Ніка Георгіеўна Турбіна

**Ніка Георгіеўна Турбіна** (, пры нараджэнні — **Торбіна**;  17 снежня 1974, Ялта, Крымская вобласць, Украінская ССР, СССР — 11 мая 2002, Масква, Расія) — савецкая і расійская паэтэса, вядомая вершамі, напісанымі і выдадзенымі ў дзяцінстве.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Ялце. Маці — мастачка Мая Ніканоркіна, бацька — акцёр Георгій Торбін. Ад бацькі атрымала прозвішча Торбіна, якая пазней стала асновай яе псеўданіма. Бацькі неўзабаве рассталіся, Ніка вырасла ў сям’і маці, з бабуляй Людмілай Карпавай і дзедам, Анатолем Ігнатавічам Ніканоркіным, медыкам па адукацыі, пісьменнікам-франтавіком і сябрам А. Т. Твардоўскага. На той момант была адзіным дзіцем. Сям’я была цесна звязана з мастацтвам, Ніцы з дзяцінства чыталі вершы, асабліва вялікі ўплыў на яе аказалі вершы знаёмага яе маці Андрэя Вазнясенскага. Існавалі чуткі, быццам ён сапраўдны бацька Нікі, аднак і пасведчанне аб нараджэнні, і ўспаміны знаёмых гэта абвяргаюць. Тады ж маці прыдумала ёй літаратурны псеўданім «Ніка Турбіна». У далейшым у розных дакументах фігуравала то адно, то другое прозвішча, пакуль пры атрыманні пашпарта Ніка не ўзяла прозвішча «Турбіна» афіцыйна.

У 1983 годзе, калі Турбінай споўнілася 9 гадоў, у Маскве выйшаў першы зборнік яе вершаў *«Чарнавік»*. Кніга была пасля перакладзеная на 12 моў. Прадмову да яе напісаў Яўген Еўтушэнка. Дзякуючы яго падтрымцы Турбіна ўвайшла ў літаратурныя колы Масквы і ў 10 гадоў змагла прыняць удзел у міжнародным паэтычным фестывалі «Паэты і зямля» (у рамках Венецыянскага біенале). Там ёй быў прысуджаны прыз «Залаты леў».

У 1983 годзе Еўтушэнка зняў Турбіну ў фільме «Садок».

З 1985 года, калі Турбінай было 11 гадоў, маці пераехала ў Маскву, у другі раз выйшла замуж і нарадзіла другую дачку — Марыю. Пазней Ніка Турбіна таксама была перавезена ў Маскву, дзе наведвала школу № 710. Па ўласных успамінах, вучылася яна дрэнна і часта бунтавала супраць настаўнікаў.

У 1987 годзе Турбіна пабывала ў ЗША, дзе сустракалася з Іосіфам Бродскім — пра гэта вядома толькі са слоў бабулі, якая тройчы апавядала гэтую гісторыю па-рознаму. Між тым амерыканскія лекары заявілі бабулі, што пры такой нагрузцы дзіцяці неабходныя кансультацыі псіхолага.

У 1989 годзе ва ўзросце 15 гадоў Турбіна сыграла ў мастацкім фільме рэжысёра Аян Шахмаліевай «Гэта было ля мора». Публічна свае вершы да таго часу ўжо не чытала, аднак нейкі час працягвала пісаць. Яе другі і апошні зборнік, «Ступеньки вверх, ступеньки вниз…», выйшаў у 1990 годзе пры падтрымцы Дзіцячага фонду, ад якога яна таксама атрымлівала імянную стыпендыю.

У маі 1997 года Турбіна ўпершыню ўпала з вялікай вышыні, але засталася жывая. Падчас сваркі з сябрам, спрабуючы спалохаць яго, яна павісла звонку на агароджы балкона і сарвалася. Падаючы, зачапілася за дрэва. Была зламаная ключыца, пашкоджаны хрыбетнік. Галіч дамовілася, што Турбіна на тры месяцы ляжа ў спецыяльную амерыканскую Клініку. Каб атрымаць зніжкі, была сабрана вялікая колькасць подпісаў. Але маці Турбінай раптам забрала яе ў Ялту, дзе яна трапіла ў псіхіятрычную бальніцу — яе забралі пасля вар’яцкага прыпадку, чаго раней з ёй не здаралася. Алёна Галіч дамаглася, каб прах яе 27-гадовай вучаніцы пасля крэмацыі быў пахаваны на Ваганькаўскіх могілках, насуперак жаданню Маі павезці цела ў Ялту.

Многія адзначаюць, што псіхіка дзіцяці не вытрымала нагрузак і выпрабаванні славай, а затым забыцця. Так, Дзмітрый Быкаў пісаў:
Алкаголікамі, бабнікамі ці нават, чым чорт не жартуе, ашуканцамі пісьменнікі становяцца толькі тады, калі ім не пішацца. Гэта само па сабе страшны стрэс, і кампенсаваць яго любымі іншымі заняткамі не атрымліваецца. ** *і тое ж адбываецца з маладой паэткай Нікай* *Турбінай, якая выскачыла з акна пасля дзесяці гадоў дэпрэсіі*, і колькі яшчэ народу спілася або скурылася, адчуваючы вычэрпванне персанальнага кастальскага ключа, — не пералічыць.
Маці перажыла Ніку турбіну на 8 гадоў і памерла ў 2010 годзе. Бабуля — у 2014 годзе. Пасля іх смерці архіў з рукапісамі і лістамі Турбінай быў перададзены Аляксандру Ратнеру, аўтару яе біяграфіі.

## Ацэнкі творчасці 
Яшчэ пры жыцці Турбіна стала неадназначнай фігурай. Узнікала пытанне, ці сама Ніка пісала вершы або з дапамогай сваякоў. Нават яе заступнік Юльян Сямёнаў пры першым знаёмстве з вершамі засумняваўся ў аўтарстве дзяўчынкі. У адказ на падобныя абвінавачванні Турбіна апублікавала верш «Не я пішу свае вершы?» (1982).

Некаторыя крытыкі лічылі вершы Турбінай слабымі і пераацэненымі з-за ўзросту аўтара. Так, паэт Валянцін Берастаў лічыў, што вершы Нікі Турбінай — гэта «дарослыя вершы не вельмі таленавітай жанчыны». Юрый Багамолаў у сваім інтэрв’ю «Расійскай газеце» адзначае, што Ніка Турбіна — феномен зорнай папулярнасці, а не літаратуры:
…Жыла-была дзяўчынка на поўдні СССР. У яе выявіўся дар пісаць вершы. Калі адцягнуцца ад узросту аўтара, то не цяжка заўважыць, што дар дзяўчынкі Нікі быў невялікі.
Разам з тым вершы Турбінай высока ацэньвалі Юльян Сямёнаў, Яўген Еўтушэнка, Алена Камбурава і многія іншыя яе калегі па літаратурным цэху. Многія адзначалі артыстызм, з якім Турбіна чытала свае вершы. На думку Аляксандра Ратнера, у яе выкананні вершы ўспрымаюцца значна лепш, чым у выглядзе тэксту была ўстаноўлена мемарыяльная дошка ў гонар 35-й гадавіны з дня нараджэння Нікі Турбінай. З гэтай ініцыятывай выступіла грамадская арганізацыя «Клуб сяброў Ялты», а яе аўтар — мастачка Інга Бурын. Таксама ў цяперашні час кіраўніцтва арганізацыі вядзе з уладамі Ялты перамовы аб стварэнні помніка і музея паэткі.

У 2020 годзе псіхадэлічны Расійскі панк-праект «Дырокол» прысвяціў Ніцы песню «Турбина» (у прыпеве выкарыстоўваецца яе верш «Блаславі мяне, радок»).

У 2022 годзе выйшаў мастацкі фільм «Ніка» пра жыццё паэткі. Ролю Нікі выканала Лізавета Янкоўская, ролю Маі — Ганна Міхалкова. З-за забароны праваўладальнікаў у фільме не выкарыстоўваліся вершы Турбінай.

## Творы 
* *Ника Турбина* Черновик: Первая книга стихов / Предисл. Евг. Евтушенко. — : Молодая гвардия, 1984. — 63 с. — Мягкий переплёт, уменьшенный формат. — Тираж 30 000 экз.
* *Ника Турбина* Ступеньки вверх, ступеньки вниз… / Предисловие А. Д. Лиханова; илл. М. Розова. — : Дом, 1991. — 190 с., илл. 2 — издание. Мягкий переплёт, уменьшенный формат. — Тираж 20 000 экз.
* *Ника Турбина* Ступеньки вверх, ступеньки вниз… — : Дом, 1990.
* *Ника Турбина* Чтобы не забыть: Стихотворения, записки / Составление, предисловие А. Ратнера. — Днепропетровск: Издательство «Монолит», 2004. — 344 с., илл.
* *Ника Турбина* Стала рисовать свою судьбу: Стихотворения, записки / Составление, предисловие А. Ратнера. — : Зебра Е, 2011. — 480 с. — Твёрдый переплёт, обычный формат. — Тираж 1800 экз.

## Спасылкі 
* Ника Турбина «Жизнь моя — черновик…» *(проект «памяти поэта Ники Турбиной»)*
* Раздел о Нике Турбиной на сайте Сергея Коломийца
* Сообщество в ЖЖ — о Нике Турбиной
* А. Ратнер «Голос мой оборвался болью…»
* Е. Е. Мишина. Реквием для Ники Турбиной. Дети Нового сознания нуждаются в защите *(Культура и время. — 2006. — № 3(21). — С. 219.)*
* Георгиев Павел Валентинович Детство и дети в СССР: поэзия Ники Турбиной и «борьба за мир» (по материалам газетных сообщений) // «Детство в научных, образовательных и художественных текстах: Опыт прочтения и интерпретации»(Материалы международного круглого стола. Казань. 2010.)
* Николай Плясов. Книга «Пшенная каша детства» (глава «Старший брат» — о встрече с Никой Турбиной). Симферополь. «Таврида», 2011.
* Ника Турбина на library.ru
* Сайт о Нике Турбиной
* «Черновик»
* «Черновик» (2-й вариант)
* «Ступеньки вверх, ступеньки вниз…»
* «Ступеньки вверх, ступеньки вниз…» (2-й вариант)
* Аудиозаписи: Ника читает свои стихи  Архивная копия от 10 января 2012 на Wayback Machine
* Nika Turbina in English

Катэгорыя:Загінулі ў выніку падзення з вышыні
Катэгорыя:Дзеці-пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі