open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Камайка

**Кама́йка** () — рака ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі і ў Літве, правы прыток ракі Бірвета (басейн Заходняй Дзвіны).

## Назва 
У Літве рака называецца Kamoja. На думку літоўскага гідраніміста А. Ванагаса, літоўскія рачныя назвы *Kamoja, Kamė, Kamaja, Kamainė, Kamatė, Kamena* звязаныя з літоўскім *kamas* «камяк, камок» (сціснуты кавалак).

А. Ванагас таксама згадвае думку Я. Атрэмбскага, які спрабаваў звязваць са ст.-рус. *камонь* «верхавы конь» і прус. *camnet* «конь», гэта нібыта мела б пацвердзіць блізкасць балцкіх і славянскіх моваў.

На думку географа В. Жучкевіча, гідронім фінскага паходжання, ад слова *kama* — старызна, хлам. Можа быць, таксама ад літоўскага *kamanos* — узда.

На думку краязнаўца і літаратара І. Пракаповіча, назва мае старажытную гісторыю, аналаг — гідронім Кама, ад удм. *кам* — «рака», «плынь».

## Гідраграфія 
Даўжыня 50 км. Плошча вадазбору 306 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2,5 м³/с, на мяжы Беларусі і Літвы — 1,67 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 ‰. Выцякае з Вялікага Камайскага возера за 1 км на захад ад вёскі Камаі. Цячэ ў межах Свянцянскіх градаў і заходняй часткі Полацкай нізіны, праз азёры Вялікія і Малыя Сурвілішкі, Свірас (у Літве). У басейне ракі возера Янкішкі. Даўжыня ў межах Беларусі 21 км, плошча вадазбору 205 км². Вусце за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Дзідзяселы Ігналінскага раёна. Рэчышча ў сярэднім цячэнні на Пастаўшчыне каналізаванае (1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Вілейты — мяжа з Літвой).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Бірветы
Катэгорыя:Рэкі Літвы
Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёна
XI з’езд КП(б)Б

'''Адзінаццаты з'езд КП(б)Б'''. Адбыўся 22 — 29 лістапада 1927 у Мінску; 344 дэлегаты з рашаючым і 220 з дарадчым голасам, якія прадстаўлялі 23 735 членаў і 11 392 кандыдаты ў члены партыі.

Парадак дня: даклады аб рабоце ЦК (Д. Я. Сулімаў) і ЦКК ВКП(б) (Д. З. Лебедзь), справаздачы ЦК (В. Г. Кнорын), ЦКК (А. Я. Калнін) і рэвізійнай камісіі КП(б)Б (А. А. Чарнушэвіч); даклады аб асновах 5-гадовага плана развіцця народнай гаспадаркі БССР і СССР (М. М. Галадзед), аб рабоце ў вёсцы (І. П. Рыжоў), аб выніках нацыянальна-культурнага будаўніцтва і палітычна-асветніцкай работы (У. М. Ігнатоўскі); выбары кіруючых органаў КП(б)Б.

З'езд арыентаваў планавыя органы БССР на фарсіраванне тэмпаў індустрыялізацыі, у сельскай гаспадарцы — выкарыстанне розных формаў кааперавання, развіццё калектыўных формаў пры далейшай інтэнсіфікацыі і павышэнні прадукцыйнасці працы. Рэлігія разглядалася як ідэалогія антысавецкіх элементаў. У ажыццяўленні нацыянальнай палітыкі акцэнты зроблены на развіццё нацыянальнай культуры і народнай адукацыі, беларусізацыі. Дагматызавана формула класавага (пралетарскага) інтэрнацыянальнага выхавання, што стварала глебу для сектанцкіх скажэнняў у адносінах да культурнай спадчыны і нацыянальнай культуры.

Катэгорыя:З’езды КПБ
Катэгорыя:1927 год у Мінску
Катэгорыя:Лістапад 1927 года
Агнішчане

**Агнішчанін** — спачатку напэўна малодшы дружыннік, які кіраваў княжацкай гаспадаркай, дваром, слугамі. У XI—XIII стст. старшы дружыннік, «княжы муж», баярын.

Звестак пра агнішчан у крыніцах мала. Найперш гэта чатыры артыкулы Кароткай рэдакцыі «Рускай Праўды», пачынаючы з «Праўды Яраславічаў» (арт. 19—21, 33), два артыкулы Шырокай рэдакцыі (арт. 12, 78), паведамленні  пад 1166, 1195 і 1234 гадамі і згадка ў «Статуце князя Яраслава пра масты».

На думку С. М. Салаўёва, агнішчанін «Праўды Яраславічаў» у іншых спісах «Рускай Праўды» замяняецца выразам «княжы муж», улічваючы кантэкст артыкулаў 19—22, 33 Кароткай рэдакцыі «Рускай Праўды», дзе агнішчанін аказваецца ў блізкай сувязі з іншымі княжымі мужамі, з жыццём княжага дамена, даследчыкі прыйшлі да адназначнай высновы пра блізкасць агнішчан з князем, з яго дваром — «агнішчам» (С. М. Салаўёў, П. М. Мрочак-Драздоўскі, М. Ф. Уладзімірскі-Буданаў, М. П. Паўлаў-Сільванскі, , , ).

Меркаванні гісторыкаў разышліся ў пэўнай характарыстыцы гэтай групы княжых людзей. Панаваў пункт гледжання пра належнасць агнішчан да найбліжэйшага кола князя, да старэйшай дружыны (С. М. Салаўёў, П. М. Мрочак-Драздоўскі, М. Ф. Уладзімірскі-Буданаў і іншыя). У 1901 годзе М. П. Паўлаў-Сільванскі пісаў пра агнішчан як «вышэйшы разрад» дружыны, аднак пасля пісаў, што гэта «наогул княжыя дружыннікі, княжы мужы, як старэйшыя, так і малодшыя».

Пра прывілеяваны статус агнішчаніна сведчыць «Руская праўда», якая за яго забойства вызначала падвойнае спагнанне ў 80 грыўняў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Русі
Катэгорыя:Саслоўі
Адукацыя (таварыства)

**“Адукацыя”** — легальнае таварыства асветнага кірунку ў Віцебску ў студзені – верасні 1913 г. Аб'ядноўвала 1268 членаў розных сацыяльных груп і палітычных партый. Заснавальнікі і кіраўнікі: Р.Н.Шулепнікаў (старшыня), К.В.Пісарэнка (намеснік старшыні), В.А.Прус. Мэта таварыства – падрыхтоўка да стварэння народнага ўніверсітэта. Сацыял-дэмакраты Віцебска выкарыстоўвалі "Адукацыю" як легальную трыбуну для рэвалюцыйнай прапаганды. Закрыта за антыўрадавую дзейнасць.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А - Аршын / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1996. - 552 с.: іл.

Катэгорыя:Арганізацыі Віцебска
Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Віцебска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1913 годзе
Катэгорыя:1913 год у Віцебску
Аліўскі мір

thumb|Пакой у манастыры Аліва, дзе быў падпісаны дагавор
**Аліўскі мір 1660** — мірны дагавор паміж Швецыяй і Рэччу Паспалітай з яе саюзнікамі Аўстрыяй і Брандэнбургам. Падпісаны 3 мая 1660 у Аліўскім манастыры паблізу Гданьска пры пасрэдніцтве Францыі. Завяршыў (разам з Капенгагенскім мірам 1660) Паўночную вайну 1655—1660. Паводле Аліўскага міра кароль Рэчы Паспалітай Ян ІІ Казімір адмовіўся ад прэтэнзій на шведскую карону. Швецыя замацавала за сабой Эстляндыю з астравамі Эзель і амаль усю Ліфляндыю, захопленыя ёй у XVI — пачатку XVII ст.

## Гл. таксама 
* Крыштоф Антоній Абрынскі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Швецыі
Катэгорыя:Мірныя дагаворы XVII стагоддзя
Катэгорыя:1660
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1569—1795)
Адаменка

Назву **Адаменка** маюць:

## Прозвішча 
* Генадзь Пятровіч Адаменка — беларускі медык.
* Яўген Буніслававіч Адаменка (нар. 1960) — беларускі палітык.

## Тапонім 
* Адаменка — пасёлак у Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі . 
* Адаменка — рака, правы прыток Дняпра на тэрыторыі Быхаўскага раёна Беларусі.
* Адаменка — археалагічныя помнікі каля пас. Адаменка ў Быхаўскім раёне.
Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы

**Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы** () — орган кіравання паўстаннем 1863—1864 гг. у Літве і на Беларусі. Створаны ў сакавіку 1863 г. у Вільні замест скасаванага Часовага правінцыянальнага ўрада Літвы і Беларусі. Узнік у выніку змовы памешчыцкай групоўкі «Белых» з камісарам варшаўскага паўстанцкага ўрада ў Літве і на Беларусі. У склад аддзела ўвайшлі «Белыя»: Якуб Гейштар (1827–1897), старшыня, Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка (1830–1911), Францішак Дамінікавіч Далеўскі (1825–1904), Ігнат Юзафавіч-Мікалаевіч Лапацінскі (1822–1882), Антон Паўлавіч Яленскі (1818–1874). 27 лютага 1863 г. аддзел абвясціў несапраўднымі ўсе мандаты Часовага ўрада. «Белыя» імкнуліся звузіць сацыяльную базу паўстання, паставіць на камандныя пасады сваіх аднадумцаў. Аддзел выдаваў загады і адозвы (у тым ліку маніфест да беларускіх сялян ад 3 мая 1863 г. на беларускай мове), газеты. У канцы мая — пачатку чэрвеня 1863 г. Аскерка, Далеўскі і Яленскі арыштаваны, замест іх уведзены прадстаўнікі «чырвоных» Вінцэнт-Канстанцін Каліноўскі і Уладзіслаў Малахоўскі, намаганнямі якіх выдадзены дакументы радыкальнага характару, у тым ліку «Прыказ… да народу зямлі літоўскай і беларускай» (11 чэрвеня 1863 г.), № 7 «Мужыцкай праўды». 26 чэрвеня 1863 Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы перайменаваны ў Выканаўчы аддзел Літвы.

## Літаратура 
* Смирнов, А.Ф. Восстание 1863 года в Литве и Белоруссии / А.Ф. Смирнов. – М. : АН СССР, 1963. – 392 с.
* Лазутка, С.А. Революционная ситуация в Литве, 1859–1862 / С.А. Лазутка. – М. : Высшая школа, 1961. – 260 с.
* Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861–1862 гг.: материалы и документы / гл. ред. : С. Кеневич. – М. : Наука, 1964. – 707 с.
* Восстание в Литве и Белоруссии 1863–1864 гг.: материалы и документы / гл. ред. : С. Кеневич. – М. : Наука, 1965. – 586 с.
* Gieysztor, J. Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857–1865 : w 2 t. / J. Gieysztor ;  przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. – Wilno : Nakładem Tow. Udz. “Kurjer Litewski”, 1913. – T. 1. – 422 s.
* Gieysztor, J. Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857–1865 : w 2 t. / J. Gieysztor ;  przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. – Wilno : Nakładem Tow. Udz. “Kurjer Litewski”, 1913. – T. 2. – 384 s.
* Ramotowska, F. Tajemnie państwo polskie w powstaniu styczniowym 1863–1864: struktura organizacyjna : w 2 cz. / F. Ramotowska. – Warzsawa : DiG, 1999–2000. – Cz. 1. – 1999. – 727 s.

Катэгорыя:Паўстанне 1863—1864 гадоў
Альшэўскі летапіс

**Альшэўскі летапіс** — помнік беларуска-літоўскага летапісання XVI ст.; спіс пашыранай рэдакцыі «Хронікі Вялікага княства Літоўскага і Жамойцкага», перакладзены на польскую мову, аналагічны тэксту Кракаўскага (на польскай мове) і Румянцаўскага спісаў (Румянцаўскі летапіс). У XIX ст. захоўваўся ў бібліятэцы Аляксандра Станіслававіча Хамінскага (1859—1936) у маёнтку Альшэва (ад яго і назва) каля Нарачы (Мядзельскі раён); цяпер зберагаецца ў Нацыянальнай бібліятэцы Польшчы. Датуецца 1550 г. У Альшэўскім летапісе пададзена гісторыя ВКЛ ад легендарнага князя Палемона да сярэдзіны XV ст. Найбольш падрабязна асветлены перыяд княжання Вітаўта, выкладзены паводле «Летапісца вялікіх князёў літоўскіх». У канцы летапісу змешчана «хронічка» — збор кароткіх датаваных звестак за 1307—1535 гг. У рукапісе змешчаны польскіпераклад Статут ВКЛ 1529 г. Альшэўскі летапіс — самы ранні пераклад на польскую мову беларуска-літоўскага летапісу.

## Публікацыі 
* Kodeks Olszewski Chomińskiego, Wielkiego księstwa Litewskiego i Zmódzkiego kronika / Podług rękopisu z roku 1550 wydał S.Ptaszycki. — Wilno, 1907.
* Kodeks Olszewski Chomińskiego, Wielkiego księstwa Litewskiego i Zmódzkiego kronika. — Warszawa — Lublin, 1932.
* Ольшевская летопись // Полное собрание русских летописей / Академия наук СССР, Институт истории СССР. Том 35: Летописи белорусско-литовские. — М.: Наука, 1980. — С. 173—191.
* Ольшевский список // Полное собрание русских летописей / Издано Императорской археографической комиссией. Том 17: Западнорусские летописи. — СПб: Типография М. А. Александрова, 1907. — С. 421—472.

## Літаратура 
* Улащик, Н. Н. Введение в изучение белорусско-литовского летописания / Н. Н. Улащик; Академия наук СССР, Институт истории СССР; Отв. ред. В. И. Буганов. — М.: Наука, 1985. — С. 58 — 60.

## Спасылкі 
* Альшэўскі рукапіс 

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Катэгорыя:Хамінскія
Аляксандр (князь дубровіцкі)

**Аляксандр** (XII ст. — ) — князь дубровіцкі (зг. 1223).

## Біяграфія 
На думку Мікалая Баўмгартэна, Аляксандр мог быць сынам дубровіцкага князя Глеба Юр’евіча і ўнукам тураўскага князя Юрыя Яраславіча. На думку Алега Рапава, «мог быць унукам або сынам» Глеба Юр’евіча. Даследчыкі зыходзяць толькі з таго, што Аляксандр быў дубровіцкім князем як і Глеб у свой час.

Удзельнічаў у паходзе да Калкі, падчас бітвы Аляксандр быў ва ўмацаваным лагеры на правым беразе Калкі і трапіў у палон да манголаў разам вялікім князем кіеўскім Мсціславам Раманавічам і яго зяцем князем Андрэем. Потым, 1 чэрвеня 1223 года, усе тры князі былі раздушаны дошкамі, на якіх манголы селі абедаць.

На думку Лявонція Вайтовіча, Аляксандр таксама быў зяцем вялікага князя кіеўскага Мсціслава Раманавіча.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Леонтій Войтович.* Князівські династії Східної Європи (кінець IX — початок XVI ст.): склад, суспільна і політична роль. Історико-генеалогічне дослідження. — Львів: Інститут українознавства ім. І. Крип’якевича, 2000. — 649 с. — ISBN 966-02-1683-1

Катэгорыя:Ізяславічы Тураўскія
Катэгорыя:Князі дубровіцкія
Акімаўскі завод сельскагаспадарчага інвентару

**Акімаўскі завод сельскагаспадарчага інвентару** — колішняе прадпрыемства, якое дзейнічала з 1907 г. у маёнтку Акімаўскае Слуцкага павета. Вырабляў дробны сельска-гаспадарчы інвентар. У 1914 г. працавала больш за 50 рабочых. У 1921 г. рэарганізаваны ў сельска-гаспадарчую майстэрню.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Колішнія прадпрыемствы Мінскай вобласці
Катэгорыя:1907 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1907 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1921 годзе
Катэгорыя:Слуцкі павет
Рэвальвер Colt New Service

**Colt New Service** (Colt M1909) — рэвальвер двайнога дзеяння распрацаваный фірмай Colt. Быў прыняты на ўзбраенне Ўзброеннымі сіламі ЗША у 1909 годзе пад пазначэннем **M1909**

Катэгорыя:Рэвальверы
Аповесць пра Баву

[right|thumb|250px|Бава-каралевіч. Роспіс на вечку куфра. [Вялікі Усцюг, XVII стагоддзе.]]
. Тытульны аркуш «Гісторыі пра князя Гвідона» (Аповесць пра Баву)]]
**«Аповесць пра Баву»** — помнік беларускай перакладной літаратуры, сярэдневяковы рыцарскі раман. Узнік у Францыі. Беларускі пераклад зроблены ў 2-й палове XVI ст. з сербскага тэксту і паслужыў крыніцай шэрагу рускіх спісаў. Збярогся ў так званым Пазнаньскім зборніку. Мае займальны любоўна-авантурны сюжэт. Асноўны змест — незвычайныя прыгоды сына цара Гвідона і царыцы Мілітрысы (у беларускай рэдакцыі — Мератрысы) у яго змаганні за бацькоўскую спадчыну і царэўну Дружнену. У імя кахання Бава праходзіць выпрабаванні, здзяйсняе валатаўскія подзвігі, пасля шчасліва вяртаецца на радзіму і карае смерцю падступную маці і яе палюбоўніка Дадона, забойцаў свайго бацькі. «Аповесць пра Баву» нагадвае твор народнага гераічнага эпасу, у якім выкарыстаны прыёмы гіпербалізацыі: Бава валодае надзвычайнай сілаю, героем выступае напаўчалавек-напаўсабака Палкан і іншае. Драматычна напружаны сюжэт, багацце казачнага элемента спрыялі папулярнасці рамана, які бытаваў ва ўсходніх славян да 20 ст., пранік у фальклор, стаўшы народнаю казкаю.

## Літаратура 
* *Кузьмина В. Д.* Повесть о Бове-королевиче в русской рукописной традиции XVII—XIX ст. // Старинная русская повесть. — М. — Л., 1941. — С. 83 — 134.
* *Кузьмина В. Д.* Рыцарский роман на Руси: Бова. Петр Златых ключей. — М., 1964. — С. 3 — 132, 245—264.
* *Салмина М. А.* Повесть о Бове // Словарь книжников. — Вып. 2. Ч. 2. — С. 220—222.

## Спасылкі 
* «Аповесьць пра Баву» ў перакладзе са старабеларускай мовы Алеся Бразгунова
* «Аповесьць пра Баву» (арыгінал)
* Повесьць а вялікім і слаўным рыцару Баве на Pawet.net

Катэгорыя:Беларуская літаратура XVI стагоддзя
Катэгорыя:Беларуская перакладная літаратура
Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове
Катэгорыя:Рыцарскія раманы
Луцый Публій Септымій Гета

**Гета** (Луцый Публій Септымій; ) (7 сакавіка, 189 — 26 снежня 211) — Рымскі імператар з 211 года. Узяў прэстол пасля смерці свайго бацькі Луція Септымія Севера, разам са сваім старэйшым братам Каракалай.

Меў тытулы: Цэзар — з чэрвеня 198 года, Набожны і Аўгуст — з 209 года, Брытанскі — з 210 года, Бацька Айчыны з 211 года.
Уладу трыбуна атрымліваў 4 разы (у 209 годзе — двойчы, затым штогод 10 снежня).

Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Асобы
Аршанскае паўстанне

**Аршанскае паўстанне 1918** — паўстанне, якое адбылося 5 — 6 жніўня, найбуйнейшае ў ланцугу леваэсэраўскіх мацяжоў 1918 года.

Повадам паслужыла адпраўка чырвонаармейцаў на Усходні фронт. Кіраўнікі паўстання — мясцовыя эсэры Буевіч, Петражыцкі, Іваноў. Большасць чырвонаармейцаў Невельскага, Аршанскага пяхотнага, 1-га Беларускага коннага палкоў, артдывізіёна былі з мясцовых сялян, якія лічылі найпершай задачай барацьбу з нямецкімі акупантамі. Да іх далучыліся чырвонаармейцы Стайкаўскага і Сенненскага палкоў. Паўстанцы выступілі супраць улады Саветаў, Брэсцкага міру 1918 года. Аршанскі Савет рабочых, чырвонаармейскіх і сялянскіх дэпутатаў быў ліквідаваны, як орган улады створаны рэўкам.

Паўстанне задушылі чырвонаармейскія часці з Віцебска пад кіраўніцтвам С. Крылова і Смаленска пад камандаванне Я. Адамовіча, конніца, 2 браневікі, атрад чэкістаў на чале з намеснікам старшыні ЧК Заходняй вобласці Я. Кромбергам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Беларусі
Катэгорыя:Паўстанні ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Оршы
Катэгорыя:Жнівень 1918 года
Катэгорыя:Падзеі 5 жніўня
Катэгорыя:Падзеі 6 жніўня
Катэгорыя:Канфлікты 1918 года
Гімн Андоры

**Гімн Андоры** — кампазіцыя «*El Gran Carlemany*» («*Карл Вялікі*»).

Аўтар слоў — Жоан Бэнльош і Віво (*Joan Benlloch i Vivo*) (1864—1926). Аўтар музыкі — Энрык Марфань Бонс (*Enric Marfany Bons*) (1871—1942). Афіцыйна ў якасці гімну — з 1914 года.

## Афіцыйны тэкст на каталонскай мове 
El gran Carlemany, mon Pare dels alarbs em deslliurà,
I del cel vida em donà de Meritxell, la gran Mare,
Princesa nasquí i Pubilla entre dues nacions neutral
Sols resto l'única filla de l’imperi Carlemany.
Creient i lluire onze segles, creient i lliure vull ser.
¡Siguin els furs mos tutors i mos Prínceps defensors! ¡I mos Prínceps defensors!

## Кастыльскі пераклад 
El gran Carlomagno, mi padre, me liberó de los árabes,
Y del cielo vida me dará de Meritxell, la gran Madre,
Princesa nací y virgen, entre dos naciones neutral
Soy la única hija que queda del Imperio Carolingio.
Creyente y libre once siglos; creyente y libre quiero ser.
¡Sean los fueros mis tutores y mis Príncipes defensores! ¡Y mis Príncipes defensores!

## Беларускі пераклад 
Карл Вялікі, бацька мой, ад арабаў вызваліў мяне,
І падарыў мне Мэрычэль, вялікую Маці,
Прынцэсай яна нарадзілася і паннай бесстаронняй між двума нацыямі была,
Я — адзіная дачка, што засталася ад імперыі Карла Вялікага.
Веравалая і вольная адзінаццаць стагоддзяў, веравалай і вольнай быць жадаю.
Хай будуць законы — маімі заступнікамі і Князі — абаронцамі маімі! І Князі — абаронцамі маімі!

## Спасылкі 
* MIDI-файл з мелодыяй гімну 

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Андоры
Ардыншчына

**Ардыншчына** — дзяржаўны падатак ў ВКЛ у XV—XVI стст., які ішоў на выплату даніны крымскаму хану. Накладвалася на воласць, горад ці мястэчка, спаганялася з мяшчан і сялян. У гады спагнання ардыншчына з падаткаплацельшчыкаў, як правіла, не збіраўся дзяржаўны падатак на патрэбы войска — сярэбшчына. У адрозненне ад грашовай сярэбраншчыны ардыншчына пераважна сплачвалася пушнінай.

Катэгорыя:Падаткаабкладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім
Андросаўскае перамір’е

**Андросаўскае перамір’е** — дамова, падпісаная паміж Расіяй і Рэччу Паспалітай 9 лютага 1667 года ў вёсцы Андросава (Андрусава; на мяжы Мсціслаўскага і Смаленскага ваяводства) тэрмінам на 13,5 гадоў. Скончыла вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў. Паводле дагавора да Расіі перайшлі Смаленскае ваяводства з гарадамі Дарагабуж, Белая, Красны, Невель, Веліж і Себеж і Северская земля з Чарнігавым і Старадубам. Рэч Паспалітая прызнала далучэнне Левабярэжнай Украіны да Расіі і згадзілася на перадачу Расіі Кіева да 1669 года (не быў вернуты Рэчы Паспалітай). Запарожская Сеч апынулася пад агульным кіраўніцтвам абедзвюх дзяржаў. Беларусь і Правабярэжная Украіна засталіся ў межах Рэчы Паспалітай, іх насельніцтву гарантавалася свабода праваслаўнага веравызнання і недатыкальнасць праваслаўных епархій. Андросаўскае перамір’е стала пачаткам саюзу Расіі і Рэчы Паспалітай супраць Турцыі і Крымскага ханства.

## Літаратура 
* Wójcik, Z. Traktat andruszowski 1667 r. i jego geneza. — Warszawa, 1959.
* Богуславский, В. В., Куксина, Е. И. Андрусовское перемирие / В. В. Богуславский, Е. И. Куксина // Славянская энциклопедия. Киевская Русь — Московия. Том 2. — М.: Олма-Пресс, 2001. — С. 56.
* Галактионов, И. В. Из истории русско-польского сближения в 50 — 60-х годах XVII века: (Андрусовское перемирие 1667 года). — Саратов, 1960.
* Малов, А. В. Русско-польская война 1654—1667 гг. — М.: Цейхгауз, 2006.
* Сагановіч, Г. Невядомая вайна, 1654—1667. — Мн., 1995.

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расіі
Катэгорыя:Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)
Катэгорыя:1667 год у Еўропе
Катэгорыя:Перамір’і
Катэгорыя:Мірныя дагаворы XVII стагоддзя
Бітва пад Оршай (1564)

**Бітва пад Оршай** — адбылася пад Оршай 2 лютага 1564 г. паміж авангардам войска Маскоўскай дзяржавы на чале з ваяводам П. С. Сярэбраным і атрадам войска ВКЛ на чале з Ф. Кмітам-Чарнабыльскім і Ю. Осцікавічам у ходзе Інфлянцкай вайны (1558—1582). Групоўка рускага войска (паводле М. Стрыйкоўскага, 50 000 чалавек) паспешна адступіла: яе камандаванне палічыла, што ў бой уступілі асноўныя сілы Вялікага Княства Літоўскага, якія нанеслі паражэнне другой групоўцы рускіх войск у Ульскай бітве 1564 года. У выніку гэтай бітвы і бітвы на Уле на 1-м этапе вайны была адноўлена ваенная раўнавага паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Маскоўскай дзяржавай.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XVI стагоддзя
Катэгорыя:Бітвы Расіі
Катэгорыя:Гісторыя Оршы
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 2 лютага
Катэгорыя:Люты 1564 года
Катэгорыя:Бітвы Лівонскай вайны
Аршанская акруга

**Арша́нская акру́га** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1930 гг. Утворана 17 ліпеня 1924. Цэнтр — г. Орша. Плошча акругі 7,9 тыс. км², пасля ўзбуйнення акруг (1927 г.) — 11,7 тыс. км². Колькасць насельніцтва 423,3 тыс. чал. (1924 г.), 572,3 тыс. чал. (1927 г.). Паводле дадзеных перапісу 1927 г. насельніцтва складалася з беларусы — 88,5 %; яўрэі — 5,9 %; рускія — 3,3 %; палякі — 1,5 %.

## Гісторыя 
Уключала 10 раёнаў:
* Аршанскі;
* Багушэўскі;
* Горацкі;
* Дрыбінскі;
* Дубровенскі;
* Копыскі;
* Коханаўскі;
* Круглянскі;
* Ляднянскі;
* Талачынскі.

3 гарады:
* Горкі
* Дуброўна
* Орша.

5 мястэчак:
* Копысь;
* Коханава;
* Ляды;
* Смаляны;
* Талачын

Усе раёны падзяляліся на 108 сельсаветаў.

У сувязі са скасаваннем (9 чэрвеня 1927) Барысаўскай і Калінінскай акруг да Аршанскай акругі далучаны Крупскі (з 18 чэрвеня 1927), Мсціслаўскі, Расненскі і Чарэйскі раёны, у складзе якіх былі г. Мсціслаў, мястэчкі Бобр, Крупкі і Чарэя, 39 сельсаветаў. Акруговая газета — «Камуністычны шлях». Аршанская акруга скасавана 26 ліпеня 1930 года.

## Літаратура 
* Камінскі, М. І. Аршанская акруга / М. І. Камінскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 186. — ISBN 5-85700-074-2.
* Аршанская акруга. 
* 

Катэгорыя:Акругі Беларускай ССР
Катэгорыя:Гісторыя Оршы
Катэгорыя:Гісторыя Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскай вобласці
Грамыка

**Грамыка** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Сямёнавіч Грамыка (нар. 1937) — беларускі пісьменнік, Заслужаны работнік МУС СССР.
* **Андрэй Андрэевіч Грамыка** (1909—1989) — савецкі дзяржаўны дзеяч і дыпламат.
* Анатоль Андрэевіч Грамыка (нар. 1932) — вучоны-афрыканіст, ганаровы доктар Лейпцыгскага ўніверсітэта.
* Валерый Ігаравіч Грамыка (нар. 1997) — беларускі футбаліст.
* Віктар Аляксандравіч Грамыка (нар. 1923) — жывапісец, Народны мастак Беларусі.
* Вольга Мікалаеўна Грамыка (нар. 1978) — руская пісьменніца з Беларусі.
* Людміла Аляксееўна Грамыка (нар. 1953) — беларуская тэатразнаўца, крытык.
* Міхайла Грамыка (1885—1969) — беларускі празаік і паэт.
* Эма Мікалаеўна Грамыка (1935—2015) — расійскі і беларускі жывапісец, мастацтвазнаўца, член Беларускага саюза мастакоў, жонка Народнага мастака Беларусі Віктара Грамыкі.
* Юрый Грамыка (нар. 1984) — беларускі гандбаліст.

## Крыніцы
Аршанская жаночая гімназія

**Аршанская жаночая гімназія** — навучальная ўстанова ў Оршы ў 1903—1918 гг.

Тэрмін навучання складаў 7 гадоў. Гімназія мела падрыхтоўчы клас. У 1911 г. было 439 выхаванак. Выкладаліся руская мова і літаратура, матэматыка, прыродазнаўства, маляванне, чыстапісанне, гісторыя, геаграфія, рукадзелле, нямецкая і французская мовы. У 1918 годзе гімназія рэарганізавана ў школы 1-й (1—3-і класы) і 2-й (4—7-ы класы) ступені з навучаннем асоб абодвух полаў.

## Архітэктура 
Будынак знаходзіцца на вул. Міру, 6. Пабудавана ў пачатку 20 ст. з цэглы. Пазней было дабудавана правае крыло. Цяпер у будынку размяшчаецца педагагічны каледж.

Двухпавярховы, прамавугольны ў плане аб'ём галоўным фасадам павернуты да вул. Міру (былой Афіцэрскай), накрыты вальмавым дахам. Цэнтральная частка фасада выдзелена рызалітам па вышыні двух паверхаў, уваход падкрэслены порцікам з 2 паўкалонамі і трохвугольным франтонам на ўзроўні перакрыцця 1-га паверха. Фасад прарэзаны 2 радамі прамавугольных аконных праёмаў. Плоскасці сцяны 1-га паверха над высокім цокалем апрацаваны прадольным рустам. На ўзроўні перакрыцця 1-га паверха — шырокая гарызантальная цяга, пад вокнамі 2-га паверха маюцца неглыбокія нішы. Міжаконныя плоскасці на 2-м паверсе дэкараваны пілястрамі. Вуглы будынка апрацаваны лапаткамі.

Будынак жаночай гімназіі — помнік грамадзянскай архітэктуры пачатку 20 ст., асаблівасцю якога з'яўляецца высакаякасная цагельная кладка.
## Гл. таксама 
* Аршанская жаночая настаўніцкая семінарыя

## Літаратура 
* 
* Жаночая гімназія // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. – Мн., 2000. – Кн. 2. – С. 463-464.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гімназіі Беларусі
Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі
Катэгорыя:Адукацыя ў Оршы
Аршанская канферэнцыя сялян

**Аршанская канферэнцыя сялян**. Адбылася ў снежні 1906 г. у адной з вёсак Аршанскага павета. Склікана Магілёўскім акружным камітэтам РСДРП сумесна з аршанскімі арганізацыямі РСДРП і эсэраў дзеля згуртавання сялян на антыўрадавай і антыпамешчыцкай платформе напярэдадні выбараў у ІІ Дзяржаўную думу. Канферэнцыя з рэвалюцыйна-дэмакратычных пазіцый ацаніла значэнне Дзяржаўнай думы як орган, які дапаможа народу згуртавацца на далейшую барацьбу, падтрымала план сумесных дзеянняў левых сіл на валасных, павятовых і губернскіх выбарчых сходах. Сведчыла пра свядомыя адносіны перадавога сялянства да палітычнага жыцця.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Оршы
Катэгорыя:1906
Свята-Ільінская царква (Орша)

**Царква Святога прарока Іллі** — помнік архітэктуры псеўдарускага стылю ў Оршы па вуліцы Ільінская, 1.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1880 годзе на месцы згарэлай царквы 1460 года на левым беразе Дняпра. У 1996 цалкам адрамантавана. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

## Архітэктура 
Храм крыжова-купальнай кампазіцыі з пяціграннай апсідай і шатровай званіцай. Фасады дэкарыраваны філёнгамі, раскрапоўкамі, карнізамі, какошнікамі. Цэнтральная частка абнесена каменнай агароджай з брамай, вуглавымі вежамі і контрфорсамі.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1880 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Храмы Віцебскай і Аршанскай епархіі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Оршы
Катэгорыя:1880 год у Беларусі
Аршанская правінцыя

**Аршанская правінцыя** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў 1772 — 1777 гг. у Магілёўскай губерні. Цэнтр — г. Орша. Паводле ўказа Сената ад 23 кастрычніка 1772 г.. узначальвалася ваяводам, пры якім дзейнічала правінцыяльная канцылярыя (20 чал.). Прыблізная плошча 954 690 дзесяцін, колькасць падатковага насельніцтва 205 350 чал. (1774). З 1773 г. падзялялася на паветы: 
* Аршанскі;
* Дубровенскі;
* Сенненскі

у якія ўваходзілі 89 сёл, 1922 вёскі, 23 мястэчкі, 45 манастыроў. На тэрыторыі Ашмянскай правінцыі размяшчаліся 6 старостваў (самыя вялікія з іх Бабінавіцкае і Цяложскае), найбуйнейшыя ва Усходняй Беларусі магнацкія ўладанні — Дубровенскае, Копыскае, Любавіцкае (цяпер тэрыторыя Расіі) графствы і інш. Правінцыя скасавана ў 1777 г. у адпаведнасці з «Устанаўленнямі для кіравання губерняў Усерасійскай імперыі» (1775 г.).

## Літаратура 
* Анішчанка, Я. К. Аршанская правінцыя / Я. К. Анішчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М.В.Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. – С. 188. — ISBN 5-85700-074-2.
* № 14014 // ПСЗ. Собр. 1-е. Т. 9. — СПб., 1830.
* Жукович, П. М. Управление и суд в Западной России в царствование Екатерины II // Журнал Министерства народного просвещения. — 1914. — Ч. 49. — № 2. — С.
* Кудзін, А. М. З гісторыі адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Аршанскага раёна / А. М. Кудзін // Памяць: Орша. Аршанскі раён: Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі: У 2-х кн. Кн. 1 / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. — 384 с.: іл. — С. 25—27. — ISBN 985-11-0156-7.

Катэгорыя:Магілёўская губерня
Катэгорыя:Правінцыі Расіі
Аршанская пенькатрапальная мануфактура

**Аршанская пенькатрапальная мануфактура** — колішняя мануфактура, якая дзейнічала ў 1880—1881 гадах у горадзе Орша. Працавала 75 чалавек, апрацавана 15 000 пудоў (240 тон) пянькі на 16 500 рублёў.

## Літаратура 
* Аршанская пенькатрапальная мануфактура //  — С. 539.

Катэгорыя:Мануфактуры Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Оршы
Катэгорыя:Прадпрыемствы Оршы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1880 годзе
Катэгорыя:1880 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1881 годзе
Ян Андрушэвіч

**Ян Андрушэвіч** (пачатак XVI ст. — каля 1567) — вялікалітоўскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, паэт-лацініст.

## Біяграфія 
Канонік віленскі, біскуп кіеўскі (1546—56) і луцкі (1556—66). У 1548 годзе быў адным з паслоў ад ВКЛ на пахаванні Жыгімонта І Старога.

Каля 1543 года напiсаў элегiчным двухвершам дыдактычна-рэлiгійную паэму («Lens Lituana olim…», 52 радкi) пра легендарнае забойства ў Вільні 14 францысканскіх манахаў у перыяд княжання Альгерда (1345—1377). Гэты выпадак апiсаны ў беларуска-лiтоўскіх летапiсах (напр., у Хронiцы Быхаўца) i ў iншых творах тагачаснай літаратуры. Галоўны змест і пафас паэмы ў апалагетычна-хрысціянскай тэндэнцыйнасці, дыдактызме, што раскрываюцца толькi праз эмацыянальнае (а таму i непаслядоўнае) апiсанне драматычных эпiзодаў замучання язычнiкамi францысканцаў, якiя спрабавалi пашырыць хрысцiянства ў Лiтве. Паэма цiкавая ўвагай аўтара да мясцовай легенды, спробай выкарыстання каталiцкай царквой фактаў айчыннай гiсторыi (узвышаецца роля гiстарычнай асобы ваяводы вiленскага Гаштольда), асуджэннем братазабойстваў. Мастацкі ўзровень твора невысокi, аднак у iм адчуваецца добрае валоданне класiчнай латынню, лiтаратурнай тэхнiкай (метрычнае вершаскладанне, спалучэнне вобразаў антычнай мiфалогii i хрысціянска-бiблейскiх i сведчыць аб нарастаннi рэнесансавых элементаў у культуры ВКЛ.

Паэма была выбiта на адным з помнiкаў у гонар францысканскiх мiсiянераў, упершыню апублікавана Л. Вадзiнгам у «Annales minorum» («Малыя аналы», выходзiлi ў 1588—1657). Перакладзена на польскую i лiтоўскую мовы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Halecki, O. Jan Andruszewicz / Oskar Halecki // Polski słownik biograficzny. T. 1, z. 2 — 5: Andronicus Tranquillus Parthenius młodszy — Beynart Wojciech / Polska Akademia Umiejętności; [Wł. Konopczyński red. główny]. — Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1935. — S. XVI, 97 — 479. — S. 97 — 98.
* Prokop, K. R. Sylwetki biskupów łuckich / Krzysztof Rafał Prokop. — Biały Dunajec — Ostróg: «Wołanie z Wołynia», 2001. — 257, [1], IV, [1] s., [1] k. tabl. kolor.: il. — S. 50 — 52.

Катэгорыя:Біскупы луцкія
Катэгорыя:Біскупы кіеўскія
Катэгорыя:Лацінамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Канонікі віленскія
Катэгорыя:Канонікі Віленскага кафедральнага капітула
Арэнбургскі гурток беларусаў

**Арэнбургскі гурток беларусаў** — грамадская культурна-асветная арганізацыя беларускіх бежанцаў Першай сусветнай вайны ў 1918 г. Аб’ядноўваў беларусаў Арэнбурга і ваколіц. Асноўная статутная задача — аб'яднанне беларускіх культурных сіл для пашырэння сярод беларускага народа ведаў па гісторыі, этнаграфіі. Вышэйшы орган — Агульны сход сяброў, выканаўчы — камітэт (старшыня Б. І. Лагутка, таварыш старшыні У. Путчэўскі, сакратар В. Кот.). Гурток меў на мэце аб’яднаць беларускія культурныя сілы для пашырэння сярод беларусаў друкаванага роднага слова, праўдзівых ведаў па яе гісторыі і этнаграфіі. Пры ім была бібліятэка-чытальня, праводзіліся лекцыі, канцэрты, спектаклі. Планавалася адкрыць пачатковую беларускую школу для дзяцей беларускага паходжання. Частка грашовых узносаў сяброў гуртка іншла ў спецыяльны фонд на агульнанацыянальныя мэты. Выступаў за палітычнае і культурна-нацыянальнае самавызначэнне Беларусі, падтрымліваў Беларускую раду ў Мінску. Летам 1918 г. наладзіў сувязь з Беларускім нацыянальным камісарыятам.

## Літаратура 
* Васілеўскі, Ю. Р. Арэнбургскі гурток беларусаў / Ю. Р. Васілеўскі //  — С. 197.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі
Катэгорыя:Арэнбург
Катэгорыя:1918 год у Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Арэхаўна (Полацкі раён)

**Арэ́хаўна** (, ) — вёска ў Бабыніцкім сельсавеце Полацкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. 

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 30 км ад Полацка і за 5 км ад гарадскога пасёлка Ветрына і чыгуначнай станцыі Ветрына, на паўночным беразе возера Арэхаўна.

## Гісторыя 
Узнікла пасля 1521 годзе на землях І. Р. Корсака, гараднічага полацкага, пазней мястэчка ў складзе Полацкага ваяводства. З 1552 года дваром Арэхаўна, дзе было 50 сем'яў, валодаў сын Корсака Баркулаб. У 1995 годзе 18 жыхароў, 10 двароў.

Да 16 кастрычніка 1989 года вёска ўваходзіла ў склад Нацкага сельсавета.

## Насельніцтва 
У 1995 годзе 18 жыхароў, 10 двароў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-21. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Фатаграфіі сядзібнага парка ў вёсцы

Катэгорыя:Бабыніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Полацкага раёна
Катэгорыя:Мястэчкі Полацкага ваяводства
Арэхаўскі раён (БССР)

**Арэ́хаўскі раё́н** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка, якая існавала 1946—1956 гадах у Віцебскай вобласці БССР. Цэнтр — гарадскі пасёлак Арэхаўск. Плошча 800 км², 92 населеныя пункты, у тым ліку рабочы пасёлак Асінторф.

Утвораны 9 верасня 1946 года ў складзе Віцебскай вобласці БССР. Уключаў гарадскі пасёлак Арэхаўск, рабочы пасёлак Асінторф і 8 сельсаветаў: Азярэцкі, Бабінавіцкі, Будскі, Верацейскі, Высокаўскі, Клюкаўскі, Межаўскі і Шапкаўскі. 16 ліпеня 1954 года Верацейскі сельсавет перайменаваны ў Халмоўскі. 17 снежня 1956 года раён скасаваны. Бабінавіцкі сельсавет перададзены Лёзненскаму раёну, Клюкаўскі — Багушэўскаму раёну, Азярэцкі і Халмоўскі — Дубровенскаму раёну, гарадскі пасёлак Арэхаўск, рабочы пасёлак Асінторф, Будскі, Высокаўскі, Межаўскі і Шапкаўскі сельсаветы — Аршанскаму раёну.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С. Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* 

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1946 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1956 годзе

Катэгорыя:Гісторыя Аршанскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Дубровенскага раёна
Асадныя сяляне

**Асадныя сяляне** — катэгорыя феадальна-залежных сялян ВКЛ у XVI ст., галоўнай павіннасцю якіх была асада. Паводле «Уставы на валокі» 1557 года, яны, як і цяглыя сяляне, плацілі чынш, давалі дзякла і стацыю натурай або грашамі, адбывалі талокі і згоны. Кошт усіх асноўных павіннасцяў складаў 106 грошаў з валокі дрэннай зямлі. Асадныя сяляне пераважалі ў дзяржаўных уладаннях і складалі значную колькасць у маёнтках буйных феадалаў. З развіццём фальварка доля асадных сялян змяншалася. На ўсходзе Беларусі большасць сялян былі асадныя.

## Літаратура 
* Спірыдонаў, М. Ф. Асадныя сяляне / М. Ф. Спірыдонаў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 202. — ISBN 5-85700-074-2.

Катэгорыя:Сялянства Вялікага Княства Літоўскага
Асацыяцыя беларускіх студэнтаў ВНУ

**Асацыяцыя беларускіх студэнтаў ВНУ** *у Петраградзе* — грамадская культурна-асветная арганізацыя ў 1923 – 1925. 

Заснавана 25 сакавіка 1923 на гарадской нарадзе студэнтаў-беларусаў ВНУ Петраграда па ініцыятыве студэнтаў Петраградскага сельскагаспадарчага інстытута на ўзор нацыянальных зямляцтваў еўрапейскіх універсітэтаў. Аб’ядноўвала студэнтаў-беларусаў і навуковых супрацоўнікаў ВНУ Петраграда. Паводле статута Асацыяцыі, асноўнымі мэтамі зямляцтва з’яўляліся нацыянальна–культурная праца, навуковая дзейнасць, аказанне матэрыялльнай дапамогі сябрам. Кіруючы орган — управа. Старшыня Асацыяцыі В. Казловіч, сакратар Красоўскі. 

Культурна-асветныя мерапрыемствы адбываліся ў памяшканні студэнцкага клуба петраградскага сельскагаспадарчага інстытута. 1 красавіка 1923 адбылася сустрэча сяброў асацыяцыі з дзеячамі беларускага рэвалюцыйнага руху Я. Канчарам і З. Жылуновічам (апошні меў значны ідэйны ўплыў на актыў асацыяцыі). Падтрымлівала сувязі з беларускім вучоным А. К. Сержпутоўскім. 

Рэарганізавана ў Беларускае студэнцкае зямляцтва ў Ленінградзе (1927).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі
Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:З’явіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1925 годзе
Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі СССР
Асва (часопіс)

**«Асва»** — беларускамоўны гумарыстычна-сатырычны двухтыднёвік, які выдаваўся з 25 сакавіка да 25 жніўня 1934 года ў Вільні. Рэдактарам быў студэнт Універсітэта Стэфана Баторыя Пятро Радзюк, а агульнае кіраўніцтва па заданні Цэнтральнага Камітэта нелегальнай у Польшчы Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі (КПЗБ) ажыццяўляў Васіль Самуцін.

Часопіс працягваў традыцыі закрытых раней польскімі ўладамі часопісаў: «Маланка», «Беларуская газета» і «Літаратурная старонка». Выражаў погляды радыкальна настроенай часткі беларускай нацыянальнай меншасці ў Польшчы, перш за за ўсё сацыяльных нізоў, якая ідэнтыфікавалася з праграмай інтэлігенцыі і моладзі звязанай з КПЗБ. Яго дэклараванай мэтай было «паглыбленне сацыяльнай і нацыянальнай свядомасці працоўных мас». Закранала праблемы эканамічнага крызісу 1930-х гадоў, збяднення вёскі, каментавала пытанні ўнутранай і замежнай палітыкі. Выказвала пратэст развіццю нацыянальнага сацыялізму ў Германіі і «польскага шавінізму». Крытычна адносілася да аграрнай палітыкі польскага ўраду, перш за ўсё да хутарызацыі і «фетышызацыі» аграрнай культуры як панацэі ад усіх праблем вёскі. Уваходзіла ў палеміку з часткай польскай прэсы. Пераважнай формай у часопісе была сатыра, але прысутнічалі таксама і грамадзянская публіцыстыка, вершы, вершаваныя і празаічныя дэкларацыі, групавыя пісьмы працоўных. З часопісам супрацоўнічала група маладых пісьменнікаў ідэалагічна звязаных з левым рухам рабочых і вясковай беднатой.

Агулам выйшла 6 нумароў. Пасля апошняга нумару часопіс быў забаронены польскімі ўладамі, а яго рэдактар і выдавец асуджаны да 6 гадоў зняволення.

## Літаратура 
* 
* Судовы працэс 1936 г. па справе 'Беларускай газеты', 'Асвы', 'Літаратурнай старонкі'

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Часопісы Вільні на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Катэгорыя:1934 год у Заходняй Беларусі
Астрамечаўская бібліятэка

**Астраме́чаўская бібліятэ́ка імя́ Ф. Ф. Паўле́нкава** — адна з першых на Беларусі бясплатных народных бібліятэк. Заснавана ў 1905 годзе ў вёсцы Астрамечава (Брэсцкі раён) на сродкі фонду кнігавыдаўца Ф. Ф. Паўленкава. Бібліятэкарам быў настаўнік Астрамечаўскага народнага вучылішча А. П. Зянкевіч. Камплектавалася беларускай, рускай і замежнай літаратурай. У 1908 годзе мела больш за 1000 кніг, абслугоўвала 240 чытачоў. У час Першай сусветнай вайны спыніла дзейнасць. Адноўлена ў канцы 1920-х гадоў. У 1934 годзе была зачынена ўладамі Польшчы. З 1946 года працуе як сельская бібліятэка імя Паўленкава. Кніжны фонд на 1 студзеня 1996 года складае больш за 11 000 адзінак захавання.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Мавричева, К.* Первая народная библиотека на селе в Белоруссии // Библиотекарь. — 1956. — № 11.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Брэсцкі раён
Катэгорыя:Бібліятэкі Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:З’явіліся ў 1905 годзе
Катэгорыя:Астрамечава
Катэгорыя:1905 год у Беларусі
Астрашыцка-Гарадоцкі раён

**Астрашы́цка-Гарадо́цкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924 — 1931 гадах. Цэнтр — вёска Астрашыцкі Гарадок.

Плошча 0,76 тыс. км², 374 населеныя пункты (1925).

## Гісторыя 
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Менскай акругі БССР. 20 жніўня 1924 года падзелены на 7 сельсаветаў: Астрашыцка-Гарадоцкі, Астрошыцкі, Бяларуцкі, Калодзішчанскі, Папярнянскі, Прылепскі, Шапялёўскі. 29 кастрычніка 1924 года Шапялёўскі сельсавет перайменаваны ў Лысагорскі. 21 жніўня 1925 года ўтвораны Прудзішчанскі сельсавет, Лысагорскі сельсавет зноў перайменаваны ў Шапялёўскі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 18 студзеня 1931 года скасаваны: Астрашыцка-Гарадоцкі, Калодзішчанскі, Папярнянскі сельсаветы ўключаны ў гарадскую рысу горада Мінска; Шапялёўскі сельсавет далучаны да Заслаўскага раёна; Астрошыцкі, Бяларуцкі, Прудзішчанскі сельсаветы — да Лагойскага раёна; Прылепскі сельсавет — да Смалявіцкага раёна.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.
* 
* 

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1931 годзе

Катэгорыя:Астрашыцкі Гарадок
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Астрашыцка-Гарадоцкія замкава-палацавыя комплексы

**Астрашыцка-гарадоцкія замкава-палацавыя комплексы**. Існавалі ў XVII – XIX стст. у вёскі Астрашыцкі Гарадок Мінскага раёна. 

1) У інвентары 1650 г. апісаны драўляны замак з абарончымі сценамі і 4 вуглавымі вежамі, абкружаны штучным ровам і сажалкамі. На замкавым двары стаялі 1-павярховы драўляны палац, дом "прускага муру", розныя гаспадарчыя пабудовы, стайня, вадзяны млын, тартак. 

2) У інвентары 1745 г. апісана сядзіба (драўляны палац, фальварак, гаспадарчыя пабудовы, ставы з млынамі, рыбныя сажалкі). 

3) У пачатку XIX ст. за 1 км ад вёскі пабудаваны мураваны 2-павярховы палац у стылі несапраўднай готыкі. У ім знаходзілася каштоўная калекцыя твораў выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, сабраная М. Тышкевічам. Згарэў у 1860 г. Да 1876 г. побач пастаўлены новы мураваны атынкаваны палац. У вялікім парку, што абкружаў палацы, быў звярынец.

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Астрашыцкі Гарадок
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў XIX стагоддзі
Аршанская жаночая настаўніцкая семінарыя

**Аршанская жаночая настаўніцкая семінарыя** — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова для падрыхтоўкі настаўніц пачатковых народных вучылішчаў. Існавала ў 1911—1919 гг. Існавала ў 1911—1919 гг. Яе адкрыццё было прымеркавана да 50-гадовага юбілею адмены прыгоннага права (1861 г.). Падпарадкоўвалася папячыцелю Віленскай навучальнай акругі. Тэрмін навучання 4 гады. Мела падрыхтоўчы клас і ўзорнае пачатковае вучылішча, у якім семінарысткі прыходзілі практыку. У 1914/1915 навучальным годзе ў падрыхтоўчым і 3 класах семінарыі навучалася 113 выхаванак, у пачатковым вучылішчы — 27 вучняў; на ўтрыманне семінарыі і вучылішча дзяржава выдаткоўвала 31,8 тыс. руб., губернскае земства — каля 2,6 тыс. руб.

Вывучаліся прадметы: Закон Божы, руская мова і літаратура, царкоўнаславянская мова, педагогіка, псіхалогія, матэматыка, гісторыя, геаграфія, прыродазнаўства, фізіка, графічныя мастацтвы (чыстапісанне, маляванне, чарчэнне), методыка навучальных прадметаў, ручная праца, рукадзелле, спевы, музыка, сельская гаспадарка, фізічныя практыкаванні і іншае. Да 1917 г. царкоўнаславянская мова выключана з праграмы, скарочана праграма Закону божага. Дырэктар семінарыі У. І. Андрыянаў. настаўнікі Н. А. Крэсціянава (руская мова і літаратура), Г. В. Малаха (матэматыка), М. А. Васільева (гісторыя і геаграфія), Т. У. Лазарава (прыродазнаўства і фізіка), П. Я. Лазараў (графічныя мастацтвы) і інш. Сярод іх — выпускнікі Маскоўскага ўніверсітэта, Пецярбургскіх жаночых вышэйшых курсаў, Маскоўскага Строганаўскага прамыслова-мастацкага вучылішча і інш.

У ліпені 1917 г. семінарыя рэарганізавана ў сярэднюю педагагічную навучальную ўстанову для асоб абодвух полаў. З 1918 г. рыхтавала выкладчыкаў для 1-й ступені адзінай працойнай школы. У 1919 г. пераўтворана ў 3-гадовыя педагагічныя курсы.

## Літаратура 
* *Сянькевіч Г. Р.* Аршанская жаночая настаўніцкая семінарыя / Г. Р. Сянькевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 188. — ISBN 5-85700-074-2.
* 

Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Оршы
Катэгорыя:Адукацыя ў Оршы
Катэгорыя:Настаўніцкія семінарыі
Астэрманская цукровая мануфактура

**Астэ́рманская цукро́вая мануфакту́ра** — колішняя мануфактура, якая дзейнічала на тэрыторыі Беларусі ў 1855—1861 гадах у фальварку Астэрманск Рагачоўскага павета. Мела цёрачную машыну, 6 гідраўлічных прэсаў, 2 стужачныя прэсы для адціскання соку, 7 катлоў. Працавалі 172 рабочыя. Прадукцыю збывалі ў Маскву.

## Літаратура 
* Астэрманская цукровая мануфактура //  — С. 61.

Катэгорыя:Мануфактуры Беларусі
Катэгорыя:Рагачоўскі павет
Катэгорыя:З’явіліся ў 1855 годзе
Катэгорыя:1855 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1861 годзе
Катэгорыя:Адраджэнне (Жлобінскі раён)
Астрошыцы

**Астро́шыцы** (, ) — аграгарадок у Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр Астрошыцкага сельсавета. Цэнтр калгаса.

## Гісторыя 
Упершыню ўпамінаецца ў 1449 годзе як маёнтак пад назвай Астрожчычы. Належаў Судзімонтавічам, Кежгайлам, Шамётам, з 1590 года Крыштофу Радзівілу, потым Тышкевічам (да пачатку XX стагоддзя). У 1747 годзе тут пабудавана уніяцкая царква. У 1870 годзе вёска Астрашыцка-Гарадоцкай воласці. На пачатку XX стагоддзя паселішча Астрошыцы складалася з панскага двара (55 жыхароў) і вёскі (150 жыхароў, 21 двор). З 1924 года цэнтр сельсавета Астрашыцка-Гарадоцкага, з 1931 года Лагойскага раёнаў. У 1994 годзе — 689 жыхароў, 218 двароў.

## Славутасці 
* Царква Раства Хрыстова

## Вядомыя асобы 
* Мікола Гамолка (1922—1992) — беларускі пісьменнік.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астрошыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёна
Атвержычы (археалагічныя помнікі)

**Атвержычы** — бескурганны могільнік і 2 селішчы зарубінецкай культуры, курганны могільнік X—XI стст. каля вёскі Атвержычы Столінскага раёна Брэсцкай вобласці. Даследавалі ў 1950 — 1960-я г. Ю. У. Кухарэнка і К. В. Каспарава. На бескурганным могільніку ўскрыта 97 пахаванняў з трупаспаленнем у авальных або круглых ямах (I ст. да н.э. — I ст. н.э.). Знойдзена шмат ляпнога посуду, металічныя фібулы, буйныя шпількі, трапецападобныя падвескі, бранзалеты, скураны пояс, упрыгожаны бронзавымі пласцінамі і бляшкамі, і іншае. На адным з селішчаў раскапана паўзямлянка памерам 4,8 на 3 метры, заглыбленая ў зямлю на 0,7 метраў, з рэшткамі глінабітнай печы дыяметрам 0,65 метраў.

Каштоўнай знаходкай з’яўляецца скураны пояс па ўзоры паўночнагерманскіх паясоў, знойдзены ў жаночым пахаванні. Пояс уяўляў сабой кавалак скуры, упрыгожаны пласціначкамі і паяснымі кручкамі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Атвержычы ў энцыклапедыі «Археалогія Беларусі»
* 

Катэгорыя:Атвержычы
Катэгорыя:Могільнікі Столінскага раёна
Катэгорыя:Селішчы Столінскага раёна
Астрэя

**Астрэя** — старажытны горад на Беларусі, які ўпамінаецца ў «Спісе гарадоў рускіх далёкіх і блізкіх» (кан. 14 — пач. 15 ст.). Археолаг В. В. Сядоў атаясамлівае Астрэю з г. п. Астрына Шчучынскага р-на Гродзенскай вобл., за 1,5 км на паўднёвы-усход ад якога ёсць гарадзішча Кульбачына 11 — 14 ст.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Катэгорыя:Колішнія гарады Беларусі
Тучанка

**Тучанка** (**Ту́чанка**), **Туча** — рака ў Клецкім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Нача (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 18 км. Плошча вадазбору 93 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4 м/км. Пачынаецца за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Ліскава, вусце за 1 км на паўночны захад ад вёскі Бабкі. Вадазбор у межах Клецкай раўніны.

## Літаратура 
* 
*  — С. 127.
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Клецкага раёна
Катэгорыя:Басейн Лані