Галоўнае разведвальнае ўпраўленне (СССР)

**Галоўнае разведвальнае ўпраўленне Генеральнага штаба Узброеных сіл СССР (ГРУ ГШ УС СССР)** — савецкая спецслужба, у сферу дзейнасці якой уваходзіла стратэгічная агентурная разведка, аператыўная разведка, радыё- і радыётэхнічная разведка, касмічная разведка і кіраўніцтва часцямі спецпрызначэння. Падпарадкоўвалася Генштабу УС СССР і міністэрству абароны.

## Гісторыя 
ГРУ вядзе сваю гісторыю ад Рэгістрацыйнага ўпраўлення РСЧА, створанага ў лістападзе 1918 года. У далейшым гэты орган шмат разоў перайменаваўся, рэфармаваўся і рэарганізаваўся:
* З красавіка 1921 — Разведвальнае ўпраўленне Штаба РСЧА;
* З лістапада 1922 — Разведвальны аддзел упраўлення 1-га памочніка начальніка Штаба РСЧА;
* З 1924 — Разведвальнае ўпраўленне Штаба РСЧА;
* З верасня 1926 — IV Упраўленне Штаба РСЧА;
* З жніўня 1934 — Інфармацыйна-статыстычнае ўпраўленне РСЧА;
* З лістапада 1934 — Разведвальнае ўпраўленне РСЧА;
* З мая 1939 — 5-е ўпраўленне Наркамата абароны СССР;
* З ліпеня 1940 — 5-е ўпраўленне Чырвонай арміі;
* З 16 лютага 1942 — Галоўнае разведвальнае ўпраўленне Генеральнага штаба Чырвонай Арміі;
* З чэрвеня 1945 — Галоўнае разведвальнае ўпраўленне Генеральнага штаба Чырвонай арміі
* З верасня 1946 — Разведвальна-дыверсійная служба;
* Са студзеня 1949 — Галоўнае разведвальнае ўпраўленне Генеральнага штаба Узброеных сіл СССР.

З распадам СССР упраўленне ў практычна нязменным выглядзе захавалася за Генштабам Узброеных Сіл РФ. Іншыя рэспублікі стваралі ўласныя органы ваеннай разведкі — як правіла, на аснове разведкі штабоў адпаведных ваенных акругаў.

## Склад 
### Структура 
На працягу гісторыі свайго існавання структура ГРУ перажыла некалькі перафармаванняў. Па наяўных у адкрытых крыніцах даных, яна ўяўляла сабой 12 асноўных упраўленняў і 8 дапаможных аддзелаў і ўпраўленняў. У гады Халоднай вайны орган уключаў у сябе:
* 1-е ўпраўленне (Заходняя Еўропа);
* 2-е ўпраўленне (Далёкі Усход);
* 3-е ўпраўленне (ЗША, Канада, Лацінская Амерыка);
* 4-е ўпраўленне (Блізкі Усход і Афрыка);
* 5-е ўпраўленне (аператыўная разведка);
* 6-е ўпраўленне (радыё- і радыетэхнічная разведка);
* 10-е ўпраўленне (аб прызначэнні няма даных);
* 13-е ўпраўленне (аб прызначэнні няма даных);
* Упраўленне інфармацыі;
* Аператыўна-тэхнічнае ўпраўленне;
* Цэнтр касмічнай разведкі;
* Упраўленне сувязі;
* 1-ы кірунак (разведка з тэрыторыі — Масква);
* 2-і кірунак (разведка з тэрыторыі — Берлін);
* 3-і кірунак (нацыянальна-вызваленчыя рухі);
* 4-ы кірунак (разведка з тэрыторыі — Куба);
* 1-ы аддзел (выраб дакументаў);
* 8-ы аддзел (шыфравальны);
* Упраўленне кадраў;
* Адміністрацыйна-гаспадарчае ўпраўленне;
* Палітаддзел;
* Фінансавы аддзел;
* Архіўны аддзел.

### Спецназ 
Дырэктывай ваеннага міністра СССР № Орг/2/395832 ад 24 кастрычніка 1950 г. пачалося фарміраванне часцей спецыяльнага прызначэння (СП, з 1980 г. — СпП).

З 1953 г. пачалося фарміраванне аналагічных падраздзяленняў у разведцы ВМФ

Акрамя часцей АСНАЗ ГРУ існавалі радыётэхнічныя роты мотастралковых і танкавых дывізій, якія займаліся радыёразведкай на тактычным узроўні. Разглядаліся планы іх падпарадкавання ГРУ і стварэння, такім чынам, адзінай сістэмы вайсковай радыёразведкі на ўсіх узроўнях, аднак яны не былі ажыццёўлены:
* 6-ы ЦНДІ (ваенна-тэхнічнай інфармацыі)
* 17-ы НДІ (сувязь)
* 18-ы ЦНДІ (радыёразведка)
* НДІ аператыўнай тэхнікі

## Кіраўнікі 
За перыяд 1949—1992 гадоў упраўленне ўзначальвалі:
* Мацвей Васільевіч Захараў (студзень 1949 — чэрвень 1952 г.), генерал арміі;
* *Міхаіл Аляксеевіч Шалін* (7 ліпеня 1952 — 31 жніўня 1956 г.), генерал-лейтэнант, з 31 мая 1954 г. — генерал-палкоўнік;
* Сяргей Мацвеевіч Штэменка (31 жніўня 1956 — 28 кастрычніка 1957 г.), генерал-лейтэнант, з 26 лістапада 1956 г. — генерал-палкоўнік;
* *Міхаіл Аляксеевіч Шалін* (28 кастрычніка 1957 — 8 снежня 1958 г.), генерал-палкоўнік;
* Іван Аляксандравіч Сяроў (10 снежня 1958 — 2 лютага 1963 г.), генерал арміі;
* Пётр Іванавіч Івашуцін (14 сакавіка 1963 — 9 ліпеня 1987 г.), генерал-палкоўнік, з 23 лютага 1971 г. — генерал арміі;
* Уладлен Міхайлавіч Міхайлаў (14 ліпеня 1987 — 10 кастрычніка 1991 г.), генерал-палкоўнік, з 24 кастрычніка 1990 г. — генерал арміі;
* Яўген Леанідавіч Цімохін (кастрычнік 1991 — 7 мая 1992 г.), генерал-лейтэнант, з 24 кастрычніка 1991 г. — генерал-палкоўнік;

## Штаб-кватэра 
Першапачаткова ГРУ знаходзілася ў будынку Генштаба на Арбаце ў Маскве. Шэраг службаў (Інфармацыя, 6-е ўпраўленне) знаходзіліся на Гогалеўскім бульвары, 6. У 1968 годзе ўсе асноўныя службы ГРУ былі пераведзеныя ў новы будынак па адрасе Харашоўскай шашы, 76, вядомае пад неафіцыйнымі назвамі «акварыум» або «сцякляшка».

## Падрыхтоўка кадраў 
Для часцей, аддзелаў і ўпраўленняў ГРУ спецыялісты рыхтаваліся ў такіх установах як:
* Ваенна-дыпламатычная акадэмія Савецкай Арміі;
* Вышэйшыя Чырванасцяжныя акадэмічныя курсы ўдасканалення афіцэраў разведкі;
* 161-ы цэнтр падрыхтоўкі спецыялістаў разведкі.
Падрыхтоўку афіцэраў аператыўнай і спецыяльнай разведкі ажыццяўлялі агульнавайсковыя навучальныя ўстановы:
* Разведвальны факультэт Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ;
* Кафедра разведкі Кіеўскага вышэйшага агульнавайсковага каманднага вучылішча (КВАКВ) імя М. В. Фрунзэ;
* Факультэт спецыяльнай разведкі Разанскага вышэйшага паветрана-дэсантнага каманднага вучылішча (РВПДКВ) (створаны ў 1968 г.);
* Разведвальны факультэт (да студзеня 1954 г.) і кафедры ВМС капіталістычных дзяржаў (да чэрвеня 1954 г.) і марской разведкі (да ліпеня 1960 г.) Ваенна-марской акадэміі імя К. Е. Варашылава;
* Кафедра разведкі ВМФ каманднага факультэта Ваенна-марской акадэміі (створана ў чэрвені 1962 г.);
* Кафедра радыёслужбы АСНАЗ факультэта сувязі назірання Ваенна-марской акадэміі караблебудавання і ўзбраення імя А. Н. Крылова (лістапад 1953—1959 г.);
* Факультэт радыёсувязі АСНАЗ вышэйшага Ваенна-марскога вучылішча радыёэлектронікі імя А. С. Папова (1968—1974 г.) і Калінінградскага вышэйшага ваенна-марскога вучылішча (з 1974 г.).

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Ваеннае кіраванне
Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР
Катэгорыя:Спецслужбы СССР
Катэгорыя:Разведвальныя арганізацыі