open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Арганізацыя афрыканскага адзінства

**Арганізацыя афрыканскага адзінства, ААА** (, ) — міждзяржаўная арганізацыя ў Афрыцы ў 1963—2002 гадах. Створана на канферэнцыі кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў 32 краін кантынента ў г. Адыс-Абеба (Эфіопія). Да 1994 года членамі ААА сталі ўсе 53 афрыканскія краіны (апошняя — ПАР), за выключэннем Марока, якая выйшла ў 1984 годзе ў знак пратэсту супраць уступлення САДР. 

Мэтамі арганізацыі абвяшчаліся: умацаванне адзінства і салідарнасці краін Афрыкі, абарона іх тэрытарыяльнай цэласнасці і незалежнасці, знішчэнне каланіялізму, заахвочванне міжнароднага супрацоўніцтва. Для іх дасягнення члены абавязаліся каардынаваць свае дзеянні ў галіне знешняй палітыкі, эканомікі, адукацыі, культуры, аховы здароўя, навукі, тэхнікі, абароны і бяспекі.

У якасці асноўных прынцыпаў дэклараваліся роўнасць дзяржаў-членаў і неўмяшанне ва ўнутраныя справы, павага тэрытарыяльнай цэласнасці, мірнае ўрэгуляванне спрэчных пытанняў, прыхільнасць справе вызвалення залежных афрыканскіх тэрыторый, палітыка недалучэння.

Вышэйшы орган — Асамблея кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў, склікаўся штогод у розных афрыканскіх сталіцах. На сесіях Асамблеі абіраўся старшыня ААА тэрмінам на 1 год; рашэнні Асамблеі насілі рэкамендацыйны характар. Выканаўны орган — Савет Міністраў — складаўся з міністраў (як правіла, замежных спраў), прызначаных урадамі дзяржаў-членаў. У яго функцыі ўваходзілі падрыхтоўка сесій Асамблеі, выкананне іх рашэнняў, зацвярджэнне бюджэту. Пастаянныя адміністрацыйныя функцыі ажыццяўляў Генеральны сакратарыят са штаб-кватэрай у Адыс-Абебе. 

Галоўным і найбольш паспяховым напрамкам дзейнасці ААА была барацьба за дэкаланізацыю і супраціўленне расісцкім рэжымам. Дзяржавы-члены аказвалі маральна-палітычную, матэрыяльную і фінансавую падтрымку нацыянальна-вызваленчых рухам кантынента. 

У 1964-м пры садзейнічанні ААА створаны Афрыканскі банк развіцця. 

У канцы 1990-х гадах ААА страціла сваю эфектыўнасць, так як не змагла прапанаваць рэкамендацыі па пераадоленні гаротнага становішча кантынента, захаванню палітычнай стабільнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці, даць адэкватныя адказы на выклікі глабалізацыі. У ліпені 2002 года ў г. Дурбан (ПАР) адбылася апошняя, 38-я сесія, на якой арганізацыя была ператворана ў Афрыканскі саюз.

Дата заснавання ААА, 25 мая, па рашэнні ААН штогод адзначаецца як Дзень вызвалення Афрыкі.

## Літаратура 
* С. В. Мазов. Организация африканского единства  // Большая российская энциклопедия.

Катэгорыя:Афрыканская палітыка
Катэгорыя:Гісторыя Афрыкі
Міхал Бетляеўскі

**Міхал Бетляе́ўскі** — акцёр, антрэпрэнёр. У Мінску з 1832 года ў трупе А. Ш. Жукоўскага, у 1838—1839 (магчыма, і ў 1840) у трупе В. А. Ашпергера і ў 1846—1847 у трупе В. Драздоўскага; пасля 1832 і ў 1840—1841 у Гродне. У 1841 годзе арганізаваў асабістую трупу, якая гастраліравала ў Навагрудку і Кобрыне. Працаваў таксама ў трупах В. Блажэвіча (1841—1845) і Ю. Кандрата (1853—1854), што выступалі ў розных гарадах Беларусі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі
Катэгорыя:Антрэпрэнёры
Катэгорыя:Постаці Мінска
Катэгорыя:Постаці Гродна
Конц

**Конц** () — горад у Германіі, у зямлі Рэйнланд-Пфальц. Уваходзіць у склад раёна Трыр-Саарбург. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Конц. Насельніцтва — 17 923 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 44,54 км². Афіцыйны код — 07 2 35 068.

Катэгорыя:Гарады Рэйнланд-Пфальца
Бетляеўскі

**Бетляе́ўскія** — сям’я беларускіх акцёраў XIX стагоддзя.

* Міхал Бетляеўскі — акцёр, антрэпрэнёр.
* Адэлія Бетляеўская — актрыса. Дачка Міхала і Катажыны
* Каміла Бетляеўская — актрыса. Дачка Міхала і Катажыны
* Катажына Бетляеўская — актрыса. Жонка Міхала.
Адэлія Бетляеўская

**Адэлія Бетляе́ўская** — актрыса сярэдзіны XIX стагоддзя. Дачка акцёраў Міхала і Катажыны Бетляеўскіх. У 1852 годзе працавала разам з сястрой Камілай у трупах Ф. Петжыкаўскага і К. Фядзецкага (гастраліравала ў Магілёве, Гомелі) і ў 1853—1854 у Ю. Кандрата. Адэля карысталася поспехам у вадэвілях.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Актрысы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі
Ювалдэ (Тэхас)

**Ювалдэ** () — горад у штаце Тэхас (ЗША), размешчаны прыкладна за 140 км на захад ад Сан-Антоніа і за 235 км на паўднёвы захад ад Остына. Акруговы цэнтр аднайменнай акругі. Паводле Бюро перапісу насельніцтва ЗША, паводле перапісу 2010 года насельніцтва Ювалдэ складала 15 751 чалавек. 24 мая 2022 года адбылося масавае забойства ў пачатковай школе «Роб».
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Мэцью Мак-Конахі (нар. 1969) — амерыканскі акцёр і рэжысёр

## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Тэхаса
Катажына Бетляеўская

**Катажына Бетляе́ўская** — актрыса першай паловы XIX стагоддзя. Жонка акцёра Міхала Бетляеўскага. Карысталася поспехам у ролях камічнай старой, какетак. Выступала ў 1839 у Гродне, у 1840 у Свіслачы. 3 1841 года працавала ў трупах з мужам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Актрысы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі
Устаўная грамата

* Устаўная грамата (1861) — акты часу скасавання прыгоннага права ў Расійскай імперыі
* Устаўныя граматы Беларускай Народнай Рэспублікі 1918 года:
** Першая Устаўная грамата
** Другая Устаўная грамата
** Трэцяя Устаўная грамата
Ян Петразалін

**Ян Эльяш Корвін-Петразалін** (, ;  — , Кукавічы) — інжынер-тэхнолаг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і Эразма Корвін-Петразаліна (1807—1884), выкладчыка Слуцкай гімназіі, і яго другой жонкі Агаты з Вайніловічаў (1809—1873), цёткі Эдварда Вайніловіча.

У 1876 годзе скончыў механічны факультэт Пецярбургскага тэхналагічнага інстытута, атрымаўшы ступень тэхніка (механіка) 1-га класа.

У пачатку ХХ ст. Ян Петразалін фінансаваў будаўніцтва ў Пляшэвічах невялікага драўлянага касцёла ў гонар святога Роха.

Пасля смерці ў 1919 годзе жонкі Валянціны Ян вярнуўся ў Кукавічы. За гэты час ён напісаў другую частку «Успамінаў аб чыгуначных падарожжах з імператарам усяе Русі Аляксандрам III».

У 1921 г., паводле Рыжскага мірнага дагавора, праз Кукавічы прайшла мяжа паміж Польшчай і Савецкай Беларуссю. На польскую тэрыторыю адышоў парк, сядзіба Петразалінаў, сад і каля ста гектараў ворнай зямлі; а большая частка маёнтка, радавы могільнік, вёска Кукавічы і праваслаўная царква апынуліся ў савецкай зоне.

Петразалін быў членам Нясвіжскага павятовага сойміка і актыўна ўдзельнічаў у грамадскім жыцці краю.

Загінуў 9 снежня 1928 года ў выніку няшчаснага выпадку на малацільні. Улады Савецкай Беларусі забаранілі хаваць яго рэшткі на радавых могілках, таму Ян Петразалін быў пахаваны на могілках у Пляшэвічах.

## Узнагароды 
За заслугі ў чыгуначнай службе быў узнагароджаны ордэнамі Св. Станіслава 3 ст., Св. Ганны 2 ст. і бронзавым медалём «У памяць каранацыі Аляксандра III». Імператарам быў падораны срэбны партабак, упрыгожаны бірузой.

## Сям’я 
Быў жанаты двойчы. Першая жонка з 1902 г. — Ганна Гарадзінская (1860-03.04.1905), удава доктара медыцыны; другая з 30.04.1906 г. — Валянціна Кавалеўская (1877-07.05.1919), дачка генерала-лейтэнанта Рыгора Кавалеўскага. Дзеці:
* Віктар (27.11.1907 — 28.08.1976) вучыўся ў Варшаўскім універсітэце і ў Кукавічы прыязджаў толькі на вакацыі. Пазней ён атрымаў ступень доктара філасофіі і стаў спецыялістам у галіне праектавання гідратэхнічных збудаванняў, быў жанаты з Ядзвігай Кладкевіч (1908—1989).
* Ірэна (30.03.1909 — 11.05.1988), жонка Мар’яна Вішнеўскага (1909—1988).
* Магдалена (26.10.1910 — 03.02.1982), жонка Эдварда Драздоўскага (1900—1973), пасля заканчэння гімназіі самастойна вялі гаспадарку ў маёнтку.

Віктар і Ірэна памерлі ў Варшаве, а Магдалена — у Вялікабрытаніі, дзе яна жыла пасля вайны.

Катэгорыя:Інжынеры Беларусі
Бойсэўскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Бойсэўскі дзяржаўны ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Бойсэ ў штаце Айдаха, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Заснаваны ў 1932 годзе епіскапальнай царквой, ён стаў незалежным малодшым каледжам у 1934 годзе і з 1965 года выдае ступені бакалаўра і магістра. Дзяржаўнай установай адукацыі ён стаў у 1969 годзе. Ён уваходзіць у лік доктарскіх універсітэтаў з высокай даследчай актыўнасцю.

## Структура 
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу і эканомікі
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынернай справы
* Каледж магістратуры
* Каледж навук пра здароўе
* Цэнтр візуальных мастацтваў
* Школа дзяржаўнай службы
* Каледж інавацый і дызайну

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Айдаха

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Айдаха
Айдахаўскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Айдахаўскі дзяржаўны ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Пакатэла у штаце Айдаха, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Заснаваны ў 1901 годзе як Айдахаўская акадэмія, вучэльня прапануе больш за 250 праграм у сваім галоўным кампусе ў Пакатэла і філіялах у Мерыдыяне, Айдаха-Фолс і Твін-Фолс. Ён класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з высокая даследчай актыўнасцю.

## Структура 
* Каледж мастацтваў і літаратуры
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж здароўя
* Каледж фармацыі
* Каледж навукі і інжынерыі
* Каледж тэхналогій
* Школа магістратуры
* Аддзел медыцынскіх навук
* Школа медсястрынства
* Школа сцэнічных мастацтваў

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Айдаха

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Айдаха
Устаўная грамата (1861)

Дрысенскага павета Віцебскай губерні, вёскі Крэўнікі і Абухава, 1862 год.]]
**Уста́ўныя гра́маты** (), таксама **ўста́ўныя гра́маты паме́шчыка і сяля́н** () — акты, якія вызначалі адносіны часоваабавязных сялян з памешчыкам паводле «Палажэнняў» аб адмене прыгоннага права 1861 года ў Расійскай імперыі. Акты вызначалі памеры сялянскага парэформеннага надзелу і павіннасцей за карыстанне ім, а таксама фіксавалі звесткі аб дарэформенным надзеле, развярстанні зямельных угоддзяў, перанясенні сялянскіх сядзіб, тэрмінах пераходу сялян з паншчыны на аброк і інш. Складаліся памешчыкам, зацвярджаліся і ўводзіліся ў дзеянне міравым пасрэднікам. Устаўныя граматы планавалася ўвесці на працягу 2 гадоў.

На Беларусі пры ўвядзенні ўстаўных грамат памешчыкі захапілі значную частку сялянскіх надзелаў. Так, у Магілёўскай губерні плошча надзельнай зямлі згодна з устаўнымі граматамі, якія ахоплівалі  рэвізскіх душ былых панскіх сялян, супроць велічыні надзельнага землекарыстання напярэдадні сялянскай рэформы 1861 года паменшылася на , у Гродзенскай — на . Увядзенне ўстаўных грамат выклікала пратэсты і хваляванні сялян. Сярод сялян было масава распаўсюджана меркаванне, што праз два гады, разлічаныя для ўвядзення ўстаўных грамат, уся зямля пяройдзе ў іх рукі, а паншчына і аброк будуць скасаваны. Пры гэтым, на думку сялян, тыя хто падпіша ўстаўную грамату, страцяць магчымасць атрымаць сапраўдную свабоду. Чуткі былі вельмі распаўсюджаны, таму імператар Аляксандр II быў вымушаны выдаць дадатковую заяву аб тым, «*што ніякай іншай волі не будзе, акрамя той, якая дадзена, і таму сяляне мусяць выконваць тое, што патрабуюць ад іх агульныя законы „Палажэння 19 лютага“*». Аднак чуткі і хваляванні не спыніліся. У 1862 годзе на Беларусі пратэстамі супраць устаўных грамат былі абумоўлены 78 () сялянскіх выступленняў. На 1 студзеня 1863 года ў 5 заходніх губернях Расійскай імперыі сяляне не падпісалі 3127 () устаўных грамат. Праз паўстанне 1863—1864 гадоў увядзенне ўстаўных грамат на Беларусі і Літве працягвалася даўжэй, чым у іншых рэгіёнах еўрапейскай часткі Расійскай імперыі, і было скончана ў сярэдзіне 1864 года.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Сялянства Расійскай імперыі
Сезон 2018/2019 «Цмокі-Мінск-2»

У сезоне 2018/2019 баскетбольны клуб «Цмокі-Мінск-2» прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2018/2019 (**6 месца**),
* Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20) ( **сярэбраны прызёр**).

## Склад каманды 
*  Мікіта Гадун
*  Цімур Друкаў
*  Аляксей Кавалеўскі
*  Вячаслаў Корж (прыйшоў у каманду падчас сезона)
*  Мікіта Лагун
*  Віталь Лебедзеў
*  Аляксей Навойчык
*  Ілля Паланевіч
*  Мікіта Салган
*  Канстанцін Сацук
*  Вадзім Стубеда
*  Вадзім Траццяк
*  Станіслаў Ульянка
*  Уладзіслаў Швакель
*  Арцём Шкуратаў

## Трэнеры каманды 
*  Георгій Кандрусевіч (галоўны трэнер)
*  Аляксей Пынцікаў

## Гл. таксама 
* Сезон 2017/2018 «Цмокі-Мінск-2»
* Сезон 2019/2020 «Цмокі-Мінск-2»

## Спасылкі 
* 2018-2019

2018/2019
Цмокі-Мінск-2
Катэгорыя:2018 год у Мінску
Катэгорыя:2019 год у Мінску
Арызонскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Арызонскі дзяржаўны ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Фінікс у штаце Арызона, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Заснаваны ў 1885 годзе як настаўніцкая школа, універсітэт сёння з'яўляецца адным з буйнейшых дзяржаўных універсітэтаў па колькасці абітурыентаў у Злучаных Штатах. Ён з'яўляецца сябрам Асацыяцыі амерыканскіх універсітэтаў і класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю. Па стане на студзень 2022 года універсітэт паведамляў, што яго выкладчыкамі былі 5 лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі, 10 стыпендыятаў Макартура, 10 лаўрэатаў Пулітцэраўскай прэміі, 10 членаў Нацыянальнай інжынернай акадэміі, 23 члены Нацыянальнай акадэміі навук, 26 членаў Амерыканскай акадэміі навук.

## Структура 
* Школа бізнесу
* Інстытут дызайну і мастацтваў
* Школа інжынерыі
* Каледж сусетнай будучыні
* Каледж магістратуры
* Каледж рашэнняў для здароўя
* Ганаровы каледж
* Каледж інтэграцыйных навук і мастацтваў
* Каледж міждысцыплінарных мастацтваў і навук
* Школа журналістыкі і масавых камунікацый
* Каледж права
* Каледж вольных мастатцваў і навук
* Каледж медсястрынства і медыцынскіх інавацый
* Каледж дзяржаўнай службы і грамадскіх рашэнняў
* Каледж настаўнікаў
* Школа глабальнага менеджменту
* Універсітэцкі каледж

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Арызона

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Арызоны
Алісейка

**Алісейка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка — беларускі футбаліст
* Лізавета Алісейка (нар. 2002) — беларуская валейбалістка.
* Уладзімір Цітавіч Алісейка — Герой Савецкага Саюза
Сычоўскі павет

**Сычоўскі павет** — адміністрацыйная адзінка ў складзе Смаленскага намесніцтва і Смаленскай губерні, якая існавала ў 1775—1928 гадах. Цэнтр — горад Сычоўка.

## Гісторыя 
Сычоўскі павет у складзе Смаленскага намесніцтва быў утвораны ў 1775 годзе ў ходзе адміністрацыйнай рэформы Кацярыны II. У 1796 годзе аднесены да Смаленскай губерні.

У 1928 годзе скасаваны.

## Насельніцтва 
Па даных перапісу 1897 года ў павеце пражывала 100 700 чалавек. У тым ліку 99,7 % рускіх. У Сычоўцы пражывала 4773 чалавек.

## Адміністрацыйны падзел 
У 1890 годзе ў склад павета ўваходзіла 27 валасцей.

У 1913 годзе ў павеце было 24 воласці: скасаваны Багданаўская, Васільеўская, Ліпецкая.

Да 1926 года іх стала 5: Арцёмаўская (цэнтр — г. Сычоўка), Асуйская (цэнтр — с. Нашчакіна), Васкрасенская, Ліпецкая, Цёсаўская.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Паветы Смаленскай губерні
Аляксандр Іванавіч Бецеў

**Аляксандр Іванавіч Бе́цеў** (, в. Спасаўка, Цюменская вобласць, Расія) — беларускі аператар кіно.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў в. Спасаўка Цюменскай вобласці. Скончыў у 1975 годзе Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі ў Маскве. 3 1974 на кінастудыі «Беларусьфільм».

Член Беларускага саюза кінематаграфістаў з 1983 года.

## Творчасць 
Сярод работ: тэлефільмы «Па сакрэту ўсяму свету» (1976), «Чырвоны веласіпед» (1979), мастацкі фільм «3 кошкі ўсё і пачалося…» (1982), анімацыйныя «Уначы ў тэатры» (1989), «Сын чалавечы» (1991), «Скерца» (1994, з Ю. Марухіным), «Чароўная жалейка» (1998), «Фантазёрка» (1999), «Яма, танцы, чатыры струны» (2000), «Пераацэньванне каштоўнасцей» (2001), «Снягурка» (2006), «Старажытная аповесць аб жыцці, каханні і іншых цудах» (2008), «Жыла-была Мушка» (2009) і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кінааператары Беларусі
Арцём Забелін

**Арцём Забелін** (нар. , Хабараўск, РСФСР) — расійскі баскетбаліст.

## Біяграфія 
Прафесійную кар’еру пачаў у 2003 годзе ў саратаўскім «Аўтадары». У 2007 годзе перайшоў у ЦСКА. Летам 2011 года перайшоў з ЦСКА ў Лакаматыў-Кубань. Аднак з-за таго, што ён не прайшоў медагляду, кантракт з клубам не набыў моц.
 
У снежни 2023 годзе падписаў кантракт з «Мінскам» на сезон 2023/24.

## Спасылкі 
* Приветствуем в «МИНСКЕ» Артема Забелина!

Катэгорыя:Баскетбалісты Расіі
Катэгорыя:Майстры спорту Расіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па баскетболе
Сямеўскі

**Сямеўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Іванавіч Сямеўскі (1849—1916) — рускі гісторык, грамадскі і палітычны дзеяч.
* Міхаіл Іванавіч Сямеўскі (1837—1892) — рускі гісторык, археограф, публіцыст, грамадскі дзеяч.
Калтуноў

**Калтуноў** (ж.р. **Калтунова**) — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзмітрый Іванавіч Калтуноў (нар. 1975) — беларускі баскетбаліст, трэнер.
* Мікалай Анісімавіч Калтуноў (нар. 1961) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.
* Сямён Фёдаравіч Калтуноў (нар. 1933) — беларускі інжынер-канструктар.
Дзмітрый Іванавіч Калтуноў

**Дзмітрый Іванавіч Калтуноў** (нар. , , БССР, СССР) — беларускі баскетбаліст, трэнер. Галоўны трэнер мужчынскай нацыянальнай каманды па баскетболе 3х3.

## Біяграфія 
У баскетбол прыйшоў у 8 гадоў, у СДзЮШАР № 10 г. Мінск (цяпер гэта спецыялізаваная школа баскетбольнага клуба «Мінск»). Першы трэнер — Вадзім Мікалаевіч Алексін. Навучаўся ў Рэспубліканскім вучылішчы алімпійскага рэзерву пад кіраўніцтвам Міхаіла Аляксеевіча Тайца. Выступаў за клубы Беларусі і Польшчы. Быў у складзе моладзевай зборнай Беларусі (U-22) на чэмпіянаце Еўропы-1996, дзе зборная заняла 10-е месца (на пляцоўку не выходзіў).

Па заканчэнні кар’еры баскетбаліста стаў трэнерам. Спачатку працаваў з дзецьмі і ва ўніверсітэце, потым з больш сталымі камандамі: 2 гады працаваў з камандай «Асіповічы». Потым трэніраваў студэнцкую каманду БДЭУ, на базе якой была створана рэзервовая каманда «Цмокі-Мінск», дзе працаваў асістэнтам трэнера Расціслава Вяргуна. Пасля стаў галоўным трэнерам нацыянальнай зборнай па баскетболе 3х3 і галоўным трэнерам мужчынскай моладзевай каманды «Мінск». Пад яго кіраўніцтвам мужчынская зборная Беларусі па баскетболе 3х3 стала бронзавым прызёрам Еўрапейскіх гульняў-2019 у Мінску, моладзевая зборная (U-20) па баскетболе 3х3 стала чэмпіёнам II гульняў краін СНД-2023 у Мінску, сярэбраным прызёрам I гульняў краін СНД-2021 у Казані, мужчынская зборная Беларусі па фіджытал-баскетболе стала сярэбраным прызёрам Гульняў БРІКС-2024 у Казані.

## Кар’ера баскетбаліста 
* 1992—1993 — РТІ-2-РВАР (Мінск)
* 1993—1994 — АЗАА (Асіповічы)
* 1994—1995 — РТІ (Мінск)
* 1995—1997 — РТІ-РШВСМ (Мінск)
* 1997—1998 — РШВСМ-РВАР (Мінск)
* 1998 — Оксіва (Плешаў, Польшча)
* 1998—1999 — Папірус-БДУ (Барысаў)

## Кар’ера трэнера 
* 2009—2011 — АЗАА (Асіповічы) (*другі трэнер*)
* 2011—2012 — БДУІР (Мінск) (*другі трэнер*)
* 2011—2012 — Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20 (*другі трэнер*)
* 2015—2016 — БДЭУ-РЦАП (Мінск)
* 2016—2017 — БДЭУ-ГрандПрынт (Мінск)
* 2017—2019 — Цмокі-Мінск (рэзервовая каманда) (*другі трэнер*)
* 2019 — Цмокі-Мінск (рэзервовая каманда)
* 2019—2020 — Цмокі-Мінск (рэзервовая каманда) (*другі трэнер*)
* 2020—2022 — Цмокі-Мінск (моладзевая каманда)
* 2022—2024 — Мінск (моладзевая каманда)
* з 2024 — Мінск-М
* з 2025 — Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20

## Дасягненні 
### У якасці баскетбаліста 
*  Чэмпіён Беларусі (1): 1994/1995.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 1992/1993, 1995/1996.
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 1996/1997.

### У якасці трэнера 
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2018/2019.

## Спасылкі 
* Дмитрий Колтунов: «Одно из важных качеств тренера — уметь меняться самому и менять свой стиль»
* БФБ ПОЗДРАВЛЯЕТ С ДНЁМ РОЖДЕНИЯ ДМИТРИЯ КОЛТУНОВА
* Колтунов Дмитрий
* Дмитрий Колтунов: «Каждый раз была мысль: только бы не подвести»
* Дмитрий Колтунов продолжит возглавлять тренерский штаб мужской молодёжной команды «МИНСК»

Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры «Цмокі-Мінск-2»
Катэгорыя:Трэнеры «БДЭУ-ГрандПрынт» Мінск
Катэгорыя:Трэнеры «Свіслачы» Асіповічы
Катэгорыя:Трэнеры мужчынскай зборнай Беларусі па баскетболе U-20
Паўночна-Арызонскі ўніверсітэт

**Паўночна-Арызонскі ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Флагстаф у штаце Арызона, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Заснаваны ў 1899 годзе. Ён мае 39 кампусаў, размешчаных па ўсім штаце, у якіх навучаюцца каля 25 тысяч студэнтаў. У 2009 годзе часопіс Forbes паставіў універсітэт на 78-е месца ў спісе лепшых дзяржаўных амерыканскіх ВНУ і на 460-е месца ў агульным рэйтынгу лепшых амерыканскіх ВНУ.

## Структура 
* Каледж мастацтваў і літаратур
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі, інфарматыкі і прыкладных навук
* Каледж навакольнага асяроддзя, лесаводства і прыродных рэсурсаў
* Каледж здароўя і сацыяльных паслуг
* Каледж медыцыны
* Каледж медсястрынства
* Каледж сацыяльных і паводніцкіх навук
* Каледж бізнесу
* Ганаровы каледж
* Каледж магістратуры

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Арызона

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Арызоны
Гавайскі ўніверсітэт у Хіла

**Гавайскі ўніверсітэт у Хіла** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Хіла ў штаце Гаваі, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Вучэльня была заснавана ў 1945 годзе і была пэўны час філіялам Гавайскага ўніверсітэта ў Маноа. У 1970 годзе яна была рэарганізавана актам заканадаўчага сходу штата і стала асобнай установай у рамках створанай сістэмы Гавайскага ўніверсітэта. Універсітэт сёння прапануе 33 праграмы бакалаўрыяту і 3 праграмы магістратуры і мае каля 3 тысяч студэнтаў, абсалютная большасць з якіх — жыхары Гаваяў.

## Структура 
* Каледж сельскай гаспадаркі, лесаводства і прыродакарыстання
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу і эканомікі
* Каледж гавайскай мовы
* Каледж фармацыі
* Каледж прыродазнаўчых навук і навук пра здароўе

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Гаваі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Гаваяў
Пакатэла (горад)

**Пакатэла** () — акруговы цэнтр і найбуйнейшы горад акругі Банак штата Айдаха, ЗША, а таксама адзін з найстарэйшых гарадоў штата. Насельніцтва — 54 255 чалавекі (2010). Айдахаўскі дзяржаўны ўніверсітэт.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Айдаха
Пакой (фільм, 2015)

**«Пако́й»** () ― драматычны фільм 2015 года сумеснай вытворчасці Канады, Ірландыі, Вялікабрытаніі і ЗША, зняты рэжысёрам Лені Абрахамсанам паводле аднайменнага рамана Эмы Донах’ю 2010 года. Фільм быў адзначаны мноствам узнагарод і намінацый, у прыватнасці выканаўца галоўнай ролі Бры Ларсан была ўдастоена прэмій «Оскар», «Залаты глобус» і «BAFTA».

Станам на студзень 2024 года фільм займаў 212 месца ў рэйтынгу 250 найлепшых фільмаў IMDb.

## Сюжэт 
Маладая жанчына, Джой Ньюсам, знаходзіцца ў палоне на працягу сямі гадоў. Там жа ў яе нараджаецца сын. Калі хлопчыку спаўняецца пяць гадоў, яны ўцякаюць. Цяпер перад маці з сынам паўстае новае выпрабаванне: прыстасавацца да абсалютна іншага жыцця.

## У ролях 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы-драмы 2015 года
Катэгорыя:Фільмы-трылеры 2015 года
Катэгорыя:Фільмы Ірландыі 2015 года
Катэгорыя:Фільмы Канады 2015 года
Катэгорыя:Фільмы Вялікабрытаніі 2015 года
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2015 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Ірландыі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Канады
Катэгорыя:Фільмы-драмы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы-трылеры Ірландыі
Катэгорыя:Фільмы-трылеры Канады
Катэгорыя:Фільмы-трылеры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фільмы-трылеры ЗША
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Міхаіл Іванавіч Сямеўскі

**Міхаіл Іванавіч Сяме́ўскі** (;  — ) — рускі гісторык, археограф, публіцыст, выдавец, грамадскі дзеяч. Тайны саветнік. Брат В. І. Сямеўскага.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Фядорцава Велікалуцкага павета Пскоўскай уберні (у сучасным Куньінскім раёне Пскоўскай вобласці Расіі) у дваранскай сям’і. У 1852 годзе склончыў Полацкі кадэцкі корпус, у 1855 годзе — Дваранскі полк (з 1855 года Канстанцінаўскі кадэцкі корпус) у Санкт-Пецярбургу. Быў накіраваны на службу у Паўлаўскі лейб-гвардзейскі полк. У 1855—1857 гадах слухаў лекцыі В. М. Бадзянскага, Ф. І. Буслаева, С. М. Салаўёва і іншых у Маскоўскім універсітэце. У 1857—1861 гадах выкладаў рускую мову і гісторыю ў 1-м кадэцкім корпусе. Звольніўся з ваеннай службы. Выкладаў у прыватным пансіёне пры Мікалаеўскім кавалерыйскім вучылішчы і ў Піратэхнічнай школе, у 1860—1862 гадах -гісторыю ў Санкт-Пецярбургскім Аляксандраўскім вучылішчы Ведамства ўстаноў імператрыцы Марыі.

Таксама М. І. Сямеўскі прыкладаў шмат намаганняў па развіцці ў Вялікіх Луках і Велікалуцкім павеце адукацыі, асветы і культуры, рабіў ахвяраванні дабрачынным установам. Пры яго падтрымцы ў Вялікіх Луках былі адкрыты рэальнае вучылішча і жаночая прагімназія. Пастаянна ахвяраваў кнігі і для Велікалуцкай грамадскай бібліятэкі. За вялікія заслугі перад горадам М. І. Сямеўскаму было прысвоена званне ганаровага грамадзяніна Вялікіх Лук.

## Памяць 
У Вялікіх Луках у 1992 годзе прайшлі краязнаўчыя чытанні, прысвечаныя памяці М. І. Сямеўскага. У 1998 годзе прайшла навукова-практычная канферэнцыя «М. І. Сямеўскі: час і людзі». У 1993 годзе Малы савет гарадскога Савета народных дэпутатаў прысвоіў Велікалуцкай цэнтральнай гарадской бібліятэцы імя М. І. Сямеўскага.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Семевский Михаил Иванович // Псковская энциклопедия / Главный редактор — А. И. Лобачёв. — Псков: Псковское региональное общественное учреждение — издательство «Псковская энциклопедия», 2007.

## Спасылкі 
* Семевский Михаил Иванович // Муниципальное автономное учреждение культуры «Централизованная библиотечная система» города Пскова
* Семевский Михаил Иванович // Биографика СПбГУ. Санкт-Петербургский государственный университет
* Семевский Михаил Иванович // Лукиград — Великие Луки
* Семевский Михаил Иванович (1837—1892) // Виртуальный музей книги «Дыхание веков» Псковской областной универсальной научной библиотеки

Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Публіцысты XIX стагоддзя
Катэгорыя:Выдаўцы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Постаці Вялікіх Лукаў
Катэгорыя:Тайныя саветнікі
Пакой (значэнні)

**Пако́й** — асобнае памяшканне для жылля ў кватэры, доме, адгароджанае сценамі, перагародкамі.

;Фільмы
* «Пакой» — амерыканскі фільм 2003 года рэжысёра Томі Вайса.
* «Пакой» — фільм 2015 года рэжысёра Леанарда Абрахамсана.
Вяземскі павет

**Вяземскі павет** — адміністрацыйная адзінка ў складзе Рыжскай губерні, Смаленскага намесніцтва і Смаленскай губерні, якая існавала ў 1708—1929 гадах. Цэнтр — горад Вязьма.

## Гісторыя 
Юрыдычна Вяземскі павет быў аформлены ў 1708 годзе ў ходзе адміністрацыйнай рэформы Пятра I, калі ён быў аднесены да Смаленскай губерні. У 1713 годзе Смаленская губерня была скасаваная і Вяземскі павет адышоў да Рыжскай губерні, аднак ужо ў 1726 годзе Смаленская губерня была адноўлена. З 1775 па 1796 год Вяземскі павет адносіўся да Смаленскага намесніцтва, а потым зноў стаў часткай Смаленскай губерні.

У 1929 годзе Смаленская губерня і ўсе яе паветы былі скасаваныя, а іх тэрыторыя ўвайшла ў новую Заходнюю вобласць.

## Насельніцтва 
Па даных перапісу 1897 года ў павеце пражывала 105 500 чалавек. У тым ліку 98,3 % рускіх. У горадзе Вязьме пражывала 15 645 чалавек.

## Адміністрацыйны падзел 
У 1890 годзе ў склад павета ўваходзіла 25 валасцей.

У 1913 годзе ў павеце было 18 валасцей: скасаваны Бяссонаўская, Бакасаўская, Жылінская, Жукаўская, Лужкоўская, Спас-Целяпнеўская, Царова-Займішчанская; Мясаедаўская перайменавана ў Фёдараўскую, Стасоўская — у Чапчугаўскую (с. Чапчугава).

Да 1926 года валасцей стала 7: Волста-Пятніцкая, Вяземска-Прыгарадная, Іздзешкаўская, Ісакоўская, Сямлеўская, Туманаўская, Хмеліцкая.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Паветы Смаленскай губерні
Leucopsar rothschildi

а]]

***Leucopsar rothschildi*** — від вераб’інападобных з сямейства . Адзіны прадстаўнік роду . Птушка цалкам белая, за выключэннем цёмных канцоў махавых і рулявых пёраў і блакітнаватага кольца вакол вока. Гэты эндэмічны від сустракаецца толькі на паўночным захадзе в. Балі. У 1926 годзе засяляў паласу лясоў уздоўж узбярэжжа шырынёй 40 і даўжынёй каля 120 км. Праз 50 гадоў засталося, верагодна, каля 500 асобін, а плошча іх месцапражывання скарацілася да 200 км². Палавой сталасці дасягаюць да 2 гадоў. Гняздуюцца ў дуплах дрэў у дажджлівы сезон года (студзень — сакавік). Адкладае 2-5 светла-блакітных яек. На працягу 12-14 дзён самка і самец наседжваюць кладку, а затым выкормліваюць птушанят на працягу 5 тыдняў рознымі насякомымі.

## Экалогія 
З-за высечкі лясоў, месцапражывання віду, скарачаецца і колькасць птушак. Да 1970 года плошча іх месцапражывання скарацілася прыкладна да 200 км². Прычынай гэтаму было як антрапагеннае змяненне ландшафту (стварэнне плантацый, прымяненне гербіцыдаў), так і іх масавы адлоў і экспарт.

## Ахова 
З 1970 года Leucopsar rothschildi абвешчаны ахоўным відам. У раёне яго гнездавання створаны рэзерват. Колькасць шпакоў да 1984 года ў прыродзе не перавышала 200—250 асобін. Па апошніх дадзеных (2019 год) у прыродзе засталося каля 50 асобін. Папуляцыя падтрымліваецца за кошт дзяржаўнай праграмы гадоўлі птушак у няволі і выпуску на волю маладых асобін, распачатай у 1983 годзе. Росту колькасці перашкаджае браканьерскі адлоў птушак.

## Літаратура 
* Josep Del Hoyo, Andrew Elliott, David Christie (2009): Handbook of the Birds of World Volume 14. Lynx edicions, Barcelona. ISBN 978-84-96553-50-7
* Bruce Campbell: Das große Vogelbuch. Eugen Ulmer Verlag, Stuttgart 1976.

Катэгорыя:Птушкі Азіі
Катэгорыя:Шпаковыя
Callobius bennetti

**Callobius bennetti** — від павукоў сямейства , знешне падобны на прадстаўніка Часам іх можна прыняць за павукоў віду . Сустракаецца ў Паўночнай Амерыцы.

## Апісанне 
Мае чырванавата-карычневыя галавагрудзі і ногі, а таксама шэрае брушка са светлымі плямамі на спінной паверхні.

Катэгорыя:Павукападобныя Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Аранеаморфныя павукі
Teloschistes exilis

**Teloschistes exilis** — від лішайнікаў роду . Сучасную бінамінальную назву атрымаў у 1890 годзе .

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Расце ў трапічных і субтрапічных раёнах абедзвюх Амерык.

## Практычнае выкарыстанне 
З лішайніка здабываюць малінавы і ружовы фарбавальнікі .

## Літаратура 
* Teloschistes exilis // Mycobank.org, — CBS-KNAW Fungal Biodiversity Centre Utrecht, 2016. — URL 
* Vainio, EA 1890. Etude sur la classification naturelle et la marphology des Lichens du Bésil. Парс прыма. Acta Societatis pro Fauna et Flora Fennica. 7(1):1-247

Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Целасхіставыя
Губернскія па сялянскіх справах установы

**Губе́рнскія па сяля́нскіх спра́вах устано́вы** (), пазней **губе́рнскія ўстано́вы** () — мясцовыя кіруючыя органы для ажыццяўлення сялянскай рэформы 1861 года ў Расійскай імперыі. Былі ўтвораны неўзабаве пасля скасавання прыгону. Разбіралі скаргі на дзеянні міравых пасрэднікаў і павятовых міравых з’ездаў, зацвярджалі добраахвотныя пагадненні паміж памешчыкам і сялянамі аб памяншэнні памераў надзелу, павышалі або паніжалі (супраць устаноўленай нормы) сялянскія павіннасці і інш. Падпарадкоўваліся непасрэдна міністру ўнутраных спраў. Узначальваліся губернатарамі, членамі былі губернскі маршалак, кіраўнік палаты дзяржаўных маёмасцей, губернскі пракурор, 4 мясцовых памешчыкі з дваран. 

На Беларусі пасля паўстання 1863—1864 гадоў на гэтыя пасады прызначалі асоб з расійскіх губерняў, ім было павялічана забеспячэнне. У 1870-я гады мясцовая адміністрацыя пры маўклівай згодзе адказных міністэрстваў пачала ўладкоўваць у губернскія і павятовыя ўстановы добранадзейных чыноўнікаў з мясцовых каталікоў («польскага паходжання»).

З утварэннем у 1889 годзе у бальшыні губерняў Расійскай імперыі інстытута земскіх участковых начальнікаў па сялянскіх справах установам былі нададзены, акрамя адміністрацыйных, таксама судовыя функцыі, у іх склад увайшлі старшыня альбо член акруговага суда. Установы сталі апеляцыйнай інстанцыяй у межах губерні, тут разглядалі і вырашалі скаргі і пратэсты на судовыя рашэнні павятовых з’ездаў, земскіх начальнікаў. У выніку гэтага ўлада губернскіх устаноў над сялянамі значна пабольшала. Яны сталі называцца «губернскія ўстановы». На Беларусі ва ўсходніх і цэнтральных паветах рэарганізацыя праводзілася з 1900 года, у заходніх — з 1904 года. У такой кампетэнцыі ўстановы захоўваліся да Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Расійскай імперыі
Каракарумская шаша

**Каракарумская шаша** (, *Śāharāha qarāqaram*; кіт. упр. 喀喇昆仑公路, піньінь *Kèlǎkūnlún Gōnglù*) або **Каракарумская аўтамабільная дарога** — 1300-кіламетровая высакагорная аўтамабільная дарога, якая перасякае Каракарум праз  на вышыні 4693 м. Самая высакагорная міжнародная шаша ў свеце. Будавалася з 1966 па 1986 год па старажытным маршруце Вялікага шаўковага шляху. Выдаткі на пабудову шашы, 806 км якога ляжаць у межах Пакістана, а астатнія 494 км — у СУАР (Кітай), склалі каля трох мільярдаў долараў. Падчас будаўніцтва ад лавін і падзенняў загінула 810 пакістанскіх і 82 кітайскіх рабочых. У зімовы час з-за небяспекі сходу лавін рух па Каракарумскай шашы зачыняецца.

На тэрыторыі Кітая шаша маркіруецца як рэспубліканская траса .

Пасля сходу наймацнейшага апоўзня ў студзені 2010 года, які перакрыў рэчышча горнай ракі Хунза, паведамленне па аўтадарозе апынулася перапынена. У выніку перакрыцця вадацёку ўтварылася  , паступова затапіла і разбурыла каля 20 км шашы, прылеглыя тэрыторыі і населеныя пункты. Пасажырскія і грузавыя зносіны праз затоплены ўчастак шашы ажыццяўляліся на лодках. У 2015 годзе было завершана будаўніцтва ўчастка шашы працягласцю 24 кіламетры ў абыход возера, які ўключае ў сябе пяць тунэляў агульнай працягласцю 7 кіламетраў, 2 вялікіх і 78 малых мастоў.

## Спасылкі 
* 

## Літаратура 
* Сарина Сингх, Оуэн Беннетт-Джоунс, Линдси Браун, Джон Мок. *Пакистан и Каракорумское шоссе*. Одинокая Планета, 2004.

Катэгорыя:Каракарум
Катэгорыя:Дарогі Пакістана
Катэгорыя:Дарогі Кітая
Беларускі іканапіс

* Беларуская іканапісная школа (XVI — XVIII стагоддзі)
* Іканапіс Беларусі
Полі Хігінс

**Палін Элен** «**Полі**» **Хігінс** (4 ліпеня 1968, Глазга — 21 красавіка 2019, Страуд, Паўднёва-Заходняя Англія) — шатландскі адвакат, пісьменніца і лабістка аховы навакольнага асяроддзя, якую Джонатан Уотс апісаў у некралогу ў *The Guardian* як «адну з самых натхняльных фігур зялёнага руху ў свеце». Яна пакінула сваю юрыдычную кар’еру, каб засяродзіцца на абароне навакольнага асяроддзя, і беспаспяхова лабіравала  з мэтай прызнання экацыду міжнародным злачынствам. Хігінс напісала тры кнігі *Eradicating Ecocide («Выкараненне экацыду»)*, і заснавала групу «Абаронцы Зямлі» для збору сродкаў.

## Ранняе жыццё і адукацыя 
Хігінс вырасла ў Блэйнфілдзе ля падножжа Кэмпсі-Хілз у Шатландыі. Яе бацька быў метэаролагам падчас Другой сусветнай вайны, а маці была мастачкай. Сямейная цікавацсць да клімата і зялёных пытанняў уплывала на яе з ранніх гадоў. Ва ўніверсітэцкія гады яна супрацоўнічала з Фрыдэнсрайхам Хундэртвасерам, мастаком і экаактывістам з Аўстрыі. Пазней яны адправіліся ў Вену, дзе на яе паўплываў Еўрапейскі экалагічны рух. Яна працавала юрысткай у Лондане, спецыялізуючыся на карпаратыўным праве і працаўладкаванні.

## Адвакацыя 
Хігінс апісала, як у канцы трохгадовай справы пра чалавека, які атрымаў траўму на працы, яна глядзела ў акно ў апеляцыйным судзе і думала: «Зямля таксама атрымлівае траўмы і шкоду, і з гэтым нічога не зробіш», і «Зямля мае патрэбу ў добрым юрысце». У 2009 годзе часопіс *The Ecologist* назваў Хігінс «адным з дзесяці лепшых дальнабачных мысляроў свету». Яна заняла 35-е месца ў спісе 100 самых натхняльных жанчын свету часопіса *Salt* за 2016 год.

## Асабістае жыццё 
Пакінуўшы Шатландыю, Хігінс жыла ў Лондане. Яна была замужам за Янам Лоры, суддзёй і каралеўскім адвакатам.

У сакавіку 2019 года Джордж Монбіа абвясціў, што ў Хігінс дыягнаставалі рак у тэрмінальнай стадыі.

## Выбраныя публікацыі 
**Кнігі**

* *Eradicating Ecocide: Laws and Governance to Prevent the Destruction of Our Planet* (2010)
* *Earth Is Our Business: Changing the Rules of the Game* (2012) ()
* *I Dare you to be Great* (2014) ()
* *Dare to be Great* (2020) () (re-publication with new introduction & appendices)

**Дакументы**

* 

## Узнагароды 
У 2011 годзе *кніга «Выкараненне экацыда»* была прызнана пераможцам Нацыянальнай прэміі «Народная Кніга». У 2012 годзе Хігінс прачытала лекцыю ў памяць аб Рэйчэл Карсан. У яе было ганаровае (неакадэмічнае) прафесарскае званне ва Універсітэце Осла (2013-14), яна атрымала ганаровую доктарскую ступень у бізнес-школе Лазаны, Швейцарыя (2013). У 2018 годзе яна была ўдастоена ганаровай Стыпендыі Каралеўскага шатландскага геаграфічнага таварыства. Сярод іншых яе ўзнагарод-прэмія Polarbröd Utstickarpriset за Future Leadership (2016) і прэмія Slovakian Ekotopfilm Award (2017).

Катэгорыя:Памерлі ад раку
Катэгорыя:Юрысты Вялікабрытаніі
Эмет Браўн

**Доктар Эмет Лэтроп Браўн** (), таксама вядомы як **Док Браўн**, або проста **Док** — адзін з галоўных герояў фантастычнай медыяфраншызы «Назад у будучыню», створаны Робертам Земекісам у 1985-1990 гадах. Ролю Эмета выканаў амерыканскі акцёр Крыстафер Лойд, які таксама выканаў ролю Дока ў відэаўстаўках у пачатку і канцы кожнага з эпізодаў мультсерыяла «Назад у будучыню» і агучыў свайго персанажа ў гульні 2010 года. У мультсерыяле Дока агучваў акцёр Дэн Кастэланета.

## Уплыў
* У сваёй прамове прэзідэнт ЗША Рональд Рэйган працытаваў Эмета Браўна, сказаўшы «Там, куды мы накіроўваемся, нам не патрэбны дарогі» (), кажучы пра свае рэформы.
* Цытата Дока «Калі прыкласці галаву — можна дабіцца чаго заўгодна» () патрапіла ў спіс «100 каштоўных парад з кінафільмаў» штотыднёвага часопіса ShortList.
* У 2008 годзе часопіс Empire змясціў доктара Эмета Браўна на 20-ым месцы ў спісе найвялікшых кінагерояў усіх часоў.
* У 2014 годзе ў кнізе «Першаму гульцу прыгатавацца» Эрнэста Клайна некалькі разоў згадваецца фільм і машына DeLorean.
* Рык Санчэс з амерыканскага мультсерыяла «Рык і Морці» ўпершыню з'явіўся як пародыя на Дока Браўна.

## Спасылкі 
* Эмет Браўн на сайце IMDb

Катэгорыя:Назад у будучыню
Euchromius bella

**Euchromius bella** — від лускакрылых насякомых сямейства .

## Распаўсюджанне 
Від шырока распаўсюджаны ў Цэнтральнай і Паўднёвай Еўропе і ў Турцыі. Прысутнічае ў фаўне Украіны.

## Апісанне 
Размах крылаў да 17&nbsp;мм.

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Матылі
Гавайскі ўніверсітэт у Маноа

**Гавайскі ўніверсітэт у Маноа** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Ганалулу ў штаце Гаваі, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Гэта флагманская ўстанова сістэмы Гавайскага ўніверсітэта, у якой размешчаны галоўныя офісы сістэмы. Большая частка кампуса займае ўсходнюю палову даліны Маноа, ад якой універсітэт і атрымаў назву. Ён класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю.

## Структура 
* Каледж мастацтваў, моў і літаратур
* Каледж прыродазнаўчых навук
* Каледж сацыяльных навук
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж трапічнай сельскай гаспадаркі і людскіх рэсурсаў
* Каледж бізнесу
* Школа гавайскіх ведаў
* Школа медыцыны
* Школа архітэктуры
* Школа медсястрынства
* Школа навук і тэхналогій аб акіяне і Зямлі
* Школа сацыяльнай працы і грамадскага здароўя
* Школа права

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Гаваі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы 

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Гаваяў
Гавайскі ўніверсітэт Заходняга Ааху

**Гавайскі ўніверсітэт Заходняга Ааху** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая знаходзіцца ў мясцовасці Капалей у штаце Гаваі, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Гэта частка сістэмы Гавайскага ўніверсітэта. Установа прапануе ступень бакалаўра ў галіне гуманітарных навук і прафесійных студый. Заснаваная як каледж, у 2007 годзе ўстанова стала чатырохгадовай навучальнай установай. Установа мае самы высокі працэнт дыстанцыйных і анлайн-курсаў і праграм, а таксама самы высокі працэнт студэнтаў-завочнікаў у сістэме Гавайскага ўніверсітэта. Падтрымліваецца вывучэнне гавайскай мовы, гісторыі і культуры.

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Гаваі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы 

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Гаваяў
Траса 60

**«Тра́са 60»** () ― фільм-прытча з элементамі камедыі, які выйшаў у 2002 годзе. Адзіны кінафільм, зняты сцэнарыстам Бобам Гейлам у якасці рэжысёра. У галоўных ролях Джэймс Марсден, Гэры Олдмен, Крыстафер Лойд і Эмі Смарт. У 2004 годзе карціна была намінаваная на прэмію «Сатурн» у катэгорыі «Найлепшае DVD-выданне фільма». Фільм атрымаў станоўчыя водгукі ад крытыкаў.

## Сюжэт 
У Ніла Олівера ёсць усё, каб лічыць сваё жыццё ўдалым: ён нарадзіўся ў забяспечанай сям’і, яго чакае цудоўная кар’ера юрыста, і ён вось-вось стане мужам красуні. Але ў адзін момант думкамі хлопца авалодвае загадкавая дзяўчына, якую ён бачыў выключна ва сне. Менавіта на яе пошукі Ніл вырашае адправіцца ў кампаніі незвычайнага Гранта. І ўсё б нічога, але гэта вандроўка пройдзе па трасе 60, якую не магчыма знайсці ні на адной карце краіны...

## У ролях 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы-драмы Канады
Катэгорыя:Кінакамедыі Канады
Катэгорыя:Фантастычныя камедыі
Катэгорыя:Фільмы Канады 2002 года
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2002 года
Катэгорыя:Дарожныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Крыстаф Бек
Катэгорыя:Фільмы, агучаныя па-беларуску праектам Кінаконг
Надзія Надзім

**Надзія Надзім** (; нар. , Герат) — дацкая футбалістка, нападніца клуба «Расінг» (Луісвіль) і . Сярэбраны прызёр .

## Кар’ера 
Нарадзілася ў Гераце, затым жыла ў Кабуле з бацькамі і чатырма сёстрамі. З сям’ёй пераехала ў Данію ў 2000 годзе пасля таго, як яе бацьку (генерала ) пакаралі смерцю талібы. У Даніі пачала займацца футболам.

З 2012 года выступала за клуб «».

У канцы 2014 года падпісала кантракт з клубам  «». Згуляўшы ў шасці матчах, запісала на свой рахунак сем мячоў і тры галявыя перадачы. 16 лютага 2015 года падоўжыла кантракт з клубам яшчэ на адзін сезон.

14 студзеня 2016 года абмяняна ў «». У сезоне 2016 года стала найлепшым бамбардзірам каманды, забіўшы дзевяць мячоў у 20 гульнях. «Портленд» стаў пераможцам рэгулярнага чэмпіянату.

Са студзеня 2018 года спартсменка выступае за англійскі клуб «».

### Зборная 
У 2006 годзе, калі Надзіі споўнілася 18 гадоў, яна стала грамадзянкай Даніі. Дазвол выступаць за зборную Даніі спартсменка атрымала ад FIFA у 2009 годзе.

У складзе нацыянальнай каманды Надзім дэбютавала на  2009 года. Яна прымала ўдзел у  2009, 2013 і 2017 гадоў.

## Асабістае жыццё 
З 2013 года вучыцца на ўрача. Мусульманка.

Размаўляе на дзевяці мовах: дацкай, англійскай, нямецкай, французскай, персідскай, арабскай, дары, урду і хіндзі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на сайце «Портленд Торнс» 

Катэгорыя:Ігракі ЖФК Пары Сен-Жэрмен
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Манчэстэр Сіці
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Фартуна Ёрынг
Аперацыя «Адзінокая зорка»

[міні|Нацгвардзейцы на граніцы. Удалечыні верталёт памежнага патруля завіс над некалькімі нелегаламі, якія спрабавалі перабрацца праз [Рыа-Грандэ. 24 мая 2023.]]
**Аперацыя «Адзінокая зорка»** () — сумесная аперацыя Тэхаскага дэпартамента грамадскай бяспекі і Тэхаскага ваеннага дэпартамента ўздоўж мяжы паміж Тэхасам і Мексікай. Кампанія заклікана супрацьстаяць росту нелегальнай іміграцыі, незаконнаму гандлю наркотыкамі і кантрабандзе людзей. Для яе правядзення задзейнічана прыкладна 10 000 байцоў Нацыянальнай гвардыі.

Узмацненне аховы мяжы пачаў яшчэ былы губернатар Рык Перы, які разгарнуў аперацыю «Linebacker». Яго кампанія была абмежаваная з-за выключных паўнамоцтваў федэральных іміграцыйных агентаў. Асноўнай перашкодай была забарона тэхаскім сілавікам дэпартаваць мігрантаў. Кіраўніцтва штата прышло да высновы, што трэба пашырыць паўнамоцтвы сваіх сілавых структур, у прыватнасці даць магчымасць арыштоўваць мігрантаў за незаконнае перасячэнне граніцы і кантрабанду людзей.

6 сакавіка 2021 года была афіцыйна пачата аперацыя «Адзінкавая зорка». У лістападзе 2022 года да аховы граніцы прыцягнуты БТРы. 8 мая 2023 года для больш эфектыўнай барацьбы з нелегаламі ўтвораны тэхаскія пагранічныя сілы, якія дзейнічалі паралельна з федэральнымі пагранічнікамі. 18 снежня губернатар падпісаў указ аб прызнанні незаконнай міграцыі дзяржаўным злачынствам.

Па даных офіса губернатара штата, на 2024 год у рамках аперацыі затрымана 496 700 мігрантаў. Акрамя таго, тэхаскія ўлады пачалі вывазіць замежнікаў у іншыя рэгіёны краіны: з красавіка 2022 года ў Вашынгтон было накіравана звыш 12,5 тыс мігрантаў, у Нью-Ёрк – больш за 37,5 тыс, у Чыкага – 31,2 тыс. Таксама 16 тысяч перавезлі ў Дэнвер, 3,4 тыс – у Філадэльфію, 1,5 тыс – у Лос-Анджэлес. Дзеянні адміністрацыі Эбата выклікалі крытыку з боку федэральнага ўрада, дзяржаўных чыноўнікаў і праваабаронцаў з-за дрэннага абыходжання тэхаскіх сілавікоў з бежанцамі.

У студзені 2024 года ініцыятывы штата выклікалі канфлікт з федэральным урадам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Канстытуцыйнае права
Катэгорыя:Гісторыя Тэхаса
Катэгорыя:Палітычныя рознагалоссі ў ЗША
Катэгорыя:Міграцыйнае права
Spiranthes spiralis

**Spiranthes spiralis** — від кветкавых раслін сямейства .

## Назва 
Відавы эпітэт паходзіць ад &nbsp;— «закручаны або спіралепадобны» і адносіцца да формы суквеццяў.

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна дасягае ў вышыню 5-30 сантыметраў. Карані цыбульныя, падоўжаныя, паступова звужаныя да асновы. Прыкаранёвае лісце кветканоснага парастка яйцападобнай формы. Разетка лісця блізка да зямлі, змяшчае ад трох да сямі бліскучых лістоў памерам ад 1,5 да 3,5&nbsp;см і шырынёй ад 1 да 1,5&nbsp;см. Мае невялікія белыя трубчастыя духмяныя кветкі. Цвіце са жніўня па верасень. Апыляецца насякомымі.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Краіны распаўсюджання: Алжыр, Марока, Туніс, Паўночны Каўказ, Закаўказзе, Кіпр, Ірак, Ліван, Сірыя, Турцыя, Непал, Заходнія Гімалаі, Украіна, Аўстрыя, Бельгія, Чэхаславакія, Германія, Венгрыя, Нідэрланды, Польшча, Швейцарыя, Данія, Вялікабрытанія, Ірландыя, Албанія, Балгарыя, Грэцыя, Італія, Румынія, Сіцылія, Югаславія, Францыя, Партугалія, Гібралтар, Іспанія.

## Галерэя 

Файл:Spiranthes_spiralis_120807.jpg
Файл:Spiranthes_spiralis02.jpg
Файл:Spiranthes_spiralis_120807a.jpg
Файл:Illustration_Spiranthes_spiralis0.jpg

## Спасылкі 
* Encyclopedia of Life 
* An online resource for monocot plants
* Червона книга України 

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1827 годзе
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Архідныя
Вашынгтонскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Вашынгтонскі дзяржаўны ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Пулман у штаце Вашынгтон, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Гэта другая па колькасці студэнтаў вышэйшая навучальная ўстанова ў штаце Вашынгтон пасля Вашынгтонскага ўніверсітэта. Ён класіфікуецц як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю.

## Структура 
* Каледж сельскай гаспадаркі, навук аб чалавеку і прыродных рэсурсах
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу 
* Каледж камунікацый
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі і архітэктуры
* Каледж медыцыны
* Каледж медсястрынства
* Каледж фармацыі
* Каледж ветэрынарнай медыцыны

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Вашынгтон

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты штата Вашынгтон