open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ян Ежы Флемінг

{{Шляхціч
 | беларускае імя = Ян Ежы Дэтлаў Флемінг
 | поўнае імя =
 | арыгінальнае імя = Jan Jerzy Detloff Flemming
 | партрэт =Jan_Jerzy_Flemming_1.PNG
 | шырыня партрэта =250px
 | подпіс =Ян Ежы Флемінг
 | герб= 
 | шырыня герба =100px
 | подпіс герба= Герб «Флемінг»

 | тытул =Ваявода паморскі
 | парадак = 
 | перыядпачатак = 22 мая 1766
 | перыядканец       =10 снежня 1771
 | перыяд праўлення =
 | папярэднік =Павел Міхал Мастоўскі
 | пераемнік =Ігнацы Францішак Пшабендоўскі

 | тытул_2 =Вялікі падскарбі літоўскі
 | парадак_2 = 
 | перыядпачатак_2 =1746
 | перыядканец_2       = 1764
 | перыяд праўлення_2 =
 | папярэднік_2 =Ян Міхал Салагуб
 | пераемнік_2 = Міхал Бжастоўскі

 | дата нараджэння =
 | месца нараджэння = 
 | дата смерці = 
 | месца смерці = 
 | пахаваны = 
 | пахаваная =
 | род =
 | бацька =
 | маці =
 | муж =
 | жонка = Антаніна Чартарыйская, Канстанцыя Чартарыйская, Кацярына дэ Сегрыс дэ Бількен (Katarzyna de Seggris de Bielken)
 | дзеці =
 | рэлігія =
 | узнагароды ={ style="background: transparent"
 
}
 | аўтограф =
 | Commons            =Jan Jerzy Flemming
 | Rodovid=
}}
**Ян Ежы Дэтлаў Флемінг** (, Івен — , Варшава) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай. Вялікі падскарбі літоўскі (1746—1764), ваявода паморскі (1766—1771).

## Біяграфія 
Сын Фелікса Фрыдрыха фон Флемінга, родзіч вялікага літоўскага канюшага Якуба Генрыка Флемінга.

З 1724 года ў Рэчы Паспалітай, камандаваў каралеўскім палком. Падтрымліваў абранне на трон Аўгуста III, за што прызначаны старостам шарашоўскім. Генерал літоўскай артылерыі ў 1738—1746 гадах, вялікі падскарбі літоўскі ў 1746—1764 гадах; фінансава ўплывовая асоба ў Рэчы Паспалітай.

Выконваў дыпламатычныя даручэнні ў Саксоніі і Расіі. У 1752—1759 гадах староста берасцейскі, у мястэчку Балоткаў каля Берасця, якое перайменаваў у гонар жонкі ў Тэрэспаль (Цярэспаль), уладкаваў галоўную рэзідэнцыю з палацам.

Быў звязаны з Чартарыйскімі, арыентаваўся на Расію, варагаваў з Каралем Станіславам Радзівілам Пане Каханку. З абраннем на трон Станіслава Аўгуста Панятоўскага адносіны з дваром пагоршыліся, а стварэнне Скарбовай камісіі (1764) паклала канец яго гаспадарчай усемагутнасці.

З 1766 года ваявода паморскі. Варожа ставіўся да Барскай канфедэрацыі.

## Літаратура 
* 

Ян Ежы
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы паморскія (Рэч Паспалітая)
Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Генералы літоўскай артылерыі
Катэгорыя:Старосты берасцейскія
Катэгорыя:Старосты шарашоўскія
Канстанцін Палубінскі

**Канстанцін Палубінскі** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Вучыўся ў езуіцкім калегіуме ў Браневе, Віленскай акадэміі. Удзельнічаў у войнах са Швецый 1600—1629 і Расіяй 1609—1618.

Слонімскі пісар земскі ў 1616—1621 і маршалак у 1621—1625, кашталян мсціслаўскі ў 1625—1633, ваявода парнаўскі з 1633, маршалак Літоўскага Трыбунала ў 1627.

З праваслаўя перайшоў у каталіцтва, у 1618 фундаваў Дзярэчынскі дамініканскі кляштар.
Валодаў Дзярэчынам, Глускам, Глыбокім і іншымі маёнткамі.

## Сям’я 
Сын лідскага падкаморага Аляксандра Аляксандравіча Палубінскага і
Ганны Алемані, унук новагародскага кашталяна Аляксандра Іванавіча Палубінскага.

Ажаніўся з Соф’яй Сапегай (каля 1595 — каля 1657), дачкой мсціслаўскага ваяводы
Андрэя Сапегі. У 1656, пасля смерці свайго стрыечнага брата Казіміра Льва Сапегі,
Соф’я атрымала частку яго спадчыны, у тым ліку Зэльву і Горкі, якія потым адышлі яе сыну
Аляксандру Гіларыю Палубінскаму — адзінаму, які перажыў бацьку.

Акрамя сына, меў дачок Кацярыну (жонка троцкага кашталяна Аляксандра Агінскага), Крысціну (жонка падкаморага вількамірскага Яна Каменскага), манашак Петранелю і Канстанцыю.

## Літаратура 
* 

Канстанцін
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы парнаўскія
Катэгорыя:Кашталяны мсціслаўскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Маршалкі земскія слонімскія
Катэгорыя:Пісары земскія слонімскія
Крыштоф Міхал Друцкі-Сакалінскі

**Крыштоф Міхал Друцкі-Сакалінскі** (каля  — 1639) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Сакалінскіх герба «Друцк». Сын полацкага ваяводы Міхала Друцкага-Сакалінскага.

Сакратар ВКЛ з 1607 года, пасля бацькі староста азярышчанскі, кашталян мсціслаўскі ў 1623—1625 гадах, полацкі з 1625 года.

У 1639 годзе перадаў Азярышчанскае староства зяцю Крыштафу Статкевічу, захаваў у якасці лена сёлы Казьяны, Роўнае, Тарапчаны і іншыя, якія потым перайшлі да яго сына Казіміра Леана.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Друцкіх-Сакалінскіх

Крыштаф Міхал
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны полацкія
Катэгорыя:Кашталяны мсціслаўскія
Катэгорыя:Старосты азярышчанскія
Міхаіл Міхайлавіч Друцкі-Сакалінскі

**Міхаіл Міхайлавіч Друцкі-Сакалінскі** (каля 1550 — 1621) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Сакалінскіх герба «Друцк». Сын Міхаіла Васілевіча Друцкага-Сакалінскага.

Ротмістр ВКЛ, маршалак аршанскі ў 1591—1605, кашталян віцебскі ў 1605—1613, ваявода полацкі з 1613. Перад самай смерцю быў прызначаны смаленскім ваяводам.

У 1597 атрымаў у леннае валоданне Азярышчанскае староства. Быў спачатку кальвіністам, у канцы жыцця прыняў каталіцтва.

Яго сын Крыштаф Міхал стаў полацкім кашталянам, дачка Крысціна выйшла за вялікага гетмана Януша Кішку.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Друцкіх-Сакалінскіх

Міхал
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы смаленскія
Катэгорыя:Ваяводы полацкія
Катэгорыя:Кашталяны віцебскія
Катэгорыя:Маршалкі земскія аршанскія
Катэгорыя:Старосты азярышчанскія
Замак Юсэ

**Замак Юсэ** () — сярэднявечны замак на рацэ Эндр, размешчаны ў даліне Луары, у французскім дэпартаменце Эндр і Луара.

Замак быў пабудаваны на зыходзе эры готыкі, у XV стагоддзі, сеньёрам д’Юсэ з роду дэ Бюэй. У 1460-я гады ў замку жылі яго сын Антуан з жонкай Жаннай — пазашлюбнай дачкой Карла VII і Агнэсы Сарэль. У 1485 г. сядзіба была прададзена за 40 000 залатых экю прыдворнаму Жаку д’Эпінэ, які аднавіў будаўнічыя працы. Апошні камень быў выкладзены будаўнікамі ў 1538 годзе.

Пры Людовіку XIV сядзібай валодаў цесць знакамітага Вабана, які часта наязджаў у гэтыя краі. Лічыцца, што менавіта гэты замак Ш. Перо апісаў у казцы «Спячая прыгажуня». Да часу Вабана адносіцца стварэнне рэгулярнага парку (меркавана, да яго праектавання прыклаў руку сам Ленотр).

У XVIII стагоддзі замкам валодаў дом Раганаў. У 1807 г. яго набыў герцаг дэ Дзюра. Пры Напалеоне тут тайна збіраліся раялісты, які рыхтавалі аднаўленне Бурбонаў на прастоле. Шатабрыян па запрашэнні Клер дэ Дзюра пісаў у замку «Замагільныя запіскі». З 1885 года замкам валодаюць герцагі дэ Блака.

Па прапанове Праспера Мерымэ замак Юсэ быў у 1861 годзе занесены ў дзяржаўны пералік гістарычных помнікаў Францыі.

## Літаратура 
* Jean Vallery-Radot, *Le Château et l’ancienne Collégiale d’Ussé*, 1949.

## Спасылкі 
* Сайт замка Юсэ  

Катэгорыя:Гістарычныя помнікі Францыі
Катэгорыя:Замкі Луары
Катэгорыя:Замкі рэгіёна Цэнтр
Катэгорыя:Шато
Помнік Жагоце (Варшава)

**Помнік Жагоце** () — помнік, які знаходзіцца ў Варшаве ў скверы на вуліцы Заменгофа. Помнік прысвечаны польскай падпольнай арганізацыі Жагота, якая дзейнічала ў Польшчы падчас II Сусветнай вайны.

## Гісторыя 
Помнік Жагоце — польскай падпольнай арганізацыі, якая дапамагала яўрэям падчас германскай акупацыі Польшчы — быў адкрыты 27 верасня 1995 года па ініцыятыве польскага грамадскага дзеяча Уладзіслава Барташэўскага. Аўтарамі помніка з'яўляюцца польскія скульптары  і Марэк Мадэрау.

Помнік уяўляе сабою касы прамавугольнік, на якім знаходзіцца надпіс на ідышы, польскай і англійскай мовах:

Арганізацыя, створаная Польскай падпольнай дзяржавай, для выратавання яўрэяў падчас Халакоста, сярод усіх падобных арганізацыяй у акупаванай Еўропе, яна была адзінай арганізацыяй, фінансаванай уласным урадам — польскім урадам у выгнанні.

## Спасылкі 
* 
* Апісанне помніка 

Катэгорыя:Помнікі Варшавы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:1995 год у Варшаве
Крыштоф Казімір Белазор

**Крыштоф Казімір Белазор** (? — 5 сакавіка 1687) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Сын Казіміра Караля Белазора, менскага ваяводы.

Упіцкі падстолі з 1657, харунжы з 1663 і маршалак з 1671, вялікі харунжы літоўскі з 1683; каралеўскі палкоўнік, староста упіцкі з 1676, кярсноўскі i віштынецкі; пасол на соймы 1667 i 1674.

У 1683 заснаваў Дунілавіцкі кляштар дамініканцаў.

## Літаратура 
* 

Крыштоф Казімір
Катэгорыя:Харунжыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты ўпіцкія
Катэгорыя:Маршалкі земскія ўпіцкія
Катэгорыя:Харунжыя ўпіцкія
Катэгорыя:Падстоліі ўпіцкія
Катэгорыя:Старосты кярсноўскія
Катэгорыя:Старосты віштынецкія
Ян Мікалай Рудаміна-Дусяцкі

**Ян Мікалай Рудаміна-Дусяцкі** (1615 — 1651) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў з роду Рудамінаў-Дусяцкіх герба «Трубы», сын смаленскага кашталяна Пятра Рудаміны-Дусяцкага. Вучыўся ў Віленскай і Кракаўскай акадэміях, Лейдэнскім і Балонскім універсітэтах.

Браслаўскі харунжы ў 1639—1645 і маршалак з 1645, староста ўсвяцкі, пасол на сойм 1648, дэпутат Трыбунала ВКЛ у 1640, 1645.

## Літаратура 
* 

Ян Мікалай
Катэгорыя:Маршалкі земскія браслаўскія
Катэгорыя:Харунжыя браслаўскія
Катэгорыя:Старосты ўсвяцкія
Пётр Антонавіч Балыкоў

**Пётр Антонавіч Балыкоў** (, в. Нісімкавічы,  — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Гомельскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

З 1918 года ў Чырвонай Арміі, з 1928 года на савецкай і гаспадарчай рабоце. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны пакінуты ў тыле ворага, кіраўнік групы, са снежня 1941 года камандзір партызанскага атрада, з сакавіка 1943 года — 1-й Гомельскай партызанскай брыгады, адначасова член Чачэрскага падпольнага раённага камітэта КП(б)Б. З верасня 1943 года ў Беларускім штабе партызанскага руху. У 1944—1963 гадах на гаспадарчай працы ў Чачэрску. Кандыдат у члены ЦК КП(б)Б у 1949—1952 гадах.

## Спасылкі 
* Балыков Петр Антонович  // Праект «Партызаны Беларусі»

Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Чачэрскага раёна
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Партызану Айчыннай вайны»
Дзмітрый Самуэль Палубінскі

**Дзмітрый Самуэль Палубінскі** () — вялікалітоўскі ўраднік.

Падчашы слонімскі (1640—1659), харунжы слонімскі (1659—1660), маршалак земскі слонімскі (з 1660). Ваявода новагародскі (1671—1687).

Пасол на соймы 1632, 1667, 1679 гадоў. Дэпутат Літоўскага Трыбунала ў 1655 годзе.
 
Удзельнік вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў.

## Сям’я 
Сын слонімскага земскага суддзі Міхаіла Іванавіча Палубінскага і Альжбеты з Корсакаў, дачкі полацкага падкаморага Рамана Крыштафа Корсака.

У першым шлюбе быў з Канстанцыяй са Стадніцкіх, у другім — з Петранелай з Тышкевічаў, дачкой смаленскага кашталяна Пятра Тышкевіча.

У двух гэтых шлюбаў меў шмат дзяцей, сярод якіх найбольш вядомы Леан Казімір, цівун цверскі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Дзмітрый Самуэль
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы новагародскія
Катэгорыя:Маршалкі земскія слонімскія
Катэгорыя:Харунжыя слонімскія
Катэгорыя:Падчашыі слонімскія
Сцяг Аб’яднання

'''Сцяг Аб'яднанні''' — сцяг, распрацаваны для прадстаўлення Карэі, калі і Паўночная, і Паўднёвая Карэя ўдзельнічаюць у спартыўных падзеях. Сцяг спачатку выкарыстоўваўся ў 1991 годзе, калі гэтыя дзве краіны спаборнічалі адзінай камандай у 41-м чэмпіянаце свету па настольным тэнісе ў Цібе (Японія), і 8-м чэмпіянаце свету па футболу сярод моладзевых каманд у Лісабоне. Каманды гэтых дзвюх краін прайшлі разам пад сцягам на цырымоніях адкрыцця летніх Алімпійскіх гульняў у Сіднеі-2000, летніх Алімпійскіх гульняў у Афінах-2004, зімовых Алімпійскіх гульняў у Турыне-2006, Азіяцкіх гульняў у Досе-2006; аднак у спаборніцтвах гэтыя краіны ўдзельнічалі па асобнасці. Сцяг не выкарыстоўваўся на летніх Алімпійскіх гульнях у Пекіне-2008 з-за рашэння, прынятага Пекінскім Аргкамітэтам.

Сцяг прадстаўлення адзіную Карэю. Палатно белага колеру. У цэнтры сіні сілуэт Карэйскага паўвострава разам з астравамі Чэджудо і Улындо. Сцяг не мае афіцыйнага статусу ні ў адной з краін.

## Гл. таксама 
* Сцяг КНДР
* Сцяг Рэспублікі Карэя
Марыя Анжуйская

**Марыя Анжуйская** ( — ) — каралева Францыі, жонка караля Францыі Карла VII (з 18 снежня 1422 года).

Дачка караля Неапаля Людовіка II і Іаланды Арагонскай.

## Дзеці 
Яна нарадзіла Карлу VII чатырнаццаць дзяцей:
* **Людовік** (3 ліпеня 1423 — 30 жніўня 1483), будучы кароль Людовік XI
* **Радэгунда** (1425—1444)
* **Жан** (1425—1425)
* **Катарына Французская** (1428 — 30 ліпеня 1446), замужам за Карлам Адважным
* **Жак** (1432—1437)
* **Іаланда** (23 верасня 1434 — 28 жніўня 1478), замужам за Амадэем Савойскім
* **Жанна** (1435—1482), замужам за Жанам II Добрым
* **Філіп** (4 лютага 1436—1436)
* **Маргарыта** (май 1437—1438)
* **Жанна** (7 верасня 1438 — 26 снежня 1446)
* **Марыя** (7 верасня 1438 — 14 лютага 1439)
* **Жанна** (1440)
* **Марыя** (1441)
* **Мадлен** (1 студзеня 1443 — 21 студзеня 1495)
* **Карл** (28 снежня 1446 — 24 мая 1472), герцаг Берыйскі ў 1461—1465, герцаг Нармандскі ў 1465—1469, герцаг Гіеньскі з 1469

Катэгорыя:Каралевы і імператрыцы Францыі
Музей Ла-Платы

**Музей Ла-Платы** () — музей прыродазнаўства Ла-Платы ў Аргенціне.

У будынку музея размешчана каля трох мільёнаў выкапняў (у тым ліку 44 000 — батанічнага паходжання), бібліятэка ў 58 000 тамоў. Штогод музей наведваюць каля 400 000 наведвальнікаў, уключаючы даследчыкаў.

Музей Ла-Платы быў адкрыты 19 лістапада 1888 года (у шостую гадавіну з дня заснавання горада). Францыска Марэна, калекцыя якога паслужыла асновай для калекцыі музея, быў прызначаны яго дырэктарам.

Катэгорыя:Ла-Плата (горад)
Германік

**Герма́нік Ю́лій Цэ́зар Клаўдзія́н** (), народжаны **Тыбе́рый Кла́ўдзій Неро́н Герма́нік** (), таксама згадваецца як **Неро́н Кла́ўдзій Друз Герма́нік** (), найбольш часта згадваецца як **Германік** (24 мая 15 да н.э. — ) — рымскі военачальнік і дзяржаўны дзеяч, консул 12 і 18 гадоў, які праславіўся сваімі маштабнымі германскімі кампаніямі. Ганаровы кагномен *Germanicus* — «Германскі» ён, як і яго брат, атрымаў у спадчыну ад бацькі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Лацінамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Паэты I стагоддзя
Катэгорыя:Юліі-Клаўдзіі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы
Катэгорыя:Памерлі ад атручвання
Катэгорыя:Клаўдзіі Нероны
Станіслаў Белазор (сын Габрыэля)

**Станіслаў Белазор** (? — 1666 або 1667) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Сын Габрыэля Белазора, упіцкага падкаморага, брат менскага ваяводы Казіміра Караля Белазора.

Вількамірскі падсудак, суддзя земскі з 1649, падкаморы ўпіцкі, кашталян мсціслаўскі з 1662; пасол на соймы 1648, 1649, 1655.

## Сям’я 
Яго сынам, магчыма, быў Марцыян Белазор, полацкі ўніяцкі архіепіскап.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Станіслаў (сын Габрыэля)
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны мсціслаўскія
Катэгорыя:Падкаморыя ўпіцкія
Катэгорыя:Суддзі земскія вількамірскія
Катэгорыя:Падсудкі вількамірскія
Стары горад (Торунь)

**Стары горад** у Торуні, **Стары Торунь** () — найстаражытнейшая частка горада.

## Гісторыя 
Тэрыторыя Старога горада з’яўляецца аб’ектам Сусветнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА, у ім захаваліся яркія ўзоры цаглянай готыкі (царква Святой Марыі, Торуньская ратуша, замак Тэўтонскага ордэна, Дом Каперніка, мяшчанскія дамы). У 1853 годзе ў цэнтры Старога горада быў устаноўлены Помнік Каперніку, выхадцу з Торуня.

Свой пачатак горад бярэ з XIII стагоддзя, калі Тэўтонскі ордэн пабудаваў тут крэпасць для хрысціянізацыі Прусіі. Паселішча каля замка, атрымала назву Торунь і набыло правы горада ў 1233 годзе. У 1250-1260-я гады тут пасяліліся францысканцы і дамініканцы. У XIV стагоддзі горад далучыўся да Ганзейскага Саюза, што паўплывала на развіццё горада.

Аддзелены Стары горад ровам і ракой, захаваліся таксама і гарадскія сцены са шматлікімі брамамі (Крывая вежа ў Торуні, Кляштарная брама). У цэнтры размешчана плошча Стары Рынак з ратушай.

Катэгорыя:Славутасці Торуні
Катэгорыя:Гісторыя Куяўска-Паморскага ваяводства
Луцый Варый Руф

**Луцый Варый Руф** (; каля 74 да н.э. — перад 14 да н.э.) — рымскі паэт, сябар Гарацыя і Вергілія.

Варыя высока цанілі пры жыцці як эпічнага паэта. Да нашага часу дайшлі толькі ўрыўкі.

Пасля смерці Вергілія Варый удзельнічаў у падрыхтоўцы «Энеіды» да выдання.

## Літаратура 
* Wilhelm Siegmund Teuffel, Hist. of Roman Literature (Eng. trans., 1900), 223.

Катэгорыя:Лацінамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Памерлі ў 14 годзе да н.э.
Катэгорыя:Паэты I стагоддзя да н.э.
Ангрыварыі

[thumb|228px|[:en:Engern|Engern — айчына ангрыварыяў.]]
**Ангрыварыі** () — старажытнагерманскае племя, якое жыло на тэрыторыі сучаснай Саксоніі на поўнач ад племя херускаў (агароджаныя ад іх, па ініцыятыве ангіварыі земляным валам) па абодвух берагах ракі Везер і ў Тэўтабургскім лесе, паміж бруктэрамі з паўднёвага захаду і фозамі з паўднёвага ўсходу. Пазней ангрыварыі былі вядомыя як ангры або енгры.

Гэта племя было вядома яшчэ ў часы ранняй Рымскай імперыі, першае згадванне аб ім было знойдзена ў старажытнагрэчаскага вучонага Клаўдзія Пталемея, які на старажытнагрэчаскай мове назваў яго «Ἀνγριουάρροι».

У асноўным адносіны анграў са старажытнымі рымлянамі былі партнёрскімі і саюзніцкімі, аднак калі Германік Юлій Цэзар Клаўдзіян вёў вайну супраць херускаў, ангрыварыі таксама ўзнялі бунт, які, аднак, быў неўзабаве падаўлены.

З часам энгры пачалі распаўсюджвацца на паўднёвы захад. Згодна з старажытнарымскім гісторыкам Публіем Карнеліем Тацытам, ангрыварыі занялі тэрыторыю бруктэраў.

Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Гісторыя Саксоніі
Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы
Сен-Клу

**Сен-Клу** () — заходні прыгарад Парыжа, размешчаны на беразе Сены за 10 км ад цэнтра горада.

Насельніцтва 29 200 жыхароў (2005).

thumb|left|250пкс|Сен-Клу на карце Парыжа.

## Гісторыя 
Названы ў гонар ўнука Хлодвіга, св. Кладаальда, грабніца якога размешчана ў межах горада.

З 1572 года ў Сен-Клу знаходзілася галоўная рэзідэнцыя Арлеанскага дома, знішчаная агнём падчас аблогі Парыжа немцамі (1870). Ад яе захавалася некалькі падсобных памяшканняў і шырокі парк.

З 1693 па 1766 гады ў Сен-Клу дзейнічаў адзін з лепшых фарфоравых заводаў Францыі, а ў 1966—1989 гадах тут размяшчалася штаб-кватэра Інтэрпола. З 1901 года ў Сен-Клу праводзяцца вядомыя конскія гонкі.

## Гл. таксама 
* Парк Сен-Клу

## Спасылкі 
* 
Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Камуны дэпартамента О-дэ-Сен
Помнік Мікалаю Каперніку (Торунь)

**Помнік Мікалаю Каперніку** ў Торуні — помнік 1853 года, прысвечаны вялікаму выхадцу гэтага горада. Размешчаны на плошчы Стары Рынак у цэнтры Старога горада.

Помнік вучонаму планаваўся задаўга да яго ўзвядзення. У 1839 годзе некалькі жыхароў Торуні ініцыявалі яго ўстаноўку. Аднак, нягледзячы на падтрымку каралёў Прусіі Фрыдрыха Вільгельма III і яго сына Фрыдрыха Вільгельма IV, узведзены помнік быў толькі праз 14 гадоў, яго ўзвядзенне абыйшлося ў 10449 талераў. Аўтар праекта, Крысціян Фрыдрых Цік, не дажыў да ўстаноўкі два года.

Помнік уяўляе сабою статую вышынёй 2,6 м. Капернік стаіць, у левай руцэ ён трымае астралябію са знакамі задыяка, а ўказальны палец на правай руцэ накіраваны ў неба. На пастаменце надпіс па-латыні: *Nicolaus Copernicus Thorunensis. Terrae motor, Solis Caelique stator* («*Торунец Мікалай Капернік. Які зрушыў Зямлю, які спыніў Сонца і Нябёсы*»).

Капернік
Катэгорыя:Славутасці Торуні
Катэгорыя:З’явіліся ў 1853 годзе
Этэльберт I (кароль Кента)

**Этэльберт** (анг. Ethelbert, часам Æthelbert або Aethelberht), часта **Святы Этэльберт** (каля 552 — 24 лютага 616) — кароль каралеўства Кент (з 591 года), які валодаў брэтвальдай на каралеўства гептархіі. Першым з кенцкіх каралёў прыняў хрысціянства, за што пасля смерці быў кананізаваны.

## Літаратура 
* Беда Вялебны, «Царкоўная гісторыя народа англаў»
* Англасаксонскія хронікі
* Рыгор Турскі, «Гісторыя франкаў»

Катэгорыя:Каралі кенцкія
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Кананізаваныя манархі
Катэгорыя:Святыя Англіі
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VI стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VII стагоддзя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя VI стагоддзя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя VII стагоддзя
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Яніна Вікенцьеўна Бандак

**Яніна Вікенцьеўна Бандак** (, в. Целяшэвічы, Дзяржынскі раён — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

У 1944-74 цялятніца калгаса імя Дзяржынскага Дзяржынскага раёна. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 сакавіка 1966 года за поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак сельскагаспадарчай прадукцыі была ўдастоена звання Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медалю «Серп і Молат».

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1963-67.

Памерла 7 красавіка 1982 года. Пахавана на Дзягільнянскіх могілках каля Дзяржынска Мінскай вобласці.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзяржынскім раёне
Кіршвасэр

**Кіршвасэр** ( — «вішнёвая вада»), **Кірш** — моцны алкагольны напой, які атрымліваецца метадам дыстыляцыі заброджанага сусла чорнай чарэшні разам з костачкамі.

Вырабляюць з XVII стагоддзя на ўсходзе Францыі і ў Германіі з вельмі салодкай чорнай чарэшні з маленькімі костачкамі. Пры вытворчасці плады бродзяць цалкам і костачкі перад дыстыляцыяй аддаюць напою свой характэрны міндальны водар. Кірш, як і амаль усе спіртныя напоі на аснове садавіны, не вытрымліваецца ў дубовых бочках. Ён старэе ў шкляных чанах або гліняных гарлачах, дзе адбываецца працэс выпарэння, неабходны для паляпшэння яго водару і якасці. Але пры такой «вытрымцы» крэпасць напою зніжаецца, а колер не змяняецца.

Кірш добра спалучаецца з рознымі лікёрамі і з шампанскім.

## Літаратура 
* Hans Joachim Pieper, Ernst-Erich Bruchmann, Erich Kolb: Technologie der Obstbrennerei. 1. Auflage. Eugen Ulmer, Stuttgart 1977, ISBN 3-8001-5814-0.

Катэгорыя:Брэндзі
Катэгорыя:Нямецкая кухня
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Папуа — Новай Гвінеі

На гэты момант у **Папуа - Новая Гвінея** налічваецца адзін помнік **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА**.

## Спіс 
У гэтай табліцы аб'екты размешчаны ў храналагічным парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Папярэдні спіс 
У гэтай табліцы аб'екты размешчаны ў храналагічным парадку іх дадання ў папярэдні спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Афіцыйны спіс на сайце ЮНЕСКА

Папуа — Новая Гвінея
Катэгорыя:Спісы:Папуа - Новая Гвінея
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Вануату

У спісе **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** ў **Рэспубліцы Вануату** значыцца 1 найменне (на 2012 год).

## Спіс 
У гэтай табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Папярэдні спіс 
У табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У гэтым спісе азначаны аб'екты, прапанаваныя ўрадам Вануату ў якасці кандыдатаў на ўнясенне ў спіс Сусветнай спадчыны.

## Спасылкі
* Афіцыйны спіс на сайце ЮНЕСКА

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Вануату
В
Казімір Кароль Белазор

**Казімір Кароль Белазор** (каля 1608, Троцкае ваяводства — каля 1680) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Сын Габрыэля Белазора, упіцкага падкаморага, брат мсціслаўскага кашталяна Станіслава Белазора

Староста новамлынскі з 1628, падстолі ўпіцкі ў 1650—1657, маршалак упіцкі ў 1657—1664, кашталян віцебскі ў 1664—1667, ваявода менскі ў 1667—1680; пасол на соймы 1648 i 1661, дэпутат Трыбунала ВКЛ у 1666—1667.

У 1649—1651 ваяваў у войску Януша Радзівіла з казакамі. Ротмістр Жмудскай дывізіі ў часы Паўночнай вайны 1655—1660 гадоў. У 1658 годзе — у палку Міхала Казіміра Паца пад Мітавай.

## Сям’я 
Яго сын Крыштаф Казімір стаў вялікім літоўскім харунжым.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Казімір Кароль
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Кашталяны віцебскія
Катэгорыя:Маршалкі земскія ўпіцкія
Катэгорыя:Падстоліі ўпіцкія
Катэгорыя:Старосты новамлынскія
Бетмаль

**Бетмаль**  () — невараны прэсаваны французскі сыр з каровінага малака.

## Гісторыя 
Згодна з мясцовай легендай, сыр пачалі вырабляць падчас арабскай заваёвы Пірэнейскага паўвострава.

## Вытворчасць 
Сыр вырабляюць з каровінага малака. Час паспявання сыру - жнівень і верасень, хоць яго можна вырабляць з красавіка па лістапад. Галоўку сыру штодня чысцяць, дзякуючы чаму на ім утвараецца чырванаватая скарыначка.

## Апісанне 
Сярэдняя вага галоўкі сыру каля 4,5 кг. Сыр мае крыху кісла-салодкі смак. Лепшае віно для Бетмаля - чырвонае, напрыклад, Fronton, або белае.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сыры з каровінага малака
Катэгорыя:Французскія сыры
Біргер Персан

**Біргер Персан** (, таксама выкарыстоўваецца **Петэрсан**; ? — ) — шведскі арыстакрат, каралеўскі райца, галоўны суддзя правінцыі Упланд, сааўтар Упландскага права і бацька св. Брыгіты.

## Біяграфія 
Імя Біргера Петэрсана згадваецца каля 1280 года, калі ён стаў рыцарам. У 1285—1291 гадах ён быў каралеўскім райцам, а ў 1293 годзе стаў галоўным суддзёй правінцыі Упланд. На гэтай пасадзе Біргер сістэматызаваў у агульны збор законы некалькіх правінцый.

Біргер Петэрсан быў адным з самых блізкіх паплечнікаў караля Біргера Магнусана. У 1303 годзе разам з архіепіскапам Андрэасам І выступаў арбітрам паміж каралём і яго братам герцагам Эрыкам ў спрэчцы за маёмасць у правінцыі Упланд. У 1317 годзе быў адным з удзельнікаў паўстання супраць караля Магнусана, у выніку якога сталец заняў трохгадовы сын Магнусана Магнус Эрыксан. У 1321 годзе паломнічаў у Авіньён, які тым часам быў рэзідэнцыяй рымскіх папаў. У апошнія гады жыцця Біргер стаў адным з буйнейшых землеўласнікаў Швецыі і адным з найбагацейшых людзей краіны. Біргер Петэрсан памёр 3 красавіка 1327 года і пахаваны ў Упсальскім саборы, яго надмагілле захавалася да нашых дзён.

Катэгорыя:Палітыкі Швецыі
NGC 877

**NGC 877** (іншыя абазначэнні — **UGC 1768**, **MCG 2-6-58**, **ZWG 438.52**, **PGC 8775**) — галактыка ў сузор’і Авен.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1784 годзе
0877
Катэгорыя:Авен (сузор’е)
Летас

**Летас** () — найбуйнейшае прэснаводнае возера Вануату і астравоў Акіяніі (выключаючы Новую Гвінею), знаходзіцца ў цэнтры вулканічнага вострава Гауа ў складзе астравоў Банкс. У 2004 годзе ўключана ў папярэдні спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Возера мае U-падобную форму і акружае з усіх бакоў (акрамя паўднёвага захаду) гару Гхарат. Даўжыня Летаса з поўначы на поўдзень складае каля 9 км, шырыня — каля 6 км, а плошча — 19 км². Возера знаходзіцца ў цэнтры вострава дыяметрам у 20 км на вышыні прыкладна ў 418 м над узроўнем мора. Найбольшая глыбіня складае каля 350 м. Летас уяўляе сабой кратарнае прэснаводнае возера, тэмпература вады ў якім дасягае 32&nbsp;°C (таму ў ім могуць выжыць толькі вугры і крэветкі). Вада ў возеры не празрыстая, а трохі зелянявага адцення. Яна рэгулярна выцякае з возера з усходняга боку і дасягае прыкладна праз 3 км вадаспаду Сіры, а затым ўпадае ў рэкі Наманг і Мбе-Саламул, дасягаючы вод Ціхага акіяна.

Катэгорыя:Азёры Вануату
Лангабарды

thumb|right|250px
**Лангабарды**, **ламбарды** (, літаральна — «даўгабародыя») — германскае племя. Паводле легенды, каб лангабарды здаваліся больш шматлікімі і каб запалохаць ворага, перад бітвай лангабардскія жанчыны завязвалі свае валасы пад падбародкам, становячыся падобнымі да барадатых мужчын.

Першапачаткова жылі на левым беразе ніжняй Эльбы (Бардэнгау), у V стагоддзі праніклі ў вобласць Дуная, дзе прынялі арыянскае хрысціянства, у 493 г. разбурылі дзяржаву герулаў, у 526 г. дзяржаву гепідаў і занялі Панонію.

У 568 годзе ўварваліся адтуль пад правадырствам Альбаіна ў Італію, заваявалі паўночную частку краіны (цяперашняя Ламбардыя) і заснавалі Лангобардскую дзяржаву са сталіцай у Павіі.

Лангабардскае права было кадыфікавана на лацінскай мове («Эдыкт», упершыню выдадзены ў 644 г., перагледжаны пазней). Пасля спынення дынастыі караля Аўтарыса (584—590 гг.) і дачкі баварскага князя Ліутпранда (713-44 гг.) Тэадэлінды зноў узрасла магутнасць лангабардаў. Папы, аднак, здолелі спыніць лангабардаў у Італіі і паспяхова перашкаджалі іх імкненню да аб'яднання дзяржавы пры дапамозе франкаў.

[thumb|200px|злева|[Жалезная карона, якой каранаваліся кіраўнікі лангабардаў.]]
Айстульф (740-56 гг.) не мог узяць Рым з-за ўмяшання франкскага караля Піпіна (754—755 гг.); яго пераемнік Дэзідэрый (756-74 гг.) здаўся ў 774 г. Карлу Вялікаму пасля сямімесячнай аблогі Павіі. Дзяржава лангабардаў была далучана да франкскай. Паданні лангабардаў захаваліся ў апавяданнях Паўла Дыякана. Яны таксама згаданыя ў «Залатой легендзе» ().

Далі назву італьянскай вобласці Ламбардыя.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Лангабардскае каралеўства
Катэгорыя:Ворагі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Народы старажытнай Італіі
NGC 1117-1

**NGC 1117-1** (іншыя абазначэнні — **UGC 2337**, **MCG 2-8-20**, **ZWG 440.22**, **KCPG 80B**, **PGC 10821**) — эліптычная галактыка (E) у сузор’і Авен.

Гэты аб’ект не ўваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога і быў дададзены пазней.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

 

1117
Катэгорыя:Авен (сузор’е)
NGC 711

**NGC 711** (іншыя абазначэнні — **UGC 1342**, **MCG 3-5-24**, **ZWG 460.38**, **NPM1G +17.0073**, **PGC 6940**) — лінзападобная галактыка (S0) у сузор’і Авен.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

0711
Катэгорыя:Авен (сузор’е)
Катэгорыя:Лінзападобныя галактыкі
Іван Мікалаевіч Банаў

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Іван Мікалаевіч Банаў
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці = 
|партрэт =
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць =   
|гады службы =1935—1977
|званне =
|род войскаў =
|камандаваў =
|частка =
|бітвы =Польскі паход РСЧА  
|узнагароды ={ Style = «background: transparent»
 
}
{ Style = «background: transparent»
       
-
       
}
замежныя ордэны
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}

**Іван Мікалаевіч Банаў** (, с. Тацынская — ) — савецкі разведчык, у гады Вялікай Айчыннай вайны адзін з арганізатараў партызанскага руху ў Беларусі, камандзір партызанскага злучэння. Герой Савецкага Саюза (4.2.1944), генерал-маёр (1969).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 29 жніўня (16 жніўня па старым стылі) 1916 года ў сялянскай сям’і.

У Савецкай Арміі з 1935-га. Сябра кампартыі з 1939-га.

Скончыў два курсы сельгастэхнікума, Арджанікідзаўскае ваеннае пяхотнае вучылішча (1938), Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ (1949). Сакратар камсамольской арганізацыі калгаса.
thumb|
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941-га. Са жніўня 1942-га выконваў заданні ў тыле ворага. Арганізоўваў дыверсійна-выведвальную працу ў Баранавіцкай, Пінскай і Брэсцкай абласцях, падрыхтаваў 3 групы разведчыкаў. Стварыў некалькі партызанскіх атрадаў, якія аб’ядналіся ў буйное злучэнне. Партызаны, дзейнічаючы пад кіраўніцтвам маёра Банава, у 1942—1943 гадах разграмілі шэраг варожых гарнізонаў на тэрыторыі Беларусі і Польшчы, здзейснілі сотні крушэнняў воінскіх эшалонаў суперніка, узарвалі каля двух дзесяткаў чыгуначных мастоў, сабралі нямала каштоўных звестак.

Са студзеня 1944 года дапамагаў польскім партызанам у барацьбе з гітлераўцамі.

З 1949 года праходзіў службу ў органах савецкай ваеннай разведкі да сваёй адстаўкі ў 1977 годзе.

Памёр 9 лютага 1982 года ў Маскве. Пахаваны на Хімкінскіх могілках.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза
* Два ордэна Леніна
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» III ступені
* Медалі, у тым ліку:
** Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
** Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»
** Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»
* Замежныя ордэны

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382
* Люди легенд. Выпуск 1. — М., 1965.
* Они прославили Родину. Книга 2. — Ростов-на-Дону, 1975.
* Советская Военная Энциклопедия. — М.: Воениздат, 1990.
* Черный И. Н. Данные достоверны. — М.: Воениздат, 1968. — 320 с. — 100000 экз.

## Спасылкі 
* ГЕРОИ СОВЕТСКОГО СОЮЗА — УРОЖЕНЦЫ ДОНА  
* Банов Иван  // Спецыяльны праект Выдавецкага дома «Беларусь сегодня» і Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Разведчыкі СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Растоўскай вобласці
NGC 772

**NGC 772** (іншыя абазначэнні — **UGC 1466**, **MCG 3-6-11**, **ZWG 461.18**, **KARA 80**, **Arp 78**, **IRAS01565+1845**, **PGC 7525**) — спіральная галактыка (Sb) у сузор’і Авен.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога, а таксама ўключаны ў атлас пекулярных галактык.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог
* Атлас пекулярных галактык

 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1785 годзе
0772
Катэгорыя:Авен (сузор’е)
Катэгорыя:Спіральныя галактыкі
J-pop

**J-pop** (, джэй-поп) — тэрмін, які абазначае сучасную японскую поп-музыку, што сягае каранямі ў заходнюю поп- і рок-музыку. Літара «J» — скарачэнне ад слова «японскі». Тэрмін з’явіўся ў канцы 1980-х гадоў на радыёстанцыі J-WAVE. J-pop можна разглядаць як адзіны музычны жанр, які падраздзяляецца на мноства розных жанраў, у тым ліку J-rock (японскі рок).

Японскія музычныя крамы звычайна дзеляць музыку на 4 паліцы: J-pop, энка (традыцыйная японская балада), класіка і заходняя поп-музыка.

## Гісторыя 
Тэрмін J-POP ўпершыню з’явіўся ў 1988 годзе на сустрэчы, якую Хідэа Сайта, адміністрацыйны дырэктар радыёстанцыі J-WAVE, праводзіў з прадстаўнікамі японскіх лэйблаў гуказапісу.

## Вядомыя J-pop-групы і музыкі 
* AKB48
* Candies
* Momoiro Clover Z

## Галерэя 

File:Momoiro Clover Z LIVE 1.png|Momoiro Clover Z
File:Ax10akb18.jpg|AKB48
File:Berryz Kobo at AnimeNEXT 20120609 15.38.42.jpg|Berryz Kobo
File:Morning Musume - Platinum 9 Tour Spring 2009.jpg|Morning Musume

## Гл. таксама 
* K-pop

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музычныя жанры
Катэгорыя:Жанры поп-музыкі
Катэгорыя:Музыка Японіі
NGC 821

**NGC 821** — эліптычная галактыка ў сузор’і Авен.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

* Артыкул пра галактыку NGC 821 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1786 годзе
0821
Катэгорыя:Авен (сузор’е)
Катэгорыя:Эліптычныя галактыкі
NGC 870

**NGC 870** (іншыя абазначэнні — **MCG 2-6-52**, **PGC 8721**) — галактыка ў сузор’і Авен.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1854 годзе
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Авен (сузор’е)
Салютрэйская культура

thumb|200px|left|Касцяныя ігла і рыбалоўны крук
thumb|100px|left|Наканечнік салютрэ
**Салютрэ**, **Салютрэйская культура** — археалагічная культура сярэдзіны позняга палеаліту, распаўсюджаная на тэрыторыі Францыі і Паўночнай Іспаніі. Змяніла арыньякскую культуру і перыгорскую культуру і, у сваю чаргу, змянілася мадленскай культурай. Датуецца (радыёвугляродным метадам) 18-15 тыс. гадоў да н. э. Упершыню вылучана Г. Мартылье ў канцы 60-х гг. XIX ст. і названая па стаянцы Салютрэ (Solutré, дэпартамент Сона і Луара ў Францыі).

Характарызуецца дбайна вырабленымі, апрацаванымі дасканалай адціскной рэтушшу крамянёвымі, т. зв. салютрэйскімі, наканечнікамі ў форме лаўровага або лазовага ліста, а таксама з выманнем. Частка з іх служыла наканечнікамі дзід і дроцікаў, частка — нажамі і кінжаламі. Разам з імі знаходзяць крамянёвыя скрабкі, разцы, праколкі, вострыя, касцяныя наканечнікі, іголкі з вушкамі, посахі, творы мастацтва і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Clovis and Solutrean: Is There a Common Thread? by James M. Chandler
* Stone Age Columbus BBC TV programme summary
* «America’s Stone Age Explorers» transcript of 2004 NOVA program on PBS
* Images of Solutrean artifacts 

Катэгорыя:Палеаліт Еўропы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Археалогія ў Францыі
Калуча Салютаці

**Калуча Салютаці** (італ. Coluccio Salutati) (16 лютага 1331 - 4 мая 1406) — адзін з родапачынальнікаў італьянскага гуманізму эпохі Адраджэння (Рэнесансу), разам з Леанарда да Вінчы, Франчэска Петраркі і інш.

