Маладзечанская настаўніцкая семінарыя

**Маладзечанская настаўніцкая семінарыя** — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова, якая рыхтавала настаўнікаў пачатковых школ.

## Гісторыя 
Заснаваная на базе Маладзечанскай прагімназіі. Існавала ў 1864—1920 г.; заснавана ў Маладзечне, у 1915 г. пераведзена ў Смаленск.

Маладзечанская настаўніцкая семінарыя — старэйшая навучальная ўстанова Заходняга края — была адчыненая, згодна з загадам віленскага генерал-губернатара Міхаіла Мураўёва, у 1864 годзе, пасля падаўлення паўстання 1863 года замест зачыненай у Маладзечне польскай дваранскай пяцікласнай прагімназіі. Размяшчалася яна там, дзе цяпер чыгунна-ліцейны завод (былая Замкавая вуліца).

Пасля паўстання 1831-1832 гадоў быў зачынены кляштар трынітарыяў, а пасля паўстання 1863 года таксама быў зачынены касцёл. Храм у 1864 годзе быў перададзены Праваслаўнай царкве, у будынку кляштара размясцілася настаўніцкая семінарыя. 

Прызначэннем семінарыі была падрыхтоўка кадраў народных настаўнікаў для Віленскай губерні. Я там вучыўся з 1906 па 1910 год. У семінарыю прымалі тады па конкурсным экзамене хлопчыкаў-падлеткаў, якія скончылі 2-класнае ці звычайнае пачатковае вучылішча і мелі 15 год. Асноўны кантынгент семінарыстаў складаўся з мужыцкіх дзяцей Віленскай і Мінскай губерняў, хоць былі выпадкі, калі прыязджалі вучыцца ў семінарыю і з больш далёкіх мясцін. Аўтарам праекта будынка і дамовай царквы быў Іван Іванавіч Лявіцкі.

## Адукацыйны працэс 
Тэрмін навучання 2 гады, з 1870 г. — 3 гады, а з 1907 г. — 4 гады. Семінарыя рыхтавала настаўнікаў для пачатковых школ. У ёй маглі вучыцца юнакі з 17 гадоў, выхадцы з розных саслоўяў, але перавага аддавалася дзецям сялян.
 
Выкладаліся Закон Божы, гісторыя праваслаўнай царквы, заалогія, батаніка, арыфметыка, геаметрыя, царкоўнаславянская і руская мовы і літаратура, гісторыя і геаграфія Pacіі, методыка выкладання, асновы педагогікі і інш. Семінарыя мела бібліятэку з 3500 тамоў, музей, тэатр, хор, метэаралагічную станцыю. Семінарысты займаліся зборам і вывучэннем фальклору, частка якога была выдадзена П. А. Гільтабрантам у 1866 г. Пры семінарыі існавала ўзорнае вучылішча, дзе семінарысты праходзілі практыку. У семінарыі выкладалі этнографы і фалькларысты М. Я. Нікіфароўскі, Ю. Ф. Крачкоўскі.

У семінарыі выкладаліся наступныя прадметы: арыфметыка — поўны курс; алгебра — да квадратных ураўненняў — уведзеная з 1909 г.; геаметрыя; фізіка; агульная гісторыя — старажытная, сярэдняя і новая; руская мова і літаратура; чарчэнне; маляванне; чыстапісанне; музыка і спевы; педагогіка; псіхалогія; логіка; дыдактыка; методыка выкладання асобных дысцыплін; асновы царкоўна-славянскай мовы з граматыкай.

Акрамя гэтага, выхаванцаў навучалі сталярнай справе ў майстэрні, а таксама выкладалі тэорыю садоўніцтва і агародніцтва. Практыку праходзілі ў садзе і на гародзе. Гэты гарод поўнасцю пакрываў патрэбы семінарскай арцельнай гаспадаркі ў гародніне, якая значна дапамагала пры невялікай стыпендыі. Быў вялікі хмельнік. Хмель з‘яўляўся для Маладзечна новай тэхнічнай культурай.

Калі агульнаадукацыйныя і педагагічныя, а таксама прыкладныя прадметы вывучаліся з ахвотай, дык ад царкоўных навук вучні ўсяляк адварочваліся і адведзеныя на іх вывучэнне гадзіны прысвячалі чытанню кніг з семінарскай бібліятэкі, дзе былі творы рускіх класікаў, а таксама Майн Рыда, Жуля Верна, Фенімора Купера, Луі Бусенара, Бічэра Стоўна і іншых.

Семінарыя мела свой сімфанічны аркестр з 30-40 удзельнікамі, але ён распаўся ў 1906—1907 г. у сувязі са смерцю капельмайстра і немагчымасцю знайсці яму замену. Пад яго музыку семінарыстаў у асабліва ўрачыстых выпадках вадзілі ў местачковую царкву, дзе семінарскі хор у колькасці чалавек 40 страсаў зводы сваімі магутнымі галасамі. Пад музыку праводзіліся вясновыя і асеннія святы дрэў і іншых раслін. Семінарысты ставілі самадзейныя пастаноўкі, а паколькі стасункі з месцічамі забараняліся, то жаночыя ролі вымушаныя былі выконваць навучэнцы семінарыі.

Дырэктар і выкладчыкі семінарыі, у асноўным, былі з духоўнай акадэміі, але былі і з універсітэцкай адукацыяй і тыя, хто скончыў настаўніцкія інстытуты і нават духоўныя семінарыі (поп).

Педагагічны персанал насіў форменныя сурдуты са знакамі ў пятліцах, якія ўказвалі на прыналежнасць да класа табеля…

… Семінарысты апошняга класа па чарзе выкладалі розныя прадметы ў пачатковым вучылішчы пры семінарыі, якое лічылася ўзорным. Выпускнікамі складаўся звычайна разгорнуты канспект урока ў форме пытанняў і адказаў. Канспект зацвярджаўся выкладчыкам адпаведнага прадмета і дырэктарам. На гэтых уроках прысутнічалі па чарзе выхаванцы трэцяга году навучання. Яны глядзелі, як вядуць урокі старэйшыя семінарысты. Па кожным уроку рабілася канферэнцыя, на якой спачатку выступаў сам практыкант, які аналізаваў свае памылкі, затым яго таварышы-семінарысты, пасля настаўнік узорнага пачатковага вучылішча, пасля — семінарскі выкладчык і дырэктар, пасля чаго практыкант атрымліваў адзнаку.

У асноўным, семінарыя таксама з‘яўлялася мужыцкім універсітэтам, доступ у вышэйшыя навучальныя ўстановы быў абмежаваны па прычынах класавага характару і з-за заніжанага аб‘ёму семінарскай праграмы, асабліва па матэматыцы, мовах, фізіцы і іншых навуках. І толькі выпадкова некаторыя семінарыстаў з мужыкоў скончылі ўніверсітэт (напрыклад, Іван Новаш). Асноўная маса папаўняла шэрагі народных настаўнікаў. Іншыя паступалі ў настаўніцкія інстытуты і працавалі настаўнікамі ў гарадскіх вучылішчах. Іншыя ж адхіляліся ад педагагічнага шляху і ішлі ў юнкерскія вучылішчы ці ў папы."

У 1914 г. у Вільні выйшла кніга дырэктара семінарыі А. Ярушэвіча «Маладзечна і яго навучальныя ўстановы. Да пяцідзесяцігоддзя Маладзечанскай настаўніцкай семінарыі. 1864—1914» — крыніца звестак па гісторыі Маладзечна і гісторыі народнай адукацыі Беларусі XIX ст. у цэлым.

## Вядомыя выпускнікі і навучэнцы 
За 50 гадоў семінарыю скончылі 2 тыс. чалавек. Сярод навучэнцаў І. A. Біч, Ф. Валынец, А. Р. Капуцкі, П. В. Мятла, М. Чарот, С. А. Рак-Міхайлоўскі, М. Л. Забэйда-Суміцкі і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Маладзечна
Катэгорыя:Гісторыя Маладзечна

Катэгорыя:Настаўніцкія семінарыі