open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пазняк

**Пазняк** — беларускае і польскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Пазняк (нар. 1994) — беларускі футбаліст.
* Багдан Пазняк — беларускі гандбаліст.
* Зянон Пазняк — беларускі палітычны дзеяч, унук Янкі Пазняка.
* Ксенія Пазняк-Качйыгіт (нар. 1986) — валейбалістка.
* Мікалай Іванавіч Пазняк — беларускі вучоны ў галіне афтальмалогіі.
* Ніна Міхайлаўна Пазняк — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Рыгор Андрэевіч Пазняк — беларускі гісторык.
* Самуіл Іахімавіч Пазняк — беларускі вучоны.
* Уладзімір Пазняк — беларускі музыкант.
* Янка Пазняк — беларускі грамадскі дзеяч у міжваеннай Польшчы.
Вільгельм Заваёўнік

[thumb|Вільгельм Заваёўнік (фрагмент [дыван з Баё|дывана з Баё)]]
**Вільгельм Заваёўнік**, **Вільгельм I Англійскі** (каля 1027 — 9 верасня 1087) — герцаг нармандскі (з 1035) і кароль англійскі з Нармандскай дынастыі (з 1066).

У 1066 г. высадзіўся з войскам у Англіі і разбіў у бітве пры Гастынгсе армію караля англасаксаў Гаральда Годвінсана.

## Спасылкі 
*  
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Герцагі нармандскія
Катэгорыя:Нармандская дынастыя
Катэгорыя:Нармандскае заваяванне Англіі
Катэгорыя:Англанармандская манархія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Пазашлюбныя нашчадкі французскіх арыстакратаў
Катэгорыя:Загінулі ў выніку падзення з каня
Сямён Георгіевіч Шарэцкі

**Сямё́н Гео́ргіевіч Шарэ́цкі** () — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1959), Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПБ (1970).

Кандыдат эканамічных навук (1972), доктар эканамічных навук (1984), прафесар (1989). Акадэмік Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь (1996—2002), член-карэспандэнт УАСГНІЛ (1991), замежны член Украінскай акадэміі аграрных навук (1993) і Міжнароднай акадэміі інфармацыйных працэсаў і тэхналогій.

Працаваў намеснікам старшыні (з 1959), старшынёй калгасу «Зорка» (з 1963), старшым выкладчыкам (1970—1976), загадчыкам кафедрай «Эканоміка і арганізацыя сельскагаспадарчай вытворчасці» у ВПШ (з 1976), старшынёй калгасу «Чырвоны Сцяг» Валожынскага раёна Мінскай вобласці (1984—1993).

У 1993 саветнік старшыні Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. Старшыня створанай ім жа Аграрнай партыі Беларусі (з 1994). Дэпутат ВС РБ (з 1995), старшыня ВС РБ (з студзеня 1996). Да канстытуцыйнага крызісу 1996 года Аграрная партыя была адной з найбольш масавых, у яе ўваходзіла 12 тысяч чалавек.

21 ліпеня 1999 дэпутаты ВС РБ XIII склікання, прыхільнікі Канстытуцыі 1994 года, прызначылі яго в.а. прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. З канца ліпеня 1999 Сямён Шарэцкі жыў у Вільнюсе (Літва), лічыўся легітымным кіраўніком Беларусі; яму была прадстаўленая дзяржаўная ахова.

Эміграваў у 2001 годзе ў ЗША, атрымаў грамадзянства, жыве ў Каліфорніі ў горадзе Лівермор.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Сьпіс беларускіх палітыкаў // Беларуская палітычная сістэма і прэзыдэнцкія выбары 2001 г.: Зборнік аналітычных артыкулаў. Канцэпцыя Казанэцкі П., Булгакаў В.; Рэд. Булгакаў В. — Варшава: Wschodnioeuropejskie Centrum Demokratyczne IDEE, Аналітычная Група. 2001. ISBN 83-916658-0-1;
* ;
* Шарецкий Семён // История Беларуси: Словарь-справочник. — Мн.: Экономпресс, 2000. ISBN 985-6479-22-3.

Катэгорыя:Лаўрышава
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання
Катэгорыя:Старшыні Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Члены Беларускай аграрнай партыі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты УАСГНІЛ
Аткарск

**Атка́рск** () — горад (з 1780 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Аткарскага раёна Саратаўскай вобласці. Заснаваны ў XVIII стагоддзі.

Горад размешчаны на Прыволжскім узвышшы, пры ўпадзенні ракі Аткара ў раку Мядзведзіца (левы прыток Дона), за 92 км на паўночны захад ад Саратава.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Рафаіл Львовіч Белянкоў — савецкі спартсмен.

## Літаратура 
* Аткарск // 

Катэгорыя:Гарады Саратаўскай вобласці
Балакова

**Балако́ва** () — горад (з 1913) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Балакоўскага раёна Саратаўскай вобласці. Заснаваны ў 1762 годзе. Горад размешчаны на левым беразе ракі Волгі, за 161 км на паўночны ўсход ад Саратава.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Балакаўская АЭС, Саратаўская ГЭС, завод «Аргон» (вытворчасць вугляроднага валакна), Балаковорезинотехника, ТАА «Балакаўскія мінеральныя ўгнаенні», Волжскі дызельны завод імя Мамчына, суднарамонтны завод.
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Саратаўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1762 годзе
Балашоў (горад)

**Балашоў** () — горад (з 1780) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Балашоўскага раёна Саратаўскай вобласці.  Заснаваны ў 17 стагоддзі. Горад размешчаны на ўсходняй ускраіне Окска-Данской раўніны, на рацэ Хапёр (прыток Дона), на скрыжаванні чыгуначных ліній Тамбоў — Чарацін і Паворына — Пенза. Чыгуначны вузел Балашоў мае тры станцыі: Балашоў-1, Балашоў-2, Балашоў-Пасажырскі.
## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Якаў Мікітавіч Афанасьеў (1877—1937) — беларускі глебазнавец.
* Алег Анатолевіч Юрцаў (1933—2019) — беларускі спецыяліст у галіне радыётэхнікі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Саратаўскай вобласці
Вольск

**Вольск** () — горад (з 1780) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Вольскага раёна Саратаўскай вобласці. Заснаваны ў 1690 годзе. Размешчаны на правым беразе Волгі, за 147 км на паўночны ўсход ад Саратава.

Вольск — буйны цэнтр цэментавай прамысловасці (ААТ «Вольскцэмент», ТАА «Індустрыя-Плюс»). У горадзе таксама ёсць механічны завод, завод азбацэментавых вырабаў, малочны і півавараны завод, швейная фабрыка.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Генадзь Канстанцінавіч Сталяроў (нар. 1933) — вучоны ў галіне інфарматыкі.
* Ларыса Уладзіміраўна Пакуш  (нар. 1943) — беларускі вучоны-эканаміст.

Катэгорыя:Гарады Саратаўскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1690 годзе
Франц II

**Франц II Габсбург** (; , Фларэнцыя — , Вена) — апошні імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (1792—1806), у 1804 прыняў тытул імператара Аўстрыі пад імем Франц I. Кароль Венгрыі і Чэхіі, прадстаўнік дынастыі Габсбургаў.

Нарадзіўся ў Фларэнцыі. Адразу пасля стаўлення на сталец пачаў вайну з рэвалюцыйнай Францыяй, якая скончылася падпісаннем нявыгаднага для Аўстрыі Кампафармійскага мірнага пагаднення. Паводле яго, Габсбургі страцілі Нідэрланды і Ламбардыю, але атрымалі Венецыю, Далмацыю і Істрыю. З Францам II Аўстрыя прыняла ўдзел у трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795), пры якім атрымала паўднёвую Польшчу. Шэраг кампаній супраць Францыі прывялі да страты Венецыі і Ціроля. Пасля стварэння Рэйнскага саюзу нямецкіх дзяржаў пад пратэктаратам французскага імператара Напалеона Банапарта Франц II 6 жніўня 1806 адрокся ад стальца Свяшчэннай Рымскай імперыі. У 1809 зноў распачаў вайну з Францыяй, якая скончылася паражэннем аўстрыйскіх войск. Пасля Венскага кангрэсу (1815) Франц II стаў адным з заснавальнікаў Свяшчэннага Саюзу.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Імператары аўстрыйскія
Катэгорыя:Каралі венгерскія
Катэгорыя:Каралі чэшскія
Няміга

Назву **Няміга** маюць:

* Вуліца Няміга
*Канцэртны аркестр «Няміга»
*Рака Няміга
*Станцыя метро Няміга
* Няміга — беларускі гурт
*Няміга — вуліца ў вёсцы Ленінскі
Арсень Аляксандравіч Лабовіч

**Арсень Аляксандравіч** **Лабовіч** (нар. , в.  каля Супрасля) — беларускі тэатразнавец.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэатральны інстытут (1949), працаваў у культурна-асветніцкіх установах Гродна, Стоўбцаў, Навагрудка. З 1959 — у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР, абараніў кандыдацкую дысертацыю. Пасля працаваў загадчыкам рэдакцыі мастацтва і архітэктуры выдавецтва БелСЭ, загадчыкам кафедры рэжысуры і майстэрства акцёра Мінскага інстытута культуры. З 1991 працуе ў Дзяржаўным музеі гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Беларусі.

Члены Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1964 года.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў беларускі аматарскі тэатр у Заходняй Беларусі ў міжваенны час, гэтаму прысвечана яго кніга «Тэатр змагання» (Мінск, 1969). Аўтар працы «Сценическое воплощение пьес А. Н. Островского на белорусской cцене» (1971), шэрагу матэрыялаў аб праблемах сцэнічнага ўвасаблення драматургіі М. Горкага ў тэатрах Беларусі, пра польска-беларускія тэатральныя ўзаемаадносіны і іншыя тэмы, звязаныя з нацыянальным тэатральным мастацтвам.

## Літаратура 
* Календарыюм // «Czasopis», № 09/2003;
* Чыгрын С. Улюбёны ў беларускі тэатр // Ніва № 40(2473). 2003, кастр. 5.

Катэгорыя:Тэатразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў
Катэгорыя:Супрацоўнікі ІМЭФ НАНБ
Няміга (станцыя метро, Мінск)

**Нямі́га** () — станцыя Мінскага метрапалітэна. Знаходзіцца на Аўтазаводскай лініі.

## Гісторыя 
Адкрыта 31 снежня 1990. Архітэктары Ю. Градаў і Л. Левін, мастак Л. Хобатаў.

Пры будаўніцтве станцыі вырашаліся складаныя археалагічныя, інжынерныя і горадабудаўнічыя задачы. Перадусім патрэбна было захаваць гістарычны падземны пласт культурнай спадчыны, які вякамі ствараўся ў гэтай зоне Мінска. Вялізарнае значэнне мае і гістарычная забудова ў раёне станцыі. Зважаючы на гэтыя ўмовы, былі знойдзены нестандартныя канструктыўныя рашэнні па размяшчэнні тэхнічных памяшканняў станцыі, умацаванню падмуркаў існуючых будынкаў і абарона ад вібрацыі помнікаў архітэктуры.

30 мая 1999 года на выхадзе са станцыі метро ў бок праспекта Машэрава (цяпер Пераможцаў) адбылася цісканіна, у выніку якой загінулі 53 чалавекі, а яшчэ звыш 250 пацярпелі.  8 ліпеня на месцы трагедыі адкрыты мемарыял ахвярам.

## Размяшчэнне 
Станцыя размешчана ў гістарычным цэнтры горада і названа па назве ракі Нямігі, з якой звязаны першы летапісны ўспамін пра Мінск, і аднайменнай вуліцы. Побач размешчаны старадаўнія раёны горада — Верхні горад, Траецкае прадмесце, Ракаўскае прадмесце. Тут стаяць адноўленая па чарцяжах XVIII стагоддзя Мінская ратуша, Свята-Духаў сабор, Касцёл Святой Дзевы Марыі і найстарэйшы ацалелы будынак Мінска — Свята-Петрапаўлаўскі сабор, пабудаваны ў 1613 годзе. Да будаўніцтва метро на месцы станцыі праводзіліся археалагічныя раскопкі.

## Архітэктура 
Архітэктурна-мастацкае рашэнне падпарадкавана гістарычнай значнасці месца размяшчэння станцыі пры ўпадзенні ў Свіслач ракі Няміга, дзе размяшчаўся Дзядзінец або Замчышча старажытнага Менска. У афармленні інтэр’ера станцыі рэалізавана тэма «драўлянага зруба» на калонах і на сценах пероннай залы ў спалучэнні з белым мармурам. Свяцільні, нагадваюць форму карабельных ілюмінатараў, асвятляюць ладдзю як элемент, што звязвае мінулае і сучаснасць.

## Фотагалерэя 

|Платформа станцыі
Выява:Nyam 04.jpg|
Выява:Nyam 02.jpg|Пуць у бок «Фрунзенскай»
Выява:Nyam 06.jpg|Пуць з боку «Купалаўскай»
Выява:Nyam 07.jpg|Назва станцыі на пуцявой сцяне
Выява:Nyam 01.jpg|Стылізаваная ладдзя пад столлю станцыі
Выява:Belarus-Minsk-Entrance to Niamiha Metro Station.jpg|Помнік загінулым пры ўваходзе на станцыю

## Спасылкі 
Катэгорыя:Станцыі Мінскага метрапалітэна
Катэгорыя:Аўтазаводская лінія метро (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:1990 год у Мінску
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Леаніда Левіна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Юрыя Градава
Гутэнберг

**Гутэнберг**:

## Прозвішча 
* Бена Гутэнберг — нямецка-амерыканскі сейсмолаг.
* Ёган Гутэнберг — нямецкі ювелір, вынаходнік кнігадрукавання ў Еўропе.

## Іншае 
* Праект «Гутэнберг» (Project Gutenberg) — праект па стварэнні электроннай бібліятэкі.
* «Гутэнберг» — беларускае выдавецтва ў Кракаве, Польшча.
4544 Xanthus

**4544 Xanthus**, або **Ксанф** () — астэроід, калязямны аб'ект. 

Сярэдняя адлегласць ад Сонца складае 1,04 а. а., поўны абарот вакол Сонца робіць за 1 год 23 дні 9 гадзін. Нахіл арбіты да плоскасці экліптыкі 14,1465°. 

Сярэдні дыяметр 1,3 км. 

Адкрыты ў 1989 годзе.

## У Сеціве
*NEODyS

## Зноскі 
Катэгорыя:Калязямныя аб’екты
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1989 годзе
Катэгорыя:Назвы астэроідаў са старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Астэроіды, якія перасякаюць арбіту Зямлі
Стары Улас

**Стары́ Ула́с**, сапраўднае імя **Уладзіслаў Пятровіч Сівы-Сівіцкі** (; ) — беларускі паэт, публіцыст, этнограф.

## Біяграфія 
З каталіцкай сям’і валожынскіх сялян Пятра і Людвікі. Бацька служыў кухарам у графа Міхала Тышкевіча.

Асірацеў у 9 гадоў, быў узяты пад апеку цёткай Юзэфай Амяльянскай. У больш дарослым узросце пайшоў працаваць памочнікам кухара да графа Тышкевіча, пазней стаў кухарам. Сістэмнай асветы не атрымаў, пісьменнасці яго навучыў выпускнік Маладзечанскай настаўніцкай семінарыі Зяновіч, чалавек ліберальна-дэмакратычных поглядаў. Авалодаў рускай і польскай граматай, пісаў па-беларуску лацінкай.

## Творчасць 
Дэбютаваў вершамі ў 1909 годзе ў «Нашай Ніве». Змяшчаў свае вершы і вершаваныя апавяданні ў беларускіх дарэвалюцыйных і заходнебеларускіх календарах. Выступаў і як публіцыст. Рабіў вершаваныя апрацоўкі народных легенд і паданняў. Аўтар парадыйна-сатырычнага апавядання «Тры злодзеі» (1912), паэмы «Год беларуса» (1911 ці 1910). На творчасці адчуваецца ўплыў фальклорных традыцый.

Шэраг вершаў надрукаваны ў «Анталогіі беларускай паэзіі» (1961), зборніку «Беларуская дакастрычніцкая паэзія» (1969). Выйшла кніга вершаў і публіцыстыкі «Год беларуса» (1990). Рукапісы захоўваюцца ў архівах Беларусі, Літвы, Польшчы.

## Памяць 
На доме ў Валожыне, дзе жыў Стары Улас, размешчана памятная дошка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Фалькларысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі
Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Памерлі ў Вільнюскім раёне
Патэнцыял

**Патэнцыя́л** (ад  сіла):
* Сродкі і магчымасці дасягання мэт (м.інш., у ваеннай тэорыі)
* Электрычны патэнцыял
* Гравітацыйны патэнцыял
Патэнцыял (тэрмін)

**Патэнцыял** (ад  сіла) — сродкі, запасы, крыніцы, магчымасці, якія маюцца ў наяўнасці і могуць быць ужытыя дзеля дасягнення пэўных мэт, вырашэння якіх-небудзь задач.

**У ваеннай тэорыі** патэнцыял вызначаецца як сукупнасць матэрыяльных і духоўных сіл дзяржавы, грамадства, узброеных сіл, якія могуць быць ужытыя дзеля дасягнення мэт вайны. Адрозніваюць патэнцыялы: баявы, ваенны, маральна-палітычны, навуковы, сацыяльны, эканамічны і іншыя. Усе такія патэнцыялы маюць колькасныя і якасныя паказчыкі, з'яўляюцца ўзаемазвязанымі і ўзаемаабумоўленымі; у сукупнасці яны характарызуюць узровень **ваеннай моцы дзяржавы**. Рэалізацыя патэнцыялу ажыццяўляецца праз дзейнасць палітычнага і ваеннага кіраўніцтва, народных мас, войска.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваенная справа
Баявы патэнцыял

**Баявы патэнцыял** — сукупнасць матэрыяльных і духоўных фактараў, якія вызначаюць стан узброеных сіл і іх здольнасць выконваць пастаўленыя перад імі задачы; найважнейшы складнік ваеннага патэнцыялу дзяржавы.

Галоўныя структурныя элементы баявога патэнцыялу — аснашчанасць арміі і флоту сучасным узбраеннем і ваеннай тэхнікай, узровень баявога майстэрства вайскоўцаў, стан іх маральнага духу.

: Патэнцыял дзяржавы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваенная справа
Ваенны патэнцыял

**Ваенны патэнцыял** — магчымасці дзяржавы (кааліцыі) утрымліваць і ўдасканальваць узброеныя сілы, павышаць іх баяздольнасць, папаўняць вучанымі кадрамі, забяспечваць сучаснай зброяй і ваеннай тэхнікай, усімі відамі забеспячэння ў мірны і ваенны час, забяспечваць дасягненне мэтаў вайны.

: Патэнцыял дзяржавы.

Ваенны патэнцыял не з'яўляеццца сталай велічынёй. Яго стан характарызуецца наяўнасцю розных паказнікаў, а найперш такіх, як колькасць асабовага саставу і яго маральна-палітычная, псіхалагічная, агульнаадукацыйная, ваенная і ваенна-тэхнічная падрыхтоўка, палявая, марская і паветраная вучанасць; колькасць і якасць узбраення і ваеннай тэхнікі; ступень забяспечанасці войскаў матэрыяльна-тэхнічнымі сродкамі; узровень распрацоўкі ваеннай дактрыны і ваеннай тэорыі, іх адпаведнасць патрабаванням ваеннай практыкі; падрыхтаванасць камандных кадраў; узровень баявой гатовасці ўзброеных сіл; наяўнасць мабілізацыйных рэзерваў і мабілізацыйныя магчымасці дзяржавы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваенная справа
Калінінск

**Калінінск** () — горад (з 1962) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Калінінскага раёна Саратаўскай вобласці. Заснаваны ў 1680 годзе. Размешчаны на заходняй ускраіне Прыволжскага ўзвышша, на рацэ Баланда (прыток Мядзведзіцы), за 121 км на захад ад Саратава. Чыгуначная станцыя Прыволжскай чыгункі (канцавая на лініі ад станцыі Аткарск), вузел аўтамабільных дарог.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Заводы: гумовых вырабаў, аўтарамонтны, асфальтабетонны, цагляны; прадпрыемствы харчовай прамысловасці: малочна-кансервавы камбінат, птушкакамбінат, бровар.

Катэгорыя:Гарады Саратаўскай вобласці
Краснаармейск (Саратаўская вобласць)

**Краснаармейск** () — горад (з 1918) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Краснаармейскага раёна Саратаўскай вобласці. Заснаваны ў 1766 годзе. Горад размешчаны на Прыкаспійскай нізіне, ля вытокаў ракі Голы Карамыш (басейн Мядзведзіцы), за 75 км на поўдзень ад Саратава.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Фабрыкі: ткацкая, швейная, трыкатажная; заводы: механічны, машынабудаўнічы, маслабойны, керамічны (да 2002 года — цагляны).
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Вольга Віктараўна Аржанухіна (нар. 1959) — савецкі і беларускі дызайнер, мастак-кераміст.
* Канстанцін Генадзевіч Моластаў (нар. 1970) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Саратаўскай вобласці
Краснаармейск

Назву **Краснаармейск** маюць:

## Населеныя пункты 
### Расія 
* Краснаармейск — горад у Маскоўскай вобласці
* Краснаармейск — горад у Саратаўскай вобласці

### Украіна 
* Краснаармейск — назва горада Пакроўск Данецкай вобласці ў 1964—2016 гадах

### Казахстан 
* Краснаармейск — назва горада Тайынша Паўночна-Казахстанскай вобласці да 1997 года
Красны Кут

**Красны Кут** () — горад (з 1966) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Краснакуцкага раёна Саратаўскай вобласці. Заснаваны ў 1837 годзе. Горад размешчаны ў Заволжы, на правым беразе ракі Еруслан (прыток Волгі), за 117 км на паўднёвы ўсход ад Саратава.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
У горадзе размешчаныя заводы: арматурны, электрамеханічны, малаказавод, харчакамбінат, завод па перапрацоўцы насення сорга, элеватар, птушкакамбінат. У горадзе базуюцца некалькі перасоўных механізаваных калон (ПМК). Чыгуначны вузел.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Эдуард Барысавіч Зарыцкі — беларускі кампазітар
* Уладзімір Маісеевіч Ліўшыц
* Леанід Сямёнавіч Фірысанаў — савецкі беларускі партыйны, дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч

Катэгорыя:Гарады Саратаўскай вобласці
Крыжацкі паход на Гродна (1284)

**Крыжацкі паход на Гродна** (лета 1284) — паход на Гродна (*Городен*) і аблога Гродзенскага замку войскам Нямецкага ордэну (кам. ландмайстар Конрад фон Цірберг; прускі атрад пад кам. Скоманда); пасля зацятай абароны, крыжакі ўзялі верх, па чым разбурылі і спалілі ўмацаванні, а таксама і горад.

Гэты паход быў першым з шматлікіх ваенных удараў Нямецкага ордэна на гэтым стратэгічным кірунку ў час вайны Ордэна і ВКЛ, і другой значнай ваеннай аперацыяй гэтай вайны, пасля аблогі і разбурэння літоўскага замку Бізене (1283).

Пасля разбурэння замка і горада фон Цірберг выслаў Скоманда з 1800 ч. у прылеглы павет, дзе жыло шмат нядаўніх бежанцаў з Прусіі (гл. Прускія паўстанні); іх дамы былі разбураныя і спаленыя, а вялікі палон быў выведзены ў Прусію.

Яшчэ да аблогі з наваколля Гродна выйшаў моцны атрад літоўцаў і тутэйшых прусаў, кіруючыся на рабунак у Польшчу. Пры вяртанні паміж літоўцамі і прусамі з гэтага атраду ўзнікла спрэчка з-за падзелу здабычы. Прусы былі абураныя несправядлівасцю падзелу, а пасля таго, як даведаліся пра спусташэнні крыжакамі іх паселішчаў каля Гродна, выслалі паслоў («барты Нума і Дзерска») да крыжацкага ландмайстра з просьбай узяць іх з сабою ў Прусію. Атрымаўшы згоду, прусы ў час ночы напалі на сваіх літоўскіх таварышаў, шмат іх забілі, забралі лепшую долю здабычы, і вярнуліся ў Прусію разам з крыжакамі.

## Літаратура 
*  С. 372,373.
*  С. 14-18.

Катэгорыя:1284 год у Еўропе
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1236—1569)
Катэгорыя:Гісторыя Гродна
Катэгорыя:Тэўтонскі ордэн
Катэгорыя:Паўночныя крыжовыя паходы
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Беларусі
Катэгорыя:Канфлікты 1284 года
Катэгорыя:Войны XIII стагоддзя
Ян Жыжка

**Ян Жыжка**, **Іаан Жышка** (каля 1360, Троцнаў — , Пржыбыслаў) — кіраўнік гусітаў, военачальнік, нацыянальны герой Чэхіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў шляхецкай сям’і. Маладосць правёў пры двары Вацлава IV. У 1410 годзе Жыжка ў складзе чэшскіх добраахвотнікаў ваяваў пад сцягамі Ягайлы і Вітаўта супраць Тэўтонскага ордэна (удзел у Грунвальдскай бітве не пацверджаны, але магчымы), затым магчыма ўдзельнічаў у паходах венграў супраць туркаў, магчыма ваяваў на баку англічан ў вайне супраць французаў (або наадварот на баку французаў). Па вяртанні на радзіму Жыжка далучыўся да гусітаў і стаў на чале іх. Ён арганізаваў узброеныя атрады сялян і заснаваў лагер каля замка Табар, ад якога яго партыя атрымала імя табарыты. На чале 4 тыс. чалавек Жыжка разбіў у ліпні 1420 года на гары Віткоў (перад Прагай) 30-тысячнае войска крыжакоў, адпраўленае імператарам Жыгімонтам для захопу горада, у лістападзе ён зноў разбіў імператарскія войскі пры Панкрацэ і авалодаў крэпасцю Вышаград. Страціўшы пры аблозе замка Рабі сваё другое вока, сляпы Жыжка працягваў кіраваць войскам і сам удзельнічаў амаль ва ўсіх бітвах (перавозіўся на вазу). У 1422 годзе ён атрымаў бліскучую перамогу над Жыгімонтам пры Дойчбродзе і ўварваўся ў Маравію і Аўстрыю, спусташаючы ўсё на сваім шляху. Памёр у 1424 годзе ад чумы, пахаваны ў Чаславе. У 1623 годзе паводле загаду імператара магіла Жыжкі была разбураная, а рэшткі яго выкінутыя.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)
* Millauer, «Diplomatisch-historische Aufsätze über Job. Z.» (1824)
* Tomek, «J. Žižka» 1879.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1360-я гады
Катэгорыя:Военачальнікі Чэхіі
Катэгорыя:Гусіты
Катэгорыя:Сляпыя
Катэгорыя:Памерлі ад чумы
Катэгорыя:Постаці Чэхіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў раёне Чэске-Будзеёвіцы
Зміцер Сідаровіч

**Зміцер (Дзмітрый Яўгенавіч) Сідаровіч** (, Мінск — , Мінск) — беларускі музыкант, бард, дудар. Творчы кіраўнік вядомага ў сярэдзіне 1990-х гадоў гурта «Камэлот». Збіраў фальклор.

## Біяграфія 
Дзед Змітра Сідаровіча — Мечыслаў Вiкенцьевiч у 1938 годзе пераехаў у Мінск з вёскі Скірмунтава пад Койданавым (цяпер Дзяржынск).

Скончыў Беларускі палітэхнічны інстытут, па прафесіі — інжынер-будаўнік, кандыдат тэхнічных навук (спецыяліст па разліках супраціўлення матэрыялаў). Песні пачаў пісаць ад 1980 году, па-беларуску ад 1984 года, пасля паездкі на Падляшша. У 1991 годзе стварыў гурт «Камэлот». Адзін з актыўных удзельнікаў руху па адраджэнні беларускай дуды. У 2000 годзе Зміцер Сідаровіч разам з гуртамі «Стары Ольса» і «Contredanse» запісаў зборны альбом «Вір» (выйшаў у 2001).

У 2008 годзе заснаваў капэлу «На таку», якая ладзіць вечарыны традыцыйнага танцу. Аўтар ідэй анімацыйных праграм па папулярызацыі беларускага музычнага і танцавальнага фальклору.

Выпусціў кнігу вершаў «Тры жалуды». Аўтар-складальнік даведніка «Вялікія музыкі ХХ стагоддзя».

Раптоўна памёр 17 мая 2014 года ў Мінску. Развітанне з адпяваннем адбылося 21 мая ў Свята-Петра-Паўлаўскім саборы, тым самым днём пахаваны на Заходніх могілках.

## Спасылкі 
* http://zmitro.at.tut.by/  — Дамашняя старонка Зм. Сідаровіча (тэксты песень і музыка ў фармаце midi)
* http://ssiao.livejournal.com/ — блог З. Сідаровіча ў ЖЖ

Катэгорыя:Дудары Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Польскае Радыё Баранавічы

]]
**Польскае Радыё Баранавічы**, **Баранавіцкая радыёстанцыя** () — радыёстанцыя ў Баранавічах, створаная ўладамі Польшчы ў 1938 годзе.

Будаўніцтва працягвалася з 1937 па 1939. Двухпавярховы будынак радыёстанцыі быў узведзены ў стылі канструктывізму.

Радыёстанцыя пачала працу 30 кастрычніка 1938 на хвалі 577 м. Мела дзве мачты вышынёю 141 м. Ахоплівала тэрыторыю ў радыусе 120 км (Навагрудскае ваяводства і паўночную частку Палескага ваяводства). Дырэктарам радыёстанцыі быў Збігнеў Ціс-Банкевіч. Тут працавалі 2 дыктары.

Падчас Другой Сусветнай вайны, 15 верасня 1939 нямецкая авіяцыя атакавала радыёстанцыю, але не здолела яе пашкодзіць; адзін самалёт быў падбіты. Радыёстанцыя працягвала працу ў БССР, а пасля — у час нямецкай акупацыі. Пры адступленні нямецкіх войскаў радыёмачты былі ўзарваныя.

Пасля вайны выкарыстоўвалася для глушэння заходніх радыёстанцый. Пасля распаду СССР будынак станцыі займае мясцовае тэлебачанне «Інтэкс ТБ». Вежы станцыі выкарыстоўваюцца для ўзмацнення сігналаў беларускіх FM-станцый.

Будынак радыёстанцыі ўваходзіць у Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
* Станцыя Польскага Радыё ў Баранавічах 
* Баранавіцкая радыёстанцыя 

Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Баранавічаў
Катэгорыя:Радыёстанцыі Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Баранавічаў
Катэгорыя:З’явіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:1938 год у Заходняй Беларусі
Максіміліян I Габсбург

**Максіміліян I Габсбург** ( — ) — імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі з 1508 да самай смерці, кіраваў сумесна з бацькам на працягу апошніх дзесяці гадоў свайго панавання, прыблізна ад 1483. Пры яго валадарстве Швейцарыя выйшла са складу імперыі, утварыўшы Швейцарскую Канфедэрацыю. Паходзіў з роду Габсбургаў.

Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі
Новаўзенск

**Новаўзенск** () — горад (з 1835 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Новаўзенскага раёна Саратаўскай вобласці. Заснаваны ў 1760 годзе. Горад размешчаны на левым беразе ракі Вялікі Узень, пры ўпадзенні ў яе ракі Чартанлы, за 202 км на паўднёвы ўсход ад Саратава, за 20 км ад мяжы з Казахстанам. Праз горад праходзіць чыгуначная лінія Прыволжскай чыгункі Красны Кут — Аляксандраў Гай.

## Гісторыя 
Стараверамі, якія вярнуліся ў Расію з Польшчы пасля маніфеста Кацярыны II, які заклікаў старавераў вярнуцца на радзіму, у 1760 годзе была заснавана вёска Чартанла. З 1835 года — горад Новы Узень (у супрацьлегласць ужо існаваўшай крэпасці Узень вышэй па цячэнню), пазней, Новаўзенск.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
У горадзе размешчаныя прамкамбінат, масларобны завод і 3 цагельні.

## Культура 
Працуе філіял Саратаўскага музея краязнаўства.

Катэгорыя:Гарады Саратаўскай вобласці
Тытан

Назву **Тытан** маюць:
* Тытаны, багі ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
* Тытан, спадарожнік Сатурна
* Тытан, хімічны элемент
* Тытан (фільм, 2021)
Маркс (горад)

**Маркс** () — горад (з 1918) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Марксаўскага раёна Саратаўскай вобласці. Заснаваны ў 1765 годзе. Горад размешчаны на левым беразе ракі Волгі, за 60 км на паўночны ўсход ад Саратава.
## Гісторыя 
Заснаваны ў 1765 годзе як нямецкая калонія выхадцам з Брабанта (цяперашняя тэрыторыя Бельгіі) баронам Фрэдэрыкам Барэгарам дэ Кано; ад яго тытула калонія атрымала назву Баронск. Нямецкая назва — Екацярыненштат у гонар расійскай імператрыцы Кацярыны II. Указам імператара Мікалая II ад 13 сакавіка 1915 года пераназваны ў Екацярынаград.

Горад з 1918 года. З мая 1919 па 24 чэрвеня 1922 года горад з’яўляўся сталіцай Рэспублікі немцаў Паволжа. У 1919 годзе быў перайменаваны ў Марксштат (у гонар Карла Маркса). У 1941 годзе падчас кампаній па ліквідацыі нямецкіх назваў з наймення горада быў выключаны нямецкі элемент *-штат*, і горад пачаў называцца Маркс. У 1964 годзе атрымаў статус горада абласнога падпарадкавання.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
У горадзе дзейнічаюць 2 буйныя прадпрыемствы: заводы «Волгадызельапарат» і «Агат», бровар, масласыраробчы заводы.

## Культура 
Найстарэйшы краязнаўчы музей з багатай экспазіцыяй па гісторыі немцаў Паволжа, дзеючыя лютэранская, каталіцкая, праваслаўныя цэрквы, мячэць. У 2007 годзе адноўлены помнік Кацярыне II.

Катэгорыя:Гарады Саратаўскай вобласці
Пугачоў (горад)

**Пугачоў** () — горад (з 1835 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Пугачоўскага раёна Саратаўскай вобласці. Насельніцтва 40 тыс. чал. (2024). Заснаваны ў 1764 годзе.

Размешчаны на ўзвышшы Каменны Сырт, на правым беразе ракі Вялікі Іргіз (прыток Волгі), за 246 км на паўночны ўсход ад Саратава.

Найбольш значныя прамысловыя прадпрыемствы: мукамольны завод, хлебазавод, малочны завод, завод па здабычы і перапрацоўцы нярудных будаўнічых матэрыялаў, драбільна-сартавальны завод.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Юрый Захаравіч Кушнер (1936—2015) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне агульнай педагогікі, гісторыі педагогікі і адукацыі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Саратаўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1764 годзе
Пятроўск (Саратаўская вобласць)

**Пятроўск** () — горад (з 1780) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Пятроўскага раёна Саратаўскай вобласці. Заснаваны ў 1696 годзе. Размешчаны на Прыволжскім узвышшы, на берагах ракі Мядзведзіца, за 104 км на паўднёвы захад ад Саратава, за 5 км ад мяжы з Пензенскай вобласцю.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Буйнейшыя прадпрыемствы: электрамеханічны завод «Молат» (вытворчасць прыбораў для суднабудавання і тавараў шырокага спажывання), завод аўтазапчастак (філіял маскоўскага АМА «ЗІЛ»), газатранспартнае прадпрыемства (Пятроўскае ЛПУ, філіял ТАА «Югтрансгаз» ААТ «Газпрам»). Таксама ёсць малочны завод, мэблевая вытворчасць, мясакамбінат, пякарня.

## Вядомыя асобы 
* Віктар Мікалаевіч Кнушавіцкі (1906—1972) — савецкі эстрадны дырыжор і кампазітар.
* Іван Васільевіч Панфілаў (1893—1941) — Герой Савецкага Саюза.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Саратаўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1698 годзе
Хвалынск

**Хвалынск** () — горад (з 1780) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Хвалынскага раёна Саратаўскай вобласці. Заснаваны ў 1556 годзе. Размешчаны на правым беразе ракі Волгі, за 232 км на паўночны ўсход ад Саратава. Горад Хвалынск — самы стары горад у вобласці. Ён быў заснаваны ў 1556 годзе як рускі вартавы пост на волжскім востраве Хваёвы. У 1606 годзе паселішча было перанесена на месца сучаснага Хвалынска і стала сялом Хваёвы Востраў. З 1780 года павятовы горад Хвалынск. Хвалынск і яго ваколіцы былі адным з цэнтраў стараабрадства Расіі.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Масларобны, маслабойны заводы, завод ААТ «Чарамшанскі» з кансервавым цэхам, завод Гідраапаратура, завод па вытворчасці цэглы.

## Вядомыя асобы 
* Кузьма Сяргеевіч Пятроў-Водкін — расійскі жывапісец
* Уладзімір Барысавіч Карпаў (1912—1977) — беларускі пісьменнік, крытык.
* Алег Аляксандравіч Ктатараў (1919—1974) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Гл. таксама 
* Хвалынская археалагічная культура

Катэгорыя:Гарады Саратаўскай вобласці
Шыханы

**Шыханы** () — горад (з 1996) у Расіі, закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне ў Вольскім раёна Саратаўскай вобласці. Заснаваны ў 1928 годзе. Размешчаны на правым беразе ракі Волгі, за 130 км ад Саратава, за 14 км ад Вольска.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Асноўныя арганізацыі: НДІ радыяцыйнай, хімічнай і біялагічнай абароны), 1-я мабільная брыгада РХБЗ, база забеспячэння інстытута, полк засечкі і выведкі, Шыханскі хімічны палігон, лясгас. На Шыханскім палігоне захоўваюцца вялікія запасы атрутных баявых рэчываў, у асноўным гэта такія састарэлыя атрутныя рэчывы як іпрыт.

Катэгорыя:Гарады Саратаўскай вобласці
Яршоў (горад)

**Яршоў** () — горад (з 1963) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Яршоўскага раёна Саратаўскай вобласці. Насельніцтва 23,8 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1893 годзе. Размешчаны каля вытока ракі Малы Узень, за 178 км на ўсход ад Саратава.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Лакаматыўнае дэпо, вагоннае дэпо, малочны камбінат, птушкакамбінат, зерневы элеватар.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Вольга Сцяпанаўна Захарава, беларуская актрыса

Катэгорыя:Гарады Саратаўскай вобласці
Жэрдзеўка

**Жэрдзеўка** () — горад (з 1954) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Жэрдзеўскага раён Тамбоўскай вобласці. Насельніцтва 16,1 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1954 годзе з прыстанцыйнага пасёлка, пры цукровым заводзе (пабудаваны ў 1937) і сяла Чыбізаўка.

Горад размешчаны на мяжы з Варонежскай вобласцю, на рацэ Савале (прыток Хапра, басейн Дона), за 128 км ад Тамбова.

Заводы: цукровы, малочны, маслабойны, масларобны, агароднінакансервавы, механічны, цагляны і інш. Мясаптушкакамбінат, элеватар. Чыгуначная станцыя на лініі Гразі—Паворына Паўднёва-Усходняй чыгункі.

Катэгорыя:Гарады Тамбоўскай вобласці
Энгельс (горад)

**Энгельс** () — горад (з 1914) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Энгельскага раёна Саратаўскай вобласці. Заснаваны ў 1747 годзе. Да 1931 года называўся **Пакроўск**. Размешчаны на левым беразе ракі Волгі, насупраць Саратава.

Тралейбусны завод, завод спецыялізаваных аўтамабіляў, транспартнага машынабудавання, трубны завод і інш.

У горадзе размешчана авіябаза Энгельс ВПС Расіі, на якой дыслакуецца 22-я гвардзейская Данбаская цяжкая бамбавальная дывізія Далёкай авіяцыі ВПС РФ. Гэта адна з дзвюх (нараўне з авіябазай Украінка) дзеючых баз расійскай стратэгічнай авіяцыі, на якой размешчаныя бамбардыроўшчыкі з ядзернай зброяй.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Фелікс Валянцінавіч Яшкоў (нар. 1964) — член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.
* Яўгенія Васільеўна Сікорская (1921—2012) — беларускі педагог, Заслужаны настаўнік прафесійна-тэхнічнай адукацыі Беларусі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Саратаўскай вобласці
Кірсанаў (горад)

**Кірсанаў** () — горад (з 1779 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кірсанаўскага раёна Тамбоўскай вобласці. Насельніцтва 18,4 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1702 годзе.

Горад размешчаны на правабярэжным схіле даліны ракі Варона (басейн Дона), пры ўпадзенні ў яе ракі Пурсаўкі, за 95 км на ўсход ад Тамбова.

Сучасны Кірсанаў — цэнтр сельскагаспадарчага раёна. Прадпрыемствы харчовай (заводы — цукровы, сухога абястлушчанага малака, гароднінакансервавы; мелькамбінат, мяса-птушкакамбінат), машынабудавання і металаапрацоўкі (заводы — «Текстильмаш», Кірсанаўскі механічны завод), лёгкай прамысловасці. Аблічча цэнтральнай часткі Кірсанава да нядаўняга часу захоўвала каларыт рускага правінцыйнага горада пачатку XX стагоддзі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Тамбоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1702 годзе
Катоўск

* Катоўск — горад у Тамбоўскай вобласці Расіі
* Катоўск — былая назва горада Падзільск у Адэскай вобласці Украіны
* Катоўск — былая назва горада Хынчэшць у Малдовы.
Саратаў

**Сара́таў** () — горад (з 1780 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Саратаўскай вобласці. Насельніцтва — 841,4 тыс. чал. (2007). Заснаваны ў 1590 годзе.

Буйнейшы горад на паўднёвым усходзе еўрапейскай часткі Расіі. Размешчаны на правым беразе ракі Волга, прыкладна на аднолькавай адлегласці ад Валгаграда і Самары.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1590 годзе як вартаўнічая крэпасць. У другой палове XVIII стагоддзя — буйны перавалачны пункт і цэнтр гандлю рыбай і соллю, а з XIX стагоддзя — збожжам. Губернскі горад з 1780 года. У пачатку XX стагоддзя — буйнейшы і найбольш добраўпарадкаваны горад Паволжа. У 1909 годзе ў горадзе заснаваны ўніверсітэт.

У 1926—1927 гадах у Саратаве дзейнічала Беларускае студэнцкае зямляцтва.

Пры індустрыялізацыі 1930-х гадоў у горадзе былі пабудаваныя буйныя машынабудаўнічыя заводы, а пасля вайны — прыборабудаўнічыя і радыёэлектронныя прадпрыемствы абароннага профіля. Горад стаў важным прамысловым і навуковым цэнтрам Паволжа. Сярод асноўных прамысловых прадпрыемстваў горада: Саратаўскі авіяцыйны завод, падшыпнікавы завод, ААТ «Саратаўбудшкло».

## Геаграфія 
Саратаў размешчаны за 858 км на паўднёвы ўсход ад Масквы, на правым высокім беразе Волгі (Валгаградскае вадасховішча). Горад працягнуўся ўздоўж Волгі на 34 км, ад ракі Гуселка на поўначы да чыгуначнай станцыі Нафтавая на поўдні. Цэнтральная і паўднёвая часткі горада размешчаныя ў катлавіне (50—80 м н.у.м.), акружанай з трох бакоў невысокімі гарамі Прыволжскага ўзвышша: Сакаловая (165м), Лысая (286м), Лопаціна (274м), Шастакавая (251м), Увек (135м).

Узгоркі ў заходняй частцы горада пакрытыя лесам (Кумысная паляна). Тэрыторыя горада моцна падзеленая ярамі і балкамі, якія цягнуцца да Волгі. Галоўныя з іх на поўнач ад Сакаловай горы: Маханы, Сеча, Аляксееўскі, Дудакоўскі, Сляпыш.

## Адукацыя і культура 
* Саратаўская дзяржаўная кансерваторыя імя Л. В. Собінава
* Саратаўскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт
* Саратаўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. Г. Чарнышэўскага
* Саратаўскі акадэмічны тэатр оперы і балета

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Віктар Эльпідыфоравіч Барысаў-Мусатаў (1870—1905) — рускі жывапісец.
* Георгій Міхайлавіч Бенядзіктаў (1916—1992) — архітэктар.
* Юрый Рыгоравіч Бойка (1925—2004) — урач-патолагаанатам. Доктар медыцынскіх навук (1965), прафесар (1965).
* Барыс Якаўлевіч Брэгвадзэ — расійскі артыст балета.
* Павел Варфаламеевіч Кузняцоў — расійскі мастак.
* Ігар Міхайлавіч Макараў (1927—2013) — расійскі вучоны ў галіне аўтаматычнага кіравання, акадэмік Расійскай акадэміі навук.
* Алег Севяр’янавіч Мішараў (1922—1997) — вучоны ў галіне дзіцячай хірургіі.
* Алег Паўлавіч Табакоў — расійскі акцёр і рэжысёр.
* Барыс Аляксандравіч Соцкі (1930—1995) — беларускі фізік-тэарэтык.
* Святлана Уладзіславаўна Чэкан (нар. 1966) — беларускі палітык.
* Вера Леанідаўна Яснапольская (1916—1996) — расійскі савецкі архітэктар, мастак, графік.
* Надзея Васільеўна Бондарава (1925—1987) — спецыяліст у галіне інфекцыйных хвароб. Доктар медыцынскіх навук (1969), прафесар (1969).

## Транспарт 
* Саратаўскі трамвай

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Саратаўскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1590 годзе
Катоўск (Тамбоўская вобласць)

**Катоўск** () — горад (з 1940) у Расіі, у складзе Тамбоўскай вобласці. Насельніцтва 33,3 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1940 годзе.

Горад размешчаны на правым беразе ракі Цна, за 30 км ад Тамбова, яго прамысловы спадарожнік. Размешчаныя заводы: пластмас, лакафарбавы.

Катэгорыя:Гарады Тамбоўскай вобласці
Мічурынск

**Мічурынск** () — горад (з 1779) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Мічурынскага раёна Тамбоўскай вобласці. Заснаваны ў 1635 годзе. Да 1932 года — **Казлоў**. Другі па значэнні пасля Тамбова прамысловы і культурны цэнтр вобласці. Мічурынск — агульнарасійскі цэнтр садоўніцтва, у горадзе размешчаныя УНДІ садоўніцтва імя І. У. Мічурына, Цэнтральная генетычная лабараторыя імя І.У. Мічурына. Акрамя таго, у горадзе ёсць краязнаўчы музей, музей-сядзіба А. М. Герасімава, выставачная зала. Мічурынскі чыгуначны вузел з’яўляецца найважнейшым вузлом Паўднёва-Усходняй чыгункі, станцыі: Мічурынск-Уральскі, Мічурынск-Варонежскі, Качатоўка.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Прамысловасць: лакаматыварамонтны завод, аўтарамонтны завод, аўтаагрэгатны завод, завод «Прагрэс».

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Міхайлавіч Герасімаў — савецкі мастак
* Вольга Пятроўна Кудраўцава (1910 — ?) — беларускі архітэктар.
* Кацярына Уласевіч (нар. 1991) — футбалістка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Тамбоўскай вобласці
Катэгорыя:Навукаграды
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1635 годзе
Уварава

**Уварава** () — горад (з 1966) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Увараўскага раёна Тамбоўскай вобласці. Насельніцтва 28,4 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1699 годзе. Горад размешчаны на правым беразе ракі Варона (басейн Дона), за 117 км ад Тамбова.

Эксперыментальны механічны завод «Граніт», цагельня, цукровы завод, маслабойны завод, масларобны завод.

Катэгорыя:Гарады Тамбоўскай вобласці
Расказава

**Расказава** () — горад (з 1926 г.) у Расіі, у складзе Тамбоўскай вобласці. Насельніцтва 45,5 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1698 годзе.

Горад размешчаны ў цэнтральнай частцы Окска-Данской (Тамбоўскай) раўніны, на рацэ Лясны Тамбоў (правы прыток Цны), пры ўпадзенні ў яе ракі Аржэнка, за 40 км на ўсход ад Тамбова.

Суконны камбінат, трыкатажная фабрыка, футравая фабрыка, гарбарня, біяхімічны завод, спецбудмашрамонт, завод нізкавольтнай апаратуры.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Даніла Аляксандравіч Маркаў (1895—1976) — вучоны, неўрапатолаг-фізіятэрапеўт, акадэмік Акадэміі навук БССР.

Катэгорыя:Гарады Тамбоўскай вобласці
Маршанск

**Маршанск** () — горад (з 1779) ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Маршанскага раёна Тамбоўскай вобласці. Насельніцтва 43,3 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1623 годзе.

Горад размешчаны па абодвух берагах ракі Цны пры скрыжаванні яе з чыгункай, за 90 км на поўнач ад Тамбова.

Найбуйнейшымі прадпрыемствамі горада з’яўляюцца: лакаматыўнае дэпо Маршанск, ААТ «Маршанская мануфактура», АТ «Трыкатажная нітка», ААТ «Маршанская тытунёвая фабрыка», ААТ «Маршанскхіммаш».

## Гісторыя 
Час узнікнення населенага пункта на месцы горада дакладна не ўстаноўлены. Магчыма, вёска Морша існавала ўжо ў XVI стагоддзі. 16 верасня 1779 года па імянным указе ўсерасійскай імператрыцы Кацярыны II Морша — цэнтр хлебнага гандлю на рацы Цна — пераўтворана ў горад Маршанск, які стаў павятовым.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Алена Ігараўна Лядава (нар. 1980) — актрыса.
* Ян Віктар Пажазінскі (1870—1929) — расійскі і польскі лінгвіст.
* Уладзімір Барысавіч Рушайла (нар. 1953) — расійскі дзяржаўны дзеяч.
* Аляксей Мікалаевіч Смірноў (1938—2006) — вучоны ў галіне інфарматыкі і тэхнічнай кібернетыкі, доктар тэхнічных навук.

## Галерэя 

Файл:Morshansk (Tambov Oblast) 03-2014 img04 Trinity Cathedral.jpg|Траецкі сабор
Файл:Morshansk (Tambov Oblast) 03-2014 img05 Trinity Cathedral.jpg|Траецкі сабор, выгляд з ускраіны горада
Файл:Morshansk (Tambov Oblast) 03-2014 img08 IntStreet.jpg|Былыя гандлёвыя рады
Файл:Morshansk (Tambov Oblast) 03-2014 img02 Assumption Church.jpg|Успенская царква
Файл:Morshansk (Tambov Oblast) 03-2014 img15 StNicholas Church.jpg|Мікольская царква
Файл:Morshansk (Tambov Oblast) 03-2014 img10 IntStreet.jpg|Цэнтральная гарадская бібліятэка (былы банк)
Файл:ЗАГС..jpg|ЗАГС

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Тамбоўскай вобласці
Звянігава

**Звянігава** (, ) — горад (з 1974) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Звянігаўскага раёна Марый Эл. Насельніцтва 12,5 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1860 годзе.

Горад размешчаны на левым беразе Волгі (Куйбышаўскае вадасховішча), за  на поўдзень ад Іашкар-Алы. Прыстань. Суднабудаўніча-суднарамонтны завод, лесакамбінат, леспрамгас, мяса-малочны камбінат.

Катэгорыя:Гарады Марый Эл
Волжск

**Волжск** (, ) — горад (з 1940) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Волжскага раёна Марый Эл. Насельніцтва 58,0 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў XVI стагоддзі.

Горад размешчаны на левым беразе Волгі (Куйбышаўскае вадасховішча), за  на поўдзень ад Іашкар-Алы. Ёсць прыстань, чыгуначная станцыя.

Цэлюлозна-папяровы камбінат — найбуйнейшае прадпрыемства Марый Эл, машынабудаванне, два дрэваапрацоўчых камбіната, халадзільны завод, птушкагадоўля

Катэгорыя:Гарады Марый Эл
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1940 годзе
Казьмадзям’янск

**Казьмадзям’янск** (, ) — горад (з 1781) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Горнамарыйскага раёна Марый Эл. Насельніцтва 22,7 тыс. чал. (2008). Заснаваны ў 1583 годзе.

Горад размешчаны на правым беразе Волгі (Чэбаксарскае вадасховішча), за  на паўднёвы захад ад Іашкар-Алы. Ёсць прыстань.

У горадзе размешчанае некалькі невялікіх заводаў: прыборабудаўнічы — «Капір», завод радыёэлементаў «Патэнцыял», а таксама: цагляны, масларобны, бровар, швейная фабрыка.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Андрэй Якаўлевіч Эшпай, кампазітар

Катэгорыя:Гарады Марый Эл
Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі

140px|right
Гэты спіс уключае ўсіх імператараў Свяшчэннай Рымскай Імперыі, ад Атона Вялікага. У спісе маюцца некаторыя прамежкі, апрыклад, Генрых Птушкалоў быў каролём Германіі, але не Імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі; Імператар Генрых ІІ лічыўся як яго пераемнік, як нямецкі кароль.
Герб Башкартастана

**Герб Башкартастана** з’яўляецца сімвалам Башкартастана.

## Апісанне 
Герб Башкартастана ўяўляе сабой выяву помніка Салавату Юлаеву на фоне ўзыходнага Сонца і яго промняў, упісаную ў круг, апраўлены нацыянальным арнаментам. Ніжэй намалявана суквецце курая, стужка, афарбаваная ў колеры дзяржаўнага сцяга Рэспублікі Башкартастан, з надпісам па белым полі: «Башкартастан». У каляровым малюнку герба помнік Салавату Юлаеву і арнамент — залацістага, кветка курая — зялёнага, узыходнае сонца — светла-залацістага, промні сонца — жоўтага, фон паміж помнікам і арнаментам — белага, унутраная і знешняя акружнасці — цёмна-залацістага колераў.

## Гл. таксама 
* Сцяг Башкартастана

## Спасылкі 
* Закон Башкартастана «Аб дзяржаўнай сімволіке»

Башкартастана герб
Герб Бураціі

]]
**Герб Бураціі** з’яўляецца дзяржаўным сімвалам Бураціі. Прыняты Парламентам Рэспублікі 20 красавіка 1995 года.

## Апісанне 
Герб Бураціі ўяўляе сабой геральдычны шчыт традыцыйнай формы, на якім размешчаны трохкаляровы круг (сіне-бела-жоўтага колеру нацыянальнага сцяга). У верхняй частцы круга — залатое , традыцыйны знак вечнага жыцця (сонца, Месяц, спадарожнік Зямлі, ачаг). У цэнтры круга — аднолькавай шырыні сіне-белыя палосы — хвалі Байкала, а таксама светла-зялёнага і цёмна-зялёнага фону горныя вяршыні, характэрныя для мясцовага ландшафту. Ніжнюю частку круга апраўляе блакітная стужка «хадак» — знак гасціннасці народа Бураціі. Цэнтральная частка хадака служыць аснаваннем герба. Стужка раўнамерна адзін раз з кожнага боку ніжняй часткі круга ўвінае герб. Канцы яе спадаюць па абодва бакі герба над яго аснаваннем.

## Гл. таксама 
* Сцяг Бураціі

### Спасылкі 
* Закон Рэспублікі Бурація «Аб унясенні змен і дадаткаў у закон аб дзяржаўным гербе Рэспублікі Бурація»

Бураціі герб
Катэгорыя:Бурація
Канаш

**Канаш** (, ) — горад (з 1925) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Канашскага раёна Чувашыі. Заснаваны ў 1891 годзе.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Вагонарамонтны, аўтаагрэгатны заводы, завод аўтапагрузчыкаў, лакафарбы, тройтэхніка. Буйны чыгуначны вузел.

Катэгорыя:Гарады Чувашыі
Алатыр

**Ала́тыр** (, ) — горад (з 1780 г.) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Алатырскага раёна Чувашыі. Заснаваны ў 1552 годзе. Горад размешчаны ў Сярэднім Паволжы, на левым беразе ракі Сура, пры ўпадзенні ў яе прытоку Алатыр, за 185 км на поўдзень ад Чэбаксар.
## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Віктар Іванавіч Анікін (1918—1997) — архітэктар і педагог.
* Сімбіка Гарыфаўна Абязава (нар. 1924) — расійскі і беларускі архітэктар.
* Кацярына Васілеўна Пятрова (1904—1985) — вучоны ў галіне ветэрынарыі.
* Рахіль Саламонаўна Эйдэльсон (нар. 1958) — шахматыстка.

## Літаратура 
* Алатырь // 
* Алатырь // 

Катэгорыя:Гарады Чувашыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1552 годзе
Казлоўка (Чувашыя)

**Казлоўка** (, ) — горад (з 1967) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Казлоўскага раёна Чувашыі. Заснаваны ў 1671 годзе. Размешчаны на правым беразе ракі Волгі, дзе сходзяцца межы трох рэспублік: Чувашыі, Марый Эл і Татарстана.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Буйнейным прамысловым прадпрыемствам горада з'яўляўся Казлоўскі камбінат аўтафургонаў. Прадпрыемствы харчовай прамысловасці — хлебакамбінат, маслазавод, 2 рыбаперапрацоўчыя прадпрыемствы. Дзейнічаюць таксама швейная фабрыка, метызны завод.

Катэгорыя:Гарады Чувашыі
Новачэбаксарск

**Новачэбакса́рск** (, ) — горад (з 1965 года) у Расіі, у складзе Чувашыі. Насельніцтва 125,5 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1960 годзе. Горад размешчаны за 5 км ад Чэбаксар. У 2008 годзе на рэферэндуме была адхілена прапанова аб аб’яднанні з Чэбаксарамі.

Асноўныя прадпрыемствы горада: хімічны камбінат, Чэбаксарская ГЭС, трубны завод, бровар, бавоўнапрадзільная фабрыка, макаронная фабрыка, хлебазавод, асфальтабетонны завод і інш.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Чувашыі

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1960 годзе
Цывільск

**Цывільск** (, ) — горад (з 1781) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Цывільскага раёна Чувашыі. Заснаваны ў 1589 годзе.

Размешчаны пры зліцці Вялікага і Малога Цывыляў. Знаходзіцца за 37 км ад Чэбаксар на перакрыжаванні аўтамагістраляў дзяржаўнага значэння Ніжні Ноўгарад — Казань і Цывільск — Ульянаўск і аўтадарог рэспубліканскага значэння. За 8 км ад Цывільска праходзіць чыгуначная лінія Канаш — Чэбаксары.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
У горадзе дзейнічаюць аўтарамонтны завод, эксперыментальна-вопытны завод «Цывільскхмельмаш», ткацкая фабрыка, харчовыя прадпрыемствы (малочны завод, хлебакамбінат), пеньказавод, хмелефабрыка, цагельня.

Катэгорыя:Гарады Чувашыі
Шумерля

**Шумерля** (, ) — горад (з 1937) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Шумерлінскага раёна Чувашыі. Заснаваны ў 1916 годзе. 
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Чувашыі
Ядрын

**Ядрын** (, ) — горад (з 1781) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ядрынскага раёна Чувашыі. Заснаваны ў 1590 годзе. Размешчаны на беразе ракі Сура, за 59 км ад чыгуначнай станцыі Шумерля і за 8 км ад федэральнай аўтамагістралі М7 Масква — Казань, за 60 (77 па аўтадарозе) км на паўднёвы захад ад Чэбаксар.

Харчовая прамысловасць.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Мікалай Дзмітрыевіч Мардвінаў, акцёр

## Спасылкі 
* Ядрин старше и его название не связано с ядрами

Катэгорыя:Гарады Чувашыі