open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
O2 Арэна (Прага)

**O2 Арэна** () — шматфункцыянальная арэна ў Празе, Чэхія.

Арэна была пабудавана ў 2004 годзе да чэмпіянату свету па хакеі. Да 2008 года называлася Sazka Арэна.

Арэна з'яўляецца хатняй пляцоўкай для клуба Чэшскай экстралігі «Славія», з 2012 па 2014 асобныя матчы тут праводзіў клуб КХЛ «Леў». 9 кастрычніка 2012 на арэне быў усталяваны рэкорд наведвальнасці хакейнага матча — 16 304 заўзятара, праведзенага ў сістэме, якая аб'ядноўвае Кантынентальную, Вышэйшую і Моладзевую хакейныя лігі.

З 6 па 8 сакавіка 2015 года на арэне прайшоў чэмпіянат Еўропы па лёгкай атлетыцы.

З 1 па 17 мая 2015 года на арэне прайшоў 79-ы чэмпіянат свету па хакеі з шайбай.

На арэне вельмі часта ладзяцца канцэрты сусветных музычных зорак.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Стадыёны Чэхіі
Катэгорыя:Хакейныя стадыёны Чэхіі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Прагі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2004 годзе
Катэгорыя:2004 год у Празе
Марыя Лупу Радзівіл

**Марыя Лупу Радзівіл** (; , Ясы — , Львоў) — княгіня, другая жонка вялікага гетмана літоўскага Януша Радзівіла, дзяячка праваслаўнай царквы ВКЛ.

## Паходжанне 
Дачка малдаўскага гаспадара Васіле Лупу і Тудоскі Бучэч. Яе сястра Раксанда была замужам за сынам Багдана Хмяльніцкага Цімафеем.

## Біяграфія 
Марыя атрымала добрую адукацыю, ведала латынь і грэчаскую мову. З будучым мужам Янушам Радзівілам вяла перапіску на польскай мове, падпісваючыся «Maria hospodarowna ziem Moldawskich» (*Марыя, дачка гаспадара Зямлі Малдаўскай*).

Першай жонкай Януша Радзівіла была Катажына Патоцкая ― унучка гаспадара Малдовы Ераміі Водэ Мовіле. У канцы 1644 года Януш Радзівіл, заручыўшыся падтрымкай караля Уладзіслава IV Вазы і згодай бацькоў нявесты, пасватаўся да Марыі Лупу, паслаўшы ёй скрыні з тканінамі, залатыя і сярэбраныя вырабы.

Вяселле адбылася ў лютым 1645 года ў Ясах з удзелам шматлікіх высокіх гасцей, вянчаў маладых кіеўскі мітрапаліт Пётр Магіла.

Ад мужа княгіня Марыя Лупу атрымала ў валоданне вёскі Орлю і Любчу ў Навагародскім ваяводстве ВКЛ.

Застаючыся, у адрозненне ад пратэстанта-мужа, праваслаўнай, пабудавала ў 1652 годзе ў Кейданах царкву. Падчас руска-польскай вайны 1654—1667, была на баку рускіх, абараняла з сялянамі маёнтак Віжуны ад шведаў.

Пасля смерці мужа (1655) спрабавала вярнуць каштоўнасці са свайго пасагу, якія захоўваліся ў скарбніцы Радзівілаў, але стрыечны брат мужа ― слуцкі князь Багуслаў Радзівіл ― ухіліўся ад размовы. Марыя пакінула завяшчанне, у якім адпісала 700 тысяч злотых Пячэрскай лаўры, Успенскаму манастыру ў Заблудаве і двум віленскім манастырам. Яна вызначыла месцам свайго пахавання манастыр у Заблудаве, калі ў віленскім Святадухаўскам манастыры гэта па нейкай прычыне апынецца немагчымым.

Князь Багуслаў апратэставаў завяшчанне, спасылаючыся на ўшчамленне правоў сваёй жонкі Ганны Марыі (падчарыцы Марыі Лупу). Пратэст неаднаразова разглядаўся Літоўскім трыбуналам, завяшчанне так і не было выканана.

Памерла ў Львове. Астанкі былі пахаваныя да 1917 года ў цынкавай труне Слуцкага Трайчанскага манастыра.

## Літаратура 
* Очерки внешнеполитической истории Молдавского княжества (последняя треть XIV — начало XIX в.) ― Кишинев: Штиинца, 1987. — 464 с. — С. 202—205.
* *Заболотная Л. П.* Частная жизнь чужестранки: семейная жизнь Марии (Лупу) Радзивилл // «Вызов» в повседневной жизни населения России: история и современность. Материалы межд. научной конференции. — СПб.: Ленинградский гос. ун-т им А. С. Пушкина, 2021.

## Спасылкі 
* Princess Мария Радзивилл // Генеалогия: Мария Лупу Радзивилл

Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага
Марыя Лупу
Вяжанка

**Ве́жанка**, часам **Вяжа́нка** (, па-падляску: *Viežanka*) — прысёлак вёскі Волька ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводства Польшчы, у гміне Чыжы.

## Гісторыя 
Вежанка была заснавана Яўстафім Халецкім каля 1570 г. у Бельскай пушчы. Да 1742 г. была каралеўскай уласнасцю, пасля была аддана Яну Юзафу Вільчэўскаму. Каля 1793 г. Вільчэўскія фундавалі тут уніяцкую капліцу (праўдападобна была пасля перанесеная ў Кленікі, а ў 1864 г. у Козлікі). Вядома, што на пачатку 19 ст. належала да ўніяцкай парафіі ў Кленіках, а ў 1903 г. да парафіі ў Ласінцы. У міжваенны перыяд Вежанка прыналежала да гміны Ласінка Бельскага павета Беластоцкага ваяводства. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 16 жыхароў (9 каталікоў і 7 праваслаўных, 8 жыхароў было палякамі і 8 беларусамі). Пасля Другой сусветнай вайны Вежанка была далучана да гміны Чыжы.

## Насельніцтва 
Жыхары вёскі этнічныя беларусы, якія гавораць падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Святога Антонія Пячорскага ў Курашэве). Невялікую частку насельніцтва складаюць палякі-каталікі (парафія Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Святога Біскупа Станіслава ў Нараве).

## Крыніцы 
## Спасылкі
Курашава

**Курашава**, часам **Курашэ́ва** (, падляск.: Ку́рашово) — вёска ва ўсходняй Польшчы ў Чыжоўскай гміне Гайнаўскага павета.

## Гісторыя 
Вёска заснаваная да 1570 года, заселеная каралеўскімі мужыкамі бельскага лясніцтва. Пасля адмены паншчыны жыхар вёскі Сільвестр Васілюк фундаваў царкву ў гонар Антонія Пячорскага. Пасля вяртання жыхароў вёскі з бежанства ў 20-я гады 20 ст., царква была адабрана ў праваслаўных і перададзеная грэка-католікам. Праваслаўныя парафіяне не пагадзіліся перайсці ў унію і тутэйшым святаром стаў а. Серафім Шахмуць (св. Серафім Жыровіцкі).

У 1975—1998 вёска належала да Беластоцкага ваяводства.

## Насельніцтва 
Жыхары вёскі — этнічныя беларусы. У Курашэве дзейнічае фальклорны калектыў беларускай песні *Незабудкі*.

## Археалагічныя помнікі 
Ва ўрочышчы Замчышча знаходзяцца курганы з 4-5 стст. Першапачаткова яны былі ў каменнай абкладзіне, даследаваны польскімі археолагамі ў 60-х гадах 20 ст. Побач з вёскай — вялікія могільнікі мазавецкага паходжання з 10-12 стст.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Ян Петручук, *Лексіка вёскі Курашэва каля Гайнаўкі*, Люблін 1977
Сапава

**Са́пава** (, падляшск.: *Sapovo*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводства Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Чыжы.

## Гісторыя 
У міжваенны перыяд Сапава належала да гміны Пасынкі Бельскага павета Беластоцкага ваяводства. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 27 жыхароў (усе праваслаўныя беларусы). Пасля Другой сусветнай вайны Сапава было далучана да гміны Чыжы.

## Насельніцтва 
Жыхары вёскі ў большасці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Успення Божай Маці ў Чыжах).

## Крыніцы 
## Спасылкі
Эмірэйтс (значэнні)

**Эмірэйтс** (англ.: Emirates) :

* «Эмірэйтс» (Emirates Airline) — авіякампанія з ААЭ.
* «Канатная дарога «Emirates Airline» — канатная дарога ў Лондане.
* «Эмірэйтс Стэдыум» (англ.: Emirates Stadium) — стадыён у Лондоне, Вялікабрытанія.
* «Эмірэйтс» — футбольны клуб з горада Рас-эль-Хайма.
* «Emirates Cup» — футбольны клубны турнір.
Кейтнес

**Кейтнес** ( — «*зямля нарвежцаў*»;  ад нарв. «*нос Кейта*») — гістарычная вобласць на крайняй поўначы Шатландыі на ўзбярэжжы праліва Пентленд-Ферт і Паўночнага мора. У наш час гэта тэрыторыя ўваходзіць у склад вобласці Хайленд.

Насельніцтва Кейтнеса малаважнае (каля 25 тыс. чалавек) і сканцэнтравана ў невялікіх сельскіх паселішчах. Гістарычны і культурны цэнтр — невялікі горад Уік на ўсходнім узбярэжжы рэгіёна з развалінамі старадаўняй нарвежскай крэпасці. Кейтнес уяўляе сабой пясчанікавае плато, якое раней было дном дэвонскага Аркадскага возера, якое на паўднёвы захад змяняецца гранітнымі горнымі ўтварэннямі вышынёй да 706 м. Тэрыторыя практычна пазбаўлена лесу, затое мае шмат балот і хмызняковых пустэч.

У старажытнасці тэрыторыю Кейтнеса насялялі старажытна-кельцкія плямёны. Пазней сюды пракраліся пікты, якія, відаць, уключылі Кейтнес у сваё Каралеўства піктаў, якое размяшчалася на тэрыторыі паўночна-ўсходняй Шатландыі. У X стагоддзі сюды пранікаюць нарвежскія вікінгі, якія паступова пачалі асядаць на ўзбярэжжы, выцясняючы пікцкае насельніцтва. У выніку Кейтнес стаў практычна цалкам нарвежскім і стаў падпарадкоўвацца нарвежскім ярлам Аркнейскіх астравоў. Барацьба паміж Нарвегіяй і Шатландыяй за Кейтнес вялася з пераменным поспехам: у 1196 г. ярл Аркнейскі пагадзіўся выплачваць шатландскаму каралю даніну за права валодання Кейтнесам, а ў 1266 г. Перцкім дагаворам Нарвегія прызнала сюзерэнітэт Шатландыі над гэтай тэрыторыяй. Тым не менш яшчэ на працягу некалькіх стагоддзяў улада караля Шатландыі ў Кейтнесе была мінімальнай, насельніцтва працягвала размаўляць на дыялекце нарвежскай мовы і карыстацца нарвежскім правам. Толькі з канца XIV стагоддзя, калі графамі Кейтнеса сталі прадстаўнікі роду Сінклэраў пачынаецца ўключэнне гэтай вобласці ў склад агульнадзяржаўнай адміністрацыі і пранікненне шатландскіх звычаяў і шатландскай мовы.

## Спасылкі 
* Caithness.org 
* Асаблівасці дыялекту шатландскай мовы, распаўсюджанага ў Кейтнесе  
* Карта Кейтнеса, складзеная Германам Молам у 1732 годзе. 

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Шатландыі
Добра (значэнні)

**Добра** — шматзначны тэрмін.

* Добра — афіцыйная валюта Сан-Тамэ і Прынсіпі

## Населенеыя пункты 
### Польшча 
* Добра — горад у Велікапольскім ваяводстве
* Добра — горад у Заходнепаморскім ваяводстве

## Адміністрацыйныя адзінкі 
### Польшча 
* Добра — гміна ў Турэцкім павеце Велікапольскага ваяводства
* Добра — гміна ў Лабэзскім павеце Заходнепаморскага ваяводства
* Добра — гміна ў Ліманоўскім павеце Малапольскага ваяводства
Двухсхільны дах

**Двусхільны** або **вільчыкавы дах** — гэта дах с двума нахіленымі к вонкавым сценам схіламі.

З трох асноўных форм дахаў (1/ *аднасхільны*; 2/ *двухсхільны або* *вільчыкавы*; 3/ *чатырохсхільны* або *шатровы*) двусхільны лічыцца найлепшым, таму вельмі распаўсюджаны. У такім даху кроквы абапіраюцца адна на адну, кожная пара стаіць асобна і звязваюцца пары крокваў латамі. У тарцах дах мае трохвугольныя сцены — франтоны або, інакш, шчыт. Пад дахам усталёўваецца гарышча. Асвятленне ды вентыляцыя гарышча робіцца пры дапамозе акон у франтонах і (або) на схілах, якія завуцца дахавымі.

## Камбінацыі 
Камбінацыя двухсхільнага ды шатровага дахаў утварае паўвальмавы дах, які па зручнасці займае прамежнае становішча паміж двухсхільным і шатровым.

Перасячэннем двух двухсхільных дахаў складаецца *шматшчытавы дах*.

## Тыпы двухсхільных дахоў 
Дахі з нераўнамернымі вугламі схілаў (што значыць размяшчэннем канька не праз сярэдзіну будынка) і рознай даўжынёй карнізных навісяў ужываюцца калі заказчык жадае падкрэсліць архітэктурную асаблівасць яго жытла. Такая страха, у сэнсе дызайна, выглядае даволі арыгінальна, але ж мае недахоп - нерацыянальнасць выкарыстання гарышча.

File:Krysha-s-raznymi-uglami-naklona-skatov.jpg|Дах з рознымі вугламі схілаў

Ламаны шчытавы дах мае рацыю ў тых выпадках, калі ёсць патрэба карыстацца гарышчам у якасці мансарды. У такім выпадку павялічаны аб'ём гарышча дазваляе лёгка ўсталяваць мансарду, якую звычайна абараняюць ад вільгаці ды ўцяпляюць.

File:Lomannaja-shipcovaja-krysha.jpg|Ламаны шчытавы дах

Двухсхільны сіметрычны дах грунтуецца на раўнабедраным трохвугольніку. Артадаксальная форма ды непатрабавальнасць падчас будавання зрабілі яе вельмі любай не толькі для прафесійных будаўнікоў, але й для аматараў.

File:Dvuhskatnaja-simmetrichnaja-krysha.jpg|Двухшчытавы сіметрычны дах

## Гл. таксама 
* Дах
* Шчыт

## Заўвагі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дах
Лінне

**Лінне** — возера ў Беларусі, ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 9 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Матырына, у басейне ракі Ушача.

Плошча паверхні 0,083 км². Даўжыня 0,49 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Найбольшая глыбіня 3,1 м, сярэдняя — 1,37 м. Даўжыня берагавой лініі 1,19 км. Аб’ём вады ў возеры 0,11 млн м³.

Возера акружана забалочаным лугам і парослым хмызняком. На поўдні канавай злучана з возерам Матырына.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-34. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
Стратэгічны план Аўстра-Венгрыі напярэдадні Першай сусветнай вайны

**Стратэгічны план Аўстра-Венгрыі напярэдадні Першай сусветнай вайны** — стратэгічны план камандавання Узброеных сіл Аўстра-Венгрыі, на выпадак пачатку вялікай еўрапейскай вайны.

Выдатны ваенны стратэг і кіраўнік Генштаба аўстра-венгерскай арміі Франц Конрад фон Гётцэндорф напярэдадні Першай сусветнай вайны распрацаваў два стратэгічныя планы баявых дзеянняў: «План Р» — вайны супраць Расіі і Сербіі і «план Б» — войны толькі супраць Сербіі.

План «Р» прадугледжваў наступ на Седлец дзвюх аўстра-венгерскіх армій з Галіцыі і 8-й германскай арміі з Усходняй Прусіі.

Для рускай ваеннай разведкі план не быў тайнай, высокапастаўлены супрацоўнік Генштаба аўстра-венгерскай арміі Альфрэд Рэдль быў платным агентам Расіі. Таму расійскае вярхоўнае галоўнакамандаванне было паінфармавана не толькі пра агульныя контуры будучага разгортвання, але і пра ўсе яго дэталі.

Спачатку войны Гётцэндорф выбраў «план Б», але ўжо пасля пачатку ажыццяўлення канцэнтравання аўстра-венгерскіх войскаў перадумаў, загадаўшы пачаць наступальныя дзеянні на Галіцыю, супраць рускіх войскаў, і на Сербію, супраць сербскіх. З-за рэзкай змены ў планах адну з шасці армій Аўстра-Венгрыі апынулася немагчыма выкарыстаць як на адным, так і на іншым стратэгічным кірунку.

Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Катэгорыя:Узброеныя сілы Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Ваенныя планы, створаныя ў XX стагоддзі
План XVII

**План XVII** — стратэгічны план ваеннага камандавання Францыі напярэдадні Першай сусветнай вайны.

У рамках плана французскае камандаванне планавала размясціць войскі ўздоўж сваёй усходняй мяжы і пачаць наступ праз тэрыторыі Латарынгіі і Эльзаса, занятыя немцамі. Гэтыя ж дзеянні прадугледжваліся так званым «планам Шліфена», распрацаваным у Германіі ў той жа час.

Гэта канцэпцыя была ў канчатковым выглядзе распрацавана да 1911 года.

Пазней галоўнакамандуючы арміяй Францыі Віктор Мішэль выказаў здагадку, што ўварванне Германіі ў Францыю адбудзецца з поўначы, праз нейтральную Бельгію. Мішэль прапанаваў унесці ў план XVII радыкальныя змены. Мішэль праклаў шлях наступаючай арміі Францыі праз бельгійскую тэрыторыю, нягледзячы на яе нейтралітэт. У выпадку прыняцця плана Мішэля асноўныя групоўкі французскай і нямецкай армій сутыкнуліся б у лоб.

Аднак, змены ў план, прапанаваныя Мішэлем, былі адпрэчаны. Мішэль быў адхілены са сваёй пасады, а яго месца заняў Жазэф Жак Жофр, які прыняў план XVII у першапачатковым выглядзе з усімі яго недахопамі.

Катэгорыя:Францыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Ваенныя планы Францыі
Катэгорыя:Узброеныя сілы Францыі
Пярыльнае

**Пярыльнае**, **Пярыльня**  — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 8 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёскі Ільюшына, на забалочанай пойме ракі Ушача.

Плошча паверхні 0,056 км². Даўжыня 0,4 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Найбольшая глыбіня 0,8 м, сярэдняя — 0,6 м. Даўжыня берагавой лініі 0,975 км. Аб’ём вады ў возеры 0,028 млн м³.

Схілы катлавіны невыразныя, берагі сплавінныя. На поўначы пратокай злучана з ракой Ушача. Істотна зарастае.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Соча

**Со́ча** (, **Ізо́нца** ) — рака ў Славеніі і Італіі. З 138 кіламетраў працягласці ракі па тэрыторыі Славеніі праходзіць 96 кіламетраў, па Італіі - 43 кіламетры.

Соча бярэ пачатак побач з вяршыняй Трыглаў, упадае ў Адрыятычнае мора. У верхнім і сярэднім цячэнні працякае праз Юлійскія Альпы, утвараючы глыбокую даліну з абрывістымі схіламі і прыгожымі відамі, парогамі. Карыстаецца вялікай папулярнасцю ў водных турыстаў. Сочу называюць у Славеніі «Ізумруднай прыгажуняй» з-за незвычайнага, ізумруднага адцення вады.

На рацэ размешчаны славенскія гарады Бовец, Кобарыд, Толмін, Нова-Горыца, італьянскі Горыца. Непадалёк ад вусця ракі знаходзіцца італьянскі горад Монфальконэ.

Падчас Першай сусветнай вайны верхняе і сярэдняе цячэнне Сочы сталі арэнай цяжкіх баёў паміж войскамі Італіі і Аўстра-Венгрыі, у якіх загінула каля 300 000 чалавек. У гісторыю гэтыя бітвы ўвайшлі як Бітвы пры Ізонца. Ім прысвечаны мемарыяльны музей у горадзе Кобарыд.

## Спасылкі 
* Выгляд з космасу на сярэднюю частку даліны Сочы

## Галерэя 

Image:Soca Kobarid.jpg
Image:Soca.jpg
Image:Soca rafting.JPG
Image:Soca4.jpg
Image:Soca3.jpg
Image:Foce Isonzo dal satellite.jpg
Image:Isonzo (1).jpg

Катэгорыя:Рэкі Славеніі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Адрыятычнае мора
Катэгорыя:Рэкі Італіі
Эльзас-Латарынгія

**Імперская зямля Эльзас-Латарынгія** (, ) — «імперская зямля» Германскай імперыі, размешчаная на тэрыторыі сённяшняй Усходняй Францыі. Уключала Эльзас і ўсходнюю Латарынгію, звязаныя агульнай гісторыяй.

## Дзяржаўны лад 
У адрозненне ад дзяржаў ці прускіх правінцый, якія ўваходзяць у склад імперыі, Эльзас-Латарынгія непасрэдны падпарадкоўвалася імператару, прадстаўленаму намеснікам (); у 1871—1879 гадах яго функцыі выконваў обер-прэзідэнт (). З 1911 года ў Эльзаса-Латарынгіі з'явіўся ландтаг, які складаўся з першай палаты і другой палаты, да гэтага яго функцыі выконваў зямельны камітэт (), якія выбіраўся трыма бецырктагамі, выканаўчым органам з'яўлялася міністэрства (*Ministerium*), на чале якога стаяў дзяржаўны сакратар (*Staatssekretär*), вышэйшым судовым органам — Вышэйшы зямельны суд Кольмара (*Oberlandesgericht Colmar*), прадстаўнікоў у Бундэсраце Эльзас-Латарынгія не мела, у Рэйхстаг прамым галасаваннем выбірала 15 членаў. Тэрыторыя Эльзас-Латарынгіі была падзелена на адміністрацыйныя акругі (), прадстаўнічыя органы адміністрацыйных акруг — бецыркстагі (), інтарэсы імператара прадстаўлялі ўрадавыя прэзідэнты ().

## Гісторыя 
### Утварэнне «імперскай зямлі» 
thumb|Латарынгія плача на плячы Эльзаса. Помнік у Нансі
Пасля франка-прускай вайны значная частка Латарынгіі і амаль увесь Эльзас былі перададзены Германіі. У той жа час у Францыі актыўным быў рэваншысцкі рух у падтрымку аднятых правінцый, у гонар Эльзаса і Латарынгіі ў многіх гарадах краіны называліся вуліцы, у Нансі — старажытнай сталіцы Латарынгіі, якая засталася ў складзе Францыі — быў адкрыты алегарычны помнік дзвюм правінцыям.

Супрацьпраўныя і правакацыйныя дзеянні ваенных колаў Германіі ў стаўленні да жыхароў эльзаскага гарадка Цаберн (цяпер — *Саверн*) (Цабернскі інцыдэнт) у 1913 г. прывялі да палітычнага крызісу ў Германіі.

У часы Першай сусветнай вайны эльзасцы і латарынгцы адмаўляліся ваяваць у нямецкай арміі, іх дэвізам быў лаканічны выраз: «Без нас!». У лістападзе 1918 г. была абвешчана Эльзаская Савецкая Рэспубліка, але да канца вайны саюзнікі занялі значную частку Эльзаса і Латарынгіі. Паводле ўмоў Версальскага мірнага дагавора, Францыя ў 1918 годзе вярнула сабе гэтыя землі.

### Далейшая гісторыя 
Пасля акупацыі Францыі ў 1940 годзе, Эльзас і Латарынгія зноў перайшлі пад кантроль Германіі. У 1944 годзе яны былі заняты саюзнымі войскамі, і пасля вайны афіцыйна вернуты Францыі. На тэрыторыі Эльзаса і Латарынгіі сёння размешчаны французскія дэпартаменты Верхні Рэйн, Ніжні Рэйн і Мозель.

## Города 
* Страсбург (, ).
* Мец (, ).
* Кальмар (, ).

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тэрыторыі Германскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыя Латарынгіі
Катэгорыя:Гісторыя Эльзаса
Катэгорыя:Франка-пруская вайна
Катэгорыя:Спрэчныя тэрыторыі ў мінулым
Ліпна (возера, Ушацкі раён)

**Ліпна** — возера на мяжы Ушацкага і Лепельскага раёнаў Віцебскай вобласці, за 26 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёскі Завадзіна, у басейне ракі Тураўлянка. Уваходзіць ва Ушацкую групу азёр.

Плошча паверхні 1,14 км². Даўжыня 2,9 км, найбольшая шырыня 0,6 км. Найбольшая глыбіня 19,7 м, сярэдняя — 6,3 м. Даўжыня берагавой лініі 8,3 км. Аб’ём вады ў возеры 7,28 млн м³. Плошча вадазбору 147 км².

Схілы катлавіны вышынёй 15—18 м, параслі лесам і хмызняком, на поўдні і паўночным захадзе да возера прымыкаюць балотныя масівы. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі, на поўдні і паўночным захадзе забалочаныя. Дно возера мае некалькі ўпадзін (па адной восі) глыбінёй 10—15 м. На захадзе возера маецца востраў плошчай 0,3 га. Мелкаводдзе пясчанае, астатняя частка ложа выслана ілам. Зарастае слаба, шырыня паласы прыбярэжнай надводнай расліннасці да 5 м, месцамі ў залівах да 30 м. Возера на поўдні злучана пратокай з возерам Цеменіца, на паўночным захадзе сцёк па канале ў возера Атолава.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Ліпна

Назву **Лі́пна** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Ліпна — вёска ў Камянецкім раёне
* Віцебская вобласць
** Ліпна — вёска ў Мёрскім раёне
** Ліпна — вёска ў Сенненскім раёне

### Польшча 
* Ліпна — горад у Куяўска-Паморскім ваяводстве

## Азёры 
* Ліпна — возера на мяжы Ушацкага і Лепельскага раёнаў Віцебскай вобласці, у басейне ракі Тураўлянка
* Ліпна — возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Чарнагосніца
Паўночная Азія

**Паўночная Азія** — субрэгіён Еўразіі, які складаецца толькі з азіяцкай часткі Расіі. У сучаснай Расіі гэта амаль уся Уральская, уся Сібірская і ўся Далёкаўсходняя федэральныя акругі.

## Геаграфія 
Тэрыторыя субрэгіёну прасціраецца ад Уральскіх гор да Ціхага акіяна, і ад Паўночнага Ледавітага акіяна да паўднёвай мяжы Расіі. Амаль уся тэрыторыя пакрыта тайгой.

Найбуйнейшыя рэкі: Об, Енісей, Лена.

Найбуйнейшыя азёры: Байкал, Таймыр, Ханка, Убсу-Нур, Чаны.

## Насельніцтва 
Большую частку насельніцтва складаюць рускія. Таксама пражываюць татары, якуты, бураты, ненцы, башкіры, тувінцы, казахі і інш. нацыянальнасці.

## Гл. таксама 
* Сібір
* Далёкі Усход
Ступня (анатомія)

**Ступня́** ( Pes) — дыстальны аддзел канечнасці ступняходячых чатырохногіх, уяўляе сабой плоскі звод, непасрэдна датыкаецца з паверхняй зямлі і служыць апорай пры стаянні і перамяшчэнні.

Ступня чалавека з'яўляецца самым нізкім аддзелам ніжняй канечнасці. Частка ступні, якая непасрэдна датыкаецца зямлі называецца падэшвай. Ступня мае тры кропкі касцяной апоры, дзве размяшчаюцца ў пярэднім аддзеле ступні і адна ў заднім. Задні аддзел называюць пяткай. Апошнія пальцы ступні (I і V) называюцца па аналогіі з пальцамі рук; *вялікі палец (hallux)* і *мезенец*, а астатнія тры называюць нумарамі II, III IV, пачынаючы лік з вялікага пальца. З унутранага боку ступні пальцы маюць мяккія падушачкі. Пальцы ног размяшчаюцца паралельна адзін аднаму і маюць меншую рухомасць чым пальцы рук.

Па даўжыні пальцаў у людзей адрозніваюць тры тыпы ступні:
* **Грэчаскі тып**. Вялікі і трэці палец уступаюць па даўжыні другім, за імі ў парадку змяншэння ідуць чацвёрты і мезенец.
* **Егіпецкі тып**. Самы доўгі вялікі палец, далей у парадку змяншэння ідуць другі, трэці, чацвёрты, мезенец.
* **Прамавугольны тып**. Усе пальцы прыкладна аднолькавай даўжыні. Вялікі палец роўны другому, далей па змяншэнні: трэці, чацвёрты, мезенец.

Вобласць медыцыны, якая займаецца вывучэннем будовы і лячэння чалавечых стоп называецца падалогія ().

Усяго ў целе чалавека налічваецца 206 касцей, 52 косці знаходзіцца ў ступнях, што складае чацвёртую частку ад усіх касцей цела.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Анатомія
Катэгорыя:Канечнасці
Катэгорыя:Анатомія ніжняй канечнасці
Вечыца

**Ве́чыца** — возера ў Беларусі, ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 10 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 1,25 км на захад ад вёскі Старынка, у басейне ракі Ушача.

Плошча паверхні возера 0,14 км². Даўжыня 0,78 км, найбольшая шырыня 0,35 км. Найбольшая глыбіня 3,1 м, сярэдняя — 1,9 м. Даўжыня берагавой лініі 2,04 км. Аб’ём вады ў возеры 0,27 млн м³. Плошча вадазбору 69,8 км².

Катлавіна возера падпруднага тыпу, выцягнутая ў напрамку з усходу на захад. Схілы катлавіны стромкія вышынёй 15—20 метраў, на поўначы і паўночным усходзе спадзістыя вышынёй 5—7 метраў, на паўночным захадзе невыразныя, парослыя лесам і хмызняком, месцамі разараныя. Берагавая лінія звілістая. Берагі сплавінныя, пад хмызняком. Каля ўсходніх і заходніх берагоў пойма шырынёй да 200 метраў. Дно плоскае, высланае гліністым ілам і сапрапелем. Возера праточнае, эўтрофнае. 95 % плошчы зарастае пераважна падводнай расліннасцю. Праз возера цячэ рака Ідута.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, плотка, карась і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
Рапуха

**Рапуха**

* народная назва прадстаўнікоў сямейства 
* народная назва віду
Кубачы

**Кубачы** (, дарг.: *ГIярбукI*) — сяло (у 1965—2015 гадах пасёлак гарадскога тыпу, раней аул) у Дахадаеўскім раёне Дагестана. Утварае сельскае паселішча **Сяло Кубачы**.

Адзін з найбуйнейшых на Каўказе традыцыйных цэнтраў мастацкай апрацоўкі металу, а таксама разьбы па камені і дрэве. З ранняга Сярэднявечча вядомы вырабам кальчугі і зброі.

## Насельніцтва 
Пераважна кубачынцы (саманазва угбуган, субэтнас даргінцаў, якія размаўляюць на кубачынскім дыялекце даргінскай мовы).

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Бульбінаўскае

**Бульбінаўскае** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 17 км на паўднёвы ўсход ад горада Паставы, за 1 км на ўсход ад вёскі Сакалы, у басейне ракі Лучайка.

Плошча паверхні 0,035 км². Даўжыня 0,25 км, найбольшая шырыня 0,18 км. Найбольшая глыбіня 1,5 м, сярэдняя — 0,9 м. Даўжыня берагавой лініі 0,75 км. Аб’ём вады ў возеры 0,03 млн м³.

Знаходзіцца сярод лесу. Вакол возера забалочаная пойма. Зарастае.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-31. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1983 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Мядзелкі
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Качубей (Дагестан)

**Качубей** (, дарг.: *Ккачубей*) — сяло ў Тарумаўскім раёне Дагестана. Названа ў гонар камбрыга часоў Грамадзянскай вайны Івана Антонавіча Качубея.

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Віды пад найменшай пагрозай

**Віды, якія знаходзяцца пад найменшай пагрозай знікнення** () - ахоўны статус, які Міжнародны Саюз Аховы Прыроды прысвойвае біялагічным відам або таксонам, якія не ўваходзяць у якую-небудзь іншую катэгорыю і, такім чынам, не адчуваюць пагроз свайму існаванню. Да іх ставяцца найбольш распаўсюджаныя і квітнеючыя віды, такія, як меданосная пчала, шэры пацук, шызы голуб. Яны, як правіла, не занесены ў Чырвоныя кнігі, аднак асобныя папуляцыі і падвіды могуць знаходзіцца пад пагрозай - так, да прыкладу, распаўсюджаная па абодвум Амерыкам пума мае статус «Знаходзіцца пад найменшай пагрозай», у той час як нешматлікая флорыдзкая пума - выміраючы падвід.

Па дадзеным 2006 года ў гэтую катэгорыю ўваходзіць 15636 таксонаў. Агульная колькасць відаў жывёл у гэтай катэгорыі - 14033. Таксама ў спісе значыцца 102 падвіды жывёл і 1500 таксонаў царства раслін (1410 відаў, 55 падвідаў, 35 разнавіднасцяў). У 2008 годзе да гэтай катэгорыі былі афіцыйна аднесены людзі.

## Спасылкі 
* Спіс відаў, якія маюць статус «Знаходзяцца пад найменшай пагрозай»

Катэгорыя:Ахова прыроды
Катэгорыя:Чырвоныя кнігі
*
Капшчына

**Капшчына** (*капшчызна*, *капні пенязі*, *карчэмныя пенязі*) ― піцейны падатак у XV―XVII стст. ў Вялікім Княстве Літоўскім, спаганяемы за выраб і продаж гарэлкі, мёду і піва.

## Памер капшчыны 
Памер капшчыны вызначаўся штогод вялікім князем Літоўскім, збіраўся раз у год, і вагаўся паміж 30 грошамі і 2, 5 капамі (150 грошаў). Так, да сярэдзіны XVI стагоддзя з кожнай карчмы спаганялася за гандаль мёдам і півам па адной капе (60 грошаў), за гарэлку ― 30 грошаў, з кожнага дыму па 2 пенязь.

## Агульнагарадскія зборы 
Што тычыцца агульных збораў капшчыны па гарадах, то яны былі невялікія: у 1506 годзе Полацк заплаціў 600 кап грошаў, Мінск у 1494 годзе, гэтак жа як і Крычаў у 1504 годзе ― 60 кап, Бабруйск у 1502 ― 30 кап.

У некаторых выпадках вялікі князь адмаўляўся ад падатку на карысць гарадоў, ваяводаў або старастаў.

## Пераход на чопаў падатак 
З сярэдзіны XVI стагоддзя капшчына ў мястэчках і магнацкіх уладаннях адмерла, з-за раздачы піцейных устаноў на водкуп у прыватныя рукі. У каралеўскіх гарадах захоўвалася да XVIII стагоддзя ў выглядзе чопавага падатку на гарэлку, піва і мёд, які перавышаў ўсе астатнія падаткі разам узятыя.

## Літаратура 
* *Бершадский С. А.* Литовские евреи. История их юридического и общественного положения в Литве от Витовта до Люблинской унии. 1388—1569 г. — СПб. 1883. — 517 с.
* Торгівля на Україні ХIV — середина ХVII століття: Волинь і Наддніпрянщина. ― К., 1990
* Енциклопедія історії України: Т. 4: Ка-Ком / Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. — К.: В-во «Наукова думка», 2007. ― 528 с.: іл.
* *Грушевський М.* Історія України-Руси: В 11 т., 12 кн. / М. Грушевський. — К., 1995. — Т.6: Життє економічне, культурне, національне XIV—XVII віків. — 1995. — 680 с
* *Котляр М. Ф.* Торгівля на Україні в XIV—XV ст. // Украински історичны журнал — 1975. — № 1. — С. 38 — 47
* *Ващук Д.* Деякі системи оподаткування у Київській землі (друга половина XV — перша третина XVI ст.) // Наукові праці Кам’янець-Подільського державного університету. Історичні науки. — Кам’янець-Подільський, 2005. — Т.14. На пошану академіка І. С. Винокура. — С. 149—160
* *Shorr M.* Organizacya Żydow w Polsce od najdawniejszych czasów az do roku 1772 // Kwartalnyk Historyczny, 1899. — R.13. — S. 492—503

Катэгорыя:Падаткаабкладанне
Катэгорыя:Фінансы
Катэгорыя:Дзяржаўная эканоміка
Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладання
Катэгорыя:Падаткаабкладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім
Лары Пэйдж

**Лорэнс Эдвард «Лары» Пэйдж** (; , ЗША) — амерыканскі камп’ютарны распрацоўшчык і прадпрымальнік, вядомы як сузаснавальнік Google Inc.

## Бізнэс 
У 1998 годзе Лэры Пэйдж і Сяргей Брын, аспіранты Стэнфардскага ўніверсітэту, заснавалі Google Inc. У 2007 годзе Пэйдж, разам з Брынам і Эрыкам Шмідтам былі змешчаны на першае месца ў спісе 50 найгалоўнейшых у Сеціве людзей.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Супрацоўнікі Google
Катэгорыя:Праграмісты ЗША
Катэгорыя:Мільярдэры ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Стэнфарда
Катэгорыя:Выпускнікі Мічыганскага ўніверсітэта
Бортнік

**Бортнік** — чалавек, які займаецца бортніцтвам, таксама прозвішча.

## Прозвішча 
* Вячаслаў Бортнік, беларуска-амерыканскі грамадскі дзеяч, праваабаронца
* Георгій Бортнік, беларускі грамадскі дзеяч, святар БАПЦ
* Іван Сяргеевіч Бортнік, расійскі акцёр
* Ігар Аляксандравіч Бортнік, беларускі гісторык і філосаф, педагог
* Ларыса Барысаўна Бортнік (нар. 1953) — беларуская мастацтвазнавец.
* Мікалай Мікалаевіч Бортнік (нар. 1983) — беларускі дзяржаўны службовец.
* Шандар Бортнік, венгерскі мастак
Вербнае

**Ве́рбнае**, **Вербна** — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 23 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Бешанковічы, за 4 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Ула, за 0,7 км у напрамку на захад ад вёскі Фролкавічы, у басейне ракі Ула.

Плошча паверхні 0,14 км². Даўжыня 0,5 км, найбольшая шырыня 0,35 км. Найбольшая глыбіня 12 м, сярэдняя 7 м. Даўжыня берагавой лініі 1,4 км. Плошча вадазбору 7,5 км².

Размешчана сярод лясных масіваў. Схілы катлавіны вышынёй да 8 м. Зарастае. На поўдні ўпадае ручай, на поўначы выцякае ручай у раку Ула. Уваходзіць у зону адпачынку Ула.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-35. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Бешанковіцкага раёна
Вербна

**Ве́рбна** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 15 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 0,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Івахнава, у басейне ракі Выдрыца.

Плошча паверхні 0,075 км². Даўжыня 0,48 км, найбольшая шырыня 0,24 км. Найбольшая глыбіня 16,9 м, сярэдняя — 5,6 м. Даўжыня берагавой лініі 1,16 км. Аб’ём вады ў возеры 0,42 млн м³.

На ўсходзе выцякае ручай у возера Гарадзянец.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Бабіна (возера, Бешанковіцкі раён)

**Бабіна** — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці, за 22 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Бешанковічы, за 0,7 км на ўсход ад вёскі Бортнікі 1-я, у басейне ракі Ула.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,22 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 0,52 км.

Размешчана за 0,2 км на захад ад азёр Калодна і Лешна. Схілы катлавіны вышынёй 5—7 м, пад лесам. На поўначы забалочаная пойма шырынёй 50—100 м.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Улы
Калодна (возера, Бешанковіцкі раён)

**Калодна** — возера ў Беларусі, у Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці, за 22 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Бешанковічы, каля вёскі Зарэчча, у басейне ракі Ула.

Плошча паверхні 0,11 км². Даўжыня 0,86 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Найбольшая глыбіня 12,8 м, сярэдняя — 6,2 м. Даўжыня берагавой лініі 1,88 км. Аб’ём вады ў возеры 0,68 млн м. Плошча вадазбору 13,5 км².

Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй да 7 м, стромкія, пад лесам і хмызняком. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны, пераважна нізкія і пясчаныя. На поўдні ў Калодна ўпадае ручай з возера Лешна, на поўначы выцякае ручай у раку Ула.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-35. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-1. 

Катэгорыя:Азёры Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Улы
Бабіна

Назву **Ба́біна** маюць:

## Асобы 
* Марыя Паўлаўна Бабіна (нар. 1959) — беларуская ўрач ветэрынарнай медыцыны. Доктар ветэрынарных навук (2003), прафесар (2011).
* Наталка Бабіна (нар. 1966) — беларуская пісьменніца і журналістка ўкраінскага паходжання

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць
** Бабіна — вёска ў Гродзенскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Бабіна 1 — вёска ў Бабруйскім раёне
** Бабіна 2 — вёска ў Бабруйскім раёне
* Віцебская вобласць
** Вялікае Бабіна — вёска ў Аршанскім раёне
** Малое Бабіна — вёска ў Аршанскім раёне
### Расія 
* Бабіна (Духаўшчынскі раён)

## Азёры 
* Бабіна — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Ула
* Бабіна — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Мядзелка
Антошава

**Антошава** — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці, за 20 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Бешанковічы, за 1 км на паўночны захад ад вёскі Зорнікі, у басейне ракі Ула.

Плошча паверхні 0,01 км². Даўжыня 0,1 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 0,3 км.

Размешчана сярод балота, парослага хмызняком.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Бешанковіцкага раёна
Нацыянальныя меншасці ў Польшчы

**Нацыянальныя меншасці ў Польшчы** — нацыянальныя і этнічныя групы, якія жывуць у Польшчы і ідэнтыфікуюць сябе не з польскай, а з іншымі нацыянальнасцямі.

## Дэмаграфія 
### Беларусы 
Беларусы ў Польшчы з'яўляюцца адной з найбуйнейшых нацыянальных меншасцяў. Згодна з перапісам 2002 года, у Польшчы пражывае 50 тысяч беларусаў, пераважна ў Падляскім ваяводстве (96,6 %; найбольш у Беластоку — 7,5 тысяч). У той самы час паводле падлікаў Пятра Эбергарта ў 1992 іх колькасць складала 215 тысяч чалавек, а згодна з Маркам Галушкам колькасць беларусаў дасягае 230 тысяч чалавек.

На думку польскага даследчыка К.Падляскага, у канцы 1980-х у Польшчы жыло ад 250 да 400 тысяч беларусаў, паводле звестак Польскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы — 290 тысяч (1/3 ейных вернікаў). Паводле ж статыстыкі выбараў у сейм у 1989 годзе на Беласточчыне беларусы складалі 30 % насельніцтва (206,8 тысяч чалавек), у тым ліку ў Беластоку 25 % (65,5 тысяч чалавек), Бельску-Падляшкім і Гайнаўцы па 65 % (адпаведна 17,2 і 15,1 тысяч чалавек). Паводле перапісу беларускую мову ў штодзённых зносінах ужывае толькі 40,6 тысяч чалавек.

### Немцы 
Немцы маюць буйныя нацыянальныя меншасці ў шэрагу краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, у тым ліку ў Польшчы. Немцы ў Польшчы — найбуйнейшая неславянская меншасць. Перапіс 2002 года зафіксаваў пражыванне ў Польшчы 152 900 этнічных немцаў (0,38 % насельніцтва краіны), хоць паводле даных паваеннага перапісу 1946 года ў краіне знаходзілася звыш 2,3 млн так званых фольксдойчэ, якія складалі 41 % насельніцтва перададзеных Польшчы абласцей. Цяпер большасць немцаў Польшчы пражывае ў Апольскім ваяводстве, Сілезія, дзе яны складаюць 9,9 % насельніцтва.

### Сілезцы 
817 тысяч жыхароў Польшчы за перапісам 2011 года назвалі сябе сілезцамі па нацыянальнасці, што зрабіла іх найбольшай меншасцю Польшчы.

Па выніках Другой Сусветнай вайны, большасць сілезскіх земляў былі ўключаныя да Польшчы. Мільёны этнічных немцаў былі выселеныя, а этнічныя сілезцы расцэньваліся польскай уладай як «мясцовыя палякі», якія проста «недастаткова дасведчаныя аб сваёй польскасці», ім было дазволена застацца пасля аддзялення ад немцаў шляхам «засведчання сваёй нацыянальнасці». Шматлікім такім сілезцам дазволілі застацца ў Аполе. На працягу ўсеўладдзя камунізма ў Польшчы каля 600 тысяч сілезцаў выехала да Заходняй Германіі. Ад часу, як камуністычная эра скончылася, пачалося сілезскае нацыянальнае адраджэнне.

Катэгорыя:Народы Польшчы
Жылін Брод

**Жы́лін Брод** (, ) — вёска ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Першамайскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 164 чалавека, 64 двары (2014)

## Інфраструктура 
* ФАП
* Клуб і бібліятэка
* Дзіцячы садок

## Спасылкі 
Катэгорыя:Першамайскі сельсавет (Слуцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёна
Запольскае

**Запольскае** — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 11 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Бешанковічы, каля вёскі Заполле, у басейне ракі Свячанка.

Плошча паверхні 0,12 км². Даўжыня 0,58 км, найбольшая шырыня 0,35 км. Даўжыня берагавой лініі 1,58 км. Плошча вадазбору 56,1 км².

Схілы катлавіны вышынёй да 8 м, разараныя. Берагі высокія, на асобных участках зліваюцца са схіламі катлавіны. Праз возера цячэ рака Свінка.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-35. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Улы
Вычагда

**Вы́чагда** (, ) — рака на поўначы Еўрапейскай часткі Расіі ў Рэспубліцы Комі і Архангельскай вобласці, правы і самы вялікі прыток ракі Паўночная Дзвіна.

Даўжыня — 1130 км, плошча вадазборнага басейна — 121 тыс. км². Сярэдні расход вады 1160 км ад вусця.

Асноўны прытокі: Вішара, Вым, Ярэнга, Нем, Паўночная Кельтма, Локчым, Сысола. Сярод прытокаў: Ікса, Старая Вычагда, Вялікая Ватса, Віледзь, Чакула, Чулега, Вуктыль, Віль, Кензан, Пузла і інш.

Каля ракі гарады Сыктыўкар, Сальвычагодск, Котлас.

## Літаратура 
*  

## Спасылкі 
* Река Вычегда // Государственный водный реестр РФ 
* *Агафонова С. А., Завадский А. С., Рулёва С. Н.* Вычегда // Научно-популярная энциклопедия «Вода России» 

Катэгорыя:Рэкі Рэспублікі Комі
Катэгорыя:Рэкі Архангельскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Паўночнай Дзвіны
Мязень (рака)

**Мязе́нь** () — рака ў Расіі, працякае па тэрыторыі Рэспублікі Комі і Архангельскай вобласці.

Даўжыня ракі — 966 км, плошча яе вадазборнага басейна — 78 000 км². Бярэ свой пачатак з балот на заходніх схілах Ціманскага кража (Рэспубліка Комі). Працякаючы праз Архангельскую вобласць паступова паварочвае на поўнач. Пасля зліцця з Вашкай рэзка паварочвае на поўнач. На самай поўначы цячэння каля горада Мязень упадае ў Мязенскую губу Белага мора. У верхнім цячэнні берагі высокія і скалістыя. У сярэднім цячэнні Мязень звілістыя, шмат перакатаў, якія шкодзяць суднаходству.

На рацэ горад Мязень.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Река Мезень. Данные государственного водного реестра 
* Каталог гидрологических постов. Северный край 

Катэгорыя:Рэкі Рэспублікі Комі
Катэгорыя:Рэкі Архангельскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Белае мора
Малы дзяцел

**Дзяцел малы** (*Picoides minor*) — птушка сямейства дзятлавых.

## Апісанне 
Стракатая, невялікая птушка. Даўжыня цела 14-16 см, размах крылаў 25-30 см.

Спіна чорная ў белыя палоскі. Спод цела белаваты, без чырвонага. У самца чырвоная «шапачка» і белы лоб, у самкі верх галавы белаваты. У маладых спод цела карычняваты, часам чырвоная «шапачка». Стукае далікатна па тонкіх галінках.

## Пашырэнне 
Арэал: Палеарктыка (акрамя поўначы і поўдня). На тэрыторыі Беларусі звычайны на гнездаванні аселы і качуючы від.

Насяляе розныя тыпы асветленых дрэвастояў з лісцевымі дрэвамі, рачныя даліны, парослыя дрэвамі, сады, групы дрэў сярод палёў, алеі, урбанізаваныя тэрыторыі. Пазбягае сухіх бароў і цёмных дрэвастояў.

Аселы, узімку вандруе ў межах гнездавога арэала, часам у выглядзе інвазій.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо ў дупле ў мяккім дрэве, у ствале або бакавых галінах на рознай вышыні — ад 1 м ад зямлі да вяршаліны дрэва — нават да 10 м, без высцілкі. Глыбіня гнездавой камеры 10—18 см, шырыня — 10—20 см, Дыяметр адтуліны 3—4 см.

 СССР (1979)]]
Яйкі 5—6 (часам 3—8) эліптычныя, падоўжаныя з вострым вузейшым канцом, белыя, бліскучыя.

## Падвіды 
* *D. m. minor* — паўночны ўсход Еўропы ад Скандынавіі да Урала;
* *D. m. hortorum* — Цэнтральная і Заходняя Еўропа;
* *D. m. comminutus* — Англія, Уэльс;
* *D. m. buturlini* — Паўднёвая Еўропа ад Іспаніі да Грэцыі і Румыніі;
* *D. m. danfordi* — Грэцыя, Малая Азія;
* *D. m. colchicus* — Каўказ;
* *D. m. quadrifasciatus* — паўднёвы Каўказ.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Дзятлавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Птушкі на марках
Сярэдні дзяцел

**Дзяцел сярэдні** (*Dendrocopos medius*) — птушка сямейства дзятлавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 19-22 см, размах крылаў 34-42 см. Стракаты, у абодвух полаў чырвоная «шапачка» без чорнай абводкі (у самкі крыху меншая і больш светлая). Чорныя «вусы» вельмі вузкія і не даходзяць да асновы дзюбы, галава з бакоў белая. Спод цела белы з цёмнымі рыскамі на баках, паступова пераходзіць у пастэльна-чырванаватае падбрушша, на спіне дзве белыя плямы. Маладыя падобныя да самкі, але менш кантрасныя. Стукае даволі рэдка.

## Пашырэнне 
Арэал: Еўропа (акрамя Ірландыі, Брытанскіх астравоў, Пiрэнейскага паўвострава; сустракаецца толькі ў Галісiі), Каўказ, паўночная Турцыя, Іран. На Беларусі нешматлікі, распаўсюджаны на гнездаванні ў паўднёвай частцы краіны аселы і качуючы від.

Насяляе старыя лісцевыя або змяшаныя дрэвастоі з мноствам прасек і палян (часта паблізу лугоў і на ўскрайках лясоў), прырэчныя лясы, паркі, старыя лясы.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо ў дупле засыхаючага дрэва, радзей здаровага (часам займае дуплы пасля іншых дзятлаў). Подсціл з трэсак. Дыяметр адтуліны каля 5 см, глыбіня дупла — да 15-35 см.

Яйкі (5-6, часам 4-8) авальныя, амаль з аднолькавымі тупымі канцамі, белыя і бліскучыя. Памеры: 23х18 мм.

## Падвіды 
* *D. m. medius* — Заходняя, Цэнтральная Еўропа і паўднёвы ўсход Еўропы;
* *D. m. caucasicus* — ад поўначы Турцыі праз Каўказ да закаспійскіх раёнаў;
* *D. m. anatoliae* — Заходняя і Паўднёвая Азія, Малая Азія;
* *D. m. sanctijohannis* — паўднёвы захад Ірана, верагодна, Ірак.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Дзятлавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Лош

**Лош** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 14 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 1 км на поўнач ад вёскі Мосар, у басейне ракі Выдрыца.

Плошча паверхні 0,1 км². Даўжыня 0,14 км, найбольшая шырыня 0,05 км. Размешчана сярод балота, мелкае, зарастае.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Правады (возера)

**Права́ды** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 23 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 0,5 км на поўнач ад вёскі Зарэчча, у басейне ракі Тураўлянка.

Плошча паверхні 0,07 км². Даўжыня 0,45 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 1,1 км.

Схілы катлавіны вышынёй да 10 м, пад хмызняком. На ўсходзе выцякае ручай у возера Турасы.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Правады

Назву **Права́ды** маюць:

## Населеныя пункты 
* Правады — былая вёска ў Дубраўскім сельсавеце Ушацкага раёна Віцебскай вобласці

## Азёры 
* Правады — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Тураўлянка