Лудза

**Лудза** (), да 1920 года **Люцын** () —  невялікі горад у Латгаліі на ўсходзе Латвіі. Насельніцтва 10247 чалавек (2004). Горад перасякае траса міжнароднага значэння Рыга — Масква. Чыгуначная станцыя на лініі Рэзэкнэ — Вялікія Лукі.

## Гісторыя 
й, 1843 г.]]

### Сярэднявечча 
Сустракаецца інфармацыя, пра першую згадку Лудзы Іпацьеўскім летапісам пад 1174 года як горада Лучын. Аднак, Лучын адназначна названы летапісам горадам у Смаленскай зямлі і тоесны Лудзе быць не можа.

Да 1399 года тут пабудаваны замак, фарпост Лівонскага ордэна на ўсходзе. 

У 1481 годзе войскі Маскоўскай дзяржавы захапілі і зруйнавалі замак, ён быў адноўлены толькі ў 1525 годзе, а ў 1552 годзе зноў зруйнаваны маскоўцамі.

### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім 
30 жніўня 1559 года Лівонскі ордэн перайшоў пад пратэктарат Вялікага Княства Літоўскага. У 1566 годзе Люцын увайшоў ва ўтворанае Задзвінскае княства. У часы Інфлянцкай вайны (1558—1582) мястэчка наведаў кароль і вялікі князь Стэфан Баторы, па загаду якога замак умацавалі і размясцілі ў ім тысячную залогу. З XVI ст. тут існаваў драўляны касцёл (упамінаецца ў 1599 годзе). 

У 1677 годзе Люцын увайшоў у склад Інфлянцкага ваяводства. У 1687 годзе ў мястэчку збудавалі новы драўляны касцёл (згарэў у 1736 годзе, адбудаваны ў 1738 годзе).

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе Люцын апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, дзе стаў цэнтрам Люцынскага павета Віцебскай губерні. У 1777 годзе ён атрымаў статус горада ад расійскай імператрыцы Кацярыны II. 21 верасня 1781 года афіцыйна зацвердзілі гарадскі герб Люцына з Пагоняй. На 1881 год у горадзе было 754 будынкі, дзейнічалі касцёл, лютэранская кірха, царква, сінагога і 4 іўдзейскія малітоўныя дамы.

У Першую сусветную вайну 22 лютага 1918 года Люцын занялі войскі Германскай імперыі.

BM07153Am.jpg|Агульны выгляд, 1797 г.
BM08099Am.jpg|Замак, 1797 г.
Lucyn, Łuža. Люцын, Лужа (N. Orda, 1875-76).jpg|Замак. Н. Орда, 
Lucyn, Łuža. Люцын, Лужа (N. Orda, 1876).jpg|Замак паводле Н. Орды, 1876 г.

### Найноўшы час 
1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі Люцын увайшоў у склад Беларускай ССР. У 1920 годзе бальшавікі перадалі горад Латвіі. У 1922—1925 гадах у горадзе дзейнічала Люцынская дзяржаўная беларуская гімназія.

У 1940 годзе Лудза апынулася ў складзе Латвійскай ССР. У Другую сусветную вайну з 3 ліпеня 1941 да 23 ліпеня 1944 года горада знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха. У 2009 годзе Лудза стала цэнтрам края.

Lucyn, Łuža. Люцын, Лужа (1903).jpg|Замак, 1903 г.
Lucyn, Sabornaja. Люцын, Саборная (1913).jpg|Саборная царква, 1913 г.
Liucyn-Sabornaja-vul.jpg|Саборная вуліца, да 1918 г.
Lucyn, Biełaruskaja škoła. Люцын, Беларуская школа (1932).jpg|Беларуская школа, 1932 г.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1864 год — 3530 чал., з іх 1200 каталікоў, 416 праваслаўных, 54 раскольнікі, 37 пратэстантаў і 1778 іўдзеяў; 1880 год — 5258 чал.; 1897 год — 5140 чал., з іх 1151 беларусаў, 678 рускіх, 237 латышоў, 228 палякаў, 22 украінцы, 11 немцаў і 2801 іўдзей
* **XX стагоддзе**: 1989 год — 11 853 чал., з іх 46,29% латышоў, 45,73% рускіх, 2,79% беларусаў, 1,75% украінцаў, 1,27% палякаў, 0,62% літоўцаў і 1,55% іншых
* **XXI стагоддзе**: 2016 год — 8718 чал.

## Культура 
Дзейнічае Лудзенскі краязнаўчы музей.

## Славутасці 
* Замак (XIV ст.)
* Капліца Святога Тадэвуша (1738)
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1938—1993)
* Лютэранская кірха (1872)
* Малельня стараверская (1923)
* Сінагога (XIX ст.)
* Царква саборная Прачыстай Багародзіцы (1843—1845)

## Галерэя 

Ludzas pilsdrupas 2014.JPG|Замак
Tadeuša kapela.jpg|Капліца Святога Тадэвуша
Orthodox.jpg|Саборная царква
Ludzas luterāņu baznīca - panoramio.jpg|Лютэранская кірха

Ludza-synagogue 02.JPG|Былая сінагога
Ludzas vecticībnieku baznīca - panoramio.jpg|Стараверская малельня
Ludza - panoramio (2).jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі
Мельница в Краеведческом музее - panoramio.jpg|Вятрак у краязнаўчым музеі

## Вядомыя асобы 
* Антоні Фердынанд Асяндоўскі (1878—1945) — польскі пісьменнік.
* Карл Іванавіч Багдановіч — геолаг і падарожнік. Акадэмік Польскай Акадэміі навук.
* Мікалай Аляксандравіч Збіткоўскі (1884-?) — беларускі батанік.
* Міхась Калінін — беларускі мастак.
* Мікола Панькоў (1911—1995) — беларускі грамадскі дзеяч.
* Дайніс Крыштапанс (нар. 1990) — латышскі гандбаліст.

У Лудзе пахаваная беларуская пісьменніца Вольга Нікановіч-Сахарава (1884—1943).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* Гарадскі турыстычны сайт 
* Гісторыя горада
* *Кирилл Ладутько* В поисках утраченного // СБ-Беларусь Сегодня

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Катэгорыя:Лудзенскі край