## Біяграфія 
Выхадзец са старадаўняга рыцарскага роду Тасканы, Салютаці скончыў юрыдычны факультэт Балонскага ўніверсітэта, служыў суддзёй, натарыусам (1351-1367) у Вальдзіньеволе, затым канцлерам камун Тодзі, Лука, Сціньяна. З 1375 па 1405 - канцлер Фларэнційскай рэспублікі, які заваяваў славу бліскучага прамоўцы і палітыка, цалкам адданага інтарэсам рэспублікі. Паслядоўнік Петраркі. Аўтар шматлікіх твораў - трактатаў, вершаў, лістоў, у якіх развіваў праграму рэнесанснай культуры. Лічыў, што сапраўднае веданне дае не схаластыка, а антычная мудрасць. Асноўная заслуга Салютаці - у зацвярджэнні гуманістычнай адукаванасці як асновы развіцця новай культуры. Высунуў на першы план комплекс гуманітарных дысцыплін: філалогію, паэтыку, гісторыю, педагогіку, рыторыку, этыку, закліканых фармаваць новага чалавека, які валодае гуманізмам, які ён тлумачыў як здольнасць да дабрадзейных ўчынкаў і дасягнення вучонасці. Гуманізм не ўласцівы чалавеку ад нараджэння, гэта ўласцівасць набываецца ў выніку ўпартай працы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці Італіі
Катэгорыя:Постаці Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Пісьменнікі Адраджэння
Катэгорыя:Рэнесансныя гуманісты
Катэгорыя:Выпускнікі Балонскага ўніверсітэта
Самаапыленне

**Самаапыленне** (аўтагамія) — тып апылення ў вышэйшых раслін. Пры самаапыленні пылок з пылавікоў пераносіцца на рыльца песціка той жа самай кветкі або паміж кветкамі адной расліны. Да самаапыляемых раслін адносяцца гарох, фіялкі, пшаніца, памідоры, ячмень, фасоль, нектарыны. Самаапыленне у некаторых раслін ажыццяўляецца ў нераскрытых кветках: напрыклад, у арахіса, некаторых відаў фіялак, гусманіі. Такі тып самаапылення называецца клейстагаміяй. Ч. Дарвін лічыў, што самаапыленне - не асноўны, а вымушаны сродак вырошчвання раслінамі насення пры адсутнасці ўмоў для перакрыжаванага апылення. Самаапыленне распаўсюджана галоўным чынам у відаў, якія растуць у неспрыяльных умовах, напрыклад, у высакагорных абласцях, дзе недастаткова насякомых-апыляльнікаў.

## Гл. таксама 
* Апыленне

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Апыленне
Самаакупнасць

**Самаакупнасць** — прынцып вядзення гаспадарчай дзейнасці, які прадугледжвае поўнае пакрыццё ўсіх выдаткаў на вытворчасць тавараў, работ і паслуг выручкай ад іх рэалізацыі. Пры нармальным становішчы спраў у вытворцы тавараў, работ і паслуг пасля іх рэалізацыі ўтвараецца прыбытак, які з’яўляецца крыніцай пашыранага ўзнаўлення. Пры недахопе сродкаў, атрыманых ад рэалізацыі прадукцыі, гаспадарчы суб’ект вымушаны звяртацца за крэдытам ці марнаваць («праядаць») ўласныя сродкі (статутны капітал, рэзервовыя фонды).

## Гл. таксама 
* Прыбытак
* Узнаўленне
* Фінансы прадпрыемства

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэорыя вытворчасці
Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Самалійскае цячэнне

270px|right
**Самалі́йскае цячэнне** — паверхневае цячэнне ў Індыйскім акіяне каля ўсходніх берагоў паўвострава Самалі. Мяняе свой кірунак па сезонах, выклікана мусоннымі вятрамі. У перыяд летняга мусону (ліпень — жнівень) пры паўднёва-заходнім ветры дасягае ў струмені шырыні каля 150 км і таўшчынёй прыкладна 200 м. Улетку ўздоўж ўсходняга берага Самалі адбываецца ўздым вады з глыбіні. Тэмпература вады падае часам да 13&nbsp;°C (на паверхні). Узімку паўночна-ўсходні мусон перабівае Самалійскае цячэнне і паварочвае яго на паўднёвы захад. Пад’ём вады з глыбіні практычна спыняецца.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Цячэнні Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Геаграфія Самалі
Струменскі заказнік

**Стру́менскі** — біялагічны заказнік мясцовага значэння на тэрыторыі Кармянскім раёне Гомельскай вобласці. Плошча заказніка складае 8683,67 га. Заснаваны ў мэтах захавання ўнікальнага прыроднага комплексу ў даліне ракі Сож, на якой багата дзікарослых раслін і дзікіх жывёл, унесеных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. 28 снежня 2012 года рашэннем Кармянскага раённага выканаўчага камітэта № 12-894 створаны Струменскі біялагічны заказнік мясцовага значэння.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* О биологическом заказнике местного значения на Кормянщине   // Газета Кармянскага раёна «Зара над Сожам»
* Особо охраняемые природные территории Чечерского спецлесхоза   // Афіцыйны сайт Чачэрскага лясгаса

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі мясцовага значэння Беларусі
Катэгорыя:Кармянскі раён
Катэгорыя:Былыя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1978 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 2008 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 2012 годзе
Самазвал

[thumb|[БелАЗ-75570]]
**Самазвал** — грузавы спецыялізаваны аўтамабіль, прычэп або паўпрычэп з кузавам (часцей бункернага тыпу), механічна (як правіла, гідраўлічны) ненахіляемы для выгрузкі грузу або з прымусовай разгрузкай (напрыклад, шнекам). Таксама існуюць самазвалы, для выгрузкі якіх прымяняецца нахіл усяго аўтамабіля пры дапамозе тэлескапічных пад'ёмнікаў. Самазвалы прымяняюцца для перавозкі навалочных, або сыпкіх, ці іншых грузаў, прыдатных для такой выгрузкі, якая робіцца з дапамогай іх перакульвання з кузава. Самазвалы класіфікуюцца:

* Па тыпу выгрузкі (нахілам або прымусова) 
* Па накіраванні выгрузкі (убок, назад)
* Па тыпу кузава (бункер, платформа, ролерны бункер, ролерная платформа) 

Хоць грузападымальнасць самазвала менш, чым у аналагічнага грузавіка з фіксаванай грузавой платформай, тым не менш самазвалы выгадныя з-за скарачэння часу на разгрузку. Самазвалы адрозніваюць па спосабе разгрузкі - задняя, бакавая, двухбаковая і універсальная разгрузка на ўсе бакі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Камерцыйны транспарт
Катэгорыя:Дарожная тэхніка
Катэгорыя:Пазадарожнікі
Катэгорыя:Сельскагаспадарчая тэхніка
Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі
Луганвіл

**Луганвіл** або **Люганвіль** (біслама, англ. і фр. Luganville) — горад у Вануату, другі па велічыні ў краіне. Размешчаны на востраве Эспірыту-Санта і з'яўляецца сталіцай правінцыі Санма. Насельніцтва 10738 чалавек. 

## Транспарт 
Луганвіл з'яўляецца адным з найбольш загружаных партоў Вануату, тым больш, што гэта порт пагрузкі копры і какава. У горадзе дзейнічае міжнародны аэрапорт.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Вануату
NGC 722

**NGC 722** (іншыя абазначэнні — **UGC 1379**, **MCG 3-5-32**, **ZWG 460.46**, **PGC 7098**) — галактыка ў сузор’і Авен.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1861 годзе
0722
Катэгорыя:Авен (сузор’е)
Самар

**Са́мар** — адзін з астравоў цэнтральнай частцы Філіпінскага архіпелага. Востраў адкрыў для еўрапейцаў іспанскі мараплавец Руі Лопес дэ Вільялобас (Ruy López de Villalobos) ў 1543 годзе.

Найбуйнейшы горад — Калбаёг (вар. Calbayog). На востраве знаходзяцца тры правінцыі: Самар, Паўночны Самар і Усходні Самар. Плошча Самара — 13080 км ², на дадзенай тэрыторыі пражывае крыху больш за 1 млн жыхароў, большасць з якіх — вісая.

На востраве горы вышынёй да 896 м, складзеныя з крышталічных горных парод, вапнякоў і сланцаў. Уздоўж берагоў нізіны, у прыбярэжнай зоне каралавыя рыфы. Клімат на востраве трапічны, мусонны.

На востраве радовішчы медных руд. Асноўны занятак мясцовага насельніцтва — земляробства (вырошчваюцца какосавыя пальмы, абакі, рыс, кукуруза).

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астравы Філіпінаў
Веткаўскі біялагічны заказнік

**Веткаўскі біялагічны заказнік** — былы біялагічны заказнік у Беларусі ў паўднёвай частцы Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці. Плошча 5,9 тыс. га. Створаны ў 1978 годзе з мэтай аховы дзікарослых лекавых раслін. На тэрыторыі заказніка забаранялася правядзенне асушальных прац, здабыча торфу, выпас скаціны і сенакос раней тэрмінаў, якія забяспечваюць насеннае аднаўленне раслін, а таксама збор ягад (чарніцы, брусніцы і іншых) пры дапамозе механічных прыстасаванняў (грабянцоў, скрабкоў і іншых).

Скасаваны ў 2007 годзе.

Катэгорыя:Былыя біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Веткаўскі раён
Катэгорыя:З’явіліся ў 1978 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 2007 годзе
Іолу Джонсан Абіл

**Іолу Джонсан Абіл** (анг. Iolu Johnson Abil, нар. 1942, Лаўанеаі, востраў Тана, Новыя Гебрыды) — палітычны і дзяржаўны дзеяч Вануату. Быў абраны і прынёс прысягу як прэзідэнт Вануату 2 верасня 2009 года.

Катэгорыя:Прэзідэнты Вануату
Новыя Гебрыды

**Новыя Гебрыды** — архіпелаг і гістарычная назва Вануату, рэспублікі, размешчанай на астравах Эспірыту-Санта, Амбрым, Эфатэ і іншых (усяго каля 80), у паўднёва-заходняй частцы Ціхага акіяна.

Астравы адкрыты іспанскім мараплаўцам родам з Партугаліі Педра Фернандэсам дэ Кірасам у 1606 годзе; у 70-х гг. XVIII стагоддзя даследаваны англійскай мараплаўцам Джэймсам Кукам, які даў ім назву «Новыя Гебрыды» у гонар Гебрыдскіх астравоў, размешчаных на захад ад Шатландыі. З 1906 года па 1980 год — сумеснае каланіяльнае валоданне (кандамініум) Вялікабрытаніі і Францыі. З 30 ліпеня 1980 афіцыйная назва Новых Гебрыд — Рэспубліка Вануату. У каланіяльны перыяд манетны двор дзяржавы размяшчаўся ў Парыжы. Грашовая сістэма да 1983 года — франк (100 сентымаў = 1 франк), пасля 1983 года — вату.


Катэгорыя:Астраўныя групы Аўстраліі і Акіяніі
Санма (правінцыя)

**Санма** — правінцыя дзяржавы Вануату, якая займае тэрыторыю вострава краіны Эспірыту Санта, які знаходзіцца прыблізна ў 2500 км на паўночны ўсход ад Аўстраліі, а таксама астравы Мала, назвы якіх далі назву правінцыі (па першых літарах слоў Санта і Мала). Плошча 4&nbsp;248 км², насельніцтва 32&nbsp;340 чалавек. Сталіца правінцыі Луганвіл (на востраве Эспірыту Санта).

Катэгорыя:Правінцыі Вануату
Валмянскі біялагічны заказнік

**Валмя́нскі** — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці. Заснаваны ў 2001 годзе для аховы і захавання лясных экасістэм з рэдкімі і знікаючымі відамі раслін і жывёл. Плошча заказніка складае 614,5 га. Заходняя мяжа заказніка праходзіць па рацэ Волма.

Рэльеф хвалісты, на асобных участках плоскі і ўзгорысты, часткова — з камамі вышынёй 5—10 м. Глебы дзярнова-палева-падзолістыя. Пад лясамі (пераважна хваёвымі і яловымі) 94 % тэрыторыі. У флоры 450 відаў вышэйшых сасудзістых раслін, у Чырвонай кнізе; гарлянка пірамідальная, варанец звычайны, пярэсна еўрапейская, шпажнік чарапіцавы, лілея кучаравая і інш. У фаўне 11 відаў рыб, 7 — амфібій, 7 — рэптылій, 83 — птушак, 18 — млекакормячых. У Чырвонай кнізе: ручаёвая стронга, каршачок, сычы касманогі і вераб'іны, аляпка і інш. На тэрыторыі заказніка аднаўленчы ўчастак паляўнічых відаў: дзіка, казулі, ліса, бабра, зайцоў і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе
Катэгорыя:Геаграфія Смалявіцкага раёна
Самнамбулізм

**Самнамбулізм** (ад  — сон і ambulo — хаджу, блукаю) — *лунацізм*, хваравіты стан, пры якім людзі здзяйсняюць якія-небудзь дзеянні, знаходзячыся ў стане сну. Паводзіны чалавека пры гэтым выглядаюць мэтанакіраванымі і адэкватнымі. Але насамрэч ён выконвае дзеянні немэтанакіравана альбо ў адпаведнасці з тым, што яму сніцца ў дадзены момант. Хаджэнне ў сне ўзнікае звычайна падчас няпоўнага абуджэння ад глыбокай фазы павольнага сну, пры гэтым мозг знаходзіцца ў стане паўсну-паўбадзёрасці. Вочы самнамбулы звычайна расплюшчаныя. Ён можа рабіць розныя рухі, абыходзіць перашкоды, часам выконваць складаныя ўчынкі, даваць адказы на простыя пытанні. Аднак дзеянні не з’яўляюцца свядомымі і пры абуджэнні не ўзгадваюцца (амнезія).

Састарэлая назва — лунацізм, паходзіць ад познелацінскага lunaticus — вар’ят, ад лацінскага luna — месяц. Тэрмін «лунацізм» звязаны з уяўленнямі шматлікіх старажытных народаў аб уплыве месяцавых цыклаў на псіхіку чалавека.

Ад непадакантрольных дзеянняў у сне, людзі могуць наносіць сабе фізічныя пашкоджанні рознай ступені цяжкасці. Бывае, што самнамбулы вывальваюцца з вокнаў, памылкова прымаючы іх за дзверы. Рэдкая агрэсіўная форма плыні лунацізму можа прымаць непрадказальны абарот. Лунатык можа праяўляць гвалт у адносінах да людзей, якія спрабуюць яму дапамагчы ці проста трапляюцца на шляху. Звычайна ходзяць у сне лунатыкі нядоўга, не больш за гадзіну. Затым вяртаюцца ў ложак. Не ўсе менавіта ходзяць. Некаторыя, напрыклад, сядзяць ці проста стаяць.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Псіхічныя разлады
Катэгорыя:Сон