open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Персідскі заліў

**Персідскі заліў** (; па-арабску الخليج الفارسیal-khalīj al-farsi) знаходзіцца ў паўднёва-заходняй Азіі, з'яўляецца працягам Аманскага заліву, раздзяляе Іран і Аравійскі паўвостраў.

Заліў быў полем баявых дзеянняў ў вайне паміж Іранам і Іракам (1980—1988 гг). У 1991 годзе Персідскі заліў зноў стаў арэнай «вайны ў Заліве», падчас якой Ірак акупаваў Кувейт, але потым праз умяшанне амерыканскіх войск быў вымушаны вярнуцца ў свае межы.

Навакольнае асяроддзе Персідскага заліву раней было прадстаўлена вялікай колькасцю рыбы, каралавымі рыфамі, падводнай расліннасцю, але ўсё гэтае багацце было знішчанае ў выніку распачатай здабычы нафты на берагах затокі і нядаўнімі войнамі, адным са спосабаў вядзення якіх былі знішчэнні нафтаправодаў і нафтапераапрацоўчых заводаў.

## Геаграфія 
Персідскі заліў мае плошчу прыкладна 233 000 км², на ўсходзе звязаны з Аманскім залівам Армузскім пралівам, на захадзе пераходзіць у дэльту, утвораную рэкамі Еўфрат і Тыгр. Яе даўжыня — 989 км, аддзяляе Іран ад Саудаўскай Аравіі. Шырыня Хармускага праліву 56 км. Заліў не глыбокі, максімальная глыбіня 90 мэтраў, сярэдняя — 50 м.

Краіны, размешчаныя на ўзбярэжжы Персідскага заліву: Іран, Аман, Аб’яднаныя Арабскія Эміраты, Саудаўская Аравія, Катар, Бахрэйн, Кувейт і Ірак. Існуе мноства невялікіх астравоў.

## Нафта і прыродны газ 
Персідскі заліў і прылеглыя вобласці маюць самыя вялікія ў свеце радовішчы нафты. Праз гэта нафтаздабыча і нафтаперапрацоўка дамінуюць у эканоміцы рэгіёну. Значныя радовішчы прыроднага газу падзеленыя паміж Катарам і Іранам.

Багатыя на нафту краіны (за выняткам Іраку), якія размяшчаюцца на ўзбярэжжы Персідскага заліву, называюць краінамі Персідскага заліву. Выхад Іраку да ўзбярэжжа блакуецца балоцістай дэльтай Еўфрата і Тыгра.

## Этымалогія 
Навукоўцы, якія даследавалі паходжанне назвы заліву, прыйшлі да высновы, што назва «пэрсідская» найбольш дакладная. Апошнія 2.500 год амаль усе гісторыкі і аўтары Блізкага Усходу менавіта так называлі гэты заліў.

Пісьмовыя крыніцы часоў старадаўняй Персідскай імперыі не дайшлі да нашых часоў, але ў вуснай мове ўсе народы рэгіёна называюць яе *Мора Ірана*, *Парскае мора*.

З 550 года да 330 года да н.э. амаль усе пісьмовыя крыніцы называлі Персідскі заліў *Мора Парс*.

Але ў наш час некаторыя краіны аспрэчваюць дакладнасць назвы заліву. Нягледзячы на гэта, на Дваццаць трэцяй сесіі ААН у сакавіку-красавіку 2006 года назва *Персідскі заліў* зацверджаная як афіцыйная назва, якая выкарыстоўваецца краінамі-удзельніцамі ААН.

## Брытанскае ўладанне 
З 1763 да 1971 году Вялікабрытанія рознымі шляхамі і формамі (праз Аб’яднаныя Арабскія Эміраты, Бахрэйн, Кувейт, Аман і Катар) кантралявала Персідскі заліў.

І ў наш час Вялікабрытанія мае свае інтарэсы ў гэтым рэгіёне.

Катэгорыя:Блізкі Усход
Катэгорыя:Залівы Індыйскага акіяна
Манфрэд Сіцылійскі

**Манфрэд** () — кароль Сіцыліі (1258—1266), сын імператара Фрыдрыха II і графіні . Фрыдрых прызнаў яго сваім законным сынам толькі ў перадсмяротныя хвіліны і пакінуў яму княства Тарэнцкае і кіраванне дзяржавай да прыбыцця яго зводнага брата, Конрада IV. Пасля смерці Конрада (1254) Манфрэд быў абраны рэгентам дзяржавы.

Папа Інакенцій IV адмаўляўся прызнаць за Гогенштаўфенам права на спадчыну, таму Манфрэд збег да сарацынаў у Люцэру. На чале іх ён перамог папскія войскі, скарыўшы Капую, Неапаль, Аверзу і Брындызі, пераправіўся ў Сіцылію. На падставе фальшывых чутак аб смерці  ён усклаў на сябе каралеўскую карону (1258), але як толькі з’явіліся пасланыя ад Конрадзіна, ён прызнаў яго права на спадчыну. Жывучы ў Палерма, Манфрэд спрыяў паэтам і вучоным.

Не саромеючыся праклёну Папы, ён дапамагаў выгнаным фларэнційскім гібелінам, якія пры яго садзейнічанні атрымалі перамогу  (4 верасня 1260); такім чынам ён набыў уладу над Фларэнцыяй і амаль усёй Тасканай. Выдаўшы (1262) сваю дачку ад першага шлюбу, Канстанцыю, за Педра Арагонскага, ён забяспечыў сабе абарону на Захадзе; ажаніўшыся ж другі раз з Аленай, сястрой эпірскага дэспата Міхаіла II, ён паказаў, што на Усходзе будзе прытрымлівацца нармана-гогенштаўфенскай палітыкі.

Узмацненне ўлады Манфрэда ўзбудзіла незадавальненне прыхільнікаў Конрадзіна ў Германіі і прымусіла Папу Урбана IV заключыць дамову з Карлам Анжуйскім, які ў 1266 годзе ўварваўся ў паўднёвую Італію. У бітве, якая адбылася  (26 лютага 1266 г.), немцы былі разбітыя; Манфрэд шукаў смерці і знайшоў яе. Яго ўдава і дзеці былі захоплены і выдадзены Карлу Анжуйскаму; яго тры сыны ўсё жыццё правялі ў турме, а дачка Беатрыс пасля 18-гадовага зняволення была выпушчана з турмы ў абмен на Карла II, сына Карла I.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ernst Münch. König Manfred. Stuttgart, 1840. 
* Camillo Minieri Riccio. Alcuni studii storici intorno a Manfredi e Corradino della imperiale casa di Hohenstauffen. Napoli, 1850. 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ілюстраваная хроніка Генрыха VII. Прадмова. Імперыя каля 1300 г. 

Катэгорыя:Каралі сіцылійскія
Катэгорыя:Гісторыя Тасканы
Катэгорыя:Гогенштаўфены
SIG-Sauer P220

Распрацоўка новага вайсковага пісталета для Швейцарскага войска на замену вельмі якаснаму, але і вельмі дарагому і маральна састарэламу пісталету SIG P210 была пачатая ў пачатку 1970х гадоў. Паводле патрабаванняў войска, новы пісталет павінен быў валодаць традыцыйнай для швейцарскай зброі высокай надзейнасцю і дакладнасцю стральбы, невялікай масай, самовзводным ударна-спускавым механізмам, і, што немалаважна, умераным коштам. Вядомая швейцарская кампанія SIG распрацавала такі пісталет, і ў сярэдзіне 1970х ён быў прыняты на ўзбраенне пад пазначэннем  Pistole 75. Пісталет, несумнеўна, меў вялікі экспартны патэнцыял, але ў сілу цвёрдых абмежаванняў, накладзенных швейцарскім заканадаўствам, яго экспарт быў абмежаваны. Таму кампанія SIG уступіла ў альянс з вядомым германскім вытворцам зброі, кампаніяй J. P. Sauer & Sohns, што дазволіла наладзіць выпуск пісталетаў, атрымалых камерцыйнае пазначэнне SIG-Sauer P220.
З 1981 года быў прыняты на ўзбраенне ў арміі і паліцыі Японіі, Аўстрыі, Францыі і шэрагу іншых краін. З 1977 года паступіў на рынак ЗША кампаніямі  «FN Browning» и «Hawes National Corp. of Van Nuys». У ЗША пісталеты  SIG - Sauer P220 пастаўляліся пад патроны 9×19 мм Парабэлум, .38 Super і .45 ACP.

Катэгорыя:Пісталеты Германіі
Катэгорыя:SIG
Катэгорыя:Пісталеты Швейцарыі
Катэгорыя:Зброя паводле алфавіта
Аляксей Генадзевіч Грышын

{{Спартсмен
| імя             = Аляксей Грышын 
| поўнае імя      = Аляксей Генадзевіч Грышын
| арыгінал імя  = 
| выява      =
| шырыня          =
| апісанне выявы         = 
| пол             = мужчынскі
| мянушкі        = 
| грамадзянства  = 
| клуб = 
| дата нараджэння =  
| месца нараджэння = 
| дата смерці =
| месца смерці =
| года кар'еры =
| рабочы бок =
| трэнеры = Мікалай Іванавіч Казека
| рост = 172 см
| вага = 72 кг
| медалі =

{ style="background:transparent"
    
}
}}
**Аляксей Генадзевіч Гры́шын** (, ) — беларускі фрыстайліст. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2001).

## Спартыўная кар’ера 
thumb|250px|left|Аляксей Грышын на паштовай марцы Беларусі
25 лютага 2010 Аляксей Грышын заваяваў першы залаты медаль у гісторыі Беларусі на XXI Зімовых Алімпійскіх Гульнях. Гэта была яго другая алімпійская ўзнагарода — да гэтага ён быў бронзавым прызёрам Алімпіяды 2002 у Солт-Лэйк-Сіці. У Турыне 2006 Аляксей Грышын заняў чацвёртае месца, а ў Нагана 1998 быў восьмы. Акрамя гэтых дасягненняў у яго актыве ёсць і ўзнагароды чэмпіянатаў свету: у 2001 годзе ён выйграў сусветнае першынство, у 2003 быў сярэбраным прызёрам, а ў 2005 годзе стаў уладальнікам бронзы. Акрамя таго, ён не раз станавіўся пераможцам і прызёрам на этапах Кубка свету.

Лепшы спартсмен Беларусі 2010 года па выніках апытання газеты «Спортивная панорама», а таксама па версіі агенцтва БелеПАН.

## Спасылкі 
* Eurosport.ru
* Афіцыйны сайт Аляксея Грышына 
* Спартыўная біяграфія і вынікі Аляксея Грышына на старонцы Міжнароднай федэрацыі лыжнага спорту 
* Зала алімпійскай славы Беларусі (усе алімпійскія медалісты) 

Катэгорыя:Фрыстайлісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Фрыстайлісты Беларусі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Беларусі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па фрыстайле
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2002 года
Катэгорыя:Фрыстайлісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1998 года
Катэгорыя:Фрыстайлісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 года
Катэгорыя:Фрыстайлісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Катэгорыя:Фрыстайлісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Фрыстайлісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Сцяганосцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па фрыстайле
Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў 28-га склікання
Катэгорыя:Асобы на марках
.45 ACP

thumb|300px|.45 ACP, левы — з абалонкавай, правы — з экспансіўнай куляй
**.45 ACP** (англ. *Automatic Colt Pistol, .45 caliber* — аўтаматычны пісталет Кольта калібра .45 ), або **.45 АКП** — пісталетны ўнітарны патрон, распрацаваны Джонам Браўнінгам у 1905 годзе. З тых часоў з’яўляецца папулярным патронам для самаабароны (асабліва ў ЗША). З’яўляецца бясфланцавай (гэта значыць без закраіны, якая выступае) версіяй старога рэвальвернага патрона .45 Colt з дыяметрам закраіны, роўным дыяметру стандартнага вінтовачнага патрона. Пад гэты патрон быў створаны пісталет Colt M1911, а пасля шэраг амерыканскіх пісталетаў-кулямётаў (Томпсан, М3 і інш., нават нямецкі HK UMP ). Патрон мае нізкую пачатковую хуткасць кулі і таму ён часта выкарыстоўваецца для стварэння «бясшумных» варыянтаў зброі з глушыцелямі. Падчас Першай сусветнай вайны гэты патрон таксама выкарыстоўваўся ў рэвальверах Кольт М1917 і, быўшы бясфланцавым, патрабаваў паўкруглую абойму для экстракцыі з барабана.

]]

## Прымяненне 
### Пісталеты 
* Colt M1911
* MEU(SOC)

### Пісталет-кулямёты 
* HK UMP

.45 ACP
Татры

**Та́тры** (польск. і ) — найвышэйшая частка Карпат, якая знаходзіцца ў Польшчы (1/4 плошчы) і Славакіі (3/4 плошчы), частка Фатранска-Татранскай вобласці. Найвышэйшы пункт — гара Герлахаўскі-Шціт, 2655 м. Татры налічваюць 25 пікаў вышэй 2500 м.

Татры дзеляцца на:

* **Заходнія Татры:**
** Чэрвені Врхі
** Ліптоўскія Татры
** Ліптоўскія Копы
** Асобіта
** Рогачэ
** Сівы Врх

* **Усходнія Татры:**
** Высокія Татры
** Бельянскія Татры

Складзены вапнякамі і гранітамі. Рэльеф альпійскі са слядамі старажытнага зледзянення. Маюцца карставыя пячоры.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Горныя сістэмы Еўропы
Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта

Катэгорыя:Горы Славакіі
Катэгорыя:Горы Польшчы
Вацлаў IV

**Вацлаў IV**, **Венцэль**, **Венцаслаў** (*Wenzel*, *Wenceslaus*, *Václav*; 1361—1419), імператар свяшчэннарымскі (1378—1400).

Старэйшы сын імператара Карла IV, з Люксембургскага дому. Заняцце Вацлавам IV імперскага стальца супала з перыядам рэлігійнага і палітычнага неспакою ў Германіі. З мэтаю заспакаення краіны Вацлаў на нюрнбергскім сойме (1383) спрабаваў забараніць гарадскія і шляхецкія саюзы, але гэта не атрымалася ні тады, ні ў 1387 г. у Мерзебургу, толькі ў 1389 г. у Егеры быў абвешчаны земскі мір. Беспаспяхова Вацлаў IV імкнуўся спыніць раскол каталіцкай царквы. Няўдачы ўзмацнілі прыхільнасць Вацлава да віна і палявання, за якімі ён неўзабаве зусім кінуў клопаты пра кіраванне. Запальчывы па натуры, ён часта рабіў жорсткасці, у т.л. у адносінах да шляхты і духавенству; так святара Яна Непамука ён загадаў кінуць у р. Влтаву з Пражскага мосту. У 1384 г. чэшская шляхта, на баку якой выступіў і брат Вацлава IV, венгерскі кароль Жыгімонт, трымала імператара некалькі месяцаў у палоне і вызваліла толькі па патрабаванні нямецкіх князёў. Вацлаў спрабаваў новымі жорсткасцямі ўзмацніць сваю ўладу, але масавае абурэнне прымусіла яго да саступак, якія значна паменшылі яго ўладу. У Германіі яго ўплыў таксама знізіўся; у 1398 г. шляхта і саюзы гарадоў пазбавілі яго права ўсталёўваць падаткі. Нарэшце, у 1400 г. чатыры курфюрсты, майнцкі, кёльнскі, трырскі і пфальцкі, абвясцілі Вацлава скінутым са стальца і на яго месца абралі Рупрэхта, курфюрста пфальцкага, які, праўда, не ўсімі быў прызнаны. Тымчасова ў Чэхіі зноў пачаліся хваляванні. Жыгімонт схапіў Вацлава і пратрымаў 19 месяцаў у зняволенні. Прыхільны да паслядоўнікаў Я. Гуса, Вацлаў нямала аслабіў нямецкі элемент у Чэхіі; у гэтым асабліва важны яго дэкрэт ад 18 студзеня 1409 г., паводле якога Пражскі ўніверсітэт быў пераўтвораны ў чэшскі, што стала прычынаю выдалення з яго ўсіх нямецкіх прафесараў і студэнтаў. Пасля смерці Рупрэхта, у 1410 г., на імператарскі сталец быў абраны Жыгімонт, якому Вацлаў саступіў свае правы. Вацлаў дажыў да Пражскага паўстання і пачатку гусіцкіх войнаў.

## Літаратура 
* 
** Pelzel, «Lebensgeschichte des röm. und böhm. König W.» (Прага, 1788—90);
** Weizsäcker, «Deutsche Reichstagsakten unter König W.» (Мюнхен, 1868—74);
** Linder, «Geschichte des Deutschen Reich unter König W.» (Брауншвейг, 1875).

[58 гадоў]

|-

|-

Катэгорыя:Каралі германскія
Катэгорыя:Каралі чэшскія
Катэгорыя:Маркграфы брандэнбургскія
Катэгорыя:Люксембургская дынастыя
Какосавая пальма

**Какосавая пальма** (*Cocos nucifera*) — расліна з сямейства пальмавых. Расце ў Афрыцы, Амерыцы, Акіяніі і Азіі, як правіла, каля трапічных пляжаў.

## Апісанне 
Дасягае вышыні 30 м, мае пёрыстае лісце даўжынёй ад 4 да 6 м. Ствол голы і гладкі. Плады — пірэнарыі, іх называюць какосавымі арэхамі, дасягаюць 8 кг вагой, утрымліваюць адно семя. Сярэдняя частка насення запоўнена вадкасцю, т. зв. какосавым малаком. Поласць акружана слоем да 2 см таўшчынёй, цвёрдым эндаспермам пад назвай копра. Міжплоднік пранізаны шматлікімі валокнамі.

## Гаспадарчае выкарыстанне 
Вырошчваецца, як гаспадарчая культура ў шэрагу краін. Большасць у Паўднёва-усходняй Азіі, таксама маюцца шырокія плантацыі ў Карыбскім басейне, у прыватнасці на Ямайцы і на паўвостраве Юкатан у Мексіцы.

Ствалы выкарыстоўваюць як будаўнічы і сталярны матэрыял, лісты — як дахавы матэрыял, а валакно лістоў ідзе на выраб вяровак, какосавае валакно выкарыстоўваюць на цыноўкі, шчоткі і іншыя вырабы. З копры атрымліваюць алей, жмыхі, а з цвёрдага дзеравяністага ўнутрыплодніка вырабляюць розныя рэчы (гузікі і інш.). Вельмі маладыя лісты ўжываюць у ежу як агародніну. З соку, які атрымліваюць пры зразанні маладых суквеццяў, пасля браджэння атрымліваюць віно, а пасля выпарвання — цукар, сіроп.

## Спасылкі 
* Guide to Palms Пальмы Маямі  
*  
* 
* 

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Пальмавыя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Ядомыя арэхі і семечкі
Жыццёвая форма раслін

**Жыццёвая форма раслін**, або **біяморфа** — вонкавы выгляд расліны, які выяўляе яе прыстасаванасць да ўмоў навакольнага асяроддзя. Тэрмін уведзены дацкім батанікам І. Вармінгам у канцы ХІХ ст.

Адзінай агульнапрынятай класіфікацыі жыццёвых формаў не існуе. Найбольш вядомыя класіфікацыі І. Серабракова і Х. Раункіера.

## Літаратура 
* 
* 
* *Серебряков И. Г.* Экологич|||еская морфология растений. Жизненные формы покрытосеменных и хвойных. — М., 1962.

Катэгорыя:Экалогія
Катэгорыя:Жыццёвыя формы раслін
Палеаліт

**Палеалі́т** ( — старажытны +  — камень) — найстаражытнейшы перыяд у гісторыі чалавецтва. Палеаліт характарызуецца панаваннем каменных прылад працы, здабываннем ежы ў асноўным праз паляванне на буйных жывёл, а таксама з’яўленнем бліжэй да канца палеаліту homo sapiens — чалавека сучаснага выгляду.

Палеаліт пачаўся прыкладна 2,5 млн гадоў таму са з’яўленнем першых каменных прылад працы. Каля 200 тысяч гадоў таму праходзіць умоўная мяжа паміж ніжнім і сярэднім палеалітам, а каля 50—40 тысяч — паміж сярэднім і верхнім. Канец палеаліту і пераход да мезаліту адбыўся каля 10—12 тысяч гадоў таму.

## Гл. таксама 
* Каменны век на Беларусі

## Літаратура 
*
Карабін

[thumb|300px|[Самазарадны карабін Сіманава]]
**Карабін** — у цяперашні час гэтым тэрмінам называюць укарочаныя вінтоўкі з невялікім весам.

**Аўтаматычныя карабіны** былі вынесенны ў асобны клас - Штурмавых вінтовак (аўтаматы)

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.40
Эўкаліпт

**Эўкаліпт** (*Eucalyptus*) — род дрэў і некаторых кустоў, налічваецца больш за 700 відаў.

## Гісторыя 
Упершыню еўрапейцы пабачылі эўкаліпт на востраве Тасманія больш за 200 гадоў таму. У 1777 г. яго насенне было завезена ў Англію.

Большасць эўкаліптаў паходзіць з Аўстраліі, некаторыя — з астравоў Новай Гвінеі і Інданезіі, а адзін від — нават з Філіпінскіх астравоў. Шматлікія віды былі інтрадукаваны ў засушлівых раёнах іншых частак свету, уключаючы Каліфорнію, Афрыку, Паўднёвую Еўропу, Індыю і Кітай.

## Характарыстыка 
Дасягаюць вышыні 100—155 метраў. Варта адзначыць, што вышыня эўкаліптаў розная, бо сярод іх налічваецца 700 відаў. Не ўсе яны дасягаюць такіх гіганцкіх памераў: ёсць сярод іх і карлікі, якія ледзь дасягаюць 2—3 метраў у вышыню.

Дзякуючы каштоўнай драўніне і здольнасці да хуткага росту, эўкаліптавыя лясы культывуюць амаль ва ўсіх трапічных і субтрапічных краінах. З-за хуткага росту ім патрабуецца вялікая колькасць вады, што прыводзіць да высушвання глебы. Адзін сталы эўкаліпт можа на працягу года спажыць 14 тон вады.

Эўкаліпт расце вельмі хутка і да стогадовага ўзросту дасягае вышыні 100 м. Асабліва хуткі рост назіраецца ў першае дзесяцігоддзе, калі кожны год дрэва вырастае на 4—5 м. Затым рост запавольваецца. Праз 20—30 гадоў эўкаліпт дасягае вышыні 35 м пры дыяметры ствала, як у 200-летняга дуба. Пяцігадовыя эўкаліпты ўтвораць сапраўдны лес.

## Выкарыстанне 
З некаторых відаў эўкаліпта атрымліваюць алей, а з іншых — вельмі цвёрдую драўніну. Эўкаліпт таксама вядомы як араматычная расліна, з якой атрымліваюць каштоўныя эфірныя алеі (эўкаліптавы алей), выкарыстоўваемыя ў медыцыне і парфумерыі. Эўкаліпты таксама вырошчваюць у якасці дэкаратыўных раслін, у мэтах меліярацыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Эвкалипт // Праект «Вся Биология» 
* EUCLID Sample, CSIRO

Катэгорыя:Міртавыя
Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Флора Аўстраліі
Баабаб

**Баабаб** (*Adansonia digitata*) — від трапічнага лісцевага дрэва сямейства мальвовых.

## Агульнае 
Распаўсюджаны ў саваннах Афрыкі. Дрэва дасягае велізарных памераў — па акружнасці ствол дасягае 45 метраў. Жыве больш 5000 гадоў. Плады баабаба выкарыстоўваюцца, як ежа, а з кары дрэва вырабляюць тканіну.

Некаторыя іншыя віды роду Адансонія (*Adansonia*) можна сустрэць у розных месцах па ўсім свеце, напрыклад на востраве Мадагаскар або ў Аўстраліі і г.д.

## Цікавае 
Сцябло баабаба з'яўляецца вялікім рэзервуарам вады, кара дрэва прапітана вільгацю. Вядомы выпадкі калі сланы у пошуках вады атакавлі дрэвы, разбіваючы біўнямі сцябло дрэва. Таксама вядомы выпадак, калі баабаб служыў аўтобусным прыпынкам, у які змяшчалася 30 чалавек.

## Спасылкі 
* Баобаб // Вялікая савецкая энцыклапедыя 
* Баобаб  // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона 
* Баобаб в «Забавна наука» 

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Мальвавыя
Heckler & Koch USP

**HK USP** (Universal Selbstlade Pistole — універсальны самазарадны пісталет), упершыню аб’яўлены ў 1993 годзе ў варыянтах пад патрон 9х19 і .40.

У 1995 года з’явіўся USP калібру .45АСР, арыентаваны ў асноўным на рынак ЗША, а троху пазней — варыянт USP Tactical, які адрозніваецца ад USP.45 падоўжаным ствалом з разьбой для ўсталёўкі глушыцеля, рэгуляваным прыцэлам і матчавым УСМ. USP Tactical прызначаны таксама ў асноўным для амерыканскага паліцэйскага рынка.

Пісталеты USP ствараліся ў першую чаргу як ваенная і паліцэйская зброя. USP пабудаваны па схеме з кароткім ходам ствала і замыканнем адным выступам. Акрамя таго, усе мадэлі USP маюць патэнтаваны механізм дэмпфавання аддачы, які забяспечвае высокую жывучасць (да 20.000 стрэлаў) і камфортнасць стральбы.

Корпус пісталета — палімерны, са ўстаўкамі з нержавеючай сталі, затвор — з нержавеючай сталі або са звычайнай з адмысловым ахоўным пакрыццём. На ніжняй частцы корпуса пад ствалом зробленыя адмысловыя накіравальныя для ўсталёўкі лазернага цэлеўказальніка або тактычнага ліхтара.

Адна з асаблівасцяў сямейства пісталетаў USP — вялікі выбар варыянтаў УСМ — дзевяць, уключаючы рэжымы падвойнага дзеяння, наяўнасць або адсутнасць неаўтаматычнага засцерагальніка і/або рычага бяспечнага спуску курка.

У 1994 года фірма HK прадставіла кампактную версію пісталета — USP Compact. Ён адрозніваецца паменшанымі памерамі і больш кароткім ствалом, а таксама меншай ёмістасцю магазіна. Пазней на аснове USP Compact калібра .40 быў выпушчаны варыянт пад патрон .357SIG (іншыя варыянты USP пад гэты патрон не выпускаюцца).

Акрамя «баявых» мадыфікацый, HK выпусціла шэраг спартыўных мадэляў на базе USP. **USP Match** мае ствол з поліганальнай нарэзкай, дульны тормаз-кампенсатар. **USP Expert** мае падоўжаны да 152 мм ствол і адпаведна падоўжаны затвор, а таксама павышаную ёмістасць магазіна — 18 патронаў (9мм), 16 патронаў (.40) або 12 (.45). Пісталет прызначаны ў першую чаргу для Еўрапейскіх спаборніцтваў па правілах IPSC, бо імпарт у ЗША грамадзянскай зброі з ёмістасцю крамы звыш 10 патронаў забаронены з 1994 года.

Акрамя гэтага, варыянты USP стаяць на ўзбраенні ў Германіі. Мадыфікацыя USP пад пазначэннем Р8 прынята на ўзбраенне Бундэсвера, і адрозніваецца тым, што мае УСМ падвойнага дзеяння з адным рычагом, які ўключае засцерагальнік, а таксама тым, што выпускаецца толькі пад патроны 9х19мм НАТА.

Варыянт пад пазначэннем Р10 фактычна з’яўляецца пісталетам USP Compact і прыняты на ўзбраенне федэральнай паліцыі ФРГ.

## Выкарыстанне 
* 
* : HK USP SD
* 
* 
* 
* : улетку 2005 года быў заключаны дагавор аб набыцці партыі 9-мм пісталетаў H&K USP, прынятых на ўзбраенне Узброеных сіл Эстоніі

## HK USP у гульнях 
* S.T.A.L.K.E.R.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* *www.gewehr.ru* 

Катэгорыя:Самазарадныя пісталеты Heckler & Koch
Катэгорыя:Пісталеты
Катэгорыя:Зброя паводле алфавіта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе
Дуб коркавы

**Дуб коркавы** (*Quercus suber*) — вечназялёнае дрэва сямейства букавых, паходзіць з паўднёва-заходняй Еўропы і паўночнай Афрыкі, шляхам інтрадукцыі з’явілася таксама ў іншых краінах Міжземнамор’я.

## Апісанне 
Дрэва дасягае вышыні 20 м, у шырыню дыяметрам да 1 м. Ствол і старыя галіны пакрыты цвёрдай тоўстай карой (коркам), якая перыядычна здымаецца ў прамысловых мэтах (раз у 9-12 гадоў). Лісце авальнае, скурыстае, ападае раз у 2-3 года. Квітнее амаль бесперапынна, за выключэннем летніх месяцаў.

Жалуды сядзяць па 1-3 штукі, на кароткай ножцы, утоеныя. Спеюць восенню. Прарастаюць хутка — за 2-5 дзён. У першыя гады расце павольна і патрабуе стараннага догляду. Цеплалюбівая і засухаўстойлівая расліна. Каранёвая сістэма глыбокая. Жыве да 200 гадоў і больш. Мае дэкаратыўнае значэнне.

Драўніна вельмі цвёрдая, дзякуючы чаму не мае выкарыстанне пры вытворчасці мэблі. Аднак часта выкарыстоўваецца пры апале ў камінах. Асаблівасцю дрэва з’яўляецца вогнеўстойлівая кара, дзякуючы чаму ствол амаль не зведвае значных пашкоджанняў пры лясных пажарах.

## У прамысловасці 
Асноўнае практычнае выкарыстанне гэта выраб корка. Для вытворчасці корка здымаецца толькі верхні пласт кары ствала і старых галін, таму «абразанне» зусім не шкодзіць дрэву. Прыкладна праз 10 гадоў кара цалкам аднаўляецца, і яе зноў здымаюць з дрэва. Яшчэ ў сярэднія вякі корак выкарыстоўваўся манахамі для ўцяплення сцен у халодных залах манастыроў. Дзякуючы сваёй структуры дрэва з’яўляецца адным з лепшых прыродных цепла і гукаізаляцыйных матэрыялаў. Асноўнай з тэхнічных уласцівасцяў з’яўляецца мяккая пругкасць корка (лёгка набывае першапачатковы від пасля дэфармацыі).

Партугалія вырабляе больш 50 % коркі ў свеце, галоўным чынам у яе паўднёвых правінцыях. Іншымі важнымі экспарцёрамі з’яўляюцца Іспанія, Алжыр, Марока, Францыя, Італія і Туніс. У пералічаных краінах агульная плошча коркавых дрэвастояў складае каля 25 тыс. км².

Корак, які выкарыстоўваецца для закупорвання вінных бутэлек, складае толькі 15 % ад агульнай колькасці.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* APCOR Партугальская коркавая асацыяцыя  
* 

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Дуб
Катэгорыя:Тэхнічныя культуры
Катэгорыя:Флора Міжземнамор’я
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Краскі зла

**«Краскі зла»** () — зборнік вершаў французскага паэта-сімваліста Шарля Бадлера, які выйшаў з 1857 па 1868 гады ў трох рэдакцыях з розным аб'ёмам. Першае выданне прычыніла судовую цяжбу, у выніку якой Бадлер быў аштрафаваны за парушэнне норм грамадскай маралі і вымушаны быў выплаціць пэўную суму грошай і прыбраць са зборніка 6 найболей «непрыстойных» вершаў. Зборнік паўплываў на творчасць Арцюра Рэмбо, Поля Верлена і Стэфана Малармэ і лічыўся вытокам сучаснай еўрапейскай лірыкі.

## Беларускія пераклады 
* Бадлер Ш. З кнігі «Краскі Зла»: Вершы / Перакл. А. Хадановіча; З кнігі «Маленькія паэмы прозай» / Перакл. А. Хадановіча, М. Раманоўскага // Крыніца. 1998. № 8 (45).
* Бадлер Ш. З кнігі «Краскі Зла»: Вершы / Перакл. А. Хадановіча // Annus Albaruthenicus = Год Беларускі. Крынкі, 2000.

## Спасылкі 
* Les Fleurs du mal поўны тэкст ў французскіх Вікікрыніцах

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Поль Мары Верлен

**Поль Мары́ Верле́н** (;  — ) — французскі паэт, заснавальнік літаратурнага імпрэсіянізму і сімвалізму.

## Беларускія пераклады 
Поля Верлена перакладаў Максім Багдановіч, ён планаваў уключыць 22 вершы французскага дэкадэнта ў свой зборнік «Вянок». Таксама паэзію Верлена перакладалі беларускія паэты і літаратуразнаўцы Алег Лойка, Лявон Баршчэўскі, Андрэй Хадановіч, паасобныя вершы пераклалі Сцяпан Ліхадзіеўскі, Леанід Дранько-Майсюк, Галіна Дубянецкая.

* У месяцавым ззянні: Выбранае / Уклад., пер. А. Лойкі; Уступ. арт. Б. Міцкевіча. — Мн.: Мастац.літ., 1974. — (Паэзія народаў свету).
* Лірыка, пер. М. Багдановіча, А. Лойкі, Л. Дранько-Майсюка. У кн.: Ф. Петрарка. Санеты; Дж. Г. Байран. Паломніцтва Чайльд-Гарольда: лірыка, паэмы; П. Верлен. У месяцавым ззянні: лірыка / Уклад. С. Панізніка. — Мн.: Юнацтва, 1994. — (Школьная бібліятэка). — С. 159—263.
* Выбраная лірыка, пер. М. Багдановіча, Л. Баршчэўскага, Л. Дранько-Майсюка, А. Хадановіча. — Мн.: Зміцер Колас, 2022. — (Паэты планеты).

## Спасылкі 
* Поль Верлен — Мастацтва паэзіі ў перакладзе Галіны Дубянецкай 

Катэгорыя:Паэты Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя паэты
Калібр

**Калібр** — дыяметр канала ствала агнястрэльнай зброі.

## Калібр гладкаствольнай зброі 
Калібр гладкаствольнай зброі звычайна пазначаецца па старой брытанскай сістэме. Лічба, якая пазначае калібр ствала, паказвае колькі круглых куль можна адліць для гэтага ствала з аднаго фунта (456,3 г) свінцу. Адпаведна, чым большая лічба, якая абазначае калібр, тым меншы дыяметр канала ствала.

32-му калібру адпавядае дыяметр канала ствала 12,9 мм, 28-му — 14,0 мм, 24-му — 14,7 мм, 20-му — 15,9 мм, 16-му — 17,0 мм, 12-му — 18,4 мм, 10-му — 19,7 мм, 4-му — 26,5 мм.

Найбольш распаўсюджаны ў наш час калібр баявой і паляўнічай гладкаствольнай зброі — 12 калібр.

## Калібр наразной зброі 
Калібр наразной зброі вымяраецца паміж палямі нарэзаў (краіны былога СССР) ці паміж дном нарэзаў (НАТА). Пазначаецца або ў міліметрах (метрычная сістэма, найбольш распаўсюджана), або ў долях цалі (брытанская сістэма, выкарыстоўваецца ў асноўным у Вялікабрытаніі і ЗША).

## Гл. таксама 
*.50 Action Express
*.22 калібр

Катэгорыя:Агнястрэльная зброя
Зімовыя Алімпійскія гульні 1994

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1994** афіцыйна вядомыя як Гульні XVII Алімпіяды (англ.: 1994 Winter Olympics), міжнароднае спартыўнае мерапрыемства, якое адбылося ў нарвежскім горадзе  Лілехамер 12—27 лютага 1994.

Упершыню зімовыя Алімпійскія гульні праходзілі не ў адзін год з летняй Алімпіядай.

## Спаборніцтвы 
## Медальны залік 

Катэгорыя:Люты 1994 года
Ёкульсаў-аў-Ф’ёдлум

**Ёкульсаў-аў-Ф’ёдлум** () — другая паводле працягласці рака (пасля Цьёўрсаў) у Ісландыі. Выцякае з ледавіка Ватнаёкутль і цячэ на поўнач, упадае каля горада Скоўгар у заліў Скьяўльфандзі Нарвежскага мора (Паўночны Ледавіты акіян). На рацэ маюцца два вадаспады Селфос і Дэціфос, яе воды працекаюць праз каньён у нацыянальным парку Ёёкульсаўрглювур. Максімум рачнога стока прыпадае на лета.

Катэгорыя:Рэкі Ісландыі
Сімвалізм

**Сімвалі́зм**:
# у шырокім сэнсе — мастацкі метад, які палягае ў сістэматычным выкарыстанні для выражэння пэўнае ідэі вобразаў ці знакаў (сімвалаў), асацыяваных з гэтай ідэяй (у гэтым сэнсе сімвалізм распаўсюджаны, напрыклад, у мастацтве Сярэднявечча ды Рэнесансу);
# у больш вузкім сэнсе — напрамак у літаратуры і выяўленчым мастацтве 2-й паловы 19 ст., у якім метад сімвалізму з'яўляецца базавым.

Сімвалізм як мастацкі стыль узнік у сяр. 19 ст. як альтэрнатыва рэалізму ды натуралізму. Непасрэднымі яго папярэднікамі лічацца Ш. Бадлер і Э. По, першымі сімвалістамі — французскія паэты П. Верлен, А. Рэмбо, С. Малармэ. У 1886 г. Жан Марэа апублікаваў *«Маніфест сімвалізму»*, у якім дэкларуе непрыманне простага апісання фактаў, імкненне адлюстраваць ідэальнае, знайсці форму, якая здолее максімальна раскрыць гэты ідэал. Тэксты паэтаў-сімвалістаў шматзначныя, багатыя на метафары, у іх часта сустракаюцца містычныя матывы, тэмы смерці, нематэрыяльнага свету. Першым сімвалістам уласцівая дэкадэнцкая эстэтыка, у пазнейшых аўтараў гэта менш прыкметна.

Да сімвалізму належыць, альбо адчула яго моцны ўплыў, творчасць такіх аўтараў, як М. Метэрлінк, Э. Вэрхерн, П. Адам, У. Блэйк, О. Уайльд, У. Ейтс, Т. Эліят, К. Бальмонт, В. Брусаў, Д. Меражкоўскі, А. Блок і шмат іншых. Рысы сімвалізму можна заўважыць у творчай спадчыне беларускіх паэтаў — Я. Купалы, М. Багдановіча, А. Гаруна.

Нарадзіўшыся ў межах літаратуры, сімвалізм пранік і ў іншыя галіны мастацтва. Вядомыя мастакі-сімвалісты — Г. Маро, А. Рэдон, А. Фантэн-Латур, Л. Бакст. Да сімвалізму часам адносяць скульптуру А. Радэна і жывапіс Э. Мунка. У музыцы адбітак сімвалізму нясуць творы К. Дэбюсі, Р. Вагнера. У першыя гады 20 ст. сімвалізм паступова губляе папулярнасць, і да пачатку 1-й сусветнай вайны (1914) фактычна саступае месца новым, мадэрністычным мастацкім плыням.

## Гл. таксама 
* Дэкадэнцтва
* Мадэрн

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Мадэрнізм
Ватнаёкутль

**Ватнаёкутль** () — найбуйнейшы ледавік на востраве Ісландыя. Знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы вострава і займае 8 % яго тэрыторыі, альбо .

## Галерэя 

Image:Breidamerkurjoekull.jpg|
Image:VatnajoekullDetailSkaftafell.jpg|
Image:OeraefajoekullMorning.jpg|
Image:HvannadalshnjukurSunRise.jpg|
Image:Iceland Grimsvoetn 1972-B.jpg|
Image:Frenteglaciar.jpg
Image:Vatnajökull2000.jpg

## Гл. таксама 
* Грымсвотн

Катэгорыя:Ледавікі Ісландыі
Зімовыя Алімпійскія гульні 1988

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1988** афіцыйна вядомыя як Гульні XV Алімпіяды (англ.: 1988 Winter Olympics), міжнароднае спартыўнае мерапрыемства, якое адбылося ў канадскім горадзе Калгары 13—28 лютага 1988.

Першае месца ў агульнакамандным заліку заняў СССР, другое — ГДР, трэцяе — Швейцарыя.


Катэгорыя:Люты 1988 года
Зімовыя Алімпійскія гульні 1984

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1984**, афіцыйна вядомыя як Гульні XIV  Алімпіяды (англ.: 1984 Winter Olympics), міжнароднае спартыўнае мерапрыемства, якое адбылося ў югаслаўскім горадзе Сараева 8—19 лютага 1984.

У агульнакамандным заліку першае месца заняла ГДР, другое — СССР, трэцяе — ЗША. 


Катэгорыя:Люты 1984 года
Зімовыя Алімпійскія гульні 1992

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1992** афіцыйна вядомыя як Гульні XVI Алімпіяды (англ.: 1992 Winter Olympics), міжнароднае спартыўнае мерапрыемства, якое адбылося ў французскім горадзе Альбервіль 8—23 лютага 1992. Гэта былі апошнія зімовыя гульні, якія праходзілі разам з летнімі ў высакосны год.

Беларусь удзельнічала ў Алімпіядзе ў складзе постсавецкай Аб'яднанай каманды, якая заняла 2-е месца ў агульным заліку.


Катэгорыя:Люты 1992 года
Ёльфуса

**Ёльфуса** () — рака ў Ісландыі.

Рака Ёльфуса знаходзіцца ў паўднёвай частцы Ісландыі. На рацэ знаходзіцца горад Сельфас.

Катэгорыя:Рэкі Ісландыі
Лаўнгёкудль

**Лаўнгёкудль** (, што ў перакладзе азначае *Доўгі ледавік*) — ледавік у Ісландыі.

Лаўнгёкудль мае плошчу 940 км² і з’яўляецца другім па велічыні ледавіком Ісландыі. Знаходзіцца ў заходняй частцы Ісландскага плато, паўночней за даліну Хаўкадалур.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ледавікі Ісландыі
Гейсір

**Ге́йсір** (, больш вядомы як **Вялі́кі Ге́йсір**, ) у даліне Хаўкадалур — самы першы гейзер «Ісландскага залатога кальца», які атрымаў агульнаеўрапейскую вядомасць. Гейсір знаходзіцца за 500 метраў ад вулкана Гекла, на схіле ўзгорку Лугерфал, за 400 метраў на поўнач ад гейзера Строкур.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гейзеры
Катэгорыя:Гейзеры Ісландыі
Хаўкадалур

**Хаўкадалур** (ісл. *Haukadalur*) — даліна ў Ісландыі.

Даліна Хаўкадалур  знаходзіцца ў паўднёвай частцы Ісландыі, паўночней за возера Лейгарватн, і знаходзіцца на Ісландскім залатым коле. Цікавыя ў даліне шматлікія гейзеры, сярод якіх знакамітыя  Гейсір, альбо *Вялікі Гейзер*, і Строкюр. Вялікі Гейзер выкідвае струмені вады і пары шматразова за дзень, але неперыядычна. Строкюр "разраджаецца" кожныя 10 хвілін. 

Акрамя гейзераў, у даліне мноства невялікіх гарачых крыніц, сярод якіх вылучаюцца нябесна-блакітнае возера  Блезі. На поўначы даліны, у падножжа Ісландскага плато, знаходзіцца вадаспад Гюдльфос, адзін з самых прыгожых у Ісландыі.

## Спасылкі 
* (да вулканічных форм праяўлення) 
* гарачыя крыніцы Ісландыі  - ням.
Катэгорыя:Геаграфія Ісландыі
Марбах-на-Некары

**Марбах-на-Некары** () — горад на рацэ Некар у Бадэн-Вюртэмбергу, Германія.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга
Міньск Мазавецкі

**Міньск Мазавецкі** () — горад ва ўсходняй Польшчы, у Мазавецкім ваяводстве, сядзіба Міньскага павета і вясковай гміны Міньск Мазавецкі, частка Варшаўскай агламерацыі. Гербам Мінска Мазавецкага з’яўляецца Ляліва, а заступнікам — Ян Хрысціцель.

Паводле звестак 2006 году, у Міньску пражывала 37 529 жыхароў. Адносна шчыльнасці насельніцтва займае 11-е месца ў Польшчы. З’яўляецца мясцовым гаспадарчым (развіты гандаль, інфраструктура і прамысловасць), адукацыйным (вышэйшая школа і 6 сярэдніх школаў), ваенным (авіябаза, жандармерыя і ваенкамат), культурным (дом культуры, артыстычная школа, 2 бібліятэкі, 2 музея, таварыства гісторыкаў) цэнтрам, але першым чынам з’яўляецца месцам жыхарства і адпачынку шматлікіх людзей, якія працуюць у Варшаве. 

## Гісторыя 
Гісторыя Міньску налічвае звыш шасцісот гадоў. 

У 1421 годзе Міньск атрымаў гарадскія правы. У XІX стагоддзі і ў II сусветную вайну горад меў вялікую яўрэйскую дыяспару, на памяць аб ёй застаўся толькі забыты магільнік і адзін з найбольшых камянёў у Трэблінцы. 

У 1975—1998 гг. горад прыналежаў да Сядлецкага ваяводства. Горад размешчаны ў 40 км ад Варшавы.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
У Міньску знаходзіцца некалькі аб’ектаў, упісаных да спісу помнікаў.

## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Mińsk Mazowiecki — Twoje Wirtualne Miasto 
* Сайт вясковай гміны Міньск Мазавецкі
Геаграфічны полюс

**Геаграфічны полюс**, адзін з двух пунктаў: паўночны і паўднёвы — пункт на паверхні планеты, праз які праходзіць вось вярчэння. Паўночны полюс з экватарам утвараюць 90° на поўнач, а паўднёвы полюс, адпаведна, 90° на поўдзень.

На геаграфічных полюсах няма бакоў свету. На полюсах няма змены дня і ночы, бо полюсы не ўдзельнічаюць у сутачным вярчэнні Зямлі.

На геаграфічным полюсе вугал падняцця Сонцы не перавышае 23,5°, таму на полюсе вельмі нізкая тэмпература.

Палажэнне геаграфічных полюсаў умоўнае, бо імгненная вось вярчэння Зямлі перамяшчаецца. З-за гэтага адбываецца рух геаграфічных полюсаў.

## Гл. таксама 
* Магнітны полюс
* Полюс недаступнасці

Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Катэгорыя:Геадэзія
Beretta 9000

Beretta 9000 — пісталет з палімернай рамкай. Ён кампактны і досыць магутны. Боезабеспячэнне — магазін на 12 (9×19 мм Парабэлум) ці 10 (.40) патронаў.
Beretta 9000 пабудаваны па схеме з кароткім ходам ствала. Усе пісталеты серыі 9000 маюць унутраны засцерагальнік, блакавальны ўдарнік да поўнага выціскання спусковго гапліка і індыкатар наяўнасці патрона ў патроннике.

## Мадэлі 
* Маецца дзве версіі пісталета Beretta 9000 — F і D. Версія F мае вонкавы двухбаковы засцерагальнік, які таксама служыць для здымання цынгеля з баявога ўзвода.
* Версія D вонкавага прадзасцерагальніка не мае.

## Пнеўматычныя копіі 
**Анікс A-9000S Beretta**
Мадэль Анікс Beretta A-9000S вырабляецца па ліцэнзійнай дамове ЗАТ Група Аникс і Beretta — Італія і з’яўляюцца дакладнай копіяй агнястрэльнай зброі Beretta 9000S. Дызайн ад Гуджыара, аўтара Мазераци і Астон Марцін, з’яўляецца новым у сучасным пистолетостроении і надае пісталету каларыт высокай італьянскай моды. Выкарыстоўваная схема 22-зараднай крамы канвеернага тыпу дазваляе ўжываць сталёвыя шарыкі СТСТ і ўсе выгляды свінцовых куль калібра 4,5 мм (.177) даўжынёй не больш 7,6 мм. Усе функцыянальныя элементы агнястрэльнага пісталета захавалі сваё прызначэнне: рухомая затворная рама, затворная затрымка, двухбаковы засцерагальнік для магчымасці яго выкарыстання аберуч, паўнавартасны спускавы механізм падвойнага дзеяння.

Катэгорыя:Пісталеты
Катэгорыя:Beretta
Катэгорыя:Зброя паводле алфавіта
Катэгорыя:Зброя Італіі
Альяс

**Алья́с**, **альва́с** або **ало́э**(*Aloe*) — род сукулентных раслін сямейства асфадзелавых. Віды — шматгадовыя травяністыя расліны з доўгім гладкім мясістым лісцем, пакрытым па краі шыпамі. Кветкі чырвоныя або жоўтыя, сабраныя ў верхавую гронку. Назва роду ў перакладзе з арабскай мовы *горкі*.

## Апісанне 
Вядома каля 400 відаў. Найбольш вядомыя —  і , які ўваходзіць у склад шматлікіх лекавых і касметычных прэпаратаў. Знешні выгляд альясу вельмі разнастайны — сярод іх ёсць дрэвападобныя формы і ліяны; а таксама гіганцкія і мініяцюрныя расліны.

Сцябло прамастойнае, галінастае. Лісце сакаўное, мясістае, шаравата-зялёнае з васкавым налётам, зубчастае па краях, мае гліказід алаін. Кветкі трубчастыя, чырвона-аранжавыя, сабраныя ў гронку. Плод — сухая трохгнёздавая каробачка. На ніжняй частцы сцёблаў штогод утвараюцца бакавыя парасткі («дзеткі»), якія таксама выкарыстоўваюцца для размнажэння.

## Распаўсюджанне 
Гістарычная «радзіма» альясу — засушлівыя вобласці Афрыкі, Мадагаскара, Макаранезіі і поўдзень Аравійскага паўвострава. Але дзякуючы дэкаратыўным і лекавым уласцівасцям, а таксама параўнальна лёгкаму і хуткаму прыстасаванню, шматлікія віды альясу былі натуралізаваны ў краінах Міжземнамор’я, Індыі, Мексіцы, на Кубе. Альяс быў завезены іспанцамі ў Еўропу, адкуль распаўсюдзіўся на востраў Барбадос і ў шматлікія краіны Паўднёва-ўсходняй Азіі. Некаторыя віды вырошчвалі ў Закаўказзі як лекавыя расліны. На Беларусі культывуюць у пакоях, аранжарэях, дзе расліна квітнее вельмі рэдка і дасягае вышыні не больш за 70 см.

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 

## Выкарыстанне 
Высушаны сок з лісця некаторых відаў альясу (сабур) ужываюць пераважна ў ветэрынарыі як слабіцельны і жаўцягонны сродак, мясцова — для дэзінфекцыі і паскарэння эпітэлізацыі. У некаторых выпадках сок з лісця альясу можа выклікаць дэрматыты

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Асфадэлавыя
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Іаганес Эўгеніус Вармінг

**Іаганес Эўгеніус Вармінг** — (; 1841—1924) — дацкі батанік, эколаг, альголаг, міколаг, мікрабіёлаг.

Адзін з заснавальнікаў экалогіі: выдаў першую кнігу пра экалогію раслін («Экалагічная геаграфія раслін», 1896), прачытаў першы ўніверсітэцкі курс экалогіі, стварыў канцэпцыю экалогіі.

## Спасылкі 
* Encyclopaedia Britannica Online: Warming 

Катэгорыя:Батанікі Даніі
Катэгорыя:Постаці дацкай экалогіі
Катэгорыя:Постаці дацкай мікрабіялогіі
Катэгорыя:Альголагі
Катэгорыя:Міколагі Даніі
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Германская Дэмакратычная Рэспубліка

**Герма́нская Дэмакраты́чная Рэспу́бліка** (**ГДР**, ) — сацыялістычная дзяржава ва Усходняй Еўропе, якая існавала ў 1949—1990.

Абвяшчэнне ГДР 7 кастрычніка 1949 стала адказам на ўтварэнне 7 верасня таго ж года на тэрыторыі заходніх зон акупацыі Германіі ФРГ.

Краіна была часткай сацыялістычнай садружнасці, удзельніцай Арганізацыі Варшаўскага дагавора і Супольнасці эканамічнай узаемадапамогі. У 1974 у канстытуцыю ГДР было ўведзена паняцце «сацыялістычнай нямецкай нацыі», што павінна было падкрэсліць яе адрозненне ад «капіталістычнай нацыі» ФРГ і папярэдняга Рэйха (у т.л. Трэцяга). Ключавую ролю ў палітыцы ГДР іграла Сацыялістычная адзіная партыя Германіі.

За час існавання ГДР стала высокаразвітой індустрыяльнай краінай з інтэнсіўнай сельскай гаспадаркай. Па аб’ёме прамысловай прадукцыі ГДР з пачатку 1980-х займала 6-е месца ў Еўропе. Вядучымі галінамі прамысловасці былі: машынабудаванне і металаапрацоўка, хімічная прамысловасць, электратэхніка і электроніка, оптыка, прыборабудаванне, лёгкая прамысловасць. У параўнанні з іншымі краінамі сацыялістычнага блока тут былі дасягнуты значныя поспехі: узровень жыцця ў ГДР быў самым высокім, а па найважнейшых паказчыках рэспубліка была другой індустрыяльнай дзяржавай пасля СССР.

Культурнае жыццё ГДР было насычаным, рэспубліка працягвала шматвяковыя нямецкія культурныя традыцыі, прыпраўленыя дамінуючым у сацыялістычным грамадстве рэалістычным ухілам. Тэатральнае жыццё першыя пасляваенныя гады знаходзілася пад моцным уплывам Бертальда Брэхта, а пасля яго смерці — пад уплывам яго вучняў. Шматлікія тэатры і кабарэ ў ГДР мелі істотнае грамадскае значэнне. Уласная кінематаграфічная вытворчасць, лідарам якой была студыя ДЭФА, парадзіла арыгінальныя мастацкія знаходкі, у прыватнасці жанр «Остэрн», які паказваў альтэрнатыўны падыход да еўрапейскай каланізацыі Паўночнай Амерыкі ( Гойка Міціч, Дзін Рыд).

ГДР была надзвычай паспяховай у такіх відах спорту, як лёгкая атлетыка, цяжкая атлетыка, веласпорт, фігурнае катанне, плаванне, бокс, зімовыя віды спорту. Нацыянальная зборная ГДР знаходзілася ў лідарах агульнага заліку многіх Алімпійскіх гульняў 1970-х — 1980-х.

Файл:Palast der Republik Berlin DDR.jpg|Палац Рэспублікі ў Берліне, 1980-я
Файл:Dresden in lovely ORWO colour 1988 - Landhaus ..jpg|Дрэздэн, 1988

## Гл. таксама 
* Міністэрства дзяржаўнай бяспекі ГДР

Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Кветкавыя

**Кве́ткавыя** (*Magnoliophyta*), або **Пакрытанасе́нныя** (*Angiospermae*) — аддзел раслін, найбольш дасканалая і самая шматлікая група сучаснага расліннага свету.

## Асаблівасці біялогіі 
Марфалагічная разнастайнасць кветкавых вельмі вялікая. Будова вегетатыўных і генератыўных органаў у іх дасягае вялікай складанасці, тканкі характарызуюцца высокай ступенню спецыялізацыі.

У параўнанні з іншымі вышэйшымі раслінамі пакрытанасенныя маюць больш дасканалую анатамічную будову: у ксілеме — сапраўдныя сасуды-трахеі, у флаэме (лубё) — клеткі-спадарожніцы. Семязародкі (семязавязі) размешчаны ў поласці завязі. Гаметафіты спрошчаныя і развіваюцца хутчэй за голанасенныя. Характэрная асаблівасць пакрытанасенных — двайное апладненне (адзін з 2 сперміяў зліваецца з яйцаклеткай, а другі — з 2 палярнымі ядрамі зародкавага мяшка). Пасля апладнення развіваецца зародак, заключаны ў семя, якое знаходзіцца ў плодзе (адсюль назва).

## Пашырэнне 
Кветкавыя — адзіная група раслін, здольная да ўтварэння складаных шмат’ярусных супольнасцяў.

Аддзел пакрытанасенных падзяляецца на два класы — двухдольныя і аднадольныя. Налічваецца больш за 450 сямействаў. Прадстаўлены дрэвамі, кустамі, травамі, наземнымі, воднымі, эпіфітамі, сапратрофамі, паразітамі, насякомаеднымі раслінамі.

## Паходжанне і эвалюцыя 
3-за адсутнасці пераканаўчых выкапнёвых продкавых форм пакрытанасенных няма агульнапрынятай гіпотэзы аб іх паходжанні і эвалюцыі. Першаснымі пакрытанасеннымі былі, верагодна, дрэвавыя расліны з вечназялёным лісцем і двухполымі кветкамі. Эвалюцыя ішла шляхам шырокай адаптыўнай радыяцыі вельмі хуткімі тэмпамі. Самыя старажытныя выкапнёвыя рэшткі адносяць да раннемелавога перыяду, але дзякуючы высокай эвалюцыйная пластычнасці ў сярэдзіне мелавога перыяду пакрытанасенныя займаюць дамінуючае становішча. Вялікую ролю ў іх эвалюцыі адыгралі насякомыя-апыляльнікі.

## Гл. таксама 
* Сістэма кветкавых раслін А. Л. Тахтаджана

## Літаратура 
* Пакрытанасенныя / [В. І. Парфёнаў і інш.]. — Мінск: Народная асвета, 1981. — 188, [2] с. — (Наша прырода).
* 
*
Пернік (Балгарыя)

**Пернік** — горад у Балгарыі, у ракі Струма, з насельніцтвам 84.827 чалавек. Адміністрацыйны цэнтр Пернікскай вобласці.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Пернікскай вобласці
Веймарскі класіцызм

), карціна Тэабальта фон Оера. Шылер чытае ў Тыфурце, Веймар. Гётэ магчыма ўбачыць сярод гледачоў.]]
**Ве́ймарскі класіцы́зм** (ням. *Weimarer Klassik* альбо *Weimarer Klassizismus*) — культурны і літаратурны рух у Еўропе, асноўныя ідэі якога былі сфармуляваныя Ёганам Вольфгангам Гётэ і Ёганам Крыстафам Фрыдрых фон Шылерам у перыяд 1788—1832 гг.

## Літаратура 
Катэгорыя:Літаратурныя кірункі
Катэгорыя:Эпоха Асветніцтва
Катэгорыя:Класіцызм
Трава

**Травы**, або **травяні́стыя раслі́ны** — жыццёвая форма раслін, для якой характэрныя неадраўнелыя парасткі, і надземныя часткі, звычайна, адміраюць у канцы вегетацыйнага перыяду.

Выдзяляюць аднагадовыя, двухгадовыя і шматгадовыя травы. Сцёблы травяністых раслін бываюць мяккія, сакаўныя або маюць некаторыя характэрныя рысы ўнутранай будовы (слабае адраўненне, рассечаная ці моцна парэнхіматызаваная стэла, адсутнасць перыдэрмы, слабая дзейнасць камбію). Пупышкі ўзнаўлення траў знаходзяцца на ўзроўні глебы або ў глебе і размешчаны на карэнішчах, каўдэксах, цыбулінах, клубнях, радзей — на падземных паўзучых парастках.

## Гл. таксама 
* Дрэва
* Куст
* Кусцік
* Паўкуст
* Паўкусцік
* Ліяна

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Сцепановіч І. М.* Эколага-фларыстычны дыягназ сінтаксонаў прыроднай травяністай расліннасці Беларусі. Мн., 2000.


Катэгорыя:Жыццёвыя формы раслін
Томас Хант Морган

**Томас Хант Морган** (,  — ) — амерыканскі біёлаг, адзін з заснавальнікаў генетыкі. Першым пачаў доследы на дразофілах, абгрунтаваў храмасомную тэорыю спадчыннасці. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1933).

За сваю выдатную кар'еру напісаў 22 кнігі і 370 іншых навуковых прац. З яго падачы *Drosophila* стала галоўным мадэльным арганізмам у сучаснай генетыцы. З аддзялення біялогіі, якое ён заснаваў у Каліфарнійскім тэхналагічным інстытуце, выйшла сем лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі.

Катэгорыя:Біёлагі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Роберт Гук

**Роберт Гук** (; ) — англійскі натураліст, фізік, матэматык.

Удасканаліў канструкцыю мікраскопа і першы выкарыстаў яго для вывучэння жывых арганізмаў. Выявіў клетачную будову тканак, увёў тэрмін «клетка». Пабудаваў паветраную помпу (1659).

## Уклад у фізічную навуку 
У 1676 годзе Роберт Гук сфармуляваў закон залежнасці модуля сілы пругкасці ад абсалютнай дэфармацыі цела пры малых пругкіх дэфармацыях (закон Гука) у сваёй анаграмме «Ut tension sic vis» («Як напружанне, так сіла»). Шмат навуковых прац прысвяціў вывучэнню механічных з’яў. Адзін са складальнікаў тэорыі пругкасці. Разам з Х. Гюйгенсам устанавіў пастаянныя кропкі тэрмометра — раставанне лёду і кіпення.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* L.D. Patterson, Hooke’s Gravitation Theory and Its Influence on Newton. I: Hooke’s Gravitation Theory, Isis, Vol. 40, No. 4 (Nov., 1949), pp.&nbsp;327-341. [Online](http://links.jstor.org/sici?sici=0021-1753(194911)40%3A4%3C327%3AHGTAII%3E2.0.CO%3B2-1)
* L.D. Patterson, Hooke’s Gravitation Theory and Its Influence on Newton. II: The Insufficiency of the Traditional Estimate, Isis, Vol. 41, No. 1 (Mar., 1950), pp.&nbsp;32-45. [Online](http://links.jstor.org/sici?sici=0021-1753(195003)41%3A1%3C32%3AHGTAII%3E2.0.CO%3B2-X)
* C. Wilson, Newton’s Orbit Problem: A Historian’s Response, The College Mathematics Journal, Vol. 25, No. 3 (May, 1994), pp.&nbsp;193-200, doi:10.2307/2687647. [Online](http://links.jstor.org/sici?sici=0746-8342(199405)25%3A3%3C193%3ANOPAHR%3E2.0.CO%3B2-W)
* Early Science and Medicine, Volume 10, No. 4, December 2005. Выпуск часопіса, які змяшчае шэраг артыкулаў пра ўклад Гука ў тэорыю гравітацыі (аўтары Niccolo Guicciardini, Michael Nauenberg, Ofer Gal, Domenico Bertoloni Meli).

## Спасылкі 
* Robert Hooke (1635—1708)  Сайт, прысвечаны Роберту Гуку
* R.S. Westfall, Robert Hooke (from Dictionary of Scientific Biography, p. 112—119).
* Michael Nauenberg homepage.  Старонка вядомага гісторыка навукі, які змяшчае спасылкі на яго артыкулы пра ўклад Гука ў тэорыю прыцягнення.
* Allan Chapman, England’s Leonardo: Robert Hooke (1635—1703) and the art of experiment in Restoration England 
* Robert Hooke (The MacTutor History of Mathematics archive) 

Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фізікі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Астраномы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Астраномы XVII стагоддзя
Катэгорыя:Натурфілосафы
Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Матэматыкі XVII стагоддзя