open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кры (мова)

**Кры** (саманазвы *Nēhiyawēwin, Nīhithawīwin, Nēhinawēwin, Nehirâmowin, Nehlueun, Ilnu-Aimûn, Innu-Aimûn, Iynu-Ayimûn, Iyyu-Ayimûn*) — індзейская мова ў Паўночнай Амерыцы. Родная мова народа кры. З'яўляецца адной з афіцыйных моў Паўночна-Заходніх тэрыторыій Канады. Падзяляецца на 8 буйных дыялектаў.

## Спасылкі
*omniglot.com
*creedictionary.com

Катэгорыя:Мовы ЗША
Катэгорыя:Мовы Канады
Катэгорыя:Індзейскія мовы
Біблія Густава Вазы

**Біблія Густава Вазы** (, часам *Vasabibeln*, поўная назва *Biblia, Thet är: All then Helgha Scrifft, På Swensko*) — першы поўны пераклад Бібліі на шведскую мову, які быў зроблены ў час кіравання караля Густава Вазы. Пераклад ажыццяўляўся ў два этапы: спачатку, у 1526 быў перакладзены Новы Запавет, а ў 1541 годзе была перакладзена ўся Біблія.

## Гісторыя 
У 1526 годзе пабачыў свет пераклад Новага Запавету на шведскую мову, зроблены пераважна Лаўрэнціем Андрээ і Олаўсам Петры. У 1541 годзе быў завершаны пераклад усёй Бібліі цалкам, прыкладам для якога паслужыў пераклад 1534 года на нямецкую мову, зроблены Марцінам Лютэрам. У выданні 1541 года быў апрацаваны і пераклад Новага Запавету, які аднак адрозніваўся ад выдання 1526 года зусім нязначна. Для гэтага выдання была створана камісія на чале з архібіскупам Лаўрэнціем Петры. Наступныя выданні на шведскай мове выходілі ў 1618 (Біблія Густава II Адольфа) і ў 1703 годзе (Біблія Карла XII).

## Значэнне для шведскай мовы 
Біблія Густава Вазы мела настолькі важнае значэнне для развіцця шведскай мовы, што мяжу паміж старажытнашведскай і новашведскай мовай сталі праводзіць па 1526 — годзе выдання перакладу Новага Запавету. У гэтым выданні былі, напрыклад, упершыню ўведзеныя літары Ä і Ö, якія існуюць і ў сучаснай шведскай мове. Цікава, што пераклад 1541 года часам з’яўляецца нават больш архаічным за пераклад 1526 года: напрыклад, у ім выкарстоўваюцца скланенні (якія паступова зніклі са шведскай мовы).

## Прыклады 
З *«Thet Nyia Testamentit på Swensko»* (1526):
**Мацвей 5:38-42:** *J haffuen hördt, ath thet är sagt / ögha för ögha / och tand för tand / Men iagh sägher idher / athi skolen ey stå thet onda emoot / vthan är thet så någhor slåår tigh wedh thet höghra kinbenet / så wendt honom och thet andra til / Och om någhor wil gå til retta medh tigh / och tagha tin kiortel j frå tigh / lät honom och haffua kåpona medh / Och om någhor nödhgar tigh ena milo / så gack twå medh honom / Geff honom som aff tigh bedhes / och wendt tigh ey j frå honom / som någhot wil läna aff tigh.*

З поўнага перакладу (1541):
*J haffuen hördt, at thet är sagdt, Ögha för ögha, Tand för tand. Men iagh sägher idher, at j skolen icke stå thet onda emoot, Vthan är thet så, at någhor slåår tigh widh thet höghra kindbenet, så wendt honom ock thet andta til. Och om någhor wil gå til retta medh tigh, och tagha tin kiortel jfrå tigh, lät honom ock haffua kåpona medh. Och om någhor nödhgar tigh ena milo, så gack twå medh honom. Giff honom som aff tigh bedhes, och wendt tigh icke jfrå honom, som någhot wil läna aff tigh.*

Па-беларуску:
Чулі, што сказана: «Вока за вока, зуб за зуб». А Я вам кажу: Не праціўцеся злому; а калі б хто ўдарыў у правую шчаку тваю, настаў яму і другую. І таму, хто хоча з табой судзіцца і кашулю ўзяць, дай яму і плашч. І калі б хто цябе змушаў ісці з ім мілю, ідзі з ім дзве. Калі цябе нехта просіць чаго, дай яму; і не адварочвайся ад таго, хто ў цябе просіць пазычыць.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шведскія пераклады Бібліі
Bastille

**«Bastille»** (стылізавана як **BΔSTILLE**) — англійскі інды-рок гурт, заснаваны ў Лондане ў 2010 годзе. Першапачаткова ствараўся ў якасці сольнага праекта спевака, прадзюсара і аўтара песень Дэна Сміта, які пазней і вырашыў стварыць гурт.

## Пра гурт 
Назва гурта звязана з Днём узяцця Бастыліі, таму што Дэн Сміт нарадзіўся ў гадавіну яго святкавання — 14 ліпеня.

Дэбют Bastille адбыўся ў чэрвені 2011 года з бісайдам *«Flaws» / «Icarus»*, які быў выпушчаны на незалежным лэйбле Young & Lost Club. Гурт звярнуў на сябе ўвагу пасля таго, як павыкладываў у Сеціва некалькі дадатковых трэкаў, якія дапамаглі атрымаць падтрымку ў яго развіцці. У Bastille атрымалася выступіць на некалькіх буйных брытанскіх фестывалях, у тым ліку на Glastonbury, Isle of Wight і Blissfields.

27 красавіка 2012 года Bastille дэбютуюць на Virgin Records з сінглам *«Overjoyed»*. Далей выйшлі сінглы *«Bad Blood»*, *«Flaws»* і *«Pompeii»*. Менавіта «Pompeii» прынёс поспех гурту і дасягнуў 2-га месца ў афіцыйным хіт-парадзе сінглаў Вялікабрытаніі, а таксама заняў 1-ае месца ў чарце Шатландыі. 4 сакавіка 2013 года адбыўся рэліз дэбютнага альбома *Bad Blood*, які дасягнуў вяршыні чарта альбомаў Вялікабрытаніі. 17 ліпеня таго ж года гурт выпускае ў якасці сінгла *«Things We Lost In The Fire»*.

## Склад гурта 
* Дэн Сміт — лідар гурта, вакал
* Крыс 'Вудзі' Вуд — ударныя, бэк-вакал
* Уіл Фаркварсан — гітара, бэк-вакал
* Кайл Сіманс — клавішныя, бэк-вакал

## Дыскаграфія 
;Студыйныя альбомы

* *Bad Blood* (2013)
* *Wild World* (2016)
* *Doom Days* (2019)
* *Give Me the Future* (2022)
* *"&"* (2024)
;Сінглы
* «Flaws» / «Icarus» (2011)
* «Overjoyed» (2012)
* «Bad Blood» (2012)
* «Flaws» (2012)
* «Pompeii» (2013)
* «Laura Palmer» (2013)
* «Things We Lost In The Fire» (2013)
* «Of The Night» (2013)
* «Locked out of Heaven» (cover, 2012)
* «Pompeii» (Audien Radio Edit)

## Відэакліпы 
* «Overjoyed»
* «Bad Blood»
* «Flaws»
* «Pompeii»
* «Laura Palmer»
* «Thinghs We Lost In The Fire»

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 
* 
* 

Катэгорыя:Музычныя калектывы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Рок-гурты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2010 годзе
Прыкладная механіка

**Прыкладная механіка** — тэхнічная навука, прысвечаная даследаванням прылад і прынцыпам механізмаў.

Прыкладная механіка займаецца вывучэннем і класіфікацыяй машын, а таксама іх распрацоўкай.

Прыкладная механіка складаецца з чатырох раздзелаў.

* У першым з іх разглядаюцца агульныя рысы тэорыі механізмаў.
* Другі раздзел прысвечаны асновам супраціву матэрыялаў - дынаміка і трываласць інжынерных канструкцый.
* Трэці раздзел прысвечаны пытанням праектавання найбольш распаўсюджаных механізмаў (гл. чынам кулачковых, фрыкцыенным, зубчастых).
* Чацвёрты раздзел прысвечаны дэталяў машын.

## Гл. таксама 
* Класічная механіка
* Тэарэтычная механіка

Катэгорыя:Механіка
Тэадорых Вялікі

**Тэадорых I Вялікі** (451?-526, Равена) — правадыр германскага племені остготаў. Захапіўшы ў 489—493 гадах Апенінскі паўвостраў ды забіўшы валадара Італіі Адаакра, стварыў остгоцкае каралеўства.

У адрозненне ад іншых «варварскіх каралёў» Тэадорых захаваў інстытуты рымскага кіравання і права, не чыніў перашкоды дзеячам антычнае культуры і каталіцкай царквы.

Ажаніўся з сястрою караля франкаў Хлодвіга Аўдафледай.

thumb|350px|left|Дзяржава Тэадорыха.

Стаў героем германскага народнага эпасу пад імем Дзітрых Бернскі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Военачальнікі
Катэгорыя:Каралі остгоцкія
Катэгорыя:Каралі вестготаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VI стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя
Катэгорыя:Антытрынітарыі
Катэгорыя:Персанажы эпасаў
Графская вайна

**Графская вайна** () — міжусобная вайна за трон Даніі ў 1534—1536 гадах, якая пераплялася з ахапіўшым Данію ў 1530-х гадах народным рухам і ўскладнілася ўмяшаннем Любека.

## Гісторыя 
Пасля смерці дацкага караля Фрэдэрыка I у 1533 годзе ўладу ў краіне захапіла шляхецкая алігархія на чале са спадчыннікам пасаду Шлезвіг-Гальштэйнскім герцагам Крысціянам. У той жа час разгарнулася паўстанне сялян і гарадоў, якое праходзіла пад лозунгамі Рэфармацыі. У Графскай звадзе мяшчане і сяляне выступалі за вяртанне скінутага ў 1523 годзе ў выніку арыстакратычнай змовы караля Крысціяна II. У ліку выступалых на баку Крысціяна II былі і шляхцічы, як графы Іаган фон Гоя і Крыстафер Ольдэнбургскі.

Бургамістры Капенгагена і Мальмё ўступілі ў саюз з бургамістрам Любека Юргенам Вуленвеверам, які прыйшоў да ўлады ў Любеку ў выніку перавароту. У чэрвені 1534 года войскі Крыстафера Альдэнбургскага, які выступаў як намеснік Крысціяна II, набраў на грошы Любека войска і высадзіўся ў Даніі на любекскіх караблях і разам з мяшчанамі і сялянамі, заняў Зеландыю і Сконэ.

Тым часам дацкае дваранства і духавенства абрала каралём герцага Крысціяна, пад імем Крысціяна III. У студзені 1535 года шведскі кароль Густаў Ваза, саюзнік Крысціяна III і праціўнік Любека, нанёс прыхільнікам Крысціяна II паражэнне пры Хельсінгбаргу, у чэрвені 1535 года дацкія каралеўскія войскі пад камандаваннем Іагана Рантцау атрымалі перамогу пры Экснеб'ергу на востраве Фюн, у ходзе вайны таксама пацярпеў шэраг паражэнняў любекскі флот.

У Любеку тым часам адбылося падзенне рэжыму Вуленвефера. Жыхары абложаных каралеўскімі войскамі Капенгагена і Мальмё супраціўляліся да 1536 года. Падавіўшы паўстанне, Крысціян III правёў у Даніі ў 1536 годзе Рэфармацыю.

## Літаратура 
* Форстен Г. В. «Борьба из-за господства на Балтийском море в ХV-XVI столетиях», СПБ 1884
* *Aktstykker til Nordens Historie i grevefeidens, Udgivne… Odense 1852*
* *Paludan-Müller «Grevens Feide», tid.1-2, Kobenhavn 1853-54*
* *Waitz L. «Lübeck unter Jürgen Wullenwever und die europäische Politik», Bd.1-3, Berlin 1855-56.*

Катэгорыя:Гісторыя Даніі
Катэгорыя:Гісторыя Швецыі
Катэгорыя:Сконэ (правінцыя)
Катэгорыя:Грамадзянскія войны
Катэгорыя:Войны XVI стагоддзя

Катэгорыя:1534 год у Еўропе
Катэгорыя:1535 год у Еўропе
Катэгорыя:1536 год у Еўропе
Статыстычная механіка

**Статыстычная механіка** — раздзел статыстычнай фізікі, які вывучае метадамі тэорыі імавернасцей паводзіны сістэм, якія складаюцца з (адвольнага) канечнага ліку часціц. Упершыню класічную статыстычную механіку адной часціцы разгледзеў Макс Борн ў 1955 годзе .

Статыстычная дынаміка сістэмы палёў выходзіць за рамкі статыстычнай механікі і адносіцца да статыстычнай тэорыі поля. Тым самым статыстычная фізіка фактычна дзеліцца на статыстычную механіку і статыстычную тэорыю поля. Статыстычную механіку звычайна дзеляць на раўнаважную і нераўнаважную. Паслядоўная пабудова раўнаважнай статыстычнай механікі была ажыццёўлена Дж. У. Гібсам ў 1902 годзе , а паслядоўная пабудова нераўнаважнай статыстычнай механікі была выканана Н. Н. Багалюбавым ў 1946 годзе . Пры апісанні сістэм у рамках статыстычнай механікі выкарыстоўваецца паняцце сярэдняга па ансамблі. Асноўнымі ўраўненнямі статыстычнай механікі з'яўляюцца ўраўненні Ліўвіля і ланцужок ураўненняў Багалюбава.

## Гл. таксама 
* Фізічная кінетыка
* Статыстычная фізіка
* Статыстычная тэорыя поля
* Квантавая статыстыка

## Літаратура 
* [*Зубарев Д. Н., Морозов В. Г., Репке Г.* Статистическая механика неравновесных процессов. Том 1. М.: ФИЗМАТЛИТ, 2002. — 432с.](http://kolho3.tiera.ru/P_Physics/PT_Thermodynamics,%20statistical%20physics/Zubarev%20D.N.,%20Morozov%20V.G.,%20Ryopke%20G.%20Statisticheskaya%20mexanika%20neravnovesnyx%20processov%20(FML,%202002)(ru)(K)(600dpi)(T)(429s)_PT_.djvu) ISBN 5-9221-0211-7, 5-9221-0210-9
* *Пригожин И.* Неравновесная статистическая механика. Изд-во: Едиториал УРСС, 2005. — 312 с. ISBN 5-354-01004-7
* [*Хинчин А. Я.* Математические основания статистической механики. Изд-во: Регулярная и хаотическая динамика, 2003. — 128с.](http://kolho3.tiera.ru/P_Physics/PT_Thermodynamics,%20statistical%20physics/Hinchin%20A.%20Matematicheskie%20osnovanija%20statisticheskoj%20mehaniki%20(1941)(ru)(117s).pdf) ISBN 5-93972-273-3
* *Рюэль Д.* Статистическая механика. Строгие результаты. М.: Мир, 1971. — 368с.
* Крылов Н. С. Работы по обоснованию статистической физики. М.-Л.: Из-во АН СССР, 1950.
* *Терлецкий Я. П.* Статистическая физика. (2-е изд.) М.: Высшая школа, 1973.
* *Уленбек Дж., Форд Дж.* Лекции по статистической механике. М.: Мир, 1965.

Катэгорыя:Механіка
Джавані да Верацана

**Джавані да Верацана** або **Джавані да Веразана** (, ; 1485—1528) — французскі мараплавец італьянскага паходжання, даследчык усходняга ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі.

## Першыя гады жыцця
Джавані да Верацана нарадзіўся ў мястэчку Валь-ды-Грэ́ве на поўдзень ад Фларэнцыі (Фларэнційская рэспубліка). Выхоўваўся ў Фларэнцыі, дзе атрымаў выдатную адукацыю. Яшчэ маладым чалавекам пераехаў у Д'еп, дзе паступіў на службу Францыі. Некалькі разоў быў у Леванце. Мяркуецца, што ў 1502 г. мог прымаць удзел у экспедыцыі ў Новы Свет.

## Першая экспедыцыя
У 1523 г. Францыск I даў яму дазвол на арганізацыю экспедыцыі ў Паўночную Амерыку. Яна фінансавалася французскімі прадпрымальнікамі, зацікаўленымі ў заснаванні калоній і пошуках кароткіх марскіх шляхоў у Ціхі акіян.

У студзені 1524 г. карабель "Дафін" пад камандаваннем Верацана пакінуў Францыю і ўжо да пачатку сакавіка дасягнуў узбярэжжа сучаснай Паўночнай Караліны. Адсюль Джавані да Верацана накіраваўся на поўнач і даследаваў бераг да Новай Шатландыі, якой даў назву Акадыя. Відавочна, Верацана быў першым еўрапейскім вандроўнікам, які ўбачыў бухту Нью-Ёрка. У ліпені 1524 г. экспедыцыя з поспехам вярнулася ў Францыю.

Рапарты Джавані да Верацана да караля мелі перабольшанні і скажэнні. Гэта можна патлумачыць тым, што мараплавец жадаў упэўніць французаў у магчымым праходзе ў Ціхі акіян і патрэбе арганізацыі другой экспедыцыі. Але ў далейшым гэта прывяло да абвінавачванняў Верацана ў падробцы інфармацыі. Акрамя таго, картографы таго часу своеасабліва патлумачылі зробленыя ім адкрыцці і пазначылі іх як працяг Еўрапейскага кантынента.

## Другая экспедыцыя
У сакавіку 1528 г. Джавані да Верацана ўзначаліў новую экспедыцыю. Ён даследаваў усходняе ўзбярэжжа Фларыды, пасля чаго накіраваўся ў Вест-Індыю. Карабель кінуў якар ля вострава Гвадэлупа, які здаўся маракам пустынным. Верацана з некалькімі членамі каманды зышоў на бераг, дзе быў атакаваны і забіты індзейцамі-карыбамі. Згодна рапарту выжылых, усе забітыя потым былі з'едзеныя.

## Спасылкі 
* Giovanni Da Verrazzano (1485—1528)
* Giovanni da Verrazano Biography

Катэгорыя:Мараплаўцы Францыі
Катэгорыя:Падарожнікі Італіі
Катэгорыя:Гісторыя Канады
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Брэсцкі замак (Францыя)

**Брэсцкі замак** (, ) — збудаванне ў горадзе Брэст на берагах Пенфельда і Брэсцкага рэйду.

Замак быў пабудаваны яшчэ рымлянамі як невялікі форт (*кастэлум*), цягам 1700 гадоў ён дабудоўваўся і перабудоўваўся аж да Вабана. Сёння Брэсцкі замак — частка Брэсцкага арсенала. 21 сакавіка 1923 года замку прысвоены статус нацыянальнага помніка. У гады Другой сусветнай вайны замак пацярпеў, але неўзабаве адноўлены.

Брэсцкі замак складаецца з сямі злучаных паміж сабой вежаў. Унутры ўзвышаецца іншая, аддзелены равамі, крэпасць з вялікімі заламі, падзямеллямі, вязніцамі і капліцай. Праз раку Пенфельд размешчана вежа Тангі, у якой размешчаны музей, прысвечаны гісторыі Брэста да Другой Сусветнай вайны. У самім жа замку, апроч ваенных устаноў, размешчаны Марскі музей.

Катэгорыя:Брэст (Францыя)
Катэгорыя:Замкі Францыі
Катэгорыя:Гістарычныя помнікі Францыі
Тульскі сабор

**Сабор Святога Стэфана** () — былы сабор у горадзе Туль (дэпартамент Мёрт і Мозель).

## Гісторыя 
Тульскі сабор доўгі час быў кафедрай дыяцэзіі Туля, якая была створана яшчэ ў 365 годзе. Пазней ён быў і рэзідэнцыяй князя-біскупа Свяшчэннай Рымскай імперыі. Пасля пераходу часткі тэрыторыі Латарынгіі да Францыі, Туль адносіўся да правінцыі Тры Біскупствы. 19 лістапада 1777 года была ўтворана дыяцэзія Нансі, да якой быў далучаны і Туль. Пазней яна ўвайшла ў мітраполію Безансона

Сам сабор быў пабудаваны ў XIII-XV стст. у гатычным стылі. Вышыня вежаў фасада — 65 м, даўжыня — 98 м, памеры трансепта — 56 м на 17 м. Шырыня заходняга фасада — 32 м. Дзве пазней прыбудаваныя капліцы выкананы ў стылі Рэнесансу.

З 1840 года сабор з'яўляецца гістарычным помнікам.

Катэгорыя:горад Туль
Катэгорыя:Саборы Францыі
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Францыі
Туль
Цяжкая атлетыка на летніх Алімпійскіх гульнях 1924

Спаборніцтвы па цяжкай атлетыцы на **летніх Алімпійскіх гульнях 1924 года** праводзіліся толькі сярод мужчын.

## Агульны медальны залік 
## Медалісты 
## Спасылкі 
* Вынікі спаборніцтваў  на сайце sports-reference.com

Катэгорыя:Спаборніцтвы на летніх Алімпійскіх гульнях 1924
Гідрастатыка

**Гідрастатыка** — раздзел фізікі суцэльных асяроддзяў, які вывучае раўнавагу вадкасцей, у прыватнасці, у поле цяжару.

Перш за ўсё, карысна параўнаць гідрастатыку з тэорыяй пругкасці, якая вывучае раўнавагу цвёрдых тэл. У адрозненне ад цвёрдага цела, вадкасць не «трымае» зрухавыя напружання. Менавіта таму ў вадкасці не можа існаваць анізатрапіі высілкаў, а значыць замест шматкампанентнага тэнзару, напружання ў вадкасці апісваюцца адзінай велічынёй - ціскам. Адсюль выцякае закон Паскаля: ціск, які аказваецца на вадкасць, перадаецца вадкасцю аднолькава ва ўсіх напрамках.

Асноўны закон гидрастатыкі для тоўшчы вадкасці - залежнасць ціску ад глыбіні, які для нясціскаемай вадкасці ў аднастайным поле цяжару мае выгляд P = \rho g h/ З гэтага закона варта роўнасць узроўняў у сазлучаных сасудах, **закон Архімеда**: на цела, пагружанае ў вадкасць, дзейнічае сіла, якая выштурхвае F = \rho g V, дзе \rho - шчыльнасць вадкасці, а V — аб'ём цела, пагружанага ў вадкасць.

Наглядна ўявіць сабе закон Архімеда можна наступным чынам. Замена цела змешчанага ў вадкасць на саму гэту вадкасць нічога не зменіць для навакольнага цела вадкасці. Пры гэтым вадкасць-заменнік будзе бязважкай, паколькі яна ідэнтычная астатняй вадкасці і іншай вага азначаў бы рух уверх ці ўніз і магчымасць атрымання энергіі з нічога. А паколькі вадкасць-заменнік «на паветры» важыла б якраз столькі, колькі пакладзена па законе Архімеда, \rho g V, то менавіта гэту вагу цела, пагружанае ў вадкасць, губляе.

Форма свабоднай паверхні вадкасці вызначаецца камбінацыяй знешніх сіл (перш за ўсё, сіл прыцягнення) і сіл паверхневага нацяжэння. Для вялікіх мас вадкасці пераважаюць сілы прыцягнення і свабодная паверхню прымае форму эквіпатэнцыяльнай паверхні, а пры памерах парадку або менш сантыметра (для прэснай вады) вызначальнымі з'яўляюцца капілярныя сілы.

Катэгорыя:Фізіка суцэльных асяроддзяў
Цяжкая атлетыка на летніх Алімпійскіх гульнях 2012

Спаборніцтвы па цяжкай атлетыцы на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 праходзілі з 28 ліпеня па 8 жніўня. Было разыграна 15 камплектаў узнагарод. Падчас спаборніцтваў было ўсталявана 8 сусветных рэкордаў.

## Медалі 
### Агульны залік 
(**Тлустым** вылучана самая найбольшая колькасць медаляў у сваёй катэгорыі; прымалая краіна таксама вылучана)

### Медалісты 
#### Мужчыны 
#### Жанчыны 
## Спартыўныя аб'екты 

## Кваліфікацыя 
## Спасылкі 
* Цяжкая атлетыка на афіцыйным сайце Гульняў  
* Міжнародная федэрацыя цяжкай атлетыкі  

Катэгорыя:Спаборніцтвы на летніх Алімпійскіх гульнях 2012
Антыпрагібіцыянізм

**Антыпрагібіцыянізм**&nbsp; (лац. «anti» + prohibition, «супраць» + «забарона») — адмаўленне мэтазгоднасці забарон, якія існуюць у заканадаўстве, рэлігіі ці грамадскай маралі. Антыпрагібіцыянісцкая рыторыка ўласцівая большасці леварадыкальных рухаў (анархісты, хіпі), шматлікім рэлігійным рэфарматарам і сектантам (хрысціяне у адносінах да іўдзейскім запаведзяў, суфіі ў адносінах да ісламу, тантрысты ў адносінах да індуізму), філосафам і пісьменнікам маладзёжнага кірунку.

У Еўропе дзейнасць антыпрагібіцыяністаў стала важным фактарам грамадскага развіцця пачынаючы з позняга Сярэднявечча. За апошнія 400 гадоў еўрапейская цывілізацыя перагледзела і адкінула шматлікія забароны, якія раней здаваліся непарушнымі (у прыватнасці, забарона перакладаць Біблію на жывыя мовы, забарона на ўскрыццё мёртвых целаў, на вышэйшую адукацыю для жанчын, на засцярогу ад цяжарнасці, нерэпрадуктыўныя формы сексу, гомасексуальнасць і г.д.). Мабыць, на сённяшні дзень не засталося ніводнага забараняльнага закона, які не падвергся б антыпрагібіцыянісцкаму аналізу: нават запаведзь «Не забі» мае шматлікія выключэнні, калі гаворка ідзе пра знішчэнне жывой сілы праціўніка падчас ваенных дзеянняў, пра міратворчыя аперацыі, знішчэнне тэрарыстаў, пакаранні смерцю, эўтаназіі, неабходную самаабарону ці абарону іншых людзей і прыватнай уласнасці (пры выкарыстанні легальнай грамадзянскай зброі).

## Гл. таксама 
* Прагібіцыянізм
* Абаліцыянізм

## Спасылкі 
* NORML - The National Organization marijuana laws
* eNDProhibition, the anti-prohibition wing of Canada's New Democratic Party 

Катэгорыя:Левая ідэя
Катэгорыя:Антыпрагібіцыянізм
Пачаткі тэрмадынамікі

**Пачатку тэрмадынамікі** — сукупнасць пастулатаў, якія ляжаць у аснове тэрмадынамікі. Гэтыя палажэнні былі ўсталяваныя ў выніку навуковых даследаванняў і былі даказаны эксперыментальна. У якасці пастулатаў яны прымаюцца для таго, каб тэрмадынаміку можна было пабудаваць аксіяматычна.

Неабходнасць пачаткаў тэрмадынамікі звязана з тым, што тэрмадынаміка апісвае макраскапічныя параметры сістэм без канкрэтных здагадак адносна іх мікраскапічнага прылады. Пытаннямі ўнутранага прылады займаецца статыстычная фізіка.

Пачатку тэрмадынамікі незалежныя, гэта значыць ні адно з іх не можа быць выведзена з іншых пачаткаў.

## Пералік пачаткаў тэрмадынамікі 
* Першы пачатак тэрмадынамікі ўяўляе сабой закон захавання энергіі ва ўжыванні да тэрмадынамічнай сістэмы.

* Другі пачатак тэрмадынамікі накладвае абмежаванні на кірунак тэрмадынамічных працэсаў, забараняючы самаадвольную перадачу цяпла ад менш нагрэтых цел да больш нагрэтых. Таксама фармулюецца як закон узрастання энтрапіі.

* Трэці пачатак тэрмадынамікі кажа пра тое, як энтрапія паводзіць сябе паблізу абсалютнага нуля тэмператур.

* Нулявым (або агульным) пачаткам тэрмадынамікі часам называюць прынцып, згодна з якім замкнёная сістэма незалежна ад пачатковага стану ў рэшце рэшт прыходзіць да стану тэрмадынамічнай раўнавагі і самастойна выйсці з яго не можа.

## Ураўненні стану 
Пры аналізе тэрмадынамічных сістэм, акрамя пачаткаў тэрмадынамікі, патрабуюцца ўраўненні стану сістэмы. Гэтак жа, як і пачала, ўраўненні стану не ўтрымліваюцца ў тэрмадынаміцы і павінны быць узятыя з вопыту ці з статыстычнай фізікі. У адрозненне ад пачаткаў тэрмадынамікі, ўраўненні стану не носяць усёабдымнага характару, а дастасавальныя для канкрэтных тэрмадынамічных сістэм.

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Майсей Калінікавіч Юскавец

**Майсей Калінікавіч Юскавец** (, вёска Заверша, Драгічынскі раён, Брэсцкая вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Акадэмік АН БССР (1950), акадэмік Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР (1957—1961), доктар ветэрынарных навук (1941), прафесар (1943). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1958). Удзельнік Грамадзянскай вайны і Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі ветэрынарны інстытут (1925). У 1928—1935 гадах — асістэнт, дацэнт, намеснік дырэктара Маскоўскага зоаветэрынарнага інстытута. У 1936-39 гг. — член ветэрынарнай секцыі УАСГНІЛ. З 1941 па 1943 год — на фронце, ваентветурач 2-га рангу, эпізаатолаг. У 1943—1949 гадах — кіраўнік эпізааталагічнай службы Галоўнага ветэрынарнага ўпраўлення Міністэрства сельскай гаспадаркі СССР. З 1950 года — поўнасцю на рабоце ў БССР: у 1950—1956 гадах — у Інстытуце жывёлагадоўлі, у 1957—1959 — дырэктар Беларускага навукова-даследчага ветэрынарнага інстытута. У 1957—1961 гадах акадэмік-сакратар Аддзялення жывёлагадоўлі і ветэрынарыі Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР, у 1961—1969 — загадчык аддзела мікрабіялогіі і імуналогіі Беларускага навукова-даследчага ветэрынарнага інстытута.

## Навуковы і практычны ўклад 
Працы па эпізааталогіі, мікрабіялогіі, імуналогіі, пытаннях барацьбы з хваробамі сельскагаспадарчых жывёл. Распрацаваў і ўвёў у практычны ўжытак сістэму паскоранага аздараўлення гаспадарак пры сухотах буйной рагатай жывёлы, распрацаваў і ўвёў ва ўжытак прыгатаванне вакцыны са штаму бруцэл, вывучыў імунагенез пры прышчэпках названай вакцыны, сістэму мерапрыемстваў па ліквідацыі бруцэлёзу сельскагаспадарчых жывёл. Распрацаваная ім вакцына дазволіла поўнасцю ліквідаваць бруцэлёз у рэспубліцы.

Аўтар больш за 150 навуковых і навукова-папулярных прац, у тым ліку 5 манаграфій. Распрацаваў напрамкі дзейнасці наноў створанага пасля вайны Беларускага навукова-даследчага ветэрынарнага інстытута, укамплектаваў інстытут навуковымі кадрамі, стварыў беларускую школу ветэрынарыі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Леніна (1954), «Знак Пашаны» (1958, 1968). Яго імем названая сярэдняя школа ў вёсцы Заверша Драгічынскага раёна, дзе ён вучыўся.

## Асноўныя працы 
* Бруцеллез сельскохозяйственных животных. 2 изд. — М.: Сельхозгиз, 1960.
* Туберкулез сельскохозяйственных животных и птиц. 3 изд. — Мн.: Сельхозгиз БССР, 1963.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Акадэмік Юскавец Майсей Калінікавіч
* Майсей Калінікавіч Юскавец у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Моисей Калинникович Юсковец (К 110-летию со дня рождения). — Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя аграрных навук. — 2008. — № 4. — С. 111—112.
* 

Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Драгічынскім раёне
Ураўненне стану

**Ураўненне стану** — ўраўненне, якое злучае паміж сабой тэрмадынамічныя (макраскапічныя) параметры сістэмы, такія, як тэмпература, ціск, аб'ём, хімічны патэнцыял і інш. Ураўненне стану можна напісаць заўсёды, калі можна ўжываць тэрмадынамічнае апісанне з’яў. Пры гэтым рэальныя ўраўненні станаў рэальных рэчываў могуць быць вельмі складанымі.

Ураўненне стану сістэмы не змяшчаецца ў пастулатах тэрмадынамікі і не можа быць выведзена з яе. Яно павінна быць узята з боку (з вопыту ці з мадэлі, створанай у рамках статыстычнай фізікі). Тэрмадынаміка ж не разглядае пытанні ўнутранай будовы рэчывы.

Заўважым, што суадносіны, задаюць ураўненнем стану, справядлівыя толькі для станаў тэрмадынамічнай раўнавагі.

## Віды ўраўненняў стану 
### Тэрмічнае ўраўненне стану 
Тэрмічнае ўраўненне стану звязвае макраскапічныя параметры сістэмы. Для сістэмы з пастаянным лікам часціц яго агульны выгляд можна запісаць так:
: f(P,\;V,\;T)=0.. Такім чынам, задаць тэрмічнае ўраўненне стану значыць канкрэтызаваць выгляд функцыі f.~

### Каларычнае ўраўненне стану 
Каларычнае ўраўненне стану паказвае, як унутраная энергія выяўляецца праз ціск, аб’ём і тэмпературу. Для сістэмы з пастаянным лікам часціц яно выглядае так:
: U=U(P,\;V,\;T)
або, улічваючы, што ціск можна выразіць з тэрмічнага ўраўнення:
: U=U(V,\;T).

### Кананічнае ўраўненне стану 
Кананічнае ўраўненне ўяўляе сабой выраз для аднаго з тэрмадынамічных патэнцыялаў (унутранай энергіі, энтальпіі, свабоднай энергіі або патэнцыялу Гібса) праз незалежныя зменныя, адносна якіх запісваецца яго поўны дыферэнцыял.

* U=U(S,\;V) (унутранай энергіі),
* H=H(S,\;P) (для энтальпіі),
* F=F(T,\;V) (для энергіі Гельмгальца),
* G=G(T,\;P) (для патэнцыяла Гібса).

Кананічнае ўраўненне, незалежна ад таго, у якім з гэтых чатырох відаў яно прадстаўлена, змяшчае поўную інфармацыю аб тэрмічных і каларычных уласцівасцях тэрмадынамічнай сістэмы (мяркуецца, што вядомае і вызначэнне тэрмадынамічнай патэнцыялу, такое, як ).

## Гл. таксама 
* Тэрмадынамічная раўнавага

## Літаратура 
* *Базаров И. П.* Термодинамика. — М.: Высшая школа, 1991. — 376 с.
* *Базаров И. П.* Заблуждения и ошибки в термодинамике. — Изд. 2-е, испр. — М.: Едиториал УРСС, 2003. — 120 с.
* *Квасников И. А.* Термодинамика и статистическая физика. Т. 1: Теория равновесных систем: Термодинамика. Том 1. — Изд. 2-е, испр. и доп. — М.: УРСС, 2002. — 240 с.

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Катэгорыя:Агрэгатныя станы
Балейбелен

**Балейбелен** () — штучная мова, распрацаваная асманскім пісьменнікам-суфіем Мух’і Гюльшэні (*Muhyî-i Gülşenî*) і яго паслядоўнікамі у 1574 годзе. Згодна з турэцкай гістарыяграфіяй, з’яўляецца першай штучнай мовай. Адзіны вядомы захаваны твор — гэта «слоўнік Балейбелен», які знаходзіцца ў Нацыянальнай бібліятэцы Францыі.

Балейбелен з’яўляецца апастэрыёрнай мовай. Лексіка запазычана з персідскай, турэцкай і арабскай моў, у той час як граматыка з’яўляецца аглюцінатыўнай, як у турэцкай мове. У якасці пісьменства выкарыстоўваўся асманскі алфавіт. Аўтар мовы — турэцкі містык Мух’і Гюльшэні, які паходзіў з Эдырнэ. Гюльшэні з’яўляўся членам аднаго з суфійскіх ордэнаў Каіра. У адрозненне ад сучасных штучных моў, якія звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці дапаможнай міжнароднай мовы ці ў літаратуры і кіно, балейбелен быў распрацаваны дзеля выкарыстання ў мастацкай літаратуры. Улічваючы ціск, які аказваўся на суфіяў, існуе версія, што балейбелен мог з’яўляцца мовай абмежаванага кола асоб.

Ідэя стварэння мовы была заставана на тым, што кожны раз, калі бог адпраўляў людзям новае адкравенне, яно пасылалася людзям на новай мове: Аўрам атрымаў адкравенне на іўрыце, Ісус на арамейскай, а Магамет на арабскай мове. Балейбелен застаецца адзінай добра дакументаванай штучнай мовай эпохі Адраджэння пазаеўрапейскага паходжання.

## Спасылкі 
* Baleybelen? Dilsizlerin Dili
* Mustafa Koç' un kitabi 
* Ilk yarma dil: Bâleybelen 
* Esperanto'dan önce Bâleybelen vardi

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:Суфізм
Катэгорыя:Міжнародныя дапаможныя мовы
Дамініён

**Дамініён** (, от  «уладанне») — форма каланіяльнай залежнасці ў межах Брытанскай імперыі, пазней Садружнасці нацый.

Само паняцце «дамініён» узнікла ў Англіі ў пачатку Новага часу і ўжывалася ў дачыненні да краін і тэрыторый, якія непасрэдна залежалі ад каралеўскай кароны (Уэльс, Віргінія, Новая Англія).

У другой палове XIX ст. Вялікабрытанія, каб пазбавіцца ад пагрозы барацьбы за незалежнасць сваіх найбольш развітых калоній, пачала практыкаваць перадачу ім шырокіх правоў на самакіраванне (Новая Зеландыя ў 1853 г., Канада ў 1867 г., Аўстралія ў 1901 г.). На Каланіяльнай канферэнцыі 1907 г. Канада і Аўстралія ўпершыню былі дакументальна прызнаны дамініёнамі. Канчаткова прававы статус дамініёнаў быў замацаваны ў Дэкларацыі Бальфура 1926 г. Згодна з ёй, дамініёны разглядаліся як аўтаномныя палітычныя ўтварэнні ў межах Брытанскай імперыі, пазней — Садружнасці нацый. У адрозненне ад класічных калоній, у дамініёнах дзейнічалі асобныя законы, суд, органы ўлады, праводзілася самастойная ўнутраная і знешняя палітыка. Пры гэтым дамініёны захоўвалі палітычны і эканамічны саюз з Вялікабрытаніяй, фармальна лічыліся раўнапраўнымі, хаця прызнавалі канстытуцыйную ўладу брытанскай манархіі.

У розныя гады статус дамініёнаў мелі: Канада, Аўстралія, Новая Зеландыя, Ньюфаўндленд, Паўднёва-Афрыканскі Саюз, Ірландыя, Індыя, Пакістан, Цэйлон. Формы кіравання, падобныя на дамініён, але без вызначэння гэтага статусу таксама ўводзіліся ў адносінах да Паўднёвай Радэзіі і Фіджы. Статус дамініёнаў фактычна адмяняўся пасля абвяшчэння рэспубліканскай формы кіравання (Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка, Ірландыя, Індыя, Пакістан, Шры-Ланка) або ўвядзення асобнага грамадзянства (Канада, Аўстралія, Новая Зеландыя). У 1949 г. Ньюфаўндленд увайшоў у склад Канады.

## Спасылкі 
* «Dominion» of Canada 
* History of India 
* From colony to dominion 
* Constructing the Union of South Africa
* Free legal-dictionary

Катэгорыя:Брытанская імперыя
Катэгорыя:Садружнасць нацый
Катэгорыя:Гісторыя Канады
Катэгорыя:Гісторыя Аўстраліі
Катэгорыя:Гісторыя Шры-Ланкі
Катэгорыя:Гісторыя Новай Зеландыі
Катэгорыя:Гісторыя Індыі
Катэгорыя:Гісторыя Пакістана
Катэгорыя:Гісторыя ПАР
Катэгорыя:Дзяржава
Тэрмадынамічныя велічыні

**Тэрмадынамічнымі велічынямі** называюць фізічныя велічыні, якія прымяняюцца пры апісанні станаў і працэсаў у тэрмадынамічных сістэмах.

Тэрмадынаміка разглядае гэтыя велічыні як некаторыя макраскапічныя параметры і функцыі, уласцівыя сістэме, але не звязаныя з яе мікраскапічнай будовай. Пытанні мікраскапічнай будовы вывучае статыстычная фізіка.

## Функцыі працэсу 
Функцыі працэсу залежаць не толькі ад бягучага стану сістэмы, але таксама і ад шляху, па якім сістэма прыйшла ў дадзены стан.

Функцыі працэсу ў тэрмадынаміцы ўключаюць:

* колькасць цеплыні
* тэрмадынамічную работу.

Гэтыя велічыні, аднак, могуць быць «ператвораныя» ў функцыі стану з дапамогай інтэгравальнага множніка:

* dS = \frac{\delta Q}{T}, дзе S (энтрапія) — функцыя стану.
* P dV = \delta A, дзе P (ціск) і V (аб'ём) — функцыі стану.

## Гл. таксама 
* Тэрмадынамічныя патэнцыялы

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Буразубка звычайная

**Буразу́бка сярэ́дняя** (*Sorex araneus*) — млекакормячая жывёла роду  сямейства .

## Апісанне 
Нагадвае мышэй, але мордачка выцягнутая накшталт хабатка. Даўжыня цела 6—8, хваста 3—5 см. Важыць 8—15 г. Поўсць аксаміцістая, цёмна-бурая, на брушку — светла-шэрая. Зубы чырванавата-бурага колеру.

## Пашырэнне 
Распаўсюджана на тэрыторыі Еўразіі, акрамя Крайняй Поўначы, Сярэдняй Азіі, ніжняга Паволжа. Трапляецца ў мяшаных лясах, на мохавых балотах, у прыбярэжных зарасніках, зімой — у гумнах, буртах бульбы. 

## Асаблівасці біялогіі 
Начны звярок. Корміцца насякомымі, чарвякамі, насеннем дрэў.

Размнажаецца некалькі разоў за год з красавіка да жніўня. У прыплодзе 2—10 дзіцянят.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Землярыйкавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Сысуны Еўразіі
Буразубка малая

**Буразу́бка мала́я** (*Sorex minutus*) — млекакормячая жывёла роду  сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела 4—6, хваста 3—5 см. Важыць 3—5 г. Тулава цыліндрычнай формы, галава конусападобная з рухомым хабатком. Вочы невялікія, непрыкметныя. Вушы пакрытыя поўсцю. Поўсць кароткая, аксаміцістая. Улетку поўсць на спіне буравата-шэрая, на бруху — шаравата-белая. Узімку на спіне поўсць больш цёмная.

## Пашырэнне 
Пашырана на тэрыторыі Еўразіі. Жыве на ўвільготненых узлесках, вярховых і нізінных балотах, па берагах вадаёмаў, зімой часам на агародах, у садах, каля сціртаў саломы. 

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца насякомымі, чарвякамі, насеннем дрэў.

Размнажаецца некалькі разоў за год. Нараджае 4—12 дзіцянят.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Землярыйкавыя
Катэгорыя:Сысуны Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1766 годзе
Кура

**Кура:**

* Рака Кура — рака ў Турцыі, Грузіі і Азербайджане.
* Кура, пабудова — назва аднаго з відаў пабудовы ў Японіі.
Беларускае навукова-культурнае таварыства

**Белару́скае навуко́ва-культу́рнае тавары́ства** (*БНКТ*). Існавала ў Маскве ў 1918—1919 гадах. Створана пры садзеянні Беларускага нацыянальнага камісарыята.

Мела на мэце развіццё навукі і культуры Беларусі, правядзенне культурна-асветнай работы сярод беларусаў. У таварыства ўваходзілі В. Р. Брайцаў (сакратар праўлення), Я. Л. Дыла, В. І. Качалаў, М. К. Любаўскі, У. І. Пічэта (старшыня праўлення), Ф. Ф. Турук, М. А. Янчук і іншыя. На першым публічным пасяджэнні таварыства, якое адбылося 14 ліпеня 1918 года, прысутнічала больш за 1000 чалавек, з дакладам «Асноўныя моманты гісторыі Беларусі» выступіў Любаўскі. Таварыства планавала выдаць матэрыялы і даследаванні па этнаграфіі Беларусі пад рэдакцыяй Янчука, зборнікі беларускага фальклору і нарысаў беларускай літаратуры, гісторыка-эканамічную хрэстаматыю, 46 кніг па гісторыі Беларусі, працы па эканамічных і сельскагаспадарчых ведах. Падрыхтавала да выдання ў лютым 1919 года часопіс «Белорусская жизнь», у які ўключаны творы Я. Купалы, М. Багдановіча, Ц. Гартнага, артыкул пра палітычныя кірункі ў беларускім нацыянальным руху (з дадаткам дакументаў), народныя песні з архіва В. Бадзянскага, артыкул пра вырабы са скуры і дрэва; часопіс у свет не выйшаў.

Прадстаўнікі таварыства Янчук і Брайцаў 22 сакавіка 1919 года ўдзельнічалі ў нарадзе па арганізацыі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, скліканай Наркамасветы РСФСР. Умовы грамадзянскай вайны не далі таварыству разгарнуць актыўную работу.

## Літаратура 
* 
* *Скалабан, В. У.* Беларускае навукова-культурнае таварыства / В. У. Скалабан //  — С. 356.
* *Скалабан, В.* Па ленінскаму дэкрэту // Мастацтва Беларусі. — 1984. — № 4. — С.
* *Турук, Ф.* Вместо предисловия // Любавский, М. К. Основные моменты истории Белоруссии. — М., 1918.

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Беларускае (Паўночна-Каўказскае) студэнцкае зямляцтва

**Беларускае (Паўночна-Каўказскае) студэнцкае зямляцтва** ў *Растове-на-Доне*. Існавала ў 1927 пры Паўночна-Каўказскім універсітэце (Растоў-на-Доне). Заснавана на агульным сходзе 27 лютага.

Мэта: культурна-асветная дзейнасць сярод беларускага студэнцтва і матэрыяльная дапамога сябрам зямляцтва. Аб'ядноўвала студэнтаў-беларусаў медыцынскага, педагагічнага, эканамічнага факультэтаў (24 чал.).

Старшыня праўленя Ц. Селіванаў, сакратар А. Жэбрун, актывісты М. Кавалёў, Г. Саланевіч, А. Шэўчык і інш. Кантактавала з Цэнтральным бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі (Мінск), атрымлівала грашовыя датацыі ад Народнага камісарыята асветы БССР. Пашырала сярод беларускіх студэнтаў перыядычныя выданні БССР.

## Літаратура 
* Васілеўскі, Ю. Р. Беларускае (Паўночна-Каўказскае) студэнцкае зямляцтва / Ю. Р. Васілеўскі //  — С. 356.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі
Катэгорыя:Растоўскі дзяржаўны ўніверсітэт
Катэгорыя:Растоў-на-Доне
Катэгорыя:З’явіліся ў 1927 годзе
Катэгорыя:1927 год у Расіі
Катэгорыя:Зніклі ў 1927 годзе
Буразубка сярэдняя

**Буразу́бка сярэ́дняя** (*Sorex caecutiens*) — млекакормячая жывёла роду  сямейства .

Даўжыня цела 5—7, хваста каля 4 см. Важыць 4—7 г. Поўсць кароткая, аксаміцістая, на спіне і баках бура-каштанавая. Бруха брудна-бялёсае. Хвост зверху бура-каштанавы, знізу — шараваты.

Жыве ў лясным подсціле ў месцах з вільготнай мяккай глебай, па зарослых берагах вадаёмаў. Распаўсюджана ў таежнай зоне Еўразіі і ў паўночна-заходняй частцы Паўночнай Амерыкі на тэрыторыі Беларусі рэдкая. Размнажаюцца з красавіка па верасень. Дзіцянят 2—4, часцей за ўсё 7—8.

Корміцца насякомымі, іх лічынкамі і кукалкамі. Карысная лясной гаспадарцы жывёла.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
* 

Катэгорыя:Землярыйкавыя
Катэгорыя:Сысуны Еўразіі
Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1788 годзе
Крот еўрапейскі

**Крот еўрапейскі**, **Крот звычайны**, **Крот** (*Talpa europaea*) — млекакормячая жывёла сямейства кратовых. Жыве пад зямлёй у глебе.

## Апісанне 
Цела (даўжыня 12—15 см, маса 65—92 г.) і галава падоўжаныя. Цела крата моцнае, цыліндрычнай формы. Галава без вушных ракавін сядзіць на кароткай шыі. Маленькія недаразвітыя вочы схаваны ў поўсці. Заднія лапы развіты слаба. Пярэднія (капальныя) лапатападобныя канечнасці крата вывернуты вонкі, з доўгімі пляскатымі кіппюрамі і перапонкай паміж пальцамі. Кароткія плячо і перадплечча схаваны ў тулаве. Моцна развітыя лапатападобныя кісці разграбаюць зямлю, дзякуючы чаму крот хутка перамяшчаецца ў глебе. Вельмі добра развіты нюх.

Поўсць кароткая, аксаміцістая, мяккая, зверху матава-чорная або чорна-бурая з шараватым адценнем, знізу больш светлая. Поўсцевае покрыва не мае напрамку. 

## Пашырэнне 
Насельнік глебы лясной і лесастэпавай зон. Пашыраны ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. На Беларусі трапляецца ўсюды, часцей у паўночнай і цэнтральнай частках, у месцах з дзярнова-падзолістымі сугліністымі глебамі. Сустракаецца на ўзпесках, высечках, палянах, лугах, палях і агародах, у садах, парках і лясах. Жыве пад зямлёй у норах.

## Асаблівасці біялогіі 
Аселы від. Пад зямлёй рые норы (жыллёвыя і кармавыя), зямлю выкідвае вонкі. Яго прысутнасць выдаюць выкіды зямлі з падземных галерэй — кратавінне. Гнездавая камера звычайна пад пнямі, кустамі, купінамі на глыбіні да 1,5 м, кармавыя хады на глыбіні 2—50 см. Актыўны ўвесь год, пераважна вясной і ўвосень, раніцай і ўвечары. Характэрны сезонныя міграцыі з аднаго біятопу ў другі.

Корміцца дажджавымі чарвямі, насякомымі і іх лічынкамі. Бываюць выпадкі канібалізму. За адзін раз з'ядае 22, за суткі да 60 грам корму.

Полавая спеласць ва ўзросце 5—6 месяцаў. Спароўванне ў сакавіку — красавіку. Цяжарнасць да 40 сутак (мяркуюць, што ёсць латэнтная фаза). У прыплодзе 1—9 (найчасцей 3—7) дзіцянят. Некаторыя самкі ў канцы лета даюць другі прыплод. Дзіцяняты нараджаюцца сляпымі, голымі, бездапаможнымі, пакідаюць гняздо праз месяц.

Ліняе крот вясной, улетку і ўвосень.  

## Промысел 
Аб'ект промыслу (нарыхтоўка шкурак).

## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд., дап. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 222 с.: іл. ISBN 978-985-03-1367-6
* 

Катэгорыя:Кратовыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Махноўшчына

**Махноўшчына** (кастрычнік 1919 - 1921) — тэрыторыя пад кантролем свабодных саветаў і лібэртарных камун , дзе былі спробы стварыць анархічнае грамадства , падчас Украінскай рэвалюцыі. Махноўшчына знаходзілася пад абаронай Рэвалюцыйнай Паўстанцкай Арміі Нестара Махно ды была заселеная прыкладна сям'ю мільёнамі чалавек . Пасля падзення рэжыму гетмана, тэрыторыя была занятая рускімі войскамі Антона Дзянікіна, быў створаны часовы ўрад Поўдня Расіі. Да 1920 году войскі Дзянікіна пакінулі тэрыторыю пасля наступлення часцей Чырвонай Арміі ў супрацоўніцтве з сіламі Махно, часці якога вялі партызанскую вайну ў тыле дзянікінцаў.

Катэгорыя:Гісторыя Украіны
Катэгорыя:Анархізм
Майкл Бейджэнт

**Майкл Бейджэнт** (; нар. , Крайстчэрч, Новая Зеландыя — ) — пісьменнік. Аўтар колькіх кніг у жанры альтэрнатыўнай гісторыі.

Скончыў Універсітэт Кентэрберы па спецыяльнасці «псіхалогія». У юнацтве цікавіўся ўсходнімі рэлігіямі, шмат падарожнічаў па Азіі. У 1976 годзе пераехаў у Вялікабрытанію і застаўся жыць там.

У Вялікабрытаніі пазнаёміўся з Рычардам Лі і Генры Лінкальнам. У сааўтарстве з імі напісаў бестселер «Святая кроў і святы Граль» (Holy Blood and Holy Grail), апублікаваны ў 1982 годзе. Кніга выдавалася за навуковае даследаванне, у ёй сцвярджалася, што дынастыя франкскіх каралёў Меравінгаў паходзіла ад нашчадка Хрыста, а гэтую таямніцу быццам захоўвала арганізацыя Прыярат Сіёна, пра існаванне якой стала вядома ў 1950-х гадах. На праўдзе сюжэт быў поўнай містыфікацыяй. Бейджэнт, Лі і Лінкальн паўтарылі гэты прыём з кнігай «Месіянская спадчына» (*The Messianic Legacy*, 1987).

У 1989 годзе Бейджэнт і Лі пачалі працаваць удваіх, яны апублікавалі кнігі «Храм і ложы» (*The Temple and the Lodge*, 1989), «Скруткі Мёртвага мора» (*The Dead Sea Scrolls Deception*, 1991), «Тайная Германія: Клаўс фон Штауфенберг і містычны крыжовы паход супраць Гітлера» (*Secret Germany: Claus Von Stauffenberg and the Mystical Crusade Against Hitler*, 1994), «Інквізіцыя» (*The Inquisition*, 2000) і «Эліксір і камень: Традыцыі магіі і алхіміі» (*The Elixir and the Stone: The Tradition of Magic and Alchemy*, 2003).

Без сааўтараў у тыя ж гады Бейджэнт напісаў «Прадвесці Вавілона: Астралогія і магія старажытнай Месапатаміі» (*From the Omens of Babylon: Astrology and Ancient Mesopotamia*, 1994), «Старажытныя сляды: Таямніцы старажытнай і ранняй гісторыі» (*Ancient Traces: Mysteries in Ancient and Early History*, 1998) і «Дакументы Ісуса: выкрыццё найвялікшай містыфікацыі ў гісторыі» (*The Jesus Papers: Exposing the Greatest Cover-Up in History*, 2006). Але самай паспяховай кнігай Майкла Бейджэнта засталася «Святая кроў і святы Граль».

Пра «Святую кроў і святы Граль» зноў загаварылі праз 23 гады па публікацыі, пасля іску Бейджэнта і Лі супраць аўтара «Кода ды Вінчы» Дэна Браўна, які абвінавачваўся імі ў плагіяце. Цікавасць публікі да справы супраць Браўна была настолькі вялікай, што выдавецтва *Random House* перавыдала «Святую кроў».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Архіўная копія афіцыйнага сайта
* 

Катэгорыя:Аўтары неакадэмічных даследаванняў у гісторыі
Катэгорыя:Масоны АВЛА
Катэгорыя:Дэн Браўн

Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Вялікабрытаніі
Менеджмент

**Менеджмент** ( — кіраванне, загадванне, арганізацыя) — сукупнасць прынцыпаў, метадаў, сродкаў і формаў кіравання вытворчасцю ва ўмовах рыначнай эканомікі.

Сучасны менеджмент узнік у пачатку XX ст. у ЗША. Яго сутнасцю з’яўляецца пошук аптымальных рашэнняў і распрацоўка эфектыўных метадаў рэалізацыі прадукцыі. Правільнае і своечасова прынятае рашэнне з’яўляецца вызначальным фактарам выжывання прадпрыемстваў ва ўмовах канкурэнтнай барацьбы. Важнае значэнне маюць нестандартныя, творчыя рашэнні.

Аб’ектамі кіравання на фірме з’яўляюцца тры кампаненты: матэрыяльна-рэчавы (прадукцыя, абсталяванне і інш.), інфармацыйны (дакументы, праекты, праграмы і інш.) і чалавечы — асабовы. Менавіта з гэтага пачынаецца комплекснае кіраванне якасцю — сучасная форма менеджменту. У яе аснове ляжаць наступныя прынцыпы: ясная стратэгія фірмы і свабода пошуку ў яе межах; інтэграцыя асабістых інтарэсаў і мэт даследаванняў; стварэнне пэўнай сістэмы (фармальнай і нефармальнай) збору спецыялізаванай інфармацыі знешніх сувязей, абмену персаналам і ўнутры, і паміж фірмамі, актыўнага пошуку новых ідэй; сістэма матывацыі, заснаваная на задаволенасці працай, на яе адпаведнасці асабістым інтарэсам, прэстыжы і грамадскай ацэнцы руху па службе (адміністрацыйнай і прафесіянальнай), матэрыяльным стымуляванні, якое залежыць ад канчатковых вынікаў дзейнасці.

Менеджмент грунтуецца на комплексе сацыяльных навук і ўключае 6 асноўных комплексаў мерапрыемстваў: вызначэнне мэты, задачы, спосабаў дасягнення мэт; навучанне і падрыхтоўка кадраў; рэалізацыя кіраўніцкіх рашэнняў; праверка вынікаў іх выканання; карэкціроўка кіруючых уздзеянняў.

Для сучаснага менеджменту характэрны дэцэнтралізацыя, сканцэнтраванне адказнасці на ніжэйшых узроўнях кіравання і найперш на рабочых месцах, таму што змены спажывецкага попыту, ускладненне вытворчасці, павышэнне кошту абсталявання, узмацненне канкурэнтнай барацьбы пастаянна змяняюць умовы гаспадарання, патрабуюць павышэння кампетэнтнасці і ініцыятыўнасці работніка. Механізм стымулявання накіраваны на вынаходніцтва, а санкцыі за няўдачы пры павышанай рызыцы мінімізаваныя.

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыкл. даведнік. — Мн.: БелЭн, 1998. ISBN 985-11-0108-7
Парламент Грэнландыі

**Парламент Грэнландыі** (, , таксама называецца **ландстынг**) — заканадаўчы орган Грэнландыі, аўтаномнай правінцыі Даніі, які мае кампетэнцыю ва ўнутраных справах вострава і зацвярджэнні ўрада і прэм'ер-міністра. Абіраецца з моманту атрымання востравам аўтаноміі ў 1979 годзе.

Складаецца з 31 дэпутата, абіранага па камунальных спісах. Ландстынг узначальваецца Прэзідыумам, які складаецца з 4 дэпутатаў і старшыні.

## Вынікі апошніх выбараў 
**Вынікі выбараў у парламент Грэнландыі, якія адбыліся 2 чэрвеня 2009**
|-
!style="background-color:#E9E9E9" align=left colspan=2|Партыі
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|Галасы2009
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|% 2009
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|Месцы 2009
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|% 2005
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|Месцы 2005
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|% +/?
!style="background-color:#E9E9E9" align=right|Месцы +/?
|-
|bgcolor="#C40006"|
|align=left|Народная супольнасць (*Інуіт Атакатыгііт*)
|align="right" |12,457
|align="right" |43.7
|align="right" |14
|align="right" |22.4
|align="right" |7
|align="right" |+19.3
|align="right" |+7
|-
|bgcolor="#E4251A"|
|align=left|Наперад (*Сіўмут*)
|align="right" |7,567
|align="right" |26.5
|align="right" |9
|align="right" |30.4
|align="right" |10
|align="right" |-3.9
|align="right" |-1
|-
|bgcolor="#FFA6C9"|
|align=left|Дэмакраты (*Дэмакраатыт*)
|align="right" |3,620
|align="right" |12.7
|align="right" |4
|align="right" |22.6
|align="right" |7
|align="right" |-9.9
|align="right" |-3
|-
|bgcolor="#1B3665"|
|align=left|Свядомасць супольнасці (*Атасут*)
|align="right" |3,094
|align="right" |10.9
|align="right" |3
|align="right" |19.0
|align="right" |6
|align="right" |-9.0
|align="right" |-3
|-
|bgcolor="gray"|
|align=left|Асацыяцыя кандыдатаў (*Катусекатыгііт*)
|align="right" |1.084
|align="right" |3.8
|align="right" |1
|align="right" |4.0
|align="right" |1
|align="right" |-0.2
|align="right" |±0
|-
|bgcolor="gray"|
|align=left|*Сорлаат Партыіят*
|align="right" |383
|align="right" |1.3
|align="right" |0
|align="right" |—
|align="right" |—
|align="right" |—
|align="right" |—
|-
|bgcolor="gray"|
|align=left|іншыя
|align="right" |70
|align="right" |0.2
|align="right" |0
|align="right" |0.7
|align="right" |0
|align="right" |-0.5
|align="right" |±0
|-
|align=left style="background-color:#E9E9E9" colspan=2|Усяго (яўка 74,9 %, +0.3 %)
|width="75" align="right" style="background-color:#E9E9E9"|28,275
|width="30" align="right" style="background-color:#E9E9E9"|100.0
|width="30" align="right" style="background-color:#E9E9E9"|31
|width="30" align="right" style="background-color:#E9E9E9"|100.0
|width="30" align="right" style="background-color:#E9E9E9"|31
|width="30" align="right" style="background-color:#E9E9E9"|—
|width="30" align="right" style="background-color:#E9E9E9"|—
|-
|align=left colspan=9|Крыніца: Namminersornerullutik Oqartussat Grønlands Hjemmestyre
|}

## Спасылкі 
* Сайт парламента Грэнландыі 

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Грэнландыі
Грэнландыя
Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе
Прэм’ер-міністр Грэнландыі

'''Прэм'ер-міністр Грэнландыі''' (, ) — кіраўнік урада і выканаўчай улады ў Грэнландыі, якая з'яўляецца аўтаномнай тэрыторыяй Даніі, кіруе ўнутранымі справамі вострава пры ажыццяўленні знешняй, фінансавай і абароннай палітыкі метраполіяй. Пасада з'явілася пасля атрымання самакіравання ў 1979 годзе, а ў 2008 годзе паўнамоцтвы грэнландскага ўрада былі пашыраны.

Прэм'ер-міністр Грэнландыі з'яўляецца кіраўніком найбуйнейшай партыі ў Ландстынгу і зацвярджаецца большасцю галасоў у гэтым органе.

## Спіс прэм'ер-міністраў Грэнландыі 
Катэгорыя:Палітыка Грэнландыі