Сямён Арыевіч Косберг

{{Вучоны
| Імя              = Сямён Арыевіч Косберг
| Выява            = 
| шырыня партрэта  = 200 px
| Месца нараджэння =  
| Месца смерці     = 
| Навуковая сфера  = ракетабудаванне
| Месца працы      =
| Альма-матэр      =
| Вядомы як        =
| Узнагароды і прэміі =
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
        
}
{ style="background:transparent"
 
}
}}

**Сямён Арыевіч Косберг** (, Слуцк Мінскай вобласці — , ) — савецкі інжынер, эксперт у галіне авіяцыйных і ракетных рухавікоў, доктар тэхнічных навук (1959), Герой Сацыялістычнай Працы (1961).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і яўрэйскіх кавалёў-рамеснікаў, дзе было 9 дзяцей. У 1917—1919 гг. наведваў камерцыйнае вучылішча ў Слуцку, у 1919—1925 гг. працаваў кавалём і майстрам па метале ў кузні свайго бацькі, каб дапамагчы вялікай сям’і. Адначасова, у 1922—1924 гг., наведваў вечаровыя заняткі, атрымаў дыплом за сярэднюю школу. Адслужыўшы два гады ў Чырвонай арміі і дэмабілізаваўшыся, ён працаваў слесарам на фабрыцы імя С. Халтурына ў Ленінградзе. У 1927—1929 гг. вучыўся ў Ленінградскім політэхнічным інстытуце, а потым у Маскоўскім авіяцыйным інстытуце, які скончыў у 1930 г. У 1931 г. С. А. Косберг быў накіраваны на працу ў Цэнтральны інстытут авіяцыйнага маторабудавання (ЦІАМ), дзе прайшоў шлях ад інжынера-канструктара да начальніка навукова-даследчага аддзела. Займаўся пытаннямі стварэння сістэм непасрэднага ўпырску паліва ў галоўкі цыліндраў авіярухавікоў заміж недастаткова эфектыўных карбюратарных сістэм упырску.

У 1940 г. Косберг прызначаецца намеснікам галоўнага канструктара ОКБ завода № 33 Народнага камісарыята авіяцыйнай прамысловасці (НКАП) і начальнікам КБ па распрацоўцы сістэм непасрэднага ўпырску на гэтым заводзе.

З пачаткам ВАВ новыя даследчыя і вытворчыя магутнасці былі створаны ў Сібіры, у глыбокім тыле. У 1941 годзе Косберг узначаліў праектаванне і вытворчасць агрэгатаў непасрэднага ўпырску ў горадзе Бердск каля Новасібірска ў якасці галоўнага канструктара ОКБ-154 (КБ хімічнай аўтаматыкі). У надзвычай цяжкіх умовах жменька людзей (тры дзясяткі чалавек) у хуткім часе стварыла і запусціла ў серыйную вытворчасць агрэгат непасрэднага ўпырску НВ-ЗП для авіяцыйнага рухавіка АШ-82ФН генеральнага канструктара . Выкарыстанне гэтых рухавікоў істотна палепшыла палётныя характарыстыкі (хуткаўздымнасць, манеўранасць, хуткасць, дальнасць лёту), што гарантавала перавагу для савецкіх паветраных знішчальнікаў у параўнанні з лепшымі нямецкімі машынамі ( і ).

Бясспрэчная перавага сістэмы, пацверджаная аперацыяй у палявых умовах, прывяла да яе выкарыстання ў 1943—1944 на ўсіх нядаўна створаных поршневых рухавіках. Маторы АШ-82ФН з агрэгатам НВ-ЗП усталёўваліся падчас Вялікай Айчыннай вайны на самалётах-знішчальніках  і  генеральнага канструктара С. А. Лавачкіна, бамбардзіроўшчыках  і тарпеданосцах Ту-2Д генеральнага канструктара А. Н. Тупалева, а пасля вайны — на самалётах-знішчальніках ,  С. А. Лавачкіна, пасажырскіх самалётах  і Іл-14 генеральнага канструктара С. В. Ільюшына.

За выбітны асабісты ўнёсак у развіццё і вытворчасць авіяцыйнага абсталявання Косберг быў узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны», ордэнам Чырвонай Зоркі і Ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені.

10 лютага 1958 Сямён Косберг пазнаёміўся з Сяргеем Каралёвым, лідарам савецкай касманаўтыкі. Гэта сустрэча адзначыла пачатак іх супрацоўніцтва.

Пасля вайны працы КБ працягнуліся распрацоўкай .

Двухступеньчатая ракета-носьбіт, распрацаваная Каралёвым, паспяхова запусціла на арбіту тры першыя зямныя спадарожнікі. Аднак далейшае даследаванне космасу было немагчыма без стварэння трэцяй ступені для дасягнення другой касмічнай хуткасці. Трэцяя ступень ракеты была распрацавана ў 1958 у рэкордны кароткі час — дзевяць месяцаў.

Выкарыстанне трэцяй ступені дазволіла павялічыць масу касмічнага карабля ад 1400 да 4500 кг і дасягнуць хуткасці, якая давала магчымасць палёту да іншых касмічных аб’ектаў — да Луны і вакол Луны, каб сфатаграфаваць яе адваротны бок.

З бясспрэчна важным асабістым унёскам Сямёна Косберга 12 красавіка 1961 у космас быў запушчаны першы чалавек — савецкі касманаўт Юрый Гагарын.

За свой унёсак у магчымасць гэтых палётаў Косберг быў удастоены ступені доктара тэхнічных навук і Ленінскай прэміі. За выбітныя заслугі ў забеспячэнні першага ў свеце палёту чалавека ў касмічную прастору, Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 17 чэрвеня 1961 года Косбергу Сямёну Арыевічу прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Серп і Молат».

Пасля гэтага поспеху ў КБ Косберга спраектавалі і вырабілі новую, больш магутную ракету, якая дазволіла палёты касмічных зондаў да Марса і Венеры, а таксама арбітальных касмічных караблёў з двума і трыма людзьмі. Гэтыя рухавікі дазволілі першы выхад чалавека ў адкрыты космас і стыкоўку на арбіце. Ракета-носьбіт «Саюз» выкарыстоўваецца для дастаўкі людзей і грузаў у касмічную прастору, у тым ліку да доўгатэрміновых касмічных станцый.

Косберг памёр праз суткі пасля аўтамабільнай катастрофы, у якой ён атрымаў сур’ёзныя пашкоджанні. Яго не стала 3 студзеня 1965. Пахаваны на Новадзявочых могілках у Маскве.

Прапрацаваўшы ў касманаўтыцы ўсяго сем гадоў, Косберг дасягнуў вельмі вялікіх поспехаў. Ён быў вельмі энергічным чалавекам, таму яго сыход агаломшыў усіх, хто яго ведаў.

## Памяць у нашы дні 
Імем Косберга названы кратар на адваротным боку Месяца.
Яго імя носіць адна з вуліц яго роднага горада Слуцка.

## Гл. таксама 
* Сяргей Канстанцінавіч Туманскі

## Літаратура 
* «К 90-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ С. А. КОСБЕРГ — ОСНОВАТЕЛЬ ОКБ-154 (ныне КБ химавтоматики)», А. А. Голубев, «Космонавтика и ракетостроение» ЦНИИмаш, N 2 за 1994 год.
* 

## Спасылкі 
* 
* Біяграфія l=gzl&uid=936
* Біяграфія 
* Сайт ТАА «КБХА»
* Біяграфія з фота
* Сямён Косберг

Катэгорыя:Лаўрэаты Ленінскай прэміі
Катэгорыя:Заснавальнікі савецкай касманаўтыкі
Катэгорыя:Заснавальнікі касманаўтыкі
Катэгорыя:Канструктары СССР
Катэгорыя:Канструктары авіяцыйных рухавікоў
Катэгорыя:Касманаўтыка СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Канструктары ракетна-касмічных сістэм
Катэгорыя:Машынабудаўнікі

Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названы кратар на Месяцы