open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Антон Кернер

**Антон Кернер** (, барон; 1831—1898) — аўстрыйскі батанік.

Асноўныя працы прысвечаны геаграфіі расліннасці, фітацэнозам, сістэматыцы і гібрыдызацыі раслін.

З 1848 па 1853 год вывучаў медыцыну ў Венскім універсітэце, у 1854 годзе атрымаў ступень дактары медыцыны. Адначасова вывучаў прыродазнаўчую гісторыю.

У 1858 годзе прызначаны прафесарам батанікі Політэхнічнай школы ў Офене, у 1860 годзе заняў кафедру ва ўніверсітэце ў Інсбруку, з 1878 года — у Венскім універсітэце: дырэктар Батанічнага саду і прафесар прыродазнаўчай гісторыі.

Акадэмік Венскай акадэміі навук (1872).

## Друкаваныя працы 
* 
*  
*  
*  
*  
*  . Русский перевод — 
*   (Band 8—9 von Karl Fritsch, Band 10 von Richard Wettstein).

## Літаратура 
* Ernst Moritz Kronfeld. Anton Kerner von Marilaun. Leben und Arbeit eines deutschen Naturforschers. Mit einem Geleitwort von Prof. Dr. R. von Wettstein. — Verlag Chr. Herm. Tauchnitz, Leipzig, 1908. 
* Fritz Knoll. Anton Kerner von Marilaun, ein Erforscher des Pflanzenlebens. // Österreichische Naturforscher und Techniker, herausgegeben von der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. Wien, 1950. 
* Maria Petz-Grabenbauer, Michael Kiehn. Anton Kerner von Marilaun — Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 2004. ISBN 3-7001-3302-2

## Спасылкі 
* Працы Антона Кернера і літаратура пра яго ў Deutschen Nationalbibliothek
* Гісторыя Батанічнага саду Венскага ўніверсітэта 
* 

Катэгорыя:Постаці аўстрыйскай экалогіі
Катэгорыя:Геабатанікі
Катэгорыя:Батанікі Аўстрыі
Катэгорыя:Батанікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Венскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Пахаваныя на Цэнтральных могілках Вены
Небыты

**Не́быты** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Жамчужненскага сельсавета. Размешчаны за 16 км на захад ад Баранавічаў, за 4 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы — Ваўкавыск.

## Гісторыя 
У 1897 годзе вёска ў Навамышскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, хлебазапасны магазін.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Навамышскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне.

Да 1985 года ўваходзіла ў склад Палонкаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 23 двары, 258 жыхароў (1897)
* 39 двароў, 348 жыхароў (1909)
* 30 дамоў, 181 жыхар (1921)
* 272 жыхары (1939)
* 191 жыхар (1959)
* 66 двароў, 103 жыхары (1998)
* 41 гаспадарка, 63 жыхары (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Нарута

**Нарута** () — рака ў Краслаўскім краі Латвіі, якая злучае возера Эжэзэрс і Дагда.

Выцякае з паўднёвага берага возера Эжэзэрс каля Лічмураняў. Цячэ на паўднёвы захад, паралельна дзяржаўнай трасе Р55 (Рэзэкнэ — Дагда). Самы буйны прыток — Гушчыца. Упадае ў возера Дагда, на тэрыторыі горада Дагда. Наруту ў вярхоўях перасякае дзяржаўная траса V648. На яго берагах размешчаны Бейтані, Нейкуры, Дагда. Каля Наруты — курган Дагда.
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Звераўшчына

**Зве́раўшчына** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Жамчужненскага сельсавета. Размешчана за 32 км на паўночны захад ад Баранавічаў, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы — Ваўкавыск.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя. У 1599 годзе фальварак і вёска ў Слонімскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

У 1886 годзе вёска ў Люшнеўскай воласці Слонімскага павета Мінскай губерні, працавала школа.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі.

З 1939 года ў складзе БССР.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 30 вяскоўцаў.

Да 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Палонкаўскага сельсавета, да 18 сакавіка 1985 года — у склад Перхавіцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 21 двор, 256 жыхароў (1886)
* 40 двароў, 227 жыхароў (1921)
* 422 жыхары (1959)
* 324 жыхары (1970)
* 76 двароў, 90 жыхароў (1998)
* 38 гаспадарак, 69 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Беата

**Беа́та** () — востраў ля паўднёвага ўзбярэжжа Дамініканскай Рэспублікі. Плошча — 27 км². Сталага насельніцтва няма.

Востраў Беата сфарміраваны на водмелі, што з'яўляецца падводным працягам суседняга вострава Гаіці. Аддзелены ад яго пралівам (5,15 км). Паверхня нізкая, складзеная пераважна з вапнякоў. На паўднёвым узбярэжжы мангравыя балоты. Даўжыня — 8,52 км. Найбольшая шырыня — 6,14 км. 

Востраў пакрыты лясной расліннасцю. Яго насяляюць некалькі відаў наземных і марскіх птушак, ігуаны, крабы і чарапахі. Уваходзіць у склад запаведніка.

Мяркуецца, што ў старажытнасці востраў Беата быў заселены індзейцамі, якія здабывалі тут малюскаў. Захаваліся звалкі ракавін. Аднак у 1494 г., калі ён быў адкрыты Х. Калумбам, сталага насельніцтва ўжо не было. Іспанскія каланісты выкарыстоўвалі яго для часовага ўтрымання статкаў свойскай жывёлы і здабычы солі. У нашы дні ненаселены, аднак наведваецца рыбакамі і турыстамі. 

## Спасылкі 
* Isla Beata
* Isla Beata: Dominican Republic

Беата
Катэгорыя:Вялікія Антыльскія астравы
Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора
Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Апытанне пра палітычную будучыню Каталоніі

у Іспаніі, Еўропе і Міжземнамор’і.]]

**Апытанне пра статус Каталоніі** (; ) стаў альтэрнатывай рэферэндуму, правядзенне якога было таксама вызначана на 9 лістапада 2014 года, але было замарожана 27 верасня 2014 года Канстытуцыйным судом Іспаніі з прычыны неадпаведнасці рэферэндуму канстытуцыі Іспаніі. Зрэшты, у кастрычніку 2014 года ўлады Іспаніі абвясцілі, што і само апытанне з’яўляецца незаконным.

## Падрыхтоўка 
 для апытання, ідэнтычны бюлетэню для рэферэндуму.]]
Нягледзячы на падвойную забарону, урад Каталоніі, якім кіруе Артур Мас, працягнуў падрыхтоўку да нефармальнага галасавання, якое не мае юрыдычнай сілы, але мае важнае кансультатыўнае значэнне для публікі і прэсы. Падчас падрыхтоўкі да апытання, 920 з 947 кірааўнікоў муніцыпалітэтаў Каталоніі (97 % іх колькасці) абвясцілі пра падтрымку рэферэндуму, 800 прадстаўнікоў з іх прыехалі на сустрэчу з Масам. У канчатковым выніку, галасаванне ахапіла 92,29 % тэрыторыі Каталоніі. У астатніх 8 % тэрыторыі рэгіёна муніцыпалітэтамі кіруюць прадстаўнікі правай прамадрыдскай Народнай партыі (PP), якія абвясцілі галасаванне фарсам і адмовіліся адкрываць участкі для галасавання. На тэрыторыі гэтых гарадскіх муніцыпалітэтаў, як правіла, пераважаюць выхадцы з іншых рэгіёнаў Іспаніі. Тым не менш і іх жыхары, якія пажадалі прыняць удзел у галасаванні, маглі прыехаць у суседні муніцыпалітэт. Арганізацыю працэсу нефармальнага галасавання ўзялі на сябе каля 40 тысяч валанцёраў паколькі ўлады Іспаніі забаранілі выдаткоўвай на яго дзяржсродкі. У рэгіёне з’явілася 1 317 участкаў.

## Пытанні 
На рэгіянальнае галасаванне былі вынесены два пытанні: «Ці жадаеце Вы, каб Каталонія стала дзяржавай?» і, калі так, «Ці жадаеце Вы, каб гэта дзяржава была незалежнай?».

## Яўка і вынікі 
У цэлым у апытанні прынялі ўдзел 2 305 290 рэзідэнтаў Каталоніі ва ўзросце ад 16 гадоў (у тым ліку 13 тысяч каталонцаў замежжа), што складае 37 % насельніцтва, надзеленых правам голасу. Такое права па агульнаіспанскіх законах у Каталоніі як часткі Іспаніі маюць на дату выбараў 5,49 мільёна. Аднак вынік апытання не мае прамой юрыдычнай сілы, хоць і запускае доўгачасовы працэс легітымізацыі суверэнітэту пасродкам народнага волевыяўлення.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыка Каталоніі
Каталонія
Катэгорыя:Рэферэндумы 2014 года
2014
Гацье V дэ Брыен

**Гацье V дэ Брыен** (; каля 1278 — , рака Кефіс) — граф дэ Брыен (Гацье V) і дзі Лечэ (пад імем **Гацье II**) з 1296 года, герцаг Афінскі (пад імем **Гацье I**) з 1308 года, сын Гуга, графа дэ Брыен, і Ізабелы дэ Ла Рош, дочкі Гі I дэ Ла Рош, герцага Афінскага.

## Біяграфія 
Упершыню Гацье з’явіўся ў крыніцах у 1287 годзе, калі бацька, які патрапіў у палон да сіцылійцаў, быў вымушаны пакінуць яго закладнікам у замку Агоста ў Сіцыліі, пакуль бацька не заплаціў выкуп за вызваленне.

Пасля гібелі бацькі ў 1296 годзе Гацье атрымаў у спадчыну яго ўладанні як у Францыі (графства Брыен у Шампані), так і ў Неапалітанскім каралеўстве — графства Лечэ і Канверсана. Таксама Гацье атрымаў у спадчыну прэтэнзіі бацькі на Кіпрскае каралеўства. Жыў ён пры неапалітанскім двары. Як і яго бацька Гацье прыняў удзел у вайне Неапалітанцаў супраць Сіцылійскага каралеўства, аднак у 1300 годзе патрапіў у палон, дзе прабыў да падпісання Кальтабелоцкага дагавора ў 1302 годзе.

5 кастрычніка 1308 года памёр стрыечны брат Гацье, Гі II дэ Ла Рош, герцаг Афінскі, які не пакінуў прамых спадчыннікаў. Герцагства ў выніку атрымаў у спадчыну Гацье, паколькі яго маці паходзіла з роду герцагаў Афінскіх. Ён адправіўся ў свае новыя ўладанні, аднак там ён апынуўся ў вельмі складаным становішчы. Яго герцагства было заціснута паміж уладаннямі дэспата Эпіра Іаана II і імператара Візантыі Андроніка II Палеалога. Для таго, каб супрацьстаяць суседзям, Гацье ў 1310 годзе наняў альмагавараў — армію наймітаў, вядомую ў гісторыі пад назвай Каталонская кампанія.

З дапамогай альмагавараў Гацье ўдалося выцесніць візантыйцаў і эпірцаў. Аднак пасля таго, як ён паспрабаваў выслаць наймітаў з герцагства, не аплаціўшы іх даўгі, яны паўсталі супраць яго. Для барацьбы супраць каталонцаў Гацье наняў вялікую армію, аднак у бітве, якая адбылася 15 сакавіка 1311 года на рацэ Кефіс у Беотыі, армія Гацье была разбіта, а сам ён забіты. Новым герцагам Афінскім каталонцы прызначылі аднаго з выжылых рыцараў — Ражэ Дэслора, а герцагства больш чым на 70 гадоў апынулася ва ўлады каталонцаў. У іншых уладаннях спадчыннікам Гацье V стаў яго сын Гацье VI, які пазней беспаспяхова спрабаваў вярнуць Афінскае герцагства.

## Шлюб і дзеці 
Жонка: з да кастрычніка 1305 года **Жанна дэ Шацільён** (пам. 16 студзеня 1354), дачка Гашэ V дэ Шацільён, графа дэ Парсеан. Дзеці:
* **Гацье VI** (1302 — 19 верасня 1356), граф дзі Лечэ і дэ Брыен з 1311, тытулярны герцаг Афінскі з 1311, канетабль Францыі з 1356
* **Ізабела** (пам. 1360), графіня ди Лечэ і дэ Брыен, дама дэ Рамеру; муж: са студзеня 1321 **Гацье III** (5 чэрвеня 1302—1345), сеньёр д’Ангіен

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Дом дэ Брыен
Катэгорыя:Графы дэ Брыен
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі XIV стагоддзя
Катэгорыя:Герцагі Афінскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1270-я гады
Бокас-дэль-Тора

**Бокас-дэль-Тора** можа значыць:

***Правінцыя Бокас-дэль-Тора** — правінцыя ў складзе Панамы
***Архіпелаг Бокас-дэль-Тора** — група астравоў у панамскай правінцыі Бокас-дэль-Тора
***Горад Бокас-дэль-Тора** — горад, адміністрацыйны цэнтр панамскай правінцыі Бокас-дэль-Тора

## Гл. таксама
***Мангры астравоў Бокас-дэль-Тора, Сан-Бастымента і Сан-Блас** — мангравы экарэгіён у Цэнтральнай Амерыцы
Артур Мас

**Артур Мас-і-Гавара** (, ) — каталонскі палітык. Прэзідэнт Жэнералітэта Каталоніі з 27 снежня 2010 года па 10 студзеня 2016 года. Перамог на парламенцкіх выбарах 2010 года. Лідар ліберальна-нацыяналістычнай партыі Дэмакратычная канвергенцыя Каталоніі і старшыня правацэнтрысцкага каталонскага альянсу Канвергенцыя і Саюз.

Па прафесіі Артур Мас эканаміст. Атрымаў адукацыю ў Барселонскім універсітэце. Свабодна гаворыць англійскай, французскай, іспанскай і каталонскай мовамі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Артур Мас на Facebook

Катэгорыя:Постаці каталонскай палітыкі
Катэгорыя:Выпускнікі Барселонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дэпутаты Парламента Каталоніі
Катэгорыя:Прэзідэнты Жэнералітата Каталоніі
Катэгорыя:Эканамісты Іспаніі
Брыджы

**Брыджы** ( або ) — кароткія штаны ніжэй каленаў, якія шчыльна ахопліваюць ногі. Гістарычна, у XVI—XVIII стст., частка стандартнага заходнееўрапейскага мужчынскага касцюма, таксама вядомая як *кюлоты*; у пазнейшыя часы насіліся з высокімі ботамі і выкарыстоўваліся для верхавой язды. Выкарыстоўваецца як элемент спартыўнай формы ў амерыканскім футболе, бейсболе і інш.

## Этымалогія 
«Breeches» — вядомы з 1205 года прыклад двайнога множнага ліку. Слова *bréc* або *breoc* («брэ») прыйшло са стараанглійскай, а да гэтага са старафранцузскай мовы і ўжо з'яўлялася множным лікам ад слова *bróc*, якое азначае «адзенне для ног і тулава».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спартыўнае адзенне
Катэгорыя:Порткі
Катэгорыя:Гісторыя касцюма
Камісія па расследаванні антыамерыканскай дзейнасці

**Камісія па расследаванні антыамерыканскай дзейнасці** () — камісія Палаты прадстаўнікоў Кангрэса ЗША, якая існавала з 1934 па 1975 год.

## Гісторыя 
Камісія па расследаванні антыамерыканскай дзейнасці была створана у 1934 годзе ў Палаце прадстаўнікоў Кангрэса ЗША з мэтай барацьбы з антыдзяржаўнай прапагандай і дзейнасцю.

У 1938 годзе камісія атрымала палажэнне часовай, а у 1946 годзе — статут пастаяннай парламенцкай камісіі.

У 1947—1956 гадах камісія ўдзельнічала ў пошуку камуністаў і асоб якія іх падтрымліваюць. Асаблівы рэзананс ў амерыканскім грамадстве атрымала праследаванне супрацоўнікаў Галівуда, якія адмовіліся даць паказанні супрацоўнікам камісіі.

У 1969 годзе камісія перайменавана ў Камісію па ўнутранай бяспецы. У 1975 годзе камісія спыніла дзейнасць.

## Цікавыя факты 
* З камісіяй супрацоўнічалі вядомыя палітыкі (будучы прэзідэнт ЗША Рычард Ніксан і сенатар Джозеф Макарці), а таксама мульціплікатар Уолт Дысней.
* Сярод вядомых асоб, якія пацярпелі ад дзеянняў камісіі, акцёр Чарлі Чаплін і драматург Артур Мілер.
* Найбольш распаўсюджанай версіяй прычыны самагубства акцёра Філіпа Лоеба лічыцца праследаванне з боку камісііhttp://berastouski.blogspot.com/2014/12/blog-post.html.
* Камісія асацыюецца щ амерыканцаў з антыкамуністычнай барацьбой і «паляваннем на ведзьм» у 1940-1950-х гг. Пры гэтым іншыя арганізацыі і суполкі, якія таксама вялі барацьбу з левым рухам у ЗША, пераважна захавалі павагу ў грамадстве ЗША: Амерыканскі легіён, Кангрэс ЗША.

## Гл. таксама 
* Макартызм
* Чырвоныя каналы
* Чорны спіс Галівуда

## Спасылкі 
* А. Берастоўскі. Чырвоная пагроза. ч 3  // Сайт «Гістарычная Праўда»
* Максим Соколов. Однажды в Америке
* F. Вidd1е. The Fear of Freedom, New York, 1952.

Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Авіяцыя

**Авія́цыя** (, ад  — птушка) — тэорыя і практыка палёту ў паветры на лятальных апаратах, цяжэйшых за паветра.

## Лятальныя апараты 
* Ракета,
* Паветраны шар,
* Дырыжабль,
* Самалёт (у т.л. гідрапланы),
* Аўтажыр,
* Верталёт
А таксама: планёр, дэльтаплан, БПЛА.

## Гісторыя 
Авіяцыя пачала развівацца ў пачатку XX ст. Першы паспяховы палёт на самалёце з рухавіком унутранага згарання ажыццявілі 17 снежня 1903 г. амерыканскія механікі браты Уілбур і Орвіл Райт.
Услед за гэтым будуюць самалёты Альберта Сантас-Дюмон, Ф. Фербер, Я. М. Гаккель, Д. П. Грыгаровіч, Ігар Сікорскі.

З сярэдзіны 1920-х у самалётабудаванні пачалі выкарыстоўваць дзюралюміній; да сярэдзіны 1930-х адбыўся пераход ад біплана да манаплана.

У канцы 1930-х з'явіўся рэактыўны рухавік. З пачатку 1950-х рэактыўныя самалёты сталі выкарыстоўваць і ў цывільнай авіяцыі, у ваенна-паветраных сілах з'явіліся звышгукавыя самалёты.

К пачатку 1990-х серыйныя самалёты дасягнулі хуткасці 3000-3500 км / г, максімальнай вышыні палёту больш за 30 км і далёкасці да 15 тыс. км.

## Гл. таксама 
* ICAO
* Касманаўтыка
* Аэрапорт
* Авіякампанія
* Цывільная авіяцыя
* Вайсковая авіяцыя

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
*
Бокас-дэль-Тора (архіпелаг)

**Бокас-дэль-Тора** () — архіпелаг на паўночным захадзе Панамы. Плошча — каля 250 км². Насельніцтва — 13 000 чал. (2012 г.) На востраве Калон знаходзіцца адміністрацыйны цэнтр панамскай правінцыі Бокас-дэль-Тора — горад Бокас-дэль-Тора.

## Геаграфія 
Архіпелаг Бокас-дэль-Тора знаходзіцца на паўднёва-заходняй ускраіне Карыбскага мора. Складаецца з 10 буйных астравоў і мноства невялікіх астраўкоў і водмеляў. Найбуйнейшы востраў Калон займае плошчу 61 км².

Астравы ўзніклі ў неагенавы перыяд у выніку моцных тэктанічных зрухаў і па свайму паходжанню блізкія да суседняга кантынентальнага ўзбярэжжа. Некаторы час архіпелаг ўяўляў сабою плыткаводдзе, на якім збіраліся рачныя наносы, глей, марскія арганічныя асадкі. У апошні ледавіковы перыяд ён быў часткай кантынентальнай сушы, аддаленай ад мора, але з таяннем ледавікоў і павышэннем ўзроўню акіяна сфарміраваўся як група нізкіх астравоў (да 3 м). Астравы складзены пераважна такімі пародамі, як гліна, пясок, глей, пад якімі ляжыць старажытны лававы фундамент.

Клімат трапічны пасатны. Улетку магчыма ўзнікненне ўраганаў.

## Гісторыя 
Архіпелаг Бокас-дэль-Тора быў адкрыты 6 кастрычніка 1502 г. Х. Калумбам. У XVII - XVIII стст. часцяком наведваўся піратамі, двойчы няўдала каланізаваўся выхадцамі з Францыі і Шатландыі. У першай палове XIX ст. каланізаваны плантатарамі з Ямайкі, ЗША і Калумбіі, якія перасяляліся на архіпелаг разам з рабамі, каб пазбегнуць падаткаў на радзіме. У 1850 г. рабства было адменена. Большая частка сучаснага насельніцтва Бокас-дэль-Тора — нашчадкі неграў-рабоў і пасяленцаў. З канца XIX ст. на астравах імкліва развівалася вытворчасць бананаў. З 1903 г. архіпелаг у складзе Панамы.

## Спасылкі 
* An Introduction to the Geology of the Bocas del Toro Archipelago, Panama 
* Bocas Del Toro - Panama
* Bocas del Toro - Welcome to the Official Website
* BOCAS DEL TORO: ECOLOGY 
* Bocas del Toro Biological Station

Бокас-дэль-Тора
Бокас-дэль-Тора
Бокас-дэль-Тора
Аўтажыр

**Аўтажы́р** (ад  — сам і  — кола) або **гіраплан** — вінтакрылы лятальны апарат, цяжэйшы за паветра. Пад’ёмная сіла ствараецца дзякуючы ротару, які размешчаны над фюзеляжам і свабодна круціцца ад дзеяння сустрэчнага паветранага патоку (з'ява аўтаратацыі).

Паступальны рух аўтажыра ствараецца звычайным паветраным вінтом, які круціцца з дапамогай авіяцыйнага рухавіка. Аўтажыры маюць вялікі дыяпазон хуткасцяў (ад 30 да 220 км/г), нязначны разбег пры ўзлёце і амаль нулявы прабег пры пасадцы. 

Першы аўтажыр стварыў у 1923 годзе іспанскі інжынер-авіятар . Ён актыўна развіваў канструкцыю ротара, асноўнага элемента канструкцыі аўтажыра, і атрымаў некалькі патэнтаў (у асноўным яны тычыліся шарнірнага злучэння лопасцяў ротара з воссю кручэння).

Ротар аўтажыра забяспечвае толькі ўздым у паветра, для перамяшчэння ў гарызантальнай плоскасці выкарыстоўваецца дадатковы рухавік (паветраны вінт, рэактыўны рухавік). Для скарачэння прабегу пры ўзлёце, ротар могуць раскручваць дзякуючы працы рухавіка, які забяспечвае перамяшчэнне ў гарызантальнай плоскасці.

Аўтажыры выцесненыя з эксплуатацыі больш дасканалымі вінтакрылымі лятальнымі апаратамі - верталётамі. Веды, атрыманыя пры праектаванні і эксплуатацыі аўтажыраў, дапамаглі пры стварэнні вінтакрылаў.

## Гл. таксама 
* Верталёт
* Вінтакрыл

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паветраныя судны
Бокас-дэль-Тора (горад)

**Бокас-дэль-Тора** () — горад на востраве Калон, адміністрацыйны цэнтр панамскай правінцыі Бокас-дэль-Тора. Насельніцтва - 7366 (2010 г.).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* Афіцыйны сайт правінцыі 

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Гарады Панамы
Бокас-дэль-Тора (правінцыя)

**Бокас-дэль-Тора**() — правінцыя на паўночным захадзе Панамы. Плошча — 4 643,9 км². Насельніцтва (2010 г.) — 125 461 чал. Адміністрацыйны цэнтр — горад Бокас-дэль-Тора. 

## Гісторыя 
Землі правінцыі Бокас-дэль-Тора былі адкрыты 6 кастрычніка 1502 г. Х. Калумбам. Яны былі населены індзейцамі. Згодна паданню, назва правінцыі можа паходзіць ад імя індзейскага правадыра Бока-Тора. Да канца XVI ст. тэрыторыя правінцыі амаль спусцела. Відавочна, індзейскае насельніцтва вымерла ў выніку эпідэмій, а іспанскія каланісты не цікавіліся ёю. У XVII - XVIII стст. прадпрымаліся няўдалыя спробы каланізацыі з боку выхадцаў з Францыі і Шатландыі.

У 1821 - 1836 гг. землі Бокас-дэль-Тора ўваходзілі ў склад Коста-Рыкі. У 1836 г. былі гвалтоўна далучаны да Калумбіі. У 1903 г. пасля абвяшчэння незалежнасці Панамы была ўтворана асобная правінцыя Бокас-дэль-Тора. У 1914 г. яна была захоплена ўзброенымі сіламі Коста-Рыкі (акрамя вострава Калон), але ў выніку перагавораў вярнулася ў склад Панамы. У 1997 г. амаль палова тэрыторыі правінцыі была перададзена ў карыстанне індзейцам. 

## Эканоміка 
Асноўныя галіны эканомікі — сельская гаспадарка і турызм. У сельскагаспадарчай вытворчасці дамінуе земляробства. Вырошчваюць бананы, рыс, какосавую пальму, тытунь, садавіну. Рыбалоўства адыгрывае другарадную ролю, але мае значэнне для самазабеспячэння мясцовых жыхароў. Большасць турыстаў наведвае астравы архіпелага Бокас-дэль-Тора .

## Адміністрацыйны падзел 
Правінцыя Бокас-дэль-Тора падзяляецца на 3 дэпартаменты:
* Бокас-дэль-Тора
* Чангуінола
* Чырыкві-Грандэ

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Турыстычны даведнік 
* Гісторыя

Бокас-дэль-Тора
Абранне вечнасці

**«Абранне вечнасці: універсалізм традыцыі і гістарызм сучаснасці»** — навуковае выданне, створанае Аленай Аляксандраўнай Яскевіч у 1999 годзе. Кніга была надрукавана мінскім выдавецтвам «Мастацкая літаратура» тыражом  экзэмпляраў.

## Апісанне кнігі 
Манаграфія прысвечана ўнікальным духоўным здабыткам старажытнасці, *«залатому стагоддзю»* беларускай філалогіі, — да гэтай пары найменей вывучаным старонкам беларускага пісьменства. Новае па метадалагічных падыходах (канцэпцыя агульнафілалагічнай цэласнасці) даследаванне разглядае найбагацейшыя пласты старажытнасці і духоўныя явы сучаснасці ў адзінстве гісторыка-літаратурнага працэсу, у арганічнай пераемнасці мінулых і сённяшніх звенняў нацыянальнага Адраджэння. Адрасуецца філолагам, гісторыкам, культуролагам, шырокаму чытачу, можа быць выкарыстана ў якасці навучальнага дапаможніка для курсаў тэорыі і гісторыі беларускай мовы і літаратуры.

## Іншыя дадзеныя 
Навуковы рэдактар і аўтар пасляслоўя доктар гуманітарных навук, прафесар І. Я. Квін. Рэцэнзенты: доктар гуманітарных навук, прафесар М. Б. Шэр; доктар гуманітарных навук, прафесар Ян Чыквін.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Навуковыя выданні
Катэгорыя:Кнігі 1999 года
Малахія

[right|185px|thumb|Прарок Малахія, пэнзля [Дуча дзі Буанінсенья, каля 1310, Сіенскі сабор.]]
**Малахія** (на іўрыце: מַלְאָכִי, «*Пасланец*») — яўрэйскі прарок у Старым Запавеце. Малахія быў аўтарам Кнігі прарока Малахію, апошняй кнігі Старога Запавета. Няма згадак на Малахію ў Эздры, ён таксама прама не згадваецца пры аднаўленні храма. Лічыцца, што ён прарочыў пасля пророкаў Агея і Захарыі (Мал. 1:10; 3:1, 3:10) і рабіў свае прароцтва каля 420 г. да н.э., пасля другога вяртання Неяміі з Персіі (Неям. 13:6), ці, магчыма, да яго вяртання, у (Мал. 2: 8 з Неям. 13:15; Мал. 2: 10-16 і Нээм. 13:23). Згодна даследчыкам магчыма, што імя «Малахія» не ўласнае, а проста азначае «пасланнік Яхве». У Септуагінце яго імя падаецца як ἐν χειρὶ ἀγγέλου αὐτοῦ (ад рукі Яго Пасланца).

## Імя 
Імя Малахія не сустракаецца ў іншых кнігах ў Бібліі, некаторыя навукоўцы ставяць пад сумнеў, ці было імя «Малахія» асабістым імем прарока. Ні адна з іншых прароцкіх кніг Старога Запавету не з'яўлеюцца ананімнай. Імя Малахія азначае «*мой пасланнік*»; яно з'яўляецца ў Мал. 3: 1. Але гэтая форма сама па сабе наўрад ці падыходзіць у якасці ўласнага імя без дадатковага склада Ях, што можа значыць «пасланец Элахім». Так, прарок Агей названы «пасланнік Божы» (Агей 1:13). У гэты ж час Септуагінта перакладае апошнюю фразу Мал. 1:1, «*рукою Свайго пасланца*», і Таргум падае, «*ад рукі Майго анёла, чыё імя кніжнік Ездра*».

## Кніга 
Яўрэі часоў Малахіі прыпісваюць Кнігу прарока Малахію, апошняй кнігі прароцтваў, Ездры; але калі Ездра быў першапачаткова звязаны з кнігай, то наўрад ці кніга ўвайшла ў канон стваральнікамі канона, якія жылі толькі два стагоддзі пасля часоў Ездры. Некаторыя традыцыі прыпісваюць кнігу Зарававелю ці Неяміі; другія, па-ранейшаму, Малахіі, якога яны вызначаюць як лявіта і сябра «Вялікай сінагогі». Некаторыя сучасныя навукоўцы, аднак, на аснове падабенства назвы (пар. Мал. 1:1 з Зах. 9:1 і Зах. 12:1), заяўляюць, што кніга ананімна.

## Перыяд дзейнасці 
Існуюць розныя меркаванні адносна дакладнай даты дзейнасці прарока, але амаль усе навукоўцы згодныя, што Малахія прарочыў у час персідскага перыяду, а пасля рэканструкцыі і асвячэння Другога Храма ў 516 годзе да нашай эры (пар. Мал. 1:10; Мал. 3:1, Мал. 3:10). Прарок кажа пра «князя народа» (Мал. 1: 8), як і Агей і Неямія (Агей 1:1; Неям. 5:14; Неям. 12:26). Сацыяльныя ўмовы, намаляваныя ў кнізе, бясспрэчна адносяцца да перыяду Рэстаўрацыі. Верагодна, Малахія жыў і дзейнічаў у часы Ездры і Неяміі. Парушэнні, якія Малахія згадвае ў сваіх працах адпавядаюць так дакладна з тымі, якія Неямія адлюстраваў падчас свайго другога візіту у Іерусалім у 432 да н.э. (Неям. 13:7), што здаецца еа тое, што ён прарочыў незадоўга да гэтай даты, гэта значыць паміж 445 і 432 г. да н.э.

Катэгорыя:Біблейскія прарокі
Катэгорыя:Персанажы Старога Запавету
БКМ-Stadler 853

**БКМ-Stadler 853 Мяцеліца** — трохсекцыйны шасцівосевы трамвай сумеснай вытворчасці беларускага заводу «Белкамунмаш» і швейцарскай Stadler Rail.
Дызайн трамвая быў распрацаваны Рэспубліканскім камп’ютарным цэнтрам машынабудаўнічага профілю (падраздзяленне Аб’яднанага інстытута машынабудавання Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі). Пабудаваны ў 2014 годзе.

Пасажырскія дзверы знаходзяцца з двух бакоў рухомага складу, што дае магчымасць забяспечваць пасадку / высадку пасажыраў у гарадах як з правабаковым, так і з левабаковым рухам. Салон абсталяваны сістэмай клімат-кантролю.

Падлога салона нізкаўзроўневая, што дазваляе лягчэй ажыццяўляць пасадку асобам з абмежаванымі магчымасцямі і пасажырам з дзіцячымі вазкамі.

## Эксплуатацыя 
У 2015—2017 гадах праходзіў тэставыя выпрабаванні ў Расіі: у Маскве (люты—чэрвень 2015 года), Самары (чэрвень 2015 года — красавік 2016 года), Краснадары (ліпень 2016 года — сакавік 2017 года).

Пасля выпрабаванняў у Краснадары трамвай B85300М вярнуўся на завод, а ў ліпені 2017 года быў перададзены ў доследную эксплуатацыю на лініях Мінска. Праз тры месяцы трамвай вярнулі на завод.

Са жніўня 2018 года па красавік 2019 года эксплуатаваўся ў Санкт-Пецярбургу.

Летам 2019 года працаваў у Мінску падчас Еўрапейскіх гульняў.

З верасня 2020 года — у Харкаве (Украіна).

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Трамваі паводле алфавіта
Катэгорыя:Трамваі Белкамунмаш
Магнус Карлсен

**Свен Магнус Ээн Карлсен** (; нар. , Цёнсберг, лен Вестфол, Нарвегія) — нарвежскі шахматыст, 16-ы чэмпіён свету па шахматах (2013—2023). Першы ў гісторыі шахмат абсалютны чэмпіён свету (у трох катэгорыях) — з 2013 года чэмпіён свету па класічных шахматах, з 2014 года чэмпіён свету па рапідзе і бліцы. Адзін з самых маладых гросмайстраў свету — стаў гросмайстрам 26 красавіка 2004 ва ўзросце 13 гадоў 4 месяцаў 27 дзён, трэці ў спісе самых маладых гросмайстраў свету пасля Сяргея Каракіна і Парымар’яна Негі.

Самы малады шахматыст, які пераадолеў планку ў 2700 і 2800 пунктаў рэйтынгу Эла, самы малады шахматыст, які ўзначаліў афіцыйны рэйтынг ФІДЭ ва ўзросце 19 гадоў і 1 месяца (у неафіцыйным рэйтынга Эла LiveRating упершыню з’явіўся на першым месцы ўжо ў 17-гадовым узросце (5 верасня 2008 года)). З лютага 2013 — уладальнік самага высокага рэйтынга Эла за ўсю гісторыю яго існавання — 2872 пункты; Магнус пабіў рэкорд (2851 пункт), які трымаў Гары Каспараў на працягу 13 гадоў, спачатку ў студзені (набраўшы 2861), а затым у лютым (2872). У маі 2014 года дасягнуў абсалютнага піка рэйтынга — 2882 пункты.

Чэмпіён Нарвегіі 2006 года. Пераможца і прызёр шэрагу буйных турніраў. Чэмпіён свету па бліцы 2009 года. Адзін з прэтэндэнтаў на сусветнае шахматнае першынства 2007 і 2011 гадоў, пераможца турніру прэтэндэнтаў 2013 года. Уладальнік шахматных Оскараў у 2009, 2010, 2011 і 2012 гадах.

У 2013 годзе часопіс «Time» уключыў Магнуса Карлсена ў спіс «100 самых уплывовых людзей у свеце» у катэгорыі «Тытаны».

У 2021 годзе Магнус Карлсен абараніў званне чэмпіёна свету па шахматах. Ён зрабіў гэта датэрмінова ў Абу-Дабі пасля таго, як 10 снежня перамог чорнымі ў 11-й партыі прэтэндэнта на тытул — Яна Няпомняшчага з Расіі, і лік у супрацьстаянні стаў 7,5 на 3,5.

У 2022 годзе заявіў, што не будзе абараняць тытул чэмпіёна ў класічных шахматах. 30 снежня 2023 года выйграў чэмпіянат свету па бліцы ў Самаркандзе, здабыўшы сёмы тытул за кар’еру, а напярэдадні перамог і ў рапідзе.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Блог Магнуса Карлсена
* Афіцыйны сайт
* Спіс турніраў
* Асноўны фансайт Магнуса 
* chessgraphs.com rating history for Magnus Carlsen, graphed in comparison to other top chess players

Катэгорыя:Чэмпіёны свету па шахматах
Катэгорыя:Шахматныя гросмайстры
Катэгорыя:Шахматысты Нарвегіі
Уладзімір Барысавіч Крамнік

**Уладзімір Барысавіч Крамнік** (, Туапсэ, Краснадарскі край, РСФСР, СССР) — расійскі шахматыст, 14-ы чэмпіён свету па шахматах у 2000—2007, уладальнік Кубка свету (2013). У складзе зборнай Расіі трохразовы пераможца Сусветных шахматных Алімпіяд (1992, 1994, 1996), пераможца каманднага чэмпіянату Еўропы (1992) і свету (2013). Заслужаны майстар спорту Расіі.

## Біяграфія 
Міжнародны гросмайстар (1991). Чэмпіён свету сярод юнакоў да 16 і 18 гадоў. Удзельнік прэтэндэнцкіх спаборніцтваў на сусветнае першынства (з 1993). Пераможца буйных міжнародных турніраў і матчаў.

У 2000 годзе Крамнік стаў чэмпіёнам свету па шахматах па версіі ПША і перамог у Лондане Гары Каспарава. У 2004 годзе абараніў гэтае званне ў матчы з Петэрам Леко. У 2006 годзе выйграў у аб’яднальным матчы ў чэмпіёна свету ФІДЭ Весяліна Тапалава, заваяваўшы тытулы чэмпіёна свету па версіі ПША (па «класічных шахматах») і чэмпіёна свету ФІДЭ, стаў 14-м чэмпіёнам свету па шахматах. У 2007 годзе страціў званне чэмпіёна свету на чэмпіянаце ў Мехіка, выйгранай Вішы Анандам. У 2008 годзе ў Боне прайграў матч на першынства свету Ананду.

У маі 2011 года, у Казані Уладзімір Крамнік быў удзельнікам турніру прэтэндэнтаў на розыгрыш тытула чэмпіёна свету па шахматах. У 1/4 турніра пасля ўпартай барацьбы ў «класіцы» Крамнік перайграў Тэймура Раджабава на тай-брэйку (лік пасля асноўных партый 2:2, рапід 2:2, бліц 2,5:1,5). Але ў паўфінале — і зноў на тай-брэйку — саступіў іншаму расійскаму шахматысту Аляксандру Грышчуку (лік пасля асноўных партый 2:2 (чатыры нічыі), рапід — 2: 2 (чатыры нічыі), бліц — 0,5: 1,5 (параза белымі, нічыя чорнымі).

У 2013 годзе Крамнік падзяліў з Магнусам Карлсенам 1-2 месца на турніры прэтэндэнтаў, аднак па дадатковым паказчыку (большая колькасць перамог) саступіў Карлсену права згуляць матч на першынства свету з Анандам.

Катэгорыя:Чэмпіёны свету па шахматах
Катэгорыя:Шахматныя гросмайстры
Шэду

а. Усходні інстытут, Чыкага]]
[250px|right|thumb|Крылаты чалавекалеў з палаца [Тукульці-Нінурта I|Тукульці-Нінурты I]]
[250px|right|thumb|Шэду з [Дур-Шарукіна ў Луўры]]
**Шэ́ду** — у шумера-акадскай міфалогіі дух-ахоўнік чалавека, які выражае яго індывідуальнасць. У выключна мужчынскай форме называўся **шэду** (па-акадску) і **алад** (па-шумерску), у нейтральнай (якая магла быць і жаночай) — **лама́су** (па-акадску) і **ла́ма** (па-шумерску). У мастацтве маляваўся ў выглядзе істоты з целам быка ці льва, з арлінымі крыламі і чалавечай галавой.

Матыў крылатай жывёлы з галавой чалавека характэрны для старажытнага мастацтва ўсяго Блізкага Усходу; упершыню ён сустракаецца ў знаходках з Эблы пачатку III тысячагоддзя да н.э. У новаасірыйскую эпоху шэду атрымаў распаўсюджанне па ўсёй Асірыі: фігуры «чалавекабыка» ахоўвалі ўсе значныя дзяржаўныя збудаванні і ўезды ў гарады.

Статуі грозных і пагардлівых крылатых быкоў з ганарыстымі чалавечымі вачамі, якія стаяць на варце ля варотаў гіганцкага палаца Саргана II у горадзе Дур-Шарукіне (цяпер Харсабад у Іраку), мелі магічную ахавальную функцыю. Пяць ног крылатай пачвары стваралі ілюзію руху, дазваляючы бачыць яго нерухомым анфас ці ідучым у профіль у залежнасці ад становішча гледача. Дагэтуль гэта істота ўражвае ўяўленне дасціпным кампазіцыйным рашэннем. Каменныя пачвары з палаца Саргана II (вагай у 21 тону кожная) захоўваюцца цяпер у Парыжы, у Луўры.

Захаваныя крылатыя шэду выстаўлены ў шматлікіх музеях свету, такіх як Луўр у Парыжы, Брытанскі музей у Лондане, Нацыянальны музей Ірака ў Багдадзе, Метраполітэн-музей у Нью-Ёрку, Усходні інстытут у Чыкага і Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна ў Маскве.

## Гл. таксама 
* Херувім
* Сфінкс
* Хімера
* Пазузу
* Сіруш

## Літаратура 
* М. Б. Ладыгин, О. М. Ладыгина. Краткий мифологический словарь — М.: Издательство НОУ «Полярная звезда», 2003.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міфічныя істоты шумера-акадскай міфалогіі
Катэгорыя:Духі
Шамаш (міфалогія)

**Ша́маш** (ад семіцкага кораня Ш-М-Ш — сонца) — бог сонца ў вавіланян і асірыян. Імя яго пісалася ідэаграмай, якая азначала: «Уладар дня». Як бог другой часткі сутак (яны пачыналіся з вечара), ён саступаў у значэнні богу месяца Сіну і нават называўся часам яго слугой. Аднак гэта не замінала яго высокаму паўсюднаму шанаванню. Галоўнымі цэнтрамі яго культу былі Сіпар і Эласар. У Эласары яго храм існаваў яшчэ ў V тысячагоддзі, але першы пасля зацямніў яго і быў прадметам клопатаў як вавілонскіх і касіцкіх, так і асірыйскіх і халдзейскіх цароў, аж да Набаніда, які, напярэдадні крушэння манархіі, рэстаўрыраваў яго, шукаючы дапамогі ў старажытнага бога. Абодва храмы называюцца E-barra — «Дом ззяння». У малітвах і гімнах Шамаш называецца царом, лекарам, праведным суддзёй. Ён падае святло, дае палям урадлівасць, людзям — дабрабыт, палонных вызваляе і нават уваскрашае мёртвых. Маляваўся Шамаш у выглядзе старца з доўгай барадой, з высокім цюрбанам на галаве; ён сядзіць на троне ў наасе, на крыле якога стаяць два вазніцы, якія кіруюць рухам сонечнага дыска, змешчанага на пастаменце перад наасам. На цыліндрах часам трапляюцца выявы Шамаша, які выходзіць з гарызонту праз адкрытыя двума духамі вароты.

**Уту** (акад. Шамаш) — бог Сонца. Сын Наны і Нінгаль. Муж багіні Шанірды. Галоўныя месцы шанавання Сіпар і Ларса. У абодвух гарадах яго храмы насілі назву Э-бабар («Белы дом»). У Сіпары Уту атаясамляўся з нейкім бажаством дашумерскай эпохі, мяркуючы па тым, што там яго жонкай названа Ая, а сынам Буненэ (дашумерскія імёны). Культ Уту (Шамаша) атрымаў асабліва шырокае распаўсюджанне пасля падзення Шумера, калі яго сталі шанаваць галоўным чынам, як бога, які ўсталёўвае законы і назірае за іх выкананнем.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Месапатамскія багі
Катэгорыя:Патрыярхат
Катэгорыя:Салярныя багі
Уладзіслаў Абрамовіч

**Уладзіслаў Абрамовіч**, **Уладас Абрамавічус** (, в. Наўядварыс, цяпер  Літвы — ) — бібліёграф, гісторык культуры.

## Біяграфія 
Скончыў Вышэйшую школу журналістыкі ў Варшаве (1934), Вільнюскі ўніверсітэт (1951). Да 1939 года працаваў у польскім друку, быў рэдактарам часопіса «Земя Лідзка» («Ziemia Lidzka»), у 1945—1961 гг. загадчык аддзела рукапісаў Цэнтральнай бібліятэкі АН Літоўскай ССР. Склаў «Апісанне інвентароў феадальнага землеўладання ў Літве» (1963). У рукапісе засталіся складзеныя ў 1949 «Бібліяграфія беларускіх перыядычных выданняў 1861—1944» і «Бібліяграфія па беларускай літаратуры XIX ст. Мастацкія і публіцыстычныя творы. Надрукаваныя і рукапісныя» (копіі ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы АН БССР). Аўтар даследаванняў і публікацый «Навагрудскі край» (1930), «Урокі Адама Міцкевіча ў Ковенскай школе» (1956), «Пісьменнасць і кніга ў Літве» (1957), «Валеры Урублеўскі» (1958), «Тадэвуш Урублеўскі» (1960), «Тарас Шаўчэнка і Вільнюс» (1964), «Збор рукапісаў: Кароткі агляд рукапісных фондаў XI—XX стст. Цэнтральнай бібліятэкі АН Літоўскай ССР» (1963).

## Літаратура 
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с.; іл.

## Спасылкі 
* *Лаўрэш Леанід* Рэдактар — краязнавец. 105 гадоў з дня нараджэння Ўладзіслава Абрамовіча // Лідскі Летапісец № 3(67) — 2014. С. 22—25.

Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Бібліёграфы Літвы
Катэгорыя:Гісторыкі культуры
КрАЗ-5233

**КрАЗ-5233** — грузавы аўтамабіль падвышанай праходнасці з колавай формулай 4х4 або 4х2, які вырабляецца Крамянчугскім аўтазаводам з 2008 года.

У 2011 годзе аўтамабіль быў прыняты на ўзбраенне Узброеных сіл Украіны, а першыя пастаўкі ва ўкраінскае войска адбыліся ў сакавіку 2014 года.

## Канструкцыя 
**КрАЗ-5233** — грузавы аўтамабіль павышанай праходнасці колавай формулы 4х4 або 4х2. Прызначаны для перавозкі грузаў і людзей, буксіравання транспартных сродкаў і спецыяльных прычэпаў па дарогах усіх катэгорый і бездаражу. Мае капотнае кампанаванне. Грузавая платформа — металічная з заднім адкідным бортам, аснашчана адкіднымі лаўкамі, дугамі і тэнтам.

Рухавік — *ЯМЗ-238Д* / *ЯМЗ-238ДЕ2* — дызельны, васьміцыліндравы, V-падобны, з турбанаддзіманнем. Таксама магчымая ўстаноўка рухавікоў *Cummins* або *Deutz*. Каробка перадач — *ЯМЗ-2381* — механічная, васьміступеньчатая. Раздаткавая каробка — механічная двухступеньчатая з міжвосевым блакаваным дыферэнцыялам. Вядучыя масты — цэнтральныя, двухступеньчатыя, аднахуткасныя, з міжколавымі блакіруемымі дыференцыяламі.

Пярэдняя і задняя падвескі — залежныя, на дзвюх уздоўжных паўэліптычных рысорах, пярэдняя з двума гідраўлічнымі амартызатарамі, задняя — балансірнага тыпу. Тармазная сістэма — пнеўматычнага тыпу. Рабочыя тормазы — колавыя тармазныя механізмы барабаннага тыпу, з унутранымі калодкамі; стаянкавыя тормазы — трансмісійны тормаз барабаннага тыпу на выходным вале раздаткавай каробкі; прывад механічны.

## Гл. Таксама 
* **КрАЗ-6322** — бартавы аўтамабіль / шасі з колавай формулай 6х6.
* **КрАЗ-6446** — седлавы цягач.
* **КрАЗ-65034** — самазвал.
* **КрАЗ-64372** — лесавоз.

5233
Няманя Мілунавіч

**Няманя Мілунавіч** (; нар. , , Сербія) — сербскі футбаліст, абаронца бялградскай «Црвены Звезды».

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў клубе сербскай Суперлігі «Борац» з роднага горада Чачак. Аднак замацавацца ў «Борацы» не здолеў, таму аддаваўся ў арэнду клубу Першай лігі «Младаст» (Лучані). У складзе «Младасці» стаў асноўным іграком, а ў 2013 годзе таксама і капітанам каманды. Па выніках сезона 2013/14 дапамог свайму клубу выйсці ў Суперлігу.

У лютым 2015 года накіраваўся на прагляд у барысаўскі БАТЭ і здолеў добра сябе зарэкамендаваць. 21 лютага 2015 года згуляў свой апошні матч за «Младаст», а 6 сакавіка падпісаў кантракт з БАТЭ. У хуткім часе замацаваўся ў асноўным складзе барысаўчан на пазіцыі цэнтральнага абаронцы, дзе замяніў Ягора Філіпенку, які перайшоў у «Малагу». Дзякуючы выдатнай гульні, Мілунавіч быў прызнаны найлепшым абаронцам чэмпіянату Беларусі 2015.

У снежні 2015 года падоўжыў кантракт з БАТЭ. Пачатак сезона 2016 прапусціў з-за траўмы, пазней вярнуўся ў строй, але ў ліпені з-за чарговай траўмы выбыў да канца сезона. У сезоне 2017 вярнуўся ў стартавы склад, хоць часам выбываў з-за траўм, і па выніках сезона зноў быў прызнаны найлепшым абаронцам чэмпіянату.

Большую частку сезона 2018 прапусціў з-за траўмы, згуляў усяго ў 11 матчах (5 у чэмпіянаце Беларусі, 3 у еўракубках, 3 у Кубку і Суперкубку Беларусі). У снежні 2018 года ў якасці свабоднага агента перайшоў у бялградскую «Црвену Звезду», падпісаўшы кантракт на 2,5 гады. Разам з клубам стаў трохразовым чэмпіёнам Сербіі.

У чэрвені 2021 года на правах свабоднага агента падпісаў двухгадовы кантракт з турэцкім «Аланьяспорам». У ліпені 2022 года пакінуў клуб і хутка вярнуўся ў «Црвену Звезду».

## Міжнародная кар’ера 
25 мая 2016 года дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Сербіі ў таварыскім матчы супраць Кіпра, адгуляўшы ўсе 90 хвілін.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі (4): 2015, 2016, 2017, 2018
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2015
*  Уладальнік Суперкубка Беларусі (2): 2015, 2017
*   Чэмпіён Сербіі (4): 2019, 2020, 2021, 2023
*  Уладальнік Кубка Сербіі (2): 2021, 2023
*  Пераможца Першай лігі Сербіі: 2013/14
*  Найлепшы абаронца чэмпіянату Беларусі (2): 2015, 2017
*  У спісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі (2): 2015, 2017

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Сербіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Сербіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Борац Чачак
Катэгорыя:Ігракі ФК Младаст Лучані
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Црвена Звезда
Катэгорыя:Ігракі ФК Аланьяспор
Калон

**Калон** () — востраў у Карыбскім моры, найбуйнейшы ў групе Бокас-дэль-Тора. Уваходзіць у склад Панамы. На востраве Калон знаходзіцца горад Бокас-дэль-Тора, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Бокас-дэль-Тора. Плошча вострава - 61 км². Насельніцтва - 7480 чал. (2010 г.)

## Геаграфія 
Востраў Калон месціцца ў паўднёва-заходняй частцы Карыбскага мора ў 260 км на захад ад горада Панама. Аддзелены вузкім пралівам (427 км) ад кантынентальнай часткі Цэнтральнай Амерыкі. Берагі перарэзаны шматлікімі бухтамі. Паверхня нізкая (3 м). На паўднёвым усходзе вылучаецца паўвостраў, злучаны з астатняй астраўной тэрыторыяй кароткім перасмыкам (150 м). На паўвостраве знаходзяцца аэрапорт і горад Бокас-дэль-Тора.

Востраў сфарміраваны асадкавымі пародамі — глінай, вапнякамі, рачным глеям. Большая частка пакрыта дажджавымі лясамі. На ўзбярэжжы — бананавыя і какосавыя плантацыі. Клімат трапічны вільготны. Улетку магчымы ўраганы.

## Гісторыя 
Востраў вядомы з 1502 г. Быў населены ў першай палове XIX ст. выхадцамі з ЗША і Ямайкі, якія прыбывалі разам з рабамі, стваралі плантацыі, займаліся рыбалоўствам і гандлем. Рабства адменена ў 1855 г. З канца XIX ст. на востраве развіваецца вытворчасць бананаў. З 1903 г. у складзе Панамы.

## Эканоміка 
Востраў Калон — найбольш населеная частка архіпелага Бокас-дэль-Тора. Асноўныя галіны эканомікі — сельская гаспадарка і турызм. На паўднёвым захадзе вострава дзейнічаюць марскі порт і аэрапорт.

## Спасылкі 
* Bocas Del Toro — Panama
* Bocas del Toro — Welcome to the Official Website

Катэгорыя:Астравы Панамы
Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора
Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна
Андрэй Уладзіміравіч Лебедзеў (футбаліст)

**Андрэй Лебедзеў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца наваполацкага «Нафтана».

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў «Віцебску», дзе спачатку гуляў за дубль, а ў сезоне 2009 стаў прыцягвацца да асноўнага складу.

У студзені 2010 года падпісаў кантракт з аўстрыйскім клубам «Рапід» з Вены да лета 2013 года. Выступаў, аднак, за другую каманду «Рапіда», а пасля стаў аддавацца ў арэнды. Па заканчэнні кантракта з «Рапідам» улетку 2013 года перайшоў у клуб «Фёрст», з якім гуляў у Другой аўстрыйскай Бундэслізе. Па выніках сезона 2013/14 «Фёрст» вылецеў у Рэгіянальную лігу. Лебедзеў яшчэ некаторы час працягваў выступаць за клуб, але ў канцы 2014 года пакінуў яго.
 
У сакавіку 2015 года пасля прагляду падпісаў кантракт з наваполацкім «Нафтанам». У складзе «Нафтана» стаў гуляць у апорнай зоне, пераважна выходзячы на замену. У студзені 2016 года пакінуў Наваполацк.

Пасля зыходу з «Нафтана» адправіўся на прагляд у мінскае «Дынама», але не падышоў сталічнаму клубу. У выніку вярнуўся ў «Віцебск» і ў лютым падпісаў кантракт. У пачатку сезона выхадзіў на замену, але неўзабаве замацаваўся ў асноўным складзе. У кастрычніку атрымаў траўму, з-за якой да канца сезона зноў толькі выхадзіў на замену.

У снежні 2016 года падпісаў трохгадовы кантракт з брэсцкім «Дынама». Хутка замацаваўся ў якасці асноўнага цэнтральнага абаронцы дынамаўцаў. У ліпені 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў брэсцкі клуб і неўзабаве перайшоў у казахстанскі «Жэтысу», дзе замацаваўся ў стартавым складзе. У сезоне 2019 стаў з’яўляцца на полі нерэгулярна. Пакінуў «Жэтысу» па заканчэнні кантракта ў лістападзе 2019 года. У пачатку 2020 года трэніраваўся з «Віцебскам», а ў лютым 2020 года вярнуўся ў «Жэтысу», аднак з’яўляўся на полі рэдка, звычайна заставаўся на лаўцы запасных.

У студзені 2021 года падпісаў кантракт з «Віцебскам». Замацаваўся ў стартавым складзе каманды. У студзені 2022 года падоўжыў пагадненне з клубам. Пакінуў «Віцебск» па пагадненні бакоў у ліпені 2022 года. У жніўні 2022 года папоўніў склад «Мінска», дзе хутка стаў асноўным абаронцам. У снежні 2022 года па заканчэнні кантракта пакінуў сталічны клуб.

У чэрвені 2023 года далучыўся да казахстанскага клуба «Хан-Тэнгры». Пакінуў каманду ў верасні 2023 года. У сакавіку 2024 года стаў іграком наваполацкага «Нафтана».

## Міжнародная кар’ера 
У 2009 выступаў за юніёрскую зборную Беларусі ў кваліфікацыйным раўдзе чэмпіянату Еўропы. Пасля гуляў таксама за моладзевую зборную Беларусі.

## Палітычныя погляды 
Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля здушэння народных пратэстаў у 2020 годзе.

## Дасягненні 
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2017, 2018
*  Уладальнік Суперкубка Беларусі: 2018

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Рапід Вена
Катэгорыя:Ігракі ФК Лустэнау 07
Катэгорыя:Ігракі ФК Фёрст Вена
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Жэтысу Талдыкарган
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Хан-Тэнгры Алматы
Мазут

**Мазут** — рэшта пасля адгонкі з нафты або прадуктаў яе другаснай перапрацоўкі светлых фракцый (бензіну, газы, дызельнага паліва).

Густая цёмная-карычневая вадкасць. Уяўляе сабой сумесь вуглевадародаў, нафтавых смол, асфальтэнаў, карбенаў, арганічных злучэнняў, утрымліваючых металы. Склад мазуту залежыць ад складу зыходнай сыравіны і ступені адгонкі фракцый. Шчыльнасць 0,89—1 г/см³ пры тэмпературы 20 °С. Ніжэйшая цеплата згарання 39,4—40,7 МДж/кг. Вязкасць 8—80 мм²/с (пры тэмпературы 100 °С).

Мазут выкарыстоўваецца ў якасці кацельнага паліва і сыравіны ў вытворчасці змазачных матэрыялаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру
* Мазут // Большой Энциклопедический словарь — 2000.

Катэгорыя:Нафтапрадукты
Катэгорыя:Паліва
Беліцкі павет

**Бе́ліцкі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў 1777—1852 гадах у складзе Магілёўскай губерні Расійскай імперыі (у 1796—1802 гадах у складзе Беларускай губерні). 

Утвораны паводле Указа імператрыцы Кацярыны II ад 22 сакавіка 1777 года ў адказ на прашэнне ўладальніка Гомеля графа П. А. Румянцава-Задунайскага аб перанясенні павятовага цэнтра з Гомеля. Цэнтрам павета стала сяло Беліца (за 20 км ад Гомеля), якому з гэтай нагоды нададзены статус горада. У 1786 годзе павятовая адміністрацыя пераехала ў спецыяльна пабудаваны для гэтага горад Новая Беліца. Новы ўладальнік Гомеля князь І. Ф. Паскевіч-Эрыванскі дамогся пераводу павятовага цэнтра зноў у Гомель.
## Ураднікі павета 
* Беліцкія павятовыя маршалкі
## Галерэя 

Файл:Пячатка Беліцкага павятовага суду, 1783 год.jpg|1783 г.
Файл:Пячатка Беліцкага павятовага суду, 1786 год.jpg|1786 г.
Файл:Пячатка Беліцкага павятовага суду, 1795 год.jpg|1795 г.
Файл:Пячатка Беліцкага павятовага суду, 1832 год.jpg|1832 г.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паветы Магілёўскай губерні