Семіцкія мовы

**Семіцкія мовы** — група моў, адна з галін афразійскай, ці семіта-хаміцкай, макрасям'і моў, распаўсюджаных на Блізкім Усходзе, у Паўночнай Афрыцы і ва Усходняй Афрыцы, якая аб'ядноўвае некалькі буйных моўных сямей, звязаных адносінамі аддаленага сваяцтва.

З **сучасных семіцкіх моў** найбольш шырока распаўсюджаны
* **арабская мова** (родная для прыблізна 240 млн чалавек, агульная колькасць носьбітаў складае каля 300 млн чалавек), следам за ім па колькасці носьбітаў ідуць
* **амхарская** (25 млн),
* **тыгрынья ** (9 млн)
* **іўрыт** (8 млн)
* **асірыйская новаарамейская** (1-2 млн)
* **мальтыйская мова** (371900)

## Паходжанне і ўзрост 
На семіцкіх мовах на працягу тысячагоддзяў размаўляе насельніцтва Блізкага Усходу.

Да сям'і семіцкіх моў адносяцца мовы:
* фінікійская (выкарыстоўваўся жыхарамі сучаснага Лівана ў II—I тысячагоддзях да н.э.)
* асірыйская і вавілонская (абедзве мовы былі распаўсюджаны на тэрыторыі сучаснага Ірака ў III—I тыс. да н.э.)
* арамейская (была гутарковай на тэрыторыі сучаснай Сірыі, Месапатаміі у пачатку I тыс. н.э.)
* арабская
* іўрыт
* новаасірыйская
* мальтыйская мова

## Гісторыя 
Паводле распаўсюджанай гіпотэзы, продкі носьбітаў протасеміцкай мовы прыйшлі ў Пярэднюю Азію з Афрыкі, дзе знаходзілася прарадзіма афразійскіх моў. Паводле меркавання семітолага Ю. Зарынса, семіцкія мовы ўзніклі на тэрыторыі качавога пастухоўскага комплексу ў Аравіі, які з'явіўся ў перыяд асушвання клімату ў канцы дакерамічнага неаліту на старажытным Блізкім Усходзе (Глабальнае пахаладанне 6200 года да н.э.).

На працягу некалькіх тысячагоддзяў семіцкія плямёны неаднаразова здзяйснялі міграцыі на поўнач, асімілюючы насельніцтва іншых абласцей. У III тысячагоддзі да н.э. семіцкія плямёны занялі Месапатамію і, магчыма, засялялі вобласці, якія адпавядаюць тэрыторыі цяперашняй Сірыі. Адзін з найбольш шырока распаўсюджаных дыялектаў протасеміцкай мовы стаў звацца акадскай мовай (па геаграфічнай назве сталіцы Саргонаўскай імперыі (2350—2170 да н.э.). Элементы акадскай мовы пранікалі ў шумерскую. У другім тысячагоддзі да н.э. і Асірыя і Вавілон шырока выкарыстоўвалі акадскую мову. Носьбіты гэтай мовы выкарыстоўвалі клінапіс, атрыманы ў спадчыну ад шумераў.

Пазней ролю «лінгва франка» ва ўсім рэгіёне Блізкага Усходу выконвала арамейская мова. Асабліва ўзмацняецца становішча арамейскай мовы ў эпоху кіравання Ахеменідаў (VII стагоддзе да н.э. — IV стагоддзе да н.э.), пры якіх яна становіцца афіцыйнай мовай імперыі.

Паводле Бібліі народы, якія размаўлялі на семіцкіх мовах паходзілі ад Сіма, сына Ноя.

## Класіфікацыя 
* **Усходнесеміцкія мовы** †
** акадская мова †
*** Старававілонскі дыялект
**** Новававілонскі дыялект
***** Позневавілонскі дыялект
*** Стараасірыйскі дыялект
**** Новаасірыйскі дыялект
** эблаіцкая мова †
* **Заходнесеміцкія мовы**
** **Цэнтральнасеміцкія мовы**
*** Паўночназаходнесеміцкія мовы
**** угарыцкая мова †
**** Ханаанейскія мовы
***** фінікійская мова †
***** маавіцкая мова †
***** старажытнаяўрэйская мова
****** іўрыт
**** мова Дэйр-Ала
**** Самальская мова
**** Стараарамейская мова
***** сірыйская мова
****** новаарамейскія мовы
****** туроя
****** яўрэйска-арамейскія мовы
*** Аравійскія мовы
**** Паўночнааравійскія мовы
**** Цэнтральнааравійскі арэал (= арабская мова)
***** Арабская літаратурная мова
***** сучасныя дыялекты)
***** мальтыйская мова
*** Паўднёвааравійскія эпіграфічныя (сайхадскія) мовы †
**** мінейская мова †
**** сабейская мова †
**** катабанская мова †
** **Сучасныя паўднёвааравійскія мовы**
*** мехры
*** сакатрыйская мова
*** шэхры
*** батхары
*** харсусі
*** хоб'ят
** **Эфіасеміцкія мовы**
**** геэз †
**** амхарская мова
**** тыгрэ
***** дахлік
**** тыгрынья
**** мовы «гурагэ»

## Лінгвістычная характарыстыка 
### Фанетыка 
Для фанетычнага ладу семіцкіх моў характэрны наступныя асаблівасці:
* тры рады (серыі) зычных (звонкія, глухія і эмфатычныя)
* абмежаваная колькасць галосных і іх падпарадкаваная роля
* развітая сістэма гартанных зычных

### Марфалогія і лексіка 
* трохзычны корань са зменлівым галосным складам
* наяўнасць двух родаў (мужчынскі і жаночы)
* наяўнасць адмысловага — спалучанага — стану ў імёнаў (гл. ізафет, ідафа)
* у старажытнасці дзеяслоўная сістэма складалася з перфекта-імперфекта; пазней перфект быў пераасэнсаваны, як правіла, як мінулы час, імперфект — як будучы (напр. іўрыт) ці цяперашні (напрыклад, у арабскай) час
* сістэма дзеяслоўных парод і словаўтваральных мадэлей
* агульная сістэма займенных суфіксаў
* агульны слоўнікавы запас, які ахоплівае велізарную колькасць (парадку 20 тысяч) слоў самых розных сфер ужывання.

## Гл. таксама 
* Семіталогія

## Зноскі 
## Літаратура 
* Дьяконов И. М.  Семитские языки // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: Сов. энциклопедия, 1990. — С. 442—443. — ISBN 5-85270-031-2.
* Старинин В. П.  Структура семитского слова: Прерывистые морфемы. — М.: Изд-во восточной литературы, 1963. — 116 с.

## Спасылкі 
* Семіцкія мовы на сайце *Семіталогія* 


Катэгорыя:Афразійскія мовы