open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Наталля Яўгенаўна Чамадурава

**Наталля Яўгенаўна Чамадурава** (нар. , Душанбэ, Таджыкская ССР) — беларуская актрыса тэатра і кіно. Дачка тэатральнага мастака і педагога Яўгена Чамадурава, жонка кінарэжысёра Мікалая Калініна.

## Біяграфія 
У 1961 годзе скончыла сярэднюю школу № 19 горада Мінска, у 1965 годзе Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут.

Са студзеня 1965 года з’яўляецца актрысай Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага.

## Фільмаграфія 
* 1967 — Анюціна дарога — маці
* 1973 — Корцік — маці Міхася Палякова

## Спасылкі 
* НАТАЛЬЯ ЧЕМОДУРОВА
Лідзія Анатольеўна Таран

**Лідзія Анатольеўна Таран** (;  19 верасня 1977, Кіеў, УССР) — украінская тэлевядучая. Уладальніца прэмій «Телезірка» і «Телетріумф». Валодае англійскай і французскай мовамі.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Кіеве, у сям’і журналістаў. Да жніўня 2010 года была ў грамадзянскім шлюбе з вядучым Андрэем Даманскім, з якім мае дачку Васілісу. Любіць вандроўкі і горныя лыжы. Даволі часта мяняе імідж.

## Прафесійная дзейнасць 
Пачала журналісцкую кар’еру з радыё, аднак вядомасць атрымала на тэлебачанні. Акрамя асноўнай прафесіі, Таран паспяхова займаецца ўласным сацыяльным праектам «Здійснити мрію», мэта якога — рэалізаваць мары цяжкахворых дзяцей ва Украіне.

* 1994—1995 — вядучая інфармацыйна-забаўляльных праграм радыё «Промінь», «Довіра».
* 1995—1998 — рэдактар і вядучая праграм на некалькіх радыёстанцыях.
* 1998—2004 — вядучая на «Новым канале» («Репортер», «Спортрепортер», «Підйом», «Гол»)
* 2005—2009 — вядучая на «5 канале» («Час новин»)
* з 2009 — вядучая на тэлеканалах «1+1» («Я люблю Україну», «Сніданок з 1+1», «ТСН») і 2+2 («ПроФутбол»)

Удзельнічала ў трэцім сезоне праекта «Танцюю для тебе». У снежні 2011 года ўдзельнічала ў шоў «Краса по-українськи». У 2012 годзе прыняла ўдзел у праекце канала «1+1» «І прийде кохання».

## Узнагароды 
* «Телетріумф» у намінацыі «Вядучы інфармацыйнай праграмы»
* 2003 — «Телетріумф» у намінацыі «Спартыўны каментатар, вядучы спартыўнай праграмы»

## Спасылкі 
* Профіль на сайце facebook
* https://www.instagram.com/lidiyataran/
* Профіль на сайце 1+1
* Stars Бландынка — Лідзія Таран 
* Лідзія Таран 
* Профіль на сайце liga.net 
* ЛІДЗІЯ ТАРАН І ВОЛЬГА ФРЭЙМУТ У РУБРЫЦЫ «СВОЙ МАЙСТАР» 

Катэгорыя:Тэлевядучыя Украіны
Ігар Аляксандравіч Фількевіч

**Ігар Аляксандравіч Фількевіч** (нар. , Масква, Расія) — беларускі і расійскі эканаміст. Доктар эканамічных навук, дацэнт (1998), прафесар.

## Біяграфія 
У 1974 годзе скончыў сярэднюю школу № 19 горада Мінска. Выпускнік Беларускага дзяржаўнага інстытута народнай гаспадаркі (1987).

Працаваў у Інстытуце эканомікі НАН Беларусі (1987—1994), Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце (1994—2003). З 2003 года у Маскве (Міжнародны ўніверсітэт у Маскве, Расійскі дзяржаўны сацыяльны ўніверсітэт, Фінансавая акадэмія пры Урадзе Расійскай Федэрацыі).

## Бібліяграфія 
* Приоритеты экономического сотрудничества в рамках Союзного государства России и Беларуси : автореферат диссертации … доктора экономических наук : 08.00.14 / Филькевич Игорь Александрович. — Москва, 2009. (2Н//78169039))
* Исповедь : [стихи] / Игорь Филькевич. — Минск, 1993. (1БА23349) (Сведения об авторе.)
* Секреты борьбы с нервными стрессами / И. А. Филькевич. — Минск, 1999. (1БА161700)

## Спасылкі 
* Филькевич Игорь Александрович
* Филькевич Игорь Александрович — биография
* Филькевич Игорь Александрович
* Филькевич Игорь Александрович 

Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Эканамісты Расіі
Вядомыя асобы Душанбэ

[thumb|200px|[Герб Душанбэ]]
Вядомыя ўраджэнцы Душанбэ:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Уладзімір Мікалаевіч Вайновіч|Уладзімір Вайновіч]]
[thumb|175px|[Андрэй Германавіч Волас|Андрэй Волас]]

## В 
* Уладзімір Мікалаевіч Вайновіч (1932—2018) — рускі празаі, паэт і драматург. Вядомы таксама як аўтар тэкстаў песень і мастак-жывапісец. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Расійскай Федэрацыі (2000). Ганаровы член Расійскай акадэміі мастацтваў.
* Андрэй Германавіч Волас (нар. 1955) — рускі пісьменнік, перакладчык і паэт, геафізік.

## Г 
* Генрых Уладзіміравіч Губіш

## Д 
* Амірбек Джурабаеў

## К 
* Веніямін Рыгоравіч Конюхаў

## Л 
* Мухамаджон Лоікаў

## М 
* Маніжа

## П 
* Віктар Міхайлавіч Папоў

## С 
* Ігар Міхайлавіч Саўчанка

## Ч 
* Наталля Яўгенаўна Чамадурава (нар. 1943) — беларуская актрыса тэатра і кіно.
Генадзь Мікалаевіч Мухін

**Генадзь Мікалаевіч Мухін** (нар. , Мінск, БССР) — беларускі вучоны, доктар юрыдычных навук, прафесар.

## Біяграфія 
У 1973 годзе скончыў сярэднюю школу № 19 горада Мінска. У 1979 годзе скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут. У 1989 скончыў Мінскую вышэйшую школу МУС СССР.

C 1992 гады працуе ў Акадэміі міліцыі МУС Рэспублікі Беларусь.
 

## Спасылкі 
* МУХИН Геннадий Николаевич 
* Мухин Геннадий Николаевич / Мухін Геннадій Миколайович / Muhin Gennadij Nikolaevich
Шклоўская парусінавая мануфактура

**Шклоўская парусінавая мануфактура** — мануфактура, заснаваная С. Г. Зорычам, якая працавала ў Шклове ў 1794—1845 гадах.

## Гісторыя 
Размяшчалася ў мураваным двухпавярховым будынку. Вырабляла тонкае і паруснае палатно з ільняных і пяньковых нітак.

У 1797 годзе працавала 255 чалавек, у тым ліку 130 ткачоў, 125 рознарабочых, мелася 138 ткацкіх станкоў; выпушчана 52 145 аршын палатна, якое пастаўлялася пераважна ў Рыгу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Шклова
Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі
Ірына Яўгенаўна Задаяная

**Ірына Яўгенаўна Задаяная** (, ,  — , ) — украінская артыстка балета, балетмайстар, заслужаная артыстка УССР (1991).

## Біяграфія 
Нарадзілася 19 лістапада 1962 года ў Кіеве.

У 1980 годзе скончыла Кіеўскае харэаграфічнае вучылішча. Вучаніца Г. М. Кірылавай.

З 1980 года — артыстка балета Кіеўскага тэатра оперы і балета імя Т. Шаўчэнкі.

На сцэне тэатра дэбютавала ў чацвёрцы сябровак у нядаўна пастаўленым балетмайстрам  балеце «». Пачаўшы з кардэбалета, імкліва прайшла шлях да салісткі і ўжо праз два гады выконвала такія партыі як Русалка ў «» і Эфі ў «». Танцавала на сцэне тэатра 20 гадоў.

З 2001 года — галоўны балетмайстар .

14 чэрвеня 2008 года Нацыянальная опера Украіны прысвяціла памяці Ірыны Задаянай балетны спектакль «Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага.

Сярод партый Адэта-Адылія, Аўрора («Спячая прыгажуня»), Клара («Шчаўкунок»), Жызель, Фрыгія («Спартак»), Джульета («Рамэа і Джульета» у харэаграфіі А. Шэкеры), Кітры («Дон Кіхот»), Сільфіда, Эфі («Сільфіда» Х. Левенсхольда ў харэаграфіі А. Бурнанвіля ў рэдакцыі Э. М. фон Розен), Мілуша («Вольга»  ў харэаграфіі А. Шэкеры), Шырын («Легенда пра каханне»), Муха-Цакатуха, Сванільда («Капелія») і іншыя.

Паставіла танцы ў драматычных спектаклях: «Трагікамедыя аб нядзелі мёртвых» Г. Каніскага (2002), «Буквар свету» Р. Скаварады (2002), «Мама, ці Нясмачнае тварэнне» С. Віткевіча (2003), «Наталка Палтаўка» І. Катлярэўскага (2005).
Ельска-Нараўлянскі строй

**Ельска-Нараўлянскі строй** — традыцыйны комплекс беларускага народнага адзення на Усходнім Палессі.

Вылучаны па выніках экспедыцыйных даследаванняў у палескай частцы Гомельскай вобласці (І. Ю. Смірнова). Бытаваў на тэрыторыі Ельскага і Нараўлянскага раёнаў.

## Апісанне 
Строю ўласцівы кветкавыя арнаменты і раскошныя галаўныя ўборы. Каптуры ўпрыгожваліся стужкамі, абмотваліся наміткамі. Такую намітку часам замацоўвалі доўгімі шпількамі, і калі яна не ахоплівала падбародак, то яе можна было здымаць як шапку, што было вельмі практычна.

Святочнымі хусткамі лічыліся вялікія з тонкай воўны квяцістыя з доўгімі махрамі «тарноўкі» («тэрнові кусты»). Звязаныя ззаду рагі хусткі заводзілі наперад, пускалі на плячах.

Андаракі шылі з ваўнянага ці паўваўнянага палатна, на поясе рабілі дробныя складкі. Тканіны для андаракоў былі разнастайныя паводле малюнка: аднаколерныя, паласатыя, клятчастыя.

## Літаратура 
* Традыцыйная мастацкая культура беларусаў. У 6 т. Т. 6. Гомельскае Палессе і Падняпроўе. У 2 кн. Кн. 2 / А. М. Боганева [і інш.]; ідэя і агул. рэдагаванне Т. Б. Варфаламеевай. — Мінск: Выш. шк., 2013. — 1231 с. іл. — ISBN 978-985-06-2269-3

Катэгорыя:Усходняе Палессе
Катэгорыя:Беларускі касцюм
Катэгорыя:Культура Ельскага раёна
Катэгорыя:Культура Нараўлянскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Нароўлі
Катэгорыя:Славутасці Ельска
Валерый Аляксандравіч Кучынскі

**Валерый Аляксандравіч Кучы́нскі** ( — ) — аперны і эстрадны спявак (лірычны барытон), Заслужаны артыст БССР (1974).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Мікалаеў. З 1967 года саліст Ансамбля песні і танца Беларускай ваеннай акругі. У 1970 годзе скончыў Беларускую дзяржаўную кансерваторыю. У 1970—1973 і 1976—1979 гадах саліст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР, у 1973—1976 гадах — у Беларускай філармоніі. Таксама быў салістам Ансамбля песні і танца Паўночнай групы войскаў (ПНР). З 1983 года В. А. Кучынскі саліст Дзяржтэлерадыё БССР.

## Творчасць 
В. А. Кучынскі працаваў на опернай сцэне і ў эстрадным жанры. У яго канцэртным рэпертуары прысутнічалі камерная лірыка, песні беларускіх кампазітараў. Сярод оперных партый: Максім («Зорка Венера» Ю. Семянякі), Ад аўтара («Джардана Бруна» С. Картэса), Анегін («Яўген Анегін» П. Чайкоўскага), Ялецкі («Пікавая дама» П. Чайкоўскага).

Лаўрэат IV Усесаюзнага конкурсу вакалістаў імя Глінкі, IV Міжнароднага конкурсу імя Чайкоўскага (1970), Усесаюзнага конкурсу савецкай песні (Мінск, 1972), IV міжнароднага конкурсу артыстаў эстрады (1974).

## Узнагароды і званні 
* Заслужаны артыст Беларускай ССР (1974)
* Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі (1972)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Валерий Кучинский // КИНО-ТЕАТР.РУ 
* Картина дня  // БЕЛТА

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Барытоны
Катэгорыя:Постаці Акадэмічнага ансамбля песні і танца Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь
Ала Віктараўна Волкава

**Ала Віктараўна Волкава** (нар. ) — беларуская і расійская футбалістка. Выступала за зборную Расіі. Майстар спорту Расіі.

## Клубная кар’ера 
У 1993 годзе выступала за «Надзею» (Магілёў) і стала Чэмпіёнам Беларусі. У сезонах 1994—1995 гадоў выступала за «Вікторыю-86» (Брэст) і выйграла з камандай Кубак Беларусі.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* М. Н. Кацман, С. О. Фадеев. Краткая энциклопедия женского футбола. — Калуга: «Калуга вечерняя», 1996. — 145 с. — 1000 экз.
 

Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Футбалісткі Расіі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Расіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Вікторыя-86 Брэст
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Энергія Варонеж
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Лада Тальяці
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Надзея Нагінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Дыяна Масква
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Клінгэ Зеках
Катэгорыя:Ігракі ЖФК СКА-Растоў-на-Доне
Катэгорыя:Футбалісткі на чэмпіянаце свету 1999
Катэгорыя:Футбалісткі на чэмпіянаце свету 2003
Катэгорыя:Майстры спорту Расіі
Радыцызацыя

**Радыцызацыя** (ад слова радыяцыя і *лац.* «caedere» - забіць) або **рацыдававанне**   — гэта адзін з варыянтаў апраменьвання харчовых прадуктаў, калі доза іанізуючага выпраменьвання, якая выкарыстоўваецца дастатковая для памяншэння колькасці жыццяздольных неспораўтвараючых патагенных бактэрый да такога ўзроўню, што ніводная з іх не можа быць выяўлена пры даследаванні апрацаванай ежы любым з прызнаных метадаў. У большасці выпадкаў неабходная доза знаходзіцца ў дыяпазоне 2-8 кГр. Радыцызацыя можа таксама выкарыстоўвацца тады, калі размова ідзе пра знішчэнне з дапамогай радыяцыі паразітаў накшталт лентачных ці  круглых чарвей (гл. ). У такіх выпадках патрабуецца доза ў дыяпазоне 0,1-1 кГр. 

## Літаратура 
* 

## Гл.таксам 
* Апраменьванне харчовых прадуктаў
* Радапертызацыя

Катэгорыя:Апрацоўка прадуктаў харчавання
Катэгорыя:Радыебіялогія
Кожух

**Кожух** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Уладзімір Уладзіміравіч Кожух, беларускі мастак

## Тапонім 
* Кожух (Маларыцкі раён)
Радапертызацыя

**Радапертызацыя** (ад слова радыяцыя і прозвішча французкага навукоўца і інжынера, , які ўпершыню прапанаваў стэрылізаваць ежу для войскаў Напалеона) — гэта адзін з варыянтаў апраменьвання харчовых прадуктаў, калі прымяняецца доза іанізавальнага выпраменьвання, дастатковая для памяншэння колькасці жыццяздольных мікраарганізмаў да такой ступені, што вельмі невялікая колькасць з іх (за выключэннем вірусаў) могуць быць выяўлены пры даследаванні апрацаванай ежы любым з прызнаных метадаў. Тэрмін прыдатнасці прадуктаў, якія прайшлі радапертызацыю абмяжоўваеца только тэрмінам жыцця ўпаковачнага матэрыялу (пры той умове, што ўпакоўка застаецца непашкоджанай). Доза радыяцыі якая выкарыстоўваецца пры правядзенні радапертызацыі складае прыкладна 25-45 кГр.

## Гл. таксама 
* Апраменьванне харчовых прадуктаў
* Радыцызацыя

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Радыебіялогія
Катэгорыя:Апрацоўка прадуктаў харчавання
Раіса Іванаўна Паўленка

**Раіса Іванаўна Паўленка** (; нар. ) — украінскі бібліятэкар, дырэктар Нацыянальнай навуковай медыцынскай бібліятэкі Украіны.

## Біяграфія 
Нарадзілася 15 студзеня 1937 г. у сяле Гільцы Чарнухінскага раёна Палтаўскай вобласці Украінскай ССР. У 1954 годзе з залатым медалём скончыла сярэднюю школу № 1 горада Харол Палтаўскай вобласці і ў 1954—1957 гадах вучылася на гістарычным факультэце Кіеўскага дзяржаўнага ўніверсітэта (цяпер Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі). Студэнткай была ўдзельніцай студэнцкіх атрадаў, якія працавалі на цаліне. Сваю адукацыю працягнула навучаннем на завочным аддзяленні Харкаўскага дзяржаўнага бібліятэчнага інстытута (цяпер Харкаўская дзяржаўная акадэмія культуры) у 1957—1962 гадах.

З 1958 года Раіса Іванаўна працуе ў Нацыянальнай навуковай медыцынскай бібліятэцы Украіны: у 1958—1961 гадах — бібліятэкар аддзела абслугоўвання чытачоў; у 1961—1964 гадах — старшы бібліятэкар даведачна-рэфератыўнага аддзела; у 1964—1966 гадах — галоўны бібліятэкар аддзела бібліяграфіі; у 1966—1967 гадах — загадчык аддзела сеткі медыцынскіх бібліятэк; у
1967—1971 гадах — намеснік загадчыка аддзела бібліяграфіі; у 1971—1975 гадах — намеснік дырэктара бібліятэкі па навуковай частцы; у 1975—2006 гадах — дырэктар бібліятэкі.
З 2006 года па 2018 год з’яўлялася генеральным дырэктарам бібліятэкі, агулам адпрацавала на пасадзе дырэктара бібліятэкі 43 гады. Аўтар шэрагу прац.
Крысціна Шмігун-Вяхі

**Крысціна Шмігун-Вяхі** (эст. Kristina Šmigun-Vähi; , , Эстонская ССР) — эстонская лыжніца, двухразовая алімпійская чэмпіёнка, чэмпіёнка свету.

Дэбютавала на Алімпійскіх гульнях 1994 года ў Лілехамеры ва ўзросце 16 гадоў.

На зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года выйграла 2 залатыя медалі. Сярэбраны прызёр зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года.

8 разоў прызнавалася лепшай спартсменкай года ў Эстоніі (1997, 1999, 2000, 2002, 2003, 2004, 2006, 2010).

Пасля заканчэння сезона 2009/10 завяршыла кар’еру.
У сакавіку 2019 года па выніках выбараў у Рыйгікогу стала дэпутатам у складзе Рэфармістаў. 4 красавіка 2019 г. прыняла прысягу і ўдзел у першым пасяджэнні парламента Эстоніі.

Катэгорыя:Спартсмены Эстоніі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Эстоніі
Таццяна Аляксандраўна Ярашэнка

**Таццяна Аляксандраўна Ярашэнка** (; нар. , ) — украінскі вучоны і грамадскі дзеяч; бібліятэкар і бібліятэказнаўца, кандыдат гістарычных навук, дацэнт. Аўтар больш за сто публікацый.

## Біяграфія 
Нарадзілася 2 чэрвеня 1963 г. у Данецку Украінскай ССР.

У 1982—1986 гадах навучалася на бібліятэчным факультэце Кіеўскага дзяржаўнага інстытута культуры (цяпер Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт культуры і мастацтваў), які скончыла з адзнакай па спецыяльнасці «Бібліятэказнаўства і бібліяграфія». Пасля заканчэння ВНУ ў 1986—1994 гадах працавала ў Дзяржаўнай бібліятэцы Украіны для юнацтва, прайшла ступені старшага бібліятэкара, загадчыка аддзела і намесніка дырэктара.

У 1994—1995 гадах працавала старшым выкладчыкам на бібліятэчным факультэце Кіеўскага дзяржаўнага інстытута культуры. Са студзеня 1995 года — дырэктар навуковай бібліятэкі Нацыянальнага універсітэта «Кіева-Магілянская акадэмія». З мая 2015 — віцэ-прэзідэнт гэтага ж універсітэта па навуковай рабоце і інфарматызацыі.

Таццяна Ярашэнка стажыравалася ў ЗША па праграме акадэмічных абменаў імя Фулбрайта (Yale University, 2004—2005; Columbia University, 2010—2011), па праграме IREX University Administration Support Program Fellowship (Florida State University, USA, 2017), а таксама адукацыі Акадэміі педагагічных навук Украіны (2019).

Займаецца таксама грамадскай дзейнасцю: была старшынёй секцыі ўніверсітэцкіх бібліятэк Украінскай бібліятэчнай асацыяцыі (да 2015), старшынёй праўлення арганізацыі Украінскае Фулбрайтаўскае кола (2013—2017), выканаўчы дырэктар грамадскай арганізацыі «ELibUkr Электронная бібліятэка Украіны» (з 2008).

У ліку ўзнагарод Т. А. Ярашэнка — Ганаровая грамата (2002) і знак «Выдатнік адукацыі Украіны» (2003) Міністэрства адукацыі і навукі Украіны; медаль Святога Пятра Магілы (2004); ордэн княгіні Вольгі III ступені (2005); знак адрознення Украінскай бібліятэчнай асацыяцыі «За ўклад у бібліятэказнаўства» (2010) і «За адданасць бібліятэчнай справе» (2013); ганаровае званне «Заслужаны работнік культуры Украіны» (2015).
Ярашэнка

**Ярашэнка** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Таццяна Аляксандраўна Ярашэнка — украінскі вучоны, грамадскі дзеяч

## Тапонім 
* Ярашэнка (Жмэрынскі раён)
Сезон 1993 ЖФК Надзея Магілёў

У 1993 годзе жаночы футбольны клуб «Надзея» з Магілёва прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 1993 (1 месца),
* Кубак Беларусі 1993 (уладальнік).

## Склад каманды 
* Ала Віктараўна Волкава
* Надзея Прыходзька
* Людміла Мароз
* Таццяна Воўкава
* Лаліта Гаравая
* Іна Перліна
* І. Казлова
* Наталля Апанасаўна Глядко
* Наталля Рыгораўна Сысоева
* Наталля Петрачкова
* Святлана Васільеўна Храпавіцкая
* Ірына Уладзіміраўна Казеева

Галоўны трэнер — Іван Антонавіч Туркоў, трэнер — Вячаслаў Туркоў.

## Літаратура 
* М. Н. Кацман, С. О. Фадеев. Краткая энциклопедия женского футбола. — Калуга: «Калуга вечерняя», 1996. — 145 с. — 1000 экз.

## Спасылкі 
* Советские женские футбольные клубные команды
* Belarus (Women) 1993

1993
Надзея Магілёў
Катэгорыя:1993 год у Магілёве
Катэгорыя:Чэмпіёнскія сезоны паводле жаночых футбольных клубаў Беларусі
Мадара Паламейка

**Мадара Паламейка** (латыш. Madara Palameika; нар.  г., ) — латвійская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў кіданні дзіды. Паламейка з’яўляецца ўладальніцай нацыянальнага рэкорду Латвіі ў кіданні дзіды (66,15 м). У 2007 годзе яна выйграла бронзавы медаль на маладзёжным чэмпіянаце Еўропы па лёгкай атлетыцы, у 2009 годзе стала чэмпіёнкай аналагічнага турніру. У 2012 годзе Паламейка прадстаўляла Латвію на Алімпійскіх гульнях.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў спартовай сям’і. Мае сясцёр Байбу і Еву.

Кіданнем дзіды пачала займацца ў дзевяць гадоў пад кіраўніцтвам свайго бацькі Гінтса Паламейкса. У 2005 годзе яна выступала на сваім першым буйным міжнародным турніры — чэмпіянаце Еўропы сярод юніёраў, але не здолела пераадолець кваліфікацыю. У 2006 годзе на чэмпіянаце свету сярод юніёраў у Пекіне Паламейка зноў не здолела прайсці кваліфікацыю. У 2007 годзе яна заваявала бронзавы медаль на чэмпіянаце Еўропы сярод моладзі ў Дэбрэцэне. На наступным моладзевым чэмпіянаце Еўропы, які прайшоў у 2009 годзе ў Каўнасе, Мадара выйграла золата з вынікам 64,51 метра, усталяваўшы новы нацыянальны рэкорд Латвіі і рэкорд турніру. У 2010 і 2012 гадах Паламейка двойчы ўдзельнічала ў фіналах чэмпіянатаў Еўропы, абодва разы займаючы 8-е месцы, а ў 2011 годзе заняла 11-е месца на чэмпіянаце свету ў Тэгу. На летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года ў Лондане яна паспяхова пераадолела кваліфікацыю і ў фінале з вынікам 60,73 метра заняла восьмае месца. 26 чэрвеня 2014 года на Кубку Яніса Лусіса ў Елгаве Паламейка абнавіла асабісты і нацыянальны рэкорды, кінуўшы дзіду на 66 метраў і 15 сантыметраў. На чэмпіянаце Еўропы па лёгкай атлетыцы 2014 года ў Цюрыху Мадара заняла чацвёртае месца. У 2014 годзе Паламейка была прызнана лепшай лёгкаатлеткай Латвіі.

25 ліпеня 2015 года выйграла этап Брыльянтавай лігі ў Лондане з вынікам 65,01 м, апярэдзіўшы на 1 см Барбару Шпотакову з Чэхіі. Заняла 3-е месца ў агульным рэйтынгу сезона Брыльянтавай лігі 2015 года.

У сезоне Брыльянтавай лігі 2016 года трымала тры перамогі. На шостым этапе яна выйграла з лепшым вынікам сезона ў свеце (65,68 м), стаўшы таксама лідэрам Брыльянтавай лігі сярод кідальнікаў дзіды. На чэмпіянаце Еўропы 2016 года ў Амстэрдаме засталася на 7 месцы. На Алімпійскіх гульнях 2016 года ў Рыа-дэ-Жанейра М. выйшла ў фінал, але заняла толькі 10-е месца (60,14 м). Пасля Алімпійскіх гульняў выйграла чарговы этап Брыльянтавай лігі ў Лазане з вынікам 65,26 м, умацаваўшы лідэрства ў агульным заліку. На апошнім этапе Брыльянтавай лігі 2016 года ў Бруселі зноў перамагла, на гэты раз устанавіўшы рэкорд Латвіі (66,18 м) і забяспечыўшы такім чынам перамогу ў агульным рэйтынгу сезона. Гэта найвышэйшае дасягненне латвійскіх спартсменаў на гэтым спаборніцтве.

На ЧС-2019 у горадзе Доха не выйшла ў фінал, заняўшы 18-е месца ў агульным заліку (59,95 м).
Вольга Яўгенаўна Новікава

**Вольга Яўгенаўна Новікава** (нар. , Мінск, Беларусь) — беларуская футбалістка. Выступала за зборную Беларусі.

## Клубная кар’ера 
Скончыла Расійскі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры, спорту і турызму.

Выступала за магілёўскую «Надзею», «Бабруйчанку», польскі «Медык», віцебскі «Універсітэт», а таксама расійскія ЖФК «Спартак» (Масква), ЖФК «Надзея» (Нагінск), ЖФК «Разань-ПДВ», ЖФК «Ізмайлава» (Масква) і ЖФК «Зоркі» (Краснагорск).

У канцы 2019 года здала экзамены і атрымала трэнерскую ліцэнзію УЕФА катэгорыі «В». У лютым 2020 года далучылася да ДЮСШ у Сеніцы.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Ольга Новикова получила тренерскую лицензию УЕФА категории «B»

Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Бабруйчанка
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Універсітэт Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Спартак Масква
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Надзея Нагінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Разань-ПДВ
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Медык Конін
Катэгорыя:Ігракі ЖФК ЦСП Ізмайлава
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Зоркі Краснагорск
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Расійскага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры, спорту, моладзі і турызму
Эрыка Салумяэ

**Эрыка Салумяэ** (; нар. , ) — эстонская велагоншчыца (спецыялізацыя: спрынт), алімпійская чэмпіёнка Сеула і Барселоны, чэмпіёнка свету і 19-кратная рэкардсменка. Заслужаны майстар спорту СССР (1987).

Пасля перамогі ў адным з першынстваў СССР у спрынце, пераследзе і групавой гонцы Салумяэ сустрэлася з трэнерам Станіславам Салаўёвым, які прапанаваў пераехаць у Талін і заняцца трэкавым веласпортам. Пачала трэніравацца з мужчынамі (жанчыны тады не займаліся трэкавым веласпортам у Эстоніі). Вялікую частку часу праводзіла ў Маскве, маючы зносіны з трэнерам Уладзімірам Лявонавым. Перамога ў першынстве СССР над Галінай Царовай адкрыла Салумяэ шлях на Універсіяду 1983 года — яна ўпершыню выехала за мяжу, усталяваўшы там свой першы сусветны рэкорд і перамогшы ў спрынце). У рамках першынстваў СССР выступала за талінскія каманды «Калеў» і «Дынама».

З 1987 па 1989 гады заваявала тры залатыя медалі на міжнародных спаборніцтвах: два на чэмпіянатах свету і адзін на Алімпіядзе ў Сеуле. Пасля такога поспеху быў некаторы перыяд стомленасці, аднак Салумяэ працягнула кар’еру, выйграўшы другое алімпійскае золата ў Барселоне. Салумяэ магла не паехаць на Алімпіяду ў Барселоне з-за хваробы (на працягу двух месяцаў яна праходзіла курс лячэння), аднак слабасць у хуткасці для спрынтара была кампенсавана тактычнымі хадамі, што і прынесла спартсменцы алімпійскае золата, першае для незалежнай Эстоніі пасля распаду СССР.

З гадамі стан здароўя Салумяэ пагаршаўся, перанесла сем аперацый, і нямецкія лекары рэкамендавалі ёй сысці са спорту, аднак яна яшчэ раней дала абяцанне паўдзельнічаць у Алімпіядзе ў Атланце, дзе заняла шостае месца. Апошняй яе ўзнагародай стаў бронзавы медаль на чэмпіянаце свету 1995 года. Пасля Алімпіяды завяршыла кар’еру.
Лаура Асадаўскайтэ

**Ла́ура Асадаўскайтэ-Задняпроўскенэ** (літ.: Laura Asadauskaitė-Zadneprovskienė; нар.  г., ) — літоўская пяціборка, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 2012 года, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2020 года ў Токіа.

## Біяграфія 
Вырасла 28 лютага 1984 года ў Вільні. Вучылася ў сярэдняй школе Оза.

З 10 гадоў займалася плаваннем, першая трэнер — Ірэна Юрэвіч. У 2002—2007 гадах вучылася ў Віленскім педагагічным універсітэце, атрымала ступень бакалаўра фізічнай культуры і спорту. У 2011 годзе скончыла магістратуру ўніверсітэта Мікаласа Ромерыса па спецыяльнасці «Адміністраванне і палітыка Еўрапейскага Саюза». З 2003 года служыць у Добраахвотных сілах аховы краю, удзельнічае ў спаборніцтвах па пяцібор’і сярод вайскоўцаў. У 2007 годзе на чэмпіянаце свету ў Берліне заваявала бронзавы медаль. На Алімпійскіх гульнях у Пекіне заняла 15-е месца. У 2009 годзе на чэмпіянаце свету ў Лондане заваявала сярэбраны медаль. У 2011 годзе на чэмпіянаце свету ў Маскве заняла 3-е месца. На Алімпійскіх гульнях 2012 года заваявала залаты медаль, набраўшы 5408 ачкоў, палепшыўшы пры гэтым алімпійскі рэкорд. На Чэмпіянаце свету (2013, Тайвань) упершыню заваявала залаты медаль у асабістым першынстве.

## Сям’я 
Муж і трэнер — Андрэй Задняпроўскі (нар. 1974), літоўскі пяціборац, двухразовы прызёр Алімпійскіх гульняў. Дачка — Адрыяна (нар. 2010).

## Спасылкі
Артура Альварэс-Буіла Гадзіна

**Артура Альварэс-Буіла Гадзіна** (; 24 жніўня 1895 — 17 сакавіка 1937 ) — іспанскі вайсковец, піянер авіяцыі. Незадоўга да ліпеньскага перавароту 1936 года, які прывёў да пачатку грамадзянская вайна ў Іспаніі, стаў вярхоўным камісарам Іспанскага Марока. 

## Біяграфія 
У 1919 годзе ў якасці лётчыка ўдзельнічаў у Рыфскай вайне. Меў мноства баявых вылетаў. Быў узнагароджаны Крыжам баявых заслуг першага класа, Мараканскім ваенным медалём і Чырвоным Крыжам. Падчас дыктатуры Прыма дэ Рыверы з-за нязгоды з палітыкай урада Альварэс-Буіла быў вымушаны пакінуць армію. На грамадзянцы ён працаваў інспектарам на авіяцыйнай фабрыцы «Loring» і стаў адным з першых іспанцаў, якія скочылі з парашутам. Удзельнічаў у паўстанні ў Хацы, пасля чаго арыштаваны ўладамі.

Пасля абвяшчэння Другой Рэспублікі Альварэс-Буіла вяртаецца ў армію. Яго прызначаюць генеральным тэхнічным дырэктарам грамадзянскай авіяцыі. У 1934 годзе працягнуў службу ў ваеннай авіяцыі ў якасці кіраўніка знішчальнай групы. Пасля перамогі Народнага фронту на выбарах 1936 года Альварэс-Буіла заняў пасаду генеральнага сакратара Вярхоўнага камісара Іспаніі ў Марока, а хутка і сам стаў камісарам.

Праз некалькі тыдняў пасля прызначэння адбыўся путч вайскоўцаў-нацыяналістаў. Амаль усе часці ў Марока падтрымалі бунт. Альварэс-Буіла спрабаваў арганізаваць супраціўленне разам з астаткамі прыхільнікаў урада на аэрадроме Санія-Рамель. У рэшце рэшт, ізаляваны і акружаны ў сваім доме разам з некалькімі вернымі афіцэрамі, ён быў арыштаваны раніцай 18 ліпеня некалькімі паўстанцамі па загадзе палкоўніка Буруагі на наступны дзень пераведзены ў Тэтуан, дзе знаходзіўся ў зняволенні.   

У сакавіку 1937 года Альварэс-Буіла быў прыцягнуты да крымінальнай адказнасці перад ваенным судом нацыяналістаў, на якім ён адмовіўся як даваць паказанні, так і прысутнічаць на пасяджэннях за непрызнанне паўнамоцтваў суда. Вайсковец быў прысуджаны да смяротнага пакарання і расстраляны ў Сеуце 17 сакавіка таго ж года.

## Нашчадкі 
Яго сын Рамон Альварэс-Буіла адправіўся ў выгнанне ў Мексіку, стаўшы вядомым хірургам і нейрафізіёлагам. Унук Артура Альварэс-Буіла Росэс — вядомы нейрабіёлагам, узнагароджаны ў 2011 годзе прэміяй прынца Астурыйскага за навуковыя і тэхнічныя даследаванні. Унучка Алена Альварэс-Буіла стала вядомым доктарам у галіне малекулярнай генетыкі.

## Літаратура 
* Thomas, Hugh (1976). Historia de la Guerra Civil Española. Barcelona: Círculo de Lectores. ISBN 84-226-0873-1.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аўеда
Катэгорыя:Расстраляныя
Катэгорыя:Пакараныя смерцю ваенныя
Катэгорыя:Удзельнікі грамадзянскай вайны ў Іспаніі (рэспубліканцы)
Катэгорыя:Ваенныя Іспаніі
Юстына Кавальчык

**Юстына Кавальчык-Тэкіелі** (; нар. , , Новасандэцкае ваяводства) — польская лыжніца, двухразовая алімпійская чэмпіёнка (2010 і 2014), чатырохразовая ўладальніца Кубка свету па лыжных гонках. Спартсмен года Польшчы (2009—2013). Удзельніца чатырох Алімпійскіх гульняў і дзевяці Чэмпіянатаў свету.

Адна з дзвюх лыжніц у гісторыі (разам з фінкай Мар'ё Матыкайнен), якая тройчы запар выйгравала Кубак свету. Кавальчык з’яўляецца адзінай лыжніцай у гісторыі, якая выйграла чатыры Кубкі свету за пяць гадоў. Адзіная спартсменка, якая чатыры разы запар перамагала на шматдзёнцы Тур дэ Скі. Заваяваўшы ў агульнай складанасці пяць алімпійскіх медалёў, яна з’яўляецца самым выдатным (па колькасці медалёў) польскім спартсменам у гісторыі зімовых Алімпійскіх гульняў і другім, пасля Ірэны Шэвінскай, па колькасці заваяваных медалёў на Алімпійскіх гульнях увогуле. Кавальчык мае доктарскую ступень па фізічнай культуры.

У 2018—2021 гадах з’яўлялася памочнікам галоўнага трэнера нацыянальнай жаночай зборнай Польшчы па лыжных гонках. З 26 сакавіка 2021 г. займае пасаду спартыўнага дырэктара Польскай біятлоннай асацыяцыі.

Першыя кубкавыя ачкі Юстына заваявала 19 снежня 2001 года ў італьянскім Азіяга, заняўшы 30-е месца ў спрынце класічным стылем. Упершыню паднялася на подыум 7 студзеня 2006 года, фінішаваўшы на 3-м месцы ў гонцы на 10 км класічным стылем у эстонскім Отэпя. Першую кубкавую перамогу Кавальчык атрымала праз год, 27 студзеня 2007 года, у Отэпя ў гонцы на 10 км класічным стылем. У 2018 годзе завяршыла кубкавую кар’еру. Па колькасці перамог і месцаў на подыуме Юстына саступае толькі нарвежцы Марыт Б’ёрген.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Малапольскім ваяводстве
Катэгорыя:Лыжнікі Польшчы
Атыля Янджэйчак

**Атыля (Атылія) Янджэйчак** (польск. Otylia Jędrzejczak, ) — польская плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка, двухразовая чэмпіёнка свету, шматразовая чэмпіёнка Еўропы. Тройчы запар (2004—2006) прызнавалася найлепшай спартсменкай года ў Польшчы (як сярод жанчын, так і сярод мужчын).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў горадзе Руда Слёнска. У 6 гадоў бацькі аддалі яе на заняткі плаваннем, каб выправіць скрыўленне пазваночніка, якое было ў яе. Спачатку яна ненавідзела плаваць, але яе стаўленне змянілася пасля таго, як у 8 гадоў яна выйграла свой першы медаль у Германіі.

Сур’езна занялася плаваннем у інстытуце. Выйграныя на чэмпіянатах Еўропы бронзавы медаль у 1999 годзе і залаты — у 2000 годзе адкрылі ёй дарогу да алімпійскай кар’еры. На Алімпіядзе-2000 яна была толькі 5-й на дыстанцыі 200 м батэрфляем, аднак на Алімпіядзе-2004 заваявала два сярэбраныя (100 м батэрфляем і 400 м вольным стылем) і адзін залаты (200 м батэрфляем). Яшчэ да Алімпіяды спартсменка заявіла, што калі выйграе «золата», то прадасць медаль з аўкцыёну і пусціць выручаныя грошы на дапамогу дзецям, якія пакутуюць ад лейкеміі, і яна стрымала слова: 19 снежня 2004 года медаль быў прададзены за 257 550 злотых (82 437 долараў ЗША па тагачасным курсе), а грошы — перададзены Анкалагічнай і гематалагічнай клініцы пры Уроцлаўскай дзіцячай бальніцы.

У 2003 і 2005 гадах яна таксама заваявала залатыя медалі чэмпіянатаў свету на дыстанцыі 200 м батэрфляем, а ў 2005 годзе выйграла тры залатыя медалі на летняй універсіядзе ў Ізміры.

1 кастрычніка 2005 году Янджэйчак, ехала за рулём аўтамабіля, дапусціла ДТЗ, у якім загінуў яе 19-летні брат. У лютым 2007 года суд прыгаварыў яе да 9 месяцаў зняволення ўмоўна. Гэтыя абставіны і паводзіны спартсменкі падчас расследавання прымусілі адвярнуцца ад яе шматлікіх яе фанатаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Польшчы
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года
Вядомыя асобы Роўна

]]
Вядомыя ўраджэнцы Роўна:

__NOTOC__
]]
]]
]]
]]
]]

## А 
* Ігар Браніслававіч Антанюк (нар. 1984) — украінскі валейбаліст.

## Б 
* Фелікс Якаўлевіч Беранштэйн (1904—1977) — беларускі вучоны ў галіне біяхіміі. Доктар біялагічных навук (1938), прафесар (1935).
* Ала Мікалаеўна Бодак (нар. 1967) — беларускі палітык, суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь (з 2019). Кандыдат юрыдычных навук, дацэнт.

## Е 
* Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў (нар. 1946) — спявак, Народны артыст Беларусі, Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі.

## К 
* Уладзімір Аляксандравіч Кавальчук (нар. 1984) — украінскі валейбаліст.
* Аляксей Клямар (нар. 1987) — украінскі валейбаліст.

## Л 
* Юрый Вітальевіч Луцэнка (нар. 1964) — украінскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. З лютага 2005 па снежань 2006 — міністр унутраных спраў Украіны (ва ўрадах Юліі Цімашэнка, Юрыя Еханурава ды Віктара Януковіча).

## М 
* Анатоль Аляксеевіч Майструк (нар. 1949) — беларусі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі (лёгкая атлетыка, футбол).
* Аксана Сяргееўна Маркарава

## П 
* Георгій Георгіевіч Паплаўскі (1931—2017) — беларускі графік, жывапісец.

## Ф 
* Арцём Дзянісавіч Філімонаў (нар. 1994) — украінскі футбаліст.

## Ц 
* Ала Пятроўна Цупер (нар. 1979) — беларуская фрыстайлістка, Алімпійская чэмпіёнка (2014).
Дэйтона-Біч

**Дэйтона-Біч** () — горад у акрузе Валуша, штат Фларыда, ЗША. Па даных 2008 года, насельніцтва горада — .

Дэйтона-Біч цэлы год з’яўляецца курортнай зонай, з вялікімі групамі прыезджых, якія прыязджаюць у горад для правядзення розных мерапрыемстваў, у першую чаргу на Speedweeks, якая праходзіць у пачатку лютага, калі больш за 200 000 прыхільнікаў NASCAR з’язджаюцца для ўдзелу ў адкрыцці сезона Daytona 500.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Фларыды
Жанна Генадзеўна Грак

**Жанна Генадзеўна Грак** — беларуская мастачка і скульптарка. Жыве і працуе ў Дзюсельдорфе. 
## Біяграфія 
Скончыла Рэспубліканскую школу-інтэрнат па музыцыі выяўленчым мастацтве імя Ахрэмчыка.

У 1998 годзе скончыла Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў.

З 1999 па 2000 год навучалася ў Акадэміі мастацтваў Геррыта Рытвельда ў Амстэрдаме.

З 2004 па 2006 год навучалася ў Мастацкай акадэміі Дзюсельдорфа.

З 2005 года з’яўляецца часткай арт-групы «Revision».

Зараз і працуе ў Дзюсельдорфе, Германія.

## Узнагароды 
У 1998 годзе атрымала Рэспубліканскую прэмію маладога мастацтва, Мінск, Беларусь.

У 2005 годзе атрымала Lovells Art Prize (Дзюсельдорф, Германія) за працу “Трансформер”, якая сёння знаходзіцца ў калекцыі Музея сучаснага мастацтва ў Мінску.
## Спасылкі 
* https://secondaryarchive.org/artists/janna-grak/
* https://jannagrak.com/cv/
* https://thebestartist.info/ru/2021/zhanna-grak
* https://partisanmag.by/?p=4139 

Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Ірэна Шэвінская

**Ірэна Шэвінская** (выступала пад дзявочым прозвішчам *Кіршэнштэйн*, затым пад падвойным *Кіршэнштэйн-Шэвінская* (польск. Szewińska-Kirszenstein); ,  — , , Польшча) — польская лёгкаатлетка, спецыялізавалася ў кароткім і доўгім спрынце, скачках у даўжыню. Трохразовая алімпійская чэмпіёнка і пяціразовая чэмпіёнка Еўропы. 4 разы прызнавалася лепшай спартсменкай Польшчы (сярод мужчын і жанчын) — 1965, 1966, 1974, 1976. Неаднаразова ўстанаўлівала сусветныя рэкорды ў бегу на розных дыстанцыях: 100 м — 11,1 с (1965); 200 м — 22,7 с (1965), 22,5 с (1968), 22,0 с (1974); 400 м — 49,9 з (1974). Уладальніца найбольшай колькасці ўзнагарод летніх чэмпіянатаў Еўропы па лёгкай атлетыцы сярод усіх спартсменаў (10).

## Біяграфія 
Яе бацька Якуб Густаў Кіршэнштэйн (1919—2002)[5], ураджэнец Варшавы, быў інжынерам-акустыкам, прафесарам Гётэбаргскага ўніверсітэта, аўтарам навуковых прац і манаграфій па акустыцы, шахматыстам; маці — Яўгенія Львоўна Рафальская (1922—1996) — паходзіла з Кіева. Бацькі пазнаёміліся ў эвакуацыі ў Самаркандзе.

У 1967 годзе выйшла замуж за лёгкаатлета Славаміра (Януша) Шэвінскага (нар. 1941). У 1981 годзе была ўключана ў Міжнародную яўрэйскую спартыўную залу славы.

Пасля заканчэння спартыўнай кар’еры Ірэна Шэвінская занялася навуковай дзейнасцю. Скончыла Варшаўскі ўніверсітэт і была ўдастоена ступені магістра эканомікі. Член МАК з 1998 года. Член выканкама ІААФ. Рэгулярна ўдзельнічала ў найбуйнейшых лёгкаатлетычных спаборніцтвах у якасці прадстаўніка ІААФ, у тым ліку ў цырымоніях узнагароджання.

Дзеючая рэкардсменка Польшчы на дыстанцыі 400 метраў (49,28 сек), дасягненне было ўстаноўлена ў пераможным фінале Алімпійскіх гульняў у Манрэалі 29 ліпеня 1976 года і трымаецца ўжо больш за 46 гадоў. На дыстанцыі 50 метраў у зачыненых памяшканнях валодала рэкордам Польшчы амаль 40 гадоў у 1972—2011 гадах (6,39 сек).

3 лістапада 2016 года ўзнагароджана японскім ордэнам Узыходзячага сонца 3-га класа.

У 2017 годзе ўвайшла ў спіс «8 самых вядомых жанчын Польшчы».

Сын — Анджэй Шэвінскі (нар. 1970), польскі валейбаліст і палітык.
Фарухру Парса

**Фарухру Парса** (перс. فرخ‌رو پارسا; ) — іранскі палітычны дзеяч, урач, педагог, Міністр адукацыі Ірана (1968—1971), першая жанчына — міністр Ірана.

## Біяграфія 
Нарадзілася 22 сакавіка 1922 года ў Куме (Іран). Яе маці, Фахрэ-Афаг Парса, была рэдактарам першага іранскага жаночага часопіса «Джахан-е зэн» («Свет жанчыны») і змагаром за права жанчын на адукацыю. Па гэтай прычыне яна ў 1921 годзе разам з мужам Фарухдзінам Парсам была саслана пад хатні арышт урадам Ахмада Кавама ў горад Кум, дзе і нарадзілася Фарухру Парса. Праз некаторы час новы прэм’ер-міністр Хасан Мустоўфі дазволіў сям’і вярнуцца ў Тэгеран.

Атрымала медыцынскую адукацыю, пасля чаго ўладкавалася настаўніцай у Школу імя Жанны д’Арк, дзе выкладала ў тым ліку будучай імператрыцы Ірана Фарах Дыбэ.

У 1963 годзе Парса была абрана ў парламент Ірана і амаль адначасова пачала пісаць петыцыі шаху Махамеду Рэзе Пехлеві з просьбай даць іранскім жанчынам правы голасу, што было зроблена ў тым жа годзе пасля ўсенароднага канстытуцыйнага рэферэндуму. У 1965 годзе яна стала намеснікам, а ў 1968 годзе — Міністрам адукацыі Ірана.

Падчас Іранскай рэвалюцыі арыштавана і змешчана ў турму, а 8 траўня 1980 года была расстраляна.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Ярына Яраславаўна Чарнагуз

**Ярына Яраславаўна Чарнагуз** (;  18 мая 1995, Кіеў, Украіна) — украінскі паэтка, валанцёрка, ваеннаслужачая, марская пехатынка, ваенны медык, разведчыца Узброеных Сіл Украіны, удзельніца расійска-ўкраінскай вайны.

Унука ўкраінскага пісьменніка Алега Чарнагуза.

Па версіі часопіса «Фокус», уваходзіць у спіс 100 самых уплывовых жанчын Украіны (2021).

## Біяграфія 
Ярына Чарнагуз нарадзілася 18 мая 1995 года ў горадзе Кіеў.

Скончыла факультэт гуманітарных навук Нацыянальнага ўніверсітэта «Кіева-Магілянскай акадэміі» (2019, магістр).

У 2010-х гадах была актывісткай Грамадзянскага руху «Відсіч». Удзельніца Рэвалюцыі Годнасці. Каардынатар ініцыятывы «Переходь на українську», суарганізатар праекта «Мовамарафон-25», арганізатар акцыі «Весна на граніті».

Служыла парамедыкам-валанцёрам на ратацыях у медыцынскім добраахвотніцкім батальёне «Шпітальеры». У 2020 годзе была баявым медыкам па кантракце, з 2021 года — на перадавой як баявы медык і разведчыца.

Выхоўвае дачку Арысю.

## Творчасць 
Аўтар зборніка вершаў «Як выгінаецца ваенны круг» (2020), які прысвечаны блізкаму чалавеку, любімаму Мікалаю Сарочуку «Чырвонаму», які загінуў 22 студзеня 2020 года на перадавой ад кулі снайпера.

## Узнагароды 
* медаль «За выратаванае жыццё» (19 мая 2022) — *за асабістую мужнасць і самаадданыя дзеянні, праяўленыя ў абароне дзяржаўнага суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны, вернасць ваеннай прысязе*.
* лаўрэатка IV прэмія літаратурнага конкурсу Выдавецтва «Факел» (2020) — *за зборнік «Як выгінаецца ваенны круг»*.

## Спасылкі 
* З окопів Донбасу в Пентагон і назад. Морпіх Ярина Чорногуз — про свій досвід бойової медички і дипломатки // Новинарня. — 2022. — 5 жовтня.
* *Ю. Добуш*, «Війна&nbsp;— наша доля»: Інтерв’ю з Яриною Чорногуз  // apofenie.&nbsp;— 2022. — 2 чэрвеня.
* «Чи зрозуміли ви всі, яка це розкіш ходити українською землею? Мені дуже боляче за території, що зараз в окупації», — морпіх 503-го батальйону Ярина Чорногуз. Відео // Цензор.нет. — 2022. — 30 мая.
* *М. Прус, К. Голубчик*, «Заради майбутнього своєї доньки». Історія бойової медикині Ярини Чорногуз. Інтерв’ю // Голос Америки. — 2022. — 14 красавіка.
* *О. Княжик*, В армії повинні бути люди, які мають бойовий досвід і мотивацію — розвідниця Ярина Чорногуз // Gazeta.ua. — 2021. — 27 студзеня.
* *Я. Радченко*, Жінки в морській піхоті: досвід Ярини Чорногуз // Explainer. — 2021. — 1 ліпеня.
* *Єлизавета Гончарова*, Ярина Чорногуз: «Протест — це інтелектуальний акт, що має сприяти розвитку» // Тиждень. — 2020. — 1 мая.
Алеся Леанідаўна Бацман

**Алеся Леанідаўна Бацман** (; нар. , , Украінская ССР) — украінская журналістка, тэлевядучая, галоўны рэдактар інтэрнэт-выдання «ГАРДОН».

## Біяграфія 
Алеся Леанідаўна Бацман нарадзілася 3 кастрычніка 1984 года ў Харкаве, Украіна.

У 2007 годзе скончыла філалагічны факультэт (аддзяленне журналістыкі) Харкаўскага нацыянальнага ўніверсітэта ім. Васіля Каразіна з чырвоным дыпломам. Паступіла ў аспірантуру, але не скончыла яе, узяўшы акадэмічны водпуск.

З другога курса працавала ў харкаўскай грамадска-палітычнай газеце «Время» і аўтарскай тэлевізійнай праграме Сяргея Пацімкова «Каменданцкая гадзіна», якая тады выходзіла на «7-м канале». У 2005 годзе займала пасаду шэф-рэдактара харкаўскай маладзёжнай газеты «Зебра».

У 2006 годзе пераехала ў Кіеў і шэсць гадоў працавала з Савікам Шустэрам рэдактарам яго праграмы. Падчас працы ў праграме Шустэра была пазаштатнай карэспандэнткай штотыднёвіка «Бульвар Гардона» і газеты «Люстэрка тыдня».

З лістапада 2013 года ўзначальвае інтэрнэт-выданне «ГАРДОН».

У ліпені 2017 года Бацман пачала весці аўтарскую праграму «Бацман Live» на тэлеканале NewsOne, а ў верасні перайшла на канал «112 Украіна», дзе яе праграма змяніла назву на «Бацман».

У траўні 2019 года Бацман заявіла, што прыпыняе супрацоўніцтва з «112 Украіна» праз уплыў на канал Віктара Медведчука, былога кіраўніка Адміністрацыі прэзідэнта Украіны, кума прэзідэнта Расіі Уладзіміра Пуціна і аднаго з ідэолагаў «рускага свету» ва Украіне. Далейшае супрацоўніцтва з каналам яна назвала контрпрадуктыўным і шкодным для сябе.

Бацман паведаміла, што цяпер будзе развіваць уласны YouTube-канал «Алеся Бацман», дзе бярэ інтэрв’ю і публікуе выступы ў эфірах розных тэлеканалаў і блогах. Станам на травень 2023 года ў канала амаль 200 тысяч падпісчыкаў.

Замужам за ўкраінскім журналістам, тэлевядучым, пісьменнікам Дзмітрыем Гардонам. У сужэнцаў трое агульных дзяцей — Санта (нар. 2012), Аліса (нар. 2016), Ліяна (нар. 2019).
Крылова (значэнні)

**Крылова** — жаночая форма прозвішча Крылоў.

## Прозвішча 
* Вікторыя Віктараўна Крылова (нар. 1978)  — беларуская футбалістка.
* Ніна Аляксееўна Крылова (нар. 1940) — беларускі архітэктар.
Марыяна Аранская-Насау

**Вільгельміна Фрыдэрыка Луіза Шарлота Марыяна Нідэрландская, прынцэса Аранская-Насау** (, ; ) — прынцэса Нідэрландская і Пруская з Аранскай дынастыі. Адрознівалася рэдкай для свайго часу незалежнасцю поглядаў і нетрадыцыйнасцю паводзін.

## Біяграфія 
Марыяна Аранская-Насау — дачка караля Нідэрландаў Вілема I і яго жонкі Вільгельміны Прускай, дачкі караля Прусіі Фрыдрыха Вільгельма II. 14 верасня 1830 года Марыяна выйшла замуж за прынца Альбрэхта, малодшага сына караля Прусіі Фрыдрыха Вільгельма III і каралевы Луізы. У гэтым шлюбе нарадзіла чатырох дзяцей:
* Шарлота (1831—1855), з 1850 замужам за герцагам Саксен-Мейнінгена Георгам II
* Альбрэхт (1837—1906), у шлюбе з Марыяй Саксен-Альтэнбургскай (1854—1898)
* Фрыдэрыка Луіза Вільгельміна Лізавета (1840)
* Александрына (1842—1906), з 1865 замужам за герцагам Вільгельмам Мекленбургскім.

У 1845 годзе прынцэса кінула сям’ю дзеля палюбоўніка, кучара Яханеса ван Росума (1809—1873). 28 сакавіка 1849 года Марыяна афіцыйна развялася з прынцам Альбрэхтам. Яшчэ да гэтага разводу, у час паездкі на Сіцылію, Марыяна нарадзіла ад Росума сына Ёгана Вільгельма фон Райнгартсгаўзена. Пасля нараджэння Марыянай пазашлюбнага сына каралеўскія дамы як Нідэрландаў, так і Прусіі спынілі з ёй любыя кантакты. Пры наведванні Прусіі ёй дазвалялася заставацца на тэрыторыі гэтай дзяржавы не больш як на 24 гадзіны.

Ад маці Марыяна атрымала ў спадчыну палац Каменц у Сілезіі, які пасля падарыла сыну Альбрэхту ў дзень яго вяселля.

У 1855 годзе Марыяна набыла замак Райнгартсгаўзен каля Эрбаха. Займалася падтрымкай мастацтваў, сабрала вялікую калекцыю карцін (больш за 600 палотнаў), якія часткова дагэтуль захоўваюцца ў замку, падтрымлівала маладых мастакоў. У 1870-я гады прынцэса фінансавала ўзвядзенне вежы памяці Вільгельма I Аранскага ў Дыленбургу (вежа Вільгельма).

Памерла ў сваім замку Райнгартсгаўзен і была пахавана ў Эрбаху ў склепе побач з Росумам і іх сынам Ёганам, які памер у 1861 годзе.

## Літаратура 
* *Volker Feuerstein*. Das Schloss der verbannten Prinzessin. // Fuldaer Zeitung vom 13. September 2008. — S. 26.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прынцэсы Нідэрландаў
Катэгорыя:Прынцэсы Прусіі
Катэгорыя:Мецэнаты паводле алфавіта

Катэгорыя:мецэнаты Германіі
Катэгорыя:мецэнаты XIX стагоддзя
Катэгорыя:Калекцыянеры Германіі
Катэгорыя:Калекцыянеры мастацтва
Фарах Пехлеві

**Фарах Пехлеві** (, ; нар. , , Іран) — імператрыца Ірана, жонка шаха Махамеда Рэза Пехлеві. З трох жонак шаха яна адзіная была каранавана ў якасці імператрыцы (шахбану). Яна была першай імператрыцай, каранаванай у Іране з часоў арабскага ўварвання ў VII стагоддзі. Дзве сасанідскія імператрыцы, Барандохт і Азармедохт (каля 630 года), былі апошнімі, хто насіў гэты тытул да яе.

## Біяграфія 
Азербайджанка з паходжання, Фарах Дыбэ (дзявочае прозвішча) нарадзілася ў сям’і афіцэра — выпускніка ваеннай школы Сен-Сір. Яе дзед па бацькоўскай лініі ў канцы XIX стагоддзя быў паслом Ірана пры двары Раманавых. Фарах была з багатай сям’і, аднак ранняя смерць яе бацькі прымусіла сям’ю пакінуць уласную вілу ў Тэгеране і пераехаць у дом да сваякоў. Адукацыю атрымала ў Тэгеране і Парыжы. У школьныя гады захаплялася спортам і была капітанам каманды па баскетболе. Пасля заканчэння ліцэя яна занялася архітэктурай і вучылася ў Ecole Speciale d’Architecture ў Парыжы. Там жа ў 1959 годзе на прыёме ў іранскім пасольстве яна была прадстаўлена шаху як адна з іранскіх студэнтак, якія вучыліся ў Францыі. Шах зрабіў ёй прапанову практычна адразу ж пасля сустрэчы. Іх вяселле адбылося 21 снежня 1959 года. Спадчыннік прастола, Рэза Пехлеві, нарадзіўся 31 кастрычніка 1960 года.

Усяго ў Фарах і Махамеда чацвёра дзяцей:

* Рэза Пехлеві (нарадзіўся 30 кастрычніка 1960)
* Фарахназ Пехлеві (нарадзілася 12 сакавіка 1963)
* Алі Рэза Пехлеві (нарадзіўся 28 красавіка 1966). Скончыў жыццё самагубствам 4 студзеня 2011 года стрэлам са стрэльбы ў сваім доме ў Бостане.
* Лэйла Пехлеві (нарадзілася 27 сакавіка 1970). 10 чэрвеня 2001 года Лэйла Пехлеві была знойдзена мёртвай у нумары гатэля ў Лондане. Прычыны смерці дакладна ўстаноўлены не былі, аднак мяркуецца перадазіроўка наркатычных рэчываў. Прынцэса пакутавала на моцную дэпрэсію ў апошнія гады жыцця.
Свой вольны час імператрыца Фарах прысвячала мастацтву.

Фарах — высокаадукаваная жанчына, апроч азербайджанскай свабодна валодае персідскай, англійскай і французскай мовамі. Дзякуючы яе актыўнасці ў Іране адкрылася нямала музеяў. Фарах скупляла палотны такіх складаных для разумення мастакоў як Марк Ротка і Джэксан Полак. Акрамя таго, яна вярнула ў краіну і некалі вывезеныя творы нацыянальных мастакоў.

Пасля смерці шаха, выгнаная імператрыца заставалася ў Егіпце на працягу амаль двух гадоў. Праз некалькі месяцаў пасля забойства прэзідэнта Садата ў кастрычніку 1981 года імператрыца і яе сям’я пакінулі Егіпет. Прэзідэнт Рональд Рэйган паведаміў імператрыцы, што яе гатовы прыняць у ЗША.

Спачатку Фарах пасялілася ва Уільямстаўне (Масачусетс), але пазней купіла дом у Грынвічы, штат Канектыкут. Пасля смерці яе дачкі прынцэсы Лэйлы ў 2001 годзе яна набыла невялікі дом у Патамаку, штат Мэрыленд, недалёка ад Вашынгтона, акруга Калумбія, каб быць бліжэй да сына і ўнукаў.