Мінская ратуша

**Мінская ратуша** — адміністрацыйны будынак у цэнтральнай частцы Мінска, на Высокім рынку. Да скасавання магдэбургскага права для Мінска (14 мая 1795) у ратушы праходзілі пасяджэнні органа гарадскога самакіравання — магістрата або рады, у будынку захоўваліся эталоны адзінак вагі і аб'ёму. На ратушнай вежы быў першы гарадскі гадзіннік.

Цяпер выкарыстоўваецца ў асноўным для прыёму ганаровых гасцей мінскіх гарадскіх улад. На 32-метровай вежы з флюгерам устаноўлены гадзіннік і герб горада. Куранты на вежы Мінскай ратушы кожную гадзіну на працягу 19 секунд адбіваюць мелодыю прыпеву «Песні пра Мінск» (музыка Ігара Лучанка).

## Гісторыя 
Пра патрэбу збудаваць ратушу ўпершыню паведамляецца ў прывілеі на Магдэбургскае права, нададзеным Менску вялікім князем літоўскім Аляксандрам Ягелончыкам 14 сакавіка 1499 года. Месца знаходжання будынка, у якім у гэты час праходзілі пасяджэнні магістрату, не вядома. У наступных прывілеях 1552 і 1569 гадоў зноў згадана патрэба ўзвядзення ратушы.

Упершыню ратуша згаданы ў дакуменце 1582 года, калі падданага маёнтку Гарадзец пасадзілі ў вязніцу, што размяшчалася ў ратушы. Аднак у 1591 годзе горад атрымаў шэраг ільгот на «*…ратуш, которы они тепер збудовати хочуть…*»

У канцы XVI стагоддзя сустракаюцца звесткі пра ратушу як збудаванне, што размяшчалася на плошчы Высокі Рынак. У 1640 годзе пажар моцна пашкодзіў будынак, значную шкоду ратушы ўчынілі маскоўскія акупанты.

Адноўленая ў паваенны час, ратуша, відаць, мела даволі выразнае архітэктурнае аблічча. Чэшскі падарожнік Бергард Танер, які ў 1678 годзе наведаў Мінск, пісаў: «*Галоўнае ўпрыгожанне пляцу ратуша, што стаіць у цэнтры, аточаная мноствам крам*». У 1744 годзе будынак перабудавалі ў стылі барока пад кіраўніцтвам і намаганнямі менскага войта Станіслава Бужынскага. Ёсць звесткі, што ў канцы XVIII стагоддзя пры ратушы дзейнічала партыкулярная аптэка.
]]

Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) ратушу перабудавалі ў стылі класіцызму (архітэктар Фёдар Крамер). Чарцёж галоўнага фасада будынка публікавалі ў «Атласе Мінскай губерні». У будынку ратушы знаходзіліся магістрат, суд, гаўпвахта, гарадавы, паліцыя і архіў.
, пачатак XIX ст.|thumb]]
Наступную рэканструкцыю ратушы (архітэктар Міхал Чахоўскі) правялі ў 1819 годзе, калі да яе паўднёва-ўсходняга фасада прыбудавалі арыгінальную агароджу, упрыгожаную ляпным дэкорам і маляўнічымі кампазіцыямі. У 1830-я гады ў будынку размяшчалася музычнай школа. У 1847 годзе залю, што знаходзілася на другім паверсе ратушы, рэканструявалі пад гарадскі тэатр (архітэктар Казімір Хршчановіч, афармленне інтэр’ераў мастака Я. Кураткевіча).

### Знішчэнне 
У 1851 годзе прынята рашэнне пра знос ратушы. Фармальная нагода, што ратуша, «займаючы сабой частку галоўнай плошчы, сцясняе яе і закрывае від саборнай царквы і прысутных месцаў, якія будуюцца».

Зянон Пазняк сцвярджае, што ў складзеным імператару ўсепадданейшым рапарце таксама «тэндэнцыйна і заведама непраўдзіва» пісалася, што пабудова гэта «вельмі лядашчая», на што рэзалюцыя цара была кароткай: «Зламаць, а каравул перавесці ў будынак прысутных месц». Будаўніцтва побач з ратушай прысутных месцаў, дзе размясціліся дзяржустановы Мінскай губерні, было скончана ў 1852 годзе.

На рашэнні пра знос ратушы сапраўды стаіць уласнаручная рэзалюцыя Мікалая I.

Мінскі краязнавец і калекцыянер Міхаіл Гаўсман, які быў пакараны расійскімі ўладамі за ўдзел у рэвалюцыйнай арганізацыі ў 1863 годзе, у сваім неапублікаваным рукапісе «Гістарычнае спісанне губернскага горада Мінска і губерні» паведамляе наступныя гарадскія чуткі, якія шырока цытуюцца ў наш час:

Толькі ў 1857 годзе Мінская гарадская дума вылучыла грошы «на куплю снарадаў для разборкі ратушнага будынка». Увесь гэты час былая рэзідэнцыя гарадскога магістрата пуставала.

Сквер аднавілі толькі ў канцы XIX стагоддзя.

### Аднаўленне 
У 1988 годзе зацверджаны праект рэгенерацыі гістарычнай забудовы Мінска. Праектам прадугледжвалася аднаўленне будынка гарадской ратушы па стане на канец XVIII ст. у стылі класіцызму.

У 2002—2003 гадах будынак ратушы быў адноўлены спецыялістамі ААТ «Стары Менск», якія выкарыстоўвалі старыя чарцяжы і малюнкі. Не спрабуючы прытрымлівацца іх у дакладнасці, дойліды захавалі галоўныя элементы будынка. 4 лістапада 2004 года адбылося ўрачыстае адкрыццё адноўленага сімвала Мінска.

## Архітэктура 
Мела выгляд тыповай для беларускіх ратуш XVII—XVIII стагоддзяў — 2-павярховага выцягнутага дома з вежай, якая выступала ў цэнтры за лінію галоўнага фасада. Аналагічныя тыпы ратуш былі ў Магілёве і Віцебску. Мінская ратушная вежа прамавугольная, 3-ярусная. У пачатку XVIII ст. дах, магчыма, быў больш стромкім.

Па перабудове архітэктарам Фёдарам Крамерам у канцы XVIII ст. ратуша набыла рысы класіцызму. Двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак накрыты пакатым вальмавым дахам. Цэнтральная частка сіметрычнага паводле кампазіцыі галоўнага фасада вылучалася рызалітам з 3-маршавымі сходамі, і акцэнтавалася чацверыковай вежай, завершанай шлемападобным купалам са шпілем і флюгерам. Рызаліт і тарцы мелі афармляліся 4-калоннымі порцікамі іанічнага ордэна. На ўзроўні 2-га паверху ў прасторы порціка знаходзіўся балкон.

## Археалогія 
У 1998 годзе праводзіліся грунтоўныя археалагічныя даследаванні пад кіраўніцтвам кандыдата гістарычных навук Валянціна Собаля. Высветлілася, што будынак ратушы пачалі будаваць у канцы XVI ст. на пустым месцы, дзе раней не было забудовы. Сцены будынка ўзводзілі ў тэхніцы мяшанай муроўкі (вялікапамерная цэгла-пальчатка разам з каменнем). Падлога ў дольных памяшканнях была з прамавугольнай керамічнай пліткі. Сцены ўнутраных памяшканняў былі атынкаванымі. У цэнтры будынка знайшлі рэшткі коміну, які ўпрыгожвала кафля з раслінным арнаментам. Вокны былі зашклёныя круглымі шыбамі з зялёнага шкла, якое ўстаўлялася ў металёвыя пераплёты. Увесь час свайго існавання будынак быў накрыты дахоўкай.

## Гл. таксама 
* Магдэбургскае права ў Мінску

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Мінская ратуша на Radzima.org
* Мінская ратуша  на Мінск стары і новы
* Мінская ратуша ў Юркавым куточку
* 

Ратуша
Катэгорыя:Ратушы Беларусі
Катэгорыя:Плошча Свабоды (Мінск)
Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 2004 годзе
Катэгорыя:2004 год у Мінску
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя расійскімі ўладамі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Казіміра Хршчановіча