open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абавязак

**Абавя́зак** — маральнае патрабаванне; неабходнасць выканання чалавекам пэўных дзеянняў, якія вызначаюцца грамадствам і ў аднолькавай ступені адносяцца да ўсіх яго членаў. Па значэнні блізкі да паняцця доўг, у якім агульны, універсальны характар грамадска значных патрабаванняў ператвараецца ў асабістую задачу канкрэтнага індывіда, абумоўленую акалічнасцямі яго жыцця.

## Беларусь 
Да асноўных грамадзянскіх абавязкаў, зафіксаваных у Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, адносяцца: выкананне законаў рэспублікі, павага да яе нацыянальных традыцый, годнасці, правоў, законных інтарэсаў іншыяасоб; зберажэнне прыроды, культурнай спадчыны, абарона Радзімы, клопат пра дзяцей, бацькоў і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дагаворы
Катэгорыя:Этычныя прынцыпы
Катэгорыя:Дэанталогія
Катэгорыя:Цноты
Абвал

[міні|Абвал на гары [Эйгер, Швейцарыя]]
**Абва́л** — раптоўны адрыў і падзенне вялікіх масаў горных парод са стромкіх схілаў гор, рачных далін, абразійных марскіх берагоў. Здараюцца ад страты счаплення ці часовай апоры горных парод у выніку іх выветрывання, падмывання ці размыву, сейсмічных штуршкоў. Абрынутыя масы акумулююцца як завал. 

У выніку буйнейшага Усойскага абвалу, на р. Мургаб (аб'ём пароды 2,2 млрд м), які здарыўся ў 1911 годзе, утварылася Сарэзскае возера на Паміры. 

## Літаратура 
* 

## Славутасці 
* 

Катэгорыя:Стыхійныя бедствы
Катэгорыя:Геалагічныя працэсы
Абвінавачаны

**Абвінава́чаны** — асоба, прыцягнутая да крымінальнай адказнасці ва ўстаноўленым законам парадку. Умовай прыцягнення асобы ў якасці абвінавачанага з'яўляецца наяўнасць дастатковых доказаў пра ўчыненне ёю злачынства. Прававое становішча абвінавачанага (працэсуальныя гарантыі, права на абарону і інш.) вызначаецца законам. Абвінавачаны, аддадзены пад суд, называецца падсудным.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Крымінальна-працэсуальнае права
Абвінавачанне

**Абвінавачанне** ў праве — працэсуальная дзейнасць упаўнаважаных законам органаў ці службовых асоб, якая заключаецца ў даказванні віны асобы, што прыцягваецца да крымінінальнай адказнасці.

Заканадаўства Рэспублікі Беларусь прадугледжвае 3 віды абвінавачання:
* дзяржаўнае (падтрымлівае пракурор),
* грамадскае (падтрымлівае ўпаўнаважаны прадстаўнік грамадскай арганізацыі ці працоўнага калектыву)
* прыватнае (падтрымлівае пацярпелы або яго прадстаўнік — адвакат).

Абвінавачанне таксама называецца змест абвінаваўчага тэзіса, сфармуляванага ў пастанове аб прыцягненні ў якасці абвінавачанага, а таксама ў абвінаваўчым заключэнні, выступленні абвінаваўцы ў судзе, у абвінаваўчым прыгаворы суда.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Крымінальна-працэсуальнае права
Абвінаваўчае заключэнне

**Абвінава́ўчае заключэ́нне** — працэсуальны  дакумент, у якім выкладзена і абгрунтавана рашэнне следчага (або асобы, якая праводзіла дазнанне) аб фармулёўцы абвінавачання асобы, прыцягнутай да крымінальнай адказнасці. У ім падсумоўваюцца вынікі папярэдняга следства па справе, робіцца вывад пра ўчыненне злачынства пэўнай асобай, пра дастатковасць падстаў для судовага разгляду справы.

Складаецца з апісальнай і рэзалютыўнай частак. У апісальнай частцы выкладаецца сутнасць справы, у рэзалютыўнай змяшчаюцца звесткі пра абвінавачанага (абвінавачаных) і фармулёўка прад'яўленага абвінавачання са спасылкай на адпаведныя артыкулы Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь. Следчы падпісвае абвінаваўчае заключэнне і разам са справай перадае пракурору, які зацвярджае абвінаваўчае заключэнне і накіроўвае справу ў суд ці вяртае яе для дадатковага следства або спыняе справу. Абвінаваўчае заключэнне ўручаецца абвінавачанаму не пазней як за 3 сут да судовага разгляду, што дае яму магчымасць азнаёміцца з доказамі і падрыхтавацца да абароны. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Крымінальна-працэсуальнае права
Абавязацельства

**Абавяза́цельства** — від цывільных праваадносін, у якіх адзін бок (даўжнік) абавязаны зрабіць на карысць другога боку (крэдытора) пэўныя дзеянні (перадаць маёмасць, выплаціць грошы, выканаць работу і інш.) або ўстрымацца ад іх, а крэдытор мае права патрабаваць ад даўжніка выканання яго абавязку. Крэдыторам і даўжніком могуць быць грамадзяне і юрыдычныя асобы (прадпрыемствы, установы, акцыянерныя таварыствы і інш.) любой формы ўласнасці. Абавязацельствы могуць фіксавацца ў пагадненнях аб здзелках, у дагаворах, вынікаць з дзеючых заканадаўчых і адміністрацыйных актаў і інш. нарматыўных дакументаў або абставін. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Абавязацельнае права
Трэгалоза

**Трэгало́за** — дыцукрыд, які складаецца з 2 астаткаў глюкозы.

Вылучана са спарынні, ёсць таксама ў многіх водарасцях, вышэйшых грыбах, некаторых вышэйшых раслінах. Асноўны вуглявод гемалімфы многіх насякомых, сінтэзуецца ў тлушчавым целе насякомых. Некаторыя глікаліпіды бактэрый — складаныя эфіры трэгалозы і вышэйшых тлустых кіслот.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дыцукрыды
Хамада-эль-Хамра

**Хамада-эль-Хамра** — пустыннае плато на паўночным захадзе Лівіі, у Трыпалітаніі. Даўжыня з захаду на ўсход каля 700 км, з поўначы на поўдзень каля 200 км. Складзена з вапнякоў. Вышыня 450—500 метраў. Стромка абрываецца на поўначы (уступ Джэбель-Нефуса) і на поўдні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пустыні Афрыкі
Аб’ектыўная рэальнасць

'''Аб'ектыўная рэальнасць''' — сукупнасць незалежных ад чалавечай свядомасці аб'ектаў, сувязяў, адносін, узаемадзеянняў, працэсаў, аб'яднаных у нежывыя,  і сацыяльна-арганізаваныя сістэмы. Жывыя сістэмы ўключаюць усю сукупнасць арганізмаў, здольных да самаўзнаўлення на аснове . Сацыяльна-арганізаваныя сістэмы — гэта сукупнасць індывідуумаў і іх згуртаванняў, якія падтрымліваюць сваё існаванне праз пераўтварэнне навакольнай рэчаіснасці. У структуру такіх сістэм уваходзяць таксама створаныя чалавекам тэхнічныя сістэмы, з дапамогай якіх ён больш паспяхова асвойвае рэчаіснасць. Унутраная падпарадкаванасць і сістэмная арганізацыя, якімі валодае аб'ектыўная рэальнасць, законы яе эвалюцыі складаюць найважнейшы элемент даследаванняў.

З улікам характару аспектаў аб'ектыўнай рэальнасці, якія даследуе тая ці інш. дысцыпліна, вылучаюць фізічную рэальнасць, біялагічную рэальнасць і г.д. і адпаведна карціну фізічнай рэальнасці, карціну біялагічнай рэальнасці і г.д. як найбольш буйныя блокі ведаў. Агульныя характарыстыкі аб'ектыўнай рэальнасці адлюстроўвае .

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Катэгорыя:Рэальнасць
Катэгорыя:Эпістэмалогія
Абіянік

**Абія́нік**, або **шугалея** — лодка, выдзеўбаная з дубовага ствала, з набітымі дашчанымі бартамі. Была найбольш пашырана на Беларускім Палессі. Грузападымальнасць 1,5—4,5 т. Мела паветку (з рагожы, палатна, скуры і да т.п.). У яе канструкцыі адлюстраваўся пераход ад аднадрэвак да дашчаных лодак. Выйшла з ужытку на пачатку XX ст.

## Літаратура 
* Абіянік //  — С. 12.
* 
* 

Катэгорыя:Лодкі
Катэгорыя:Беларускае Палессе
Абледзяненне

**Абледзяне́нне** — адкладанні лёду на паверхні збудаванняў, дрэвах, правадах, дарогах і інш. аб'ектах. Утвараецца ў выніку выпадзення вадкіх ападкаў у халодную пару года, у туман, смугу. Адрозніваюць галалёд, зярністую і крышталічную шэрань, замёрзлае адкладанне мокрага снегу, складаныя адклады — з некалькіх слаёў розных відаў.

Небяспечная з'ява для работы транспарту, энергасістэм і інш. галін гаспадаркі.

## Беларусь 
На Беларусі за год колькасць сутак з абледзяненнем складае ў паніжаных месцах 20—28, на ўзвышшах да 40. Назіраецца з кастрычніка да красавіка, часцей за ўсё ў снежні і студзені. Працягласць яго звычайна да 12 гадзін. Самым працяглым на Беларусі было ў Навагрудку 28 снежня 1959—27 студзеня 1960 (715 гадз).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Атмасферныя ападкі
Катэгорыя:Лёд
Ледыян Мемушай

**Ледыян Мемушай** (; нар. , , Албанія) — албанскі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. Ігрок нацыянальнай зборнай Албаніі (2010—2021).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Албаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Сарцанезэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Аоста
Катэгорыя:Ігракі ФК Паганезэ
Катэгорыя:Ігракі ФК К’ева
Катэгорыя:Ігракі ФК Портагруара
Катэгорыя:Ігракі ФК Карпі
Катэгорыя:Ігракі ФК Лечэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Пескара
Катэгорыя:Ігракі ФК Беневента
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Албаніі
Арманда Садыку

**Арманда Садыку** (; нар. , Эльбасан, Албанія) — албанскі футбаліст, нападнік індыйскага клуба «Мохун Баган» з Калькуты і нацыянальнай зборнай Албаніі. Аўтар першага гола Албаніі на міжнародных турнірах.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Албаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Турбіна Цэрык
Катэгорыя:Ігракі ФК Грамозі Эрсека
Катэгорыя:Ігракі ФК Эльбасані
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакарна
Катэгорыя:Ігракі ФК Лугана
Катэгорыя:Ігракі ФК Цюрых
Катэгорыя:Ігракі ФК Вадуц
Катэгорыя:Ігракі ФК Легія Варшава
Катэгорыя:Ігракі ФК Левантэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Малага
Катэгорыя:Ігракі ФК ББ Эрзурумспор
Катэгорыя:Ігракі ФК Балівар
Катэгорыя:Ігракі ФК Лас-Пальмас
Катэгорыя:Ігракі ФК Картахена
Катэгорыя:Ігракі ФК Мохун Баган
Шкельзен Гашы

**Шкельзен Гашы** (; нар. , Цюрых) — албанскі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Албаніі (2013—2016).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Швейцарыі
Катэгорыя:Футбалісты Албаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Цюрых
Катэгорыя:Ігракі ФК Шафгаўзен
Катэгорыя:Ігракі ФК Белінцона
Катэгорыя:Ігракі ФК Неўшатэль Ксамакс
Катэгорыя:Ігракі ФК Аарау
Катэгорыя:Ігракі ФК Грасхопер
Катэгорыя:Ігракі ФК Базель
Катэгорыя:Ігракі ФК Каларада Рэпідс
Бурым Кукелі

**Бурым Кукелі** (; нар. , Джакавіца, СФРЮ) — албанскі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. Ігрок нацыянальнай зборнай Албаніі (2012—2017). У цяперашні час працуе трэнерам у швейцарскім клубе «Віль».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Албаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Цофінген
Катэгорыя:Ігракі ФК Шоц
Катэгорыя:Ігракі ФК Люцэрн
Катэгорыя:Ігракі ФК Цюрых
Катэгорыя:Ігракі ФК Сьён
Катэгорыя:Ігракі ФК Крынс
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Албаніі
Таўлант Джака

**Таўлант Джака** (; нар. , Прышціна, СФРЮ) — албанскі футбаліст, абаронца швейцарскага клуба «Базель» і нацыянальнай зборнай Албаніі.

Малодшы брат Таўланта — Граніт таксама прафесійны футбаліст і з’яўляецца выхаванцам футбольнай акадэміі «Базеля».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Профіль футбаліста на сайце uefa.com 

Катэгорыя:Футбалісты Албаніі
Катэгорыя:Футбалісты Швейцарыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Базель
Катэгорыя:Ігракі ФК Грасхопер
Оргес Шэхі

**Оргес Шэхі** (; нар. , Дурэс, Албанія) — албанскі футбаліст (брамнік) і трэнер. Ігрок нацыянальнай зборнай Албаніі (2010—2017). У цяперашні час працуе галоўным трэнерам клуба «Тырана».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Албаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Скендэрбэў Корча
Катэгорыя:Ігракі ФК Беса Кавая
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызані Тырана
Катэгорыя:Ігракі ФК Влазнія Шкодэр
Катэгорыя:Ігракі ФК Тэўта Дурэс
Катэгорыя:Ігракі ФК Бюліс Балш
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Албаніі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Тырана
Катэгорыя:Трэнеры ФК Кукесі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Скендэрбэў Корча
Мергім Маўрай

**Мергім Маўрай** (; нар. , , Гесэн) — албанскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Албаніі (2012—2019).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Албаніі
Катэгорыя:Футбалісты Германіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Дармштат 98
Катэгорыя:Ігракі ФК Бохум
Катэгорыя:Ігракі ФК Бохум II
Катэгорыя:Ігракі ФК Гройтэр Фюрт
Катэгорыя:Ігракі ФК Кёльн
Катэгорыя:Ігракі ФК Кёльн II
Катэгорыя:Ігракі ФК Гамбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Арыс Салонікі
Катэгорыя:Ігракі ФК Інгальштат 04
Катэгорыя:Ігракі ФК Цюркгюджу Мюнхен
Сокаль Цыкалешы

**Сокаль Цыкалешы** (; нар. , , Албанія) — албанскі футбаліст, нападнік турэцкага клуба «Каньяспор» і нацыянальнай зборнай Албаніі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Албаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Беса Кавая
Катэгорыя:Ігракі ФК Скендэрбэў Корча
Катэгорыя:Ігракі ФК Тырана
Катэгорыя:Ігракі ФК Інчхон Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Кукесі
Катэгорыя:Ігракі ФК Спліт
Катэгорыя:Ігракі ФК Істанбул Башакшэхір
Катэгорыя:Ігракі ФК Акхісар Беледыеспор
Катэгорыя:Ігракі ФК Анкараспор
Катэгорыя:Ігракі ФК Гёзтэпэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Каньяспор
Катэгорыя:Ігракі ФК Аль-Халідж Сейхат
Насер Аліі

**Насер Ісмаіл Аліі** (; нар. , , Паўночная Македонія) — албанскі футбаліст паўночнамакедонскага паходжання, абаронца румынскага клуба «Валунтары» з Будапешта і былы ігрок нацыянальнай зборнай Албаніі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Албаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Базель
Катэгорыя:Ігракі ФК Вадуц
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайзерслаўтэрн
Катэгорыя:Ігракі ФК Віртус Энтэла
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Бухарэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Гонвед
Катэгорыя:Ігракі ФК Валунтары
Абрскіл

**Абрскі́л** — герой абхазскага гераічнага эпасу. Ён паўстаў супраць абхазскага язычніцкага бога Анцвы і здабыў агонь для людзей, за што быў навечна кінуты ў падзямелле. Паводле іншых варыянтаў твора яму ўдаецца бегчы, але на волі ён не вытрымлівае дзённага святла і сыходзіць у горы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Персанажы паводле алфавіта
Катэгорыя:Літаратура на абхазскай мове
Катэгорыя:Абхазская міфалогія
Катэгорыя:Літаратура Абхазіі
Спіс вуліц Гомеля

У гэтым спісе прыведзены бульвары, вуліцы, завулкі, паркі, плошчы, праезды, праспекты, спускі, тупікі, шасэ Гомеля.

## Зноскі 
## Спасылкі
Хрыстафор Абросімаў

**Хрыстафо́р Абро́сімаў** — ювелір 17 ст. Выхадзец з Беларусі. Працаваў у Сярэбранай палаце Маскоўскага Крамля. У 1660—1664 гадах па асабістым загадзе цара рабіў «усялякія сярэбраныя суды і царкоўныя кадзілы».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці XVII стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Беларусі
Катэгорыя:Ювеліры Беларусі
Катэгорыя:Ювеліры Расіі
Катэгорыя:Постаці Масквы
Абвяшчэнне вайны

**Абвяшчэ́нне вайны́** — папярэдняе матываванае паведамленне адной дзяржавы аб ваенных дзеяннях супраць другой дзяржавы. Рэгулюецца 3-й Гаагскай канвенцыяй 1907 года, паводле якой вайна не павінна пачынацца без папярэджання, неабходнага для мірных перагавораў канфліктуючых дзяржаў і інфармавання нейтральных дзяржаў. Абвяшчэнне вайны з'яўляецца кампетэнцыяй вышэйшых органаў улады.

Існуючае міжнароднае права, зыходзячы з прынцыпу неўжывання сілы і пагрозы сілай, кваліфікуе любы ваенны напад як агрэсію, міжнароднае злачынства. Выкарыстанне ўзброеных сіл дапускаецца толькі як мера ў адказ супраць агрэсара.

У адпаведнасці з Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь права абвяшчэння вайны належыць Вярхоўнаму Савету.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Міжнароднае гуманітарнае права
Катэгорыя:Вайна
Бекім Балай

**Бекім Балай** (; нар. , Шкодэр) — албанскі футбаліст, нападнік шкодэрскай «Влазніі» і нацыянальнай зборнай Албаніі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Албаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Влазнія Шкодэр
Катэгорыя:Ігракі ФК Генчлербірлігі
Катэгорыя:Ігракі ФК Тырана
Катэгорыя:Ігракі ФК Спарта Прага
Катэгорыя:Ігракі ФК Ягелонія Беласток
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Прага
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыека
Катэгорыя:Ігракі ФК Ахмат Грозны
Катэгорыя:Ігракі ФК Штурм Грац
Катэгорыя:Ігракі ФК Ніжні Ноўгарад
Катэгорыя:Ігракі ФК Балуспор
Катэгорыя:Ігракі ФК Кечыёрэнгюджу
Абхазскі хрыбет

**Абхазскі хрыбет** — горны хрыбет у Абхазіі, на паўднёвых схілах Вялікага Каўказа.

Хрыбет з’яўляецца ўсходнім працягам Бзыбскага хрыбта, ад якога аддзелены нізкай перамычкай перавала Амткел, у раёне якога пачынаецца рака Келасур, даліна якой падзяляе паўднёвыя адгор’і двух хрыбтоў.

Працягласць хрыбта складае каля 60 км, вышыня да 3026 м (гара Шхапізга).

Складзены юрскага парфірытамі і сланцамі. Схілы пакрытыя ялова-піхтавымі і самшытавымі лясамі, у грэбневай частцы размешчаны горныя лугі. Распаўсюджаныя карставыя з’явы: падземныя рэкі, пячоры, калодзежы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горныя хрыбты паводле алфавіта
Катэгорыя:Горныя хрыбты Каўказа
Катэгорыя:Геаграфія Абхазіі
Адысэ Рошы

**Адысэ Рошы** (; нар. , Фіеры) — албанскі футбаліст, паўабаронца турэцкага клуба «Сакар’яспор» і нацыянальнай зборнай Албаніі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Албаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Апалонія Фіеры
Катэгорыя:Ігракі ФК Фламуртары Влёра
Катэгорыя:Ігракі ФК Кёльн
Катэгорыя:Ігракі ФК Франкфурт
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыека
Катэгорыя:Ігракі ФК Ахмат Грозны
Катэгорыя:Ігракі ФК Дыёшдзьёр
Катэгорыя:Ігракі ФК Балуспор
Катэгорыя:Ігракі ФК Сакар’яспор
Эргюс Качэ

**Эргюс Качэ** (; нар. , Корча) — албанскі футбаліст, паўабаронца грэчаскага клуба «Эолікас» з Мітылены. Ігрок нацыянальнай зборнай Албаніі (2013—2019).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Албаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК ПАОК
Катэгорыя:Ігракі ФК Анагенісі Эпаномі
Катэгорыя:Ігракі ФК Вікторыя Пльзень
Катэгорыя:Ігракі ФК Панатынаікос
Катэгорыя:Ігракі ФК Ларыса
Катэгорыя:Ігракі ФК Арыс Салонікі
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызані Тырана
Катэгорыя:Ігракі ФК Верыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Панявежыс
Катэгорыя:Ігракі ФК Волас
Катэгорыя:Ігракі ФК Эолікас
Амір Абрашы

**Амір Абрашы** (; нар. , Бішафсцэль, Швейцарыя) — албанскі футбаліст, апорны паўабаронца швейцарскага клуба «Грасхопер» з Цюрыха і нацыянальнай зборнай Албаніі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Швейцарыі
Катэгорыя:Футбалісты Албаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Вінтэртур
Катэгорыя:Ігракі ФК Грасхопер
Катэгорыя:Ігракі ФК Фрайбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Фрайбург II
Катэгорыя:Ігракі ФК Базель
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Ходжа

**Ходжа** — албанскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Альбан Ходжа, албанскі футбаліст
* Энвер Ходжа, албанскі дзяржаўны і палітычны дзеяч
Альбан Ходжа

**Альбан Бекім Ходжа** (нар. , Цэрык) — албанскі футбаліст, брамнік клуба «Партызані» і нацыянальнай зборнай Албаніі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Alban Hoxha  FSHF.org profile

Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Албаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызані Тырана
Катэгорыя:Ігракі ФК Беса Кавая
Катэгорыя:Ігракі ФК Кастрыёці Круя
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Тырана
Катэгорыя:Ігракі ФК Вуштрыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Апалонія Фіеры
Катэгорыя:Ігракі ФК Турбіна Цэрык
Чабаркуль (возера)

**Чабаркуль** () — возера ў Чабаркульскім раёне Чалябінскай вобласці Расіі.

Размешчана на ўсходнім схіле Паўднёвага Урала на вышыні 319,9 метраў. Плошча паверхні возера складае 19,8 км², плошча яго вадазборнага басейна — 169 км². Ваганні ўзроўню не перавышаюць 1,25 метра, найбольш высокія ўзроўні ў чэрвені, замярзае ў першай палове лістапада, адкрываецца ў канцы красавіка ці пачатку траўня. Жыўленне змяшанае, з перавагай снегавога. Мінералізацыя вады — 0,3679 грам на літр.

Назва возера і аднайменнага горада паходзяць з цюркскай мовы і азначаюць — «Прыгожае, стракатае возера».

На возеры вялікая колькасць лясістых астравоў. Ёсць некалькі паўвостраваў — Круцік, Мар’ін, Сасновы, Семярык, Букаеўка і некалькі астравоў — Галец, Караблік, Капейка, Два Браты (два вострава), Ліпавы. На берагах возера размяшчаюцца базы адпачынку і санаторыі. На ўсходнім беразе размяшчаецца аднайменны горад Чабаркуль.

## Зноскі 
Катэгорыя:Азёры Чалябінскай вобласці
Джані Дэ Б’язі

**Джані Дэ Б’язі** (; нар. , Сармедэ, Італія) — італьянскі футбаліст і трэнер. У 2011—2017 гадах узначальваў нацыянальную зборную Албаніі, вывеў яе ў фінальны раўнд чэмпіянату Еўропы 2016. У цяперашні час з’яўляецца галоўным трэнерам нацыянальнай зборнай Азербайджана.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны канал на youtube.com

Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Басана Віртус
Катэгорыя:Ігракі ФК Трэвіза
Катэгорыя:Ігракі ФК Вічэнца
Катэгорыя:Ігракі ФК Палерма
Катэгорыя:Ігракі ФК Брэшыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Пескара
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэджана
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Італіі
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Азербайджана па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Алавес
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Удзінезэ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Тарына
Катэгорыя:Трэнеры ФК Левантэ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Брэшыя
Катэгорыя:Трэнеры ФК Модэна
Катэгорыя:Трэнеры ФК СПАЛ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Казенца
Катэгорыя:Трэнеры ФК Карпі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Вастэзэ
Абавязацельнае права

**Абавяза́цельнае пра́ва** — сукупнасць цывільна-прававых нормаў, якія рэгулююць узнікненне, выкананне і спыненне абавязацельстваў і адказнасць за іх парушэнні.

## Беларусь 
Абавязацельнае права Рэспублікі Беларусь выкладаецца ў аднайменным раздзеле Цывільнага кодэкса і інш. нарматыўных актах (некаторыя абавязацельствы рэгламентуюцца правіламі і палажэннямі, устаноўленымі міністэрствамі і ведамствамі).

Складаецца з агульнай і асаблівай частак. У агульнай частцы змешчаны нормы, якія вызначаюць паняцце абавязацельстваў, падставы да іх узнікнення, змест і парадак выканання і інш., а таксама падставы да спынення абавязацельстваў і адказнасць за іх парушэнне. Нормы асаблівай часткі рэгулююць асобныя віды абавязацельстваў (купля-продаж, мена, дарэнне, падрад, пастаўка і інш.).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Абавязацельнае права
Арлінд Аеты

**Арлінд Аеты** (; нар. , ) — швейцарскі і албанскі футбаліст, абаронца румынскага клуба ЧФР з Клуж-Напокі і нацыянальнай зборнай Албаніі.

## Клубная кар’ера 
Нарадзіўся і вырас у Базелі, у 2010 годзе падпісаў прафесійны кантракт з аднайменным клубам. З «Базелем» стаў чатырохразовым чэмпіёнам Швейцарыі, адзін раз выйграў Кубак. У лістападзе 2015 года перайшоў у італьянскі клуб «Фразінонэ». Дэбютаваўшы 6 студзеня 2016 года ў гульні з «Сасуола», забіў адзін мяч у свае і адзін — у чужыя вароты.

У ліпені 2016 года ў якасці свабоднага агента папоўніў склад «Тарына», аднак у складзе з’яўляўся рэдка. Сезон 2017/18 правёў у арэндзе ў «Кратонэ», пасля вяртання ў жніўні 2018 года пакінуў «Тарына».

У верасні 2018 года стаў іграком швейцарскага «Грасхопера», пакінуў каманду па заканчэнні сезона 2018/19. У лютым 2020 года далучыўся да дацкага клуба «Вайле», дзе гуляў да чэрвеня. З 2020 года выступаў у ніжэйшых дывізіёнах Італіі за «Рэджану», «Падову» і «Пардэнонэ». У ліпені 2023 года перайшоў у румынскі ЧФР.

## Міжнародная кар’ера 
Хоць выступаў за розныя юнацкія і маладзёжную зборную Швейцарыі, вырашыў гуляць за зборную Албаніі. Дэбютаваў у камандзе 14 лістапада 2014 года, выйшаўшы на замену на 69-й хвіліне матча супраць зборнай Францыі (1: 1). Трапіў у заяўку зборнай Албаніі на чэмпіянат Еўропы 2016 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Швейцарыі
Катэгорыя:Футбалісты Албаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Базель
Катэгорыя:Ігракі ФК Фразінонэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарына
Катэгорыя:Ігракі ФК Кратонэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Грасхопер
Катэгорыя:Ігракі ФК Вайле
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэджана
Катэгорыя:Ігракі ФК Падова
Катэгорыя:Ігракі ФК Пардэнонэ
Катэгорыя:Ігракі ФК ЧФР
Уэйн Хенесі

**Уэйн Роберт Хенесі** (; нар. , Бангар) — валійскі футбаліст, брамнік англійскага клуба «Нотынгем Форэст» і нацыянальнай зборнай Уэльса.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Уэльса
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уэльса па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Вулверхэмптан Уондэрэрс
Катэгорыя:Ігракі ФК Брысталь Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Стокпарт Каўнці
Катэгорыя:Ігракі ФК Ёвіл Таўн
Катэгорыя:Ігракі ФК Крыстал Пэлас
Катэгорыя:Ігракі ФК Бернлі
Катэгорыя:Ігракі ФК Нотынгем Форэст
Надзея Паўлаўна Якубовіч

**Надзея Паўлаўна Якубовіч** (, г. п. , Петрыкаўскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1960).

З 1946 года на Мінскім аўтазаводзе, з 1955 брыгадзір, з 1978 майстар ліцейнага цэху коўкага чугуна. Званне Героя прысвоена за поспехі ў працы і плённую грамадскую дзейнасць. Цлен ЦК КПБ у 1966-71.
5 беларускіх рублёў

**5 рублёў** (пяць рублёў) — намінал банкноты афіцыйнай грашовай адзінкі Рэспублікі Беларусь, законны плацежны сродак, уведзены з 1992. Дызайн купюры апошні раз быў абноўлены ў 2019 і прысвечаны Брэсцкай вобласці. Купюра надрукавана брытанскай фірмай «De La Rue».

Belarus-1992-Bill-5-Obverse.jpg|Пярэдні бок банкнота ўзору 1992 года
Belarus-1992-Bill-5-Reverse.jpg|Адваротны бок банкнота ўзору 1992 года

1 студзеня 2000 года ўведзены новыя банкноты, на пярэднім боку якіх размяшчалася выява Траецкага прадмесця ў Мінску, на адваротным — лічбавае абазначэнне наміналу. Выведзены з абарачэння 1 верасня 2004 года.

Belarus-2000-Bill-5-Obverse.jpg|Пярэдні бок банкнота ўзору 2000 года
Belarus-2000-Bill-5-Reverse.jpg|Адваротны бок банкнота ўзору 2000 года

У сувязі з правядзеннем дэнамінацыі беларускай нацыянальнай валюты ў 10 000 разоў з 1 ліпеня 2016 года ў абарачэнне быў уведзезны новы банкнот наміналам 5 рублёў узору 2009 года. Новыя грошы былі гатовыя яшчэ ў 2008—2009 гадах, але тады ўвесці іх у абарачэнне не дазволіў крызіс. Вырабленыя грашовыя знакі былі перададзены ў Цэнтральнае сховішча Нацыянальнага банка.

## Апісанне 
Купюры ўзору 2009 года надрукаваны брытанскай фірмай «Thomas De La Rue». Памер банкнота складае 135 х 72 мм. Банкнот прысвечаны Брэсцкай вобласці, адпаведнасць вобласці наміналу банкнота была вызначана ў алфавітным парадку. На пярэднім баку банкнота размешчана выява Белай (Камянецкай) вежы, якая знаходзіцца ў Каменцы Брэсцкай вобласці, на адваротным — калаж, прысвечаны першым славянскім паселішчам (фрагмент скуранога пояса, драўлянае кола, малюнак старажытнага дзядзінца «Бярэсце»).

У 2019 дызайн банкноты быў нязначна мадыфікаваны (сучасны выгляд помніка архітэктуры, пазначаны 2019 год выпуску і інш.).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Банкноты Беларусі
Катэгорыя:1992 год у Беларусі
Аматар

**Ама́тар** () — ахвотнік да чаго-небудзь. Таксама аматар называюць таго, хто займаецца чым-небудзь не як прафесіянал; любіцель.
## Магчымыя значэнні 
* Аматар, або непрафесійны спартсмен — чалавек, які займаецца спортам дзеля свайго задавальнення. Да 1970-х гадоў у Алімпійскіх гульнях маглі ўдзельнічаць толькі спартсмены-аматары. Існавала нават пагроза дыскваліфікацыі ў тым выпадку, калі спартсмен атрымліваў пэўную ўзнагароду за ўдзел у спаборніцтвах.
* Фотааматар — чалавек, які займаецца фатаграфіяй для ўласнага задавальнення, здымае для сям'і, сяброў, для свайго блога, размешчанага ў інтэрнэце і да т.п.
* Астраном-аматар — чалавек, які захапляецца назіраннем, здымкай і (ці) даследаваннем астранамічных аб'ектаў і з'яў.
* Аматар у творчай дзейнасці — чалавек, які займаецца якім-небудзь відам мастацтва непрафесійна, удзельнічае ў мастацкай самадзейнасці, народнай творчасці і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прафесіі
Міяс (рака)

**Мія́с** (, ) — рака ў Расіі, на Паўднёвым Урале, у Рэспубліцы Башкартастан, Чалябінскай і Курганскай абласцях, правы, самы буйны прыток ракі Ісець (басейн Іртыша).

Даўжыня ракі складае 658 км. Плошча вадазборнага басейна 21 800 км². Сярэдні расход вады за 24 м/км.

Выток Міяса знаходзіцца ў Башкартастане, на ўсходнім схіле хрыбта Нуралі на вышыні 700.

Асноўныя прытокі: Атлян, Вялікі Кіялім, Бішкіль, Зюзелга, Біргільда.

На рацэ гарады Міяс, Чалябінск, Карабаш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Миасс // Государственный водный реестр РФ
* *Сурков В. В.* Миасс // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Река Миасс // Проект «Весь Южный Урал»

Катэгорыя:Рэкі Башкартастана
Катэгорыя:Рэкі Чалябінскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Курганскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Іртыша
Ананімны твор

**Ананімны твор** у літаратуры — твор без пазначэння імя аўтара або падпісаны псеўданімам. Найчасцей прычынай ананімнасці было імкненне ўнікнуць пераследу ўладамі.

Ананімна з’явіліся многія літаратурныя і філасофскія творы — «Думкі» Б. Паскаля, «Максімы» Ф. Ларошфуко, творы Вальтэра, «Падарожжа з Пецярбурга ў Маскву» А. Радзішчава, «Таўрыяіяда» А. Пушкіна і інш.

## У Беларусі 
У старабеларускай літаратуры многія творы, асабліва свецкія, былі ананімныя.

У час станаўлення новай беларускай літаратуры, якая стваралася непрафесійнымі пісьменнікамі, аўтары не пазначалі сваё аўтарства, прычынай быў гістарычны кантэкст — творы мелі пераважна апазіцыйны расійскім уладам характар, большасць іх прасякнута вострай крытыкай як дзяржаўнага ладу, так і нацыянальна прыгнёту. Пагатоў творы распаўсюджваліся вусна або ў рукапісах, бо друк на беларускай мове (апроч матэрыялаў у этнаграфічных працах) быў забаронены да 1906 года. Але і пазней найбольш вострыя творы з’яўляліся ананімна. З ростам нацыянальна-культурнай свядомасці ананімнасць абуджала дадатковую цікаваць да аўтараў беларускіх твораў (Я. Баршчэўскі, Я. Чачот, В. Дунін-Марцінкевіч і інш.).

Найбольш вядомыя ананімныя творы беларускай літаратуры — створаныя падчас і пасля паўстання 1830—1831 гадоў «Віншаванне бондара Савасцея» і «Вясна гола перапала», з другой паловы ХІХ стагоддзя частцы твораў уласціва псеўданімнасць, з гэтага часу вядома паэма «Мачыха», падпісаная *Адэляй з Устроні*, напярэдадні і падчас паўстання 1863—1864 гадоў створаны «Гутарка старога дзеда», «Гутарка пана з селянінам», «Дзякуй Богу і гасудару», у 1870—1880 гады — верш «Праўда», «Гутарка ў карчме, спісаная *Кандрасем з-пад Докшыц*», у канцы ХІХ стагоддзя — вершы «Тэатр», «Дудар», «Я клічу вас», пад псеўданінам *Будзіцель,* «Палякам у дзень 3-га мая», пад псеўданімам *Горэвід.*

Ананімныя творы ХІХ стагоддзя жанрава-разнастайныя: паэмы «Энеіда навыварат» і «Тарас на Парнасе», верш-апавяданне «Два д’яўлы», элегія «Могілкі», лірычныя вершы «Вясна гола перапала» і «Ой, у полі вецер вые», вершаваныя або празаічныя гутаркі «Гутарка Данілы са Сцяпанам», «Гутарка старога дзеда» і «Гутарка Кузьмы з Апанасам», проза «Казка не казка, але так бывае». Некаторыя ананімныя творы мелі форму адозваў або палітычных пракламацый (у свой час так выдаваліся асобныя творы К. Каганца, Цёткі і інш.). Востракрытычныя ананімныя творы былі і ў савецкі час («Сказ пра Лысую гару»).

## Літаратура 
* 
* Беларуская літаратура ХІХ стагоддзя. Хрэстаматыя: 2-е выданне, перапрацаванае і дапоўненае, складальнікі і аўтары каментарыяў А. А. Лойка, В. П. Рагойша. — Мн.: Выш. шк., 1988. — ISBN 5-339-00060-5.
* Гісторыя беларускай літаратуры ХІХ — пачатак ХХ ст. Выданне 2-е, дапрацаванае. Пад агульнай рэдакцыяй акадэміка АН Беларусі М. А. Лазарука і прафесара А. А. Семяновіча. — Мн.: Выш.шк., 1998. — ISBN 985-06-0304-6.

Катэгорыя:Ананімныя творы
Катэгорыя:Літаратурныя творы
Саламон Захаравіч Разоўскі

**Саламон Захаравіч Разоўскі** (; , Налібакі — , ) — савецкі рэвалюцыйны і палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і дробнага чыноўніка ў Налібаках Віленскай губерні. Ён рана пачаў працоўнае жыццё: у 1896 г. прыехаў у Кіеў і паступіў у пераплётныя майстэрню. Дапытлівага юнака вабілі веды, ён стаў займацца самаадукацыяй і ў 1900 годзе экстэрнам здаў экзамены за курс гімназіі. Неўзабаве за ўдзел у студэнцкай сходцы Разоўскага арыштавалі і пасля шасцітыднёвага заключэння выслалі з Кіева.

Пасяліўшыся ў Луганску, Разоўскі ўладкаваўся на завод. Праз паўгода на заводзе была абвешчаная стачка, Разоўскі прыняў у ёй удзел. Стачку задушылі, і многіх яе ўдзельнікаў звольнілі. У спіс звольненых трапіў і Разоўскі. Давялося пакінуць на некалькі месяцаў горад і з’ехаць у Рыгу. Затым ён вярнуўся ў Луганск і арганізаваў там падпольную групу «Іскра». Але паліцыянты напалі на след рэвалюцыянераў. Разоўскі быў схоплены і адпраўлены ў Екацерынаслаўскую турму. Пасля вызвалення ён паехаў у Мінск, а затым зноў у Рыгу.
У Рызе ў 1903 годзе Разоўскі ўступіў у партыю. Будучы студэнтам Рыжскага палітэхнікума, ён быў членам мясцовага партыйнага камітэта. З 1904 года Разоўскаму прыйшлося перайсці на нелегальнае становішча і затым пераехаць у Вільню. Там ён стаў членам Паўночна-Заходняга партыйнага камітэта. Яму даручылі арганізацыю партыйных камітэтаў у Коўна і Віцебску, а таксама ўстанаўленне сувязі з партыйнымі арганізацыямі Прыбалтыкі.

У 1909 годзе Разоўскі прыехаў у Пецярбург і адразу ўключыўся там у партыйную працу. У 1916 годзе быў абраны партыйным арганізатарам Васілевостраўскага раёна.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі і пераходу партыі на легальнае становішча Разоўскі стаў членам Петраградскай гарадской думы, а таксама членам Пецярбургскага камітэта партыі.

Пасля перамогі Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі працаваў у Народным камісарыяце харчавання.

## Спасылкі 
* РОЗОВСКИЙ Соломон Захарович (1879—1924) 

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расійскай імперыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стаўбцоўскім раёне
Якубаў

**Якубаў** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Адыл Якубаў — узбекскі пісьменнік.
* Асман Якубаў (1911—1944) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.
* Віктар Уладзіміравіч Якубаў — беларускі гісторык.
* Ігнат Маркавіч Якубаў — удзельнік барацьбы за савецкую ўладу ў Беларусі.
* Гулям Якубаў — Герой Савецкага Саюза, камандзір роты аўтаматчыкаў.
* Міхаіл Юр'евіч Якубаў — расійскі хакеіст.

## Тапонім 
* Гміна Якубаў, гміна ў Польшчы

## Гл. таксама 
* Якубава
Магнітнае нахіленне

**Магнітнае нахіленне** — вугал, на які адхіляецца стрэлка пад дзеяннем магнітнага поля Зямлі ў вертыкальнай плоскасці. У паўночным паўшар'і канец стрэлкі, які паказвае на поўнач, адхіляецца ўніз, у паўдневым — уверх. Для вымярэння магнітнага нахілення выкарыстоўваюць інклінатор.

## Гісторыя 
Магнітнае нахіленне было адкрыта кітайскім навукоўцам Шэнь Ко ў XI стагоддзі. Першым еўрапейцам, які апісаў гэтк з'явк (у 1544 годзе), быў нямецкі інжынер і астраном . Пазней Хрыстафорам Калумбам было ўстаноўлена, што нахіленне моцна залежыць ад геаграфічных каардынат. У 1831 годзе англійскім палярным даследчыкам Джэймсам Росам у Канадскім архіпелагу быў адкрыты магнітны полюс — вобласць, дзе магнітная стрэлка займае вертыкальнае становішча, то есць нахіленне роўна 90°. У 1909 годзе адна з партый экспедыцыі «Німрада» дасягнула іншага магнітнага полюса Зямлі, якая знаходзіцца ў Антарктыдзе.

## Гл. таксама 
* Магнітнае схіленне

## Спасылкі 
* Калькулятар магнітнага поля ад British Geological Survey
* Калькулятар магнітнага поля ад Natural Resources Canada 

Катэгорыя:Геамагнітызм
Катэгорыя:Арыентаванне
Лясная гаспадарка

**Лясная гаспадарка** — галіна эканомікі, у функцыі якой уваходзіць: вывучэнне і ўлік лясоў, іх узнаўленне, ахова ад пажараў, шкоднікаў і хвароб, рэгуляванне лесакарыстання, кантроль за выкарыстаннем лясных рэсурсаў.

З развіццём земляробства вялікія плошчы лясоў знішчаліся, іх займалі пад сельскагаспадарчыя культуры. Павелічэнне патрэбнасці ў драўніне для будаўніцтва, пашырэнне лясных промыслаў і гандлю лесаматэрыяламі стварылі перадумовы ўзнікнення лясной гаспадаркі як галіны вытворчасці.

## Класіфікацыя формаў лясной гаспадаркі 
Класіфікацыі формаў лясной гаспадаркі складаюцца па эканамічных, натуральнагістарычных і тэхнічных прыкметах.
Лясную гаспадарку дзеляць на бесперапынную і перыядычную (пры якім ўся плошча, занятая лесам, высякаецца раз у некалькі гадоў, калі лес дасягае спелага стану).
, ЗША]]
Акрамя таго, гаспадарку дзеляць на высокаствольную, нізкаствольную і сярэднюю. Высокаствольнай называюць лясную гаспадарку, якая ўключае ў сябе насаджэнні, якія выраслі з насення, у якім кожнае дрэва выкарыстоўваецца адзін раз і на месцы высечкі вырастае насенным шляхам наступнае пакаленне дрэў. У нізкаствольнай гаспадарцы кожнае дрэва, здольнае даваць параснік, шматкроць удзельнічае ва ўтварэнні наступных насаджэнняў, якія вырошчваюцца на гэтай жа плошчы. Калі насаджэнні складаюцца як з насенных, так і з параснікавых дрэў, выразна адасобленых па памеры і ўзросце, то такую лясную гаспадарку называюць сярэдняй.

## Лесакарыстанне 
Сёння існуе шмат даследаванняў, прысвечаных кіраванню ляснымі экасістэмамі і генетычнаму паляпшэнню разнавіднасцяў дрэў. Лесакарыстанне таксама ўключае ў сябе развіццё і паляпшэнне метадаў высадкі, абароны, прарэджвання, кантролю за пажарамі, высечкай, атрыманнем і перапрацоўкай драўніны. Адным з напрамкаў сучаснага лесакарыстання з’яўляецца лесааднаўленне, падчас якога ажыццяўляецца высадка і догляд дрэваў на пэўным участку.

У многіх рэгіенах лесакарыстанне мае вялікае экалагічнае, эканамічнае і сацыяльнае значэнне. Сістэма незалежнай ацэнкі з’явілася ў адказ на крытыку тагачаснага лесакарыстання, якое часта прыводзіла да знішчэння лесу. У лясных раенах, функцыянаванне лесакарыстання належным чынам важна для прадухілення або мінімізацыі эрозіі глебаў і апоўзняў. У раенах з падвышанай верагоднасцю сходу апоўзняў, лясы могуць стабілізаваць глебы і прадухіляць маёмасныя і чалавечыя страты.

## Гл. таксама 
* Гарадская лясная гаспадарка

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Тэрміналагічны слоўнік па лясной гаспадарцы на сайце Федэральнага агенцтва лясной гаспадаркі Міністэрства сельскай гаспадаркі Расійскай Федэрацыі  (Праверана 1 сакавіка 2010)
* Аператыўны маніторынг пажарнай абстаноўкі ў Расіі
* Лясная гаспадарка і лесаўстройства. Часопіс «Зямля з космасу — найбольш эфектыўныя рашэнні» № 1

*
Двайны тэракт у Багдадзе (2016)

**Двайны тэракт у Багдадзе** — тэрарыстычны акт, серыя з двух выбухаў (замінаванага аўтамабіля і самаробнай бомбы), адбыты 3 ліпеня 2016 года ў сталіцы Ірака Багдадзе. Першы выбух адбыўся ў цэнтральным раёне Аль-Карада, недалёка ад рэлігійнага цэнтра і крам (у шыіцкім раёне) — там пасля заходу сонца падчас святога для мусульманаў месяца Рамадан было людна. Неўзабаве самаробная бомба выбухнула каля рынку Аш-Шааб у паўночным раёне горада.

Загінулі 292 чалавекі, больш 200 чалавек атрымалі раненні рознай ступені цяжару. Адказнасць за тэракт узяла на сябе групоўка «Ісламская дзяржава».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты Ісламскай дзяржавы
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 2016 года
Катэгорыя:Ліпень 2016 года
Катэгорыя:2016 год у Багдадзе
Катэгорыя:Падзеі 3 ліпеня
Сфінктар

**Сфі́нктар** (ад  — сціскальнік) — кругавая папярочна-паласатая або гладкая мышца, якая сціскае полы орган, замыкае натуральную адтуліну (напрыклад, ротавую) або адтуліну пераходу з аднаго аддзела трубчастага органа ў другі; таксама мышцы, якія сціскаюць часткі цела або органа (напрыклад, агульны сціскальнік шыі ў паўзуноў і млекакормячых).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мышачная сістэма
Катэгорыя:Фізіялогія
ЧР

* Чачэнская Рэспубліка
* Чувашская Рэспубліка
* Чэшская Рэспубліка

* Чэмпіянат Расіі
Схіл

**Схіл** — нахіленыя участкі зямной паверхні, што фарміруюцца ў выніку  і  на сушы (у гарах, далінах, катлавінах, на ўзвышшах), а таксама на дне мораў і акіянаў (, падводныя хрыбты і ). Характар схілаў вызначаецца складам і будовай парод, абсалютнымі і адноснымі вышынямі, асаблівасцямі клімату, глеб, расліннасці, іх экспазіцыяй, інтэнсіўнасцю схілавых працэсаў.

На Беларусі каля 50 % ворных зямель размешчана на схілах.

## Класіфікацыя 
Паводле паходжання вылучаюць:
* тэктанічныя;
* дэнудацыйныя;
* акумулятыўныя;
* складаныя.

Паводле формы:
* прамыя;
* пукатыя;
* увагнутыя;
* складанай будовы.

Паводле стромкасці:
* слабаспадзістыя (нахіл 1—3°);
* спадзістыя (З—5°);
* слабапакатыя (5—7°);
* пакатыя (7—10°);
* стромкія (10—15°);
* вельмі стромкія (15—20°).

## Літаратура 
* 
* 
* Схіл // *Яшкін І. Я.* Беларускія геаграфічныя назвы. Тапаграфія. Гідралогія / Рэд. М. В. Бірыла — Мн.: Навука і тэхніка, 1971. — 256 с. — 2800 экз.
* Схіл // 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Формы рэльефу
Купон (значэнні)

**Купо́н** ():
* Адразны талон у каштоўных паперах (акцыях, аблігацыях) на атрыманне працэнтаў ці дывідэнтаў з іх.
* Адрэз тканіны на касцюм, сукенку, блузку са спецыяльнай асадкай (з каймой, вышыўкай, звычайна ў раскроеным выглядзе).
* Адразны або асобны талон, які дае права купіць пэўны прадукт або тавар у магазіне.
* Філатэлістычны купон.
* Міжнародны адказны купон.
Сховішча

**Схо́вішча** — спецыяльна абсталяванае збудаванне, памяшканне, месца ў будынку ці ў іншым аб'екце для захоўвання, зберагання, укрыцця чаго-небудзь.

## У сельскай гаспадарцы 
У сельскай гаспадарцы сховішчы выкарыстоўваюць для захоўвання бульбы (бульбасховішчы), сенажу (сянажныя сховішчы), сіласу (сіласасховішчы), коранеклубняплодаў (найпрасцейшыя — капцы). Сховішчы для агародніны — наземныя або заглыбленыя будынкі, збудаванні для захоўвання буракоў, морквы, капусты, цыбулі і інш. Сцены іх робяць з бетонных блокаў, уцепленых жалезабетонных панэлей, цэглы, каменю. Для аховы ад прамярзання сцены і дах уцяпляюць, у заглыбленых — абвалоўваюць зямлёй. Для належнага рэжыму захоўвання сховішчы абсталёўваюць сістэмамі вентыляцыі, аўтаматычнымі тэрмарэгулятарамі.

## Ва ўстановах культуры 
Ва ўстановах культуры сховішчы  — асобыя памяшканні ў архіве, бібліятэцы, музеі для захоўвання рукапісаў, рэдкіх кніг, калекцый і да т.п., а таксама гэтыя ўстановы як цэнтры сабраных каштоўнасцей.

## Ваенныя 
Укрыцце ад снарадаў, бомбаў, атрутных рэчываў і інш., спецыяльна збудаванае або абсталяванае ў падвалах жылых і грамадзянскіх будынкаў з трывалымі перакрыццямі і сценамі.

## Гл. таксама 
* Вікісховішча
## Літаратура 
* 
* Схо́вішча // 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні
Сховішча (ахоўнае збудаванне)

**Схо́вішча** — спецыяльнае збудаванне закрытага тыпу, прызначанае для засцярогі людзей ад сродкаў паражэння. Паводле прызначэння падзяляюцца на вайсковыя і грамадзянскай абароны.

## Вайсковыя сховішчы 
Вайсковыя сховішчы класіфікуюцца паводле ступені засцярогі, выкарыстаных матэрыялаў, канструкцый і спосабаў узвядзення. Бываюць лёгкага і цяжкага тыпу. Для засцярогі асабовага складу на баявых пазіцыях, камандных пунктах, назіральных пунктах і інш. Сховішча будуюць катлаванным і падземным спосабамі з мясцовых матэрыялаў або элементаў і канструкцый прамысловага вырабу. Найчасцей складаюцца з асноўнага памяшкання для асабовага складу і 1—2 уваходаў (выхадаў). Звычайна абсталяванне вайсковага сховішча засцерагае людзей ад атрутных і радыеактыўных рэчываў, бактэрыяльных сродкаў і інш.

## Сховішчы грамадзянскай абароны 
Сховішчы грамадзянскай абароны размяшчаюцца, як правіла, у вытворчых, дапаможных, жылых, грамадскіх будынках і народна-гаспадарчых аб'ектах (звычайна заглыбленых). У якасці сховішча могуць выкарыстоўвацца станцыі метро і аб'екты іншыя падземных камунікацый.

## Літаратура 
* 
* Схо́вішча // 
* Убежище // Русско-белорусский словарь для военных // Н. Н. Кривко, В. В. Пупко, В. К. Романцевич, С. Е. Танана; Под. ред. В. В. Язепчика, Н. Н. Кривко. — Мн.: БелЭн, 1996. — С. 409. — 447 с. — ISBN 985-11-0047-1.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ахоўныя збудаванні
Катэгорыя:Грамадзянская абарона
Катэгорыя:Ваенная справа
Катэгорыя:Падземныя збудаванні
Капліца Святой Ганны

* Капліца Святой Ганны (Астрашыцкі Гарадок)
* Капліца Святой Ганны (Паляны)
* Капліца Святой Ганны, Піньчуў
Каракуль

**Караку́ль** () — бяссцёкавае возера, знаходзіцца ў паўночнай частцы Паміра, на поўдзень ад Заалайскага хрыбта, найбуйнейшае возера на тэрыторыі Таджыкістана (Горна-Бадахшанская аўтаномная вобласць).

Возера знаходзіцца ў плоскай горнай катлавіне на вышыні 3914 м, акружана пустэльнымі скалістымі хрыбтамі. Найбольшая даўжыня возера — 33 км, шырыня — 24 км. Плошча паверхні — 380 км².

Паўвостраў, які выступае з поўдня, і востраў прамавугольнай формы каля паўночнага берага падзяляюць возера на дзве часткі — мелкаводную (глыбіня да 22,5 м) ўсходнюю са шматлікімі дробнымі залівамі і плоскімі мысамі і больш глыбокую заходнюю, глыбіня якой даходзіць да 236 м. Шырыня праліва паміж дзвюма часткамі — 1 кіламетр. З паўднёвым берагам востраў злучаецца вузкай касой. Даўжыня вострава (мае назву *Паўночны*) — 8 км, шырыня — 4 км.

У Каракуль ўпадаюць рэкі Караджылга, Караарт і Музкол. Возера пакрытае лёдам з лістапада па красавік.

## Літаратура 
* 
* Словарь современных географических названий / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* География. Современная иллюстрированная энциклопедия / Под редакцией проф. А. П. Горкина. — М.: Росмэн, 2006. 

Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Катэгорыя:Азёры Таджыкістана
Андрэ Барсак

**Андрэ Барсак** (, Феадосія — , Парыж) — французскі рэжысёр, тэатральны мастак, драматург.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Школе дэкаратыўных мастацтваў у Парыжы ў 1924-26 гадах. У 1928-30 гадах мастак у тэатры «Атэлье», з 1940 года ўзначальваў яго. Аўтар дэкарацыйнага афармлення і рэжысёр спектакляў: «Хітрыкі Скапэна» Мальера, «Эўрыдыка» Ж.Ануя, «Браты Карамазавы» паводле Ф.Дастаеўскага і інш. Працаваў як мастак у кіно. Аўтар камедыі «Агрыпа, ці Шалёны дзень», некалькіх інсцэніровак літаратурных твораў, артыкулаў пра тэатр.

## Літаратура 
*
Банкаўскі веснік

**«Банкаўскі веснік»** — інфармацыйна-аналітычны і навукова-практычны часопіс Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь, у якім публікуюцца артыкулы спецыялістаў Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь па пытаннях грашова-крэдытнай палітыкі, матэрыялы навукоўцаў пра фінансавыя рынкі і інстытуты, дзяржаўнае кіраванне і эканоміку.

Часопіс мае электронныя дадаткі: «Інфармацыйны выпуск» (друкуюцца нарматыўныя акты Нацыянальнага банка, кансультацыі спецыялістаў і іншае) і «Даследаванні банка» (змяшчаюцца вынікі навукова-даследчай дзейнасці Нацыянальнага банка). Выдаецца з красавіка 1992 года на беларускай і рускай мовах. Часопіс знаходзіцца ў адкрытым доступе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Архіў нумароў «Банкаўскага весніка».

Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь
Альмека-шыкаланка

. Фрагмент настенной росписи, культура ольмека-шикаланка,  (Мехіка)]]
**Альмека-шыкаланка**, *Olmeca-Xicalanca* — дзяржава або этнічная супольнасць, якая існавала ў посткласічны перыяд на тэрыторыі мексіканскага штата . Цэнтрам быў, відаць, горад Какаштла. Хоць іспанскія аўтары называлі жыхароў гэтай дзяржавы «альмекамі», дзяржава наўрад ці мае дачыненне да альмекскай культуры, якая знікла за тысячагоддзе да яе з’яўлення.

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Месаамерыкі
Катэгорыя:Гісторыя Мексікі
Іван Ісаевіч Балотнікаў

**Іван Ісаевіч Балотнікаў** (? — ) — кіраўнік паўстання 1606-1607 гадоў у Расіі.

Паходзіў з халопаў, у маладосці ўцёк да казакоў. Быў у татарскім палоне, рабом на турэцкіх галерах. Вызваліўся з няволі, трапіў у Венецыю. Вярнуўся ў Расію і назваўся ваяводам царэвіча Дзмітрыя Іванавіча і ўзначаліў паход на Маскву, маючы за мэту скінуць з царскага стальца Васіля Шуйскага і аднавіць уладу «цара Дзмітрыя».

Дзякуючы таленту палкаводца і храбрасці нанёс шэраг паражэнняў царскім войскам. Пасля здачы Тулы царскім войскам (10.10.1607) трапіў у палон і сасланы ў Каргапаль, дзе яму выкалалі вочы і ўтапілі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Утопленыя
Аляксей Мікалаевіч Загідулін

**Аляксей Мікалаевіч Загідулін** (нар. , Гродна) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (2005), дацэнт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Гродне ў 1978 г. У 2001 г. скончыў факультэт гісторыі і культуры Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы. Стажыраваўся ў Люблінскім універсітэце (Польшча). У 2005 г. абараніў у Інстытуце гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі кандыдацкую дысертацыю па тэме «Нацыянальная і канфесіянальная палітыка польскіх улад у адносінах да беларусаў у Заходняй Беларусі (1921—1939 гг.)», навуковы кіраўнік — прафесар Іван Крэнь. Працуе дацэнтам кафедры гісторыі Беларусі, археалогіі і спецыяльных гістарычных дысцыплін факультэта гісторыі, камунікацыі і турызму ГрДУ імя Янкі Купалы, у 2009—2014 гг. намеснік дэкана факультэта па навуковай рабоце. Выкладае наступныя курсы: «Гісторыя Беларусі», «Гісторыя Беларусі ў кантэксце сусветных цывілізацый», «Гісторыя культуры Беларусі», спецкурсы «Этнаканфесійная палітыка польскіх улад у Заходняй Беларусі (1921—1939 гг.)», «Гісторыя Заходняга рэгіёна Беларусі». Навуковыя інтарэсы: нацыянальныя і канфесіянальныя адносіны ў Беларусі ў першай палове XX ст., гісторыя беларускай культуры, заходнебеларускай архітэктуры.

## Бібліяграфія 
* БЕЛАРУСКАЕ ПЫТАННЕ Ў ПОЛЬСКАЙ НАЦЫЯНАЛЬНАЙ І КАНФЕСІЙНАЙ ПАЛІТЫЦЫ Ў ЗАХОДНЯЙ БЕЛАРУСІ (1921—1939 ГГ.). Гродна: ГрДУ, 2010. 183 с.
* Асноўныя кірункі развіцця архітэктуры і будаўніцтва Заходняй Беларусі (1918—1939) // Веснік ГрДУ імя Янкі Купалы. Сер. 1. — 2014. — № 3. — С. 6—16
* Беларусы ў складзе польскай дзяржавы (1921—1939 гг): асноўныя кірункі польскай гістарыяграфіі // Шлях да ўзаемнасці : матэрыялы XVIII Міжнар. навук. канф., Гродна, 15-16 лістапада 2012 г. — Ліда : Лідская друкарня, 2014. — С. 274—278.
* Законы «Аб мове…» ад 31 ліпеня 1924 года ў гістарычнай літаратуры // История Польши в историографической традиции XIX — начала XX вв.: материалы Междунар. науч. конф., Гродно, 29-30 окт. 2011 г. — Гродно: ГрГУ, 2011. — С. 241—245.
* Асаблівасці развіцця гарадской культуры ў Заходняй Беларусі // Працэсы ўрбанізацыі ў Беларусі ў XIX — пачатку XXI ст.: зб. навук. арт. — Гродна: ГрДУ, 2010. — С. 292—298.
* Нацыянальная палітыка ў адносінах да беларусаў у II Рэчы Паспалітай (1921—1939) // Беларускі гістарычны часопіс. — 2004. — № 10. — С. 31—38.
* Спробы паланізацыі праваслаўнай царквы на Гродзеншчыне ў 20-30-я гг. XX ст. // 60-летие образования Гродненской области : Материалы Междунар. науч. конф,, 3-4 марта 2004 г., Гродно.- Гродно : ГрГУ, 2004. — С. 118—123.

## Літаратура 
* Загидулин Алексей Николаевич // *Корзенко, Г. В.* Историки Беларуси в начале XXI столетия: библиографический справочник / Г. В. Корзенко. — Минск: Белорус. наука, 2007. — С. 130.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі