Транспланталогія ва Украіне

**Транспланталогія ва Украіне**

## Гісторыя 
На працягу першага паўгоддзя 2021 года ўкраінскія медыкі выканалі 126 аперацый па трансплантацыі органаў і было задзейнічана 20 цэнтраў.

## Юрыдычныя аспекты 
У 2018 годзе Вярхоўная Рада Украіны прыняла Закон «Аб прымяненні трансплантацыі анатамічных матэрыялаў чалавеку».

У 2019 годзе ў закон былі ўнесеныя змены, якія спрыялі ўрэгуляванню працэсу перасадкі анатамічных матэрыялаў чалавеку. Пасля гэтага трансплантацыя стала больш распаўсюджаным і вядомым метадам лячэння ва Украіне.

Што было зменена:

* сфарміравана стратэгія развіцця сістэмы трансплантацыі ва Украіне;
* удасканалены загад аб дыягностыцы смерці мозгу;
* узаконеная перасадка органаў у тым ліку ад блізкіх сваякоў.

У канцы 2020 года была ўведзена ў тэставую эксплуатацыю Адзіная дзяржаўная інфармацыйная сістэма трансплантацыі.

У 2020—2021&nbsp;гадах былі змененыя тарыфы на правядзенне ўсіх відаў трансплантацый.

Была ўрэгуляваная транспарціроўка трансплантатаў.

## Кіраванне 
Каардынацыя дзейнасці ўдзельнікаў сістэмы трансплантацыі адбываецца спецыялізаванай дзяржаўнай установай «Украінскі цэнтр трансплант-каардынацыі» (ад МААЗ Украіны).

## Перасадка ныркі 
### Гісторыя 
Ва ўкраінскай транспланталогіі нельга забываць гістарычны вопыт перасадкі ныркі казы чалавеку з тэрмінальнай урэміяй ў 1924 годзе, выкананай знакамітым В. Ф. Война-Ясянецкім (свяціцель Лука) у сібірскай ссылцы. Варта адзначыць, што В. Ф. Война-Ясянецкі быў выпускніком медыцынскага факультэта Кіеўскага ўніверсітэта імя Святога князя Уладзіміра 1903 года.

Упершыню ва Украіне і свеце перасадку ныркі на шыю сабакі Ю. Ю. Вараны прадэманстраваў 28 мая 1930 года ў Харкаве на Усесаюзным з’ездзе фізіёлагаў. Цікава, што некаторыя аўтары, аддавалі прыярытэт у распрацоўцы метаду аўтатрансплантацыі ныркі на шыю сабакам дацэнту , нягледзячы на тое, што апошні зрабіў перасадку ныркі праз 7 гадоў пасля Ю. Ю. Варанога.

Трансплантацыю ныркі чалавеку таксама ўпершыню ў свеце выканалі ва Украіне. 3 красавіка 1933 года, працуючы галоўным урачом у Херсоне, хірург Юрый Вараны ўпершыню ў свеце выканаў клінічную перасадку трупнай ныркі ў бальніцы Харкава, калі праходзіў там стажыроўку. Аперацыя была праведзена маладой жанчыне пасля спробы самагубства. Яна атруцілася  з-за сямейнай сваркі. У жанчыны развілася вострая хвароба нырак, і хірург вырашыў перасадзіць ёй нырку ад мужа, які памёр ад чэрапна-мазгавой траўмы.

Нырку далучылі да сасудаў сцягна. Праз некалькі гадзін пасля аперацыі нырка зарабіла і вылучыла кропелькі мачы праз свіршч, які склаўся ў скуры. І праз два дні хворая памерла. Гэта адбылося з-за рэакцыі адрыньвання трансплантанта. У той час урачам было яшчэ мала вядома аб  — сумяшчальнасці тканак донара і рэцыпіента.

Справаздача аб гэтай аперацыі была апублікаваная ў італьянскім часопісе «Minerva Chirurgica», у якім адзначалася, што нырка ўключылася ў кровазварот і пачала самастойна функцыянаваць. Гэтая перасадка ныркі была першай у гісторыі спробай перасадкі любога цэлага органа чалавеку., хоць першая рэцыпіентка пражыла з новым органам толькі 48 гадзін. Аб выніках даследавання таксама было паведамленне ў іспанскім часопісе «El Siglo Medico» (1936).

У наступныя гады Вараны выканаў яшчэ пяць перасадак ныркі. Ён выкарыстоўваў трансплантацыю як часовую меру — для падтрымання жыцця пацыента, пакуль не запрацуюць яго ўласныя ныркі. На медыцынскім сімпозіуме ў 1950 годзе Вараны апісаў два выпадкі. У адным з іх донарская нырка працавала чатыры дні, у другім — сем. Гэтага было дастаткова, каб пацыенты паправіліся і пасля выпісаліся з бальніцы.

### Сучаснасць 
Ва Украіне дзейнічае шэсць цэнтраў трансплантацыі, у якіх выконваюцца аперацыі па трансплантацыі ныркі, печані і сэрца:

# Аддзяленне трансплантацыі ныркі Харкаўскага абласнога клінічнага цэнтра ўралогіі і нефралогіі імя У. І. Шапавала
# Аддзяленне трансплантацыі і хранічнага гемадыялізу з ложкамі эндакрыннай хірургіі цэнтра трансплантацыі і хранічнага гемадыялізу та хронічного гемодіалізу з ліжками ендокринної хірургії центру трансплантації та хронічного гемодіалізу КУ «ЗАКЛ» ЗАС (*Запоріжжя*)
# Аддзяленне хірургіі і трансплантацыі 
# 
# Аддзяленне трансплантацыі і дыялізу 
# Ковельское гарадское тэрытарыяльнае медыцынскае аб’яднанне

Аддзяленне трансплантацыі  не праводзіць аперацыі з 2014 года.

Ва Украіне пераважае трансплантацыя ад жывога донара-сваяка, а трансплантацыя ад трупнага донара ў апошнія гады практычна не практыкуецца. Так, у 2016 годзе былі праведзены толькі дзве аперацыі па перасадцы ныркі ад трупнага донара.

### Дынаміка 
Дынаміка аперацый па трансплантацыі нырак з 2019 года:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:362
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:2019 text:2019
  bar:2020 text:2020
  bar:2021 text:2021
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:2019 from:0 till: 71
  bar:2020 from:0 till: 98
  bar:2021 from:0 till: 229
PlotData=
  bar:2019 at: 71 fontsize:S text: 71 shift:(-10,5)
  bar:2020 at: 98 fontsize:S text: 98 shift:(-10,5)
  bar:2021 at: 229 fontsize:S text: 229 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:

## Перасадка сэрца 
### Гісторыя 
Першая ва на тэрыторыі Украіны аперацыя па перасадцы сэрца была праведзена пад кіраўніцтвам заснавальніка і дырэктара кіеўскага  , але пасля некалькіх аперацый, зробленых на сэрцах, у краіне здарыўся 15-гадовы перапынак.

У 2001 годзе ўкраінскі кардыяхірург  выканаў першую трансплантацыю сэрца ва Украіне на базе кафедры кардыяхірургіі . Донарам быў 35-гадовы мужчына, рэцыпіентам 36-гадовы Мікалай Ішчук з Ровенскай вобласці. Аперацыйная брыгада складалася з пяці хірургаў, двух анестэзіёлагаў, урача-перфузіёлага, групы лабарантаў і аперацыйных сясцёр. Аперацыя доўжылася амаль чатыры гадзіны і была праведзена бясплатна. Пацыент з донарскім сэрцам пражыў два тыдні.

Другую аперацыю па трансплантацыі Тодураў зрабіў праз два гады. Харкаўчанін Эдуард Сакалоў з 2003 года жыве з донарскім сэрцам.

Першая аперацыя па перасадцы сэрца падлетку была праведена таксама Тодуравым разам з загадчыкам аддзялення паталогіі міякарда і трансплантацыі органаў і тканак Гаўрыілам Коўтунам і калегамі са Львова ў верасні 2021. Рэцыпіентам стаў 13-гадовы хлопчык.

### Дынаміка 
Дынаміка аперацый па трансплантацыі сэрца з 2019 года. Аперацыю праводзіў , які ўзначальвае інстытут Шалімава.

## Перасадка печані 
### Гісторыя 
У 1994 годзе прафесар Аляксандр Сямёнавіч Ніканенка ў Запарожскім цэнтры транспланталогіі выканаў першую ва Украіне аперацыю па перасадцы печані ад памерлага донара. Да 2000 года ва Украіне было выканана 7 аперацый па перасадцы печані, 4 з якіх прайшлі паспяхова. У 2001 годзе, прафесары  і А.&nbsp;Г.&nbsp;Катэнко ўпершыню ў краіне правялі трансплантацыю часткі печані ад жывога сваяка ў .

Юбілейную, сотую аперацыю па перасадцы печані ва Украіне здзейснілі спецыялісты Інстытута імя Шалімава ў 2012 годзе.

### Дынаміка 
Дынаміка аперацый па трансплантацыі печані з 2019 года:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:60
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:2019 text:2019
  bar:2020 text:2020
  bar:2021 text:2021
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:2019 from:0 till: 6
  bar:2020 from:0 till: 21
  bar:2021 from:0 till: 50
PlotData=
  bar:2019 at: 6 fontsize:S text: 6 shift:(-10,5)
  bar:2020 at: 21 fontsize:S text: 21 shift:(-10,5)
  bar:2021 at: 50 fontsize:S text: 50 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:

## Літаратура 
* Соматичні права людини. Хажинський Р. М. // Право і суспільство.- № 6-2 частина 2 / 2015.- С.35-39
* 
* О становлении трансплантологии в Украине: юридические аспекты. И.&nbsp;М.&nbsp;Антонян, А.&nbsp;Н.&nbsp;Хвисюк…//«Международный медицинский журнал», 2005, №&nbsp;2, С.148-151 

Украіна
Катэгорыя:Медыцына ва Украіне