open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пака Рабан

**Пака Рабан** (), пры нараджэнні **Франсіска Рабанеда-і-Куэрва** (ісп.: Francisco Rabaneda y Cuervo; , Пасахес, Гіпускаоа, Іспанія —  , Партсаль, Фіністэр, Францыя) — французскі мадэльер басконскага паходжання, заснавальнік уласнага дома высокай моды Paco Rabanne, рэвалюцыянер у свеце моды 1960-х гадоў. Напісаў пяць кніг пра сваю творчасць; быў будыстам, вядомы сваімі перакананнямі з нагоды рэінкарнацый.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Мадэльеры Францыі
Джанфранка Ферэ

**Джанфранка Ферэ** (,  — ) — італьянскі дызайнер.

Атрымаў дыплом архітэктара ў Міланскім тэхнічным універсітэце ў 1969 годзе.

Працу дызайнера пачаў у 1970 годзе з распрацоўкі дызайну аксэсуараў. У 1974 годзе заснаваў уласную кампанію Baila, а ў 1978 годзе выпусціў першую жаночую калекцыю пад уласным імем.

З 1989 па 1996 год з’яўляўся мадэльерам парыжскага дома высокай моды Christian Dior. У сакавіку 2007 года стаў прэзідэнтам акадэміі Брэра ў Мілане.

Рэзідэнцыя дызайнера размяшчалася на берагах возера Лага-Маджорэ. Паміж Міланам і Парыжам ён перасоўваўся на сваім прыватным самалёце.
## Крыніцы
Клод Мантана

**Клод Мантана** (, , XV акруга Парыжа — , ) — французскі мадэльер. Яго кампанія House of Montana, заснаваная ў 1979 годзе, збанкрутавала ў 1997 годзе.

Мантана нарадзіўся ў Парыжы ў 1947 годзе ў сям’і бацькі-каталонца і маці-немкі. Пачаў кар’еру са стварэння ўпрыгожванняў з пап’е-машэ, пакрытых стразамі. Пазней пачаў займацца вытворчасцю вырабаў са скуры. Яго першы паказ мод адбыўся ў 1976 годзе. У наступным годзе ён прыцягнуў увагу сваімі скуранымі паліто, а ў 1978 годзе ён увёў моду на шырокія плечы.

Ён аддаваў перавагу сінім, чырвоным, металічным і нейтральным колерам у матэрыялах, такіх як кашмір, скура і шоўк. Заснаваў уласную кампанію House of Montana ў 1979 годзе і хутка стаў улюбёнцам высокай моды 1980-х гадоў разам з Цьеры Мюглерам, які таксама аддаваў перавагу агрэсіўным сілуэтам і яркім колерам. Да 1986 года ён па-ранейшаму асацыяваўся з наплечнікамі, але ў 1987 годзе ён пачаў змякчаць стыль, зрабіўшы некаторыя крокі ў гэтым кірунку яшчэ ў 1984 годзе, а ў 1988 годзе ён прадставіў моцна паменшаныя плечы і нават топы без плячэй у вясновай калекцыі, у якой асноўная ўвага надавалася вылучаным таліі, каўнярам і курткам.

Да восені 1988 года ён выключыў наплечнікі, захоўваючы пры гэтым камандную лінію, цяпер надаўшы геаметрычную форму трапецыі, якая распаўсюджвалася нават на штаны, сілуэт, на якім ён засяродзіўся ў першай палове 1989 года. У канцы васьмідзесятых ён разам з Рамэа Джыльі спрыяў тэндэнцыі да эфектнай апрацоўкі каўняроў. У пачатку 1990-х Мантана вярнуўся да футурыстычнай выявы, на гэты раз далучыўшыся да тэндэнцыі адраджэння касмічнай эры шасцідзесятых, з гарнітурамі строгага крою яркіх колераў, якія выступаюць маланкамі, эластычнымі тканінамі і вуглаватымі, але вузкімі плячыма.

У 1981 годзе Мантана распрацаваў сваю першую калекцыю для мужчын пад назвай Montana Hommes, у якой ён засяродзіўся на колеры і матэрыяле кожнага адзення, а не на трывіяльных дэталях. З 1990 па 1992 год ён распрацоўваў калекцыі высокай моды для дома Lanvin, за што атрымаў дзве ўзнагароды «Залаты напарстак». Нягледзячы на ​​прызнанне крытыкаў, смелыя праекты Мантаны аказаліся фінансава катастрафічнымі для кампаніі, створанага з агульнай меркаванай стратай у 50 мільёнаў долараў, і ў канчатковым выніку яго замяніў Дамінік Марлоці. У 1999 годзе ён распрацаваў даступную лінію адзення для жанчын Montana BLU.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Мадэльеры Францыі
Бой за Міхалішкі (1944)

**Бой за Міхалішкі** — аперацыя 16-й Смаленскай партызанскай брыгады па захопу моста ў Міхалішках (Астравецкі раён). Населены пункт займаў вялікае стратэгічнае палажэнне на перасячэнні тракту Вільня – Полацк каля ракі Вілія. 

## Ход бою 
Партызанская брыгада пад камандаваннем палкоўніка Івана Шлапакова, якая налічвала 637 партызан, у канцы чэрвеня 1944 года рушыла ў напрамку на Вільню і вызваліла пасёлак Свір. Далей, 4 ліпеня, тры атрады і 60 конных разведчыкаў узялі Міхалішкі і мост праз Вілію. Узначаліў групу намеснік камандзіра брыгады па разведцы Дублёных (партызанская мянушка «Уральскі»).

Партызаны чакалі, што сустрэнуць у Міхалішках супраціў праціўніка, але паліцэйскі гарнізон яшчэ раніцай пакінуў населены пункт і лясамі адышоў у бок Пабрадзе. На месцы байцы выявілі кінутыя баракі і пустыя кулямётныя дзоты паабапал моста. Дублёных даў загад паслаць конную разведку на Газу. Нечакана з таго боку з’явіліся 3 грузавікі з нямецкімі салдатамі, якія спяшаліся ўзарваць мост праз Вілію. Партызаны хутка замаскіраваліся і вырашылі зрабіць немцам засаду, а потым адкрылі агонь. Пачаўся бой. Сам мост прыкрывала аддзяленне Івашкевіча, якое цалкам загінула, але і немцы, страціўшы шмат забітымі і параненымі, вымушаны былі адступаць.

Пазней над Міхалішкамі праляцеў самалёт-разведчык Fw-189, які, пакружыўшыся над вёскай, паляцеў. Неўзабаве пачаўся авіяцыйны налёт. Партызаны спрабавалі біць па самалётах з вінтовак і кулямётаў. Падчас атакі партызаны страцілі некалькі чалавек забітымі. Пасля бою іх пахавалі ля касцёла Святога Міхаіла на левым беразе Віліі.

Ноччу пачаўся новы авіяналёт з ужываннем асвятляльных бомб на парашутах. Адна бомба прабіла дах касцёла і ўпала на алтар, але не выбухнула. Пад раніцу нямецкім самалётам удалося знішчыць некалькі пралётаў моста.

## Наступствы 
6 ліпеня да партызан у Міхалішкі падышлі рэгулярныя часці Чырвонай Арміі, а менавіта сілы 277-й стралковай дывізіі 72-га корпуса. Фарсіраваць раку праз пашкоджаны мост вайскоўцы не адважыліся. Частка байцоў накіравалася ў бок Кемелішак і Пабрадзе, а да навядзення пантоннага моста праз Вілію прыступіў 562-і асаблівы сапёрны батальён. Яму дапамагалі партызаны 2-га, 4-га і 6-га атрадаў 16-й Смаленскай брыгады і мясцовыя жыхары. Новы мост таксама бамбілі. У ходзе бамбёжкі загінулі пяць і былі параненыя шэсць партызан. Вялікія страты панеслі і сапёры 562-га батальёна.

## Памяць 
2 ліпеня 1978 года рашэннем выканкама Міхалішкаўскага сельсавета камандзіру партызан Шлапакову прысвоілі званне «Ганаровы грамадзянін вёскі Міхалішкі Астравецкага раёна».

## Літаратура 
* Т.С. Сямёнава. Гісторыка-дакументальная хроніка Астравецкага раёна «Памяць» // Мінск, 2004 — с. 207-341.
* А.В. Мальдзіс. Астравеччына, край дарагі… // Мінск, 1977. — с. 28-33.
* Переправа под Михалишками // СБ. Беларусь сегодня : газета. — 3 июня 2014.
* Маргарыта Ушкевіч. Як партызаны праз тры гады адказалі на нямецкі «бліцкрыг» // Звязда : газета. — 1 ліпеня 2024.

Катэгорыя:Гісторыя Астравецкага раёна
Катэгорыя:Бітвы Другой сусветнай вайны з удзелам савецкіх партызан у Беларусі
Катэгорыя:1944 год у Беларусі
Катэгорыя:Ліпень 1944 года
Катэгорыя:Беларуская аперацыя (1944)
Каляндар чучхэ

**Каляндар чучхэ** () — летазлічэнне, якое выкарыстоўваецца ў КНДР з 8 ліпеня 1997 года а разам з летазлічэннем ад Нараджэння Хрыстова. Адлік вядзецца ад года нараджэння Кім Ір Сена (1912), які прымаецца за першы год. Нулявога года у календары чучхэ няма. Пры напісанні дат у КНДР выкарыстоўваюцца абодва летазлічэнні сумесна ў форме  (   года чучхэ []).

## Адпаведнасць з грыгарыянскім календаром 
## Зноскі 
Катэгорыя:Культура КНДР
Катэгорыя:Каляндар
Люсьен Лелонг

**Люсьен Лелонг** (; , IX акруга Парыжа — , Англет) — французскі куцюр'е і прамысловец.
## Біяграфія 
У 1937 годзе куцюр'е ўзначаліў кіраўніцтва часопіса «Elle». У гэтым жа годзе з'яўляюцца жаночыя духі Elle. Elle… ад Лелонга.

З 1937 па 1947 гады быў прэзідэнтам Парыжскага сіндыката высокай моды.

У гады Другой сусветнай вайны застаўся ў акупаванай нямецкім вермахтам Францыі і прыклаў вялікія намаганні для захавання нацыянальнай галіны моднага адзення і парфумы. У 1942 годзе ў акупаваным Парыжы з'яўляецца водар Tempest ад Lucien Lelong. Духі разлітыя ў крыштальны кантаваны флакон у форме прызмы, запакаваная ў белую скрынку з залатым надпісам.

Пасля заканчэння вайны ў 1945 годзе куцюр'е быў абвінавачаны ў супрацоўніцтве з нямецкімі нацыстамі, але суд яго апраўдаў.

Каля 1947 года выпусціў духі Orgueil ("Гонар"), якія прысвяціў вызваленню Францыі ад нямецкай акупацыі.

Па прычыне пагаршэлага здароўя закрыў Дом моды ў жніўні 1948 года. У 1954 годзе ажаніўся трэці раз.

Памёр ад сардэчнага прыступу ноччу 11 траўня 1958 года.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Мадэльеры Францыі
Могілкі Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа

**Могілкі Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа** () — рускія праваслаўныя могілкі ў камуне Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа каля Парыжа ў Францыі, частка большых Ліерскіх камунальных могілак.

Ліерскія могілкі былі створаны як другія камунальныя могілкі 8 лютага 1879 года ў мястэчку Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа за 25 км на поўдзень ад Парыжа. Для размяшчэння пахаванняў белых рускіх, якія прыбылі ў Парыж пасля бальшавіцкай рэвалюцыі ў Расіі, частка зямлі была перададзена ў 1927 годзе англічанцы Дораці Пэджэт, якая стварыла разам з Аленай Арловай і яе сястрой княгіняй Верай Мяшчэрскай дом састарэлых для рускіх эмігрантаў. Гэтая частка могілак з тых часоў вядомая як Рускія могілкі. У 1938-39 гадах Альберт Бенуа спраектаваў праваслаўную Успенскую царкву, якая абслугоўвае могілкі. Царква лічыцца важным гістарычным помнікам і пабудавана ў стылі наўгародскіх храмаў XV-XVI стагоддзяў.

З 1960-х гадоў мясцовыя ўлады перыядычна спрабавалі закрыць могілкі, сцвярджаючы, што тэрыторыя патрэбна для камунальных службаў. Частка тэрыторыі вакол могілак была забудавана жылымі дамамі. Былі паведамленні, што некаторыя магілы будуць эксгумаваны, а выкапаныя парэшткі крэміраваны. Могілкі афіцыйна не лічацца славутасцю і не маюць юрыдычнай аховы, хоць Міністэрства культуры Францыі прызнае могілкі важным гістарычным месцам (як важнейшы некропаль рускіх эмігрантаў у свеце). Мяркуецца, што тут больш за 5 тысяч магіл, ёсць адзін маўзалей.

Паколькі яго будучыня застаецца хісткай, некалькі вядомых рускіх, у тым ліку Іван Ільін і Іван Шмялёў, былі эксгумаваныя і перапахаваныя ў Маскве. Могілкі зачыненыя для новых пахаванняў. Толькі пасля ціску з боку цэнтральных уладаў там было дазволена пахаванне Рудольфа Нурыева. Яго магіла пакрыта мазаічным упрыгожаннем, якое прадстаўляе традыцыйную коўдру-кілім.

## Некаторыя вядомыя асобы 
* Іван Бунін, пісьменнік, Нобелеўскі лаўрэат
* Зінаіда Гіпіус, пісьменніца
* Канстанцін Каровін, мастак
* Мацільда Кшасінская, балерына
* Серж Ліфар, харэограф
* Рудольф Нурыеў, харэограф
* Сяргей Пракудзін-Горскі, фатограф
* Андрэй Таркоўскі, кінарэжысёр

## Спасылкі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Могілкі Парыжа
Ях’я Сінвар

**Ях’я Сінвар** (; ) — лідар палесцінскага руху ХАМАС у сектары Газа.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў лагеры палесцінскіх бежанцаў у 1962 годзе. З маладосці актыўна ўдзельнічаў у радыкальных групоўках.

У 1988 годзе прысуджаны ізраільскімі ўладамі да чатырох пажыццёвых тэрмінаў за забойствы. У 2011 годзе вызвалены ў выніку абмену. Вярнуўся ў сектар Газа.

У лютым 2017 года быў абраны лідарам ХАМАС у сектары Газа, змяніў на гэтай пасадзе Ісмаіла Ханію.

Адказваў за вайсковы блок арганізацыі ХАМАС, якая 7 кастрычніка 2023 года разгарнула ваенныя дзеянні супраць Ізраіля. У маі 2024 года Ях’я Сінвар заявіў, што не згодзіцца на здзелку аб спыненні агню з Ізраілем, калі яна не будзе змяшчаць «надзейнага плана завяршэння вайны». Ён дабіваўся вызвалення палесцінцаў з ізраільскіх турмаў у абмен на заложнікаў, якія захоплены і ўтрымліваюцца ХАМАС. 6 жніўня 2024 года, пасля забойства Ханіі, Сінвар быў абраны новым галавой паліттбюро ХАМАС.

Забіты ізраільскай арміяй у г. Рафах у сектары Газа 16 кастрычніка 2024 года.

Новым лідарам ХАМАС стаў яго брат Мухамед Сінвар.

## Крыніцы
Лусці (Антсла)

**Лусці** () — вёска ў воласці Антсла павета Вырумаа. Паўднёвая мяжа вёскі праходзіць па ўчастку чыгункі Валга — Койдула.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Мустуметса

**Мустуметса** () — вёска ў воласці Валга павета Валгамаа. У 1992—2017 гадах (да адміністрацыйнай рэформы самакіраванняў Эстоніі) вёска знаходзілася ў воласці Ыру.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Лутсу (Пылва)

**Лутсу** () — вёска ў павеце Пылвамаа воласці Пылва, на рацэ Лутсу.

Паўднёвую частку вёскі перасякае дарога Пылва-Карысіла. Паўночная частка вёскі мяжуе з чыгуначным участкам Тарту — Койдула.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Лутсу (Козэ)

**Лутсу** () — вёска ў павеце Хар'юмаа воласці Козэ. Заходняя мяжа вёскі праходзіць па Сакусоне, а паўночная — па ручаю Алансі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Лутсу

**Лутсу**:
* Лутсу (Валга)
* Лутсу (Козэ)
* Лутсу (Пылва)
* Лутсу (рака)
* вуліца Лутсу
Сідні Люмет

**Сідні Артур Люмет** (; ) — амерыканскі кінарэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст, акцёр.

Лаўрэат некалькіх узнагарод, уключаючы Ганаровую прэмію Акадэміі і прэмію «Залаты глобус», а таксама намінаваўся на дзевяць прэмій Брытанскай акадэміі кіно і прэмію «Эмі».

## Фільмаграфія 
* 1957 — 12 угневаных мужчын / 12 Angry Men

## Зноскі 
## Спасылкі 
*
Дэратызацыя

**Дэратызацыя** () — знішчэнне шкодных грызуноў (мышэй, пацукоў і інш.), якія псуюць пасевы, харчовыя прадукты, тару, пераносяць узбуджальнікаў інфекцыйных хвароб чалавека і жывёл, хімічнымі, біялагічнымі і механічнымі метадамі.

## Гл. таксама 
* Мышалоўка

## Крыніцы 
Катэгорыя:Эпідэміялогія
Сільвестры

**Сільвестры** — прозвішча.
* Алан Сільвестры — амерыканскі кампазітар
* Філіпа Сільвестры — італьянскі энтамолаг
Алан Сільвестры

**Алан Энтані Сільвестры** (; ) — амерыканскі кампазітар, дырыжор, музычны прадзюсер, аўтар музыкі для фільмаў і серыялаў.

Двухразовы намінант на прэміі «Оскар» і «Залаты глобус», а таксама трохразовы лаўрэат прэміі «Сатурн», двойчы прэміі «Эмі» і «Грэмі».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 
* Спіс саўндтрэкаў на сайце SoundtrackCollector
Крысцьян Тэдэр

**Крысцьян Тэдэр** (;  — ) — эстонскі мастак.

Тэдэр нарадзіўся ў Прыйпалу (цяпер воласць Валга). Удзельнічаў у вайне за незалежнасць Эстоніі. У 1919-1925 гадах вучыўся ў мастацкай школе Паласа пад кіраўніцтвам Конрада Мягі і Ада Вабэ. З 1926 па 1928 год вучыўся ў Парыжы.

З 1945 г. член Саюза мастакоў ЭССР. Пісаў пейзажы, партрэты, нацюрморты.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Мастакі Эстоніі
Пугрытса

**Пугрытса** () — вёска ў воласці Валга павета Валгамаа. Знаходзіцца прыкладна за 10 км на паўднёвы ўсход ад горада Валга, таксама мяжуе з Латвіяй на паўднёвым захадзе.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Раавітса

**Раавітса** () — вёска ў воласці Валга павета Валгамаа. У 1992—2017 гадах (да адміністрацыйнай рэформы самакіраванняў Эстоніі) вёска знаходзілася ў воласці Карула. На паўднёвай мяжы вёскі знаходзіцца ўчастак чыгункі Валга — Койдула, на паўночна-заходняй — участак чыгункі Тарту — Валга. Цэнтр Валгамааскага лясніцтва.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Мышалоўка

**Мышалоўка** — прыстасаванне для лоўлі мышэй і іншых дробных грызуноў.

## Канструкцыя і тыпы 
### Традыцыйная спружынная пастка адкрытага тыпу 
Спружынная пастка была ўпершыню запатэнтавана Уільямам Хукерам з Абінгдана (ЗША), які ў 1894 годзе атрымаў патэнт ЗША на сваю канструкцыю. Брытанскі вынаходнік Джэймс Аткінсан запатэнтаваў падобную пастку ў 1898 годзе, у тым ліку варыянты, якія мелі рычаг, які актывуецца вагай. У прыватнасці, патэнты на пасткі меў Хайрэм Максім, які вынайшаў кулямёт Максім.

Гэта простая прылада са спружынным рычагом. У пастку закладваецца прынада. Пасля таго, як мыш падзене пускавы механізм, рычаг ударае яе і, як правіла, забівае, ламаючы шыйныя пазванкі. Недахоп такой пасткі ў тым, што яна схільная да ілжывых спрацоўванняў, а калі мыш, і тым больш пацук, туды патрапіць хвастом, то яны могуць сцягнуць пастку з сабой.

Для лоўлі пацукоў ужываюцца *пацукалоўкі* — пасткі павялічанага памеру з магутнай спружынай і з зуб’ямі на аснаванні. Пацукі валодаюць большым розумам і кемлівасцю, чым мышы, і пры спрацоўванні спружыны яны часцяком паспяваюць адскочыць ад пасткі і затым спакойна з’есці прынаду. Рэкамендуецца падрыхтаваную пацукалоўку змяшчаць на дно пустога вядра. Таксама рэкамендуецца некалькі дзён прыкормліваць грызуноў на няўзведзеных пастках і прывязваць пастку да чаго-небудзь цяжкага.

## Гл. таксама 
* Дэратызацыя

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прадметы побыту
Ззянне (раман)

**Ззянне** () — раман амерыканскага пісьменніка Стывена Кінга, напісаны ў жанрах жаху, псіхалагічнай драмы і гатычнай літаратуры, упершыню апублікаваны ў 1977 годзе выдавецтвам «Doubleday».

Раман быў некалькі разоў адаптаваны для кіно і тэатра, аднак найбольшую вядомасць атрымала экранізацыя 1980 года рэжысёра Стэнлі Кубрыка з Джэкам Нікалсанам у галоўнай ролі.

На беларускай мове раман выйшаў у 2024 годзе ў перакладзе Насты Карнацкай.

## Сюжэт 
Новая праца Джэка Торэнса ў гатэлі «Аверлук» — ідэальная магчымасць пачаць усё з пачатку. У міжсезонне ён разам з жонкай Уэндзі і сынам Дэні перабіраецца ў стары гатэль, каб працаваць зімовым наглядчыкам. Там у Джэка з’явіцца шмат часу, каб уз’яднацца з сям’ёй і папрацаваць над уласнымі літаратурнымі творамі. Але з надыходам суровага зімовага надвор’я ідылічнае месца здаецца ўсё больш аддаленым ад цывілізацыі… і ўсё больш злавесным. І адзіным, хто заўважае дзіўныя і жудасныя сілы, якія сабраліся вакол гатэля з доўгай і страшнай гісторыяй, становіцца Дэні Торэнс, адораны «ззяннем» пяцігадовы хлопчык.

## Крытыка 
Твор быў намінаваны на прэміі «Гэндальф» і «Локус» за найлепшы раман фэнтэзі. Раман увайшоў у спіс бестселераў газеты «*The New York Times*», размясціўшыся на восьмай пазіцыі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кнігі 1977 года
Дэнцін

**Дэнцін** () — мінералізаваная цвёрдая тканка зуба, яго асноўная частка. Каронкавая частка пакрыта эмаллю, каранёвая частка дэнціну — цэментам. Складаецца ў асноўным з гідраксіяпатыту (70 % па вазе), арганічнага матэрыялу (20 %) і вады (10 %), працятага дэнціннымі канальчыкамі і калагенавымі валокнамі.
Служыць асновай зуба і падтрымлівае зубную эмаль. Таўшчыня пласта дэнціну вагаецца ад 2 да 6 мм. Цвёрдасць дэнціну дасягае 58,9 кгс/мм².

Адрозніваюць каляпульпарны (унутраны) і плашчавы (вонкавы) дэнцін.

## Зноскі 
Катэгорыя:Зубы
Зубная эмаль

**Зубная эмаль** — знешняя ахоўная абалонка каронкавай часткі зубоў чалавека.

Эмаль з’яўляецца самай цвёрдай тканкай у арганізме чалавека, што тлумачыцца высокім утрыманнем неарганічных рэчываў — да 97 %. Вады ў зубной эмалі менш, чым у астатніх органах, 2-3 %. Цвёрдасць дасягае 397,6 кг/мм² (250—800 па Вікерсу). Таўшчыня пласта эмалі адрозніваецца на розных участках каронкавай часткі зуба і можа дасягаць 2,0 мм, а ля шыйкі зуба амаль адсутнічае.

Катэгорыя:Зубы
Соаблазэ

**Соаблазэ** () — вёска ў павеце Валгамаа воласці Валга. У 1992—2017 гадах (да адміністрацыйнай рэформы самакіраванняў Эстоніі) вёска знаходзілася ў воласці Тахева. Размешчана на поўдні Эстоніі, за 25 км на паўднёвы ўсход ад павятовага цэнтра — горада Валга. Адлегласць да валаснога цэнтра — горада Отэпя — 50 кіламетраў. Вышыня над узроўнем мора — 63 метры.

Цераз вёску праходзіць шаша Выру-Мыністэ-Валга, і працякае рака Мустйыгі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кулаару

**Кулаару** () — вёска ў воласці Ракверэ павета Ляэнэ-Вірумаа. Знаходзіцца за 3 км на паўночны захад ад горада Ракверэ.

У маёнтку Кулаару нарадзіўся пісьменнік Эдуард Борнхёэ.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Люлемяэ

**Люлемяэ** () — вёска ў воласці Валга павета Валгамаа. У 1992—2017 гадах (да адміністрацыйнай рэформы самакіраванняў Эстоніі) вёска знаходзілася ў воласці Карула.

Першы касцёл быў пабудаваны ў вёсцы ў 1318 годзе, але ў Другую сусветную вайну ў 1944 годзе ён быў разбураны і застаўся ў руінах.

У Люлемяэ працуюць пачатковая школа, бібліятэка, крама і рэстаран.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Інью

**Інью** () — вёска ў воласці Віні павета Ляэнэ-Вірумаа. Пісьменнік Эдуард Борнхёэ ў дзяцінстве жыў у Інью.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кадрына (значэнні)

**Кадрына**:
* Кадрына
* Кадрына (воласць)
* Кадрына (Пейпсіяэрэ)
* Кадрына (станцыя)
Кадрына

**Кадрына** () — пасёлак у павеце Ляэнэ-Вірумаа, Эстонія. Адміністрацыйны цэнтр воласці Кадрына. Размешчаны за 14,5 км на захад ад павятовага цэнтра — горада Ракверэ, у верхнім цячэнні ракі Лоабу. Вышыня над узроўнем мора — 93 метры. Цераз паўночную частку пасёлка праходзіць шаша Пярну-Ракверэ. Цераз пасёлак праходзіць пабудаваная ў 1870 годзе чыгунка Тапа-Нарва, у тым жа годзе была адкрыта чыгуначная станцыя Кадрына. Цяпер вакзальны будынак зачынены.

На паўночным захадзе пасёлка размешчана плаціннае возера Кадрына.

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 45201.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Пала

**Пала**:
* Пала (рака)
* Пала (Чад)

## Эстонія 
* Пала (воласць)
* Пала (Козэ)
* Пала (Куусалу)
* Пала (Пейпсіяэрэ)
* Пала (Сетамаа)
* Пала (Цюры)
Ніна

**Ніна** — жаночае імя, таксама тапонім.

## Тапонім 
* Ніна (Ірландыя)
* Ніна (Эстонія)
Кадрына (Пейпсіяэрэ)

**Кадрына** () — вёска ў воласці Пейпсіяэрэ павета Тартумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Пала павета Йыгевамаа. Размешчана за 12 кіламетраў на поўнач ад валаснога цэнтра — пасёлка Алатсківі — і за 39 кіламетраў на паўночны ўсход ад павятовага цэнтра — горада Тарту. Вышыня над узроўнем мора — 59 метраў.

Цераз населены пункт праходзіць шаша Саарэ-Пала-Кадаверэ.

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 49405.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Паюсці

**Паюсці** () — пасёлак у воласці Віні павета Ляэнэ-Вірумаа, Эстонія. Адміністрацыйны цэнтр воласці Віні. Размешчаны за 5,5 км на поўдзень ад павятовага цэнтра — горада Ракверэ. Вышыня над узроўнем мора — 109 метраў.

Да 1970 года Паюсці была вёскай, у 1970-х гадах — паселішчам, у 1977 годзе яно атрымала статус пасёлка.

Сельская школа была адкрыта ў 1842 годзе, скончыла дзейнасць у 1988 годзе ў сувязі з адкрыццём гімназіі Віні-Паюсці. Цяпер школьны будынак знаходзіцца ў прыватнай уласнасці.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Валерый Уладзіміравіч Пяскоўскі

**Валерый Уладзіміравіч Пяскоўскі** (нар. , Луганск, Украіна) — украінскі валейбаліст. Майстар спорту Украіны.

## Біяграфія 
Скончыў Днепрапятроўскі педагагічны інстытут фізічнай культуры і спорту (2000).

Выступаў за «Дынама» Луганск (1998—2000), «Феміду» Адэса (2001—2003), «Азот» Чаркасы (2003—2005), «Маркохім» Марыупаль (2005—2006), «Маліе» Анкара, Турцыя (2006—2007), «Будзівельнік» Чарнаўцы (2007—2008), «Металург» Жлобін, Беларусь (2008—2009), «Аль-Айн», ААЭ (2009).

Працаваў памочнікам галоўнага трэнера ў «Імпэксагро Спорт» Чаркасы (2009—2012), галоўным трэнерам у «Хімпрам-2 — СумДУ» Сумы (2012—2014). З 2014 года «Саматлоры». У 2015 годзе пад яго кіраўніцтвам ніжнявартаўскі «Універсітэт» заваяваў срэбныя медалі чэмпіянату Расіі сярод Моладзевых камандаў, а ў наступным сезоне аформіў залаты дубль у чэмпіянаце і Кубку Моладзевай лігі.

Чэмпіён і ўладальнік Кубка Беларусі, Уладальнік Кубка Украіны.

## Спасылкі 
* ВАЛЕРИЙ ВЛАДИМИРОВИЧ ПЯСКОВСКИЙ

Катэгорыя:Валейбалісты Украіны
Катэгорыя:Выпускнікі Прыдняпроўскага дзяржаўная акадэмія фізічнай культуры і спорту
Катэгорыя:Трэнеры «Югры-Саматлора» Ніжнявартаўск
Катэгорыя:Валейбольныя трэнеры Украіны
Катэгорыя:Трэнеры «Імпэксагро Спорт» Чаркасы
Катэгорыя:Ігракі «Маркохіма» Марыупаль
Лаўры Ляэнэметс

**Лаўры Ляэнэметс** (; нар. , ) — эстонскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Старшыня Сацыял-дэмакратычнай партыі. Міністр унутраных спраў Эстоніі з 18 ліпеня 2022 года. Дэпутат Рыйгікогу XIV склікання (2019—2022.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 31 студзеня 1983 года ў Таліне. Скончыў у 2001 годзе Пірытаскую эканамічную гімназію ў мікрараёне Пірыта, а ў 2007 годзе — Талінскі ўніверсітэт па спецыяльнасці менеджмент рэкрэацыйных паслуг. У 2019 годзе скончыў курс камандзіра роты ў Школе Кайтселійта (Саюза абароны Эстоніі), узнагароджаны знакам адрознення Кайтселійта III ступені.

Быў адным з кіраўнікоў скаўцкага руху Эстоніі і памочнікам паліцэйскага.

У 2005—2006 гг. — старшыня праўлення студэнцкага самакіравання Талінскага ўніверсітэта, у 2006—2007 гг. — Старшыня праўлення Круглага стала Талінскіх студэнцкіх самакіраванняў. У 2007—2008 гг. — дарадца Саюза студэнцкіх аб’яднанняў Эстоніі. Пры ім быў адкрыты Дом студэнта (Ратушная плошча), у якім дзейнічаюць студэнцкія арганізацыі. Многія выкарыстоўваюць памяшканні бясплатна, аплачваючы толькі камунальныя і адміністрацыйныя выдаткі.

У 2008—2010 гг. — член партыі Народны саюз Эстоніі. Балатаваўся на выбарах у Еўрапейскі парламент 2009 года.

Пасля правалу аб’яднання партый, уступіў у Сацыял-дэмакратычную партыю перад парламенцкімі выбарамі 2011 года. У 2011—2013 гг. — прэзідэнт Маладых сацыял-дэмакратаў. На з’ездзе Сацыял-дэмакратычнай партыі ў канцэртнай зале «Ванемуйнэ» ў Тарту ў 2019 годзе балатаваўся на пасаду старшыні, Рыйна Сікут набрала 120 галасоў дэлегатаў і не прайшла ў другі тур. Новым старшынёй у другім туры абраны Індрэк Саар, які набраў 231 галасоў, Лаўры Ляэнэметс набраў 201 голас. На з’ездзе Сацыял-дэмакратычнай партыі ў Эстонскай акадэміі музыкі і тэатра 5 лютага 2022 года балатаваўся на пасаду старшыні. Рыйна Сікут набрала 197 галасоў дэлегатаў, а Лаўры Ляэнэметс набраў 234 галасы і стаў новым старшынёй.

У 2010—2013 гг. — дарадца Талінскай гарадской управы і Талінскага гарадскога сходу.

У 2013—2017 гг. — старэйшына воласці Вяэтса. У 2014—2017 гг. — намеснік старшыні праўлення Саюза самакіраванняў павета Ярвамаа.

Балатаваўся на парламенцкіх выбарах 2011 года ў выбарчай акрузе № 2, на парламенцкіх выбарах 2019 года — у выбарчай акрузе Ярвамаа і Вільяндзімаа. Абраны па выніках парламенцкіх выбараў 2023 года ў выбарчай акрузе № 8 (Ярвамаа і Вільяндзімаа).

Стаў дэпутатам Рыйгікогу XIV склікання, замяніў Марыну Кальюранд, абраную на выбарах 2019 года дэпутатам Еўрапейскага парламента, быў намеснікам старшыні канстытуцыйнай камісіі.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Эстоніі
Бункер-77

**Бункер-77** — музей Халоднай вайны, размешчаны ў Шчучынскім раёне (Беларусь) каля аграгарадка Руткевічы. Паводле ўпраўлення спорту і турызму Гродзенскага аблвыканкама, гэта адзіны былы сакрэтны ваенны аб’ект у краіне, адкрыты для свабоднага наведвання турыстаў.

«Бункер-77» узведзены ў 1974—1977 гадах. Побач яшчэ некалькі пагоркаў паменш. Сам бункер размяшчаўся за масіўнымі металічнымі дзвярыма. Унутры знаходзіцца больш за 50 розных памяшканняў і кабінетаў. На другім паверсе былі пакоі для адпачынку, сталовая, санвузел і службовыя кабінеты. На першым – розныя тэхнічныя памяшканні, медпункт і сам камандны пункт). У 2017 годзе. Першы час у музей прыязджалі тыя, хто тут служыў. Афіцэры распавядалі пра вайсковыя будні і перадавалі карты і іншыя прадметы.

У 2024 годзе, па выніку конкурсу «Пазнай Беларусь», які праводзіўся Міністэрствам спорту і турызму Рэспублікі Беларусь сумесна з Нацыянальным агенцтвам па турызме, «Бункер-77» перамог у намінацыі «Музей года».

## Гл. таксама 
* Беларусь у Халоднай вайне

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Бункер-77 на сайте ЛориСтур

Катэгорыя:Шчучынскі раён
Катэгорыя:Ваенна-паветраныя сілы СССР
Катэгорыя:Халодная вайна
Катэгорыя:Музеі Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Ваенна-гістарычныя музеі Беларусі
Павешанне

— П-падобная шыбеніца. Фрагмент карціны Пізанелы (1436—1438)]]
**Павешанне** — спосаб самагубства, забойства, пакарання смерцю; механічны асфіксія, сутнасць якой у задушванні пятлёй пад уздзеяннем цяжкасці цела.

 (1944)]]

## Зноскі 
Катэгорыя:Спосабы і прылады смяротнага пакарання
Катэгорыя:Самагубства
Катэгорыя:Абставіны смерці
Цытадэль (фільм)

**«Цытадэль» (храм на мяжы)** () ― беларускі кароткаметражны дакументальны фільм, які быў зняты студыяй «Летапіс» нацыянальнай кінастудыі «Беларусьфільм» у 2004 годзе. Тэлевізійная прэм’ера адбылася 22 чэрвеня 2005 года на тэлеканале БТ.

## Сюжэт
Унікальная гісторыя Свята-Мікалаеўскага гарнізоннага храма Брэсцкай крэпасці. У розныя гістарычныя перыяды яго ператваралі і ў касцёл, і ў чырвонаармейскі клуб, і проста ў склад. Намаганнямі айца Ігара храм зноў адрадзіўся і стаў Цытадэллю праваслаўя на заходняй мяжы.
## У фільме прынялі ўдзел 
## Здымачная група
*рэжысёр — Міхаіл Жданоўскі;
*аўтар сцэнарыя — Міхаіл Жданоўскі;
*аператар — Мікалай Сідорчанка;
*гукааператар — В. Баеў;
*мантажоры — Б. Калякін, Т. Котава;
*рэдактар — Н. Сцяжко;
*дырэктар — І. Чорназіпуннікава.

## Фестывалі
Удзельнік XIV Міжнароднага Кінафорума «Золотой Витязь» (Чалябінск, 2005), секцыя «Дакументальныя фільмы».
## Зноскі
## Гл. таксама
## Літаратура
## Спасылкі
*

Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Беларусі
Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы Беларусі
Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Катэгорыя:Фільмы Міхаіла Жданоўскага
Катэгорыя:Фільмы Беларусі 2004 года
Катэгорыя:Цытадэль (Брэсцкая крэпасць)
Мелвіл (заліў)

**Ме́лвіл** () — заліў мора Бафіна каля заходніх берагоў Грэнландыі.

Шырыня заліва каля ўваходу каля 300 км. Глыбіні больш за 1000 м. Трэцяя частка ўзбярэжжа ўтворана мацерыковымі ледавікамі, ад якіх адколваюцца шматлікія айсбергі.

Названы ў 1822 годзе ў гонар першага лорда Адміралцейства Вялікабрытаніі Мелвіла.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Залівы Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Геаграфія Грэнландыі
Меланаспора

**Меланаспо́ра** (*Melanospora*) — род сумчатых грыбоў (аскаміцэтаў) сямейства  ().

## Апісанне 
Пладовыя целы (перытэцыі) паверхневыя, часцей за ўсё адзіночныя, шарападобныя, яйцападобныя ці шырокаэліптычныя, часам з выцягнутым вусцейкам, пакрытым шчацінкамі. Абалонка пладовага цела тонкая, мяккая, даволі празрыстая, жаўтаватага, чырванаватага ці бурага колеру (да моманту выспявання спораў часам чорная). Сумкі звычайна на доўгай ножцы, булавападобнай формы ці цыліндрычныя, з 8 спорамі. Сумкаспоры эліпсападобнай формы, аднаклетачныя, бурага або чорнага колеру з сеткавым малюнкам.

## Распаўсюджанне 
Род налічвае каля 40 відаў, распаўсюджаных пераважна ў Еўразіі, у тым ліку ва Украіне, у Малдове і Башкартастане. На тэрыторыі Беларусі вядомы 2 віды:  — на экскрэментах жывёл і  — на саломе і зерні хлебных злакаў.

## Асаблівасці біялогіі 
Грыбы роду меланаспора пераважна сапратрофы. Развіваюцца на жывёльных і раслінных субстратах. Некаторыя віды паразітуюць на грыбах і насякомых.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Семейство Меланоспоровые (Melanosporaceae) // Жизнь растений : в 6 т. / гл. ред. Ал. А. Фёдоров. — М. : Просвещение, 1976. — Т. 2 : Грибы / под ред. М. В. Горленко. — С. 146, 439. — 479 с. — 300 000 экз.
* *Тобиас, А. В.* О грибах рода *Melanospora* в России / Новости систематики низших растений. 1995, том 30, с. 36—40.

## Спасылкі 
* Melanospora // Sordariomycetes.org. Published by the Mushroom Research Foundation

Катэгорыя:Роды грыбоў
Катэгорыя:Аскаміцэты
IC 1016

**IC 1016**, ** IC 4424** — спіральная галактыка (тып S(rs)bc?) у сузор’і Дзева.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.

## Спасылкі 
* IC 1016 у арыгінальным новым агульным каталогу 
* IC 1016 у арыгінальным новым агульным каталогу 
* Правераная інфармацыя аб IC 1016 
* IC 1016 у базе SIMBAD
* IC 1016 у базе Vizier
* IC 1016 у базе NASA Extragalactic  Database
* Базы дадзеных аб аб’ектах NGC/IC 

1016
IC 1016
IC 1016
Нагайская Арда

**Нагайская Арда (Мангыцкі юрт)** — нагайскае дзяржаўнае ўтварэнне, якое з’явілася ў выніку распаду Залатой Арды, у міжрэччы Волгі і Урала ў канцы XIV — пачатку XV стагоддзяў. Канчаткова сфарміравалася ў 40-х гадах XV стагоддзя (да 1440 года), распалася ў выніку міжусобіц і знешняга ціску ў першай палове XVII стагоддзя. Нагайская Арда знаходзілася на поўдні Расіі і паўночным захадзе сучаснага Казахстана. Ядро тэрыторыі складалі стэпы паміж Волгай і Яікам (Уралам). На ўсходзе нагайцы вандравалі па левабярэжжы Яіка, на паўднёвым усходзе іх качэўя даходзілі да Паўднёвага Прыаралья, на поўдні-да цэнтральнага ўсходняга Прыкаспія, на захадзе — да Астраханскага ханства, на паўночным захадзе да Казанскага ханства, на паўночным усходзе — да Заходне-Сібірскай нізіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Цэнтральнай АзііКатэгорыя:Гістарычныя дзяржавы СярэдневякоўяКатэгорыя:Гісторыя Башкартастана
Катэгорыя:Гісторыя Арэнбургскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Саратаўскай вобласці
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Казахстана
Катэгорыя:Гісторыя Астраханскай вобласці
Катэгорыя:Кыпчакскія дзяржавы
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Расіі
Понтус Дэлагардзі

**Понтус Делагардзі** (, ; 1520 (?) — ) — шведскі палкаводзец і дыпламат французскага паходжання. Барон Экхольм (з 1571), член рыксрода, губернатар Эстляндыі (1574-1575), губернатар Ліфляндыі і Інгерманландыі (1583—1585). Родапачынальнік шведскага дваранскага роду Дэлагардзі.

Удзельнічаў у кампаніях французскай арміі ў П’емонце і Шатландыі, у Паўночнай Сямігадовай вайне (1563—1570), спачатку на баку Даніі, а потым на баку Швецыі. На службе ў шведскіх каралёў і набыў найбольшую славу. Удзельнічаў у змове герцага Юхана супраць яго брата, караля Эрыка XIV, дзякуючы чаму асабліва ўзвысіўся пасля звяржэння Эрыка і абвяшчэння змоўшчыка каралём Юханам III. Выконваючы розныя ваенныя і дыпламатычныя даручэнні новага гаспадара, наведваў двары еўрапейскіх манархаў і ваяваў у Эстляндыі з войскамі Івана Грознага. Найбольшыя ваенныя перамогі атрымаў у пачатку 1580-х гадоў, калі, скарыстаўшыся тым, што рускія войскі былі звязаны вайной з Рэччу Паспалітай, на чале шведскага войска захапіў Карэльскі павет, Эстляндыю і частку Іжорскай зямлі, у тым ліку адабраўшы ў Рускага царства галоўны марскі порт на Балтыцы — Нарву. Яго ваенныя поспехі прымусілі Расію да заключэння нявыгаднага для яе Плюскага перамір’я.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Richard P.-G. Pontus De La Gardie. Un languedocien à la conquête de la Baltique. — Association des amis des Archives de l'Aude, 1988. — 37 с. — ISBN 2906442011. (фр.)
* Wrangel F.U. Pontus De la Gardie och hans slägt i Frankrike under 1500-och 1600-talen // Historisk tidskrift. — 1890.
* Делагарди, дворянский род // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Gardie, Pontus Frh. de la (1520-1585). // Baltisches Biographisches Lexikon Digital.

Катэгорыя:Фельдмаршалы (Швецыя)
Катэгорыя:Удзельнікі Лівонскай вайны
Катэгорыя:Найміты
Філіп Зімбарда

**Філіп Зімбарда** (; ) — амерыканскі псіхолаг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Нью-Ёрку ў 1933 годзе. У 1959 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі па псіхалогіі.

У 1960-1967 гадах Філіп Зімбарда быў прафесарам псіхалогіі каледжа мастацтваў і навук Нью-Ёркскага ўніверсітэта. Затым год выкладаў у Калумбійскім універсітэце, а з 1968 года быў прафесарам у Стэнфардзе.

Памёр у 2024 годзе ў Сан-Францыска.

## Навукова-даследчыцкая дзейнасць 
Больш за ўсё Філіп Зімбарда вядомы псіхалагічным эксперыментам, які ён правёў у 1971 годзе. Яго называюць Стэнфардскі або турэмны эксперымент. Ён быў накіраваны на даследаванне рэакцыі чалавека на абмежаванне волі, на ўмовы турэмнага жыцця і ўплыў навязанай сацыяльнай паводніцкай мадэлі. Зімбарда падзяліў 24 студэнтаў каледжа на «ахоўнікаў» і «зняволеных», якія жылі ва ўмоўнай турме ў падвале факультэта псіхалогіі Стэнфарда. Яны ўдзельнічалі ў эксперыменце за ўзнагароджанне падчас канікул. Эксперымент павінен быў працягнуцца два тыдні, але быў перапынены пасля шасці дзён па этычных меркаваннях. У працэсе кожны трэці «ахоўнік» праявіў садысцкія схільнасці, а двое «зняволеных» былі выключаны з эксперыменту раней часу з-за моцнай маральнай траўмы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Псіхолагі ЗША
Трап (геалогія)

**Трап** (ад  — прыступкі лесвіцы) — інфузійныя намнажэнні (лавы, туфы, туфабрэкчыі) асноўнага складу з вялікай колькасцю інтрузійных пластавых жыл (сілаў), з характэрнай прыступкавай паасобнасцю.

Трапы ўтвараюцца ў кантынентальных умовах, калі магма выліваецца з вялікіх глыбінь. Трапавыя тоўшчы складаюцца з базальтаў, дыябазаў, алівіну, магнетыту, дылерытаў, аўгітаў і іншых парфірытаў. Пашыраны на старажытных платформах (на паўвостраве Індастан, ва Усходняй Сібіры, у Паўднёвай Афрыцы, Паўночнай Амерыцы).

З трапамі звязаны такіх карысных выкапняў, як алмазы, графіту, цэалітаў, ісландскага шпату, медна-нікелевых руд. У Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы з радовішчамі медна-нікелевых руд звязаны плацінавыя металы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Тра́ппы // // География. Современная иллюстрированная энциклопедия. Ч. 2: М—Я. / А. П. Горкин — М.: Росмэн, 2006. — 986 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-353-02443-5. — (Современная иллюстрированная энциклопедия «Росмэн». География)
* 

Катэгорыя:Магматызм
Катэгорыя:Вулканізм
Ежы Смоліч

**Ежы Ярослаў Смоліч** (2 лютага 1935, Варшава — 3 лістапада 2006, Адэлаіда) − аўстралійскі сацыёлаг польскага паходжання, дырэктар Цэнтра міжкультурных даследаванняў і мультыкультурнай адукацыі Універсітэт Адэлаіды, адзін са стваральнікаў аўстралійскай палітыкі мультыкультуралізму.

## Біяграфія 
Пляменнік Аркадзя Смоліча. Да верасня 1939 года сям’я Смолічаў жыла ў Нясвіж, дзе іх заспеў польскі паход Чырвонай Арміі. Бацька аказаўся ў лагеры, а маці з сынам у высылцы ў Казахстане. Пасля пагаднення Сікорскага — Майскага Смолічы праз Іран трапілі ў Ліван. Пасля Другой сусветнай вайны сям’я пасялілася ў Шатландыя. Ежы Смоліч скончыў курс хіміі ў Эдынбургскім універсітэце. Затым навучаўся на курсе сацыялогіі ў Оксфардскім універсітэце. У 1965 годзе прыняў прапанову працы ў Універсітэце Адэлаіды ў Аўстраліі.

У асноўным займаўся культурным плюралізмам у шматэтнічных грамадствах. Супрацоўнічаў з урадам Паўднёвай Аўстраліі ў сферы мультыкультуралізму і шматмоўя ў сістэме адукацыі. Як сацыёлаг цікавіўся і сучасным станам беларускай мовы.

Акрамя Аўстраліі, выкладаў у ЗША, Вялікабрытаніі, Канадзе, Германіі, Новай Зеландыі, Індыі і Польшчы. Быў замежным членам Польскай акадэміі ведаў.

Узнагароджаны, сярод іншага, аўстралійскім Ордэнам Аўстраліі і польскім Камандорскім крыжам Ордэна Заслугі перад Польшчай. У 2002 годзе ўзнагароджаны ЮНЕСКА прэміяй Linguapax Prize.

## Выбраныя публікацыі 
* (суаўтар: Roger McL. Harris) *Australijczycy polskiego pochodzenia. Studium adaptacji i asymilacji młodego pokolenia*, przeł. Grzegorz Babiński, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1984.
* (суаўтар: Margaret J. Secombe) *Zostać Australijczykiem?: polski dom, australijska szkoła*, przeł. Mirosław Boruta, Warszawa: «Polonia» 1990.
* *Kultura i nauczanie w społeczeństwie wieloetnicznym*, przeł. Elżbieta Grabczak-Ryszka, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1990.
* *Osobowościowe systemy kulturowe w społeczeństwie pluralistycznym* // *O język i kulturę polską w środowiskach polonijnych: materiały z II konferencji okrągłego stołu, Łańcut, 26-28 lipca 1986 r.*, Warszawa: Biblioteka Narodowa, 1990, s. 13-31.
* *Współkultury Australii*, Warszawa: Oficyna Naukowa 1999.

## Бібліяграфія 
* Lidia Mikołajewska, Pożegnanie wybitnego Polaka [online], Przegląd Australijski [dostęp 2010-11-09] (архівавана 2010-12-05) .
* Krystyna Misiak, Pożegnaliśmy Profesora Jerzego Smolicza [online], Puls Polonii (архівавана 2020-06-28).
*  ( 2007-10-19)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Камандоры ордэна Заслуг перад Рэспублікай Польшча
Трапанне

**Трапа́нне** — працэс ачысткі ад дамешкаў і разрыхлення валакністага матэрыялу (лён, бавоўна, шэрсць і іншых). Адзін з асноўных працэсаў прадзення і першаснай апрацоўкі лубяных валокнаў.

У даўнейшым сялянскім побыце трапанне рабілася ўручную адбіваннем пры дапамозе трапла (трапалкі). Пры гэтым разбураюцца сувязі паміж валокнамі і дамешкамі (кастрой) і першапачатковая ачыстка ад дамешкаў. Далейшае раздзяленне валокнаў і дасканалая ачыстка адбываецца ў працэсе часання.
м]]

У прамысловых умовах апрацоўка выконваецца спецыяльнымі трапальнымі машынамі. Рабочыя органы такіх машын (асноўныя з іх — нажавыя, калковыя ці більныя барабаны і трапалы) спачатку адбіваюць масу зыходнага матэрыялу, каб разрыхліць яго і аддзяліць ад кастры. Пасля валокны раздзяляюцца на дробныя пучкі і ачышчаюцца ад учэпістых дамешкаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Трепало // Нефтекамскй историко-креаведческий музей

Катэгорыя:Льняная прамысловасць
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Катэгорыя:Лён
Вялікі Егіпецкі музей

**Вялікі Егіпецкі музей** (, DMG al-Matḥaf al-Miṣrī al-Kabīr), таксама вядомы як **Музей Гізы**, — найбуйнейшы археалагічны музей у Гізе (Егіпет)), адкрыты ў 2024 годзе. З’яўляецца часткай новага генеральнага плана горада ў 2 км ад пірамід Гізы, яго плошча складае 50 гектараў.

## Гісторыя 
5 студзеня 2002 года прэзідэнт Егіпта Хосні Мубарак заклаў першы камень на месца будучага музея. Архітэктурная кампазіцыя і дызайн музея былі вызначаны на аснове конкурсу, абвешчанага 7 студзеня 2002 года. Арганізатары атрымалі 1557 праектаў з 82 краін свету. 2 чэрвеня 2003 года пераможцам з прызавым фондам 250 тысяч долараў аб’явілі ірландскую кампанію Heneghan Peng з Дубліна.

Адкрыўся для наведвальнікаў 16 кастрычніка 2024 года.

## Гл. таксама 
* Каірскі егіпецкі музей
* Егіпецкі музей (Турын)
* Егіпецкі музей і збор папірусаў

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Археалагічныя музеі Егіпта
Катэгорыя:Калекцыі старажытнаегіпецкага мастацтва
Юбер дэ Жываншы

Граф **Юбер Джэймс Марсель Тафен дэ Жываншы** (; , Бавэ — ) — французскі мадэльер, заснавальнік моднага дома Givenchy (1952). Яго разуменне моды ўвасаблялі дзве знакамітыя кліенткі — актрыса Одры Хепбёрн і першая лэдзі ЗША Жаклін Кенэдзі.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Школе прыгожых мастацтваў у Парыжы. Пасля вызвалення Францыі ад нацысцкай акупацыі ён вярнуўся ў Парыж, дзе працаваў асістэнтам і вучыўся ў такіх мадэльераў, як Жак Фат, Рабер Пігэ, Люсьен Лелонг, Эльза Скіяпарэлі.

2 лютага 1952 г., ва ўзросце 25 гадоў, Юбер адкрыў уласны дом моды Givenchy. На той момант ён быў самым маладым з творцаў высокай моды.

Першая ж яго калекцыя мела поспех. Яго прэс-агентам і «тварам кампаніі» стала манекеншчыца Беціна Грацыяні. Для яе ён стварыў блузку «Беціна» — сціплую баваўняную белую блузку з чорна-белымі валанамі на рукавах.

У 1953 годзе Жываншы знаёміцца ​​са сваім кумірам, іспанскім мадэльерам Крыстабалем Баленсіяга. Жываншы падтрымаў Баленсіягу, калі той у 1957 годзе вырашыў не дапускаць прэсу на свае паказы. Каб журналісты не маглі ўплываць на меркаванне пакупнікоў, ім дазвалялася ўпершыню ўбачыць новую калекцыю толькі праз восем тыдняў.

У 1995 годзе Жываншы аб’явіў пра сыход з моднай індустрыі. У студзені 2007 года пошта Францыі выпусціла дзве маркі, прысвечаныя Дню святога Валянціна, аўтарам дызайну якіх быў Юбер дэ Жываншы. У студзені 2016 года быў адным з першых, хто выступіў у абарону Музея тканіны, які ўрад планаваў закрыць з-за недахопу фінансавання. У 2017 годзе звяртаўся да прэзідэнта Аланда з гэтай нагоды.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Мадэльеры Францыі
Плошча Гатэль-дэ-Віль

**Плошча Гатэль-дэ-Віль — эспланада Вызвалення** (), таксама вядомая як **Грэўская плошча** () — плошча ў цэнтры Парыжа перад будынкам ратушы. З'яўляецца старажытным эканамічным і муніцыпальным цэнтрам горада.

Плошча знаходзіцца на паўночным беразе Сены ў IV акрузе. Яе даўжыня складае 155 метраў, а шырыня - 82 метры.

У старажытныя часы будучую плошчу перасякала рымская дарога, якая была пракладзена праз балоцістую мясцовасць ў бок Шампані, якая пазней застанецца самай важнай дарогай на ўсход. Гэтае месца было своеасаблівай прыстанню, дзе можна было лёгка разгрузіць тавары, якія прывозіліся па Сене. У раннім сярэднявеччы тут развіўся важнейшы рачны порт горада. З XII стагоддзя тут быў пабудаваны грамадскі рынак. 

Як мяркуецца, менавіта адсюль пайшла французская страйкавая традыцыя (у французскай мове гістарычная назва плошчы і страйк абазначаюцца адным і тым жа словам). 

Да канца XVIII стагоддзя на плошчы адбываліся публічныя пакаранні смерцю. 25 красавіка 1792 года на плошчы было праведзена першае пакаранне смерцю на гільяціне — натоўп быў вельмі разчараваны хуткасцю працэдуры. 

19 сакавіка 1803 года яна была перайменавана ў Плошчу Гатэль-дэ-Віль (па назве будынка парыжскай мэрыі), каб пазбавіцца асацыяцый з сярэднявечнымі пакараннямі. 22 красавіка 2013 года плошча была дадаткова названа эспланадай Вызвалення ў гонар усіх тых, хто змагаўся ў ноч з 24 на 25 жніўня 1944 года ў складзе Рух Супраціўлення за вызваленне Парыжа ад нямецкіх захопнікаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:IV акруга Парыжа
Катэгорыя:Плошчы Парыжа
Друзы

)]]
**Друзы** — этнаканфесіянальная група арабаў у Ліване, Сірыі, Ізраілі, Іарданіі, а таксама іншых арабскіх краінах, Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі, Аўстраліі, Афрыкі. Агульная колькасць — каля 650 тыс.чалавек. Размаўляюць на арабскай мове.

Абшчына склалася ў гарах Антылівана і Лівана. У пачатку 18 стагоддзя частка друзаў перасялілася ў Заходнюю Сірыю. Згодна з вучэннем друзаў душы памерлых друзаў перасяляюцца ў душы нованароджаных, а па прычыне, што колькасць душ нязьменная, прыём новых членаў у абшчыну немагчымы.

У сярэднія стагоддзі і новы час свецкая знаць друзаў кантралявала многія раёны Горнага Лівана. Супярэчнасці паміж знаццю друзаў і сялянамі-маранітамі выклікалі ў 1840-60-я гады ўзброеныя канфлікты. Друзы ўдзельнічалі ў барацьбе супраць асманскай улады, змагаліся за скасаванне французскага мандату на Сірыяй і Ліванам (1920-43), у шэрагах нацыянальна-патрыятычных сіл актыўна выступаюць за дэмакратычныя змены сучаснага Лівана.

Друзы займаюцца сельскай гаспадаркай, меньш гандлем, рамёствамі. Традыцыйна матэрыяльная культура блізкая да культуры іншых груп ліванскіх арабаў. Асаблівасці адзення захоўваюцца ў духоўных кіраўнікоў друзаў (даўгое цёмнае адзенне, белыя цюрбаны і хусткі), у большасці друзаў амаль страчаныя, аднак, напрыклад, конусападобны жаночы галаўны ўбор бытаваў да сярэдзіны 19 стагоддзя.

Для сацыяльнай арганізацыі ўласцівая замкнёнасць, строгая эндагамія з тэндэнцыяй да ортакузенавых шлюбаў, адзінашлюбства; заховаюцца элементы дуальнай арганізацыі (падзел на нашчадкаў Аднана і Кахтана). Шэраговая маса друзаў завецца *джухкаль* (непасвечаныя), духоўнае кіраўніцтва — *ук-каль* (пасвечаныя), вышэйшыя з іх — *аджавід* (дасканалыя), лідар якіх — *шэйх аль-акль*. Пасвячаюцца асобы абодвух палоў. Дагматычная літаратура і культавыя пабудовы (хальвэ) дасяжныя толькі для пасвечаных. Непасвечаныя дапускаюцца толькі ў спецыяльныя памяшканні (меджлісы), дзе шточацвер пасля захаду сонца адбываюцца малебны. Друзы не прытрымліваюцца мусульманскіх харчовых забарон.

## Літаратура 
* Народы мира. М.: Советская энциклопедия, 1988. С. 158.
Катэгорыя:Народы Блізкага Усходу
Верв’е

**Верв’е** (, ) — горад у Бельгіі (Валонія), правінцыя Льеж.

Цераз горад працякае рака Фесдрэ. Назва населенага пункта ўпершыню ўпамінаецца ў XII стагоддзі. Верв’е ўваходзіў у склад маркграфства Франшымон Льежскага біскупства, атрымаў статус горада ў XVII стагоддзі.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Анры В’ётан — бельгійскі скрыпач і кампазітар
* Аляксандр Луі Сімон Лежэн — бельгійскі батанік
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бельгіі
Сезон 1995 ФК Бабруйск

**Сезон 1995** быў для футбольнага клуба «Бабруйск» 12-м сезонам у гісторыі і пятым у чэмпіянаце Беларусі. Апрача Першай лігі, «Бабруйск» браў удзел у Кубку Беларусі.

## Гульцы 
Крыніца: 

## Трансферы 
### Прыйшлі 
## Спаборніцтвы 
### Агульныя звесткі 
### Першая ліга 
#### Табліца 
#### Зводка вынікаў 
#### Вынікі па турах 
#### Матчы 
### Кубак Беларусі 
## Статыстыка 
### Статыстыка каманды 
### Галы 
### Галявыя перадачы 
### «Сухія» матчы 
### Дысцыплінарныя паказчыкі 
## Крыніцы 
1995
Бабруйск
Катэгорыя:1995 год у Бабруйску
Эдуар Стэфан

**Эдуар Стэфан** (; —) — французскі астраном.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Вышэйшай нармальнай школе, выпусціўся ў 1862 годзе. З 1864 да 1907 года быў дырэктарам Марсельскай абсерваторыі (да 1872 года разам з У. Левер’е).

У 1866 годзе адкрыў два астэроіды.

З 1870 да 1875 г. вывучаў туманнасці, некалькі іх адкрыў. У 1873 годзе (па іншых дадзеных, у 1874) годзе ён стаў першым, хто паспрабаваў вызначыць вуглавы дыяметр Сірыуса з дапамогай інтэрфераметрыі (ён выкарыстаў для гэтага 80-сантыметровы рэфлектар). Аднак спроба аказалася няўдалай.

У 1882 годзе ён адкрыў галактыку NGC 6027. Таксама ён адкрыў знакаміты Квінтэт Стэфана — групу з 5 галактык.

Удзельнічаў у адкрыцці каметы Стэфана — Отэрма, якая была названая яго імем.

Катэгорыя:Астраномы Францыі