Катастрофа C-5 пад Таншанятам

**Катастрофа C-5 пад Таншанятам** — буйная авіяцыйная катастрофа, якая адбылася ў пятніцу 4 красавіка 1975 года ў ваколіцах авіябазы Таншанят у Сайгоне. У рамках аперацыі «Babylift» ваенна-транспартны самалёт Lockheed C-5A Galaxy ВПС ЗША эвакуіраваў бездаглядных і дзяцей-сірот з Паўднёвага В’етнама (рэйс па маршруце Сайгон—Анхелес), але праз 12 хвілін пасля ўзлёту выпрабаваў выбуховую дэкампрэсію, у выніку чаго адмовілі некалькі гідрасістэм. Экіпаж паспрабаваў вярнуцца на авіябазу Таншанят, але з-за значнай страты кіравання здзейсніў вымушаную пасадку на рысавае поле і цалкам разбурыўся. З 328 чалавек (311 пасажыраў і 17 членаў экіпажа) загінулі 155, у тым ліку 78 дзяцей.

Гэта адна з найбуйнейшых і вядомых авіякатастроф В’етнамскай вайны, а таксама другая і найбуйнейшая катастрофа з удзелам самалёта Lockheed C-5 Galaxy.

## Папярэднія падзеі 
Увесну 1975 года паўночнав’етнамская армія вяла масіраванае наступленне, а ўрад Паўднёвага В’етнама практычна страціў кантроль за сітуацыяй і да пачатку красавіка ўжо балансаваў на мяжы падзення. Да красавіка 1975 года ЗША ўжо два гады як не прымалі непасрэднага ўдзелу ў В’етнамскай вайне. У амерыканскім грамадстве падзеі ў В’етнаме ўжо не знаходзілі адабрэння. 3 красавіка прэзідэнт ЗША Джэральд Форд даў загад ВПС ЗША эвакуіраваць 2000 дзяцей, народжаных ад сувязяў амерыканскіх салдат з в’етнамкамі, а таксама тых, якія страцілі абодвух бацькоў і былі кінуты сваімі бацькамі. Каб пазбегнуць панікі эвакуацыя адбывалася спачатку ў суседнія краіны, лаяльныя да амерыканскага рэжыму. Аперацыя «Babylift» («Дзіцячы пад’ёмнік») пачалася 4 красавіка.

Для эвакуацыі дзяцей былі задзейнічаны вялікія транспартныя самалёты Lockheed C-5 Galaxy. Першы рэйс павінен быў выканаць Lockheed C-5A Galaxy борт 68-0218 з 60-й паветранай арміі (серыйны нумар 500-0021, выпушчаны ў 1970 годзе, абсталяваны чатырма турбавентылятарнымі рухавікамі General Electric TF39). Ён прыбыў у Сайгон з Сан-Дыега (Каліфорнія, ЗША), яго экіпаж складаўся з 17 чалавек, у тым ліку:
* камандзір экіпажа — капітан Дэніс Трэйнар ().
* памочнік камандзіра — капітан Тылфард Харп ().
* бортінжынер — майстар-сяржант Ален Энглс ().

На авіябазе Таншанят на борт самалёта селі каля 250 дзяцей — 145 дзяцей малодшага ўзросту і 7 чалавек абслуговага персаналу былі размешчаны на верхняй палубе ў пасажырскім адсеку, а 102 дзіцяці і 47 дарослых (у асноўным параненыя, а таксама абслугоўваючы персанал) былі размешчаны ў грузавым адсеку. Медыцынскі персанал складаўся з 10 чалавек на чале з лейтэнантам Рэгінай Оне (), прычым 5 з іх перайшлі з суседняга C-141, каб дапамагчы з такім вялікім лікам эвакуіруемых. У 16:03 ICT борт 68-0218 вылецеў з авіябазы Таншанят і ўзяў курс на Анхелес (авіябазу Кларк).

## Катастрофа 
У 16:15, калі борт 68-0218 ляцеў над Паўднёва-Кітайскім морам па курсе 136° на эшалоне FL230 (7000 метраў) і знаходзіўся за 20,9 кіламетраў ад Вунгтау, нечакана пачуўся моцны выбух, пасля чаго створкі задняй рампы грузавога адсека цалкам адарваліся. Камандзір правым разваротам накіраваў самалёт назад на Сайгон, але затым бортінжынер выявіў, што ў 2 з 4 гідрасістэм упаў рабочы ціск. Гэта прывяло да страты магчымасці кіраваць самалётам з дапамогай рулёў напрамку і вышыні, рабочымі былі толькі элерон і спойлер на адной з плоскасцяў крыла, а таксама было магчыма змяняць рэжым работы рухавікоў. Акрамя гэтага, у працэсе развароту самалёт апусціў нос і пачаў губляць вышыню, пры гэтым павялічваючы хуткасць. Ніякіх рэкамендацый або тэхнікі пілатавання для такой сітуацыі ў той час яшчэ не існавала, а катастрофа магла прывесці да гібелі 328 чалавек. Тады камандзір успомніў прынцыпы аэрадынамікі і, нягледзячы на павелічэнне хуткасці, павялічыў магутнасць рухавікоў. Дзякуючы такому дзеянню борт 68-0218 пачаў падымаць нос і неўзабаве ўжо перайшоў у набор вышыні, але камандзір зменшыў магутнасць рухавікоў і стабілізаваў хуткасць на ўзроўні 463—481 км/г. У гэты час другі пілот з дапамогай наяўных у іх спойлера і элерона выраўнаваў самалёт у папярочнай плоскасці.

Калі заднія дзверы ў рэшце рэшт былі вынятыя з мора, даследаванне паказала, што некаторыя замкі не былі зачынены належным чынам. Запісы аб тэхнічным абслугоўванні паказалі, што замкі здымаліся на запасныя часткі, а потым няправільна ўсталёўваліся, што значна пагаршала іх працу. У справаздачах таксама пазначана, што першапачатковая праверка тэхнічнага абслугоўвання заўважыла, што пяць з сямі замкаў не працуюць і самалёт не можа ляцець. Пад знешнім арганізацыйным ціскам, каб падняцца ў паветра, была выклікана другая брыгада тэхнічнага абслугоўвання, якая працавала пазазменна. У далейшым падчас праверкі яны прапусцілі замкі, і самалёт, які не прыгодны для палёту, быў дапушчаны да палёту. Акрамя таго, экіпаж пацвердзіў, што яны сутыкнуліся з цяжкасцямі пры зачыненні дзвярэй перад узлётам. Паколькі перапад ціску паветра павялічваўся з вышынёй, некалькі замкоў, якія працавалі правільна, не змаглі вытрымаць нагрузку, і дзверы выйшлі з ладу.

## Спасылкі 
* Апісанне катастрофы на Aviation Safety Network 

Катэгорыя:Падзеі 4 красавіка
Катэгорыя:Красавік 1975 года
Катэгорыя:1975 год у В’етнаме
Катэгорыя:Узброеныя сілы ЗША падчас В’етнамскай вайны
Катэгорыя:Катастрофы 1975 года
Катэгорыя:Падзеі ў В’етнаме