open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Янкішкі

**Я́нкішкі, Янкішскае** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Камайка, у 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Сакуны, у 1 км ад вёскі Янкішкі.

Плошча паверхні 0,18 км². Даўжыня возера 0,8 км, найбольшая шырыня 0,3 км. Найбольшая глыбіня 2,5 м, сярэдняя 1,2 м. Плошча вадазбору 15,6 км². Аб'ём вады 0,22 млн. м³. Даўжыня берагавой лініі 1,95 км.
Катлавіна возера выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй да 6—10 м, спадзістыя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі на поўначы возера нізкія, у астатняй частцы высокія, зліваюцца са схіламі катлавіны. Дно плоскае, выслана ілам.

У возера ўпадаюць ручаі і выцякае ручай у раку Камайка. Зарастае амаль па ўсё плошчы. Сярод раслін: рдзест, гарлачыкі, аер, трыснёг, чарот.

## Літаратура 
* 
* Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / Рэдкал. : Г. П. Пашкоў [і інш.]. Мн., 2007.
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Чэцверць

**Чэ́цверць** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне Мядзелкі, каля вёскі Падаляны.

Плошча паверхні 0,46 км². Даўжыня 0,95 км, найбольшая шырыня 0,8 км, найбольшая глыбіня 7,7 м, сярэдняя — 2,6 м. Плошча вадазбору 8,24 км². Аб'ём вады 1,19 млн. м³.
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы вышынёй 10—16 м, стромкія. Берагавая лінія звілістая. Берагі стромкія. Паўвостравам возера падзелена на заходні (мелкаводны) і ўсходні (больш глыбокі) плёсы. Дно пясчанае да глыбіні 1—2 м. На большых глыбінях гумусаваная гліна.

Возера эўтрофнае, сцёкавае. Упадаюць некалькі ручаёў і выцякае ручай у возера Світа.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка, лешч, гусцяра, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал. : Г. П. Пашкоў [і інш.]. — 2007
* *Грыбаедаў В. В.* Чэцверць // 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Чэцверць 

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Акунёва (возера, басейн Шошы)

**Акунёва** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Шоша, за 26 км на ўсход ад горада Глыбокае, за 1,5 км на ўсход ад вёскі Бабруйшчына, паміж азёрамі Крывое і Белае.

Плошча паверхні возера 0,006 км². Даўжыня 0,1 км, найбольшая шырыня 70 м.
Берагі параслі хмызняком.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. - Мн., 2007.

Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Шошы
Тусьба

**Ту́сьба** — возера ў Беларусі, у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Паловіца, за 6 км на паўночны ўсход ад горада Паставы.

Плошча паверхні 0,11 км². Даўжыня 0,6 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Плошча вадазбору 8 км². Катлавіна возера выцягнутая з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Выцякае ручай у раку Паловіца, упадае ручай з возера Чарты, каналы.

## Літаратура 
*  — С. 126.
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал. : Г. П. Пашкоў [і інш.]. — 2007.
* 
* 
* Ліст карты N-35-30. Выданне 11986 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Ціменец

**Ці́менец** — возера ў Беларусі, у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Галбіца, прыкладна за 0,6 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад вёскі Альшнева.

Плошча паверхні возера 0,1 км². Даўжыня 0,43 км, найбольшая шырыня 0,27 км. Даўжыня берагавой лініі 1,12 км². Схілы катлавіны вышынёй да 2—6 м, спадзістыя. Берагі нізкія, месцамі забалочаныя. Вакол возера пойма шырынёй 20—100 м. Возера злучана ручаём з Галбіцай. 

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал. : Г. П. Пашкоў [і інш.]. —Мн., 2007. — 477 с.
*  — С. 275.
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Світка (возера)

**Сві́тка**, **Малое Світа** — возера ў Беларусі, у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Мядзелка.

Плошча паверхні 0,23 км². Даўжыня 0,87 км, найбольшая шырыня 0,5 км. Даўжыня берагавой лініі 2 км. Плошча вадазбору 23,5 км². Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй да 8—13 м. Упадае ручай з возерам Світа, выцякае рака Спорыца.

## Літаратура 
* 
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — 2007.
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Мядзелкі
Чарты (возера)

**Чарты́** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Паловіца, у 6 км на паўночны ўсход ад горада Паставы, каля вёскі Чарты.

Плошча паверхні 0,29 км². Даўжыня 1,18 км, найбольшая шырыня 0,38 км. Даўжыня берагавой лініі 2,8 км. Плошча вадазбору 4,75 км². Катлавіна возера выцягнутая з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Схілы вышынёй катлавіны да 3 м. Берагавая лінія звілістая. На возеры востраў плошчай 0,5 га. Выцякае ручай у возера Тусьба.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, лінь, мянтуз, акунь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — 2007. — 477 с.
*  — С. 328.
* 
* 
* Ліст карты N-35-30. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1982 г.

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Белае (возера, басейн Лучайкі)

**Бе́лае** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Лучайка за 3 км на поўнач ад Пастаў каля вёскі Сівіцы.

Плошча паверхні 0,31 км², даўжыня 1,02 км, максімальная шырыня 0,93 км, найбольшая глыбіня дасягае 5 м, Плошча вадазбору 1,2 км². Катлавіна акруглая. Схілы катлавіны спадзістыя вышынёй да 5 м, пакрытыя лесам. Берагавая лінія звілістая. Берагі пясчаныя.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007.
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Тангароа

**Тангароа** (маары Tangaroa) — палінезійскі бог мора і ўрадлівасці.

## Міфалогія
Тангароа - адзін з найстаражытнейшых багоў палінезійскага пантэону. Некаторыя даследчыкі лічаць, што ён быў прынесены продкамі палінезійцаў з Азіі і знаходзяць падобныя постаці ў міфалогіях малайцаў і інданезійцаў.  

У маарыйскай міфалогіі Тангароа - сын Рангінуі (бацькі-неба) і Папатуанаку (маці-зямлі), адзін з вышэйшых багоў мясцовага пантэону. Паводле паданняў, у маладосці ён аб'яднаўся с братамі і выступіў супраць улады бацькоў. Аднак пасля пераможнай бітвы пасварыўся з братамі. Асабліва непрыязныя адносіны склаліся з богам расліннасці Тане. Маары рэзка размяжоўвалі вобласці панавання Тангароа (акіян) і Тане (зямля). Паколькі людзі звычайна жывуць на зямлі, то Тане аказвае на іх значны ўплыў. Але, калі вандруюць па моры, то падпарадкоўваюцца воле Тангароа. Таму любой марской экспедыцыі папярэднічалі шчодрыя ахвярапрынашэнні і рытуалы ачышчэння.

Часам Тангароа выступаў як культурны герой, які супрацьстаяў сусветнаму гвалту, апісваўся як непераможны воін, які пратыкаў сваёй дзідай ворагаў. Заступаўся за маракоў, рыбакоў, рамеснікаў.

Сярод маары астравоў Кука Тангароа шанаваўся як бог мора і ўрадлівасці. У міфалагічным цыкле аб Маўі выступаў як бог агню.

Танганскія ўладары ''Ту'і Тонга'' называлі Тангароа сваім непасрэдным продкам.

Самоанцы лічылі Тангароа (або **Тагалоа**) уладаром сусвету, які нарадзіўся ў першай ракавіне і потым сам стварыў свет. У розных міфалагічных цыклах выступаў як бацька, дарадца і заступнік станоўчых герояў. 

Гавайскі **Каналоа** ўяўляўся ў вобразе кальмара. Падобна маары, гавайцы супрацьпастаўлялі яго богу Кане, але надавалі Каналоа рэзка адмоўныя рысы. Ён уладарыў падземным светам і быў стваральнікам чорнай магіі. 

Цікава, што еўрапейскія місіянеры, ступіўшы ў Палінезію, былі вымушаны тлумачыць мясцовых багоў з хрысціянскага пункту гледжання. На Самоа яны атаясамлялі постаць Тагалоа з хрысціянскім богам-творцам, а на Гаваях - з д'яблам.

## Сімвалы
Хваляпадобныя лініі, чырвоны колер.

## Спасылкі 
* Тангароа на Encyclopedia Mythica 
* Тангароа ў міфалогіі маары
* Каналоа і Кане

Катэгорыя:Багі
Катэгорыя:Вярхоўныя багі
Катэгорыя:Марскія багі
Катэгорыя:Багі смерці і замагільнага свету
Катэгорыя:Палінезійская міфалогія
Глыбокае (возера)

**Глыбокае** — возера ў Беларусі, у Талачынскім раёне Віцебскай вобласці, знаходзіцца ў басейне ракі Бярозаўка, за 22 км у напрамку на ўсход ад горада Талачын, каля вёсак Галошава і Заазер’е.

Плошча паверхні возера 0,51 км². Даўжыня 0,94 км, найбольшая шырыня 0,66 км. Даўжыня берагавой лініі 2,71 км. Аб’ём вады 0,62 млн м³. Плошча вадазбору 6,1 км². Схілы катлавіны вышынёй 7—10 м, разараныя. Берагі на захадзе і паўночным захадзе забалочаныя, пад хмызняком.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Талачынскага раёна
Катэгорыя:Басейн Друці
Сярэдняе (возера, Талачынскі раён)

**Сярэ́дняе во́зера** — возера ў Беларусі, у Талачынскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Еленка (прыток Бабра), за 25 км на паўднёвы захад ад горада Талачын, за 2 км на ўсход ад вёскі Залаззе, сярод забалочанага ляснога масіву.

Плошча паверхні возера 0,27 км², даўжыня 0,68 км, найбольшая шырыня 0,6 км. Даўжыня берагавой лініі 1,95 (2,01. Аб’ём вады ў возеры 0,57 млн м³.
Катлавіна круглаватай формы. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 2 м, параслі лесам і хмызняком. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, месцамі забалочаныя. Каля паўднёва-ўсходняга берага невялікі востраў плошчай 0,1 (0,4) га. Злучана ручаём з Касмачэўскім возерам.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* // Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Талачынскага раёна
Катэгорыя:Басейн Бабра
Белае (возера, басейн Дабрылаўкі)

**Бе́лае возера** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дабрылаўка, за 12 км на поўнач ад горада Глыбокае, каля вёсак Бушыкі і Залессе.

Плошча паверхні возера 0,55 км². Найбольшая глыбіня 9,8 м. Даўжыня 1,76 км, найбольшая шырыня 0,87 км. Даўжыня берагавой лініі 5,36 км. Аб’ём вады 2,36 млн м³. Плошча вадазбору 8,21 кв.км.

Катлавіна Белага возера складанай формы. Схілы катлавіны вышынёй да 22 метраў, разараныя, месцамі парослыя хмызняком. Берагавая лінія звілістая. Берагі возера зліваюцца са схіламі, у асобных месцах нізкія. Падводная частка катлавіны складанай будовы, складаецца з трох плёсаў — вузкіх паўночна-ўсходняга (глыбіня 6,2 м) і цэнтральнага (глыбіня 9,8 м) і круглаватага паўднёва-заходняга (глыбіня 6,2 м). Дно каля берагоў пясчанае, месцамі іліста-гліністае. Прыбярэжная расліннасць займае паласу шырынёй 5—80 метраў і распаўсюджваецца да глыбіні ў 2 м.

З возера выцякае ручай у раку Дабрылаўка, упадае ручай з возера Мурамшчына.

У Белым возеры водзяцца шчупак, карп, плотка, лінь, акунь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* Бе́лае во́зера // Блакітная кніга Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мінск: БелЭн, 1994. — С. 62. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Бе́лае во́зера // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. Ааліты — Гасцінец. — С. 265. — 575 с.
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007.
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна
Станіслаўскае

**Станісла́ўскае возера** — возера ў Беларусі, у Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Патачанка (прыток Сэрвачы), за 23 км на захад ад горада Докшыцы, каля вёскі Станіслаўцы.

Плошча паверхні 0,46 км². Найбольшая глыбіня 2 м, сярэдняя 1,9 м. Даўжыня 0,93 км, найбольшая шырыня 0,65 км. Даўжыня берагавой лініі 2,61 км. Аб’ём вады 0,88 млн м³. Плошча вадазбору 42,2 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу, круглаватай формы. Схілы катлавіны вышынёй да 2 м, на паўночным усходзе і ўсходзе да 10 м, часткова разараныя. Берагі на паўночным усходзе і ўсходзе забалочаныя, пад хмызняком, астатнія сплавінныя. Пойма шырынёй 75—100 м, тарфяністая. Дно возера выслана сапрапелем, уздоўж паўночна-ўсходняга берага — глеем. Зарастае падводнай расліннасцю. Шырыня паласы прыбярэжнай расліннасці з аеру, трыснягу, чароту 35—50 м.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка, лінь, карась і іншыя рыбы.

## Літаратура 
* 
* Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007
* 
* Ліст карты N-35-43 Выданне 1981 года.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Сэрвачы (прыток Віліі)
Семукачы

**Семука́чы** (, ) — аграгарадок у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Семукацкага сельсавета.

## Геаграфія 
Размешчаны за 45 кіламетраў у напрамку на паўднёвы захад ад Магілёва, за 3 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Семуковічы.

## Гісторыя 
У 1887 г. пабудаваная царкоўна-прыходская школа (у 1913&nbsp;г. 46 хл. и 6 дз.).

## Насельніцтва 
* 2001 год — 473 жыхары, 206 двароў.

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Клуб
* Бібліятэка
* Амбулаторыя
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў.
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікай Айчыннай вайне.

## Вядомыя асобы 
* Даніла Кірэевіч Сукачоў (1901—1973) — адзін з арганізатараў партызанскага руху і антыфашысцкага падполля на тэрыторыі Беластоцкай вобласці ў Вялікую Айчынную вайну.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-84. Выданне 1982 года. Стан мясцовасці на 1979 год.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Семукацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёна
Белае (возера, Ушацкі раён, басейн Ушачы)

**Бе́лае** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ушача. Знаходзіцца за 6 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёскі Замошша 2.

Плошча паверхні возера 0,21 км², даўжыня 0,75 км, найбольшая шырыня 0,46 км. Найбольшая глыбіня дасягае 5,1 м. Берагі возера нізкія, пясчаныя, месцамі сплавінныя. у сярэдзіне катлавіны возера невялікі востраў. Зарастае да глыбіні 4 м. Злучана ручаём з возерам Ясна.

Сярод флоры адметны рэдкі для Беларусі від — наяда марская.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-34. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
Івесь (возера)

**Івесь** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці ракі ў басейне Шоша, за 36 км на ўсход ад горада Глыбокае, каля вёсак Івесь і Хралы (Хролы?).

Плошча паверхні 0,54 км². Найбольшая глыбіня 26 м. Даўжыня 2,12 км, найбольшая шырыня 0,44 км. Даўжыня берагавой лініі 4,8 км. Аб'ём вады 4,71 млн. м³. Плошча вадазбору 12,5 км².

Катлавіна выозера выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 10—15 м, разараныя, на паўночным захадзе парослыя лесам. Берагі пясчаныя, пад хмызняком, на ўсходзе і паўночным захадзе месцамі абразійныя ці зліваюцца са схіламі. Пойма забалочаная, пад хмызняком. На возеры востраў плошчай 1 га. Вада вызначаецца высокай празрыстасцю.

Зарастае да глыбіні 5,5 м. Шырыня палосы расліннасці да 60 метраў, пашырана да глыбіні 5,5 м. Вада ў возеры добра насычана кіслародам, вызначаецца высокай празрыстасцю. Возера слабапраточнае. Упадаюць два ручаі: адзін з возера Молена, другі з возера  Белае. На захадзе з возера Івесь выцякае рака Баярка (упадае ў возера Шо).

У возеры водзяцца лешч, шчупак, акунь, язь, плотка, лінь, мянтуз і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007
* 

## Спасылкі 
* Возера Івесь 

Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Шошы
Межужол

**Межужо́л** — бяссцёкавае возера ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Бярэзіна, за 22 км у напрамку на паўночны ўсход  ад горада Докшыцы, за 2 км на паўночны захад ад вёскі Трасцяніца.

Плошча паверхні 2,86 км². Даўжыня возера 3,88 км, найбольшая шырыня 1,05 км. Даўжыня берагавой лініі 9,15 км. Найбольшая глыбіня 3 м. Аб'ём вады 1,82 млн. м³. Плошча вадазбору 53,4 км². 

Возера знаходзіцца сярод вярховага балота, парослага лесам і хмызняком. Схілы катлавіны невыразныя. Берагавая лінія слаба звілістая. Берагі нізкія, забалочаныя, тарфяністыя. Дно сапрапелістае. У паўднёвай частцы возера востраў плошчай 0,04 км². Вада вызначаецца нізкай мінералізацыяй (да 70 мг/л) і высокай колернасцю. Зарастае слаба.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, гусцяра, лінь, плотка, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007.
* 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце «Белорусский Посейдон» 
* *Валерий Иванов-Смоленски*й Все озёра Беларуси. Т. 4.
* *Новик А. А.* Ощие закономерности осадконакопления и колебания уровней озёр Беларуси в послеледниковый период  // Вестник БГУ. Июнь 2010. Серия № 2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Медзазол

**Медзазол** — возера ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці.

Плошча 3,02 км². Найбольшая глыбіня 5,3 м. Даўжыня 2,96 км. Найбольшая шырыня 1,4 км. Даўжыня берагавой лініі 9,0 км. Аб'ём вады 8,1 млн м³. Плошча вадазбору 381 км².

Знаходзіцца ў басейне ракі Бярэзіна (прыток Дняпра, цячэ праз возера), за 18 км на паўночны ўсход ад  горада Докшыцы, каля вёскі Бірулі. Схілы катлавіны нізкія, забалочаныя, тарфяністыя, параслі лесам, на поўнач вышынёй 4—8 м, разараныя. Бераг і нізкія, забалочаныя, тарфяністыя, на паўднёвым захадзе зліваюцца са схіламі катлавіны, пясчаныя. Дно сапрапелістае. Моцна зарастае, шырыня паласы расліннасці 80—100 м, пашырана да глыбіні 1,5—2 м.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007.

Катэгорыя:Азёры Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Маскавіца (возера)

**Маскаві́ца** — возера ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Бярэзіна, за 32 км на паўночны ўсход ад горада Докшыцы, за 6 км на паўночны ўсход ад вёскі Беразіно, сярод забалочанага ляснога масіву на тэрыторыі Бярэзінскага біясфернага запаведніка.

Плошча паверхні 0,16 км². Даўжыня 0,5 км. Найбольшая шырыня 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі 1,5 км.
Катлавіна возера круглаватай формы, рэшткавага тыпу, да краёў запоўнена сапрапелем. Схілы катлавіны невыразныя. Берагі забалочаныя. У паўднёвай частцы з возера выцякае рака Маскавіца.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007.
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Докшыцкага раёна
Дамашкаўскае

**Дама́шкаўскае** — возера ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Бярэзіна, за 35 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Докшыцы, каля вёскі Дамашкавічы.

Плошча паверхні 0,81 км². Даўжыня 1,7 км, найбольшая шырыня 0,71 км. Даўжыня берагавой лініі 4,11 км. Найбольшая глыбіня 3,2 м. Аб'ём вады 1,07 млн м³. Плошча вадазбору 11,9 км². 

Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны пераважна стромкія, вышынёй 20—25 м (на паўночны захад 5—8 м), параслі лесам, на поўначы разараныя. Берагі зліваюцца са схіламі, на поўначы і паўднёвым усходзе нізкія. Возера бяссцёкавае.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, плотка, гусцяра, краснапёрка і іншыя віды рыб.

На паўднёвым беразе возера месціцца санаторый-прафілакторый «Лясное».

На паўднёвым беразе возера знаходзіцца вышыня, якая з'яўляецца найвышэйшая кропкай Барысаўскага раёна Мінскай вобласці.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Касмачэўскае

**Касмачэўскае возера** — возера ў Беларусі, у Талачынскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Бобр, за 23 км на паўднёвы захад ад горада Талачын, за 2 км на ўсход ад вёскі Залаззе, сярод забалочанага ляснога масіву.

Плошча паверхні возера 0,54 км². Даўжыня 1,3 км, найбольшая шырыня 0,5 км. Даўжыня берагавой лініі 3,28 км. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй да 2 м, параслі лесам і хмызняком. Берагі нізкія, месцамі забалочаныя.

З возера выцякае рака Еленка.

## Літаратура 
* Касмачэўскае возера //  — С. 196.
*  — С. 512.
* 

Катэгорыя:Азёры Талачынскага раёна
Катэгорыя:Басейн Бабра
Семяховічы

**Семяхо́вічы** — возера ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, у басейне ракі Піна, за 30 кіламетраў ад Пінска, каля вёскі Семехавічы.

Плошча паверхні 0,32 км², даўжыня 750 м, найбольшая шырыня 520 м, найбольшая глыбіня 7,5 м, даўжыня берагавой лініі 2,1 (2,05) км. Схілы катлавіны вышынёй да 1 метра, разараныя, на поўначы пад хмызняком. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пясчаныя, высокія, на поўначы забалочаныя, пад хмызняком. Больш за 50 % дна выслана сапрапелем. На поўначы сцёк з возера па канале.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Брестской области. — С. 40. // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области — С. 243. // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Пінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Піны
Семачок

**Семачо́к** (*Trientális*) — невялікі род кветкавых раслін сямейства першакветных, якія растуць у Еўразіі і на паўночным захадзе Паўночнай Амерыкі.

## Назва 
Родавая назва *Trientalis* паходзіць ад лацінскага выразу «адна трэць нагі» — прыблізная вышыня расліны.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны з прамым сцяблом.
Вышынёй да 20 см. Лісцікі малалікія, чаргавальныя, сцябловыя. Верхавіннае лісце больш буйнае. Кветкі на доўгіх, тонкіх кветаножках, пазухавыя. Плод — каробачка.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Род *Trientalis* доўгі час уваходзіў у сямейства , у 2000 годзе батанікі M. Källersjö, G. Bergqvist і A. A. Anderberg на аснове аналізу ДНК пераглядзелі класіфікацыю гэтага сямейства, у выніку род быў пераведзены ў сямейства .

### Віды 
Паводле базы даных *The Plant List*, род уключае наступныя віды:

* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*  
*  
* 

Катэгорыя:Першакветныя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Прорва

**Про́рва** — рака ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Дрысвята (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 716 км². Выцякае з возера Дрысвяты каля вёскі Дрысвяты, цячэ праз азёры Ставок і Аболе, вусце за 0,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Абалікшты. Рэчышча слабазвілістае. Паміж азёрамі Ставок і Аболе на рацэ ў 1953 годзе пабудавана міжкалгасная ГЭС «Дружба народаў» (выток ракі Дрысвята з возера Дрысвяты быў перагароджаны дамбай і ўвесь сцёк з басейна возера пайшоў на раку Прорва праз турбіны ГЭС).

У басейне ракі возера Пеліканы.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Дрысвяты
Катэгорыя:Рэкі Браслаўскага раёна
Страднае

**Стра́днае** — возера ў Беларусі, у Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свольна, за 38 км на паўночны ўсход ад горада Верхнядзвінск, каля вёскі Страдна.

Плошча паверхні 0,94 км². Найбольшая глыбіня 1,1 м. Даўжыня 1,44 км, найбольшая шырыня 1,12 км. Даўжыня берагавой лініі 4,53 км. Аб’ём вады 0,6 млн м³. Плошча вадазбору 16,8 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй да 2 м, разараныя. Берагі нізкія, месцамі тарфяныя. Дно каля паўднёвага і ўсходняга берагоў да глыбіні 0,5 м выслана пяском і ілам, астатняя частка — сапрапелем. Поўнасцю зарастае падводнай расліннасцю, уздоўж берагоў перарывістая паласа надводнай расліннасці шырынёй да 75 м, пашырана да глыбіні 0,5 м.
Возера дыстрофнае, слабапраточнае. На паўднёвым захадзе ўпадае рака Балгач, на паўночным усходзе выцякае рака Трудніца.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, плотка, краснапёрка, карась, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Свольны
Стралкоўскае

**Стралко́ўскае во́зера** — возера ў Беларусі, у Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Вужыца, за 25 км на паўночны ўсход ад горада Верхнядзвінск, на ўсход ад вёсак Абрамова і Стралкі.

Плошча паверхні возера 0,93 км². Найбольшая глыбіня 1,5 м. Даўжыня 1,57 км. Найбольшая шырыня 0,89 км. Даўжыня берагавой лініі 3,99 км. Аб’ём вады 1,02 млн м³. Плошча вадазбору 10,9 км². Схілы катлавіны і берагі нізкія, амаль паўсюдна забалочаныя, часткова пад ворывам. Дно выслана сапрапелем. На захадзе выцякае ручай у раку Ужыца (Вужыца).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Вужыцы
Сенаеды

**Сенае́ды** (*Psocoptera*) — атрад насякомых з няпоўным ператварэннем.

Вядома каля 5500 сучасных відаў (5574 віду па стане на люты 2008), большасць з якіх жыве ў трапічных і субтрапічных раёнах. У пачатку XX стагоддзя было паказана, што сенаеды знаходзяцца ў парафілетычных адносінах з іншым традыцыйным атрадам насякомых — пухаедамі і вошамі (*Phthiraptera*).

## Апісанне 
Звычайная даўжыня цела — 0,6—7 мм (да 10 мм — ). 

Дзве пары празрыстых крылаў складзеныя стрэшкападобна, у некаторых відаў скарочаныя ці адсутнічаюць. Галава буйная, яе пярэдняя частка прыкметна ўздутая. Ротавы апарат відазмененанага грызучага тыпу, прыстасаваны для саскрабання і расцірання сухой цвёрдай ежы.

Ператварэнне няпоўнае. Пераважна яйцакладучыя, сустракаюцца жывародныя. Некаторыя сенаеды плятуць павуцінневыя гнёзды. Лічынкі і дарослыя казуркі - насельнікі іглічных і лісцяных дрэў, ляснога подсцілу, гнёздаў птушак, сысуноў і казурак, жылых пабудоў і запасаў прадуктаў. Вольнажывучыя могуць служыць прамежкавымі гаспадарамі гельмінтаў авечак. Сінантропныя віды пашкоджваюць харчовыя запасы, калекцыі насякомых, гербарыі, кнігі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Psocoptera (Insecta): World Catalogue and Bibliography — рэсурс, прысвечаны таксанаміі сенаедаў  
* psocodea.org — сайт прысвечаны сенаедам, пухаедам і вошам  


Катэгорыя:Атрады насякомых
Ізубрыца

**Ізу́брыца** — возера ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ізубрыца, за 40 км на паўночны ўсход ад горада Верхнядзвінск, каля вёскі Ізубрыца, сярод лесу; на тэрыторыі ландшафтнага заказніка Чырвоны Бор.

Плошча паверхні 1,21 км². Даўжыня 2,23 км. Найбольшая шырыня 1,04 км. Даўжыня берагавой лініі 6,16 км. Найбольшая глыбіня 2,2 м, сярэдняя 1,5 м. Аб'ём вады 1,8 млн м³. Плошча вадазбору 9,6 км². Акружана забалочанай, парослай хмызняком поймай. Схілы катлавіны вышынёй да 25 м, на поўначы і паўночным захадзе 5—10 м. Берагі вышынёй 0,1—0,2 м, пясчаныя, забалочаныя, на поўначы і паўднёвым захадзе сплавінныя. Дно да глыбіні 1 м пясчанае, ніжэй выслана сапрапелем. Вада мае шчолачную рэакцыю, павышаную колернасць. Празрыстасць вады да 1,2 м. Зарастае поўнасцю. Надводная расліннасць пашырана да глыбіні 1 м. На паўночным захадзе выцякае рака Ізубрыца, якая ўпадае ў суседняе возера Бузянка.

У возеры водзяцца лешч, шчупак, плотка, лінь, акунь, карась і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* Блакітная кніга Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал. Н. А. Дзісько [і інш.]. — Мн., 1994.
* *Уласаў Б. П.* Ізубрыца //  — С. 399—400.
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Верхнядзвінскага раёна
Сіменс (адзінка вымярэння)

**Сі́менс** (пазначэнне: **См**, **S**) — адзінка вымярэння электраправоднасці ў Міжнароднай сістэме адзінак (СІ). Названа ў гонар нямецкага інжынера, вынаходніка і прадпрымальніка Вернера фон Сіменса ().

1 См роўны электраправоднасці часткі электрычнага ланцуга з супраціўленнем 1 Ом.

: 1 См = 1 / Ом = А / В = кг−1·м−2·с³А²

У XIX ст. пад назвай *Cіменс* была вядома адзінка электрычнага супраціўлення, роўная супраціўленню слупка ртуці даўжынёй 1 метр з плошчай сячэння 1 мм² пры тэмпературы 0 °C.

## Літаратура 
* 
* 
* Сименс (единица электрич. проводимости) // Вялікая савецкая энцыклапедыя

Катэгорыя:Электрычнасць
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:СІ
Сенакосцы

**Сенако́сцы** (*Opiliones* = *Phalangida*) — атрад членістаногіх з класа павукападобных. На 2005 год налічвалася больш за 6 300 відаў сенакосцаў, якія ўваходзяць у 4 падатрады. Самы вялікі падатрад —  — налічвае звыш 4000 відаў. На тэрыторыі Беларусі найбольш распаўсюджаны .

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Атрады павукападобных
Фрэдэрык Сенгер

**Фрэдэрык Сенгер**, таксама **Сангер** CBE (;  г., Рэндкамб, Глостэршыр — ) — англійскі біяхімік, адзіны вучоны — двойчы лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі — у 1958 і 1980 (сумесна з У. Гілбертам і П. Бергам). Жанаты, мае двух сыноў і дачку.

## Біяграфія 
Скончыў Кембрыджскі ўніверсітэт (1939). З 1940 года працуе там жа. Доктарская ступень з 1943 года. З 1951 года член Медыцынскага даследчага савета і кіраўнік лабараторыі малекулярнай біялогіі гэтага савета. З 1983 года ў адстаўцы.

Асноўныя працы прысвечаны хіміі бялку і нуклеінавым кіслотам. З 1945 года Сенгер вывучаў структуру інсуліну. Ім быў распрацаваны дынітра-фторбензольны метад ідэнтыфікацыі канцавых амінагруп у пептыдах, з дапамогай якога яму атрымалася ўстанавіць прыроду і паслядоўнасць чаргавання амінагруп у інсуліне і расшыфраваць яго будову (1944—1954). Сенгер устанавіў, што інсулін мае агульную формулу C337N65O75S6, тры сульфідных мастка і складаецца з двух ланцугоў: ланцуга A, які змяшчае 21 амінакіслотны астатак, і ланцуга B, які змяшчае 30 амінакіслотных астаткаў. Гэтыя працы паслужылі асновай для сінтэтычнага атрымання інсуліну і іншых гармонаў.

У 1965 годзе прапанаваў пазначаць РНК і ДНК, прызначаныя для структурных даследаванняў, радыеактыўным ізатопам фосфару 32Р, што дазволіла ажыццяўляць працы з надзвычай малой колькасцю матэрыялу — 10−6 г. Устанавіў структуру 5S PHK (120 асноў; 1967) і ДНК фага ФХ174 (5375 асноў; 1977). У 1977 годзе прапанаваў метад расшыфроўкі першаснай структуры ДНК, заснаваны на ферментатыўным сінтэзе высокарадыеактыўнай камплементарнай паслядоўнасці ДНК на якая вывучаецца аднаніткавай ДНК як на матрыцы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта (1958) 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта (1980) 
* 

Катэгорыя:Біяхімікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Двойчы лаўрэаты Нобелеўскай прэміі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Выпускнікі Кембрыджскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
Сенкаў ручай

**Се́нкаў** — ручай у Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Бабруйка (басейн ракі Дняпро).

Даўжыня ручая 21,6 км. Пачынаецца на паўночна-заходняй ускраіне горада Бабруйск, вусце за 500 метраў на ўсход ад вёскі Слабодка. Рэчышча перад вусцем на працягу 7,7 км каналізаванае.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-107. Выданне 1987 года.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Ручай Сенкаў
Катэгорыя:Ручаі
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Сенніцы

**Се́нніцы** (*Coenonympha*) — род дзённых матылёў падсямейства аксамітніц. Дробныя матылькі. Верх буры або руды, або жаўтлявы.

Каля 200 відаў. Пашыраны на ўзлесках, балотах і лугах. На Беларусі 6 відаў:
* 
* 
* 
* 
*  (занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі)
*  (занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі)

## Спіс відаў 
* *Coenonympha amaryllis* (Stoll, 1782)
* *Coenonympha ampelos* Edwards, 1871
* 
* *Coenonympha arcanioides* (Pierret, 1837)
* *Coenonympha austauti* Oberthür, 1881
* *Coenonympha caeca* Staudinger, 1886
* *Coenonympha california* Westwood, 1851
* *Coenonympha corinna* (Hübner, 1804)
* *Coenonympha darwiniana* Staudinger, 1871
* *Coenonympha dorus* (Esper, 1782)
* *Coenonympha elbana* Staudiger, 1901
* *Coenonympha fettigii* Oberthür, 1874
* *Coenonympha gardetta* (de Prunner, 1798)
* 
* *Coenonympha haydenii* (Edwards, 1872)
* *Coenonympha hero* (Linnaeus, 1761)
* *Coenonympha inornata* Edwards, 1861
* *Coenonympha iphioides* Staudinger, 1870
* *Coenonympha kodiak* Edwards, 1869
* *Coenonympha leander* (Esper, 1784)
* *Coenonympha mahometana* Alphéraky, 1881
* *Coenonympha mangeri* Bang Haas, 1927
* *Coenonympha mongolica* Alphéraky, 1881
* *Coenonympha nolckeni* Erschoff, 1874
* *Coenonympha ochracea* Edwards, 1861
* *Coenonympha oedippus* (Fabricius, 1787)
* *Coenonympha pamphilus* Linné
* *Coenonympha pavonina* Alphéraky, 1888
* *Coenonympha rhodopensis* Elwes, 1900
* *Coenonympha saadi* Kollar, 1849
* *Coenonympha semenovi* Alphéraky, 1887
* *Coenonympha sinica* Alphéraky, 1888
* *Coenonympha sunbecca* Eversmann, 1843
* *Coenonympha symphita* Lederer, 1870
* *Coenonympha thyrsis* (Freyer, 1845)
* *Coenonympha tullia* (Müller, 1764)
* *Coenonympha tydeus* Leech, 1892
* *Coenonympha vaucheri* Blachier, 1905
* *Coenonympha xinjiangensis* Chou et Huang, 1994

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сенніца (Coenonympha Hb.) 

Катэгорыя:Аксамітніцы
Біклага

**Бікла́га**, **бакла́га** — бандарны і ганчарны (керамічны) выраб, пляскатая пасудзіна з двума донцамі ёмістасцю 5—10 літраў у славянскіх народаў.

Біклага рабілася з дубовых клёпак даўжынёй у 1,5—2 разы меншай за дыяметр донцаў. У адной з клёпак рабілася адтуліна, якая затыкалася коркам (шпунтам). Пераносілася на рэмені, замацаваным у спецыяльных гнёздах (вушках). Сустракаліся біклагі ў выглядзе кадачкі з носікам (апрацаваны сучок на адной з клёпак).

Ганчарныя біклагі найчасцей мелі форму дыска на кароткіх ножках і невялікімі ручкамі. У патаўшчэннях па баках біклагі рабіліся адтуліны для падчэпкі на рамяні. Ганчарныя біклагі рабіліся ёмістасцю да 1 л. Звонку звычайна пакрываліся палівай.

Сучасныя біклагі таксама вырабляюцца з металу, шкла, пластмас.

У біклагах пераносілі ваду, квас і іншыя напоі і вадкасці.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ёмістасці
Катэгорыя:Бандарныя вырабы
Катэгорыя:Кераміка
Катэгорыя:Беларускі народны побыт
Катэгорыя:Руская народная культура
Сеніца

**Се́ніца** (, ) — аграгарадок у Мінскім раёне Мінскай вобласці, на шашы . Адміністрацыйны цэнтр Сеніцкага сельсавета. Аграгарадок знаходзіцца на беразе невялікага вадасховішча на рацэ Сеніцы. За 2 кіламетры ад ускраіны Мінска, за 3 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Калядзічы.

## Насельніцтва 
* 1999 год (перапіс) — 2035 чалавек.
* 2001 год — 2035 жыхароў, 601 двор.
* 2009 год (перапіс) — 2242 чалавекі.
* 2011 год — 6424 чалавекі.

## Гісторыя 
Вядомая з 1567 года як сяло. З 1791 года — цэнтр маёнтка Каралішчавіцкай парафіі (прыходу). З 1793 года — у складзе Расійскай імперыі. У 1861 годзе вёска Сеніца становіцца цэнтрам Сеніцкай воласці Мінскага павета. У 1884 годзе ў Сеніцы была адкрыта земская школа, у якой атрымаў пачатковую адукацыю беларускі паэт Янка Купала. З 1924 года — цэнтр сельсавета Самахвалавічскага раёна. З 1935 года — у складзе Мінскага раёна. Цэнтр Сеніцкага сельсавета. У 2005 годзе — пераўтвораны ў аграгарадок.

## Інфраструктура 
* Мінскі дзяржаўны абласны каледж
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Паліклініка
* Аптэка
* Дом быту
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (1861—1865).
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.
* Мемаріяльная дошка ў гонар Я. Купалы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сеніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1567 годзе
Інтэрнацыяналізмы

**Інтэрнацыяналізмы** — паняцці, якія выкарыстоўваюцца ў адным значэнні ў розных мовах. Сярод такіх паняццяў шмат слоў грэчаскага (напрыклад, «эканоміка»), лацінскага (напрыклад, «рэлігія») ці англійскага (напрыклад, «бізнес») паходжання. Могуць адрознівацца ў вымаўленні і напісанні ў розных мовах. Так, слова «інфармацыя» пішацца праз «ы» у беларускай мове і праз «и» ў рускай, не ставіцца ў множны лік у англійскай мове і ставіцца ў французскай. Звычайна, інтэрнацыяналізмы выкарыстоўваюцца ў прафесійнай гаворцы і кніжнай лексіцы.

Трэба адрозніваць інтэрнацыяналізмы ад іншых відаў запазычаных слоў, якія звычайна пераходзяць з адной мовы ў другую толькі ў адным значэнні (напрыклад, слова «мужык» перайшло ў англійскую і французскую мовы ў 15 ст. ў значэнні «селянін», але зараз яно можа азначаць «сапраўдны мужчына, мужны, мужчына, чалавек і г.д.», што не адпавядае англійскаму і французскаму moujik). Таксама інтэрнацыяналізмы адрозніваюцца ад памылковых сяброў перакладчыка, якія могуць быць падобны вымаўленнем і напісаннем але адрознівацца значэннем (напрыклад, англійскае sympathy звычайна адпавядае беларускаму «спачуванне», і амаль не выкарыстоўваецца ў сэнсе «сімпатыя»).

## Некаторыя інтэрнацыяналізмы, якія шырока выкарыстоўваюцца ў беларускай мове 
* апастэрыёры
* апрыёры
* дэмпінг
* дэ-факта
* дэ-юрэ
* інфармацыя
* інфляцыя
* камп’ютар
* кантраст
* ксенафобія
* менеджар
* палітыка
* рэвалюцыя
* тэлефон
* філалогія
* філасофія

## Грэка-лацінская лексіка 
У вузкім сэнсе міжнародная лексіка — гэта навуковая і тэхнічная тэрміналогія, пабудаваная на базе лацінскай і старажытнагрэчаскай моў.

Такая тэрміналогія прысутнічае ва ўсіх еўрапейскіх мовах (акрамя ісландскай), у тым ліку ў раманскіх (якія самі паходзяць ад лацінскай) і ў сучаснай грэцкай.

## Гл. таксама 
* Пераклад
* Памылковыя сябры перакладчыка

## Літаратура 
* Peter Braun, Burkhard Schaeder, Johannes Volmert (eds.): Internationalismen II. Studien zur interlingualen Lexikologie und Lexikographie (Reihe Germanistische Linguistik. Band 246). — Tübingen: Niemeyer, 2003. ISBN 3-484-31246-7

Катэгорыя:Лексікалогія
Катэгорыя:Запазычанні
Запазычаныя словы

**Запазычаныя словы** — тэрміны, якія перайшлі з адной мовы ў другую. Звычайна гэта адбываецца, калі апісанне прадмету ці з’явы, прынятае ў адной мове, альбо выцясняе адпаведны эквівалент другой мовы (так англійскае «камп’ютар» у канцы 1980-х гг. выцесніла з беларускай мовы тэрмін «электронная вылічальная машына» (ЭВМ)), альбо становіцца адзінай назвай той ці іншай з’явы ва ўмовах адсутнасці альтэрнатывы (так, грэчаскае слова «палітыка» не мае адпаведнага беларускага эквіваленту).

Запазычаныя словы пры пераходзе з адной мовы ў другую губляюць свой палісемантызм — г.зн. мнагазначнасць. Рускае слова «перестройка» (перабудова) ў англійскай мове азначае толькі перыяд рэформ у гісторыі СССР. А арабскае слова «таліб», якое літаральна значыць «вучань, студэнт», увайшло ў еўрапейскія мовы толькі як назва удзельнікаў радыкальнага ісламскага руху ў Афганістане і Пакістане.

Калі слова пераходзіць адразу у некалькі моў (напрыклад, англійскае «смог») яно становіцца інтэрнацыяналізмам.

## Гл. таксама 
* Пераклад
* Інтэрнацыяналізмы
* Памылковыя сябры перакладчыка

## Літаратура 
* *Евреинова И. А.*, Заимствования в русском языке, «Slavia», 1965, № 3
* *Deroy L.*, L’emprunt linguistique, P., 1956 Haugen E., The analysis of linguistic borrowing, «Language»,1950, v. 26, № 2
* *Kuryłowicz I.*, Le mécanisme différenciateur de la langue, «Cahiers Ferdinand de Saussure», 1963, № 20.

Катэгорыя:Запазычанні
Катэгорыя:Лексікалогія
Манец

**Мане́ц** — возера ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Сергуч (прыток Бярэзіны), за 42 км на паўднёвы ўсход ад горада Докшыцы, на тэрыторыі Бярэзінскага біясфернага запаведніка.

Плошча паверхні 1,44 км². Найбольшая глыбіня 1,3 м. Даўжыня 2,72 км, найбольшая шырыня 0,75 км. Даўжыня берагавой лініі 6,1 км. Аб'ём вады 0,96 млн. м³. Плошча вадазбору 186,5 км². 

Катлавіна возера размешчана сярод забалочанага лесу. Схілы катлавіны невыразныя. Берагі нізкія, забалочаныя, пад хмызняком. Дно плоскае, выслана сапрапелем. Возера дістрафіруючае, цалкам зарастае. Праз Манец працякае рака Сергуч.

## Літаратура 
* 
* 
* Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. – Мн., 2007. 
* 

## Спасылкі 
* Возера Манец 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Докшыцкага раёна
Ласасіна (рака)

**Ласасі́на** — рака ў Беларусі, у Віцебскім і Лёзненскім раёнах, правы прыток ракі Сухадроўка (басейн Заходняй Дзвіны). Назва мае адбітак таго часу, калі ў раку з Балтыйскага мора праз Заходнюю Дзвіну, потым Лучосу ды Сухадроўку заходзіў на нераст ласось (кумжа).

Даўжыня ракі 30 км. Плошча вадазбору 158 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,7 м/км.

Пачынаецца на заходніх схілах Віцебскага ўзвышша ў паўднёвай частцы возера Запецкае за 1,8 км на захад ад вёскі Цішкава Віцебскага раёна, вусце за 0,3 км на поўнач ад вёскі Буракі Лёзненскага раёна. Даліна пераважна трапецападобная, пойма шырынёй 200—600 м. Рэчышча ў ніжнім цячэнні моцна звілістае.

У басейне ракі азёры Бернскае, Запецкае, Палонскае. Ласасіна прымае сцёк з ручаёў і меліярацыйных каналаў. Адзін з левых прытокаў мае назву *Безымянка*, другі — *Ворліца*.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* 

Катэгорыя:Рэкі Віцебскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Лёзненскага раёна
Катэгорыя:Басейн Лучосы
Белае (возера, Верхнядзвінскі раён, басейн Свольны)

**Бе́лае** (**Белае Катляро́ўскае, Катляроўскае**) — возера ў Беларусі, у Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці на мяжы з Расіяй ў басейне ракі Свольна, за 38 км на паўночны ўсход ад горада Верхнядзвінск, на захад ад возера Лісна. З 2000 г. возера ўваходзіць у склад Асвейскага ландшафтнага заказніка.

Плошча паверхні возера 5,52 км². Найбольшая глыбіня 6 м, сярэдняя 2,9 м. Даўжыня 3 км, найбольшая шырыня 2,73 км. Даўжыня берагавой лініі 9 км. Аб’ём вады 15,75 млн м³. Плошча вадазбору 21,1 (41,2) км².

Катлавіна возера рэшткавага тыпу, круглаватая. Схілы катлавіны пад лесам, берагі нізкія, тарфяністыя. Дно плоскае, мелкаводдзе ўздоўж берагоў пясчанае. Дно выслана сапрапелем. Возера эўтрофнага тыпу. Зарастае да глыбіні 3—4 м.
Праз возера працякае рэчка без назвы (Білевіца) і выцякае Поплаўская канава, злучаючая Белае з возерам Лісна. Белае таксама злучана ручаямі з азёрамі Брылінец і Узбор’е.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, язь, плотка, карась залаты і серабрысты, акунь, лінь і іншыя віды рыб.

На беразе возера не маецца аніякіх паселішч.
Вакол возера зроблена зона адпачынку *Асвея*. На паўночным беразе знаходзіцца археалагічны помнік — курганны могільнік.

## Гл. таксама 
Не трэба блытаць Белае Катляроўское возера з аднайменнымі азёрамі гэтага рэгіёна:
* Возера Белае, Расонскі раён, басейн Свольны (Дабраплёсенскае)
* Возера Белае, Расонскі раён (Юхаўскае)

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Свольны
Дом спецыялістаў (Віцебск)

**Дом спецыялістаў** — жылы дом, помнік савецкай архітэктуры 1930-х гадоў. Пабудаваны ў 1932—35 гадах па праекце С. Прэзьмы. Знаходзіцца на 1-й вуліцы Даватара, 14/9 горада Віцебска. 

Адзін з 3 трох дамоў падобнага тыпу на тэрыторыі Беларусі, створаных па спецыяльных праектах, і закліканых павялічыць плошчу жылых пакояў і палепшыць абсталяванне бытавых памяшканняў.  

## Архітэктура 
У кампазіцыі 50-кватэрнага будынка выдзелена кутняя пяціпавярховым частка з крамай на першым паверсе. Астатняя частка будынка мае 4 паверхі. Выразнасць фасадаў дасягаецца рытмам групоўкі аконных праёмаў, балконаў з глухой агароджай, лоджый, эркераў, вертыкальна зашклёных лесвічных клетак. Дом складаецца з секцый, на лесвічную пляцоўку выходзяць 2 кватэры (3 - і 4-пакаёвыя). Пакоі маюць убудаванае абсталяванне. Падчас Віцебска-Аршанскай наступальнай аперацыі пры вызваленні Віцебска ад нямецкіх акупантаў 26 чэрвеня 1944 г капітан Д. В. Мясаедаў усталяваў на будынку чырвоны сцяг. У 1959 годзе ў гонар гэтай падзеі на доме спецыялістаў устаноўлена мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* А.А.Воінаў / Віцебскі дом спецыялістаў // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. – Мн., 1997. – Т. 4. – С. 227.

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Віцебска
Катэгорыя:Славутасці Віцебска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1935 годзе
Катэгорыя:1935 год у Віцебску
Вуліца Савецкай Арміі (Віцебск)

**Вуліца Савецкай Арміі** (былая назва: Шашэйная) — вуліца ў цэнтры Віцебска, у Чыгуначным раёне. Мае працягласць 350 метраў, ад вуліцы Касманаўтаў да вуліцы Ільінскага.  Перайменавана ў 1948 годзе ў гонар 30-годдзя Савецкай Арміі.

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

## Спасылкі 
* 

Савецкай Арміі
Вуліца Дзімітрава (Віцебск)

**Вуліца Дзімітрава** — вуліца ў цэнтральнай частцы Віцебска (Чыгуначны раён). Названая ў 1933 годзе ў гонар балгарскага палітычнага дзеяча Георгі Дзімітрава (ранейшая назва **Лінная**). Працягласць ад вуліцы Савецкай Арміі да Ганчарнай складае  м. Забудавана 2—4-павярховымі дамамі. Між вуліцай Дзімітрава і вуліцай Будзённага размешчана зялёная зона. На сваім працягу вуліца перасякаецца з вуліцамі Кірава, Зяньковай, Еўсцігнеева, Генерала Белабародава.

## Забудова 
### Няцотны бок 
* 9 — 
* 11/6 — жылы будынак, частка ансамбля вуліцы Кірава, сярэдзіна 1950-х гадоў, 
* 13/7 — жылы будынак, частка ансамбля вуліцы Кірава, сярэдзіна 1950-х гадоў, 
* 21/6 — 
* 23/3 — 
* 25 — 
* 27/5 — былы клуб швейнікаў, сярэдзіна 1930-х гадоў

### Цотны бок 
* 4 — 
* 6 — 
* 10 — будынак з комплексу будынкаў, канец ХІХ стагоддзя, 
* 10а — будынак з комплексу будынкаў, канец ХІХ стагоддзя, 
* 12 — будынак з комплексу будынкаў, канец ХІХ стагоддзя, 
* 14/8 — жылы будынак, частка ансамбля вуліцы Кірава, сярэдзіна 1950-х гадоў, 
* 16/9 — жылы будынак, частка ансамбля вуліцы Кірава, сярэдзіна 1950-х гадоў, 
* 28 — 
* 30 — 
* 30а — гарадскі асабняк, канец ХІХ — пачатак ХХ стагоддзя, 
* 32 — 
* 34 — дзіцячая бібліятэка імя М. Астроўскага
* 36/7 — Віцебскі станкабудаўнічы завод «Вістан»

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

## Спасылкі 
* 
* 
* Вуліца Дзімітрава у Віцебскай энцыклапедыі
* 

Дзімітрава
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Георгія Дзімітрава
Вуліца Энгельса (Віцебск)

**Вуліца Энгельса** — вуліца ў цэнтральнай частцы Віцебска, у Чыгуначным раёне. Працягласць вуліцы 230 метраў, ад вуліцы Ільінскага да Кастрычніцкай вуліцы. Перасякаецца з Камсамольскай вуліцай.
 
Вуліца названая ў 1923 годзе ў гонар аднаго з заснавальнікаў марксізму нямецкага філосафа Фрыдрыха Энгельса. Раней насіла назву **Богаяўленская**, па назве якая знаходзілася на ёй Богаяўленскай (Сімяонаўскай) царквы.

Вуліца пачала фарміравацца ў канцы XVIII стагоддзя. У пачатку XX стагоддзя на вуліцы знаходзілася Абшчына Чырвонага Крыжа, 2-е гарадское 4-класнае вучылішча.

Большая частка забудовы вуліцы захавалася з канца XIX — пачатку XX стагоддзяў. На вуліцы знаходзіцца ЖЭУ-5, праваслаўны храм Св. Лонгіна Сотніка, будынак былога клуба металістаў.

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

## Спасылкі 
* «Прогулки по незнакомому Витебску». Соседние улицы в Задвинье, где нашли клад и ходили в молочную кухню  
* 

Энгельса
Кастрычніцкая вуліца (Віцебск)

**Кастрычніцкая вуліца** — вуліца ў цэнтральнай частцы Віцебска ў Чыгуначным раёне. Названая ў гонар 10-годдзя Кастрычніцкай рэвалюцыі ў 1927 годзе. Ранейшае назва **Верхня-Пятроўская**.
 
Першыя будынкі ў раёне вуліцы з’явіліся ў XVI стагоддзі, як вуліца пачала фарміравацца ў канцы XVIII стагоддзя. Праходзіць ад 1-й вуліцы Красіна да двароў вуліцы Кірава. Пры забудове вуліцы Кірава пасля Вялікай Айчыннай вайны вуліца падзелена на Кастрычніцкую вуліцу і Кастрычніцкі праезд. На сваім працягу перасякаецца з вуліцамі Савецкай Арміі і Энгельса.
 
На вуліцы размешчана Віцебскае дзяржаўнае прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 29 лёгкай прамысловасці.

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1
* Витебск: План города. Витебский район: Карта. / Редактор: В. А. Змачинская. — Мн.: РУП «Белкартография», 2009. — 4611 экз.
## Спасылкі 
Кастрычніцкая