Патсдамскае пагадненне (1945)

**Патсдамскае пагадненне 1945 года** — дакументы, якія зафіксавалі вынікі Патсдамскай канферэнцыі, якая адбылася незадоўга да заканчэння Другой сусветнай вайны з 17 ліпеня па 2 жніўня 1945 года ў палацы Цэцыліенхоф у Патсдаме. На Патсдамскай канферэнцыі дзяржавамі-пераможцамі былі прыняты рашэнні аб новым палітычным і тэрытарыяльным ладзе Германіі, яе дэмілітарызацыі, рэпарацыях, якія выплачваліся Германіяй, і лёсе нямецкіх ваенных злачынцаў.

[thumb|[І. В. Сталін, Гары Трумэн і Уінстан Чэрчыль перад адкрыццём Патсдамскай канферэнцыі]]

На канферэнцыі дзяржавы-пераможцы СССР, ЗША і Вялікабрытанія былі прадстаўлены кіраўнікамі ўрадаў і міністрамі замежных спраў. Першапачаткова ў канферэнцыі ўдзельнічалі Сталін, Трумэн і Чэрчыль. У далейшым Чэрчыля змяніў новы прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі Клемент Этлі. Францыя ў Патсдамскай канферэнцыі не ўдзельнічала, аднак 4 жніўня далучылася з абмоўкамі да Патсдамскага пагаднення.

Значэнне Патсдамскага пагаднення складаецца перш за ўсё ў тым, што яно зафіксавала калектыўную адказнасць усіх чатырох дзяржаў-саюзніц за Германію ў цэлым.

## Заключны пратакол 
[thumb|Трайны поціск рукі на [Патсдамская канферэнцыя|Патсдамскай канферэнцыі. Уінстан Чэрчыль, Гары Трумэн і Іосіф Сталін]]

Сустрэча ў Патсдаме праходзіла ў закрытым рэжыме без удзелу прэсы. Заключны пратакол канферэнцыі быў апублікаваны ў сціснутай форме пад назвай *«Ведамаснае паведамленне аб Берлінскай канферэнцыі трох дзяржаў»*. Уяўляючы сабой па форме сумеснае камюніке, паведамленне змяшчала заяву пра намеры, а не абавязковы для выканання міжнародны дагавор.

Падпісаны бакамі-ўдзельніцамі канферэнцыі пратакол змяшчаў наступныя пункты:
* ход канферэнцыі;
* заснаванне Савета міністраў замежных спраў (СМЗД);
* прынцыпы паваеннай акупацыі Германіі;
* палажэнні аб рэпарацыях;
* эканамічная цэласнасць Германіі;
* распараджэнне ваенна-марскім і гандлёвым флотам Германіі;
* адданне суду ваенных злачынцаў;
* нормы па тэрытарыяльных пытаннях і ўсходніх землях (да канчатковага мірнага ўрэгулявання з Польшчай і Аўстрыяй);
* заключэнне мірных дагавораў;
* кіраванне падапечнымі тэрыторыямі;
* перасяленне германскага насельніцтва з Польшчы і тэрыторый Германіі, якія кіраваліся ёю, з Чэхаславакіі і Венгрыі.

## Вынікі 
### Палітычныя прынцыпы 
Палітычныя прынцыпы акупацыі Германскай імперыі ляглі ў аснову працы Саюзніцкага кантрольнага савета, які размяшчаўся ў Берліне. Прынцыпы атрымалі назву *«чатырох Д»* (часам гавораць пра *«пяць Д»*).

* **Д**энацыфікацыя - ліквідацыя ўсіх нацысцкіх арганізацый.  
: Ідэя дэнацыфікацыі была высунута саюзнікамі пасля перамогі над нацысцкай Германіяй у сярэдзіне 1945 года. Патсдамскае пагадненне прадугледжвала «ачышчэнне» нямецкага і аўстрыйскага грамадстваў, культуры, прэсы, эканомікі, юрыспрудэнцыі і палітыкі ад любога роду нацыянал-сацыялістычнага ўплыву.

: Са студзеня 1946 года ў дачыненні да Германіі Саюзніцкім кантрольным саветам у Берліне было выдадзена некалькі дырэктыў па дэнацыяналізацыі, у якіх вылучаліся пэўныя групы асоб, у дачыненні да якіх праводзілася судовае следства.

* **Д**эмілітарызацыя - поўнае раззбраенне Германіі.
: Дэмілітарызацыя складалася з роспуск арміі, ліквідацыі запасаў зброі і поўнага дэмантажу ваенна-прамысловага комплексу акупаванай Германіі з мэтай прадухілення далейшай ваеннай пагрозы з яе боку.

: Патсдамскае пагадненне прадугледжвала дэмілітарызацыю Германіі. Аднак падчас халоднай вайны адбылося пераўзбраенне як ФРГ, так і ГДР.

* **Д**эмакратызацыя - аднаўленне грамадзянскіх свабод, шматпартыйных выбараў і падзелу ўлад.
: Прадугледжваўся канчатковы перавод палітычнага жыцця ў Германіі на дэмакратычную аснову, дэмакратычныя партыі атрымлівалі дазвол на дзейнасць па ўсёй Германіі, ім таксама аказвалася падтрымка.
: З абмежаваннямі, неабходнымі для выканання ваеннай бяспекі, падаваліся свабоды слова, прэсы і рэлігіі.
: Прадугледжваўся кантроль за сістэмай адукацыі і выхавання ў Германіі ў мэтах паспяховага развіцця дэмакратычных прынцыпаў.

* **Д**эцэнтралізацыя
: Дэцэнтралізацыя азначала перадачу функцый, адказнасці, рэсурсаў і паўнамоцтваў па прыняцці палітычных рашэнняў на сярэдні і ніжэйшы ўзровень (гарадоў, пасёлкаў і вёсак), а ў эканамічнай вобласці — дэканцэнтрацыя эканамічнай моцы Германіі.

* **Д**эмантаж
: Гістарычнае паняцце «дэмантаж» разумецца як дэмантаж аб'ектаў германскай прамысловасці, у прыватнасці, металургіі і цяжкай прамысловасці. Мэтай дэмантажу з боку СССР з'яўлялася прадухіленне шкоды, нанесенай Германіяй, а таксама паслабленне Германіі шляхам знішчэння яе індустрыяльнай асновы і тым самым папярэджанне новай агрэсіўнай вайны. У заходніх зонах акупацыі палітыка дэмантажу была неўзабаве спынена ў адпаведнасці з дактрынай Трумэна.

### Рашэнні па тэрытарыяльных пытаннях 
#### Калінінградская вобласць 
У артыкуле VI Патсдамскага пагаднення *«Аб горадзе Кёнігсбергу і прылеглым да яго раёне»* гаворыцца пра тое, што прылеглая да Балтыйскага мора частка заходняй мяжы СССР праходзіць ад пункта на ўсходнім беразе Данцыгскай бухты, пазначанага на прыкладзенай карце на ўсход — на поўнач ад Браўнсберга—Гольдапа да стыку граніц Літвы, Польскай Рэспублікі і былой Усходняй Прусіі. Прэзідэнт ЗША Трумэн і брытанскі прэм'ер-міністр зафіксавалі ў пратаколе сваю згоду аказаць палітычную і дыпламатычную падтрымку канчатковай перадачы тэрыторыі на наступным мірным кангрэсе.

#### Польшча і мяжа па Одэры-Найсэ 
На Патсдамскай канферэнцыі таксама абмяркоўвалася пытанне тэрытарыяльных прэтэнзій Польшчы. Яшчэ да Патсдамскай канферэнцыі заходнія дзяржавы прызналі новы ўрад Польшчы, створаны галоўным чынам з удзельнікаў Польскага Супраціўлення (на чале з Б. Берутам), якіх падтрымліваў І. Сталін, у які ў чэрвені 1945 года ўвайшло некалькі членаў польскага ўрада ў выгнанні. У заявах урада фармальна абвяшчалася правядзенне свабодных дэмакратычных выбараў, а ўсім польскім эмігрантам у хуткім часам падавалася магчымасць вярнуцца на радзіму.

##### Ныса-Лужыцка ці Ныса-Клодзка 
Маючы справу з ужо здзейсненым, заходнія саюзнікі прызналі гэтыя тэрыторыі польскімі да канчатковага ўрэгулявання тэрытарыяльных пытанняў на мірным кангрэсе. Спрэчным было і месца праходжання граніцы паміж Польшчай і Германіяй па Найсэ (Нысе): па лужыцкай ці па клодзскай. Маюцца звесткі пра тое, што амерыканская і брытанская дэлегацыі не ведалі існаванні лужыцкай Найсэ. Некаторы час абмяркоўвалася ўсходняя граніца Германіі не па Одэры-Найсэ, а па Одэры-Бубры за 50 км на ўсход ад яе, што не задавольвала СССР. У гэтым варыянце ўся ўсходняя Лужыца апынулася б на тэрыторыі Германіі, і гарады Губен і Гёрліц не былі б падзелены граніцай. Аднак у канчатковым выніку боку сышліся на граніцы па Найсэ-Лужыцкай.

##### Штэтын 
Пасля ўзгаднення на Патсдамскай канферэнцыі лініі граніцы па лужыцкай Найсэ памежнай ракой павінен быў стаць Одэр. Але насуперак гэтаму пагадненню яшчэ 5 ліпеня 1945 года Савецкі Саюз перадаў Польшчы размешчаны на захад ад Одэра горад Штэтын, дзе на той момант пражывала 84 000 немцаў. Перадача Штэтына і вусця Одэра ў Штэцінскім заліве, зафіксаваная ў Патсдамскім пагадненні, з'яўлялася эканамічным патрабаваннем Польшчы пасля атрымання Верхнесілезкага прамысловага рэгіёна. Такім чынам, Патсдамскае пагадненне толькі замацавала сітуацыю, якая ўжо склалася да таго часу.

### Дэпартацыя нямецкага насельніцтва 
Патсдамскае пагадненне, падпісанае ЗША, СССР і Вялікабрытаніяй, у артыкуле XIII замацавала *«ўзаконеную дэпартацыю нямецкага насельніцтва»* з Польшчы, Чэхаславакіі і Венгрыі.

## Гл. таксама 
* Патсдамская канферэнцыя
* Патсдамская дэкларацыя
* Ванфрыдскае пагадненне

Катэгорыя:Дагаворы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Дагаворы паводле алфавіта
Катэгорыя:Гісторыя Патсдама