Ульрыка Элеанора Дацкая

**Ульрыка Элеанора Дацкая** і Нарвежская (; нар. 11 верасня 1656 — 26 ліпеня 1693) — каралева Швецыі як жонка караля Карла XI. Па-шведску яе называюць *Ulrika Eleonora den äldre* (*Ульрыка Элеанора Старэйшая*), каб адрозніваць яе ад дачкі, будучай каралевы.

## Жыццё 
### Ранняе жыццё і шлюб 
Ульрыка была дачкой караля Даніі Фрыдрыка III і яго жонкі каралевы Сафі Амаліі з Брунсвік-Люнэбурга. Яна атрымала строгае выхаванне пад наглядам маці. Ёй выкладалі некалькі розных моў, і яна, як паведамлялася, была добрай вучаніцай малявання і жывапісу.

У 1675 годзе яна была заручана са шведскім каралём Карлам XI. Мэта шлюбу, з пункту гледжання Швецыі, заключалася ў тым, каб перашкодзіць Даніі заключыць саюз з ворагамі Швецыі.

Ульрыка Элеанора была папулярная ў Даніі дзякуючы сваёй дабрачыннасці. Калі яна адправілася ў Швецыю, яе брат Крысціян V пакінуў Фрэдэрыксборг, падчас чаго вярнуў ёй каштоўнасці, якія яна заклала на карысць шведскіх ваеннапалонных, у тым ліку яе заручальны пярсцёнак. Развітаўшыся з ім, яна сказала, што не думае, што больш ніколі яго не ўбачыць, але: «паколькі мяне цяпер лічаць пешкай міру паміж Даніяй і Швецыяй, я прашу ў Бога міласці выканаць гэты цудоўны абавязак так, каб мае паводзіны маглі садзейнічаць знішчэнню варожасці паміж гэтымі двума народамі і замест гэтага назаўсёды аб’яднаць іх у дружбу».

### Каралева 
Ульрыка Элеанора прыбыла ў Хельсінгбарг у Швецыі 4 мая 1680 года, дзе яе віталі каралева ўдова, шведскі двор і мясцовая арыстакратыя. Праз два дні яна сустрэлася і выйшла замуж за Карла ў маёнтку Скотарп 6 мая 1680 года. Вяселле было паспешным і адносна простай у прысутнасці вузкага кола прыдворных. Прычынай гэтага было тое, што кароль, які ў гэты час знаходзіўся ў напружаных адносінах з Францыяй, хацеў пазбегнуць прысутнасці пасла Францыі Фёкера і мог зрабіць гэта толькі ў тым выпадку, калі час і месца цырымоніі можна было б трымаць у сакрэце дастаткова доўга для таго, каб пасол не мог прысутнічаць. Афіцыйна цырымонія павінна была адбыцца ў Хальмстадзе, а Ульрыка Элеанора павінна была толькі правесці ноч у Скотарпе, але замест гэтага, пасля яе прыбыцця яна была спешна выдана замуж. 25 лістапада 1680 года яна была каранавана каралевай у Царкве Святога Мікалая ў Стакгольме.

Першапачаткова Карл XI быў расчараваны яе знешнім выглядам і спытаў Ёхана Гіленстыерну, ці не мог бы ён быць абраны больш прыгожай супругай, на што яму быў дадзены адказ: «Ваша светласць убачыць, што унутры яе ёсць анёл». Гэта расцэньваецца як значная падзея — першая п’еса ў Швецыі, якую выконвае ўвесь жаночы склад, і як увядзенне французскага класіцызму ў Швецыі. Мабыць, сама Ульрыка Элеанора хацела прыняць удзел, але яе цяжарнасць у той час зрабіла гэта немагчымым. Яе асабістае кола інтымных сяброў улічвае: яе асабістага спаведніка Ёхана Карлберга, яе гаспадыню мантый графіня Марыя Элізабэт Стэнбок, яе дацкіх фрэйлін Сафію Амалію Маршалк і Ганну Марыю Клодт. Яна таксама загадала наведаць швагра і сястру герцага і герцагіню Гольштэйн-Готарп .

Ульрыка Элеанора не мела палітычнага ўплыву на Карла XI, які палічыў за лепшае абмяркоўваць дзяржаўныя справы са сваёй маці, а не з жонкай. Аднойчы яна паспрабавала аказаць палітычны ўплыў на Карла XI. Падчас Вялікай рэдукцыі (вяртання) да кароны графстваў, феадальных зямель і вялікіх панстваў шляхты (большасць з іх багата аддавала каралева Крысціна) Ульрыка спрабавала выступіць ад імя людзей, маёмасць якіх была канфіскавана каронай. Але кароль проста сказаў ёй, што прычына, па якой ён ажаніўся з ёй, не ў тым, што ён хоча яе палітычнай парады. Замест гэтага яна дапамагала людзям, маёмасць якіх была канфіскавана, таемна кампенсуючы іх з уласнага бюджэту. Звычайным метадам, якім яна карысталася, было купляць каштоўнасці і іншыя прадметы, якія прадавалі збяднелыя дваране, а потым аддаваць іх ім ці іх сваякам.

Ульрыка Элеанора найбольш вядома сваёй вялікай дабрачыннай дзейнасцю. Яна заснавала вялікую колькасць дабрачынных устаноў, якімі кіравала Сафія Амалія Маршалк. Вядома, што Ульрыка Элеанора закладвала ўласнаю маёмасць для фінансавання сваіх дабрачынных праектаў. Яе найбольш вядомымі праектамі былі «Tapetskolan vid Karlberg», школа габеленаў пры палацы Карлберг, заснаваная ў 1688 годзе, дзе дзяўчаты-сіроты атрымлівалі адукацыю па вырабе габелена ў трох незамужніх фінскіх дваран пад кіраўніцтвам Ганны Марыі Шмілаў; «Drottninghuset» (Дом каралевы), дом для бедных удоў у Стакгольме, заснаваны ў 1686 годзе, і дом для бедных у Кунгсхольмене. Яна фінансавала збожжавыя і дапамогу, якая будзе распаўсюджвацца ў раёнах, якія пакутуюць ад няўдалых ураджаяў і голаду, такіх як Фінляндыя ў 1687 годзе, Эстонія ў 1688, Даларна ў 1691 і Інгрыя. Ульрыка падтрымлівала вялікую колькасць людзей рэгулярнымі надбаўкамі з асабістага бюджэту, напрыклад, салдатам-інвалідам і іх жонкам, тым хто перайшоў у пратэстантызм з іудаізму, ісламу і каталіцызму, асабліва жанчынам. Сярод іх былі таксама французскія гугеноты. У 1693 яна падтрымала 17 000 чалавек. Якім бы ні было тлумачэнне, гэта праўда, што графіня Стэнбок памерла ад хваробы праз пару тыдняў пасля каралевы, і капітан Штормкранц таксама, неўзабаве пасля таго, як, паводле яго слоў, адбылася падзея.

Карл XI не паважаў яе жадання простага пахавання. Аднак ён заплаціў роўную суму сваіх выдаткаў бедным. Ён абвясціў пра два гады жалобы ў каралеўскім двары, а калі перыяд скончыўся ў 1695 годзе, ён адмовіўся ажаніцца, нягледзячы на ціск на гэта.

## Дзеці 
* Гедвіга Сафія Шведская (26 чэрвеня 1681 — 22 снежня 1708), выйшла замуж 12 мая 1698 г. Фрыдрыхам IV, герцагам Гольштэйн-Готарпскім .
* Кароль Карл XII (17 чэрвеня 1682 — 30 лістапада 1718).
* Густаў (14 чэрвеня 1683 — 26 красавіка 1685).
* Ульрык (2 жніўня 1684 — 8 чэрвеня 1685).
* Фрыдрых (7 кастрычніка 1685 — 22 кастрычніка 1685).
* Карл Густаў (27 снежня 1686 — 13 лютага 1687).
* Каралева Ульрыка Элеанора (23 студзеня 1688 — 24 лістапада 1741), выйшла замуж 24 сакавіка 1715 года за прынца Фрыдрыха Гесэн-Касельскага. 

## Спасылкі 
* «Ulrika Eleonora». vol 13 of Bra böckers lexikon. (ed. Jan-Öjvind Swahn). 25 vols.Bokförlaget Bra Böcker AB, 1986. (In Swedish)
* Anteckningar om svenska qvinnor (In Swedish)
* Carl Grimberg: Svenska Folkets underbara öden IV. 1660—1707 (The wonderful destinys of the Swedish people) (In Swedish)

Катэгорыя:Пфальц-Цвейбрукенская дынастыя
Катэгорыя:Ольдэнбургская дынастыя
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Швецыі
Катэгорыя:Прынцэсы Нарвегіі
Катэгорыя:Дацкія прынцэсы