open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кабішчанка

**Кабішча́нка** (у верхнім цячэнні — **Пальмі́нка**) — рака ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Лужаснянка (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня 28 км. Плошча вадазбору 137 км² (166). Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,2 ‰. Выцякае з возера Болецкае за 0,6 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Новы Болецк, вусце за 0,4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Латыгава. Асноўны прыток — рака Нырка (злева).

Уздоўж ракі вёскі Лапушніца, Яроненкі, Раманава, Пальмінка, Кабішча. У басейне ракі знаходзяцца азёры Мазганоўка і Удзебна.

## Літаратура 
* 
* 
* *Кривенко, С.* Сохраним водные ресурсы района / С. Кривенко // Гарадоцкі веснік. — 2000. — 5 ліп.
* *Параскевіч, А.* Падарожжа па рацэ Обаль / А. Параскевіч // Герой працы (Шуміліна). — 2005. — 25 кастр.
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Лужаснянкі
Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Неразлучнікі

**Неразлучнікі** (*Agapornis*) — род птушак сямейства папугаевых.

## Знешні выгляд 
Невялікія папугайчыкі, даўжыня цела 16-17 см, крыла 10 см, хваста 5 см; вага 40-60 г. Галава адносна буйная. Афарбоўка апярэння ў асноўным зялёная, але асобныя ўчасткі цела, надхвосце, грудзі, галава, шыя могуць мець іншую афарбоўку — ружовую, чырвоную, сінюю, жоўтую і іншых колераў.

## Распаўсюджанне 
Жывуць у Афрыцы і на Мадагаскары.

Катэгорыя:Папугаевыя
Амазонскі чорны равун

**Амазонскі чорны равун** (*Alouatta nigerrima*) — від павукападобных малпаў (*Atelidae*). Прадстаўнікі жывуць у цэнтральнай Бразіліі. Падобны да роднасных відаў, мае хапальным хвастом. Раней лічыўся падвідаў чырвонарукага равуна (*Alouatta belzebul*).

Катэгорыя:Шыраканосыя малпы
Павукападобныя малпы

**Павукападобныя малпы** (*Atelidae*) — сямейства шыроканосых малпаў (*Platyrrhini*). Сямейства ўключае каля 30 сучасных відаў, распаўсюджаных выключна ў Новым Свеце.

Катэгорыя:Шыраканосыя малпы
Градаўка

**Градаўка** — рака ў Камянецкім і Брэсцкім раёнах Беларусі, левы прыток ракі Лясная (прыток Заходняга Буга, басейн Віслы). Даўжыня 13 км. 

Асноўны прыток — рака Безымянка. 

Пачынаецца на паўночным усходзе ад вёскі Задвор’е Камянецкага раёна, вусце за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Чарнаўчыцы Брэсцкага раёна. Цячэ па паўднёвай ускраіне Прыбужскай раўніны. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Буга
Катэгорыя:Рэкі Камянецкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Брэсцкага раёна
Лужаснянка

**Лужасня́нка**, **Лужасянка** — рака ў Гарадоцкім і Віцебскім раёнах Беларусі, правы прыток ракі Дзвіна.

Даўжыня Лужаснянкі 32 км. Плошча вадазбору 700 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 4,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 м/км.

## Назва 
На думку Вадзіма Жучкевіча, назва ракі Лужаснянка можа быць вытлумачана са славянскіх слоў луг або *лужасна (ложасна)* — улонне, дзіцячае месца. Аднак, ні ГСБМ, ні гістарычныя корпусы НКРМ не даюць такога значэння для *лужасна (ложасна).* На думку Мартынава, ад праславянскага **logеsno* паходзіць стараславянскае *ложесно* "матка, брушная поласць".

На думку У. Тапарова, балцкі суфікс -*sna* у назвах верхнедняпроўскіх рэчак Нерэсна, Опісна.

У літоўскім гідроніме *Lūž-upis* корань *Lūž*- А. Ванагасам звязваецца з *lūžti* "ламацца". Паводле К. Бугі, меркаваная адпачатная форма назвы сожскага прытоку ракі Лызы — **Lūžā*.

## Асноўныя прытокі 
* **Праваруч**: Громаць, Кабішчанка, Храпаўлянка.

## Агульныя звесткі 
Выцякае з возера Вымна на поўнач ад вёскі Хабаты Гарадоцкага раёна, цячэ ў межах Гарадоцкага ўзвышша, вусце каля чыгуначнай станцыі і вёскі Лужасна за 2 км ад паўночна-заходняй ускраіны Віцебска.

Даліна скрынкападобная, на вялікім працягу вузкая, шырынёй 200—400 м. Абалона двухбаковая і перарывістая, часам адсутнічае; шырыня 80—100 м. Рэчышча звілістае, шырынёй 12—20 м, у высокай плыні 5 м.

У басейне Лужаснянкі азёры Вымна, Сосна, Плаў, Прэнц, Вослепна, Арлейка, Пярвішчанскае, Цыганова, Рогава, Болецкае і іншыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-13. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1981 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Віцебскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Заходняй Дзвіны
Грава

**Гра́ва**, **канал Граўка** — рака ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці, у басейне ракі Свіслач. 

Даўжыня 17 км. Плошча вадазбору 92 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 ‰. Пачынаецца ў напрамку на паўночным усход ад вёскі Пагарэлае, упадае ў Асіповіцкае вадасховішча на поўдзень ад аграгарадка Лапічы. Цячэ ў межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны, пад лесам 47 % тэрыторыі. Рэчышча каналізаванае. Рака прымае сцёк з сеткі меліярацыйных каналаў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-94. Выданне 1984 г. 

Катэгорыя:Рэкі Асіповіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Горніца (рака)

**Го́рніца**, **Гурніца** — рака ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток Нёмана.

Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 59 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 7,8 ‰. Пачынаецца каля вёскі Бычкі, цячэ па ўсходняй ускраіне Гродзенскага ўзвышша, упадае ў Нёман у напрамку на поўдзень ад вёскі Славічы.

## Літаратура 
* 
*  — С. 110.
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Вашынгтон (штат)

**Вашынгто́н** () — штат на паўночным захадзе ЗША, 42-і штат у складзе саюзу. Сталіца — Алімпія, найбуйнейшы горад — Сіэтл. Для пазбягання блытаніны са сталіцай (горадам Вашынгтон) назву звычайна суправаджаюць скаротам DC (што азначае «Акруга Калумбія»), а да назвы штата дадаюць слова «штат». Афіцыйная мянушка — «Вечназялёны штат». Названы ў гонар Джорджа Вашынгтона, першага прэзідэнта ЗША, штат быў зроблены з заходняй часткі Вашынгтонскай тэрыторыі, якая была перададзена Брытанскай імперыяй у 1846 годзе ў адпаведнасці з Арэгонскім дагаворам пры ўрэгуляванні спрэчкі аб граніцы Арэгона.

Вашынгтон — 18-ы паводле велічыні штат, плошча якога складае 183627 квадратных міль (184827 км²), і 13-ы паводле колькасці насельніцтва штат. Прыблізна 60 % жыхароў Вашынгтона жывуць у сталічным раёне Сіэтла, цэнтры транспарту, бізнесу і прамысловасці ўздоўж П’юджэт-Саўнда — прытока Ціхага акіяна, які складаецца з шматлікіх астравоў, глыбокіх фіёрдаў і бухт, выразаных ледавікамі.

Вашынгтон — адзін з самых багатых і сацыяльна ліберальных штатаў краіны.

## Гісторыя 
У Вашынгтоне былі знойдзены шкілетныя парэшткі Кеневік Мэн, адзін з найстарэйшых і найбольш поўных парэшткаў чалавека, знойдзеных у Паўночнай Амерыцы. Да прыбыцця еўрапейцаў у рэгіёне было мноства ўстояных плямёнаў амерыканскіх першабытных жыхароў, адметных сваімі татэмнымі слупамі і багата выразанымі каноэ і маскамі. Сярод іх галін гаспадаркі было вялікае паляванне на ласося і, асабліва ў Маках, паляванне на кітоў.

## Геаграфія 
На поўначы штат Вашынгтон мяжуе з канадскай правінцыяй Брытанская Калумбія, на ўсходзе — са штатам Айдаха, на поўдні — са штатам Арэгон. На захадзе ён амываецца водамі Ціхага акіяна. Агульная плошча складае 184 824 км² (18-е месца ў ЗША), з іх на сушу прыходзіцца 172 587 км². Буйныя гарады: Спакан, Эверэт, Кент, Якіма.

Астатняя частка штата складаецца з глыбокіх умераных трапічных лясоў на захадзе; горных хрыбтоў на захадзе, у цэнтры, на паўночным усходзе і далёкім паўднёвым усходзе; і паўзасушлівага басейна на ўсходзе, у цэнтры і на поўдні, аддадзенага інтэнсіўнаму земляробству. Вашынгтон з’яўляецца другім па колькасці насельніцтва штатам на Заходнім узбярэжжы і ў заходняй частцы ЗША пасля Каліфорніі. Гара Рэнье, актыўны стратавулкан, з’яўляецца самым высокім пунктам штата, вышыня якога складае амаль 14 411 футаў (4392 метра).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Штаты ЗША
Калумбус (Агая)

**Калумбус**, **Каламбус** () — горад у ЗША, сталіца штата Агая. Насельніцтва — 730 008 жыхароў (ацэнка 2004), з прыгарадамі — 1 693 906 (MSA Columbus). Горад размешчаны на рацэ Саёта. Міжнародны аэрапорт. Вялікі прамысловы, гандлёва-фінансавы і культурны цэнтр штата. Машынабудаванне (радыёэлектроніка, электратэхніка, вытворчасць абсталявання для ГЭС і АЭС, вытворчасць халадзільнікаў), тэкстыльная, харчовая, паліграфічная, хімічная прамысловасць. Два ўніверсітэты і некалькі каледжаў, 5 тэлевізыйных і 19 радыёстанцый, музеі, гістарычныя помнікі. Заснаваны ў 1812 годзе.

## Насельніцтва 
## Спорт 
* Каламбус Блю Джэкетс

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Джордж Уэслі Белаўз, мастак

## Гарады-пабрацімы 
## Факты 
* У Злучаных Штатах існуюць яшчэ 20 вялікіх і малых гарадоў з такой назвай.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* Калекцыя паштовых картак з выявамі Калумбуса
* Калекцыі паштовых картак і гістарычных фатаграфій на сайце Гарадской бібліятэкі Калумбуса (Columbus Metropolitan Library)
* Experience Columbus
* 

Катэгорыя:Гарады Агая
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Наваса

**Наваса** (, па-крэольску: *Lanavaz* ці *Lavash*) — невялікі востраў у Карыбскім моры, паміж Гаіці і Ямайкай. З'яўляецца тэрыторыяй, залежнай ад Злучаных Штатаў Амерыкі. На востраў прэтэндуе і Гаіці.

Востраў быў адкрыты ў 1502 годзе Хрыстафорам Калумбам. У XVII i XVIII стагоддзях заставаўся пірацкай базай. У другой палове XIX стагоддзя былі адкрыты радовішчы гуана, і на востраў заявілі правы ЗША ў 1857 годзе. Хутка запасы гуана скончыліся, і востраў быў пакінуты.

Пасля адкрыцця Панамскага каналу востраў апынуўся ў цэнтры гандлёвых марскіх шляхоў. На Навасе дзейнічаў (да 1996 года) вялікі марскі маяк.

У 1999 годзе востраў быў абвешчаны запаведнай зонай. Акрамя гэтага, Наваса мае важнае ваеннае значэнне: у 160 км знаходзіцца кубінскае ўзбярэжжа.

## Спасылкі 
* Fabio Spadi (2001), *Navassa: Legal Nightmares in a Biological Heaven?*  *Boundary & Security Bulletin*.

Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора
Катэгорыя:Спрэчныя тэрыторыі ў Амерыцы
Катэгорыя:Астраўныя тэрыторыі ЗША
Катэгорыя:Вялікія Антыльскія астравы
Паштовы штэмпель

[thumb|Кругла-квадратны штэмпель на паштовай картачцы. Англія. [1890г.]]
**Паштовы штэмпель** — прылада, якую выкарыстоўвае пошта, для атрымання ручным або механічным спосабам штемпельных адбіткаў, якія служаць для гашэння знакаў паштовай аплаты, пацверджання прыёму паштовага адпраўлення, кантролю за маршрутам і часам знаходжання ў дарозе, нанясення якіх-небудзь паметак і г. д., альбо адбітак такой прылады.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Пошта
Катэгорыя:Філатэлія
Агая

**Ага́я** () — штат на паўночным усходзе Сярэдняга Захаду ЗША. Першы штат, уключаны ў канфедэрацыю пасля прыняцця Ардананса аб Паўночным Захадзе ў 1787 годзе. Скарачэнне — OH, афіцыйная мянушка — «Штат конскага каштана». Сталіца — горад Калумбус, найбуйнейшыя гарады — Цынцынаты, Кліўленд, Таліда, Акран.

## Дэмаграфія 
Насельніцтва Агая ў 2003 годзе складала 11 435 798 чалавек.

## Законы штата 
Максімальнае абавязковае пакаранне за цяжкія злачынствы ў штаце Агая складае 20 000 долараў штрафу і 11 гадоў турмы. Крайнія выпадкі існуюць, калі прымяняецца пажыццёвае зняволенне, хаця ў Агая яны рэдкія. З 2014 па 2020 год у штаце былі прыведзены ў выкананне 4 смяротныя прысуды.

Агая займае 49-е месца з усіх 50 штатаў за самыя мяккія пакаранні за эксплуатацыю аўтамашыны пад уздзеяннем алкаголю. Ён таксама займае 47-е месца па агульнай прафілактыцы кіравання ў нецвярозым стане. Колькасць парушэнняў, звязаных з эксплуатацыяй аўтамабіля ў нецвярозым стане, ў перыяд з 01.01.2020 па 31.05.2020 знізілася на 36% да аналагічнага перыяду 2019 года.

## Вядомыя асобы 
* Ліліян Гіш
* Джон Глен
* Хаўвард Тэйлар Рыкетс (1871—1910) — вучоны, патолаг і мікрабіёлаг.
* Нацыянальны музей Ваенна-паветраных сіл ЗША

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Штаты ЗША
Гніліца (рака)

**Гні́ліца**, **Глі́ніца**, **Жэ́зна**, **Ві́шаўна**, **Беража́нка**, **Жы́ткаўка** — рака ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Скрыпіца (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 26 км. Плошча вадазбору 285 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 м/км.

Пачынаецца ад водаразмеркавальніку каля сутокаў каналаў Страявы і Жыткавіцкі. Цячэ па цэнтральнай частцы Прыпяцкага Палесся. Рэчышча ад вытоку да паўднёвай ускраіны горада Жыткавічы, дзе знаходзяцца сажалкі рыбгасу «Чырвоная Зорка» (плошча 816 га), на працягу 11,6 км каналізаванае. Упадае ў Скрыпіцу за 2 км ніжэй вёскі Млынок.

## Гісторыя 
Раней рэчка была паўнаводнай і суднаходнай. Захавалася вялікая абалона, цяпер яна выкарыстоўваецца рыбгасам «Чырвоная Зорка».

## Літаратура 
* 
*  — С. 93.
* Кніга «Памяць»: Гіст.-дакум. хроніка Жыткавіц. р-на / П15 Рэд.-укл. В. Р. Феранц. — Мн.: Ураджай, 1994. — 767 с., [8] л. іл. ISBN 5-7860-0614-X

Катэгорыя:Рэкі Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Скрыпіцы
Скрыпіца

**Скрыпі́ца**, **канава Скрыпіца** — рака ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Прыпяць (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 36 км. Плошча вадазбору 360 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,4 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,04 м/км.

Пачынаецца за 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Лагвошчы, вусце за 2 км на паўночны захад ад вёскі Перароў. Асноўныя прытокі: Гніліца і Навуць (леваруч). Цячэ па нізіне Прыпяцкае Палессе, працякае праз шэраг невялікіх азёр у пойме Прыпяці. Даліна на ўсім працягу невыразная. Рэчышча ад вытоку на працягу амаль 25 км каналізаванае.

## Флора 
У рацэ насяляюць 64 віды водарасцей.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Водоросли планктона водоёмов и водотоков Национального парка «Припятский» / Т. М. Михеева, А. А. Свирид, Г. К. Хурсевич, Е. В. Лукьянова / Под ред. Т. М. Михеевой. — Минск: Право и экономика, 2016. — 325 с. — ISBN 978-985-552-504-3.
* 
* Ліст карты N-35-140. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гомёльской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Негрыцюд

**Негрыцюд** (фр. Négritude) — культурна-філасофская і ідэйна-палітычная дактрына, тэарэтычную базу якой складае канцэпцая самабытнасці, самакаштоўнасці і самадастатковасці негроіднай расы. Зарадзілася ў XX ст. Заснавальнікам негрыцюда лічацца сенегалец Л. С. Сенгор, марцініканцы Эдуар Глісан і Э. Сезер, гвіянец Л. Г. Дамас.

Тэорыя негрыцюда на працягу часу змянялася. У аснову негрыцюда ляглі сцвярджэнні аб выключнасці негра-афрыканскай цывілізацыі. Яго прыхільнікі абвясцілі асаблівую ролю экватарыяльных народаў у духоўным развіцці чалавецтва. Спачатку гэтая тэорыя адлюстроўвала пратэст супраць каланіялізму і расавай дыскрымінацыі, выступала супраць прыярытэту еўрапейскіх духоўных каштоўнасцяў. Пазней негрыцюд набыў іншую афарбоўку — у ім сталі прасочвацца матывы расавай выключнасці, расавая свядомасць негрыцюда супрацьпастаўлялася класавай.

Катэгорыя:Расавыя тэорыі
Катэгорыя:Афрыканскі і чорны расізм
Катэгорыя:Панафрыканізм
Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы
Горнаўка

**Го́рнаўка** — рака ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Дрыса (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 35 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2 м/км. Пачынаецца за 3,3 км на паўночны ўсход ад вёскі Новы Строй, цячэ па Полацкай нізіне. Упадае ў Дрысу каля вёскі Дворыца. Даліна ракі ў сярэдняй плыні добра выражаная, шырыня яе 200—300 м. Рэчышча ад вытоку на працягу 3,4 км каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Дрысы
Зубцоўка

[thumb|[Паштовы блок «Абрады і звычаі беларусаў» з зубцоўкай]]
**Зубцо́ўка** — перфарацыя, што наносіцца на лісты або рулоны паштовых марак перфарацыйнымі машынамі для палягчэння аддзялення марак адна ад адной (краі марак уяўляюць сабой рады зубцоў).

## Гл. таксама 
* Філатэлія

## Літаратура 
* 
* 
* 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Філатэлія
Леапольд Седар Сенгор

**Леапольд Седар Сенгор** (; , Жоал, Сенегал — , Нармандыя, Францыя) — сенегальскі паэт і філосаф, палітык, першы прэзідэнт Сенегала. Заснавальнік негрыцюда.

Аўтар вершаў, прысвечаных у асноўным лёсам Афрыкі і яе народаў. Зборнікі вершаў Сэнгора былі ўпершыню выдадзеныя ў 1940-я гады.

## Гл. таксама 
* Пешаходны мост Леапольда Седара Сенгора

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прэзідэнты Сенегала
Катэгорыя:Сацыялістычны інтэрнацыянал
Катэгорыя:Франкамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Сенегала
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Сенегала
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Льва (Сенегал)
Катэгорыя:Асобы на марках
Двайная Жэнева

**«Двайная Жэнева»** () — філатэлістычная назва першай паштовай маркі швейцарскага кантона Жэнева 1843 года. З’яўляецца прыкладам дзялімай маркі.

## Гл. таксама 
* Базельская галубка
* Ружовая Гронкі
* Чорная адзінка
* Чорны пені

Катэгорыя:Філатэлія
Катэгорыя:Легендарныя маркі
Базельская галубка

**«Ба́зельская галу́бка»** (; ) — філатэлістычная назва першай і адзінай паштовай маркі швейцарскага кантона Базель 1845 года.

## Гл. таксама 
* Двайная Жэнева
* Ружовая Гронкі
* Чорная адзінка
* Чорны пені

## Спасылкі 
* «Базельская галубка» на сайце «Rare Stamps»
* «Базельская галубка» на сайце кампаніі David Feldman (philatelist) SA
* «Базельская галубка» на сайце кампаніі «Sandafayre»
* Марачны ліст «Базельскай галубкі» на сайце Музея камунікацыі Берна (Швейцарыя)
* Старонка  лотаў мінулых аўкцыёнаў Corinphila  (Швейцарыя)
* 

Катэгорыя:Гісторыя Швейцарыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1845 годзе
Катэгорыя:Легендарныя маркі
Катэгорыя:Паштовыя маркі Швейцарыі
Катэгорыя:Памылкі на паштовых марках
Прыбужская раўніна

**Прыбужская раўніна** — раўніна на захадзе Брэсцкай і паўднёвым захадзе Гродзенскай абласцей Беларусі, заходзіць на тэрыторыю Польшчы, дзе выдзяляецца Драгічынскае ўзвышша () і Бельская раўніна ().

Мяжуе з Ваўкавыскім узвышшам, Загароддзем, Баранавіцкай раўнінай, Брэсцкім Палессем. Працягласць з паўднёвага захаду на паўночны ўсход амаль 140 км, шырыня 40 — 75 км, плошча 5,8 тыс. км². Паверхня плоскахвалістая. Пераважаюць вышыні 175—200 м над узроўнем мора.

Падзяляецца на 2 падраёны — Нараўска-Ясяльдзінскую раўніну і Камянецкую раўніну.

Паверхня раўніны паступова зніжаецца з поўначы на поўдзень. Прыкладна па лініі Шарашова — Пружаны цягнуцца канцавыя марэны, якія адзначаюць мяжу сожскага зледзянення (гл. Белавежская града). У раёне гарадоў Высокае і Камянец знаходзяцца канцавыя марэны, якія прадстаўлены адхонамі і градамі вышынёй да 10 м, раздзеленымі седлападобнымі паніжэннямі. Для паўночнай часткі характэрны рэльеф флювіягляцыяльных (ледавіковых) раўнін, на поўдзень ад сожскіх канцавых марэн распаўсюджаны далінныя зандры. Значныя просторы пясчаных раўнін маюць сляды пераапрацоўкі ветрам. Ад заходняй мяжы Беларусі (вёска Ціхаволя Свіслацкага раёна) на ўсход да горада Бяроза цягнецца шырокая (да 10 км) лагчына стока (глыбіня разоры да 3—5 м), якая складзена паазерскімі азёрна-алювіяльнымі адкладамі.

Праз паўночную частку раўніны праходзіць водападзел паміж рэкамі басейну Балтыйскага і Чорнага мораў. Самая вялікая рака — Буг з прытокамі Лясная і Пульва. Па тэрыторыі Прыбужскай раўніны працякаюць рэкі Белая, Нараў з Нараўкай, Ясельда і канал Вінец.

Лясістасць невялікая (9,7 %), за выключэннем паўночнай ускраіны, дзе знаходзіцца вялікая частка Белавежскай пушчы. Захаваліся пераважна сасновыя лясы. Па раўніне праходзіць паўднёвая мяжа суцэльнага распаўсюджвання елкі: вёска Бушмічы — горад Камянец — вёска Рэчыца Камянецкага раёна — вёска Шчарчова — вёска Гарадзечна Пружанскага раёна. Сустракаюцца дубравы з прымессю сасны, елкі, ясеня, распаўсюджаны вытворныя бародаўчата-бярозавыя лясы.

Найбуйнейшыя балотныя масівы: балота Дзікое, Хараўское балота, Дзікі Нікар. Разараныя 50 % тэрыторыі на поўдні і 25 % на поўначы.

На тэрыторыі раўніны знаходзяцца: Нацыянальны парк Белавежская пушча, гідралагічны заказнік Дзікае, Міхалінска-Бярозаўскі біялагічны заказнік.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т.: А — Аршын / Рэд кал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: БелЭн, 1996.
* Туристская энциклопедия Беларуси. — Мн. : БелЭн, 2007. — 648 с. — ISBN 978-985-11-0384-9

Катэгорыя:Раўніны Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Рэльеф Гродзенскай вобласці
Маяк

**Маяк** — сродак абсталявання марскіх шляхоў у выглядзе капітальнага будынка вежавага тыпу, прызначанага для пазначэння небяспечных месцаў, праходаў для суднаў. Гэты будынак валодае яркай кантраснай афарбоўкай, якая візуальна вылучае яго на фоне навакольнай мясцовасці. Маякі абсталёўваюцца моцнай крыніцай святла і, як правіла, забяспечваюцца аптычнымі сродкамі для ўзмацнення светлавога сігналу, каб быць добра прыкметнымі і ў начны час.

Маяк можа таксама падаваць судам гукавыя сігналы і перадаваць радыёсігнал, каб выконваць сваю функцыю і ва ўмовах недастатковай бачнасці (часавы, як падчас туманоў, або сталай — напрыклад, выкліканай умовамі рэльефа мясцовасці).

З-за ўжывання сучасных навігацыйных тэхналогій, роля маякоў як навігацыйнага сродку крыху знізілася, і ў цяперашні час колькасць працоўных маякоў ва ўсім свеце не перавышае 1500.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Берагавыя збудаванні
Васіль Мікалаевіч Бібікаў

**Бібікаў Васіль Мікалаевіч** (,  — ) — генерал-лейтэнант авіяцыі (1954).

## Біяграфія 
Скончыў Ваенную акадэмію Геншатаба ў 1949 годзе. У Чырвонай Арміі з 1929 года. Лётчык. Удзельнік грамадзянскай вайны ў Іспаніі 1936—1939 гадоў, дзе зрабіў 78 баявых вылетаў, а таксама баёў на Халхін-Голе ў 1939, Вялікай Айчыннай вайны. З 1940 года камандуючы ПВС арміі. З ліпеня 1942 камандуючы 11-й паветранай арміяй Далёкаўсходнега фронту. Удзельнік разгрома японскай Квантунскай арміі ў 1945. З 1945 па 1961 служыў у ПВС.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Ваенныя СССР
Катэгорыя:Лётчыкі СССР
Кастусь Кірэенка

**Кастусь Кірэенка** (*Канстанцін Ціханавіч*), () — беларускі , ,  і .

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі педагагічны інстытут у 1940 годзе. Пасля некалькіх месяцаў працы ў школе быў прызваны ў Чырвоную Армію. Падчас Вялікай Айчыннай вайны — вежавы стралок танка, потым карэспандэнт армейскай газеты на Заходнім і 2-м Беларускім франтах. Пасля дэмабілізацыі працаваў у часопісах «Беларусь» (1945—1962), галоўным рэдактарам часопісаў «Бярозка» (1962—1972) і «Полымя» (1972—1986). У 1980—1984 гадах з’яўляўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР.

Памёр 15 верасня 1988 года. Пахаваны на Усходніх могілках у Мінску. Надмагілле выканана скульптарам Анатолем Бачкаровым.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1939 года. Аўтар зборнікаў паэзіі «Ранак ідзе» (1945), «Пасля навальніцы» (1947), «Мая рэспубліка» (1949), «Маякі» (1952), «Родны свет» (1952), «Любоў і дружба» (1955), «Светлая хваля» (1959), «Антонавы грахі» (вершаваныя фельетоны, 1960), «Слаўся, юнацтва» (1961), «Вернасць» (1961), «Смага» (1962), «Жывыя ідуць наперад» (1964), «Цёплая радуга» (1966), «Кніга ста песень» (1971), «Слухайце ластавак» (1974), «Сіні вырай» (1976), «Вёсны веснаваць» (1979), «Дэкрэтам сэрца» (1983), «Калыска вятроў» (1985), «Надзея» (1985). Для дзяцей выйшлі паэма «Алёнчына школа» (1951), кніжкі вершаў «Зялёнае рэха» (1953), «Вясна-красна» (1956), «Сад піянерскі» (1960), «Урачыстая песня» (1965), «Прысяга» (1969), вершаў і паэм «Размова з капітанамі» (1987). У 1969 і 1978 гадах выйшлі Выбраныя творы ў 2-х, у 1986—1988 гг. — Збор твораў у 3 тамах.

Выдаў кнігі аповесцей і апавяданняў для дзяцей «Сум і радасць дзеда Рэпкі» (1967), «Ручаіны шукаюць ракі» (1967), «Алесева кніжка» (1972), «Вандроўнае шчасце: Рыбацкая паэма» (1977), кнігі публіцыстыкі «Амерыка здалёку і зблізку» (1971) і «Заўсёды з Радзімай» (успаміны, эсэ, нататкі, 1980).

Пераклаў на беларускую мову паасобныя творы У. Маякоўскага, М. Ісакоўскага, Я. Смелякова, , Я. Райніса, М. Рыльскага, У. Сасюры, , М. Бажана, П. Тычыны, М. Нагнібеды,  і інш. У яго перакладзе выйшлі асобнымі выданнямі зборнікі апавяданняў  «Хто чым спявае» (1954), Л. Падвойскага «З Леніным у аўтамабілі» (1971), аповесць  «Сашко» (1959), зборнік вершаў  «Явар» (1976), раманы  «П’яны дождж» (1975),  «Цяжар нашай дабрыні» (1977), К. Шавялёвай «Аляксандраўскі сад» (1979).

## Прызнанне 
* Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1943 года)
* Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Янкі Купалы (1964) за кнігу вершаў «Смага»
* Заслужаны дзеяч культуры БССР (1970)
* Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя Янкі Купалы (1972) за зборнік вершаў «Кніга ста песень».
* Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны II ступені, Чырвонай Зоркі, двума ордэнамі «Знак Пашаны» і медалямі.

## Памяць 
Імя Кастуся Кірэенкі носіць адна з вуліц Мінска.

## Літаратура 
* т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. с. 29.
* 

## Спасылкі 
* Кірэенка Кастусь 

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Дзярэзка заліўная

**Дзярэзка заліўная**, **лікападыела заліўная** (*Lycopodiella inundata*) — від раслін сямейства Дзеразовыя.

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з паўзучымі, разгалінаванымі вегетатыўнымі парасткамі звычайна шчыльна прылягае да субстрату і ўкараняецца, фарміруе плямы на зямлі. Сцябло даўжынёй 75—100 см можа месцамі перарывацца і лёгка абламваецца. Спараносныя парасткі прамастойныя, вышынёй 10—15 см, негалінастыя. Лісты-філоіды лінейна-шылападобныя, вельмі дробныя, суцэльнакрайнія, зялёныя са светлым саламяна-жоўтым заканчэннем, серпападобна загнутыя ўверх.

Стробілы адзінкавыя, цыліндрычныя, сядзячыя, шырэйшыя за парасткі, нярэзка адмежаваныя ад сцябла. Спарафілы шылападобныя, зялёныя, з яйцападобна расшыранай асновай, якая мае некалькі зубцоў па краі. Споры шматлікія, светла-жеўтыя.

## Пашырэнне і экалогія 
Рэліктавы барэальны атлантычна-еўрапейскі лугава-балотны від. Пашырэнне ў Еўразіі: асобныя астравы і эксклавы ў Еўропе, на Каўказе, у Заходняй і Усходняй Сібіры, на Далёкім Усходзе. У Беларусі знаходзіцца ў асобных лакалітэтах і астраўных месцазнаходжаннях за паўднёва-ўсходняй мяжой суцэльнага пашырэння, трапляецца спарадычна, пераважна на Палессі. Арэал ахоплівае таксама Японію, Азорскія астравы і Паўночную Амерыку (на захадзе і ўсходзе).

Экалагічна адносна вузкапластычны від, прыстасаваўся да спецыфічных эдафатопаў, бедных пажыўнымі рэчывамі, і дв разрэджаных фітацэнозаў. Месцы росту: асакова-сфагнавыя балоты, вільготныя плямы ў тундры, сырыя грунтавыя агаленні і выемкі грунту. Аддае перавагу сырому торфу і пяску, на поўдні арэала трапляецца ў кар’ерах і каля дарог. Расце невялікімі, часам даволі значнымі групамі.

## Асаблівасці біялогіі 
Размнажаецца спорамі і вегетатыўна. На тэрыторыі Беларусі спараносіць з ліпеня да верасня. Споры прарастаюць толькі пры наяўнасці вільготнага аголенага субстрату.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* Ботаника (исследования): Сборник научных трудов. Выпуск 43 / Ин-т эксперимент. бот. НАН Беларуси. — Минск: 2014. — С. 4. — 296 с. — ISSN 2221 — 9927.

## Спасылкі 
* 
* 
* Дзярэзка заліўная ў Чырвонай кнізе Беларусі 
* Jepson Manual Treatment 
* USDA Plants Profile 
* Rook Profile  
* Flora of North America 
* Фатаграфіі

Катэгорыя:Дзеразовыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Патрысія Каас

{{Музыкант
 |Імя              = Патрысія Каас
 |Арыгінал імя   = Patricia Kaas
 |Выява      = Patricia Kaas Cannes.jpg
 |Апісанне выявы = 
 |Поўнае імя       = Патрысія Каас
 |Дата нараджэння    = 
 |Месца нараджэння   = 
 |Дата смерці      = 
 |Месца смерці     = 
 |Гады актыўнасці  = 1986 — цяперашні час
 |Краіна           = Францыя
 |Прафесіі        = 
 |Жанры            = поп-музыка, джаз, шансон
 |Псеўданімы       = Патрык
 |Лэйблы           = фірмы гуказапісу Калумбія і Соні-Мьюзік
 |Узнагароды          = {
 
}
 |Сайт             = www.patriciakaas.net
 |Вікісховішча        = 
}}
**Патрысія Каас** (нар. , , дэпартамент Мозель, Францыя) — французская  і .

Рэпертуар Каас — сумесь поп-музыкі, і класічнага шансона. З моманту выхаду дэбютнага альбома Каас «Мадмуазель спявае …» (па-французску Mademoiselle chante …) у 1988 годзе ва ўсім свеце было прададзена больш за 17 мільёнаў запісаў яе выступленняў.

Істотная частка яе формулы поспеху — гэта гастролі: Каас практычна пастаянна знаходзіцца ў замежных турнэ.

Знялася ў фільме  (2002) у галоўнай ролі.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**
* *Mademoiselle chante...* (1988)
* *Scène de vie* (1990)
* *Je te dis vous* (1993)
* *Dans ma chair* (1997)
* *Le Mot de passe* (1999)
* *Piano Bar* (2002)
* *Sexe fort* (2003)
* *Kabaret* (2008)
* *Kaas chante Piaf* (2012)
* *Patricia Kaas* (2016)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт спявачкі 
* 

Катэгорыя:Кавалеры ордэна За заслугі перад ФРГ
Гіжэнскі сельсавет

**Гіжэ́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слаўгарадскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Гіжэнка.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Аляксандраўскі сельсавет** у складзе Прапойскага раёна Магілёўскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Аляксандраўка. 21 жніўня 1925 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Гіжэнка, сельсавет перайменаваны ў Гіжэнкаўскі (Гіжэнскі) сельсавет. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Прапойскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 23 мая 1945 года Прапойскі раён быў перайменаваны ў Слаўгарадскі. 30 лістапада 1961 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Целяшоўскага сельсавета. З 25 снежня 1962 года ў складзе Чавускага раёна. 22 лістапада 1963 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Целяшы, сельсавет перайменаваны ў Целяшоўскі.

15 студзеня 1965 года цэнтр Целяшоўскага сельсавета Слаўгарадскага раёна перанесены ў вёску Гіжэнка, сельсавет перайменаваны ў Гіжэнскі. 22 сакавіка 2007 года скасавана вёска Дашкаўка, 10 снежня 2009 года — вёскі Забалацце і Красны Акцябр.

