Антыфеадальная вайна 1648—1651 гадоў на Беларусі

**Антыфеадальная вайна 1648—1651 на Беларусі** — вайна народных мас супраць пануючага класа феадалаў на тэрыторыі Беларусі ў сярэдзіне XVII стагоддзя, для якой былі характэрныя масавыя сумесныя выступленні сялян, казацка-сялянскіх атрадаў і змыканне іх з рухам гарадскіх нізоў. 

Гэта была не традыцыйная барацьба, а бітва буйных супрацьлеглых сіл: казацка-сялянскіх атрадаў і ніжэйшых слаёў мяшчанства з аднаго боку, і войска Вялікага Княства Літоўскага, якое складалася з наёмнікаў і шляхецкага апалчэння, — з другога.

## Характар вайны 
Барацьба мела яскрава выражаны антыфеадальны характар: народныя масы змагаліся супраць феадальнага прыгнёту, самавольстваў феадалаў і іх адміністрацыі, за паслабленне павіннасцей; у шэрагу выпадкаў — за вынішчэнне шляхты як галоўнага, на іх погляд, віноўніка прыгнёту. Аднак ні сяляне, ні гарадскія нізы яшчэ не ставілі за мэту змену феадальнай фармацыі і нацыянальнае вызваленне.

Першым горадам, які адчуў удар моцнага войска з артылерыяй, стаў Пінск. Пінчукі пастанавілі абараняць горад «да апошняй магчымасці і біць ляхаў»; прапанову войта Л. Ельскага здаць горад адхілілі. 10 кастрычніка 1648, пасля працяглай абароны, войску Рыгога Мірскага ўдалося захапіць Пінск. Пераможца *«мяшчан пабіў больш за 3000 чалавек і жонак іх і дзяцей загадаў пабіць без літасці»*. Пінск быў зруйнаваны. Шляхецкае войска на чале з князем Друцкім-Горскім авалодала Чэрыкавам, дзе *«белорусцев всех посекли»*. У снежні 1648 года казацка-сялянскія атрады пад кіраўніцтвам І. Гаркушы і С. Падбайлы штурмавалі Стары Быхаў, панёсшы вялікія страты. Паўстанцы дзейнічалі таксама каля Менска і Новагародка. 30 снежня 1648 у Ігумене яны разграмілі буйны атрад войска Кішкі пад камандай харужага вялікага літоўскага Я. Паца.

### Кампанія 1649 года 
Асноўныя баявыя дзеянні па задушэнні паўстання на поўдні Беларусі разгарнуліся ў 1649 годзе. У пачатку студзеня Януш Радзівіл аб’яднаў вялікія сілы і рушыў ад Берасця на Давыд-Гарадок, Тураў, Петрыкаў, Бабруйск, Мазыр і далей''*, распраўляючыся з удзельнікамі руху жорсткімі мерамі. Карныя дзеянні ўключалі вываз маёмасці, расправу над «мяшчанскімі жыватамі» і апраўданнем тэрору абвінавачваннямі ў «здрадзе» і «адноверстве» з казакамі.

У Тураве па загадзе Радзівіла ўсе жыхары, што засталіся пасля адыходу паўстанцаў, былі перабіты. Пасля ўпартай барацьбы за Мазыр, якая прынесла вялікія страты абодвум бакам, радзівілаўскае войска перамагло; казацкага кіраўніка Міхненку ўзялі ў палон і пакаралі смерцю праз адсячэнне галавы, якую ўваткнулі на замкавай вежы. Пагромам падвергліся Чачэрск, Лоеў і іншыя гарады. У Чачэрску пераможцы, паводле паведамлення, *«выбрав 150 человек [казакоў] отсекли правые руки по запястья, а 50… на колья посадили, а достольных… казаков и их жен и детей порубили всех»*. Многа казакоў загінула падчас абароны Бабруйска; жыхароў горада таксама чакала жорсткая расправа: *«…мучил… руки отсек у 800 человек, постинал 150 человек, на паля повзбивал больше 100 человек…»*. Скарыстаўшы перамір’е паміж Хмяльніцкім і Янам II Казімірам, войскі Радзівіла занялі амаль усю тэрыторыю ўздоўж Прыпяці, Дняпра і Друці, у выніку чаго паўстанцы на Беларусі апынуліся адрэзанымі ад украінскіх казакоў; у раёны выступленняў пасылаліся атрады *«городы воевать и белорусцев сечь»*.

### Новы прыход казацкіх атрадаў і працяг вайны (1649—1651) 
Нягледзячы на жорсткія рэпрэсіі, цалкам задушыць узброеную барацьбу Радзівіл не здолеў. Улетку 1649 года на Беларусь зноў прыйшлі казацкія загоны Р. Гаркушы, С. Падбайлы, М. Крычэўскага і іншых, да якіх паўсюдна далучаліся сяляне. У ліпені  1649 года адбылася бітва пад Лоевам. Паводле паказанняў палонных, да Крычэўскага *«далучылася некалькі тысяч рознага роду мужыкоў»* і *«ідзе мноства мужыкоў… хоць яны іх не вярбуюць»''; некалькі тысяч «холопов» улілося і ў атрад М. Нябабы. Барацьба працягвалася і каштавала шматлікіх жыццяў; у баях загінулі казацкія атаманы Галота, М. Нябаба, Крычэўскі, Міхненка і іншыя.

Ваенныя дзеянні працягваліся да восені 1651 года. Пасля паражэння Хмяльніцкага пад Берасцечкам і заключэння Белацаркоўскага мірнага дагавора ў 1651 годзе казацкія атрады былі выведзены з Беларусі на Украіну, што дало магчымасць пануючаму класу Рэчы Паспалітай да восені 1651 года падавіць узброеныя выступленні беларускага сялянства і гарадскіх нізоў і такім чынам спыніць антыфеадальную вайну.

4 жніўня 1651 войска Радзівіла без бою заняло Кіеў. На працягу 1652—1653 гадоў у некаторых месцах Беларусі адбываліся разрозненыя ўзброеныя выступленні, якія шляхта хутка душыла ваеннай сілай.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Войны Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1569—1795)
Катэгорыя:Канфлікты 1648 года
Катэгорыя:Канфлікты 1649 года
Катэгорыя:Канфлікты 1650 года
Катэгорыя:Канфлікты 1651 года
Катэгорыя:Паўстанне Хмяльніцкага
Катэгорыя:Казацтва ў Беларусі