open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандр Іванавіч Герцэн

**Аляксандр Іванавіч Герцэн** (псеўд. Іскандэр, ; ) — расійскі пісьменнік, публіцыст, філосаф, рэвалюцыянер.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Маскоўскім універсітэце (1829-33). Духоўнае развіццё адбывалася пад уплывам дзекабрыстаў, рускай літаратуры, французскага асветніцтва і ўтапічнага сацыялізму. У 1834 за ўдзел у студэнцкім палітычным гуртку, які заснаваў разам з М. Агаровым, А. Герцэн арыштаваны і высланы ў Перм, потым у Вятку. У 1842 вярнуўся ў Маскву. У філасофскіх працах 1840-х г. (цыклы артыкулаў «Дылетантызм у навуцы», 1842-43, і «Пісьмы пра вывучэнне прыроды», 1845-46) матэрыялістычна вытлумачыў асновы гегелеўскай дыялектыкі. У літаратурнай творчасці А. Герцэн праходзіць эвалюцыю ад рамантызму ранніх аповесцей і драм да рэалізму ў рамане «Хто вінаваты?» (ч. 1-2, 1845-46), аповесцях «Доктар Крупаў» (1847) і «Сарока-зладзейка» (1848). 3 1847 у эміграцыі; еўрапейскі нацыянальна-вызвольны рух і рэвалюцыйныя ўзрушэнні адлюстраваліся ў яго творах мастацкай публіцыстыкі — цыклах артыкулаў «Пісьмы з Францыі і Італіі» (1847-52) і «3 таго берага» (1847-50). Пасля паражэння еўрапейскіх рэвалюцый 1848-49 распрацаваў тэорыю «рускага сацыялізму», стаў адным з пачынальнікаў народніцтва. У 1853 заснаваў у Лондане Вольную рускую друкарню, выдаваў альманах «Полярная звезда» (1855-68) і газ. «Колокол» (1857-67; разам з М. Агаровым). Літаратурная і грамадская дзейнасць А.&nbsp;Герцэна падрыхтавала з’яўленне «Былога і дум» (1852-68) — аднаго з лепшых твораў рускай мемуарнай літаратуры, у якім раскрыта цэлая эпоха духоўнага развіцця рускай інтэлігенцыі, а асабісты лёс пісьменніка ўключаны ў шырокі гістарычны кантэкст. У канцы жыцця А. Герцэн імкнуўся зразумець і прыняць навуковы сацыялізм.

А. Герцэн падтрымліваў нацыянальна-вызвольны рух у Польшчы, Беларусі і Літве, выступаў за нацыянальнае самавызначэнне беларусаў. Выданні Вольнай рускай друкарні распаўсюджваліся на Беларусі, а газета «Колокол» пісала пра бяспраўнае становішча беларускага сялянства, дэспатызм памешчыкаў, арміі і ўрадавай бюракратыі, вітала «Мужыцкую праўду» К. Каліноўскага. Народніцкія і рэвалюцыйна-дэмакратычныя ідэі А. Герцэна паўплывалі на станаўленне светапогляду Ф. Багушэвіча, А. Гурыновіча і іншых беларускіх пісьменнікаў.

## Бібліяграфія 
Собр. соч. Т. 1—30. М., 1954—66.

## Беларускія пераклады 
У перакладзе на беларускую мову выдадзены «Былое і думы» (т. 1, ч. 1-2,1940), раман «Хто вінаваты?», аповесці «Сарока-зладзейка», «Доктар Крупаў» і інш. (у кн. «Мастацкія творы», 1941).

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Публіцысты Расіі
Катэгорыя:Філосафы Расіі
Сеўцападобныя

**Сеўцападобныя** (*Charadriiformes*) — атрад птушак.

Падзяляецца на 3 падатрады: кулікі, чайкі, чысцікі; больш за каля 200 відаў. Вядомы з позняга мелавога перыяду.

Пашыраны ўсюды, акрамя Антарктыды. Жывуць пераважна на ўзбярэжжах і астравах вадаёмаў, балотах і сенажацях, трапляюцца на палях. На Беларусі 57 відаў, найбольш пашыраны чайка азёрная, кнігаўка, слонка, бакас.

Маса птушак ад 20 г (кулік-верабей) да 1 кг і больш (кулон вялікі). Апярэнне шчыльнае, няяркае, зверху часцей цямнейшае. Ногі доўгія. Дзюба часцей доўгая, вострая, прамая або загнутая. Крылы вузкія, доўгія. Хвост кароткі.

Вывадкавыя і паўвывадкавыя птушкі. У кладцы да 5 яек.

Кормяцца беспазваночнымі, рыбай, дробнымі земнаводнымі і млекакормячымі, насеннем раслін.
 
Асобныя віды — аб'екты палявання.

## Класіфікацыя 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Атрады птушак
Ганна Паўлаўна Зелянкова

**Га́нна Па́ўлаўна Зелянко́ва** (; , Петраград — , Мінск) — беларускі харавы дырыжор і педагог, дацэнт Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.

## Педагагічная дзейнасць 
У 1940 годзе паступіла на тэатразнаўчы факультэт Ленінградскага тэатральнага інстытута, а ў 1943 — у Ленінградскую дзяржаўную кансерваторыю (па класе прафесара А. А. Ягорава), якую і скончыла ў 1948 годзе. У 1949 годзе запрошана на працу ў Беларускую дзяржаўную кансерваторыю.

За 55 гадоў працы на кафедры харавога дырыжыравання (з 1949 па 2004) Г. П. Зелянкова падрыхтавала многіх вядомых харавых выканаўцаў. Сярод прыкладна 250 выпускнікоў мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор Народнага хору імя Г. І. Цітовіча М. П. Дрынеўскі, галоўны хармайстар Беларускага тэатра оперы і балета А. П. Кагадзееў, заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь А. Лукомскі, заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь Л. М. Іконнікава, заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь Я. А. Палішчук, мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор Дзяржаўнага камернага хору Рэспублікі Беларусь Н. У. Міхайлава і многія іншыя.

## Выканальніцкая дзейнасць 
З 1950 па 1963 год Г. П. Зелянкова была таксама мастацкім кіраўніком Хору беларускага радыё. Пад яе кіраўніцтвам хор стаў першым выканаўцам шматлікіх твораў такіх беларускіх кампазітараў, як Н. Сакалоўскі, У. Алоўнікаў, Ю. Семяняка, Г. Вагнер, Р. Пукст і іншыя. Былі запісаныя і шматкроць выкананы па радыё оперы «Кветка шчасця» А. Туранкова, «Машэка» і «Марынка» Р. Пукста, «Кастусь Каліноўскі» Д. Лукаса, кантаты «Скромны і просты» М. Аладава, «Дзень добры, Масква» А. Багатырова, а ў 1962 годзе на грампласцінцы выйшла кантата М. Рымскага-Корсакава «Свіцязянка».

У сакавіку 1963 года Г. П. Зелянкова прыняла актыўны ўдзел у падрыхтоўцы і выкананні ў Мінску 13-й сімфоніі Д. Шастаковіча. Канцэрт выклікаў значны грамадскі рэзананс.

## Узнагароды і званні 
* Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1946)
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1976)
* Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «За ўклад у выхаванне творчай моладзі» (1999)
* Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь (1995)

## Памяць 
У Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі праводзіцца конкурс харавых дырыжораў імя Г.П.Зелянковай.

## Літаратура 
* Романовская Л. А. Хор белорусского телевидения и радио. — Мн.: Беларусь, 1975. — С. 10-14;
* Сазанович Н. В. Хоровых дел мастер. Анна Павловна Зеленкова // Весці Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі. № 20, 2012. — С. 119—123.
* Иконникова Л. Н. Портрет педагога. Аналитический экспромт к творческому облику Анны Павловны Зеленковой   // Музыкальное образование XXI века: рубежи и перспективы  / сост. Н.О. Арутюнова; Научные труды Белорусской государственной академии музыки. Вып. 39. Минск, 2016.— С. 185-193

Катэгорыя:Дырыжоры Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Харавыя дырыжоры Беларусі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Беларусі
Сан-Рэма

**Сан-Рэма** або **Санрэма** (іт. Sanremo) — італьянскі курортны горад (57 тысяч жыхароў, рэгіён Лігурыя, правінцыя Імперыя).

У 1896 годзе ў Сан-Рэма памёр Альфрэд Нобель. У 1920 годзе ў горадзе прайшла канферэнцыя Лігі Нацый, якая прыняла рашэнне адносна падмандатных тэрыторый на Блізкім Усходзе (Сірыі, Палесціны, Лівана, Ірака).

З 1951 года — месца правядзення папулярнага музычнага фестывалю італьянскай песні.

Заступнікам горада лічыцца святы Ромул. Дзень горада адзначаецца 13 кастрычніка.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Лігурыі
Ханга-Роа

**Ханга-Роа**, таксама **Анга-Роа** () — горад, адміністрацыйны цэнтр і адзінае сталае паселішча вострава Вялікадня. 

Насельніцтва горада складае 3,4 тыс. жыхароў (2005), усяго на востраве пражывае 3,7 тыс. чалавек (2005). 

Ханга-Роа ляжыць на паўднёвым захадзе вострава.  Дамы ў горадзе не пранумараваны, таму ўсе лісты паступаюць на мясцовую пошту. Амаль усе дарогі ў апошнія гады заасфальтаваныя. Дзейнічае невялікі рынак Ту'у Махеке. 

Катэгорыя:Гарады Чылі
Катэгорыя:Рапануі (востраў)
Святаслаў Шаўчук

**Святаслаў Шаўчук** (, 5 мая 1970 г. нар. у г. Стрый) — вярхоўны арцыбіскуп Кіева-Галіцкі, прадстаяцель Украінскай грэка-каталіцкай царквы (УГКЦ) з 25 сакавіка 2011 года.

## Біяграфія 
* Святаслаў Шаўчук нарадзіўся 5 мая 1970 года ў горадзе Стрый Львоўскай вобласці. Як выпускнік мэдвучэльні, два гады адслужыў фельчарам у асобным батальёне аэрадромнага абслугоўвання (ОБАТО) Луганскага вышэйшага ваеннага авіяцыйнага вучылішча штурманаў ім. Пралетарыяту Данбаса.
* У 1991—1992 гадах навучаўся ў Цэнтры філасофска-багаслоўскага адукацыі «Дон Боско» ў Буэнас-Айрэсе (Аргенціна).
* З 1992 па 1994 год праходзіў навучанне ў Львоўскай семінарыі.
* 26 чэрвеня 1994 г. высвечаны ў святары кардыналам Міраславам Іванам Любачівскім. Пасля пасвячэння вучыўся ў Папскім універсітэце святога Тамаша Аквінскага (Angelicum), атрымаў доктарскую ступень у галіне багаслоўскай антрапалогіі і маральнага багаслоўя візантыйскай традыцыі. Пасля заканчэння навучання вярнуўся ў Львоў, дзе працаваў спачатку прэфектам, а затым віцэ-рэктарам Львоўскай грэка-каталіцкай семінарыі.
* З 2002 па 2005 год выконваў абавязкі асабістага сакратара кардынала Любаміра Гузара, і кіраваў Патрыяршай курыяй ў Львове.
* 14 студзеня 2009 г. Папа Бенедыкт XVI прызначыў Святаслава Шаўчука дапаможным біскупам епархіі Пакровы Прасвятой Багародзіцы ў Буэнас-Айрэсе (Аргенціна) і тытулярным біскупам «Castra di Galba». Пасвечаны (хіратанія) ў біскупы 7 красавіка 2009 г. ў саборы Святога Юра ў Львове. Галоўным консекрантам быў архібіскуп Ігар Возьняк.
10 Красавік 2010 Святаслаў Шаўчук быў прызначаны апостальскім адміністратарам епархіі Пакровы Прасвятой Багародзіцы.

* 23 сакавіка 2011 года абраны Вярхоўным архіепіскапам Кіеўскім і Галіцкім на сінодзе Украінскай грэка-каталіцкай царквы, які адбыўся ў сувязі з адстаўкай з пасады Вярхоўнага архібіскупа Любаміра Гузара. 25 сакавіка 2011 г. Папа Бенедыкт XVI зацвердзіў Святаслава Шаўчука на пасадзе верхавога архібіскупа. 27 сакавіка 2011 г. на інтранізацыі новага Патрыярха УГКЦ ў Кіеве (сярод запрошаных) быў і архімандрыт Сяргей Гаек Апостальскі Візітатар Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы.

### Глядзець таксама 
* Украінская Грэка-Каталіцкая Царква
* Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква

### Спасылкі 
* Інтранізацыя новага Першаярарха УГКЦ ;
* Sviatoslav Shevchuk 
* Shevchuk, Sviatoslav на сайте gcatholic.com;
* http://www.ugcc.org.ua/38.0.html ;
* Новим Главою УГКЦ став єпископ Святослав (Шевчук) ;
* В УНИАН глава УГКЦ Блаженнейший Святослав дал свою первую пресс-конференцию.
* Афіцыйная старонка Святаслава (Шаўчука) у Facebook
* [Http://vk.com/id42384442 Афіцыйная старонка] Святаслава (Шаўчука) у У Кантакце

Катэгорыя:Біскупы УГКЦ
Катэгорыя:Постаці ўсходняга каталіцтва
Катэгорыя:Постаці ўкраінскага ўсходняга каталіцызму
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Украіны
Мааі

**Маа́і** — каменныя статуі са спрасаванага вулканічнага попелу на востраве Рапануі, належаць да прэтэндэнтаў Сем новых цудаў свету. Усе мааі маналітныя, гэта значыць выразаныя з адзінага кавалка каменя, а не злепленыя або змацаваныя. Вага часам дасягае больш за 20 тон, а вышыня — больш за 6 метраў. Была знойдзена няскончаная скульптура ростам каля 20 метраў і вагой у 270 тон. Усяго на востраве Пасхі маецца 997 мааі. Усе мааі, акрамя сямі статуй, «глядзяць» у глыб вострава. Гэтыя сем статуй адрозніваюцца яшчэ і тым, што знаходзяцца ўнутры вострава, а не на ўзбярэжжы.

Крыху менш пятай часткі мааі былі перасунутыя на пляцоўкі для цырымоній (аху) і ўстаноўлены з каменным цыліндрам чырвонага колеру на галаве (пукаў). Каля 95 % выразаныя са спрасаванага вулканічнага попелу Рана Рараку, дзе цяпер засталося 394 мааі. Работы ў каменяломні ля падножжа вулкана Рана Рараку былі нечакана перапыненыя, і там засталося шмат няскончаных статуй. Практычна ўсе завершаныя мааі былі перасунутыя з Рана Рараку на цырыманіяльныя платформы.

## Спасылкі 
* Unofficial Easter Island Homepage 
* PBS NOVA: Secrets of Easter Island
* PBS NOVA: Secrets of Lost Empires: Easter Island
* How to make Walking Moai
* Czech who made Moai statues walk returns to Easter Island

Катэгорыя:Мегаліты
Катэгорыя:Рапануі (востраў)
Фламінга

**Фламінга** (*Phoenicopteriformes*) — атрад птушак.

## Апісанне 
Даўжыня да 150 см, маса да 4,5 кг. Апярэнне рыхпае, мяккае, у дарослых белае з ружовымі адценнямі да чырвонага, канцы крылаў чорныя. Дзюба вялікая, сагнугая пад вуглом. На языку і краях над- і паддзюб'я рагавыя пласцінкі, з дапамогай якіх фламінга адцэджваюць з вады і мулу корм (малюскаў, рачкоў, чарвей, насенне і інш.). Шыя і ногі доўгія, пярэднія пальцы з плавальнай перапонкай.

## Пашырэнне 
Вядома 4 сямействы, з іх толькі 1 сучаснае (*Phoenicopteridae*), 3 роды, 6 відаў. Фламінга пашыраны ў субтропіках і тропіках, акрамя Аўстраліі. Жывуць на мелкаводдзях марскіх узбярэжжаў, салёных азёр. Утвараюць калоніі (да 25 тыс. пар). Найбольш вядомы фламінга звычайны, або чырванакрыл. Як залётныя асобныя птушкі адзначаны на Беларусі.

## Асаблівасці біялогіі 
Манагамы. Адкладваюць 1-3 яйцы.

## Зноскі 

Катэгорыя:Атрады птушак
Рэгент (Вялікае Княства Літоўскае)

**Рэгент** (ад  — правіцель) — вышэйшая пасада ў Канцылярыях Вялікага Княства Літоўскага, адзін з сакратароў.

Рэгент Вялікай канцылярыі вядомы з 1590-х гадоў, Малой канцылярыі — з пачатку XVII ст. Рэгенты назначаліся Канцлерам (падканцлерам), пасля зацвярджаліся Вялікім князям і служылі да змены канцлера (падканцлера). Апроч цантральных рэгентаў, існавалі падобныя пасады ў земскіх і гродскіх судах, магістратах, кансысторыях і іншых дзяржаўных установах, дзе яны займаліся складаннем дакументаў і адказвалі за іх захаванасць.

У задачу рэгентаў Вялікай і Малой канцылярыяў уваходзіла ўнясенне дакументаў у Метрыку Вялікага Княства Літоўскага і выдача па запытам копій-выпісак дакументаў (пазней гэта абавязак выконвалі метрыканты). Акрамя таго, цэнтральныя рэгенты рэдагавалі і падносілі на подпіс вялікакняжацкія, канцлерскія і падканцлерскія дакументы, выконвалі абавязкі натарыусаў. У выпадку смерці Канцлера, яго абавязкі часова выконваў рэгент Вялікай канцылярыі, падканцлера — рэгент Малой канцылярыі.

З 1776 года рэгент Вялікай канцылярыі ўдзельнічаў у пасяджэннях задворнага асэсарскага суда.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім
Уэксфард

**Уэ́ксфард** (; ) — горад у Ірландыі, адміністрацыйны цэнтр графства Уэксфард (правінцыя Ленстэр), а таксама яго найбуйнейшы горад. Горад знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы краіны.

## Транспарт 
Магістраль  і нацыянальная чыгунка злучае Уэксфард з Дублінам. Мясцовая чыгунка была адчынена 17 жніўня 1874 года.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ірландыі
Чэмпіянат Еўропы па футболе

**Чэмпіянат Еўропы па футболе** () — галоўнае спаборніцтва нацыянальных зборных, якое праводзяць пад эгідай УЕФА. Спаборніцтва праводзяць кожныя 4 гады, пачынаючы з 1960 года, яно праходзіць паміж Чэмпіянатамі свету. Першапачаткова турнір называўся «Нацыянальны Еўрапейскі кубак», у 1968 годзе назву змянілі на «Чэмпіянат Еўропы па футболе».

Жаночы Чэмпіянат Еўропы па футболе ўпершыню адбыўся ў 1984 годзе, а з 1997 года яго праводзяць кожныя 4 гады.

## Спасылкі 
* Гісторыя чэмпіянатаў Еўропы на сайце ГОЛ!
Блэкуотэр (рака)

**Блэкуотер** () — рака ў Ірландыі. Агульная даўжыня — 168 км.

Рака бярэ свой пачатак у гарах Макгілікадзіс Рыкс на тэрыторыі графства Керы і працякае ва ўсходнім напрамку праз графствы Уотэрфорд і Корк. Далей русла ракі паварачвае на поўдзень і ўпадае ў  Кельцкае мора каля порта Югал.

Катэгорыя:Рэкі Ірландыі
Шыман Старавольскі

**Шыман (Шымон) Старавольскі** (каля 1588, маёнт. Стараволя, цяпер Пружанскі раён — 1656) — вялікалітоўскі гісторык і пісьменнік.

Шмат падарожнічаў за мяжой, дзе сабраў матэрыял для сваіх «Zyciorysy sławnych i uczonych Polaków», доўгі час служыў сакратаром вял. гетм. літоўскаму Я. К. Хадкевічу, пад канец жыцця быў канонікам Кракаўскім.

Прадстаўнік сарматызму ў гістарыяграфіі. Аўтар больш за 60 прац, галоўныя з іх: «De rebus Sigismundi I Libri IV» (Кракаў, 1616), «Sarmatiae Bellatores» (Кёльн, 1631; Вроцлаў, 1734), «Pobudka albo rada na zniesienie Tataròw perekopskich» (2 выд., Кёльн, 1671), «Scriptorum Polonicorum Hecatontas, seu centum illustrium Poloniae scriptorum elogia et vitae» (2 выд., Венецыя, 1626), «Wotum о naprawie rzeczypospolitéj» (Кракаў, 1625), «Reformacyja obyczajów polskich wszystkim stanom ojczyzny naszéj teraźniéjszych czasòw zepsowanych bardzo potrzebna» (без места і года друку), «Polonia sive Status regni Poloniae descriptio» (Кёльн, 1632), «Prawy rycerz» (1632, 1648), «Epitome conciliorum tam generalium, quam provincialium cum chronologica et historica ohservatione in Libris XXVI comprehensa» (Рым, 1643), «Świątnica Pańska, t. j. Kazania na uroczystości całego roku» (2 выд., Кракаў, 1681), «Breviarium Juris pontifici in usum Parochorum Libri VII» (Рым, 1653), «Monumenta Sarmatorum» (Кракаў, 1655).

## Літаратура 
* Polski słownik biograficzny. T. 42/3. Zeszyt 174. — Warszawa; Kraków, 2004.
* «Белая Русь» у Polonii Шымона Старавольскага / Алег Латышонак // Literatura, język, kultura / redakcja naukowa: Mikołaj Timoszuk i Mikołaj Chaustowicz. ― Warszawa, 2007. ― С. 331―334.
* Очерки истории и исторической науки СССР. Т. 1. — М., 1955. — С. 21-22.
* Пракаповіч Н. Шыман Старавольскі — «першы ўсходнеславянскі літаратуразнаўца»: [пра беларускага гісторыка і грамадскага дзеяча] // Краязнаўчая газета. — 2008. — Лістап. (№ 41);
* ЭнцВКЛ. Т. 2. — Мн., 2006.

Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Радавод (сайт)

Праект **Радавод** — адкрытае шматмоўнае генеалагічнае дрэва, у якім кожны можа змяніць або дапоўніць любую сям'ю, любога чалавека і пабудаваць сваё ўласнае радавое дрэва. Радавод выкарыстоўвае праграмнае забеспячэнне MediaWiki&nbsp;,якое свабодна распаўсюджваецца — тое ж, якое выкарыстоўваецца Вікіпедыяй і іншымі праектамі Фонду Вікімедыя, але з уласніцкай (па сцвярджэнні аўтара, ужо некалькі гадоў — часова) надбудовай. Адной з пераваг Радавода пры параўнанні з аналагічнымі сайтамі (напрыклад, WikiTree) з'яўляецца аўтаматычная пабудова генеалагічных табліц на аснове уведзеных даных. Істотным недахопам радавод з'яўляецца немагчымасць раздрукоўкі поўнага радавога дрэва на паперы.

Радавод быў заснаваны ў верасні 2005 года групай распрацоўшчыкаў і энтузіястамі генеалогіі ў Кіеве, Украіна. Так як праект першапачаткова з'явіўся на Украіне, ён носіць даменнае імя rodovid, адбываецца ад украінскага словы «», што азначае «радавод».
Праект і ўсе даныя захоўваюцца на серверах у Кіеве, у адпаведнасці з ліцэнзіяй Creative Commons Attribution 2.5. Рухавік сайта з'яўляецца прапрыетарным праграмным забеспячэннем.

## Запланаваны або меркаваны эфект 
* Даць магчымасць кожнаму жадаючаму (*па-за залежнасцю ад узросту, нацыі, колеру скуры, рэлігіі ці сацыяльнага становішча*) скласці сваё радавое дрэва і апісаць вядомае пра прозвішча і родзе, аднаўляючы і аб'ядноўваючы роднасныя сувязі, а магчыма і аднавіць гэтыя сувязі «з біблейскімі часамі і падоўжыць іх далей, у глыб гісторыі».
* Дапрацоўка новай версіі імпарту-экспарту GEDCOM (гатоўнасць 70% у маі 2010 г.).
* Стварэнне Геапартала
* Запуск новых лакалізацый

## Станоўчыя моманты праекта 
* Магчымасць вядзення дрэва адначасова на некалькіх мовах
* Бясплатнасць і адкрытасць праекта, што дазваляе некалькім сваякам далучыцца да адзінага дрэва і сумесна яго будаваць дыстанцыйна.

## Крытыка 
* Немагчымасць капіравання і захавання сваіх запісаў у выглядзе файла.
* Няма магчымасці імпарту/экспарту файлаў GEDCOM, паказана, што дадзены сэрвіс «часова недаступны ў сувязі з абнаўленнем», гэта доўжыцца з 20 чэрвеня 2007 г.
* Удзельнікі Радавода не маюць магчымасць раздрукаваць плён сваёй працы ў выглядзе поўнага радавога дрэва.

## Сувязь з Вікіпедыяй 
Праект створаны на аснове таго ж рухавіка MediaWiki, што і Вікіпедыя, але не з'яўляецца праектам фонду Вікімедыя, таму спасылкі ў артыкулах Вікіпедыі на запісы ў «Радаводзе» можна ставіць у агульным парадку ў раздзеле «Спасылкі».

## Спасылкі 
* Агульная загалоўная старонка
* Беларускамоўная частка праекта
* :meta:Rodovid.org/ru

## Гл. таксама 
* MyHeritage

## Крыніцы 
Катэгорыя:Праекты на рухавіку MediaWiki
Катэгорыя:Генеалагічныя сайты
Катэгорыя:Генеалогія
Катэгорыя:Сайты
Верхнярэйнская нізіна

**Верхнярэйнская нізіна** — нізіна па цячэнні ракі Рэйн паміж гарамі Юра і Рэйнскімі Сланцавымі гарамі, у Францыі і Германіі.

Даўжыня каля 300 км, шырыня да 40 км. Уяўляе сабой складаны грабен, запоўнены кайназойскімі адкладамі, месцамі — выхады вулканічных парод. Радовішчы калійнай солі і нафты. Клімат умерана кантынентальны, ападкаў 500—700 мм за год. Пасевы пшаніцы, цукровых буракоў, сады, вінаграднік.

Буйныя гарады: Карлсруэ, Мангейм, Франкфурт-на-Майне (Германія), Кальмар, Страсбур (Францыя).

Катэгорыя:Геаграфія Германіі
Вагезы

**Ваге́зы** — горны масіў на паўночным усходзе Францыі.

Даўжыня каля 160 км. Вышыня да 1423 м (гара Балон-дэ-Гэбвілер). Заходні схіл пакаты, усходні стромка абрываецца да Верхнярэйнскай нізіны. Складзены з гранітаў і пясчанікаў. Букавыя, піхтавыя і яловыя лясы. На вяршынях — лугі. Нацыянальны рэзерват Макштэйн. У далінах — палі, сады, вінаграднікі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Горныя сістэмы Еўропы
Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Горы Францыі
Катэгорыя:Гранд-Эст
Міхаіл Паўлавіч Дрынеўскі

**Міхаі́л Па́ўлавіч Дрыне́ўскі** (, Тонеж — ) — мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор Нацыянальнага акадэмічнага народнага хору Рэспублікі Беларусі імя Г. І. Цітовіча. Народны артыст Беларускай ССР (1987).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Тонеж Тураўскага раёна Гомельскай вобласці (БССР). У 13 гадоў пачаў працаваць кіраўніком хору калгаса «Труд» у вёсцы Тонеж.

У 1959 годзе паступіў у Гомельскае музычнае вучылішча, якое скончыў у 1963 годзе. У час вучобы Міхаіл Дрынеўскі працаваў з народным хорам вёскі Прыбыткі Гомельскага раёна, дзіцячым хорам Палаца піянераў г. Гомеля.

У 1963 годзе паступіў у Беларускую дзяржаўную кансерваторыю ім. А. В. Луначарскага (клас Г. П. Зелянковай), пасля заканчэння якой быў накіраваны на працу ў Мінскае музычнае вучылішча. З 1973 года М. Дрынеўскі — галоўны хормайстар, з 1975 года — мастацкі кіраўнік Народнага хору Рэспублікі Беларусь імя Г. І. Цітовіча. Дырыжор, фалькларыст, этнограф, знаўца народнай музыкі М. П. Дрынеўскі перапрацаваў і ўзбагаціў творчы працэс Народнага хору, сфармаваў высокапрафесійны нацыянальны калектыў. Ён працягвае развіваць традыцыі, закладзеныя заснавальнікам хору Г. І. Цітовічам.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1984 года, член Беларускага саюза музычных дзеячаў з 1991 года.

Памёр 9 лістапада 2020 года ў выніку ўскладненняў, выкліканых COVID-19. Пахаваны на Усходніх могілках.

## Узнагароды 
Міхаіл Паўлавіч Дрынеўскі — заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1978), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1982), народны артыст БССР (1987), узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1986), медалём Францыска Скарыны (1990), ордэнам Францыска Скарыны (2002), прафесар.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Мастацкі кіраўнік — Дрынеўскі Міхаіл Паўлавіч  // сайт Нацыянальнага акадэмічнага народнага хору Рэспублікі Беларусь імя Г. І. Цітовіча
* Міхась Дрынеўскі: «Несці народу ягоную ж спадчыну» // Полымя, 2010, № 6, С. 130—149

Катэгорыя:Дырыжоры Беларусі
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага народнага хору Рэспублікі Беларусь імя Г. І. Цітовіча
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларускай ССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Катэгорыя:Харавыя дырыжоры Беларусі
Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска
Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лельчыцкім раёне
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Лельчыцкага раёна
Рэйнскія Сланцавыя горы

**Рэйнскія Сланцавыя горы** () размешчаны галоўным чынам у Германіі, часткова ў Бельгіі, Люксембургу, Францыі, па абодвух баках сярэдняга цячэння Рэйна.

Даўжыня каля 400 км, вышыня да 800 м (г. Гросер-Фельдберг). Складзены пераважна са сланцаў, кварцытаў, пясчанікаў і вапнякоў. Плато, над якім на 300—400 м узвышаюцца крышталічныя масівы (Таўнус, Хунсрук, Айфель і інш.) і вулканічныя купалы. Расчлянёны далінамі рэк Рэйн, Мозель, Лан. Дубовыя, букавыя і хваёвыя лясы, балоты, пустэчы.

Тэрасы рачных далін і ніжнія ўчасткі схілаў апрацоўваюцца. Жывёлагадоўля. Каля паўночных падножжаў — Рэйнскі вугальны басейн.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Горы Германіі
Катэгорыя:Горы Бельгіі
Катэгорыя:Горы Люксембурга
Катэгорыя:Горы Францыі
Глераў

**Глераў** () — рака на поўначы Ісландыі.

Выцякае з ледавікоў ў гарах паўвострава Трэласкагі () і цячэ на поўнач, калі ўпадае ў Нарвежскае мора. Яна праходзіць праз горад Акюрэйры. На рацэ маецца электрастанцыя. Максімум сцёку прыпадае на лета.

Катэгорыя:Рэкі Ісландыі
Эліда (рака)

**Эліда** () — рака ў Ісландыі.

Знаходзіцца на поўдні краіны. Рака бярэ свой пачатак у возеры Элідаватн. У 1921 годзе на рацэ была пабудавана першая электрастанцыя (ГЭС) у краіне. Максімум сцёку прыпадае на лета. Упадае ў бухту Elliðavogur ў раёне Рэйк’явіка.

Назва ў перакладзе з ісландскай — Ладэйная Рака.

Катэгорыя:Рэкі Ісландыі
Эліда

**Эліда** (грэч. Ήλις або Ήλεία, Elis) — старажытная вобласць на паўночным захадзе Пелапанеса (Грэцыя), а таксама галоўны горад вобласці. На тэрыторыі Эліды знаходзілася агульнагрэчаскае свяцілішча ў горадзе Алімпія, дзе праходзілі Алімпійскія гульні. У сучаснай Грэцыі Эліда - ном (цэнтр - горад Піргас).

Катэгорыя:Номы Грэцыі
Элідаватн

**Элідаватн** () — возера ў Ісландыі.

Прэснаводнае возера ў паўднёва-заходняй частцы краіны ў раёне Рэйк’явіка. Усходні бераг Элідаватна з’яўляецца часткай запаведніка Хэйдмёрк. Плошча паверхі возера складае 1,8 км². У возера ўпадаюць дзве невялікія ракі (Bugðá, Suðurá), а выцякае рака Эліда.

Катэгорыя:Азёры Ісландыі
Ардэны

**Ардэ́ны** — узвышша, заходні працяг Рэйнскіх Сланцавых гор на поўдні Бельгіі, часткова ў Францыі і Люксембургу.

Працягласць 160 км, вышыня каля 400 м, найбольшая — 694 м (гара Батранж). Платопадобная паверхня, расчлянёная на асобныя масівы глыбокімі далінамі рэк сістэмы Мааса. Складзены з крышталічных і гліністых сланцаў, пясчанікаў і вапнякоў, скамечаных у складкі ў герцынскі арагенез. Радовішчы каменнага вугалю, жалезнай руды, мінеральныя крыніцы. Клімат умераны марскі. Шмат тарфяных балот. Букавыя і дубова-бярозавыя лясы, пасадкі елкі.

 у Французскіх Ардэнах]]

## Літаратура 
* Военный энциклопедический словарь / Пред. Гл. ред. комиссии Н. В. Огарков. — М. Воениздат, 1983. — С. 42. — 633 с. с ил., 30 л. ил.

Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Горы Францыі
Катэгорыя:Горы Бельгіі
Катэгорыя:Горы Люксембурга
Катэгорыя:Горныя сістэмы Еўропы
Сулур

**Сулур** () — вулкан у Ісландыі.

Сулур размешчаны ў паўночнай частцы Ісландыі, у рэгіёне Нардурланд Эйстра. Ён з’яўляецца часткай сістэмы патухлага вулкана Керлінг, які знаходзіцца па суседстве. Сулур мае дзве вяршыні, больш высокая дасягае 1213 метраў, меншая — 1144 метраў. Гара знаходзіцца на паўднёвым-захадзе ад найбуйнейшага горада Паўночнай Ісландыі — Акюрэйры.

Гара пакоіцца на 500-метровай базальтавай падэшве. Горны масіў, у які ўваходзяць Керлінг і Сулур, уключае ў сябе яшчэ некалькі вяршыняў (напр. Litli-і Stori Krummi — горы Малы Крумкач і Вялікі Крумкач). У нізінах паміж гарамі захоўваюцца рэшткі ледавіка.

Вулканічная сістэма Керлінг-Сулур актыўна выкарыстоўваецца аматарамі горнага турызму.

Катэгорыя:Вулканы Ісландыі
Кіёмідзу-дэра

**Кіёмідзу-дэра** (清水寺) — будысцкі храмавы комплекс у Японіі, поўная назва якога - Отавасан Кіёмідзудэра (音 羽山 清水寺) ва ўсходнім Кіота, гэта адна з асноўных славутасцяў горада. Храм быў заснаваны ў 798, але сучасныя будынкі адносяцца да 1633. Храм называецца так ад вадаспаду ўнутры комплексу, назва азначае *Храм чыстай вады*. 

У Японіі існуе яшчэ некалькі менш вядомых храмаў з такой жа назвай. 

Гэты храм з'яўляецца адным з нямногіх храмаў школы Хоса (адпаведнай індыйскай філасофскай школе ёгачара, заснавальнік школы - Дасэ). 

Храмавы комплекс займае шырокую тэрыторыю на маляўнічым схіле гары. На тэрыторыі храма маецца невялікі вадаспад. У адным з галоўных залаў знаходзіцца свяшчэнны камень Буды, да якога трэба спускацца праз тунэль у поўнай цемры.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Кіёта
Катэгорыя:Будыйскія храмы і манастыры Японіі
870-я

## Асноўныя падзеі 
* Альфрэд становіцца каралём Уэсекса пасля смерці брата.

* Адбылося ўварванне данаў у Англію

## Спасылкі
880-я

## Асноўныя падзеі 
* Вікінгі няўдала спрабавалі асадзіць Парыж

## Спасылкі
Крысі Моран

**Крысі Моран** (, , Джэксанвіл, Каліфорнія, ЗША) — амерыканская фотамадэль, актрыса.

## Біяграфія 
У школе Крысі Моран заўсёды была сарамлівая, у яе амаль не было сяброў. З нешматлікімі сябрамі, якія былі, яна выдатна ладзіла і дапамагала ва ўсім.

Па заканчэнні школы Крысі Моран уладкавалася на працу ў горадзе. На працягу 4 гадоў Крысі Моран працавала на 2-х, а то і на 3-х, працах адначасова. Калі яна ўладкавалася на поўны працоўны дзень у офіс, то адкрыла для сябе інтэрнэт.

31 кастрычніка 1999 года адбылася першая фотасесія з Крысі Моран. Яна сустрэлася з прафесійным фатографам, які рабіў здымкі аголенай натуры Крысі Моран. Крысі адпраўляла гэтыя здымкі на сайты мадэльных агенцтваў, за што атрымлівала невялікую ўзнагароду. Кожныя выходныя яна праводзіла фотасесіі, аплачваныя мадэльным агенцтвам. Пазней прыбытак ад працы мадэллю дазволіў сысці ёй з асноўнай працы. Яна пачала рэгулярна ездзіць у Лос-Анжэлес на аплачваныя здымкі, а пазней пазнаёмілася са сваім персанальным менеджарам. Ён быў натхнёны ад працы з Крысі і завальваў яе працай.

Пазней яна пераехала ў горад Тампа і адкрыла свой першы платны вэб-сайт.

6 кастрычніка 2006 года Крысі Моран заявіла, што прыняла хрысціянства і пакідае мадэльны бізнес. Таксама Крысі абяцала выдаліць усё фота на сваіх сайтах. Нягледзячы на гэта яе папулярнасць не згасае.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт мадэлі 
* фотасэты Crissy Moran 

Катэгорыя:Актрысы ЗША
890-я

## Асноўныя падзеі 
*Альфонса III разбіты Бану Касі ля Тарасоны.
*Чэхія аддзялілася ад Вялікай Маравіі.

## Спасылкі
Гарц

**Гарц** () — горны масіў у Германіі.

Працягласць каля 90 км. Вышыня да 1142 м (г. Брокен). Складзены з гранітаў, кварцытаў, сланцаў. У рэльефе — платопадобная вяршыня, стромкія схілы, моцна расчлянёныя прытокамі рэк Везер і Эльба. Радовішчы медзі, серабра, свінцу, цынку. Піхтавыя і шыракалістыя лясы, лугі. Перадгор’і ўзараныя.

Прыродны парк. Рэзерваты Обергарц, Бодэталь. Кліматычныя курорты: Бланкенбург, Вернігеродэ, Гернродэ і інш. Турызм.

## Спасылкі 
* Турызм у Гарце
* Нацыянальны парк Гарц


Катэгорыя:Горныя сістэмы Еўропы
Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта
Гусь-гуменніца

**Гусь-гуменніца** (*Anser fabalis*) — птушка з сямейства Качыныя.

## Агульная характарыстыка 
Гусь-гуменніца — буйная птушка буравата-шэрай афарбоўкі, які нагадвае шэрую гусь. Дзюба чорная з аранжавай палоскай пасярэдзіне. Ногі аранжава-жоўтыя. Маладыя птушкі са светла-жоўтымі нагамі і чорнай дзюбай. Самец і самка не адрозніваюцца па афарбоўцы, аднак самка некалькі драбней. Маса цела вагаецца ад 2,5 да 4,5 кг і вышэй. Даўжыня цела 66-90 см, размах крылаў 142—175 см.

## Распаўсюджванне 
Гусь-гуменніца насяляе тундру і тайгу Еўразіі ад Грэнландыі да Далёкага Усходу.

Зімуе на марскіх узбярэжжах Сярэдняй Еўропы і Азіі, на Чорным і Міжземным морах, часткова ў Сярэдняй Азіі, у Японіі і паўднёва-ўсходнім Кітаі.

На Беларусі звычайны від у час транзітных міграцый.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо на сухім грунце або купіне, у ямцы або на ўтаптанай сухой расліннасці; чашападобнае, з сухой расліннасці, па краях гнязда пух і пер’е наседжваючай самкі

Яйкі (3-4) пераважна падоўжаныя, брудна-белыя. Памеры: 82 х 56 мм.

## Падвіды 
Адрозніваюцца дзве групы падвідаў.
* Пашыраныя ў тундры:
** *A. f. rossicus*,
** *A. f. johanseni*,
** *A. f. serrirostris* — Новая Зямля.
* Пашыраныя ў тайзе:
** *A. f. fabalis*,
** *A. f. middendorffii* — ад паўночнай Скандынавіі да Урала.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
* *Бейчек В., Штясны К.* Птицы. Иллюстрированная энциклопедия — М.: Лабиринт-пресс
* *Ганзак Я.* Иллюстрированная энциклопедия птиц — Прага: Артия, 1974.
* Жизнь Животных. Т. 6. Птицы — М.: Просвещение, 1986.

Катэгорыя:Гусі
Казарка белашчокая

**Казарка белашчокая** (*Branta leucopsis*) — невялікая вадаплаўная птушка з сямейства качыных.

## Апісанне 
Даўжыня цела 60-70 см, даўжыня крыла 38,5-43 см, вага 1-2,5 кг. Самка крыху меншая за самца. Палавы дымарфізм адсутнічае.

Мае двухколерную афарбоўку апярэння: чорную зверху, белую знізу. На баках цела шэрыя палосы (яны мацней развіты ў самцоў). У маладых птушак замест чорнага колеру ў апярэнні пераважае цёмна-буры. Пуховая птушаня зверху цёмна-шэры, знізу бялёсы. У белашчокай казаркі рэзка выдзяляюцца белыя бакі галавы, лоб і горла.

Бегае хутка і нярэдка такім спосабам ратуецца ад небяспекі падчас лінькі. Выдатна плавае і лёгка лётае.

## Пашырэнне 
Гняздуецца белашчокая казарка на паўночна-ўсходнім узбярэжжы Грэнландыі, астравах Шпіцберген, Вайгач і Новая Зямля, насяляе ўзбярэжжы Швецыі, Фінляндыі, Эстоніі, Вялікабрытаніі, Ісландыі. Белашчокія казаркі, якія гняздуюць у Расіі, утвараюць адасобленую ўсходнееўрапейскую папуляцыю.

Гнездавыя калоніі сустракаюцца ў арктычнай тундры. На гняздоўі прытрымліваецца горнага ландшафту поўначы — скалістых абрываў і ўзбярэжжаў, стромкіх схілаў, якія чаргуюцца з паніжэннямі, пакрытымі сакавітай травой, берагоў скалістых ручаёў і азёр.

Пералётны від. Месцы зімовак: узбярэжжы Паўночнага мора, Брытанскіх астравоў, Галандыя, еўрапейскія і амерыканскія ўзбярэжжы Атлантыкі. На
Беларусі вельмі рэдкі ў час транзітных міграцый від.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца раслінамі.

Гняздуецца асобнымі калоніямі да 75 пар, адлегласць паміж асобнымі гнёздамі — некалькі дзесяткаў метраў. Гняздо чашападобнае, у паглыбленні, выслана мохам, лішайнікамі, сцёбламі травяністых раслін і пухам; без прыкрыцця.

Поўная кладка складаецца з 3-5 яек. Свежыя яйкі белыя, пад час наседжвання з’яўляецца жаўтаваты налёт.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Качыныя
Мокрыца

**Мо́крыца** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Занарацкага сельсавета.

## Гісторыя 
* 1766 год — на месцы вёскі знаходзілася сяло маёнтка Мокрыца Ашмянскага павета Віленскае ваяводства.
* 1868 год — з'яўлялася маёнткам і вёскай Свянцянскага павета Віленскай губерні, налічвала 191 жыхара.
* У 1885 годзе ў маёнтку працавала вінакурня.
* 1904 год — вёска і маёнтак знаходзілася ў складзе Занарацкай воласці Свянцянскага павета. У вёсцы пражывалі 243 жыхары, размяшчалася царкоўнапрыходская школа, дзе ў 1896/97 навучальным годзе навучаліся 11 хлопчыкаў. У маёнтку пражывалі 27 жыхароў.
* 1908 год — вёска налічвае 45 двароў, насельніцтва складае 201 жыхара.
* З 18 па 28 сакавіка 1916 года падчас Першай сусветнай вайны ў раёне вёскі праходзілі баі Нарачанскай аперацыі.
* 12 кастрычніка 1940 года вёска ўвайшла ў склад Занарацкага сельсавета Мядзельскага раёна Вілейскай вобласці (з 20 верасня 1944 года — Маладзечанскай). У 1940 вёска налічвала 52 двары і 217 жыхароў.
* У верасні 1943 года падчас Вялікай Айчыннай вайны нямецка-фашысцкія захопнікі цалкам спалілі вёску (52 двары) і забілі 3 жыхароў. Пасля вайны вёска была адноўлена.
* 1948 год — створаны калгас «Герой».
* 20 студзеня 1960 года вёска ўвайшла ў склад Мінскай вобласці.
* У 1960 годзе насельніцтва вёскі складала 200 жыхароў.
* З 1973 года вёска знаходзіцца ў складзе калгаса «Шлях да камунізму» з цэнтрам у вёсцы Занарач.
* Па стане на 1 студзеня 1997 года вёска налічвала 45 двароў і 94 жыхароў.

На 30 лістапада 2007 г. вёска налічвала 74 жыхароў.

## Інфраструктура 
У вёсцы размяшчаюцца крама і жывёлагадоўчая ферма.

## Славутасці 
* Сядзіба.

## Літаратура 
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Мядзельскага раёна. Мінск, «Беларуская Энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі, 1998. ISBN 985-11-0107-9

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Занарацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Казарка канадская

**Казарка канадская** (*Branta canadensis*) — вадаплаўная птушка з сямейства Качыныя.

## Агульная характарыстыка 
Канадская казарка — самая буйная з роду чорных казарак, даўжыня цела ў яе вагаецца ад 55 да 110 см. Вага — 2-6,5 кг, размах крылаў 1,2-1,8 м. Шыя прыкметна даўжэй гусінай. Галава і шыя чорныя з характэрнымі буйнымі белымі плямамі па баках галавы, якія заходзяць на шчаку, падбародак і горла. Астатняя афарбоўка цела — шаравата-бурая з хвалістымі палосамі на баках. Дзюба і ногі чорныя. У маладых птушак чорны колер у апярэнні заменены на светла-карычневы, а плямы на галаве маюць брудна-белы колер. Птушаняты жаўтлява-бурыя.

## Распаўсюджванне 
Канадская казарка насяляе практычна ўсю тундру Паўночнай Амерыкі, а таксама на поўдзень ад тундры да паўночных межаў Каліфорніі, Невады, Юты , Паўднёвай Дакоты і Індыяны. Тут гняздуецца некалькі падвідаў канадскай казаркі, якія адрозніваюцца ў асноўным памерамі. Папуляцыя канадскіх казарак — Алеўцкія канадскія казаркі засяляюць Алеўцкія астравы, дзе на сённяшні момант налічваецца каля 20 000 асобін. У мінулым (да пачатку XX стагоддзя) гнездзілася таксама на Курыльскіх і Камандорскіх астравах, дзе была цалкам знішчаная. Таксама канадская казарка была паспяхова пераселена ў Вялікабрытанію, Паўночна-Заходнюю Еўропу і Новую Зеландыю.

## Лад жыцця 
Канадскія казаркі насяляюць берагі рэк, вадасховішчаў, балот, затапляемыя нізіны. Казарка вельмі добра ходзіць па зямлі і нядрэнна плавае, а лётае горш, чым іншыя казаркі.

### Харчаванне 
Як і іншыя гусі, канадскія казаркі сілкуюцца расліннай ежай. Аснову іх рацыёну складаюць , , , . На сельскагаспадарчых палях ахвотна есць кукурузу і ячмень.

### Размнажэнне 
Канадская казарка гняздуецца ў асноўным на астравах, размешчаных пасярэдзіне вадаёмаў, гнязда задавальняе ў высокай траве і толькі ў выключных выпадках на дрэвах. Палавая сталасць надыходзіць у 2 гады, часам пазней. Нягледзячы на тое, што казаркі гняздуюцца калоніямі, усё ж імкнуцца ўладкоўваць гнязда далей адзін ад аднаго. У кладцы канадскай казаркі ад 4 да 7 яек.

## Прамысловае значэнне 
Канадская казарка — ўпадабаны аб'ект палявання — дзякуючы сваім памерах і густу мяса. Штогод падчас паляўнічага сезону ў ЗША і Канадзе адстрэльваюць каля 400.000 прадстаўнікоў гэтага віду.

## Галерэя 

Image:Branta canadensis DSC03376.JPG
Image:Branta canadensis1.jpg
Image:Mother shelters goslings.jpg
Branta canadensis MHNT.ZOO.2010.11.13.6.jpg |Museum specimen 

## Літаратура 
* *Акимушкин И.* Мир животных. Птицы, рыбы, земноводные и пресмыкающиеся. — М.: Мысль, 1995.
* *Бейчек В., Штясны К.* Птицы. Иллюстрированная энциклопедия. — М.: Лабиринт-пресс, 2001.

Катэгорыя:Качыныя
Казарка чорная

**Чорная казарка** (*Branta bernicla*) — вадаплаўная птушка сямейства качыных.

## Агульная характарыстыка 
Чорная казарка — самы дробны прадстаўнік роду казарак. Галава і шыя чорныя, спіна і крылы цёмна-бурыя. На шыі пад горлам у дарослых птушак белы нашыйнік. Жывот у розных падвідаў ад светлага да амаль чорнага. Лапы і дзюба чорныя. Колькасць чорных казарак складае каля 400—500 тысяч асоб — у залежнасці ад штогадовай паспяховасці размнажэння.

**Падвіды:**
* 
* 
* 

## Распаўсюджванне 
Гняздуюцца на поўначы тундры каля марскіх узбярэжжаў і на гарах у Еўразіі і Паўночнай Амерыцы, заходзячы нават за Палярны круг. Зімуюць паўднёвей на берагах рэк і азёр у Даніі і Англіі. Некаторыя чорныя казаркі частку зімы праводзіць на Паўночным моры. У Расіі сустракаецца атлантычны падвід чорныч казарак, якія гняздуюцца на Зямлі Франца-Іосіфа. Залятаюць чорныя казарка на Новую Зямлю, паўвостраў Таймыр. Гэтыя казаркі, як відаць, гняздуюцца ў канадскай тундры, а зімуюць у ЗША.

### Харчаванне 
У перыяд размнажэння чорныя казаркі сілкуюцца травой, мохам, лішайнікамі і багавіннем. У перыяд зімоўкі ядуць у асноўным марскія водарасці.

### Размнажэнне 
Чорная казарка гняздуецца часцей за ўсё асобнымі парамі або невялікімі калоніямі на раўніне камяністых тундраў. Палавая сталасць надыходзіць у 2 гады ці пазней. У кладцы 3 — 5 яек.

Катэгорыя:Качыныя
Вайтовіч

**Вайтовіч** — беларускае прозвішча, утворанае ад пасады войт.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Паўлавіч Вайтовіч (нар. 1938) — беларускі навуковец, грамадскі і палітычны дзеяч.
* Андрэй Піліпавіч Вайтовіч (1920—2008) — беларускі грамадскі і палітычны дзеяч.
* Іван Іванавіч Вайтовіч — беларускі санітарны ўрач і арганізатар аховы здароўя.
* Міхаіл Сямёнавіч Вайтовіч (1933—2006) — савецкі і беларускі географ.
* Ніна Трафімаўна Вайтовіч (1913—1976) — беларускі мовазнаўца.
* Сяргей Данілавіч Вайтовіч (1925—1989) — беларускі савецкі гісторык.
* Таццяна Мікалаеўна Вайтовіч (нар. 1949) — вучоны ў галіне педыятрыі.
* Яўген Канстанцінавіч Вайтовіч (1937—2021) — беларускі дзяржаўны дзеяч, дыпламат.
Пётр Леанідавіч Капіца

**Пётр Леанідавіч Капіца** (, Кранштат — , Масква) — фізік, акадэмік АН СССР (1939), член Прэзідыума АН СССР (з 1957), двойчы Герой Сацыялістычнай Працы (1945, 1974).

Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1978) за фундаментальныя адкрыцці і вынаходствы ў галіне фізікі нізкіх тэмператур. Двойчы лаўрэат Сталінскай прэміі (1941, 1943). Узнагароджаны вялікім залатым медалём імя М. В. Ламаносава АН СССР (1959). Адзін з заснавальнікаў Маскоўскага фізіка-тэхнічнага інстытута. Член Яўрэйскага антыфашысцкага камітэта.

У 1955 годзе падпісаў «Ліст трохсот».

Катэгорыя:Вучоныя СССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Асобы на марках
Крахалі

**Крахалі** (*Mergus*) — род вадаплаўных птушак сямейства  атрада .

Вядома 7 відаў. Пашыраны ў Паўночным паўшар’і (5 відаў), у тропіках Паўднёвай Амерыкі (1 від), на астравах Окленд (1 від, магчыма, вымерлы). На тэрыторыі Беларусі 3 віды: луток, крахаль вялікі і крахаль даўгадзюбы.
 
Даўжыня да 80 см, маса да 2 кг. Дзюба доўгая, вузкая, з вострымі рагавымі зубцамі па краях. На патыліцы чубок.

Жывуць на рыбных рэках і азёрах. Кормяцца рыбай, воднымі насякомымі, малюскамі. Ныраюць на глыб. да 4 м. Гнёзды на зямлі, у расколінах скал, у дуплах. Нясуць да 15 яец.

Аб’ект спартыўнага палявання.

Катэгорыя:Качыныя
Катэгорыя:Роды птушак
Авіская дынастыя

thumb|100px|Герб Авіскага дома
[thumb|[Манастыр у Батальі — пахавальня каралёў Авіскай дынастыі]]
**Авіская дынастыя** (Aviz, Avis) — дынастыя партугальскіх каралёў (1385—1580). Бакавая галіна Бургундскай дынастыі і, такім чынам, Капетынгі.

* Жуан I (1385—1433) — вялікі магістр Авіскага ордэна.
* Дуартэ I (1433—1438)
* Афонсу V (1438—1481)
* Жуан II (1481—1495)
* Мануэл I (1495—1521)
* Жуан III (1521—1557)
* Себасцьян I (1557—1578)
* Энрыке I (1578—1580)
* Антоні I (1580—1582) — прэтэндэнт на пасад

## Гл. таксама 
* Гісторыя Партугаліі

*
Катэгорыя:Уладарскія роды
Катэгорыя:Гісторыя Партугаліі
Герцынская складкавасць

**Герцынская складкавасць**, варысцыйская (варыская) складкавасць — эра тэктагенезу ад сярэдзіны дэвону да сярэдзіны трыясу на ўсіх мацерыках зямнога шара.

Складкавасць выявілася ва ўтварэнні астраўных дуг, у вулканізме, намнажэнні магугных тоўшчаў флішу, утварэнні складкавых гор (герцынідаў), фарміраванні структур новага тыпу — краявых і перыклінальных прагінаў і запаўненні іх маласавымі фармацыямі. Герцынская складкавасць мела некалькі фаз: акадскую, брэтонскую, судэцкую, астурыйскую, заальскую. На большай частцы абласцей у пермскім перыядзе сфарміраваўся платформавы рэжым. У Паўднёвай Еўропе, на Алтаі і ў Мангола-Ахоцкай сістэме гораўтварэнне завяршылася ў раннім трыясе. У акрэслены час узніклі складкавыя структуры Урала, Мугаджараў, Цянь-Шаня, Цэнтральнага Казахстана, Заходняй і Цэнтральнай Еўропы (паўднёвая Англія, Французскае плато, Вагезы, Шварцвальд, Ардэны, Рэйнскія Сланцавыя горы, Багемскі масіў, Судэты), Паўночнай Амерыкі (Апалачы, Канадскі архіпелаг), Паўднёвай Амерыкі (Анды), Усходняй Аўстраліі, Паўночнай Афрыкі і інш.

## Літаратура 
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 352 с.: іл. ISBN 985-11-0262-8.

Катэгорыя:Палеазой
Катэгорыя:Тэктоніка
Казаркі

**Казаркі** (*Branta*) — род вадаплаўнах птушак сямейства Качыныя.

## Агульная характарыстыка 
Казаркі — птушкі, у сярэднім драбней гусей. Яны маюць больш кароткую шыю і больш кароткую дзюбу. Даўжыня казарак да 60 см, важаць да 8 кг. У афарбоўцы чорных казарак пераважаюць чорны і белы ў розных спалучэннях колеру. Толькі ў чырвонаваллёвай казаркі у апярэнні прысутнічае чырванавата-каштанавы колер.

## Распаўсюджванне 
Казаркі акрамя гавайскай казаркі, гняздуюцца на поўначы Еўразіі і Паўночнай Амерыкі. На Беларусі — 5 відаў.

## Лад жыцця 
Казарка па свайму ладу жыцця падобныя з гусямі, але ні адна з казарак не выдае характэрнага гусінага гогату. Голас іх больш адрывісты і ў некаторых відаў падобны на сабачы брэх.

## Віды казарок 
* 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* †

## Літаратура 
* 
* 
* *Акимушкин И.* Мир животных. Птицы, рыбы, земноводные и пресмыкающиеся. — М.: Мысль, 1995.
* *Ганзак Я.* Иллюстрированная энциклопедия птиц. — Прага: Артия, 1974.

Катэгорыя:Качыныя
Пух

**Пух** — мяккія птушыныя пёры, якія знаходзяцца пад жорсткім вонкавым пёравым покрывам. Птушаняты цалкам пакрыты пухам. Пух — добры тэрмічны ізалятар, а таксама напаўняльнік для такіх тавараў спажывання, як курткі (пухавікі), падушкі, матрацы, спальныя мяшкі.

Пух мае паветраныя кішэнькі, якія і ўтвараюць тэрмічны бар’ер. Пух можа займаць вельмі малы аб’ём. Пух — лепшы цеплаізалявальны матэрыял для адзення, бо вельмі лёгкі, яму ўласціва высокая сціскальнасць, добра трымае цяпло.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Анатомія жывёл
Катэгорыя:Цеплаізаляцыйныя матэрыялы
Катэгорыя:Прадукты птушынага паходжання
Аўдэ-Рэйн

**Аўдэ-Рэйн** () або **Стары Рэйн** — адзін з рукавоў дэльты Рэйна, праз які да сярэднявечча праходзіла галоўнае рэчышча гэтай ракі. Даўжыня Аўдэ-Рэйна складае 52 км.

У старажытнасці па ім праходзіла паўночная мяжа Рымскай імперыі. Як брод праз гэты рукаў Рэйна быў пабудаваны горад Утрэхт. Таксама на Аўдэ-Рэйне стаіць горад Лейдэн.

Да XVII стагоддзя Стары Рэйн стаў практычна непрыдатны для суднаходства.

Катэгорыя:Рэкі Нідэрландаў
Бруна Кёльнскі

**Бруна Кёльнскі** або **Бруна Картуз** (каля , Кёльн, Германія — , манастыр св. Стэфана, Італія) () — каталіцкі святы, законнік (манах), тэолаг, заснавальнік ордэна картузаў (OCart).

## Кароткая біяграфія 
Паходзіў са знакамітага роду. Пасля сканчэння школы ў Кёльне, накіраваўся ў Рэймс, каб атрымаць далейшую адукацыю ў катэдральнай школе. Пасля гэтага выправіўся да Тур, дзе вучыўся ў вядомага, ў тыя часы, Берынгарыя. У 1048 годзе вярнуўся ў Кёлн, дзе быў прызначаны канонікам пры касцёле св. Кунібэрта. Каля 1055 году прыняў святарскія пасведчанні. Годам пазней быў пакліканы біскупам Рэмсу, Манасэсам І, на пасаду кіраўніка катэдральнай школы. Дзе ён і працаваў на працягу дваццаці гадоў (1056—1075). У 1075 годзе арцыбіскуп Рэймсу прызначыў яго сваім канцлерам, але пасля таго як Бруна супрацьставіўся яму, абвінавацуўшы яго ў сымоніі, страціў пасаду, маёнтак і павінен быў пакінуць горад. Пасля гэтага ён вярнуўся ў Рэймс у 1080 годзе, дзе яму запрапанавалі біскупства, але ён адмовіў.

У хуткім часе разам з двума сябрамі Бруна накіраваўся ў апацтва Сэш-Фотэ, каб паддацца кіраванню св. Робэрта. Пасле нейкага часу ён пакінуў таксама і гэтае месца, але гэтым разам з 8 паплечнікамі і выправіўся да Грэнобль. Там святы біскуп Гуго, з вялікай радасцю, прыняў свайго настаўніка і аддаў яму ва ўласнасць, аддаленаю 24 кіламетры ад Грэнобль, пустэльню, званай Картузіяй. Менавіта тут у 1084 годзе святы Бруна пабудаваў сабе жытло. Дзе таксама з’явіўся касцёл і кляштар, які пазней пасвяціў біскуп Гуго. У хуткім часе кляштар так разросся, што яго пачалі называць «Вялікай Картузіяй» (*La Grande Chartreuse*). З часам гэтае месца сталася калыскай новага манаскага ордэну — картузаў.

У 1090 годзе святы Бруна быў пакліканы ў Рым, сваім былым вучням Папам Урбанам ІІ, каб стацца папскім дарадчыкам. Бруна ўзяўшы з сабою некалькі вучняў пасяліўся пры касцёле святога Цырыяка. У гэтым часе на Рым напаў антыпапа, у сувязі з чым Бруна разам з Папам Урабанам ІІ уцяклі з Рыму, пад абарону караля нарманаў, Роджэра. Нягледзячы на тое, што святы Бруна вельмі прагнуў вярнуцца да Францыі, Папа Урабан ІІ катэгарычна забараніў яму, але згодзіўся на заснаванне новай картузіі (картузскага кляштару) ў Калабрыі. Такім чынам, у 1092 годзе з’явілася другая картузія ў мясцовасці Ля Тор. Пасля гэтага Бруна стварыў наступны кляштар у Сан Стэфано, дзе і памёр 6 кастрычніка 1101 году.

Ягоныя парэшткі былі пахаваныя ў касцёле апацтва, якія ў 1513 годзе знайшлі некранутымі. Сёння ягоныя парэшткі знаходзяцца ў трумне разам з рэліквіямі яго наступніка. Папа Леў Х дазволіў ушаноўваць ягоную асобу ў 1514 годзе, а ў 1623, Папа Рыгор XV пашырыў ягоны культ на ўвесь касцёл. Святы Бруна з’яўляецца апякуном усіх картузаў.

## Іканаграфія 
У іканаграфіі св. Бруна прадстаўлены ў белым картузскім габіце, а ягонымі атрыбутамі з’яўляюцца: аліўная галінка, глобус, пастарал і мітра каля ног, палец пры вуснах і чэрап.

Катэгорыя:Святыя
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Картэзіянцы