open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Блажэнны

**Блажэ́нны**, або **Блаславё́ны**, або **Бла́гаславё́ны**, або **Благаслаўлёны**, або **Багаслаўлёны**, або **Бласлаўлёны** (, літар. *шчаслівы*) — асобы лік святых у хрысціянстве, які мае ў розных хрысціянскіх цэрквах рознае значэнне. Будучы час слова *шчаслівы*, г.зн. «будзе шчаслівы апрыёры». У шырокім сэнсе блажэнны — усякі, хто сузірае Бога на нябёсах (блажэннае бачанне).

## Праваслаўная царква 
Эпітэт, звязаны з імёнамі двух выбітных багасловаў Заходняй Царквы — Святога Аўгусціна, епіскапа Іпанійскага і Святога Ераніма Стрыдонскага.

На Русі слова «блажэнны» ўжывалася і ў іншым значэнні, як сінонім слова «юродзівы», напрыклад, Васіль Блажэнны, Сымон Блажэнны.

## Каталіцкая царква 
У Каталіцкай царкве тэрмін «блажэнны» адносіцца да падзвіжнікаў, праслаўленым падчас працэсу беатыфікацыі. Блажэнны — гэта чалавек, які, паводле меркавання Царквы, выратаваўся і знаходзіцца на нябёсах, але ў адносінах да якога не ўстанаўліваецца агульнацаркоўнае шанаванне, дазволена толькі мясцовае. Часта беатыфікацыя з’яўляецца папярэдняй ступенню перад кананізацыяй праведніка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Эпітэты
Фрыцыс Розіньш

**Фры́цыс Розіньш** або **Фры́дрых Розіньш** (, меў мянушку *Āzis (Казёл)*; 1870—1919) — латышскі марксіст і рэвалюцыянер, выдавец і журналіст. У 1891—1897 вучыўся ў Тартускім універсітэце.

З снежня 1917 да лютага 1918 гг. быў старшынёй Савета рабочых, салдацкіх і беззямельных дэпутатаў Латвіі (Рэспублікі Іскалата). З сакавіка 1918 г. — намеснікам народнага камісарыята па справах нацыянальнасцей РСФСР; быў таксама членам Прэзідыума Усерасійскага цэнтральнага выканаўчага камітэта (УЦВК). У 1919 г. камісарам земляробства ва ўрадзе Савецкай Латвіі.

Пахаваны ў Рызе.

Катэгорыя:Палітыкі Латвіі
Катэгорыя:Рэспубліка Іскалата
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Латвіі
Катэгорыя:Выдаўцы Латвіі
Катэгорыя:Выдаўцы паводле алфавіта
Катэгорыя:Журналісты Латвіі
Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта
Лайтабаншаг

**Лайтабаншаг** (, ) — кароткатэрміновае венгерскае дзяржаўнае ўтварэнне, якое існавала на тэрыторыі сучаснай аўстрыйскай федэральнай зямлі Бургенланд. Існавала ў перыяд з 4 кастрычніка па 5 лістапада 1921 года між падпісаннем Трыянонскага дагавору і ўваходжаннем Бургенланда ў склад Аўстрыі.

Кіраўнікамі дзяржаўнага ўтварэння былі Пал Пронаі, Дзьюла Остэнбург-Маравек і былы прэм'ер-міністр Венгрыі Іштван Фрыдрых.

Армія, г.зв. «нізкарослая гвардыя» (), набіралася з часткі сялян і студэнтаў, якія не жадалі ўваходжання рэгіёна ў склад Аўстрыі.

Катэгорыя:Гісторыя Аўстрыі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Катэгорыя:Колішнія непрызнаныя дзяржавы
Магар

**Магар**, **Проса італьянскае** (*Setaria italica*) — аднагадовая культурная расліна сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Разрастаючыся даволі шчыльнымі кустамі, утварае замкнёны травастой. Сцёблы вышынёй 50-150 см прамастойнае.

Каранёвая сістэма пранікае ў глебу на глыбіню да 1 м, аднак вялікая частка каранёў размяшчаецца ў верхніх пластах глебы.

На сцябле 5-16 лісцінак, лісце доўгае (да 50 см), шырынёй да 1,5 см. Лісце з абодвух бакоў вельмі шурпатае. Іх вага ў агульнай укоснай масе дасягае 50 %.

Суквецце — коласападобная мяцёлка даўжынёй 20-25 см, шырынёй 4 см, не падзеленая на асобныя лопасці. Ля аснавання каласкоў маюцца ніткападобныя шчацінкі зялёнага, жаўтлявага або цёмна-фіялетавага колеру.

Цвіце з ліпеня да жніўня. Размнажэнне насеннае.

## Падвіды 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Setaria italica* (L.) Beauv. — Щетинник итальянский, чумиза, гоми // Проект «Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения» 

Катэгорыя:Мяшэй
Катэгорыя:Збожжавыя культуры
Брэвэ

**Брэвэ** ( — кароткі) — пасланне Папы Рымскага па пытаннях царкоўнага жыцця альбо па тэалагічных праблемах другараднага значэння (у адрозненне ад булы).

## Літаратура 
* *Е. Д. Смирнова, Л. П. Сушкевич, В. А. Федосик.* Средневековый мир в терминах, именах, названиях. — Минск: «Беларусь», 2001.

Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Гісторыя папства
Катэгорыя:Папскія дакументы
Катэгорыя:Дакументы Каталіцкай Царквы
Супарт

**Су́парт** (, ад лат. *supporto* — *падтрымліваю*) — рухомы вузел металарэзнага або дрэваапрацоўчага станка, прызначаны для мацавання і перамяшчэння рэзальных інструментаў адносна апрацоўваемых дэталяў.
]]

Паводле віду апрацоўкі супарты: *такарныя, шліфавальныя* і інш.

Паводле тыпу мацавання інструментаў: *разцовыя, рэвальверныя (на супарце мацуецца рэвальверная галоўка)*.

Паводле месцазнаходжання на станку: *пярэднія, верхнія* і інш.

Паводле напрамку руху: *падоўжныя, папярочныя, вагаючыеся, універсальныя*.

Якасць і жорсткасць супарта ў значнай меры вызначае дакладнасць станка.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Дэталі машын і механізмаў
Луканія

thumb|300px|Карта Луканіі з гарадамі і памежнымі абласцямі
**Лука́нія**, (, ) — гістарычная вобласць старажытнай Італіі паміж Кампаніяй, Самніем і Апуліяй з поўначы і Бруціем з поўдня. Была населена луканцамі, якія прыйшлі ў гэты край у пачатку V ст. да н.э.

Каб замацавацца тут, луканцы мусілі працяглы час змагацца с грэкамі з Паўднёвай Італіі, якія мелі свае калоніі на ўзбярэжжы. Канчатковай у гэтай барацьбе была бітва пры Лаусе ў 390 г. да н.э., перамога ў якой здабылі луканцы.

Назва луканцаў паходзіць ад вапнянай пароды бела-серага колеру (грэч.: λευκός - светлы), якой шмат у Апенінскіх адрогах, што пакрываюць усю тэрыторыю Луканіі.

Вобласць багата выдатнымі лугамі і шматлікімі рэкамі, што абумовіла тут шырокае развіццё жавёлагадоўлі.

У 272 г. Луканія была заваявана рымлянамі. Войны III ст. да н.э. ператварылі рэгіён з заможнага і буйнанаселенага ў збяднелы і абязлюджаны. 

Гарады на ўсходнім узбярэжжы: 
* Гераклея (на вусці Ацырыса)
* Метапонт
* Сірыс (на вусці Сірыса).

Гарады на заходнім узбярэжжы:
* Буксент (у мінулым - Пікс ці Піксас)
* Лаус
* Пестум (у мінулым - Пасідонія)
* Элея або Велія (радзіма Парменіда і Зянона, месца ўзнікнення элейскай філасофскай школы)

thumb|right|300px|Карта Луканіі

Гарады ўнутры края:
* Анксія
* Бланда
* Грумент
* Нерулус
* Нумістра
* Фарэнтум

У наш час тэрыторыя Луканіі адносіцца да адмінстратыўнага рэгіёну Базіліката.
Дарэчы, з 1799 па 1820 гг. і з 1932 па 1947 гг. Базіліката насіла назву Луканія.

## Спасылкі 
* Лукания // Энцыклапедычны Слоўнік Ф. А. Бракгаўза і І. А. Ефрона — У 86 тамах з ілюстрацыямі і дадатковымі матэрыяламі, С.-Пецярбург, 1890—1907.

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Італіі
Медыяна трохвугольніка

right|thumb|Трохвугольнік і яго медыяны.
**Медыя́на трохвуго́льніка** ( — сярэдняя) ― адрэзак унутры трохвугольніка, якія злучае вяршыню трохвугольніка з сярэдзінаю процілеглай стараны, а таксама прамая, якая ўтрымлівае гэты адрэзак.

## Уласцівасці 
* Медыяны трохвугольніка перасякаюцца з адным пункце, які называецца цэнтроідам ці цэнтрам цяжару трохвугольніка, і дзеляцца гэтым пунктам на дзве часткі ў адносіне 2:1, лічачы ад вяршыні.
* Медыяна разбівае трохвугольнік на два роўнавялікія трохвугольнікі.
* Трохвугольнік дзеліцца трыма медыянамі на шэсць роўнавялікіх трохвугольнікаў.
* Большай старане трохвугольніка адпавядае меншая медыяна.
* З вектараў, утвараючых медыяны, можна скласці трохвугольнік.
* Пры афінных пераўтварэннях медыяна пераходзіць у медыяну.
* Формула медыяны праз стораны (выводзіцца з тэарэмы Сцюарта ці дабудоваю да паралелаграма і выкарыстаннем роўнасці ў паралелаграме сумы квадратаў старон і сумы квадратаў дыяганалей):
*: m_c =\frac{\sqrt{2a^2+2b^2-c^2}}{2},
*: дзе  — медыяна к старане ; , ,  — стораны трохвугольніка,
* У прыватнасці, сума квадратаў медыян адвольнага трохвугольніка ў 4/3 раза меншая за суму квадратаў яго старон:
*:m_a^2 + m_b^2 + m_c^2 = \frac34 (a^2 + b^2 + c^2).
* Формула стараны праз медыяны:
*: a=\frac{2}{3}\sqrt {2 (m_b^2 + m_c^2) - m_a^2}, 
*:дзе m_a, m_b, m_c медыяны да адпаведных старон трохвугольніка, a, b, c — стораны трохвугольніка.

## Гл. таксама 
* Цэнтроід

## Спасылкі 
* Асноўныя лініі трохвугольніка 

Катэгорыя:Планіметрыя
Катэгорыя:Геаметрыя трохвугольніка
Супесак

**Су́песак** — рыхлая асадкавая пясчана-гліністая горная парода буравата-жоўтага і жоўта-шэрага колеру.

Змяшчае да 70 % пясчаных, да 10 %  алеўрытавых і гліністых і да 20 % пылаватых часцінак. Супескі падзяляюцца на ледавіковыя (марэнныя), водна-ледавіковыя, азёрныя, рачныя і інш. Адрозніваюць грубапясчаныя, дробнапясчаныя і пылаватыя супескі.
Мінералагічны склад разнастайны. Пылаватыя супескі змяшчаюць большую колькасць кварцу, гліністыя змяшчаюць гліністыя мінералы (каалініт, мантмарыланіт і інш.). У засушлівых раёнах супескі могуць змяшчаць арганічныя рэчывы і мінеральныя солі.

У глебазнаўстве больш гліністыя супескі называюць цяжкімі, менш гліністыя — лёгкімі.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Асадкавыя горныя пароды
Катэгорыя:Глебазнаўства
Сярэдзінны перпендыкуляр

thumb|right|200px|Пабудова сярэдзіны адрэзка AB адначасова з'яўляецца пабудоваю сярэдзіннага перпендыкуляра
**Сярэ́дзінны перпендыкуля́р** (ці **сярэдні перпендыкуляр**) — прамая, якая праходзіць праз сярэдзіну адрэзка, перпендыкулярна яму. Інакш кажучы: гэта геаметрычнае месца пунктаў, якія знаходзяцца на аднолькавай адлегласці ад канцоў адрэзка.

## Уласцівасці 
thumb|right|200px|У трохвугольніку сярэдзінныя перпендыкуляры да старон перасякаюцца ў адным пункце
* Цэнтр акружнасці, апісанай вакол трохвугольніка, ляжыць на перасячэнні сярэдзінных перпендыкуляраў да старон гэтага трохвугольніка.
* Любая кропка на сярэдзінным перпендыкуляры роўнааддаленая ад канцоў адрэзка.
* Сярэдзінны перпендыкуляр з'яўляецца воссю сіметрыі адпаведнага адрэзка. У прамавугольніку сярэдзінныя перпендыкуляры да старон з'яўляюцца восямі сіметрыі ўсяго прамавугольніка; для ромба кожная дыяганаль з'яўляецца сярэдзінным перпендыкулярам да другой дыяганалі і воссю сіметрыі ўсяе фігуры.

## Пабудова 
thumb|right|200px|Пабудова сярэдзіннага перпендыкуляра — праз кропкі перасячэння дзвюх акружнасцей праводзіцца прамая
Сярэдзінны перпендыкуляр можна пабудаваць з дапамогаю цыркуля і лінейкі наступным чынам:
# Цыркулем будуюцца дзве акружнасці з аднолькавымі радыусамі і з цэнтрамі ў канцах адрэзка так, каб гэтыя акружнасці перасякаліся ў двух пунктах (для гэтага дастаткова ўзяць велічыні радыусаў большымі за палавіну даўжыні вызначанага адрэзка).
# З дапамогаю лінейкі праз кропкі перасячэння гэтых дзвюх акружнасцей праводзіцца прамая.
# Гэта прамая і ёсць сярэдзінны перпендыкуляр зададзенага адрэзка.

## Заўвагі 
## Гл. таксама 
* Перпендыкуляр
* Адрэзак
* Пункт
* Акружнасць

Катэгорыя:Планіметрыя
Катэгорыя:Класічная геаметрыя
Катэгорыя:Геаметрыя трохвугольніка
Кэгон

**Кэгон** () — вадаспад у раёне горада Ніко, прэфектура Татыгі, Японія. Размешчаны ў нацыянальным парку Ніко, на рацэ Даягава, якая выцякае з усходняй часткі горнага возера Цюдзэн-дзі. Калісьці рэчышча ракі было перагароджана лававымі патокамі вулкана, і цяпер яно спадае з вышыні 97 м. Па баках асноўнага цячэння знаходзяцца прыкладна дванаццаць невялікіх вадаспадаў, сцякаюць праз расколіны ў гарах і зацвярдзелых лававых патоках.

Назва вадаспаду ўзята з будысцкіх сутраў (, Аватамсака-сутра). У Ніко 48 вадаспадаў, але Кэгон — самы вядомы. Кэгон уваходзіць у лік трох найпрыгажэйшых вадаспадаў Японіі разам з вадаспадам Наты ў прэфектуры Вакаяма, вадаспадам Фукурода ў прэфектуры Ібаракі. Падысці да вадаспаду было складана, пакуль у 1900 годзе ля яго падножжа не быў пабудаваны чайны дамок. У 1930 годзе быў уведзены ў дзеянне пад'ёмнік. Улетку ля вадаспада можна назіраць ластавак.
Вымярэнне хуткасці адступлення вадаспаду, вырабленае ў 2003 годзе паказала, што вадаспад набліжаецца да возера на 1,8 см у год. Вадаспад Кэгон папулярны сярод турыстаў, дапаўняючы культурныя славутасці уключанага ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА горада Ніко. 

## Самагубствы 
thumb|left|170px|Развітальная запіска з Місаа Фудзімура
Вадаспад вядомы як месца частых самагубстваў сярод маладых японцаў (Эфект Вертэра), пачынаючы з мая 1903 года, калі з яго саскочыў 18-гадовы студэнт філасофіі Місаа Фудзімура. Перад самагубствам Фудзімура пакінуў вершаваную перадсмяротную запіску на камлі, пазней растыражаваную СМІ.

## Спасылкі 
* A trip to Kegon Falls with fall colours 

Катэгорыя:Вадаспады
Катэгорыя:Геаграфія Японіі
Шарнір

**Шарнір** (, ад  — кручок, пятля) — рухомае злучэнне дэталей, якое ўтварае кінематычную вярчальную пару і дазваляе вярчэнне толькі вакол агульнай восі (цыліндрычны шарнір) або пункта (шаравы шарнір). Шаравыя шарніры ў машынах часта замяняюць карданнымі шарнірамі.

Шарнірныя механізмы бываюць плоскія (найбольш пашыраныя) і прасторавыя. Яны дазваляюць атрымаць складаны рух рабочага органа машыны без выкарыстання спецыяльных прыстасаванняў (напр., злучальных звёнаў у кулачковых механізмах). Служаць перадатачнымі або накіроўнымі механізмамі ў тэхналагічных машынах, прыладах, сродках робататэхнікі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэталі машын і механізмаў
Уільям Мак-Мэхан

**Уільям Мак-Мэхан** ( — ) — аўстралійскі палітык, дваццаты прэм'ер-міністр Аўстраліі.

## Біяграфія 
Уільям Мак-Мэхан — першы з трох дзяцей В. Д. Мак-Мэхана. Яго маці, Мэры Элен Уолдэр, памерла, калі Уільяму было 4 гады. Выхаваннем дзіцяці займаўся дзядзька, Самуэль Уолдэр, які адзін час быў мэрам Сіднея. Пасля школы Мак-Мэхан паступіў у Сіднейскі ўніверсітэт, у якім вывучаў эканоміку і права. Працаваў салісітарам у юрыдычнай фірме. У 1939 годзе быў прызваны ў войска і да заканчэння Другой сусветнай вайны даслужыўся да маёра.

У 1965 Мак-Мэхан ажаніўся з Соняй Хопкінс. У іх нарадзілася трое дзяцей (адзін з іх — акцёр Джуліян Мак-Мэхан).

У сакавіку 1971 года Мак-Мэхан стаў прэм’ер-міністрам Аўстраліі. Асноўнымі пытаннямі знешняй палітыкі ў гэты час была адсутнасць дыпламатычных адносінаў з Кітаем і ўдзел у вайне ў В’етнаме, якая выклікала пратэсты ў краіне. Урад Мак-Мэхана адмовіўся прызнаць камуністычны рэжым у Кітаі. У кастрычніку 1971 Мак-Мэхан наведаў з візітам ЗША, дзе сустракаўся з Рычардам Ніксанам. 18 жніўня 1972 ён абвясціў аб пачатку вываду войскаў з В’етнама.

Сярод сацыяльных зменаў падчас кіравання Мак-Мэхана — адкрыццё сетак рэстаранаў хуткага абслугоўвання Pizza Hut і Мак-Доналдс у 1971 годзе, фарміраванне жаночага выбарнага лобі, якое было незадаволена нізкай роляй жанчын у палітыцы, а таксама першы юрыдычны офіс для тубыльцаў.

## Спасылкі 
* Прэм’ер-міністры Аўстраліі: Уільям Мак-Мэхан на сайце Нацыянальнага архіва Аўстраліі 
* Уільям Мак-Мэхан на сайце Нацыянальнага музея Аўстраліі 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Аўстраліі
Лука (Столінскі раён)

**Лука́** (, ) — вёска ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Глінкаўскага сельсавета. Размешчаны за 4 км на паўднёвы захад ад Глінкі, за 9 км на паўночны ўсход ад Гарадной, за 21 км на захад ад Століна, 225 км ад Брэста, 24 км ад чыгуначнай станцыі Гарынь на лініі Лунінец — Сарны. Транспартныя сувязі па аўтадарозе Гарадная — Глінка. 158 гаспадарак, 403 жыхары (2005).

## Гісторыя 
У 17 стагоддзі ўрочышча Луку сярод балота Марочнага ў мяшчан Гарадной набыў нячатаўскі войт Кігір. Урочышча Лука згадваецца як уласнасць мяшчан у інвентары мястэчка Гарадное 1747 года. У 1899—1904 стараста мяшчанскай управы мястэчка Гарадное Есіп Андрэевіч Пешка праводзіў актыўнае асушэнне забалочаных земляў вакол мястэчка, у т. л. у Луцэ.

У 1909 фальварак Церабяжоўскай воласці Пінскага павета Мінскай губерні, 1 двор, 5 жыхароў. Належаў Есіпу Пешку.

У 1921 годзе ў складзе Польшчы, фальварак Церабяжоўскай гміны Лунінецкага павета Палескага ваяводства, 1 двор, 3 жыхары. У 1920—1930-х, у сувязі з перанаселенасцю Гарадной, было праведзена асушэнне земляў у Луцэ. Адбылася камасацыя, гэта значыць нарэзка хутароў. На новыя землі пераехала багата сем'яў з Гарадной. Паводле карты Польскага ваеннага геаграфічнага інстытута ў 1925 — 30 двароў.

З 1939 года ў складзе БССР, вёска. Паводле перапісу 1959 г. 472 жыхары. 11 жніўня 1959 года перададзена са складу Гарадноўскага сельсавета ў склад Глінкаўскага сельсавета. У Лукенскай школе ў 1958—1960 пачынаў працаваць настаўнікам вядомы фалькларыст Васіль Ліцьвінка.

У 1980 р. 646 жыхароў. Базавая школа, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, крама. На 1 студзеня 2002 р. 164 гаспадаркі, 435 жыхароў, у складзе калгасу «1 Мая».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Фільм «Брацкая свяча» пра Луку і лукенцаў

Катэгорыя:Глінкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Столінскага раёна
Джон Мак-Івен

**Джон Мак-Івен** ( — ) — аўстралійскі палітык, васямнаццаты прэм'ер-міністр Аўстраліі.

## Біяграфія 
Першая спроба пачаць палітычную кар’еру была ў 1932 годзе, калі Мак-Івен прымаў удзел у выбарах у парламент штата Вікторыя ад аграрнай партыі.

У 1934 годзе Джон Мак-Івен стаў членам федэральнага парламента ад той жа аграрнай партыі. Ён заставаўся ў парламенце да 1970 года, прадстаўляючы паслядоўна акругі Эчука (1934—1937 гады), Інды (1937—1949 гады), Марэй (1949—1970 гады). За гэты час Мак-Івен займаў шэраг міністэрскіх пастоў. Ён быў міністрам унутраных спраў ва ўрадзе Джозефа Лаянса (1937—1939 гады), міністрам замежных спраў, а затым міністрам грамадзянскай авіяцыі ва ўрадзе Артура Фадэна (1940—1941 гады), міністрам камерцыі і сельскай гаспадаркі ва ўрадзе Роберта Мензіса (1949—1956 гады). У 1950-х гадах Мак-Івен прымаў актыўны ўдзел у заключэнні Аўстраліяй міжнародных гандлёвых пагадненняў, у выніку якіх Вялікабрытанія перастала быць дамінуючай фігурай у знешнегандлёвых адносінах краіны. Падчас Другой сусветнай вайны, з 1940 па 1945 гады Джон Мак-Івен быў ваенным саветнікам.

Ён неаднаразова спрабаваў стаць лідарам аграрнай партыі, але яго спынялі Эрл Пэйдж, Кэмеран, Фадэн. Аднак змог заняць гэту пасаду толькі 26 сакавіка 1958 года. Разам з гэтым ён стаў намеснікам прэм’ер-міністра і выконваў гэтыя абавязкі падчас ад’ездаў як Роберта Мензіса, так і Гаральда Холта. Пасля таго, як Холт прапаў без вестак у снежні 1967 года, Мак-Івен на працягу трох тыдняў займаў пасаду прэм’ер-міністра. 10 студзеня 1968 года яго змяніў новы лідар лібералаў — Джон Гортан.

## Спасылкі 
* Джон Мак-Івен на сайце Аўстралійскага біяграфічнага слоўніка
* Прэм’ер-міністры Аўстраліі: Джон Мак-Івен на сайце Нацыянальнага архіва Аўстраліі
* Джон Мак-Івен на сайце Нацыянальнага музея Аўстраліі 

Катэгорыя:Кавалеры вялікага крыжа ордэна Святога Міхаіла і Святога Георгія
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Аўстраліі
Мажэйка

**Мажэйка** — беларускае прозвішча. Сустракаецца ў Спісе дваранскіх родаў Магілёўскай губерні.

## Вядомыя носьбіты 
* Ігар Усеваладавіч Мажэйка (псеўданім *Кір Булычоў*) — савецкі пісьменнік-фантаст, усходазнавец.
* Зінаіда Якаўлеўна Мажэйка — заснавальнік беларускай акадэмічнай школы этнамузыкалогіі.
* Леанід Паўлавіч Мажэйка — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V-га склікання.
* Людміла Фёдараўна Мажэйка — беларуская вучоная ў галіне акушэрства і гінекалогіі.
* Павел Мажэйка (нар. 1978) — беларускі журналіст, былы палітзняволены, вязень сумлення.
* Павел Віктаравіч Мажэйка — Герой Савецкага Саюза.
* Фама Фаміч Мажэйка — член-карэспандэнт НАН Беларусі, спецыяліст у галіне калоіднай хіміі і фізіка-хімічнай механікі.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Яраслаўская беларуская рада

**Яраслаўская беларуская рада**, Яраслаўскае беларускае таварыства — беларуская грамадская арганізацыя ў Яраслаўлі ў 1916—18 гадах. Аб’ядноўвала бежанцаў-беларусаў I сусветнай вайны.

Створана восенню 1916. Яе аснову складалі выкладчыкі і слухачы Мінскага настаўніцкага інстытута: У. М. Ігнатоўскі, Дз. А. Сцяпура, М. І. Мароз, А. Кабервейн, С. Курчэвіч-Сеўрук, М. Шымель, М. Ярац, Х. Бурван, Г. Нікіфарава, М. С. Кахановіч, Х. Імшэнік, святар У. Біруля. Цесную сувязь з радай падтрымліваў Максім Багдановіч. Ставіла за мэту згуртаванне беларусаў-бежанцаў вакол нацыянальнай ідэі, аказанне матэрыяльнай і юрыдычнай дапамогі пацярпелым ад вайны, арганізацыю дабрачынных акцый, культурна-асветных лекцый, тэатральна-музычных вечарын. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі (1917) разам з арганізацыяй «Маладая Беларусь» актывізавала сваю дзейнасць па нацыянальным усведамленні беларусаў-бежанцаў. Супрацоўнічала з Яраслаўскім Саветам рабочых і салдацкіх дэпутатаў, падтрымлівала сувязь з Беларускім нацыянальным камітэтам у Мінску, Беларускай народнай грамадой у Маскве. Дэлегавала сваіх прадстаўнікоў на I з’езд беларусаў-бежанцаў у Маскве ў кастрычніку 1917, Усебеларускі з'езд 1917. Спыніла дзейнасць вясной 1918 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі
Катэгорыя:Яраслаўль
Катэгорыя:З’явіліся ў 1916 годзе
Катэгорыя:1916 год у Яраслаўлі
Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе
Ярашэвіч

**Ярашэвіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Фадзеевіч Ярашэвіч (нар. 1963) — беларускі архітэктар.
* Альбін Мацвеевіч Ярашэвіч, беларускі каталіцкі багаслоў і грамадскі дзеяч
* 
* Валянцін Пятровіч Ярашэвіч (1936—2000) — беларускі інжынер шляхоў зносін, спецыяліст у галіне кіравання працэсамі перавозак. Кандыдат тэхнічных навук (1967), прафесар (1989).
* Віктар Рыгоравіч Ярашэвіч (нар. 1950) — беларускі педагог, спецыяліст у вобласці тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартовага трэнеравання.
* Міканор Казіміравіч Ярашэвіч, беларускі грамадска-палітычны дзеяч, аграном, педагог
* Пётр Ярашэвіч, польскі ваенны і дзяржаўны дзеяч
* Станіслаў Іосіфавіч Ярашэвіч, беларускі спецыяліст у галіне будаўніцтва
* Станіслаў Пятровіч Ярашэвіч, беларускі ўрач-марфолаг
* Уладзімір Кірылавіч Ярашэвіч (нар. 1940) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі машынабудавання, парашковай металургіі і кампазіцыйных матэрыялаў.
* Эдуард Ярашэвіч, беларускі пісьменнік
* Юзаф Ярашэвіч (1793-1860), правазнаўца, гісторык і этнограф, прафесар права Віленскага ўніверсітэта
* Юрый Рыгоравіч Ярашэвіч, беларускі дыпламат
Гаральд Холт

**Гаральд Эдвард Холт** ( — ) — аўстралійскі палітык, сямнаццаты прэм'ер-міністр Аўстраліі.

## Біяграфія 
Гаральд Холт нарадзіўся ў сям’і школьных настаўнікаў. Бацькі развяліся, калі яму было 10 гадоў. Ён наведваў каледж Уэслі ў Мельбурне, а затым паступіў ва ўніверсітэт Мельбурна. Ва ўніверсітэце вывучаў законы, акрамя таго гуляў у футбол, крыкет і тэніс за каманду каледжа. У 1930 годзе ён скончыў навучанне, а ў 1931 — стаў членам гільдыі. Быў сакратаром кінематаграфічнай асацыяцыі.

У 1940-м годзе, ужо пасля пачатку палітычнай кар’еры, Холт запісаўся ў аўстралійскую армію (ішла Другая сусветная вайна), але пасля пяці месяцаў службы вярнуўся да парламенцкай дзейнасці.

Холт займаў пасады міністра працы і нацыянальных паслуг, а таксама міністра па навуковых і індустрыяльных даследаваннях ва ўрадах Роберта Мензіса і Артура Фадэна. Пазней ён зноў займаў пасаду міністра працы і нацыянальных паслуг, увёўшы воінскі абавязак для ўсіх мужчын, старэйшых за 18 гадоў. У 1949—1956 годзе Холт быў міністрам іміграцыі. Дзякуючы яму была адменена схема «белай» іміграцыі ў Аўстралію, якая практыкавалася з 1901 года.

У 1956 Холт стаў другім чалавекам і ў ліберальнай партыі, і ў палаце прадстаўнікоў, а ў 1958 — скарбнікам Аўстраліі. Пасля сыходу Роберта Мензіса ў 1966 годзе, Холт стаў лідарам партыі і прэм’ер-міністрам краіны. У чэрвені 1966 ён наведаў з візітам ЗША, дзе абмяркоўваў пытанні в’етнамскай вайны з прэзідэнтам Джонсанам. Холт падтрымаў палітыку амерыканцаў і да канца 1966 6000 салдат былі адпраўлены ў В’етнам. Разам з тым, расла незадаволенасць гэтай пазіцыяй, і калі ў 1966 годзе Холт выйграў выбары, то ў 1967 годзе ён стаў падвяргацца шматлікім нападкам.

17 снежня 1967 г. Холт знік без звестак у час купання каля Портсі, штат Вікторыя. Яго цела не было знойдзена. 19 снежня ён быў прызнаны памерлым, а пост прэм’ер-міністра заняў Джон Мак-Івен.

## Спасылкі 
* Гаральд Эдвард Холт на сайце Сусветнага гістарычнага праекта 
* Гаральд Эдвард Холт на сайце Аўстралійскага біяграфічнага слоўніка
* Прэм’ер-міністры Аўстраліі: Гаральд Эдвард Холт на сайце Нацыянальнага архіва Аўстраліі 
* Гаральд Эдвард Холт на сайце Нацыянальнага музея Аўстраліі 

Катэгорыя:Міністры працы Аўстраліі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Аўстраліі
Катэгорыя:Зніклыя без вестак
Віктар Адамавіч Ярмалковіч

**Віктар Адамавіч Ярмалковіч** (, в. Юшкі Віленскага пав. — ) — беларускі і польскі гісторык, краязнавец.

## Біяграфічныя звесткі 
Вучыўся ў гімназіі пры Друйскім кляштары айцоў марыянаў, Віленскай беларускай гімназіі, скончыў Віленскі ўніверсітэт імя Стафана Баторыя (1940). Уваходзіў у Беларускі студэнцкі саюз, Беларускую хрысціянскую дэмакратыю, супрацоўнічаў у газетай «Крыніца», часопісам «Хрысціянская думка». У пач. 1939 арыштаваны польскімі ўладамі і зняволены ў Бяроза-Картузскі канцэнтрацыйны лагер. Пасля прыходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь (верасень 1939) працаваў архіварыусам гарадской управы, следчым народнага суда ў Вільні. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны арыштаваны нямецкім акупацыйнымі ўладамі, аднак як мясцовы жыхар вызвалены. 3 восені 1941 міравы суддзя Шчучынскага раёна.

3 1944 у Польшчы, з 1945 працаваў у Ольштынскім судзе. Восенню 1949 арыштаваны органамі МДБ СССР і сасланы ў в. Усолле (Іркуцкая вобласць, Расія). У 1951 вярнуўся на Віленшчыну, працаваў настаўнікам польскіх школ, дырэктарам Старасельскай сямігодкі. У пач. 1953 зноў арыштаваны і ў лютым прыгавораны да 25 гадоў пазбаўлення волі. Пакаранне адбываў у Кіраўскай вобласці (Расія). Пасля перагляду справы Камісіяй Прэзідыума ВС СССР восенню 1956 вызвалены і ў 1957 рэпатрыіраваўся ў Польшчу.

Працаваў дантыстам у г. Біскупец. Збіраў матэрыялы па гісторыі Беларусі, друкаваўся ў польскіх перыядычным выданнях, «Польскім біяграфічным слоўніку». Пісаў на беларускай (лацінкай) і польскай мовах.

Рэабілітаваны 23.7.1992.

## Спадчына 
Інстытутам беларусаведы ў г. Ляймен (Германія) выдадзены яго працы «Летапіс Віленскай беларускай гімназіі 1919—1944» (2-е выд. 1983), «Прафевар Ежы Ахманскі і гісторыя Вялікага княства Літоўскага» (1988), «Пазнавайма родны край. Ліда і Лідская зямля. Шчучынскі раён. Іўеўскі раён», «Права і дзяржава. Асноўныя паняцці права з нарысам гістарычнага развіцця дзяржаўнасці і права Беларусі», «3-пад віленскіх палёў» (усе 1989), «На жыццёвых хвалях (успаміны)», «Меднікі» (абедзве 1992), «Беларускі студэнцкі саюз (БСС) у Вільні», «Беларуская хрысціянская дэмакратыя», «Касцельная унія на Беларусі і яе лёс» ( усе 1993). Аўтар гістарычнага нарыса «Цярністы шлях Беларусі» (1983). У рукапісах засталіся працы «Крывы горад — Вільня», «Гісторыя Вільні», «Гістарычныя расказы пра падзеі на беларускіх землях у Хроніцы Мацея Стрыйкоўскага», «Усходнія славяне, Крывія, Русь», «Старажытная гісторыя Беларусі (да часу ўтварэння на беларускіх землях Вялікага Княства Літоўскага)», «Кароткі нарыс царкоўнай гісторыі Беларусі» (ч. 1—3) і інш. Працаваў над «Біяграфічным даведнікам беларускіх дзеячаў».

## Літаратура 
* Майсяёнак А. Ярмалковіч // ЭГБ у 6 т. Т. 6. Кн. ІІ. Мн., 2003.

## Спасылкі 
* Ярмалковіч Віктар. Пазнавайма родны край // pawet.net
* Ярмалковіч Віктар. Ліда і Лідская зямля // Лідскі Летапісец. 2017. № 3(79). С. 49-61. // на pawet.net
* Ярмалковіч Віктар. На жыццёвых хвалях // Лёс аднаго пакалення. Беласток, 1996. С. 171—212. — на pawet.net

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Вязні Бяроза-Картузскага канцлагера
Альбін Мацвеевіч Ярашэвіч

**Альбін Мацвеевіч Ярашэвіч** (, Сакольскі павет, Гродзенская губерня — ) — беларускі каталіцкі багаслоў і грамадскі дзеяч.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў духоўную каталіцкую семінарыю ў Вільні (1900), у 1909—14 вучыўся на філасофскім і багаслоўскім факультэтах Фрыбургскага ўніверсітэта (Швейцарыя). Магістр багаслоўя (1915). У 1919— 27 прафесар Віленскай рымска-каталіцкай духоўнай семінарыі. Настаяцель фарных касцёлаў у Ваўкавыску (1927—37) і Гродне (1937—45). У жніўні 1941 заснаваў «Грамадзянскі камітэт дапамогі ахвярам вайны», у склад якога ўваходзілі прадстаўнікі каталіцкай і праваслаўнай канфесій. Галоўнай мэтай камітэта было аказанне дапамогі ўсім, хто цярпеў нястачу. У кастрычніку 1941 дзейнасць камітэта забаронена нямецкімі ўладамі. А. Ярашэвіч двойчы быў арыштаваны гестапа (кастрычнік 1942 і верасень 1943). Пасля ўваходу ў Гродна савецкіх войск арыштаваны органамі НКУС за ўдзел у дзейнасці «Грамадзянскага камітэта». 24.12.1945 судом ваеннага трыбунала асуджаны на 8 гадоў пазбаўлення волі. Памёр у месцы зняволення.

## Літаратура 
* Чарапіца В. Ярашэвіч // ЭГБ у 6 т. Т. 6. Кн. II. Мн., 2003.

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва
Катэгорыя:Багасловы Беларусі
Гоф Уітлэм

**Эдвард Гоф Уітлэм**, AC, QC (; нар.  года, К'ю, прыгарад Мельбурна), найбольш вядомы як **Гоф Уітлэм**  () — аўстралійскі палітык, дваццаць першы прэм'ер-міністр Аўстраліі. Уітлэм прывёў Аўстралійскую лейбарысцкую партыю  да ўлады падчас выбараў 1972 года і захаваў уладу пасля выбараў 1974 года. Заставаўся прэм'ер-міністрам да звальнення генерал-губернатарам Джонам Керы ў разгар аўстралійскага канстытуцыйнага крызісу 1975 года. Адзіны прэм'ер-міністр Аўстраліі, вызвалены ад пасады генерал-губернатарам краіны.

Уітлэм упершыню ўвайшоў у склад парламента ў 1952 годзе як член Палаты прадстаўнікоў ад Аўстралійскай лейбарысцкай партыі. У 1960 годзе ён быў абраны намеснікам лідара партыі, а ў 1967 годзе, пасля адстаўкі Артура Калвела, стаў першай асобай у партыі і адначасова лідарам апазіцыі. Нягледзячы на тое, што на выбарах 1969 года партыя пацярпела паразу, у 1972 годзе выбары былі выйграныя і Уітлэм заняў пасаду прэм'ер-міністра Аўстраліі.

Падчас знаходжання ва ўладзе ўрад Уітлэма правёў шэраг палітычных і эканамічных рэформаў - адмену смяротнага пакарання і ўсеагульнага вайсковага абавязку, прадастаўленне ўсеагульнага медыцынскага абслугоўвання і ўвядзенне бясплатнага навучання ў ВНУ, рэалізацыю праграм юрыдычнай дапамогі. Партыя зноў выйграла выбары ў 1974 годзе, аднак з памяншэннем падтрымкі з боку выбаршчыкаў. У лістападзе 1975 года ў ходзе палітычнага крызісу, выкліканага процідзеяннем апазіцыі ў парламенце краіны, Уітлэма звольніў генерал-губернатар Аўстраліі Джон Кер.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Эдвард Гоф Уітлэм на сайце Сусветнага гістарычнага праекта 
* Эдвард Гоф Уітлэм на сайце Аўстралійскага біяграфічнага слоўніка
* Прэм'ер-міністры Аўстраліі: Эдвард Гоф Уітлэм на сайце Нацыянальнага архіва Аўстраліі 
* Эдвард Гоф Уітлэм на сайце Нацыянальнага музея Аўстраліі 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Аўстраліі
Катэгорыя:Пастаянныя прадстаўнікі Аўстраліі ў ЮНЕСКА
Катэгорыя:Члены Аўстралійскай акадэміі гуманітарных навук
Die Presse

**Die Presse** — аўстрыйская ліберальная газета, належыць *Styria Media Group*. Выходзіць штодзённа (акрамя нядзелі) на 32 палосах, у суботу на 50. Галоўны рэдактар з 2012 года — Райнер Новак.

Заснавана ў часы Рэвалюцыі 1848-49 гадоў прадпрымальнікам Аўгустам Цангам па прыкладзе парыжскай *La Presse* — першы нумар выйшаў 3 ліпеня.

Пасля аншлюсу з нацысцкай Германіяй 12 сакавіка 1938 года 22 рэдактараў-яўрэяў з 37 звольнілі. Газета знаходзілася пад кантролем нацыстаў і была адасоблена ад выдавецтва Oesterreichische Journal A.G.

31 студзеня 1939 аб’яднана з «Neuen Wiener Journal» пад назвай «Neuen Wiener Tagblatt». 26 студзеня 1946 года аднавіла выданне, з 19.10.1948 года выдаецца штодзённа.

Сучасная газета асвятляе пытанні ўнутранай і знешняй палітыкі, эканомікі, спорта, друкуе фельетоны.

## Літаратура 
* Adam Wandruska: *Geschichte einer Zeitung*. Presse Druck, Wien 1958
* Andreas Unterberger und Julius Kainz: *150 Jahre „Die Presse“*. Holzhausen, Wien 1998, ISBN 3-900518-83-1

Катэгорыя:Газеты Аўстрыі
Пётр Ярашэвіч

**Пётр Ярашэвіч** (; , г. Нясвіж — ) — польскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал дывізіі (1950).

## Біяграфія 
Скончыў Нясвіжскае педагагічнае вучылішча (1929), Вышэйшыя настаўніцкія курсы, афіцэрскае вучылішча. Да 1940 года настаўнічаў на Палессі, потым у РСФСР. Са снежня 1943 г. на Разаншчыне пісар у польскай пяхотнай дывізіі імя Т. Касцюшкі, якая там фарміравалася. Да 1945 г. намеснік камандзіра палка, дывізіі, арміі, намеснік начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення Войска Польскага, генерал брыгады). Пасля Другой сусветнай вайны віцэ-міністр нацыянальнай абароны, член Польскай рабочай партыі, з 1948 г. Польскай Аб'яднанай рабочай партыі. 3 1947 года дэпутат сейма ПНР.

3 1950 года намеснік старшыні Камісіі планавання. 3 1952 года намеснік старшыні, у 1970—1980 гг. старшыня Савета міністраў ПНР, адначасова ў 1954—1956 гг. міністр горнай прамысловасці Польшчы. Да канца 1970 года пастаянны прадстаўнік ПНР у Савеце эканамічнай дапамогі.

## Літаратура 
* *Грыбоўскі Ю.* Ярашэвіч // 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Польшчы
Катэгорыя:Нераскрытыя забойствы ў Польшчы
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Члены ПАРП
Катэгорыя:Міністры Польшчы
Томас Карлайл

**Томас Карлайл** (; ,  — , ) — брытанскі пісьменнік, гісторык і філосаф шатландскага паходжання, аўтар шматтомных сачыненняў «Французская рэвалюцыя» (1837), «Героі, шанаванне герояў і гераічнае ў гісторыі» (1841), «Гісторыя жыцця Фрыдрыха II Прускага» (1858—1865). Вызнаваў рамантычны «культ герояў» — выключных асоб накшталт Напалеона, якія сваімі ўчынкамі здзяйсняюць боскае наканаванне і рухаюць чалавецтва наперад, узвышаючыся над натоўпам абмежаваных абывацеляў. Вядомы таксама як адзін з бліскучых стылістаў віктарыянскай эпохі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Гісторыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гісторыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Філосафы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Эсэісты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Эсэісты паводле алфавіта
Канада (мысляр)

**Канада** () — індускі мысляр, заснавальнік філасофскай школы вайшэшыка. Паводле розных звестак, жыў у II або VI стагоддзі да н.э. Месцам нараджэння лічыцца Прабхас Кшэтра каля Дваркі (цяпер у індыйскім штаце Гуджарат).

Займаўся найперш вывучэннем расавадаму, нешта кшталту алхіміі. Лічыў, што ўсе жывыя істоты складаюцца з пяці элементаў: вады, агню, зямлі, паветра, эфіру. Гародніна складаецца толькі з вады, насякомыя — з вады і агню, птушкі — з вады, агню, зямлі і паветра, а на вяршыні стварэння знаходзяцца людзі, якія маюць разумовыя здольнасці дзякуючы эфіру.

## Спасылкі 
* Early Atomism // Resonance magazine
* The Development of the Concept of Atoms and Molecules // Resonance magazine

Катэгорыя:Постаці старажытнаіндыйскай філасофіі
Тамаза Кампанела

**Тамаза Кампанела** (; 5 верасня, 1568 — 21 мая, 1639), у хросце **Джавані Даменіка Кампанела** — італьянскі філосаф, тэолаг, астролаг і паэт. Адзін з першых прадстаўнікоў утапічнага сацыялізму.

Нарадзіўся ў Калабрыі ў паўднёвай Італіі. Сын беднага і непісьменнага шаўца. У малым узросце ўступіў у Ордэн дамініканцаў пад мянушкай ''фра'Тамаза'' ў гонар Тамаша Аквінскага. Вывучаў тэалогію і філасофію. Пад уплывам эмпірычнай філасофіі Бернардзіна Тэлезіа (1509—1588), які сцвярджаў, што ўсе рэчы ў прыродзе надзелены пачуццём, і што чалавечы досвед складаецца выключна на пачуццёвай аснове, Кампанела піша свой першы твор  («Філасофія ўвасобленая ў пачуццях»), апублікаваная ў 1592.

У Неапалі ён пазнаёміўся з астралогіяй. Астралагічныя спекуляцыі стануць пастаяннай характэрнай рысай яго твораў. Ерэтычныя погляды Кампанела прывялі яго да сутыкнення з царкоўнымі ўладамі. Па даносу ў Інквізіцыю яго выклікаюць у суд, дзе яго прысуджаюць да хатняга зняволення ў кляштары да 1597 года.

Пасля свайго вызвалення Кампанела вяртаецца ў Калабрыю, дзе яго абвінавачваюць як распрацоўшычка таемнай змовы супраць іспанскай улады ў яго родным мястэчку Сціла. Ідэяй Кампанела было стварэнне грамадства па прынцыпу агульнай маёмасці. За аснову сваіх поглядаў ён браў прароцтвы Іаахіма Флорскага і свае ўласныя астралагічныя назіранні, у выніку якіх ён прадказаў надыход веку святога Духа ў 1600 г. Будучы здраджаным двумя сваімі саюзнікамі, Кампанела быў схоплены і неўзабаве зняволены ў Неапалі. Прыкідваючыся звар'яцелым, ён здолеў пазбегнуць смяротнага пакарання, але быў асуджаны на пажыццёвае зняволенне.

Кампанела правёў у турме 27 год. На працягу адбывання свайго тэрміну ён піша свае выбітныя творы: *«Манархія Іспаніі»* (, 1600), *«Палітычныя афарызмы»* (, 1601), *«»* (Пераможны атэізм, 1605-1607), *«»* (1606), *«»* (1609—1623), *«»* (1613—1624), і свой найвыбітнейшы твор *«Горад Сонца»* (у арыгінале напісаны па-італьянску ў 1602; апублікаваны на лаціне ў Франкфурце (1623) і пазней у Парыжы (1638)).

Зрэшты, з дапамогай папы рымскага Урбана VIII, які заступаўся ад імя Філіпа IV, Кампанела быў вызвалены ў 1626 г. Па вяртанні ў Рым, ён цалкам рэабілітаваўся толькі ў 1629, дзе жыў яшчэ пяць год.

Тым не менш, новаарганізваваная спроба дзяржаўнага перавароту, узначаленая адным з яго мінулых паслядоўнікаў, пагражала Кампанела новымі праблемамі. З дапамогай усё таго ж папы Урбана VIII, ён збег у Францыю, дзе быў ветліва сустрэты пры двары Людовіка XIII. З'яўляючыся пратэжэ кардынала Рышэльё і ўзнагароджаны шчодрай грашовай пенсіяй, ён правёў астатак свайго жыцця ў кляштары Сент-Анарэ ў Парыжы. Яго апошняй працай была паэма ў гонар нараджэння Людовіка XIV ().

## Гл. таксама 
* Утопія
* Томас Мор

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сацыялісты-ўтапісты
Катэгорыя:Філосафы Італіі
Катэгорыя:Філосафы XVI стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы XVII стагоддзя
Катэгорыя:Постаці астралогіі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Хрысціянскія сацыялісты
Катэгорыя:Дамініканцы
Элізабет Бадзінтэр

**Элізабет Бадзінтэр** (; , Булонь-Біянкур, Францыя) — французская мыслярка, філосафка, феміністка, пісьменніца, аўтар шматлікіх гістарычных і філасофскіх эсэ, прысвечаных жаночаму пытанню, мацярынству і ідэям французскага рэспубліканізму. Спецыялістка па эпосе Асветніцтва. Актыўная публіцыстка-змагарка за ідэі свецкага рэспубліканізму. Працягвае ідэі ўніверсалісцкага фемінізму, натхнёнага ідэямі Кандарсэ, а ў XX стагоддзі ідэямі Сімона дэ Бавуара. Найбольш прынцыповая, але не сляпая і вельмі крытычная паслядоўніцай бавуарызму. У XXI стагоддзі Элізабет Бадзінтэр фактычна ўзначальвае французскі гэтак званы ўніверсаліцскі рэспубліканскі фемінізм. Выкладае ў Парыжскай політэхнічнай школе.

Акрамя гэтага Бадзінтэр надзвычай удалая бізнес-кабета: узначальвае рэвізійны савет вялікай медыягрупы «Publicis», у якой мае 10,16 % акцый.

У шлюбе з Раберам Бадзінтэрам, вядомым адвакатам, палітыкам і эсэістам.

## Выбраная бібліяграфія 
У 2025 годзе эсэ «Панове, паднапружцеся!» пераклаў на беларускую мову Уладзіслаў Гарбацкі.
 
* «І ў дадатак каханне: гісторыя мацярынскага інстынкту ў 17-20 стст.» (L’Amour en plus : histoire de l’amour maternel (XVIIe au XXe siècle), 1980);
* «Эмілі, Эмілі, пра жаночую амбітнасць у 18-ым стагоддзі» (Émilie, Émilie, L’ambition féminine au XVIIIe siècle, 1983);
* «Ён — гэта яна» (L’Un est l’autre, 1986);
* «Кандарсэ. Інтэлігент у палітыцы» (Condorcet. Un intellectuel en politique, 1988, avec Robert Badinter);
* «ХY, пра мужчынскую тоеснасць» (XY, de l’identité masculine, 1992);
* «Памылковы шлях» (Fausse route : Réflexions sur 30 années de féminisme, 2003);
* «Канфлікт: маці і жанчына» (Le conflit, la femme et la mère, 2010).

Катэгорыя:Постаці фемінізму
Катэгорыя:Філосафы Францыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Леанід Ігаравіч Маркелаў

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя = Леанід Ігаравіч Маркелаў
| апісанне выявы = Леанід Маркелаў (2010)
| шырыня =
| пасада = Кіраўнік Рэспублікі Марый Эл
| парадак = 3
| сцяг = Standard of the Head of the Mari El Republic.svgborder
| сцяг2=
| перыядпачатак = 17 студзеня 2001
| перыядканец = 6 красавіка 2017
| папярэднік = Вячаслаў Аляксандравіч Кісліцын
| пераемнік = 
| нацыянальнасць = рускі
| веравызнанне =
| дата нараджэння = 
| месца нараджэння = 
| дата смерці =
| месца смерці =
| пахаваны =
| бацька =
| маці =
| жонка = Ірына Канстанцінаўна Маркелава
| дзеці = сын і дачка
| гады службы = 1981—1992
| прыналежнасць =  → 
| род войскаў = ваенная пракуратура
| званне = палкоўнік юстыцыі
| партыя = КПСС, ЛДПР, Адзіная Расія
| дзейнасць = дзяржаўны дзеяч, палітык
| прафесія = юрыст
| адукацыя = Ваенны Чырванасцяжны інстытут Міністэрствы абароны СССР
| навуковая ступень = кандыдат філасофскіх навук
| узнагароды =
{ style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
       
-
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
| аўтограф =
| сайт =
| вікісховішча = Heads of Mari El
}}
**Леані́д І́гаравіч Марке́лаў** (па-марыйску і ; нар. , ) — Кіраўнік Рэспублікі Марый Эл (14 студзеня 2001 — 6 красавіка 2017).

Нарадзіўся ў сям'і служачых. У 1986 годзе скончыў Ваенны інстытут Міністэрства абароны СССР Чырвонага сцяга па спецыяльнасці юрыспрудэнцыя. У 1997 годзе абараніў дысертацыю на тэму «Сацыяльна-метафізічныя крыніцы маральна-прававога канфлікту і яго асаблівасці ў перыяды грамадска-палітычнай нестабільнасці». Кандыдат філасофскіх навук. Жанаты, мае сына і дачку.

Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Члены «Адзінай Расіі»
Катэгорыя:Кіраўнікі Марый Эл
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі II склікання
Катэгорыя:Члены ЛДПР
Катэгорыя:Кандыдаты філасофскіх навук
Несторый

**Несторый** (; пасля 381, , Сірыя, Рымская імперыя — каля 451, , Егіпет, Рымская імперыя) — вядомы царкоўны дзеяч, прадстаўнік Антыяхійскай багаслоўскай школы; архіепіскап Канстанцінопальскі у 428—431, меркаваны аўтар адной з трох літургій усходне-сірыйскага абраду. Заснавальнік плыні ў хрысціянстве — нестарыянства, асуджанага як ерась на Эфескім (Трэцім Сусветным) саборы ў 431 годзе. Быў у ліку запрошаных удзельнікаў Халкідонскага сабору У Асірыйскай Царкве Усходу шануецца як святы ў ліку «грэчаскіх настаўнікаў» (*malpānē yawnāyē*) Царквы.

Катэгорыя:Ерасіярхі
Цэлесцін II

**Цэлесцін II** (), свецкае імя **Гвіда дэль Кастэла** (); памёр 8 сакавіка 1144) — Папа Рымскі з 26 верасня 1143 па 8 сакавіка 1144 года.

Цэлесцін нарадзіўся ў Таскане, у юнацтве вучыўся ў Абеляра. У 1128 годзе быў узведзены ў сан кардынала. У лістападзе 1138 года сумесна з дзвюма кардыналамі, у тым ліку сваім будучым пераемнікам Луцыем II, удзельнічаў ад імя Інакенція II у дыспуце супраць трох прыхільнікаў Анаклета II, але жаданага выніку, гэта значыць пераканання Ражэра II перастаць падтрымліваць антыпапу, не дасягнуў. У 1140 годзе быў легатам Інакенція II у Францыі.

Цэлесцін II з’яўляецца першым у чарадзе Папаў, якія фігуруюць у гэтак званым «Прароцтве пра Папаў», апублікаваным у 1595 годзе, якое, аднак, першапачаткова прыпісвалася Малахіі.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Папы Рымскія
Сімпліцый (Папа Рымскі)

**Сімпліцый** (; Цівалі — , ) — Папа Рымскі з 3 сакавіка 468 года па 10 сакавіка 483 года. Паходзіў з горада Цівалі.

## Біяграфія 
Падчас панавання Сімпліцыя была скасавана Заходняя Рымская імперыя, а Адаакр стаў кіраўніком Італіі. Разам з тым, Сімпліцый спрабаваў захаваць прэстыж рымскай кафедры і ўступаў у дагматычныя спрэчкі з канстанцінопальскім патрыярхам Акакіем і візантыйскім імператарам Зянонам.

Сімпліцый вёў актыўнае царкоўнае будаўніцтва. Ён упершыню пераабсталяваў паганскі храм Фаўна на Цэлыі ў хрысціянскую царкву-базіліку, прысвечаную першамучаніку Стэфану. Яму ж Сімпліцый прысвяціў яшчэ царква ў Сан-Ларэнца, а царкву на Эсквіліне апосталу Андрэю.

Паводле календаоу Рымска-каталіцкай царквы дзень памяці Сімпліцыя святкуецца 10 сакавіка.

## Спасылкі 
* Сімпліцый. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя V стагоддзя
Катэгорыя:Кананізаваныя Папы Рымскія
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы V стагоддзя
Ян XII

**Ян XII** (; свецкае імя **Актавіян Тускола** (); каля 937, Рым — , ) — Папа Рымскі з 16 снежня 955 года па 4 снежня 963 года.

## Біяграфія 
Паходзіў з рымскага знатнага роду, гэта значыць з’яўляўся сынам рымскага патрыцыя Альберыха Спалецкага і Альды Арльскай, дачкі караля Італіі і Бургундыі Гуго Арльскага. Па мацярынскай ліній Ян быў нашчадкам Карла Вялікага, а таксама ўнукам Марозіі. Ян з’яўляецца апошнім Папам перыяду парнакратыі.

Стаўшы рымскім біскупам у васямнаццаць гадоў, Ян зняважыў Папскі Прастол разнастайнымі заганамі і злачынствамі, так што набожныя сучаснікі лічылі яго ўвасабленнем д’ябла. Ян XII лічыцца самым амаральным Папам не толькі таго часу, але і ва ўсёй гісторыі царквы. Паводле сучасных яму крыніц, ён ператварыў Ватыкан у сапраўдны бардэль, не саромеючыся гвалтаваць жанчын-паломніцаў у саборы Святога Пятра.

2 лютага 962 года Ян усхваліў Атона I Вялікага імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі. Аднак, Атону не спадабаліся вульгарныя паводзіны папы, за што імператар дакараў Яна. У адказ на гэта Папа падняў паўстанне супраць Атона, якое было здушана, а Ян 4 снежня 963 года быў скінуты з пасады і заменены на Льва VIII.

Памёр ад траўмы, якую атрымаў пасля аднаго з палавых актаў. Аднак існуе версія, што Ян быў забіты мужам адной дамы, якой дамагаўся Папа.

## Спасылкі 
* Ян XII. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы X стагоддзя
Катэгорыя:Графы Тускулумскія
Вільфрэда Парэта

**Вільфрэда Парэта** (; , Францыя — , Швейцарыя) — італьянскі эканаміст XIX стагоддзя, звярнуў увагу на тое, што большая частка багацця належыць меншай частцы насельніцтва і сфармуляваў «правіла 20 х 80», якое пазней атрымала назву «Закон Парэта»: 20% усіх кліентаў даюць 80% прыбытку, 20% усіх тавараў даюць 80% звароту, 20% насельніцтва выпіваюць 80% піва і г.д.

Паводле меркавання Парэта, грамадства мае пірамідальную структуру, на вяршыні якой знаходзіцца эліта — кіруючы сацыяльны слой, які накіроўвае жыццё ўсяго грамадства. Залог паспяховага развіцця — своечасовае абнаўленне (ратацыя, кааптацыя) эліты.

## Спасылкі 
* Vilfredo Pareto Biography на Concise Encyclopedia of Economics. Library of Economics and Liberty, Econlib

Катэгорыя:Постаці італьянскай сацыялогіі
Катэгорыя:Тэорыя эліт
Баніфацый IV

**Баніфацый IV** (; памёр 8 мая 615, Рым) — Папа Рымскі з 25 жніўня 608 года па 8 мая 615 года.

Паходзіў з роду марсіеў з горада Валерыі. Пры Баніфацыі ў 608 годзе імператарам Фокам хрысціянам быў перададзены паганскі Пантэон. У ім Папам была асвечана царква Святой Марыі і ўсіх мучанікаў. Таксама Баніфацый быў сучаснікам святога Калумба.

Баніфацый не карыстаўся папулярнасцю, бо часы яго кіравання суправаджаліся рознымі бедствамі. Тым не менш, ён быў кананізаваны каталіцкай царквой, гэта значыць дзень памяці адзначаецца 25 мая.

## Спасылкі 
* Баніфацый IV. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя VII стагоддзя
Катэгорыя:Кананізаваныя Папы Рымскія
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы VII стагоддзя
Сергій II

**Сергій II** (; памёр 27 студзеня 847, Рым) — Папа Рымскі са студзеня 844 года па 27 студзеня 847 года. Паходзіў з рымскага знатнага роду.
## Біяграфія 
Быў узведзены на Святы Прастол рымскай знаццю насуперак жаданню Лотара I, аднак затым каранаваў яго сына Людовіка каралём лангабардаў. Пры Сергіі вялікага размаху дасягнула святакупства. Падчас яго пантыфікату адбылося рабаванне Рыма арабамі ў 846 годзе.

## Спасылкі 
* Сергій II. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы IX стагоддзя