open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ікона

]]
**Абра́з**, **іко́на** — у хрысціянстве жывапісная або рэльефная выява божастваў, святых, рэлігійных сюжэтаў.

Вытокі ўшанавання абразоў можна вывесці з першабытнага фетышызму. Культ абразоў у хрысціянстве атрымаў шырокае распаўсюджанне з IV ст. У праваслаўі іконы з’яўляецца неабходным элементам рэлігійнага культу, што знайшло адлюстраванне ў іканапісе.

## На беларускіх землях 
Даследчыкі выказваюць думку, што самыя раннія абразы на тэрыторыі Беларусі (канец Х ст.; Полацк, Тураў), мабыць, візантыйскага паходжання (Еўфрасіння Полацкая атрымала абраз Маці Божай ад імператара Мануіла Камніна). У ХІ—ХV стст. працягваўся візантыйска-балканскі ўплыў («Маці Божа Замілаванне» з-пад Брэста, «Успенне» з Мінска). З XVI ст. фарміруецца беларуская іканапісная школа, абразы ствараюцца ў Брэсце, Гродна, Пінску, Магілёве, Віцебску, Полацку, Мінску, Вільні і інш. Абразы малявалі на дошках (часцей ліпавых), па клеямелавым грунце яечнай тэмперай з алейнымі фарбамі. Яркасць, адметнасць беларускага іканапісу — алтарныя абразы, якія спалучаюць рысы готыкі, рэнесансу, барока, а таксама узорыстасць, багатая і разнастайная арнаментоўка, разны раслінны арнамент фону, мажорнасць агульнага эмацыянальнага раду. З XVII ст. пачалі маляваць на палатне. У эпоху барока абразы аздабляліся так званымі «абкладамі» — накладнымі чаканенымі металічнымі рызамі. Уласна беларускі абраз знік пасля 1839 года, калі была ліквідавана царкоўная унія.

## Гл. таксама 
* Фератрон

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* *Завальнюк У. М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.
* Пуцко, В. Г., Штыхаў, Г. В. Абразок / В. Г. Пуцко, Г. В. Штыхаў // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 13. — ISBN 978-985-11-0353-5.

## Спасылкі 

*
Верхнянёманская нізіна

вясной]]
**Верхнянёманская нізіна** — фізіка-геаграфічны раён Заходне-Беларускай правінцыі ў верхнім цячэнні ракі Нёман.

## Геаграфія 
Нізіна размешчана ў Гродзенскай і на захадзе Мінскай абласцей, уздоўж ракі Нёман. Мяжуе на захадзе з Сярэдненёманскай нізінай і Лідскай раўнінай, на паўночным усходзе з Ашмянскім узвышшам, на ўсходзе са Стаўбцоўскай раўнінай, на поўдні і захадзе з Навагрудскім узвышшам.

## Геалогія 
У тэктанічных адносінах тэрыторыя прымеркавана да Цэнтральнабеларускага масіва і Валожынскага грабена Беларускай антэклізы. Магутнасць чацвярцічных адкладаў 80—120 м, па лагчынах 160—180 м. Большую частку тэрыторыі займае водна-ледавіковая нізіна сожскага ўзросту, невялікімі фрагментамі прадстаўлена азёрна-ледавіковая нізіна. Ёсць участкі азёрна-алювіяльнай нізіны (пры ўпадзенні р. Заходняя Бярэзіна ў р. Нёман) і марэннай раўніны. Сустракаюцца адорвені мелавых парод. У больш позні галацэнавы час сфарміравалася даліна Нёмана.

## Рэльеф 
Рэльеф Верхнянёманскай нізіны пераважна эразійна-акумулятыўны. Абсалютныя вышыні складаюць звычайна 130—160 м, максімальныя адзнакі дасягаюць на ўсходзе раёна 170 м. Спадзіста-хвалістая паверхня нізіны мае эолавыя формы адноснай вышынёю да 5—10 м (грады, пагоркі, дзюны), лагчыны сцёку, каля рэк — яры і лагчыны, абразійныя ўступы былых берагоў прыледавіковых азёр; месцамі забалочаныя, з азёрнымі катлавінамі. Вылучаюцца глыбока ўрэзаныя даліны Нёмана (да 20—45 м) і яго прытокаў з шырокімі забалочанымі поймамі, шматлікімі старыцамі, тэрасамі, з якіх найбольш выразныя 2 узроўні — вышынёю 4—9 м і 8—12 м.

## Клімат 
Сярэднія тэмпературы студзеня −5,5…-6,7 °C, ліпеня 17,3…17,7 °C. Ападкаў выпадае 660—703 мм за год.

## Гідраграфія 
]]
Працякае рака Нёман з прытокамі Сула, Уса, Заходняя Бярэзіна, Гаўя, Дзітва (справа), Уша, Сэрвач, Моўчадзь (злева). Найбольшае возера — Кромань, значныя памеры маюць Вялічкаўскае возера, Чарэшлі і інш. Паверхня ў значнай ступені забалочаная, тут знаходзіцца Дакудаўскае балота і інш.

## Глебы і расліннасць 
Глебы дзярнова-падзолістыя пясчаныя і супясчаныя, тарфяна-балотныя, у далінах рэк поймавыя.

Верхнянёманская нізіна знаходзіцца на мяжы падзоны грабава-дубова-цемнахвойных лясоў. Пад лесам каля 35% тэрыторыі, найбольшы лясны масіў Налібоцкая пушча. Пераважаюць хваёвыя, мяшаныя, драбналістыя лясы, сустракаюцца ўчасткі дуброў.

## Літаратура 
* Геаграфія Беларусі: Энцыкл. даведнік. — Мн.: БелЭн, 1992.
* Природа Беларуси. Энциклопедия. В 3 томах. Том 1. Земля и недра. — Минск: Беларуская энцыклапедыя, 2010. — 464 с. — ISBN 978-985-11-0472-3

Катэгорыя:Нізіны Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Валожынскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Іўеўскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Стаўбцоўскага раёна
Абуховічы

**Абуховічы** — шляхецкі род уласнага герба «Абуховіч» («Ключ раздвоены», зменены «Ясенчык»). Паходзілі з Валыні, адкуль у 16 ст. перасяліліся ў Мазырскі, а пасля і ў Новагародскі павет. Першы вядомы прадстаўнік роду Івашка ставіў у войска ВКЛ у 1528 аднаго конніка.

## Вядомыя асобы 
* **Абуховіч** (?), возны генерал мазырскі, бацька Фёдара
* **Фёдар Абуховіч** (зг. 1615), земскі пісар мазырскі, таксама выбіраўся суддзёй земскім мазырскім. У 1615 заснаваў праваслаўны жаночы манастыр з царквою св. Пятніцы.
* **Піліп Казімір** (? — 6.9.1656), ваявода віцебскі і смаленскі (1653)
* **Тэадор Міхал** (?), падкаморы мазырскі (з 1646), брат Піліпа Казіміра
* **Мікалай** (?), скарбнік і суддзя гродскі мазырскі (з 1648). Магчыма, загінуў падчас паўстання месцічаў у Мазыры (1648).
* **Міхал Леан** (? — 22.10.1668), сын Піліпа Казіміра, кашталян наваградскі, стражнік ВКЛ, дыпламат (у Маскве), удзельнік многіх войнаў са Швецыяй і Расіяй, аўтар двух «Дыярыушаў»
* **Мікалай** (?), скарбнік і суддзя гродскі мазырскі (з 1648). Магчыма, загінуў падчас паўстання месцічаў у Мазыры (1648).
* **Тэадор Геранім** (1642—1707), сын Піліпа Казіміра, кашталян наваградскі, удзельнік Хоцінскай бітвы (1673), аўтар «Дыярыуша»

## Літаратура 
* 
*
Агароджа

**Агароджа** — збудаванне загараджальнай функцыі.

Робіцца з рознага матэрыялу, у т.л. з кустоў, кветак і інш. расліннасці, і маюць рознае прызначэнне. Агароджай абносяцца аб'екты (будынак, вуліца, сядзіба, частка памяшкання і г.д.) доступ да якіх з розных прычын, у т.л. сімвалічных, дэкаратыўных і г.д., неабходна абмежаваць.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Будаўніцтва
Агароднікі

**Агароднікі** — малазямельныя сяляне ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Звычайна атрымлівалі ад феадала ў карыстанне невялікія надзелы, за якія выконвалі агавораныя павіннасці, звычайна — паншчыну.

Паводле з «Уставы на валокі» (1577), агароднікам давалі па 3 моргі зямлі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
Катэгорыя:Саслоўі
Катэгорыя:Сялянства
Катэгорыя:Прыгоннае права
Агледзіны

**АГЛЕ́ДЗІНЫ** або **агля́дзіны**, таксама **агляды**, **разгляды**, **разглядзіны**, **умовіны**, **дамовіны** — адзін са звычаяў давясельнага абраду — сватання; агляд бацькамі (родзічамі, сватамі) нявесты гаспадаркі жаніха, хаты і гаспадаркі яго бацькоў; часам бацькі (родзічы, сваты) жаніха ездзілі ў аглядзіны да нявесты.

Аглядзіны праводзіліся пасля першых (малых) запоін (малой гарэлкі), і ў іх час дамаўляліся пра пасаг, пра долю ўдзелу бацькоў жаніха і нявесты ў вяселлі. Маючы на ўвазе практычна-рацыянальныя мэты, тым не менш на агледзінах ужывалася своеасаблівая лексіка, што было часткай фальклору вясельнай абраднасці. Агледзіны ўжываліся яшчэ і ў іншых, невясельных момантах, напрыклад, адзін з герояў паэмы Якуба Коласа «Новая зямля» ездзіў на агледзіны незнаёмага яму кавалка зямлі, якую меўся купіць. Былі свае, з пэўнымі адметнасцямі, агледзіны і ў іншых выпадках, хоць большасць з нас іх дастасоўвае менавіта да вяселля.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі
Адведкі

**Адведкі**, **водведкі**, **адведзіны**, **наведанне** — даўні народны звычай наведвання жанчынамі праз дзень-два пасля родаў парадзіхі, каб даведацца пра здароўе яе і дзіцяці.

У адведкі ішлі звычайна жанчыны без запрашэння ўсе разам ці паасобку, каб дапамагчы парадзісе і яе сям'і ў дамашніх клопатах. Наведвальніцы неслі з сабой пачастунак, напрыклад, на Магілёўшчыне штосьці (бліны, сыр, варанае) у місцы, таму звычай называўся «**пайсці з міскай**». Іх частавалі, запрашалі на радзіны. Адведзіны яшчэ з першабытнага часу азначалі вялікі клопат родзічаў пра свайго нашчадка.

Мужчынам і незамужнім дзяўчатам забаранялася хадзіць у адведкі, забаронена было таксама цікавіцца здароўем нованароджанага.

Адведкі ў асучасненай форме існуюць і сёння.

## Літаратура 
* 
* Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэд.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1989.

Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі
Метагеаграфія

**Метагеаграфія** (мета...+геаграфія; літар. «па-над-геаграфія») — збор прасторавых структур, з дапамогай якіх людзі ўпарадкоўваюць свае веды пра свет; свядома або падсвядома створаныя ўзоры, паводле якіх арганізоўваецца вывучэнне гісторыі, сацыялогіі, антрапалогіі, эканомікі, палітычных навук ці натуральнай гісторыі.

Метагеаграфіямі з'яўляюцца, між іншым, разгляд сусветных з'яваў з пункту гледжання палітычных межаў (напрыклад, разгляд глабалістычных гарадоў-мегаполісаў як чыста унутрыдзяржаўных з'яваў) або, наадварот, разгляд такіх з'яваў (напрыклад, вывучэнне ўзаемаадносін значных гарадоў свету) па-за сістэмай чыста палітычных падзелаў.

## Літаратура 
* P.J. Taylor. Visualizing a New Metageography: Explorations in World-City Space // G Dijkink and H Knippenberg (eds) (2001) The Territorial Factor: Political Geography in a Globalising World Amsterdam: Vossiuspers UvA, 113-28.
* Lewis, Martin W. and Wigen, Kären E. (1997), The Myth of Continents: A Critique of Metageography. Berkeley: University of California Press. 359 pp.

Катэгорыя:Антрапагеаграфія
Прасапаграфія

**Прасапагра́фія** (; літаральна «апісанне аблічча, прыкмет») — раздзел гістарычнай навукі, які займаецца абагульненнем звестак і выдзяленнем калектыўнай нормы для гістарычных чалавечых супольнасцяў; «калектыўная біяграфія выразна абмежаванай супольнасці асобаў».

У межах дысцыпліны даследуецца пытанне аб прадстаўнічасці матэрыялаў гістарычных крыніц, а таксама аб правамоцнасці выцягвання высноваў з асобных гістарычных выпадкаў і абагульненняў па нешматлікіх гістарычных прыкладах. Выкарыстанне і развіццё дысцыпліны блізка звязанае з праблемай разрэджанасці гістарычных звестак.

Метад дысцыпліны складаецца з апісання матэрыяльных характарыстык больш ці менш аднароднай групы асоб, пры якім збіраецца найбольшае магчымае мноства матэрыяльных аспектаў, што дазваляюць апісваць асобу, а тыя духоўныя аспекты, што дазваляюць перайсці ад асобы да асабовасці, выключаюцца.

Уваходныя звесткі для прасапаграфічнай працы таксама могуць называцца «прасапаграфіяй» (пэўнай супольнасці і часу) і могуць атрымліваць форму базы даных, у якой улічаныя ўсе асобы з пэўнага часавага перыяду і пэўнай вобласці дзейнасці.

Дысцыпліна звязаная з дапаможнымі гістарычнымі дысцыплінамі: адносна мала з біяграфікай (з прычыны розніц у прадметах даследавання), ўзаемазвязаная з анамастыкі, выкарыстоўвае матэрыялы генеалогіі, а матэрыялы прасапаграфіі выкарыстоўваюцца ў сацыяграфіі.

## Літаратура 
* *Koenraad Verboven, Myriam Carlier, Jan Dumolyn*. A Short Manual to the Art of Prosopography // Prosopography Approaches and Applications. A Handbook, edited by K.S.B. Keats-Rohan, Prosopographica et Genealogica 13 (Oxford, 2007)

Катэгорыя:Дапаможныя гістарычныя навукі
Дабрыцкая вобласць

**Дабрыцкая вобласць** — вобласць, з'яўляецца адной з 28 абласцей Балгарыі. Код транспартных сродкаў *ТХ*. Вобласць займае плошчу 4 719,7 км² і мае насельніцтва 213 325 тыс. жыхароў.

## Насельніцтва 
У вобласці пражывае 213 325 тыс. жыхароў, з усяго ліку балгары складаюць 164 204 (76,29%), туркі 28 231 (13,11%), 18 649 (8,66%) цыгане, і  4 133 (1,92%) жыхароў іншых нацыянальнасцей.

## Абшчыны 
*Абшчына Балчык
*Абшчына Шабла
*Абшчына Добрыч
*Абшчына Дабрычка
*Абшчына Генерал-Ташава
*Абшчына Каварна
*Абшчына Крушары
*Абшчына Тэрвел

## Спасылкі 
* Адміністрацыя вобласці  

Катэгорыя:Вобласці Балгарыі
Велікатырнаўская вобласць

** Велікатырнаўская вобласць** — вобласць, з'яўляецца адной з 28 абласцей Балгарыі. Код транспартных сродкаў *ВТ*. Вобласць займае плошчу 4 661,6 км² і мае насельніцтва 293 172 тыс. жыхароў. Складае паўночную частку краіны.

## Насельніцтва 
У вобласці пражывае 213 325 тыс. жыхароў, з усяго ліку балгары складаюць 259 099  (88,37%), туркі 22 562 (7,69%), 6 064 (2,06%) цыгане, і  5 447 (1,85%). жыхароў іншых нацыянальнасцей.

## Абшчыны 
* Абшчына Алена
* Абшчына Гарана-Арахавіца
* Абшчына Лясковец
* Абшчына Паўлікені
* Абшчына Польскі-Трымбеш
* Абшчына Сухіндол
* Абшчына Стражыца
* Абшчына Свіштаў
* Абшчына Вяліка-Тырнова
* Абшчына Златарыца

## Спасылкі 
* Адміністрацыйная старонка 

Катэгорыя:Вобласці Балгарыі
Бургаская вобласць

**Бургаская вобласць** — вобласць у Балгарыі, з'яўляецца самай буйной з 28 абласцей краіны. Код транспартных сродкаў *A*.

## Геаграфія 
Вобласць размешчана ў паўднёваўсходняй Балгарыі. На ўсходзе яна мяжуе з Чорным морам на захадзе з абласцямі Слівенскай і Ямбалскай, на поўначы - Варнскай і Шуменскай, і на поўдні - з Турцыяй.

Бургаская вобласць займае плошчу 7 748,1 км² і мае насельніцтва 422 458 ж. Геаграфічнае становішча вобласці спрыяльнае для развіцця марскога турызму. Асноўны турыстычны сезон лета.

## Насельніцтва 
У вобласці пражывае 423 547 тыс. жыхароў, з усяго ліку балгары складаюць 338 625 (79,94%), туркі 58 636 (13,84%), 19 439 (4,58%) цыгане, і 6 847 (1,61%) жыхароў іншых нацыянальнасцей.

## Абшчыны 
* Абшчына Айтос — у т. л. Айтос
* Абшчына Бургас
* Абшчына Камена
* Абшчына Карнпбат
* Абшчына Малка-Тырнава
* Абшчына Несебыр
* Абшчына Паморые
* Абшчына Прыморска
* Абшчына Руен
* Абшчына Сазопал
* Абшчына Срэдзец
* Абшчына Сунгурларэ
* Абшчына Царова

## Спасылкі 
* Адміністрацыя вобласці 

Катэгорыя:Вобласці Балгарыі
Панізоўе (рэгіён)

**Панізоўе** (дасл. «мясцовасць, якая ляжыць па ніжнім цячэнні ракі») — гістарычны рэгіён на паўднёвым усходзе Беларусі ў міжрэччы Дняпра і Сожа — сучасная ўсходняя Гомельшчына. 

Рэгіён уключаў гарады Гомель, Крычаў, Прапойск, Рагачоў, Рэчыца, Чачэрск, а таксама Асцёр і Любеч, якія цяпер знаходзяцца ў Чарнігаўскай вобласці Украіны.

Тэрмін «Панізоўе» не быў шырока вядомым і не выкарыстоўваўся пасля г.зв. «Крывавага патопу» (казацка-сялянская вайна 1648–1651 гг. і вайна Рэчы Паспалітай з Расіяй 1654 – 1667 гг.). Мяркуецца, аднак, што ў пачатку ХVII ст. гэты рэгіён называўся менавіта так, і толькі пасля Першага падзела Рэчы Паспалітай (1772) і далучэння ўсходняй часткі Беларусі да Расійскай імперыі, землі Панізоўя сталі асацыявацца з «Белай Руссю». Адбылося гэта з-за таго, што большая частка былога Панізоўя ўвайшла ў склад Магілёўскай (Беларускай) губерні.
Адзначаецца таксама''.

## Літаратура 
* Supplicatia do przeoswieconego i jasnie wielmoznego przezacney korony Polskiej i W. X. Lit. oboiego stanu duchownego i swieckiego senatu: w roku tym terazniejszym 1623 do Warszawy na seym walny przybyłego. Od obywatelow koronnych i W. X. Lit. wszystkich i w obec, i każdego z osobna: Ludzi zwołania szlacheckiego, relligiey starożytnej graeckiej, posłuszenstwa wschodniego // Документы объясняющие историю Западно-Русского края и его отношение к России и Польше. СПб, 1865. С. 292.
* Насевіч В., Спірыдонаў М. «Русь» у складзе Вялікага княства Літоўскага ў XVI ст.** // **З глыбі вякоў. Наш край: Гістарычна-культуралагічны зборнік. Вып. 1. Мінск: Навука і тэхніка, 1996. С. 4 – 27.
* Носевич В. Белорусы: становление этноса и «национальная идея» // «Белоруссия и Россия: общества и государства», 1998.
* Латышонак А.. Крэва — Верх — Белая Русь. Arche №11 (62) 2007.
* Васькоў У. Католікі на абшарах Панізоўя і Севершчыны: Гісторыя Гомельскага дэканата. — Мн., 2011. ISBN 978-985-6825-62-0

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Беларусі
Сухі док

е, напоўнены вадой]]
**Сухі док** — збудаванне, якое служыць для пад’ёму суднаў з вады, агляду і рамонту падводнай часткі альбо для іх пабудовы. 

Док абсталююць механізмамі і прыладамі для ўводу і ўсталёўкі суднаў над апорамі, помпамі для перапампоўкі вады, перасоўнымі кранамі, сродкамі для падачы электраэнергіі, пару, сціснутага паветра, кіслароду і інш., для рамонтных або будаўнічых прац. Сухі док будуецца на абароненай ад хвалявання акваторыі і ўяўляе сабой аддзяляльную ад яе з тарца затворам воданепранікальную камеру. Сцены і дно сухіх докаў звычайна бетонавыя або жалезабетонныя, радзей — з металу і каменя. Пры пастаноўцы ў сухі док судна ўводзяць у камеру і ўсталёўваюць над апорамі, зачыняюць затвор, асушваюць камеру і судна садзіцца на апоры. Вывад судна з докаў адбываецца ў зваротнай паслядоўнасці. Шырыня сухога доку можа дасягаць 70 м, даўжыня — 500 м.

## Гл. таксама 
* Док
* Партовы док
* Плывучы док

Катэгорыя:Транспартная інфраструктура
Агароднікі (значэнні)

Назву **Агаро́днікі** маюць:
* Агароднікі — малазямельныя сяляне ў ВКЛ.
* Агароднікі — археалагічны помнік каля Агароднікі (Камянецкі раён)

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Агароднікі — вёска ў Баранавіцкім раёне
** Агароднікі — вёска ў Брэсцкім раёне
** Агароднікі — вёска ў Бярозаўскім раёне
** Агароднікі — вёска ў Жабінкаўскім раёне
** Агароднікі — аграгарадок у Камянецкім раёне
** Агароднікі — вёска ў Воўчынскім сельсавеце Камянецкага раёна
** Агароднікі — вёска ў Дзмітровіцкім сельсавеце Камянецкага раёна
** Агароднікі — вёска ў Кобрынскім раёне
** Агароднікі — вёска ў Пружанскім раёне
* Віцебская вобласць:
** Агароднікі — вёска ў Віцебскім раёне
** Агароднікі — вёска ў Пастаўскім раёне
* Гомельская вобласць:
** Агароднікі — вёска ў Калінкавіцкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Агароднікі — вёска ў Ашмянскім раёне
** Агароднікі — вёска ў Роскім сельсавеце Ваўкавыскага раёна
** Агароднікі — вёска ў Гнезнаўскім сельсавеце Ваўкавыскага раёна
** Агароднікі — вёска ў Воранаўскім раёне
** Агароднікі — вёска ў Абухаўскім сельсавеце Гродзенскага раёна
** Агароднікі — вёска ў Гожскім сельсавеце Гродзенскага раёна
** Агароднікі — вёска ў Квасоўскім сельсавеце Гродзенскага раёна
** Агароднікі — вёска ў Дварэцкім сельсавеце Дзятлаўскага раёна
** Агароднікі — вёска ў Парэцкім сельсавеце Дзятлаўскага раёна
** Агароднікі — вёска ў Іўеўскім раёне
** Агароднікі — вёска ў Ганчарскім сельсавеце Лідскага раёна
** Агароднікі — вёска ў Дубровенскім сельсавеце Лідскага раёна
** Агароднікі — вёска ў Тарноўскім сельсавеце Лідскага раёна
** Агароднікі — вёска ў Ходараўскім сельсавеце Лідскага раёна
** Агароднікі — вёска ў Пескаўскім сельсавеце Мастоўскага раёна
** Агароднікі — вёска ў Дубненскім сельсавеце Мастоўскага раёна
** Агароднікі — вёска ў Навагрудскім раёне
** Агароднікі — вёска ў Свіслацкім раёне
** Агароднікі — вёска ў Шчучынскім раёне
* Мінская вобласць:
** Агароднікі — вёска ў Ракаўскім сельсавеце Валожынскага раёна
** Агароднікі — вёска ў Пяршайскім сельсавеце Валожынскага раёна
** Агароднікі — вёска ў Капыльскім раёне
** Агароднікі — вёска ў Гарадоцкім сельсавеце Маладзечанскага раёна
** Агароднікі — былая вёска ў Цюрлёўскім сельсавеце Маладзечанскага раёна
** Агароднікі — вёска ў Казловіцкім сельсавеце Слуцкага раёна
** Агароднікі — вёска ў Кіраўскім сельсавеце Слуцкага раёна
** Агароднікі — вёска ў Стаўбцоўскім раёне
Гельмут Коль

**Гельмут Ёзэф Міхаэль Коль** (; , Людвігсгафен-на-Рэйне, Баварыя, Германія — , там жа) — нямецкі палітык. У 1969—1976 гадах кіраўнік урада нямецкай зямлі Рэйнланд-Пфальц, у 1982—1998 гадах канцлер Германіі. Доктар філасофіі (1958).

## Біяграфічныя звесткі 
3 1947 член Хрысціянска-дэмакратычнага саюза (ХДС), у 1966—74 старшыня арганізацыі ХДС у зямлі Рэйнланд-Пфальц, у 1973—98 федэральны старшыня ХДС. Дэпутат гарадскога савета Людвігсхафена (1960—66), ландтага зямлі Рэйнланд-Пфальц (1959—76, старшыня фракцыі ХДС у 1963—69), бундэстага (з 1976, у 1976—82 лідар апазіцыі). У 1969—76 прэм’ер-міністр зямлі Рэйнланд-Пфальц. У 1982—98 федэральны канцлер ФРГ. Пры ім адбылося аб’яднанне Германіі (3.10.1990, святкуецца як нацыянальнае свята ФРГ), паглыбілася еўрапейская інтэграцыя, умацаваліся міжнародныя пазіцыі ФРГ, развілося супрацоўніцтва Германіі з краінамі СНД.

## Літаратура 
*Стралец М.* Коль // 
 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Федэральныя канцлеры Германіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі імя Карла Вялікага
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гданьска
Федэральны канцлер Германіі

**Федэральны канцлер Германіі** (), таксама часта скарачаецца да проста **Канцлер** (), а часам транскрыбуецца **Бундэсканцлер** — кіраўнік ураду Германіі. Прызначае міністраў, а таксама вызначае асновы палітыкі ўраду. Фактычна гэта пасада з найбольшым палітычным уплывам, але згодна з пратаколам яна займае чацвёртае месца пасля прэзідэнта краіны, прэзідэнта Бундэсрата і прэзідэнта Бундэстага.

Спіс канцлераў Германіі з 1949 года (у дужках час знаходжання на пасадзе):
* Конрад Адэнаўэр (1949—1963)
* Людвіг Эрхард (1963—1966)
* Курт Георг Кізінгер (1966—1969)
* Вілі Брант (1969—1974)
* Гельмут Шміт (1974—1982)
* Гельмут Коль (1982—1998)
* Герхард Шродэр (1998—2005)
* Ангела Меркель (2005—2021)
* Олаф Шольц (2021—2025)
* Фрыдрых Мерц (з 2025 года)

## Гл. таксама 
* Спіс канцлераў Германіі
* Ведамства федэральнага канцлера Германіі
* Рэйхсканцлер


Катэгорыя:Спісы:Германія
Плевенская вобласць

**Плевенская вобласць** — вобласць, з'яўляецца адной з 28 абласцей Балгарыі. Код транспартных сродкаў *ЕН*. Вобласць займае плошчу 4333,54 км² і мае насельніцтва 311 985 тыс. жыхароў. Складае паўночную частку краіны.

## Насельніцтва 
У вобласці пражывае 213 325 тыс. жыхароў, з усяго ліку балгары складаюць 280 475 (89,90%), туркі 16 931 (5,42%), 9 777 (3,13%) цыгане, і  4 802 (1,53%). жыхароў іншых нацыянальнасцей.

## Спіс населенных пунктаў вобласці 
### Абшчына Беленэ 
**Беленэ**,
Бяла вада,
Дэкаў,
Куліна вада,
Петакладэнцы,
Татары

### Абшчына Гулянцы 
Брэст,
Гіген,
Іскар,
**Гулянцы**,
Долны Віт,
Дабован,
Заграждэн,
Крэта,
Ленкова,
Мілковіца,
Самавіт,
Шыякава

### Абшчына Долна Мітраполія 
Байкал,
Біваларэ,
Бажурыца,
Брэгарэ,
Горна Мітраполія,
Гастыля,
**Долна Мітраполія**,
Комарэва,
Крушавенэ,
Арэхавіца,
Победа,
Подэм,
Рыбен,
Славовіца,
Ставерцы,
**Трысценік**

### Абшчына Долны Дыбнік 
Быркач,
Горны Дыбнік,
Градына,
**Долны Дыбнік**,
Крушавіца,
Петырніца,
Садовец

### Абшчына Леўскі 
Асенаўцы,
Аспарухава, Плевенская вобласць,
Бажурлук,
Былгарэне,
Варана,
Градыщэ,
Ізгрэў, Плевенская вобласць,
Козар Беленэ,
**Горад Леўскі**,
Малчыка,
Обнова,
Стэжэрава,
Трынчовіца

### Абшчына Нікапал 
Асенава,
Бацова махала,
Выбел,
Дэбова,
Драгаш войвода,
Еўлагіева,
Жэрнаў,
Лозіца,
Любенава,
Муселіева,
**Нікапал**,
Новачэнне,
Санадзінава,
Чэркавіца

### Абшчына Іскыр 
Долны Лукавіт,
**Іскыр**,
Пісарава,
Стараселцы

### Абшчына Плевен 
Беглеж,
Бохат,
Брэставец,
Брышляніца,
Букоўлык,
Вырбіца,
Гарталава,
Грывіца,
Дысевіца,
Каілоўцы,
Кыртажабенэ,
Кышын,
Ласкар,
Мечка,
Нікалаева,
Опанец,
Пелішат,
**Плевен**,
Радышэва,
Ралева,
**Славянава**,
Тадорава,
Тучэніца,
Тырнене,
Ясен

### Абшчына Пордым 
Барыслаў,
Вылчытрын,
Згалева,
Каменец,
Катэрыца,
Адырне,
**Пордым**,
Татлебен

### Абшчына Чэрвен браг 
Брэсце,
Глава,
Горнік,
Дзевенцы,
**Кайнарэ**,
Лепіца,
Радамірцы,
Ракіта,
Рэселец,
Рупцы,
Сухачэ,
Целіш,
**Чэрвен браг**,
Чамакоўцы

### Абшчына Кнежа 
Брэнніца,
Еніца,
**Кнежа**,
Лазарава

## Спасылкі 
* Адміністрацыйная старонка 


Катэгорыя:Вобласці Балгарыі
Брэст (Плевенская вобласць)

**Брэст** — мястэчка ў Паўночнай Балгарыі. У складзе абшчыны Гулянцы, што ў Плевенскай вобласці.

## Геаграфія 
Мястэчка размешчана паўночней горада Плевен, прыблізна на 40-42 км

## Выдатныя мясціны 
* Вежа з гадзінікам
* Капліца св. Кацярыны

## Спасылкі 
* Насельніцтва

Катэгорыя:Плевенская вобласць
Катэгорыя:Населеныя пункты Балгарыі
Гесэн

**Гесэн** () — федэральная зямля ФРГ. Сталіца — Вісбадэн.

Размешчана 9 універсітэтаў

**Вольныя гарады**:

* Дармштат, 
* Франкфурт-на-Майне, 
* Касель, 
* Афенбах, 
* Вісбадэн, 

## Гл. таксама 
* Горад Ідштайн
* Горад Бебра
* Горад Браўнфельс
* Горад Вецлар
* Горад Гісен
* Горад Фульда
* Горад Наўмбург
* Горад Бад-Кёніг
* Горад Дыбург
* Горад Аслар
* Горад Бенсхайм
* Горад Бюрштат
* Горад Вайтэрштат
* Горад Грысхайм
* Горад Гудэнсберг
* Горад Лампертхайм
* Горад Лойн
* Горад Мёрфельдэн-Вальдорф
* Горад Польхайм
* Горад Рыдштат
* Горад Русельсхайм
* Горад Пфунгштат
* Горад Фірнхайм
* Горад Херборн
* Горад Родгау
* Дрыдорф
* Горад Ланген
* Вальдзольмс
* Бад-Зодэн

## У Сеціве 
* Афіцыйны сайт зямлі Гесэн

Катэгорыя:Землі Германіі
Плоўдзіўская вобласць

**Пло́ўдзіўская во́бласць** — вобласць, з'яўляецца адной з 28 абласцей Балгарыі. Код транспартных сродкаў *РВ*. Вобласць займае плошчу 5 973 км² і мае насельніцтва 707 570 тыс. жыхароў.

## Насельніцтва 
У вобласці пражывае 213 325 тыс. жыхароў, з усяго ліку балгары складаюць 621 338 (86,80%), туркі 52 499 (7,33%), 30 196 (4,21%) цыгане, і  11 783 (1,64%). жыхароў іншых нацыянальнасцей.

## Абшчыны 
* Абшчына Асенаўград
* Абшчына Брэзава
* Абшчына Калаянава
* Абшчына Карлава
* Абшчына Хісара
* Абшчына Куклен
* Абшчына Крычым
* Абшчына Лыкі
* Абшчына Марыца
* Абшчына Першамай
* Абшчына Перуштыца
* Абшчына Плоўдзіў
* Абшчына Ракоўскі
* Абшчына Радопі
* Абшчына Садова
* Абшчына Сопат

## Спасылкі 
* Старонка адміністрацыі 

Катэгорыя:Вобласці Балгарыі
Герхард Шродэр

**Герхард Фрыц Курт Шродэр** (; нар. , Мосенберг) — нямецкі палітык. У 1998—2005 гадах канцлер Германіі.

У 1990—1998 гадах Шродэр быў кіраўніком ураду нямецкай зямлі Ніжняя Саксонія.

## Біяграфія 
### Раннія гады 
Нарадзіўся ў сям’і рабочага ў Мосенбергу, у цяперашняй федэральнай зямлі Паўночны Рэйн — Вестфалія. Бацька Фрыц Шродэр загінуў у Румыніі 4 кастрычніка 1944, маці Герхарда працавала на ферме. Наведваў вячэрнюю школу, з 1958 года працаваў памочнікам прадаўца скабяных вырабаў, будаўніком у Гётынгене. У 1963 годзе ўступіў у Сацыял-дэмакратычную партыю Германіі (СДПГ). У 1971 годзе скончыў юрыдычны факультэт Гётынгенскага ўніверсітэта, дзе ў 1971—1977 гадах працаваў на кафедры права. У 1978—1990 гадах займаўся прыватнай юрыдычнай практыкай у Гановеры. Адначасова ў 1978 годзе стаў лідарам «Маладых сацыялістаў» — маладзёжнай секцыі СДПГ, членам якой быў з 1963 года.

### Палітычная кар’ера 
У 1980 годзе ўпершыню абраны дэпутатам Бундэстагу. У 1986 годзе ўзначаліў фракцыю СДПГ у дзяржаўнай асамблеі Ніжняй Саксоніі. З 1989 года — член прэзідыума СДПГ. 21 чэрвеня 1990 года абраны прэм’ер-міністрам зямлі Ніжняя Саксонія. У 1994 годзе быў кандыдатам ад СДПГ на пасаду міністра замежных спраў, аднак партыя прайграла выбары.

### Федэральны канцлер 
Узначаленая Шродэрам кааліцыя сацыял-дэмакратаў і зялёных прыйшла да ўлады ў кастрычніку 1998 года пасля 16-гадовага знаходжання ў апазіцыі з абяцаннямі мадэрнізацыі эканомікі, падтрымкі прадпрымальніцтва і захавання сістэмы сацыяльнай абароны. Перамога сацыял-дэмакратаў у немалой ступені тлумачылася абяцаннем СДПГ пакласці канец росту беспрацоўя і пераадолець эканамічны застой у краіне.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Федэральныя канцлеры Германіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Курт Георг Кізінгер

**Курт Георг Кізінгер** (; , Эбінген — , Цюбінген) — нямецкі палітык. У 1966—1969 гадах канцлер Германіі.

Член Нацыянал-сацыялістычнай нямецкай рабочай партыі (1933—1945). Пасля Другой сусветнай вайны, дэпутат у германскім Бундэстагу (1949—1959, 1969—1980). Кісінгер кіруе краінай з шырокай кааліцыяй, у 1958—1966 гадах быў прэм'ер-міністрам федэральнай зямлі Бадэн-Вюртэмберг і старшынёй Хрысціянска-дэмакратычнага саюза Германіі ў 1967—1971 гадах.

## Творы 
* Kurt Georg Kiesinger: * Schwäbische Kindheit*. Tübingen 1964
* Kurt Georg Kiesinger: *Die Stellung des Parlamentariers in unserer Zeit*. Stuttgart 1981
* Kurt Georg Kiesinger: *Dunkle und helle Jahre: Erinnerungen 1904—1958*. Stuttgart 1989

## Спасылкі 
* Kurt Georg Kiesinger
* Kurt Georg Kiesinger — eine Würdigung

Катэгорыя:Федэральныя канцлеры Германіі
Гельмут Шміт

**Ге́льмут Гейнрых Вальдэмар Шміт** (; , Гамбург — , Гамбург) — нямецкі палітык, сацыял-дэмакрат. У 1974—1982 гадах канцлер Германіі.

Нарадзіўся ў Гамбургу, адным з яго біялагічных дзядоў быў яўрэй, аднак яго бацька вырас з прыёмным татам-немцам. Калі да ўлады прыйшлі нацысты, сям’я жыла ў страху выкрыцця. Гельмут Шміт ўдзельнічаў у Гітлерюгендзе, але яго адтуль выгналі за антыфашысцкія погляды. Ад 1937 да 1945 ваяваў — быў у проціпаветранай абароне, а таксама — пад Ленінградам і на Заходнім фронце.

На пасадзе канцлера праводзіў цэнтрысцкі курс як у эканоміцы, так і ў палітыцы.

Пасля адстаўкі ён стаў рэдактарам тыднёвіка «Цайт». Напісаў шэрат кніг, быў адным з уплывовых палітычных публіцыстаў. Быў таленавітым піяністам, запісаны канцэрты ў яго выкананні.

Быў жанаты, меў двое дзяцей.

Катэгорыя:Палітыкі Германіі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Германіі
Катэгорыя:Федэральныя канцлеры Германіі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Берліна
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бона
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гамбурга
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гюстрава
Катэгорыя:Члены Сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі
Катэгорыя:Міністры абароны Германіі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Германіі
Катэгорыя:Міністры эканомікі Германіі
Катэгорыя:Выпускнікі Гамбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Ваеннапалонныя Германіі
Катэгорыя:Члены бундэстага Германіі
Мантанская вобласць

**Мантанская вобласць** — вобласць, з'яўляецца адной з 28 абласцей Балгарыі. Код транспартных сродкаў *М*. Вобласць займае плошчу 3 635,5 км² і мае насельніцтва 177 436 тыс. жыхароў.

## Насельніцтва 
У вобласці пражывае 177 436 тыс. жыхароў, з усяго ліку балгары складаюць 157 507 (86,41 %), туркі 235 (0,12 %), 22 784 (12,50 %) цыгане, і 1 732 (0,95 %). жыхароў іншых нацыянальнасцей.

## Абшчыны 
* Абшчына Беркавіца
* Абшчына Байчынаўцы
* Абшчына Брусарцы
* Абшчына Георгі-Дамянова
* Абшчына Лом (цэнтр Горад Лом)
* Абшчына Медкавец
* Абшчына Мантана
* Абшчына Чыпроўцы
* Абшчына Вылчадрым
* Абшчына Выршац
* Абшчына Якімава

## Спасылкі 
* Рэгіянальны партал 

Катэгорыя:Вобласці Балгарыі
Ямбальская вобласць

**Ямбальская вобласць** — вобласць, з’яўляецца адной з 28 абласцей Балгарыі. Код транспартных сродкаў *У*. Вобласць займае плошчу 3 335,5 км² і мае насельніцтва 156 070 тыс. жыхароў.

## Насельніцтва 
У вобласці пражывае 156 070 тыс. жыхароў, з усяго ліку балгары складаюць 140 240, туркі 4 181, 9 729 цыгане, і 1 920. жыхароў іншых нацыянальнасцей.

## Геаграфія 
На поўначы вобласць мяжуе з Слівенскай вобласцю, на захадзе з Хаскаўскай вобласцю, на ўсходзе з Бургаскай вобласцю, на поўдні з Турцыяй.

На рацэ Тунджа горад Ямбал.

## Абшчыны 
* Абшчына Балярава
* Абшчына Елхава
* Абшчына Стралджа
* Абшчына Тунджа
* Абшчына Ямбал

## Спасылкі 
* Рэгіянальны партал 

Катэгорыя:Вобласці Балгарыі
Людвіг Эрхард

**Людвіг Вільгельм Эрхард** (; , Фюрт — , Бон) — нямецкі палітык. У 1963—1966 гадах канцлер Германіі.

Катэгорыя:Члены бундэстага Германіі
Катэгорыя:Віцэ-канцлеры Германіі
Катэгорыя:Міністры эканомікі Германіі
Катэгорыя:Федэральныя канцлеры Германіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Мюнхенскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Бонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Удзельнікі Таварыства «Мон Пелерын»
Катэгорыя:Члены ХДС
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бона
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Ульма
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Эканамісты Германіі
Федэральны прэзідэнт Германіі

**Федэральны Прэзідэнт Германіі** () — кіраўнік дзяржавы ў Германіі. Выконвае перад усім прадстаўнічыя функцыі. Апроч гэтага мае права распусціць Бундэстаг ў выпадку, калі канцлер ставіць пытанне даверу ў Бундэстагу і апошні галасуе бальшынёй за недавер канцлеру. Апошні раз гэта здарылася ў 2005 годзе, калі канцлер Шродэр пацярпеў паразу ў пытанні даверу, а пасля гэтага і на выбарах у новы Бундэстаг.

Прэзідэнт выбіраецца Бундэстагам на пяцігадовы тэрмін і можа быць перавыбраны толькі адзін раз на другі тэрмін.

Спіс федэральных прэзідэнтаў Германіі (у дужках час знаходжання на пасадзе):

* Тэадор Хойс (1949—1959)
* Генрых Любке (1959—1969)
* Густаў Хайнеман (1969—1974)
* Вальтэр Шэель (1974—1979)
* Карл Карстэнс (1979—1984)
* Рыхард фон Вайцзэкер (1984—1994)
* Раман Херцаг (1994—1999)
* Ёханес Раў (1999—2004)
* Хорст Кёлер (2004—2010)
* Крысціян Вульф (2010—2012)
* Іахім Гаўк (з 2012- 2017)
* Франк-Вальтэр Штайнмаер (з 2017)

## Штандары 

Выява:Flag of the President of Germany (1919–1921).svg|23 верасня 1919–1921
Выява:Standarte Reichspräsident 1921-1926.gif|1921–1926
Выява:Flag of the President of Germany (1926–1933).svg|1926–30 студзеня 1933
Выява:Standarte Reichspräsident 1933-1935.svg|30 студзеня 1933–2 жніўня 1934
Выява:Standarte Adolf Hitlers.svg|2 жніўня 1934–30 красавіка 1945
Выява:Kriegsmarine OF10-Grossadmiral 1945.svg|30 красавіка 1945–23 мая 1945
Выява:Flag of the President of East Germany (1955–1960).svg|11 кастрычніка 1949—7 верасня 1960 (ГДР)
Выява:Flag of the Chairman of the State Council of East Germany.svg|7 верасня 1960—2 кастрычніка 1990 (ГДР)
Выява:Standard of the President of Germany.svg|з 13 верасня  1949 (ФРГ)

## Гл. таксама 
Рэйхспрэзідэнт Германіі

*
Германія
Катэгорыя:Спісы:Германія
Шыман Канарскі

**Шыман (Сымон) Канарскі** (; , в. Дабкішкі, Аўгустоўскі павет, Польшча — ) — дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху ў Польшчы, Літве і на Беларусі.

## Біяграфія 
Са збяднелай шляхты.
, Шыман Канарскі ў турме, Вільня.]]

Удзельнік паўстання 1830—1831 гадоў, быў у эміграцыі ў Францыі. У 1835 г. нелегальна вярнуўся з эміграцыі ў Расію і стварыў падпольную арганізацыю «Садружнасць польскага народа». Фактычна Шыман Канарскі рыхтаваў новае паўстанне. У Беларусі ён знайшоў немалую колькасць прыхільнікаў, а яго арганізацыя пачала разрастацца, быў нават створаны філіял «Жаночае таварыства». Але ў маі 1838 г. Ш. Канарскага арыштавалі. Як вынік — на працягу 1838—1839 гг. пракацілася хваля арыштаў. У вязніцы трапілі: Тамаш Булгак, Эдвард Жалігоўскі, Ян Станіслаў Казакевіч, Франц Савіч, Адам Сузін, Людвік Трынкоўскі, Ева Фялінская, Ян Ястржэмбскі. У 1840 г. быў схоплены ўдзельнік звязанага з Ш. Канарскім «Дэмакратычнага таварыства» філосаф і медык Мацей Лавіцкі.

## Літаратура 
* Mościcki Н., Szymon Konarski. Warszawa, 1949.

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Расстраляныя
Катэгорыя:Масоны Польшчы
Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі

**Хрысціянска-дэмакратычны саюз Германіі (ХДС)** (, кансерватыўная партыя ў Германіі. ХДС утварае кааліцыю з Хрысціянска-сацыяльным саюзам (дзейнічае толькі ў Баварыі, у той час як у ХДС адсутнічае баварская партыйная арганізацыя). Старшыня партыі — Фрыдрых Мерц (з 2022).

У ідэалагічным плане ХДС спалучае кансерватызм, хрысціянскі кансерватызм і хрысціянскую дэмакратыю. Палітычная пазіцыя — цэнтр. У Еўрапейскім парламенце ўваходзіць у фракцыю Еўрапейская народная партыя.

ХДС створаны ў 1945 ў якасці «палітычнай радзімы» для прадстаўнікоў католікаў і пратэстантаў. Саюз перажыў імклівы рост пры першым старшыні Конрадзе Адэнаўэры (1950—1963). У 1957 ХДС атрымаў абсалютную большасць у Бундэстагу — адзіны выпадак у пасляваеннай гісторыі ФРГ.

Старшынямі ХДС пасля Адэнаўэра былі Людвіг Эрхард (1963—1966), Курт Георг Кізінгер (1966—1971), Райнер Барцэль (1971—1973), Гельмут Коль (1973—1998), Вольфганг Шойбле (1998—2000), Ангела Меркель (2000—2018).

Пяць разоў прадстаўнікі ХДС станавіліся прэзідэнтамі ФРГ: Генрых Любке, Карл Карстэнс, Рыхард фон Вайцзэкер, Раман Херцаг і Хорст Кёлер, і пяць разоў — федеральнымі канцлерамі: Конрад Аденаўэр, Людвіг Эрхард, Курт Георг Кізінгер, Гельмут Коль і Ангела Меркель.

## Спасылкі 
* 
* На з’ездзе ў трэці раз за больш за 50-летнюю гісторыю партыі чакаецца прыняцце новай асноватворнай праграмы.

Катэгорыя:Кансерватыўныя партыі
Катэгорыя:Хрысціянска-дэмакратычныя партыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі ФРГ
Смятана

са смятанай і ікрой]]
**Смята́на** (праслав.: sъmętana ад sъmětati — сымаць, скідаць) — кісламалочны выраб з высокім змяшчэннем тлушчу.

Вырабляюць з верхняга пласта скіслага малака, то бок з вяршкоў пасля малочнакіслага бражэння.

Пры прамысловай вытворчасці смятаны малако спачатку сепаруюць (дзеляць на вяршкі і абястлушчанае малако), затым атрыманыя вяршкі пастэрызуюць каб знішчыць шкодныя мікробы і сквашваюць — уносяць закваску з малочнакіслых мікраарганізмаў.

## Назва ў розных краінах 
* Пад назвай **смятана** кісламалочны выраб распаўсюджаны ў Беларусі, Расіі, Украіне, Фінляндыі (*smetana*). У Германіі смятана завецца *schmetten* або *schmand* (на ідыш — *shmetana*), у Славеніі — *kisla smetana*, у Польшчы — *śmietana*, у Балгарыі — *kysaná smetana*, у Славакіі — *smotana*, у Чэхіі — *zakysaná smetana*, у Венгрыі — *tejföl* або *tejfel*, у Румыніі — *smântână*, у Эстоніі — *hapukoor*, у Літве — *grietine.*, у Латвіі — *skābs krējums*, у Сербіі і Паўночнай Македоніі — *pavlaka* або *mileram*, у Босніі — *povlaka*, у Харватыі — *kiselo vrhnje*. У Ізраілі вырабляюць тры гатункі смятаны — 9 %, 15 % і 27 % (шаменет шель паам) тлуснасці.
* У Расіі, паводле ГОСТ Р 52092-2003, падобны па ўласцівасцях кісламалочны выраб са змяшчэннем соі не можа называцца **смятанай** і прадаецца пад перайначанымі назвамі — «Смятанка», «Смятаначка», «Смятанаўна» і да т.п.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Малочныя прадукты
Гліна

)]]
**Гліна** — дробназярністая асадкавая горная парода, пылападобная ў сухім стане, пластычная пры ўвільгатненні.

Гліна складаецца з аднаго ці некалькіх мінералаў групы слаістых алюмасілікатаў, можа таксама ўтрымліваць пясчаныя і карбанатныя часціцы. Як правіла пародаўтваральным мінералам у гліне з'яўляецца каалініт, яго склад: 47% (мас) аксіду крэмнію (IV) (SiO2), 39% аксіду алюмінію (Al2О3) і 14% вады (Н20).
Al2O3 і SiO2 ўтвараюць значную частку хімічнага складу глінаўтваральных мінералаў.
Дыяметр часціц глін менш за 0,005 мм; пароды, якія складаюцца з большых часціц, прынята класіфікаваць як лёс. Большасць глін — шэрага колеру, але сустракаюцца гліны белага, чырвонага, жоўтага, бурага, блакітнага, зялёнага і нават чорнага колераў.

У якасці карысных выкапняў разглядаюцца наступныя тыпы глінаў:
* будаўнічыя, 
* лёгкаплаўкія, 
* вогнетрывалыя, 
* тугаплаўкія.

## Выкарыстанне 
Гліна выкарыстоўваецца для вырабу цэглы, керамзіту, посуду, труб, цацак. Гліна – матэрыял для творчасці.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асадкавыя горныя пароды
Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Катэгорыя:Керамічныя матэрыялы
Катэгорыя:Скульптурныя матэрыялы
Катэгорыя:Вяжучыя матэрыялы
Лёс (значэнні)

* **Лёс**  — ход жыццёвых падзей, якія складаюцца незалежна ад волі чалавека; збег акалічнасцей.
* Лёс, горная парода
Пясок

)]]

**Пясок** — зярністая асадкавая горная парода. Вельмі часта складаецца з амаль чыстага мінерала кварца (рэчыва — дыяксід крэмнію).

## Прыродны пясок 
Прыродны пясок — друзлая сумесь зерняў памерам 0,10—5 мм, якая ўтварылася ў выніку разбурэння цвёрдых горных парод.

Прыродныя пяскі ў залежнасці ад генезісу могуць быць алювіяльнымі, дэлювіяльнымі, марскімі, азёрнымі, эолавымі. Пяскі, якія ўзніклі ў выніку дзейнасці вадаёмаў і вадацёкаў, маюць больш круглявую, абкатанную форму.

## Цяжкі штучны пясок 
Цяжкі штучны пясок — друзлая сумесь зерняў, якая атрымліваецца драбненнем цвёрдых і шчыльных горных парод. Форма зерняў драблёных пяскоў - востравугольная, а паверхня — шурпатая.

## Літаратура 
* 
* Пясок // Геаграфія ў тэрмінах і паняццях. Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2003. — С. 247.
* 

Катэгорыя:Асадкавыя горныя пароды
Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Мікалай Кузанскі

**Мікалай Кузанскі** (, *Chrifftz*, ;  — ) — нямецкі мысляр XV стагоддзя, філосаф, тэолаг, матэматык, царкоўна-палітычны дзеяч.

## Жыццяпіс 
Нарадзіўся ў 1401 годзе ў мястэчку Куза, Германія. Займаў высокія месцы ў іерархіі Каталіцкай царквы, з 1448 года — кардынал. Удзельнічаў у важных місіях царквы, у адной з іх спрабаваў прымірыць Рым і Візантыю, але беспаспяхова, неўзабаве Візантыя была заваяваная Асманскай імперыяй. Кузанскі быў блізкі да многіх з вядомых гуманістаў Адраджэння. Памёр 11 жніўня 1464 года ў горадзе Тодзі, Італія.

## Ідэі 
Мікалай Кузанскі быў майстрам дыялектычнай аргументацыі і складання дыялогаў. У гэтым ён падобны да Сакрата і Платона.

Паводле Мікалая Кузанскага, Бог ёсць Абсалют, які з’яўляецца досыць простым і нечым складаным. Бог мае дзве крайнія формы:
# Абсалютны мінімум — гэта Бог неразгаданага тыпу, тут Бог адзіны. Па гэтай форме Бога мы ведаем яго, але нічога больш.
# Абсалютны максімум — гэта Бог, як ва ўсім свеце, тут Бог бясконца вялікі. Свет, у якім мы можам мець неабмежаваныя веды.

## Бібліяграфія 
* *De maioritate auctoritatis sacrorum conciliorum supra auctoritatem papae* («Аб перавазе аўтарытэта Сусветнага Сабору над Папскім», 1433)
* *De concordantia catholica* («Аб каталіцкай згодзе», 1433/34)
* *De docta ignorantia* («Аб вучоным невуцтве», каля 1440)
* *De coniecturis* («Аб здагадках», каля 1441/42)
* *Epistola ad Rodericum Sancium de Arevalo* («Ліст да Родрыка Санцыя Арэвальскага», 1442)
* *De deo abscondito* («Аб укрытым Богу», 1444/45)
* *De quaerendo deum* («Аб пошуку Бога», 1445)
* *De filiatione dei* («Аб божай пераемнасці», 1445)
* *De dato patris luminum* («Аб дадзеным айцом святле», 1446)
* *De genesi* («Аб родзе», 1447)
* *Apologia doctae ignorantiae* («Абарона вучонага невуцтва», 1449)
* *Autobiographia* (1449)
* *Idiota de sapientia* («Дурань аб мудрасці», 1450)
* *Idiota de mente* («Дурань аб розуме», 1450)
* *Idiota de staticis experimentis* («Дурань аб сталым вопыце», 1450)
* *De pace fidei* («Аб спакоі веры», 1453)
* *De visione Dei* («Аб бачанні Бога», 1453)
* *Complementum theologicum* («Багаслоўскае заключэнне», 1453)
* *De mathematicis complementis* («Матэматычнае заключэнне», 1453/54)
* *De beryllo* («Аб берыле», 1458)
* *De mathematica perfectione* («Аб матэматычнай дасканаласці», 1458)
* *De aequalitate* («Аб роўнасці», 1459)
* *De principio* («Аб пачатку», 1459)
* *Trialogus de possest* («Трылогія аб валоданні», 1460)
* *Reformatio generalis* («Агульная рэфармацыя», каля 1460)
* *Cribratio Alkorani* («Прасейванне Алькарана», 1460/61)
* *Directio speculantis, seu De non aliud* («Духоўнае кіраўніцтва», або «Не аб іншым», 1462)
* *Commentatio de notione creandi* («Абмеркаванне аб азначэнні створанага», фрагменты, каля 1462)
* *De venatione sapientiae* («Аб марнасці мудрасці», 1463)
* *De ludo globi* («Аб гульні ў шар», 1463)
* *Compendium* («Скарачэнне», 1463)
* *De apice theoriae* («Аб вяршыні тэорыі», 1464)
* *Sermones* («Прамовы»)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Прыхільнікі і аднадумцы 

  
Катэгорыя:Філосафы Германіі
ВВЭР

**ВВЭР** (вода-вадзяны энергетычны рэактар) — серыя вода-вадзяных энергетычных корпусных ядзерных рэактараў, якія вырабляюцца ў Расіі (раней у СССР). Разам з серыяй рэактараў РБМК складала аснову савецкай атамнай энергетыкі. Акрамя краін былога СССР і соцлагера выкарыстоўваюцца ў Кітаі, Фінляндыі.

ВВЭР-210, ВВЭР-365 былі першымі пабудаванымі рэактарамі гэтый мадэлі. На іх аснове былі спраектаваны серыйныя рэактары ВВЭР-440, ВВЭР-1000. Зараз выпускаецца ВВЭР-1000. Існуюць таксама праекты іншых рэактараў.

## Характарыстыкі ВВЭР 
Катэгорыя:Ядзерныя рэактары
Катэгорыя:Вынаходніцтвы СССР
Слівенская вобласць

**Слівенская вобласць** — вобласць, з'яўляецца адной з 28 абласцей Балгарыі. Код транспартных сродкаў *СН*. Вобласць займае плошчу 3 544 км² і мае насельніцтва 218 474 тыс. жыхароў.

## Насельніцтва 
У вобласці пражывае 218 474 тыс. жыхароў, з усяго ліку балгары складаюць 163 188, туркі 22 971, 26 777 цыгане, і  5 538. жыхароў іншых нацыянальнасцей.

## Абшчыны 
### Абшчына Коцел 
Мокран,
Барынцы,
Братан,
Градзец,
Дыбова,
Жэраўна,
Катуніщы,
Кіпілава,
**Коцел**,
Малка село,
Медвен,
Нейкава,
Арлова,
Остра магіла,
Пыдарэва,
Седларова,
Сокаларцы,
Стрэльцы,
ТычаТыча,
Тапузева,
Філарэтава,
Ябланава

### Абшчына Нова Загора 
Азера,
Аленова,
Асеновец,
Баня,
Богданава,
Брастава,
Бял кладзенец,
Графітіві,
Дзядовы,
Загорцы,
Каменава,
Каранава,
Каньёва,
Картэн,
Крыва круша,
Любенец,
Любенава махала,
Млекарова,
Научэне,
**Нова Загора**,
Новаселец,
Омарчова,
Пет магілы,
Пітава,
Польска Пыдарова,
Прохарава,
Радзёва,
Радзецкі,
Сокал,
Стоіл вайвода,
Сыбрана,
Сідыева,
Сідыйска поле,
Цэніно

### Абшчына Слівен 
Бікава,
Бінкас,
Блацец,
Бажоўцы,
Бозаджыі,
Бяла,
Выглен,
Гаўраілава,
Гергевец,
Глуфішава,
Глушнік,
Галяма Чачовены,
Горна Александрава,
Градска,
Драгоданава,
Жалю вайвода,
Зайчары,
Златы вайвода,
Ізграў,
Ічэра,
Каляянава,
Камен,
**Кермен**,
Кавачыце,
Крушары,
Малка Чачовены,
Мечкарова,
Младова,
Мікалаева,
Новачова,
Панаратоўцы,
Ракава,
Самуілава,
Селімінава,
Скабелева,
**Слівен**,
Сатыра,
Срадорэк,
Стара рака,
Стара село,
Струпец,
Тапалчане,
Трапоклава,
Чынтулава,
Чакоба

### Абшчына Твырдзіца 
Блізнец,
Бораў дол,
Бяла паланка,
Жылт браг,
Арызары,
Сборышча,
Сырцава,
**Твырдзіца**,
Чарвенакова,
**Шывачова**

## Спасылкі 
* Рэгіянальны партал 

Катэгорыя:Вобласці Балгарыі
Старазагорская вобласць

**Старазагорская вобласць** — вобласць, з'яўляецца адной з 28 абласцей Балгарыі. Код транспартных сродкаў *СТ*. Вобласць займае плошчу 5151,1 км² і мае насельніцтва  370 615 тыс. жыхароў. Адміністрацыйны цэнтр Стара Загора

## Насельніцтва 
У вобласці пражывае  370 615 тыс. жыхароў, з усяго ліку балгары складаюць 319 379, туркі 18 529, 26 804 цыгане, і  5 903  жыхароў іншых нацыянальнасцей.
## Абшчыны 
## Спасылкі 
* Рэгіянальны партал 
* Інфармацыйны партал  

Катэгорыя:Вобласці Балгарыі
Андрэй Андрэевіч Уласаў

**Андрэй Андрэевіч Уласаў** (, сяло Ламакіна Ніжагародская губерня — , Масква) — савецкі генерал-лейтэнант (з 1942; пазбаўлены звання пасля прысуду).

## Біяграфія 
20 красавіка 1942 года быў прызначаны камандуючым 2-га ўдарнага войска, застаючыся па сумяшчальніцтве намеснікам камандуючага Волхаўскага фронту. Падчас вайны трапіў у палон, пайшоў на супрацоўніцтва з нацыстамі, стаў кіраўніком ваеннай арганізацыі калабарацыяністаў з савецкіх ваеннапалонных — Рускай вызваленчай арміі (РВА).

У 1944 годзе ўзначаліў Камітэт вызвалення народаў Расіі. У 1945 годзе быў захоплены ў палон і пакараны смерцю разам з іншымі членамі камітэта.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне
Благоеўградская вобласць

**Благоеўградская вобласць** — вобласць, з'яўляецца адной з 28 абласцей Балгарыі. Код транспартных сродкаў *Е*. Вобласць займае плошчу 6449,5 км² і мае насельніцтва  323 552 тыс. жыхароў. Адміністрацыйны цэнтр Благоеўград.

## Насельніцтва 
У вобласці пражывае  323 552 тыс. жыхароў, з усяго ліку балгары складаюць 251 097, туркі 17 027, 9 739 цыгане, і  5 693 жыхароў іншых нацыянальнасцей.

## Абшчыны 
* Абшчына Банска
* Абшчына Беліца
* Абшчына Благоеўград
* Абшчына Гоца Дэльчаў
* Абшчына Гырмен
* Абшчына Крэсна
* Абшчына Петрыч
* Абшчына Разлог
* Абшчына Санданскі
* Абшчына Сатоўча
* Абшчына Сімітлі
* Абшчына Струмяны
* Абшчына Хаджыдымава
* Абшчына Якаруда

## Гл. таксама 
* Каця Паскалева

## Спасылкі 
* Рэгіянальны партал  


Катэгорыя:Вобласці Балгарыі
Нарманскі шлем

thumb
**Нарманскі шлем** — тып еўрапейскага шлема. Шырока ўжываўся ў Еўропе ў X—XIII ст. Агульнапрынятая назва «нарманскі» з'яўляецца не цалкам дакладнай, таму што ў Скандынавіі падобных шлемаў не знойдзена ( каркасны шлем). Аднак на дыване з Байо ўсе воіны выяўленыя менавіта ў іх, адсюль назва. Найстарэйшы захаваны ўзор — шлем князя Чэхіі Вацлава (X ст.).

Канструкцыя металічная, паўсферычная, сфераканічная або яйкападобная формы, часта з плоскім наноснікам. Ва некаторых варыянтах да шлема магла далучацца барміца або хаўберк. У Еўропу трапілі з Усходу, магчыма, праз землі Русі. Большасць нарманских шлемаў скляпаныя з некалькіх пласцін, але з XII ст. сустракаліся і маналітныя.

## Літаратура 
* Кирпичников А. Н., «Древнерусское оружие. Выпуск 3. Доспех, комплекс боевых средств IX—XIII вв.», Издательство «Наука», 1971.
* В. Бехайм, «Энциклопедия оружия (Руководство по оружиеведению. Оружейное дело в его историческом развитии от начала средних веков до конца XVIII в.)».

Катэгорыя:Шлемы