Джавані Беліні

**Джавані Беліні** (; каля 1430—1433, Венецыя — 1516, Венецыя) — італьянскі  венецыянскай школы жывапісу.

Малодшы брат Джэнціле Беліні.

## Біяграфія 
Джавані Беліні нарадзіўся ў 1430 годзе, верагодна, у Венецыі, (па іншых звестках — у 1426 годзе). Сын *Якапа Беліні* (1400—1471), у майстэрні якога разам з братам Джэнціле Беліні пачаў навучанне жывапіс у і ўласную кар’еру мастака.

Маляваў партрэты і розныя рэлігійныя кампазіцыі. Раннія працы Джавані Беліні створаны пад уплывам яго швагра Мантэньі.

Асабісты стыль Джавані выпрацаваўся ў 70-я гады XV стагоддзя («Мадонна пад дрэвам», 1487, «Мадонна са святымі», 1488).

З карціны «Мадонна са святымі» (1505) пачынаецца апошні перыяд творчасці мастака 1505. У канцы жыцця Беліні стаў лепшым жывапісцам пейзажаў. Альбрэхт Дзюрэр пісаў пра яго ў 1506 годзе: «Ён вельмі стары, але ён усё яшчэ найлепшы мастак».

Джавані Беліні быў настаўнікам Джарджонэ і Тыцыяна.

Памёр Дж. Беліні ў 1516 годзе ў Венецыі.

## Творчасць 
[thumb|справа|160px|«Мадонна», [1480—90 гг.]]
thumb|справа|Джавані Беліні. Паліпціх Св. Вінцэнта Ферэрскага. 1465 г. Венецыя, ц. Санці Джавані э Паола.

Стыль Джавані Беліні вагаўся ад статычнага манеры венецыянскіх прац сярэдзіны XV стагоддзя да гармоніі і хараства прац эпохі *Высокага Адраджэння*, як, напрыклад, у алтары Царквы Святога Захарыя, Венецыя (1505). Мастак увёў мяккія тоны, гармонію ў кампазіцыю і выкарыстоўваў светлыя колеры, што значна паўплывала на наступнае пакаленне жывапісцаў. На самога ж мастака, як лічыцца, паўплывала* галандская школа* з яе сканцэнтраваннем на дэталях. Гэты ўплыў адначасова не прыводзіць мастака да эклектызму, яму ўдаецца вельмі гарманічна спалучаць лепшыя дасягненні сучасных яму выяўленчых школ.

У Джавані Беліні разнастайная тэматыка, нямала* Мадонна*. Выдатная навацыя — увядзенне ў карціну пейзажу, прычым не звязанага з асноўным сюжэтам мастацкага твора. Творы мастака — эмацыйныя, але вельмі мяккія, дораць адчуванне спакою і ласкі.

Мастак пісаў пераважна алейнымі фарбамі, а не тэмперай. Менавіта з сяр. 70-х гг. XV стст. Джавані авалодаў новай для Венецыі тэхнікай алейнага жывапісу. Каларыт майстра набыў насычанасць і цеплыню. Творы Джавані Беліні (Мадонны, алтарныя абразы, сцэны з Евангелля на фоне пейзажу, алегорыі і партрэты) адрозніваюцца спакойнай веліччу, глыбінёй пачуцця і паэтычнасцю.

Як афіцыйны мастак Венецыянскай рэспублікі, маляваў партрэты дожаў, якія ўзначальвалі ўрад. Пасля смерці Джавані Беліні гэту пасаду атрымаў Тыцыян Вечэліа.

Але драматычныя творы сустракаюцца і ў яго творчасці: «П'ета з двума анёламі» Берлін, «Сыны п'янага Ноя хаваюць ад Хама аголенае цела бацькі» Безансон, Францыя і г.д. Але ён больш майстар гармоніі, паэтычнага настрою, музычных акордаў, так звярталіся вучню Джарджонэ з Кастэльфранка (каля 1478—1510).

## Мадонна з грэчаскім надпісам 
[thumb|злева|200px|[Мадонна з грэчаскім надпісам.]]

Для рэлігійнага жывапісу Беларусі цікава спроба Беліні выкарыстоўваць дасягненні Візантыі ў сваім творы «Мадонна з грэчаскім надпісам» Мілан, Брэра. Вядома, што візантыйскія грэкі пастаянна эмігрыравалі ў Італію і Венецыі. Прывозілі яны свае абразы, якія захоўвалі старажытныя, непрыгожыя італьянцам каноны (пляскатасць, суровасць вобразаў, знакавае адлюстраванне асяроддзя замест рэальнага, падпарадкаванне старажытным аўтарытэтам, адмова ад пошукаў новага). Майстры Венецыі пакінулі ўсё гэта ў мінулым і звярнуліся да прывабнай рэальнасці. Джавані жа ўспомніў старажытныя каноны (сумная Багародзіца, фон без пейзажаў, аднастайныя фарбы), але шмат і новага. Ні адзін сучасны майстру грэк не змог бы так намаляваць зморшчыны адзення Хрыста ці твар маленькага Хрыста. Прызначэнне вобраза праваслаўным пацвярджае і грэчаскі надпіс зверху, як на іконе, якія і даў пазней назву твору.

Мастак-гуманіст, Джавані Беліні выступае як смелы наватар, творчасць якога падводзіць венецыянскіх майстроў да росквіту Высокага Адраджэння, такім чынам Беліні зрабіў венецыянскую мастацкую школу лепшай у эпоху Рэнесансу і адной з галоўных у заходнім мастацтве.

## Выбраныя творы 
thumb|справа|200px|П’ета, рысунак, Уфіцы, Фларэнцыя
thumb|справа|200px|П’ета, Берлін
[thumb|справа|200px|Хрыстос нясе крыж, [Музей Гарднер, Бостан, ЗША]]

* Дабравешчанне. Галерэя Акадэміі, Венецыя
* Мадонна з немаўлём, Метраполітэн-музей
* Мадонна з немаўлём, Музей мастацтваў імя Багдана і Варвары Ханенкаў, Кіеў
* Мадонна з немаўлём, Бразілія
* Мадонна з немаўлём (Мадонна Кантарыні), Галерэя Акадэміі, Венецыя
* Мадонна з немаўлём (Мадонна дэльі Альберэці), Венецыя
* Стрэчанне, Мастацка-гістарычны музей, Вена
* Стрэчанне, Галерэя Кверыні Стампалья
* Хрыстос нясе крыж, Музей Гарднер, Бостан, ЗША
* Маленне аб чашы, Нацыянальная галерэя, Лондан
* Св. Іеранім, Уфіцы, Фларэнцыя
* Адсечаная галава Яна Хрысціцеля, Музей Цывіка, Пезара
* Кроў Хрыста Заступніка, Нац. галерэя, Лондан
* Мадонна з грэчаскім надпісам, Брэра, Мілан
* Праабражэнне Гасподняе, Кападзімонтэ, Неапаль
* П’ета (Аплакванне Хрыста), Галерэя Акадэміі, Венецыя
* П’ета (Аплакванне Хрыста), рысунак, Уфіцы, Фларэнцыя
* П’ета (Аплакванне Хрыста), Музей Польдзі Пецолі, Мілан
* П’ета (Аплакванне Хрыста), Акадэмія Карара, Бергама
* П'єта (Оплакування Христа), Берлін
* Пала дзі Сан Дзакарыя, Венецыя
* П’яны Ной і тры сыны, Безансон, музей мастацтваў, Францыя
* Паліпціх Сан Вінчэнца Ферэр
* Святая алегорыя. Уфіцы, Фларэнцыя
* Экстаз Францыска Асізскага, калекцыя Фрык, ЗША
* Святая гутарка, Галерэя Акадэміі, Венецыя
* Пала Барбарыга, Мурана
* Пала дзі Пезара, Музей Цывіка, Пезара
* Пала дзі Пезара, П’ета, Пінакатэка, Ватыкан
* Пала дзі Сан Джобэ
* Партрэт кандацьераў
* Партрэт невядомага
* Дож Леанарда Ларэдан

## Абраная галерэя твораў 

Выява:Bellini maria1 detalj.jpg|Увядзенне ў храм, каля 1459, (*фрагмент*)
Выява:Pieta Bellini.jpg|Аплакванне Хрыста (Жалоба), каля 1465, Галерэя Брэра, Мілан
Выява:Giovanni Bellini - Trasfigurazione di Cristo.jpg|Праабражэнне Гасподняе, 1480 — 85 Кападзімонтэ, Неапаль
Выява:Giovanni Bellini, portrait of Doge Leonardo Loredan.jpg|Партрэт дожа Леанарда Ларэдана, 1501, Нацыянальная галерэя, Лондан
Выява:Giovanni bellini, madonna del prato 01.jpg|Мадонна на лузе, каля. 1500, Нацыянальная галерэя, Лондан

## Гл. таксама 
* Мастацтва Італіі
* Адраджэнне
* Беліні
* Натхненне

## Літаратура 
* 
* Гращенков В. Н. Портреты Джованни Беллини // От эпохи Возрождения к двадцатому веку. М., 1963 
* Лазарев В. Н. Джованни Беллини // Старые итальянские мастера. М., 1972 
* Вазари Джорджо. Жизнеописания наиболее знаменитых живописцев, ваятелей и зодчих. М., 1994. Т. 2. 
* Муратов П. П. Образы Италии. М., 1994 
* Pallucchini R. Giovanni Bellini, 1959 
* Heinemann F. Giovanni Bellini e Belliniani. 1962. V. 2 
* Huse N. Studien zu Giovanni Bellini. Berlin; New York, 1972 
* Haber, John. Nature, Artifice, and Intepretation 
* Stokstad, Marilyn, Art History, Second Edition, 2002 

## Спасылкі 
* Карціны на вэб-галерэі на *www.kfki.hu*
* Карціны на вэб-галерэі на *www.malarze.walhalla.pl*

Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Рэнесансу
Катэгорыя:Мастакі Адраджэння