Новы Горад (Мінск)

**Новы Горад**, або **Новае Места**, **Новы Рынак** — гістарычная мясцовасць у цэнтры Мінска, размешчаная на вялікім узгорку. Архітэктурнымі дамінантамі мясцовасці былі комплекс архірэйскага падвор’я з Пакроўскай царквой, Гарадскі тэатр, Лютэранская кірха, Віленскі вакзал, Харальная сінагога, Чырвоны касцёл.

На поўнач ад Новага Места пачынаецца Высокі Рынак, на паўночны ўсход — Валокі Полацкія, на паўднёвы ўсход — Стромкі Бераг, на поўдзень — Кашары, на паўднёвы захад — Ляхаўка, на захад — Уборкі.

## Гісторыя 
У канцы XVIII — пачатку XIX ст. пачынаецца карэннае змяненне планіровачнай структуры горада Мінска. Дзеля гэтай мэты ўрад Расійскай імперыі выдаў указ «*Аб стварэнні ўсім гарадам, іх пабудовам і вуліцам спецыяльных планаў для кожнай губерні асобна*». Асноўнай задачай мерапрыемстваў было добраўпарадкаванне хаатычнай планіроўкі горада: выпрамленне галоўных вуліц, правядзенне водаправода і каналізацыі, стварэнне рэгулярнай забудовы вуліц, разбіўка паркаў і сквераў для адпачынку месцічаў.

Ужо ў пачатку XIX ст. ішоў паступовы пераход феадальнага горада ў капіталістычны. Тэрыторыя Мінска да сярэдзіны XIX ст., у параўнанні з XVIII ст., вырасла амаль у два разы. Змяненне планіровачнай структуры горада пачалося з ліквідавання землянога абарончага вала, які перашкаджаў далейшаму росту горада, яго ўмацаванні былі разбураныя да сярэдзіны XIX ст. Новая жылая забудова пачала размяшчацца цяпер за межамі гарадскіх умацаванняў у паўднёвым і паўднёва-ўсходніх кірунках уздоўж Свіслачы.

На месцы цяперашняга Аляксандраўскага сквера ў пачатку XIX ст. узнікла гандлёвая плошча. Яе і ўвесь гэты раён назвалі Новым Горадам. Паступова тут пачынае ўтварацца новы гарадскі цэнтр Мінска. Новыя вуліцы былі пракладзеныя на поўдзень ад Высокага Рынка. Праз усю паўднёвую частку Мінска пралягла вуліца Захар’еўская (цяпер праспект Незалежнасці), якая дзяліла Навамескую плошчу папалам.

У 1835 годзе вялікі пажар у Мінску знішчыў амаль усю драўляную забудову. Пасля гэтага пачалося будаўніцтва мураваных жылых і грамадскіх будынкаў, якія ўзводзіліся ў кварталах на поўдзень ад Захар’еўскай вуліцы. У 1836 годзе ў на паўднёвай частцы Навамескай плошчы закладзены Аляксандраўскі сквер. У сярэдзіне XIX ст. пачалі забудоўвацца мураванымі дамамі вуліцы Падгорная (К. Маркса), Магазінная (Кірава), Шпітальная (Фрунзэ) і іншыя. Жылыя кварталы ўзводзіліся прамавугольнай формы. Іх складалі просталінейныя вуліцы — падоўжаныя і папярочныя, узаемаперпендыкулярныя. Новая частка горада вылучалася выразнай геаметрычнай сеткай вуліц. Асноўныя з іх ішлі паралельна Захар’еўскай вуліцы і падыходзілі да Свіслачы.

У пачатку ХХ ст. Новы Горад уваходзіў у першую паліцэйскую частку горада.

## Сучаснасць 
### Вуліцы і плошчы 
## Галерэя 
### Архітэктурныя дамінанты і шараговая забудова 

Файл:Miensk, Kašarskaja, Archirejski. Менск, Кашарская, Архірэйскі (A. Paŭłovič, 1907) (2).jpg|Архірэйскае падвор’е з Пакроўскай царквой, 1911 г.
Файл:Miensk, Novaje Miesta, Kupałaŭski. Менск, Новае Места, Купалаўскі (1907) (2).jpg|Гарадскі тэатр, пач. XX ст.
Файл:Mienskaja kircha. Менская кірха (1901).jpg|Лютэранская кірха, 1901 г.
Файл:Miensk Vilenski, Pryvakzalny. Менск Віленскі, Прывакзальны (1871-1900) (5).jpg|Віленскі вакзал, пач. XX ст.
Файл:Former Choral Synagogue - Харальная сінагога.jpg|Харальная сінагога, пач. XX ст.
Файл:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny Minsk 613.jpg|Чырвоны касцёл, пач. XX ст.
Файл:Miensk, Zacharaŭskaja-Felicyjanaŭskaja, Garni. Менск, Захараўская-Фэліцыянаўская, Гарні (1917).jpg|Забудова вуліцы Захар’еўскай на рагу з Багадзельнай (гіст. Феліцыянаўскай)
Файл:Miensk, Zacharaŭskaja-Kašarskaja. Менск, Захараўская-Кашарская (1907) (2).jpg|Вуліца Захар’еўская на рагу са Скобелеўскай (гіст. Кашарскай), на месцы колішняй плошчы Новы Рынак. Леваруч Аляксандраўскі сквер, пач. XX ст.

### Сквер 

Miensk, Novaje Miesta, Archirejski. Менск, Новае Места, Архірэйскі (N. Akołaŭ, 1869-73).jpg|1870-я
Miensk, Novaje Miesta. Менск, Новае Места (1869-73).jpg|1870-я 
Miensk, Novaje Miesta, Haŭsman. Менск, Новае Места, Гаўсман (N. Akołaŭ, 1869-73).jpg|1870-я 
Miensk, Kašarskaja-Novaje Miesta. Менск, Кашарская-Новае Места (1913).jpg|1913 
Miensk, Novaje Miesta. Менск, Новае Места (1918) (2).jpg|1918
Miensk, Novaje Miesta. Менск, Новае Места (1918).jpg|1918 
Miensk, Novaje Miesta-Padhornaja. Менск, Новае Места-Падгорная (1933).jpg|1933 
Miensk, Zacharaŭskaja-Novaje Miesta. Менск, Захараўская-Новае Места (1933) (2).jpg|1934 

## Літаратура 
* Т. Чарняўская. Горадабудаўніцтва з канца XVIII да пачатку XX ст. // 
* Пазняк 3. С. Рэха даўняга часу: Кн. для вучняў.— Мн.: Нар. асвета, 1985.— 111 с., іл.
* Іван Сацукевіч. Тапанімія вуліцы і плошчаў Мінска ў ХІХ — пачатку ХХ стст.
* Сацукевіч І. Гісторыя і сучаснасць урбананімікі Гродна і Мінска (параўнаўчы аналіз) 
* Вячеслав Бондаренко. Названия минских улиц за последнее столетие: тенденции, загадки, парадоксы 

## Спасылкі 
* Алег Дзярновіч. План «Новага Места» // Наша Ніва, 27 верасня 2007

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска