open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сербска-балгарская вайна

**Сербска-балгарская вайна** была вайной паміж Сербіяй і Балгарыяй. Пачалася 14 лістапада 1885 г. і скончылася 28 лістапада таго жа года. Заключная мірная дамова была падпісана 19 лютага 1886 г. ў Бухарэсце. У выніку гэтай вайны еўрапейскія дзяржавы прызналі акт Аб'яднання Балгарыі. 

## Падстава да вайны 
6 верасня 1885 г насуперак меркаванню Расіі, і большасці іншых дзяржаў, Балгарыя і рэспубліка Усходняй Румеліі абвясцілі сваё аб'яднанне ў горадзе Плаўдыў. Аўстра-Венгерская імперыя асабліва хваляваліся па гэтай падставе, бо ўзмацненне Балгарыі пагражала аўстрыйскаму ўплыву на Балканах. Аўстра-Венгрыя падбухторвала Сербію ўступіць у вайну з яшчэ неакрэплай дзяржавай Балгарыяй, абяцаючы Сербіі тэрытарыяльныя набыцці ў Заходніх Балканах. Афіцыйна вайна пачалася, калі Мілан Абрэнавіч абвясціў вайну Балгарыі 14 лістапада 1885 г. Сербія спадзявалася, што ў вайну на яе боку ўступіць Асманская імперыя. Але Турцыя не захацела  ўмешвацца ў гэты канфлікт.

## Спасылкі 
* http://en.wikipedia.org/wiki/Serbo-Bulgarian_War
* http://onwar.com/aced/chrono/c1800s/yr85/fserbobulgarian1885.htm 

Катэгорыя:Войны Сербіі
Катэгорыя:Войны Балгарыі
Катэгорыя:Войны XIX стагоддзя
Славакі

**Слава́кі** (, адз. л. *Slovák*, у жан. р. *Slovenka*) — заходнеславянскі народ, які з’яўляецца асноўным насельніцтвам Славакіі.

Значныя абшчыны славакаў жывуць у Чэхіі, ЗША, Венгрыі, Румыніі, Сербіі, Харватыі і Канадзе.

## Гісторыя 
## Вядомыя асобы 
* Антон Берналак
* Людавіт Штур
* Андрэй Глінка
* Штэфан Баніч
* Ёзэф Гурбан
* Аўрэль Стодала
* Адам Францішак Колар
* Мілан Годжа
* Павал Гвездаслаў
* Мілан Штэфанік
* Густаў Гусак
* Аляксандр Дубчак

## Крыніцы 

Катэгорыя:Заходнія славяне
Катэгорыя:Народы Славакіі
Павел Фёдаравіч Баціцкі

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Павел Фёдаравіч Баціцкі 
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці = 
|партрэт =
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1924—1984
|званне = 
|род войскаў = Сухапутныя войскі, Войскі СПА краіны
|камандаваў = Войскі СПА
|частка =
|бітвы = Другая япона-кітайская вайна (1937—1945) Вялікая Айчынная вайна Грамадзянская вайна ў Кітаі Вайна на знясіленне
|узнагароды = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
-
       
-
    
-
       
-
      
-
       
-
       
-
       
-
 
}
**узнагароды замежных дзяржаў:**
{
   
-
   
}
{
       
}
{
   
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}
**Павел Фёдаравіч Баціцкі** (—) — Маршал Савецкага Саюза (1968), Герой Савецкага Саюза (1965).

У Вялікую Айчынную вайну камандзір дывізіі і корпуса. У 1953 прывёў у выкананне смяротны прысуд Л. П. Берыі. У 1965—1966 1-ы намеснік начальніка Генштаба. У 1966—1978 галоўнакамандуючы Войскамі СПА краіны — намеснік міністра абароны СССР.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Славацкі алфавіт

**Алфавіт** славацкай мовы:

Катэгорыя:Славацкая мова
Катэгорыя:Алфавіты на аснове лацінскага
Мараўская Славакія

thumb|right|Славацкі танец

**Мараўская Славакія**, **Славацка** () — этнаграфічная вобласць у Маравіі на паўднёвы ўсход ад Брно. На поўначы і паўночным захадзе Мараўскую Славакію абмяжоўваюць масівы Жданіцкага лесу і Хршыбаў, на поўдні рака Дыя. Тэрытарыяльна прыналежыць раёнам Годанін, Угерске-Градзіштэ, часткова Злін і Бржэцлаў. Акрамя таго, у склад Мараўскай Славакіі часам уключаюць і славацкі Голіч.

Жыхары рэгіёна завуць сябе мараўскімі славакамі, размаўляюць на «славацкім» () дыялекце чэшскай мовы, пераходным да славацкай (). Рэгіён багатымі фальклорнымі традыцыямі.

## Спасылкі 
* slovacko.cz
* slovacko.org 
* Часопіс «Малованы Край»
* Славацкі музей ва Угерске-Градзіштэ

Катэгорыя:Маравія
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Чэхіі
Катэгорыя:Этнаграфія
Нітранскае княства

**Нітранскае княства** (, ) — славянскае княства, размешчанае на захадзе сучаснай Славакіі. Цэнтр — Нітра. Паўстала ў VIII ст. У пачатку IX ст тэрыторыя княства ўключала амаль усю тэрыторыю Славакіі (акрамя Загор'я), частка Карпацкай Русі і частка паўднёва ўсходняй Венгрыі. Да 833 г. княства было самастойнае, потым нітранскі князь Прыбіна быў выгнаны вялікамараўскім князем Маймірам I і княства стала часткай Вялікай Маравіі. У 907—925, пасля падзення Вялікай Маравіі, княства стала часткай Венгерскага каралеўства. У 1108 княства страціла аўтаномны статут.

## Літаратура 
* 
* 
* 
*
Севераморск

**Севераморск** () — горад (з 1951 года) у Расіі, закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне ў Мурманскай вобласці. Заснаваны ў 1896 годзе.

Севераморск размешчаны на Кольскім паўвостраве, за 25 км на паўночны ўсход ад Мурманска. Марскі порт на ўсходнім беразе незамярзальнага Кольскага заліва Баранцава мора. Звязаны з Мурманскам чыгуначнай лініяй і аўтамагістраллю «Кола».

Севераморск з’яўляецца асноўным пунктам базавання паўночнага флоту ВМФ Расіі.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Алена Ваенга (нар. 1977) — расійская эстрадная спявачка.
* Ганна Яўгенаўна Аксянчук (нар. 1964) — беларускі педагог, мовазнавец. Кандыдат філалагічных навук (1999), дацэнт (2005).

Катэгорыя:Гарады Мурманскай вобласці
Снежнагорск (Мурманская вобласць)

**Снежнагорск** () — горад (з 1980 года) у Расіі, закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне ў Мурманскай вобласці. Заснаваны ў 1970 годзе. Снежнагорск размешчаны на Кольскім паўвостраве, за 26 км ад Мурманска, на беразе незамярзальнага Кольскага заліва Баранцава мора. Завод па рамонту і ўтылізацыі атамных падводных лодак.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Мурманскай вобласці
Вялікая Маравія

[right|thumb|[Царква Святой Маргарыты Антыяхійскай, Копчаны|Царква часоў Вялікамараўскай дзяржавы ў Копчанах (Славакія)]]
**Вялі́кая Мара́вія**, **Вялікамара́ўская дзяржа́ва** (; 833 — 907) — дзяржава заходніх славян у басейне Сярэдняга Дуная, якая ўзнікла ў канцы 8 — пачатку 9 ст. і дасягнула росквіту ў 860—880 гадах, калі яна ахоплівала тэрыторыю сучаснай Маравіі, Славакіі, Чэхіі, Лужыцы, Паноніі, магчыма, Малой Польшчы і часткі славенскіх зямель.

### Гісторыя 
Дзяржава заснавана князем Маймірам І. У 833 годзе Маймір пачынае вайну супраць Прыбны ў Нітры у выніку ў 836 годзе Маймір далучыў да сваіх тэрыторый суседняе Нітранскае княства.

Пасля смерці Майміра І у 846 франкскі кароль Людовік Нямецкі, лічачы Маравію вобласцю свайго ўплыву, садзіць на трон Расціслава, пляменніка Майміра, што выхоўваўся пры ўсходнефранкскім двары. Расціслаў імкнецца пазбавіцца апекі і ў 853 дапамог франкскім мяцежнікам, чым развязаў вайну Маравіі з Франкскім Каралеўствам. У 855 франкскія войскі ўварваліся ў Маравію і абрабавалі большую яе частку. Для таго каб узмацніцца Расціслаў пайшоў на кантакт з візантыйскім імператарам Міхаілам. У 864 Людовік зноў урываецца ў Маравію і прымушае прызнаць залежнасць ад Франкаў.

У 874 пасля шэрага войнаў паміж франкамі і Маравіяй паміж Людовікам II і Святаполкам ІІ быў заключаны Фархайімскі мір. Святаполк прысягнуў Людовіку на вернасць, але фактычна застаўся незалежным.
Пры Святаполку Маравія дасягнула найбольшай магутнасці і пашырэння тэрыторый: у яе склад уваходзіла Заходная Славакія, Чэхія, сербскія плямёны па рацэ Сале, лужыцкія сербы, сілезскія плямёны, вісляне Кракаўскай зямлі, славяне Панноніі.

Заняпад Маравіі прыходзіцца на 895-907 гады. У гэты час адбываецца міжусобная вайна братоў Майміра ІІ і Святаполкам, што моцна аслабіла Маравію. З 902-906 Маравію рабуюць венгры. Як мяркуецца, браты Святаполк і Маймір загінулі у бітве пры Прэсбургу.

### Хрысціянізацыя 
Першая місіянерская дзейнасць на тэрыторыі Маравіі датуецца 831 годам, калі ў Рэгенсбургу хрысцілася некалькі мараўскіх князёў, у 845 14 чэшскіх князёў разам з іх дружынамі. Але місіянерская дзейнасць тых дзесяцігоддзяў была цесна звязана з умацаваннем франкскага палітычнага ўплыву, і, зразумеўшы гэта, Расціслаў прыняў меры да стварэння ўласнага кліру.  У 863 пляменнік і спадкаемец Майміра Расціслаў запрашае ў Вялікую Маравію з Візантыі місіянераў-асветнікаў Кірыла і Мяфодзія для пашырэння хрысціянскага веравучэння на славянскай мове.
У 880 годзе выйшла папская була з дазволам пісьменнасці, створанай Кірылам, і з загадам славіць Хрыста, а таксама чытаць Евангелле на славянскай мове.

## Гл. таксама 
* Дзяржава Само

## Зноскі 
## Літаратура 
*  С. 369.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Венгрыі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Польшчы
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Славакіі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Чэхіі
Кіраўск (Мурманская вобласць)

**Кіраўск** () — горад (з 1931 года) у Расіі, у Мурманскай вобласці. Заснаваны ў 1929 годзе. Кіраўск размешчаны на Кольскім паўвостраве, на поўнач ад Палярнага круга, за 205 км на поўдзень ад Мурманска, на паўднёвай ускраіне горнага масіва Хібіны, на беразе возера Вялікі Вуд’яўр, у даліне Умптэк. Канцавая чыгуначная станцыя лініі (22 км) ад горада Апатыты. Здабыча і ўзбагачэнне апатытаў.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Мурманскай вобласці
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Сяргея Кірава
Каўдор

**Каўдор** () — горад (з 1965 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Каўдорскага раёна Мурманскай вобласці. Заснаваны ў 1953 годзе. Размешчаны на захадзе вобласці, за 370 км на паўднёвы захад ад Мурманска, каля мяжы з Фінляндыяй.

## Гісторыя 
У 1933 годзе ў раёне цяперашняга горада Каўдора Канстанцінам Кошыцам, кіраўніком атрада Ленінградскага геалагічнага трэста, было адкрыта радовішча жалезнай руды. Прамысловая здабыча слюды пачалася ў 1934 годзе. Будаўніцтва чыгуначнай лініі Пінвозера-Каўдор завяршылася да чэрвеня 1941 года. Геалагічныя даследаванні Каўдорскага жалезаруднага радовішча, перапыненыя Другой сусветная вайной, аднавіліся адразу пасля яе заканчэння.

З 1 чэрвеня 1953 года пачалося будаўніцтва горна-абагачальнага камбіната і будучага горада. Гэтая дата ўвайшла ў гісторыю як дзень заснавання Каўдора. У 1956 годзе населены пункт быў пераўтвораны ў пасёлак гарадскога тыпу (рабочы пасёлак), з 1965 года — горад.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Горадаўтваральнае прадпрыемства — «Каўдорскі горна-абагачальны камбінат».

Катэгорыя:Гарады Мурманскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1953 годзе
Аўтамагістраль Кола

**Федэра́льная аўтамабі́льная даро́га М18 «Кола»** — дзеючая аўтадарога федэральнага значэння ў Расіі Санкт-Пецярбург — Петразаводск — Мурманск — Севераморск. Працягласць аўтамагістралі — прыблізна 1376 кіламетраў. Уваходзіць у еўрапейскую дарогу E105 Кіркенес — Ялта.

Катэгорыя:Дарогі федэральнага значэння Расіі
Катэгорыя:Дарогі Ленінградскай вобласці
Катэгорыя:Дарогі Мурманскай вобласці
Катэгорыя:Дарогі Карэліі
Кола (Мурманская вобласць)

**Кола** () — горад (1784—1926 і з 1965 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кольскага раёна Мурманскай вобласці. Заснаваны ў 1565 годзе. Горад размешчаны пры зліцці рэк Кола і Тулома, каля іх упадзення ў Кольскі заліў Баранцава мора, за 12 км ад Мурманска.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Мурманскай вобласці
Манчагорск

**Манчагорск** () — горад (з 1937 года) у Расіі, у складзе Мурманскай вобласці. Заснаваны ў 1937 годзе. Горад размешчаны на Кольскім паўвостраве, за Палярным кругам, у паўночных перадгор’ях горнага масіва Хібіны, на беразе маляўнічага возера Імандра, за 145 км на поўдзень ад Мурманска.
## Гісторыя 
Узнік у 1937 разам з распрацоўкай медна-нікелевых радовішчаў, стаў буйным цэнтрам медна-нікелевай прамысловасці. 
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Вядучае прадпрыемства горада — ААТ «Кольская горана-металургічная кампанія» (пляцоўка «Северанікель», да 2001 года АТ «Камбінат Северанікель») (вытворчасць нікеля, чарнавой медзі, кобальту, сернай кіслаты) — уваходзіць у склад ААТ ГМК «Нарыльскі нікель».

## Вядомыя асобы 
* Сяргей Дзмітрыевіч Філімонаў (нар. 1937) — беларускі архітэктар.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Мурманскай вобласці
Народная Скупшчына Сербіі

**Народная Скупшчына Сербіі** () — вышэйшы заканадаўчы і канстытуцыйны орган у Сербіі. Парламент Сербіі аднапалатны, ён складаецца з 250 дэпутатаў (), якія па канстытуцыі абіраюцца вольным і таемным галасаваннем на 4 гады.

## Ад Княства Сербія да Каралеўства Югаславія 
Першы закон аб Народнай Скупшчыне Сербіі быў прыняты 28 кастрычніка 1858 года. На падставе яго была скліканая Светаандрэйская Народная Скупшчына, якая праіснавала з 30 лістапада 1858 года да 31 студзеня 1859 года ў Бялградзе.

## Камуністычны рэжым і аднапартыйная сістэма 
У 1944 годзе да ўлады ў Югаславіі і Сербіі прыйшла Камуністычная партыя Югаславіі. Сербія стала адной з шасці рэспублік новай федэратыўнай дзяржавы. З 9 па 12 лістапада 1944 года засядала Антыфашысцкая Народна-Вызваленчая Скупшчына Сербіі. У ёй удзельнічала 989 дэпутатаў, абраных народам.

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Сербіі
Сербія
Мірны

**Мі́рны** — шматзначны тэрмін

## Выбітныя асобы 
* Максім Мікалаевіч Мірны — беларускі тэнісіст

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Мірны — аграгарадок у Баранавіцкім раёне
* Віцебская вобласць:
** Мірны — пасёлак у Ушацкім раёне
* Гомельская вобласць:
** Мірны — пасёлак у Гомельскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Мірны — пасёлак у Магілёўскім раёне
* Мінск:
** Мірны — колішні пасёлак, з 1972 года ў складзе Мінска

### Расія 
* Мірны (Бранскі раён)
* Мірны — горад у Якуціі
* Мірны — горад у Архангельскай вобласці
* Мірны (Орычаўскі раён)
* Мірны (Самарская вобласць)

## Гл. таксама 
* Мірная
Бор (Сербія)

**Бор** () — горад ва ўсходняй Сербіі. Насельніцтва складае 39387 чалавек, разам з агламерацыяй 55 817 чалавек.

Горад быў заснаваны ў 1945 годзе, аднак селішча на яго месцы існавала з пачатку XIX стагоддзя. Статут горада атрыманы ў 1947 годзе.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Званична презентација општине 
* Веб портал и презентација града

Катэгорыя:Гарады Сербіі
Рума

**Рума** () — горад у Сербіі, у складзе аўтаномнага края Ваяводзіна. Насельніцтва на 2002 г. складала 32 229 чал. Буйны прамысловы цэнтр.

Большая частка насельніцтва гэта сербы (86.58%), затым харваты (3.31%), венгры (2.17%), югаславы (1.69%), цыгане (1.26%) і іншыя.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ваяводзіны
Сомбар

**Сомбар** ( або *Sombor*, , , русін.: *Зомбор*) — горад у Сербіі, у аўтаномным краі Ваяводзіна. 

Колькасць насельніцтва складае 51 471 чал. (на 2002 год), разам з прыгарадамі 96 669 чал. Самбор з'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Заходнебачскай акругі Сербіі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Звонка Богдан (нар. 1942) — кампазітар і паэт, выканаўца народных песень Сербіі, Харватыі, Венгрыі і Румыніі.
* Радэ Міятавіч (нар. 1981) — чарнагорскі гандбаліст.
* Мая Шчэкіч (нар. 1987) — сербская баскетбалістка.

## Спасылкі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ваяводзіны
Лескавац

**Ле́скавац** () — горад на поўдні Сербіі.

Размешчаны на левым беразе ракі Паўднёвая Морава, за 230 км ад Бялграда.

Першымі людзьмі, якія пасяліліся на месцы сённяшняга горада былі дарданцы. У VII—VIII ст. сюды прыйшлі славяне. Як пасяленне згадваецца ў XIV ст., тады гэта сяло ў Балгарыі. Падчас асманскай экспансіі на Балканы, горад захоплены туркамі, пад уладай якіх пратрываў каля V ст. Паводле берлінскага дагавора (1878), адышоў да Сербіі.

Сёння горад культурны цэнтр Сербіі, тут захавалася шмат старажытнасцей, якія прывабліваюць турыстаў з усяго свету.
## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Мая Мількавіч (нар. 1988) — сербская баскетбалістка.

## Спасылкі 
* Званична презентација града Лесковца
* Веб портал града Лесковца 
* Услужни центар Општине Лесковац 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Сербіі
Анега

* Анега, горад у Архангельскай вобласці Расіі
* Анега, рака ў Расіі, упадае ў Белае мора
Вельск

**Вельск** () — горад (з 1780 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Вельскага раёна Архангельскай вобласці. Насельніцтва 21,4 тыс. чалавек (2023 ). Заснаваны ў 1137 годзе. Размешчаны на левым беразе ракі Вага пры ўпаданні ў яе ракі Вель, за 545 км ад Архангельска.

Вельск — буйны цэнтр лясной і лесахімічнай прамысловасці (леспрамгаз, лесанарыхтоўчая база і інш.). Таксама ў горадзе працуюць рамонтна-механічны, асфальтабетонны заводы, мясны і малочны камбінаты, хлебакамбінат.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Дзіяна Мікалаеўна Вымаркава (нар. 1948) — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
* Віталь Іванавіч Халзакоў (нар. 1924) — рэктар Магілёўскага машынабудаўнічага інстытута.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Архангельскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1137 годзе
Закі Нуры

**Закі Нуры**, поўнае імя **Закій Шарафутдзінавіч Нутурдзінаў** (; , в. Татарскія Цюкі, цяпер Буінскага раёна Татарстану — ) — татарскі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў Лубянскі лясны тэхнікум (1941), працаваў па атрыманай спецыяльнасці на Далёкім Усходзе і ў Чувашыі. У маі 1941 года прызваны ў Чырвоную Армію. Служыў артылерыстам наводчыкам, у пачатку Вялікай Айчыннай вайны знаходзіўся на заходняй мяжы СССР. Трапіў у акружэнне, удзельнічаў у арганізацыі партызанскага руху. У атрадзе Канстанціна Заслонова быў падрыўніком, затым начальнікам разведкі. Пасля вызвалення Беларусі Закі Нуры працаваў у Оршы намеснікам старшыні гарвыканкама (1944—1946).

Па вайне вярнуўся ў Татарыю, працаваў па даваеннай спецыяльнасці — кіраваў лесабазай і леспрамгасам. Член КПСС з 1948 года. У 1949 годзе перайшоў на журналісцкую і літаратурную працу. Працаваў намеснікам рэдактара рэспубліканскай маладзёжнай газеты ў Казані, загадчыкам рэдакцыяй юнацка-дзіцячай літаратуры Таткнігавыдата, галоўным рэдактарам літаратурнага часопіса «Казан утлары». У 1957—1968 адказны сакратар, у 1971—1974 старшыня праўлення Саюза пісьменнікаў Татарыі, у 1971—1975 адзін з сакратароў праўлення Саюза пісьменнікаў СССР. Заўсёды вылучаўся актыўнай грамадскай пазіцыяй, дэпутат і член Прэзідыума Вярхоўнага Савета ТАССР 7—8-га скліканняў, член Казанскага гарадскога камітэта КПСС.

Пасля смерці Закі Нуры, дакументы паэта ў 1997 г. былі перададзены яго ўдавой на захоўванне ў ЦДА ГПД Рэспублікі Татарстан.

## Творчасць 
Дэбютаваў вершамі ў 1937 годзе (газета «Яшь ленинчы») падчас вучобы ў Лубянскім лясным тэхнікуме. Паэзія Закі Нуры шматгранная — патрыятычныя вершы, любоўная лірыка, гумар, творы для дзяцей. Шмат вершаў прысвечана вайне і людзям на вайне: паэмы «Дарога славы» (1949) і «Узыходжанне» (1956), зборнікі вершаў «Мы жывём на Волзе» (1951, руск. перакл. 1956), «Шчырая размова» (1955), «Поглядам прамым» (1963), «Гады і дарогі» (1971) і інш. Аўтар зборніка апавяданняў пра партызанскую вайну «І мёртвыя помсцілі» (1962). На многія вершы Закі Нуры напісаны песні. Творы перакладзены на многія мовы.

Пераклаў на татарскую мову вершы ўкраінскіх, узбекскіх, якуцкіх і літоўскіх паэтаў, творы Н. А. Някрасава, У. У. Маякоўскага і інш.

## Узнагароды 
* ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені
* ордэн «Знак Пашаны»
* ордэн Дружбы народаў
* медалі.
* Заслужаны работнік культуры РСФСР (1983)
Да 30-годдзя Перамогі Закі Нуры нададзена званне Ганаровага грамадзяніна Оршы.

## Творы 
* Гашыйклар җырлый. — Казан, 1960;
* Бу безнең китап. — Казан, 1967;
* Разговор с подснежником. — М., 1967 (руск. перакл.)
* Улыбка. — М., 1969;
* Весёлая книга. — Каз., 1973.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* История татарской советской литературы. — М., 1965;
* *Гиниятуллина А. К.* Писатели Советского Татарстана: Биобиблиографич. справочник. — Каз., 1970.

Катэгорыя:Татарскамоўныя паэты
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Оршы
Шарлота Перэлі

**Шарлота Перэлі** (поўнае імя **Анна Джэні Шарлота Нільсан**; , , Швецыя), шведская  і . У 1999 прадстаўляла Швецыю на конкурсе песні Еўрабачанне 1999. З песняй *«Take Me to Your Heaven»* (*Вазьмі мяне ў свой рай*) заняла першае месца і прынесла перамогу сваёй краіне.

Выйграла Melodifestivalen-2008 з песняй «Hero» і на Конкурсе песні Еўрабачанне 2008 ізноў прадстаўляла Швецыю.

Пасля перамогі на конкурсе Еўрабачанне 1999 Шарлота (тады яшчэ Нільсан) становіцца знакамітай. Яна выступае па ўсёй Еўропе і выпускае свой першы сольны альбом «*Charlotte*». У 2001 годзе выходзіць другі альбом, які ўключае ў сябе паспяховы сінгл «*You Got Me Going Crazy*». У 2003 годзе Шарлота становіцца вядучай першага паўфіналу Швецкага адбору на Еўрабачанне. У красавіку гэтага жа года яна прымае ўдзел у шведскай пастаноўцы «*Ісус Хрыстос — Суперзорка*». У верасні выходзіць сінгл «'*Broken Heart*», а ў чэрвені 2004 з’яўляецца альбом «*Gone Too Long*».

Пасля ўдалага дэбюту яе запрашаюць правесці ўжо цалкам увесь нацыянальны адбор на Еўрабачанне 2004, а тэлеканал TV4 запрашае яе стварыць уласнае шоу. Яна арганізуе дзіцячую музычную перадачу «*Super Troupers*». У маі 2007 года Шарлота прымае ўдзел у **Nordic Preview Show**, абмяркоўваючы ўдзельнікаў Еўрабачання 2007 у якасці эксперта ад Швецыі. Яна ўжо была ў складзе экспертнай камісіі ў 2005 годзе.

Запісала пяць альбомаў сваіх песень, чатыры з іх увайшлі ў Топ-50 у Швецыі. Альбом «Gone too long» падняўся ў гэтым спісе найбольш высока (11 месца). Стала выступае на шведскім тэлебачанні з аглядам сучаснай шведскай эстраднай музыкі.

Шарлота замужам за італьянскім рэстаратарам Ніколай Інгросам, братам Эміліо Інгросам, які быў жанаты на яшчэ адной паспяховай шведскай спявачцы Перніле Вальгрэн. Нікола і Шарлота вырашылі сумесна змяніць сваё прозвішча на Перэлі. Яны жывуць у Стакгольме і ў іх двое сыноў.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* 1999 — Charlotte»
* 2001 — «Miss Jealousy»
* 2004 — «Gone too long»
* 2006 — «I din röst»
* 2008 — «Hero»
* 2008 — «Rimfrostjul»
* 2012 — «The Girl»
* 2013 — «Min barndoms jul»
* 2017 — «Mitt liv»

### Сінглы 
* 1999 — «Take Me to Your Heaven», «I write you a lovesong» (Gone too long)
* 2000 — «Damn you» (Gone too long)
* 2001 — «You got me going crazy», «Miss Jealousy» (Miss Jealousy)
* 2003 — «Broken heart» (Gone too long)
* 2004 — «Million miles away» (Gone too long)
* 2006 — «I din röst», «Jag är tillbaka» (I din röst)
* 2008— «Hero» (Hero)

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт Шарлоты Перэлі
* 
* 
* Швецыя на конкурсе «Еўрабачанне 2008» на ESCKaz.com

Катэгорыя:Пераможцы конкурсу песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2008
Катэгорыя:Поп-музыканты Швецыі
Субаціца

**Су́баціца** (, ) — горад у паўночнай Сербіі, рэгіён Ваяводзіна. Размешчаны блізка ад мяжы з Венгрыяй, таму каля 40 % жыхароў горада — венгры.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 

Файл:Theatre in subotica.jpg|Нацыянальны тэатр у Субаціцы да пачатку рэканструкцыі
Файл:Суботица.jpg|Гарадская ратуша
Выява:Subotica02.jpg|Будынак гарадской бібліятэкі
Файл:Pałac Rajhla (Galeria Sztuki Współczesnej) w Suboticy.jpg|Галерэя сучаснага мастацтва

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Ferdinand, S. and F. Komlosi. 2017. The Use of Hungarian and Serbian in the City of Szabadka/Subotica: An Empirical Study, Hungarian Cultural Studies, Volume 10. Acc. 08/09/2017.
* 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ваяводзіны
Анега (горад)

**Анега** () — горад (з 1780 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Анежскага раёна Архангельскай вобласці. Насельніцтва 16 тыс. чалавек (2024). Заснаваны ў 1137 годзе.

## Геаграфія 
Горад размешчаны ў вусці ракі Анега, за 7 км ад Белага мора. Марскі порт, чыгуначная станцыя, аэрапорт Анега. Лесапільна-дрэваапрацоўчая і хімічная прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў.

### Клімат 

## Насельніцтва 
Насельніцтва — 22,3 тыс. чал. (2009).

|}

Катэгорыя:Гарады Архангельскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1137 годзе
Северадзвінск

**Северадзвінск** () — горад (з 1938 года) у Расіі, у складзе Архангельскай вобласці. Насельніцтва 197,4 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1936 годзе. Горад размешчаны на беразе Белага мора, за 35 км на захад ад Архангельска.

Северадзвінск — адзін з буйнейшых цэнтраў абароннай прамысловасці, асабліва вайсковага суднабудавання Расіі. У горадзе знаходзяцца прадпрыемствы па вытворчасці і рамонту падводных лодак «Паўночнае машынабудаўнічае прадпрыемства» (былы завод № 402), «Цэнтр суднарамонта „Звёздочка“» (рамонт атамных падводных лодак, надводных караблёў і грамадзянскіх судоў, будаўніцтва свідравых усталёвак, агранка алмазаў), а таксама база атамных падводных лодак Паўночнага флота. Таксама функцыянуюць ваенныя заводы «Паўночны рэйд», «Арктыка».

Апроч гэтага, прамысловасць прадстаўлена заводам дарожных машын «Севдормаш», прадпрыемствамі харчовай галіны (хлебазавод, мясакамбінат, піваварны завод), працуе мэблевы цэх.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Святлана Аляксандраўна Кізілава (нар. 1962) — беларускі архітэктар.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Архангельскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1936 годзе
8 мая

__NOTOC__

**8 мая** (**8 траўня**) — сто дваццаць восьмы (сто дваццаць дзевяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1654: Падпісаннем Вестмінстэрскага дагавора скончылася Першая англа-галандская вайна.
* 1921: У Швецыі адменена смяротная кара.
* 1943: Трагедыя ў Налібоках, расправа савецкіх партызан над вясковымі жыхарамі.
* 1944: Савецкія войскі ўзялі Севастопаль.
* 1945: Прадстаўнікі саюзных дзяржаў падпісалі ў Карлсхорсце (прыгарадзе Берліна) Акт аб безумоўнай капітуляцыі нацысцкай Германіі.
* 1949: На тэрыторыі Трэптаў-парка ў Берліне адкрыты помнік воінам Чырвонай Арміі, якія загінулі ў баях з нацызмам.
* 1965: Прысвоена званне горада-героя Маскве, Ленінграду, Кіеву, Валгаграду, Севастопалю, Адэсе, а таксама звання крэпасці-героя Брэсцкай крэпасці.
* 1965: У Маскве адкрыты Цэнтральны музей Узброеных Сіл СССР.
* 1967: У Маскве, ля Крамлёўскай сцяны, адбылося ўрачыстае адкрыццё помніка «Магіла Невядомага салдата».
* 1984: СССР прыняў рашэнне аб байкоце летніх Алімпійскіх гульняў у Лос-Анджэлесе.
* 1993: Ленакс Льюіс выйграў сусветны чэмпіянат бокса ў цяжкой вазе супраць Тоні Такера.
* 2008: Зацверджана кандыдатура Уладзіміра Пуціна на пасаду прэм’ер-міністра Расіі.

## Нарадзіліся 
* 1220: Аляксандр Яраславіч, вялікі князь уладзімірскі
* 1609: Райнер Брокман, святар, перакладчык, паэт
* 1842: Эміль Хрысціян Хансен, дацкі батанік
* 1881: Іаан (Пашын), беларускі праваслаўны дзеяч
* 1883: Сцяпан Некрашэвіч, акадэмік Беларускай акадэміі навук
* 1884: Гары Трумэн, 33-і прэзідэнт ЗША
* 1885: Шарль Дзюлен, французскі акцёр і рэжысёр
* 1895: Георг Мухэ, нямецкі мастак
* 1903: Фернандэль, французскі акцёр
* 1905: Караль Борсук, польскі матэматык
* 1906: Раберта Раселіні, італьянскі кінарэжысёр
* 1927: Юрый Сідараў, беларускі акцёр (пам. 9.1.2004)
* 1928: Манфрэд Герлах, апошні старшыня Дзяржсавета ГДР
* 1929: Ана Атэрлі, партугальская паэтэса
* 1935: Джэк Чарльтан, англійскі футбаліст
* 1937: Томас Пінчан, амерыканскі пісьменнік
* 1961: Андрэа Полак, нямецкая плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка

## Памерлі 
thumb|120px|left|Поль Гаген
* 685: Бенедыкт II, Папа Рымскі
* 1243: Еўфрасіння Пскоўская, князёўна полацкая, княгіня пскоўская, святая праваслаўнай царквы (нар. ~1170-1180)
* 1551: Барбара Радзівіл, каралева польская і вялікая княгіня літоўская (6.12.1520)
* 1697: Гаспар дэ Танд, французскі пісьменнік, падарожнік
* 1733: Бернар Пікар, мастак
* 1785: П'етра Лонгі, італьянскі мастак
* 1794: Антуан Лавуазье, французскі хімік
* 1842: Жуль Себасцьен Сезар Дзюмон-Дзюрвіль, французскі падарожнік, акіянограф
* 1880: Гюстаў Флабер, французскі пісьменнік (нар. 12.12.1821)
* 1903: Поль Гаген, французскі мастак (нар. 7.6.1848)
* 1980: Фарухру Парса, іранскі палітычны дзеяч
* 1982: Жыль Вільнёў, канадскі гоншчык
* 1995: Дэн Лідзюнь, кітайская спявачка (нар. 29.12.1953).
* 1998: Ёханес Коткас, эстонскі барэц класічнага стылю
* 2017: Мікола Якаўлевіч Аўрамчык, беларускі пісьменнік

## Святкуюць 
*  Дзень памяці і прымірэння
* Сусветны дзень Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца
*  Украіна: Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945.

508
Антон Васілеўскі

**Антон Васілеўскі** (, в. Косцінка каля Лепеля, Віцебская губерня — , ; Псеўданімы: *Антось з Лепля*; *Дзядзька з Лепля*) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
» № 1, 1926]]
Да 1939 г. жыў у Вільні. Працаваў на пошце, займаўся хірамантыяй і гамеапатыяй. Рэдактар і выдавец сатырычнага часопіса «Авадзень» (1924—1933). Пасля вайны ў Глівіцах. Апавяданні А. Васілеўскага публікаваліся між іншым у Беластоцкай «Ніве» і альманахаху «белавежцаў».

## Зноскі 
## Літаратура 
* Біяграфічныя даведкі // Панароўе. Анталогія апавядання / Уклад. Г. Валкавыцкі, Бібліятэка БЛА «Белавежа». — Беласток, 2003. — 162 с.

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі XX стагоддзя
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Гамеапаты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лепельскім раёне
Міхал Аскерка

**Міхал Андрэевіч Аскерка** (,  — , ) — урач, дзеяч групоўкі «чырвоных» у паўстанні 1863—1864 гадоў. Быў паўстанцкім камісарам у Магілёўскай і Мінскай губерніях.

## Біяграфія 
Належаў да старажытнага каталіцкага шляхецкага роду Аскеркаў. Нарадзіўся ў сям'і двараніна Андрэя Аскеркі і Марыі Горват. Вучыўся ў Слуцкай гімназіі. Скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта (1860) і выехаў за мяжу. З 1862 працаваў хатнім урачом у Сенненскім і Ашмянскім паветах. Даведаўшыся ў 1863 пра пачатак паўстання, паехаў у Вільню, дзе яму ад імя «чырвоных» даверылі стаць паўстанцкім камісарам у Магілёўскай губерні. Затым паехаў у Санкт-Пецярбург, каб знайсці там патрыятычна настроеных афіцэраў. Паўстанне на Магілёўшчыне пачалося 5 мая 1863, але хутка пацярпела паражэнне. Пасля гэтага Міхал Аскерка перанёс сваю дзейнасць у Мінск і Ігуменскія лясы. У жніўні пераняў ад Баляслава Часлававіча Свентаржэцкага функцыі паўнамоцнага паўстанцкага камісара Мінскай губерні. Арганізаваў выезд за мяжу некалькіх паўстанцаў.

21 кастрычніка 1863 выехаў у Санкт-Пецярбург з падробленым пашпартам, на станцыі Астроўская быў арыштаваны. Падчас следства ў Санкт-Пецярбургу і Магілёве адмаўляўся даваць паказанні. Але яго паплечнікі, якім сказалі, што ён памёр, раскрылі ролю Міхала Аскеркі ў паўстанні. 22 красавіка 1864 Віленскі генерал-губернатар Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў падпісаў смяротны прыгавор. Родныя і сябры стараліся дабіцца змякчэння прысуду. Мураўёў крывадушна пагадзіўся. Але паведамленне пра адмену смяротнага пакарання было накіравана ў Магілёў вечарам пасля экзекуцыі, якая адбылася 28 красавіка. Дадзеная калізія апісана Уладзімірам Сямёнавічам Караткевічам у рамане «Нельга забыць» («Леаніды не вернуцца да Зямлі»).

## Літаратура 
* 
** PSB.

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Выпускнікі Слуцкай гімназіі
Міхал
Сяргей Міхайлавіч Крывец

**Сяргей Міхайлавіч Крывец** (1909, в. Сухінічы Гродзенскага пав., цяпер , Гродзенская вобласць — , каля Гдыні; Псеўданімы: *С.Пастушок*, *Сярожа Пастушок*, *Сымон Табала*) — беларускі паэт.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся ў беднай сялянскай сям’і. Рос без бацькі, іх сям'і дапамагаў родны дзядзька Сямён Адамавіч Крывец. З 1915 па 1921 разам з роднымі быў у бежанстве ў Саратаўскай губерні, 2 гады вучыўся ў мясцовай школе, дзе выявіў здольнасці ў маляванні. Па звароце ў 1921 на радзіму быў пастухом, парабкам, цесляром. Займаўся самаадукацыяй. Некалькі разоў беспаспяхова спрабаваў перайсці польска-савецкую граніцу, трапіў у астрог. З 1925 года сакратар гуртка ТБШ, вёў культурна-асветніцкую работу на вёсцы. У 1930—1933 жыў у Гродне, працаваў цесляром. У 1933—1944 — у Беластоку. Пасля аб’яднання Усходняй і Заходняй Беларусі С. Крывец вучыўся ў Беластоцкім педагагічным інстытуце (1940—1941), падчас нямецкай акупацыі жыў і працаваў у Беластоку. У 1944 быў прызваны ў Чырвоную Армію, удзельнічаў у баях за польскія гарады. Пасля цяжкага ранення пад Гдыняй памёр.

## Творчасць 
Друкаваўся ў прагрэсіўных заходнебеларускіх выданнях. З 1928 друкаваў вершы ў часопісе «Заранка». Пісаў на беларускай, рускай, польскай і нямецкай мовах. Публікаваўся ў «Новай дарозе» (Беласток).

Вершы змешчаны ў калектыўных зборніках «Мы іх не забудзем» (1949), «Сцягі і паходні» (1965), «Крывёю сэрца» (1967), «Ростані волі» (1990). У 1972 г. выйшла кніжка вершаў «Дубок», укладзеная Р. Шырмам (які быў знаёмы з С. Крыўцом) і М. Танкам.

## Літаратура 
* 
* Мікуліч М. «Няма закону быць рабамі…»: паэзія Сяргея Крыўца // Тэрмапілы. Літаратурна-мастацкі і беларусазнаўчы часопіс № 8/2004.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мастоўскім раёне
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Тодар Куніцкі

**Тодар Куніцкі** (, в. Повязынь каля Маладзечна — , Гданьск) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў в. Повязынь у заможнай сям’і.

Друкаваўся на старонках «Беларускай крыніцы», дзе змяшчаў навукова-папулярныя артыкулы на медыцынскую тэму.

У 1939 г. мабілізаваны ў польскае войска. Прымаў удзел у баях з нямецкімі войскамі. З 1940 г. — у Вільні.

Беларускі даследчык гісторыі Міхась Казлоўскі здолеў, аднак, знайсці старую (яшчэ XIX стагоддзя) хату ў вёсцы Повязынь на Маладзечаншчыне, дзе нарадзіўся Куніцкі, а ў той хаце (дакладней, у паветцы пры ёй) — некаторыя фотакарткі і партрэт Куніцкага, выкананы самадзейным мастаком.

## Спасылкі 
* Czasopis 2009-05

Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага студэнцкага саюза
Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька

**Міхал Казімір Радзівіл «Рыбанька»** ( — , ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, мецэнат.

Паходзіў з роду Радзівілаў, сын вялікага канцлера Караля Станіслава, бацька Караля Станіслава «Пане Каханку».

Сыноў Міхала вучыў педагог і выдавец Ян Пашакоўскі.

У 1726 годзе распачаў аднаўленне замку ў Нясвіжы, збуранага шведамі ў 1706 годзе. У 1750 годзе аднавіў дзейнасць Нясвіжскай друкарні і адкрыў Нясвіжскі кадэцкі корпус. Заснаваў першыя ў Вялікім Княстве Літоўскім мануфактуры, між іншых Свержанскую фаянсавую, Слуцкую персіярню (мануфактуру па вырабе шаўковых паясоў). Разам з жонкай Уршулай арганізаваў тэатр і музычную, вакальную і балетную школы, аркестр беларускіх народных інструментаў.

Кавалер ордэна Белага арла з 1727 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Жыццяпіс Міхала Казіміра Радзівіла Рыбанькі
* Дыярыюш князя Міхала Казіміра Радзівіла // на pawet.net

Міхал Казімір Рыбанька Радзівіл
Катэгорыя:Гетманы польныя літоўскія
Катэгорыя:Гетманы вялікія літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы віленскія
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Канюшыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Пахаваныя ў крыпце Радзівілаў
Катэгорыя:Постаці Мірскага замка
Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька
Ян Чыквін

**Ян Чыквін** (, в. Дубічы Царкоўныя, цяпер Гайнаўскі павет, Падляскае ваяводства, Польшча — , Бельск-Падляскі) — беларускі паэт, перакладчык, гісторык рускай і беларускай літаратур. Доктар гуманітарных навук, прафесар.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў філалагічны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта (1964). З 1969 года — навуковы супрацоўнік філіяла Варшаўскага ўніверсітэта ў Беластоку, з 1985 года да 1997 года — Варшаўскага ўніверсітэта, з 1998 года — ва ўніверсітэце ў Беластоку. Старшыня Беларускага літаратурнага аб’яднання «Белавежа». Галоўны рэдактар часопіса «Тэрмапілы». Член Саюза польскіх пісьменнікаў і беларускага ПЭН-цэнтра. Жыў у Бельску-Падляскім.

## Творчасць 
Дэбютаваў на старонках «Нівы» ў 1957 годзе. Аўтар зборнікаў паэзіі «Іду» (Беласток, 1969), «Святая студня» (Беласток, 1970), «Неспакой» (Беласток, 1977), «Светлы міг» (Мінск, 1989), «Кругавая чара» (Беласток, 1992), «Свет першы і апошні» (Беласток, 1997); у перакладзе на польскую мову выйшлі кнігі «На парозе свету» (Варшава, 1983), «Сонечная вязь» (Ольштын, 1988), «Адпачынак ля перасохлай крыніцы» (Беласток, 1996). Апублікаваў некалькі вершаў па-польску.

Паэзія Яна Чыквіна філасофская, сімвалічная, часам ускладнёна-метафарычная.

Як літаратуразнаўца вывучаў рускую паэзію «сярэбранага веку», у т.л. творчасць А. Фета. Аўтар зборніка «Далёкія і блізкія. Беларускія пісьменнікі замежжа» (Беласток, 1997). Укладальнік кнігі «Беларускія пісьменнікі Польшчы. Другая палова XX ст.»

## Узнагароды 
За асветніцкую дзейнасць узнагароджаны залатым медалём «Gloria Artis».

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Дактары гуманітарных навук
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гайнаўскім павеце
Каргапаль

**Каргапаль** () — горад (з 1784 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Каргапальскага раёна Архангельскай вобласці. Насельніцтва 11,1 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1146 годзе.

Горад размешчаны на левым беразе суднаходнай ракі Анега, за 3 км ад вытоку яе з возера Лача, за 427 км ад Архангельска. Месца ссылкі Івана Балотнікава.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Архангельскай вобласці
Каражма

**Каражма** () — горад (з 1985 года) у Расіі, у складзе Архангельскай вобласці. Насельніцтва 42,8 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1535 годзе.

Горад размешчаны на левым беразе ракі Вычагда, за 835 км ад Архангельска і за 12 км на ўсход ад Сальвычагодска. Узнік як падманастырская слабада пры Каражамскім Нікольскім манастыры, заснаваным у 1535 годзе каля ракі Каражамка.

Горадаўтваральнае прадпрыемства Котласкі цэлюлозна-папяровым камбінатам, (91,7 % ад агульнага гарадскога аб’ёму прадукцыі і паслуг). Таксама дзейнічаюць хімічны завод, камбінат прамысловых прадпрыемстваў і інш.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Архангельскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1535 годзе
Котлас

**Котлас** () — горад (з 1917 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Котласкага раёна Архангельскай вобласці. Насельніцтва 59,3 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1890 годзе. Размешчаны ў раёне ўпадзення Вычагды ў Паўночную Дзвіну, за 600 км ад Архангельска.

Котласкі лесапільна-дрэваапрацоўчы камбінат, суднабудаўніча-суднарамонтны завод, электрамеханічны завод.
## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Вера Валянцінаўна Алентава — расійская актрыса.
* Мікалай Сямёнавіч Місюк (1919—1990) — вучоны ў галіне неўрапаталогіі. Доктар медыцынскіх навук (1957), прафесар (1958).

Катэгорыя:Гарады Архангельскай вобласці
Мязень (горад)

**Мязе́нь** () — горад (з 1780 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Мязенскага раёна Архангельскай вобласці. Насельніцтва 3,8 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў XVI стагоддзі.

Горад размешчаны на правым беразе ракі Мязень, за 45 км ад Белага мора, за 215 км ад Архангельска. Аэрапорт Мязень выкарыстоўваецца для сувязі з абласным цэнтрам. За 7 км ад горада (у пасёлку Каменка) — Мязенскія марскі і рачны парты.

Лесапільна-дрэваапрацоўчы камбінат.
## Насельніцтва 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Архангельскай вобласці
Мязень

Назву **Мязень** маюць:

* Мязень — горад у Архангельскай вобласці Расіі
* Мязень — рака ў Комі і Архангельскай вобласці Расіі, упадае ў Белае мора
* Мязень — аэрапорт горада Мязень
Мірны (Архангельская вобласць)

**Мірны** () — горад (з 1966 года) у Расіі, у складзе Архангельскай вобласці. Насельніцтва 29,6 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1957 годзе як рабочы пасёлак пры злучэнні міжкантынентальных балістычных ракет. Пасля на базе злучэння быў створаны касмадром «Плясецк», а Мірны ў 1966 годзе ператвораны ў закрыты горад абласнога падпарадкавання (ЗАТУ).
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Архангельскай вобласці
Навадзвінск

**Навадзвінск** () — горад (з 1977 года) у Расіі, у складзе Архангельскай вобласці. Насельніцтва 32,6 тыс. чалавек (2024). Заснаваны ў 1936 годзе як пасёлак пры цэлюлозна-папяровым камбінаце.

Горад размешчаны на левым беразе рэкі Паўночная Дзвіна, за 11 км ад чыгуначнай станцыі Ісакагорка, за 20 км на поўдзень ад Архангельска. Вядучыя прадпрыемствы горада — Архангельскі ЦПК, завод жалезабетонных вырабаў, Архангельскі фанерны завод.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Архангельскай вобласці
Сальвычагодск

**Сальвычагодск** () — горад (з 1796 года) у Расіі, у складзе Архангельскай вобласці. Насельніцтва 2,5 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1492 годзе. Горад размешчаны на правым беразе ракі Вычагда (прыток Паўночнай Дзвіны), за 630 км ад Архангельска, за 35 км ад Котласа, за 12 км на захад ад горада Каражма і за 90 км ад Вялікага Усцюга.

Бальнеялагічны і гразевы курорт, торфабрыкетны завод.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Лангін Фёдаравіч Панцялееў — рускі выдавец, грамадскі дзеяч

Катэгорыя:Гарады Архангельскай вобласці
Шэнкурск

**Шэнкурск**  () — горад (з 1780 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Шэнкурскага раёна Архангельскай вобласці. Насельніцтва 5,9 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1229 годзе.

Горад размешчаны на рацэ Вага (прыток Паўночнай Дзвіны), за 373 км на паўднёвы ўсход ад Архангельска.

Прадпрыемствы лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці, масларобчы завод, харчовы камбінат.
## Насельніцтва 
## Геаграфія 
### Клімат 

Катэгорыя:Гарады Архангельскай вобласці
Бенедыкт Дыбоўскі

**Бенедыкт Іванавіч Дыбоўскі** (, м. Адамарын каля Маладзечна — ) — расійскі, беларускі і польскі заолаг, прыродазнавец, урач. Член-карэспандэнт АН СССР (1928). Брат Уладзіслава Дыбоўскага.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў былым маёнтку Адамарын Вілейскага павета Мінскай губерні. Належаў да сярэднезаможнага шляхецкага роду Дыбоўскіх з Менскага павета ВКЛ.

Вучыўся ў Мінскай губернскай гімназіі. Медыцыну і прыродазнаўчыя навукі вывучаў у Дэрпце, Браславе і Берліне, дзе ў 1860 годзе атрымаў ступень доктара медыцыны. 3 1862 года экстраардынарны прафесар заалогіі і палеанталогіі ў Варшаве.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Из истории свободомыслия и атеизма в Белоруссии. Мн., 1978;
* *Лаптев С. Н.* Материалы к биографии и научно-исследовательской деятельности Б. И. Дыбовского в Восточной Сибири // Изв. Гос. геогр. ова. 1939. Т. 71, вып. 6.

Бенедыкт
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай губернскай гімназіі
Катэгорыя:Географы Польшчы
Катэгорыя:Заолагі Польшчы
Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Медыкі Польшчы
Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Пахаваныя на Лычакаўскіх могілках
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Том Рыген

**Том Рыген** (; нар. , Пітсбург, Пенсільванія, ЗША) — амерыканскі філосаф.

Прафесар філасофіі Універсітэта Паўднёвай Караліны. Вядомы як абаронца правоў жывёл.

Аўтар 4 кніг пра правы жывёл.

Паводле канцэпцыі («носьбітаў жыцця») Т. Рыгена, калі правы чалавека даюцца ўсім людзям незалежна ад магчымасці абстрактна мысліць, то лагічна было б надзяліць правамі і жывёл. Канцэпцыя ўплывала на развіццё ўяўленняў пра правы жывёл.

Катэгорыя:Вучоныя ЗША
Катэгорыя:Філосафы ЗША
Катэгорыя:Абаронцы правоў жывёл
Славенцы

**Славе́нцы** (, ) — паўднёваславянскі народ. Агульная колькасць каля 2 млн. чал., пражываюць у Славеніі (1,6 млн. чал.), ЗША (177 тыс. чал.), Італіі (95 тыс. чал.), Канадзе (29 тыс. чал.), Аўстрыі (25 тыс. чал.), Германіі (22 тыс. чал.), Аўстраліі (29 тыс. чал.), Харватыі (13 тыс. чал.)і іншых краінах.

Мова — славенская.

Большасць вернікаў — каталікі, але ёсць і пратэстанты, праваслаўныя і мусульмане. Шматлікія з'яўляюцца атэістамі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Паўднёвыя славяне
Катэгорыя:Народы Еўропы
Катэгорыя:Народы Славеніі
Зборная Сербіі па футболе

**Зборная Сербіі па футболе** прадстаўляе Сербію на міжнародных матчах і турнірах па футболе. Кіруецца і кантралюецца Футбольным саюзам Сербіі, які з’яўляецца адным з 55 членаў УЕФА (Саюз еўрапейскіх футбольных асацыяцый) і ўваходзіць у ФІФА. ФІФА і УЕФА вызнаюць зборную Сербіі адзінай і прамой пераемніцай зборных Югаславіі, якая згуляла свой першы міжнародны матч у 1920 годзе, і Сербіі і Чарнагорыі. Пасля распаду Сербіі і Чарнагорыі ў 2006 годзе Сербія выступае як асобная каманда.

## Футбалісты 
### Цяперашні склад 
Наступныя 23 футбалісты былі выкліканыя на ўдзел у асноўнай стадыі чэмпіянату свету 2018 года.

*Статыстыка прыведзена станам на 9 чэрвеня 2018 года пасля матчу супраць Балівіі.*

## Выступы на турнірах 
### Чэмпіянат свету 
## Галерэя 

Файл:Srbija-Belgija-7.10.2006.JPG|Сербія гуляе з Бельгіяй на стадыёне «Црвена Звезда», 7 лістапада, 2006
Файл:Srbija - Portugalija 28.3.2007..JPG|Сербія гуляе з Партугаліяй, 28 сакавіка, 2007
Файл:Serbian team.jpg|Зборная Сербіі на таварыскім матчы з Ірландыяй у Дубліне, 24 мая, 2008
Файл:Nationalteam Serbien 2008(Freundschaftsspiel gegen Russland).jpg|Зборная Сербіі на таварыскім матчы са Расіяй у Германіі, 28 мая, 2008
Файл:FIFA World Cup 2010 Serbia Ghana.jpg|Зборная (злева) перад матчам са зборнай Ганы на чэмпіянаце свету, 13 чэрвеня 2010

## Спасылкі 
* Зборная Сербіі
Македонія (зямля)

thumb|Македонія
**Македонія** — гістарычная зямля на Балканскім паўвостраве ў басейне р. Вардар і прылеглых тэрыторыях на захад, поўдзень і ўсход. На сённяшні дзень рэгіён уключае часткі шасці балканскіх краін: Грэцыя, Паўночная Македонія, Балгарыя, Албанія, Сербія і Косава. Ён займае прыблізна 67 000 квадратных кіламетраў (25 869 квадратных міль) і мае насельніцтва 4,76 мільёна чалавек.

## Гісторыя 
Заселена чалавекам з часоў неаліту. Першае гістарычна вядомае насельніцтва — фракійцы і ілірыйцы, з пач. 1 тыс. д.н.э.

У старажытнасці гэтымі землямі валодалі Старажытная Македонія, Рым, Візантыя.

У сярэднявеччы — Балгарыя, Сербія, Турцыя.

Пасля Балканскіх войнаў землі падзелены між Сербіяй (Вардарская Македонія; цяпер Паўночная Македонія), Грэцыяй (Эгейская Македонія; цяпер рэгіён Македонія), Балгарыяй (Пірынская Македонія). Межы Македоніі з цягам часу значна змяніліся, аднак для сучаснай геаграфічнай вобласці іх пачалі вызначаць з сярэдзіны XIX стагоддзя.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Македоніі
Катэгорыя:Геаграфія Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Геаграфія Грэцыі
Катэгорыя:Геаграфія Балгарыі
Катэгорыя:Балканы
Цэле

, *Topographia Ducatus Stiriae*, Graz 1681]]
**Цэле** (; ) — горад у Славеніі, трэці па велічыні населены пункт краіны і адзін з цэнтраў гістарычнай вобласці Ніжняя Штырыя.
Насельніцтва горада — 37 834 чалавека, насельніцтва акругі — 48 081 чалавек (2002 г.)

Цэле размешчаны ў зліцця рэк Савінья, Ложніца і Ваглайна, ля падножжа ўзгорка, на якім знаходзіцца старажытны Цэльскі замак. Горад увайшоў у гісторыю як цэнтр графства Цэле (XIV—XV стст.), якое было адзіным незалежным этнічна славенскім дзяржаўным утварэннем у перыяд сярэднявечча.

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Сіман Разгар (нар. 1985) — славенскі гандбаліст.
* Томаж Чатэр (1964—2021) — славенскі гандбаліст, трэнер.

## Славутасці 
Катэгорыя:Гарады Славеніі
Марыбар

**Марыбар** (; ) — горад на ўсходзе Славеніі, другі па велічыні горад краіны (насельніцтва горада паводле перапісу 2002 г. — 101 847 чалавек, насельніцтва акругі — 110 668 чалавек).

## Геаграфія 
Марыбар размешчаны на рацэ Драва ля падножжа гары Пагор’е.

## Гісторыя 
Горад з’яўляецца цэнтрам гістарычнай вобласці Ніжняя Штырыя. Вядомы з VIII стагоддзя. У 843 годзе ўвайшоў у склад Усходне-Франкскага каралеўства. З 1282 года ва ўласнасці аўстрыйскіх Габсбургаў. З 1918 года ў складзе Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў (з 1929 года — Каралеўства Югаславія). У 1941—1945 гадах. горад быў акупіраваны нямецкімі войскамі і ўключаны ў склад «Трэцяга Рэйха». Вызвалены ў маі 1945 года югаслаўскім войскам. З 1991 года ў складзе незалежнай Славеніі.
## Адукацыя і культура 
* Марыбарскі ўніверсітэт
## Спорт 
* ФК Марыбар
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Славеніі
Вяленье

**Вяленье** () — горад у цэнтральнай частцы Славеніі. Насельніцтва горада — 26 742 чалавекі (па звестках перапісу 2002 г.). Насельніцтва ўсяго раёна складае 33 331 (2002).

Праз горад праходзіць аўтамабільная дарога Драваград — Жалец.

У наваколлях горада вялікія залежы бурага вугалю, што спрыяла развіццю горада ў XX стагоддзі, як буйнага прамысловага цэнтра. У 1981 г. пасля смерці прэзідэнта Югаславіі І. Броз Ціта горад быў пераназваны ў Цітава Вяленье. Ранейшае імя было вернута гораду ў 1991 годзе пасля абвяшчэння незалежнасці Славеніі.

У Вяленье размешчанна штаб-кватэра канцэрна Gorenje, вытворцы бытавой тэхнікі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Гарадскі партал
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Славеніі
Копер

**Копер** (, ) — горад у Славеніі, на паўвостраве Істрыя, на ўзбярэжжы Піранскага заліва Адрыятычнага мора.
Насельніцтва горада — 23 726 чалавек, з прыгарадамі — 47 539 чалавек (2002).

## Вядомыя асобы 
* Андрэя Лешкі — славенская дзюдаістка, алімпійская чэмпіёнка.
* Санторыа Санторыа (1561—1636) — італьянскі ўрач (анатам і фізіёлаг), вынаходнік ртутнага тэрмометра.

Катэгорыя:Гарады Славеніі