open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рыкетсіёзы

**Рыкетсіёзы** — група вострых, пераважна трансмісіўных інфекцыйных захворванняў чалавека і жывёл, выкліканых бактэрыямі роду .

Рыкетсіёзы чалавека — эпідэмічны сыпны тыф, эндэмічны пацучы сыпны тыф, бразільскі сыпны тыф, плямістая ліхаманка Скалістых гор і інш. Рыкетсіёзы суправаджаюцца ліхаманкавым станам, інтаксікацыяй арганізма, болем, высыпкамі на скуры.

Пераносчыкамі такіх інфекцый з’яўляюцца захворванняў вошы, блохі, кляшчы. Крыніцамі інфекцый могуць быць хворы чалавек (пры сыпным тыфе), дзікія і свойскія жывёлы.

## Літаратура 
* 
* *Лобан К. М.* Важнейшие риккетсиозы человека: Руководство для врачей. — Л.: Медицина, 1980. — 376 с. — 15 000 экз. 
* *Лобан К. М.* КЛЕЩЕВЫЕ РИККЕТСИОЗЫ // Большая Медицинская Энциклопедия. Изд. 3-е. / Главный редактор Б. В. Петровский.— М.: Советская энциклопедия, 1974—1989. — Т. 10.

## Спасылкі 
* *Лобан К. М.* РИККЕТСИОЗЫ // Большая Медицинская Энциклопедия, издание третье (онлайн версия)  
* РИККЕТСИИ  // Энцыклапедыя «Кругасвет»
* *Тарасевич И. В.* Современные представления о риккетсиозах  

Катэгорыя:Бактэрыяльныя інфекцыі
Клаўдзія Галі

**Клаўдзія Галі** (; нар., ) — шведская актрыса.

## Біяграфія 
Нарадзілася 3 жніўня 1978 гады ў Стакгольме. У трохгадовым знялася ў сегменце «Film-tajm» на тэлешоў Trazan & Banarne. Згуляла ролю Фрыды Ліндберг у мыльнай оперы TV4 Skilda världar.

У двух сезонах гуляла ролю Ліны Свенсан у камедыйным серыяле Svensson, Svensson, таксама была сябрам камедыйнага шоу Parlamentet. Клаўдзія Галі заняла другое месца ў пятым сезоне Let’s Dance 2010 танцавальнага конкурсу Strictly Come Dancing, яе партнёрам быў прафесійны танцор Тобіяс Валіні.

Галі згуляла ролю Джона Ветнрстрэм у камедыйным серыяле Starkee man. Знялася ў шасці серыялах заснаваных на персанажах з серыі крымінальных раманаў «Fjällbackamorden» пісьменніцы Камілы Лэкберг.

Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Рыкетсіі (род бактэрый)

**Рыке́тсіі** (*Rickettsia*) — род бактэрый, унутрыклетачных паразітаў сямейства . Тыпавы род сямейства. Названы ў гонар амерыканскага мікрабіёлага Хоўварда Тэйлара Рыкетса (*Howard Taylor Ricketts*), які 1909 годзе ўпершыню апісаў узбуджальніка плямістай ліхаманкі Скалістых гор.

Прадстаўнікі роду — пераважна кокападобныя або палачкападобныя, нерухомыя грамадмоўныя клеткі. Аблігатныя унутрыклетачныя паразіты членістаногіх і цеплакроўных жывёл. Жывяцца пажыўнымі рэчывамі арганізма гаспадара.

Узбуджальнікі рыкетсіёзаў чалавека і жывёл (сыпны тыф, плямістая ліхаманка Скалістых гор, ліхаманка Ку, марсельская ліхаманка і інш.).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* РИККЕТСИИ  // Энцыклапедыя «Кругасвет»
* Genus *Rickettsia* // List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature 

Катэгорыя:Протэабактэрыі
Протаархімандрыт

Протаархімандрыт — пераважна манаскі тытул у Грэка-Каталіцкіх Цэрквах, Армянскай Каталіцкай Царкве і Армянскай Апостальскай Царкве. У візантыйскім і армянскім абрадзе сэнс гэтага сана адрозніваецца.
 Іосіф Руцкі]]

## Візантыйскі абрад 
У Каталіцкай Царкве візантыйскага абрада протаархімандрытам можа быць толькі прэсвітар. Згодна з Уставамі ўсходнекаталіцкіх ордэнаў, яны не могуць падпарадкоўвацца епіскапу. Галавой манастыра з’яўляецца ігумен; ганаровы ігумен, ці ігумен, якому падпарадкоўваюцца некалькі манастыроў — называецца архімандрытам, а галава ордэна ці кангрэгацыі называецца протаархімандрытам, у падпарадкаванні якога могуць знаходзіцца некалькі ігуменаў і архімандрытаў. Прыкладамі такіх ордэнаў і кангрэгацый з’яўляюцца васіліяне і рэдэмптарысты. Сам протаархімандрыт падпарадкоўваецца ці прадстаяцелю Царквы sui iuris, ці наўпрост Папе.

Але не ўсе грэка-каталіцкія манахі маюць свайго протаархімандрыта. Напрыклад, манахі студытскага ўстава не маюць протаархімандрыта, так як яны не маюць ордэна ці кангрэгацыі, а з’яўляюцца проста манахамі, прытрымліваючыхся студыцкага устава (традыцыйны ўсходні манаскі спосаб арганізацыі). Напрыклад, у Харвацкай Грэка-Каталіцкай Царкве (Крыжывецкая епархія) на стан сакавіка 2021 года знаходзіцца 3 манаха (і 2 кандыдата), якія прытрымліваюцца студыцкага ўстава і ніякім чынам не звязаны з манахамі студытамі Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы ці Мельхіцкай Грэка-Каталіцкай Царквы. Па той ж самай прычыне няма протаархімандрытаў і ў візанта-праваслаўных.

## Армянскі абрад 
, які таксама меў тытул протаархімандрыта]]
У Армянскай Апостальскай і Каталіцкай Царкве служыцелі могуць атрымліваць навуковыя ступені, якія павязаны з царкоўным санам; прысвойваецца толькі чорнаму духавенству і нежанатаму беламу духавенству. Правам прысвойваць навуковыя ступені валодаюць епіскапы, якія маюць тытул вярхоўнага архімандрыта. Навуковыя ступені падпадзяляюцца на:

Вардапет (арм. վարդապէտ, архімандрыт) — адпавядае ступені кандыдата багаслоўскіх навук.

Тцайрагуйн вардапет (арм. ծայրագույն վարդապետ, протаархімандрыт) — адпавядае ступені доктара багаслоўскіх навук.

Такім чынам, у армянскім абрадзе протаархімандрыт звычайна ніяк не звязаны з кіраваннем манахамі і манастырскай арганізацыяй.

Тым, хто атрымлівае тытул протаархімандрыта, па рэзультатах іспыту, экзаменатарамі ўручаецца жазло з двухгаловай змяёй, якое сімвалізуе мудрасць і права тлумачыць слова Божае, выкладаць і прапаведваць.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Усходнія каталіцкія цэрквы
Іда Гісіка-Шперк

**Іда Гісіка-Шперк** (швед. Ida Gisiko-Spärck, поўнае імя Ida Emma Charlotta Gisiko-Spärck; -) — шведская мастачка, звязаная з мастацкай калоніяй Önningebykolonin на Аландскіх астравах; працавала пераважна алеем.

## Біяграфія 
Нарадзілася 18 лістапада 1859 года ў Стакгольме ў сям’і камерсанта Карла Самуэля Гісіка (Karl Samuel Gisiko). Брат Іды — Карл Эдвард (Carl Edvard Gisiko, 1856-?) Быў жанаты з Ідай Б’ёрк (Ida Björck, 1862-?), сястрой вядомага мастака Оскара Б’ёрка.

У канцы 1890-х гадоў вучылася ў Парыжы, дзе пасябравала з фінскай мастачкай Ханнай Рэнберг, разам з якой працавалі ў шведскай калоніі мастакоў Önningebykolonin. У 1880-х гадах ўдзельнічала ў шматлікіх выставах у Швецыі.

У 1894 годзе яна выйшла замуж за дацкага адміністратара Ёхана Альберта Шперка (Johan Albert Spärck, памёр у 1903 году) і пераехала ў Данію.

Памерла ў 1940 годзе.
Марыка Грын

**Марыка Нікалет Грын** (; нар.  г., ) — шведская і французская актрыса тэатра, кіно і тэлебачання.

## Біяграфія 
Марыка Нікалет Грын нарадзілася ў 1943 годзе ў Сёдэрмальме, Стакгольм, у сям’і францужанкі Жанны Грын-Ле Флем і шведскага фатографа і журналіста Ленарта Грына Яе дзедам па матчынай лініі быў кампазітар Поль Ле Флем, бабуляй па бацькоўскай лініі фатограф Мія Грын. У яе ёсць брат Вальтэр. Пасля ён ажаніўся з актрысай Марлен Жабер, бацька актрысы Евы Грын. Марыка з’ехала з Швецыі ў Францыю ў 1953 годзе. У 16-гадовым узросце згуляла галоўную ролю ў фільме Рабера Брэсона «Кішэннікі». У 1974 годзе выканала ролю Бі ў эратычным фільме «Эмануэль». Знялася ў больш за 40 фільмах і тэлесерыялах. Замужам за кінааператарам і рэжысёрам Крысціянам Бергерам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Актрысы Францыі
Катэгорыя:Кінаактрысы
Элен Гульбрансан

**Элен Гульбрансан** (швед. Ellen Gulbranson, народжаная Нордгрен,  — ) — шведская оперная спявачка (драматычнае сапрана). Яе моцны драматычны голас шырокага дыяпазону лепш за ўсё падыходзіў да твораў Рыхарда Вагнера. Яна была вядучай фігурай сярод другога пакалення Байройцкіх спевакоў. Захавалася некалькі акустычных запісаў яе голасу, якія яна зрабіла для Edison Records і Pathé Records у пачатку XX стагоддзя. У 1911 годзе ёй быў прысуджаны каралеўскі Медаль Заслуг.

## Біяграфія 
Нарадзілася 4 сакавіка 1863 года ў Стакгольме. Вучылася спачатку ў Стакгольмскай кансерваторыі пад кіраўніцтвам Джуліуса Гюнтэра, а затым у Парыжы ў Элен Кенет і вядомага педагога Мацільды Маркезэ. Пазней яна таксама вучылася ў яе дачкі Бланш Маркезэ, якая ўмацавала верхнія ноты Гульбрансан і ператварыла яе голас з мецца-сапрана ў драматычнае сапрана.

Гульбрансан дэбютавала ў 1886 на канцэрце ў Стакгольме. На опернай сцэне дэбютавала ў 1889 годзе ў Стакгольме ў як Амнерыс у оперы «Аіда» Джузэпэ Вердзі, пасля чаго была прынята ў трупу Шведскай каралеўскай оперы, і неўзабаве стала салісткай. У 1898 годзе яна выканала там Вагнераўскія партыі Брунгільды і Артруды. Гульбрансан працягвала ўдасканальвацца ў малюнку гэтых гераінь, а таксама атрымала поспех у партыях Кундры ў «Парсіфалі» і Ізольды ў «Трыстане і Ізольдзе».

У 1896 годзе яна ўпершыню прыняла ўдзел у Байройцкім фестывалі, дзе выканала партыю Брунгільды. Гэты выступ прынес Гульбрансан сусветную вядомасць, і яна працягнула спяваць у Байрайце штогод да 1914 года. Яна выступала з гастролямі як оперная і канцэртная спявачка, была ў Берліне, Парыжы, Амстэрдаме, Лондане, Маскве.

Пасля сыходу са сцэны ў 1915 годзе яна працавала настаўнікам спеваў. З 1923 года выкладала ў горадзе Осла, атрымала нарвежскае грамадзянства. Гульбрансан памерла ў Осла ва ўзросце 83 гадоў. Пахавана на могілках Вестрэ Граўлюнд.
Маргарэта Карлстэт

**Маргарэт Карлстэт** (швед. Margareta Carlstedt, поўнае імя Margareta Nilsdotter Carlstedt; нар. ) — шведская мастачка і графік.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Стакгольме. Вучылася дэкаратыўнаму жывапісу ў стакгольмскім мастацка-прамысловым каледжы Konstfack у 1951—1956 гадах, пасля чаго пачала прафесійную дзейнасць. Член шведскай Нацыянальнай арганізацыі мастакоў (Konstnärernas riksorganisation) і яе старшыня ў 1972—1974 гадах.

Маргарэт Карлстэт выконвае розныя віды работ: роспіс габеленаў, творы на кардоне, шкле і бетоне, а таксама манументальныя творы ў выглядзе фрэсак і вітражоў. З эмалевых фарфоравых плітак стварае творы ў грамадскіх месцах. Яе праца на стакгольмскай станцыі метро Mälarhöjden, выкананая ў 1965 годзе, дасягае даўжыні 145 метраў.

Выстаўляецца ў шведскіх гарадах. Некаторыя з яе работ прадстаўлены ў Музеі сучаснага мастацтва ў Стакгольме і ў музеі Skissernas museum ў Лундзе.
Альберціна Карлсан

**Альберціна Карлсан** (швед. Albertina Carlsson, ,  — , ) — шведскі заолаг. Займалася пераважна марфалогіяй пазваночных.

## Біяграфія 
Альберціна Карлсан нарадзілася 12 чэрвеня 1848 года ў Стакгольме, у сям’і краўца Андэрса Петэра Карслсана і яго жонкі Ганны-Марыі, народжанай Ёнсан. Вучылася ў парафіяльнай пачатковай школе, а затым наведвала каледж для жанчын-настаўнікаў у Стакгольме. Скончыўшы навучанне ў 1868 годзе, яна затым на працягу трыццаці сямі гадоў працавала настаўніцай у стакгольмскіх школах для дзяўчынак.

Пад уплывам аднаго з выкладчыкаў Заалагічнага інстытута, Вільгельма Лехэ (Wilhelm Leche), Альберціна пачала цікавіцца біялогіяй. Не маючы дыплома і не займаючы ніякай афіцыйнай пасады, яна стала супрацоўнікам у першым навуковай установе пры Стакгольмскім універсітэце — Інстытуце заатаміі. На працягу сарака гадоў Альберціна, пад кіраўніцтвам Лехэ, праводзіла сістэматычныя даследаванні узораў, якія ўтрымліваліся ў калекцыях інстытута (у прыватнасці, выкапняў). У 1884 годзе яе першая самастойная праца, даследаванне па анатоміі вадаплаўных птушак, была апублікавана ў якасці дадатку да выдання Шведскай каралеўскай акадэміі навук. У наступным годзе яна атрымала за яе прэмію Акадэміі навук.

Асноўным інтарэсам Карлсан была марфалогія драпежнікаў і насякомаедных Паўднёва-Усходняй Азіі і Аўстраліі. Яна таксама займалася эмбрыялогіяй, філагенетыкай і сістэматыкай і апублікавала агулам каля 25 работ, улічваючы некалькі манаграфій. У 1927 годзе яна стала ганаровым доктарам Стакгольмскага ўніверсітэта.

Альберціна Карлсан захавала цікавасць да навукі да сталага ўзросту і нярэдка выступала па радыё, заклікаючы грамадскасць падтрымаць дзейнасць Заалагічнага інстытута. Яна памерла 25 снежня 1930 года ў Стакгольме.

Катэгорыя:Заолагі Швецыі
Грэта Кнутсан

**Грэта Кнутсан** (швед. Greta Knutson-Tzara;  — ) — шведская мастачка, пісьменніца і паэтка.

## Біяграфія 
Грэта Кнутсан нарадзілася ў Стакгольме ў 1899 годзе. Яна была другім дзіцем Кнута і Сігнэ Андэрсан. Хоць яна паходзіла з багатай, культурнай сям’і і валодала некалькімі мовамі (шведскай, французскай і нямецкай), бацька не дазволіў ёй займацца лінгвістыкай, і тады яна навучылася жывапісу ў Каралеўскай вышэйшай мастацкай школе і некаторы час наведвала Каралеўскую акадэмію вольных мастацтваў. У 1920 годзе Грэта адправілася ў Парыж і год вучылася жывапісу ў французскага мастака і педагога Андрэ Лота. Яна так і засталася жыць у Парыжы, толькі зрэдку вяртаючыся ў Швецыю.

У 1923 ці 1924 годзе яна сустрэла Трыстана Тцару, 8 жніўня 1925 гады выйшла за яго замуж, у 1927 годзе ў іх нарадзіўся сын Крыстоф Тцара. Маючы багатую спадчыну, Грэта пабудавала дом на Манмартры. У гэтым доме збіраліся французскія мастакі, якія працавалі ў жанры сюррэалізму. Грэта, аднак, спачатку прытрымлівалася свайго стылю жывапісу. Яна пісала алеем, на яе большы ўплыў аказаў мадэрнізм, пост-кубізм і абстракцыянізм, а да сюррэалізму прыйшла ў 1930-х гадах. У 1928 годзе адбылася выстава яе карцін у Стакгольме.

У 1937 годзе Грэта і Трыстан разышліся, хоць афіцыйна шлюб быў скасаваны толькі ў 1942 годзе. З пачаткам Другой Сусветнай вайны Грэта пакінула Парыж і з’ехала на поўдзень Францыі, дзе ўступіла ў Французскі супраціў. Тут у Грэты быў працяглы раман з паэтам і ўдзельнікам французскага Супраціву Рэнэ Шарам. Грэта адышла ад сюррэалізму, зацікавіўшыся фенаменалогіяй, асабліва ідэямі філосафаў Эдмунда Гусерля і Марціна Хайдэгера. У яе карцінах пераважаюць класічныя тэмы — нацюрморты, інтэр’еры і партрэты.

Грэта Кнутсан праявіла сябе і як пісьменніца па мастацтвазнаўстве — яе артыкулы публікаваліся ў шведскім часопісе «Konstrevy». Яна пісала таксама аповесці і вершы ў прозе. Разам з Гунарам Экелёфам яна перакладала шведскую літаратуру на французскую мову, і французскую літаратуру на шведскую мову.

У 1980 годзе адбылася апошняя выстава яе карцін у Тыльскай галерэі (Стакгольм). Тады ж яе лірыка была апублікаваная на нямецкай мове ў зборніку «Bestien».

Апошнія гады мастачка пражыла ў Парыжы ў адзіноце. У 1983 годзе яна скончыла жыццё самагубствам.
## Крыніцы
Уладзімір Міхайлавіч Карачэўскі

**Уладзімір Міхайлавіч Карачэўскі** (, Крычаў) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы намеснік Міністра культуры Рэспублікі Беларусь (2010—2014), дырэктар Нацыянальнай кінастудыі «Беларусьфільм» (2018—2023).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 чэрвеня 1970 года ў Крычаве. У 1989 годзе скончыў Магілёўскае музычнае вучылішча імя Мікалая Рымскага-Корсакава, у 1999 годзе — Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў, у 2011 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працаваў настаўнікам музыкі і спеваў, культарганізатарам, інструктарам па арганізацыйна-масавай рабоце. Займаў пасаду начальніка аддзела культуры адміністрацыі Савецкага раёна Мінска (2001—2008), начальніка ўпраўлення культуры Мінгарвыканкама (2008—2010).

З 8 чэрвеня 2010 года па 2014 год працаваў першым намеснікам Міністра культуры Рэспублікі Беларусь. З мая 2014 года па 5 сакавіка 2018 года ўзначальваў Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі.

З 5 сакавіка 2018 года да 28 ліпеня 2023 года займаў пасаду генеральнага дырэктара Нацыянальнай кінастудыі «Беларусьфільм».

## Сям’я 
Ад першага шлюбу мае дачку Жану (1992 г.н.).

Другая жонка — Наталля Радзіна, вядучая тэлеканала АНТ. Ад другога шлюбу мае сына Арцёма (2014 г.н.).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Страницы номеров журнала «На экранах». 4 июня — 50 лет Владимиру Михайловичу Карачевскому, Генеральному директору Национальной киностудии «Беларусьфильм»

Катэгорыя:Намеснікі міністра культуры Рэспублікі Беларусь
Эба Юханна Ліндквіст

**Эба Юханна Ліндквіст** (,  — ) — шведская актрыса і кінарэжысёр.

## Біяграфія 
Эба Юханна нарадзілася ў Стакгольме. Яе бацькамі былі Густаў Эдвард Бергман і Эма Аўгуста Шарлота Бробек. Эба была другой з чацвярых дзяцей. Яна вывучала спевы і драму ў Берты Тамелін і Эміля Хільберга. Па заканчэнні навучання пачала выступаць у перасоўных і муніцыпальных тэатрах, у прыватнасці з трупай Sydsvenska Skådebanan.

У 1907 годзе Эба Юханна выйшла замуж за Віктара Ліндквіста. У гэтым шлюбе нарадзіўся сын Рудольф. Разам з мужам Эба ў 1910 г адкрыла школу спеваў і драмы ў Мальмё. 27 кастрычніка 1910 года яна выпусціла кінаверсію п’есы Фрэдэрыка Дальгрэна Värmlänningarna і сама знялася ў ім. Тым самым Эба Ліндквіст стала першай шведкай-кінарэжысёрам, на год апярэдзіўшы Ганну Удгрэн, якой першынство прыпісвалася да 2016 г. Супрацоўнічала з фатографам Эрнстам Дзітмерам, які ўдзельнічаў у стварэнні дэкарацый для яе фільма. Усяго Эба знялася ў двух кінафільмах.

Амаль усё жыццё пражыла ў Сконе. Памерла ад пнеўманіі ў 1942 годзе ў Векшэ.

У 2016 годзе ў гонар Эбы Юханны Ліндквіст быў заснаваны медаль, якім узнагароджваюць выбітных жанчын-рэжысёраў, фатографаў, сцэнарыстаў і рэдактараў з Сконэ.

Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Катэгорыя:Актрысы нямога кіно
Катэгорыя:Кінарэжысёры Швецыі
Габрыэла Піхлер

**Габрыэла Піхлер** (швед. Gabriela Pichler; нар. , Худынгэ) — шведскі кінарэжысёр і сцэнарыст.

## Біяграфія 
Габрыэла Піхлер нарадзілася 11 сакавіка 1980 года ў Худынгэ. Яе бацькі — эмігранты: маці, баснійка, працавала пакаёўкай; бацька, аўстрыец, працаваў будаўніком і дальнабойшчыкам. Габрыэла скончыла ў Акадэмію кіно ў Гётэбаргу і Эландскую школу дакументальнага кіно.

## Кар’ера 
Пачала кар’еру ў кінаіндустрыі ў 2004 годзе. Яшчэ падчас вучобы ў акадэміі зняла два кароткаметражных фільма — «Калі-небудзь» (2004) і «Леда» (2007). У 2007 годзе таксама стала прадзюсарам фільма «Чэрвень».

У 2008 годзе зняла дыпломны кароткаметражны фільм «Драпіны», за які атрымала прэмію «Залаты жук 2010» у катэгорыі «Лепшы кароткаметражны фільм».

У 2012 годзе выйшаў дэбютны поўнаметражны фільм Піхлер «Еш, спі, памры», які прынёс ёй дзве прэміі «Залаты жук 2013» у катэгорыях «Лепшы рэжысёр» і «Лепшы сцэнар», прэмію Венецыянскага кінафестывалю, намінацыю на «Прэмію Еўрапейскай кінаакадэміі» і шэраг іншых.

У 2014 годзе адбыўся тэатральны дэбют Піхлер — яна стала адным з рэжысёраў спектакля «Чырвоная картка», прэм’ера якога прайшла ў «Тэатры Бака» у Гётэбаргу, а затым — у Стакгольмскім гарадскім тэатры.

У 2018 годзе выйшаў другі яе поўнаметражны фільм — «Аматары», які атрымаў прэмію «Гётебаргскага кінафестывалю» і дзве намінацыі на «Залаты жук» у катэгорыях «Лепшы рэжысёр» і «Лепшы сцэнарый».
Муа Гамель

**Муа Тыва Аманда Гамель** (швед. Moa Tuva Amanda Gammel Ginsburg; нар. , ) — шведская актрыса.

## Біяграфія 
Скончыла Стакгольмскую школу эканомікі. У 12 гадоў гуляла ў Каралеўскім драматычным тэатры. У 1996 годзе знялася ў фільме Мікаэля Хофстрэма «Skuggornas hus», а пасля згуляла ў мыльнай оперы «Vita lögner» на TV3. У 2006 годзе знялася ў фільме Ёхана Брызінгера «Раптам». У 2009 годзе атрымала ролю ў «Sommaren med Göran». у 2014 годзе ўзяла інтэрв’ю ў скандынаўскіх дзеячаў культуры для свайго падкаста «Genier». Інтэрв’ю надрукавала выдавецтва Natur & Kultur у выглядзе кнігі. У 2015 годзе знялася ў драматычным серыяле «Jordskott».
Сабачы грыб

**Сабачы грыб** — шматзначны тэрмін.

* народная назва віду грыбоў 
* народная назва віду грыбоў 
* народная назва віду грыбоў 
* народная назва віду грыбоў 
* народная назва віду грыбоў 

## Гл. таксама 
* Грыб сабачы
Жанета Гранберг

**Жанета Гранберг**, у замужжы Сцьернстрэм (, ,  — , там жа) — шведская пісьменніца, перакладчыца і драматург.

## Біяграфія і творчасць 
Юхан Шарлота Гранберг, пазней вядомая як Жанета Гранберг, нарадзілася ў 1825 годзе. Яе бацькамі былі драматург Пер Адольф Гранберг і яго жонка Жанета Вільгельміна Хедмансан. У Жанет былі чатыры сястры, адна з якіх, Луіза, таксама стала пісьменніцай.

Літаратурны дэбют Жанет адбыўся ў 22-гадовым узросце. Яна апублікавала, ананімна, аднаактовую п’есу «Filantropen», якая была пастаўлена ў 1847 годзе адным са стакгольмскіх тэатраў. У 1847 годзе Жанета выйшла замуж за акцёра і дырэктара тэатра Эдварда Сцьернстрэма. Пасля замужжа яна пачала пісаць п’есы для Малога тэатра (Mindre teatern) у Стакгольме, а таксама прымала ўдзел у падрыхтоўцы спектакляў.

Луіза Гранберг, пасяліўшыся ў Жанет і яе мужа, пісала п’есы і працавала ў тэатры разам з сястрой. У 1850 годзе яны апублікавалі сумесна напісаную п’есу «Tidens strid eller det bästa kapitaliet: skådespel i tre akter och fyra tablåer», Жанета пад псеўданімам Georges Malméen, Луіза — пад псеўданімам Carl Blink. Не заўсёды магчыма вызначыць, якія п’есы напісаны сёстрамі паасобку, а якія — у суаўтарстве. У 1850 годзе ў Малым тэатры адбылася пастаноўка п’есы Жанет «Läsarepresten», напісанай пад псеўданімам NEJ och två gånger NEJ («НЕ і двойчы НЕ»). Яна мела вялікі поспех. Жанета пісала п’есы, якія закраналі актуальныя сацыяльныя пытанні, а таксама на сюжэты з гісторыі, аднак улюбёным яе жанрам былі п’есы-казкі. У 1855 годзе яна стварыла вольнае перакладанне французскай камедыі, выкарыстоўваючы ў якасці асновы дацкі пераклад, пра русалку, якая апынулася ў Стакгольме. П’еса пад назвай «Den ondes besegrare» вытрымала 163 пастаноўкі. У 1855 годзе Жанета Гранберг таксама напісала лібрэта для оперы Германа Юхана Берэна «Віялета».

У 1855 годзе Жанета Гранберг ездзіла ў Парыж з мужам і сястрой. П’есы, убачаныя імі ў парыжскіх тэатрах, ужо на наступны год былі пастаўлены ў Малым тэатры, у перакладзе на шведскую ці вольным перакладанні. На наступны год Жанета з мужам зноў адправіліся ў Парыж. Дзякуючы перакладам новых замежных п’ес, зробленым Жанет і Луізай, Малы тэатр апярэджваў па разнастайнасці рэпертуару іншыя тэатры Стакгольма.

У агульнай складанасці Жанет Гранберг належаць 26 перакладаў п’ес з французскай, нямецкай, англійскай і дацкай, а таксама 16 арыгінальных п’ес. Яна памерла пры родах ў 1857 годзе, ва ўзросце 32 гадоў, і была пахавана на могілках Святога Яна ў Стакгольме.

Катэгорыя:Драматургі Швецыі
Катэгорыя:Пісьменніцы Швецыі
Катэгорыя:Перакладчыкі Швецыі
Катэгорыя:Перакладчыкі на шведскую мову
Ліза Аякс

**Ліза Крысціна Аякс** (швед. *Lisa Kristina Ajax*; 13 жніўня 1998) — шведская спявачка і пераможца *Idol 2014*.

Яна таксама ўдзельнічала ў Ліла Мелодыфестывалене 2012 з песняй «Allt som jag har». Аякс удзельнічала у Мелодыфестывалене 2016 з песняй «My Heart Wants Me Dead» і прайшла ў фінал на Friends Arena. У фінале яна заняла сёмае месца.

30 лістапада 2016 года шведская тэлекампанія SVT раскрыла ўдзельнікаў Мелодыфестывалена 2017. Аякс удзельнічала з песняй «I Don’t Give A». Яна атрымала кваліфікацыю да раўнда другога шунца з другога паўфіналу. Яна выйшла ў фінал 11 сакавіка 2017 года, дзе заняла дзевятае месца.

27 лістапада 2018 года стала вядома, што Аякс прыме ўдзел у Мелодыфестывалене 2019 з песняй «Torn» у апошнім паўфінале. Яна зноў прайшла кваліфікацыю да раўнда другога шунца з чацвёртага паўфіналу і ў фінале заняла дзевятае месца.

## Дыскаграфія 
### Міні-альбомы 
### Сінглы 
 

## Спасылкі 
* Афіцыйная група ВКонтакте
* Афіцыйная старонка ў Instagram

Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Уладзімір Барысавіч Пярцоў

**Уладзімір Барысавіч Пярцоў** (, Віцебск) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Міністр інфармацыі Рэспублікі Беларусь (2021—2024), Першы намеснік Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (з 2025).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 мая 1974 года ў Віцебску.

У 1996 годзе скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава. Падчас вучобы працаваў у Палацы культуры і тэхнікі прафсаюзаў, дзе быў вядучым дыскатэк.

На тэлебачанне трапіў у 1993 годзе. Быў аўтарам і вядучым праграм Віцебскай студыі тэлебачання, а пазней — ток-шоу Першага нацыянальнага тэлеканала «Будні».

У 1995—1999 гадах — рэдактар Віцебскага абласнога тэлерадыёаб’яднання, у 1999—2002 гадах — галоўны рэдактар абласнога радыё Віцебскага абласнога тэлерадыёаб’яднання.

Стаяў ля вытокаў стварэння ў 1998 годзе FM радыёстанцыі «Віцебск». У пачатку 2000-х гадоў, пасля спробы працы ў Расіі, працаваў на Беларускім тэлебачанні: спачатку ў праграме «Будні», пасля на непрацяглы час вядучым перадачы «Добрай раніцы, Беларусь!».

З 2010 года па 5 красавіка 2021 года працаваў дырэктарам прадстаўніцтва тэлерадыёкампаніі «» у Беларусі.

5 красавіка 2021 года прызначаны Міністрам інфармацыі Рэспублікі Беларусь. 12 красавіка, праз некалькі дзён пасля яго прызначэння, Міністэрства інфармацыі спыніла трансляцыю ў Беларусі вядучага міжнароднага канала «Еўраньюс».

8 красавіка 2024 года прызначаны намеснікам кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта.

22 мая 2025 года прызначаны Першым намеснікам Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

## Міжнародныя санкцыі 
20 лістапада 2020 года ўнесены ў санкцыйныя спісы Літвы, Латвіі і Эстоніі.

У чэрвені 2022 года Пярцоў патрапіў пад санкцыі Канады.

## Сям’я 
* Жонка — Юлія Аляксандраўна Пярцова (1982 г.н.), вядучая Агенцтва тэленавінаў (праграмы «Навіны», «Галоўны эфір»).
* Дачка — Лізавета, школьніца.

Катэгорыя:Міністры інфармацыі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі
Гвендалін Гёбель

**Гвендалін Гёбель** (англійская: Gwendolyn Göbel; нарадзілася каля 2006 года ў Берліне) — нямецкая кінаактрыса і дзіцячая актрыса.

## Фільмаграфія 
• 2010: Гётэ (Goethe)

• 2014: Бясплатна 

• 2014: З выгнаннем праз лес

• 2014: Мне ці вам

• 2015: Сын Віннету (Winnetou's Son, Winnetous Sohn)

• 2015: Моцная каманда (тэлесерыял) 

• 2015: Ад імя майго сына

• 2015: СОКО Вісмар (SOKO Wismar)

• 2016: Чык (Tschick)

• 2017: Großstadtrevier (тэлесерыял)

• 2017: Спецыялісты - ад імя ахвяр

• 2017: Цукровы пясок (Zuckersand) 

• 2017 - 2020: Цёмны (Dark) (тэлесерыял, 4 сезоны)

• 2019: Клео (Cleo)

• 2019: Вайна і я

• 2020: Люсі - усё яшчэ працуе
Авечы грыб

**Авечы грыб** — шматзначны тэрмін.

* народная назва віду грыбоў 
* народная назва віду грыбоў
Керсцін Берэндц

**Клэр Керсцін Маргарэта Берэндц** (швед. *Clary Kerstin Margareta Behrendtz*; 18 жніўня 1950 — 28 сакавіка 2020) — шведская радыёвядучая і музыкальны дырэктар праграм на Шведскім радыё.

## Біяграфія 
Яна працавала на Шведскім радыё, дзе працавала рэжысёрам, які падбіраў песні для праграм на радыёстанцыі. Яна выйшла на пенсію 31 жніўня 2017 года  7 кастрычніка 2017 года Берэндц прадставіла перадачу «Jukeboxen» на Шведскім радыё P4. Яна ўваходзіла ў адборачную камісію, якая прымала рашэнне, якія песні будуць удзельнічаць у Мелодфестываліне 2014. Яна таксама ўваходзіла ў склад адборачнай камісіі Шведскай музычнай залы славы з 2014 года да самай смерці.

Берэндц была ў шлюбе з рэжысёрам Томасам Самуэльсанам паміж 1972 і 1977 гадамі, і ў іх нарадзілася двое дзяцей.

Берэндц памёрла 28 сакавіка 2020 года пасля перанесенай хваробы COVID-19.

Катэгорыя:Постаці Стакгольма
Катэгорыя:Журналісты Швецыі
Катэгорыя:Журналісты XX стагоддзя
Катэгорыя:Рэжысёры Швецыі
Катэгорыя:Радыёвядучыя
Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19
Уладзімір Яўгенавіч Падутаў

**Уладзімір Яўгенавіч Падутаў** (нар. , г. Мінск) — беларускі вучоны ў галіне папуляцыйнай біялогіі, генетыкі і біятэхналогіі. Член-карэспандэнт (2014), доктар біялагічных навук (2002).

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (1985).

З 1985 года настаўнік. З 1986 года ў Беларускім НДІ лясной гаспадаркі Дзяржаўнага камітэта СССР па лесе. З 1999 года дактарант Інстытута генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі. З 2002 года в. а. загадчыка лабараторыі, з 2003 года загадчык лабараторыі Інстытута лесу НАН Беларусі.

## Узнагароды 
Прэмія АН Беларусі (1995) за цыкл работ па інтэгральнай ацэнцы генетычных рэсурсаў іглічных лясоў Беларусі і сумежных дзяржаў і прынцыпам іх рацыянальнага выкарыстання.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаванні па папуляцыйнай і эвалюцыйнай генетыцы лясных раслін, селекцыі драўняных відаў, лясной біятэхналогіі. Правёў ацэнку стану генетычных рэсурсаў, характару і накіраванасці генетыка-папуляцыйных працэсаў асноўных лесаўтваральных відаў Беларусі, выявіў заканамернасці відастваральнага працэсу іглічных відаў краін СНД, вызначыў для іх асноўныя этапы відаўтварэння і ўзровень генетычных змяненняў на кожным этапе, вывучыў філагеаграфію галоўных лесаўтваральных відаў Беларусі, распрацаваў метадалагічную базу для правядзення генетычнага маніторынгу ўсіх этапаў селекцыйнага насенняводства лясных парод.

Аўтар больш за 150 навуковых прац, у тым ліку 8 манаграфій і 4 навукова-метадычных дапаможнікаў, 4 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў.

### Бібліяграфія 
* Популяционная и эволюционная генетика елей Палеарктики. Гомель, 2001 (в соавт.).
* Генетические ресурсы сосны и ели в Беларуси. Гомель, 2001.
* Методы молекулярно-генетического анализа. Минск, 2007 (в соавт.).

## Спасылкі 
* Уладзімір Яўгенавіч Падутаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
 

Катэгорыя:Лесаводы СССР
Катэгорыя:Лесаводы Беларусі
Мікалай Уладзіміравіч Паўлюкевіч

**Мікалай Уладзіміравіч Паўлюкевіч** (нар. , в. Бондары, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне цеплафізікі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1994), доктар фізіка-матэматычных навук (1991).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1959).

З 1960 года старшы інжынер-канструктар, інжынер Інстытута энергетыкі АН БССР, у 1963—1991 гадах галоўны інжынер, старшы і вядучы навуковы супрацоўнік Інстытута цепла- і масаабмену АН БССР. З 1991 года намеснік дырэктара па навуковай рабоце, з 2005 года галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута цепла- і масаабмену імя А. В. Лыкава Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Узнагароды 
Прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі імя акадэміка А. В. Лыкава (2003), за манаграфію «Уводзіны ў тэорыю цепла- і масапераносу ў порыстых асяроддзях».

Узнагароджаны ордэнам « Знак Пашаны» (1980).

## Навуковая дзейнасць 
Даследаванні ў галіне кінетычнай тэорыі працэсаў цепла- і масапераносу пры фазавых ператварэннях і ў порыстых асяроддзях. Атрыманыя ім вынікі знаходзяць прымяненне пры апісанні нераўнаважных з’яў пераносу ў працэсах сушкі матэрыялаў і пры ўздзеянні высокаканцэнтраваных патокаў энергіі на порыстыя і кампазіцыйныя матэрыялы, у вакуумнай тэхніцы і цеплаахове.

Аўтар 150 навуковых прац, у т.л. 6 манаграфій, 6 вынаходак, 6 патэнтаў.

## Бібліяграфія 
* Физическая кинетика и процессы переноса при фазовых превращениях. Мн.: Наука и техника, 1980 (в соавт.).
* О скольжении излучения в слое высокопористого материала // Инженерно-физический журнал. 1990. Т.59, № 4.
* Введение в теорию тепло- и массопереноса в пористых средах. Мн.: Изд-во ИТМО НАНБ, 2002.

## Спасылкі 
* Мікалай Уладзіміравіч Паўлюкевіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
 

Катэгорыя:Цеплафізікі Беларусі
Рух (часопіс)

**«Рух»** (лацінкай: **«Ruch»**) — нелегальны часопіс Беларускага нацыянальнага цэнтра. Гэтае выданне на той час было адным з найлепшых сярод эміграцыйных перыёдыкаў. Першы нумар выйшаў лацінкай, а другі-трэці ўжо кірыліцай.

## Гісторыя 
З вясны 1946 года БНЦ пачаў выдаваць нелегальны часопіс «Рух» (першы нумар быў надрукаваны Станіславам Станкевічам у амерыканскай зоне акупацыі Нямеччыны, але ў мэтах канспірацыі было пазначана «Італія»). За 1946 год выйшлі тры нумары часопіса (2 і 3 адным выданнем), за 1947 — адзін, а ў 1948 годзе выйшаў пяты і ўжо апошні нумар.

## Змест 
Часопіс змяшчаў прапагандысцка-ідэалагічныя тэксты, публіцыстыку, гістарычныя артыкулы, пісаў пра міжнародныя падзеі, пра сітуацыю на Бацькаўшчыне. Змешчаная ў першым нумары «*Інструкцыя аб пашыраньні і карыстаньні часапісам*» нагадвае падобны тэкст, які друкаваў падчас Вялікай Айчыннай вайны «Бюлетэнь Беларускай незалежніцкай партыі».

## Нумары 
* № 1 — красавік 1946 года.
* № 2-3 — верасень 1946 года.
* № 4 — студзень 1947 года.
* № 5 — чэрвень 1948 года.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Беларусы ў Германіі
Катэгорыя:Перыядычныя выданні беларускай дыяспары
Катэгорыя:Выданні на беларускай мове лацінкай
Генадзь Феадосьевіч Рыкоўскі

**Генадзь Феадосьевіч Рыко́ўскі** (; нар. ) — вучоны ў галіне батанікі, доктар біялагічных навук (1996).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Куўшынава (Цвярская вобласць Расіі). У 1961 годзе скончыў біялагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1961 года працуе ў Інстытуце эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі ў лабараторыі флоры і сістэматыкі раслін. Уваходзіць у склад Рэспубліканскага навукова-метадычнага савета па каардынацыі дзейнасці гербарыяў. Член вучонага савета Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. кКпрэвіча і савета па абароне доктарскіх дысертацый пры ім.

Сярод апублікаваных прац:
* Мохообразные Березинского биосферного заповедника. — Мн.: Наука и техника, 1980;
* Антропогенные изменения флоры и растительности Белоруссии. — Мн., 1985 (разам з В. І. Парфёнавым і Г. А. Кім);
* Концептуальная модель происхождения и эволюции мохообразных (2014).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Лысак В. В., Дитченко Т. И., Гричик В. В., Попиначенко И. М.* Выпускники Биологического факультета  — Минск: БГУ, 2011. — С. 200. — 327 с.  — ISBN 978-985-518-517-9
* 

Катэгорыя:Батанікі СССР
Катэгорыя:Батанікі Беларусі
Катэгорыя:Брыёлагі
Беларуская рэвалюцыйная партыя (1950-я)

**Беларуская рэвалюцыйная партыя** (БРП) — брэсцкая антысавецкая арганізацыя. Арганізацыя мела свой статут. На сёння звестак пра БРП вельмі мала.

## Гісторыя 
Вядома пра існаванне партыі з канца 1950-х гадоў, стварыў яе Аляксандр Грыгор’еў. Яна дзейнічала на Берасцейшчыне, стаяла на пазіцыях узброенай барацьбы. Магчыма, на выбар тактыкі ўплывала традыцыя зусім нядаўняй мясцовай антыкамуністычнай партызанкі.

Ёсць звесткі, што Васіль Ракашэвіч (сябар з 1960) спрабаваў абрабаваць вясковую краму, каб здабыць грошы для Беларускай рэвалюцыйнай партыі. Ён перахоўваў стрэльбу. Аднак ёсць думка, што ніякіх збройных акцый не праводзілася  — толькі агітацыя і прапаганда, падбор у суполку надзейных людзей.

Партыя была разгромленая карнымі органамі восенню 1963 года. Аляксандр Грыгор’еў быў арыштаваны ў верасні 1963 года і асуджаны ў Берасці на 7 гадоў зняволення ў красавіку 1964 года. Тады ж на 4 гады зняволення быў асуджаны і Васіль Ракашэвіч.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1950-х гадах
Катэгорыя:Зніклі ў 1963 годзе
Катэгорыя:1950-я ў Брэсце
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1950-х гадах
Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 1963 годзе
Катэгорыя:Антысавецкія падпольныя арганізацыі на Беларусі
Фёдар Іванавіч Панцялеенка

**Фёдар Іванавіч Панцялеенка** (нар. , в. Крукавічы, Калінкавіцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне парашковай металургіі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2004), доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (1992). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2011).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1972).

З 1972 года ў Полацкім дзяржаўным універсітэце: малодшы навуковы супрацоўнік, асістэнт, старшы выкладчык, дацэнт, з 1980 года загадчык кафедры, з 1998 года прарэктар па навуковай рабоце.

У 2006—2008 гадах загадчык кафедры, з 2008 года першы прарэктар Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1986), медалём.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя даследаванні ў галіне парашковай металургіі, кампазіцыйных матэрыялаў, умацавальных і аднаўленчых тэхналогій. Унёс істотны ўклад у распрацоўку новага класа самафлюсуючыхся парашкоў і кампазіцыйных матэрыялаў з іх, ахоўных пакрыццяў, умацавальных і аднаўленчых тэхналогій. Устанавіў заканамернасці дыфузійнага масапераносу пры легіраванні мікрааб’ектаў. Стварыў новы клас эфектыўных самафлюсуючыхся парашкоў, дратоў і высокаэфектыўныя тэхналогіі для атрымання інструмента, вырабаў або кампазіцыйных ахоўных пакрыццяў на іх. Распрацаваў кампазіцыйныя матэрыялы, якія атрымліваюцца шляхам тэрмахімічнай апрацоўкі або папластовага нанясення на металічныя падкладкі, якія чаргуюцца тонкімі (10-15 мкм) нікелевымі і цынк-фасфатнымі слаямі і наступнай тэрмічнай апрацоўкі, а таксама эфектыўныя керамічныя парашкі, градыентныя і іншыя спецыяльныя пакрыцці шматфункцыянальнага прызначэння. Распрацаваў комплексную методыку неразбуральнага кантролю і ацэнкі хімічнага складу, структуры, уласцівасцяў і рэшткавага рэсурсу адказных прамысловых металічных аб’ектаў, канструкцый, абсталявання.

Аўтар больш за 200 навуковых прац, у т.л. 13 манаграфій і кніг, 30 вынаходак і патэнтаў.

### Бібліяграфія 
* Самофлюсующиеся порошки и износостойкие покрытия из них. (Обзорная информация / БелНИИНТИ Госэкономплана БССР. Серия 55.22.19). Минск: [б. и.], 1991. (совм. с С. Н. Любецким).
* Самофлюсующиеся диффузионно-легированные порошки на железной основе и покрытия из них. Минск: Технопринт, 2001.
* Восстановление деталей машин. М.: Машиностроение, 2003 (совм. с В. П. Лялякиным, В. П. Ивановым, В. М. Константиновым).
* Новые ресурсосберегающие технологии и композиционные материалы. М.: Энергоатомиздат; Гомель: БелГУТ, 2004 (в соавт.).
* Закономерности электронно-лучевого воздействия на борсодержащие материалы и принципы оптимизации электронно-лучевого оборудования и технологий упрочнения и восстановления. Полоцк: ПГУ, 2005. (в соавт.).
* Методология оценки состояния материала ответственных металлоконструкций. Минск: БНТУ, 2010. (совм. с А. С. Снарским).

## Спасылкі 
* Фёдар Іванавіч Панцялеенка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
 

Катэгорыя:Металазнаўцы СССР
Катэгорыя:Металазнаўцы Беларусі
Сесілія Мальстрэм

**Ганна Сесілія Мальмстрэм** (; нар. , ) — шведскі палітык і дзяржаўны дзеяч, міністр па адносінах з ЕС у 2006—2010 гадах. Член ліберальнай партыі Швецыі.

У 1999—2006 гадах была членам Еўрапейскага парламента. З 2010 па 2014 год займала пасаду еўрапейскага камісара па ўнутраных справах, з 2014 года — еўракамісар па гандлі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міністры Швецыі
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Швецыі
Катэгорыя:Еўрапейскія камісары
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ Швецыі
Элін Малін

**Эма Элеанора Юхана Малін** (), больш вядомая як **Элін Малін** (,  — , ) — шведская мастачка, якая працавала ў партрэтным жанры, таксама стварала нацюрморты.

## Біяграфія 
Элін Малін была дачкой вядомага шведскага скульптара Юхана Пітэра Малін і мастачкі Эмы Амаліі Эрхардзіны Малін, сястрой Герды Амаліі Сафіі Юнгстэт і Х’ялмара Малін. Свае першыя ўрокі жывапісу яна брала ў свайго бацькі, а затым вучылася ў Вільгельміны Лагерхольм і Аўгуста Мальмстрома. У 1883 годзе Элін Малін пераехала ў Францыю, там яна вучылася ў Каролюс-Дзюрана.

Удзельнічала ў выставах калекцый, арганізаваных Асацыяцыяй шведскіх мастакоў у Акадэміі мастацтваў і ў Мастацкім музеі Лундскага ўніверсітэта. Творчы ўклад Эмы складаецца з жанравых карцін з фруктовымі і кветкавымі матывамі, выкананымі ў алеі. Таксама маюцца і партрэтныя работы, самая вядомая з якіх — «Дзяўчынка» (швед. Flicka, палатно, алей, 1890).

Памерла ў 1948 годзе ў Броме ва ўзросце 93 гадоў. Пахавана на найбуйнейшых у Стакгольме Паўночных могілках у сямейным пахаванні.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Насельніцтва Брэста

Насельніцтва **Брэста** на 1 студзеня 2020 года склала 339 700 чалавек. Брэст — найбуйнейшы горад Брэсцкай вобласці і шосты па колькасці насельніцтва ў Рэспубліцы Беларусь пасля Мінска, Гомеля, Віцебска, Магілёва і Гродна. За 1959—2019 гады колькасць насельніцтва горада вырасла амаль у 5 разоў.

| align="center" id="78" valign="top" |

| align="center" id="132" valign="top" |

| align="center" id="187" valign="top" |

|}

## Нараджальнасць, смяротнасць, натуральны прырост 
У 2018 годзе ў Брэсце нарадзілася 3899 і памерла 2888 людзей (у тым ліку 8 ва ўзросце да 1 года). Натуральны прырост склаў 1011 чалавек. Каэфіцыент нараджальнасці (у пераліку на 1000 людзей) у 2018 году склаў 11,2, каэфіцыент смяротнасці — 8,3, натуральны прырост — 2,9. Нараджальнасць у Брэсце крыху большая за сярэдняю па вобласці (11,1), смяротнасць — значна ніжэйшая за сярэдняю па вобласці (12,7). У параўнанні з іншымі абласнымі цэнтрамі нараджальнасць у Брэсце самая высокая, смяротнасць — самая нізкая. Нараджальнасць у некаторых гарадах і гарадскіх пасёлках вобласці вышэй, чым у Брэсце (Давыд-Гарадок, Жабінка, Іванава, Маларыта, Ружаны). Сярод гарадоў і гарадскіх пасёлкаў вобласці смяротнасць ніжэй, чым у Брэсце, у 2018 году была зафіксавана толькі ў Івацевічах (7,9) і Століне (7). Натуральны прырост вышэй, чым у Брэсце, быў толькі ў Іванова (5,2), Маларыце (5,1) і Століне (4,5)..

Узровень нараджальнасці ў Брэсце дасягнуў максімуму ў XXI веку ў 2014—2016 гадах (14,1—14,2),  колькасць народжаных дзяцей у Брэсце ў гэтыя гады была амаль на тысячу вышэй, чым у 2018 году (4718 у 2014, 4781 у 2015 і 4861 у 2016). Ваганні смяротнасці ў 2010-х гадах былі нязначнымі (ад 8,2 да 8,9), колькасць якіх памерлі ў горадзе вагалася ад 2762 (2015 год) да 2913 (2017 год). У горадзе захоўваецца естественный прырост, хоць у 2015 і 2016 гадах ён превышал 2 тысячы людзей штогод і скараціўся ўдвая да 2018 году.

Натуральны прырост у Брэсце меншы ад прыросту міграцыйнага, г.з. насельніцтва горада расце ў асноўным за рахунак унутраных і вонкавых міграцый.

## Узроставыя групы 
На 1 студзеня 2019 года ў Брэсце было 19,1% насельніцтва ва ўзросце меншым ад трудаздольнага, 60,6% у трудаздольным узросце, 20,3% ва ўзросце старшым ад трудаздольнага. Доля насельніцтва трудаздольнага ўзросту ў Брэсце адна з самых высокіх у  вобласці.

## Жанчыны і мужчыны 
На 1 студзеня ў Брэсце пражывала 162 224 мужчыны (46,3%) і 188 392 жанчыны (53,7%). На 1000 мужчын прыходзілася 1161 жанчына. Доля жанчын у Брэсце большая за сярэдняю па вобласці (52,9%), але ніжэйшая, чым у Баранавічах, Пінске і некаторых іншых гарадах вобласці.

## Міграцыя 
Унутраная міграцыя з'яўляецца асноўнай крыніцай росту колькасці насельніцтва Брэста. У 2010—2018 гадах у Брэст штогод прыязджала на 1780—3824 чалавека больш, чым выязджала з горада ў іншыя раёны вобласці і Рэспублікі Беларусь і за мяжу:

У 2018 годзе Брэст і Брэсцкі раён былі адзінымі адміністрацыйнымі адзінкамі Брэсцкай вобласці з міграцыйным прыростам, у астатніх назіралася большая эміграцыя.

## Зноскі 
Катэгорыя:Брэст
Катэгорыя:Насельніцтва Беларусі
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Луіза Мікаэлі

**Луіза Шарлота Элена Мікаэлі**, народжаная **Мікаль** (швед. Louise Charlotte Helene Michaëli: 17. мая 1830, Стакгольм — 23 лютага 1875, там жа) — шведская оперная спявачка (сапрана).

## Біяграфія 
Лавіса (пасля Луіза) Мікаль нарадзілася ў 1830 годзе ў Стакгольме, у музычнай сям’і. У 1849 годзе адбыўся яе дэбют на сцэне Каралеўскай оперы ў Стакгольме ў партыі Эльвіры («Дон Жуан» Моцарта). Пасля яна ўдасканальвала свой талент ў Юліуса Гюнтэра ў Стакгольме і ў Мануэля Гарсіа ў Лондане. У 1852 годзе Луіза заключыла трохгадовы кантракт з Каралеўскай операй, які затым быў працягнуты яшчэ на тры гады. Дзякуючы выбітным поспехам яна ў 24 гады стала членам Шведскай каралеўскай музычнай акадэміі. У 1855—1856 гадах яна таксама гастралявала ў Даніі і Германіі, выступаючы ў Капенгагене, Гамбургу, Берліне, Дрэздэне і іншых гарадах.

З 1859 па 1863 год Мікаэлі спявала ў лонданскім Тэатры Яе Вялікасці, а таксама працягвала выступу ў Германіі, Нідэрландах, Нарвегіі і Даніі. У 1864 годзе яна вярнулася ў Стакгольмскую оперу. Луіза Мікаэлі валодала выразным голасам яркага серабрыстага тэмбру; сярод яе партый былі Леанора ў «Трубадуры» Вердзі, донна Ганна ў «Дон Жуане» Моцарта, Графіня ў «Вяселлі Фігара», Царыца Ночы ў «Чароўнай флейце», Клітэмнестра ў «Іфігеніі ў Аўлідзе» Глюка, Норма ў аднайменнай оперы Беліні, Маргарыта ў «Гугенотах» Меербера, Мацільда ў «Вільгельме Тэле» Расіні і інш.

У 1860 годзе Луіза выйшла замуж за свайго стрыечнага брата Карла Якаба Мікаэлі. У 1869 годзе яна была ўзнагароджана Медалём літаратуры і мастацтваў. У 1870 годзе спявачка атрымала цяжкі ўдар: памерла яе дзіця, а неўзабаве і муж. Луіза Мікаэлі лячылася ад сухотаў у Італіі. Аднак хвароба прагрэсавала, і 23 лютага 1875 года артыстка памерла.
Алін

**Алін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Іванавіч Алін — савецкі лётчык, Герой Савецкага Саюза
* Гунель Алін— шведская пісьменніца
* Ларс Алін — шведскі пісьменнік
* Оскар Алін — шведскі гісторык
Карын Муландэр

**Карын Муландэр** (швед. Karin Molander, народжаная **Катарына Маргарэт Элісабет Эдверц** (Katarina Margareta Elisabet Edwertz),  — ) — шведская актрыса тэатра і кіно.

## Біяграфія 
Брала урокі ў шведскай актрысы Юліі Хокансан. Дэбютавала на сцэне тэатра Васы ў 1907 годзе, у 1911—1920 гадах гуляла ў трупе інтымныя тэатра, у 1922—1925 і 1931—1936 — у тэатры Драматэн. У кіно дэбютавала ў 1914 у фільмах Віктара Шэстрэма і Морыца Стылера. Стала ў 1910-х-1920-х адной з зорак шведскага нямога кіно. Пасля амаль не здымалася.

Была замужам за кінарэжысёрам Густавам Муландэрам (1909—1919, сын — акцёр і прадзюсар Харальд Муландэр), другім шлюбам — за акцёрам Ларсам Хансанам (1920—1965).
Гунель Алін

**Гунель Марыя Алін**, народжаная **Хельман** (швед. Gunnel Maria Ahlin,  — , ) — шведская пісьменніца.

## Біяграфія і творчасць 
Гунель Хельман нарадзілася ў 1918 годзе ў Орсе. Яе бацькамі былі Юханес Хельман, школьны дырэктар, і Айна Альбін. У 1938 годзе Гунель скончыла школу, а ў 1943 годзе атрымала спецыяльнасць настаўніка. У 1945 годзе яна пазнаёмілася з пісьменнікам Ларсам Алінам і ў наступным годзе выйшла за яго замуж. У 1948 годзе ў іх нарадзіўся сын Пер.

Літаратурны дэбют Гунель Алін адбыўся ў 1960 годзе, калі быў апублікаваны яе першы раман, «Röster en sommar». Дзеянне ў ім адбываецца на Эландзе; галоўныя персанажы — маладыя жанчыны Гудрун і Веліта. Раман, у якім пісьменніца лёгка і ненадакучліва закранае сур’ёзныя тэмы, амаль цалкам напісаны ў дыялагічнай форме.

У 1960-х гадах выйшлі яшчэ тры раманы Гунель Алін. «Här dansar» (1962) па сваёй стылістыцы мае шмат агульных рысаў з яе першай кнігай. У рамане 1964 года, «Puls» — пра дзяўчыну, якая працуе на фабрыцы ў маленькім правінцыйным мястэчку — з’яўляюцца іронія і сатыра. У рамане 1967 года, «Refuge», цэнтральным персанажам ўпершыню становіцца мужчына: французскі акцёр Марсель Клермон, уцякач з нямецкага канцэнтрацыйнага лагера ў Швецыю. Аднак найбольш значным творам пісьменніцы стаў яе раман «Hannibal sonen» (1974): гістарычны раман пра Ганібала. Праз восем гадоў выйшаў працяг, «Hannibal segraren», які Гунель Алін напісала сумесна з мужам (для яго гэтая праца стала першай пасля дваццацігадовага перапынку ў творчасці).

Пасля смерці Ларса Аліна ў 1997 годзе Гунель напісала дзве кнігі пра яго: «Lars Ahlin växer upp» (2001) і «Nu ska vi ta pulsen på världen» (2005). Гунель Алін памерла ў 2007 годзе ў Стакгольме, ва ўзросце 88 гадоў.
Дальквіст

**Дальквіст** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ліза Дальквіст — шведская футбалістка
* Мая Дальквіст — шведская лыжніца
Cetema

**Cetema** — род двухкрылых сямейства .

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Еўропа
* Неарктыка

Катэгорыя:Злакавыя мухі
Луіза Хамарстрэм

**Луіза (Лавіса) Катарына Хамарстрэм** (швед. Lovisa (Louise) Katarina Hammarström,  — ) — шведскі хімік. Першая жанчына ў Швецыі, якая атрымала спецыялізаваную адукацыю па хіміі.

## Біяграфія 
Нарадзілася 25 мая 1849 года ў парафіі Хошэ (швед. Hosjö församling) Даларна. Яе бацька быў святаром, меў медыцынскую адукацыю. Яна асірацела яшчэ ў раннім узросце.

Цікавасць Луізы Хамарстрэм да хіміі з’явілася яшчэ ў дзяцінстве дзякуючы зносінам з хімікамі, што працавалі на металургічнай вытворчасці. У далейшым яна была студэнткай ў Стакгольмскім універсітэце Констфак, брала прыватныя ўрокі па хіміі, а ў другой палове 1870-х гадоў працавала асістэнтам ў лабараторыі Вернера Кронквіста, выконвала аналізы на мыш’як. Затым яна працавала хімікам-мінералогам на прадпрыемствах Бонгбра (1881—1887), Фагерсты (1887—1891), Шысхютана (1893).

У 1893 годзе, праз 18 гадоў працы асістэнткай, яна адкрыла ўласную лабараторыю ў Капарбергу (цяпер — лен Даларна) і працавала ў галіне мінералогіі і геалогіі. Тут яна ў асноўным даследавала руды, металы і хімічныя рэчывы, у прыватнасці, праводзіла агульны хімічны аналіз. Яе асістэнткамі былі Эльса Кронквіст, верагодна, дачка Вернера Кронквіста, і Марыя Лейдстрэм. Усяго прыватная лабараторыя Луізы Хамарстрэм за 16 гадоў выканала 29 тысяч аналізаў.

Памерла 5 лістапада 1917 года ў Стакгольме.