Зварот літоўскіх грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня»

**Зваро́т літо́ўскіх грама́дскіх дзе́ячаў аб забаро́не выкарыста́ння герба́ «Паго́ня»** — адкрыты ліст 67 прадстаўнікоў літоўскай грамадскасці, навукоўцаў, журналістаў і бізнесоўцаў, накіраваны 25 лютага 2025 года Прэзідэнту Літвы Гітанасу Наўседу, Міністэрству замежных спраў і Сейму Літвы. Зварот стаў адной з найбольш рэзанансных падзей у рамках канфлікту вакол «літвінізму», выклікаўшы вострую дыскусію ў Літве і сярод беларускай дыяспары.

## Перадумовы 
Дыскусія аб межах выкарыстання беларускіх і літоўскіх гістарычных сімвалаў абвастрылася пасля таго, як беларускія дэмакратычныя сілы на чале са Святланай Ціханоўскай анансавалі тэрміны прыёму заяў на «пашпарт Новай Беларусі» і апублікавалі яго макет. На вокладцы дакумента быў змешчаны гістарычны герб «Пагоня», які быў дзяржаўным гербам Беларусі да прыходу да ўлады Аляксандра Лукашэнкі. Шэраг літоўскіх грамадскіх актывістаў і прадстаўнікоў кансерватыўных палітычных колаў абурыліся выкарыстаннем гэтага сімвала, сцвярджаючы, што ён з’яўляецца выключна літоўскім («Віціс»), а яго выкарыстанне беларусамі ўяўляе сабой замах на нацыянальныя сімвалы і гісторыю Літвы.

## Змест звароту 
Аўтары ліста заявілі, што Літва не можа дзяліць сімвалы дзяржаўнасці і нацыянальнай ідэнтычнасці з супольнасцямі, значная частка якіх, на іх думку, настроена супраць Літвы і падтрымлівае дэзынфармацыйныя наратывы «літвінізму», нібыта створаныя Расіяй. У дакуменце сцвярджаецца, што незалежна ад назвы, літоўскі «Віціс» і беларуская «Пагоня» з’яўляюцца адным і тым жа сімвалам. Ініцыятары звароту падкрэслілі неабходнасць дакладна ацаніць, як беларусы ўспрымаюць гэты сімвал: як знак балцкіх язычнікаў, якія сілай далучылі продкаў-русінаў, ці ў «літвінісцкім ключы» — як знак славянскага кіраўніка, які знаходзіўся ў «старажытным беларускім горадзе» Вільні.

Падпісанты заявілі, што карані беларускай дзяржаўнасці і нацыянальнай ідэнтычнасці палягаюць не ў Вялікім Княстве Літоўскім, а выключна ў Полацкім, Віцебскім, Смаленскім, Тураўскім і Валынскім княствах. Паводле іх слоў, свае сімвалы гістарычнай ідэнтычнасці беларусы павінны браць з крыжа Еўфрасінні Полацкай, пячаткі Ізяслава або герба Белай Русі. Адзначалася, што чым больш літвінізму ў свядомасці беларусаў, тым больш там Расіі.

Выбітны літоўскі дысідэнт, літаратуразнаўца і паэт Томас Венцлава раскрытыкаваў пазіцыю аўтараў ліста, адзначыўшы, што Літва і Беларусь гістарычна ніколі не варагавалі. Згадваючы свае размовы з польскімі дзеячамі часоў распаду СССР, Венцлава прывёў аналогію з Ерусалімам, заявіўшы, што Вільня і гістарычныя сімвалы павінны належаць усяму свету, і іх неабходна дзяліць у тым ліку з беларусамі і палякамі.

Літоўскі гісторык Русціс Камунтавічус быў шакаваны заклікамі ўвесці заканадаўчы канон гісторыі. Ён параўнаў гэтую ініцыятыву з палітыкай Уладзіміра Пуціна па замацаванні «гістарычнай праўды» ў Канстытуцыі Расіі і нагадаў пра спаленне кніг у нацысцкай Германіі. На яго думку, розныя інтэрпрэтацыі супольнай гісторыі не пагражаюць, а наадварот, узбагачаюць абодва народы, тады як ініцыятыва падпісантаў іграе на карысць Масквы, спрабуючы пасварыць літоўцаў з дэмакратычна настроенымі беларусамі. Сваё абурэнне лістом выказаў і літоўскі інтэлектуал Аўдрус Сабунас, які назваў страхі перад літвінізмам праявай правінцыялізму і папулізму.

Прэзідэнт Літвы Гітанас Наўседа ў каментары да сітуацыі адзначыў, што «Віціс» з’яўляецца літоўскім сімвалам, аднак дадаў, што яго могуць выкарыстоўваць тыя народы, якія «вызнаюць свабоду і не схіляюцца перад Пуціным». Тым не менш, у закрытым рэжыме Камітэт у замежных справах Сейма Літвы пацвердзіў, што згодна з літоўскім заканадаўствам «пашпарт Новай Беларусі» не можа быць прызнаны юрыдычным дакументам на тэрыторыі краіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны
Катэгорыя:Пагоня
Катэгорыя:З’явіліся ў 2025 годзе
Катэгорыя:2025 год у Літве
Катэгорыя:Люты 2025 года
Катэгорыя:Канфлікт вакол літвінізму ў Літве