open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пустынкі

Назву **Пусты́нкі** маюць:

## Населеныя пункты 
* Пустынкі — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці.
* Пустынкі — былая вёска ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Каля вёскі знаходзіцца Успенскі манастыр.
Салаўёва

**Салаўёва** — жаночая форма прозвішча Салаўёў, таксама тапонім.

## Прозвішча 
* Галіна Фёдараўна Салаўёва (1922—2001) — рускі археолаг.
* Ганна Сяргееўна Салаўёва (1922—2001) — вучоны ў галіне фтызіятрыі.
* Лідзія Валянцінаўна Салаўёва — украінская спартсменка.
* Марыя Аляксееўна Салаўёва (Роўда) — беларуская пісьменніца, перакладчыца,
* Тамара Уладзіміраўна Салаўёва (нар. 1935) — вучоны ў галіне перапрацоўкі драўніны.

## Тапонім 
### Беларусь 
* Салаўёва — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі.
### Казахстан 
* Салаўёва — сяло ў Алтайскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана.
### Расія 
* Салаўёва (Кардымаўскі раён)
Семянец

Назву **Семяне́ц** маюць:

* Семянец — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці
* Семянец — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці
Сяргеева

**Сяргеева** — жаночая форма прозвішча Сяргееў, таксама тапонім.

## Прозвішча 
* Галіна Гаўрылаўна Сяргеева (нар. 1937) — вучоны, гісторык.
* Зоя Міхайлаўна Сяргеева (нар. 1936) — расійскі археолаг
* Вольга Генадзьеўна Сяргеева (нар. 1952) — суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь. Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь.

## Тапонім 
### Беларусь 
* Сяргеева — вёска ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці.

### Расія 
* Сяргеева — вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласці.
* Сяргеева — вёска ва Угранскім раёне Смаленскай вобласці.
Цюлькі

Назву **Цюлькі** маюць:
## Тапонімы 
* Цюлькі́ — былая вёска ў Полацкім рёане Віцебскай вобласці

## Рыбы 
* Цюлькі — род рыб з сямейства селядцовых
Шыпуліна

**Шыпуліна** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Анастасія Уладзіміраўна Кузьміна (Шыпуліна) — славацкая біятланістка расійскага паходжання
* Іна Уладзіславаўна Шыпуліна — савецкая грыбчыха-байдарачніца

## Тапонім 
### Беларусь 
* Шыпуліна (Шумілінскі раён) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці

### Расія 
* Шыпуліна (Холм-Жыркоўскі раён)
Барышаўка

Назву **Барышаўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Барышаўка — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці

### Украіна 
* Барышыўка ці Барышаўка — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіеўскай вобласці
Булгары (значэнні)

* булгары — плямёны, якія з IV ст. засялілі стэпы Паўночнага Прычарнамор'я ад Каспійскага мора і Паўночнага Каўказа, а ў 2-й палове VII ст. часткова мігрыравалі ў Падунаўе, пазней у Сярэдняе Паволжа і інш. рэгіёны
* Булгары — вёска Вяззеўскага сельсавета ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці
Варвараўка

Назву **Варва́раўка** маюць:
* Варвараўка — вёска ў Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласці
* Варвараўка — ручай у Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Жадунька
Галынец

Назву **Галыне́ц** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць
** Галынец 1 — вёска ў Магілёўскім раёне
** Галынец 2 — вёска ў Магілёўскім раёне
** Галынец — станцыя ў Магілёўскім раёне

## Азёры 
* Галынец — возера ў Шумілінскім раёне

## Прозвішча 
* Васіль Фёдаравіч Галынец — член III Дзяржаўнай думы ад Магілёўскай губерні, протаіерэй
* Лявонцій Іванавіч Галынец — беларускі ўрач
Дзедава

Назву **Дзе́дава** маюць:
## Беларусь 
* Дзедава — вёска ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці
* Дзедава — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці
## Расія 
* Дзедава (Ярцаўскі раён)
Зялёны Клін

* Вёска Зялёны Клін, Гусаркаўскі сельсавет
* Зялёны Клін, Украіна
Ігліца

* Ігліца — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці
* Ігліца (расліны)
Кош

**Кош**:
* Кошык

## Прозвішча 
* Хуберт Кош — венгерскі плывец, алімпійскі чэмпіён
* Эрых Кош — баснійскі пісьменнік яўрэйскага паходжання

## Тапонім 
* Кош (Мсціслаўскі раён)
* Кош (прыпыначны пункт)
Курманава

**Курманава**:
* Вадасховішча Курманава, вадасховішча ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі
* Аграгарадок Курманава, аграгарадок у Мсціслаўскім раёне
Нежкава

**Нежкава**:

* Вадасховішча Нежкава — у Горацкім раёне Магілёўскай вобласці
* Вёска Нежкава — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці

## Гл. таксама 
* Нежкаў
* Вялікі Нежкаў
Няропля

**Няропля** — тапонім:

* Няропля — пасёлак у Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці
* Няропля — рака ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці
* Няропля — возера ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці
Прыволле

Назву **Прыво́лле** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць
** Прыволле — вёска ў Слаўгарадскім раёне
* Гомельская вобласць
** Прыволле 1 — пасёлак у Гомельскім раёне
** Прыволле 2 — пасёлак у Гомельскім раёне
Смалякоў

**Смалякоў** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Абрам Яфімавіч Смалякоў (1908—1943) — Герой Савецкага Саюза.
* Юрый Цімафеевіч Смалякоў (нар. 1941) — спартсмен (фехтаванне на шпагах).

## Тапонім 
* Смалякоў — пасёлак у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці.
Полацкае княжанне

**Полацкае княжанне** — адно з імаверных правадырстваў, дадзяржаўных этнапалітычных аб’яднанняў крывічоў, якое папярэднічала раннефеадальнай дзяржаве з 2-й паловы Х ст. — Полацкаму княству,

## Гісторыя 
Імаверна, утварылася пасля славянскай каланізацыі тэрыторыі цэнтральнай і паўночнай Беларусі ў V—VII стст.

Паводле археалагічных даных, Полацк узнік у ІХ ст. на гарадзішчы банцараўскай культуры, якое засялілі людзі культуры полацка-смаленскіх доўгіх курганоў.

Паводле «Аповесці мінулых гадоў», у IX ст. крывічы як іншыя славянскія плямёны мелі свае «княжанні» і «князёў» (у сучаснай тэрміналогіі — правадырствы і правадыроў), але ні «княжанні», ні імёны «князёў» летапіс не назваў.

Імаверна, княжанне складалася з галоўнага горада — рэзідэнцыі князя-правадыра і яго дружыны, і падуладных князю тэрыторый.

Імаверна, менавіта Полацкае правадырства згадана як «палачане», якім, паводле «Аповесці мінулых часоў», кіеўскія князі Аскольд і Дзір вайной у 865 годзе «много зла сътвориша» («шмат зла ўчынілі»).

На думку Георгія Штыхава і Вячаслава Насевіча, яшчэ адно «княжанне»-правадырства крывічоў, магчыма, сфарміравалася ў ІХ ст. вакол Лукомля, у Х ст. яно, імаверна, было падпарадкавана Полацкам.

Магчыма, Полацкае правадырства або прынамсі Полацк таго часу былі вядомы ў Скандынавіі як *Палтэск’я* і *Палтэск’юбарг* і таму пазней упісаны ў міфічныя сюжэты скандынаўскіх саг і хронік.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Дук Д. У.* Полацкае гарадзішча // Археалогія Беларусі. Энцыклапедыя ў двух тамах. Т. 2. — Мінск: «Беларуская энцыклапедыя» імя Патруся Броўкі, 2011. — С. 201—202.

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Полацка
Катэгорыя:Крывічы
Цішоўка

Назву **Цішо́ўка** маюць:

* Цішоўка — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці
* Цішоўка — рака ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Свіслач
Чаравач

**Чаравач** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Уладзімір Алегавіч Чаравач, беларускі палітык

## Тапонім 
* Вёска Чаравач, вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці
Вазон

**Вазон** — дэкаратыўная пакаёвая расліна; гаршчок для вырошчвання такіх раслін.

## Іншае 
* Вёска Вазон
* Вазон, архітэктура
* Вазон, сімвал
Вінаробства

**Вінаро́бства** — прыгатаванне віна шляхам спіртавога браджэння з вінаграду, а таксама з соку пладоў і ягад.

Тэхналагічныя працэсы вырабу вінаграднага віна падзяляюць на першаснае вінаробства (перапрацоўка вінаграду, прыгатаванне вінаматэрыялаў) і другаснае вінаробства (апрацоўка і вытрымка вінаматэрыялаў з мэтай надання ім пэўнага смаку, букета, паху і стабільнасці). Асноўны працэс першаснага вінаробства  — спіртавое браджэнне сусла, у якое ўводзяць чыстую культуру дражджэй; браджэнне можа адбывацца і на прыродных дражджах, якія ёсць у вінаградзе. Для прыгатавання мацаванага і дэсертнага віна разам з сокам зброджваюць ці настойваюць і здробнены вінаград. Для сухіх він сусла зброджваюць поўнасцю, для паўсухіх, моцных і дэсертных — часткова. 

Найбойльш эфектыўныя для вытрымкі і захоўвання віна вінныя падвалы ці вінасховішчы — наземныя памяшканні з кандыцыяніраваннем паветра. Пры вытрымцы праводзяць даліўку, пераліўку, асвятленне, фільтрацыю, купаж, ахаладжэнне і інш. аперацыі, у выніку якіх віно набывае зададзеныя якасці. 

У раёнах, дзе вырошчваюць вінаград, на працягу тысячагоддзяў існуе непрамысловае вінаробства. У хатніх умовах вырабляюць пераважна ардынарныя віны мацункам 9—12 %.

У прамысловасці для вытворчасці віна выкарыстоўваюць паточныя высокапрадукцыйныя лініі перапрацоўкі вінаграду, устаноўкі бесперапыннага браджэння, аўтаматызаваныя лініі разліву.

## Гл. таксама 
* Вінаградарства
* Кветкавы вэлюм

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Эналогія
Дубровіца (значэнні)

Назву **Дубровіца** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Дубровіца — вёска ў Хойніцкім раёне

### Украіна 
* Дубровіца (Дубровыця) — горад у Ровенскай вобласці

## Іншае 
* Народная назва віду 

## Гл. таксама 
* Дубравіца
Дуравічы

Назву **Дуравічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Дуравічы — аграгарадок у Буда-Кашалёўскім раёне
* Мінская вобласць
** Дуравічы — вёска ў Вілейскім раёне
### Расія 
* Дуравічы (Краснінскі раён)
Корасцень (значэнні)

**Корасцень** — тапонім.

## Беларусь 
* Корасцень — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці

## Украіна 
* Корасцень — горад у Жытомірскай вобласці
Грышын

**Гры́шын** — прозвішча і айконім.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Генадзевіч Грышын, беларускі фрыстайліст. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2001);
* Аляксей Мікалаевіч Грышын-Алмазаў, рускі ваенны дзеяч, кіраўнік белага руху ў Сібіры ў 1918 годзе.
* Віктар Васільевіч Грышын (1914—1992), савецкі дзяржаўны дзеяч
* Іван Ціханавіч Грышын (1901—1951) — генерал-палкоўнік, Герой Савецкага Саюза.
* Ігар Мікалаевіч Грышын (1933—2015) — беларускі вучоны ў галіне хірургіі.
* Сямён Ігаравіч Сяменчанка (сап. Канстанцін Грышын, нар. 1974) — украінскі грамадскі актывіст, дэпут. Былы камандзір батальёна «Данбас».
* Сяргей Уладзіміравіч Грышын (1917—1994) — Герой Савецкага Саюза.

## Тапонімы 
* Грышын — вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці.
Лазараў

**Лазараў** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Аляксей Уладзіміравіч Лазараў — беларускі грамадскі актывіст, удзельнік расійска-ўкраінскай вайны
* Васіль Рыгоравіч Лазараў — савецкі касманаўт
* Міхаіл Пятровіч Лазараў — рускі флатаводзец, першаадкрывальнік Антарктыды
* Сяргей Вячаслававіч Лазараў — расійскі спявак

## Тапонім 
### Беларусь 
* Пасёлак Лазараў, пасёлак у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці

### Расія 
* Лазараў (Хабараўскі край)
Брус

**Брус** — асабістае імя, прозвішча, тапонім.

## Асабістае імя 
* Брус Бётлер, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (2011)
* Брус Лі, майстар усходніх адзінаборстваў, амерыканскі і ганконгскі кінаакцёр

## Прозвішча 
* Дэвід Брус, англійскі бактэрыёлаг
* Луіс Брус, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі| (2023)
* Патрык Генры Брус, амерыканскі мастак
* Стэнлі Брус, прэм’ер-міністр Аўстраліі
* Уільям Спірс Брус, шатландскі гідрабіёлаг, заолаг, арктычны і антарктычны даследчык
* Якаў Вілімавіч Брус, рускі дзяржаўны дзеяч

## Тапонім 
* Вёска Брус, вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці
* Гміна Стары Брус, вясковая гміна ў Польшчы
* Паўвостраў Брус і нацыянальны парк паўвостраў Брус

## Іншае 
* Брус — мадэль цела ў механіцы.
Покаць

Назву **По́каць** маюць:

## Населеныя пункты 
* Покаць — вёска ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці

## Рэкі 
* Покаць — рака ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці і Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Сож
Серабранка

**Серабранка:**

*Серабранка — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці
*Серабранка — рака ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці, правы прыток ракі Дняпро
*Серабранка — жылы раён у паўднёва-ўсходняй частцы Мінска
*Серабранка (Серабранскія Млыны) — гістарычная мясцовасць у Мінску
Смычок

**Смычок** — драўляная палачка з нацягнутым уздоўж пучком конскага воласа; служыць для ўтварэння гуку на струнных музычных інструментах.

Катэгорыя:Смычковыя музычныя інструменты
Царкоўе

Назву **Царко́ўе** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Царкоўе — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне
** Царкоўе — пасёлак у Гомельскім раёне
Прахаціцы

**Пра́хаціцы** ( , был. ) — горад на поўдні Чэхіі, у 40 км на захад ад Чэске-Будзеёвіцаў. З’яўляецца муніцыпалітэтам з пашыранымі паўнамоцтвамі і адміністрацыйным цэнтрам раёна Прахаціцы Паўднёвачэшскага края. Насельніцтва складае 11 744 чалавекі.

## Гісторыя 
Паселішча на скрыжаванні гандлёвых шляхоў, адным з якіх быў «Залаты шлях», па якім везлі соль з Баварыі ў Чэхію, узнікла, верагодна, у XI стагоддзі. У другой палове XIII стагоддзя Прахаціцы становіцца горадам. У XVI стагоддзі горад перажывае росквіт: будуецца ратуша, гарадскія ўмацаванні, перабудоўваецца гатычны касцёл XIV стагоддзя.

Пасля Мюнхенскай змовы 1938 года як частка Судэцкай вобласці адышоў да Трэцяга рэйха. Пасля вайны вярнуўся ў склад Чэхаславакіі. З 1981 года гістарычны цэнтр горада знаходзіцца пад аховай дзяржавы.

## Славутасці 
* Новая ратуша ў стылі неарэнесансу (1903)
* Старая ратуша з насценным жывапісам (1570—1571)
* Касцёл Св. Якава
* Сярэдневяковая забудова

## Насельніцтва 
Да заканчэння Другой сусветнай вайны большую частку насельніцтва складалі немцы. Станам на канец 2009 года насельніцтва горада складала 11 744 чалавекі, з якіх мужчын 5 694 (48,48 %), жанчыны — 6 050 (51,52 %).

## Вядомыя асобы 
* Яраслаў Гулак (1920—1999) — чэшскі перакладчык.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады Паўднёвачэшскага края
Лідскі летапісец

**«Лідскі летапісец»** — краязнаўчы, гісторыка-літаратурны часопіс.

Выходзіць з 1997 года ў Лідзе на беларускай мове. Змяшчае матэрыялы па гісторыі Ліды і краю. Заснавальнік — Валерый Васільевіч Сліўкін, рэдактар Станіслаў Вацлававіч Суднік.

У 2006 годзе Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь вынесла папярэджанні рэдакцыі і заснавальніку часопіса.

Да 2020 года выйшла 90 нумароў. У кастрычніку 2021 года паводле ліста Валерыя Сліўкіна Міністэрства інфармацыі анулявала Пасведчанне аб дзяржаўнай рэгістрацыі выдання, часопіс працягвае выхад.

## Спасылкі 
* Старонка на pawet.net
* 

Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Ліды
Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі, ліквідаваныя рэжымам Лукашэнкі (2021)
Вацлаў Вондрак

**Ва́цлаў Во́ндрак** (; 22 верасня 1859, Дуб, Багемія — 13 жніўня 1925, Брно) — чэшскі філолаг. Член Чэшскай акадэміі навук і мастацтва.

## Біяграфія 
У 1872—1880 гады наведваў гімназію ў Прахаціцах і Чэске-Будзеёвіцах, затым пераехаў у Вену. Вывучаў раманскую, а пасля славянскую філалогію пад кіраўніцтвам Франца Міклашыча ў Венскім універсітэце. У 1884 годзе атрымаў доктарскую ступень. У 1881—1891 гады працаваў прыватным выкладчыкам. З 1891 года — асістэнт, з 1893 года — прыват-дацэнт Венскага ўніверсітэта. У 1903 годзе атрымаў званне экстраардынарнага, а ў 1910 годзе — ардынарнага прафесара ў Венскім універсітэце. З 1919 года — прафесар універсітэта ў Брне.

Вондрак вывучаў стараславянскую мову, распрацоўваў пытанні паўднёва-славянскай палеаграфіі (вывучаў глаголіцу), займаўся параўнальным вывучэннем славянскіх моў. Аўтар прац «Параўнальная граматыка славянскіх моў» (т. 1—2, 1906—1908), «Утварэнне сучаснай літаратурнай чэшскай мовы» (апубл. 1926).

## Літаратура 
* Вондрак Вацлаў. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мовазнаўцы Чэхіі
Катэгорыя:Філолагі Чэхіі
Катэгорыя:Славісты Чэхіі
Збляны

Назву **Збляны** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* У Гродзенскай вобласці:
** Збляны — вёска ў Зэльвенскім раёне 
** Збляны — вёска ў Лідскім раёне 
** Хутар Збляны — вёска у Лідскім раёне
Лемкаўшчына

**Ле́мкаўшчына** (, ) — украінскі этнакультурны рэгіён лемкаў, размешчаны ва ўкраінскіх, польскіх і славацкіх Карпатах.

## Размяшчэнне 
Лемкаўшчына размешчана ў Карпатах (па абодвух схілах уцёсаў) паміж рэкамі Сянам і Дунайцам (у межах сучаснай Польшчы) і на паўночны захад ад ракі Уж (у Закарпацці) да ракі Попрад ў Славакіі. Агульная плошча каля 3,500 км².

## Гісторыя 
Пачынаючы з VI ст. на тэрыторыі сярэдніх і заходніх Карпат пражывала ўсходнеславянская племя белых харватаў. У 992 годзе іх землі далучыў да Кіеўскай дзяржавы Уладзімір Вялікі, а ў другой палове XI ст. на рацэ Сян пачалося будаўніцтва пагранічнай абароннай крэпасці — будучага горада Сянка.
На той час у гэтым рэгіёне ўжо былі рускія паселішчы, якія існавалі ў рускім праве (Церэпча, Межыбрыд, Дуброўка Руская, Забалотца, Уліч, Лодына, Гломча, Тырава Моцная, Альхоўцы, Вартаўнікі Вялікія, Вартаўнікі Малыя, Костарыўцы, Полаўцы, Чарцёж, Прусык і пад.). Рускія вёскі былі таксама далей на захад — у даліне Выслпк, уздоўж Яселка.
Аднымі з самых старажытных тутэйшых паселішчаў у рускім праве былі Боско і Дошно. Па некаторых дадзеных, мяжа рускіх паселішчаў на поўначы дасягала Кракава і Рашава.

У сярэдзіне XIV ст. паўночныя схілы Усходніх Карпат захапіла Польшча, а паўднёвыя — Венгрыя. Таму вёскі былі пераведзены з
рускага на нямецкае права, у Польшчы Прыкарпацкія землі пачалі каланізаваць палякі і немцы (у прыватнасці гарады Гарліцы, Шымбарк, Рахвальд, Зершын маюць нямецкае паходжанне). З-за гэтага этнічныя межы рассялення тутэйшых усходніх славян наблізіліся да Карпат.

Паўночная частка Лемкаўшчыны (Дыніўшчына) ў канцы XVI ст. была заселена пераважна русінамі, у меншай ступені палякамі і немцамі. Таму мясцовая шляхта і рыма-каталіцкае духавенства сілком перавялі у каталіцтва шэраг сёл Дыніўшчыны, якія да таго былі ў асноўным праваслаўнымі. Падобныя рэлігійныя прыгнёты здараліся таксама ў заходняй частцы Лемкаўшчыны.

Пасля Другой сусветнай вайны большая частка тэррыторыі Лемкаўшчыны ўвайшла ў склад ПНР. У 1944—1946 гадах шматлікія лемкі былі пераселены ва УССР. У 1947 годзе ў выніку правядзення «Аперацыі Вісла» тое Лемкаўскае насельніцтва, што засталося, было дэпартавана ў заходнія польскія ваяводства, а вызваленыя тэрыторыі засялілі палякі.

Улады Чэхаславакіі 10 ліпеня 1946 года падпісалі пагадненне аб абмене насельніцтвам з СССР, згодна з якім ва УССР эмігравала
больш за 12000 грамадзян ЧСР. Гэта былі перш за ўсё лемкі.

## Галерэя 

Файл:Zagroda z Posady Olchowskiej (1880).JPG
Файл:Sanok 5 skansen Węgłówka.JPG
Файл:Owczary cerkiew.jpg
Файл:Wróblik Królewski P1000829.JPG
Файл:01098 Międzybródź 2011.jpg

## Гл. таксама 
* Лемкі

Катэгорыя:Карпаты
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Украіны
ТЕТ (тэлеканал)

**ТЕТ** — украінскі тэлеканал. Пачаў вяшчанне ў 1992 годзе.

## Гісторыя 
Канал «ТЕТ-А-ТЕТ» быў заснаваны ў 1992 годзе як адзін з першых прыватных тэлеканалаў ва Украіне. Ён пачаў эфірны паказ на 30-м кіеўскім канале. Спачатку на тэлеканале ў 1992 годзе былі невялікія блокі з паказу: фільмаў і праграм асабістай вытворчасці. З часам сетка пашыралася, з’явіліся навіны. У 1995 годзе ў тэлеканала пачаліся праблемы з трансляцыяй. Нацыянальны савет Украіны па тэлебачанні даў ТЕТу і ТРК Кіеў адну і тую ж частату вяшчання. І толькі ў 2003 годзе ўся гэтая калізія з частатой была вырашана з дапамогай новага менеджменту тэлеканала ТЕТ. ТЕТ атрымаў ліцэнзію на 42-м месцы, а ТРК Кіеў застаўся на 30-м. Яны абодва атрымалі магчымасць вяшчаць 24 гадзіны ў суткі.

Ад 24 красавіка 2004 года ў эфіры ТЕТ прадстаўлены розныя жанры тэлевізійных забавак: рэаліці-шоу, ток-шоу, тэлесерыялы, гумарыстычныя праграмы, мультфільмы, спартыўныя трансляцыі. На тэлеканале ТЕТ няма палітычных праграм, у тым ліку і выпускаў навін, акрамя навін свецкага і спартыўнага характару. Пакрыццё канала складае 91,9 % тэрыторыі Украіны.

## Пакрыццё 
Эфірнае — больш за 95 % тэрыторыі Украіны, кабельнае, спадарожнікавае, лічбавае DVB- T2.

## Эфір 
### Серыялы 
* Віталька
* Кухня
* Маленькія таямницы
* Аднойчы пад Палтавай
* Святлафор

### Праграмы 
* Краіна У
* Багіня шопінгу
* Панянка-сялянка
* Дамачкі руляць

### Мультсерыялы 
* Мульцік з Лунцікам
* Шоу Гарфілда
* Смурфікі
* Даша-следапыт
* Наперад, Діега!
* Сярдзітыя птушкі
* Фіксікі
* Маша і Мядзведзь
* Белка і Стрэлка. Гарэзная сямейка
* Смяшарыкі. Пін-код
* Смяшарыкі. Новыя прыгоды

## Паходжанне і мова кантэнту 
Па выніках маніторынгаў актывістаў кампаніі «Байкот расійскага кіно», за перыяд з 8 па 14 верасня 2014 года на тэлеканале ТЕТ дэманстравалі 4 г. 45 хв. расійскага кантэнту ў суткі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Тэлеканалы Украіны
Амбідэкстрыя

**Амбідэкстры́я** (ад  — «абодва»  — «правыя») — прыроджанае ці выпрацаванае падчас трэніроўкі роўнае развіццё функцый абедзвюх рук, без вылучэння вядучай рукі, і здольнасць чалавека выконваць рухальныя дзеі правай і левай рукой з аднолькавай хуткасцю і эфектыўнасцю. У амбідэкстраў раўнамерна развіваюцца абодва паўшар’і мозгу, такія людзі дастаткова хутка ацэньваюць сітуацыю і хутка прымаюць рашэнні. Прыкладна ў аднаго працэнта дзяцей амбідэкстрыя з’яўляецца прыроджанай; такія дзеці ўдвая болей схільныя да цяжкасцяў у мове і СДУГ, іх школьныя адзнакі ў сярэднім горшыя, чым у праўшэй і ляўшэй. Адваротная з’ява, калі чалавеку складана выкарыстоўваць абедзве рукі, завецца амбісіністрыяй.

Цікава, што Эльфы (Эльдар) з твораў Дж. Р. Р. Толкіна з’яўляюцца амбідэкстрамі, як вынікае з артыкула Толкіна аб іх жэстах і пісьменстве.

## Гл. таксама 
* Ляўша
* Праўша
* Пераважная рука
* Міжпаўшарная асіметрыя

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Ефимова И. В. Амбидекстры: Нейропсихология индивидуальных различий. — СПб: КАРО, 2007. — 160 с. — ISBN 5-89815-804-9. 
* 
* 

Катэгорыя:Псіхафізіялогія
Катэгорыя:Сіметрыя (біялогія)
Бойкаўшчына

**Бо́йкаўшчына** () — украінскі этнакультурны рэгіён, край бойкаў, размешчаны ў Заходняй Украіне.

## Размяшчэнне 
Бойкаўшчына размешчана на паўночных і паўднёвых схілах Карпат, распасціраецца ад рэк Лімныца і Церэсва (на ўсходзе) да рэк Уж і Сян (на захадзе), ахоплівае горныя раёны Львоўскай, Івана-Франкоўскай і Закарпацкай абласцей, ахоплівае каля 8 тысяч км².

## Гісторыя 
Праз Бойкаўшчыну здаўна праходзіў галоўны гандлёвы і ваенны шлях з Украіны ў Венгрыю і Заходнюю Еўропу.

У 1772—1918 гадах Бойкаўшчына знаходзілася ў складзе ўладанняў Габсбургаў (пасля Аўстрыйскай імперыі і Аўстра-Венгрыі), у 1919—1939 гадах — Польшчы. Пасля далучэння ў 1939 годзе Заходняй Украіны і ў 1945 годзе Закарпацця да УССР уваходзіць у склад Украінскай дзяржавы.

## Знакамітыя ўраджэнцы 
На Бойкаўшчыне нарадзіліся многія вядомыя дзеячы, у прыватнасці гетман Пётр Сагайдачны, генеральны суддзя з часоў Хмяльніччыны Іван Крэхавецкі, пісьменнік Іван Франко.

## Галерэя 

Файл:Bojky.jpg|Бойкі, Калушскі павет, 1910 г.
Файл:Бойки.jpg|Фота пачатку XX ст.
Файл:Krivki church.jpg|Бойкаўская царква (Музей народнай архітэктуры і побыту «Шаўчэнкаўскі гай», г. Львоў)

## Гл. таксама 
* Бойкі

Катэгорыя:Карпаты
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Украіны
Kepler-452 b

**Kepler-452 b** — экзапланета на арбіце жоўтага карліка  у сузор’і Лебедзя. Выяўлена касмічным тэлескопам «Кеплер». Пра адкрыццё было публічна абвешчана НАСА 23 ліпеня 2015 года. Гэта першая планета калязямнога памеру, выяўленая ў прыдатнай для жыцця зоне падобнай да Сонца зоркі спектральнага класа G2 . Зорка Kepler-452 знаходзіцца на адлегласці  светлавых гадоў ад Сонечнай сістэмы.

Паводле індэксу падабенства Зямлі (ESI) Kepler-452 b саступае Kepler-438 b і знаходзіцца на шостым месцы]]
Перыяд абарачэння планеты Kepler-452 b роўны 384,84 зямных сутак. Kepler-452 b большая на 63 % і старэйшая на 1,5 млрд гадоў за Зямлю, але знаходзіцца на арбіце ва ўнутранай вобласці прыдатнай для жыцця зоны сваёй зоркі. Інсаляцыя, якая ствараецца бацькоўскай зоркай на планеце ў 1,1 разы перавышае інсаляцыю, якую стварае Сонца на Зямлі. Без уліку парніковага эфекту, сярэдняя паверхневая тэмпература ацэньваецца ў 265 K.

Маса Kepler-452 b невядомая. Яе памер занадта вялікі, каб як Зямля амаль цалкам складацца з цяжкіх элементаў, але з верагоднасцю ад 49 да 62 % яна можа быць галоўным чынам скалістай, аднак у гэтым выпадку вельмі малаверагодна, што яе металічнае ядро мае значную масу.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Лебедзь (сузор’е)
Астранамічны спадарожнік

thumb|right|Арбітальныя касмічныя абсерваторыі і даўжыня хвалі з якой яны працуюць
**Астранамічны спадарожнік** — касмічны апарат, сканструяваны для правядзення астранамічных назіранняў з космасу. Патрэбнасць у такім відзе абсерваторый узнікла з-за таго, што зямная атмасфера затрымлівае гама-, рэнтгенаўскае і ўльтрафіялетавае выпраменьванне касмічных аб’ектаў, а таксама большую частку інфрачырвонага выпраменьвання.

Касмічныя тэлескопы абсталёўваюць прыладамі для збору і факусіроўкі выпраменьвання, а таксама сістэмамі пераўтварэння і перадачы даных, сістэмай арыентацыі, часам рухальнымі сістэмамі.

## Спасылкі 
* Пазаатмасферная астраномія


Катэгорыя:Назіральная астраномія
Катэгорыя:Тыпы штучных спадарожнікаў
Аранжавы карлік

[250px|thumb|right|[HD 69830, сістэма аранжавага карліка ва ўяўленні мастака]]
**Аранжавы карлік** — зорка галоўнай паслядоўнасці спектральнага класа **K** і класа свяцільнасці **V**. Гэта зоркі, якія займаюць прамежкавае становішча паміж чырвонымі карлікамі галоўнай паслядоўнасці класа M і жоўтымі карлікамі класа G. Аранжавыя карлікі маюць масы ад 0,5 да 0,8 сонечных мас і эфектыўную тэмпературу 3900-5200 K.

Сярэдняя свяцільнасць аранжавых карлікаў — ад 0,1 да 0,6 сонечных свяцільнасцей.
Тыповыя аранжавыя карлікі — Альфа Цэнтаўра B і Эпсілон Індзейца.

## Цікавасць для навукі 
Аранжавыя карлікі ўяўляюць цікавасць у пошуку пазаземных цывілізацый (SETI), паколькі яны стабільныя на галоўнай паслядоўнасці 15—30 мільярдаў гадоў (гэта ў 1,5-3 разы даўжэй за падобны тэрмін для такой зоркі, як Сонца). Прычынай гэтага з'яўляецца больш поўнае за Сонца расходаванне вадароду, а таксама меншая свяцільнасць. Гэтыя фактары спрыяюць падтрыманню пастаянных умоў пры фарміраванні планет і жыцці на планетах. Пасля галоўнай паслядоўнасці аранжавыя карлікі таксама пашыраюцца да чырвонага гіганта і скідваюць абалонкі з утварэннем белага карліка, але гэтыя працэсы адбываюцца значна больш павольна, чым на Сонцы. Акрамя таго, улічваючы ўзрост Сусвету (13 мільярдаў гадоў), ніводны аранжавы карлік яшчэ не паспеў стаць чырвоным гігантам.

## Гл. таксама 
* Жоўты карлік
* Чырвоны карлік

Катэгорыя:Класы зорак
Катэгорыя:Аранжавыя карлікі
Аляксандр Іванавіч Паўлюкевіч

**Алякса́ндр Іва́навіч Паўлюке́віч** (, в. Вялікія Бярозаўцы, Лідскі павет, Віленская губерня — , палігон Камунарка, Масква) — дзяржаўны дзеяч БССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1887 годзе ў в. Вялікія Бярозаўцы Лідскага павета Віленскай губерні (цяпер — Шчучынскі раён Гродзенскай вобласці) ў беларукай сялянскай сям’і. Атрымаў вышэйшую адукацыю. Уступіў у бальшавіцкую партыю падчас грамадзянскай вайны ў Расіі — у 1918 г. У 1923 г. ён ужо загадваў агітацыйна-прапагандысцкім аддзелам у Бабруйскім павятовым камітэце КП(б)Б. Калі ў склад БССР былі вернутыя яе ўсходнія тэрыторыі, А. Паўлюкевіча накіравалі туды праводзіць беларусізацыю. У 1926—28 гадах быў старшынёй Віцебскага акруговага выканаўчага камітэта (АВК). З Віцебска на кароткі час яго перавялі на пасаду загадчыка Белдзяржвыдавецтва. А неўзабаве накіравалі ў Маскву — пастаянным прадстаўніком СНК БССР пры СНК СССР. Працаваў А. Паўлюкевіч у Маскве ў 1928—30 г.

Арыштаваны 27 кастрычніка 1937 года ў Маскве. Падчас арышту пенсіянер, магчыма, як вайсковец або інвалід. Асуджаны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 20.1.1938 за «ўдзел у контррэвалюцыйнай тэрарыстычнай арганізацыі» да ВМП. Расстраляны. Рэабілітаваны 10 кастрычніка 1956 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шчучынскім раёне
Катэгорыя:Расстраляныя
Помнікі прыроды

**По́мнікі прыро́ды** — прыродныя аб'екты, каштоўныя ў навуковых, культурна-пазнавальных і аздараўляльных адносінах. З'яўляюцца ўсенародным здабыткам і ахоўваюцца дзяржавай. Адна з форм аховы прыроды.

У 1972 годзе падпісана Міжнародная канвенцыя па ахове помнікаў сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны. Каштоўныя прыродныя аб'екты і комплексы аб'яўляюцца помнікамі прыроды з прычыны іх нязначнай плошчы ці адасобленасці, што не дае магчымасці стварыць запаведнік або заказнік, ці бясшкодна перавесці помнік прыроды ў штучныя ўмовы. У шырокім сэнсе да помнікаў прыроды часам адносяць таксама запаведнікі, заказнікі, нацыянальны паркі, якія ўяўляюць сабой эталонныя ці унікальныя прыродныя ўтварэнні.

## Беларусь 
 — геалагічны помнік прыроды, самы вялікі валун Беларусі.]]
На Беларусі першыя спісы помнікаў прыроды зацверджаны ў 1923 і 1926 гадах. У 1963 годзе прынята пастанова аб ахове помнікаў прыроды. Вылучаюць помнікі прыроды рэспубліканскага і мясцовага значэння. Падзяляюцца на батанічныя помнікі прыроды, геалагічныя помнікі прыроды і гідралагічныя помнікі прыроды. Для кожнага помніка прыроды складаецца спецыяльны пашпарт, вызначаецца рэжым яго ўтрымання і меры аховы.

У 1992 годзе нацыянальны парк "Белавежская  пушча" быў уключаны ЮНЕСКА ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны. Станам на 2000 год ў краіне існавалі 303 помнікі прыроды рэспубліканскага значэння, у тым ліку 116 батанічных, 182 геалагічных і 5 гідралагічных.

## Літаратура 
* Помнікі прыроды. 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Ахова прыроды
Чачотка звычайная

**Чачотка звычайная** (*Carduelis flammea*) — пеўчая птушка сямейства ўюрковых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 12-14,5 см, размах крылаў 20-25 см. Афарбоўка карычнева-аліўкавая, чырвоны лоб, вакол дзюбы чорная аблямоўка, 2 светлыя паласы на крыле і жоўтая дзюба. Самец з чырвонымі грудзьмі і надхвосцем.

## Пашырэнне 
Арэал: паўночная частка Галарктыкі, у Еўропе, акрамя гэтага, Брытанскія астравы, Бельгія, Галандыя, Данія, а таксама жыве ў гарах Цэнтральнай Еўропы (Альпы, Вагезы, Юра, Шварцвальд, Ардэны, Судзеты, Татры і Усходнія Карпаты).

Біятоп: тундра з кустамі і карлікавымі бярозамі, лесатундра і рэдкая тайга, тарфянікі з групамі кустоў, бяроз і вербаў. У Нарвегіі насяляе бярозавыя гаі далёка ад узбярэжжа мораўда 1000 м над у.м. (як сухія, так і забалочаныя мясціны, парослыя вярбой і бярозай). У Вялікабрытаніі галоўным чынам жыве ў рэдкіх нізкіх лясах, часта на схілах гор на верасовых пустках, палях і маладых насаджэннях хваёвых раслін. У Швейцарыі — пераважна субальпійскія хваёвыя лясы вышэй за 1400 м на мяжы альпійскіх лугоў і пашаў. Восенню і ўзімку насяляе адкрытыя тэрыторыі з групамі кустоў і ўскрайкіалешнікаў.

Аселая, часткова вандроўная; часам адбываюцца інвазіі. Месца зімовак у межах гнездавога арэала, а таксама Паўднёвая і Заходняя Еўропа, Азія і Паўночная Амерыка, у месцах, прылеглых на паўднёвых да межаў арэала. На Беларусі не гняздзіцца, але бывае звычайнай на зімоўцы, у час качовак або транзітных міграцый.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо ладзіць у кусце або на дрэўцы, у развілцы ніжніх галін каля ствала, рэдка на зямлі. Яно шарападобнае, аснова з тонкіх яловых і бярозавых галінак, сцёблаў раслін і лісця. Знешняя частка гнязда з карэньчыкаў і травяністай расліннасці, кавалкаў кары; унутраная — з карэньчыкаў, травы, воўны і расліннага пуху (вельмі шчыльнагана дне гнязда). Высцілка даволі багатая, з расліннага пуху, шэрсці, валосся, часта з прымессю пёраў.

Яйкі (4-6, часам 3-7) з даволі вострым вузейшым канцом, бела-блакітнаватыя або светла-блакітна-зялёныя. Глыбокія плямкі ружовыя, ружова-фіялетавыя або ржава-чырвоныя; паверхневыя — кармінавыя, пурпурова-карычневыя або вішнёвыя (часта плямак больш вакол шырокага канца).

## Падвіды 
* *C. f. flammea* — Паўночная Еўропа, Паўночная Азія, Аляска, Канада;
* *С. f. cabaret* — Альпы, Гебрыды, Брытанскія астравы, ад паўннёвага захаду Францыі да поўдня Швецыі і паўночнага захаду Нарвегіі;
* *С. f. islandica* — Ісландыя;
* *Acanthis f. rostrata* — поўдзень Грэнландыі;
* *C. f. fuxcescens* — паўднёва-ўсходняя частка Лабрадора і Зямля Бафіна.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Уюрковыя
Хайрам Бінгем

**Ха́йрам Бі́нгем** (;  — ) — амерыканскі археолаг і палітык, які абессмяроціў сябе адкрыццём «згубленага горада інкаў» Мачу-Пікчу.

## Біяграфія 
Хайрам Бінгем нарадзіўся 19 лістапада 1875 года на востраве Ганалулу, Гаваі. Яго бацька і дзед былі хрысціянскімі місіянерамі. Бацька Хайрама навучыў яго асновам альпінізму, якія дазволілі яму здзяйсняць падарожжы ў цяжкадаступныя горныя мясцовасці. У 1906 годзе Хайрам паўтарыў шлях Балівара з Венесуэлы ў Калумбію, а праз два гады перасёк Анды на шляху з Буэнас-Айрэса ў Ліму.

З 1882 па 1892 гады навучаўся ў каледжы Оаху (). Пасля яшчэ ў падлеткавым узросце з’ехаў на мацярык, каб працягнуць навучанне. Паступіў у акадэмію Філіпса ў Андаверы (Масачусетс), якую скончыў у 1894 годзе. У Ельскім універсітэце здабыў ступень бакалаўра гуманітарных навук (1898), ступень у Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі (1900), а ў 1905 г. — доктара філасофіі ў Гарвардскім універсітэце. Пад час вучобы ў Ельскім універсітэце стаў удзельнікам Брацтва Акацыі (). Ён вывучаў гісторыю і палітыку ў Гарвардзе і тады ж працаваў выкладчыкам пад кіраўніцтвам Томаса Уілсана ў Прынстанскім універсітэце. У 1907 г. Ельскі ўніверсітэт прызначыў Бінгема на пасаду лектара гісторыі Паўднёвай Амерыкі.

У 1911 годзе Хайрам выпраўляецца ў экспедыцыю, падрыхтаваную Ельскім універсітэтам для пошукаў згубленага горада інкаў, які ў свой час шукалі, але не здолелі знайсці іспанскія канкістадоры. З пісьмовых крыніц па цывілізацыі інкаў вынікала, што мае сэнс шукаць горад у ваколіцах Куска, у краі непрыступных горных вяршыняў. 24 ліпеня 1911 года Хайрам Бінгем адкрыў свету «згублены горад», крэпасць Мачу-Пікчу. За свае падарожжы Бінгем зрабіў шмат адкрыццяў пра цывілізацыю інкаў, якія потым апісаў у кнігах «Зямля інкаў» (1922), «Мачу-Пікчу» (1930), «Згублены горад інкаў» (1948).

У 1917 паступіў на службу ў войскі ЗША. Служыў пілотам падчас Першай сусветнай вайны. Пасля вяртання з вайны распачаў кар’еру палітыка. У 1922—1923 выконваў абавязкі віцэ-губернатара штата Канектыкут. У 1924 быў абраны на пасаду губернатара штата, але на наступны дзень пасля ўступлення на пасаду сышоў у адстаўку, каб мець магчымасць абірацца ў сенат. У 1926 годзе быў абраны сенатарам.

Сканаў 6 чэрвеня 1956 года ў Вашынгтоне, пахаваны на Арлінгтанскіх могілках.

## Цікавыя факты 
* Хайрама Бінгема называюць адным з прататыпаў Індыяны Джонса.
* У 2008 годзе ўрады ЗША і Перу дамовіліся аб вяртанні часткі скарбаў, якія Бінгем вывез за часы сваіх экспедыцый у ЗША, на радзіму.
* У гонар Бінгема названы адзін з месяцавых кратараў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Даследчыкі цывілізацыі інкаў
Катэгорыя:Губернатары Канектыкута
Катэгорыя:Сенатары ад штата Канектыкут
Катэгорыя:Постаці амерыканскай археалогіі
Загацце (возера)

**Зага́цце, Загач** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Мядзелка, за 3,5 км у напрамку на паўночны захад ад горада Паставы, за 0,2 км ад вёскі Дукі.

Плошча паверхні возера 0,3 км². Даўжыня 1,29 км, найбольшая шырыня 0,33 км, даўжыня берагавой лініі 3,64 км. Найбольшая глыбіня 7,8 м, сярэдняя 3,9 м. Аб'ём вады ў возеры 1,16 млн м³. Плошча вадазбору 9,8 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны пясчаныя, пераважна стромкія, вышынёй 12—15 м. Пойма шырынёй да 10 м, забалочаная. Берагі вышынёй да 0,3 м, у заходняй і паўночнай частках возера месцамі сплавінныя. Мелкаводдзе пясчанае. Дно выслана гумусаванай глінай і гліністым ілам.

Возера эўтрофнае, праточнае. Расліннасць пашыраецца на адлегласці ад 20 да 200 м ад берага і да глыбіні 4 м. У возера ўпадаюць 6 ручаёў. Выцякае ручай у раку Спорыца (прыток Мядзелкі).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Блакітная кніга Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1994. // Сайт «Белорусский Посейдон» 
* Иванов-Смоленский В. Г. Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-1.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Загацце (вадасховішча)

**Зага́цце** — вадасховішча ў Ельскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, за 15 км у напрамку на паўднёвы захад ад Ельска, каля вёскі Загацце. Створана ў 1982 г. Наліўное — напаўняецца з дапамогай помпавай станцыі вадой з Высока-Махнавіцкага канала.

Плошча паверхні вадасховішча 0,73 км². Даўжыня 1,9 км, найбольшая шырыня 0,8 км, даўжыня агараджальнай дамбы 4,9 км. Найбольшая глыбіня 6,4 м, сярэдняя 4,1 м. Аб'ём вады ў вадасховішчы каля 3 млн м³. Ваганні ўзроўню вады на працягу года 4,7 м. Сярэдні шматгадовы сцёк 38,8 млн м³.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты M-35-10. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1986 г. 

Катэгорыя:Вадасховішчы Ельскага раёна
Тэорыя Гешвінда-Галабурда

**Гіпотэза Гешвінда-Галабурда** () — прапанаваная Норманам Гешвіндам і Альбертам Галабурдай гіпотэза аб сувязі паміж полам і адрозненнямі ў пазнавальных здольнасцях, таксама іх сувязі з латэралізацыяй мазгавых функцый. Асноўная ідэя заключаецца ў тым, што адрозненні ва ўзроўні развіцця паўшар’яў мозга вызначаюцца ўзроўнем тэстастэрона ў крыві маці дзіцёнка ў перыяд цяжарнасці.

## Гл. таксама 
* Міжпаўшарная асіметрыя
* Сіметрыя, біялогія
* Мозг

## Літаратура 
* *Geshvind N., Galaburda A. M.* Cerebral Lateralization: biologikal mechanisms, associations and pathology. — Cambridge, MA : MIT press, 1987.
* *Geshvind N., Galaburda, A. M.* Cerebral lateralization: Biologicak mechanisms, associations, and pathology: A hypotesis and a program for researsh // archives of Neurology/ — 1985. — Vol. 42. — P. 428—459, 521—552, 634—654.
* 
* 

## Спасылкі 
* Гіпотэза функцыянальнай асіметрыі мозга (ФАм) (гіпотэза латэралізацыі псіхічных працэсаў // Гендарны гласарый праекта «Рэсурсы гендарнай адукацыі» .

Катэгорыя:Псіхафізіялогія
Катэгорыя:Псіхалагічныя тэорыі
Помян (герб)

**По́мян** () — прыватнаўласніцкі герб, якім карысталіся больш за 130 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Асецкія, Багаткі, Брудзеўскія, Грабскія, Макавецкія, Раценскія, Саковічы.

Вядомы з пачатку XIV стагоддзя, у Вялікім Княстве Літоўскім — пасля Гарадзельскай уніі ў 1413 годзе.

## Апісанне 
Герб уяўляе сабой шчыт, у залатым полі якога змешчана выява чорнай галавы зубра, прабітай наўскос мячом. Над шлемам закаваная ў латы рука, якая трымае аголены меч. 

## Зноскі 
## Літаратура 
* Помян. 

Помян
Катэгорыя:Гербы Гарадзельскай уніі
Закабыліца

**Закабы́ліца** — рака ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Мярэя (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 18 км. Плошча вадазбору 57 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,2 м/км. Пачынаецца за 2 км у напрамку на паўночны захад ад вёскі Калінаўка, упадае ў Мярэю каля аграгарадка Ляды.

Каля ракі вёска Гарэлькі.

## Літаратура 
*  — С.321.
* 
* Ліст карты N-36-51. Выданне 1982 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Дубровенскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дняпра
Microsoft Office 2016

**Microsoft Office 2016** — апошняя версія папулярнага офіснага пакета кампаніі Microsoft і пераемнік Microsoft Office 2013. Пакет быў прэзентаваны шырокай публіцы ў канцы 2014 года.

## Гісторыя 
* 5 мая 2015 г. — выпушчана першая тэставая версія прадукту, якую можна спампаваць з афіцыйнага сайта «*Microsoft Office»*. Для таго, каб усталяваць праграму на камп'ютар, патрабуецца выдаліць стары «*Office»*.
* 29 ліпеня 2015 года — афіцыйны выхад канчатковай версіі пакета (адначасова з аперацыйнай сістэмай «*Windows 10»*).

## Устаноўка 
Усталяваць пакет можна будзе з афіцыйнага сайта кампаніі. На працягу першага года пасля выхаду праграмы карыстальнікі «*Office 2013»*, якія афіцыйна набылі папярэднюю версію, змогуць абнавіць свой «*Office»*.

## Новаўвядзенні 
* «*Office 2016»* атрымае прасцейшы і зручнейшы інтэрфейс.
* У гэтай версіі можна будзе аўтаматычна захоўваць дакументы, табліцы і прэзентацыі ў воблачнае сховішча OneDrive.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:microsoft Office16
Афрыканерскі рух супраціву

**Афрыканерскі Рух Супраціву** (афр. Afrikaner Weerstandsbeweging) або AWB — правая палітычная арганізацыя і былая ваенізаваная група ў Паўднёва-Афрыканскай рэспубліцы пад кіраўніцтвам Юджына Тэрбланша (афр. Eugène Terre'Blanche). Яна нацэлены на аднаўленне незалежнай рэспублікі бураў або «Boerestaat» у Паўдневай Афрыцы. У перыяд свайго росквіту яна атрымала шырокую агалоску як у Паўдневай Афрыцы, так і за мяжой, як група тых, хто адстойвае перавагу белай расы.

## Гісторыя 
AWB быў створаны 7 ліпеня 1973 года ў Гейдэльберзе, што ў Трансваалі (цяпер Гаутэнг). Тэрбланш, былы афіцэр паліцыі, расчараваўся ў ліберальных поглядах тагачаснага прэм'ер-міністр Форстэра, як такімі, што нясуць камуністычны ўплыў на паўдневаафрыканскае грамадства. Тэрбланш вырашыў сфармаваць AWB з шасцю іншымі аднадумцамі, і ен быў абраны лідарам гэтай арганізацыі. Гэтую пасаду ен займаў да сваёй смерці.

Мэтай арганізацыі стала стварэнне незалежнага Бурскай дзяржавы (афр. Boerestaat) — дзяржавы для бураў (каланізатараў), аддзеленай ад Паўдневай Афрыкі. AWB быў сфарміраваны таксама для таго, каб вярнуць сабе страчаныя зtмлі пасля Другой англа-бурскай вайны. Арганізацыя мае намер аднавіць незалежныя бурскія рэспублікі — Рэспубліку Трансвааль (або Паўднева-Афрыканскую Рэспубліку (Zuid-Afrikaansche Republiek) і Рэспубліку Памаранчавую або (Памяранчавая Свабодная дзяржава) (Оранж Vrystaat).

## Спасылкі 
* Сайт AWB 

Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі ПАР
Катэгорыя:Апартэід у ПАР
Катэгорыя:Неанацысцкія арганізацыі
Катэгорыя:Гісторыя ПАР
Катэгорыя:Афрыканерскі нацыяналізм
Катэгорыя:Ультраправыя
Зароўе (возера)

**Зароўе** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ушача, за 18 км у напрамку на паўночны захад ад горада Лепель, за 0,4 км на захад ад вёскі Зароўе.

Плошча паверхні возера 0,19 км². Даўжыня 0,95 км, найбольшая шырыня 0,18 км, даўжыня берагавой лініі 2,3 км. Плошча вадазбору 3,75 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй 2—5 м. На паўднёвым усходзе схілы стромкія, вышынёй да 10 м. Уздоўж усходняга берага вузкая забалочаная пойма. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, пясчаныя. Возера ўмерана зарастае. Слабапраточнае. У заходняй частцы з возера выцякае ручай ва Ушачу.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, плотка, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-1.
* Озеро Заровье // Фотоэнциклопедия Беларуси

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Зароўе

**Заро́ўе** — тапонім:

* Зароўе — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ушача
* Зароўе — былая вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці
* Зароўе — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці
* Зароўе — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці
* Зароўе — былая вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці
Антон Станіслававіч Каржанеўскі

**Антон Каржанеўскі** [, м. Валынцы, Дрысенскі павет, Віцебская губерня — , Віцебск, Беларусь] — беларускі мастак-жывапісец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Беларускім дзяржаўным мастацкім тэхнікуме (1928 — 1932) у М. Эндэ, У. Хрусталёва, Ф. Фогта.

У час 2-й сусветнай вайны апынуўся ў акупаваным Мінску. За актыўны ўдзел у выстаўцы твораў беларускіх мастакоў быў узнагароджаны нямецкай акупацыйнай уладай «Медалём для Ўсходу». Пасля вызвалення Мінска арыштаваны 16.12.1944 года па адрасе вул. Крапоткіна, д. 58а, кв. 7. Асуджаны асобай нарадай пры НКУС 28.6.1945 года за «супрацоўніцтва з нямецкімі акупантамі» да 3 гадоў папраўча-працоўных лагераў, але 31.8.1945 года быў вызвалены.
Рэабілітаваны пракуратурай БССР 28.9.1990 года. Асабовая справа Каржанеўскага № 31574-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Удзельнік мастацкіх выставак з 1934.

Член Саюза мастакоў БССР з 1945.

## Творчасць 
Працаваў пераважна ў галіне жывапіснага пейзажу.
Сярод твораў, якім уласціва насычанасць колеру, выразная мадэліроўка аб’ёмаў, пленэрная непасрэднасць кампазіцыйнага ладу, лірычныя пейзажы «Над Свіслаччу» (1938), «Сафійскі сабор у Полацку» (1955), «Апошняе лісце» (1966), «Горад над Дзвіной» (1973), «Стары Віцебск» (1979), «Тужлівая нотка» (1982), «Восеньскі пейзаж» (1984), «Богаяўленскі сабор у Полацку» (1988); нацюрморты «Півоні, яблыкі, кавуны» (1953), «Ружы» (1962), «Нацюрморт з лямпай» (1977) і інш.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах Беларускага саюза мастакоў, Віцебскім абласным краязнаўчым музеі, мэрыі Масквы.

## Літаратура 
* 
* Беларускі саюз мастакоў. Энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1998. — С. 296.
* *Подлипский, А.* Певец витебских улиц / А. Подлипский // Народнае слова. — 1996. — 1 лют. — С. 3.
* *Соловьева, С.* «Жизнь должна быть восхищением» / С. Соловьева // Витебский курьер. — 2004. — 14 сент. — С. 3.

## Спасылкі 
* КАРЖАНЕЎСКІ Антон Станіслававіч // 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Верхнядзвінскім раёне
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Вучні Фёдара Фогта
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Гарадзец (Шклоўскі раён)

**Гарадзе́ц** (, ) — аграгарадок у Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Гарадзецкага сельсавета.

## Геаграфія 
Аграгарадок знаходзіцца за 8 км у напрамку на ўсход ад горада Шклоў, за 38 км ад Магілёва, за 3 км на захад ад аўтамабільнай дарогі .

## Гісторыя 
У 1924—1960 гадах — цэнтр Гарадзецкага сельсавета. З 11 сакавіка 1960 года па 22 кастрычніка 1963 года — вёска ў складзе Фашчаўскага сельсавета. З 1963 года цэнтр адноўленага Гарадзецкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1996 год — 462 жыхары, 154 двары.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 39.
* 
* 
* Ліст карты N-36-61. Выданне 1985 г. Стан мясцовасці на 1978—1982 гг.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзецкі сельсавет (Шклоўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Шклоўскага раёна
Іардынка

**Іарды́нка** — рака ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Аўсянка (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 51 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,6 м/км. Пачынаецца на поўначы ад вёскі Прыбыткава, упадае ў Аўсянку прыкладна за 0,5 км на ўсход ад вёскі Прывальні.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области. — С. 148. 
* Ліст карты N-36-13. Выданне 1984 г. Стан мясцовасці на 1981 г. 

Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Аўсянкі
Бітва на Судоме

**Бітва на Судоме** — меркаванае баявое сутыкненне паміж войскамі кіеўскага князя Яраслава Уладзіміравіча і полацкага князя Брачыслава Ізяславіча ў 1021 годзе на рацэ Судоме.

## Падзеі 
Паводле ісландскай «Сагі аб Эймундзе», у 1020 годзе Яраслаў замацаваўся ўжо на кіеўскім стальцы і запатрабаваў ад Брачыслава перадачы памежных валасцей. Брачыслаў, па радзе Эймунда Хрынгсана, кіраўніка варажскай дружыны на службе ў Полацку, не чакаючы нападу Яраслава, пайшоў на Ноўгарад, разрабаваў горад і вывеў у Полацк шмат палонных.

Адносна таго, што адбылося далей, у крыніцах даюцца розныя звесткі. Паводле «Аповесці мінулых часоў» (XII ст.), Брачыслаў разрабаваў Ноўгарад і з палоннымі вярнуўся ў Полацк, а *ўжо потым* Яраслаў сустрэў Брачыслава на шляху з Ноўгарада на рацэ Судаміры (звычайна атаясняюць з Судомай у Пскоўскай вобласці Расіі), прычым трапіў туды з Кіева за 7 дзён, разбіў у бітве, адабраў здабычу:

В лѣт̑ . ҂s҃ . ф҃ . к҃ѳ . [6529 (1021)] Приде Брѧчиславъ сн҃ъ Изѧславль . внукъ Володимърь на Новъгородъ . и заӕ Новъгородъ . и поимъ Новгородцѣ и имѣньє ихъ . поиде Полотьску ѡпѧть . и пришедшю єму к Судомири рѣцѣ . и Ӕрославъ ис Къıєва въ . з҃ . днь . Постиже и ту . и побѣди Ӕрославъ Брѧчислава . и Новгородцѣ вороти Новугороду . а Брѧчиславъ бѣжа Полотьску

Паводле «Сагі аб Эймундзе» (XIII ст.), бітвы не было — праз некаторы час па нападзе Брачыслава на Ноўгарад, полацкія і кіеўскія войскі сышліся на нейкай рацэ і прастаялі адно супраць другога 7 дзён. Брачыслаў хацеў пачаць бітву, але Эймунд раіў не спяшацца, бо задумаў хітрасць. Са сваім дружыннікам Рагнарам ён ноччу зрабіў засаду ў лесе на сцежцы, дзе, на яго думку, звычайна ездзіла жонка Яраслава — Інгегерда. Эймунду пашанцавала, і ён захапіў Інгегерду ў палон.

## Вынікі 
Паводле Наўгародскага IV летапісу, пасля бітвы была заключана мірная дамова і Яраслаў аддаў Брачыславу два горада — Віцебск (*Видбеск*) і Усвят (*Въсвячь*, цяпер у Пскоўскай вобласці Расіі) З таго часу Яраслаў пачаў жыць у Кіеве, але Брачыслаў, магчыма, атрымаў нейкую кампенсацыю, бо яны захоўвалі саюз.

## У літаратуры 
Бітва сярод іншага выводзіцца ў сюжэце рамана Сяргея Булыгі «Жалезны воўк», аўтар дадаў да хады падзей шмат уяўных акалічнасцяў.

## Спасылкі 
* Аповесць мінулых гадоў

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы Кіеўскай Русі
Катэгорыя:1021
Катэгорыя:Бітвы XI стагоддзя
Катэгорыя:Бітвы ў Расіі