open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шалфей вешчуноў

thumb|Каля паловы граму сальвіі 25х
**Шалфей вешчуноў**, або **Шалфей наркатычны** (*Salvia divinorum*) — від раслін з роду Шалфей, з лісця якога атрымліваюць псіхаактыўны галюцынаген дысацыятыўнай ўласцівасці сальвінарын-A. У субкультуры вядомы пад транслітарацыяй свайго лацінскага назову «*сальвія дывінорум*» або проста «*сальвія*».

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Від **Шалфей вешчуноў** уваходзіць у род  падсямейства  сямейства  парадку .

## Спосабы ўжывання 
Асноўным шляхам увядзення сальвінарына ў арганізм чалавека з’яўляецца ўсмоктванне праз слізістыя абалонкі.

Вылучаюць два асноўных шляхі ўвядзення:

* Праз слізістую насаглоткі і бронхаў, праз удыханне дыму ад спальвання лісця. Дадзены спосаб некаторымі крыніцамі лічыцца найболей эфектыўным, хоць і прызнаецца, што ён не заўсёды зручны.
* Праз слізістую роту, праз разжоўванне сухога або свежага лісця. Наогул, сальвінарыны пад дзеяннем страўнікавага соку раскладаюцца, таму праглынутае лісце або экстракт не акажуць ніякага эфекту.

Часта пры ўжыванні сальвінарынаў выкарыстоўваюць стандартызаваныя і нестандартызаваныя экстракты. Экстракты з’ўляюць сабою выцяжку з шалфея вешчуноў, якая мае большую канцэнтрацыю сальвінарынаў, чым уласна лісце. Экстракты адрозніваюцца па ступені канцэнтрацыі і адпаведна азначаюцца: *х5* — экстракт 5-разовай канцэнтрацыі ў параўнанні з сыравінай, *х10* — 10-разовай, і г.д.

Ужыванне экстрактаў мае як перавагі, так і недахопы. Экстракты зручнейшыя за лісце ў выкарыстанні, захоўванні і перавозцы, але пры іх ужыванні цяжэй кантраляваць дозу ўжытага рэчыва, і магчымае ўзнікненне неспадзяваных ускладненняў.

Існуе, таксама, хімічна чысты *сальвінарын-А*. Яго ўжыванне звязанае з цяжкасцю дакладнага дазавання, бо дзейсная доза для чалавека складае, у сярэднім, 1-2 мг. З іншага боку, гэта дазваляе дамагчыся неабходных псіхадэлічных эфектаў, кантралюючы дозу сальвінарына, які паступае ў арганізм.

## Заканадаўчыя абмежаванні 
У Беларусі, па стане на май 2009, распаўсюд *Salvia divinorum* не забараняўся. У Аўстраліі, Бельгіі, Германіі, Даніі, Італіі, Іспаніі, Фінляндыі, Швецыі, Эстоніі, Японіі, з чэрвеня 2008 ЗША *Сальвінарын А* і *Salvia divinorum* занесеныя ў спіс падкантрольных рэчываў. У гэтых дзяржавах усталяваны адпаведныя меры кантролю за іх вытворчасцю і абаротам.. У Расіі з красавіка 2009 забаронены свабодны распаўсюд *Salvia divinorum* і некаторых іншых раслінных прэпаратаў «з-за ўтрымання ў іх складзе атрутных рэчываў», хоць, па стане на чэрвень 2008, сальвія не ўваходзіла ў Спіс наркатычных сродкаў і псіхатропных рэчываў.

Катэгорыя:Наркотыкі
Катэгорыя:Шалфей
Osimira

**Osimira** (**Асіміра**) — беларускі этна-гурт, з Магілёва. Створаны ў 2002 годзе.

Музыка гурта спалучае старажытныя найгрышы Крывіі з сучаснымі рытмамі і гучаннем новых інструментаў. Osimira былі ўдзельнікамі шматлікіх фэстаў (самыя вядомыя — Славянскі Базар, , Be2gether, Камяніца і іншыя). Калектыў спыніў існаванне ў 2013 годзе.

## Дыскаграфія 
* Proshcha (2004, 2006)
* Druva (2007, 2008)

### Відэакліпы 
* «Зязюля мыя серыя», мастак і рэжысёр мантажу — Тацяна Ціханава (2008)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйная старонка ў LAST.FM
* Афіцыйная старонка OSIMIRA ў LiveJournal
* Афіцыйная старонка ў праекце YouTube

Катэгорыя:Фолк-гурты Беларусі
Засечная лінія

**«Засечная лінія»**, таксама **«засечная паласа»** і **«засечная рыса»** () — лінія памежных умацаванняў у Маскоўскай дзяржаве XVI—XVII стст. Такія лініі будаваліся на паўднёвых межах дзяржавы («у полі») дзеля абароны ад татарскіх набегаў — Тульская ў сярэдзіне XVI ст., Белгародская ў 1630-я—1640-я гг.

Засечная паласа складалася з паасобных апорных пунктаў ― крэпасцяў, паміж якімі будаваліся засекі і валы. Для назірання і папярэджання наперад ад лініі ўмацаванняў высоўваліся «старожы» ― вартавыя пасты, часам з назіральнымі вышкамі, і «станіцы» ― конныя раз’езды-патрулі. Месцы для ўмацаванняў і вартавых пунктаў прымяркоўваліся да тых шляхоў і дарог, якімі карысталіся татары. Самі дарогі і падыходы да брадоў перагароджваліся інжынернымі ўмацаваннямі, а на важных іх вузлах ставіліся крэпасці.
а да Бранска. Са збору карт XVIII стагоддзя ў архівах Расійскай Акадэміі навук.]]

Сталы гарнізон засечных ліній складалі паселеныя ў памежных гарадах «служылыя людзі» і казакі. У пэўныя поры году, у якія звычайна адбываліся вялікія крымскія набегі, у крэпасцях адмыслова збіраліся шматлікія дадатковыя войскі. Наогул, памежныя гарады, называныя тады «украінскімі» (ускраіннымі) і «польскімі» (палявымі), будаваліся і засяляліся пераважна людзьмі з іншых памежных гарадоў; узаемасувязі паміж такімі гарадамі былі самымі цеснымі, што падмацоўвалася не толькі агульнымі для іх ваенна-адміністрацыйнымі распараджэннямі, але і ўсім ладам іх жыцця, падпарадкаваным патрэбам памежнай («берагавой», «польнай») службы. На думку С. Ф. Платонава, увесь поўдзень Расіі фактычна ўяўляў тады сабою «адну добра арганізаваную ваенную акругу», а з 1571 існавала і сістэма планавых, узгодненых мераў па абароне мяжы, створаная маскоўскай нарадай знаўцаў справы пад кіраўніцтвам баяраў М. І. Варатынскага і Н. Р. Юр’ева. На працягу XVI—XVII стст. з тым, як расла сіла Расійскай дзяржавы, новыя памежныя ўмацаваныя лініі будаваліся ўсё далей на поўдзень. Канчаткова патрэба ў іх адпала пасля заваявання Крыму расійскімі войскамі ў 1783.

## Літаратура 
* История государства и права России: Учебник для вузов / Под ред. С. А. Чибиряева. — М., 1998. — 528 с. 
* С. Ф. Платонов. Полный курс лекций по русской истории. 

Катэгорыя:Ваенная гісторыя
Катэгорыя:Гісторыя Расіі
Рэпін

**Рэпін** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Барыс Фёдаравіч Рэпін, беларускі мастак
* Ілья Яфімавіч Рэпін, расійскі мастак

## Тапонім 
* Рэпін (Акцябрскі раён)
Андрэй Волан

**Андрэй Волан** або **Волян** (; ~ май , Польшча — , Біюцішкі, цяпер , Гродзенская вобласць) — вялікалітоўскі палітычны дзеяч, філосаф, ідэолаг рэфарматаў-евангелістаў, літаратар, сакратар Мікалая Радзівіла Рудога, каралёў Жыгімонта Аўгуста, Стэфана Баторыя, Жыгімонта Вазы.

## Сям'я 
Быў жанаты тройчы: з Нямстуўнай герба «Порай», Аборскай герба «Абданк» і Жыжэмскай. Меў трох сыноў і некалькі дачок.

## Творчасць 
Быў аўтарам каля 50 твораў, напісаных пераважна лацінаю: палітыка-прававых трактатаў, прац па этыцы і багаслоўі, пасланняў, пропаведзяў. Частка яго лістоў і прамоў засталася ў рукапісах.

Абароне пратэстантаў, у прыватнасці Мікалая Радзівіла Рудога, пры двары якога Волан жыў побач з некалькімі іншымі вядомымі прапаведнікамі кальвінізму, ад нападкаў Станіслава Аржахоўскага Андрэй Волан прысвяціў твор «*Rozmowa polaka z litwinem*». Услед за тым ён выпусціў цэлы шэраг палемічных твораў, пераважна па багаслоўскіх пытаннях, і ўдзельнічаў у шматлікіх дыспутах, між іншых з Пятром Скаргам, Антоніа Пасевіна, Фаўстам Соцынам. Ва ўласных працах сцвярджаў пра прысутнасць Хрыста ў Еўхарыстыі, папскі прымат, біблійную , боскую сутнасць Хрыста, культ святых і абразоў і пра законнасць цэлібату.

Працы Андрэя Волана друкаваліся ў Вільні, Кракаве, Данцыгу; накіраваныя супраць каталіцызму, асабліва супраць езуітаў (напрыклад, «*Anabaptismus sive speculum fidei et pietatis Anabaptistorum*», Вільня, 1586), творы перакладаліся гугенотамі ў Францыі, кальвіністамі ў Германіі і ўключаліся Ватыканам у Індэкс забароненых кніг. Андрэй Волан сумесна з Сымонам Будным быў ініцыятарам выдання ў Лоску сачынення Анджэя Фрыч-Маджэўскага «Аб выпраўленні Рэчы Паспалітай» (1577).

## Памяць 
* Імя Андрэя Волана нададзена вуліцы ў Старым горадзе Вільнюса.

## Літаратура 
* *Сокал, С. Ф.* Волан Андрэй // Мысліцелі i асветнікі Беларусі. Энцыклапедычны даведнік / гал. рэд. Б. I. Сачанка. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 1995. — С. 65—66. — 672 с. — 6000 экз. — ISBN 985-11-0016-1
* 
* *Balinski M.* Andrzej Wolan. Jego zycie uczone i publiczne. // Pisma historyczne, t. 3, Warszawa, 1843.
* Andrius Volanas. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1996;
* *Luošaitė I.* Reformacija Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje ir Mažojoje Lietuvoje. Vilnius, 1999;
* *Kuolys D.*, Asmuo, tauta, valstybė Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės istorinėje literatūroje. Renesansas. Barokas. V., 1992.

## Спасылкі 
* *Волан А.* Прамова да сената Каралеўства Польскага і Вялікага княства Літоўскага, або якім павінна быць праўленне дабрачыннага караля (1573) / Перакл. на з лац. на бел. А. Я. Цукерманам і С. А. Падокшыным паводле *Pisma polityczne z czasow pierwszego bezkrolewia. Wyd. S. Czubek. Krakow, 1906.* // Фрагмэнты № 10’2001
* Andriejus Volanas
* Андрэй Волан 

Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Філосафы XVI стагоддзя
Try čarapachi

**«Try čarapachi»** () — чацвёрты студыйны альбом беларускага рок-гурта «N.R.M.», запісаны ў 2000 годзе. У 2005 годзе быў перавыдадзены з рэмастэрынгам. Аднайменная песня з гэтага альбому набыла шырокую папулярнасць. У наступны альбом N.R.M. «Dom kultury» увайшла песня «Try čarapachi—2». Песня «Katuj-ratuj» ў 2009 годзе трапіла і на складанку Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New.

## Спіс кампазіцый 
## Удзельнікі 
* Алег Дземідовіч: ударная ўстаноўка, дадатковы спеў, ідэя і макет вокладкі
* Юрась Ляўкоў: бас-гітара, дадатковы спеў
* Піт Паўлаў: гітара
* Лявон Вольскі: гітара, спеў
* Аляксандр Памідораў: азіяцкі каларытны спеў у 10
* Генадзь Сыракваш: запіс i звядзенне на студыi X-Noise Factory
* Анатоль Додзь: усё, што гучыць паміж песнямі, запісанае на Беларускім Радыё Рацыі
* Васіль Цітоў: дызайн вокладкі
* Сяргей Кажамякін: фотаздымкі
## Водгукі крытыкаў
Музычны журналіст Сяргей Будкін з сайта Experty.by мяркуе, што *«гэта першы канцэптуальны альбом гурта, бо ранейшыя ўспрымаліся ня болей чым складанкі песень»*. Музычны крытык Зміцер Падбярэзскі з партала Experty.by аналізуючы альбом заўважыў: *«тым ня менш альбом даў жыцьця многім песьням, безь якіх уявіць цяперашні дзень беларускай рок-сцэны бадай што немагчыма»*.

Катэгорыя:Альбомы N.R.M.
Катэгорыя:Альбомы 2000 года
Казанскае ханства

**Казанскае ханства** — феадальная дзяржава, якая існавала ў 1445—1552 на землях у сярэднім цячэнні Волгі і на Каме. Сталіца — г. Казань.

Дзяржава ўзнікла ў 1445, у часы распаду Залатой Арды. Землі, якія займала ханства, прыблізна адпавядала землям, займаным старажытнай булгарскай дзяржавай. Асноўную частку насельніцтва складалі чарамісы і башкіры, якія размаўлялі цюркскімі мовамі, а таксама мардвіны і чувашы, якія размаўляўлі фіна-вугорскімі мовамі — у маскоўскіх крыніцах усе гэтыя народы называліся «татарамі». Ханства было пераможанае і захопленае Расійскім царствам у 1552.

## Літаратура 
* 
## Спасылкі
Астраханскае ханства

**Астраханскае ханства** — феадальная дзяржава, якая існавала ў 1466—1556 на землях, абмежаваных з усходу ніжнім цячэннем Волгі, з захаду — ніжнім цячэнні Дона, з поўдня — рэкамі Кубань і Церак. Сталіца — г. Астрахань.

Дзяржава ўзнікла ў 1466, у часы распаду Залатой Арды. Ханства было канчаткова пераможанае і захопленае Расійскім царствам у 1556.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Былыя краіны
Ян Абрамовіч

**Ян Абрамовіч** () — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода менскі (1593—1596), ваявода смаленскі (з 1596).

## Біяграфія 
З роду Абрамовічаў герба «Ястрабец». Выхоўваўся пры двары князя Мікалая Радзівіла Рудога і ўсё жыццё быў звязаны з біржанскай галіной роду Радзівілаў. Побач з Радзівіламі быў адным з лідараў кальвінізму ў Вялікага Княства Літоўскага. Упершыню згадваецца ў 1587 як староста лідскі, войскі і намеснік віленскі, атрымаўшы гэтыя пасады з радзівілаўскай пратэкцыі, дзякуючы ёй прасоўваўся па кар’ернай лесвіцы, атрымаў прэзідэнцтва дорпацкае (1591—1598, склаў паўнамоцтвы з утварэннем Дорпацкага ваяводства); у 1593 прызначаны ваяводам менскім, у 1596 — ваяводам смаленскім.
 
Захоўваў адданасць Радзівілам і, як сведчаць лісты, займаўся іх прыватнымі справамі. Браў актыўны ўдзел у палітычным і царкоўным жыцці ВКЛ, будучы разам з біржанскімі Радзівіламі ў антыпольскім крыле. Гэта выразна выявілася пры абароне правоў ВКЛ, калі ішла справа аб наданні віленскай кафедры Мацяёўскаму (ад 1595 і пазней), а таксама калі Я. Абрамовіч на соймах выступаў за перадачу Інфлянтаў ВКЛ (1585). Удзельнічаў у торуньскім сіноду калівіністаў (1595), у перамовах з тымі, хто не прыняў Берасцейскую унію ў Вільні (1599), у дыспуце кальвіністаў з езуітамі (1599). Трымаў сувязь з К. І. Астрожскім, бо праз жонку Ганну Дароту з Валовічаў, быў цесна звязаны з праваслаўнымі коламі ў ВКЛ. Ганна Дарота была апякункай Віленскага брацтва, і сам Абрамовіч неаднаразова выступаў у абарону праваслаўных мяшчан, напр. у спрэчцы пра пабудову брацкай царквы, якая была забароненая віленскім магістратам у 1596, з-за чаго меў канфлікт з канцлерам Л. І. Сапегам, які падтрымліваў уніяцкага мітрапаліта. Таксама Ян Абрамовіч быў апекуном кальвінскага палеміста Андрэя Волана. У сваім маёнтку ў Варнянах заклаў збор, шпіталь, школу, якія праіснавалі да сяр. 17 ст. На смерць Я. Абрамовіча кальвіністы адазваліся друкаванай «Прамовай на жалобную смерць і пахаванне вялікага патрона Божага Збору і мудрага Сенатара».

Напісаў «Думкі літвіна, пра танную куплю і дарагі продаж збожжа» (1595), на яго заказ Ян Радван напісаў паэму «Радзівіліяда» (1592). Сваім коштам выдаў шэраг кніг, м.інш. «Катэхізіс» Станіслава Судроўскага, віленскага міністра, з 300 рэлігійнымі песнямі (1598).

Меў сына Мікалая, генерала артылерыі і ваяводу троцкага.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Kazimierz Tyszkowski, w: Polski Słownik Biograficzny. T. 1. Polska Akademia Umiejętności — Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1935, s. 13.
* 
* 

Ян
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Ваяводы смаленскія
Катэгорыя:Старосты лідскія
Катэгорыя:Старосты вендэнскія
Катэгорыя:Прэзідэнты дорпацкія
Катэгорыя:Падваяводы віленскія
Катэгорыя:Войскія віленскія
Катэгорыя:Постаці Варнянаў
Лукомскае ўзвышша

**Лукомскае ўзвышша** — узвышша ў Беларусі, размяшчаецца на паўднёва-ўсходняй частцы Ушацка-Лепельскага ўзвышша. Займае частку Лепельскага і Чашніцкага раёнаў Віцебскай вобласці. 3 поўначы на поўдзень працягнулася на 20 км, з захаду на ўсход — ад 6 да 24 км. Найвышэйшы пункт 279 м над узроўнем мора (за 6 км на паўночны ўсход ад вёскі Новыя Валосавічы Лепельскага раёна).

У фарміраванні паўднёвай часткі ўзвышша асноўную ролю адыграў сожскі ледавік, на паўночную частку ўзвышша ўплываў і паазерскі ледавік. Марэнны матэрыял узвышша па схілах укрыты маламагутным (0,5 м) покрывам лёсападобных суглінкаў. Рэльеф у цэнтры і на ўсходзе сярэдняўзгорысты і буйнаўзгорысты, у заходняй частцы дробнаўзгорысты, месцамі платопадобны з ваганнямі адносных вышынь да 5—10 м. Па ўзвышшы цякуць невялікія рэкі, якія належаць да басейна Заходняй Дзвіны. Азёры Турыцкае, Сарочынскае, Слідзец. Пад лесам каля 20 % тэрыторыі вобласці.

## Літаратура 
* Лукомскае ўзвышша // Геаграфія Беларусі : энцыклапедычны даведнік / рэд. кал. Л. В. Казлоўская [і інш.]. — Мн., 1992. — С. 60.

Катэгорыя:Узвышшы Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Лепельскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Чашніцкага раёна
Чашніцкая раўніна

**Ча́шніцкая раўні́на** размешчана на поўдні Беларускага Паазер’я. Займае часткова Бешанковіцкі, Сенненскі, Чашніцкі раёны Віцебскай вобласці. На поўначы мяжуе з Полацкай нізінай, на ўсходзе з Віцебскім узвышшам і Лучоскай нізінай, на поўдні з Аршанскім узвышшам, на паўднёвым захадзе і захадзе з Верхнебярэзінскай нізінай і Ушацка-Лепельскім узвышшам.

Працягнулася з захаду на ўсход ад 40 км да 72 км, з поўначы на поўдзень ад 30 км да 70 км, плошча 2,5 тыс. кв. км. Вышыні 140—160 м, найвышэйшы пункт 192 м над узроўнем мора (у паўднёвай частцы раўніны).

У фарміраванні раўніны ўдзельнічалі ледавікі 5 зледзяненняў, найбольшы ўплыў зрабілі ледавікі двух апошніх зледзяненняў. Глебы пераважна дзярнова-падзолістыя і дзярнова-падзолістыя забалочаныя.

Карысныя выкапні: легкаплаўкія гліны, пясчана-жвіровы матэрыял, торф, сапрапель.

.]]
Рэкі належаць да басейна Заходняй Дзвіны: Ула з прытокамі Усвейка, Свячанка, Лукомка; Крывінка з Бярозкай; Абалянка. Шмат азёр, найбольшыя Жэрынскае, Саро, Сянно, Бярозаўскае.

## Літаратура 
* Чашніцкая раўніна // Геаграфія Беларусі: энцыклапедычны даведнік / рэд. кал. Л. В. Казлоўская [і інш.]. — Мн., 1992. — С. 77-78.
* 

Катэгорыя:Раўніны Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Сенненскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Чашніцкага раёна
Сцяг Малдаўскай ССР

**Сцяг Малдаўскай ССР** уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча чырвонага колеру. Пасярэдзіне палотнішча ва ўсю яго даўжыню размяшчаецца паласа зялёнага колеру. У левым куце верхняй часткі паласы чырвонага колеру размяшчаецца асноўны элемент герба Малдаўскай ССР — серп і молат залацістага колеру з чырвонай пяціканцовай зоркай, апраўленай аблямоўкай залацістага колеру. Зялёная паласа складае адну чацвёртую шырыні сцягу. Суадносіны шырыні сцягу да даўжыні — 1:2. Серп і молат упісваюцца ва ўмоўны квадрат, бок якога роўны 1/5 шырыні сцягу. Востры канец сярпа прыходзіць пасярэдзіне верхняга боку квадрата, рукаяці сярпа і молата ўпіраюцца ў ніжнія куты квадрата. Пяціканцовая зорка ўпісваецца ва ўмоўную акружнасць дыяметрам у 1/10 шырыні сцягу, датычная верхняга боку ўмоўнага квадрата. Адлегласць вертыкальнай восі зоркі, сярпа і молата ад тронка ўраўноўваецца 1/4 шырыні Дзяржаўнага сцягу. Адлегласць ад верхняй абзы да цэнтра зоркі — 1/10 шырыні Дзяржаўнага сцягу.

Сцяг Малдаўскай ССР быў зацверджаны ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета МССР ад 31 студзеня 1952 года. Пазней гэты Сцяг апісваўся ў артыкуле 168 Канстытуцыі МССР 1978 года.

 з 1941 па 1952]]
Папярэдні Сцяг Малдаўскай ССР быў апісаны ў 123 артыкуле X раздзелы канстытуцыі МССР, прынятай 10 лютага 1941 года:

Дзяржаўны Сцяг Малдаўскай ССР складаецца з чырвонага палотнішча, з малюнкам у левым куце ля тронка зверху — залаты серп, молат і залатыя літары «РССМ». Суадносіны шырыні да даўжыні 1:2.

## Цікавы факты 
Дзяржаўны Сцяг Прыднястроўя з’яўляецца дакладнай копіяй Сцягу Малдаўскай ССР.

## Гл. таксама 
* Сцяг Малдовы
* Герб Малдаўскай ССР

Малдаўская ССР
Катэгорыя:Малдаўская ССР
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Малдовы
Акім Харлампіевіч Давыдаў

**Акім Харлампіевіч Давыдаў** (? — 20 студзеня 1930 года) — рускі палітычны дзеяч, старшыня Гомельскага аддзела Саюза рускага народа.

Стараабрадзец. Адзін з бліжэйшых паплечнікаў кіраўніка СРН А. І. Дубровіна. Удзельнік 3-га Усерасійскага з'езду Рускіх Людзей у Кіеве 1—7 кастрычніка 1906 года, дзе выступаў ад імя стараабрадцаў, агітуючы за мэтазгоднасць прыняцця іх у СРН. Там жа абраны членам камісіі па выпрацоўцы рашэння аб выбарчым законе.

У 1909 годзе абраны членам камісіі па пытанню аб ушаноўванні 200-годдзя Палтаўскай перамогі і па пытанні аб Усерасійскім з'ездзе СРН. На Яраслаўскай нарадзе паставіў пытанне «аб заўважаным у Паўночна-Заходнім краі парушэнні закона аб засяленні царкоўных пабудоў яўрэямі, аб адхіленні яўрэяў ад вытворчасці рамонту ў праваслаўных церквах».

У якасці дэлегата ад Гомельскага аддзела прымаў удзел у 5-м Усерасійскім з'ездзе СРН (прыхільнікаў Дубровіна). Абраны ганаровым членам з залічэннем у лік заснавальнікаў Саюза, кандыдатам у члены Галоўнага Савету Усерасійскага Дубровінскага Саюза Рускага Народа.

Расстраляны па прысуду Вярхоўнага суда БССР у начы на 20 студзеня 1930 года.

Катэгорыя:Саюз рускага народа
Катэгорыя:Памерлі ў Беларусі
Валерый Францавіч Буяк

**Валерый Францавіч Бу́як** (; нар. , в. Лежневічы, Іўеўскі раён, Гродзенская вобласць, БССР) — стваральнік вядомай у 1990-я фінансавай піраміды «Сэкай», арганізатар баёў без правілаў «Містар Асілак Сэкай», майстар каратэ (4-ы дан) і айкідо, святар японскай секты омата. Вядомы таксама як **Бумата Мататацу** (). Імя паводле пашпарту — **Valex**.

Адзін з ветэранаў беларускага каратэ, пачаў займацца яшчэ ў канцы 1970-х у розных майстроў. У 1988 годзе заснаваў цэнтр баявых мастацтваў Сэкай, навучаў каратэ і айкідо ў Мінску, узначальваў беларускую суполку японскай секты омата.

У сярэдзіне 1990-х заснаваў некалькі фірм пад гандлёвай маркай «Сэкай» і падобна расійскай МММ сабраў больш чым мільён долараў ЗША ад тысяч укладчыкаў у Беларусі. 23 студзеня 1996 правеў у Мінску баі амаль без правілаў «Містар Асілак Сэкай». Летам 1996 года арыштаваны і асуджаны да 10 гадоў зняволення. У пратэст галадаў, адрэзаў сабе палец. Вызвалены ў 2004 годзе па амністыі.

Быў прадзюсарам спявачкі Наталі і дуэта «Дзі Бронкс і Наталі».

З’яўляецца майстрам кі-ко. Лічыць сябе экстрасэнсам, прайшоў адборачны тур на Бітву экстрасэнсаў-7, дзе трапіў у 13-ку. Затым здымаўся ў 8-м выпуску Бітвы экстрасэнсаў.

У 2011 годзе прымае выклік Лукашэнкі пабіцца па любых правілах любых відах адзінаборстваў.

Аўтар кнігі «Лісты з зоны Сэкай».

## Літаратура 
* Who’s Who in International Organizations. 2nd Edition, K.G.Saur, 1996, V.1 p. 112 ISBN 3-598-11239-4
* Кто есть Кто в Республике Беларусь. 2009, Мн., Энциклопедикс, 2009, с. 35 ISBN 978-985-6742-80-7

## Спасылкі 
* сайт Буяка
* блог Буяк-сэнсэя ў ЖЖ 
* 
* 
* Крымінальная справа «Сэкай»
* відэа кастынгу Валекса на «ТНТ»
* відэа паказу майстэрства кi-ко Валексам
* Белорус Валекс на «Битве экстрасенсов» не колдует против соперников. Iнтерфакс.by 
* Валекс: «Если я на кого-то обижался — человек заболевал» // «Семь дней» 
* Белорусский экстрасенс Валекс погадал на выборы, 19.12 и будущее кандидатов в президенты. Видео. (18.12.2010) БелаПАН 
* Валекс Буяк прымае выклік Лукашэнкі пабіцца: «Гатовы па любых правілах!» Егroradio 
* Как живет белорусский Мавроди — бывший миллионер — інтэрв’ю з беларускім Маўродзі
* Прогноз для Беларуси на 2013 год — прадказанні на 2013 год ад Буяка
* прадказанні паводле І-цзін на 2013 год ад Буяка для БелаПАН 
* кніга напісаная у турме «Лісты з зоны Сэкай»

Катэгорыя:Каратысты Беларусі
Катэгорыя:Айкідока
Завер’е

**Заве́р’е** (, ) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабодкаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1999 год — 270 чалавек
* 2010 год — 251 чалавек

## Славутасці 
* Сядзібны комплекс Завер’е

## Спасылкі 
Катэгорыя:Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна
Дзірнічы

**Дзі́рнічы** () — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Дзірнічы ўваходзяць у склад Цяцеркаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Ёды Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.

Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Ёдскага сельсавета Шаркаўшчынскага раёна. У 1971 годзе да вёскі далучана вёска Анопаль.

## Насельніцтва 
* 1921 год — 184 жыхары, 34 двары.
* 1931 год — 140 жыхароў, 35 двароў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Цяцеркаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна
Інава Малое

**І́нава Мало́е** (, ) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Цяцеркаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1921—1945 гадах засценак i фальварак у складзе гміны Ёды Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва 
* 1921 год — 31 жыхар, 6 двароў.
* 1931 год — 17 жыхароў, 3 двары.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Цяцеркаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна
Альхоўцы (Браслаўскі раён)

**Альхо́ўцы** (, ) — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабодкаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Слабодка Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва 
* 1921 год — 19 жыхароў, 2 двары.
* 1931 год — 17 жыхароў, 2 двары.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна
Эса (рака)

**Эса** — рака ў Беларусі, у Крупскім раёне Мінскай вобласці, Чашніцкім і Лепельскім раёнах Віцебскай вобласці ў басейне Заходняй Дзвіны.

Даўжыня складае 84 км. Плошча — вадазбору 1040 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці — 7,28 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні — 0,4 ‰.

## Назва 
Назва Эса балцкага паходжання.

Сваёй структурай назва Эса блізкая да балцкіх назваў Іса, Уса. Іх адносяць да групы балцкіх гідронімаў з канчаткам *-(с)са*: *Іса*, *Ліса*, *Уса*, *Эса*, *Дрыса*, *Пліса*, ''*, *Труса*, *Таса*, *Рэса*, *Выса*, *Васа*, *Уса* (на Падзвінні, Панёманні, Павісленні, Павоччы).

З іх некаторыя этымалагізуюцца больш-менш надзейна: Уса ад **aus-/*us-* «блішчэць», Іса ад **eis-/*is*- «імкнуцца». Балцкае паходжанне гідроніма таксама вызначаецца, калі корань пашыраецца з дапамогай вядомых балцкіх гідранімічных пашыральнікаў: Іса — *Ісла (< Іслач < *Is-l-, ak*-), Уса — Усія (*Us-ij-*), Неса — Несла, Нясета (*Nes-, -l-, -et-*), Дрыса — Дрысела (*Dris-, -el-*), Рэса —  (*Res-, -et-*), Пліса — пруск. *Plissinges* (*Plis-, -ing-'').

## Гідраграфія 
Пачынаецца за 0,6 км на поўдзень ад вёскі Двор-Пярэсіка Крупскага раёна, з поўдня ўпадае ў возера Лепельскае, за 1 км на паўднёвы захад ад горада Лепель. Цячэ ў межах Верхнебярэзінскай нізіны і Ушацка-Лепельскага ўзвышша.

Ад вёскі Забаенне на правым беразе пачынаюцца хваёвыя лясы, якія прасціраюцца па абодвух берагах ракі больш чым на 5 км. За дарогай Лепель — Красналукі рэчышча роўнае, ператворанае ў канал. На працягу стагоддзяў Эса была адным са звенняў воднага ланцуга, які пралягаў між Чорным і Балтыйскім морамі. Цяпер яна значна памялела. У басейне Эсы азёры Бярэшча, Плоч, Аношкаўскае, Луконец, Окана, Задняе, Доўгае, Поўсвіж, Святое і інш.

Даліна пераважна трапецападобная, шырыня яе ў верхнім цячэнні 2-3 км, ніжэй — да 1 км, дзе-нідзе да 6 км. Пойма двухбаковая, у верхнім і сярэднім цячэнні шырынёй 300—600 м, месцамі пашыраецца да 0,5-1 км. Рэчышча ў верхнім цячэнні ад вытоку на працягу 38 км каналізаванае, шырынёй у верхнім цячэнні 2-5 м, у сярэднім 5-12 м, у ніжнім 10-12 м. Берагі стромкія, абрывістыя, у вярхоўі вельмі нізкія, шырынёй 0,2-0,3 м, у сярэднім і ніжнім цячэнні 0,5-1,5 м, зрэдку 6-12 м.

Асноўныя прытокі: Гнілка, Байна, Свядзіца, Бярэшча, Дзяражынка. Выкарыстоўваецца як прыёмнік меліярацыйных сістэм.

Замярзае ў пачатку 3‑й дэкады снежня. Разводдзе звычайна з 3‑й дэкады сакавіка да канца мая, цягнецца 55 сутак.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Геаграфія Беларусі: энцыклапедычны даведнік / рэдкал. Л. В. Казлоўская [і інш.]. — Мн., 1992. — 382 с. — (Энцыклапедычная бібліятэчка школьніка).
* Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Чашніцкага раёна / рэдкал. М. Ц. Дробыш [і інш.]. — Мн., 1997. — С. 22-28.
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прытокі Улы
Катэгорыя:Рэкі Крупскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Чашніцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Лепельскага раёна
Караткевіч

**Каратке́віч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* 
* Валянціна Браніславаўна Караткевіч (1934—1983) — беларускі археолаг, гісторык. Жонка беларускага пісьменніка Уладзіміра Караткевіча.
* Вольга Караткевіч (1972—2016) — журналістка Радыё Свабода.
* Генадзь Уладзіміравіч Караткевіч (нар. 1994) — беларускі праграміст.
* Дзмітрый Андрэевіч Караткевіч (1904—1942) — беларускі падпольшчык часоў Вялікай Айчыннай вайны, у гонар якога названа вуліца ў Мінску.
* Інэса Леанідаўна Караткевіч (нар. 1981) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Мікалай Аляксандравіч Караткевіч (нар. 1929) — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Міхаіл Андрэевіч Караткевіч (нар. 1940) — беларускі вучоны ў галіне электраэнергетыкі.
* Нэлі Васілеўна Караткевіч (нар. 1937) — беларуская актрыса.
* Піліп Мацвеевіч Караткевіч (1881—1921) — беларускі палітычны дзеяч.
* Таццяна Мікалаеўна Караткевіч (нар. 1977) — беларускі палітык.
* 
* Яўген Аляксандравіч Караткевіч (нар. 1948) — беларускі вучоны ў галіне нейрахірургіі і анкалогіі.
* Яўген Сяргеевіч Караткевіч — савецкі даследчык Антарктыды

## Паходжанне прозвішча 
Паводле М. Бірылы, прозвішчы *Караткевіч, Кароткі, Караткоў, Кароткін, Каротчанка, Каратчэня, Кароцька, Карацько, Каротчык* паходзяць ад слова *кароткі*.

З іншага боку, мяркуецца, што прозвішча *Караткевіч*, старое літоўскае *Каратка*, старое прозвішча *Карат* (з-пад Зэльвы) ад старажытнабалцкага двухасноўнага імені тыпу *Ka-ratas.* Тыя ж асновы ў сучасным літоўскім *Ratka*.

## Зноскі 
Катэгорыя:Старонкі значэнняў паводле алфавіта
Катэгорыя:Прозвішчы паводле алфавіта
Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Катэгорыя:Старонкі значэнняў:Цёзкі па прозвішчы
Пушкін

**Пушкін** — рускае прозвішча, а таксама тапонім.

## Прозвішча 
* Алег Аляксеевіч Пушкін (вядомы як Алег Ждан; нар. 1938) — беларускі празаік.
* Алесь Пушкін (1965—2023) — беларускі мастак.
* Аляксандр Сяргеевіч Пушкін (1799—1837) — рускі паэт, драматург і празаік.
* Ігар Аляксандравіч Пушкін — беларускі гісторык, краязнавец.

## Тапронім 
* Пушкін — горад у Расіі.

Катэгорыя:Прозвішчы паводле алфавіта
Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Праваслаўная царква Італіі

**Праваслаўная царква Італіі**, некананічная праваслаўная дэнамінацыя ў Італіі. Створана ў 1991 годзе Антоніа дэль Росам, былым каталіцкім святаром, які да гэтага паслядоўна ўваходзіў у Бельгійскую старакаталіцкую царкву, Партугальскую праваслаўную царкву (пад амафорам Польскай праваслаўнай царквы), Грэчаскую царкву сінода супрацьстаялых. У 1991 годзе абвясціў разам з Ліна Вавіяна асобную "царкву". У 1993 годзе аб'явіў сабе епіскапам Равены і Італіі і ўвёў новаюліянскі каляндар. 

У 1995 годзе гэтую царкву прызнаў альтэрнатыўны сінод Балгарскай праваслаўнай царквы, які ў 1997 годзе ўзвёў Антоніа ў мітрапаліты.

У 2004 да царквы далучыўся епіскап Ларэнца (Лінеагес) са сваім адзіным прыходам у Палерма, але ўжо ў 2005 годзе ён перайшоў у юрысдыкцыю УАПЦ мітрапаліта Мяфодзія. У 2008 годзе да царквы далучыўся епіскап Васілій, які пасля смерці мітрапаліта Антоніа 20 лютага 2009 абраны новым прадстаяцелем царквы.

У складзе ПЦІ знаходзіцца 1 манастыр у 45 км ад Рыма, а таксама каля 12 прыходаў.

## У Сеціве 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Некананічныя праваслаўныя цэрквы
Катэгорыя:Праваслаўе ў Італіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе
Грэчаская царква сапраўдна-праваслаўных хрысціян

**Грэчаская царква сапраўдна-праваслаўных хрысціян**, **калістаўцы** - некананічная праваслаўная дэнамінацыя, якая існавала ў 1979—1984 гадах у Грэцыі і на востраве Сардзінія.

Утварылася ў выніку расколу фларынітаў - Сапраўдна-Праваслаўнай царквы Грэцыі (Старастыльнай). Мітрапаліт Карфінскі Каліст у 1979 годзе нечакана разам з мітрапалітам Антоніям Мегарскім рукапалажылі 8 новых епіскапаў і, стварыўшы з іх "Сінод" адразу ж нізлажылі архіепіскапа Аўксенція (Патраса). Аўксенцій, у сваю чаргу, рукапалажыў 10 новых епіскапаў для атрымання лікавага перавесу. 

Каліст і яго паслядоўнікі зарэгістравалі новую арганізацыю Грэчаскую царкву сапраўдна-праваслаўных хрысціян, сінод якой 1980 годзе ўстанавіў зносіны з румынскімі старастыльнікамі і ўтварыў на востраве Сардзінія епархію, прызначыўшы туда епіскапам Івана з тытулам "мітрапаліт Сардзінскі, экзарх Італіі.

У 1983 годе Каліст пакінуў гэты Сінод у выніку абвастрэння ўнутранай барацьбы, і прадстаяцелем быў абраны мітрапаліт Мегарскі Антоній. У той жа час частка епіскапаў вярнулася да фларынітаў. У 1984 годе Кіпрыан, мітрапаліт Арапоскі і Філейскі і Іван, мітрапаліт Сардзінскі ўтварылі новую царкву - Сінод супрацьстаялых, а астатнія іерэі на чале з Антоніем далучыліся да Царквы сапраўдна-праваслаўных хрысціян Грэцыі юрысдыкцыі мітрапаліта Пірэйскага і Саламінскага Геронція (Маргіоліса).

Катэгорыя:Некананічныя праваслаўныя цэрквы
Гагарын

**Гагарын** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Рыгор Рыгоравіч Гагарын — рускі мастак
* Юрый Аляксеевіч Гагарын — лётчык-касманаўт, Герой Савецкага Саюза

## Тапонім 
* Гагарын — горад у Смаленскай вобласці

## Гл. таксама 
* Гагарына
Крынкі

**Кры́нкі** () — горад у Польшчы, у Сакольскім павеце Падляскага ваяводства. Цэнтр вяскова-гарадской гміны Крынкі. Размешчаны на ўсход ад Беластока, ля мяжы з Беларуссю.

## Гісторыя 
Упершыню Крынкі згадваюцца ў 1-й палове XV ст. Гарадскія правы і герб Крынкам нададзены Жыгімонтам Аўгустам 22 лістапада 1569 г. Горад Гарадзенскага павета Вялікага Княства Літоўскага. Апроч вызвалення з-пад розных юрысдыкцый і атрымання вайтоўскага і бурмістроўскага судоў, крынскаўскім мяшчанам і прадмяшчанам надавалася на чатыры кірмашы: 1-ы — на свята Божага Цела, 2-і — на Святую Ганну, 3-і — на дзень нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі і 4-ы — на Святога Мікалая. Таксама прадпісвалася пабудаваць ратушу з крамамі і крамкамі, лазню, вагі і цырульню. Прывілей пацверджаны Стэфанам Баторыям, Жыгімонтам Вазам, Уладзіславам Вазам, Янам Казімірам, 30 сакавіка 1670 г. прывілей Жыгімонта Аўгуста быў пацверджаны Міхалам Карыбутам Вішнявецкім з прычыны пашкоджання дакумента *«непрыяцелем Масквіцянінам»*, пазней усе правы і прывілеі Крынкаў пацверджаны Янам Сабескім.

У 1573 г. Крынкаўскім войтам быў Ян Гунірскі, лаўнікамі — Станіслаў Сіпнеўскі, Себастыян Каменскі, Станіслаў Гарачка, Павел Санцовіч, Грынь Петраневіч.

У 1640 г. згадваецца Крынкаўскі войт Пётр Дыбоўскі, бурмістр Якуб Семяновіч, райцы — Ян Мікалаевіч Эйсімонт, Міхал Семяновіч, Ян
Асташкевіч, Валенты Трушко, лаўнікі — Пётр Сыпнеўскі, Ян Эйсімонт, Матыс Маськевіч, Войцех Ляшчынскі, пісар Якуб Кухарэвіч, ксёндз Мацей Дзяргоўскі, мяшчане — Каспар Лаўрыноўскі з жонкай Ганнай Лушнеўскай, пан Ян Грыбоўскі, Якуб Капцевіч, Іван Васкевіч Парфяновіч, кравец Андрэй Мяжвінскі.

У 1670 г. згадваецца Крынкаўскі бурмістр Іван Стэцэвіч і райца Марцін Міхніч.

Паводле «Рэвізіі Гродзенскай эканоміі 1680 г.», Крынкі складаліся з Рынку Старога і Рынку Новага каля касцёлу Святой Ганны, а таксама вуліц: Вялікабельскай, Астроўскай, Новагарадзенскай, Завадскай, Старагарадзенскай, Свіслацкай, Выпустнай, Сакольскай,
Рыцарскай, Старабельскай, Новабельскай, Нехвядоўскай, Малаастроўскай і Старога Места.

З 1940 па 1944 гады — цэнтр Крынкаўскага раёна Беластоцкай вобласці БССР.

З 1950 па 2009 год паселішча мела статус вёскі.

## Вядомыя асобы 
* Сакрат Яновіч (нар. 1936), беларускі пісьменнік, публіцыст, грамадскі дзеяч
* Янка Геніюш (1902—1979) — беларускі грамадскі дзеяч, муж паэтэсы Ларысы Геніюш.
* Юзаф Хлусовіч (1776—1828) — вайсковец.

## Літаратура 
* Шаланда А. Места Крынкі і яго герб у XVI-XVIII ст. // ГЕРОЛЬД LITHERLAND № 1-2 (5-6). — Гродна, 2002.
* Карнялюк, В.Р. Крынкі ў 1795-1918 гг. Нарысы гісторыі мястэчка/ В.Р. Карнялюк. – Гродна: ПВУП “Выдавецтва “Ламарк”, 2010. – 199 с.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
Праваслаўная Аўтаномная Мітраполія Заходняй Еўропы і Амерыкі

**Праваслаўная Аўтаномная Мітраполія Заходняй Еўропы і Амерыкі**, некананічная праваслаўная юрысдыкцыя, якая была ўтворана ў 1990 годзе, калі Каталіцкая Праваслаўная царква Партугаліі прыняла рашэнне аб далучэнні да кананічнай Польскай праваслаўнай царквы. Нязгодная з гэтым частка Сіноду стварае сваю юрысдыкцыю, працягвая знаходзіцца ў зносінах з Украінскай праваслаўнай царквой ЗША і Рассейвання. У 1993—1997 знаходзілася пад амафорам УПЦ Кіеўскага патрыярхата.

Зараз Сінод царквы складаецца з 8 епіскапаў (3 з якіх уваходзяць у Правінцыйны сінод Амерыкі), налічваецца 15 прыходаў у Еўропе і 17 у ЗША. Прадстаяцель з моманта заснавання — Еўлогій (Хесслер) з тытулам «архіепіскап Міланскі і Аквілейскі».

Катэгорыя:Некананічныя праваслаўныя цэрквы
Катэгорыя:Мітраполіі
Катэгорыя:Украінская праваслаўная царква Кіеўскага патрыярхата
Харкаўска-Палтаўская епархія УАПЦ (абноўленая)

**Харкаўска-Палтаўская епархія УАПЦ (абноўленая)** — некананічная юрысдыкцыя, створаная ў 2003 годзе былым архіепіскапам УАПЦ Ігарам (Ісічэнкай), якога прадстаяцель УАПЦ мітрапаліт Мяфодзій (Кудракоў) адлучыў ад царквы. Ігар, маючы менш паслядоўнікаў, чым Мяфодзіў, здолеў, тым не менш захапіць спачатку памяшканне Патрыярхіі ў Кіеве (адбіта прыхільнікамі Мефодзія ў 2005 годзе).

У гэтай царкве быў рукапаложаны ў свяшчэнніка вядомы расійскі палітычна-рэлігійны дзеяч Якаў Кротаў.

Катэгорыя:Некананічныя праваслаўныя цэрквы
Украінская Аўтакефальная Праваслаўная Царква (кананічная)

**Украінская Аўтакефальная Праваслаўная Царква (кананічная)** — некананічная праваслаўная юрысдыкцыя, якую стварыў у 2004 годзе свяшчэннік Алег Кулік. У 2002 годзе ён перайшоў ў арганізацыю «Украінская Аўтакефальная Праваслаўная Царква Саборнапраўная - Паўночнай і Паўднёвай Амерык», дзе быў узведзены ў епіскапы для Украіны з імем Маісей. У 2004 годзе абвясціў аб выбранні сабе мітрапалітам, утварыўшы, такім чынам новую юрысдыкцыю і ўзяўшы тытул Мітрапаліт Кіева і Украіны. 18 чэрвеня 2005 года прыняў тытул «Патрыярх Кіеўскі і ўсяе Русі-Украіны».

Да Маісея прерайшлі каля 15 прыходаў са свяшчэннікамі са складу Кіеўскага патрыярхата ў Фастаўскім раёне Кіеўскай вобласці, а таксама мноства іншых «незалежных» і іншых епіскапаў — з калумбіі, Эквадора, група епіскапаў, якая называла сабе УАПЦ у дыяспары і інш. Маісей пачаў праводзіць малазразумелыя рэформы, у выніку чаго яго юрысдыкцыю пакінулі некалькі епіскапаў, якія ўтварылі Украінскую Аўтаномную Праваслаўную царкву ў Амерыцы, куда перайшо яшчэ некалькі епіскапаў і святароў. Пасля гэтага становішча царквы стабілізавалася. Дзяржаўнай орэгістрацыі не мае.

Катэгорыя:Некананічныя праваслаўныя цэрквы
Катэгорыя:Праваслаўе ва Украіне
Альтэрнатыўны сінод Балгарскай праваслаўнай царквы

**Альтэрнатыўны сінод Балгарскай праваслаўнай царквы** () - раскольніцкая праваслаўная юрысдыкцыя ў Балгарыі. Утворана пасля падзення камуністычнага рэжыму пад уплывам партыі "Саюз дэмакратычных сіл", якая ў пачатку 1990-х была вядучай палітычнай сілай у краіне.

Частка епіскапаў і іерэяў заявіла, што балгарскі патрыярх Максім - агент КДБ і кіраваць царквой не можа. У 1992 годзе яны ажыццявілі спробу зрынуць Максіма, але поспехаў гэтая спроба не мела. Таму апазіцыйныя епіскапы выйшлі з Сінода БПЦ і ўтварылі ўласны альтэрнатыўны Сінод. Гэты сінод карыстаўшы шырокай падтрымкай ўладаў таго часу, якія зарэгістрыравалі гэты Сінод як адзіную Балгарскую праваслаўную царкву. 4 ліпеня 1996 альтэрнатыўны Сінод выбрал Патрыярхам старэйшага па пастаўленню епіскапа БПЦ Пімена.

Пасля пройгрышаў Саюза дэмакратычных сіл на парламенцкіх і прэзідэнскіх выбарах, падтрымка альтэрнатыўшчыкаў з боку ўлады вельмі скарацілася. У 1998 годзе пры дапамозе Канстанцінопальскага патрыярхата быў праведзены аб'яднаўчы сабор, на якім Пімен склаў з сабе паўнамоцтвы патрыярха і вярнуўся ў БПЦ. З ім вярнулася большая частка епіскапата.

Не перайшэдшыя ў кананічную царкву альтэрнатыўшчыкі абралі новага лідара - мітрапаліта Сафійскага Інакенція. У 2004 годзе па рашэнню суда паліцыя сілай выдварыла альтэрнатыўшчыкаў амаль з усіх храмаў. У 2005 годе раскол значна аслаб: з 50-60 свяшчэннікаў з пакаяннем у БПЦ вярнуліся 40-45, таксама вярнуліся і двое епіскапаў, некалькіх клірыкаў стварылі самастойныя юрысдыкцыі.

На пачатак 2009 года альтэрнатыўны Сінод кантраляваў 12 прыходаў, аб'яднаных у тры епархіі. У 2010 годзе з сіноду вылучылася яшчэ адна раскольніцкая юрысдыкцыя.

## У Сеціве 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Некананічныя праваслаўныя цэрквы
Украінская праваслаўная царква Кіеўская мітраполія

**Украінская праваслаўная царква Кіеўская мітраполія**, у 2008—2014 гадах **Сапраўдна-праваслаўная царква на Украіне** — некананічная праваслаўная юрысдыкцыя, створаная ў 2002 годзе архірэямі, пастаўленымі для Украіны Апостальскай праваслаўнай царквой. Яны правялі свой сабор і аддзяліліся ад Маскоўскай іерархіі, зрынулі старога Кіеўскага мітрапаліта і абралі свайго. Затым адбыліся пасвячэнні шэрагу епіскапаў, якія акармлялі толькі па некалькі, а то і па адным прыходзе.

Спачатку называлася **Украінская сапраўдна-праваслаўная царква**, але ўжо ў снежні 2002 года, зрынуўшы мітрапаліта, царква змяніла назву на **Украінская аўтакефальная праваслаўная царква — апостальская**. Дзесьці ў 2006 годзе да назвы царквы дадалі слова «Катакомбная», стала **УАПЦ — апостальская-катакомбная**. 26-27 студзеня 2008 года епіскапат УАПЦ — АК прыняты ў Сапраўдна-праваслаўную царкву Рафаіла, па сутнасці УАПЦ — АК улілася ў СПЦ(Р). Практычна адразу назва царквы была зменена на **Сапраўдна-праваслаўная царква на Украіне**. Прадстаяцель — Андрэй (Трэгуб) з тытулам «мітрапаліт Кіеўскі і Галіцкі». Акрамя яго на 2008 год было 7 епіскапаў.

Зрынуты мітрапаліт Антоній (Уласаў) звяржэнне не прызнаў і абвясціў сабе прадстаяцелем і адзіным іерархам . У лютым 2005 года Антоній узвёў у епіскапскую годнасць Феадосія (Леміша) (вядомага сваімі гомасексуальнымі схільнасцямі), які пасля смерці Антонія ў 2006 годзе аб’явіў сабе новым прадстаяцелем. Паствы практычна не мае.

29 верасня 2014 года, на Архіерэйскім сінодзе, найменне **Сапраўдна-праваслаўнай царквы на Украіне** зноў зменена на **Украінская праваслаўная царква Кіеўская мітраполія**, наступным днём была ўсталявана еўхарыстычная сувязь з Украінскай праваслаўнай царквой у Амерыцы.

## Крыніцы 
* 

Катэгорыя:Некананічныя праваслаўныя цэрквы
Расійская сапраўдна-праваслаўная царква

**Расійская сапраўдна-праваслаўная царква** () — некананічная юрысдыкцыя, створаная ў 1997 годзе, калі пасля шматлікіх супярэчнасцяў расійская частка Украінскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы аддзялілася ад яе і ўтварыла ўласную юрысдыкцыю — Расійскую сапраўдна-праваслаўную царкву. У яе быў прыняты Рафаіл (Пракоп’еў) з прыхільнікамі, які быў зноў узведзены спачатку ў архімандрыта, затым у епіскапа. Таксама да РСПЦ далучыліся епіскапы, якія выйшлі з Расійкай праваслаўнай свабоднай царквы і знаходзіліся па-за якой-небудзь юрысдыкцыяй.

РСПЦ праіснавала нядоўга, у 1999 годзе праз унутраныя супярэчнасці з яе выйшлі шэраг епіскапаў, якія ўтварылі свой сінод Расійскай сапраўдна-праваслаўнай царквы. Затым царкву пакінулі Рафаіл (Пракоп’еў) і Сергій (Маісеенка) якія ўтварылі Сапраўдна-праваслаўную царкву ў Расіі (яна жа Руская саборная сапраўдна-праваслаўная царква). Ліберальныя епіскапы, якія імкнуліся правесці мадэрнізацыю царквы (падобна абнаўленскаму расколу) стварылі Апостальскую праваслаўную царкву. Два епіскапы, якія засталіся ў старой РСПЦ, ператварылі яе ў Сапраўдна-праваслаўную царкву — Маскоўскую мітраполію.

## Крыніцы 
* 

Катэгорыя:Некананічныя праваслаўныя цэрквы
Адзінавер’е

'''Адзінавер'е''' () — кірунак у стараабрадстве, паслядоўнікі якога захоўваюць адміністрацыйную сувязь з Рускай праваслаўнай царквой, але выкарыстоўваюць у багаслужэнні дарэформенны абрад. Пачатак гэтай з'яве быў пакладзены ў 1800 годзе для стараабрадцаў, якія пагадзіліся ўвайсці ў падпарадкаванне Сіноду, захавайшы стары абрад. Пераход у адзінаверніцтва вельмі стымуліраваўся ўрадам, якія стваралі для адзінавернікаў шматлікія прэферэнцыі.

Пасля выдання маніфеста аб умацаванні верацярпімасці ў 1905 годзе адзінаверніцкі рух пачаў спадаць. У 1917 годзе ў Расіі было каля 350 адзінаерніцкіх прыходаў і манастыроў.

У гады савецкай улады адзінаверніцкая супольнасць была амаль поўнасцю знішчана. Пасля 1991 года адзінаверніцтва пачало адраджацца "знізу", зараз гэта вельмі кансерватыўная плынь у РПЦ. На сёння ёсць каля 20 адзінаверніцкіх прыходаў, каля 10 інакаў і інакінь, каля 15 тыс. веруючых.

Акрамя РПЦ, некалькі адзінаверніцкіх прыходаў знаходзіліся раней ці знаходзяцца зараз у РПЦЗ (як кананічнай, так і ў раскольніцкіх юрысдыкцыях), а таксама ў некалькіх катакомбных юрысдыкцыях.

## Спасылкі 
* Патрыяршы цэнтр старажытнарускай набажэнскай традыцыі
* Праваслаўнае стараверства ва ўлонні Рускай Праваслаўнай Царквы 
* Стараабрадныя прыходы РПЦ (Аднаверства). Кароткая гісторыя.

Катэгорыя:Гісторыя хрысціянства
Чарнагорская Праваслаўная Царква

**Чарнагорская праваслаўная царква** (чарнаг.: *Црногорска православна црква*) — некананічная праваслаўная юрысдыкцыя ў Чарнагорыі, у асноўным на кананічнай тэрыторыі Сербскай праваслаўнай царквы.

## Гісторыя 
Узнікла ў 1993 годзе, калі сход прыхільнікаў аўтакефаліі абраў у Цеціне мітрапалітам новай юрысдыкцыі Антонія Абрамовіча. Пасля яго смерці ў 1996 годзе новым старшынёй абраны Міраш Дзедзіч, які быў узведзены ў епіскапа патрыярхам альтэрнатыўнага Сіноду Балгарскай Царквы Піменам. ЧПЦ не прызнаецца ніводнай кананічнай праваслаўнай царквой. У 2007 годзе аўтакефалісты паспрабавалі захапіць адзін з храмаў і Цецінскі манастыр Сербскай праваслаўнай царквы.

На 2008 год ЧПЦ мела 6 прыходаў у Чарнагорыі, некалькі прыходаў у Аргенціне і Аўстраліі. Знаходзілася ў еўхарыстычных зносінах з балгарскімі альтэрнатыўшчыкамі і Кіеўскім патрыярхатам Міхаіла Дзенісенка, але пасля прыняцця ў свой склад двух забароненых свяшчэннікаў з Італьянскай праваслаўнай царквы — гэтыя зносіны былі перарваныя. У 2007 годзе ў ЧПЦ перайшоў епіскап Сімяон з Сіноду супрацьстаялых, які быў прызначаны экзархам Цэнтральнай Еўропы.
Радаўніца

250px|міні|Памінкі на Радаўніцу. XIX ст.
**Ра́даўніца** (*Ра́даніца, Ра́дуніца, Радаўні́цкія Дзяды́, На́ві Дзень, «Вялікдзень мёртвых»*) — дзень памінання памерлых ва ўсходніх славянаў, на які са старажытных часоў адбываліся трапезы на магілах бацькоў і блізкіх сваякоў. Назва *Наві Дзень* паходзіць ад старажытна-славянскага *навь* — нябожчык.

Праваслаўная Царква і Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква ўключылі Радаўніцу ў свой культ. Прымеркавана да свята Уваскрэсення Хрыстовага.

Радаўніца адзначаецца на «правады», праз тыдзень пасля Вялікадня, заўжды на аўторак. Спачатку ідуць памінаць блізкіх у царкву, а потым на могілкі. Там прыводзілі ў парадак магілы блізкіх і пачыналі памінальную трапезу. I хоць існуе звычай памінальнай трапезы, у т. л. вялікоднае яйка пакідаць «для спачылых», Праваслаўная Царква не ўхваляе гэтага звычаю, паколькі лічыцца, што памерлым патрэбна толькі малітва аб упакаенні душы і добрыя справы ў памяць пра іх. Правядзенне радаўніцы заканчвалася застоллем дома.

## У Беларусі 
У некаторых мясцінах Палесся радаўніца падмянялася т.зв. «наўскім вялікаднём», які прыпадаў на чацвер велікоднага тыдня. На ўсходзе Беларусі функцыю радаўніцы мелі летнія (траецкія) дзяды. Правядзенне абрадаў на радаўніцу калісьці скіроўвалася на задобрыванне душ продкаў, заслужванне іх спрыяння ў жыцці і гаспадарцы. Цяпер функцыянуе як дзень ушанавання продкаў свайго роду. З 1992 года афіцыйнае дзяржаўнае свята ў Рэспубліцы Беларусь.

## Гл. таксама 
* Народны каляндар

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Праваслаўныя святы
Катэгорыя:Славянскія святы
Катэгорыя:Беларускія народныя святы
Катэгорыя:Народны каляндар усходніх славян
Катэгорыя:Святы
Катэгорыя:Культ продкаў
Праваслаўная царква

**Праваслаўная царква** або **Праваслаўны касцёл**  — другая па колькасці членаў, пасля Каталіцкай, Хрысціянская царква ў свеце, якая налічвае каля 225 мільёнаў паслядоўнікаў. Часам называецца таксама «Праваслаўнай царквой візантыйскай традыцыі» або «Усходняй праваслаўнай царквой».

Праваслаўная царква сцвярджае, што з’яўляецца адзінай святой саборнай і апостальскай Царквой, якая складае Цела Хрыстова, а Ісуса Хрыста прызнае сваім Кіраўніком.

Праваслаўная царква складаецца з 15 аўтакефальных памесных цэркваў.

Вучэнне Праваслаўнай царквы змяшчаецца ў Святым паданні, якое ўключае ў сябе, акрамя Святога Пісання, вызначэнні Сусветных і некаторых памесных сабораў, прынятыя ўсёй Царквой, каноны (зводы правілаў апосталаў, Сусветных і некаторых памесных сабораў), зацверджаныя Царквой літургічныя тэксты, творы Айцоў Царквы, жыціі святых, а таксама звычаі Царквы. Пры гэтым Святое паданне, у разуменні святаайцоўскай літаратуры, «ёсць жыццё Святога Духа ў Царкве». Святое Пісанне для праваслаўных хрысціян з’яўляецца найважнейшай формай Святога падання.

Праваслаўе (калька з грэчаскага слова ὀρθοδοξία (*артадоксія*) — «правільнае меркаванне»), першапачаткова — тэрмін, які абазначаў супрацьлегласць гетэрадоксіі («памылка ерэтыкоў»). Узнік у II стагоддзі ў Сусветнай царкве для абазначэння адрознення яе вучэння ад поглядаў розных расколаў, ерасей і сект, якімі лічыліся іншыя хрысціянскія і псеўдахрысціянскія кірункі. У дактрынальных дакументах часта ўжываўся як сінонім тэрміна «кафалічны» (у лацінскай традыцыі — «каталіцкі»)(καθολικός). Трэба, аднак, адзначыць, што блытаць гэтыя тэрміны не варта: пад «кафалічнасцю» ў багаслоўі маецца на ўвазе палната і цэласнасць Царквы Хрыстовай, яе прасторавая, часавая і якасная ўніверсальнасць.

Гісторыя царквы да 1054 года з’яўляецца часткай гісторыі Сусветнай Праваслаўнай Царквы, ад якой, на погляд праваслаўных, у выніку шэрагу памылак і скажэнняў праваслаўнага вучэння (напрыклад: філіокве, дагмат аб беззаганным зачацці Багародзіцы, вучэнне пра Чысцец, дагмат аб непамыльнасці рымскага першасвятара ў пытаннях веры і маралі, дагмат аб першаснасці ў хрысціянскай царкве рымскага епіскапа (у лацінскай традыцыі — «біскупа») і г.д.) і Сімвала веры адкалолася Каталіцкая царква. Вучэнне апошняй назвалі «каталіцтвам» і разглядаюць як ерась там, дзе яно супярэчыць праваслаўнаму.

У 2019 годзе адбыўся разрыў адносін Рускай Праваслаўнай Царквы з Канстанцінопальскім патрыярхатам.

Катэгорыя:Праваслаўе