open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Коплі (мікрараён)

**Коплі** (эст. Kopli) — мікрараён у раёне Пых’я-Талін горада Таліна, сталіцы Эстоніі. Размешчаны на паўвостраве Коплі. На ўсходзе мяжуе з мікрараёнам Пальясаарэ, на паўднёвым усходзе — з Сітсі, на поўдні — з Пелгурана. Плошча — 2,82 км². Асноўныя і самыя працяглыя вуліцы мікрараёна: Коплі, Малева, Мараты і Пелгурана.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Мікрараёны Таліна
Княжа

**Княжа́** () — горад у Балгарыі. Знаходзіцца ў Плевенскай вобласці, уваходзіць у абшчыну Княжа. У 1968 годзе тут быў адкрыты філіял сафійскага завода «Георгі Кастоў» (з 1987 года выдзелены ў самастойнае прадпрыемства — машынабудаўнічы завод «Георгі Міхайлаў»), які выпускаў вілачныя пагрузчыкі «Балканкар».

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Балгарыі
Палац Маар’ямяэ

**Палац Маар’ямяэ** () — былая летняя рэзідэнцыя Анатоля Уладзіміравіча Арлова-Давыдава ў Таліне. З 1975 года замак з’яўляецца філіялам Эстонскага гістарычнага музея. Размешчаны ў талінскім мікрараёне Кадрыёрг.

У 1873 годзе граф А. Арлоў-Давыдаў (сын графа У. П. Арлова-Давыдава) купіў участак, дзе размяшчаліся будынкі цукровай фабрыкі, і пабудаваў рэзідэнцыю ў стылі сярэднявечнага замка.

Аўтарам праекта галоўнага будынка быў пецярбургскі архітэктар, прафесар Роберт Андрэевіч Гёдзіке, будаўнічымі працамі кіраваў архітэктар Мікалай Там. На флюгеры будынка пазначаны год «1874».

Экспазіцыя размешчанага ў замку філіяла Эстонскага гістарычнага музея ахоплівае перыяд з пачатку XIX стагоддзя. У прылеглы да музея парк звезены помнікі дзеячам камуністычнага руху, якія раней стаялі ў гарадах Эстонскай ССР.

Катэгорыя:Славутасці Таліна
Сакар (гара)

**Гара Сакар** — горны масіў, размешчаны ў паўднёвай частцы Балгарыі, недалёка ад мяжы з Грэцыяй і Турцыяй. Вышыня гары — каля 1000 метраў над узроўнем мора. Гара вядома сваімі маляўнічымі краявідамі, багатай флорай і фаўнай, а таксама гістарычнымі помнікамі.

## Геаграфія 
Гара Сакар знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы Балгарыі, у рэгіёне Усходніх Радоп. Плошча — каля 160 км². Горны масіў складаецца з некалькіх вяршыняў, самая высокая з якіх дасягае вышыні 1069 метраў. Схілы гары пакрыты лясамі, пераважна дубовымі і букавымі.

## Флора і фаўна 
На гары Сакар — мноства відаў раслін і жывёл. Рэдкія віды архідэй, а таксама эндэмічныя расліны. Фаўна прадстаўлена рознымі відамі млекакормячых, птушак і рэптылій. Рэдкія віды драпежных птушак: беркут і сокал-сапсан.
Катэгорыя:Горы Балгарыі
Леанід Мікалаевіч Гуско

**Леанід Мікалаевіч Гуско** ( — ) — беларускі гандбаліст і трэнер. Заслужаны трэнер Беларусі.

Пасля заканчэння гульнёвай кар’еры працаваў галоўным трэнерам клуба «Палітэхнік» і жаночай зборнай Беларусі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гуско Леонид Николаевич (51 год)
* Умер Леонид Гуско
* Памяти Спортсмена

 

Катэгорыя:Гандбалісты СССР
Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі
Катэгорыя:Гандбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры ГК БНТУ-БелАЗ
Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Беларусі па гандболе
Пашавы чарвяк

**Пашавы чарвяк** (*Aporrectodea caliginosa*) — від дажджавых чарвей сямейства .

## Апісанне 
Яго можна адрозніць па трох розных адценнях колеру на пярэднім канцы, а ў нерухомым стане ён мае даўжыню 6 см. Яго седлападобныя падушачкі звычайна ўтвараюць двухгорбы грэбень, што складаецца з трох сегментаў па ўсёй даўжыні сядла, аднак гэта не вельмі відавочна. Чарвяк у асноўным залягае ў непастаянных гарызантальных норах ў верхнім пласце глебы і рэдка сустракаецца ў апалым лісці. Як і ў большасці чарвякоў, яго рацыён складаецца толькі з глебы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1826 годзе
Катэгорыя:Дажджавыя чэрві
Юцкоўская крыніца

**Юцкоўская крыніца** — крыніца, якая знаходзіцца ў Мінскай вобласці за 11 км на поўнач ад в. Дзямідавічы, за 1 км на паўночны ўсход ад в. Юцкі. Помнік прыроды рэспубліканскага значэння.

## Гісторыя 
Назва крыніцы звязана з побач размешчанай в. Юцкі. Студзянец — распаўсюджаная рэгіянальная назва крыніцы, звязанай са «студзёнай» тэмпературай вады.

Ёсць легенда, паводле якой у студню ад адзіноты кінулася княгіня, папярэдне загадаўшы кінуць у яго ўсе свае багацці, і ўсё ў акрузе правалілася і ўтварыўся яр. Ацалелыя жыхары пераехалі на гару, дзе заснавалі вёску Навасады.

Пра гэта ў 1898 годзе пісаў Карусь Каганец у апавяданні «Навасадскае замчышча»:
*І загадала сваім служкам прывязаці сябе да скрыні і кінуць у студню дужа глыбокую і поўну вады, што ў тым гарадзішчы на дварэ была. Загудзела, зараўла навальніца з неба з громам, з градам, з пярунамі ды маланкамі, а прайшла навальніца, і краснай княжны не стала... Кінулі яе верныя служкі ў студню глыбокую, і апусцела зараз тое гарадзішча, а после і саўсім яго не стала. Толькі гара з валам ды студняй, поўнай камення, тое месца азначае. Скора вораг люты сюды найшоў, людзей павыразаў, хаты з зямлёю зраўнаваў, а тое месца, дзе места было, людзі Рэзанамі празвалі.*

*Каму ж з таго месца бог судзіў жывым астацца, тыя трохі аддаль на гары, над крыніцамі, пабудаваліся насупроціў таго ж гарадзішча і Студзянца і празвалі сваё новае селішча «Навасадамі».*

Крыніца абвешчана гідралагічным помнікам прыроды рэспубліканскага значэння Пастановай Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь №23 ад 18 сакавіка 2008 года. Землекарыстальнікам з’яўляецца Дзяржынскі раённы выканаўчы камітэт.

## Геаграфія 
Крыніца размешчана на поўнач ад дарогі Юцкі-Крыштафова, насупраць павароту на Шумшчыну, у яры. Ёсць паркоўка. Да крыніц вядзе драўляная лесвіца. Таксама можна праехаць з в. Навасады, праз брод р. Слаўка.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Старонка на сайце «Крыніцы Беларусі»
* Словно горная река. Интересное место под Минском

Катэгорыя:Крыніцы Беларусі
Катэгорыя:Дзяржынскі раён
Катэгорыя:Гідралагічныя помнікі прыроды Беларусі
Катэгорыя:Помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Мінскай вобласці
Гета ў Кручы

**Гета ў Кручы** (лета — 10 кастрычніка 1941) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў вёскі Круча Круглянскага раёна і бліжэйшых населеных пунктаў падчас Халакосту.

## Гісторыя 
Вёска Круча (Філатаўскі сельсавет) была захоплена нямецкімі войскамі 8 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 29 чэрвеня 1944 года.

Пасля акупацыі немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў вёсцы гета, пакінуўшы яўрэяў жыць у сваіх дамах на цэнтральнай вуліцы. У канцы верасня — пачатку кастрычніка 1941 года гета ўджалі да некалькіх дамоў на вуліцы Казлінай.

10 кастрычніка 1941 года ўсіх вязняў гета вывелі ў лес недалёка ад яўрэйскіх могілак і расстралялі ў загадзя выкапанай яме. Некалькі чалавек спрабавалі ўцячы, але большасць злавілі і забілі. Падчас акцыі былі забітыя прыкладна 150 (114) чалавек.

Двое з ацалелых ваявалі потым у партызанскім атрадзе.

Усяго ў Кручы загінула 169 яўрэяў, частку забілі ў Круглым.

## Памяць 
У 1968 годзе прыезджы палкоўнік з Ленінграда, у якога ў Кручы былі забітыя родныя, усталяваў на месцы расстрэлу абеліск.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Круча
Катэгорыя:Гісторыя Круглянскага раёна
Тры сястры (Талін)

**«Тры сястры»** () — архітэктурны ансамбль першай паловы XV стагоддзя у гістарычным цэнтры Таліна, складаецца з трох будынкаў, цяпер — гасцініца. Знаходзіцца на вуліцы Пік, д. 71/ вуліца Толі, д. 2 (Pikk 71/Tolli 2, Tallinn 10133, Еstonia), паблізу былой гарматнай вежы «Тоўстая Маргарыта» і царквы Олевістэ. Унесены ў Дзяржаўны рэгістр помнікаў культуры Эстоніі як помнік архітэктуры[2].

## Архітэктура 
Дамы размешчаны традыцыйна: тарцамі да вуліцы. Больш ці менш без змен захаваўся фасад чатырохпавярховага дома злева. Толькі вокны яго першага паверха набылі ў XIX стагоддзі спічастую форму, захаваўшы пры гэтым свае першапачатковыя пераплёты з часанага каменя з гарызантальнай перамычкай. Нараўне з круглымі нішамі выкарыстоўваюцца трохлопасцевыя, узыходзячыя да аналагічных формаў шчыпца царквы манастыра св. Брыгіты ў Пірыта. Мяркуюць, што тут працаваў той самы майстар 1430-х гг. У познегатычным партале дома разныя дзверы з барочным дэкорам сярэдзіны XVII ст. (майстар Ф. Гопенштат). Круглымі нішамі быў упрыгожаны і бакавы фасад. Фасады двух іншых будынкаў у ніжніх паверхах не захавалі свой першапачатковы выгляд; у верхніх паверхах захаваліся люкі для тавараў і блокі для іх падняцця на вышыню.

«Тры сястры» аб’ядноўваюць у сабе тры тыповыя для ганзейскага перыяду купецкія дамы з высокім двухсхільным дахам. У такіх дамах жылыя памяшканні размяшчаліся звычайна на першым і другім паверхах. Трэці (і чацвёрты) выкарыстоўваліся для захоўвання тавараў. Над акном верхняга паверха знаходзіцца драўляная бэлька, на якую мацавалі лябёдку для падняцця і спуску мяшкоў з таварам са складскіх памяшканняў і сховаў дома на вуліцу.

Унізе, пры ўваходзе ў дом з вуліцы, размяшчаўся шырокі перадпакой, у адным з кутоў якога знаходзіўся ачаг. Памяшканне было прасторным, вышынёй у паўтара-два паверхі, і часта выкарыстоўвалася і як гандлёвая кантора, склад, і як майстэрня. З пярэдніх дзверэй вяла проста ў жылы пакой. У гэта памяшканне, праз размешчаную ў падлозе каменную пліту з адтулінамі, паступала цёплае паветра са склепа, дзе знаходзілася каларыферная печ. Жылое памяшканне, як і перадпакой, таксама перакрывалася зверху бэлечнай столлю. У сценах пакоя былі нішы для ложкаў і лаваў.

Самая маленькі дом з гэтага ансамбля, размешчаны справа і найблізкі да гарадской сцяны, адрозніваўся ад «старэйшых сясцёр» тым, што меў на першым паверсе толькі адно памяшканне.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Таліна
Катэгорыя:Славутасці Таліна
Aporrectodea longa

**Aporrectodea longa** — від дажджавых чарвей сямейства , які распаўсюджаны практычна па ўсёй планеце.

## Апісанне 
Бураваты дажджавы чарвяк, цёмна-шэры спераду, больш светлы ззаду. Яго кольцы апладнення і клітэлум брудна-жоўтыя. Цыліндрычнае цела падоўжанае, злёгку звужанае спераду і сплюшчанае ззаду.

## Экалогія 
Сустракаецца ў асноўным на палявых і лугавых глебах з нізкім утрыманнем арганічнага рэчыва, норма якога меншая або роўная 4 %.

## Распаўсюджанне 
Шырока распаўсюджаны ва ўмераных рэгіёнах Паўночнага Паўшар’я, гэта значыць у эказонах Палеарктыкі і Неарктыкі. Інтрадукаваны ў Паўднёвай Амерыцы, Афрыцы, Азіі, Аўстраліі і Новай Зеландыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Ude, H. (1885). Über die Rückenporen der terricolen Oligochaeten, nebst Beiträge zur Histologie des Leibesschlauches und zur Sytematik der Lumbriciden. Zeitschrift für Wissenschaftliche Zoologie. 43: 87-143. (lire en ligne)

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дажджавыя чэрві
Наталля Даньшына

**Наталля Даньшына** (нар. ) — расійская гандбалістка.

Абараняла колеры валгаградскага «Дынама», БНТУ-БелАЗа, «Кубані», «Дынама» з Бухарэста і французскага «Сэн-Амана». У ліпені 2020 папоўніць шэрагі «Гомеля». У верасні 2024 падпісала кантракт з «Гараднічанкай».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Nataliya Danshina
* Даньшина Наталия Андреевна
* Olimpbet Суперлига. Новичок «Астраханочки» правая полусредняя Наталия Даньшина будет выступать за команду под 13-м номером
* Женский «Гомель» пополнился российской полусредней Натальей Даньшиной. Ранее она уже выступала в Беларуси — в минском БНТУ-БелАЗе

Катэгорыя:Гандбалісткі Расіі
Пажар у начным клубе «Pulse»

16 сакавіка 2025 года ў начным клубе «Pulse» (г. Кочані, Паўночная Македонія) падчас выступу мясцовага музычнага гурта здарыўся пажар. Пазней хтосьці вырашыў пусціць феерверк унутры клуба, але зарады паляцелі на дах, выклікаўшы ўзгаранне. Пасля гэтага ў будынку ўтварылася моцная паніка і цісканіна, а пажар станавіўся ўсё больш і больш.

Падчас трагедыі загінула прынамсі 59 чалавек.

У Паўночнай Македоніі была аб’яўлена 7-дзённая жалоба, 17 сакавіка жалоба аб’яўлена ў Чарнагорыі, 18 сакавіка — у Сербіі.

Праз дзень пасля пажару ў начным клубе у Кочані адбылася акцыя пратэста мясцовага насельніцтва, падчас якой людзі абвінавачвалі ўлады ў карупцыі і патрабавалі дбайнага расследавання абставінаў здарэння.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Падзеі 16 сакавіка
Катэгорыя:Вікіпедыя:Лакальны подпіс у выявы з Вікіданых
Pulse
Катэгорыя:Сакавік 2025 года
Катэгорыя:Гісторыя Паўночнай Македоніі
Сезон 2015/2016 ГК БНТУ-БелАЗ

У сезоне 2015/2016 жаночы гандбольны клуб «БНТУ-БелАЗ» з горада Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2015/2016 (**Сярэбраны прызёр**),
* Кубак Беларусі 2016 (**Фіналіст**).

## Склад каманды 
* Лілія Арцюховіч (21.08.1987)
* Дэбара Аруквэ (1996)
* Наталля Даньшына (10.04.1992, Расія)
* Кацярына Драздова (11.06.1985)
* Анастасія Грахоўская (1996)
* Валерыя Гутава (1996)
* Марыя Канавал (1997)
* Рэгіна Кудраўцава (01.10.1989, Расія)
* Алена Кулік (31.03.1979)
* Анастасія Мазго (04.01.1995)
* Вольга Нікіціна (1996)
* Крысціна Азоліна (01.01.1991, Украіна)
* Наталля Платанавіч (25.10.1981)
* Таццяна Рудкоўская (1997)	
* Алеся Сафонава (30.11.1979)
* Наталля Сакалоўская (28.01.1983)
* Юлія Шут (11.03.1994)
* Кацярына Сіліцкая (14.07.1993)	
* Ганна Сухамірава (20.05.1984)

## Трэнеры каманды 
*  Канстанцін Шаравараў (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2014/2015 ГК БНТУ-БелАЗ
* Сезон 2016/2017 ГК БНТУ-БелАЗ

## Спасылкі 
* EHF CL 2015-16	BNTU-BelAZ Minsk
* CUP WINNERS' CUP 2015-16 BNTU-BelAZ Minsk Reg.
* Списочный состав женской гандбольной команды "БНТУ-БелАЗ" - (Минская область) на период 2015/2016 гг.
2015/2016
БНТУ-БелАЗ
Катэгорыя:2015 год у Мінску
Катэгорыя:2016 год у Мінску
Замах на Хасана Шэйха Махмуда

18 сакавіка 2025 года групоўкай «Аш-Шабааб» здзейснена спроба замаху на прэзідэнта Самалі Хасана Шэйха Махмуда.

## Сітуацыя 
«Аль-Шабааб» — джыхадзісцкая групоўка і саюзнік Аль-Каіды. Яе баевікі ўжо тройчы спрабавалі забіць Хасана Шэйха Махмуда ў 2012, 2013 і 2014 гадах.

20 лютага 2025 года групоўка «Аш-Шабааб» пачала наступальную аперацыю «Рамадан» у рэгіёне Хіршабел. Адной з мэт джыхадзістаў стала сталіца Самалі Магадыша. Ісламісты на працягу першага дня наступлення захапілі больш за 15 гарадоў і вёсак у рэгіёнах Сярэдні Шабел, Хіран і Ніжні Шабел. Самалійскія ўлады падверглі сумневу падобную інфармацыю. Прэзідэнт Махмуд абвінаваціў Злучаныя Штаты ў распаўсюдзе «фальшывых папярэджанняў».

11 сакавіка шасцёра джыхадзістаў уварваліся ў гатэль «Каір» у Беледвейне. У ходзе атакі больш за 21 чалавек былі забітыя, у тым ліку ўсе шасцёра нападнікаў.

## Атака 
18 сакавіка прэзідэнт Махмуд накіроўваўся ў аэрапорт Магадыша, адкуль кіраўнік дзяржавы меркаваў вылецець на перадавую. Калі аўтамабіль лідара краіны праязджаў праз КПП каля прэзідэнцкага комплекса Віла Самалі, ля яго выбухнула бомба, закладзеная на абочыне дарогі.

У выніку выбуху загінулі па меншай меры 10 чалавек (сем супрацоўнікаў службы бяспекі і трое мірных жыхароў), яшчэ 20 атрымалі раненні. Сярод ахвяр быў 31-гадовы журналіст радыё Risaala Махамед Абукар Дабаашэ. Сам прэзідэнт не пацярпеў. 22 журналісты, якія паведамлялі пра атаку з радыёстанцыі Risaala Media, якая была ненадоўга закрытая ўрадам, былі затрыманыя паліцыяй.

Былы прэзідэнт Шарыф Шэйх Ахмед, былы прэм’ер-міністр Абдзі Фарах Шырдан, дэпутат Абдулахі Хашы Абіб і міністр унутраных спраў Пунтленда Абдзі Фарах Саід Джуха асудзілі напад.

Самалійскі сіндыкат журналістаў асудзіў тэракт, назваўшы яго «баязлівым нападам» і выказаўшы спачуванні сям’і загінулага калегі Дабашэ.

Напад асудзілі Украіна, Вялікабрытанія, Егіпет, ЗША, Кувейт, Іарданія, Дзяржава Палесціна, Катар, Ліга арабскіх дзяржаў, ААН і Арганізацыя ісламскага супрацоўніцтва.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2025 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Самалі
Катэгорыя:Сакавік 2025 года
Катэгорыя:Падзеі 18 сакавіка
Катэгорыя:Замахі
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты ісламістаў
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 2025 года
Андрэ Эркюль дэ Флёры

**Андрэ Эркюль дэ Флёры** (; , Ладзеў — , Ісі-ле-Муліно) — французскі дзяржаўны дзеяч XVIII стагоддзя, кардынал, прэм'ер-міністр Каралеўства Францыя ў 1726–1743 гадах пры Людовіку XV.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў правінцыі Лангедок у сям'і адваката. Атрымаў адукацыю ў духоўнай семінарыі і зрабіў паспяховую царкоўную кар'еру, стаўшы біскупам у 1698 годзе.

Стаў настаўнікам маладога Людовіка XV у 1715 годзе, пасля смерці Людовіка XIV. Яго ўплыў на караля рос, і ў 1726 годзе ён заняў пасаду першага міністра каралеўства.

Яго кіраванне характарызавалася стабільнасцю і эканамічным росквітам. Ён праводзіў палітыку фінансавай эканоміі, скараціў дзяржаўныя выдаткі і правёў рэформы, якія спрыялі росту прамысловасці і гандлю. У знешняй палітыцы ён імкнуўся да міру, завяршыўшы вайну за польскую спадчыну (1733–1738) і падтрымліваючы Францыю ў Еўропе без удзелу ў новых канфліктах.

Пасля яго смерці ў 1743 годзе кіраванне перайшло непасрэдна да Людовіка XV, які не здолеў захаваць стабільнасць, дасягнутую Флёры. Кардынал застаўся ў гісторыі як адзін з самых паспяховых і ўмераных палітыкаў Францыі XVIII стагоддзя.

## Крыніцы
Дэмакратычны рух (Францыя)

**Дэмакратычны рух** () — палітычная партыя ў Францыі, якая лічыцца цэнтрычнай альбо правацэнтрычнай. Яе галоўнымі ідэалагічнымі кірункамі ёсць лібералізм і хрысціянская дэмакратыя. Спачатку мела назву Дэмакратычная партыя, але пасля была пераўтворана ў Дэмакратычны рух, бо ў краіне ўжо існавала невялікая Дэмакратычная партыя.

Дэмакратычны рух склаў дагавор з патрыяй Разам!, якая пазней стала Адраджэннем, на парляэмнцкіх выбарах 2017 года пасля таго, як Байру ў лютым падтрымаў кандыдатуру Эмануэля Макрона. Дзве партыі з тых часоў былі ў альянсе, у апошні час пад назвай Разам!. Заснавальнік і лідар партыі Байру ў снежні 2024 года заняў пасаду прэм’ер-міністра Францыі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Францыі
Катэгорыя:Ліберальныя партыі
Рэнэ-Нікаля дэ Мапу

**Рэнэ-Нікаля-Шарль-Агюстэн дэ Мапу** (; , Манпелье — , Ле-Туі) — французскі дзяржаўны дзеяч XVIII стагоддзя, Першы старшыня Парыжскага парламента (1763-1768), галоўны міністр дзяржавы (1770-1774), захавальнік пячатак (1768-1774) і канцлер (1768-1790) Каралеўства Францыя.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў шляхетнай сям'і юрыста з Лангедока. Яго бацька быў вядомым палітыкам і старшынёй парламента Парыжа. Рэнэ-Нікаля атрымаў выдатную юрыдычную адукацыю і працягнуў сямейную традыцыю, стаўшы дэпутатам парламента Парыжа ў 1738 годзе.

У 1768 годзе ён быў прызначаны канцлерам каралеўства, захавальнікам дзяржаўных пячатак і атрымаў шырокія паўнамоцтвы. У 1770 годзе быў прызначаны на пасаду галоўнага міністра дзяржавы, уступіўшы ў саюз з фавартыкай караля Жаннай Дзюбары. Яго мэтай стала абмежаванне ўлады парламэнтаў Парыжа і рэгіёнаў, якія часта супраціўляліся каралеўскай уладзе. У 1771 годзе ён правёў судовую рэформу, распусціў парламент Парыжа і стварыў новую судовую сістэму, якая больш падпарадкоўвалася каралю.

Пасля смерці Людовіка XV у 1774 годзе новы кароль, Людовік XVI, пад ціскам дваранства і буржуазіі вярнуў старую судовую сістэму, а Мапу быў высланы ў адстаўку. Апошнія гады жыцця ён правёў у ссылцы ў сваім маёнтку у Нармандыі.

Мапу застаўся ў гісторыі як адзіны канцлер, які спрабаваў правесці маштабную судовую рэформу перад Вялікай французскай рэвалюцыяй. Яго спробы ўмацаваць абсалютызм выклікалі моцнае незадавальненне сярод дваранства і буржуазіі, але ўплыў яго рэформаў адчуваўся яшчэ доўгі час.

## Крыніцы
Рэспубліканцы (Францыя)

**Рэспубліканцы** () — французская палітычная правацэнтрысцкая партыя. Створаная 30 мая 2015 года ў выніку перайменавання і змены статуту партыі Саюз за народны рух. Заснавальнікам і першым старшынёй партыі быў прэзідэнт Французскай рэспублікі ў 2007—2012 гадах Нікаля Сарказі. Стваральнікі партыі былі натхнёны галізмам. У выбарах прэзідэнта Францыі ў 2017 годзе ад партыі браў удзел Франсуа Фіён. Партыя ёсць сябрам Цэнтрысцкага дэмакратычнага інтэрнацыянала і Еўрапейскай народнай партыі, а таксама ўваходзіць у групу Еўрапейскай народнай партыі ў Еўрапейскім парламенце.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Францыі
Катэгорыя:Кансерватыўныя партыі
Няскораная Францыя

**Няскораная Францыя** () — левая палітычная партыя ў Францыі. Была створана ў 2016 годзе Жанам-Люкам Меланшонам, у той час сябрам Еўрапарламента і былым супрэзідэнтам Левай партыі. Сваю палітыку арганізацыя скіроўвае на рэалізацыю экасацыялістычнай і дэмакратычна-сацыялістычнай праграмы «Агульнай будучыні» (). У якасці лагатыпу выкарыстоўвае малую грэчаскую літару фі.  У 2022 годзе партыя вылучыла свайго лідара Меланшона кандыдатам на прэзідэнцкія выбары 2022 года. У першым туры ён заняў трэці радок, набраўшы 7,7 мільёнаў галасоў, ледзь саступіўшы Марын Ле Пен, якая была другою.

## Гісторыя 
Партыя заснаваная 10 лютага 2016 года як палітычны рух з мэтай падтрымкі кандыдатуры Жана-Лука Меланшона на прэзідэнцкіх выбарах. Ідэалагічнымі арыенцірамі новага аб’яднання сталі іспанская партыя Падэмас і кандыдат у прэзідэнты ЗША Берні Сандэрс. Да руху Няскоранай Францыі ўвайшлі прадстаўнікі палітычнай сілы самога Меланшона, а таксама партыя Разам! і былыя прадстаўнікі іншых левых сіл.

## Ідэалогія 
Ідэалагічна Няскораная Францыя па-рознаму апісваецца як дэмакратычна-сацыялістычнай, антынеаліберальнай, экасацыялістычнай, левапапулістычнай і мякка еўраскептычнай партыяй. У палітычным спектры яна хутчэй апісваецца як левая, а таксама як ультралевая партыя. Крайне левай яе называюць крытыкі, у тым ліку дзейны прэзідэнт Францыі Эмануэль Макрон. Паводле слоў палітолага Рэмі Лефеўра, партыйная праграма з'яўляецца сацыялістычнай з вельмі інтэрвенцыянісцкім і рэфармісцкім уплывам, згодна з якой надаецца істотная роля дзяржаўным службам, экалагічнаму планаванню, пераразмеркаванне, а таксама партыя ставіць пад сумнеў больш ультралібералізм, чым сам капіталізм.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Францыі
Катэгорыя:Левасацыялістычныя партыі
Адраджэнне (партыя, Францыя)

«**Адраджэнне**» () — французская партыя, якая мае сумесь сацыялістычных і ліберальных поглядаў.

Партыя была створана 6 красавіка 2016 года Эмануэлем Макронам, былым міністрам эканомікі, прамысловасці і лічбавых тэхналогій, які пазней быў абраны прэзідэнтам на прэзідэнцкіх выбарах 2017 года з 66,1% галасоў у другім туры. Пасля партыя вылучала кандыдатаў на парламенцкіх выбарах 2017 года, у тым ліку дысідэнтаў ад Сацыялістычнай партыі і Рэспубліканцаў, а таксама дробных партый, атрымаўшы абсалютную большасць у Нацыянальнай асамблеі. Макрон быў пераабраны на прэзідэнцкіх выбарах 2022 года, але партыя страціла абсалютную большасць на парламенцкіх выбарах 2022 года.

Макрон задумваў яе як прагрэсіўны рух, які аб’ядноўвае левых і правых. Патрыя падтрымлівае праеўрапеізм і глабалізацыю, а таксама ставіць на мэце мадэрнізацыю і маралізацыю французскай палітыкі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Палітычныя партыі Францыі
Катэгорыя:Ліберальныя партыі
Карын Укс

**Карын Укс** (; нар. 13 ліпеня 1946, Укел, Бельгія) — бельгійская франкамоўная пісьменніца, паэтэса. Член Каралеўскай акадэміі французскай мовы і літаратуры Бельгіі.

## Біяграфія 
Выпускніца Свабоднага ўніверсітэта ў Бруселі па спецыяльнасці «гісторыя мастацтва і археалогіі». Працавала выкладчыцай, даследніцай і дакументалісткай у галіне народнага мастацтва і традыцый.

З 2001 года прысвяціла сябе літаратуры. Піша раманы, апавяданні і вершы.

29 красавіка 2017 года выбраная ў Каралеўскую акадэмію французскай мовы і літаратуры Бельгіі — на месца Франсуазы Мале-Жарыс.

Жыве і працуе ў Бруселі.

## Творы 
#### Проза 
* 2001: Le Grand Menu, roman, L’Olivier, (ISBN 2-87929-282-4).
* 2008: Ma robe n’est pas froissée, roman, Les Impressions nouvelles, (ISBN 978-2-87449-040-8).
* 2010: Décidément je t’assassine, roman, Les Impressions nouvelles, (ISBN 978-2-87449-089-7).
* 2010: Le Grand Menu, roman, réédition, Les Impressions nouvelles.
* 2012: Le Ravissement des femmes, roman, Grasset, (ISBN 978-2-246-79480-6).
* 2014: Décollations, fantaisie en prose, L'Âge d’Homme, (ISBN 9782825143780).
* 2015: Valets de nuit, roman, Les Impressions Nouvelles.
* 2015: Pas grave, nouvelle, Fédération Wallonie-Bruxelles.
* 2017: Le Grand Menu, roman, réédition, Espace Nord.
* 2023: Nos princes charmants, Les impressions Nouvelles.

#### Паэзія 
* 2002: Cendres, Esperluète (encres de Bernard Villers) (ISBN 2-930223-32-4).
* 2009: Contre Jour, Le Cormier (vignettes de Frank Vantournhout).
* 2009: La Nuit, la mer, Didier Devillez (encres de Camille De Taeye).
* 2011: Juin, Le Cormier.
* 2011: N.Y., La Margeride (variations typographiques de Robert Lobet).
* 2012: Rouge au bord du fleuve, Bruno Doucey.
* 2012: Le Murmure de la terre, La Margeride (gravures sur bois de Robert Lobet).
* 2012: L’Autre Côté de l’ombre, Tétras Lyre (fusains d’Alexandre Hollan).
* 2013: Celles d’avant, Le Cormier.
* 2013: Matin, La Margeride (encres de Robert Lobet).
* 2015: Jadis vivait ici, L'Âge d’Homme.
* 2015: Oripeaux, La Margeride (estampes de Robert Lobet).
* 2015: Les Mots arrachés, Tétras Lyre (gravures de Véronique Goossens).
* 2016: L'Été de la rainette, Le Cormier (vignette de Kikie Crêvecœur).
* 2016: Tango, Esperluète (gravures de Martine Souren).
* 2017: Leçons de Ténèbres, Le Cormier (gravure de Véronique Goossens).
* 2017: Le Feu, La Margeride (sérigraphies de Robert Lobet).
* 2018: Elles viennent dans la nuit, Esperluète (estampes de Kikie Crêvecœur).
* 2019: Et surtout j'étais blonde, Tétras Lyre (gravures de Marie Boralevi).
* 2020: Les Ombres, La Margeride (dessins de Robert Lobet).
* 2020: Uzès ou nulle part, Le Cormier.
* 2023: L’ombre de toi-même, Tétras Lyre (photos de l’autrice).

## Крыніцы 
Катэгорыя:пісьменніцы Бельгіі
Катэгорыя:паэтэсы Бельгіі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Франкамоўныя паэты
Катэгорыя:Члены Каралеўскай акадэміі французскай мовы і літаратуры Бельгіі
Маша Святагор

**Маша Святагор** (нар. 12 мая 1989, Мінск) — беларуская візуальная мастачка, вядомая працамі ў галіне фатаграфіі, калажу і змяшаных тэхнік. У сваёй творчасці яна звяртаецца да тэм гісторыі, палітычнай крытыкі і сучасных беларускіх канструктаў, выкарыстоўваючы фатаграфіі, архіўныя здымкі і савецкія прапагандысцкія матэрыялы.

## Біяграфія 
Маша Святагор нарадзілася ў 1989 годзе ў Мінску. Дзяцінства правяла ў адным са спальных раёнаў горада, што, паводле яе словаў, аказала значны ўплыў на яе мастацкую практыку. У 2013 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, дзе вывучала філалогію.

## Творчасць 
Мастацкая кар’ера Святагор пачалася ў 2017 годзе з персанальнай выставы ў арт-прасторы «ЦЭХ» у Мінску. З 2023 года яна з’яўляецца рэзідэнткай Міжнароднага цэнтра мастацтваў у Парыжы.

У сваіх працах Святагор даследуе супярэчнасці і парадоксы сучаснага беларускага грамадства, крытычна асэнсоўвае савецкую візуальную спадчыну, пераасэнсоўвае ідэалагічныя канструкты мінулага. Яе метад уключае дэканструкцыю і пераўтварэнне элементаў савецкай прапаганды, супастаўленне гістарычных вобразаў з сучаснымі падзеямі.

Адметнай рысай творчасці Святагор з’яўляецца выкарыстанне асабістых фатаграфій у спалучэнні са знойдзенымі матэрыяламі, што дазваляе ствараць шматслойныя кампазіцыі. Паводле яе сцвярджэння, у сваіх працах яна імкнецца даследаваць межы паміж логікай і абсурдам, парадкам і хаосам, рацыянальным і ірацыянальным.

Сярод яе вядомых серый – «Курасоўшчына, любоў мая» (2015–2017) і «Everybody Dance!» (з 2018). У апошніх праектах яна выкарыстоўвае афіцыйныя фотаздымкі з савецкіх часопісаў для стварэння сюррэалістычных вобразаў савецкай культуры. Спалучаючы элементы з розных гістарычных і эстэтычных кантэкстаў, яна прапануе гледачам пераасэнсаваць устояныя ўяўленні пра мінулае.

## Выбраныя выставы 
* 2024–2025: Displacements and Torrents, Cité Internationale des Arts, Парыж, Францыя.
* 2023: Fotofestiwal Lodz, Польшча.
* 2022: When The Sun Is Low - The Shadows Are Long, GfZK, Лейпцыг, Германія.
* 2022: When The Sun Is Low - The Shadows Are Long, Arsenał Gallery, Беласток, Польшча.
* 2022: UNFAIR, Амстэрдам, Нідэрланды.
* 2022: Secondary Archive at Manifesta 14, Прышціна, Косава.
* 2021: Prix Levallois, Францыя.
* 2021: KVOST, Берлін, Германія.
* 2020: Circulation(s) Festival, Парыж, Францыя.
* 2020: Vintage Photo Festival, Быдгашч, Польшча.
* 2019: Konstepidemin Art Center, Гётэбарг, Швецыя.
* 2018: Obscura Festival of Photography, Пенанг, Малайзія.
* 2017: Fotopub Festival, Нова-Места, Славенія.
* 2017: Queering Yerevan Festival, Арменія.

## Узнагароды і прызнанне 
* 2021: Prince Claus Seed Award.
* 2021: "Ones to Watch," British Journal of Photography.
* 2021: Special Mention Prize, Prix Levallois.
* 2020: Future Talent.

## Публікацыі 
«Everybody Dance!», 2025, TAMAKA Publishing.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Вар'ят, ірацыянальны, сюррэалістычны і хаатычны карнавал
* Artist Feature of Masha Svyatogor
Алесандра Марчэла

**Алесандра Марчэла** (, ,  — , ) — венецыянскі кампазітар. Брат Бенедэта Марчэла.

## Біяграфія 
Паходзіў з дваранскай сям’і. Найперш ён быў матэматыкам, філосафам і паэтам. Музыку Марчэла сачыняў для свайго задавальнення, быў кампазітарам-аматарам.

Сярод захаваных твораў А. Марчэла — 12 сольных кантат, 12 скрыпічных санат, а таксама 18 канцэртаў для розных саліруючых інструментаў з аркестрам. Самым вядомым з іх з’яўляецца ўпершыню апублікаваны ў 1717 годзе канцэрт для габоя і струнных рэ мінор (раней памылкова прыпісваўся Б. Марчэла). Яго перакладанне для клавіра пазней выканаў І. С. Бах (BWV 974). Свае творы публікаваў пад псеўданімам *Этэрыа Стынфаліка*.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Кампазітары Італіі
Катастрофа на плаціне Sino-Metals Leach Zambia

18 лютага 2025 года абрынулася плаціна Sino-Metals Leach Zambia на медным рудніку кітайскай карпарацыі ў правінцыі Капербелт (Замбія), у выніку чаго ў раку Кафуэ было выкінута каля 50 мільёнаў літраў кіслотных і высокатаксічных адходаў. Забруджванне сур’ёзна паўплывала на водную флору і фаўну, запасы вады і сельскую гаспадарку.

## Сітуацыя 
Рака Кафуэ з’яўляецца найважнейшай воднай артэрыяй Замбіі. У яе басейне пражывае каля 12 мільёнаў з 20 мільёнаў грамадзян краіны, або прыкладна 60 % насельніцтва. Рака забяспечвае пітной вадой каля пяці мільёнаў чалавек, у тым ліку жыхароў сталічнага горада Лусака. Рака таксама займае важнае месца ў сельскагаспадарчай ірыгацыі і забяспечвае вадой прамысловыя прадпрыемствы.

У правінцыі Капербелт на поўначы Замбіі вядуцца шматлікія здабычы карысных выкапняў, дзе вядучую ролю гуляюць кітайскія кампаніі. Значнае месца займае здабыча медзі, паколькі Замбія ўваходзіць у дзясятку краін па запасам медзі ў свеце. Пры гэтым медныя шахты краіны абвінавачваліся ў ігнараванні правіл бяспекі, працы і аховы навакольнага асяроддзя. 

Палі арэхаў і кукурузы ўздоўж ракі былі знішчаны. 

Улады былі вымушаныя цалкам спыніць водазабеспячэнне горада Кітвэ (700 000 жыхароў), які знаходзіцца побач з шахтай. Міністэрства воднага развіцця і санітарыі Замбіі выступіла з заявамі, у якіх прызнала разбуральныя наступствы разліву, удзяліўшы асаблівую занепакоенасць забруджванню падземных вод, паколькі таксічныя рэчывы прасочваліся ў глебу. Інжынер-эколаг Мвіне Хімвінга, які ўдзельнічаў у сустрэчах, прысвечаных катастрофе, выказаў расчараванне з нагоды нядбайнасці многіх замежных інвестараў да аховы навакольнага асяроддзя. Міністэрства рыбалоўства і жывёлагадоўлі 23 лютага выпусціла публічную рэкамендацыю, у якой рэкамендавала жыхарам пазбягаць спажывання любых вады з Кафуэ. 

Чжан Пэйвэнь, старшыня Sino-Metals Leach Zambia, правёў сустрэчу з міністрамі ўрада Замбіі. Паводле стэнаграмы, апублікаванай кампаніяй, Чжан прынёс прабачэнні за разліў адходаў. Ён паабяцаў, што кампанія прыкладзе ўсе намаганні, каб абараніць і аднавіць навакольнае асяроддзе ракі як мага хутчэй.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Люты 2025 года
Катэгорыя:Катастрофы 2025 года
Катэгорыя:Тэхнагенныя катастрофы
Катэгорыя:Гісторыя Замбіі
Катэгорыя:Падзеі 18 лютага
Бенедэта Марчэла

**Бенедэта Марчэла** (; ,  — , ) — італьянскі кампазітар, музычны пісьменнік, юрыст і дзяржаўны дзеяч, паэт. Брат кампазітара Алесандра Марчэла.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў шляхетнай венецыянскай сям’і. На працягу многіх гадоў займаў важныя дзяржаўныя пасады (член Савета сарака — вышэйшага судовага органа Венецыянскай рэспублікі, ваенны інтэндант у горадзе Пола, папскі камергер). Музычную адукацыю атрымаў пад кіраўніцтвам Франчэска Гаспарыні і Антоніа Лоці.

У 1728 годзе пабраўся царкоўным шлюбам са сваёй вучаніцай Разанай Скальфі. Згодна з устойлівай легендай, аднойчы, каля 1723 года, ён пачуў яе спевы з акна свайго палаца, які выходзіў на Гранд-канал. І быў настолькі зачараваны голасам дзяўчыны, якая праплывала ў лодцы, што вырашыў узяць яе ў вучаніцы.

Памёр ад сухот у 1739 годзе.

Яго імя носіць Венецыянская кансерваторыя.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Кампазітары Італіі
Марчэла

**Марчэла**:
* Алесандра Марчэла — венецыянскі кампазітар
* Бенедэта Марчэла — італьянскі кампазітар
Хайба

**Хайба** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Саўэ павета Хар'юмаа. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Керну і была яе адміністрацыйным цэнтрам. Размешчана на паўднёвым захадзе павета Хар’юмаа. На поўначы і захадзе вёска мяжуе з Мынустэ, на поўдні з Кусцья, на ўсходзе з Керну. Адлегласць да Таліна — 28 км. Вышыня над узроўнем мора — 47 метраў.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Сутыкненне караблёў у Паўночным моры (2025)

10 сакавіка 2025 года кантэйнеравоз MV *Solong* сутыкнуўся з нафтавым танкерам MV *Stena Immaculate*, які стаяў на якары ў Паўночным моры ля ўзбярэжжа Усходняга Ёркшыра (Вялікабрытанія). Адзін чалавек прапаў без вестак, а ў мора выцекла вялікая колькасць авіяпаліва.

## Караблі 
Удзельнікамі здарэння сталі зарэгістраваны ў Партугаліі кантэйнеравоз MV *Solong* пад сцягам Мадэйры і зарэгістраваны ў ЗША нафтавы танкер MV *Stena Immaculate*. 

### *MV Solong* 
*MV Solong* — фідэрнае судна з даўжынёй 140 м, публічнай транспартнай фірмы з Гамбурга. Судна перавозіла алкаголь, але першапачаткова паведамлялася, што на борце было 15 кантэйнераў цыяніду натрыю, таксічнага хімічнага рэчыва.

У ліпені 2024 года падчас праверкі бяспекі ў Ірландыі было выяўлена дзесяць нявырашаных праблем, у тым ліку нечытэльны аварыйны рулявы компас, неадэкватныя сігналы трывогі і іншае. Падобныя праблемы былі зафіксаваны ў папярэдніх інспекцыях, але паводле правіл яны не лічыцца сур’ёзнымі для караблёў такога ўзросту, а таму інспектары выдалі толькі рэкамендацыю на правядзенне рамонту.

### MV *Stena Immaculate* 
*Stena Immaculate* належыць да караблёў класа IMOIIMAX. Судна прызначана для перавозкі хімічных прадуктаў. Даўжыня карабля складае 183 м. Карабель знаходзіўся на кароткатэрміновым чартэры з урадам ЗША ў рамках Праграмы бяспекі танкераў і перавозіў 220 000 барэляў авіяцыйнага паліва Jet A-1. Усе 23 члены экіпажа былі амерыканскімі грамадзянамі, куды павінен быў прыбыць увечары 10 сакавіка за 14 марскіх міль (26 км) на паўночны ўсход ад Сперн-Хед. Каля яго на стаянку прыпыніліся пяць іншых танкераў і тры балкеры. Экіпажы паведамілі пра некалькі выбухаў. Былі разгорнуты экіпажы RNLI з Брыдлінгтана, Мэйблторпа, Скегнеса і Клітарпса, а таксама выратавальны верталёт, катэры і пажарны самалёт. Адзін чалавек шпіталізаваны. Адзін марак з *Solong*, грамадзянін Філіпін, прапаў без вестак.

## Наступствы 
Увесь марскі рух уздоўж усходняга ўзбярэжжа Вялікабрытаніі быў абмежаваны.

Урады Злучаных Штатаў і Партугаліі 11 сакавіка пачалі расследаванне абставін сутыкнення.

Брытанская берагавая ахова паведаміла, што разліў авіяпаліва прынёс шкоду навакольнаму асяроддзю, але ацэнка шкоды яшчэ не завершана.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Транспартныя здарэнні 2025 года
Катэгорыя:Сакавік 2025 года
Катэгорыя:Падзеі 10 сакавіка
Руйла (возера)

**Руйла** — возера ў вёсцы Мынустэ воласці Саўэ павета Хар'юмаа. Возера знаходзіцца ў баку ад галоўнай дарогі, прыкладна за 2 км на поўдзень ад вёскі Руйла. З возера выцякае ручай, які ўпадае ў раку Вазалема.

Плошча возера 0,356 км². Даўжыня возера 900 м. Шырыня — 360 м. Даўжыня берагавой лініі 6801 м. Максімальная глыбіня возера 2 м. Сярэдняя глыбіня 1 м.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Сакар (горад)

**Сакар** () — горад у Саяцкім этрапе Лебапскага велаята Туркменістана. З 1952 — пасёлак гарадскога тыпу. З 2016 года — горад.

Побач з горадам праходзіць траса Туркменабад-Керкі. За 10 км працякае рака Амудар'я. Адлегласць ад сталіцы — горада Ашгабата — каля 700 км, ад Туркменабада 20 км.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Туркменістана
Аліка (Куусалу)

**Аліка** () — вёска ў воласці Куусалу павета Хар'юмаа, Эстонія. Размешчана за 28 кіламетраў на ўсход ад Таліна. Адлегласць да валаснога цэнтра — пасёлка Куусалу — 2 кіламетры. Вышыня над узроўнем мора — 39 метраў.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Лайтсэ

**Лайтсэ** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Саўэ павета Хар'юмаа. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Керну. Размешчана за 22 км на паўднёвы захад ад павятовага цэнтра — Таліна, і за 16 кіламетраў ад валаснога цэнтра — горада Саўэ, недалёка ад шашы Ээсмяэ—Хаапсалу. Вышыня над узроўнем мора — 43 метры.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Каасіку (Саўэ)

**Каасіку** () — вёска ў воласці Саўэ павета Хар'юмаа на поўначы Эстоніі. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовага самакіравання Эстоніі ў 2017 годзе вёска адносілася да воласці Керну.

Прыпыначны пункт Лайтсэ.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Дэндрабена васьмігранная

**Дэндрабена васьмігранная** (*Dendrobaena octaedra*) — від дажджавых чарвей сямейства , які жыве ў лясных і вільготных кіслых глебах. Ён прысутнічае на значнай частцы планеты, асабліва ва ўмераным і кантынентальным клімаце.

## Апісанне 
Невялікі дажджавы чарвяк даўжынёй ад 3 да 6 см, дыяметрам ад 1 да 2,5 мм і масай ад 0,8 да 1 г. Афарбаваны ў барвова-чырвоны колер з градыентам спераду. Яго палавыя сегменты маюць выразную вентральную пляму.

Прадстаўнікі віда на паверхні глебы ў раскладаных арганічных рэчывах раслін і жывёл, дзе з’яўляюцца сапрафагамі і капрафагамі. У адрозненне ад многіх відаў дажджавых чарвякоў, ён любіць кіслыя глебы і можа вытрымліваць вельмі нізкія тэмпературы (да −14 °C). Метабалізм у яго актыўны, але ён не пераносіць глеб з нізкім утрыманнем кіслароду. Размнажаецца шляхам партэнагенезу.

## Спосаб жыцця 
*Dendrobaena octaedra* жыве ў лясной падсцілцы, торфе, вільготных верасоўніках, кіслых лугах і вільготных глебах каля рэк. Асабліва прыкметная яго роля ў раскладанні лясных глеб. З'яўляюцца прамежкавымі гаспадарамі круглых чарвей сямейства .

## Арэал 
Від палеарктычнага паходжання, распаўсюджаны па ўсім свеце . Прысутнічае ва ўсіх краінах Еўропы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дажджавыя чэрві
Каасіку (Хіюмаа)

**Каасіку** () — вёска ў воласці Хіюмаа павета Хіюмаа на паўночным захадзе Эстоніі. Вёска заснавана ў 1867 годзе.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Хіюмаа
Каасіку

**Каасіку**:
* Каасіку (Йыгевамаа)
* Каасіку (Ляэнэмаа)
* Каасіку (Саўэ)
* Каасіку (Хіюмаа)
Каасіку (Йыгевамаа)

**Каасіку** () — вёска ў воласці Муствеэ павета Йыгевамаа на ўсходзе Эстоніі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Eisenia foetida

**Eisenia fetida** — від дажджавых чарвей сямейства . Відавая назва *fetida* азначае «смярдзючы», што звязана са спецыфічным непрыемным пахам, які зыходзіць ад цела чарвяка.

## Апісанне 
Даўжыня цела складае ад 6 да 10 см. Цела мае 105 сегментаў, у кожным сегменце пурпуровае кольца. Афарбоўка цела чырванаватага колеру. У параўнанні з іншымі відамі дажджавых чарвякоў прадстаўнікі віду вельмі рухомыя і адразу паўзуць пры небяспецы.

### Размнажэнне 
Палаваспеласць чарвяка можна ўсталяваць па паяску (*clitellum*). Нягледзячы на тое, што гэтыя чэрві з’яўляюцца гермафрадытамі, для размнажэння неабходныя дзве асобіны.

## Распаўсюджанне 
Жыве пераважна пад прэлымі раслінамі, напрыклад, у кампостнай або гнаявой кучы, а таксама на лугах.

## Узаемадзеянне з чалавекам і свойскімі жывёламі 
Выкарыстоўваюцца для вытворчасці вермікампосту і ў якасці прынады для рыбалкі. З'яўляюцца прамежкавымі гаспадарамі круглых чарвей сямейства .

### Вермікультура 
Развядзенне земляных чарвякоў-вермікультура — дазваляе перапрацаваць розныя віды арганічных адходаў у якаснае экалагічна чыстае ўгнаенне — біягумус. Акрамя гэтага, дзякуючы пладавітасці чарвякоў, можна нарошчваць іх біямасу для выкарыстання ў якасці кармавых дабавак да рацыёну сельскагаспадарчых жывёл і птушкі. Для гадоўлі чарвякоў падрыхтоўваюць кампост з розных арганічных адходаў: гною, курынага памёту, саломы, пілавіння, апалага лісця, пустазелля, галінак дрэў і кустоў, адходаў перапрацоўчай прамысловасці, агароднінасховішчаў і т.д. пасля таго, як у кампосце ўмовы асяроддзя прыводзяць да аптымальных, ажыццяўляецца засяленне чарвякоў у кампост. Праз 2-3 месяцы вырабляецца выбарка чарвякоў, якія размножыліся, з атрыманага біягумуса.

Заснавальнік вермікультывавання Томас Дж. Барэт (1884—1975) на сваёй ферме «Earthmaster Farms» і Джордж Шэфілд Олівер з 1937 па 1950 год адыгрывалі самую важную ролю ў справе пераканання садаводаў, фермераў і іншых аграрыяў у каштоўнасці і патэнцыйнай важнасці дажджавых чарвякоў у агравытворчасці. Павышаны ўраджай быў вырашчаны ў рамках яго праекта «Earthmaster Farms» з дапамогай уласнай папуляцыі дажджавых чарвякоў (*Eisenia fetida andrei*).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1826 годзе
Катэгорыя:Дажджавыя чэрві
Жан-Батыст Шарль Бувэ дэ Лазье

**Жан-Батыст Шарль Бувэ дэ Лазье** (;  — ) — французскі мараплаўца і даследчык, першаадкрывальнік вострава Бувэ, губернатар Маскарэнскіх астравоў.

## Біяграфія 
Ва ўзросце сямі гадоў застаўся сіратой. Пасля першапачатковага навучання ў Парыжы ён быў пасланы ў Сен-Мало вучыцца навігацыі.

У 1731 годзе ён стаў лейтэнантам французскай Ост-Індскай кампаніі. У 1733 годзе ён прапанаваў Кампаніі план даследчай экспедыцыі ў Паўднёвую Атлантыку з мэтай пошуку на поўдні земляў, дзе Кампанія магла б задаволіць транзітныя базы для абслугоўвання сваіх караблёў, якія ідуць вакол мыса Добрай Надзеі. Ён таксама высунуў умову, каб быць прызначаным губернатарам усіх земляў, якія ён адкрые.

19 ліпеня 1738 года ён адплыў з Лар’яна ў Брэтані, маючы пад камандай фрэгаты «Эгль» і «Мары». У кастрычніку ён наведаў астравы Санта-Катарына паблізу бразільскага ўзбярэжжа для папаўнення запасаў, а адтуль узяў курс на паўднёвы ўсход. У снежні ён дасягнуў 45 ° паўднёвай шыраты, але сярод густых туманоў сустрэў толькі гіганцкія айсбергі і пінгвінаў, якіх ён апісаў як «падобных да качак, але з плаўнікамі».

Снежань экспедыцыя правяла сярод айсбергаў за дзве тысячы кіламетраў ад населеных земляў. 1 студзеня 1739 года ў тры гадзіны апоўдні з туману выступіла «вельмі высокая, пакрытая снегам зямля». Бувэ вырашыў, што перад ім паўночны выступ вялікага паўднёвага кантынента, і назваў гэтую зямлю мыс Абразання Гасподняга, ад назвы царкоўнага свята, якое адзначалася ў той дзень. Спроба высадзіцца была няўдалая, бо шлях да берага быў блакіраваны пакавым лёдам. Пасля некалькіх дзён беспаспяховых спроб патрапіць на бераг Бувэ пакінуў знойдзеную зямлю і адправіўся далей на ўсход. Шлях на поўдзень быў паўсюль блакаваны айсбергамі, а каманда пачала пакутаваць ад цынгі. 24 лютага 1739 года, не адшукаўшы іншай зямлі, экспедыцыя прыбыла ў Кейптаўн, а 24 чэрвеня вярнулася ў Лар’ян. Ён быў змушаны паведаміць сваім наймальнікам, што паўднёвы кантынент, калі існуе, размешчаны зблізку ад полюса і ці наўрад можа быць скарыстаны для абслугоўвання суднаў.

Прыборы для вымярэння даўгаты ў тыя часы былі вельмі недасканалыя. Бувэ зарэгістраваў востраў пад 6 ° усходняй даўгаты і, як высветлілася праз паўтара стагоддзя, памыліўся на 250 кіламетраў. На працягу XIX стагоддзі востраў неаднаразова адкрылі зноў; толькі ў 1898 годзе быў прызнаны прыярытэт Бувэ, і востраў (які зараз належыць Нарвегіі) быў названы яго імем. Назва мыс Абразання Гасподняга была захавана за мысам на паўночна-заходнім канцы вострава.

Нягледзячы на ​​няўдачу з пошукамі паўднёвай зямлі, Бувэ сустрэлі з пашанай, і ён пасля зрабіў у Ост-Індскай Кампаніі паспяховую кар’еру. Двойчы — у 1750—1752 і ў 1757—1763 гадах ён быў прызначаны губернатарам вострава Рэюньён, з 1750 па 1756 год — губернатарам Маўрыкія.

Яго экспедыцыя ўпершыню прынесла ў Еўропу звесткі аб велізарных сталовых айсбергах, якія сустракаюцца толькі ў паўднёвых палярных морах, аб надзвычай вялікіх статках кітоў у паўднёвых водах і аб новым відзе жывёл — пінгвінах, у тыя часы амаль невядомых еўрапейцам.
Odysee

**Odysee** — амерыканская дэцэнтралізаваная платформа для абмену відэа, пабудаваная на блокчэйне LBRY. Пазіцыянуе сябе як альтэрнатыва буйным сайтам для абмену відэа (напрыклад, YouTube), але з акцэнтам на свабодзе слова і дэцэнтралізацыі.

Платформа дазваляе карыстальнікам загружаць, дзяліцца і манетызаваць відэа з дапамогай крыптавалюты, захоўваючы пры гэтым пастаяннасць кантэнту праз аднарангавую сетку (peer-to-peer).

## Гісторыя 
Сайт быў заснаваны ў 2020 годзе Джуліянам Чандрай.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Відэахостынг
Катэгорыя:Сайты ЗША
Катэгорыя:Блокчэйны
Катэгорыя:Крыптавалюты
Ан Рабер Жак Цюрго

**Ан Рабер Жак Цюрго, барон д’Ольн** (; , Парыж — , Парыж) — французскі дзяржаўны дзеяч, эканаміст і філосаф эпохі Асветніцтва, адзін з заснавальнікаў класічнай эканамічнай тэорыі і паслядоўнік фізіякратыі. Быў міністрам фінансаў і галоўным міністрам Францыі ў 1774–1776 гадах пры Людовіку XVI і праводзіў шырокія эканамічныя рэформы.

## Біяграфія 
Атрымаў адукацыю ў Сарбоне, дзе вывучаў філасофію і эканоміку. Спачатку збіраўся стаць святаром, але абраў дзяржаўную службу.

У 1761 годзе быў прызначаны інтэндантам (губернатарам) Ліможа, дзе праводзіў рэформы, скіраваныя на развіццё сельскай гаспадаркі, будаўніцтва дарог і паляпшэнне сістэмы падаткаабкладання.

У 1774 годзе, пасля ўзыходжання Людовіка XVI на трон, стаў генеральным кантралёрам фінансаў (міністрам фінансаў) і кіраўніком урада (галоўным міністрам) Францыі. Яго асноўныя рэформы ўключалі:
* Адмена прымусовай працы — заменена на грашовы падатак.
* Свабода гандлю збожжам — спроба зняць рэгуляванне рынку, што павінна было стымуляваць эканоміку.
* Скарачэнне дзяржаўных выдаткаў і барацьба з марнатраўствам каралеўскага двара.
* Падрыхтоўка да падатковай рэформы, якая павінна была зрабіць падаткаабкладанне больш справядлівым.

Аднак яго меры выклікалі супраціў арыстакратыі і прывілеяваных класаў. У 1776 годзе пад ціскам дваранства і каралевы Марыі Антуанеты Людовік XVI адправіў яго ў адстаўку.

Лічыцца адным з першых эканамістаў, які распрацаваў канцэпцыю свабоднага рынку і мінімальнага дзяржаўнага ўмяшання ў эканоміку. Яго ідэі прадугледжвалі эканамічныя пераўтварэнні, якія пазней былі рэалізаваны ў многіх краінах.

Яго галоўная праца «Роздумы пра стварэнне і размеркаванне багацця» заклала аснову класічнай эканамічнай тэорыі.

## Крыніцы
Каасіку (Ляэнэмаа)

**Каасіку** () — вёска ў воласці Ляэнэ-Нігула павета Ляэнэмаа на захадзе Эстоніі.

Да адміністрацыйнай рэформы 2017 года вёска ўваходзіла ў воласць Мартна.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Куламаа

**Куламаа** () — вёска ў воласці Ляэнэ-Нігула павета Ляэнэмаа на захадзе Эстоніі.

Першы эстонскі прафесійны кампазітар Рудольф Тобіяс (1873—1918) жыў у Куламаа паміж 1885 і 1889 гадамі, дзе яго бацька служыў парафіяльным пісарам. Пазней арганістам касцёла служыў кампазітар Артур Урытам.

## Гісторыя 
30 ліпеня 1886 года ў Куламаа Оскар Мілдэбрат заснаваў адну з найстарэйшых сельскіх аптэк Эстоніі. Аптэка бесперапынна працавала на працягу 122 гадоў, да 2008 года.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Bombina variegata

**Bombina variegata** — від бясхвостых земнаводных сямейства .

## Апісанне 
Дарослыя асобіны рэдка дасягаюць 35-55 мм у даўжыню. Афарбоўка: верх бураваты, шэра-карычневы да цёмна-аліўкавага, з цёмнымі або брудна-зялёнымі плямамі. Жывот жоўты з чорна-шэрымі няроўнымі плямамі і разводамі. Узор плям індывідуальны для кожнай жабы. Канцы пальцаў як зверху, так і знізу светлыя (жоўтыя).

## Размнажэнне 
Перыяд размнажэння — канец вясны і пачатак лета.

Ікрынкі зверху карычневыя, знізу — светла-карычневыя, каля 1,5—2 мм у дыяметры.

Апалонікі брудна-шэрага колеру, на сонцы пераліваюцца.

## Ахоўны статус і арэал 
Від уключаны ў катэгорыю **LC** Чырвонага спісу МСАП. Жыве на большай частцы Паўднёвай і Цэнтральнай Еўропы, у ручаях, балотах, рэках, азёрах, вадасховішчах, на вышыні 100—2100 м над узроўнем мора. Была занесена ў Вялікабрытанію, аднак дакладна не вядома, ці захаваліся там яе папуляцыя.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Бясхвостыя земнаводныя
Селья (Хіюмаа)

**Селья** () — вёска ў воласці Хіюмаа павета Хіюмаа на паўночным захадзе Эстоніі.

Першы эстонскі прафесійны кампазітар Рудольф Тобіяс (1873—1918) нарадзіўся і правёў ранняе дзяцінства ў Сельі. Яго бацька Іаган Тобіяс працаваў там парафіяльным пісарам. З 1973 года ў доме нараджэння Тобіяса дзейнічае мемарыяльны музей.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Селья

**Селья**:
* Селья (Ляэнэ-Вірумаа)
* Селья (Пярнумаа)
* Селья (Рапламаа)
* Селья (Саарэмаа)
* Селья (Торы)
* Селья (Хіюмаа)
Селья (Ляэнэ-Вірумаа)

**Селья** () — вёска ў воласці Віру-Нігула павета Ляэнэ-Вірумаа на паўночным усходзе Эстоніі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі