open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Канстанцін I (кароль Шатландыі)

'*Канстанцін I *Шчодры на віно''''' (, , забіты ў 877) — кароль Альбы (Шатландыі) з 862, сын караля Кенета I

## Біяграфія 
Канстанцін I стаў каралём Альбы (Шатландыі) пасля смерці дзядзькі, караля Дональда I. У «Аналах Ульстэра» ён названы каралём піктаў. Яго кіраванне было адзначана новымі і больш жорсткімі ўварваннямі вікінгаў. У 866 годзе Канстанціну ўдалося адбіць набег вікінгаў на Усходнюю Шатландыю. У 875 годзе вікінгі пад правадырствам Улафа і Івара Бескасцёвага ізноў уварваліся ў Шатландыю і разбілі піктаў і гэлаў у бітве пры Долары. Канстанцін ацалеў пасля гэтай бітвы, але быў вымушаны фармальна адмовіцца ад паўночных абласцей каралеўства. Кароль загінуў пры адбіцці набегу на ўзбярэжжа Файфа. Некаторыя храністы сцвярджаюць, што ён быў схоплены і закатаваны да смерці ў нейкай пячоры.

Стаў родапачынальнікам старэйшай лініі роду Мак-Альпінаў, прадстаўнікі якога займалі трон Альбы (Шатландыі) напераменку з прадстаўнікамі малодшай лініі, якая ідзе ад малодшага брата Канстанціна — Эда Беланогага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Мак-Альпіны
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Каралі піктаў
Эахейд

**Эахейд** (Эаха, Эахайд) (, пам. у ) — кароль Стратклайда (Альт Клута) з 878, кароль Альбы (Шатландыі) і піктаў з 878, сын караля Стратклайда Руна ап Артгала і дочкі Кенета I, караля Альбы.

## Біяграфія 
Эахейд традыцыйна лічыцца апошнім брыцкім каралём Стратклайда. Ён быў збудаваны на прастол Гірыкам, які быў яго суправіцелем ці апекуном. Эахейд кіраваў адзінаццаць гадоў. Хронікі паведамляюць пра сонечнае зацьменне ў дзень святога Кіра на дзявяты год яго кіравання (16 чэрвеня 885). Зрэшты, тытул Эахейда ў Шатландыі выклікае спрэчкі сярод гісторыкаў, паколькі некаторыя хронікі згадваюць за гэты перыяд толькі пра караля Гірыка або ўвогуле прапускаюць іх абодвух, пераходзячы ад Эда адразу да Дональда II.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Каралі піктаў
Катэгорыя:Кіраўнікі каралеўства Стратклайд
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Гірык

**Гірык**, *Кірык, Грыг, Грыгорый* (, , забіты ў 896, паводле іншых звестак у 889) — кароль Альбы (Шатландыі) з 878 года.

## Біяграфія 
### Паходжанне 
Паходжанне Гірыка дакладна не ўсталявана. Існуе гіпотэза, што ён быў сынам дачкі Кенета I. У некаторых крыніцах яго бацькам названы Дунгал, што дае падставу шэрагу даследчыкаў атаясамляць Гірыка з сынам караля Дональда I. Акрамя таго, не зусім зразумела, ці насіў ён сапраўды каралеўскі тытул ці быў толькі апекуном Эахейда.

### Кіраванне 
У 878 годзе правадыр Гарыяха Гірык, разбіўшы ў бітве і забіўшы караля Эда, захапіў уладу над Альбай (Шатландыяй) і ўтрымліваў яе на працягу васямнаццаці гадоў. Аднак Гірыку спатрэбіўся намінальны кіраўнік з нашчадкаў Кенета Мак-Альпіна і ён узвёў на прастол Эахейда, караля Стратклайда, унука Кенета па дачцэ, а пасля яго смерці — Дональда II, сына Канстанціна I.

Гірык быў вымушаны адлюстроўваць набегі вікінгаў, якія спалілі Фортэвіят, старажытную сталіцу піктаў. Гірык нанёс захопнікам паражэнне пры Коліне на рацэ Тэй і перанёс сталіцу каралеўства ў Скун.

## Літаратура 
* 
* Хронікі каралёў Альбы

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Каралі піктаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Званкова

**Званко́ва** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 26 км на паўночны ўсход ад горада Гарадок, на паўночна-заходняй ускраіне вёскі Бярозна, у басейне ракі Аўсянка.

Плошча паверхні 0,067 км². Даўжыня 0,37 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Найбольшая глыбіня 5,4 м, сярэдняя — 2,6 м. Даўжыня берагавой лініі 1,46 км. Аб’ём вады ў возеры 0,17 млн м³.

Схілы катлавіны вышынёй 3—5 м (на захадзе невыразныя), разараныя, на захадзе пад лесам. На захадзе выцякае ручай у раку Аўсянка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Чорненькае (возера, Гарадоцкі раён, басейн Лужаснянкі)

**Чорненькае** — возера ў Беларусі, у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 24 км на паўночны ўсход ад горада Гарадок, за 3,5 км на захад ад вёскі Казловічы (на поўнач ад возера Вослепна), у басейне ракі Лужаснянка.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,17 км. Даўжыня берагавой лініі 0,8 км.

Схілы катлавіны вышынёй 7—10 м, пераважна пад лесам. На захадзе і паўднёвым захадзе забалочаная пойма шырынёй 25—100 м.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-36-13. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1981 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Лужаснянкі
Чорненькае (возера, Гарадоцкі раён, басейн Обалі)

**Чорненькае** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 45 км на паўночны ўсход ад горада Гарадок, за 0,7 км на паўночны ўсход ад вёскі Марчанкі, у басейне ракі Обаль.

Плошча паверхні 0,01 км². Даўжыня 0,15 км, найбольшая шырыня 0,06 км. Даўжыня берагавой лініі 0,32 км.

Размешчана сярод лесу.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Обалі
Чорненькае

Назву **Чо́рненькае** маюць:

## Азёры 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Чорненькае — возера ў Гарадоцкім раёне, у басейне ракі Лужаснянка
** Чорненькае — возера ў Гарадоцкім раёне, у басейне ракі Обаль
** Чорненькае — возера ў Расонскім раёне каля вёскі Вароніна, у басейне ракі Нішча
** Чорненькае — возера ў Расонскім раёне каля вёскі Ізубрыца, у басейне ракі Нішча
Ямянішча

**Ямяні́шча** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 16 км на паўночны захад ад горада Гарадок, за 0,7 км на паўднёвы захад ад вёскі Загуззе, у басейне ракі Чарнаўка.

Плошча паверхні 0,007 км². Даўжыня 0,17 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 0,45 км.

Вакол возера балота, на поўдні лес. На захадзе выцякае ручай у раку Чарнаўка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Малое Астраўлянскае

**Малое Астраўлянскае** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 12 км на паўднёвы захад ад горада Гарадок, каля вёскі Астраўляне, у басейне ракі Усыса.

Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,35 км, найбольшая шырыня 0,22 км. Даўжыня берагавой лініі 0,92 км.

Схілы катлавіны вышынёй да 5 м. На паўднёвым захадзе ўпадае ручай, на паўночным усходзе выцякае ручай у Вялікае Астраўлянскае возера.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Мерада

**«Мерада»** — беларускі гурт, які выконвае музыку напрамку кантры, фолк, соўл, рок, блюз. Заснаваны ў 2013 годзе ў Мінску.

## Гісторыя 
Групу стварылі былыя ўдзельнікі блюзавай каманды «Steve Cramer BAND» сямейная пара Стыў і Ганна Крамер у 2013 годзе.

Стыў Крамер (Усевалад Крамушчанка) пачынаў як гукарэжысёр гурта «Бонда». Эмігрыраваў з Беларусі ў 1989 годзе. Граў па клубах Лондана, Нью-Ёрка, у ізраільскім Бэіт-Шэане. Пасля 17-ці год музычных вандраванняў вярнуўся ў Мінск. Тут ён пазнаёміўся з Ганнай, якая, маючы дзве вакальныя адукацыі, займалася педагагічнай і арганізатарскай дзейнасцю. Спачатку яны выступалі з каверамі класічнага блюзу і англамоўнымі ўласнымі песнямі пад назвай «Steve Cramer Band». Але ў 2013 годзе ў розных інтэрнэт- і радыё-плебісцытах пачалі гучаць ужо іх беларускамоўныя хіты пад назвай «Мерада».

Пра гурт сам заснавальнік «Мерады» Стыў Крамер кажа, што «ў творчасці свайго гурта „Мерада“ ён разам са сваёй жонкай, спявачкай Ганнай Крамэр, імкнецца аб'яднаць духоўнасць „Песняроў“, меладызм „Бонды“ і мадэрн „Улісу“, а таксама найлепшыя сусветныя напрацоўкі ў кантры, року, фольку і госпэлу».

Улетку 2015 года гурт выдаў свой першы альбом — «Проста вер», у які ўвайшло 10 песень, запісаных пры дапамозе запрошаных іншых музыкантаў, сярод якіх: Валерый Дасюкевіч (гурт «J:морс»), Ігар Варашкевіч (гурт «Крама»), Іван Махновіч (экс-гурт «Харлі»), Іван Кучарэнка (Беларускі дзяржаўны акадэмічны музычны тэатр), Уладзімір Міхновіч (экс-гурт «Остров Пришельцев»), Аляксей Золатаў (экс-гурт «Svet Boogie Band») і іншыя. У тым жа месяцы ў відэа-чарце Tuzin.fm кліп трымаўся на 1-м месцы.

## Склад гурту 
* Ганна Крамер — вакал, бэк-вакал, вуснавы гармонік, бубны
* Стыў Крамер — гітары, слайд, мандаліна, перкусія, бэк-вакал
* запрошаныя музыкі

## Альбомы 
* «Проста вер» (CD; Вігма, 2015)

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Музычныя калектывы Беларусі
Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2013 годзе
Эдгар (кароль Шатландыі)

'*Эдгар *Храбры''''' (, , каля 1074 — ) — кароль Альбы (Шатландыі) (1097 — 1107), сын караля Малькальма III.

## Біяграфія 
У лістападзе 1093 года, пасля адначасовай гібелі Малькальма III і яго старэйшага сына ад шлюбу з Маргарытай Англійскай — Эдуарда, шатландскі прастол захапіў Дональд III. Эдгар і яго браты Эдмунд, Аляксандр і Давід вымушаны былі бегчы ў Англію, дзе жыў іх зводны брат Дункан.

У 1097 годзе Эдгар пры падтрымцы Вільгельма II Рудога зрынуў Дональда III і стаў каралём Шатландыі.

У 1098 годзе да берагоў Шатландыі падышоў магутны флот Магнуса III Басаногага, які захапіў Аркнейскія і Гебрыдскія астравы, Мэн, Англсі і Кінтайр. Два каралі падпісалі дагавор аб падзеле тэрыторый. Хоць у 1103 годзе Магнус быў забіты, нарвежцы валодалі гэтымі тэрыторыямі на працягу яшчэ ста пяцідзесяці гадоў.

Падчас свайго кіравання Эдгар падтрымліваў царкву, дараваў зямлі Сент-Эндрусу і заснаванаму яго бацькамі абацтву Данфермлін і сам заснаваў бенедыкцінскі манастыр у Колдынгеме ў шатландскай Англіі. Ён прыносіў ахвяраванні ў Дарэм, да якога, відаць, быў упадабаны Малькальмам III і яго сынамі.

8 студзеня 1107 года Эдгар памёр бяздзетным, фактычна падзяліўшы каралеўства паміж малодшымі братамі. Уласна Шатландыю атрымаў Аляксандр, а паўднёвыя удзелы (Стратклайд, Камберленд і Паўднёвы Лотыян) атрымаў Давід.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Аналы Ольстэра.

Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Данкельдская дынастыя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Рэгед

thumb|233px|Даліна Эдэн — найважнейшая частка Рэгеда
__NOTOC__
**Рэ́гед** (*Rheged*, ) — дзяржава эпохі Старажытнай Поўначы, якая вылучылася каля 450 года з паўночных уладанняў каралеўства Эбрук. Як і ў многіх брытанскіх дзяржаў гэтага часу, тэрыторыя і межы яе вядомыя толькі прыблізна. Лічыцца, што сталіцай каралеўства быў горад Карлайл. Паводле меркавання даследчыкаў, тэрыторыя Рэгеда ўключала прыбярэжныя землі заліва Солуэй-Ферт і заліва Моркам. Аднак, з-за таго, што ў палітычнай залежнасці ад яго знаходзіліся некалькі драбнейшых уладанняў, яго ўлада фактычна дасягала на захадзе межаў Голуэя, на поўначы — Стратклайда, на ўсходзе — Годадзіна і Ланкашыра і, магчыма, паўночна-заходняга Ёркшыра на поўдні.

Першым каралём Рэгеда стаў Гургуст ап Кенеу, сын караля Эбрука Кенеу ап Койлхена. У 470 годзе з паўднёвых уладанняў Рэгеда вылучылася дзяржава Элмет, у якой стаў кіраваць Масгвід Глоф (460—495), сын Гургуста ап Конаха. Пасля Гургуста каралём Рэгеда стаў яго сын Мейрхіян Гуд, услед за смерцю якога каралеўства было падзелена паміж яго сынамі на Паўночны і Паўднёвы Рэгед.

Каралі Рэгеда ўзводзілі свой радавод да легендарнага караля Коля. Самым вядомым кіраўніком Рэгеда быў Урыен, якому ўдалося перайсці ў контрнаступленне супраць англаў.

## Кіраўнікі Рэгеда 
* каля 450 — каля 490 — Гургуст ап Кенеу
* каля 490 — каля 535 — Мейрхіян Гуд

**Паўночны Рэгед**
* 535—570 — Кінварх ап Мейрхіян
* 570—586 — Урыен
* 586—593/595 — Оўэн ап Урыен
* 593/595—616 — Элфін ап Оўэн
* 616—638 — Ройд ап Рын

**Паўднёвы Рэгед**
* 535—560 — Элідыр
* 560—586 — Ліварх Стары
* 586—593 — Двіўг ап Ліварх
* 593—613 — Гвайд ап Двіўг
* 613—654 — Тэгід ап Гвайд, яго ўнук, Сандэ ап Алкун, стаў кіраўніком вострава Мэн.

## Гл. таксама 
* Спіс каралёў Кайр-Солуэя

## Літаратура 
* *Диллон М., Чедвик Н. К. *Кельтские королевства. — СПб.: Издательство «Евразия», 2002.

Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы на Брытанскіх астравах
Катэгорыя:Гісторыя Вялікабрытаніі
*
Эбрук

__NOTOC__
**Эбрук**, або **Эўраўк** — брыцкая дзяржава Старажытнай Поўначы, якая існавала прыблізна з 383 года на тэрыторыі сучаснай Англіі. Сталіца — горад Эбрук (сучасны Ёрк).

З'явілася каля 383 года, калі Магн Максім пакінуў Брытанію і кіраўніком Эбрука стаў Коэль Стары.

Каралеўства Эбрук размяшчалася на тэрыторыях сучасных графстваў Нартумберленд, Камбрыя, Дарэм, Паўночны Ёркшыр, Ланкашыр, Заходні Ёркшыр, Усходні райдынг Ёркшыра, Паўночны Лінкальншыр, Паўднёвы Ёркшыр, Вялікі Манчэстэр, Чэшыр і Дэрбішыр, гэта значыць тэрыторыя ўсёй паўночнай часткі сучаснай Англіі.

## Каралі 
* Коэль Стары (383—420)
* Кенеу ап Коэль (420—450)
* Мор ап Кенеу (450—470)
* Эйніян ап Мор (470—495)
* Артуіс ап Мор (495—500)
* Эліфер ап Артуіс (500—560)
* Перэдур ап Эліфер (560—580)
* Элідыр ап Эліфер (580)
* Гургант ап Перэдур (580—?)
* Кадвалан ап Кадван (633-634)

## Спасылкі 
* Эўраўк 
* Ebrauc

Катэгорыя:Гісторыя Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Брыцкія каралеўствы «Старажытнай Поўначы»
Брынейх

**Бры́нейх** () — брыцкае каралеўства Старажытнай Поўначы на тэрыторыі сучасных графстваў Нартумберленд і Дарэм, якое ўтварылася каля 420 года ў выніку падзелу земляў Коэля Старога. Сталіца знаходзілася ў Дзін Гір (, суч. Бамбара).

## Гісторыя 
У 420 годзе, пасля смерці караля Эбрука Коэля Старога, яго ўладанні былі падзелены паміж сынамі: Кенеу атрымаў Эбрук, а Гарбаніяну дастаўся Брынейх. На поўнач ад Брынейха размяшчаўся Годадзін, на захадзе — Стратклайд, а на поўдні — уладанні каралеўства Эбрук.

Брынейху ў саюзе з Гададзінам і Стратклайдам у V—VI стст. даводзілася ваяваць супраць піктаў. У 547 годзе на тэрыторыю Брынейха высадзіліся англы на чале з Ідам. У гэты перыяд каралём Брынейха быў Кінгар, які памёр прыкладна ў 550-х гадах. Яго змяніў Моркант I. У 559 годзе Іда і Іфі Дэйрскі памерлі: магчыма, адбылася бітва, таму што вядома, што мясцовыя брыты аказвалі ўпартае супраціўленне захопнікам-англам. Праз некалькі гадоў Дзін Гір быў захоплены берніцыйцамі караля Глапы, а пры яго браце Аду англам удалося цалкам захапіць Брынейх, кіраўнік якога, Моркант I, бег на поўнач у Годадзін, дзе неўзабаве стаў каралём.

## Кіраўнікі 
* Гарбаніян (420—460)
* Дыўнуал (460—510)
* Бран (510—)
* Кінгар (510—)
* Моркант I (да 547 года)

## Літаратура 
* Беда Вялебны. Царкоўная гісторыя народа англаў.
* Jackson, Kenneth H. (1953). *Language and History in Early Britain*. Edinburgh University Press.
* Jackson, Kenneth H. (1969). *The Gododdin: The Oldest Scottish poem*. Edinburgh: Edinburgh University Press.
* Koch, John T. (1997). *The Gododdin of Aneurin: Text and context from Dark-Age North Britain*. Cardiff: University of Wales Press. ISBN 0-7083-1374-4
* Rollason, David W. (2003). *Northumbria, 500—1100: Creation and Destruction of a Kingdom*. Cambridge. ISBN 0521813352.
* Alcock, Leslie, *Kings and Warriors, Craftsmen and Priests in Northern Britain AD 550—850.* Society of Antiquaries of Scotland, Edinburgh, 2003. ISBN 0-903903-24-5
* Alcock, Leslie, *Arthur’s Britain: History and Archaeology, AD 367—634.* Penguin, London, 1989. ISBN 0-14-139069-7
* Higham, N.J., *The Kingdom of Northumbria AD 350—1100.* Sutton, Stroud, 1993. ISBN 0-86299-730-5
* Lowe, Chris, *The Making of Scotland: Angels, Fools and Tyrants: Britons and Angles in Southern Scotland.* Canongate, Edinburgh, 1999. ISBN 978-0862418755
* Morris, John, *The Age of Arthur.* Weidenfeld & Nicolson, London, 1973. ISBN 0-297-17601-3
* Ziegler, Michelle. «The Politics of Exile in Early Northumbria.» *The Heroic Age* 2 (1999). Online.

## Спасылкі 
* Брынейх 

Катэгорыя:Дзяржавы кельтаў
Катэгорыя:Гісторыя Англіі
Катэгорыя:Гісторыя Уэльса
Катэгорыя:Гісторыя Шатландыі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы на Брытанскіх астравах
Катэгорыя:Каралеўствы
Катэгорыя:Брыцкія каралеўствы Старажытнай Поўначы
Анандэйл

right|frame|Прыкладныя межы гістарычнай вобласці Анандэйл
**Анандэйл** () — гістарычная вобласць на поўдні Шатландыі, у даліне ракі Анан. У наш час тэрыторыя Анандэйла ўваходзіць у склад вобласці Дамфрыс і Галаўэй.

Найважнейшыя гарады Анандэйла: Лохмабен, гістарычны цэнтр Анандэйла і замак Брусаў, Анан і Локербі. Рэльеф уяўляе сабой урадлівую даліну ракі Анан, якая на поўдні пераходзіць у прыбярэжныя нізіны заліва Солуэй-Ферт.

Першапачаткова тэрыторыя даліны ракі Анан уваходзіла ў склад брыцкага каралеўства Рэгед, а пазней каралеўства Стратклайд, якое ў 1034 г. было далучана да Шатландыі. У 1124 г. тэрыторыя Анандэйла была падаравана каралём Давідам I Роберту Брусу, які стаў 1-м лордам Анандэйла. Яго нашчадак стаў у 1306 г. каралём Шатландыі Робертам I. У 1371 г. Анандэйл быў перададзены Томасу Рэндальфу, графу Марэйскаму, а пазней перайшоў ва ўласнасць Данбараў. У 1409 г. Анандэйл быў далучаны да ўладанняў Дугласаў, найбуйнейшага арыстакратычнага роду краіны. Пасля разгрому дому «Чорных Дугласаў» у 1455 г. каралём Якавам II Анандэйл вярнуўся ў склад каралеўскага дамена. У перыяд з 1643 па 1792 г. тытул графаў (а з 1701 г. — маркізаў) Анандэйла насілі прадстаўнікі роду Джонстаўнаў.

## Спіс лордаў Анандэйл 
* Роберт дэ Брус (каля 1078—1138), 1-ы лорд Анандэйл (1124—1138)
* Роберт дэ Брус (пам. 1189/1194), 2-і лорд Анандэйл (1138—1194)
* Уільям дэ Брус (пам. 1212), 3-ы лорд Анандэйл (1194—1212)
* Роберт дэ Брус (каля 1195—1226), 4-ы лорд Анандэйл (1212—1226)
* Роберт дэ Брус (каля 1210—1295), 5-ы лорд Анандэйл (1226—1295)
* Роберт дэ Брус (1243—1304), 6-ы лорд Анандэйл (1295—1304)
* Роберт дэ Брус (1274—1329), 7-ы лорд Анандэйл (1304—1312), кароль Шатландыі (1306—1329)
* Томас Рэндальф (пам. 1332), 8-ы лорд Анандэйл (1312—1332), 1-ы граф Марэй (1332)
* Томас Рэндальф (пам. 1332), 9-ы лорд Анандэйл (1332) і 2-і граф Марэй (1332)
* Джон Рэндальф (1306—1346), 10-ы лорд Анандэйл і 3-і граф Марэй (1332—1346)
* Агнэса Рэндальф (каля 1312—1369), 11-я лэдзі Анандэйл (1346—1369), жонка Патрыка Данбара (каля 1285—1369), 9-га графа Данбара (1308—1369)
* Джордж Данбар (1338—1423), 12-ы лорд Анандэйл (1369—1401)
* Арчыбальд Дуглас (1372—1424), 13-ы лорд Анандэйл (1401—1409/1424)
* Арчыбальд Дуглас (1390—1439), 14-ы лорд Анандэйл (1424—1439)
* Уільям Дуглас (каля 1424—1440), 15-ы лорд Анандэйл (1439—1440)
* Аляксандр Сцюарт (1454—1485), 16-ы лорд Анандэйл (1455—1485)
* Джон Сцюарт (1481—1536), 17-ы лорд Анандэйл (1485—1536)

## Спасылкі 
* Гісторыя каралеўскага горада Анана, галоўнага горада Анандэйла. 
* Кароткі агляд замкаў Анандэйла. 
* Карта Анандэйла, складзеная Германам Молам у 1732 годзе. 
:* Анандэйл на агульнай карце Шатландыі, складзенай Германам Молам у 1732 годзе.  

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Шатландыі
Кенеу ап Коэль

**Ке́неу** (, ) (каля 382? — каля 450) — кіраўнік каралеўства Эбрук.

## Біяграфія 
Кенеу нарадзіўся каля 382 года ў сям'і Коэля Старога і Істрадвал. Ён быў братам Гарбаніяна, разам з якім падзяліў уладанні бацькі пасля яго смерці. Гарбаніян атрымаў тэрыторыю пад назвай Брынейх, а Кенеу — усе астатнія землі.

У 440-х гадах Кенеу паступіў гэтак жа як і Вортыгерн, выкарыстаўшы саксаў на чале з іх правадыром Вілгісам для барацьбы з піктамі. За падтрымку хрысціян у барацьбе супраць язычнікаў Кенеу быў кананізаваны.

Каля 450 года Кенеу памёр, а яго ўладанні былі падзелены паміж сынамі: Мор атрымаў Эбрук, а Гургуст — Рэгед.

## Літаратура 
* *Диллон М., Чедвик Н.* (2002) Кельтские королевства. СПб: Евразия.
* Mike Ashley * The Mammoth book of British Kings & Queens* Robinson (London 1998) 1841190969. " Ceneu or Cenen " 99.
* Christian Y.M Kerboul * Les Royaumes Brittoniques au Très Haut Moyen Âge* Éditions du Pontig (Sautron 1997) 2951031033.

## Спасылкі 
* Кенеу 
* St. Ceneu, King of Northern Britain

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя
Катэгорыя:Каралі эбрукскія
Вортыгерн

**Во́ртыгерн** (; , , часам таксама *Gwrtheyrn Gwrthneu*, «Вортыгерн Худы») — кельцкі кароль Брытаніі першай паловы V стагоддзя, які запрасіў англа-саксаў для барацьбы з піктамі.

## Біяграфія 
Магчыма, Вортыгерн першапачаткова валодаў землямі на Корнуале і ў Дэваншыры, але пасля таго, як рымскіх легіёнаў пакінулі Брытанію, стаў кіраўніком тэрыторыі большай часткі сучаснай Англіі. Літаральна імя «Вортыгерн» азначае «вярхоўны кіраўнік». Сутыкнуўшыся з уварваннямі піктаў і скотаў, Вортыгерн заклікаў германцаў (саксаў) з кантынента і пасяліў іх на тэрыторыі графства Кент.

У пачатку 440-х гг. саксы паўсталі, верагодна з-за неатрымання належнай аплаты за дапамогу ў барацьбе з піктамі. Па легендзе, бачачы сваю слабасць, германцы пайшлі на хітрасць. Іх правадыр Хенгест запрасіў дружыну Вортыгерна на банкет і загадаў пераразаць усіх, акрамя самога Вортыгерна. Гэта падзея замацавалася ў народнай памяці як «Ноч доўгіх нажоў». Затым паўстанцы захапілі Кент, частку Усходняй Англіі, узбярэжжа Ёркшыра і разарылі цэнтральныя вобласці Брытаніі. Вортыгерну ўдалося адбіць напады саксаў, аднак цалкам выгнаць іх з Англіі яму не ўдалося. Больш таго, у 450-х гг. пачалася масавая міграцыя англаў, саксаў і ютаў на паўднёва-ўсходняе ўзбярэжжа Брытаніі. Да гэтага часу Вортыгерн ужо сканаў. Яго пераемнікам, відавочна, стаў Аўрэліян Амвросій, — паводле легенды, дзядзька будучага караля Артура.

Неній у сваёй «Гісторыі брытаў», называючы Вортыгерна сынам Гвітаўла і ўнукам Гвіталіна, узводзіў яго род да Глова, легендарнага заснавальніка Глостэра. У валійскіх генеалогіях Вортыгерн згадваецца як адзін з каралёў Повіса.

## Сям’я 
* 1-я жонка Севера (нар. каля380), дачка Максена Вледыга.
** Рыбаўст (нар. каля400), жонка Брыхана Брыхейніягскага.
** Вортымер (каля402 — каля453), кіраўнік Гвертрыніяна.
** Кадэірн (каля404 — каля447), кіраўнік Повіса.
** Паскен (каля406 — каля465), кіраўнік Біэлта і Гвертрыніяна, з 453 года.
** Брыду (нар. каля408), кіраўнік Майліэніда.
** Эдэрн (нар. каля410).
* 2-я жонка Марцыя, дачка Юліяна, сына Канстанціна.
** Фаўст (каля416 — каля490), епіскап Рыцза, магчыма ён быў сынам ад Севера
** Скотнэ (пам. каля462)
* 3-я жонка Ровена, дачка Хенгіста
** Гота (нар. каля450)
** Аліса (нар. каля450), замужам за Элам.

## Літаратура 
* *Bachrach B. S*. Gildas, Vortigern and constitutionality in Sub-Roman Britain // Nottingham Medieval Studies. Vol. XXXII. 1988. P. 126—140
* *Kirby D. P.* Vortigern // BBCS (Bulletin of the Board of Celtic Studies). Vol. XXIII. 1968. Pt. 1. P. 37-59.
* *Ralegh Radford C. A.* Vortigern // Antiquity. Vol. 32. № 125. March 1958. P.9-24.

## Спасылкі 
* Гісторыя Брытаніі 
* Сайт пра Вортыгерна
* High King Vortigern

Катэгорыя:Кіраўнікі каралеўства Повіс
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя
Гектар (міфалогія)

**Ге́ктар** (, «трымальнік»), у старажытнагрэчаскай міфалогіі найхрабрэйшы правадыр траянскай войска, галоўны траянскі герой у «Іліядзе», сын Прыяма і Гекубы. Паводле Стэсіхара, Еўфарыяна і Аляксандра Эталійскага, сын Апалона, тое ж у Івіка і Лікафрона.

Муж Андрамахі. Быў велізарнага росту. Паводле даўніяў і пеўкетаў, насіў валасы доўгія ззаду і кароткія спераду.

Атрымаў у падарунак ад Эанта пояс, за які цягнулі яго цела. Забіў Пратэсілая. Паводле Гігіна, усяго забіў 31 воіна. У «Іліядзе» забіў 28 грэкаў.

Забіў Патрокла, сябра Ахіла, і сам быў забіты Ахілам, які некалькі разоў працягнуў яго цела сваёй калясніцай вакол сцен Троі і затым за выкуп выдаў Прыяму. Паводле некаторых аўтараў, цела Гектара выкуплена роўнай вагай золата (паводле Гамера — большай вагай).

Яго косці былі паводле вяшчання аракула перанесены з Іліёна ў Фівы, там яго магіла ў крыніцы Эдыподыі. Гай Гектара знаходзіўся ў Афрыніі (Траада). Іншую магілу паказвалі ў Троі.

Дзеючая асоба трагедый Еўрыпіда «Аляксандр», Псеўда-Еўрыпіда «Рэс», Астыдаманта Малодшага «Гектар», трагедыі Невія «Гектар, які сыходзіць».

У фільме «Троя» яго ролю выканаў Эрык Бана.

У гонар Гектара названы астэроід (624) Гектар, адкрыты ў 1907 годзе.

**У масавай культуры**
У сярэдневяковай Францыі, дзе прыкладна ў XIV стагоддзі з'явіліся сучасныя ігральныя карты («класічныя», або «французскія»), «карцінкі» (карты з персанажамі — каралямі, дамамі і валетамі) былі звязаны з тымі ці іншымі гістарычнымі або легендарнымі персанажамі. Званковы валет адпавядаў Гектару.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Удзельнікі Траянскай вайны
Катэгорыя:Дзеці Прыяма
Катэгорыя:Траада ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Гарбаніян ап Коэль

**Га́рбаніян** (; каля 390 — каля 460) — сын Коэля Старога, караля Эбрука. У 420 годзе яго бацька памёр і каралём Эбрука стаў яго старэйшы брат Кенеу. Гарбаніян атрымаў паўночна-ўсходнія землі. У сярэдзіне V стагоддзя ён выкарыстоўваў англасаксаў, пад правадырствам Эсы, у якасці наймітаў для войнаў супраць піктаў. Гарбаніян памёр у сярэдзіне V стагоддзя. Яго спадчыннікам стаў Дыўнуал, які мог даводзіцца яму як сынам, так і пляменнікам (сынам Кенеу).

## Літаратура 
* William Forbes Skene The Four Ancient Books of Wales Edmonston & Douglas (Edinburgh 1868) Volume I " Table of the Thirteen kings of the «Y Gogledd» in the North "
* Généalogie selon le manuscrit de «Jesus College»: http://www.kmatthews.org.uk/history/jesus_college_20/37.html

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя
Рувоніяг

thumb|300px|Кантрэвы Уэльса
**Рувоніяг** () — суб-каралеўства, затым кантрэў Гвінеда.

Руван, сын Кунеды, атрымаў землі ў раёне Дэнбіга, заснаваўшы там каралеўства, названае ў яго гонар *Рувоніяг*. Размяшчалася яно паміж Росам (на поўначы), Эдэйрніянам (на поўдні) і Дагвейлінгам (на ўсходзе). Каля 540 года Гвінед далучыў Рувоніяг да сваіх уладанняў. 

## Каралі Рувоніяга 
* Руван (445-)
* Брохвайл 
* Мор ап Руфан
* Айдан ап Мор
* Морэйд ап Айдан
* Мор ап Морэйд (-540)

## Спасылкі 
* http://www.allmonarchs.net/uk/other/celtic/rhufoniog.html 
* http://www.earlybritishkingdoms.com/bios/rhuforg.html

Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы на Брытанскіх астравах
Унітарныя адзінкі Англіі

[thumb|200px|right|**Унітарныя адзінкі** на карце [Англія|Англіі адзначаны жоўтым]]
**Унітарныя адзінкі Англіі** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльныя ўтварэнні ў Англіі, якія кіруюцца адным органам улады, якія аб'ядноўвае ў сабе функцыі і паўнамоцтвы савета графства і раённага савета.

Унітарныя адзінкі ўтвараюцца або шляхам дадатковага надання раённаму савету неметрапольнага графства функцый і паўнамоцтваў графства, або насупраць, савету графства дадаткова надаюць функцыі і паўнамоцтвы раёна.
Большасць унітарных адзінак Англіі былі ўтвораны ў перыяд з 1995 па 1998 год, астатняя частка ў 2009 годзе.

## Геаграфія 
Унітарныя адзінкі, як спосаб адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ладу, сустракаюцца ва ўсіх рэгіёнах Англіі, акрамя Вялікага Лондана і маюць памеры ад 33 км² (Слау) да 5&nbsp;013 км² (Нартумберленд). Паводле рэгіёнаў, 55 унітарных адзінак размеркаваны наступным чынам:

* Паўднёва-Усходняя Англія — 12 унітарных адзінак
* Паўднёва-Заходняя Англія — 11 унітарных адзінак
* Паўночна-Усходняя Англія — 7 унітарных адзінак
* Усходняя Англія — 6 унітарных адзінак
* Паўночна-Заходняя Англія — 6 унітарных адзінак
* Ёркшыр і Хамбер — 5 унітарных адзінак
* Іст-Мідлендс — 4 унітарныя адзінкі
* Уэст-Мідлендс — 4 унітарныя адзінкі
* Вялікі Лондан — унітарныя адзінкі адсутнічаюць

Усё 55 унітарных адзінак уключаны ў склад 30 з 48 цырыманіяльных графстваў Англіі:

## Насельніцтва 
Ва ўнітарных адзінках Англіі паасобку, паводле даных 2001 года, пражывае ад 34 (Ратленд) да 499 (Корнуал)тыс. чалавек, пры сярэдняй шчыльнасці насельніцтва ад 61 (Нартумберленд) да 4&nbsp;638 (Портсмут) чал./км².

## Спіс унітарных адзінак Англіі 
Унітарныя адзінкі, вылучаныя тлустым шрыфтам, з'яўляюцца таксама і цырыманіяльнымі графствамі. Знак † паказвае на тое, што межы цырыманіяльнага графства шырэйшы за межы аднайменнай унітарнай адзінкі.

Катэгорыя:Англія
Катэгорыя:Графствы Англіі
*
Касцёл Святой Сафіі і кляштар дамініканцаў (Брэст)

**Касцёл Святой Сафіі і кляштар дамініканцаў** — рымска-каталіцкі сакральны комплекс, які існаваў y першай трэці 17 ст. — 1830 y Брэсце.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1635 годзе (паводле звестак польскага гісторыка Валыняка — y 1628) берасцейскай войскай Соф'яй Магдаленай Бухавецкай, дачкой каралеўскага сакратара Марыяна Лакніцкага. Адрокшыся ад кальвінізму, яна запісала берасцейскім дамініканцам усе маёнткі, якія атрымала ў спадчыну ад бацькоў і 2 мужоў: 5 фальваркаў і в. Чамяры, Дэрло, Дубаў, Велань. Касцёл Св. Сафіі быў разабраны каля 1857 года.

## Архітэктура 
Касцёл уяўляў сабой аднанефавы храм з 2 бакавымі капліцамі, накрытымі купаламі, вызначаўся багатым жывапісна-разьбярскім аздабленнем; пры галоўным алтары знаходзілася надмагілле Соф'і Бухавецкай з партрэтам.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 137-138.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Колішнія касцёлы Брэста
Катэгорыя:Дамініканскія кляштары Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя расійскімі ўладамі
Катэгорыя:Брэсцкая крэпасць
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Брэсце
Катэгорыя:Зніклі ў XIX стагоддзі
Падгаі

Назву **Падга́і** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Падгаі — былы хутар у Браслаўскім раёне
** Падгаі — вёска ў Глыбоцкім раёне
* Гродзенская вобласць
** Падгаі — вёска ў Ашмянскім раёне
Будан

**Будан** — курэнь, часовая жылая пабудова, вартоўня ці склад y садах, на вялікіх агародах, y лесе, на сенажаці. Вядомы на Беларусі і Украіне са старажытнасці. Найчасцей буданы будавалі ў выглядзе двухсхільных канструкцый з тонкіх жэрдак на 2 слупах-сохах, злучаных уверсе перакладзінай, накрывалі карой, галлём, саломай, сенам. У пачатку XX ст. на Палессі зафіксаваны буданы больш складанай пірамідальнай канструкцыі: васьмігранныя ў плане з 4 слупамі ў цэнтры, якія звязваліся перакладзінамі і служылі асновай нахіленых сцен з плашак або драніц, абкладзеных звонку дзёрнам. Часам ніжнюю частку будана рубілі з бярвён, a над агнішчам (у цэнтры) ставілі 2-схільны дах з дымнікам па баках. Выкарыстоўвалі будан і як часовае жыллё ў перыяд розных нягод, асабліва войнаў.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Будаўніцтва
Катэгорыя:Жылыя будынкі
Буднікі

**Бу́днікі** — катэгорыя працаўнікоў на Беларусі ў XV — сярэдзіне XIX стагоддзяў, якія працавалі галоўным чынам на будах. Набіраліся пераважна са збяднелых сялян. Некваліфікаваныя буднікі звычайна выпальвалі попел з драўніны пэўных парод і нарыхтоўвалі дровы, клёпку для будных печаў. Кваліфікаваныя буднікі выварвалі з попелу паташ (палівачы і карытнікі), выпальвалі вугаль для кузняў, рабілі бочкі пад паташ, выконвалі дапаможныя работы (кавалі, бондары, цагельнікі і іншыя). За сваю працу буднікі атрымлівалі ардынарый (харчы), адзенне і грашовую плату. Большасць буднікаў мела свае хаты, бяздомныя жылі па месцы працы ў спецыяльных памяшканнях.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Будаўніцтва
Берасцейскія друкарні

, 1563.]]
**Берасцейскія друкарні** — друкарні, што дзейнічалі ў 1550—1570-я гг. ў Берасці. Мецэнатам большасці з іх быў канцлер вялікага літоўскага, ваявода віленскі і староста берасцейскі М. Радзівіл Чорны. Узнікненню друкарняў садзейнічаў уздым y культурным развіцці Беларусі, пашырэнне міжнародных сувязяў і ўплыў Рэфармацыі. У ліку друкароў-кнігавыдаўцоў Б. Ваяводка (1553—54), С. Мурмеліус (1558—60-я г.), Ц. Базылік (1560—70-я г.).

## Гісторыя 
Першая беларуская друкарня была заснавана ў Брэсце ў 1553 годзе, што дало штуршок да развіцця кнігадрукавання — даволі хутка на тэрыторыі Беларусі з'явілася яшчэ пяць друкарняў, якія працавалі на распаўсюд культуры Рэнесансу і ідэй рэфармацыі.Брэсцкая друкарня была арганізавана пад заступніцтвам Мікалая Радзівіла Чорнага – аднаго з бачных дзеячаў беларускай гісторыі, берасцейскага старосты, віленскага ваяводы і канцлера Вялікага княства Літоўскага. Для свайго часу друкарня забяспечвала высокі паліграфічны ўзровень. Яна выпусціла больш за сорак выданняў на польскай і лацінскай мовах розных тэматык і зместу.

## Вядомыя выданні 
Першыя кнігі, выдадзеныя Ваяводкам, адпавядалі патрэбам рэфармацыйнага руху: Вялікі і Малы Катэхізісы, перакладныя тэалагічныя творы Крыштофа Імлера і Урбана Рэгіуса. 3 выданняў Мармеліуса вядомы: «Два пасланні» (1559), «Гісторыя пра папу Іаана VIII, які быў жанчынай» (1560), «Артыкулы права магдэбургскага» Б. Граіцкага (1560) і інш. Выйшлі выданні і без згадвання друкара: «Берасцейская Біблія» (1563); сатырычная паэма «Пратэй, або Пярэварацень» (1564), «Размова паляка з літвінам» (каля 1564). Таксама вядомы «Артыкулы права магдэбургскага» Граіцкага і зборнік рэлігійных песень з нотамі «Песні славы божай» Зарэмбы.

## Значэнне 
Найбольшага росквіту кнігадрукаванне ў Берасці дасягнула пад кіраўніцтвам Ц. Базыліка. Выдаўцы Берасцейскай друкарні адрасавалі значную частку сваіх кніг «простым», «посполітым» чытачам. У іх афармленні шырока выкарыстоўвалася рэнесансавая графіка, наборныя арнаменты, гатычныя шрыфты, застаўкі, канцоўкі, фігурныя ксілаграфіі, адчуваецца сувязь з кніжным мастацтвам Польшчы і краін паўночна-еўрапейскага Адраджэння. Самай важнай кнігай Брэсцкай друкарні лічыцца Берасцейская Біблія (1563 г.), якая змяшчае поўны тэкст Святога пісання на польскай літаратурнай мове 16 стагоддзя.

## Літаратура 
* Брэсцкія друкарні. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Barbara Bieńkowska *Książka na przestrzeni dziejów*, wyd. Centrum Edukacji Bibliotekarskiej, Informacyjnej i Dokumentacyjnej im. Heleny Radlińskiej, Warszawa 2005, ISBN 83-88581-21-X
* Helena Szwejkowska *Książka drukowana XV—XVIII wieku*, wyd państwowe Wydawnictwo Naukowe, Wrocław 1975
* 
* 1000 лет Бресту [Изоматериал] : [буклет]. — [Брест : Брестская типография, 2013]. — 1 л. (сложенный вдвое)
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Брэста
Катэгорыя:Культура Брэста
Катэгорыя:Друкарні Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:Радзівілы
Доўгае (Доўгаўскі сельсавет, Салігорскі раён)

**До́ўгае** (, ) — аграгарадок у Беларусі, у Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Доўгаўскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Валянцін Кірылавіч Сцешыц (1928—1997) — беларускі вучоны ў галіне судовай медыцыны.
* Анатоль Іванавіч Рацько (1950—2011) — беларускі хімік.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Салігорскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Салігорскага раёна
Брэсцкі павет (Расійская імперыя)

**Брэсцкі павет** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе Слонімскай, Літоўскай і Гродзенскай губерняў у 1795—1920 гадах. Плошча павета складала 4893,2&nbsp;км², колькасць насельніцтва 218,4 тысяч чалавек (1897). Цэнтр — Брэст-Літоўск.

## Гісторыя 
Брэсцкі павет у складзе Слонімскай губерні Расійскай імперыі быў утвораны ў 1795 годзе на тэрыторыі, якая адышла да Расійскай імперыі ў выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай. У 1797 годзе павет адышоў да Літоўскай губерні, а ў 1801 годзе — да Гродзенскай.

У часы Першай сусветнай вайны акупіраваная нямецкімі войскамі (1915). У перыяд польска-савецкай вайны 1919—1921 гадоў на тэрыторыю павета папераменна займалі савецкія і польскія войскі. Паводле Рыжскага мірнага дагавора адышоў Польшчы і ўвайшоў у склад Палескага ваяводства.

## Насельніцтва 
Паводле перапісу 1897 года насельніцтва павета складала 218,4 тысяч чалавек, у тым ліку ўкраінцы — 64,4 %; яўрэі — 20,8 %; рускія — 8,1 %; палякі — 3,9 %; беларусы — 1,8 %. У павятовым горадзе Брэст-Літоўску жыло 46 568 чалавек.

## Адміністрацыйны падзел 
У 1913 годзе ў павеце было 23 воласці:

## Ураднікі павета 
* Брэсцкія павятовыя маршалкі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паветы Гродзенскай губерні
Навінкі (Салігорскі раён)

**Наві́нкі** (, ) — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Чырвонаслабодскага сельсавета.

## Гісторыя 
У другой палове XIX стагоддзя вядома як засценак. Адносілася да Вызнянскай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні. Да 30 сакавіка 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Першамайскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1897 — 122 чал.
* **XX стагоддзе**: 1917 — 129 чал.; 1926 — 93 чал.; 1941 — 105 чал.; 1970 — 76 чал.
* **XXI стагоддзе**: 1 студзеня 2004 — 11 чал.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чырвонаслабодскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Салігорскага раёна
Мары (горад-дзяржава)

**Ма́ры** — старажытны горад-дзяржава ў 3—2-м тыс. да н.э. на сярэднім Еўфраце (цяпер узгорак Таль-Харыры, Сірыя).

Узнік у пачатку 3-га тыс. да н.э. Першапачаткова быў населены хурытамі, пазней семітамі. Буйны цэнтр гандлю (пасрэднік паміж Месапатаміяй і дзяржавамі Міжземнамор’я і Малой Азіі) і рамяства (вырабы з бронзы, ткацтва).

Да 25 ст. да н.э. ваяваў з шумерскімі гарадамі. У 24—23 ст. да н.э. ў складзе дзяржавы з цэнтрам у горадзе Акад, у 22—21 ст. да н.э. — дзяржавы трэцяй дынастыі Ура. У канцы 21 ст. да н.э. самастойны горад, у пачатку 18 ст. да н.э. пад уладай Асірыі. У 1758 да н.э. зруйнаваны вавілонскім царом Хамурапі.

## Знаходкі 
У выніку раскопак (вядуцца з 1933 г.) выяўлены палац 18 ст. да н.э., храм багіні Іштар, асобныя гарадскія кварталы, дзяржаўны архіў клінапісных дакументаў (больш за 20 тыс. таблічак) і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Месапатаміі
Катэгорыя:Старажытныя гарады Блізкага Усходу
Катэгорыя:Гісторыя Сірыі
Акцябр (Салігорскі раён)

**Акця́бр** (, ) — аграгарадок у Салігорскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр Акцябрскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 24 км у напрамку на захад ад горада Салігорск, за 140 км ад Мінска.

## Насельніцтва 
* 1994 год — 651 жыхар, 273 двары.

## Страчаная спадчына 
* Царква Святых апосталаў Пятра і Паўла
* Сядзібна-паркавы ансамбль Прушынскіх
* Касцёл Святой Тройцы

## Літаратура 
*  — С. 223.
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Салігорскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Салігорскага раёна
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Секс-кінатэатр

перад уваходам у секс-кінатэатр у Дуйсбургу]]
**Секс-кінатэатр**, таксама **порна-кінатэатр** — кінатэатр, які паказвае пераважна эратычныя і парнаграфічныя фільмы. Са з'яўленнем у 1980-х гадах відэатэк і ў 1990-х гадах DVD і парнаграфічных сайтаў секс-кінатэатры страцілі сваё першапачатковае значэнне і сёння выкарыстоўваюцца галоўным чынам для круізінгу (пошуку сексуальных партнёраў). Некаторыя секс-кінатэатры забяспечаны персанальнымі кабінкамі, у якіх можна адасабляцца для прагляду фільма, займаючыся пры гэтым мастурбацыяй ці сексам з партнёрам, часам праз адтуліны ў сценках кабінкі.

## Спасылкі 
* Tote Hose in den Berner Sexkinos 
* Täter gesucht: 17-Jährige in Sex-Kino vergewaltigt 
* Urteil: Sex-Kabinen sind kein Kino  
* EuGH-Urteil: Ein Sexkino ist keine Kultureinrichtung 

Катэгорыя:Секс-індустрыя
Катэгорыя:Парнаграфія
Катэгорыя:Кінатэатры
Вакзал

**Вакза́л** (ад  — назва забаўляльнай установы каля Лондана ў 17 ст.) — будынак ці комплекс будынкаў, збудаванняў і прыстасаванняў для абслугоўвання пасажыраў, кіравання рухам транспарту і размяшчэння службовага персаналу. Адрозніваюць чыгуначныя, марскія, рачныя, аэравакзалы, аўтобусныя, а таксама аб'яднаныя, ці комплексныя (напрыклад, чыгуначна-аўтобусны). З-за найбольшай даступнасці і папулярнасці чыгуначнага транспарту, у штодзённым ужытку пад словам «вакзал» часта разумеюць менавіта «чыгуначны вакзал».

Першыя вакзалы з'явіліся з пачаткам пасажырскіх перавозак па чыгунцы (напрыклад вакзал ла лініі Стоктан—Дарлінгтан у Англіі, 1822—1825).

На Беларусі чыгуначныя вакзалы будавалі адначасова з пракладкай чыгунак. Будынак вакзала (Віленскага) у Мінску адкрыты ў 1874 (перабудаваны ў 1939, пасля Вялікай Айчыннай вайны адноўлены ў 1949, з 1980-х г. узводзяць новыя будынкі), у 1866 пабудаваны Віцебскі чыгуначны вакзал, да 1867 — чыгуначны вакзал у Гродне (у 1948 рэканструяваны, у 1986 пабудаваны новы), у 1886 — Брэсцкі чыгуначны вакзал (у 1956 рэканструяваны), у 1-й палове 20 ст. пабудаваны Магілёўскі чыгуначны вакзал, будынак Слонімскага вакзала. Адлоўлены разбураныя ў Вялікую Айчынную вайну і рэканструяваны вакзалы ў Баранавічах (1947), Гомелі (1948), Оршы (1951), Полацку (1953). Пабудаваны аэравакзалы: у Мінску (Мінскія аэрапорты), Брэсцкі аэравакзал, у Гродне (1962), Салігорску (1965), Бабруйску (1966), Гомелі (1976), Магілёве (1971). У ліку буйных аўтавакзалаў Беларусі Мінскі аўтавакзал «Усходні». На суднаходных рэках будаваліся рачныя вакзалы (Мазырскі рачны вакзал).

Вакзал, звычайна, мае білетныя касы, , залы чакання, пункты харчавання, пакоі адпачынку, грамадскія туалеты, а таксама платформы.

## Віды вакзалаў 
* Чыгуначны вакзал
* Аўтавакзал
* Рачны вакзал
* Марскі вакзал
* Аэравокзал

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

## Спасылкі 

Катэгорыя:Чыгуначная інфраструктура
Кандамат

[thumb|right|Кандамат ([Славакія)]]
**Кандамат** (ад ) — гандлёвы аўтамат, якія прапануюць да продажу прэзерватывы, радзей — сродкі гігіены для жанчын. Традыцыйныя месцы размяшчэння — грамадскія туалеты, інтэрнаты, начныя клубы, секс-кінатэатры. Першыя кандаматы былі ўсталяваны ў Германіі ў 1928 годзе кампаніяй Юліуса Фрома, але міністэрства ўнутраных спраў Германіі дапушчала іх толькі для рэкламы гігіенічных пераваг прэзерватываў, паколькі асцерагалася зніжэння нараджальнасці.

Кандаматы дазваляюць прадаваць некалькі тыпаў прадукцыі. Мантуюцца галоўным чынам на сцяну, маюць вандалаахоўны корпус. Абсталяваны экранам для адлюстравання даных пра баланс і індыкатарам наяўнасці тавара. Могуць прымаць купюры ці манеты. Могуць прадаваць любы тавар, спакаваны ў прамавугольную ўпакоўку.

## Спасылкі 
* Канструкцыя кандамата (аўтамата па продажы прэзерватываў)
* Кандаматы — продажы прэзерватываў паволі растуць 
* У Кіеве з’явяцца кандаматы. Для студэнтаў ёсць варыянт: «танна, але злосна»

Катэгорыя:Гандлёвы аўтамат
Катэгорыя:Бяспечны секс
Катэгорыя:Прэзерватыў
Даманавічы (Салігорскі раён)

**Дама́навічы** (, ) — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Цэнтр Даманавіцкага сельсавета.

Знаходзіцца за 51 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад Салігорска, за 180 км ад Мінска, каля Даманавіцкага канала.

## Насельніцтва 
* 1997 — 369 жыхароў, 142 двары.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Даманавіцкі сельсавет (Салігорскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Салігорскага раёна
Тросна (возера, Гарадоцкі раён)

**Тро́сна** — возера ў Беларусі, у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 24 км на паўночны ўсход ад горада Гарадок, за 2,5 км на захад ад вёскі Казловічы, у басейне ракі Лужаснянка.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,27 км, найбольшая шырыня 0,22 км. Даўжыня берагавой лініі 0,7 км.

Схілы катлавіны вышынёй 7—10 м, на поўначы нізкія. Праз возера цячэ рака Трасцянка (выцякае з возера).

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-36-13. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1981 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Лужаснянкі
Бяздоннае (возера, Гарадоцкі раён)

**Бяздоннае** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 10 км на паўднёвы захад ад горада Гарадок, за 1 км на поўнач ад вёскі Астраўляне, у басейне ракі Усыса.

Плошча паверхні 0,01 км². Даўжыня 0,12 км, найбольшая шырыня 0,08 км. Даўжыня берагавой лініі 0,3 км.

Схілы катлавіны пад сельгасугоддзямі. Злучана ручаём з возерам Вялікае Астраўлянскае, на паўночным усходзе выцякае ручай у раку Астраўлянка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Амшэна

**Амшэ́на** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 7 км на паўднёвы захад ад горада Гарадок, каля вёскі Малыя Стайкі, у басейне ракі Храпаўлянка.

Плошча паверхні 0,05 км². Даўжыня 0,43 км, найбольшая шырыня 0,14 км. Даўжыня берагавой лініі 0,97 км.

Схілы катлавіны вышынёй да 2 м, пад сельгасугоддзямі. На захадзе і ўсходзе ўпадаюць 3 ручаі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Бутыка

**Бу́тыка**, **Бу́тыкі** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, за 20 км на паўночны захад ад горада Віцебск, каля вёскі Доўжа, на паўднёвы ўсход ад возера Лосвіда, у басейне ракі Храпаўлянка.

Плошча паверхні 0,09 км². Даўжыня 0,5 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Найбольшая глыбіня 4 м.

Возера складаецца з двух плёсаў — паўночна-ўсходняга і паўднёва-заходняга, злучаных пратокай.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Катэгорыя:Басейн Лужаснянкі
Ленькі

Назву **Ле́нькі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць
** Ленькі — аграгарадок у Покрашаўскім сельсавеце Слуцкага раёна
** Ленькі — вёска ў Вясейскім сельсавеце Слуцкага раёна
Валянцін Васільевіч Герасімаў

**Валянці́н Васі́льевіч Гера́сімаў** (, г. Варонеж, Расія — ) — беларускі дзяржаўны дзеяч, 1-ы міністр паліва і энергетыкі Рэспублікі Беларусь (1992—1997), кандыдат тэхнічных навук (1993).

## Біяграфія 
У 1991-1992 — начальнік Беларускага тэрытарыяльнага энергетычнага аб’яднання.

16 студзеня 1992 года быў прызначаны Міністрам энергетыкі Рэспублікі Беларусь. 14 сакавіка 1994 Міністэрства было скасавана і на яго базе было ўтворана Міністэрства паліва і энергетыкі Рэспублікі Беларусь.

3 снежня 1994 года быў зацверджаны на пасадзе Міністра паліва і энергетыкі Рэспублікі Беларусь.

11 чэрвеня 1997 года быў вызвалены ад пасады Міністра і прызначаны выконваючым абавязкі прэзідэнта Беларускага дзяржаўнага энергетычнага канцэрна, а 20 снежня 1997 года быў зацверджаны на гэтай пасадзе.

4 мая 2000 года выйшаў на пенсію.

У якасці эксперта ўдзельнічаў у рабоце секцыі экспертнага савета па энергетыцы і энергаэфектыўнасці пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Заслужаны энергетык БССР.

## Спасылкі 
* Выява на сайце ДВА Белэнерга

Катэгорыя:Міністры энергетыкі Рэспублікі Беларусь
Дзедава (возера)

**Дзе́дава** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 41 км на паўночны ўсход ад горада Гарадок, за 0,4 км на ўсход ад вёскі Задрачча, у басейне ракі Ловаць.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,26 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 0,6 км.

Схілы катлавіны вышынёй 6—8 м, пад лугам, з паўночнага боку — хмызняк. На поўначы праз канал злучана з сеткай меліярацыйных каналаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Турэц (возера)

**Турэ́ц** — возера ў Беларусі, у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 38 км на паўночны ўсход ад горада Гарадок, за 2,5 км на ўсход ад вёскі Каверзы, у басейне ракі Ловаць.

Плошча паверхні 0,1 км². Даўжыня 0,88 км, найбольшая шырыня 0,18 км. Даўжыня берагавой лініі 1,85 км.

Схілы катлавіны вышынёй 4 м, пад хмызняком.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ловаці