Талін

**Та́лін** (; у 1219—1917: , ) — горад, сталіца Эстоніі. Буйны пасажырскі і грузавы марскі порт у Фінскім заліве Балтыйскага мора, вузел чыгунак і аўтамабільных дарог. Міжнародны аэрапорт. Галоўны прамысловы і культурны цэнтр краіны.

## Этымалогія 
Верагодна, назва «Tallinn(a)» у эстонскай мове паходзіць ад слоў «taani linn» («дацкі горад») або «tali linn» («зімовы горад»).

Горад быў вядомы ў старажытнарускіх крыніцах пад назвай *Калывань* (магчыма, ад слова Kalevan; гл. Калеў) або *Лядзяш*, у скандынаўскіх — *Лінданісэ* (), *Лінда*. Пазней скандынавы і немцы звалі яго *Рэваль* (Reval), магчыма, ад эстонскай назвы мааконда Равала, у рускім ужыванні — *Рэвель* (афіцыйная назва ў Расійскай імперыі да 1917 года).

## Гісторыя 
У X—XI стагоддзях на месцы Таліна было паселішча старажытных эстаў Лінданісе. Упершыню пад назваю Калываю ўпамінаецца ў 1154 годзе арабскім географам Ідрысі і ў старажытнарускіх летапісах. У 1219 годзе захоплены Даніяй, названы Рэвель (афіцыйна назва горада да 1917 года). У 1230 годзе ўведзена любекскае гарадское права. З 1285 года член Ганзы. У 1346—1561 гадах уладанне Тэўтонскага, потым — Лівонскага ордэнаў. Гандляваў з Ноўгарадам, Псковам, Гданьскам, Любекам, Антверпенам і інш. У 1524 годзе праведзена Рэфармацыя. У 1561—1710 гадах пад уладай Швецыі. У 1569 годзе горад бамбардзіраваны любекска-дацкім флотам. У 1570—1571 і 1577 годзе расійскія войскі беспаспяхова імкнуліся захапіць горад у ходзе Лівонскай вайны 1558—1583 гадоў. У 1591—1592 гадах большая частка насельніцтва памерла ад чумы і голаду (1602). У 1634 годзе пачалася мануфактурная вытворчасць. У Паўночную вайну 1700—1721 гадоў адышоў да Расіі (1710), цэнтр Эстляндскай губерні, пабудавана ваенная гавань. Пасля злучэння чыгункай з Санкт-Пецярбургам (1870) — важны партовы горад і прамысловы цэнтр. У 1918—1940 гадах сталіца Эстоніі.

## Адміністрацыйны падзел 
Талін уваходзіць у склад павета Хар’ю, утвараючы гарадскі муніцыпалітэт Талін. У савецкі час горад уключаў чатыры раёны: Калінінскі (былы Копліскі), Ленінскі, Марскі, Кастрычніцкі. Падчас рэформаў мясцовага самакіравання 4 сакавіка 1993 года былі ўтвораны 8 гарадскіх раёнаў (): Кесклін (Цэнтр), Крыстыйнэ, Ласнамяэ, Мустамяэ, Нымэ (да 1940 года асобны горад), Пірыта, Пых’я-Талін (Паўночны Талін) і Хааберсці.

Кожнай раённай управай кіруе старэйшына (). Ён прызначаецца гарадской управай па паданні мэра пасля кансультацый з адміністрацыйнымі радамі частак горада. Функцыя адміністрацыйных рад — падрыхтоўка рэкамендацый гарадскому ўраду і камісіям муніцыпалітэта наконт кіравання раёнамі.

## Геаграфія 
Талін знаходзіцца ў Паўночнай Еўропе, беразе Талінскага заліва (частка Фінскага заліва), за 80 кіламетраў ад Хельсінкі. Самае вялікае возера Таліна — Юлемістэ (плошча 9,6 км²). Гэта галоўная крыніца пітной вады горада. Возера Харку — другое па велічыні (плошча 1,6 км²). У адрозненне ад многіх вялікіх гарадоў, адзіная значная рака ў Таліне — Пірыта — размешчаная далёка ад цэнтра горада (цяпер гарадскі раён Пірыта). Басейн ракі маляўнічы, знаходзіцца пад аховай.

Па тэрыторыі горада праходзіць вапняковы ўступ (Глінт, або Балтыйска-Ладажскі ўступ). Ён выразна прасочваецца на Тоампеа і ў Ласнамяэ.

Найвышэйшы пункт Таліна (64 метры над узроўнем мора) знаходзіцца на паўднёвым захадзе горада ў раёне Нымэ.

Даўжыня берагавой лініі — 46 кіламетраў. У межах горада яна ўтварае тры вялікія паўвостравы: Коплі, Пальясаары і Какумяэ.

## Адукацыя 
* Талінскі ўніверсітэт
* Талінскі тэхнічны ўніверсітэт
* Эстонская акадэмія мастацтваў
* Эстонская акадэмія ўнутраных спраў
* Эстонскі каледж інфармацыйных тэхналогій
* Талінскі англійскі каледж
* Гімназія Густава Адольфа
* Талінская яўрэйская школа

## Насельніцтва 
## Памятныя мясціны 
* Музей Мікеля
* Талінскі гарадскі музей
* Эстонскі тэатральна-музычны музей
* Эстонскі музей прыкладнога мастацтва і дызайну
* Эстонскі музей пажарнай аховы
* Талінская ратуша
* Царква святога Олафа
* Эстонскі марскі музей
* Sokos Hotel Viru
* Талінскі заапарк

## Транспарт 
Да грамадскага транспарта ў Таліне адносяцца аўтобус, трамвай, тралейбус, прыгарадныя цягнікі і паром. У горадзе дзейнічаюць 72 аўтобусныя маршруты, чатыры маршруты трамвая і чатыры тралейбусныя маршруты.

## Вядомыя асобы 
* Эвальд Ааў (1900—1939) — кампазітар і харавы дырыжор.
* Яак Алік (нар. 1946) — эстонскі тэатральны і дзяржаўны дзеяч.
* Андрус Ансіп (нар. 1956) — эстонскі дзяржаўны дзеяч.
* К. Аляхновіч-Чэркас — пісьменнік-нашанівец.
* Юлія Барысенка (1990—2018) — беларуская футбалістка.
* Томас Іаган Зеебек (1770—1831) — нямецкі фізік.
* Ану Кааль (нар. 1940) — эстонская спявачка.
* Ота Яўстафіевіч Кацэбу (1788—1846) — расійскі падарожнік.
* Арнольд Меры (1919—2009) — эстонскі савецкі дзяржаўны дзеяч.
* Арва Антонавіч Метс (1937—1997) — рускі паэт.
* Эвальд Окас (1915—2011) — мастак. Народны мастак СССР (1963).
* Пімен Панчанка (1917—1995) — беларускі паэт.
* Альфрэд Розенберг (1893—1946) — германскі дзяржаўны дзеяч, адзін з ідэолагаў нацызму.
* Янэ Салумяэ — эстонская марафонка
* Карл Сініярв (нар.1971) — эстоскі паэт.
* Пеэтэр Тульвістэ (1945—2017) — эстонскі псіхолаг, дзяржаўны дзеяч.
* Антс Эскала (1908—1989) — эстонскі савецкі акцёр тэатра і кіно, спявак.

## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Merko Ehitus
* Баскетбольны клуб «Калеў»

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сайт горада Талін      
* Digital Tallinn — віртуальны тур па талінскім Старым горадзе
* Сайт Ласнамяэскай часткі горада Таліна
* Талінскі порт , 
* Віртуальны Талін на сайте VirtualGuide.ru 

Катэгорыя:Гарады Эстоніі
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Катэгорыя:Ганза