Аркадзь Антонавіч Смоліч

**Арка́дзь Анто́навіч Смо́ліч** (29 верасня 1891, в. Бацэвічы, цяпер Магілёўская вобласць — 17 чэрвеня 1938, Омск, НКУС) — беларускі палітычны дзеяч, адзін з заснавальнікаў Беларускай Народнай Рэспублікі. Вучоны ў галіне эканомікі, сельскай гаспадаркі, геаграфіі. Прафесар (1927), член Прэзідыума Беларускай акадэміі навук (з 1929).

## Біяграфія 
### Ранні перыяд. Першая сусветная вайна 
Нарадзіўся ў вёсцы Бацэвічы Бабруйскага павета Мінскай губерні ў сям’і святара. Скончыў Мінскае духоўнае вучылішча, а потым Мінскую духоўную семінарыю (1905). Паступіў у Кіеўскі політэхнічны інстытут, аднак перадумаў і перайшоў у Нова-Александрыйскі інстытут сельскай гаспадаркі і лесаводства ў Нова-Александрыі (Царства Польскае, з 1921 г. Пулавы). З 1910 года сябра Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ). У лютым 1910 года за арганізацыю дзвюх студэнцкіх дэманстрацый і страйку выключаны з інстытута і высланы з Царства Польскага. Вярнуўся да навучання ў 1913 годзе, па абвяшчэнні амністыі з нагоды 300-годдзя дынастыі Раманавых. З пачаткам Першай сусветнай вайны разам з інстытутам эвакуяваўся ў Харкаў. Праслухаў тэарэтычны курс і прайшоў у 1916 годзе практыку, аднак не стаў абараняць дыпломную працу. У лісце да Цёткі ён пісаў, што ягоныя сілы «*цяпер асабліва патрэбныя ў Менску, каб разгарнуць беларускую палітычную працу*».

Пераехаў у 1916 годзе ў Мінск, уладкаваўся статыстам у губернскім земстве. Вёў працу ў Беларускім таварыстве дапамогі пацярпелым ад вайны, актыўны ўдзельнік клуба «Беларуская хатка». Узначаліў мінскую арганізацыю БСГ. У сакавіку 1917 года на З’ездзе беларускіх нацыянальных арганізацый абраны ў Беларускі нацыянальны камітэт (БНК). На канферэнцыі БСГ у чэрвені 1917 года увайшоў ў склад яе часовага ЦК, быў рэдактарам газеты «Грамада». У ліпені 1917 года на З’ездзе беларускіх арганізацый і партый замест БНК была ўтвораная Цэнтральная рада беларускіх арганізацый (ЦРБА) з Выканаўчым камітэтам, у які ўвайшоў Аркадзь Смоліч, стаўшы фактычным кіраўніком камітэта.

### Беларуская Народная Рэспубліка 
Удзельнік Усебеларускага з’езда 1917 года ў Мінску. Па стварэнні Рады БНР увайшоў у яе склад. У 1918 годзе Аркадзь Смоліч стаў адным з ініцыятараў абвяшчэння Беларускай Народнай Рэспублікі. У 1-м урадзе (Народным Сакратарыяце) БНР Смоліч займаў пасаду народнага сакратара асветы, з 14 траўня па сумяшчальніцтве намеснік старшыні Рады БНР, з 25 траўня таксама народны сакратар нацыянальных спраў. Пасля распаду Беларускай сацыялістычнай грамады разам з іншымі беларускімі дзеячамі ў красавіку 1918 года арганізаваў Беларускую сацыял-дэмакратычную партыю, аўтар праекта яе праграмы, адзін з тэарэтыкаў беларускай сацыял-дэмакратыі. Старшыня мандатнай камісіі Рады БНР. 9 кастрычніка накіраваны ў склад Надзвычайнай беларускай дэлегацыі ва Украіне. 22 лістапада 1918 года стаў намеснікам старшыні Рады Народных Міністраў і міністрам земляробства ў кабінеце Антона Луцкевіча. Выехаў у Горадню, дзе 15—16 снежня 1918 года правёў Беларускі сялянскі з’езд Гродзенскага павета, у выніку якога была створаная Гродзенская павятовая рада і арганізацыйны камітэт Беларускага з’езда Гродзеншчыны. Накіраваны ва Украіну дзеля атрымання пазыкі для БНР. З Кіева паехаў у Вінніцу, па выкананні даручэння — праз Вену, Зальцбург, Мюнхен — у Берлін.
, Янка Серада, Язэп Варонка, Васіль Захарка; стаяць: ***Аркадзь Смоліч***, Пётра Крачэўскі, Кастусь Езавітаў, Антон Аўсянік, Лявон Заяц|злева]]
Прыехаў у Берлін не пазней за 15 сакавіка 1919 года, дзе заснаваў Дыпламатычную місію БНР. 21 сакавіка Рада народных міністраў БНР прызначыла яго пасланнікам БНР у Берліне і на кароткі час накіравала ў Варшаву. У Варшаве Смоліч сустракаўся з Юзафам Пілсудскім і іншымі польскімі дзеячамі, прадставіў Ігнацыю Падарэўскаму праект беларуска-польскага паразумення, першым пунктам якога было прызнанне ўрадам Польшчы Урада БНР. Паводле звестак польскай палітычнай паліцыі і вайсковай разведкі, у сярэдзіне ліпеня 1919 года Смоліч падчас сустрэч з палякамі адкрыта папярэджваў Пілсудскага аб тым, што ў запланаваную Беларускую вайсковую камісію і беларускія фарміраванні (у прыватнасці, у 1-ы беларускі полк пад камандаваннем К. Езавітава ў Гродне) імкнуцца пранікнуць рускія афіцэры, якія выдаюць сябе за этнічных беларусаў. Ён заклікаў палякаў не дапускаць такіх «маскалёў» да кіравання беларускімі аддзеламі, бо, на яго думку, наяўнасць невялікага, але шчырага нацыянальнага беларускага войска значна дапамагла б у вызваленні Беларусі. У канцы траўня ўзяў ўдзел у інаўгурацыйным пасяджэнні Польска-беларускага таварыства, аднак у склад кіраўніцтва не ўвайшоў. Неўзабаве выехаў у Вільню, дзе з сярэдзіны ліпеня 1919 года выконваў абавязкі віцэ-прэм'ера ў кабінеце Луцкевіча і адначасова рыхтаваў да друку «Геаграфію Беларусі». У Вільні палітычную дзейнасць не спыніў, выязджаў у Коўна і Варшаву дзеля перамоў з дзеячамі Літвы Антанасам Смятонай і Юргісам Шаўлісам.
* *Смоліч А.* Географія Беларусі / Вільня, 1919;
* *Смоліч А.* Арганізацыя сялянскай гаспадаркі ў раёнах Цэнтральнай Беларусі: паводле даных бюджэтна-агранамічных дасьледванняў 1923 году. — Мн.: Інбелкульт, 1926. — 149 с.
* *Смоліч А.* Размяшчэнне насельніцтва па тэрыторыі Беларускай ССР // Матэрыялы да геаграфіі і статыстыкі Беларусі. — Мн.: Ін-т бел. культуры. Аддз. прыроды і народнай гаспадаркі. — 1928. — Т. 2. — С. 1—34.
* *Смоліч А.* Эканамічнае становішча Беларусі перад вайною і рэвалюцыяй // Беларусь: нарысы гісторыі, эканомікі, культурнага і рэвалюцыйнага руху. — Мн., 1924. — С. 22—77.
* *Смоліч А.* Тыпы геаграфічных краявідаў // Навуковы зборнік Інстытута Беларускай Культуры. — 1925 г. — Мн. 1925. — С. 155—165.
* *Смолич А.* Географический и топографический очерк Западной Белоруссии; Население Западной Белоруссии, его национальный и профессиональный состав // Западная Белоруссия. Сборник статей: книга 1. — Минск: БГИ, 1927. — С. 91 — 171.
* *Смоліч А.* Сельскагаспадарчыя раёны БССР у 1927—1928 гг. Папярэдняя схема і метадалагічныя ўвагі. — Мн., 1929. — 137 с.

## Памяць 
* У Бацэвічах Магілёўскай вобласці імем Аркадзя Смоліча названа вуліца, на будынку сярэдняй школы ўсталявана памятная дошка. 
* У 2018 годзе ў гонар Аркадзя Смоліча названа вуліца ў Мінску (жылы раён Лошыца).
* Імем Аркадзя Смоліча названы прыпыначны пункт пры адпаведнай вуліцы ў Мінску (2025).

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Кароль, А., Міхнюк, У.* Аркадзь Смоліч: паказанні на допытах // Голас Радзімы. — 1992. — № . — 20 лютага — 19 сакавіка. — С.
* *Макарэвіч, А., Міхнюк, У.* «Каб Беларусь перастала быць краем, невядомым для саміх беларусаў»: (Публікацыя архіўных матэрыялаў) // Полацак. — 1993. — № 8. — С. 26 — 31. № 9. — С.; № 10. — С.; 1994. — № 1 — 8; 1995. — № 1—8.
* *Мяснікоў, А.* «Беларус — грамадзянін будучыні…»: (Лёс і трагедыя Аркадзя Смоліча) // Маладосць. —1994. — № 7. — С.;
* *Ліс, А.* Цяжкая дарога свабоды: Артыкулы, эцюды, партрэты / Арсень Ліс. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 414 с., 6 л. іл. — ISBN 5-340-01395-2.
* 
* *Болатаў, А., Рыдзеўскі Г.* Ахвяруючы сябе Бацькаўшчыне: Аркадзь Смоліч / Андрэй Болатаў, Генадзь Рыдзеўскі. — Мн.: Тэхналогія, 1999. — 59, [2] с., [8] л. іл. — (Нашы славутыя землякі). — ISBN 985-6234-55-7.
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Памяці Аркадзя Смоліча // novychas.by 17 чэрвеня 2018
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клічаўскім раёне
Катэгорыя:Папулярызатары навукі
Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Міністры асветы БНР
Катэгорыя:Міністры сельскай гаспадаркі БНР
Катэгорыя:Удзельнікі Першага Усебеларускага з’езда
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР