Тундрастэп

**Тундрастэп** (таксама ў англамоўным навуковым асяроддзі — **мамантавыя прэрыі або мамантавы стэп**) — некалі шырокая экасістэма (біятоп) палярных і прыпалярных абласцей Еўразіі і Паўночнай Амерыкі эпохі плейстацэну. Участак рэліктавых тундрастэпавых ландшафтаў — дрыядавыя тундрастэпы — захаваліся да нашых дзён у Хакасіі, на Алтаі (пласкагор’е ), асобныя ўчасткі гэтых раслінных супольнасцяў захаваліся ў Забайкаллі і Прыбайкаллі. Клімат відаў раслін, жывёл быў халодны і сухі. У раслінным покрыве пераважалі высокакаларыйныя, кармавыя віды траў і кусты вярбы. Яны круглы год забяспечвалі надзейную кармавую базу для вялікай колькасці жывёл . Асноўнымі траваеднымі таго перыяду былі — , , .

Тундрастэп меў стабільны, характэрны клімат і біясістэму на працягу 100 000 гадоў. Паступова знік як біём па меры пацяплення і павышэння вільготнасці клімату Арктыкі, ад 12 да 5 тысяч гадоў таму. Апошняе значэнне ставіцца да Таймыра і в. Урангеля.

## Адкрыццё 
Напрыканцы XIX стагоддзя  у 1890 годзе і Іван Чэрскі у 1891 годзе вылучылі тэорыю аб тым, што паміж 110 000 — 10 000 гадоў таму, падчас , большая частка поўначы Еўропы была населена буйнымі траваеднымі жывёламі, і клімат пры гэтым быў стэпавы, умерана халаднаваты. У 1982 годзе навуковец Дэйл Гатры () прыдумаў для характэрнага ландшафту гэтага перыяду тэрмін «мамантавы стэп».

## Фарміраванне тундрастэпу 
Тундрастэп існаваў (па пашыраных ацэнак) у датыроўцы паміж 126 000 — 11 700 гадоў таму.  дасягнула максімуму паміж 33 000 — 26 500 гадоў таму. Затым пачалося паступовае пацяпленне і адступленне леднікоў: у Паўночным паўшар’і — пачынаючы з 19 000 гадоў таму, у Антарктыдзе — з 14 500 гадоў таму. Дадзеныя ваганні аблядненняў на планеце добра адпавядаюць узроўню мора ў гэтыя перыяды, які паніжаўся ў перыяды абляднення і павышаўся ў перыяды раставання леднікоў.

Пры аблядненні велізарныя масы вады аказваюцца зачыненымі ў ледніках і не ўдзельнічаюць у рачным абароце на кантынентах, не выпараюцца з паверхні азёр і рэк, не ўпадаюць у акіян, такім чынам таксама стымулюючы выпарэнне вільгаці. З-за гэтага ўтварэнне аблокаў было паніжаным, ападкаў было значна менш, чым сёння. Колькасць сонечных дзён была нашмат большай у Заходняй Еўропе, Скандынавіі і астатняй Еўразіі, чым сёння. Зімой выпадала менш снегу, а летам з-за малой воблачнасці глеба актыўна прагравалася Сонцам, і гэта не давала забалочвацца паверхні.

У перыяд апошняй ледніковай эпохі Гальфстрым меў кірунак плыні, якая вядзе ў бок Афрыкі, а не ў бок Іспаніі, і затым у бок Скандынавіі, як сёння. Па гэтай прычыне клімат Заходняй Еўропы і Скандынавіі быў сухі, з малой колькасцю туманаў, ападкаў і воблачнасці. У Паўночнай Еўропе з-за халадоў сфармаваліся вялікія , якія стваралі дадатковы бар’ер для вільготных паветраных мас, што робіць клімат у Паўночнай Атлантыцы сушы. Паўночная частка Атлантычнага акіяна была ў значнай меры пакрыта лёдам, што таксама памяншала выпарэнне вады і рабіла немагчымым утварэнне над гэтай тэрыторыяй туманаў і штармоў, як у сучасны перыяд.

У Паўночнай Амерыцы ледавікі таксама спрыялі больш сухому клімату на тэрыторыі сучаснай Аляскі і даліны ракі Юкан.]]
Сухасць клімату, вялікая колькасць сонечных дзён, актыўны рост траў стваралі ўмовы для пражывання такога ж колькасці жывёл, як і ў сучаснай афрыканскай саванне. У наш час падобнай альтэрнатывы саваннам на планеце не існуе.

## Расліннасць 
Галоўнай рысай тундрастэпаў была адсутнасць лясоў і амаль поўная адсутнасць кустоў на велізарных плошчах. Сухі клімат не дазваляў развівацца дрэвам, такім як хвоі, елі, бярозы, дубы. Калі паміж 15 000 — 11 000 гадоў таму клімат пачаў паступова цяплець і ўвільгатненне ўзрасло, стэпавая расліннасць паступова змянілася спачатку хмызнякамі, затым паміж 12 900 — 11 700 гадоў таму-лісцянымі дрэвамі і затым тайгой. Змену стэпавага біёма на лясны навукоўцы прасачылі па ўзорах гною, які застаўся ад мамантаў.

Пры аналізе рэшткаў глебы тундрастэпаў, якія захаваліся ў адкладах у вечнай мерзлаце Сібіры і Аляскі, было ўстаноўлена, што ўтрыманне арганічных рэчываў, а значыць ўрадлівасць глеб тундрастэпу, былі вельмі высокімі ў параўнанні з сучасным перыядам у Сібіры і іншых частках былога тундрастэпу. Глеба давала базу для росту высокакаларыйных траў і развіцця вялікай колькасці жывёл.

## Знікненне 
Па адной з версій, тундрастэпы зніклі з-за паступовага ўвільгатнення і пацяплення клімату, у выніку якога ледавік адступіў на поўнач, і адбыліся змены ў раслінным складзе тундрастэпаў. Гэтыя змены прывялі да скарачэння колькасці , і, у выніку , сталі незваротнымі, што прывяло да зарастання значнай часткі тундрастэпы хмызнякамі, і, пасля, іглічнымі лясамі.

Па іншай версіі знікненне тундрастэпаў адбылося пад уздзеяннем чалавека, які моцна скараціў папуляцыю асноўных відаў- (шарсцістыя маманты, шарсцістыя насарогі і інш.), якія захоўвалі тундрастэпы, пад’ядаючы драўняныя расліны і вытоптваючы параснік сваімі плоскімі, масіўнымі ступнямі, угнойваючы глебу сваім гноем. Пасля рэзкага скарачэння іх колькасці адбылося збядненне глебаў, тундрастэп замяніўся нізкапрадуктыўнай хвойнай лесатундрай, паўночней яе змяніла сучасная тундра.

## Выявы раслін і жывёл тундрастэпы 
Частка раслін існуе і ў нашы дні.
Файл:Artemisia frigida NPS-1.jpg|
Файл:Artemisia genipi.JPG|
Файл:Озеро Дус-Холь вечером. Тес-Хемский кожуун.jpg|Прыклад расліннасці па вонкавым выглядзе — Убсунурская катлавіна, возера . Тыва.
Файл:Persicaria maculosa 002.JPG|
Файл:Mammoth Mammut model.JPG|Мамант ў натуральную велічыню, мадэль.
Файл:ArtemisiaVulgaris.jpg|
Файл:Carex halleriana.jpg|
Файл:Grassflowers.jpg|Метлюжковыя
Файл:Salix-lanata-total.JPG|
Файл:Hjortron.jpg|
Файл:Potentilla reptans beauvais-carriere-bracheux 60 20062008 1.jpg|
Файл:Siberian-larch.jpg|
Файл:Betula nana upernavik kujalleq 2007-07-25 1.jpg|

## Гл. таксама 
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  История Земли и жизни на ней. — М.: МИРОС — МАИК Наука/Интерпериодика, 2000. — 352 с.

## Спасылкі 
* Берман Д. И. Тундростепи — вымершие ландшафты плейстоценовой Берингии  на сайте Управления научных исследований Санкт-Петербургского Государственного университета

Катэгорыя:Тундра
Катэгорыя:Стэпы
Катэгорыя:Палеагеаграфія
Катэгорыя:Плейстацэн
Катэгорыя:Палеаэкалогія