open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Веснавое свята (карная аперацыя)

**Аперацыя «Веснавое свята»** () — кодавая назва карнай аперацыі нямецка-фашысцкіх захопнікаў супраць партызан і мясцовага насельніцтва Полацка-Лепельскай партызанскай зоны (Докшыцкі, Лепельскі, Полацкі, Ушацкі раёны) 17 красавіка — 5 мая 1944 года.

Праводзілася сіламі 12 палкоў СС і паліцыі, часцей 6-й асобнай авіяпалявой, 5 пяхотных, 20-й ахоўнай і запасной дывізій, асобнага батальёна СС Дырлевангера, 501-га танкавага палка, 2 палкоў брыгады Камінскага — каля 60 000 чалавек, 137 танкаў, 235 гармат, каля 70 самалётаў, 2 бронецягнікі. Кіравалі аперацыяй камандуючы 3-й танкавай арміі генерал-палкоўнік Рэйнгарт і генеральны камісар генеральнай акругі Беларусь групэнфюрэр войск СС і генерал-лейтэнант паліцыі Готберг.

У блакіраваным нямецкімі войскамі раёне дзейнічалі 16 партызанскіх брыгад, больш за 17 000 чалавек, на ўзбраенні якіх было 9344 вінтоўкі, 1544 аўтаматы, 721 кулямёт, 151 процітанкавае ружжо, 143 мінамёты, 21 гармата. Кіравала і каардынавала баявыя дзеянні брыгад аператыўная група ЦК КП(б)Б і БШПР на чале з У. Е. Лабанком. Гітлераўцы планавалі прыціснуць партызан да чыгункі Маладзечна — Полацк, уздоўж якой сканцэнтравалі свае войскі з 2 бронецягнікамі. Галоўны ўдар наносіўся на паўднёвым участку абароны, дзе наступалі часці 2 дывізій і 2 палкоў. Дапамогу партызанам аказвалі БШПР і ваенны савет 1-га Прыбалтыйскага фронту. Авіяцыя фронту зрабіла 354 вылеты, нанесла бомбавыя ўдары па скопішчах праціўніка, пераправіла больш за 250 тон грузаў, вывезла каля 1500 параненых і хворых. Адначасова войскі пачалі наступленне на полацкім напрамку. Адцягваючыя ўдары нанеслі брыгады Сенненска-Аршанскай і Барысаўска-Бягомльскай партызанскіх зон і партызаны Вілейскай вобласці. Да канца красавіка гітлераўцам удалося звузіць кальцо акружэння да 20 км вакол Ушачаў, але дасягнуць сваіх мэт акупанты не змаглі: у ноч на 5 мая блакада была прарвана, усе брыгады выйшлі з акружэння і вывелі 15 000 мясцовага насельніцтва. Пад выглядам барацьбы з партызанамі было загублена 7011 чалавек, захоплена для вывазу у Германію 11 000 чалавек, спалены шэраг вёсак.

## Гл. таксама 
* Полацка-Лепельская бітва
 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Ганна Генрыхаўна Паўлоўская

**Ганна Генрыхаўна Паўлоўская** (нар. , Гродна) — беларускі філолаг. Спецыялістка ў галіне класічнай філалогіі, неалацініст. Кандыдат гістарычных навук (2012), кандыдат навук у галіне літаратуразнаўства (2013).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1977 годзе ў Гродне.

Скончыла ў 1999 годзе філалагічны факультэт ГрДУ імя Я. Купалы, у 2012 годзе факультэт Artes Liberales Варшаўскага ўніверсітэта, у 2009 годзе — аспірантуру Інстытута гісторыі НАН Беларусі, аспірантуру факультэта Artes Liberales Варшаўскага ўніверсітэта.

У 2012 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю «Гродзенскія кляштарныя хронікі як крыніца па гісторыі Гродна другой паловы XVII—XVIII ст.», у 2013 годзе — дысертацыю па літаратуразнаўстве ў Варшаўскім універсітэце.

Навуковы супрацоўнік Аддзела старадрукаў і рэдкай кнігі Гродзенскага дзяржаўнага гісторыка-археалагічнага музея. Выкладчык лацінскай мовы Інстытута сучасных ведаў у Гродне. З 2014 года дацэнт факультэта Artes Liberales Варшаўскага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: новалаціназнаўства, гісторыя Вялікага Княства Літоўскага, гісторыя культуры Вялікага Княства Літоўскага, рэцэпцыя антычнасці ў культуры Савецкага Саюза.

## Узнагароды 
Узнагароджаны прэміяй прэм’ер-міністра Рэспублікі Польшча за выдатныя навуковыя і мастацкія дасягненні (2015).

## Бібліяграфія 
* Grodzieńskie kroniki klasztorne XVII i XVIII wieku: formy gatunkowe i aspekty komunikacyjne. Warszawa, 2016.
; Удзел у калектыўных працах:
* Каталог кніг XV—XVI ст. з фондаў Гродзенскага дзяржаўнага гісторыка-археалагічнага музея. Слонім, 2003.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Часовая рэгіянальная адміністрацыя Тыграя

**Часовая рэгіянальная адміністрацыя** (ЧРА) рэгіёну Тыграй (; ) — часовая рэгіянальная адміністрацыя, абвешчаная офісам прэм’ер-міністра Эфіопіі 23 сакавіка 2023 года. Орган заснаваны на падставе артыкула 10 (1) Пагаднення аб пастаянным спыненні ваенных дзеянняў, падпісанага ў Прэторыі паміж федэральным урадам і НФВТ. Кіраўніком прызначаны Гетачу Рэда.

## Гл. таксама 
* Пераходны ўрад Тыграя

## Заўвагі 
Катэгорыя:2023 год у палітыцы
Катэгорыя:Часовыя ўрады
Катэгорыя:Палітыка Эфіопіі
Ліяна Леанідаўна Бачкоўская

**Ліяна Леанідаўна Бачкоўская** (нар. , Бярдзічаў, Украіна) — украінская футбалістка, абаронца. Майстар спорту Украіны.

## Клубная кар’ера 
Актыўна пачала займацца футболам у сёмым класе. З 2010 года пачатку выступаць у чэмпіянаце Украіны за каманду «Родзіна» з Кастопіля. Пасля трох сезонаў перайшла ў чарнігаўскую «Легенду». У 2015 годзе скасавала кантракт з клубам і адыграла сезон у «Пантэрах» з Умані. У 2016 годзе выступала за ЖФК «Астана».

Выступала за зборную Украіны WU-17 (2008) і WU-19 (2011).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Украіны
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Легенда
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Пантэры Умань
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Жас Сункар
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Еднісць Плыскы
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Родзіна Кастопіль
Катэгорыя:Майстры спорту Украіны
Дзірк

**Дзірк** (, ) — мужчынскае імя ў нямецка- і галандскамоўных культурах.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзірк Барэндс, нідэрландскі чарцёжнік і жывапісец
* Дзірк Баўтс,  нідэрландскі жывапісец
* Дзірк ван Бабюрэн, галандскі жывапісец
* Дзірк Кёйт, нідэрландскі футбаліст
* Дзірк Навіцкі, нямецкі баскетбаліст

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Катэгорыя:Нямецкія імёны
Хуберт

**Хуберт**, **Губерт** (, ) — мужчынскае імя ў нямецка- і галандскамоўных культурах.

## Вядомыя носьбіты 
* Святы Губерт, біскуп льежскі
* Хуберт Берке, нямецкі мастак і графік
* Хуберт ван Эйк, паўднёва-нідэрландскі (фламандскі) жывапісец
* Хуберт ван Ініс, бельгійскі стралок

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Катэгорыя:Нямецкія імёны
Райнер

**Райнер** () — мужчынскае імя ў нямецкамоўных культурах.

## Вядомыя носьбіты 
* Райнер Вернер Фасбіндэр, нямецкі кінарэжысёр, сцэнарыст, акцёр, драматург
* Райнер Марыя Рыльке, аўстрыйскі паэт-сімваліст
* Райнер Клімке, нямецкі коннік
* Райнер Вайс, амерыканскі фізік, спецыяліст у галіне лазераў і лазернай інтэрфераметрыі
* Райнер фон Фіеант, палітычны і дзяржаўны дзеяч Фінляндыі
* Райнер Бонхаф, нямецкі футбаліст, паўабаронца

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Катэгорыя:Нямецкія імёны
Райнер (значэнні)

**Райнер**:

* Райнер — нямецкае імя.

## Прозвішча 
* Алоіс Райнер
* Луіза Райнер
Брэсцкі дзяржаўны каледж будаўнікоў

**Брэсцкі дзяржаўны каледж будаўнікоў** — дзяржаўная сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў Брэсце. Размяшчаецца па адрасе Прыгарадная вуліца, 27.

## Гісторыя 
У перыяд аднаўлення разбураных вайной гарадоў і вёсак Беларусі ў Брэсце ў снежні 1944 года была сттворана школа фабрычна-заводскага навучання № 35 будаўнікоў. Школа ФЗН фарміравалася з ліку дзяцей, якія засталіся ў гады вайны без бацькоў, а таксама дзяцей з малазабяспечаных сем’яў. Базавым прадпрыемствам яе стала ўпраўленне № 27 абарончага будаўніцтва. Заняткі праводзіліся ў памяшканні барачнага тыпу. За шэсць месяцаў падлеткаў навучалі нескладаным прафесіям сталяра-беладрэўшчыка, цесляра, тынкоўшчыка, слесара-сантэхніка, муляра-печніка.

## Дырэктары 
* 1944—1954 — Васіль Іванавіч Туркін.
* 1954—1957 — С. Вараб’ёў
* з 1957  — М. М. Лявонцьеў
* 1971—1979 — П. А. Перапялыцын
* 1997—2020 — Уладзімір Пятровіч Вайцюк.
* З 2020 — Андрэй Міхайлавіч Шыпілаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Гісторыя Брэсцкага дзяржаўнага каледжа будаўнікоў 

Катэгорыя:1944 год у Брэсце
Вядомыя асобы Абіджана

[thumb|200px|[Герб Абіджана]]
Вядомыя ўраджэнцы Абіджана:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Седрык Гагуа]]

## Г 
* Седрык Гагуа (нар. 1994) — івуарыйскі футбаліст, абаронца.
* Лінда Газэ (нар. 1990) — івуарыйская футбалістка.

## Д 
* Дзідзье Драгба

## К 
* Седрык Куад’ё
* Куасі Куаджа

## М 
* Алабіран Муіва

## С 
* Сенін Себаі
* Надзеж Сісэ
Лінда Газэ

**Лінда Газэ** (нар. , Абіджан, Кот-д’Івуар) — івуарыйская футбалістка, абаронца. Выступала за зборную Кот-д’Івуара.

## Біяграфія 
У красавіку 2019 года падпісала кантрак з гродненскім «Нёманам», дзе правяла сезон, згуляўшы 20 матчаў і забіўшы 5 галоў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Подготовка полным ходом 

Катэгорыя:Футбалісткі Кот-д’Івуара
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Кот-д’Івуара па футболе
Заяц-бяляк (карная аперацыя)

**Аперацыя «Заяц-бяляк»** () — кодавая назва карнай аперацыі нямецка-фашысцкіх захопнікаў супраць партызан і мясцовага насельніцтва Расонска-Асвейскай партызанскай зоны (на захад ад чыгункі Полацк — Невель) 28 студзеня — 13 лютага 1943 года.

Праводзілася сіламі 4 палкоў 201-й ахоўнай дывізіі, батальёнаў 8-га паліцэйскага палка, гарнізонаў Себежа, Ідрыцы, Пустошкі, Новахаванска і спецыяльных гаспадарчых атрадаў. Карнікі наступалі па збежных напрамках з раёнаў возера Язна і станцыі Дрэтунь з мэтаю прыціснуць партызан да чыгункі Полацк — Ідрыца і знішчыць сустрэчным ударам з боку возера Асвейскага. У паўднёвым і паўночным напрамках стварыць перашкоду партызанам у прарыве даручалася 281-й ахоўнай дывізіі тылу групы армій «Поўнач», часцям 391-й вучэбна-палявой дывізіі і падраздзяленням паветранага флоту.

Рашэннем ваеннага савета камандзіраў партызанскіх брыгад створаны 2 ударныя групоўкі: паўночная — 1-я, 3-я, 5-я Калінінскія брыгады, 3 атрады брыгады «За Савецкую Беларусь», Асобны латышскі партызанскі атрад; паўднёвая — Дрысенская брыгада, атрады брыгад Асвейскай імя Фрунзэ, Расонскай імя Сталіна, «Спартак». У тыле карнікаў дзейнічала брыгада «Няўлоўныя», у рэзерве — брыгада імя С. М. Кароткіна. Тылы і флангі ўдарных груп прыкрывалі 4-я, 6-я, 10-я, 11-я Калінінскія брыгады, частка атрадаў Асвейскай брыгады імя Фрунзэ. Аб’яднаныя сілы партызан 11 лютага перайшлі ў контрнаступленне і да 15 лютага  выцеснілі праціўніка з Расонскага раёна. 14 лютага 1943 года амаль адначасова на ўсходзе і захадзе Віцебскай вобласці гітлераўцы пачалі новыя карныя аперацыі «Шаравая маланка» і «Зімовае чараўніцтва» з мэтаю ўзяць рэванш за няўдачу ў гэтай аперацыі. У час аперацыі «Заяц-бяляк» карнікі знішчылі ў Расонскім раёне (па няпоўных звестках) 877 мясцовых жыхароў, у тым ліку ў вёсцы Альбрэхтава 45 чалавек, Байдзіна і Тродавічы 140 чалавек, Гарбачэва 120 чалавек, Двор Чарэпіта 63 чалавека, Ізбішча 36 чалавек, разам з жыхарамі знішчаны вёскі Ваўкова, Велле, Гарэлая Яма, Гуйды, Ніўе, Плігаўкі, Ражнова і іншыя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Кагул

Назву **Кагул** маюць
* Кагул (возера)
* Кагул (горад)
* Кагул (рака)
Генадзь Віктаравіч Прыбытка

**Генадзь Віктаравіч Прыбытка** (нар. , г. Янаў) — беларускі гісторык, мовазнаўца. Спецыяліст па гісторыі барацьбы магнацкіх груповак у ВКЛ у XVII—XVIII ст. Кандыдат гістарычных навук (2000).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1963 годзе ў Янаве.

Скончыў у 1987 годзе філалагічны факультэт Маскоўскага абласнога педагагічнага інстытута імя Н. Крупскай.

У 2000 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Барацьба магнацкіх груповак у Вялікім Княстве Літоўскім у сярэдзіне XVII ст. (1655—1668 гг.)».

Выкладаў беларускую мову ў Брэсцкім дзяржаўным універсітэце. Незалежны даследчык у Маскве.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: унутрыпалітычная гісторыя ВКЛ XVII—XVIII ст., шляхецкія канфедэрацыі ў Беларусі, беларусы ў Маскве ў XVI—XVII ст.

## Бібліяграфія 
;Удзел у калектыўных працах:
*Белорусский след в культуре и архитектуре Москвы. Мінск, 2017.
*Белорусы Москвы. XVII век. Мінск, 2013.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Кагарлык (рака)

**Кагарлык** () — рака ў Кіраваградскай вобласці Украіны, левы прыток Сінюхі, басейн Паўднёвага Буга.

Даўжыня 45 км, плошча басейна 352 км². Даліна шырынёй да 2 км, на асобных участках V-падобная; глыбіня яе да 50 м. Сярэдняя шырыня поймы 100 м. Рэчышча звілістае, у нізоўі замуленае, сярэдняя шырыня 2 м. Ухіл ракі 1,6 м/км. Сцёк часткова зарэгуляваны сажалкамі. Ваду выкарыстоўваюць для патрэб сельскай гаспадаркі.

## Літаратура 
* *Яковенко Ю. П.* Кагарлик // Географічна енциклопедія України: у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. Т. 2 — К.: «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1990.

Катэгорыя:Басейн Паўднёвага Буга
Катэгорыя:Рэкі Кіраваградскай вобласці
Булева функцыя

**Булева функцыя** — гэта функцыя, якая працуе з лікамі з мноства двух аб’ектаў, звычайна B = \{0, 1\}.

Адметным для такіх функцый з’яўляецца тое, што іх агульная колькасць заўсёды канцатковая і залежыць ад колькасці аргументаў функцыі. Але гэта не значыць што іх мала, наадварот, колькасць розных функцый залежыць ад колькасці аргументаў n як 2 ^ {2 ^ n}.

## Прыклады 
Розных булевых функцый без аргументаў існуе 2 ^ {2 ^ 0} = 2, вось яны:

# Выхад заўсёды 0. Звычайна запісваецца проста 0.
# Выхад заўсёды 1. Звычайна запісваецца проста 1.

Для аднаго аргумента x можна пабудаваць 2 ^ {2 ^ 1} = 4 функцыі:

# 0.
# Выхад паўтарае значэнне аргумента: калі аргумент 0, то выхад 0, калі аргумент 1 то выхад 1. Запісвацца як x.
# Выхад адмаўляе аргумент: калі аргумент 0, то выхад 1, калі аргумент 1 то выхад 0. Звычайна запісвацца як -x.
# 1.

Для двух аргументаў (x, y) існуе 2 ^ {2 ^ 2} = 16 функцый. Іх зручна пералічыць у выглядзе табліцы:

Для трох аргументаў 2 ^ {2 ^ 3} = 256 функцый. Іх няма патрэбы пералічваць, бо яны выражаюцца праз базіс папярэдніх \{-x, x * y, x + y\}. Функцыі большых памераў таксама выражаюцца праз гэты базіс згодна з крытэрыем Поста. Насамрэч гэты базіс дазваляе будаваць функцыі любых памераў для іншых тыпаў функцый.

Функцыі x * y і x + y спалучаюцца між сабой правіламі дэ Моргана:

# x * y = -(-x + -y)
# x + y = -(-x * -y)
Будаванне функцый з адвольнай колькасцю аргументаў вывучае тэорыя камбінацыйных схем.

Катэгорыя:Булева алгебра
Аміната Хаідара

**Аміната Хаідара** (нар. , Кот-д’Івуар) — івуарыйская футбалістка, паўабаронца. Выступала за зборную Кот-д’Івуара.

## Біяграфія 
У 2019 года падпісала кантрак з гродненскім «Нёманам», дзе правяла два сезоны, згуляўшы 36 матчаў і забіўшы 4 галы.

У 2015 годзе дэбютавала за зборную Кот-д’Івуара.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Haidara Aminata 

Катэгорыя:Футбалісткі Кот-д’Івуара
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Хатайспор
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Ганьёа
Катэгорыя:Футбалісткі на чэмпіянаце свету 2015
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Кот-д’Івуара па футболе
Зігмунд

**Зігмунд** () — мужчынскае імя ў нямецкамоўных культурах.

## Вядомыя носьбіты 
* Зігмунд Ен, нямецкі касманаўт-даследчык
* Зігмунд Фрэйд, аўстрыйскі псіхааналітык, псіхіятр і неўролаг
* Зігмунд Гольбейн, нямецкі жывапісец
* Зігмунд Казіміравіч Зіновіч, беларускі хімік

Зігмунд
Катэгорыя:Нямецкія імёны
Камбінацыйная схема

**Камбінацыйная схема** — схема (г.зн. функцыя), якая будуецца камбінацыяй булевых функцый.

Больш шырокі клас схем ахопліваюць паслядоўныя схемы. Камбінацыйныя схемы адрозніваюцца ад паслядоўных тым, што не маюць магчымасці запамінаць папярэдні стан схемы.

Важнай задачай пабудовы камбінацыйных схем з’яўляецца задача мінімізацыі схемы.

## Прыклады камбінацыйных схем 
* Суматар
* Шыфратар
* Дэшыфратар

Катэгорыя:Дыскрэтная матэматыка
Катэгорыя:Матэматычная логіка
Латарыца

**Ла́тарыца** (; ) — рака ва Украіне (Закарпацкая вобласць) і Славакіі, левы прыток Бодрага, басейн Цісы.

Бярэ пачатак з крыніц на паўднёвых схілах Верхавінскага хрыбта. У верхнім цячэнні даліна V-падобная, месцамі каньёнападобная, рэчышча парожыстае, з астравамі. У сярэднім цячэнні даліна пераважна скрынкападобная, шырынёй ад 1-2 да 4,5 км. Ніжні ўчастак мае невыразную шырокую даліну, шырыня поймы дасякае 4-6 км, рэчышча тут звілістае, з рукавамі, на асобных участках каналізаванае.

Жыўленне дажджавое і снегавое. Водны рэжым вызначаецца паводкавым перыядам з сакавіка па жнівень. На асобных участках у нізоўі рэчышча абвалаванае.

Ваду выкарыстоўваюць для прамысловых патрэб, у ніжнім цячэнні — для арашэння. На берагах — зоны адпачынку, развіваецца водны турызм.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Кирилюк М. І.* Латориця // Географічна енциклопедія України: у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. Т. 2 — К.: «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1990.

Катэгорыя:Басейн Цісы
Катэгорыя:Рэкі Закарпацкай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Славакіі
Суматар

**Сума́тар** — камбінацыйная схема, якая выкарыстоўваецца для знаходжання сумы дыскрэтных лікаў. Выкарыстоўваецца ва ўсіх існуючых лічбавых прыладах у якасці асноўнага будаўнічага элемента вылічальных блокаў.

## Вывад схемы 
Для пабудовы адвольнага n-бітнага суматара пабудуем асноўны функцыянальны блок з трыма ўваходамі (a, b, c) і двума выхадамі (s, r). Уваход a гэта біт першага ліку, b — другога, c — перанос, спалучаны з выхадам r папярэдняга блоку, або 0 калі няма папярэдняга. Выхад s гэта вынік сумы, r — 1 калі патрабуецца перанос у наступны разрад.

Пабудуем табліцу ўсіх магчымых камбінацый для выхада s:

Запішам ДНФ:

s = a * -b * -c + -a * b * -c + -a * -b * c + a * b * c 

= a * (b * c + -b * -c) + -a * (b * -c + -b * c)

= a * (-(b * -c + -b * c)) + -a * (b * -c + -b * c)

= a \oplus (b * -c + -b * c)

= a \oplus (b \oplus c)

= a \oplus b \oplus c

Пабудуем табліцу ўсіх магчымых камбінацый для выхада r:

Запішам ДНФ:

r = a * b * -c + a * -b * c + -a * b * c + a * b * c 

= a * (b * -c + -b * c) + (b * c) * (-a + a)

= a * (b \oplus c) + (b * c)

Заўважым што b \oplus c ужо падлічана для s і яго значэнне можна выкарыстаць тут. Для падліку толькі r можна скараціць выраз яшчэ больш:

r = a * (b * -c + -b * c) + (b * c)

= (a * b * -c) + (a * -b * c) + (b * c)

= b * (a * -c + c) + (a * -b * c)

= b * (a + c) + (a * -b * c)

= a * (b + -b * c) + (b * c)

= a * (b + c) + (b * c)

Прыведзеныя выразы для r цалкам эквівалентныя. Апошні выраз прасцей запамінаць без дужак:

r = a * b + b * c + c * a

Атрыманы камбінацыйны элемент можна злучаць у ланцуг паслядоўна, але тады пры павелічэнні разраднасці будзе павялічвацца неабходная для праходжання сігналу затрымка. Гэтая праблема вырашаецца з дапамогай паралельнага злучэння схемай з паскораным пераносам.

File:Fulladder.gif|Суматар у дзеянні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Камп’ютарная арыфметыка
Сіняк (горны масіў)

**Сіняк** () — горны масіў Вулканічнага хрыбта Усходніх Карпат у Закарпацкай вобласці Украіны.

Ляжыць на правабярэжжы ракі Латарыцы. Цягнецца на 18-20 км з захаду на ўсход, на 22 км з поўначы на поўдзень. Абсалютныя вышыні 900—1000 м, адносныя перавышэнні на далінамі рэк 300—850 м. Найвышэйшая вяршыня — Дунаўка (1018 м).

У геалагічнай будове масіва ўдзельнічаюць эфузіўныя (андэзіты, андэзіта-базальты, дацыты) і флішавыя (пескавікі, сланцы) пароды.

Грэбянёвыя паверхні хрыбтоў пераважна вострыя, лакальна купалападобныя, расчлянёныя далінамі рэчак і ярамі. Схілы крутыя, прамыя і пукатыя, з густой эразійнай сеткай. Здараюцца апоўзні, селі, паводкі.

Даліны рэк Вызныцы, Абавы, Матэковай, Пыні V-падобныя і каньёнападобныя.

Пераважаюць нізкагорныя мясцовасці з дубова-букавымі (да вышыні 600 м) і букавымі лясамі з невялікім дамешкам хвойных парод.

Развіта земляробства і агародніцтва. Прыродныя лячэбныя мінеральныя воды выкарыстоўваюцца на кліматычных бальнеалагічных курортах «Сыняк» і «Карпаты».

## Літаратура 
* *Ковальчук І. П.* Синяк // Географічна енциклопедія України: [в 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. Т. 3. — К.: Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 1993. 

Катэгорыя:Геаграфія Закарпацкай вобласці
Катэгорыя:Горныя хрыбты Усходніх Карпат
Катэгорыя:Украінскія Карпаты
Джульета Нана

**Джульета Нана** (нар. , Уагадугу, Буркіна-Фасо) — буркінійская футбалістка, паўабаронца. Выступала за зборную Буркіна-Фасо.

## Біяграфія 
У жніўні 2019 года падпісала кантрак з гродненскім «Нёманам», дзе правяла два сезона, згуляўшы 36 матчаў і забіўшы 24 галы.

Выступала за зборную Буркіна-Фасо WU-19, у 2022 годзе дэбютавала за зборную Буркіна-Фасо.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Нана Жульета 

Катэгорыя:Футбалісткі Буркіна-Фасо
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Хатайспор
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Буркіна-Фасо па футболе
Схема з паскораным пераносам

Схема з паскораным пераносам выкарыстоўваецца для пабудовы хуткіх суматараў шляхам паралельнага злучэння некалькіх функцыянальных блокаў у адзін.

## Вывад формулы 
Запішам выраз для выхада r функцыянальнага блоку суматара:

r = a * b + b * c + a * c

Вынесем за дужкі c:

r = a * b + (a + b) * c

Спалучым блокі паслядоўна:

c_{i + 1} = a_i * b_i + (a_i + b_i) * c_i

Каб было зручней увядзем g_i = a_i * b_i; p_i = a_i + b_i:

c_{i + 1} = g_i + p_i * c_i

Выпішам першыя 3 блокі:

c_1 = g_0 + p_0 * c_0

c_2 = g_1 + p_1 * c_1

c_3 = g_2 + p_2 * c_2

Выразім c_2 і c_3 падстаўляючы паслядоўна c_1 у c_2, затым c_2 у c_3:

c_2 = g_1 + p_1 * (g_0 + p_0 * c_0) = g_1 + g_0 * p_1 + p_0 * p_1 * c_0

c_3 = g_2 + p_2 * (g_1 + g_0 * p_1 + p_0 * p_1 * c_0) = g_2 + g_1 * p_2 + g_0 * p_1 * p_2 + p_0 * p_1 * p_2 * c_0

Такім чынам мы атрымалі паралельную схему пераносу для суматара ў агульным выглядзе. Яе разумна выкарыстоўваць у тых схемах, дзе магчыма правесці шмат праваднікоў, інакш паслядоўнае злучэнне будзе лепшым выбарам.

Катэгорыя:Камп’ютарная арыфметыка
Асядоўскі

**Асядоўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Леанідавіч Асядоўскі (1971—2023) — беларускі мастак, жывапісец-станкавіст.
* Леанід Мікалаевіч Асядоўскі (1934—1990) — беларускі мастак-жывапісец.
Баі за Шырэ (2022)

**Баі за Шырэ** — эпізод Тыграйскага канфлікту 2020—2022 гадоў, звязаны з барацьбой за горад Шырэ.

## Напярэдадні 
З пачаткам баявых дзеянняў у Тыграі ў горад беглі тысячы бежанцаў (да вайны насельніцтва складала каля 100 000 чалавек, але пасля лістапада 2020 года павялічылася на 60 000). Жыхары пакутавалі ад голаду, абстрэлаў і перыядычных сутыкненняў.

14 верасня 2022 года эфіопская ўрадавая армія пры падтрымцы эрытрэйцаў разгарнула на поўдзені і поўначы Тыграя наступленне, атакаваўшы гарады Адыграт і Адва. Усяго праз пару дзён паўстанцы былі выбіты з Аламату і Карэм.

## Ход падзей 
14 кастрычніка ўрадавыя фарміраванні пачалі наступленне ў бок Шырэ. Падчас штурму эфіопскія войскі выкарыстоўвалі «чалавечыя хвалі», якія падтрымліваліся эрытрэйскай бранятэхнікай. Работнікі гуманітарных арганізацый не паспелі ўцячы і трапілі пад крыжаваны агонь.

17 кастрычніка эрытрэйскія часці захапілі аэрапорт і ўвайшлі ў лагер перасяленцаў.

Кіраўнік Службы Бяспекі ААН Саманта Паўэр заявіла, што падчас баёў эфіопскія войскі здзяйснялі «невыбарчыя атакі» на горад. Акрамя таго, як сцвярджалі паўстанцкія крыніцы, многія ўрадавыя авіяўдары не былі нанесены па ваенных мэтах.

18 кастрычніка тыграйскія баевікі прызналі, што пакінулі Шырэ. Пасля эфіопскія войскі накіраваліся ў бок Адыграта і Аксума.

## Ахвяры 
Адзін супрацоўнік Міжнароднага камітэта выратавання забіты ў баі 15 кастрычніка. Падчас сутыкненняў быў паранены яшчэ адзін гуманітарны прадстаўнік, таксама двое грамадзянскіх асоб забітыя і трое параненыя.

У выніку артылерыйскіх абстрэлаў па ўсім горадзе загінулі дзясяткі чалавек.

## Наступствы 
Адразу пасля завяршэння баёў у горадзе ўзмацніўся горад. У той жа час эрытрэйскія вайскоўцы разрабавалі Шырэ, а здабучу адправілі дадому на вярблюдах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кастрычнік 2022 года
Катэгорыя:2022 год у Эфіопіі
Катэгорыя:Тыграйскі канфлікт
Катэгорыя:Бітвы Эфіопіі
Катэгорыя:Бітвы Эрытрэі
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Долбіна (Белгародская вобласць)

**Долбіна** — сяло Веселалопанскага сельскага паселішча Белгародскага раёна Белгародскай вобласці Расіі.

## Геаграфія 
Размешчана на 713 км чыгуначнай лініі Харкаў — Белгарад, за 3 км на паўднёвы захад ад аўтамабільнай трасы М-2 «Крым» (пасёлка Майскі).

У вёсцы тры сажалкі, афіцыйных назваў у іх няма, але ёсць народныя. Сажалку на вуліцы Кааператыўнай называюць *Новенькай* (ТГС Долбіна), сажалку на вуліцы Школьнай — *Фенькай* («Фенькава сажалка»), сажалку на вуліцы Садовай — *Хахлушкай*.

## Сучаснасць 
У 2000-х гадах у Долбіна пракладзена асфальтавая дарога.

У 2015 годзе праведзены цэнтралізаваны водаправод.

Функцыянуюць дзве прадуктовыя крамы, сельскі клуб, фельчарска-акушэрскі пункт.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Белгародскага раёна
Бер Лейзеравіч Берлінкоў

**Бер Лейзеравіч Берлінкоў** або **Барыс Лазаравіч Берлінкоў** (22 лютага 1912, Віцебск, Расійская імперыя — 21 кастрычніка 1996, Нью-Ёрк, ЗША) — беларускі шашачны ігрок, функцыянер, суддзя.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 лютага 1912 года ў Віцебску.

У 1933 годзе пераехаў у Мінск. Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Інжынер-механік» (1941). Падчас Вялікай Айчыннай вайны працаваў на абарончым заводзе ў Куйбышаве (РСФСР). У 1946 годзе вярнуўся ў Мінск. Працаваў на заводзе імя Чкалава, у спецыяльным канструктарскім бюро № 3 Савета народнай гаспадаркі (пазней Дзяржплана) БССР, на Мінскім гадзіннікавым заводзе. У 1966 годзе апублікаваў працу «Механизация сборочных работ с помощью ручного механизированного инструмента».

У 1993 годзе пераехаў у Нью-Ёрк. Памёр 21 кастрычніка 1996 года.

## Спартыўная кар’ера 
Шашкамі пачаў займацца ў 1926 годзе ў Віцебску. Неаднаразова станавіўся чэмпіёнам горада. Па выніках другога малога чэмпіянату СССР (1931) атрымаў першую катэгорыю.

Чэмпіён Беларусі па рускіх шашках (1933), сярэбраны (1936, 1937, 1947, 1949) і бронзавы (1932, 1934, 1950, 1953, 1959) прызёр. Майстар спорту СССР (1962). Удзельнік фіналу XVIII чэмпіянату СССР па рускіх шашках (1957). Бронзавы прызёр першага Усебеларускага турніру па стаклетачных шашках (1953).

Старшыня шашачнай секцыі Беларусі з 6 снежня 1955 года. Суддзя рэспубліканскай катэгорыі па шахматах і шашках. Адзін з аўтараў кнігі «Шашечные партии белорусских мастеров» (1983).

## Сям’я 
* Брат — Меер Лазаравіч Берлінкоў (1915, Віцебск), савецкі матэматык, з 1947 года выкладаў у Свярдлоўскім горным інстытуце.

## Бібліяграфія 
* Берлинков Б. Юбилей шашечного телеклуба: [О белорус. клубе Белые и черные" и о ведущем А. В. Рокитницком) — Шашки (Рига), 979, No 2, с. 19
* Берлинков Б., Рокитницкий А. Шашечные партии белорусских мастеров. — Мн.,1983.

## Спасылкі 
* https://telegra.ph/110-gado%D1%9E-tamu-naradz%D1%96%D1%9Esya-Ber-Barys-Berl%D1%96nko%D1%9E-12-24 
* https://telegra.ph/Semya-Berlinkovyh-02-22

Катэгорыя:Шашысты Беларусі
Цянь Сюань

**Цянь Сюань** (, Wade-Giles: *Ch’ien Hsüan*, : *Ts’ien Siuan*), таксама (па другому імені) **Цянь Шуньцзуй** (, W.-G.: *Ch’ien Shun-chü*, EFEO: *Ts’ien Chouen-kiu*), по празванню *Юйтань* (玉潭, W.-G.: *Yü-t’an*, — «*Нефрытавае адкрытае мора*»), *Сюньфэн* (巽峰, EFEO: *Souen-fong*, — «*Пакорны пік*»; 1235&nbsp;— 1305)&nbsp;— грамадскі дзеяч, мастак часоў дынастыі Юань.

## Біяграфія 
Паходзіў са старадаўняй чыноўніцкай сям’і. Нарадзіўся ў 1239 годзе ў г. Усін (сёння Чжэцзян). Атрымаў добрую адукацыю, бліскуча вытрымаў экзаменацыйныя выпрабаванні ўсіх узроўняў на чынавенскі ранг. У 1262 годзе паспяхова здаў сталічны экзамен, атрымаўшы вышэйшую ступень цзіньшы, што адкрыла яму доступ да пастоў у цэнтральных дзяржаўных установах. Аднак пасля зацвярджэння мангольскай дынастыі Юань у 1368 годзе і поўнага заваявання мангольскімі войскамі Кітая, які завяршыўся падзеннем дынастыі Паўднёвая Сун ў 1279 годзе, Цянь Сюань адмовіўся ад планаў афіцыйнай кар’еры і вярнуўся ў родны горад з намерам займацца выключна літаратурай і жывапісам.

Цянь Сюань прыклаў немалыя намаганні для згуртавання аднадумцаў, што завяршылася стварэннем творчага аб’яднання «Усін ба цзюнь» («Восем талентаў (высакародных асоб) з Усін», ідэйным кіраўніком якога стаў вялікі філосаф-канфуцыянец Аа Цзыгун. У аб’яднанне ўвайшлі былыя чыноўнікі і знатныя асобы з ліку ўраджэнцаў Усін і сталічных бежанцаў, у прыватнасці . Далейшы лёс Цянь Сюаня звязаны з развіццём гэтага аб’яднання. Памёр ён у 1301 годзе ў г. Усіне.

## Творчасць 
Цянь Сюань у сваіх працах рушыў традыцыямі школ жывапісу часоў Паўночнай і Паўднёвай Сун. Найбольш выразна гэта прасочваецца ў пейзажным скрутку «Вяртанне», іншы варыянт перакладу назвы&nbsp;— «Зноў дома». Ён напісаны, па матывах паэмы «Дадому да сябе» Таа Юаньміна.

Ён таксама спалучаў кампазіцыі, характэрныя для жывапісу часоў дынастыі Тан, з прыёмамі Паўднёва-Сунскага жывапісу. Для такіх карцін ўласцівыя: дыяганальная асіметрычная кампазіцыя, разрэджанасць мастацкай прасторы, актыўнае выкарыстанне магчымасцяў фону. Гэта выразна відаць у скрутку «Горная мясціна», іншая назва «Жыццё ў гарах».

Падобнымі стылістычнымі рысамі адрозніваюцца працы ў жанры «Кветкі і птушкі», у прыватнасці, маштабны скрутак «Півоні». У падобных яго творах спалучаюцца рэалістычнасць і вытанчанасць паўночна-сунскага акадэмічнага жывапісу з умоўнасцю і дэкаратыўнасцю танскіх паліхромных карцін.

## Літаратура 
* Lee Shekman E, Ho Wai-kam. Chinese Art Under the Mongols: The Yuan Dynasty (1279—1368). Cleveland, 1968

Катэгорыя:Мастакі Кітая
Катэгорыя:Юаньскія каліграфы
Катэгорыя:Юаньскія паэты
Катэгорыя:Юаньскія мастакі
Бабухан-хатун

**Бабухан-хатун** (; пам. 1328) — жонка імператара дынастыі Юань , маці малалетняга імператара .

## Біяграфія 
Пра жыццё Бабухан-хатун вядома мала. Яна паходзіла з племя  і, па некаторых звестках, была праўнучкай Алчы-Наёна, вядомага палкаводца і швагра Чынгісхана. Пасля раптоўнай смерці Есун-Тэмура ў чэрвені 1328 года яго военачальнік і фаварыт Даўлат-шах абвясціў новым імператарам сына нябожчыка, васьмігадовага Раджапіку (Араджабіга). Рашэнне Даўлат-хана падтрымала вялікая частка мангольскіх . Аднак ужо ў жніўні военачальнік , які камандаваў войскамі ў , падняў супраць Раджапікі паўстанне, заклікаўшы на валадаранне свайго стаўленіка Туг-Тэмура. Пачалася грамадзянская вайна. Армія Раджапікі рушыла на Даду, але была разгромлена Эль-Тэмурам, і военачальнікі імператара перайшлі на бок пераможцы. Заняўшы стаўку непрыяцеля ў горадзе , войскі Эль-Тэмура схапілі Даўлат-шаха і іншых прыхільнікаў Раджапікі і перабілі іх; сам жа васьмігадовы імператар прапаў без вестак або быў забіты.

## Літаратура 
* Далай Чулууны. Манголія ў XIII—XIV стагоддзях.

Катэгорыя:Чынгізіды
Катэгорыя:Постаці эпохі Юань
Катэгорыя:Жанчыны Кітая
Зоркаўка доўгалістая

**Зоркаўка доўгалістая** (*Stellaria longifolia*) — від двухдольных раслін род  сямейства . Упершыню сапраўды апісана ў працы нямецкага батаніка Карла Людвіга Вільдэнава, якая выйшла ў 1809 годзе.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Распаўсюджаная ў Еўропе (у тым ліку Расіі), Азіі (Кітай, Карэйскі паўвостраў, Японія, Манголія) і Паўночнай Амерыцы. У Расіі сустракаецца паўсюдна.

Расце ў лясах, на ўзлесках і вільготных лугах.

## Батанічнае апісанне 
Голая шматгадовая травяністая расліна.

Сцябло галінастае, вышынёй 15-25 см.

Лісце лінейнае або шырокалінейнае.

Суквецце гронкападобнае або мяцёлкавае, з дробнымі кветкамі белага колеру.

Плод — яйцападобна-круглявая каробачка карычнева-чорнага колеру з вялікай колькасцю карычневых, амаль гладкіх насенін, формай ад яйцападобных да эліптычных.

Цвіце ў чэрвені і ліпені, плоданасіць з чэрвеня па жнівень.

Лік храмасом — 2n=26.

## Прыродаахоўная сітуацыя 
Зоркаўка доўгалістая занесена ў Чырвоныя кнігі Курганскай вобласці Расіі і Закарпацкай вобласці Украіны.

## Сінонімы 
Сінанімічныя назвы:

* *Alsine friesiana* (Ser.) E.H.L. Krause
* *Alsine longifolia* (Muhl. ex Willd.) Britton
* *Micropetalon gramineum* Pers.
* *Spergulastrum gramineum* Michx.
* *Stellaria atrata* (J.W. Moore) B.Boivin
* *Stellaria atrata var. eciliata* B.Boivin
* *Stellaria diffusa* Pall. ex Schltdl.
* *Stellaria diffusa f. ciliolata* Kitag.
* *Stellaria diffusa var. ciliolata* Kitag.
* *Stellaria friesiana* Ser.
* *Stellaria longifolia var. atrata* J.W. Moore
* *Stellaria longifolia f. ciliolata* (Kitag.) Y.C. Chu
* *Stellaria longifolia var. eciliata* (B.Boivin) B.Boivin
* *Stellaria longifolia var. legitima* Regel

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Зоркаўка
Данашылі

**Данашылі** () — першая жонка імператара Тагон-Тэмура, з’яўлялася дачкой канцлера , які сачыў за ўладай імператара. Была выдадзена замуж за імператара ў якасці прымірэння. Доўга не магла мець дзяцей, неўзабаве была замяшаная ў злачынстве і пакараная смерцю.

Аб гэтай імператрыцы было шмат паданняў, дзе яна прыніжала і жорстка збівала , якая таксама з’яўлялася жонкай імператара.

## У культуры 
* «» (; 2013—2014); у ролі — .

Катэгорыя:Постаці эпохі Юань
Катэгорыя:Жанчыны Кітая
Намбі

**Намбі**, **Намбуй** (, ) — адна з жонак Хубілая, хана Мангольскай імперыі і заснавальніка імперыі Юань, якая існавала на тэрыторыі сучаснага Кітая.

Паводле «», Намбі была дачкой Начын-гургэна і пляменніцай папярэдняй жонкі Хубілая . Бацька Чабі, Алчы-наён з роду , быў адным з паплечнікаў Чынгісхана, а таксама братам яго старэйшай жонкі . У 1281 годзе Чабі памерла, і праз год пасля яе смерці Хубілай узяў у жонкі Намбі.

Ад Хубілая ў Намбі быў сын па імені Тэмечы; на момант яго нараджэння Хубилаю ўжо было больш за семдзесят гадоў. Пасля смерці Чабі Хубілай дапускаў да сябе толькі вельмі абмежаванае кола асоб, і яго міністрам даводзілася падаваць даклады і данясенні хану праз Намбі. Па паведамленнях некаторых крыніц, у апошнія гады праўлення Хубілай нават дазволіў Намбі выдаваць важныя ўказы ад яго імя, аднак канкрэтныя прыклады, якія пацвярджаюць гэта, адсутнічаюць.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Постаці эпохі Юань
Катэгорыя:Жанчыны Кітая
Кэ Цзюсы

**Кэ Цзюсі** (*柯九思, 1290&nbsp;—1343)&nbsp;— кітайскі мастак і паэт часоў дынастыі Юань.

## Біяграфія 
Нарадзіліся ў 1290 годзе ў правінцыі Чжэцзян. Атрымаў добрую адукацыю, вучыўся жывапісу ў майстра Лі Каня. Дзякуючы сваёй вучонасці і мастацкім талентам ён быў заўважаны імператарам Туг-Тэмурам, які прызначыў Ке начальнікам Дэпартамента жывапісу і каліграфіі ў сталічным Павільёне Зоркі літаратуры, дзе ён служыў як прыдворны эксперт і куратар імператарскай калекцыі. У сталыя гады ён сышоў у адстаўку і перабраўся ў г. Сучжоў. дзе і памёр у 1343 годзе.

## Творчасць 
Працаваў у жанры «Кветкі і птушкі». Пры гэтым быў самым майстрам свайго часу ў гэтым годзе. Гэта былі ў асноўным манахромныя малюнкі. У сваёй творчасці стараўся спалучаць стылі жывапісу і асновы каліграфіі. Самымі вядомымі з’яўляюцца карціны: «Бамбук з Цынбіге, напісаны тушшу», «Падвоены бамбук».

## Паэзія 
Кэ Цзюсі таксама быў аўтарам шматлікіх вершаў. Большасць іх увайшла ў зборнік «Калекцыя Дань Цюшэня».

## Літаратура 
* Barnhart, R. M. et al. (1997). Three thousand years of Chinese painting. New Haven, Yale University Press. ISBN 0-300-07013-6

Катэгорыя:Паэты Кітая
Катэгорыя:Мастакі Кітая
Катэгорыя:Юаньскія мастакі
Катэгорыя:Юаньскія паэты
У Лян’юн

**У Лян’юн**, у некаторых крыніцах згадваецца як **У Лянюн** (, нар. 7 мая 1922) — кітайскі архітэктар, горадабудаўнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Нанкіне ў правінцыі Цзянсу. У 1944 годзе скончыў Нацыянальны цэнтральны ўніверсітэт у Чунцыне.

У 1946 годзе разам з  заснаваў архітэктурны факультэт ва Універсітэце Цынхуа. Выкладаў на гэтым факультэце на працягу некалькіх дзясяткаў гадоў.

Па рэкамендацыі Лян Сычэна ў 1948—1950 гадах працягнуў адукацыю ў ЗША ў Cranbrook Academy of Art пад кіраўніцтвам Эліэля Саарынена. Атрымаў ступень магістра. У 1950 годзе вярнуўся ў Кітай.

У канцы 1980-х кіраваў рэканструкцыяй старога Пекінскага квартала (хутуна) Цзюйэр. Гэты праект атрымаў некалькі ўзнагарод.

## Спасылкі 
* У Лянюн. Архитектура как наука в широком понимании 
* Famous Architect — Wu Liangyong

Катэгорыя:Архітэктары Пекіна
Катэгорыя:Горадабудаўнікі
Катэгорыя:Архітэктары Кітая
Катэгорыя:Акадэмікі Кітайскай акадэміі навук
Пірынгавае навучанне

**Пірынгавае навучанне** () — метад адукацыі, заснаваны на самастойнай, парнай або групавой працы студэнтаў, якія дапамагаюць адзін аднаму ў навучанні. У гэтым метадзе вопытны студэнт дапамагае менш вопытным студэнтам засвоіць матэрыял, а таксама дае зваротную сувязь і веды. Прынцып актыўнага навучання ў пірынгавым метадзе забяспечваецца за кошт наступных спосабаў ўзаемадзеяння паміж навучэнцамі: кансультаванне, настаўніцтва і тлумачэнне адзін аднаму.

## Вобласць прымянення 
Дзякуючы гнуткасці і высокай адаптыўнасцi метаду, сфера яго прымянення вельмі шырокая. Метад можа выкарыстоўвацца ў розных адукацыйных курсах, ад школьнага да вышэйшай адукацыі. Таксама ён можа прымяняцца ў медыцыне, юрыспрудэнцыі і іншых прафесійных абласцях.

Катэгорыя:Навучанне
Асноўны дзяржаўны экзамен

**Асноўны дзяржаўны экзамен (АДЭ)** — выніковы экзамен за курс асноўнай агульнай адукацыі ў Расіі. Прызначаны для кантролю ведаў, атрыманых навучэнцамі за 9 гадоў, а таксама для прыёму ва ўстановы сярэдняй прафесійнай адукацыі (не ў Маскве і ў Маскоўскай вобласцi (каледжы і тэхнікумы). З’яўляецца адной з трох формаў дзяржаўнай выніковай атэстацыі (ДВА).

## Парадак правядзення 
Парадак правядзення АДЭ вызначаецца «Парадкам правядзення дзяржаўнай выніковай атэстацыі па адукацыйных праграмах асноўнай агульнай адукацыі». Ключавыя палажэнні гэтага дакумента:

# АДЭ складаецца з чатырох экзаменаў: рускай мовы, матэматыкі і двух прадметаў на выбар.
# Да АДЭ дапускаюцца навучэнцы, якія не маюць акадэмічных запазычанасцей і выканалі навучальны план.
# Для допуску да АДЭ навучэнец павінен атрымаць залік па выніковым iнтэрв’ю па рускай мове, якое праводзіцца ў другую сераду лютага і ў дадатковыя дні.
# У 2021 годзе АДЭ па выбары быў адменены, замест яго навучэнцы пісалі агульнафедэральную кантрольную работу ў фармаце АДЭ па адным прадмеце на выбар на базе сваёй школы. Яна не ўплывае ні на атрыманне атэстата, ні на ацэнку. АДЭ па рускай мове і матэматыцы захаваліся ў ранейшым фармаце. У 2020 годзе экзамен не праводзіўся з-за эпідэміялагічнай сітуацыі ў краіне, выніковыя ацэнкі выстаўляліся на падставе гадавых ацэнак.
# У 2022 годзе экзамены зноў пачалі праводзіцца ў «дакавiдным» фармаце з ускладненай у параўнанні з папярэднімі гадамі версіяй выпрабаванняў. Гэта рашэнне было прынята ў сувязі з тым, што пандэмія каранавіруса ў 2022 годзе скончылася.

Эксперыменты па ўвядзенні ДВА па рускай мове і матэматыцы праводзіліся ў розных рэгіёнах Расіі з 2002 года. Зараз падобная сістэма выкарыстоўваецца па ўсёй Расіі.

## Гл. таксама 
* Адзіны дзяржаўны экзамен

## Крыніцы 
Катэгорыя:Адукацыя ў Расіі
ЖФК Надзея Нагінск

**«Надзея»** — былы расійскі жаночы футбольны клуб з горада Нагінск, заснаваны ў 2001 годзе. Выступае ў жаночай лізе чэмпіянату Расіі.

## Дасягненні 
### Чэмпіянат Расіі 
*  Бронзавы прызёр (3): 2005, 2006, 2007.
 
## Легіянеры 
*  Алеся Баранава (2002-2003)
*  Алена Казлова (2002-2003, 2005)
*  Ірына Казеева (2005)
*  Алена Шаўцова (2006)
*  Святлана Фрышко (2007)
*  Вольга Новікава (2007-2008)
*  Святлана Асташова (2008)

## Галоўныя трэнеры 
*  Яўген Нікалаеў (2008)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Інавацыйны цэнтр «Сколкава»

**Інавацыйны цэнтр «Сколкава»** (у 2010—2011 гады часта апісваўся як «Расійская Крамянёвая даліна») — дзеючы ў Маскве сучасны навукова-тэхналагічны інавацыйны комплекс па распрацоўцы і камерцыялізацыі новых тэхналогій, першы ў Расійскай Федэрацыі пабудаваны з нуля навукаград, а таксама тэрыторыя (асобная пляцоўка), якая ўяўляе сабой пратуберанец за МКАД і гарадскі мікрараён Масквы.

У комплексе забяспечваюцца асаблівыя эканамічныя ўмовы для кампаній, якія працуюць на тэрыторыі Расіі і займаюцца даследчай дзейнасцю, якая адказвае стратэгіі навукова-тэхналагічнага развіцця краіны.

Праект стварэння інавацыйнага цэнтра рэалізуецца Фондам развіцця цэнтра распрацоўкі і камерцыялізацыі новых тэхналогій (Фондам «Сколкава»). Вынікам дзейнасці Фонду «Сколкава» павінна стаць самакіравальная і самаразвіваючаяся экасістэма, спрыяльная для развіцця прадпрымальніцтва і даследаванняў, якая спрыяе стварэнню кампаній, паспяховых на глабальным рынку. У 2020 годзе Фонд «Сколкава» уключаны Урадам РФ у перыметр інстытутаў развіцця групы ВЭБ.РФ.

У жніўні 2022 года некалькі структур — Фонд «Сколкава», Інстытут навукі і тэхналогіі і Тэхнапарк «Сколкава» ўключылі ў санкцыйны спіс Міністэрства фінансаў ЗША. У 2023 годзе тэхнапарк «Сколкава» і звязаныя з ім кампаніі ўнесены ў санкцыйны спіс ЗША.

## Апісанне 
Інавацыйны цэнтр «Сколкава» размешчаны ў Мажайскім раёне Заходняй адміністрацыйнай акругі Масквы на тэрыторыі плошчай каля 400 гектараў (4 км²).

Інаград абмежаваны Маскоўскай кальцавой аўтадарогай, Мінскай і Сколкаўскай шашой.

Бюджэтнае фінансаванне «Сколкава», да завяршэння праекта ў 2020 годзе, павінна было скласці 125,2 млрд рублёў (дакумент аб гэтым 13 жніўня 2013 падпісаў Дзмітрый Мядзведзеў), пры гэтым не менш за 50 % выдаткаў на стварэнне інавацыйнага цэнтра «Сколкава» планавалася прыцягнуць у выглядзе прыватных інвестыцый. З 2013 года развіццё Сколкава працягваецца ў адпаведнасці са спецыяльнай падпраграмай, у рамках дзяржпраграмы «эканамічнае развіццё і інавацыйная эканоміка». Да 2020 года завершаны два этапы падпраграмы, прынята рашэнне аб яе прадаўжэнні на трэці этап да 2024 года.

## Спасылкі
Дыстанцыйнае навучанне

**Дыстанцыйнае навучанне** — узаемадзеянне настаўніка і вучняў паміж сабой на адлегласці, якое адлюстроўвае ўсе ўласцівыя вучэбнаму працэсу кампаненты: мэты, змест, метады, арганізацыйныя формы, сродкі навучання. Рэалізуецца сродкамі інтэрнэт-тэхналогій або іншымі сродкамі, якія прадугледжваюць інтэрактыўнасць.

## Прымяненне 
Дыстанцыйныя адукацыйныя тэхналогіі з выкарыстаннем інтэрнэту прымяняюцца для асваення асобных курсаў павышэння кваліфікацыі карыстальнікаў, а таксама для атрымання вышэйшай адукацыі. 

Існуе дзве асноўныя формы дыстанцыйнага навучання: 1) у рэжыме анлайн і 2) у рэжыме афлайн.

Навучанне праз інтэрнэт мае некалькі істотных пераваг:

* Гнуткасць — веды можна атрымліваць у зручны час і ў зручным месцы.
* Дальнадзейнасць — атрымліваць веды можна незалежна ад уласнага месца знаходжання і месца знаходжання выкладчыка.
* Эканамічнасць — не патрабуе выдаткаў на паездкі да месца навучання.

Катэгорыя:Навучанне
Мін Юйчжэнь

**Мін Юйчжэнь** (, 2 кастрычніка 1329 — 17 сакавіка 1366) — лідар сялянскага паўстання, заснавальнік дзяржавы .

## Біяграфія 
Мін Юйчжэнь нарадзіўся на тэрыторыі Суйчжоу правінцыі Хубэй у сялянскай сям’і. У 1353 годзе далучыўся да паўстанцкіх "войскаў у чырвоных павязках"пад кіраўніцтвам Сюй Шоухуэя, якія стварылі дзяржаву Цяньвань. У 1357 годзе ён адправіўся з войскам на захад уверх па плыні Янцзы і адваяваў у мангольскіх уладаў правінцыю Сычуань, дзе стаў, фактычна, незалежным кіраўніком, працягваючы фармальна падпарадкоўвацца Сюй Шоухуэю. Калі пасля смерці Сюй Шоухуэя Чэнь Юлян у 1360 годзе абвясціў стварэнне дзяржавы Хань, Мін Юйчжэнь адмовіўся яго прызнаваць і ўзяў сабе тытул «князь Луншу» (隴蜀王). У 1362 Мін Юйчжэнь абвясціў сябе імператарам дзяржавы Ся. Мін Юйчжэнь паспрабаваў пашырыць сваю дзяржаву за кошт утрымання манголамі правінцыі Юньнань, але паколькі паход быў ажыццёўлены малымі сіламі і апынуўся дрэнна спланаваны, то пацярпеў няўдачу. Пасля гэтага ён адмовіўся ад ваенных прадпрыемстваў і засяродзіўся на ўмацаванні сваёй дзяржавы. У 1366 Мін Юйчжэнь памёр, і на трон узышоў яго сын Мін Шэн.

Катэгорыя:Кіраўнікі Кітая
Катэгорыя:Постаці эпохі Юань
Мін Шэн

**Мін Шэн** (, 1356—1391) — другі і апошні кіраўнік паўстанцкай дзяржавы  на тэрыторыі сучаснага Кітая.

## Біяграфія 
Мін Шэн быў сынам Мін Юйчжэня, які, далучыўшыся да паўстанцкіх «войскаў у чырвоных павязках», у 1357 годзе заваяваў правінцыю Сычуань, а ў 1362 годзе абвясціў на яе тэрыторыі дзяржаву Ся. У 1366 мін Юйчжэнь памёр, і дзесяцігадовы Мін Шэн атрымаў у спадчыну трон.

Тым часам на асноўнай тэрыторыі Кітая Чжу Юаньчжан, разбіўшы як манголаў, так і іншыя паўстанцкія групоўкі, у 1368 годзе заснаваў імперыю Мін. У 1370 годзе дзяржава Ся атрымала прапанову ад Імперыі Мін скарыцца, але адказала адмовай. Пасля няўдачы дыпламатыі справа вырашыла вайна: у 1371 годзе  і  ўварваліся ў Ся і захапілі краіну. Мін Шэн быў сасланы ў Карэю, а дзяржава Ся далучана да Імперыі Мін.

Катэгорыя:Каранаваныя дзеці
Катэгорыя:Кіраўнікі Кітая
Чжоу Дагуань

**Чжоу Дагуань** () — кітайскі пасол Мангольскай імперыі Юань.

## Біяграфія 
Быў пасланы з пасольскай місіяй у Камбоджы , якія атрымалі ў спадчыну імперыю ад яе заснавальніка Хубілая, вядомага сваімі пасольствамі. Ён прыбыў у Камбоджу ў жніўні 1296 года і адбыў з яе ў чэрвені 1297 года.

Ён пакінуў некалькі дакументаў аб сваім падарожжы, у тым ліку «Запіскі пра звычаі Камбоджы», у якіх ён апісвае паўсядзённае жыццё кхмерскага двара, гісторыю стальца ў спадчыну, і вядзе апісальную гісторыю ўсяго таго, што бачыць і што прыцягвае яго ўвагу.

Яго тэксты былі вядомыя ў Еўропе з XVIII стагоддзя дзякуючы перакладам, зробленым езуіцкімі місіянерамі ў Пекіне ў 1789 годзе.

Пазней, у 1819 годзе, яны былі апублікаваныя ў Парыжы:  прадставіў іх больш дакладны і поўны пераклад. Гэты пераклад і паслужыў у якасці асноўнага даведачнага дапаможніка для працы знакамітага і выбітнага даследчыка кітаіста , якая ўбачыла свет у 1902 годзе.

Катэгорыя:Постаці эпохі Юань
Катэгорыя:Мангольская імперыя
Катэгорыя:Дыпламаты Кітая
Амір ад-Дзін

**Амір ад-Дзін** (أمير الدين Amīr al-Dīn, ? — ) — арабскі архітэктар пры двары Хубілая, заснавальніка дынастыі Юань (1279—1368) у Кітаі. Вядомы як стваральнік  — сучаснага Пекіна.

## Біяграфія 
Ураджэнец Арабскага Халіфата; магчымыя варыянты імя ў кітайскіх крыніцах: І*хэйдеэрдзін* 亦黑迭儿丁, *Ехэйдээрдзін* 也黑迭儿丁, *Ехэйдээр* 也黑迭儿.

## Творчасць 
Генеральны план горада скончыў у 1274 годзе ў супрацоўніцтве з Лю Бінчжунам. Выкарыстоўваў элементы кітайскай, арабскай і тыбецкай архітэктуры.

Катэгорыя:Постаці эпохі Юань
Катэгорыя:Архітэктары Пекіна
Катэгорыя:Архітэктары Кітая
Айчурэк Таланава

**Айчурэк Таланава** (нар. , Бішкек, Кыргызстан) — кыргызская футбалістка, брамнік.

## Біяграфія 
У складзе каманды ЧВ ДЮСШАР (Чуйская вобласць) стала чэмпіёнам Кыргызстана (U-16) сезона 2018 года і была прызнана лепшым брамнікам турніру.⠀У 2019 выступала за казахскі клуб СДЮСШОР № 8 і стала бронзавым прызёрам чэмпіянату Казахстана. У мая 2021 падпісала кантракт з гродзенскім жаночым клубам «Нёман».

Выступала за зборныя Кыргызстана розных узростаў, дэбютаваўшы за моладзевую зборную ў 2018 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Айчурек Толонова стала игроком «Немана»

Катэгорыя:Футбалісткі Кыргызстана
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Жас Сункар
Выгарлат-Гутынскі хрыбет

**Выгарлат-Гутынскі хрыбет**, **Вулканічны хрыбет** () — горны масіў Усходніх Карпат у Славакіі, Украіне і Румыніі. Знаходзіцца паміж Паланінскім хрыбтом і Закарпацкай нізінай. Параважаюць вышыні ад 600 да 1000 м, максімальная — 1081 м (г. Бужора).

У геалагічнай будове ўдзельнічаюць вулканічныя горныя пароды — андэзіты, андэзіта-базальты, дацыты і туфы пліяцэнавага ўзросту. Сумарная магутнасць эфузіўнай тоўшчы перавышае 1000 м. Характэрны кальдэры.

Рэльеф нізкагорна-ўвалісты, эразійна-дэнудацыйны. Адносныя перавышэнні дасягаюць 300—500 м. Паўночна-ўсходнія схілы крутыя, цяжкадаступныя, паўднёва-заходнія — больш спадзістыя, утвараюць сістэму адгор’яў. Вяршыні пераважна купалападобнай формы. Пашыраны эразійныя, асыпныя і селевыя працэсы.

Даліны прытокаў Цісы (Уж, Латарыца, Баржава, Рыка) расчляняюць хрыбет на асобныя масівы — Макавіца, Сіняк, Вялікі Дзіл, Тупы і інш.

Да вышыні 450 м хрыбет укрыты пераважна дубовымі, дубова-грабавымі і дубова-букавымі лясамі, вышэй — букавымі. Перадгор’і большай часткай разараны, густа заселены.

## Літаратура 
* *Ковальчук І. П.* Вигорлат-Гутинське вулканічне пасмо // Географічна енциклопедія України : у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. Т. 1. — К. : «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1989. 

Катэгорыя:Горныя хрыбты Усходніх Карпат
Катэгорыя:Горы Румыніі
Катэгорыя:Горы Славакіі
Катэгорыя:Горы Украіны
Арыг-буга

**Арыг-буга Хан** (Erik Böge, Ariq Böke, ;  пасля 1291&nbsp;—  1266)&nbsp;— малодшы брат Мункэ, Хубілая і Хулагу, сын Талуя і Соркактані, унук Чынгісхана.

Выбраны курултаем Вялікім мангольскім ханам у 1260 годзе пасля Хубілая абвясціў сябе кіраўніком Кітая. Аднак меў на сваім баку толькі частку мангольскай знаці&nbsp;— Берке-Хана і дзядзькі Угедэя&nbsp;— Кайду. Распачатая грамадзянская вайна не прынесла поспеху ні адной з партый. Атакаваны Каданам сынам Угедэя Арыг-буга двойчы губляў . Вельмі аслаблены, ён пайшоў у апошні бой супраць Хубілая на поўначы Кітая, Аднак прайграў і трапіў у палон. Яго саюзнікаў пакаралі смерцю, а сам ён памёр праз два гады.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Чынгізіды
Катэгорыя:Мангольская імперыя