open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кірыла Цімафеевіч Анікіевіч

**Кірыла Цімафеевіч Анікіе́віч** — краязнавец, археолаг і этнограф 2-й паловы XIX — пачатку XX стагоддзя.

Скончыў Полацкую настаўніцкую семінарыю. Працаваў настаўнікам у народных вучылішчах Магілёўскай і Віцебскай губерняў.

Вывучаў побыт беларускіх сялян, збіраў фальклорны матэрыял, вёў археалагічныя раскопкі, быў сталым карэспандэнтам Е. Р. Раманава падчас працы таго над «Беларускім зборнікам». Вёў археалагічныя раскопкі на Віцебшчыне і Магілёўшчыне. Асноўная праца — «Сенненскі павет Магілёўскай губерні» (Магілёў, 1907).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Бараноўскі А. В.* Кірыла Цімафеевіч Анікіевіч: краязнавец, этнограф, педагог // Віцебскі край : матэрыялы Міжнароднай навукова-практычнайканферэнцыі, прысвечанай 170-годдзю з дня нараджэння М. Я. Нікіфароўскага, 5 лістапада 2015 г., Віцебск / Галоўнае ўпраўленне ідэалагічнай работы, культуры і па справах моладзі Віцебскага аблвыканкама, Дзяржаўная ўстанова «Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна», Установа культуры «Віцебскі абласны краязнаўчы музей», Установа адукацыі «Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава», Кафедра гісторыі Беларусі; рэдкал.: Т. М. Адамян (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2016. — Т. 1. — С. 75—76. — 351 с. — ISBN 978-985-7039-99-9.
* Анікіевіч Кірыла Цімафеевіч // Ганцавіцкі краязнаўчы інфармацыйны партал 

Катэгорыя:Краязнаўцы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Археолагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Этнографы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага каледжа
Аляксандр Мікалаевіч Кох

**Аляксандр Мікалаевіч Кох** (,  — ) — беларускі .

## Біяграфія 
Скончыў Варшаўскую Акадэмію мастацтваў (1934). Працаваў у жанрах пейзажа, партрэта, нацюрморта.

## Выбраныя творы 
* Позняя восень (1946)
* Ранняя вясна (1957)
* Ветраны дзень, Старое Гродна (1961)
* Маладое жыта (1962)
* Ускраіна горада (1965)
* Вясна (1968)
* Нацюрморт з рыбай (1957)

## Літаратура 
* Кох Аляксандр Мікалаевіч // БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.438
Людміла Іванаўна Пятруль

**Людміла Іванаўна Пятру́ль** (, в. Мацвееўцы, , Гродзенская вобласць, БССР) — беларускі мастак, педагог.

## Біяграфія 
У 1966—1971 гадах вучылася на кафедры мастацкага афармлення вырабаў тэкстыльнай і лёгкай прамысловасці Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута ў М. А. Веціка, І. К. Утарушына, А. В. Бараноўскага. Удзельніца выставак з 1972 года. У 1971—1973 гадах мастак-афарміцель тканін Баранавіцкага баваўнянага камбіната, з 1976 мастак-афарміцель Дома літаратара ў Мінску.

У 1980—1982 гадах выкладала ў дзіцячай мастацкай школе № 2, з 1982 года ў дзіцячай школе мастацтваў, адначасова ў 1989—1995 гадах выкладала ў Беларускай акадэміі мастацтваў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Выстаўка 60&30 
* 

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва
Катэгорыя:Мастакі-габеленісты Беларусі
Ян Коцера

**Ян Коцера** (, 18 снежня 1871, Брно — , Прага) — чэшскі архітэктар, дызайнер і графік. Адзін з папярэднікаў сучаснай чэшскай архітэктуры.

## Жыццё і творчасць 
Архітэктурную адукацыю атрымаў у Акадэміі прыгожых мастацтваў у Вене, у прафесара Ота Вагнера. У пачатковы перыяд сваёй творчасці знаходзіўся пад уплывам стылю Венскага сэцэсіёна. Пазней, пасля знаёмства з працамі Фрэнка Лойда Райта паступова пераходзіць да формаў функцыяналізму. Адначасова ўключае ў свае працы чэшскія нацыянальныя элементы, у выніку атрымліваецца сімбіёз мадэрнісцкага і нацыянальнага ў яго архітэктуры. Аказаў уплыў на развіццё чэшскай архітэктуры не толькі створанымі ім будынкамі, але і як выкладчык. Адным з найбольш вядомых вучняў Яна Коцера быў Ёсеф Гочар. Я. Коцера быў прафесарам пражскай Акадэміі мастацтваў і заснавальнікам ў ёй класа архітэктуры.
thumb|Усходне-чэшскі музей у г. Градзец-Кралавэ

## Выбраныя працы 
* Перабудова і пашырэнне палаца Чырвоны Градэк (1894—1896)
* Дом Петэрка, Прага (1899—1900)
* Народны дом у Просцеёве (1905—1907)
* Дом Лайхтэра, Прага (1908—1909)
* Усходне-чэшскі музей, Градзец-Кралавэ (1909—1912)
* Моцартэум, Прага (1911—1913)
* Юрыдычны факультэт Карлавага ўніверсітэта, Прага (1907—1931)

## Літаратура 
* 
* Jan Kotěra — The Founder of Modern Czech Architecture, Prag 2001

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:нарадзіліся 18 снежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1871 годзе
Катэгорыя:Памерлі 17 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1923 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брно
Катэгорыя:Памерлі ў Празе
Катэгорыя:Архітэктары Чэхіі
Катэгорыя:Выпускнікі Венскай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Выкладчыкі Пражскай акадэміі мастацтваў
Ніўлакіта

**Ніўлакіта** (на мове тувалу *Niulakita*) — малы рыфавы востраў у складзе астравоў Тувалу на поўдні Ціхага акіяна. Належыць да дзяржавы Тувалу. Агульная плошча — 0,4 км². Насельніцтва — 34 чал. (2017 г.).

## Гісторыя 
Еўрапейцы адкрылі Ніўлакіта 29 жніўня 1595 года падчас другой экспедыцыі іспанскага мараплаўца Альвара Менданья дэ Нейра. Востраў быў пазначаны як La Solitaria, па-іспанску Адзінокі, зроблена спроба знайсці месца прыстані ў яго паўднёвай частцы, але дно было няроўным і камяністым, і іспанцы адмовіліся ад гэтага.

У 1821 годзе капітан Джордж Барэт з кітабойнага судна Independence II наведаў Ніўлакіта, ён назваў Рокі. Гэта назва выкарыстоўвалася рэдка. Назва «Востраў Незалежнасці», у гонар карабля Барэта, была адным з некалькіх найменняў для Ніўлакіта, якія ўвайшлі ў агульны ўжытак у XIX стагоддзі. Ніўлакіта быў таксама вядомы як Сафія.

У XIX ст. час ад часу востраў наведвалі здабытчыкі гуана. Злучаныя Штаты заявілі свае правы на Ніўлакіта паводле Закона пра астравы Гуана ад 1856 года.

У жніўні 1896 года на каралавым рыфе вострава Старбак пацярпеў крушэнне паруснік «Селадон» са Ставангера. Экіпаж з 16 чалавек быў у выратавальных шлюпках з невялікай колькасцю ежы і вады на працягу 30 дзён, пакуль не прыбыў на Ніўлакіта. Там мараплаўцы затрымаліся на дзесяць месяцаў, пакуль не былі выратаваны параходам, які ішоў паўз востраў.

У 1944 годзе востраў набыты адміністрацыяй калоніі астравоў Гілберта і Эліс. Адміністрацыя дала жыхарам Ваітупу дазвол пасяліцца на Ніўлакіта. Аднак у 1949 годзе пазнейшая адміністрацыя вырашыла засяліць Ніўлакіта людзьмі з Ніўтао, які лічыўся перанаселеным. Выдаленне ваітупуанаў з вострава выклікала спрэчкі.

Перасяленцы з Ніўтао ў 1949 годзе спужаліся некалькіх кароў, завезеных маракамі на Ніўлакіта раней, бо на Ніўтао такіх жывёл ніколі не было.

ЗША адмовіліся ад прэтэнзіі на востраў у 1983 годзе пасля падпісання дагавора пра дружбу з Тувалу.

## Прырода 
Востраў мае каралавае паходжанне. З’яўляецца самым высокім з усіх астравоў Тувалу. Найвышэйшая кропка — 4,6 м. Па форме нагадвае авал.

Сталых вадацёкаў і крыніц пітной вады няма. Ад старажытнай лагуны засталося некалькі малых вадаёмаў з салёнай вадой.

Клімат трапічны пасатны, вільготны. Востраў знаходзіцца ў зоне ўздзеяння трапічных цыклонаў.

## Інфраструктура 
Маецца 1 паселішча (8 гаспадарак), насельніцтва якога займаецца земляробствам. Галоўная культура — какосавая пальма. З-за рыфаў, якія атачаюць Ніўлакіта, лоўля рыбы і падыход марскога транспарту да берага ўскладнены.

На востраве арганізавана 1 пачатковая школа, маецца адміністрацыйны будынак.

## Спасылкі 
* Ніўлакіта 
* Карта Ніўлакіты 
* Астравы Тувалу 

Катэгорыя:Атолы
Катэгорыя:Астравы Тувалу
Лаяш Кошут

**Лаяш Кошут** (, ; , Монак — , Турын) — выбітны венгерскі дзяржаўны дзеяч, рэвалюцыянер і юрыст, прэм’ер-міністр і кіраўнік-прэзідэнт Венгрыі ў перыяд Венгерскай рэвалюцыі 1848—1849 гг.

## Гл. таксама 
* Прэмія імя Кошута

## Літаратура 
* Кошут Лаяш // 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міністры фінансаў Венгрыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Венгрыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Венгрыі
Катэгорыя:Дваранства Венгрыі
Катэгорыя:Военачальнікі Венгрыі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Венгрыі
Катэгорыя:Памерлі ў Турыне
Катэгорыя:Юрысты Венгрыі

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мукачэва
Іозеф Антон Кох

**Іозеф Антон Кох** (: , Эльбігенальп — , ) — аўстрыйскі -рамантык.

## Жыццё і творчасць 
І. А. Кох нарадзіўся ў сям’і цірольскага гандляра. У дзяцінстве быў пастушком. Пры падтрымцы біскупа Аўгсбурга спачатку быў прыняты ў дзілінгерскую семінарыю, а затым вучыўся жывапісу ў Штутгарце, у Карлаўскай школе. Як і ў свой час Фрыдрых Шылер, малады мастак не вытрымлівае строгай дысцыпліны вучылішча. Ён пакідае школу і адпраўляецца ў Страсбург, а затым — у Швейцарыю. Падчас знаходжання ў Страсбургу Кох ўступае ў мясцовы якабінскай клуб, швейцарская прырода дае яму магчымасць ўвасобіць на палатне свой ідэал свабоды, не займаючыся актыўна палітыкай.

thumb|злева|192px|І. А. Кох *Гераічны пейзаж з вясёлкай*
Горныя замалёўкі і эскізы, зробленыя мастаком падчас яго шматлікіх падарожжаў па Швейцарыі, сталі асновай для яго больш позніх вялікіх кампазіцый, такіх як Вадаспад Шмадрыбах, Бернскае нагор’е (1817), Інсбрук або Хоспіс ў глетчар Грымзельвальд (згарэла, раней — у Лейпцыгскім Музеі выяўленчага мастацтва). Гэтыя працы з’явіліся пасля паездкі Коха ў Рым на мяжы стагоддзяў, дзе ён вывучаў сучасны яму пейзажны жывапіс і з прычыны гэтага стварыў свой уласны «альпійскі стыль». За выключэннем знаходжання ў Вене ў 1812—1815 гадах, І. А. Кох, пачынаючы з 1795 года пастаянна жыве ў Рыме, дзе акрамя заняткаў творчасцю займаецца выкладаннем; сярод яго вучняў быў, у прыватнасці, Саламон Кародзі.

Асабліва часта маляваў ён Альбанскія горы і мясцовасць каля Алевана. У сваіх працах мастак злучыў прынцыпы пейзажу Пусэна з непасрэднымі сваімі назіраннямі за прыродай, захаваныя ў шматлікіх малюнках і акварэлях.

## Літаратура 
* Кох Іозеф Антон // БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.438

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Аўстрыі
Бандура

**Банду́ра** () — украінскі народны струнны шчыпковы музычны інструмент. Мае авальны корпус і кароткі грыф. Струны (на старых інструментах — 12—25, на сучасных — больш за 40 і нават 50) часткай нацягваюцца над грыфам (так званыя бунты, даўжэйшыя, якія гучаць нізка), часткай жа прымацоўваюцца да дэкі (так званыя прыстрункі, карацейшыя, якія гучаць высока).

Лад бандуры змяшаны, у ніжнім рэгістры квартава-секундавы, у верхнім пераважна дыятанічны, у сучасных інструментах — храматычны. Граюць на бандуры, перабіраючы струны пальцамі з надзетымі адмысловымі напёрсткамі або без іх.

## Спасылкі 
* Ансамбль украінскіх бандурыстаў (Уорэн, штат Мічыган)

Катэгорыя:Хардафоны
Катэгорыя:Шчыпковыя музычныя інструменты
Катэгорыя:Украінскія музычныя інструменты
Храпаўлянка

**Храпаўля́нка** — рака ў Беларусі, у Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Лужаснянка (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі складае 12 км. Плошча вадазбору 224 км². Бярэ пачатак у возеры Бутыкі (Бутыко, Бу́тыка) каля вёскі Канавалава і ўпадае ў Лужаснянку за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Храпавічы. Вадазбор у межах Гарадоцкага ўзвышша. Рэчышча звілістае. У басейне ракі азёры Амшэна, Бараўско́е і Глісна.

Асноўны прыток — рака Шасцёнка (Шэ́сценка).

## Літаратура 
*  — 261.
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Віцебскага раёна
Катэгорыя:Басейн Лужаснянкі
Шавіш

**Шавіш** (; []) — горад у Партугаліі, цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта ў складзе акругі Віла-Рэал. Колькасць насельніцтва — 17,5 тыс. жыхароў (горад), 44,2 тыс. жыхароў (муніцыпалітэт). Горад і муніцыпалітэт уваходзіць у эканоміка-статыстычны рэгіён Паўночны рэгіён і субрэгіён Алту-Траз-уж-Монтыш. Па старым адміністрацыйным падзеле ўваходзіў у правінцыю Траз-уж-Монтыш і Алту-Дору.

[thumb|180px|left|[Рымскі мост (Шавіш)]]
thumb|left|180px|

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Франсішку да Кошта Гоміш

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт муніцыпалітэта

Катэгорыя:Муніцыпалітэты акругі Віла-Рэал
Катэгорыя:Гарады Партугаліі
Кра

thumb|220px|Сіямскі заліў і перашыек Кра

**Кра** (тайск. กิ่ว กระ) — перашыек, які злучае паўвостраў Малака з азіяцкім кантынентам. На захадзе абмываецца Андаманскім морам, на ўсходзе - Сіямскім залівам. У найбольш вузкім месцы паміж гарадамі Кра-Буры і Чумпхон адлегласць паміж узбярэжжамі складае ўсяго 44 км. Вышыня — да 200 м. У палітычных адносінах, вялікая частка перашыйка належыць Тайланду, на захад і поўнач найбольш вузкай паласы размешчана М’янма. Перашыек названы па горадзе Кра-Буры, цэнтру акругі Кра-Буры ў правінцыі Ранонг.

## Суднаходны канал 
Бо канал праз перашыек Кра значна скараціў бы марскі шлях вакол Малайскага паўвострава, ужо ў XVII стагоддзі існавалі планы па збудаванні канала. Аднак з-за велізарнага кошту і чаканых экалагічных праблем дагэтуль будаўніцтва канала так і не ажыццявілася. Існуе два варыянту для яго пракладання: або ў найбольш вузкім месцы, або трохі паўднёвей паміж Сурат-Тхані і Пхангнга. Пракладка канала з'яўляецца прадметам палітычных спрэчак і асабліва апануецца з боку Сінгапура, бо яго значэнне і дабрабыт шмат у чым заснаваны на навігацыі праз Малакскі праліў, якая б пасля адкрыцця канала праз Кра прыкметна скарацілася бы. У наш час у стадыі сур'ёзнай распрацоўкі з'яўляюцца толькі планы па будаўніцтве чыгуначнага паведамленні паміж абодвума ўзбярэжжамі.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.441

Катэгорыя:Перашыйкі
Катэгорыя:Геаграфія Тайланда
Катэгорыя:Геаграфія М’янмы
Крэмэнчуцкі аўтамабільны завод

RA Bastion-01]]

**Холдынгавая кампанія «АўтаКрАЗ»** (да 1999 года — **Крэмэнчуцкі аўтамабільны завод** ()) — украінскі вытворца і пастаўшчык цяжкіх грузавых аўтамабіляў і аўтамабіляў спецыяльнага прызначэння.

## Гісторыя 
Кампанія была створана на базе Крэмэнчуцкага аўтамабільнага завода і да 2022 года з’яўлялася індустрыяльным крылом фінансава-вытворчай групы «Фінансы і Крэдыт». На 2006 год сабрана 800.000 грузавікоў.

### 2014—н.ч. 
З пачаткам вайны на ўсходзе Украіны ў 2014 годзе КрАЗ пачаў пастаўкі тэхнікі для ўкраінскай арміі. У 2014 годзе Мінабароны закупіла 100 аўтамабіляў, у 2015—599 шт, у 2016—241 шт, у 2017—273 шт, у 2018 — 59 шт. Акрамя таго, каля 1000 аўтамабіляў набыла Нацыянальная гвардыя Украіны і 500 адзінак закупілі Памежныя войскі. Акрамя войска, куплялі машыны і дзяржаўныя прадпрыемствы. Аднак пры гэтым выпуск аўтамабіляў на КрАЗ стала зніжаўся. У 2014 годзе завод агульны выпуск склаў 1388 грузавікоў. У 2016 аб’ём вытворчасці скараціўся да 800 штук. У 2017 зрабілі 629 машын. Пазыковая нагрузка прадпрыемства расла. У верасні 2018 года Гаспадарчы суд Кіева распачаў справу аб банкруцтве «АўтаКрАЗ» па пазове Ощадбанка. У 2019 годзе акцыі «АўтаКрАЗ» пачалі прадаваць за даўгі.

З 2019 года закупка аўтамабіляў узброенымі сіламі Украіны спынілася.

6 лістапада 2022 года Нацыянальная камісія Украіны па каштоўных паперах і фондавым рынку прыняла рашэнне аб забеспячэнні прымусовага адчужэння акцый ПАТ «АўтаКрАЗ» ва ўласнасць дзяржавы.

## Прадукцыя 
* КрАЗ-214
* КрАЗ-219
* КрАЗ-221
* КрАЗ-222
* КрАЗ-255Б
[thumb|right|[КрАЗ-255Б — аэрадромны цягач]]
* КрАЗ-256Б
* КрАЗ-257
* КрАЗ-250
* КрАЗ-260
* КрАЗ-6322
* КрАЗ-5133
* КрАЗ-6135
* КрАЗ-6510
* КрАЗ-65055
* КрАЗ-65032
* КрАЗ-5233
[thumb|right|[КрАЗ H12.2]]
* КрАЗ H12.2
* КрАЗ H23.2
* КрАЗ-7634
* КрАЗ-5401

### Агрэгатная зборка 
* Karsan J9

Прадукцыя заводу прадстаўлена больш чым у 30 краінах свету, сярод іх Ангола, Афганістан, Балгарыя, Вялікабрытанія, В’етнам, Гана, Гвінея, Германія, Егіпет, Ірак, Іран, Емен, Куба, Ліберыя, Лівія, Манголія, Нігерыя, Паўночная Македонія, Польшча, Сірыя, Тайланд, Экватарыяльная Гвінея.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* ПКФ БАНГА — афіцыйны дылер ХК АўтаКрАЗ
* Афіцыйны сайт 
* Крэмэнчуцкі аўтамабільны завод, старонкі гісторыі

Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі Украіны

Катэгорыя:Крэмэнчук
Дзмітрый Уладзіміравіч Сарока

**Дзмітрый Уладзіміравіч Сарока** (, в. Крапіўнікі, , Мінская вобласць) — беларускі мастак – жывапісец і графік.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча (1965, вучыўся ў І. В. Глазавай, М. Я. Лісоўскага, Л. В. Лапчынскага), Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1971, выкладчыкі І. В. Ахрэмчык, Н. М. Воранаў, В. А. Грамыка, Х. М. Ліўшыц). Упершыню творы мастака экспанаваліся ў 1972 годзе.
З 1977 года выкладаў у мінскай Дзіцячай мастацкай школе № 1.

Сябра Беларускага саюза мастакоў з 1994 года.

## Творчасць 
Працуе ў станковым жывапісе ў жанрах лірычнага пейзажа, партрэта, нацюрморта.
Карціны ў асноўным, прысвечаны Міншчыне і краявідам роднага края. У 2006 годзе ў мінскім Палацы мастацтва была арганізавана персанальная выстаўка жывапісу мастака.

Творы Дзмітрыя Сарокі зберагаюцца ў Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Дзмітрый Уладзіміравіч Сарока на старонцы Мастацкай галерэі «Беларт» 

Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Хуліганства

**Хуліганства** — грубае парушэнне грамадскага парадку, адкрытае выказванне непавагі да нормаў грамадства. У заходніх краінах тэрмін «хуліганства», як правіла, ужываецца ў адносінах да хуліганаў-балельшчыкаў, у той час як у краінах былога СССР пад хуліганствам разумеецца злачынства або правапарушэнне. Пакаранне за хуліганства прадугледжана ў крымінальных кодэксах шэрагу краін, у прыватнасці Беларусі (Крымінальны Кодэкс Рэспублікі Беларусь: Раздзел ХІ, Глава 30, арт. 339).

## Этымалогія тэрміна 
Тэрмін хуліганства ўжываецца ў рапартах паліцыі Лондана ўжо з 1898 года. 

Паводле СІС хуліганства паходзіць ад прозвішча злачынцаў **Hooligan**, якія жылі ў Лондане ў 18 стагоддзі.

## Літаратура 
* Уголовный Кодекс Республики Беларусь, Мн., "Амалфея", 2009, С.235

*
Катэгорыя:Злачынствы супраць грамадскай бяспекі і грамадскага парадку
Крайстчэрч

**Крайстчэрч** (, ) — горад на Паўднёвым востраве Новай Зеландыі, цэнтр рэгіёна Кентэрберы. Назва перакладаецца з англійскай як «царква Хрыста».

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Крайстчэрч // БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.444

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* Вэбкамеры горада

Катэгорыя:Парты Ціхага акіяна
Катэгорыя:Гарады Новай Зеландыі
Франсішку да Кошта Гоміш

**Франсішку да Кошта Гоміш** (, МФА: ; , Шавіш, Партугалія — 31 ліпеня 2001, Лісабон, Партугалія) — партугальскі палітычны і ваенны дзеяч, Прэзідэнт Партугальскай рэспублікі ў 1974—1976 гадах, Старшыня Рэвалюцыйнага савета Партугаліі і начальнік Генеральнага штаба партугальскай арміі ў перыяд пераходу да канстытуцыйнага праўлення пасля Рэвалюцыі гваздзікоў 1974 года, маршал Партугаліі (1981).

Выхадзец са сціплай сям’і, ён пачаў ваенную кар’еру ў кавалерыі, адначасова скончыў матэматычны факультэт Універсітэта Порту, служыў у партугальскіх калоніях, быў адным з вядучых удзельнікаў працэсу інтэграцыі Партугаліі ў НАТА. Падзенне ваеннага міністра Жуліу Батэлью Моніша ў 1961 годзе прывяло да зрушэння Кошты Гоміша з высокага паста ў ваенным міністэрстве. На працягу 1960-х гадоў ён кіраваў антыпартызанскімі аперацыямі партугальскіх войскаў па чарзе ў Мазамбіку і Анголе, а ў 1972 годзе ўзначаліў Генеральны штаб арміі.

Пасля Рэвалюцыі гваздзікоў генерал Кошта Гоміш, незадоўга да гэтага зноў трапляе ў няміласць, стаў членам Савета нацыянальнага выратавання і намеснікам яго старшыні — прэзідэнта Рэспублікі генерала Антоніа ды Спінолы, а ўжо пасля вераснёўскага крызісу 1974 сам быў прызначаны прэзідэнтам Партугаліі. Яму ўдавалася лавіраваць паміж супрацьстаялымі палітычнымі і вайсковымі групоўкамі і ў самы напружаны перыяд рэвалюцыйнага працэсу захоўваць агульны курс на аднаўленне ў краіне канстытуцыйнага праўлення.

Перадаўшы ўладу абранаму прэзідэнту, Францішак да Кошта Гоміш адышоў ад актыўнай палітыкі, але працягнуў грамадскую дзейнасць, стаўшы адным з лідараў руху за мір. У 1981 годзе ён стаў апошнім, хто ў партугальскай арміі атрымаў званне маршала. Калі ў 2001 годзе Кошта Гоміш сканаў, вядучыя палітыкі Партугаліі адзначалі, што ён стаў ключавой фігурай у працэсе пераходу краіны ад дыктатуры да дэмакратыі.

## Сачыненні 
* Na Assembleia Geral das Nações Unidas, Lisboa, 1974.
* Balanço do Ano de 1975 e Rumos para uma Sociedade Justa: Comunicação Feita ao País pelo Senhor Presidente da República, Lisboa, 1976.
* Discursos Políticos, Lisboa, 1976.
* Sobre Portugal: Diálogo com Alexandre Manuel, Lisboa, Regra do Jogo, 1979.
* Visages de Corée, Lisboa, s.e., 1981.
* Ecosocialismo, Uma Alternativa Verde para a Europa, em co-autoria com Carlos Antunes e Isabel do Carmo, Lisboa, Divergência, cop. 1990.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прэзідэнты Партугаліі
Катэгорыя:Военачальнікі Партугаліі
Катэгорыя:Фельдмаршалы і маршалы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Вежы і Мяча
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Паўднёвага Крыжа
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Югаслаўскай вялікай зоркі
Катэгорыя:Кавалеры Ордэна Зоркі Сацыялістычнай Рэспублікі Румынія
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Льва (Сенегал)
Краіназнаўства

**Краіназнаўства** — геаграфічная дысцыпліна, якая займаецца комплексным вывучэннем краін, сістэматызуе і абагульняе разнастайныя дадзеныя аб іх прыродзе, насельніцтве, гаспадарцы, культуры і сацыяльнай арганізацыі.

Асобны раздзел краіназнаўства, які гістарычна сфармаваўся ў Еўропе як адасобленая навуковая дысцыпліна - усходазнаўства.

Па прадмеце краіназнаўства збольшага перасякаецца з рэгіёназнаўствам (вывучэнне фактараў развіцця тэрытарыяльных супольнасцяў, геапалітычных, геаграфічных, эканамічных, сацыякультурных, канфесійных і інш. рэгіянальных груповак, краін і іх рэгіёнаў), аднак не з'яўляецца тоесным яму, бл выкарыстоўвае іншыя метады, што, у прыватнасці, адлюстроўваецца ў адрозненнях класіфікацыйных структур, якія выбудоўваюцца ў рамках краіна-і рэгіёназнаўства.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.442-443

Катэгорыя:Раздзелы геаграфіі
Катэгорыя:Краіназнаўства
Sinplus

**Sinplus** - швейцарскі поп-рок-дуэт, у склад якога ўваходзяць браты Айван і Габрыэль Браджыні. 10 снежня 2011 года музыкі сталі прадстаўнікамі сваёй краіны на Конкурсе песні Еўрабачанне 2012, які пройдзе ў горадзе Баку (Азербайджан). На конкурсе будзе выканана песня **"Unbreakable"**.

## Дыскаграфія 
#### Студыйныя альбомы 
* Disinformation (2012) 
* Up to Me (2014)
* This Is What We Are (2017)
* Break the Rules (2021)

#### Міні-альбомы 
* It’s Not About Being Good (2020)

#### Выбраныя сінглы 
* "Unbreakable" (2011)
* "Phoenix from the Ashes" (2013)
* "Love Is Free" featuring Lady Chann (2014)
* “You and I (ft. Mickey Shiloh) (2017)
* “Escape” (2020)
* “Private Show (my RnR)” (2021)
* "Wildflower" (2022)
* “Don’t Come Any Closer” (2023)
* “Let It Go” (2024)
* "Bad Song" (2024)
* "Faster Than Shadows" (2025)
* "A Tear Going Lonely" (2025)
* "Unnatural Disaster" (2025)
* "Crossfire" (2025)
* "Who's To Say" (2025)

Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2009 годзе
Катэгорыя:Рок-гурты Швецыі
Смердзь

**Смердзь**, **Смерць** — рака ў Беларусі, у Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Прыпяць.

Даўжыня ракі 37 км. Пачынаецца ад зліцця двух каналаў за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Міжлессе, вусце за 4 км на паўднёвы захад ад вёскі Лахаўка. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,3 м/км. Плошча вадазбору 502 км². Даліна ракі невыразная, зліваецца з прылеглай мясцовасцю. Пойма шырынёй 200—300 м. Рэчышча ў вытокавай частцы каналізаванае і зарэгуляванае шлюзамі, на астатнім працягу звілістае. Шырыня рэчышча 5—10 м, у ніжнім цячэнні да 15 м.

Прытокі: рака Выдранка, Кажан-Гарадоцкі канал (праваруч), Марачанскі канал (леваруч).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Брестской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Брестской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Лунінецкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Chrysler

**Chrysler** (*«Крайслер»*) — амерыканская аўтамабільная кампанія. Заснавана Уолтэрам Персі Крайслерам у 1925 годзе.

## Гісторыя 
### Банкруцтва і набыццё канцэрнам Fiat 
30 красавіка 2009 года Chrysler абвясціў пра працэдуру банкруцтва. Частка акцый кампаніі была прададзеная канцэрну Fiat.

Першапачаткова Fiat меў 20 % амерыканскай маркі, а кантрольны пакет быў атрыманы ў 2012 годзе. Поўнае набыццё адбылося 2 студзеня 2014 года, калі астатнія 41,5 працэнта акцый былі выкупленыя Fiat за 3,65 мільярда долараў. 12 кастрычніка 2014 года быў утвораны новы канцэрн — **Fiat Chrysler Automobiles**.

## Гл. таксама 
* Chrysler 300

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт брэнда Chrysler


Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі ЗША
Кракелюр

[thumb|300px|Сетка кракелюра на фарбавым пласце — [Джаконда]]
**Кракелюр** (фр. craquelure) — расколіна пласта фарбы або лаку ў творы жывапісу.

Кракелюры бываюць скразнымі, гэта значыць, праходзяць праз усе пласты фарбы, або могуць узнікнуць толькі ў адным з пластоў; могуць пакрываць усю плоскасць карціны або знаходзіцца толькі ў асобных месцах. Памеры іх могуць вагацца ад амаль непрыкметных, найтонкіх, так званых «валасяных», да вельмі вялікіх.

Расколіны, г.зв. парушэнні цэласнасці пласта фарбы, лаку або грунта, маюць розны характар і малюнак, і наўпрост залежаць ад прычын узнікнення. Часцей за ўсё такімі прычынамі з'яўляюцца парушэнні тэхналогіі падрыхтоўчага і, уласна, жывапіснага працэсаў: выбар і падрыхтоўка асновы, падрыхтоўка грунта і фарбаў, няправільнае нанясенне маляўнічых пластоў (напрыклад, калі ў алейным жывапісе наносіцца новы пласт на непрасохлы ўнутры пласт).

Акрамя таго, прычынай ўзнікнення кракелюраў бывае і недастаткова прафесійна выкананая рэстаўрацыя твора.

З'яўленне расколін на творах жывапісу не з'яўляецца непазбежным і абавязковым.

У іканапісе, дзе, у асноўным, выкарыстоўваецца тэмпера, добрая падрыхтоўка ляўкаса, адносна малая таўшчыня пласта фарбы і асаблівасці прасыхання эмульсійнага злучальніка (жаўток курынага яйка) часткова засцерагаюць пласта фарбы ад парэпання.

## Літаратура 
* Кракелюр // БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.445-446

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жывапіс
Сяргей Апанасавіч Бандарэнка

**Сяргей Апанасавіч Бандарэнка** (нар. , ) — беларускі скульптар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Мінску. Скончыў у 1974 годзе Рэспубліканскую школу-інтэрнат па музыцы і выяўленчым мастацтве, у 1981 годзе — скульптурнае аддзяленне Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута. Вучыўся ў Л. Р. Давыдзенкі, А. А. Бембеля, А. А. Анікейчыка, Г. І. Мурамцава, А. Арцімовіча. 3 1979 удзельнік мастацкіх выставак. У 1985 годзе скончыў творчыя майстэрні Акадэміі мастацтваў СССР у З. І. Азгура.

Упершыню скульптурныя работы Сяргея Апанасавіча Бандарэнкі былі прадстаўлены ў японскім горадзе Сапара на Сусветнай выстаўцы ЭКСПА ў 1972 годзе. Ганаровы член Кітайскай акадэміі мастацтваў з 2003 года, яго працы ўключаны ў каталог 500 лепшых кітайскіх мастакоў.

15 жніўня 2020 адмовіўся ад спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва ў знак пратэсту супраць жорсткага здушэння мірнага выступлення беларусаў пасля фальсіфікацыі выбараў 2020 года.

## Творчасць 
Працуе ў жанрах станковай скульптуры, у т.л. анімалістычным.

Працы мастака выстаўляліся ў Англіі, Бельгіі, Германіі, Нідэрландах, Кітаі, Манака, Польшчы, Расіі, ЗША, Францыі. Творы мастака знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах БСМ і Міністэрстве культуры Расіі, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. Масленікава, культурным цэнтры Долі Фітэрман (штат Мінеапаліс, ЗША) і прыватных зборах шэрага краін Еўропы, Азіі і Амерыкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Ход канём 
* Бронзовая конница Сергея Бондаренко 

Катэгорыя:Скульптары СССР
Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Беціна Краксі

**Бенедзета (Беціна) Краксі** (; , Мілан, Італія — , Хамамет, Туніс) — італьянскі палітык, Старшыня Савета міністраў Італіі з 4 жніўня 1983 г. па 17 красавіка 1987.

## Літаратура 
* Беціна Краксі // БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.446

Катэгорыя:Члены Італьянскай сацыялістычнай партыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Італіі
Катэгорыя:Памерлі ад цукровага дыябету
Крайняя неабходнасць

**Крайняя неабходнасць** — выпадкі, калі асоба для таго, каб не дапусціць шкоду сваім асабістым інтарэсам, інтарэсам іншых асоб, грамадства і дзяржавы, вымушана прычыняць шкоду іншым ахоўным інтарэсам. У крымінальным праве адна з акалічнасцяў, якія выключаюць злачыннасць дзеяння. У іншых галінах права грае падобную ролю.

Адрозненне крайняй неабходнасці ад неабходнай абароны і аналагічных інстытутаў іншых галін права заключаецца ў тым, што шкода наносіцца не той асобе, якая стварыла небяспеку прычынення шкоды, а трэцім асобам. З прычыны гэтага ўжываецца дактрына "меншага зла": прычыненая шкода павінна быць менш прадухіленнай.

## Крайняя неабходнасць у крымінальным праве Рэспублікі Беларусь 
Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь уключае ў сябе норму аб крайняй неабходнасці. Адпаведныя палажэнні змешчаны ў яго артыкуле 36:

Артыкул 36. крайняя неабходнасць

1. Не з'яўляецца злачынствам прычыненне шкоды ахоўваным крымінальным законам інтарэсам ў стане крайняй неабходнасці, гэта значыць для ліквідацыі небяспекі, непасрэдна пагрозлівай асобе і правам дадзенай асобы ці іншых асоб, ахоўных законам інтарэсам грамадства або дзяржавы, калі гэтая небяспека не магла быць ліквідаваная іншымі сродкамі і пры гэтым не было дапушчана перавышэння межаў крайняй неабходнасці.

2. Стан крайняй неабходнасці прызнаецца таксама ў выпадку, калі дзеянні, учыненыя з мэтай прадухілення небяспекі, не дасягнулі  сваёй мэты і шкода наступіла, нягледзячы на намаганні асобы, якая добрасумленна разлічвала яе прадухіліць.

## Літаратура 
* 

* Уголовный Кодекс Республики Беларусь — Мн.: Амалфея, 2009. — С. 29

Катэгорыя:Акалічнасці, якія выключаюць злачыннасць дзеяння
Катэгорыя:Адміністрацыйнае права
Габрыэль Крамер

**Габрыэль Крамер** (ням.: Gabriel Cramer, 31 ліпеня 1704, Жэнева, Швейцарыя-4 студзеня 1752, Баньёль-сюр-Сез, Францыя) — швейцарскі матэматык, вучань і сябар Іагана Бернулі, адзін з стваральнікаў лінейнай алгебры.

## Літаратура 
* Крамер Габрыэль // БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.446
* 

Катэгорыя:Матэматыкі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі Швейцарыі
Вольны горад Кракаў

**Вольны незалежны і строга нейтральны горад Кракаў з акругай** () альбо **Кра́каўская рэспу́бліка** () — створаная паводле ўмоў Венскага кангрэсу горад-дзяржава пад кантролем трох суседзяў: Расійскай імперыі, Прусіі і Аўстрыі. Была ўтвораная 18 кастрычніка 1815 з паўднёвай часткі Варшаўскага княства і напачатку мела абмежаваную ўнутраную аўтаномію.

У 1833 годзе дзяржавы-апякункі навязалі Кракаву новую канстытуцыю, якая фактычна пераўтварыла яго ў пратэктарат. У 1836—1846 Вольны горад Кракаў быў акупаваны аўстрыйскімі войскамі. Па здушэнні Кракаўскага паўстання тэрыторыя Кракаўскай рэспублікі была анэксаваная Аўстрыйскай імперыяй.

## Гл. таксама 
* Падзелы Рэчы Паспалітай
* Кракаў

## Літаратура 
* Кракаўская рэспубліка // БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.445

* Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki i Józef Mitkowski (red.) Dzieje Krakowa, t.3 (Kraków w latach 1796—1918), Kraków 1979.
* W. Tokarz, Wolne Miasto Kraków, w: Polska, jej dzieje i kultura. Od czasów najdawniejszych do chwili obecnej, Warszawa 1927.
* A. Lewak, Rzeczpospolita Krakowska, w: Polska, jej dzieje i kultura. Od czasów najdawniejszych do chwili obecnej, Warszawa 1927.
* A. Chwalba, Historia Polski 1795—1918, Kraków 2000.
* A. Jakimyszyn, Żydzi krakowscy w dobie Rzeczypospolitej Krakowskiej, Kraków-Budapeszt 2008.
* Ziemia chrzanowska i Jaworzno, Kraków 1969.

## Спасылкі 
* http://www.krakow.friko.pl/html/pozorne_panstwo.html 
* http://149.156.142.12/fortykrakow/wolnykrakow/wolkrak.htm 
* http://www.twierdza.art.pl/a_wmk.htm 
* https://web.archive.org/web/20040909054015/http://homepage.mac.com/crowns/chrzanovia/historia/av1809-46.html

Катэгорыя:Кракаў
Катэгорыя:Вольныя гарады
Кракаў
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:1815 год у Кракаве
Іаган Баптыст Крамер

**Іаган Баптыст Крамер** (ням.: Johann-Baptist Cramer; , Мангейм — , Лондан) — брытанскі піяніст і кампазітар германскага паходжання.

## Біяграфія 
У 1782—1784 гг. вучыўся ў Муцыа Клеменці. У далейшым жыў пераважна ў Англіі. З яго твораў (адных санат налічваецца да 105) асабліва цікавыя эцюды. У 1846 выдадзена яго школа для вывучэння гульні на фартэпіяна. Пісаў таксама канцэрты для фартэпіяна і аркестра, дуэты для фартэпіяна і арфы, квінтэт і мноства дробных твораў. Як піяніст-віртуоз, Крамер славіўся выдатным па разнастайнасці тушэ.

У 1824 г. разам з кампаньёнамі заснаваў фірму Cramer & Co., Пад рознымі назвамі, так ці інакш выкарыстоўвалі яго імя, вытворцы фартэпіяна і выдаўцы музычнай літаратуры на працягу 140 гадоў (у 1964 г. паглынутая Kemble & Co.).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Вялікабрытаніі
Стракатка вятроўнікавая

**Zygaena purpuralis** — від матылёў сямейства , якія пераважна сустракаецца ў Еўропе, у тым ліку і на тэрыторыі Беларусі.

## Апісанне 
left|thumb|Паштовая марка Беларусі.
Размах крылаў каля 30—34 мм. Лёт у чэрвені — пачатку ліпеня. Матылі лётаюць падчас усяго дня.

## Сінонімы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Стракаткі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1763 годзе
Суд у Слабадзе

**«Суд у Слабадзе»** – аповесць Віктара Казько, прысвечаная тэме апаленага вайной жыцця не толькі дарослых, але і дзяцей, у якіх аднялі маленства. У аснове твора ляжаць сапраўдныя падзеі.

## Сюжэт 
Слабада. Пасляваенны час. Галоўны герой, падлетак Колька Лецечка, ужо каторы месяц жыве ў спецдзетдоме, не ведаючы свайго мінулага. Яго прызналі “недаробкам”, пасадзілі з другімі дзецьмі ў ізалятар. Ён кахае прыгожую дзяўчынку Лену Лазу, у яго ёсць сябры і ўсё ідзе добра. Але аднойчы, вартаўнік дзетдома Захар’я паведаміў, што яго ўжо заве да сябе зямля і на світанку бедны малы памрэ. З тых пор кожную раніцу Колька прачынаецца ў страху, але не верыць у сваю скорую пагібель. За тыя дні, пакуль ён чакаў смерць, адбылося вельмі шмат важных падзей. Лецечка першы раз цалуе сваю каханую, якая быццам і не з ім цалуецца, даведваецца аб мінулым бабы Зосі і Захар’і, але самае важнае, канечне, тое, што ў Слабаду прывозяць на суд паліцэйскіх. Да гэтага моманту Колька аб сваім маленстве памятае толькі таямнічы пакой і як яго адтуль выцягнулі салдаты Савецкай Арміі, забраўшы малога ў шпіталь. Калі той зноў навучыўся хадзіць, яго аддалі ў дзетдом. Гэта было ў яго памяці. Але расказы паліцэйскіх на судзе адамкнулі дзверы да мінулага хлопца, паказаўшы, як фашысты аднялі яго ў маці, забралі ў свой канцлагер, і там забіралі ў такіх як ён дзяцей кроў для параненых нямецкіх салдат і афіцэраў. Праўда знішчае Кольку. Лена Лаза ўжо пакахала другога, і зламаны маральна Лецечка апошні раз жадае сябрам “добрай ночы”. Пахавалі Кольку Лецечку ў вялікае свята – дзень вызвалення горада ад нямецкай акупацыі.

## Літаратура 
* Казько, Віктар Афанасьевіч. Суд у Слабадзе : аповесць / Віктар Казько. - Мінск : Сталія, 2003. - 192с

## Спасылкі 
* 
Катэгорыя:Аповесці
Труба (значэнні)

**Труба:**
* Труба — медны духавы музычны інструмент
* Труба — прамысловы выраб у выглядзе полага цыліндра.
Такелау (мова)

**Такела́у** - мова такелау. Мае палінезійскае паходжанне. Пісьмовасць на аснове лацінкі.

Адна з дзвюх афіцыйных моў Такелау

## Спасылкі
*Мова Такелау

Катэгорыя:Палінезійскія мовы
Крэмэнчуцкае вадасховішча

**Крэмэнчуцкае вадасховішча** () — адно з шасці буйных вадасховішчаў на Дняпры, размешчанае на цэнтральнай Украіне. Да яго прымыкаюць Чаркаская, Кіраваградская і Палтаўская вобласць. У яго ўпадаюць рэкі Сула, Рось і Тясмін.

## Апісанне 
Крэмэнчуцкае вадасховішча займае плошчу 2252 км² і ўтрымоўвае каля 13,5 км³ вады. Яго даўжыня 149 км пры максімальнай шырыні 28 км. Найбольшая глыбіня вадасховішча — 28 м. Гэта самае вялікае па плошчы вадасховішча на Украіне. Мае вялікае значэнне для рыбалоўства, акрамя таго на яго берагах размешчаны вялікія прадпрыемствы па гадоўлі рыбы.

Збудаваная паміж 1959 і 1961 гадамі плаціна размешчана 15 км на захад ад Крэмэнчука паблізу Светлаводск, тут знаходзіцца буйная Крэмэнчуцкая ГЭС. Па версе плаціны праходзіць аўташаша.

Вадасховішча з'яўляецца месцам для адпачынку і рыбалкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вадасховішчы Украіны
Катэгорыя:Дняпро
Крэмэнчуцкая магнітная анамалія

**Крэмэнчуцкая магнітная анамалія** — адзін з жалезарудных раёнаў Украіны (Палтаўская вобласць), на рацэ Дняпро.

Адкрыта ў 1928 годзе вядомым ленінградскім геолагам і геафізікам Андрэем Стронай і з'яўляецца працягам Крыварожскага жалезаруднага басейна - а менавіта паўночнай часткай Крыварожска-Крэмэнчуцкй жалезаруднай паласы. Радовішчы магнетытавых кварцытаў да глыбіні 500 м з запасамі 4-4,5 млрд т. і багатых жалезных руд з разведанымі запасамі 220 млн. т. Утрыманне жалеза ў кварцытах 25-40%, у багатых рудах 58%.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Палтаўская вобласць
Катэгорыя:Радовішчы жалезных руд
Катэгорыя:Радовішчы Украіны
Краніялогія

**Краніялогія** (ад  — чэрап (чалавека) і -λογία — вучэнне) — комплекс навуковых дысцыплін, якія вывучаюць нармальныя варыяцыі формы чэрапа ў чалавека і жывёл.

Для характарыстыкі будовы чэрапа выкарыстоўваюць вымяральныя прыкметы (краніяметрыя), апісальныя (краніяскапія), а таксама вызначаюць індывідуальныя асаблівасці будовы з дапамогай спецыяльных прыбораў, якія дазваляюць атрымаць малюнак чэрапа ў розных плоскасцях і праекцыях (краніяграфія). Краніялагічныя даследаванні шырока ўжываюцца ў антрапалогіі. У марфалогіі чалавека даследуюць заканамернасці зменлівасці і сувязяў прыкмет будовы чэрапа, узроставыя змены, палавыя адрозненні і г. д. для вырашэння агульнатэарэтычных праблем і для задач прыкладной антрапалогіі. У вучэнні аб антрапагенезе дадзеныя краніялогіі выкарыстоўваюць пры характарыстыцы этапаў фізічнай эвалюцыі чалавека і малпаў, што дазваляе вылучыць комплексы асаблівасцяў, уласцівыя паслядоўным стадыях фарміравання чэрапа.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Антрапаметрыя
Катэгорыя:Антрапалогія
Катэгорыя:Судовая медыцына
Аляксандр Міхайлавіч Кішчанка

**Аляксандр Міхайлавіч Кішчанка** (, в. Белы Калодзезь, Багучарскі раён, Цэнтральна-Чернозёмная вобласць — , Мінск) — беларускі мастак, аўтар вядомага «Габелену стагоддзя», які занесены ў Кнігу рэкордаў Гінэса. Народны мастак Беларусі (1991).
 «75 год са дня нараджэння Кішчанкі А. М.», ілюстрацыя — мазаіка на будынку ў мікрараёне Усход, г. Мінск, 1978. Мастак канверта — Мікола Рыжы.]]

## Біяграфія 
Нарадзіўся 13 мая 1933 года ў вёсцы Белы Калодзеж Багучарскага раёна Цэнтральна-Чернозёмнай вобласці (цяпер — Варонежская вобласць Расіі).

У 1960 годзе скончыў Львоўскі інстытут прыкладнога і дэкаратыўнага мастацтва.

Працаваў ва ўсіх жанрах станковага жывапісу, [манументальна-дэкаратыўным мастацтве, габелене.

У 1963—1970 гадах выкладаў у Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце. Член Беларускага саюза мастакоў з 1964 года.

Памёр 11 лістапада 1997 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

## Мазаікі 
* «Беларусь партызанская» (1973), смальта. Знаходзіцца на гасцініцы «Турыст»
* «Кастрычнік» (1975), смальта. Знаходзіцца на будынку БЕЛГІПРААГРАХАРЧПРАМА. Картон да мазаікі стварыў у 1973 годзе у майстэрні мінскага мастацкага камбіната сучасны беларускі мастак-манументаліст Валерый Даўгала.
* «Горад культуры», «Горад навукі», «Горад-будаўнік», «Горад-ваяр» (1977—1978), смальта. Серыя пано на будынках у мікрараёне Усход-1

## Габелены 
* «Раніца. Абуджэнне». (1972, у сааўтарстве з А. Бельцюковай).
* «Габелен стагоддзя». (1991—1995), воўна. Памеры — 14х19 метраў. Вага — амаль 300 кілаграмаў.

## Узнагароды і прэміі 
* Дзяржаўная прэмія БССР (1980).
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1996) — за манументальны габелен «Габелен стагоддзя».
* Медаль Францыска Скарыны (1993).
* Народны мастак Беларусі (1991).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Вікторыя Аскера* ART-космас Аляксандра Кішчанкі // Выдавецкі дом «Звязда»
* *Фелікс Гараднічук* Мастак, філосаф, празорца… // Літаратура і мастацтва. № 23 (4823), 12 чэрвеня 2015 г. — С. 12.

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-габеленісты Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-манументалісты Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты СССР
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-мазаічысты
Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варонежскай вобласці
Краноцкая сопка

**Крано́цкая сопка, Краноцкі** () — дзеючы вулкан у Расіі, на ўсходнім узбярэжжы Камчаткі. Адносіцца да стратавулканаў.

Вышыня 3528 м. Вяршыня — правільны рабрысты конус. Кратар запоўнены экструзіўным коркам, ёсць фумаролы (асабліва актыўная іх дзейнасць адзначана ў 1923 годзе). Вулкан складзены базальтавымі і андэзітавымі дзындрамі, лавамі, попелам. Вывяржэнні рэдкія.

Ніжнія схілы вулкана пакрытыя лясамі з кедравага сланіку і каменнай бярозы, у верхняй частцы — ледавікі і снежнікі. Верагодна, з’яўляецца адным з самых маляўнічых вулканаў Камчаткі.

Ля падножжа заходняга схіла — Краноцкае возера.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Kronotsky at Global Volcanism Program 

Катэгорыя:Вулканы Камчацкага края
Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Краноцкі заліў

**Крано́цкі заліў** () — заліў Ціхага акіяна, знаходзіцца на ўсходнім беразе паўвострава Камчатка паміж Шыпунскім паўвостравам і Краноцкім паўвостравам, другі буйны заліў у кірунку ад Петрапаўлаўска-Камчацкага.

Даўжыня заліва 68,5 км. Шырыня каля ўваходу 231 км. Глыбіня да 1500 м. Берагі нізінныя, месцамі абрывістыя. Прылівы змяшаныя, іх велічыня каля 2 м. Заліў зімой замярзае. Упадае рака Кро́нацкая.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Цунамі на ціхаакіянскім узбярэжжы Камчаткі за апошнія 7000 гадоў: дыягностыка, датаванне, частата

Катэгорыя:Залівы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Залівы Камчацкага края
Трусавічы

**Тру́савічы** (, ) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Янушкавіцкага сельсавета. Паблізу вёскі выток ракі Канатопкі.

Да 14 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Калачоўскага сельсавета.

## Гісторыя 
Згадваецца ў 1704 годзе як вёска ў Мінскім ваяводстве ВКЛ.

## Сядзіба Чаховічаў 
Да другой паловы XIX ст. Трусевічы — адзін з дзевяці фальваркаў маёнтка Арамовічаў у Бясядах. У канцы стагоддзя атрымаў у спадчыну старэйшы сын Сігізмунда Чаховіча Мечыслаў, які пабудаваў сядзібу ў простых эклектычных формах. У яе планіроўцы выяўляюцца матывы бацькоўскай сядзібы ў Бясядах, візуальныя сувязі з навакольным асяроддзем.

Сядзібны дом згарэў у гады Вялікай Айчыннай вайны. У ім размяшчалася пагранічная застава. Не захаваліся карпусы спіртзавода і другія будынкі сядзібы. Засталася толькі арыгінальная лядоўня, пабудаваная з бутавага каменя. Каменем выкладзены і скляпеністая столь. У гады вайны выкарыстоўвалася партызанамі для выпечкі хлеба.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя. Т. 8, кн. 2: Мінская вобласць / рэд. кал.: Т. У. Бялова [і інш.]. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2011. — 464 с.: іл. — ISBN 978-985-11-0554-6 : 46128-00.1

## Спасылкі 
Катэгорыя:Янушкавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёна
Краноцкае

**Крано́цкае возера** — буйное возера ва ўсходняй частцы паўвострава Камчатка, на тэрыторыі Краноцкага запаведніка, за 30 км на поўнач ад сусветна вядомай Даліны гейзераў, у Ялізаўскім раёне Камчацкага края Расіі.

## Асноўныя звесткі 
З'яўляецца самым вялікім прэснаводным возерам Камчаткі. Яго плошча складае каля 242 км². Мае форму роўнабаковага трохвугольніка. Сярэдняя глыбіня 51 м, максімальная глыбіня 148 м. Доўгі час лічылася, што возера мае кальдэральнае паходжанне, аднак сёння даказана, што возера ўтварылася каля 10 000 гадоў таму ў выніку запруды даліны ракі Краноцкай прадуктамі лававых вывяржэнняў.

Сілкаванне снегавое і дажджавое. Размах ваганняў узроўню складае некалькі дзясяткаў сантыметраў. Ледастаў з канца снежня да канца другой дэкады мая. Уздоўж усходняга берага возера размешчана 11 астравоў.

## Літаратура 
*  — С. 450.
* 

Катэгорыя:Азёры Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Камчацкага края
Красаўка

**Краса́ўка** (*Atrópa*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Назва 
Па старажытнагрэчаскай міфалогіі, Атропа — адна з сясцёр Мойр, багіня падземнага свету, ўвасабляе няўхільнасць смерці.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя карэнішчавыя травы вышынёю да 2 м. Лісце суцэльнае, на кароткіх чаранках. Кветкі буйныя, адзіночныя. Плод — ягада. Ядавітая.

Лекавыя расліны.

## Арэал 
Адрозніваецца каля 5 відаў. Пашырана ў Еўразіі, Паўночнай Афрыцы. На тэрыторыі Беларусі інтрадукавана , або соннае ачмурэнне, ці шалёная ягада.

## Літаратура 
*  — С. 66.

## Спасылкі 
* 
* Genus: *Atropa* L. // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)
*  Праверана 02 лютага 2009 г.
* *Беладонна* на сайце USDA NRCS Праверана 27 снежня 2008 г.

Катэгорыя:Паслёнавыя (падсямейства)
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Энтэагены
Красворд

thumb|Сетка класічнага красворда (паваротная сіметрыя)
**Красворд**, **крыжаванка** ( — скрыжаванне слоў) — самая распаўсюджаная ў свеце гульня са словамі. Існуе мноства перыядычных выданняў, якія спецыялізуюцца на крыжаванках, іх таксама часта друкуюць у неспецыялізаваных друкаваных сродках масавай інфармацыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славесныя гульні
Джон Кранка

**Джон Кранка** (анг. John Cyril Cranko, 15 жніўня 1927, Рустэнбург — , у самалёце на Дублін) — англійскі артыст балета і балетмайстар неакласічнага напрамкі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў ПАР. Вучыўся танцу Кейптаўне ў балетнай школе пры ўніверсітэце, затым у 1946 годзе ў «Sadler’s Wells Balle» у Лондане.

Паставіў балет «Гісторыя салдата» на музыку Стравінскага (1944). У 1947 пераехаў у Лондан, паставіў балет па музычным цыкле Дэбюсі Дзіцячы куток. Ставіў у Опера Гарнье, міланскім тэатры Ла Скала. З 1961 кіраваў штутгартской балетам.

Памёр падчас гастрольнага турнэ ад вострага прыступу алергіі пасля прыёму снатворнай пілюлі. Пахаваны ў Штутгарце.

## Пастаноўкі 
Паставіў балеты «Рамэа і Джульета» на музыку Пракоф’ева (1962), «Анегін» на музыку Чайкоўскага (1965), «Кармэн» на музыку Фортнера (1971) і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт Таварыства Джона Кранка
* Сайт Балетнай акадэміі імя Джона Кранка 
* Біяграфія, фота (ісп.)
Краснапёрка

**Краснапёрка**, **чырванапёрка** (*Scardinius erythrophthalmus*) — від прэснаводных рыб сямейства карпавыя. Народныя назвы: краснавочка, чарноха, чэрмнуха, чарналюга і інш.. Зімуе ў ямах. 

## Асаблівасці біялогіі 
Вядзе аселы спосаб жыцця. Актыўная толькі ўдзень. Корміцца воднымі раслінамі і беспазваночнымі жывёламі, ікрою малюскаў, лічынкамі насякомых, моладзь — зоапланктонам. Пастаянна трымаецца ў густых зарасніках травы, багавіння, пазбягае адкрытай вады і цячэння. У цёплыя сонечныя дні падымаецца да паверхні або выходзіць у ціхія завадзі, затоны. Да канца восені збіраюцца ў чароды і залягаюць на глыбіні на ўсю зіму.

Расце павольна. Полавая спеласць настае на 3—4-м годзе пры даўжыні каля 10 см. Нераст парцыённы (красавік—чэрвень) пры тэмпературы вады 15—18°С, найчасцей на застойных і заглееных мясцінах. Плоднасць больш як 200 тыс. ікрынак.

## Промысел 
Прамысловае значэнне невялікае. 

## Літаратура 
* 
* Краснапёрка // 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Карпавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Краснаводскі заліў

**Краснаводскі заліў** — заліў ва ўсходняй частцы Каспійскага мора, у берагоў Туркменістана.

Заліў аддзелены ад мора Краснаводскай і Паўночнай Чэлекенскай косамі. Даўжыня яго складае 46 км, шырыня каля ўваходу 18 км, глыбіня дасягае 5-6 м. Шмат дробных заліваў і бухт. Салёнасць складае 13-16 ‰. На паўночным беразе заліва размешчаны горад і порт Туркменбашы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Залівы Туркменіі
Катэгорыя:Залівы Каспійскага мора
Брацкае вадасховішча

**Брацкае вадасховішча** — вадаём у Іркуцкай вобласці Расіі, створаны на рацэ Ангара ў выніку будаўніцтва Брацкай ГЭС, другое па аб’ёме вадасховішча свету. На берагах размешчаны горад Брацк, ад якога яно і атрымала назву, і Свірск.

Вадаём шырока выкарыстоўваецца для суднаходства, рыбалоўства, сплаву лесу і водазабеспячэння. Адрозніваецца значнымі рыбнымі рэсурсамі.

## Асноўныя характарыстыкі 
Плаціна на Брацкай ГЭС была пабудавана ў 1961 годзе, запаўненне вадасховішча скончылася ў 1967 годзе. Плошча воднай паверхні вагаецца ад 5426 км² да 5470 км², а аб’ём дасягае 169 км³. Карысны аб’ём вадасховішча складае 35,41 км³, сярэдняя глыбіня — 31 м, змяненне ўзроўню пры спрацоўцы ад НПУ — 7,08 м.

## Спасылкі 
* Апісанне і фатаграфіі
* Даныя пра Брацкім вадасховішча 
* Пошук па даных дзяржаўнага воднага рэестру — вдсх. Брацкае

Катэгорыя:Вадасховішчы паводле алфавіта
Катэгорыя:Геаграфія Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Расіі