open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Паперы Пандоры

**Паперы Пандоры** () — уцечка амаль 11,9 мільёна канфідэнцыйных дакументаў (якія змяшчаюць 2,9 тэрабайта даных), якія былі апублікаваныя Міжнародным кансорцыумам журналістаў-даследчыкаў (ICIJ), пачынаючы з 3 кастрычніка 2021 года. Інфармацыйныя арганізацыі ICIJ апісалі ўцечку дакументаў як самае маштабнае выкрыццё фінансавых таямніц, якое змяшчае дакументы, малюнкі, электронныя лісты і электронныя табліцы ад 14 кампаній фінансавых паслуг у краінах, уключаючы Панаму, Швейцарыю і ААЭ, праверыўшы папярэдні выпуск Панамскіх дакументаў у 2016 годзе, якія ўтрымлівалі 11,5 млн канфідэнцыйных дакументаў. Падчас публікацыі дакументаў ICIJ заявілі, што не паказваюць крыніцы звестак.

Паводле даных маштабнай уцечкі дакументаў Папер Пандоры, больш за 10 украінцаў хаваюць свае актывы ў Вялікабрытаніі праз афшорныя кампаніі, у прыватнасці, Уладзімір Зяленскі, Сяргей Шэфір, Генадзь Багалюбаў.

## Беларусь 
У дакументах была выяўлена афшорная кампанія Сяргея Шэймана (сын Віктара Шэймана, чыноўніка, блізкага да Лукашэнкі) і Аляксандра Зінгмана, якая праз брытанскага пасярэдніка валодала 70 % прадпрыемства па разведцы і здабычы золата ў Зімбабвэ. Сам Віктар Шэйман курыраваў адносіны з афрыканскімі краінамі, неаднаразова наведваў Зімбабвэ, пры гэтым асноўную выгаду ад беларуска-зімбабвійскіх здзелак атрымлівала афшорная кампанія Шэймана-малодшага.

## Гл. таксама 
* Панамскія дакументы
* Адключэнне Facebook 4 кастрычніка 2021 года

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Паперы Пандоры на сайце Міжнароднага кансорцыума журналістаў-даследчыкаў
* Украіна стала лідарам паводле колькасці фігурантаў Pandora Papers.

Катэгорыя:2021 год у эканоміцы
Катэгорыя:Фінансавыя скандалы
Катэгорыя:Кастрычнік 2021 года
Хіросі Амана

**Хіросі Амана** (; нар. , Хамамацу, Японія) — японскі вучоны, інжынер-электронік, фізік. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы 2014 года разам з Ісаму Акасакі і Сюдзі Накамура за «вынаходніцтва эфектыўных сініх святлодыёдаў, што прывяло да з’яўлення яркіх і энергазберагальных белых крыніц святла».

Амана быў абраны членам Нацыянальнай інжынернай акадэміі ў 2016 годзе за распрацоўку легіравання нітрыду галію р-тыпу (GaN), якое дазваляе выкарыстоўваць сінія паўправадніковыя святлодыёды.

## Ранняе жыццё і адукацыя 
 (у афіцыйнай рэзідэнцыі прэм’ер-міністра 22 кастрычніка 2014 года)]]
Амана нарадзіўся ў Хамамацу, Японія 11 верасня 1960 года. Атрымаў ступень бакалаўра, магістра і доктара інжынерыі ў 1983, 1985 і 1989 гадах адпаведна ва Універсітэце Нагоі.

У пачатковай школе ён гуляў у футбол у якасці брамніка і ў софтбол у якасці лаўца. Ён таксама быў радыёаматарам, і, нягледзячы на нянавісць да вучобы, добра валодаў матэматыкай. Паступіўшы ў сярэднюю школу, пачаў сур’ёзна ставіцца да вучобы і стаў найлепшым вучнем, навучаючыся кожны дзень да позняй ночы.

## Кар’ера 
З 1988 па 1992 гады быў навуковым супрацоўнікам Універсітэта Нагоі. У 1992 годзе перайшоў ва ўніверсітэт Мэйдзё, дзе быў дацэнтам. З 1998 па 2002 гады працаваў дацэнтам. У 2002 годзе стаў прафесарам. У 2010 годзе перайшоў у Вышэйшую інжынерную школу Універсітэта Нагоі, дзе і ў цяперашні час з’яўляецца прафесарам.

Далучыўся да групы прафесара Ісаму Акасакі ў 1982 годзе як студэнт. З тых часоў ён праводзіў даследаванні па пытаннях росту, характарыстыкі і прымянення паўправаднікоў з нітрыду групы III, якія добра вядомыя як матэрыялы, якія выкарыстоўваюцца сёння ў сініх святлодыёдах. У 1985 годзе распрацаваў буферныя пласты з нізкатэмпературным напыленнем для росту паўправадніковых плёнак нітрыднай групы III на сапфіравай падкладцы, што прывяло да рэалізацыі святлодыёдаў і лазерных дыёдаў на аснове паўправаднікоў групы III-нітрыду. У 1989 годзе яму ўдалося вырасціць GaN p-тыпу і ўпершыню ў свеце вырабіць ультрафіялетавы святлодыёд на аснове pN-пераходу GaN.

Вядомы тым, што імкнецца да даследаванняў, лабараторыя Амана заўсёды асвятлялася позна ўначы, напрыклад, у будні, святы, Новы год і называлася «без начнога замка». Па словах яго студэнтаў у лабараторыі, Амана аптымістычная і ўмераная асоба і ніколі не злуецца.

## Узнагароды 
й і Ісаму Акасакі (у Гранд-гатэлі 8 снежня 2014 года)]]

* 1998 — Прэмія Ранка
* 2002 — 
* 2014 — Заслужаны дзеяч культуры
* 2014 — Ордэн Культуры
* 2014 — Нобелеўская прэмія па фізіцы
* 2015 — Прэмія газеты «Цюніці»

## Абраныя публікацыі 
* 
* 
* 
* 
* 
* I. Akasaki, H. Amano, K. Itoh, N. Koide & K. Manabe, Int. Фіз. Канф. Сяр. 129, 851 (1992).
* 

Катэгорыя:Радыёаматары
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Культуры
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Японіі
Катэгорыя:Фізікі Японіі
Google Docs

**Google Docs** — бясплатны вэб-арыентаваны тэкставы і таблічны працэсар, рэдактар прэзентацый і бланкаў ад Google. З яго дапамогай можна ствараць і рэдагаваць дакументы непасрэдна ў браўзеры, сумесна з іншымі рэдактарамі. Google Docs аб’яднаў два некалі асобныя сэрвісы: Writely і Spreadsheets, якія сталі адзіным прадуктам 10 кастрычніка 2006 года. Трэцяя частка прадукту, для працы з прэзентацыямі, распрацаваная Tonic Systems, выйшла 17 верасня 2007 года.

Катэгорыя:Сайты
Docs
Катэгорыя:Тэкставыя працэсары
Катэгорыя:Прыкладное праграмнае забеспячэнне
Катэгорыя:Электронныя табліцы
Філіп Жыль

**Філіп Эміль Франсуа Жыль** (, ,  — , ) — французскі публіцыст і драматург. Ён напісаў больш за дваццаць лібрэта ў перыяд з 1857 па 1893 гады, найбольш вядомыя з якіх «Манон» Ж. Маснэ і «Лакмэ» Л. Дэліба.

## Біяграфія 
У маладосці займаўся скульптурай.

У 1861 годзе стаў сакратаром «Тэатр Лірык». Пісаў у газетах і часопісах *Le Petit Journal*, ''L'Écho de Paris*, *«Ле Салей»*, *L’Histoire*, з 1869 года пісаў у *«Le Figaro»*, дзе пад псеўданімам «Жалезная маска» () вёў тэатральную хроніку. Актыўна выступаў як літаратурны крытык з артыкуламі пра новыя кнігі Віктора Гюго, Анатоля Франса, П’ера Лоці, Эрнеста Рэнана і іншых выдатных французскіх пісьменнікаў (сабраны ў пяць зборнікаў пад агульнай назвай «Літаратурная барацьба» (; 1889—1893). У 1899 годзе быў абраны членам Акадэміі вытанчаных мастацтваў.

Жыль выступіў сааўтарам Эжэна Лабіша ў вадэвілі «30 мільёнаў Глядыятара» (; 1875 г.) і Анры Мельяка ў камедыі «Муж для Бабеты» (; 1881), выдаў кнігу вершаў «Гербарый» (; 1887), якая дазволіла крытыку Полю Жынісці заўважыць, што, нягледзячы на назву, «у паэтычных кветках гэтага чароўнага зборніка свежы колер і жывыя фарбы толькі што сабранага ўраджаю».

Быў жанаты з дачкой кампазітара Віктора Масэ.

## Лібрэта 
* Жак Афенбах:
** *«»* (1857)
** *«Карнавал водгукаў»*, , (1860)
** *«Жанна плача, Жан смяецца»*, , (1864)
** *«Пастушкі»*, , (1865)
** *«»* (1876)
** *«»* (1877)
* Леа Дэліб:
** *«Містэр шчаслівай зоркі»*,  (1860)
** *«Птушыны змей»*,  (1864)
** *«Жан дэ Нівэль»* (1880)
** *«Лакмэ»* (1883)
** *«Касія»*,  (1893)
* Рабер Планкет:
** *«»* (1882)
* Жуль Маснэ:
** *«Манон»* (1884)

## Літаратура 
* *«Ma camarade»*: pièce en cinq actes par Henry Meilhac & Philippe Gille *()''
* 

Катэгорыя:Лібрэтысты Францыі
Катэгорыя:Драматургі Францыі
Катэгорыя:Публіцысты Францыі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Францыі
Рэйнска-Вестфальскі тэхнічны ўніверсітэт Ахена

**Рэйнска-Вестфальскі тэхнічны ўніверсітэт Ахена** () — нямецкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Ахен.

## Агульная характарыстыка 
Рэйнскай-Вестфальскі тэхнічны ўніверсітэт Ахена з’яўляецца найбуйнейшым універсітэтам па праграмах тэхнічнага навучання ў Германіі з больш чым 47 000 студэнтаў. З 2007 года ўстанова бесперапынна фінансуецца Нямецкім даследчым фондам і Нямецкім навукова-гуманітарным саветам як адзін з адзінаццаці так званых «універсітэтаў дасканаласці» Германіі. На ўніверсітэт рэгулярна прыпадае найбольшая сума знешніх сродкаў сярод усіх нямецкіх універсітэтаў, займаючы першае месца на аднаго выкладчыка і другое ў агульным заліку ў краіне. Універсітэт — сябар-заснавальнік Лігі IDEA, стратэгічнага альянсу пяці вядучых тэхналагічных універсітэтаў Еўропы, а таксама яе нямецкага аналага — TU9. Ён таксама з’яўляецца членам Нямецкага даследчага фонду і сеткі «Top Industrial Manager for Europe».

## Факультэты 
* Матэматыкі, інфарматыкі і прыродазнаўчых навук
* Архітэктуры
* Будаўнічай інжынерыі
* Машынабудавання
* Геарэсурсаў і матэрыяльнай тэхнікі
* Электратэхнікі і інфармацыйных тэхналогій
* Філасофіі
* Эканомікі
* Педагогікі
* Медыцыны

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Германіі
Катэгорыя:Вышэйшыя тэхнічныя навучальныя ўстановы Германіі
Катэгорыя:Ахен
Адключэнне Facebook (2021)

thumb|Старонка Facebook падчас сістэмнага збою ў 2021 годзе
У 16:40 паводле UTC+03:00 4 кастрычніка 2021 амерыканская сацыяльная сетка Facebook і яе даччыныя кампаніі, уключаючы Facebook Messenger, Instagram, WhatsApp, Mapillary і Oculus, сталі недаступнымі па ўсім свеце на працягу сямі гадзін. Перабоі былі выкліканыя адабраннем пратаколаў межавага шлюза (BGP) з усіх IP-маршрутаў да іх сервераў сістэмай даменных імён (DNS). Пасля аварыйнага завяршэння працы гэтых праграм карыстальнікі пачалі пераходзіць на Twitter, Discord і Telegram, што прывяло да збояў у працы сервераў гэтых праграм. DNS Facebook зноў сталі даступнымі ў 1:05 па маскоўскім часе 5 кастрычніка 2021 года, але па стане на 24:00 па маскоўскім часе, Facebook паведаміла, што функцыі паступова аднаўляюцца ў Facebook, Instagram і WhatsApp пасля больш чым 6 гадзін адключэння.

Адключэнне таксама перапыніла ўнутраныя камунікацыі Facebook, перашкаджаючы работнікам адпраўляць або атрымліваць знешнія электронныя лісты, атрымліваць доступ да карпаратыўнага каталога і сапраўднасці ў дачыненні да некаторых сэрвісаў Google-Docs і Zoom. The New York Times паведамляла, што супрацоўнікі не маглі ўвайсці ў будынкі і канферэнц-залы кампаніі Facebook, карыстаючыся электроннымі пропускамі Стыў Гібсан, даследчык бяспекі, заявіў, што «штодзённае абнаўленне BGP пайшло не так», заблакаваўшы «людзей з аддаленым доступам» да сервераў, якія маглі б выправіць памылку, а ў той жа час людзі з фізічным доступам не маюць дазволу выправіць памылку.

У дакладзе CNBC гаворыцца, што гэта адключэнне стала найбольш маштабным для Facebook з 2008 года. У дзень адключэння акцыі кампаніі ўпалі амаль на 5 %.

## Спасылкі 
* Update about the October 4th outage

Катэгорыя:Падзеі 4 кастрычніка
Катэгорыя:Facebook
Катэгорыя:Кастрычнік 2021 года
Катэгорыя:2021 год у эканоміцы
Катэгорыя:2021 год у ЗША
Плошча Калініна (Санкт-Пецярбург)

**Плошча Калініна** — плошча ў Калінінскім раёне Санкт-Пецярбурга. Утворана перасячэннем Кандрацьеўскага і Палюстраўскага праспектаў, Лабараторнай вуліцы і завулка Усыскіна.

Архітэктурнай дамінантай плошчы з’яўляецца пабудаваны ў 1933—1935 гг. па праекце архітэктараў А. І. Гегела і Д. Л. Крычаўскага найбуйнейшы на той час у горадзе кінатэатр «Гігант». У 1990-я гады ў будынку было размешчана казіно сеткі «Джэкпот», а пасля забароны ігральнага бізнесу канцэртная зала «Гігант-Хол» і іншыя арганізацыі. У другой палове другога дзесяцігоддзя XXI стагоддзя там знаходзіцца супермаркет сеткі «Перекрёсток».

5 студзеня 1946 года на плошчы, перад кінатэатрам «Гігант», былі пакараныя праз павешанне нямецкія ваеннапалонныя, асуджаныя за знішчэнне мірнага насельніцтва ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

У 1947—1955 гадах па абодвух баках ад кінатэатра па праекце архітэктараў А. К. Барутчава, Л. Н. Ліндрота і Н. І. Іофэ былі пабудаваны два пяціпавярховыя дамы з каланадамі ў верхніх паверхах (Кандрацьеўскі прасп., 31 і 42).

27 снежня 2017 года ў камеры захоўвання рэчаў крамы сеткі «Перекрёсток» у будынку былога кінатэатра «Гігант» быў здзейснены выбух.

З 1916 па 2002 год на плошчы размяшчалася трамвайнае кольца.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Плошчы Санкт-Пецярбурга паводле алфавіта
Катэгорыя:Плошчы Калінінскага раёна Санкт-Пецярбурга
Райнер Вайс

**Райнер Вайс** (; ) — амерыканскі фізік, спецыяліст у галіне лазераў і лазернай інтэрфераметрыі. Адзін з заснавальнікаў навуковай калабарацыі LIGO, якая спецыялізуецца ў галіне рэгістрацыі гравітацыйных хваль. У цяперашні час прафесар-эмерыт Масачусецкага тэхналагічнага інстытута. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы за 2017 год.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 29 верасня 1932 года ў Берліне. У тым жа годзе пасля арышту бацькі яго сям’я перасялілася ў Прагу. Бацька прытрымліваўся камуністычных поглядаў; у сілу яго яўрэйскага паходжання ў 1938 годзе сям’я была вымушана зноў бегчы напярэдадні акупацыі нацыстамі Чэхаславакіі, на гэты раз у ЗША (куды яны прыбылі ў студзені 1939 года).

У Нью-Ёрку яго бацька Фрэдэрык Вайс (), урач-неўрапатолаг па прафесіі, стаў псіхааналітыкам у групе Карэн Хорні, адкрыў прыватную практыку і апублікаваў шэраг прац у гэтай галіне. Маці, Гертруда Лоснер (), да эміграцыі была пачынаючай актрысай, а ў Нью-Ёрку працавала прадаўшчыцай ва ўнівермагу.

Юнацтва правёў на Верхнім Уэст-Сайдзе, дзе вучыўся спачатку ў дзяржаўнай школе, затым у прэстыжнай прыватнай школе , пасля заканчэння якой у 1950 годзе паступіў у Масачусецкі тэхналагічны інстытут. Спецыялізаваўся ў інжынерыі, на другім курсе перайшоў на фізічнае аддзяленне. У 1953 годзе кінуў вучобу, але неўзабаве вярнуўся ў Масачусецкі тэхналагічны інстытут тэхнікам у лабараторыі  (займаўся распрацоўкай атамнага гадзінніка) і праз амаль два гады зноў стаў студэнтам, сумяшчаючы вучобу з працай у лабараторыі.
* Жонка (нар. 1957) — Рэбека Вайс (народжаная Янг), фізіёлаг раслін, пасля бібліятэкар.
** Дачка — Сара Вайс (нар. 1962), этнамузыказнаўца, доктар філасофіі па музыцы, прафесар Ельскага ўніверсітэта.
** Сын — Бенджамін Вайс (нар. 1967), гісторык мастацтваў, куратар і загадчык аддзела малюнкаў і фатаграфій Музея вытанчаных мастацтваў у Бостане.

## Узнагароды 
* 1998 — Мемарыяльная лекцыя Манэ Сігбана
* 2000 — Стыпендыя Гугенгайма
* 2007 — Прэмія Эйнштэйна (APS)
* 2016 — Прэмія па фундаментальнай фізіцы (разам з Кіпам Торнам і Рональдам Дрэверам)
* 2016 — Прэмія Грубера
* 2016 — Прэмія Шаа па астраноміі
* 2016 — Прэмія Харві
* 2016 — Прэмія Каўлі
* 2017 — Прэмія Уіліса Лэмба
* 2017 — Прэмія прынцэсы астурыйскай
* 2017 — Нобелеўская прэмія па фізіцы за эксперыментальную рэгістрацыю гравітацыйных хваль.

**Членства ў акадэміях**:
* 1998 — Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук
* 2000 — Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Каўлі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Шаа
Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Тафтса
Катэгорыя:Члены Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Дортмундскі тэхнічны ўніверсітэт

**Дортмундскі тэхнічны ўніверсітэт** () — нямецкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Дортмунд.

## Агульная характарыстыка 
Ва ўніверсітэце больш за 30 000 чалавек навучаюцца на амаль 80 праграмах вышэйшай адукацыі ўзроўняў бакалаўра і магістра. Гэта робіць яго адным з 20 найбуйнейшых універсітэтаў Германіі. У атласе фінансавання Нямецкага фонду даследаванняў універсітэт уваходзіць у шэраг 10 найлепшых універсітэтаў з найбольшай колькасцю даследаванняў у Германіі па пяці прадметных галінах: у вытворчай тэхніцы, эканоміцы (у тым ліку статыстыцы), матэрыялазнаўстве, адукацыйнай навуцы і інфарматыцы.

## Факультэты 
* Матэматыкі
* Фізікі
* Хіміі і хімічнай біялогіі
* Інфарматыкі
* Статыстыкі
* Біялагічнай і хімічнай інжынерыі
* Машынабудавання
* Электрычнай і вылічальнай тэхнікі
* Прасторавага планавання
* Архітэктуры і будаўніцтва
* Эканомікі
* Педагагічнай навукі, псіхалогіі і адукацыйных навук
* Рэабілітацыі
* Гуманітарных навук і тэалогій
* Культуралогіі
* Мастацтва і спартыўных навук
* Сацыяльных навук

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Германіі
Катэгорыя:Дортмунд
Катэгорыя:Вышэйшыя тэхнічныя навучальныя ўстановы Германіі
Вісла Быдгашч

**«Вісла»** () — польскі валейбольны клуб з горада Быдгашч.

## Гісторыя 
У 1956 годзе ў шматсекцыйным спартыўным клубе «Хэмік» была створана валейбольная секцыя.

## Назвы 
а]]
* 1975: «Хэмік»
* 2004: «Дэлекта-Хэмік»
* 2006: «Хэмік-Дэлекта»
* 2008: «Дэлекта»
* 2013: «Трансфер»
* 2015: «Лучнічка»
* 2018: «Хэмік»
* 2019: «Вісла»
* 2021: «Вісла-Пралайн»

## Дасягненні 
**Кубак Польшчы па валейболе:**
* **Паўфінал (2)**: 2009/2010, 2012/2013
 
**Кубак выкліку ЕКВ:**
* **Паўфінал (1)**: 2013

## Статыстыка выступленняў 
## Склад 2020/21 
### Склад каманды 
*  Каміль Гуткоўскі
*   Міхал Масны
*  Дам’ян Радзівон

### Трэнеры каманды 
*  Марцін Аганоўскі (галоўны трэнер)

## Трэнеры 
* Пётр Макоўскі (2011—2013, 2015—2017)
* Марцін Аганоўскі (2020—2022)
* Міхал Масны (з 2022)

## Гл. таксама 
* Максім Аляксандравіч Марозаў

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт «Віслы»
Вупертальскі горны ўніверсітэт

**Вупертальскі горны ўніверсітэт** () — нямецкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Вуперталь.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт быў заснаваны ў 1972 годзе ў рамках Рэйнска-Вестфальскай адукацыйнай ініцыятывы. З 2003 года ён працуе пад цяперашняй назвай. Ва ўніверсітэце ў 2020 годзе навучалася амаль 23 000 студэнтаў, у тым ліку каля 4 000 першакурснікаў. Ім выкладалі 260 прафесараў прыкладна на 1000 курсах у трох універсітэцкіх кампусах.

Універсітэт мае шырокі спектр праграм з мноствам міждысцыплінарных сувязей і курсаў, такіх як тэхналогіі бяспекі або дызайн сродкаў масавай інфармацыі. Аднак гэта не класічны ўніверсітэт: медыцынскі і юрыдычны факультэты тут адсутнічаюць. Перш за ўсё, вобласці фізікі, архітэктуры і дызайну рэгулярна дасягаюць добрых месцаў у параўнальных даследаваннях, вобласць пачатковай адукацыі ўжо некалькі разоў была адзначана як найлепшая ў Германіі, а сфера падрыхтоўкі настаўнікаў — таксама адна з вядучых у Германіі.

У 2016 годзе ў ВНУ было амаль 420 даследчых груп, надрэгіянальны Даследчы цэнтр Нямецкага даследчага фонду і каледж. Універсітэт удзельнічае ў буйных міжнародных даследчых праектах, такіх як IceCube, абсерваторыя П’ера Ожэ або вылічальная сетка LHC. Тут размешчаны два з самых магутных цэнтраў апрацоўкі даных у свеце. Некаторыя з інстытутаў, якія базуюцца ва ўніверсітэце, напрыклад, Інстытут Марціна Хайдэгера, Еўрапейскі інстытут міжнародных эканамічных адносін або Біблейскі археалагічны інстытут, таксама маюць агульнанямецкае значэнне.

## Факультэты 
* Гуманітарных і культуралагічных навук
* Матэматыкі і прыродазнаўства
* Архітэктуры, будаўніцтва, машынабудавання і бяспекі
* Электратэхнікі, інфармацыйных тэхналогій і медыятэхналогій
* Дызайну і мастацтва
* Адукацыі і сацыяльных навук
* Школа бізнесу і эканомікі імя Ёзэфа Шумпетэра

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Германіі
Катэгорыя:Вуперталь
Інтэрнэт-радыё

thumb|240px|Студыя сеціўнага радыё, 2010 г.
**Інтэрнэ́т-ра́дыё** (сеціўнае радыё) — патокавая перадача лічбавых гукавых звестак праз сеціва.

Ажыццяўляецца  паводле пратаколаў  (ПКП; анг. TCP) і  (ПКД; ). Пры распаўсюдзе выкарыстоўваецца . Дазваляе выявіць колькасць слухачоў у дадзенае імгненне, што ўяўляе цікавасць для рэкламадаўцаў. У маі 1993 г.  (нар. 2 ліпеня 1959) запусціў у ЗША першае сеціўнае гутарковае радыё.

## Спасылкі 
* Радыё «Культура»
* Радыё «Магілёў»
* Першае нацыянальнае радыё
* [mms://stream.polskieradio.pl/zagranica_wma10 Польскае радыё] 
* Радыё «Рацыя»
* Радыё «Свабода»
* Радыё «Сталіца»
* Еўрарадыё 

Катэгорыя:Радыёвяшчанне
Катэгорыя:Інтэрнэт-СМІ
Катэгорыя:Лічбавыя тэхналогіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе
Sputnik

**Інфармацыйнае агенцтва «Sputnik»** () — расійскае дзяржаўнае інфармацыйнае агенцтва, заснаванае 10 лістапада 2014 года. На 2016 год падавала агляды, навіны і рэпартажы на 37 мовах, у тым ліку на беларускай з 2015 года. У 2015 г. радыёвяшчанне ажыццяўлялася ў 34 краінах.

Станам на 2016 год, 37 мовамі падачы інфармацыі былі: англійская, абхазская, азербайджанская, арабская, армянская, асецінская, **беларуская**, в’етнамская, хіндзі, іспанская, грузінская, дарыйская (Афганістан), дацкая, італьянская, карэйская, кітайская, курдская, кыргыская, латышская, нарвежская, нямецкая, партугальская, польская, пуштунская, персідская, руская, румынская (у Малдове), сербская, таджыкская, турэцкая, узбекская, урду, фінская, французская, чэшская, шведская і японская.

## Sputnik Беларусь 
Сайт радыё «Sputnik Беларусь» запрацаваў 15 снежня 2014 года У 2015 годзе пачалася падача навін і рэпартажаў на беларускай мове.

У 2014 годзе першы офіс агенцтва размясціўся ў Мінску па вуліцы Якуба Коласа, д. 50, корп. 1. Станам на 2022 год, офіс размяшчаецца ў Мінску па адрасе вуліца Камуністычная 86..

## Спасылкі 
* RSS-паток навін Sputnik Беларусь

Катэгорыя:Інфармацыйныя агенцтвы
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Расіі
Катэгорыя:Радыёвяшчальныя арганізацыі
Катэгорыя:Міжнародныя радыёстанцыі
Катэгорыя:Інтэрнэт-СМІ
Катэгорыя:Радыёстанцыі на рускай мове
Катэгорыя:Радыёстанцыі на англійскай мове
Катэгорыя:Радыёстанцыі на нямецкай мове
Катэгорыя:Радыёстанцыі на французскай мове
Катэгорыя:Члены Еўрапейскага радыёвяшчальнага саюза
Марыя Пейчынавіч-Бурыч

**Мары́я Пейчы́навіч-Бу́рыч** (; нар. 9 красавіка 1963, Мостар, Боснія і Герцагавіна) — харвацкі палітык, эканаміст, колішні дэпутат парламента, член кансерватыўнай партыі ХДС. Віцэ-прэм’ер у правацэнтрысцкім урадзе Андрая Пленкавіча, дзе з 19 чэрвеня 2017 да 19 ліпеня 2019 года была міністрам замежных і еўрапейскіх спраў. Генеральны сакратар Савета Еўропы з 18 верасня 2019 года.

## Біяграфія 
У 1980—1985 гадах вучылася на эканамічным факультэце Заграбскага ўніверсітэта. У 1994 годзе атрымала ступень магістра ў Еўрапейскім калегіуме.

Спачатку працавала на айчынных знешнегандлёвых прадпрыемствах, пазней займала кіруючыя пасады ў харвацкіх арганізацыях, якія займаюцца пытаннямі еўрапейскай інтэграцыі. У 1997—2000 гадах была дырэктарам у фармацэўтычнай кампаніі «Pliva». У 2000 годзе стала памочнікам міністра па справах еўрапейскай інтэграцыі. У 2004—2005 гг. была дзяржаўным сакратаром у ведамстве па еўрапейскай інтэграцыі, а затым да 2008 г. — у Міністэрстве замежных спраў і еўрапейскай інтэграцыі. Адначасова ўваходзіла ў склад груп, якія вялі перамовы аб умовах уступлення Харватыі ў Еўрасаюз.

Актыўна валодае англійскай, французскай і іспанскай мовамі і пасіўна — нямецкай.

23 жніўня 2021 года прадстаўляла Савет Еўропы на Крымскай платформе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Харватыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Харватыі
Катэгорыя:Эканамісты Харватыі
Катэгорыя:Дэпутаты Харватыі
Французскі сіндыкат крытыкаў кіно і тэлебачання

**Французскі сіндыкат крытыкаў кіно і тэлебачання** (; да 2004 года Французскі сіндыкат кінакрытыкаў () — прафесійнае аб’яднанне пісьменнікаў і журналістаў, якія працуюць у кінематографе і тэлевізійнай індустрыі. Дзейнасць аб’яднання накіравана на садзеянне свабодзе крытыкі і падтрымцы кінавытворчасці пры дапамозе разнастайных мерапрыемстваў.

## Гісторыя і дзейнасць 
Арганізацыя была заснавана 9 сакавіка 1947 года пад назвай Асацыяцыя французскіх крытыкаў кіно (). У 1981 годзе аб’яднанне было ператворана ў прафесійную асацыяцыю пад назвай Французскі сіндыкат кінакрытыкаў (). У 2004 годзе ў знак прызнання працы членаў аб’яднання ў тэлевізійнай індустрыі афіцыйная назва была зменена на Французскі сіндыкат крытыкаў кіно і тэлебачання (). Штаб-кватэра арганізацыі знаходзіцца ў Парыжы.

Сіндыкат, у які ўваходзіць больш за 260 членаў, дзейнічае гэтаксама як нацыянальная секцыя Міжнароднай федэрацыі кінапрэсы (ФІПРЭСІ). У супрацоўніцтве з гэтай міжнароднай арганізацыяй Сіндыкат дэлегуе журналістаў SFCC у склад журы міжнародных кінафестываляў. З 1962 года SFCC праводзіць на Канскім кінафестывалі Тыдзень крытыкаў (з 2008 года — Міжнародны тыдзень крытыкі), які з’яўляецца першым паралельным конкурсам (секцыяй) фестывалю, накіраваным на адкрыццё новых талентаў. Самая прэстыжная ўзнагарода ў гэтай секцыі — Гран-пры Тыдня крытыкі.

## Узнагароды 
Прызнанне дасягненняў французскага і міжнароднага кіно ажыццяўляецца Французскім сіндыкатам крытыкаў кіно і тэлебачання, сярод іншага, шляхам прысуджэння спецыяльных узнагарод. У 1947 годзе ў гонар французскага кінарэжысёра і піянера кінематографа Жоржа Мельеса быў заснаваны Прыз Жоржа Мельеса, які цяпер прысуджаецца як . З 1967 года прысуджаецца Прыз Леона Мусінака, цяпер вядомы як Прыз Французскага сіндыката кінакрытыкаў за найлепшы замежны фільм. Пазней былі ўведзены катэгорыі за найлепшы кароткаметражны фільм (з 1973 года), найлепшы дэбютны фільм (з 2000 года) і найлепшы французскі сумесны фільм на французскай мове (*Film singulier francophone*, з 2008 года). Асацыяцыя таксама прысуджае прызы ў катэгорыях літаратуры (з 1978 года), DVD-Video і Blu-ray (з 2005 года).

З 2005 года Сіндыкат праводзіць узнагароджанне Тэлевізійным прызам за найлепшыя тэлевізійныя мастацкія і дакументальныя працы.

Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1946 годзе
Катэгорыя:Кінематаграфічныя арганізацыі Францыі
Катэгорыя:Асацыяцыі кінакрытыкаў
Аляксандр Шаленберг

**Аляксандр Шаленберг** (; нар. 20 чэрвеня 1969, Берн, Швейцарыя) — аўстрыйскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Міністр замежных спраў Аўстрыі з 6 снежня 2021 года. Федэральны канцлер Аўстрыі з 11 кастрычніка 2021 года па 6 снежня 2021 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1969 годзе ў Берне ў Швейцарыі. Сын аўстрыйскага пасла, рос у Індыі, Іспаніі і Францыі. З 1989 да 1994 года вывучаў права ў Венскім універсітэце і Універсітэце Пантэон-Асас. Пасля яго заканчэння ён працягнуў навучанне ў Еўрапейскім калегіуме, дзе вучыўся да 1995 года.

## Кар’ера 
У 1997 годзе ён пачаў працаваць у Міністэрстве замежных спраў Аўстрыі.

3 чэрвеня 2019 года змяніў Карын Кнайсль на пасадзе міністра замежных спраў Аўстрыі ў тэхнакратычным кабінеце Брыгітэ Бірляйн. Ён захаваў сваю пасаду ў другім кабінеце Себасцьяна Курца, які быў прыведзены да прысягі 7 студзеня 2020 года, куды яго вылучыла АНП.

### Канцлер 
Пасля таго, як Федэральны канцлер Аўстрыі Себасцьян Курц падаў у адстаўку і прапанаваў Шаленберга як новага канцлера Аўстрыі, 10 кастрычніка прэзідэнт Аўстрыі Аляксандр Ван дэр Бэлен абвясціў, што 11 кастрычніка Аляксандр Шаленберг складзе прысягу. Займаў пасаду з 11 кастрычніка да 6 снежня 2021 года. 6 снежня 2021 года зноў заняў пасаду міністра замежных спраў ва ўрадзе Карла Нехамера.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Міністэрства замежных спраў Аўстрыі

Катэгорыя:Дыпламаты Аўстрыі
Білефельдскі ўніверсітэт

**Білефельдскі ўніверсітэт** () — нямецкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Білефельд.

## Агульная характарыстыка 
Білефельдскі ўніверсітэт заснаваны ў 1969 годзе. Універсітэт імкнецца «аднавіць адзінства паміж даследаваннямі і выкладаннем», і таму ўсе яго выкладчыкі выкладаюць курсы ў сваёй вобласці даследаванняў. Універсітэт таксама акцэнтуе ўвагу на міждысцыплінарных даследаваннях, якім дапамагае архітэктура кампуса, якая аб’ядноўвае ўсе факультэты ў адну структуру. Гэта адзін з першых нямецкіх універсітэтаў, які перавёў некаторыя факультэты (напрыклад, біялагічны) на ступень бакалаўра / магістра ў рамках Балонскага працэсу. Білефельдскі ўніверсітэт распачаў шырокі шматфазны праект мадэрнізацыі, які павінен быць завершаны да 2025 года. Агульны аб’ём інвестыцый у гэтае мерапрыемства запланаваны больш чым на 1 млрд еўра.

## Факультэты 
* Біялагічны
* Хімічны
* Педагагічны
* Гісторыі, філасофіі і тэалогіі
* Медыцынскіх навук
* Мовазнаўства і літаратуразнаўства
* Матэматычны
* Фізічны
* Псіхалогіі і спартыўных навук
* Юрыдычны
* Сацыялогіі
* Эканамічны
* Тэхнічны

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Германіі
Катэгорыя:Білефельд
Вітэнска-Гердэкскі ўніверсітэт

**Вітэнска-Гердэкскі ўніверсітэт** () — нямецкая прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з кампусамі у гарадах Вітэн і Гердэке.

## Агульная характарыстыка 
Вітэнска-Гердэкскі ўніверсітэт — прыватны, прызнаны дзяржавай, некамерцыйны ўніверсітэт. Гэта была першая нямецкая прыватная вышэйшая навучальная ўстанова, якая атрымала акрэдытацыю як менавіта «ўніверсітэт» — статус, які прызнае акадэмічную якасць універсітэта, эквівалентную дзяржаўным універсітэтам, і дае права прысуджаць ступені бакалаўра і магістра, доктарскія і праводзіць хабілітацыю.

Яго заснаванне і гісторыя часта адзначаліся супярэчлівымі дыскусіямі і значнымі цяжкасцямі пры стварэнні новага ўніверсітэта ў нямецкай адукацыйнай сістэме. У 1995 годзе выданне «Times Higher Education» адзначыла, што ўніверсітэт аднымі лічыцца «ідэалістычнай мадэллю будучыні нямецкай вышэйшай адукацыі, а іншымі … карбункулам на ўніверсітэцкім ландшафце краіны, у якім жорстка пераважае дзяржава». Сёння Вітэнска-Гердэкскаму ўніверсітэту ўдалося атрымаць прызнанне адным з нямногіх прыватных універсітэтаў Германіі як «гумбальтавы» ўніверсітэт і ўзорам для пераймання з пункту гледжання структуры курсаў, інтэграцыі практычнай і тэарэтычнай падрыхтоўкі і інавацыйных падыходаў да аплаты навучання.

У 2019 годзе ва ўніверсітэце навучалася каля 2 500 студэнтаў і было 582 супрацоўнікаў, у тым ліку 71 прафесар і 232 выкладчыка / даследчыка. Каля 100 дактароў штогод атрымліваюць гэтую навуковую ступень у аспірантуры гэтай ВНУ. Студэнтаў магістратуры таксама больш, чым студэнтаў бакалаўрыяту, што паказвае моц універсітэта. У цяперашні час універсітэт пашырае кампус і павялічвае колькасць студэнтаў.

## Факультэты 
З мая 2020 года ўніверсітэт складаецца з двух факультэтаў:
* Факультэт здароўя, які складаецца з кафедраў:
# Медыцыны чалавека
# Стаматалогіі, аральнай і сківічна-тварнай медыцыны
# Сястрынскай навукі
# Псіхалогіі і псіхатэрапіі
* Факультэт эканомікі і грамадаздаўства, які складаецца з кафедраў:
# Менеджменту і прадпрымальніцтва
# Філасофіі, палітыкі і эканомікі
# Цэнтр фундаментальных даследаванняў

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Германіі
Катэгорыя:Вітэн
Гагенскі завочны ўніверсітэт

**Гагенскі завочны ўніверсітэт** () — нямецкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Гаген.

## Агульная характарыстыка 
Гагенскі завочны ўніверсітэт — гэта дзяржаўны даследчы ўніверсітэт, які ў першую чаргу арыентаваны на дыстанцыйнае ці завочнае навучанне. У той час як яго галоўны кампус размешчаны ў Гагене, універсітэт мае больш за 50 навучальных і даследчых цэнтраў у Германіі і па ўсёй Еўропе. Па дадзеных Федэральнага статыстычнага ўпраўлення Германіі, гэта найбуйнейшы ўніверсітэт Германіі па колькасці студэнтаў.

Універсітэт быў заснаваны ў 1974 годзе як дзяржаўны даследчы ўніверсітэт зямлёй Паўночны Рэйн-Вестфалія і пачаў сваю даследчую і выкладчыцкую дзейнасць у 1975 годзе. Ён быў заснаваны ў адпаведнасці з канцэпцыяй Адкрытага ўніверсітэта Вялікабрытаніі, каб забяспечыць вышэйшую і бесперапынную адукацыю праз сістэму дыстанцыйнай адукацыі.

Універсітэт прысуджае тыя ж ступені і кваліфікацыі, што і іншыя нямецкія ўніверсітэты і мае тыя ж патрабаванні. Першапачаткова ва ўніверсітэце было толькі тры факультэты з 1 300 студэнтамі дзённай і завочнай форм навучання, але сёння ўніверсітэт ператварыўся ў вядучую навучальную ўстанову Германіі па дыстанцыйнай адукацыі і з’яўляецца адзіным універсітэтам у гэтай сферы. Акрамя значнай колькасці студэнтаў, якія знаходзяцца за межамі кампуса, значная колькасць студэнтаў-аспірантаў дзённай формы навучання, а таксама больш за 1 800 супрацоўнікаў акадэмічнага і даследчага персаналу базуюцца ў галоўным універсітэцкім кампусе.

Факультэты ўніверсітэта прысуджаюць ступень бакалаўра, магістра і доктара і праводзяць хабілітацыю. Усе ступені, якія прысуджаюцца ўніверсітэтам, эквівалентныя тым, якія прысуджаюцца традыцыйнымі нямецкімі ўніверсітэтамі. Універсітэт выдае дыпломы і праводзіць даследаванні ў галіне дзелавога адміністравання і эканомікі, матэматыкі, інфарматыкі, права, псіхалогіі, культуралогіі і паліталогіі. Універсітэт выпусціў мноства вядомых выпускнікоў, сярод іх два лаўрэаты прэміі Готфрыда Вільгельма Лейбніца, 1 лаўрэат прэміі Госена, не менш за 25 прафесараў, шматлікія дэпутаты Бундэстага, а таксама былы міністр замежных спраў і віцэ-канцлер Германіі Гіда Вестэрвэле.

Універсітэт з’яўляецца членам Еўрапейскай асацыяцыі ўніверсітэтаў, Еўрапейскай асацыяцыі ўніверсітэтаў дыстанцыйнага выкладання і акрэдытаваны Інстытутам акрэдытацыі, сертыфікацыі і забеспячэння якасці навучання Германіі, Фондам міжнароднай акрэдытацыі дзелавога адміністравання, а таксама Агенцтвам па забеспячэнні якасці праз акрэдытацыю навучальных праграм Германіі.

## Факультэты 
* Эканамічны
* Культурных і сацыяльных навук
* Псіхалогіі
* Матэматыкі і інфарматыкі
* Юрыдычны

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Германіі
Катэгорыя:Гаген
Катэгорыя:Дыстанцыйная адукацыя
Фам Хунг

**Фам Хунг** (, сапраўднае імя — **Фам Ван Тхіен**; 11 чэрвеня 1912 — 10 сакавіка 1988) — в’етнамскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, старшыня Савета Міністраў В’етнама з 1987 па 1988 гады.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў правінцыі Віньлонг, з 16 гадоў удзельнічаў у рэвалюцыйным руху, у 1930 годзе ўступіў у Камуністычную партыю Індакітая. У 1931 годзе арыштаваны французскімі ўладамі і прысуджаны да смяротнага пакарання, замененай на катаржныя працы, правёў 14 гадоў у зняволенні.

Пасля жнівеньскай рэвалюцыі абраны сакратаром Часовага камітэта Кампартыі па Паўднёвым В’етнаме. Падчас вайны ў Індакітаі 1946—1954 гадоў займаўся арганізацыяй паліцэйскіх сіл Паўднёвага В’етнама.

На 2-м з’ездзе КПВ у 1951 годзе абраны членам Цэнтральнага камітэта партыі. Пасля Жэнеўскіх пагадненняў 1954 года ў якасці кіраўніка дэлегацыі В’етнамскай народнай арміі ў званні палкоўніка ўдзельнічаў у Сайгоне ў перамовах з урадам Паўднёвага В’етнама.

У 1956 годзе абраны членам Палітбюро ЦК КПВ, сакратар ЦК партыі ў 1958—1960 гадах. У 1958 годзе прызначаны намеснікам прэм’ер-міністра ДРВ, пасля чаго прызначаны сакратаром КПВ у Паўднёвым В’етнаме (1967—1975) і палітычным камісарам Узброеных Сіл вызвалення Поўдня. Адзін з кіраўнікоў аперацыі «Хашымін», якая завяршылася поўным вызваленнем Паўднёвага В’етнама.

Пасля аб’яднання В’етнама ў 1976 годзе прызначаны намеснікам прэм’ер-міністра, а з 1980 па 1987 гады адначасова быў міністрам унутраных спраў СРВ. У чэрвені 1987 года абраны старшынёй Савета Міністраў Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам і займаў гэтую пасаду да сваёй смерці, таксама быў дэпутатам Нацыянальнай асамблеі В’етнама II—VII скліканняў (1960—1988).

Раптоўна памёр ад сардэчнага прыступу 10 сакавіка 1988 года ў Хашыміне, знаходзячыся ў службовай камандзіроўцы.

Катэгорыя:Міністры В’етнама
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры В’етнама
Катэгорыя:Удзельнікі вайны ў В’етнаме
Катэгорыя:Палітычныя псеўданімы
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры В’етнама
Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Катэгорыя:Дэпутаты Нацыянальнага сходу В’етнама
Шпіцрутэн

**Шпіцрутэн** (, *Spiess* — дзіда, піка і *Rute* — дубец) — доўгі, гнуткі і тоўсты дубец з лазняку (вярбовага хмызняку) альбо (пазней) штатны металічны шомпал да дульназараднай агнястрэльнай зброі, які ўжываўся для цялесных пакаранняў (пакаранне шпіцрутэнамі) у XVII—XIX стагоддзях у Еўропе.

## Гісторыя 
З’явіўшыся ў шведскай арміі ў XVII стагоддзі, шпіцрутэны былі неўзабаве распаўсюджаныя ў большасці еўрапейскіх армій. У рускай імператарскай арміі цялеснае пакаранне шпіцрутэнамі было ўведзена Пятром I у 1701 годзе і ўжывалася ў сухапутных войсках. Шпіцрутэны папярэдне вымочваць у салёнай вадзе.

У Расіі шпіцрутэны ўжываліся таксама для пакарання грамадзянскіх асоб (перш за ўсё з падатных саслоўяў) па прыгаворы ваеннага суда і паводле пастановы пра ссыльных. Асуджанага прымушалі праходзіць скрозь строй з 100—800 салдат, якія дубцамі білі асуджанага па спіне. У пачатку XIX стагоддзя колькасць удараў даходзіла да 6 тысяч. У гэтым выпадку «прагнанне скрозь строй» было раўнасільна смяротнаму пакаранню. У Расіі шпіцрутэны адменены 17 красавіка 1863 года пасля ваеннай рэформы Аляксандра II.

## Літаратура 
* Л. Толстой. «После бала».
* Ф. Достоевский. «Записки из Мёртвого дома».
* К. Паустовский. «Северная повесть».
* А. И. Куприн. «Дознание».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пакаранні
Гердэке

**Гердэке** () — горад у Германіі, размешчаны на тэрыторыі федэральнай зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія.

Ён размешчаны на поўдзень ад Дортмунда ў Рурскай вобласці. Яго месцазнаходжанне паміж двума вадасховішчамі Генгштайзее і Гаркартзее дало яму мянушку «Горад паміж Рурскіх азёр».

Горад размешчаны ў раёне Рэгіянальнай паласы Рура (RVR). Два возера, а таксама лясы на ўзвышшах Ардэй робяць горад прывабным для турыстаў. Гістарычны цэнтр з мноствам фахверкавых дамоў і чыгуначным віядукам вышынёй 30 метраў праз Рурскую даліну — яшчэ дзве ягоныя адметнасці.

## Адукацыя і навука 
* Вітэнска-Гердэкскі ўніверсітэт

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Казацкі мост

**Казацкі мост** — аўтадарожны бэлечны мост цераз раку Манастырку ў Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Безыменны і Манастырскі астравы. Размешчаны па няцотнай (паўночнай) набярэжнай Абводнага канала, ля ўпадзення Манастыркі ў Абводны канал. Вышэй па цячэнні знаходзіцца пешаходны Мітрапаліцкі мост (цеплаправод).

Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Плошча Аляксандра Неўскага-1», «Плошча Аляксандра Неўскага-2». Назва вядомая з 1842 года і дадзена ад казармаў лейб-гвардыі Казацкага палка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Масты цераз Манастырку
Катэгорыя:Жалезабетонныя масты
Трыпуціна

**Трыпуціна** — вёска ў Хіславіцкім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Пячэрскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 8 жыхароў (2007 год).

## Гісторыя 
Вёска Трыпуціна ўваходзіла ў склад Мсціслаўскага ваяводства. У 1772 годзе ў выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай Трыпуціна апынулася ў складзе Расійскай імперыі, дзе стала цэнтрам Трыпуцінскага староства Мсціслаўскага павета Магілёўскай губерні.

У 1834—1836 гадах Трыпуціна стала цэнтрам хваляванняў сялян Трыпуцінскага староства Мсціслаўскага павета, выкліканых жорсткай арэнднай сістэмай кіравання дзяржаўнымі маёнткамі.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Трыпуціна абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе, нягледзячы на перавагу беларускага насельніцтва, Трыпуціна не вярнулі БССР і перавялі ў Рослаўскі павет РСФСР.

У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была акупаваная гітлераўскімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года.

Катэгорыя:Населеныя пункты Хіславіцкага раёна
Васіль Іванавіч Казакоў (маршал артылерыі)

**Васіль Іванавіч Казакоў** (6 [18] ліпеня 1898, вёска Філіпава, цяпер у складзе Бутурлінскага раёна, Ніжагародская вобласць — , ) — савецкі военачальнік, маршал артылерыі (1955). Герой Савецкага Саюза (06.04.1945). Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання (1946—1950).

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1
Казанская плошча

**Казанская плошча** — плошча ў Санкт-Пецярбургу. Размешчана паміж Казанскай вуліцай (заходняя мяжа плошчы) і набярэжнай канала Грыбаедава (усходняя мяжа). З поўначы абмежавана Неўскім праспектам, з поўдня — безназоўным праездам ззаду Казанскага сабора, які яднае Казанскую вуліцу з набярэжнай канала Грыбаедава. Першапачаткова — Раждзественская плошча. Назва дадзена 20 жніўня 1739 года ад царквы Раства Багародзіцы (не захавалася).
З 1820 па 1868 год — плошча перад Казанскім саборам або плошча Казанскага сабора. З 1829 года — сучасная назва. Дадзена ад Казанскага сабора (дом № 2).
З 6 кастрычніка 1923 года па 13 студзеня 1944 года — плошча Пляханава, у гонар Г. В. Пляханава.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Плошчы Санкт-Пецярбурга паводле алфавіта
Катэгорыя:Плошчы Цэнтральнага раёна Санкт-Пецярбурга
Максім Аляксандравіч Марозаў

**Максім Аляксандравіч Марозаў** (нар. ) — беларускі валейбаліст.

## Біяграфія 
З сезона 2019/2020 з’яўляецца гульцом люблінскага «Цупрума».

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі (2): 2015, 2016
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2013, 2014
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2014, 2015

## Спасылкі 
* Морозов Максим

Катэгорыя:Валейбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па валейболе
Катэгорыя:Ігракі «Шахцёра» Салігорск (валейбол)
Катэгорыя:Ігракі «Будаўніка» Мінск
Катэгорыя:Ігракі «Віслы» Быдгашч
Катэгорыя:Ігракі «Бускавянкі» Кельцы
Катэгорыя:Ігракі «Цупрума» Любін
Кагульскі абеліск

**Кагульскі (Румянцаўскі) абеліск** — помнік у Екацярынінскім парку Царскага Сяла. Усталяваны ў гонар перамогі рускіх войскаў пад камандаваннем графа П. А. Румянцава над турэцкімі ў бітве пры Кагуле 21 ліпеня (1 жніўня) 1770 года, падчас руска-турэцкай вайны 1768—1774 гадоў. Уяўляе сабой просты мармуровы абеліск з бронзавай дошкай, якая змяшчае памятны надпіс. Збудаваны недалёка ад Вялікага Екацярынінскага палаца па праекце італьянскага архітэктара Антоніа Рынальдзі ў 1771—1772 гадах.

Помнік з’яўляецца адным з цэлага шэрагу воінскіх мемарыялаў Екацярынінскага парку, якія з’явіліся тут у 1770-х гадах і звязаных з руска-турэцкай вайной. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі федэральнага значэння ў катэгорыі помнікаў горадабудаўніцтва і архітэктуры.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Абеліскі
Катэгорыя:Помнікі Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Пушкін (горад)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1772 годзе
Аляксей Васілевіч Квасаў

**Аляксей Васілевіч Квасаў** (; 1718 — 8 [20] лютага 1777) — рускі архітэктар, малодшы брат Андрэя Квасава.

## Біяграфія 
З 1763 года — кіраўнік архітэктурнай часткі Камісіі па каменным будаўніцтве Санкт-Пецярбурга і Масквы. Падчас гарадской рэформы Кацярыны II кіраваў складаннем генеральных планаў забудовы Адміралцейскай стараны Санкт-Пецярбурга, Ніжняга Ноўгарада, Цверы, Яраслаўля, Казані, Харкава, якія вылучаюцца выразнасцю горадабудаўнічых канцэпцый ў духу класіцызму. Укладальнік «узорных» праектаў, па якіх ажыццяўлялася забудова рускай правінцыі ў перыяд ранняга класіцызму.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Архітэктары Цверы
Катэгорыя:Архітэктары Казані
Катэгорыя:Архітэктары Ніжняга Ноўгарада
Катэгорыя:Архітэктары Харкава
Катэгорыя:Архітэктары Яраслаўля
Васіль Ісаевіч Ісаеў

**Васіль Ісаевіч Ісаеў** (; 10 мая 1854, Масква, Расійская імперыя — 12 траўня 1911, , Расійская імперыя) — рускі мікрабіёлаг і эпідэміёлаг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся Васіль Ісаеў 10 мая 1854 года ў Маскве. У 1877 годзе скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. У 1887 годзе паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю аб змене кішачных гангліяў пры сухотах і некаторых іншых захворваннях і камандзіраваны на Неапалітанскую біялагічную станцыю для працы ў галіне заалогіі. З 1888 па 1891 год працаваў ваенна-марскім суднавым урачом у кругасветнае падарожжа на крэйсеры Адмірал Нахімаў і сабраў багатыя заалагічныя калекцыі. У 1889 годзе апублікаваў медыка-тапаграфічны нарыс аб востраве Маўрыкій. Васіль Ісаевіч з’яўляўся вучнем І. І. Мечнікава. У 1892 годзе ён вучыўся на курсах бактэрыялогіі і паспяхова скончыў іх. У 1892 годзе пераязджае ў Кранштат, дзе да 1911 года працаваў медыцынскім інспектарам у Кранштацкім порце, адначасова з гэтым, з 1896 года займае пасаду галоўнага доктара Кранштацкага марскога шпіталя. На працягу трох гадоў Васіль Ісаевіч кіраваў працамі па эпідэміялогіі чумы ў лабараторыі форта Аляксандр I.

Памёр Васіль Ісаевіч Ісаеў 12 мая 1911 года ў Кранштаце.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1.

Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Мікрабіёлагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Эпідэміёлагі Расійскай імперыі
Плошча Мастацтваў

**Плошча Мастацтваў** — плошча, размешчаная ў Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга паміж Інжынернай і Італьянскай вуліцамі.

Ансамбль плошчы, які складаецца з будынкаў Міхайлаўскага палаца (цяпер у ім размяшчаецца Дзяржаўны Рускі музей), Міхайлаўскага тэатра (былога Акадэмічнага тэатра оперы і балета імя М. П. Мусаргскага), дома Галянішчава-Кутузава, Тэатра музычнай камедыі, Расійскага этнаграфічнага музея, Вялікай залы філармоніі імя Д. Д. Шастаковіча і гасцініцы «Еўропа», створаны па праекце вядомага архітэктара Карла Росі ў першай палове XIX стагоддзя.

У скверы на плошчы ў 1957 годзе быў усталяваны помнік А. С. Пушкіну працы скульптара М. К. Анікушына і архітэктара В. А. Пятрова. У складзе гістарычнай забудовы цэнтра Санкт-Пецярбурга плошча ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Плошчы Цэнтральнага раёна Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Аб’екты культурнай спадчыны Расіі
Катэгорыя:Плошчы Санкт-Пецярбурга паводле алфавіта
Мікалай Мікітавіч Ісанін

**Мікалай Мікітавіч Ісанін** (-) — савецкі вучоны, канструктар надводных і падводных караблёў многіх тыпаў. Акадэмік АН СССР. Двойчы Герой Сацыялістычнай Працы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 траўня (22 красавіка па старым стылі) 1904 года ў Маскве ў сям’і рабочага.

Працоўную дзейнасць пачаў у 13 гадоў у якасці працоўнага ў горадзе Петраград. У 1930 годзе скончыў працоўны факультэт ЛЭІ і быў накіраваны ў Ленінградскі караблебудаўнічы інстытут (1934), пасля заканчэння якога, з 1935 года, у ЦКБ-17 прайшоў шлях ад інжынера-канструктара да намесніка галоўнага канструктара лёгкіх крэйсераў (у тым ліку тыпу «Чапаеў»).

У 1946—1970 гадах начальнік — галоўны канструктар бюро (пераўтворана ў ЦКБ-16), які займаецца стварэннем і распрацоўкай ваенна-марской тэхнікі, у тым ліку цяжкага крэйсера праекта 82. З 1953 года бюро пачало займацца падводнымі лодкамі.

Удзельнік праектавання крэйсераў тыпу «Кіраў»; нам. галоўнага канструктара крэйсераў тыпу «Чапаеў». Кіраўнік вядучага ЦКБ па распрацоўцы ваенна-марской тэхнікі. Начальнік — галоўны канструктар ЦКБ (1946—1970), распрацоўвалага праекты лінейных караблёў, цяжкіх лінейных крэйсераў, дызель-электрычных і атамных падводных лодак.

Галоўны канструктар шэрагу праектаў падводных лодак, сярод іх дызель-электрычная падводная лодка, з якой упершыню ў свеце быў выраблены запуск балістычнай ракеты, створанай КБ акадэміка С. П. Каралёва, а таксама самая хуткая ў свеце ракетная тытанавыя атамная лодка.

Член ВКП (б) з 1926 года. Дэпутат ВС СССР 7-8 скліканняў. Акадэмік АН СССР (1970).

Памёр 1 сакавіка 1990 года. Пахаваны ў Ленінградзе на Серафімаўскіх могілках.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны інжынерна-эканамічны ўніверсітэт

**Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны інжынерна-эканамічны ўніверсітэт** (ІНЖЭКАН) — універсітэт, які існаваў у Санкт-Пецярбургу да 2012 года, які спецыялізуецца ў галіне інжынерыі і эканомікі.

Улетку 2012 года в. а. рэктара ІНЖЭКАНа Яўген Жгулеў і рэктар ФІНЭКа Ігар Максімцаў вылучылі ідэю стварэння новага федэральнага эканамічнага ўніверсітэта. 1 жніўня 2012 года Мінадукнавукі Расіі падпісала загад № 581 аб стварэнні Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта (СПбДЭУ) шляхам рэарганізацыі Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага інжынерна-эканамічнага ўніверсітэта (ІНЖЭКАН) і Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта эканомікі і фінансаў (ФІНЭК) і зліцці іх у аб’яднаны эканамічны ВНУ — СПбДЭУ.

Катэгорыя:Універсітэты Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Эканамічныя ўніверсітэты
Уілер

**Уілер** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Джон Арчыбальд Уілер — амерыканскі фізік-тэарэтык
* Джордж Карлас Уілер — амерыканскі мірмеколаг, энтамолаг
* Уільям Элман Уілер — віцэ-прэзідэнт ЗША
## Тапонім 
* Уілер (акруга, ЗША)
* Уілер (Тэхас)