Юрый Брэзан

**Юрый Брэзан** (в.-лужын. Jurij Brězan, , Рэкельвіц — , Каменц) — лужыцка-нямецкі пісьменнік.

## Біяграфія 
Юрый Брэзан нарадзіўся ў 1916 годзе. Вучыўся ў школе ў Баўтцене — горадзе, які лічыцца цэнтрам верхнялужыцкай культуры. Пасля прыходу да ўлады фашыстаў ён таемна працаваў у лужыцкай арганізацыі «Домавіна» і быў актыўным удзельнікам руху супраціву сярод лужычанаў. У 1937—1938 гадах эміграваў у Прагу. Пасля вяртання быў арыштаваны і ў 1938—1939 гадах знаходзіўся ў зняволенні. З 1942 па 1944 гады быў салдатам вермахта і трапіў у палон да амерыканскіх войскаў.

У 1945—1948 працаваў прадстаўніком моладзі ў «Домавіне». З 1949 годзе стаў пісьменнікам.

## Творчасць 
Выбітным лужыцкім пісьменнікам XX стагоддзя Юрый Брэзан стаў дзякуючы сваім раманам, якія былі перакладзеныя амаль на 30 моваў. Трылогія пра Фелікса Ханушэ (1958—1964) — сацыяльны раман пра лужыцкага сельскага хлопчыка — разглядалася ў ГДР як прыклад сацыялістычнага рэалізму. У папулярным невялікім рамане «Стары бацька» (1982), дзе аўтар не спалохаўся выкарыстання трывіяльных творчых прыёмаў, гаварылася аб годнасці людской смерці, якую выбірае сабе чалавек. У творах Брэзана шмат элементаў з лужыцкага фальклору. Так, на аснове вобраза чараўніка Крабата Брэзан стварыў шырокі філасофскі эпас «Крабат» (першая частка выйшла ў 1976 годзе), у якім на фоне лужыцкіх народных легенд размясціў апавяданне аб сучасным прагрэсе. З дапамогай містычнага вобраза Крабата ён спрабаваў выявіць унутраныя асцярогі навукоўцаў-прыродазнаўцаў, якія не ведаюць этычна-маральных межаў.

За час сваёй літаратурнай кар’еры Юрый Брэзан атрымаў мноства прэмій у ГДР. У 1969—1989 гг. Юрый Брэзан быў намеснікам старшыні Саюза пісьменнікаў ГДР.

Пасля падзення камуністычнага рэжыму ў ГДР Брэзан змяніў свой светапогляд, які заключаўся ў выказаным паўстагоддзя таму меркаванні аб тым, што з перамогай над «драпежным» капіталізмам жыццё зменіцца да лепшага. У позняй фазе свайго жыцця пісьменнік разглядаў «захаванне міру» як ўмову існавання «краіны шчасця», што можа быць вынікам пакту розуму, сілы і грошай (другая частка «Крабата», 1994). Будучы ўдаўцом, ён вярнуўся ў ціхі дом у Горны Ганек, дзе кожны год пісаў па кнізе, як на нямецкай, так і на верхнялужыцкай мове.

### Сачыненні 
; Трылогія пра Фелікса Ганаша
* *Der Gymnasiast* (1959),
* *Semester der verlorenen Zeit* (1959)
* *Mannesjahre* (1964).

; Раманы
* *52 Wochen sind ein Jahr* (1953)
* *Krabat oder Die Verwandlung der Welt* (1976)
* *Bild des Vaters* (1983)
* *Krabat oder Die Bewahrung der Welt* (1993)
* *Die Leute von Salow* (1997)
* *Die grüne Eidechse* (2001)

; Апавяданні
* *Christa* (1957)
* *Borbas und die Rute Gottes* (1959)
* *Die Reise nach Krakau* (1966)
* *Die Schwarze Mühle* (Story, 1968)
* *Der Brautschmuck* (1979)
* *Wie das Lachen auf die Welt kam* (1986)
* *Einsichten und Ansichten* (1986)
* *Geschichten vom Wasser* (1988)
* *Bruder Baum und Schwester Lärche* (1991)
* *Das wunderschöne blaue Pferd* (1991)
* *Hunds Tagebuch* (2001)

; Дзіцячыя апавяданні
* *Der Elefant und die Pilze* (1964)
* *Die Abenteuer des Kater Mikosch* (1967)
* *Dalmat hat Ferien* (1985)
* *Rifko — aus dem Tagebuch eines Dackels* (1994)

; Аўтабіяграфічныя нарысы
* *Mein Stück Zeit* (1989)
* *Ohne Pass und Zoll* (1999)

## Узнагароды 
* Ордэн Карла Маркса (1974)
* Прэмія імя Якуба Чышынскага (1962)

## Беларускія пераклады 
Верш «Калі б сёння зноў Хрыстос з’явіўся» пераклаў на беларускую мову Ніл Гілевіч.

## Літаратура 
* Гугнин А. А. Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней. — Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений. — М.: Российская академия наук. — С. 155, 159, 161—163, 167—170, 173—174, 185—186. — ISBN 5-7576-0063-2.

## Спасылкі 
* Русский вестник 02.04.2006: Памяти лужицкого писателя Юрия Брезана 

Катэгорыя:Члены Сацыялістычнай адзінай партыі Германіі
Катэгорыя:Верхнялужыцкія пісьменнікі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты Нацыянальнай прэміі ГДР
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Якуба Чышынскага
Катэгорыя:Узнагароджаныя ганаровай спражкай да ордэна «За заслугі перад Айчынай» (ГДР)
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Карла Маркса