open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aonchotheca putorii

**Aonchotheca putorii** — від круглых чарвей сямейства 

## Апісанне 
Марфалогія *Aonchotheca putorii* можа адрознівацца ў залежнасці ад заражанага гаспадара. У каціных самцы маюць памеры ад 2.52 да 5.29 мм, а самкі — ад 3.46 да 7.40 мм. Шырыня задняга канца стыхасомы вагаецца ад 24 да 38 мкм, у той час як максімальная шырыня віду складае ад 31 да 41 мкм для самцоў і ад 34 да 51 мкм для самак.

Яйцы маюць даўжыню ад 57 да 66 мкм і шырыню ад 21 да 28 мкм. Ракавіна цёмная з тоўстымі выступамі на паверхні.

## Гаспадары 
*Aonchotheca putorii* назіралася ў , , , , ,  і многіх відаў , такіх як  або . Гэты паразіт рэдка сустракаецца ў свойскіх котак. Паводле даследаванняў, праведзеных у Беларусі *Aonchotheca putorii* з’яўляецца найбольш часта сустраканым відам нематод у .

## Крыніцы 
### Літаратура 
* Carlos Rodríguez López-Neyra, " Los Capillarinae ", Memorias de la Real Academia de Ciencias Exactas, Físicas y Naturales de Madrid, vol. 12,‎ 1947, p. 1-248
* František Moravec, " Proposal of a new systematic arrangement of nematodes of the family Capillariidae ", Folia Parasitologica, vol. 29,‎ 1982, p. 119—132 (lire en ligne)
* 

Катэгорыя:Круглыя чэрві
Cotylurus szidati

**Cotylurus brevis** — від плоскіх чарвей сямейства .

## Апісанне 
Сярод прамежкавых гаспадароў адзначана .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыгенетычныя смактуны
Малінаўка (Цяпінскі сельсавет)

**Малі́наўка** (, ) — былая вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Цяпінскага сельсавета.

Скасавана 30 студзеня 1976 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Этнаграфічная Літва

**Этнаграфічная Літва** () — канцэпцыя, паводле якой этнічная літоўская тэрыторыя займала значную частку тэрыторый Вялікага Княства Літоўскага. З гэтага пункту гледжання літоўцы — усе сучасныя жыхары гэтых абласцей, незалежна ад таго, размаўляюць яны на літоўскай мове і лічаць сябе літоўцамі ці не.

Упершыню падобныя погляды былі згаданы ў 1905 годзе, у год Вялікага Віленскага сойму, калі старшыня Кабінета міністраў Расійскай імперыі Сяргей Вітэ атрымаў памятку, дзе казалася: «*літоўцы, ведаючы, што населеная імі з гістарычных часоў тэрыторыя складаецца з літоўскіх губерняў Паўночна-Заходняга краю: Віленскай, Ковенскай і Гродзенскай губерняў, часткі Курляндыі і Сувалкаўскай губерні (уключаных у Царства Польскае), лічаць іх у этнаграфічным дачыненні літоўскімі, а іх жыхароў, якія жывуць там разам з літоўцамі, або прышэльцамі — як палякаў, яўрэяў і рускіх, — або славянізаванымі літоўцамі, як беларусаў*». Сярод вядомых прадстаўнікоў канцэпцыі быў Мікалас Біржышка.

Паводле меркавання польскага гісторыка Пятра Ласоўскага, ідэя этнаграфічнай Літвы супярэчыла правам на самавызначэнне народаў, які пражываюць на гэтых тэрыторыях, асабліва палякаў і беларусаў.  

Lithuanian_language_in_the_16th_century.png|Арэал старалітоўскай мовы ў XVI ст.
Lazauskas_1936.jpeg|Тэрытарыяльныя прэтэнзіі Літвы ў міжваенны перыяд.
Carte_de_la_Lithuanie_-_btv1b53121255h.jpg|Карта тэрытарыяльнай эвалюцыі Літвы 1920 г., апублікаваная Літоўскім інфармацыйным бюро ў Францыі.

## Гл. таксама 
* Літвінізм

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітыка Літвы
Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Катэгорыя:Ірэдэнтызм
Катэгорыя:Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага
Раманоўшчына (значэнні)

Назву **Рамано́ўшчына** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Раманоўшчына — былая вёска ў Чашніцкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Раманоўшчына — былы хутар у Астравецкім раёне

## Іншае 
* Раманоўшчына — прыпыначны пункт Беларускай чыгункі ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці
Ichthyocotylurus erraticus

**Ichthyocotylurus erraticus** — від плоскіх чарвей сямейства .

## Апісанне 
Прадстаўнікі віду з’яўляюцца гермафрадытамі і могуць утвараць як мужчынскія, так і жаночыя палавыя клеткі. Від жыве ў вельмі вільготных умовах.

Сярод метацэркарных гаспадароў адзначаныя  і прадстаўнікі роду .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыгенетычныя смактуны
Вогнетушыльнік

**Вогнетушыльнік** — пераносная ці перасоўная прылада для тушэння ачагоў пажару за кошт выпуску назапашанага вогнетушыльнага рэчыва. Ручны вогнетушыльнік звычайна ўяўляе сабой цыліндрычны балон чырвонага колеру з соплам або трубкай. Пры ўвядзенні вогнетушыльніка ў дзеянне з яго сопла пад вялікім ціскам пачынае выходзіць рэчыва, здольнае патушыць агонь. Такім рэчывам можа быць пена, вада, якое-небудзь хімічнае злучэнне ў выглядзе парашка, а таксама дыяксід вугляроду, азот і іншыя хімічна інэртныя газы. Вогнетушыльнікі ў Беларусі павінны знаходзіцца ва ўсіх вытворчых памяшканнях, а правілы дарожнага руху многіх краін абавязваюць трымаць вогнетушыльнік у кожным аўтамабілі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Пажарная бяспека
Кабалат Шабат

**Кабалат Шабат** (іўр. קַבָּלַת שַׁבָּת‎ — «прыняцце суботы», «грамніца [сустрэча са свечкамі] суботы») у іўдаізме — падрыхтоўка да ўрачыстай сустрэчы шабата, а таксама частка набажэнства, якое чытаецца ў пятніцу ўвечары.

## Гісторыя 
Паводле Талмуду, тана рабі Ханіна бен Доса (I ст. н.э.) апранаў суботняе адзенне, станавіўся тварам да сонца на захадзе і ўсклікаў: «Пойдзем насустрач царыцы-субоце!» (*Шаб.* 119 а); амора рабі Янай казаў напярэдадні Суботы: «Прыйдзі, о нявеста! Прыйдзі, о нявеста!» (*БК*. 32 б). Гэтыя паданні адлюстраваны ў суботнім гімне «Леха Додзі», напісаным кабалістам Шлома Галеві Алкабецам, і ў звычаі, які склаўся сярод кабалістаў Цфата, выходзіць у поле і вітаць надыход Шабата малітвамі і гімнамі.

## Парадак 
### Падрыхтоўка 
Падрыхтоўка пачынаецца задоўга да надыходу цемры. Жанчыны запальваюць суботнія свечкі і прамаўляюць блаславенне:

### Літургія Кабалат Шабат 
Парадак літургіі ўключае чытанне псалмоў (95-99, 29, 92, 93), «Ана бе-коах» і гімн «Леха Додзі».

### Маарыў 
Пасля Кабалат Шабат чытаецца вячэрняя малітва «Маарыў».

## Дадатковая інфармацыя 
Святло суботніх свечак прыносіць у дом мір, спакой і святасць. Прынята абдымацца, цалаваць дзяцей і вітаць адзін аднаго словамі «Шабат шалом!» або «А-гут Шабес!».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Сидур «Врата Молитвы» (Шаарей Тфила) на будни, субботу и праздники; нусах ашкеназ; транслитерация, перевод, комментарий и пояснения к порядку молитв / под ред. Пихаса Полонского; «Маханаим». Иерусалим, 2008.

Катэгорыя:Іўдзейскае набажэнства
Паўночная канфедэрацыя плямёнаў

**Паўночная канфедэрацыя плямёнаў** (або **Паўночны саюз плямёнаў**, або **Паўночны суперсаюз**; ; )  — усходнеславянскае і фіна-ўгорскае міжплемяннае аб’яднанне плямен, існаваўшае да сярэдзіны IX стагоддзя ў паўночнай частцы Усходне-Еўрапейскай раўніны. У склад канфедэрацыі ўваходзілі славене, крывічы, мера, чудзь. Імёны каго-небудзь з лідараў канфедэрацыі невядомыя.

## Зноскі 
Катэгорыя:Крывічы
Саўляжоры (значэнні)

Назву **Саўляжо́ры** маюць:

## Беларусь 
* Саўляжоры — былая вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці
* Саўляжоры — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці
Дэксня

Назву **Дэ́ксня** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Дэксня — былы хутар у Браслаўскім раёне, за 6,5 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Відзы
** Дэксня — былы хутар у Браслаўскім раёне, за 2,4 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Відзы
Дэксня (хутар, на паўднёвы захад ад Відзаў)

**Дэ́ксня** (, ) — былы хутар у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіў у склад Відзаўскага сельсавета.

Знаходзіўся за 6,5 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Відзы.

Скасаваны вясной 1976 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Барок (Ушацкі раён)

**Баро́к** (, ) — былая вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Вялікадолецкага сельсавета.

Скасавана 30 студзеня 1976 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Трофацэноз

**Трофацэно́з** — супольнасць арганізмаў, звязаных паміж сабой выкарыстаннем розных частак адной ахвяры, здабытай, як правіла, буйным драпежнікам.

Напрыклад, здабычай ільвіц карыстаюцца не толькі астатнія члены ільвінага прайда, але і гіенавыя, шакалы, дробныя драпежныя звяры, розныя птушкі. Таксама ў трафабіёзах удзельнічаюць многія віды насякомых і мікраарганізмаў, пры гэтым апошнія выконваюць у ім важную ролю — ажыццяўляюць мінералізацыю арганічных рэчываў і тым самым робяць іх даступнымі для засваення аўтатрофнымі раслінамі.

Трафацэнозы найбольш характэрны ландшафтам саванн. У лясах за кошт здабычы ваўкоў існуюць расамахі, часткова лісіцы, дробныя куніцавыя, вароны, сарокі і іншыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Сімбіёз
Катэгорыя:Экалогія жывёл
Ichthyocotylurus variegatus

**Ichthyocotylurus variegatus** — від плоскіх чарвей сямейства .

## Апісанне 
Прадстаўнікі віду з’яўляюцца гермафрадытамі і могуць утвараць як мужчынскія, так і жаночыя палавыя клеткі. Від жыве ў вельмі вільготных умовах.

Сярод прамежкавых гаспадароў адзначаная .

Сярод метацэркарных гаспадароў адзначаныя  і .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1825 годзе
Катэгорыя:Дыгенетычныя смактуны
Наезд на натоўп у Магдэбургу (2024)

Увечары 20 снежня 2024 года ў нямецкім горадзе Магдэбург кіроўца BMW наўмысна накіраваў машыну ў бок людзей на калядным кірмашы. Станам на 21 снежня вядома пра пяць загінулых (у студзені ад траўм памерла шостая ахвяра) і больш за 200 пацярпелых, сярод якіх каля 40 знаходзіліся ў крытычным стане.

Наезд на натоўп у Магдэбургу адбыўся на наступны дзень пасля восьмай гадавіны наезду грузавіка на калядны рынак у Берліне ў 2016 годзе, у выніку таго тэракту, здзейсненага Ісламскай дзяржавай, загінулі 12 чалавек і 56 атрымалі раненні.

Кіроўца аўтамабіля быў затрыманы паліцыяй на месцы. Па даных нямецкай газеты Die Welt, за рулём аўтамабіля, узятага напракат, быў Талеб Аль-Абдулмахсен (), мужчына 1974 года нараджэння, ураджэнец Саудаўскай Аравіі. У яго меўся від на жыхарства у ФРГ, і ён працаваў лекарам. Паводле інфармацыі нямецкага часопіса Der Spiegel, мужчына, па адукацыі псіхіятр, прыехаў у краіну ў 2006 годзе, а праз дзесяць гадоў змог атрымаць статус бежанца.

Паліцыя Магдэбурга заклікала грамадзян заставацца дома. У суседніх гарадах улады рэагавалі па-рознаму: калі Калядны рынак у горадзе Эрфурт быў зачынены, то ў Гале меры бяспекі не ўзмацнілі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Магдэбург
Катэгорыя:2024 год у Германіі
Катэгорыя:Падзеі 20 снежня
Катэгорыя:Масавыя забойствы ў Германіі
Катэгорыя:Снежань 2024 года
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 2024 года
Вальвата звычайная

**Вальвата звычайная** (*Valvata piscinalis*) — від дробных прэснаводных слімакоў са шчэлепамі і вечкам, водныя бруханогія малюскі сямейства . Таксама вядомы пад назвай ***Cincinna piscinalis*** (Müller, 1774)

## Падвід 
Вядомыя падвіды *Valvata piscinalis*:

* *Valvata piscinalis piscinalis* (O. F. Müller, 1774)
* *Valvata piscinalis antiqua* (Morris, 1838)
* *Valvata piscinalis geyeri* (Menzel, 1904)
* *Valvata piscinalis discors* (Westerlund, 1886)
* *Valvata piscinalis alpestris* (Küster, 1853)

## Апісанне 
*Ракавіна Valvata piscinalis* мае некалькі звужаную адтуліна і завостраны шып. Вышыня шпіля мае тэндэнцыю да павелічэння ў больш эўтрофных умовах. Ракавіны гэтага віду часта маюць чатыры ці пяць завіткоў і маюць колер ад белага да бэжавага з больш выяўленай аранжавай або чырвонай пігментацыяй на верхавіне. На вечку бачныя спіральныя меткі прыкладна ў 10 віткоў, якія бяруць пачатак амаль у цэнтры:

* *Valvata piscinalis piscinalis* — шырыня ракавіны 4-5 мм, вышыня ракавіны 3 — 4,5 мм.
* *Valvata piscinalis antiqua* — шырыня 4,5 мм, вышыня 6 мм.
* *Valvata piscinalis* geyeri шырыня 2,5 мм, вышыня 3 мм.
* Valvata piscinalis discors — шырыня 3 мм, вышыня 3 мм.
* *Valvata piscinalis alpestris* шырыня 6,3 мм, вышыня 5,5 мм.

## Распаўсюджанне 
Valvata piscinalis распаўсюджаны ў *Палеарктыцы*.

Хоць гэты від шырока распаўсюджаны ў некаторых раёнах Паўночнай Амерыкі ў якасці інтрадукаванага віду, колькасць Valvata piscinalis у некаторых раёнах яго натуральнага распаўсюджання скарацілася, а ў некаторых раёнах ён знаходзіцца пад пагрозай знікнення.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Mills, E. L., J. H. Leach, J. T. Carlton and C. L. Secor. 1993. *Exotic species in the Great Lakes: a history of biotic crises and anthropogenic introductions*. Journal of Great Lakes Research 19(1):1-54.

## Спасылкі 
* *Valvata piscinalis* на animalbase

Катэгорыя:Сапраўдныя смаўжы
Славянская каланізацыя Паўночна-Усходняй Русі

**Славянская каланізацыя Паўночна-Усходняй Русі** — працэс засялення славянскімі плямёнамі (крывічамі і вяцічамі) земляў Волга-Окскага міжрэчча. Пачалася ў VI стагоддзі і працягвалася да позняга Сярэднявечча. Да прыходу славян насельніцтва гэтых земляў складалася пераважна з балтаў у заходняй частцы міжрэчча і фіна-уграў. У больш паўночныя землі, у тым ліку рэгіён Белага возера, пранікалі ільменскія славене, якія ўняслі важкі ўклад у фарміраванне памораў. У паўднёвай частцы Падмаскоўя і ў Разанскай зямлі славянская каланізацыя ішла пераважна за кошт племя вяцічаў, хоць таксама ўдзельнічалі радзімічы і севяране. Вяцічы прасунуліся ўніз па Ацэ ў раён Разані, выйшлі на раку Проню і рассяліліся ўверх па Маскве-рацэ.

Мяжа арэала рассялення вяцічаў і крывічоў, меркаваная па характэрных скроневых кольцах кожнага племя, прайшла па водападзеле Масквы-ракі і Клязьмы. Такім чынам, тэрыторыя Масквы знаходзілася ў межах вяціцкага рассялення. У каланізацыі Суздальскага абполля вяцічы амаль не ўдзельнічалі, асвоіўшы толькі частку плыні Акі. На ніжнюю Аку, у раён Мурама, славянскае насельніцтва пранікала не з захаду па Ацэ, а з поўначы па Нерлі і Клязьме, што сведчыць пра пераважна крывіцкі склад насельніцтва.

## Зноскі 
Катэгорыя:Крывічы
Катэгорыя:Гісторыя Русі
Мурама

**Му́рама** — фіна-ўгорскае племя, якое з сярэдзіны I тысячагоддзя нашай эры жыло ў ніжнім цячэнні Акі ў ваколіцах горада Мурам. У «Аповесці мінулых гадоў» згадваецца як неславянскае і якое жыве ля ўпадзення Акі ў Волгу.

Мурама пражывалі на тэрыторыях сучасных Разанскай, Уладзімірскай і Ніжагародскай абласцей. На поўначы мурама межавалі з мерамі, на ўсходзе — з эрзянамі і марыйцамі, на поўдні — таксама з эрзяй, на захадзе — з мешчарай.

Мурам меў важную ролю ў працэсах славянскай каланізацыі Паўночна-Усходняй Русі, служачы ўмацаваным пунктам для зацвярджэння княжацкай улады. Славянскае панаванне на ніжняй Ацэ замацавалася паходамі Святаслава на Аку і Волгу ў 965 годзе і Уладзіміра Святаслававіча ў 985 годзе. У 988 годзе ў Мураме з’явіўся першы князь Глеб Уладзіміравіч. Паводле археалагічных звестак, цэнтральная ўмацаваная сядзіба горада была пабудавана ў другой палове X стагоддзя на раней незаселеным месцы, размешчаным паміж мурамскімі і, магчыма, славянскімі селішчамі.

## Гл. таксама 
* Мера (племя)
* Славянская каланізацыя Паўночна-Усходняй Русі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Старажытныя народы
Катэгорыя:Фіна-ўгорскія народы
Халакост у Дзятлаўскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Дзятлаўскага раёна былі забітыя, а нешматлікія выратаваныя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, стварылі на тэрыторыі раёна 4 гета:

* У гета пасёлка Дварэц (вясна 1942 — 13 снежня 1942) былі забітыя каля 8000 чалавек.
* У гета горада Дзятлава (22 лютага 1942 — 8 жніўня 1942) былі закатаваныя і забітыя прыкладна 3500 чалавек.
* У гета пасёлка Казлоўшчына (лета 1941 — 24 лістапада 1941) былі забітыя 300 чалавек.
* У гета ў пасёлку Наваельня (вясна 1942 — лета 1943) былі забітыя 850 чалавек.

У Дзятлаўскім раёне 7 чалавек былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага Мемарыяльнага комплексу Катастрофы і гераізму яўрэйскага народа «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*»: Лаўнік Іван, Юлія і Сяргей, Петраш Антон, Ева, Бенедыкт і Вераніка (Вера).

Помнікі забітым нацыстамі яўрэям раёна ўстаноўлены ў населеных пунктах Дварэц, Дзятлава, Казлоўшчына, Наваельня і Коцькі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* А. М. Iванашка, У. К. Касько i iнш. (рэдкал.), П. М. Бараноўскi, I. Я. Скарынкін (укладальнікi). «Памяць. Дзятлаўскi раён». — Минск: Універсітэцкае, 1997. — 398 с. — ISBN 985-09-0068-7.
* 

Дзятлаўскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Дзятлаўскага раёна
Пскоўскія крывічы

**Пскоўскія крывічы** або **Паўночныя крывічы** — група крывічаў, якая засяляла тэрыторыю Пскоўскай зямлі.

## Паходжанне 
Паходзяць з заходніх тэрыторый, населеных славянамі, паміж рэкамі Віслай і Одэрам. У IX—XII стагоддзях пскоўскія крывічы рассяліліся па басейне ракі Вялікай, узбярэжжы Пскоўскага возера і ў акрузе Гдова.

Пскоўская група гаворак амаль цалкам супадае з тэрыторыяй пскоўскіх крывічоў, што дазваляе выводзіць дадзеную групу гаворкі ад іх племянной групы гаворак. У VIII—X стагоддзях адным з племянных цэнтраў пскоўскіх крывічаў быў Ізборск, заснаваны ў VIII стагоддзі. Палітычным племянным цэнтрам быў горад Ізборск, заснаваны ў VIII стагоддзі.

## Гісторыя 
Пачаткам фармавання крывічаў з'яўляецца трэцяя чвэрць 1-га тысячагоддзя нашай эры, а першапачатковым рэгіёнам існавання — Пскоўшчына, з якой пазней і рассяляюцца смаленскія (на Дняпры) і полацкія (на Дзвіне) групы крывічаў, якія, паводле летапісных сведчанняў, мелі асобныя княжанні і не ўтваралі ўжо адзінага племяннога саюза. Даследчык Сядоў выказаў здагадку, што пскоўскія крывічы маглі ўваходзіць у саюз са славенамі — на гэтую думку яго наштурхнула згадка ў летапісе сумеснага паклікання князёў. У IX—XIII пскоўскія і смаленска-полацкія крывічы развіваліся самастойна.

## Антрапалогія 
Па антрапалагічным тыпе пскоўскія крывічы мацней за ўсё падобныя з яцвягамі.

## Гл. таксама 
* Палачане
* Крывічы
* Пскоўская рэспубліка

## Зноскі
Viviparus ater

**Viviparus ater** — від слімакоў сямейства . Віду не пагражае знікненне.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Від сустракаецца ў Германіі, Грэцыі, Італіі, Славеніі, Францыі, Харватыі і Швейцарыі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Viviparus ater у National Center for Biotechnology Information
* Viviparus ater у  Global Biodiversity Information Facility

Катэгорыя:Жывародкі
Халакост у Светлагорскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Светлагорскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Яўрэяў у раёне забівалі ў Шацілках (цяпер Светлагорск), Парычах, вёсках Давыдаўка, Печышчы, Коўчыцы-2, Асташкавічы, Баравікі, Узнаж і іншых месцах. Каля вёскі Высокі Полк былі забітыя тысячы яўрэяў, якіх прывозілі туды з розных гета.

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, немцы стварылі на тэрыторыі раёна 5 гета:
* У гета вёскі Шацілкі (восень 1941 — люты 1942) былі закатаваныя і забітыя 360 чалавек.
* У гета пасёлка Парычы (лета 1941 — 18 кастрычніка 1941) былі забітыя больш за 1700 чалавек.
* У гета вёскі Давыдаўка (да 8 лютага 1942) былі забітыя 129 чалавек.
* У гета вёскі Коўчыцы-2 (да 21 студзеня 1942 (19 студзеня, сакавіка 1942 года) былі забітыя 182 (183, 318) чалавек.
* У гета вёскі Печышчы (да 10 лютага 1942) былі забітыя 120 чалавек.

У Светлагорскім раёне 6 чалавек былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*»: Чаплінская Марыя, Гайшун Нічыпар і Арына, Давыдовіч (Гайшун) Аляксандра, Лёгкая (Боскіна) Дар’я, Боскіна Фядора.

У Светлагорскім раёне ўсталяваныя 7 помнікаў забітым яўрэям: у Светлагорску (былыя Шацілкі), каля вёскі Высокі Полк (два помнікі), у вёсках Печышчы, Давыдаўка і Коўчыцы-2.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
*  
*  

Светлагорскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Светлагорскага раёна
Васіль Сцяпанавіч Паўзуноў

**Васіль Сцяпанавіч Паўзуноў** () — камандзір карабля Беларускага ўпраўлення грамадзянскай авіяцыі Міністэрства грамадзянскай авіяцыі СССР. Герой Сацыялістычнай Працы (1974). Заслужаны пілот СССР (1973).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 14 кастрычніка 1919 года ў сялянскай сям’і сяла Матышава (Руднянскі раён Валгаградскай вобласці РСФСР).

Скончыў Тамбоўскае лётнае вучылішча (1938). У час Вялікай Айчыннай вайны служыў у складзе 105-га гвардзейскага Панявежскага авіяпалка Грамадзянскага паветранага флоту. Удзельнічаў у дастаўцы грузаў беларускім партызанскім атрадам і аперацыі «Зорачка», падчас якой эвакуіявалі 154 выхаванцаў і 38 супрацоўнікаў Полацкага дзіцячага дома № 1. За гэта двойчы атрымаў Ордэн Чырвонага Сцяга.

Пасля вайны працаваў камандзірам паветранага судна, кіраўніком палётаў у аэрапорце «Мінск-1». Удзельнічаў у засваенні Ту-124. Выхаваў 25 камандзіраў паветраных суднаў.

16 студзеня 1974 г. атрымаў званне Герой Сацыялістычнай Працы.

Памёр ў 1991 г. у Мінску. Пахаваны на Чыжоўскіх могілках.

## Памяць 
У 2015 г. у доме № 8 па вул. Караткевіча, дзе ў 1946—48 гг. жыў В. С. Паўзуноў, усталявалі мемарыяльную дошку ў памяць пра яго.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Героі Сацыялістычнай Працы
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Піняжкі

**Піняжкі́** (, ) — былая вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Сухопальскага сельсавета.

Да 11 чэрвеня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Папялёўскага сельсавета. Скасавана 17 лютага 1975 года, далучана да вёскі Папялёва.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Трофабіёз

]]
**Трофабіёз** (ад  — жыўленне і скарачэнне ) — форма сімбіёзу, узаемавыгаднае сумеснае жыццё двух відаў, пры якім адзін арганізм атрымлівае пажыўныя рэчывы ў якасці корму з прадуктаў метабалізму іншага (трофабіёнта) і пры гэтым не наносіць яму шкоды.

Напрыклад, мурашкі родаў , , ,  ахоўваюць і гадуюць у сваіх гнёздах розных насякомых (цыкад, афід, какцыд, вусеняў матылёў) і жывяцца іх выдзяленнямі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Муравей, семья, колония / А. А. Захаров ; Институт проблем экологии и эволюции имени А. Н. Северцова Российской академии наук. — Москва : Фитон XXI, cop. 2018. — 189, [2] с. : ил., табл., цв. ил.; 21 см. — 1000 экз. — ISBN 978-5-906811-68-4.

## Спасылкі 
* *Новгородова Т. А.* Симбиотические отношения муравтёв и тлей // Журнал общей биологии, 2004, том 65, № 2, с. 153—166.
* *Новгородова Т. А., Рябинин А. С.* Трофобиотические связи муравьев (Hymenoptera, Formicidae) и тлей (Hemiptera, Aphidomorpha) в Южном Зауралье // Известия Саратовского университета. Новая серия. Серия Химия. Биология. Экология. 2015. Том 15, вып. 2.
* Трофобиоз // Центральная научная сельскохозяйственная библиотека
* Трофобиоз // Словарь экологических терминов на сайце геалагічнага факультэта Варонежскага дзяржаўнага ўніверсітэта

Катэгорыя:Сімбіёз
Катэгорыя:Экалогія жывёл
*
Маланка (карная аперацыя)

**Аперацыя «Маланка»** () — кодавая назва карнай аперацыі нямецкіх акупацыйных улад супраць Сіроцінскай партызанскай брыгады і мясцовага насельніцтва ў Бешанковіцкім і Сіроцінскім раёнах (у міжрэччы Заходняй Дзвіны і Обалі, уздоўж чыгункі Віцебск — Полацк) 22 верасня — 4 кастрычніка 1942 года.

## Ход аперацыі 
Аперацыя праводзілася сіламі 201-й ахоўнай дывізіі, іх падтрымлівалі бронецягнік і паліцэйскія падраздзяленні мясцовых гарнізонаў. 23 верасня праціўнік пачаў наступленне з боку Шуміліна на поўдзень і паўднёвы захад, разлічваючы акружыць брыгаду, рассячы яе сілы і знішчыць на поўначы каля чыгункі і на правым беразе Заходняй Дзвіны ад вёскі Вусвіца да вёскі Астраўляны (Ушацкі раён), дзе былі створаны лініі загараджэння. Асноўныя сілы брыгады своечасова адышлі за раку Обаль і занялі абарону на яе правым беразе, у акружэнні засталіся атрады 4-ы (камандзір Дз. М. Ляўковіч, камісар А. Б. Эрдман) і 3-і (камандзір В. Р. Несцераў, камісар А. У. Сіпко). 4-ы атрад 3 сутак вёў бой у акружэнні, а потым, пакінуўшы невялікі заслон, які 2 сутак адцягваў на сябе сілы праціўніка, прарваўся да вёскі Залужжа. Мясцовыя жыхары вывелі атрад да вёскі Грабянцы ў тыл карнікам.

3-і атрад быў акружаны праціўнікам на ўсход ад вёскі Шашы, разам з партызанамі ў лесе хаваліся каля 3 тысяч мясцовых жыхароў. Праціўнік вёў артылерыйскі агонь, а потым пачаў прачосваць лес. Да 3 кастрычніка ў партызан скончыліся патроны. Адбіваючыся апошнімі гранатамі, нясучы страты, атрад, прыкрываючы грамадзянскае насельніцтва, быў вымушаны адыходзіць да Заходняй Дзвіны, дзе размяшчаліся нямецкія сілы загараджэння. У гэты час эскадрылля савецкіх штурмавікоў наносіла ўдары па станцыям Полацк і Гараны. Вяртаючыся з задання лётчыкі заўважыі вялікую колькасць нямецкіх войск на беразе ракі і абстралялі іх з брыючага палёту. Карнікі пачалі разбягацца. Выкарыстаўшы зрушэнне праціўніка, партызаны з часткай насельніцтва фарсіравалі рэку і вайшлі ў размяшчэнне атрада «Смерць фашызму».

Пацярпеўшы няўдачу ў час аперацыі, карнікі загубілі 567 савецкіх грамадзян, спалілі 9 вёсак. Сіроцінскі падпольны РК КП(б)Б прыняў спецыяльную пастанову «Аб рассяленні і ўладкаванні сем’яў, якія пацярпелі ад злачынстваў нямецка-фашысцкіх захопнікаў». Дзеці-сіраты былі размеркаваны сярод мясовых жыхароў і партызанскіх атрадаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Катэгорыя:Канфлікты 1942 года
Аляксандр Сімеонаў

**Аляксандр Сімеонаў** (, нар. , Сафія, Балгарыя) — балгарскі пвалейбаліст.

## Кар’ера 
Выступаў за клуб «Леўскі» з Сафіі, а таксама за каманду «Ст’ярнан» з горада Гардабайр у Ісландыі. З сезона 2010/2011 гулец яраслаўскага «Яраславіча».

Уваходзіў у склад зборнай Балгарыі на Сусветную лігу 2010, але на Чэмпіянаце свету ў Італіі не гуляў.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2012/13
*   Бронзавы прызёр Кубка Беларусі (1): 2012/13

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Валейбалісты Балгарыі
Катэгорыя:Ігракі ЦСКА Сафія (валейбол)
Катэгорыя:Ігракі «Хебара» Пазарджык (валейбол)
Катэгорыя:Ігракі «Панатынаікоса» Афіны (валейбол)
Катэгорыя:Ігракі «Сайпа» Тэгеран (валейбол)
Total Eclipse of the Heart

**«Total Eclipse of the Heart»** (*Поўнае зацьменне сэрца*) — песня ў жанры рок-балада, напісаная і спрадзюсаваная Джымам Стайнманам і стала вядомай у выкананні валійскай спявачкі Боні Тайлер. Песня выпушчана ў 1983 годзе на студыйным альбоме «Faster Than the Speed ​​of Night», стаўшы яго топавай кампазіцыяй.

Запісаная ў дуэце з Роры Додам стала самым вялікім хітом у кар’еры Тайлер. Яна змагла ўзначаліць брытанскі хіт-парад сінглаў UK Singles Chart і заняць пятае месца ў спісе самых прадаваных сінглаў 1983 года ў Злучаным Каралеўстве. У Злучаных Штатах сінгл правёў чатыры тыдні на вяршыні чартаў, не пусціўшы туды іншую песню Стэйнмана «Making Love Out of Nothing» ад Air Supply (праз гады, у 1995 годзе, Тайлер сама зрабіла кавер-версію гэтага твора). Па выніках года трэк заняў 6-е месца сярод лепшых сінглаў года па версіі Billboard і атрымала намінацыю на прэмію «Грэмі» за лепшае жаночае вакальнае поп-выкананне.

Агульнасусветныя продажы сінгла перавысілі 6 мільёнаў копій. Ён быў сертыфікаваны залатым у ЗША, а ў 2001 годзе, калі парог сертыфікацыі змяніўся, Амерыканская асацыяцыя гуказапісвальных кампаній прысвоіла яму плацінавы статус.

## Відэакліп 
Кліп зняты аўстралійскім рэжысёрам Раселам Малкэхі ў Халавееўскай псіхлячэбніцы каля вёскі Верджынія-Уотэр (бальніца зачынілася ў 1980 годзе, цяпер адноўлена і пераабсталявана ў цэнтр мастацтва). Прадзюсарам выступіў Джэкі Байфард.

Кліп паказвае Тайлер у ролі настаўніцы закрытай школы для хлопчыкаў. Апранутая ў белае, позна ўвечары яна ідзе па прасторных калідорах і аддаецца рамантычным марам з выхаванцамі. Пры гэтым у кліпе няма нічога «ніжэй за пояс» — усе гэтыя мары перадаюцца голымі тулавамі і мужчынскімі танцамі. Паралельна ідуць кадры, дзе вучні танчаць, удзельнічаюць у розных школьных мерапрыемствах і спяваюць у хоры (у гэтай сцэне ў вучняў ззяючыя белыя вочы).

У фінале кліпа раніцай жанчына выходзіць на ганак павітаць выхаванцаў і ў аднаго з іх у нейкае імгненне коратка бачыць зіхоткія белыя вочы са свайго сну.

Часопіс «Білборд» у 1983 годзе адзначыў кліп адразу дзвюма намінацыямі Video Music Awards — за лепшае жаночае выкананне і за лепшы сімвалізм.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Сінглы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Кэйпэнэ

**Кэйпэнэ** (латыш. Ķeipene) — населены пункт у Огрскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Кэйпэнскай воласці. Знаходзіцца на скрыжаванні рэгіянальных аўтадарог P4 (Рыга — Эрглі) і P32 (Аўгшлігатне — Скрывэры). За 47 км ад горада Огрэ.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, дзіцячы сад, народны дом, бібліятэка, паштовае аддзяленне, крамай і закрытая чыгуначная станцыя на лініі Рыга — Эрглі.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Кёні

**Кёні** () — населены пункт у Валміерскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Кёнскай воласці. Знаходзіцца каля рэгіянальнай аўтадарогі P17 (Валміера — Руіена — эстонская мяжа). За 52 км ад горада Валміера.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Кіўдолава

**Кіўдолава** () — населены пункт у Лудзенскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Пурэнскай воласці. Знаходзіцца на беразе возера Працэпалэс.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, народны дом, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, паштовае аддзяленне, крама.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Кокары

**Кокары** () — населены пункт у Вараклянскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Вараклянскай воласці. Знаходзіцца каля паўночнай ускраіны горада Варакляны.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Колбэргіс

**Колбэргіс** () — населены пункт у Алукснэнскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Яўналукснэнскай воласці. Знаходзіцца на ўсходнім беразе возера Алукснэс каля рэгіянальнай аўтадарогі P40 (Алукснэ — Зайцава). За 5 км ад горада Алукснэ.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Вядомыя асобы Сафіі

]]
Вядомыя ўраджэнцы Сафіі:

__NOTOC__
]]

## А 
* Васіль Сяргеевіч Арсеньеў (1883—1947) — беларускі і рускі юрыст, гісторык і спецыяліст па генеалогіі, архівіст, дзяржаўны служачы.

## Б 
* Барыс III (1894—1943) — цар Балгарыі з 3 кастрычніка 1918 па 28 жніўня 1943.

## Г 
* Віктар Генеў

## Д 
* Іван Дайчынаў
* Цветан Дзімітроў
* Ніна Добраў

## К 
* Крысталіна Георгіева

## Л 
* Іван Лекаў
* Лілі Марынава Лашкава

## М 
* Георгій Іванаў Маркаў
* Сафі Марынава

## Н 
* Неафіт (Патрыярх Балгарскі)
* Любен Нікалаў

## С 
* Аляксандр Сімеонаў
* Сімяон II
* Стойка Стойкаў
* Станіслаў Страціеў
Боні Тайлер

**Боні Та́йлер** (), пры нараджэнні **Гейнар Хопкінс** (; нар. , Скуэн, Уэльс, Вялікабрытанія) — валійская спявачка, мае адметны хрыплы голас. Папулярнасць да выканаўцы прыйшла з выхадам альбома The World Starts Tonight у 1977 годзе і сінглаў «Lost in France» і «More Than a Lover». Яе сінгл «It’s a Heartache» 1978 года дасягнуў чацвёртага месца ў UK Singles Chart і трэцяга месца ў амерыканскім Billboard Hot 100.

У 1980 годзе Тайлер пачала займацца рок-музыкай разам з кампазітарам і прадзюсарам Джымам Стайнманам. Ён напісаў вядомы хіт «Total Eclipse of the Heart», топавы сінгл з альбома «Faster Than the Speed ​​of Night» 1983 года (узначальваў брытанскі чарт). Стэйнман таксама напісаў спявачцы іншы вялікі хіт 1980-х «Holding Out for a Hero». У 1990-я яна дабілася поспеху ў кантынентальнай Еўропе з Дзітэрам Боленам, які напісаў і спрадзюсаваў хіт «Bitterblue». У 2003 годзе Тайлер перазапісала «Total Eclipse of the Heart» з французскай спявачкай Карын Энтан. Іх двухмоўны дуэт узначаліў французскія чарты. Як «It’s a Heartache», так і «Total Eclipse of the Heart» знаходзяцца сярод лідараў па колькасці продажаў сярод сінглаў усіх часоў, з агульнай колькасцю больш за шэсць мільёнаў прададзеных копій кожны.

Спявачка прадстаўляла Вялікабрытанію на песенным конкурсе «Еўрабачанне 2013» з песняй «Believe in Me», якая ўвайшла ў яе шаснаццаты студыйны альбом Rocks and Honey.

Кар’ера спявачкі прынесла ёй, апроч іншых узнагарод, тры намінацыі на прэмію «Грэмі», а таксама тры намінацыі на прэмію BRIT Awards.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Вялікабрытаніі
Канстанцінава (Латвія)

**Канстанцінава** () — населены пункт у Краслаўскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Канстанцінаўскай воласці. За 36 км ад горада Краслава (цераз Аўлею).

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, грамадскі цэнтр, бібліятэка, фельчарскі і акушэрскі пункт, паштовае аддзяленне, прадуктовая крама, каталіцкая царква.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Крапэ

**Крапэ** () — населены пункт у Огрскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Крапскай воласці. Знаходзіцца на левым беразе ракі Лобэ (прыток Даўгавы). За 61 км ад горада Огрэ.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, народны дом, бібліятэка, пошта, фельчарскі і акушэрскі пункт, крама.

## Памятныя мясціны 
Лютэранская царква (1802) і праваслаўная царква (1891).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Лобэ (рака)

**Лобэ** () — рака ў Латвіі, цячэ па тэрыторыі Лэдманскай і Крапскай валасцей Огрскага краю, а таксама Бэбрскай воласці Айзкраўльскага краю. Левы прыток ніжняга цячэння Огрэ.

Даўжыня — 19 км (па іншых дадзеных — 22 км). Выцякае з паўночна-заходняга ўскрайка возера Лобэс на вышыні 81 м над узроўнем мора паміж балотам Цалю і населеным пунктам Лубаніешы (часам як вярхоўе Лобэ разглядаецца Бэбрупэ, якая ўпадае ў возера Лобэс з усходняга боку). Цячэ па Мадліенскай спусцістай Сярэднелатвійскай нізіне, пераважна на паўночны захад.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Лобэс

**Лобэс** () — праточнае эўтрофнае возера ў Крапскай воласці Огрскага краю Латвіі. Адносіцца да басейна Даўгавы.

Размяшчаецца ў балоцістай лясістай мясцовасці на Мадліенскай спусцістасці Сярэднелатвійскай нізіны. Узровень зрэзу вады знаходзіцца на вышыні 81 м над узроўнем мора (падчас паводкі можа паднімацца да 84 м над узроўнем мора). Азёрная катлавіна авальнай формы, на паўночным захадзе доўгі вузкі заліў. Акваторыя выцягнута ў напрамку паўночны захад — паўднёвы ўсход на 4,5 км, шырынёй — да 2,2 км. Плошча воднай паверхні — 497 га (можа дасягаць 5,2 км² — 5,335 км²). Берагі пераважна нізкія. Дробнаводнае, сярэдняя глыбіня — 1,3 м, найбольшая — 2,2 м.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Азёры Латвіі
2029

**2029 (дзве тысячы дваццаць дзявяты) год** па грыгарыянскім календары — невысакосны год, які пачынаецца ў панядзелак. Гэта 2029-ы год нашай эры, 29-ы год 3-га тысячагоддзя, 29-ы год XXI стагоддзя, 9-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 10-ы год 2020-х гадоў.

Па рашэнні ААН 2029 год быў абвешчаны Міжнародным годам інфармаванасці аб астэроідах і аховы Зямлі.

## Падзеі 
### Студзень 
## Запланаваныя падзеі 
### Без дакладных дат 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Гл. таксама
## Зноскі
## Спасылкі
Алег Віталевіч Крыванос

**Алег Віталевіч Крыванос** (нар. , , БССР, СССР) — беларускі баскетбаліст. Цяжкі форвард / цэнтравы. Брат баскетбаліста і трэнера Андрэя Крываноса.

## Біяграфія 
Выхаванец магілёўскага баскетбола. Навучаўся ў Мінску ў Рэспубліканскім вучылішчы алімпійскага рэзерву пад кіраўніцтвам Аляксандра Леанідавіча Папкова. Скончыў Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова.

У 1997—2010 гадах (з перапынкамі) выступаў за магілёўскі «Тэмп-АШВСМ». Таксама выступаў за мінскі РВАР (1996/97), віцебскі «Лакаматыў-КіС» (2005/06), асіповіцкі АЗАА (2007).

## Дасягненні 
*  Чэмпіён Беларусі (1): 1996/1997.
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2006/2007.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurobasket.com
* Профіль на сайце vk.com

Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі РДВАР
Катэгорыя:Ігракі «Барысфена» Магілёў
Катэгорыя:Ігракі «Рубона» Віцебск
Катэгорыя:Ігракі «Свіслачы» Асіповічы
Крымунас

**Крымунас** () — населены пункт у паўднёвай частцы Латвіі, размешчаны ў Крымунскай воласці Добэльскага краю. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіў у склад Добэльскага раёна.

За 9 км ад Добэлэ, да Рыгі — 72 км.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
2 крамы, Крымунская асноўная школа, бібліятэка, фельчарскі і акушэрскі пункт, паштовае аддзяленне.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Крыш'яні

'''Крыш'яні''' () — населены пункт у Балвскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Крыш'янскай воласці. Размешчаны на рацэ Тылжа. За 54 км ад горада Балвы.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Кубулі

**Кубулі** () — населены пункт у Балвскім краі Латвіі. Цэнтр Кубульскай воласці. Размешчаны на рэгіянальнай аўтадарозе P35. За 6 км ад горада Балві.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Куса

**Куса**:

## Латвія 
* Куса (Маданскі край)

## Расія 
* Куса (Чалябінская вобласць)
Куса (Маданскі край)

**Куса** () — населены пункт у Маданскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Аранскай воласці. Знаходзіцца каля рэгіянальнай аўтадарогі P30 (Цэсіс — Вэцпіебалга — Мадана). За 8 км ад горада Мадана.

## Насельніцтва 
## Інфраструктрура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, дзіцячы садок, бібліятэка, спартыўная зала, фельчарска-акушэрскі цэнтр, аптэка, цырульня, эстрада пад адкрытым небам, паштовае аддзяленне, некалькі магазінаў.

## Памятныя мясціны 
Сядзібны дом ХІХ стагоддзя — аб’ект культурнай спадчыны мясцовага значэння.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Лаздана

**Ла́здана** () — населены пункт у Маданскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Лазданскай воласці. Знаходзіцца на беразе возера Лазданас каля рэгіянальнай аўтадарогі P62 (Краслава — Прэйлі — Мадана). За 4 км ад горада Мадана.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, паштовае аддзяленне, школа, бібліятэка, хуткая дапамога, крамы, дом культуры, розныя прадпрыемствы.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Лазданас

**Ла́зданас** () — возера ў Лазданскай воласці Маданскага краю Латвіі. Адносіцца да басейна Айвіекстэ.

Плошча воднай паверхні — 30,2 га. Найбольшая глыбіня — 22,9 м, сярэдняя — 6,5 м.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Азёры Латвіі
Люсі Джонс

**Люсі Джонс** (; нар. , Кардыф, Уэльс) — валійская спявачка, актрыса і мадэль. Прадстаўніца Вялікабрытаніі на Еўрабачанні 2017 у Кіеве з песняй «Never Give Up on You».

Люсі нарадзілася ў прыгарадзе Кардыфа. Была часткай скаўцкага руху Кардыфа і ў 2007 прымала ўдзел у міжнародным скаўцкім злёце Джамбары.

Удзельнічала ў 6 сезоне праекта Х-Фактар ​​у Вялікабрытаніі. Яна прайшла ў жывыя эфіры. У першым эфіры выканала песню Леоны Льюіс «Footprints in the Sand». Выбыла ў 5 эфіры, пасля таго, як патрапіла ў намінацыю разам з Jedward. Пасля сыходу Люсі з праекту 1113 гледачоў паскардзіліся на канал, абвінаваціўшы той у фальсіфікацыі вынікаў на карысць гурта.

У студзені было абвешчана, што Люсі стала адной з шасці фіналістаў брытанскага нацыянальнага адбору на Еўрабачанне 2017. Адзін з аўтараў яе песні «Never Give Up on You» пераможца Еўрабачання 2013 Эмілі дэ Форэст. 27 студзеня 2017 года яна выйграла нацыянальны адбор і атрымала права прадстаўляць краіну на Еўрабачанні 2017 у Кіеве. Люсі выступіла адразу ў фінале конкурсу. У фінале конкурсу выканаўца заняла 15 месца, набраўшы 111 балаў.
## Крыніцы
Пераходны ўрад Сірыі

**Пераходны ўрад Сірыі** () — часовы ўрад на тэрыторыі Сірыі, які ўзнік 9 снежня 2024 года, на наступны дзень пасля падзення Баасісцкай Сірыі на чале з Башарам Аль-Асадам. Орган узначалілі прадстаўнікі Урада выратавання Сірыі, які быў утворанцы ісламісцкай групоўкай Хаят Тахрыр аш-Шам.

Па заявах старшыні кааліцыі сірыйскіх апазіцыйных сіл Хадзі аль-Бахра, пераходны ўрад будзе функцыянаваць 18 месяцаў да поўнага пераходу дзяржаўнай улады ў рукі апазіцыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітыка Сірыі
Катэгорыя:2024 год у Сірыі
Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Сірыі
Індуізм у Беларусі

**Індуізм у Беларусі** мае невялікую колькасць прыхільнікаў. У краіне дзейнічаюць тры асноўныя індуісцкія групы: ISKCON (Міжнароднае таварыства свядомасці Крышны),  і «Святло Кайласа». ISKCON знаходзіцца пад моцным ціскам з боку ўрада Аляксандра Лукашэнкі, а «Святло Кайласа» цалкам забаронена.

У Беларусі пражывае больш за 1000 індустаў.

## «Крышнаіты» 
«Крышнаіты» — вызнаўцы індуісцкай рэлігіі, прадстаўнікі вішнуізму. ІСККОН у Беларусі мае шэсць зарэгістраваных суполак у Гомелі, Гродне, Мінску і Віцебску.

У 2003 годзе актывісты Беларускага аддзялення ISKCON выступілі супраць паклёпу на іх рэлігію ў беларускіх школьных падручніках па гуманітарных дысцыплінах. У падручніках, зацверджаных і выдадзеных урадам, ІСККОН абвінавачвалі ў падмане вернікаў, выкарыстоўваючы абразлівыя словы, такія як «вытворства дурня», і сцвярджалі, што вернікам-крышнаітам патрэбна псіхіятрычная дапамога, каб вярнуцца да «сапраўднага жыцця».

Урад Беларусі працягвае выкарыстоўваць падручнікі, якія прапагандуюць рэлігійную нецярпімасць да Харэ Крышна. Міністэрства адукацыі працягвае выкарыстоўваць падручнік «Чалавек, грамадства і дзяржава», у якім пратэстанты і крышнаіты называюцца сектамі, нягледзячы на ​​пратэсты рэлігійных груп.

## «Святло Кайласа» 
«Святло Кайласа» — гэта паслядоўнікі шываізму, адной з індуісцкіх рэлігій. У Беларусі гэтая суполка не зарэгістравана.

1 чэрвеня 2003 года чацвёра ўзброеных міліцыянтаў сарвалі вячэрні рытуал і медытацыю, праведзеныя ў прыватнай кватэры ў Мінску прыкладна шасцю членамі індуісцкай суполкі «Святло Кайласа». Лідар групы Наталля Салаўёва паведаміла службе навін Форума 18, што рэйд адбыўся праз тыдзень пасля аналагічнага індуісцкага сходу па медытацыі, разарванага ў іншым месцы горада. Форум 18 спрабаваў высветліць прычыны ўварвання міліцыі на гэтыя індуісцкія сходы, але 9 чэрвеня тэлефон начальніка ўпраўлення па справах рэлігій і нацыянальнасцей Мінгарсавета Алы Рабіцавай не адказваў. Аляксандр Калінаў з Дзяржкамітэта па справах рэлігій і нацыянальнасцей Беларусі ў той жа дзень паведаміў, што ў яго ведамстве няма дакументаў аб мінскай індуісцкай суполцы.

## Зноскі 
Беларусь
Катэгорыя:Індуізм у Беларусі
Спіс старажытных каралёў Фінляндыі

з 1616 па 1636 год, апісвала гісторыю Швецыі і яе міфалагічных каралёў ]]
**Старажытныя каралі Фінляндыі** — манархі Фінляндыі, згаданыя ў ранніх гістарычных крыніцах. Фінскае слова "кароль" () паходзіць ад старажытнагерманскага слова "kuningaz.". У той час, калі былі напісаны гэтыя крыніцы, "Фінляндыя" ў асноўным адносілася да сучаснай тэрыторыі Фінляндыі. У залежнасці ад крыніцы, "каралі Фінляндыі" або "Каралі фінаў" маглі таксама адносіцца да манархаў саамаў.

## Спіс 
## Зноскі 
Катэгорыя:Спісы:Фінляндыя
Халакост у Чачэрскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Чачэрскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Яўрэяў у раёне забівалі ў Чачэрску, Роўкавічы і іншых месцах.

У верасні 1941 года немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў Чачэрску гета, якое знаходзілася ў будынку ратушы і некалькіх дамах. У яго сагналі каля 280 яўрэяў.

Першы масавы расстрэл быў арганізаваны ў лістападзе (кастрычніку) 1941 года, калі былі забітыя 68 (па іншых даных, 84) чалавек.

Перад канчатковай ліквідацыяй гета яўрэяў загналі ў падвал будынка чачэрскай ратушы, іх не кармілі і не паілі. У 2 гадзіны дня 28 снежня 1941 года людзей вывелі на вуліцу, мароз быў каля 30 градусаў. Многія былі босыя і без верхняй адзення. Асуджаных людзей пад канвоем немцаў і паліцаяў пагналі за горад. Яўрэяў прымусілі распрануцца і расстралялі ў супрацьтанкавым рове за выездам з горада ў бок Гомеля (працяг вуліцы Савецкай) за 300 метраў злева ад дарогі Р30. Немаўлятаў забівалі, удараючы галоўкай аб мерзлую зямлю. У гэты дзень былі забітыя 432 чалавекі. На гэтым месцы пасля немцы забівалі яшчэ злоўленых яўрэяў, цыган і іншых людзей.

28 красавіка 1942 года на тэрыторыі гета былі забітыя 118 яўрэяў.

У 1954 годзе на месцы расстрэлу быў усталяваны помнік у выглядзе скульптуры журботнай маці. Пазней былі ўмантаваныя тры пліты з прозвішчамі забітых.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Чачэрскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Чачэрскага раёна
Бакану

**Бакану** (, *Bakanu ezers*, *Bakānu ezers*) — праточнае возера ў Дзэлзаўскай валасці. Адносіцца да басейна Айвіекстэ. Знаходзіцца ва ўласнасці самакіравання.

Плошча воднай паверхні — 7,6 га. Узровень зрэзу вады знаходзіцца на вышыні 114 метраў над узроўнем мора. Найбольшая глыбіня — 3,7 м, сярэдняя — 3,3 м.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Азёры Латвіі
Сумбл

**Сумбл** (, таксама вядомы як **Сумблі** або **Сумблус**) — легендарны кароль фінаў у I стагоддзі.

Паводле хронікі «Дзеянні данаў», кароль датчан Грам уварваўся ў царства Сумбла, але спыніўся, убачыўшы дачку Сумбла, Сігне, і зрабіў ёй прапанову шлюба. Гэта раз’юшыла швагра Грама, караля Нарвегіі, таму Грам быў вымушаны пакінуць Фінляндыю, каб перамагчы яго. Аднак, пакуль яго не было, Самбл зладзіў шлюб паміж Сігне і Генрыхам, каралём саксаў. Тым не менш, гэты план быў сарваны, калі Грам забіў Генры падчас вяселля, бо Сігне паведаміла яму.Шмат іншых спраў таксама зрабіў кароль Грам. Ён абвясціў вайну супраць Сумбла, караля фінаў; але калі ён убачыў каралеўскую дачку Сігне, ён склаў зброю, вораг ператварыўся ў залётніка і, паабяцаўшы развесціся з уласнай жонкай, ён пакляўся ёй у вернасці. Але, быўшы заняты вайной супраць Нарвегіі, якую ён распачаў супраць караля Свіпдага за тое, што ён распусціў яго сястру і дачку, ён пачуў ад ганца, што Сігне па здрадзе Самбла была абяцана выйсці замуж за Генрыха, караля Саксоніі. Потым, жадаючы любіць дзяўчыну больш, чым сваiх жаўнераў, ён пакiнуў сваё войска, таемна прабраўся ў Фiнляндыю i прыйшоў на вяселле, якое ўжо пачалося

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыя Фінляндыі
Лайды

**Лайды** () — населены пункт у Кулдыгскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Лайдскай воласці. За 32 км ад горада Кулдыгі.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, бібліятэка, аптэка, паштовае аддзяленне, крама.

## Памятныя мясціны 
Комплекс маёнтка Лайды з’яўляецца помнікам архітэктуры.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Лаўдэры

**Лаўдэры** () — населены пункт у Лудзэнскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Лаўдэрскай воласці. За 30 км ад горада Лудза.
## Насельніцтва 
## Інфарструктура 
Валасная адміністрацыя, фельчарска-акушэрскі пункт, культурны цэнтр, бібліятэка, цэнтр апекі сірот (у былым маёнтку), паштовае аддзяленне, 
## Памятныя мясціны 
Праваслаўная царква і касцёл.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Лаўнкалнэ

**Лаўнкалнэ** () — населены пункт у Смілтэнскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Лаўнкалнскай воласці. Знаходзіцца побач з аўтадарогай A2 (еўрапейскі маршрут E-77). За 61 км ад горада Валка.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, грамадскі цэнтр, бібліятэка, фельчарскі пункт, паштовае аддзяленне, крама.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Лаўбэрэ

**Лаўбэрэ** () — населены пункт у Огрскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Лаўбэрскай воласці. За 39 км ал горада Огрэ.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, дом культуры, бібліятэка і паштовае аддзяленне.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Фаравід

**Фаравід** () — легендарны кароль Квенланда й Фінляндыі, або цар квенаў. Даты яго жыцця вызначаны як 830—910 гады, а яго праўленне — прыкладна з 860 года. Ён здолеў аб’яднаць фінскія плямёны і захаваць бяспеку ўсіх земляў, населеных балта-фінскімі плямёнамі. Фаравід быў у саюзе з нарвежцам  для барацьбы з карэльскімі захопнікамі.

## Жыццё 
У сазе пра Эгіла, сына Лысага Грымры, напісанай, верагодна, у XIII стагоддзі, гаворыцца, што квены пад правадырствам свайго цара Фаравіда вялі вайну супраць карэлаў. Паводле сагі, Фаравід, які камандаваў арміяй з 300 чалавек, аб’яднаўся са скандынаўскім правадыром Торальфам. Саюзнікі здзейснілі ваенны паход у Карэлію і атрымалі вялікую перамогу.

Версія сагі пра Эгіла, сына Лысага Грымры, была напісана толькі ў 1240 годзе, з магчымымі пазнейшымі ўплывамі. Больш верагодна, што сутыкненне квенаў і карэлаў адбылося ў XII стагоддзі, бо карэлы пачалі актыўна дзейнічаць у Лапландыі толькі ў XI стагоддзі. Аднак прафесар Унто Сала сцвярджае, што апісанне можна аднесці да пачатку XI ст. Акрамя таго, падчас таго набегу Торальф чуе, што Кілфінгі, якія маглі быць наўгародцамі, пераследуюць саамаў. Торольф працягвае шукаць кілфінгаў, забівае 30 кілфінгаў, якіх знаходзіць. Унто Сало адзначае, што ў наўгародскіх летапісах згадваецца, што Наўгарод здзейсніў паход на Тавастыю ў 1042 годзе. Гэта магло быць помстай за напады на кілфінгаў і карэлаў.

## Гл. таксама 
* Спіс старажытных каралёў Фінляндыі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыя Фінляндыі
Агэ

**А́гэ** () —  рака ў Латвіі, працякае па тэрыторыі Крымулдскага, Лімбажскага і Саўлкрасцкага краёў. Даўжыня ракі - 44 км, плошча вадазборнага басейна - 184 км².
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Лаціс

**Лаціс** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віліс Лаціс — латышскі пісьменнік
* Ганна Лаціс — латвійскі рэжысёр
* Ота Лаціс — расійскі журналіст
* Эрык Лаціс — латвійскі рэжысёр
* Юлій Лаціс — латышскі пісьменнік