open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Ішчална)

**Касцёл Найсвяцейшай Тройцы** — каталіцкі храм у в. Ішчална (Шчучынскі раён). Помнік дойлідства позняга барока.
Пабудаваны ў 1758 г.

## Архітэктура 
Храм уяўляе сабой аднанефны дзвюхвежавы з пяціграннай апсідай і сакрысціямі храм. Дамінуючае становішча ў аб'ёмнай кампазіцыі займае галоўны фасад. Яго вузкую цэнтральную плоскасць фланкіруюць квадратныя ў плане вежы, якія рэльефна выступаюць з асноўнага аб'ёму, маюць нізкае шлемападобнае завяршэнне. Фасадныя і бакавыя плоскасці вежаў апяразаны карнізамі, расчлянёны плоскімі прамавугольнымі філёнгамі і прарэзаны прамавугольнымі, лучковымі і паўцыркульнымі аконнымі праёмамі. Бакавыя фасады будынку завершаныя карнізам і расчлянёныя ў верхняй частцы двума радамі лучковых акон.

Побач з касцёлам у XIX ст. пабудавана аднаярусная званіца.

### Інтэр'ер 
Інтэр'ер касцёла зальны, выцягнуты па падоўжнай восі. Асноўны аб'ём і апсіда перакрыты драўляным лучковым скляпеннем. Сцены дэкарыраваныя тонкімі спаранымі лапаткамі, завершаныя шырокім карнізам. Над бабінцам паміж аб'ёмамі вежаў ступеньчатыя ў плане хоры. Тры алтары і амбон выкананыя ў стылі ракако. Галоўны алтар двух'ярусны. Першы ярус, устаноўлены на высокім цокалі, падзелены калонамі карынфскага ордара на тры часткі, аддзелены ад другога яруса хвалепадобным антаблементам з ляпным дэкорам. У цэнтры другога ярусу — картуш з люнетам, па баках жывапісныя панэлі і дэкаратыўныя вазы. Два бакавыя алтары формай і дэкорам нагадваюць галоўны, але крыху меншыя за яго, увянчаныя скульптурнымі кампазіцыямі. Амбон хвалепадобнай формы, дэкарыраваны ляпнымі ракайлямі, скульптурнай кампазіцыяй на біблейскія тэмы.

## Сонечны гадзіннік 
З паўднёвага боку Траецкага касцёла знаходзіцца сонечны гадзіннік. Ён уяўляе сабой круглы абцясаны пастамент з каменю вышынёй каля 1 м і дыяметрам каля 0,5 м. Двума стальнымі стрыжнямі да яго прымацавана медная круглая пласціна дыяметрам 0,3 м. Трохвугольная стрэлка напалову зламаная. На пласціне выгравіраваны: цыферблат, прозвішча майстра (J. Malecki), месца вырабу (Wilna), геаграфічная шырата в. Ішчална (54*41"2’). Гэты гадзіннік адносіцца да класу гарызантальных сонечных гадзіннікаў з трохвугольнай стрэлкай, верхні вугал якой скіраваны на Палярную зорку. Цень ад стрэлкі падае на гарызантальны цыферблат, часавыя дзяленні якога няроўныя між сабой. Гадзіннік — цікавы ўзор дакладнае механікі, вырабленай у беларускай Вільні ў XVIII ст.

## Літаратура 
* 
* 
* Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 258-259.
* Лаўрэш Л., Круцікаў У., Пастухоў В. Сонечны гадзіннік у в. Ішчална  // «Cпадчына» № 2, 2000.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Ішчална
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:Касцёлы Шчучынскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1758 годзе
Катэгорыя:1758 год у Беларусі
Камуністычная вуліца

**Камуністычная вуліца** — назва вуліц у розных населеных пунктах.

## Беларусь 
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Асіповічах.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Ашмянах.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Бабруйску.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Баранавічах.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Беразіне.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Брэсце.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Быхаве.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Бялынічах.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Віцебску.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Глыбокім.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Давыд-Гарадку.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Дзяржынску.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Добрушы.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Жалудку.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Жлобіне.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Жыткавічах.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Івацэвічах.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Клімавічах.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Крычаве.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Лідзе.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Лунінцы.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Мазыры.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Мёрах.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Мінску.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Мядзелі.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Нароўлі.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Петрыкаве.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Полацку.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Рагачове.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Слоніме.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Смалявічах.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Старых Дарогах.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Стоўбцах.
* Камуністычная вуліца — вуліца ва Уздзе.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Чэрыкаве.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Шклове.
* Камуністычная вуліца — вуліца ў Шчучыне.
Баскак

**Баска́к** (цюркск.) — прадстаўнік мангольскага хана ў заваяваных землях, зборшчыкі падаткаў. З цюркскім тэрмінам «баскак» звязаныя і, верагодна, тоесныя яму мангольскі **даругачы** () і персідскі **шыхнэ**.

## Этымалогія. Баскак/даругачы 
Дзеяслоў *bas-* мае значэнні: 1. ціснуць; 2. ставіць (пячаць); 3. душыць, пераадольваць; 4. нападаць + афікс дзеючай асобы *-qaq*. Паводле І. М. Бярозіна, і баскак і даруга маюць адно і тое ж значэнне — націскацель (на пячаць). Аналагічнага меркавання прытрымліваўся : баскак — калька з мангольскай, азначае «чыноўнік, які ставіў пячаць на дакументы».  на аснове паведамлення  пра баскакаў Бухары лічыў, што значэнне тэрміна — «ахоўнік», «апякун», «ханскі намеснік», і меркаваў з’яўленне баскакаў у дамангольскі час.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сярэдневякоўе
Катэгорыя:Мангольская імперыя
Катэгорыя:Мангола-татарскае іга
Катэгорыя:Залатая Арда
Ганна Юр’еўна Тарасюк

{{Лёгкаатлет
 |імя            = Ганна Юр'еўна Тарасюк
 |пол            = жаночы
 |поўнае імя     = Ганна Юр'еўна Тарасюк
 |грамадзянства  = 
 |клуб           = Дынама
 |спартыўная ўстанова = СДЮШАР-2 Дынама г. Мінск
 |дата нараджэння  = 30.10.1997
 |трэнер         =  Наталля Шыколенка
 |рост           = 
 |вага           = 
 |100м           = 
 |200м           = 
 |400м           = 
 |800м           = 
 |1000м          = 
 |1500м          = 
 |1міля          = 
 |2000м          = 
 |3000м          = 
 |5000м          = 
 |10000м         = 
 |10км           = 
 |6міль          = 
 |15км           = 
 |20000м         = 
 |20км           = 
 |паўмарафон     = 
 |25000м         = 
 |25км           = 
 |30000м         = 
 |30км           = 
 |марафон        = 
 |100км          = 
 |суткі          = 
 |1гадз          =
 |100мсб         =
 |110мсб         =
 |400мсб         =
 |3000мсп        = 
 |вышыня         = 
 |шост           = 
 |даўжыня        = 
 |трайны         = 
 |ядро           = 
 |дыск           = 
 |дзіда          = 59,52 м
 |молат          = 
 |пяцібор'е      = 
 |сямібор'е      = 
 |дзесяцібор'е   = 
 |10000мх        = 
 |20000мх        = 
 |30000мх        = 
 |20кмх          = 
 |50кмх          = 
 |медалі         = 

 

 

 

 

 
{ style="background: transparent"

}
 |узнагароды        = 
 |абнаўленне     =
}}
**Ганна Юр’еўна Тарасюк** () — беларуская лёгкаатлетка. Спецыялізуецца ў кіданні кап’я. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.

## Біяграфія 
Нарадзілася 30 кастрычніка 1997 года ў Мінску.

Скончыла гімназію № 16 г. Мінска.

Вучылася ў Мінскай спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай школе алімпійскага рэзерву (СДЮШАР) № 2 БФСТ «Дынама». Стыпендыят Прэзідэнцкага спартыўнага клуба. На міжнародным узроўні дэбютавала ў 2013 годзе.

Ганну трэніравала маці Наталля Шыколенка, чэмпіёнка свету 1995 г. і сярэбраная прызёрка XXV Алімпійскіх гульняў у Барселоне (1992 г.) у кіданні дзіды.

## Дасягненні 
* Еўрапейскі юнацкі алімпійскі фестываль 2013, Утрэхт, Нідэрланды — серабро.
* Еўраазіяцкія гульні 2013 — золата.
* Сусветная гімназіяда па летніх відах спорту 2013, Бразілія — золата.

Чэмпіёнка летніх Алімпійскіх юнацкіх гульняў 2014 года ў кіданні дзіды з вынікам 59.52 м (асабісты рэкорд).

Пераможца Першынства Беларусі 2016 года ў кіданні дзіды з вынікам 54,92 м.

Срэбраная прызёрка Кубка Беларусі 2016 года ў кіданні дзіды з вынікам 53,30 м.

Бронзавая прызёрка чэмпіянату Беларусі 2016 года ў кіданні дзіды з вынікам 52,94 м.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кідальнікі кап’я Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
Катэгорыя:Пераможцы Першынства Беларусі па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Срэбраныя прызёры Кубка Беларусі па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры чэмпіянату Беларусі па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны юнацкіх Алімпійскіх гульняў
Раман Міхайлавіч Гегарт

**Раман Міхайлавіч Гегарт** (нар. , г. Крамянчуг, Палтаўская вобласць — , Масква) — савецкі архітэктар. Заслужаны архітэктар РСФСР (1969).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1934 годзе. Працаваў у праектных арганізацыях Масквы. Прыехаў у Мінск для аднаўлення горада пасля Вялікай Айчыннай вайны. У 1949—1954 гадах кіраўнік архітэктурнай майстэрні інстытута Белдзяржпраект. З 1954 года ў праектных арганізацыях Масквы.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1934 года. Член КПСС з 1940 года.

## Творчасць 
Асноўныя працы: будынак Галоўнага ўнівермага (1952, з Л. Мелегі), будынкі ўпраўлення Белгалоўэнерга і Беларускага дзяржаўнагаінстытута інжынерных пошукаў Дзяржбуда БССР (1952), тэлевізійнага цэнтра па вул. Камуністычнай (1956) і Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі (1958), жылых дамоў па вуліцах Кірава, Камуністычнай, Чырвонай, Захарава, Казлова (1950—1954) у Мінску; рэстаран «Заслаўе» (1971, з А. А. Воінавым) пад Мінскам.

Мінск. У час Еўрагульняў (19).jpg| Тэлевізійны цэнтр па вул. Камуністычнай 
Conservatoire, Minsk.JPG|Будынак Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі
Independence-Lenin Minsk 2.jpg|Галоўны ўнівермаг Мінска
Вул._К._Маркса_16_-_31_вул._Камсамольская_-3.JPG|Будынак «Белэнэрга» па вул. Карла Маркса

Праекты шэрагу жылых і грамадскіх будынкаў у Маскве, Калінінградзе (Маскоўская вобласць), Падольску, Сочы, Серпухаве, за граніцай — у Афганістане, Бірме.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Старонка архітэктара  на сайце sovarch.ru

Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары СССР
Катэгорыя:Заслужаныя архітэктары РСФСР
Катэгорыя:Архітэктары Масквы
Катэгорыя:Архітэктары Калінінграда
Катэгорыя:Архітэктары Падольска
Катэгорыя:Архітэктары Сочы
Катэгорыя:Архітэктары Серпухава
Катэгорыя:Члены КПСС
Бітва на рацэ Ірпень

**Бітва на рацэ Ірпень** — бітва, апісаная ў легендарнай частцы беларуска-літоўскага летапісання, пазней апавяданне было дапрацавана Мацеем Стрыйкоўскім.

Паводле легенды, адбылася ў 1321 годзе паміж войскамі вялікага князя літоўскага Гедзіміна і кіеўскага князя Станіслава з саюзнікамі — Алегам Пераяслаўскім, Раманам Бранскім і Львом Данілавічам Луцкім. На невялікай рацэ Ірпень на паўднёвы захад ад Кіева Гедзімін перамог Станіслава і яго саюзнікаў, потым асадзіў і захапіў Кіеў. Пасля адправіў Станіслава ў выгнанне спачатку ў Бранск, а затым у Разань. Вялікае Княства Літоўскае атрымала паўнейшы кантроль над горадам толькі ў 1362 годзе пасля Бітвы на Сініх Водах супраць Залатой Арды.

## Ход падзей 
Выступіўшы з Брэста, войска ВКЛ на чале з Гедзімінам рушыла на кіеўскія землі. Захапіўшы крэпасць Оўруч, яно падышло да Жытоміра, які таксама быў узяты пасля непрацяглай асады. Пасля гэтага літоўскае войска рушыла на Кіеў. Яму насустрач выступіла рускае войска на чале са Станіславам і саюзнымі яму князямі. Абодва войска сышліся на полі каля ракі Ірпень, але літвіны хутка прымусілі рускае войска кінуцца наўцёкі і «гнали, б’ючи, сікучи і беручи в полон». Загінулі князі Леў і Алег.

Пасля перамогі ліцвіны рушылі на Кіеў, які вымушаны быў здацца на правах васалітэту. Войскам ВКЛ былі таксама захоплены Пераяслаўль, Пуціўль, Вышгарад, Канеў і Белгарад. Тое, як лёгка былі ўзяты тыя гарады, вызначае значнасць бітвы на рацэ Ірпень. Вялікі князь Станіслаў Кіеўскі ўцёк у Разанскае княства. Намеснікам у Кіеве был прызначаны Міндоўг Гальшанскі.

## Вынікі 
Паводле розных ацэнак магла адбыцца ў пачатку 1320-х гадоў.

Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Бітвы ва Украіне
Катэгорыя:Бітвы Кіеўскай Русі
[[Катэгорыя:1321|]]
Прыекуле

**Прыекуле**, часам **Прэкуле** (; да 1923 г. — **Прэкульс**, ) — горад у заходняй Літве, на рацэ Мінія. Уваходзіць у склад Клайпедскага раёна Клайпедскага павета. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Малая Літва. Чыгуначная станцыя на лініі Клайпеда — Савецк.

## Гісторыя 
Пачаткова паселішча мела назву *Памінія* (на рацэ Мінія), гэта была малая вёска з трыма гаспадаркамі. У 1511 годзе тут адкрылася карчма «*zur Minnige*». У 1540 годзе яе набыў *Лукас Прэкал*. Ад яго прозвішча пайшла новая назва паселішча «Прэкола» ці «Прэкуле», якая ўпершыню пазначана на карце ў 1548 годзе. У 1587 годзе ў паселішчы быў пабудаваны касцёл.

У 1609 годзе, падчас вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1611 гадоў паселішча было спаленае войскам Рэчы Паспалітай. У 1688 годзе быў пабудаваны новы касцёл.

У 1905 годзе было 500 дамоў, Прэкульс быў заселены пераважна лютэранамі. Да 1920 года Прэкульс уваходзіў у склад Прусіі, пазней паводле Версальскага дагавора кантраляваўся Лігай Нацый. У выніку Мемельскага паўстання 1923 года апынуўся ў складзе Літвы, атрымаў назву Прыекуле (Прэкуле). Пасля нямецкага ўльтыматуму Літве ў сакавіку 1939 года анексаваны Германіяй. Перад Другой сусветнай вайной у паселішчы жыло каля 1200 чалавек.

Па заканчэнні Другой сусветнай вайны ў 1945 годзе тэрыторыя засталася пад кантролем СССР. У 1947 годзе горад перададзены Літоўскай ССР. Статус горада Прыекуле атрымала ў 1948 годзе.

З 1990 года ў складзе незалежнай Літвы. У 2002 годзе гораду нададзены герб.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага, пабудаваны ў 1938 годзе.
* Іпадром.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Сяды

**Сяды**, таксама **Сяда** () — горад у паўночнай Літве, на рацэ Вардава. Уваходзіць у Мажэйкаўскі раён Цельшаўскага павета, месціцца за 24 км на паўднёвы ўсход ад Мажэйкаў. Адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

## Гісторыя 
Упершыню Сяды згадваюцца ў XIII стагоддзі. З XV стагоддзя каля Сядаў праходзіла мяжа паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Лівонскім ордэнам. У 1655 годзе Сяды атрымалі прывілей на правядзенне кірмашоў. Паселішча хутка развівалася, таму што мела важнае гандлёвае значэнне на шляху паміж Лівоніяй і Жамойцю. У 1780 годзе Сяды атрымалі магдэбургскае права.  

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Сяды трапілі ў склад Расійскай імперыі. Пасля паўстання 1831 года паселішча было канфіскавана ў іх гаспадароў Сапегаў і стала дзяржаўным уладаннем. 

За часамі Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. З 1918 года ў складзе Літвы. З 1940 года ў Літоўскай ССР. 

У 1950 годзе Сяды паўторна атрымала гарадскія правы.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Немянчын

**Немянчын**, таксама **Нямянчыне** () — горад у Літве, пры ўпадзенні рэчкі Нямянча ў Вілію. Цэнтр гарадской і сельскай сянюній Віленскага раёна Віленскага павета. Месціцца за 20 км на паўночны ўсход ад Вільні; на шашы Вільня — Свянцяны.

## Назва 
Тапонім «Немянчын» утварыўся ад назвы рэчкі Немянчынка (Нямянча). Тым часам гідронім выводзяць з літоўскай мовы як спалучэнне выразу «не мана», што азначае «не маё», і слова «чынай», што азначае «тут». Абапіраючыся на такую інтэрпрэтацыю, даследчыкі мяркуюць, што рэчка была мяжою паміж старажытнымі княствамі. Іх меркаванне падмацоўвае даўняе гарадзішча з I—IV стагоддзяў, якое месціцца за 1,5 км на поўнач ад Немянчына.

## Гісторыя 
, XIX ст.]]Упершыню Немянчын згадваецца ў 1338 годзе. У 1387 годзе вялікі князь літоўскі Ягайла заснаваў тут першы касцёл. У 1434 годзе паселішчам валодаў Андрэй Саковіч.

У 1557 годзе мясцовых жыхароў вызвалілі ад падаткаў з наданнем абавязку ўтрымліваць масты праз Вілію. Паводле звестак за 1569 год Немянчын быў ва ўладанні вялікіх князёў. У 1766 годзе з мястэчка, а таксама вёсак Немянчын і Геяны ўтварылася асобнае нягродавае староства. 27 красавіка 1794 года пад Немянчынам паміж паўстанцамі Тадэвуша Касцюшкі і расійскімі войскамі адбылася бітва.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Немянчын апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце. У часы паўстання 1830—1831 гадоў у ваколіцах мястэчка адбыліся сутычкі з расійскімі войскамі.

За часамі Першай сусветнай вайны з 1915 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй. З 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР, у канцы сакавіка заняты польскімі войскамі.

У 1920 годзе Ландварова апынулася ў Сярэдняй Літве, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Віленска-Троцкага павета Віленскага ваяводства. У беларускай гістарыяграфіі землі вядомы як Заходняя Беларусь. У другой палове верасня 1939 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй. 10 кастрычніка 1939, згодна з літоўска-савецкім дагаворам, бальшавікі перадалі мястэчка ў склад Літвы.

З 1940 года ў Літоўскай ССР. 10 кастрычніка 1955 года паселішча атрымала статус горада. У 2004 годзе зацверджаны гарадскі герб.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1867 — 420 чал.
* **XX стагоддзе**: 1959 — 2081 чал.; 1970 — 3139 чал.; 1976 — 3700 чал.; ; 1979 — 4075 чал.; 1989 — 5612 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2001 — 5892 чал., з іх 56,3 % палякаў, 24,2 % літоўцаў, 12,1 % рускіх, 7,2 % беларусаў; 2009 — 5879 чал.

### Нацыянальны склад 
Паводле даных перапісу 2021 года, нацыянальны склад горада быў наступным:

## Інфраструктура 
У Немянчыне працуюць 2 гімназіі, гарадская і дзіцячая бібліятэкі, тэатр. У першую суботу сакавіка ў месце праходзіць кірмаш «Немянчынскі Казючык».

## Славутасці 
У Нямянчыне дзейнічае Этнаграфічны музей Віленшчыны.
* Касцёл Святога Міхаіла Архангела (1855)
* Могілкі каталіцкія, капліца

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Кібарты

**Кіба́рты**, таксама **Кібарта́й** () — горад у Літве, на рацэ Лепана. Уваходзіць у Вількавішскі раён Мар’ямпольскага павета. Размешчаны за 16 км на захад ад Вількавішак, на граніцы з Калінінградскай вобласцю Расійскай Федэрацыі, граніца ідзе па рацэ. Чыгуначная станцыя на лініі Коўна — Калінінград. У горадзе пешаходны, аўтамабільны і чыгуначны пагранічныя пераходы Літва — Расія.

Кібарты адносяцца да этнаграфічнага рэгіёну Сувалкія.

## Гісторыя 
Першы ўспамін адносіцца да 1561 года. Пры трэцім падзеле Рэчы Паспалітай 1795 года адышоў Прусіі і быў у яе складзе да 1807 года. З 1807 года ўваходзіў у склад Варшаўскага герцагства.

У выніку Венскага кангрэса, які праходзіў пасля заканчэння вайны з Напалеонаўскай Францыяй, Варшаўскае герцагства было скасавана, і ў 1815 годзе пасад Кібарты быў уключаны ў склад Царства Польскага Расійскай імперыі. У 1856 годзе пасад, размешчаны ля мытнага пункта Вержбалова, атрымаў статус горада. Значны рост горада адбыўся пасля 1861 года, калі была пабудавана чыгунка Санкт-Пецярбург — Варшава. Чыгуначная станцыя, пабудаваная каля Кібартаў, была названа Вержбалова паводле назвы суседняга горада Вержбалова (станцыя Вержбалова).

З 1918 года ў складзе Літвы. Кібарты былі апошнім горадам Літвы, дзе быў літоўскі прэзідэнт Антанас Смятона 15 чэрвеня 1940 года перад эміграцыяй праз савецкую акупацыю.

З 1940 года ў Літоўскай ССР. Падчас Другой сусветнай вайны быў кінуты Чырвонай Арміяй 22 чэрвеня 1941 года. Вызвалены 18 кастрычніка 1944 года войскамі 3-га Беларускага фронту падчас Гумбінен-Гольдапскай наступальнай аперацыі. У 1950—1959 гадах быў цэнтрам Кібартайскага раёна.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы. Герб Кібартаў зацверджаны 24 лістапада 1998 года ўказам прэзідэнта Літвы, створаны паводле праекта мастака Кястуціса Гвалды. У красавіку 2001 года была ўтворана Кібартайская сянюнія, якая ўключае 39 вёсак і горад Кібарты.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Царква Святога Аляксандра Неўскага (вул. Басанавічаус, 19). Пабудавана ў 1870 годзе.
* Касцёл (1928).
* Гімназія імя Данялайціса.
* У гарадскім парку ўсталяваны бюст Левітану працы скульптара Бронюса Вішняўскаса.

Выява: Kybartai2.JPG|Гімназія імя Данялайціса
Выява: Kybartai4.JPG|Царква Святога Аляксандра Неўскага
Выява: Kybartai5.JPG|Касцёл

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ісак Ільіч Левітан (1860—1900) — расійскі мастак

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1561 годзе
Чырвоная Зорка (рыбгас)

**Адкрытае акцыянернае таварыства «Рыбгас «Чырвоная Зорка»** () — рыбаводскае падпрыемства, якое знаходзіцца ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Размешчана ў пойме ракі Гніліцы і каналаў Рудзянецкага і Буйкавіцкага. Гаспадарка з'яўляецца поўнасістэмнай і складаецца з Жыткавіцкай, Рудзянецкай, Буйкавіцкай і Выроставай сістэм сажалак. Гаспадарчы цэнтр рыбгаса знаходзіцца побач з Жыткавіцкай сістэмай сажалак у пасёлку Чырвоная Зорка.

Праектная магутнасць прадпрыемства складае 985 тон рыбы і 5 млн штук сяголеткаў. На балансе рыбгаса маюцца сажалкі: нагульныя (13 штук), выроставыя (8 штук), матачныя, нераставыя, зімавальныя, каранцінныя, рыбнікі земляныя. У арэндзе ў прадпрыемства знаходзіцца возера Чырвонае плошчай 4 375 га.

Асноўнай вытворчай спецыялізацыяй з'яўляецца вырошчванне сажалкавай рыбы — карпа, белага амура, таўсталобіка. У невялікіх колькасцях у гандлёвую сетку пастаўляецца шчупак, карась, лінь.

## Гісторыя 
Рыбгас «Чырвоная Зорка» бярэ свой пачатак у 1908 годзе, калі была створана Жыткавіцкая сістэма сажалак і сажалка №5 Буйкавіцкай сістэмы, якія да 1917 года належалі памешчыку Левандоўскаму. Пасля рэвалюцыі на панскіх угоддзях быў арганізаваны саўгас «Чыстая лужа» і сажалкі належалі яму. У 1931 годзе створаны рыбгас «Чырвоная Зорка».

Першыя планавыя паказчыкі раўняліся 70-80 тонам рыбы ў год, затым 120-170 тонам, у 1938 годзе вырасцілі 300 тон таварнай рыбы. У час вайны гаспадарка была разбурана, шлюзы ўзарваны, аднавілі рыбгас пасля перамогі. У 1971 годзе ён дасягнуў узроўню 800 тон таварнай рыбы. У 1997 годзе шляхам рэарганізацыі да рыбгаса далучылі ўчастак «Чырвонапалескі» з возерам Чырвоным.

## Спасылкі 
* Сайт рыбгаса «Чырвоная Зорка» 
* У добры шлях, вераснёвая пуціна!/ «Новае Палессе», 18 верасня 2014

Катэгорыя:Рыбгасы Беларусі
Катэгорыя:Эканоміка Жыткавіцкага раёна
Сімна

**Сі́мна**, таксама **Сімнас** () — горад у паўднёвай Літве. Уваходзіць у склад Аліцкага раёна Аліцкага павета, месціцца за 23 км ад Аліты. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Дзукія.

## Гісторыя 
У 1520 годзе наваколлі будучага горада належалі Яну Забярэзінскаму, які пабудаваў тут касцёл, вакол якога пачало ўтварацца паселішча. У 1626 годзе паселішча атрымала магдэбургскае права паводле прывілею Жыгімонта Вазы. Сімна ўваходзіла ў склад Троцкага павета Троцкага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года тэрыторыя апынулася ў складзе Прусіі. З 1807 года ў складзе Герцагства Варшаўскага. З 1815 года ў Царстве Польскім, падпарадкаваным Расійскай імперыі. З 1831 года наўпрост у Расійскай імперыі.

За часамі Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. З 1918 года ў складзе Літвы.

У 1999 годзе быў зацверджаны герб горада.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Касцёл Унебаўзяцця Дзевы Марыі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Субач

**Субач**, таксама **Субачус** () — горад у паўночнай Літве, на рацэ Вяшынта. Уваходзіць у Купішкаўскі раён Панявежскага павета, месціцца за 14 км ад Купішкаў. Праз горад праходзіць аўтамабільная дарога Дзвінск — Панявеж, чыгуначная станцыя на лініі Радзівілішкі — Дзвінск. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштайція.

## Гісторыя 
Упершыню Субач згадваецца ў 1837 годзе як невялікае сельскае паселішча. Пасля таго як праз яго прайшла чыгуначная галіна Радзівілішкі — Дзвінск у 1873 годзе, паселішча пачало хутка развівацца. У пачатку ХХ стагоддзя, Субач стаў валасным цэнтрам.

З 1918 года ў складзе Літвы.

У 1958 годзе Субач атрымаў статус горада. У 2023 годзе зацверджаны герб горада.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Альгірдас Гайжуціс (нар. 1941) — літоўскі філолаг

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Гарады Літвы

У Літве вылучаюцца тры тыпы населеных пунктаў: гарады, мястэчкі (; гарадкі) і вёскі ()
Статус горада падае Сейм Літоўскай Рэспублікі; населеным пунктам можа быць прысвоены статус курорта. Паводле даных Дэпартамента статыстыкі Літвы налічваецца 103 гарады (даныя на 2009 год).

## Спіс 

## Карта 
Легенда карты:
* 10px Сталіца Літвы.
* 10px Адміністрацыйныя цэнтры паветаў.
* 10px Адміністрацыйныя цэнтры раёнаў (самакіраванняў).
* 10px Адміністрацыйныя цэнтры старостваў.

## Гл. таксама 
* Назвы тапонімаў Літвы на розных мовах

## Спасылкі 

Літва
Катэгорыя:Спісы:Літва
Трашкуны

**Трашку́ны**, таксама **Трашкунай** () — горад у цэнтральнай Літве, на рацэ Ёста. Уваходзіць у склад Анікштаўскага раёна Уцянскага павета. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштайція.

## Гісторыя 
Упершыню Трашкуны згадваюцца ў 1696 годзе. Бернардзінцамі Уладзіславам і Ганнай Сакалоўскімі былі пабудаваны касцёл і манастыр. Паселішча было ў складзе Вялікага Княства Літоўскага. Трашкуны лічацца месцам нараджэння Канстанцінаса Шырвідаса, які лічыцца заснавальнікам літоўскай пісьменнасці.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Трашкуны трапілі ў склад Расійскай імперыі.За часамі Першай сусветнай вайны з лета 1915 года Трашкуны акупаваны войскамі Германскай імперыі. З 1918 года ў складзе Літвы.

З 1940 года ў Літоўскай ССР. У 1956 годзе Трашкунам нададзены гарадскія правы.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы. Герб Трашкуноў быў зацверджаны 2 чэрвеня 2003 года. Аўтарам выявы герба стаў Раландас Рымкунас (*Rolandas Rimkūnas*).

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Касцёл і кляштар бернардзінцаў
* Драўляная капліца на могілках (пабудавана ў 1790 годзе)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Панямуне

**Панямуне** (, да 1923 г. — **Юбермемель**, ) — горад у заходняй Літве, на беразе Нёмана. Месціцца на мяжы з Калінінградскай вобласцю Расіі, цераз раку ад горада Савецка (да 1946 г. — Тыльзіт). Уваходзіць у склад Пагегаўскай сянюніі Таўрогскага павета. Месціцца за 8 км ад Пагегаў.

Найменшы горад Літвы, акрамя таго, гэта адзіны горад Літвы, які не ёсць цэнтрам сянюніі. Панямуне адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Малая Літва.

## Гісторыя 
Месца вядома з XIX стагоддзя як правабярэжная частка горада Тыльзіт у Прусіі.

Пасля паражэння Германіі ў Першай сусветнай вайне, у 1920 годзе, паводле Версальскага дагавора, вобласці Германскай імперыі на поўнач ад Нёмана ўтварылі Клайпедскі край пад мандатам Лігі нацый, пры гэтым непасрэдны кантроль і падтрыманне парадку ў новастворанай тэрыторыі былі замацаваны за Францыяй. Аддзелены ад Тыльзіту прыгарад на тэрыторыі Клайпедскага краю стаў называцца Юбермемель.

У выніку Мемельскага паўстання 1923 года тэрыторыя перайшла Літве, новыя ўлады далі гораду назву Панямуне (Панямунь). У выніку Нямецкага ўльтыматуму Літве ў сакавіку 1939 года горад трапіў пад уладу Германіі і ізноў стаў часткай Тыльзіту.

Па заканчэнні Другой сусветнай вайны ў 1945 годзе тэрыторыя засталася пад кантролем СССР. У 1947 годзе горад перададзены Літоўскай ССР. З 1968 года пасёлак гарадскога тыпу.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы. З 1995 года горад.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі
Авалау

**Востраў Авалау** () — востраў у складзе Фіджы на ўсход ад Віці-Леву. Агульная плошча — 102,3 км². Насельніцтва — 9100 чал. (2014 г.).

## Геаграфія 
Востраў Авалау знаходзіцца ў 54,2 км на паўночны ўсход ад Сувы, сталіцы Фіджы. Мае вулканічнае паходжанне. Даволі гарысты. Найвышэйшы пункт — 625 м. Абрысамі нагадвае авал, выцягнуты з поўначы на поўдзень. Даўжыня — 14,86 км. Найбольшая шырыня — 10,26 км. Частка ўзбярэжжа ахоплена колам каралавых рыфаў.

## Гісторыя 
Авалау вядомы тым, што з 1830-ых гг. на ўсходзе вострава сяліліся еўрапейскія гандляры сандалам і місіянеры. Вёска Левука на некаторы час ператварылася ў важны транзітны порт, дзе меліся хрысціянскія храмы, друкарня і нават перыядычныя выданні (з 1869 г.). Адносіны паміж правадырамі Авалау, многія з якіх мелі крэольскае паходжанне, і еўрапейцамі былі складанымі. У 1844 г. частка еўрапейцаў пакінула востраў з-за пагрозы сутычак з мясцовым насельніцтвам, але паселішча ў Левука хутка адрадзілася дзякуючы брытанскім місіянерам, тут з’явіліся консульствы Вялікабрытаніі і ЗША.

У 1840-ыя гг. Авалау фармальна трапіў пад уладу правадыроў вострава Мбау, аднак пасля прыходу да ўлады Такамбау ў 1852 г. мясцовыя правадыры разам з саюзнікамі на Віці-Леву паднялі паўстанне. Толькі ў 1865 г. яны пагадзіліся заключыць з Такамбау саюз *тавата*. У 1871 г. на Авалау па ініцыятыве брытанцаў адбылася каранацыя Такабау, але сепаратысцкія настроі працягвалі дамінаваць. У 1877 г. сталіца Фіджы была перанесена з вёскі Левука ў Суву.

## Эканоміка 
Вёска Левука з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам вострава Авалау і навакольных тэрыторый. На востраве маюцца порт, аэрапорт, рыбаперапрацоўчыя прадпрыемствы. Мясцовае насельніцтва займаецца сельскай гаспадаркай і абслугоўваннем турыстаў.

## Спасылкі 
* Ovalau Travel Guide
* Secret Island: Ovalau, Fiji

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Авалау
Флорэс

**Флорэс** — тапонім і прозвішча

## Тапонімы 
* Флорэс — востраў у складзе Малых Зондскіх астравоў
* Флорэс — мора Ціхага акіяна

## Прозвішча 
* Лола Флорэс (1923—1995) — іспанская спявачка, танцорка і актрыса
* Ромі Флорэс (1999) — амерыканская спявачка і аўтар песень
Дзмітрый Сяргеевіч Магілёўцаў

**Дзмітрый Сяргеевіч Магілёўцаў** (нар. , ) — беларускі фізік-тэарэтык, перакладчык. Член-карэспандэнт НАНБ (2017), доктар фізіка-матэматычных навук (2009). Вядомы перакладам кніг Дж. Толкіна «Хобіт, або Туды і назад» і серыі кніг «Уладар Пярсцёнкаў» на беларускую мову.

## Біяграфія 
Скончыў у 1991 годзе Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. З 1991 года працуе ў Інстытуце фізікі імя Б. І. Сцяпанава АН Беларусі (з 1997 — НАН Беларусі), з 2017 — галоўны навуковы супрацоўнік, намеснік загадчыка цэнтрам квантавай оптыкі і інфарматыкі інстытута кніг у жанрах фантастычнага баевіка і гістарычнай вандроўкі на беларускую і на рускую мовы.

Кнігі Дж. Толкіна «Хобіт» і серыя кніг «Уладар Пярсцёнкаў» (неафіцыйны пераклад) у суаўтарстве з Крысцінай Курчанковай сталі першымі буйнымі і найбольш вядомымі працамі аўтара на беларускай мове.

## Творы 
### На беларускай мове 
* Хобіт, або Вандроўка туды і назад, Дж. Толкін, пер. Дзмітрый Магілёўцаў, Крысціна Курчанкова [Мн. 2002. — 264 с. ISBN 978-985-7916-41-7]
* Уладар Пярсьцёнкаў: Зьвяз Пярсьцёнка, Дж. Толкін, пер. Дзмітрый Магілёўцаў, Крысціна Курчанкова [Мн. 2008. — 442 с. ISBN 978-985-4921-24-3]
* Уладар Пярсьцёнкаў: Дзьве вежы, Дж. Толкін, пер. Дзмітрый Магілёўцаў, Крысціна Курчанкова [Мн. 2008. — 354 с. ISBN 978-985-4921-24-3]
* Уладар Пярсьцёнкаў: Вяртаньне караля, Дж. Толкін, пер. Дзмітрый Магілёўцаў, Крысціна Курчанкова [Мн. 2009. — 306 с. ISBN 978-985-4921-24-3]

### На рускай мове 
## Спасылкі 
* «Зьвяз Пярсьцёнка» аб’яднае чытачоў. Радыё Свабода
* Дзмітрый Магілёўцаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Члены  Беларускага фізічнага таварыства
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі Беларусі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты НАНБ
Эжарэліс

**Эжарэліс** () — горад у цэнтральнай Літве. Уваходзіць у склад Ковенскага раёна Ковенскага павета. Месціцца за 25 км ад Коўні. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Сувалкія.

## Гісторыя 
Эжарэліс заснаваны ў 1918 годзе, калі ў наваколлі пачалася здабыча торфу ў Эжарэліскім (Ажарэліскім) балоце, ад балота назва горада. З 1918 года ў складзе Літвы.

З 1940 года ў Літоўскай ССР. У 1956 годзе Эжарэліс атрымаў статус горада.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Аляксандр Ягоравіч Штаўберт

**Аляксандр Ягоравіч Штаўберт** ( — , г. ) — рускі архітэктар, прадстаўнік класіцызму, у асноўным працаваў у Санкт-Пецярбургу.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1780 годзе ў обер-афіцэрскай сям’і. У 1788—1801 гг. вучыўся ў Імператарскай Акадэміі мастацтваў у А. Д. Захарава. Пасля заканчэння выкладаў у 2-м шляхецкі кадэцкі корпус і служыў у Інжынерным дэпартаменце Ваеннага міністэрства. У 1827 — абраны Акадэміяй мастацтваў ганаровым вольным супольнікам.

Памёр у 1843 годзе. Пахаваны на  у Санкт-Пецярбургу.

## Творчасць 
### У Пецярбургу 
]]
* па праекце А. Н. Вараніхіна — Царква прападобнага Макарыя Егіпецкага ў Горным інстытуце
* Ваенна-сіроцкі дом (, 17) — першы буйны праект А. Я. Штаўберта, 1806—1809 гг.
* Дом дырэктара Канстанцінаўскага ваеннага вучылішча (Фантанкі наб., 112) — 1806—1809 гг.
* шпіталь лейб-гвардыі  (, 65) — 1818-20 гг.
* будынак Жаночай гімназіі  (, 5) — 1819—1820 гг.
* будынак  (, 54) — 1822-25 гг.
* Каравульны дом у  (, 21) — 1825—1826 гг.
* Манеж Школы гвардзейскіх падпрапаршчыкаў (, 37) — 1828 г.
* будынак Марской турмы на в.  (наб. р. Мойкі, 103) — 1828-29 гг.
*  (, 14) — 1827—1828 гг.
* Міхайлаўскае артылерыйскае вучылішча (, 15) — 1829 г.
* в 1829—1834 гг. па праекце К. І. Росі будаваў будынак Сената і Сінода
* Казармы лейб-гвардыі егерскага палка (, 14,16,18) — 1830-е гг.
* будынак Петрапаўлаўскай бальніцы (, 4) — 1832-35 гг.
* комплекс казармаў  (, 59, 61-а, 63) — пабудаваны ў 1833-36 гг. сумесна з архітэктарам .
* казармы Дваранскага палка (вул. Чырвонага курсанта, 21 — , 28) — 1833-37 гг.
* Мікалаеўскі ваенны шпіталь (, 63) — 1835-40 гг.
і інш.

### Беларусь 
]]
 з боку горада]]

Захаваўся праектны план Бабруйска 1818 года за аўтарствам А. Штаўберта.

Асобныя пабудовы: казармы, жылыя дамы, 2 шпіталі, сабор А. Неўскага, Свята-Георгіеўская царква і інш. пабудовы (1827) на яе тэрыторыі, Мінская і Слуцкая брамы, казармы, гасціны двор на Кобрынскім фарштаце (1836) і інш. пабудовы ў Брэсцкай крэпасці
* Манеж Царыцынскага палка ў Ямбургу (г. Кінгісеп, пр. Карла Маркса, 3б) — 1830-38 гг., будаўнік-архітэктар Трэндленбург.
* праект цагляных колцавых казармаў у Брэсце — 1835 г.
* праект гасцінага двара на Кобрынскім фарштаце — 1836 г.
* праект сабора на параднай плошчы Брэст-Літоўскай крэпасці — 1836 г.
* праект арыштанцкіх казармаў у Омску — 1830-31 гг.
* Будынкі прысутных месцаў і гімназіі ў Дынабургу (цяпер Даўгаўпілс)
і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Антонов В. В. Петербург. Новое о старом. — М.: Центрполиграф, 2010 г.
* Зодчие Санкт-Петербурга: XIX — начало XX века / Сост. В. Г. Исаченко. — СПб., 1998 г.
* Кириков Б. М., Штиглиц М. С. Петербург немецких архитекторов: От барокко до авангарда. — СПб., 2002 г.

## Спасылкі 
* ШТАУБЕРТ Александр Егорович  
* ИСТОРИКО-АРХИТЕКТУРНЫЙ КОМПЛЕКС СЕВЕРО-ЗАПАДНОГО СЕКТОРА ОМСКОЙ КРЕПОСТИ  

Катэгорыя:Архітэктары Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Архітэктары Бабруйска
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Петрышуле
Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Брэста
Грамадзянскі сектар Еўрамайдану

**Грамадзянскі сектар Еўрамайдану** () — суполка актывістаў Еўрамайдану. Асноўны прынцып арганізацыі — негвалтоўны супраціў. Актывісты аб’ядналіся пасля сілавога разгону студэнтаў 30 лістапада 2013 года, стварыўшы ў Кіеве на тэрыторыі Міхайлаўскага манастыра пункт дапамогі. Штаб-кватэры ГСЕ дзейнічаюць у Кіеве, Львове, Харкаве.

Катэгорыя:Еўрамайдан
Мадонна з дзіцем (чатырма святымі і чатырма анёламі)

**Мадонна з дзіцем, чатырма святымі і чатырма анёламі** — карціна, створаная паміж 1368 і 1415 гадамі майстрам фларэнційскага ваўнянога цэху. Цяпер захоўваецца ў Эрмітажы.

Катэгорыя:Карціны 1415 года
Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнага Эрмітажа
Катэгорыя:Выявы Дзевы Марыі
Панядзелі

**Панядзе́лі**, таксама **Пандэліс** () — горад у Літве. Уваходзіць у Рокішкаўскі раён Панявежскага павета. Адміністрацыйны цэнтра Панядзельскай сянюніі. Адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштайція. Размешчаны на рацэ Апашча (басейн Ліелупе) за 26 км ад Ракішак, за 181 км ад Вільні. Чыгуначная станцыя на лініі Панявеж — Дзвінск.

## Гісторыя 
Упершыню згадваюцца ў 1591 годзе. Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай адышлі да Расійскай імперыі. У 1801 годзе ў Панядзелях быў пабудаваны касцёл.

За часамі Першай сусветнай вайны з 1915 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. З 1918 года ў складзе Літвы. З 1940 года ў Літоўскай ССР. У 1950—1962 гадах быў раённым цэнтрам. Правы горада атрымаў у 1956 годзе.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы. З 1995 года цэнтр аднайменнай сянюніі. 18 верасня 1997 года атрымаў герб.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
За часамі савецкай акупацыі ў горадзе быў цэх сыраробнага заводу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Туры

Назву **Туры́** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Туры — вёска ў Столінскім раёне
* Мінская вобласць:
** Туры — вёска ў Смалявіцкім раёне

## Італія 
* Туры, правінцыя Бары, камуна ў Італіі
* Туры, правінцыя Медыя-Кампідана, камуна ў Італіі
Мбенга

**Востраў Мбе́нга** (фідж.: *Beqa*) — востраў у складзе Фіджы на поўдзень ад Віці-Леву. Агульная плошча — 36 км². Насельніцтва — 3000 чал. (2006 г.).

Востраў Мбенга мае вулканічнае паходжанне. Месціцца ў 42 км на паўднёвы захад ад Сувы. Рэльеф гарысты. Найвышэйшы пункт — 462 м. Усходні і паўднёвы берагі перасечаны глыбокімі залівамі. Вакол вострава цягнецца шырокае кола каралавых рыфаў.

Жыхары вёскі Руква з племені *савау* на востраве Мбенга вядомы сваім ўменнем хадзіць басанож па распаленым камяням. Згодна паданню, гэты дар яны атрымалі ў старажытныя часы ад духа-вугра. Першапачаткова хаджэнне па распаленым камяням праводзілася ў рытуальных мэтах і суправаджала традыцыйныя рэлігійныя святы. У наш час арганізуецца для забаў турыстаў.

Дзякуючы блізкасці да Сувы і цудоўнай прыродзе востраў Мбенга лічыцца на Фіджы папулярным дарагім курортам. Мясцовыя жыхары таксама займаюцца сельскай гаспадаркай і прыбярэжным рыбалоўствам.

## Спасылкі 
* Pacific Harbour & Beqa Island Vacation Guide 
* Rookwa Village Fire Walking 
* Beqa Island — Dive Adventures

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Мбенга
Бітва на Марне (1918)

**Друга́я Ма́рнская бі́тва** (15 ліпеня — 5 жніўня 1918 года) — буйная бітва паміж нямецкімі і англа-франка-амерыканскімі войскамі, якая адбылася каля ракі Марна падчас Першай сусветнай вайны. Гэта быў апошні генеральны наступ нямецкіх войскаў за ўсю вайну. Бітва была прайграна немцамі пасля контратакі французаў.

Пасля няўдалага вясновага наступу Эрых Людэндорф (начальнік штаба нямецкіх войскаў) меркаваў, што напад праз Фландрыю дазволіць нанесці сур’ёзныя страты Брытанскаму экспедыцыйнаму корпусу, які на той момант з’яўляўся самай магутнай сілай саюзнікаў на заходнім фронце. Для вымантачвання саюзных сіл з Бельгіі, Людэндорф планаваў маштабны адцягваючы напад у раёне Марны.

Бітва пачалася 15 ліпеня, калі 23 нямецкія дывізіі 1-й і 3-й арміі пад кіраўніцтвам Фрыца фон Бюлава і Карла фон Айнема напалі на 4-ю французскую армію пад кіраўніцтвам Анры Гуро на ўсходзе ад Рэймса. У гэты ж час 17 дывізій 7-й нямецкай арміі пры падтрымцы 9-й атакавалі 6-ю французскую армію на захадзе ад Рэймса. Людэндорф спадзяваўся падзяліць сілы французаў.

На дапамогу французскім войскам прыйшлі амерыканскія войскі (85 000 чалавек) і Брытанскі экспедыцыйны корпус. Нямецкі напад на ўсход ад Рэймса быў спынены ў той жа дзень, але на захадзе нямецкія войскі зламалі супраціўленне 6-й французскай арміі і прасунуліся на 15 км. Наступ на гэтым участку быў спынены 17 ліпеня сумеснымі высілкамі войскаў Францыі, Вялікабрытаніі, ЗША і Італіі.

Пасля спынення нямецкага наступу Фердынанд Фош (камандуючы саюзнымі войскамі) аддаў загад аб контрнаступленні, якое пачалося 18 ліпеня. 24 французскія дывізіі пры падтрымцы саюзнікаў (у тым ліку 8 амерыканскіх дывізій і 350 танкаў) атакавалі ўтвораны выступ лініі фронту. Контратака была паспяховай: 10-я і 6-я арміі прасунуліся на 8 км, у той час як 5-я і 9-я арміі атакавалі немцаў на захадзе. 20 ліпеня нямецкае камандаванне аддало загад аб адступленні, і немцы вярнуліся на пазіцыі, якія яны займалі да вясновага наступлення. Да 6 жніўня контратака саюзнікаў выдыхнулася пасля таго, як немцы замацаваліся на старых пазіцыях.

Катастрафічнае паражэнне Германіі пацягнула за сабой адмову ад плана Людэндорфа ўварвацца ў Фландрыю і стала першай з серыі перамог саюзнікаў, якія завяршылі вайну.

## Гл. таксама 
* Першая Марнская бітва

## Спасылкі 
* Другая Марнская бітва на сайце First World War.com 
* Удзел брытанскай 62-й дывізіі ў бітве на Марне  

Марне (1918)
Марне (1918)
Марне (1918)
Марне (1918)
Марне (1918)
1918
15
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Каралеўскі двор (Бабруйск)

**Каралеўскі двор** — адміністрацыйны цэнтр Бабруйскага староства, які існаваў з 2-й паловы XVI ст. да 1649 г. Размяшчаўся непадалёк ад замка, на беразе р. Бярэзіна. Цэнтр кампазіцыі — вялікі драўляны дом на сямі падклеццях (у іх размяшчаліся службовыя памяшканні). На галерэю жылой часткі вяла двухмаршавая вонкавая лесвіца, накрытая двухсхільным дахам. Двор быў абнесены астрогам. За дваром над р. Бярэзінай знаходзіліся стайня з вазоўняй і бровар, на р. Бабруйка стаяў млын.

## Літаратура 
* 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Катэгорыя:знішчаныя збудаванні Бабруйска
Катэгорыя:Драўляная архітэктура Беларусі
Свята-Аляксандра-Неўскі сабор (Бабруйск)

**Свята-Аляксандра-Неўскі сабор** — колішні праваслаўны храм у Бабруйску.

Пабудаваны ў 1827 годзе па праекце арх. А. Штраўберта, размалёўкай інтэр’ераў займаўся мастак П. Урандзіна.

Сабор размяшчаўся на Саборнай плошчы, якая знаходзілася на рагу дзвюх галоўных вуліц Бабруйскай крэпасці, адна з іх вяла ад Мінскай да Вадзяной брамы, другая — да Слуцкай брамы).

Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Бабруйска
Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Бабруйска
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Зніклі ў 1934 годзе
Катэгорыя:1827 год у Беларусі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Бабруйску
Катэгорыя:Саборы Беларусі
Урочышча Гай (мемарыяльны комплекс)

**Урочышча Гай** — мемарыяльны комплекс у Баранавічах на ўшанаванне памяці 3 тыс. чэхаславацкіх грамадзян (у т.л. 1 тыс. яўрэяў з гета Тэрэзіенштата) — ахвяр фашысцкага тэрору ў Другую Сусветную вайну.

Створаны на заходняй ускраіне г. Баранавічы ў 1972 г. (скульптар М. Альтшулер, арх. М. Мілавідаў, А. Марэніч, А. Макараў). На месцы, дзе стаяў кулямёт, з якога расстрэльвалі ахвяр у чэрвені 1942 г., устаноўлены цэнтральны манумент: дзве бетонныя пліты (вышіня 13 і 14 м), злучаныя аркай у цэнтры. Яны нагадваюць слупы агароджы канцлагера. Уверсе да іх прымацаваны бронзавы звон, унізе — медны рэльеф з выявай мноства рук, узнятых і сціснутых у пратэсце, болі і адчаі. У комплекс уваходзяць дзве брацкія магілы, аб’яднаныя бетоннай плітой з надпісам-прысвячэннем, сімвалічны «Парог жыцця і смерці» — бетонны брус, пакладзены ўпоперак палявой дарогі, «Сцяна загінуўшых» з трох тысяч камянёў, на якой прымацаваная мемарыяльная мармуровая дошка з выявамі цярновай галінкі і надпісам на рускай і чэшскай мовах: «Светлай памяці чэхаславацкіх братоў». Лаканічнае вырашэнне тэмы, выразнасць помніка, журботныя гукі звона ствараюць вялікае эмацыянальнае ўражанне.

## Літаратура 
* 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 331—332. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16), с. 253—254.
* Урочышча Гай // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 589. — ISBN 985-11-0214-8.

Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Баранавічаў
Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі
Катэгорыя:Чэхі ў Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Анатоля Марэніча
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Адольфа Макарава
Катэгорыя:Творы Майсея Альтшулера
Туры (Столінскі раён)

**Туры́** (, ) — вёска ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці, на левым беразе ракі Гарынь. Уваходзіць у склад Харомскага сельсавета. Размешчаны на захад ад Давыд-Гарадка і шашы , на поўдзень ад Хорска.

## Гісторыя 
У летапісных крыніцах Туры вядомы з XVI стагоддзя. 8 чэрвеня 2010 года споўніўся 491 год ад заснавання вёскі Туры. Засяленне гэтай мясцовасці пачалося з узвышша каля рэчкі Туранка, якая пачыналася з ракі Гарынь і ўпадала ў яе ж з паўночнага боку ад Давыд-Гарадка. Забудоўвалася вёска з абодвух бакоў вуліцы працягласцю каля 0,5 км. Гэтая вуліца ў наш час мае назву «17 верасня». Продкі жыхароў Туроў паходзілі з Літвы і паўночнай Русі. У XVI—XVIII стагоддзях вёска ў складзе Вялікага Княства Літоўскага. З 1793 года — у складзе Расійскай імперыі.

З 1921 года ў складзе Польшчы. З 1939 года ў складзе Беларускай ССР.

## Славутасці 
* Капліца на могілках

## Вядомыя асобы 
* Н. Ф. Бакунец (1945 —) — Герой Сацыялістычнай Працы

## Спасылкі 
* Туры на Radzima.org

Катэгорыя:Харомскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Столінскага раёна
Касцёл Божага Цела (Багушэвічы)

**Касцёл Божага Цела** — каталіцкі храм у вёсцы Багушэвічы (Бярэзінскі раён). Помнік дойлідства несапраўднай готыкі.

Касцёл пабудаваны ў сярэдзіне XIX ст. да 1863 г. з цэглы як фамільная пахавальня ўладальнікаў сядзібы Свентаржэцкіх у цэнтры вёскі, на левым беразе ракі Уса (тэрыторыя старажытнага гарадзішча). Уваходзіла ў склад сядзібна-паркавага ансамбля.

## Архітэктура 
Шасцігранны ў плане будынак мае цэнтрычную кампазіцыю. З заходняга боку да яго прымыкае прамавугольная ў плане апсіда, з усходняга — прытвор (бабінец) з стральчатым уваходным парталам. Па кутах будынку масіўныя контрфорсы, якія завяршаюцца фіяламі. У цэнтры ўзвышаецца шасцігранная шатровая вежа, увянчаная шпілем. Сцены і грані вежы прарэзаныя стральчатымі аконнымі праёмамі і нішамі, апяразаныя аркатурнымі фрызамі. Унутраная прастора капліцы перакрытая зорчатым скляпеннем з ляпнымі нервюрамі. Вузкая лесвіца вядзе на хоры з ажурнай агароджай (чыгуннае ліццё) ва ўсходняй частцы асноўнага аб'ёму. Філёнгавыя ўваходныя дзверы стральчатага абрысу дэкарыраваныя арнаментальнай разьбой з выявамі мудрагеліста сплеценых паміж сабой вензеляў, віньетак, лістоў і галінак. У капліцы была крыпта—пахавальня.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Капліцы-пахавальні Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў неагатычным стылі
Катэгорыя:Багушэвічы (Бярэзінскі раён)
Катэгорыя:Свентаржэцкія
Катэгорыя:Касцёлы Бярэзінскага раёна
Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі