Адыходніцтва

**Адыходніцтва** (таксама **адыходны промысел**) — часовы адыход сялян з месцаў пастаяннага жыхарства ў вёсках на заробкі ў іншыя раёны, у тым ліку ў гарады. З'ява была найбольш характэрна для XVIII — першай чвэрці XX стагоддзя.

## Гісторыя 
Адыходніцтва як сацыяльна-эканамічная з'ява існавала здаўна, але асабліва шырокія маштабы набыла пасля сялянскай рэформы 1861 года, якая дала сялянам асабістую свабоду і, адпаведна, большую свабоду перамяшчэння. Аграрнае перанасяленне, нізкая даходнасць сялянскіх гаспадарак і неабходнасць выплачваць падаткі прымушалі мільёны сялян шукаць дадатковыя крыніцы даходу па-за межамі сваіх вёсак.

На беларускіх землях, асабліва ў Магілёўскай і Віцебскай губернях, адыходніцтва было масавай з'явай. Сяляне ішлі на заробкі ў прамысловыя цэнтры (Санкт-Пецярбург, Масква, Рыга), у партовыя гарады, а таксама ў паўднёвыя губерні Расійскай імперыі для працы ў сельскай гаспадарцы.

Падчас Першай сусветнай вайны і Грамадзянскай вайны адыходніцтва практычна спынілася, але аднавілася ў перыяд НЭПа ў 1920-я гады, хоць і не дасягнула дарэвалюцыйнага ўзроўню. З пачаткам масавай калектывізацыі і індустрыялізацыі ў СССР адыходніцтва як традыцыйны промысел канчаткова знікла, трансфармаваўшыся ў арганізаваныя формы міграцыі рабочай сілы.

## Прычыны 
* **Эканамічныя:** аграрнае перанасяленне, малазямелле, нізкая ўраджайнасць і, як вынік, беднасць сялян. Неабходнасць зарабляць грошы для выплаты падаткаў, пагашэння даўгоў і набыцця прамысловых тавараў.
* **Сацыяльныя:** адносная свабода перамяшчэння пасля адмены прыгоннага права.
* **Попыт на рынку працы:** хуткае развіццё прамысловасці, будаўніцтва, транспарту патрабавала вялікай колькасці таннай рабочай сілы, якую і забяспечвалі сяляне-адыходнікі.

## Віды і напрамкі 
Адыходніцтва мела пераважна сезонны характар:
* **Зімовы (неземляробчы):** сяляне ішлі ў гарады на будоўлі, фабрыкі, займаліся рамяством, дробным гандлем, працавалі на лесанарыхтоўках.
* **Летні (земляробчы):** масавы адыход на сельскагаспадарчыя работы ў больш урадлівыя паўднёвыя рэгіёны (напрыклад, наём на жніво).

## Наступствы 
Адыходніцтва аказала значны ўплыў на сацыяльна-эканамічнае жыццё:
* **Для вёскі:** з аднаго боку, прыток грошай ад адыходнікаў дапамагаў падтрымліваць сялянскія гаспадаркі. З іншага боку, адток найбольш працаздольнага мужчынскага насельніцтва негатыўна адбіваўся на дэмаграфіі і стане мясцовай гаспадаркі.
* **Для горада:** з'ява спрыяла фарміраванню рынку наёмнай працы і працэсу урбанізацыі. Сяляне-адыходнікі складалі значную частку гарадскога пралетарыяту.
* **Сацыяльныя змены:** адыходнікі прыносілі ў вёску новыя веды, уменні і элементы гарадской культуры, што паступова мяняла традыцыйны ўклад жыцця.

## Сучаснае адыходніцтва 
У позні савецкі і постсавецкі перыяды даследчыкі адзначаюць працэсы ўнутранай працоўнай міграцыі, падобныя да дарэвалюцыйных, якія часам называюць «сучасным адыходніцтвам». Людзі шукаюць працу па-за межамі свайго пастаяннага пражывання (часта ў буйных гарадах ці іншых краінах) для забеспячэння больш высокага ўзроўню жыцця сям'і, не маючы намеру канчаткова мяняць месца жыхарства.

## Зноскі 
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Эканамічная гісторыя
Катэгорыя:Сацыяльныя з'явы
Катэгорыя:Міграцыя