open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гродзенская мужчынская гімназія

**Гродзенская мужчынская гімназія** — колішняя сярэдняя навучальная ўстанова ў Гродне. Дзейнічала ў 1834—1915 гадах. Падпарадкоўвалася Віленскай навучальнай акрузе.

## Гісторыя 
16 жніўня 1833 года была зачынена дамініканская гімназія і на яе базе адкрыта Гродзенская губернская мужчынская гімназія.

3 студзеня 1834 года расійскі імператар зацвердзіў штаты гімназіі. 6 красавіка 1834 года адбылося яе ўрачыстае адкрыццё. Указам імператара ад 23 лістапада 1835 года Гродзенская мужчынская гімназія атрымала статус губернскай, а Свіслацкая была пераведзена ў павятовую.

Гімназія месцілася ў будынку былой дамініканскай. Ён быў пераабсталяваны з улікам патрабаванняў, якія дыктаваліся задачамі, што ставіліся ўладамі перад гэтай навучальнай установай. Галоўная задача, як яе фармулюе Я. Ф. Арлоўскі, зводзілася да закрыцця ў губерні сярэдніх школ з польска-каталіцкім кірункам (у тым ліку і Гродзенскай дамініканскай гімназіі) і заснавання новых, з рускім кірункам і рускай мовай выкладання. Для рэалізацыі гэтай задачы выдаткоўваліся значныя сродкі, дзякуючы чаму праз пэўны час Гродзенская губернская гімназія мела ўсё неабходнае для арганізацыі навучальнай і выхаваўчай працы гімназістаў.

Фундаментальная бібліятэка мела 4131 найменне кніг у 9393 тамах. Значную частку фонду бібліятэкі складалі кнігі былой дамініканскай гімназіі, у ліку якіх было шмат каштоўных выданняў XVI стагоддзя. З 1896 года ў бібліятэцы быў адкрыты «местный отдел», у якім былі сканцэнтраваны кнігі па гісторыі і этнаграфіі Паўночна-Заходняга краю і Гродзенскай губерні. Бібліятэка мела чытальную залу для выкладчыкаў з багата прадстаўленай расійскай і замежнай перыёдыкай. Вучнёўская бібліятэка была больш сціплай. У 1891—1892 навучальным годзе яе фонд складаў 1039 тамоў. Гімназія мела добры фізічны кабінет, у якім было 392 прыборы і кабінет прыродазнаўчых навук, які налічваў 2394 заалагічных і мінералагічных экспанатаў.

У 1915 годзе ў гімназіі навучаўся 621 навучэнец. Вучэбныя прадметы: закон божы, лацінская і грэчаская мовы (41 % навучальнага часу), фізіка, матэматыка, прыродазнаўчыя навукі, руская мова і літаратура, гісторыя, геаграфія і інш. У 1915 годзе гімназія эвакуіравана ў г. Ліпецк Тамбоўскай губерні.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
Катэгорыя:Гімназіі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Гродна
Катэгорыя:Гімназіі Беларусі
Катэгорыя:1834 год у Беларусі
Катэгорыя:1830-я ў Гродне
Катэгорыя:З’явіліся ў 1834 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1915 годзе
Катэгорыя:Віленская навучальная акруга
GypsyCrusader

**Паўл Нікалас Мілер** (, больш вядомы як **GypsyCrusader**) — амерыканскі прыхільнік перавагі белай расы ў Інтэрнэце. Апісаны як антысеміт і расіст рознымі прапагандысцкімі групамі і Міністэрствам юстыцыі Злучаных Штатаў, ён часта паказваў сябе ў інтэрнэце ў касплеі розных сучасных персанажаў масавай культуры, напрыклад, Джокера, Марыа.

У чэрвені 2021 года Мілер прызнаў сябе вінаватым па абвінавачваннях, звязаных з незаконным захоўваннем агнястрэльнай зброі і боепрыпасаў, за што прысуджаны да 41 месяца пазбаўлення волі.

## Біяграфія 
Паўл Нікалас Мілер нарадзіўся ў Нью-Ёрку 11 жніўня 1988 года. Яго бацька, Роберт «Боб» Мілер, мае цыганскае паходжанне, а маці, Дыяна Мілер, мексіканка. У 2008 годзе ва ўзросце 20 гадоў Мілер пачаў трэніравацца ў муай-тай. Ён правёў свой першы аматарскі бой у 2008 годзе пасля ўсяго 3 месяцаў трэніровак, а пасля стаў рэгіянальным чэмпіёнам у паўцяжкай вазе і нацыянальным чэмпіёнам ЗША ў Сусветнай асацыяцыі кікбоксінга. Пазней Мілер працаваў трэнерам, у тым ліку для The Institute.

### Погляды 
Мілер ідэнтыфікуе сябе як «радыкальны кансерватар» і быў вядомы сваімі адкрыта вельмі правымі палітычнымі поглядамі. Ён часта выказвае сваю нянавісць да расавых меншасцяў, жанчын і рэзка выступае супраць іміграцыі. Мілер таксама заклікае да «расавай вайны» і з’яўляецца тэарэтыкам змовы, які падтрымлівае «Дзень вяроўкі», лозунг прыхільнікаў перавагі белай расы, які спасылаецца на кнігу Уільяма Лютэра Пірса «Дзённікі Тэрнера» (1978). У рамане прыхільнікі перавагі белай расы бяруць пад свой кантроль Каліфорнію і ўдзельнічаюць у масавым самасудзе ўсіх, каго лічаць «здраднікамі расы»; гэта журналісты, палітыкі і белыя людзі ў міжрасавых адносінах. Дзень, у які здзяйсняюцца гэтыя забойствы, у рамане называецца «Днём вяроўкі». Многія прыхільнікі перавагі белай расы і неанацысты, у тым ліку Мілер, лічаць, што «Дзень вяроўкі» аднойчы стане рэальнасцю.

### Арышт 
2 сакавіка 2021 года Мілер быў арыштаваны за незаконнае валоданне зброяй. 22 чэрвеня 2021 года ён прызнаў сябе вінаватым і быў асуджаны да 41 месяца турмы з трохгадовым наглядам пасля вызвалення. Мілер папрасіў прабачэння на судзе і наняў адваката, але яму адмовілі ў вызваленні пад заклад. Выйшаў на свабоду 31 студзеня 2023 года, але зноў быў арыштаваны за парушэнне ўмоў зняволення. У выніку яго зноў вызвалілі 2 ліпеня 2023 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Цыганы
Бэла Ільінічна Вайнберг

**Бэла Ільінічна Вайнберг** (,  — , ) — савецкі і расійскі гісторык, археолаг. Доктар гістарычных навук. Спецыяліст па гісторыі старажытнага Харэзма.

## Біяграфія 
У 1954 годзе скончыла гістарычны факультэт МДУ.

Была вучаніцай археолага . Удзельнічала ў Харэзмскай археолага-этнаграфічнай экспедыцыі.

Кіраўнік шэрагу археалагічных атрадаў. Аўтар вялікай колькасці публікацый.

## Асноўныя працы 
* Б. И. Вайнберг. Монеты древнего Хорезма, М.: Наука, 1977
* История и культура Средней Азии в древности (VII в. до н. э. — VIII в. н. э.): Учеб. пособие. / Б. И. Вайнберг, Б. Я. Ставиский. М.: Наука, 1994
* Б. И. Вайнберг. Этногеография Турана в древности: VII в. до н. э.- VIII в. н. э. Москва: Издательская фирма «Восточная лит-ра» РАН, 1999
* Калалы-гыр 2: Культовый центр в Древнем Хорезме IV—II вв. до н. э. / Отв. ред. Б. И. Вайнберг ; Ин-т этнологии и антропологии им. Н. Н. Миклухо-Маклая; Гос. музей Востока. М.: Вост. лит., 2004

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Археолагі Расіі
Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Усходазнаўцы СССР
Катэгорыя:Археолагі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя
Падзенне Дамаска (2024)

**Падзенне Дамаска** — эпізод грамадзянскай вайны ў Сірыі.

## Ход падзей 
7 снежня войскі сірыйскай апазіцыі абвясцілі, што пачалі атачаць Дамаск пасля захопу бліжэйшых гарадоў. Паўстанцы пачалі атачаць сталіцу пасля захопу Аль-Санамайна, горада за 20 кіламетраў ад паўднёвага ўезду ў сталіцу.

У рэгіёне Рыф-Дамаск урадавыя сілы адступілі з гарадоў Асаль-Аль-Вард, Ябруд, Фліта, Аль-Насэрыя і Артуз, у той час як паўстанцы падышлі да сталіцы на адлегласць 10 кіламетраў. Сірыйскі ўрад абверг заявы, што яго армія пакінула пазіцыі паблізу горада. Да вечара ўрадавыя сілы пакінулі гарады на ўскраінах Дамаска, у тым ліку Джарамана, Катану, Муадамія-эль-Шам, Дарая, Аль-Кісва, Аль-Думайр. Афіцыйныя асобы Егіпта і Іарданіі на фоне поспехаў сірыйскай апазіцыі і магчымага падзення Дамаска, прапанавалі прэзідэнту Сірыі Башару Асаду пакінуць краіну і сфармаваць урад у выгнанні. Па паведамленнях канцылярыі прэзідэнта, Башар Асад застаўся ў Дамаску. Войскі апазіцыі дасягнулі прыгарадаў. На галоўнай плошчы Джараманы пратэстоўцы знеслі статую Хафеза аль-Асада. Армія паўстанцаў тым часам пачала наступаць на Дамаск з паўночнага напрамку.

У ноч на 8 снежня Дамаск узяты, што азнаменавала канец праўлення Башар Асада ў краіне. Прэм’ер-міністр Махамад Газі Аль-Джалалі абвясціў, што ён гатовы «супрацоўнічаць з любым кіраўніцтвам, абраным народам».

## Гл. таксама 
* Падзенне Кабула (2021)
* Бітва за Дамаск (2012—2018)

## Крыніцы 
Катэгорыя:2024 год у Сірыі
Катэгорыя:Бітвы грамадзянскай вайны ў Сірыі
Катэгорыя:Снежань 2024 года
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Наступленне на Хаму (2024)

**Наступленне на Хаму (2024)** — аперацыя сірыйскіх паўстанцаў ў раёне горада Хама падчас грамадзянскай вайны.

## Ход падзей 
30 лістапада паўстанцам удалося захапіць некалькі гарадоў, у тым ліку Тайбат аль-Імам, Кафр-Зіта, Латамнех і Марэк. У выніку наступлення сілы сірыйскай апазіцыі хутка падышлі да ўскраін Хамы. Урадавыя войскі пачалі адступаць з горада, а таксама з авіябазы, размешчанай каля горада.

1 снежня ў сеціве з’явілася непацверджаная фатаграфія, на якой відаць, як сілы паўстанцаў уваходзяць у раён Аль-Арбаін у горадзе Хама. «Аль-Джазіра» паведаміла, што сілы паўстанцаў увайшлі ў Хаму. Пазней з’явіліся паведамленні, што ўрад адправіў падмацаванні, каб спыніць прасоўванне баевікоў.

У выніку контрнаступлення ўрадавых сіл, пад кантроль урада вярнулася частка тэрыторыі, а таксама спынена наступленне апазіцыйных сіл. ПКС РФ аказвалі падтрымку ўрадавым войскам. Сірыйскія войскі сфармавалі лінію абароны на поўначы Хамы.

2 снежня баевікі нанеслі ўдар беспілотнікам па пазіцыях урадавых войскаў ля гары Зайн аль-Абідзін, на поўнач ад Хамы, удар прывёў да шматлікіх ахвяр і раненняў вайскоўцаў. Да поўдня сутыкненні паміж апазіцыяй і праўрадавымі сіламі ўзмацніліся ў правінцыі Хама, асабліва ў раёне гарадоў Карназ і Суран. Ва ўсходняй частцы правінцыі Хама апазіцыйныя сілы прасунуліся наперад і захапілі горад Каср-Абу-Самра. Да вечара апазіцыя ўзяла пад кантроль вёскі Аль-Джубайн, Тэль-Малах, Джаламах, Аль-Джубайн, Брэйдэй, Карназ і Аль-Каркат у ваколіцах Хамы, у самім горадзе працягваліся жорсткія сутычкі з урадавымі войскамі.

5 снежня антыўрадавыя сілы ўвайшлі ў Хаму, пасля чаго падраздзяленні сірыйскай арміі пакінулі горад.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Снежань 2024 года
Катэгорыя:2024 год у Сірыі
Катэгорыя:Бітвы грамадзянскай вайны ў Сірыі
Катэгорыя:Памылкі CS1: нябачныя сімвалы
Катэгорыя:Лістапад 2024 года
Катэгорыя:Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Сяргей Аляксандравіч Габрусевіч

**Сяргей Аляксандравіч Габрусе́віч** () — беларускі філосаф. Кандыдат філасофскіх навук (1970), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 9 верасня 1936 г. у вёсцы Верхаўляны Бераставіцкага раёна Гродзенскай вобласці. Вышэйшую адукацыю атрымаў на гісторыка-філалагічным факультэце (рускае аддзяленне) Гродзенскага педагагічнага інстытута імя Янкі Купалы. Падчас вучобы ў 1962—1963 гадах узначальваў камітэт камсамола інстытута, працаваў лабарантам кафедры педагогікі. У 1964—1965 гадах, калі быў студэнтам дзённай формы навучання, загадваў вучэбнай часткай інстытута.

Пасля заканчэння інстытута — асістэнт кафедры філасофіі і палітычнай эканоміі, аспірант кафедры дыялектычнага матэрыялізму Беларускага ўніверсітэта. Аспірантуру скончыў датэрмінова і ў 1970 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Развіццё У. І. Леніным марксісцкага вучэння аб практыцы як крытэрыі ісціны ў пазнанні сацыяльных з’яў». З восені 1969 — старшы выкладчык кафедры філасофіі і палітэканоміі. Вучонае званне дацэнта па кафедры філасофіі і палітычнай эканоміі прысвоена ў 1972 годзе. З 1973 года — загадчык кафедры методыкі камуністычнага выхавання, у 1974—1976 гадах — кафедры навуковага камунізму і палітэканоміі, у 1976—1986 гадах — прарэктар па навуковай працы, у 1986—1992 гадах — прарэктар па вучэбнай працы, у 1992—2002 гадах — прафесар кафедры беларускай культуры, у 2002—2007 гадах — загадчык кафедры беларускай культуры, прафесар кафедры беларускай культуры і рэгіянальнага турызму.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш за 100 навуковых прац па тэорыі пазнання, тэорыі і гісторыі беларускай культуры. Сярод навуковых прац прафесара С. А. Габрусевіча вылучаюцца манаграфіі «Гродна. Гістарычна-эканамічны нарыс», «Гродзенскі дзяржаўны Універсітэт імя Янкі Купалы», «Прафесар Ігнат Анацэвіч. Жыццё і спадчына», а таксама вучэбныя дапаможнікі «Ад дзелавой гульні да прафесійнай творчасці», «Педагагічная практыка студэнтаў», «Гісторыя беларускай культуры» і іншыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Габрусевіч Сяргей Аляксандравіч // Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы : біябібліяграфічны даведнік. — Гродна, 1999. — С. 119—120.
* Габрусевіч Сяргей Аляксандравіч // Людзі культуры з Гродзеншчыны : даведнік / Аляксей Пяткевіч. — Гродна, 2000. — С. 55—56.
* Габрусевич Сергей Александрович // Известные уроженцы Гродненской области / А. П. Гостев. ― Гродно, 2016. — С. 321. 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бераставіцкім раёне
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Макіявелізм

**Макіявелізм** — ідэялогія заснаваная Нікало Макіявелі падчас Італьянскага Рэнесансу, якая апісвае паводзінскую палітыку, што грэбуе нормамі маралі і выкарыстоўвае грубую сілу для дасягнення палітычных мэтаў. Тэрмін асацыюецца з ідэямі Макіявелі, асабліва з яго кнігай «Уладар». Макіявелі сцвярджаў, што любыя дзеянні дзяржавы (ці яе кіраўніка) апраўданыя, калі яны прыносяць карысць сваёй краіне.

У паўсядзённым жыцці Макіявелізм часта атаясамліваецца з падступствам і вераломствам, набываючы пераноснае значэнне па-за межамі палітыкі. Гэтыя паводзіны былі вывучаны ў псіхалогіі як феномен, і тэрмін стаў абазначэннем асобасных характарыстык па-за палітыкай. Макіявелізм разам з псіхапатыяй і нарцысізмам утвараюць так званую 

## Прынцыпы 
* **Маніпуляцыі** для дасягнення асабістай выгады, ужываючы лесць, абман, подкуп і іншае.
* **Цынічнае** стаўлення да іншых, бачанне іх слабымі і залежнымі ад сацыяльнага ціску, эмацыйнае адчужэнне і арыентацыя на ўласную выгаду.
* **Ігнараванне маралі**, калі яна перашкаджае дасягнуць мэты, і маніпулюе яе догмамі для дасягнення патрэбнай мэты.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рысы асобы
Катэгорыя:Паліталогія
Катэгорыя:Палітычная філасофія
Хонан Аялці

**Хонан Аялці** (сапраўдае прозвішча: **Кленбарт**; ) — яўрэйскі пісьменнік, журналіст, лексікограф. Пісаў на ідышы і іўрыце.

## Жыццё 
Нарадзіўся ў Сапоцкіне. У часе Першай сусветнай вайны з бацькамі быў у бежанстве ў цэнтральнай Расіі, там вучыўся ў школе. У 1918 годзе вярнуўся дамоў. Нейкі час вучыўся ў Гродзенскай ешыве, у 1928 годзе скончыў яўрэйскую (іўрыцкую) гімназію ў Беластоку. У 1929 годзе пасяліўся ў Палесціне. З 1933 года ў Парыжы, вучыўся ў Сарбоне. У 1936 годзе, на пачатку Грамадзянскай вайны ў Іспаніі, быў там карэспандэнтам. У чэрвені 1940 года вярнуўся ў Парыж. З набліжэннем нямецкай арміі пакінуў горад, жыў на поўдні Францыі. Арыштаваны вішыстамі, вязень вішысцкага канцлагера. У пачатку 1942 змог выехаць ва Уругвай, працаваў настаўнікам у Мантэвідэа. З 1946 жыве ў Нью-Ёрку. З 1950 рэдактар газеты «Ідышэр кемфер». З ім перапісвалася Ганна Арэнт. З жонкай Шарлотай гадаваў сына Даніеля, *Daniel Klenbort.* Памёр ад раку лёгкіх 21 студзеня 1992 у сваім доме ў Манхэтэне.

Сын жыў у Атланце.

## Творчасць 
Дэбютаваў у 1923 годзе ў іўрыцкай газеце «Га-Кохаў» апісаннем сваіх падарожжаў. Друкаваўся ў газетах Нью-Ёрка (Форверц, Цукунфт, Ідышэр кемфер, Култур ун дэрцыунг, Бялыстокер штымэ), Буэнас-Айрэса (Дзі прэсэ, Дзі нае цайт), Мантэвідэа, Парыжа, Манрэаля, Таронта, Мехіка, Мельбурна, Варшавы (Фолксблат, Ундзэр ворт, Кенэдэр одлэр, Ідышэр журнал, Дэр вэг, Ойфбой, Фолкс-цайтунг).

Выдаў 5 раманаў, 2 зборнікі апавяданняў, падарожныя нататкі:
* Бамехілот — Тэль-Авіў, 1933/4 — раман на іўрыце
* «Бум» ун кейтн — Вільня: Клецкін, 1936
* Татэ ун зун טאטע און זון = Тата і сын — Мантэвідэа, 1943 (другое выданне: Буэнас-Айрэс, 1945)
* Дэр хотэл вос эксісцірт ніт דער האטעל וואס עקזיסטירט ניט = Гасцініца, якой не было — там жа, 1944 — 2 тамы
* Дэр чэк ун дзі эйбікейт דער טשעק און די אייביקייט = Чэк і вечнасць — там жа, 1950 — апавяданні
* Вайтэр фун Бруклін — Нью-Ёрк, 1958
* Он а форханг אן א פארהאנג — там жа, 1962 — нататкі
* Дэр ман фун Леміл=Чалавек з лагера Леміль דער מאן פון לע מיל — Тэль-Авіў, 1974 — апавяданні
Паводле раманаў «Тата і сын», «Гасцініца» напісаны драмы, якія ставіліся ў Буэнас-Айрэсе і Паўднёвай Амерыцы. Раман «Тата і сын» у іспанскім перакладзе атрымаў прэмію.

Укладальнік іўрыта-іспанскага слоўніка і слоўніка яўрэйскіх прыказак (New York, 1949).

Карыстаўся псеўданімамі Бен-Келман, Бен-Аба, Сільвер і інш.

## Літаратура 
* Ayalti, Khonen
* Некралог

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш
Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Уругвая
Катэгорыя:Журналісты
Катэгорыя:Лексікографы
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Катэгорыя:Вязні канцэнтрацыйных лагераў
Халакост у Слаўгарадскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Слаўгарадскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Яўрэяў у раёне забілі ў Прапойску (Слаўгарадзе), вёсках Бахань, Васькавічы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Слаўгарадскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Слаўгарадскага раёна
Сетна

**Сетна**, часам **Сетнае** — былая вёска у Уздзенскім раёне Мінскай вобласці, на рацэ Шаць.

## Гісторыя 
Засценак Сетна вядомы прынамсі з сярэдзіны XVIII стагоддзя, калі ён адносіўся да дамена Шацк, уласнасць Антонія Аскеркі, старасты мазырскага. Уваходзіў у склад Менскага павета Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Ігуменскім павеце Мінскай губерні. У 1860 годзе было два засценкі Сетна. Пасля 1861 года ў Шацкай воласці Ігуменскага павета. У другой палове XIX стагоддзя засценак Сетна, каторы ляжаў бліжэй да ракі Шаць, быў уласнасцю Абрамовічаўі меў каля 4,5 валокі зямлі. Як апісваў краязнавец Аляксандр Ельскі, гэта была мясцовасць сярод бязлюдных мохавых балот, парослая нізкай сасной.

У 1889 годзе ўрочышчам Сетна валодаў дваранін рыма-каталіцкага веравызнання Казімір Антонавіч Лазоўскі, было 17 дзесяцін зямлі. У засценках Сетна землеўладальнікамі былі: мешчанін рыма-каталіцкага веравызнання Іосіф (Юзаф) Варфаламеевіч (Барталамеевіч) Радкевіч, 35 дзесяцін; мешчанін рыма-каталіцкага веравызнання Вікенцій (Вінцэнт) Ігнатавіч Хлапіцкі, 140 дзесяцін. У 1913 годзе Вінцэнт Хлапіцкі працягваў валодаць 140 дзесяцінамі ў Сетне.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. У 1926 годзе было 39 двароў. У часе прымусовай калектывізацыі 1930-х гадоў быў арыштаваны і асуджаны да лагераў за «антысавецкую агітацыю» селянін мяшчанскага паходжання Сцяпан Іпалітавіч Заброцкі. У 1935 годзе, у час масавых палітычных рэпрэсій, за «антысавецкую дзейнасць» арыштаваны і асуджаны калгаснік дваранскага паходжання Людвіг Люцыянавіч Радкевіч. У 1939 годзе было 45 двароў.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі.

У наш час не існуе.

## Насельніцтва 
* 1908 год — 8 двароў, 53 жыхары
* 1917 год — 11 двароў, 54 жыхары, усе беларусы

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Халакост у Хоцімскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе габрэі Хоцімскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Яўрэяў у раёне забівалі ў Хоцімску, вёсках Максімаўка (у 1975 годзе далучана да вёскі Чарняўка), Ельня, Боркі і многіх іншых месцах.

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, немцы стварылі на тэрыторыі раёна адно гета — у Хоцімску, дзе з 12 ліпеня 1941 года да 4 верасня 1942 года былі закатаваныя і забітыя каля 800 яўрэяў.

Помнік забітым у раёне габрэям усталяваны ў Хоцімску.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Хоцкі раён
Катэгорыя:Гісторыя Хоцімскага раёна
Георгій Антонавіч Храмовіч

**Міхаіл Антонавіч Храмовіч** (22 лістапада 1908, вёска Ахоцічы, Кіраўскі раён, Магілёўская вобласць 5 сакавіка, 1985) — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху ў Магілёўскай вобласці.

## Біяграфія 
Член КПСС з 1930 года. У 1930—32 гадах у Чырвонай Арміі, потым на партыйнай і гаспадарчай рабоце. У 1940—41 гадах сакратар Чэрыкаўскага РК КП(б)Б. З пачатку вайны камандзір батальёна Чэрыкаўскага народнага апалчэння. У ліпені—снежні 1941 і чэрвені—кастрычніку 1943 гадоў сакратар Чэрыкаўскага падпольнага РК КП(б)Б, адначасова са жніўня 1941 года камандзір Чэрыкаўскага партызанскага атрада, у чэрвені—верасні 1942 года камісар 620-га партызанскага атрада імя В. І. Чапаева, з кастрычніка 1942 камісар, з лютага да жніўня 1943 года камандзір 720-га партызанскага атрада. У 1943—56 гадах на партыйнай і савецкай рабоце. Скончыў ВПШ пры ЦК КПСС (1956).

Аўтар кніг «Зарава над Сожам» (1971), «Тры партызанскія гады» (2 выданне, 1981).

## Узнагароды 
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Медаль «Партызану Айчыннай вайны» 1 ступені
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
* Ганаровы грамадзянін горада Чэрыкаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Казахскае ханства

**Казахскае ханства** () — сярэднявечная дзяржава, якая існавала з канца XV стагоддзя да пачатку XVIII стагоддзя. Заснавана ў 1465 годзе казахскімі плямёнамі пад кіраўніцтвам хана  і яго брата . Абодва ханы паходзілі з цюрка-мангольскага клана , які вядзе свой радавод ад Чынгісхана праз дынастыю Джучыдаў. Клан Торэ кіраваў ханствам да яго пераходу пад уладу Расійскай імперыі. Ханства адыграла важную ролю ў гісторыі Казахстана, спрыяючы аб’яднанню розных казахскіх плямёнаў і распаўсюджванню ісламу.

У перыяд з XVI па XVII стагоддзя Казахскае ханства пашырыла свае тэрыторыі на ўсходнюю Куманію (сучасны Заходні Казахстан), вялікую частку Узбекістана, Каракалпакстан і раку Сырдар’ю. Яно праводзіла ваенныя дзеянні супраць Астрахані. У наступныя стагоддзі ханства аслабела з-за серыі айрацкіх і джунгарскіх уварванняў, што прывяло да яго заняпаду і распаду на тры жузы. Гэтыя жузы паступова страцілі незалежнасць і ў XIX стагоддзі ўвайшлі ў склад пашыранай Расійскай імперыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Азіі
Катэгорыя:Гісторыя Казахстана
Кубак Беларусі па валейболе 2022

**Кубак Беларусі па валейболе 2022** — 32-ы розыгрыш Кубак Беларусі.

## Каманды 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Беларуская федэрацыя валейбола

Катэгорыя:2022 год у валейболе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2022 годзе
Катэгорыя:Кубак Беларусі па валейболе
Трахеі

]]
**Трахе́і** — органы дыхання членістаногіх і аніхафор у выглядзе галінастых трубачак, якія пранізваюць усё цела і адкрываюцца вонкі дыхальцамі (стыгмамі). У прасцейшых выпадках трахеі прадстаўлены шматлікімі негалінастымі трубачкамі.

Сценкі трахей падобныя па будове да знешняга покрыва. Яны высланы тонкім слоем хіціну і звычайна маюць на сваёй унутранай паверхні спіральнае патаўшчэнне, якое робіць сценку больш пругкай і засцерагае трахеі ад сціскання. Трахеі падыходзяць да ўсіх тканак арганізма, абплятаюць усе органы і часам пранікаюць у некаторыя клеткі. За кошт гэтага без удзелу крывяноснай сістэмы кісларод дастаўляецца непасрэдна да месца яго спажывання ў арганізме і выводзіцца вуглякіслы газ. Паветра звонку ў трахеі паступае звычайна пасіўна. Многія членістаногія з развітай трахейнай сістэмай здзяйсняюць дыхальныя рухі (напрыклад, рытмічныя сцісканні і расшырэнні брушка).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Зоология беспозвоночных : Учебник для биол. спец. ун-тов / В. А. Догель; Под общ. ред. Ю. И. Полянского. — 7-е изд., перераб. и доп. — М. : Высш. школа, 1981. — 606 с. : ил., 4 л. ил.; 25 см. — 50 000 экз.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Анатомія членістаногіх
Катэгорыя:Дыхальная сістэма
Аляксандр Андрэевіч Егарэйчанка

**Аляксандр Андрэевіч Егарэйчанка** () — беларускі археолаг. Доктар гістарычных навук (2008).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 красавіка 1955 г. у Канатопе Сумскай вобласці (Украіна). Праз некаторы час яго бацька, ваенны лётчык, быў пераведзены з Украіны ў Беларусь. Скончыў школу ў ваенным гарадку № 92 (цяпер г.п. Мачулішчы) пад Мінскам. У 1972 годзе паступіў на гістарычны факультэт БДУ. Захапіўся археалогіяй, слухаючы лекцыі Э. М. Загарульскага. У 1973 годзе адправіўся ў сваю першую археалагічную экспедыцыю. Яшчэ студэнтам удзельнічаў у раскопках гарадзішча сярэдневяковага Рагачова, асвойваў методыку даследавання пахаванняў на Сеніцкіх курганах.

У 1977 г. скончыў універсітэт і паступіў у аспірантуру Інстытута археалогіі АН СССР. Яго навуковым кіраўніком стаў выбітны археолаг В. В. Сядоў. Малады аспірант заняўся вывучэннем старажытных умацаваных паселішчаў, якія ўзводзіліся насельніцтвам беларускага Палесся ў VII—VI стст. да н. э. — II ст. н. э. Егарэйчанка распрацаваў класіфікацыю гарадзішчаў і даў комплексную характарыстыку помнікаў, а таксама прапанаваў рэканструкцыю гісторыка-культурных працэсаў, што адбываліся ў рэгіёне.

## Сям'я 
Меў сына Сяргея (нар. 1988), які стаў гісторыкам і пісьменнікам.

## Творы 
* Типология городищ Белорусского Полесья в раннем железном веке // КСИА. 1980. Вып. 162;
* К истории населения Белоруссии в раннем железном веке // СА. 1982. № 1;
* Аб характары земляробства і земляробных прылад працы ў насельніцтва Беларускага Палесся ў раннім жалезным веку // ВАНБ. 1983. № 3;
* Иваньское городище // Древнерусское государство и славяне. Минск, 1983;
* Племена культуры штрихованной керамики и славянский мир (к вопросу об этнической принадлежности носителей культуры) // Тр. V Междунар. конгр. археологов-славистов. Киев, 1988. Т. 4;
* Древнейшие городища Белорусского Полесья (VII—VI вв. до н.э. — II в. н.э.). Минск, 1996;
* Культуры штрихованной керамики. Минск, 2006. А. А. Ваганава.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Anax junius

**Anax junius** — від стракоз сямейства .

## Апісанне 
Буйная страказа, адна з самых вялікіх разнакрылых стракоз Паўночнай Амерыкі. Даўжыня брушка да 76 мм, размах крылаў 80-106 мм. У самцоў брушка яркае блакітнае, грудзі — зялёныя. У самкі брушка карычневага колеру, грудзі — зялёныя. Таксама рэдка сустракаюцца формы афарбоўкі самак з сінім брушкам, як у самцоў. У абодвух палоў у цэнтры ілба размяшчаецца пляма чорнага колеру.

## Арэал і міграцыі 
Адзін з самых распаўсюджаных відаў стракоз Паўночнай Амерыкі. Жыве ў Канадзе, на большай частцы ЗША, на поўдні Паўночнай Амерыкі аж да Коста-Рыкі і поўдня Панамы. Для *Anax junius* характэрныя шыротныя міграцыі розных пакаленняў з адной прыродна-кліматычнай зоны ў іншую, пры гэтым стракозы звычайна збіраюцца ў зграі. Дадзеныя паводзіны прадстаўлены сезоннымі трансшыротнымі міграцыямі — з раёнаў выпладнення стракоз ў новыя месцы пражывання. Увесну стракозы прылятаюць з паўднёвых частак арэалаў (верагодна, трапічных і субтрапічных рэгіёнаў) ва ўмераныя шыроты, дзе даюць пачатак новаму пакаленню. Увосень асобіны летняга пакалення мігруюць назад на поўдзень, дзе размнажаюцца. Працягласць такіх міграцый складае сотні і тысячы кіламетраў. Вядомыя залёты мігруючых асобін у Карыбскім басейне, на Таіці і ў Азіі ад Японіі да мацерыковага Кітая. У Расіі на Камчатцы мігруючыя асобіны выяўленыя двойчы ў 1856 і ў 1911 гадах.

## Спосаб жыцця 
Аддае перавагу стаячым вадаёмам, нярэдка буйным і глыбокім, звычайна з багатай воднай расліннасцю. Лічынкі даўжынёй да 55 мм, ярка-зялёнага колеру. Лічынкі — актыўныя драпежнікі, якія харчуюцца апалонікамі, яйцамі і лічынкамі воднымі насякомых, ракападобнымі і маляўкамі рыб, а таксама лічынкамі іншых відаў стракоз. Сярод лічынак насякомых аддаюць перавагу лічынкам камароў. Сярод ракападобных лічынкі палююць не толькі на амфіпод, але і маладых ракаў (напрыклад, ) даўжынёй да 3 см.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Насякомыя Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1773 годзе
Катэгорыя:Каромыслы
Вілцэ

**Вілцэ** () — вёска ў Елгаўскім краі Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Вілцкай воласці. Знаходзіцца на правым беразе ракі Вілцэ каля рэгіянальнай аўтадарогі P103 (Добэлэ — Баўска). За 27 км ад Елгавы.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, дом культуры, бібліятэка, паштовае аддзяленне, магазіны. У вёсцы знаходзіцца маёнтак Вілцэ — помнік архітэктуры.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Валожычы

**Вало́жычы** (, ) — былая вёска ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Лявонавіцкага сельсавета.

Скасавана ў 1989 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Вількэнэ

**Вількэнэ** () — населены пункт у Лімбажскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Вількэнскай воласці. За 14 км ад горада Лімбажы.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, дом культуры, бібліятэка, спартыўная зала, сямейны ўрач, пошта.

## Памятныя мясціны 
Лютэранская царква святой Кацярыны (1867).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Елюй Люгэ

**Елюй Люгэ** (, 1165—1220 — 1-ы кіраўнік кіданьскай дзяржавы Усходняя Ляа (1213—1220). Прадстаўнік ранняй кіданскай дынастыі Ляа.

## Біяграфія 
Пра яго жыццё мала вядома. Паходзіў з кіданьскай дынастыі Ляа. Пасля звяржэння дынастыі чжурчжэнямі, яго продкі служылі новай дынастыі Цзінь. Падчас вайны Цзінь з манголамі ў 1211 годзе падняў паўстанне супраць Цзінь і абвясціў сябе імператарам Усходняй Ляа. Стаў саюзнікам Чынгісхана. 1216 годзе яго сваякі  і  паўсталі супраць яго і абвясцілі новую дзяржаву Позняя Ляа. Але абодва былі забітыя, а дзяржава — знішчаная. У 1218 годзе іншыя кідані беглі ў Каро. У 1220 годзе Елюй Люгэ памёр.

## У сучаснай культуры 
Елюй Люгэ стаў персанажам рамана  «» (1978).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Е. И. Кычанов «Властители Азии», — Москва: «Восточная литература», 2004. ISBN 5-02-018328-8
* Р. П. Храпачевский «Военная держава Чингисхана», — Москва: «Издательство АСТ», 2005. ISBN 5-17-027916-7

Катэгорыя:Елюй
Нэрэта (прыток Даўгавы)

**Нэрэта** — рака ў Латвіі. Цячэ па тэрыторыі Крустпілскага і Ліванскага краёў. Правы прыток ніжняга цячэння Даўгавы.

Даўжыня ракі — 46 км (па іншых дадзеных — 51 км). Плошча вадазборнага басейна — 561 км² (па іншых дадзеных — 598 км²). Аб’ём гадавога сцёку — 0,13 км³. Ухіл — 0,9 м/км, падзенне — 41 м.

Пачынаецца ў лясной мясцовасці ад сеткі меліярацыйных канаў паміж балотамі Тэйчу і Ліелайс.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Віпэ

**Віпэ** () — населены пункт у Крустпілскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Віпскай воласці. Знаходзіцца на беразе ракі Нэрэта. За 15 км ад горада Екабпілс.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, дом культуры, бібліятэка, паштовае аддзяленне, магазін.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Вірэшы

**Вірэшы** () — населены пункт у паўночна-ўсходняй частцы Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Вірэшскай воласці Смілтэнскага краю. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіў у склад Алукснэнскага раёна, у 2009—2021 гадах — у складзе Апскага краю.

Размешчаны на дзяржаўнай аўтадарозе A2. За 24 км ад Смілтэнэ, за 48 км ад Алукснэ, за 150 км ад Рыгі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Вірцава

**Вірцава** () — населены пункт у Елгаўскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Вірцаўскай воласці. Знаходзіцца на рацэ Вірцава. За 13 км ад горада Елгава.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, урачэбная практыка, паштовае аддзяленне, крамы.

## Памятныя мясціны 
Маёнтак Вірцава (замак апошняга курляндскага герцага Пятра) - помнік архітэктуры.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Вірцава (рака)

**Вірцава** (), **Вірчувіс** () — рака ў Латвіі і Літве. У Латвіі цячэ па тэрыторыі Елгавы і Елгаўскага краю, у Літве — па тэрыторыі Пакруойскага і Іанішскага раёнаў. Левы прыток сярэдняга цячэння Ліелупэ.

Даўжыня — 69 км (па іншых дадзеных — 72 км ці 75 км). Пачынаецца ў палях каля ўсходняй ускраіны вёскі Гядміняй на тэрыторыі Пашвіцінскага староства ў Літве.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Катэгорыя:Рэкі Літвы
Вітыні

**Вітыні** () — населены пункт у паўднёвай частцы Латвіі, размешчаны ў Вітынскай воласці Аўцкага краю. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіў у склад Добэльскага раёна.

Знаходзіцца каля рэгіянальнай аўтадарогі P104 (Тукумс — Аўцэ — літоўская мяжа). Адлегласць да горада Добэлэ — каля 45 км.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Гавіезэ

**Гавіезэ** () — населены пункт у Гробінскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Гавіезскай воласці. Знаходзіцца на рэгіянальнай аўтадарозе P106 (Эзэры — Эмбутэ — Гробіня). За 21 км ад горада Ліепая.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, дом культуры, бібліятэка, фельчарскі пункт.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Позняя Ляа

**Позняя Ляа** () — дзяржава кіданняў, якая кароткі час існавала ў Маньчжурыі, калі Імперыя Цзінь развальвалася пад . Апошняя спроба кіданяў адрадзіць самастойную дзяржаву.

У 1213 годзе Елюй Люгэ, які знаходзіўся на службе ў імперыі Цзінь, паўстаў, і пры падтрымцы манголаў стварыў дзяржаву Ляа. Частка паплечнікаў падбівала яго на абвяшчэнне незалежнасці ў поўным аб’ёме, але Елюй Люгэ аддаваў перавагу заставацца васалам манголаў. Тады ў 1216 годзе  і  паўсталі і заснавалі новую імперыю Ляа (каб адрозніваць ад іншых дзяржаў з гэтай назвай, гісторыкі называюць яе «Позняй Ляо») са сталіцай у . Імператарам новай імперыі Ляа стаў Елюй Сыбу, а Елюй Цыну стаў прэм’ер-міністрам.

Дзяржава праіснавала ўсяго 70 дзён. Сыбу быў забіты сваімі падданымі, галоўнакамандуючы яго арміяй збег у Цзінь, а Цыну быў разбіты Елюй Люгэ і збег у Каро.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Е. И. Кычанов «Властители Азии», — Москва: «Восточная литература», 2004. ISBN 5-02-018328-8

Катэгорыя:Мангольскія дзяржавы
Катэгорыя:Дынастыя Ляа
Катэгорыя:Кідані
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Кітая
Мяжа (прыток Дзвіны)

**Мяжа** () — рака на паўночным захадзе еўрапейскай часткі Расіі, у Цвярской і Смаленскай абласцях. Левы прыток Дзвіны. У ніжнім цячэнні рака суднаходная.

Даўжыня Мяжы — 259 км, плошча басейна — 9080 км², сярэдні выдатак вады каля вусця — 61 м³/с. Самы доўгі і найбольш паўнаводны прыток Дзвіны. Аднак па плошчы басейна яна саступае рацэ Айвіекстэ.

Мяжа бярэ пачатак на Валдайскім узвышшы, каля вёскі Фёдараўскае Нялідаўскага раёна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Цвярской вобласці
Савіна (Пухавіцкі раён)

**Савіна**, таксама **Савін** і **Савіны** — былая вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
Засценак Савін вядомы прынамсі з сярэдзіны XVIII стагоддзя, калі ён адносіўся да дамена Шацк, уласнасць Антонія Аскеркі, старасты мазырскага. Уваходзіў у склад Менскага павета Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Ігуменскім павеце Мінскай губерні. 4 сакавіка 1821 года Ігнацы Аскерка аддаў Савін у заставу родным братам Рыгору, Юзафу і Мацею Ачапоўскім за 225 рублёў, пазней засценак перайшоў у права спадчыны Ачапоўскіх, у валоданні якіх быў і на канец XIX стагоддзя. У 1860 годзе быў 1 двор.  Пасля 1861 года ў Шацкай воласці Ігуменскага павета.

Краязнавец Аляксандр Ельскі апісваў фальварак як востраў на бязлюдным зусім палессі сярод навакольных мохавых балот, парослых дробнай сасной. Ельскі лічыў, што гэтыя балоты мусілі быць рэштай колішняга вялікага вадаёма, злучанага з Пінскімі балотамі. Улетку сувязі з наваколлем не было праз брак дарог. У другой палове XIX стагоддзя было каля 2 валок зямлі. Паводле перапісу 1917 года хутар.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. У 1920-я гады пазначаўся як хутары Савіны. У 1939 годзе было 3 двары.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі.

У наш час не існуе.

## Насельніцтва 
* 1908 год — 2 двары, 20 жыхароў
* 1917 год — 1 двор, 5 жыхароў, усе беларусы

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
*
Гайгалава

**Га́йгалава** () — населены пункт у Рэзэкнэнскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Гайгалаўскай воласці. За 34 км ад горада Рэзэкнэ.
## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, дзіцячы сад, дом культуры, пошта, аптэка і крама.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Галгаўска

**Галгаўска** () — населены пункт у паўночна-ўсходняй частцы Латвіі, размешчаны ў Галгаўскай воласці Гулбэнскага краю. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіў у склад Гулбэнскага раёна.

За 17 км ад Гулбэнэ, за 134 км ад Рыгі.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
2 крамы, Галгаўская пачатковая школа, Дом культуры, Галгаўская валасная бібліятэка, фельчарскі пункт, паштовае аддзяленне.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Атручэнне даных

**Атручэнне даных** — від , наўмысная падмена даных, што выкарыстоўваюцца для навучання сістэм штучнага інтэлекту, з мэтай спарадзіць памылкі ў працы сістэмы. Часта выклікана выкарыстаннем публічных і ненадзейных даных з адкрытых крыніц.

Існуюць розныя тыпы атручэння даных:
# Падмена разметкі: замена сапраўднай разметкі для невялікага падмноства даных, напрыклад каб мадэль класіфікацыі распазнавала злачынныя і небяспечныя элементы як бяспечныя.
# Атручэнне прыкмет: змена прыкмет у даных, каб збіць мадэль. Напрыклад, дадаванне нерэлевантных слоў у апісанне тавару каб заблытаць .
# Ін’екцыя даных: даданне несапраўдных даных у набор для навучання мадэлі. Напрыклад, фабрыкацыя водгукаў для скажэння вынікаў .
# Атака праз таемны ход: устаўка сакрэтнага ўзору (таемнага ходу) ў даныя для навучання. Мадэль пачынае паводзіць сябе хібна і небяспечна, калі сутыкаецца з сакрэтным узорам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Машыннае навучанне
Катэгорыя:Інфармацыйная бяспека
Гарсэнэ

**Гарсэнэ** () — населены пункт у Акнісцкім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Гарсэнскай воласці. Знаходзіцца на рацэ Сусэя. За 56 км ад горада Екабпілс. 
## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа (былая сядзіба), дом культуры, бібліятэка, лютэранская царква.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Бішбалык

**Бішбалык** (таксама **Бешбалык**, **Бэйцін**, зрэдку **Бесбалык**) — сярэднявечны старажытнацюркскі горад. Сучасныя разваліны знаходзяцца на поўначы павета Джымасар Сіньцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна КНР.

## Гісторыя 
Паводле кітайскіх крыніц, заснаваны ў хунна-вусуньскі перыяд. Упершыню назва Бішбалык сустракаецца ў помніках Кюль-тэгіна. Да VIII стагоддзя горад з’яўляўся стаўкай басмылаў, затым карлукаў. У 720 годзе Більгэ-каган падпарадкаваў горад усходнім цюркам. Пасля 840 года горад увайшоў у склад уладанняў  і на працягу некалькіх стагоддзяў быў буйным і развітым горадам. На працягу ўсяго IX стагоддзя горад неаднаразова  войскамі енісейскіх кіргізаў.

Бішбалык існаваў працяглы час і пасля нашэсця Чынгіз-хана у перыяд праўлення Чагатаідаў. Разбураны ў канцы XIV стагоддзя пры паходах эміра Цімура на ўсход. У XV—XVI стагоддзях часта згадваецца ў якасці аднаго з раёнаў Магулістана. Бішбалык, знаходзячыся на паўночным адрэзку Вялікага Шаўковага шляху, адыгрываў важную ролю ў гісторыі і культуры цюркскіх народаў.

## Археалогія 
Рэшткі гарадзішча даследаваліся ў пачатку XX стагоддзя японскай экспедыцыяй Атані, англійскім археолагам А. Стэйнам і ў 1928, 1979—1987 гадах — кітайскімі археолагамі. Даўжыня знешняй акружнасці 4596 м, унутранай 3003 м, вышыня 2-5 м.звонку вакол сцяны і крэпасці выкапаны абарончы роў. Падчас раскопак выяўленыя фрагменты глінянага і фарфоравага посуду, медныя манеты, бронзавыя люстэркі і іншыя шматлікія бытавыя вырабы, упрыгожванні і прадметы працы. Унутры крэпасці — разваліны палацавых пабудоў і будыйскага храма. За 2 км на захад ад Бішбалыка размешчана будысцкае свяцілішча памерамі 70,5×43,8 м, пабудаванае уйгурскімі ідыкутамі. У цэнтральным палацы і гроце-свяцілішчы знойдзены розныя статуі, на сценах выбітыя малюнкі рэлігійнага зместу і надпісы на уйгурскай і кітайскай мовах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

* Грумм-Гржимайло Г. Е. Описание путешествия в Западный Китай, т. 1, СПб., 1896.
* Stein A. Innermost Asia, Yol, II. Ill, Oxford, 1928.
* Mэн Файжень. Бэйтин пи ди яньцзю (Исследования по истории и географии Бэйтина), Урумчи, 1985.
* Синьцзян вэнъу каогу синьшоу хо (Новые открытия в археологии Синьцзяна, 1979—1989), Урумчи, 1995.

Катэгорыя:Гарады Шаўковага шляху
Катэгорыя:Археалогія ў Кітаі
Hyacinthoides non-scripta

**Hyacinthoides non-scripta** — від кветкавых раслін сямейства .

## Назва 
У англійскай мове называецца «англійскі званочак» ().

## Апісанне 
Шматгадовая расліна. Лісце лінейнае, цёмна-зялёнае, бліскучае 20-45 см даўжыні. Увесну з’яўляецца аднабаковае суквецце з 6-12 сініх завужаных званочкавых пахучых кветак да 2 см даўжынёй. Скрыжоўваецца з .

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Расце на Брытанскіх астравах, берагах Скандынавіі і ў Ніжніх краінах. Утварае шчыльны дыван у лістападных лясах.

## Практычнае выкарыстанне 
Вырошчваецца як дэкаратыўная расліна.

## Цікавыя факты 
У апытанні, якое павінна было вызначыць любімую кветку для розных частак Брытаніі, англійскі званочак быў выключаны са спісу галасавання, паколькі ён перамагаў ва ўсіх графствах, пакідаючы далёка ззаду іншых прэтэндэнтаў.

## Галерэя 

Файл:Hyacinthoides_non-scripta_001.JPG|Агульны выгляд расліны
Файл:Bluebell_flowers.jpg|Кветкі
Файл:Plant_Lunga.jpg|Плады
Файл:Little_Chittenden_Wood_-_geograph.org.uk_-_1861070.jpg|Лес вясной з дываном кветак
Файл:Tim_Tokien_-_Sot's_Hole_Bluebell_-_01.jpeg|Скульптура 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Спаржавыя
Катэгорыя:Флора Еўропы
Канашы (радовішча)

**Канашоўскае радовішча пяску і жвірова-пясчанага матэрыялу** — радовішча ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці, каля вёскі Канашы.

Пластавы паклад звязаны з канцова-марэннымі адкладамі паазерскага ледавіка. Пяскі і жвірова-пясчаны матэрыял жаўтава- і буравата-шэрыя, месцамі гліністыя, абжалезненыя. Жвір і галька ў пясках трапляюцца ў россыпе і ў выглядзе лінзаў і гнёздаў. Пяскі пераважна дробна- і сярэднезярністыя, палевашпатава-кварцавыя.

Разведаныя запасы 9,47 млн. м³, перспектыўныя — 1,13 млн. м³. Магутнасць карыснай тоўшчы 3,2—27,3 м, ускрышы (торф, пяскі, супескі) 0,2—6,8 м. Пяскі і жвір прыдатныя на выраб бетону, будаўнічых раствораў, у дарожным будаўніцтве.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Радовішчы пясчана-жвіровага матэрыялу Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Полацкага раёна
Сяргей Уладзіміравіч Буга

**Сяргей Уладзіміравіч Бу́га** (нар. , ст. Салянка, Краснаярскі край, Расія) — беларускі навуковец у галіне заалогіі і экалогіі. Доктар біялагічных навук (2002), прафесар (2005). 

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года на станцыі Салянка Краснаярскага краю (Расія). У 1979-1984 гадах вучыўся ў БДУ. З 1987 года ў Цэнтральным батанічным садзе АН Беларусі. З 1993 года ў БДУ, з 2004 года загадчык кафедры. 

З'яўляецца аўтарам больш як 250 навуковых прац, даведкава-энцыклапедычных навукова-папулярных выданняў, у тым ліку 7 манаграфій, больш як 20 навучальных выданняў навучальна-метадычных дапаможнікаў, у тым ліку з грыфам Міністэрства адукацыі і Навучальна-метадычнага аб'яднання па прыродазнаўчанавуковай адукацыі. Вядзе вялікую працу па падрыхтоўцы кадраў вышэйшай кваліфікацыі. 

Пад кіраўніцтвам Бугі абаронены 6 дысертацый на сушуканне навуковай ступені кандыдата біялагічных навук,. З'яўляўся кіраўніком і адказным выканаўцам шматлікіх навукова-даследчых праектаў. Сумесна са студэнтамі і аспірантамі ім выконваецца шырокі спектр экалога-фаўністычных і фітапаталагічных даследаванняў. Практычныя распрацоўкі студэнтаў і аспірантаў укаранёныя не толькі ў навучальны працэс БДУ і іншых вышэйшых навучальных устаноў Рэспублікі Беларусь, але і арганізацыі Рэспубліканскай навукова-вытворчай асацыяцыі «Кветкаводства і азеляненне».

## Сачыненні 
* Болезни и вредители клюквы крупноплодной. Мн., 1996 (сумесна з С. У. Гарленка);
* Дендрофильные тли Беларуси. Мн., 2001

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Энтамолагі Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Цэнтральнага батанічнага саду НАН Беларусі
Міметыда двухзубая

**Міметыда двухзубая** (*Ero furcata*) — від аранеаморфных павукоў, распаўсюджаны ў Палеарктыцы. Адзначаны ў Літве і Чэхіі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Аранеаморфныя павукі
Катэгорыя:Фаўна Еўропы
Соф’я Уладзіміраўна Горленка

**Соф’я Уладзіміраўна Го́рленка** (, г. Варонеж, Расія — ) — беларускі навуковец у галіне фітапаталогіі. Доктар біялагічных навук (1975), прафесар (1991).

## Біяграфія 
Скончыла ў 1947 годзе Варонежскі ўніверсітэт. У 1960—1996 гадах у Цэнтральным батанічным садзе АН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па праблемах біятэхналогіі, аховы раслін, даследаванню ўстойлівасці да хвароб драўняных інтрадуцэнтаў, рэгуляцыі фітапаталагічнай сітуацыі ў штучных фітацэнозах.

## Сачыненні 
* Указатель возбудителей болезней цветочно-декоративных растений. Вып. 7. Л., 1980 (сумесна з Г. А. Дзьякавай);
* Устойчивость древесных интродуцентов к биотическим факторам. Мн., 1988 (сумесна з А. І. Блінцовым, Н. А. Панько);
* Болезни и вредители клюквы крупноплодной. Мн., 1996 (сумесна з С. У. Бугам).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Галэні

**Галэні** () — населены пункт у Прэйльскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Галэнскай воласці. Знаходзіцца каля рэгіянальнай аўтадарогі P58 (Віляні — Прэйлі — Шпогі). За 25 км ад горада Прэйлі.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, дом культуры, бібліятэка, каталіцкая царква.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Туляхаджаеў

**Туляхаджаеў** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Назім Турабавіч Туляхаджаеў — савецкі і ўзбекскі кінарэжысёр, акцёр і сцэнарыст
* Тураб Туляхаджаевіч Туляхаджаеў — народны паэт Узбекістана
Назім Туляхаджаеў

**Назім Туляхаджаеў**, , *Нозим Тўлахўжаев;* 4 студзеня 1951, Ташкент) — савецкі і ўзбекскі ,  і .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў інтэлігентнай сям’і; бацька — народны паэт Узбекістана , а маці Тамара Хачатурава — урач. У Назіма ёсць сястра Мухабат, якая стала актрысай.

З дзяцінства здымаўся ў эпізадычных ролях у розных фільмах.

Пасля заканчэння школы ў 1970 годзе паступіў на рэжысёрскі факультэт  ў Маскве. Пасля заканчэння вучобы служыў у войску, пасля чаго пачаў працаваць на кінастудыі «Узбекфільм». Адной з першых паспяховых работ стаў мультфільм з постапакаліптычным сюжэтам «» па сюжэце аднайменнага апавядання Рэя Брэдберы. Пазней, таксама па матывах Брэдберы, ён зняў поўнаметражны фільм «».

За час працы на «Узбекфільме» Туляхаджаеў зняў шмат мультфільмаў як сцэнарыст і рэжысёр, заваяваў прызы на некалькіх міжнародных конкурсах.

Як акцёр ён зняўся ў многіх фільмах і серыялах. Працягваў працаваць як акцёр і рэжысёр да прынамсі да 2020-х.

## Узнагароды 
Назіму Туляхажаеву прысвоена званне «Заслужаны работнік культуры Узбекістана».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Інтэрв’ю
* Біяграфія (на узбекскай мове)
Мар’ям Негматаўна Ісаева

**Мар’ям Негматаўна Ісаева** (; нар. 1 мая 1937) — таджыкская  тэатра і кіно. Народная артыстка Таджыкістанскай ССР (1979). Сястра актрысы Сайрам Ісаевай.

## Біяграфія 
У 1954 годзе скончыла сярэднюю школу ў Душанбэ, а з 1956 па 1960 год вучылася ў  ў Маскве. Пасля заканчэння інстытута ў 1960—1961 гадах працавала актрысай .

З 1961 года актрыса .

## Фільмаграфія 
* 1961 — Сабіна — *Лютфія* — *Сабіна* - галоўная роля
* 1962 —  старшыня (няма ў цітрах)
* 1965 —  — *цётка*
* 1968 —  — *Лутфія*
* 1970 — Шляхі бываюць розныя — *Маці з дзіцем* (няма ў цітрах)
* 1971 —  — *служанка*
* 1973 —  — *Саўсан*
* 1983 — — *Дзільбар* (жонка Султанхаджы)

## Крыніцы
Ісаева

**Ісаева** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Мар’ям Негматаўна Ісаева — таджыкская актрыса тэатра і кіно
* Сайрам Негматаўна Ісаева — савецкая таджыкская актрыса

## Гл. таксама 
* Ісаеў
Хале Тамасдоцір

**Хале Томасдоцір** (; , Рэйк’явік, Ісландыя) — былая ісландская прадпрымальніца і палітык. Прэзідэнт Ісландыі з 1 жніўня 2024 года. Яна другая жанчына-прэзідэнт Ісландыі пасля Вігдзіс Фінбагадоцір. Да таго, як стаць прэзідэнтам, яна была генеральным дырэктарам глабальнай некамерцыйнай групы The B Team.

## Біяграфія 
Прымала ўдзел у прэзідэнцкіх выбарах 2016 года, дзе атрымала 27,9% галасоў і заняла другое месца саступішы Гвюдні Ёўханесану.

На прэзідэнцкіх выбарах 2024 года перамагла экс-прэм’ера Катрын Якабсдоцір, атрымаўшы 34,15% галасоў. Яе прэзідэнцкая кампанія была засяроджана на такіх пытаннях, як уплыў сацыяльных сетак на псіхічнае здароўе моладзі, развіццё турызму і роля штучнага інтэлекту. Яна ўступіла на пасаду 1 жніўня 2024 года.

## Узнагароды 
* Камандор (дама-камандор) з зоркай Ордэна Ісландскага сокала (1 жніўня 2024 года)
* Кавалер Ордэна Слана Даніі (8 кастрычніка 2024 года)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Ісландыі
Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў