Куранец

**Куране́ц** (, ) — аграгарадок у Вілейскім раёне Мінскай вобласці, на рацэ Пела. Адміністрацыйны цэнтр Куранецкага сельсавета. Насельніцтва 1137 чал. (1997). Знаходзіцца за 7 км на паўночны ўсход ад Вілейкі, за 0,2 км ад чыгуначнай станцыі Куранец; на шашы Вілейка — Докшыцы ().

## Гісторыя 
Упершыню згаданы пад 1355 годам у фундацыйнай грамаце мясцовай царквы Раства Божай Маці, але дакумент захаваўся толькі ў «выпісе» 1586 года і лічыцца калі не фальсіфікатам, то скажоным праз шматкортнае перапісванне. З 1539 года царква ў Куранцы пэўна вядома. У 1665 годзе пабудаваны касцёл. У 2-й палове XVII ст. паселішча атрымала гарадскія правы.

Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Куранец у складзе Расійскай імперыі, мястэчка, цэнтр воласці Вілейскага павета Віленскай губерні

У XIX ст. у мястэчку праводзіліся вялікія кірмашы. Станам на пачатак XX ст. у мястэчку валасная ўправа, 2 царквы, царкоўнапрыходская школа.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) Куранец у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, цэнтрам гміны Вілейскага павета Віленскага ваяводства.

У 1939 годзе Куранец увайшоў у БССР, з 15 студзеня 1940 года цэнтр Куранецкага раёна, з 1946 года ў Вілейскім раёне. З 12 кастрычніка 1940 года — пасёлак гарадскога тыпу. У Другую сусветную вайну з 25 чэрвеня 1941 да 2 ліпеня 1944 года Куранец пад нямецкай акупацыяй.

З 16 ліпеня 1954 года — вёска. З 2000-х гадоў — аграгарадок.

У 2016 годзе на падмурку некалі зруйнаванага касцёла, з будынка калгаснай канторы, вернікі адбудавалі новы касцёл.

## Насельніцтва 
* 
* 1866 год — 1269 чал., 208 дамоў;
* 1887 год — 1765 чал.
* 1901 год — 2368 чал.;
* 1921 год — 1629 чал.;
* 1972 год — 1427 чал., 446 двароў;
* 1997 год — 1137 чал., 493 двары

## Інфраструктура 
У Куранцы працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, амбулаторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Вядомыя асобы 
* Леў Альпяровіч (нар. 1874) — беларускі мастак. Нарадзіўся ў Куранцы.
* Анатоль Яфімавіч Арцімовіч (нар. 1941) — беларускі скульптар і педагог.
* Мікола Гроднеў — беларускі пісьменнік. Працаваў дырэктарам Куранецкай сярэдняй школы рабочай моладзі (1954—1956).
* Зінаіда Людвігаўна Драздоўская (нар. 1910) — беларускі архітэктар.
* Анатоль Сяргеевіч Маўрычаў (нар. 1949) — беларускі анколог, уролаг, доктар медыцынскіх навук.
* Аляксандр Аляксандравіч Мількота (нар. 1946) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Славутасці 
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (1870)
* Касцёл Найсвяцейшай Панны Марыі Маці Касцёла (2016)
* Гомсін камень Куранецкі, помнік прыроды
* Помнік удзельнікам нацыянальна-вызваленчага паўстання 1863—1864 гадоў.
* Магіла ўдзельнікаў нацыянальна-вызваленчага паўстання (1863—1864) і польскіх салдат, загінулых у 1919—1920 гадах.
* Могілкі яўрэйскія
* Магіла ахвяр Халакоста
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан
* Мемарыяльная дошка Льву Альпяровічу

Файл:Куранец. Царква ў 2017 годзе.jpg|міні|Куранец. Царква ў 2017 годзе
Файл:Куранец. Новы касцёл.jpg|міні|Куранец. Новы касцёл
Файл:Гомсін камень. Куранец (05).jpg|міні|справа|Гомсін камень
Файл:Куранец. Магіла паўстанцаў 1863-84 гг. і польскіх жаўнераў, палеглых ў 1919-20 гг.jpg|міні|Магіла паўстанцаў 1863-84 гг. і польскіх жаўнераў, палеглых ў 1919-20 гг.

## Страчаная спадчына 
* Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1652, 1810, 1928)

Файл:Kuraniec, Miadzielskaja, Maci Božaj. Куранец, Мядзельская, Маці Божай (1900).jpg|Касцёл у Куранцы (каля 1900)
Файл:Kuraniec, Miadzielskaja, Maci Božaj. Куранец, Мядзельская, Маці Божай (3.05.1920-39).jpg|Касцёл, 1930-я гады

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Kurzeniec //  S. 945—946.

## Спасылкі 
* 
* Куранец на Radzima.org

Катэгорыя:Куранецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства