанне 
Збіранне незвычайных ці старажытных аплатных сродкаў вядома са старажытнасці. У XV—XVI стст. у краінах Заходняй Еўропы ў межах антыкварнага занятку (калекцыяніравання старажытнасцей) вызначыўся спецыяльны напрамак нумарыя. Як навуковы занятак ён быў вызначаны Ж. Ж. Скалігерам у яго трактаце «Аб нумарыі» ці «Аб вывучэнні манет» (De re nummaria, 1606 г.). З XVIII ст. тэрмін **нумізматыка** набыў шырокі навуковы ўжытак. Лічыцца, што ён паходзіць ад лацінскіх слоў «numismatis» і «nomisma» (манета), якія ў сваю чаргу паходзяць ад грэчаскага слова «νομισμα» (манета, законны аплатны сродак).

## Навуковая дысцыпліна 
Нумізматыка як навуковая дысцыпліна займаецца выяўленнем нумізматычных помнікаў, вывучэннем фактаў і працэсаў, што маюць дачыненне да гісторыі грошай і грашовага абарачэння. Асноўныя крыніцы: манетныя калекцыі і клады, інструменты манетнай вытворчасці, матэрыялы для экспертызы грошай і г. д. Шчыльна звязана з іншымі дысцыплінамі: археалогіяй, сфрагістыкай, геральдыкай, эпіграфікай, метралогіяй і інш. Вылучаюць спецыяльныя напрамкі: экзаномію (вывучэнне манетападобных аб'ектаў).

## Гл. таксама 
* Баністыка
* Нумізматыка ў Беларусі
* Філакартыя
* Філатэлія
* Філуменія
* Пруф

## Літаратура 
* *Рябцевич В. Н.* Нумизматика Беларуси — Минск: Полымя, 1995.
* *Сінчук І. І.* Беларуска-літоўская нумізматычная бібліяграфія 1950—2000. — Мінск : ДУ «Нацыянальная бібліятэка Беларусі», 2017.
* 

## Спасылкі 
* 
* Нумизматика // Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002. 
* 


Катэгорыя:Дапаможныя гістарычныя навукі
Манета

**Мане́та** () — грашовы металічны (шкляны, парцаланавы, кардонны ці інш.) знак дыскападобнай формы з нанесенымі на ім клеймамі — штэмпелямі. Большасць манет б'ецца з двух бакоў. Адпаведна кожны бок мае сваю назву — аверс і рэверс. Бакавое поле манеты называецца — рантам. Вырабляецца на адмысловым прадпрыемстве — манетны двор.

Асноўнымі металамі манеты з'яўляюцца: золата, срэбра, білон, медзь, бронза, нікель, алюміній, жалеза. Сучасныя манеты выбіваюцца са сплаваў.
Кожная манета мае сваю вартасць — намінал. У старыя часы, намінал раўняўся вазе і вартасці каштоўнагам металу.

Назва традыцыйна звязаная з эпітэтам рымскай багіні Юноны Манеты (*Yuno Moneta*) ад лацінскага *moneo* — раіць, уладжваць. Згодна падання Юнона дала рымлянам грошы на вайну з эпірскім царом Пірам і дапамагла перамагчы. У 275 годзе да н. э. Пір быў канчаткова пераможаны. У гонар Юноны, у яе храм была перанесены манетны двор.

Згодна Герадоту, радзімай манеты з'яўляецца азіяцкая дзяржава Лідыя. Сучаснымі археолагамі знойдзеныя ў тых мясцінах манеты канца 7 стагоддзі да н. э. Гэта на некалькі дзесяцігоддзяў раней за вядомыя грэчаскія манеты.

## Гл. таксама 
* Манеты Беларусі
* Аўгустор
* Дырхем

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нумізматыка
Манетны двор

**Манетны двор**  – прадпрыемства па вырабу манет, ордэнаў, медалёў, штэмпеляў, жэтонаў, значкаў і іншых металічных адзнакаў. Манетныя двары маглі належыць дзяржаве, але маглі быць і прыватнымі, часовымі ці пастаяннымі.

Першыя вядомыя на сёння мынцы паўсталі ў 7 да н.э. ў Малой Азіі

## Манетныя двары ВКЛ 
Для ВКЛ манэты выбіваліся на Віленскі манетны двор. З 1665 па 1666 гады біццё барацінак было наладжана ў Брэсце. У той самы час для патрэб ВКЛ літоўскія барацінкі выбіваліся ў Аліве, Коўна і Мальбарку.

## Гл.таксама 
* Брэсцкі манетны двор
* Віленскі манетны двор

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нумізматыка
Зімні палац

**Зімні палац** у Санкт-Пецярбургу — былы імператарскі палац у цэнтры Санкт-Пецярбурга (Палацавая набярэжная, 38); з 1732 года да 2 сакавіка 1917 афіцыйная зімняя рэзідэнцыя расійскіх імператараў. З ліпеня па лістапад 1917 служыў месцам пасяджэння Часовага ўрада. Пачынаючы з савецкага часу ў сценах палаца размешчана асноўная экспазіцыя Дзяржаўнага Эрмітажа. Параднай гасцёўняй палаца з’яўляецца Малахітавая зала.

Цяперашні будынак палаца (пяты) пабудаваны ў 1754–1762 гадах італьянскім архітэктарам Б. Ф. Растрэлі. Помнік архітэктуры пышнага елізавецінскага барока.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Эрмітаж
Катэгорыя:Палацы Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Збудаванні Расіі ў стылі барока
Катэгорыя:Рэзідэнцыі расійскіх манархаў
Катэгорыя:Славутасці Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Палацы-музеі
Катэгорыя:Руская архітэктура XVIII стагоддзя

Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Санкт-Пецярбургу
Палацавы мост

**Палацавы мост** () — развадны чыгунны мост цераз Няву ў Санкт-Пецярбургу. Злучае цэнтральную частку горада (Адміралцейскі востраў) і Васільеўскі востраў. Названы ў гонар Зімняга Палаца. З 1920-х гадоў да 1944 года меў назву **Рэспубліканскі**.

Знаходзіцца на восі Палацавага праезда і Біржавой плошчы. Даўжыня моста — 260,1 м, шырыня — 27,8 м. Складаецца з пяці пралётаў.

Разведзены двукрылы цэнтральны пралёт Палацавага моста — адзін з сімвалаў горада.

## Гісторыя 
Каля 1828 года інжынер П. П. Базен стварыў праект наплаўнога моста. У 1856—1912 гадах на гэтым месцы знаходзіўся Ісаакіеўскі наплаўны мост, на якім у 1879 годзе на ім былі ўсталяваны электрычныя ліхтары П. М. Яблачкава. Палацавы мост без архітэктурнага афармлення быў пабудаваны ў 1912—1916 гадах (інжынер А. П. Пшаніцкі і «Таварыства каломенскіх заводаў»). У 1939 годзе на мосце ўстаноўлена рашотка з чыгуну (архітэктар Л. А. Наскоў, скульптары І. У. Крастоўскі і М. М. Дзям’янаў). У 1956—1957 гадах на апорах маста ўстаноўлены парапеты з ружовага граніту. У 1967 і 1976 гадах Палацавы мост быў капітальна адрамантаваны.

## Гл. таксама 
* Развадны мост
* Масты Санкт-Пецярбурга

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Палацавы мост са спадарожніка. *Можна павялічыць*
* Графік разводкі мастоў на Няве. 
* Прагляд Палацавага моста з вэб-камеры

Катэгорыя:Масты цераз Няву
Катэгорыя:Развадныя масты Санкт-Пецярбурга
Кіраўска-Выбаргская лінія

**Першая лінія Пецярбургскага метрапалітэна**, таксама вядомая як **Кіраўска-Выбаргская** або Чырвоная лінія, злучае праз цэнтр паўднёва-заходні і паўночна-ўсходні раёны Санкт-Пецярбурга. У цяперашні час праходзіць праз Калінінскі раён і выходзіць за межы суб’екта Федэрацыі Санкт-Пецярбург. У яе складзе 19 станцый. Даўжыня — 29,57 км, сярэдні час паездкі па ўсёй лініі — каля 45 хвілін. Маюцца ўчасткі як глыбокага, так і неглыбокага залягання. Чырвоны колер лінія атрымала па аналогіі з першай лініяй маскоўскага метрапалітэна і па асноўным колеры савецкай эпохі.

## Станцыі 
* Плошча Леніна
* Плошча Паўстання
* Пушкінская
* Аўтава
* Станцыя метро Акадэмічная, Санкт-Пецярбург

Катэгорыя:Лініі Пецярбургскага метрапалітэна
Маскоўска-Петраградская лінія

**Другая лінія Пецярбургскага метрапалітэна**, таксама вядомая як **Маскоўска-Петраградская** або Сіняя лінія, злучае праз цэнтр паўднёвы і паўночны раёны Санкт-Пецярбурга. У цяперашні час пачынаецца ў Маскоўскім раёне і дасягае паўночнай часткі Выбаргскага раёна.

## Гісторыя 
Першы ўчастак лініі быў адкрыты 29 красавіка 1961 г. як адрэзак з 5 станцый «Тэхналагічны інстытут» — «Парк Перамогі».

## Станцыі 
* Неўскі праспект
* Сянная плошча
* Парнас
* Зорная
* Азяркі

Катэгорыя:Лініі Пецярбургскага метрапалітэна
Лахцінска-Правабярэжная лінія

**Лахцінска-Правабярэжная лінія** () (раней — **Правабярэжная лінія** ()) — чацвёртая лінія Пецярбургскага метрапалітэна, таксама вядомая як Аранжавая лінія, злучае поўдзень Васільеўскага вострава з паўднёва-ўсходнімі раёнамі Санкт-Пецярбурга на правым беразе Нявы. Першая цалкам падземная лінія Пецярбургскага метрапалітэна.

Да 7 сакавіка 2009 года ў склад Правабярэжнай лініі ўваходзіў участак 5-й лініі ад станцыі «Садовая» да станцыі «Каменданцкі праспект» (так званы «Прыморскі радыус»).

## Станцыі 
* Ладажская

Катэгорыя:Лініі Пецярбургскага метрапалітэна
Неўска-Васілеастроўская лінія

**Трэцяя лінія Пецярбургскага метрапалітэна**, таксама вядомая як **Неўска-Васілеастроўская** або Зялёная лінія, злучае праз цэнтр заходні і паўднёва-ўсходні раёны Санкт-Пецярбурга

## Гісторыя будаўніцтва 
У 1967—1979 гг. — адзіная лінія з аднатыпнымі станцыямі («гарызантальны ліфт»). Да арганізацыі скразнога руху па Фрунзенска-Прыморскай лініі ў 2009 годзе была адзінай лініяй, якая адпавядала сваёй першапачатковай назве (злучае левабярэжную частку Неўскага раёна з Васільеўскім востравам).

## Станцыі 
* Васілеастроўская

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лініі Пецярбургскага метрапалітэна
*
Theraphosa blondi

**Theraphosa blondi** — самы вялікі павук ў свеце. Здольны паляваць на рапух, жаб, яшчарак, мышэй і нават невялікіх змей.

Самы буйны прадстаўнік гэтага віду быў знойдзены ў Венесуэле ў 1965 годзе: размах яго лап дасягаў 28 сантыметраў (Кніга рэкордаў Гінеса).

## Гісторыя 
Упершыню быў апісаны французскім энтамолагам Латрэйлем ў 1804 г.

Катэгорыя:Павукі-птушкаеды
Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса
Фрунзенска-Прыморская лінія

**Пятая лінія Пецярбургскага метрапалітэна**, таксама вядомая як **Фрунзенска-Прыморская** або Фіялетавая лінія, злучае паўночна-заходнія раёны Санкт-Пецярбурга з цэнтрам горада і Фрунзенскім раёнам на яго паўднёвым усходзе.

Катэгорыя:Лініі Пецярбургскага метрапалітэна
Віяланчэль

**Віяланчэ́ль** — музычны інструмент, які належыць да групы струнна-смычковых інструментаў. Віяланчэль мае чатыры струны. (Ля-рэ-соль-до). Віяланчэль уваходзіць у склад Сімфанічнага аркестра.

## Гісторыя 
Віяланчэль з’явілася ў першай палове XVI стагоддзя са смычковых інструментаў народнага паходжання. Да канца XVIII стагоддзя выціснула гамбу. Класічныя ўзоры віяланчэлі стварылі італьянскія майстры XVII—XVIII стст. А. Амаці, Дж. Гварнеры, Д. Мантальяна і А. Страдывары.

## Музыканты, якія выкарыстоўвалі ў сваёй творчасці віяланчэль 
* Apocalyptica — фінскі гурт
* Rastrelli Cello Quartet

## Спасылкі 
* Інтэрнэт-таварыства віяланчэлі 


Катэгорыя:Басовыя музычныя інструменты
Поль Кагамэ

**Поль Кагамэ** (; нар. 23 кастрычніка 1957) — прэзідэнт Руанды з 2003 года (пераабраны ў жніўні 2010 года), атрымаўшы вядомасць актыўнай дзейнасцю па спыненню генацыду ў Руандзе.

Паходзіць з народнасці тутсі — этнічнай меншасці ў краіне. Сям’я хутка пераехала ва Уганду. У 1994, калі пачаўся генацыд у Руандзе, Кагамэ, які раней узначаліў эмігранцкі Руандыйскі патрыятычны фронт, заняў сталіцу Руанды Кігалі і хутка дабіўся спынення генацыду (аднак вядома, што РПФ таксама ўдзельнічаў у масавых забойствах). У 2003 годзе быў абраны прэзідэнтам Руанды. 9 жніўня 2010 года Кагамэ быў пераабраны прэзідэнтам, атрымаўшы, паводле афіцыйных звестак, 4 638 530 (93,08 %) галасоў.

Катэгорыя:Прэзідэнты Руанды
Юрыдычная асоба

**Юрыдычная асоба** — арганізацыя, якая мае ва ўласнасці, гаспадарчым веданні або аператыўным кіраванні адасобленую маёмасць, нясе самастойную адказнасць па сваіх абавязацельствах, можа ад свайго імя набываць і ажыццяўляць маёмасныя і асабістыя немаёмасныя правы, выконваць абавязкі, быць пазоўнікам і адказчыкам у судзе, якая прайшла ў вызначаным парадку дзяржаўную рэгістрацыю як юрыдычная асобы або прызнаная такой заканадаўчым актам.

Катэгорыя:Грамадзянскае права
Катэгорыя:Тыпы арганізацый
*
Катэгорыя:Карпаратыўнае кіраванне
Змова Фіеска ў Генуі

**Змова Фіеска ў Генуі** (ням. *Die Verschwörung des Fiesco zu Genua*) — другая драма нямецкага драматурга Фрыдрыха Шылера. У гэтай п'есе аўтар упершыню ў сваёй творчасці звяртаецца да жанру гістарычнай драмы. Сюжэт будуецца на няздзейсненым палітычным перавароце ў Генуі XV ст.

Шылер пачаў працу над п'есай у 1782 годзе пасля прэм'еры сваёй першай драмы «*Разбойнікі*» і прысвяціў яе свайму мінуламу настаўніку Якабу Фрыдрыху Абелю. П'есу ставілі 75 разоў (што было часцей за пастанову гётэўскага «*Гетса фон Берліхінгена*»).

## П'еса 
У «*Змове Фіеска ў Генуі*» Фрыдрых Шылер адлюстроўвае два супрацьлеглых грамадска-палітычных лагеры — лагер тыраніі і дэспатычнага самавольства, з аднаго боку, і лагер рэспубліканскай свабоды і грамадзянскага дабрабыту, з іншага. Іхняе сутыкненне і палітычнае спаборніцтва складаюць асноўны канфлікт трагедыі.

Канфлікт палітычных сістэм у п'есе ўдасканальваецца канфліктам характараў двух персанажаў, якія адзін аднаму супрацьстаяць. Калі Джанетына Дорыя ўвасабляе і абараняе прынцыпы эгаізма і дэспатызма, то рэспубліканец Верына — бескарысны змагар за грамадскі дабрабыт.

### Крыніцы 
У прадмове да п'есы Шылер пералічвае гістарычныя крыніцы, якімі ён карыстаўся:
* «*Змова графа Жана Луі Фіеска*» (фр. *La Conjuration du comte de Fiesque, 1639*) Жана-Франсуа дэ Гондзі
* «*Гісторыі валадарыння імператара Карла V*» (англ. *The history of the reign of Charles V*) Уільяма Робертсана ў нямецкім перакладзе 1779 года
* «*Падрабязныя гісторыка-палітычныя ведамасці аб рэспубліке Генуі*» Габерліна

Фактычны матэрыял аб змове і змоўшчыках Шылер чарпаў з кнігі англійскага гісторыка-асветніка Уільяма Робертсана.

## Літаратура 
* Ф. П. Шиллер. Фридрих Шиллер. Жизнь и творчество, Гослитиздат, М. 1955.

## Спасылкі 
Катэгорыя:П’есы Фрыдрыха Шылера
Катэгорыя:Літаратурныя творы на нямецкай мове
Каштарыс

**Каштарыс** — разлік (план) расходаў, якія маюць быць запланаваны на ажыццяўленне якой-небудзь дзейнасці.

**Каштарыс бюджэтных устаноў** — асноўны фінансава-планавы акт, які вызначае аб’ём, мэтавае накіраванне і паквартальнае размеркаванне асігнаванняў, прадугледжаных на ўтрыманне ўстаноў і арганізацый. З’яўляецца планам фінансавання ўстаноў і расходвання бюджэтных сродкаў. Прававое значэнне каштарысу — вызначэнне правоў і абавязкаў кіраўніка бюджэтнай установы па мэтавым выкарыстанні сродкаў, што адпускаюцца з адпаведнага бюджэту, а фінансавых органаў — абавязкі па забеспячэннні гэтых сродкаўмі ажыццяўленні кантролю за мэтавым іх выкарыстанні. Каштарысы падзяляюцца на *індывідуальныя*, *цэнтралізаваных мерапрыемстваў* і *зводныя*. Індывідуальныя каштарысы адлюстроўваюць асаблівасці асобнай установы. Для аднатыпных бюджэтных арганізацый устанаўліваюцца тыпавыя формы расходаў, што ўключаюць тры асноўныя раздзелы: агульныя звесткі пра ўстанову, агульную суму расходаў з рамеркаваннем па квартлах і накіраваннем расходаў; аператыўна-вытворчыя паказчыкі, неабходныя для вызначэння расходаў (колькасць штатных адзінак, абслугоўваемы кантынгент і інш.); разлікі па асобных расходных артыкулах.

**Каштарыс выдаткаў на вытворчасць** — вылічэнне планавай сумы затрат прадпрыемства, аб’яднання або галіны гаспадаркі на вытворчасць усёй прадукцыі і аказанне паслуг. Складаецца на пэўны каляндарны перыяд (год, квартал).

**Каштарыс выдаткаў на будаўніцтва** — сукупнасць нарматыўных разлікаў, якія вызначаюць памер усіх затрат, звязаных з будаўніцтвам (рэканструкцыяй) прадпрыемства, асобнага памяшкання, збудавання або іх комплексаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фінансы
Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Верталёт

thumb|Верталёт 1922
[thumb|250px|[Мі-24]]
[thumb|250px|[Мі-8 МСБ]]
**Верталёт** — аэрадынамічны лятальны апарат, які валодае ўласцівасцю рабіць узлёт і пасадку па вертыкалі, завісаць у паветры і перамяшчацца ў любым кірунку. Неабходныя для палёту пад’ёмная сіла і цяга ствараюцца адным ці некалькімі апорнымі вінтамі (прапеллерамі), якія круцяцца рухавіком (рухавікамі).

Аналагічны апарат з безматорнымі апорнымі вінтамі называецца аўтажырам або гірапланам.

## Класіфікацыя 
Развіццё верталёта праходзіць праз некалькі этапаў, такіх як усталяванне больш дасканалых рухавікоў, электроннага абсталявання і выкарыстанне розных вузлоў і дэталяў.

* Першае пакаленне. Верталёты першага пакалення з’явіліся ў 1950-х гадах. На іх усталяваныя поршневыя рухавікі, якія дазвалялі развіваць малыя хуткасці, яны маюць нізкі патэнцыял і невялікую адлегласць палёту. Да гэтага пакалення рахуюць наступныя мадэлі: S-51, S-58, HTK-1, Bell-47, HSL-1, Мі-1, Мі-4, Ка-10, Ка-18 і іншыя.
* Другое пакаленне. Верталёты другога пакалення з’явіліся ў 1960-х гадах. Яны аснашчаны газатурбіннымі рухавікамі, што спрыяе значнаму павелічэнню прапускной здольнасці і паляпшэнню лётных характарыстык. У іх палепшаная канструкцыя апорных і хваставых вінтоў, выкарыстоўвалася сістэма аўтаматычнай стабілізацыі ў палёце. Да гэтага пакалення верталётаў належаць Bell 204, Bell 205, Bell 206 і Bell 209, S-16, S-26, S-64 і S-65, Kaman HH-43, UH-2, Hiller OH-5, Huages OH-6, Ка-22, Ка-25 і Ка-26, Мі-2, Мі-6, Мі-8, Мі-10 і іншыя.
* Трэцяе пакаленне. Верталёты трэцяга пакалення з’явіліся яшчэ ў пачатку 1970-х. У іх палепшылі агульную структуру, аэрадынамічныя ўласцівасці, цалкам распрацавалі новае электраабсталяванне, яны маюць высокую эканомію паліва. Да гэтага пакаленню мадэлі адносяць Bell-222 і Bell-230, McDonnell Duglas AH-64, Bo-105, S-70, Puma, Dofen, Linx, Мі-24, Ка-23 і іншыя.
* Чацвёртае пакаленне. Верталёты чацвёртага пакалення з’явіліся ў сярэдзіне 1970-х гадоў. У іх прыняла шырокае прымяненне кампазіцыйных матэрыялаў, палепшаны электрычныя ўстаноўкі, што дазваляе ім працаваць у складаных умовах надвор’я і ноччу. Да гэтага пакалення адносяць мадэлі EC-120, S-76S+, Ка-27, Ка-29, Ка-31, Ка-32, Мі-26 і Мі-34.
* Пятае пакаленне. Пятае пакаленне верталётаў з’явілася ў пачатку 1990-х. Яны цалкам камп’ютарызаваныя, кіруюцца з выкарыстаннем шматфункцыянальных індыкатараў, сучаснай лічбавай сістэмы кіравання палётам. Да гэтага пакалення могуць быць аднесены мадэлі RAH-66, EH-101, NH-90, V-22, Ec-135, Eurocopter Tiger, Мі-38, Мі-46, Ка-50, Ка-62, Ка-226 і многія іншыя.

## Гл. таксама 
* Аляксей Міхайлавіч Чарамухін

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Канверт

thumb|Канверт
**Канве́рт** (,  — пакрываць) — абалонка для ўкладання, захоўвання і перасылкі папер або плоскіх прадметаў, звычайна пісем. Найбольш распаўсюджаныя паштовыя канверты.

### Класіфікацыя па памерах і наяўнасці акна 
У залежнасці ад памераў вылучаюць канверты тыпаў *С6*, *DL* (для вясельных запрашэнняў), *C5*, *C4* і *B4*:

Канверты памерамі 114 × 162 мм (*С6*), 110 × 220 мм (*DL*), 162 × 229 мм (*C5*) могуць вырабляцца з вокнамі на месцы зоны адрасу адрасата і іх абазначаюць: *C6/О*; *DL/О*; *C5/О*.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пошта
Катэгорыя:Канцтавары
Катэгорыя:Філатэлістычныя тэрміны
Катэгорыя:Упакоўка
Варэна (Ламбардыя)

**Варэна** () — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Лека.

Насельніцтва складае 859 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 77 чал./км². Займае плошчу 11 км². Паштовы індэкс — 23829. Тэлефонны код — 0341.

Заступнікам населенага пункта лічыцца Святы Георгій Перамаганосец.

## Дэмаграфія 
Дынаміка насельніцтва:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:1500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 1129
  bar:1871 from:0 till: 1005
  bar:1881 from:0 till: 996
  bar:1901 from:0 till: 1283
  bar:1911 from:0 till: 1246
  bar:1921 from:0 till: 1023
  bar:1931 from:0 till: 956
  bar:1936 from:0 till: 879
  bar:1951 from:0 till: 939
  bar:1961 from:0 till: 919
  bar:1971 from:0 till: 812
  bar:1981 from:0 till: 799
  bar:1991 from:0 till: 823
  bar:2001 from:0 till: 846
PlotData=
  bar:1861 at: 1129 fontsize:S text: 1.129 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 1005 fontsize:S text: 1.005 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 996 fontsize:S text: 996 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 1283 fontsize:S text: 1.283 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 1246 fontsize:S text: 1.246 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 1023 fontsize:S text: 1.023 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 956 fontsize:S text: 956 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 879 fontsize:S text: 879 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 939 fontsize:S text: 939 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 919 fontsize:S text: 919 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 812 fontsize:S text: 812 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 799 fontsize:S text: 799 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 823 fontsize:S text: 823 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 846 fontsize:S text: 846 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Па даных  ISTAT

## Гл. таксама
Анікшты

**Ані́кшты**, таксама **Анікшчэй** () — горад у паўночнай Літве. Адміністрацыйны цэнтр Анікштаўскага раёна Уцянскага павета.

Праз горад праходзіць чыгунка Панявеж — Свянцяны. Размешчаны за 100 км ад Вільні і за 52 км ад Уцяны, на рацэ Швянтойі (Святой, прыток Віліі). Анікшты знаходзяцца ў этнаграфічным рэгіёне Аўкштота.

## Гісторыя 
Першыя згадкі паселішча датаваны 1442 годам. У XVI ст. пабудаваны двор Радзівілаў. Магдэбургскае права Анікшты атрымалі 17 студзеня 1792 года прывілеем вялікага князя Станіслава Аўгуста Панятоўскага.

Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай горад апынуўся ў складзе Расійскай імперыі. Жыхары горада актыўна ўдзельнічалі ў паўстаннях 1830—1831 і 1863—1864 гадоў, а ў наваколлі горада дзейнічала майстэрня па вытворчасці зброі для паўстанцаў.

У 1902 годзе пабудавана водная электрастанцыя. Большасць насельніцтва Анікштаў была яўрэямі, якія практычна ўсе знішчаны нацыстамі у гады Другой сусветнай вайны. Пасля 1920 года Анікшты ў складзе Літоўскай рэспублікі, з 1940 года ў складзе Літоўскай ССР. З 1990 года ў складзе Літоўскай Рэспублікі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1442 годзе
Мекнес

**Мекнес** (араб. مكناس) — адзін з чатырох імперскіх гарадоў Марока, помнік Сусветнай спадчыны. Заснаваны каля Х ст. Важны эканамічны цэнтр паўночна-заходняй часткі краіны. Размешчаны ў 130 км ад сталіцы Рабат і ў 60 км ад Феса. Хуткасная шаша A2 паміж гэтымі двума гарадамі праходзіць праз Мекнес. Аўтадарогай даўжынёй 300 км Мекнес злучаны з Касабланкай. Адміністрацыйны цэнтр рэгіёну Мекнес-Тафілалет.

## Насельніцтва 
Колькасць насельніцтва 536 тыс. чал (2004). Доля насельніцтва маладзейшых за 25 гадоў складае каля 60%.

## Гаспадарка 
Гандлёвы цэнтр сельскагаспадарчага раёна (аліўкі, вінаград, цытрусэвыя). Прадпрыемствы харчовай, тэкстыльнай, хімічнай, цэментнай, дрэваапрацоўчай прамысловасці. Саматужная вытворчасць ганчарных і скураных вырабаў.

## Транспарт 
Вузел аўтадарог. Міжнародны аэрапорт.

## Навука і культура 
Універсітэт. Музеі: мусульманскага мастацтва, народнага мастацтва.

## Славутасці
Асноўныя славутасці Мекнеса пабудаваны падчас праўлення Ісмаіла ібн Шэрыфа. Да іх ліку адносіцца масіўная гарадская сцяна з квадратнымі вежамі і дзевяццю багата арнаментаванымі варотамі. Царская стайня Руа — адна з самых вялікіх у свеце, разлічана на размяшчэнне 12000 жарабцоў. Таксама поспехам сярод турыстаў карыстаюцца сады, для арашэння якіх зроблена вадасховішча плошчай 4 га.

Непадалёк ад Мекнеса распасціраюцца руіны антычнага Валюбіліса і гарадок Мулай-Ідрыс — сталіца першага мараканскага кіраўніка, Ідрыса.

Выява:Bab El-Khemis.jpg|Гарадскія вароты
Выява:Royal stables, Meknes.jpg|У царскіх стайнях
Выява:Meknes Medersa Bou Inania.jpg|Медрэсэ Боў Інаніа
Выява:Medersa bou inania meknes.jpg|Медрэсэ Боў Інаніа

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Марока
Дзяржаўны Літаратурна-мемарыяльны музей Ф. М. Дастаеўскага (Санкт-Пецярбург)

**Дзяржаўны Літаратурна-мемарыяльны музей Ф. М. Дастаеўскага, Санкт-Пецярбург**, Адрас: Кавальскі завулак, 5 / 2 - адзін з шасці расійскіх музеяў вялікага пісьменніка. 

Ідэю стварэння музея выношвала удава пісьменніка Ганна Рыгораўна Дастаеўская. У 1917 годзе яна пакінула Санкт-Пецярбург і праз год памерла ў поўнай адзіноце ўдалечыні ад дзяцей і ўнукаў. Усе прадметы, якія знаходзіліся ў доме, дзе жыў Дастаеўскі, былі здадзены ёю пры ад'ездзе з Пецярбурга на адзін са складоў на захоўванне і пасля зніклі, а матэрыялы архіва, за некаторымі выключэннямі, трапілі ў дзяржаўныя архівы. 

У 1960-я з ініцыятывай адкрыцця і праектам музея ў Кавальскім завулку, у доме, дзе пісьменнік правёў апошнія гады жыцця, выступіў архітэктар-мастак Георгій Уладзіміравіч Піёнтэк. У гэтым доме Ф. М. Дастаеўскі пасяліўся з сям'ёй у кастрычніку 1878 года і пражыў да дня сваёй смерці - 28 студзеня (9 лютага) 1881 г. Музей быў адкрыты да 150-годдзя з дня нараджэння пісьменніка ў 1971 годзе. Вялікі ўклад у стварэнне музея ўнёс ўнук пісьменніка Андрэй Фёдаравіч Дастаеўскі (1908-1968), які сабраў каштоўную калекцыю, прысвечаную памяці яго знакамітага дзеда, - пасля яна стала асновай музея. Сямейныя рэліквіі перадала і ўнучатая пляменніца Дастаеўскага Марыя Уладзіміраўна Савасцьянава. 

Музей займае два паверхі. На другім паверсе знаходзяцца кватэра пісьменніка і асноўная экспазыцыя. Кватэра пісьменніка - кутняя, як практычна ўсе яго 20 пецярбургскіх кватэр. Інтэр'еры пакояў адноўлены па ўспамінах сучаснікаў і архіўных матэрыялах. Прадстаўлены сапраўдныя рэчы з сям'і пісьменніка і кнігі, падораныя музею яго нашчадкамі. Экспазіцыя распавядае пра жыццё і творчасць Дастаеўскага. 
Ёсць кніжная шафа, у якой прадстаўленыя пераклады твораў пісьменніка на іншыя мовы (у тым ліку, на беларускую, кніга падорана ў ліпені 2005 года).

Катэгорыя:Музеі Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Фёдар Дастаеўскі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1971 годзе
Катэгорыя:Літаратурна-мемарыяльныя музеі Расіі
Катэгорыя:Персанальныя музеі Расіі
Brachypelma smithi

**Brachypelma smithi** — від павукоў-птушкаедаў з роду *Brachypelma*.

Жыве ў раёнах ціхаакіянскага ўзбярэжжа Мексікі і на поўдні ЗША. Аддае перавагу вільготным месцам пражывання, хаваецца ў хмызняках.

Чырвонакаленныя павукі-птушкаеды — адны з самых папулярных відаў павукоў, якіх разводзяць ў няволі, з прычыны іх вялікага памеру і яркай афарбоўкі. З-за рэзкага зніжэння колькасці чырвонакаленных павукоў-птушкаедаў паводле пагаднення CITES гэты від быў аднесены да спісу забароненых да адлову ў мэтах продажу жывёл, а таксама быў ўведзена забарона на ўвоз або вываз любых павукоў роду Brachypelma.

Катэгорыя:Павукі-птушкаеды
Араны

**Араны**, часам **Варэна** () — горад у Літве, адміністрацыйны цэнтр Аранскага раёна Аліцкага павета. Горад размешчаны ў гістарычнай вобласці Дзукія. Знаходзіцца на раце Аране за 81 км ад Вільні.

## Гісторыя 
Араны ўпершыню ўпамінаюцца ў пісьмовых крыніцах у 1413 годзе, таксама згадвалася назва Вараны і Вараніі.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Араны абвешчаны часткай Беларускай Народнай Рэспублікі:

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Феафіл Іванавіч Анісовіч (1911—1988) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, афарміцель.
* Мікалоюс Чурлёніс (1875—1911) — літоўскі кампазітар і мастак

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Герберт Уэлс

**Герберт Джордж Уэлс** (;  — ) — брытанскі пісьменнік і публіцыст. Аўтар вядомых навукова-фантастычных раманаў «Машына часу», «Чалавек-невідзімка», «Вайна светаў» і іншых, дзякуючы якім і стаў сусветна вядомым празаікам. Акрамя гэтага, менавіта з-за сваёй творчасці ў сферы навукова-фантастычнай літаратуры і застаўся ў памяці наступных пакаленняў. Фактычна, з'яўляецца адным з "бацькоў" літаратурнага жанра, як і Жуль Верн з Х'югам Гернсбекам. Прыхільнік фабіянства, а таксама, згодна некаторым крыніцам, крытычнага сацыялізму.

Скончыў Лонданскі ўніверсітэт (1888). Доктар біялагічных навук (1942).

Першы літаратурны твор — аповесць «Арганаўты хронасу» (1888; накід рамана «Машына часу», 1895). Аўтар сацыяльна-палітычных твораў, напісаных у навукова-фантастычным жанры: «Востраў доктара Мора» (1896), «Чалавек-невідзімка» (1897), «Вайна светаў» (1898), «Першыя людзі на Месяцы» (1901), «Ежа багоў» (1904), «У дні каметы» (1906) і інш.; сацыяльна-бытавых раманаў: «Колы фартуны» (1896), «Каханне і містэр Люішэм» (1900), «Кіпс» (1905), «Анна-Вероніка» (пра эмансіпацыю жанчыны), «Тона-Бенге» (абодва 1909), «Білбі» (1915) і інш.; .раманаў-трактатаў: «Сучасная утопія» (1905), «Новы Макіявелі» (1911) і інш. У рамане «Вызвалены свет» (1914) узнята праблема выкарыстання атамнай энергіі ў ваенны і мірны час, у кнізе артыкулаў «Вайна, якая скончыць з войнамі» (1914) і рамане «Містэр Брытлінг п’е чашу да дна» (1916) адлюстраваны супярэчлівыя адносіны да І сусветнай вайны. Выступіў з антыфашысцкімі раманамі: «Напярэдадні» (1927), «Самадзяржаўе містэра Паргема» (1930), аповесцю «Гулец у кракет» (1936) і інш. Прапаганда рэлігіі ў аповесцях «Бог — нябачны кароль», «Душа епіскапа» (абедзве 1917) і інш. Аўтар навукова-папулярнай кнігі «Навука жыцця» (т. 1—3, 1930; з Дж. Хакслі), шматлікіх п’ес, кінасцэнарыяў і інш. Уражанні ад паездак у Расію ў кнігах «Расія ў змроку» (1920), «Вопыт аўтабіяграфіі» (1934).

На беларускую мову яго асобныя раманы перакладалі Т. Тамашэвіч і інш. Многія яго творы экранізаваны.

## Беларускія пераклады 
* Вайна ў паветры. — Мн., 1931;
* Першыя людзі на Месяцы / Гербэрт Уэльс; / Пер. *з руск.* Ц. Зарэчнага. — Мн.: БДВ, 1931. — 144 с.
* На дне акіяна. — Мн., 1939;
* Вайна сусветаў; Чалавек-невідзімка / Г. Уэлс; Пер. *з руск.* В. Тамашэвіча, М. Зарэмбы. — Мн.: Юнацтва, 1997. — ISBN 985-05-0135-9
* Чалавек, які ўмеў рабіць цуды

## Літаратура 
* Уэлс // БЭ у 18 т. Т. 16. Мн., 2003.

Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
Разбойнікі (п’еса)

**Разбойнікі** () — першая драма Фрыдрыха Шылера, напісаная ў 1781 годзе. З'яўляецца яскравым узорам шцюрмерскай драматургіі. Прэм'ера «Разбойнікаў» адбылася 13 студзеня 1782 года ў Мангайме, Германія. Яна была напісана ў перыяд заняпаду нямецкага літаратурнага кірунку буры і націску і разглядалася некаторымі даследчыкамі, літаратурным творам, які паўплываў на развіццё еўрапейскай меладрамы. П'еса шакіравала мангеймскую публіку. У гэту ж ноч пастанова драмы Шылера стала сенсацыяй.

## Крыніцы 
Сюжэт «Разбойнікаў» быў падказаны Шылеру аповесцю Шубарта «Да гісторыі чалавечага сэрца» (ням. *Zur Geschichte des menschlichen Herzens, 1775*). У Шубарта таксама выяўленыя два браты: старэйшы, Карл, вядзе развязаны вобраз жыцця, але пры гэтым з'яўляецца высакародным і сумленным юнаком, малодшы, Вільгельм, — крывадушны і разважлівы злодзей, які носіць маску дабрадзейнасці. Карл просіць айца дараваць яму яго правіны, але Вільгельм хавае яго лісты і тым самым выганяе старэйшага брата з дому. У далейшым Карл выратоўвае бацьку ад нападу разбойнікаў, які падстроіў Вільгельм, каб завалодаць бацькоўскай спадчынай.

Калі за аснову сюжэта драмы Шылер браў аповесць свайго старэйшага сучасніка, то вобраз разбойніка Моора і яго шайкі быў падказаны драматургу англійскімі народнымі баладамі аб дабрачынным разбойніке Робін Гудзе, дзе той выступае як народны мсцівец за несправядлівасці вышэйшых класаў, як член маламожных і вораг несправядлівых кіраўнікоў, карыслівых папоў і багацеяў.

## Сюжэт 
З першых сцэн драмы ўзнікае востры драматычны канфлікт. Франц Моор робіць падседы супраць свайго брата Карла, дабіваючыся таго, каб айцец адмовіў яму ў спадчыне. Карл Моор бачыць у гэтым новае праяўленне несправядлівасці, наогул пануючай у свеце, і калі раней ён толькі абураўся фактам існавання зла, то зараз паўстае супраць усяго чалавечага ўпарадкавання, — ён становіцца завадатарам разбойніцкай шайкі. У той час як адзін брат, Франц, пайшоў па шляху злачынства дзеля дасягення сваіх эгаістычных мэтаў, другі брат, Карл, таксама стаўшы на злачынны шлях, кіруецца не прагай уласнай адплаты, а жаданнем здзейсніць сацыяльную помсту ў дачыненні да ўсіх прыгнятальнікаў.

Варажба паміж братамі ўдасканальваецца іх спаборніцтвам у каханні да прыгожай Амаліі, якая кахае Карла, нягледзячы на ўсе наветы Франца, які імкнецца заваяваць яе прыхільнасць. Франц даходзіць у сваёй злачыннасці да таго, што хоча замарыць бацьку голадам.

Імкліва развіваючыяся падзеі завяршаюцца фіналам, у якім загінае Франц, Амалія, старык Моор (бацька двух братоў), а Карл выракаецца ад свайго бунту.

## Пераклад на беларускую 
«Разбойнікі» былі перакладезныя на беларускую мову Піменам Панчанкам.

## Літаратура 
* Ф. П. Шиллер. Фридрих Шиллер. Жизнь и творчество, Гослитиздат, М. 1955.
* В. Жирмунский. Очерки по истории классической немецкой литературы, изд. «Художественная литература», Ленинград 1972

## Спасылкі 
Катэгорыя:П’есы Фрыдрыха Шылера
Катэгорыя:Творы 1781 года
Заходні Берлін

**Заходні Берлін** (, , ) — асаблівае палітычнае ўтварэнне, якое існавала з 1949 па 1990 год на тэрыторыі амерыканскага, французскага і брытанскага сектараў акупацыі Берліна. Заходні Берлін быў анклавам, з усіх бакоў акружаны тэрыторыяй ГДР, якая ўключала ў сябе савецкую зону акупацыі ўласна Германіі плюс савецкі сектар у Берліне (Усходні Берлін).

Плошча 480 км², Быў падзелены на 12 гарадскіх раёнаў. Насельніцтва 1,9 млн чал. (1987).

## Гісторыя 
Утвораны пасля II сусветнай вайны. Статус Заходняга Берліна ў перыяд яго існавання вызначаўся сукупнасцю чатырохбаковых дагавораў СССР, Вялікабрытаніі, ЗША і Францыі (Ялцінская канферэнцыя). Органы ўлады Заходняга Берліна былі падкантрольныя ваеннай адміністрацыі акупацыйных улад.

23.6.1948 на Заходні Берлін пашырылася грашовая рэформа, праведзеная ў Заходняй Германіі. У адказ на гэта 24.6.1948 СССР перакрыў дарогі з Берліна на захад і ўстанавіў блакаду Заходняга Берліна (працягвалася 324 дні). Увесь гэты час жыццядзейнасць Заходняга Берліна праз «паветраны мост» забяспечвала авіяцыя саюзнікаў. 5.12.1948 у Заходнім Берліне праведзены выбары ў гарадскі парламент, 1.10.1950 прынята асобная заходнеберлінская канстытуцыя. У 1961 па рашэнню ўрада ГДР узведзена сістэма ўмацаванняў уздоўж мяжы Заходняга Берліна (Берлінская сцяна).

У 1971 прынята 4-баковае пагадненне, якое ўрэгулявала статус Заходняга Берліна як асобнай палітычнай адзінкі. У адрозненне ад Усходняга Берліна, які ўваходзіў у Германскую Дэмакратычную Рэспубліку і з'яўляўся, больш за тое, яе сталіцай, Заходні Берлін не быў часткай Федэратыўнай Рэспублікі Германія, ён не лічыўся федэральнай зямлёй, яго прадстаўнікі не мелі права голасу ў бундэстагу, а грамадзяне былі вызваленыя ад воінскай павіннасці. Вярхоўнай уладай у горадзе з'яўлялася трохбаковая ваенная камендатура. Заканадаўчую ўладу ажыццяўляла палата дэпутатаў (парламент), што выбіраюцца насельніцтвам на 4 гады, выканаўчую — Сенат Берліна (урад) на чале з кіруючым бургамістрам. Канстытуцыя ФРГ тут не дзейнічала, тым не менш, Заходні Берлін выкарыстоўваў у якасці валюты нямецкую марку ФРГ. Існаваў наземны і паветраны калідор, які злучаў Заходні Берлін і ФРГ.

Заходні Берлін быў буйным прамысловым цэнтрам — (машынабудаванне, хіміка-фармацэўтычная, харчовая, швейная прамысловасць). Асноўны знешнегандлёвы партнёр — ФРГ. Пасля аб'яднання ГДР і ФРГ (3.10.1990) асобны статус Заходняга Берліна скасаваны, абедзве часткі Берліна зліліся.

Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Берлін
Катэгорыя:1949 год у Берліне
Катэгорыя:1950-я ў Берліне
Катэгорыя:1960-я ў Берліне
Катэгорыя:1970-я ў Берліне
Катэгорыя:1980-я ў Берліне
Катэгорыя:1990-я ў Берліне
Морфа Менелай

**Морфа Менелай** (*Morpho menelaus*) — матылёк з сямейства *Nymphalidae* атраду Лускакрылыя.

Колер зіхоткіх яркіх з металічным бляскам крылаў да цёмна-сіняга. Сустракаюцца асобіны і з прамежкавай афарбоўкай — блакітная, цёмна-блакітная, сіняя.

Катэгорыя:Німфаліды
Стакгольмскі метрапалітэн

**Стакгольмскі метрапалітэн** (швед. *Stockholms tunnelbana*) — сістэма ліній метрапалітэна ў Вялікім Стакгольме, адзіны ў Швецыі. Быў адкрыты 1 кастрычніка 1950 года. Уладальнікам з’яўляецца кампанія SL. Кантракт на абслугоўванне метрапалітэна заключаецца на конкурснай аснове і ў цяперашні час падпісаны з кампаніяй Veolia Transport.

Сістэма ўключае 100 станцый на трох разгалінаваных лініях, агульная працягласць якіх складае 105,7 км. 47 станцый падземныя, 53 станцыі наземныя або надземныя. Рух на лініях левабаковы, бо на момант адкрыцця метро ў Швецыі быў левабаковы рух.

Стакгольмскі метрапалітэн вядомы незвычайным афармленнем некаторых станцый (у асноўным цэнтральных), яго называюць «самай доўгай мастацкай галерэяй ў свеце».

## Даты 
* 9 верасня 1951 года на Зялёнай лініі адкрыты 5 станцый.
* 26 кастрычніка 1952 года на Зялёнай лініі адкрыты 17 станцый.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Storstockholms Lokaltrafik (SL)
Стакгольмскі трамвай

**Стакгольмскі трамвай** — зборная назва розных трамвайных сістэм Стакгольма. На канец 2007 года ў Стакгольме дзейнічала некалькі незвязаных трамвайных ліній.

У мінулым Стакгольм меў развітую сетку гарадскіх трамваяў, але яна была канчаткова зачынена ў 1967 годзе падчас пераходу Швецыі на правабаковы рух. Захаваліся толькі лініі Lidingöbanan і Nockebybanan, якія цалкам праходзяць па выдзеленай паласе.

## Djurgårdslinjen 
Djurgårdslinjen (маршрутны нумар 7) — гістарычная трамвайная лінія. Была зачыненая ў 1967 годзе разам з усімі астатнімі гарадскімі трамвайных лініямі Стакгольма, але ў чэрвені 1991 года была адноўлена энтузіястамі-аматарамі трамвая ў якасці музейнай (з выкарыстаннем старых вагонаў). Лінія выконвае таксама і функцыю грамадскага транспарту.
Працягласць лініі — 2,9 км, 10 прыпынкаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Djurgårdslinjen 
* Афіцыйны сайт стакгольмскага транспартнага кіравання

Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Швецыі
Катэгорыя:Транспарт Стакгольма
Талінскі ўніверсітэт

**Талінскі універсітэт** (ТЛУ) (эст. Tallinna Ülikool (TLÜ)) — адзін з трох вядучых універсітэтаў Эстоніі.

Знаходзіцца ў сталіцы Эстоніі, горадзе Таліне.

ТЛУ створаны ў 2005 годзе на базе Талінскага педагагічнага універсітэта. Гісторыя станаўлення універсітэта бярэ пачатак з 15 верасня 1919 года, калі ў Таліне была ўтворана Талінская настаўніцкая семінарыя.

Першым рэктарам ТЛУ стаў Маці Хейдметс. У лютым 2006 года рэктарам ТЛУ абраны Рэйн Раўд. З 2011 года рэктар Ційт Ланд (Tiit Land).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Універсітэты Таліна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:1919 год у Таліне
Катэгорыя:З’явіліся ў 2005 годзе
Катэгорыя:2005 год у Таліне
Папера

right|thumb|200px|Вытворчасць пульпы
**Папера** () — матэрыял у выглядзе лістоў для пісання, малявання, упакоўкі і г. д., які атрымоўваюць з цэлюлозы: з раслін, а таксама з другсыравіны (рыззя і макулатуры).

## Вытворчасць 
Упершыню вырабілі паперу ў Кітаі ў 105 годзе. Вядомая тэхналогія выпрацоўкі яе была прымітыўнай, але галоўным было яе стварэнне. Да гэтага скруткі з папірус былі ў старажытным Егіпце: гэтыя скруткі да пэўнай ступені можна лічыць паперай, па тэхналогіі вырабу абодва віды паперы былі вельмі падобныя, хоць розніца была ў матэрыяле.

Асноўнымі кампанентамі паперы з’яўляюцца цэлюлоза і драўняная маса. Для прадастаўлення паперы пэўных аптычных і тэхналагічных уласцівасцяў да асноўнай масы дадаюць разнастайныя прымесі (дробна размолатыя мінеральныя сумесі: клеі, фарбавальнікі, напаўняльнікі і г.д.).

Праклейку паперы праводзяць паверхневых метадам, гэта значыць клей наносяць на паверхню паперы. Для гэтага выкарыстоўваюць мадыфікаваны крухмал ці натрыевую соль карбоксіментылцэлюлозы. Соль таксама можна ўводзіць у масу, тады выкарыстоўваецца каніфольны, каніфольна-парафінавы або сінтэтычны клей. Праклейка павышае гідрафобнасць паперы, спрыяе лепшаму ўспрыманню друкарскай фарбы, што асабліва важна для паперы, якая прызначана для друку спосабам плоскага афсетнага друку.

Увод у папяровую масу напаўнянльнікаў (кааліну, Тальку, гіпсу, двухвокісу тытану, крэйды і іншых) павышае яе паверхневую гладкасць, памяншае празрыстасць паперы. Празмернае ўвядзенне напаўняльнікаў выклікае моцнае пыленне і памяншае паверхневую трываласць паперы, што прыводзіць да вышчыпвання асобных частак, наліпанне іх на Дэкель афсетнага цыліндру і зніжэнне якасці друкаваных адбіткаў. З іншага боку, частыя прыпынкі друкарскай машыны для выдалення дэкелю значна зніжаюць прадукцыйнасць друкарскай машыны і не забяспечваюць ідэнтычнасці тыражных адбіткаў. Для ліквідацыі падобных з’яў у афсетную паперу ўводзяць менш напаўняльнікаў, чым у паперу, прызначаную для друку іншымі спосабамі.

Для вырабу высакаякаснай кніжна-часопіснай і мастацкай прадукцыі выпускаюць мелаваную паперу. Гладкасць і бялізна мелаванай паперы дасягаецца за кошт нанясення на паверхню паперы мінеральнай суспензіі вокісу барыя. Пасля нанясення паверхневага слоя паперу сушаць і потым каландруюць на суперкаландрах.

Друкарская папера выпускаецца як у рулонах, так і ў лістах таўшчынёй ад 0,05 да 0,5 мм і масай квадратнага метра да 300 г.

## Віды паперы 
* Друкавальная папера
* Упаковачная папера
* Туалетная папера
* Ватман

## Гл. таксама 
* Выцінанка

## Спасылкі 
* Віртуальны музей туалетнай паперы 
* Журнал «Папера і Жыццё» 


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Упаковачныя матэрыялы
Катэгорыя:Мастацкія матэрыялы
Катэгорыя:Канцтавары
Мікраскоп

**Мікраскоп** (грэч. μικρός — маленькі і σκοπέω — гляджу) — прыбор, прызначаны для атрымання павялічаных выяваў, а таксама вымярэння аб’ектаў або дэталяў структуры, нябачных няўзброеным вокам. Уяўляе сабой сукупнасць лінз.

Сукупнасць тэхналогій вырабу і практычнага выкарыстання мікраскопа называюць мікраскапіяй.

## Галерэя мікраскопаў 

File:LaborMik2.jpg| Laboratory microscope
File:LaborMik1.jpg| Binocular laboratory microscope
File:SidJen.jpg| Microscope binoviewers
File:SztereoMik.jpg| Stereo-microscope
File:Stereomic.png| Modern stereomicroscope optical design
File:Objektiv2.jpg| Microscope objectives
File:Objektiv1.jpg| Microscope objectives
File:Objektiv4.jpg| Microscope objectives
File:Huygens.JPG| Microscope eyepieces
File:Merook.JPG| Microscope measuring eyepiece
File:Zeissok.JPG| Stereo-microscope eyepiece
File:Okular02.jpg| Microscope eyepiece
File:Okular01.jpg| Microscope eyepiece

 

## Механічныя часткі мікраскопаў 

File:Korasztal.jpg|
File:Revolver02.jpg|
File:Tubustarto.jpg|
File:MikTub.jpg|
File:Talpazat.jpg|
File:Rekesz.jpg|
File:Kondenzor01.jpg|
File:Kondenzor.jpg|
File:Foglec.jpg|
File:Elesseg.jpg|
File:Asztal.jpg|


Катэгорыя:Оптыка
Ош (Кыргызстан)

**Ош** () — горад рэспубліканскага падпарадкавання ў Кыргызстане, адміністрацыйны цэнтр Ошскай вобласці. Насельніцтва — 281,7 тыс. чал. (2017). Другі па велічыні горад Кыргызстана, афіцыйная назва «Паўднёвая сталіца».

## Геаграфія 
Ош знаходзіцца на поўдні Кыргызстана, за 300 км на паўднёвы захад ад Бішкека (700 км па дарозе). Горад размешчаны ва ўсходняй частцы Ферганскай даліны, ля выхаду ракі Ак-Буўра (Акбура) з перадгор'яў Алайскага хрыбта, на вышыні ад 870 да 1110 м.
## Насельніцтва 
## Культура 
* Ошскі Дзяржаўны акадэмічны ўзбекскі музычна-драматычны тэатр імя Бабура
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Лаўрэнцій Іванавіч Царэнка (1914—1976) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).
* Вячаслаў Уладзіміравіч Шаўчук (нар. 1949) — беларускі вучоны ў галіне калоіднай хіміі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Кыргызстана
Дунайка

**Дунайка** — рака ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці, правы прыток ракі Вепрынка (басейн Дняпра). Даўжыня 9,1 км. Пачынаецца за 2,5 км на паўночны захад ад вёскі Грыбава Слабада, вусце на паўночнай ускраіне вёскі Збышын. Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Друці
Катэгорыя:Рэкі Кіраўскага раёна
Дунай (басейн Нёмана)

**Ду́най** — рака ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Нявіша (басейн Нёмана). Даўжыня 11 км. Пачынаецца на паўднёвы захад ад вёскі Трайгі, упадае ў Нявішу на ўсход ад вёскі Вялікія Пугачы. На працягу 3,5 км каналізаваная (ад вытоку да вёскі Лычкаўцы).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Котры
Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёна
Думанка

**Дума́нка**, **Дама́нка** — рака ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Рудня (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 4 км. Пачынаецца за 3,5 км на захад ад былой вёскі Марковічы Запольскага сельсавета, вусце каля той жа вёскі. У вярхоўі цячэ па лясістай мясцовасці.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-36-14. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1981 год.

Катэгорыя:Басейн Усвячы
Катэгорыя:Рэкі Віцебскага раёна
Рудня (рака)

**Ру́дня** — рака ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Усвяча (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 21 км. Плошча вадазбору 88 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,28 ‰. Пачынаецца за 4 км на паўднёвы захад ад вёскі Кавалёва. Вусце за 0,5 км на ўсход ад вёскі Новааляксандраўка.

Асноўны прыток — Думанка (справа).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Усвячы
Катэгорыя:Рэкі Віцебскага раёна
Паштальён

[thumb|Жанчына-паштальён на веласіпедзе. Франузскі музей [Пошта|пошты]]
**Паштальён** (ад ) — служачы паштовага ведамства; чалавек, які разносіць пошту, г.зн. лісты, газеты і пасылкі, тэлеграмы і паштовыя пераводы.

## Гл. таксама 
* Паштовая скрыня

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пошта
Дыеўка

**Ды́еўка** — рака ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Гаць (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 15 км. Плошча вадазбору 62 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰. Пачынаецца з сеткі меліярацыйных каналаў за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Восава, вусце за 1,5 км у напрамку на поўнач ад вёскі Кукалеўка. Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Чэрвеньскага раёна
Катэгорыя:Басейн Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Дулепа

**Дулепа** — рака ў Буда-Кашалёўскім і Рагачоўскім раёнах Гомельскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Чачора (басейн Дняпра).

Даўжыня 12 км. Плошча вадазбору 56 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 ‰. Пачынаецца за 1 км на паўночны захад ад вёскі Бярозавы Гай Рагачоўскага раёна, вусце каля вёскі Царкоўе (былая Саўхозная). Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу.

Каля вёскі Выдрыца Буда-Кашалёўскага раёна плаціна і вадасховішча Чачора.

## Прытокі 
* **Злева**: Гліна

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-98. Выданне 1979 г.
* Ліст карты N-36-110. Выданне 1977 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гомельской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Рагачоўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Сажа
Белагруды мядзведзь

**Белагруды мядзведзь**, таксама **Гімалайскі** або **Чорны мядзведзь** (*Ursus thibetanus*), млекакормячае атрада драпежных. Белагрудага мядзведзя некаторыя даследчыкі вылучаюць у асобны род *Selenarctos*, «месяцавы мядзведзь».

## Знешні выгляд 
Белагруды мядзведзь па велічыні амаль удвая меншы за бурага і адрозніваецца ад яго больш стройным целаскладам, тонкай востраносай пысай, вялікімі акруглымі вушамі. Пярэднія лапы мацнейшыя за заднія. Самцы гэтага віду 150—170 см даўжынёй, вышыня ў карку каля 80 см, важаць 120—140 кг. Самкі драбнейшыя.

Поўсць кароткая, бліскучая, шаўкавістая; звычайна чорная, але сустракаюцца асобіны бураватага або рудога колеру. На грудзях заўсёды ёсць белая, часам з жаўтаватым адценнем пляма ў форме літары V, якая нагадвае паўмесяц. Менавіта з-за яе гімалайскага мядзведзя называюць «месяцавым».

Катэгорыя:Мядзведзевыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1823 годзе
Петрапаўлаўскі сабор

**Петрапаўлаўскі сабор** (афіцыйная назва — *Сабор у імя першавярхоўных апосталаў Пятра і Паўла*) — праваслаўны сабор у Санкт-Пецярбургу ў Петрапаўлаўскай крэпасці, пахавальня рускіх імператараў, помнік архітэктуры пятроўскага барока. Пашкоджаную фігуру анёла ў 1830 годзе адрамантаваў Пётр Цялушкін, які падняўся наверх без лясоў.

У 1857—1858 гадах драўляныя канструкцыі шпіля былі заменены металічнымі (архітэктар К. А. Тон, інжынеры Д. І. Жураўскі.

З 1990-х гадоў у Петрапаўлаўскім саборы рэгулярна праходзяць паніхіды па расійскіх імператарах, з 2000 года — набажэнствы. У 2008 годзе ў саборы было праведзена першае пасля 1917 года велікоднае набажэнства. У наш час настаяцелем храма служыць ігумен Аляксандр (Фёдараў), які з’яўляецца таксама прадстаўніком Санкт-Пецярбургскай епархіі па архітэктурна-мастацкіх пытаннях.

## Гл. таксама 
* Спіс самых высокіх цэркваў свету

## Крыніцы 
## Литература 
* 
* 

## Спасылкі 
* Гісторыя і фатаграфіі Петрапаўлаўскага сабора
* Петрапаўлаўскі сабор на funeral-spb.narod.ru
* Петрапаўлаўскі сабор — афіцыйная старонка


Катэгорыя:Раманавы
Катэгорыя:Саборы Расіі
Катэгорыя:Пахавальні
Катэгорыя:Храмы Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Музеі-храмы
Катэгорыя:Аб’екты на банкнотах
Катэгорыя:Руская архітэктура XVIII стагоддзя
П
Катэгорыя:1733 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Санкт-Пецярбургу