open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Юры Ярвет

**Юры Ярвет** (; да 22 лютага 1938 года — Георгій Яўгенавіч Кузняцоў; ,  — , ) — эстонскі  тэатра і кіно, . Народны артыст СССР (1975).

## Біяграфія 
Юры Ярвет нарадзіўся 18 чэрвеня 1919 года ў Таліне (Эстонія). Маці — руская, працавала медсястрой, бацька — урач з Латарынгіі, магчыма, француз ці немец. Як расказала Іна Таарна са слоў самога Ю. Ярвета, маці пасля яго нараджэння не магла заставацца і з’ехала ў Расію, пакінуўшы сына сястры, якая з-за цяжкасцей аддала хлопчыка ў прытулак. У пяць гадоў яго прынялі ў эстонскую сям’ю Розы Віізель, у якой ужо было трое дзяцей. Пасля хуткай смерці прыёмнай маці выхаваннем хлопчыка займаліся старэйшыя сёстры.

Пры нараджэнні хлопчыка назвалі Георгій Яўгенавіч Кузняцоў, прыёмная сям’я Віізель не дала яму свайго прозвішча, таму ў 1938 годзе ён самастойна змяніў імя і прозвішча на эстонскія Юры Ярвет.

У 1930-х гадах вучыўся ў Талінскай гімназіі Густава Адольфа і Талінскім вячэрнім каледжы. Займаўся спартыўнай гімнастыкай у Талінскай настаўніцкай семінарыі (цяпер Талінскі ўніверсітэт). Быў чэмпіёнам Таліна па гімнастыцы. У 1936—1941 гадах — пасыльны канторы фабрыкі Ярвакандзі ў Таліне. У 1941 годзе — статыстык аўтабазы.

У 1941 годзе быў прыняты ў танцавальную трупу Талінскага рабочага тэатра. У 1941—1942 гадах — салдат рэзервовага палка 7-й стралковай дывізіі Эстонскай ССР Чырвонай арміі. Тры месяцы служыў у працоўным батальёне ў Камышлове Свярдлоўскай вобласці. У 1942 годзе пераведзены ў танцавальную групу эстонскіх мастацкіх ансамбляў, якія знаходзіліся ў эвакуацыі ў Яраслаўлі. У 1944 годзе наведваў драматычны гурток нацыянальнай драматычнай студыі, адным з кіраўнікоў якога быў рэжысёр К. Ірд. У 1945—1946 гадах вучыўся ў нацыянальнай драматычнай студыі.

У 1944—1945 гадах — акцёр Эстонскага тэатра юнага гледача (ТЮГ) у Таліне. У 1946—1949 гадах вучыўся ў Талінскім тэатральным інстытуце (цяпер драматычная школа пры Эстонскай акадэміі музыкі і тэатра). Адначасова з вучобай працаваў у аддзеле культуры рэдакцыі газеты «Рахва Хяэль» («Голас народа») і на Эстонскім радыё рэдактарам драматычных праграм.

У 1949—1950 гадах — акцёр і рэжысёр Паўднёва-Эстонскага тэатра ў Выру, у 1950—1951 — пазаштатны супрацоўнік Эстонскага радыё, у 1951—1952 — мастацкі кансультант Тэатральнага таварыства Эстонскай ССР. У 1952—1965 і 1970—1992 гадах — акцёр Эстонскага драматычнага тэатра (у 1952—1989 гадах — Эстонскі дзяржаўны тэатр драмы імя У. Кінгісепа) у Таліне.

У 1965—1967 гадах — акцёр Маладзёжнага тэатра Эстоніі (цяпер — Талінскі гарадскі тэатр). У 1967—1970 гадах працаваў акцёрам па дагаворах на кінастудыях «Талінфільм», «Ленфільм» і «Масфільм».

Іграў у спектаклях тэатра «Ванемуйнэ» (Тарту).

Выступаў на эстрадзе, радыё, тэлебачанні, аўтар фельетонаў. У 1979 годзе працаваў з Э. Баскіным.

## Фільмаграфія 
* «Новы нячысты з пекла» — Святы Пётр
* «Венская паштовая марка» — Марцін Роль
* «Дзяўчына ў чорным» — Ёнас
* «Кароль Лір» — Кароль Лір
* «Небяспечныя гульні» — *«Слізкі»*
* «Крыніца ў лесе» — бацька Мінны

Катэгорыя:Постаці Масфільма
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Эстоніі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы СССР
Наталля Сяргееўна Бандарчук

**Наталля Сяргееўна Бандарчук** (; нар. , , РСФСР) — савецкая і расійская , , ; заслужаная артыстка РСФСР (1977), заслужаны дзеяч мастацтваў РФ (2009). Дачка народных артыстаў СССР рэжысёра Сяргея Бандарчука і актрысы Іны Макаравай.

## Біяграфія 
Нарадзілася 10 мая 1950 года ў Маскве ў сям’і рэжысёра Сяргея Бандарчука і актрысы Іны Макаравай. У 1971 годзе скончыла акцёрскі факультэт Усесаюзнага дзяржаўнага інстытута кінематаграфіі (майстэрня народных артыстаў СССР Сяргея Герасімава і Тамары Макаравай), у 1975 годзе — рэжысёрскі факультэт УДІКа (у тых жа майстроў).

У кіно дэбютавала ў 1970 годзе ў фільме «Ля возера», затым знялася ў стужках «Прыйшоў салдат з фронту», «Ты і я». Найбольшы поспех да яе прыйшоў пасля выканання ролі Хары ў фільме Андрэя Таркоўскага «Салярыс».

У якасці рэжысёра і сцэнарыста дэбютавала ў 1975 годзе навэлай «Бешчасная Матроня» ў альманаху «Пашахонская даўніна». Найбольшую вядомасць атрымалі два фільмы, пастаўленыя М. Бандарчук у канцы 1980-х гадоў па сваіх сцэнарыях, — «Дзяцінства Бембі» і «Юнацтва Бембі».

Арганізавала свой уласны дзіцячы тэатр «Бембі».
Іна Уладзіміраўна Макарава

**Іна Уладзіміраўна Макарава** (; , Тайга, РСФСР — , ) — савецкая і расійская актрыса, народная артыстка СССР (1985). Лаўрэат Сталінскай прэміі I ступені (1949).

## Біяграфія 
Нарадзілася 28 ліпеня 1926 года ў горадзе Тайга Томскай акругі Сібірскага края ў сям’і работнікаў новасібірскага радыёкамітэта Уладзіміра Сцяпанавіча Макарава і Ганны Іванаўны Герман. Дзяцінства і юнацтва Іна правяла ў Новасібірску. Сям’я жыла ў Доме пісьменнікаў.

У чацвёртым класе школы запісалася ў драматычны гурток. У час Вялікай Айчыннай вайны разам з таварышамі ездзіла па шпіталях, выступала перад параненымі.

У 1943—1948 гадах вучылася ва УДІК у майстэрні Сяргея Герасімава і Тамары Макаравай. Падчас вучобы выканала ролю Кармэн у аднайменнай п’есе, пастаўленай Таццянай Ліёзнавай. Гэтую студэнцкую працу паглядзеў Аляксандр Фадзееў і ўбачыў у ёй будучую выканаўцу ролі Любові Шаўцовай у фільме «Маладая гвардыя», дзе Герасімаў зняў увесь свой курс; пры гэтым сам рэжысёр першапачаткова рыхтаваў ёй ролю Валерыі Борц. За працу над карцінай актрыса была ўдастоена Сталінскай прэміі I ступені (разам з рэжысёрам, аператарам і групай іншых артыстаў).

У час вучобы пазнаёмілася з будучым мужам Сяргеем Бандарчуком, які прыйшоў на курс пасля фронту. Пасля вяселля жылі ў сутарэнным пакоі на Садова-Трыумфальнай вуліцы. Затым, дзякуючы Сталінскай прэміі, атрымалі новую кватэру.

У 1948 годзе была залічана ў трупу Тэатра-студыі кінаакцёра. Ала Тарасава, убачыўшы яе ігру, хацела запрасіць яе ў МХАТ, на што Герасімаў запярэчыў: «Яна патрэбна для кінематографа».

Наступнай значнай роляй у кіно стала Каця Петрашэнь у фільме «Вышыня» (1957), затым — Варвара ў карціне «Дарагі мой чалавек» (1958). Сцэнарый да гэтага фільма, па словах Макаравай, пісалі спецыяльна пад яе з Аляксеем Баталавым, і акцёры былі зацверджаны без проб. Падчас здымак прыняла рашэнне развесціся з Бандарчуком. Растанне было цяжкім, пасля гэтага Макарава доўга не выходзіла замуж.

У далейшым выканала яркія і запамінальныя ролі ў фільмах «Дзяўчаты», «Жаніцьба Бальзамінава», «Жанчыны», «Рускае поле». У канцы 1980-х гадоў пачала рэдка здымацца, прысвяціўшы сябе канцэртнай дзейнасці. У пачатку — сярэдзіне 2000-х гадоў зноў вярнулася да акцёрскай кар’еры, гуляючы ў розных тэлесерыялах.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кемераўскай вобласці
Катэгорыя:Актрысы СССР
Катэгорыя:Актрысы Расіі
Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Катэгорыя:Акадэмікі Расійскай акадэміі кінематаграфічных мастацтваў «Ніка»
Катэгорыя:Акцёры і актрысы Тэатра-студыі кінаакцёра
Анатоль Аляксеевіч Саланіцын

**Анатоль Аляксеевіч Саланіцын** (; імя пры нараджэнні — *Ота*; , Багародск, Горкаўскі край — , ) — савецкі акцёр тэатра і кіно; заслужаны артыст РСФСР (1981).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння школы Саланіцын паступіў у будаўнічы тэхнікум. Атрымаўшы там спецыяльнасць слесара-інструментальшчыка, ён уладкаваўся на завод, але яго рабочая біяграфія працягнулася нядоўга, бо бацьку адправілі працаваць у Кіргізію, і сям’я перасялілася ў горад Фрунзэ. Там Саланіцын пачаў удзельнічаць у мастацкай самадзейнасці, чытаў вершы, выступаў з куплетамі.

У 1955 годзе Саланіцын адправіўся ў Маскву, дзе тройчы спрабаваў паступіць у ГІТІС. Быў прыняты ў Свярдлоўскі драматычны тэатр.

Скончыўшы вучобу ў студыі ў 1960 годзе, быў прыняты ў штат Свярдлоўскага драмтэатра. Тут ён сыграў масу роляў другога плана.

З 1960 па 1972 гады быў акцёрам у тэатрах Свярдлоўска, Мінска, Новасібірска, Таліна. З 1972 па 1976 гады выступаў у тэатры імя Ленсавета. Змяняў Свярдлоўск на Талін, каб сыграць у рэжысёра Арсенія Сагальчыка ў п’есе Леаніда Андрэева «Той, хто атрымлівае аплявухі». Пайшоў з Тэатра Ленсавета, калі Таркоўскі паклікаў яго ў Маскву граць Гамлета ў Ленкаме ў снежні 1976 года. На наступны год адбылася прэм’ера. Саланіцын застаўся незадаволены сваёй працай, а неўзабаве Іна Чурыкава, якая грала ў спектаклі Афелію, пайшла ў дэкрэтны адпачынак, і пастаноўку закрылі. Марк Захараў не знайшоў для Саланіцына роляў, і той цалкам пераключыўся на кіно. Роля Гамлета стала апошняй працай Саланіцына ў тэатры.

## Фільмаграфія (выбраная) 
* «Андрэй Рублёў» (1966)
* «Салярыс» (1972)
* «Узыходжанне» (1976)
* «Сталкер» (1979)
* «Раскіданае гняздо» (1981)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ніжагародскай вобласці
Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Расіі
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»
Катэгорыя:Памерлі ад раку лёгкага
Валерый Іванавіч Кудашоў

**Валерый Іванавіч Кудашоў** (нар. , в. Акцябрск, Клічаўскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1999), прафесар (2001).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут (спецыяльнасць «Машыны і механізмы лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці», 1969), Інстытут эканомікі АН БССР (аспірантура, 1978).
    
Працаваў у Беларускім праектна-тэхналагічным інстытуце «Белмясцпрампраект» (з 1970), Фізіка-тэхнічным інстытуце АН БССР (з 1972), Беларускім політэхнічным інстытуце (з 1984, загадчык кафедры), Нацыянальным цэнтры інтэлектуальнай уласнасці (1992—2004, з 1997 — старшыня, у 2001—2004 — генеральны дырэктар), Мінскім інстытуце кіравання (2004—2013, загадчык кафедры), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 2014, прафесар кафедры арганізацыі вытворчасці і эканомікі нерухомасці).

Навуковыя інтарэсы: кіраванне інавацыйнай дзейнасцю; кіраванне інтэлектуальнай уласнасцю; пытанні набыцця правоў на вынаходствы, перадачы тэхналогій і ноу-хау.

## Узнагароды 
Залаты медаль імя В. І. Бліннікава «За ўнёсак у вынаходніцкую і патэнтную справу» (2006).

## Бібліяграфія 
* Организационно-экономический механизм управления научно-техническими нововведениями в процессе развития рыночных отношений : диссертация … доктора экономических наук : 08.00.05 : защищена 15.12.1998 : утверждена 28.04.1999 / Кудашов Валерий Иванович. — Минск, 1998.
   

## Літаратура 
* Кудашов Валерий Иванович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 331.
* Кудашов Валерий Иванович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2020. — Т. 6 : Могилевская область : в 2 кн., кн. 1. — С. 473—474.

Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Амбла

**Амбла** () — пасёлак у воласці Ярва павета Ярвамаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіў у склад воласці Амбла і быў яе адміністрацыйным цэнтрам. Размешчаны ў паўночнай частцы Эстоніі, у верхнім цячэнні ракі Амбла, побач з шашой Пярну — Ракверэ. Адлегласць ад пасёлка да павятовага цэнтра — горада Пайдэ — 37 кіламетраў, да валаснога цэнтра — пасёлка Ярва-Яані — 17 кіламетраў. Вышыня над узроўнем мора — 102 метры. Паводле перапісу насельніцтва 2011 года ў пасёлку пражывалі 299 чалавек, з іх 284 (95,0 %) — эстонцы.

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Вызу

**Вы́зу** () — пасёлак на поўначы Эстоніі ў павеце Ляэнэ-Вірумаа. Адміністрацыйны цэнтр воласці Хальяла. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года з’яўляўся адміністрацыйным цэнтрам воласці Віхула.

Адзін з найстарэйшых летніх курортаў у Паўночнай Эстоніі, заснаваны ў ХІХ стагоддзі. У Вызу ёсць школа, дзіцячы сад, крама, спартовы комплекс, пошта і пляж — адзін з самых папулярных пляжаў у Паўночнай Эстоніі, яго даўжыня каля 3 кіламетраў.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Курорты Эстоніі
Катэгорыя:Ляэнэ-Вірумаа
Кійлі

**Кійлі** () — гарадскі пасёлак у павеце Хар’юмаа, Эстонія. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам воласці Кійлі. Размешчаны за 21 км ад Таліна. Вышыня над узроўнем мора — 52 метры. Паводле звестак перапісу насельніцтва 2011 года, насельніцтве пасёлка Кійлі — , з іх  (96,6 %) — эстонцы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кохіла

**Кохіла** () — гарадскі пасёлак у воласці Кохіла павета Рапламаа, Эстонія. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай воласці. Пасёлак Кохіла размешчаны на поўначы павета Рапламаа на беразе ракі Кейла. Па Вільяндзіскай шашы ад Кохіла да Рапла — 20 км, да Таліна — 28 км. Плошча — 3,85 км². Вышыня над узроўнем мора — 60 метраў.

Афіцыйная мова — эстонская. Паштовыя індэксы — 79801, 79804, 79805, 79806, 79807, 79808, 79891.

Побач з пасёлкам праходзяць чыгунка Талін — Вільяндзі, шаша Талін — Рапла — Цюры і дарога Керну — Кохіла.

У цэнтры пасёлка знаходзіцца прыродаахоўны аб’ект — хваёвы лес Капа, пераўтвораны ў лесапарк. Паводле звестак перапісу насельніцтва 2021 года, насельніцтва пасёлка — 3295 чалавек, з іх 2968 (90,3 %) — эстонцы.

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Рапламаа
Войскі радыёэлектроннай барацьбы

**Войскі радыёэлектроннай барацьбы** (таксама ***Войскі РЭБ***)&nbsp;—  ў галіне радыёэлектроннай барацьбы, прызначаныя для забеспячэння мер па заваяванні панавання ў эфіры,  сваіх стратэгічных  і зброяй ад наўмысных перашкод праціўніка, а таксама парушэння працы стратэгічных сістэм кіравання войскамі праціўніка, зніжэння эфектыўнасці прымянення яго баявых сродкаў шляхам распаўсюджвання .

## Склад 
Аснову сучасных войскаў РЭБ складаюць наземныя, авіяцыйныя часці і падраздзяленні РЭБ, якія ўваходзяць у склад злучэнняў відаў Узброеных Сіл, родаў войскаў. Сродкі РЭБ аб’ядноўваюцца ў сістэму ўзбраення РЭБ, сукупнасць тэхнікі РЭБ частак і падраздзяленняў радыёэлектроннай барацьбы, а таксама бартавых сродкаў РЭБ, прызначаных для індывідуальнай абароны ўзбраення і ваеннай тэхнікі (, баявых самалётаў, , караблёў,  і г. д) ад уздзеяння сродкаў разведкі і  праціўніка.

У сучасных войнах і ваенных канфліктах роля войскаў радыёэлектроннай барацьбы працягвае няўхільна расці. Распрацоўка і прыняцце на ўзбраенне многіх дзяржаў сучаснай  і высокатэхналагічнай зброі прыводзіць да з’яўлення новых аб’ектаў радыёэлектроннага ўплыву. Прымяненне супрацьрадыёлакацыйных ракет значна зніжае жывучасць сучасных  (РЛС, комплексаў СПА), пабудаваных на базе актыўных сродкаў радыёлакацыі. Шырокае прымяненне спадарожнікавых сістэм разведкі і навігацыі выклікае неабходнасць , у тым ліку, шляхам радыёэлектроннага падаўлення.

## Літаратура 
* *Пічугін М. Ф., Носова Г. Д.* Збрник наукових праць ЖВІ НАУ. Випуск 3 — Аналіз тактики застосування підрозділів РЕБ у сучасних війнах та локальних збройних конфліктах. — К., 2010.
* *Добыкин В. Д., Куприянов А. И., Пономарёв В. Г., Шустов Л. Н.* Радиоэлектронная борьба. Силовое поражение радиоэлектронных систем. — М. : Вузовская книга, 2007. — 468 с. — .
* *Цветнов В. В., Демин В. П., Куприянов А. И.* Радиоэлектронная борьба. Радиомаскировка и помехозащита. — Москва : МАИ, 1999. — Т. 1. — 240 с. — 1000 прим. — .
* *Цветнов В. В., Демин В. П., Куприянов А. И.* Радиоэлектронная борьба. Радиоразведка и радиопротиводействие. — Москва : МАИ, 1998. — Т. 2. — 248 с. — 1000 прим. — .
* FM 3-36: Electronic Warfare In Operations. Safeguarding Soldiers Through Technology . Fort Leavenworth, U.S. Army Combined Arms Center  (CAC), 26 February 2009&nbsp;— PDF, 114 p., 4,5 MB
* David Adamy EW 101: A First Course in Electronic Warfare
* David Adamy EW 102: A Second Course in Electronic Warfare
* Joint Publication 3-13.1: Electronic Warfare
* Aadu Jogiaas: Disturbing soviet transmissions in August 1991.

Катэгорыя:Сухапутныя войскі
Катэгорыя:Войскі радыёэлектроннай барацьбы
Мікалай Мікалаевіч Філіпаў

**Мікалай Мікалаевіч Філіпаў** (нар. , в. Патаронаўка, Клімавіцкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі. Доктар педагагічных навук (2006), дацэнт (1991).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры (спецыяльнасць «Фізічная культура і спорт», 1977; аспірантура, 1982), Расійскі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры і спорту (дактарантура, 1994).

Працаваў у Гродзенскім сельскагаспадарчым інстытуце (1982—1987, загадчык кафедры фізічнага выхавання), НДІ фізічнай культуры і спорту Рэспублікі Беларусь (1996—2001, намеснік дырэктара), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 2010, інжынерна-эканамічны факультэт, кафедра фізічнага выхавання і спорту, загадчык кафедры).
  
Навуковыя інтарэсы: праблемы сацыяльнай значнасці фізічнай культуры і спорту, фізічнага выхавання студэнтаў; арганізацыя фізкультурна-аздараўленчай работы і прапаганда здаровага ладу жыцця.

## Узнагароды 
Граматы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2001), Міністэрства спорту и турызму Рэспублікі Беларусь (2012), нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2011).

## Бібліяграфія 
* Организация и содержание физкультурно-оздоровительной работы с населением по месту жительства в современных социально-экономических условиях (на примере Республики Беларусь) : диссертация … доктора педагогических наук : 13.00.04 : защищена 14.06.2005 : утверждена 19.05.2006 / Филиппов Николай Николаевич. — Москва, 2005.
* Организация и содержание физкультурно-оздоровительной работы с населением по месту жительства в современных социально-экономических условиях / Н. Н. Филиппов. — Минск, 2009.
    

## Літаратура 
* Філіпаў Мікалай Мікалаевіч // Хто ёсць хто ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. — Мінск, 2010. — С. 149.

Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Постаці спорту
Дом культуры

**Дом (палац) культуры (скарочана ДК)** — клубная ўстанова, цэнтр культурна-масавай і асветніцкай работы ў (былых) сацыялістычных краінах, а таксама ў некаторых іспана- і франкамоўных дзяржавах.

## Гісторыя 
Масавае развіццё клубных устаноў пачалося ў СССР з лістапада 1920 года, калі дэкрэтам Саўнаркама ў сістэме  быў утвораны . Народныя дамы, якія будаваліся з другой паловы 1880-х гадоў, былі пераўтвораны тады ў працоўныя клубы і дамы культуры.

Першым «палацам культуры УЦСПС» стаў  ў Ленінградзе, узведзены на сродкі прафсаюзаў да юбілейнай даты 8 лістапада 1927 года. Першыя  і школьнікаў у СССР былі адкрыты ў 1923—1924 гадах у Маскве. Многія першыя дамы культуры будаваліся ў стылі канструктывізму і належаць да лепшых узораў дадзенага стылю.

Клубныя ўстановы таго ж тыпу распаўсюдзіліся ў пасляваенны перыяд па ўсіх краінах сацыялістычнага лагера. У большасці выпадкаў яны насілі і аналагічныя назвы (у перакладах на мясцовыя мовы), хаця ёсць выключэнні: напрыклад, у Балгарыі захавалася таксама ранейшае найменне — *чыталіштэ* — для грамадскіх клубных устаноў, якія, падобна расійскім народным дамам, У іншых краінах (напрыклад, Польшчы і Латвіі) спалучэнне «дом культуры» застаецца часткай нейтральнай у ідэалагічным стаўленні лексікі, свайго роду нацыянальным сінонімам для прынятых ва ўсім свеце паняццяў..

Катэгорыя:Грамадскія будынкі
Вернер Хагус

**Вернер Хагус** (; , Рэвель, Эстляндская губерня, Расійская імперыя — , , Эстонская ССР) — эстонскі артыст балета. Заслужаны артыст Эстонскай ССР (1957).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў рабочай сям’і. Вучыўся ў Талінскай школе бізнесу да 1927 года, пачаў танчыць у гуртку вывучэння Эстоніі.

З 1928 года — саліст балетнай трупы тэатра «Эстонія» (з 1949 года — Тэатр оперы і балета «Эстонія», Талін, цяпер — Нацыянальная опера «Эстонія»). Член Саюза акцёраў Эстоніі (1936) і Саюза тэатральных дзеячаў Эстонскай ССР (1949).

У 1964 годзе выйшаў на пенсію.

Катэгорыя:Артысты балета Эстоніі
Катэгорыя:Артысты балета СССР
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнай оперы «Эстонія»
Нарвскі Васкрасенскі сабор

**Нарвскі Васкрасенскі сабор** (Сабор Уваскрэшання Хрыстова) — праваслаўны храм у горадзе Нарва (Эстонія), кафедральны сабор Нарвскай і Прычудскай епархіі Эстонскай праваслаўнай царквы Маскоўскага Патрыярхата.

Пабудаваны ў 1890—1896 гадах па праекце архітэктара Паўла Аліша, як храм для работнікаў Крэнгальмскай мануфактуры. Архітэктура выканана ў неавізантыйскім стылі.

Асвячоны 17 лістапада 1896 года архіепіскапам Рыжскім і Мітаўскім Арсеніем (Бранцавым). Бакавыя прыбудовы асвечаны ў 1897 годзе ў гонар Усіх Святых і ў гонар абраза Божай Маці «Усіх тужлівых Радасць». Ніжні храм асвечаны ў імя святога прападобнага Серафіма Сароўскага 16 лістапада 1996 года архіепіскапам Талінскім і ўсяе Эстоніі Карніліем.

Сабор унесены ў Дзяржаўны рэгістр помнікаў культуры Эстоніі пад нумарам 14045 і назвай *Нарвская праваслаўная царква* ().

Катэгорыя:З’явіліся ў 1896 годзе
Катэгорыя:Храмы Эстонскай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхата
Катэгорыя:Нарва
Катэгорыя:Нарвская епархія
Катэгорыя:Неавізантыйская архітэктура
Катэгорыя:Саборы Эстоніі
Яўгенія Арцем’еўна Васілеўская

**Яўге́нія Арце́м’еўна Васіле́ўская** (29 лістапада 1926, Благавешчанск, цяпер Амурская вобласць, Расія — ?) — беларуская гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1958).

## Біяграфія 
У 1948 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (БДУ). З 1948 года ў Інстытуце гісторыі АН БССР, у 1968—1991 гадах на кафедры гісторыі КПСС (з 1990 года палітычнай гісторыі) БДУ.

Аўтар прац па гісторыі рабочага класа, развіцці прамысловасці Беларускай ССР у гады 1-й пяцігодкі і ў 1960—1970-я гады. Адна з аўтараў «Гісторыі БССР» (т. 2, 1958; 2 выд. 1961), «Гісторыі Мінска» (2 выд. 1967), "Гісторыі Беларускай ССР (т. 3, 1973; т. 5, 1975).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Кіраваная авіяцыйная бомба

**Кіраваныя авіяцыйныя бомбы (КАБ)**, або **карэктаваныя авіяцыйныя бомбы (КАБ)**, у англамоўнай літаратуры называныя **разумнымі бомбамі** () — адзін з відаў кіраваных  (КАСП).

УАБ ўяўляюць сабой авіяцыйныя бомбы, забяспечаныя сістэмай кіравання і навядзення.

## Тыпы КАБ 
Некаторыя падпадзяляюць КАБ на наступныя тыпы і віды:

* з радыёкамандным навядзеннем;
* з тэлевізійным навядзеннем;
* з інфрачырвоным саманавядзеннем — КІА парадку некалькіх дзясяткаў метраў;
* з лазерным навядзеннем — КІА менш за дзясятак метраў;
* з GPS-прыёмнікам палепшанай дакладнасці (JDAM) — КІА каля дзясятка метраў.
* c ГЛОНАСС-прыёмнікам палепшанай дакладнасці (КАБ-500З) — КІА каля дзясятка метраў.

## Параўнанне КАБ з кіраванымі ракетамі 
Важнай характарыстыкай авіяцыйнага боепрыпасу з’яўляецца каэфіцыент напаўнення — адносіны масы выбуховага рэчыва да поўнай масы бомбы. Для авіяцыйных кіраваных ракет ён складае 0,2 — 0,5 (такія нізкае суадносіны абумоўлены неабходнасцю размяшчэння ў корпусе ракеты рухавіка, паліўных бакаў, сістэм карэкцыі і навядзення), для некіравальных авіяцыйных бомбаў ён блізкі да 1, для КАБ значэнне гэтага каэфіцыента — 0,7-0,9. Пры гэтым вобласць магчымых скідаў бомбы з вялікіх вышынь толькі нязначна саступае зоне далёкай мяжы пуску ракеты. Пры практычна аднолькавых стартавай масе і далёкасці пуску (скіду) КАБ можа несці значна больш выбуховага рэчыва, чым авіяцыйная ракета.

## Літаратура 
** *Миропольский Ф. П. и др.* Авиационные средства поражения / под ред. Ф. П. Миропольского. — М., 1995. — 255 с.
** Управление и наведение маневренных беспилотных летательных аппаратов на основе современных информационных технологий / под ред. М. Н. Красильщикова и Г. Г. Серебрякова. — М.: Физматлит, 2003. — 280 с.
** *Ефимов Е.* Управляемые авиационные бомбы зарубежных стран // Зарубежное военное обозрение. — М., 1995. — № 4. — С. 30-40. — ISSN 0134-921X.

## Спасылкі 
* Чудеса техники: управляемые авиационные бомбы
* Военная кафедра СГАУ: «Умные» бомбы
* How Smart Bombs Work

Катэгорыя:Авіяцыйныя бомбы
М. Найт Ш’ямалан

**Мано́дж Нелія́ту «М. Найт» Ш’ямалáн** (, ; нар. 6 жніўня 1970) — амерыканскі кінарэжысёр і сцэнарыст індыйскага паходжання, вядомы сваімі містычнымі трылерамі.

## Фільмаграфія 
## Ушанаванне 
* Імем М. Найта Ш’ямалана названа малая планета — (124450) Shyamalan.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя
Катэгорыя:Кінапрадзюсары XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Кінарэжысёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кінапрадзюсары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША
Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША
Катэгорыя:Кінапрадзюсары ЗША
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Індыі
Катэгорыя:Выпускнікі Нью-Ёркскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залатая маліна»
Фаланга саветаў нацыянальнага сіндыкалісцкага наступлення

**Фаланга саветаў нацыянальнага сіндыкалісцкага наступлення** () — іспанская фашысцкая палітычная партыя. Утворана ў 1934 годзе ў выніку аб’яднання «Іспанскай фалангі» і «». Была асноўнай фашысцкай арганізацыяй часоў Другой Іспанскай Рэспублікі. З пачаткам грамадзянскай вайны знаходзілася на баку паўстанцаў-нацыяналістаў, дзе яе партыйцы змагаліся на перадавой і праводзілі рэпрэсіі ў тылах. У 1937 годзе ўвайшла ў склад Традыцыяналісцкай іспанскай фалангі саветаў нацыянальнага сіндыкалісцкага наступлення.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Іспаніі
Катэгорыя:Фашысцкія партыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1934 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 1937 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Нікола П’ёвані

**Нікола П’ёвані** (; нар. , ) — італьянскі кампазітар і выканаўца , аўтар музыкі для тэатра і кіно. Лаўрэат прэміі «Оскар» за 1998 год у намінацыі «» за саўндтрэк да карціны Раберта Беніньі «Жыццё цудоўнае».

## Фільмаграфія 
* 1986 — «Джынджэр і Фрэд»
* 1997 — «Жыццё цудоўнае»
* 2019 — «Здраднік»

## Ушанаванне 
* Імем Нікола П’ёвані названа малая планета — (440411) Piovani.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Нікола П’ёвані на сайце «*Internet Movie Database*»

Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Італіі
Катэгорыя:Кінакампазітары Італіі
Катэгорыя:Піяністы Італіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую музыку да фільма»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Давід дзі Данатэла»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраная стужка»
Катэгорыя:Кавалеры французскага Ордэна мастацтваў і літаратуры
Тэракт у ваенным аэрапорце Кабула (2023)

1 студзеня 2023 года адбыўся выбух на кантрольна-прапускным пункце каля ваеннага аэдрома ў Кабуле, размешчанага прыкладна ў 200 метрах ад грамадзянскай міжнароднай паветранай гавані сталіцы Афганістана.

## Напярэдадні 
Пасля перамогі ісламісцкага руху «Талібан» у афганскім канфлікце (жнівень 2021 года), пачасціліся тэрарыстычныя атакі групоўкі «Ісламская дзяржава» (ІД), якая канкуравала з талібамі за ўладу ў краіне.

Канфлікт выкліканы тым, што баевікі ІД лічаць талібаў здраднікамі артадаксальнасці шарыяту і выступаюць за больш жорсткую інтэрпрэтацыю.
Хоць новы ўрад адмаўляўся ў гэта верыць, але яго апаненты зарэкамендавалі сябе як адна з найвялікшых пагроз палітычнай стабільнасці дзяржавы.

## Тэракт 
Першым аб тэракце паведаміў прадстаўнік Міністэрства ўнутраных спраў рэжыму Талібану Нафі Такур. Выбух на аб’екце, праведзены смяротнікам.

Падчас атакі, паводле слоў Такура, некалькі чалавек загінулі і атрымалі раненні. На наступны дзень, 2 студзеня, групоўка «Ісламская дзяржава» ўзяла на сябе адказнасць за выбух, заявіўшы, што пры тэракце 20 асоб загінулі і 30 атрымалі раненні. Міністэрства ўнутраных спраў краіны абвергла гэтыя лічбы.

Al Jazeera са спасылкай на крыніцу ва ўрадзе талібаў заявіла пра 14 забітых і 18 параненых. Вядома, што ў ліку загінулых былі афіцэры ВПС. Аднак улады афіцыйна ніякіх лічбаў так і не назвалі

## Нападнік 
Прадстаўнікі Талібану высветлілі асобу падазраванага. За некалькі тыдняў да гэтага ён у пары з іншым баевіком ІД здзейсніў напад на адну са сталічных гасцініц.

## Рэакцыя 
Тэракт асудзіў Генеральны сакратар ААН Антоніу Гутэрыш.

## Гл. таксама 
* Тэракт у аэрапорце Кабула (2021)

Катэгорыя:Студзень 2023 года
Катэгорыя:Падзеі 1 студзеня
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты ісламістаў
Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2023 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Кабула
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 2023 года
Іаакім V

**Патрыярх Іаакім V Даў** — патрыярх Антыёхіі.

Каля 1581 — 1592 гг. наведаў славянскі Усход з мэтай збору ахвяраванняў. Меў даручэнне ад Канстанцінопальскага патрыярха даследаваць стан Кіеўскай мітраполіі. У 1586г. наведаў Львоў, зацвердзіў новы статут Львоўскага брацтва, надаў яму шырокія правы і паўнамоцтвы, абмежаваўшы ўладу епіскапа . Гэты статут стаў узорам для іншых украінскіх брацтваў .

Ён зрабіў значны і практычна першы ўнёсак у стварэнне Патрыяршаства ў Масковіі (Расеі), калі наведаў яе ў 1586 годзе. Гэтая падзея стала штуршком для працы гадуноўскіх дыпламатаў па наданні кіраўніку Рускай праваслаўнай царквы патрыяршага сану. Іаакім спачатку трапіў у Заходнюю Русь, а адтуль паехаў у Маскву па матэрыяльную дапамогу. І калі ў Рэчы Паспалітай патрыярху давялося быць сведкам новага наступу каталікоў на праваслаўе і амаль поўнага заняпаду царкоўнага жыцця Кіеўскай мітраполіі, то ў Маскве яго сустрэлі з вялікім гонарам і бляскам.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Іаакім  // Українська мала енциклопедія : 16 кніг : у 8 t. / праф. Э. Онацкі . — Па распараджэнні Кіраўніцтва УАПЦ у Аргенціне. — Буэнас-Айрэс, 1959. — Т. 2, кніга 4 : Літары Ж — Я. - З. 562-563. — 1000 асобнікаў.

Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы
Ярва-Яані

**Я́рва-Я́ані** () — гарадскі пасёлак у Эстоніі ў воласці Ярва, павет Ярвамаа. З 1991 года да 2017 года быў адміністрацыйным цэнтрам аднайменнай воласці. Размешчаны за 30 км на паўночны ўсход ад горада Пайдэ. Насельніцтва — 1051 жыхар (2007).

Паселішча ўзнікла як царкоўны пасёлак на землях царкоўнай мызы Ярва-Яані і рыцарскай мызы Арына. Першы прыватны дом быў пабудаваны прыкладна ў 1900 годзе; да гэтага тут былі хутары, карчмы і мызы. У 1922 годзе атрымала статус пасёлка, у 1945—1987 гадах быў пасёлкам гарадскога тыпу, затым зноў сельскім пасёлкам і з 2005 года — гарадскім пасёлкам.

Музей старой тэхнікі, пажарны музей.

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Пілатр дэ Разье

**Жан-Франсуа Пілатр дэ Разье** (;  — ) — французскі фізік, хімік, адзін з піянераў авіяцыі. Першым (сумесна з маркізам д’Арландам) здзейсніў вольны палёт на паветраным шары, а пазней стаў першым (сумесна з П’ерам Раменам) загінулым у авіякатастрофе.

У маладосці вывучаў матэматыку, фізіку, хімію і прыродазнаўчыя навукі, затым выкладаў хімію. Заснавальнік парыжскага навуковага таварыства «Атэней».

Гарачы прыхільнік эксперыментаў братоў Мангальф’е, — ён паднімаўся на паветраным шары спачатку адзін, потым з Жыру дэ Вілетам. Першы паспяховы свабодны палёт быў зроблены 21 лістапада 1783 года — на шары, дыяметрам 48 парыжскіх футаў (15,5 м) і вышынёй 74 фута (24 м), Разье з маркізам д’Арландам падняліся на вышыню 3000 футаў (910 м) і за 25 хвілін праляцелі каля пяці міль (9 км).

Пасля некалькіх удалых палётаў, дэ Разье запланаваў спробу перасекчы Ла-Манш з Францыі ў Англію, якая была прадпрынята ім 15 чэрвеня 1785 года сумесна з П’ерам Раменам. Па сведках відавочцаў, паветраны шар загарэўся ў паветры, затым хутка садзьмуўся і ўпаў недалёка ад Вімро ў Па-дэ-Кале з вышыні прыкладна 1500 футаў (450 м).

Катэгорыя:Піянеры авіяцыі
Катэгорыя:Фізікі Францыі
Катэгорыя:Фізікі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Хімікі Францыі
Катэгорыя:Хімікі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Харда Аасмяэ

**Харда Аасмяэ** (;  — ) — эстонскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Мэр Таліна і народны дэпутат СССР (1989—1991). Кандыдат геаграфічных навук.

Атрымаў вышэйшую адукацыю ў Тартускім дзяржаўным універсітэце, кандыдат геаграфічных навук. Працаваў намеснікам дырэктара тэрытарыяльнага вытворча-гандлёвага аб’яднання «Эстлегпрам». Член КПСС у 1974—1989 гадах. Удзельнік Народнага фронту Эстоніі. У 1989 годзе абраны народным дэпутатам СССР па Пайдэскай нацыянальна-тэрытарыяльнай акрузе № 470. У 1990 годзе абраны мэрам Таліна.

Кіраваў выданнем «Эстонская энцыклапедыя». Быў членам Талінскага Савета па развіццю. Удзельнічаў у эстонскай асацыяцыі Рымскага клуба.

Катэгорыя:Мэры гарадоў Эстоніі
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Эстоніі
Катэгорыя:Кандыдаты геаграфічных навук
Катэгорыя:Рэдактары Эстоніі
Макензі Фой

**Макензі Крыстэн Фой** (;  , Лос-Анджэлес, ЗША) — амерыканская актрыса, фотамадэль.

## Біяграфія 
Нарадзілася 10 лістапада 2000 года ў Лос-Анджэлесе (ЗША) ў сям’і хатняй гаспадыні і кіроўцы грузавіка . Хатняе навучанне дала Макензі магчымасць будаваць кар’еру з дзяцінства . У яе ёсць старэйшы брат .

## Кар’ера 
Макензі Фой пачала працаваць у якасці рэкламнай мадэлі для Garnet Hill, Polo Ralph Lauren і Guess (Kids). У 2006 годзе знялася ў рэкламе мэблевай кампаніі Сіндзі Кроўфард. У 2009 годзе яна атрымала сваю першую ролю на тэлебачанні. У 2011 і 2012 гадах грала ролю Рэнэсмі Каллен, дачкі Эдварда Калена і Бэлы Свон ў фільме «Прыцемкі. Сага. Світанак» і «Прыцемкі. Сага. Світанак - Частка 2». За гэтую ролю ў 2013 годзе актрыса атрымала дзве «Залатыя маліны»: разам з Тэйларам Лотнерам і з акцёрскім складам. У фільме жахаў «Заклён» Фой зыграла адну з дачок галоўных герояў, якія пераязджаюць у паўразбураны дом, у якім пачынаюць адбывацца паранармальныя з’явы. У 2014 годзе актрыса знялася разам з Мэцью МакКонахі і Эн Хэтэуэй у фільме «Інтэрстэлар». Роля юнай Мёрф прынесла актрысе прэмію «Сатурн» у намінацыі «Лепшы малады акцёр або актрыса». Таксама Макензі агучвала герояў мультфільмаў «Эрнест і Селесціна», «Дзеці з таварнага вагона», «Маленькі прынц».

## Фільмаграфія 
### Фільмы 
### серыял 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лос-Анджэлесе
Катэгорыя:Дзеці-акцёры ЗША
Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША
Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта
Аўгуст Якабсан

**Аўгуст Якабсан** ( — ) — эстонскі пісьменнік, дзяржаўны і партыйны дзеяч. Заслужаны пісьменнік Эстонскай ССР (1945). Народны пісьменнік Эстонскай ССР (1947).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 жніўня (2 верасня) 1904 года ў пасёлку Раэма (цяпер — Пярнумаа, Эстонія) у сям’і фабрычнага рабочага. Вучыўся ў гімназіі, сродкі на вучэнне зарабляў на торфараспрацоўках, у порце, на лясных складах. У апошнім класе гімназіі, у 1925 годзе, пачаў пісаць свой першы раман «Прыгарад бедных грэшнікаў»: кніга пра гарадскую беднату, насычаная аўтабіяграфічным матэрыялам. Раман быў надрукаваны ў 1927 годзе. Пасля заканчэння гімназіі будучы пісьменнік паступіў у Тартускі ўніверсітэт: вывучаў палітэканомію, затым медыцыну.

У першы перыяд творчасці, да далучэння Эстоніі да СССР, Якабсан напісаў некалькі раманаў, шмат аповесцей і апавяданняў з жыцця эстонскіх рабочых, інтэлігенцыі і буржуазіі, востра крытыкуючы буржуазны лад. Аднак творы гэтага перыяду поўныя безвыходнасці, з элементамі натуралізму.

Устанаўленне Савецкай улады ў Эстоніі адбілася на творчасці пісьменніка. Ён актыўна ўдзельнічаў у будаўніцтве маладой саюзнай рэспублікі. Авалодаўшы метадам сацыялістычнага рэалізму, ён таленавіта адлюстроўваў складаныя працэсы, якія адбываліся ў краіне. П’еса «Жыццё ў цытадэлі» (1946) паказвае ідэйны рост эстонскай інтэлігенцыі, п’еса «Барацьба без лініі фронту» (1947) адлюстроўвае барацьбу эстонскага пралетарыяту ў 1920-х гадах. Пераадоленні буржуазных перажыткаў у свядомасці людзей прысвечана п’еса «Ржаўчына» (1947). Класавую барацьбу ў эстонскай вёсцы, якая ўступіла на шлях калектывізацыі, аўтар адлюстроўвае ў п’есе «Наша жыццё» (1948). У тым жа годзе напісана п’еса «Два лагеры» аб сутыкненні двух светапоглядаў, камуністычнага і буржуазнага, прафашысцкага, у асяроддзі эстонскай інтэлігенцыі. П’еса «Будаўнік» (1949) расказвае пра пасляваеннае аднаўленне гаспадаркі.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР
Катэгорыя:Пісьменнікі-сацрэалісты
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Драматургі СССР
Катэгорыя:Драматургі Эстоніі
Катэгорыя:Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР ад Эстонскай ССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Рудольф Алаберт

**Рудольф Алаберт** (; ,  — , ) — эстонскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр і педагог. Заслужаны артыст Эстонскай ССР (1980).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1939 годзе ў Гатчыне, скончыўшы сярэднюю школу ў Ракверэ пачаў працаваць на фабрыцы, а па вечарах у 1957—1959 гадах вучыўся ў навучальнай студыі Ракверскага тэатра, у 1959—1961 гадах быў акцёрам гэтага тэатра. У 1961 годзе паступіў на акцёрскі факультэт Талінскай дзяржаўнай кансерваторыі (майстэрня Вальдэмара Панса), які скончыў у 1965 годзе.

У 1965—1993 гадах — акцёр, а з 1986 года — мастацкі кіраўнік Дзяржаўнага маладзёжнага тэатра Эстонскай ССР, разам са сваім настаўнікам Вальдэмарам Пансам і шэрагам акцёраў лічыцца заснавальнікам гэтага тэатра. Адначасова ў 1977—2011 гадах выкладаў на мастацтвазнаўчым факультэце Талінскага дзяржаўнага ўніверсітэта, з 1986 года дацэнт.

У кіно з 1967 года, як акцёр зняўся ў амаль 30 фільмах кінастудыі «Талінфільм» і кінастудый СССР, найбольш вядомы галоўнай роляй у фільме «Людзі ў салдацкіх шынялях» (1968), таксама выканаў галоўныя ролі ў фільмах «Ён быў не адзін» (1969), «Гняздо на ветры» (1979), «Таран» (1982).

Член Тэатральнага саюза Эстонскай ССР з 1966 года, у 1980 годзе прысвоена званне «Заслужаны артыст Эстонскай ССР». У 2004 годзе ўзнагароджаны Ордэнам Белай зоркі 4-га класа.

Памёр у 2011 годзе ў Таліне, пахаваны на Лясных могілках.

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Эстоніі
Катэгорыя:Выпускнікі Эстонскай акадэміі музыкі і тэатра
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры СССР
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Эстоніі
Катэгорыя:Тэатральныя педагогі СССР
Катэгорыя:Тэатральныя педагогі Эстоніі
Лембіт Ульфсак

**Лембіт Ульфсак** (; , с. Коэру, Эстонская ССР — , , Эстонія) — эстонскі  тэатра і кіно, . Народны артыст Эстонскай ССР (1986).

## Біяграфія 
У 1970 годзе скончыў акцёрскі факультэт Талінскай кансерваторыі. З 1971 года — акцёр Эстонскага маладзёжнага тэатра ў Таліне. У 1978 годзе перайшоў у трупу Талінскага тэатра драмы (імя Віктара Кінгісепа). З 1985 па 1994 гады быў акцёрам кінастудыі «Талінфільм».

У 1976 годзе выканаў ролю Ціля Уленшпігеля ў фільме Аляксандра Алава і Уладзіміра Навумава «Легенда пра Ціля». У 1978 годзе спрабаваўся на ролю Араміса ў фільме Георгія Юнгвальд-Хількевіча «д’Артаньян і тры мушкецёры», але яе не атрымаў.

За Ульфсакам замацавалася амплуа рамантыка і дзівака пасля выканання ролі Містэра Эй у фільме «Мэры Попінс, да пабачэння» рэжысёра Леаніда Квініхідзэ. У 1984 годзе акцёр сыграў ролю Ханса Крысціяна Андэрсена ў фільме Кшыштафа Градоўскага «Акадэмія пана Кляксы», у 1985 годзе — Жака Паганэля ў фільме «У пошуках капітана Гранта» Станіслава Гаварухіна.

У расійскім кіно часта выконваў ролі эстонцаў, з якіх найбольш прыкметныя — начальнік паліцыі Неўман у серыяле «Ісаеў» (2009) Сяргея Урсуляка і галоўны ўрач радзільнага дома Тэпэ ў фільме «Канец цудоўнай эпохі» (2015) Станіслава Гаварухіна.

У 2013 годзе зняўся ў фільме «Мандарыны» грузінскага рэжысёра Зазы Урушадзэ ў ролі старога Іва, які жыве ў эстонскім паселішчы ў Абхазіі, які хавае ў сваім доме двух параненых салдат з варагуючых лагераў. У 2015 годзе фільм быў намінаваны на прэміі «Оскар» і «Залаты глобус» у катэгорыі «Найлепшы фільм на замежнай мове».

Памёр ад анкалагічнага захворвання. Пахаваны на Лясных могілках побач з бацькамі.
## Фільмаграфія 
* «Крыніца ў лесе» — Аксель Лаамэ

Катэгорыя:Памерлі ад раку
Мова асэмблера

**Мова асэмблера** (скарочана **ASM** або **asm**) — гэта мова праграмавання нізкага ўзроўню, у якой інструкцыі, зразумелыя чалавеку, адпавядаюць інструкцыям машыннага кода ў пэўнай архітэктуры камп’ютара. Праграма для кампіляцыі зыходнага кода на мове асэмблера ў машынны код называецца асэмблерам. 

Мова асэмблера звычайна мае адзін аператар на машынную інструкцыю, але таксама падтрымлівае канстанты, каментарыі, меткі адрасоў у памяці і іншы дапаможны функцыянал. Паколькі мова асэмблера залежыць ад інструкцый машыннага кода, для кожнай канкрэтнай архітэктуры камп’ютара існуе ўласная мова асэмблера. Часам існуе некалькі моў асэмблера для адной і той жа архітэктуры, а часам мова асэмблера спецыфічная для аперацыйнай сістэмы або пэўных аперацыйных сістэм. Большасць моў асэмблера можа ўніверсальна выкарыстоўвацца з любой аперацыйнай сістэмай, бо мова дае доступ да ўсіх рэальных магчымасцей працэсара без неабходнасці выкарыстання сістэмных выклікаў. У адрозненне ад праграм на мовах асэмблера, большасць праграм на мовах праграмавання высокага ўзроўню можна перанесці на розныя архітэктуры, але для гэтага патрэбна рэалізаваць інтэрпрэтатар або кампілятар на ўзроўні аперацыйнай сістэмы.

У першыя дзесяцігоддзі стварэння камп’ютарных праграм і сістэмныя, і прыкладныя праграмы звычайна былі напісаны цалкам на мове асэмблера. На цяперашні час мовы асэмблера незаменныя для некаторых мэт, аднак большасць праграм пішуцца на мовах высокага ўзроўню. У кнізе «No Silver Bullet» Фрэд Брукс рэзюмаваў наступствы адыходу ад праграмавання на мовах асэмблера: «Безумоўна, самым моцным штуршком для прадукцыйнасці, надзейнасці і прастаты праграмнага забеспячэння стала прагрэсіўнае выкарыстанне моў высокага ўзроўню для праграмавання. Большасць назіральнікаў звязваюць яго з прынамсі 5-кратным ростам прадукцыйнасці і адначасовым ростам надзейнасці, прастаты і зразумеласці».

Сёння невялікая колькасць кода асэмблера выкарыстоўваецца ў вялікіх сістэмах, рэалізаваных на мове больш высокага ўзроўню, для павелічэння прадукцыйнасці або для непасрэднага ўзаемадзеяння з камп’ютарным абсталяваннем, якое немагчыма на мове больш высокага ўзроўню. Напрыклад, у зыходным кодзе ядра Linux версіі 4.9 мова асэмблера займае крыху менш за 2 %; больш за 97 % напісана на C.

## Гл. таксама 
* Архітэктура X86
* Бінарны код

## Спасылкі 
* Праграмаванне на мове асэмблера Unix 
* Мова асэмблера Linux
* NASM — The Netwide Assembler
* Прыклады праграмавання на мове асэмблера

Катэгорыя:Архітэктура камп’ютараў
Катэгорыя:Мовы праграмавання нізкага ўзроўню
Роберт Адамсан

**Роберт Адамсан** (; , Смольнікі, Невельскі раён — , Локса) — эстонскі педагог і дырэктар школы, Герой Сацыялістычнай Працы (1978).

## Біяграфія 
Роберт Адамсан нарадзіўся ў 1928 годзе ў Смольніках (цяпер адносіцца да Пліскай воласці Невельскага раёна Пскоўскай вобласці) у сялянскай сям’і. У 1937—1941 гадах вучыўся ў пачатковай школе ў Смольніках. У 1943 годзе акупацыйныя нямецкія ўлады эвакуіравалі сям’ю Адамсанаў у Эстонію. У 1944—1950 гадах Роберт вучыўся ў Пыльтсамааскай сярэдняй школе, у 1950—1952 гадах — у Талінскім настаўніцкім інстытуце, скончыўшы яго па спецыяльнасці «настаўнік гісторыі». У 1952—1954 гадах працаваў загадчыкам аддзела адукацыі выканаўчага камітэта Локсаскага раённага Савета дэпутатаў працоўных, у 1953—1956 гадах вучыўся завочна ў Талінскім педагагічным інстытуце імя Эдуарда Вільдэ.

У 1954 годзе Адамсан быў прызначаны дырэктарам Локсаскай сярэдняй школы, і на гэтай пасадзе працаваў да 1991 года. Быў адным з заснавальнікаў музычнай школы ў Локсе. У 1967 годзе Роберт Адамсан атрымаў званне заслужанага настаўніка Эстонскай ССР.

У 1976—1981 гадах быў членам рэвізійнай камісіі Цэнтральнага Камітэта Кампартыі Эстоніі. Член УЛКСМ з 1949 года, член КПСС з 1955 года. Неаднаразова абіраўся ў склад Хар’юскага і Локсаскага раённага камітэта КП Эстоніі, а таксама дэпутатам Хар’юскага і Локсаскага райсаветаў.

Быў абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР VIII склікання.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 чэрвеня 1978 года за вялікія заслугі ў камуністычным выхаванні моладзі Роберту Адамсану было прысуджанае званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Серп і молат». Да гэтага Адамсан узнагароджваўся ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, медалём і двума Ганаровымі Граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Эстоніі
Катэгорыя:Члены КПСС
Нігал Андрэсен

**Нігал Андрэсен** (; , Авіда, воласць Хальяла — , ) — эстонскі пісьменнік (літаратурны псеўданім Ormi Arp), дзяржаўны і грамадскі дзеяч. Міністр замежных спраў Эстоніі (21 чэрвеня — 21 ліпеня 1940). Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР (29 лістапада 1946 — 5 сакавіка 1947).

Падчас нямецкай акупацыі Эстоніі — у эвакуацыі ў СССР. У 1944 годзе вярнуўся ў Эстонію, займаў пасады намесніка старшыні Савета міністраў Эстоніі і Прэзідыума Вярхоўнага Савета (1946—1949).

У сакавіку 1950 года на 8-м Пленуме ЦК КП ЭССР нараўне з некалькімі іншымі вядучымі эстонскімі камуністамі (Мікалай Каратам, Эдуард Пяль, Арнольд Веймер) быў абвешчаны «буржуазным нацыяналістам». Арыштаваны 24 сакавіка 1950 года і асуджаны на 25 гадоў, ссылку адбываў у працоўным лагеры ў Сібіры. Быў вызвалены ў 1955 годзе.

Пасля вяртання ў Эстонію адышоў ад палітычнай дзейнасці. Выступаў як перакладчык, рэдактар. Лаўрэат Літаратурнай прэміі Эстонскай ССР імя Юхана Смуула.

Пахаваны на Лясных могілках Таліна.

Катэгорыя:Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР ад Эстонскай ССР
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Эстоніі
Катэгорыя:Камуністы Эстоніі
Катэгорыя:Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Члены Рыйгікогу
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Эстляндскай губерні
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ляэнэ-Вірумаа
Александэр Антсан

**Александэр Антсан** (; , в. Ворсна на в. Саарэмаа, цяпер воласць Вальяла Эстоніі — , Хаапсалу) — эстонскі драматург, пісьменнік, журналіст, спартсмен, член алімпійскай зборнай Эстоніі па лёгкай атлетыцы (1924).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. З 1916 года працаваў школьным настаўнікам эстонскай мовы і фізкультуры на востраве Саарэмаа і ў Выру, затым — журналістам у Ракверэ і Таліне.

У 1925—1926 гадах рэдагаваў газету «Virulane». З 1927 па 1930 гады — рэдактар газеты Эстонскай сацыял-дэмакратычнай партыі «Rahva Sõna» і з 1931 па 1933 гады — «Vaba Maa». Пасля ўстанаўлення савецкай улады ў Эстоніі ў 1940—1941 гадах працаваў у камуністычнай газеце «Rahva Hääl».

Быў актыўным арганізатарам рабочага спартыўнага руху. У складзе зборнай Эстоніі ўдзельнічаў у забегу на 1500 метраў на летніх Алімпійскіх гульнях 1924 года ў Парыжы. Падчас Другой сусветнай вайны нямецкімі акупантамі быў арыштаваны і з 1941 па 1944 гады знаходзіўся ў турме. У 1945 годзе загінуў у дарожна-транспартным здарэнні.

Катэгорыя:Нарадзіліся на Саарэмаа
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Драматургі Эстоніі
Катэгорыя:Рэдактары Эстоніі
Катэгорыя:Журналісты Эстоніі
Катэгорыя:Эстонскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1924 года
Катэгорыя:Бегуны на сярэднія дыстанцыі Эстоніі
Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў
Мікалай Алумяэ

**Мікалай Алумяэ** (;  — ) — эстонскі вучоны ў галіне механікі. Акадэмік АН Эстонскай ССР (1961). Віцэ-прэзідэнт АН Эстонскай ССР (1964—1977). Лаўрэат Навуковай прэміі Эстоніі.

## Біяграфія 
Скончыў Талінскі тэхнічны ўніверсітэт (1941). Вучань О. Мадзісана. Доктар тэхнічных навук (1951, тэма дысертацыі «Даследаванне танкасценных пругкіх абалонак у паслякрытычнай стадыі»). Дырэктар-заснавальнік Інстытута кібернетыкі АН ЭССР (1960—1969), старшы навуковы супрацоўнік і кансультант прамысловасці (1977—1987), з 1987 года — саветнік прэзідыума АН ЭССР.

Член Нацыянальнага камітэта СССР па тэарэтычнай і прыкладной механіцы. Пахаваны на Лясных могілках у Таліне.

Катэгорыя:Механікі СССР
Катэгорыя:Механікі Эстоніі
Антсан

**Антсан** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Александэр Антсан, эстонскі драматург, пісьменнік, журналіст, спартсмен
* Антс Антсан, эстонскі канькабежац, алімпійскі чэмпіён
Эвэ Ківі

**Эвэ Ківі** (, імя пры нараджэнні Ээве, ; нар. , , Эстонія) — эстонская актрыса. Заслужаная артыстка Эстонскай ССР.

## Біяграфія 
Нарадзілася 8 мая 1938 года ў горадзе Пайдэ. У 1959 годзе скончыла Тэатральную студыю пры Дзяржаўным акадэмічным драматычным тэатры імя У. Кінгісепа ў Таліне. У кіно здымаецца з 1955 года. У некаторых фільмах у тытрах пазначана як Ківі-Антсан (па мужу Антсу Антсану).

Актрыса кінастудый «Масфільм» і «Талінфільм». З 1993 года працуе ў рэкламнай рэдакцыі эстонскага тэлевізійнага канала «Kanal 2».
## Фільмаграфія 
* (1969) «Апошняя рэліквія» — Урсула
* (1974) «Небяспечныя гульні» — *маці Вівіян*

Катэгорыя:Актрысы СССР
Катэгорыя:Актрысы Эстоніі
Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Постаці Масфільма
Ківі

**Ківі**:
* Ківі (птушка)
* Ківі (садавіна)

## Прозвішча 
* Алексіс Ківі — фінскі пісьменнік
* Калью Ківі — Калью Ківі
* Сігнэ Ківі — эстонскі акцёр
* Эвэ Ківі — эстонская актрыса