Антанін Леапольд Дворжак

**Антанін Леапольд Дворжак** (; , Нелахазевес, Аўстрыйская імперыя — , , Аўстра-Венгрыя) — чэшскі , дырыжор, педагог; заснавальнік (разам з Б. Сметанам) чэшскай музычнай класікі, стваральнік нацыянальнай сімфоніі. Член Чэшскай акадэміі навук і мастацтваў (1890).

Міжнароднае прызнанне атрымаў пасля стварэння серыі «Славянскіх танцаў» (1877—1886). Ён быў дырэктарам Нацыянальнай кансерваторыі ў Нью-Ёрку (1892—1895). Напісаў 9 сімфоній, оперы, уключаючы «Русалку» (1900), вялікія творы для хору, «Карнавал» (1891—1892), канцэрты для скрыпкі і віяланчэлі, камерную музыку, п'есы для фартэп'яна, рамансы. Яго рамантычная музыка пашырыла класічныя традыцыі Бетховена і Брамса і паказала велізарныя магчымасці чэшскага фальклору.

## Біяграфія 
left|thumb|150px|Будынак у Нелахазевесе, дзе нарадзіўся кампазітар

Нарадзіўся ў Нелахазевесе, прыгарадзе Прагі ў сям'і мясніка, уладальніка заезнага двара. З дзіцячых гадоў старанна займаўся ігрою на скрыпцы. У 1853 годзе пераехаў да свайго дзядзькі ў невялікае мястэчка Злоніцэ; дзе працягваў займацца музыкай, беручы ўрокі гульні на фартэпіяна, скрыпцы і альце ў Лумана. У 1857 годзе Дворжак пераехаў у Прагу і паступіў у Школу арганістаў, дзе пачаў складаць музыку. У яго першых кампазіцыях адчуваецца ўплыў кампазітараў-рамантыкаў Р. Шумана, Ф. Ліста, Р. Вагнера. Яго настаўнікамі былі І. Звонарж і Ф. Блажэк.

Скончыўшы школу, Дворжак працаваў спачатку ў пражскім канцэртным ансамблі, а затым у адкрытым у 1862 годзе чэшскім «Часовым тэатры», якім кіраваў вядомы кампазітар Б. Смятана. У 1860-х гадах Дворжак напісаў шэраг камерных і сімфанічных твораў — струнны квінтэт, струнны квартэт, сімфоніі до мінор «Злонніцкія званы» і сі-бемоль мажор, а таксама для стварэння першай оперы — «Альфрэд», завершанай у 1870 годзе.

thumb|right|150px|Афіша прэм'еры фартэпіяннага канцэрта Дворжака op.33

У 1871 годзе Дворжак пакідае працу ў аркестры і прысвячае сябе цалкам кампазітарскай працы. У гэтым жа годзе адбылося першае публічнае выкананне вакальных твораў Дворжака, а на наступны, 1872-гі год — выкананне толькі што завершанай оперы «Кароль і вугальшчык» пад кіраўніцтвам Б. Смятаны і фартэпіяннага квінтэта.

У 1873 годзе А. Дворжак ажаніўся з А. Чармаковай, харысткай Часовага тэатра, з якой яны выхавалі дзевяць дзяцей. Матэрыяльныя цяжкасці прымушаюць Дворжака займацца прыватнай педагагічнай дзейнасцю, а таксама працаваць арганістам у касцёле Св. Войцеха. Аднак у гэтыя гады творчасць Дворжака паступова заваёўвае прызнанне — ў 1874 годзе была ажыццёўлена прэм'ера сімфоніі сі-бемоль мажор і другой рэдакцыі оперы «Кароль і вугальшчык», ў 1876 годзе — оперы «Ванда».

У 1875 годзе, дзякуючы садзейнічанню І. Брамса Дворжаку ўдалося атрымаць дзяржаўную стыпендыю, якая значна палепшыла яго матэрыяльны дабрабыт і дазволіла засяродзіцца на творчай дзейнасці. І. Брамс дапамог маладому кампазітару і ў публікацыі яго твораў у вядомага венскага выдаўца Зімрака. У гэтыя гады Дворжак ужо быў аўтарам шматлікіх твораў — сімфоній, опер, канцэртаў, камерных інструментальных і вакальных твораў. Ён прымаў удзел у многіх падзеях грамадскага жыцця Прагі, збліжаецца з перадавымі дзеячамі чэшскай інтэлігенцыі.

У васьмідзясятыя гады Дворжак пачынае гастрольную дзейнасць як дырыжор-выканаўца ўласных твораў. У 1883 годзе ён здзяйсняе паездку ў Гамбург, дзе адбылася пастаноўка яго оперы «Хітры селянін». У 1884 годзе ён здзяйсняе сваю першую з дзевяці паездак у Англію, дзе ён выступае як піяніст і як дырыжор. У 1888 годзе ў Празе адбываецца знаёмства Дворжака з П. І. Чайкоўскім, што прыязджаў у Прагу. Гэта знаёмства спрыяла паездцы Дворжака ў Расію; ў 1890 годзе ён дырыжыраваў у Маскве і Пецярбургу канцэртамі са сваіх твораў. З 1891 года Дворжак вядзе педагагічную працу ў Пражскай кансерваторыі.

У 1892—1895 гадах Дворжак жыве ў ЗША, дзе ўзначальвае Нацыянальную кансерваторыю ў Нью-Ёрку. Ён дае аўтарскія канцэрты ў Бостане, выступае на сусветнай выстаўцы ў Чыкага. Значны поспех у ЗША набыла яго дзявятая сімфонія — «З Новага Свету», у аснову якой леглі інтанацыі народных негрыцянскіх і індзейскіх матываў. Асаблівую папулярнасць сярод амерыканцаў гэтая сімфонія атрымала і таму, што яна стала першым значным сімфанічным творам, у якім былі выкарыстаны амерыканскія народныя матывы.

Па вяртанні на радзіму Дворжак зноў выкладае ў Пражскай кансерваторыі, а ў 1901 годзе робіцца яе дырэктарам. У апошнія гады жыцця ён працягвае інтэнсіўную творчую працу; піша оперу ў народным духу «Чорт і Кача» (пост. 1899, Прага), паэтычную казачную оперу «Русалка» (пост. 1901, Прага), якія з поспехам ідуць і на нашай сцэне, 2-гі віяланчэльны канцэрт, які займае ганаровае месца ў рэпертуары віяланчэлістаў.

У 1894 годзе Дворжак вяртаецца на радзіму. Памёр кампазітар у Празе 1 мая 1904 года ад кровазліцця ў мозг. Пахаваны на Вышаградскіх могілках.

## Творчасць 
right|thumb|120px|Статуя А.&nbsp;Дворжака ў Празе

Разам з Берджыхам Смятанай Антанін Дворжак лічыцца выдатным прадстаўніком чэшскай кампазітарскай школы. Яго творчая спадчына ахоплівае розныя жанры — сімфоніі (самая вядомая — мі мінор «З новага свету» op. 95, 1893), струнны квартэт, оперы (самая вядомая — «Русалка»), сімфанічныя паэмы, песні, імшы, фартэпіянныя творы і інструментальныя канцэрты, у прыватнасці вядомы — віяланчэльны канцэрт сі мінор op.103, пра які І. Брамс пісаў наступнае: «Калі б ведаў, што віяланчэль здольная да такіх рэчаў, сам напісаў бы гэты канцэрт»

Дворжак шырока выкарыстаў жанравыя і рытмаінтанацыйныя асаблівасці чэшскага і мараўскага музычнага фальклору. Рысы нацыянальнай самабытнасці выявіліся ў камічнай оперы «Кароль і вугальшчык», патрыятычным гімне «Спадчыннікі Белай Гары» для хору і аркестра і вакальных «Мараўскіх дуэтах»; асабліва ярка нацыянальны характар адчувальны ў «Славянскіх танцах» (першапачаткова для фартэпіяна ў 4 рукі, пазней для аркестра, і іншых інструментаў) і «Славянскіх рапсодый».

thumb|left|120px|Магіла А.&nbsp;Дворжака на Вышаградскіх могілках у Празе

Шэраг твораў Дворжака прысвечаны гістарычнаму мінуламу Чэхіі і нацыянальна-вызваленчым памкненням народа; сярод іх — араторыя «Святая Людміла», «Гусіцкая ўверцюра», музыка да спектакляў драматычнага тэатра, у тым ліку да п'есы «Ёзаф Каятан Тыл». Оперы Дворжака разам з операмі Б. Смятаны складаюць аснову нацыянальнага музычна-тэатральнага рэпертуару.

Амерыканскія ўражанні аддюстраваў у сімфоніі «3 Новага Свету» (1893) і іншых творах, у якіх на аснове своеасаблівага індывідуальнага стылю ўзнавіў характар і некаторыя інтанацыйныя асаблівасці негрыцянскага і індзейскага музычнага фальклору.

Каштоўным укладам у сусветную музычную культуру з'яўляюцца сімфоніі Дворжака, заклалі падмурак нацыянальнага сімфанізму, канцэрт для віяланчэлі з аркестрам і камерна-інструментальныя творы (трыо «Думкі»). Многія творы Дворжака прыцягваюць жыццярадаснасцю, цёплым лірызмам, мяккім гумарам, адлюстроўваюць карціны чэшскай прыроды і побыту. Своеасаблівы свет чэшскіх казак і легенд раскрываецца ў сімфанічных паэмах «Вадзянік», «Напаўзораніця» і інш.

У Празе працуюць таварыства і музей яго імя (з 1932). У Нелахазевесе ў доме, дзе нарадзіўся Дворжак, таксама адкрыты музей. Імя Дворжака носіць адзін з пражскіх квартэтаў.

### Нумарацыя 
250px|thumb|upright|Тытульны ліст аўтографа дзевятай сімфоніі.

Многія творы Дворжака былі пранумараваны самім кампазітарам — гэта нумарацыя па опусах ( — Сачыненне). Але яна не адлюстроўвае сапраўднага парадку іх стварэння ці хаця б публікацыі. Каб дамагчыся лепшых продаж не вельмі вядомых кампазітараў, выдаўцы, у тым ліку Зімрок, які друкаваў Дворжака, часта выставлялы раннім работ большы опус, чым варта было б пры правільнай нумарацыі. З іншага боку, сам Дворжак часам даваў новаму твору ранні опус, каб прадаць яго аднаму выдаўцу ў абыход кантракту з іншым. Выдатным прыкладам апошняга выпадку з'яўляецца «Чэшская сюіта», якую ён, не жадаючы аддаваць Зімроку, апублікаваў як op. 39 замест op. 52. Яшчэ больш ускладняе арыентаванне ў спадчыне Дворжака той факт, што падобныя махінацыі прыводзілі да з'яўлення некалькіх твораў пад адным і тым жа опусам. Так здарылася, напрыклад, з op. 12: першапачаткова адносіўся да оперы «Кароль і вугальшчык» (1871), ён апынуўся пастаўлены і пад заснаванай на ёй канцэртнай уверцюрай Фа-мажор (1871), а затым таксама пад струнным квартэтам № 6 ля-мінор (1873), фурыянтам Соль мінор для фартэпіяна (1879) і думка да-мінор для фартэпіяна (1884). І, зноў жа, існуюць адваротныя выпадкі, калі адна і тая ж праца атрымлівала некалькі розных (да трох) опусаў у розных выдаўцоў.

Асабліва запутанна нумарацыя дзевяці сімфоній Дворжака. Гэта адбылося таму, што яны былі першапачаткова пранумараваны ў парадку публікацыі, а не складання. Аднак першыя чатыры былі апублікаваны пазней наступных пяці, Якія, у сваю чаргу, публікаваліся не ў парадку іх напісання. Такім чынам, сімфонія «З Новага свету» была надрукавана як № 5, затым стала вядомая як № 8 — і толькі пасля каталагізацыі 1950-х гадоў, калі была ў агульны кошт была ўключана якая лічылася страчанай першая сімфонія, стала вядомая як № 9.

Парадак публікацыі сімфоній наступны.
* № 6 (1881) — апублікаваная як № 1, хоць Дворжак надпісаў яе № 5.
* № 7 (1885) — апублікаваная як № 2, хоць Дворжак надпісаў яе № 6.
* № 5 (1888) — апублікаваная як № 3 op. 76, хоць Дворжак надпісаў яе № 4 op. 24.
* № 8 (1890) — апублікаваная як № 4, хоць Дворжак надпісаў яе № 7.
* № 9 (1894) — апублікаваная як № 5, хоць Дворжак надпісаў яе № 8.
* № 3 (1912).
* № 4 (1912).
* № 2 (1959).
* № 1 (1961).
Парадак першага выканання сімфоній таксама адрозніваецца.
* № 3 (1874).
* № 5 (1879).
* № 6 (1881).
* № 7 (1885).
* № 2 (1888).
* № 8 (1890).
* № 4 (1892).
* № 9 (1893).
* № 1 (1936).
Усе творы Дворжака былі храналагічна каталагізаваны Я. Бургхаўзерам у выдадзенай у 1960 годзе ў Празе кнізе «Антанін Дворжак. Тэматычны каталог. Бібліяграфія. Агляд жыцця і творчасці». Па прозвішчы складальніка скарочана католагавы нумар пішацца з лацінскай літарай B (; напрыклад, Сімфонія № 9 op. 95 — B.178). У сучасным музыказнаўстве, аднак, разам з гэтай нумарацыяй працягваюць ужывацца і опусы — збольшага па звычцы, а збольшага для палягчэння працы са старымі выданнямі. Часцей сустракаюцца опусы ў Афішы і канцэртных праграмы.

### Сімфоніі 
Пры жыцці Дворжака былі выдадзены толькі пяць апошніх яго сімфоній, хоць папярэднія тры і былі выкананы. Першую ж сам аўтар лічыў незваротна страчанай. Гэта занесла блытаніну ў нумарацыю, і толькі ў сярэдзіне XX стагоддзя была ўсталявана верная паслядоўнасць напісання.

* Сімфонія № 1 да мінор B.9 была складзена Дворжакам у дваццацічатырохгадовым узросце для конкурсу ў Германіі. Яна паказвае яго яшчэ неспрактыкаваным, але шматабяцальным кампазітарам. У ёй прасочваецца вялікае фармальнае падабенства з пятай сімфоніяй Бетховена: напрыклад, аднолькавая танальнасць усіх чатырох частак (да мінор, ля-бемоль мінор, да мінор і до мажор). З іншага боку, гармонія і інструментоўка імкнуцца да стылю, выпрацаваным Ф. Шубертам. Пазней Дворжак даў сімфоніі назву «Злонніцкія званы», па назве вёскі ў Багеміі, дзе ён жыў у 1853—1856 гадах. Частка яе матэрыялу была выкарыстана ў «сілуэт» op. 8.
* Сімфонія № 2 Сі-бемоль мажор op. 4 пабудавана ўсё яшчэ з аглядкай на Бетховена, хоць мае больш яркія, светлыя і пастаральныя вобразы.
* Сімфонія № 3 Мі-бемоль мажор op. 10 паказвае, які хуткі і глыбокі ўплыў аказала на Дворжака знаёмства з музыкай Р. Вагнера і Ф. Ліста. Адсутнічае скерца. Другая частка гэтай сімфоніі была выкарыстана ў шосты «Легендзе» op. 59.
* Сімфонія № 4 рэ мінор op. 13 выяўляе паварот, які адбываецца ў творчасці Дворжака. Хоць яна нясе ў сабе відавочныя сляды ўплыву Вагнера (асабліва другая частка, якая адбываецца з уверцюры да «Тангейзера»), адначасова ўводзіцца нацыянальная чэшская музыка — у скерца.
* Сімфонія № 5 Фа мажор op. 76 і Сімфонія № 6 Рэ мажор op. 60 становяцца ўжо вельмі пастаральнымі па характары і адкідваюць цалкам Вагнераўскі стыль. Шостая пісалася, мабыць, пад вялікім уплывам другой сімфоніі І. Брамса, асабліва першая і апошнія яе часткі. Але гэта падабенства руйнуецца трэцяй часткай — традыцыйным чэшскім фурыянтам. Менавіта дзякуючы шосты сімфоніі Дворжак стаў сусветна вядомы як сімфанічны кампазітар. Яна ж стала першай апублікаванай яго сімфоніяй (1880).
* Сімфонія № 7 рэ мінор op. 70 часам лічыцца такой, што выражае стыль Дворжака з яго фармальнай калянасцю і велізарнай імпэтам больш, чым дзевяты. Можа быць, гэта звязана з асабістымі перажываннямі кампазітара падчас яе напісання: ён як раз спрабаваў «праціснуць» свае чэшскія оперы ў Вене, ад яго патрабавалі пісаць іх па-нямецку. Адначасова Дворжак увязаўся ў спрэчку з выдаўцом. Чарнавікі сёмай сімфоніі паказваюць, колькі высілкаў каштавала яму яе стварэнне.
* Сімфонія № 8 Соль мажор op. 88 моцна адрозніваецца ад сёмай: яна цяплей і аптымістычней. Часам яе параўноўваюць з працамі Г. Малера. Некаторыя даследчыкі лічаць яе лепшай сімфоніяй Дворжака (падобна таму, як некаторыя — сёмую). Гэта, вядома, паказальна для таго, як неверагодная папулярнасць дзевятай сімфоніі засланіла сабою ўсе папярэднія сачынення.
* Сімфонія № 9 мі мінор op. 95 «З Новага свету» была напісана ў студзені-маі 1893 у Нью-Ёрку. Хоць спачатку Дворжак казаў, што выкарыстаў у ёй амерыканскую музыку, такую як негрыцянскія спірычуэлс або песні індзейцаў, пазней ён стаў адмаўляць гэта. Сола флейты-пікала ў першай частцы сімфоніі нагадвае спірычуэлс «Swing Low, Sweet Chariot». Адзін з вучняў Дворжака заяўляў, што другая частка адлюстроўвае плач Гаяваты. Разам з тым, яна так падобная са спірычуэлс, што В. Фішэр напісаў да яе словы і даў назву «Вяртанне дадому» (). Сам Дворжак пісаў, што толькі выкарыстаў асаблівасці індзейскай музыкі, але ўсё мелодыі сімфоніі належаць яму.

## Прызнанне 
У 1950-х гадах у Чэхаславакіі было выдадзена поўны збор твораў Дворжака (гал. рэдактар А. Шоурэк, з 1956 — Ф. Барташ). У Празе існуе таварыства Дворжака, а таксама яго музей, музеі Дворжака былі заснаваны і ў іншых гарадах Чэхаславакіі, у прыватнасці ў Нелахазевесе ў доме, дзе нарадзіўся кампазітар. Імя Дворжака носіць адзін з струнных квартэтаў Прагі. Творы А. Дворжака ўвайшлі ў рэпертуар многіх музычных калектываў, а дзявятая сімфонія стала таксама неад'емнай часткай навучальнага рэпертуару маладых дырыжораў-сімфаністаў.

## Творы 
### Оперы 
* «Альфрэд» (Alfred, 1870).
* «Кароль і вугальшчыкі» (Král a uhlíř, 1871, другая рэдакцыя 1874, трэцяя 1887).
* «Упартыя» (Tvrdé palice, 1874).
* «Ванда» (Vanda, 1875, другая рэдакцыя 1879, трэцяя 1883).
* «Хітры селянін» (Šelma sedlák, 1877).
* «Дзмітрый» (Dimitrij, 1881—1882, другая рэдакцыя 1883, трэцяя 1885, чацвёртая 1894—1895).
* «Якабінец» (Jakobín, 1887—1888, другая рэдакцыя 1897).
* «Чорт і Кача» (Čert a Káča, 1898—1899).
* «Русалка» (Rusalka, 1900).
* «Арміда» (Armida, 1902—1903).

### Для сімфанічнага аркестра 
* 9 сімфоній
** *Сімфонія №&nbsp;1, c-moll «Zlonické zvony»*, 1865
** *Сімфонія №&nbsp;2, B-dur*, op. 4, 1865
** *Сімфонія №&nbsp;3, Es-dur*, op. 10, 1873
** *Сімфонія №&nbsp;4, d-moll*, op. 13, 1874
** *Сімфонія №&nbsp;5, F-dur*, op. 76, 1875
** *Сімфонія №&nbsp;6, D-dur*, op. 60, 1880
** *Сімфонія №&nbsp;7, d-moll, «Лонданская»*, op. 70, 1885
** *Сімфонія №&nbsp;8, G-dur*, op. 88, 1889
** *Сімфонія №&nbsp;9, e-moll, «З Новага свету»*, op. 95, 1893.
* *Сімфонія, «Нептун»*, 1893 (няскончаная)
* *Сімфанічная паэма (Рапсодія a moll)*, op. 14, 1874
* *Сімфанічныя варыяцыі для аркестра*, op. 78, 1877
* *Славянская рапсодія*, op. 45 (D dur, g moll, As dur), 1878
* *Чэшская сюіта*, op. 39, 1879
* *Легенды*, op. 59, 1881
* *Гусіцкая*, драматычная ўверцюра op. 67, 1883
* *Карнавал*, канцэртна ўверцюра op. 92, 1891
* *Scherzo capriccioso*, op. 66, 1883
* *Сюіта A dur*, op. 98B, 1895
* *Vodník*, сімфанічная паэма за баладай К.&nbsp;Я.&nbsp;Ербена, op. 107, 1896
* *Polednice*, сімфанічная паэма за баладай К.&nbsp;Я.&nbsp;Ербена, op. 108, 1896
* *Zlatý kolovrat*, сімфанічная паэма за баладай К.&nbsp;Я.&nbsp;Ербена, op. 109, 1896
* *Holoubek*, сімфанічная паэма за баладай К.&nbsp;Я.&nbsp;Ербена, op. 110, 1896
* *Багатырская песня (Píseň bohatýrská)*, сімфанічная паэма op. 111, 1899
* *Славянскія танцы op. 46 a 72&nbsp;— I.řada*, op. 46, 1878

### Інструментальныя канцэрты 
* *Канцэрт A-dur для віяланчэлі і фартэпіяна*, 1865
* *Раманс f-moll для скрыпкі з аркестрам*, op. 11, 1873/1877
* *Канцэрт для фартэпіяна з аркестрам g-moll*, op. 33, 1876 (revize 1919)
* *Канцэрт для скрыпкі з аркестрам a-moll*, op. 53, 1879 (revize 1880)
* *Канцэрт для віяланчэлі з аркестрам h-moll*, op. 104, 1895

### Вакальна-інструментальныя творы 
* Гімн *Спадчыннікі Белай гары*, op. 30, 1872 (рэдакцыя 1880 і 1885)
* *Stabat mater, op. 58*, 1877
* *Псалм 149*, op. 79, 1879 (1887 přepracováno pro smíšený sbor a orchestr)
* *Вясельныя сарочки*, op. 69, 1884
* *Святая Людміла*, op. 71, 1886
* *Меса D dur*, op. 86, 1887 (verze s varhanním doprovodem), 1892 (з оркестром)
* *Рэквіем b-moll*, op. 89, 1890
* *Te Deum, op. 103*, 1892

### Камерныя творы 
* *Струнны квінтэт G-dur*, op. 77, 1875
* *Фартэпіянны квінтэт A-dur*, op. 81, 1887
* *Струнны квінтэт Es-dur*, op. 97, 1893
* *Струнны квартэт Es-dur «Славянски»*, op. 51, 1879
* *Струнны квартэт F-dur «Амерыкански»*, op. 96, 1893
* *Струнны квартэт As-dur*, op. 105, 1895

### Для фартэпіана 
* *Сілуэты*, op. 8, 1879** *Мазурки*, op. 56, 1880
* *Dumka a furiant*, op. 12, 1884
* *Poetické nálady*, op. 85, 1889
* *Сюіта A dur*, op. 98, 1894 (později též orchestrální verze)
* *Гумаркескі*, op. 101 (nejznámější č.7 Ges dur)
* *Славянскія танцы*, op. 46&nbsp;— I.řada, 1878
* *Славянскія танцы*, op. 72&nbsp;— II. řada, 1886
* *Легенды*, op. 59, 1881

### Песні і рамансы 
* *Чатыры песні*, op. 82, 1888 (ч.1 Kéž duch můj sám)
* *Любоўныя песні, op.83, 1888 (ч.2 V tak mnohém srdci mrtvo jest)
* *Біблейскі песні*, op. 99, 1894
* *Ave Maria*, op. 19B, 1877
* *Ave Maris Stella*, op. 19B, 1879
* *Мараўскія дуэты*, op. 20 (сапрана, тэнар + фартэпіяна), 1875
* *Мараўскія дуэты*, op. 29, 32 (сапрана, альт + фартэпіяна), 1876
* *Мараўскія дуэты*, op. 38 (сапрана, альт + фартэпіяна), 1877
* *Чэшскія народныя песні*, op. 41, 1877
* *Славянскія народныя песні*, op. 43, 1878
* *Пяць рамансаў на літоўскія народныя тэксты*, op. 27, 1878
* *Чатыры раманса*, op. 29, 1876
* *На прыродзе*, op. 63, 1882

## Мультымедыя 
## Літаратура 
* Дворжак // 
* John Clapham (1979), *Dvořák*, ISBN 0-7153-7790-6
* New Grove Dictionary of Music and Musicians: *Dvořák, Antonín*
* Gervase Hughes (1967), *Dvořák, His Life & Music'', Casell, London
* Smaczny, Jan. Dvorak: Cello Concerto. Cambridge Music Handbooks. Cambridge University Press, Cambridge, 1999.
* Белза И. Антонин Дворжак&nbsp;— Л.1949
* Егорова&nbsp;В.&nbsp;Н. А.&nbsp;Дворжак. М., 1997

## Спасылкі 
* Усё пра Дворжака
* 
* Сайт, прысвечаны кампазітару (чеська, англ.)
* 
* Старонка на сайце peoples.ru
* Старонка на сайце ccl.mv.ru

Катэгорыя:Скрыпачы Чэхіі
Катэгорыя:Альтысты Чэхіі
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Рамантычныя кампазітары
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы