open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Руіны касцёла ў Тшэнсачы

**Руіны касцёла ў Тшэнсачы** () ― уцалелыя фрагменты будынка старажытнага гатычнага касцёла Св. Мікалая, пабудаванага ў вёсцы Тшэнсач, Грыфіцкі павет, Заходнепаморскае ваяводства, Польшча.

## Гісторыя 
Першы храм, пабудаваны з дрэва, быў узведзены ў вёсцы ў 1124 годзе; другі, зроблены з цэглы, ― прыкладна каля 1270 года; і, нарэшце, трэці ― у канцы XIV ці пачатку XV стагоддзя. На той момант ён размяшчаўся амаль за два кіламетры ад мора. Акрамя касцёла, на поўнач ад вёскі Тшэнсач раней таксама была яшчэ адна вёска, якая цалкам сышла пад ваду. Першапачаткова храм быў каталіцкім, але ў пачатку XVI стагоддзя, пасля пачатку Рэфармацыі, стаў пратэстанцкім. Паводле дадзеных некаторых летапісаў, гэты касцёл была трэцім хрысціянскі храмам у Памераніі.

### Абразія 
З цягам часу, працэс абразіі (больш шырока вядомай як эрозія) выклікаў распаўсюджванне вод Балтыйскага мора на землі каля храма. Вада падступала з года ў год: ў 1750 годзе мора знаходзілася за 58 метраў ад яго; у 1771 годзе сышла пад ваду частка могілак, а 1820 годзе адлегласць скарацілася да 13 метраў. Нарэшце, 2 жніўня 1874 г., у храме прайшла апошняя служба. Затым усе царкоўныя рэчы былі перавезены ў  у Камені-Паморскім, за выключэннем трыпціха, які цяпер захоўваецца ў касцёле ў вёсцы Рэваль. У 1885 годзе храм апынуўся стаячым над прорвай і, з дазволу прускага ўрада, ён быў канчаткова закінуты і з яго знялі дах.

У ноч з 8 на 9 красавіка 1901 года найбольш слабая паўночная сцяна касцёла абвалілася. На працягу наступных гадоў, па частках, большую частку будынка паглынула мора, якое ўпарта рухалася на поўдзень, забіраючы зямлю. 1 лютага 1994 года абрынулася частка паўднёвай сцяны.

Згодна з дадзенымі навукоўцаў, з канца XIX стагоддзя мора займала каля 40 сантыметраў зямлі ў год. З цягам часу, мясцовыя органы ўлады — як Прусіі, а затым і (пасля 1945 года) Польшчы, — спрабавалі выратаваць храм, усталёўваючы бетонныя блокі, але ўсе спробы былі беспаспяховыя. У цяперашні час вядуцца інтэнсіўныя работы па выратаванню руін, бо яны з’яўляюцца адзінымі ў сваім родзе ў Еўропе. Паводле аднаго з такіх праектаў, апошнія рэшткі сцяны павінны быць перамешчаныя на поўдзень, далей ад мора, аднак рызыка поўнага развалу была занадта высокай.

## Галерэя 

File:WnetrzeKosciolaWTrzesaczu.jpg|1870 год
File:RuinyKosiolaWTrzesaczu1.jpg|1870 год, касцёл звонку
File:RuinyKosciolaWTrzesaczu02.jpg|1870 год, касцёл звонку, выгляд з захаду
File:Rewahl Hoffer Kirchenruine 1930.jpg|1930, выгляд з усходу
File:Rewahl Kirchen - Ruine Hoff.jpg|1930, выгляд з паўночнага захаду
File:Hoff 1934 08 26.jpg|1934, выгляд з паўночнага захаду
File:Trzesacz-sixties-005.jpg|1965, выгляд з паўночнага захаду
File:Trzesacz 1971.JPG|1971, выгляд з усходу
File:Trzęsacz ruina kościoła, XV nr 658121 (1).JPG|2014, выгляд з паўночнага захаду

## Спасылкі 
* Працэс разбурэння касцёла, анімацыя
 
Катэгорыя:Заходнепаморскае ваяводства
Катэгорыя:Вёска Тшэнсач
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Польшчы
Бартак (дуб)

**Дуб «Бартак»** () — чарэшчаты дуб, помнік прыроды. Расце пры дарозе ў гміне Загнанськ у Свентакшыскім ваяводстве ў Польшчы. Найпапулярнейшае дрэва ў краіне. Мае акружнасць каля 9,85 м, а яго вышыня дасягае 30 м. У міжваенны перыяд дуб быў прызнаны журы на чале з вядомым польскім батанікам Уладзіславам Шафарам «найпрыгажэйшым дрэвам у Польшчы».

## Гісторыя 
Паводле апошніх дэндралагічных даследаванняў узрост дрэва ацэньваецца ў 645—670 гадоў. Дакладны ўзрост дуба ўсталяваць немагчыма з-за гніення стрыжня. У некаторых крыніцах узрост «Бартака» ацэньваецца нават у 1200 гадоў.

З 1954 года дуб лічыцца помнікам прыроды. Па адной з легенд, у дубе «Бартак» схаваныя скарбы Яна III Сабескага і Марысенькі.

На ствале дуба з паўднёва-ўсходняга боку вісяць дзве фігуры ўкрыжаванага Хрыста, адлітыя, верагодна, у мясцовых металургічных заводах. На адно з распяццяў нанесена дата — 1853 год. Паводле адной з версій, іх павесілі ў гонар двух афіцэраў Студзеньскага паўстання. Паводле іншай версіі, адно распяцце павешана на святкаванне перамогі Сабескага ў Вене, а іншае было змешчана пасля заканчэння эпідэміі халеры ў 1853 годзе.

У 1829 годзе ў дуба «Бартак» было 14 асноўных галін і 16 дадатковых. У цяперашні час на дрэве захавалася восем асноўных галін.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды
Катэгорыя:Славутасці Польшчы
Катэгорыя:Геаграфія Свентакшыскага ваяводства
Катэгорыя:Загнаньск (гміна)
Катэгорыя:Знакамітыя дрэвы
Шыпрагэ

**Шыпрагэ** () — вёска ў Босніі і Герцагавіне. Размешчана на вышыні 500-520 м над узроўнем мора, стаіць на берагах ракі Врбані. За 30 км на паўднёвы ўсход ад г.Котар-Вараш. Упершыню згадваецца ў 500 годзе.

Падчас баснійскай вайны (1992-95), адзін з 18 лагераў для баснійцаў муніцыпалітэта Котор Варош быў у паліцэйскім участку (МУП) Шипраге.

## Клімат 
У вобласці Шипраге ўрада умерана-кантынентальны клімат, з выяўленым чатыры сезон:  вясна, лета, восень і зіма. На пагорках вакол горы і субальпійскія. Штогадовыя ваганні тэмпературы і ападкаў з'яўляюцца адносна высокімі, але доўгатэрміновая стабільнасць

;Доўгатэрміновы («гістарычныя») паказчыкі кліматычных умоў у Шипраге

## Насельніцтва 
### Прагляд спісу 
*1931. i 1953.: Муніцыпалітэт Шыпрагэ.
♦ Bобласць Шыпрагэ

### 1971-2013
Па дадзеных перапісу 1991 года, колькасць насельніцтва складала 941 чалавек; на 2013 год — каля 788 чалавек..

