open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вялікі Нікабар

**Вялікі Нікаба́р** (англ. *Great Nicobar *, нікабар. މަލިटोकिओंग लोंग) — востраў у Індыйскім акіяне, самы вялікі ў групе Нікабарскіх астравоў. Уваходзіць у склад саюзнай тэрыторыі Індыі Андаманскія і Нікабарскія астравы. Плошча сушы — 1045,1 км². Насельніцтва (2001 г.) — 9440 чал. (пасля цунамі 2004 г. колькасць жыхароў скарацілася).

## Гісторыя 
Да брытанскай каланізацыі ў 1869 г. востраў быў населены нікабарцамі, з якіх вылучаліся шампен, што жылі ва ўнутраных раёнах вострава. Пазней з’явіліся перасяленцы з Індыі, большасць з якіх паходзіць з Малабарскага ўзбярэжжа.

У 1942—1945 гг. акупаваны Японіяй.

У 1947 г. увайшоў у склад Індыі.

Моцна пацярпеў падчас цунамі 2004 г.

## Прырода 
Востраў Вялікі Нікабар уяўляе сабою вяршыню падняцця акіянічнага хрыбта. Найвышэйшы пункт — 642 м. Раён знаходжання вострава адрозніваецца значнай сейсмічнай актыўнасцю. Большасць рэк маюць ухіл на поўдзень і паўднёвы захад.

Клімат субэкватарыяльны, ва ўзгорыстай частцы вострава — трапічны.

Узбярэжжа займаюць мангравыя лясы і пясчаныя пляжы. Ва ўнутраных раёнах пераважаюць вечназялёныя і лістападныя лясы, а таксама шырокія лугі. Фаўна прадстаўлена шматлікімі птушкамі, яшчаркамі, чарапахамі, казуркамі. Многія мясцовыя віды — тутэйшыя эндэмікі.

85 % плошчы мае статус ахоўваемай прыроднай тэрыторыі.

Мыс Індыра — самы паўднёвы пункт Індыі. На ім размножваюцца марскія чарапахі.

## Галерэя 

Image:Nicobar Pigeon 820.jpg|Нікабарскі голуб
Image: Bronchocela danieli Great Nicobar Island.jpg|Яшчарка *Bronchocela danieli*

## Спасылкі 
* Great Nicobar, Andaman and Nicobar
* Great Nicobar

Катэгорыя:Андаманскія і Нікабарскія астравы
Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Астравы Індыі
Маці (камуна)

**Маці** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 4500 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 566 чал./км². Займае плошчу 7 км². Паштовы індэкс — 10075. Тэлефонны код — 011.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Mauro.
Рыдамля

**Ры́дамля** (, ) — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Серкавіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
Рыдамлю, разам са сваім аднайменным маёнткам у верхнім цячэнні Усвейкі, чацвёра сыноў Фёдара Бабіча ў сярэдзіне XV ст. падаравалі Чарэйскаму манастыру. У 1676 годзе згадваецца як сяло з царквой у Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

У пачатку XX ст. у Аршанскім павеце Магілёўскай губерні.

У час 2-й сусветнай вайны, 12 верасня 1942 г. карнікі ўварваліся ў в. Рыдамля, падпалілі вёску, ямы і паграбы закідвалі гранатамі, абстрэльвалі з аўтаматаў. Спалена 136 дамоў, забіта 81 і паранена 43 чалавекі.

У 1924—1954 гадах цэнтр Рыдамльскага сельсавета. Да 17 жніўня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Валосаўскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Алесь Рылько (1923—1967), беларускі пісьменнік

## Літаратура 
* *Чыкун Л.* Гарэлі ў агні вёскі: [Трагедыя в. Рыдамля Талач. раёна] // Сцяг Iльіча (Талачын). 1993. 27 сак.
* *Маціеўскі М.* Вёска [Рыдамля] гарэла, а кветкі цвілі…// Белорусская нива. — 2003. — 3 дек.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Серкавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Талачынскага раёна
Санкт-Гален

**Санкт-Гален** (,  , , ) — горад ва ўсходняй частцы Швейцарыі, сталіца кантона Санкт-Гален. Горад размешчаны недалёка ад Бодэнскага возера на вышыні прыкладна 700 метраў над узроўнем мора і з’яўляецца адным з самых высакагорных гарадоў Швейцарыі.
 
Названы ў гонар святога Гала. Узнік вакол бенедыктынскага кляштара Св. Гала. Манастырскія будынкі з барочнай залай бібліятэкі ўключаны ў пералік сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
 
Горад быў заснаваны ў VII стагоддзі і з’яўляецца культурным і эканамічным цэнтрам ўсходняй Швейцарыі. Сучасны горад уключае ў свой склад старой гарадской акругі (да 1798 — імперскі горад і Рэспубліка Санкт-Гален) і шэраг навакольных вёсак (Хафнерсберг, Ротмонтэн, Бруген, Лахен, Санкт-Фідэн і іншыя), якія раней належалі камунам Штраўбэнцэль і Таблат і уключаных у склад горада ў 1918 годзе.
## Адукацыя і культура 
* Санкт-Галенскі ўніверсітэт
## Вядомыя асобы 
* Іаахім Вадзіян (1484—1551) — швейцарскі гуманіст і рэфарматар.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Швейцарыі
Катэгорыя:Камуны кантона Санкт-Гален
Свабодны спіс

**Свабодны спіс** () — палітычная партыя Ліхтэнштэйна. Была заснавана ў 1985, як «сацыяльная, дэмакратычныя і экалагічная» партыя.

Партыя выступае за актыўную інтэграцыю замежнікаў, паляпшэнне экалогіі і вырашэнне транспартных праблем. Акрамя таго, «Свабодны спіс» з'яўляецца адзінай палітычнай партыяй княства, якая выступае за ўвядзенне паўнавартаснай парламенцкай манархіі.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Ліхтэнштэйна
Джавані Батыста Рычолі

**Джавані Батыста Рычолі** (; 17 красавіка 1598, Ферара - 25 чэрвеня 1671, Балоння) — італьянскі астраном і тэолаг, аўтар працы «Новы Альмагест» (Almagestum Novum) - збору астранамічных ведаў свайго часу. Разам з Франчэска Грымальдзі склаў карту Месяца і ўвёў у практыку пазначэнне месяцавых кратараў імёнамі вучоных.

Катэгорыя:Астраномы Італіі
Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Астраномы XVII стагоддзя
Ледавік Амундсена

**Ледавік Амундсена** — ледавік у Антарктыцы. З'яўляецца адным з асноўных антарктычных ледавікоў.

## Апісанне 
Памер ледавіка ад 6 да 10 кіламетраў у шырыню і 128 кіламетраў у даўжыню. Ледавік пачынаецца на палярным плато, адкуль ён спускаецца на паўднёвы захад ад плато Нільсэна. Спусціўшыся праз горы Каралевы Мод, ледавік уліваецца ў шэльфавы ледавік Роса, на захад ад нунатака Макдональда. Ледавік названы ў гонар нарвежскага палярнага даследчыка Руаля Амундсена Рычардам Бэрдам падчас экспедыцыі ў 1929-м годзе.

## Гл. таксама 
* Спіс ледавікоў Антарктыкі
* Руаль Амундсен
* Рычард Бэрд
* Гляцыялогія
* Ледавік

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Ледавікі Антарктыды
Катэгорыя:Руаль Амундсен
Гара Амундсена

**Гара Амундсена** — нунатак ва Усходняй Антарктыдзе, у заходняй частцы Зямлі Уілкса, каля ўсходняга борта вываднога ледавіка Дэнмана пад 67°13' паўднёвай шыраты і 100°44' усходняй даўгаты. Вышыня 1445 м. Складзена пратэразойскімі пародамі. Ледавіковая штрыхоўка на вяршыні сведчыць аб большай магутнасці ледавіковага шчыта Антарктыды ў мінулым.

Адкрыта ў снежні 1912 года аўстралійскай антарктычнай экспедыцыяй. Назва даў кіраўнік гэтай экспедыцыі Дуглас Моўсан у гонар нарвежскага палярнага даследчыка Руаля Амундсена.

Катэгорыя:Вяршыні вышынёй ад 1000 да 2000 метраў
Катэгорыя:Горы Антарктыды
Катэгорыя:Руаль Амундсен
Ліхтэнштэйнскі аўтобус

thumb|300px|Ліхтэнштэйнскі аўтобус
**Ліхтэнштэйнскі аўтобус** () — асноўны від грамадскага транспарту Ліхтэнштэйна і аўтобусная кампанія, якая базуецца ў Вадуцы. Аўтапарк кампаніі складаюць 19 аўтобусаў з бензінавымі рухавікамі і 27 — з дызельнымі, якія абслугоўваюць 13 маршрутаў. Апроч гарадскіх перавозак кампанія ажыццяўляе аўтобусную сувязь з суседнімі краінамі — Швейцарыяй і Аўстрыяй.

## Маршруты 
*11 Зарганс - Вадуц - Шан - Бендэрн - Эшэн - Маўрэн - Фельдкірх
*12 Букс - Шан - Вадуц - Бальцэрс - Sargans
*13 Буксаў - Шан - Нендэльн - Эшэн - Маўрэн - Фельдкірх
*14 Вадуц - Нендэльн - Шанвальд - Фельдкірх
*21 Вадуц - Трызенберг - Мальбун
*22 Трысенберг - Гафлай
*24 Вадуц - Зефелен
*26 Шан - Планкен
*31 Бендэрн - Ругелль - Шэленберг
*32 Бендэрн - Гампрын - Ругель - Шэленберг - Хінтэршеленберг
*33 Маўрэн - Шэленберг - Хінтэршеленберг
*35 Бальцэрс - Бендэрн - Гампрын - Шэленберг
*36 Бальцэрс - Вадуц - Шан - Бендэрн - Ругель - Нофельз

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Эканоміка Ліхтэнштэйна
Ліхтэнштэйн
Наста Кудасава

**Наста Кудасава**, поўнае імя **Настасся Фёдараўна Кудасава** (нар. , , Гомельская вобласць) — беларуская паэтэса.

## Біяграфія 
Вучылася ў сярэдняй школе № 5 г. Рагачова. Скончыла ў 2006 годзе аддзяленне рускай філалогіі філалагічнага факультэта БДУ, магістратуру БДУ па спецыяльнасці «Літаратуразнаўства» (2007). 

Займаецца выхаваннем дваіх дзяцей: сына Ягора і дачкі Марыі.

## Творчасць 
Пачала пісаць вершы з шасці гадоў. У перыядычных выданнях вершы друкуюцца з 1999 г. («Наша Ніва», «Літаратурная Беларусь», «Дзеяслоў», «Маладосць», «Верасень» і інш.). Аўтар кніг паэзіі «Лісце маіх рук» (Логвінаў, 2006), «Рыбы» (2013), «Маё невымаўля» (2016), «Вясна. Вуснам цесна» (2021). З’яўляецца ўдзельнікам альманахаў «Скрыпторый», «Літаратурны квартал», зборніку паэзіі «Яна і я», удзельнік праекту «Начная чытанка» (2007) і розных паэтычных фестываляў.

Творы перакладзены на рускую, украінскую, англійскую, польскую, чэшскую і балгарскую мовы.

## Прызнанне 
* Заахвочвальная прэмія часопіса «Дзеяслоў» у 2003 годзе (намінацыя «Дэбют»);
* Прэмія Беларускага ПЭН-цэнтра «Кніга году — 2016»;
* Стыпендыя імя Магдалены Радзівіл для пісьменніц і перакладчыц у 2018 годзе;
* Прэмія «Празрысты Эол» у 2018 годзе ў намінацыі «Найлепшая паэтычная публікацыя года»;
* Лаўрэатка першага фэсту Уладзіміра Караткевіча (2019);
* Лаўрэатка літаратурнай прэміі імя Міхася Стральцова (2021);
* Лаўрэатка Глінянага Вялеса за кнігу «Побач» (2022);
* Лаўрэатка паэтычнай прэміі імя Наталлі Арсенневай за кнігу «Побач» (2022).

## Бібліяграфія 
### Паэзія 
* «Лісьце маіх рук». Мінск: Логвінаў, 2006. — 76 с.
* «Рыбы». Мінск: Харвест, 2013. — 64 с.
* «Маё невымаўля». Мінск: Кнігазбор, 2016. — 116 с.
* «Вясна. Вуснам цесна». Мінск: Кнігазбор, 2021. — 188 с.
* «Я працягваю». Візенбург/Марк (Германія): Hochroth, 2023.

### Творы ў часопісах 
* Вершы. Дзеяслоў, № 15 . Мінск
* Вершы. Дзеяслоў, № 5 . Мінск
* Вершы. Маладосць, № 5, 2008 г.
* Вершы. Верасень, № 1, 2009 г.
* Вершы на сайце Родныя Вобразы 

### Пераклады 
* Пераклад вершаў на рускую мову: Сибирские огни № 2, 2009 г.

## Рэцэнзіі на творчасць Н. Кудасавай 
* Рэцэнзія Вікі Трэнас на кнігу «Лісьце маіх рук» на сайце «Новая Эўропа»
* Рэпартаж Севярына Квяткоўскага з прэзентацыі кнігі на svaboda.org

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Старонка Насты Кудасавай Facebook
* Старонка Насты Кудасавай ВКонтакте
* Слухаць вершы на Літрадыё
* Аўтарская старонка на Камунікаце

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Mv

**mv** (ад ) — утыліта ў UNIX і UNIX-падобных сістэмах, ужываецца для перамяшчэння або перайменавання файлаў.

Ужыванне:
* Калі ў якасці аргументаў зададзены імёны двух файлаў, то імя першага файла будзе зменена на імя другога.
 mv file1 file_1       пераймяноўвае файл
* Калі апошні аргумент з'яўляецца імем існуючага каталога, то `mv` перамяшчае ўсе зададзеныя файлы ў гэты каталог.

 mv file ./dir/        перасоўвае 'file' у 'dir/file' адносна бягучага каталога

Калі апошні аргумент не з'яўляецца каталогам і зададзена больш чым два файлы, то будзе надрукавана паведамленне аб памылцы.

Ключы, якія выкарыстоўваюцца з `mv`:

* `–f`, не запытваць пацвярджэнне аперацый.
* `–i`, выводзіць запыт на пацвярджэнне аперацыі, калі існуе файл, у які адбываецца перайменаванне ці перасоўванне.
* `––`, пазначае канец спіса ключоў. Выкарыстоўваецца для ўжывання з файламі, у якіх імёны пачынаюцца на `–`.

## Спасылкі 
* Рускі man функцыі mv(1)

## Гл. таксама 
* cp
* rm

Катэгорыя:Утыліты UNIX
Амундсен (кратар)

**Кратар Амундсена** - кратар, які размешчаны на Паўднёвым полюсе Месяца. Таму кратар і назвалі ў гонар вядомага палярнага падарожніка Руаля Амундсена, які першым дасягнуў Паўднёвага полюса Зямлі.

## Апісанне 
Кратар мае дыяметр 103,39 кіламетраў і глыбіню 5,87 кіламетраў, і яго дно недасяжнае для сонечных прамянёў; на дне кратара - лёд.

Катэгорыя:Кратары Месяца
Катэгорыя:Руаль Амундсен
Тунгускі метэарыт

300 px|thumb|right|Прыкладнае месца выбуху на геаграфічнай карце
**Тунгускі метэарыт**, або **Тунгускі феномен** — гіпатэтычнае цела, імаверна, каметнага паходжання, якое, як думаюць, было прычынай паветранага выбуху ў раёне ракі Падкаменнай Тунгускі (прыкладна за 60 км на поўнач і 20 км на захад ад вёскі Ванавара) 17 (30) чэрвеня 1908 года а 07:14,5±0,8 мінут мясцовага часу (00:14,5 мін па Грынвічы). Магутнасць выбуху ацэньваюць у 40-50 мегатон, што адпавядае энергіі наймагутнейшай вадароднай бомбы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Катастрофы 1908 года
Катэгорыя:Катастрофы ў Расіі
1908
30
Катэгорыя:1908 год у навуцы
Катэгорыя:1908 год у Расіі
Катэгорыя:Фантастычныя матывы
Катэгорыя:Метэарыты
Мерачоўшчына

thumb|Урочышча Мерачоўшчына
[thumb|Сядзіба Касцюшкаў на малюнку [Напалеон Орда|Напалеона Орды]]
**Мерачо́ўшчына** — урочышча, былы фальварак за 1,5 км на паўночны захад ад мястэчка Косава Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі.

## Назва 
На польскай карце 1933 г. - *Mereczowszczyzna*.

У гэтым рэгіёне (з-пад Зэльвы) фіксавалася прозвішча Мэрэчка. Было жалудоцкае Мэрэч, горадзенскае Мэрэчынскі. З Ішчалны было Мэрэчкоўскі.

## Гісторыя 
Першыя пісьмовыя згадкі пра Мерачоўшчыну датуюцца 1529 годам, калі фальварак быў ва ўласнасці Храптовічаў. У 1577 князі Сангушкі прадалі Косава разам з Мерачоўшчынай берасцейскаму ваяводзе Андрэю Ляшчынскаму.

У першай палове XVIII стагоддзя Мерачоўшчына была ўласнасцю Сапегаў. У 1733 годзе яна пераходзіць да мечніка берасцейскага Людвіка Касцюшкі ў заставу. У 1746 годзе тут нарадзіўся Тадэвуш Касцюшка. Па смерці Людвіка фальварак перайшоў да яго жонкі, якая прадала Мерачоўшчыну ў 1764 годзе ўласніку Косава Юрыю Флемінгу і пераехала ў Сяхновічы. З гэтай пары Мерачоўшчына становіцца неад’емнай часткай косаўскага маёнтка.

У 1821 годзе Косаўскі ключ набыў Войцех Пуслоўскі, маршалак шляхты Слонімскага павета, які распачаў аднаўленне сядзібы Касцюшкаў. Рэстаўрацыя была скончаная ў 1857 годзе.

За польскім часам Мерачоўшчына знаходзілася ў складзе гміны Косава Косаўскага павета Палескага ваяводства.

Хата, дзе нарадзіўся Тадэвуш Касцюшка, была знішчаная ў часе Другой сусветнай вайны. Яе выгляд вядомы толькі з малюнкаў Міхаіла Кулешы (1845) і літаграфіі Напалеона Орды (1871).

У 1999 годзе на месцы былога фальварка быў усталяваны мемарыяльны камень, а ў верасні 2004 адкрыта адноўлена хата, дзе цяпер размяшчаецца сядзіба-музей Касцюшкі.

Непадалёк знаходзіцца палац Пуслоўскіх.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* Музей-сядзіба Касцюшкі на Глобусе Беларусі
* Алесь Зайка. Мерачоўшчына ці Мерачоўшчына?  // Івацэвіцкі веснік

Катэгорыя:Славутасці Косава (Беларусь)
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Пуслоўскія
Цар-бомба

**АН602** (яна жа «**Цар-бомба**», яна ж «**Кузькіна маці**») — тэрмаядзерная авіяцыйная бомба, распрацаваная ў СССР у 1954-1961 гг. групай фізікаў-ядзершчыкаў пад кіраўніцтвам акадэміка Акадэміі навук СССР І. В. Курчатава. Самае магутнае выбуховае прыстасаванне за ўсю гісторыю чалавецтва. Па розных дадзеных мела ад 57 да 58,6 мегатон тратылавага эквіваленту. Дэфект мас пры выбуху дасягаў 2,65 кг.

У групу распрацоўшчыкаў уваходзілі А. Д. Сахараў, В. Б. Адамскі, Ю. Н. Бабаеў, Ю. Н. Смірноў, Ю. А. Трутнеў і іншыя.

Катэгорыя:Зброя паводле алфавіта
Катэгорыя:Халодная вайна
Катэгорыя:1961
Катэгорыя:Новая Зямля
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Пружанскага раёна

|}

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Пружаншчына
Катэгорыя:Гісторыя Пружанскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Пружанскага раёна
Катэгорыя:Культура Пружанскага раёна
Нікабарскія мовы

**Нікабарскія мовы** — родныя мовы нікабарцаў, карэнных жыхароў Нікабарскіх астравоў. Большасць сучасных лінгвістаў адносіць нікабарскія мовы да мон-кхмерскай падгрупы.

На кожным з населеных Нікабарскіх астравоў размаўляюць на асаблівай гаворцы. Да нашых дзён няма адзінай думкі, якія з іх можна вылучыць як самастойныя мовы, а якія толькі як дыялекты. Прынята вылучаць як мінімум 3 самастойныя мовы — паўночную нікабарскую (кар-нікабарскую), паўднёвую нікабарскую (*самбелонг*) і цэнтральную нікабарскую, якую часам прадстаўляюць або як адну мову, падзеленую на шэраг адрозных дыялектаў, або як групу з 6 самастойных моў. Некаторыя лінгвісты схільны да падзелу цэнтральнай групы на 2 галіны.

У XX ст. было распрацавана некалькі пісьмовых варыянтаў нікабарскіх моў. Замежныя вучоныя часцей карыстаюцца лацінскім напісаннем. Але ў школах навучанне ідзе толькі на дэванагары.

## Літаратура 
* Man, Edward Horace, A dictionary of the central Nicobarese language (English-Nicobarese and Nicobarese-English), with appendices containing a comparison of synonymous words in the remaining Nicobarese forms and other matters, preceded by notes on the grammar of the central form. — London : W.H. Allen, 1889.
* Whitehead, George, Dictionary of the Car-Nicobarese Language: Nicobarese-english — Romanised. — Asian Educational Services, 1925
* Heinz Kloss, Grant D. McConnell, Les langues écrites du monde: relevé du degré et des modes d'utilisation. — Presses Université Laval, 1989

## Спасылкі 
* Central Nicobarese written with Devanagari (Nagari) script

Катэгорыя:Мовы Індыі
Катэгорыя:Мон-кхмерскія мовы
Буквар

. Магілёўская брацкая друкарня, 1649 г.]]
**Буква́р**, **а́збука**, **леманта́р** — дапаможнік навучання пісьму. Буквар дапамагае засвоіць друкаваныя і рукапісныя літары і іх гукавыя значэнні, навучыцца чытаць разам найпрасцейшыя склады і словы, правільна разумець чытанае, умець чытаць і разумець тэксты, пісаць простыя словы і сказы.

## Назва 
Назва «буквар» упершыню з’явілася ў выданні Святадухавага брацтва 1618 года (Еўе); у 1631 гэты зачын падтрымаў Спірыдон Собаль. Ад гэтай пары букваром сталі называць кнігі для навучання пісьму не толькі ў беларускай, але і ў іншых славянскіх мовах: рускай, украінскай, балгарскай, серба-харвацкай.

Пазней на Беларусі стаў таксама выкарыстоўвацца тэрмін «лемантар» (ад  — пачатковы) («Лемантар», 1922, Берлін), Надзеі Сіўко, Анатоля Клышкі. Буквар апошняга аўтара атрымаў некалькі ўзнагарод на міжнародных, ўсесаюзных і беларускіх кніжных выставах, зведаў 23 перавыданні і з’яўляецца адзіным, па якім дагэтуль вывучаюць беларускую мову ў школах.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Буквар языка славенска 1649 года выдадзены Магілёўскім праваслаўным брацтвам на Uppsala University Library

Катэгорыя:Кнігі
Катэгорыя:Падручнікі
Верцялішкі

**Верцялі́шкі** (, ) — аграгарадок у Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Верцялішкаўскага сельсавета.

За 4 км ад станцыі Аульс на чыгунцы Масты — Гродна.

## Назва 
У гэтым жа рэгіёне (Індура) фіксавалася прозвішча Вэртэль. Ёсць латышскае *Vertelis,* літоўскае *Vertelis*, тапонім *Verteliai*.

В. Жучкевіч звязваў тапонім з «тэрмінам верацеі у польскай трансфармацыі».

## Гісторыя 
Да 1950-х гадоў Верцялішкі былі невялікай вёскай. У 1950-я гады былі створаны калгас «Прагрэс» і торфапрадпрыемства «Верцялішкі», пасля гэтага вёску перабудавалі ў адно з узорных сельскіх паселішч СССР.

За планіроўку і забудову Верцялішак у 1971 годзе архітэктары В. Н. Емяльянаў і Г. У. Заборскі і старшыня калгасу «Прагрэс» Ф. П. Сянько атрымалі Дзяржаўную прэмію СССР у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры. Фантан «Дожджык» стварыў у 1973 годзе мастак А. Сурмач.

Калгас «Прагрэс» — адно з вядомейшых прадпрыемстваў такога тыпу ў Беларусі. У Верцялішках таксама знаходзіцца галоўная станцыя вузкакалейнай чыгункі торфапрадпрыемства «Верцялішкі», якая ідзе на 30 км на ўсход ад паселішча.

З насельніцтвам каля 3000 чалавек Верцялішкі сталі адным з буйнейшых сельскіх паселішчаў Гродзенскай вобласці.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Казімір Лашкевіч (1888—1978) — польскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, дэпутат Сойма Польскай Рэспублікі першага склікання.

## Славутасці 
* Касцёл Святой Сям’і
* Царква Аляксандра Неўскага (1854)
* Прысядзібны парк

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Верцялішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Rm

**rm** (ад ) — утыліта ў UNIX і UNIX-падобных сістэмах, якая ужываецца для выдалення файлаў з файлавай сістэмы. Ключы, якія ўжываюцца з *rm*:

* `-r` — апрацоўваць усе ўкладзеныя падкаталогі. Дадзены ключ неабходны, калі файл, які трэба выдаліць, з'яўляецца каталогам, хай нават пустым. Калі файл для выдалення не з'яўляцца каталогам, то ключ `-r` не ўплывае на каманду rm.
* `-i` — выводзіць запыт на пацвярджэнне кожнай аперацыі выдалення.
* `-f` — не вяртаць код памылковага завяршэння, калі памылкі былі выкліканы файламі, якіх не існуе; не запытваць пацвярджэнне аперацый.

`rm` часта з'яўляецца сінонімам каманды `rm -i`, гэта значыць, што прадвызначана каманда запытвае пацвярджэнне перад выдаленнем файлаў, што дазваляе прадухіліць іх выпадковае выдаленне. Калі карыстальніку патрэбна выдаліць вялікую колькасць файлаў без пацвярджэння аперацыі, можна адмяніць дзеянне ключа `-i` даданнем ключа `-f`.

## Ахова ад выдалення / 
Кампанія Sun рэалізавала ахову ад "rm -rf /" у Solaris 10, выпушчаным у 2005 годзе . Пры выкананні каманды сістэма паведамляе, што выдаленне / не дазволена. Неўзабаве пасля гэтага такая ж функцыянальнасць была рэалізавана ў камандзе rm, якая пастаўляецца з FreeBSD. GNU rm не выконвае каманду "rm -rf /", калі не ўказаны параметр --no-preserve-root. Такія паводзіны былі рэалізаваны ў GNU Core Utilities версіі 6.4, выпушчаных у 2006.

## Прыклад ужывання 
`rm -rf mydir` — рэкурсіўна выдаліць без пацвярджэння і кода памылковага завяршэння файл (ці каталог) mydir.

Часам, у розных канферэнцыях больш дасведчаныя карыстальнікі, пры просьбе даць параду менш дасведчанаму, прапануюць увесці ў кансоль каманду , якая ў сваю чаргу выдаляе ўвесь змест каранёвага каталога. З гэтай нагоды існуе жарт, г.з. "патч Барміна", які тлумачыць што дадзеная каманда з'яўляецца ўніверсальным спосабам адрамантаваць любыя праблемы ў SCO Unix.

## Гл. таксама
* cp
* mv
* rmdir

## Зноскі 
Катэгорыя:Утыліты UNIX
Санці Гучы

**Санці Гучы** (каля 1530 — ) — польска-італьянскі архітэктар і скульптар.

## Біяграфія 
Пасля 1550 года, напэўна, з Фларэнцыі Гучы пераехаў у Польшчу і стаў прыдворным мастаком караля Жыгімонта Аўгуста, потым яго сястры каралевы Ганны Ягелонкі і яе мужа Стэфана Баторыя. Праца Санці Гучы ў Піньчаве была заўважнай, у ёй удзельнічалі многія пазней вядомыя мастакі. Школа Гучы стала адным з цэнтраў маньерызму, мастацтва і культуры ў Польшчы. За заслугі перад каронай Гучы быў набілітаваны.

## Творчасць 
Гучы — адзін з паспяховейшых і плённейшых мастакоў сваёй эпохі, пабудаваў або рэканструяваў шэраг палацаў вядомых людзей па ўсёй Польшчы. Сярод іх замак  ў Янкавіцах на Вісле (1565—1585), дзе архітэктар таксама зрабіў надмагільныя скульптуры ў стылі маньерызму ў мясцовай парафіяльнай царкве (каля 1586). Новы палац  ў  (1585—1595), які не захаваўся да цяперашняга часу. Палац ў  (1585—1587) у Кракаве. Пашырэнне замка ў Піньчаве (1591—1600). Таксама Гучы лічаць архітэктарам сінагогі Піньчаве.

Адной з яго найбольш заўважных прац лічаць стварэнне інтэр’еру і пахавальных помнікаў у капліцы Жыгімонта ў Вавельскім саборы. У капліцы, часта называнай пярлінай італьянскага Рэнесансу на поўначы ад Альпаў, знаходзяцца магілы караля Жыгімонта Аўгуста і каралевы Ганны Ягелонкі. Паміж 1594 і 1595 гадамі пад кіраўніцтвам Гучы адрамантавана капліца для магілы Стэфана Баторыя. Сярод іншага яго асноўных працы — капліца сям’і Браніцкіх у Непаламіцах (1596) і  ў Піньчаве.

Некалькі архітэктараў Беларусі лічаць Санці Гучы аўтарам перабудовы Старога замка ў Гродне, але доказаў гэтаму няма.

### Галерэя 

Image:Pinczow 20060722 1429.jpg|Капліца Св. Ганны ў Пінчаве
Image:Church_of_St._Stanislaus_and_St._Wenceslaus,_Sigismund_chapel,_Wawel_1,_Old_Town,_Kraków,_Poland.jpg|Капліца Жыгімонта ў Вавельскім саборы
Image:Poland Baranow - Castle.jpg|Замак у Баранаве Сандамірскім
Image:Janowiec dziedziniec.jpg|Яновіцы
Image:Nowy Wiśnicz.jpg|Новы Вышніч

## Літаратура 
* *Hajduk, Olga M.* Kilka uwag o batoriańskiej przebudowie Starego Zamku w Grodnie oraz jej współczesnej rekonstrukcji // *Biuletyn Historii Sztuki*, *83*(4), 843—858.
* *Hajduk, Olga M.* Santi Gucci Fiorentino: artysta-przedsiêbiorca w Polsce XVI wieku. Rozprawa doktorska. — Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2020.

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Архітэктары Польшчы
Катэгорыя:Архітэктары Італіі
Катэгорыя:Архітэктары Гродна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Пінскага раёна

|}

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Пінскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Пінскага раёна

Катэгорыя:Культура Пінскага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/5

|}

## Гл. таксама 
* Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/1
* Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/2
* Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/3

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Мінска
Мінск
Rmdir

**rmdir** — каманда ў аперацыйных сістэмах DOS, UNIX, Windows, якая выдаляе каталог з файлавай сістэмы. Гэтую каманду таксама разумее большасць FTP-сервераў.

Unix адчувальны да рэгістра літар, таму ў камандзе нельга ужываць вялікія літары. У DOS не мае значэння вялікімі ці малымі літарамі напісана каманда. Прыклад ужывання:

: rmdir імя_каталога

дзе *імя_каталога* адпавядае таму каталогу, які патрэбна выдаліць. У Unix існуюць таксама ключы (параметры) для гэтай каманды, такі як **-p**, пры ужыванні з гэтым ключом выдаляюцца таксама каталогі вышэйшага ўзроўню, калі яны пустыя, напрыклад:

: rmdir -p foo/bar/baz

Спачатку будзе выдалены каталог baz/, потым bar/ і ў канцы foo/, такім чынам будуць выдалены тры каталогі, запісаныя ў аргуменце.

rmdir не выдаліць каталог, калі ён не пусты. Правільны спосаб для выдалення рэкурсіўна ўсяго зместу каталога гэта выкарыстаць каманду rm. Напрыклад:

: rm -r for/bar/baz

Для таго каб зрабіць гэта ў DOS, ужывайце deltree, ці *rd /s імя_каталога* ў Windows.

## Гл. таксама 
* Праграмы UNIX-падобных аперацыйных сістэм

## Спасылкі 
* linuxmanpages.com/man1/rmdir.1.php — старонка man
* Апісанне rmdir у стандарце POSIX

Катэгорыя:Утыліты UNIX
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/1

|}

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Мінска
Мінск
ФК Дынама-Юні Мінск

**«Дынама-Юні»** — былы беларускі футбольны клуб з горада Мінск, заснаваны ў 1993 годзе. З'яўляўся моладзевай камандай мінскага «Дынама».

Пасля паспяховага сезону 1994—1995 клуб трапіў у Першую лігу, дзе гуляў да 2004. 
У 2004 страціў месца ў Першай лізе і спыніў існаванне.

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
***1** Стыкавыя матчы паміж другімі месцамі падгруп А і Б за права гуляць у Другой лізе.

## Галоўныя трэнеры 
* Валянцін Дамашэвіч (1993—2000)
* Уладзімір Лук'яненка (—2003—)

## Гл. таксама 
* ФК Дынама Мінск
* ФК Дынама-2 Мінск
* ФК Дынама-93 Мінск

Дынама-Юні Мінск
Катэгорыя:ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Спорт у Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе
Катэгорыя:1993 год у Мінску
Катэгорыя:Зніклі ў 2004 годзе
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997

**Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997** — другі па рангу дывізіён па футболе сярод беларускіх каманд 1997-га года.

Другі па рангу дывізіён у апошні раз менаваўся Другой лігай, з наступнага сезону 
ён атрымаў назву Першай лігі.

Турнір, у якім прымалі ўдзел 16 каманд, праходзіў у два кругі. 
Перамогу атрымаў клуб «Гомель», які разам са барысаўскім БАТЭ перайшоў у Першую лігу.

## Турнірная табліца 
## Спасылкі 
* RSSSF.com
* kick-off.by
* fcgomel.elitno.net

1997
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1997 годзе
Катэгорыя:1997 год у футболе
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998

**Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998** — другі па рангу дывізіён па футболе сярод беларускіх каманд 1998-га года.

У параўнанні з папярэднім сезонам другі па рангу дывізіён атрымаў назву Першай лігі (раней была Другая ліга).

Турнір, у якім прымалі ўдзел 16 каманд, праходзіў у два кругі. 
Перамогу атрымаў клуб «Ліда», які разам з асіповіцкім клубам «Свіслач-Дах» перайшоў у Вышэйшую лігу.

## Турнірная табліца 
## Спасылкі 
* RSSSF.com
* kick-off.by
* fcgomel.elitno.net

1998
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1998 годзе
Катэгорыя:1998 год у футболе
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Кобрынскага раёна

|}

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Кобрынскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Кобрынскага раёна

Катэгорыя:Культура Кобрынскага раёна
Бінарны файл

**Бінарны (двайковы) файл** — у шырокім сэнсе: паслядоўнасць адвольных байтаў. Назва звязаны з тым, што байты складаюцца з біт, гэта значыць з двайковых () лічбаў.

У вузкім сэнсе слова двайковыя файлы супрацьпастаўляюцца тэкставым файлам. Пры гэтым з пункту гледжання тэхнічнай рэалізацыі на ўзроўні апаратуры, тэкставыя файлы з'яўляюцца асобным выпадкам бінарных файлаў, у шырокім значэнні слова пад вызначэнне «бінарны файл» падыходзіць любы файл.

Часта бінарнымі файламі называюць выканальныя файлы і сціснутыя даныя, аднак некарэктна так абмяжоўваць гэты тэрмін.

## Візуалізацыя 
Для нагляднага ўяўлення бінарнага файла ён разбіваецца на кавалкі роўнага памеру, якія з'яўляюцца лічбамі, запісаныя ў шаснаццатковай сістэме, часам у васьмярковай, двайковай ці дзесятковай. Вызначаны памер кавалка можа быць роўны аднаму актэту, а таксама двум ці чатыром (у выпадку разбіцця на кавалкі па некалькі актэтаў выкарыстоўваецца характэрны для выбранай платформы парадак байтаў). Залежнасць дыяпазону лічбаў ад памеру кавалка паказана ў табліцы:

Нярэдка, акрамя лікавых значэнняў байтаў, выводзяцца гэтак жа сімвалы кодавай старонкі, напрыклад ASCII. Наступны прыклад паказвае г. з. *класічны дамп* (штоактэтна шаснаццатковае уяўленне па 16 актэтаў у радку, з друкавальнымі ASCII-сімваламі справа) пачатка PNG-файла лагатыпа Вікіпедыі:
 00000000  89 50 4e 47 0d 0a 1a 0a  00 00 00 0d 49 48 44 52  |.PNG........IHDR|
 00000010  00 00 00 87 00 00 00 a0  08 03 00 00 00 11 90 8f  |................|
 00000020  b6 00 00 00 04 67 41 4d  41 00 00 d6 d8 d4 4f 58  |.....gAMA.....OX|
 00000030  32 00 00 00 19 74 45 58  74 53 6f 66 74 77 61 72  |2....tEXtSoftwar|
 00000040  65 00 41 64 6f 62 65 20  49 6d 61 67 65 52 65 61  |e.Adobe ImageRea|
 00000050  64 79 71 c9 65 3c 00 00  03 00 50 4c 54 45 22 22  |dyq.e>>:99......55|
 00000090  35 51 50 50 37 37 37 11  11 11 25 25 25 0d 0d 0d  |5QPP777...%%%...|
 000000a0  27 27 27 1a 1a 1a 38 38  38 2a 2a 2a 08 08 08 20  
 000000b0  20 20 17 17 17 2e 2e 2e  13 13 13 bb bb bb 88 88  |  ..............|

## Інструменты 
### Для візуалізацыі 
* debug (у Microsoft Windows, часткова)
* hexdump (у FreeBSD, GNU/Linux і г. д.)

### Для рэдагавання 
* HEX-рэдактар
** beye (для ўсіх аперацыйных сістэм, свабодная праграма)
** hiew (для DOS, Microsoft Windows, Windows NT)
** WinHex (для «Windows»)

## Літаратура 
* Webster’s New World Dictionary of Computer Terms, 4th. Ed, Prentice Hall, NY, 1992. ISBN 0-671-84651-5
* Леонтьев Б. К. Форматы файлов Microsoft Windows XP: Справочник, М.: ЗАО «Новый издательский дом», 2005. ISBN 5-9643-0059-6

*
*
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998

**Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998** — трэці па рангу дывізіён па футболе сярод беларускіх каманд 1998-га года.

У параўнанні з папярэднім сезонам трэці па рангу дывізіён атрымаў назву Другой лігі (раней была Трэцяя ліга).

Ліга, як і ў папярэднім сезоне, была падзелена на дзве падгрупы: А і Б.
У турніры ўдзельнічалі 30 каманд (14 і 16 у падгрупах А і Б адпаведна).
Пераможца кожнай падгрупы атрымоўваў павышэнне ў Першую лігу. 
У падгрупах А і Б перамаглі адпаведна мінская «Зорка-ВА-БДУ» і мікашэвіцкі «Граніт», 
якія і атрымалі павышэнне.

## Турнірная табліца 
### Падгрупа А 
### Падгрупа Б 
## Спасылкі 
* RSSSF.com
* kick-off.by
* fcgomel.elitno.net

1998
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1998 годзе
Катэгорыя:1998 год у футболе
Пінскае княства

**Пі́нскае кня́ства** — удзельнае княства са сталіцай у Пінску, якое вылучылася з Тураўскага княства ў другой палове XII стагоддзя. Знаходзілася ў вярхоўях Прыпяці і нізоўях яе прытокаў Ясельды, Піны, Стыры і Гарыні.

У XII—XIII стагоддзях цесна звязана з Тураўскім княствам, знаходзілася пад уплывам Кіеўскага і Уладзіміра-Валынскага княстваў.

Каля 1174 года ў пісьмовых крыніцах асобна згадваюцца «*князі тураўскія і пінскія*», якія ўдзельнічалі ў паходзе на Кіеў князя Андрэя Багалюбскага. Першы пінскі князь — Яраслаў, сын тураўскага князя Юрыя Яраславіча. Яраслаў у 1183 годзе ўдзельнічаў у паспяховым паходзе рускіх князёў на полаўцаў. Яшчэ адзін сын Юрыя Яраславіча — Яраполк, пад 1190 годам таксама згадваецца ў сувязі з Пінскам, там адбылася яго вяселле.

У 1204 годзе Галіцка-Валынскі летапіс згадвае пінскага князя Уладзіміра, захопленага падчас барацьбы за Уладзіміра-Валынскае княства. Пад 1226/1227 годам згадваецца пінскі князь Расціслаў, які няўдала сапернічаў за Чартарыйск з галіцкім князем Данілам. У 1229 годзе падчас паходу галіцка-валынскіх князёў на палякаў пінскага князя Уладзіміра пакінулі абараняць Бярэсце ад яцвягаў. Княства цярпела ад шматлікіх набегаў літоўцаў праз яго тэрыторыю на Валынь. У падзеях, звязаных з барацьбой уладзімірскіх князёў з літоўцамі ў 1247 годзе, згадваецца князь Міхаіл, а ў падзеях 1262 года пінскія князі Фёдар, Дзямід і Юрый. Пра апошняга вядома, што ён памёр у 1292 годзе.

У 1263 годзе, пасля забойства вялікага князя літоўскага Міндоўга, з манастыра над Нёманам у Пінск збег яго сын Войшалк, адсюль ён пачаў паход па авалоданні сваёй спадчыны. Пры Гедзіміне, або нават раней, Пінскае княства ўвайшло ў склад Вялікага Княства Літоўскага. У 1320 годзе належала Нарымунту Гедзімінавічу, а з 1348 года яго сынам Васілю і Юрыю, потым унуку Фёдару і праўнуку Аляксандру Носу, а пасля паводле яго тастаменту перайшло вялікаму князю Жыгімонту Кейстутавічу. Вялікі князь Казімір у 1450-я гады даў княства Юрыю Сямёнавічу Нарымонтавічу.

Пасля смерці Юрыя Сямёнавіча Нарымонтавіча, у 1471 годзе княства нададзена як «хлебакармленне» княгіні Марыі Гаштольд, удаве кіеўскага князя Сямёна Алелькавіча, а пасля яе смерці — Фёдару Іванавічу Яраславічу, мужу яе дачкі. У 1521 годзе Жыгімонт Стары перадаў княства сваёй жонцы Боне Сфорца. Пасля ад’езду Боны ў Італію ў 1556 годзе княства перададзена Жыгімонту Аўгусту, які ператварыў яго ў староства. З 1565—1566 гадоў адміністрацыйна ўвайшло ў склад Пінскага павета Берасцейскага ваяводства.

## Літаратура 
* 
* 
* *Лысенко П. Ф.* Древний Пинск XI—XIII вв. — Мн., 1997.
* *Довнар-Запольский М. В.* Очерк истории кривичской и дреговичской земель до конца XII в. — Киев, 1891.
* *Рапов О. М.* Княжеские владения на Руси в Х — первой половине XIII в. — М., 1977.

Катэгорыя:Княствы Русі
Катэгорыя:Княствы ў беларускай гісторыі
Катэгорыя:Княствы Тураўскай зямлі
Катэгорыя:Гісторыя Пінска
Адноснасць

**Адноснасць**:

* Адноснасць  — філасофскі тэрмін
* Агульная тэорыя адноснасці 
* Спецыяльная тэорыя адноснасці
* Прынцып адноснасці
* Адноснасць — літаграфія Морыса Эшэра
Персефона

**Персефона** () у грэчаскай міфалогіі дачка Зеўса і Дэметры.

## Міфы 
### Выкраданне Аідам 
Спадабалася прыгажуня Персефона цару падзямелля Аіду, і папрасіў той у брата свайго Зеўса забраць дзяўчыну да сябе ў жонкі. І вярхоўны дазволіў. Пад час гульні дзяўчыны ў квітнеючай Нісейскай даліне з сяброўкамі акіянідамі, прыцягнула яе ўвагу дзіўная кветка, але не ведала дзяўчына, што кветка гэтая ўзрошчана Геяй па просьбе самога Аіда. Як толькі наблізілася багіня Персефона да дзіўнай расліны, так раптам развярнулася зямля побач яе, і выехаў на сваёй чорнай калясніцы цар сумнага падзямелле Аід, схапіў дзяўчыну і так жа раптам знік. Маці яе, Дэметра, па знікненню Персефоны пала ў глыбокі смутак, і зжаліўся над ёй грымотнік Зеўс і паслаў да Аіда Гермеса з дамовай, каб той дазволіў дзяўчыне пакідаць яго царства на восем месяцаў, а пасля вярнуцца. Згадзіўся Аід, і адпусціў Персефону даўшы праглынуць зерне гранату - сімвала шлюбу.

## Літаратура 
* Кун, Н. А. Легенды и мифы древней Греции / Н. А. Кун. - М: Государственное учебно - педагогическое издательство министерства просвещения РСФСР, 1957. - 464с.
* Тахо-Годи, А. А. Греческая мифилогия / А. А. Тахо-Годи. - М: Искусство, 1989. - 304с.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Катэгорыя:Багі смерці і замагільнага свету
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Багі ўрадлівасці
Катэгорыя:Багі каляндарных сезонаў
Катэгорыя:Багі, якія паміраюць і ўваскрасаюць
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000

**Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000** — трэці па рангу дывізіён па футболе сярод беларускіх каманд 2000-га года.

Ліга, як і ў папярэднім сезоне, была падзелена на дзве падгрупы: А і Б.
У турніры спачатку ўдзельнічалі 23 каманды (12 і 11 у падгрупах А і Б адпаведна), але падчас першага круга 
з падгрупы Б за няўплату заявачных унёскаў былі выключаны ФК «Пружаны» і жыткавіцкая «Ніва», 
у выніку чаго агульная колькасць удзельнікаў скарацілася да 21.

Чатыры лепшыя каманды кожнай падгрупы пераходзілі ў фінальны этап. 
У фінальных этапе восем каманд гулялі ў два кругі, але з першага этапа пераносіліся 
матчы каманд адной падгрупы (6 матчаў для кожнай каманды). Два пераможцы 
фінальнага этапу атрымоўвалі павышэнне ў Першую лігу. 
У выніку, перамогу атрымаў клуб «Дарыда» з Мінскага раёна, які разам з 
мінскай «Акадэм-Славіяй» і атрымаў павышэнне.

## Турнірная табліца 
### Падгрупа А 
### Падгрупа Б 
### Фінальны этап 
## Спасылкі 
* RSSSF.com
* kick-off.by
* fcgomel.elitno.net

2000
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2000 годзе
Катэгорыя:2000 год у футболе
Брацкія вайсковыя могілкі (Мінск)

**Брацкія могілкі воінаў** — мемарыяльны комплекс у Мінску паміж вуліцай Чарвякова, Старавіленскім трактам і зав. Азёрным. Некропаль з’яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю рэгіянальнага значэння.

## Гісторыя 
Брацкія вайсковыя могілкі воінаў Першай сусветнай вайны былі заснаваны ў Мінску 29 лістапада 1914 года, якая была спраектавана знакамітым Бенуа па замове імператрыцы Аляксандры Фёдараўны.

Могілкі падзяляліся на 12 участкаў. Усяго на іх пахавана каля 5 тысяч чалавек. У наш час у Расійскім Дзяржаўным Ваенна-гістарычным архіве захоўваюцца спісы толькі 2180 вайсковых чыноў, пахаваных на могілках, з іх пайменна вядома 1955. Асноўныя пахаванні ў гэтых спісах датаваны пачаткам 1915 – сярэдзінай 1916 гг. У 2000-х гадах тэрыторыя пачала добраўпарадкоўвацца.

Падчас стварэння мемарыяла была ўзведзена невялікая капліца ў класічным стылі з купалам і крыжам у духу архітэктуры Санкт-Пецярбурга (арх. М. Дзятко). Капліца адкрыта з трох бакоў, але каб пазбегнуць вандалізму доступ у яе абмежаваны каванымі рашоткамі. Унутры мазаікі «Маці Божая «Знаменне», «Этымасія з Серафімамі, якія маюць быць», «Архангел Міхаіл», «Спас Нерукачынны» на ўбрусе», «Архангел Гаўрыіл» і ў купале — арнаментальная кампазіцыя. Інтэр'ер аздоблены мастакамі-манументалістамі С. Бышнёвым, Ф. Драгунам, А. Сушай, В. Чайкай. Знадворку на порціках размяшчаюцца бронзавыя барэльефы святых войнаў Аляксандра Неўскага, Дзмітрыя Данскога, Іаана-война, а таксама арханёла Міхаіла. Вакол капліцы на гранітных пастаментах захаваны імёны загінулых і пахаваных тут ваяроў, звесткі пра якія атрымалася знайсці ў архівах.

## Пахаванні 
Галоўным чынам на Брацкіх могілках у Мінску пахаваны пехацінцы – салдаты пяхотных, грэнадзёрскіх і стралковых палкоў Рускай імператарскай арміі, адносна мала прадстаўнікоў іншых вайсковых спецыяльнасцяў – артылерыстаў, кавалерыстаў, сапёраў, сустракаюцца таксама пахаванні казакоў, пагранічнікаў, матацыклетчыкаў, лётчыкаў, паветраплавальнікаў, шафёраў, сувязістаў. Для пахавання афіцэраў і ваенных чыноўнікаў Рускай імператарскай арміі прызначаўся 1-й участак могілак. Насуперак распаўсюджанаму меркаванню, могілкі не былі выключна праваслаўнымі. Два ўчасткі — 4-ы і 8-ы — прызначаліся для пахавання войнаў-хрысціян іншых канфесій. На 8-м участку пахаваны 107 вядомых пайменна ніжніх чыноў рымска-каталіцкага веравызнання, на 4-м — 44 ніжніх чыноў евангелічна-лютэранскага веравызнання. Пахаваны на могілках і невядомыя салдаты.

## Спасылкі 
* Братское военное кладбище  // Минск старый и новый
* Минское Братское воинское кладбище 1914-18 г.г.: списки погребенных // Западная Русь
* Братэрскія могілкі часоў І сусьветнай вайны на фотаграфіях групы "Вандроўкі ў мінулае (Facebook)
* Мемарыяльныя могілкі Мінска. Частка 1//Блог Андрэя Берастоўскага (фотаздымкі і відэа)
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1914 годзе
Катэгорыя:1914 год у Мінску
Катэгорыя:Колішнія могілкі Мінска
Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997

**Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997** — трэці па рангу дывізіён па футболе сярод беларускіх каманд 1997-га года.

Трэці па рангу дывізіён у апошні раз менаваўся Трэцяй лігай, з наступнага сезону 
ён атрымаў назву Другой лігі.

Ліга, як і ў папярэднім сезоне, была падзелена на дзве падгрупы: А і Б.
Першапачаткова ў турніры павінны былі ўдзельнічаць 30 каманд (па 15 у кожнай падгрупе), але каманда «Белаазёрск»
перад пачаткам сезону атрымала права гуляць у Другой лізе,
у выніку колькасць удзельнікаў у падгрупе А скарацілася да 14.
Пераможца кожнай падгрупы атрымоўваў павышэнне ў Другую лігу. 
У падгрупах А і Б перамаглі адпаведна віцебскае «Дынама-Энерга» і асіповіцкая «Свіслач-Дах», 
якія і атрымалі павышэнне.

## Турнірная табліца 
### Падгрупа А 
### Падгрупа Б 
## Спасылкі 
* RSSSF.com
* kick-off.by
* fcgomel.elitno.net

1997
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1997 годзе
Катэгорыя:1997 год у футболе
Іван Паўлавіч Собалеў

**Іва́н Па́ўлавіч Со́балеў** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1943). Ганаровы грамадзянін Віцебска (13.10.1977).

## Біяграфія 
І. П. Собалеў нарадзіўся ў вёсцы Шапуры Віцебскага павета (зараз Віцебскага раёна Віцебскай вобласці). Скончыў сямігодку ў Сялютах. Працаваў на інструментальным заводзе ў Віцебску. У Чырвонай Арміі з 1927 года. У 1931 годзе скончыў Ленінградскае ваенна-інжынернае вучылішча. Падчас Вялікай Айчыннай вайны на фронце з 1941 года.
Камандзір 19-га асобнага матарызаванага пантонна-маставога батальёна (7-я гвардзейская армія, Стэпавы фронт) падпалкоўнік І. П. Собалеў вызначыўся у верасні 1943 г. пры фарсіраванні Дняпра на ўчастку Салошына — Мішурын Рог у васьмідзесяці кіламетрах на поўдзень ад горада Крамянчуг (Украіна).
Ваяваў на 3-м Прыбалтыйскім, 2-м Украінскім, 1-м Украінскім франтах. Удзельнік вызвалення Прагі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 26 кастрычніка 1943 года падпалкоўніку Собалеву І. П. прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Пасля вайны І. П. Собалеў працягваў службу ў Савецкай Арміі. У 1952 годзе скончыў Вышэйшую афіцэрскую інжынерную школу. З 1955 года палкоўнік І. П. Собалеў у адстаўцы. Жыў і працаваў у Віцебску.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Два ордэны Леніна
* 3 ордэны Чырвонага сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені
* Ордэн Айчыннай вайны 2 ступені
* 2 ордэны Чырвонай Зоркі,
медалі.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Почётные граждане Витебска  
* Соболев Иван Павлович // Праект «Память народа»

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Віцебска
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебскім раёне
Катэгорыя:Члены КПСС
Сіла Карыяліса

**Сіла Карыялі́са** — інерцыйны эфект, які на Зямлі абумоўлены яе вярчэннем вакол сваёй восі і праяўляецца ў тым, што ўсе целы, якія рухаюцца адносна зямной паверхні, у паўночным паўшар'і атрымліваюць паскарэнне ўправа, а ў паўднёвым — улева. Назва ад прозвішча французскага вучонага Г. Карыяліса, які сфармуляваў паняцце адноснага руху.

Сіла Карыяліса ўплывае на напрамак руху паветраных масы, марскіх цячэнняў, выклікае падмыў берагоў рэк.

## Адхіляючая сіла вярчэння Зямлі 
Адхіляючая сіла вярчэння Зямлі — прыватны выпадак сілы Карыяліса, адна з сіл інерцыі, наяўнасць якой дазваляе ўлічваць уплыў вярчэння Зямлі вакол сваёй восі на рух любога цела адносна зямной паверхні. Адхіляе целы, якія рухаюцца ўздоўж зямной паверхні, управа ў Паўночным паўшар’і, улева — у Паўднёвым. У выніку рэчышчы рэк паступова адхіляюцца, іх правыя берагі (у Паўночным паўшар’і) больш стромкія (размываюцца), чым левыя (закон Бэра).

## Літаратура 
* 
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 352 с.: іл. — ISBN 985-11-0262-8.

Катэгорыя:Сіла інерцыі
Катэгорыя:Геафізіка
Вядучы

, амерыканская тэлевядучая]]
**Вяду́чы**, **вядоўца** — супрацоўнік СМІ, які працуе ў кадры на тэлебачанні або эфіры на радыё і персаніфікуе інфармацыю.

Адно з шасці амплуа тэлежурналіста побач рэпарцёра, інтэрв’юера, каментатара, аглядальніка, шоумена. Ключавое значэнне ў прафесіі мае досвед (практыка), а не тэарэтычная падрыхтоўка. Для тэлевядучых важным параметрам ёсць выгляд. Для вядучых радыёперадач — дыкцыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Журналістыка
Катэгорыя:Медыяпрафесіі
Славенская акадэмія навук і мастацтваў

thumb|right|200px|Будынак Славенскай акадэміі навук і мастацтваў на Новай плошчы ў Любляне

**Славенская акадэмія навук і мастацтваў** () — вышэйшая нацыянальная навуковая ўстанова Славеніі, аб'ядноўвае вучоных і мастакоў, абраных у члены Акадэміі дзякуючы значным дасягненням у галіне навукі і мастацтва. Місія Славенскай акадэміі навукі і мастацтва — спрыяць развіццю навуковай думкі і мастацкай творчасці.

Дзейнічае з 12 лістапада 1938 года ў Любляне. Да 1943 года звалася Акадэмія навукі і мастацтва (), падчас Другой сусветнай вайны атрымала сучасную назву.

У наш час у Славенскай акадэміі навук і мастацтваў 84 акадэміка і 80 членаў-карэспандэнтаў.

Кіруе Акадэміяй прэзідэнт Петэр Шціх () (станам на 2021 год). 

Дзейнасць Славенскай акадэміі навук і мастацтваў вызначаецца Законам аб Славенскай акадэміі навук і мастацтваў (), прынятым 20 ліпеня 1886 года.

## Спасылкі 
* афіцыйны сайт Славенскай акадэміі навук і мастацтваў
* Закон Славенскай Рэспублікі пра Славенскую акадэмію навук і мастацтваў
* сайт навукова-даследчага цэнтра САНМ

*
Катэгорыя:Мастацтва Славеніі
Катэгорыя:Навука Славеніі
Нунатак

.]]

**Нунатак** () - ізаляваная скалістая вяршыня, якая выступае над паверхняй ледавіка. Нунатак характэрны для краявых частак ледавіковых покрываў Грэнландыі і Антарктыда.

Служыць прытулкам для расліннасці ў ледавіковых абласцях.

Слова «нунатак» запазычана з эскімоскай мовы і ўвайшло ў мовы Заходняй Еўропы не пазней 1880-х гадоў.
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — 560 с.: іл.

Катэгорыя:Гляцыялогія
Манаграфія

**Манагра́фія** (ад  — «адзін, адзіны» і  — «пісаць») — навуковая праца ў выглядзе кнігі з паглыбленым вывучэннем адной тэмы ці некалькіх цесна звязаных паміж сабой тэм. Манаграфія адносіцца да жанраў навуковай прозы. У манаграфіі абагульняецца і аналізуецца літаратура па доследных тэмах, і высоўваюцца, як правіла, новыя гіпотэзы, тэорыі, канцэпцыі, спрыяльныя развіццю навукі. Манаграфія звычайна суправаджаецца шырокімі бібліяграфічнымі спісамі, заўвагамі і г.д. Часам можна сустрэць некарэктную інтэрпрэтацыю слова «манаграфія» — «піша адзін чалавек», хоць яе стваральнікамі могуць быць як адзін аўтар, так і цэлы калектыў, а само слова азначае спецыфіку разгляданай у ёй праблематыкі, яе адносна вузкую накіраванасць.

Пры абароне навуковай ступені манаграфія можа быць прадстаўлена ў якасці дысертацыі.

У бібліятэчнай навуцы тэрмін «манаграфія» пазначае любую несерыйную публікацыю, якая складаецца з аднаго ці некалькіх тамоў (абмежаванай іх колькасці). Менавіта гэта адрознівае яе ад серыйных публікацый, такіх як газеты ці часопісы.

## Літаратура 
Антонова С. Г., Васильев В. И., Жарков И. А., Коланькова О. В., Ленский Б. В., Рябинина Н. З., Соловьев В. И. Гл 2. Научные издания // Редакторская подготовка изданий: Учебник / Под общ. ред. Антоновой С. Г., д.ф.н.. — М.: Издательство МГУП, 2002.

Катэгорыя:Кнігі
Катэгорыя:Выданні
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/2

|}

## Гл. таксама 
* Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/1
* Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінска/3

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Мінска
Мінск
Туркестан

**Туркеста́н**:
* Туркестан ( — «краіна цюрак», , ) — гістарычны рэгіён Цэнтральнай Азіі, населены народамі цюркскага паходжання. Раней было распаўсюджана таксама персідская назва рэгіёна — *Туран* (гл. Туранская нізіна). Гістарычна рэгіён складаецца з дзвюх асноўных частак:
** Усходні Туркестан — гістарычная вобласць, населеная цюркскімі народамі на захадзе Кітая, афіцыйная назва — Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён (СУАР).
** Заходні Туркестан — тэрыторыя сучасных Узбекістана, Туркменістана, Кыргызстана, Таджыкістана і Казахстана. Тое ж, што і Сярэдняя Азія. Этнакультурныя межы рэгіёна некалькі шырэй адміністрацыйна-тэрытарыяльных утварэнняў, у склад уваходзяць таксама некаторыя раёны Паўднёвай Сібіры, поўнач Ірана і Афганістана; гл. «Карта Туркестана» ў артыкуле рэгіён Туркестан.
* Кароткая назва Туркестанскага генерал-губернатарства і Туркестанскай АССР, што існавала ў яго межах у 1918—1925 гг. Тое ж, што і Заходні Туркестан.
* Туркестан — горад на поўдні Казахстана.
* Туркестан — хутар, Надзеждзінскі сельсавет Саракташскага раёна Арэнбургскай вобласці Расіі.