open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Надаўбні

а, Германія, частка лініі Зігфрыда.]]
**Надаўбні** — металічныя бэлькі, жалезабетонныя тумбы, бервянні, камяні, што ўкопваюцца ў грунт як процітанкавая, процітранспартная, процідэсантная загарода. Ідэя заключаецца ў тым, каб запаволіць і накіраваць тэхніку ў зону агню. Пірамідальныя перашкоды вядомыя як «зубы цмока» альбо «зубы дракона».

Укопваюцца ў грунт вертыкальна або з нахілам у бок праціўніка, выступаюць над паверхняй зямлі на 0,5—1,2 м. Устанаўліваюць надаўбні ў 3—5 радоў у шахматным парадку. Аплеценыя калючым дротам, яны адначасова служаць і проціпяхотнай загародай.

Надаўбні выкарыстоўваліся з другой паловы XX стагоддзя. У Першую і Другую сусветныя войны ўстанаўліваліся ва ўмацаваных раёнах, пры абароне буйных гарадоў і інш. Выкарыстоўваліся некалькімі арміямі на еўрапейскім тэатры Другой сусветнай вайны, асабліва немцамі на лініі Зігфрыда і Атлантычнай сцяне.

У XXI стагоддзі такія ўмацаванні выкарыстоўваюцца Швейцарыяй і Паўднёвай Карэяй уздоўж мяжы дэмілітарызаванай зоны з КНДР. У сувязі з падзеямі расійска-ўкраінскай вайны і ростам напружанасці ў Еўропе надаўбні ўстанаўліваюць на абарончых рубяжах Расіі, Польшчы, краін Прыбалтыкі. У Беларусі яны выкарыстоўваюцца на «вузлах супраціўлення» лініі Хрэніна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фартыфікацыйныя збудаванні
Іван Міхайлавіч Петрапаўлаўскі

**Іван Міхайлавіч Петрапаўлаўскі** — духоўны пісьменнік, педагог, гісторык магілёўскай епархіі, этнограф XIX стагоддзя. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Казанскай духоўнай акадэміі. Выкладаў у Магілёўскай духоўнай семінарыі. Аўтар артыкулаў «Пра мнагажонства ў старажытных яўрэяў» (1884), «Феадосій Васілевіч, епіскап магілёўскі» (1887), «Гістарычныя звесткі аб стане праваслаўя ў магілёўскай епархіі пасля смерці епіскапа магілёўскага Феадосія Васілевіча з 1678 да 1699 гг.», «Серапіён Палхоўскі, епіскап магілёўскі, 1699—1704 гг.» (абодва 1888), «Сільвестр II, кн. Святаполк Чацвярціскі, епіскап магілёўскі» (1893).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Такер і Дэйл супраць зла

**«Такер і Дэйл супраць зла»** () — канадска-амерыканская чорная камедыя 2010 года. Галоўныя ролі сыгралі Тайлер Лабін і Алан Цьюдзік.

## Сюжэт 
Група студэнтаў адпраўляецца за горад, каб на ўсю моц адарвацца на выходных: папіць піўка, паплаваць у возеры і падыхаць чыстым паветрам. Але ў першы ж дзень яны сутыкаюцца з неачэсаны фермерамі Такерам і Дэйлам, якія таксама вырашылі як след адцягнуцца на прыродзе. Прыняўшы гэтых з выгляду дзікаватых, але, па сутнасці, бяскрыўдных хлопцаў за злосных мясцовых маньякаў, гараджане вырашаюць даць ім жорсткі адпор.

## У ролях 
## Узнагароды 
Паводле рэсурса «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 12 кінаўзнагародамі і яшчэ 14 намінацыямі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Моладзевыя фільмы
Хантара Нагаока

**Хантара Нагаока** (; 18.8.1865, г. Нагасакі, Японія — 11.12.1950) — японскі фізік, адзін з заснавальнікаў навуковай школы японскіх фізікаў. Член Японскай АН, яе прэзідэнт (1939—48). 

Скончыў Такійскі ўніверсітэт (1887), дзе і працаваў да 1926 года (з 1896 прафесар), адначасова ў 1917—46 у Інстытуце фізічных і хімічных даследаванняў. 

Навуковыя працы па электрычнасці і магнетызме, атамнай фізіцы і спектраскапіі. Прапанаваў мадэль «атама тыпу Сатурна» (дадатна зараджанае ядро, вакол якога верціцца кальцо электронаў; 1904), што лічыцца папярэдніцай планетарнай мадэлі атама Э. Рэзерфорда.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізікі Японіі
Deadline Hollywood

**Deadline Hollywood** (шырока вядомы як **Deadline**, а таксама **Deadline.com**) — амерыканскі вэб-сайт навін аб тэлебачанні і кіно, заснаваны Нікі Фінке як блог навін *Deadline Hollywood Daily* у 2006 годзе. Сайт штодня публікуе эксклюзіўныя забаўляльныя навіны. З 2009 года з’яўляецца брэндам Penske Media Corporation.

## Гісторыя 
*Deadline* быў заснаваны Нікі Фінке, якая пачала пісаць серыю калонак у ''* пад назвай *Deadline Hollywood* у чэрвені 2002 года. Яна пачала весці блог *Deadline Hollywood Daily* (DHD) у сакавіку 2006 года як інтэрнэт-версію сваёй калонкі. У 2006 годзе яна афіцыйна запусціла яго як сайт аб індустрыі забаў. Да 2009 году гэты сайт стаў адным з самых папулярных вэб-сайтаў Галівуду. У 2009 годзе Фінке прадала Deadline Penske Media Corporation (тады Mail.com Media) за сямізначную суму. З ёй таксама быў заключаны працоўны кантракт тэрмінам на пяць+ гадоў, які, паводле Los Angeles Times, складаў «мільёны долараў», а таксама частку даходу сайта.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* *Deadline Hollywood'' на сайце Penske Media Corporation

Катэгорыя:Інтэрнэт-СМІ
Катэгорыя:Сайты ЗША
Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2006 годзе
Катэгорыя:Кінасайты
Дрысенская аперацыя

**Дрысенская аперацыя** — падрыў 110-метровага маста цераз раку Дрыса на лініі Даўгаўпілс — Полацк у Дрысенскім раёне. Праведзена партызанскай брыгадай «За Савецкую Беларусь» 4 жніўня 1942 года.

## Перадумовы 
Мост ахоўваўся нямецкім гарнізонам колькасцю каля 70 чалавек, падыходы былі замініраваны, абнесены агароджай, з калючага дроту. Буйныя гарнізоны праціўніка знаходзіліся на бліжэйшых станцыях Свольна, Дрыса, Боркавічы, Баравуха. У аперацыі ўдзельнічала 6 атрадаў (больш за 300 чалавек).

## Бой 
У ходзе аперацыі партызаны атрада імя Калініна, адцягваючы ўвагу ворага, абстралялі з процітанкавай гарматы і кулямётаў станцыю Боркавічы, вывелі са строю гармату, паравоз, знішчылі 15 салдат праціўніка. 2 атрады прыкрывалі партызан з боку пераправы цераз раку Дрыса каля вёскі Дзёрнавічы і займалі абарону на выпадак падыходу да моста нямецкага браняпоезда са станцыі Свольна. У 4 гадзіны 30 хвілін пасля 10-мінутнага  артылерыйскага і кулямётнага агню ўдарная група ў складзе 3 атрадаў пад кіраўніцтвам камандзіра атрада імя Шчорса П. М. Машэрава атакавала і ў 2-гадзінным баі знішчыла ахову моста. Група падрыўнікоў на чале з П. Р. Мандрыкіным падвяла плот з 400 кг толу пад сярэднюю апору моста. У 6 гадзін раніцы мост быў узарваны. Два пралёты даўжынёю 50 метраў абрушыліся ў ваду. У выніку аперацыі рух на магістралі быў спынены на 16 сутак. Замест узарванай апоры гітлераўцы паставілі клець са шпал на адзін пуць. Прапускная здольнасць дарогі паменшылася з 60 да 8 эшалонаў у суткі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бітвы Другой сусветнай вайны з удзелам савецкіх партызан у Беларусі
Катэгорыя:Канфлікты 1942 года
Катэгорыя:Гісторыя Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 4 жніўня
Катэгорыя:Жнівень 1942 года
Накардыі

**Накардыі** (*Nocardia*) — род бактэрый групы актынаміцэтаў.

Вядома дзясяткі відаў. Пашыраны ў глебе, вадаёмах і іншых прыродных субстратах. Утвараюць міцэлій з дыяметрам гіфаў 0,5—2 мкм. Нерухомыя. Грамстаноўчыя. Аэробы. Размнажаюцца фрагментацыяй міцэлію, некаторыя ўтвараюць таксама споры і хламідаспоры.

Сапрафіты, ёсць патагенныя віды для чалавека і жывёл (узбуджальнікі накардыёзу). У глебе ўтылізуюць устойлівыя да раскладання рэчывы расліннага паходжання (лігнін), удзельнічаюць у мінералізацыі гумусу, раскладаюць цяжкадаступныя для іншых мікраарганізмаў рэчывы (сінтэтычныя матэрыялы, воскі, вуглевадароды, адходы нафтавай прамысловасці). Могуць выкарыстоўвацца для барацьбы з забруджваннем навакольнага асяроддзя.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бактэрыі
Першая хваля фемінізму

і Крыстабель Панкхёрст з плакатам *Галасавання для жанчын* 1908 год.]]
**Першая хваля фемінізму** (або **старая хваля**) — вызначэнне з’яў і тэндэнцый, звязаных з барацьбой еўрапейскіх і амерыканскіх жанчын за роўныя правы ў ХІХ — пачатку ХХ ст. Асноўная тэндэнцыя фемінізму першай хвалі мела ліберальны характар і была накіравана на змены прававых сістэм, у першую чаргу прадастаўлення жанчынам выбарчых правоў. Назва «першая хваля» была дадзена ёй у 1970-я гады феміністкамі, якія называлі сябе другой хваляй фемінізму.=

Рухі за пашырэнне правоў жанчын пачаліся значна раней за ХХ ст. «Протафеміністкі», якія працавалі ў XV-XVII ст., уключаюць Агрыпа Неттэсгеймскага, Мадэрату Фонтэ, Эн Брэдстрыт і Франсуа Пулен дэ ла Барэ.

Катэгорыя:Фемінізм
Лінія Хрэніна

**«Лінія Хрэніна»** — распаўсюджаная беларускімі дзяржаўнымі і апазіцыйнымі СМІ назва па імені міністра абароны Віктара Хрэніна для ўмацаваных раёнаў на межах Беларусі, створаных у 2023—2024 гадах. 

Афіцыйна ва Узброеных Сілах Беларусі — **«вузлы супраціўлення»**.

## Гісторыя 
Беларусь мае багаты гістарычны вопыт наяўнасці ўмацаваных раёнаў. У 1930-я гады ў БССР па «лініі Сталіна» ўзведзены чатыры ўмацаваныя раёны. У 1940—1941 гадах, перад пачаткам Вялікай Айчыннай вайны, пачалося будаўніцтва новых збудаванняў, на гэты раз па «лініі Молатава». Аднак на момант пачатку нямецкага ўварвання ўмацаваныя раёны да канца ўладкаваны не былі.

Узвядзенне абарончых збудаванняў у 2020-х абумоўлена напружаным становішчам у рэгіёне і аналізам вопыту вайны ва Украіне ва Украіну. На палях выстаўлены супрацьтанкавыя збудаванні, так званыя «зубы цмока». Дадзены ўмацаваны раён першапачаткова ствараўся для трэніроўкі тэрытарыяльнай абароны, але пазней яго занялі дзеючыя вайскоўцы. Агульная даўжыня абарончай лініі складае каля двух кіламетраў (400 метраў — заходняя частка, 1600 метраў — усходняя).

Да пачатку кастрычніка і Жабінкай (вёска Сакі. Большую частку збудаванняў размясцілі пад зямлёй. Створаны сталовыя, лазні, аўтаномная сістэма харчавання.

## Аналіз 
Са слоў міністра абароны Віктара Хрэніна, ідэя стварэння ўмацаваных раёнаў заснавана на вопыце расійска-ўкраінскага канфлікту. Ён заявіў, што на тых напрамках, дзе загадзя рыхтавалася абарона, украінская армія аказала найбольш устойлівы супраціў, і надыходзячыя групоўкі расійскіх войск адчувалі найбольшыя цяжкасці. У якасці прыкладу міністр прывёў палосы абароны ў раёне Бахмута і Аўдзііўкі, за кошт якіх баявыя дзеянні на гэтых участках ішлі больш за год. З боку расійскай арміі своечасовая падрыхтаваная абарона на запарожскім кірунку дазволіла паспяхова адлюстраваць контрнаступленне праціўніка.

Ваенна-палітычны аглядальнік Юрый Фёдараў звязваў узвядзенне збудаванняў з пагрозай перамогі Украіны ў вайне з Расіяй і наступнага ўварвання ў Беларусь. 

Прэс-сакратар Дзяржпамежслужбы Украіны Андрэй Дземчанка заявіў, што ўзвядзенне абарончых збудаванняў праходзіць на пэўнай аддаленасці ад мяжы. Маштабных работ украінскі бок не зафіксаваў. На думку прэс-сакратара, умацаваныя раёны па большай частцы з’яўляюцца «дэманстрацыяй».

## Заўвагі 
Катэгорыя:Ваенная палітыка Беларусі
Катэгорыя:Абарончыя лініі
Катэгорыя:Беларусь падчас расійска-ўкраінскай вайны
Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Беларусі
Пінская друкарня

**Пінская друкарня** — друкарня, якая існавала ў 1729(?) — 1746(?) гадах у Пінску. Належала езуітам. Выпускала кнігі на лацінскай і польскай мовах (вядома 8 назваў, ёсць звесткі яшчэ пра 3): літургічныя выданні, панегірыкі, казанні, белетрыстычныя зборнікі «Усякай усячыны», складзеныя смаленскім кашталянам паэтам К. Несялоўскім. У зборніках змешчаны вершы складальніка, дакументальныя і эпісталярныя матэрыялы, легенды, апокрыфы, эпітафіі і інш.

## Літаратура 
* 
* Мальдзіс А. І. Кнігадрукаванне Беларусі ў XVIII ст. // Книга, библиотечное дело и библиография в Белоруссии. Мн.,1974

Катэгорыя:Друкарні Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1720-я гады
Катэгорыя:Зніклі ў 1740-я гады
Катэгорыя:Гісторыя Пінска
Катэгорыя:Культура Пінска
Катэгорыя:Ордэн езуітаў
Надзір-шах

**Надзір-шах** (; 22.10.1688, Дэрэгёз, Іран — 20.6.1747) — шах Ірана (1736—47).

Паходзіў з цюркскага племя афшар. З 1726 на службе сефевідскага шаха Тахмаспа II, узначальваў паспяховую барацьбу супраць афганцаў і туркаў. У 1732 скінуў Тахмаспа II, у 1736 абвясціў шахам сябе. У выніку серыі захопніцкіх войнаў стварыў вяліую імперыю, у склад якой увайшлі Паўднёвы Каўказ, Афганістан, Хівінскае ханства і Бухарскае ханства. У 1739 захапіў і разрабаваў г. Далі — сталіцу Пасольскай імперыі. Загінуў у выніку змовы ханаў, незадаволеных яго палітыкай.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Цары персідскія
Рэспубліка Заір

**Рэспубліка Заір** () — дзяржава ў Цэнтральнай Афрыцы, якая існавала ў 1971—1997 гадах на месцы сучаснай Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. На працягу ўсяго часу кіраўніком краіны быў Мабуту Сесе Секо.

## Гісторыя 
У 1960 годзе Бельгійскае Конга атрымала незалежнасць. Утворана Рэспубліка Конга (пазней — Дэмакратычная Рэспубліка Конга). Маладая дзяржава неадкладна была ўцягнута ў грамадзянскую вайну. У 1965 годзе, па заканчэнні крызіснага перыяду, прэзідэнтам стаў Мабуту Сесе Секо, які ў красавіку 1971 года переназваў дзяржаву ў Заір.

У 1996—1997 гадах у краіне адбылася новая грамадзянская вайна. Мабуту быў зрынуты, а да ўлады прыйшоў Жазеф Кабіла, пераназваўшы Заір у ДР Конга.

## Унутраны лад 
Паводле канстытуцыі 1967 года, кіраўнік дзяржавы і ўрада — прэзідэнт, які выбіраецца насельніцтвам на 7 гадоў.  Ён меў права прызначаць і ссоўваць членаў урада, усіх ваенных і грамадзянскіх службовых асоб, быў вярхоўным галоўнакамандуючым узброенымі сіламі і паліцыяй і іншае. Вышэйшы орган заканадаўчай улады — аднапалатны Нацыянальны сход з 420 дэпутатаў, якія выбіраліся ўсеагульнымі і прамымі выбарамі пры таемным галасаванні на 5 гадоў. Выбары праводзіліся па адзіных спісах кандыдатаў, якія выстаўліся ў кожнай выбарчай акрузе кіруючай партыяй. Урад — Савет Міністраў — быў адказны толькі перад прэзідэнтам. Судовую сістэму складалі Вярхоўны суд, Апеляцыйны суд, акруговыя, паліцэйскія і міравыя суды. Асаблівы судовы орган — Канстытуцыйны суд з 9 членаў, прызначаных прэзідэнтам.

У адміністрацыйным дачыненні Заір падзяляўся на 9 правінцый. Горад Кіншаса, сталіца краіны, з прыгарадамі выдзелены ў асобную адміністрацыйную адзінку і прыроўнены да правінцыі. На чале правінцый стаялі губернатары, у гарадах і гарадскіх камунах — бургамістры, прызначаныя губернатарам. Бургамістры буйных гарадоў прызначаліся прэзідэнтам, члены гарадскіх і камунальных саветаў — губернатарам з ліку дзяржаўных служачых і партыйных работнікаў. У сельскіх камунах кіраванне ажыццяўлялася традыцыйнымі правадырамі плямёнаў.

## Спасылкі 
* Заір на Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Конга на Вялікай расійскай энцыклапедыі

Катэгорыя:Гісторыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Афрыкі
Захад-2009

, палігон «Хмялёўка». 28 верасня 2009 г.]]
**Захад-2009** — сумесныя расійска-беларускія аператыўна-стратэгічныя ваенныя вучэнні, якія праводзіліся ў 2009 годзе. Задача — падрыхтоўка Узброеных Сіл Расіі і Беларусі да забеспячэння стратэгічнай стабільнасці ва ўсходнееўрапейскім рэгіёне. У вучэннях былі задзейнічаны каля 12 500 вайскоўцаў.

## Правядзенне 
 з Прэзідэнтам Беларусі Аляксандрам Лукашэнкам падчас наведвання 61-й знішчальна-авіяцыйнай базы Узброеных Сіл Беларусі. Баранавічы, Брэсцкая вобласць. 29 верасня 2009 г.]]
Вучэнні складаліся з двух этапаў:
* Падрыхтоўка абарончай аперацыі.
* Ацэнка эфектыўнасці функцыянавання Адзінай рэгіянальнай сістэмы СПА Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі па адбіцці ўдараў з паветра і кіраванні групоўкамі войск пры вядзенні баявых дзеянняў за ўтрыманне абарончых рубяжоў.
Асноўнае месца правядзення — Абуз-Лясноўскі палігон. У ходзе вучэнняў былі задзейнічаны палігоны 174-ы «Даманава», 210-ы авіяцыйны палігон ВПС і войск СПА «Ружаны» і авіяцыйны палігон 206-й штурмавой авіяцыйнай базы «Нёман». Удзельнічала звыш 220 танкаў, каля 470 баявых браніраваных машын, 230 самаходных і буксіруемых артылерыйскіх гармат, мінамётаў і рэактыўных сістэм залпавага агню, 60 самалётаў і 40 верталётаў.

З расійскага боку ўдзельнічалі падраздзяленні Маскоўскай і Прыволжска-Уральскай ваенных акругаў, Чарнаморскага, Паўночнага і Балтыйскага флоту, стратэгічныя бамбардзіроўшчыкі Ту-160 і Ту-95, самалёты-разведчыкі А-50, дзяжурныя сілы і сродкі СПА.

На флоцкім палігоне «Хмялёўка» праводзілася аперацыя па высадцы марскога дэсанту, размешчаным на ўзбярэжжы Балтыйскага мора. У высадцы ўдзельнічалі караблі трох флатоў: Балтыйскага, Паўночнага і Чарнаморскага. Было задзейнічана каля 2 тысяч чалавек, больш за 30 баявых караблёў, каля 20 судоў забеспячэння, да 30 самалётаў і верталётаў, каля 30 танкаў, 100 адзінак браніраваных машын, 40 установак залпавага агню і мінамётаў. Акрамя таго, былі задзейнічаны парашутна-дэсантны батальён 106-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі, марская і ваенна-транспартная авіяцыя.

## Паветраны інцыдэнт 
Падчас вучэнняў адбыўся міжнародны інцыдэнт. Расійскі самалёт А-50 наблізіўся да мяжы Эстоніі і быў перахоплены знішчальнікамі ВПС Германіі, якія патрулявалі паветраную прастору краін Балтыі. Затым да інцыдэнту падключыліся расійскія і фінскія знішчальнікі. Праз некаторы час самалёты трох краін разышліся.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* Учения «Запад 2009». «Захват» балтийского плацдарма. // Военный парад : журнал. — 2009. — Сентябрь (т. 95, № 05). — С. 4-5. — ISSN 1029-4678.

## Спасылкі 
* Сайт вучэнняў
* «Запад-2009» защищает союзное государство
Катэгорыя:2009 год у Беларусі
Катэгорыя:Беларуска-расійскія адносіны
Катэгорыя:Ваенныя вучэнні Расіі
Катэгорыя:Ваенныя вучэнні Беларусі
Прамень (таварыства)

**«Прамень»** — грамадска-культурная таварыства беларусаў Латвіі.

5 кастрычніка 1990 года было створана *Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны «Прамень»*, у якое ўвайшлі члены Беларускага культурнага цэнтра «Раніца» і многія члены Беларускага таварыства «Світанак». Зарэгістравана ў 1993 годзе. У складзе таварыства каля 200 сяброў з Рыгі і яе прыгарада.

Займаецца захаваннем і папулярызацыяй беларускай культуры, арганізацыяй і правядзеннем культурных мерапрыемстваў у Латвіі, удзелам у мерапрыемствах Саюза беларусаў Латвіі.

## Кіраўнікі 
* 1990—1992 — Валянціна Кліменка;
* 1992—1996 — Аляксандр Карповіч;
* 1996—2003 — Мікалай Буры;
* 2003—2011 — Валянціна Піскунова;
* З 2011 года — Алена Лазарава.

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Латвіі
Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Катэгорыя:1990 год у Латвіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Культура Рыгі
Лявон Рыгоравіч Шакавец

**Лявон Рыгоравіч Шакавец** (8 жніўня 1935, в. Хаўхоліца, Барысаўскі раён — 24 кастрычніка 2016) — грамадскі дзеяч беларускай меншасці ў Латвіі, журналіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 8 жніўня 1935 года ў вёсцы Хаўхоліца Барысаўскага раёна Мінскай вобласці. Скончыў у 1965 годзе Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт.

З 1967 года працаваў на розных пасадах у газеце «Советская Латвия», займаўся культурна-грамадскай дзейнасцю. Удзельнічаў у імпрэзах, абрадавых святах, якія ладзіць суполка «Прамень», спяваў у ансамблі «Надзея». Выступаў з артыкуламі на старонках газеты «Прамень», з 1994 года галоўны рэдактар.

Член праўлення Беларускага таварыства «Прамень» і Саюза беларусаў Латвіі.

Памёр 24 кастрычніка 2016 года.

## Узнагароды 
За плённую працу па развіцці беларускага друку ў Латвіі ўшанаваны ганаровым знакам «Выдатнік друку Беларусі» (2004), Ганаровай граматай Савета міністраў Беларусі (2005), памятным медалём урада горада Масквы ў гонар 100-годдзя Міхаіла Шолахава (2006), медалём Францыска Скарыны.

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Латвіі
Катэгорыя:Журналісты Латвіі
Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Акцябрына Францаўна Мельдзюкова

**Акцябрына Францаўна Мельдзюкова** ( — ) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка БССР (1975), актрыса Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа (1948—1996).

## Біяграфія 
Нарадзілася 29 кастрычніка 1924 года.

Пасля сканчэння студыі Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа ў 1948 года пачала тут працаваць.

## Творчасць 
Напачатку іграла маладых дзяўчат характарам, найчасцей сучасніц, пазней — драматычныя і характарныя ролі ў класіцы. Сярод найбольш значных роляў у беларускім рэпертуары: Зоська ў «Раскіданым гняздзе» Я. Купалы, Люба ў «Алазанскай даліне» К. Губарэвіча і І. Доскага, Любка ў «Машэку» В. Вольскага, Тэкля ў «Лявонісе» П. Данілава, Варвара Іванаўна ў «Скорых цягніках» А. Паповай, Бажашуткава ў «Амністыі» М. Матукоўскага.

Актрыса імкнулася дэталёва распрацоўваць характары, падаваць іх у развіцці. З лепшых роляў у класіцы: Аксюша («Лес» А. Астроўскага), Ірына («Тры сястры» А. Чэхава), Кацярына Іванаўна («Злачынства і кара» Ф. Дастаеўскага), Наташа («На дне» М. Горкага), Беатрыса («Каханне не жарты» П. Кальдэрона).
З іншых роляў: Вольга («Сям’я» І. Папова), Шаманава («Таня» А. Арбузава), Мар’юшка («Іван-ды-Мар’я» У. Гольдфельда), Снежная каралева (па аднайменнай п’есе Я. Шварца), Паліна Іванаўна («Пяць рамансаў у старым доме» У. Аро), мадам Вернье («Загадка дома Вернье» А. Крысці, Р. Тама). Апошняй работай актрысы стала роля Бабулі са спектакля «І паміраючы дрэвы стаяць» А. Касоны.

## Літаратура 
* 
* Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. — Мінск, 2014. — Т. 5. — С.457 — 458.

## Спасылкі 
* Беларусь у асобах і падзеях
Віктар Станіслававіч Сямашка

**Віктар Станіслававіч Сямашка** (, Канавалава, Віцебская вобласць — ) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Удзельнік мастацкіх выставак з 1974 года. Працаваў ў манументальна-дэкаратыўным мастацтве, а таксама ў графіцы. Асноўныя творы: вітражы для школы міліцыі, НДІ прафтэхадукцыі, Расонскага музея баявой садружнасці, Барысаўскага медыцынскага вучылішча, Мазырскага ПТВ № 228; графічныя лісты «Крыніцы», «Саджанец», «Партрэт садоўніка», «Маці», «Стары будынак», «Сцчасная мудыцына». Творы знаходзяцца ў Музеі сцчаснага выяўленчага мастацтва, фондах БСМ. Член БСМ з 1993 года.

## Літаратура 
Беларускі саюз мастакоў : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1998. — С.528
Нагаока

**Нагаока**:

## Прозвішча 
* Хантара Нагаока — японскі фізік

## Тапонім 
* Нагаока (Ніігата)
Прамень (газета, Латвія)

**«Прамень»** — культурна-асветніцкая газета беларусаў Латвіі. Заснавальнік і выдавец — Таварыства беларускай мовы «Прамень». Выходзіць са снежня 1994 года ў Рызе на беларускай мове раз у месяц. Рэдактар Л. Шакавец. Асвятляе дзейнасць беларускіх суполак у Латвіі, палітычнае, эканамічнае і культурнае жыццё ў Беларусі. На старонках газеты змяшчаюцца матэрыялы па гісторыі Беларусі, пра вядомых беларускіх дзеячаў у Латвіі, развіццё беларускай культуры, мовы, нацыянальныя традыцыі беларусаў і інш. Галоўнымі ахвяравальнікамі газеты былі беларускія прадпрымальнікі ў Латвіі Я. Кабановіч і В. Піскунова.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Газеты Латвіі на беларускай мове
Катэгорыя:1994 год у Латвіі
Катэгорыя:Культуры Рыгі
Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Гадзіла мінус адзін

**«Гадзіла мінус адзін»** ( або , *Gojira Mainasu Wan*, ) — японскі эпічны фільм кайдзю 2023 года, рэжысёрам, сцэнарыстам і аўтарам візуальных эфектаў якога з’яўляецца Такасі Ямазакі. Гэта 37-ы фільм у франшызе пра «Гадзілу».

Прэм’ера *«Гадзіла мінус адзін»* адбылася ў Shinjuku Toho Building 18 кастрычніка 2023 года і фільм выйшаў у Японіі 3 лістапада ў гонар 70-годдзя франшызы. Чорна-белая версія была выпушчана ў Японіі і ЗША ў студзені 2024 года.

Фільм сабраў у сусветным пракаце больш за 107 мільёнаў долараў пры ацэначным бюджэце ў 10–12 мільёнаў долараў, стаўшы пятым па касавых зборах японскім фільмам 2023 года і абагнаўшы Шын Гадзілу як самы паспяховы японскі фільм пра Гадзілу.

Фільм атрымаў прызнанне крытыкаў за візуальныя эфекты, рэжысуру, гісторыю, персанажаў і музычнае суправаджэнне. Ён атрымаў шмат высокіх ацэнак, у тым ліку 12 намінацый на 47-й прэміі Японскай кінаакадэміі (выйграў у васьмі), тры намінацыі на 17-й цырымоніі ўручэння прэміі Asian Film Awards (выйграў у дзвюх) і перамогу ў намінацыі за найлепшыя візуальныя эфекты на 96-й цырымоніі ўручэння прэміі «Оскар».

## Сюжэт 
Канец Другой сусветнай вайны. Японскі пілот камікадзэ Коічы праяўляе баязлівасць і пад ілжывай падставай тэхнічных непаладак самалёта саджае яго на адным з бліжэйшых да Японіі астравоў. Уначы лётчык падвяргаецца нападу велізарнага монстра Гадзілы, садзіцца ў самалёт, а затым губляе прытомнасць. Пасля вяртання дадому ў Токіа Коічы даведваецца аб гібелі сваёй сям’і. Яго мучыць пачуццё віны за тое, што застаўся жывы. Ён займаецца абясшкоджваннем мін, клапоціцца аб самотнай маладой жанчыне Норыка і маленькай дзяўчынцы Акіко, якая страціла бацькоў. Тым часам ЗША праводзіць ядзерныя выпрабаванні, у выніку якіх Гадзіла падвяргаецца мутацыі, вырастае ў памерах, набывае сакрушальную сілу ў выглядзе цеплавога промня.

Пачвара пачынае знішчаць ваенныя караблі і накіроўваецца да Японіі. Монстр нападае на раён Токіа, дзе знаходзіцца Норыка. Супраць Гадзілы выходзяць біцца самыя новыя японскія танкі, але запушчаны гігантам цеплавы прамень стварае ядзерны выбух і масавую гібель людзей. У ліку загінулых лічыцца Норыка, а забіты горам Коічы прагне помсты. Пачынаецца адчайнае супрацьстаянне людзей і агрэсіўнага звера.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на японскай мове
Катэгорыя:Фільмы Японіі 2023 года
Вера Аляксандраўна Давыдава

**Вера Аляксандраўна Давыдава** (па мужу — Мчэдлідзэ; ; 17 (30) верасня 1906, , Расійская імперыя — , , Грузія) — савецкая оперная спявачка (меца-сапрана) і педагог. Народная артыстка РСФСР (1951). Народная артыстка Грузінскай ССР (1981). Лаўрэат трох Сталінскіх прэмій першай ступені (1946, 1950, 1951). Член ВКП(б) з 1951 года.
Генадзь Фёдаравіч Шпалікаў

**Генадзь Фёдаравіч Шпалікаў** (; , , Карэльская АССР — , Перадзелкіна, Ленінскі раён, Маскоўская вобласць) — савецкі кінасцэнарыст, кінарэжысёр і паэт. Аўтар і суаўтар сцэнарыяў да фільмаў «Застава Ільіча» (рэжысёр Марлен Хуцыеў, першы варыянт — 1962, выхад на экран пад назвай «Мне дваццаць гадоў» — 1965); «Я крочу па Маскве» (Георгій Данелія, 1963); «Я родам з дзяцінства» (Віктар Тураў, 1966); «Ты і я» (Ларыса Шапіцька, 1971); «Спявай песню, паэт…» (Сяргей Урусеўскі, 1971). Па ўласным сцэнары паставіў фільм «Доўгае шчаслівае жыццё» (1966), які атрымаў галоўны прыз на фестывалі аўтарскага кіно ў Бергама. Праца кінадраматурга ў мультыплікацыі звязана з напісаннем сцэнарыяў да анімацыйных фільмаў «Жыл-быў Казявін» (1966) і «Шкляная гармоніка» (1968), знятым Андрэем Хржаноўскім. Шэраг сцэнарыяў Шпалікава («Прычал», «Летнія вакацыі», «Дзяўчынка Надзя, чаго табе трэба?», «Прыг-скок, абвалілася столь» і іншыя) не атрымалі экраннага ўвасаблення ні пры жыцці аўтара, ні пасля яго смерці.

Шпалікаў — аўтар тэкстаў песень і вершаў «Палуба», «Я крочу па Маскве», «Ах, патану я ў Заходняй Дзвіне…», «Рыа-рыта, рыа-рыта…» («Гарадок правінцыйны»), «Людзей губляюць толькі раз», «Бываюць крылы ў мастакоў», «Па няшчасці ці на шчасце…», «Садовае кольца», якія гучаць у савецкіх і расійскіх фільмах розных гадоў. Першы зборнік твораў Шпалікава «Выбранае», які ўключае сцэнары, вершы, песні і нататкі, выйшаў пасмяротна ў выдавецтве «Мастацтва» ў 1979 годзе.

Шпалікаў, які заклаў, на думку крытыкаў, новыя прынцыпы сюжэтаскладання ў савецкай кінадраматургіі, скончыў жыццё самагубствам 1 лістапада 1974 года ў Перадзелкіне.

## Фільмаграфія 
* (1962) «Зорка на спражцы».

## Ушанаванне памяці 
У XXI стагоддзі ў памяць пра сцэнарыста і паэта былі адкрыты мемарыяльныя дошкі ў Маскве, Кіеве і Сегежы. У 2009 годзе каля ўваходу ва УДІК быў усталяваны помнік тром выпускнікам гэтай ВНУ — Андрэю Таркоўскаму, Генадзю Шпалікаву і Васілю Шукшыну.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Маквала Касрашвілі

**Маквала Касрашвілі** (нар. ) — савецкая, грузінская і расійская оперная спявачка. З 1966 года — салістка Вялікага тэатра. Народная артыстка СССР (1986). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі РФ (1997) і Дзяржаўнай прэміі Грузінскай ССР імя З. Паліяшвілі (1983).

## Біяграфія 
У 1966 годзе скончыла Тбіліскую кансерваторыю імя В. Сараджышвілі (клас В. А. Давыдавай). У 1964 годзе ў Опернай студыі кансерваторыі выканала партыю Эўрыдыкі ў оперы К. В. Глюка «Арфей і Эўрыдыка».

У лютым 1966 года, пасля праслухоўвання, была прынята ў стажорскую групу Вялікага тэатра ў Маскве. Дэбютавала на сцэне тэатра ў партыях Прылепы ў оперы «Пікавая дама» П. І. Чайкоўскага і Мікаэлы ў оперы Ж. Бізэ «Кармэн».

У 1970-х гадах атрымала міжнароднае прызнанне. Выступала ў Польшчы на музычным фестывалі «Варшаўская восень», у Балгарыі — на сцэне Опернага тэатра Плоўдзіва (пастаноўка оперы «Яўген Анегін» П. І. Чайкоўскага). У Чэхаславакіі на сцэнах Прагі і Браціславы ўдзельнічала ў пастаноўках опер «Яўген Анегін» і «Пікавая дама» П. І. Чайкоўскага. Разам з трупай Вялікага тэатра ўдзельнічала ў гастролях тэатра ў Манрэалі, Мілане, Нью-Ёрку. У 1975 годзе, у Метрапалітэн-опера (Нью-Ёрк) спявала партыю Таццяны ў оперы «Яўген Анегін» П. І. Чайкоўскага.

У 1980-х гадах чатыры сезоны працавала ў тэатры Ковент-Гардэн у Лондане, дзе пад яе былі пастаўлены оперы В. А. Моцарта «Дон Жуан» і «Міласэрнасць Ціта». У 1983 годзе, у Фінляндыі на Савонлінскім фестывалі дэбютавала ў партыі Сантуцы ў оперы «Сельскі гонар» П. Масканьі і ў партыі Лізаветы ў оперы Дж. Вердзі «Дон Карлас». У Мюнхене (Германія) дэбютавала ў партыі Аіды ў аднайменнай оперы Дж. Вердзі. Удзельнічала ў пастаноўках гэтай оперы ў Баварскай оперы, Венскай оперы і Арэне ды Верона. Таксама выступала і як камерная спявачка на фестывалях камернай музыкі ў Францыі разам з аркестрам «Віртуозы Масквы» пад кіраўніцтвам У. Т. Співакова.

У 1990-я гады зноў прыняла ўдзел у гастролях Вялікага тэатра ў Нью-Ёрку, выканаўшы партыі Іааны ў оперы «Арлеанская дзева» П. І. Чайкоўскага і Войславы ў оперы «Млада» М. А. Рымскага-Корсакава. У 1996 годзе спявала партыю Хрызатэміды («Электра» Р. Штрауса) у Канадскай оперы (Таронта). Супрацоўнічала з Марыінскім тэатрам (Ортруда ў «Лоэнгрыне» Р. Вагнера, 1997), Ірадыяда ў «Саламеі» Р. Штраўса (1998)). У Карнегі-хол (Нью-Ёрк) удзельнічала ў канцэртным выкананні опер «Князь Ігар» А. П. Барадзіна і «Пікавая дама» П. І. Чайкоўскага. Разам з Моладзевым аркестрам Еўрапейскага саюза пад кіраваннем М. Л. Растраповіча прыняла ўдзел у гастролях па Еўропе — Бірмінгеме, Лондане, Ніцы, Мадрыдзе — выканаўшы «Ваенны рэквіем» Б. Брытэна.

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Расіі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Грузіі
Аксана Аляксееўна Кавальчук

**Аксана Аляксееўна Кавальчук** (нар. , Віцебск, Беларусь) — беларуская валейбалістка. Майстар спорту міжнароднага класа, 5-кратная чэмпіёнка Беларусі па валейболе. Больш за 20 гадоў была чальцом нацыянальнай зборнай і шмат гадоў яе капітанам. Чатыры разы брала ўдзел у фінальных турнірах чэмпіянатаў Еўропы.

## Біяграфія 
Займацца валейболам пачала ў 1992 годзе ў Віцебску, адкуль родам. На пачатку сваёй спартовай кар’еры выступала за брэсцкую каманду «Дываноўшчык».

## Спасылкі 
* КОВАЛЬЧУК ОКСАНА
* Интервью пресс-службы волейбольного клуба «Брест» с Оксаной Ковальчук

Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе
Катэгорыя:Валейбалісткі Расіі
Катэгорыя:Ігракі «Прыбужжа» Брэст
Катэгорыя:Ігракі «Ліпецка»
Катэгорыя:Ігракі «Дынама-Янтара»
Катэгорыя:Ігракі «Бешыкташа» Стамбул (жаночы валейбол)
Катэгорыя:Ігракі «Азэраіла» Баку
Юджынія Чарлз

**Мэры Юджынія Чарлз** (; , Пуэнт-Мішэль, Дамініка — , , Марцініка) — дамінікскі палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Дамінікі ў 1980—1995 гадах. Першая жанчына, якая ўзначаліла ўрад у краінах Карыбскага басейна, першая жанчына ў Паўночнай Амерыцы, якая стала прэм’ер-міністрам пасля перамогі сваёй партыі на выбарах. Праводзіла правую кансерватыўную палітыку, арыентавалася на амерыканскую адміністрацыю Рональда Рэйгана. Адрознівалася цвёрдым стылем кіравання, задушыла некалькі спроб дзяржаўнага перавароту.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дамініцы
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Дамінікі
Тансу Чылер

**Тансу Чылер** (, нар. ) — турэцкі эканаміст і палітык. Першая і адзіная жанчына, якая займала пасаду прэм’ер-міністра Турцыі (1993—1996). Міністр замежных спраў Турцыі (1996—1997).

## Біяграфія 
Змяніўшы прафесарскія пасады ў некалькіх універсітэтах, актыўна занялася палітыкай з лістапада 1990, уступіўшы ў кансерватыўную Партыю дакладнага шляху. Была абрана ў парламент Турцыі ў 1991 годзе дэпутатам ад Стамбула, займала пасаду дзяржаўнага міністра эканомікі ў кааліцыйным урадзе С. Дэмірэля.

З 13 чэрвеня 1993 — лідэр партыі, прэм’ер-міністр Турцыі ў кааліцыйным урадзе Партыі дакладнага шляху і Сацыял-дэмакратычнай народнай партыі. Пасля выхаду сацыял-дэмакратаў з кааліцыі ў кастрычніку 1995 паспрабавала сфарміраваць урад меншасці, аднак урад не атрымаў падтрымкі парламента. Пасля гэтага пагадзілася на фармаванне новага кабінета з удзелам Рэспубліканскай народнай партыі, якая паглынула Сацыял-дэмакратычную народную партыю.

Займала таксама пасаду міністра замежных справаў Турцыі і віцэ-прэм’ера ў 1996—1997. Для барацьбы з курдскімі сепаратыстамі і Армянскім сакрэтным войскам вызвалення Арменіі звярталася да ўзмацнення сувязяў з антыдэмакратычнай сеткай арганізаванай злачыннасці, вядомай як «Глыбінная дзяржава». Гэта стала відавочна, калі пасля Сусурлуцкага скандалу яна выступіла з хвалебнай прамовай у адрас ультранацыяналіста, лідара вельмі правай арганізацыі «Шэрыя ваўкі» Абдулы Чатлы, які загінуў у аўтамабільнай катастрофе ў Сусурлуку.

У 1997 годзе, не паспеўшы сфарміраваць новы кабінет, адхілена ад улады (на пасадзе віцэ-прэм’ера) у выніку ваеннага перавароту.

У час яе праўлення было падпісана мытнае пагадненне паміж Турцыяй і ЕС.

Адным з яе галоўных дасягненняў з’яўляецца пераўтварэнне турэцкай арміі з арганізацыі, якая карысталася састарэлым узбраеннем часоў Другой сусветнай вайны, у сучасныя ўзброеныя сілы, здольныя з поспехам весці мабільную вайну супраць Курдскай працоўнай партыі. Ёй удалося пераканаць ЗША ўнесці Курдскую рабочую партыю ў спіс тэрарыстычных арганізацый, пазней дабілася такога ж рашэння ад ЕС.
Інглак Чынават

**Інглак Чынават** (нар. , Сан-Кампхенг, Чыянгмай, Тайланд) — Прэм’ер-міністр Тайланда (2011—2014), першая ў гісторыі краіны жанчына на гэтай пасадзе.

## Біяграфія 
Прадстаўніца ўплывовага ў Тайландзе палітычнага клана Чынаватаў, малодшая сястра былога прэм’ер-міністра Тайланда і мільярдэра Таксіна Чынавата. 

Адзін з лідараў партыі «Пхыа Тхаі». Прэм’ер-міністр Тайланда з 5 жніўня 2011 года. Інглак Чынават была адпраўленая ў адстаўку з пасады прэм'ера 7 мая 2014 года Канстытуцыйным судом Тайланда — за некалькі тыдняў да ваеннага перавароту ў краіне. Сама Чынават адмаўляе ўсе абвінавачванні ў свой адрас. Суд працягваўся больш за 2 гады.

Вярхоўны суд Тайланда ў 2017 годзе прызнаў былога прэм'ер-міністра краіны Інглак Чынават вінаватай у злачыннай халатнасці і папушчальніцтве карупцыі і прысудзіў яе да пяці гадоў пазбаўлення волі. Незадоўга да абвяшчэння вердыкта яна пакінула краіну. Паводле даных суда, халатнасць пры рэалізацыі дзяржпраграмы па закладным выкупе рысу ў сельгасвытворцаў абышлася краіне па меншай меры ў 8 млрд даляраў. Суд сцвярджае, што Чынават ведала, што здзелка па закладным выкупе рысу была незаконнай, аднак нічога не зрабіла для таго, каб не дапусціць яе рэалізацыі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Тайланда
Прамень (часопіс)

**«Прамень»** — часопіс, орган Саюза студэнтаў — грамадзян БССР у Чэхаславакіі. Выдаваўся ў 1926—1927 гадах у Празе на беларускай мове (№ 2 выйшаў пад назвай «Новы прамень», № 3 — «Наш прамень»). Выходзіў неперыядычна.

Рэдакцыя ставіла за мэту «арганізаваць вакол часопіса ўсе тыя элементы навучэнскай моладзі і моладзі наогул, якая ўсвядоміла неабходнасць сацыялістычнага думання і дзеяння». Асноўныя матэрыялы «Промня» былі скіраваны на крытыку і ў канчатковым выніку на нейтралізацыю той часткі беларускай эміграцыі, што арыентавалася на ідэалы БНР (артыкулы «Ад рэдакцыі», «Трошкі аб беларускай партыі эсэраў», «Нашы ў Чэхаславакіі», «Беларускае студэнцтва і яго шляхі» і інш.). Прапагандаваў практыку сацыялістычнага будаўніцтва ў СССР, у т.л. ў БССР як адзіны шлях да сацыялістычнага і нацыянальнага вызвалення працоўных («Народная гаспадарка БССР», «Аб справаздачы ўрада БССР на сесіі ЦВК СССР», «Аб беларусізацыі» і інш.), выкрываў палітыку Польшчы, асвятляў сацыяльнае і палітычнае становішча ў Заходняй Беларусі («Сучасны стан Польшчы», «Палітычнае жыццё Заходняй Беларусі», «Белы тэрор» і інш.), разглядаў падзеі ў свеце з пазіцый ідэйнай абароны СССР і перспектыў сусветнай сацыялістычнай рэвалюцыі («Імперыялістычнае акружэнне СССР», «Сусветнае раззбраенне» і інш.).

Змяшчаў мастацтвазнаўчыя артыкулы («Аб чэшскай сацыяльнай паэзіі» Ю. Фучыка, «Пралетарскае мастацтва» I. Волькера), літаратуразнаўчыя агляды («Што новага ў нямецкай работніцка-рэвалюцыйнай паэзіі» Вайнскопфа), мастацкія творы І. Волькера, I. Бехера, К. Клебера, У. Жылкі, Л. Родзевіча, I. Дварчаніна, У. Шырана, Р. Кудасы, допісы палітвязняў Лукішскай турмы, адкрытыя пісьмы В. Ластоўскага, У. Пракулевіча і Л. Зайца да беларускай эміграцыі з заклікам вяртацца ў БССР для пазітыўнай культурнай працы, хроніку культурна-грамадскага жыцця Савецкай Беларусі і беларускіх культурных мерапрыемстваў у Празе і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Часопісы Чэхіі
Катэгорыя:Часопісы Прагі на беларускай мове
Катэгорыя:1926 год у Чэхіі
Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм

**Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм** (), да 2020 года **Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове** () — адна з узнагарод кінапрэміі «Оскар», якая ўручаецца  штогод, пачынаючы з 1948 года.

## Пераможцы і намінанты 
### 1948—1956 
У перыяд з 1948 па 1956 год прэмія «Оскар» прысуджалася замежным фільмам толькі ў межах .

### 1957—1959 
З 1957 года прэмія «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове стала канкурэнтнай.

### 1960-я 
### 1970-я 
### 1980-я 
### 1990-я 
### 2000-я 
### 2010-я 
### 2020-я 
## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Намінацыі прэміі «Оскар»
Каўцэвіч

**Каўцэ́віч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мікалай Мікалаевіч Каўцэвіч (1897—1949) — беларускі фізік.
* Міхаіл Дзмітрыевіч Каўцэвіч (1899—1937) — беларускі электратэхнік.
Саюз студэнтаў — грамадзян БССР

**Саюз студэнтаў — грамадзян БССР** — беларуская студэнцкая арганізацыя ў Чэхаславакіі, якая існавала з 1925 года да канца 1920-х гг. Аб’ядноўвала па-прасавецку настроеную моладзь, якая пасля заканчэння вучобы збіралася ехаць на працу ў Савецкую Беларусь. Фінансавалася савецкім прадстаўніцтвам у ЧСР.

На арганізацыйным сходзе Саюза студэнтаў - грамадзян БССР, які адбыўся вясной 1925 года, была агучана галоўная мэта арганізацыі – «дапамога маладым людзям пасля сканчэння вучобы праз прадстаўніцтва СССР атрымаць савецкае грамадзянства і дазвол на ўезд у БССР». У прэзідыум саюза ўвайшлі М. Каўцэвіч (старшыня), Г. Муха (намеснік старшыні), М. Рагуля, Р. Тананка, М. Шыманка. У маі 1925 года Саюз студэнтаў-грамадзян БССР быў зарэгістраваны як філіял Саюза студэнтаў-грамадзян УССР.

У канцы 1925 года ў Саюз студэнтаў -- грамадзян БССР уваходзілі ўжо 15 чалавек. 

Чэхаславацкія ўлады афіцыйна зацвердзілі саюз толькі 23 чэрвеня 1926 года. Згодна са статутам саюз з’яўляўся апалітычнай арганізацыяй. Дзейнасць саюза, як і «Грамады», працякала пад пільным наглядам з боку Марксісцкай групы. Усе рашэнні спачатку абмяркоўваліся ў групе, а пасля ўжо выносіліся на разгляд саюза. 

На ўстаноўчым сходзе Саюза студэнтаў -- грамадзян БССР, які праходзіў 30 лістапада 1926 года, былі працягнуты паўнамоцтвы старшыні арганізацыі М. Каўцэвіча. У прэзідыум абралі А. Карповіча, М. Пілецкага, М. Рагулю, М. Шыманку.

М. Каўцэвіч з невялікім перапынкам займаў пасаду старшыні саюза да 1930 года. З лістапада 1927 да красавіка 1928 года арганізацыю ўзначальваў М. Пілецкі. 

У саюз уваходзілі пераважна беларускія студэнты Пражскай політэхнікі. Да 1927 года саюз налічваў каля 30–35 сяброў, пазней колькасць членаў арганізацыі не перавышала 15 чалавек.

Істотным складальнікам дзейнасці беларускіх прасавецкіх аб’яднанняў у Празе была крытыка польскай палітыкі ў дачыненні да насельніцтва Заходняй Беларусі. Беларускія прасавецкія студэнты рэгулярна прымалі ўдзел у мерапрыемствах антыпольскай накіраванасці.

У канцы 1920-х гадоў Саюз студэнтаў - грамадзян БССР застаўся адзінай савецкафільскай арганізацыяй у Празе. Уся праца саюза ў першай палове 1929 года абмежавалася правядзеннем некалькіх лекцый. На той час у аб’яднанні налічвалася ўсяго 10 сяброў.

Нарастанне аўтарытарных тэндэнцый у кіраўніцтве БССР і палітычныя рэпрэсіі супраць прадстаўнікоў інтэлігенцыі ў канцы 1920-х – 1930-х гадах паўплывалі на адыход ад працы ў прасавецкіх арганізацыях часткі ранейшых іх прыхільнікаў, а таксама прывялі да канчатковай кампраметацыі зменавехаўскага руху сярод неангажыраваных у дзейнасць прасавецкіх арганізацый прадстаўнікоў беларускай дыяспары ў Чэхаславакіі. 

У пачатку 1930-х гадоў у сувязі з рээміграцыяй большай часткі сваіх сяброў Саюз студэнтаў -- грамадзян БССР спыніў дзейнасць.

Катэгорыя:Беларускія студэнцкія арганізацыі
Катэгорыя:1925 год у Чэхіі
Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Чэхіі
Катэгорыя:Зніклі ў 1930-я гады
Катэгорыя:З’явіліся ў 1925 годзе
Андрэй Іванавіч Буча

**Андрэй Іванавіч Буча** (нар. 1985, г. Гродна) — беларускі гісторык, беларусазнавец. Кандыдат гістарычных навук (2012), дацэнт.

## Біяграфія 
Скончыў у 2008 годзе кафедру паўднёвых і заходніх славян гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Гісторыя. Айчынная і ўсеагульная гісторыя». З 2014 года працаваў экскурсаводам, супрацоўнічаў з турыстычнымі кампаніямі Беларусі. Дацэнт кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін Інстытута пагранічнай службы Рэспублікі Беларусь (2014). Супрацоўнік Міжнароднага гуманітарна-эканамічнага інстытута (2019).

## Навуковая дзейнасць 
Галіна інтарэсаў: эміграцыя беларусаў у розныя гістарычныя перыяды; фарміраванне беларускай дыяспары; беларускае замежжа; гісторыя Беларусі; гісторыя Вялікай Айчыннай вайны і інш.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Беларусазнаўцы
Катэгорыя:Выкладчыкі   Інстытута пагранічнай службы Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выкладчыкі   Мінскага філіяла РЭУ імя Г. В. Пляханава
Міхаіл Дзмітрыевіч Каўцэвіч

**Міхаіл Дзмітрыевіч Каўцэвіч** (, мяст. Любча, Навагрудскі павет, Мінская губерня, цяпер Навагрудскі раён — 27 кастрычніка 1937, НКУС, Менск) — беларускі электратэхнік. Кандыдат тэхнічных навук (1932).

## Біяграфія 
У 1922 годзе эміграваў з Заходняй Беларусі ў Чэхаславакію. У 1928 годзе скончыў Пражскі электрамеханічны інстытут; у 1928—1930 гадах аспірант гэтага інстытута. У верасні 1927 у Празе пазнаёміўся з Я. Купалам.
, Цішка Гартны, Янка Купала, Міхась Зарэцкі, Мікола Шыманка. Стаяць: Алесь Карповіч, Антон Жук, Лявон Шавейка, Міхась Каўцэвіч, Наталля Сазановіч-Орса, Пётр Орса, Юрка Муха]]
У 1926-1929 гадах старшыня Саюза студэнтаў — грамадзян БССР.

У 1930 годзе пераехаў у БССР, атрымаў савецкае грамадзянства.  Пасля пераезду ў БССР бываў у доме Я. Купалы ў Мінску. З 1931 старшы навуковы супрацоўнік Фізіка-тэхнічнага інстытута БелАН, з 1932 вучоны сакратар інстытута. Кандыдат тэхнічных навук (1932).

У 1931—1932 гадах член бюро палітэмігрантаў пры ЦК Міжнароднай арганізацыі дапамогі барацьбітам рэвалюцыі (МОПР) БССР.  

Арыштаваны 25 жніўня 1937 года. Асуджаны асобнай тройкай 25 кастрычніка 1937 г. да НМП. Расстраляны 27 кастрычніка 1937 г. у Менску. Рэабілітаваны ў 1957 г.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Расстраляныя ў БССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Электратэхнікі Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза студэнтаў — грамадзян БССР
Фалаўт (тэлесерыял)

**«Фалаўт»** () ― амерыканскі  драматычны тэлесерыял, створаны сумесна  і Грэмам Вагнерам і распрацаваны  і  праз іх прадзюсарскую кампанію «Kilter Films» для «». Ён заснаваны на , якая створана «», а цяпер належыць «Bethesda Softworks».

У 2020 годзе «Amazon» набыў правы на вытворчасць гульнявога экшан-праекта, і ў ліпені гэтага года было абвешчана аб шоу, а да вытворчасці «Kilter Films» далучыліся «Bethesda Game Studios» і «Bethesda Softworks». Жэнева Робертсан-Дворэт і Грэм Вагнер з’яўляюцца суаўтарамі і выступаюць у якасці выканаўчых прадзюсараў, сцэнарыстаў і . Нолан паставіў першыя тры эпізоды. Прадзюсар «Bethesda Game Studios» , які рэжысіраваў розныя гульні ў серыі, разам з Джой і Ноланам стаў выканаўчым прадзюсарам. Дуэт Жэневы Робертсан-Дворэт і Грэма Вагнера быў наняты ў якасці шоуранераў серыяла ў студзені 2022 года, а  і  прайшлі кастынг у лютым і сакавіку адпаведна.

Прэм’ера «Фалаўт» адбылася на «Amazon Prime Video» на 10 красавіка 2024 года.

## Зноскі 
## Спасылкі
*
*

Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове
Катэгорыя:Тэлесерыялы 2024 года
Катэгорыя:Постапакаліптычныя тэлесерыялы
Выбар крытыкаў (кінапрэмія)

**«Вы́бар кры́тыкаў»** (, раней вядомая як **Broadcast Film Critics Association Award**) — кінапрэмія, якая прысуджаецца Асацыяцыяй кінакрытыкаў вяшчальных кампаній. Намінанты аб'яўляюцца ў снежні. Пераможцы вызначаюцца далейшым галасаваннем і аб’яўляюцца на цырымоніі ў студзені наступнага года.
 
Першапачаткова ўзнагароды называліся проста ''Critics' Choice Awards*. У 2010 годзе да іх назвы было дададзена слова *Movie*, каб адрозніць іх ад *Critics' Choice Television Awards*, якія былі ўпершыню ўручаны ў наступным годзе нядаўна створанай Асацыяцыяй тэлевізійных крытыкаў. Назва *Critics' Choice Awards'' цяпер афіцыйна адносіцца да цырымоніі ўручэння ўзнагарод як у кіно, так і на тэлебачанні.

## Катэгорыі 
* Найлепшы фільм (з 1995)
* Найлепшая рэжысура (з 1995)
* Найлепшы акцёр (з 1995)
* Найлепшая актрыса (з 1995)
* Найлепшы акцёр другога плана (з 1995)
* Найлепшая актрыса другога плана (з 1995)
* Найлепшы фільм на замежнай мове (з 1995)
* Найлепшы малады выканаўца (з 1996)
* Найлепшы анімацыйны фільм (з 1998)
* Найлепшая песня (з 1998)
* Найлепшая музыка (з 1999)
* Найлепшы акцёрскі ансамбль (з 2001)
* Найлепшая камедыя (з 2005)
* Найлепшы адаптаваны сцэнар (з 2009)
* Найлепшы арыгінальны сцэнар (з 2009)
* Найлепшая аператарская работа (з 2009)
* Найлепшая работа мастака-пастаноўшчыка (з 2009)
* Найлепшы дызайн касцюмаў (з 2009)
* Найлепшы макіяж (з 2009)
* Найлепшы мантаж (з 2009)
* Найлепшыя візуальныя эфекты (з 2009)

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кінапрэміі ЗША
Дзмітрый Свірыдаў

**Дзмітрый Ільіч Свірыдаў** (нар. , , Узбекская ССР, СССР) — узбекскі баскетбаліст. Цэнтравы. Майстар спорту. У 2000-х гадах выступаў за клубы Беларусі.

## Біяграфія 
Выступаў за беларускія клубы «Гродна-93» (2005—2008) і «Віталюр» (2008/09). У далейшым выступаў за клубы Славеніі, Казахстана, Грузіі.

Апошнім прафесійным клубам быў казахскі «Алмацінскі Легіён». У 2022—2024 гадах выступаў за аматарскую каманду «Алмацінскі Легіён Amateurs».

## Дасягненні 
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (3): 2005/2006, 2006/2007, 2008/2009.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Казахстана (1): 2014/2015.
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2007/2008.
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Казахстана (1): 2018/2019.
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2007, 2008.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurobasket.com
* Профіль на сайце nbf.kz
* Профіль на сайце vesti.kz
* Профіль на сайце ismbasket.com 
* Профіль на сайце proballers.com
* Профіль на сайце basketball.realgm.com
* Профіль на сайце scoutbasketball.com
* Профіль на сайце РФБ

Катэгорыя:Ігракі «Гродна-93»
Катэгорыя:Ігракі «Віталюр-РДВАР» Мінск
Катэгорыя:Ігракі «Барсаў» Атырау
Катэгорыя:Ігракі «Капшагая» Канаеў
Покрыўныя культуры

thumb|250px|Сумесь покрыўных культур сярод іржышча
**Покрыўныя культуры**, **глебапокрыўныя культуры** — сельскагаспадарчыя і дэкаратыўныя расліны, якія саджаюць для пакрыцця паверхні глебы, што садзейнічае рэгуляванню яе вільготнасці, якасці і ўраджайнасці, стрымлівае працэсы эрозіі. Покрыўныя культуры таксама ўжываюцца як канкурэнты ў барацьбе з пустазеллем, сідэраты, фіксатары карысных хімічных элементаў накшталт азоту, ачышчальнікі ад засалення, меданосы, для барацьбы з грыбковымі захворваннямі і казуркамі-шкоднікамі. 

Покрыўныя культуры маюць важныя функцыі ў традыцыйным садоўніцтве, арганічнай сельскай гаспадарцы, аднаўленні знясіленых глеб і г. д. 

## Гл. таксама 
* Мульча

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Глебазнаўства
Катэгорыя:Агратэхніка
Катэгорыя:Расліны
Андрэй Валер’евіч Гардзей

**Андрэй Валер’евіч Гардзей** (нар. 20 жніўня 1986, г. Ашмяны) - беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 жніўня 1986 года ў Ашмянах. У 2008 годзе скончыў Гродзенскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт, у 2013 - Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. З 2008 года працаваў галоўным заатэхнікам СВК "Прыгранічны", затым - галоўным заатэхнікам аддзела арганізацыі вытворчасці ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Ашмянскага райвыканкама. З 2012 па 2016 год узначальваў Ашмянскую раённую інспекцыю прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя. У 2016-2020 гадах працаваў у структурных падраздзяленнях Дэпартамента па гуманітарнай дзейнасці Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

17 жніўня 2020 года прызначаны першым намеснікам старшыні - начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Ашмянскага раённага выканаўчага камітэта.

Катэгорыя:Старшыні Карэліцкага раённага выканаўчага камітэта