open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Зубніца клубняносная

**Зубніца клубняносная** (*Cardamine bulbifera*) — шматгадовая расліна з роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
thumb|left|200px|Батанічная ілюстрацыя

Голая травяністая расліна вышынёй 40—70 см, з доўгім паўзучым мясістым карэнішчам, пакрытыя мясістай лускаю. Сцябло прамастаячае, простае. Лісце перыстарассечанае, чарашковае. Кветкі даўжынёй 1—1,5 см, сабраны ў шчытковападобны нешматкветны пэндзаль.

Плады — коса ўверх накіраваныя струкі даўжынёй да 3,5 см. Насенне жоўта-бурае, бліскучае. У пазухах лісця і суквеццяў невялікія клубянькі. Цвіце ў красавіку — маі на працягу 1,5—2 тыдняў.

## Распаўсюджанне 
Расце ў цяністых шыракалістых лясах і хмызняках у Карпатах, на Палессі, у лесастэпу, у Крыму.

## Ахоўны статус 
Занесена ў чырвоны спіс Харкаўскай вобласці. Ахоўваецца таксама ў Беларусі, Латвіі, Літве, на тэрыторыі Еўрапейскай часткі Расіі.

## Паходжанне назвы 
Старая назва роду (*Dentaria*) паходзіць ад лацінскага слова, якое ў перакладзе азначае зуб. Назва віду ў перакладзе з лацінскай мовы — «клубняносная».

## Размнажэнне 
Расліна размнажаецца насеннем, вегетатыўна (часткамі карэнішчаў) і бульбачкамі.

## Эстэтычныя характарыстыкі 
Зубніца дэкаратыўная расліна. Ружова-ліловыя пэндзлі кветак і зеляніна з выразанымі лісцямі робяць яе ўпрыгажэннем лясоў. Сарваная расліна хутка вяне. Іншыя 2 віду зубніцы адрозніваюцца тым, што ў пазухах іх лісця і суквеццяў няма клубянькоў.

## Літаратура 
* *Дорофеев А. М., Сюборова С. Ф.* Они не должы исчезнуть: Книга для учащихся — Мн.: Народная асвета, 1987. — 200 с.: ил. — 89 000 экз. — С. 146. 

## Спасылкі 
* Зубніца клубняносная ў Чырвонай кнізе Беларусі
* 
* Cardamine bulbifera — (L.)Crantz. // Plants For A Future 

Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Зубніца
Катэгорыя:Флора Еўропы
Ельня (прыток Сажа)

**Е́льня** — рака ў Краснапольскім і Слаўгарадскім раёнах Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Сож (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 30 км. Плошча вадазбору 170 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 0,9 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 м/км.

Пачынаецца з балота паміж вёскамі Чэрнін і Новае Жыццё Краснапольскага раёна, вусце за 3 км на паўночны захад ад былой вёскі Старынка Слаўгарадскага раёна. Вадазбор на паўднёвай ускраіне Аршанска-Магілёўскай раўніны. Даліна пераважна трапецападобная, шырыня яе 250—500 м. Схілы даліны вышынёй 5—6 м, спадзістыя. Абалона перарывістая, паміж вёскамі Старынка і Ельня Слаўгарадскага раёна адсутнічае. Рэчышча каналізаванае на працягу 5,9 км (ад вытоку да вёскі Заазер’е Краснапольскага раёна), на астатнім працягу звілістае. Шырыня ракі ў межань складае 4—8 м.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) 

Катэгорыя:Прытокі Сажа
Катэгорыя:Рэкі Слаўгарадскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Краснапольскага раёна
Тэнесі Уільямс

**Тэнесі Уі́льямс** (, сапр. Томас Ланір Уільямс (*Thomas Lanier Williams*); 26 сакавіка 1914, г. Калумбус, штат Місісіпі, ЗША — 25 лютага 1983) — амерыканскі пісьменнік, драматург.

Вучыўся ва ўніверсітэтах Місуры, Сент-Луіса, Аявы (1929-38).

У раманах «Рымская вясна місіс Стоўн» (1950), «Мойсі і свет розуму» (1976), сацыяльна-псіхалагічных п’есах «Шкляны звярынец» (1945), «Трамвай „Жаданне“» (1947, экранізавана ў 1951), «Татуіраваная ружа» (1951), «Кошка на распаленым даху» (1955), «Арфей спускаецца ў пекла» (паст. 1957), «Ноч ігуаны» (1961), «Папярэджанні малым караблям» (1973), «Стары квартал» (1977), «Цудоўная нядзеля для пікніка» (1980) і інш. праблемы існавання асобы ў жорсткім свеце, адзіноты сярод людзей, сутыкнення дабра і прыгажосці з прагматызмам і чэрствасцю. Аўтар зборнікаў навел «Аднарукі і іншыя апавяданні» (1948), «Карамель» (1954), «Вандроўкі рыцара» (1967), «Восем прыстойных жанчын у стане апантанасці» (1974), зборнікаў вершаў «У зіме гарадоў» (1956), «Андраген, любоў мая» (1977), кнігі «Мемуары» (1975), шэрагу аповесцей. Паэтыка яго твораў складаная, насычана сімваламі і алегорыямі, антычнымі і біблейскімі алюзіямі, сумяшчае ў сабе тэндэнцыі экзістэнцыялізму, экспрэсіянізму, натуралізму, імпрэсіянізму з элементамі антыдрамы і «тэатра жорсткасці».

Распрацаваў канцэпцыю «пластычнага тэатра», паводле якой на сцэне важнае значэнне надаецца мастацкаму і музычнаму афармленню, сцэнаграфіі, эфектам святла.

Асобныя творы перакладзены на беларускую мову, на Беларусі яго п’есы ставіліся ў тэатрах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Стулаў Ю. Амерыканская драматургія на беларускай сцэне (1960—1980) // Беларусіка=Aldaruthenica. Мн., 1995. Кн. 5.

Катэгорыя:Ахвяры няшчаснага выпадку
Катэгорыя:Лаўрэаты Пулітцэраўскай прэміі
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Катэгорыя:Мемуарысты ЗША
Катэгорыя:Аўтары літаратуры ЛГБТ
Катэгорыя:Выпускнікі Акцёрскай студыі
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Драматургі ЗША
Асабістае імя

**Асабістае імя** — гэта імя, дадзенае чалавеку пры нараджэнні або хрышчэнні.

У большасці заходніх краін імя ідзе ўперадзе прозвішча. Тым не менш, у многіх краінах Усходу, такіх як Японія і Кітай, яно ідзе пасля прозвішча, а часам і ў Еўропе, напрыклад, ва ўсходнеславянскіх мовах, у тым ліку і на Беларусі.

Ад асабістага імя бацькі ўтвараецца імя па бацьку.

Пры афіцыйным афармленні да асабістага імя дадаецца імя па бацьку ці іншае сярэдняе імя (калі ёсць) і прозвішча.

Звычайна мужчынскія і жаночыя імёны адрозніваюцца, але многія з іх маюць 2 формы, напрыклад, Аляксандр/Аляксандра, Юлій/Юлія.

Некаторые бацькі вельмі стараюцца прыдумаць як мага арыгінальнейшае імя для свайго немаўляці, напрыклад, адна шведская пара хацела назваць сваю дачку Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116.

## Паходжанне імёнаў 
Вядомы імёны, якія паходзяць з самых розных моў:

* Грэчаскія імёны: Агнес, Алесандра, Галіна, Джэйсан, Маргарыта, Мікалай, Стывен, Анжэла, Барбара, Джордж, Дораці, Дорыс, Дэбара, Меліса, Ніколь, Крыстафер, Хелен, Эндру
* Яўрэйскія імёны: Джоан, Джэйкаб, Джэсіка, Міхаіл, Марыя, Ханна, Іосіф, Джошуа, Давід, Дэніел, Захары, Кайла, Мацвей, Рут, Сара, Сьюзен
* Рускія імёны: Святлана
* Валійскія імёны: Джэніфер, Морган
* Ірландскія імёны: Браяна
* Егіпецкія імёны: Кацярына
* Лацінскія імёны: Аманда, Вірджынія, Марк, Осцін, Патрысія, Флорэнс, Эмілі, Аліна
* Французскія імёны: Брытані, Эймі
* Англійскія імёны: Брэндан, Кімберлі, Мэдзісан, Мілдрэд, Тайлер, Тэйлар, Хэйлі, Хізэр, Шырлі, Эдвард, Эшлі
* Германскія імёны: Джэфры, Роберт, Рычард, Уільям, Уолтэр, Фрэнсес, Фрэнк, Рагнгільда
* Шатландскія імёны: Дональд
* Італьянскія імёны: Дона
* Іспанскія імёны: Лінда
* Скандынаўскія імёны: Рональд
* Амерыканскія імёны: Саманта
* Арамейскія імёны: Томас
* і іншыя

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Імёны
Катэгорыя:Анамастыка
Саратаўскі трамвай

**Саратаўскі трамвай** - адзін з асноўных відаў гарадскога грамадскага транспарту ў Саратаве і адна з найстарэйшых трамвайных сістэм Расіі (дзейнічае з 1908 года).

Па стане на 2006 год у Саратаве дзейнічаюць 11 трамвайных маршрутаў. Перавозкі ажыццяўляюцца вагонамі вытворчасці Усць-Катаўскага вагонабудаўнічага завода. Пераважная большасць парку складаюць вагоны 71-605 (КТМ-5). Па стане на студзень 2008 года эксплуатуюцца 239 вагонаў розных тыпаў.

Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Расіі
Катэгорыя:Саратаў
Іжэўскі трамвай

**Іжэўскі трамвай** — трамвайная сістэма горада Іжэўска. Налічвае 11 трамвайных маршрутаў. Адносна стабільная сістэма — у адрозненне ад многіх трамвайных сістэм Расійскай Федэрацыі, было закрыта ўсяго 2 маршруты (былі замененыя іншымі), рэйкі падтрымліваюцца ў прыстойным стане. У 2010 годзе Іжэўскаму трамваю споўнілася 75 гады.

Кошт праезду — 11 расійскіх рублёў (З 1 студзеня 2010 г.).

## Дэпо 
У Іжэўску ёсць два трамвайныя дэпо: № 1, абслугоўвае маршруты 1, 3, 5, 9, 12 і дэпо № 2, абслугоўвае маршруты 2, 3, 4, 5, 7, 8, 10, 11, 12.

Нумарацыя вагонаў: дэпо № 1 — 1ххх, № 2 — 2ххх.

## Маршруты 
Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Расіі
Трамвай
Катэгорыя:З’явіліся ў 1935 годзе
Трамвай
Хабараўскі трамвай

**Хабараўскі трамвай** - сістэма трамвайных ліній ў Хабараўску, быў пушчаны ў эксплуатацыю 5 лістапада 1956 г. Аператар сістэмы - МУП «Трамвайна-тралейбуснае ўпраўленне».

Катэгорыя:Хабараўск
Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Расіі
Тульскі трамвай

**Тульскі трамвай** — трамвайная гаспадарка горада Тулы. Рэгулярны рух быў адкрыты 10 лістапада 1927 года.

## Гісторыя 
У першыя гады Савецкай улады Тула ператваралася ў прамысловы цэнтр, будаваліся новыя прадпрыемствы. Аднаўляць конку было немэтазгодна. Пушчаны ў 1924 годзе Тульскі аўтобус таксама не вырашыў праблемы.

Працы па пракладцы пачаліся ў 1926 годзе. Неўзабаве была арганізавана кантора «Трамвайбуд». У тым жа 1926 годзе паспелі падрыхтаваць земляное палатно, развезлі па трасе рэйкі, шпалы, друз. Першая лінія тульскага трамвая працягласцю 8,9 кіламетра, звязала Курскі (цяпер Маскоўскі) вакзал з паўднёвай ускраінай горада — Талстоўскай заставай. Лініі праляглі па вуліцах Чырвонаармейскай, Савецкай і Камунараў (цяпер праспект Леніна). Трамвайны рух у горадзе быў адкрыты 7 лістапада 1927 года.

Рэгулярны рух быў адкрыты 10 лістапада. Плата за станцыю складала 8 капеек, за 2 станцыі — 15 капеек, працягласць ад вуліцы Камунараў да Курскага вакзала адпавядала 1,5 станцыі, і кошт праезду быў роўны 10 капейкам.

Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Расіі
Катэгорыя:Тула
Краснадарскі трамвай

**Краснадарскі трамвай** () — трамвайная сістэма на электрычнай цязе ў Краснадары.

## Гісторыя 
Першы трамвай у Екацярынадары быў пушчаны 23 снежня 1900 года. Зараз дзейнічаюць 16 маршрутаў.

## Галерэя 

Tram in Krasnodar 101 1815.jpg
Krasnodar2013.gif|
Pashkov's tram in Ekaterinodar.jpg|
Tram in Krasnodar 101 1803.jpg|
Krasnodar electrotran tickets.jpg|
Tram zastral.jpg|
Uhebniy tram.jpg|
Tram of Krasnodar 2.jpg|

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Расіі
Катэгорыя:Краснадар
Папільнянскі раён

**Папільнянскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўднёвым усходзе Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Папільня ().

Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на  года складае 32380 чалавек, плошча — 1037&nbsp;км².

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 30 сельскіх саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 3 пасёлкі сельскага тыпу і 43 сяла.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Жытомірскай вобласці
Змейка (прыток Дзвіны)

**Змейка** — рака ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Дзвіна.

Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 32 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,4 ‰. Пачынаецца каля вёскі Паташня, вусце ў межах вёскі Бароўка.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-8. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1982 год.
* Ліст карты N-35-9. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Прытокі Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Рэкі Верхнядзвінскага раёна
Базідыяльныя грыбы

**Базідыяльныя грыбы**, **базідыяміцэты** (*Basidiomycota*) — аддзел (раней разглядаўся як клас) вышэйшых грыбоў з асаблівымі органамі размнажэння — базідыямі; у эвалюцыйным развіцці — сістэматычная група, паралельная сумчатым грыбам.

## Асаблівасці біялогіі 
Характарызуюцца наяўнасцю першаснага і другаснага міцэлію і тыповым для іх базідыяльным споранашэннем. Органы палавога размнажэння ў базідыяльных грыбоў адсутнічаюць, палавы працэс ажыццяўляецца ў выглядзе саматагаміі. Канідыяльнае споранашэнне (бясполае размнажэнне) сустракаецца рэдка.

У аснове класіфікацыі базідыяльных грыбоў асаблівасці будовы базідый і пладовых цел. Уключаюць 3—4 пададзелы, 16—19 класаў, звыш 30000 відаў. 

Для базідыяміцэтаў характэрна поўная страта спецыялізаваных палавых клетак. Палавое споранашэнне — базідыяспоры. Палавы працэс ідзе праз зліццё дзвюх вегетатыўных (саматычных) клетак гаплоіднага міцэлію, што вырастае з базідыяспораў. Характэрная марфалагічная асаблівасць базідыяміцэтаў — наяўнасць спражак — дугападобных структур каля папярочных перагародак, што падзяляюць клеткі гіфы. 

 на пладовым целе грыба]]
На дыкарыятычным міцэліі ў большасці базідыяміцэтаў фарміруюцца пладовыя целы, на паверхні або ўнутры якіх утвараюцца базідыі. Пладовыя целы розных тыпаў: гіменіяльныя (спараносны слой — гіменій — на паверхні цела) і гастэральныя (гіменій унутры цела, замкнёнага да поўнага выспявання базідыяспораў); формы — плоскія, канічныя, капытападобныя, плеўкавыя, распасцёргая на субстраце, падзеленыя на шапку і ножку (шапкавыя грыбы); кансістэнцыі — мясістыя, дравяністыя, шчыльналямцавыя, скурыстыя.

## Пашырэнне і выкарыстанне 
Пашыраны па ўсім зямным шары, акрамя Антарктыды; на Беларусі ў канцы XX ст. выдзялялася каля 2000 відаў з 12 парадкаў (агарыкальныя, аўрыкулярыяльныя, афілафаральныя, галаўнёвыя грыбы, гіменагастральныя, дакрыміцэтальныя, дрыжалкавыя, іржаўныя грыбы, нідулярыяльныя, лікапердальныя, склерадэрматальныя, фаляльныя).

Да базідыяміцэтаў належаць мікраскапічныя формы і грыбы з буйнымі пладовымі целамі — макраміцэты. Большасць — сапратрофы, мікарызаўтваральнікі, многія — паразіты раслін, узбуджальнікі хвароб сельскагаспадарчых культур (галаўнёвыя і іржаўныя грыбы), гнілі драўніны (губавыя грыбы, дамавыя грыбы), есць ядомыя (апенька, баравік, масляк, падасінавік, сыраежка і інш.), лекавыя (чага, вясёлка) і ядавітыя (мухаморы). Некаторыя віды (шампіньёны,  і інш.) уведзены ў прамысловае культываванне.

## Літаратура 
* 
* *Гарибова Л. В., Лекомцева С. Н.* Основы микологии: Морфология и систематика грибов и грибоподобных организмов. Учебное пособие. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2005.
* *Kirk P. M., Cannon P. F., Minter D. W., Stalpers J. A.* Ainsworth and Bisby’s Dictionary of the Fungi. 10th editon. — CAB International 2008. ISBN 978-0-85199-826-8
Бэрдычыўскі раён

**Бэрдычыўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Жытомірскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — горад Бэрдычыў.

## Гісторыя 
Раён быў утвораны ў красавіку 1923 года ў складзе Бэрдычыўскай акругі. У пачатку 1930 года акругі ва Украіне былі ліквідаваны, Бэрдычыўскі раён ліквідаваны. У лютым 1932 года створана Вінніцкая вобласць, у склад якой уваходзіў Бердычыў. З верасня 1937 года ён з’яўляецца часткай створанай тады ж Жытомірскай вобласці. У 1939 годзе Бэрдычыўскі раён быў адноўлены. У сярэдзіне 1970-х гадоў у склад раёна ўваходзіў і Чудніўскі раён.

17 ліпеня 2020 года раён ўзбуйнены адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Жытомірскай вобласці
Галюцынацыя

**Галюцына́цыя**, або **амаро́ка** — стан уяўнага (несапраўднага) успрымання чалавекам чаго-небудзь як рэальна існуючага ў навакольным асяроддзі без уздзеяння знешніх раздражняльнікаў.

Паводле І. П. Паўлава, у аснове галюцынацыі ляжыць парушэнні функцыі кары галаўнога мозга. Найчасцей галюцынацыі ўзнікаюць пры псіхічных захворваннях.

Адрозніваюць галюцынацыі:
* зрокавыя
* слыхавыя
* тактыльныя і інш.
* простыя (успышкі, шоргат, стук)
* складаныя (вобразы людзей, гаворка); сапраўдныя галюцынацыі і псеўдагалюцынацыі (менш выразныя і ў меншай ступені звязаныя з пачуццём рэальнасці; адсутнічаюць у дзіцячым узросце).

Да галюцынацый не адносяць ілюзіі. Зрокавыя галюцынацыі характэрныя для псіхозаў інфекцыйнага і інтаксікацыйнага паходжання.

## Гл. таксама 
* Сенестапатыя

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Псіхатычныя расстройствы
Д-6

**Д-6 «Якабінец»** — савецкая вялікая дызель-электрычная падводная лодка, пабудаваная ў 1927—1931 гадах, шосты карабель тыпу Д.

## Гісторыя карабля 
Першапачаткова падводная лодка звалася «Якабінец», 21 жніўня 1934 года была пераназвана ў Д-6, аднак як ва ўжытку так і ў афіцыйных дакументах звалася як «Д-6» так і «Якабінец».

Лодка была закладзена 14 красавіка 1927 года на Заводзе імя Марці № 198 у Мікалаеўе, завадскі № С-29/194, спушчана на ваду 12 мая 1930 года, 5 чэрвеня 1931 года ўступіла ў лад, 12 чэрвеня ўвайшла ў склад Чарнаморскага флота.

У сярэдзіне лютага 1941 года ўстала ў капітальны рамонт. Да 22 чэрвеня дэмантаж абсталявання быў выкананы настолькі, што карабель не мог плаваць. Д-6 была пакінута ў Севастопалі, падчас аблогі некалькі разоў атрымала пашкоджанні ад выбухаў снарадаў. У чэрвені 1942 года, пры пакіданні горада, Д-6 была падарвана. Увесну 1945 года драбы прызнаны непрыдатнымі для аднаўлення і разабраны на метал.

## Спасылкі 
* http://www.deepstorm.ru/DeepStorm.files/17-45/d%20I/d-6/d-6.htm
* http://www.town.ural.ru/ship/ship/d6.php3 
* http://uboat.net/allies/warships/ship/4869.html

Катэгорыя:Падводныя лодкі тыпу Д
Сенестапатыя

**Сенестапатыя** ( — со-,  — пачуццё, адчуванне,  — пакута, хвароба) - цяжкое, непрыемнае цялеснае адчуванне, якое лакалізуецца на паверхні цела або ва ўнутраных органах, пазбаўленае прадметна (чым адрозніваецца ад вісцэральных галюцынацый), ўзнікае ў адсутнасці аб'ектыўнага паталагічнага працэсу ў месцы яе лакалізацыі. Сенестапатая - часты сімптом псіхічных захворванняў, уваходзяць у структуру іпахандрычнага трызнення, дэпрэсіўнага сіндрому, сіндрому псіхічнага аўтаматызма і інш.

Катэгорыя:Сімптомы псіхічных расстройстваў
Ілюзія

thumb|200px|Танцорка (аптычная ілюзія)
**Ілюзія** ( — зман, падман) — скажонае ўспрыманне рэальна існуючага аб’екта або з’явы. Ілюзіі могуць узнікаць у псіхічна здаровых людзей (фізічныя, фізіялагічныя ілюзіі, метаморфапсіі).

## Літаратура 
* 
* Иллюзия // Новая философская энциклопедия: / Под редакцией В. С. Стёпина. В 4 тт. — М.: Мысль, 2001.
* Иллюзия // Психология. А-Я. Словарь-справочник / Пер. с англ. К. С. Ткаченко. — М.: ФАИР-ПРЕСС, 2000.

Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Д-5

**Д-5 «Спартакавец»** — савецкая вялікая дызель-электрычная падводная лодка, пабудаваная ў 1927—1931 гадах, пяты карабель тыпу Д.

## Гісторыя карабля 
Першапачаткова падводная лодка звалася «Спартакавец», 21 жніўня 1934 года была пераназвана ў Д-5, аднак як ва ўжытку так і ў афіцыйных дакументах звалася як «Д-5» так і «Спартакавец».

Лодка была закладзена 14 красавіка 1927 года на Заводзе імя Марці № 198 у Мікалаеўе, завадскі № С-28/193, спушчана на ваду 28 верасня 1929 года і 5 красавіка 1931 года ўступіла ў лад, 17 мая ўвайшла ў склад Чарнаморскага флота. У 1940 годзе — у сярэднім рамонце. Д-5 — адзіны карабель праекта, які не праходзіў капітальны рамонт і мадэрнізацыю.

### Баявыя паходы 
#### 1941 
* 6 — 18 ліпеня
* 18 — 28 жніўня
* 18 — 28 верасня
* 21 — 30 кастрычніка
* 18 — 21 лістапада
* 28 снежня 1941 — 2 студзеня 1942

#### 1942 
* Транспартаванне грузаў у абложаны Севастопаль
** 15 — 19 чэрвеня
** 20 — 24 чэрвеня
** 26 чэрвеня — 01 ліпеня
* 25 — 29 жніўня
* 1 — 5 верасня
* 19 — 23 верасня
* 28 кастрычніка — 11 лістапада
* 4 — 18 снежня
** 8 снежня артылерыяй патапіла турэцкую шхуну «Качікаглу» (176 брт)

#### 1943 
* 7 — 21 студзеня
* 10 — 27 лютага

## Паваенная служба 
Пасля 27 лютага 1943 года пачаўся капітальны рамонт, які доўжыўся да 1948 года. У 1948—1955 гадах — карабель для досведаў. У 1956 годзе разабрана на метал.

## Спасылкі 
* http://www.deepstorm.ru/DeepStorm.files/17-45/d%20I/d-5/d-5.htm
* http://www.town.ural.ru/ship/ship/d5.php3 
* http://uboat.net/allies/warships/ship/4868.html

Катэгорыя:Падводныя лодкі тыпу Д
Аскаміцэты

**Аскаміцэты**, **сумчатыя грыбы** (*Ascomycota*) — аддзел грыбоў, які адрозніваецца асобнымі органамі размнажэння — сумкамі (аскамі).

## Біялагічныя асаблівасці 
Налічваецца каля 30 тыс. відаў; на Беларусі больш за 10 парадкаў, каля 200 родаў, каля 500 відаў. Трапляюцца ў глебе і на арганічных субстратах. Да аскаміцэтаў адносяць амаль усе грыбы, што ўваходзяць у склад лішайнікаў.

Маюць добра развіты септаваны гаплоідны міцэлій, галінасты, шматклетачны, што складаецца са шмат'ядзерных або аднаядзерных клетак. У некаторых (напр., дражджэй) сапраўдны міцэлій адсутнічае, ёсць толькі асобныя клеткі, здольныя пачкавацца. Размнажэнне вегетатыўнае (часткамі міцэлію), бясполае (канідыямі) і палавое (сумкаспорамі). У выніку палавога працэсу ўтвараюцца сумкі (адсюль назва) у выглядзе мяшочка з адтулінай, звычайна 8-споравыя, аднаклетачныя. У ніжэйшых аскаміцэтаў сумкі знаходзяцца непасрэдна на міцэліі, у вышэйшых — размешчаны ў пладовых целах (апатэцыях, клейстатэцыях і перытэцыях). У цыкле развіцця многіх сумчатых грыбоў адзначана канідыяльнае споранашэнне, якое мае выгляд плям, бугаркоў, налётаў. Канідыяносцы ўзнікаюць адзіночна, кучкамі або суцальным слоем на шчыльным спляценні міцэлію ці ў пікнідах.

Вегетатыўнае размнажэнне ажыццяўляецца ўчасткамі міцэлію, пачкаваннем ці шляхам рассячэння гіфы на асобныя клеткі і фармавання аідый, хламідыяспор і г.д. Важнае месца ў цыкле развіцця аскаміцэтаў адыгрывае бясполае размнажэнне пры дапамозе канідыяў. Асобныя групы грыбоў могуць развіваць некалькі відаў канідыяльнага споранашэння.

## Класіфікацыя 
: Клас 
: Клас 
: Клас 
: Клас 

## Значэнне ў прыродзе і для чалавека 
Сапратрофы, раскладаюць раслінныя і жывёльныя рэшткі, утвараюць плесні на прадуктах харчавання, прамысловых матэрыялах і вырабах. Многія паразіты, узбуджальнікі хвароб жывёл і чалавека (напр., мікозы), раслін (мучністай расы, паршы, плямістасцей і інш.).

Выкарыстоўваюцца ў сыраварэнні, хлебапячэнні і ў мікрабіялагічнай прамысловасці як прадуцэнты ферментаў, антыбіётыкаў і інш. Есць ядомыя (смаржкі, страчкі, труфелі).

## Гл. таксама 
* Пармелія адагнутая
* Менегацыя прадзіраўленая
* Claviceps purpurea
* Умбілікарыя апаленая
* Эвернія распасцёртая
* Труфля летняя
* Меланелія сарэдыёзная
* Хенатэка зеленаватая
* Каліцыум усыпаны
* Пецыца ярка-чырвоная
* 
* Стэмфіліум
* Тафрынальныя
* Сфератэка
* Сфінктрына
* Cetraria islandica
* Катылярыя
* Мікрастома выцягнутая
* Пунктэлія

## Літаратура 
* *Бельская С. І.* Сумчатыя грыбы // 
* *Гарибова Л. В., Лекомцева С. Н.* Основы микологии: Морфология и систематика грибов и грибоподобных организмов. Учебное пособие. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2005.
*
Каралеўская кобра

**Каралеўская кобра** або **Гамадрыяд** (*Ophiophagus hannah*) — найбуйнейшая ядавітая змяя свету, валодае найбольшай даўжынёй сярод ядавітых змей. Асобныя экземпляры дасягаюць даўжыні 5,5 м, хаця сярэднія памеры дарослай кобры 3-4 метры.

Працягласць жыцця больш за 30 гадоў. Расце на працягу ўсяго жыцця.

Нягледзячы на назву, каралеўская нобра не адносіцца да роду сапраўдных кобраў, яе вылучаюць ў самастойны род *Ophiophagus*.

Катэгорыя:Аспіды
Яшчаркі

**Яшчаркі** (*Lacertilia*, раней *Sauria*) — падатрад лускаватых класа паўзуноў.

## Апісанне 
Падатряд яшчарак не з'яўляецца біялагічна дакладна вызначанай катэгорыяй, а ўключае ў сябе ўсе тыя віды, якія не адносяцца да іншых двух падатрадаў лускаватых — змей і двуходак. Змеі, імаверна, з'яўляюцца нашчадкамі вараноідных яшчарак і па біялагічных прынцыпах таксама могуць лічыцца яшчаркамі, але ўмоўна вылучаюцца ў асобны падатрад. Усяго налічваецца звыш 4300 відаў яшчарак.

Даўжыня ад 3,5 см (некаторыя геконы) да 3,7 м, маса да 150 кг (вараны). Тулава валькаватае або цыліндрычнае, рознай афарбоўкі. Большасць мае развітыя канечнасці, у некаторых яны слаба развітыя або іх няма. Цела ўкрыта лускавінкамі ці іншымі рагавымі ўтварэннямі. Многія віды здольныя да аўтатаміі хваста. 

## Пашырэнне 
З'явіліся ў трыясе.

Пашыраны паўсюдна, акрамя Антарктыды. Большасць вядзе наземны спосаб жыцця; некаторыя жывуць у глебе, закопваюцца ў пясок (круглагалоўкі і інш.), на дрэвах, скалах; марская яшчарка жыве каля лініі прыбою і часта заходзіць у ваду. Некаторыя водзяцца толькі ў стэпавых і пустынных зонах Зямлі. На Беларусі 3 віды: вераценніца ломкая, яшчарка жывародная і яшчарка порсткая.

## Класіфікацыя 
Падатрад яшчарак падзяляюць на 5 інфраатрадаў (геконападобныя, ігуанападобныя, сцынкападобныя, вераценніцападобныя, варанападобныя), якія аб'ядноўваюць 20 сямействаў. Паводле розных ацэнак, агульная колькасць вядомых зараз відаў яшчарак больш за 4 тыс., спецыялісты таксама лічаць, што да цяперашняга часу апісана менш як 80 % відаў. Гэта найбольш шматлікая група сучасных рэптылій, вельмі пашыраная на зямным шары. Напрыклад, геконавыя (*Gekkonidae*) налічваюць больш за 600 відаў, агамы (*Agamidae*) — больш за 300 відаў, сцынкавыя (*Scincidae*) — каля 700 відаў.

## Асаблівасці біялогіі 
Яшчаркі ў асноным яйцакладныя, ёсць яйца- і жывародныя. Некаторым уласцівы партэнагенез. Адкладваюць да 35 яец. Кормяцца беспазваночнымі, пераважна насякомымі, зрэдку дробнымі пазваночнымі; радзей расліннаедныя або ўсёедныя.

Мяса некаторых вялікіх яшчарак ядомае, скура ідзе на вырабы. Некаторыя віды ядавітыя.

## Літаратура 
* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. —  Мн.: БелЭн, 1996. ISBN 985-11-0067-6
* 

## Гл. таксама 
* Сапраўдныя ігуаны
* Васіліскі
* Ctenosaura similis
* Марская яшчарка
* Gerrhosaurus major

## Спасылкі
Барханны кот

**Барханны кот** (*Felis margarita*) — від класа сысуноў атрада драпежных сямейства каціных.

## Знешні выгляд 
Барханны кот адрозніваецца самымі дробнымі памерамі сярод дзікіх котак: даўжыня яе цела 65-90 см, прычым 40 % займае хвост, вышыня ў карку — 24-30 см; маса дарослых самцоў — 2,1-3,4 кг, саміцы драбнейшыя. Галава вялікая і шырокая, прыплюснутая, з бакенбардамі. Вушы вельмі вялікія і шырокія, без пэндзлікаў. Абалонка вока жоўтая, зрэнкі шылінападобныя. Лапы ў аксамітнай коткі кароткія, моцныя. Ступні пакрывае шорсткая поўсць, якая абараняе падэшвы лап ад апёкаў гарачым пяском.

Катэгорыя:Каціныя
Рудая рысь

**Рудая рысь** (*Lynx rufus*) — від рысяў родам з Паўночнай Амерыкі.

## Знешні выгляд 
Знешне гэта тыповая рысь, але больш дробная, памерам у палову звычайнай рысі, не такая даўганогая і шырокалапая, бо ёй не патрабуецца хадзіць па глыбокім снезе, але больш кароткахвостая. Даўжыня яе цела 60,2-80 см, вышыня ў карку 30-35 см, маса 6,7-11 кг.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Каціныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1777 годзе
Дзікі кот Жафруа

**Дзікі кот Жафруа** (*Leopardus geoffroyi* або *Oncifelis geoffroyi*) — распаўсюджаны ў Паўднёвай Амерыцы від з сямейства каціных (*Felidae*).

## Постаць 
Па памерах дзікі кот Жафруа роўны свойскаму кату. Яго даўжыня складае 60 см, а даўжыня хваста — дадатковыя 30 см. Асноўны колер поўсці шэры або жаўтавата-бурая, прычым першы фенатып сустракаецца галоўным чынам на поўдні арэалу распаўсюджвання, а другі — на поўначы. Поўсць пакрыта дробнымі чорнымі плямамі. Дастаткова часта назіраецца меланізм (поўнасцю чорныя асобіны).

Катэгорыя:Каціныя
Рысі

**Рысі** (*Lynx*) — род драпежных млекакормячых сямейства каціных, найбольш блізкі да роду ўласна котак (*Felis*).

Да яго адносяцца некалькі кошак сярэдніх памераў:

* Рысь звычайная
* 
* Канадская рысь
* Рудая рысь

Катэгорыя:Каціныя
Чарапахі

**Чарапахі** (*Testudines*) — атрад паўзуноў, які існуе на працягу больш за 220 мільёнаў гадоў. Уключае каля 230 сучасных відаў, што групіруюць у 12 сямействаў і 5 падатрадаў, распаўсюджаных у трапічнай і ўмеранай кліматычных зонах амаль па ўсёй Зямлі. Іх падзяляюць на марскіх і наземных (сухапутныя і прэснаводныя).

## Апісанне 
Даўжыня панцыра ад 10 см да 2,4 м, маса да 865 кг. Панцыр касцёва-рагавы або касцёва-скурысты, складаецца са спіннога (карапакс) і брушнога (пластрон) шчытоў. У многіх чарапах пад панцыр уцягваюцца галава, хвост і канечнасці. Зубоў няма, сківіцы ўкрыты рагавымі пласцінкамі ў выглядзе дзюбы.

## Распаўсюджанне 
Марскія чарапахі пашыраны ў трапічных і субтрапічных зонах акіянаў, наземныя — паўсюдна (акрамя Антарктыды). Жывуць у пустынях, трапічных лясах, у азёрах, рэках, балотах, на марскіх узбярэжжах, у акіянах і г.д. На Беларусі 1 від — балотная чарапаха еўрапейская.

## Асаблівасці біялогіі 
Наземныя чарапахі кормяцца пераважна расліннасцю, водныя — жывёльным кормам.

Размнажаюцца на сушы яйцамі. Жывуць некалькі дзесяткаў (зрэдку да 150) гадоў.

## Класіфікацыя 
Сучасныя падатрады:
* 
* 
* 
* 
* 

## Выкарыстанне чалавекам 
### Промысел 
Асобныя віды — аб'екты промыслу.

### Хатнія жывёлы 
Некаторыя чарапахі (асабліва дробныя наземныя ці прэснаводныя) утрымліваюцца ў якасці хатніх жывёл. Попыт на хатніх чарапах павялічыўся ў 1950-х гадах, асабліва вырашчаных на фермах у ЗША чырвонавухіх чарапах. 

У сучаснасці, каля 21% кошту гандлю жывымі жывёламі прыпадае на рэптылій, найбольш папулярнымі відаў якіх з'яўляюцца чарапахі. Аднак чарапахі патрабуюць пэўных умоў для ўтрымання, невыкананне якіх часцей за ўсё прыводзіць да пэўных праблем са здароўем чарапах. Таксама існуе праблема гандлю рэдкімі відамі чарапах.

### Даследаванае космасу 
Чарапаха - адзін з першых відаў жывёл якія здзейснілі палёт на калямесячную арбіту. Палёт да Месяца і назад займае 7 дзён, і чарапахі могуць не ёсць і не піць на працягу ўсяго падарожжа, а значыць не патрабуецца спецыяльнага абсталяванне для кармлення ў бязважкасці (што дазваляе зэканоміць вагу). "Зонд-5" упершыню ў свеце здзейсніў аблёт Месяца з жывёламі на борце і праз 7 сутак пасля старту, 21 верасня 1968 года, вярнуўся на Зямлю, увайшоўшы ў атмасферу з другой касмічнай хуткасцю і прывадніўшыся ў акваторыі Індыйскага акіяна. На калямесячную арбіту чарапахі ляталі на апаратах Зонд-6 (апарат разбіўся пры пасадцы), Зонд-7, Зонд-8.  

Рэкорд працягласці касмічнага палёту ў асобнай чарапахі - 90 сутак (касмічны карабель Саюз-20, запушчаны 17 лістапада 1975 года).

## У культуры 
З 2000 года **23 мая** адзначаецца Сусветны дзень чарапах.

## Фотагалерэя 

Выява:Gopherus polyphemus1.jpg|Гофер-поліфем
Выява:Tortoise1 cepolina.jpg|Чырвонавухая чарапаха
Выява:Turtle project Bentota C.jpg|Зялёная чарапаха
Выява:Emys orbicularis 2009 G1.jpg|Балотная чарапаха еўрапейская
Выява:Gigantic Turtle on the Island of Santa Cruz in the Galapagos.JPG|Галапагоская 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. Мн: БелЭн, 1996. ISBN 985-11-0067-6


Катэгорыя:Атрады паўзуноў
Phelsuma barbouri

***Phelsuma barbouri*** — від геконаў з роду фяльзумаў, якія жывуць у цэнтральнай частцы Мадагаскара.

## Апісанне 
Гэта дзённая яшчарка, якая можа дасягаць агульнай даўжыні каля 13,5 см. Афарбоўка цела карычнявата-зялёнага або цёмна-зялёнага колеру. Ад галавы да хваста праходзяць цёмна-карычневыя палосы. Канечнасці, як правіла, карычневага колеру. Хвост аднатонна-зялёны, злёгку сплошчаны.

## Асяроддзе пражывання 
У адрозненне ад астатніх фельзум, дадзены від звычайна жыве на камяністая зямлі або на скалах. Клімат у месцах іх пражывання вельмі грубы. Існуе велізарная розніца тэмператур паміж днём і ноччу, а таксама паміж рознымі сезонамі. Максімальная тэмпература ўдзень 30 °C. Уначы прахалодна і туманна.

## Харчаванне 
Гэтыя геконы харчуюцца рознымі насякомымі і іншымі беспазваночнымі.

## Літаратура 
* Christenson, Leann and Greg (2003). Day Geckos In Captivity. Ada, Oklahoma: Living Art Publishing. pp. 115. ISBN 0-9638130-2-1.
* Henkel, F.-W. and W. Schmidt (1995) Amphibien und Reptilien Madagaskars, der Maskarenen, Seychellen und Komoren. Ulmer Stuttgart. ISBN 3-8001-7323-9
* McKeown, Sean (1993) The general care and maintenance of day geckos. Advanced Vivarium Systems, Lakeside CA.

Катэгорыя:Геконавыя
ФК Баварыя Мюнхен

**«Баварыя» Мюнхен** () ― нямецкі спартыўны клуб, што базуецца ў Мюнхене (Баварыя). Больш за ўсё вядомы футбольны клуб спартыўнай сістэмы «Баварыя», клуб з’яўляецца рэкардсменам па колькасці айчынных тытулаў: 33-разовы чэмпіён Германіі і 20-разовы ўладальнік кубка краіны.

## Гісторыя 
Клуб быў заснаваны ў 1900 годзе адзінаццацю ігракамі па ініцыятыве Франца Джона. Нягледзячы на тое, што ў 1932 годзе стаў чэмпіёнам Германіі, да 1963 года каманда выступала ў ніжэйшых лігах. На пачатку і ў сярэдзіне 70-х гадоў клуб дабіўся неверагодных поспехаў, тройчы запар перамагаючы ў нацыянальным чэмпіянаце (1972, 1973, 1974) і столькі ж разоў у Лізе чэмпіёнаў (1974, 1975, 1976). Капітанам каманды тады быў легендарны Франц Бекенбаўэр.

З 2006 года хатнія гульні праводзіць на «Альянц Арэне». Да гэтага 33 сезоны запар клуб праводзіў гульні на Алімпійскім стадыёне.

Акрамя футбольнага клуба «Баварыя» таксама ёсць клубы па шахматах, гандболе, баскетболе, гімнастыцы, боўлінгу, пінг-понгу.
 	
27 мая 2023 года ў апошнім матчы сезона 2022/2023 «Баварыя» перамагла «Кёльн» з лікам 2:1. У той жа дзень яе асноўны канкурэнт «Барусія» Дортмунд страціла ачкі ў матчы з «Майнцам» — 2:2. Дзякуючы гэтаму абодва клуба атрымалі аднолькавую колькасць ачкоў у чэмпіянаце, але дзякуючы лепшай розніцы забітых-прапушчаных галоў, чэмпіёнства было прысуджана «Баварыі» Мюнхен. Такім чынам мюнхенскі клуб 11 раз запар стаў чэмпіёнам краіны і 33-і раз у сваёй гісторыі.

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Баварыя Мюнхен
Psammodiscus ocellatus

***Psammodiscus ocellatus*** — рыба сямейства  атраду камбалападобных.

## Аппісанне 
Донная рыба, якая жыве на пясчаным дне ва ўсходняй частцы Індыйскага акіяна, у прыватнасці, Інданезіі і паўночна-заходняй Аўстраліі. Можа дасягаць 15 сантыметраў у даўжыню.

Рыба прыгодна ў ежу.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Камбалападобныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1862 годзе
Абсент

**Абсе́нт** ( — палын) — моцны алкагольны напой, які мае звычайна каля 70 % (часам 75 ці нават 85 %) алкаголю.

Найважнейшы кампанент абсента — экстракт горкага палыну (*Artemisia absinthium*), у эфірным алеі якога ўтрымліваецца вялікая колькасць туёна. Менавіта туён — галоўны элемент, дзякуючы якому абсент славіцца сваім эфектам. Іншыя кампаненты абсента: рымскі палын, анісім, фенхель, аер, мята, меліса, лакрыца, дзягіль і іншыя травы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Моцныя спіртныя напоі
Сервал

**Сервал** (*Felis serval*, *Leptailurus serval*, *Caracal serval*) — від драпежных сысуноў сямейства каціных.

## Постаць 
Сервал — стройная, даўганогая котка сярэдніх памераў. Даўжыня цела 90-135 см, вышыня ў карку да 40-65 см; вага 8-18 кг. Сервал мае самыя высокія ногі і вялікія вушы (адносна памераў цела) сярод каціных. Галава ў яго мініяцюрная; хвост адносна кароткі — 30-45 см.

Катэгорыя:Каціныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1776 годзе
Тэкіла

**Тэкіла** () — моцны ферментаваны алкагольны напой (мескаль), які вырабляецца галоўным чынам у наваколлі Тэкілы, горада на захадзе мексіканскага штата Халіска, у 65 км да паўночным захадзе ад горада Гвадалахара. Вырабляецца з сэрцавіны блакітнай агавы (лац. Agáve tequilána, ісп. Agave azul), традыцыйнай для Мексікі расліны сямейства агававых. Тэкіла звычайна ўтрымлівае 3—-40 % алкаголю.

Існуюць два асноўных тыпа тэкілы: змешаны (*mixtos*, не менш 51 % агававага спірту) і 100 % агава.

У продажы тэкіла належыць да адной з пяці катэгорый:
* белая (сярэбраная, *plata*): празрыстая, не вытрыманая (або вытрыманая менш 2 месяцаў у металічных ці іншых нейтральных ёмістасцях), бутыляваная адразу пасля дыстыляцыі;
* залатая (*oro*): сумесь белай і вытрыманай тэкілы;
* вытрыманая (*reposado*): састараная на працягу мінімум 2 месяцаў, але менш за 1 год у дубовых бочках;
* вінтажная (*аñejo*): вытрымка ад 1 года да 3-х;
* экстра-вытрыманая (*еxtra аñejo*): вытрыманая больш за 3 гады.
Туён

**Туён** або **Монатэрпін** (назва паводле наменклатуры ІЮПАК 1-ізапрапіл-4-метылбіцыкла [3.1.0] гексан-3-он) — бясколернае рэчыва, з характэрным пахам, які нагадвае ментол. Хімічная формула: C10H16O.

## Туён і ўласцівасці абсенту 
Туён з'яўляецца галоўным дзеючым кампанентам абсенту. У апошні час наяўнасць туёна у эфірных маслах і араматызатараў разглядаецца як непажаданая з'ява.

З'яўляецца таксічным для чалавека.

## Спасылкі 
;На англійскай мове
*Thujone.Info  — Databank of peer reviewed articles on thujone, absinthe, absinthism, and independent thujone ratings of some commercial brands.
*The Shaky History of Thujone - Wormwood Society article on thujone and its history.

Катэгорыя:Кетоны
Катэгорыя:Тэрпены і тэрпеноіды
Віскі

**Ві́скі** (, ад шатландскага: *uisque baugh* і ірландскага: *uisce beatha* — вада жыцця) — нацыянальны алкагольны напой Шатландыі ды Ірландыі, які атрымліваецца шляхам перагонкі ячменнага соладу альбо зерня з наступнай вытрымкай спірту ў дубовых бочках. Падчас вытрымкі мае моцнасць 60—80%, прадаецца разбаўленым да 40—50%.

## Гісторыя 
Як і ўсе моцныя еўрапейскія напоі, віскі паходзіць да часоў Крыжовых паходаў (12 стагоддзе). У кляштарах Брытанскіх астравоў  «ваду жыцця» (акавіту) пачалі вырабляць пад уплывам італьянскіх тэхнічных дасягненняў. Дагэтуль шатландцы і ірландцы спрачаюцца аб тым, у якой з іх краін віскі з'явіўся ўпершыню (англійская назва шатландскага віскі — *whisky*, ірландскага — *whiskey*). Спачатку напой выкарыстоўваўся як лекавы сродак, але з цягам часу ўжыванне віскі пашыралася, ды ў 16—17 стагоддзях набыло катастрафічныя памеры. У 1579 годзе шатландскі парламент дазволіў гнаць віскі толькі дваранству, а ў 1642 годзе брытанскі кароль увёў манаполію на вытворчасць алкаголю. Віскі афіцыйна выраблялі толькі 8 буйных перагонных заводаў, але ў вёсках узнікалі падпольныя вінакурні. Якасць віскі падпольнай вытворчасці паступова ўзрастала, як і попыт на яго, і ў 1823 годзе дробныя вінакурні былі ўзаконеныя. У Амерыцы вытворчасць віскі пачалася фактычна з узнікненнем брытанскіх калоній (амерыканскі віскі часцей называюць словам *бурбо́н*), з цягам часу ствараюцца буйныя перагонныя заводы.

## Класіфікацыя шатландскіх віскі 
* *сінгл-молт* — выраблены толькі з ячменнага соладу на адной вінакурні (лічацца найлепшымі);
* *пьюэ-молт* — сумесь сінгл-молтаў з розных вінакурняў;
* *сінгл-грэйн* — выраблены на адной вінакурні з ужыццем зерня (ячмень, жыта, кукуруза);
* *блэнд* — сумесь сінгл-молтаў і сінгл-грэйнаў;
* *блэнд-дэлюкс* — блэнд, які ўтрымлівае больш за 60% соладавага віскі.
У Шатландыі вылучаюцца чатыры рэгіёны з істотна адрознымі тыпамі ўіскі: Хайлэнд, Лоўлэнд, Спэйсайд і Айлэй.

## Спасылкі 
* сайт пра віскі 
* старонка на сайце «Свет віна»
Каньяк

**Каньяк** () — моцны алкагольны напой (40-60 аб’ёмных працэнтаў спірту), прыгатаваны з каньячнага спірту. Каньячны спірт атрымліваюць перагонкай сухіх (пераважна белых) вінаградных він і далейшай вытрымкай яго ў дубовых бочках. Пры вытрымцы каньячны спірт абагачаецца дубільнымі рэчывамі і набывае характэрныя для каньяку смак і колер.

## Назва 
Сваю назву напой каньяк атрымаў ад горада Каньяк, рэгіёна Пуату — Шарант, дэпартамента Шаранта, Францыя, з якім яго звязвае гістарычнае мінулае стварэння. Сама назва «каньяк», геаграфічныя мяжы вытворчасці і тэхналогія вытворчасці строга вызначаныя, рэгламентаваныя і замацаваныя шматлікімі заканадаўчымі актамі. Каньяк з’яўляецца спрадвечна французскім прадуктам.

## Літаратура 
*
Самбука (камуна)

**Самбука** () — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кунеа.

Насельніцтва — 84 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 2 чал./км². Займае плошчу 47 км². Паштовы індэкс — 12010. Тэлефонны код — 0171.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Giuliano.

## Насельніцтва
Казялец (рака)

**Казяле́ц** — рака ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Уса (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 4 км. Пачынаецца за 0,5 км на поўдзень ад вёскі Зеневічы, у вярхоўі прымае сцёк з меліярацыйных каналаў, далей цячэ сярод лесу. Упадае ва Усу за 0,7 км на паўночны захад ад вёскі Рудня Пільнянская.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл./ БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.

Катэгорыя:Прытокі Усы (прыток Нёмана)
Катэгорыя:Рэкі Стаўбцоўскага раёна
Кавалёўка (басейн Дняпра)

**Кавалёўка** — рака ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Шаць (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 22 км. Пачынаецца за 2 км на паўночны захад ад вёскі Слопішча, вусце за 0,5 км на ўсход ад вёскі Лучкі. Рэчышча на 15 км угару ад вусця каналізаванае. Рака прымае сцёк з меліярацыйных каналаў. Каля вёскі Кавалевічы на рацэ сажалка плошчай 0,13 км².

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Пцічы
Катэгорыя:Рэкі Пухавіцкага раёна
Калодня

**Калодня**, **Канал Калодня** — рака ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Покаць (басейн Дняпра). Даўжыня 7,2 км. Пачынаецца за 1,3 км на паўночны ўсход ад вёскі Усошнае, вусце за 1,5 км на поўдзень ад вёскі Рудня Нісімкавіцкая. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Сажа
Катэгорыя:Рэкі Чачэрскага раёна
Вермут

**Вермут** (ням. Wermut, літаральна — палын) — мацаванае віно, прыгатаванае з дабаўленнем спірту, цукру і араматызаванае настоямі вострапрыпраўных і лекавых раслін. Настоі (экстракты) раслін (палын, бузіна чорная, кардамон, карыца, мята) гатуюць на 75%-м спірце і дадаюць (2-4 % па аб’ёме) у віно-аснову (пераважна сухое). Выпускаюць вермут белы, ружовы і чырвоны, моцны (18 % спірту і 8 % цукру) і дэсертны (16 % спірту і цукру). Першае прамысловае прадпрыемства па выпуску вермута было заснавана Антоніа Бенедэці Карпана ў Турыне у 1786 годзе.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0

## Спасылкі
Кабылянка (рака)

**Кабыля́нка** — рака ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Вілія (басейн Нёмана).

## Назва 
 (налічваецца сама менш дзевяць).

Сітуацыі такога назоўнага білінгвізму не рэдкасць — напрыклад, недалёка ад "кабылляга" возера Асвея (літ. *ašva* "кабыла") знаходзіцца возера Кабыльніца.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 13 км. Плошча вадазбору 54 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,6 м/км.

Пачынаецца каля вёскі Акцябрская, упадае ў Вілію за 1 км на паўднёвы захад ад аграгарадка Сцешыцы.

На ўсім працягу каналізаваная. Вадазбор на заходніх схілах Мінскага ўзвышша. Прыток — ручай Юнцаўшчына.

Каля ракі вёскі Забалацце, Ракшыцы.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-55. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Вілейскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Віліі
Кавалёўка (басейн Нёмана)

**Кавалёўка** — рака ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Лоша (басейн Нёмана). Даўжыня 12 км. Пачынаецца на паўднёвы ўсход ад вёскі Дравянікі, цячэ ў межах Ашмянскага ўзвышша, упадае ў Лошу на ўсходняй ускраіне горада Астравец. Асноўныя прытокі — рака Парока і рака Малька (леваруч). На ўсім працягу каналізаваная.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Ашмянкі
Катэгорыя:Рэкі Астравецкага раёна
Казлянка

**Казлянка** — рака ў Шчучынскім і Лідскім раёнах Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Лебяда (басейн Нёмана). Даўжыня 5 км. Пачынаецца за 2 км на ўсход ад вёскі Папераўцы Лідскага раёна, упадае ў Лебяду на паўночным захадзе ад вёскі Ашмянцы Шчучынскага раёна. На ўсім працягу каналізаваная.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Лебяды
Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Лідскага раёна
Фрыульская мова

**Фрыульская мова** ( італ. *friulano*, па-фрыульску *furlan*)— раманская мова, носьбіты якой насяляюць часткі італьянскага рэгіёна Фрыулі-Венецыя-Джулія (ваколіцы горада Удыне). Мае агульныя рысы з сефардскай мовай (распаўсюджаная ў гарыстым рэгіёне Трэнтына) і рэтараманскай мовай.

Катэгорыя:Мовы Італіі
Катэгорыя:Раманскія мовы
Калонка

**Кало́нка** — рака ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі і ў Польшчы, правы прыток ракі Нараў (басейн Віслы).

Даўжыня ракі 34 км (у тым ліку ў межах Польшчы 5 км). Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 ‰. Плошча вадазбору 247 км². Пачынаецца каля вёскі Сакольнікі, упадае ў Семяноўскае вадасховішча за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Семяноўка (Польшча). Каналізаваныя каля 17 км рэчышча (выток — 4 км вышэй вусця ракі Ятвезь). У ніжнім цячэнні называецца **Калона**. Асноўныя прытокі — Крапіўніца, Пясец (левыя), Лашанка, ручай Перадзелка, Ятвезь і Бярозаўка (правыя). На ўсход ад вёскі Каланая на рацэ створана сажалка (плошча 0,17 км²).

## Літаратура 
* 
*  — С. 481.

Катэгорыя:Рэкі Падляскага ваяводства
Катэгорыя:Рэкі Свіслацкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Нарава
Калінка (рака)

**Калі́нка**, **Калініца** — рака ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Лабжанка (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 5,2 (6) км. Пачынаецца за 1 км на ўсход ад вёскі Заручча, вусце за 2 км на поўдзень ад вёскі Сінеж. Рэчышча каналізаванае на працягу 4,5 км (ад вёскі Заручча да вусця).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-36-88. Выданне 1989 года. Стан мясцовасці на 1985 год.

## Спасылкі 
* Решение Климовичского районного исполнительного комитета 18 сентября 2020 г. № 23-13 О водоохранных зонах и прибрежных полосах водных объектов Климовичского района Могилёвской области 

Катэгорыя:Рэкі Клімавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Лабжанкі
Камар

**Кама́р** — рака ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Лоша (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 5 км. Пачынаецца за 0,5 км на паўночны захад ад вёскі Навікі, цячэ ў межах Ашмянскага ўзвышша. Упадае ў Лошу на паўднёвым усходзе ад вёскі Мацкі. На ўсім працягу каналізаваная.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Ашмянкі
Катэгорыя:Рэкі Астравецкага раёна
Каменка (басейн Віслы)

**Ка́менка** — рака ў Брэсцкім раёне Беларусі, левы прыток ракі Мухавец (басейн Віслы).

Даўжыня ракі 17 км. Плошча вадазбору 194 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 ‰. Пачынаецца каля паўднёвай ускраіны вёскі Падлессе-Камянецкае, вусце за 1 км на поўдзень ад вёскі Ямна. Рэчышча каналізаванае. Асноўны прыток — Паднева (справа).

## Літаратура 
* Блакітная кніга Беларусі — Мн.: БелЭн, 1994.
* 

Катэгорыя:Рэкі Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Мухаўца
Каменка (басейн Нёмана)

**Каменка** — рака ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Ілія (басейн Нёмана). Даўжыня 4,5 км. Пачынаецца каля вёскі Бухнавічы, цячэ ў межах Мінскага ўзвышша, упадае ў Ілію за 1,7 км на паўднёвы захад ад вёскі Александрыно. На працягу 3 км угару ад вусця каналізаваная.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Іліі
Катэгорыя:Рэкі Лагойскага раёна
Рэтараманская мова

**Рэтараманская мова** — раманская мова, носьбітамі якой з'яўляюцца романшы (0,5% насельніцтва Швейцарыі, перадусім у кантоне Граўбюндэн). Адна з афіцыйных моў гэтага кантона (разам з італьянскай і нямецкай), а з 1999 года таксама адна з чатырох афіцыйных моў Швейцарыі. 

У лінгвістыцы рэтараманская мова падзяляецца на 6 асноўных ідыёмаў.

Катэгорыя:Мовы Швейцарыі
Катэгорыя:Раманскія мовы
Каменка (прыток Бярэзіны)

**Ка́менка** — рака ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 19 км. Плошча вадазбору 82 км². Вадазбор у межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 м/км. Пачынаецца за 3 км на паўночны ўсход ад пасёлка Градзянка, вусце на паўночна-ўсходняй ускраіне вёскі Прыцерпа. Рэчышча каналізаванае на працягу 4 км (выток — 1,5 км на паўночны захад ад аграгарадка Каменічы).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-94. Выданне 1982 г.

Катэгорыя:Рэкі Асіповіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны
Каменка (прыток Дзвіны)

**Камёнка** (**Каменка**) — рака ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Дзвіна. Даўжыня 5,8 км. Пачынаецца за 1 км на паўднёвы ўсход ад страчанай вёскі Латышкова, на тэрыторыі Узмёнскага сельсавета, вусце за 0,7 км на паўночны ўсход ад вёскі Лявонпаль.

У пасляваенны час на рэчцы зроблены запруды.

## Літаратура 
* Блакітная кніга Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1994.

Катэгорыя:Прытокі Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Рэкі Мёрскага раёна
Лікёр

**Лікёр** (ад ;  — «вадкасць») — духмяны, салодкі алкагольны напой з утрыманнем цукру да 100 г/л са спіртаваных фруктовых і ягадных сокаў, настояў духмяных траў з дадаткам каранёў, вострых прыпраў і г.д. Утрыманне алкаголю вар’іруецца ад 15 % да 40 %.

Лікёры існуюць з часоў фараонаў, а пачатак іх камерцыйнага вытворчасці адносіцца да Сярэднявякоўя, калі алхімікі, урачы і манахі шукалі эліксір жыцця. Гэта прывяло да стварэння вялікай колькасці шырока вядомых лікёраў, якія носяць імёны рэлігійных ордэнаў, якімі гэтыя напоі былі ўпершыню атрыманыя.

Лікёры ўжываюцца як у неразбаўленым выглядзе, так і ў складзе мноства змешаных напояў, а таксама для прыгатавання разнастайных страў. Лікёры дзеляцца на моцныя, дэсертныя і крэмы.

Лікёра можна піць з любымі сокамі або без. Таксама іх падаюць у канцы абеду з гарбатай ці кавай.

У краінах Заходняй Еўропы і ЗША лікёры часта называюць кардыяламі.

## Прыклады лікёра 
* Самбука
* Амарэта
* Амарула
* Шэрыданс

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Лікёр //
Каменка (прыток Проні)

**Ка́менка** — рака ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Проня (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 10,5 км. Плошча вадазбору 96 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 5 м/км. Пачынаецца з невялікай сажалкі на заходняй ускраіне вёскі Рабяткі, вусце за 1 км на ўсход ад вёскі Старасёлы. Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу. Каменка прымае сцёк з ручаёў і меліярацыйных каналаў. На паўднёва-заходняй ускраіне вёскі Прылессе плаціна і сажалка.

Каля ракі вёскі Рабяткі, Прылессе, Каменка.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-36-75 

Катэгорыя:Рэкі Чавускага раёна
Катэгорыя:Прытокі Проні