open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Ляскавічы)

**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Ляскавічы Іванаўскага раёна Брэсцкай вобласці.

## Гісторыя 
]]
Знаходзіцца ў заходняй частцы вёскі. Перад царквой пастаўлена драўляная званіца-брама каркаснай канструкцыі.

Царква пабудавана ў 1783 годзе з дрэва на сродкі прыхаджан і памешчыка Гаўрыіла Арэшкі. Да 1830-х гадоў была ўніяцкай. У 1832—1838 гг. перароблена ў праваслаўную царкву. Каля 1836—1838 гг. мясцовымі майстрамі для царквы былі зроблены саламяныя царскія вароты, якія зараз захоўваюцца ў Гродзенскім дзяржаўным гісторыка-археалагічным музеі.

З 1960-х гадоў царква не дзейнічала. У 1991 годзе храм быў адрамантаваны і асвечаны. У 2000 годзе праведзена рэстаўрацыя храма і званіцы.

## Архітэктура 
Помнік народнага дойлідства. Падоўжна-восевая кампазіцыя храма складаецца з прамавугольнага асноўнага зруба і пяціграннай апсіды з бакавымі нізкімі рызніцамі. Агульны дах па цэнтры завершаны васьмігранным барабанам з цыбулепадобным купалам. Галоўны фасад вырашаны плоскасна і завершаны трохвугольным франтонам даху з паўкруглай люкарнай у тымпане. Вертыкальна ашаляваныя сцены расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі і вертыкальнымі бусамі-сцяжкамі ў прасценках.

## Інтэр’ер 
У залу над уваходам выступаюць хоры, падтрыманыя 2 слупамі. Абразы 17 — 18 ст.: «Хрыстос Пантакратар», «Маці Божая Адзігітрыя», «Мікалай Угоднік», «Узнясенне», абразы 19 ст.: «Спас Пантакратар», «Архангел Міхаіл», «Святы Сцяфан», «Святы Фадзей», «Багародзіца з дзіцем».

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.
* Лабачэўская, В. А. Мастацтва дзеля славы Божай: саламяныя іканастасныя вароты і царкоўна-культавыя прадметы / В. А. Лабачэўская. — Мінск : Беларуская навука, 2018. — 263 с. : іл.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ляскавічы (Іванаўскі раён)
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Іванаўскага раёна
Катэгорыя:Заходнепалеская школа дойлідства
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Храмы Найсвяцейшай Дзевы Марыі
Катэгорыя:1783 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Свята-Мікалаеўская царква (Ляхаўка)

**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм у в. Ляхаўка Барысаўскага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
На могілках. Пабудавана ў 1869 г. з дрэва.

## Архітэктура 
Помнік народнага дойлідства. Вырашана прамавугольнымі зрубамі малітоўнай залы і апсіды, над якой двухсхільны дах пераходзіць у вальмавы. Фасад завершаны трохвугольным франтонам. Вертыкальна ашаляваныя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Барысаўскага раёна
Катэгорыя:Ляхаўка (Барысаўскі раён)
Катэгорыя:Храмы Барысаўскай епархіі
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Аўтаэлектронная эмісія

**Аўтаэлектронная эмісія** — гэта выпусканне электронаў праводнымі цвёрдымі і вадкімі целамі пад дзеяннем знешняга электрычнага поля без папярэдняга ўзбуджэння гэтых электронаў, то бок без дадатковых выдаткаў энергіі, што ўласціва іншым відах электроннай эмісіі.

Сутнасць з'явы складаецца ў тунэляванні электронаў скрозь патэнцыйны бар'ер паблізу паверхні цела. Такое тунэляванне становіцца магчымым за кошт скрыўлення патэнцыйнага бар'еру пры дадатку вонкавага поля. Пры гэтым з'яўляецца вобласць прасторы па-за целам, у якой электрон можа існаваць з той жа энергіяй, якой ён валодае, знаходзячыся ў целе. Такім чынам, аўтаэлектронная эмісія абумоўлена хвалевымі ўласцівасцямі электронаў.

Упершыню такое тлумачэнне аўтаэмісіі было прапанавана ў 1928 г. Фаулерам і Нордгеймам. Імі ўпершыню была атрымана формула, якая апісвае ўзаемасувязь шчыльнасці аўтаэлектроннага току j з напружанасцю электрычнага поля E. Формула Фаўлера — Нордгэйма справядлівая пры токах аўтаэлектроннай эмісіі j≤108 А/гл². Пры больш высокіх шчыльнасцях функцыя j(E) амаль не залежыць ад працы выхаду металу. Прычына гэтага эфекту — з'яўленне аб'емнага зарада паблізу эмітара. Ток аўтаэлектроннай эмісіі ў гэтым выпадку вызначаецца законам ступені трох другіх.

Падчас аўтаэлектроннай эмісіі катод разаграваецца з-за розніцы паміж сярэдняй энергіяй электронаў падыходных да паверхні катода, і сярэдняй энергіяй электронаў, якія сыходзяць скрозь патэнцыйны бар'ер. Дадзеную з'яву называюць эфектам Нотынгема.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Электронная эмісія
Катэгорыя:Эмісія
Катэгорыя:Фізічныя асновы электронікі
Ёсеф

**Ё́сеф** () — мужчынскае асабістае імя, чэшская форма імя старажытнаяўрэйскага паходжання Іосіф.

## Вядомыя носьбіты 
* Ёсеф Мыслівечак (1737—1781) — чэшскі кампазітар.
* Ёсеф Добраўскі (1753—1829) — чэшскі асветнік-славіст.
* Ёсеф Юнгман (1773—1847) — чэшскі філолаг, пісьменнік і перакладчык, дзеяч чэшскага нацыянальнага адраджэння.
* Ёсеф Наўраціль (1798—1865) — чэшскі жывапісец; прадстаўнік рамантызму.
* Ёсеф Леапольд Звонарж (1824—1865) — чэшскі кампазітар, музыказнаўца і музычны педагог.
* Ёсеф Сук (1874—1935) — чэшскі кампазітар, скрыпач, педагог.
* Ёсеф Чапек (1887—1945) — чэшскі мастак, графік, фатограф, кніжны ілюстратар, эсэіст.
* Ёсеф Гора (1891—1945) — чэшскі паэт і празаік.
* Ёсеф Паленічак (1914—1991) — чэшскі кампазітар і піяніст.
* Ёсеф Шкворацкі (1924-2012) — чэшскі празаік, эсэіст, перакладчык і выдавец у эміграцыі.

## Гл. таксама 
* Іосіф — асноўны варыянт імя
* Ёзаф — славацкі варыянт імя
* Ёзэф — нямецкі варыянт імя
* Юзаф — польскі варыянт імя
* Язэп — беларускі варыянт імя
* Юозас — літоўскі варыянт імя
* Джозеф — англійскі варыянт імя
* Хасэ — іспанскі варыянт імя
* Жазэ — партугальскі варыянт імя
* Жазеф — французскі варыянт імя
* Восіп — варыянт імя

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Катэгорыя:Чэшскія мужчынскія імёны
Міласлаў Кабелач

**Мі́ласлаў Ка́белач** (, 1 жніўня 1908, Прага — 17 верасня 1979, Прага) — чэшскі кампазітар, дырыжор, педагог. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Чэхаславакіі (1965).

## Біяграфія 
Вучыўся ў 1928—1931 гадах у Пражскай кансерваторыі, у 1931—1932 гадах у Школе майстроў пры ёй. Выкладаў у кансерваторыі, з 1958 года прафесар. У 1932—1954 гадах (з перапынкам) музычны рэжысёр, музычны рэдактар, дырыжор Пражскага радыё.

## Творчасць 
Яго музыцы ўласціва апора на традыцыі нацыянальнага музычнага фальклору ў спалучэнні з новымі прыёмамі пісьма. Эксперыментаваў у галіне электроннай музыкі. Сярод твораў: 8 сімфоній (1942—1968), пасакалля «Містэрыя часу» (1957), 2 уверцюры, «Гамлетаўскія імправізацыі» і цыкл «Адлюстраванне» (1964) для аркестра; 2 кантаты; «Містэрыя цішыні»; т. зв. электронна-акустычная кампазіцыя «6 карцін з чэшскіх летапісаў» (1970) і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампазітары Чэхіі
Катэгорыя:Дырыжоры Чэхіі
Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта
Катэгорыя:Выкладчыкі Пражскай кансерваторыі
Катэгорыя:Арганісты Чэхіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Чэхаславакіі
Галіна Канстанцінаўна Гарэлава

**Галіна Канстанцінаўна Гарэ́лава** (, , БССР) — беларуская кампазітар, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзілася  ў Мінску. У 1977 годзе скончыла Беларускую дзяржаўную кансерваторыю па класе прафесара Д. Смольскага, працягнула вучобу ў асістэнтуры А. Багатырова, майстар-класах Ю. Фартунатава. З 1980 года выкладае кампазіцыю і музычна-тэарэтычныя дысцыпліны ў Беларускай акадэміі музыкі.

## Творчасць 
Гарэлава — адзін з найбольш яркіх прадстаўнікоў неарамантызму ў беларускай музыцы. Развіваючы традыцыі класікі XX ст., стварыла індывідуальны стыль, адзначаны паэтычнасцю, лірычнай экспрэсіяй, адухоўленасцю музычных вобразаў і нацыянальнай характэрнасцю інтанацыі.

Сярод найбольш значных твораў Г. Гарэлавай — кантаты «Anno mundi ardentis» на вершы паэтаў XX ст. (у 1992 г. за гэты твор кампазітару прысуджана Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь), «Тысяча гадоў надзеі» на вершы паэтаў X—XX стагоддзяў, сімфанічная паэма «Бандароўна» паводле Я. Купалы. Багатая вобразная палітра, віртуозны бляск і сталае майстэрства адрозніваюць восем інструментальных канцэртаў: для скрыпкі, габоя, трубы, балалайкі, гітары, трамбона, дзвюх труб, альта. Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1986), спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у галіне музыкі (2001).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Музычныя педагогі СССР
Уладзімір Мікалаевіч Мельнікаў

**Уладзімір Мікалаевіч Мельнікаў** () — украінскі паэт, празаік, кампазітар. Кандыдат тэхнічных навук (1987). Заслужаны дзеяч мастацтваў Украіны (2004).

## Біяграфія 
У 1974 годзе скончыў Мінскае вышэйшае інжынернае зенітнае ракетнае вучылішча. Першыя вершы «Ліст ад мамы» на рускай мове былі апублікаваныя ў газеце Беларускай ваеннай акругі «Во славу Родины» ў 1973 годзе.

У 1982 годзе скончыў Ваенную акадэмію СПА Сухапутных войск імя Маршала Савецкага Саюза Васілеўскага А. М. у Кіеве, у 1987 годзе скончыў ад’юнктуру гэтай Ваеннай акадэміі.

У 1984—1992 гадах займаўся навуковай і педагагічнай дзейнасцю ў Ваеннай акадэміі СПА Сухапутных войск імя Маршала Савецкага Саюза Васілеўскага А. М. У 1991 годзе прысвоены воінскае званне палкоўніка і вучонае званне дацэнта.

У 1992—1995 гадах служба ў Цэнтры верыфікацыі Узброеных Сіл Украіны ў Кіеве.

У 1993 і 1997 гадах абраны акадэмікам Украінскай акадэміі арыгінальных ідэй.

У 1995—2001 гадах — служба ў Генеральнай ваеннай інспекцыі пры Прэзідэнце Украіны.

У 2001—2003 гадах — дзяржаўная служба ў Адміністрацыі Прэзідэнта Украіны.

У 2003—2005 гадах — начальнік Упраўлення эканамічнага развіцця Дзяржаўнага ўпраўлення справамі Прэзідэнта Украіны.

У 2005 годзе скончыў Міжнародны інстытут бізнесу па праграме «Карпаратыўнае кіраванне і стратэгія бізнесу» (Кіеў).

Намеснік старшыні, член савета грамадскай арганізацыі «Букавінскае зямляцтва Кіева», адказны сакратар Назіральнага савета Нацыянальнага прэзідэнцкага аркестра Украіны.

Жыве ў Кіеве.

## Бібліяграфія 
* * Вучэбны дапаможнік «Праектаванне матэматычных алгарытмаў функцыянавання радыёэлектронных сродкаў» * (1992)
* *«Сябрам. Маім таварышам»* (2003), паэзія
* *«Украінцы не папуасы»* (2007), проза і паэзія
* *«Бязмежная доля»* (2014), раман

Design of mathematical algorithms for the functioning of radio-electronic equipment.jpg|
В.Мельников%2C_Моим_товарищам%2C_2003.jpg|
Ukraintsi ne papuasy 1.jpg|
Фото книги Безмежна доля, Имир Ельник.jpg|
В.Н. Мельников. - Проектирование..., 1992, с.1.jpg|

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Гаденко* *М. І.* Мельников Володимир Миколайович // Енциклопедія Сучасної України / редкол. : І. М. Дзюба, А. І. Жуковський, М. Г. Железняк [та ін.] ; НАН України, НТШ. — Київ: Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2018.— Т. 20. — С. 135—136

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* Тэлевізійная версія канцэрта «Мы служым народу Украіны», 03.10.2004, Кіеў, Палац «Украіна», песні на словы і часткова музыку Уладзіміра Мельнікава: , 

Катэгорыя:Кампазітары Украіны
Катэгорыя:Паэты Украіны
Катэгорыя:Пісьменнікі Украіны
Катэгорыя:Постаці Чарнаўцоў
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі СПА Сухапутных войскаў
Катэгорыя:Постаці Кіева
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Украіны
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Кабінета Міністраў Украіны
Міласлаў Зіма

**Мі́ласлаў Зі́ма** (; нар. , ) — чэшскі мовазнавец-славіст. Доктар славянскай філалогіі (1953).

## Біяграфія 
Скончыў у 1950 годзе Карлаў універсітэт у Празе. З 1954 года ў Інстытуце славяназнаўства Чэхаславацкай акадэміі навук, у 1961—1984 гг. супрацоўнік Славянскай бібліятэкі ў Празе.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў пытанні транскрыпцыі, транслітарацыі, арфаграфіі і анамастыкі беларускай, польскай, рускай, балгарскай і славенскай моў («Некаторыя прапановы па транслітарацыі алфавіта і іх тэарэтычная аснова», 1963, «Транслітарацыя, транскрыпцыя і іншыя віды перадачы», 1986). Шэраг артыкулаў прысвяціў праблемам беларускага мовазнаўства: «Паходжанне назвы „Белая Русь“» (1957), «Умовы так званага пералівання імён у нацыянальныя формы паміж усходнеславянскімі мовамі» (1972), «Нататкі пра беларускую літаратурную мову» (1980), «Францішак Скарына і яго імя» (1990) і інш.

Перакладае з славянскіх моў, у т.л. з беларускай.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Чэхіі
Катэгорыя:Славісты Чэхіі
Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта
Катэгорыя:Постаці Акадэмія навук Чэхаславакіі
Катэгорыя:Перакладчыкі на чэшскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі Чэхіі
Віталь Леанардавіч Бялько

**Віталь Леанардавіч Бялько** (нар. , Мінскі раён, Мінская вобласць, БССР) — беларускі вясляр-байдарачнік. Майстар спорту міжнароднага класа па веславанні на байдарцы і каноэ. Сярэбраны і бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы (2015), бронзавы прызёр Еўрапейскіх гульняў (2015), чэмпіён Універсіяды (2013).

## Спасылкі 
* Віталь Бялько (веславанне на байдарках). Беларускі інфармацыйны спартыўны партал

Катэгорыя:Весляры на байдарках і каноэ Беларусі
Катэгорыя:Весляры на байдарках і каноэ паводле алфавіта
Катэгорыя:Чэмпіёны летняй Універсіяды 2013
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
Пэтрыўка (Дабрапільскі раён)

**Пэтрыўка** (), да 2016 года — **Пэтрыўскэ** () — сяло ў Дабрапільскім раёне Данецкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Залатакалодзязскага сельсавета. Насельніцтва складае складае 38 чалавек (2001).

4 лютага 2016 года Вярхоўная Рада Украіны ў рамках дэкамунізацыі прыняла пастанову аб перайменаванні сяла Пэтрыўскэ ў Пэтрыўку.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Пэтрыўка на сайце Вярхоўнай рады Украіны 

Катэгорыя:Населеныя пункты Дабрапільскага раёна
Свята-Мікалаеўская царква (Ляхаўцы)

**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм у в. Ляхаўцы Маларыцкага раёна Брэсцкай вобласці.

## Гісторыя 
На могілках. Пабудавана ў 1835 г. з дрэва.

## Архітэктура 
Помнік народнага дойлідства. Вырашана чатырохсценным зрубам пад вальмавым бляшаным дахам, вільчык якога завершаны фігурным двух'ярусным цыбулепадобным купалам. Лучковы цяслярскай работы ўваходны праём арганізаваны ў прыбудаваным нізкім прытворы пад двухсхільным дахам з крыжам на вільчыку.

## Інтэр'ер 
. Маларыцкі майстар. 1648—1650. НММ РБ]]

У 1830-я гг. выкананы іканастас. Абразы 17 — 18 ст.: «Барыс і Глеб», «Узнясенне» (1783), «Тайная вячэра», «Зняцце з крыжа», «Маленне Іакіма і Анны» і «Георгій Перамоганосец» (1797).

З царквы паходзіць самая ранняя з вядомых у Беларусі выяў «Нараджэння Маці Божай», якая спалучае традыцыйны варыянт іканаграфіі з фігурай праведнай Ганны, дзеў з дарункамі і сцэнай абмывання нованароджанай Марыі і сцэну «Ласканне Багародзіцы». Аўтар іконы — Маларыцкі майстар, якога адносяць да Заходнепалескай іканапіснай школы.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Маларыцкага раёна
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Ляхаўцы (Маларыцкі раён)
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Катэгорыя:1835 год у Беларусі
Свята-Пакроўскэ

**Свя́та-Пакроўскэ** (), да 2016 года — **Кіравэ** () — вёска ў Бахмуцкім раёне Данецкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Рызныкіўскага сельсавета. Насельніцтва складае складае 3 чалавекі (2026).

4 лютага 2016 года Вярхоўная Рада Украіны ў рамках дэкамунізацыі прыняла пастанову аб перайменаванні сяла Кіравэ ў Свята-Пакроўскэ.

## Славутасці 
Побач з сялом знаходзіцца батанічны заказнік мясцовага значэння «Крэйдавая расліннасць».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Кирово на сайце Вярхоўнай рады Ўкраіны 

Катэгорыя:Населеныя пункты Бахмуцкага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1795 годзе
Ваздвыжэнка (Бахмуцкі раён)

**Ваздвы́жэнка** (), да 2016 года **Красны Пахар** () — вёска ў Бахмуцкім раёне Данецкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Луганскага сельсавета. Насельніцтва складае складае 335 чалавек (2001).

## Гісторыя 
У час вайны на паўднёвым усходзе Украіны вёска пераходзіла з рук у рукі. Паводле вынікаў мірных перамоў у Мінску вернута пад кантроль УСУ.

4 лютага 2016 года Вярхоўная Рада Украіны ў рамках дэкамунізацыі прыняла пастанову аб перайменаванні вёскі Красны Пахар у Ваздвыжэнку.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Красны Пахар на сайце Вярхоўнай рады Украіны 

Катэгорыя:Населеныя пункты Бахмуцкага раёна
Мацьё Араскі

thumb|Аркадны паверх сабора Святога Віта, збудаваны ў часы Маціяша Араскага.
[thumb|[Хор, архітэктура|Хор сабора Святога Віта. Капліцы па крузе пабудаваныя Маціяшам з Араса.]]

**Мацьё** (**Ма́ціяш**) **з Ара́са** (; ; * 1290 у Арасе, Францыя; † 1352 у Празе) — французскі архітэктар і будаўнік, які працаваў у Багеміі.

## Жыццё 
Маціяш з Араса — прадстаўнік познегатычнай французскай архітэктуры. Ён быў архітэктарам пры папскім двары ў Авіньёне, калі яго па рэкамендацыі мараўскага маркграфа (а пазней імператара) Карла IV у 1344 годзе запрасіў у Прагу кароль Іаан Люксембургскі дзеля будаўніцтва Сабора Святога Віта на ўзор сабораў у Нарбоне і Радэзе.

Першы камень быў закладзены 21 лістапада 1344 года. За наступныя восем гадоў, да самай сваёй смерці, Маціяш пабудаваў аркаднае завяршэнне хора, крытую галерэю, пяць капліц і ўсю ўсходнюю частку доўгага хора.

У 1348 годзе ён пачаў будаваць крэпасць Карлштэйн для Карла IV.

Пераемнікам Маціяша ў якасці дойліда Сабора Святого Віта быў Петэр Парлер.

## Літаратура 
* Václav Mencl: *Česká architektura doby lucemburské.* Sfinx, Prag 1948.
* Jaroslav Pešina (Red.): *České umění gotické 1350—1420.* Academia, Prag 1970.
* Václav Mencl: *Poklasická gotika jižní Francie a Švábska a její vztah ke gotice české.* In: *Umění.* 19, 1971, , S. 217—254.
* Anežka Merhautová (Hrsg.): *Katedrála sv. Víta v Praze. K 650. výročí založení.* Academia, Prag 1994, ISBN 80-2000189-1.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Чэхіі
Катэгорыя:Архітэктары готыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1290 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1352 годзе
Ёсеф Зубаты

**Ёсеф Зу́баты** (; 20 красавіка 1855, Прага — 21 сакавіка 1931, Прага) — чэшскі мовазнавец.

## Біяграфія 
З 1891 года прафесар Карлава ўніверсітэта. З 1904 года акадэмік Чэшскай акадэміі навук. У 1911—1916 гадах генеральны сакратар Каралеўскага чэшскага таварыства навук. З 1928 года прэзідэнт Чэшскай акадэміі навук.

## Навуковая дзейнасць 
Буйны індолаг — аўтар даследаванняў па пытаннях старажытнай — індыйскай фанетыкі і граматыкі, індыйскай літаратуры; пераклаў на чэшскую мову 2 драмы Калідасы. Займаўся навуковым вывучэннем індаеўрапейскіх моў — класічных, балтыйскіх і славянскіх («Параўнальны сінтаксіс індаеўрапейскіх моў», 1901, і інш.); зрабіў значны ўклад у развіццё багемістыкі. У 1910—1922 гадах апублікаваў шэраг даследаванняў, прысвечаных этымалогіі рэдкіх слоў з розных моў, у т.л. беларускіх («азярод», «досыць», «льга», «латвы» і інш.).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Чэхіі
Катэгорыя:Славісты Чэхіі
Катэгорыя:Этымолагі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН (1917—1925)
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Постаці чэшскай індалогіі
Катэгорыя:Багемісты
Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук Чэхіі
Катэгорыя:Прэзідэнты Акадэміі навук Чэхіі
Катэгорыя:Постаці Каралеўскага чэшскага таварыства навук
Мірча Лучэску

{{Футбаліст
|імя                    = Мірча Лучэску
|грамадзянства          = 
|пазіцыя                = нападнік
|моладзевыя клубы       = 
|клубы                  = 
|нацыянальная зборная   = 
|трэнерскія клубы       = 
|медалі                 = 
{ style="background: transparent"
       
}
}}

**Мірча Лучэску** (; нар. , , Румынія) — румынскі футбаліст, пазней — футбольны трэнер.

З мая 2004 года па май 2016 года — галоўны трэнер футбольнага клуба «Шахцёр» (Данецк). У маі 2016 года быў прызначаны галоўным трэнерам санкт-пецярбургскага «Зеніта». Пакінуў пасаду ў маі 2017 года па заканчэнні сезона 2016/17. У жніўні 2017 года стаў галоўным трэнерам нацыянальнай зборнай Турцыі. Пакінуў пасаду ў лютым 2019 года.

У ліпені 2020 года прызначаны галоўным трэнерам кіеўскага «Дынама». У лістападзе 2023 года абвясціў пра выхад з пасады і завяршэнне трэнерскай кар’еры.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Румыніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Румыніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Бухарэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартул
Катэгорыя:Ігракі ФК Карвінул Хунедаара
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Румыніі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Карвінул Хунедаара
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Румыніі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Дынама Бухарэст
Катэгорыя:Трэнеры ФК Піза
Катэгорыя:Трэнеры ФК Брэшыя
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рэджана
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рапід Бухарэст
Катэгорыя:Трэнеры ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Трэнеры ФК Галатасарай
Катэгорыя:Трэнеры ФК Бешыкташ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Шахцёр Данецк
Катэгорыя:Трэнеры ФК Зеніт Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Турцыі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Дынама Кіеў
Катэгорыя:Трэнеры-пераможцы Кубка УЕФА і Лігі Еўропы УЕФА
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Данецка
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бухарэста
Кромержыж

**Кро́мержыж** (, **Крэмзір** ()) — горад на ўсходзе Чэхіі, у раёне Кромержыж Злінскага края. Размешчаны у гістарычным раёне Маравія, на беразе ракі Морава, на вышыні 201 метр над узроўнем мора. Плошча горада складае 55,61 км². Падзелены на 10 гарадскіх раёнаў. Насельніцтва складае  чалавекі (2006).

Вядомы як Ганацкія Афіны (Hanácké Athény). У 1997 годзе гэты горад, сярэдневяковы цэнтр якога знаходзіцца пад абаронай дзяржавы, быў прызнаны найпрыгожым гістарычным горадам Чэшскай Рэспублікі. У 1998 годзе тэрыторыя Архібіскупскага палаца была ўнесена ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гісторыя 
Кромержыж — старадаўні горад Краіны Ганакаў. Першае паселішча з'явілася на тэрыторыі Кромержыжа яшчэ ў часы Вялікай Маравіі. Упершыню згадваецца як вёска ў 1110 годзе, калі быў набыты оламаўцкім біскупам Ёганам II. Кромержыжу, размешчанаму на скрыжаванні гандлёвых шляхоў, у 1266 годзе ўказам чэшскага караля Пржэмысла Отакара II быў пададзены статус горада, у тым жа годзе ў пачынаецца будаўніцтва замка. У 1290 годзе ўводзіцца гарадское права.

У часы Гусіцкіх войнаў Кромержыж быў апорай гусітаў у Маравіі. Вернуты быў Оламаўцкім біскупам толькі ў 1456 годзе. У 1467—1471 гадах горад апынуўся ў цэнтры ваенных дзеянняў паміж арміямі чэшскага караля Іржы з Подзебрадаў і венгерскага караля Мацвея Корвіна.

У XVI — пачатку XVII стагоддзя Кромержыж ператвараецца ў адзін з найважнейшых палітычных і культурных цэнтраў Маравіі. Аднак у часы Трыццацігадовай вайны горад быў захоплены і цалкам разбураны шведамі. Ізноў адбудаваны толькі ў другой палове XVII стагоддзя Оламаўцкім біскупам Карлам II Ліхтэнштэйн-Кастэлькорнам. У час вайны за аўстрыйскую спадчыну, у 1742 годзе быў захоплены прускай арміяй, у 1752 годзе горад выгарэў пры пажары. У 1805 годзе быў заняты арміяй Напалеона.

У час Аўстрыйскай рэвалюцыі 1848 года, пасля прыгнечання Габсбургамі паўстання ў Вене, сюды, у Кромержыж пераехаў і да сакавіка 1849 года засядаў у біскупскім палацы аўстрыйскі рэйхстаг.

У 1885 годзе ў Кромержыжы сустракаліся і вялі перамовы па пытаннях еўрапейскай палітыкі імператар Аўстра-Венгрыі Франц-Іосіф і расійскі імператар Аляксандр III.

У красавіку 1939 года заняты нямецкай арміяй. Вызвалены ў 1945 годзе савецкімі войскамі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Марыя фон Эбнер-Эшэнбах

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вэб-камера г. Кромержыж, Від на галоўную плошчу 

Катэгорыя:Гарады Злінскага края
Матнакаш

**Матнакаш** () — армянскі нацыянальны хлеб з пшанічнай мукі розных гатункаў у форме тоўстай авальнай ці круглай аладкі з эластычным буйнасітаватым мякішам і цвёрдай скарыначкай.

## Працэс гатавання 
Матнакаш выпякаецца з дражджавога цеста. Падчас гатавання цеста некалькі разоў абмінаюць і адстаўляюць, каб яно павялічылася ў аб’ёме ў некалькі разоў. На канчатковым этапе гатаванні паверхню цеста змазваюць заваранай у вадзе мукой, расцягваюць да атрымання аладкі круглай ці авальнай формы і пальцамі праводзяць замкнёную лінію, паралельную вонкаваму краю аладкі, і падоўжныя паралельныя лініі па цэнтры. Сама назва «матнакаш» паходзіць ад армянскіх слоў «мат» — палец і «кашэл» — цягнуць, што можна перавесці як «расцягнуты пальцамі».

Матнакаш выпякаюць і ў танірах (у Нагорным Карабаху, Сюніку), і ў чарэневых печках (пур) (у Лары, Тавушы). У адрозненне ад лаваша, які не губляе сваіх смакавых якасцей працяглы час, матнакаш не прызначаны для захоўвання, яго можна захоўваць толькі некалькі дзён.

Катэгорыя:Армянская кухня
Катэгорыя:Хлеб
Калалак

**Калалак** () — армянскі суп з бараніны, які варыцца пераважна на касцявым булёне. Па сутнасці калалак — суп з фрыкадэлькамі. Аднак па складзе ўваходных у яго прадуктаў, смаку і тэхналогіі гэта страва моцна адрозніваецца ад адпаведных еўрапейскіх.

Як і многія армянскія стравы, калалак мае некалькі адменнікаў, што адрозніваюцца ступенню складанасці гатавання: калалак простай, калалак фаршаваны, калалак шушанскі.

## Агульная тэхналогія гатавання 
У гатаванні ўсіх відаў калалаку ёсць наступныя агульныя рысы:

# Выкарыстоўваецца толькі парнае мяса задняй часткі, зазвычай, бараніна і толькі для шушанскага калалаку ялавічына.
# З костак вараць булён.
# Мяса здрабняюць або ў мясасечцы, прытым абавязкова двойчы, або адбіваюць яго драўляным малатком да атрымання аднастайнай цягучай масы. Часам камбінуюць абодва спосабы: мяса ўзбіваюць пасля прапусканні праз мясасечку.
# У мясны фарш уводзяць дадатковыя прадукты — адвараныя крупы (рыс, манныя крупы) ці муку, яйкі, малако, соль, вострыя заправы (цыбулю, пятрушку, перац), а часам і каньяк — або, змешваючы іх у аднастайную масу з мясам, або ў форме начыння ў мясное асяроддзе, або камбінуючы тое і іншае.
# З мяснога фаршу фармуюць буйныя шарыкі (велічынёй з курынае яйка і больш) і начыняюць іх або паказанай вышэй раслінна-рэзкім начыннем, або кавалачкамі вяршковага масла.
# У касцявы булён уводзяць крухмал утрымоўвальныя прадукты (рыс, бульба, каштаны), а таксама вострыя заправы (лук, пятрушку, эстрагон) і часам заправы (таматавую пасту). Пасля закіпання булёну ў яго апускаюць падрыхтаваныя мясныя шарыкі, якія вараць датуль, пакуль яны не ўсплывуць на паверхню.

Увесь калалак вараць да гатовасці рысу.

Катэгорыя:Армянская кухня
Катэгорыя:Супы
Катэгорыя:Стравы з бараніны
Катэгорыя:Стравы з сечанага мяса
Прусы (значэнні)

Назву **Пру́сы** маюць:
* Прусы — сярэдневяковы заходні балцкі народ, які насяляў паўднёва-ўсходняе ўзбярэжжа Балтыйскага мора

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Прусы — вёска ў Пастаўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Прусы — вёска ў Салігорскім раёне
** Прусы — аграгарадок у Старадарожскім раёне
Іржы Руснак

**І́ржы Ру́снак** (; нар. , Острава, ЧССР) — чэшскі палітык, прэм'ер-міністр Чэхіі з 2013 года па 2014 год.

## Біяграфія 
Іржы Руснак нарадзіўся 16 кастрычніка 1960 года ў Остраве. У 1984 годзе скончыў Вышэйшую школу эканомікі ў Празе.

Кар’еру пачынаў у Дзяржплане, затым працаваў у Федэральным міністэрстве па стратэгічным планаванні і Федэральным міністэрстве працы і сацыяльных спраў. На працягу шасці гадоў працаваў кансультантам, кіраўніком сацыяльна-эканамічнага аддзела ў Чэшска-мараўскай канфедэрацыі прафсаюзаў. У жніўні 1998 года прызначаны намеснікам міністра працы і сацыяльных спраў, з красавіка 2001 года па ліпень 2002 года быў міністрам фінансаў, з ліпеня па сакавік 2003 года займаў пасаду міністра прамысловасці і гандлю Чэхіі.

Пасля 2003 года сышоў з палітыкі, займаўся бізнесам. У 2005—2012 гадах быў прэзідэнтам Асацыяцыі пенсійных фондаў. З 2006 года і да лета 2013 года Руснак старшыня савета дырэктараў і галоўны выканаўчы дырэктар пенсійнага фонду ING. З 2009 года — старшыня Савета грамадскага кантролю аўдыту. З 2010 года з’яўляецца членам Нацыянальнага эканамічнага савета ўрада Чэхіі.

У 1998—2010 гадах член Чэшскай сацыял-дэмакратычная партыі.

## Прэм’ер-міністр 
Пасля скандала, звязанага з абвінавачваннямі некаторых членаў урада ў карупцыі, а таксама скандалу, звязанага з кіраўніком апарата былога прэм’ера Янай Надзьявай, Пётр Нечас сышоў у адстаўку з пасады прэм’ер-міністра 17 чэрвеня 2013 года. На яго месца прэзідэнтам Земанам быў прызначаны 25 чэрвеня Іржы Руснак.

Руснаку было неабходна за 60 дзён сфарміраваць Урад Чэшскай Рэспублікі і атрымаць вотум даверу Палаты дэпутатаў Парламента, аднак супраць прызначэння Руснака выступілі многія члены Палаты дэпутатаў, якія запатрабавалі правядзенні датэрміновых выбараў. Аднак яму праз два тыдні ўдаўся сфарміраваць новы ўрад.

7 жніўня ўрад атрымаў вотум недаверу Палаты дэпутатаў і на наступны дзень Руснак заявіў, што ўрад у бліжэйшыя дні сыдзе ў адстаўку.. 9 жніўня Іржы Руснака абвясціў пра адстаўку ўрада. 13 жніўня Прэзідэнт Чэхіі Мілаш Земан прыняў адстаўку ўрада Руснака. Члены ўрада і сам Руснак выконвалі свае абавязкі да фарміравання новага ўрада пасля пазачарговых выбараў у Палату дэпутатаў Парламента. Аднак фарміраванне ўрада ў Чэхіі зацягнулася да пачатку наступнага года. І толькі 29 студзеня прэзідэнт зацвердзіў склад новага ўрада Багуслава Собаткі.

## Асабістае жыццё 
Іржы Руснак жанаты, мае двух сыноў — Міхала (1989) і Томаша (1992).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Чэхіі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Чэхіі
Катэгорыя:Міністры прамысловасці і гандлю Чэхіі
Катэгорыя:Выпускнікі Вышэйшай эканамічнай школы ў Празе
Замак Локет

**Ло́кет** () — каменны замак у Чэхіі, прыкладна за 120 км на захад ад Прагі, каля горада Карлавы Вары. Сваю назву атрымаў ад слова «локаць». Форму сагнутай рукі нагадвае лукавіна ракі Огржэ, на беразе якой стаіць Локет. Згодна з адной з версій замак узведзены як пагранічная крэпасць.

У пісьмовых крыніцах замак упершыню згадваецца ў 1234 годзе.  Пытанне аб тым, хто з уладароў Чэхіі заснаваў крэпасць, да гэтага часу застаецца дыскусійным. Сярод магчымых заснавальнікаў называюць князя Уладзіслава II, караля Пржэмысла Отакара I і караля Вацлава I.

У сярэднія вякі Локет набыў важнае стратэгічнае значэнне як непрыступная крэпасць на мяжы з германскімі землямі, але пасля абрання Карла IV імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі, страціў значэнне пагранічнай заставы. У той жа час яго значэнне не паменшылася: ён захаваў за сабой статус рэзідэнцыі чэшскіх каралёў. Пры сыну Карла IV Вацлаву IV Локет працягваў пашырацца і стаў яшчэ большай крэпасцю.

У XV стагоддзі імператар Жыгімонт перадаў Локет шляхецкаму роду Шлікаў. Замак паступова прыходзіў у заняпад. У 1822 годзе тут зрабілі турму, якая дзейнічала да 1949 года.

З 1968 года стаў помнікам культуры і адкрыты для наведвання як музей. У замку здымалі фільм «Казіно „Раяль”».

## Галерэя 

Файл:Макет замка Локет.jpg| Макет замка Локет
Файл:LoketIMG 0130.JPG|Від на замак з боку моста
Файл:Hrad Loket.jpg|Від на замак з боку ракі
Файл:Loket, hradní nádvoří.jpg|Від зверху на замкавы двор

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт замка 
* віртуальны тур па замку і наваколлях 
* Фатаграфіі са свята забіячкі ў замку Локет

Катэгорыя:Замкі Карлаварскага края
Локет (значэнні)

**Локет:**

* Локет — горад у раёне Сокалаў у Карлаварскім крае Чэіі.
* Локет — замак у аднаіменным горадзе.
* Локет — вёска ў раёне Бенешаў Сярэднячэшскага  края Чэхіі.
Баранавічы (значэнні)

Назву **Бара́навічы** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Баранавічы — былая вёска ў Баранавіцкім раёне, з 1978 года ў межах Баранавіч
** Баранавічы — горад
* Віцебская вобласць:
** Баранавічы — вёска ў Пастаўскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Баранавічы — былая вёска ў Гродзенскім раёне, з 2008 года ў межах Гродна
** Баранавічы — вёска ў Іўеўскім раёне
** Баранавічы — вёска ў Карэліцкім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Баранавічы 1 — вёска ў Бабруйскім раёне
** Баранавічы 3 — вёска ў Бабруйскім раёне

## Аб’екты 
* Баранавічы — ваенны аэрадром, размешчаны на паўднёвы ўсход ад горада Баранавічы Брэсцкай вобласці.
Чэскі-Штэрнберк (значэнні)

**Чэскі-Штэрнберк:**
* Чэскі-Штэрнберк — мястэчка ў Сярэднячэшскім краі Чэхіі.
* Чэскі-Штэрнберк — замак у аднаіменным мястэчку.
Школа

**Школа** (ад  — вольны час, вучэбны занятак, школа) — навучальная ўстанова для атрымання агульнай адукацыі. У шырокім сэнсе слова можа ўжывацца для назвы любой адукацыйнай установы (музычная школа, мастацкая школа, спартыўная школа — ДЮСШ, школа баявых майстэрстваў і г.д.)

## Паходжанне тэрміна 
Спачатку грэцкае σχολή азначала «вольны час, вольнае баўленне часу», потым стала ўжывацца як «заняткі ў вольны час» (напр. Платонам, ён збіраў людзей у вольны час і перадаваў ім свае досвед і веды), потым — «вучэбныя заняткі», «гутарка філосафаў» (напр. у Плутарха). У беларускую мову слова прыйшло не наўпрост, а праз  ад .

## Тыпы школ 
Служаць для атрымання
* пачатковай адукацыі (пачатковая школа) (у Беларусі з 1 па 4 класы)
* асноўнай агульнай адукацыі (сярэдняя школа) (у Беларусі з 5 па 9 класы)
* сярэдняй агульнай адукацыі (сярэдняя школа) (у Беларусі з 10 па 11 класы)
* прафесійнай адукацыі (ПТВ, тэхнікумы, вучэльні і г.д.)
* спецыяльнай адукацыі, у тым ліку вышэйшай (рэлігійнай, эканамічнай, юрыдычнай і інш.)

## Гл. таксама 
* Гімназія
* Школьная форма
* Вечаровая школа

## Спасылкі 
* Палажэнне аб установе агульнай сярэдняй адукацыі 

Катэгорыя:Сярэдняя адукацыя
Смаргонская мядзведжая акадэмія

**«Смаргонская акадэмія»** — жартоўная назва промысла адлову і дрэсіроўкі мядзведзяў, заснаванага князямі Радзівіламі ў Смаргоні; адна са школ беларускіх скамарохаў.

Промысел існаваў з XVII ст. да канца XVII ст., паводле іншых звестак — да пачатку ХІХ ст. Мядзведзяў дрэсіравалі паблізу Смаргоні (на г.зв. «французскіх узгорках») у некалькі этапаў. Спачатку маладых мядзведзяў вучылі «танцаваць», для чаго саджалі па 2—3 у адмысловую клетку, у якой падагравалася дно, і прывучалі стаяць на задніх лапах, перамінацца з адной лапы на другую (болевы рэфлекс пад удары бубна, мелодыю дуды і іншых інструментаў), потым вучылі барукацца, кланяцца. Павадыры («мядзведнікі») з вучонымі звярамі хадзілі па заробкі на кірмашы Расіі, Венгрыі, Германіі і іншых краін, вялі прыбытковы гандаль дрэсіраванымі мядзведзямі. Сцэна з дрэсіраваным мядзведзем была і ў батлейцы, паказвалі лялек — скамароха і мядзведзя, якіх называлі «смаргонскі вучыцель з вучнем» (1902, Міншчына).

Падобныя акадэміі былі і ў іншых гарадах. Паводле гарадскіх інвентароў, у Глыбокім на пачатку XVIII ст. сярод рамеснікаў было каля дзесяці скамарохаў-мядзведнікаў (Глыбоцкія скамарохі-мядзведнікі). У кнізе «Литовские епархиальные ведомости» № 23 за 1869 год пра візітаванне ў грэкакаталіцкіх цэрквах, у 1784 годзе, напісана, што у Глыбокім была царква Святой Тройцы, якая мела філіяльную царкву на вуліцы Дворнай (вядомая па інвентарах царква Святога Пятра). Пры царкве Святога Пятра было брацтва Святога Антонія, якое падзялася на тры аддзелы: св. Антонія (шаўцоў і гарбароў), Трох Свяціцеляў (краўцоў) і св. Мікалая — мядзведнікаў. Вядома, што з канца XV ст. і да пачатку XIX ст. Глыбокае і Смаргонь належалі адным уладальнікам — спачатку Зяновічам, а з 1628 года Радзівілам. Раней прынята было лічыць, што мядзведжая акадэмія ў Смаргоні заснавана Радзівіламі, але навейшыя звесткі паказваюць на Зяновічаў, як заснавальнікаў і Радзівілаў, як пераемнікаў гэтай справы.

]]
У 2004 годзе прыняты герб Смаргоні — сярэбраным полі на чырвонай рашотцы чорны мядзведзь, якім стаіць на задніх лапах і трымае ў пярэдніх лапах герб Радзівілаў. За аснову гербавага сюжэту ўзяты факт існавання «Смаргонскай акадэміі».

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Смаргоні
Катэгорыя:Эталогія
Арташат (старажытны)

**Арташа́т** — былы старажытны горад у Арменіі, у 2 ст. да н.э. — сярэдзіне 5 ст. н.э. сталіца старажытнай Вялікай Арменіі.

## Гісторыя 
Горад заснаваны каля 176 да н.э. Арташэсам I, які сталіцу дзяржавы з Армавіра перанёс у пабудаваны ім Арташат.

У 58 і 163 н.э. горад быў разбураны рымлянамі, у 364—368 гг. — іранцамі.

Прыйшоў у заняпад у сувязі з пераносам сталіцы Арменіі ў Двін.

Старажытны горад знаходзіўся паблізу сучаснага армянскага горада Арташат.

## Гл. таксама 
* Горад Арташат

## Літаратура 
* Арташат //  С. 506.
* Arakelyan, Babken N. «Основные результаты раскопок древнего Арташата в 1970-73 гг.,» *Patma-Banasirakan Handes* 4 (1974). 

## Спасылкі 
* Encyclopædia Iranica, Artaxata

Катэгорыя:Гісторыя Арменіі
Катэгорыя:Сталіцы Арменіі
Катэгорыя:Колішнія гарады Арменіі
Катэгорыя:Гарады Вялікай Арменіі
Сярэдняя школа

]]
**Сярэдняя агульнаадукацыйная школа** — у Беларусі і шэрагу іншых краін установа адукацыі, якая дае агульную (без навучання прафесіі) сярэднюю (10 — 12 класаў) адукацыю. Звычайна ўключае ў сябе 3 ступені навучання: пачатковую (у Беларусі 1 — 4 класы), базавую (5 — 9 кл.) і старэйшую (10 — 11 кл.). Можа быць пачатковай (навучанне толькі ў класах пачатковай ступені), няпоўнай (навучанне да базавай ступені) і поўнай. Па заканчэнні 9 класаў выдаецца пасведчанне аб базавай адукацыі, па заканчэнні 11 кл. — атэстат аб агульнай сярэдняй адукацыі.

У многіх краінах сярэдняй школай называюць базавую ступень (паміж пачатковымі і старэйшымі класамі). Старэйшая ступень ў такіх краінах можа называцца вышэйшай школай (у той час як у Беларусі і шэрагу іншых краін пад вышэйшай школай разумеюць вышэйшыя навучальныя ўстановы). У такім разе сярэдняя школа можа знаходзіцца ў тым жа будынку, што і пачатковая і/ці старэйшая, а можа быць ад іх адлучана, як у Японіі. У некаторых краінах адукацыя, атрыманая ў сярэдняй школе, лічыцца пачатковай. Звычайна наведванне школы абавязковае да базавай альбо старэйшай ступені, але не ўсюды: да прыкладу, у Гаіці абавязкова толькі пачатковае навучанне.

## Сярэднія школы ў свеце 
Катэгорыя:Школьная адукацыя
Катэгорыя:Сярэдняя адукацыя
Войцех Седлачак

**Войцех Се́длачак** (; , Лібчані, Чэхія — ) — чэшскі жывапісец і графік.

## Біяграфія 
Вучыўся ў 1911—1920 гадах у Пражскай акадэміі мастацтваў. Зазнаў уплывы А. Славічака і Я. Прэйслера. Член аб’яднанняў «Умелецкая бяседа» (1913), «Галар» (1919).

## Творчасць 
Творчасці характэрны арыентацыя на рэалістычныя традыцыі нацыянальнага мастацтва, лірыка-эпічная манера выканання. Аўтар жывапісных кампазіцый «Валацуга» (1924), «Збор бульбы» (1934), «У вёсцы» (1941), «Восень на палях» (1952), «Восень на загуменні» (1954), графічных работ «Цыганка» (1916), «Садоўніца» (1920), «Праца ў полі» (1971). Аформіў кнігі Я. Гербена, братоў Мрштыкаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Чэхіі
Катэгорыя:Графікі Чэхіі
Катэгорыя:Выпускнікі Пражскай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Народныя артысты Чэхаславакіі
Сагарэджа

**Сагарэ́джа** () — горад (з 1962 года) на ўсходзе Грузіі. Цэнтр Сагареджынскага муніцыпалітэта. Насельніцтва 10 871 жыхароў (2014). Размешчаны на паўднёвым схіле Гамбарскага хрыбта, за 58 км на ўсход ад Тбілісі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Саламон Курдыяні (1867—1937) — вучоны-дэндролаг.
* Грыгол Курдыяні (1873—1957) — архітэктар і інжынер.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* City Population

Катэгорыя:Гарады Грузіі
Эчміядзінскі кафедральны сабор

**Эчміядзінскі кафедральны сабор** (, ад ст.-арм. Էջ Միածինն [ɛːʤ miɑʦʼinn] — «Сашэсце Адзінароднага») — галоўны храм Армянскай апостальскай царквы, прастол Вярхоўнага Патрыярха Каталікоса Усіх Армян у 303—484 гг., і зноў з 1441 года. Размешчаны ў горадзе Вагаршапаце Армавірскае вобласці Арменіі. З 2000 года ўваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Узведзены ў IV—V стагоддзях сабор лічыцца адным з самых старажытных хрысціянскіх храмаў у свеце. За ўсю сваю гісторыю ён зведаў мноства рэканструкцый. Першапачаткова, як і іншыя храмы, ён уяўляў сабой прамавугольны будынак, але пазней быў перабудаваны ў цэнтральна-купальны сабор. З часам будынак дапоўніўся званіцай, ратондамі, рызніцай і іншымі пабудовамі.

## Гісторыя 
 на заходняй званіцы сабора (1650-я гг.)]]
Будаўніцтва сабора звязана з іменем цара Трдата III і каталікоса святога Грыгорыя Асветніка. Паводле падання, Трдат III загадаў закідаць камянямі 35 сясцёр-манашак, пасля чаго звар’яцеў. Адзін са зняволеных хрысціян па імені Грыгорый (які стаў вядомым пад імем Грыгорый Асветнік) вылечыў яго і звярнуў у хрысціянства, пасля чаго прыкладу свайго кіраўніка рушыла ўслед усё насельніцтва Арменіі. Месца ж для храма было паказана Грыгорыю Асветніку самім Ісусам Хрыстом, адкуль і паходзіць назва. Раней жа тут праводзіліся язычніцкія абрады і пакланенні мясцовым багам.

Эчміядзінскі сабор будаваўся не адно стагоддзе. Першапачаткова Сабор быў пабудаваны з дрэва ў форме базілікі. Але ўжо ў V стагоддзі быў перабудаваны, яму была нададзена крыжападобная форма, увянчаная купалам.

У VII стагоддзі Сабор быў перабудаваны ў камені. У XVII стагоддзі над саборам узвялі новы сучасны купал і трох’ярусную званіцу. У XVIII стагоддзі з трох бакоў Сабора былі ўзведзены шасцікалонныя ратонды.

У ХХ стагоддзі была ажыццёўлена грунтоўная рэстаўрацыя. Былі ўмацаваны калоны і аркі, якія падтрымліваюць купал, а сам купал быў абліцаваны свінцом. З мармуру быў пабудаваны новы алтар. Мармурам была выкладзена і падлога царквы. Былі абноўлены і дапоўнены роспісы ўнутры храма.

## Галерэя 

 
Файл:Etchmiadzin cathedral.jpg|Будынак сабора
Файл:Echmiatsin entry cathedral.jpg|Уваход
Файл:Ejmiadzin indoor1.jpg|Інтэр’ер
Файл:Ejmiadzin indoor2.jpg|Інтэр’ер
Файл:Echmiatsin altair.jpg|Алтар
Файл:Etchmiadzin cupola.jpg|Фрэскі

## Гл. таксама 
* Эчміядзінскі манастыр

## Зноскі 
## Літаратура 
* Казарян А. Ю. Кафедральный собор Сурб Эчмиадзин и восточнохристианское зодчество IV—VII веков. Москва: Locus Standi, 2007. 216 с., ч/б и цвет. илл. в тексте. ISBN 978-5-94428-041-1.
* 

## Спасылкі 
* Кафедральный собор Сурб Эчмиадзин и восточнохристианское зодчество IV—VII веков // Grand Architect 
* St Etchmiadzin at Armenica.org 
* Official Website of the Mother See of Holy Etchmiadzin
* UNESCO World Heritage Site profile
* Surp Echmiadzin and other Churches in Vagharshapat
* The Monastery of Ejmiatsin, c. 1660, c. 1890, c. 1990

Катэгорыя:Вагаршапат
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Арменіі
Армавір (старажытны)

**Армаві́р** — сталіца і рэлігійны цэнтр старажытна-армянскага Айрарацкага царства ў 4—2 ст. да н.э.

## Гісторыя 
Армавір быў заснаваны на месцы горада Аргішціхінілі. Пасля перанясення сталіцы ў горад Арташат Армавір прыйшоў у заняпад, але існаваў да 5 ст. н.э.

Яго руіны знаходзяцца каля сяла Армавір у Арменіі.

## Раскопкі 
Першыя разведвальныя раскопкі тут былі зроблены ў 1880 годзе, аднак сістэматычныя раскопкі Армавіра пачаліся толькі ў 1962 годзе. Археалагічнае вывучэнне Армавіра выявіла шматслойны характар гісторыі горада. Найстаражытнейшы слой адносіцца да ўрарцкага перыяду (VIII—VII ст. да н. э., калі цар Аргішці I у 776 г. да н. э. заснаваў на гэтым месцы горад Аргішціхінілі), далей ідуць старажытнаармянскі эліністычны (III—II стст. да н. э.) і сярэдневяковы (X—XIII стст.) слаі.

Армавір быў заселены з V—VI тыс. да н. э. Археолагі знаходзілі тут розныя інструменты з абсідыяну, прадметы з бронзы і кераміку ў слаях гэтага перыяду.

Пры раскопках былі знойдзены гліняныя таблічкі перыяду дынастыі Ахеменідаў, напісаныя на эламскай мове, якія змяшчаюць эпізоды з эпасу аб Гільгамешы. У раёне Армавіра знойдзены шматлікія надпісы III ст. да н. э. на старажытнагрэчаскай мове, уключаючы паэзію Гесіёда, радкі з Эўрыпіда, спіс найменняў месяцаў у Македонскім календары і імёны цароў з дынастыі Ервандзідаў.

## Літаратура 
* Армавір //  С. 486—487.
* Аракелян Б., «О некоторых результатах археологического изучения древнего Армавира». ИФЖ. Ер., 1969, 4;
* Тирацян Г., «Раскопки Армавира». ВОН. Ер., 1972, 2, на арм. яз.

Катэгорыя:Сталіцы Арменіі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Арменіі
Катэгорыя:Крэпасці Арменіі
Армавір

**Армаві́р** () — тапонім армянскага паходжання.

## Арменія 
* Армавір — адна з гістарычных сталіц Арменіі, якая размяшчалася на тэрыторыі сучаснага марза Армавір.
* Армавір (старыя назвы — Сардарапат, Акцемберан) — горад у Арменіі, цэнтр марза Армавір.
* Армавір — марз (вобласць) у Арменіі.
* Армавір — сяло ў Арменіі.
* Армавір — чыгуначная станцыя ў горадзе Армавір, Арменія.
* «Армавір» — армянскі футбольны клуб з горада Армавір.
* Нор-Армавір — сяло ў Арменіі.

## Расія 
* Армавір — горад у Краснадарскім краі, названы ў гонар старажытнага Армавіра.
* Муніцыпальнае ўтварэнне горад Армавір — муніцыпальнае ўтварэнне «Горад Армавір» у Краснадарскім краі.
* Армавір-Растоўскі (Армавір-1) — чыгуначная станцыя ў горадзе Армавір, Расія.
* Армавір-Туапсінскі (Армавір-2) — чыгуначная станцыя ў горадзе Армавір, Расія.
* Армавір — ваенны аэрадром у Краснадарскім краі, размешчаны на паўднёвай ускраіне горада Армавіра.
* Армавір — аэрапорт мясцовых паветраных ліній горада Армавіра (Краснадарскі край).

## Іншыя значэнні 
* «Армавір» — савецкі фільм 1991 года.
Еўрапейскі саюз эсперанта

**Еўрапейскі саюз эсперанта** () яднае нацыянальныя асацыяцыі эсперанта дзяржаў ЕС, праводзіць кожныя два гады кангрэсы ў Марыборы, Славенія. У ліпені–жніўні 2007 года на кангрэсе было 256 дэлегатаў з 28 краін, у тым ліку два члены Еўрапарламента: Малгажата Гандзлік з Польшчы і Людміла Новак са Славеніі.

У снежні 2009 года Еўрапейскі саюз эсперанта надрукаваў поўна-старонкавую аб’яву ў французскай газеце *«Монд»*, якая заклікала да выкарыстання мовы эсперанта замест англійскай.

У 2011 годзе Прэзідэнтам Еўрапейскага саюза эсперанта быў Шон о Райн (Seán Ó Riain).

## Кангрэсы 
Да 2012 года кангрэс Еўрапейскага Саюзу эсперантыстаў (KEEU) па-за Славеніяй збіраўся 11 раз. Тэмай кангрэса 2012 года было «вывучэнне мовы ў ЕС».

На кангрэсе 2011 года, што праходзіў у Капенгагене, былі прыняты наступныя рашэнні:

* 2012 год быў абвешчаны «Годам Цібара Сэкеля» да 100-годдзя з дня яго нараджэння.

* Была падтрымана ініцыятыва грамадзян ЕС спяваць еўрапейскі гімн на мове эсперанта.

## Спасылкі 
* 
* Eŭropa Esperanto-Unio на сайце UEA 
* Tongues are loosened at Esperanto conference in Galway // The Irish Times, 17.07.2012.
* EUROPO - Eŭropa Esperanto-Unio
* Poliglotti4.ЕС - EEU - Eŭropa Esperanto-Unio 

Катэгорыя:Еўрапейскі Саюз
Катэгорыя:Арганізацыі эсперантыстаў
Армавір (Арменія)

**Армаві́р** (, да 1932 — **Сардарапа́т**, да 1992 — **Акцембера́н**) — горад у Арменіі, адміністрацыйны цэнтр Армавірскай вобласці. Размешчаны ў Арарацкай даліне, у паўднёвай падэшвы гары Арагац.

Недалёка ад сучаснага горада знаходзяцца руіны старажытнага Армавіра — першай сталіцы Армянскага царства. У армянскай традыцыі выкладзенай Маўсесам Харэнаці, горад быў заснаваны Арамаісам, унукам Хайка, легендарнага прабацькі армянскага народа. Старажытны Армавір да пачатку II стагоддзя да н. э. быў сталіцай Арменіі.

## Гісторыя 
Старажытная гісторыя мясцовасці звязана з былой сталіцай Айрарацкага царства — старажытным Армавірам. У антычныя часы Армавір знаходзіўся пад уладай Селеўкідаў (у 200—190 гг. да н. э.), затым Вялікай Арменіі (190 да н. э. — 428 н. э.), часам падвяргаючыся акупацыі рымлянамі і парфянамі, а пасля падзення Вялікай Арменіі ў 428 годзе ўвайшоў у склад дзяржавы Сасанідаў. У 645 годзе Армавір быў заваяваны арабамі.

Сучаснае паселішча ўзнікла як сельскі населены пункт Сардарабад (у армянскай транскрыпцыі — Сардара**п**а**т**); ў яго назве персідскі тытул і асабістае імя Сардар («пераможца, галоўнакамандуючы») і абад — іран. «горад».

21—29 мая 1918 года, у Першую сусветную вайну, каля Сардарапата адбылася вялікая бітва паміж войскамі Асманскай імперыі і Армянскага нацыянальнага савета, якая завяршылася перамогай армянскага боку. Перамога ў бітве была лёсавызначальнай для армян, бо спыніла рух турэцкіх войскаў на Ерэван і дазволіла 28 мая 1918 года абвясціць незалежнасць Арменіі.

У 1932 годзе пасёлак быў перайменаваны ў Акцемберан, у гонар Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года ў Расіі. У 1947 годзе ён атрымаў статус горада. Пасля распаду СССР горад быў перайменаваны ў гонар старажытнага Армавіра, які знаходзіўся непадалёк.

## Гл. таксама 
* Сардарапацкая бітва

Катэгорыя:Гарады Арменіі
Катэгорыя:Сталіцы Арменіі
Катэгорыя:Пераназваныя населеныя пункты
Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір