Уласы (Хойніцкі раён)

**Уласы́** (, ) — былая вёска ў Хойніцкім раёне Гомельскай вобласці. Межавала з урочышчам Тужыр. У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС жыхары вёскі (69 сем’яў) пераселены ў экалагічна бяспечныя мясціны.

## Гісторыя 
### Карона Каралеўства Польскага 
Найранейшая з вядомых на сёння згадак пра паселішча датаваная 26 днём чэрвеня 1600 года, калі падкаморы кіеўскі Шчасны Харлінскі адпісаў свайму сыну Мікалаю Астраглядавіцкі двор з прыселкамі, 13 сёл, сярод якіх Уласы (Ułasy), 1 слабаду, частку пляцаў у Кіеве. 14 мая 1618 года пан Мікалай Харлінскі запатрабаваў у судзе ад паноў Самуэля Гарнастая, як , і Стэфана Нямірыча, як , вярнуць падданых, збеглых з Уласоў, Астраглядавічаў, Хойнікаў, Стралічава, Багушоў да добраў Гарнастайпаль і Самуэльпаль. 7 чэрвеня 1623 года ўдава Гальшка Харлінская судзілася з панамі Станіславам, Юрыем і астатнімі Харлінскімі, родзічамі мужа Мікалая, за гвалтоўны наезд на замак і вёску Астраглядавічы, мястэчка Новы Харленж (Хойнікі), вёскі Хвойнікі, Краснаселле, Уласы (яшчэ названыя 19 паселішчаў, акрамя «іншых вёсак і прыселкаў»).

8 ліпеня 1631 года запісам у актах Кіеўскага земскага суда засведчана пагадненне на саступку часткі Астраглядаўскіх добраў (з Уласамі) Шчасным, сынам Станіслава, Харлінскім пану Лукашу Мадлішэўскаму, наступнаму мужу ўдавы Гальшкі, за суму ў 60 000 польскіх злотых. Увогуле вёска альбо хутар Уласы да рэформеннага ўжо ў Расійскай імперыі перыяду належалі тым самым уладальнікам, што і Астраглядавічы з Хойнікамі, г. зн. пасля Харлінскіх — панам Мікалаю Абрамовічу (Абрагамовічу), Максіміліяну Бжазоўскаму, князям Шуйскім, сямейству Прозараў.

Паводле тарыфа падымнага падатку Оўруцкага павета Кіеўскага ваяводства 1683 года 6 дымоў у вёсцы Уласы трымалі астраглядаўскія айцы дамініканы. Інвентар 1698 года засведчыў, што жыхары Уласоў — Васіль Калечук, Міхед Іванчанка, Яцка Астапенка, Цімох Мелючэнка, Грышка, Хведараў сын, — з 5 сваіх гаспадарак не паасобку, але як і краснасельцы, грамадою мусілі плаціць уладальніку маёнтка князю Дамініку Яну Шуйскаму ў асобе адміністратара пана Зыгмунта Шукшты 30 злотых чыншу, даніны мядовай 5 бельцаў, рыбалоўны рыштунак вырабляць, рыбу лавіць, да замку Хойніцкага кожную сераду і пятніцу прысылаць, выконваць падводную і будаўнічую павіннасці на карысць двара Астраглядаўскага. Такія самыя памеры чыншу і даніны мядовай запісаныя ў рэвізіі 1716 года. У 1721 годзе ўласоўцы выплачвалі 15 злотых чыншу і аддавалі 5 бельцаў мёду.

Згодна з тарыфам падымнага падатку Оўруцкага павета 1734 года, Уласы разам з 16 іншымі паселішчамі (акрамя Багушоў, прыналежных астраглядаўскай плябаніі) Хойніцкай воласці былі ўласнасцю князя Ігнацыя Шуйскага. У 1754 годзе з 7 двароў (×6 — каля 42 жыхароў) вёскі Уласы князёў Шуйскіх «*do grodu*» (Оўруцкага замка) выплачваліся 1 злоты і паўтары грошы, «*na milicję*» (на вайсковыя патрэбы павета і ваяводства) 4 зл. і 6 гр.

Яўрэйскія перапісы 1778 і 1784 гадоў засведчылі, што ў вёсцы Уласы пражывалі адпаведна 3 і 2 чалавекі (głowy), плацельшчыкі пагалоўшчыны, якія належалі да Хойніцкага кагала.

### Расійская імперыя 
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Уласы апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесніцтва (губерні), з 1796 года — у складзе ўпарадкаванага Рэчыцкага павета Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 года — Мінскай губерні Расійскай імперыі. Паводле рэвізіі 1795 года, ва Уласах налічвалася 13 двароў з 30 прыгоннымі мужчынскага і 30 жаночага полу. Разам з Краснаселлем вёска за 32 000 злотых была аддадзена панамі Прозарамі ў заставу ўдаве па падстолію Яну Караліне, дачцэ Габрыэля, Крушэўскай.

14 лютага 1811 года Людвіка Прозар пісьмова засведчыла шляхцічу Паўлу Жукоўскаму права на 6-гадовую арэнду фальварка Аркадзія з усімі прылегласцямі. З інвентара 1844 года маёнтку Юзафаў, прыналежнага Юзафу, сыну Караля, Прозару, вядома, што да фальварка Аркадзія належала вёска Уласы. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засведчана, што 113 жыхароў вёскі Уласы з’яўляліся прыхаджанамі Параскевіцкай царквы ў Масанах.

У парэформенны перыяд Уласы належалі да Дзёрнавіцкай воласці. На пачатак 1870 года ў вёсцы — 60 мужчынскіх душ з ліку сялян-уласнікаў, прыпісаных да Уласоўскага сельскага таварыства.

Паводле перапісу 1897 года, у вёсцы Уласы — 43 двары, 158 жыхароў, хлебазапасны магазін. На 1909 год паселішча налічвала 55 двароў, 396 жыхароў.

### Найноўшы час 
9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання Брэсцкага міру з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Уласы ў складзе Рэчыцкага павета, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 мая тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы» гетмана Паўла Скарападскага.

1 студзеня 1919, згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі, але 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да РСФСР.

Пасля ўз’яднання з БССР, з 8 снежня 1926 вёска — цэнтр Уласоўскага сельсавета Камарынскага раёна Рэчыцкай акругі, з 9 чэрвеня 1927 года — Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года Уласоўскі сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Баршчоўскага сельсавета. У 1930 годзе арганізаваны калгас імя М. І. Калініна, працавала ваўначоска. З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці з цэнтрам у Мазыры.

Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны ва Уласах было 120 двароў з 432 жыхарамі. У маі 1943 года акупанты спалілі вёску і знішчылі 154 жыхароў. 70 вяскоўцаў загінулі на франтах.

З 8 студзеня 1954 года Уласы — у Гомельскай вобласці. Згодна з перапісам 1959 года, у вёсцы налічвалася 267 жыхароў, уваходзіла ў склад калгаса «Новае жыццё» (цэнтр — вёска Радзін). 25 снежня 1962 года Уласы ўвайшлі ў склад Хойніцкага раёна.

20 лютага 1964 года Баршчоўскі сельсавет быў скасаваны, а тэрыторыя далучана да Радзінскага сельсавета. У яго складзе вёска Уласы заставалася да 8 студзеня 1987 года, калі ўвайшла ў склад Стралічаўскага сельсавета.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Стралічаўскі сельсавет
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Хойніцкага раёна