Казяны (Браслаўскі раён)

**Казя́ны** (, ) — аграгарадок у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Відзаўскага сельсавета.

Вёска знаходзіцца за 62 км на паўднёвы захад ад Браслава, за 20 км ад чыгуначнай станцыі Паставы; на аўтамабільнай дарозе Браслаў — Паставы, у сутоках рэчак Дрысвяціца і Дзісна. Насельніцтва 1288 чал. (1995). Раней з'яўлялася цэнтрам сельсавета Браслаўскага раёна

## Гісторыя 
У гістарычных крыніцах паселішча згадваецца пад назвамі *Козян*, *Козьяны*. Першы пісьмовы ўспамін пра *зямлю казянскую* датуецца 1504. У 1514 мясцовасць знаходзілася ва ўладанні Зяновічаў і ўваходзіла ў Ашмянскі павет.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Казяны ўвайшлі ў склад Браслаўскага павета Віленскага ваяводства. У XVII ст. паселішчам валодалі Пацы. У 1686 падкаморы Ф. Я. Пац перадаў частку ўладанняў віленскім бенедыкцінкам, якія збудавалі ў Казянах грэка-каталіцкую царкву. Паводле рэестру падымнага за 1690, Пацы ў Казянах «зь вёскамі» валодалі 45 дымамі, бенедыкцінкам належала 38 дымоў.

3 канца XVIII ст. Казяны знаходзіліся ва ўладанні графаў Манузі. За падтрымку апошнімі Таргавіцкай канфедэрацыі (1792) і расійскіх войскаў маёнтак канфіскавалі паўстанцы Т. Касцюшкі, аднак па здушэнні выступлення (1794) яго вярнулі былым уладальнікам.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Казяны апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Дзісенскім павеце Віленскай губерні. У 1800 мястэчкам валодаў М. Манузі, тут было 90 двароў, драўляная грэка-каталіцкая царква Святога Духа. Побач знаходзілася аднайменная вёска (56 двароў). У Вайну 1812 года 1 ліпеня праз Казяны на Дрысу адступаў 3-і расійскі кавалерыйскі корпус Палена. Пад мястэчкам адбылася сутычка паміж ар’ергардам корпусу і французскім конным аддзелам (28 эскадронаў, 6 конных гармат). 3 1823 паселішчам валодалі Плятэры.

[thumb|150px|Царква, фота пач. [XX стагоддзе|XX ст.]]

У часы вызваленчага паўстання 19 мая 1831 у ходзе рэйду праз Казяны прайшлі асноўныя сілы (каля 2 тыс. чал.) паўстанцаў Дзісенскага павета. У маі 1863 тут прыпыняўся паўстанцкі аддзел Я. Ельскага-Ёдкі. Станам на 1866 у мястэчку было 35 двароў. У канцы XIX ст. граф Ф. Плятэр заснаваў каля Казянаў кардонны, лесапільны і гонтавы заводы, каля якіх узнікла невялікае паселішча Плятэрова. На 1903 у мястэчку (сяле) існавала мураваная царква, земскі паштовы пункт, кожную сераду праводзіўся кірмаш. У Першую сусветную вайну ў верасні 1915 Казяны занялі нямецкія войскі. З восені 1915 да лютага 1918 мястэчка знаходзілася на расійскім баку ў прыфрантавой зоне, у гэты час яго перайменавалі ў Раманава-Нікольскае.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Казяны апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Богінскай гміне Браслаўскага павета Віленскага ваяводства. Станам на 1931 у мястэчку было 106 двароў, у вёсцы — 153 двары.

У 1939 Казяны ўвайшлі ў БССР, дзе ў 1940 сталі цэнтрам сельсавета Відзаўскага раёна (з 1960 у Браслаўскім раёне). Статус паселішча панізілі да вёскі. У Другую сусветную вайну з ліпеня 1941 да 8 ліпеня 1944 Казяны знаходзіліся пад нямецкай акупацыяй. Станам на 1995 у вёсцы было 590 двароў.

У 2004 годзе Казянскі сельсавет скасаваны, Казяны ўвайшлі ў склад Відзаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* **XVIII стагоддзе**: 1800 — 223 чал. у *мястэчку Казяны* і 298 чал. у *вёсцы Казяны*
* **XIX стагоддзе**: 1866 — 480 чал.; 1869 — 369 чал.
* **XX стагоддзе**: 1903 — 750 чал. у *мястэчку Казяны* і 677 чал. у *вёсцы Казяны*; 1931 — 692 чал. у *мястэчку Казяны* і 828 чал. у *вёсцы Казяны*; 1995 — 1288 чал.

### Інфраструктура 
У Казянах працуюць сярэдняя і музычная школы, амбулаторыя, бібліятэка імя П. Сергіевіча, пошта.

## Славутасці 
* Свята-Духаўская царква (2-я пал. XIX ст.)
* Млын
* Шэраговая забудова

Казяны. Местачковая забудова (03).jpg|Шэраговая забудова
Казяны. Местачковая забудова (01).jpg|Шэраговая забудова
Казяны. Млын (02).jpg|Млын 

## Вядомыя асобы 
* Сямён Сцяпанавіч Лебедзь (нар. у 1934) — вучоны ў галіне машынабудавання, доктар тэхнічных навук.

## Літаратура 
* 
* 
* Koziany //  S. 542.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Відзаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства