Лаўрышаўскае евангелле

**Лаўрышаўскае евангелле** — рукапіснае ілюмінаванае напрастольнае евангелле-апракас, створанае ў пачатку XIV стагоддзя для праваслаўнага Лаўрышаўскага мужчынскага манастыра пад Навагрудкам, выдатны прыклад ілюстраванай рукапіснай кнігі ў Беларусі ў Сярэдневякоўі. 

Першая ўкладная грамата ў Евангелле датавана 1329 годам, што дае падставы для датавання самога Евангелля. Некаторыя даследчыкі.

### Мастацкае аздабленне 
[thumb|left|180 px|[Іаан, евангеліст|Евангеліст Іаан. Мініяцюра Лаўрышаўскага евангелля.]]
thumb|180 px|Архангел Міхаіл. Старонка Лаўрышаўскага евангелля.

Мастацкае аздабленне Лаўрышаўскага евангелля стварае складанае ўражанне, і ў некаторых сваіх тэндэнцыях супрацьстаіць усходнеславянскаму кніжнаму майстэрству XI—XII стагоддзяў. Евангелле ілюстравана 18 мініяцюрамі. Акрамя традыцыйных мініяцюр з чатырма евангелістамі, ў ім знаходзіцца яшчэ 14 мініяцюр — 12 на сюжэт евангельскай гісторыі, і выявы праведнага Іова і архангела Міхаіла.

thumb|150 px|left|Выява на акладзе Лаўрышаўскага евангелля.
thumb|150 px|left|Прарысоўка выявы на акладзе Лаўрышаўскага евангелля.

Высокамастацкім творам з'яўляецца пераплёт кнігі (XVI ст.), які аздоблены бірузой, рубінамі, ізумрудамі. У цэнтры акладу на срэбнай пласціне — выява заступніка воінаў святога Дзмітрыя Салунскага ў даспехах з кап'ём і шчытом. У свой час В. Ластоўскі лічыў гэтую выяву партрэтам вялікага князя Вялікага Княства Літоўскага Войшалка (аднаго з заснавальнікаў Лаўрышаўскага манастыра), гэтае меркаванне і цяпер можна сустрэць у даведачнай літаратуры і падручніках.

Л. М. Яўсеева, правёўшы ўважлівы аналіз працы мініяцюрыста, прыйшла да высновы, што ілюстрацыі евангельскіх сюжэтаў узыходзяць да візантыйскага мастацтва: групаванне фігураў, дынаміка і маштабнасць сцэн захоўваюць асаблівасці візантыйскіх ансамбляў комнінаўскай эпохі. Аднак даследчыца пры гэтым адзначыла, што пераважная тэхніка мініяцюр Лаўрышаўскага евангелля мае падабенства з раннімі заходнімі іконаграфічнымі творамі X—XIII стст. — нямецкімі кніжнымі мініяцюрамі XII—XIII стст., што гаворыць пра даволі нечаканую арыентацыю на заходнееўрапейскія ўзоры, змяшэнне візантыйскага і заходнееўрапейскага стыляў.

Ёсць паралелі таксама з паўночна-рускім мастацтвам: так, мініяцюра, што адлюстроўвае *«Прыповесць пра слодыч гэтага мира»*, мае відавочнае падабенства да выявы на Васільеўскай браме 1336 года — медных царскіх варотах наўгародскага Сафійскага сабора.

### Укладныя запісы 
Кніга змяшчае 14 укладных запісаў, найранейшы з якіх датаваны 1329 годам і адносіцца да заснавання царквы Святога Мікалая. 9 з 14 запісаў маюць непасрэдныя ўказанні на Лаўрышаўскі манастыр як на адрасата ўкладу, астатнія пяць паводле зместу і сэнсу таксама маюць дачыненне да Наваградскай зямлі.

Сярод тых, хто рабіў уклады: князь наваградскі Міхаіл-Карыят Гедзімінавіч, князь Дзмітрый Альгердавіч, кіеўскі князь Алелька Уладзіміравіч і іншыя. Намеснік міністра культуры Беларусі Уладзімір Грыдзюшка заявіў, што *«размова ў прынцыпе пра тое, каб перадаць у Беларусь копію гэтага Евангелля»*. У тым самым годзе было абвешчана, што выдавецтва Беларускага экзархата плануе выдаць факсімільнае выданне Евангелля.

## Месца захоўвання 
У цяперашні час арыгінал Евангелля захоўваецца ў навуковай  (, 17, 31-018, Кракаў, Польшча). Бібліятэка з’яўляецца ўласнасцю Фонду князёў Чартарыйскіх, кіраванне ёю ажыцьцяўляе Нацыянальны музей у Кракаве.

## Факсімільнае выданне 
У 2018 годзе ўкраінскае выдавецтва «Гарабец» ажыццявіла факсімільнае выданне Лаўрышаўскага евангелля. У Беларусі кніга маецца ў царкоўна-гістарычным музеі Свята-Елісееўскага Лаўрышаўскага мужчынскага манастыра ў в. Лаўрышава (Шчорсаўскі сельсавет Навагрудскага раёна), Навагрудскім гісторыка-краязнаўчым музеі, Навагрудскай раённай бібліятэцы, Нацыянальнай бібліятэцы і Цэнтральнай навуковай бібліятэцы імя Я. Коласа НАН Беларусі.

## Выявы 

Лаўрышаўскае евангелле, выява на акладзе.png|Пласціна з выявай на акладзе.
Жінки-мироносиці, янгол і поснула варта. Мініатюра Лавришівського євангелія.png|Жанчыны-міраносіцы. Мініяцюра Лаўрышаўскага евангельля.
Розмова Варлаама з Йосафатом.png|Размова Варлаама з Іасафатам. Мініяцюра Лаўрышаўскага евангельля.

## Спасылкі 
* *Маслюкоў, Т.* Лаўрышаўскае евангелле — высокамастацкі твор кніжнай культуры. // lavra.by.

Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі
Катэгорыя:Кнігі XIV стагоддзя
Катэгорыя:Свята-Елісееўскі Лаўрышаўскі мужчынскі манастыр
Катэгорыя:Гісторыя Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Ілюмінаваныя Евангеллі
Катэгорыя:Рукапісы Евангелляў
Катэгорыя:Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім