open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Араксі Таўмасаўна Бабаян

**Араксі Таўмасаўна Бабаян** (, 5 мая 1906, Ерэван — 13 лютага 1993, Ерэван) — выбітны армянскі хімік-арганік. Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Армянскай ССР (1961), акадэмік Акадэміі навук Армянскай ССР (1968, член-карэспандэнт з 1956).

## Біяграфія 
Араксі Таўмасаўна Бабаян нарадзілася 5 мая 1906 года ў Ерэване.

У 1928 годзе скончыла сельскагаспадарчы факультэт Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта, а ў 1937 годзе скончыла хімічны факультэт Ерэванскага політэхнічнага інстытута.

У 1928—1958 годах працавала ў Ерэванскім ветэрынарным інстытуце (пазней — Ерэванскі зоаветэрынарны інстытут). У 1939 годзе прапанавала спосаб сінтэзу ацэтыленавых у-гліколяў (рэакцыя Фаворскага-Бабаян). Вывучыла шчолачнае і тэрмічнае расшчапленне амоніевых салей. З 1945 года — прафесар.

У 1953 годзе адкрыла каталітычнае дзеянне салей амонію пры алкілаванні C^-, N^-, O^- і SH^- кіслот галагеналкіламі ў водна-шчолачным асяроддзі. Адкрыла тры новыя рэакцыі:
* дэгідрахларыравання — расшчаплення чацвярцёвых салей амонію,
* перагрупоўкі — расшчаплення (унутрымалекульнае С-алкілаванне пры нуклеафільным замяшчэнні),
* цыклізацыі — расшчаплення (унутрымалекульны дыенавы сінтэз).

З 1935 года супрацоўнік Хімічнага інстытута Армянскага філіяла АН СССР (з 1957 года Інстытут арганічнай хіміі Акадэміі навук Армянскай ССР).

У 1942—1955 гадах — загадчык кафедрай хіміі Ерэванскага медыцынскага ўніверсітэта. У 1949—1953 гадах намеснік дырэктара па навуцы, у 1955—1957 гадах — кіруючы сектарам арганічнай хіміі, з 1957 года кіруючы лабараторыяй аміназлучэнняў. У 1956 годзе выбрана членам-карэспандэнтам Акадэміі навук Армянскай ССР. У 1961 годзе Араксі Бабаян прысвоена званне Заслужанага дзеяча навукі і тэхнікі Армянскай ССР. У 1968 годзе абрана акадэмікам Акадэміі навук Армянскай ССР.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Армянскай ССР II—IV скліканняў. У 1976—1983 гадах — адказны рэдактар «Армянскага хімічнага часопіса».

Араксі Таўмасаўна Бабаян сканала 13 лютага 1993 года ў Ерэване.

## Узнагароды 
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Ордэн Дружбы народаў
* Ордэн «Знак Пашаны» (27 красавіка 1967) — *за дасягнутыя поспехі ў развіцці савецкай навукі і ўкараненні навуковых дасягненняў у народную гаспадарку*
* Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Армянскай ССР (1961).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Вучоныя СССР
Катэгорыя:Вучоныя Арменіі
Катэгорыя:Дактары навук
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Выпускнікі Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Дойна

**Дойна** — малдаўская і румынская лірычная народная песня. Узнікненне дойны адносіцца да эпохі ранняга феадалізму. Пашырана таксама ў яўрэяў-ашкеназаў, паўднёвых славян і заходніх украінцаў. Звычайна дойна складаецца з дзвюх частак — павольнай першай і хуткай другой.

## Апісанне 
Адрозніваюць *вакальныя* дойны, пры выкананні якіх удзел прылады неабавязковы, і *інструментальныя* дойны, што выконваюцца на флуеры, чымпоі, наі, скрыпцы і іншых музычных інструментах. Мелодыі дойны часцяком разгортваюцца як імправізацыя: яны адрозніваюцца багаццем ладавай асновы і рытмічнай свабодай. Для дойны вельмі характэрны паўтор адных і тых жа кароткіх меладычных элементаў, а таксама актыўнае выкарыстанне арнаментацыйных прыёмаў. Англійскі клезмер Мерлін Шэпард кажа: «Выконваючы дойну, Вы павінны, іграючы на інструменце, расказаць слухачам вельмі сумную і трагічную гісторыю з жыцця».

Дойна з тэкстамі на ідышы ўвайшла таксама ў рэпертуар клезмераў і знайшла адлюстраванне ў яўрэйскай паэзіі — гл. напр. вершаваная складанка Мойшу Пінчэўскага «Дойна: вершы і паэмы» (Савецкі пісьменнік, Масква, 1960), а ў якасці прыкладу клезмерскага выканання яго ж песню «Басараб'е» (*Бесарабія*) у выкананні скрыпача Іцхака Перлмана і капэлы Brave Old World (*Itzhak Perlman «In The Fiddler’s House»*, with «Brave Old World» klezmer-band, «Bessarabia», трак №6, кампакт-дыск, Angel Records, Нью-Ёрк, ©1995). Пісалі дойны таксама Іосіф Келер, Зелік Бардзічэвер і іншыя яўрэйскія паэты.

## Этымалогія 
Паходжанне слова «дойна» дакладна невядомае. Мяркуецца, што яно мае інда-еўрапейскія карані, бо існуе літоўская народная песня з падобнай назвай — дайна.

## Гл. таксама 
* Хору
* Жок
* Сырбу
* Малдавяняска

## Тэксты 
* Фолклор молдовенеск, Кишинэу, 1956
* Поезие популарэ молдовеняскэ, Кишинэу, 1960
* Flori alese din poezia populară, Buc., 1960; в рус. пер. — Молдавский фольклор. Песни и баллады, М., 1953
* Румынские народные песни и сказки, М., 1963.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Музыка Малдовы
Флатылія

.]]
 (прапорац) камандуючага *флатыліяй* УС Польскай Народнай Рэспублікі, 1990 год.]]
**Флатылія** — фарміраванне (аператыўнае аб'яднанне) ваенных караблёў, якія могуць быць часткай большага ваенна-марскога флоту (сіл).

Прызначана для выканання задач у пэўным раёне (рака, возера, мора, акіян).

## Віды флатылій 
Адрозніваюць:
* марскія флатыліі
* рачныя флатыліі
* азёрныя флатыліі
* флатыліі падводных лодак

## Тыпы 
Адрозніваюць:
* асобныя флатыліі
* флатыліі ў складзе флатоў (ваенных акругаў, франтоў)

## Другая сусветная вайна 
Падчас Другой сусветнай вайны марскія флатыліі былі як самастойныя (напрыклад, Каспійская ваенная флатылія), так і ўваходзілі ў склад флоту (напрыклад, Беламорская ваенная флатылія). Складаліся з некалькіх злучэнняў і часцей аднатыпных або розных надводных караблёў (брыгада тралення, дывізіён эсмінцаў і вартавых караблёў, дывізіён тарпедных катараў, дывізіён тральшчыкаў), падводных лодак, авіяцыі, частак марской пяхоты і берагавой артылерыі, а таксама розных службаў, якія забяспечваюць яе дзейнасць. Прызначаліся для выканання задач на адным з аперацыйных напрамкаў як самастойна, так і ва ўзаемадзеянні з злучэннямі ВМФ і іншымі відамі Узброеных Сіл.

Рачныя і азёрныя флатыліі садзейнічалі Сухапутным войскам пры вядзенні баявых дзеянняў у басейнах рэк і прыазёрных раёнах, знішчэнні караблёў праціўніка, забеспячэнні воінскіх перавозак і выкананні іншых задач. У склад рачных і азёрных флатылій уваходзілі злучэнні рачных караблёў розных класаў, часткі авіяцыі, артылерыі і марской пяхоты, а таксама службы забеспячэння і абслугоўвання.

## Флатыліі СССР 
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў складзе ВМФ ВС СССР дзейнічалі наступныя флатыліі:
* Азоўская ваенная флатылія
* Амурская ваенная флатылія
* Беламорская ваенная флатылія
* Волжская ваенная флатылія
* Дняпроўская ваенная флатылія
* Дунайская ваенная флатылія
* Ільменская ваенная флатылія
* Каспійская ваенная флатылія
* Ладажская ваенная флатылія
* Анежская ваенная флатылія
* Пінская ваенная флатылія
* Паўночная Ціхаакіянская ваенная флатылія
* Чудская ваенная флатылія
У 1960-х — 1980-х гадах былі створаны пяць флатылій падводных лодак, прасінаваўшыя да пачатку 21-га стагоддзя. 1-я, 3-я і 11-я флатыліі ПЛ ўваходзілі ў склад Паўночнага Флоту, 2-я і 4-я — у склад Ціхаакіянскага флоту.

## ВМС ЗША 
Флатылія звычайна кіруецца контр-адміралам, камадорам або капітанам, у залежнасці ад важнасці місіі.

## Літаратура 
* Советская военная энциклопедия, Маршал Советского Союза Н. В. Огарков — председатель, Москва, Воениздат, 1981 год.
* Великая Отечественная война 1941—1945. Энциклопедия&#x20;&#x2F;&#x20;под ред. М. М. Козлова.&nbsp;— М.: Советская энциклопедия, 1985.&nbsp;— 832&nbsp;с.&nbsp;— 500&nbsp;000 экз.

Катэгорыя:Ваенна-марскі флот
Катэгорыя:Марскія тэрміны
Лія Лявонаўна Асіпян

**Лія Лявонаўна Асіпян** (; нар. 15 студзеня 1930, Ерэван, Армянская ССР) — армянскі батанік і фізіёлаг раслін, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Арменія (1996, чл.-кар. з 1986), загадніца кафедрай батанікі біялагічнага факультэта Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Заслужаны дзеяч навукі Армянскай ССР (4.12.1981).

## Біяграфія 
Нарадзілася 15 студзеня 1930 года.
* 1952 — скончыла Ерэванскі дзяржаўны ўніверсітэт.
* 1952—2005 — асістэнт, выкладнік, дацэнт, загадніца кафедрай батанікі біялагічнага факультэта Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта.
* 1958 — кандыдат біялагічных навук.
* 1970 — доктар біялагічных навук.
* 1986 — член-карэспандэнт Акадэміі навук Армянскай ССР.
* 1996 — акадэмік НАН РА.

## Асноўныя працы 
* 
* Осипян Л. Л. К вопросу о развитии мучнистой росы на плодах персика. —  Биолог. журн. Армении. — 2008, 60, 3. С. 63-67.
* 
* 
* 
* 
* 
* Azimi H., Osipyan L. Effect of Media and Temperature on Conidia germination and Colony growth of Septoria appicola and S. petroselini. Casual organisms of Celery and Parsley Leaf spot. — Electronic journal of Natural Scienses NAS RA — N 2 (15), 2010, 8-11.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Міколагі
Нікіфар Крыніцкі

**Нікіфар Крыніцкі** (, ) або **Эпіфаній Драўняк** (, , 21 мая 1895, Крыніца-Здруй, тады Аўстра-Венгрыя, цяпер Польшча — 10 кастрычніка 1968, Фолюш, Гміна Дэмбовец, Польшча) — лемкаўскі -прымітывіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў г. Крыніца на Лемкаўшчыне (цяпер Крыніца-Здруй Малапольскага ваяводства, Польшча). Маці была глуханямой, бацька невядомы. Правёў жыццё ў крайняй беднаце, яго ўспрымалі як ненармальнага. Быў гугнівы, амаль непісьменны. У 1930 яго працы адкрыў мастак Раман Турын, які паказаў іх у Парыжы, зрабіўшы вядомымі ў польскай мастацкай калоніі (Юзаф Панкевіч і інш.). Напярэдадні вайны артыкул пра Нікіфара з’явіўся ў часопісе *Аркады*, яго працы былі паказаны на выстаўцы ў Львове, але лёс мастака гэта не змяніла.

Быў дэпартаваны ў 1947 падчас прымусовага масавага перасялення ўкраінцаў (так званая Аперацыя Вісла), але здолеў вярнуцца. У 1949 яго працы былі экспанаваны на выстаўцы ў Варшаве, у 1959 — у парыжскай галерэі Дзіны Вярні, іншых галерэях Заходняй Еўропы. У 1960 з дапамогай мастака Марыяна Уласінскага вялікая рэтраспектыўная выстаўка прац Нікіфара была з поспехам паказана ў Дзяржаўным музеі выяўленчага мастацтва ў Варшаве.

Лячыўся ад застарэлага туберкулёзу ў санаторыі ў Фолюшы, дзе і памёр. Пахаваны на Крыніцкіх могілках.

## Спадчына 
Пакінутая Нікіфарам спадчына велізарная, у ім налічваюць да 40 тысяч прац. У наш час прызнаны адным з найбуйнейшых наіўных мастакоў. Яго працы знаходзяцца ў розных мастацкіх сходах, большасць — у рэгіянальным музеі горада Новы-Сонч і ў музеі Нікіфара ў Крыніцы (адкрыты ў 1995).

## Літаратура 
* Banach E., Banach A. Historia o Nikiforze. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1966
* Madeyski J. Nikifor Krynicki: 12 reprodukcji. Kraków: Wydawnictwo artystyczno-graficzne, 1970
* Вадим Лесич. Никифор з Криниці. Монографічний нарис з 16 ілюстраціями та з резюме в англійській мові. Сучасність, 1971.
* Wolanin Z. Nikifor. Olszanica: BOSZ, 2000
* Никифор. Каталог. Киев, 2013.

Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Мастакі-прымітывісты
Гульні з быком

* Таўракатапсія — рытуальныя скачкі праз быка, вядомыя па мастацкіх матэрыялах мінойскай цывілізацыі
* Гульні з быком, фрэска — фрэска ў Кноскім палацы
Рэчышча (возера, Мазырскі раён)

**Рэ́чышча** — возера ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Прыпяць, каля агргарадка Скрыгалаў.

Плошча паверхні возера 0,11 км². Даўжыня 1,2 км, найбольшая шырыня 0,13 км. Катлавіна возера старычнага тыпу, на пойме Прыпяці. Берагі пясчаныя, высокія. Праз возера працякае рака Буклёўка.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-142. Выданне 1975 года.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Гомельской области // «Справочник Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Гомельской области // «Справочник Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Мазырскага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Рэчышча (значэнні)

Назву **Рэчышча** маюць:

* Рэчышча — найбольш паніжаная частка рачной даліны, па якой адбываецца сцёк вады.

## Азёры 
* Рэчышча — возера ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Прыпяць.
* Рэчышча — возера ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Бярэзіна.
Вуліца Акадэміка Купрэвіча (Мінск)

**Вуліца Акадэміка Купрэвіча** () — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска, у жылым раёне Уручча.

## Гісторыя 
Першапачаткова насіла назву **вуліца Жодзінская**. У 1997 годзе вуліцы было прысвоена імя выдатнага беларускага біёлага і міколага Васіля Феафілавіча Купрэвіча.

## Размяшчэнне 
Мае складана выгнутую форму. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Францыска Скарыны каля МКАД, з паўднёва-ўсходняга боку прымыкае вуліца Праграмістаў, завяршаецца скрыжаваннем з вуліцай Шугаева — Русіянава, пераходзячы ў апошнюю. Даўжыня вуліцы складае каля 1,6 км.

## Забудова 
### Няцотны бок 
* № 1 — Беларускі парк высокіх тэхналогій
* № 3 — Канюшына Парк
* № 3б — EPAM
* № 5/2 — Інстытут біяарганічнай хіміі НАН Беларусі. Узведзены як частка комплексу інстытутаў біяарганічнай хіміі, геахіміі і геафізікі Акадэміі навук БССР (архітэктар М. Вінаградаў, І. Вінаградаў, Г. Гераўкер).
* № 7 — Інстытут геалагічных навук НАН Беларусі. Узведзены як частка комплексу інстытутаў біяарганічнай хіміі, геахіміі і геафізікі Акадэміі навук БССР (архітэктар М. Вінаградаў, І. Вінаградаў, Г. Гераўкер).
* Мемарыяльная дошка Яўмену Рыгоравічу Канавалаву, беларускаму вучонаму ў галіне машынабудавання і акадэміку АН БССР, на будынку Фізіка-тэхнічнага інстытута НАН Беларусі (дом № 10), у якім ён працаваў. Устаноўлена ў 1977 г.

* Мемарыяльная дошка Васілю Пятровічу Севярдэнку, беларускаму вучонаму ў галіне металазнаўства і акадэміку АН БССР, на будынку Фізіка-тэхнічнага інстытута НАН Беларусі (дом № 10). Устаноўлена ў 1980 г.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Уручча (жылы раён)
Беларусь (універмаг)

**«Універмаг Беларусь»** — універсальны магазін у Мінску, адно з найбуйнейшых гандлёвых прадпрыемстваў Беларусі. Размешчаны па адрасе вул. Жылуновіча, 4. Штат універмага налічвае каля тысячы супрацоўнікаў, гандлёвыя плошчы складаюць каля 7200 кв. м, якія штодня наведваюць 35 тыс. пакупнікоў.

## Архітэктура 
Будынак універмага быў узведзены ў 1978 годзе па праекце архітэктараў Я. Разанава і Г. Аквілава.

У кампазіцыі будынка дамінуе асноўны блізкі да квадрата ў плане аб'ём. Першапачаткова чатыры верхнія паверхі былі аб'яднаны ў суцэльны маналітны блок, які падтрымліваўся калонамі. Першы паверх паглыблены адносна верхніх і абкружаны шырокай галерэяй, у якую адкрыты цэнтральны галоўны ўваход і сіметрычна размешчаныя бакавыя ўваходы. У цэнтры асноўнага аб'ёму ўзвышаўся паверх, завершаны светлавым рэкламным надпісам. Пластыка фасадаў асноўнага аб'ёму была заснавана на кантрасце выразных гарызантальных паясоў са шкла і бетону і шматлікіх дробных вертыкальных чляненняў. Мерны рытм падвойных бетонных рэбраў-выступаў паўтараўся ў металічным каркасе зашклення. Вышэй па рэльефе да тыльнага фасада далучаны рознавялікія аб'ёмы.

З 2003 года практычна ўсю плошчу галоўнага фасада займае фотапано.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Магазіны
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Вуліца Жылуновіча (Мінск)
Катэгорыя:Партызанскі праспект (Мінск)
Катэгорыя:1978 год у Мінску
Каця Паскалева

**Каця Кірылава Паскалева** (; 18 верасня 1945, Петрыч, Балгарыя — 23 ліпеня 2002, Сафія) — балгарская  тэатра і кіно; Заслужаная артыстка НРБ (1974).

## Біяграфія 
Нарадзілася 18 верасня 1945 года ў горадзе Петрыч (Балгарыя).

У 1967 годзе скончыла Нацыянальную акадэмію тэатральнага мастацтва «Кръстьо Сарафов», навучалася ў акцёрскім класе Метадзі Андонава.

Шмат здымалася ў балгарскім кіно. Таксама працавала ў драматычных тэатрах Балгарыі — у Талбухіне (цяпер — Добрыч), Пазарджыку, Плоўдзіве, Сафіі. З 1985 года Паскалева — актрыса Дзяржаўнага тэатра сатыры імя Алека Канстанцінава.

Была членам Саюза балгарскіх кінематаграфістаў, узнагароджана рознымі прэміямі і ўзнагародамі.

Памерла 23 ліпеня 2002 года ў Сафіі ад раку горла, прычынай якога стала шматгадовае курэнне.

## Спасылкі 
* Катя Паскалева – переоткрытие
Вуэльта Іспаніі

**Вуэльта Іспаніі** (**Тур Іспаніі, Вуэльта**, ) — найвядомая трохтыднёвая шасейная велагонка, адна з трох самых прэстыжных у свеце (разам з Тур дэ Франс і Джыра д'Італія). 

Праходзіць штогод па тэрыторыі Іспаніі і Андоры ў верасні (пачынаючы з 1995 года). Першая гонка адбылася ў 1935 годзе. Толькі 2&#x20;гонкі праходзілі таксама па тэрыторыі іншых еўрапейскіх краін: 1997 год — Партугалія, 2009 год — Нідэрланды і Бельгія.

## Гісторыя 
Натхнёны поспехам Тур дэ Франс і Джыры д'Італія, а таксама для павелічэння продажаў сваіх арыгінальных выданняў(«L'Auto» і «La Gazzetta Dello Sport») Хуан Пуёль, дырэктар газеты «Informaciones» арганізуе першую Вуэльту Іспаніі ў 1935 годзе. 

Першая Вуэльта праходзіла з 29 красавіка па 15 мая 1935 года і ўключала ў сябе 14 этапаў і мела 50 удзельнікаў. Выйграў яе бельгіец Густаф Дэлор. Ёе жа быў пераможцам і ў наступны год, тады Вуэльта мела ўжо іншы фармат, была павялічана колькасць этапаў да 21.

Паміж 1937 і 1944 гадамі, Вуэльта была толькі двойчы, у 1941 і 1942 гадах, з-за Іспанскай грамадзянскай вайны і Другой сусветнай вайны. Гэтыя дзве велагонкі, у якіх удзельнікамі з'яўляліся амаль усе іспанцы, былі выйграны Хуліанам Берэндэра.

Вуэльта праводзілася вясной (красавік-травень) да 1995 года, але сёння гэтая велагонка пачынаецца ў верасні. Гэта змяненне ў раскладзе павялічыла прэстыж гонкі.

## Лідарская майка 
Лідару гонкі належыць апранаць майку пэўнага колеру, які вылучае яго сярод астатніх гоншчыкаў так жа, як на гонках Тур дэ Франс (жоўтая майка) і Джыра д'італія (ружовая майка). Колер лідарскай майкі Вуэльты Іспаніі мяняўся некалькі разоў. Арганізатары, якія адраджалі гонку пасля множных паўзаў, звычайна мянялі колер майкі. З 1935 года лідарская майка была аранжавай, у 1941-м стала белай і зноў аранжавай у 1942 годзе. У 1945-1950 гадах лідары насілі белую майку з гарызантальнай чырвонай паласой. У 1955 годзе — па аналогіі з Тур дэ Франс — колер майкі стаў жоўтым. За выключэннем 1977 года, калі майка стала аранжавай, усе гады, уключаючы 1998-ы, майка была жоўтай, пасля чаго колер атрымаў залаты адценне. Аднак у 2010 годзе лідарская майка стала чырвонай.

## Пераможцы 
## Краіны пераможцаў 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спаборніцтвы па веласіпедным спорце
Катэгорыя:Велагонкі ў Іспаніі
*
Анандага

**Ананда́га** (саманазва: *Onöñda’gega’*, літаральна «людзі ўзвышша») — індзейскі народ, карэнныя жыхары ЗША і Канады. Уваходзяць у лігу іракезаў. Жывуць пераважна ў штаце Нью-Ёрк і правінцыі Антарыа. Агульная колькасць — каля 1200 чал.

Археолагі звычайна атаясняюць анандага з прамымі нашчадкамі носьбітаў культуры Аваска, што склалася на тэрыторыі штата Нью-Ёрк у другой палове 1 тысячагоддзя н. э. Згодна міфалогіі іракезаў, Тададаха, чараўнік і правадыр анандага, доўгі час з’яўляўся праціўнікам міратворчай дзейнасці Дэганавайды і Гаяваты, але ў выніку быў вымушаны прыняць план аб’яднання іракезскіх плямён. У канфедэрацыі іракезаў анандага выконвалі асаблівую ролю, паколькі на іх тэрыторыі знаходзіліся дрэва міру і агмень, каля якога сустракаліся 13 прадстаўнікоў плямён.. Прадстаўнікі анандага не мелі права прымаць рашэнні, але склікалі сход прадстаўнікоў і накладвалі вета на яго рашэнні.

Анандага моцна пацярпелі падчас Бабровых войн. У канцы XVII ст. іх вёскі былі разбураны французамі. У XVIII ст. яны падтрымлівалі саюзныя адносіны з Вялікабрытаніяй. У гады вайны за незалежнасць ЗША гэты саюз прывёў да расколу канфедэрацыі іракезаў і вайне з раней саюзнымі анейда. У 1779 г. часткі Кантынентальнай арміі разбурылі цэнтральную сядзібу анандага. Яна была ўзноўлена толькі ў 1794 г. Многія анандага падтрымалі Джозефа Бранта і перасяліліся ў Канаду.

У 1790 г. правадыры падпісалі мір з ЗША, паводле якога яны страцілі частку тэрыторый, але атрымалі права на аўтаномную рэзервацыю. У 1810 г. у ёй жыло 200 чалавек. У 1896 г. — 495 чалавек, меліся дзяржаўная школа і 3 царквы. У 1862 г. у Нью-Ёрку быў створаны індзейскі аркестр, які складаўся пераважна з анандага. У другой палове XIX ст. запісаны і перакладзены на англійскую мову багаты фальклор гэтага народа.

У нашы дні анандага фармальна прызнаюцца федэральнымі ўладамі ЗША як суверэнная нацыя. У Канадзе яны ўваходзяць у склад першаснай нацыі іракезаў.

## Спасылкі 
* Onondaga Nation
* Native Americans: Onondaga History and Culture
* THE ONONDAGA INDIANS AND THEIR RESERVATION

Катэгорыя:Народы ЗША
Катэгорыя:Народы Канады
Катэгорыя:Іракезы
Марыя Палідуры

**Марыя Палідуры** (), 1 красавіка 1902, Каламата — 29 красавіка 1930, Афіны) — грэчаская паэтэса.

## Біяграфія 
У раннім узросце засталася сіратой, вяла жыццё поўнае страт. Вучылася ў Афінскім універсітэце, дзе пазнаёмілася з пачынаючым паэтам , які таксама вучыўся ва ўніверсітэце і які стаў пасля «*асобай, унікальнай у грэчаскай літаратуры*». Праз кароткі час іх знаёмства перарасло ў моцнае, але нешчаслівае каханне,, што моцна паўплывала на жыццё і творчасць М. Палідуры.

У 1927 пад час знаходжання ў Парыжы захварэла на туберкулёз. Пасля самагубства К. Карыётакіса стан яе здароўя рэзка пагоршыўся. У красавіку 1930 года, застаўшыся без сродкаў да існавання, паэтка памерла ад туберкулёзу ва ўзросце 28-мі гадоў.

## Творчасць 
Пачала пісаць ва ўзросце 14 гадоў і ўпершыню апублікавала свой верш «Мама» ў часопісе «Сямейная зорка». Праз год скончыла першы зборнік «Рамонкі», які цалкам так ніколі і не быў апублікаваны. За ім ідуць зборнікі «Τρίλλιες που σβύνουν» «Заміраючыя трэлі» (1928) і «Ηχώ στο Χάος» «Рэха ў Хаасе» ў 1929 годзе. Усе астатнія творы былі сабраныя і апублікаваныя пісьменніцай Лілі Заграфу ў кнізе «Адказваю» ў 1961 годзе.

Галоўнымі матывамі паэзіі М. Палідуры былі каханне і смерць. У радках яе вершаў прасочваецца нязгода з лёсам, нежаданне сыходзіць так рана, і велізарнае жаданне жыць.

Пасля смерці яе асабісты сябар і паэт Яніс Хадраяніс напісаў:

«Марыя Палідуры — гэта самая кволая кветка з самым моцным пахам з усёй навагрэчаскай паэзіі. Пасля яе смерці знік адзін з самых музычных, сапраўдных, чысцейшых лірычных галасоў, якія гучалі ў апошнія гады.»

## Спасылкі 
* Μαρία Πολυδούρη

Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Step hall

**Step Hall** — фанк-гурт, які афіцыйна з'явіўся на свет 14 лютага 2011 года ў горадзе Мінск (Беларусь).

## Склад 
Лідар, саліст і стваральнік калектыву — Андрэй Бібікаў, папулярны мінскі акцёр (БДМТ), выкладчык (Школа тэлемайстэрства «Планета» пры канале БелМузТБ, Мінская школа прамоўніцкага мастацтва) і тэлевядучы (Кулінарнае шоў «Дело вкуса» на «НТВ-Беларусь»). Сёння ў склад групы ўваходзяць наступныя музыкі: Ігар Латушка (бас-гітара), Кірыл Шэвандо (ударныя), Даніла Лях (клавішы), Марына Фёдарава (бэк-вакал), Сцяпан Шымко (труба) і Мікалай Ліфанаў (трамбон).

## Творчая дзейнасць 
За сваю дзейнасць група дала больш за сотню канцэртаў і ўдзельнічала ў многіх міжнародных і дабрачынных акцыях. Адным з галоўных дасягненняў групы з'яўляецца ўдзел у фестывалях «Рок па вакацыях 2012» і «Соседний мир 2012» («Беларуская ноч»). 13 лютага 2013 года, напярэдадні дня Святога Валянціна, да свайго двухгоддзя група прэзентавала свой першы кліп на песню «Stop This Night». 13 сакавіка 2013 года Step Hall у мінскім начным клубе «Гудвін» прэзентавалі свой дэбютны альбом «The Show», у які ўвайшлі 9 англамоўных і 1 рускамоўная кампазіцыя.

## Спасылкі 
* Старонка на Facebook
* Канал на YouTube
* Step Hall святкуюць дзень нараджэння  *graffiti.by*
* Фотасправаздача № 2 фінал фестывалю «Соседний мир» (фота)  *jester.by*
* Група «Step Hall»  *interfax.by*
* Зорка «Соседнего мира» гурт Step Hall выпускае лайв-альбом *euroradio.fm*
* Джаз-фанк от Step Hall  *another.by*
* Step Hall. «The Show» Пласцінка маладых мінскіх фанкераў аб «самым лепшым дні ў жыцці». *euroradio.fm*

Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2011 годзе
Джыра д’Італія

**Джыра д’Італія** (, ) — шматдзённая велагонка, адна з трох найбуйнейшых разам з Тур дэ Франс і Вуэльтай. Праходзіць штогод па тэрыторыі Італіі на працягу трох тыдняў звычайна ў маі-чэрвені. Першая гонка адбылася ў 1909 годзе. 

Акрамя асноўных спаборніцтваў з 1988 года праводзяцца Джыра д’Італія для жанчын і Джырына д’Італія для юніёраў.

## Гісторыя 
### Стварэнне гонкі 
Ва ўмовах жорсткай барацьбы за чытачоў, галоўнаму рэдактару раздзелу аб веласпорце Арманда Кунэ італьянскай спартыўнай газеты Gazzetta dello Sport, прыйшла ідэя стварыць велагонку для прыцягнення да падпісчыкаў выдання. 7 жніўня 1908 года Gazzetta dello Sport на першай паласе свайго нумара абвясціла, што ў 1909 годзе адбудзецца першая шматдзённая велагонка Джыра д'Італія. Такім чынам Gazzetta стала першым друкаваным выданнем у Італіі, якое стварыла сваю велагонку.

Першым дырэктарам гонкі быў прызначаны аўтар ідэі Арманда Кунэ. Газета выдаткавала 3000 лір для прэміравання пераможцы, а італьянскі саюз веласіпеднага спорту яшчэ 14000 лір.

Першая Джыра д'Італія стартавала 13 мая 1909 года ў 14:53 па мясцовым часе ў Ларэта, фініш адбыўся ў Мілане.

Усяго было праведзена 8 этапаў агульнай працягласцю 2488 км (сярэдняя працягласць этапа склала 311 кіламетраў — лічба проста фантастычная па цяперашніх мерках). Да фінішу ў Мілане з 127 гоншчыкаў дабраліся толькі 49 (38,6 % ад агульнай колькасці!). Першым пераможцам гонкі стаў італьянец Луіджы Гана, ён атрымаў за гэта 5325 лір, а апошні класіфікаваны атрымаў 300 лір. Для параўнання, Арманда Кунэ, атрымліваў штомесячную зарплату 150 лір. Інфармацыя аб важнейшых падзеях гонкі вывешвалі ў вітрыне крамы Lancia-Lyon Peugeot, акрамя таго, жадаючыя маглі атрымаць інфармацыю аб гонцы па кароткім нумары тэлефона.

### Факты 
За ўсю гісторыю правядзення гонкі на ёй загінула чацвёра ўдзельнікаў: першы выпадак адбыўся ў 1952 годзе, апошні — у 2011 годзе.

.]]
 лідара генеральнай класіфікацыі.]]

## Пераможцы 
### Генеральная класіфікацыя 
## Спасылкі 
* Уся гісторыя Джыра (1909-2011) па-руску
* Афіцыйны сайт(англ.)&nbsp;
* Пераможцы Джыра д'Італія
* Наша Джыра

Катэгорыя:Спаборніцтвы па веласіпедным спорце
Катэгорыя:Велагонкі ў Італіі
*
Струшня

**Струшня** — ручай у горадзе Магілёве, правы прыток ракі Дубравенка. Даўжыня 2 км. Пачынаецца дзвюма вытокамі ў раёне станцыі Магілёў II з невялікіх лагчын. У межах горада даліна ракі мае крутыя схілы і шырыню 5—7 м. Уздоўж ручая праходзіць вуліца Струшня.

## Этымалогія 
Назва Струшня мае значэнні *«невялікі струг», «невялікі ручай», «ручай, што цячэ праз забалочаную западзіну»*..

## Літаратура 
* Пушкін, І. Рэкі і вадасховішчы Магілёва // Магілёўскія ведамасці. — 2000. — 28 снеж. — С. 6.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Магілёўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дняпра
Анейда

**Ане́йда** (саманазва: ''Onyota'a:ka’'', літаральна «людзі ўстойлівага каменю») — індзейскі народ, карэнныя жыхары ЗША і Канады. Уваходзяць у лігу іракезаў.  

Жывуць пераважна ў штатах Нью-Ёрк, Вісконсін і правінцыі Антарыа. Агульная колькасць (2022 г.) — 15 500 чал.

## Гісторыя 
Анейда, падобна іншым іракезам, з'яўляюцца нашчадкамі археалпгічнай культуры Аваска. Меркавана ў XV ст. увайшлі ў лігу іракезаў. У XVII ст. моцна пацярпелі ад эпідэмій і ваенных дзеянняў падчас Бабровых войн. 

У канцы XVIII ст. падтрымалі ЗША ў вайне за незалежнасць, што выклікала ваенныя сутычкі з магаўкамі і англійскімі лаялістамі. У 1788 г. падпісалі мірнае пагадненне са штатам Нью-Ёрк. Яно спрыяла пашырэнню тэрыторыі народа, але да пачатку XIX ст. правадыры насуперак пагадненню 1794 г. з федэральнымі ўладамі ЗША прадалі або перадалі ў карыстанне белым пасяленцам частку сельскагаспадарчых зямель. Гэта прывяло да перасялення анейда ў Канаду, дзе Джозеф Брант дамогся вылучэння рэзервацыі іракезаў. У 1838 г. група пратэстантаў-анейда атрымала правы на землі ў Вісконсіне. 

У нашы дні анейда штатаў Нью-Ёрк і Вісконсін разглядаюцца ўрадам ЗША як асобныя нацыі. Канадскія анейда прызнаны цэнтральным урадам часткай першаснай нацыі іракезаў.

## Мова 
Мова анейда належыць да іракезскай групы моў. У 2011 г. на ёй размаўлялі 160 чалавек у Канадзе. Усяго тых, хто размаўляе на мове анейда, каля 200 чалавек. Сярод анейда Канады, Вісконсіна і Нью-Ёрка распрацаваны тры незалежныя праграмы па захаванню роднай мовы.   

## Спасылкі 
* Oneida Indian Nation
* Oneida Nation of the Thames
* Oneida Tribe Of Indians Of Wisconsin
* Oneida History 
* Oneidas — World Culture Encyclopedia
* Oneida Language & Cultural Centre

Катэгорыя:Народы ЗША
Катэгорыя:Народы Канады
Катэгорыя:Іракезы
Дзебра

**Дзебра** — ручай у горадзе Магілёве, правы прыток ракі Дняпро. Даўжыня 2,5 км. Пачынаецца ў раёне станцыі Магілёў III з плоскай лагчыны, дзе калісьці было балота. Мае вузкія (5—7 м) і глыбокія даліны (да 25 м), схілы якіх прарэзаны шматлікімі ярамі. Уздоўж ракі праходзіць вуліца Катоўскага.

Цераз Дзебру перакінуты 4-пралётны безназоўны мост, па якім праходзіць праспект Міру, і некалькі невялічкіх масткоў.

## Этымалогія 
Патамонім можна тлумачыць з некалькіх пазіцый. Як характарыстыку даліны — *«невялікі лес»*, *«густы лес»*. Акрамя таго, у значэнні *«глыбокі яр, лес, даліна, паток у цясніне, роў»*. Сапраўды, ручай мае глыбокую даліну. Назва можа быць звязана са старажытнай індаеўрапейскай асновай *DHEUBH* — *«глыбокі»*.

## Літаратура 
* Пушкін, І. Рэкі і вадасховішчы Магілёва // Магілёўскія ведамасці. — 2000. — 28 снеж. — С. 6.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Магілёўскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Магілёва
Рылейка

**Рыле́йка, Дваранінавіцкі канал** — рака ў Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Ала (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 90 км². Пачынаецца за 1,2 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Гарохава (Бабруйскі раён). Упалае ў Алу за 1,2 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад вёскі Старыя Дваранінавічы Кіраўскага раёна. Рэчышча каналізаванае. Рака прымае сцёк з меліярацыйных каналаў.

## Літаратура 
*  — С. 219.
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) / Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Кіраўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Рагожынка

**Раго́жынка** — рака ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Сасноўка (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 34 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,3 м/км. Пачынаецца каля вёскі Нязнань. Упадае ў Сасноўку за 1,2 км у напрамку на ўсход ад вёскі Царковішча і аўтамабільнай дарогі . Вадазбор на паўднёвым усходзе Аршанска-Магілёўскай раўніны.

Каля ракі вёскі Ерашоўка, Селішча. Каля вёскі Селішча на рацэ сажалка, а на ўскрайку вёскі археалагічны помнік — курганны могільнік.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-76. Выданне 1989 года. Стан мясцовасці на 1985 год.
* Ліст карты N-36-77. Выданне 1989 года. Стан мясцовасці на 1985 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Клімавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Асцёра (прыток Сажа)
Вячаслаў Сіўчык

**Вячаслаў Сіўчык** (нар. , Мінск) — беларускі грамадскі і палітычны дзеяч. Палітзняволены. Лідар руху салідарнасці «Разам» .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мінску 18 снежня 1962 года ў сям’і навукоўцаў. У дзяцінстве каля дзесяці гадоў пражыў з бацькамі ў Абхазіі, потым сям’я вярнулася ў Беларусь. У 1984 г. скончыў геаграфічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, некаторы час працаваў у Абхазіі.

У 1988 годзе вярнуўся жыць і працаваць у Беларусь. Працаваў у ВА «Беларусьгеалогія» і Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Займаўся пытаннямі экалогіі і наступстваў Чарнобыльскай катастрофы.

У 1989 г. стаў сябрам Беларускага Народнага Фронту.

Ініцыятар стварэння шэрагу грамадскіх арганізацый («Малады фронт», беларускі жаночы рух «За адраджэнне Айчыны» і інш.) У 2004 г. — каардынатар беларускіх удзельнікаў украінскай «аранжавай рэвалюцыі».

У сакавіку 2006 г. — адзін з арганізатараў намётавага лагеру на Кастрычніцкай плошчы пасля прэзідэнцкіх выбараў.

З’яўляўся кіраўніком секцыі «Мемарыял» Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры, сябра Вялікай і Малой Рады Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына».

Жанаты, мае двух сыноў.

15 верасня 2015 года ён вярнуўся ў Мінск пасля пяці гадоў эміграцыі ва Украіне.

Пасля вяртання на Радзіму В.Сіўчык працягваў грамадска-палітычную дзейнасць, за гэта шмат разоў быў зняволены на 10-15 сутак, аштрафаваны.

26 мая 2016 суддзя суда Цэнтральнага раёна Мінска Вікторыя Шабуня аштрафавала на 10 базавых велічынь (2 млн. 100 тыс. руб.) палітыка Вячаслава Сіўчыка за непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі.

23 сакавіка 2017 г. суд Цэнтральнага раёна Мінска прызнаў В.Сіўчыка вінаватым па артыкуле 23.34 КаАП, у парушэнні парадку арганізацыі і правядзення масавых мерапрыемстваў на акцыях супраць Дэкрэту № 3 і вынес прысуд аб арышце на 15 сутак.

У сакавіку 2017 г. Суд Савецкага раёна Мінска прызнаў лідара руху салідарнасці «Разам» Вячаслава Сіўчыка арганізатарам акцыі 3 сакавіка ў Курапатах і В.Сіўчык завочна арыштаваны на 15 сутак.

3 мая 2017 г. Суд Цэнтральнага раёна Мінска аштрафаваў Сіўчыка на 50 базавых велічыняў за ўдзел у акцыі 25 сакавіка з нагоды Дня Волі, абвінаваціўшы ў парушэнні парадку арганізацыі або правядзенні масавых акцыяў (арт. 24.34 КоАП).

## Літаратура 
Адзін дзень палітвязьня. — Радыё Свабодная Еўропа/ Радыё Свабода : Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе, 2009, — 364 с. ISBN 978-0-929849-27-0

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
ХК Камета Брно

*Гэты артыкул пра хакейны клуб. *

**Каме́та Брно** ( ) — 	чэшскі прафесійны хакейны клуб, выступае ў Чэшскай хакейнай лізе ў Паўночна-ўсходнім дывізіёне, ЧХЛ. Каманднай сталіцай з'яўляецца  горад Брно, правінцыя Маравія, Чэ́шская Рэспу́бліка.

Год заснавання клуба: 1953 (1910)

У залежнасці ад месца гульні, каманда выкарыстоўвае наступныя колеры формы: сіні і белы.

Чэмпіёны ў сезонах: 1955, 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965.
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Камета Брно
Катэгорыя:Брно
Катэгорыя:З’явіліся ў 1953 годзе
Рэчышча (возера, Светлагорскі раён)

**Рэ́чышча** — возера ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Бярэзіна (басейн Дняпра), каля вёскі Каралёва Слабада 2.

Плошча паверхні возера 0,13 км². Даўжыня 1,9 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 4,1 км. Катлавіна возера старычнага тыпу. Знаходзіцца на левабярэжнай пойме ракі Бярэзіна, насупраць вёскі Каралёва Слабада-2. Берагі возера вышынёй да 0,5 м. Паўночныя берагі забалочаныя.

## Літаратура 
* 
*  — С. 422.
* 
* Ліст карты N-35-119. Выданне 1981 г.

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Гомельской области // «Справочник Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Светлагорскага раёна
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Кокамікоз

**Кокамікоз костачкавых** — хвароба, якая выклікаецца сумчатым грыбам *Blumeriella jaapii* (syn. *Blumeriella hiemalis*, *Соссомусеs hiemalis*, канідыяльная стадыя *Cylindrosporium hiemale*), шкодзіць у асноўным лісце костачкавых пладовых дрэў.

## Развіццё хваробы 
Першыя прыкметы распачатага захворвання костачкавых пладовых дрэў выяўляюцца галоўным чынам на лісці: спачатку з’яўляюцца дробныя чырванаватыя плямы, якія па меры прагрэсавання хваробы павялічваюцца ў памерах і ў далейшым зліваюцца адно з адным. Працяглае вільготнае прахалоднае надвор’е спрыяе развіццю ружаватага налёту на раней утвораных плямах, з ніжняга боку ліста. У выпадку значнага паражэння лісце костачкавых пладовых дрэў бурэе і засыхае, часцяком змярцвелая тканка выпадае, утвараючы ірваныя адтуліны.

## Распаўсюджанасць 
Кокамікоз костачкавых шырока распаўсюджаны на тэрыторыі ЗША і Заходняй Еўропы. У межах былога СССР успышкі захворвання рэгістраваліся ў Латвіі, Эстоніі, Беларусі, Калінінградскай вобласці, Украіне. Развіццю і распаўсюджванню хваробы спрыяюць дажджлівае лета, багатыя росы, моцныя туманы, адносна невысокая тэмпература паветра (каля 21 °C).

## Меры барацьбы 
Комплекс мер па прафілактыцы і барацьбе з распаўсюджваннем кокамікоза костачкавых уключае:
* своечасовую апрацоўку раслін фунгіцыдамі;
* уборку і знішчэнне апалага лісця.

## Спасылкі 
* Кокамікоз костачкавых — артыкул у БСЭ
* Кокамікоз. Меры барацьбы. Тэрміны апрацоўкі дрэў.

Катэгорыя:Грыбковыя захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні костачкавых
Мараш Шэфчовіч

**Мараш Шэфчовіч** (; нар. 24 ліпеня 1966, Браціслава, Чэхаславаччына) — чэхаславацкі і славацкі дыпламат, славацкая і еўрапейскі палітык. З 2010 — намеснік старшыні Еўрапейскай камісіі і еўрапейскі камісар па междуинституциональным адносінах і адміністрацыі, у перыядзе 2009—2010 — еўрапейскі камісар па адукацыі, навучанні, культуры і моладзі.

Катэгорыя:Еўрапейскія камісары
Пётр Стаянаў

**Пётр Стэфанаў Стаянаў** (; нар. 25 мая 1952) — балгарскі палітык, другі прэзідэнт Балгарыі ў 1997—2002 гадах.

## Жыццяпіс 
Нарадзіўся 25 мая 1952 г. у Плоўдзіве.

У 1976 годзе скончыў юрыдычны факультэт універсітэта Святога Клімента Ахрыдскага ў Сафіі.

З 1978 года працаваў адвакатам у Плоўдзіве.

У 1990 годзе заняў пасаду прэс-сакратара Саюза Дэмакратычных Сіл (СДС) у Плоўдзіве.

У 1992 годзе перайшоў на пасаду намесніка міністра юстыцыі ад СДС у кабінеце, узначаленым Філіпам Дзімітравым.

У траўні 1993 г. абраны старшынёй Юрыдычнай Рады.

У 1994 годзе абраны дэпутатам 37-га склікання. У тым жа годзе ён стаў намеснікам старшыні фракцыі СДС і намеснікам старшыні Камісіі па справах моладзі, спорту і турызму.

У 1995 годзе абраны віцэ-прэзідэнтам СДС, цяпер ён адказваў за ўнутраную палітыку.

Ад 1 чэрвеня 1996 г. стаў кандыдатам на пасаду прэзідэнта краіны. На прэзідэнцкіх выбарах, якія прайшлі 2 лістапада 1996 года, Пётр набраў 59 % ці 2502517 галасоў, і разам з віцэ-прэзідэнтам Тодарам Кавалджыевым ўзначаліў Балгарыю.

2001 балатаваўся на другі тэрмін, і прайграў выбары Георгію Пырванаў.
Трыпутнік ланцэтны

**Трыпутнік ланцэтны** (*Plantago lanceolata*) — расліна сямейства Трыпутнікавыя, від роду Трыпутнік.

## Назва 
Трыпутнік ланцэталісты, міжперстніца, нізіперснік, нізіперсніца, міжыперсніца, трыпутнік.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй да 50 см, са скарочаным карэнішчам і стрыжневым коранем.

Сцябло безлісцевае. Лісце сабрана ў прыкаранёвую разетку. Яно ланцэтнае цэльнакрайняе, з 3-5 дугападобнымі жылкамі, у ніжняй частцы ўздоўж жылак пакрыта валаскамі.

Кветкі дробныя сухія са светла-бурым адценнем, сабраныя ў густыя кароткія даўгавата-яйкападобныя каласы. Тычынкі светла-жоўтыя, у 4-5 разоў даўжэй венчыка і выдаюцца з яго.

Формула кветкі: \ast K_{(4)} \; C_{(4)} \; A_4 \;  G_{(\underline2)}

Плод — яйкападобная тупая двугнёздавая каробачка, якая мае ў кожным гняздзе па адной насеніне. Расліна цвіце ў маі—жніўні. Паспяванне пладоў прыходзіцца на ліпень—верасень.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расце ў Паўночным паўшар'і ў раёнах з умераным кліматам.

Расце на вільготных урадлівых глебах па мурожных і абалонных лугах, на лясных палянах, высечках і прасеках.

## Хімічны склад 
Надземныя часткі расліны ўтрымліваюць флаваноіды, фенолкарбонавыя кіслоты і іх вытворныя. У лісці ўтрымліваюцца вугляводы і арганічныя кіслоты (фумаравая, хларагенавая, неахларагенавая, ванілінавая, ферулавая, протакатэхавая, *пара*-гідроксібензойная, *пара*-кумаравая). Насенне ўтрымлівае слізі і тлусты алей.

У каранях знойдзены лінолевая кіслата, халестэрын, сітастэрын, стыгмастэрын і кампестэрын.

## Таксанамія 
Від **Трыпутнік ланцэтны** ўваходзіць у род  сямейства  парадку .

## Значэнне і выкарыстанне 
Лісце аказвае супрацьзапаленчае, болесуцішальнае і сакрэталітычнае дзеянне пры захворваннях дыхальных органаў, якія суправаджаюцца выдзяленнем густых сакрэтаў, напрыклад, пры хранічным катары лёгкіх, частым мачавыпусканні і інш. Сок са свежага лісця гэтага расліны дзейнічае змягчальна, супакойвае боль пры фурункулах, ацёках з прычыны ўдараў, укусаў насякомых і інш.

## Галерэя пылку 

Файл:Plantago lanceolata zoom10 01-11-25 2.png|Павелічэнне 10х
Файл:Plantago lanceolata zoom40 01-11-25 2.png|Павелічэнне 40х
Файл:Plantago lanceolata zoom40 01-11-25 6.png|Павелічэнне 40х
Файл:Plantago lanceolata zoom40 01-11-25 4.png|Павелічэнне 40х
Файл:Plantago lanceolata zoom60 01-11-25 2.png|Павелічэнне 60х

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Plantain tarts

Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Трыпутнік
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Завіруха (песня)

**«Завіруха»** — папулярная беларускамоўная песня кампазітара Эдуарда Ханка на верш «Снежная імпрэсія» Генадзя Бураўкіна. Вядомая ў выкананні вакальна-інструментальнага ансамбля «Верасы», а пасля — дуэта Аляксандра Ціхановіча і Ядвігі Паплаўскай.

## Гісторыя 
Упершыню прагучала на Цэнтральным тэлебачанні у 1982 годзе. Паводле некаторых крыніц мелодыя нарадзілася ўзімку, калі Ханок ехаў з кніжкай Бураўкіна ў аўтобусе «Брэст — Мінск». Аднак сам Ханок прыгадваў, што мелодыя нарадзілася ў Мінску:

У красавіку 2017 года Эдуард Ханок забараніў, у сувязі з непавагай да яго асобы і грубымі парушэннямі яго аўтарскіх правоў, дуэту Ціхановіча (памёр у канцы студзеня таго ж года) і Паплаўскай выконваць песні «Завіруха», «Счастливый случай», «Я у бабушки живу» і «Малиновки заслыша голосок». Па словах Паплаўскай, Ханок запатрабаваў ад яе 25 000 долараў выплат за выкарыстанне яго песень, прыгразіўшы судом.

Новы ўсплёск папулярнасці песня набыла ў канцы 2023 года, калі беларускі гурт NaviBand запісаў 30-секундны кавер на яе, які завірусіўся ў TikTok.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Песні на беларускай мове
Катэгорыя:Песні СССР
Катэгорыя:Музычныя творы 1982 года
Уладзімір Васільевіч Старчакоў

**Уладзімір Васільевіч Старчакоў** (20 сакавіка 1911 г., в. Рочань, цяпер Харкаўская вобласць, Украіна — 6 студзеня 1968, Брэст) — беларускі і ўкраінскі мастак.

## Біяграфія 
Вучыўся ў 1930—1936 гадах у Харкаўскім мастацкім інстытуце у С. М. Прохарава, М. Я. Козіка, А. Г. Пятрыцкага. Экспанент выставак з 1935 г. Працаваў мастаком-пастаноўшчыкам у Харкаве, Варонежы, Яраслаўлі, Брэсце. З 1950 г. займаўся станковым і манументальна-дэкаратыўным жывапісам, мастацкім афармленнем інтэр'ераў адміністрацыйных будынкаў і музеяў.

З 1951 года жыў у Брэсце. З 1960 года член Беларускага саюза мастакоў.

Памёр 6 студзеня 1968 года ў Брэсце. Пахаваны на Трышынскіх могілках.

## Творчасць 
Працаваў у станковым і манументальна-дэкаратыўным жывапісе, сцэнаграфіі і афарміцельскім мастацтве. Удзельнічаў у стварэнні экспазіцыі музея Брэсцкай крэпасці.

## Літаратура 
* Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998 : энцыкл. давед. — Мн., 1998. — С. 508.
* Художники Советской Белоруссии, Мн., 1976.
* Выставка произведений художника Сторчакова В. В. (1911—1968 гг.) : Каталог / Союз художников БССР ; Брест. ― Мн., 1968.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Украіны
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Харкаўскага мастацкага інстытута
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаўскай вобласці
Міжнародны дзень памяці пра Чарнобыльскую катастрофу

**Дзень памяці загінулых у радыяцыйных аварыях і катастрофах** штогадова адзначаецца 26 красавіка ў памяць аб падзеях 1986 года на Чарнобыльскай АЭС.

У гэты дзень на Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі адбылася найбуйнейшая ў свеце тэхнагенная катастрофа. Было выкінута ў атмасферу каля 190 тон радыёактыўных рэчываў. Небяспечныя радыёактыўныя рэчывы выкідваліся ў навакольнае асяроддзе з-за пажару, які цягнуўся амаль два тыдні. Насельніцтва падпала пад апрамяненне, у 90 разоў вялікшае, чым насельніцтва Хірасімы пасля выбуху атамнай бомбы.

## Наступствы 
Была забруджана тэрыторыя ў  ― паўднёва-усходняя Беларусь, паўночная Украіна і захад Расіі. Каля 400 тысяч чалавек былі эвакуяваныя з зоны бедства. У Беларусі найболей пацярпелі Гомельская і Магілёўская вобласці. Вялізныя рэгіёны сталі непрыдатнымі дзеля чалавечага жыцця. Аварыя негатыўна паўплывала на здароўе насельніцтва і на працягласць жыцця.

Маштабы катастрофы былі б яшчэ вялікшыя, калі б не мужнасць і адвага ліквідатараў наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС. Рызыкуючы жыццём, здароўем яны абаранілі людзей ад згубнага ўдзеяння і далейшага распаўсюду радыяцыі. Наступствы будуць працягвацца яшчэ вельмі доўга: перыяд паўраспаду плутонію-239 складае .

## Сусветная рэакцыя 
У некаторых дзяржавах пасля аварыі на ЧАЭС адмовіліся ад распрацовак у галіне атамнай энергіі. Праверкі на бяспеку АЭС сталі яшчэ болей пільнымі. Электрастанцыі, якія адпрацавалі свой тэрмін, зачыняюць. ЕС прыняў захады да закрыцця Ігналінскай АЭС у Літве. У будучыні там будзе пабудавана іншая атамная элетрастанцыя.

## Гл. таксама 
* Дзень ушанавання удзельнікаў ліквідацыі Чарнобыльскай АЭС — памятная дата ва Украіне.
* Чарнобыльская катастрофа
* Чарнобыльскі шлях

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Общероссийский Союз Общественных Объединений Союз «Чернобыль» России 
* Чернобыль: события и уроки!

Катэгорыя:Падзеі 26 красавіка
Катэгорыя:Чарнобыль у масавай культуры
Эдуард Штэтлер

**Эдуард Штэтлер** (, 1880—1940) — швейцарскі юрыст і дзеяч міжнароднага эсперанта-руху.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Берне,паходзіў са старажытнага знатнага швейцарскага роду, атрымаў юрыдычную адукацыю. Мову эсперанта вывучыў у 1908 годзе, і ў 1909 годзе далучыўся да працы Сусветнай асацыяцыі эсперанта (UEA), у 1911 годзе стаў намеснікам дырэктара UEA (гэтую пасаду ў той час займаў Гектор Ходлер) і займаў гэтую пасаду да 1919 года. Як юрыст, ён бачыў слабыя месцы ў арганізацыі міжнароднага эсперанта-руху і пісаў шматлікія артыкулы па гэтых пытаннях. У 1919—1920 гадах быў , а ў 1920-1924 гадах — прэзідэнтам UEA. У 1924 годзе пакінуў пасаду прэзідэнта з-за цяжкай хваробы, і быў абраны ганаровым прэзідэнтам UEA. Зноў абраны прэзідэнтам UEA ў 1928 годзе і займаў гэты пост да 1934 года. У 1934 годзе на 26-м сусветным кангрэсе эсперантыстаў у Стакгольме сышоў у адстаўку ў знак пратэсту супраць неабрання шэрагу яго калегаў у новы склад камітэтаў Асацыяцыі. Двойчы абіраўся прэзідэнтам швейцарскай асацыяцыі эсперантыстаў. Распрацаваў Статуты UEA 1920 і 1934 гадоў, аўтар біяграфіі Г.Ходлера, шэрагу літаратурных перакладаў і вялікай колькасці артыкулаў у часопісе *Esperanto*.

Памёр у Берне ў 1940 годзе.

## Спасылкі 
* Біяграфія Э. Штэтлера ў Энцыклапедыі эсперанта 

Катэгорыя:Эсперантысты
Глушэц (возера, Лоеўскі раён)

**Глушэ́ц** — возера ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дняпро, прыкладна за 19 км у напрамку на поўнач ад гарадскога пасёлка Лоеў, за 2 км на ўсход ад вёскі Чаплін.

Плошча паверхні возера 0,32 км². Даўжыня каля 3,4 км, найбольшая шырыня 0,15 км, даўжыня берагавой лініі каля каля 7,2 км. Катлавіна возера старычнага тыпу. Знаходзіцца на пойме Дняпра і злучаецца з ім пратокай. Таксама пратокамі на поўдні і поўначы злучаецца з невялікімі азёрамі. У Глушэц упадаюць 2 ручаі.

## Літаратура 
*  — С. 83.
* 
* 
* Ліст карты N-36-134. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1985 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Гомельской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Гомельской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 2.

Катэгорыя:Азёры Лоеўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дняпра
Leptidea sinapis

**Leptidea sinapis** — дзённы матылёк роду  сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня пярэдняга крыла імага — 18-24 мм. Вусень з шырокімі жоўтымі бакавымі палосамі, зялёны, без спінных палос.

(MHNT)_Leptidea_sinapis_-_Foret_de_Bouconne,_France_-_male dorsal.jpg|*Leptidea sinapis* ♂ 	
(MHNT)_Leptidea_sinapis_-_Foret_de_Bouconne,_France_-_male ventral.jpg|*Leptidea sinapis* ♂   △
(MHNT) Leptidea sinapis - Foret de Bouconne, France - female dorsal.jpg|*Leptidea sinapis*   ♀  
(MHNT) Leptidea sinapis - Foret de Bouconne, France - female ventral.jpg|*Leptidea sinapis*   ♀ △

## Біялогія 
У сярэдняй паласе развіваецца ў двух пакаленнях, на поўдні і ў асобныя цёплыя гады адзначаецца трэцяе пакаленне. Лёт матылькоў першага пакалення назіраецца з канца красавіка да сярэдзіны чэрвеня, другога — з пачатку чэрвеня да сярэдзіны жніўня. На поўдні матылькі з невялікімі перапынкамі лётаюць з красавіка па кастрычнік. Вусені харчуюцца толькі раслінамі з сямейства бабовых і актыўныя па начах. Зімуе кукалка.

## Арэал 
Паўночна-заходняя Афрыка, Еўропа, выключаючы Крайнюю Поўнач, субарктычны і ўмераны паясы Азіі на ўсход да Байкала.
Сучасны арэал віду мае патрэбу ва ўдакладненні, бо у цяперашні час устаноўлена, што назапашаныя раней звесткі аб яго распаўсюджанні адносяцца да двух відаў-двайнікоў і патрабуюць перагляду. Від шырока распаўсюджаны ва ўсім рэгіёне ад Скандынавіі, Хібінскага горнага масіву і Паўночнага Урала да Галоўнага Каўказскага хрыбта і Паўночнага Прыкаспія.

## Месцапражыванні 
Адкрытыя біятопы — узлескі, паляны, абочыны дарог, лугі, берагі рэк і ручаёў, радзей палі. У гарах падымаецца да вышыні 2000 м над узроўнем мора.

## Кармавыя расліны 
, , , , , , .

## Час лёту 
Красавік — 3 дэкада, май, чэрвень, ліпень, жнівень.

Катэгорыя:Бялянкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі