open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Усходняя Усіма

**Усходняя Усіма** ()&nbsp;— колішняя правінцыя на поўдні Фінляндыі, уваходзіла ў склад ляні  Паўднёвая Фінляндыя (). 1 студзеня 2011 года рашэннем урада Фінляндыі правінцыя была ўключана ў склад правінцыі Усіма. Насельніцтва&nbsp;— 94&nbsp;353&nbsp; чал. (2010), плошча&nbsp;— 2&nbsp;762.84&nbsp;км², была адной з самых маленькіх 17-е месца з 20 правінцый і аўтаноміі. Адміністрацыйным цэнтрам быў муніцыпалітэт Порва. Шведская назва "*Östra Nyland*".

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
**Раён Порва:**
*  Аскала (Askola)
*  Мюрскюля (Myrskylä)
*  Пукіла (Pukkila)
*  Порва (Porvoo, Borgå)

**Раён Ловійса:**
*  Лапін'ярві (Lapinjärvi, Lappträsk)
*  Ловійса (Loviisa, Lovisa)

## Спасылкі 
* ita-uusimaa.fi — Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Правінцыі Фінляндыі
Рэйна Куўскаскі

**Рэйна Куўскаскі** (; , Лоймаа — , Хельсінкі, Фінляндыя) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Фінляндыі.

## Біяграфія 
Па адукацыі юрыст. З 17 лістапада 1953 па 5 мая 1954 быў міністрам юстыцыі ў кабінеце С.Туоміоя, з 26 красавіка 1958 па 29 жніўня 1958 — прэм’ер-міністрам. Акрамя таго, у перыяд сваёй кар’еры Куўскаскі быў старшынёй Вярхоўнага адміністрацыйнага суда Фінляндыі, парламенцкім амбудсменам Фінляндыі, унёс значны ўклад у развіццё фінскага муніцыпальнага заканадаўства.

Катэгорыя:Міністры юстыцыі Фінляндыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Амбудсмены
Катэгорыя:Суддзі
Райнер фон Фіеант

**Райнер фон Фіеант** (, -) - палітычны і дзяржаўны дзеяч Фінляндыі.

## Біяграфія 
Па адукацыі юрыст, магістр права (1916), працаваў юрыстам, членам праўлення шэрагу прамысловых кампаній і банкаў, у 1955 стаў пераемнікам С.Туаміая на пасадзе старшыні Банка Фінляндыі і займаў гэта пост да 1957 года. У 1939-1940 уваходзіў у кабінеты А.Каяндэра і Р.Руці ў якасці міністра. З лістапада 1957 да красавіка 1958 г. быў прэм'ер-міністрам Фінляндыі, па выніках галасавання ў парламенце Фінлядыі з-за росту коштаў на хлеб кабінет фон Фіеанта быў адпраўлены ў адстаўку.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Ральф Цёрнгрэн

**Ральф Ёган Густаў Цёрнгрэн** (; , Оўлу — , Турку, Фінляндыя) — фінскі палітык. Лідар Шведскай народнай партыі (1945—1955), дэпутат парламента Фінляндыі і прэм’ер-міністр Фінляндыі (5 мая 1954 — 20 кастрычніка 1954). Адзін з кандыдатаў на пасаду Прэзідэнта Фінляндыі ў 1956 годзе.

У 1944—1945 — міністр сацыяльнай палітыкі, 1945—1948 — міністр фінансаў, 1950—1951 — міністр сацыяльнай палітыкі, 1951 — другі міністр фінансаў, 1951—1952 — міністр сацыяльнай палітыкі, 1952—1953 — намеснік міністра замежных спраў, 1953—1954 — міністр замежных спраў, 1954 — прэм'ер-міністр, 1956—1957 — міністр замежных спраў, 1959—1961 — міністр замежных спраў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Фінляндыі
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Фінляндыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Фінляндыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Карл-Аўгуст Фагерхольм

**Карл-Аўгуст Фагерхольм** (, , Сьюінціа — , Хельсінкі, Фінляндыя) — фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

Нарадзіўся ў шведскай сям’і. У 1930 годзе Фагерхольм быў абраны ў парламент Фінляндыі. З 1934 ён выконваў функцыі старшыні шведскага рабочага саюза Сацыял-дэмакратычнай партыі Фінляндыі (СДПФ). У 1937—1944 гг. працаваў міністрам сацыяльных спраў.

У 1945—1947, 1950—1956, 1957, 1958—1961 гг. і 1965 г. быў спікерам парламента Фінляндыі.

Тройчы узначальваў урад Фінляндыі ў 1948—1950, 1956—1957 і 1958—1959 гадах. Выступаў за скасаванне Савецка-фінскага дагавора аб дружбе (1948), і за ўступленне Фінляндыі ў НАТА.

У 1956 балатаваўся на пасаду прэзідэнта Фінляндыі, але прайграў Урха Кеканену, набраўшы 149 галасоў членаў калегіі выбаршчыкаў супраць 151. У 1958—1959 гадах працаваў міністрам замежных спраў.

Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Фінляндыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Фінляндыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Сацыял-дэмакраты Фінляндыі
Катэгорыя:Спікеры Эдускунты
Сакары Туаміая

**Сакары Туаміая** (; , Тамперэ — , Хельсінкі, Фінляндыя) — фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, член Нацыянальнай Прагрэсіўнай партыі.

З 1944 па 1945 гады быў міністрам фінансаў у другім кабінеце Паасіківі. Таксама з 1945 па 1955 гады — кіраўнік Банка Фінляндыі. З 20 верасня 1951 па 26 лістапада 1952 года — на пасадзе міністра замежных спраў Фінляндыі. З 17 лістапада 1953 па 5 мая 1954 года — прэм’ер-міністр Фінляндыі. З 1955 па 1957 гады — пасол Фінляндыі ў Вялікабрытаніі. На прэзідэнцкіх выбарах 1956 балатаваўся ў прэзідэнты, але прайграў. З 1957 па 1960 гады быў генеральным сакратаром эканамічнага аддзела ААН у Еўропе, у 1963 быў спецыяльным прадстаўніком Генеральнага сакратара ААН у кіпрскім ўрэгуляванні. З 1960 па 1964 год — пасол Фінляндыі ў Швецыі.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Фінляндыі
Катэгорыя:Паслы Фінляндыі ў Швецыі
Катэгорыя:Паслы Фінляндыі ў Вялікабрытаніі
Юха Кусці Паасіківі

**Юха Кусці Паасіківі** (), па нараджэнні **Юхан Густаў Хельстэн** (; ) — фінскі палітычны дзеяч, 7-ы прэзідэнт Фінляндыі.

У 1903—1913 і 1917—1918 гг. уваходзіў у кіруючыя органы старафінскай партыі, выступаючы супраць палітыкі русіфікацыі, але з’яўляўся праціўнікам радыкальных дзеянняў. У 1907—1913 — дэпутат фінляндскага сейма. У 1914—1934 — генеральны дырэктар банка «Кансаліс-Асакэ-Панка». У траўні-лістападзе 1918 г. — прэм'ер-міністр Фінляндыі. На гэтай пасадзе выступаў за ўвядзенне ў краіне манархічнай формы праўлення.

Кіраваў фінляндскай дэлегацыяй на савецка-фінляндскіх мірных перамовах, якая падпісала 14 кастрычніка 1920 Тартускі мірны дагавор паміж Фінляндыяй і Расіяй.

У 1934 годзе быў прызначаны паслом у Швецыі, дзе актыўна працаваў над арганізацыяй фінска-шведскага абарончага саюза. У 1939 годзе стаў кіраўніком фінскай дэлегацыі на савецка-фінскіх перамовах, а пасля пачатку баявых дзеянняў паміж дзвюма краінамі атрымаў пасаду міністра без партфеля. 13 сакавіка 1940 года ён падпісаў Маскоўскі мірны дагавор, які скончыў Зімнюю вайну (1939—1940).

Па заканчэнні Вайны-працягу (1941—1944) у лістападзе 1944 быў ізноў прызначаны прэм’ер-міністрам Фінляндыі, пасля чаго ўзяў курс на аднаўленне добрасуседскіх адносін з Савецкім Саюзам. Пад ціскам савецкага ўрада ён быў вымушаны ўвесці ў склад урада члена камуністычнай партыі, чаго раней у гісторыі краіны ніколі не здаралася. У красавіку 1945 сфармаваў другі ўрад, які абапіраўся на пагадненне трох буйных фракцый парламента: камуністаў, сацыял-дэмакратаў і Аграрнага саюза.

11 сакавіка 1946 г. змяніў Карла Манэргейма на пасадзе прэзідэнта Фінляндыі. На гэтай пасадзе асноўную ўвагу надаваў знешняй палітыцы ў цэлым і нармалізацыі адносін з СССР у прыватнасці. Яго палітыка атрымала назву «Лінія Паасіківі».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэзідэнты Фінляндыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Юрысты Фінляндыі
Катэгорыя:Фенаманы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Катэгорыя:Выпускнікі Хельсінкскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Паслы Фінляндыі ў Швецыі
Руйсрэйкялейпя

**Рэйкялейпя** ( — «хлеб з дзіркай»), або **руйсрэйкялейпя** ( — «аржаны хлеб з дзіркай») — традыцыйны фінскі аржаны хлеб.

Уяўляе сабой праснак дыяметрам каля 30 см і таўшчынёй 3-4 см, у цэнтры якой маецца адтуліна дыяметрам каля 5 см. Цеста для рэйкялейпя робяць з жытняй мукі, часам з невялікім даданнем пшанічнай мукі. Выпякаюць хлеб 20-30 хвілін пры тэмпературы 250 ° C.

Хлеб такой формы традыцыйна выпякалі некалькі раз у год, пасля чаго для прасушкі і захоўвання падвешвалі іх на спецыяльных жэрдзях пад столлю хаты (звычайна на кухні).

Першапачаткова такі хлеб гатавалі толькі ў Заходняй Фінляндыі, у іншых месцах ён атрымаў распаўсюджванне значна пазней. На ўсходзе Фінляндыі пяклі больш тоўсты жытні хлеб, вядомы пад назвай руйслімппу ( — «жытні каравай»), у Карэліі і Сава толькі такі хлеб называлі жытнім. Адрозненне ў выпечцы хлеба ва ўсходняй і заходняй частках Фінляндыі было звязана з асаблівасцямі будаўніцтва: на захадзе ў дамах было дзве печы — адна для абагрэву і адна, спецыяльная, для выпечкі хлеба — яе выкарыстоўвалі рэдка, таму рабілі адразу шмат хлеба. На ўсходзе для ацяплення і выпечкі хлеба служыла адна печ, таму хлеб пра запас не пяклі.

Елі рэйкялейпя звычайна з маслам і малаком.

Катэгорыя:Фінская кухня
Катэгорыя:Жыта
Юнгерманія

**Юнгерманія** (*Jungermannia*) — род пячоначных імхоў сямейства юнгерманіевых. 

Пашырана ва ўмераных шыротах Паўночнага паўшар'я. На Беларусі юнгерманія ланцэталістая трапляецца ў вільготных і забалочаных лясах на гнілой драўніне, аголенай глебе, па берагах вадаёмаў.

Аднадомная лістасцябловая расліна даўжынёю 1—4 см. Утварае буйныя дзярнінкі бледна-жаўтаватага або цёмна-зялёнага, зрэдку чырванаватага колеру. Сцёблы сцелістыя, разгалінаваныя, з рызоідамі. Лісце двухраднае, языкападобнае. Каробачка прадаўгавата-эліпсоідная, цёмна-бурая.

## Літаратура 
* Юнгерманія // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. I. Мн., 1999.

Катэгорыя:Юнгерманіевыя
Рунеберг (пірожнае)

**Рунеберг** (*runebergintorttu*) — фінскае невялічкае пірожнае з мігдалам.

Пісьменнік Юхан Людвіг Рунеберг падчас свайго знаходжання ў Порва еў такое пірожнае штодня. 5 лютага, на дзень нараджэння пісьменніка ў знак памяці, гэтае пірожнае гатуюць па ўсёй Фінляндыі, у Порва пірожнае Рунеберг — традыцыйны дэсерт. Вынаходнікам пірожнага з'яўляецца жонка пісьменніка Фрэдэрыка. Яна прыгатавала гэтае пірожнае з цёртага мігдалу, мукі, яек. Гатовы дэсерт паліваюць плаўленым цукрам або малінавым варэннем.

Катэгорыя:Дэсерты
Катэгорыя:Фінская кухня
Маршанцыя

**Маршанцыя** (*Marchantia*) — род пячоначных імхоў сямейства маршанцыевых. 

Слаявіна зялёная, плоская, стужкападобная, шырынёй 1—2 см, даўжынёй да 10 см, злёгку скурыстая ці паперападрбная. Паветраныя камеры запоўнены асіміляцыйнай тканкай. Зверху на слаявіне знаходзяцца вывадкавыя кошыкі для вегетатыўнага размнажэння, знізу рызоіды і брушныя лускавінкі. Архегоніі і антэрыдыі на падстаўках з доўгімі ножкамі. Светла-жоўтая каробачка на ножцы. Спараносідь улетку.

Каля 70 відаў. Пашыраны ўсюды. На Беларусі  трапляецца на вільготных мясцінах, вогнішчах, каля жылля.

Першасныя глеба- і торфаўтваральнікі.

## Літаратура 
* Маршанцыя // 

Катэгорыя:Маршанцыевыя
Кілью

**Кілью**, таксама **цукровае віно** () — фінскі самаробны алкагольны напой.

Гатуецца з дражджэй, цукру і вады. Папулярны з-за моцнасці (15—17 %), бо смакавыя якасці вельмі нізкія. Кілью забаронены для вырабу ў хатніх умовах пры прыгатаванні з цукрам, таму для абыходу заканадаўства цукар замяняюць садавінай або ягадамі. Напой папулярны сярод студэнтаў і людзей, хворых на алкагалізм.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Алкагольныя напоі
Катэгорыя:Фінская кухня
Секвоя

**Секвоя вечназялёная** (*Sequoia sempervirens*) — рэліктавы від дрэў сямейства , адзіны від у родзе.

## Апісанне 
Вечназялёныя хваёвыя дрэвы. Адносяцца да найвышэйшых дрэў (вышыня ствала 110—112 м, дыяметр 6—10 м). Жывуць больш за 3000 гадоў.

Крона вузкаканічная, з гарызантальнымі ці адхіленымі ўніз галінамі і чырванавата-карычневай тоўстай (да 35 см), валакністай, рабрыстай і маршчыністай карой. Лісце (ігліца) 15–25 мм даўжынёй, чаргаванае, лінейнае або лінейна-лан­цэтнае, размешчана грабеньчата ў два рады.

Мік­растро­бі­лы (муж­чынскія шышкі) даўжынёй 2–5 мм. Ме­га­ст­ро­білы (жаночыя шышкі) прадаўгаватыя ці ша­рападобныя, даўжынёй 1,5–3,2 см. Насенне з доўгімі крыльцамі. Драўніна светла-чырвоная.

## Пашырэнне 
Эн­дэмік паднёвага захаду ЗША. Трапляецца на ўзбярэжжы, у гарах Каліфорніі і Паўднёвага Арэгона. Адно з не­шматлікіх хвой­ных дрэў, здольных да ве­ге­та­тыўнага раз­мнажэння пнё­вай по­раслю, утварае парасткавыя прыбярэжныя лясы. Разам з секвоядэндранам — афіцыйны сім­вал шта­та Ка­ліфор­нія.

У Еўропе і Азіі рэшткі секвоі выяўлены ў юрскіх і ніжнемелавых пластах. Раз­во­дзіцца ў Паўночнай Аме­рыцы, Еўро­пе, Но­вай Зе­лан­дыі, Паўднёвай Аф­рыцы.

## Выкарыстанне 
Культывуецца, драўніна выкарыстоўваецца для падводных збудаванняў, мэблі і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Кіпарысавыя
Катэгорыя:Манатыпныя роды раслін
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1847 годзе
Рычыя

**Ры́чыя** (*Riccia*) — род пячоначных імхоў з парадку маршанцыевых.

## Апісанне 
Наземныя, радзей водныя расліны. Слаявіна ў выглядзе разеткі дыяметрам да 2 см з рызоідамі, утворана зверху з асіміляцыйнай, знізу — з асноўнай тканкі. Палавыя органы (антэрыдыі і архегоніі) паглыбленыя ў слаявіну, размешчаны хаатычна.

## Арэал і экалогія 
Род налічвае каля 200 відаў. Пашыраны паўсюдна пераважна ў паўднёвых шыротах і Паўднёвым паўшар'і. На Беларусі найбольш вядомыя , , . Трапляюцца на вільготнай, звычайна гліністай, аголенай глебе. Водную форму рычыі плаваючай вырошчваюць у акварыумах.

## Літаратура 
* Рычыя // 

## Спасылкі 
* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Бабаев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд., исправл. — М.: Сов. Энциклопедия, 1986.

Катэгорыя:Маршанцыевыя
Антацэрас

**Антацэрас** (*Anthoceros*) — род антацэротавых імхоў.

## Апісанне 
Слаявіна цёмна-зялёная, разеткападобная, дыяметрам 2—5 см, шчыльна прылягае да субстрату, з рассечанымі лопасцепадобнымі вырастамі, унізе з слізевымі поласцямі, якія пазней запаўняюцца калоніямі водарасцей з роду насток. Прымацоўваецца да субстрату аднаклетачнымі рызоідамі. Спарагон цыліндрычны, з калонкай і стэрыльнымі ніткамі (элатэрамі), якія служаць для разрыхлення спораў, прамастойны, даўжынёю 1—10 см, зялёны, потым бурэе і раскрываецца на 2 створкі. Споры тэтраэдрычныя, цёмныя, з шчытападобнымі вырастамі. Спараносіць летам і ўвосень.

## Пашырэнне 
Каля 150 відаў. Пашыраны пераважна ў тропіках, некаторыя ва ўмераных шыротах. На Беларусі на аблогах, каля дарог, па канавах, берагах рэк трапляецца .

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Антацэротавыя імхі
Лапландскі сыр

**Лапландскі сыр** (, літаральна — «хлебны сыр», таксама папулярная іншая назва — *juustoleipä*, «сырны хлеб») — свежы сыр з каровінага малака, які робяць у Фінляндыі. Традыцыйна робіцца з малодзіва, да якога дадаюць аленевае ці казінае малако. Сучасны прамыслова вырабляемы сыр робяць са звычайнага малака, што робіць колер і смак менш выразнымі.

Мае даволі мяккую тэкстуру і пяшчотны саладкавы смак. На зубах парыпвае, з-за чаго атрымаў у англійскай мове назву «Finnish squeaky cheese» — «фінскі рыпучы сыр». У фінскіх крамах прадаецца ў форме вялікіх і мініяцюрных аладак, а таксама кавалкамі.

## Прыгатаванне 
Працэс прыгатавання сыру традыцыйны: малако награваюць, затым дадаюць сычужны фермент, які выклікае аддзяленне бялковай масы ад сыроваткі. Сырную масу збіраюць у камяк і раскочваюць у аладку. Сыр запякаюць у духоўцы або на грылі альбо фламбіруюць, у выніку чаго на паверхню аладкі выступае тлушч, утвараючы натуральны ахоўны залацісты пласт.

Катэгорыя:Сыры паводле алфавіта
Катэгорыя:Фінская кухня
Катэгорыя:Паўночны алень
Лёртсю

**Лёртсю**  () — традыцыйная фінская страва ў выглядзе плоскага смажанага у фрыцюры закрытага пірага з начынкамі з мяса, рыбы, ягад, гародніны або варэння. Традыцыя гатавання лёртсю паходзіць з Саванліны ў правінцыі Сава. 

Лёртсю нагадвае паўкруглы пірог, чабурэк або закрытую піцу ў форме дыска і падаецца ў якасці гарачай закускі. Пасля смажання ў фрыцюры лёртсю разразаюць на паловы і ўкладваюць лусту варанай каўбасы і нарэзанае яйка. Дадаецца на смак гарчыца, кетчуп і салат з марынаваных агуркоў у гарчычным соўсе.

Першыя лёртсю пачалі прадавацца ў 1950-х гадах. У цяперашні час лёртсю даступныя амаль ва ўсіх частках Фінляндыі і гатуюцца як з традыцыйнай мясной (рыс + мясны фарш), так і салодкімі (яблыкі, брусніцы, морошка, маліна або варэнне) начынкамі, а таксама з рыбай або гароднінай.

Катэгорыя:Фінская кухня
Бамбардзіроўка Франкфурта-на-Майне

**Бамбардзіроўка Франкфурта-на-Майне** — серыя налётаў бамбардзіровачнай авіяцыі саюзнікаў падчас Другой сусветнай вайны. У выніку налётаў была знішчана палова жылых будынкаў горада (90 000). Быў разбураны гістарычны (сярэднявечны) цэнтр горада. Страты сярод мірнага насельніцтва склалі прыкладна 5500 жыхароў забітымі.

## Бамбардзіроўкі 
29 студзеня 1944 года Ваенна-паветраныя сілы ЗША здзейснілі масіраваны дзённы налёт на Франкфурт. 22 сакавіка 1944 года падчас бамбардзіроўкі горада Каралеўскімі ваенна-паветранымі сіламі Вялікабрытаніі была разбурана гістарычная частка Франкфурта (больш за 1000 чалавек загінулі). Акрамя таго, нанесена значная шкода ўсходняму порту, які з’яўляўся важным перавалачным пунктам. Быў разбураны будынак муніцыпальнай бібліятэкі ў якой захоўваліся каштоўныя гістарычныя дакументы. У выніку авіяналёту не захаваліся нават каталогі з утрыманнем гэтых дакументаў.

Выява:Frankfurt 1945 June destructions after bombing raids old town aerial.JPG|Гістарычны цэнтр горада пасля бамбардзіровак
Выява:Frankfurt Am Main-Altstadt-Zerstoerung-Luftbild 1944.jpg|Від на Франкфурцкі сабор у маі 1945 года
Выява:Frankfurt am Main 1945.jpg|Разбураны горад пасля вайны

## Аднаўленне горада 
Паваеннае аднаўленне горада змяніла архітэктурны стыль будынкаў. Толькі вельмі нешматлікія будынкі былі адноўлены ў іх першапачатковым гістарычным абліччы.

## Спасылкі 
* Франкфурт 1933—1945 

Катэгорыя:Стратэгічныя бамбардзіроўкі ў перыяд Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Франкфурт-на-Майне
Бабіцкая іканапісная школа

250px|thumb|Фрагмент абраза «Маці Божая Казанская»
**Бабіцкая іканапісная школа** — адна з самабытных школ беларускага іканапісу, якая стваралася ў ваколіцах вёскі Бабічы Чачэрскага раёна.
250px|thumb|Каранаванне Божай Маці

## Апісанне 
У іконах Бабіцкай іканапіснай школы адчуваецца ўплыў майстроў Адраджэння і барока. Але і гэтыя стылявыя асаблівасці арганічна спалучаюцца з фальклорным мысленнем іканапісцаў, якія заўжды належалі да таго сацыяльнага слою, для якога прызначаліся іх творы.

## Майстры 
Першая згадка пра трох сялян-іканапісцаў «в деревне Бабичи Покотской волости Рогачёвского повета» сустракаецца ў «Апісанні Магілёўскай губерні» у 1884 годзе.

У канцы XX стагоддзя жылі апошнія майстры вядомай сялянскай дынастыі бабіцкіх іканапісцаў — Уладзімір і Гаўрыіл Гераковы.

## Калекцыі 
Значныя калекцыі ікон бабіцкай школы знаходзяцца ў Веткаўскім музеі стараверства і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава і Чачэрскім гісторыка-этнаграфічным музеі.

## Спасылкі 
* Крестьянский Бог: спасённые бабичские иконы выставили в Национальном художественном музее  

Катэгорыя:Рагачоўскі павет
Катэгорыя:Чачэрскі раён
Катэгорыя:Беларуская іканапісная школа
Катэгорыя:Іканапісныя школы
Катэгорыя:Жывапіс Адраджэння
Катэгорыя:Жывапіс барока
Рыста Руці

**Рыста Хейкі Руці** (; , Хуйцінен — , Хельсінкі) — фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, з 1 снежня 1939 па 19 снежня 1940 года — прэм'ер-міністр Фінляндыі. Прэзідэнт Фінляндыі з 19 снежня 1940 па 4 жніўня 1944 года.

Па адукацыі юрыст. Скончыў ў 1909 юрыдычны факультэт Хельсінкскага ўніверсітэта. У 1910 годзе пазнаёміўся з самым багатым чалавекам Фінляндыі Альфрэдам Кордэлінам, стаў яго адвакатам. Пасля забойства Кордэліна выканаў яго завяшчанне — стварыў фонд. Быў дэпутатам фінскага парламента ад нацыянальна-прагрэсіўнай партыі, дэпутатам гарадскога савета Хельсінкі. У 1921—1924 — міністр фінансаў Фінляндыі, у 1925—1939 — старшыня Банка Фінляндыі. Англафіл, дасканала ведаў англійскую мову, вывучаў марское права ў Оксфардзе ў 1914 годзе.

З 1 снежня 1939 г па 19 снежня 1940 года быў прэм’ер-міністрам Фінляндыі. Прэзідэнт Фінляндыі з 19 снежня 1940 па 4 жніўня 1944 года. На перыяд яго праўлення прыпадаюць дзве вайны паміж Фінляндыяй і СССР: Зімняя вайна (1939—1940) і вайна-працяг (1941—1944).

Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Фінляндыі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Фінляндыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Фінляндыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Юрысты Фінляндыі
Пармеліёпсіс

**Пармеліёпсіс** (*Parmeliopsis*) — род ліставатых лішайнікаў сямейства .

## Апісанне 
Талом (слаявіна) ліставаты, разеткападобны або невыразнай формы, жоўта-зялёны, белавата-шэры або шэры, складаецца з вузкіх, часта звілістых лопасцей, шчыльна прымацаваных да субстрату пры дапамозе рызін, з добра развітым верхнім і ніжнім каравы́мі слаямі, даволі рыхлым стрыжнем і суцэльным слоем водарасцей. Саралі галоўчатыя, выпуклыя, часам больш-менш плоскія, жоўтыя, раскіданыя па ўсёй верхняй паверхні, рэдка зліваюцца ў адну суцэльную сарэдыёзную масу. Сподкападобныя пладовыя целы (апатэцыі) сядзячыя, развіваюцца па ўсёй верхняй паверхні талома або па краях лопасцей. Сумкі булавападобныя з аднаклетачнымі спорамі.

## Пашырэнне 
У свеце адрозніваюцца 4-7 відаў. Пасяляюцца на кары і драўніне лісцяных і хвойных дрэў. На тэрыторыі Беларусі , ,  трапляюцца ў лясах на галінах і ствалах дрэў, на кустах, пнях, старой аголенай драўніне, зрэдку на камянях.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Голубкова Н. С.* Определитель лишайников средней полосы европейской части СССР. — М.—Л.: Наука, 1966. — С. 176. — 257 с. — 2000 экз.
* *Горбач Н. В.* Лишайники Белоруссии. Определитель. — Мн.: Наука и техника, 1973. — С. 226. — 368 с. — 2000 экз.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пармеліевыя
Катэгорыя:Роды грыбоў
Эвернія

**Эве́рнія** (*Evernia*) — род кусцістых лішайнікаў сямейства .

## Апісанне 
Слаявіна (талом) даўжынёю 8–25 (часам да 30) см, бародападобная, павіслая, мяккая, прымацавана да субстрату слаба выяўленай асновай або ляжыць свабодна. Мае зеленаваты, шаравата-белаваты ці жаўтаваты колер. Лопасці шырынёй да 2–4 мм мяккія, вуглавата-акруглыя або плоскія, стужкападобныя, са шматлікімі сарэдыямі па краі. Пладовыя целы (апатэцыі) утвараюцца рэдка. Сумкі падоўжаныя, споры яйцападобныя.

Змяшчае лішайнікавыя кіслоты: уснінавую і дыварыкатавую. 

## Пашырэнне 
Вядома каля 10 відаў, шырока распаўсюджаны ва ўмераных зонах Паўночнага паўшар’я. На Беларусі 3 віды: ,  і . Лішайнік расце на ствале і галінах елкі, рэдка на кары ліставых парод у вільготных старых яловых і ялова-ліставых лясах (даўгамошныя і прыручаёва-травяныя тыпы лясоў).

## Выкарыстанне 
3 эверніі слівавай (т.зв. «дубовы мох») атрымліваюць сыравіну для антыбіятычнага прэпарату «Эвазін», на аснове канцэнтраванага спіртавога экстракту вырабляюць духі, адэкалон, пудру, крэмы, мыла і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пармеліевыя
Катэгорыя:Роды грыбоў
Кюёсці Каліа

**Кюёсці Каліа** (, пры нараджэнні **Гу́стаў Ка́ліякангас**, ; , Юлівіеска — , Хельсінкі, Фінляндыя) — фінскі палітычны дзеяч, прэм'ер-міністр Фінляндыі ў 1922—1924, 1925—1926, 1929—1930, 1936—1937; у 1937—1940 прэзідэнт Фінляндыі. Прымыкаў да правага крыла партыі Аграрны саюз.

Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Фінляндыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Фінляндыі
Катэгорыя:Спікеры Эдускунты
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Ір’ё Сакары Ір’ё-Коскінен

**Ір’ё Сакары Ір’ё-Коскінен** (, Васа — , Хельсінкі) — фінскі гісторык, пісьменнік і палітычны дзеяч.

У 1863-82 прафесар Хельсінкскага ўніверсітэта. У 1869-73 апублікаваў «Гісторыю народа Фінляндыі», у якой першым з гісторыкаў зрабіў спробу прадставіць гісторыю Фінляндыі як адзіны працэс. У 1872-82, 1885-91 член фінскага сейма; быў адным з лідараў фенаманаў. У 1882-99 уваходзіў у склад сената Вялікага Княства Фінляндскага. У канцы 80-х гг. з’явіўся адным з заснавальнікаў партыі старафінаў.

Катэгорыя:Пісьменнікі Фінляндыі
Катэгорыя:Гісторыкі Фінляндыі
Катэгорыя:Палітыкі Фінляндыі
Катэгорыя:Фенаманы
Катэгорыя:Старафіны
Юхан Вільгельм Снельман

**Юхан Вільгельм Снельман** (, Стакгольм — , Кірканумі) — фінскі філосаф, , ,  і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Прафесар філасофіі Хельсінкскага ўніверсітэта (1856-63). У 1840-60-х гг . выдаваў шэраг газет на фінскай і шведскай мовах («Сайма» і інш.). Быў ілідарам фінскага нацыянальнага руху, заклікаў да згуртавання розных грамадскіх груп у імя інтарэсаў нацыі. Будучы сенатарам (1863-68), дамогся указа аб раўнапраўі фінскай мовы са шведскай (1863) — дзяржаўнай мовай Фінляндыі, і ўвядзення нацыянальнай грашовай адзінкі — маркі (1865). Аказаў значны ўплыў на развіццё філасофскай і грамадскай думкі Фінляндыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Памерлі ў Фінляндыі
Катэгорыя:Палітыкі Фінляндыі
Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Філосафы Фінляндыі
Катэгорыя:Філосафы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Гегельянцы
Катэгорыя:Фенаманы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 3 ступені
Вестэрботэн

**Ве́стэрботэн ** (Västerbotten):
* Вестэрботэн — лен у сучаснай Швецыі.
* Вестэрботэн — гістарычная правінцыя ў Швецыі.
*  — папулярны ў Швецыі сыр.
Фінская нацыянальная опера

**Фінская нацыянальная опера** () — фінская дзяржаўная ўстанова культуры, спецыялізуецца ў галіне нацыянальнай оперы і балета.

## Гісторыя 
Першы нацыянальны фінскі тэатр з'явіўся ў 1911 годзе і да 1956 так і называўся — Фінскі нацыянальны тэатр. У 1911 годзе на базе тэатра была створана Фінская нацыянальная опера, а ўвосень 1921 — Фінскі нацыянальны балет. Некалькі дзесяцігоддзяў оперныя і балетныя спектаклі ставіліся на пляцоўцы Аляксандраўскага тэатра, і толькі ў 1993 годзе Фінская нацыянальная опера пераехала ва ўласны будынак, пабудаваны фінскімі архітэктарамі Эра Хювямякі, Юкі Кархунена і Рыста Паркінена на беразе заліва Тэеленлахці ў Хельсінкі. У будынку Оперы ёсць дзве залы: Вялікая оперная зала на 1350 месцаў і «Альміхол» на 300—500 месцаў.

Тэатральны сезон доўжыцца з жніўня па чэрвень, у час якога на сцэне праходзіць парадку 300 твораў, 190 з якіх на галоўнай сцэне. Рэпертуар уключае ў сябе ў сярэднім 15 опер і 9 балетаў на галоўнай сцэне. У будынку Оперы дзейнічае Балетная школа, разлічаная на 172 студэнта, дзе навучаюць класічнаму балету.

## Гл. таксама 
* Фінскі нацыянальны балет
* Фінскі нацыянальны тэатр
* Аляксандраўскі тэатр

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт Фінскай нацыянальнай оперы


Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1911 годзе
Маці Нюкянен

**Маці Энсіа Нюкянен** (; 17 ліпеня 1963, Ювяскюля, Фінляндыя — 4 лютага 2019, Лаппеенранта, Фінляндыя — фінскі скакун з трампліна на лыжах, чатырохразовы алімпійскі чэмпіён (1984 г. — з 90 м трампліна, 1988 г. — з 70, 90 м і ў камандных спаборніцтвах), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 1984 у скачках з 70-метровага трампліна, 4-кратны (у тым ліку самы малады ў гісторыі) чэмпіён свету ў камандзе (1982, 1985, 1987, 1989), двухразовы пераможца «Турнэ чатырох трамплінаў» (1983, 1988).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Нюканена 

Катэгорыя:Скакуны на лыжах з трампліна паводле алфавіта
Катэгорыя:Скакуны на лыжах з трампліна Фінляндыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па скачках з трампліна
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Фінляндыі
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1984 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1984 года
Катэгорыя:Скакуны з трампліна на зімовых Алімпійскіх гульнях 1984 года
Катэгорыя:Скакуны з трампліна на зімовых Алімпійскіх гульнях 1988 года
Катэгорыя:Пераможцы Хольменколена
Аўра (сыр)

**Аўра** (Aura) — фінскі блакітны сыр, вырабляецца з каровінага малака на малаказаводзе *Valio* ў горадзе Энекоскі. Назву атрымаў ад ракі Аўраёкі. Вытворчасць з 1935 года. Сыр спее 6 тыдняў. Утрыманне тлушчу 29%. У гатунку *AURA 17* утрыманне тлушчу 17%.

Прадаецца галовамі па 3,4 кг. альбо фасаваным (*Aura* und *Aura 17* у блакітнай металічнай фользе, *Aura Gold* у пластыкавай упакоўцы).
Выкарыстоўваецца таксама для запякання і варкі.

Катэгорыя:Сыры паводле алфавіта
Катэгорыя:Фінская кухня
Васа

**Васа:**

* Дынастыя Васа — шведская каралеўская дынастыя, якая вядзе пачатак ад Густава Васы.
* Васа — горад у Фінляндыі.
* Васа — фінскі футбольны клуб з горада Васа.
* Васа — знакаміты шведскі галеон, які патануў у 1628 годзе і быў падняты ў 1961. Адзіны ў свеце захаваны парусны карабель пачатку XVII стагоддзя.
* Музей Васа — музей, у якім дэманструецца галеон «Васа». Знаходзіцца ў Стакгольме.
* Ордэн Васы — шведскі каралеўскі ордэн грамадзянскі заслуг.
* Васалапет — масавая лыжная марафонская гонка (90 км), праходзілая ў Швецыі. Названа ў гонар Густава Васы.

* Васа, вадзянік — міфалагічны персанаж вадзяніка народаў Комі.

## Гл. таксама 
* Ваза, значэнні
Мустамакара

**Мустамакара** (чорная каўбаса) — фінская крывянка. Вельмі папулярна ў Тамперэ ў якасці перакусу, прадаецца ў порце і на рынках. Традыцыйна ядуць з бруснічнай поліўкай і халодным малаком.

Начынку для мустамакары гатуюць з свінога мяса, крыві, ячных круп, мукі і цыбулі, абалонка — натуральныя свінячыя кішкі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каўбасы
Катэгорыя:Фінская кухня
Васа (горад)

**Ва́са** (, ), састарэлы варыянт **Ва́за** () — горад і муніцыпалітэт на захадзе Фінляндыі на беразе Батнічнага заліва Балтыкі (былая сталіца Вазаскай губерні Вялікага Княства Фінляндскага, вядомая таксама, як Нікалайстад (), Нікалайстат або Нікалайштат (ад ), , Нікалаінкаўпункі).

Насельніцтва Васы складае 57 501 чалавек (ліпень 2007). Горад з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам правінцыі Астработнія, і шведская мова з’яўляецца роднай мовай для прыкладна 25 % насельніцтва Васы. Горад з’яўляецца важным цэнтрам фінска-шведскага нацыянальнага дыялогу.

У горадзе дзейнічае Васкі ўніверсітэт.

## Гісторыя 
 гг.]]
Атрымаў гарадскі статут у 1606 годзе, падчас валадарання караля Швецыі Карла IX і названы ў гонар каралеўскага дому Васа (Ваза). Падчас вайны 1808—09 гг. горад некалькі разоў быў узяты ў баі рускімі войскамі.
 
Размешчаны першапачаткова на берагах бухты Батнічнага заліва, пазней, дзякуючы ўзняццю берагоў, у XIX стагоддзі знаходзіўся ўжо на значнай адлегласці ад берага і таму пасля пажару 1852 г., які цалкам яго знішчыў, горад быў перанесены на захад, да марскога берага.

### Назва 
На працягу шматлікіх гадоў Васа некалькі разоў мяняла сваю назву ў выніку змянення напісання, прыняцця палітычных рашэнняў і змянення стану мовы.

Першапачаткова горад насіў назву *Mustasaari* ( «Чорны востраў») ці *Mussor* (у гонар вёскі, на месцы якой ён быў заснаваны ў 1606), але праз некалькі гадоў назва была зменена на *Wasa* (Васа) у гонар шведскай каралеўскай дынастыі. З 1606 па 1855 горад быў вядомы як Васа. У 1855 г. у сувязі са смерцю расійскага імператара Мікалая I, які насіў адначасова тытул Вялікага Князя Фінляндскага, горад атрымаў афіцыйную назву Нікалайштат ці Нікалайстат (*Nikolaistadt* па-нямецку, *Nikolaistad* па-шведску і *Nikolainkaupunki* па-фінску), нягледзячы на гэту, старая назва ўвесь час заставалася ва ўжыванні (у адрозненне ад старой *Вазы* — *Gamla Wasa*, яго звалі *Новая Ваза* — *Nya Wasa*). Пачынаючы з 1918 года горад афіцыйна стаў называцца *Ваза*.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на ўзбярэжжы Батнічнага заліва Балтыйскага мора ў самым вузкім месцы Кваркенскага праліва. Адлегласць да Швецыі ў гэтым месцы ўсяго 80 км.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ір’ё Сакары Ір’ё-Коскінен
* Тарма Пелтакоскі

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* www.vaasa.fi — афіцыйны сайт горада


Катэгорыя:З’явіліся ў 1606 годзе
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Герасімовіч

**Герасімовіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Ніканоравіч Герасімовіч (нар. 1939) — беларускі спецыяліст у галіне тэарэтычнай электратэхнікі, электраэнергетыкі. Доктар тэхнічных навук (1994), прафесар (1997)
* Георгій Ігнатавіч Герасімовіч (нар. 1930) — беларускі акушэр-гінеколаг, хірург. Доктар медыцынскіх навук (1975), прафесар (1978).
* Дзмітрый Эдуардавіч Герасімовіч — беларускі дызайнер, мастак кнігі, графік.
* Леанід Сцяпанавіч Герасімовіч — беларускі вучоны ў галіне электратэхналогіі
* Маргарыта Сяргееўна Герасімовіч — расійская і беларуская спявачка, кампазітар і аўтар-выканаўца
* Пётр Мікалаевіч Герасімовіч — беларускі мастак
* Святлана Міхайлаўна Герасімовіч — беларускі палітык.
* Уладзімір Мікалаевіч Герасімовіч — беларускі палітык, дыпламат
* Эльвіра Пятроўна Герасімовіч — беларускі тэатразнавец
Аксель Люнг

**Аксель Люнг** (; , Стакгольм — , Стакгольм) — шведскі гімнаст, чэмпіён летніх Алімпійскіх гульняў 1908.

На Гульнях 1908 у Лондане Люнг удзельнічаў толькі ў камандным першынстве, у якім яго зборная заняла першае месца.

## Спасылкі 
* Аксель Люнг на sports-reference.com  

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стакгольме
Катэгорыя:Памерлі ў Стакгольме
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1908 года
Катэгорыя:Гімнасты Швецыі
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 1908 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Швецыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па спартыўнай гімнастыцы
Эльвіра Пятроўна Герасімовіч

{{Вучоны
 |Навуковая сфера  = мастацтвазнаўства
 |Месца працы      = Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў
 |Навуковая ступень = 
 |Навуковае званне  = 
 |Альма-матэр       = Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў
 |Навуковы кіраўнік = 
 |Знакамітыя вучні  = 
 |Вядомы як         = Рэктар БДАМ (1968—1984)
 |Узнагароды і прэміі = { style="background:transparent"
     
}
 |Роспіс              = 
 |Шырыня роспісу      = 
 |Сайт                = 
}}
**Эльвіра Пятроўна Герасімо́віч** (, ) — , ) — беларускі тэатразнаўца, актрыса, педагог. Кандыдат мастацтвазнаўства (1956), прафесар (1977). Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1974).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1949, курс Е. Міровіча). У 1957—1968 гг. інструктар, загадчык сектара мастацтва ЦК КПБ.

## Навуковая дзейнасць 
Даследуе гісторыю беларускага тэатра, у прыватнасці творчасць Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа ў міжваенны перыяд, праблемы тэатральнай педагогікі, прафесійнага выхавання акцёра. Тэма кандыдацкай дысертацыі «Асноўныя этапы творчага шляху Беларускага дзяржаўнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа (1921—1941 гг.)» (, Масква, 1956).

## Творчая дзейнасць 
Аўтар шматлікіх сцэнарыяў для тэле- («Людзі на балоце» паводле І. Мележа, 1960) і радыёпастановак («Сэрца на далоні» паводле І. Шамякіна, «Рудабельская рэспубліка» паводле С. Грахоўскага, «Сляды на асфальце» паводле В. Быкава, «На струнах буры» паводле Л. Арабей) і інш.

## Узнагароды 
* Ордэн «Знак Пашаны»
* медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
* медаль «За працоўную доблесць»
* Ганаровыя граматы Вярхоўнага Савета БССР.

## Літаратура 
* 
* Республика Беларусь: энциклопедия. В 6 т. Т. 3. — Минск, 2006.
* 

## Спасылкі 
* Артыкул В. С. Іваноўскага, прысвечаны Э. П. Герасімовіч 
* «Як цудоўна, што вы — з намі!»

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Тэатразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Рэктары Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты мастацтвазнаўства
Катэгорыя:Члены КПСС
Арна Саарынен

**Арна Алексантэры Саарынен** (; , Эхцяры — ) — фінскі гімнаст, бронзавы прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 1908.

На Гульнях 1908 у Лондане Саарынен удзельнічаў толькі ў камандным першынстве, у якім яго зборная заняла трэцяе месца.

## Спасылкі 
* Арна Саарынен на sports-reference.com  

Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1908 года
Катэгорыя:Гімнасты Фінляндыі
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 1908 года
Хану Рантакары

**Хану Юхані Рантакары** (; нар. 8 студзеня 1939) — фінскі гімнаст, прызёр Алімпійскіх гульняў.

Хану Рантакары нарадзіўся ў 1939 годзе ў Тамперэ. У 1964 годзе на Алімпійскіх гульнях у Токіа заваяваў бронзавы медаль у апорным скачку. У 1968 годзе прыняў удзел у Алімпійскіх гульнях у Мехіка, але медаляў не заваяваў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гімнасты Фінляндыі
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 1964 года
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 1968 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1964 года
Летнія Алімпійскія гульні 1940

**XII летнія Алімпійскія гульні** былі запланаваны да правядзення з 21 верасня па 6 кастрычніка 1940 года ў Токіа. У сувязі з адмовай Японіі МАК у 1938 годзе перанёс Гульні ў Хельсінкі, дзе яны павінны былі быць праведзены з 20 ліпеня па 4 жніўня 1940 года. Пасля пачатку ў 1939 годзе Другой сусветнай вайны Гульні былі канчаткова адменены лістом Бае-Латура усім членам МАК ад 2 мая 1940 года.

У рамках такійскіх Гульняў планавалася ўпершыню ў гісторыі ўключыць у алімпійскую праграму спаборніцтва па планерызму, які быў прадстаўлены ў 1936 годзе ў Берліне ў якасці паказальнага віду спорту. У паваенных Гульнях планерызм так і не ўвайшоў у алімпійскую праграму, і алімпійцы з тых часоў так і не здолелі скарыць паветраную прастору.

Токіа ў выніку прыняў летнія Гульні ў 1964 годзе, а Хельсінкі — у 1952 годзе.

1940

Катэгорыя:1940 год у спорце
Катэгорыя:Спорт у Токіа
Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
Катэгорыя:Спорт у Хельсінкі
Вейка Хухтанен

**Вейка Аарнэ Алекс Хухтанен** (; 5 чэрвеня 1919, Вііпуры — 29 студзеня 1976, Хельсінкі) — фінскі гімнаст, уладальнік пяці медаляў Алімпійскіх гульняў 1948 года, тры з якіх залатыя, двухразовы сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 1950 года.

## Кар’ера 
Гімнастыкай займаўся з 12 гадоў. Дэбютаваў у зборнай у 1938 годзе ў міжнародным матчы паміж Германіяй і Фінляндыяй. Павінен быў дэбютаваць на Алімпіядзе 1940 года, якую планавалі правесці ў Хельсінкі, аднак з-за Другой сусветнай вайны Гульні былі адменены.

На Алімпіядзе 1948 года ў Лондане фінская зборная паказала фенаменальны вынік, да чаго меў дачыненне датычным і Вейка. У камандным спаборніцтве фіны апярэдзілі зборную Швейцарыі на 1,6 бала, а ў асабістым спаборніцтве Хухтанен абыйшоў на 0,7 бала Вальтэра Лемана. Апроч усяго іншага, яму ўдалося стаць бронзавым прызёрам у практыкаваннях на перакладзіне, сярэбраным прызёрам у практыкаваннях на паралельных брусах і чэмпіёнам Гульняў у практыкаваннях на кані (тытул ён падзяліў з Паава Аалтаненам і Хейкі Саваляйненам).

У 1950 годзе Хухтанен узяў сярэбраныя медалі на чэмпіянаце свету ў камандным першынстве і практыкаваннях на перакладзіне. З-за траўмы пляча ён адмовіўся ад удзелу ў Алімпійскіх гульнях 1952 года і неўзабаве завяршыў кар’еру.

## Літаратура 
* Erich Kamper/Bill Mallon: Who’s Who der Olympischen Spiele 1896—1992. Mailand 1992 ISBN 3-928562-47-9
* Volker Kluge: Olympische Sommerspiele. Die Chronik II. Berlin 1998 ISBN 3-328-00740-7

## Спасылкі 
* Timo Soukola: Huhtanen, Veikko (1919—1976). Kansallisbiografia-verkkojulkaisu. 25.8.2000. Helsinki: Suomalaisen Kirjallisuuden Seura.
* 

Катэгорыя:Гімнасты Фінляндыі
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 1948 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1948 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1948 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1948 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па спартыўнай гімнастыцы
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Фінляндыі
Спіс нацыянальных паркаў Фінляндыі

Па стане на красавік 2012 года ў Фінляндыі створана 37 нацыянальных паркаў. Усе яны кіруюцца Галоўным лясным упраўленнем Фінляндыі (). Нацыянальныя паркі займаюць агулам 8,150 квадратных кіламетраў — 2,5 % плошчы краіны. У 2007 годзе нацыянальныя паркі Фінляндыі наведала звыш 1,7 мільёна чалавек.

[thumb|800px|center|Від на возера [Піелінен з узгорка ў нацыянальным парку Колі]]

## Спіс нацыянальных паркаў 
{{image frame
|border=no
|content=
{{Image label begin|width={}|image=Finland locator map.svg|float={}}}
{{Image label small|scale={}|x=0.579|y=1.204|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.392|y=1.263|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.375|y=0.978|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.68|y=0.76|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.437|y=1.01|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.284|y=0.968|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.684|y=0.864|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.656|y=0.95|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.295|y=1.155|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.27|y=0.975|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.496|y=0.996|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.475|y=0.204|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.395|y=1.162|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.645|y=0.954|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.416|y=1.211|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.638|y=0.457|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.493|y=1.02|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.392|y=0.27|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.767|y=0.86|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.409|y=0.565|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.767|y=0.905|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.305|y=1.072|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.451|y=0.898|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.538|y=0.398|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.572|y=1.089|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.597|y=0.482|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.527|y=0.707|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.416|y=0.85|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.375|y=0.992|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.263|y=1.232|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.572|y=0.569|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.597|y=0.798|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.385|y=1.145|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.576|y=0.27|text=▲}}
{{Image label small|scale={}|x=0.545|y=1.155|text=▲}}

|caption=}}

## Гл. таксама 
* Спіс запаведнікаў Фінляндыі

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Нацыянальныя паркі Фінляндыі на сайце Галоўнага ляснога кіравання Фінляндыі: http://www.metsa.fi/default.asp?Section=6 , http://www.metsa.fi/default.asp?Section=533 , http://www.metsa.fi/default.asp?Section=1029 , http://www.metsa.fi/default.asp?Section=1176 
* National parks, hiking areas, wilderness areas
* Ministry for Foreign Affairs of Finland 


Катэгорыя:Спісы:Фінляндыя
Катэгорыя:Спісы:Нацыянальныя паркі і запаведнікі
Аалтанен

**А́алтанен** () — фінскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Айма Ансельм Аалтанен (1906—1987) — фінскі палітычны дзеяч.
* Алексі Аалтанен (1884—1918) — фінскі журналіст, які быў паручнік царскай арміі.
* Арва Аалтанен (1892—1949) — фінскі плывец
* Віле Аалтанен (нар. 1979) — фінскі хакеіст (бендзі), чэмпіён свету (2004), уладальнік Кубка свету (2005).
* Вяйнё Валдэмар Аалтанен (1894—1966) — фінскі скульптар.
* Паава Аалтанен (1919—1962) — фінскі гімнаст.
* Раўна Аалтанен (нар. 1938) — былы фінскі пілот ралі.
* Юхамаці Аалтанен (нар. 1985) — фінскі хакеіст.
Iltalehti

***Iltalehti*** («Ілталехты», «Вячэрняя газета») — штодзённая фінская газета, трэцяя па тыражы газета ў Фінляндыі. Выходзіць з 1980 года.

## Пра газету 
Газета з'явілася ў 1980 годзе як дадатак да газеты Uusi Suomi. Палітычна нейтральная, апісвае жыццё сучаснай Фінляндыі. Вядомасць атрымала як першая газета, у якой быў працытаваны артыкул з Фінскай Вікіпедыі. Інтэрнэт-версія з'явілася ў лістападзе 2008 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт газеты
* Пра газету на сайце кампаніі Alma Media 

Катэгорыя:Газеты Фінляндыі
Паава Аалтанен

**Паава Іаханес Аалтанен** (; 12 снежня 1919, Кемі — 9 верасня 1962, Сіпа) — фінскі гімнаст, трохкратны чэмпіён Алімпійскіх гульняў 1948 года ў камандным першынстве, апорным скачку і практыкаваннях на кані (тытул падзяліў разам з суайчыннікамі Вейка Хухтаненам і Хейкі Саваляйненам), бронзавы прызёр Алімпіяды 1948 года ў шматбор'е і Алімпіяды 1952 года ў камандным першынстве. Чэмпіён свету 1950 года ў спаборніцтвах на перакладзіне і сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 1950 года ў камандным першынстве.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гімнасты Фінляндыі
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 1948 года
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 1952 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1948 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1948 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1952 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па спартыўнай гімнастыцы
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Фінляндыі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па спартыўнай гімнастыцы
Фінляндская Дэмакратычная Рэспубліка

**Фінляндская Дэмакратычная Рэспубліка** () — марыянеткавая дзяржава, якая існавала падчас Зімняй вайны 1939—1940 на акупаванай савецкімі войскамі тэрыторыі Карэльскага перашыйка. Планавалася, што ФДР зойме ўсю тэрыторыю Фінляндыі.

Паводле ТАСС, рэспубліка была абвешчана 1 снежня 1939 у горадзе Тэрыёкі, першым з захопленых чырвонаармейцамі, ад імя Народнага Урада, што склаўся з фінскіх камуністаў, якія бяглі ў Савецкі Саюз пасля грамадзянскай вайны на чале з Ота Куўсіненам. Урад Куўсінена не быў прызнаны нікім, акрамя сацыялістычных краін: СССР, Манголіі і Тувы. Таксама падтрымку ФДР выказалі некаторыя дзеячы левага руху ў свеце: Джавахарлал Неру, Джон Стэйнбек і Джордж Бернард Шоу — і нямецкія СМІ (згодна з падзелам сфер уплыву паводле пакта Молатава — Рыбентропа). Сацыялістычная Фінляндыя не была падтрымана і фінскімі рабочымі.

Ужо 2 снежня Куўсінен і старшыня СНК СССР Молатаў падпісалі Дагавор аб узаемадапамозе і дружбе ФДР і СССР, які задавальняў усе ранейшыя тэрытарыяльныя патрабаванні Савецкага Саюза: Карэльскі перашыек, продаж астравоў у Фінскім заліве, арэнда Ханка — у абмен на перадачу Фінляндыі часткі Савецкай Карэліі і кампенсацыю грашыма. У Лізе Нацый прадстаўнікі СССР аб'явілі, што стары фінскі ўрад пакінуў краіну і адзіным легітымным органам, з якім будуць весціся перамовы, з'яўляецца Тэрыёкскі ўрад.

Аднак з-за няўдалага для СССР ходу вайны ФДР не стала сапраўднай уладай у краіне. Савецка-фінскі мірны дагавор 12 сакавіка 1940 увогуле не прадугледжваў яе захаванне. У той жа дзень анексаваныя ў Фінляндыі тэрыторыі былі аб'яднаны з Карэльскай АССР у Карэла-Фінскую ССР, а 29 сакавіка Вячаслаў Молатаў абвясціў канчатковы роспуск урада Куўсінена. Сам былы прэм'ер-міністр ФДР заняў пасаду фармальнага кіраўніка, старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета новай Карэла-Фінскай Рэспублікі, на якой заставаўся да ліквідацыі КФССР ў 1956.

## Тэрыёкскі ўрад 
## Гл. таксама 
* Фінляндская Сацыялістычная Рабочая Рэспубліка — незалежная сацыялістычная рэспубліка, якая існавала ў 1918. Адным з яе заснавальнікаў таксама быў Ота Куўсінен.

Катэгорыя:Сацыялістычныя краіны
Катэгорыя:Гісторыя Фінляндыі
Катэгорыя:Марыянеткавыя дзяржавы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)
Тээму Сіпа

**Тээму Юркі Юхані Сіпа** (; , , Фінляндыя) — цяперашні каталіцкі біскуп Хельсінкі.

## Біяграфія 
Тээму Сіпа нарадзіўся ў лютэранскай сям'і, у 1966 годзе перавярнуўся ў каталіцтва. Праз чатыры гады вырашыў стаць святаром. Пасля заканчэння навучання ў семінарыі пры Фрайбургскім універсітэце пасвечаны ў святары 28 мая 1977 года. Пад кіраўніцтвам Карла Лемана абараніў дыпломную працу па тэме «*Das Prinzip des Protestantismus bei Paul Tillich*».

Працаваў у Хельсінкі і Ювяскюля. 16 чэрвеня 2008 года Рымскі папа Бенедыкт XVI прызначыў Тээму Сіпа ардынарыем адзінай у краіне каталіцкай дыяцэзіі ў Хельсінкі, змяніўшы на гэтай пасадзе Юзафа Врубеля (), які стаў Люблянскім біскупам. 5 верасня 2008 года Тээму Сіпа быў пасвечаны ў біскупы.

## Цікавыя факты 
* Тээму Сіпа стаў першым каталіцкім біскупам — фінам па нацыянальнасці з часоў біскупа Аба Арві Куркі (), які памёр у 1522 годзе.

## Спасылкі 
* Інфармацыя на catholic-hierarchy.org 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лахты
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Фінляндыі
Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Фінляндыі
Генрых Упсальскі

Св. **Генрых Упсальскі** (? — каля 1156, Фінляндыя) — біскуп упсальскі, мучанік, адзін з дзеячаў хрысціянізацыі Фінляндыі. Прылічаны Каталіцкай царквой да ліку святых.

[thumb|left|[Роберт Экман. Біскуп Генрых хрысціць фінаў]]
thumb|Забойства Генрыха

Гістарычна дакладнай інфармацыі пра жыццё Генрыха не захавалася, яго жыццё апісана толькі ў пазнейшых сярэднявечных крыніцах (найбольш познія з іх адносяцца да канца XIII стагоддзя). Паводле іх, ён быў родам з Англіі, прыбыў у Швецыю разам з будучыняй Папам Адрыянам IV. У Швецыі ён быў пасвечаны ў біскупы і атрымаў упсальскую кафедру. У 50-гады XII стагоддзя ён прыняў удзел у шведскім крыжовым паходзе, арганізаваным з мэтай хрысціянізацыі Фінляндыі шведскім каралём Эрыкам IX.

Паводле тых жа крыніц пасля ад'езду караля і шведскай арміі Генрых Упсальскі застаўся ў Фінляндыі, будуючы цэрквы, а таксама хрысцячы і вучачы народ. Каля 1156 года (традыцыйная дата 20 студзеня 1156 года) ён быў забіты язычнікам Лалі на лёдзе возера .

Культ Генрыха Упсальскага хутка распаўсюдзіўся ў Швецыі. У канцы XIII стагоддзя ён ужо згадваецца ў царкоўных дакументах як святы. У XIV—XV стст. шанаванне Генрыха было ўжо шырока распаўсюджана ў шматлікіх краінах Паўночнай Еўропы.

Каталіцкая царква святкуе памяць Святога Генрыха Упсальскага 19 студзеня. Святы Генрых — найбольш шануемы святы Каталіцкай царквы Фінляндыі, лічыцца заступнікам краіны. Таксама памяць Генрыха адзначаецца 19 студзеня ў некаторых пратэстанцкіх цэрквах.

## Літаратура 
* Палола А.-П., Мякели-Алитало А. Сто замечательных финнов. Калейдоскоп биографий: Лалли = 100 suomalaista pienoiselämäkertaa venäjäksi / Под ред. Тимо Вихавайнена; пер. с финск. И. М. Соломеща. — Хельсинки: Об-во финской лит, 2004. — С. 312—314. — 781 с. — ISBN 951-746-522-X

## Спасылкі 
* Юка Паарма: Святы Генрых і Кафедральны сабор Турку  
* Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Фінляндыі
Катэгорыя:Святыя Фінляндыі
Катэгорыя:Памерлі ў 1156 годзе
Катэгорыя:Памерлі 20 студзеня
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Мучанікі