Шчучын

**Шчу́чын**. У 2018 г. тэрыторыя значна пашырана за кошт суседніх вёсак.

Пасля ўсталявання ўлады саветаў ля горада быў уладкаваны грунтавы ваенны аэрадром на якім дыслакаваўся знішчальны полк, узброены самалётамі І-16. Раніцай 22 чэрвеня 1941 г. на аэрадроме была абвешчаная трывога і самалёты вылецелі на перахоп нямецкіх бамбардзіроўшчыкаў, у той дзень полк страціў 13 самалётаў, але пры гэтым знішчыў і немалую колькасць самалётаў ворага. А вось напрыканцы вайны, адсюль на бамбардзіроўку аб’ектаў у Прыбалтыцы, Венгрыі, Польшчы і Германіі вылятала авіяцыя далёкага дзеяння.

У 1945 годзе тут зноў з’явіўся полк знішчальнікаў, пазней прыбылі бамбавікі і разведчыкі — увогуле на тэрыторыі Шчучына ў розны час знаходзілася каля 20 авіяцыйных частак. Па сканчэнні вайны пачаліся работы па мадэрнізацыі аэрадрома: у 1950-ыя была пабудавана бетонная ўзлётная паласа для рэактыўных самалётаў даўжынёй 2,5 км, а пазней з’явіліся бетонныя ангары для самалётаў, хоць іх не хапала і частка самалётаў знаходзілася пад адкрытым небам. Напрыканцы 1970-ых паласу павялічылі і ўмацавалі — аэрадром стаў адносіцца да 1-ага класа, гэта азначае, што ён мог прыймаць любыя тыпы самалётаў. «Точный» (такі пазыўны меў аэрадром) прыкрываў заходнія рубяжы Саюза і лічыўся адным з самых важных на захадзе краіны, таму яго аснашчалі, асабліва ў 1970-1980-ыя гады самай сучаснай тэхнікай. Гэта: бамбардзіроўшчыкі Іл-28, бамбардзіроўшчыкі-разведчыкі Як-28, знішчальнікі МіГ-17, МіГ-19, МіГ-23, МіГ-25 і МіГ-29. Цікава, што ў напачатку 1990-ых у Шчучыне былі сканцэнтраваныя амаль усе знішчальнікі-перахватчыкі тыпу МіГ-25БМ, якія былі выраблены ў СССР.

Акрамя, уласна аэрадрома, у канцы 1970-ых у некалькіх кіламетрах ад Шчучына быў пабудаваны аб’ект пад назвай «Бункер-77» (пазыўны «Сеньёр») — запасны камандны пункт 95-ай авіядывізіі, разлічаны на знаходжанне камандавання падчас ваенных дзеянняў. Пункт, схаваны пад пагоркам і сыходзіць на некалькі паверхаў уніз. Камандны пункт быў абсталяваны магутным камп’ютарам, да таго ж мог вытрымаць непрамы ядзерны ўдар. Таксама за горадам размяшчалася 3363-яя рухомая рамонтна-тэхнічная база па захоўванні і ўтрыманні ядзернай зброі (па іншаму гарнізон «Дальний»), штат якой налічваў пад 200 вайскоўцаў, у базы былі ядзерныя сховішчы для атамных авіябомб, зборныя цэха ракет, штаб, вузел сувязі і іншыя памяшканні. На пераломе 1980 — 1990-ых сховішча было перапоўнена, бо сюды дастаўляліся ядзерныя боепрыпасы з былых краін сацыялістычнага лагера. Усе гэтыя аб’екты ахоўваліся некалькімі зенітна-ракетнымі часткамі.

Было пабудавана нямала новых будынкаў, у тым ліку закрыты ваенны гарадок з дамамі для афіцэраў, казармамі для салдат, сталовай, лазняй, крамай і дзіцячым садам. Ваенны гарнізон даваў гораду каля 500 працоўных месцаў, мясцовыя дзяўчыны часта выходзілі замуж за лётчыкаў, а многія шчучынскія хлопцы адпраўляліся паступаць у вайсковыя вучылішча і некаторыя з іх пасля працавалі на авіябазе.

У 1950-1960-ыя гады, калі адносіны паміж Захадам і СССР былі дрэннымі, — лётчыкі часта выляталі па трывозе. Авіяцыйная катастрофа адбылася 19 красавіка 1973 года. У 18:30 Як-28Р з бартавым нумарам 17 капітана А. М. Велігуры пачаў разбег, а праз некалькі хвілін за 17 кіламетраў ад аэрадрома пад вёскай Дашкоўцы рухнуў. Жывых не было. Камісія па раследванню катастрофы на чале з Героем Савецкага Саюза Леанідам Бядой прыйшла да высновы, што праблемы пачаліся на 70 секундзе пасля пад’ёму — самалёт выйшаў з-пад кантролю. У апошні момант капітан Велігура адвярнуў самалёт ад вёскі Дашкоўцы — уратавацца, зразумела шансаў у яго не было. А вось штурман — Юрый Захаравіч Бокаў, пасля адвароту ад вёскі, паспрабаваў катапультавацца — але было ўжо запозна. Жыхары вёскі не забылі лётчыкаў і паставілі ім помнік, а цэнтральнай вуліцы далі імя Анатоля Велігуры.

Падчас перабудовы пачалося скарачэнне ўзброенных сіл, і 95-ая авіядывізія, якая базіравалася тут была расфарміравана, а яе самалёты пачалі «піліць» на метал. Аэрадром і ўсе астатнія аб’екты з часам былі закінуты і часткова падвяргнуліся разграбленню. Ангары былі аддадзены пад склады, а дыспетчарская была ператворана ў конны двор.

У 2000-я частка ўзлётнай паласы была расчышчана і пачаліся палёты лёгкаматорнай авіяцыі, а былы камандны пункт — «Бункер-77» адкрылі для турыстаў.

28 мая 2013 года ў склад горада ўключана вёска Першамайская Шчучынскага сельсавета, 13 верасня 2018 года — вёскі Рэзы Ражанкаўскага сельсавета, Навасёлкі і большая частка вёскі Плянты Шчучынскага сельсавета.

Файл:Ščučyn. Шчучын (J. Popkowski, 1930).jpg|Рынкавая плошча з вежай
Файл:Ščučyn. Шчучын (1930).jpg|Палац
Файл:Ščučyn, Turaŭka, Pijarski. Шчучын, Тураўка, Піярскі (J. Piapkoŭski, 1930-39).jpg|Касцёл і калегіум піяраў
Файл:Ščučyn, Turaŭka, Pijarski. Шчучын, Тураўка, Піярскі (1900).jpg|Калегіум піяраў
Файл:Ščučyn. Шчучын (J. Popkowski, XX).jpg|Касцёл і царква
Файл:Ščučyn. Шчучын (XX, I).jpg|Царква

## Насельніцтва 

ImageSize = width:auto height:200 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:30 right:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:20000
ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15 align:left
  bar:1833 from:0 till:327
  bar:1860 from:0 till:570
  bar:1866 from:0 till:1088
  bar:1897 from:0 till:1742
  bar:1921 from:0 till:1539
  bar:1940 from:0 till:3500
  bar:1959 from:0 till:6500
  bar:1970 from:0 till:10300
  bar:1991 from:0 till:14400
  bar:2002 from:0 till:16300
  bar:2009 from:0 till:15042
  bar:2016 from:0 till:15538
  bar:2018 from:0 till:15475
TextData=
  fontsize:10px pos:(30,195)
  text: Змяненне колькасці насельніцтва Шчучына

* **XIX стагоддзе**: 1829 год — 190 чал., у тым ліку 70 хрысціян і 120 іўдзеяў; 1833 год — 327 чал.; 1860 год — 570 чал.; 1863 год — 575 чал.; 1866 год — 1&nbsp;088 чал.; 1897 год — 1&nbsp;742 чал., у тым ліку 1&nbsp;356 іўдзеяў
* **XX стагоддзе**: 1905 год — 3&nbsp;815 чал.; 1921 год — 1&nbsp;539 чал.; 1940 год — 3,5 тыс. чал.; 1959 год — 6,5 тыс. чал.; 1970 год — 10,3 тыс. чал.; 1991 год — 14,4 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2002 год — 16,3 тыс. чал.; 2006 год — 15,8 тыс. чал.; 2009 год — 15&nbsp;042 чал. (перапіс); 2016 год — 15&nbsp;538 чал.; 2017 год — 15&nbsp;511 чал.; 2018 год — 15 475 чал.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы машынабудавання — ААТ «Аўтапровад», прадпрыемствы сельскагаспадарчага і трактарнага машынабудавання, харчовай прамысловасці, гандлю. Гасцініцы «Паўлінка», «Элен» і інш.

## Адукацыя і культура 
У Шчучыне працуюць дзяржаўная гімназія і 3 сярэднія школы, 6 дашкольных устаноў.

Дзейнічаюць 2 бібліятэкі, 2 дамы культуры. У верасні 2015 г. у Шчучыне прайшоў ХХІІ Дзень беларускага пісьменства, які стаў нагодай для рамонту і абнаўлення шэрагу ўстаноў культуры, адкрыцця новай кнігарні. Быў урачыста адчынены для наведвальнікаў адрэстаўраваны палац Друцкіх-Любецкіх http://belisrael.info/?p=5280.

Музей баявой славы (у будынку ПТВ № 198).

## Мас-медыя 
Выдаецца раённая газета «Дзянніца». Існуе шэраг сайтаў, прысвечаных гораду. У тым ліку і Instagram-акаўнт горада @shchuchin.

## Славутасці 
* Гістарычная забудова (кан. XIX — пач. XX стст.; фрагменты)
* Ешыбот (XIX ст.)
* Капліца могілкавая (XIX ст.)
* Касцёл Святой Тэрэзы і кляштар піяраў (XVIII ст., 1826—1829) — 
* Палац Друцкіх-Любецкіх (XVIII ст.) — 
* Царква Святога Міхаіла Арханёла (1863) — 
* Закінуты савецкі вайсковы аэрадром «Точный»
* *Помнікі*: А. Пашкевіч (Цётцы)

Шчучын уваходзіць у турыстычна-экскурсійны маршрут «Літаратурныя прагулкі над Нёманам». Працуе музейны пакой у будынку Палаца творчасці дзяцей і моладзі, музей народных рамёстваў у раённым цэнтры культуры, Народны музей баявой славы (у будынку сярэдняй школы № 1) і музей Вялікай Айчыннай вайны (у будынку Шчучынскага дзяржаўнага сельскагаспадарчага прафесійнага ліцэя).

### Страчаная спадчына 
* Сінагога (XVII/XVIII ст.)

Файл:Ščučyn, kaścioł (3.08.2010).jpg|Касцёл
Файл:Шчучын. Касцёл і кляштар піяраў (02).jpg|Кляштар піяраў
Файл:Ščučyn, kaplica (3.08.2010).jpg|Капліца на каталіцкіх могілках
Файл:Ščučyn, laśnictva (3.08.2010).jpg|Будынак лясніцтва
Файл:Ščučyn, carkva (3.08.2010).jpg|Царква
Файл:Ščučyn. Rynak (3.08.2010).jpg|Старая забудова ля плошчы Свабоды
Файл:Ščučyn. Шчучын (2010).jpg|Гатэль «Паўлінка»
Файл:Гасцініца "Уют".jpg|Гасцініца "Уют"
Файл:Палац князёў Друцкіх-Любецкіх.jpg|Палац князёў Друцкіх-Любецкіх
Файл:Возера Рукатворнае.jpg|Возера Рукатворнае
Файл:Раённы дом культуры горада Шчучына.jpg|Раённы дом культуры горада Шчучына

## Вядомыя асобы 
* Дзмітрый Агіцкі (1908—1994) — прафесар Маскоўскай Духоўнай акадэміі, пахаваны ў Шчучыне.
* Лідзія Арабей (1925—2005) — пісьменніца, літаратуразнаўца, кандыдат філалагічных навук. Даследчыца творчасці А. Пашкевіч (Цёткі). Жыла ў Шчучыне ў 1942—44 гадах.
* Аляксандр Уладзіміравіч Глаз (нар. 1955) — беларускі вучоны, прафесар. Доктар ветэрынарных навук (2001). Нарадзіўся ў Шчучыне.
* Сяргей Уладзіміравіч Данскіх (нар. 1970) — беларускі гісторык, краязнаўца, кандыдат культуралогіі, загадчык кафедры турызму і культурнай спадчыны Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта, аўтар звыш 200 навуковых і навукова-папулярных работ. Нарадзіўся ў Шчучыне.
* Марыя Друцкая-Любецкая (1793—1876) — апошняя ўладальніца Шчучына з роду Сцыпіё дэль Кампа (Сцыпіёнаў).
* Францішак Ксаверый Друцкі-Любецкі (1778—1846) — князь, расійскі і польскі дзяржаўны дзеяч, уладальнік Шчучына, фінансіст і прадпрымальнік, адзін з ініцыятараў будаўніцтва Аўгустоўскага канала.
* Аляксандр Іванавіч Маркевіч (нар. 1968) — беларускі палітык. Нарадзіўся ў Шчучыне.
* Мікалай Віктаравіч Нікалаеў (нар. 1955) — беларускі гісторык і грамадскі дзеяч. Доктар філалагічных навук (1997), нарадзіўся ў Шчучыне.
* Юзаф Антонавіч Раўкуць (нар. 1954) — беларускі артыст балета.
* Фелікс Іванавіч Стацкевіч (1879—1967) — беларускі грамадска-культурны дзеяч, нарадзіўся ў Шчучыне.

## Гл. таксама 
* Герб Шчучына
* Гарады Гродзенскай вобласці
* Гарады Беларусі

## Заўвагі 
## Літаратура 
* Данскіх, С. Наш Шчучын. — Гродна, 2001. — 207 с.
* Данскіх, С. Стагоддзі і падзеі Шчучынскай зямлі. — Баранавічы, 2007. — 251 с.
* 
* 
* 
* 
* 
* *Aftanazy, R.* Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im. Ossolinskich Wyd-wo, 1993. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 3. Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie. — 413 s.
* Szczuczyn //  S. 864—865.
* Лаўрэш Леанід. Шчучыншчына // Наша Слова. № 4 (1519), 27 студзеня 2021. // на pawet.net
* 
* 
* Ю.Тамковіч «Трагедыя над Шчучынам» («Наша гісторыя» (6(23)-2020)

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка райвыканкама 
* Інтэрнэт-версія газеты «Дзянніца» 
* Прагноз надвор’я ў г. Шчучын 
* г. Шчучын на Radzima.org
* Сайт Ордэна Піяраў у Беларусі
* Партал Щучин-инфо 
* Фотаздымкі горада Шчучын 


Катэгорыя:Радзівілы
Катэгорыя:Сцыпіёны дэль Кампа
Катэгорыя:Друцкія-Любецкія
Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства