Леў Андрэевіч Арцымовіч

{{Навуковец 
 |Імя                  = Леў Андрэевіч Арцымовіч
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 1974 CPA 4316.jpg
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = Паштовая марка  з выявай Л. А. Арцымовіча
 |Дата нараджэння      = 
 |Навуковая сфера      = фізіка
 |Месца працы          = * Ленінградскі фізіка-тэхнічны інстытут
* 
* Маскоўскі ўніверсітэт
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = фізіка-матэматычнае аддзяленне педагагічнага факультэта БДУ
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = 
{ style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
    
-
    
}
{ style="background: transparent"
     
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікітэка             = 
}}

**Леў Андрэевіч Арцымовіч** (, Масква — , Масква) — савецкі фізік, акадэмік АН СССР (1953, член-карэспандэнт з 1946). Член Прэзідыума АН СССР з 1953, акадэмік-сакратар Аддзялення агульнай фізікі і астраноміі АН СССР з 1957. Герой Сацыялістычнай Працы (1969).

Працы па атамнай і ядзернай фізіцы. Пад кіраўніцтвам Арцымовіча ўпершыню ў СССР распрацаваны электрамагнітны метад падзелу ізатопаў. Л. А. Арцымовіч быў непасрэдным удзельнікам савецкага атамнага праекта. З 1951 нязменны кіраўнік даследаванняў па фізіцы высокатэмпературнай плазмы і праблеме кіраванага тэрмаядзернага сінтэзу. Пад кіраўніцтвам Арцымовіча ўпершыню ў свеце ў лабараторных умовах ажыццёўлена тэрмаядзерная рэакцыя ва ўстойлівай квазістацыянарнай плазме

## Біяграфія 
Бацька — Андрэй Міхайлавіч Арцымовіч — паходзіў са збяднелай дваранскай сям’і, працаваў статыстыкам ва Упраўленні чыгунак Маскоўскага вузла. Маці — Вольга Львоўна Лявін — была родам з французскай Швейцарыі, з яўрэйскай сям’і. Падчас грамадзянскай вайны сям’я вельмі бедавала і ў 1919 годзе з-за цяжкага харчовага становішча пакінула Маскву і пераехала ў Беларусь.

Бацькі вымушаны былі аддаць сына ў дзіцячы дом, адкуль ён збег і некаторы час быў беспрытульным. Пасля заканчэння грамадзянскай вайны становішча сям’і паступова палепшылася. У 1922 годзе бацька быў запрошаны на пасаду загадчыка кафедры статыстыкі ў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. У 1924 годзе Арцымовіч паступіў на фізіка-матэматычнае аддзяленне педагагічнага факультэта БДУ, якое скончыў у 1928 годзе.

Пасля заканчэння ўніверсітэта каля года правёў у Маскве, працуючы ў розных бібліятэках для павышэння адукацыі. У 1929 годзе абараніў у Беларускім універсітэце дыпломную працу «Тэорыя характарыстычных рэнтгенаўскіх спектраў», што дало яму права на атрыманне дыплома замест простага пасведчання аб заканчэнні ўніверсітэта. Неўзабаве пасля абароны дыплома пераехаў у Ленінград і ў 1930 годзе паступіў на працу ў Ленінградскі фізіка-тэхнічны інстытут (ЛФТІ).

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя працы па атамнай і ядзернай фізіцы. Даследаваў працэсы ўзаемадзеяння хуткіх электронаў з рэчывам, атрымаў дадзеныя аб залежнасці інтэнсіўнасці тармазнога выпраменьвання і поўных страт энергіі ад энергіі хуткіх электронаў.

Праз некалькі гадоў (1956) усталяваў нятэрмаядзерную прыроду нейтронаў, выпраменьваных у газаразрадных пінчах.

Арцымовіч кіраваў працай на тэрмаядзерных устаноўках «Токамак», што завяршылася атрыманнем фізічнай тэрмаядзернай рэакцыі. У прыватнасці, на ўстаноўцы «Токамак-4» былі зарэгістраваныя першыя тэрмаядзерныя нейтроны (1968). Цыкл работ па атрыманні і даследаванню высокатэмпературнай плазмы ў «Токамаках» быў удастоены Дзяржаўнай прэміі СССР (1971).

У 1932—1936 гадах — дацэнт ЛДУ.

З 1946 года — прафесар кафедры прыкладной ядзернай фізікі МІФІ.

У 1953—1973 гадах — прафесар, заснавальнік кафедры атамнай фізікі МДУ.

У 1955 годзе падпісаў «Ліст трахсот».

У 1963—1973 годзе быў намеснікам старшыні Савецкага Пагуошскага камітэта і ўзначальваў Нацыянальны камітэт савецкіх фізікаў.

## Узнагароды і званні 
* 1945 — Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* 1946 — Член-карэспандэнт АН СССР
* 1953 — Акадэмік АН СССР
* 1953 — Сталінская прэмія першай ступені
* 1957 — Акадэмік-сакратар Аддзялення агульнай фізікі і астраноміі АН СССР, член Прэзідыума АН СССР
* 1958 — Ленінская прэмія
* 1965 — Ганаровы член Чэхаславацкай Акадэміі навук
* 1966 — член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук
* 1968 — Ганаровы член Шведскай Акадэміі Навук
* 1969 — Ганаровы член Югаслаўскай Акадэміі Навук
* 1969 — Герой Сацыялістычнай Працы
* 1969 — Ганаровы доктар навук Заграбскага ўніверсітэта (Югаславія)
* 1969 — замежны член Акадэміі навук ГДР
* 1970 — Ганаровы грамадзянін Тэхаса (ЗША)
* 1971 — Дзяржаўная прэмія СССР
* 1972 — Ганаровы доктар Варшаўскага ўніверсітэта

## Памяць 
* 1973 — названы кратар на Месяцы
* 1974 — спушчаны на ваду цеплаход «Акадэмік Арцымовіч» (Францыя)
* 1985 — увекавечаны ў назве вуліцы ў Маскве,
* З 1973 года ўтвораны стыпендыі імя памяці акадэміка Л. А. Арцымовіча студэнтам-выдатнікам фізічных факультэтаў МДУ і МІФІ.

## Асноўныя працы 
* *Л. А. Арцимович.* Управляемые термоядерные реакции. 2-е изд. — М.: Физматгиз, 1963.
* *Л. А. Арцимович.* Замкнутые плазменные конфигурации. — М.: Наука, 1969.
* *Л. А. Арцимович.* Элементарная физика плазмы. 3-е изд. — М.: Атомиздат, 1969.
* *Л. А. Арцимович, С. Ю. Лукьянов.* Движение заряженных частиц в электрических и магнитных полях. 2-е изд. — М.: Наука, 1972.
* *Л. А. Арцимович.* Что каждый физик должен знать о плазме. 2-е изд. — М.: Атомиздат, 1977.
* *Л. А. Арцимович.* Избранные труды: Атомная физика и физика плазмы. — М.: Наука, 1978.
* *Л. А. Арцимович, Р. З. Сагдеев.* Физика плазмы для физиков. — М.: Атомиздат, 1979.

### Некаторыя артыкулы 
* *Л. А. Арцимович.* Взаимодействие элементарных частиц // УФН, № 5 (1940). 
* *Л. А. Арцимович.* Исследования по управляемым термоядерным реакциям в СССР // УФН, Т. 66, № 12 (1958). 
* *Л. А. Арцимович.* О состоянии исследовании по управляемым термоядерным реакциям // УФН, Т. 76, № 1 (1962). 
* *Л. А. Арцимович.* О перспективах исследований по проблеме управляемого ядерного синтеза // УФН, Т. 91, № 3 (1967). 
* *Л. А. Арцимович.* О нагреве ионов в установке «Токамак» // УФН, Т. 99, № 11 (1969). 

## Літаратура 
* Академик Лев Андреевич Арцимович. — М.: Знание, 1975.
* Воспоминания об академике Л. А. Арцимовиче. — М.: Наука, 1981.
* *Ю. А. Храмаў.* Физики: Биографический справочник. — 2-е изд. — М.: Наука, 1983. С. 21.

## Спасылкі 
* *А. И. Алиханов.* Лев Андреевич Арцимович (К пятидесятилетию со дня рождения) // УФН, Т.67, № 2 (1959).
* *А. П. Александров, А. И. Алиханьян, Б. Б. Кадомцев, М. А. Леонтович.* Лев Андреевич Арцимович (К шестидесятилетию со дня рождения) // УФН, Т.97, № 2 (1969).
* *А. П. Александров, Е. П. Велихов, И. Н. Головин, Б. Б. Кадомцев, П. Л. Капіца, С. П. Капица, М. А. Леонтович, Р. З. Сагдеев, В. Д. Шафранов.* Памяти Льва Андреевича Арцимовича // УФН, Т.110, № 8 (1973).
* *А. А. Боярчук.* Академик Лев Андреевич Арцимович // УФН, Т.169, С. 805—806 (1999).
* *В. Д. Шафранов.* Перспективы винтовых магнитных систем для УТС // УФН, Т.169, С. 806—812 (1999).
* *И. М. Халатников.* Неслучайные совпадения (Лев Андреевич Арцимович) // УФН, Т.179, С. 1336—1337 (2009).
* *А. М. Фридман.* Арцимович и сильнейшие гидродинамические неустойчивости. // УФН, Т.179, С. 1353—1354 (2009).
* Лев Арцимович говорит о термоядерном синтезе на сайте YouTube

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Выпускнікі педагагічнага факультэта БДУ