## Склад 
Гіжэнскі сельсавет уключае ў сябе 12 населеных пунктаў:
* Аляксандраўка 1 — вёска.
* Аляксандраўка 2 — вёска.
* Бярозаўка — вёска.
* Гіжэнка — аграгарадок.
* Загліннае — вёска.
* Закрупец — вёска.
* Любаны — вёска.
* Ляцягі — вёска.
* Рудня — вёска.
* Целяшы — аграгарадок.
* Усохі — вёска.
* Ходараў — вёска.
### Скасаваныя населеныя пункты
* Дашкаўка — вёска.
* Забалацце — вёска.
* Красны Акцябр — вёска.
* Тросліўка — вёска.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1080 чалавек, з іх 94,0 % — беларусы, 3,5 % — рускія, 1,3 % — украінцы, 1,0 % — армяне. Станам на 2011 год у сельсавеце налічвалася 485 двароў, 1140 жыхароў. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2019 года — 836 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чавускага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1963 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1965 годзе
Бярозаўка (Слаўгарадскі раён)

**Бяро́заўка** (, ) — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гіжэнскага сельсавета.

## Гісторыя 
У пісьмовых крыніцах згадваецца з XVII стагоддзя. У 1635 годзе абруб Паўлава Бярозаўка ў Благавіцкім войтаўстве Магілёўскай эканоміі Аршанскага павета Рэчы Паспалітай, дзяржаўная ўласнасць. У 1708 г. падчас Паўночнай вайны у данясенні камандуючага корпусам Боўра Пятру I паказваецца в Бярозаўка:

Сего сентября 27 дня в пути, не дошед вёски Берёзовки, получилъ ваш царского величества указ через Масора Чирикова, И пришёл в тое вёску Берёзовку, и стал промеж вёсак Берёзовка и Улуки. И сей ночи переберязь реку Проню, пойду до указанного места…

У 1742 годзе налічвалася 13 гаспадарак. У 1765 годзе — вёска (5 двароў, у якіх ніхто не жыў), дзяржаўная маёмасць у Прапойскім старостве. У 1769 годзе 7 двароў, 9 жыхароў. Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай (1772) у складзе Расійскай імперыі. У 1786 г. ў Рагачоўскім павеце, 8 двароў, 60 жыхароў, уласнасць памешчыка. У 1858 годзе 61 двор, 297 жыхароў. У 1880 годзе 70 двароў, 352 жыхара. Частка вяскоўцаў займалася бондарствам. У 1897 годзе 105 двароў, 712 жыхароў, у Доўжанскай воласці Чэрыкаўскага павета. Меліся школы граматы і карчма. У 1905 адкрыта казённая вінная крама. У 1907 годзе школа граматы ператворана ў земскую, якая размясцілася ў наёмным памяшканні. У 1909 годзе 112 двароў, 827 жыхароў. З 1919 г. у Быхаўскім павеце Гомельскай губерні РСФСР, з 1924 года ў Прапойскім (з 23.05.1945 г. Слаўгарадскім) раёне Магілёўскага акругі БССР.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны была акупаваная гітлераўцамі. У жніўні 1943 года імі было спалена 136 двароў (са 141 да вайны), забіта 12 жыхароў.

## Вядомыя асобы 
* Іван Цімафеевіч Балукоў
* Васіль Емяльянавіч Лявончыкаў
* Іван Аляксеевіч Прусаў

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 7, кн. 3. Магілёўская вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Т. У. Бялова (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2009. — 544 с.: іл. ISBN 978-985-11-0452-5.
* Книга памяти. Слаўгарадскі раён [Славгородский район] / Рэд.-склад.: П. С. Ерашэнка; Рэдкал.: Г. К. Кісялёў, В. В. Берастаў і інш.— Мінск: БЕЛТА, 1999.— 591 с.: іл.— 3500 экз. ISBN 985-6302-15-3

## Спасылкі 
* Захараненні партызан у Бярозаўцы
* «Вы шуміце, шуміце нада мною, бярозы…»

Катэгорыя:Гіжэнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слаўгарадскага раёна
Апёк

**Апёк** — пашкоджанне тканак арганізма, выкліканае уздзеяннем высокай тэмпературы або ўздзеяннем некаторых хімічных рэчываў (лугам, кіслатой, солямі цяжкіх металаў і інш).

Адрозніваюць 4 ступені апёкаў: пачырваненне скуры, утварэнне пузыроў, амярцвенне ўсіх слаёў скуры, абвугліванне тканак. Ступень апёку вызначаецца велічынёй плошчы і глыбінёй пашкоджанні тканак. Чым большую плошчу ён займае і чым глыбейшае пашкоджанне тканак, тым цяжэйшы стан апёку. Першая дапамога пры апёках — спыненне ўздзеяння знешніх фактараў і апрацоўка раны.

Асаблівая форма апёкаў — прамянёвыя апёкі (сонечныя, рэнтгенаўскія і інш.) і ўдар электрычнасці.

Катэгорыя:Траўмы
Катэгорыя:Абставіны смерці
Атлусценне

**Атлусценне**, або **затлусценне** ( — літаральна: «атлусценне» і  — літаральна: паўната, адкормленасць) — адклады тлушчу, павелічэнне масы цела за кошт тлушчавой тканкі. Тлушчавая тканка можа адкладвацца як у месцах фізіялагічных адкладаў, так і ў вобласці малочных залозаў, сцёгнаў, жывата.

Атлусценне падзяляецца на ступені (па колькасці тлуставых тканкаў) і на тыпы (у залежнасці ад прычын, якія прывялі да яго развіцця). Атлусценне прыводзіць да рыску ўзнікнення цукровага дыябету, гіпертанічнай хваробы і іншых захворванняў, якія звязаныя з лішкавай вагай. Прычыны лішкавай вагі таксама ўплываюць на раўспаўсюджванне тлуставай тканкі, яе характарыстыкі (мяккасць, пругкасць, колькасць працэнтаў утрымання вадкасці), а таксама на прысутнасць альбо адсутнасць змянення скуры, гэтак званы «цэлюліт».

## Беларусь 
На 2007 год у Беларусі звыш 25% насельніцтва мелі лішнюю вагу.

## Спасылкі 
Катэгорыя:метабалічныя захворванні

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Гіжэнка

**Гіжэ́нка** (, ) — аграгарадок у Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гіжэнскага сельсавета.

## Гісторыя 
Назва аграгарадка паходзіць ад ракі Гіжэнка, мясцовыя жыхары таксама карыстаюцца назвамі «Ніжэнка», «Йжэнка»

У 1783 годзе вёска ўваходзіла ў склад маёнтка пана Гарадзецкага Чэрыкаўскага павета Магілёўскай губерніі. З 1873 года в. Гіжэнка лічылася дзяржаўнай маёмасцю. У 1884 годзе было 33 двары, у тым ліку 10 цяслярных і 6 бондарных, пражывала 163 жыхара.

Перад вайной у вёсцы жыло 319 чалавек.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў жніўні 1943 года гітлераўцамі было спалена 102 двароў (са 112 да вайны).

## Геаграфія 
Геаграфічна аграгарадок знаходзіцца на ўсходзе Слаўгарадскага раёна, за 18 км у напрамку на паўночны ўсход ад Слаўгарада, за 86 км ад Магілёва. Праз аграгарадок працякае рака Тросліўка (Гіжэнка).

## Прамысловасць і сельская гаспадарка 
У аграгарадку знаходзіцца СВК «40 год Кастрычніка»

## Культура і адукацыя 
У вёсцы маюцца , дырэктар — Сцяпанаў Аляксандр Віктаравіч і Гіжэнскі яслі-сад, дырэктар — Малашэнка Святлана Віктараўна. Таксама функцыянуе Гіжэнский сельскі дом культуры, дырэктар — Фурсіна Алена Аляксееўна, і Гіжэнская сельская бібліятэка, якая мае доступ у Інтэрнэт.

## Ахова здароўя і сацыяльная абарона насельніцтва 
У вёсцы працуюць ФАП і сацыяльны пункт.

## Славутасці 
Ля Гіжэнкі знаходзіцца брацкая магіла 1941-44 гадоў. — 

## Спасылкі 
* Аграгарадок Гіжэнка 
* Воінскія пахаванні

Катэгорыя:Гіжэнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слаўгарадскага раёна
Целяшы (Слаўгарадскі раён)

**Целяшы́** (, ) — аграгарадок у Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гіжэнскага сельсавета.

## Назва 
Назва аграгарадка Целяшы пайшла ад імя пана Ціляша.

## Гісторыя 
На карце ў 1776 г. адзначана як . У 1783 годзе было 11 двароў, жыло 104 жыхара. З 1848 года Целяшы ўваходзілі ў склад казённага Гарадзецкага маёнтка, было 19 двароў, вадзяны млын, царква. У 1858 у вёсцы ўжо існавала драўляная Ільінская царква, другую царкву быццам пабудавалі каля 1861.

У 1910 годзе вёска належала Целяшэўскаму сельскаму таварыству, было 89 двароў, 566 жыхароў. У 1926 годзе пражывала 528 жыхароў, працавала чатырохкласная школа.

Адна царква згарэла ў 1933.

У 1924—1961 і 1963—1965 гадах цэнтр Целяшоўскага сельсавета.

З 2007 года Целяшы атрымалі статус аграгарадка.

## Геаграфія 
Геаграфічна вёска знаходзіцца на поўначы Слаўгарадскага раёна.

## Прамысловасць і сельская гаспадарка 
У аграгарадку знаходзіцца СВК «Рассветовский Агро».

## Сацыяльная сфера 
У аграгарадку ёсць Целяшэўская базавая школа, дырэктар — Сцяпанаў Сяргей Віктаравіч.

Таксама ў Целяшах дзейнічае комплексны прыёмны пункт і фельчарска-акушэрскі пункт.

## Славутасці 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў, якія загінулі ў 1943 годзе ў баях супраць нямецкіх захопнікаў ці памерлі ад ран у шпіталі.
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Вядомыя асобы 
* Сільвестр Яфімавіч Кавалёў — георгіеўскі кавалер
* Віктар Афанасьевіч Ракаў — паэт. Нарадзіўся ў Целяшах, працаваў настаўнікам у школе.

## Спасылкі 
* Аграгарадок Целяшы
* ЦЕЛЯШЫ САБРАЛІСЯ НА ДЗЕНЬ ВЁСКІ 
* Мая старонка — Целяшы

Катэгорыя:Гіжэнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слаўгарадскага раёна
Дашкаўка (Слаўгарадскі раён)

**Да́шкаўка** — былая вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Гіжэнскага сельсавета. Рашэннем Слаўгарадскага раённага Савета дэпутатаў № 2-13 ад 22.03.2007 была ліквідавана.

Дашкаўка ўваходзіла ў пералік вёсак, што знаходзяцца на тэрыторыі радыёактыўнага забруджвання.
Лекі

**Лекі, Лекавыя сродкі** — фармакалагічныя сродкі (рэчывы або сумесі рэчываў), якія прайшлі клінічныя выпрабаванні і дазволеныя да прымянення ў прафілактыцы, дыягностыцы і лячэнні захворванняў ўпаўнаважанымі на тое органамі краіны ў вызначаным парадку, атрыманыя з крыві, плазмы крыві, а таксама органаў, тканак чалавека ці жывёл, раслін, мінералаў, метадам сінтэзу або з ужываннем біятэхналогій.

Такім чынам, да лекавых сродках адносяцца рэчывы расліннага, жывёльнага ці сінтэтычнага паходжання, якія валодаюць фармакалагічнай актыўнасцю і прызначаныя для вытворчасці і вырабу лекавых формаў.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Фармакалогія
Катэгорыя:Тэхналогія лекаў
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Мнаганожкі

**Мнаганожкі**, або **шматножкі** (*Myriapoda*) — надклас наземных членістаногіх.

## Апісанне 
Даўжыня да 27 см. Цела цыліндрычнае або пляскатае, сегментаванае (да 177 членікаў). На кожным сегменце 1—2 пары ног (адсюль назва).

## Арэал і экалогія 
Пашыраны ўсюды. Актыўныя ўначы, жывуць пад карой, камянямі, у лясным подсціле. Удзельнічаюць у працэсах глебаўтварэння. Некаторыя віды — прамежкавыя гаспадары гельмінтаў, шкоднікі грыбоў, агароднінных культур. Кормяцца расліннымі рэшткамі, міцэліем грыбоў, дробнымі беспазваночнымі. Раздзельнаполыя, адкладааюць яйцы. Многія маюць ядавітыя залозы (па баках тулава, на нагасківіцах).

## Класіфікацыя 
Аб’ядноўвае 4 класы членістаногіх: (, ,  і , апошніх звычайна аб’ядноўваюць у адзін падклас); больш за 50 тыс. відаў.

Характэрныя прадстаўнікі мнаганожак:  і , , , .

## Літаратура 
*
Ходараў

**Хо́дараў** (, ) — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гіжэнскага сельсавета.

У вёсцы працуе ФАП і дом сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва.

## Гісторыя 
Узнікла пасля 1917 года. Насельнікамі яе былі жыхары вёсак Усохі і Аляксандраўка. Назва паходзіць ад імя Ходар (Тодар, Хвёдар).

Перад вайной у вёсцы жыло 252 чалавекі.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў жніўні 1943 года гітлераўцамі было спалена 69 двароў (з 71 да вайны), забіта 18 жыхароў

## Інфраструктура 
У вёсцы працуе фэльчарска-акушэрскі пункт і дом сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва.

## Славутасці 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў, якія загінулі ў 1943 годзе ў баях супраць нямецкіх захопнікаў ці памерлі ад ран у шпіталі.
* Магіла капітана Я. І. Ермалаева, які загінуў 27 лістапада 1943 г. у баі супраць нямецкіх захопнікаў.

## Вядомыя асобы 
* Алесь Масарэнка (нар. 1938) — беларускі празаік, перакладчык.
* Мікалай Мікалаевіч Семяненка (нар. 1939) — беларускі вучоны ў галіне глебазнаўства і аграхіміі.
* Таццяна Пятроўна Кананчук (нар. 1966) — беларускі педагог і палітык.
* Мікалай Разумаў (нар. 1955) — грамадскі і палітычны дзеяч, лідар рабочага руху, палітвязень.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Слаўгарадскага раёна
Ляцягі

**Ляця́гі** (, ) — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гіжэнскага сельсавета.

## Назва 
Назва вёскі нібыта паходзіць ад назвы , якая па-беларуску часцей называецца *палятухай*.

## Геаграфія 
Геаграфічна вёска знаходзіцца на поўначы Слаўгарадскага раёна на мяжы з Чавускім раёнам. Недалёка ад Ляцяг працякае рака Проня, на якой змешчаны гідралагічны пост рачны 1 разраду р. Проня — в. Ляцягі.

### Насельніцтва 
* 2011 год — 86 чалавек. У 1774 годзе нададзены фундуш на царкву. У 1783 пабудавана драўляная Пакроўская царква; 31 двор, 145 жыхароў. З 1882 года ўладанне С. Шклярэвіча, які валодаў 1600 дзесяцінамі зямлі, 2 вадзянымі млынамі.

## Славутасці 
Ля Ляцяг знаходзіцца брацкая магіла 1941, 1943 гадоў. — 

## Вядомыя асобы 
* Несцер Пятровіч Емяльянаў — беларускі хімік
*  — савецкі горны інжынер
* Ягор Сямёнавіч Зымалёў — Герой Сацыялістычнай Працы

## Спасылкі 
* Захараненні партызан у в. Ляцягі 
* Жыцця аснова — родная зямля

Катэгорыя:Гіжэнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слаўгарадскага раёна
Забалацце (Слаўгарадскі раён)

**За́балацце** (, ) — былая вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Гіжэнскага сельсавета.

Ліквідавана 10 снежня 2009 года.

Побач з вёскай цячэ рака Крупка, прыток Проні.

## Гісторыя 
Перад вайной у вёсцы жыло 114 чалавекі.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў жніўні 1943 года гітлераўцамі было спалена 26 двароў (з 31 да вайны).
Любаны

**Люба́ны** (, ) — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гіжэнскага сельсавета.

## Геаграфія 
Любаны размешчаны на поўначы Слаўгарадскага раёна на мяжы з Чавускім раёнам. За 1,6 км на паўночны захад ад вёскі бярэ выток Гарадзец.

Кожную сераду ў вёску ходзіць аўтобус Слаўгарад-Любаны.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў гістарычных крыніцах у 1555 годзе як сяло Любанавічы (у 1572 Любаны). 

Згадваюцца ў 1693 годзе, калі дэкрэтам Задворнага асэсарскага суда ў Варшаве тагачаснаму чэрыкаўскаму войту, старадубаўскаму войскаму Яну-Міхалу Шаблоўскаму, была вынесеная вечная баніцыя, у выніку чаго ён быў пазбаўлены правоў на карыстанне каралеўскімі маёнткамі, сярод якіх і Любаны, якія былі перададзеныя ў пасэсію прапойскаму старосьце, смаленскаму харунжаму Базылю з Красіна Красінскаму.

Паводле мясцовага тлумачэння, назва вёскі паходзіць ад таго, што жыхары Любанаў з’яўляліся не прыгоннымі, а казённымі сялянамі, і паміж імі і панам была заключана «палюбоўная сказка».

Перад вайной у вёсцы жыло 294 чалавекі.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў жніўні 1943 году гітлераўцамі было спалена 102 двароў (са 114 да вайны).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гіжэнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слаўгарадскага раёна
Паўраподы

**Паўраподы** (*Pauropoda*) — клас дробных сляпых членістаногіх надкласа мнаганожак (*Myriapoda*). Яны былі ўпершыню апісаныя ў 1867 г. Джонам Любакам, які апісаў два віды (у тым ліку, ), знойдзеныя ім у сваім садзе.

Катэгорыя:Класы членістаногіх
Катэгорыя:Мнаганожкі
Сімфілы

**Сімфілы** (*Symphyla*) — клас вельмі маленькіх членістаногіх, даўжынёй да 8 мм, з надкласа мнаганожак.

## Апісанне 
Сімфілы маюць белае ці жаўтаватае цела. На галаве пара шматчленікавых ружанцападобных вусікаў і тры пары ротавых органаў. Вачэй няма. Тулава мае 12 пар ног. Спінных шчыткоў 14-15, прычым пярэдні самы маленькі. У асноў ног 3-12-й пар маюцца перапончатыя мяшэчкі, праз сценкі якіх адбываецца ўсмоктванне вады. На апошнім членіку цела знаходзіцца пара адросткаў-цэрак, на якіх адкрываюцца адтуліны прадзільных павуціных залозак.

Трахейная дыхальная сістэма адкрываецца 1 парай дыхальцаў на галаве. Палавая адтуліна адкрываецца на 3-м членіку тулава, на ніжнім яго баку.

## Пашырэнне 
Сімфілы развіваюцца і жывуць у глебе, подсцілцы, пад камянямі і інш.

Распаўсюджаны на ўсіх кантынентах, акрамя Антарктыды; сустракаюцца паўсюдна. На Беларусі найбольш адзначана ў парніках і цяпліцах ), якая пашкоджвае маладыя ўсходы раслін.

## Асаблівасці біялогіі 
Сілкуюцца гнілымі расліннымі рэшткамі, зрэдку жывымі расліннымі тканкамі. Хутка бегаюць па розных трэшчынах і хадах. Вельмі адчувальныя да высыхання, пазбягаюць святла.

*]]
Раздзельнаполыя. Спосаб апладнення сімфіл вельмі своеасаблівы: самец адкладае на сценкі хадоў у глебе сперматафоры; самка падбірае іх ротавымі органамі (пры гэтым сперма пранікае ў спецыяльныя поласці ў сківіцах), затым захоплівае сківіцамі яйцо, якое выходзіць у яе з адтуліны на 3 сегменце тулава (тым часам яйцо апладняецца спермай), і прымацоўвае яго да субстрата. З яец цераз 10 дзён выходзяць лічынкі з няпоўным лікам тулававых сегментаў (6—7). Развіццё лічынкі (з кожнай лінькай дадаецца па пары ног) працягваецца каля 2 месяцаў.

Жывуць смфілы да 6 гадоў. У дарослым стане здольныя аднаўляць страчаныя членікі вусікаў.

## Сістэматыка 
Да класа адносяцца два сямействы, больш ста відаў.

* Сямейства: *Scutigerellidae*
** Род: *Scutigerella*
** Род: *Neoscutigerella*
** Род: *Scopoliella*
** Род: *Scolopendrelloides*
** Род: *Hanseniella*
** Род: *Millotellina*
** Род: *Tasmaniella*
* Сямейства: *Scolopendrellidae*
** Род: *Scolopendrella*
** Род: *Scolopendrellopsis*
** Род: *Symphylella*
** Род: *Symphylellina*
** Род: *Geophilella*
** Род: *Remysymphyla*
** Род: *Symphylellopsis*
** Род: *Ribautiella*

## Літаратура 
* *Радкевіч У.'' Сімфілы // 

Катэгорыя:Класы членістаногіх
Усохі (Слаўгарадскі раён)

**Усо́хі** (, ) — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гіжэнскага сельсавета.

## Назва 
Назва Усохі быццам паходзіць ад таго, што калі прыйшлі першыя насельнікі, тут быў *усохлы лес* (сухастой).

## Гісторыя 
Старажылы сведчаць, што вёска Усохі ўзнікла да адмены прыгону (т. б. да 1861). На картах назва Усохі адзначаецца з 2-й паловы XVIII стагоддзя.

## Археалагічныя знаходкі 
Ля вёскі знойдзены два камяні з рэльефнымі выявамі трызубцаў, супастаўных па сваёй стылістыцы з радавым знакам Уладзіміра Святаславіча. З’яўленне апісаных камянёў можа быць звязана з уключэннем Пасожжа ў арбіту ўплыву Кіева пасля разгрому радзімічаў і маркіраваць тут месца збору даніны — пагост.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гіжэнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слаўгарадскага раёна