## Галерэя

Ostaci rimske naseobine.jpg|План (18,42x14,40 м) рымскай базілікі з 5-га стагоддзя

## Спасылкі 
* http://opstinakotorvaros.com/
* http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
* http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
* http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
* http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distances in B&H

Катэгорыя:Населеныя пункты Босніі і Герцагавіны
Жовін

**Жо́він** — старычнае возера ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).

## Назва 
Назва Жовін балцкага паходжання.

Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы *Žuvìnė* (рака і возера), *Žuvinta* (рака), *Žuvintas* (возера).

Ад літоўскага *žuvis* «рыба», *žuvinis, žuvinas* «рыбны», латышскага *zuvs* «рыба».

На ўсходзе старабалцкай тэрыторыі таго ж паходжання мяркуюцца назвы дзесенскай ракі Жавінка, сожскай ракі Жавуніца. Фанетычна блізкі корань *Жэв-* у назвах рэк Жэведзь (Жоведзь), Жэведзь (Жэвеліха), Жэвень, якія непасрэдна блізкія да Жавінкі ў басейне Дзясны і маюць вядомыя ў балцкай гідраніміі пашыральнікі *-d-, -n-, -l-*.

Варыянтны да «рыбнага» кораня *Žuv-* корань *Žuk-* у назве верхняволжскай ракі Жукопа ( Žuk-ain-*) на Павіллі. Ад таго ж балцкага *žuv-* «рыба», якое дало і прускае **zukas* (> *suckis*), літоўскае *žūklys* «рыбак», *žūklė* «рыбалка». Далей да індаеўрапейскага **ğheu-* «рыба».

Пашыральнік *-in-* у балцкіх гідронімах на ўсходзе Жодзень (возера на Падзвінні), Чэусен (Чэусень) на Верхнім Павоччы.

Назва возера Жовін значыць «Рыбнае (возера)».

## Гідраграфія 
Возера знаходзіцца прыкладна за 2 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Ігнацоўка Кіраўскага раёна і прыкладна за 3,6 км на паўночны захад ад вусця ракі Ольса. Плошча паверхні 0,16 км². Злучаецца пратокамі з двума азёрамі і ў паўночнай частцы каналам з ракой Бярэзіна. Катлавіна возера старычнага тыпу.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, гусцяра, карась і іншыя віды рыб.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N35-107. Выданне 1982 г. Стан мясцовасці на 1978, 1980 гг.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Могилёвской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Могилёвской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Клічаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Тухольскія бары

thumb|right|Тухольскія бары на карце Польшчы (пазначаны касой штрыхоўкай)
thumb|right|Дрэвы ў нацыянальным парку

**Тухольскія бары** () — буйны лясны масіў у раёне горада Тухоля на поўначы Польшчы, у міжрэччы Брды і Уды. Тут размешчаны Нацыянальны парк «Тухольскія бары», уключаны ў 2010 годзе ў праграму ЮНЕСКА «Чалавек і біясфера».

## Ландшафт 
Рэгіён сфарміраваўся на працягу апошняга ледавіковага перыяду. Пераважна складаецца з невысокіх узгоркаў і больш як 900 паледавіковых азёр. Плошча лесу складае каля 3200 км², што робіць яго адным з найбуйнешых лясных масіваў у Польшчы і Цэнтральнай Еўропе. У 1996 годзе на частцы тэрыторыі плошчай 46,3 км² быў створаны Нацыянальны парк «Тухольскія бары». Прыкладна 30 % тэрыторыі заселена народнасцю Kociewiacy. Найбуйнейшыя гарады на тэрыторыі Тухоля і Чэрск.

## Гісторыя 
У часы Германскай імперыі на тэрыторыі лесу размяшчалася ваенная база для медыцынскіх даследаванняў.

У 1939 годзе, падчас уварвання ў Польшчу ў пачатку Другой сусветнай вайны, у лясах разгарнулася бітва ў барах Тухольскіх.

Неўзабаве нямецкія войскі акупавалі тэрыторыю былой даследчай базы, і далі ёй назву *Truppenübungsplatz Westpreußen*, або *Heidekraut*.

Са жніўня 1944 года па студзень 1945 года, войскі СС пад камандаваннем Ганса Камлера і Вальтэра Дорнбергера праводзілі тэсты ракеты ФАУ-2. Іх група была эвакуіравана ў студзені 1945 года да таго, як войскі Чырвонай Арміі вызвалілі гэту тэрыторыю.

Пасля Другой сусветнай вайны лес служыў прытулкам для многіх антыкамуністычных партызан.

## Праграма «Чалавек і біясфера» 
У чэрвені 2010 года Тухольскія бары былі вылучаны ў адмысловую тэрыторыю ў рамках праграмы ЮНЕСКА «Чалавек і біясфера». У ключавую зону ўвайшоў Нацыянальны парк «Тухольскія бары», а таксама 25 прыродных запаведнікаў, размешчаных у буфернай зоне. У буферную зону ўвайшлі рэгіянальныя ландшафтныя паркі Тухольскі, Удэцкі, Удыдзскі і Заборскі. Таксама вылучана пераходная зона, якая ўключае горад Тухоля з наваколлямі. Ключавая зона пакрывае 78.8 км², а ўсе тры зоны разам 3,195 км².

## Спасылкі 
* Rocket launches at *Heidekraut*

Катэгорыя:Лясныя масівы Польшчы
Катэгорыя:Геаграфія Куяўска-Паморскага ваяводства
Катэгорыя:Геаграфія Паморскага ваяводства
Марыям Петросаўна Марцірасян

{{Персона
 |імя                  = Марыям Петросаўна Марцірасян
 |арыгінал імя       = 
 |род дзейнасці     = аграном, старшыня калгаса сяла Мецамор Эчміядзінскага раёна
 |дата нараджэння        = 
 |месца нараджэння       = с.&nbsp;Дзітханкоу, Армянская ССР, СССР
 |падданства           =  →
 |муж               = 
 |узнагароды і прэміі     = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
  
}
}}
**Марыям Петросаўна Марцірасян** (**Майрам Петросаўна, Марыям Пятроўна Марцірасян**) (; нар. 5 студзеня 1925, Армянская ССР) — савецкі армянскі аграном, перадавік сельскагаспадарчай вытворчасці. Першая жанчына — Герой Сацыялістычнай Працы ў Арменіі (1947). Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання.

## Біяграфія 
Марыям Пятроўна Марцірасян нарадзілася 5 студзеня 1925 года ў сяле Дзітханкоу Анійскага раёна Армянскай ССР (цяпер  Рэспублікі Арменія). Яе бацька быў старым і шаноўным калгаснікам і з дзяцінства падаваў ёй прыклад сумленнага, любоўнага стаўлення да калгаснай працы. У 1932—1942 гадах Марыям Пятроўна ўзімку вучылася ў школе-дзесяцігодцы, а ўлетку працавала трактарысткай у калгасе імя Будзёнага сяла Дзітханкоу. У 1945 годзе была прынята ў шэрагі УЛКСМ. Званне Героя Сацыялістычнай Працы атрымала ў 1947 годзе. У часопісе «Змена» № 490 яна пісала:

Нам вылучылі пляцоўку зямлі ў 10 гектараў. Горача заняліся мы апрацоўкай зямлі, не шкадавалі сіл. Усё выкарыстоўвалі ў змаганні за ўраджай: і досвед старых хлебаробаў і ведаў спецыялістаў — аграномаў. Перамозе моладзевага звяна цешыўся ўвесь калгас. Мы знялі з кожнага гектара ў сярэднім па 241 пуд збожжа — самы вялікі ўраджай ва ўсёй Арменіі. Савецкі ўрад высока ацаніў нашу сціплую працу, — мне было ўсяго 21 год, калі мяне ганаравалі званнем Героя Сацыялістычнай Працы.

Марыям Пятроўна — першая жанчына — Герой Сацыялістычнай Працы ў Арменіі. У 1950 годзе была абрана дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання. З 1951 года член КПСС. Скончыла Армянскі сельскагаспадарчы інстытут у 1952 годзе. З 1977 года працавала старшынёй калгаса сяла Мецамор Эчміядзінскага раёна. Была замужам за Героем Савецкага Саюза Аруцюнам Рубенавічам Мкртчанам (1922—2002).

## Узнагароды 
* Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 19 сакавіка 1947 года Марыям Пятроўне Марцірасян прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залаты медалі «Серп і Молат».

## Спасылкі 
* Мариам Петросовна Мартиросян на сайце Нацыянальнага аграрнага ўніверсітэта Арменіі

Катэгорыя:Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР ад Армянскай ССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Катэгорыя:Аграномы СССР
Марцірасян

**Марцірасян** () — армянскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Марыям Петросаўна Марцірасян — армянскі аграном, Герой Сацыялістычнай Працы
* Тыгран Геворгавіч Марцірасян — армянскі цяжкаатлет

Катэгорыя:Армянскія прозвішчы
Арусь Аруцюнаўна Асран

**Арусь Аруцюнаўна (Арцемьеўна) Асран** (; 1904, Тыфліс — 1987, Ерэван) — армянская савецкая актрыса. Народная артыстка СССР (1972).

## Біяграфія 
Нарадзілася  у Тыфлісе, цяпер — Тбілісі, Грузія (паводле іншых крыніц — у с. Вардаблур, Барчалінскі павет, Тыфліская губерня, цяпер у Ларыйскай вобласці, Арменія).

Вучылася ў сяле Санаін. Бацька актрысы працаваў у шахтах Алавердзі. У сувязі з вельмі цяжкім жыццём, сям’я пераехала ў Тыфліс.

У 1918 годзе дэбютавала ў ролі *Ануш* («Ануш» А. Т. Тыграняна) у Тыфліскім тэатры аперэты.

З 1923 года — у Тыфліскім армянскім драматычным тэатры.

З 1929 года — у Ленінаканскім драматычным тэатры імя А. Мравяна (цяпер Гюмрыйскі драматычны тэатр імя Вардана Аджэмяна).

З 1940 года — у Тэатры імя Сундукяна (Ерэван).

Памерла 28 чэрвеня 1987 года ў Ерэване. Пахавана ў пантэоне парка імя Камітаса.

## Сям’я 
* Муж — Варан Мкртычавіч Аджэмян (1905—1977), акцёр, тэатральны рэжысёр, народны артыст СССР (1965).
* Сын — Аляксандр Варданавіч Аджэмян (1925—1987), кампазітар, народны артыст Армянскай ССР (1984).

## Прызнанні і ўзнагароды 
* Народная артыстка Армянскай ССР (28.11.1950).
* Народная артыстка СССР (1972)
* два ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга (27.06.1956; 2.07.1971)
* ордэн Дружбы народаў (23.11.1984)
* медалі

## Спасылкі 
*
Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання

**Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання** — прадпрыемства, створана ў г.Смаргонь на базе філіяла Мінскага оптыка-механічнага завода імя. С. І. Вавілава ў красавіку 1975 года.

У 1993 годзе на базе Смаргонскага завода аптычнага станкабудавання загадам Дзяржаўнага камітэта Рэспублікі Беларусь па прамысловасці і міжгаліновых сувязях № 158 ад 06.07.1993 года створана Вытворчае аб'яднанне «Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання».
У 2000 годзе на аснове загаду Міністэрства прамысловасці ад 20.06.2000 года № 174 Вытворчае аб'яднанне «Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання» пераўтворана ў РУП «Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання».
З 29 студзеня 2009 года РУП «Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання» пераўтворана ў ААТ «Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання» у адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь.
У верасні 2014 года ААТ «Смаргонскі завод аптычнага станкабудавання» увайшло ў склад холдынгу «МЭТЗ імя Казлова».

Выпускае тэхналагічнае абсталяванне для вырабу аптычных дэталяў.

## Дырэктары 
* Аляксандр Міхайлавіч Радзевіч (1998—2002).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прадпрыемствы Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Смаргонь
Катэгорыя:Эканоміка Смаргонскага раёна
Смаргонскія малочныя прадукты

**Смаргонскія малочныя прадукты** — прадпрыемства ў Беларусі, у горадзе Смаргонь. Пабудавана ў 1973—1976 гадах.

Спачатку асноўная вытворчасць завода складалася з трох цэхаў: натуральнамалочнага, маслацэха і цэха сухога абястлушчанага малака. У 1985 годзе была праведзена рэканструкцыя маслацэха. У 1991 годзе праведзена рэканструкцыя сушыльнай ўстаноўкі. У 1992 годзе пабудаваны двухузроўневы вытворчы корпус ўчастка вытворчасці тварагу.

У 1996 годзе Смаргонскі завод сухога абястлушчанага малака ператвораны ў ААТ «Смаргонскія малочныя прадукты». З 29 снежня 2011 года ААТ «Смаргонскія малочныя прадукты» рэарганізавана шляхам далучэння да ААТ «Лідскі малочна-кансервавы камбінат» у якасці філіяла.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прадпрыемствы Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Смаргонь
Катэгорыя:Прадпрыемствы харчовай прамысловасці Беларусі
Катэгорыя:Эканоміка Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Вытворцы малочных прадуктаў Беларусі
Катэгорыя:1976 год у Беларусі
Горвальскае выступленне сялян (1905)

**Горвальскае выступленне сялян 1905 года** — сялянскае выступленне, якое адбылося ў ходзе рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расійскай імперыі ў снежні 1905 года ў мястэчку Горваль Рэчыцкага павета Мінскай губерні.

У канцы 1905 года па ініцыятыве агітатараў Усерасійскага сялянскага саюза братоў А. і Ц. Чысцікаў тут была створана арганізацыя гэтага саюза. Яе ўдзельнікі — жыхары мястэчка Л. Козыр, М. і Р. Галашы раз'язджалі па вёсках і агітавалі сялян далучацца да саюза, аб'явіць усеагульны страйк.

19 снежня (1 студзеня 1906) паліцыя зрабіла вобыск у Л. Козыра, пры арышце ён крыкнуў: «Завіце народ!» Вяскоўцы, узброеныя каламі, вызвалілі яго. Пабіты ураднік уцёк, а прыстаў схаваўся ў валасным праўленні. Сяляне вырашылі трымаць у палоне прыстава, пакуль не будуць вызвалены арыштаваныя раней браты Чысцікі.

20 снежня ў валасное праўленне дастаўлены 2 схопленыя жандарскія унтэр-афіцэры. Ураднік, 2 гарадавыя, 10 паліцэйскіх, якія прыбылі з Рэчыцы, вызвалілі прыстава і жандараў, але сяляне пачалі склікаць народ. Да праўлення збеглася амаль усё насельніцтва мястэчка. Натоўп выгнаў урадніка з памагатымі за ваколіцы Горвалі. Мястэчка часова апынулася ў руках паўстанцаў.

## Літаратура 
* *Шыбека, З.* Горвальскае выступленне сялян 1905 // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БелЭн, 1996. — С. 88—89. ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:Горваль
Катэгорыя:Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі
Катэгорыя:Гісторыя Рэчыцкага раёна
Кшыштаф Камэда

**Кшы́штаф Камэ́да** (*Krzysztof Komeda*, сапраўднае прозвішча *Trzciński*, 27 красавіка 1931, Познань — 23 красавіка 1969, Варшава) — польскі піяніст і кампазітар, які лічыцца родапачынальнікам нацыянальнай школы джаза. Напісаў музыку да 70 фільмаў.

## Біяграфія 
[thumb|left|250px|Помнік Камэду ў [Познань|Познані]]
Па адукацыі — оталарынголаг. Першая вядомасць да яго прыйшла на Першым джазавым фестывалі ў Сопаце ў 1956 годзе.

У 1956-1962 гадах паспяхова ўдзельнічаў у музычных фестывалях у Маскве, Грэноблі і Парыжы. Сапраўдны поспех яму прынёс альбом *Astigmatic* (1965) і музыка, напісаная да фільмаў Рамана Паланскі, — «Нож у вадзе», «Тупік», «Танец вампіраў».

Іншыя працы — Перапынены палёт (1964).

З 1968 года жыў у Лос-Анджэлесе, дзе пісаў музыку да фільмаў «Дзіця Размары» Рамана Паланскі і  База Куліка. У снежні таго ж года, вяртаючыся дмаоў у кампаніі пісьменніка Марака Хласкі ў стане алкагольнага ап'янення, ён быў выпадкова спіхнуты ўніз па схіле, зваліўся, атрымаў цяжкае страсенне мозгу і неўзабаве трапіў у кому. Быў аперыраваны ў Варшаве, але памёр.

## Памяць 
У Слупску штогод праводзіцца фестываль джазавых кампазітараў памяці Кшыштафа Камэды.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кінакампазітары Польшчы
Катэгорыя:Джазмены Польшчы
Спаса-Праабражэнская царква (Смаргонь)

**Спаса-Праабражэнская царква** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Смаргонь. Пабудаваны ў 1988—1990 гадах з цэглы па праекце архітэктара Анатоля Шабаліна. Прастольнае свята 19 жніўня. Вырашана ў «рускім» стылі ў форме крыжова-купальнага храма.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Славутасці Смаргоні
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Храмы Лідскай епархіі
Катэгорыя:1990 год у Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Анатоля Шабаліна
Лясны кодэкс Рэспублікі Беларусь

**Лясны кодэкс Рэспублікі Беларусь** — сістэматызаваны заканадаўчы акт, які ўстанаўлiвае прававыя асновы рацыянальнага выкарыстання, аховы, абароны і ўзнаўлення лясоў, павышэння іх экалагічнага і рэсурснага патэнцыялу. Рэгуляванне лясных адносін ажыццяўляецца з улікам уяўленняў пра лес як пра сукупнасць драўняна-хмызняковай расліннасці, зямлі, жывёльнага свету і іншых кампанентаў навакольнага асяроддзя, якая мае важнае экалагічнае, эканамічнае і сацыяльнае значэнне. Новы кодэкс набыў моц 1 студзеня 2017 года. Першы кодэкс прыняты 21 чэрвеня 1976 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кодэксы Беларусі
Катэгорыя:Лясная гаспадарка
Ляхавіцкі дзяржаўны аграрны каледж

**Ляхавіцкі дзяржаўны аграрны каледж** — навучальная ўстанова ў г.Ляхавічы.

## Гісторыя 
Заснаваны 12 жніўня 1957 года як ветэрынарны тэхнікум. З 1969 года — Ляхавіцкі саўгас-тэхнікум, з 1996 года — Ляхавіцкі сельскагаспадарчы тэхнікум. Навучанне вядзецца па 4 спецыяльнасцях: ветэрынарная медыцына (з 1957 года), заатэхнія (з 1967 года), агранамія (з 1968 года) і пладагародніназнаўства (з 1998 года).

У 2006 годзе ў якасці адасобленага структурнага падраздзялення быў далучаны да Баранавіцкага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Каледжы Беларусі
Катэгорыя:Ляхавічы
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Баранавіцкі дзяржаўны ўніверсітэт
Мехерын

**Мехерын** (саманазва: *Kauwets’a:ka*, літаральна «людзі вады») — індзейскі народ, карэнныя жыхары ЗША. Жывуць пераважна ў Паўночнай Караліне. Агульная колькасць — 900 чал.

У XVII ст. мехерын насялялі берагі аднайменнай ракі, межавалі з тускарора на поўдні і натавэй на поўначы. У 1669 г. іх агульная колькасць была каля 160 чалавек. Займаліся земляробствам і паляваннем.

У 1705 г. садружнасць Вірджынія вылучыла кантралюемыя імі землі (каля 6 міль у дыяметры) у асобную рэзервацыю. Але ў 1707 г. атрад каланістаў з Паўночнай Караліны атакаваў паселішча мехерын і вымусіў перасяліцца на землі, што раней належалі алганкінам. Падчас вайны паміж каланістамі і тускарора захоўвалі нейтралітэт, але падвяргаліся нападам з боку іншых індзейцаў. У 1761 г. мехерын насялялі землі каля ракі Роанак і мелі 20 дарослых мужчын-воінаў.

У другой палове XVIII ст. перасталі ўзгадвацца як асобнае племя. Ужо ў XIX ст. нашчадкі мехерын спрабавалі аднавіць племянны статус. У 1977 г. была створана нацыя мехерын, прызнаная ўрадам Паўночнай Караліны.

## Спасылкі 
* "The One The Only" State Recognized Meherrin Indian Nation 
* Meherrin Indians: NCpedia 
* Meherrin Indian Nation 

Катэгорыя:Народы ЗША
Катэгорыя:Індзейцы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Іракезамоўныя народы
Аляксандр Герасімавіч Казлоў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Аляксандр Герасімавіч Казлоў
|арыгінал імя     = Александр Герасимович Козлов
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|шырыня           =  
|апісанне выявы   = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1941—1943
|званне           = Гвардыі старшы сяржант 
|род войскаў      = артылерыя
|камандаваў       = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Аляксандр Герасімавіч Казлоў** (1918, в. Любаўка, Аткарскі павет, Саратаўская губерня, РСФСР — 1943, , Гомельскай вобласці) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, наводчык гарматы 53-га гвардзейскага кавалерыйскага палка 15-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі 7-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса  Цэнтральнага фронту, гвардыі старшы сяржант, Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
.]]
Нарадзіўся 6 лютага 1918 года ў вёсцы Любаўка Саратаўскай губерні (цяпер — Калінінскі раён, Саратаўская вобласць). З 1932 года працаваў у Саратаве тынкоўшчыкам і адначасова вучыўся ў вячэрняй школе.

У 1940 годзе быў прызваны ў Рабоча-Сялянскую Чырвоную Армію. У баях Вялікай Айчыннай вайны з 1942 года. Ваяваў на Заходнім, Паўднёва-Заходнім, Цэнтральным і Беларускім франтах. Быў паранены.

У верасні 1943 года вызначыўся ў баі за вёску Пасудава Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

22 лістапада 1943 года ў баі ля рабочага пасёлка Васілевічы (цяпер горад) Гомельскай вобласці Беларусі гвардыі старшы сяржант А. Г. Казлоў загінуў смерцю храбрых.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 снежня 1943 года за адвагу і мужнасць, праяўленыя пры фарсіраванні ракі  і ў баях за ўтрыманне плацдарма на правым беразе Дняпра гвардыі старшаму сяржанту Казлову Аляксандру Герасімавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Пахаваны ў горадзе Васілевічы Гомельскай вобласці Беларусі.

## Узнагароды 
* Зорка Героя Савецкага Саюза
* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонай Зоркі

## Памяць 
* На радзіме Героя ўсталяваны помнік.
* У горадзе Васілевічы адной з вуліц прысвоена яго імя.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Румянцев Н. М. Люди Легендарного подвига. — Саратов, 1968.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Васілевічах
Катэгорыя:Памерлі ў Рэчыцкім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Саратаўскай вобласці
Андрэ Фрэдэрык Курнан

**Андрэ Фрэдэрык Курнан** (; ,  — ) — амерыканскі ўрач і фізіёлаг, па паходжанні француз.

У 1930 годзе скончыў медыцынскі факультэт Парыжскага ўніверсітэта, у тым жа годзе пераехаў у Нью-Ёрк. З 1951 года прафесар медыцынскага факультэта Калумбійскага ўніверсітэта.

За распрацоўку і ўдасканаленне метаду клінічнай дыягностыкі парокаў сэрца (катэтарызацыя сэрца) ганараваны (сумесна з В. Форсманам і Д. Рычардсам) Нобелеўскай прэміі (1956).

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Медыкі ЗША
Катэгорыя:Фізіёлагі ЗША
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Францыя)
Уільям Мёрфі

**Уільям Пара Мёрфі** (; , Стоўтан, Вісконсін, ЗША — ) — амерыканскі ўрач, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1934 годзе (сумесна з Джорджам Уіплам і Джорджам Майнантам) «за адкрыцці, звязаныя з выкарыстаннем печані ў лячэнні перніцыёзнай анеміі».

Катэгорыя:Медыкі ЗША
Ляшук

**Ляшук** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Васілевіч Ляшук — беларускі архітэктар
* Вера Якаўлеўна Ляшук — беларускі літаратуразнавец
* Трафім Назаравіч Ляшук — дзеяч беларускай эміграцыі ў Аргенціне
Алег Васілевіч Ляшук

**Алег Васілевіч Ляшук** (нар. , ) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў БПІ ў 1971 годзе. Працаваў у Брэсцкім будаўнічым тэхнікуме, з 1971 года ў інстытуце «Брэстграмадзянпраект». Да 2014 года працаваў галоўным архітэктарам Брэста.

## Творчасць 
Асноўныя працы ў Брэсце: будынкі дзіцячага сада-ясляў з плавальным басейнам на вуліцы Герояў абароны Брэсцкай крэпасці (1977), фізкультурна-аздараўленчага камбіната (1982, у сааўтарстве), дзіцячага кафэ «Казка» (1985), аблвыканкама (1991), аэравакзала (1986, у сааўтарстве), забудова Усходняга жылога раёна (1990, у сааўтарстве) і іншыя.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія БССР (1988).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Брэста
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Элемент AA

thumb|300px|right|Элементы AA.
thumb|300px|right|Элемент сілкавання AA у параўнанні з іншымі тыпамі (4-ы злева).**AA** (таксама: **R6**, **LR6**, **316**, **А316**, **Mignon**, **Stilo**, у прастамоўі «**пальчыкавая батарэйка**») — аднаэлементная цыліндрычная сухая электрычная батарэя стандартаванага памеру. Вырабляюцца з 1907 года і з’яўляюцца найбольш распаўсюджаным тыпапамерам электрычных батарэй (гальванічных элементаў сілкавання і акумулятараў). Батарэйкі тыпу АА часта выкарыстоўваюцца ў партатыўных электронных прыладах.

Намінальнае напружанне — 1,5&nbsp;В у гальванічных элементаў, 1,2&nbsp;В — у Ni-Cd і Ni-MH акумулятараў, 1,6&nbsp;В у Ni-Zn акумулятараў.

У СССР элементы сілкавання АА мелі абазначэнне 316 (з солевым электралітам, гандлёвая марка «Уран М») і А316 (са шчолачным электралітам, гандлёвая марка «Квант»).

Існуюць літый-іонныя акумулятары падобнага тыпаразмеру (**14500**), з намінальным напружаннем 3,7 В, што можа пашкодзіць большасць прылад, разлічаных на напружанне 1,2—1,5 В.

## Магчымыя значэнні ёмістасці 
Прыведзеныя значэнні ёмістасці солевых і шчолачных элементаў слушныя пры разрадзе *малымі токамі*, якія не перавышаюць дзясяткі мА. Пры разрадзе токамі ў сотні мА, ёмістасць гэтых элементаў змяншаецца ў некалькі разоў.

## Прылада 
Элемент AA уяўляе сабой цыліндр, дыяметрам 13,5 — 14,5 мм. Даўжыня элемента разам з кантактным выступам дадатнага полюсу складае 50,5 мм. Цыліндрычная частка пакрыта ізаляванай абалонкай. Вывады размяшчаюцца на процілеглых тарцах цыліндру. Дадатны вывад ўяўляе сабой выступ, дыяметрам 5,5 мм і вышынёй не менш як 1 мм. Адмоўны вывад уяўляе сабой плоскую ці рэльефную кантактную пляцоўку, дыяметрам не менш як 7 мм.

Вага можа адрознівацца ў шырокіх межах. Так, напрыклад:

* Солевыя:
** Samsung Pleomax AA/R6 — 14 г
** GP Greencell AA/R6 — 18 г
* Шчолачныя:
** Panasonic Essential Power AA/LR6 — 22 г
** Duracell Turbo AA/LR6 — 24 г
* Ni-Mh:
** Sanyo eneloop BK-3HCC — 30 г
** GP AA 2700 mAh — 30 г.

У ранніх асобніках батарэй цынкавы стакан (для сухіх элементаў) ці стальны нікеляваны (для шчолачных) непасрэдна служыў адным з электродаў. Аднак такая канструкцыя элементаў часта была прычынай кароткіх замыканняў, а таксама такія элементы былі вельмі схільныя да карозіі. Сучасныя гальванічныя элементы маюць ізаляваны металічны ці пластмасавы корпус, які засцерагае элемент ад кароткіх замыканняў і ад карозіі.

## Гл. таксама 
* Батарэйка
* Батарэйка AAA
* Батарэйка «Крона»
* Тыпаразмеры гальванічных элементаў
* Гальванічны элемент
* Хімічная крыніца току
* Нікель-метал-гідрыдны акумулятар (NiMH)
* Нікель-кадміевы акумулятар (NiCd)
* Літый-іонны акумулятар (Li-Ion)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крыніцы сілкавання
Дэльфіны (фрэска)

**Фрэска «Дэльфін»** — адна з  Кноскага палаца, з'яўляецца прыкладам ранняга . Шэдэўр сусветнага мастацтва.

## Размяшчэнне 
Фрэска размешчана на ўсходняй сцяне «мегарона царыцы» Кноскага палаца.

## Апісанне 
На карціне паказаны выявы дэльфінаў, рыб і марскіх вожыкаў ў вадзе, у хуткім часе была праведзена рэстаўрацыя фрэсак Кноскага палаца, якая выклікала шмат нараканняў з-за выкарыстання надта яркіх фарбаў.

Катэгорыя:Фрэскі
Катэгорыя:Славутасці Крыта
Катэгорыя:Мінойская культура
Алена Канстанцінаўна Лябецкая

**Алена Канстанцінаўна Лябецкая** () — беларуская палітычная і грамадская дзяячка, мемуарыстка.

Актывістка Таварыства беларускай школы (ТБШ) у Заходняй Беларусі. Жонка палітыка Паўла Крынчыка. З лістапада 1927 года сакратарка Слонімскай акруговай управы ТБШ. За сваю дзейнасць арыштавана польскімі ўладамі ў 1928 годзе. У 1929 годзе дэлегат 1-га антыфашысцкага кангрэса ў Берліне; дэлегат Еўрапейскага сялянскага кангрэса. Зноў арыштавана ў лютым 1930 года; асуджана на 6 гадоў зняволення. 

З 1933 года ў выніку абмену палітвязнямі ў БССР. Працавала ў ЦК Міжнароднай арганізацыі дапамогі барацьбітам рэвалюцыі Беларусі. Арыштавана НКУС 14 кастрычніка 1937 года, асуджана як «агент разведвальных органаў буржуазнай Польшчы» да 5 гадоў лагераў. Адбывала пакаранне ў лагеры ва Усходняй Сібіры. 

Вярнулася на Слонімшчыну ў 1947 годзе, рэабілітавана ў 1956 годзе. У пасляваенны час пісала ўспаміны.

## Творы 
* Дзейнасць гурткоў «Таварыства беларускай школы» // У суровыя гады падполля. Мн., 1958;
* Иного пути не было // Вильнюсское подполье. — Вильнюс, 1966.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі
Замак Ксёнж

**Ксёнж** (пол. *Książ*) або **Фюрстэнштайн** (ням. *Fürstenstein*) — найбуйнейшы замак Сілезіі і трэці па велічыні ў Польшчы пасля Мальбарка і Вавеля. Размешчаны на ахоўнай прыроднай тэрыторыі непадалёк ад Валбжыха.

У XIII—XIV стст. замак служыў рэзідэнцыяй  з дома Пястаў. Яго будаўніком лічыцца Болька I Суровы (кіраваў у 1287-1301). 30-метровы данжон і сярэдневяковыя часткі замка ўзведзены ў другой палове XIV стагоддзя. У 1392 г. адышоў да багемскай кароны, у 1428—29 гг. заняты гусітамі.

З 1509 г. да канца Другой сусветнай вайны замкам валодаў графскі род Хохбергаў, які ў сярэдзіне XIX стагоддзя таксама атрымаў у спадчыну ад  правы на княства Пшчыньскае (герцагства Плес). У другой палове XVI стагоддзя Хохбергі абнавілі замак у адпаведнасці з мастацкімі густамі эпохі Адраджэння.

У 1671—88 гг. Фюрстэнштайн быў адноўлены пасля Трыццацігадовай вайны. Італьянскі дойлід Антоніа Даменіка Росі перабудоўвае паўднёвае крыло ў стылі барока. На працягу XVIII ст. амаль усе інтэр'еры былі пераабсталяваны у стылях барока і ракако. 

У час Другой сусветнай вайны нямецкае камандаванне ўключыла замак у праект «Волат» (*Riese*), які прадугледжваў перанос нямецкіх прамысловых прадпрыемстваў пад зямлю. Многія інтэр'еры замка былі страчаны, а пад ім былі выкапаныя два паверхі (на ўзроўні 15 і 53 метраў пад узроўнем падлогі, адпаведна).

Улады сацыялістычнай Польшчы размяшчалі ў замку розныя канторы. У цяперашні час Ксёнж з'яўляецца «гваздом» турыстычнага маршруту «Замкі Пястаў». Ідзе паступовае аднаўленне парку і інтэр'ераў.

## Галерэя 

File:Ksiaz castle.jpg|
File:Ksiaz Castle.jpg|
File:Ksiaz2.jpg|
File:Polska Książ 015.jpg|
File:Polska Książ 005.jpg|

## Спасылкі 
* Афіцыйны інтэрнэт-сайт замка Ксёнж
* Інфармацыя для турыстаў 

Катэгорыя:Замкі Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Сілезіі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ніжнесілезскага ваяводства
Катэгорыя:Валбжых
Мабіл (рака)

**Мабіл** () — рака ў паўднёвай Алабаме, ЗША.

Мабіл бярэ свой пачатак у месцы зліцця рэк Тамбігбі і Алабама непадалёк ад статыстычна адасобленай мясцовасці Калверт. Упааеў бухту Мабіл Мексіканскага заліва. Пры даўжыні 72 кіламетры, плошча вадазбору — каля 114 000 км². Сярэдні расход вады складае каля 1900 м³/с.

Катэгорыя:Рэкі Алабамы
Катэгорыя:Басейн Мексіканскага заліва
Маскоўскі фарштат

**Маскоўскі фарштат** (**Маскоўскае прадмесце**, , ад  — прадмесце) — гістарычны раён Рыгі, які ўваходзіць у склад Латгальскага прадмесця.

## Гісторыя 
Маскоўскі фарштат вядомы з пачатку XVII стагоддзя як раён, дзе сяліліся пераважна рускія купцы і рамеснікі. Першапачаткова складаўся з драўляных дамоў, якія спальваліся і руйнаваліся кожны раз, калі вораг падыходзіў да горада.

У першай палове XIX стагоддзя культурныя традыцыі рускіх купцоў пачалі развівацца больш інтэнсіўна па меры росту фінансавага дабрабыту яго жыхароў. На развіццё раёна таксама паўплывалаімкненне насельніцтва Маскоўскага фарштата да мецэнацтва, што спрыяла культурнаму развіццю прадмесця. У выніку высокай актыўнасці ахвярадаўцаў будаваліся богадагодныя ўстановы, новыя будынкі цэркваў, ствараліся дэкаратыўныя збудаванні.

Пасля таго як Латвійская ССР ў 1941 годзе была занята германскай арміяй і быў створаны Рэйхскамісарыят Остланд, яго адміністрацыя прыняла рашэнне аб стварэнні Рыжскага гета. Яно размяшчалася на тэрыторыі, якая ўваходзіла ў склад Маскоўскага прадмесця. Межамі гета былі вызначаны наступныя вуліцы: вуліца Маскоўская — вуліца Віцебская (Ерсікас) — вуліца Яўрэйская (Эбру) — вуліца Лікснас — вуліца Лаувас — вуліца Ліел Калне — вуліца Кіеўская (Каталікі) — вуліца Крустпілская — вуліца Лачплеш.

## Вядомыя жыхары 
* Вера Мухіна (1889—1953) — савецкі скульптар, аўтар скульптуры «Рабочы і калгасніца».

## Галерэя 

Файл:Clock1.jpg|Скрыжаванне вуліц Гогаля і Лачплеша
Файл:Moscow_street,_May,_2010.jpg|Маскоўская вуліца
Файл:Monument9.jpg|Помнік концы
Файл:Heart_of_Jesus_Riga.jpg|Царква «Сэрца Ісуса»
Файл:Orthodox_Church_(1926).jpg|Праваслаўная царква па вул. Кална, 21
Файл:Grebenscikova_believer_church.jpg|Храм Рыжскай стараверскай абшчыны
Файл:Братские_могилы.jpg|Магілы салдат Чырвонай Арміі, вуліца Ліела Кална

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рыга
Маршал Нірэнберг

**Маршал Уорэн Нірэнберг** (; ,  — , ) — амерыканскі біяхімік і генетык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1968 годзе (сумесна з Робертам Холі і Харам Гобіндам Карана) «за расшыфроўку генетычнага кода і яго ролі ў сінтэзе бялкоў». Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1967).

Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Генетыкі ЗША
Ай

**Ай** (, ) — рака ў Расіі, на Паўднёвым Урале, левы і самы буйны прыток ракі Уфа (басейн Камы).

Даўжыня ракі 549 км (з іх: 271 км у Чалябінскай вобласці, 278 км у Рэспубліцы Башкартастан), агульнае падзенне — 714 м, плошча вадазборнага басейна — 15 тыс. км². Сярэдні нахіл воднай паверхні памяншаецца з 4,3 % у вытоку да 2,2 % каля сяла Лакло і да 1,3 % у ніжнім цячэнні. Па фізіка-геаграфічных умовах басейн ракі дзеліцца на горную (ад вытоку да вёскі Лакло Салавацкага раёна) і раўнінную (да вусця) часткі. Выток ракі знаходзіцца на Паўднёвым Урале, у балоце Журавіннае, у седлавіне паміж хрыбтамі Урэньга і Аваляк. Перасякае шэраг горных хрыбтоў, працякае па Юрузана-Айскай раўніне і Уфімскаму плато. Упадае ва Уфу за 382 км ад яе вусця. Сярэдні расход вады ў вусці складае 84.

На рацэ гарады Златавуст, Куса, Межавы.

## Літаратура 
* Ай // 

## Спасылкі 
* Река Ай // Государственный водный реестр РФ
* *Алексеевский Н. И., Антонова М. М.* Ай // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* *Балков В. А.* Ай, река // Башкирская энциклопедия 

Катэгорыя:Рэкі Чалябінскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Башкартастана
Катэгорыя:Басейн Камы
Мабіл

**Мабіл** ( [moʊˈbiːl]) — партовы горад на поўдні ЗША, трэці па велічыні горад штата Алабама, порт у бухце Мабіл-Бэй Мексіканскага заліва, у вусці ракі Мабіл.

Заснаваны ў 1711 годзе. 206,5 тыс.жыхароў (1997). Вузел чыгунак і аўтамабільных дарог. Прамысловасць: суднабудаўнічая (у тым ліку платформ для марскога бурэння), суднарамонтная, хімічная, нафтаперапрацоўчая, цэлюлозна-папяровая, харчовая. Вытворчасць гліназёму.
Дзейнічаюць Паўднёва-Алабамскі ўніверсітэт і Універсітэт Мабіла.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Хэнк Ааран — амерыканскі бейсбаліст
* Станіслаў Генадзевіч Галактыёнаў (1937—2011) — амерыканскі навуковец, адзін з заснавальнікаў малекулярнага мадэлявання.
* Ліндсей Хардынг (нар. 1984) — амерыканская баскетбалістка

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Алабамы
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1702 годзе
Уй (прыток Іртыша)

**Уй** — рака ў Новасібірскай і Омскай абласцях Расіі, правы прыток ракі Іртыш (басейн ракі Об).

Даўжыня 387 км, плошча вадазбору 26 700 км². Бярэ пачатак на Васюганскай раўніне. Жыўленне пераважна снегавое. Разводдзе з красавіка па чэрвень. Сярэдні расход вады за 48 км ад вусця каля 24 м³/с. Замярзае ў канцы кастрычніка — пачатку лістапада, выкрываецца ў красавіку — пачатку мая.

Катэгорыя:Рэкі Омскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Новасібірскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Іртыша
Уй (прыток Табола)

**Уй** (, , ) — рака ў Чалябінскай вобласці Расіі (вярхоўі ў Башкартастане), часткова працякае па мяжы Чалябінскай і Курганскай абласцей з Казахстанам, левы прыток р. Табол (басейн Обі). Даўжыня 462 км, плошча басейна 34400 км². Бярэ пачатак на ўсходнім схіле Паўднёвага Урала, цячэ па Зауральскім плато, у нізоўях па Заходне-Сібірскай раўніне. У басейне шмат бяссцёкавых азёраў. Жыўленне пераважна снегавое. Сярэдні расход вады за 213 км ад вусця каля 13 м³/с. Замярзае ў лістападзе, раскрываецца ў красавіку. Воды выкарыстоўваюцца для водазабеспячэння і арашэння. На рацэ Уй — г. Троіцк; 3 вадасховішчы.

Катэгорыя:Рэкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Рэкі Чалябінскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Башкартастана
Катэгорыя:Рэкі Курганскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Казахстана
Уй

**Уй** — гідронім.

* Рака Уй, прыток Іртыша
* Рака Уй, прыток Табола
Інзер

**Інзер** (, ), **Вялікі Інзер** — рака ў Башкартастане, левы прыток р. Сім (басейн р. Белай). Даўжыня 307 км, плошча басейна 5380 км². Бярэ пачатак на заходніх схілах Паўднёвага Урала пад назвай Вялікі Інзер. У вярхоўях мае характар горнай ракі, ніжэй даліна ракі пашыраецца і цячэнне робіцца больш спакойным. Жыўленне пераважна снегавое. Сярэдні гадавы расход вады каля вёскі Азава 50,9 м³/с. Замярзае ў сярэдзіне лістапада, раскрываецца ў сярэдзіне красавіка. Галоўны прыток справа — Малы Інзер. Сплавінная.

Катэгорыя:Рэкі Башкартастана
Катэгорыя:Басейн Камы
Корчыц

**Ко́рчыц** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Уладзіслаў Вікенцьевіч Корчыц (1893—1966) — савецкі военачальнік, генерал-палкоўнік.
* Яўген Вітольдавіч Корчыц (1880—1950) — беларускі хірург, Заслужаны дзеяч навукі БССР, доктар медыцынскіх навук, прафесар.
Сім (рака)

**Сім** (, ) — рака ў Еўрапейскай частцы Расіі, у Башкартастане і Чалябінскай вобласці, правы прыток ракі Белай (басейн Камы).

Даўжыня ракі 239 км, плошча вадазборнага басейна 11,7 тыс. км². Бярэ пачатак з заходніх схілаў Паўднёвага Урала, на паўночных схілах хрыбта Амшар. У вярхоўі цячэ ў вузкай даліне, у нізоўі — у шырокай, з часта забалочанай поймай. У басейне Сім — карст. Жыўленне змяшанае, з перавагай снегавога. Сярэдні расход вады за 103 км ад вусця 47,9 м³/с. Замярзае ў лістападзе, раскрываецца ў красавіку. Суднаходная ў нізоўях. Асноўныя прытокі — Інзер, Аша, Міньяр.
 
На рацэ — гарады Сім, Міньяр, Аша.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река СИМ // Государственный водный реестр РФ
* *Балков В. А.* СИМ (Эҫем) // Башкирская энциклопедия 
* *Косицкий А. Г.* Сим // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Башкартастана
Катэгорыя:Рэкі Чалябінскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Камы
Аўтапартрэт з фескай (Ян Рустэм)

**Аўтапартрэт з фескай** — адзін з аўтапартрэтаў аўтарства Яна Рустэма, які захоўваецца ў  і выстаўляецца ў .

## Апісанне карціны 
Як гэта звычайна для партрэтаў Рустэма, аўтапартрэт пагрудны. Мастак адлюстраваны ў павароце тры чвэрці, павернуты направа. Ён апрануты ў чорную куртку, жоўтую камізэльку і белую кашулю са складаным каўняром і белай хусткай, завязанай на шыі. На галаве чырвоная феска. Фон цёмна-карычневы.

## Варыянты карціны 
Ян Рустэм намаляваў дастаткова вялікую колькасць аўтапартрэтаў, на некаторых з іх ён паказаны ў фесцы. Пры гэтым карціны не з'яўляюцца дакладнымі копіямі, а адрозніваюцца рознымі дэталямі ад кірунку позірку да ўзроста мастака.

Прынамсі два аўтапартрэты былі страчаныя падчас Другой Сусветнай вайны, яшчэ некалькі захоўваюцца ў розных музеях Літвы і Польшчы.

Rustem-Autoportret-2.jpg|Аўтапартрэт з фескай, 1800-я. Страчаны падчас вайны
Rustem-Autoportret-1.jpg|Аўтапартрэт з фескай, 1810-я. Страчаны падчас вайны
Rustem-Autoportret-3.jpg|Аўтапартрэт з фескай, 1810-я.  ва Уроцлаве
Jan Rustem. Ян Рустэм (1820).jpg|Аўтапартрэт з фескай, 1820. Нацыянальны музей у Варшаве у Варшаве
Rustem-Autoportret-4.jpg|Аўтапартрэт з фескай.  у Вільнюсе

## Спасылкі 
* Autoportretas su fesu 

Катэгорыя:Карціны Яна Рустэма
Катэгорыя:Аўтапартрэты
Катэгорыя:Карціны са збораў Літоўскага мастацкага музея
Таўракатапсія

**Таўракатапсія** (ταυροκαθάψια) — рытуальныя скачкі праз быка, вядомыя па мастацкіх матэрыялах мінойскай цывілізацыі.

Пры раскопках царскага палаца ў Кносе былі знойдзены фрэскі з намаляванымі на іх так званымі «гульнямі з быкамі». Так, на адной з іх прадстаўлены акрабат, які хапае быка за рогі і пераскоквае праз яго спіну. Верагодна, абрад «гульні з быкамі» уяўляў сабой рэлігійны рытуал, які служыў неад'емнай часткай крыцкага ..

Падобныя матывы выяўляюцца ў археалагічных матэрыялах бронзавага века, якія паходзяць з Хецкага царства, Сірыі, Бактрыі і даліны Інда. Шанаванне быка і бой з быком — распаўсюджаны матыў міжземнаморскіх культур Старой Еўропы. Яго перажыткам з'яўляецца карыда і «пераскокванне праз быка», якое да гэтага часу практыкуецца ў некаторых кутках Басконіі і Гасконі. Мастацкае апісанне абраду змяшчаецца ў рамане І. А. Яфрэмава «На краю Айкумены».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мінойская культура
Катэгорыя:Бой быкоў
Катэгорыя:Быкі
Руска Быстра

**Руска Быстра** (; да 1927 ;  — да 1902 і ў 1939—1945  — раней таксама ) — вёска і абшчына ва . Знаходзіцца ў  прыблізна за 6 км ад граніцы з Украінай і за 22 км ад Собранцаў.

У вёсцы знаходзіцца грэка-каталіцкая драўляная царква Святога Мікалая 1720—1730 гадоў, якая ў 2008 годзе была ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гісторыя 
Абшчына ўпершыню ўпамінаецца ў 1405 годзе. Да 1918 належала Венгерскаму каралеўству і адносілася да , затым увайшла ў склад Чэхаславакіі. Па выніках Славацка-венгерскай вайны абшчына з 1939 па 1945 год належала Венгрыі.

## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Кароткае апісанне і выява царквы на slovakia.travel

Катэгорыя:Населеныя пункты Славакіі
Жыдча (вадасховішча)

**Жы́дча**, **Жыдчэ** — вадасховішча ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, каля аграгарадка Жыдча.

Вадасховішча наліўное. Створана ў 1981 годзе ў пойме ракі Прыпяць на месцы выпрацаванага радовішча торфу. Плошча паверхні вадасховішча 1,166 (1,2) км². Даўжыня 3,2 км, найбольшая шырыня 2,8 км. Даўжыня агараджальнай дамбы 4186 м. Глыбіня да 9 м, сярэдняя 4,1 м. Напаўняецца вадой па канале з ракі Прыпяць з дапамогай помпавых станцый.

Вадасховішча выкарыстоўваецца ў мэтах назапашвання веснавога сцёку з сеткі меліярацыйных каналаў, арашэння сельскагаспадарчых зямель, рыбагадоўлі і адпачынку.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Галковский С. В., Галковский В. Ф., Куземкин Д. В., Пекун В. В.* Технико-экономические показатели наливных водохранилищ польдерных систем в зоне Полесья // Палескі дзяржаўны ўніверсітэт

Катэгорыя:Вадасховішчы Пінскага раёна
Катэгорыя:Вадасховішчы Брэсцкай вобласці
Мікалай Трафімавіч Маструкоў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Мікалай Трафімавіч Маструкоў
|арыгінал імя     = 
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|подпіс           = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1937—1943
|званне           = 
|род войскаў      = кавалерыя
|пасада           = 
|частка           = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}

**Мікалай Трафімавіч Маструкоў** (1915—1943) — лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Мікалай Маструкоў нарадзіўся ў 1915 годзе ў вёсцы Малы Буртас (цяпер — Пачэлмскі раён Пензенскай вобласці). Скончыў сем класаў школы. У 1937 годзе Маструкоў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З лістапада 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да верасня 1943 года гвардыі лейтэнант Мікалай Маструкоў камандаваў эскадронам 53-га гвардзейскага кавалерыйскага палка 15-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі 7-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

21 верасня 1943 года эскадрон Мастрюкова пераправіўся праз раку Сноў і вызваліў сяло Смяч Щорскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украінскай ССР, а 23 верасня пераправіўся праз Дняпро і прыняў актыўны ўдзел у баях за вызваленне вёскі Неданчычы Рэпкінскага раёна той жа вобласці, адбіў тры нямецкіх контратакі і знішчыўшы каля 120 варожых салдат і афіцэраў. 17 лістапада 1943 года Маструкоў загінуў у баі. Пахаваны ў горадзе Васілевічы Гомельскай вобласці Беларусі.

## Памяць 
* У гонар Маструкова названы сквер у вёсцы Бабічы Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.
* Яго бюст усталяваны на мемарыяле славы ў пасёлку Пачэлма.
* Імя М. Т. Маструкова ўвекавечана на мануменце «Слава Героям» у Пензе.

## Літаратура 
* 
* Герои и подвиги. Саратов, 1978, кн. 4. / стр. 81—94.
* Хлюпин В. И. Сыны России. М., 1985. /стр. 127.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пензенскай вобласці
Спірэя вербалістая

**Спірэя вербалістая** (*Spiraea salicifolia*) — кветкавая расліна, тыпавы від роду  сямейства . Натуральны арэал знаходзіцца ва ўмераным поясе Еўразіі.

Вырошчваецца як дэкаратыўная расліна, пераважна ў жывых агароджах. Меданос.

## Назва 
Спірэя вербалістая, медуніца, спырнік, шпырнік балотны, спірэя.

## Апісанне 
Марозаўстойлівы прамы куст са шчыльнай круглявай кронай, утворанай рабрыстымі парасткамі. Расце на вільготных і пераўвільготненых глебах. У вышыню вырастае да 1,5—2 м. Перыяд цвіцення чэрвень-жнівень.
; Парасткі
Парасткі голыя, злёгку кантаваныя, чырванавата-бура-жоўтага колеру, растуць прама ўверх.
; Лісце
Лісце падоўжана-ланцэтнае, востраканцовае, голае, на кароткіх хвосціках. Аснаванне клінападобнае. Вострапільчатыя краі могуць мець вейчыкі. Колер верхняга боку лісця цёмна-зялёны, ніжняга — светла-зялёны. Даўжыня звычайна ад 4, 5 см да 7 см, радзей дасягае 11 см. Іх шырыня 1,5—2,5 см.

Äggdalen 2015 Spiraea salicifolia 001.jpg|У падлеску куст
Waldo Lake Wildflower (Lane County, Oregon scenic images) (lanDB3719).jpg|Суквецце
Spiraea salicifolia sl5.jpg|Плады і насенне

; Кветкі
Колер ружовы. Суквецці — мяцёлкі, якія растуць на канцах галін, да 12 см у даўжыню. Маюць вузкапірамідальную, надыходзячую да цыліндрычнай, форму.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Спірэя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе