open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мінейскае царства

**Майн** () — паўднёвааравійскае (старажытнаеменскае) царства, якое існавала ў старажытнасці на поўначы ад Сабейскага царства. Утварылася  ў XIV у. да н.э. Біблейскія мадыяніцяне лічыліся васаламі Мінейскага царства. Галоўнымі гарадамі былі Іасіль (Yathill) і Карнаву (Qarnawu). Асновай эканомікі было земляробства і гандаль духмянымі рэчывамі. Паводле меркавання вучоных, менавіта майнцы заснавалі такія гарады як Мекка і Медзіна. У VII стагоддзі да н.э. Сабейскае царства паглынула Майн.

## Спасылкі 
* Старажытныя дзяржавы паўднёвай Аравіі 
* Паўднёвааравійскія дзяржавы ў старажытнасці
* Мінейскае царства

Катэгорыя:Дамусульманская Аравія
Катэгорыя:Гісторыя Емена
Скумпія

**Ску́мпія** (*Cotinus*) — род лістападных кветкавых раслін сямейства Сумахавыя (Анакардыевыя). Распаўсюджаны ў Паўночнай Амерыцы, Паўднёвай Еўропе і Паўднёвай Азіі.

## Батанічнае апісанне 
Лістападныя дрэвы або кусты вышынёй да 5—12 м з шарападобнай кронай. Лісце простае, чаргаванае, суцэльнае, шызаватага колеру. Кветкі дробныя, жаўтавата-белыя або зеленаватыя ў рыхлых канцавых мяцёлках з недаразвітымі кветкамі на падоўжных кветаножках, пакрытых чырванаватымі або зеленаватымі валаскамі. Плод — сухая касцянка.

Растуць на сухіх камяністых і мелавых схілах сярод хмызняку, часам у дубовых і хваёвых лясах.

## Выкарыстанне 
Дэкаратыўныя і тэхнічныя расліны. Вырошчваюць у ахоўных палосах. З лісця атрымліваюць таніны і іх вытворныя. Драўніна (жаўтавата-зялёнага колеру) выкарыстоўваецца для дэкаратыўнага аздаблення. Таксама са скумпій атрымліваюць фарбавальнік фізегін, выкарыстоўваемы для афарбоўкі воўны, шоўку, скур, драўніны.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Скумпия, или кустарник в парике  

Катэгорыя:Сумахавыя
Арташэс II

**Арташэ́с II** () — цар Вялікай Арменіі. Сын Артавазда II. Прадстаўнік дынастыі Арташэсідаў.

Каб адпомсціць за смерць свайго бацькі Арташэс II вырашае пакараць смерцю ўсіх рымскіх салдат, якія ў той час знаходзіліся ў Арменіі. Гэтым крокам армянская краіна фактычна абвясціла пра сваю незалежнасць ад Рыма.

Армянскі манарх умацоўвае дзяржаву, праводзячы ўмелую знешнюю і ўнутраную палітыку. Улада Арташэса расце і ў Атрпатакан-Марастане, цара якога ён бярэ ў палон. На драме Арташэса адбіты тытул «цар цароў».

Вядома, рымляне доўга не маглі цярпець такое становішча. Яны не маглі адразу ўвайсці ў Арменію, але атачылі яе сваімі саюзнікамі. Пасля некаторай падрыхтоўкі імператар Аўгуст паспрабаваў узвесці на армянскі трон прарымскага кіраўніка. Па яго загадзе вайскавод Нерон з вялікай арміяй пайшоў на Арменію. Яго суправаджаў брат Арташэса: Тыгран, які вырас ў Рыме і павінен быў узысці на трон. У выніку змовы Арташэс быў забіты. Верагодна, змова супраць Арташэса і яго забойства было арганізавана рымлянамі. Такім чынам Арменія пазбавілася моцнага кіраўніка, пасля гібелі якога пачынаецца заняпад старажытнаармянскай дзяржавы дынастыі Арташэсідаў.

## Літаратура 
* М. Нерсисян. Противоборство центральных княжеств и нахарарств // История армянского народа. — Ереван: Издательство Ереванского Университета, 1985. — С. 63-64. — 528 с. (арм.)

## Спасылкі 
* Гісторыя армянскага народа 

Катэгорыя:цары армянскія
Тыгран IV

**Тыгран IV** () — цар Вялікай Арменіі. Сын Тыграна III. Апошні прадстаўнік з дынастыі Арташэсідаў.

## Біяграфія 
Пасля смерці Тыграна III, яго сын Тыгран IV не прыдаў значэння рымскім законам і ўзышоў на трон. Ён ажаніўся са сваёй роднай сястрой Эрато па законах Эліністычнага свету. Тыгран займаў самы галоўны тытул «Цар цароў». Аднак у 5 годзе да н. э. рымляне пазбавілі яго трона краіны і прызначылі царом іншага брата Арташэса II, Артавазда, якога трымалі ў палоне. Але пратрымаць яго на троне змаглі толькі тры гады. З дапамогай перавароту на трон ізноў узыйшлі Тыгран і Эрато. Аднак Тыгран хутка быў забіты ў баі супраць горцаў, якія прыйшлі з поўначы і напалі на Арменію, а Эрато неўзабаве адмовілася ад трона. Такім чынам у 1 годзе нашай эры завяршылася амаль 200-гадовае кіраванне дынастыі Арташэсідаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гісторыя армянскага народа 

Катэгорыя:Цары армянскія
Сартулы

**Сарту́лы** () — найбуйнейшая група паўднёвых манголаў. У Расіі разглядаюцца як этнічная група буратаў. Жывуць таксама ў Манголіі і Кітаі. Агульная колькасць у Манголіі (2010 г.) — 1286 чал.

Сартулы насяляюць заходнія раёны Манголіі, адзінай краіны, дзе вядзецца іх колькасны ўлік як асобнай этнічнай групы. У Кітаі яны жывуць у Сіньцзян-Уйгурскім аўтаномным раёне і ва Унутранай Манголіі. У Расіі — на поўдні Бураціі.

Прынята лічыць, што сартулы — нашчадкі *сарт*, сярэднеазіяцкага насельніцтва іранскага і цюркскага паходжання, якое трапіла на захад Манголіі ў часы Чынгісхана ў якасці ваеннапалонных або пазней як гандляры і вандроўнікі. Яны знаходзіліся пад уплывам іншых манголаў, займаліся пераважна жывёлагадоўляй, трымалі кароў і якаў.

У канцы XVII ст. падчас сутыкнення паміж джунгарамі і халха-манголамі былі вымушаны пакінуць першапачатковы рэгіён свайго рассялення, мігрыраваць у Бурацію і сучасныя вобласці Сіньдзяна і Унутранай Манголіі.

Сартулы размаўляюць на мангольскай мове, маюць племянны татэм — ваўка, лічацца добрымі рамеснікамі, спавядаюць будызм, не ўжываюць у ежу вараную кроў. Апошняе разглядаецца як адзіны культурны элемент, які сартулы захавалі ад сярэднеазіяцкіх продкаў.

Катэгорыя:Манголы
Катэгорыя:Народы Манголіі
Катэгорыя:Народы Кітая
Катэгорыя:Народы Расіі
Уладзімір Антонавіч Скугар

**Уладзімір Антонавіч Ску́гар** ( — ) — лётчык ВПС Чарнаморскага флоту. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Жабыкі (зараз у Касцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі). Скончыў рабфак. Працаваў у Маскве на заводзе «Маскоўскі бондар». З 1935 года ў Ваенна-Марскім Флоце. У 1938 годзе скончыў Ейскае ваенна-марское авіяцыйнае вучылішча.

У баявых дзеяннях падчас Вялікай Айчыннай вайны прымаў удзел з чэрвеня 1941 года. Лётчык, камандзір звяна 40-га бамбардзіровачнага авіяпалка 63-й авіяцыйнай брыгады дальняга дзеяння Ваенна-паветраных сіл Чарнаморскага флоту. У чэрвені 1942 года прызначаны камандзірам звяна 27-й асобнай разведвальнай эскадрыллі, у маі 1943 г. — намеснікам камандзіра эскадрыллі 30-га разведвальнага авіяпалка ВПС Чарнаморскага флоту.

Васля вайны У. А. Скугар працягваў ваенную службу. Скончыў вышэйшыя афіцэрскія курсы ВПС ВМФ у Маздоку. Праходзіў службу ў Адэсе і на авіябазе ў пасёлку Гвардзейскае (Крым). У 1955 годзе скончыў авіяцыйны факультэт Ваенна-паветранай акадэміі. Служыў у авіяцыйных частках Паўночнага флоту.

З 1961 года палкоўнік У. А. Скугар у запасе. Жыў у Сімферопалі. Да 1978 года працаваў у грамадзянскай авіяцыі — кіраўнік палётамі галоўнага аэрапорта Сімферопаля, намеснік начальніка па наземным службам аэрапорта. Ганаровы грамадзянін Аўтаномнай Рэспублікі Крым.

Памёр 14 красавіка 2006 года. Пахаваны ў Сімферопалі на могілках «Абдал».

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»,
* ордэн Леніна,
* 3 ордэны Чырвонага Сцяга,
* 2 ордэны Айчыннай вайны 1 ступені,
* ордэн Чырвонай Зоркі,
* медалі.

## Памяць 
* Мемарыяльная дошка ў горадзе Сімферопаль на доме, ў якім жыў У. А. Скугар.
* Бюсты Героя ў горадзе Касцюковічы Магілёўскай вобласці і гарадскім пасёлку Навафэдарыўка Сакскага раёна Аўтаномнай Рэспублікі Крым.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Скугар Уладзімір Антонавіч
* Герои Советского Союза из Костюковщины 
* Скугарь Владимир Антонович 

Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Касцюковіцкім раёне
Спаржакветныя

**Спаржакветныя** (*Asparagales*) — парадак аднадольных раслін. У сістэме класіфікацыі APG II уключаны ў групу манакоты.

## Апісанне 
Шматгадовыя, мікатрофныя, часам бесхларафільныя наземныя ці, часцей, эпіфітныя, часам ліянавыя травы. Наземныя віды з каранёвымі клубнямі ці карэнішчамі. Эпіфітныя віды маюць паветраныя клубнепадобныя органы (туберыдыі) для запасання вады і спажыўных рэчываў. Сцёблы сімпадыяльна ці, радзей, монападыяльна разгалінаваныя. Лісты чарговыя, часам двухрадныя, рэдка процілеглыя ці кальчакаватыя, простыя і цэльныя, з паралельным жылкаваннем, часта некалькі мясістыя, звычайна з похвавай асновай. У бесхларафільных відаў яны рэдукаваныя да лусак.

## Прадстаўнікі парадку 
Найбольш вядомыя харчовыя расліны з гэтага парадку — прадстаўнікі родаў цыбуля і спаржа.

Сярод спаржакветных шмат дэкаратыўных прыгожаквітнеючых раслін, напрыклад, ландыш, нарцыс, амарыліс, архідэі і іншыя.

Хатнія расліны, якія ўваходзяць у гэты парадак: агава, альяс, юка.

## Класіфікацыя 
### Сістэма APG II 
Паводле Сістэме APG II (2003) парадак *Спаржакветныя* (*Asparagales*) уключае 25 сямействаў:
* §, nom. cons. — Цыбулевыя
* [+] 
* [+, nom. cons.] — Амарылісавыя
* §, nom. cons. — Спаржавыя
* [+, nom. cons.] — Агававыя
* [+] 
* [+] 
* [+] — Гіяцынтавыя
* [+] 
* [+, nom. cons.]
* [+]
*  
*  
*  
*  
* , nom. cons. 
* , nom. cons. — Касачовыя
*  
* 
* , nom. cons. — Архідныя
* , nom. cons. 
* §, nom. cons. 
* [+] — Асфадэлавыя
* [+] 
* 

: nom. cons. — : кансерваваная назва, выкарыстанне якой афіцыйна дазволена, нягледзячы на тое, што яна супярэчыць аднаму ці некалькім палажэнням Міжнароднага кодэкса батанічнай наменклатуры (МКБН);
: [+…] — сямейства, якое можа быць аддзелена ад папярэдняга;
: § — сямейства, склад якога змяніўся ў параўнанні з Сістэмай APG.

### Больш раннія сістэмы 
У сістэме класіфікацыі Кронквіста (1981) парадак *Asparagales* адсутнічае. Большасць таксонаў, якія ўключаюцца ў гэты парадак у Сістэме APG II, у Сістэме Кронквіста ўваходзіць у парадак Liliales падкласа *Liliidae* класа *Liliopsida*.

У сістэме класіфікацыі Тахтаджана (1997) парадак *Спаржакветныя* (*Asparagales*) уваходзіць у склад надпарадку *Lilianae* падкласа *Liliidae* класа *Liliopsida*.

## Гл. таксама 
* Ungernia

## Літаратура 
* An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II. // The Linnean Society of London, Botanical Journal of the Linnean Society. 2003. № 141. — С. 399—436.
: Полный текст: pdf  • Полный текст: html  • Краткий обзор  Проверено 24 июля 2008 г.
* Жизнь растений. В 6-ти т. Т. 6. Цветковые растения / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1982. — С. 94—203.

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Парадкі раслін
Гваздзікакветныя

**Гваздзікакветныя** (*Caryophyllales*, або *Centrospermae*) — парадак двухдольных раслін. У сістэме класіфікацыі APG II уключаны ў групу базальныя эўдыкаты.

Значная частка прадстаўнікоў гэтага парадку прыстасавана да росту ва ўмовах засушлівага клімату; сярод жыццёвых формаў пераважаюць травы і кусцікі.

## Апісанне 
Лісты простыя, звычайна цэльныя, пачарговыя ці процілеглыя, радзей кальчаковыя, большай часткай без прылісткаў. Кветкі сабраны ў рознага роду суквецці, двухполыя, радзей аднаполыя, звычайна актынаморфныя, большай часткай 4-5-членныя, з двайным калякветнікам ці беспялёсткавыя. Андрацэй у 1-2 кругах, пяцічленны. Гінецэй цэнакарпны (сінкарпны, паракарпны ці лізікарпны), радзей больш ці менш апакарпны; завязь верхняя, паўніжняя ці ніжняя. Семязачаткі вельмі розных тыпаў. Плады розныя. Насенне большай часткай з сагнутым ці кальцавым перыферычным зародкам, які акружае добра развіты перысперм.

## Прадстаўнікі гваздзікакветных 
Да гваздзікакветных адносяцца такія харчовыя расліны, як грэчка, рэвень, буракі, шпінат, шчаўе.

Сярод прадстаўнікоў парадку — дэкаратыўныя садовыя расліны (шматлікія віды амаранта, гваздзіка, цэлозіі), а таксама хатнія расліны: прадстаўнікі кактусавых (астрафітумы, гімнакаліцыумы, мамілярыі і мноства іншых) і Aizoaceae (літапсы, тытанопсісы, фаўкарыі).

Добра вядома і пустазелле з гэтага парадку: лябеднік, лебяда.

## Класіфікацыя 
### Сістэма APG II 
Паводле Сістэме APG II, парадак *Гваздзікакветныя* ўключае 29 сямействаў, якія аб’ядноўваюць каля 700 родаў і больш за 11 тысяч відаў.
**Спіс сямействаў парадку Гваздзікакветныя**Магчыма прамое і адваротнае сартаванне па абедзвюх калонках

### Больш раннія сістэмы 
Парадак *Caryophyllales* у сістэме класіфікацыі Тахтаджана (1997) ёсць, але разумеецца ў вузейшым сэнсе. Па сваім відавым складзе парадак *Caryophyllales* у сістэме APG II прыкладна адпавядае падкласу *Caryophyllidae* у сістэме класіфікацыі Тахтаджана.

У сістэме класіфікацыі Кронквіста (1981) парадак складаецца з наступных сямействаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Гл. таксама 
* Зоркаўка сярэдняя
* Кермек
* Партулак буйнакветны
* Расіца
* Смалёўка
* Смолка ліпкая
* Alluaudia
* Bougainvillea
* Tamarix kotschyi
* Tamarix tetrandra
* Монцыя

## Літаратура 
* An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II. // The Linnean Society of London, Botanical Journal of the Linnean Society. 2003. № 141. — С. 399—436.
: Полный текст: pdf  • Полный текст: html  • Краткий обзор 
* Жизнь растений. В 6-ти т. Т. 5. Ч. 1. Цветковые растения / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1980. — С. 343—392.

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Парадкі раслін
Парасонакветныя

**Парасонакветныя** (*Apiales*) — парадак двухдольных раслін, уключаных у групу эвастэрыды II па сістэме класіфікацыі APG II.

## Апісанне 
Лісце без прылісткаў.

Кветкі дробныя, сабраны ў большасці выпадкаў (у сямейства Парасонавыя) у парасонікі, ці (у сямейства Араліевыя) у шчыткі. Сама кветка правільная, двухполая, з пяцічленнымі ці чатырохчленнымі кругамі, калякветнік надпесцікавы: чашалісцікі вельмі дробныя, у выглядзе зубчыкаў; вяночак свабоднапялёсткавы, у пупышкаскладанні створкавы; тычачкі (5 ці 4) у адным крузе, песцік адзін, складаецца з 5 ці 2 пладалісцікаў; завязь ніжняя, а слупкі свабодныя; вакол асновы слупкоў развіваецца надпесцікавы нектарнікавы дыск.

Колькасць гнёздаў у завязі роўная колькасці пладалісцікаў; у кожным гняздзе знаходзіцца па адной вісячай адваротнай семязавязі. Насенне з вялікім бялком (эндаспермам); зародак невялікі, прамы.

## Класіфікацыя 
Паводле сістэме APG III у парадак уключаны 7 сямействаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Філагенія 
## Спасылкі 
*  
* 
*  

Катэгорыя:Двухдольныя
Катэгорыя:Парадкі раслін
Яўрэйскі каляндар

**Яўрэйскі каляндар** — штогадовы каляндар яўрэяў, афіцыйны каляндар у Ізраілі (разам з грыгарыянскім). Па гэтым календары святкуюць яўрэйскія святы, чытаюць адпаведныя часткі Торы ў сінагогах, адзначаюць дні нараджэння і дні памяці памерлых сваякоў, прастаўляюць даты на афіцыйных і камерцыйных дакументах.

Яўрэйскі каляндар ўяўляе рэлігійную і грамадзянскую сістэму датавання, заснаваную на месяцавых і сонечных цыклах. У календары, які выкарыстоўваецца сёння, дзень лічыцца ад заходу да заходу сонца, тыдзень уключае 7 дзён, месяц мае 29 або 30 дзён, і год мае 12 месяцавых месяцаў плюс прыблізна 11 дзён (або 353, 354, ці 355 дзён). Месяцы пачынаюцца толькі ў маладзік, як і Яўрэйскі Новы год. Яўрэйскі Вялікдзень — заўсёды ў поўню ў пачатку вясны.

Для таго каб прывесці каляндар у адпаведнасці з гадавым сонечным цыклам, трынаццаты месяц з 30 дзён дадаецца ў 3, 6, 8, 11, 14, 17, і 19 гады 19-гадовага цыкла. Таму высакосны год можа мець ад 383 да 385 дзён. Яўрэйскі каляндар, які выкарыстоўваецца сёння, быў прыняты прыкладна ў 4 ст. Ён грунтуецца на біблейскіх вылічэннях, які вызначаюць стварэнне свету ў 3761 да н. э.

## Месяцы яўрэйскага календара 
## Літаратура 
* *Britannica*. Настольная энциклопедия в 2-х т. Т. 1. — Москва, 2006.
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013

**Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013** (23-і чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Першай лізе) — другі па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай лігі) па футболе сярод беларускіх каманд 2013-га года.

У турніры прымалі ўдзел 16 каманд, якія змагаліся за адзіную прамую пуцёўку ў Вышэйшую лігу і адну пуцёўку ў плэй-оф за права змагацца за месца ў Вышэйшай лізе з перадапошнім клубам Вышэйшай лігі 2013.

Доўгі час першы радок трымаў клуб «Гарадзея», але ў сярэдзіне другога круга ён саступіў першае месца «Слуцку», які за тур да фінішу гарантаваў сабе месца ў Вышэйшай лізе. «Гарадзея» ж заняла другое месца і атрымала права на стыкавыя матчы за месца ў Вышэйшай лізе, у якіх саступіла магілёўскаму «Дняпро» (1:3, 0:0).

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
### Клубы, якія выйшлі ў Першую лігу з Другой лігі 
* ФК «Смалявічы-СТІ»
* ФК «Белтрансгаз» (Слонім)
* ФК «Іслач» (Мінскі раён)

### Клубы, якія выбылі з Вышэйшай лігі ў Першую лігу 
*Ніводзін клуб не выбыў з Вышэйшай лігі ў Першую*

### Клубы, якія выйшлі ў Вышэйшую лігу з Першай лігі 
* ФК «Дняпро» (Магілёў)

### Клубы, якія страцілі месца ў Першай лізе па выніках сезона 2012 
* ФК «Рудзенск»

### Іншыя змяненні 
* ФК ДБК (Гомель) быў расфарміраваны і спыніў выступленні ў Першай лізе. Яго месца ў турніры заняў клуб «Мінск-2», які ў сезоне 2012 заняў 5 месца ў Другой лізе.
* ФК «Белтрансгаз» (Слонім) быў рэарганізаваны шляхам далучэння да яго клуба «Камунальнік» (Слонім) і перайменаваны ў ФК «Слонім»

## Клубы-ўдзельнікі 

### Прадстаўніцтва па рэгіёнах 
У турніры прымалі ўдзел клубы з усіх абласцей краіны, акрамя Магілёўскай.

## Турнірная табліца 
## Вынікі матчаў 
Заўвагі. **1**. Пры роўнай колькасці ачкоў «Ведрыч-97» змешчаны ў турнірнай табліцы вышэй за «Хвалю» дзякуючы перавазе ў асабістых сустрэчах.
**2**. Пры роўнай колькасці ачкоў, раўнавазе ў асабістых сустрэчах і роўнай колькасці перамог «Іслач» змешчана ў турнірнай табліцы вышэй за «Хімік» дзякуючы лепшай розніцы забітых і прапушчаных мячоў.
**3**. У матчах «Смаргонь» — «Полацк» і «Слонім» — «Полацк» гаспадарам прысуджаны тэхнічныя перамогі (3:0) па прычыне няяўкі гасцей.
**4**. У радках паказаны вынікі хатніх матчаў камандаў, у слупках — гасцявых.

Крыніца: football.by

## Бамбардзіры 
Крыніца: football.by

## Стыкавыя матчы 
Па выніках сезона клуб «Гарадзея», атрымаў права на стыкавыя матчы за месца ў Вышэйшай лізе супраць «Дняпро» (перадапошняе месца ў Вышэйшай лізе). 
Па суме дзвюх сустрэч «Дняпро» захаваў месца ў вышэйшым дывізіёне, а «Гарадзея» засталася ў Першай лізе.
### Першы матч 
### Адказны матч 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

2013
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2013 годзе
Катэгорыя:2013 год у футболе
Астравыя (падсямейства)

Падсямейства **Астравыя** () — адно з двух (паводле традыцыйнай класіфікацыі) ці адно прыкладна з дванаццаці (паводле сучаснай сістэмы класіфікацыі, якая ўлічвае даныя філагенетычнага аналізу) падсямействаў сямейства Астравыя.

Падсямейства Астравых аб'ядноўвае больш за тысячу родаў і больш за шаснаццаць тысяч відаў, у той час як другое падсямейства, Cichorioideae, або Латукавыя (*Lactucoideae*), або Liguliflorae, складаецца прыкладна з двухсот родаў і чатырох тысяч відаў.

## Назва 
У літаратуры часам сустракаецца іншая назва падсямейства — . Такая назва звязана з тым, што ў прадстаўнікоў гэтага таксона кветкі галоўным чынам трубчастыя, а язычковымі бываюць толькі крайнія кветкі.

## Трыбы 
Колькасць трыб у падсямействе Астравых складае больш за дваццаць.

Самая прымітыўная трыба падсямейства — .

**Спіс трыб падсямейства Астравыя**:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* *Кирпичников М. Э.* Семейство сложноцветные, или астровые (Asteraceae, или Compositae) // Жизнь растений. В 6-ти т. Т. 5. Ч. 2. Цветковые растения / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1981. — С. 462—476.
* *Хржановский В. Г.* Курс общей ботаники. Часть 2. Систематика растений: Учебник для сельхозвузов. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Высш. школа, 1982. — С. 443—449.

## Спасылкі 
* Класіфікацыя падсямействаў і трыб сямейства Астравыя (Складанакветныя) на сайце Plants of Wisconsin
Сапіндакветныя

**Сапіндакветныя** () — парадак кветкавых раслін.

Паводле сістэмы класіфікацыі APG III 2009 года, у яго склад уваходзяць наступныя сямействы:
* 
* 
* 
* 
* 
*  (+ *Peganaceae* і *Tetradiclidaceae*)
* 
* 
* 

У больш ранняй сістэме класіфікацыі Кронквіста (1981 года) прадстаўлены трохі пашыраны спіс:
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

У пазнейшай версіі расліны сямействаў Кляновыя і Конскакаштанавыя ўвайшлі ў склад сямейства .

Сямейства  увайшло ў склад сямейства .

## Гл. таксама 
* Aglaia argentea

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Парадкі раслін
Яблыневыя

**Яблыневыя** (, раней — *Pyreae*) — трыба двухдольных раслін у складзе падсямейства  сямейства .

## Класіфікацыя 
Трыба ўключае 37 родаў:
* 
* , міжродавы гібрыд іргі і рабіны
* 
* 
* 
* 
* , гібрыд перасадкі тканак глогу і мушмулы
* 
* , міжродавы гібрыд глогу і мушмулы
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* , міжродавы гібрыд Osteomeles і Pyracantha
* , гібрыд перасадкі тканак айвы і грушы
* , міжродавы гібрыд айвы і грушы
* 
* 
* , міжродавы гібрыд рабіны і ароніі
* , міжродавы гібрыд рабіны і кізільніка
* , часавая назва, створаная для неназванага міжродавага гібрыда, рабіны і глогу
* , часавая назва, створаная для неназванага міжродавага гібрыда, рабіны і мушмулы
* , міжродавы гібрыд рабіны і грушы
* 
* 

## Спасылкі 
*
Букакветныя

**Букакветныя** (*Fagales*) — парадак пакрытанасенных раслін, які ўключае некалькі добра вядомых сямействаў дрэваў, такіх як Бярозавыя, Букавыя, Арэхавыя і некаторыя іншыя.

## Батанічная характарыстыка парадку 
Сямействы парадку Букакветныя (у адпаведнасці з сучаснай сістэмай класіфікацыі APG II) пераважна ветраапыляльныя кусты ці дрэвы з жалезістымі ці зорчатымі валаскамі. Часта аднаполыя, але звычайна аднадомна размеркаваныя кветкі маюць просты, як правіла, вельмі рэдукаваны калякветнік, і, як правіла, ніжнюю завязь з вельмі невялікай колькасцю семязавязяў у пладалісціку. Пылковая трубка пранікае ў (няспелую) семязавязь праз халазу, плод — звычайна аднанасенны арэх, насенне без эндасперма.

## Класіфікацыя 
Старыя крыніцы, якія выкарыстоўваюць сістэму класіфікацыі Кронквіста, уключалі ў гэты парадак толькі чатыры сямействы: бярозавыя (*Betulaceae*), ляшчынавыя (*Corylaceae*), букавыя (*Fagaceae*) і *Ticodendraceae* (у сучасных сістэмах класіфікацыі ўсе *ляшчынавыя* уключаны ў сямейства *бярозавых*). Астатнія сямействы разбівалі ў тры розных парадку і размяшчалі іх у падкласе *Hamamelidae*. Casuarinales утрымлівалі ў сабе адно сямейства Casuarinaceae, Hamamelididae утрымлівалі сямействы арэхавых (*Juglandaceae*) і раіптэлейных (*Rhoipteleaceae*), а Myricales астатнія сямействы (а таксама *Belanops*).

Прычынай змяненняў сталі даследаванні, падчас якіх стала зразумела, што Myricales, вызначаныя такім чынам, з'яўляюцца парафілетычнымі ў адносінах да дзвюх іншых груп.

Image:Filao-Réunion.JPG|
Image:Quercus ilex2.jpg|Жалуды 
Image:TurkHazel.jpg|Лісце і арэхі 
Image:Nothofagus obliqua.jpg|
Image:Alnus incana.jpg|

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Двухдольныя
Катэгорыя:Парадкі раслін
Міртакветныя

**Міртакве́тныя** (*Myrtales*) — парадак двухдольных раслін групы разіды.

## Апісанне 
Дрэвы, хмызнякі і травы з процілеглымі, радзей чарговымі, рэдка кальчаковымі простымі, большай часткай цэльнымі лістамі, звычайна  з больш ці менш рудыментарнымі прылісткамі.

Кветкі двухполыя, актынаморфныя ці больш-менш зігаморфныя, большай часткай 4- ці 5-членныя, звычайна з больш ці менш развітым гіпантыем, з двайным калякветнікам, іншы раз беспялёсткавыя. Чашачка ў выглядзе лопасцей гіпантыя, ці вельмі рэдукаваная. Пялёсткі паміж сабой свабодныя, чаргуюцца з чашалісцікамі. Тычынкі шматлікія. Гінецэй паракарпны ці, часцей, другаснасінкарпны, з двух-многіх (часта 4 ці 5) карпел, са стылодыямі, зрослымі ў слупок. Завязь верхняя, паўніжняя ці ніжняя, ад шматгняздовай да 1–2-гняздовай, звычайна з (1)2-многімі семязачаткамі на кожнай карпеле. Плады розных тыпаў

## Сістэматыка 
Сістэма класіфікацыі APG II (2003) вылучае наступныя сямействы, якія адносяцца да парадку міртакветных:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Больш ранняя сістэма класіфікацыі Кронквіста (1981) для парадку міртакветных выглядала наступным чынам:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Галерэя 

Image:Cuphea hyssopifolia1.jpg|Cuphea hyssopifolia
Image:Eucalyptus tree.jpg|Эўкаліпт(*Eucalyptus*)
Image:Tibouchina urvilleana flower ja.jpg|Tibouchina urvilleana
Image:Oenothera missouriensis0.jpg|Oenothera missouriensis

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. — ISBN 978-985-439-644-6.
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Двухдольныя
Катэгорыя:Парадкі раслін
Радыяцыя (значэнні)

**Радыя́цыя** (ад  «ззянне», «выпраменьванне»):
* Радыяцыя ў радыётэхніцы — паток энергіі, які ідзе ад любой крыніцы ў выглядзе радыёхваль
* Радыяцыя — іанізуючае выпраменьванне;
* Радыяцыя — цеплавое выпраменьванне;
* Сонечная радыяцыя — выпраменьванне Сонца электрамагнітнай і карпускулярнай прыроды;
* Радыяцыя — сінонім выпраменьвання.
Астракветныя

**Астракве́тныя** (*Asterales*, або *Synandrae*) — парадак двухдольных раслін.

## Апісанне 
Гэта шматгадовыя ці аднагадовыя травы і паўкусты, радзей кусты, ліяны ці невялікія дрэвы. Лісты чарговыя ці радзей супраціўныя, часам кальчаковыя, простыя, ад цэльных да расчлянёных, бываюць рэдукаваныя, без прылісткаў. Характэрна прысутнасць запаснога вугляводу інуліну. Кветкі сабраны ў рацэмозныя (батрычныя) суквецці кошыкі. Апошні ўяўляе сабой кветаложа — выцягнутае, выпуклае ці ўвагнутае. Звонку кветаложа акружана абгорткай з відазмененых верхавінкавых лістоў. Абгортка можа быць з аднаго раду або яна шматрадная (бадзяк), чарапічная ці кручкаватая (лопух).

Асобныя кветкі кошыка сядзяць на плоскім, больш ці менш выпуклым ці нават верацёнападобным агульным кветаложы. У кошыках з аднароднымі кветкамі краявыя (прамянёвыя) кветкі — жаночыя ці бясплодныя, а цэнтральныя (дыскавыя) — двухполыя ці функцыянальна мужчынскія. Калякветнік і андрацэй 5-членныя ці рэдка чатырохчленныя. Трубка чашачкі разам з асновай трубачкі вяночка поўнасцю прырасла да завязі, і яе свабодныя лопасці звычайна моцна відазменены і ператвораны ў чубок, ці папус, які часта рэдукаваны ці адсутнічае. Вяночак пяці асноўных тыпаў: трубчасты (актынаморфны і поўнасцю зрослапялёсткавы, на вяршыні пяцізубчасты), язычковы (на ранняй стадыі развіцця трубчасты, але ў час цвіцення расшчапляецца ўздоўж і ператвараецца ў язычковы); двухгубы зігаморфны з трохчленнай, верхняй і двухчленнай, ніжняй губамі; несапраўднаязычковы — на вяршыні трохзубчасты і варонкападобны — вяночак мае не зусім роўныя долі, ён злёгку зігаморфны. Тычынкі прымацаваны да трубкі вяночка і чаргуюцца з пялёсткамі, ніткі звычайна свабодныя, але могуць зрастацца ў трубку. Пыльнікі звычайна склеены паміж сабой. Гінецэй з дзвюх медыяльных карпел, паракарпны. Пад рыльцам слупок часта нясе каўнерык валаскоў (вымятаючыя валаскі). Завязь ніжняя, аднагнездавая з адной семязавяззю.

## Пашырэнне 
Парадак уключае каля 28 тыс. відаў (900—1000 родаў), распаўсюджаных па ўсім зямным шары і прадстаўленых ва ўсіх кліматычных зонах. У сістэме класіфікацыі APG II уключаны ў групу эвастэрыды II.

## Класіфікацыя 
Паводле сістэме класіфікацыі APG II (2003) парадак Астракветных складаецца з 13 сямействаў:
* 
* 
* 
* 
* §
* [+]
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* [+]
: [+…] — сямейства, якое можа быць аддзелена ад папярэдняга;
: § — сямейства, склад якога змяніўся ў параўнанні з Сістэмай APG (1998)

## Філагенія 
## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Двухдольныя
Катэгорыя:Парадкі раслін
Валерый Дзмітрыевіч Панамароў

**Валерый Дзмітрыевіч Панамароў** (, Юрга, Кемераўская вобласць — ) — беларускі рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар тэатра і кіно.

## Біяграфія 
Скончыў у 1962 годзе Рэспубліканскія тэатральныя курсы, у 1969 годзе — акцёрскі факультэт БДМТІ. Стажыраваўся ў Л. Гайдая і Г. Данеліі.

## Працы 
### Ролі ў кіно 
* 1974 — Ясь і Яніна — *кіроўца*
* 1979 — Дзіўныя прыгоды Дзяніса Караблёва. 2-я серыя — *госць таты Дзяніса, галоўны інжынер упраўлення*

### Рэжысёр 
* 1978 — Дэбют
* 1979 — Суседзі
* 1981 — Амністыя
* 1983 — Справа для сапраўдных мужчын
* 1987 — Нецярпенне душы
* 1988 — Мудрамер
* 1993 — Тутэйшыя
* 1995 — На чорных лядах

### Сцэнарыст 
* 1993 — Тутэйшыя
* 1995 — На чорных лядах

### Прадзюсар 
* 2007 — Скалалазка і апошні з сёмай калыскі

## Спасылкі 
* Кінатэатр.ру

Катэгорыя:Рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Катэгорыя:Рэжысёры СССР
Катэгорыя:Прадзюсары Расіі
Шальнікакветныя

**Шальнікакветныя** (*Alismatáles*) — парадак аднадольных раслін. Складаецца прыкладна з 165 родаў у чатырнаццаці сямействах.

## Апісанне 
Большасць сямействаў утрымлівае травяністыя несукулентныя расліны, якія звычайна аддаюць перавагу воднаму асяроддзю. Шматгадовыя ці рэдка аднагадовыя водныя ці балотныя травы.

Лісты чарговыя, больш ці менш скучаныя каля верхавіны карэнішча ці сталона, звычайна з похвавымі асновамі, ці больш-менш выразным раздзяленнем на чаранок і пласцінку. Жылкаванне паралельнае ці дугавое. Кветкі ў рознага роду суквеццях ці адзіночныя, двухполыя ці аднаполыя, звычайна актынаморфныя, спірацыклічныя (геміцыклічныя) ці цыклічныя, трохчленныя, з двайным ці рэдка простым калякветнікам, часам без калякветніка. Тычынак многа ці 6-9, радзей 3.

Спелае насенне не мае эндасперма. Тапетум пылавікоў перыплазмаідальны з аднаядзернымі клеткамі, а зародкі часта зялёныя і ўтрымліваюць запасныя рэчывы. Ва ўсіх прадстаўнікоў, акрамя большасці наземных ці эпіфітных *Araceae*, у ліставых похвах маюцца дробныя лускавінкі (унутрыпохвенныя лускавінкі, сквамулы), гінецэй часта апакарпны, і фарміраванне эндасперма працякае па гелабіяльнаму тыпу.

Плады — многалістоўкі ці арэшкі, вельмі рэдка касцянкападобныя.

## Склад таксона 
Раней да парадку шальнікакветных адносілі толькі тры сямействы (*Alismataceae*, *Butomaceae* і *Limnocharitaceae*), іншыя ж сямействы разглядаліся як частка іншых парадкаў, што прыводзіла да поліфілетычных груп. У сістэме класіфікацыя APG II уся група сямействаў змешчана ў адзіны парадак.

Сямейства *Petrosaviaceae* таксама часам адносяць да гэтага парадку.

Парадак ароідныя (*Arales*) быў прызнаны роднасным парадку шальнікакветных і цяпер уключаны ў яго склад. У выніку гэтага зліцця сямейства  стала самым шматлікім у парадку, налічваючы больш за 3000 відаў у 113 родах. Астатнія разам узятыя сямействы ўтрымліваюць каля 500 відаў.

## Сямействы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Парадкі раслін
Каменяломнікакветныя

**Каменяломнікакветныя** (*Saxifragales*) — парадак двухдольных кветкавых раслін.

## Асаблівасці біялогіі 
Гэта шматгадовыя ці аднагадовыя травы, радзей паўхмызнякі ці хмызнякі. Лісты чаргаваныя або супраціўныя, вельмі рэдка кальчаковыя, простыя, цэльныя ці, радзей, лопасцевыя, звычайна без прылісткаў. Кветкі ў рознага роду суквеццях ці адзіночныя, звычайна двухполыя, актынаморфныя або, радзей, злёгку зігаморфныя, звычайна з двайным калякветнікам. Пялёсткі свабодныя або, радзей, больш-менш зрослыя, рэдка адсутнічаюць. Тычынкі ў аднолькавай колькасці з чашалісцікамі ці іх у два разы больш, свабодныя; пыльнікі ўскрываюцца падоўжнай шчылінай. Песцік апакарпны або цэнакарпны (сінкарпны ці паракарпны), звычайна са свабоднымі стылодыямі; завязь верхняя, паўніжняя ці ніжняя, з некалькімі або многімі семязачаткамі. Плады — каробачкі, шматлістоўкі ці ягадападобныя.

## Сістэматыка 
Паводле таксанамічнай сістэмы класіфікацыі APG II (2003), у склад парадку ўваходзяць наступныя сямействы:

* Сямейства *Altingiaceae*
* Сямейства *Aphanopetalaceae*
* Сямейства *Cercidiphyllaceae*
* Сямейства Таўсцянкавыя (*Crassulaceae*)
* Сямейства *Daphniphyllaceae*
* Сямейства Агрэставыя (*Grossulariaceae*)
* Сямейства *Haloragidaceae*
* Сямейства *Hamamelidaceae*
* Сямейства *Iteaceae*
* Сямейства *Paeoniaceae*
* Сямейства *Penthoraceae*
* Сямейства *Peridiscaceae*
* Сямейства *Pterostemonaceae*
* Сямейства Каменяломнікавыя (*Saxifragaceae*)

У больш ранняй сістэме класіфікацыі Кронквіста (1981, 1988) гэты парадак не прысутнічаў, а пералічаныя сямействы былі падзелены паміж парадкамі Ружавыя (*Rosales*), *Hamamelidales* і *Haloragales*. Аднак апынулася, што яны з'яўляюцца монафілетычнай групай, якія маюць агульнае сваяцтва з разідамі і астэрыдамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Двухдольныя
Катэгорыя:Парадкі раслін
Уолес

**Уолес** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Альфрэд Расэл Уолес — англійскі натураліст, адзін з заснавальнікаў біягеаграфіі
* Генры Эгард Уолес — палітычны і дзяржаўны дзеяч ЗША. Публіцыст.
* Дэвід Фостэр Уолес (1962—2008) — амерыканскі пісьменнік.
Армізд II

thumb|250px|Манета Армізда II

**Армізд II** (*Хармізд*) — шахіншах дзяржавы Сасанідаў з 302 па 309 год.

## Біяграфія 
Пасля адрачэння свайго бацькі Нарсэ ад стальца Армізд стаў яго пераемнікам. Вельмі мала вядома пра яго кіраванне. Нягледзячы на тое, што ён здаваўся мяккім, мудрым і добразычлівым, цар кіраваў жорстка. Ён аднавіў пераслед маніхеяў. Армізд паслаў войскі ў Сірыю, каб запатрабаваць даніну з Гасанідаў, якія падтрымалі Рым. Паводле Хронікі Сеерты ён вёў вайну супраць рымлян, каб адпомсціць за паражэнне свайго бацькі, а Хроніка Арбелы сцвярджае што, калі пачаліся ганенні на хрысціян з боку рымскіх імператараў, ён сабраў вялікае войска, уварваўся ў рымскія тэрыторыі і разрабаваў шматлікія гарады. Дакладнасць гэтых звестак знаходзіцца пад пытаннем. Пасля яго смерці царом стаў яго сын Шапур II.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* A. Shapur Shahbazi: Hormizd II. In: Ehsan Yarshater (Hrsg.): Encyclopædia Iranica.

Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі IV стагоддзя
Катэгорыя:Сасаніды
Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Мікашэвічы)

**Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы** — праваслаўная царква ў г. Мікашэвічы (Лунінецкі раён) на вул. Леніна. Помнік архітэктуры эклектыкі.

## Гісторыя 
]]
Узведзена з цэглы ў 1936 г. як касцёл, перабудавана пад царкву ў канцы 20 ст.

## Архітэктура 
Вырашана прамавугольным у плане высотным аб’ёмам пад двухсхільным дахам, завершаным на фасадзе 8-граннай шатровай званічкай з макаўкай, па цэнтры і вуглах – цыбулепадобнымі купаламі на 8-гранных барабанах. Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя ускладняецца прыбудовамі ніжэйшых крылаў трансепта пад двухсхільнымі дахамі з макаўкамі і апсіды пад вальмавым пакрыццём. Плоскасны франтальны фасад завершаны трохвугольным франтонам, крапаваным двух'яруснай аркатурай, па восі сіметрыі адзначаны арачным перспектыўным парталам. Бакавыя фасады прарэзаны высокімі лучковымі і невялікімі арачнымі аконнымі праёмамі з броўкамі.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі / А.М. Кулагін, З.Э. Герасімовіч, У.П. Свентахоўскі. - Мн., БелЭн, 2007. –стар. 263.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Мікашэвічаў
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Лунінецкага раёна
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Катэгорыя:1936 год у Беларусі
Нованёбныя

**Нованёбныя** ( ад  — «новы»,  — «сківіца») — падклас птушак, які ахоплівае больш за 9000 відаў і пераважную большасць сучасных птушак. Супрацьпастаўлены падкласу бескілявых (Paleognathae).

Галоўнай асаблівасцю, якая адрознівае нованёбных птушак ад бескілявых, з'яўляецца структура паднебення. Апроч гэтага, асобых характарыстак не існуе: нованёбныя ўключаюць як лятаючых, так і нелятаючых птушак, напрыклад пінгвінаў. Найбольш буйным прадстаўніком нованёбных з'яўляецца кондар велічынёй да 1,3 метра і з размахам крылаў да 3,2 метра.

Першыя выкапні, у якіх знойдзены нованёбныя, датуюцца мелавы перыядам каля 70 мільёнаў гадоў назад. Паводле некаторых тэорый, нованёбныя паходзяць ад бескілявых і з'яўляюцца іх далейшым эвалюцыйным развіццём. Іншыя ж тэорыі сцвярджаюць, што нованёбныя існавалі раней за бескілявых і што апошнія ўсяго толькі падгрупа, у якой заблакаваны некаторыя гены нованёбных.

## Сістэматыка 
Да нованёбных птушак адносяцца наступныя атрады:
* буслападобныя (*Ciconiiformes*)
* буравеснікападобныя (*Procellariiformes*)
* вераб’інападобныя (*Passeriformes*)
* гагарападобныя (*Gaviiformes*)
* голубападобныя (*Columbiformes*)
* гусепадобныя (*Anseriformes*)
* дзятлападобныя (*Piciformes*)
* жураўлепадобныя (*Gruiformes*)
* лялякападобныя (*Caprimulgiformes*)
* калібрыпадобныя (*Trochiliformes*)
* зязюлепадобныя (*Cuculiformes*)
* курападобныя (*Galliformes*)
* пеліканападобныя (*Pelicaniformes*)
* пінгвінападобныя (*Sphenisciformes*)
* паганкападобныя (*Podicipediformes*)
* папугаепадобныя (*Psittaciformes*)
* птушкі-мышы (*Coliiformes*)
* ракшападобныя (*Coraciiformes*)
* сеўцападобныя (*Charadriiformes*)
* рабкападобныя (*Pteroclidiformes*), у тым ліку саджы
* совападобныя (*Strigiformes*)
* сокалападобныя (*Falconiformes*)
* стрыжападобныя (*Apodiformes*)
* Trogoniformes
* Musophagiformes
* фламінгападобныя (*Phoenicopteriformes*)

### Выкапні 
Атрад *Odontopterygiformes* уключае сямейства *Pelagornithidae*, групу выкапнёвых вялікіх марскіх птушак. Іх рэшткі былі знойдзены ва ўсім свеце ў горных пародах пачынаючы з позняга палеацэну і заканчваючы плейстацэнам.

*
Ружакветныя

**Ружакветныя** (*Rosáles*) — парадак двухдольных раслін, які ўключае дзевяць сямействаў, самым тыповым з якіх з’яўляецца сямейства .

## Класіфікацыя 
### Гістарычныя класіфікацыі 
У гістарычнай літаратуры сучаснаму парадку Rosales адпавядае таксон Rosiflorae, які выйшаў з ужывання. У залежнасці ад аўтара, гэты таксон або падзяляўся на тры сямействы (ружавых (Rosaceae), міндальных або слівавых (Amygdalaceae) і яблыневых (Pomaceae)), або ўсе гэтыя тры сямействы групаваліся ў сямейства ружавых.

### Сучасны падыход 
Паводле генетычных даследаванняў, праведзеных групай APG, парадак *Urticales* (Крапівакветныя), які вылучаецца ў класіфікацыі Кронквіста, насамрэч з’яўляецца часткай *Rosales*. Акрамя таго, шматлікія сямействы, якія належалі па класіфікацыі Кронквіста да парадку Ружакветныя, цяпер перамешчаны ў іншыя парадкі. Сучасныя сямействы парадку Ружакветныя:
* *Barbeyaceae*
* *Cannabaceae* — Каноплевыя
* *Dirachmaceae*
* *Elaeagnaceae* — Лохавыя
* *Moraceae* — Тутавыя
* *Rosaceae* — Ружавыя
* *Rhamnaceae* — Крушынавыя
* *Ulmaceae* — Вязавыя, або Ільмовыя
* *Urticaceae* — Крапіўныя

У ніжэйпрыведзеным спісе сямействаў, прылічаных да парадку *Rosales* паводле класіфікацыі Кронквіста, у дужках указаны сучасны парадак:
* *Alseuosmiaceae* (*Asterales*)
* *Anisophylleaceae* (*Cucurbitales*)
* *Brunelliaceae* (*Oxalidales*)
* *Bruniaceae* (сямейства групы Euasterids II, канчаткова не размешчана)
* *Byblidaceae* (*Lamiales*)
* *Cephalotaceae* (*Oxalidales*)
* *Chrysobalanaceae* (*Malpighiales*)
* *Columelliaceae* (сямейства групы Euasterids II, канчаткова не размешчана)
* *Connaraceae* (*Oxalidales*)
* *Crassulaceae* (*Saxifragales*)
* *Crossosomataceae* (сямейства групы Rosids, канчаткова не размешчана)
* *Cunoniaceae* (*Oxalidales*)
* Davidsoniaceae (*Cunoniaceae*, *Oxalidales*)
* *Dialypetalanthaceae* (*Rubiaceae*, *Gentianales*)
* Eucryphiaceae (*Cunoniaceae*, *Oxalidales*)
* Greyiaceae (*Melianthaceae*, *Geraniales*)
* *Grossulariaceae* (*Saxifragales*)
* *Hydrangeaceae* (*Cornales*)
* *Neuradaceae* (*Malvales*)
* *Pittosporaceae* (*Apiales*)
* *Rhabdodendraceae* (*Caryophyllales*)
* *Saxifragaceae* (*Saxifragales*)
* *Surianaceae* (*Fabales*)

Image:Raspberries (Rubus Idaeus).jpg|Плады маліны(*Rubus idaeus*)
Image:Cannabis 01 bgiu.jpg|Лісце канопляў(*Cannabis sativa*)
Image:Urtica_dioica_(Blüten).jpg|Цвіценне крапівы двухдомнай(*Urtica dioica*)
Image:Elaeagnus angustifolia 20050905 942.jpg|Плады і лісце Elaeagnus angustifolia
Image:Ficus carica1.jpg|Інжыр(*Ficus carica*)
Image:Colletia cruciata0.jpg|Кветкі Colletia cruciata
Image:Goudiep blad Ulmus hollandica (x) 'Wredei'.jpg|Ліст вяза галандскага (*Ulmus hollandica*)

## Плады 
Плады ружакветных сухія або сакавітыя, лістоўкі, каробачкі, арэшкі, касцяніцы, яблыкі. У фарміраванні плода ў шматлікіх родаў удзельнічае гіпантый, які складае аснову адаптыўнасці пладоў да розных агентаў распаўсюджання. Насенне без эндасперма.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Двухдольныя
Катэгорыя:Парадкі раслін
Сабакападобныя

**Сабакападобныя** () — адзін з двух падатрадаў драпежных (*Carnivora*). Для іх характэрны вострая пыса, а таксама няўменне ўцягваць кіпцюры, што адрознівае іх ад паралельнага падатрада Feliformia. Гістарычна ў падатрад уваходзяць і тры сямействы ластаногіх, з прычыны таго, што яны паходзяць ад сабакападобных жывёл.

Сабакападобныя падзяляюцца на наступныя сямействы:
* Сабачыя (*Canidae*)
* Мядзведзевыя (*Ursidae*)
* Скунсавыя (*Mephitidae*)
* Янотавыя (*Procyonidae*)
* Куніцавыя (*Mustelidae*)
* Пандавыя (*Ailluridae*)
* Маржовыя (*Odobenidae*)
* Вушастыя цюлені (*Otariidae*)
* Сапраўдныя цюлені (*Phocidae*)
*  Амфіцыёнавыя (*Amphicyonidae*). Вымерла ў міяцэне.

## Літаратура 
* Wilson, D. E., and D. M. Reeder: *Mammal Species of the World*. Johns Hopkins University Press, 2005. ISBN 0-8018-8221-4


Катэгорыя:Драпежныя
Lepidosauromorpha

**Lepidosauromorpha** () — інфраклас паўзуноў падкласа дыяпсід. Уключае адзін сучасны надатрад — Lepidosauria (сучасныя яшчаркі, змеі і гатэрыя ці туатара). Вымерлыя лепідазаўраморфы, магчыма, уключаюць плезіязаўраў.

Lepidosauromorpha адрозніваюцца ад архазаўраў сваёй прымітыўнай поўзаючай хадой, сінусоідным рухам тулава і хваста, што нагадваюць рух рыб, рухомым «суставам» паміж дзюбападобным атожылкам (coracoid) і стэрнумам, а таксама плеўрадонтным мацаваннем зубоў (мацаванне да ўнутранага боку сківіцы). Варта адзначыць, што якая поўзаючая хада Lepidosauromorpha энергетычна больш эканомная, чым парасагітальная хада архазаўраў, што адыгрывае важную ролю для халаднакроўных жывёл.

## Класіфікацыя 
* **Падклас Diapsida**
** **Інфраклас Lepidosauromorpha**
*** **Надатрад Sauropterygia** †
**** Атрад Eolacertilia †
*** **Надатрад Lepidosauria**
**** Атрад Sphenodontida'* — Гатэрыя
**** Атрад Лускаватыя
***** Падатрад Amphisbaenidae — Амфізбены
***** Падатрад Яшчаркі*
****** *Сямейства Мазазаўры'' †
***** Падатрад Змеі

Катэгорыя:Паўзуны
Лепідазаўры

**Lepidosauria** — надатрад паўзуноў падкласа дыяпсід. Складаецца з двух атрадаў — лускаватых (сучасныя яшчаркі і змеі) і Sphenodontida (гатэрыя, ці туатара). Вымерлыя лепідазаўры ўключалі сямейства мазазаўраў.

## Класіфікацыя 
* Інфраклас Lepidosauromorpha
** **Надатрад Lepidosauria**
*** Атрад Sphenodontida — Гатэрыя
*** Атрад Лускаватыя
**** Падатрад Amphisbaenidae — Амфізбены
**** Падатрад Яшчаркі
***** *Сямейства Мазазаўры* †
**** Падатрад Змеі

Катэгорыя:Паўзуны
Разнаедныя жукі

**Разнаедныя жукі** (*Polyphaga*) — падатрад цвердакрылых насякомых, які налічвае 144 сямействы ў 16 надсямействах. У ім апісана 300&nbsp;000 відаў, гэта прыкладна 90 % усіх адкрытых відаў жукоў. Як і вынікае з назвы, як беларускай, так і на лацінскай, харчовыя сувязі яго прадстаўнікоў могуць быць самымі разнастайнымі.

## Сістэматыка 
Вылучаюць наступныя надсямействы:
* Падатрад 
** Серыя сямействаў 
*** Надсямейства 
*** Надсямейства 
*** Надсямейства 
** Серыя сямействаў 
*** Надсямейства 
** Серыя сямействаў 
*** Надсямейства 
*** Надсямейства 
*** Надсямейства 
*** Надсямейства 
*** Надсямейства 
*** Надсямейства 
** Серыя сямействаў =
*** Надсямейства 
*** Надсямейства 
*** Надсямейства 
*** Надсямейства 
*** Надсямейства 
*** Надсямейства 
*** Надсямейства 
** Серыя сямействаў  (?)
*** Надсямейства 

## Гл. таксама 
* Светлякі
* Блішчанкі
* Агняцветка грэбнявусая
* Гнаявік веснавы

## Спасылкі 
* Слоўнікі і энцыклапедыі на Акадэміку

Катэгорыя:Жукі
Heteroneura

**Heteroneura** — інфраатрад матылёў, у якім сканцэнтравана 99 % сучасных відаў. У дарослых насякомых адрозніваецца жылкаванне пярэдняй і задняй пары крылаў. Сястрынская група для Heteroneura — інфраатрад *Exoporia*, у які ўваходзяць танкапрады.

## Гл. таксама 
* Phthorimaea operculella
* Megalopygidae

## Літаратура 
* Niels P. Kristensen: *Lepidoptera, moths and butterflies*. In: Maximilian Fischer (Hrsg.): *Handbook of Zoology*. 1. Auflage. Band 4 — Arthropoda: Insecta, Teilband 35, de Gruyter, Berlin, New York 1998, ISBN 3-11-015704-7.

Катэгорыя:Матылі
Каталіцкая энцыклапедыя

**Каталіцкая энцыклапедыя** ('**, таксама вядомая як **'* (*Арыгінальная каталіцкая энцыклапедыя*)) — англамоўная энцыклапедыя, якая была выдадзена ў ЗША і асвятляе розныя пытанні, звязаныя з каталіцтвам. Энцыклапедыя была выдадзена ў 15 тамах з 1907 па 1912 гады выдавецкай кампаніяй Роберта Эплтана, утворанай у Нью-Ёрку ў лютым 1905 года. У 1913 годзе выдавец, які змяніў назву на The Encyclopedia Press, выпусціў новую рэдакцыю энцыклапедыі, праз год быў надрукаваны 16-ы том з прадметным паказальнікам. Catholic Encyclopedia складаецца з 16 тамоў і двух дадаткаў (выпушчаных у 1922 і ў перыяд з 1950 па 1958 гады) і ўтрымлівае каля 11,5 тысяч артыкулаў.

У 1967 годзе пад эгідай Каталіцкага ўніверсітэта Амерыкі была выдадзена новая версія энцыклапедыі — New Catholic Encyclopedia у 17 тамах, у 2002 годзе яна была перавыдана.

У 1993 годзе група добраахвотнікаў, на падставе таго, што па амерыканскіх законах аб аўтарскім праве ўсе працы, выдадзеныя ў ЗША да 1923 года, знаходзіліся ў грамадскім здабытку, пачала пераклад арыгінальнай энцыклапедыі ў электронны фармат і ў 1995 годзе размясціла яго ў Інтэрнэце. У наш час артыкулы энцыклапедыі даступныя на шматлікіх сайтах.

## Спасылкі 
* *Catholic Encyclopedia*  at Catholic.com
* *Catholic Encyclopedia'' on New Advent

Катэгорыя:Англійскія энцыклапедыі
Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:З’явіліся ў 1913 годзе
Катэгорыя:Хрысціянскія энцыклапедыі
Эрык (значэнні)

**Э́рык**:
* Эрык — германскае і скандынаўскае мужчынскае імя, жаночая форма — Эрыка.
* Эрык — гандлёвае найменне прэпарата Эрытраміцын
* «Эрык» — гумарыстычнае фэнтэзі англійскага пісьменніка Тэры Пратчэта.
* (4954) Эрык — калязямны астэроід з групы Амура.
Вальдэмар

**Вальдэма́р** — старажытнае германскае (стараверхненямецкае) мужчынскае імя.

## Вядомыя носьбіты 
### Кіраўнікі 
#### Каралі Швецыі 
* Вальдэмар I Біргерсан (пам. 1302) — кароль Швецыі ў 1250-76

#### Каралі Даніі 
У дынастыі Эстрыдсена было некалькі каралёў з імем Вальдэмар (у дужках — гады кіравання)
* Вальдэмар I Вялікі (1157—1182)
* Вальдэмар II Пераможны (1202—1241)
* Вальдэмар III (1326—1329), які меў сына таксама Вальдэмара (не быў ні каралём Даніі, ні герцагам Шлезвіга), памерлага ў 1364 годзе
* Вальдэмар IV Атэрдаг (1340—1375)
* прынц Вальдэмар (1858—1939) — сын караля Даніі Крысціяна IX

#### Герцагі Шлезвігскія 
Галоўным чынам імі з'яўляліся дацкія каралі (праўда ў іншы час, чым кіраванне Даніяй), у дужках — гады герцагства
* Вальдэмар I Вялікі (1147—1157)
* Вальдэмар II, герцаг Шлезвіга (1182—1202)
* Вальдэмар III, герцаг Шлезвіга (1254—1272) — сын Абеля, таксама герцага Шлезвіга
* Вальдэмар IV, герцаг Шлезвіга (1283-?)
* Вальдэмар V (1325—1326, 1330—1364) — таксама кароль Даніі (гл. вышэй)

### Іншыя 
* Вальдэмар Веньямінавіч Вебер (нар. 1944) — рускі і нямецкі паэт, перакладчык.
* Вальдэмар Магунія (1902—1974) — нацыст, дзеяч НСДАП і СА.
* Вальдэмар Маршалэк (нар. 1942) — польскі спартсмен, удзельнік гонак на катэрах.
* Вальдэмар Тытгенс (1875—1917) — нямецкі вясляр, чэмпіён летніх Алімпійскіх гульняў 1900.
* Карл Вальдэмар Цыглер (1898—1973) — нямецкі хімік.
* Вальдэмар Зандберг (1927—1994) — савецкі акцёр.
* Вальдэмар Поўльсен (1869—1942) — дацкі інжынер, распрацаваў спосаб магнітнага запісу на дрот.

## Гл. таксама 
* Уладзімір

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Катэгорыя:Імёны германскага паходжання
Катэгорыя:Мужчынскія нямецкія імёны
Glires

**Glires** — таксон (grandorder), у які аб’ядноўваюць атрады грызуноў (*Rodentia*) і зайцападобных (*Lagomorpha*). Першапачаткова Glires быў атрадам, да якога адносілі абедзве групы. З часам, гэта канцэпцыя была цалкам адпрэчана, хоць блізкае сваяцтва паміж грызунамі і зайцападобнымі не аспрэчваецца. Па прыкметах, якія маюцца толькі ў зайцападобных, іх манафілія лічыцца добра даказанай, а незалежная на працягу больш за 70 мільёнаў гадоў эвалюцыйная гісторыя апраўдвае іх класіфікацыю як асобны атрад. Іншыя ж прыкметы, такія як разцы, з’яўляюцца следствам наяўнасці агульных продкаў з грызунамі, з-за чаго таксон *Glires* быў захаваны.

Glires утвараюць разам з групай *Euarchonta*, да якой адносяцца Scandentia, прыматы (*Primates*) і Dermoptera, надатрад *Euarchontoglires*. Эвалюцыйна-генетычныя адносіны ўнутры апошніх выглядаюць наступным чынам:

 ──Euarchontoglires
   ├──Euarchonta
   │  ├──Scandentia
   │  └──Прыматаморфы (*Primatomorpha*)
   │     ├──Dermoptera
   │     └──Прыматы (*Primates*)
   │
   └──**Glires**
       ├──Зайцападобныя (*Lagomorpha*)
       └──Грызуны (*Rodentia*)

## Літаратура 
* W. Westheide und R. Rieger: *Spezielle Zoologie. Teil 2: Wirbel- oder Schädeltiere.* Spektrum Akademischer Verlag, München 2004. ISBN 3-8274-0307-3

Катэгорыя:Плацэнтарныя