open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Віктар Фрэдэрык Вайскопф

**Віктар Фрэдэрык Вайскопф** (, Вена — , Ньютан, ЗША) — амерыканскі фізік-тэарэтык. Адзін з удзельнікаў Манхэтэнскага праекта.

## Біяграфія 
З 1954 член Нацыянальнай акадэміі ЗША. Скончыў Гётынгенскі ўніверсітэт у 1931 годзе. Выкладаў у Берлінскім універсітэце (1932—1933), Цюрыхскім тэхналагічным інстытуце (1933—1935), інстытуце тэарэтычнай фізікі ў Капенгагене (1935—1937). У 1937 пераехаў у ЗША. Прафесар Масачусецкага ўніверсітэта (у 1937—1961 і з 1965). У 1961—1965 дырэктар Еўрапейскага цэнтра ядзерных даследаванняў (CERN). Вайскопф унёс вялікі ўклад у сучасную ядзерную фізіку. Яму належаць важныя даследаванні ў галіне квантавай электрадынамікі. Развіў тэорыю палярызацыі вакууму, даследаваў лэмбаўскае зрушэнне — змену энергіі атама вадароду, звязаную з квантавай прыродай электрамагнітнага поля. Член Французскай (1957) і Дацкай (1961) акадэмій навук.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фізікі Аўстрыі
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Замежныя члены АН СССР
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Комптана
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Энрыка Фермі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Альберта Эйнштэйна
Петэр Вайс

**Петэр Вайс** (, Нававес, паблізу Берліна-, Стакгольм) — нямецкі . 

## Біяграфія 
У 1934 яго сям'я эмігравала з Германіі; з 1939 жыў у Швецыі. Быў мастаком і кінарэжысёрам. Літаратурную дзейнасць пачаў "мікрараманам" "Цень цела фурмана" (1960), напісаным у духу эксперыментаў французскага "новага рамана". У раманах "Развітанне з бацькамі" (1961), "Кропка уцёкаў" (1962), "Размова трох падарожнікаў" (1963) апісаны нягоды жыцця эмігрантаў.  Вайс напісаў антынацысцкую п'есу "Судовае разбіральніцтва" (1965), пабудаваную на сапраўдных матэрыялах працэсу над злачынцамі Асвенціма.

## Прэміі 
* У 1982 годзе стаў лаўрэатам прэміі Георга Бюхнера.

Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі
Лубрыкант

right|thumb|220 px|Лубрыканты ў аптэцы
**Лубрыкант** ( — рабіць гладкім, слізкім) — матэрыял, які аблягчае трэнне, тое ж, што і змазка, у значэнні *матэрыял*.

У адрозненне ад шматзначнага тэрміна *змазка*, тэрмін *лубрыкант* мае тэхнічны характар. Вельмі часта ім пазначаюцца інтымныя гелі-змазкі. Звычайна лубрыканты — гэта рэчывы арганічнага паходжання, галоўным чынам розныя натуральныя і сінтэтычныя воскі. *Лубрыканты* таксама абараняюць слізістую абалонку ад з'яўлення мікратрэшчын і раздражнення, праз якія пранікаюць інфекцыі, здымаюць болевыя адчуванні і павялічваюць камфорт. Лубрыканты не маюць супрацьпаказанняў да ўжывання. У рэдкіх выпадках можа ўзнікнуць алергічная рэакцыя на некаторыя складнікі прадукту. Алергіі можна пазбегнуць — досыць правільна падабраць адпаведны сродак з больш за двухсот найменняў. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дапаможныя сродкі для сексу
Катэгорыя:Антыфрыкцыйныя матэрыялы
Воўчнік баравы

**Воўчнік баравы**, **ваўчаягада пахучая**, **ваўчаягада баравік** (*Daphne cneorum*) — расліна роду  сямейства .

## Батанічныя характарыстыкі 
Куст 10-30 см вышынёй са шматгадовымі лісцем на парастках. Кветкі цёмна-ружовыя, з белаапушанымі кароткімі кветаножкамі. Лопасці калякветніка і прыкветак прыціснутаапушаны.

Лісце скурыстае, шматгадовае, лапатападобнае (8 — 16 мм даўжынёй). Плод — жоўта-бурая скурыстая касцянка. Расце ў хваёвых лясах, на крэйдавых або мергелістых схілах у лесастэпу.

Святлалюбная расліна. Квітнее ў маі — чэрвені.

## Арэал 
Міжземнаморска-еўрапейскі горна-раўнінны рэліктавы від. Расце ў хваёвых лясах, на схілах з блізкім заляганнем мелу. Зрэдку здараецца ў правабярэжным Палессі, паўночным Падоллі і ў лесастэпу.

## Эстэтычныя характарыстыкі 
Мае духмяныя кветкі. Дзякуючы гэтаму ў краінах Еўропы, дзе ён расце ў гарах, атрымаў назву «альпійскі бэз».

Расліна заслугоўвае шырокага выкарыстання ў культуры, маючы вельмі высокія дэкаратыўныя якасці.

## Ахова 
У некаторых мясцовасцях нішчыцца для продажу ў букетах. Патрабуе дбайнай аховы. Занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, ахоўваецца ў Польшчы, Украіне, Расіі.

## Літаратура 
* *Ляховіч І.* Ваўчаягада // 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ваўчаягадавыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Юліус Вагнер-Яўрэг

**Юліус Вагнер Рытэр фон Яўрэг** (), пасля скасавання дваранскіх тытулаў у Аўстрыі — Юліус Вагнер-Яўрэг () (, , Верхняя Аўстрыя — , , Аўстрыя) — аўстрыйскі псіхіятр, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1927).

## Біяграфія 
Скончыў Венскі ўніверсітэт; атрымаў у 1881 годзе ступень доктара медыцыны, працаваў у гэтым універсітэце на кафедры псіхіятрыі. У 1883—1889 гадах — асістэнт, затым дацэнт ў клініцы нервовых і псіхічных хвароб пры Венскім універсітэце, у 1889—1893 гадах — прафесар псіхіятрыі і неўрапаталогіі ўніверсітэта Грац, у 1893—1918 гадах — загадчык кафедры псіхіятрыі ў Венскім універсітэце.

Акрамя гэтага, быў дырэктарам псіхіятрычнай клінікі і на працягу некалькіх гадоў узначальваў прытулак для псіхічнахворых у Тропаў. Аўтар прац, прысвечаных лячэнню крэтынізму і зобу прэпаратамі шчытападобнай залозы і малымі дозамі ёду. У 1887 годзе паведаміў пра ўплыў захворванняў, якія суправаджаюцца павышэннем тэмпературы, на працяканне псіхозаў.

У 1890 годзе прапанаваў ужываць «ліхаманкавую» тэрапію для лячэння прагрэсіўнага паралічу, у 1917 годзе ўпершыню прышчапіў малярыю хворым, якія пакутавалі на гэтае захворванне. Абгрунтаваў прынцыпы «раздражняльнай» тэрапіі, распрацаваў методыку малярыйнай тэрапіі. Апошняя ўжывалася ім таксама пры лячэнні сіфілісу, неўрасіфілісу, склерозу, шызафрэніі. Аўтар прац па інфекцыйным псіхозе, праблемах спадчыннасці і судовай псіхіятрыі.

## Спасылкі 
* Біяграфія Юліуса Вагнера-Яўрэга на сайце Нобелеўскага камітэта.

Катэгорыя:Медыкі Аўстрыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Пахаваныя на Цэнтральных могілках Вены
Лісічка

**Лісічкі** (*Cantharellus*) — род шапкавых базідыяльных грыбоў сямейства .

## Апісанне 
Пладовае цела грыба ў выглядзе шапкі на ножцы. Шапка дыяметрам да 10 сантыметраў, пукатая або плоская, потым лейкападобная з тонкім хвалістым краем, жоўтая, жаўтаватая ці белаватая. Складкі пласціністыя, тоўстыя, зыходзяць на ножку. Ножка цыліндрычная, суцэльная, аднаго колеру са шляпкай. Мякаць шчыльная, белаватая, з прыемным пахам. Споры эліпсападобныя, гладкія, бясколерныя.

## Пашырэнне 
Каля 70 відаў. Пашыраны ўсюды, пераважна ва ўмераных паясах. На тэрыторыі Беларусі 2 віды: лісічка сапраўдная, або жоўтая (*Cantharellus cibarius*) і лісічка трубкападобная (*Cantharellus tubaeformis*). Трапляюцца ў хваёвых і мяшаных лясах. Пладовыя целы з’яўляюцца ў ліпені—кастрычніку.

## Выкарыстанне 
Ядомыя грыбы.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Лісічкавыя
Лісічка сапраўдная

**Лісі́чка сапраўдная** (*Cantharellus cibarius*) — від грыбоў сямейства .

## Назва 
Народныя назвы лісічка, лісіца.

## Апісанне 
Пладовае цела грыба па форме падобнае да шапкі на ножцы, але шапка і ножка ўяўляюць сабой адзінае цэлае, без акрэсленай мяжы; колер — ад светла-жоўтага да памяранцава-жоўтага.

]]
Шапка дыяметрам 2—12 см, часта з хвалістым краем або няправільнай формы, увагнута-распасцёртая, выпуклая потым уціснутая, плоская, з загорнутымі краямі і ўціснутая ў цэнтры, у спелых грыбоў лейкападобная. Паверхня шапкі гладкая, матавая. Скурка цяжка аддзяляецца ад мякаці шапкі. Складкі гіменафору тоўстыя,  зыходзяць на ножку. Мякаць сакавіта-мясістая, у ножцы валакністая, жоўтая па краях і бялёсая ў сярэдзіне пладовага цела, з кіслявым смакам і слабым пахам сушанай садавіны ці карэння.

## Пашырэнне 
Расце на глебе ў розных лясах, часта вялікімі групамі. На Беларусі пладовыя целы сустракаюцца ў ліпені-кастрычніку.

## Выкарыстанне 
.]]
Добра вядомы ядомы грыб. Утрымлівае вялікую колькасць вітамінаў PP і групы B, мікраэлементаў (цынк, медзь).

## Літаратура 
*  — С, 191.

Катэгорыя:Лісічкавыя
Катэгорыя:Грыбы на марках
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Грэгары Корса

**Грэгары Корса** (;  — ) — амерыканскі паэт і мастак, адзін з яркіх прадстаўнікоў Біт-пакалення.

Маці нарадзіла яго ў 16 гадоў, праз год сышла з сям’і і з’ехала ў Італію. Грэгары Корса ў дзяцінстве правёў большасць часу ў дзіцячых дамах. Калі хлопцу было адзінаццаць, ягоны бацька ажаніўся другі раз і ўзяў сына да сябе, але Грэгары пастаянна ўцякаў з дому. Быў адпраўлены ў калонію, адкуль таксама ўцякаў. Некалькі месяцаў сядзеў у нью-ёркскай турме *The Tombs* за крадзеж радыё, а ў сямнаццаць быў асуджаны на тры гады турмы зноў за крадзеж. Падчас адседкі зацікавіўся літаратурай, да гэтага часу адносяцца і яго першыя паэтычныя спробы. Пасля вызвалення вярнуўся ў Нью-Ёрк, дзе ў адным з бараў у 1950 годзе пазнаёміўся з А. Гінзбергам, які пазнаёміў Г. Корсу з іншымі прадстаўнікамі Біт-пакалення.

У 1954 выходзіць першы зборнік паэзіі Г. Корсы «Весталка і іншыя вершы» (*The Vestal Lady and Other Poems*). У 1956 паэт прыязджае ў Сан-Францыска, дзе ў той час жыў А. Гінзберг. Тут Лоўрэнс Ферлінгеці выпускае яго другую паэтычную кнігу «Бензін» (*Gasoline*). Да канца 1980-х Г. Корса выпусціў каля 15 кніг, сярод якіх не толькі паэтычныя.

Спалучаў у творчасці здабыткі класічнай паэзіі і асабісты вулічны досвед, праз што быў названы крытыкамі «Шэлі з падваротні». Сур’ёзна ўплываў на моладзь у 1960-я, у тым ліку на рух хіпі.

Грэгары Корса памёр у Мінесоце ад раку. Згодна з ягоным жаданнем ён быў пахаваны побач з магілай свайго любімага паэта Персі Шэлі ў Рыме.

## Спасылкі 
* Беларускія пераклады  — prajdzisvet.org

Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Мастакі ЗША
Катэгорыя:Паэты ЗША
Рыбакоў

**Рыбакоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Анатолевіч Рыбакоў (нар. 1982) — беларускі цяжкаатлет.
* Андрэй Яўгенавіч Рыбакоў (нар. 1969) — беларускі гісторык.
* Анатоль Навумавіч Рыбакоў (1911—1998) — пісьменнік.
* Барыс Аляксандравіч Рыбакоў (1908—2001) — археолаг, гісторык, акадэмік РАН.
* Валянцін Барысавіч Рыбакоў (нар. 1958) — беларускі дзяржаўны дзеяч, дыпламат.
* Максім Андрэевіч Рыбакоў (нар. 1993) — беларускі футбаліст.
* Мікалай Хрыстафоравіч Рыбакоў (1811—1876) — рускі акцёр.
* Піліп Ягоравіч Рыбакоў (1895—1966) — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху ў Віцебскай вобласці.
* Ягор Уладзіміравіч Рыбакоў (нар. 1971) — беларускі журналіст.
Рыбанец

**Рыбане́ц** (Рыбанёц) — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула, за 13 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Лепель, за 2,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Экімань.

Плошча паверхні 0,34 км². Даўжыня 1,27 км, найбольшая шырыня 0,44 км. Даўжыня берагавой лініі 4,58 км. Найбольшая глыбіня возера 11,2 м, сярэдняя 3,6 м. Аб’ём вады 1,23 млн м³. Плошча вадазбору 2,11 км².
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая з захаду на ўсход і складаецца з 2 плёсаў. Схілы катлавіны вышынёй 2—10 м. Берагі возера нізкія, ва ўсходняй частцы зліваюцца са схіламі катлавіны, пясчаныя, задзернаваныя, месцамі пад хмызняком. На поўначы і поўдні ў асобных месцах пойма шырынёй да 5 м. Возера эўтрофнае, зарастае да глыбіні 2 м. Выцякае ручай у раку Бярозаўка.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Рыбанец 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Рупія (род раслін)

**Ру́пія** (*Ruppia*) — род кветкавых раслін сямейства .

Род налічвае каля 10 відаў, пашыраных ва ўмераных і трапічных паясах і горных раёнах тропікаў. Распаўсюджаны на мелкаводдзях марскіх узбярэжжаў і ўнутраных саланаватых і салёных вадаёмаў.

Шматгадовыя травы з тонкімі паўзучымі карэнішчамі. Акрамя суквеццяў цалкам знаходзяцца ў вадзе. Лісце чаргаванае або супраціўнае. Кветкі дробныя, двухполыя, у двухкветкавым коласе. Плод складаецца з 4—6 касцянкападобных доляў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Ruppia // ИАС «ООПТ России»
Шэйка

Назву **Шэ́йка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Шэйка — вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці
* Шэйка — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці.

## Гл. таксама 
* Руслан Іванавіч Шэйка (нар. 1973) — беларускі вучоны ў галіне жывёлагадоўлі

## Гл. таксама 
* Шэйкі
Ясень (значэнні)

Назву **Ясень** маюць:

* Ясень — род драўняных раслін з сямейства маслінавыя

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Ясень — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі
* Ясень — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі
* Ясень — адселеная вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі
* Ясень — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі
* Ясень — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці Беларусі

### Польшча 
* Ясень (гміна)
* Ясень — горад у Любушскім ваяводстве

## Прозвішча 
* Міхал Ясень (Міхаіл Аронавіч Гольдман) - савецкі беларускі паэт-песеннік.

## Іншае 
* Балота Ясень
* «Ясень» — рэстаран у Магілёве.
Ясень (Асіповіцкі раён)

**Я́сень** () — аграгарадок у Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Ясенскага сельсавета.

## Гісторыя 
Каля вёскі знаходзіцца археалагічны помнік — курганны могільнік з 20 насыпаў, які належаў дрыгавічам і датуецца да XI—XII стагоддзямі. Сама вёска вядома з XVI стагоддзя, у 1524 годзе — сяло, шляхецкая ўласнасць. У 1579 годзе дзейнічала царква. У 1581 годзе сяло было ў складзе прыватнага маёнтка Глуск Рэчыцкага павета Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. З 1793 года ў складзе Расійскай імперыі.

З 1795 года ў Бабруйскім павеце Мінскай губерні. У сярэдзіне XIX стагоддзя вёска з’яўлялася ўласнасцю памешчыка Лойкі. У 1897 годзе ў Замошскай воласці Бабруйскага павета, было 70 сялянскіх гаспадарак, 80 жылых пабудоў, 532 жыхары, працавалі царква, хлебазапасны магазін, вінная лаўка, млын. Побач з вёскай знаходзілася аднайменная сядзіба. У 1907 годзе адкрыта народнае вучылішча.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі на базе народнае вучылішча створана працоўная школа 1-й ступені. У 1922 годзе адкрыта хата-чытальня.

З 15 ліпеня 1935 года па 16 ліпеня 1954 года Ясень меў статус рабочага пасёлка.

Перад вайной у вёсцы жыло 482 чалавекі ў 120 дварах.

Вёска Ясень была захоплена нямецкімі войскамі ў канцы чэрвеня 1941 года. Гета ў Ясені існавала з лета 1941 года. У лютым 1943 года гітлераўцамі было спалена 108 двароў, забіта 11 чалавек. У сакавіку 1942 года вязняў расстралялі за кіламетр ад станцыі Ясень, падчас гэтай расстрэлаў здолеў уцячы толькі адзін чалавек. Па даных музея Яд Вашэм, у Ясені былі забітыя звыш 140 чалавек

У 2001 годзе было 182 двары, 469 жыхароў.

## Помнікі 
У вёсцы знаходзяцца помнікі памяці настаўнікаў і вучняў мясцовай школы, якія загінулі ў 1941—1945 гадах. Таксама ўсталяваныя помнікі на магілах савецкага лётчыка А. Баранава, які загінуў у баі ў 1941 годзе, і Героя Сацыялістычнай Працы А. М. Гарбацэвіча.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Паходжанне вёсак і іх гістарычная даведка

Катэгорыя:Населеныя пункты Асіповіцкага раёна
Катэгорыя:Ясенскі сельсавет
Сапегі (значэнні)

Назву **Сапе́гі** маюць:

* Сапегі — шляхецкі род гербу «Ліс» беларускага паходжання

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Сапегі — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Сапегі — вёска ў Сенненскім раёне
Расна

**Ра́сна** — тапонім і гідронім.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Расна — аграгарадок у Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці.
* Расна — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці.
* Расна — аграгарадок у Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці.

## Водныя аб’екты 
* Расна — возера на мяжы Полацкага і Ушацкага раёнаў Віцебскай вобласці.
Рэчыца (значэнні)

Назву **Рэ́чыца** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Рэчыца — колішняя вёска, цяпер у межах Брэста
** Рэчыца — вёска ў Камянецкім раёне
** Рэчыца — вёска ў Кобрынскім раёне
** Рэчыца — рабочы пасёлак у Столінскім раёне
* Віцебская вобласць:
** Рэчыца — вёска ў Полацкім раёне
* Гомельская вобласць:
** Рэчыца — горад, цэнтр Рэчыцкага раёна
* Магілёўская вобласць:
** Рэчыца — вёска ў Чэрыкаўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Рэчыца — вёска ва Уздзенскім раёне

### Расія 
* Арлоўская вобласць:
** Рэчыца — вёска ў Лівенскім раёне
* Прыморскі край:
** Рэчыца — вёска ў Шкотаўскім раёне
* Смаленская вобласць:
** Рэчыца (Угранскі раён)

### Сербія 
### Украіна 
* Валынская вобласць:
** Рэчыца — вёска ў Ратнеўскім раёне
* Кіеўская вобласць:
** Рэчыца (нежыл.) — вёска ў Іванкаўскім раёне
* Ровенская вобласць:
** Рэчыца — вёска ў Гошчанскім раёне
** Рэчыца — вёска ў Зарачанскім раёне

### Харватыя 
## Рэкі 
* Рэчыца — рака ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Усы
* Рэчыца — рака ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Обаль
* Рэчыца — ручай у Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці, злучае азёры Мошня і Красамай

## Іншае 
* Рэчыца — мікрараён Брэста
* Рэчыца — могілкі ў Брэсце.

## Падвойныя назвы 
* Блізкая Рэчыца
* Палявая Рэчыца

## Гл. таксама 
* Рэчка
* Рэчкі
* Рэчыцы
Каліёпа

[thumb|200px|Каліёпа (II ст. н.э., саркафаг з рымскага [Асційская дарога|Via Ostiensis, цяпер у Луўры)]]
**Каліё́па** ( — «красамоўная») у старажытнагрэчаскай міфалогіі — муза эпічнай паэзіі, навукі і філасофіі. Па этымалогіі Дыядора, атрымала імя ад выгуку цудоўнага слова ( і ).

Старэйшая дачка Зеўса і Мнемасіны. Маці Арфея і Ліна ад Апалона (ці ад Эагра). Па адной з версій, маці Рэса. Па версіі, нарадзіла ад Апалона Гамера. Часам згадваецца як маці карыбантаў.

Па Гесіёду, выдаецца сярод музамі, ідзе за царамі. Яе згадваюць Алкман, Стэсіхор. Да яе звяртаецца Вергілій. Дзіянісій Медны ў элегіях зваў паэзію «*крыкам Каліёпы*».

Малявалася з васковымі таблічкамі і стыласам (палачкай для пісьма). Шанавалася ў Локрах эпізефірскіх.

Імем Каліёпы названы астэроід (22) Каліёпа, адкрыты ў 1852 годзе. Імем музы таксама названы музычны інструмент каліёпа

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музы
Талант (адзінка вымярэння)

[right|thumb|130px|Старажытнагрэчаская [амфара. Талант па аб'ёме быў роўны адной стандартнай напоўненай вадой амфары]]
**Тала́нт** (, літаральна "вага") — адзінка масы і абменнага разліку у старажытным свеце.

## У розных краінах
*1 егіпецкі талант прыкладна роўны 27 кг
*1 вавілонскі талант прыкладна роўны 30,3 кг
*1 іўдзейскі талант ў эпоху Новага Запавета прыкладна роўны 58,9 кг
*1 мінойскі талант прыкладна роўны 29 кг
*1 гамераўскі талант (Старажытная Грэцыя) прыкладна роўны 16,8 кг
*1 атычны талант (Старажытная Грэцыя) прыкладна роўны 26 кг
*1 старажытнарымскі талант прыкладна роўны 32,3 кг

У Старажытным Рыме вага таланта была роўная масе вады ў стандартнай амфары (1 кубічны фут).

## Ад вагі да здольнасцяў
Ад слова "талант" паходзіць слова "талент". Паводле Новага Запавета, Ісус Хрыстос апавядаў прыпавесць аб чалавеку, які даў сваім рабам на захаванне таланты. Адсюль у хрысціянстве распаўсюдзілася атаясненне таланта з дарам божым.

Катэгорыя:Грашовыя адзінкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння масы
Катэгорыя:Культура Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Біблейскія грашовыя і вагавыя адзінкі
Катэгорыя:Старажытныя адзінкі вымярэння
Георг Вайц

**Георг Вайц** (, Фленсбург — , Берлін) — нямецкі гісторык.

## Біяграфія 
Прафесар у Кілі (з 1842), Гётынгене (з 1849), Берліне (з 1875 г.). Асноўны праца Вайца — «Гісторыя германскага дзяржаўнага ладу»: (т. 1-8, 1844-78), у якой ён сабраў вялікі матэрыял па гісторыі дзяржаўных устаноў і грамадска-эканамічнага ладу сярэднявечнай Германіі. Вайц лічыў, што ў германцаў здаўна існаваў супольны (маркавы) лад. Буйны знаўца крыніц, Вайц актыўна ўдзельнічаў у выданні «Помнікаў гісторыі Германіі» — «Monumenta Germaniae Historica» (MGH), а з 1875 узначальваў цэнтральную дырэкцыю MGH.

Катэгорыя:Гісторыкі Германіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Гётынгенскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Кільскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шлезвіг-Гольштэйне
Катэгорыя:Выпускнікі Кільскага ўніверсітэта
Лісічка трубкападобная

**Лісічка трубкападобная** (*Craterellus tubaeformis*) — грыб сямейства .

## Апісанне 
Пладовае цела па форме блізкае да шапкі на ножцы, мае трубчастую будову з лейкападобнай верхняй часткай («шапкай»).

Шапка дыяметрам 2-6 см, лейкападобная з загнутым уніз, часта няроўным краем. Скурка ад карычневага да шаравата-жоўтага колеру, часам чырвоная, з дробнымі аксаміцістымі цёмнымі лускавінкамі.

Мякаць тонкая і шчыльная, эластычнай кансістэнцыі, белая. Смак слабы, нявостры, часам ялкавы; пах слабы, прыемны.

Ножка трубчастая, у спелых грыбоў адтуліна яе адкрываецца ў цэнтры шапкі. Вышынёй 3-8 см і дыяметрам 0,3-0,8 см, па форме цыліндрычная, часта сціснута па баках, хромава-жоўтага колеру, з узростам выліньвае да цьмяна-жоўтага колеру.

## Зноскі 
Катэгорыя:Лісічкавыя
Пранас Вайчайціс

thumb|Магіла Вайчайціса
**Пранас Вайчайціс** (, Сантакай — , там жа) — літоўскі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў юрыдычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта. Друкаваўся з 1896. У сваіх вершах Вайчайціс праславіў пратэст народа супраць нацыянальнага і сацыяльнага прыгнёту, прыгажосць роднай прыроды, жыццё простых людзей («Ёсць краіна», «Дзіця ў лахманах глядзела праз агароджу», «Елі», «Песня экслітоўцаў», «Ваяўнік адважна змагаўся» і інш.)

## Творы 
* Raštai, Kaunas-Vilnius, 1921;
* Lyrika ir satyra, Vilnius, 1951;
* Rinktiné, Vilnius, 1956;
* Jra šalis, Vilnius, 1964.

Катэгорыя:Літоўскамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Літвы
Пятрас Вайчунас

**Пятрас Вайчунас** (, Пілякальняй (цяпер ) — , Вільня) — літоўскі ,  і .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Вучыўся ў Петраградскім псіханеўралагічным інстытуце. Аўтар зборнікаў вершаў: «Росныя прамяні» (1923), «Сонечны скарб» (1935) і інш. Напісаў больш за 20 п'ес; многія з іх ішлі ў тэатрах Літвы. Камедыі «Марныя намаганні» (1926), «Патрыёты» (1927), «Нядзеля» (1937). Паэтыка яго вершаў традыцыйная. Пастаянная тэма паэзіі — Вільнюс. Яго п'есы адыгралі вялікую ролю ў развіцці літоўскай драматургіі і тэатра.

## Творы 
* Rinktiné, Kaunas, 1946;
* Dramos, Vilnius, 1956;
* Paukščiu taku, Vilnius, 1962.

## Спасылкі 
* Vaičiūnas, Petras 

Катэгорыя:Літоўскамоўныя паэты
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Роса
Вакунайка

**Вакунайка** () — рака ў Іркуцкай вобласці Расіі, правы прыток ракі Чона (басейн ракі Лена).

Даўжыня ракі 362 км, плошча вадазбору 10 100 км². Цячэ па цэнтральнай частцы Сярэднесібірскага пласкагор’я. Сілкаванне снегавое і дажджавое. Прыток справа — Кілемцінэ.

Катэгорыя:Рэкі Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Басейн Лены
Буразубкі

**Буразубкі** (*Sorex*) — род дробных млекакормячых сямейства землярыйкавых.

Адрозніваецца 50—65 відаў. Пашыраны ў тундравай, лясной і лесастэпавай зонах Еўразіі, Паўночнай Амерыкі і паўночнай часткі Паўднёвай Амерыкі; на Беларусі сустракаюцца буразубка звычайная, буразубка сярэдняя, буразубка малая.

Даўжыня цела 4—9 см, хваста 2,5—8 см, маса да 16 г. Нагадваюць мышэй, але пыска выцягнута накшталт хабатка. Поўсць аксамітная, цёмна-бурая, зубы чырванавата-бурыя (адсюль назва).

Кормяцца беспазваночнымі, вельмі часта з'ядаюць корму ў некалькі разоў больш за сваю масу. Знішчаюць шкодных насякомых.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Землярыйкавыя
Рэйф Файнс

**Рэйф Натаніел Туіслтан-Уайкхем-Файнс** (, МФА , MWCD /RĀF FĪNZ/, , Іпсуіч, Суфалк, Вялікабрытанія) — брытанскі акцёр, кінарэжысёр, пасланец добрай волі ЮНІСЕФ.

## Біяграфія 
Рэйф — першынец у сям’і. Яго маці  — пісьменніца, бацька  — вядомы фатограф (яго ж бацькам быў прамысловец . Яго сям’я вядзе сваё паходжанне ад нарманаў. З 1973 года сям’я жыве ў Ірландыі. З яго пяці братоў і сясцёр практычна ўсё маюць дачыненне да кіно: брат Джозеф выканаў ролю Шэкспіра ў оскараноснай меладраме «Закаханы Шэкспір» (1998); іншы брат,  — кампазітар; сёстры  і Марта — кінарэжысёры (у фільме Марты «Анегін» Рэйф іграў галоўную ролю); а трэці яго брат, Якаб, займаецца аховай навакольнага асяроддзя. Таксама малады акцёр Хіра Файнс-Тыфін (іграў у «Гары Потэр і Прынц-Паўкроўка») даводзіцца яму пляменнікам, вядомы брытанскі падарожнік Ранульф Твіслтан-Вайкхем-Файнс і пісьменнік  даводзіцца Рэйфу і яго братам і сёстрам кузенамі 3-й ступені. У 8-м калене яны з’яўляюцца сваякамі брытанскай каралеўскай сям’і.

## Кар’ера 
Навучаўся акцёрскаму майстэрству ў Каралеўскай акадэміі драматычнага мастацтва. Пачынаў сваю кар’еру ў , з канца 1980-х іграў у . З 1988 годзе перайшоў у трупу Каралеўскага Шэкспіраўскага тэатра.

## Дачыненні з Беларуссю 
У снежні 2012 года па ініцыятыве Беларускага Свабоднага тэатра ў рамках кампаніі Free Belarus Now () разам з іншымі вядомымі брытанскімі акцёрамі, сярод якіх Джаана Ламлі, Сэм Уэст, Алан Рыкман, Марк Райлэнс, Цім Райс, Аджоа Анда і Сайман Кэлау, звярнуўся ў відэазвароце да прэм’ер-міністра Вялікабрытаніі Дэвіда Кэмерана з патрабаваннем звярнуць увагу на сітуацыю ў Беларусі:

Сёння я звяртаюся да Дэвіда Кэмерана, прэм’ер-міністра маёй краіны, для таго, каб выкарыстаць сілу маралі ў палітыцы, разбурыць сон сумлення і запатрабаваць ад апошняга дыктатара Еўропы Аляксандра Лукашэнкі спыніць катаванні свайго народа і вызваліць палітычных зняволеных да новага года.

## Асабістае жыццё 
У 1993—1997 гг. акцёр быў у шлюбе з актрысай Алекс Кінгстан, вядомай расійскаму гледачу па тэлесерыялах «Хуткая дапамога» і «Доктар Хто».

## Выбраная фільмаграфія 
## Узнагароды 
Двойчы быў намінаваны на прэмію «Оскар». Мае 11 іншых узнагарод і 20 намінацый на ўзнагароды.

* 2005 — Найлепшы акцёр — «Адданы садоўнік» (British Independent Film Awards, Evening Standard British Film Awards, London Critics Circle Film Awards)
* 1999 — Найлепшы акцёр — «Сонечнае ззянне» (Еўрапейская кінапрэмія)
* 1993 — Найлепшы акцёр другога плана — «Спіс Шындлера» (BAFTA, National Society of Film Critics (ЗША), New York Film Critics Circle)

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Біяграфія Рэйфа Файнса ў All Movie Guide 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Драма Дэск»
Катэгорыя:Паслы добрай волі ЮНІСЕФ
Катэгорыя:Выпускнікі Каледжа мастацтваў і дызайну ў Чэлсі
Валаамскі архіпелаг

**Валаамскі архіпелаг** — група астравоў у паўночнай частцы Ладажскага возера ў 22 км ад мацерыка.

Плошча архіпелага, які складаецца больш чым з 50 астравоў, 36 км². Найбуйнейшы востраў — Валаам, на яго прыпадае больш за 2/3 плошчы — 27,8 км ². Даўжыня вострава 9,6 км, шырыня — 7,8 км. Адміністрацыйна архіпелаг адносіцца да Сартавальскага раёна Рэспублікі Карэлія.

Другі па памерах — востраў Скіцкі.

## Гл. таксама 
* Валаамскі манастыр

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астравы Карэліі
Катэгорыя:Сартавальскі раён
Катэгорыя:Астравы Ладажскага возера
Валаамскі манастыр

**Валаамскі манастыр** — праваслаўны манастыр у Расіі, на востраве Валаам у Ладажскім возеры. 

Заснаваны наўгародцамі не пазней пачатку 14 ст. Знаходзячыся на мяжы наўгародскіх уладанняў, служыў крэпасцю і шмат разоў адбіваў напады шведаў. У 1611 годзе быў зруйнаваны шведамі. Адноўлены па ўказе Пятра I ў 1715 годзе. Валаамскі манастыр вядомы строгім статутам. Славіцца добра арганізаванай гаспадаркай: малочнай жывёлагадоўляй, садоўніцтвам, агародніцтвам, рыбнай лоўляй і промысламі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Валаамскага манастыра
* Валаамскі Спаса-Праабражэнскі манастыр на афіцыйным сайце МП

Катэгорыя:Мужчынскія манастыры
Катэгорыя:Манастыры Расіі
Катэгорыя:Манастыры Рускай праваслаўнай царквы
Валанс

**Валанс** (, ) — горад і камуна ў Францыі, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Дром.

Горад Валанс паходзіць ад рымскай калоніі *Valentia*, заснаванай у Нарбонскай Галіі (так рымляне называлі гэтую частку Францыі). З IV стагоддзя ўся ўлада ў горадзе належала біскупу, і толькі ў 1450 годзе Людовік XI пераканаў апошняга з іх саступіць свае правы на горад у абмен на каралеўскае заступніцтва і стварэнне ўніверсітэта (скасаваны падчас Французскай рэвалюцыі). Кароль зрабіў Валанс сталіцай герцагства Валенцінуа і надзяліў тытулам герцага Чэзарэ Борджыя; пасля яго смерці тытул быў адроджаны для Дыяны дэ Пуацье; цяперашнімі ўладальнікамі герцагскага тытула з’яўляюцца кіраўнікі Манака.

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Авернь — Рона — Альпы
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Дром
Валбжых

**Валбжых** (, , назва паходзіць ад  — **Вальдэнбург**) — горад на правах павета ў Польшчы. Уваходзіць у склад Ніжнесілезскага ваяводства. Адміністрацыйны цэнтр Валбжыхскага павета (не ўваходзіць у яго склад). Да Другой сусветнай вайны быў вядомы пад нямецкай назвай Вальдэнбург ().

Адлегласць па прамой паміж гарадамі Валбжых — Мінск 816 км, да Варшавы — 360 км.

## Эканоміка 
Здабыча коксавага вугалю і вытворчасць коксу. Цеплаэлектрастанцыя. Цяжкае машынабудаванне, сернакіслотная, шкляная і фарфора-фаянсавая прамысловасць.

## Насельніцтва 
Насельніцтва — 117 548 жыхароў (2014 год).

## Гарады-пабрацімы 
*  Градзец-Кралавэ, Чэхія (1991)
*  Фрайберг, Германія (1991)
*  Тула, Расія (1991)
*  Ястарня, Польшча (1997)
*  Фоджа, Італія (1998)
*  Гзіра, Мальта (2000)
*  Ван, Францыя (2001)
*  Барыслаў, Украіна (2009)

## Крыніцы
Флёкс мяцёлчаты

**Флёкс мяцёлчаты** (*Phlox paniculata*) — шматгадовая кветкавая расліна сямейства сінюхавых.

## Батанічнае апісанне 
Шматсцябловы (20—40 парасткаў) куст з вялікімі мяцёлчатымі суквеццямі буйных пахучых кветак разнастайнай афарбоўкі (120—200 кветак у суквецці). Вышыня ад 30—50 да 150 см і вышэй. Суквецці рознай формы (пірамідальныя, шарападобныя, авальныя і г. д.), разнастайная афарбоўка кветак (белыя, белыя і ружовыя з адценнем і вочкам, кармінавыя і лілова-фіялетавыя з адценнем).

## У культуры 
Растуць на любой акультуранай глебе, святлолюбівыя. Аддаюць перавагу неглыбокаму рыхленню (5 см), патрабуюць палівання ў перыяд росту і бутанізацыі. Эфектыўныя трохразовыя падкормкі: у перыяд адрастання азотнымі, у час бутанізацыі комплекснымі мінеральнымі, пасля цвіцення арганічнымі ўгнаеннямі. Размнажэнне разнастайнае: увесну — дзяленнем куста, маладымі парасткамі (пупышкамі ўзнаўлення), летам — зялёнымі чаранкамі (лісцевымі і сцябловымі), восенню — каранёвымі парасткамі, атожылкамі.

## Значэнне і выкарыстанне 
Дэкаратыўныя расліны.

## Літаратура 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн., 1993. — ISBN 5-85700-079-3

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сінюхавыя
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Кусты
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Валдайскае возера

**Валдайскае возера**, **Валдай** — возера ў сярэдняй частцы Валдайскага ўзвышша у Наўгародскай вобласці Расіі. Плошча (без астравоў) 19,7 км². Средняя глыбіня 12 м, найбольшая 60 м. У сярэдняй частцы дзеліцца востравам на два роўныя плёсы. Пратокай (даўжыня 150 м) злучаецца з возерам Ужын. У возера ўпадаюць дробныя рэчкі, выцякае Валдайка. Замярзае ў пачатку снежня, адкрываецца ў пачатку траўня. На беразе Валдайскага возера размешчаны горад Валдай.

## Спасылкі 
* 
* Азёры Валдая

Катэгорыя:Азёры Наўгародскай вобласці
Катэгорыя:Валдайскі раён
Катэгорыя:Басейн Ільменя
Валенсія (возера)

**Вале́нсія** () або **Такарыгуа** () — возера на поўначы Паўднёвай Амерыкі, у Венесуэле.

Ляжыць у падоўжнай даліне Карыбскіх Анд на вышыні 416 м. Плошча 350 км². Глыбіня да 75 м. Не мае сцёку. Вакол возера нізінная паласа (ранейшае дно возера). Суднаходства.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Азёры Венесуэлы
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Валент II

**Валент II** (каля  — ) — імператар усходняй часткі Рымскай імперыі з 364. Брат і суправіцель Валентыніяна I. У 376 дазволіў вестготам, якіх прыцяснялі гуны, пасяліцца ў рымскай правінцыі Мёзія. У Адрыянопальскай бітве (378) войска Валента пацярпела паражэнне ад вестготаў, што паўсталі супраць прыгнёту рымскіх чыноўнікаў; сам Валент загінуў.

Катэгорыя:Імператары рымскія
Валерый Анцыят

**Валерый Анцыят** (; I ст. да н.э.) — рымскі гісторык, прадстаўнік малодшай аналістыкі. Аўтар «Аналаў» — вялікай працы (з 75 кніг), якія ахопліваюць падзеі ад заснавання Рыма да смерці Сулы. Галоўная мэта сачынення Анцыята — услаўленне Рыма і асабліва роду Валерыяў. Ад «Аналаў» Анцыята захаваліся толькі нязначныя ўрыўкі.

Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі
Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Валерыі
Валка

**Валка** () — горад у Латвіі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Валкаўскага края. Плошча 14,36 км². Насельніцтва 5891 чал. (2012).

## Геаграфія 
Размешчаны на мяжы з Эстоніяй (горад Валга). Плошча горада — 14,2 км².

## Гісторыя 
Горад Валк (па-нямецку) упершыню згадваецца ў 1286 годзе, у 1419 годзе быў рэзідэнцыяй ландтага Лівонскай канфедэрацыі. Гарадскія правы былі дадзены польскім каралём Стэфанам Баторыем у 1584 годзе.

У XIX стагоддзі з’явілася чыгунка. 15 лістапада 1917 г. у Валцы было прынята Рашэнне аб абвяшчэнні незалежнай Латвійскай Рэспублікі. Сцяг Латвіі быў узняты першы раз менавіта ў гэтым горадзе. З 1 ліпеня 1920 года горад быў падзелены паміж Латвіяй і Эстоніяй.

## Насельніцтва 
## Культура, славутасці 
Краязнаўчы музей. Помнікі архітэктуры — былы дом барона фон Урангеля (1645), евангелісцкая лютэранская царква Святой Катрыны (упершыню згадваецца ў 1477, разбурана ў 1702 і 1752 гадах, пазней аднаўлялася).

## Галерэя 

Выява:Valka, Semināra iela (1).JPG|*Семінарысцкая вуліца*
Выява:Valka, Rīgas iela (3).JPG|Рыжская вуліца на мяжы з Эстоніяй.
Выява:Valka, Ausekļa iela (4).JPG|Шматпавярховы дом.
Выява:Valka, Pedele (2).JPG|рака Педэлі.

## Гарады-пабрацімы 
*  Валга (), Эстонія
*  Торніа (), Фінляндыя
*  Аляксандраў-Куяўскі (), Польшча
*  Дзюрбюі (), Бельгія
*  Вайсенбург (), Германія
*  Тврдошын (), Славакія
*  Орымаціла (), Фінляндыя
*  Франкфурт-на-Одэры (), Германія
*  Нарва (), Эстонія
*  Івангарад, Расія
*  Новае Дзявяткіна, Расія
*  Светагорск, Расія
*  Слубіцы (), Польшча
*  Іматра (), Фінляндыя

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Валцкага краі
* Газета для жыхароў Валгі і Валкі 
* Інфармацыя пра Валку на турыстычным партале mesta.lv
* Інфармацыя пра Валку ў тапанімічнай базе даных

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Катэгорыя:Валкаўскі край
Катэгорыя:Населеныя пункты, падзеленыя дзяржаўнай мяжой
Катэгорыя:Гарады, якія вылучаліся са складу іншага горада
Ларэнца Вала

**Ларэнца Вала** (1407, Рым — , там жа) — італьянскі гуманіст.

## Біяграфія 
З 1448 года сакратар пры папскім двары. Даказаў падробленасць «Канстанцінава дару», з'яўляецца, такім чынам, адным з папярэднікаў гістарычнай крытыкі тэкстаў. У трактаце «Пра асалоду як сапраўднае дабро» (1431) абараняў філасофію і этыку Эпікура, якую супрацьпастаўляў хрысціянскаму аскетызму і этыцы стоікаў. Рэзка выступаў супраць сярэднявечнай схаластычнай логікі і дыялектыкі («Дыялектычныя абвяржэнні…», 1439, выд. 1499.). ПІмкнуўся да абнаўлення класічнай латыні («Пра вытанчанасць лацінскай мовы», 6 кн., 1471).

## Спасылкі 
* The Cambridge Companion to Renaissance philosophy

Катэгорыя:Постаці італьянскай антыказнаўцы
Катэгорыя:Філосафы Італіі
Катэгорыя:Філосафы XV стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыме
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Катэгорыя:Постаці філасофія Адраджэння
Катэгорыя:Рэнесансныя гуманісты
Катэгорыя:Юрысты XV стагоддзя
Катэгорыя:Выкладчыкі Павійскага ўніверсітэта
Фелікс Валатон

**Фелікс Валатон** (, Лазана - , Парыж) — швейцарскі графік і жывапісец, які працаваў у Францыі.

## Біяграфія 
Вучыўся ў акадэміі Жуліяна ў Парыжы. У 1891-98 працаваў пераважна ў тэхніцы гравюры на дрэве. З 1899 усё больш займаўся жывапісам. Быў блізкі да групы «Набі» (Рэдон, Банар, Марыс Дэні і інш.) У 1900-х гадах яго выставы з трыумфам прайшлі ў Вене, Мюнхене, Цюрыху, Празе, Лондане, Стакгольме.

## Спасылкі 
* Працы ў музеях свету.
* Сайт Фонду Валатона ў Лазане .

Катэгорыя:Мастакі Швейцарыі
Катэгорыя:Графікі Швейцарыі
Катэгорыя:Мастакі-арыенталісты
Джузэпэ Валерыяні

**Джузэпэ Валерыяні** (, Рым - 17 (28).4.1762, Пецярбург) — італьянскі жывапісец-дэкаратар, малявальшчык і архітэктар. 
[міні|250пкс|[Міхаіл Іванавіч Махаеў|Міхаіл Махаеў, гравюра «Зімовы палац і Палацавая плошча»]]
[міні|250пкс|[Строганаўскі палац.]]

## Біяграфія 
З 1742 - на службе ў Расійскай імперыі. Быў галоўным дэкаратарам прыдворных тэатраў. Выконваў пано і плафоны ў палацах Пецярбурга і яго ваколіц. Творы Валерыяні (эскізы тэатральных дэкарацый, плафон ў Строганаўскім палацы ў Пецярбурга) характэрныя для позняга барока і адрозніваюцца дэкаратыўнай пышнасцю, багаццем прасторавых эфектаў.

## Літаратура 
* Filippo de' Boni, Biografia degli artisti, Venezia, 1840, p.&nbsp;1042.

Катэгорыя:Мастакі барока
Катэгорыя:Сцэнографы
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Анры Валон

**Анры Валон** (; ,  — , ) — французскі псіхолаг, грамадскі дзеяч, філосаф. Удзельнік Руху Супраціву. Спецыяліст па дзіцячай і генетычнай псіхалогіі, працаваў таксама ў галіне патапсіхалогіі і прыкладной псіхалогіі; заснаваў у Францыі першую лабараторыю дзіцячай псіхалогіі (1927) і першы ў гэтай галіне часопіс *Enfance* («Дзяцінства», 1948).

На аснове прац Валона пра генезіс і стадыяльнае развіццё дзіцячай свядомасці ў норме і паталогіі, пра характар, эмоцыі, пастуральныя функцыі ў дзяцей паўстала псіхалагічная школа, якая носіць яго імя.

Катэгорыя:Псіхолагі Францыі
Катэгорыя:Педагогі Францыі
Катэгорыя:Філосафы Францыі
Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Камуністы Францыі
Катэгорыя:Сацыялісты Францыі
Катэгорыя:Рух Супраціўлення ў Францыі
Юліус Рыхард Петры

**Юліус Рыхард Петры** (; , Бармэн (цяпер у межах Вуперталя), Каралеўства Прусія — , Цайц, Ангальт, Германія) — нямецкі мікрабіёлаг.

## Біяграфія 
Вывучаў медыцыну ў Акадэміі Кайзера Вільгельма ў Берліне (1871—1875), скончыў дактарантуру (1876). Кароткі час служыў ваенным лекарам, у т.л. у берлінскай клініцы «Шарытэ», даслужыўся да звання маёра медыцынскай службы. Затым працаваў асістэнтам Германа Брэмера ў яго клініцы для лёгачных хворых у Гёрберсдорфе. У 1886 годзе перайшоў ў бактэрыялагічную лабараторыю да Р. Коха. У 1896 годзе Ю. Р. Петры быў членам Каралеўскага міністэрства аховы здароўя, у чыне рэгірунгсрата (старшага дзяржаўнага саветніка) кіраваў адной з бактэрыялагічных лабараторый. У 1900 годзе датэрмінова выйшаў на пенсію і ўзяўся за кіраўніцтва клінікай Г. Брэмера ў Гёрберсдорфе. У 1904 годзе, відаць, з-за стану здароўя, вярнуўся ў Берлін.

## Дзейнасць 
, без вечка.]]
Ю. Р. Петры распрацаваў і палепшыў многія вытворчыя метады і апаратуру, у т.л. пясчаны фільтр і сасуды для проб калу і мачы, якія ўжываюцца цяпер. Найбольш вядомы як вынаходнік «сподка Петры», які належыць да сучаснага стандартнага абсталявання кожнай бактэрыялагічнай лабараторыі. Аўтар не меней васьмі навуковых прац, апублікаваных у 1876—1897 гадах.

## Асноўныя працы 
* Modifikation d. Koch'schen Plattenverfahrens, in: Zbl. f. Bakteriol. 1, 1887, S. 279 f.;
* Über d. Methoden d. modernen Bakterienforschung, in: R. Virchow (Hg.), Slg. gemeinverständl. Vorträge, NF H. 34/35, 1887;
* Der Cholerakurs im Kaiserl. Gesundheitsamte, 1893;
* Das Mikroskop, Von s. Anfängen bis z. jetzigen Vervollkommnung, 1896 (mit F. Köhler);
* Görbersdorfer Veröff. aus Dr. Brehmers Heilanstalt f. Lungenkranke, 1902. — Bearb.: H. Brehmer's Ätiologie u. Therapie d. chron. Lungenschwindsucht, 21902.

## Літаратура 
* *Voswinckel P.* Petri, Julius Richard // Neue Deutsche Biographie 20 (2001), S. 263 f. [Onlinefassung].

Катэгорыя:Мікрабіёлагі Германіі
Валторна

**Валторна** (ад  — літаральна: **Лясны рог**) — духавы мундштукавы інструмент. Паходзіць ад паляўнічага рогу. Доўгі, вузкі, выгнуты ў кола цыліндрычны ствол каля раструба пераходзіць у канічны; мундштук глыбокі і вузкі, лейкападобны. Старадаўнія валторны не мелі механікі і давалі магчымасць здабываць толькі тоны натуральнага гукараду; для грання ў кожнай з танальнасці карысталіся асобным інструментам. У 2-й чвэрці 19 ст. атрымалі распаўсюджванне храматычныя валторны, забяспечаныя падаўжальнымі канал інструмента трубкамі, якія ўключаліся з дапамогай вентыляў (пістонаў). Сучасныя валторны вырабляюцца ў ладзе фа, зрэдку ў ладзе сі-бемоль. Партыя валторны запісваецца ў скрыпічным ключы на квінту вышэй рэальнага гучання. Дыяпазон валторны ладу фа - ад сі контрактавы да фа другой актавы. Тэмбр валторны мужны і паэтычны, на ёй добра гучаць як напеўныя мелодыі, так і хуткія пасажы. Валторна ўваходзіць у сімфанічны аркестр (ад 4 да 6-8 і больш інструментаў), ужываецца ў камерных ансамблях і для сольнага выканання.

## Спасылкі 
* Міжнароднае таварыства валтарністаў
* Hornplayer.net 
* Horn Articles Online — падборка артыкулаў.

Катэгорыя:Валторна
Жан-Батыст-Мішэль Вален-Дэламот

**Жан-Батыст-Мішэль Вален-Дэламот** (, Ангулем, Францыя — , там жа) — французскі архітэктар. Прафесар Імператарскай Акадэміі мастацтваў (з 1759 г.).

## Біяграфія 
Вучыўся ў свайго дзядзькі архітэктара Ж. Ф. Бландэля і ў 1750—1752 гг. ў Італіі. У 1759—1775 гг. працаваў у Расіі, у асноўным у Пецярбургу. Будынкі Валена — характэрныя ўзоры ранняга рускага класіцызму, у якіх яснасць кампазіцый спалучаецца з барочнай пластычнасцю мас.

Працы: Гасціны двор (1761—1785), каталіцкая царква Кацярыны (1763-83) на Неўскім праспекце, Малы Эрмітаж (1764—1767), з звернутым да Нявы строгім фасадам, узгодненым сваімі прапорцыямі з Зімовым палацам. Вален-Дэламот удзельнічаў у праектаванні будынка Акадэміі мастацтваў (1764—1788, з А. Ф. Какорынавым) і складоў «Новая Галандыя» (1765—1780, з С. І. Чэвакінскім).

Выява:Imperial Academy of Arts (view from Blagoveshchensky Bridge).jpg|Імператарская Акадэмія мастацтваў
Выява:Spb 06-2012 Nevsky various 03.jpg|Каталіцкая царква Святой Кацярыны
Выява:Spb 06-2012 Moika various 03.jpg|Палац Юсупавых на Мойцы
Выява:Alexandrino Manor.jpg|Чарнышова дача
|Палац графа К. Р. Разумоўскага

Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Архітэктары класіцызму
Катэгорыя:Выкладчыкі Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Садова-паркавае мастацтва Расіі
Валуйкі

**Валуйкі** — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Валуйскага раёна Белгародскай вобласці. Горад размешчаны на высокім правым беразе ракі Валуй, за 3 км ад яе ўпадзення ў раку Аскол, за 160 км на паўднёвы ўсход ад Белгарада.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1593 годзе, у часы праўлення Фёдара Іаанавіча як горад-крэпасць на Мураўскім шляху пры ўпадзенні ракі Валуй ў Аскол. Першая крэпасць знікла пры невядомых абставінах. У 1599 годзе на яе месцы была збудавана новая крэпасць.

З XVII стагоддзя з'яўляўся адміністрацыйным цэнтрам Валуйскага павета. Па перапісу 1616 года ў горадзе налічвалася 646 чалавек, у 1627 насельніцтва вырасла да 774 чалавек.

## Насельніцтва 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт адміністрацыі муніцыпальнага раёна «Горад Валуйкі і Валуйскі раён» 
* Афіцыйны сайт Валуйскага гісторыка-мастацкага музея
* Інфармацыйны сайт горада Валуйкі

Катэгорыя:Гарады Белгародскай вобласці
Макс Валье

thumb|Валье ў ракетным аўтамабіле, красавік 1930
**Макс Валье** (, Бальцана — , Берлін) — нямецкі канструктар ракетнай тэхнікі.

## Біяграфяія 
У 1913 паступіў у Інсбрукскі ўніверсітэт. у 1917-18 служыў лётчыкам у аўстрыйскай авіячастцы. У 1918-22 працягваў адукацыю ў Венскім, Інсбрукскім і Мюнхенскім універсітэтах. Распрацоўваў ідэю ужывання рэактыўных рухавікоў на аўтамабілях, дрызінах, лодках і самалётах. Валье сумесна з Ф. Зандэрам, атрымаўшы фінансавую падтрымку ад прамыслоўца Ф. Опеля, пабудаваў гоначны аўтамабіль (выпрабаваны ў сакавіку 1928) з парахавымі стартавымі і маршавымі ракетамі ў якасці рухавіка. У 1929 стварыў і выпрабаваў гоначны аўтамабіль з 24 цвёрдапаліўных ракетамі, развіў хуткасць 230 км/г. У 1930 пачаў эксперыменты з вадкасна-рэактыўным рухавіком, падчас якіх загінуў пры выбуху камеры згарання.

Катэгорыя:Вынаходнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Заснавальнікі касманаўтыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў правінцыі Бальцана
Pain

**Pain** (бел. *Боль*) — шведскі музычны гурт, які грае ў стылі індастрыял-метал з элементамі электроннай музыкі і тэхна. Адзіным пастаянным удзельнікам гурта з'яўляецца Петэр Тэктгрэн, стваральнік мелодык дэз-метал гурта Hypocrisy.

## Гісторыя 
Гурт дэбютаваў на сцэне ў 1997 годзе, і з тых часоў выпусціў сем студыйных альбомаў і 2 DVD. Пачынаючы ад другога, усе альбомы Pain станавіліся вядучымі ў шведскіх чартах.

У 2008 калектыў падарожнічаў разам з фінскім рок-гуртам Nightwish. На працягу гэтага тура, вакаліст Петэр Тэктгрэн, ударнік Дэвід Волін і басіст Ёхан Гусгафвель падвергліся нападу з боку ўзброенай групы ў Лейпцыгу. Тэктрэну нанеслі 10 шнараў на твар, Волін атрымаў сатрасенне мозгу, а Гусгафвелю разбілі нос.

Pain далучыўся да Nightwish ў другой частцы тура ў падтрымку альбома Dark Passion Play разам з фінскім поп-рок гуртам Indica, пачынаючы ад першага канцэрта ў Лондане 11 сакавіка 2009 года. Таксама яны далучыліся да тура ў падтрымку альбома Imaginaerum, які пачаўся ў лістападзе 2012 года.

3 чэрвеня 2011 г. Pain выпусціў свой сёмы альбом You Only Live Twice на лэйбле Nuclear Blast.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* Pain (1997)
* Rebirth (2000)
* Nothing Remains the Same (2002)
* Dancing with the Dead (2005)
* Psalms of Extinction (2007)
* Cynic Paradise (2008)
* You Only Live Twice (2011)
* Coming Home (2016)
* I Am (2024)

### Сінглы 
* End of the Line (1999)
* On and On (1999)
* Shut Your Mouth (2002)
* Eleanor Rigby (2002)
* Same Old Song (2005)
* Bye/Die (2005)
* Nothing (2005)
* Zombie Slam (2007)
* Nailed to the Ground (2007)
* I'm Going In (2008)
* Follow Me (2008)
* Dirty Woman (2011)
* My Angel (featuring Cécile Siméone) (2011)
* Black Knight Satellite (2016)
* Gimme Shelter (2021)
* Party in My Head (2021)
* Revolution (2023)
* Go With The Flow (2023)
* Push The Pusher (2023)

### Кліпы 
* Have A Drink On Me
* Bye/Die
* End of the line
* Just hate me
* Nothing
* On and on
* Shut your mouth
* Suicide machine
* Zombie Slam
* Follow Me
* Monkey Business
* Same old song
* Dirty Woman
* The Great Pretender
* Call Me
* Gimme Shelter
* Party in My Head
* Revolution
* Go With The Flow

### Відэаальбомы 
* Live Is Overrated (2006)
* We Come In Peace (2012)

## Склад 
### Цяперашні склад 
* Петэр Тэктгрэн *(Peter Tägtgren)* - вакал, гітара
* Давід Волін *(David Wallin)* - ударныя
* Мікаел Болін *(Michael Bohlin)* - гітара, бэк-вакал
* Ёхан Гусгафвель *(Johan Husgafvel)* - бас-гітара, бэк-вакал

### Канцэртныя ўдзельнікі 
* Маціяс Каміё *(Mathias Kamijo)* — гітара
* Андрэа Одэндал *(Andrea Odendahl)* — гітара
* Сарат (Інгве Ліл'ебэк) *(Saroth (Yngve Liljebäck))* — бас-гітара
* Ала Федыніч *(Alla Fedynitch)* — бас-гітара
* Норг (Рэйдар Норгаген) *(Horgh (Reidar Horghagen))* — ударныя
* Давід Валін *(David Wallin)* — ударныя

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Музычныя калектывы Швецыі
Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта
Кавалеўскі

**Кавалеўскі** — беларускае, польскае, украінскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Ануфрыевіч Кавалеўскі (1840—1901) — рускі біёлаг і эмбрыёлаг.
* Андрэй Кавалеўскі (каля 1590—1635) — езуіт.
* Антон Анатолевіч Кавалеўскі (нар. 1986) — беларускі футбаліст.
* Арцём Кавалеўскі (нар. 1979) — беларускі пісьменнік.
* Аўген Кавалеўскі (1921—1963) — беларускі тэатральны дзеяч, драматург.
* Барыс Віктаравіч Кавалеўскі (нар. 1963) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.
* Восіп Міхайлавіч Кавалеўскі (1800—1878) — польскі філолаг.
* Георгій Ціханавіч Кавалеўскі (1918—2008) — беларускі вучоны-эканаміст, доктар эканамічных навук.
* Дзяніс Віталевіч Кавалеўскі (нар. 1992) — беларускі футбаліст.
* Ежы Кавалеўскі (нар. 1944) — урач, скакун у ваду.
* Мікалай Уладзіміравіч Кавалеўскі (1953 —) — беларускі будаўнік і гаспадарчы дзеяч.
* Уладзімір Ануфрыевіч Кавалеўскі (1842—1883) — расійскі прыродазнавец, быў жанаты з Соф’яй Кавалеўскай.
* Ян Кавалеўскі (1892—1965) — падпалкоўнік дыпламаваны пяхоты Войска Польскага.
* Яўген Міхайлавіч Кавалеўскі (1946—2008) — беларускі архітэктар.

## Гл.таксама 
* Кавалёў
* Кавалеўская
Бруна Вальтэр

**Бруна Вальтэр** (сапраўднае прозвішча **Шлезінгер**; ,  — , Беверлі-Хілс, Каліфорнія) — нямецкі дырыжор і музычны пісьменнік.

## Біяграфія 
Вучыўся ў кансерваторыі Штэрна ў Берліне. У 1894-96 канцэртмайстар, хормайстар і дырыжор оперы ў Гамбургу, у 1901-12 - у Вене. Пазней кіраваў операмі ў Мюнхене (1913-22) і ў Берліне (з 1925), аркестрам Гевандхаўса ў Лейпцыгу (1929-33). У 1933 Вальтэр эміграваў з нацысцкай Германіі, выступаў у Заходняй Еўропе і Паўночнай Амерыцы. З 1939 жыў у ЗША. Дырыжыраваў спектаклямі ў тэатры "Метраполітэн-опера". Праславіўся як інтэрпрэтатар В. Моцарта, Г. Малера, Дж. Вердзі. Аўтар кніг пра Моцарта, Малера і інш. Напісаў 2 сімфоніі.

## Спасылкі 
* 
* The Bruno Walter Memorial Foundation 
* Біяграфія на нямецкай мове 
* Дыскаграфія 

Катэгорыя:Дырыжоры паводле алфавіта
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Германіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты ЗША
Катэгорыя:Дырыжоры Германіі
Катэгорыя:Дырыжоры ЗША
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Іўдзеі, якія прынялі хрысціянства