open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Караль Мараўскі

**Караль Мараўскі** (;  — ) — ваенны дзеяч, генерал у расійскай і французскай арміях. Сын генерал-лейтэнанта Ігнацыя Фелікса Мараўскага.

## Біяграфія 
З шляхецкага роду Мараўскіх герба «Дамброва». Нарадзіўся ў сям’і Ігнацыя Фелікса Мараўскага, генерал-лейтэнанта літоўскіх войскаў, вайсковага пісара, і Тэафіліі з Радзівілаў.

У маладосці жыў у Вене. Вярнуўся і ўступіў у войска літоўскае. Служыў у 2-м пешым рэгіменце вялікай булавы ВКЛ, у маі 1789 г. маёрам, з 1789 — палкоўнікам і ўзначаліў 2-гі літоўскі полк у Горадні. На чале палка ў 1792 г. ўдзельнічаў у вайне Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 (у т.л. ў бітвах пад Мірам 11 чэрвеня 1792 і Берасцем 23 ліпеня 1792), за мужнасць узнагароджаны крыжам «Віртуці мілітары». Пасля далучэння караля польскага і вялікага князя літоўскага Станіслава Аўгуста Панятоўскага да Таргавіцкай канфедэрацыі Мараўскі выйшаў у адстаўку, у 1793 належаў да тайнага літоўскага таварыства.

У пачатку паўстання 1794 накіраваны Тадэвушам Касцюшкам 14 красавіка ў ВКЛ для арганізацыі паўстанцкіх узброеных сіл з рангам «генерал-маёр, камандуючы літоўскім войскам». Мараўскаму было даручана пасля Ясінскага далучыць да паўстання армію ВКЛ, шляхецкае паспалітае рушэнне, а таксама ўзброіць народ. Па дарозе з паперамі (лісты Касцюшкі да генерала літоўскай артылерыі Ф. Сапегі, да шэфа 6-й літоўскай дывізіі К.-Ф. Несялоўскага, да шэфа 5-й літоўскай дывізіі П. Грабоўскага, да шэфа 2-й літоўскай дывізіі К. Курнатоўскага) Мараўскі быў затрыманы рускімі ў Берасці, прыгавораны да ссылкі ў Сібір і да канфіскацыі маёнтка.

У Сібіры прабыў з 1794 па 7 чэрвеня 1797 г. Быў вызвалены Паўлам І, які надаў яму чын генерал-маёра рускай службы, прыдворны чын камергера (шамбеляна) яго Імператарскай Вялікасці і ўвайшоў у бліжэйшае атачэнне імператара. Відаць, давяраў яму, бо па прапанове Мараўскага браў ліцвінаў на грамадзянскую службу.

Пасля стварэння Варшаўскага княства Мараўскі жыў у Завушшы каля Нясвіжа і падтрымоўваў кантакты з Варшавай. Верагодна, вёў шпіёнскую дзейнасць на карысць Напалеона. У красавіку ці маі 1812 г. збег у Княства Варшаўскае. Падчас вайны 1812 г. служыў у чыне генерала брыгады пры галоўнай кватэры Напалеона. Пасля вайны вярнуўся на Беларусь.

Прыняў актыўны ўдзел у дзейнасці масонскіх ложаў, у тым ліку правінцыяльнай літоўскай ложы «Дасканалая еднасць», «Школа Сакрата», Таварыства тампліераў. Партрэт Мараўскага быў змешчаны 30 ліпеня 1817 г. на сцяне памяшкання нясвіжскай ложы «Шчаслівага вызвалення».

У 1820 шамбелян яго Імператарскай Вялікасці. У 1822 г. ахвяраваў губернатаршы Антаніне Сулістроўскай на кракаўскі помнік Касцюшку 5 дукатаў. Габрыела Пузыня піша, што ў 1825 г. М. з жонкай і дзецьмі жыў летам у Пулавах, дзе ў гэты час жылі сем’і Плятэраў, Эма Патоцкая, нявестка апошняга польскага караля. Да сакавіка 1830 г. быў пад наглядам паліцыі. Памёр у Завушшы, пахаваны ў капліцы-пахавальні ў Душкаве каля Мінска.

## Узнагароды 
ордэны Святога Станіслава і Залатога Льва Баварскага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Мараўскі Кароль
* Душкава. Апошні прытулак генерала

Катэгорыя:Масоны Беларусі
Караль
Катэгорыя:Генералы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір
Катэгорыя:Памерлі ў Нясвіжскім раёне
Міс Беларусь

**Міс Беларусь** — нацыянальны конкурс прыгажосці. Праводзіцца ў Беларусі пачынаючы з 1998 года раз у два гады. Фіналісткі прымаюць удзел у конкурсе Міс Еўропа, пераможца — у конкурсе Міс Свету.

## Пераможцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Конкурсы прыгажосці
Катэгорыя:З’явіліся ў 1998 годзе
Zebrasoma

**Zebrasoma** — род марскіх рыб сямейства Acanthuridae. Жывуць у трапічных морах Інда-Ціхаакіянскай вобласці, у Чырвоным моры і Персідскім заліве. Адсутнічаюць у трапічнай зоне Атлантыкі. Даўжыня цела складае ад 20 да 40 см. Тулава сціснутае з бакоў, з высокімі спінным і анальным плаўнікамі.

## Віды 
* *Zebrasoma desjardinii*
* *Zebrasoma flavescens*
* *Zebrasoma gemmatum*
* *Zebrasoma rostratum*
* *Zebrasoma scopas*
* 
* *Zebrasoma xanthurum*

## Літаратура 
* Hans A. Baensch, Robert A. Patzner: *Mergus Meerwasser-Atlas.* Band 7: *Perciformes (Barschartige).* Mergus-Verlag, Melle 1998, ISBN 3-88244-107-0.
* André Luty: *Doktorfische — Lebensweise — Pflege — Arten.* Dähne Verlag, Ettlingen 1999, ISBN 3-921684-61-7.
* Andreas Vilcinskas: *Meerestiere der Tropen.* Franckh-Kosmos Verlag, Stuttgart 2000, ISBN 3-440-07943-0.
* Helmut Debelius, Rudie H. Kuiter: *Doktorfische und ihre Verwandten.* Ulmer Verlag, Stuttgart 2002 г., ISBN 3-8001-3669-4.

Катэгорыя:Акунепадобныя
Siganus

**Siganus** — род акунепадобных (Perciformes), вылучаемы ў манатыпнае сямейства *Siganidae*. Налічваюць 28 відаў. Плямістыя рыбы з атрутнымі шыпамі на плаўніках. Характэрныя для зоны каралавых рыфаў трапічнай зоны Ціхага і Індыйскага акіянаў. Сілкуюцца водарасцямі на каралавых рыфах і вакол скал. Укол калючкамі гэтай рыбы балючы, уяўляюць небяспеку для неасцярожных купальшчыкаў.

## Класіфікацыя 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Акунепадобныя
Універсітэт Дакі

**Універсітэт Дакі** () — найстарэйшая вышэйшая навучальная ўстанова Бангладэш, размешчана ў сталіцы краіны г. Дака. Заснаваны ў ліпені 1921 года, з'яўляецца найбуйнейшым універсітэтам краіны. Ва ўніверсітэт навучаюцца каля 33 000 студэнтаў і працуюць каля 1800 выкладчыкаў.

Мае 66 кафедраў на 13 факультэтах.

## Факультэты 
* мастацкі
* бізнесу
* біялагічны
* тэхнічны
* педагагічны
* выяўленчага мастацтва
* права
* медыцынскі
* праграмісцкі
* фармакалагічны
* навуковы
* сацыяльных навук
* зямлі і аховы навакольнага асяроддзя

## Вядомыя выпускнікі і выкладчыкі 
* Шахрыяр Алам, міністр замежных спраў Бангладэш
* Хабібур Рахман, бангладэшскі дзяржаўны дзеяч
* Фазлур Рахман Хан, амерыканскі інжынер-будаўнік

Катэгорыя:Універсітэты Бангладэш
Абдул Хамід

**Абдул Хамід** (; нар.  г., Дака, Брытанская Індыя, сучасны Бангладэш) — бангладэшскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт (з 22 красавіка 2013 года).

Студэнтам прымаў удзел у барацьбе за незалежнасць Бангладэш ад Пакістана. Быў арыштаваны і знаходзіўся ў зняволенні. Пасля атрымання незалежнасці Бангладэш у 1971 годзе Абдул Хамід абіраўся ў Парламент Бангладэш сем разоў. У канцы XX стагоддзя ён стаў адным з лідараў партыі Авамі Ліг. З ліпеня па кастрычнік 2001 года ўпершыню ўзначаліў парламент краіны. У другі раз спікерам парламента ён стаў 25 студзеня 2009 года. Калі ў сярэдзіне сакавіка 2013 года прэзідэнт краіны Зілур Рахман з-за хваробы быў адпраўлены на лячэнне ў Сінгапур, Абдул Хамід пачаў замяшчаць яго.

Зілур Рахман памёр 20 сакавіка 2013 года і Абдул Хамід стаў, згодна з Канстытуцыяй краіны, выконваючым абавязкі прэзідэнта Бангладэш. 22 красавіка 2013 года абраны прэзідэнтам Бангладэш.

Катэгорыя:Прэзідэнты Бангладэш
Зілур Рахман

**Зілур Рахман** (;  — ) — бангладэшскі палітычны і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і адваката. Атрымаў адукацыю на гістарычным і юрыдычным факультэтах Універсітэта Дакі. У 1952 годзе далучыўся да бенгальскага вызваленчага руха. У 1970 годзе быў абраны ў парламент Пакістана, часткай якога тады з’яўляўся Бангладэш. Быў актыўным супрацоўнікам непрызнанага нацыянальнага ўрада Бангладэш.

Пасля абвяшчэння незалежнасці краіны працягнуў удзел у палітыцы, быў генеральным сакратаром «Лігі Авамі». Член парламента Бангладэш з 1973 года. Пасля забойства прэзідэнта Муджыбура Рахмана трапіў пад рэпрэсіі з боку новага ваеннага кіраўніцтва краіны.

Займаў міністэрскія пасады ва ўрадзе «Лігі Авамі» пад кіраўніцтвам Шэйх Хасіны Вазед у 1996—2001 гадах. Пасля вяртання яе да ўлады ў 2009 годзе стаў прэзідэнтам Бангладэш (ён з’яўляўся адзіным зарэгістраваным кандыдатам на выбарах і быў абвешчаны прэзідэнтам 12 лютага 2009 года без правядзення галасавання).

Быў жанаты з актывісткай «Авамі Ліг», забітай тэрарыстамі ў 2004 годзе. Памёр 20 сакавіка 2013 года ў адной з сінгапурскіх бальніц. Незадоўга да смерці быў шпіталізаваны з-за праблем з дыханнем.

Катэгорыя:Прэзідэнты Бангладэш
Плоўдзіўскі антычны тэатр

**Плоўдзіўскі антычны тэатр** — адзін з найбольш добра захаваўшыхся , размешчаны ў цэнтры горада Плоўдзіў, Балгарыя. Як мяркуецца, ён быў пабудаваны ў канцы праўлення імператара Траяна. Тэатр быў выяўлены падчас археалагічных раскопак, якія праводзіліся з 1968 год 1979.

Тэатр можа змяшчаць ад 5000 да 7000 гледачоў, і працягвае выкарыстоўвацца ў цяперашні час.

## Размяшчэнне 
Тэатр размешчаны ў Старым горадзе Плоўдзіва, у седлавіне паміж пагоркамі Таксім і Джамбаз.

## Апісанне 
Месцы для гледачоў арыентаваны на поўдзень, да старажытнага гораду ў нізіне і Радопскіх горах. Тэатр ўяўляе сабой паўкола з вонкавым дыяметрам 82 метра. Дзеліцца на глядзельную залу (*аўдыторыюм*) і сцэну (*архестра*). Глядзельная зала выдаўблена ў схіле пагорка. Зона для гледачоў (*кавеа*) складаецца з 28 канцэнтрычных шэрагаў мармуровых сядзенняў, якія падзеленыя праходам на два ярусы. Верхні ярус перасякаюць вузкія радыяльныя лесвіцы. Месцы для гледачоў атачаюць падковападобную сцэну дыяметрам 26,64 м. Сцэнічныя памяшкання (*скена*) размешчаны на поўдзень ад асноўнай сцэны. Яны маюць 3 паверхі, якія падтрымліваюцца калонамі. Праскеній (сцяна за сцэнай) мае вышыню 3,16 м і дэкараваны іанічнай мармуровай каланадай. Фасад скены, звернуты ў глядзельную залу, складаецца з двухузроўневага порціка, на першым узроўні якога знаходзяцца калоны іанічнага ордэра, а на другім — рымска-карынфскага ордэра. На фасадзе скены — 3 сіметрычна размешчаных партала. Уваход у орхестру злучае кавеа і сцэнічныя памяшкання. Крыты праход пачынаецца ў цэнтры архестры і вядзе праз сцэнічныя памяшкання вонкі. Іншы крыты праход пачынаецца ў цэнтральнай частцы верхняга шэрагу глядзельнай залы і злучае кавеа з .

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні, збудаваныя ў II стагоддзі
Катэгорыя:будынкі і збудаванні Плоўдзіва
Катэгорыя:Амфітэатры Старажытнага Рыма
Хусейн Махамад Эршад

**Хусейн Махамад Эршад** (; нар. -2019) — палітычны і ваенны дзеяч Бангладэш, прэзідэнт-дыктатар краіны ў 1983—1990 гадах.

## Біяграфія 
Яго бацька пераехаў з Заходняй Бенгаліі ва Усходні Пакістан пры падзеле Індыі. Выпускнік універсітэта Дакі. З 1952 года служыў у шэрагах пакістанскай арміі, у 1971 годзе перайшоў у новаствораную бангладэшскую. Вышэйшую ваенную адукацыю атрымліваў у Індыі, ужо ў перыяд пасля Вайны за незалежнасць Бангладэш. Атрымаў чын палкоўніка ў 1973 годзе, генерал-маёра ў 1975 годзе, на пасадзе начальніка генштаба здзейсніў ваенны пераварот у 1983 годзе, пасля чаго сем гадоў займаў пасаду прэзідэнта краіны, нягледзячы на актыўнае супрацьдзеянне палітычнай апазіцыі. У 1990-я гады узначальваў партыю Джацья, чатыры разы абіраўся ў парламент як дэпутат ад яе, дамогся для партыі статусу малодшага партнёра ва ўрадзе Авамі Ліг (1996—2001). Пастаянна падвяргаецца судовым пераследам за здзейсненыя ў перыяд знаходжання на прэзідэнцкай пасадзе акцыі.

Катэгорыя:Прэзідэнты Бангладэш
Мултан

**Мултан** (, ) — горад у пакістанскай правінцыі Пенджаб.

## Гісторыя 
Пасля ўзяцця арабамі ў 712 годзе на тры стагоддзі становіцца галоўнай апорай ісламу на тэрыторыі Індыі. У IX стагоддзі ўсходні цэнтр руху карматаў. У 1005 годзе заваяваў Махмуд Газневі.

У сярэднявеччы за Мултан ішла жорсткая барацьба, бо менавіта адсюль пачынаўся Вялікі колавы шлях у Індыю. Горад уваходзіў у склад Дэлійскага султанату і імперыі Маголаў. У 1779 годзе заваяваны афганцамі, у 1818 годзе — сікхамі, у 1849 годзе — англічанамі.

Катэгорыя:Гарады Пакістана
Чытагонг

**Чытагонг** () — горад на паўднёвым усходзе Бангладэш; адміністрацыйны цэнтр аднайменнай акругі і вобласці краіны. Другі найбуйнейшы горад краіны і найважнейшы порт Бангладэш.

## Геаграфія 
Вядомы з I стагоддзя нашай эры. У 1338 годзе Факхрудзін Мубарак Шах захапіў Чытагонг. Ён пабудаваў дарогу ад Чандпура да Чытагонга. У 1538 годзе араканцы аднавілі сваё кіраванне. Маголы захапілі Чытагонг у 1666 годзе. З 1538 па 1666 год партугальцы здзяйснялі набегі на Чытагонг і практычна кіравалі ў ім. З 1760 года горад належаў Ост-Індскай кампаніі. Падчас Другой сусветнай вайны быў мішэнню нападаў для японцаў, але яны не змаглі захапіць горад, як і Брытанскую Індыю. У 1947—1971 гадах належаў Пакістану, з 1971 года пасля вайны за незалежнасць — Бангладэш.

## Гарады-пабрацімы 
*  Куньмін, Кітай
*  В’енцьян, Лаос
*  Калькута, Індыя

## Вядомыя асобы 
* Шахрыяр Алам, бангладэшскі дзяржаўны дзеяч
* Мухамад Юнус (нар. 1940) — прафесар эканомікі, лаўрэат Сіднейскай прэміі міру (1998), Нобелеўскай прэміі міру (2006). 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Бангладэш
Катэгорыя:Порты Бангладэш
Ілья Уладзіміравіч Трачынскі

**Ілья Трачынскі** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў дарослую кар’еру ў дублі салігорскага «Шахцёра», але за асноўную каманду так і не згуляў. У 2011 годзе гуляў у Вышэйшай лізе за «Віцебск», аднак правёў толькі 6 матчаў за сезон, а каманда вылецела ў Першую лігу. У 2012—2014 гадах гуляў у Першай лізе за «Віцебск», «Іслач» і «Смалявічы-СТІ».

У 2015 годзе пераехаў у Літву, стаўшы іграком дэбютанта A Лігі — клуба «Уцяніс». Спачатку быў іграком асновы, але ў канцы сезона страціў месца ў складзе. У 2016 годзе выступаў за іншы літоўскі клуб «Шылас», якому дапамог атрымаць перамогу ў другім дывізіёне і выйсці ў A Лігу.

У студзені 2017 года прыбыў на прагляд у «Слуцк», з якім у выніку падпісаў кантракт. У складзе каманды стаў выхадзіць на замену ў канцы матча. 25 чэрвеня 2017 года адзначыўся сваім першым голам у Вышэйшай лізе, калі пасля выхаду на замену ў канцы сустрэчы паразіў браму «Віцебска», чым прынёс случанам перамогу з лікам 1:0. У жніўні 2017 года па пагадненні бакоў пакінуў слуцкі клуб і пазней далучыўся да «Оршы».

У пачатку 2018 года далучыўся да мікашэвіцкага «Граніта» і пачаў у яго складзе сезон 2018, стаў капітанам каманды. У студзені 2019 года перайшоў у мінскі НФК, пакінуў каманду ў жніўні таго ж года і далучыўся да «Слоніма-2017», дзе гуляў да канца сезона, быў адным з асноўных ігракоў.

У красавіку 2020 года стаў іграком рагачоўскага «Дняпра», які на наступны год змяніў назву на «Макслайн». Па выніках сезона 2021 дапамог камандзе выйсці ў Першую лігу. У лютым 2022 года падоўжыў пагадненне з рагачоўскім клубам. Сезон 2022 пачынаў, выходзячы на замену, аднак хутка замацаваўся ў стартавым складзе. Дапамог камандзе па выніках сезона выйсці ў Вышэйшую лігу, забіўшы вырашальны гол у стыкавых матчах супраць дзяржынскага «Арсенала». Аднак, клуб не быў дапушчаны да ўдзелу ў элітным дывізіёне.

У лютым 2023 года падоўжыў кантракт з «Макслайнам», які пераехаў у Віцебск. У сезоне 2023 стаў капітанам каманды. У снежні 2023 года пакінуў клуб і завяршыў прафесійную кар’еру.

У пачатку 2024 года ў якасці аматара стаў выступаць за «Аўтазаводзец-Трактар», а ў ліпені далучыўся да рагачоўскага «Дняпра».

## Міжнародная кар’ера 
У 2009 годзе згуляў у адным матчы за малодшую моладзевую зборную Беларусі (да 20 гадоў).

## Дасягненні 
*  Пераможца Першай лігі Літвы: 2016

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Хваля Пінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Іслач
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Уцяніс Уцяна
Катэгорыя:Ігракі ФК Шылас Казлу Руда
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Орша
Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Крумкачы Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Слонім-2017
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Рагачоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Макслайн
Катэгорыя:Ігракі ФК Трактар Мінск
Хайдарабад

**Хайдарабад**:
* Акруга Хайдарабад, Індыя
* Акруга Хайдарабад, Пакістан
* Горад Хайдарабад, Індыя
* Горад Хайдарабад, Пакістан
* Княства Хайдарабад, княства ў Індыі ў 1724—1950 гадах.
* штат Хайдарабад, штат у Індыі, які існаваў у 1949-56 гадах
Кхулна

**Кхулна** () — горад на паўднёвым захадзе Бангладэш. За 335 км на паўднёвы захад ад г. Дака, адміністрацыйны цэнтр аднайменных вобласці і акругі. Насельніцтва — 1 400 689 чалавек (па ацэнцы 2007 года). Размешчаны на берагах рэк Рупша і Бхайраб.
Цэнтр бавоўнапераапрацоўчай прамысловасці. Дзейнічае рымска-каталіцкая дыяцэзія Кхулны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Бангладэш
Уладзіслаў Ігаравіч Барысенка

**Уладзіслаў Барысенка** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца калінкавіцкай «Вертыкалі».

## Клубная кар’ера 
Нарадзіўся ў Калінкавічах, але ў малым узросце пераехаў у Мінск, дзе пачаў займацца футболам у школе «Змена», але пазней перабраўся ў «Дынама». У складзе дынамаўцаў дайшоў да дубля, аднак за асноўную каманду не згуляў.

У жніўні 2016 года стаў іграком мазырскай «Славіі». Спачатку гуляў за дубль, але неўзабаве пачаў прыцягвацца да асноўнага складу. 26 верасня 2016 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе ў матчы супраць «Белшыны» (0:2), адгуляўшы ўсе 90 хвілін на пазіцыі правага абаронцы, і пазней замацаваўся ў стартавым складзе.

У ліпені 2017 года быў аддадзены ў арэнду наваполацкаму «Нафтану». Замацавацца ў асноўным складзе навапалачан не здолеў, выступаў у асноўным за дубль.

У пачатку 2018 года праходзіў прагляд у «Смалявічах» і «Мінску», але беспаспяхова, і ў сакавіку далучыўся да «Ліды». У складзе лідчан стаў выхадзіць на замену, а з чэрвеня не з’яўляўся на полі з-за траўмы. У жніўні 2018 года пакінуў лідскі клуб, і ў верасні 2018 года далучыўся да «Чысці».

У пачатку 2019 года праходзіў прагляд у бабруйскай «Белшыне», аднак у выніку пачаў сезон у складзе клуба «Слонім-2017». У ліпені 2019 года пакінуў слонімскую каманду.

У красавіку 2020 года далучыўся да мікашэвіцкага «Граніта», дзе гуляў да канца сезона 2020. З лета 2021 года стаў выступаць у Другой лізе за калінкавіцкую «Вертыкаль».

## Міжнародная кар’ера 
26 сакавіка 2017 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, выйшаўшы ў стартавым складзе таварыскага матча супраць Латвіі (3:4).

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Вертыкаль Калінкавічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Слонім-2017
Катэгорыя:Ігракі ФК Чысць
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліда
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Хайдарабад (Пакістан)

**Хайдарабад** (, ) — горад у правінцыі Сінд, Пакістан.

## Гісторыя 
Заснаваны ў ніжнім цячэнні ракі Інд у 1768 годзе на месцы рыбацкай вёскі кіраўнікамі Сінда з дынастыі Калхора. Культурная гісторыя Хайдарабада вельмі багатая. Недалёка ад горада знаходзяцца месцы раскопак слядоў Індскай цывілізацыі. Хайдарабад славіцца сваімі архітэктурнымі помнікамі, многія з якіх былі знішчаны або сур’ёзна пашкоджаны падчас барацьбы за незалежнасць ад Вялікабрытаніі і антыўрадавых паўстанняў 1980-х гадоў.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Пакістана
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1768 годзе
Махмуд Газневі

**Махмуд Газневі** (; ;  — ) — эмір і падзішах дзяржавы Газневідаў з 998 года. Пры ім дзяржава дасягнула найбольшай магутнасці. Здзейсніў 17 паходаў у Паўночную Індыю. Найбуйнейшы прадстаўнік цюркскай мусульманскай дынастыі Газневідаў.

## Біяграфія 
Паходзіў з шляхетных гвардзейцаў-гулямаў, якія служылі пры двары Саманідаў. Перайшоў Гіндукуш і пасяліўся ў Газні, дзе абвясціў сябе заснавальнікам новай дынастыі ў 998 годзе. У выніку заваявальных паходаў пад сцягам джыхаду падпарадкаваў сваёй улады Усходні Іран, паўднёвую частку Сярэдняй Азіі, Харэзм. Праславіўся спусташальнымі паходамі на Індыю.

Першае ўварванне ў Індыю распачаў у 1001 годзе, калі супраць яго выступіў лахорскі раджа Джайпал. У бітве пад Пешаварам 28 лістапада 1001 года індыйскае войска было разгромлена, а сам Джайпал скончыў жыццё самагубствам. Пасля гэтага да 1026 года Газневі здзейсніў яшчэ 16 паходаў на Індыю. У выніку гэтых паходаў мусульмане авалодалі багаццямі ўсяго Джамна-Ганскага міжрэчча, а таксама княства Анхілвара (сучасны Гуджарат). Армія Махмуда Газневі разбурала храмы, захоплівала назапашаныя скарбы, збірала даніну з заваяваных абласцей і сыходзіла назад. Тэрыторыя, якая зазнала экспансію Махмуда Газневі, велізарная — ад Спмнатха на захадзе да Канауджа (на Гангу) на ўсходзе. Канауджская дзяржава ў выніку гэтых нашэсцяў распалася. Аднак непасрэдна ў склад сваёй дзяржавы Газневі ўключыў толькі Пенджаб і Кашмір.

Дзясяткі тысяч захопленых рамеснікаў, пасля дастаўленых у сталіцу Газневідаў — горад Газні — упрыгожылі яго вялікай колькасцю архітэктурных збудаванняў і іншых твораў мастацтва. У часы Газневі шырокае распаўсюджанне атрымаў суфізм.
Муха сіняя мясная

**Муха сіняя мясная** (*Calliphora uralensis*) — двухкрылае насякомае сямейства . Адносіцца да сінантропных відаў.

## Арэал 
Распаўсюджана ў Заходняй Еўропе і Паўночнай Амерыцы, паўночных і цэнтральных раёнах Расіі. Прадстаўнікі віду — пасялковыя паўэндафілы. Імага з’яўляюцца ў чэрвені, дасягаючы максімальнай колькасці ў жніўні-верасні. Асноўныя месцы выплода — неканалізацыйныя прыбіральні (вясковыя прыбіральні) з вільготнымі фекаліямі.

## Экалогія 
Дарослыя мухі харчуюцца ягадамі, садавіной, малочнымі прадуктамі, рыбай і мясам, экскрэментамі чалавека (факультатыўныя капрафагі).

## Шкоднасць 
Сіняя мясная муха — пераносчык кішачных інфекцый і інвазій (яец гельмінтаў).

## Літаратура 
* ''* Насекомые СССР. М. Мысль. 1970. 372 с.
* *Грунин К. Я.* Сем. Calliphoridae — Каллифориды // Определитель насекомых Европейской части СССР. Т. 5. Двукрылые и блохи. Ч. II. / ред. Г. Я. Бей-Биенко. — Л.: Наука, 1970. — С. 607—624.
* ** Синантропные мухи // В кн.: Руководство по медицинской энтомологии. М.: Медицина, 1974. — С. 176—203.
* *Захваткин Ю. А.'' Курс общей энтомологии. — М. Колос, 2001.

Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Мясныя мухі
Славяна-балгарская гісторыя

**«Славяна-балгарская гісторыя»** («История славянобългарска», оригиналное назва: **Историѧ славѣноболгарскаѧ ѡ народе і ѿ цареи и ѡ стыхъ болгарскихъ і ѡ въсехъ деѧнїа ї битиа болгарскаѧ**) — гістарычная кніга з прапагандысцка-публіцыстычным характарам напісаная балгарскім іераманахам Паісіям  Хілендарскім ў 1762 годзе. У кнізе ён заклікаў да абуджэння нацыянальнай самасвядомасці, да барацьбы за культурна-нацыянальнае адраджэнне, за дасягненне царкоўнай самастойнасці і за вызваленне ад асманскага прыгнёту.

## Крыніцы 
Крыніцамі для «Славяна-балгарская гісторыя» сталі «Кніга гістарыяграфія» Маўра Арбіні, «Дзеі царкоўныя і грамадзянскія» , сачыненні  і грамат балгарскіх цароў з афонскіх кнігасховішчаў.

## Змест 
* Уступленне «Аб карысці гісторыі»
* Прадмова «Да тых, якія хочуць прачытаць і пачуць»
* «Збор гістарычны аб балгарскім народзе» - разглядае перыяд з самых старажытных часоў да страты Балгарыяй незалежнасці ў канцы XIV ст.
* Пасляслоўе.
«Гісторыя славяна-балгарская» разыходзілася ў рукопісах і кампіляцыях (каля 70 спісаў) па ўсёй краіне. Адыграла вялікую ролю ў абуджэнні і ўмацаванні нацыянальнай самасвядомасці балгарскага народа ў эпоху Адраджэння. Аказала значны ўплыў на наступнае развіццё балгарскай гістарыяграфіі. 

«Царственік» 1844 г., складзены Хрыстакі Паўлавічам з'яўляецца першым друкаваным выданнем «Гісторыі славяна-болгарскай» хоць Паісій не паказаны як аўтар. 

Сёння арыгінал «Гісторыя славяна-балгарская» захоўваецца ў  на Афоне.

## Літаратура 
* «Паисий Хилендарски и неговата епоха», София, 1962; Никитин С. А. 
* «Паисий Хилендарский и современная ему южнославянская историография», в сборнике: «Славянскае источниковедение», М., 1965; Конобеев В. Д. 
* «Българското националноосвободително движение. Идеология, программа, развитие», София, 1972; Хрыстовы Хр. 
* «Паисий Хилендарски», София, 1972. Е. П. Наумов.

Катэгорыя:Гісторыя Балгарыі
Катэгорыя:Літаратура Балгарыі
Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта
Катэгорыя:Гістарычныя творы XVIII стагоддзя
Беларуская асацыяцыя журналістаў

**Белару́ская асацыя́цыя журналі́стаў** — добраахвотнае, недзяржаўнае, непартыйнае аб’яднанне грамадзян, якія займаюцца прафесійнай журналісцкай дзейнасцю або садзейнічаюць яе развіццю.

Асноўныя мэты дзейнасці: абарона правоў журналістаў і прынцыпаў свабоднай і прафесійнай журналістыкі.

Дзейнічае з восені 1995 года. У 1999 і 2006 гадах асацыяцыя прайшла дзяржаўную перарэгістрацыю. 27 жніўня 2021 года Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь ліквідаваў БАЖ, а 28 лютага 2023 года КДБ прызнаў асацыяцыю экстрэмісцкім фарміраваннем.

## Дзейнасць 
Станам на 19 мая 2009 года асацыяцыя налічвала 1157 членаў. Акрамя цэнтральнага офіса ў Мінску мела яшчэ 6 рэгіянальных філіялаў.

З 1997 года — асацыяваны член Міжнароднай федэрацыі журналістаў. Арганізацыі-партнёры: «Рэпарцёры без межаў», «», «Камітэт абароны журналістаў», Еўрапейскі цэнтр журналістыкі, Літоўскі саюз журналістаў, Швецкі інстытут, Дацкі саюз журналістаў, Нарвежскі саюз журналістаў, фонд Фрыдрыха Эберта і іншыя.

## Пераслед 
Падчас пратэстаў 2020—2021 гадоў на Беларусі БАЖ разам з «Рэпарцёрамі без межаў» збірала звесткі, якія паказалі, што Беларусь была самай небяспечнай краінай Еўропы для журналістаў у 2020 годзе. Асацыяцыя таксама аказвала юрыдычную падтрымку журналістам, якіх пераследуюць, хаця сама неаднаразова станавілася суб’ектам рэпрэсій з боку рэжыму Лукашэнкі.

16 лютага 2021 года супрацоўнік МУС затрымалі старшыню асацыяцыі Андрэя Бастунца, яшчэ некалькіх чальцоў і журналістаў-фрылансераў падчас ператрусаў іх дамоў і офіса БАЖ. Міліцыя таксама канфіскавала смартфоны, камп’ютары, грошы і файлы з асабістай інфармацыяй пра сябраў БАЖ. Камітэт абароны журналістаў і  асудзілі арышты. Праз тры дні ЗША ўвялі санкцыі ў дачыненні да 43 беларускіх чыноўнікаў за падрыў дэмакратыі ў краіне, у тым ліку і за рэйд на БАЖ.

21 ліпеня 2021 года Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь падаў у Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь позву па ліквідацыі арганізацыі «ў сувязі з непрыняццем мер па ліквідацыі парушэнняў з боку БАЖ і паўторным (пасля вынесенага пісьмовага папярэджання) парушэннем заканадаўства». 27 жніўня 2021 года Вярхоўны суд ліквідаваў грамадскае аб’яднанне «Беларуская асацыяцыя журналістаў». Еўрапейская федэрацыя журналістаў і Міжнародная федэрацыя журналістаў выступіла з заявай з нагоды ліквідацыі БАЖ, назваўшы рашэнне беларускіх уладаў «пародыяй на справядлівасць».

### Старшыні 
* Жанна Літвіна — да 25 красавіка 2015 года
* Андрэй Бастунец — з 25 красавіка 2015 года

## Узнагароды і прэміі 
* Прэмія «» (2003);
* Прэмія «За свабоду думкі» імя Андрэя Сахарава (2004);
* Прэмія Свабоды  (2011);
* Прэмія Канады і Велікабрытаніі за свабоду СМІ (2020),
* Прэмія імя  «» (2021).

## Літаратура 
* 

## Крыніцы 
## Гл. таксама 
* Журналісцкая этыка

## Спасылкі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Сахарава
Катэгорыя:Члены Міжнароднай федэрацыі журналістаў
Катэгорыя:Журналісцкія арганізацыі
Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі, ліквідаваныя рэжымам Лукашэнкі (2021)
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Вольная прэса Усходняй Еўропы»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залатое пяро свабоды»
Катэгорыя:Беларуская асацыяцыя журналістаў
Рутэнія

, заступнік Кіева і Прыдняпроўскай Украіны,
  — сімвал Галіцкай Русі,
 жоўты і сіні — нацыянальныя колеры, якія ўжываліся з часоў вясны народаў 1848 года,
 гербы Галіча, Львова і Кіева,
 дэвіз «Шчэ не вмерла Украіна!».
]]
**Рутэнія** () — адна з сярэдневяковых лацінскіх назваў Русі, нароўні з *Russia*, *Ruscia*, *Roxolania* і іншымі. Экзонім.

Пасля ўваходжання зямель Русі у склад Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага назва ўжывалася для абазначэння ўсходнеславянскіх і праваслаўных рэгіёнаў Вялікага Княства Літоўскага і Польшчы, якія цяпер адпавядаюць Беларусі і Украіне. Бліжэй да сучаснасці, усё болей асацыявалася з Украінай і ўкраінцамі, напрыклад Рускае ваяводства і Вялікае Княства Рускае.

Узыходзіць да антычнай назвы кельцкага племя рутэнаў (), якая праз сугучнасць заходнееўрапейскімі кніжнікамі перанесена на Русь.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тапаніміка
Катэгорыя:Гісторыя Русі
Кантхо

**Кантхо** () — горад цэнтральнага падпарадкавання ў В’етнаме, самы буйны горад у дэльце Меконга. Насельніцтва адміністрацыйнай адзінкі ў складзе 5 гарадскіх раёнаў уласна горада Кантхо, а таксама 4 сельскіх прыгарадных раёнаў складала 1 214,1 тыс. жыхароў, у тым ліку гарадское 805 200 на 2012 год.

Размешчаны за 1888 км ад Ханоя і за 169 км ад Хашыміна. Міжнародны аэрапорт Чанок, рачны порт Кайкуй. Універсітэт Кантхо.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады В’етнама
Дзіцячае сяло Скобраўка

**Дзіцячае сяло Скобраўка** — дзіцячы канцэнтрацыйны лагер ў в Скобраўка Пухавіцкі раён Мінская вобласць.

## Гісторыя 
Лагер у Скобраўцы адкрыўся 27 мая 1944 г. У яго былі прывезены з Палескай вобласці (цэнтр яе знаходзіўся ў Мазыры) дзеці ва ўзросце ад 6 да 14 гадоў. Лагер называўся «Дзіцячае сяло Скобраўка», а пазней – «Юнацкае сяло „Скобраўка“». Начальнікам быў капітан з уласаўскай Рускай вызваленчай арміі. Увесь астатні штат складаўся з паліцэйскіх пераважна з Бабруйска – членаў «Саюза барацьбы супраць бальшавізму». Адначасова за калючым дротам знаходзілася каля 1.800 хлопчыкаў і дзяўчынак, месцы загінуўшых тут жа запаўняліся. Дзеці служылі донарамі для нямецкіх салдат. Сёння ў цэнтры Скобраўкі ўстаноўлены памятны знак.

### АКТ аб дзіцячым лагеры, створаным нямецка-фашысцкімі акупантамі ў вёсцы Скобраўка, 8 ліпеня 1944 г. 
Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. Ф. 3500. Воп. 3 Спр. 183. Л. 3 — 4.

## Літаратура 
* Карлюкевич, А. Горькая память Скобровки // Неман. — 2008. — № 7. — С.137—139. (3Ок1467)

Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Скобраўка
Катэгорыя:Канцэнтрацыйныя лагеры Трэцяга рэйха
Катэгорыя:Гісторыя Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Музеі Пухавіцкага раёна
Lampropeltis holbrooki

***Lampropeltis holbrooki*** — неядавітая змяя сямейства .

## Назва 
Відавая лацінская назва дадзена ў гонар амерыканскага заолага Джона Эдвардса Холбрука (1794—1871).

## Апісанне 
Агульная даўжыня дасягае ад 90 да 120 см. Афарбоўка спіны цёмна-карычневага або чорнага колеру з яркімі жоўтымі плямкамі на краі кожнай лускавінкі. Такі стракаты малюнак звычайна называюць «соль з перцам». У некаторых асобін жоўтыя плямкі зліваюцца ў вузкія папярочныя палоскі. Жывот светлы, крэмавы, з вялікімі папярочнымі цёмнымі плямамі. У маладых асобін выразна выяўленыя папярочныя палосы на спіне і размыты светлы ўзор з бакоў. Большасць цёмных лускавінак не мае жоўтых плям.

## Арэал 
Насяляе ад Ілінойса і Аявы, на поўдзень да Тэхаса і на ўсход да Алабамы (ЗША).

## Спосаб жыцця 
Любіць вільготныя пойменныя лугі, балоты, раўнінныя і горныя лясы, прэрыі, звычайна трымаецца паблізу вадаёмаў. Харчуецца яшчаркамі, змеямі, часам грызунамі.

Гэта яйцакладная змяя. Самка адкладае да 15-20 яек.

## Літаратура 
* Pyron, R. Alexander; Frank T. Burbrink 2009. Systematics of the Common Kingsnake (Lampropeltis getula; Serpentes: Colubridae) and the burden of heritage in taxonomy. Zootaxa 2241: 22-32
* Слоўнік-довідник із зоології. — К., 2002.
* Crother, B. I. 2000. Scientific and standard English names of amphibians and reptiles of North America north of Mexico, with comments regarding confidence in our understanding. Herpetogical Circular, No. 29: 1-82

Катэгорыя:Паўзуны Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Таксоны жывёл, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Вужовыя
Буда-Кашалёўскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж

**Буда-Кашалёўскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж** — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў г. Буда-Кашалёва Гомельскай вобласці.

Прымае асоб з агульнай базавай і агульнай сярэдняй адукацыяй. Навучанне дзённае і завочнае, на бюджэтнай і камерцыйнай аснове. Рыхтуе тэхнікаў, тэхнікаў-механікаў, тэхнікаў-электрыкаў.

## Гісторыя 
Створана ў 1912 годзе пераводам Полацкай ніжэйшай лясной школы з г. Полацк у Кашалёўскае (школьнае) лясніцтва Магілёўскай губерні. У школу навучэнцаў прымалі з 16 гадоў пасля двух класаў сельскага вучылішча

## Вядомыя выпускнікі 
* Віктар Іванавіч Парфёнаў — беларускі батанік, эколаг. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, доктар біялагічных навук.
* Яўген Германавіч Пятроў — доктар біялагічных навук.
* Уладзімір Юр’евіч Саўчанка — доктар біялагічных навук.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 


Катэгорыя:Буда-Кашалёва
Катэгорыя:1912 год у Беларусі
Петка Славейкаў

**Петка Рачаў Славейкаў** (17 лістапада 1828, Тырнава — 1 ліпеня 1895, Сафія) — балгарскі паэт, публіцыст, асветнік, грамадскі дзеяч і фалькларыст; бацька палітыкаў Івана Славейкава і Хрыста Славейкава, публіцыста Рача Славейкава і паэта .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і Рача Казанджы. Яго маці, Пенка, памерла пры родах, а ён цудам выжыў.

Петка Славейков адначасова навучаўся ў гарадах Тырнава, ,  і ў . Акрамя этага, чытаў кнігі ў бібліятэках манастыра каля Тырнава. Велізарную ролю ў яго адукацыі адыграла засваенне ім «Славяна-балгарскай гісторыі» Паісія Хілендарскага. Падчас навучання ў вучылішчы горада  (на чале якога тады стаяў Эмануіл Васкідовіч) удасканальваў сваё веданне грэчаскай мовы і вывучаў творы сербскай і заходнееўрапейскай літаратуры. З 1843 года быў выкладчыкам у Тырнава. У 1863—1867 быў рэдактарам газеты «Гайда», пазней — газеты «Македонія» (1866—1872) і іншых перыядычных выданняў.

Пасля вызвалення Балгарыі ад турэцкага іга (1878) быў членам Тырнаўскага ўстаноўчага сходу (1879), дэпутатам Народнага сходу (у 1880 старшыня), адным з заснавальнікаў і лідараў Ліберальнай партыі, міністрам ва ўрадзе .

Падрыхтаваў поўны збор балгарскіх прыказак і прымавак (1889—1897), лічыцца адным з пачынальнікаў новай балгарскай літаратуры. Аўтар паэтычных зборнікаў «Стракаты букет», «Спеўнік» і «Басенік» (Бухарэст, 1852), «Песні і вершы» (1879), паэмы «Крыніца Беланогай» (1873). Перакладаў з рускай, грэцкай, турэцкай, сербахарвацкай моў.

У гонар Славейкова названа вёска .

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт пра Петка Славейкове  

Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі
Катэгорыя:Перакладчыкі Балгарыі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты Балгарыі
Катэгорыя:Фалькларытсы Балгарыі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Балгарыі
Катэгорыя:Акадэмікі Балгарскай АН
Катэгорыя:Пахаваныя на Цэнтральных могілках Сафіі
Пераліўніца малая

**Пераліўніца малая** (*Apatura ilia*) — дзённы матылёк роду  сямейства . Ілія ў рымскай міфалогіі) — Рэя Сільвія, маці Ромула і Рэма, родапачынальніца рымлян.

## Апісанне 
Размах крылаў 60—80 мм. Верхні бок крылаў чорна-буры, у самца з ярка-фіялетавым адлівам, у самкі светла-буры без адліву. Пералівы ствараюцца не сінім фарбавальнікам, а структурнымі афарбоўкамі, якія абумоўлены частковым адлюстраваннем сіняга складніку спектру святла. Самкі буйней самцоў. Пярэднія крылы з белымі плямамі, заднія з белай перавязкай, цёмныя вочкі акружаныя аранжавай аблямоўкай і на верхніх, і на ніжніх крылах . Ніжні бок крылаў — фіялетава-буры, адсутнічае белы зубчык на перавязцы.

## Арэал 
Цэнтральная, Паўднёвая і Усходняя Еўропа, Каўказ і Закаўказзе, Паўднёвы Урал, паўночны захад Казахстана, Усходняе Забайкалле, Прыамур’е (на поўнач ад Зейскага запаведніка, верхняга цячэння ракі Бурэя, Марыінскага), Прымор’е, Кітай, Карэя, Японія.

Від жыве ў лясным і лесастэпавых паясах Усходняй Еўропы. На паўночным усходзе мяжу арэала можна правесці ад Ленінградскай вобласці Расіі на ўсход да Паўднёвага Урала. Сустракаецца па ўсёй Польшчы, Славакіі, Венгрыі, Румыніі, Беларусі. На Украіне не адзначаны толькі ў сярэдне-стэпавай і сухастэпавай падзонах стэпавай зоны і ў Крыму. У Расіі арэал распасціраецца ад Сярэднярускага ўзвышша і Паўднёвага Урала, на поўдзень да Каўказа, дзе вядомыя знаходкі віду ў Растоўскай вобласці ля Таганрога і станіцы Яфрэмава-Сцяпанаўскай, на поўдні Стаўрапольскага края і поўначы Кабардзіна-Балкарыі, паўночнай часткі чарнаморскага ўзбярэжжа і Адыгеі, у цэнтральнай частцы Волга-Ахтубінскай поймы ў Астраханскай вобласці.

Адсутнічае ў Паўночнай Германіі, Міжземнаморскай вобласці, Скандынавіі і Англіі. Невялікія папуляцыі ў Іспаніі, Партугаліі.

## Час лёту і месцапражыванні 
У Еўропе — з ліпеня да пачатку жніўня. У Еўрапейскай частцы Расіі ў чэрвені—ліпені. На поўдні арэала або ў гарачыя гады ў канцы жніўня і верасні могуць з’яўляцца матылі другога пакалення. Лётае па берагах рэк і ручаёў, на палянах і ўзлесках шыракалістых і змяшаных лясоў, у вярбовых зарасніках. У горы не падымаецца вышэй за 1000 м над узр. м.

Самцы часта ўтвараюць скапленні па берагах лужын, ручаёў або на экскрыментах буйных жывёл, прыцягваюцца чалавечым потым. Самкі вядуць схаваны спосаб жыцця, трымаюцца ў асноўным у кронах дрэў і вельмі рэдка спускаюцца пад полаг лесу.

## Вусень і кукалка 
Стадыя вусеня са жніўня да чэрвеня. Вусень аналагічны пераліўніцы вялікай, адрозніваецца толькі чорным колерам ражкоў на галаве. Зімуюць вусені. Кармавыя расліны: , , , , , , .

Стадыя кукалкі доўжыцца звычайна 2—3 тыдні.

## Заўвагі па ахове 
Уключаны ў Чырвоныя кнігі: Латвіі (1998) (2 катэгорыя), Смаленскай вобласці ў Расіі (1997) (4 катэгорыя), Усходняй Фенаскандыі (1998), Германіі (4 катэгорыя). Лімітуючыя фактары: агульнае пагаршэнне экалагічнай абстаноўкі ў натуральных месцах пражывання.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Німфаліды
Герб М’янмы

**Герб М’янмы** — адзін з дзяржаўных сімвалаў М’янмы. Выкарыстоўваецца ва ўсіх афіцыйных урадавых дакументах. На гербе — два міфічныя львы, якія стаяць насупраць адзін аднаго, а ў цэнтры карта М’янмы, размешчаная перад зубчастым колам. Герб акружаны ў адпаведнасці з традыцыйным бірманскім кветкавым дызайнам і зоркай у яго вяршыні.

Першапачатковы герб утрымоўваў надпіс «Саюз М’янма» і трох львоў (леў наверсе быў заменены зоркай). Замест зубчастага кола быў круг, акружаны тэкстам на бірманскай мове. Аднак, падчас кіравання сацыяліста У Не Віна, герб быў зменены, на ім з’явіліся зубчастае кола і двайныя аліўкавыя вянкі. Словы былі таксама зменены.

Катэгорыя:М’янма
М’янма
Кухта

**Кухта** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Ігаравіч Кухта (нар. 1993) — беларускі праваслаўны святар, відэаблогер.
* Віктар Кліменцьевіч Кухта — беларускі біяхімік
* Марцін Кухта — беларуска-літоўскі выдавец
* Таццяна Аляксандраўна Кухта — беларуская грыбчыха, двухразовая чэмпіёнка Еўропы
* Усевалад Вітольдавіч Кухта — беларускі рэжысёр
* Язэп Кухта — літоўскі грамадскі і рэлігійны дзеяч
Шток-ружа ружовая

**Шток-ружа ружовая** (*Alcea rosea*) — травяністая расліна, від роду  сямейства .

Вядома паўсюдна, але толькі ў культуры. Першасны арэал расліны не знойдзены.

## Назвы 
Шток-ружа ружовая, мальва, сляз, шляз гародны, праскурнік, рожа, сляса.

## Батанічнае апісанне 
Двухгадовая расліна, дасягае ў вышыню 80-250 см.

Сцябло — прамое.

Ніжняе лісце — буйное, сэрцападобна-круглявае, пальчата-лопасцевае; сярэдняе — пяцілопасцевае; верхняе — трохраздзельнае; сцябловае — чарговае; варсістае, да 10 см у папярочніку. У год пасева ўтварае разетку лісця, на наступны год — 2-3 квітнеючых сцябла.

Кветкі — разнастайнай афарбоўкі ад белага і ружовага да чорнага, буйныя, званочкападобныя, да 12 см у дыяметры, з падвойным калякветнікам, са зрослапялёсткавым пяцічленным венчыкам, на кароткіх кветаножках, сабраны ў коласападобнае суквецце ў ліку (15)20-60. Тычынкі шматлікія, зрослыя ніткамі ў цыліндрычную трубку.

Пылковае зерне шматпоравае, шарападобнай формы, 116,6—140,8 мкм у дыяметры (з шыпамі). Поры круглявыя, з роўнымі бакамі, ад 3 да 4,4 мкм у дыяметры, размешчаны нераўнамерна на адлегласці 5,5—15 мкм адна ад іншай, мембрана часу дробназярністая, таўшчыня экзіны (без шыпоў) да 5 мкм. Скульптура шыпаватая, шыпы буйныя, канічныя, да 13 мкм вышынёй, з дыяметрам аснавання 3,4—4 мкм, чаргуюцца з больш кароткімі прытупленымі шыпамі да 5 мкм даўжынёй. Тэкстура плямістая. Пылок цёмна-жоўтага колеру.

## Прымяненне 
Паўсюдна выкарыстоўваецца як дэкаратыўная расліна. Заквітае на другі год пасля пасадкі. Цвіце ў ліпені — верасні. Доўга захоўваецца на месцы былой культуры і нават як бы дзічэе.

У медыцынскіх мэтах выкарыстоўваюцца кветкі або, радзей, лісце расліны для палягчэння кашлю. Карані рэкамендуюцца як ахінальны і заспакаяльны сродак пры страўнікава-кішачных захворваннях.

Утварае шмат пылка, які пчолы ахвотна збіраюць разам з нектарам.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Мальвавыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны
Уладзімір Юр’евіч Саўчанка

'''Уладзімір Юр'евіч Саўчанка''' (нар. ) — беларускі навуковец. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1989), доктар біялагічных навук (1977), прафесар, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1939 годзе. У 1957 годзе скончыў Буда-Кашалёўскі лясны тэхнікум, а ў 1962 г. — Беларускі тэхналагічны інстытут.  З 1990 года працуе ў ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Путь от школы до колледжа

Катэгорыя:Выпускнікі БДТУ
Катэгорыя:Выпускнікі Буда-Кашалёўскага дзяржаўнага аграрна-тэхнічнага каледжа
Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты НАНБ
Эдуард Станіслававіч Куфко

**Эдуард Станіслававіч Куфко** (, с. Славоціна, Селіжараўскі раён, Цвярская вобласць, РСФСР — , Брэст) — мастак—жывапісец. Член Беларускага саюза мастакоў з 1964 года. Бацька мастака Уладзіслава Куфко.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Яраслаўскім мастацкім вучылішчы (1938—1939). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Трапіў у палон, быў зняволены ў нацысцкі канцлагер. Пасля вызвалення з канлагеру рэпрэсаваны. З 1946 па 1953 год вязень ГУЛАГу. Рэабілітаваны ў 1956 годзе.

Жыў у г. Брэсце.

## Творчасць 
З 1956 года ўдзельнічаў у мастацкіх выставах. Працаваў у станковым жывапісе ў жанрах карціны, партрэта, пейзажа, нацюрморта.
З 1992 па 1996 год правёў шэраг персанальных выстаў у Беларусі і ЗША.

Творы знаходзяцца ў найбуйнейшых музеях і карцінных галерэях Мінска, Мастацкім музеі Брэста, а таксама ў прыватных калекцыях Беларусі, замежных краін.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* «И дольше века длится день…» К 100-летию художника Э.С.Куфко 
* К 100-летию со дня рождения художника Эдуарда Куфко

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Вязні канцлагераў Трэцяга рэйха
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Ігуменскі шлях

**Ігуменскі шлях** — мемарыяльная акцыя па ўшанаванні ахвяр сталінскіх рэпрэсій у Беларусі. Праводзіцца штогод, пачынаючы з 1990 года пад Чэрвенем (былая назва — Ігумен).

## Гісторыя 
25 чэрвеня 1941 года, у першыя дні Вялікай Айчыннай вайны, ва ўрочышчы Цагельня войскі НКУС БССР расстралялі палітычных вязняў, якіх гналі з мінскай турмы на Усход, загінула больш за 700 чалавек. Прадстаўнікі савецкай улады не паспявалі адступаць з вязнямі перад наступленнем нямецкіх войскаў і вырашылі расстраляць палітычных зняволеных, а крымінальных — адпусціць. У часы СССР памяць пра ігуменскі расстрэл была забароненая. Сярод расстраляных было шмат прадстаўнікоў беларускай інтэлектуальнай эліты.

У 1990 годзе Беларускі народны фронт «Адраджэньне» арганізаваў першую мэмарыяльную акцыю «Ігуменскі шлях». У апошні час штогадовыя мемарыяльныя мерапрыемствы ладзяць сябры КХП-БНФ.

## Ушанаванне 
Ва ўрочышчы Цагельня ў бліжэйшыя выходныя перад 25-м чэрвеня збіраюцца прадстаўнікі грамадскасці, каб ушанаваць памяць палітычных вязняў чэрвеньскай перасыльнай турмы, расстраляных 25 чэрвеня 1941 года — перад нямецкай акупацыяй. На месцы масавага расстрэлу былі ўсталяваныя крыжы.

## Спасылкі 
* «Ігуменскі шлях»: ля Чэрвеню паміналі ахвяраў НКВД
* Ігуменскі шлях 1990 (частка 1), фота Уладзіміра Сапагова
* Ігуменскі шлях 1990 (частка 2), фота Уладзіміра Сапагова 
* Ігуменскі шлях прайшоў пад Чэрвенем
* Ігуменскі шлях. Памяці ахвяраў расейскага тэрора

Катэгорыя:Палітыка Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсіі ў БССР
Катэгорыя:Чэрвень
Катэгорыя:1990 год у Беларусі
Куяльніцкі ліман

**Куяльніцкі ліман** () — на паўночным узбярэжжы Чорнага мора, каля г. Адэса (Украіна). Даўжыня 28 км. Сярэдняя глыбіня 3 м. Ад мора аддзелены пясчаным перасыпам шырынёй да 3 км. Упадае рака Вялікі Куяльнік. На дне — ілавыя адклады, якія змяшчаюць серавадарод. Летам тэмпература вады да 28-30 °C. Салёнасць да 74,3 %. На беразе бальнеалагічны гразевы Куяльніцкі курорт.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Адэскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Чорнага мора
Катэгорыя:Лагуны
Вялікі Куяльнік

**Вялікі Куяльнік** () — рака ў Адэскай вобласці Украіны. Даўжыня ракі — 150 км, плошча вадазборнага басейна — 1860 км².

Вялікі Куяльнік бярэ пачатак на паўднёва-ўсходніх схілах Падольскага ўзвышша, паблізу Падольска і працякае па тэрыторыі Падольскага, Ананьеўскага, Шыраеўскага і Іванаўскага раёнаў Адэскай вобласці. Упадае ў Куяльніцкі ліман, які аддзелены ад Чорнага мора перасыпам. На лімане, у межах Адэсы, размешчаны Куяльніцкі курорт. На рацэ размешчаны пасёлкі Далінскае, Шыраева, Іванаўка.

Жыўленне снегавое, летам мялее, часам перасыхае, у халодныя зімы перамярзае. У Вялікі Куяльнік упадае каля 40 малых рэк сумарнай працягласцю каля 280 км.

Катэгорыя:Басейн Чорнага мора
Катэгорыя:Рэкі Адэскай вобласці
Кымгансан

**Кымгансан**, **Алмазныя горы** —  горны ўчастак у паўночнай частцы Усходне-Карэйскіх гор, у КНДР. Даўжыня каля 80 км. Вышыня да 1638 м. Шэраг паралельных моцна расчлянёных ланцугоў. Каля 12000 пікаў, іголак, слупоў і вежаў, лабірынтападобная сетка каньёнаў і вузкіх цяснін з рэкамі, вадаспады. Складзены пераважна з гранітаў. Радовішчы руд вальфраму, малібдэну, нікелю, медзі, жалеза. На схілах дубовыя і мяшаныя лясы. Курорты. Турызм. Помнікі даўніны (будысцкія манастыры).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горы КНДР
Кымган

**Кымган** — рака ў Азіі, у Рэспубліцы Карэя.

Даўжыня ракі 401 км, плошча басейна каля 10 тыс. км². Вытокі на заходніх схілах гор Сабэк. Цячэ па Заходне-Карэйскай раўніне, упадае ў Жоўтае мора утвараючы эстуарый. Сярэдні гадавы расход вады каля 160 м³/с. Выкарыстоўваецца да арашэння (пераважна рысавых палёў). Суднаходная ў ніжнім цячэнні (100 км). У вусці Кымгана — порт Кунсан.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Kŭm River // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Паўднёвая Карэя
Катэгорыя:Рэкі Азіі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Жоўтае мора
Максіміліян Эмануэль Баварскі

**Максіміліян Эмануэль Баварскі** (; 7 снежня 1849, Мюнхен — 12 чэрвеня 1893, Фельдафінг) — герцаг Баварскі з Вітэльсбахаў. Малодшы брат імператрыцы Аўстрыі Лізаветы. Афіцэр баварскай каралеўскай арміі, генерал-лейтэнант.

## Біяграфія 
Максіміліян Эмануэль — сын герцага Максіміліяна Баварскага і Людавікі Баварскай, малодшы з дзесяці дзяцей у герцагскай сям'і. Марыў пра ваенную кар'еру і ў 1865 годзе быў залічаны ў званні лейтэнанта у 2-і ўланскі полк. У 1866 годзе браў удзел у вайне супраць Прусіі, ваяваў пад Хюнфельдам і Хамельбургам. З 1867 года служыў у 3-м кавалерыйскім палку «Герцаг Карл Тэадор» і ў яго складзе ваяваў у часы Франка-прускай вайны пад Вертам, Бамонам і Арлеанам і ўдзельнічаў у аблозе Парыжа. У 1873—1874 гадах Макс Эмануэль быў адкамандзіраваны на вучобу ў Баварскую ваенную акадэмію, але скончыў толькі адзін курс, адправіўшыся служыць у 1-ы ўланскі полк, дзе ў 1875 годзе атрымаў званне ротмістра. У наступным годзе атрымаў званне маёра і стаў камандзірам эскадрона ў 1-м кавалерыйскім палку. З гэтай пасады ў 1877 годзе Макс Эмануэль быў звольнены ў запас па стане здароўя. У наступныя гады паслядоўна павялічваўся ў званні і ў 1889 годзе стаў генерал-лейтэнантам. У чэрвені 1893 года ў Макса Эмануэля адкрыўся страўнікавы крывацёк, ад якога ён памёр.

## Нашчадкі 
У 1875 годзе Максіміліян Эмануэль дзякуючы пасродніцтву сястры-імператрыцы ажаніўся ў Вене з Амаліяй Саксен-Кобург-Гоцкай. У іх нарадзіліся трое сыноў:

* Зігфрыд Аўгуст (1876—1952)
* Крыстаф Іосіф (1879—1963), у шлюбе з Ганнай Зібіг (1874—1958)
* Луітпольд Эмануэль (1890—1973)

## Літаратура 
* Othmar Hackl: *Die Bayerische Kriegsakademie (1867—1914).* C.H. Beck´sche Verlagsbuchhandlung. München 1989. ISBN 3-406-10490-8. S. 403.
* Norbert Nemec: *Erzherzogin Maria Annunziata (1876—1961): Die unbekannte Nichte Kaiser Franz Josephs I.*, Böhlau Verlag Wien, 2010, ISBN 3-205-78456-1.
* Erika Bestenreiner: *Sisi und ihre Geschwister.* Piper Verlag 2003. ISBN 3-492-24006-2.
* Sigrid-Maria Größing: *Sisi und ihre Familie.* Verlag Ueberreuter. Wien/München 2005. ISBN 3-8000-3857-9.
* Hermann von Witzleben: *Die Herzöge in Bayern.* Prestel Verlag. München 1976. ISBN 3-7913-0394-5.

Катэгорыя:Вітэльсбахі
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты, Германская імперыя
Катэгорыя:Памерлі ад язвы страўніка
Катэгорыя:Герцагі баварскія
Катэгорыя:Удзельнікі франка-прускай вайны
Кызыл-Тайга

**Кызыл-Тайга** (, ) — найбольш высокая вяршыня Заходняга Саяна ў Рэспубліцы Тыва, Расія. Вышыня 3121 м. Складзена з метамарфізаваных пясчанікаў, алеўралітаў і кангламератаў. На схілах — кары, трогі; на вяршыні — каменныя россыпы. Расліннасць горнай тундры.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горныя вяршыні паводле алфавіта
Катэгорыя:Горныя вяршыні Азіі
Катэгорыя:Горныя вяршыні Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Тывы
Сабэк

**Сабэк** () — горны хрыбет у Паўднёвай Карэі, паўднёва-заходняе адгалінаванне Усходне-Карэйскіх гор. З’яўляецца галоўным водападзелам Паўднёвай Карэі.

Працягласць хрыбта — каля 300 км, максімальная вышыня — 1594 м. З поўдня да хрыбта прымыкае масіў Чырысан (1915 м). Сабэк складзены пераважна гранітамі, гнейсамі, кварцытамі. Мае вострыя грабяні і стромкія схілы. На хрыбце размешчаны радовішчы золата (Кімчхон) і малібдэну (Чансу). На схілах растуць шыракалістыя (дуб, ясень) і мяшаныя (з прымешкай елкі, хвоі) лясы; у паўднёвай частцы — вечназялёныя лясы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горы Паўднёвай Карэі