open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Леніна (Горацкі раён)

**Ле́ніна** (, ) — аграгарадок у Горацкім раёне Магілёўскай вобласці, за 20 км на паўночны ўсход ад Горак, за 60 км на захад ад Катыні. Леніна ўваходзіць у склад і з'яўляецца цэнтрам Ленінскага сельсавета.

Вёска стаіць на левым боку вадасховішча, утворанага на рацэ Мярэя. Вышыня мясцовасці над узроўнем мора складае 206 м.

З Горак да Леніна вядзе рэспубліканская аўтадарога Княжыцы — Горкі — Леніна .

## Гісторыя 
Да 1918 года вёска мела назву **Рама́наў**. Уваходзіла ў Аршанскі павет Віцебскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Вёска належала князю Дандукову-Карсакаву. З 1772 года — у складзе Расійскай імперыі. У пачатку XX стагоддзя пражывалі больш за 1 тыс. жыхароў, дзейнічалі мураваная царква, два народныя вучылішчы, валасное праўленне, пошта. Перад вайной у вёсцы жыло 335 чалавекі ў 198 дварах.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў верасні—снежні 1943 года гітлераўцамі было спалена 198 дамоў, забіта 186 чалавек. 12—13 кастрычніка 1943 года недалёка ад вёскі адбылася бітва пад Леніна — першы бой польскай дывізіі імя Тадэвуша Касцюшкі.

У 1960-х гадах пасёлак Леніна, які з’яўляўся цэнтральная сядзібай саўгаса, стаў аб’ектам эксперыментальнай комплекснай забудовы, праект якой распрацавалі заслужаныя архітэктары БССР Г. А. Бяганская і А. П. Калніньш.

У 1968 годзе дэкрэтам Дзяржсавета ПНР вёска Леніна была ўзнагароджана ордэнам «Крыж Грунвальда» 2-га класа.

## Славутасці 
* Музей савецка-польскай баявой садружнасці (1968 год) — 

## Адукацыя 
* Горацкі педагагічны каледж

## Вядомыя асобы 
* Людміла Анатольеўна Дабрыніна (нар. 1961) — беларускі эканаміст і палітык.
* Анатолій Васільевіч Анюхоўскі (нар. 1954) — беларускі палітык.
* Якаў Львовіч Сімкін (1921—1978) — савецкі мастак, графік.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ленінскі сельсавет (Горацкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Горацкага раёна
Газавая гангрэна

**Гангрэна газавая** (або **анаэробная гангрэна**, **міанекроз**) — інфекцыя, якая развіваецца пры адсутнасці кіслароду (анаэробнай), у тканках арганізма.

## Этыялогія і патагенэз 
Захворванне выклікаецца пераважна бактэрыямі роду кластрыдый, якія жывуць у глебе і вулічным пыле. Раны, забруджаныя зямлёй, якія маюць раневыя кішэні і ўчасткі змярцвелых тканак, а таксама тканкі, што дрэнна забяспечваюцца крывёю, якія не мелі першаснай хірургічнай апрацоўцы, схільныя да газавай гангрэны. Узбуджальнік хутка набывае здольнасць да заражэння, вылучаюць газаўтваральныя і рашчыняльныя тканкі экза- і эндатаксіны, якія спрыяюць хуткаму распаўсюджванню інфекцыі.

## Лячэнне і прафілактыка 
«Лампасные» разрэзы скуры, цягліц, абалонак з сячэннем змярцвелых тканак і падазроных на некроз участкаў. Дрэнаж гною з раны з прамываннем растворам перакісу вадароду і антыбіётыкаў; рану пакідаюць адкрытай. Абсалютны спакой канечнасці. Пеніцылін да 20-40 млн ЕД у суткі (2-3 разы на дзень нутравенна) на працягу 10-14 дзён, тэтрацыклін. Супрацьгангрэнная сыроватка і анатаксін неэфектыўныя як пры лячэнні, так і пры правядзенні прафілактыкі газавай гангрэны. Пры хуткім нарастанні інтаксікацыі - гільяцінная ампутацыя канечнасці. Эфектыўна ўздзеянне кіслароду пад ціскам, аднак не выключана хірургічнае выдаленне агменю інфекцыі з раны, паказаннямі да якога з'яўляюцца клінічныя і рэнтгеналагічныя прыкметы газавай гангрэны з мікраскапічна даказанай наяўнасцю кластрыдый ў ране.

Катэгорыя:Хірургія
Пеніцылін

**Бензілпеніцылін** (*пеніцылін G (PCN G)* або проста *пеніцылін (PCN)*) — бензілавы эфір 6-амінапеніцыланавай кіслаты.

## Гістарычныя звесткі 
Пеніцылін - першы антыбіётык, г.зн. антымікробны прэпарат, атрыманы з прадуктаў жыццядзейнасці мікраарганізмаў. Ён быў выдзелены ў 1928 годзе Аляксандрам Флемінгам з штаму грыба віду *Penicillium notatum* на аснове выпадковага адкрыцця: трапленне ў культуру бактэрый цвіллевага грыба з навакольнага асяроддзя аказвае бактэрыцыднае дзеянне на культуру бактэрый.

## Фармакакінетыка 
Пасля нутрацягліцавага ўвядзення хутка ўсмоктваецца з месца ін’екцыі. Шырока размяркоўваецца ў тканках і вадкасцях арганізма. Бензілпеніцылін добра пранікае праз плацэнтарны бар’ер, ГЭБ пры запаленні мазгавых абалонак. T ½ — 30 мін. Выводзіцца з мачой.

*
Канзас

**Канзас** () — штат у цэнтральнай частцы ЗША, адзін з штатаў Сярэдняга захаду. Насельніцтва — 2.688.000 чалавек (2000). Сталіца — горад Топіка. Найбуйнейшы горад — Уічыта. Штат таксама называюць «кошык хлеба нацыі»: ён лідзіруе сярод штатаў па вырошчванню пшаніцы. Кветка штата — сланечнік, дрэва штата — таполя. Дэвіз — «Праз цёрн да зорак».

Назва паходзіць ад індзейцаў канза, азначае «людзі паўднёвага ветру».

## Вядомыя асобы 
* Амелія Эрхарт
* Роналд Элвін Эванс
* Уолтэр Персі Крайслер

## Судовая ўлада і злачыннасць 
Урад штата Канзас складаецца з трох галінаў: заканадаўчая ўлада, якая выдае законы; выканаўчая ўлада, якая забяспечвае выкананне законаў; і судовая ўлада, якая тлумачыць і ўжывае законы. Усе дзяржаўныя суды ў Канзасе аб’яднаны ў судовую ўладу і ажыццяўляюць розныя судовыя паўнамоцтвы. Яны ўключаюць: Вярхоўны суд, Апеляцыйны суд, акруговыя суды і муніцыпальныя суды.

Бюро расследаванняў Канзаса (KBI) заяўляе, што агульная колькасць зарэгістраваных злачынстваў у 2019 годзе на 5,5 % ніжэй за сярэдні за апошніх 10 гадоў. Таксама агульны індэкс злачынстваў знізіўся на 5,5 % з 2018 па 2019 год.

Катэгорыя:Штаты ЗША
Кентукі

**Кентукі** () — садружнасць на ўсходзе ЗША, мае правы штата ЗША, уваходзіць у лік так званых штатаў Паўднёва-Усходняга Цэнтра. Насельніцтва 4 042 000 чалавек (25-е месца сярод штатаў; даныя 2000 г.). Сталіца — Франкфарт. Найбуйнейшы горад — Луісвіл, іншыя буйныя гарады — Лексінгтан, Авенсбора, Боўлінг-Грын, Хопкінсвіл.

Афіцыйная мянушка Кентукі — «Штат мятліка» (Bluegrass State).

Большая частка займае вапняковае плато Камберленд (вышыня 250—400 м), расчлянёнае далінамі рэк Камберленд, Грын-Рывер і Кентукі.

## Вядомыя асобы 
* Розмары Клуні

## Судовая сістэма 
Суд Кентукі ўяўляе сабой чатырохузроўневую сістэму, якая ўключае Вярхоўны, Апеляцыйны, Акруговы і Раённы суды. У 2002 годзе была прынятая папраўка да канстытуцыі, якая афіцыйна санкцыянуе стварэнне судоў па сямейных справах. Вярхоўны суд Кентукі з’яўляецца найвышэйшым судом і канчатковым тлумачальнікам закона. Ён складаецца з сямі суддзяў, якія абіраюцца ад сямі апеляцыйных акруг на васьмігадовы тэрмін. Галоўны суддзя абіраецца на чатырохгадовы тэрмін. Вярхоўны суд таксама адказвае за ўстанаўленне правілаў практыкі і працэдур для Суда, якія ўключаюць паводзіны суддзяў і адвакатаў.

Судовая ўлада фінансуецца за кошт асігнаванняў Генеральнай Асамблеі. Бюджэт складае прыкладна 3 працэнты ад агульных фондаў штата на кожны двухгадовы перыяд. У 2018 годзе дзяржаўны судовы бюджэт склаў 388 155 200 $.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Геаграфія 
* Гістарычнае таварыства
* Турыстычны партал

Катэгорыя:Штаты ЗША
Паўночная Дакота

**Паўночная Дакота** () — штат на поўначы цэнтральнай частцы ЗША, адзін з так званых «штатаў Паўночна-Заходняга Цэнтра». Насельніцтва — 632,7 тыс. чалавек (47-е месца сярод штатаў; даныя 2007 года; 0,21 % насельніцтва ЗША). З іх жанчыны — 50,1 %, мужчыны — 49,9 %. Этнічны склад: немцы — 43,9 %, нарвежцы — 30,1 %, ірландцы — 7,7 %, індзейцы — 5 %, шведы — 5 %. Сярэдняя колькасць членаў сям'і — 3.

Сталіца — Бісмарк. Найбуйнейшы горад — Фарга, іншыя буйныя гарады — Гранд-Форкс, Майнат.

Афіцыйныя мянушкі — «Штат земляной вавёркі» (анг. Flickertail State), «Штат індзейцаў Сіу» (анг. Sioux State). Нацыянальны парк Тэадор Рузвельт.

## Вядомыя асобы 
* Джош Дзюамель

Катэгорыя:Штаты ЗША
Мантана

**Мантана** ( ) — штат на паўночным захадзе ЗША, мяжуе з Канадай, 41-ы штат, які далучыўся да саюза. Уваходзіць у групу Горных штатаў. Сталіца — Хелена, найбуйнейшы горад — Білінгс. Насельніцтва — 967 440 чалавек (44-е месца ў ЗША, даныя 2008 г.). Афіцыйная мянушка — «Штат скарбаў». Найбуйнейшыя гарады: Білінгс, Грэйт-Фолс, Мізула, Анаконда. Рэльеф гарысты. Заходнюю частку штата займаюць хрыбты Скалістых гор (гара Граніт-Пік, 3901 м), усходнюю — плато Прэрый. Клімат умерана кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −4 °C да −13 °C, ліпеня 21-24 °C. Ападкаў 350—400 мм за год. Галоўныя рэкі: Місуры і яе прытокі Елаўстан, Джэферсан. Возера Флатхед. Каля 60 % пад лесам. Нацыянальныя паркі Глейшэр, Елаўстонскі нацыянальны парк (частка).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Штаты ЗША
Вірджынія

**Вірджынія**, **Віргінія** () — садружнасць у складзе ЗША, якая мае правы штата. Фактычна, дзесяты штат у складзе ЗША, адзін з так званых Паўднёва-Атлантычных штатаў. Насельніцтва — 7,2 млн чалавек (12-е месца ў ЗША; даныя 2000 г.). Этнічны склад: афраамерыканцы — 19,6 %, немцы — 11,7 %, амерыканцы — 11,2 %, англічане — 11,1 %, ірландцы — 9,8 %. Сталіца — Рычманд, найбуйнейшы горад — Вірджынія-Біч, іншыя буйныя гарады — Алегзандрыя, Лінчберг, Норфалк, Ньюпарт-Ньюс, Портсмут, Хэмптан, Чэсапік.

Афіцыйныя мянушкі:  «Стары дамініён» (*Old Dominion*) і  «Маці прэзідэнтаў» (*Mother of Presidents*). Афіцыйны дэвіз — «Так заўсёды будзе з тыранамі» ().

## Геаграфія 
На ўсходзе прыбярэжная забалочаная раўніна. У сушу глыбока ўразаецца Чэсапікскі заліў і эстуарыі рэк. На захадзе невысокія горы Апалачы з хрыбтом Блу-Рыдж (каля 1743 м). У цэнтры — плато Підмант. Клімат умераны, цёплы і вільготны. Тэмпература зімой апускаецца да −9 °C, летам дасягае +38 °C. Гадавая сума ападкаў 800—1200 мм. На схілах гор хваёвыя і мяшаныя лясы.

## Судовая сістэма і злачыннасць 
Судовая сістэма Вірджыніі падзяляецца на чатыры асноўныя ўзроўні: Вярхоўны суд, Апеляцыйны суд, акруговыя суды і раённыя суды. Вярхоўны суд, які складаецца з галоўнага суддзі і 6 суддзяў, з'яўляецца судом апошняй інстанцыі ў штаце. У яго асноўныя абавязкі ўваходзіць перагляд рашэнняў, вынесеных судамі ніжэйшай інстанцыі, у тым ліку крымінальныя і грамадзянскія справы.

У 2018 годзе ў Вірджыніі на кожныя 100 000 чалавек прыходзілася 200 гвалтоўных злачынстваў, у параўнанні з 380,6 на 100 000 па краіне. Усяго ў 2018 г. забойстваў: 391 (17 месца).

## Вядомыя асобы 
* Сандра Булак
* Роберт Эдуард Лі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Эканоміка
* Геаграфія
* Гісторыя 

Катэгорыя:Штаты ЗША
Леа Ферэ

**Леа Ферэ** (, 24 жніўня 1916, Манака — 14 ліпеня 1993, Кастэліна ін К’янці, правінцыя Сіена) — французскі паэт, перакладчык, спявак і кампазітар.

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Францыі
Катэгорыя:Паэты Францыі
Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Перакладчыкі Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя паэты
Марыс Шэвалье

**Марыс Агюст Шэвалье** (; , Парыж — , Парыж) — французскі эстрадны спявак, кінаакцёр. У 1912—1918 гадах гуляў у тэатры аперэты, затым выступаў на эстрадзе як шансанье. Атрымаў шырокую вядомасць у канцы 1920-х гадоў. Выступаў у Вялікабрытаніі, затым у ЗША, удзельнічаў у брадвейскіх шоу. У 1937—1946 гадах быў жанаты з танцоркай Ніце Раі.

## Фільмаграфія 
* 1929: Парад кахання

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Морыс Шэвалье на сайце IMDB

Катэгорыя:Акцёры Францыі
Катэгорыя:Шансанье
Катэгорыя:Комікі-музыканты
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»
Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Сесіля Б. Дэ Міля
Аляксандр Флемінг

**Аляксандр Флемінг** (, ,  — , ) — брытанскі бактэрыёлаг. Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1943), Парыжскай АН (1946).

## Біяграфія 
Аляксандр Флемінг нарадзіўся 6 жніўня 1881 года ў графстве Эйршыр у Шатландыі, у шматдзетнай сям’і фермера. Калі яму было сем гадоў, памёр яго бацька, і Аляксандр разам са старэйшым братам сталі самастойна кіраваць усімі справамі на ферме. У 1900 годзе ён прыйшоў у Лонданскі шатландскі полк з намерам удзельнічаць у англа-бурскай вайне, але так і не паспеў, таму што вайна скончылася. У 1906 годзе скончыў медыцынскую школу пры Лонданскім універсітэце і стаў членам Каралеўскага каледжа хірургаў. У наступныя гады ён працаваў у шпіталі Святой Марыі ў Лондане. У час Першай сусветнай вайны служыў капітанам у Каралеўскай медыцынскай арміі — працаваў у палявых шпіталях на заходнім фронце ў Францыі. У 1918 годзе Аляксандр вярнуўся ў шпіталь Святой Марыі, дзе праз 10 гадоў быў абраны прафесарам бактэрыялогіі. У 1908—1914 гг. і з 1918 года ў Бактэрыялагічным інстытуце ў Лондане, з 1928 г. прафесар, у 1946—1954 гг. дырэктар. З 1948 г. прафесар бактэрыялогіі ў Лонданскім універсітэце. У 1951—1954 гг. рэктар Эдынбургскага ўніверсітэта.

Быў прыхільнікам таго, што ўсе жывыя арганізмы маюць уласныя ахоўныя механізмы. Адкрыў лізацым (антыбактэрыйны фермент, які разбурае мурэін - асноўны кампанент клетачнай сценкі бактэрый) і ўпершыню вылучыў пеніцылін з цвільных грыбоў *Penicillium notatum* — гістарычна першы антыбіётык. Адкрыццё пеніцыліну адбылося выпадкова, калі ў адной з кубкаў Петры Флемінг выявіў цвіль, вакол якой бактэрыі не размнажаліся. Аддзяліўшы цвіль, ён устанавіў, што «булён, на якім разраслася цвіль, набыў выразна выяўленую здольнасць душыць рост мікраарганізмаў».

Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне 1945 (разам з Х. У. Флоры і Э. Б. Чэйнам).

У 1955 годзе Флемінг памёр у сваім доме ў Лондане ад сардэчнага прыступу. Ён быў пахаваны ў саборы Святога Паўла.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайте Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Вучоныя Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Выпускнікі Імперскага каледжа Лондана
Катэгорыя:Выпускнікі Вэстмінстэрскага ўніверсітэта
Нейрахірургія

**Нейрахірургія** — раздзел хірургіі, які займаецца пытаннямі аператыўнага лячэння захворванняў нервовай сістэмы.

Асноўнымі часткамі нейрахірургіі з’яўляюцца:

* нейратраўматалогія;
* нейраанкалогія;
* сасудзістыя захворванні цэнтральнай нервовай сістэмы;
* дзіцячая нейрахірургія;
* функцыянальная нейрахірургія;
* псіхахірургія;
* хірургія перыферычнай нервовай сістэмы;
* спінальная нейрахірургія.

У Беларусі дзейнічае Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр неўралогіі і нейрахірургіі.

## Літаратура 
* 
* 
* Энциклопедический словарь медицинских терминов. — М.: Советская энциклопедия, 1982—1984.
* Малая медицинская энциклопедия. — М.: Медицинская энциклопедия, 1991—1996.


Катэгорыя:Клінічныя раздзелы медыцыны
Пазарджыкская вобласць

**Пазарджыкская вобласць** — вобласць, з'яўляецца адной з 28 абласцей Балгарыі. Код транспартных сродкаў *РА*. Вобласць займае плошчу 4459 км². Адміністрацыйны цэнтр Пазарджык

## Насельніцтва 
У вобласці пражывае 312 254 тыс. жыхароў, з усяго ліку балгары складаюць 261 260, туркі 20 448, 23 970 цыгане, і 5 045 жыхароў іншых нацыянальнасцей.

## Абшчыны 
У складзе вобласці налічваецца 11 абшчыны:

# Абшчына Батак (6646 чалавек)
# Абшчына Бялова (9973 чалавек),
# Абшчына Брацыгова (10 269 чалавек),
# Абшчына Лясічава (5970 чалавек),
# Абшчына Панагурыштэ (27 586 чалавек),
# Абшчына Пазарджык (125 290 чалавек),
# Абшчына Пешцера (23 314 чалавек),
# Абшчына Ракітава (15 864 чалавек),
# Абшчына Септэмвры (27 741 чалавек),
# Абшчына Стрэлча (5606 чалавек),
# Абшчына Велінград (43 945 чалавек).

## Спасылкі 
* Абласное ўпраўленне

Катэгорыя:Вобласці Балгарыі
Андрэй Аляксандравіч Разін

**Андрэй Разін** (нар. ) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер.

## Клубная кар’ера 
Пачаў кар’еру ў брэсцкім «Дынама», пазней перабраўся ў «Дынама» з Мінска. Лепей за ўсё правёў сезон 2004, калі дапамог мінчанам стаць чэмпіёнамі, быў тады прызнаны найлепшым іграком чэмпіянату. Пасля гуляў у Швецыі і Расіі.

У 2009 годзе перабраўся ў «Мінск», дзе стаў капітанам каманды. Гуляў на пазіцыі флангавага паўабаронцы. Прывёў клуб да бронзавых медалёў чэмпіянату 2010 і да перамогі ў Кубку Беларусі 2013.

У студзені 2014 года пакінуў «Мінск». Неўзабаве прыняў прапанову стаць гуляючым трэнерам каманды «Мінск-2», у складзе якой і распачаў сезон 2014. Быў адным з лідараў каманды, аднак у студзені 2015 года «Мінск-2» спыніў існаванне, пасля чаго Андрэй канчаткова перайшоў на трэнерскую працу ў юнацкую каманду «Мінска».

## Міжнародная кар’ера 
У 2000—2001 гадах гуляў за моладзевую зборную Беларусі.

## Трэнерская кар’ера 
У студзені 2016 года, пасля таго як «Мінск» узначаліў Георгій Кандрацьеў, Разін заняў пасаду трэнера па навукова-метадычнай працы. У 2018 годзе займаў гэтую пасаду і ў штабе Аляксандра Лухвіча.

У студзені 2019 года быў прызначаны галоўным трэнерам «Мінска». Пад кіраўніцтвам Разіна «Мінск» заняў 9-е месца з 16 у чэмпіянаце Беларусі 2019. У снежні 2019 года падоўжыў кантракт з «Мінскам».

У жніўні 2020 года пасля шэрагу няўдач пакінуў пасаду галоўнага трэнера, аднак застаўся працаваць у структуры «Мінска».

## Дасягненні 
* Чэмпіянат Беларусі:
**   Чэмпіён Беларусі: 2004
**   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2001, 2005
**   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2000, 2010
** Найлепшы футбаліст чэмпіянату Беларусі: 2004
** Найлепшы паўабаронца чэмпіянату Беларусі: 2004
** У спісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі (4): 2003, 2004, 2005, 2010

* Кубак Беларусі:
**  Уладальнік Кубка Беларусі: 2013

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-2 Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Белаазёрск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Анжы
Катэгорыя:Ігракі ФК Энчапінг
Катэгорыя:Ігракі ФК Дарыда
Катэгорыя:Ігракі ФК Зорка Іркуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск-2
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Мінск
Дэлавэр

**Дэлавэр** () — адзін з штатаў у ЗША, на ўзбярэжжы аднайменнага заліва Атлантычнага акіяна. Вядомы як «Першы штат», бо з 13 калоній, якія ратыфікавалі Канстытуцыю ЗША (якая і зрабіла калоніі штатамі), Дэлавэр ратыфікаваў Канстытуцыю першым. Гэта адбылося 7 снежня 1787 года.

## Геаграфія 
На поўначы Дэлавэр мяжуе з Пенсільваніяй, на поўдні і захадзе — з Мэрылендам. З усходу штат амываецца водамі Атлантычнага акіяна і эстуарый ракі Дэлавэр залівам Дэлавэр. Да Дэлавэра таксама належаць невялікія ўчасткі на ўсходнім боку дэльты ракі Дэлавэр, якія ў сваю чаргу, мяжуюць з Нью-Джэрсі.

Самы вялікі горад штата — Уілмінгтан, сталіца — Довер.

Image:Dover Delaware.jpg
Image:HISTORIC_CAPITOL_THEATER,_DOVER,_KENT_COUNTY,_DELAWARE.jpg
Image:Snow_goose_flock,_Delaware.JPG

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Штаты ЗША
Лія Кебедэ

**Лія Кебедэ** (, , ) — эфіопская фотамадэль, актрыса.

## Біяграфія 
Два разы з’яўлялася на вокладцы амерыканскага выдання Vogue. Па дадзеных Forbes ў 2007 годзе знаходзілася на 11 месцы ў спісе самых высокааплатных мадэляў свету. З 2005 года з’яўляецца паслом добрай волі Сусветнай Арганізацыі Аховы здароўя па пытаннях здароўя маці, нованароджаных і дзяцей. Замужам, мае дваіх дзяцей: сын — 8 гадоў і дачка 4 гадоў. З 2007 года сям’я жыве ў Нью-Ёрку.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Актрысы Эфіопіі
Катэгорыя:Топ-мадэлі Эфіопіі
Катэгорыя:Фотамадэлі Эфіопіі
Заходняя Віргінія

**Заходняя Віргінія**, таксама **Заходняя Вірджынія** () — штат на паўднёвым усходзе ЗША, адзін з так званых Паўднёва-Атлантычных штатаў (адзіны штат гэтай групы, які не мае выхаду да Атлантычнага акіяна). Насельніцтва ў 2003 г. склала 1,810 млн чалавек (у 2000 г. яно складала 1,808 млн. — 37-е месца ў ЗША). Сталіца і найбуйнейшы горад — Чарлстан. Іншыя буйныя гарады — Хантынгтан, Уілінг і Моргантаўн.

Афіцыйная мянушка — «Горны штат» (Mountain State). Дэвіз — Montani Semper liberi («Горы заўсёды вольныя»).

## Эканоміка 
У штаце маюцца значныя запасы вугалю, прыроднага газу, нафты, солі і іншых карысных выкапняў, што вызначае яго развіццё. Развіта хімічная прамысловасць, заснаваная на перапрацоўцы карысных выкапняў. Добра развіта сельская гаспадарка (жывёлагадоўля, птушкагадоўля, вырошчванне яблыкаў, персікаў, кукурузы, тытуню). Аднак колькасць ферм у апошні час скарачаецца. Значнае месца ў эканоміцы грае турызм.

## Вядомыя асобы 
* Джэсіка Лінч

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Штаты ЗША
Паўднёвая Караліна

**Паўднёвая Караліна** () — штат на паўднёвым усходзе ЗША, адзін з так званых Паўднёва-Атлантычных штатаў.

* Сталіца: Калумбія
* Дэвіз: усмешлівыя твары, прыгожыя месцы ()
* Мянушка: «штат сабаловых пальмаў»

## Гісторыя 
Да еўрапейскай каланізацыі на тэрыторыі Паўднёвай Караліны насялялі плямёны ямасі і кусабо.

У 1663 г. англійскі кароль Карл II падарыў зямлі Паўночнай і Паўднёвай Караліны васьмі англійскім лордам. У 1670 г. на тэрыторыі Паўднёвай Караліны было заснаванае першае еўрапейскае паселішча — Чарлз-Таўн (сучасны Чарлстан). У 1729 годзе адбыўся падзел Караліны на Паўночную і Паўднёвую. Паўднёвая Караліна зрабілася самастойнай каралеўскай калоніяй — правінцыяй Паўднёвая Караліна. Пасля заканчэння Вайны за незалежнасць калонія стала восьмым штатам новай дзяржавы. Паўднёвая Караліна была сельскагаспадарчым штатам, на тэрыторыі якога пераважалі баваўняныя плантацыі. У 1860 годзе Паўднёвая Караліна першая з паўднёвых штатаў вырашыла выйсці з складу ЗША ў знак пратэсту супраць адмены рабаўладання. У Грамадзянскай вайне ўдзельнічала каля 60 тысяч жыхароў штата. Пасля вайны пачаўся перыяд Рэканструкцыі. У штаце пачалася індустрыялізацыя. У сельскай гаспадарцы ад гадоўлі бавоўніка перайшлі на развядзенне соі, кукурузы.

Катэгорыя:Штаты ЗША
Нью-Джэрсі

**Нью-Джэрсі** () — штат на паўночным усходзе ЗША. Атрымаў назву ад вострава Джэрсі ў праліве Ла-Манш. Трэці па ліку штат, які ўвайшоў у саюзную дзяржаву. Насельніцтва — 8,717 млн чалавек (9-е месца ў ЗША, даныя 2005 года). Этнічны склад: італьянцы — 17,9 %, ірландцы — 15,9 %, афраамерыканцы — 13,6 %, немцы — 12,6 %, палякі — 6,9 %. Нью-Джэрсі — першы штат па шчыльнасці насельніцтва.

Сталіца — горад Трэнтан, найбуйнейшы горад — Ньюарк. Афіцыйная мянушка — «Штат садоў» (Garden State).

## Вядомыя асобы 
* Мэрыл Стрып
* Кевін Спейсі
* Кірстэн Данст
* Роберт Шон Леанард — акцёр

Image:NJ Transit GP40PH-2B 4216 waits to pull Train 4622.jpg
Image:Cannon Green and Nassau Hall, Princeton University.jpg
Image:Atlantic City Boardwalk view north from Caesars Atlantic City by Silveira Neto June 24 2012.jpg

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Штаты ЗША
О-дэ-Сен

**О-дэ-Сен** () — невялікі па плошчы, але густанаселены дэпартамент на поўначы цэнтральнай часткі Францыі, у рэгіёне Іль-дэ-Франс. Парадкавы нумар 92. Адміністрацыйны цэнтр — Нантэр. Насельніцтва 1,429 млн чалавек (6-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

Плошча тэрыторыі 176 км². Праз дэпартамент працякае рака Сена.

Дэпартамент уключае 3 акруг, 45 кантонаў і 36 камун.

Дэпартамент О-дэ-Сен быў утвораны ў 1968 г. і ўключыў часткі тэрыторыі былых дэпартаментаў Сена і Сена і Уаза. У ліку іншага тут размешчаны знакаміты раён Дэфанс.

## Вядомыя асобы 
* Ален Дэлон
* Мацьё Амальрык
* Жан Фера
* Луі дэ Фюнес
* Анаіс Нін
* Дамінік Строс-Кан
* Жан Дзюжардэн
* Жан-Клод Кілі

## Гл. таксама 
* Востраў Гранд-Жат
* Парк Сен-Клу

## Вядомыя асобы 
* Нікаля Лерну (нар. 1975) — біскуп дыяцэзіі Канстанціны

## Спасылкі 
* Prefecture
* Conseil general
Ёна (дэпартамент)

**Іона** () — дэпартамент на ўсходзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Бургундыя. Парадкавы нумар 89. Адміністрацыйны цэнтр — Осер. Насельніцтва 333,2 тыс. чалавек (67-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999).

Плошча тэрыторыі 7427 км². Праз дэпартамент працякае рака Іона.

Дэпартамент уключае 3 акругі (Авалон, Осер і Санс), 42 кантона і 454 камуны.

Іона — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Бургундыя. Назва паходзіць ад ракі Іона, прытока Сены.

## Гарады 
* Горад Авалон

## Спасылкі 
* Prefecture 
* Conseil general
Эсон (дэпартамент)

**Эсон** (Эсона, ) — дэпартамент на поўначы цэнтральнай часткі Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Іль-дэ-Франс. Парадкавы нумар 91. Адміністрацыйны цэнтр — Эўры. Насельніцтва 1,134 млн чалавек (14-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

Плошча тэрыторыі 1804 км². Праз дэпартамент працякае рака Сена і яе прытокі, у тым ліку Эсон.

Дэпартамент уключае 3 акругі, 42 кантона і 196 камун.

Эсон быў створаны 1 студзеня 1968 г. на частках тэрыторыі былога дэпартамента Сена і Уаза.

## Вядомыя асобы 
* Мішэль Серо (1928—2007) — французскі акцёр.

## Спасылкі 
* Prefecture
* Conseil general
Нью-Гэмпшыр

**Нью-Гэмпшыр**, таксама **Нью-Хэмпшыр** () — штат на паўночным усходзе ЗША, у рэгіёне Новая Англія. Плошча 24 тыс.км². Насельніцтва 1.315.000 (2007). Неафіцыйная назва — «Гранітны штат». Сталіца штата — горад Конкард. Найбуйнейшыя гарады — Манчэстэр, Нашуа. Першы штат у краіне, які абвясціў незалежнасць ад Вялікабрытаніі. Большая частка штата занята адгор’ямі Апалачаў (масіў Уайт-Маўнтынс, вышыня да 1916 м — гара Вашынгтон), на паўднёвым усходзе штата — берагавая нізіна. Клімат умераны, марскі. Тэмпература паветра ад −5 °C у студзені да 22 °C у ліпені. Ападкаў каля 800—1000 мм за год. Галоўныя рэкі Канектыкут і Мерымак. Возера Уініпесокі. Большая частка тэрыторыі штата пад лесам (хвоя, хемлак, дуб, бяроза).

## Эканоміка 
Прамысловасць: машынабудаўнічая (электратэхнічная, электронная, вытворчасць прамысловага абсталявання), гарбарна-абутковая, тэктыльная, дрэваапрацоўчая, цэлюлозна-папяровая. Лесанарыхтоўкі. Здабыча будаўнічых матэрыялаў (граніт і інш.).

У сельскай гаспадарцы дамінуюць малочная жывёлагадоўля, птушкагадоўля, цяплічныя гаспадаркі, якія спецыялізуюцца на журавінах, чарніцах.

Адзіны акіянічны порт — Портсмут. Значная частка насельніцтва (да 15%) занята ў сферы паслуг і турызму.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Штаты ЗША
Рубен Гальега

**Рубен Давід Гансалес Гальега** (, Масква, СССР) — расійскі пісьменнік і журналіст. У цяперашні час жыве ў ЗША.

Шырока вядомы як аўтар аўтабіяграфічнага твора «Белае на чорным», уганараванага ў 2003 годзе літаратурнай прэміі «Букер — Адкрытая Расія» за найлепшы раман на рускай мове.

## Біяграфія 
Бацькі Рубена сустрэліся падчас вучобы ў МДУ імя Ламаносава. Бацька Рубена — студэнт эканамічнага факультэта Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. В. Ламаносава (МДУ) з Венесуэлы, маці — студэнтка філалагічнага факультэта МДУ Аўрора Гальега з Парыжа. Дачка Ігнасіа Гальега, генеральнага сакратара Камуністычнай партыі народаў Іспаніі, Аўрора пасля зрабілася журналістам, перакладчыкам. З 1974 па 1998 год была жонкай пісьменніка Сяргея Юр’енена.

Рубен Гальега з нараджэння паралізаваны. Афіцыйны дыягназ — дзіцячы цэрэбральны паралюш. З паўтара гадоў бадзяўся па дзіцячых дамах Савецкага Саюза для інвалідаў і дамах састарэлых.

Педагогі Ніжнеломаўскага дома-інтэрната памятаюць Рубена. «Пісаць ён не мог, але затое ўсё прайграваў па памяці, як магнітафон, — распавядаюць настаўнік матэматыкі Вольга Амврасянкова і настаўнік нямецкай мовы Алена Дружыніна. — У яго было нейкае асаблівае ўпарадкаванне мазгоў — проста хадзячая энцыклапедыя. Рубен перачытаў некалькі разоў усю нашу бібліятэку».

Скончыў Новачаркаскі гандлёва-камерцыйны тэхнікум па спецыяльнасці правазнаўства. У 2001 годзе сустрэўся з маці ў Празе і застаўся ў Еўропе. Жыў у Мадрыдзе, Фрайбургу. У 2007 годзе з’ехаў у ЗША, дзе жыў у Вашынгтоне. Са свайго інваліднага вазочка пры пасадцы ў цягнік метро ў Вашынгтоне 16 жніўня 2011 года ўпаў на рэйкі. З пераломамі ног і асабовых костак быў дастаўлены ў рэанімацыю. Каля тыдня прабыў без прытомнасці, перанёс некалькі аперацый. У дапамогу Гальега карыстальнікі інтэрнэту перасылалі грошы.

У 2014 годзе з’ехаў у Ізраіль.

Жанаты трэці раз, дачка. Дзве дачкі ад першых шлюбаў (Надзея і Мая) жывуць у Расіі, абедзве займаюцца балетам.

Герой фільма Альгіса Арлаўскаса «Ліст да маці». Друкаваўся ў часопісах «Индекс/Досье на цензуру», «Огонёк», «Новый берег», «El Pais».

## Творы 
* Белае на чорным — лаўрэат прэміі «Рускі Букер» 2003 года.
* Я сяджу на беразе — другая кніга Рубена Гальега (выд. «Лимбус Пресс», 2005).
* Суботняя свечка ў Іраку, ці Аперацыя «Мікі-Маўс» — раман, напісаны Рубенам Гальега ў суаўтарстве з жонкай, Рынай Гансалес Гальега (выд. Createspace Independent Publishing Platform, 2017).
* Вечны госць — трэцяя кніга Рубена Гальега (выд. «Лимбус Пресс», 2018).

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Журналісты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Нью-Мексіка

**Нью-Мексіка** (, , ) — штат на Паўднёвым Захадзе Злучаных Штатаў Амерыкі. З насельніцтвам больш за 2 мільёны жыхароў займае 36-е месца паводле колькасці насельніцтва, а з плошчай у 314,900 км² з'яўляецца пятым паводле плошчы і пятым паводле шчыльнасці насельніцтва сярод усіх 50-ці штатаў краіны. Адзін з Горных штатаў і адзін са штатаў Чатырох кутоў (разам з Ютай, Каларада і Арызонай). Сталіцай і культурным цэнтрам з'яўляецца Санта-Фэ, а найбуйнейшым горадам — Альбукерке. З-за свайго геаграфічнага становішча у паўночнай і ўсходняй частках штата больш халодны і альпійскі клімат, а ў паўднёвай і заходняй — больш цёплы, арыдны клімат.

Эканоміка Нью-Мексіка заснаваная на здабычы нафты і іншых карысных выкапняў, багарным земляробстве, жывёлагадоўлі, лесаапрацоўцы і рознічным гандлі. Станам на 2016 год валавы ўнутраны прадукт (ВУП) штата складае больш за $93 мільярды (37-е месца сярод штатаў), а ВУП на душу насельніцтва — $41,559 (39-е месца сярод штатаў).

## Геаграфія 
На поўначы Нью-Мексіка мяжуе з Каларада, мяжа праходзіць па 37-й паралелі паўночнай шыраты. На ўсходзе — з Аклахомай па мерыдыяне 103° заходняй даўгаты і Тэхасам, на поўдні — з Тэхасам і мексіканскімі штатамі Чыўаўа і Санора, на захадзе — з Арызонай па даўгаце 109° 03' заходняй даўгаты.

Ландшафт штата разнастайны — ад шырокіх пустыняў і парэзаных лававых палёў да высокіх снежных горных пікаў. Праз цэнтральную частку штата праходзяць хрыбты Скалістых гор — Сан-Хуан і Сангрэ-дэ-Крыста. На захадзе размешчана плато Каларада, на ўсходзе — Вялікія раўніны і плато Лана-Эстакада. Галоўныя рэкі штата — Рыа-Грандэ і яе прыток Пекас.

## Дэмаграфія 
### Паселішчы 
## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя штата падзелена на 33 акругі (анг. county).

## Судовая сістэма 
Судовая сістэма штата Нью-Мексіка ўключае Вярхоўны суд, Апеляцыйны суд, 13 раённых судоў, адзін сталічны суд, 54 міравыя суды, адзін суд па спадчынных справах і 81 муніцыпальны суд.

Вярхоўны суд штата складаецца з пяці суддзяў і размешчаны ў Санта-Фэ. Гэта суд апошняй інстанцыі, які ажыццяўляе кантроль над усімі ніжэйшымі судамі і адвакатамі, якія маюць ліцэнзіі ў штаце. А таксама гэты суд ажыццяўляе абавязковую апеляцыйную юрысдыкцыю па крымінальных справах, якія караюцца пажыццёвым зняволеннем або смяртонай карай. Усяго ў судах штата старшынствуюць 311 суддзяў.

У 2018 годзе бюджэт судовай улады складаў $6,082,200. Гэта толькі 2,63 % ад агульнага аперацыйнага бюджэту штата.

## Эканоміка 
Паводле звестак Бюро эканамічнага аналізу, у 2003 г. ВУП штата склаў $ 57 млрд. Тут ёсць прадпрыемствы сельскай гаспадаркі, развіта ірыгацыя. Значная роля турызму і сферы абслугоўвання.

## Гл. таксама 
* Касмапорт «Амерыка»

Image:Cottonwoods, Vaughn NM.jpg
Image:Rio Grande Gorge and Sangre de Cristos.jpg
Image:USA 09669 Taos Pueblo Luca Galuzzi 2007.jpg

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Штаты ЗША
Катэгорыя:Былыя калоніі Іспаніі
Катэгорыя:Захад ЗША
Альберта (правінцыя)

**Альберта** () — адна з 10 правінцый Канады. Сталіца — Эдмантан, самы буйны горад — Калгары. Насельніцтва Альберты — 3 млн 512 тыс. чал (на 2008 год), плошча — 661848 км².

Альберта знаходзіцца ў заходняй частцы Канады, мяжуе з правінцыямі Брытанская Калумбія на захадзе, Саскачэванам на ўсходзе, Паўночна-Заходнімі тэрыторыямі на поўначы, і амерыканскім штатам Мантана на поўдні. Альберта з’яўляецца адной з трох канадскіх правінцый і тэрыторый, якія маюць мяжу толькі з адным штатам ЗША (іншыя — Нью-Брансуік і Юкан). Гэта таксама адна з двух канадскіх правінцый, якія не маюць выхаду да мора (іншая — Саскачэван).

## Вядомыя асобы 
* Эдуард Стэльмах

## Гл. таксама 
* Гранд-Прэры (Канада)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Правінцыі Канады
Эдмантан

**Эдмантан** () — адміністрацыйны цэнтр канадскай правінцыі Альберта. Насельніцтва — 752 тыс. чалавек (з прыгарадамі — 1034 тыс., 2007). Горад размешчаны на рацэ Паўночны Саскачэван.

## Насельніцтва 
## Адукацыя і культура 
* Універсітэт «Канкордыя» ў Эдмантане

## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Міждысцыплінарнае Згуртаванне Альберты

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Альберты
Манітоба

**Манітоба** () — канадская правінцыя ў прэрыях плошчай  квадратных кіламетраў ( квадратных міль). Правінцыя налічвае больш за 110 тысяч азёр і мае ў асноўным кантынентальны клімат з-за свайго плоскага рэльефу. Сельская гаспадарка, у асноўным засяроджаная ва ўрадлівай паўднёвай і заходняй частках правінцыі, мае жыццёва важнае значэнне для эканомікі, іншыя асноўныя галіны эканомікі — транспарт, прамысловасць, горназдабыўная прамысловасць, лясная гаспадарка, энергетыка і турызм. Адміністрацыйны цэнтр - горад Вініпег.

Катэгорыя:Правінцыі Канады
Катэгорыя:З’явіліся ў 1870 годзе
Адміністрацыйны падзел Канады

400px|thumb|Гісторыя фарміравання цяперашняга адміністрацыйнага падзелу Канады
**Канада** складаецца з дзесяці правінцый і трох тэрыторый.

**Правінцыі** — гэта штаты, якія існуюць на падставе канадскай канстытуцыі і якія валодаюць вышэйшай уладай у рамках сваёй кампетэнцыі, незалежна ад федэральнага ўрада.

**Канадскія тэрыторыі** — гэта адміністрацыйныя адзінкі, якія знаходзяцца ў падпарадкаванні канадскага федэральнага Парламента, звычайным законам прадастаўляе некаторыя паўнамоцтвы іх мясцовым адміністрацыям.

**Дзесяць сучасных правінцый**: Альберта, Брытанская Калумбія, Квебек, Манітоба, Новая Шатландыя, Нью-Брансуік, Ньюфаўндленд і Лабрадор, Антарыа, Востраў Прынца Эдуарда і Саскачэван. **Тры тэрыторыі**: Нунавут, Паўночна-заходнія тэрыторыі і Юкан.
Прыморская Сена

**Сена Прыморская** () — дэпартамент на паўночным захадзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Верхняя Нармандыя. Парадкавы нумар — 76. Адміністрацыйны цэнтр — Руан. Насельніцтва — 1,239 млн чалавек (10-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.). Да 18 студзеня 1955 г. дэпартамент зваўся Ніжняя Сена.

Плошча тэрыторыі 6278 км². Праз дэпартамент працякае рака Сена.

Дэпартамент уключае 3 акругі, а таксама 69 кантонаў і 745 камун.

Сена Прыморская — адзін з першых 83 дэпартаментаў, створаных у сакавіку 1790 г. Знаходзіцца на тэрыторыі былой правінцыі Нармандыя.

## Гл. таксама 
* Горад Нёшатэль-ан-Брэ

## Спасылкі 
* Prefecture
* Conseil general 
* Tourisme
* Communes76
Новая Шатландыя

**Новая Шатландыя** (ужываецца лацінскае напісанне *Nova Scotia* ад  — «Новая Шатландыя», , ) — правінцыя на ўсходзе Канады, адна з трох так званых Прыморскіх правінцый. Сталіца і найбуйнейшы горад — Галіфакс.

Да 1713 года называлася **Акадзія**.

## Геаграфія 
Канадская правінцыя Новая Шатландыя займае тэрыторыю паўвострава Новая Шатландыя і вострава Кейп-Брэтан. Таксама ў склад правінцыі ўваходзіць маленькі востраў Сэйбл. Звязана з мацерыком (правінцыяй Нью-Брансуік) вузкім перашыйкам. Берагавая паласа правінцыі складае 10&nbsp;427 км. З паўднёвага ўсходу ўзбярэжжа абмываецца водамі ўласна Атлантычнага акіяна, на поўначы знаходзіцца заліў Святога Лаўрэнція, на захадзе — заліў Фандзі. Плошча правінцыі — 55&nbsp;284 км², што ў параўнанні болей за тэрыторыю Даніі, але меней за Шатландыю.

## Вядомыя асобы 
* Чарлз Тапер

Катэгорыя:Правінцыі Канады
Востраў Прынца Эдуарда

**Востраў Прынца Эдуарда** (анг. Prince Edward Island фр. Île-du-Prince-Édouard, PEI) — правінцыя на ўсходзе Канады, адна з так званых Прыморскіх правінцый краіны.

Сталіца - Шарлоттаўн. Насельніцтва - 138 тыс. чалавек (2004).

## Геаграфія 
Востраў, часта званы «садовай правінцыяй», размешчаны ў заліве Св. Лаўрэнція, на ўсход ад Нью-Брансуіка і на поўнач ад Новай Шатландыі. З мацерыковай тэрыторыяй востраў злучаны мостам.

## Гісторыя 
У XVII стагоддзі востраў пад назвай «востраў Сен-Жан» стаў часткай французскай калоніі Акадзія. У 1758 годзе тэрыторыю ў выніку Сямігадовай вайны захапілі англічане.

## Эканоміка 
Асновай эканомікі правінцыі з'яўляюцца сельская гаспадарка, рыбалоўства і турызм.

Катэгорыя:Правінцыі Канады
Місуры (штат)

**Місуры** () — штат на Сярэднім Захадзе ЗША, 24-ы штат у складзе федэрацыі. Насельніцтва 5.595.211 чалавек (па гэтым паказчыку Місуры займае 17-е месца ў краіне; даныя 2000 г.). Этнічны склад: немцы — 23,5 %, ірландцы — 12,7 %, «амерыканцы» — 10,5 %, англічане — 9,5 %, французы — 3,5 %. Сталіца — Джэферсан-Сіці, найбуйнейшыя гарады — Сент-Луіс, Канзас-Сіці, Спрынгфілд, Індэпендэнс. Афіцыйная мянушка — Штат «пакажы — мне».

## Геаграфія 
Штат Місуры размешчаны на працягу рэк Місуры і Місісіпі. Агульная плошча 180693 км² (21-е месца ў ЗША).

На поўначы Місуры мяжуе з Аявай, на ўсходзе (па рацэ Місісіпі) — з Ілінойсам, Кентукі і Тэнэсі, на поўдні — з Арканзасам, на захадзе — з Аклахомай, Канзасам і Небраскай (з першымі двума — па рацэ Місуры).

Рэльеф у значнай ступені вызначаецца далінамі рэк Місісіпі на ўсходзе і Місуры ў цэнтральных і паўночна-заходніх раёнах, а таксама тым, што паўднёвую палову штата займае найбуйнейшае ў ЗША вапняковае плато Азарк.

## Судовая сістэма 
Судовая ўлада штата Місуры складаецца з судоў трох узроўняў: суды першай інстанцыі (таксама вядомыя як акруговыя суды), апеляцыйны суд перамежкавай інстанцыі (Апеляцыйны суд штата Місуры), які падзелены на тры рэгіянальных акругі, і Вярхоўны суд штата Місуры.

У штаце Місуры 415 суддзяў і камісараў. У трох геаграфічных акругах апеляцыйнага суда прамежкавай інстанцыі працуюць 7 суддзяў Вярхоўнага суда і 32 суддзі апеляцыйнай інстанцыі. У судах першай інстанцыі па ўсім штаце працуюць 142 акруговыя суддзі, 202 малодшыя акруговыя суддзі і 33 камісары і намеснікі камісара. На ўтрыманне судовай сістэмы ў 2017 годзе было выдаткавана 217 365 266 $.

## Вядомыя асобы 
* Джэймс Мёрсер Лэнгстан Х’юз
* Дэйл Карнэгі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Штаты ЗША
Нунавут

**Нунавут** — самая буйная і новая тэрыторыя ў складзе Канады. Нунавут быў утвораны 1 красавіка 1999 года ў выніку аддзялення ад Паўночна-Заходніх тэрыторый, хоць цяперашнія мяжы былі ўсталяваныя яшчэ ў 1993 годзе. Асноўнымі дакументамі з’яўляюцца Акт аб Нунавуце і Пагадненне аб падзеле зямлі ў Нунавуце.

Нунавут — самая буйная і найменш населеная з правінцый і тэрыторый Канады. Пры колькасці насельніцтва тэрыторыі — , яе плошча супастаўная з усёй Заходняй Еўропай. Сталіца Нунавута — Ікалуіт (былы *Фробішэр-Бі*) на Бафінавай Зямлі.

Асноўная мова тэрыторыі — эскімоская мова інукцітут, уключаючы яе заходні дыялект інуінактун. Іншыя афіцыйныя мовы — англійская і французская.

## Гл. таксама 
* Алерт
* Востраў Уэйлс
* Паўвостраў Кент

Катэгорыя:Тэрыторыі Канады
Руан

**Руан** (, ) — горад на поўначы Францыі, сталіца рэгіёна Нармандыя і прэфектура дэпартамента Прыморская Сена.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Марсель Дзюпрэ, французскі кампазітар
* Жан Жувенэ
* Гуга Руанскі
* Жак Рывет, французскі кінарэжысёр
* Гюстаў Флабер

## Гл. таксама 
* Руанскі сабор

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Нармандыі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Прыморская Сена
Ікалуіт

**Ікалуіт** (,  ) — горад у Канадзе, сталіца тэрыторыі Нунавут, самай вялікай з канадскіх тэрыторый і правінцый. Ікалуіт перакладаецца з эскімоскага дыялекту інукцітут як «рыбы». Горад размяшчаецца на паўднёвым захадзе вострава Бафінава Зямля, на беразе Паўночнага Ледавітага акіяна ў бухце Фробішэра. Жыхары Ікалуіта называюць сябе Iqalummiut (адз. л. Iqalummiuq).

У студзені 2004 года ў горадзе налічвалася 6000 жыхароў (5000 жыхароў у 2000).  

Ікалуіт размешчаны на мяжы двух зон палярнага клімату: арктычнага і субарктычнага.

## Гісторыя 
Старая назва горада - Фробішэр-Бей па імі ангельскага даследчыка Марціна Фробішэра, які ў 1576 годзе адкрыў бухту, на беразе якой зараз размешчаны Ікалуіт. Падчас Другой сусветнай вайны горад быў ваеннай базай ЗША.

Пачынаючы з 1950-х насельніцтва хутка ўзрастала ўслед за будаўніцтвам Distant Early Warning Line — групы радараў, радыус дзеяння якой прасціраецца на 10 000 кіламетраў і якая з'яўляецца складнікам сістэмы бяспекі NORAD.

1 студзеня 1987 г. назва горада была афіцыйна зменена з Фробішэр-Бей на Ікалуіт.

Абраны сталіцай новай аўтаномнай тэрыторыі інуітаў званай Нунавут. Гэты выбар быў ажыццёўлены ў ходзе рэферэндуму, які праходзіў на ўсёй тэрыторыі. Статус ўступіў у сілу 1 красавіка 1999. Ікалуіту падпарадкаваныя федэральныя, тэрытарыяльныя і муніцыпальныя адміністрацыі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Нунавута
Мэрыленд

**Мэрыленд** ( [mɛrələnd]) — невялікі па тэрыторыі штат на ўсходзе ЗША, адзін з так званых Сярэднеатлантычных штатаў і адзін з 13 штатаў, якія ўчынілі амерыканскую рэвалюцыю. Насельніцтва — 5.296.000 чалавек (19-е месца сярод штатаў; даныя 2000 г.). Сталіца — Анапаліс, найбуйнейшы горад — Балтымар.

Афіцыйныя мянушкі:

* «Штат старой мяжы» (Old Line State)
* «Штат-кукарда» (Cockade State)
* «Свабодны штат» (Free State).

## Вядомыя асобы 
* Дэшыл Хэмет

Катэгорыя:Штаты ЗША
Юкан (тэрыторыя)

**Тэрыторыя Ю́кан** (*Yukon Territory*), **Ю́кан** () — тэрыторыя на паўночным захадзе Канады.

Насельніцтва — 31 тыс. чалавек. Сталіца і найбуйнейшы горад — Уайтхорс (насельніцтва — 19 тыс. чалавек). Тэрыторыя створана ў 1898 годзе шляхам выдзялення з Паўночна-Заходніх тэрыторый.

## Склад насельніцтва 
Згодна з канадскім перапісам 2001 года самая вялікая этнічная група Юкана — англічане (27,1 %), следам за імі ідуць прадстаўнікі карэнных народаў (індзейцы і эскімосы, званыя ў Канадзе *«першыя нацыі»*) (22,3 %), шатландцы (21,9 %), ірландцы (19,1 %), немцы (14,3 %) і французы (13,4 %), хоць больш за чвэрць апытаных таксама вызначылі сваю этнічную прыналежнасць як *«канадцы»*.

## Гл. таксама 
* Кілі-Пік

Катэгорыя:Тэрыторыі Канады
Husqvarna

**Husqvarna** — шведская прамысловая кампанія, вытворца пілаў, газонакасілак і садовага абсталявання, а таксама прылад для рэзання каменю і для будаўнічай прамысловасці.

Husqvarna вырабляе мноства садовых прылад маркі **Craftsman** для кампаніі Sears.

Husqvarna з’яўляецца афіцыйным пастаўшчыком газонакасілак для серыі аўтагонак NASCAR.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кампаніі Стакгольма
Катэгорыя:Трактарабудаўнічыя кампаніі
Катэгорыя:Вытворцы сельскагаспадарчай тэхнікі
Катэгорыя:Вытворцы інструмента
Катэгорыя:Вытворцы швейных машын
Катэгорыя:Вытворцы матацыклаў
Баксітагорск

**Баксітагорск** — горад (з 1950 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Баксітагорскага гарадскога паселішча і Баксітагорскага муніцыпальнага раёна Ленінградскай вобласці. Размешчаны ў заходняй частцы раёна на рацэ Пярдомля (басейн ракі Сясь), за 206 км на ўсход ад Санкт-Пецярбурга.

Колькасць пастаяннага насельніцтва па дадзеных Дзяржкамстата на 1 студзеня 2009 года — 16,6 тыс. чалавек, найбуйнейшы населены пункт Баксітагорскага гарадскога паселішча.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Міхаіл Леанідавіч Громаў — матэматык
* Алена Юр’еўна Муратава (нар. 1957) — беларускі мовазнавец, спецыяліст у галіне рускага мовазнаўства

Катэгорыя:Населеныя пункты Баксітагорскага раёна
Катэгорыя:Гарады Ленінградскай вобласці
Газонакасілка

thumb|Бензінавая газонакасілка на газоне
**Газонакасілка** — механізаваная машына, прызначаная для стрыжкі газонаў.

Канструкцыя газонакасілкі можа быць вельмі разнастайнай і залежыць ад шматлікіх фактараў, такіх як разнавіднасць рэжучага элемента і тып рухавіка. Большасць газонакасілак кіруюцца чалавекам ззаду шляхам штурхання ці з дапамогай кірунка ў патрэбны бок, таксама ёсць і такія мадэлі, кіраванне якімі здзяйсняецца пры дапамозе рулявога кіравання.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя інструменты
Юргельт

**Юргельт** (*jurgelt*), часам зваўся **пенсіяй** (*pensio*) — штогадовая ці штомесячная выплата са скарбу ВКЛ.

Юргельты былі двух відаў — ардынарныя і неардынарныя. Ардынарныя даваліся разам з прывілеем на ўрад і былі платай за службу, у прывілеі часам пазначаўся і памер юргельту, але звычайна памер вызначаўся асобным лістом вялікага князя да земскага падскарбія літоўскага. Ардынарныя юргельты даваліся на час заняцця ўраду. Неардынарныя юргельты звычайна даваліся асобам за заслугі перад дзяржавай, але часам невялікія юргельты былі сродкам падтрымкі некаторых асоб у цяжкім матэрыяльным становішчы («на выратаванне і харчаванне»). Звычайна неардынарныя юргельты даваліся пажыццёва («да жывата»), але часам і да адмысловага загаду вялікага князя («да волі гаспадарскай»). Таксама неардынарныя юргельты маглі давацца на ўтрыманне якіх-небудзь недзяржаўных аб'ектаў, напрыклад Стэфан Баторый даў юргельт памерам 13 коп грошаў штогод на ўтрыманне царквы ў Пінску.

Агульная сума выплат юргельтаў са скарбу ВКЛ у сярэдзіне XVII ст. складала штогод каля  злотых. Памеры юргельтаў вагаліся ад некалькіх дзясяткаў да некалькіх тысяч грошаў штогод. Выплата ардынарных юргельтаў ніколі не перапынялася. Выплата неардынарных юргельтаў паводле загаду вялікага князя магла быць перапыненая на пэўны тэрмін (нават на некалькі гадоў), калі ў скарбе была нястача грошай або планаваліся важныя вялікія дзяржаўныя выдаткі.
 
Грошы юргельтчыкі атрымлівалі ў Вільні ў Скарбе на дзень св. Марціна (25 кастрычніка) або на дзень св. Міхаіла (29 верасня), гэта амаль заўсёды пазначалася ў прывілеі на юргельт. Нават асобы якія збіралі дзяржаўныя прыбыткі і мелі права на юргельт не маглі з гэтых прыбыткаў узяць грошы ў залік юргельту — яны мусілі здаць сабраныя прыбыткі ў скарб, а са скарбу атрымаць свой юргельт. Юргельтчыкі маглі з дазволу вялікага князя перадаваць свае юргельты іншым асобам, а таксама абмяняць юргельт на маёнтак ці іншую крыніцу прыбытку той жа сумы.

## Літаратура 
* *Галубовіч В.* Матэрыялы па гісторыі скарбу ВКЛ у кнігах запісаў за перыяд праўлення Уладзіслава IV Вазы // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — Nr 17. — Białystok, 2002. — S. 73-87.

Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
Вероніка Кастра

**Вероніка Кастра** (; нар. 19 кастрычніка 1952, Мехіка) — мексіканская ,  і .

У былым СССР стала вядомай дзякуючы галоўным ролям у серыялах «Багатыя таксама плачуць» і «Дзікая Ружа».

## Дыскаграфія 
* *Sensaciones* (1978)
* *Aprendí a Llorar* (1979)
* *Norteño* (1980)
* *Cosas de Amigos* (дуэт з Крысціянам Кастра) (1981)
* *El Malas Mañas* (1982)
* *Sábado en la Noche Tiki-Tiki* (1982)
* *Tambien Romantica (1983)
* *Hermano Cantare, Cantaras* (1985)
* *Esa Mujer* (1986)
* *Simplemente Todo* (1986)
* *Maxi Disco* (El Remix de Macumba) (1986)
* *Reina de la Noche* (1987)
* *Maxi Disco* (дыска-версія *Reina de la Noche*) (1988)
* *Mamma Mia* (1988)
* *Viva La Banda* (1990)
* *Mi Pequeña Soledad* (1990)
* *Solidaridad* (1990)
* *Rap de La Movida* (1992)
* *Romanticas Y Calculadoras* (1992)
* *Vamonos al Dancing* (1993)
* *La Mujer del Año (Obra de Teatro) (1995)
* *De Colección* (1996)
* *La Tocada* (1997)
* *Ave Vagabundo* (1999)
* *Imágenes* (2002)
* *Por esa Puerta* (2005)

## Сям’я 
Не замужам, мае двух дзяцей:
* сын: Крысціян Кастра, 1974 г.н. (выканаўца ролі падлетка Рубена ў тэлесерыяле «Мая другая мама»);
* сын: Мішэль Кастра, 1984 г.н.

З’яўляецца сястрой рэжысёра серыялаў Хасэ Альберта Кастра.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
*
Альгірдас Бразаўскас

**Альгірдас Міколас Бразаўскас** (, , Ракішкі — , Вільнюс) — літоўскі палітычны дзеяч, прэзідэнт Літоўскай Рэспублікі (1993—1998), прэм’ер-міністр Літоўскай Рэспублікі (2001—2006). Доктар эканамічных навук (1974).

Катэгорыя:Прэзідэнты Літвы
Катэгорыя:Дактары эканамічных навук
Катэгорыя:Выпускнікі Каўнаскага тэхналагічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Старшыні Сейма Літвы
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Літвы
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Літвы
Катэгорыя:Інжынеры Літвы
Катэгорыя:Члены Сацыял-дэмакратычнай партыі Літвы
Катэгорыя:Ганаровыя дактары
Катэгорыя:Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета Літоўскай ССР
Катэгорыя:Члены Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР
Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК КП Літвы
Катэгорыя:Памерлі ад лімфомы
Катэгорыя:Памерлі ад раку прадсталёвай залозы
Катэгорыя:Народныя камісары і міністры Літоўскай ССР
Катэгорыя:Сакратары ЦК КП Літвы
Леанід Данілавіч Кучма

**Леанід Данілавіч Кучма** (; ; Чайкынэ, Ноўгарад-Северскі раён, Чарнігаўская вобласць, УССР) — прэм'ер-міністр Украіны ў кастрычніку 1992 — верасні 1993; прэзідэнт Украіны ў 1994—2005.

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены СНБА Украіны
Леанід Макаравіч Краўчук

**Леанід Макаравіч Краўчук** (; , Вэлыкы Жытын, Валынскае ваяводства, Польшча — , Мюнхен, Германія) — украінскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Першы Прэзідэнт Украіны ў 1991—1994 гадах.

Народны дэпутат Вярхоўнай Рады Украіны I—IV скліканняў. Член КПСС у 1958—1991 гадах, член ЦК у 1990—1991. Член СДПУ(о) у 1998—2009 гадах.

8 снежня 1991 года ад імя Украіны падпісаў Белавежскае пагадненне, якое канстатавала спыненне існавання СССР.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны I склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны II склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны III склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны IV склікання
Катэгорыя:Старшыні Вярхоўнай Рады Украіны
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Украіны
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Украіны
Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Эканамісты Украіны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ровенскай вобласці
Катэгорыя:Старшыні Вярхоўнага Савета УССР