open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шчыбат

**Шчы́бат** — возера ў Беларусі, у Лепельскім раёне Віцебскай вобласці, за 10 км на паўночны ўсход ад горада Лепель, за 3 км на паўночны ўсход ад вёскі Старое Лядна, у басейне ракі Ула, каля аўтамабільнай дарогі .

Плошча паверхні возера 0,45 км². Даўжыня 2,52 км, найбольшая шырыня 0,35 км. Найбольшая глыбіня 6,1 м, сярэдняя — 2,65 м. Даўжыня берагавой лініі 6,67 км. Аб’ём вады ў возеры 2,75 млн м³. Плошча вадазбору 3,75 км².

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 20 м, стромкія, месцамі спадзістыя, пад лесам. Берагавая лінія звілістая. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны, месцамі вышынёй 0,5 м. На захадзе выцякае ручай у возера Лядна.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-46. Выданне 1980 года.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Катэгорыя:Басейн Улы
Помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Мінска

## Батанічныя помнікі прыроды 
## Геалагічныя помнікі прыроды 
## Спасылкі 
* Помнікі прыроды рэспубліканскага значэння. Брэсцкая вобласць  // Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь
Дыпламатычнае прадстаўніцтва

**Дыпламатычнае прадстаўніцтва** (дыппрадстаўніцтва) — замежны орган знешніх зносін дзяржавы. Засноўваецца на аснове ўзаемнага пагаднення паміж дзяржавамі. Выступае ад імя дзяржавы, якая заснавала яго. Галоўным чынам, служыць для падтрымання дыпламатычных адносін.

Абмен дыпламатычнымі прадстаўніцтвамі паміж дзяржавамі магчымы на адным з трох узроўняў. Кожнаму ўзроўню адпавядае пэўны клас главы прадстаўніцтва. Найбольш высокі ўзровень — пасольства, на чале якога стаіць дыпламатычны прадстаўнік, які мае клас пасла. Далей ідуць місія, узначаленая пасланцам, і затым місія, якая ўзначальваецца павераным у справах.

Асноўным міжнародным нарматыўна-прававым актам, які рэгулюе віды і функцыі дыпламатычных прадстаўніцтваў, працэдуры прызначэння главы дыпламатычнага прадстаўніцтва, класы глаў такіх прадстаўніцтваў, з'яўляецца Венская канвенцыя аб дыпламатычных зносінах. «Канвенцыя аб спецыяльных місіях» 1969 г. і «Канвенцыі аб прадухіленні і пакаранні злачынстваў супраць асоб, якія карыстаюцца міжнароднай абаронай, у тым ліку дыпламатычных агентаў» 1973 г. таксама рэгулюе дзейнасць дыпламатычных прадстаўніцтваў.

## Гл. таксама 
* Дыпламатычны персанал
* Дыпламатычнае права

Катэгорыя:Дыпламатыя
Катэгорыя:Дыпламатычнае права
Спіс матчаў чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2015

**Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2015** з’яўляецца міжнародным хакейным турнірам, які праходзіў у Чэхіі з 1 мая па 17 мая 2015 года. У чэмпіянаце бралі ўдзел 16 зборных каманд, якія правялі пад час спаборніцтва 64 матчы: 56 матчаў на групавой стадыі, 4 матчы на стадыі чвэрцьфіналу, 2 паўфінальных матча, 1 матч за трэцяе месца і фінальны матч. Таксама былі вылучаны дні адпачынку на розных этапах турніру: 13 мая па заканчэнні групавой стадыі і 15 мая пасля чвэрцьфінальных матчаў.

*Час пачатку матчаў паказаны па чэшскім часе (UTC+2).*

## Матчы 
**Ключ да колераў:**

## Крыніцы 
Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па хакеі з шайбай
Катэгорыя:2015 год у спорце
Катэгорыя:2015 год у Празе
Граўвака

**Граўвака**, або **шэрая вака** (ад  — шэры і *Wacke* — гліністая горная парода) — цёмна-шэры да бурага пясчанік палеазойскага ўзросту, які змяшчае нароўні з зернямі кварцу абломкі розных парод. Утварыўся ў выніку разбурэння асноўных вывергнутых парод. Вельмі цвёрды. Выкарыстоўваецца ў выглядзе друзу ў аўта- і чыгуначным будаўніцтве. Шырока распаўсюджаны.

Часта пад гэтым тэрмінам разумеюць пяскі і пясчанікі, якія складаюцца з абломкаў розных горных парод, незалежна ад характару цэментуючага рэчыва.
З-за нявызначанасці і розных тлумачэнняў тэрміна ўжываць яго ў петраграфічным сэнсе не рэкамендуецца.

## Літаратура 
* *Шуман В.* Мир камня. Горные породы и минералы. — М.: Мир, 1986. — С. 108. 
* Четырёхъязычный энциклопедический словарь терминов по физической географии. — М.: Советская энциклопедия, 1980. — С. 125. 

## Спасылкі 
* Граўвака на Геавікіпедыі
* Вызначальнік горных парод

Катэгорыя:Асадкавыя горныя пароды
Катэгорыя:Прыродны камень
Катэгорыя:Палеазой
Нацыянальны археалагічны інстытут і музей (Сафія)

**Нацыянальны археалагічны інстытут і музей** () — навукова-даследчы інстытут у Сафіі, уваходзіць у структуру Балгарскай акадэміі навук. Заснаваны ў 1948 годзе ў выніку зліцця дзвюх арганізацый — Археалагічнага інстытута і Археалагічнага музея. Музей існуе з 1892 года і з'яўляецца найстарэйшым археалагічным музеем краіны.

thumb|Ля ўваходу ў музей
Музей НАІМ размешчаны ў памяшканні былой Вялікай мячэці (*Буюк-джамія*, завершана ў 1474 годзе, да моманту аднаўлення балгарскай дзяржаўнасці будынак быў закінуты) на вуліцы Саборнай.

Інстытут займаецца археалагічнымі даследаваннямі на тэрыторыі Балгарыі. У ім працуе 67 навукоўцаў (станам на 2012 год). Музей мае адну з найбагацейшых калекцый на Балканах, уключаючы сусветна знакамітыя скарбы фракійскай эпохі з Панагюрыштэ і Вылчытран.

## Навуковыя падраздзяленні НАІМ 
* Аддзел старажытнай гісторыі
* Аддзел фракійскай археалогіі
* Аддзел антычнай археалогіі
* Аддзел сярэдневяковай археалогіі
* Аддзел нумізматыкі і эпіграфікі
* Праблемная група па міждысцыплінарных даследаваннях
* Філіял у Шумене
* Філіял у Вяліка-Тырнаве
* Археалагічны музей
** Аддзел экспазіцыі
** Аддзел фондаў

## Літаратура 
* С.Георгиева, В. Велков, *Библиография на българската археология (1879-1966),* С. 1974.
* Васил Николов /ред./, *Национален Археологически музей. 100 години от откриването на първата експозиция, 18.05.1905 - 18.05.2005*. София 2005.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Інфармацыя пра НАІМ на сайце Балгарскай акадэміі навук

Катэгорыя:Музеі Балгарыі
Катэгорыя:Археалагічныя музеі
Катэгорыя:Навука ў Балгарыі
Катэгорыя:Сафія
Маўзалей Актайлак бія

**Маўзалей Актайлак бія** — помнік архітэктуры XVIII стагоддзя ў Казахстане.

Размешчаны за 55 км на паўночны ўсход ад горада Аягуз, за 4 км на поўнач ад сяла Сарыярка. Узведзены на магіле вядомага бія Сярэдняга жуза, паэта Актайлака. Маўзалей абнесены агароджай, пабудаванай з сырцовай цэглы і камянёў. Мяркуючы па рэштках, маўзалей быў чатырохвугольнай формы памерам 9,6х9,7 м. Захавалася ўсходняя сцяна з трохвугольнай адтулінай. Побач знаходзіцца маўзалей Байгара бій Кутыбаюлы.

## Літаратура 
* 
* Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8

## Спасылкі 
* Фота маўзалея 

Катэгорыя:Маўзалеі Казахстана
Rzeczpospolita (газета)

**Rzeczpospolita** — адна з буйнейшых польскіх штодзённых газет з сярэднім тыражом каля 160 тысяч экзэмпляраў, хаця некалькі гадоў таму ён дасягаў нават 260 тысяч. Назва можа быць перакладзена як «Агульная справа» ці «Рэспубліка».

Выходзіць кожны дзень, акрамя нядзелі. Друкавалася ў фармаце *broadsheet*, але 15 кастрычніка 2007 змяніла фармат выдання на *compact*. Яна прытрымліваецца больш элітарнага і сур’ёзнага іміджу, чым, напрыклад, яе саперніца — ліберальная Gazeta Wyborcza, якая мае кампактныя памеры, а таксама ўключае ў сябе элементы «жоўтай прэсы». Палітычна Rzeczpospolita з’яўляецца памяркоўна кансерватыўнай, але не на карысць якой-небудзь партыі ў межах цяперашняга палітычнага ландшафта Польшчы.

Характэрнай асаблівасцю з’яўляецца падзел газеты на тры тэматычныя секцыі з рознымі колерамі для кожнага з асноўных паздзелаў: навіны — белы, бізнэс — зялёны, юрыдычны раздзел — жоўты. Разам з гэтымі штотыднёвымі раздзеламі існуе некалькі дапаўненняў, якія з’яўляюцца адзін ці два разы на тыдзень, яны прысвечаны такім тэмам, як аўтамабілі, кар’ера, тэлебачанне, падарожжы. Суботні выпуск газеты дапоўнены раздзелам пад назвай PlusMinus, дзе друкуюцца эсэ аб палітыцы, гісторыі і культуры, для напісання якіх часта запрашаюць вядомых аўтараў.

У дадатак да штодзённай прававой і фінансавай справаздачнасці Rzeczpospolita часта друкуе рэйтынгі кампаній, устаноў і органаў дзяржаўнай улады і сцвярджае, што з’яўляецца самай уплывовай газетай Польшчы ў асяроддзі эканамічнай і палітычнай эліт.

Катэгорыя:Газеты Польшчы
Катэгорыя:Газеты на польскай мове
Саакануйш

**Саакануйш** (, X стагоддзе) — трэцяя царыца Армянскага царства Баграцідаў, прадстаўніца роду Араншахікаў. Была жонкай трэцяга Баграцідскага цара — Ашота Жалезнага (914—928).

Саакануйш была дачкой князя Гардмана Саака Севады. У яе былі два браты — Грыгор Вялікі, князь Хачэна (Нагорны Карабах), і Аванес-Сенекерым, князь Парысоса. Апошні знаходзіўся на тэрыторыі правінцыі Утык Вялікай Арменіі (сёння — Азербайджан). Яе сястра Шаандухт выйшла замуж за Смбата Сюні, і пазней стала першай царыцай Сюніка (987—998).

У цара Ашота і Саакануйш дзяцей не было.

## Літаратура 
* comm. 59
* КАРАУЛОВ Н. А. Сведения арабских писателей X и XI веков по Р. Хр. о Кавказе, Армении и Адербейджане.
* К. В. Тревер. ОЧЕРКИ ПО ИСТОРИИ И КУЛЬТУРЕ КАВКАЗСКОЙ АЛБАНИИ IV В. ДО Н. Э. — VII В. Н. Э. (источники и литература). Издание Академии наук СССР, М.-Л., 1959
* comm. 144

Катэгорыя:Манархі Арменіі
Катэгорыя:Дынастыя Араншахікаў
Катэгорыя:Царыцы
Кланікаванскі чалавек

thumb|Кланікаванскі чалавек
**Кланікаванскі чалавек** () — імя, дадзенае добра захаванай муміі жалезнага веку, знойдзенай у 2003 годзе ў балотах мясцовасці Кланікаван у ірландскім графстве Міт. Мумія захавалася так добра, што першапачаткова ёю займаліся паліцэйскія судмедэксперты (як адносна «свежай»). Рост кланікаванскага чалавека — 157 сантыметраў, узрост паводле радыевугляроднага метаду — каля 2300 гадоў. Мумія характэрна тым, што на яе галаве знойдзены своеасаблівы «гель для валасоў», састаў якога пацвярджае наяўнасць гандлёвых шляхоў паміж Ірландыяй і Паўднёвай Еўропай (тэрыторыяй Францыі або Іспаніі) ужо ў тыя часы. Меркавана, знойдзены чалавек адносіўся да знаці, быў малады і быў прынесены ў ахвяру.

Практычна ўвесь чэрап муміі растварыўся ў кіслым балотным асяроддзі. Навукоўцам з Універсітэта Дандзі (*University of Dundee*) удалося аднавіць аблічча знойдзенага чалавека. За некаторыя асаблівасці знешнасці мумія была таксама празвана «Дэвідам Бэкхэмам».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Балотныя людзі
Катэгорыя:графства Міт
Іён Хіёскі

**Іён Хіёскі** (; 451/48 г. да н.э — 428 г. да н.э) — старажытнагрэчаскі трагічны і дыфірамбны паэт класічнага перыяду. Нарадзіўся ў Хіёсе і быў сынам Артамена. Пісаў на іянійскім дыялекце, часам звяртаўся да іншых відаў паэзіі і прозы. У эліністычную эпоху яго разам з Ахеем Эрэтрыйскім і Агафонам параўноўвалі з трыма вялікімі прадстаўнікамі трагічнай паэзіі — Эсхілам, Сафоклам і Эўрыпідам.

Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Паэты Старажытнай Грэцыі
Прымар

**Прыма́р** () — мэр горада ў Румыніі і Малдовы. Слова «прымар» паходзіць з вульгарнай латыні — «primarius».

## Малдова 
У Малдове прымар — прадстаўнічая ўлада насельніцтва адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі і выканаўчая ўлада мясцовага савета, абраная на аснове ўсеагульнага, роўнага і прамога выбарчага права пры тайным і свабодным галасаванні. Прымары выбіраюцца ў адпаведнасці з Кодэксам аб выбарах. Мясцовыя саветы і прымары дзейнічаюць як самастойныя кіруючыя ўлады і вырашаюць грамадскія справы сёлаў (камун), гарадоў (муніцыпіяў) у адпаведнасці з законам.

## Спасылкі 
* Закон Рэспублікі Малдова пра мясцовае публічнае кіраванне ад 18 сакавіка 2003 года 

Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Малдовы
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Румыніі
Народная латынь

**Народная латынь** (вядомая таксама як **«вульгарная латынь»** і **народна-лацінская мова**; ) — гутарковая разнавіднасць лацінскай мовы, распаўсюджаная ў Італіі, а пазней і ў іншых правінцыях Рымскай імперыі. Менавіта народная латынь (а не класічная лацінская мова) з'яўляецца непасрэдным продкам раманскіх моў. З іншага боку, не ва ўсіх рэгіёнах яе распаўсюджвання цяпер існуюць раманскія мовы. Свайго найбольшага геаграфічнага распаўсюджвання народная латынь дасягнула ў III стагоддзі н.э., у перыяд максімальнага пашырэння межаў Рымскай імперыі. З канца III, і асабліва паміж V і XV стагоддзямі, падчас Вялікага перасялення народаў, моўныя межы народна-лацінскага (раманскага) арэала ў рэгіёнах так званай Старой Раманіі істотна скараціліся. Так, у Паўночнай Афрыцы народная латынь была цалкам выцеснена арабскай мовай, а ў Брытаніі — германскімі гаворкамі (праўда, народная латынь аказала значны ўплыў на мясцовыя кельцкія мовы). Рэгіёны, дзе лацінская мова паступова знікла (Панонія, Ілірыя, Рымская Брытанія, Рымская Германія, Рымская Афрыка), атрымалі назву .

## Прыклады 
* Першымі ад агульнага народна-лацінскага арэала Рымскай імперыі адшчапіліся носьбіты так званай балканскай латыні, якія працягвалі засяляць Рымскую Дакію (цяпер Трансільванія), якую рымская адміністрацыя афіцыйна пакінула ў 271 годзе, і Балканы. Так пачаўся працэс станаўлення сучаснай румынскай мовы.
* Гутарковая лацінская мова ў Афрыцы да ХII стагоддзя захоўвалася ў аазісе Капса (суч. Гафса, Туніс), але была паступова выцеснена арабскай мовай.

## Распаўсюджванне 
Гутарковая лацінская мова з'яўлялася адной з італійскіх моў і ў VIII ст. да н.э. (дата меркаванага заснавання горада Рыма) мела даволі вузкае выкарыстанне ў якасці роднай мовы індаеўрапейскага племя лацінаў у даліне ракі Тыбр на тэрыторыі Лацыума (суч. Лацыа). Па меры пашырэння ўлады рымскай дзяржавы на Апенінскім паўвостраве, лацінская мова атрымлівае ўсё большае распаўсюджванне ў якасці асноўнага сродку міжнацыянальнай камунікацыі і гандлю (лінгва франка) як паміж роднаснымі італійскімі (оскі, умбры, лаціны), так і паміж няроднаснымі (міжземнаморскімі) народамі (этрускі), якія засвойваюць латынь у вусновым варыянце і аказваюць на яе субстратны ўплыў. Па меры пашырэння Рымскай імперыі, у выніку міжэтнічных кантактаў і раманізацыі, лацінская мова засвойвалася ўсё большай колькасцю разнастайных народаў на ўсё большай тэрыторыі, што прывяло да ўзнікнення рэгіянальнай дыферэнцыяцыі яе вусновых варыянтаў, у той час як пісьмовая і афіцыйная мова захоўвалася практычна без змен з I стагоддзя нашай эры і па-ранейшаму выкарыстоўвалася ў дзяржаўных справах.

## Гл. таксама 
* Лацінская мова

## Літаратура 
*  (у зав.)
*  (вобл.)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Італійскія мовы
Катэгорыя:Іспанская мова
Катэгорыя:Французская мова
Катэгорыя:Партугальская мова
Катэгорыя:Румынская мова
Катэгорыя:Малдаўская мова
Катэгорыя:Рымская імперыя
Абракадабра

**Абракадабра** — магічная формула, таямнічае слова, якому прыпісвалася знахарамі цудадзейная сіла; бяссэнсавы, незразумелы набор слоў.

Упершыню згадваецца ў канцы II ст. у медыцынскім трактаце «*De Medicina Praecepta*» Самоніка, урача імператара Септымія Севера для лячэння сеннай ліхаманкі. Слова належала выкарыстоўваць наступным чынам: яно выпісвалася слупком на дошцы 11 разоў, пры гэтым кожны раз адсякалася апошняя літара, у выніку чаго атрымоўваўся трохвугольнік. Такое паступовае скарачэнне гэтага слова мусіла бы знішчаць сілу злога духа, а хворы, апранаючы такі амулет, мусіў бы паступова ачуняць.

## Літаратура 
* *Завальнюк У. М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

Катэгорыя:Абсурдызм
Катэгорыя:Словы
Катэгорыя:Заклінанні
Скуф’я

у скуф'і.]]
'''Ску́ф'я''' — пазабогаслужэбны галаўны ўбор праваслаўных і ўніяцкіх манахаў, святароў, архіерэяў. Уяўляе сабой мяккую шапачку чорнага або фіялетавага колеру, якая пакрывае галаву да броваў і пашытую так, што складкі апранутай скуф'і ўтвараюць над галавой знак крыжа. У цяперашні час манахі і архіерэі носяць скуф'ю ў пазаслужэбны час, святарам з белага духавенства богаслужэбная фіялетавая скуф'я даецца ў знак узнагароды.

## Літаратура 
* *Завальнюк У. М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

Катэгорыя:Аблачэнне праваслаўнага і ўніяцкага духавенства
Утыка

**Уты́ка** — старажытны горад на паўночны захад ад Карфагена (тэрыторыя сучаснага Туніса), які традыцыйна лічыцца першай калоніяй, якую заснавалі фінікійцы ў Паўночнай Афрыцы.

Паводле Арыстоцеля, Утыка (ад фінікійскага слова «старая», ˁattiq) была заснавана прыблізна ў 1100 годзе да н.э. як порт на шляху да Гібралтара. З заснаваннем «новага горада», Карфагена, Утыка патрапіла ў залежнасць ад яго, аднак працягвала адыгрываць важную ролю ў фінікійскім гандлі.

У 308 ці 307 годзе да н.э. падчас вайны Сіракузаў з Карфагенам горад быў захоплены і разрабаваны войскамі Агафокла.

Пасля Трэцяй Пунічнай вайны Утыка стала адміністрацыйным цэнтрам рымскай правінцыі Афрыка. У 46 годзе да н.э. у абложанай цэзарыянцамі Утыцы скончыў жыццё самагубствам Катон Малодшы, які з-за гэтага атрымаў пасмяротную мянушку Утычнага.

У 439 годзе рымскі горад быў разрабаваны вандаламі, а ў 698 годзе канчаткова знішчаны арабскімі заваёўнікамі. Пачынаючы з XIX стагоддзя вядуцца археалагічныя раскопкі.

## Спасылкі 
* Апродов В. А. Утика — древнейший город Карфагенской державы 

Катэгорыя:Геаграфія Карфагена
Катэгорыя:Колішнія гарады Афрыкі
Катэгорыя:Фінікійскія калоніі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Тунісе
Фінікійская мова

**Фінікійская мова** — мова фінікійцаў, якая выкарыстоўвалася ў II—I тысячагоддзях да н.э. і ў пачатку I тысячагоддзя нашай эры. Належыць да ханаанскай падгрупы семіцкіх моў.

Па марфалогіі і лексіцы блізкая да старажытнаяўрэйскай.

Выкарыстоўваўся як лінгва франка ў Паўднёва-Усходняй Еўропе, Сірыі, Іспаніі, Паўночнай Афрыцы, на Кіпры. Відаць, мела дыялектнае дзяленне, у тым ліку падзялялася на паўночна-фінікійскую, ціра-сідонскую, кіпрскую, пунічнае і інш. дыялекты.

Спецыфічнымі рысамі фінікійскай мовы ў параўнанні з біблейскім варыянтам старажытнаяўрэйскай з'яўляюцца:
* «оканне» (амарэйскаму, угарыцкаму і яўрэйскаму гуку ā адпавядае фінікійскі ō > ū)
* захаванне двухзычнага канца слова пасля страты флексіі (пар.: 'abd *раб*, але яўр. 'äbäd)
* наяўнасць энклітычнага займенніка 3-й асобы адз. лік муж. і жан. роду на -'
* утварэнне каўзатыўнай пароды з дапамогай прэфіксаў yi-, 'i-

У канцы XI ст. да н.э. у фінікійскай мове адбылося знікненне фарынгальных і ларынгальных зычных.

Для запісу фінікійскіх тэкстаў ужывалася спачатку біблскае пісьмо, затым — адмысловае фінікійскае пісьмо, якое паклала пачатак літарным сістэмам пісьма. Пасля асіміляцыі фінікійскіх уладанняў Рымам рабіліся спробы фіксаваць тэксты на выміраючай фінікійскай мове замест фінікійскага пісьма грэчаскім і лацінскім пісьмом, якія паходзілі ад яго ж.

## Гл. таксама 
* Фінікійскае пісьмо

## Літаратура 
* Шифман И. Ш. Финикийский язык. — М.: Издательство восточной литературы, 1963. — 68 с. — (Языки зарубежного Востока и Африки).

## Спасылкі 
* http://semitology.lugovsa.net/semit_lang/moabite/phoenician.htm 

Катэгорыя:Семіцкія мовы
Катэгорыя:Фінікійцы
Забегі

**Забе́гі** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Будслаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1868 г. вёска Будслаўскай гміны Вілейскага павета Віленскай губерні, 6 двароў, 48 жыхароў. У 1904 г. у вёсцы 103 жыхары. У 1921 г. у складзе Будслаўскай гміны Дунілавіцкага, потым Вілейскага паветаў Віленскага ваяводства, 20 двароў, 114 жыхароў. З 12.10.1940 г. у Вераб'ёўскім сельсавеце Крывіцкага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай абласцей, з 27.03.1959 г. у Будслаўскім сельсавеце, з 20.10.1960 г. Мінскай вобласці, з 25.12.1962 г. у Мядзельскім раёне. У 1950 г. сяляне вёсак Баркоўшчына і Забегі аб’ядналіся ў калгас імя Кірава. З 1965 г. вёска ў складзе саўгаса «Будслаўскі» (цэнтр — вёска Будслаў), з 1991 г. — калгаса «Будслаўскі».

## Насельніцтва 
* 118 жыхароў (1960)
* 29 двароў, 51 жыхар (1997)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будслаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Югурта

**Югурта** (; 160—104 да н.э.) — цар Нумідыі з 117 да н.э., які вёў з рымлянамі Югурцінскую вайну. Незаконнанароджаны сын аднаго з сыноў Масінісы.

Юны Югурта карыстаўся такім поспехам сярод нумідыйцаў, што яго дзядзька Міцыпса паспрабаваў пазбавіцца ад яго, накіраваўшы яго ў дапамогу Сцыпіёну Афрыканскаму Малодшаму, які у той час трымаў аблогу Нуманцыі. Югурту ўдалося пераканаць рымскіх сенатараў у сваёй лаяльнасці, і пад іх націскам Міцыпсы ў 120 г. пайшоў на ўсынаўленне Югурты.

Праз два гады Міцыпса памёр, падзяліўшы царства паміж Югуртам і двума сынамі — Гіемпсалам і Адгербалам. Ад першага з іх Югурта неўзабаве пазбавіўся, аднак Адгербал стаў шукаць абароны ў Рыме. Сенацкая камісія правяла падзел Нумідыі такім чынам, што Югурту дасталася меней абжытая і развітая заходняя частка краіны, аднак качэўнікі, якія насялялі яе, былі выдатнымі воінамі.

У 112 годзе да н.э. Югурта павёў свае войскі супраць Адгербла і ўзяў яго сталіцу, Цырту. Забіты быў не толькі Адгербал, які меў тытул сябра і саюзніка рымскага народа, але і італійцы (у літаратуры часта памылкова пішуць пра рымлян), што ўдзельнічалі ў абароне горада. У адказ на гэта сенат абвясціў Югурту вайну.

На наступны год Югурта дамогся заключэнні міру з консулам Луцыем Кальпурніем Бестыем, які захапіў значную частку Нумідыі — як запэўнівалі праціўнікі міру, з дапамогай хабараў. Плебейскі трыбун Мемій патрабаваў расследавання акалічнасцей гэтай здзелкі, для чаго Югурта быў выкліканы ў Рым. Цар з’явіўся ў варожай сталіцы, ад яго патрабавалі назваць імёны тых рымскіх палітыкаў, каго ён падкупіў, але народны трыбун Бебій забараніў яму гаварыць — як запэўнівалі, падкуплены царом. Але таксама верагодна, што Бебій не хацеў яму даць магчымасць зняславіць без усякіх доказаў выдатных рымскіх палітыкаў. З’яжджаючы з Рыма, Югурта нібы выклікнуў: «Прадажны горад — цябе ўвесь можна было б купіць, калі б знайшоўся пакупнік» (Салюстый, Югурцінская вайна, 35, 10).

Калі праціўнікі Югурты сталі высоўваць у процівагу яму іншага ўнука Масінісы, Масіву, той падстроіў яго забойства прама ў Рыме. Пасланая супраць яго армія на чале з Аўлам Постумам Альбінам у пачатку 110 года да н.э. ганебна капітулявала, і Югурта неўзабаве ачысціў Нумідыю ад апошніх рымскіх салдатаў.

Заключаны сенатам мір апынуўся нядоўгім. Калі ў 107 г. у Нумідыю быў накіраваны Гай Марый, Югурта перайшоў да тактыкі партызанскай барацьбы. Ён заключыў саюз са сваім цесцем Бокхам, але пасля першых паражэнняў той вырашыў заключыць пагадненне з Марыем і выдаць Югурту пасланаму рымскім камандуючым квестару Суле. Пасля трыўмфальнай працэсіі зрынуты цар быў пакараны смерцю ў падземнай Мамерцінскай турме.

## Спасылкі 
* 
* 
* Livius.org: Jugurtha 

Катэгорыя:Цары нумідыйскія
Катэгорыя:Ворагі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Пакараныя смерцю манархі
Заўруткі

**Заўру́ткі** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.

## Гісторыя 
У 1868 годзе вёска Дунілавіцкай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, 12 двароў, 136 жыхароў. У 1904 годзе вёска і засценак Заўруткі Жоснянскай воласці Вілейскага павета, 199 і 87 жыхароў. З 1893 года ў вёсцы працавала школа граматы, у якой у 1896/97 навучальным годзе вучыліся 10 хлопчыкаў. У 1921 годзе вёска і засценак у складзе гміны Жосна Дунілавіцкага (з 1926 года Пастаўскага) павета Віленскага ваяводства. У вёсцы было 28 двароў, 140 жыхароў; у засценку — 17 двароў, 95 жыхароў. У 1931 годзе ў вёсцы было 33 двары, 171 жыхар; у засценку — 18 двароў, 86 жыхароў. У 1940 годзе ў вёсцы 58 двароў, 276 жыхароў, арганізаваны калгас імя Чапаева. З 12 кастрычніка 1940 года вёска і хутар у Слабадскім сельсавеце Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20 верасня 1944 года Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 года Мінскай абласцей.

На франтах Вялікай Айчыннай вайны і ў партызанскай барацьбе загінулі 13 жыхароў. У 1949 годзе ў вёсцы створаны калгас «Чырвоная зорка». У 1960 годзе вёскі Заўруткі 1-я (125 жыхароў) і Заўруткі 2-я (98 жыхароў). З 1966 года адна вёска Заўруткі, да якой быў далучаны хутар Заўруткі. З 1954 года ў складзе калгаса «17 верасня» (цэнтр — вёска Слабада).

## Насельніцтва 
* 35 двароў, 56 жыхароў (1997)

## Інфраструктура 
Жывёлагадоўчая ферма.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Слабадскі сельсавет (Мядзельскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Міцыпса

**Міцыпса** (нумід.: *mkwsn*, , ; ? — 118 да н.э.) — цар Нумідыі ў другой палове II стагоддзя да н.э., старэйшы з законанароджаных сыноў Масінісы.

## Біяграфія 
Упершыню згадваецца ў 151 г. да н.э., калі ездзіў з братам у Карфаген дамаўляцца пра вяртанне ў горад пранумідыйскі настроеных грамадзян. Напад прыхільнікаў Гамількара на воінаў, якія суправаджалі Міцыпсу, прывёў да вайны з Нумідыяй, тая хутка перарасла ў Трэцюю пунічную вайну, якая скончылася разбурэннем Карфагена.

Масініса перад смерцю падзяліў царства паміж трыма сынамі. З іх Міцыпсу дасталася кіраванне казной і царскай сталіцай — Цыртай. Пасля смерці братоў Міцыпса аб'яднаў Нумідыю пад сваёй уладай. Ён прыняў пад сваё заступніцтва тысячы ўцекачоў з разбуранага рымлянамі Карфагена, імкнучыся ў той жа час падтрымліваць прыязныя адносіны з Рымам.

Міцыпса па прыкладзе свайго бацькі, падзяліў Нумідыю паміж сынамі Гіемпсалам і Адгербалам, а таксама пляменнікам Югуртам, якога ён усынавіў. Гэты падзел набыў моц пасля смерці Міцыпсы ў 118 г. да н.э.

## Гл. таксама 
* Concordia parvae res crescunt, discordia maximae dilabuntur

Катэгорыя:Нарадзіліся ў II стагоддзі да н.э.
Катэгорыя:Цары нумідыйскія
Задубенне

**Задубе́нне** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крывіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1904 годзе вёска Крывіцкай воласці Вілейскага павета, 243 жыхары. У 1908 годзе 40 двароў, 295 жыхароў.

У 1921 годзе вёска ў складзе Крывіцкай гміны Вілейскага павета, 247 жыхароў. У 1931 годзе вёска ў складзе Крывіцкай гміны Вілейскага павета, 331 жыхар.

З 12 кастрычніка 1940 года ў Пузыроўскім сельсавеце Крывіцкага раёна Вілейскай, з 20 верасня 1944 года Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 года Мінскай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Мядзельскім раёне, з 9 жніўня 1979 года ў Крывіцкім пасялковым савеце. У 1949 годзе вяскоўцы аб’ядналіся ў калгас імя Пушкіна. З 1979 года вёска знаходзіцца ў складзе калгаса імя Жданава (цэнтр — вёска Пруднікі), з сакавіка 1990 года — калгаса «Беларусь».

У 2009 годзе, з пераўтварэннем Крывіцкага пассавета ў сельсавет, Задубенне ўвайшло ў склад апошняга.

## Насельніцтва 
* 294 жыхары (1960)
* 75 двароў, 153 жыхары (1997)

## Інфраструктура 
Магазін, бібліятэка, клуб, жывёлагадоўчая ферма. У цэнтры вёскі помнік 15 землякам, жыхарам вёсак калгаса імя Пушкіна, якія загінулі на франтах Вялікай Айчыннай вайны (пастаўлены ў 1965 г.).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крывіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Такфарынат

**Такфарынат** (; памёр у 24 годзе) — правадыр паўстання супраць рымлян у правінцыі Афрыка.

Паводле паходжання нумідыец, быў салдатам рымскай арміі, служыў у дапаможных войсках, дэзертыраваў. Быў правадыром племя мусуламіяў. У 17 годзе падняў паўстанне супраць Рыма. Да яго далучыліся правадыры некаторых іншых плямёнаў, а таксама мясцовыя беднякі. Такфарынат імкнуўся арганізаваць сваю армію на рымскі манер, пры гэтым выкарыстоўваючы тактыку партызанскай вайны, нападаючы на невялікія ўмацаванні рымлян і асобныя атрады.

Рымскія палкаводцы тройчы атрымлівалі перамогі над Такфарынатам (у 18 годзе — Фурый Каміл, у 20 — Луцый Апроній, у 22 — Квінт Юній Блез), але ён адступаў у пустыню, дзе зноў збіраў прыхільнікаў і аднаўляў вайну. У 24 годзе Публій Карнелій Далабела акружыў войскі Такфарыната каля Аўзеі. Калі бітва была прайграна, Такфарынат кінуўся на свой меч.

## Спасылкі 
* Карнелій Тацыт. Аналы

Катэгорыя:Правадыры паўстанняў
Катэгорыя:Асобы, чыя дата нараджэння не вызначана
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Памерлі ў 24 годзе
Залессе (Мядзельскі раён)

**Зале́ссе** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крывіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1904 годзе вёска Крывіцкай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, 110 жыхароў. У 1921 годзе ў Крывіцкай гміне Вілейскага павета Віленскага ваяводства, 21 двор, 126 жыхароў. У 1931 годзе ў Крывіцкай гміне Вілейскага павета Віленскага ваяводства, 21 двор, 123 жыхары.

З 12 кастрычніка 1940 года ў Вераб’ёўскім сельсавеце Крывіцкага раёна Вілейскай, з 20 верасня 1944 года Маладзечанскай абласцей, з 27 сакавіка 1959 года ў Пузырскім сельсавеце, з 20 студзеня 1960 года ў Мінскай вобласці, з 25 снежня 1962 года ў Мядзельскім раёне. У 1950 годзе вяскоўцы аб’ядналіся ў калгас «Герой працы». З 1975 года вёска знаходзіцца ў складзе калгаса «Бальшавік» (цэнтр — вёска Пузыры).

Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Пузыроўскага сельсавета.

Файл:Zaliessie Залессе (2023) 01.jpg|Хата
Файл:Zaliessie Залессе (2023) 02.jpg|Вуліца ў Залессі
Файл:Zaliessie Залессе (2023) 03.jpg|Хата і плот
Файл:Zaliessie Залессе (2023) 05.jpg|Вуліца

## Насельніцтва 
* 110 жыхароў (1960)
* 17 двароў, 31 жыхар (1997)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Крывіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Марк Фурый Каміл (консул 8 года)

**Марк Фурый Каміл** (; каля 26 да н.э. — каля 38 н. э.) — старажытнарымскі военачальнік і палітык часоў імператара Тыберыя.

## Біяграфія 
З біяграфіі Каміла добра вядомыя два факту. У 8 годзе Каміл дамогся кансулату, а ў 17-18 гады знаходзіўся на пасадзе праконсула Афрыкі. Падчас яго пракансулату ў Афрыцы ўспыхнула паўстанне Такфарыната. Былы салдат рымскіх дапаможных войскаў арганізаваў нумідыйскую армію па рымскім узоры, уступіў у саюз маўрэтанцамі і кініфіямі і пачаў рабаваць рымскія гарады.

Не спужаўшыся колькаснай перавагі праціўніка Каміл выступіў супраць Такфарыната з адным легіёнам, двума коннымі аламі і дапаможнымі лёгкаўзброенымі атрадамі і разбіў варожую войска, адціснуўшы ўцекачоў у пустыню. За гэту славутую перамогу ён быў ганараваны трыўмфальных ушанаванняў. Тацыт у сваіх Аналах ганаруе яго параўнаннем з яго вялікім продкам Маркам Фурыем Камілам. Паколькі ён не меў сур’ёзных палітычных амбіцый, гэта не перашкодзіла яму быць у добрых адносінах з Тыберыем і ўваходзіць у калегію арвальскіх братоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Фурыі
Дуброўка (Крупскі раён)

**Дубро́ўка** (, ) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.

## Геаграфія 
Вёска знаходзіцца ў вельмі маляўнічым месцы каля лесу. У вёсцы ёсць невялікае возера Зуёнкава. У 3 кіламетрах ад Дуброўкі размешчана возера Сялява.

## Гісторыя 
Некалі вёска належала Сапегу.

Да 26 жніўня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Дубоўскага сельсавета, да 28 ліпеня 1966 года — у склад Вялікахальнявіцкага сельсавета. У Савецкі час быў калгас. Раней у вёсцы былі: школа, дзіцячы сад «Дубравушка», магазін, камбінат бытавога абслугоўвання, збожжаток, майстэрні, бухгалтэрыя; будаваліся кафэ, ФАП, ферма, пошта, клуб, бібліятэка, музычная школа.

Каля 2004 года калгас аб'ядналі з Халопеніцкім. Фактычна пачаўся заняпад вёскі. У 2008 годзе зачынілі школу, некалькімі гадамі раней — дзіцячы сад. У 2010 годзе зачынілі пошту. На 2015 год тут працуе толькі магазін, ФАП аб'яднаны клуб і бібліятэка, магчыма, часткова збожжаток і прыязджае паштовая машына.

## Насельніцтва 
На 2015 год у вёсцы пражывае 14 дзяцей да 18 гадоў. У цяперашні час вёска шырока выкарыстоўваецца дачнікамі: дачнымі сталі ўжо каля 7 дамоў.

## Выдатныя ўраджэнцы 
* Андрэй Антонавіч Парцянка (1906—1945) — Герой Савецкага Саюза (1945)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Крупскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёна
Караль Станіслаў Альшэўскі

**Караль Станіслаў Альшэўскі** (; 29 студзеня 1846,  — 24 сакавіка 1915, Кракаў) — польскі фізік і хімік. З 1888 года быў членам Польскай (Кракаўскай) акадэміі навук.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і памешчыка, забітага неўзабаве пасля нараджэння сына ў ходзе Галіцыйскага паўстання. Пасля заканчэння сярэдняй школы, з 1866 па 1872 год вучыўся ў Ягелонскім ўніверсітэце ў Кракаве, потым паступіў у Гайдэльбергскі ўніверсітэт, які скончыў у 1876 годзе. Пасля вяртання ў Кракаў адразу ж стаў дацэнтам у Ягелонскім універсітэце і ўжо ў тым жа 1876 годзе атрымаў вучонае званне прафесара; загадваў спачатку кафедрай агульнай, а потым — неарганічнай хіміі. У 1888 годзе стаў членам-карэспандэнтам Кракаўскай Акадэміі навук, а ў 1869 годзе — акадэмікам.

Большая частка даследаванняў вучонага была прысвечана фізіцы нізкіх тэмператур. У 1883 годзе ён разам з Зыгмунтам Урублеўскім першым атрымаў у вымяральных колькасцях вадкі кісларод. У 1895 годзе першым скандэнсаваў звадкаваны аргон, здолеў таксама атрымаць звадкаваны азот і вадарод, але не здолеў захаваць апошні ў звадкаваным стане. Вызначыў таксама крытычную кропку тэмпературы і ціск пры звадкаванні вадароду, ўдасканаліў абсталяванне для працэса звадкавання. з 1896 па 1905 г. зрабіў некалькі спроб атрымаць звадкаваны гелій, дасягнуў пры гэтым тэмпературы ў некалькі градусаў Кельвіна, займаўся вывучэннем фізічных асаблівасцяў разнастайных скандэнсаваных газаў — метану, цвёрдага азоту. Зрабіў унёсак таксама ў развіццё рэнтгеналогіі — у 1869 годзе, праз год пасля адкрыцця Рэнтгена, атрымаў разам з прафесарам Абалінскім рэнтгенаўскі здымак.

## Літаратура 
* *Zdisław Wojtaszek*. Olszewski Karol Stanisław. / Polski Słownik Biograficzny/ — T/ XXIV/ — 1979/ — S. 27-30.

Катэгорыя:Выкладчыкі Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Падкарпацкім ваяводстве
Яўгенія Сямёнаўна Гінзбург

**Яўгенія Сямёнаўна Гінзбург** (; (,  — , ) — журналістка, мемуарыстка, кандыдат гістарычных навук. Маці пісьменніка Васіля Аксёнава.

## Біяграфія 
З 1920 па 1922 год Яўгенія Гінзбург вучылася ў Казанскім універсітэце, на факультэце грамадскіх навук, пасля чаго перавялася на 3-й курс грамадскага аддзялення Казанскага Усходняга педагагічнага інстытута, які скончыла ў чэрвені 1924 года (спецыяльнасць гісторыя, у далейшым абаранілася як кандыдат гістарычных навук). Член ВКП (б) з 1932 года, работнік адукацыі ў Казані, супрацоўнік абласной газеты «Чырвоная Татарыя».

Была рэпрэсаваная ў 1937 годзе, прысуджаная да турэмнага зняволення Ваеннай калегіяй Вярхоўнага Суда па артыкуле 58, пункты 8 і 11, абвінавачвалася ва ўдзеле ў трацкісцкай тэрарыстычнай арганізацыі.

Аўтар кнігі ўспамінаў «Круты маршрут» (1967, другая частка — 1975—1977), аднаго з першых літаратурных твораў, якія апавядалі пра сталінскія рэпрэсіі ў СССР. Першая публікацыя адбылася ў Мілане (1967), куды яна была вывезена ў выглядзе аўдыёзапісу. Вываз і наступная публікацыя былі зроблены без ведама аўтара. У СССР «Круты маршрут» упершыню выдадзены ў 1988 годзе, да гэтага распаўсюджваўся ў самвыдаце.

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Журналісты Расіі
Бывай, зброя!

**«Бывай, зброя!»** () — раман Эрнэста Хемінгуэя апублікаваны ў 1929 годзе. Дзеянне рамана адбываецца падчас італьянскай кампаніі ў Першай сусветнай вайне.

У рамане Эрнэст Хемінгуэй выкрыў вытокі той духоўнай трагедыі, якую ён абмаляваў у сваіх першых творах. У вобразе галоўнага героя рамана лейтэнанта Фрэдэрыка Генры найболыш поўна выявіўся асабісты ваенны вопыт аўтара, шмат аўтабіяграфічнага ёсць і ў трагічным, абпаленым вайной каханні героя да Кэтрын Барклі,— усё гэта надае раману асаблівую пранікнёную лірычную танальнасць. Таму натуральна ўспрымаецца паралель з трагедыяй У. Шэкспіра, што зрабіў савецкі даследчык I. Кашкін, ацэньваючы раман «Бывай, зброя!»: «Аповесць пра сучасных Рамэо і Джульету змешчана ў раму не сямейнай радавой сваркі, а ў горан усёзнішчальнай вайны».

Трагічнае ўспрыманне свету дасягае ў гэтым рамане Э. Хемінгуэя свайго апагея, шчыра і моцна гучыць праклён пісьменніка-гуманіста, звернуты да ўсяго свету: «Калі людзі столькі мужнасці прыносяць у гэты свет, свет павінен забіць іх, каб зламаць, і таму ён іх і забівае. Свет ламае кожнага, і многія потым толькі мац-нейшыя на зломе. Але тых, хто не хоча зламацца, ён забівае. Ён забівае самых добрых, і самых пяшчотных, і самых храбрых без разбору. А калі ты ні з тых, ні з другіх, ані з трэціх, можаш быць упэўнены, што і цябе заб'юць, толькі без асаблівай спешкі».

Пазней, у прадмове да выдання 1948 года, Хемінгуэй знайшоў больш канкрэтнага адрасата свайго праклёну: «Аўтар гэтай кнігі прыйшоў да свядомага пераканання, што тыя, хто змагаюцца на вайне, самыя цудоўныя людзі, і чым бліжэй да перадавой, тым больш выдатных людзей там сустрэнеш; затое тыя, хто пачынае, распальвае і вядзе вайну,— свінні, якія дбаюць толькі пра эканамічную канкурэнцыю і пра тое, што на гэтым можна пажывіцца. Я лічу, што ўсе, хто нажываецца на вайне і хто спрыяе яе распальванню, павінны быць расстраляны ў першы ж дзень ваенных дзеянняў даверанымі прадстаўнікамі сумленных грамадзян сваёй краіны, якіх яны пасылаюць ваяваць».

## Літаратура 
* Хемінгуэй Э. Па кім звоніць звон: Раман: 3 англ. / Пер., прадм. і камент. В. Небышынца.— Мн.: Маст. літ., 1991.— 477 с., л. іл.— (Скарбы сусвет. літ.). ISBN 5-340-00741-3

Катэгорыя:Кнігі 1929 года
Катэгорыя:Раманы Эрнэста Хемінгуэя
Катэгорыя:Раманы XX стагоддзя
Катэгорыя:Ваенныя раманы
Катэгорыя:Першая сусветная вайна ў культуры і мастацтве
Берлінская зялёная галава

у Новым музеі ў Берліне]]
**Берлінская зялёная галава** () — мужчынскі скульптурны партрэт з граўвакі шэра-зялёнага колеру вышынёй 21,5 см, адзін з найбольш вядомых узораў старажытнаегіпецкага мастацтва. Датуецца арыентыровачна 350 годам да н.э. і адносіцца да Позняга перыяду. Асоба намаляванага, як і імя аўтара, невядомыя. Скульптура была перададзена ў дар Егіпецкаму музею і збору папірусаў Джэймсам Сіманам і дэманструецца ў экспазіцыі Новага музея.

## Апісанне 
Партрэт сталага мужчыны з характэрным па сваёй будове чэрапам, глыбокімі маршчынамі ў вобласці вачэй, мясістымі, злёгку адвіслымі шчокамі і двайным падбародкам адрозніваецца рэалістычнасцю адлюстравання і стараннасцю шліфоўкі паверхні, уласцівай скульптурным працам Позняга перыяду. Лысы чэрап дазваляе выказаць здагадку, што адлюстраваны чалавек з'яўляецца жрацом. Рысы твару адрозніваюцца ад ідэалаў прыгажосці, прынятых у Старажытным Егіпце, што надае яму індывідуальнасць і сведчыць пра ўплыў старажытнагрэчаскага мастацтва. Тым не менш, скульптар застаўся верным старажытнаегіпецкім традыцыям і «сканструяваў» твар, а не выканаў партрэт з жывой мадэлі, паколькі абедзве паловы твару практычна сіметрычныя, а маршчыны на пераноссі і вакол вачэй, якія надаюць чалавеку хмурны погляд і суровае аблічча, прадуманы сістэматычна і перададзены ў дасканаласці.

## Спасылкі 
* Берлінская зялёная галава на сайце Грамадства садзейнічання Егіпецкаму музею і збору папірусаў 
* Deutsche Digitale Bibliothek 

Катэгорыя:Скульптура Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Новы музей
Катэгорыя:Скульптуры паводле алфавіта
Засвір

**За́свір** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Свірскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1713 г. маёнтак Ашмянскага павета Віленскага ваяводства. У 1713—1714 гг. на грошы ўладальнікаў Зяновічаў пабудаваны мураваны кармеліцкі касцёл і манастырскія пабудовы; заснаваны манастыр ордэнам кармелітаў (мужчынскім), у якім у 1846 г. было 19 манахаў. У 1860 г. Засвір — казённы гарадок Свянцянскага павета Віленскай губерні, 14 двароў, 96 душ. У 1862 г. манастыр разбураны, а касцёл перароблены ў царкву (у 1919 годзе касцёл з пабудовамі вернуты каталікам). У 1865 г. у мястэчку 53 рэвізскія душы, царква і школа. У 1868 г. мястэчка Свірскай воласці Свянцянскага павета, 8 двароў, 96 жыхароў. У 1885 сяло з праваслаўнай царквой, карчмой, дзейнічала народнае вучылішча, дзе ў 1892/93 навучальным годзе вучыліся 40 хлопчыкаў і 4 дзяўчынкі.

З 1893 працавала 2-класная царкоўнапрыходская школа, у якой у 1896/97 навучальным годзе вучыліся 38 хлопчыкаў. У 1897 г. 21 двор, 199 жыхароў, царква. У 1904 г. сяло, 87 жыхароў, у 1907 г. — 140 жыхароў. У снежні 1905 г. тут размяшчалася палова роты пяхоты для падаўлення рэвалюцыйнага руху ў Віленскай губерні. З 12.10.1940 г. у Шэметаўскім сельсавеце Свірскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай абласцей, з 31.08.1959 г. Мядзельскага раёна, з 20.01.1960 г. Мінскай вобласці, з 20.05.1960 г. у Свірскім гарпасялковым Савеце.

У 1950 г. вяскоўцы стварылі калгас «Чырвоны Сцяг». З 1960 вёска ў складзе саўгаса «Свір», з 04.09.1991 г — калгасу «Свір» (цэнтр — г.п. Свір), 12.11.1966 г. да вёскі далучаны хутары Алешкі, Унукі, Сабінава.

У 2013 годзе Свірскі пасялковы савет быў скасаваны, і Засвір увайшла ў склад Свірскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 105 жыхароў (1960)
* 53 двары, 94 жыхара (1997)

## Інфраструктура 
Клуб, бібліятэка, крама, жывёлагадоўчая ферма. 

## Славутасці 
* Касцёл Святой Троіцы (пач. XVIII ст.).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Свірскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства
Завуголле

**Завуго́лле** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крывіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1904 годзе вартоўня Жаснянскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, 7 жыхароў. У 1921 годзе засценак гміны Жосна Дунілавіцкага (з 1926 года Пастаўскага) павета Віленскага ваяводства, 9 двароў, 65 жыхароў. З 12 кастрычніка 1940 года вёска ў Пузыроўскім сельсавеце Крывіцкага раёна Вілейскай, з 20 верасня 1944 года Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 года Мінскай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Мядзельскім раёне. У 1940 годзе 23 двары, 100 жыхароў. У верасні 1943 года гітлераўцы спалілі вёску (23 двары). Пасля Вялікай Айчыннай вайны адноўлена. У 1950 годзе сяляне аб'ядналіся ў калгас імя Суворава. З 1975 года вёска знаходзіцца ў складзе калгаса «Бальшавік» (цэнтр — вёска Пузыры).

30 кастрычніка 2009 года перададзена са скасаванага Пузыроўскага сельсавета ў Крывіцкі сельсавет.

## Насельніцтва 
* 15 двароў, 98 жыхароў (1931)
*81 жыхар (1960)
* 23 двары, 33 жыхары (1997)

## Інфраструктура 
Размешчана жывёлагадоўчая ферма.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крывіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Зарэчнае (Мядзельскі раён)

**Зарэ́чнае** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Княгінінскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1904 г. вёска ў Крывіцкай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, 190 жыхароў, з 1892 г. тут працавала школа граматы. У 1908 г. 34 двары, 236 жыхароў. У 1921 г. у Крывіцкай гміне Вілейскага павета Віленскага ваяводства, 41 двор, 234 жыхары. У 1931 г. у Крывіцкай гміне Вілейскага павета Віленскага ваяводства, 45 двароў, 273 жыхары. У 1940 г. 50 двароў, 140 жыхароў. З 12.10.1940 г. у Княгінінскім сельсавеце Крывіцкага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай, з 20.01.1960 г. Мінскай абласцей, з 25.12.1962 г. ў Мядзельскім раёне. У кастрычніку 1943 г. гітлераўцы спалілі 6 сельскіх гаспадарак, забілі 5 жыхароў. У 1949 г. у вёсцы арганізаваны калгас імя Вышынскага. З 1957 вёска ў складзе саўгаса «Крывічы» (цэнтр — вёска Княгінін).

## Насельніцтва 
* 256 жыхароў (1960)
* 42 двары, 67 жыхароў (1997)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Княгінінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Зялёнкі

Назву **Зялёнкі** маюць:
* Зялёнкі (*Tricholoma flavovirens, Tricholoma equestre*) — шапкавыя базідыяльныя грыбы сямейства радоўкавых

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Зялёнкі — хутар у Іўеўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Зялёнкі — вёска ў Любанскім раёне
** Зялёнкі — вёска ў Мядзельскім раёне
Зялёнкі (Мядзельскі раён)

**Зялёнкі** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нарацкага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1904 г. вёска Кабыльніцкай воласці Свянцянскага павета Віленскай губерні, 141 жыхар. У 1908 г. 22 двары, 138 жыхароў. З 12.10.1940 г. у Ляшчынскім сельсавеце Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай, з 20.01.1960 г. Мінскай абласцей, з 09.08.1978 г. у Нарацкім сельсавеце. У 1940 г. 24 двары, 135 жыхароў. У верасні 1943 г. гітлераўцы спалілі 21 вясковую гаспадарку, забілі 5 жыхароў. Пасля Вялікай Айчыннай вайны вёска адноўлена. У 1950 г. арганізаваны калгас «1 Мая». З 1979 вёска знаходзіцца ў складзе калгасу «Нарач» (цэнтр — вёска Чараўкі).

## Насельніцтва 
* 113 жыхароў (1960)
* 26 двароў, 40 жыхароў (1997)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Галубенькі

**Галубе́нькі** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нарацкага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1847 г. вёска маёнтка Антанізберг Кабыльніцкай воласці Свянцянскага павета Віленскай губерні, валоданне братоў Галкаў, 4 двары, 21 жыхар. У 1904 г. 3 вёскі: Галубенькі (39 жыхароў), Галубенькі 1-я (18 жыхароў), Галубенькі 2-я (32 жыхары). У 1907 г. існавалі 2 вёскі: 17 і 27 жыхароў. З 12.10.1940 г. у Ляшчынскім сельсавеце Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай, з 20.01.1960 г. Мінскай абласцей, з 09.08.1979 г. у Нарацкім сельсавеце. У 1949 г. вяскоўцы арганізавалі калгас імя Я. Коласа. Пазней вёска знаходзіцца ў складзе калгасу імя Чапаева, з 1979 г. — калгаса «Нарач» (цэнтр — вёска Чараўкі).

## Насельніцтва 
* 49 жыхароў (1960)
* 10 двароў, 12 жыхароў (1997)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Зыкава

Назву **Зы́кава** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць
** Зыкава — вёска ў Лагойскім раёне
** Зыкава — вёска ў Мядзельскім раёне
Зыкава (Мядзельскі раён)

**Зы́кава** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.

## Гісторыя 
У 1846 годзе — вёска фальварка Посапава маёнтка Смыч Вілейскага павета Віленскай губерні, валоданне графа К. І. Тызенгаўза. У 1904 годзе — вёска Мядзельскай воласці Вілейскага павета.

У 1921 годзе вёска ў складзе Мядзельскай гміны Дунілавіцкага (з 1925 года — Пастаўскага павета) Віленскай губерні. З 12 кастрычніка 1940 года ш Слабадскім сельсавеце Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20 верасня 1944 года — Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 года — Мінскай абласцей.

У 1949 годзе сяляне вёсак Зыкава і Янушаўка аб’ядналіся ў калгас імя Чкалава. З 1954 вёска ў складзе калгаса «1 Мая» (цэнтр — вёска Канстанцінава).

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе:** 1846 год — 5 двароў, 40 жыхароў.
* **XX стагоддзе:** 1904 год — 97 жыхароў; 1908 год — 13 двароў, 101 жыхар; 1921 год — 16 двароў, 78 жыхароў; 1940 год — 14 двароў, 64 жыхары; 1960 год — 45 жыхароў; 1997 год — 4 двары, 7 жыхароў.

## Вядомыя асобы 
* Васіль Вітальевіч Грычык (нар. 1960) - беларускі заолаг. Доктар біялагічных навук (2009), прафесар.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Слабадскі сельсавет (Мядзельскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Картуз

]]
**Картуз** () — мужчынскі летні галаўны ўбор з казырком. Шылі найчасцей з чорнага сукна.

У канцы XIX — пачатку XX стст. пераважалі картузы накшталт вайсковых шапак з шырокім каляровым аколышкам і цвёрдым, часам лакаваным казырком. На Панямонні і ў Цэнтральнай Беларусі картуз (шапку-саламянку) выпляталі з саломы. Сярэдзіна мела палатняную падшэўку; аколышак і казырок спераду аздаблялі двума разеткамі, вышытымі чырвонымі баваўнянымі ніткамі.

Катэгорыя:Беларускі касцюм
Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Валёнкі

**Валёнкі** — зімовы абутак з валенай воўны. Лакальная назва *валенцы*. Бытавалі з XIX стагоддзя (спачатку ў заможных сялян), а з пачатку XX стагоддзя набылі шырокае распаўсюджанне, асабліва на ўсходзе і паўночным усходзе Беларусі. Працэс выпрацоўкі валёнкаў уключае некалькі этапаў: закладка вырабу, валенне, фармаванне, аддзелка (Валюшнае рамяство). Валенне (катанне) валёнкаў, асабліва дзіцячых, бытуе і ў наш час у вёсках. Майстры-валюшнікі вырабляюць абутак з захаваннем традыцыйнай тэхналогіі і прылад працы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Абутак
Катэгорыя:Рускі касцюм
Іванкі (Мядзельскі раён)

**Іванкі́** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Занарацкага сельсавета.

## Гісторыя 
У 19 стагоддзі — маёнтка Іванкі і Дваржэц Свянцянскага павета Віленскай губерні, валоданне памешчыка Урбановіча, 10 двароў, 28 душ прыгонных сялян мужчынскага полу. У 1904 г. вёска Шэметаўскай воласці Свянцянскага павета, 177 жыхароў. З 12.10.1940 г. у Сырмежскім сельсавеце Свірскага раёна Вілейскай вобласці, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай вобласці, з 31.08.1959 г. Мядзельскага раёна, з 20.01.1960 г. у Мінскай вобласці. У 1949 г. вяскоўцы стварылі калгас імя М. Горкага, у 1952—1954 гг. вёска — цэнтр узбуйненага калгасу імя М. Горкага, з 06.03.1954 г. — у складзе сучаснага калгасу з той жа назвай (цэнтр — вёска Буйкі).

Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Сырмежскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 113 жыхароў (1960)
* 19 двароў, 42 жыхары (1997)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Занарацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна