open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гіпотэза заапарка

, які ахоплівае больш за 10 000 галактык у інтэрвале некалькі міліярдаў светлавых гадоў]]
**Гіпотэза заапарка** - прапанаваная ў 1973 годзе амерыканскім астраномам Джонам Болам гіпотэза, прапанаваная як адказ на парадокс Фермі ў адносінах відавочнай адсутнасці доказаў ў падтрымку існавання вышэйшых фомаў пазаземнага жыцця. Згодна з гэтай гіпотэзай, наяўнасць жыцця на Зямлі даўно вядома разумным прадстаўнікам пазаземных цывілізацый, але прадстаўнікі пазаземнага жыцця лічаць за лепшае не ўмешывацца ў жыццё на Зямлі і абмяжоўваюцца назіраннем за яе развіццём, накшталт назірання людзей за жывёламі ў заапарке. Мяркуецца таксама, што адкрытыя кантакты ў выніку будуць зроблены ў той момант, калі людзі дасягнуць пэўнага ўзроўня развіцця. Згодна з адным з адгалінаванняў шэтай гіпотэзы, узровень ведаў чалавецтва знаходзіцца на такім нізкім узроўні развіцця, што даць чалавецтву зразумець, што кантакт наладжаны, пазаземным цывілізацыям не здаецца магчымым.

Катэгорыя:Эвалюцыя
Катэгорыя:Астрабіялагічныя гіпотэзы
Катэгорыя:Астрабіялогія
Катэгорыя:Паходжанне жыцця
Катэгорыя:Пошук пазаземнага жыцця
Рубяжніца (рака)

**Рубяжні́ца** — рака ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Мошна (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 19 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,5 м/км. Плошча вадазбору 46 км². Упадае ў Мошну прыкладна за 0,6 км у напрамку на ўсход ад паўночнай ускраіны аграгарадка Адаменкі. Вадазбор у паўднёвай частцы Віцебскага ўзвышша.

Каля ракі вёскі Рубяжніца, Станіславова.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Лучосы
Катэгорыя:Рэкі Лёзненскага раёна
Французская хвоя (Узрэчча)

**Французская хвоя**, або **сасна** — адзінокае вялізнае паклоннае дрэва каля в. Узрэчча Глыбоцкага раёна, якое расце бліз дарогі паміж вёскамі Бабічы і Узрэчча на кургане, што захаваўся ад некалі вялікага могільніка. Паводле мясцовага падання пад дрэвам падчас вайны 1812 года салдатамі Напалеона быў закапаны скарб, што і тлумачыць назву хвоі. Да XX стагоддзя захавалася абрадавае кармленне дрэва.

## Гл. таксама 
* Шведская хвоя, пад якой, паводле падання, падчас Шведскай вайны быў закапаны скарб.

## Спасылкі 
* Людміла Дучыц. Культавыя дрэвы ў Беларусі

Катэгорыя:Узрэчча (Глыбоцкі раён)
Катэгорыя:Знакамітыя дрэвы
Катэгорыя:Хваёвыя
Катэгорыя:Славутасці Глыбоцкага раёна
Волат (дуб)

**Волат** — велізарны свяшчэнны дуб, які да 1880 года рос на Мінскім капішчы.

Дуб знаходзіўся ў цэнтры кампазіцыі: з аднаго боку ад дуба стаяў валун «Дзед», а з другой — ахвярнік (алтар) з агнём. Яго ствол маглі ахапіць толькі чатыры чалавекі, верхавіна яго была сухая, ствол з вялікім дуплом. Пад Волатам маліліся і вешалі на яго ахвярныя ручнікі, а жалуды з яго лічыліся святымі.

У 1880 годзе, перад святкаваннем 900-годдзя хрышчэння Русі, царскія ўлады паспрабавалі спыніць правядзенне язычніцкіх службаў. Прарочы дуб «Волат» быў  спілаваны, свяшчэнны агонь патушаны.

Катэгорыя:Мінскае капішча
Катэгорыя:Культавыя дрэвы
Катэгорыя:Знакамітыя дрэвы
Сцяпан Пятровіч Янчук

**Сцяпа́н Пятровіч Янчу́к** (нар. , в. Мінянка Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці, БССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, экс-міністр фінансаў Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 28 мая 1944 года ў в. Мінянка Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці, беларус. Выхадзец са шматдзетнай сялянскай сям'і.

Працоўную дзейнасць пачаў у 1961 годзе ў Кобрынскам райфінаддзела пасля заканчэння Мінскага фінансава-эканамічнага тэхнікума.

З 1963 па 1966 і ў 1971 па 1973 — служыў у шэрагах Савецкай Арміі.

У 1975—1980 гадах працаваў загадчыкам фінансавага аддзела Пінскага гарвыканкама.

З чэрвеня 1980 па чэрвень 1985 узначальваў фінансавы аддзел Брэсцкага аблвыканкама.

У 1985 годзе прызначаны намеснікам міністра фінансаў БССР, у лютым 1987 — першым намеснікам міністра.

16 ліпеня 1990 года прызначаны міністрам фінансаў Беларускай ССР. На пасту міністра кіраваў працэсамі распрацоўкі нацыянальнай бюджэтнай палітыкі, стварэння нацыянальных падатковай і валютнай сістэмаў.

У 1994 годзе вызвалены ад займаемай пасады ў сувязі з выхадам у адстаўку.

Пасля адстаўкі амаль 10 год працаваў кіраўніком прадстаўніцтва АСБ «Беларусбанка» ў Варшаве, затым — памочнік Старшыні праўлення Беларусбанка па знешнеэканамічных пытаннях.

## Спасылкі 
* Старонка на праекце «Прэс-дасье» 
* Фінансавай сістэме Беларусі — 90 год 

Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кобрынскім раёне
Катэгорыя:Міністры фінансаў БССР
Янава крыніца

**Янава крыніца** — знакамітая лекавая крыніца ў шырокім і глыбокім лясным яры ракі Авуты на мяжы Глыбоцкага раёна, Мёрскага раёна і Шаркаўшчынскага раёна, ля в. Чарневічы Глыбоцкага раёна, за 8 км на паўночны ўсход ад Язна Мёрскага раёна, за 24 км на поўнач ад Дзісны, за 40 км на паўднёвы ўсход ад Мёраў.

Вернікі двойчы ў год ходзяць да крыніцы праз усю вёску і далей каля трох кіламетраў хрэсным ходам: 7 ліпеня, на праваслаўнага Яна Хрысцiцеля, i 11 верасня, на Яна Галавасека.

## Гісторыя 
Паводле легенды ўзніклай воляю Іаана Прадцечы. Як і шэраг іншых святых крыніц размяшчаецца ў непасрэднай блізкасці ад могільніка, што абумоўлена суаднясеннем азёр і крыніц у міфапаэтычнай мадэлі сусвету беларусаў з ніжнім, хтанічным ярусам. Капліцу над крыніцай, паводле словаў мясцовых жыхароў, узвёў пан Буйніцкі ў памяць пра сваю дачку, якая памерла ад сухотаў, за польскім часам яна была прыпісаная да Чарневіцкай каталіцкай парафіі. Драўляную скульптуру Святога Яна з капліцы намагаліся ўтапіць у Ксяндзовым возеры, у якое ўпадае крыніца, але мясцовыя жыхары здолелі абараніць яе. Пасля дазволу на рэлігію, капліца была адбудавана. Драўляную фігуру Святога Яна ў капліцы прынята лічыць духоўнай ахоўніцай глыбоцка-мёрскага крынічнага каньёна.

Крыніца знаходзіцца на марэннай раўніне, дне былога Полацкага прыледавіковага вадаёма, сфарміраваліся 15-16 тыс. гадоў таму. У наваколлях марэнныя супескі, суглінкі, грубыя дробназярністыя пяскі, гліны, алеўрыты. Плошча аб’екта — 2,5 км² даліне ракі.

Вада крыніцы ўтрымлівае 450,33 мг/л гідракарбанату, 7,44—хлору, 6,72— сульфату, 2,34—нітрату, 83,37—кальцыю, 33,66—магнію, 16,5—натрыю, 2,35—калію, 0,15—жалеза, агульная мінералізацыя 602,86 мг/л, рН—7,99. Яна празрыстая, без колеру і паху, без асадкаў.

## Літаратура 
* Очарование Миорского края = Сharm of Myory region / сост. В.А. Ермалёнок, П.И. Боголей

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Чарневічы (Глыбоцкі раён)
Катэгорыя:Крыніцы Беларусі
Катэгорыя:Гідраграфія Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Славутасці Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Гідралагічныя заказнікі мясцовага значэння Беларусі
Вялікі фільтр

**Вялікі фільтр** () - гіпотэза, выказаная ў 1996 годзе Робінам Р. Хенсанам, закліканая вырашыць парадокс Фермі. З кропкі гледжання аўтара, адсутнасць прыкмет пазаземных цывілізацый у назіраемым сусвеце падразумявае, што доказы розных навуковых дысцыплін на карысць высокай верагоднасці зараджэння разумнага жыцця павінны быць пастаўлены пад сумненне. Невядомыя на бягучы момант навуцы фактары могуць памяншаць верагоднасць зараджэння і развіцця формаў жыцця да стану, калі адзнакі іх дзейнасці могуць быць заўважаны пабочнымі назіральнікамі. Гэтая канцэпцыя і атрымала назву «Вялікага фільтра», які для чалавецтва можа знаходзіцца альбо ў мінулым (у выпадку, калі ён шкодзіць эвалюцыі жывёл да разумных істот), альбо ў будучыні (калі ён заключаецца ў высокай верагоднасці самазнішчэння разумнай цывілізацыі). З дадзенага вывада вынікае контр-інтуітыўнае меркаванне аб тым, што чым лягчэй была нашая эвалюцыя да бягучага моманта, тым горш шансы чалавецтва ў будучыні.

## Альтэрнатыўныя гіпотэзы 
На заранку SETI, у пачатку 60-ых гадоў ХХ стагоддзя Себасцьян фон Хорнер заявіў, што маючы такія недасканалыя і непрыстасаваныя для пошуку штучных радыёсігналаў прылады, немагчыма заяўляць аб тым, што «маўчанне Сусвета» эксперыментальна даказаны факт. Як любіў паўтараць Карл Саган: «absence of evidence is not evidence of absence» («Адсутнасць доказа не з'яўляецца доказам адсутнасці»).

Згодна з меркаваннем канадскага папулярызатара навукі Скота Сазерленда, на 2014 год выяўлены адзіны сігнал, які з пэўнай доляй верагоднасці можна лічыць штучным пазаземным - гэта сігнал «Wow!».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Эвалюцыя
Катэгорыя:Астрабіялогія
Катэгорыя:Астрабіялагічныя гіпотэзы
Катэгорыя:Паходжанне жыцця
Катэгорыя:Пошук пазаземнага жыцця
Уладзімір Васілевіч Русакевіч

**Уладзі́мір Васі́левіч Русаке́віч** () — беларускі палітык, Міністр інфармацыі Рэспублікі Беларусь (2003—2009). Фігурант спісу спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША, былы фігурант Чорнага спісу ЕС.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 13 верасня 1947 года ў вёсцы Выганашчы Целяханскага раёна Пінскай вобласці (цяпер — Івацэвіцкі раён Брэсцкай вобласці). Беларус.

У 1970 годзе з адзнакай скончыў біёлага-хімічны факультэт Гродзенскага педагагічнага інстытута, у 1983 годзе — Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут і Мінскую ВПШ. Ганаровы доктар Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна (1994), доктар філасофіі Міжнароднай акадэміі інфармацыйных тэхналогій (1998). Валодае нямецкай, польскай мовамі.

Працоўную дзейнасць пачаў у 1963 годзе загадчыкам бібліятэкай, настаўнікам у Хатыніцкай сярэдняй школе Ганцавіцкага раёна. Быў дырэктарам Турнянскай васьмігадовай школы Івацэвіцкага раёна (1970—1971).

Займаў шэраг кіруючых пастоў у камсамольскіх, партыйных, савецкіх органах улады: быў старшынёй Ганцавіцкага райвыканкама, намеснікам старшыні Брэсцкага аблвыканкама.

З 1994 года — Намеснік Прэм’ер-Міністра Рэспублікі Беларусь (курыраваў культуру, адукацыю, навуку, спорт, ахову здароўя, сацыяльную абарону), затым першы намеснік кіраўніка Адміністрацыі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (1997—2000, курыраваў пытанні кадравай работы).

З ліпеня 2000 года — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Кітайскай Народнай Рэспубліцы.

6 жніўня 2003 года прызначаны Міністрам інфармацыі Рэспублікі Беларусь. 4 снежня 2009 года вызвалены ад пасады Міністра інфармацыі.

Дэпутат раённага, абласнога Саветаў дэпутатаў (1973—1994), Вярхоўнага Савета Беларусі (1990—1995), член Камісіі па пытаннях работы Саветаў народных дэпутатаў і развіцця самакіравання; з сакавіка па снежань 1994 года — Намеснік Старшыні Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь; народны дэпутат СССР (1991).

## Міжнародныя санкцыі 
З 2007 года Русакевіч знаходзіцца ў Спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША. У 2006—2008 і 2011—2013 гадах супраць Русакевіча дзейнічалі санкцыі Еўрапейскага Саюза.

## Узнагароды 
* Ордэн Пашаны (2000).

## Сям’я 
Жанаты, трое дзяцей.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на праекце «Хто ёсць хто ў РБ» 
* Старонка на праекце «Прэс-дасье» 

Катэгорыя:Міністры інфармацыі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Кітаі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Катэгорыя:Намеснікі прэм’ер-міністраў Беларусі
Катэгорыя:Старшыні Ганцавіцкага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Намеснікі старшыні Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС
Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі
Барміца

з барміцай]]
**Ба́рміца** — дэталь засцерагальнага ўзбраення сярэдневяковага воіна 12—17 ст. Мела выгляд кальчужнага палатна-прывескі, якое прымацоўвалася да шлема-шышака або місюркі (разнавіднасць шлема). Барміца прыкрывала патыліцу, шыю, вушы, плечы і лапаткі воіна ад удараў халоднай зброяй.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Часткі даспехаў
Катэгорыя:Дэталі шлемаў
Катэгорыя:Гісторыя ўзбраенняў
Бароды

**Баро́ды** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Ушача (цячэ праз возера), за 23 км у напрамку на паўднёвы захад ад Полацка, каля вёскі Варонічы, за 15 км на поўнач ад гарадскога пасёлка Ушачы.

Плошча паверхні 0,38 км², даўжыня 1,1 км, найбольшая шырыня 600 м, найбольшая глыбіня 7 м. Даўжыня берагавой лініі 3,9 км. Берагі спадзістыя, месцамі стромкія, пясчаныя і гліністыя. Мелкаводдзе вузкае і пясчанае. Астатняя частка дна гліністая і пясчаная.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 1.
* Ліст карты N-35-34. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г. 

Катэгорыя:Басейн Ушачы
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Барташоўскі валун

**Барташоўскі валун** — помнік прыроды на Беларусі. За 1 км на паўночны захад ад вёскі Барташы Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці. Валун парфірападобнага ружова-шэрага граніту. Даўжыня 4,0 м, шырыня 2,1 м, вышыня 1,3 м, у абводзе 12,5 м, аб'ём 11 м³, маса каля 30 т. Прынесены ледавіком каля 200 тыс. гадоў назад з Карэльскага перашыйка. Належыць да рэдкіх валуноў ca знакамі: на паўднёвай частцы высечаны чатырохканцовы крыж. У язычніцкія часы — предмет пакланення.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Барташы (Шчучынскі раён)
Барылка

**Барылка** — бандарны выраб у беларусаў; двухдонная бочачка на 5—10 л. Прызначалася, як і біклага, для пераносу вады на поле, сенажаць, лесасеку. Звычайна рабілася з дубовых клёпак, сцягнутых па краях некалькімі парамі абручоў, пасярэдзіне клёпак былі 1—2 адтуліны, якія затыкаліся коркамі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Катэгорыя:Ёмістасці
Катэгорыя:Бандарныя вырабы
Барыкада

]]
**Барыкада** () — штучная загарода (пераважна з бярвёнаў, мяшкоў з пяском, камянёў і інш), якая ствараецца ўпоперак вуліц, дарог, каля мастоў і інш. для абароны ад наступлення праціўніка. Вядома са старажытных часоў.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Катэгорыя:Фартыфікацыйныя збудаванні
Барысаўскае староства

**Барысаўская воласць**, пазней **Барысаўскае староства** — дзяржаўнае ўладанне XIV—XVIII стагоддзяў у Вялікім Княстве Літоўскім. Займала ўсходнюю частку сучасных Барысаўскага і паўднёвую частку Крупскага раёнаў.

У XII ст. воласць уваходзіла, напэўна, у Полацкае княства, у XV — 1-й палове XVI ст. — у Віленскае ваяводства. Даход з воласці ішоў на службовыя расходы віленскага ваяводы. У пачатку XVI ст. частка воласці праз велікакняжацкія наданні ператварылася ў прыватныя маёнткі. Пазней Барысаўская воласць ператворана ў староства, якое перадавалася ў дзяржанне. Першымі старостамі былі віленскія ваяводы Мікалай Радзівіл Чорны і Мікалай Радзівіл Руды, потым знаходзілася ў дзяржанні нашчадкаў апошняга. Паводле адміністрацыйнай рэформы ВКЛ 1565—1566 гадоў большая частка староства увайшла ў Аршанскі павет, астатняя, на правым беразе Бярэзіны, — у Менскі павет. У XVII ст. некаторыя маёнткі Барысаўскай воласці вылучыліся ў самастойныя ўладанні, засталося каля 50 населеных пунктаў, найбуйнейшымі з якіх у XVIII стагоддзі былі горад Барысаў і мястэчкі Барань, Лошніца, Нача, Неманіца, Ухвала. У XVIII стагоддзі староства трымалі Агінскія, потым зноў Радзівілы.

3 1793 года тэрыторыя староства ў складзе Расійскай імперыі. У 1798 годзе са складу староства вылучаны як павятовы цэнтр Барысаў, а само з 8 тысячамі сялян мужчынскага полу падорана ва ўладанне Міхалу Радзівілу.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Катэгорыя:Гісторыя Барысава
Катэгорыя:Староствы Вялікага Княства Літоўскага
Баркалабаўскі Свята-Узнясенскі жаночы манастыр

**Баркалабаўскі Свята-Узнясенскі жаночы манастыр** — жаночы манастыр у Баркалабаве, які існаваў у 1641—1918 гадах. У наш час адраджаецца.

## Гісторыя 
Першапачаткова ў Баркалабаве планаваўся мужчынскі манастыр Святога Духу (1626), але з-за смерці яго фундатара Багдана Саламярэцкага не быў адкрыты. Жаночы манастыр заснаваны 24 чэрвеня 1641 года Багданам Статкевічам ва ўрочышчы Барок каля в. Баркалабава Быхаўскага раёна Магілёўскай вобласці, разам з цэрквамі Ушэсця Хрыста і Нараджэння Іаана Прадцечы.
Першыя манашкі былі з Куцеінскага манастыра (каля Оршы), адкуль запазычаны і статут. У 1659 годзе ў манастыры з'явіўся цудатворны абраз Маці Божай. Да 1772 года манастыр знаходзіўся пад юрысдыкцыяй кіеўскіх мітрапалітаў, потым падначалены магілёўскаму епіскапу. 3-за таго, што будынкі падмываў Дняпро, у 1835 годзе большая частка манашак пераведзена ў Буйнічы, дзе напярэдадні быў адчынены жаночы манастыр. У 1901 годзе Баркалабаўскі манастыр адноўлены, пры ім існавала аднакласная школа для дзяўчатак. Зачынены ў 1918 годзе, будынкі разбураны, абраз захаваўся.

У 2008 г. пачалося аднаўленне цалкам разбуранага ў савецкі час манастыра. У 2010 г. пабудавана новая царква Св. Іаана Прадцечы. У ліпені 2010 года з быхаўскай Свята-Троіцкай царквы быў вернуты знакаміты абраз Баркалабаўскай Маці Божай.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі
Катэгорыя:Баркалабава
Катэгорыя:Колішнія манастыры Беларусі
Катэгорыя:Жаночыя манастыры
Катэгорыя:З’явіліся ў 1641 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Бабруйская епархія
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Быхаўскага раёна
Ігнат Габрыэлевіч Булгак

**Ігнацы Булгак**, у расійскай традыцыі **Ігнат Габрыэлевіч Булгак** (1798 — ) — буйны землеўласнік Мінскай губерні, бабруйскі павятовы маршалак.

Заснавальнік палацавага комплексу Булгакаў у Жылічах.

## Паходжанне 
З роду Булгакаў герба «Сыракомля». Бацька — Габрыэль Булгак, у 1785 годзе ажаніўся з Фартунатай Булгак, далёкай родзічкай з іншай галіны роду. Праз шлюбы Ігнацы Булгак не толькі стаў адзіным спадчыннікам вялізнай маёмасці роду Слізняў, але і атрымаў ганаровую пасаду свайго цесця.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Aftanazy, R.* Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 1. Województwa mińskie, mścisławskie, połockie, witebskie. — 352 s.

Катэгорыя:Булгакі герба «Сыракомля»
Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта
Катэгорыя:Павятовыя маршалкі бабруйскія
Аляксандр Уладзіміравіч Сасноўскі

**Алякса́ндр Уладзі́міравіч Сасноўскі** (нар. ) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр культуры Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1949 годзе. Беларус.

У 1977 годзе скончыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, у 1993 — Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Беларусі.

З 1981 па 1986 год працаваў намеснікам дырэктара ПТВ-148, а затым дырэктарам мінскага ПТВ-114.

Са студзеня 1991 — намеснік старшыні Мінскага гарвыканкама, курыраваў пытанні культуры, адукацыі, моладзі і рэлігіі.

31 студзеня 1996 года Указам Прэзідэнта № 40 прызначаны міністрам культуры Беларусі.

27 лістапада 2000 года ўказам № 630 вызвалены ад пасады міністра культуры Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
* Старонка на праекце «Прэс-дасье»
Пётр Міхайлавіч Сямашка

**Пётр Міха́йлавіч Сяма́шка** (нар. , в. Судабоўка,  Мінскай вобласці, Беларуская ССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1949 годзе ў в. Судабоўка Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці.

У 1972 годзе скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут, у 1987 годзе — Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі.

З 1986 па 1995 гады займаў розныя пасады ў «Мінскзелянбудзе».

З 1995 па 2002 гады быў намеснікам старшыні Мінскага гарвыканкама, з 2002 года — кіраўнік адміністрацыі Партызанскага раёна горада Мінск.

З 6 жніўня 2004 года — міністр лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.

4 снежня 2009 вызвалены ад пасады міністра лясной гаспадаркі (у сувязі з выхадам у адстаўку).

## Спасылкі 
* Профіль на праекце «Хто ёсць хто ў РБ»
* Старонка на праекце «Прэс-дасье» 

Катэгорыя:Міністры лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі БДТУ
Катэгорыя:Выпускнікі БДЭУ
Катэгорыя:Намеснікі старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Кіраўнікі адміністрацый раёнаў Мінска
Сыракомля (герб)

**«Сырако́мля»** () — прыватнаўласніцкі герб.

## Гісторыя 
Герб вядомы з сярэдзіны XIV стагоддзя. На тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага пашыраўся пасля Гарадзельскай уніі 1413 года. Гербам карысталіся каля 70 родаў, у тым ліку Булгакі, Вайніловічы, Грахольскія, Кандратовічы, Пуцяты.

## Апісанне 
У чырвоным полі срэбны знак у выглядзе літары «W» на ім таксама срэбны крыж. Кляйнод: над прылбіцай з каронай фігуры літары «W» і крыжа паўтараюцца.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Herb:Syrokomla
* *Уладзімір Дарагуж* З роду герба «Сыракомля»  // «Раённы веснік» - газета Чэрвеньскага раёна

Сыракомля
Капітуляцыя пад Перавалочнай

**Капітуляцыя пад Перавалочнай** — капітуляцыя рэштак шведскай арміі пад украінскім мястэчкам Перавалочна 30 чэрвеня (11 ліпеня 1709, альбо 1 ліпеня, паводле тагачаснага шведскага календара), у час Вялікае Паўночнай вайны.

## Перадгісторыя 
Пасля паражэння пад Палтавай, Карл XII меў намер перавесці шведскае войска на іншы бераг Ворсклы і, такім чынам, дайсці да татарскіх земляў. Наступнай раніцай пасля бітвы, падчас выхаду з Новых Санжараў, аніякіх загадаў не давалася, і паход працягнуўся ўздоўж правага берагу Ворсклы. Каля мястэчка Кішэнькі быў брод праз Ворсклу, але праз памылкі некалькіх афіцэраў, войска прайшло міма яго, дайшоўшы да Перавалочны, што ў пяці кіламетрах на поўдзень.

## Капітуляцыя 
Карл XII з 2 000 салдат здолеў перайсці Дняпро і патрапіць да туркаў з мэтай хутка пераправіцца адтуль у Польшчу. Але 16-тысячны корпус на чале з генералам Левенгаўптам быў прыціснуты 9-тысячным расійскім корпусам князя Меншыкава да Дняпра. Тады Левенгаўпт спытаў вышэйшых афіцэраў, што рабіць: змагацца, або здацца ў палон? Караліны абралі апошняе.

## Уплыў на далейшы ход вайны 
Капітуляцыя пад Перавалочнай стала вырашаючым фактарам у пераломе ходу Вялікае Паўночнай вайны і далейшае перамогі ў ёй Расіі. У расійскі палон трапілі 983 шведскіх афіцэраў (у т.л. генерал Левенгаўпт, які памёр у палоне ў 1719 годзе), 12 575 салдат і 6 456 чалавек, не прымаўшых удзелу ў баях (прыслуга, жанчыны, дзеці). Карл XII нічога не зрабіў, каб паспрабаваць вызваліць свайго генерала з палону, а сам на некалькі гадоў застаўся ў Бендэры, у тагачаснай Асманскай імперыі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы Паўночнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Расіі
Катэгорыя:Бітвы Швецыі
Катэгорыя:Бітвы ва Украіне
Катэгорыя:Канфлікты 1709 года
Катэгорыя:1709 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ва Украіне
Катэгорыя:Ліпень 1709 года
Катэгорыя:Падзеі 11 ліпеня
Левенгаўпты

**Левенгаўпты** () — старажытны шведскі арыстакратычны (графскі) род, пад нумарам 2 сярод графаў, найбольш прадстаўнічы ў Шведскім рыцарскім доме, пасля таго, як у 1930 вымерлі графы Брагэ. Род Левенгаўптаў з'яўляецца адгалінаваннем аднаго з найбольш старажытных шведскіх шляхецкіх родаў — Леянгувудаў. Дзеці графа Акселя Стэнсана (Леянгувуда), у якіх маці была немкай і якія мелі шэраг маёнткаў у Пфальцы і Эльзасе, пісалі сваё прозвішча на нямецкі лад: *Levenkopff*, *Loewenkopf*, *von Löwenhaupt*, што з'яўляецца перакладам са шведскай і азначае па-беларуску «ільвіная галава». «Löwenhaupt» сталі ў Швецыі вымаўляць і пісаць як «Lewenhaupt». Многія прадстаўнікі роду сталі генераламі і вызначыліся ў шматлікіх войнах XVII—XVIII стагоддзяў.

## Вядомыя прадстаўнікі роду 
* Густаў Адольф Левенгаўпт (1619–1656) — шведскі граф, ваенны дзеяч
* Карл Маўрыц Левенгаўпт (1620-1666) — шведскі граф, ваенны дзеяч, фельдмаршал
* Адам Людвіг Левенгаўпт (1659-1719) — шведскі граф, ваенны дзеяч, генерал
* Стэн Левенгаўпт (1882-1969) — шведскі граф, дыпламат, архіварый
* Густаў Левенгаўпт (1879-1962) — шведскі граф, вайскоўца, каралеўскі прыдворны, спартсмена (пераможца Летніх Алімпійскіх гульняў 1912 года ў Стакгольме ў камандным заліку ў канкуры)

## Гл. таксама 
* Леянгувуд

Катэгорыя:Шведская арыстакратыя
Рэкта (прыток Лабжанкі)

**Рэ́кта** — рака ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Лабжанка (басейн Дняпра).

## Назва 
Існуюць розныя версіі аб паходжанні гідроніма.  Рэкта.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 69 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,8 м/км. Пачынаецца прыкладна за 2 км у напрамку на ўсход ад вёскі Рэкта. Упадае ў Лабжанку за 0,8 км на паўднёвы захад ад вёскі Шумоўка. Вадазбор на паўднёвым усходзе Аршанска-Магілёўскай раўніны. Рэчышча часткова каналізаванае.

Каля ракі населеныя пункты Рэкта, Чапелькі, Паўлавічы, Лазовіца, Шумоўка. Каля вёскі Лазовіца на рацэ сажалка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Клімавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Лабжанкі
Юрай Янашык

(Чэхія)]]
**Юра́й Я́нашык** (, вымаўляецца , , ; хрышчаны 25 студзеня 1688 — ) — славацкі злачынец, герой шматлікіх легенд і мастацкіх твораў, дзе яго вобраз значна міфалагізаваны. З XIX стагоддзя Янашык стаў сімвалам супраціву прыгнёту не толькі на поўначы каралеўства Венгрыя (цяперашняя Славакія), але таксама і сярод гураляў і палякаў з Падгалля. Падчас антынацысцкага паўстання ў Славакіі імя Янашыка насіла адна з партызанскіх груп.

## Біяграфія 
Юрай Янашык нарадзіўся ў вёсцы Церхава пад Габсбургскай манархіяй (цяпер у раёне Жыліна) у сям’і Марціна Янашыка і Ганны Чышнікавай. Ахрышчаны ў касцёле Найсвяцейшай Тройцы ў Варыне, хроснымі бацькамі Юрая сталі Якуб Мер’яд і Барбара Крыштафікава. Меў старэйшую сястру Барбару і малодшых братоў Яна, Марціна і Адама.

У пятнаццацігадовым узросце далучыўся да куруцкіх паўстанцаў. Пасля паражэнні пад Трэнчынам быў прызваны ў габсбургскае войска. Увосень 1710, служачы ахоўнікам у Бітчы, дапамог уцячы вязню Томашу Вугарчыку, з якім яны стварылі бандыцкую ватагу. Пасля выхаду Вугарчыка Янашык стаў яе аднаасобным правадыром. Банда дзейнічала пераважна ў паўночна-заходняй Венгрыі (цяперашняя Славакія), уздоўж ракі Ваг між Важцам і Віхаднай, хоць часам даходзілі нават да Польшчы і Маравіі. Увесну 1713 ізноў арыштаваны ў маёнтку свайго сябра Вугорчыка ў Кленаўцы. Паводле легенды, яго схапілі ў карчме Томаша Вугорчыка, калі ён пакаўзнуўся на гарошынах, кінутых яму пад ногі здрадніцай.

Суд над ім адбываўся ў Ліптаўскім Святым Мікулашы 16—17 сакавіка 1713 года. Ён атрымаў смяротны вырак, аднак дакладная дата яго выканання невядомая. Паводле легенды, якая стала прапагандавацца ў XIX стагоддзі, яго падчапілі левым бокам на крук і такім чынам пакінулі паміраць. Гэты спосаб забойства ўжываўся ў дачыненні да завадатараў ватагаў.

На беларускую мову Ядвігай Бяганскай перакладзены раман Яна Грушоўскага «Янашык». Максім Танк прысвяціў славацкаму народнаму герою верш.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Бачына імя Юрая Янашыка 
* Янашык, славацкі Робін Гуд, у святле дакументальных сведчанняў і народнага падання 

Катэгорыя:Разбойнікі
Катэгорыя:Гісторыя Славакіі
Катэгорыя:Павешаныя
Катэгорыя:Гуралі
Катэгорыя:Славацкі фальклор
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Славакіі
Андрэй Рудаміна-Дусяцкі

**Андрэй Рудаміна-Дусяцкі** (каля 1595 — ) — каталіцкі рэлігійны дзеяч, місіянер у Кітаі.

Прадстаўнік шляхецкага роду Рудамінаў-Дусяцкіх герба «Трубы», сын Яна.

Навучаўся ў Віленскай акадэміі, Лёвенскім універсітэце (Бельгія), Рымскім езуіцкім калегіуме. З 1618 года езуіт.

У 1625 годзе як місіянер выехаў у партугальскія калоніі Гоа, Макаа, потым у Кітай. Аўтар рэлігійных твораў на кітайскай мове.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Андрэй
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:Місіянеры
Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Постаці вялікалітоўскага каталіцтва
Спіс прэзідэнтаў Украіны

## Спіс прэзідэнтаў 
## Часавая шкала 

ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12
PlotArea = top:10 bottom:50 right:130 left:20
AlignBars = late

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period = from:01/01/1991 till:31/12/2024
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:2 start:1992

Colors =
  id:postsoviet value:rgb(0.5,0.5,1)

BarData =
  barset:PM

PlotData=
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:PM

 from: 05/12/1991 till: 19/07/1994 color:postsoviet text:"Леанід Краўчук" fontsize:10
 from: 19/07/1994 till: 23/01/2005 color:postsoviet text:"Леанід Кучма" fontsize:10
 from: 23/01/2005 till: 25/02/2010 color:orange text:"Віктар Юшчанка" fontsize:10
 from: 25/02/2010 till: 22/02/2014 color:blue text:"Віктар Януковіч" fontsize:10
 from: 23/02/2014 till: 07/06/2014 color:pink text:"Аляксандр Турчынаў (в.а.)" fontsize:10
 from: 07/06/2014 till: 20/05/2019 color:postsoviet text:"Пётр Парашэнка" fontsize:10
 from: 20/05/2019 till:end color:postsoviet text:"Уладзімір Зяленскі" fontsize:10


Украіна
Прэзідэнты
Сэцэсія (значэнні)

**Сэцэсія** ( – адыход; ад  – адыходжу):
* Сэцэсія — у Старажытным Рыме дэманстратыўны адыход плебеяў за межы горада (на Свяшчэнную гару ці Авенцінскі ўзгорак).
** Авенцінская сэцэсія —  названы ў гонар старажытнарымскага расколу выхад Італьянскай сацыялістычнай партыі з парламента пасля забойства фашыстамі іх лідара.
* Раскол Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі ў снежні 1924.
* Сэцэсія — вынік сепаратызму, выхад са складу дзяржавы якой-небудзь яе часткі, аддзяленне тэрыторыі ад метраполіі, антонім анексіі.
* Сэцэсія — мастацкі кірунак у мастацтве і архітэктуры пачатку XX стагоддзя ў Аўстрыі, варыянт мадэрну; гл. таксама Гуцульская сэцэсія.
Сэтльмент

**Сэ́тльмент** ( — *паселішча*) — асобы раён у горадзе, які ствараўся ў залежных краінах імперыялістычнымі дзяржавамі для пражывання іх падданых. Найбольш вядомыя адасобленыя кварталы ў цэнтры некаторых буйных гарадоў Кітая у XIX — пачатку XX стагоддзяў, якія здаваліся ў арэнду замежным дзяржавам.

Сэтльменты карысталіся правам экстэрытарыйнасці і ахоўваліся паліцыяй і ўзброенымі сіламі дзяржавы-арандатара. Нягледзячы на тое, што часта да 95-97 % жыхароў сэтльментаў складалі кітайцы, на іх тэрыторыі не дзейнічалі кітайскія законы, а кітайцы не мелі права набываць размешчаную ў сэтльменце нерухомасць.

Адны з самых буйных і вядомых сэтльментаў у Кітаі знаходзіліся ў Шанхаі: англа-амерыканскі міжнародны (тэрыторыя Шанхайскага муніцыпальнага савета, гл. Банд) і французскі сэтльменты (Шанхайскі міжнародны сэтльмент), таксама вядомы востраў Шамянь у Гуанчжоу. Гэтыя тэрыторыі сёння ператварыліся ў галоўныя турыстычныя зоны гэтых гарадоў.

Канчаткова сэтльменты перайшлі пад юрысдыкцыю Кітая ў 1943 годзе.

Катэгорыя:Каланіялізм
Катэгорыя:Гісторыя Кітая
Potentilla megalantha

**Potentilla megalantha** — кветкавая расліна з роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Невысокая шматгадовая травяністая расліна. Расце з мясістага карэнішча, дасягае ў вышыню 20—30 см. Ярка-жоўтыя кветкі з’яўляюцца ў чэрвені.

## Арэал 
У дзікай прыродзе сустракаецца на Далёкім Усходзе — Камчатка, Курыльскія астравы, Сахалін, у Японіі, Карэі і Кітаі.

## Значэнне 
Выкарыстоўваецца як дэкаратыўная расліна на клумбах і альпійскіх горках, у тым ліку і як глебапакроўная расліна.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дуброўка
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Джэм-сэйшн

**Джэм-сэйшн** (ад ) — сумесная паслядоўная індывідуальная і агульная імправізацыя на зададзеную тэму. Музычнае дзеянне, калі музыканты збіраюцца і іграюць без падрыхтоўкі і пагаднення, або калі ўзяць інструмент і выступіць можа кожны з прысутных.

## Правядзенне 
Звычайна адбываюцца пасля канцэрту, пры сустрэчы на гастролях некалькіх музычных калектываў, калі пасля канцэртаў музыканты збіраюцца разам паіграць і паімправізаваць у свабодным стылі. Такім шляхам яны знаёмяцца адзін з адным як прафесіяналы, дэманструючы сваё майстэрства.

Слова *джэм* можа быць больш свабодна выкарыстана для абазначэння любой натхнёнай ці імправізаванай часткі музычнага выканання, асабліва ў рок або джаз-музыцы. Джэм-сэйшны звычайна праводзяцца для задавальнення саміх выканаўцаў, а не для публічнага выступлення.

Джэм-сэйшны часта выкарыстоўваюцца для стварэння новага матэрыялу, знаходжання патрэбнай аранжоўкі, або проста для сустрэчы і сумеснай практыкі. Джэм-сэйшны могуць быць заснаваны на старых песнях і формах, узгодненай паслядоўнасці акордаў ці партытуры, прапанаванымі ўдзельнікамі, або могуць быць цалкам імправізацыйнымі. Джэм-сэйшны могуць вар’іравацца ад вельмі свабодных сходаў аматараў да майстэрскіх імправізаваных сесій гуказапісу, прызначаных для публічнага выпуску.

Катэгорыя:Музычныя мерапрыемствы
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Катэгорыя:Джаз
Валянцін Паўлавіч Зорын

**Валянці́н Па́ўлавіч Зорын** (нар. , в. Крывошын  Брэсцкай вобласці, Беларуская ССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, Міністр лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь (1994—2001), кандыдат сельскагаспадарчых навук, прафесар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 2 мая 1948 года ў в. Крывошын Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці.

З 1963 па 1967 — вучыўся ў Полацкім лясным тэхнікуме. З 1975 па 1981 завочна вучыўся на лесагаспадарчым факультэце Беларускага тэхналагічнага інстытута імя Кірава па спецыяльнасці «Інжынер лясной гаспадаркі».

З 1969 па 1971 — памочнік ляснічага ў Лагойскім, а затым у Капыльскім лясгасе Мінскай вобласці.

З 1971 па 1974 — начальнік цэха шырспажыву Капыльскага лясгаса.

З 1974 па 1981 — ляснічы Колаўскага лясніцтва Капыльскага лясгаса.

З 1981 па 1984 — дырэктар Дратунскага ваеннага лясгаса.

З 1983 па 1985 — дырэктар Пухавіцкага лясгаса Мінскай вобласці.

З 1985 па 1994 — намеснік Міністра лясной гаспадаркі Беларусі.

З 17 кастрычніка 1994 года па 1 лістапада 2001 года быў Міністрам лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.

З 2002 года — прафесар кафедры лесаўпарадкавання лесагаспадарчага факультэта БДТУ.

## Навуковая дзейнасць 
4 сакавіка 2008 года абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Устойлівае кіраванне лясамі і дынаміка ляснога фонду Беларусі».

Асноўныя навуковыя дасягненні:
* удзел у распрацоўцы праграм касмічнага маніторынгу лясоў Беларусі;
* улік і прагноз лясных рэсурсаў пры планаванні прыродакарыстання;
* укараненне аўтаматызаванай сістэмы ўліку лесасыравінных рэсурсаў.

Сааўтар двух манаграфій.

## Узнагароды 
* медаль «За працоўныя заслугі» (2019).

## Спасылкі 
* Старонка на Вікіпедыі БДТУ

Катэгорыя:Міністры лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі БДТУ
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Намеснікі міністраў Рэспублікі Беларусь
Пэйсы

**Пэ́йсы** () — доўгія непадстрыжаныя пасмы валасоў на скронях, традыцыйны элемент прычоскі артадаксальных і ўльтраартадаксальных яўрэяў. Паводле звычаяў іўдаізму, веруючыя мужчыны носяць пэйсы, бараду і абавязкова галаўны ўбор.

У Торы ёсць запаведзь, якая забараняе згольваць валасы на скронях. Нягледзячы на тое, што існуе прынцып, паводле якога трэба імкнуцца выканаць запаведзь па магчымасці як мага лепш, гэта адносіцца толькі да прадпісвальных запаведзяў Торы, а не да забарон. У прынцыпе, любая даўжыня валасоў на скронях дастатковая, калі відавочна, што гэта месца не выгалена. Але ў многіх абшчынах з павагі да гэтай запаведзі і жадання адрознівацца ад неяўрэйскага асяроддзя было прынята пакідаць доўгія пасмы валасоў на скронях, так званыя пэйсы.

Даўжыня пэйсаў залежыць ад традыцыі абшчыны ці мясцовасці, паколькі «Мінѓаг Ісраэль — Тора ѓу» («звычай у Ізраілі прыраўноўваецца да запаведзі Торы»), і таму кожны яўрэй сам вырашае для сябе, насіць ці не насіць доўгія пэйсы ў адпаведнасці са звычаем сваёй абшчыны.

## Гл. таксама 
* Бакенбарды

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Іўдаізм
Катэгорыя:Прычоскі
Бэйдж

**Бэйдж** (бэйджык, бірка; ) — элемент уніформы, амуніцыі, у выглядзе значка, налепкі, карткі, прызначаны для прадастаўлення інфармацыі пра таго, хто яго носіць. Бэйдж змяшчае даныя (тэкст, графіку і да т.п.), якія дазваляюць ідэнтыфікаваць асобу. Раней называўся **біркай**.

## Гл. таксама 
* Візітоўка

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ідэнтыфікацыя асобы
Бэбі-бум

**Бэ́бі-бум** () — кампенсацыйнае павелічэнне нараджальнасці ў канцы 1940-х — пачатку 1950-х гадоў. Гэты тэрмін атрымаў распаўсюджванне галоўным чынам у ЗША. Бэбі-бум узнік у параўнальна спрыяльных эканамічных умовах пасля заканчэння Другой сусветнай вайны 1939—1945 гг.

У гады, якія ішлі пасля заканчэння вялікіх войнаў, назіраецца рэзкі рост агульных каэфіцыентаў шлюбнасці і нараджальнасці. Бяруцца шлюбы, якія размеркаваліся б у часе на працягу ўсіх гадоў вайны, калі б яна ім не перашкаджала. Каэфіцыент нараджальнасці таксама рэзка павялічваецца за кошт нараджэння дзяцей у сем'ях, якія існавалі раней, у якіх нараджэнні былі адкладзены з-за неспрыяльных умоў ваеннага часу.

У ЗША каэфіцыент нараджальнасці ў 1945 годзе склаў 20,4 ‰ (у 1940 — 19,4 ‰), у 1950 — 24,1 ‰, у 1955 — 24,8 ‰. Колькасць нараджэнняў за гэтыя гады павялічылася з 2259 тыс. да 4104 тыс. у год. Сем'і з чатырма-пяццю дзецьмі зноў сталі нормай, як гэта было яшчэ ў канцы XIX стагоддзя. Цікава, што ў ЗША ўздым нараджальнасці пачаўся яшчэ ў канцы 1930-х (пасля заканчэння Вялікай дэпрэсіі), і нават падчас вайны каэфіцыент сумарнай нараджальнасці заставаўся вышэйшым за аналагічны ў 1930 годзе.

Бэбі-бум насіў часовы характар, з канца 1950-х гадоў нараджальнасць у ЗША, а затым і ў іншых развітых краінах пачала зніжацца. У 1976 годзе ў ЗША каэфіцыент нараджальнасці дасягнуў мінімуму — каля 1,75 дзіцяці на жанчыну, ніжэй за узровень узнаўлення і ўдвая меншы за каэфіцыент у сярэдзіне 1950-х.

## Гл. таксама 
* Дэмаграфічны выбух

## Спасылкі 
* Компенсация демографическая или беби-бум
* П.Турчин, К.Панкратов. Детотрясение 

Катэгорыя:Насельніцтва ЗША
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:Нараджальнасць
Фэйс-кантроль

**Фэйс-кантроль** (ад  — «твар» і *control* — «праверка») — абмежаванне ўваходу, выбарчая адмова ў абслугоўванні наведвальнікаў (кліентаў), якія не адпавядаюць пэўным крытэрыям. Адмова звычайна абываецца шляхам недапушчэння ўваходу такіх асоб сіламі аховы, часта па ўказанні спецыяльнага працаўніка — кантралёра.

Фэйс-кантроль часцей за ўсё арганізуецца забаўляльнымі клубамі, казіно і рэстаранамі высокага ўзроўню для недапушчэння асоб, у якіх гэтыя ўстановы не зацікаўлены.

Фэйс-кантроль таксама выкарыстоўваецца арганізатарамі масавых мерапрыемстваў (напрыклад, канцэрт ці дыскатэка) у якасці меры па абмежаванні доступу на гэтыя мерапрыемствы асоб, здольных перашкодзіць іх правядзенню. У гэтых выпадках задача фэйс-кантролю — забяспечыць бяспеку мерапрыемства за кошт стараннага падбору яго ўдзельнікаў.

Фэйс-кантроль можа лічыцца формай дыскрымінацыі. Ён не з'яўляецца такім у выпадку, калі крытэрыі ўваходу строга вызначаны. Напрыклад, могуць не дапушчацца асобы ў стане моцнага алкагольнага ап'янення, а таксама тыя, хто не падыходзіць па ўзросце ці адзенні.

## Гл. таксама 
* Дрэс-код

Катэгорыя:Бяспека
Катэгорыя:масавыя мерапрыемствы
Сэцэсія

**Сэцэ́сія** ( — выхад; ад  — выходжу) — выхад са складу дзяржавы (як правіла федэратыўнай) якой-небудзь яе часткі (як правіла, суб’екта федэрацыі). Вынік сепаратызму; антонім анексіі. Тэрмін у гэтым значэнні з’явіўся ў часе амерыканскай Вайны за незалежнасць.

Права на сэцэсію можа прызнавацца правам дзяржавы, з якой адбываецца выхад (напрыклад, Канстытуцыі СССР 1924, 1936 і 1977 гадоў), ці не прызнавацца (напрыклад, Канстытуцыя Югаславіі). У другім выпадку пры спробах сэцэсіі ўзнікае прававое пытанне аб прымянімасці прынцыпу тэрытарыяльнай цэласнасці дзяржавы або права народа на самавызначэнне (міжнароднае права безумоўна аддае прыярытэт праву на самавызначэнне ў выпадку калоній).

У Вялікабрытаніі і Канадзе для незалежнасці гістарычных частак, каланіяльных і залежных тэрыторый досыць правядзення рэферэндуму і падтрымкі сэцэсіі большасцю галасоў. Хоць праведзеныя рэферэндумы (1980, 1995, 2014) не далі станоўчага выніку, блізкая магчымасць здабыць незалежнасць ёсць у Квебека і Шатландыі, дзе колькасць прыхільнікаў аддзялення расце. Падобнымі ж правамі тэарэтычна могуць скарыстацца і астатнія часткі Вялікабрытаніі — Англія, Паўночная Ірландыя і Уэльс.

Заканадаўства ЗША не прадугледжвае (але і не забараняе) сэцэсію штатаў. Аднак, для незалежнасці асацыяванага Пуэрта-Рыка і рада ціхаакіянскіх астравоў досыць адпаведнага выніку рэферэндуму.

Расійская канстытуцыя права на сэцэсію не прадугледжвае.

У апошнія дзесяцігоддзі шмат народаў і сепаратысцкіх рухаў змагаліся за незалежнасць, але, акрамя ўзнікнення новых краін пры распадах СССР, Чэхаславакіі, Югаславіі, пры спыненні асацыяцыі са ЗША шэрага ціхаакіянскіх астравоў і пры дэкаланізацыі Намібіі і Усходняга Тымора, паспяховая сэцэсія адбылася толькі ў выпадку Бангладэш, Сінгапура, Эрытрэі і Паўднёвага Судана.

У 1861 годзе сэцэсію са Злучаных Штатаў здзейснілі Канфедэратыўныя Штаты Амерыкі, што прывяло да грамадзянскай вайны.

## Гл. таксама 
* Нацыянальна-тэрытарыяльная аўтаномія
* Сепаратызм
* Права на самавызначэнне
*  (Вярхоўны суд Канады, 1998)
*  (Вярхоўны суд ЗША, 1869)
* Слуханні аб законнасці незалежнасці Косава
* Міжнародная рэакцыя на абвяшчэнне незалежнасці Косава
* Міжнародная рэакцыя на абвяшчэнне незалежнасці Абхазіі і Паўднёвай Асеціі

## Літаратура 
* *Бьюкенен А.* Сецессия. Право на отделение, права человека и территориальная целостность государства  М. : Рудомино, 2001. — ISBN 5-7380-0145-1

## Спасылкі 
* Закон аб парадку вырашэння пытанняў, звязаных з выхадам саюзнай рэспублікі з СССР , 1990

Катэгорыя:Міжнароднае права
Катэгорыя:Сепаратызм
Пэйджар

**Пэ́йджар** (ад англ. page — *выклікаць*, якое, у сваю чаргу, паходзіць ад слова page — *паж*, *слуга*, *хлопчык на пабягушках* — пар. «to send a page after») — прыёмнік персанальнага выкліку. Паведамленні на яго перадаюцца праз пэйджынгавую сетку. Для таго, каб адправіць пошту на пэйджар, трэба набраць тэлефон аператара, паведаміць нумар ці назву абанента і прадыктаваць паведамленне.

Кожнаму пэйджару ў сістэме прысвойваецца індывідуальны код, які служыць своеасаблівым адрасам, па якім інфармацыя трапляе да патрэбнага абанента. Паведамленне для перадачы паступае праз тэлефон ці электронную пошту да аператара сістэмы, які накіроўвае яго па радыёканалу ў пэйджынгавую сетку з указаннем індывідуальнага кода атрымальніка. Прыём паведамлення магчымы толькі пэйджарам — уладальнікам гэтага кода. Аб'ём інфармацыі, якая перадаецца, можа дасягаць некалькіх сотняў знакаў, працягласць перадачы — некалькі секунд. Пэйджар мае памяць, якая дазваляе запісваць прынятыя паведамленні і потым праглядаць іх у любы зручны для карыстальніка час. Ён істотна таннейшы за мабільны тэлефон і вельмі зручны ў выпадках, калі двухбаковая сувязь неабавязковая, напрыклад для выкліку аварыйных брыгад пры аварыях на лініях электраперадачы, на газа- і нафтаправодах, для сувязі з людзьмі, якія адпачываюць на дачы пры адсутнасці тэлефона, для апавяшчэння жыхароў прыбярэжных пасёлкаў пра тое, што насоўваецца шторм.

Першы ў свеце пэйджар выпусціла кампанія Motorola у 1956 годзе. Першыя пэйджары ўзялі на ўзбраенне супрацоўнікі бальніц і менеджары. Потым пэйджарамі абзавяліся ўсе, хто хацеў быць заўсёды даступным.

У краінах СНД пэйджары былі досыць папулярнымі ў 1990-х гадах. У 1993—1997 гг. яны былі модным аксэсуарам і прыкметай паспяховасці, а ў 1997-1999 гг. распаўсюдзіліся практычна паўсюдна і сталі штодзённымі. На пачатку 2000-х у сувязі з распаўсюджаннем мабільных тэлефонаў і зніжэннем кошту паслуг мабільнай сувязі і SMS пэйджары практычна зніклі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэлекамунікацыі
Катэгорыя:Бесправадная сувязь
Катэгорыя:Радыёсувязь
Катэгорыя:Мабільная сувязь
Катэгорыя:Пэйджынг
Allium hollandicum

**Allium hollandicum** — шматгадовая травяністая расліна, від роду  сямейства .

*Allium hollandicum* — дэкаратыўная расліна з вузкім лісцем, лік лістоў можа дасягаць 15.

## Батанічнае апісанне 
Шарападобнае суквецце густа-фіялетавага або белага колеру дыяметрам да 25 см, якое складаецца з мноства зорчатых кветак на доўгіх ножках, узвышаецца на высокім кветканосе да 2-х метраў вышынёй..

## Таксанамія 
## Распаўсюджанне 
Пашыраны ў паўночна-ўсходнім Іраку, заходнім Іране.

Катэгорыя:Цыбуля
Катэгорыя:Клумбавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1993 годзе
Катэгорыя:Флора Азіі
Рэгент (значэнні)

* **рэгент** — у манархічных дзяржавах часовы намеснік манарха (пры маленстве, хваробе манарха)
* **рэгент** — вышэйшы ўрад Канцылярыі ВКЛ, адзін з сакратароў
* **градскі рэгент** — намеснік правіцеля краіны ў горадзе — губернатар
Мікалай Фірлей (гетман)

**Мікалай Фірлей** (; каля 1460—1526) — польскі ваенны і дзяржаўны дзеяч. Вялікі гетман каронны (1515—1526)

## Біяграфія 
Прадстаўнік польскага шляхецкага роду Фірлеяў герба «Леўарт». Адзіны сын любельскага земскага пісара і суддзі Пятра Фірлея з Дамбравіцы (пам. 1499) і Ядвігі Асмульскай герба «Боньча».

Займаў пасаду вялікага гетмана кароннага з 1515 па 1526 год. Быў таксама: харунжым кракаўскім і старостам люблінскім, кашталянам люблінскім у 1502—1520 гадах, кашталянам кракаўскім з 1520 года, ваяводам люблінскім у 1507—1514 гадах і пазней ваяводай сандамірскім (1514—1526).

У 1485 годзе Мікалай Фірлей быў дваранінам пры двары польскага караля Казіміра IV Ягелончыка. У наступным 1486 годзе ўдзельнічаў у пасольстве да германскага імператара Фрыдрыха III. У 1487 годзе прыняў удзел у паходзе каралевіча Яна I Альбрэхта супраць татараў і ўдзельнічаў у бітве пад Капыстшынем. У 1489 і 1502 гадах — пасол пры двары асманскага султана. У 1497 годзе ўдзельнічаў у няўдалым ваенным паходзе караля Яна Альбрэхта на Букавіну. У 1499 годзе Мікалай Фірлей бярэ ўдзел у падпісанні новай уніі паміж Польшчай і Вялікім Княствам Літоўскім

У шлюбе з Ганнай Мялецкай герба «Грыф», сястрой кашталяна завіхойскага Станіслава Мялецкага (пам. 1532), ад якой меў двух сыноў і трох дочак:

* Пётр Фірлей (пам. 1553), ваявода любельскі і белзскі
* Мікалай Фірлей (пам. 1519)
* Катажына Фірлей (пам. пасля 1545), з 1515 года жонка кашталяна сандэцкага Станіслава Тарноўскага (каля 1478—1528/1530)
* Барбара Фірлей, жонка Збігнева Слупэцкага
* Ганна Фірлей, жонка Яна Ляжайскага

Мікалай, гетман каронны
Катэгорыя:Гетманы вялікія каронныя
Катэгорыя:Кашталяны кракаўскія
Катэгорыя:Ваяводы сандамірскія
Катэгорыя:Ваяводы люблінскія
Катэгорыя:Харунжыя кракаўскія
Катэгорыя:Старосты люблінскія
Катэгорыя:Паслы Польшчы ў Аўстрыі
Катэгорыя:Паслы Польшчы ў Турцыі
Катэгорыя:Паслы Польшчы ў Венгрыі
Rhododendron caucasicum

**Rhododéndron caucásicum** — від вечназялёных кустоў з роду Рададэндран сямейства .

## Батанічнае апісанне 
thumb|250px|left|Квітнеючы *Rhododendron caucasicum*

*Rhododendron caucasicum* дасягае ў вышыню 1-1,5 м. Сцябло ляжачае, з цёмна-бурай карой.

Лісце даўгавата-авальнае, знізу пакрытае густым кароткім рудым лямцам.

Кветкі сабраны ў парасонападобнае суквецце, вяночак да 3 см даўжыні і ў дыяметры, жаўтлява-белы з зялёнымі або чырвонымі крапінкамі ў зеве. Афарбоўка вяночка моцна вар'іруе ад чыста белай (горы Чхо,  ў Заходнім Каўказе) да бледна-крэмавай або бледна-ружовай (гара Гамзачыман у Паўночнай Арменіі, гара Цхра-Цхаро на Трыялецкім хрыбце). Ружовакветкавыя формы сустракаюцца таксама ў раёне  (гара  — ).

Каробачка іржава-лямцавая, прадаўгаватая.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Верасовыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Эндэмікі Каўказа
Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1784 годзе
Лошыца (могілкі)

**Лошыца** — могілкі былой вёскі Лошыца 1-я, якія знаходзяцца каля вул. Карзюкі ў Мінску. Адносяцца да абмежавана дзеючых, але плануецца іх перавод у катэгорыю закрытых (з магчымасцю падпахавання да сваякоў). Плошча 0,68 га. Год адкрыцця: 1821. Абмежавана дзеючыя з 1978 года. Першапачаткова існавалі як праваслаўныя могілкі, але ў савецкі час сталі змешанымі. На могілках ёсць асобныя пахаванні 2016 і 2017 гадоў. Пытанні аб магчымасці пахавання на гэтых могілках вырашае адміністрацыя Чыжоўскіх могілак.

## Спасылкі 
* План-схема могілак «Лошыца» 
* Могілкі «Лошыца» на фотаграфіях 2017 года
* Могілкі Лошыца на сайце «Минск старый и новый» 

Катэгорыя:Могілкі Мінска
Катэгорыя:Чыжоўка (жылы раён)