open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Курджынава

**Курджынава** () — сяло (да 1995 года — пасёлак гарадскога тыпу) ва Урупскім раёне Карачаева-Чаркесіі. Адміністрацыйны цэнтр Курджынаўскага сельскага паселішча (уключае сяло Курджынава, пасёлак Азіяцкі, сяло Псямён, пасёлак Ражкаа). Сяло размешчана на левым беразе ракі Вялікая Лаба (якая, зліваючыся з Малой Лабай, утварае раку Лабу — прыток Кубані). Цэнтр сяла знаходзіцца на вышыні каля 800 м над узроўнем мора.

Катэгорыя:Населеныя пункты Карачаева-Чаркесіі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1934 годзе
Учкекен

**Учкекен** (, ) — сяло ў Карачаева-Чаркесіі. Адміністрацыйны цэнтр Малакарачаеўскага раёна. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне Учкекенскае сельскае паселішча, у склад якога таксама ўваходзіць нежылы пасёлак Вадавод. Размешчана на правым беразе ракі Падкумак і на абодвух берагах ракі Эшкакон. Сяло знаходзіцца за 45-46 км паўднёвы ўсход ад горада Чаркеска і за 14 км на захад ад Кіславодска (па прамой). Насельніцтва — 17 060 чалавек (2020).

Катэгорыя:Населеныя пункты Карачаева-Чаркесіі
Ферзікава

**Ферзікава** () — пасёлак у Калужскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ферзікаўскага раёна, утварае сельскае паселішча «Пасёлак Ферзікава». Размешчаны за 32 км на ўсход ад Калугі, за 3 км на поўдзень ад аўтадарогі Калуга — Таруса. Чыгуначная станцыя на лініі Калуга — Тула.

Насельніцтва — 4890 чал. (2020).

Катэгорыя:Населеныя пункты Калужскай вобласці
Варатынск (Бабынінскі раён)

**Варатынск** () — пасёлак гарадскога тыпу, найбуйнейшы населены пункт Бабынінскага раёна Калужскай вобласці Расіі, цэнтр гарадскога паселішча «Пасёлак Варатынск». Насельніцтва (2002) — 11 099 чал., паводле перапісу 2010 года — 11 288 чал. Пасёлак размешчаны ў самым крайнім усходнім пункце Бабынінскага раёна, за 7 км ад упадзення Угры ў Аку. За 23 км ад райцэнтра Бабыніна, за 15 км на паўночны ўсход ад Калугі.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Калужскай вобласці
Палатняны Завод

**Палатняны Завод** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Дзяржынскім раёне Калужскай вобласці Расіі. Утварае гарадское паселішча пасёлак Палатняны Завод. Насельніцтва — 4647 чал. (2020). Размешчаны на рацэ Сухадрэў (басейн Акі). Чыгуначная станцыя на лініі Калуга — Вязьма, за 32 км на паўночны захад ад Калугі.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Калужскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1718 годзе
Лідзія Аляксандраўна Лебедзева

**Лідзія Аляксандраўна Лебедзева** ( — ) — савецкая вучоная-батанік, адна з першых даследчыц мікалагічнай флоры Беларусі. Доктар біялагічных навук (1937), прафесар (1946).

## Біяграфія 
Працавала ў Ленінградзе: у 1930-38 гадах загадчык аддзела вышэйшых грыбоў Усесаюзнага інстытута раслінаводства, у 1938-50 у Батанічным інстытуце АН СССР імя Камарова, старшы навуковы супрацоўнік. Пад кіраўніцтвам Л. Лебедзевай праведзена геабатанічнае даследаванне грыбных харчовых рэсурсаў Беларусі.

## Бібліяграфія 
* Первый список грибов и миксомицетов Белоруссии. — Записки Белорусского государственного института сельского и лесного хозяйства, 1925, в. 4
* Второй список грибов и миксомицетов Белоруссии. — Записки Белорусского государственного института сельского и лесного хозяйства, 1925, в. 9
* Третий список грибов и миксомицетов Белоруссии. — У кн. Труды Ботанического института АН СССР. Сер. 2. Споровые растения, 1935. в. 2

Катэгорыя:Батанікі СССР
Катэгорыя:Міколагі СССР
Абазіны

**Абазіны** — народ у Расіі. Жывуць у Карачаева-Чаркесіі і на ўсходзе Адыгеі. У Расіі пражывала на 2010 год 43000 абазінаў. Каля 10000 абазінаў жывуць у Турцыі і арабскіх краінах, куды абазіны перасяліліся ў 2-й палове 19 стагоддзя. Вылучаюцца субэтнічныя групы *тапанта* і *шкарауа*. Адносяцца да балкана-каўказскай расы еўрапеоіднай расы. Размаўляюць на абазінскай мове абхаза-адыгскай групы паўночнакаўказскай сям’і. Дыялекты: ашкароўскі, тапанцкі. Распаўсюджаныя руская і кабардзіна-чаркеская мовы. Пісьменнасць на аснове кірыліцы. Вернікі — мусульмане-суніты.

Продкі абазінаў былі паўночнымі суседзямі абхазаў і, верагодна, ужо да 1-га тысячагоддзя н.э. часткова імі былі асіміліраваныя. У 14-16 стагоддзях абазіны, якія жылі на Чарнаморскім ўзбярэжжы на поўдзень ад ракі Бзыбь, асноўнай масай перасяліліся на Паўночны Каўказ, дзе аселі па суседству з адыгскімі плямёнамі. Дя сярэдзіны 19 стагоддзя традыцыйныя заняткі, быт і народная творчасць абазінаў амаль не адрознівалася ад культуры адыгейцаў, карачаеўцаў і чаркесаў. Сістэма радства арабскага тыпу. Асноўныя заняткі — земляробства (збожжа, садаводства, гароднінаводства), жывёлагадоўля, у тым ліку адгоннае.

## Літаратура 
* Народы мира — М.: «Советская энциклопедия», 1988. — С. 35.

Катэгорыя:Народы Каўказа
Катэгорыя:Народы Расіі
Катэгорыя:Абхаза-адыгскія народы
Маджаліс

**Маджаліс** () — сяло ў Рэспубліцы Дагестан. Адміністрацыйны цэнтр Кайтагскага муніцыпальнага раёна. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне сельскае пасяленне «Маджаліскі сельсавет». Сяло размешчана на рацэ Улучай, за 130 км на поўдзень ад горада Махачкала, у Перадгорным Дагестане, на вышыні 408 метраў. За 26 км на ўсход ад вёскі размешчана бліжэйшая чыгуначная станцыя Мамедкала.

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1581 годзе
Таваркава (Калужская вобласць)

**Таваркава** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Дзяржынскім раёне Калужскай вобласці Расіі. Утварае гарадское паселішча пасёлак Таваркава.

Насельніцтва — 13 909 чал. (2020). Размешчаны ля ўпадзення ракі Шаня ва Угру (басейн Акі), за 2,5 км ад чыгуначнай станцыі «Шаня» (на лініі Калуга — Вязьма).

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Калужскай вобласці
Хвастовічы (Калужская вобласць)

**Хвастовічы** () — сяло ў Хвастовіцкім раёне Калужскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр Хвастовіцкага раёна і сельскага паселішча «Сяло Хвастовічы». Сяло Хвастовічы размешчана за 187 км на паўднёвы захад ад Калугі, за 36 км ад аўтатрасы М3 «Украіна».

Катэгорыя:Населеныя пункты Калужскай вобласці
Ізноскі

**Ізноскі** () — сяло, адміністрацыйны цэнтр Ізноскаўскага раёна Калужскай вобласці Расіі і сельскага паселішча «Сяло Ізноскі». Аднайменная станцыя Маскоўскай чыгункі, адкрыта ў 1874 годзе на Ражск-Вяземскай чыгунцы. Сяло знаходзіцца на паўночным захадзе Калужскай вобласці, на берагах ракі Рашчэны, прытоку Шані. Геамарфалагічна размешчана на Смаленска-Маскоўскім узвышшы, за 108 км на паўночны захад ад абласнога цэнтра горада Калугі. Праз сяло праходзіць аднапутная неэлектрыфікаваная чыгунка лініі Вязьма — Сызрань.

Катэгорыя:Населеныя пункты Калужскай вобласці
Уладзімір Львовіч Леві

**Уладзімір Львовіч Леві** (род. 18 Лістапада 1938, Масква) — савецкі і расійскі пісьменнік, урач-псіхатэрапеўт і псіхолаг, аўтар кніг па розных аспектах папулярнай псіхалогіі. Кандыдат медыцынскіх навук.

## Біяграфія 
Уладзімір Львовіч Леві нарадзіўся ў сям'і вядомага вучонага ў галіне тэорыі і тэхналогіі атрымання ліцейных сплаваў, доктара тэхнічных навук, лаўрэата Сталінскай прэміі (1950), прафесара Маскоўскага інстытута сталі і сплаваў Льва Ізраілевіча Леві. Па бацькавай лініі сям'я паходзіла з габрэйскай земляробчай калоніі Новополтавка Херсонскай губерні.

Маці — Алена Аркадзьеўна Клячко, ураджэнка Антвэрпэна (з сям'і расійскіх эмігрантаў), працавала інжынерам-хімікам (Уладзімір Леві да 16 гадоў насіў прозвішча маці). Дзядзька (старэйшы брат маці) - доктар хімічных навук, прафесар Юры (Юстын) Аркадзьевіч Клячко.

Скончыў Першы маскоўскі медыцынскі інстытут (1961) і пасля аспірантуру пры кафедры псіхіятрыі там жа, працаваў ардынатарам і лекарам-псіхіятрам у Бальніцы імя П. П. Кашчанка, затым псіхатэрапеўтам, навуковым супрацоўнікам Інстытута псіхіятрыі Міністэрства аховы здароўя РСФСР (Усесаюзны навукова-метадычны суицидологический цэнтр праф. А. Г. Амбрумовой), дзе спецыялізаваўся ў галіне суицидологии - вывучэння і прафілактыкі самагубстваў; удзельнічаў у стварэнні «тэлефона даверу» і крызіснага стацыянара. Сумесна з А. Г. Амбрумовой працаваў над даследаваннем псіхалагічных аспектаў пресуицида (1974) як «стану асобы з падвышанай верагоднасцю здзяйснення суіцыдальных акта».

У далейшым працаваў у галіне навуковай і практычнай псіхалогіі ў інстытутах псіхалогіі РАН і Акадэміі адукацыі; займаўся праблемамі выхавання дзяцей, псіхатэрапіяй дзяцей і падлеткаў, псіхалагічнай дапамогай сем'ям, псіхатэрапіяй экстрэмальных станаў і асобасных крызісаў, псіхалогіяй мастацтва. У 1980-я гады займаўся таксама педагагічнай псіхалогіяй. На працягу многіх гадоў супрацоўнічаў з часопісам і выдавецтвам «Сям'я і школа».

## Літаратурная дзейнасць 
Уладзімір Леві — аўтар шэрагу кніг па папулярнай псіхалогіі і псіхатэрапіі для шырокага кола чытачоў.

На працягу 1960-х гадоў публікаваў навукова-папулярныя артыкулы ў часопісе «Веды-сіла" і іншых перыядычных выданнях. Першая кніга «Паляванне за думкай: Нататкі псіхіятра» выйшла ў 1967 годзе ў навукова-папулярнай серыі «Эўрыка» выдавецтва «Маладая гвардыя». Далей рушылі ўслед «Я і Мы» (першая прэмія Усесаюзнага таварыства «Веды»), «Мастацтва быць сабой», «Мастацтва быць іншым» (усе ў той жа серыі «Эўрыка» выдавецтва «Маладая гвардыя»), «Гутарка ў лістах», «Колер лёсу», «Везёт же людям», «Нестандартны дзіця», трохтомнік «Споведзь гіпнатызёр» і аднайменны аўдыёдыск з вершамі і аўтарскай музыкай ва ўласным выкананні (апошнія кнігі ў выдавецтвах «Сям'я і школа» і «Фізкультура і спорт»). Кнігі шматкроць перавыдаваліся, перакладзены на замежныя мовы.

Першыя публікацыі вершаў — у 1980-х гадах у часопісах «Новы свет» і «Огонёк». У 2000 годзе выдаў кнігу вершаў «Зачёркнутый профіль».

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Псіхіятры СССР
Матэа Гаронэ

**Матэ́а Гаро́нэ** (; нар. 15 кастрычніка 1968, Рым) — італьянскі ,  і . Двухразовы ўладальнік Гран-пры Канскага кінафестывалю («*Гамора*», «*Рэальнасць*»), двухразовы лаўрэат нацыянальнай кінапрэміі «*Давід дзі Данатэла*» ў намінацыі «*Найлепшы фільм*» («*Гамора*», «*Догмэн*»). 

## Фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Давід дзі Данатэла»
Катэгорыя:Лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі
Аляксандр Васілевіч

**Аляксандр (Саша) Васілевіч** (нар. 14 верасня 1974 г.) — беларускі бізнесмен, грамадскі дзеяч, палітычны зняволены.

## Біяграфія 
Васілевіч з’яўляецца сузаснавальнікам вядомых анлайн-выданняў «kyky.org» і «The Village Беларусь», а таксама ўладальнікам агенцтва Vondel/Hepta і былым уладальнікам прасторы Галерэя Ў.
## Палітычны пераслед 
28 ліпеня 2020 года быў затрыманы супрацоўнікамі міліцыі ў будынку КДБ, куды ён разам з іншымі грамадзянамі прынёс хадайніцтва аб змене меры стрымання кандыдату ў прэзідэнты Віктару Бабарыку. Прыцягнуты судом Фрунзенскага раёна г. Мінска да арышту тэрмінам на 14 сутак за ўдзел у несанкцыянаваным сходзе.

28 жніўня 2020 года затрыманы прадстаўнікамі Дэпартамента фінансавых расследванняў Камітэта дзяржкантролю. Перад гэтым у яго кватэры, офісе і кампаніях, якімі ён кіраваў, адбыліся ператрусы. Сайт «The Village Беларусь» быў заблакаваны па рашэнні Міністэрства інфармацыі.

4 верасня 2020 года Васілевічу было прад’яўлена абвінавачанне паводле Крымінальнага кодэкса. Прычына невядомая з-за падпіскі аб неразгалошванні матэрыялаў следства. Тым не менш, некаторыя СМІ паведамлялі, што Васілевіч абвінавачваецца ва ўхіленні ад аплаты падаткаў.

7 верасня 2020 года сумеснай заявай адзінаццацці арганізацыяый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларускі Хельсінкскі камітэт, Беларускі ПЭН-цэнтр, Прававая ініцыятыва, Васілевіч быў прызнаны палітычным зняволеным.

10 кастрычніка 2020 года Васілевіч прысутнічаў у СІЗА КДБ падчас сустрэчы Аляксандра Лукашэнкі з арыштаванымі прадстаўнікамі Каардынацыйнай рады і аб’яднанага штаба апазіцыі.

Утрымліваецца ў СІЗА-1 у Мінску.

## Сям’я 
Жанаты з Надзеяй Зелянковай. Мае двух дачок. Малодшая, Уршуля, нарадзілася падчас арышту. У сувязі з пераследам Васілевіча сям’я была вымушана з’ехаць за мяжу.

## Спасылкі 
* Старонка Аляксандра Васілевіча на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»
* Призыв к международной медиа-солидарности с Александром Василевичем  [Заклік да міжнароднай медыйнай салідарнасці з Аляксандрам Васілевічам]

Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі
Андрэй Сяргеевіч Дзмітрыеў

**Андрэй Сяргеевіч Дзмітрыеў** (, г. Ленінград, Расія — , Мінск) — беларускі фізіёлаг. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1974; чл.-кар. з 1972), доктар біялагічных навук (1970), прафесар (1971). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1978). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры (1954).

З 1957 года вучоны сакратар Інстытута фізіялогіі АН БССР, з 1960 года намеснік дырэктара па навуковай рабоце гэтага інстытута і адначасова з 1970 года загадчык лабараторыі. З 1973 года галоўны вучоны сакратар Прэзідыума АН БССР, у 1978—1987 гадах віцэ-прэзідэнт АН БССР, з 1987 года член Прэзідыума АН БССР.

У 1980—1985 гадах дэпутат Вярхоўнага Савета БССР.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга (1976, 1985), «Знак Пашаны» (1967), Айчыннай вайны II ступені (1985), медалямі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы прысвечаны пытанням гравітацыйнай біялогіі — ролі лабірынтных і экстралабірынтных афферэнтных сістэм і іх узаемадзеяння ў механізме ўплыву гіпергравітацыі на псіхічныя, анімальныя і вегетатыўныя функцыі. Адкрыў ланцуговы кальцавы механізм рухальнай нейрагуморальнай рэакцыі кішачніка, у якім прамежкавым звяном з’яўляюцца рэфлекторныя і гумаральныя зрухі, якія ўзнікаюць у органах і тканінах пры гравітацыйных уздзеяннях.

Апублікаваў больш за 120 навуковых прац, у тым ліку манаграфію.

### Бібліяграфія 
* Лабиринтные и экстралабиринтные механизмы некоторых соматических и вегетативных реакций на ускорение. Мн.: Наука и техника, 1969.
* Особенности реакций нейронов вестибулярных ядер на афферентные сигналы лабиринтной и экстралабиринтной природы (совм. с Т. Ф. Михнюком, В. Г. Степанюгой) // Доклады АН БССР. 1976. Т.20, № 9.

## Спасылкі 
* Андрэй Сяргеевіч Дзмітрыеў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Катэгорыя:Фізіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Фізіёлагі СССР
Катэгорыя:Галоўныя вучоныя сакратары НАНБ
Медиазона

«**Медыязона**» () — расійскае інтэрнэт-СМІ, заснаванае ў верасні 2014 года ўдзельніцамі гурта «Pussy Riot»  і . Навіновае выданне робіць і аналітыку на судовыя і праваахоўныя органы, пенітэнцыярную сістэму Расіі, а таксама на пераслед грамадзян Расіі за іх палітычныя погляды. З 2019 года сайт таксама аглядвае навіны Казахстана і Кыргызтана, з 2020 — мае асобнае аддзяленне ў Беларусі.

## Гісторыя 
Неўзабаве пасля запуску ў снежні 2014 года «Медыязона» была дададзена ў сетку медыяпартнёраў «Новы Усход» (New East) брытанскай газеты «The Guardian».

У снежні 2017 года ў сувязі з недахопам грантаў і датацый ад замежных арганізацый уладальнік Пётр Вярзілаў перавёў фінансаванне «Медыязоны» на ахвяравання ад чытачоў.

У жніўні 2019 года выданне знаходзілася на восьмым месцы сярод расійскіх вэб-сайтаў навін па цытуемасці ў іншых СМІ і на сёмым месцы — па цытуемасці ў сацыяльных медыярэсурсах.

23 студзеня 2020 года было абвешчана пра запуск «Медыязоны. Цэнтральная Азія» для Казахстана і Кыргызтана. 1 ліпеня 2020 года быў запушчаны праект «Медыязона. Беларусь», але ўжо ў жніўні сайт «Медыязоны» быў заблакаваны ў Беларусі.

У лютым 2025 года Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь прызнала выданне «Медыязона Беларусь» экстрэмісцкім фарміраваннем.

## Прэміі 
* У 2015 годзе інтэрнэт-выданне «Meduza» прысвоіла «Медыязоне» званне «Медыя года».
* У 2016 годзе карэспандэнт выдання Мікіта Салагуб выйграў прэмію часопіса GQ «Журналіст года» як аўтар гісторыі пра суд «над чалавекам без галавы».
* У жніўні 2020 года выданне атрымала прэмію «» нямецкага фонду «» і нарвежскага «».
* Да студзеня 2021 года аўтары тэкстаў на Медыязоне сем разоў станавіліся лаўрэатамі штомесячнай прэміі «Рэдкалегія».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Вольная прэса Усходняй Еўропы»
Спіс захворванняў сланечніка

У гэтым артыкуле прыведзены **спіс захворванняў**  і .

## Бактэрыяльныя захворванні 
## Грыбковыя захворванні 
## Нематоды і паразіты 
## Фітаплазматычныя і вірусныя захворванні 
## Літаратура 
* Темно-бурая пятнистость на посевах подсолнечника в европейской части Российской Федерации // Н. В. Мурадасилова, И. И. Шуляк
* Болезни подсолнечника и меры борьбы с ними // Е. А. Иванцова
* Биологические особенности штамма-продуцента микробиопрепарата *Т-2 Trichoderma sp.* – антагониста возбудителя ложной мучнистой росы подсолнечника // Л. В. Маслиенко, А. Х. Воронкова, Е. Ю. Шипиевская
* Антифунгальное действие перспективных штаммов грибных и бактериальных антагонистов на зооспорангии возбудителя ложной мучнистой росы подсолнечника //Л. В. Маслиенко, А. Х. Воронкова, Н. М. Арасланова, А. С. Иванов
* Серая гниль на посевах подсолнечника в России и сопредельных странах бывшего СССР, биоэкологические особенности возбудителя болезни // В. И. Якуткин
* *Sclerotinia Sclerotiorum dе by* в Тамбовской области // А. А. Выприцкая, А. А. Кузнецов, И. И. Мустафин, З. И. Мазурина, С. В. Иванов, А. Ю. Чухланцев, А. М. Пучнин
* Грибы рода *Rhizopus Ehrenb.* на подсолнечнике в Тамбовской области //  А. А. Выприцкая
* Методы искусственного заражения подсолнечника грибами рода *Rhizopus  Ehrenb*. //А. А. Выприцкая, А. А. Кузнецов,  Ю. В. Зеленева, А. В. Козачек
* Видовой состав грибов рода *Rhizopus Ehrenb* на подсолнечнике // С. Г. Бородин, И. А. Котлярова, Г. А. Терещенко
* Фомопсис – опасная болезнь подсолнечника // С. Г. Бородин, И. И. Шуляк, Н. В. Мурадасилова
* Виды Diaporthe, вызывающие фомопсис подсолнечника в России // М. М. Гомжина, Ф. Б. Ганнибал, В. В. Букреев
* Ржавчина подсолнечника и меры борьбы с ней // А. Ю. Буенков, С. П. Кудряшов, В. Н. Архангельский, В. Н. Чехонин

## Спасылкі 
* Агульныя назвы хвароб, Амерыканскае фітапаталагічнае таварыства

Катэгорыя:Спісы захворванняў раслін
Катэгорыя:Сланечнік
Манагатары

**Манагатары** (яп. 物語) — жанр традыцыйнай японскай літаратуры, раман альбо зборнік аповесцяў у прозе з паэтычнымі ўстаўкамі. Манагатары звязаны з вуснымі традыцыямі і амаль заўсёды апісвае выдуманыя падзеі і асобы, нават калі абапіраецца на гістарычныя з'явы. Многія вядомыя творы Японіі напісаны ў жанры манагатары, напрыклад: Аповесць пра Гэндзі, Аповесць пра дом Тайра.

## Гісторыя 
, аўтарка самага вядомага манагатары "Аповесць пра Гэндзі"]]
Жанр фарміраваўся з 9 па 15-е стагоддзе, найбольшую папулярнасць набыў у 10-11 ст. Манагатары лічыліся прыдворнай літаратурай у перыяд Хэян. Паводле выдання паэзіі Фюё Вакашу (風葉和歌集), 13-м стагоддзі існавалі мінімум 198 манагатары, але да нашага часу дайшлі толькі сорак.

Калі пазней у Японіі зрабілася вядомай еўрапейская і іншыя замежная літаратура, то тэрмінам пачалі карыстацца ў дачыненні да замежных кніг эпічнага характару. Напрыклад, "Тысяча і адна ноч" пры перакладзе стала ''Сэн'іція-манагатары* (яп. 千一夜物語), а "Уладар Пярсцёнкаў" — *Юбіва-манагатары'' (яп. 指輪物語).

## Жанры 
У залежнасці ад зместу манагатары дзеляцца на катэгорыі:

### Дэнкі-манагатары 
Гісторыі пра фантастычныя, звышнатуральныя падзеі. Найбольшую папулярнасць мелі ў 9-10 ст. перыяду Хэян, уяўляюць сабой перапрацаваныя казкі ці пераказы кітайскага фальклору.

* Такэторы Манагатары (Аповесць пра бамбукавага дрывасека)
* Уцубо Манагатары (Аповесць пра пустое дрэва)
* Х'якуманагатары Кайданкай (Аповесці аб прывідах і дэманах)

### Ута-манагатары 
Кароткія аповеды 10-12 ст. на аснове вершаў і спеваў жанру вака.

* Хэйці Манагатары (Аповесці з зямель Хэйці)
* Ісэ Манагатары (Аповесці з прэфектуры Ісэ)
* Ямата Манагатары (Аповесці з зямель Ямата)

### Цукуры-манагатары 
Аповесці аб жыцці арыстакратаў і імператарскай сям'і.

* Гэндзі Манагатары (Аповесць пра Гэндзі)
* Оцікубо Манагатары (Аповесць пра Оцікубо)
* Ёру но Нэзаме (Абуджэнні ўначы)

### Гункі-манагатары 
Хронікі ваенных падзей.

* Хэйдзі Манагатары (Аповесць пра смуту гадоў Хэйдзі)
* Хейкэ Манагатары (Аповесць пра дом Тайра)
* Сога Манагатары (Аповесць пра братоў Сога)
* Тайхэйкі (Хранікі Вялікай Згоды)

### Сэцува-манагатары 
Бытавыя і анекдатычныя гісторыі.

* Кондзяку Манагатары (Аповесць пра былыя часы)
* Удзі Сюі Манагатары (Зборнік аповедаў з горада Удзі)


Катэгорыя:Літаратура Японіі
Еўропа (рымская правінцыя)

**Правінцыя Еўропа** () — правінцыя Позняй Рымскай імперыі і Візантыі, уваходзіла ў склад дыяцэзіі Фракія.

## Гісторыя 
Была заснавана імператарам Дыяклетыянам (кіраваў у 284—305) на тэрыторыі, што супадае з сённяшняй еўрапейскай часткай Турцыі. Сталіцай правінцыі быў горад Перынтас.

Межавала з рымскімі правінцыямі Гемімонт (на паўночным захадзе) і Радопы (на захадзе). Еўропа з’яўлялася паўвостравам і абмывалася Чорным морам на паўночным усходзе, Басфорам на ўсходзе, Мармуровым і Эгейскім морамі на поўдні і паўднёвым усходзе.

Найбуйнейшым горадам на ўзбярэжжы Чорнага мора быў Салмідэс. На ўзбярэжжы Мармуровага мора знаходзіліся Перынтас, Селімбрыя, Радоста, Каліпаль. На ўзбярэжжы Эгейскага мора і ў вусці ракі Эўрас у Сараскім заліве знаходзіўся горад Энас.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Правінцыі Рымскай імперыі
Катэгорыя:Правінцыі Візантыйскай імперыі
Царква ў імя святога велікамучаніка Георгія Перамоганосца (Камсамольская)

**Царква ў імя святога велікамучаніка Георгія Перамоганосца** — колішняя царква на паўночна-заходняй ускраіне вёскі Камсамольская (Пукава) Капыльскага раёна.

## Гісторыя 
Царква пабудавана ў 1857 годзе з цэглы на месцы старога храма на сродкі прыхаджан і мясцовага памешчыка Тамаша Ёдкі.

Пасля рэвалюцыі царква прапрацавала нядоўга. 10 студзеня 1933 года быў арыштаваны і змешчаны пад варту настаяцель храма — бацька двух дзяцей — Сцяпан Радзівіновіч. У 1936 годзе ён загінуў у лагеры. У час вайны царква дзейнічала. Пасля вайны службы спыніліся, а царкоўнае начынне, кнігі з царкоўнай бібліятэкі і абразы забралі па дамах жыхары вёскі.

## Архітэктура 
Была вырашана кампактным прамавугольным у плане аб’ёмам, гонтавы дах над якім быў завершаны купалам. 3 франтальнага боку мелася 3-ярусная званіца. Атынкаваныя фасады чляніліся 12 аконнымі праёмамі. Унутры апсіда вылучалася 3-ярусным іканастасам на 33 абразы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:1857 год у Беларусі
Катэгорыя:Камсамольская
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Капыльскага раёна
Леканакціс

**Леканакціс** (*Lecanactis*) — род накіпных лішайнікаў.

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Леканакціс* у Index Fungorum

Катэгорыя:Роды грыбоў
Катэгорыя:Рачэліевыя
Мярэжка

**Мярэжка** — выкананыя шляхам вышморгвання нітак з тканіны карункавыя радкі. Ніткі выдзіраюць толькі ў адным кірунку. Узор утвараецца за кошт збірання асобных нітак у пучкі. Для выканання мярэжкі выкарыстоўваюць тканіны са шчыльнай тэкстурай.

Мярэжка можа прысутнічаць на вырабе як самастойна, так і быць дапоўнена вышыўкай.

## Гісторыя 
Кашулі з мярэжкамі — часцей за ўсё самыя архаічныя з абрадавых (вясельных і пахавальных). Мярэжкаю яднаюцца ў іх плячо і рукаў, на падоле пазначаюцца рубцы — нізы прадольных швоў паміж полкамі, з якіх шылася доўгая «чарэсная», без папярочных швоў кашуля (сарочка-сцэльніца).

## Віды мярэжкі 
Па спосабе сцягвання нітак у пучкі адрозніваюць розныя віды мярэжкі:

* снавальныя;
* простыя;
* мнагарадныя;
* мярэжкі з насцілам;
* камбінаваныя.
* ядзерныя.

Разнавіднасцяў мярэжак мноства. Асноўныя віды мярэжак: пэндзлік, слупок, козлік, жучок, панка, мярэжка, пераплеценая ў сярэдзіне, рэльефная, снавальная і мярэжка-насціл.

Мярэжка «пэндзлік» з’яўляецца як бы асновай усіх астатніх відаў мярэжак і выкарыстоўваецца для падшывання гатовых вырабаў. Пучкі яе складаюцца з 3-5 нітак, зацягнутых з аднаго боку. Астатнія віды мярэжкі выконваюцца па прынцыпе «пэндзліка» са змяненнем спосабаў мацавання — з двух бакоў або з аднаго — і колькасці нітак ва ўзоры.

## Дзеясловы 
У Матэрыялах для дыялектнага слоўніка Гомельшчыны 1978 года зафіксавана слова памярэжыць (памірэжыць) — упрыгожыць мярэжкай, выкарыстоўваліся таксама варыянты замярэжыць, намярэжыць.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вышыўка
Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі

**Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі** быў утвораны ў 1959 годзе ў выніку падзелу Інстытута хіміі АН БССР на два інстытуты: Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі АН БССР і Інстытут фізіка-арганічнай хіміі АН БССР. Інстытут замацаваны за Аддзяленнем хіміі і навук аб Зямлі і працуе ў складзе дзяржаўнага навукова-вытворчага аб’яднання «Хімічныя прадукты і тэхналогіі». Знаходзіцца на вуліцы Сурганава, 9.

## Асноўныя кірункі навуковых даследаванняў 
* сінтэз адсарбентаў і каталізатараў, неарганічных матэрыялаў з зададзеным комплексам спецыяльных уласцівасцяў
* паверхневыя з’явы і дысперсныя сістэмы

## Распрацоўкі 
* тэхналогіі атрымання новых формаў мінеральных угнаенняў
* рэагентныя сумесі для флатацыі калійных рудаў Старобінскага радовішча
* тэхналогіі хімічна устойлівых шклоэмаляў для апаратуры і трубаправодаў са сталі, актываваных вугальных валокнаў і тканін, вогнебіяахоўных матэрыялаў, святлоадчувальных кампаўндаў і лакаў, медыцынскіх геляў

## Структура 
* Лабараторыя мінеральных угнаенняў
* Лабараторыя фотахіміі і электрахіміі
* Лабараторыя адсарбентаў і адсарбцыйных працэсаў
* Аддзел кампазіцыйных матэрыялаў
** Лабараторыя палімерзмяшчальных дысперсных сістэм
** Лабараторыя хіміка-аналітычных даследаванняў мінеральнай сыравіны
* Лабараторыя калоіднай хіміі ліяфобных сістэм
* Галіновыя лабараторыі
** Галіновая лабараторыя лакафарбавых матэрыялаў
** Галіновая лабараторыя водна-хімічных працэсаў і рэагентных рэжымаў у прамысловых энергетычных сістэмах водазабеспячэння

## Дырэктары інстытута ў розныя гады 
* Міхаіл Міхайлавіч Паўлючэнка (1959—1966)
* Уладзімір Сямёнавіч Камароў (1966—1993)
* Мікалай Паўлавіч Круцько (1993—2016)
* Анатоль Іосіфавіч Кулак (з 2016)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Кулак А. И.* Институту общей и неорганической химии Национальной академии наук Беларуси — 60 лет // Известия Национальной академии наук Беларуси. Серия химических наук. — 2019. — Т. 55. — №. 3. — С. 263—276.
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:1959 год у Мінску
Катэгорыя:Вуліца Сурганава (Мінск)
Інстытут прыкладной фізікі НАН Беларусі

**Інстытут прыкладной фізікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі** быў утвораны ў 1963 годзе як Аддзел фізікі неразбуральнага кантролю Акадэміі навук БССР. У 1980 годзе пераўтвораны ў Інстытут прыкладной фізікі АН БССР. Знаходзіцца ў Мінску на вуліцы Акадэмічная, 16.

## Асноўныя кірункі навуковых даследаванняў 
* развіццё навуковых асноў, даследаванне фізічных прынцыпаў, стварэнне метадаў і сродкаў неразбуральнага кантролю рэчыва, вырабаў і тэхналагічных працэсаў галін машынабудавання і энергетыкі;
* фізічныя і матэматычныя асновы вылічальнай дыягностыкі аб’ектаў і сістэм з неаднароднай і зменлівай структурай.

## Навуковыя распрацоўкі 
* тэорыя нелінейных дынамічных працэсаў перамагнічвання і неаднароднага намагнічвання;
* асновы магнітных і электрамагнітных метадаў неразрубальнага кантролю;
* тэарэтычныя асновы капілярнага неразбуральнага кантролю і акустычных метадаў дэфектаскапіі з выкарыстаннем магнітных палёў;
* тэорыя сістэм з выпадковай і зменлівай структурай для дыягностыкі і бяспечнага кіравання дынамічнымі аб’ектамі;
* фізічныя асновы кантролю фізіка-механічных, магнітных і электрычных уласцівасцей матэрыялаў і вырабаў (у т.л. шматслойных і неаднародных)

## Навуковыя падраздзяленні 
### Лабараторыі 
* Металафізікі
* Кантактна-дынамічных метадаў кантролю
* Вылічальных метадаў дыягностыкі
* ЗВЧ-электронікі і радыётамаграфіі
* Электрамагнітных метадаў кантролю
* Магнітных метадаў кантролю
* Ультрагукавай і оптаакустаэлектроннай дыягностыкі

### Аддзелы 
* Тэхнагеннай бяспекі і канструкцыйнага матэрыялазнаўства
* Канструктарска-тэхналагічны

## Дырэктары інстытута ў розныя гады 
* Мікалай Сяргеевіч Акулаў (1963—1967)
* Франюк (1967—1970)
* Мікалай Мікалаевіч Зацэпін (1970—1987)
* Валянцін Міхайлавіч Арцем’еў (1987—1993)
* Пётр Пятровіч Прахарэнка (1993—2004)
* Мікалай Пятровіч Мігун (2005—2014)
* Раман Георгіевіч Шулякоўскі (2014—2020)
* Міхаіл Львовіч Хейфец (з 2020)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Достижения физики неразрушающего контроля : Сс. науч. тр., посвящ. 40-летию Ин-та прикладной физики. — Мн., 2003.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия. В 5 т. Т. 3. — Минск, 1980.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Прыкладной фізікі
Катэгорыя:1963 год у Мінску
Катэгорыя:Акадэмічная вуліца (Мінск)
На Каляды

**«На Каляды»** ― студыйны альбом Змітра Вайцюшкевіча, які быў выдадзены ў 2020 годзе.
## Спіс кампазіцый
## Удзельнікі запісу
*Зміцер Вайцюшкевіч — музыка
*Сяргей Кастрыцкі — ідэя вокладкі

## Спасылкі
*

Катэгорыя:Альбомы 2020 года
Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Калыханкі (альбом)

**«Калыханкі»** ― студыйны альбом Змітра Вайцюшкевіча і гурта «WZ-Orkiestra», які быў выдадзены ў 2007 годзе. Гэта сумесны музычны праект разам з Дзіцячым фондам ААН UNICEF.

## Спіс кампазіцый 
## Удзельнікі запісу 
* Зміцер Вайцюшкевіч — спеў, музыка, аранжыраваннне

## Спасылкі 
Катэгорыя:Альбомы 2007 года
Катэгорыя:Альбомы WZ-Orkiestra
Пушкары (ваенныя)

**Пушкары** — катэгорыя ваенна-служылых людзей у Вялікім Княстве Літоўскім у XV—XVIII стст.

З XV ст. пушкарамі называлі артылерыстаў, пазней, да канца XVI ст. і ліцейшчыкаў гармат.

Пушкары былі пры дзяржаўных і прыватных гарадах і замках, у XVI—XVII стст. арганізоўваліся ў атрады. У час вайны пушкары павінны былі знаходзіцца пры гарматах на ўмацаваннях горада ці замка. Служба пушкароў была спадчынная, яны выраблялі і даглядалі порах, боепрыпасы для ружжаў і гармат, а таксама выраблялі і рамантавалі самі ружжы, радзей гарматы. У прыватных замках пушкары выконвалі кавальскія работы, некаторыя паліцэйскія функцыі. Гарадскія пушкары адказвалі за стан абарончых умацаванняў каля баявых пазіцый гармат. Пушкары мелі харчовае і грашовае ўтрыманне, дадаткова маглі атрымліваць вольныя ад падаткаў зямельныя надзелы (ад 0,5 да 6 валок, пераважна па 2 валокі), млыны, корчмы і інш. У XVIII ст. ў сувязі з развіццём артылерыі, зменай тактыкі ваенных дзеянняў роля гармат і замкавых умацаванняў зменшылася, таму пушкары паступова замяняліся артылерыстамі рэгулярных войск Вялікага Княства Літоўскага і войск магнатаў. У прыватных гарадах пушкары пэўны час захоўваліся як замкавыя рамеснікі.

## Літаратура 
*  — С. 10.

Катэгорыя:Ваенныя прафесіі
Катэгорыя:Артылерысты
Катэгорыя:Войска Вялікага Княства Літоўскага
Ігар Мікалаевіч Ярмоленка

**Ігар Мікалаевіч Ярмоленка** (, Мінск — ) — беларускі хімік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1986; чл.-кар. з 1972), доктар хімічных навук (1965), прафесар (1967).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1952).

З 1955 года навуковы супрацоўнік Інстытута фізікі і матэматыкі АН БССР, з 1960 года загадчык лабараторыі Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі АН БССР.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1981), медалём.

## Навуковая дзейнасць 
Работы ў галіне фізічнай хіміі валокнаў і плёнак палімераў і цеплатрывалых матэрыялаў. Устанавіў заканамернасці шэрагу працэсаў акіслення, термоліза, фатоліза і некаторых рэакцый этэрыфікацыі цэлюлозных матэрыялаў. Сінтэзаваў новыя вытворныя цэлюлозы, уключаючы эфіры цэлюлозы і неарганічных полікіслот. Стварыў новы від палімерных несярэбраных і маласярэбраных святлоадчувальных матэрыялаў, выявіўшы новую ўласцівасць палімераў з кіслотнымі групамі. Прапанаваў выкарыстанне іонаабменных валакністых сарбентаў для сорбцыі пры ачыстцы паветра і ў якасці субстанцый для вырошчвання раслін.

Аўтар больш за 450 навуковых прац, у т.л. 5 манаграфій, 200 вынаходстваў.

### Бібліяграфія 
* Спектроскопия в химии окисленных целлюлоз. Минск, 1959.
* Получение бесцитратной крови с применением фосфата целлюлозы. Минск, 1971 (в соавт.).
* Новые волокнистые сорбенты медицинского назначения. Минск, 1978 (в соавт.).
* Элементосодержащие угольные волокнистые материалы. Минск, 1982 (совм. с И. П. Люблинером, Н. В. Гулько).

## Спасылкі 
* Ігар Мікалаевіч Ярмоленка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Хімікі СССР
Спіс ключоў Кансі

**Спіс ключоў Кансі**, таксама радыкалы Кансі () — сістэма сімвалаў (ключоў) кітайскага пісьма, прынятая ў Японіі, Карэі, Тайвані. Складаецца з 214 знакаў, якія расстаўлены ў парадку павелічэння колькасці рыс паводле  слоўніка Цзыхуэй 1615 года. У Кітаі сістэмай карысталіся да рэформы 1949 года. Пасля рэформы быў уведзены спіс з меншай колькасцю рыс (170—180).

Спіс з’яўляецца часткай сістэмы Unicode для CJKV сімвалаў у іх стандартным парадку ў блоку «Kangxi radicals». Такім чынам, спасылка на «радыкал 61» без дадатковых звестак азначае ключ 61,  心 «сэрца»).

## Спіс ключоў 
Катэгорыя:Кітайская мова
Катэгорыя:Іерагліфічныя ключы
Ключ 1

**Ключ 1** (іер. 一, піньінь yī) са значэннем «адзін, адзінка, пачатак», першы па парадку з традыцыйнага спісу 214 іерагліфічных ключоў, якія выкарыстоўваюцца пры напісанні іерогліфаў. Можа выкарыстоўвацца самастойна ў якасці іерогліфа з тым жа значэннем.

У слоўніку Кансі налічваецца 42 іерогліфы з 49 030 з такім ключом.

## Прыклады іерогліфаў 
## У каліграфіі 
У іерагліфіцы і каліграфіі з’яўляецца адной з графем — гарызантальнай рысай хэн (橫 héng). Ўваходзіць у Восем прынцыпаў іерогліфа юн (永字八法 *Yǒngzì Bāfǎ*), які ляжыць у аснове кітайскай каліграфіі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Fazzioli, Edoardo.* Chinese calligraphy : from pictograph to ideogram : the history of 214 essential Chinese/Japanese characters (англ.). — New York: Abbeville Press (англ.), 1987. — .
* *Lunde, Ken.* Appendix J: Japanese Character Sets // CJKV Information Processing: Chinese, Japanese, Korean & Vietnamese Computing (англ.). — 2-е выд. — Sebastopol, Calif.: O’Reilly Media, 2009. — .

## Спасылкі 
* Слоўнік Кансі анлайн 
* Слоўнік іерогліфаў з індэксам іерагліфічных ключоў 

Катэгорыя:Іерагліфічныя ключы
Пціцкая аперацыя

**Пціцкая аперацыя** — баявая аперацыя Мінскага і Палескага савецкіх партызанскіх злучэнняў па знішчэнні чыгуначнага моста цераз раку Пціч на лініі Брэст—Гомель у Капаткевіцкім раёне 3 лістапада 1942 года.

Савецкія партызаны неаднаразова перапынялі рух на гэтай магістралі. Каб надоўга вывесці дарогу са строю, Мінскі падпольны абком КП(б)Б і штаб партызанскага злучэння распрацавалі план аперацыі (кодавая назва «Рэха на Палессі») па падрыве чыгуначнага моста (даўжыня больш за 150 м) цераз раку Пціч, які кругласутачна ахоўвалі 2 узводы нямецкіх салдат у 4 дзотах з мінамётамі і гарматамі. За 800 м ад моста на ст. Пціч размяшчаўся гарнізон праціўніка (каля 750 чал.). У аперацыі ўдзельнічала 11 партызанскіх атрадаў (123-я Акцябрская, 130-я Петрыкаўская, 225-я і інш.; каля 1300 чал.). Стварыўшы бачнасць канцэнтрацыі сваіх сіл у Капаткевічах, савецкія партызаны ў ноч на 3 лістапада сканцэнтраваліся ў раёне ст. Пціч каля в. Млынок. Каб перашкодзіць падыходу падмацавання праціўніка, партызаны падарвалі чыгуначнае палатно за 13 км на захад ад станцыі і за 6 км на ўсход ад моста. 2 партызанскія атрады адкрылі агонь па гарнізоне ст. Пціч і дзотах моста. Група падрыўнікоў заклала пад мост больш за 300 кг узрыўчаткі і падарвала яго, праціўнік пасля супраціўлення пакінуў свае ўмацаванні і адступіў. Пры адыходзе пасля бою савецкія партызаны сустрэлі групу падмогі ворагу і знішчылі яе. 

У выніку Пціцкай аперацыі рух на чыгунцы быў спынены на 18 сутак, а з улікам Сінкевіцкай аперацыі 1942 года — больш як на 3 тыдні. Поспехі партызан паскорылі пераход многіх салдат славацкіх часцей, што ахоўвалі чыгунку, на бок савецкага партызанскага руха.

## Літаратура 
*  — С. 11.

Катэгорыя:Бітвы Другой сусветнай вайны з удзелам савецкіх партызан у Беларусі
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Петрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Лістапад 1942 года
Катэгорыя:Канфлікты 1942 года
Партызанская брыгада імя Кастуся Каліноўскага

**Партызанская брыгада імя Кастуся Каліноўскага** — партызанская брыгада, створаная ў лістападзе 1943 года. Да снежня 1943 года мела назву **«Пралетарыят»**. Дзейнічала на тэрыторыі Беластоцкага, Граеўскага, Кнышынскага, Крынкаўскага, Саколкаўскага, Гродзенскага раёнаў. 20 ліпеня — 18 жніўня 1944 года брыгада (769 партызан, чатыры атрады) паатрадна злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
Брыгада была створана на базе атрадаў «Кузнецкія металургі» (арганізаваны ў сакавіку 1943 года ў Маскве, 23 красавіка дэсантаваны ў Івянецкі раён, перайменаваны ў «Камсамол Беларусі»), «Звязда» (арганізаваны ў лістападзе 1943 года на базе арганізатарскай групы М. А. Казакова і групы У. А. Аўдоніна, якая дзейнічала ў Гродзенскім раёне з лета 1943 года). У лютым 1944 года ў брыгаду ўвайшоў атрад імя Матросава, арганізаваны ў кастрычніку 1943 года на базе групы «Афанасьева» (І. А. Цімашэнкі), якая дзейнічала з ліпеня 1941 года ў Беластоцкім, Заблудаўскім і Крынкаўскім раёнах. На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:
* атрад «Камсамол Беларусі»;
* атрад імя Матросава;
* атрад «Звязда»;
* атрад «26 гадоў Кастрычніка»;
* атрад імя Кастуся Каліноўскага.

## Камандаванне 
### Камандзір 
* Мікалай Калістратавіч Вайцяхоўскі.

### Камісар 
* Яўген Гаўрылавіч Осіпаў.

### Начальнік штаба 
* С. В. Чудзінаў

## Дзейнасць брыгады 
Партызаны зрабілі больш за сто дыверсій. Зрывалі перавозкі, знішчалі жывую сілу і тэхніку немцаў, вялі баі па ліквідацыі нямецкіх апорных пунктаў. 27 ліпеня 1944 года разам з часцямі Чырвонай Арміі ўдзельнічалі ў вызваленні горада Беласток.

## Памяць 
У сярэдняй школе № 20 горада Гродна з 1984 года дзейнічае Музей баявой славы партызанскай брыгады імя Кастуся Каліноўскага.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Паравоз каханьня

**«Паравоз каханьня»** ― студыйны альбом Змітра Вайцюшкевіча і гурта «WZ-Orkiestra», які быў выдадзены ў 2004 годзе.
## Спіс кампазіцый
## Удзельнікі запісу
*Зміцер Вайцюшкевіч — спеў, кларнет
*Ксенія Мінчанка ― скрыпка, спеў
## Крытыка
## Спасылкі
Катэгорыя:Альбомы 2004 года
Катэгорыя:Альбомы WZ-Orkiestra
Пуцявінамі Янкі Купалы

**«Пуцявінамі Янкі Купалы»** — зборнік дакументаў і матэрыялаў, прысвечаных жыццю і творчасці беларускага паэта Я. Купалы. Выдадзены ў 1981 годзе ў Мінску ў выдавецтве «Навука і тэхніка».

Падрыхтаваны гісторыкам і літаратуразнаўцам Г. Кісялёвым.

## Змест 
Змешчаны дакументы і матэрыялы з 16 архіваў, з прэсы дарэвалюцыйнага і даваеннага часу і іх каментарыі. У зборніку змешчаны: расшвфроўка ўсёй радаслоўнай роду Луцкевічаў з XVII ст.; пасямейныя спісы Мінскай мяшчанскай управы (апублікаваныя ўпершыню), дзе згадваецца *«Доминика сын Иван»* — будучы Купала і яго сваякі; выпіска з метрычнай кнігі Радашковіцкага касцёла за 1882 год; расшыфроўка і каментарыі ўсіх запісаў у пашпарце паэта, якім ён карыстаўся на працягу 1907—1920 гадоў.

У зборніку апублікаваны пісьмы У. І. Самойлы да Б. І. Эпімах-Шыпілы (1909 год) і Б. І. Эпімах-Шыпілы да Л. М. Клейнбарта (1928 год) і іншыя цэнзурныя матэрыялы, што датычыць суіыкненняў Я. Купалы з цэнзурай (забарона брашуры І. С. Свянціцкага, у якой былі надрукаваны вершы Я. Купалы «Што ты спіш?» і «Там», і зборніка вершаў «Жалейка»), таго, як паэт імкнуўся хутчэй правесці праз цэнзуру на сцэну драматычныя творы беларускіх пачынаючых аўтараў (напрыклад, п’есу Л. Родзевіча «Блуднікі»), яго сутыкненняў з цэнзурай як рэдактара «Нашай Нівы» (грунтоўна пракаменціраваны дакументы судовай справы Я. Купалы 1915—1916 гг.).

Упершыню апублікаваны матэрыялы вучобы Я. Купалы ў верасні 1915—студзені 1916 гадоў у Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя А. Л. Шаняўскага. Дзесяць дакументаў з фондаў Дзяржаўнага архіва Смаленскай вобласці раскрываюць яшчэ адну старонку біяграфіі паэта, калі ён вымушаны быў працаваць раз’язным агентам аддзела забеспячэння Заходняй вобласці ў Смаленску ў 1918 годзе.

Шматлікія матэрыялы зборніка расказваюць пра купалавы юбілеі (50-годдзе паэта, 20-годдзе літаратурнай дзейнасці ў 1925 годзе, калі Купалу было нададзена ганаровае званне народнага паэта Беларусі, 25-, 30-, 40-годдзі літаратурнай дзейнасці). У зборніку прыведзены некаторыя пісьмы і публіцыстычныя творы Я. Купалы, якія да гэтага не трапілі ў зборы твораў паэта.

Змешчана 17 ілюстрацый, імянны паказальнік.

## Публікацыя 
* Пуцявінамі Янкі Купалы: Дакументы і матэрыялы / Акадэмія навук Беларускай ССР, Інстытут літаратуры імя Я. Купалы; [Уклад., уступ. арт. Г. В. Кісялёва; Рэд. В. В. Барысенка, М. І. Мушынскі]. — Мінск: Навука і тэхніка, 1981. — 312 с., 1 л. партр.: іл.

## Літаратура 
* Саламевіч, Я. У. Грунтоўна і ўдумліва // Маладосць. — 1982. — № 6. — С.
*  — С. 10.

Катэгорыя:Янка Купала
Катэгорыя:Выданні Беларусі
Катэгорыя:Кнігі 1981 года
Чара (значэнні)

Назву **Чара** маюць:
*Чара — рака ў Расіі
*«Чара» — студыйны альбом Зміцера Вайцюшкевіча
Мікраглосум

**Мікраглосум** (*Microglossum*)&nbsp;— род грыбоў сямейства . Назва ўпершыню апублікаваная ў 1879 годзе.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Наглебавыя сапратрофы. Трапляюцца звычайна ў лясах, пераважна ў мокрых месцах. Найбольш вядомы , які часта ўвосень расце групамі на палянах у светлых лясах.

## Галерэя 

2012-07-04 Microglossum viride (Schrad.) Gillet 233769.jpg|
Microglossum rufum (Schwein.) Underw 648796.jpg|
Microglossum fumosum (54768).jpg|

## Літаратура 
* Gillet, C.C. 1879. Champignons de France. Les Discomycètes. 1:1-28 — P.25

Катэгорыя:Роды грыбоў
Катэгорыя:Геаглосавыя
Іерагліфічны ключ

**Іерагліфічны ключ,** таксама **іерагліфічны радыкал** (кит. 部首, піньінь *bùshǒu*, транскрыпцыя *бушоў*) — графічны элемент ці просты іерогліф кітайскага пісьма, з якіх складаюцца састаўныя іерогліфы. Можа быць сэнсавым альбо фанетычным паказальнікам, гэта значыць указваць на сэнс ці вымаўленне.

## Гісторыя 
У самых першым кітайскіх слоўніках, такіх як Эр'я 3 ст. да н. э., сімвалы групаваліся па семантычным катэгорыям. Знайсці пэўнае слова можна было ў тэматычным раздзеле.

Ключы ўпершыню з'яўляюцца ў старажытным слоўніку «Паходжанне кітайскіх сімвалаў» (說文解字 альбо 说文解字, *Shuo-wen chieh-tzu*). Каля 1 ст. н. э. вучоны Сюй Шэнь з імперыі Хань склаў першы слоўнік, у якім іерогліфы былі ўпарадкаваны па прынцыпу "ключа" з прыведзеным аналізам будовы іерогліфа. Слоўнік налічваў 9353 іерогліфа, якія сартаваліся паводле 540 ключоў.

Падчас дынастыі Мін вучоны Мэй Індзю ў 1615 годзе выдаў слоўнік "Збор іерогліфаў" (字彙, *zìhuì*), у якім паменшыў колькасць ключоў да 214 і размясціў сімвалы ў парадку павялічвання колькасці рыс.

Больш вядомы слоўнік Кансі быў складзены ў 1710—1716 гадах па загадзе імператара Кансі з дынастыі Цын. Складальнікі слоўніка прынялі за аснову створаныя за стагоддзе да таго два слоўніка «Збор іерогліфаў» Мэй Індзю і "Правільнае напісанне іерогліфаў" (1627) аўтарства Чжан Цзылі. Спіс ключоў Кансі выкарыстоўвацца дагэтуль у кітайскіх слоўніках.

Аднак пасля моўнай рэформы 1983 у Кітаі традыцыйны набор радыкалаў Кансі стаў непрыдатным для пошуку і індэксацыі спрошчаных іерогліфаў. У 1893 годзе Камітэт па рэфармаванню кітайскай пісьменнасці выдаў "Табліцу ўніфікаваных індэксіруемых кампанентаў кітайскага іерогліфа", у якой налічваецца 201 знак.

Найбольш распаўсюджанай сістэмай зараз з'яўляюцца ключы Кансі, менавіта яны зараз выкарыстоўваюцца ў Unicode для выяўлення іерогліфаў.

## Размяшчэнне ў іерогліфах 
Ключы могуць размяшчацца ў любой частцы іерогліфа. Напрыклад, 女 знаходзіцца ў левай частцы іерогліфаў 姐, 媽, 她, 好, але можа быць і ўнізе: 妾. 

Часцей за ўсё семантычныя ключы, якія ўказваюць на сэнс, размяшчаюцца злева альбо зверху іерогліфа, а фанетычныя ключы, якія ўказваюць на вымаўленне, знаходзяцца справа ці знізу. Але гэта не строгія правілы, і існуе шмат выключэнняў.

Выгляд мноства ключоў змяняецца ў іерогліфе, часта яны звужаюцца, скарочваюцца, альбо могуць прымаць зусім іншую форму. 

## Гл. таксама 
* Спіс ключоў Кансі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кітайская мова
Пяцігадовыя планы развіцця народнай гаспадаркі Беларускай ССР

**Пяцігадовыя планы развіцця народнай гаспадаркі Беларускай ССР** ці **пяцігодкі** — дзяржаўныя перспектыўныя планы развіцця эканомікі і культуры Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. Адна з форм рэалізацыі планавага кіраўніцтва эканамічнымі і сацыяльнымі працэсамі беларускага савецкага грамадства. Пяцігодкі БССР з’яўляліся састаўной часткай агульнасаюзных пяцігодак. Распрацоўваліся КПСС, Камуністычнай партыяй Беларусі, Саветам Міністраў СССР і БССР. За перыяд існавання Беларускай ССР было распрацавана і праведзена 11 пяцігодак і 1 сямігодка.

## Перадгісторыя 
У сярэдзіне 1920-х гадоў пачало ўводзіцца планаванне на адзін год. Пры гэтым яно мела адносны характар, таму што перапляталася з прыватнай ініцыятывай і прыватным капіталам. Гэта ўзаемадзеянне дзяржаўнага і індывідуальнага дало добрыя гаспадарчыя вынікі ў аднаўленні краіны, якія, аднак, не задавальнялі яе вышэйшае кіраўніцтва. Імкнучыся да аўтарытарнага праўлення, яно мела на мэце распаўсюдзіць адміністрацыйныя метады кіравання на ўсю эканоміку, дасягнуўшы ў ёй высокай ступені цэнтралізацыі.

З гэтай мэтай вырашана было перайсці да планавага развіцця гаспадаркі, сацыяльнай і культурнай сфер на 5-гадовы тэрмін. Такая задача была пастаўлена на XV з’ездзе УКП(б) і на якім былі прыняты «Дырэктывы па складанню пяцігадовага плана развіцця народнай гаспадаркі». Аднак у той час на з’ездзе яшчэ не абсалютызавалася роля плана, а толькі адзначалася, што ён «абумоўлівае сабою адноснасць значэння планавых і лічбавых меркаванняў наогул».

## Спіс пяцігодак 
Дзяржплан БССР пачаў складаць пяцігадовыя планы і кантраляваць іх выкананне з 1928 года.

## Літаратура 
*  — С. 21—24.
* Гиоргидзе, З. И., Геращенко, Л. Ф. Белоруссия за десять пятилеток / З. И. Гиоргидзе, Л. Ф. Геращенко; Академия наук БССР, Институт экономики. — Минск: Наука и техника, 1982. — 152 с.
* Эканамічная гісторыя Беларусі і замежных краін: Матэрыялы для самастойнай працы: Для студэнтаў і курса дзеннага і завочнага формаў навучання. — Мінск: ВП «Экаперспектыва», 1997. — 118, [2] с.

Катэгорыя:Эканоміка Беларусі
Катэгорыя:Пяцігодкі БССР
Катэгорыя:Гісторыя БССР
Разня ў Дэнгелаце

**Разня ў Дэнгелаце** — масавае забойства, здзейсненае 30 лістапада 2020 года ў вёсцы Дэнгелат (Тыграй, Эфіопія) падчас Тыграйскага канфлікту. У той дзень многія мясцовыя жыхары і прышлыя паломнікі сабраліся на імшы ў царкве, калі па іх адкрылі агонь вайскоўцы Узброеных Сіл Эрытрэі. Па розных даных, загінула ад 80 да 150 чалавек.
## Спасылкі 
* Twitter: author @tvbempt; hashtags #NeverForget #SayTheirNames #Dengelat
*World Peace Foundation: Starving Tigray
*Tigray: Atlas of the humanitarian situation
*TGHAT: A compilation of the verified list of civilian victims from different sources

Катэгорыя:Лістапад 2020 года
Катэгорыя:Падзеі 30 лістапада
Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2020 годзе
Катэгорыя:2020 год у Эфіопіі
Катэгорыя:Масавыя забойствы падчас Тыграйскага канфлікту
Заламбеская разня

**Заламбеская разня** — масавае забойства, здзейсненае з 13 па 17 лістапада 2020 года ў горадзе Заламбеса (Тыграй, Эфіопія) падчас Тыграйскага канфлікту, дзе загінула ад 56 да 72 чалавек. Падзеі пачаліся з абстрэлу горада з паўночнага боку, пасля чаго ў населены пункт увайшлі вайскоўцы Узброеных Сіл Эфіопіі і саюзнай эрытрэйскай арміі. Байцы ўрываліся ў дамы мясцовых жыхароў і забівалі гаспадароў. Целы загінулых забаранялі падбіраць, пакідаючы іх на з’ядзенне сабакам і гіенам. У адным з дамоў, дзе жыў Халека Тэволдэ Адханома і ягоная жонка Мініі Эмбафраш, вайскоўцы пасля забойства жыхароў прабылі 12 дзён, з’еўшы 30 коз, якія належалі забітым гаспадарам. Весткі пра падзеі ў Заламбеса трапілі ў СМІ толькі праз месяц пасля масавай разні, чаму віной стала адключэнне ўладамі электрычнасці. Першапачаткова эфіопскі ўрад адмаўляў факт разні, але ў сакавіку 2021 года было праведзена сумеснае расследаванне ЭКПЧ і УВКПЧ. Тады федэральныя сілы прызналіся ва ўчыненых забойствах.
## Спасылкі 
* Twitter: author @tvbempt; hashtags #NeverForget #SayTheirNames # Zalambessa
*World Peace Foundation: Starving Tigray
*Tigray: Atlas of the humanitarian situation
*TGHAT: A compilation of the verified list of civilian victims from different sources
*Brief Information on the Crimes Committed and Horrendous Situation Inflicted on the People of Zalambessa and Its Surroundings by the Military Forces of Eritrea and Ethiopia

Катэгорыя:Лістапад 2020 года
Катэгорыя:Масавыя забойствы падчас Тыграйскага канфлікту
Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2020 годзе
Катэгорыя:2020 год у Эфіопіі