open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ЖФК Мінск

**«Мінск»** — беларускі жаночы футбольны клуб з горада Мінск, заснаваны ў 2008 годзе. Выступае ў жаночай лізе чэмпіянату Беларусі.

## Папярэднія назвы 
* 2008—2010: «Мінчанка-БДПУ»
* з 2011: «Мінск»

## Дасягненні 
### Чэмпіянат Беларусі 
*  Чэмпіён (7): 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019.
*  Срэбраны прызёр (7): 2012, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025.
*  Бронзавы прызёр: 2011.

### Кубак Беларусі 
*  Уладальнік (8): 2011, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019
*  Фіналіст (4): 2012, 2020, 2021, 2022

### Суперкубак Беларусі 
*  Уладальнік (6): 2014, 2015, 2016, 2018, 2019, 2020

### Кубак Беларусі па пляжным футболе 
*  Уладальнік: 2013

### Лігі чэмпіёнаў УЕФА 
* Удзельнік Лігі чэмпіёнаў УЕФА (6) — 2014/15 (групавы этап), 2015/16 (1/16 фіналу), 2016/17 (1/16 фіналу), 2017/18 (1/16 фіналу), 2018/19 (групавы этап), 2019/20 (1/16 фіналу).

## Склад каманды 
Станам на сакавік 2023 года.

## Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Легіянеры 
*  Адрыен Нданго Фауда (2011)
*  Бертэ Андыёла (2011)
*  Крысцін Маніе (2011)
*  Аміна Абу (2012)
*  Нігке Удэгбэ (2012)
*  Ніно Пасікашвілі (2012)
*  Гіфт Еле Атуве (2012—2016)
*  Джуліяна Обі (2012—2014)
*  Эстэр Ціцілаё (2013)
*  Ілабякеме Алабі Элас (2013)
*  Вольга Мелканянц (2014)
*  Тава Ішола (2014—2015)
*  Эстэр Сандэй (2014—2015)
*  Аноме Эбі (2014—2016, 2021)
*  Кэці Бу Нджу (2015)
*  Жэнеўева Мбэлек (2015—2016)
*  Учэчы Сандэй (2015, 2019)
*  Халімату Айіндэ (2016)
*  Брыджыт Амбуду (2016)
*  Мадлен Нгона Мані (2016)
*  Амінат Якубу (2016)
*  Элвін Нёле (2016—2020)
*  Эмюіджы Агбіагбеўха (2016—2020)
*  Эрнэсціна Абамбіла (2017)
*  Фаўстына Ампах (2017—2018)
*  Таміла Хіміч (2017—2020)
*  Любоў Шматко (2017—2020)
*  Ніна Кпахо (2018)
*  Солін Дзюбі (2018)
*  Бінта Дыякітэ (2018)
*  Надзеж Сісэ (2018—2020)
*  Марыя Галай (2019—2020)
*  Анастасія Скарыніна (2020)
*  Чыёма Вагу (2020)
*  Генрыета Акаба (2020)
*  Марыя Жаманакова (2021)
*  Селма Капетанавіч (2021)
*  Арміса Куч (2021)
*  Дарыя Джукіч (2021—2022)
*  Оту Рэджына Ібіянг (2021—2022)
*  Вікторыя Насенка (2022)
*  Эльвіра Зіясцінава (2022)
*  Салімата Сімпарэ (2022)
*  Марджолен Некеса (2022)
*  Яна Хатырава (з 2022)
*  Наталля Мунцяну (з 2022)

## Галоўныя трэнеры 
*  Ірына Булыгіна (2008—2012)
*  Раман Лявіцкі (2013—2014)
*  Ёнас Пятраўскас (2015)
*  Юрый Малееў (2016—2018)
*  Уладзімір Рэва (2019)
*  Вячаслаў Грыгараў (2020, да кастрычніка)
*  Аляксандр Лухвіч (2020, кастрычнік-снежань)
*  Уладзімір Шындзікаў (2021, да сакавіка)
*  Андрэй Пышнік (з 2021)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  


Катэгорыя:2008 год у Мінску
Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2021

**Жаночы Суперкубак Беларусі па футболе 2021 года** прайшоў 15 сакавіка  на стадыёне ФК «Мінск». У матчы сустрэліся чэмпіён і ўладальнік кубка 2020 года мінскі клуб «Дынама-БДУФК» і срэбны прызёр чэмпіянату і фіналіст кубка 2020 года клуб «Мінск».

## Справаздача аб матчы 
## Спасылкі 
* Пратакол матча на сайце football.by

Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2021 годзе
2021
Катэгорыя:2021 год у жаночым футболе
Юзаф Валовіч (староста лінгоўскі)

**Юзаф Валовіч** (? — 1779) — дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Валовічаў герба «Багорыя». Нарадзіўся ў сям’і Юрыя Валовіча.

Гарадзенскі гродскі суддзя ў 1756—1764 гг., цівун гандынскі ў 1760—1765 гг., у 1751—1764 гг. згадваецца старостам лінгоўскім, падстароста гарадзенскі ў 1764—1765 гг., падкаморы гарадзенскі ў 1765—1772 гг., гарадзенскі маршалак у 1772—1779 гг.

у 1765 г. *«па гнядым кані з усёй амуніцыяй як на вайну»* ставіўся на попіс гарадзенскай павятовай харугвы з Гожскай парафіі.

Памёр у 1779 годзе.

## Сям’я 
У першым шлюбе з Марыянай з Міхневічаў.

З 1764 года ў другім шлюбе з Юстынай з Юндзілаў, якая ў першым шлюбе была з Самуэлем Антоніем Скірмунтам, лоўчым гарадзенскім у 1730—1757 гг. i падстаростам судовым у 1748—1757 гг.

Меў сыноў:
* Бенедыкт Валовіч (? — ?), суддзя земскі жамойцкі і староста лінгоўскі.
* Антоній Валовіч (1750—1822), харунжы надворны літоўскі, войскі гарадзенскі, кашталян мерацкі.
* Міхал Валовіч (? — 1817), цівун бяржанскі і староста хвейданскі.

А таксама трох дачок:
* Казіміра, у першым шлюбе з Юзафам Калясантым Валовічам, пасля разводу з ім у шлюбе з Тамашам Валовічам.
* Бальбіна, замужам за N Яленскім, пісарам мазырскім. У 1759 г. запісалася ў кнігу Брацтва Св. Міхала Анёла Ахоўнмка пры езуіцкім касцёле у Горадні: *«W. Jmsc P. Bałbina Wołowiczowna»*.
* N, замужам за Лукашам Валовічам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Суддзі гродскія гарадзенскія
Катэгорыя:Старосты лінгоўскія
Самуэль Валовіч

**Самуэль Валовіч** (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Валовічаў герба «Багорыя». Нарадзіўся ў сям’і слонімскага старосты Міхаіла і Гальшкі Янаўны з Глябовічаў.

Гаспадарскі дваранін у 1603 годзе, у 1604 годзе быў дэпутатам і суддзёй Галоўнага Трыбунала ВКЛ ад Слонімскага павета, староста моўчадскі ў 1604 годзе, кашталян новагародскі з 1608 года.

Памёр пасля 29 сакавіка 1626 года.

## Сям’я 
Жонкі:
1. Канстанцыя Хадкевіч.
2. Гальшка Сапега ў 1609 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Самуэль
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Старосты моўчадскія
Катэгорыя:Кашталяны новагародскія
Вінцэнт Валадковіч

**Вінцэнт Валадковіч** ( — 1839) — дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Валадковічаў герба «Радван». Нарадзіўся ў сям’і Міхала Валадковіча і Кацярыны з Галімскіх. Меў брата Юзафа, які стаў мінскім губернскім маршалкам.

Магчыма, той самы, які ўваходзіў у патаемнае таварыства «Асацыяцыя» і падпісаў петыцыю да расійскага цара Паўла І, а ў час вайны 1812 года ўваходзіў спачатку ў Камісію Часовага кіравання Мінскай правінцыі (аддзел паліцыі), потым — у склад адміністрацыйнай камісіі Мінскага дэпартамента, дзе быў сябрам аддзела паліцыі. У 1820 г. — падкаморы вілейскі.

Член масонскай ложы «Паўночная паходня» і ніжэйшага капітула «Святыні Спакою».

Партрэт яго, дзе ён разам з жонкай, намаляваў Я. Дамель. У 1821 годзе выдаткаваў 5 дукатаў мінскай губернатаршы А. Сулістроўскай на кракаўскі помнік Касцюшку.

## Сям’я 
У першым шлюбе з Тэрэзай з Пшаздзецкіх (пам. пасля 1786), дачкой Юзафа Пшаздзецкага, старосты грабоўскага. Тэрэза у першым шлюбе была з Францішкам Ксаверыем Марцінавічам Валадковічам (пам. 1786), суддзёй Мінскага гродскага суда (1775), шамбялянам (1780).

У другім шлюбе з Ядвігай з Тышкевічаў (каля 1782—1864), дачкой Юзафа Тышкевіча, старосты вяляціцкага. Меў дзяцей:
* Кацярына (нар. каля 1800), у шлюбе з Гіпалітам Гечэвічам, сынам мінскага губернатара Вікенція Іванавічя Гечан-Гечэвіча.
* Міхал (1802—1822).
* Юзаф Эмануэль Каспер (1803—1883), у шлюбе з Соф’яй Шчыт-Неміровіч.
* Аляксандр (1806—1861), удзельнік паўстання 1830—1831 г.
* Ігнацы Эмануэль Сікстус (1808—1852). У першым шлюбе з Вікторыяй з Друцкіх-Любецкіх, у другім шлюбе з Алінай з Друцкіх Любецкіх.
* Клацільда (нар. 1810), у шлюбе з Аляксандрам Горватам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Масоны Беларусі
Іван Кузьміч Талкачоў

**Іван Кузьміч Талкачоў** (20 чэрвеня 1905, вёска Амельна, Рагачоўскі раён — ?) — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху ў Палескай вобласці.

## Біяграфія 
Член КПСС з 1932 года. З 1932 года на партыйнай і савецкай рабоце ў Петрыкаўскім раёне. У жніўні — кастрычніку 1941 года — сакратар Петрыкаўскага, у жніўні 1943 — ліпені 1944 гадоў — Жыткавіцкага падпольных райкамаў КП(б)Б, у чэрвені — ліпені 1944 года — камісар 50-й Жыткавіцкай партызанскай брыгады. У 1944—1966 гадах — на партыйнай, савецкай і гаспадарчай рабоце ў Жыткавіцкім і Нараўлянскім раёнах.

## Узнагароды 
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені
* Медаль «Партызану Айчыннай вайны» I ступені
* Медаль «Партызану Айчыннай вайны» II ступені

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рагачоўскім раёне
ЖФК Дынама-БДУФК

**«Дынама-БДУФК»** — беларуская жаночая футбольная каманда з горада Мінск, заснаваны ў 2020 годзе. Уваходзіць у структуру футбольнага клуба «Дынама-Мінск». Выступае ў Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі сярод жанчын.

## Дасягненні 
### Чэмпіянат Беларусі 
*  Чэмпіён (6): 2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025.

### Кубак Беларусі 
*  Уладальнік (3): 2020, 2021, 2022.

### Суперкубак Беларусі 
*  Уладальнік (3): 2021, 2022, 2023

## Склад каманды 
|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

## Статыстыка выступленняў 
## Легіянеры 
*  Наталля Мунцяну (2020—2021)
*  Клаўдзіа Вуланія Дабда (2020—2022)
*  Мбанэ Бамбанані (2020)
*  Эбігейл Нола-Мары Смол (2020)
*  Лебаганг Эстэр Рамалепе (2020—2022)
*  Рода Мулаудзі (2020—2021)
*  Салімата Сімпарэ (2020)
*  Кацярына Уласевіч (з 2021)
*  Ндзана Фег Калет (2021—2022)
*  Надзеж Сісэ (2021—2022)
*  Цаджыя Далорэс Луіза (2021)
*  Аліна Скідан (з 2023)

## Галоўныя трэнеры 
* Юрый Малееў (з 2020)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 


Катэгорыя:2020 год у Мінску
Калона ў гонар Маці Божай

**Калона ў гонар Маці Божай** ці **Марыйная калона** — калона, размешчаная на Старамесцкай плошчы ў Празе.

## Гісторыя 
Марыйная калона была збудавана ў XVII стагоддзі як вотум удзячнасці жыхароў Прагі за абарону горада ад шведскага нападу ў 1648 годзе.

У 1918 годзе калону ў гонар Маці Божай разбурыў натоўп антыклерыкальных радыкалаў, якія лічылі гэты рэлігійны сімвал увасабленнем прыгнёту Чэхіі пад панаваннем Аўстра-Венгерскай дынастыі Габсбургаў.

## Рэканструкцыя 
Першыя спробы аднавіць знішчаны помнік сакральнай архітэктуры чэшскага барока рабіліся ўжо ў 1918 годзе, аднак не мелі поспеху з-за складанага палітычнага і міжнароднага становішча ў тыя часы, у канцы Першай сусветнай вайны. Адразу ж пасля «Аксамітнай рэвалюцыі» ў 1989 годзе, якая паклала канец савецкаму дамінаванню ў Чэхіі, простыя людзі стварылі камітэт па аднаўленні Марыйнай калоны.

Працы па аднаўленні распачаліся 17 лютага 2020 года. Рэканструкцыю шаснаццаціметровай калоны, якую вянчае фігура Маці Божай вышынёю ў два метры, вёў чэшскі скульптар Пётр Ваня і яго супрацоўнікі.

4 чэрвеня 2020 года на Старамесцкай плошчы на адноўленую Марыйную калону была ўстаноўлена фігура Маці Божай.

Катэгорыя:Архітэктура Прагі
Катэгорыя:Старамесцкая плошча
Катэгорыя:Калоны Чэхіі
Спіс войн Беларусі

У гэтым артыкуле ўтрымліваецца спіс узброеных канфліктаў, войн і ваенных місій з удзелам Рэспублікі Беларусь і папярэдніх ёй Беларускай Народнай Рэспублікі і Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі.

## Да 1991 
## Пасля 1991 
¹ — *з удзелам дзяржаўных і/або наёмных ваенных спецыялістаў, якія, як правіла, працуюць пад дзяржаўным патранажам і ў інтарэсах беларускіх уладаў.*² — *міратворчыя місіі ААН або АДКБ*.

## Гл. таксама 
* Гісторыя Беларусі

## Заўвагі 
Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Катэгорыя:Войны Беларусі
Катэгорыя:Ваенная палітыка Беларусі
ЖФК Нёман Гродна

ЖФК **«Нёман»** — беларускі жаночы футбольны клуб з горада Гродна, заснаваны ў 2017 годзе. З’яўляецца афіліятам футбольнага клуба «Нёман (Гродна)». Выступае ў жаночай лізе чэмпіянату Беларусі.

## Дасягненні 
### Чэмпіянат Беларусі 
*  Бронзавы прызёр (2): 2019, 2020

## Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Легіянеры 
*  Наталля Мунцяну (2018)
*  Ліяна Бачкоўская (2018)
*  Вольга Мелканянц (2018—2019)
*  Мар’ям Дыякітэ (2019)
*  Лінда Газэ (2019)
*  Ніна Кпахо (2019—2020)
*  Гіфт Еле Атуве (2019—2020)
*  Аміната Хаідара (2019—2020)
*  Кацярына Уласевіч (2020)
*  Мікаэла Кутуан (2020)
*  Муса Зуваірату (2020—2021)
*  Паліна Далматава (2020—2021)
*  Джульета Нана (2020—2021)
*  Айчурэк Таланава (2021)

## Галоўныя трэнеры 
* Дзяніс Леўчанка (2017 — снежань 2020)
* Кацярына Дудко (в.а. са сакавіка 2021)

## Гл. таксама 
* ЖФК Ніва-Белкард

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 


Катэгорыя:2017 год у Гродне
Катэгорыя:З’явіліся ў 2017 годзе
ЖФК Іслач-РДВАР

ЖФК **«Іслач-РДВАР»** — беларускі жаночы футбольны клуб з горада Мінск, заснаваны ў 2016 годзе. У сакавіку 2019 года жаночы футбольны клуб РДВАР увайшоў у структуру ФК «Іслач».

## Папярэднія назвы 
* 2016—2019: «РДВАР»
* з 2019: «Іслач-РДВАР»

## Дасягненні 
### Чэмпіянату Беларусі па футболе 
*  Срэбраны прызёр: 2018
*  Бронзавы прызёр: 2017

### Кубак Беларусі 
*  Фіналіст (2): 2018, 2019

## Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Легіянеры 
*  Анастасія Клімава (2019)
*  Мар'яна Іванішын (2019)

## Галоўныя трэнеры 
* Ірына Іосіфаўна Булыгіна (2014—2019)
* Эдуард Іванавіч Дземенкавец (2019)

## Спасылкі 
* ЖФК РГУОР Сайт асацыяцыі «Беларуская федэрацыя футбола»

Катэгорыя:2016 год у Мінску
Усевалад Паўлавіч Савіч

**Усевалад Паўлавіч Са́віч** ( — ) — вучоны ў галіне ліхеналогіі, доктар біялагічных навук, прафесар, заслужаны дзеяч навукі РСФСР. Вучань У. Л. Камарова.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Бабруйску. Вучыўся у прагімназіі ў Мазыры, перайшоў у Мінскую гімназію, якую скончыў у 1904 годзе. Потым вучыўся ў біялагічнай групе фізіка-матэматычнага факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Адначасова працаваў статыстам у тэатры, адкуль быў звольнены ў 1906 годзе за ўдзел у вулічных дэманстрацыях. Па запрашэнню Х. Я. Гобі працаваў прэпаратарам і куратарам гербарыя Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Пачаў вывучаць ліхеналогію пад кіраўніцтвам А. А. Яленкіна. У 1907—1912 гадах працаваў асістэнтам у У. Л. Камарова. Быў абраны сакратаром батанічнага гуртка.

Універсітэт скончыў у 1912 годзе. У 1913—1917 гадах служыў у арміі, прымаў удзел у баях на тэрыторыі Аўстрыі. З 1920 года намеснік дырэктара, з 1925 года — вучоны сакратар Галоўнага батанічнага сада РСФСР. У 1932—1937 гадах намеснік дырэктара, у 1932—1960 — кіраўнік аддзела Батанічнага інстытута імя У. Л. Камарова Акадэміі навук СССР.

## Навуковая і грамадская дзейнасць 
Аўтар каля 180 навуковых прац па марфалогіі, экалогіі, сістэматыцы споравых раслін і іх выкарыстанні ў медыцыне і гаспадарцы. Прымаў удзел у шэрагу навуковых экспедыцый, у тым ліку Камчацкай (1907—1910), Беларускай (1925—1930), Арктычнай (1930). У 1933—1937 гадах займаў пасаду галоўнага рэдактара часопіса «Советская ботаника». У 1936—1951 гадах рэдактар часопіса «Природа». Таксама пад рэдакцыяй У. П. Савіча выдаваўся часопіс «Новости сис-тематики низших растений».

## Узнагароды 
* Ордэн Леніна
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Медалі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Голуб В. Б.* Штрихи к биографии Л. Г. Раменского (дополнения и комментарии к письму В. П. Савича Т. А. Работнову) 
* История ботаники в России. К 100-летнему юбилею РБО. Сборник статей Международной научной конференции. Тольятти, 14—17 сентября 2015 г. — Т. 1. Русское ботаническое общество. — Тольятти: Кассандра, 2015. — С. 35. — 249 с. 
* International Lichenological Newsletter. — Vol. 6 No. 2: 9.  

Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай губернскай гімназіі
Катэгорыя:Батанікі СССР
Катэгорыя:Ліхенолагі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі РСФСР
Катэгорыя:Пахаваныя ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Падпісалі «ліст трохсот»
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Супрацоўнікі Расійскай акадэміі навук
ФК Фалько Чаркасы

**«Фалько»** — беларускі аматарскі футбольны клуб з аграгарадка Чаркасы Дзяржынскага раёна. У цяперашні час выступае ў Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
З 2015 года клуб прымаў удзел у чэмпіянаце Мінскай вобласці, дзе выступаў даволі паспяхова: 2-е месца ў 2015, 2017 і 2019 гадах.

У 2021 годзе клуб заявіўся ў Другую лігу чэмпіянату Беларусі, а таксама прыняў удзел у розыгрышы Кубка Беларусі.

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Крыніцы 
Фалько Чаркасы
Георгій Кузьміч Мітраховіч

**Георгій Кузьміч Мітраховіч** (, в. Прудок, Парыцкі раён — ) — беларускі будаўнік, Заслужаны будаўнік БССР (1965).

## Біяграфія 
У Светлагорску з 1955 года. У 1965 годзе ўзначаліў комплексную брыгаду СУОР-150, якая працавала на будаўніцтве завода штучнага валакна, будавала жылыя дамы маладога горада, прамысловыя аб’екты. Брыгада пад кіраўніцтвам Г. К. Мітраховіча штомесяц выконвала вытворчыя заданні на 120—125 % пры выдатнай якасці работ. З мая 1979 года да выхаду на пенсію працаваў майстрам вытворчага навучання навучальнага пункта будтрэста № 20.

## Узнагароды 
За дасягнутыя поспехі ў будаўніцтве завода штучнага валакна прысвоена званне «Заслужаны будаўнік БССР». Узнагароджаны ордэнам Леніна (1966). Пастановай Светлагорскага гарвыканкама № 240 ад 16 ліпеня 1986 года яму прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін г. Светлагорска».

 

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Светлагорска
ФК Краснаполле

«**Краснаполле**» — беларускі аматарскі футбольны клуб з гарадскога пасёлка Краснаполле Магілёўскай вобласці. У цяперашні час выступае ў Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
Футбольны клуб з Краснаполля пачаў выступленне пад назвай «**Камунальнік**» яшчэ з 1990-х гадоў. Клуб прымаў удзел у чэмпіянаце Магілёўскай вобласці, дзе выступаў у ролі серадняка. Толькі ў 2018 і 2020 гадах клуб стаў чэмпіёнам вобласці.

У 2021 годзе «Краснаполле» заявілася ў Другую лігу чэмпіянату Беларусі, а таксама прыняла ўдзел у розыгрышы Кубка Беларусі, дзе на стадыі папярэдняга раўнда саступіла «Горкам» з лікам 0:1.

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
Краснаполле
Іван Фёдаравіч Хмарун

**Іван Фёдаравіч Хмарун** (, в. Баравікі, Светлагорскі раён, Гомельская вобласць — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

## Біяграфія 
Дзяцінства прайшло ў в. Баравікі, тут скончыў 7 класаў. З 1930 па 1937 гады працаваў сталяром на будаўнічай базе Шацілкаўскай суднаверфі. У 1937 годзе прызваны на ваенную службу, удзельнічаў у вызваленні Заходняй Беларусі, вайне СССР з Фінляндыяй, вызваленні Бесарабіі.

Скончыў Омскае артылерыйскае зенітнае вучылішча. Служыў на Далёкім Усходзе. З 1942 года на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Удзельнік Сталінградскай бітвы, баёў пад Харкавам. Пасля капітуляцыі Германіі ўдзельнічаў у баях з Японіяй. Дэмабілізаваўся ў 1946 годзе.

Працаваў у Мазыры дыспетчарам Воблнарыхтзерне, у Баравіках — брыгадзірам будаўнічай брыгады. У 1950 годзе прыязджае ў Шацілкі (цяпер г. Светлагорск), з 1954 года брыгадзір будаўнічай брыгады, будаваў Васілевіцкую ДРЭС. У 1962 годзе ўзначаліў брыгаду будаўнікоў будтрэста № 20. Брыгада І. Ф. Хмаруна першай у горадзе заваявала званне «Брыгада камуністычнай працы», ёй даручалі самыя адказныя аб’екты: яна будавала першую і другую чаргі завода штучнага валакна, першыя корпусы цэлюлозна-кардоннага камбіната, жылыя дамы.

## Узнагароды 
Звання Героя Сацыялістычнай Працы атрымаў 11 жніўня 1966 года. Узнагароды: ордэн Леніна (1966), медалі «За перамогу над Германіяй», «За перамогу над Японіяй», «Ветэран працы», юбілейныя медалі.

У 1981 годзе пастановай Прэзідыума Светлагорскага гарвыканкама было прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін г. Светлагорска».

## Спасылкі 
* 
* Проект «Лица Победы» Хмарун Иван Фёдорович // Центральный музей Великой Отечественной войны 1941—1945 гг.

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Светлагорска
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Светлагорскім раёне
Катэгорыя:Будаўнікі СССР
Катэгорыя:Будаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-японскай вайны
Катэгорыя:Старшыя лейтэнанты СССР
Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2019

**Жаночы Кубак Беларусі па футболе 2019** — 28-ы розыгрыш жаночага Кубка Беларусі.

## Чвэрцьфіналы 
### Першыя матчы 
### Матчы ў адказ 
## Паўфіналы 
### Першыя матчы 
### Матчы ў адказ 
## Фінал 
## Спасылкі 
* КУБАК БЕЛАРУСІ. ЖАНЧЫНЫ
* WOMEN’S CUP 2019

Катэгорыя:2019 год у жаночым футболе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2019 годзе
2019
ЖФК Зорка-БДУ

**«Зорка-БДУ»** («Зорка-Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт») — беларускі жаночы футбольны клуб з горада Мінск, заснаваны ў 2005 годзе. Выступае ў жаночай лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
У 2004 годзе Уладзімір Пігулеўскі пачаў збіраць жаночую каманду, сярод першых ігракоў былі Дыяна Тропнікава, Таццяна Кіёсе, Яна Вышэдка, Таццяна Гапановіч, Святлана Рыжэвіч, Марына Лучанок. У гэтым жа годзе каманда пачала гуляць на вуліцы Сямашкі на стадыёне РЦАР і ўжо ў 2005 годзе падала афіцыйную заяўку на ўдзел у чэмпіянаце краіны. З той пары назва каманды «Зорка-БДУ» не змянялася.

## Дасягненні 
### Чэмпіянат Беларусі 
*  Срэбраны прызёр (11): 2005, 2006, 2007, 2009, 2010, 2011, 2014, 2015, 2016, 2017, 2019
*  Бронзавы прызёр (6): 2008, 2012, 2013, 2018, 2021, 2022

### Кубак Беларусі 
*  Уладальнік (3): 2009, 2010, 2012
*  Фіналіст (6): 2006, 2011, 2014, 2015, 2016, 2017

### Суперкубак Беларусі 
*  Уладальнік (3): 2010, 2013, 2017

### Лігі чэмпіёнаў УЕФА 
* Удзельнік Лігі чэмпіёнаў УЕФА — 2010 (1/16 фіналу).

## Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Легіянеры 
*  Юлія Стэц (2014)
*  Аляксандра Плохава (2016—2017)
*  Зайнаб Ібрагімава (2022)
*  Гіфт Еле Атуве (з 2022)

## Галоўныя трэнеры 
* Валерый Кеўра (2005—?)
* Яна Вышэдка
* Дзмітрый Шаўчук
* Марына Ліс (2011—2012)
* Васіль Кушнір (2013—2014)
* Дзмітрый Шаўчук (2015 — люты 2017)
* Наталля Мінкіна (2017—2018)
* Леанід Савіцкі (2019)
* Сяргей Русецкі (з 2020)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 


Катэгорыя:2005 год у Мінску
Сагдзееў

**Сагдзееў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Раальд Зіннуравіч Сагдзееў (нар. 1932) — вучоны-хімік, акадэмік РАН.
* Рэнад Зіннуравіч Сагдзееў (нар. 1941) — вучоны ў галіне хімічнай фізікі, акадэмік РАН.
Юзаф Міхалавіч Валадковіч

**Юзаф Міхалавіч Валадковіч** ( — ) — дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Валадковічаў герба «Радван». Нарадзіўся ў сям’і Міхала Францавіча Валадковіча (каля 1712—1790), старосты гайненскага, уладальніка маёнткаў у Віленскім, Віцебскім, Менскім і Новагародскім ваяводствах, і Кацярыны з Галімскіх (каля 1730 — 16.12.1811), дачкі Юзафа Галінскага (пам. пасля 17.04.1753), войскага аршанскага. Меў брата Вінцэнта. Каталік.

## Узнагароды 
Кавалер Ордэна Св. Станіслава.

## Літаратура 
* 
* 
* *Раюк, А.Р.* Лёс і погляды мінскага губернскага прадвадзіцеля дваранства (1863–1877) Яўстаха Прушынскага на этнаканфесіянальную сітуацыю ў Беларусі / А.Р. Раюк // Беларуская этнаграфія, этналогія і антрапалогія : зб. навук. артыкулаў. — Мінск : Бел. навука, 2022. — Вып. 1. — С. 79—89.
* *Раюк, А. Р.* Нефармальныя сувязі паміж дваранствам Мінскай губерні ў 1795—1863 гг. / А. Р. Раюк // Гісторыя і грамадазнаўства. — 2020. — № 1. — С. 58—63.
* *Раюк, А. Р.* Нефармальныя сувязі паміж губернскім дваранствам у Беларусі ў 1795—1863 гг. / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фалькларыстыкі / Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы Нац. акад. навук Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2008. — Вып. 4. — С. 406—412.

Катэгорыя:Пісары гродскія менскія
Катэгорыя:Павятовыя маршалкі мінскія
ФК Сянно

**«Сянно»** — беларускі аматарскі футбольны клуб з горада Сянно Віцебскай вобласці. У цяперашні час выступае ў Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
Клуб прымаў удзел у чэмпіянаце Віцебскай вобласці, дзе выступаў даволі паспяхова. Некаторы час выступаў пад назвамі **«Будаўнік»** і **«Камунальнік»**. «Сянно» некалькі разоў прымала ўдзел у Кубку Беларусі: у сезоне 2016/17, перайграўшы ў 1/32 фіналу мінскі «Прамень» з лікам 3:0, «Сянно» з мінімальным лікам (0:1) саступіла ў 1/16 фіналу наваполацкаму «Нафтану». У розыгрышы 2017/18 клуб саступіў у першым кваліфікацыйным раўндзе «СМІаўтатрансу» з лікам 0:1.

У 2021 годзе клуб заявіўся ў Другую лігу чэмпіянату Беларусі, дзе здолеў выйсці ў плэй-оф і саступіў у 1/8 фіналу, а таксама прыняў удзел у розыгрышы Кубка Беларусі. У 2022 годзе «Сянно» ўжо было аўтсайдарам у Віцебскім дывізіёне.

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Крыніцы 
Сянно
Ігар Аляксандравіч Савушкін

**Ігар Аляксандравіч Са́вушкін** (;  — ) — вучоны ў галіне ядзернай энергетыкі, доктар тэхнічных навук (2000).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Маскве. У 1959 годзе скончыў Маскоўскі інжынерна-фізічны інстытут. У 1963—1975 гадах працаваў у Інстытуце ядзернай энергетыкі Акадэміі навук БССР. У 1975—1983 гадах у Мінскім педагагічным інстытуце. З 1983 года зноў у Інстытуце ядзернай энергетыкі на пасадзе загадчыка аддзела. З 1992 года І. А. Савушкін у Інстытуце праблем энергетыкі НАН Беларусі на пасадзе загадчыка аддзела, з 1996 года — загадчыка лабараторыі.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па фізіцы ядзерных рэактараў, ізатопных тэхналогіях, радыяцыйным маніторынгу і ахове навакольнага асяроддзя. Аўтар шэрагу патэнтаў.

Сярод апублікаванага:
* Прикладная ядерная физика: учебное пособие / А. К. Красин, Е. П. Петряев, И. А. Савушкин. — Мн.: МГПИ, 1980.
* Радиационно-химическая очистка сточных вод и выбросных газов / Е. П. Петряев, В. И. Власова, И. А. Савушкин. — Мн.: Университетское, 1985.
* Основы экологически чистой технологии получения технеция-99m. — Мн., 2000.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Беларусь у асобах і падзеях: Савушкін Ігар Аляксандравіч // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* База патентов Беларуси  

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Энергетыкі Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Апалінарый Ваньковіч

**Апалінарый Янавіч Ваньковіч** (? — , Дрэздэн)  — дзяржаўны дзеяч, памешчык.

## Біяграфія 
Належаў да сярэднезаможнага каталіцкага шляхецкага роду Ваньковічаў гербу «Ліс». Сын Яна Адамавіча Ваньковіча.

З 1 ліпеня па 5 жніўня 1812 г. быў сябрам аддзела харчавання ў адміністрацыйнай камісіі Мінскага дэпартамента. У 1814—1818 г. — мінскі павятовы маршалак. Купіў ад Ст. Ратынскага в. Востраў над Бярэзінкай у Ігуменскім павеце, якую потым пакінуў сыну (у 1860
было 2 747 дзесяцінаў зямлі, 328 муж. і 355 жан. душ).

Член масонскіх ложаў «Паўночная паходня», «Гара Табар», ніжэйшага капітула «Святыні Спакою».

Памёр  года ў Дрэздэне, там пахаваны.

## Сям’я 
У шлюбе з Ізабэлай з Абуховічаў. Меў сына Леана (Лявон, нар. 21.07.1831), камер’юнкер двара расійскага і маршалак шляхты Мінскага павета, жонка П. Манюшка.

## Літаратура 
*
Ян Адамавіч Ваньковіч

**Ян Адамавіч Ваньковіч** (? — ?)  — дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Належаў да сярэднезаможнага каталіцкага шляхецкага роду Ваньковічаў гербу «Ліс». Сын Адама Уладзіслававіча Ваньковіча і Казіміры з роду Гердовічаў.

Шамбялян (1789), войскі мінскі (1789—1791)

## Сям’я 
У шлюбе з Тэадорай Пёра меў сына Апалінарый, жанатага з Ізабэлай Абуховіч.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Войскія менскія
Ян Жыгімонт Ваньковіч

**Ян Жыгімонт Ваньковіч** (? — пасля 1707) — дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Належаў да сярэднезаможнага каталіцкага шляхецкага роду Ваньковічаў гербу «Ліс». Сын Пятра і Ганны з Дунін-Глушынскіх, дачкі харужага ваўкавыскага.

Падчашы вількамірскі (1678), падстолі вендэнскі (1702), паручнік панцырнай харугвы. Валодаў маёнткам Волма (Лужышча) (1693).

Памёр пасля 1707 года.

## Сям’я 
У шлюбе з Соф’яй Храпавіцкай, дачкой віцебскага кашталяна.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Падстоліі вендэнскія
Уладзіслаў Тадэвуш Ваньковіч

**Уладзіслаў Тадэвуш Ваньковіч** (? — паміж 1745 і 1750) — дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Належаў да сярэднезаможнага каталіцкага шляхецкага роду Ваньковічаў гербу «Ліс». Сын Яна Жыгімонта Ваньковіча і
Соф’і Храпавіцкай, дачкі віцебскага кашталяна.

Мечнік менскі, войскі менскі ў 1738—1763 гадах, стараста рушаўскі ў 1728 годзе. Пасол на соймы 1711, 1717, 1722, 1726, 1734 гадоў, дэпутат Галоўнага Трыбунала ВКЛ у 1730 годзе.

Валодаў у 1707 годзе маёнткамі Волма, Кабылічы, Гарэлец Менскага павета, паводле леннага права валодаў маёнткам Кляпіна Рэчыцкага павета з 1714 года,

Памёр паміж 1745 і 1750 гадах.

## Сям’я 
У першым шлюбе з Аленай-Барбарай з Валадковічаў, з якой меў сыноў:
* Антоні, стараста рушаўскі.
* Тадэвуш-Казімір, стараста шатроўскі, канюшы менскі, лоўчы менскі, падчашы менскі.

У другім шлюбе з Тэрэзай з Філіповічаў, з якой меў сына Адама.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Памерлі ў 1740-я гады
Катэгорыя:Старосты рушаўскія
Катэгорыя:Войскія менскія
Катэгорыя:Мечнікі менскія
Пупутан

[thumb|Пупутан [1906 г.]]
**Пупутан** (, ад *puput* «растанне») — звычай масавых самазабойстваў сярод балійскіх індуістаў у выніку паражэння падчас вайны. 

Найбольш вядомыя выпадкі пупутан адбыліся ў 1849, 1906, 1908 г. і 1946 г. Усе яны былі звязаны з сутыкненнямі балійцаў з галандскімі каланіяльнымі войскамі. У 1849 г. часткі арміі і флота Галандскай Ост-Індыі ўварваліся на поўнач Балі. Яны здолелі акружыць войска мясцовага раджы, аднак балійскія воіны і чальцы сем'яў высакародных асоб аддалі перавагу самагубству замест далейшага супраціўлення або палону. Лічыцца, што загінула некалькі тысяч балійцаў, у тым ліку цяжарная жанчына. Пры гэтым раджа і яго першы дарадца збеглі на поўдень вострава. У далейшым, супраціўленне балійцаў іншых рэгіёнаў вымусіла каланіяльную армію спыніць наступ і падпісаць мірны дагавор.  

У 1906 г. ваенная экспедыцыя Галандскай Ост-Індыі практычна без баёў заняла Дэнпасар. Раджа і яго прыдворныя выйшлі насустрач акупантам і на вачах у іх пачалі забіваць адзін іншага з дапамогай рытуальных крысаў. Частка прыдворных загінула ад стрэлаў галандскіх салдат. Колькасць ахвяр з боку балійцаў набліжалася да 1000 чалавек. Некалькі высакародных балійцаў з суседняга княства Табанан скончылі жыццё самагубствам ужо ў турме, хаця галандцы прапаноўвалі ім пачэсную высылку на суседнія астравы. У 1908 г. раджа невялікага княства Клунгклунг на паўднёвым усходзе Балі разам з 200 паплечнікамі, узброенымі толькі рытуальнымі крысамі, здзейснілі напад на галандскіх салдат і былі растраляны. Паколькі іх напад меў мала шанцаў на поспех, гэты выпадак таксама масавым самазабойствам. У сучаснай інданезійскай гістарыяграфіі пупутан 1906 г. і 1908 г. разглядаюцца як формы антыкаланіяльнага супраціўлення, высока ўшаноўваюцца балійцамі.

У маі 1946 г. на ўсходзе Балі некалькі сотняў балійскіх і яванскіх салдат і паліцэйскіх паўсталі супраць каланіяльнай цывільнай адміністрацыі. Яны прынялі пупутан у форме апошняга безнадзейнага бою.   

## Спасылкі 
* The Puputan Badung War of 1906, The King and the Balinese People Fought to Death 
* 20 November 1946: Gugurnya I Gusti Ngurah Rai dan Perintah Perang Puputan
* The Netherlands Indies in Aceh, Bali and Buton: degrees of resistance and acceptance of indirect and direct rule

Катэгорыя:Самагубствы
Катэгорыя:Балі (востраў)
Катэгорыя:Гісторыя Інданезіі
Раальд Зіннуравіч Сагдзееў

**Раальд Зіннуравіч Сагдзе́еў** (; нар. ) — вучоны-фізік, доктар фізіка-матэматычных навук (1963), прафесар (1965), акадэмік Расійскай акадэміі навук (акадэмік Акадэміі навук СССР з 1968 года, член-карэспандэнт з 1964 года), акадэмік Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1990), замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1987), Герой Сацыялістычнай Працы (1986). Брат Р. Сагдзеева.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Маскве, у татарскай сям’і. Скончыў сярэднюю школу ў Казані. Паступіў на фізічны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта, які скончыў у 1955 годзе. З 1956 года працаваў у Інстытуце атамнай энергіі імя І. В. Курчатава. У 1961—1970 гадах Р. З. Сагдзееў у Новасібірску, кіраваў лабараторыяй Інстытута ядзернай фізікі Сібірскага аддзялення Акадэміі навук СССР. У 1962—1965 гадах займаў пасаду дэкана фізічнага факультэта Новасібірскага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1970 года жыў у Маскве і да 1973 года працаваў у Інстытуце высокіх тэмператур Акадэміі навук СССР, а з 1973 года займаў пасаду дырэктара Інстытута касмічных даследаванняў. У 1986—1988 гадах дырэктар-арганізатар Навукова-даследчага інстытута сістэмных даследаванняў АН СССР, у 1988—1990 — кіраўнік навукова-метадычнага цэнтра аналітычных даследаванняў Інстытута касмічных даследаванняў.

З 1990 года жыве ў ЗША. Прафесар Універсітэта штата Мэрыленд, дырэктар Цэнтра «Усход—Захад».

## Навуковая і грамадская дзейнасць 
Р. З. Сагдзееву належаць навуковыя працы па фізіцы плазмы (ударныя хвалі, працэсы пераносу, няўстойлівасці), праблеме кіраванага тэрмаядзернага сінтэзу, магнітнай гідрадынаміцы, касмічнай фізіцы, праблемах глабальнай бяспекі. Кіраваў шэрагам даследчых праграм на касмічных апаратах серый «Космас», «Прагноз», «Інтэркосмас», «Метэор», «Астрон», «Марс», «Венера», арбітальных комплексах «Саюз» і «Салют». Навуковы кіраўнік міжнароднага праекта «Вега», кіраўнік праектаў «Лоцман» і «Фобас».

Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР (1987—1988) і народны дэпутат СССР (1989—1991). Член Таварыства Макса Планка, замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША, Шведскай каралеўскай акадэміі навук, Венгерскай акадэміі нвук. Адзін з лідараў міжнароднага руху вучоных за мір. Член Назіральнага савета Міжнароднага Люксембургскага форума па прадухіленні ядзернай катастрофы.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
*  
* Действительный член Академии наук Республики Татарстан Сагдеев Роальд Зиннурович  // Акадэмія навук Рэспублікі Татарстан
* *Олег Сулькин* Без грифа «секретно» // Журнал «Итоги», № 38/745 (20.09.10)  
* Сагдеев Роальд Зиннурович // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Кавалеры ордэнаў Азербайджана
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад навуковых таварыстваў
Катэгорыя:Дэканы
Гара Табар (масонская ложа)

**«Гара Табар»** (*Фавор*) — масонская ложа ў Мінску. Адчынена як ніжэйшая капітулярная ложа каля 1818 года, з красавіка 1821 года да закрыцця — вышэйшая капітулярная ложа, якая працавала ў саюзе Вялікага Усхода Польскага і правінцыяльнай ложы «Дасканалай Еднасці» ў Вільнi. Сябрамі ложы пераважна былі браты ложы «Паўночная паходня», якія мелі высокія ступені.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Масонскія ложы
Катэгорыя:Масонства ў Беларусі
Катэгорыя:1818 год у Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 1818 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Мінска
Стэфан Ваньковіч

**Стэфан Ваньковіч** (? — да 1582) — ураднік.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Ваньковічаў герба «Ліс». Сын Юрыя (Юхны). Менскі войскі.

Памёр да 1582 года.

## Сям’я 
У шлюбе з Аленай са Скумін-Тышкевічаў.
* Адам (пам. 1636), войскі менскі. Жонка Ева Дуброўская (Дамброўская).
* Аляксандр.
* Рыгор (пам. да 1640). Пахаваны ў кальвінісцкай капліцы ў маёнтку Саладзяневічы Мінскага павета. Жонка Ганна Турская.
* Марына (Марыяна).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Войскія менскія
Юхна Ваньковіч

**Юрый (Юхна) Ваньковіч** (? — ?) — родапачынальнік роду Ваньковічаў.

## Біяграфія 
Каралеўскі дваранін (1532). Родапачынальнік роду Ваньковічаў Паводле радавога падання валодаў маёнткам Сліжына і Нястанавічы Менскага павета, а таксама Белая, Рыпаўшчына, Апалеўшчына, паводле застаўнага права валодаў мястэчкам Глуск з замкам, маёнткам Бясяды, якія ў 1559 годзе адпісаў сваім сынам.

## Сям’я 
Дзеці:
* Стэфан (пам. да 1582), менскі войскі. У шлюбе з Аленай Скумін-Тышкевіч.
* Мацей.

## Літаратура 
*
Пётр Ваньковіч

**Пётр Ваньковіч** (? — да 1670) — ураднік і землеўласнік.

## Біяграфія 
Належаў да сярэднезаможнага каталіцкага шляхецкага роду Ваньковічаў герба «Ліс». Сын Адама, войскага менскага, і Евы з Дуброўскіх (Дамброўскіх).

Войскі менскі. Валодаў маёнткам Волма і фальваркам Скарабагатава Менскага павета (1654).

Памёр да 1670 года.

## Сям’я 
У шлюбе з Ганнай з Дунін-Глушынскіх, дачкой харужага ваўкавыскага. Дзеці:
* Ян-Жыгімонт (пам. пасля 1707), падчашы вількамірскі (1678), падстолі вендэнскі (1702), паручнік панцырнай харугвы, валодаў маёнткам Волма (Лужышча) (1693), жонка дачка віцебскага кашталяна Соф’я Храпавіцкая.
* Уладзіслаў, чашнік вількамірскі (1677), войскі менскі (1688), суддзя Менскага земскага суда, паручнік гусарскай харугвы, дэпутат ГТ ВКЛ (1684, 1688), жонка дачка суддзі Браслаўскага земскага суда Ганна Кімбар.
* Тэадор-Антоні, падчашы пінскі (1671—1676), падстараста судовы мінскі, стараста падусвяцкі, стольнік менскі (1687—1716), кашталян менскі (1709—1713). 1-я жонка дачка пісара Лідскага земскага суда Ганна Войшнар, 2-я жонка Феліцыяна Эйдан (Быкава).
* Станіслаў, падчашы смаленскі. 1-я жонка дачка мінскага стражніка Крысціна Цадроўская, 2-я жонка дачка полацкага харужага Ганна Корсак.
* Элеанора, муж чашнік вількамірскі (1672) Міхал Тавянскі (пам. да 1688).
* Ружа (Разалія), муж абозны менскі Міхал Валіцкі (1650).
* Юдыта (пам. да 1645), муж Станіслаў Заліўскі.
* Еўфрасіння, муж вількамірскі харужы Якуб-Канстанцін Памарнацкі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Войскія менскія
Адам Ваньковіч (пам. 1636)

**Адам Ваньковіч** (? — 1636) — ураднік.

## Біяграфія 
Належаў да сярэднезаможнага каталіцкага шляхецкага роду Ваньковічаў герба «Ліс». Сын Стэфана Ваньковіча, менскага войскага, і Алены са Скумін-Тышкевічаў.

Войскі менскі. Разам з братамі Аляксандрам і Рыгорам меў у застаўным валоданні маёнткі Косава і с. Жамойцкае Слонімскага павета (1582), валодаў маёнткам Пярэжыр Менскага павета, маёнткам Востраў Аршанскага павета і «дварком» у горадзе Менску (1635), адзін з фундатараў Мінскага Петрапаўлаўскага праваслаўнага манастыра (1612).

Памёр у 1636 годзе.

## Сям’я 
У шлюбе з Евай з Дуброўскіх (Дамброўскіх).
* Стэфан, суддзя Вількамірскага гродскага суда (1659), вількамірскі судовы падстараста (1660).
* Пётр (пам. да 1670), войскі менскі. Жонка дачка харужага ваўкавыскага Ганна Дунін-Глушынская.

## Літаратура 
*
Мельхіёр Аляксандравіч Ваньковіч

**Мельхіёр Аляксандравіч Ваньковіч** (1775—1842) — грамадскі дзеяч Расійскай імперыі, буйны землеўласнік на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Бацька вядомага жывапісца Валенція Ваньковіча.

## Паходжанне і сям’я 
Належаў да сярэднезаможнага каталіцкага шляхецкага роду Ваньковічаў герба «Ліс». Сын Аляксандра Янавіча Ваньковіча, чашніка менскага, і Сафіі са шляхецкага роду Грэгаровічаў.

У шлюбе са Схаластыкай са шляхецкага роду Гарэцкіх меў чатырох дзяцей:
* Аляксандр Мельхіёравіч Ваньковіч.
* Валенцій Мельхіёравіч Ваньковіч (1800—1842), жывапісец. Жонка: Анэля Растоцкая.
* Караль Мельхіёравіч Ваньковіч (хр. 15.10.1805—1854), уласнік маёнтка Калюжыцы. жонка: Разалія Ваньковіч.
* Станіслава Мельхіёраўна Ваньковіч. Муж: Гарноўскі.

File:Melchijor Vańkovič. Мэльхіёр Ваньковіч (V. Vańkovič, 1836-39).jpg|Партрэт Мельхіёра Ваньковіча. Мастак Валенцій Ваньковіч, 1836—1839 гг.
File:Schalastyka Vańkovič (Hareckaja). Схалястыка Ваньковіч (Гарэцкая) (V. Vańkovič, 1830-39).jpg|Партрэт Схаластыкі Ваньковіч (з роду Гарэцкіх). Мастак Валенцій Ваньковіч, 1830—1839.

## Службовая дзейнасць 
Старшыня Ігуменскага павятовага земскага суда (1799—1802), старшыня галоўнага суда 2‑га Дэпартамента Галоўнага суда Мінскай губерні (1805—1808).

## Маёнтак 
Валодаў маёнткам Малая Сляпянка ў Мінскім павеце і маёнткам Калюжыцы ў Ігуменскім павеце Мінскай губерні.

## Літаратура 
* 
* Ваньковичи / Департамент по архивам и делопроизводству Министерства юстиции Республики Беларусь [и др.]; сост.: Н. А. Голубева, Н. М. Усова, Л. В. Языкович; под научной редакцией В. И. Прокопцова. — Минск : БелЭн, 2012. — 442 с.
* *Konarski, S.* Wańkowiczowie herbu Lis odmienny / S. Konarski. — Paryż, 1960.
Эфект Садоўскага

**Эфект Садо́ўскага** — узнікненне механічнага вярчальнага моманту ў целе, якое апраменьваецца эліптычна ці цыркулярна палярызаваным святлом.

Тэарэтычна прадказаны А. І. Садоўскім у 1898 годзе, эксперыментальна выяўлены амерыканскім фізікам Р. Бетам (Richard Beth) у 1935 годзе.

Эфект абумоўлены наяўнасцю ў эліптычна палярызаванай электрамагнітнай хвалі выдатнага ад нуля моманту імпульсу (або моманту колькасці руху), што хваляй перадаецца целу, якое паглынае яе ці змяняе стан яе палярызацыі. Дазваляе выкарыстоўваць закон захавання моманту імпульсу пры даследаванні з’яў узаемадзеяння электрамагнітнага выпраменьвання з рэчывам.

З пункту гледжання квантавай тэорыі эфект Садоўскага тлумачыцца змяненнем імпульсу фатонаў пры ўзаемадзеянні выпраменьвання з рэчывам.

## Літаратура 
* 
* 
* *Соколов И. В.* Момент импульса электромагнитной волны, эффект Садовского и генерация магнитных полей в плазме // Успехи физических наук, 1991. 161 (10) — С. 175—190.

## Спасылкі 
* 
* *Данилов Ю. А., Демидов Е. С., Ежевский А. А.* Основы спинтроники. Учебное пособие. / Нижегородский государственный университет им. Н. И. Лобачевского — Нижний Новгород, 2009. — 173 с.

Катэгорыя:Квантавая фізіка
Катэгорыя:Фізічныя эфекты і з’явы
Акадэмія мастацтваў у Банска-Бістрыцы

**Акадэмія мастацтваў у Банска-Бістрыцы** — славацкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з сядзібай у Банска-Бістрыцы.

## Агульная характарыстыка 
Акадэмія ўтворана 7 студзеня 1997 года ў адпаведнасці з законам ад 15 мая 1997 года. Яе першым рэктарам быў прафесар Аляксандр Меліхер. У супрацоўніцтве з Банскабыстрыцкай дзяржаўнай навуковай бібліятэкай Акадэмія мастацтваў стала заснавальнікам «Тэатра 44».

## Структура 
* Факультэт драматычных мастацтваў
* Факультэт музычных мастацтваў
* Факультэт выяўленчых мастацтваў

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Славакіі
Катэгорыя:Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Банска-Бістрыца
Мальхер Казімір Дунін-Глушынскі

**Мальхер Казімір Дунін-Глушынскі** (? — да 1690 года) — дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Войцех Каяловіч выводзіў Дунінаў-Глушынскіх з Польшчы, а ў Менскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага згадваў Юрыя Дуніна Глушынскага герба «Лебедзь», які быў электарам Уладзіслава ІV у 1632 і Яна Казіміра ў 1648 г. Больш інфармацыі пра род і асабіста пра Мальхера Казіміра падаў Каспар Нясецкі. Паводле яго, род паходзіў або з Раўскага, або Сандамірскага ваяводстваў Польшчы, адкуль некаторыя яго прадстаўнікі перасяліліся ў Вялікае Княства Літоўскае.

Мальхер быў сынам Каспара Глушынскага, які ў 1648 г. з’яўляўся паслом на элекцыйны сойм са Смаленскага ваяводства, і невядомай па імі Ваейкі. Герб Мальхера Казіміра адпавядае агульнапрынятаму ўзору польскага герба «Лебедзь» (ці «Дунін», ад якога ён браў прыдомак да свайго прозвішча).

У 1669—1676 г. — смаленскі войскі, у 1670 г. — камісар ЯКМ. У 1670 г. разам з братам Лукашам, як камісары ЯКМ, размяжоўвалі землі шляхты-бежанцаў, якія страцілі свае маёнткі на карысць Расіі. У 1673 г. — дэпутат у вайсковай радзе, у 1678—1680 г. — ваўкавыскі харужы, у 1680 г. — сурагатар Ваўкавыскага павета.

Валодаў маёнткам Вайтовічы ці Вайткевічы.

Памёр да 1690 года.

## Сям’я 
Жонкай яго была невядомая (Тэрэза?) з Шэметаў, полацкая падсталянка, з якой меў две дачкі — Альжбету, першы раз замужам за аршанскім лоўчым Хлусовічам, другі раз — за лідскім стольнікам і падстаростай Аляксандрам Глубоцкім, і Тэадору, першы раз замужам за сахачэўскім стольнікам Альбрыхтам Цадроўскім, другі раз — за менскім падстолім Тамашом Завішай, а таксама чатырох сыноў:
* Пётр, пяцігорскі паручнік. Першая яго жонка Галена Сцяцкевіч Заверская, другая — невядомая з Голубаў. З першай жонкай дзяцей не меў, а з другой была дачка Ганна, замужам за берасцейскім чашнікам Лукашам Садоўскім. Валодаў з братамі Яцкам, Станіславам і Міхалам непадзеленым маёнткам Івашкевічы з карчмой і млынам, фальваркам Пятровічы, вёскай Вайткевічы ў Ваўкавыскім павеце, а таксама карчмой у Ваўкавыску. У 1720 г. Пётр згадваецца як староста казімерскі.
* Яцак, пяцігорскі паручнік. Памёр без нашчадкаў.
* Станіслаў. Памёр без нашчадкаў.
* Міхал, ваўкавыскі падстолі. У шлюбе з Крысціна з Барташэвічаў, удавой па віцебскаму стольніку Лявону Багамольцу. Ваўкавыскі падстолі ў 1722 г., быў суддзёй і віцебскім дэпутатам у Галоўны Трыбунал ВКЛ. Меў сына Язафата (1740) і две дачкі. Адная з дачок Міхала была ў 1759 г. замужам за нейкім Навацкім.

## Спасылкі 
* Аляксей Шаланда // САПРАЎДНЫ ГЕРБОЎНІК ШЛЯХТЫ ВАЎКАВЫСКАГА ПАВЕТА Ў ДРУГОЙ ПАЛОВЕ XVI-XVIII ст. (Г)

Катэгорыя:Войскія смаленскія
Катэгорыя:Сурагатары ваўкавыскія
Бой за базу «Мэры-Эн»

**Бой за базу Мэры-Эн** адбыўся, калі сапёры Нацыянальнага фронту вызвалення Паўднёвага В’етнама атакавалі амерыканскую базу ў правінцыі Куангцін (Паўднёвы В’етнам) рана раніцай 28 сакавіка 1971 года.

База агнявой падтрымкі Мэры-Эн была размешчана так, каб перашкодзіць перамяшчэнню варожых войскаў і тэхнікі па калідоры К-7 і сцежцы Дак Роўз (адгалінаванні сцежкі Ха Шы Міна). Меркавалася, што база будзе часовай. Аднак, яна працягнула існаваць на пастаяннай аснове, на базе размяшчалася па меншай меры адна рота арміі ЗША. На момант нападу на базе знаходзіўся 231 амерыканскі салдат.

Агнявую базу планавалася перадаць Арміі Рэспублікі В’етнам (АРВ). Для падтрымкі аперацый АРВ на поўдні 21 артылерыст АРВ разам з двума 105-мм гаўбіцы знаходзіліся на Мэры-Эн.

На працягу некалькіх месяцаў, якія папярэднічалі атацы, актыўнасць ворага ў гэтым раёне была нізкай, а кантакты — нячастымі. Адсутнасць значных баявых дзеянняў у апошні час, а таксама падрыхтоўка да перадачы базы падраздзяленням УСПВ стварылі ў амерыканскіх салдат ілжывае пачуццё бяспекі. Атака сапёраў была раптоўнай і вельмі паспяховай, з наступствамі для апарата кіравання 23-й пяхотнай дывізіі. Бітва была апісана як «апантанасць в’етконгаўцаў, якія кідалі ранцы ў камандны бункер, рэзалі амерыканцаў у сне і знішчылі ўсё абсталяванне сувязі». Расследаванне нападу было даручана начальніку штаба арміі Уільяму Уэстморленду. Прычынамі былі названы невыкананне службовых абавязкаў, пасіўнае паводзіны і правалы ў камандаванні з боку афіцэраў. Абвінавачванні былі прад’яўлены шасці афiцэрам, у тым ліку камандзіру 23-і дывізіі і памочніку камандзіра.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Fulghum, David. The Vietnam Experience: South Vietnam on Trial (Mid-1970 to 1972) (англ.). — Boston Publishing Company, 1984. — ISBN 9780939526109.
* Sorley, Lewis. A better war: the unexamined victories and final tragedy of America's last years in Vietnam (англ.). — New York: Harcourt Brace & Co, 1999. — ISBN 978-0156013093.

## Спасылкі 
* Deadly Sapper Attack on Fire Support Base Mary Ann During the Vietnam War - скарочаная версія кнігі Нолана пра базу Мэры-Эн.
* FSB Mary Ann in Early 1971 - спасылкі на фотаздымак базы Мэры-Эн.

Катэгорыя:Бітвы В’етнама
Катэгорыя:Бітвы ЗША
Катэгорыя:Бітвы і аперацыі В’етнамскай вайны
Катэгорыя:1971 год у В’етнаме
Катэгорыя:Сакавік 1971 года
Катэгорыя:Падзеі 28 сакавіка
Катэгорыя:Канфлікты 1971 года
Могілкі Святога Панкрата

**Могілкі Святога Панкрата і Іслінгтана** () — могілкі ва  ( Лондан) з’яўляюцца месцам пахавання шэрагу вядомых беларускіх грамадскіх і рэлігійных дзеячаў і месцам памінання продкаў беларусамі Брытаніі.

## Могілкі 
Могілкі размешчаныя ў лонданскім раёне Барнет і з’яўляюцца адным з найвялікшых пахавальных месцаў Вялікабрытаніі. Могілкі прызнаныя гістарычнай адметнасцю «2-й ступені» у Рэестры Англійскай гістарычнай спадчыны. Могілкі былі заснаваны ў 1854 годзе і сталі першымі ў Лондане дзяржаўнымі могілкамі.

## Магілы выбітных беларусаў 
Сярод іншых на могілках Святога Панкрата пахаваныя:

* Біскуп Часлаў Сіповіч
* а. Аляксандр Надсан
* архімандрыт Леў Гарошка
* а. Язэп Германовіч (Вінцук Адважны)
* Аляксандр Лашук, адзін з заснавальнікаў Згуртавання беларусаў у Вялікабрытаніі
* а. Тамаш Падзява
* Дамінік Аніська, публіцыст
* а. Канстанцін Маскалік, святар, дыктар Радыё Ватыкана
* а. Францішак Журня, святар
* брат Міхаіл Баговіч, манах
* Ян Міхалюк, старшыня Згуртавання беларусаў у Вялікабрытаніі
* Барбара Марцынкевіч, маці Алены Міхалюк
* Павел Навара, адзін з заснавальнікаў Згуртавання беларусаў у Вялікабрытаніі
* Васіль Тур, член Згуртавання беларусаў у Вялікабрытаніі

## Месца памінання продкаў 
Традыцыйна могілкі Святога Панкрата з’яўляюцца месцам, дзе беларусы Брытаніі збіраюцца на Дзяды, дзень памінання продкаў, каб «успомніць суродзічаў, якія воляю пакручастага лёсу спачываюць у розных кутках зямной кулі.»

## Галерэя 

Файл:Haroska Hiermanovic mahily.jpg|Магіла архімандрыта Льва Гарошкі і а. Язэпа Германовіча
Файл:Bishop sipovic mahila.jpg|Магіла біскупа Чэслава Сіповіча
Файл:МагілаАляксандраНадсана.jpg|Магіла а. Аляксандра Надсана

Катэгорыя:Могілкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Лондана
Ірына Бельская

**Іры́на Бе́льская** (нар. 1989, вёска Чарневічы, Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць) — беларуская паэтэса.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1989 годзе ў в. Чарневічы Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. Скончыла Чарневіцкую сярэднюю школу, факультэт беларускай філалогіі і культуры БДПУ імя М. Танка. Працавала ў бібліятэцы імя Я. Коласа ЦБС у Наваполацку. Жыве ў Наваполацку.

## Творчасць 
Першы верш напісала ў восем гадоў на рускай мове
* фіналістка Конкурсу маладых літаратараў імя К. Шэрмана ў 2009 годзе
* атрымала заахвочвальную прэмію «Дэбют» імя Максіма Багдановіча ў 2010 годзе

## Спасылкі 
* Ірына Бельская на сайце Віцебскай абласной бібліятэкі
* Ірына Бельская. Быць іншаю… Вершы 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне
Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты