Анастас Іванавіч Мікаян

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя          = Анастас Іванавіч Мікаян
| арыгінал імя     = 
| выява              =
| шырыня      = 
| пасада            = Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР
| сцяг                 = Flag of the Soviet Union.svg
| парадак              = 5
| перыядпачатак         = 15 ліпеня 1964
| перыядканец          = 9 снежня 1965
| папярэднік       = Леанід Ільіч Брэжнеў
| пераемнік             = Мікалай Віктаравіч Падгорны
| пасада_2          = 
| сцяг_2               = Flag of the Soviet Union.svg
| парадак_2            = 3
| перыядпачатак_2       = 24 жніўня 1953
| перыядканец_2        = 22 студзеня 1955
| папярэднік_2     = ён жа
| пераемнік_2           = 
| пасада_3          = Наркам (міністр) знешняга гандлю СССР
| сцяг_3               = Flag of the Soviet Union.svg
| парадак_3            = 4 
| перыядпачатак_3       =  29 студзеня 1938
| перыядканец_3        = 4 сакавіка 1949
| папярэднік_3     = 
| пераемнік_3           = 
| пасада_5          = Народны камісар харчовай прамысловасці
| сцяг_5               = Flag of the Soviet Union.svg
| парадак_5            = 1
| перыядпачатак_5       = 29 ліпеня 1934
| перыядканец_5        = 19 студзеня 1938
| папярэднік_5     = ён жа як наркам забеспячэння
| пераемнік_5           = 
| пасада_6          = 
| сцяг_6               = Flag of the Soviet Union.svg
| парадак_6            = 1
| перыядпачатак_6       = 22 лістапада 1930
| перыядканец_6        = 29 ліпеня 1934
| папярэднік_6     = ён жа як наркам знешняга і ўнутранага гандлю
| пераемнік_6           = Ізраіль Якаўлевіч Вейцэр
| пасада_7          = 
| сцяг_7               = Flag of the Soviet Union.svg
| парадак_7            = 3
| перыядпачатак_7       = 14 жніўня 1926
| перыядканец_7        = 22 лістапада 1930
| папярэднік_7     = Леў Барысавіч Каменеў
| пераемнік_7           = ён жа як наркам забеспячэння
| пасада_8          = Галоўны сакратар Паўночнакаўказскага райкама ВКП(б)
| сцяг_8               = Flag of the Soviet Union.svg
| парадак_8            = 1
| перыядпачатак_8       = 1924
| перыядканец_8        = 1926
| папярэднік_8     = пасада заснавана
| пераемнік_8           = Рыгор Канстанцінавіч Арджанікідзэ
| дата нараджэння        = 
| месца нараджэння = 
| дата смерці = 
| месца смерці = 
| бацька =
| маці =
| партыя = КПСС (з 1915)
| адукацыя = Духоўная акадэмія Эчміядзіна
| жонка = Ашхен Лазараўна Туманян (з 1921)
| дзеці = 
| пахаваны = 
| узнагароды =
{ style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
       
-
       
}
| вікісховішча = Anastas Mikoyan
}}
**Анаста́с Івана́віч (Аванэ́савіч) Мікая́н** (; , с. , , , Расійская імперыя — , ) — расійскі рэвалюцыянер, савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч. Член партыі з 1915 года, член ЦК з 1923 года (кандыдат з 1922 года), у 1935—1966 гадах член Палітбюро ЦК КПСС (кандыдат з 1926 года).

У 1964—1965 гадах Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР.
З 1937 года намеснік, у 1955—1964 гг. першы намеснік . У 1926—1955 гадах (за выняткам 1949—1953 гадоў) паслядоўна займаў шэраг міністэрскіх ( да 1946 года) пасад, пераважна ў сферы гандлю, асабліва знешняга.

Адзін з найболей уплывовых савецкіх палітыкаў, Мікаян пачаў сваю кар’еру пры жыцці Уладзіміра Леніна і пайшоў у адстаўку толькі пры Леанідзе Брэжневе. У канцы 1970-х гадоў пра яго была складзена прыказка: *«Ад Ільіча да Ільіча без інфаркта і параліча»*.

Герой Сацыялістычнай Працы (1943). Кавалер шасці ордэнаў Леніна.

## Біяграфія 
 і Рыгор Арджанікідзэ, 1925 год.]]

Нарадзіўся ў беднай сялянскай сям’і, армянін.
Навучыўшыся перш армянскай, а потым рускай грамаце, шмат чытаў. Успамінаў раманы  на нацыянальна-вызвольную тэматыку Арменіі, якія аказалі на яго ўплыў, кнігу Жана Жарэса пра гісторыю Французскай рэвалюцыі, якая моцна захапіла яго, а таксама складанні Д. І. Пісарава. Кніга Леніна «», прачытаная ім ужо пасля пачатку Першай сусветнай вайны, вызначыла яго палітычныя пагляды. Цікава, што з дзяцінства Мікаян быў вегетарыянцам, аднак пасля пачаў ужываць мясную ежу. З верасня сакратар Тыфліскага парткамітэта.

З 1920 года Мікаян быў ізноў на Каўказе. З заняткам Баку бальшавікамі ўступіў у горад у якасці ўпаўнаважанага  XI арміі і пасля чаго да 1920 года кіраваў Ніжагародскім губкамам. Неўзабаве па рэкамендацыі Сталіна Мікаян быў прызначаны сакратаром Паўднёва-усходняга бюро ЦК РКП(б).

Быўшы сакратаром Бакінскага камітэта партыі, вінаваціўся старшынём СНК Азербайджанскай ССР  у дыскрымінацыі мусульманскіх працоўных і вядзенні сістэматычнай працы па яго, Нарыманава, зрушэнню. Нарыманаў быў перакананы, што Мікаян яшчэ ўвесну 1920 года імкнуўся пазбавіць яго ўплыву.

У 1922—1924 гадах сакратар Паўднёва-усходняга бюро ЦК РКП(б) у Растове-на-дону. З 1922 года быў кандыдатам, а з 1923 года — членам ЦК РКП(б).
У 1924—1926 гадах сакратар Паўночна-Каўказскага крайкама партыі, член РВС Паўночна-Каўказскай ваеннай акругі. Быўшы кіраўніком Паўночнакаўказскага краявога камітэта партыі, праводзіў больш гнуткую палітыку ў дачыненні казацтва.

Па рэкамендацыі Сталіна з 23 ліпеня 1926 года кандыдат у члены Палітбюро.

З 14 жніўня 1926 года народны камісар унутранага і знешняга гандлю СССР (з’яўляўся наймалодшым наркамам), наступнік Льва Камянева. На гэтым пасту, дзеля папаўнення дзяржаўнага скарбу, яму быў указаны ў абавязак продаж некаторых твораў мастацтва з савецкіх музеяў.

22 лістапада 1930 года наркамат знешняга і ўнутранага гандлю быў падзелены на Наркамат знешняга гандлю і Наркамат забеспячэння, апошні ўзначаліў Мікаян. У сваю чаргу Наркамат забеспячэння 29 ліпеня 1934 года быў падзелены на Наркамат унутранага гандлю і Наркамат харчовай прамысловасці, які тады ж узначаліў Мікаян. На гэтым пасту ён у 1936 годзе наведаў ЗША дзеля азнаямлення з найновымі тэхналогіямі, здолеў дамагчыся хуткага развіцця харчовай галіны, пра што дагэтуль напамінае назва Мікаянаўскага мясакамбіната.

З 1935 года член Палітбюро.

У 1938—1949 гадах міністр (наркам да 1946 года) знешняга гандлю.

У 1938 годзе абраны ў Вярхоўны Савет БАССР першага склікання.

Па патрабаванні Анастаса Мікаяна ў Савецкім Саюзе былі ўведзены .

Мікаян спрыяў развіццю савецкай рэкламы.

## Палітычная пазіцыя ў 1920—1930-я гады і ўдзел у рэпрэсіях 
У 1920-я гады Мікаян займаў умераную лінію, якая выказалася падчас яго знаходжання на Паўночным Каўказе ў яго палітыцы ў дачыненні да казацтва, а па дачыненні да сялянства займаў ледзь не правую пазіцыю, прапануючы змагацца з крызісам збожжанарыхтовак не надзвычайнымі мерамі, а пашырэннем паставак у вёску прамысловай прадукцыі.

Падчас «вялікага пералому» падтрымаў Сталіна. Узначальваў камісію ЦК па вызначэнні лёсу Бухарына і Рыкава.

Ходзіць думка, што з яго санкцыі былі арыштаваны сотні працаўнікоў сістэмы Наркамхарчпрама, Наркамзнешгандлю СССР і нават, што ён не толькі даваў санкцыі на арышт, але і сам выступаў ініцыятарам арыштаў. Прадстаўленні, нібы, рабіліся Мікаянам і ў дачыненні працаўнікоў шэрага арганізацый Знешгандлю СССР. Аднак, як сцвярджае яго сын, Сярго, стаў наркамам знешняга гандлю, Мікаян дамогся ад Сталіна ўказанні НКУС «не ўмешвацца ў працу Знешгандлю», то бок не арыштоўваць яго супрацоўнікаў.

Восенню 1937 года Мікаян выязджаў у Армянскую ССР для правядзення рэпрэсій працаўнікоў партыйных і дзяржаўных органаў гэтай рэспублікі. Мікаяна ў гэтым падарожжы суправаджаў Малянкоў і група супрацоўнікаў НКУС.

Мікаян узначальваў камісію па вінавачанні ў контррэвалюцыйнай дзейнасці бачных членаў партыі. Ён, у прыватнасці, разам з Яжовым быў чытарам на лютаўска-сакавіцкім Пленуме ЦК УКП(б) па справе Бухарына (1937 год). Менавіта Мікаян выступаў ад імя Палітбюро ЦК УКП(б) на ўрачыстым актыве НКУС, прысвечаным 20-годдзю органаў УЧК-ДПУ-НКУС. Пасля ўсхвалення дзейнасці Яжова, апраўданні масавых рэпрэсій Мікаян скончыў свой даклад словамі: «Выдатна папрацавала НКУС за гэты час!», — маючы на ўвазе 1937 год. Зрэшты, як сцвярджае яго сын, сам «даклад» быў загадзя напісаны і перададзены Мікаяну, а той толькі зачытаў яго, а таксама членам Савета па эвакуацыі і Дзяржаўнага камітэта па аднаўленні гаспадаркі вызваленых раёнаў, з 1942 года быў членам .

У 1949 годзе быў зняты з паста міністра знешняга гандлю, а ў 1952 годзе Іосіф Сталін абрынуўся на яго з нападкамі на пленуме ЦК пасля . Ён быў абраны ў Прэзідыум ЦК, але не быў улучаны ў бюро Прэзідыума, якое замяніла Палітбюро.

## Пасля смерці Сталіна 
Пасля  захаваў пасаду намесніка  і ўзначаліў міністэрства ўнутранага і знешняга гандлю, утворанае тады ж аб’яднаннем міністэрства знешняга гандлю і міністэрства гандлю. 24 жніўня таго ж года яно было зноў раз’яднана, Мікаян стаў міністрам гандлю. Быў адзіным чалавекам, хто прагаласаваў супраць адстаўкі Берыі. Таксама ён першым да Хрушчова выступіў з асуджэннем культу асобы Сталіна. У канчатковым выніку падтрымаў Хрушчова ў асуджэнні Сталіна. Так, падчас з’езда выступіў фактычна з антысталінскай прамовай (хоць і не завучы Сталіна па імі), заявіўшы пра існаванне «культу асобы», падкрэсліўшы патрэбу мірнага суіснавання з Захадам і мірнага шляху да сацыялізму, раскрытыкаваўшы працы Сталіна — «» і «». Услед за гэтым Мікаян узначаліў камісію па рэабілітацыі зняволеных. На пленуме ЦК 1957 года цвёрда падтрымаў Хрушчова супраць , чым забяспечыў сабе новы ўзлёт партыйнай кар’еры.

Імя Анастаса Мікаяна злучана з падаўленнем антыкамуністычных выступаў у Польшчы і Венгрыі ў 1956 годзе (адзіны член Палітбюро, што выказаў асаблівую думка — «сумнеў адносны ўводу войскаў», навядзенні парадку ўласнымі сіламі венграў, спробу вырашэння сітуацыі палітычнымі мерамі), а таксама з расстрэлам працоўных у Новачаркаску ў 1962 годзе, куды Мікаян выехаў як прадстаўнік Прэзідыума ЦК разам з Ф. Казловым.

; Замежнапалітычная дзейнасць
.]]
Мікіта Хрушчоў ужо ў 1954 годзе даручыў Мікаяну дыпламатычнае заданне: як чалавек, які не асацыяваўся са сталінскай знешняй палітыкай, ён быў скіраваны ў Югаславію для ўрэгулявання адносін з Ціта.

Пасля 1957 года Мікаян стаў адным з галоўных давераных асоб Хрушчова: ён здзяйсняе падарожжа па краінах Азіі, а ў 1959 годзе для падрыхтоўкі візіту Хрушчова наведаў ЗША, а таксама вёў перамовы з Фідэлем Кастра пра ўсталяванне савецка-кубінскіх адносін. Кіраўнікі Кубінскай рэвалюцыі вырабілі прыемнае ўражанне на Мікаяна; пра Кастра ён адклікаўся так: «Так, ён рэвалюцыянер. Такі ж, як мы. Я пачуваўся так, нібы вярнуўся ў дні юнацкасці». У 1962 годзе актыўна браў удзел ва ўрэгуляванні «Карыбскага крызісу», ведучы асабіста перамовы з Кенэдзі і Кастра.

У гэты час у яго памерла жонка.

У лістападзе 1963 года А. І. Мікаян прадстаўляў савецкае кіраўніцтва на .

; Старшыня Прэзідыума Вярхоўнай Савета СССР. У адстаўцы
З 15 ліпеня 1964 года па 9 снежня 1965 года Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР (фармальна найвышэйшая дзяржаўная пасада). Падчас Кастрычніцкага (1964 г.) пленума ЦК КПСС спрабаваў асцярожна бараніць Мікіту Хрушчова, падкрэсліваючы яго замежнапалітычныя заслугі. У выніку ў снежні 1965 года Мікаян быў адпраўлены ў адстаўку як дасягнулы 70-гадовага ўзросту і заменены на лаяльнага Брэжневу Мікалая Падгорнага. Пры гэтым Анастас Мікаян застаўся членам ЦК КПСС і членам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР (1965—1974), атрымаў шосты ордэн Леніна.

З 1974 года не браў удзел у працы Вярхоўнага Савета СССР. У 1976 годзе не браў удзел у XXV з’ездзе КПСС і не быў абраны членам ЦК КПСС.

Пахаваны на Новадзявочых могілках (а не ля Крамлёўскай сцяны), што было знакам вядомай няміласці. На яго магіле ёсць эпітафія на армянскай мове.

## Мемуары 
* Мысли и воспоминания о Ленине. — 1970;
* Дорогой борьбы: Книга первая. — М.: Политиздат, 1971. — 590 с., илл.;
* В начале двадцатых… — 1975;
* Так было. М.: Вагриус, 1999, — 612 с.: 48 полос ч/б ил. ISBN 5-264-00032-8 {компиляция}

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Медведев Р. А.* Они окружали Сталина. — М.: Политиздат, 1990. — 352 с.
* 

## Спасылкі 
* 
* Россия, ООО «Цивилизация Мир». Документальный цикл

Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ПБ ЦК КПСС
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Азербайджана
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Грузіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Арменіі
Катэгорыя:Народныя камісары знешняга і ўнутранага гандлю СССР
Катэгорыя:Народныя камісары знешняга гандлю СССР
Катэгорыя:Народныя камісары забеспячэння СССР
Катэгорыя:Народныя камісары харчовай прамысловасці СССР
Катэгорыя:Міністры гандлю СССР
Катэгорыя:Мемуарысты Расіі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання