open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сігітас Альбяркіс

**Сігітас Альбяркіс** (; нар. ) — літоўскі футбаліст, абаронца клуба «Шаўляй».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец клуба «Круоя», выступаў за другую каманду, а ў 2015 годзе дэбютаваў у асноўнай камандзе. Восенню 2015 года перайшоў у «Шаўляй», аднак гэты клуб па выніках сезона 2015 страціў месца ў A Лізе. Сезон 2016 правёў у клубе другога літоўскага дывізіёна «Панявежыс».

У студзені 2017 года прыбыў на прагляд у магілёўскі «Дняпро» і ў сакавіку падпісаў кантракт. Пачынаў сезон у стартавым складзе магіляўчан, але пазней стаў у асноўным заставацца на лаўцы запасных. У студзені 2018 года стала вядома, што абаронца пакідае беларускі клуб.

У сакавіку 2018 года далучыўся да латвійскай «Елгавы». У студзені 2019 года перайшоў у вільнюскі «Жальгірыс», які пакінуў у чэрвені таго ж года. У жніўні 2019 года стаў іграком мальтыйскага клуба «Сенглея Атлетык», дзе гуляў да канца сезона 2019/20. Пазней выступаў за ірландскі «Слайга Роверс», аднак не здолеў замацавацца ў складзе каманды.

У лютым 2021 года перайшоў у талінскі «Легіён», а ў сакавіку 2022 года стаў іграком шведскага клуба «Далькурд». Пакінуў каманду ў жніўні 2022 года.

У студзені 2023 года вярнуўся ў Літву, далучыўшыся да «Шаўляя».

## Міжнародная кар’ера 
25 сакавіка 2017 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Літвы, адгуляўшы ўсе 90 хвілін у таварыскім матчы супраць Беларусі (1:2).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Літвы
Катэгорыя:Ігракі ФК Круоя Пакруойіс
Катэгорыя:Ігракі ФК Шаўляй
Катэгорыя:Ігракі ФК Панявежыс
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Елгава
Катэгорыя:Ігракі ФК Жальгірыс Вільнюс
Катэгорыя:Ігракі ФК Сенглея Атлетык
Катэгорыя:Ігракі ФК Слайга Роверс
Катэгорыя:Ігракі ФК Легіён Талін
Катэгорыя:Ігракі ФК Далькурд
Няжатка

**Няжа́тка** — рака ў Беларусі, у Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Ізва (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 10 км . Плошча вадазбору 25 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 6 ‰. Пачынаецца каля вёскі Макрэц, цячэ ў межах Навагрудскага ўзвышша праз лясныя ўрочышчы, упадае ў Ізву ва ўрочышчы Раглічэвічы за 2,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Багданка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нёмана
Георгі Пулеўскі

**Георгі Пулеўскі** (; ; ) — балгара-македонскі нацыянал-рэвалюцыянер і публіцыст. Ён адным з першых у Новы час паставіў пытанне пра асобную македонскую нацыю, пра самастойную македонскую мову, хоць і не даў на іх на іх адназначных адказаў. Публіцыст Крстэ Місіркаў лічыў Пулеўскага адным з заснавальнікаў македанізму. Быў яскравай і рознабаковай асобай, праславіўся і як лінгвіст, і як палявы камандзір гайдукоў, і як архітэктар.

## Біяграфія 
Георгі Пулеўскі нарадзіўся ў 1817 годзе, у горным македонскім сяле Галічнік, якое знаходзілася ў той час у складзе Асманскай імперыі. Георгі да македонскага племя міякаў (мијаци). У Галічніку існуе паданне пра тое, што «продкі Георгі Пулеўскага перасяліліся ў Галічнік у канцы XV стагоддзя з невялікага прыморскага гарадка **Пула**, размешчанага на поўдзень ад Скадара, у Паўночнай Албаніі». Пра юныя гады Пулеўскага мала што вядома. Ён доўга працаваў муляром у Дунайскіх княствах Валахіі і Малдавіі, які ў 1859 г. аб’ядналіся ў Румынію. У сталым узросце стаў архітэктарам. З княстваў Пулеўскі часта прыязджаў у родныя краі. У цяснінах Гола Брдо, на захад ад Галічніка, на стыку Македоніі з Албаніяй, ён сфарміраваў гайдуцкую чэту (дружыну), якая вельмі непакоіла турэцкіх акупантаў.

У Румыніі, верагодна, ужо пасля Крымскай вайны, Пулеўскі пазнаёміўся са сваім цёзкай Георгі Ракоўскім — іншым праслаўленым балгарскім гайдуком. Чэта Ракоўскага паспяхова дзейнічала супраць туркаў на ўсходзе Балгарыі, у раёне Рогі Старой Планіны. У 1861—1862 гадах Ракоўскі стварыў у Бялградзе Першую Балгарскую легію. А Георгі Пулеўскі сфарміраваў у складзе Легіі чэту, неўзабаве якая даставіла шмат непрыемнасцей турэцкаму гарнізону Бялграда.

У хуткім часе пачалося супрацоўніцтва Пулеўскага з сербскай інтэлігенцыяй. У тыя гады актывізавалася сербская прапаганда ў Македоніі — і пэўныя бялградскія колы разлічвалі скарыстаць у сваіх мэтах македонскага ваяводу Пулеўскага, які пасяліўся ў Сербіі. Сербскія ўлады спансавалі издание двух уникальных словарей, составленных Пулевским. За ними закрепились названия «Четырёхязычник Пулевского» (Бялрад, 1873) і «Триязычник Пулевского»

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* За националното определение на Георги Пулевски през 70-те и 80-те години на XIX век
* Мияк Галички (Георги Пулевски), «Речник од три јазика», Държавна печатница, Белград 1875 г. 

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Балгарыі
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1877—1878
Сясь

**Сясь** () — рака ў Наўгародскай і Ленінградскай абласцях Расіі.

Даўжыня ракі 260 км. Плошча вадазбору 7330 км². Сярэдні расход вады 53 м³/с за 27 км ад вусця (53,7 м³/с каля вёскі Яхнова). Выток ракі знаходзіцца на Ціхвінскай градзе на заходнім схіле Валдайскага ўзвышша, за 4 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад сяла Акулава (Любыцінскі раён Наўгародскай вобласці). Цячэ па Рускай раўніне, у т. л. па Прыільменскай нізіне. Упадае ў Волхаўскую губу Ладажскага возера за 3 км ад горада Сясьстрой (Волхаўскі раён Ленінградскай вобласці). Рэчышча шырынёй 40—70 м, у вусці — да 170 м. У басейне Сясі больш за 1000 азёр агульнай плошчай 49,92 км².

Рака пакрытая лёдам з лістапада па красавік. Часам рака замярзае ў снежні—студзені. Суднаходная ў ніжнім цячэнні.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* *Жук В. А.* Сясь // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Все реки России

Катэгорыя:Басейн Ладажскага возера
Катэгорыя:Рэкі Наўгародскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Ленінградскай вобласці
Кестхей

**Ке́стхей** ( , ) — горад на захадзе Венгрыі, у медзье Зала, размешчаны прыкладна за 190 км на паўднёвы захад ад Будапешта, у паўднёва-заходняй частцы возера Балатан. Насельніцтва 20 215 чалавек (2014 год).

## Геаграфія 
thumb|left|Цэнтр горада
Горад размешчаны прыкладна за 190 км на паўднёвы захад ад Будапешта. Праз Кестхей праходзяць чыгунка і аўтамабільная дарога, якія ідуць уздоўж усяго паўночнага берага возера Балатан. Час у дарозе на цягніку да Будапешта складае каля 3 гадзін, на аўтобусе ад аўтастанцыі Кестхея да аўтавакзала Неплігет у Будапешце — 2,5 гадзіны.

У горадзе размешчана прыстань, на якой швартуюцца як прагулачныя судны, так і выконваючыя рэгулярныя рэйсы па возеры.

## Гісторыя 
Упершыню горад згадваецца ў 1247 годзе, але рымскае паселішча існавала на гэтым месцы ўжо ў пачатку нашай эры. У 1386 годзе ў горадзе быў пабудаваны францысканскі касцёл, які добра захаваўся да нашых дзён. У 1421 годзе Кестхей атрымаў гарадскія прывілеі. У XVIII стагоддзі, пасля выгнання турак, пачалося маштабнае будаўніцтва асабнякоў і храмаў, пераважна ў стылі барока. У 1745 годзе быў пабудаваны палац Фештэцічаў, які стаў цяпер галоўнай славутасцю горада.

## Славутасці 
thumb|злева|Калона Св. Тройцы і Ратуша на цэнтральнай плошчы Кестхея
* Палац Фештэцічаў (1745 год) — адна з найбуйнейшых венгерскіх сядзіб з прыгожым паркам
* Ратуша (XVIII стагоддзе)
* Калона Святой Тройцы (1770 год)
* Касцёл францысканцаў (1386 год; неаднаразова перабудоўваўся)
* Музей Геаргікан (распавядае пра гісторыю сельскай гаспадаркі Венгрыі)
* Музей возера Балатан

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Венгрыі
Катэгорыя:Зала (медзье)
Рыпінскі

**Рыпі́нскі** — беларускае прозвішча. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі — польскі і беларускі этнограф, фалькларыст
* Караль Рыпінскі — польскі і літоўскі мастак
* Юлія Рыпінская — беларуская цяжкаатлетка

## Гл. таксама 
* Рыпінская
* Рысінскі
Пінега

**Пі́нега** () — рака ў Архангельскай вобласці Расіі, правы прыток ракі Паўночная Дзвіна (басейн Белага мора).

Даўжыня ракі 779 км. Плошча вадазбору 42 600 км². Сярэдні расход вады 412 м³/с. Сярэдні шматгадовы сцёк 13,571 км³/год. Утвараецца зліццём рэк Белая і Чорная. Працякае ў шырокай даліне. У верхнім цячэнні шырыня рэчышча да 20 м. Замярзае ў другой палове кастрычніка. Ледаход у першай палове мая. Рака сплаўная. Сярод прытокаў: Выя, Юла, Пакшэньга, Пюла, Шуйга, Сура, Ілеша, Нюхча, Шоча, Ёжуга, Чуплега.

Каля ракі пасёлкі Пінега і Карпагоры.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* *Агафонова С. А.* Пинега // Научно-популярная энциклопедия «Вода Росии»
* Пинега // Все реки России

Катэгорыя:Рэкі Архангельскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Паўночнай Дзвіны
Арус Тыгранаўна Васканян

{{Тэатральны дзеяч
| Імя = Арус Тыгранаўна Васканян
| Арыгінал імя = 
| Выява =
| Шырыня =
| Апісанне выявы =
| Дата нараджэння = 28.04.1889 (10.05.1889)
| Месца нараджэння = , Асманская імперыя
| Дата смерці = 20.7.1943
| Месца смерці = , Армянская ССР, СССР
| Прафесія = 
| Грамадзянства = Асманская імперыя → 
| Гады актыўнасці =
| Тэатр = Армянскі тэатр імя Сундукяна
| Узнагароды = {
   
}
| imdb_id =
}}

**Арус Тыгранаўна Васканян** (у дзявоцтве Дарбасян;  года, Канстанцінопаль — 20 ліпеня 1943, Ерэван) — савецкая армянская актрыса.

Нарадзілася ў сталіцы Асманскай імперыі. Маладыя гады правяла ў Анкары, атрымала добрую адукацыю. Гуляць на сцэне пачала ў Канстанцінопалі ў 1908 годзе. У 1910 годзе пераехала ў расійскае Закаўказзе і пасялілася ў Баку, дзе стала членам Бакінскай армянскай трупы, у складзе якой атрымала слыннасць ролямі *Афеліі* і *Дэздэмоны* у, адпаведна, «Гамлеце» і «Атэла» Уільяма Шэкспіра і *Соны* і *Сусан* у, адпаведна, «Злым духу» і «Намусе» Шырванзадэ. Выйшла замуж за Іосіфа Васканяна, акцёра той жа трупы.

У 1917 годзе пераехала ў Тыфліс (цяпер Тбілісі), дзе стала гуляць у мясцовых тэатрах і была членам Армянскага драматычнага таварыства; з 1921 года, пераехаўшы ў Ерэван, стала адной з вядучых актрыс 1-га Дзяржаўнага тэатра Арменіі, (з 1937 года завецца Армянскі тэатр імя Сундукяна). У 1935 годзе атрымала званне Народнай артысткі Армянскай ССР. Пасля пачатку Вялікай Айчыннай вайны выступала ў шпіталях і на прадпрыемствах як майстар мастацкага слова. Памерла ў 1943 годзе ад брушнага тыфу.

Крытыкамі адзначаліся філігранная распрацоўка дэталяў у яе акцёрскай манеры, майстэрства сцэнічнай гаворкі і вывастраная сцэнічная форма, а таксама падкрэслівалася імкненне актрысы надаць класічным выявам сучаснае гучанне. Найбольш вядомыя ролі — *Антыгона* («Антыгона», Сафокла), *Нара* («Лялечны дом», Ібсена), *Ануш* («Дзядзька Багдасар» Параняна). Таленавіта выконвала як трагічныя ролі: *Кацярыны* («Навальніца» Астроўскага), *лэдзі Макбет* («Макбет» Шэкспіра), так і камедыйныя: *Сюзанны* («Жаніцьба Фігаро» Бамаршэ), *Катарыны* («Утаймаванне нязгодлівай» Шэкспіра). Шмат гуляла ў спектаклях па п’есах рускіх пісьменнікаў (*Кручыніна* у «Без віны вінаватыя» Астроўскі, *Панова* у «Любові Яравой» Трэнёва, *Марыя Мікалаеўна* у «Рускіх людзях» Сіманава, *Рыма* у «Ядзе» Луначарскага), асабліва Максіма Горкага; найбольш вядомыя выкананне роляў *Насты* у «На дне» і *Рашэль* у «Васе Жалязновай». Сваёй дзейнасцю Восканян спрыяла збліжэнню армянскага тэатральнага мастацтва з рускай тэатральнай культурай і яго прылучэнню да агульнасусветных тэатральных працэсаў.

Народная артыстка Армянскай ССР (1935). Заслужаная артыстка Армянскай ССР (25.01.1927).

## Бібліяграфія 
* Арутюнян С., Арус Восканян, Ер., 1953
* Зарян Р., Арус Восканян, Ер., 1957
* Э. Мурадян, неапублікаваныя ўспаміны пад агульнай назвай «Заслона дзён»
* 1940 г. — дакументальны фільм «Юбілей Арус Васканян», рэж. Г. Баласанян

## Спасылкі 
*
Крамушаўка (рака)

**Краму́шаўка** — рака ў Беларусі, у Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Нёман.

Даўжыня ракі 21 км. Плошча вадазбору 101 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,9 м/км. Пачынаецца каля вёскі Крываногава, упадае ў Нёман за 1 км на захад ад вёскі Пудзіна. Цячэ пераважна праз лес. Злева ўпадае рака Налібаўка. Вадазбор на паўночных схілах Навагрудскага ўзвышша (у верхнім цячэнні) і Нёманскай нізіне. Ад яе вусця ўздоўж левага берага Крамушаўкі на працягу 2 км меліяраваны поймавы ўчастак, вада з якога скідваецца ў раку.

## Літаратура 
* 
*  — С. 447.
*  — С. 61.

Катэгорыя:Рэкі Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Налібаўка

**Налі́баўка** — рака ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Крамушаўка (басейн Нёмана). Даўжыня 18 км. Плошча вадазбору 39 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 6,5 ‰. Пачынаецца каля вёскі Жданавічы, цячэ ў межах Навагрудскага ўзвышша пераважна сярод лесу, упадае ў Крамушаўку ва ўрочышчы Кухнішча за 3 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Пудзіна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Нёмана
Катэгорыя:Рэкі Навагрудскага раёна
Асоцка

**Асо́цка**, **Балайце** — рака ў Беларусі, у Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Нёман.

Даўжыня ракі 14 км. Плошча вадазбору 58 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,9 ‰. Пачынаецца каля вёскі Генюшы. Упадае ў Нёман за 3 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Залейкі Іўеўскага раёна. На працягу 9,4 км каналізаваная (вёска Бердаўка — 2,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Альхоўка).

## Літаратура 
* 
*  — С. 150.

Катэгорыя:Рэкі Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Ія

**І́я** () — рака ў Сібіры, у Іркуцкай вобласці Расіі, левы прыток ракі Ака (правы прыток Ангары, басейн Енісея).

Даўжыня ракі 484 (512) км. Плошча вадазбору 18 100 км². Сярэдні расход вады каля горада Тулун каля 149 м³/с. Гадавы сцёк складае 4,608 км³. Рака бярэ пачатак на паўночных схілах Усходняга Саяна. Перасякае Іркуцка-Чаромхаўскую раўніну, упадае ў Брацкае вадасховішча. Замярзаць пачынае ў другой дэкадзе кастрычніка, вызваляецца ад лёду ў красавіку.

На рацэ горад Тулун і населеныя пункты Аршан, Гадалей, Арбін.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Ия // Государственный водный реестр РФ
* *Иванов В. В*. Ия // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Ангары
Катэгорыя:Басейн Карскага мора
Садоўка

**Садо́ўка** — рака ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Нёман. Даўжыня 4 км. Пачынаецца за 0,6 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Храпянева, упадае ў Нёман на ўсход ад вёскі Ляхавічы 1. На працягу 2 км каналізаваная (за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Храпянёва — вёска Ляхавічы 1).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Катэгорыя:Рэкі Навагрудскага раёна
Жан-Патрык Абуна

**Жан-Патрык Абуна Ндзана** (; нар. , , Камерун) — камерунскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Камеруна (2010—2016).

## Клубная кар’ера 
Выхаванец футбольнай акадэміі «Дружба» з горада Дуала, выступаў за каманды другога дывізіёна Камеруна «Раён Спорт» і «Атэнтык». У 2009 годзе перайшоў у адзін з вядучых камерунскіх клубаў «Лез Астр», з якім тройчы станавіўся срэбраным прызёрам нацыянальнага чэмпіянату. З 2014 года выступаў у кангалезскім клубе «Леапардс», у складзе якога двойчы стаў чэмпіёнам Конга.

У лютым 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Нёман» з Гродна, аднак не падышоў і неўзабаве далучыўся да іншага клуба — «Крумкачы». У сакавіку зноў апынуўся ў «Нёмане», з якім у выніку падпісаў кантракт. У складзе гродзенскай каманды стаў асноўным левым абаронцам. У лістападзе 2017 года падоўжыў кантракт з «Нёманам» на два гады. У сезоне 2018 заставаўся трывалым іграком асновы гродзенцаў. У лістападзе 2018 года па пагадненні бакоў датэрмінова разарваў кантракт з «Нёманам».

У жніўні 2019 года далучыўся да жэнеўскага «Алімпіка» з чацвёртага дывізіёна Швейцарыі, а ў лютым 2020 года перабраўся ў «Гран-Саканэ» з шостага дывізіёна, дзе гуляў да лета 2021 года.

## Міжнародная кар’ера 
3 сакавіка 2010 года дэбютаваў за нацыянальную зборную Камеруна ў таварыскім матчы супраць Італіі (0:0), выйшаўшы на замену ў другім тайме. Трапіў у пашыраную заяўку зборнай на чэмпіянат свету 2010, аднак у канчатковы склад не быў уключаны.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Камеруна (3): 2010, 2011, 2013
*   Чэмпіён Конга (2): 2014, 2016
*  Уладальнік Кубка Конга: 2016

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Камеруна
Катэгорыя:Ігракі зборнай Камеруна па футболе
Катэгорыя:Футбалісты паводле клубаў Швейцарыі
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Леапардс Далізі
Катэгорыя:Ігракі ФК Лез Астр
Катэгорыя:Ігракі ФК Атэнтык Дуала
Катэгорыя:Ігракі ФК Раён Спорт
Караль Рыпінскі

**Караль Рыпінскі** (; , Ажаны — , Вільня) — мастак-партрэтыст і гравёр.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Віленскім універсітэце ў Яна Рустэма і Вінцэнта Смакоўскага. Сябраваў з мастаком Валянцінам Ваньковічам. Жыў у Вільні, даваў прыватныя ўрокі мастацтва і працаваў настаўнікам у адной з гімназій.

## Творчасць 
Па заканчэнні навучання займаўся стварэннем партрэтаў знаных важных для культуры асоб Віленшчыны, між іншым Юзафа Крашэўскага, Станіслава Манюшкі, Лявона Бароўскага, біскупа Анджэя Бенедыкта Клангевіча, Станіслава Юндзіла і Анджэя Снядзецкага. У супрацоўніцтве з літографамі Юзафам Азямблоўскім і Мацеем Пшыбыльскім партрэты былі распаўсюджаныя вялікімі накладамі.

Таксама ствараў гістарычныя палотны, у тым ліку «Сустрэча Біруты з Кейстутам», ілюстраваў кнігі, між іншым «Гісторыю горада Вільні» Міхала Балінскага. Намаляваў рэлігійныя палотны для касцёлаў баніфратраў і бернардзінаў.

Даваў урокі жывапісу і малюнка. Сярод вучняў — Эдвард Паўловіч.

Portrait_of_Michał_Bobrowski_by_Karol_Rypiński._1833_(cropped).jpg|Партрэт Міхала Баброўскага, протапрэсвітара Жыровіцкай кафедры. Літаграфія Караля Рыпінскага, 1833
Jan Niepamuk Kasakoŭski. Ян Непамук Касакоўскі (XVIII).jpg|Партрэт Яна Непамуцэна Касакоўскага
Jan Barszczewski.PNG|Партрэт Яна Баршчэўскага
Karol Rypiński Portret Ignacego Mońkiewicza.jpg|Партрэт Ігната Манкевіча

## Літаратура 
* Партрэт Марціна Асорыя-Цяплінскага / Мікола Хаўстовіч // Працы Кафедры гісторыі беларускай літаратуры Белдзяржуніверсітэта. ― 2009. ― Вып. 10. ― С. 119―124. (3ОК9088)
* Allgemeines Lexikon der bildenden Kunstler von der Antike bis zur Gegenwart. Bd. 29/30 / begrundet von Ulrich Thieme und Felix Becker. — Leipzig, 1999. (Год нараджэння: 1808.)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Літвы
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Атар Джавашвілі

**Атар Джавашвілі** (; нар. , ) — грузінскі футбаліст, абаронца ўзбекскага клуба «Маш’ал» з Мубарэка.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец клуба «ВІТ Джорджыя», у 2011 годзе пачаў праходзіць у асноўную каманду. У 2014 годзе перабраўся ў «Зугдзідзі». У першай палове 2015 года выступаў за рэзервовую каманду польскай «Аркі» з Гдыні, пазней вярнуўся ў «Зугдзідзі». У сезоне 2015/16 каманда толькі ў стыкавых матчах захавала месца ў эліце, а ў скарочаным сезоне другой паловы 2016 года «Зугдзідзі» заняў апошняе месца ў сваёй групе і выбыў у Першую лігу.

У лютым 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Славія» з Мазыра і ў выніку распачаў у яго складзе сезон 2017. У мазырскім клубе замацаваўся ў якасці асноўнага левага абаронцы. Па выніках сезона 2017 «Славія» страціла месца ў Вышэйшай лізе, пасля чаго Атар пакінуў мазырскі клуб.

У студзені 2018 года пачаў трэніравацца разам з «Гомелем» і неўзабаве падпісаў кантракт. Пачынаў сезон 2018 у аснове, але пазней страціў месца ў складзе. У чэрвені 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў «Гомель».

У ліпені 2018 года папоўніў склад клуба «Флуро» з другога дывізіёна Нарвегіі. У пачатку 2019 года вярнуўся ў Грузію, стаўшы іграком тбіліскай «Гагры», гуляў там да ліпеня. У пачатку 2020 года далучыўся да «Чыхуры», дзе гуляў да канца сезона.

У верасні 2021 года, правёўшы паўгады без клуба, папоўніў склад «Руставі», дзе гуляў да канца года. У ліпені 2022 года далучыўся да «Сіёні», а ў пачатку 2023 года перайшоў ва ўзбекскі «Маш’ал».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Грузіі
Катэгорыя:Ігракі ФК ВІТ Джорджыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Зугдзідзі
Катэгорыя:Ігракі ФК Арка Гдыня
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Флуро
Катэгорыя:Ігракі ФК Гагра Тбілісі
Катэгорыя:Ігракі ФК Чыхура Сачхерэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Руставі
Катэгорыя:Ігракі ФК Сіёні Балнісі
Катэгорыя:Ігракі ФК Маш’ал
Кабора-Баса

**Кабо́ра-Ба́са**, **Кебрабаса**) км, найбольшая шырыня 31 км. Вышыня плаціны 171 м, даўжыня 303 м. Аб’ём вады 63 км³. Створана ў 1977 годзе ў мэтах энергетыкі, ірыгацыі і суднаходства.

## Літаратура 
* 
*  — С. 387.

## Спасылкі 
* Cahora Bassa // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Геаграфія Мазамбіка
Карчоўка

**Карчо́ўка** — ручай у Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Сэрвач (басейн Нёмана).

Даўжыня ручая 13 км. Плошча вадазбору 27 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 5,3 ‰. Пачынаецца на паўднёвы ўсход ад вёскі Плужыны, упадае ў Сэрвач каля вёскі Асташын. Вадазбор на ўсходзе Навагрудскага ўзвышша. На працягу 10 км рэчышча ручая каналізаванае (ад аграгарадка Варонча да вусця). Каля вёскі Застадолле створана сажалка.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Ручаі
Катэгорыя:Рэкі Карэліцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Сэрвачы (прыток Нёмана)
Mojo Blues

**Mojo Blues** — беларускі гурт, што граў музыку ў стылі рытм-энд-блюз.

## Гісторыя 
Гурт утвораны ў 1997 годзе былымі ўдзельнікамі гурта Крама — гітарыстам Іллёй Шэўчыкам і ўдарнікам Сяржуком Кнышам, да іх далучыўся спяваючы бас-гітарыст Bros In Blues (а раней Зіндан, Сузор’е) Аляксей Казлоўскі. У 1999 годзе Казлоўскі з’ехаў у ЗША, пакінуў гурт без аўтара і вакаліста. Пасля некалькіх гадоў зменаў у складзе ў 2003 гурт знайшоў сталую спявачку Юлію Петрушкевіч (што спявала некалі ў Бан-Жвірбе) і здолеў выпусціць трэці альбом. Пасля працяглых гастроляў па Еўропе і Кітаі гурт ціха спыніў сваё існаванне.

## Дыскаграфія 
* Love Across The Ocean (1998)
* I Gotta Move (1999)
* Against The Destiny (2004)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія зніклі ў 2007 годзе
Біран Ндой

**Біран Ндой** (; нар. ) — сенегальскі футбаліст, абаронца клуба «Ньяры Тэлі».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец футбольнага цэнтра падрыхтоўкі *Elit foot*, на працягу чатырох гадоў выступаў на радзіме за клуб «Ньяры Тэлі», з якім стаў срэбраным прызёрам нацыянальнага чэмпіянату і ўладальнікам кубка краіны.

У студзені 2017 года стала вядома, што Біран Ндой разам з братам Ісам прыбудзе на прагляд у беларускі клуб «Славія» з Мазыра. Прыехаў у Мазыр у лютым і пасля паспяховага прагляду ў сакавіку падпісаў кантракт. У складзе «Славіі» стаў асноўным цэнтральным абаронцам. Па выніках сезона 2017 «Славія» страціла месца ў Вышэйшай лізе, пасля чаго Біран пакінуў мазырскі клуб.

У 2018 годзе вярнуўся ў Сенегал, гуляў за «Пор Аўтаном», а ў 2020 годзе зноў далучыўся да «Ньяры Тэлі».

## Дасягненні 
*  Срэбраны прызёр чэмпіянату Сенегала: 2015
*  Уладальнік Кубка Сенегала: 2016

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Сенегала
Катэгорыя:Ігракі ФК Ньяры Тэлі
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Пор Аўтаном
Прудовая

**Прудо́вая**, **ручай Гатка** — рака ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Нёман.

Даўжыня ракі 10 км. Плошча вадазбору 32 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,6 м/км. Пачынаецца за 1 км на захад ад вёскі Навіны, цячэ сярод лесу, упадае ў старыцу Нёмана за 1,2 км на паўднёвы захад ад вёскі Сялец Лідскага раёна. Рэчышча ад вытоку да вёскі Багданка (1,8 км) каналізаванае.

## Літаратура 
*  — С. 261.

Катэгорыя:Рэкі Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Габі Кікі

**Габі Кікі** (нар. ) — камерунскі футбаліст, паўабаронца казахстанскага клуба «Актабэ».

## Клубная кар’ера 
З дзяцінства да 2015 года знаходзіўся ў сістэме клуба «Бомс», у сезоне 2016 выступаў за «Эдынг Спорт».

У студзені 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Дынама» з Мінска, аднак не падышоў і неўзабаве далучыўся да магілёўскага «Дняпра», з якім у сакавіку падпісаў кантракт. Здолеў замацавацца ў асноўным складзе каманды, гуляў у асноўным на пазіцыі апорнага паўабаронцы, часам выступаў як цэнтральны абаронца.

У ліпені 2018 года перайшоў у брэсцкае «Дынама», падпісаўшы кантракт да канца 2019 года. У складзе брэсцкай каманды таксама замацаваўся ў стартавым складзе. У чэрвені 2019 года падоўжыў кантракт да канца 2021 года. У сезоне 2019 у якасці асноўнага цэнтральнага абаронцы дапамог дынамаўцам стаць чэмпіёнамі Беларусі. Заставаўся трывалым іграком асновы дынамаўцаў і ў 2020 годзе.

У студзені 2021 года перайшоў у іншы брэсцкі клуб — «Рух», дзе таксама стаў іграком стартавага складу. У студзені 2022 года падпісаў кантракт з ціраспальскім «Шэрыфам».

У студзені 2024 года папоўніў склад казахстанскага «Актабэ».

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2019
*  Уладальнік Суперкубка Беларусі (2): 2019, 2020
*  У спісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2019
*   Чэмпіён Малдовы (2): 2022, 2023
*  Уладальнік Кубка Малдовы (2): 2022, 2023

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Камеруна
Катэгорыя:Ігракі ФК Эдынг Спорт
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Рух Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Шэрыф Ціраспаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Актабэ
Свянціца (прыток Нёмана)

**Свянці́ца** — рака ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Нёман. Даўжыня 16 км. Плошча вадазбору 49 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 4,2‰. Пачынаецца на ўсход ад аграгарадка Ражанка, працякае ў межах Лідскай раўніны, упадае ў Нёман за 0,8 км на паўднёвы захад ад вёскі Русакі. Пойма часткова забалочаная. Рэчышча ад вытоку на працягу 2 км каналізаванае. Асноўны прыток — рака Рудчанка (злева).

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёна
Маскутэн

**Маскутэн** (саманазва: *Mascouten*, літаральна «малыя прэрыі»)  — індзейскі народ Паўночнай Амерыкі, што насяляў у XVII ст. тэрыторыю сучаснага Вісконсіна. У нашы дні ўяўляюць сабой субэтнічную групу кікапу.

## Гісторыя 
Звесткі аб маскутэн французскія каланісты першапачаткова атрымоўвалі ад гуронаў, якія называлі гэты народ «людзьмі агменю», што часам прыводзіла да блытаніны ў пісьмовых крыніцах з патаватомі. Толькі ў 1634 г. быў усталяваны непасрэдны кантакт. У той час маскутэн з’яўляліся палітычна незалежным народам, што знаходзіўся ў саюзе з суседзямі-маямі і меў цэнтральнае ўмацаванае паселішча на рацэ Фокс.

У першай палове XVII ст. маскутэн амаль увесь час ваявалі супраць іракезаў і нейтраль, ад якіх цярпелі значныя страты. У 1669 г. французскія езуіты арганізавалі сярод маскутэн місію, што мела значны поспех. Аднак гандлёвыя кантакты з французамі стрымліваліся з боку месквакі. Вайна з месквакі вымусіла зачыніць місію пасля 1672 г. У пачатку XVIII ст. маскутэн узгадваліся толькі як частка маямі, месквакі і кікапу.

## Субэтнас 
У нашы дні вылучаецца невялікая субэтнічная група маскутэн сярод кікапу Канзаса. Мяркуецца, што яна паходзіць ад маскутэн Вісконсіна. У адрозненне ад іншых кікапу, маскутэн Канзаса спавядаюць каталіцызм.

## Гл. таксама 
* Масачусет
* Саскуэханцы
* Нейтраль
* Петунь
* Эры
* Венро

## Спасылкі 
* Mascoutens Indians
* THE KICKAPOO TRIBE IN KANSAS 

Катэгорыя:Зніклыя народы Амерыкі
Катэгорыя:Алганкіны
Рудчанка

**Рудча́нка** — рака ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Свянціца (басейн Нёмана). Даўжыня 9,6 км. Пачынаецца за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Лагады, цячэ ў межах Лідскай раўніны, упадае ў Свянціцу за 0,5 км на поўдзень ад аграгарадка Ракавічы. Каля аграгарадка Ракавічы на рацэ створана сажалка (плошча 5,1 га).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Нёмана
Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёна
3t.ON

**«3t.ON»** — беларускі альтэрнатыўны гурт з Магілёва.

## Біяграфія 
Утвораны ў 2002 годзе ўдзельнікамі гурта «Like Suicide» і ўкамплектаваны музыкамі, якія раней гралі ў беларускіх гуртах яшчэ з канца 80-х — пачатку 90-х («Бедлам», Aggression, Thrasher, Decomposition, Deep Sorrow, Exumator, «Истерия», «Авангардшкола» і іншыя).

## Дыскаграфія 
* *Начало* (demo, 2003)
* *Не 13* (2005)
* *Каждому своё* (2006)
* *Куба* (Сінгл, 2007)
* *Ты первый!* (Сінгл, 2010)
* *Terra Incognita* (2011)
### Удзел у складанках 
* XLAM: Лучшая беларусская альтернатива (2006), трэк «Дай нам знать»

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка (копія з archive.org)
* Суполка гурта Укантакце
* Старонка гурта на Last.fm

Катэгорыя:Метал-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2002 годзе
Дзяражанка (рака)

**Дзяра́жанка** — рака ў Беларусі, у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Нёман. 

Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 21 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 5,2 ‰. Пачынаецца каля ўсходняй ускраіны вёскі Лагады, у напрамку на паўночны захад ад вёскі Лапаты. Упадае ў Нёман у напрамку на ўсход ад вёскі Турэйск. Вадазбор на поўдні Лідскай раўніны. Рэчышча ў верхнім цячэнні каналізаванае.

## Літаратура 
* 
*  — С. 185.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка рачной сеткі Гродзенскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Зазулька

**Зазу́лька** — рака ў Беларусі, у Шчучынскім і Мастоўскім раёнах Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Нёман.

Даўжыня ракі 19 км. Плошча вадазбору 54 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,6 ‰. Пачынаецца на паўночны захад ад вёскі Вярбілкі Шчучынскага раёна, упадае ў Нёман за 1 км ніжэй ад вёскі Навасёлкі Мастоўскага раёна. Вадазбор у межах Лідскай раўніны і Верхнянёманскай нізіны.  У пойме Нёмана працякае праз старыцы. У верхнім цячэнні перасыхае.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Мастоўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Конан Аюі

**Конан Аюі** (нар. , Адзапэ, Кот-д’Івуар) — івуарыйскі футбаліст, абаронца лівійскага клуба «Аль-Садака».

## Клубная кар’ера 
У жніўні 2016 года стаў іграком беларускага клуба «Слуцк». Неўзабаве замацаваўся ў стартавым складзе случан, звычайна гуляючы на пазіцыі апорнага паўабаронцы. У пачатку сезона 2018 не гуляў з-за траўмы, пазней вярнуўся ў асноўны склад каманды. У снежні 2018 года пакінуў «Слуцк».

Пазней гуляў на радзіме за клуб «Ісія Вазі». У кастрычніку 2021 года перайшоў у лівійскі клуб «Аль-Садака».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Кот-д’Івуара
Катэгорыя:Футбалісты паводле клубаў Лівіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Ісія Вазі
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Спіс навучальных устаноў Мінска

У Мінску размешчана 22 ВНУ дзяржаўнай формы ўласнасці і 9 прыватных ВНУ, дзейнічае больш за 200 сярэдніх агульнаадукацыйных школ, больш за 25 гімназій, 29 сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў.

## Спіс устаноў вышэйшай адукацыі 
### Дзяржаўнай формы ўласнасці 
* Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь
* Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў
* Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі
* Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт
* Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт
* Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка
* Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт
* Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт
* Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі
* Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў
* Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры
* Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт
* Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт
* Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь
* Беларуская дзяржаўная акадэмія сувязі
* Універсітэт грамадзянскай абароны МНС Рэспублікі Беларусь
* Мінскі дзяржаўны вышэйшы авіяцыйны каледж
* Мінскі радыётэхнічны каледж
* Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт
* Мінскі філіял РЭУ імя Г.В. Пляханава
* Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь

### Недзяржаўнай формы ўласнасці 
* Міжнародны універсітэт «МІПСА»
* Мінскі інстытут кіравання
* Інстытут сучасных ведаў імя. А. М. Шырокава
* Інстытут прадпрымальніцкай дзейнасці
* Інстытут кіравання і прадпрымальніцтва
* Міжнародны гуманітарна-эканамічны інстытут
* Інстытут парламентарызму і прадпрымальніцтва
* БІП - інстытут правазнаўства

## Спіс устаноў сярэдняй спецыяльнай адукацыі 
### Дзяржаўнай формы ўласнасці 
* Мінскі дзяржаўны машынабудаўнічы каледж
* Мінская дзяржаўная лінгвістычная гімназія-каледж № 24
* Мінскі дзяржаўны тэхналагічны каледж
* Мінскі дзяржаўны энергетычны каледж
* Мінскі гандлёвы каледж
* Мінскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. К. Глебава
* Мінскі дзяржаўны аўтамеханічны каледж
* Мінскі дзяржаўны політэхнічны каледж
* Мінскі дзяржаўны архітэктурна-будаўнічы каледж
* Мінскі дзяржаўны каледж
* Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі
* Мінскі дзяржаўны каледж мастацтваў
* Мінскі дзяржаўны медыцынскі каледж
* Мінскі дзяржаўны каледж харчовай прамысловасці
* Мінскі дзяржаўны каледж тэхналогіі і дызайна лёгкай прамысловасці
* Юрыдычны каледж Беларускага дзяржаўнага універсітэта
* Мінскае дзяржаўнае абласное вучылішча алімпійскага рэзерву
* Беларускі дзяржаўны харэаграфічны каледж
* Мінскі фінансава-эканамічны каледж
* Мінскае дзяржаўнае гарадское вучылішча алімпійскага рэзерву
* Мінскі лінгвагуманітарны каледж УА МДЛУ

### Недзяржаўнай формы ўласнасці 
* Каледж бізнесу і права
* Мінскі каледж прадпрымальніцтва

*
Катэгорыя:Спісы:Адукацыя
Катэгорыя:Спісы:Мінск
Царква Святой Маргарыты Антыяхійскай (Копчаны)

**Царква Святой Маргарыты Антыяхійскай** () — адзіны помнік архітэктуры, які, як мяркуецца, захаваўся з часоў Вялікай Маравіі. Размешчаны недалёка ад славацкай вёскі Копчаны.

Царква пабудавана ў IX або X стагоддзі, першае ўпамінанне ў 1392 годзе. Вакол царквы было размешчана некалькі маленькіх вёсак; пачынаючы з XIII стагоддзя людзі паступова пакідаюць гэтыя месцы. Царква працягвала працаваць аж да XVIII стагоддзя, у той час у Копчанах пачала будавацца новая царква.

Царква пабудавана ў раманскім стылі, у XIII стагоддзі была перабудавана з элементамі готыкі. Яна мае даволі шмат нетыповых для таго часу дэталей, такіх, напрыклад, як арыгінальныя аконныя праёмы, знакі, высечаныя на каменным фасадзе, і шэраг іншых.

У 1995 годзе царква была абвешчана нацыянальным культурным помнікам і прапанавана на ўнясенне ў спіс Сусветнай спадчыны.

## Даследаванні царквы 
thumb|250пкс|злева|Царква Святой Маргарыты
thumb|Акно царквы

Першыя археалагічныя раскопкі царквы і яе наваколля пачаліся ў 1964 годзе. У ходзе даследаванняў у 2004 годзе каля царквы былі выяўлены ювелірныя вырабы і тры магілы часоў Вялікай Маравіі, якія і дапамаглі вызначыць час будаўніцтва царквы. Магілы былі зроблены ўжо з улікам размяшчэння царквы, але пры гэтым утрымлівалі засохлыя кавалачкі будаўнічага раствора з царквы, прычым іх памер і колькасць сведчылі, што трапіць яны туды маглі іменна ў час будаўніцтва, а не пазнейшых перабудоў.
На той час царква лічылася адзіным захаваным помнікам сакральнага дойлідства вялікамараўскіх часоў на тэрыторыі былой Чэхаславакіі. Аднак пры датаванні трэба ўлічваць і магчымасць другаснага забруджвання магіл будаўнічым матэрыялам. У 2013 годзе калектыў даследчыкаў прааналізаваў кавалак дрэва з будынка дэндрахраналагічнымі метадамі і датаваў яго 951 годам, такім чынам аднёсшы будаўніцтва царквы да 2-й палавіны 10 ст. Блізкае датаванне (год 925 ± 60) даў таксама радыевугляродны аналіз. Тым не менш, сярод навукоўцаў няма поўнай згоды адносна дакладнага часу ўзвядзення царквы.

У апошні час археалагічныя даследаванні ў Копчанах прысвечаны гістарычнай рэканструкцыі краіны і яе насельніцтва, асабліва ў IX—X стагоддзях.

Church of St Margaret of Antioch, Kopčany 06.JPG|Заходні бок царквы з абрысам прытвора
Church of St Margaret of Antioch, Kopčany 05.JPG|Каменныя пліты пахаванняў пры царкве

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вялікая Маравія
Катэгорыя:Храмы Славакіі
Сенін Себаі

**Сенін Себаі** (нар. , , Кот-д’Івуар) — івуарыйскі футбаліст, нападнік таджыкскага клуба «Істыклол» з Душанбэ.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў Кот-д’Івуары, а ўлетку 2014 года перайшоў у малдаўскі клуб «Саксан». У першай палове 2015 года гуляў у арэндзе ў румынскай «Астры», улетку вярнуўся ў «Саксан», за які паспеў згуляць у Лізе Еўропы. У ліпені 2015 года разам з таварышамі па «Саксану» Куасі Куаджам і Якубам Бамбам падпісаў кантракт з беларускім клубам «Слуцк». У складзе «Слуцка», аднак, не здолеўшы замацавацца ў аснове, па заканчэнні сезона 2015 пакінуў каманду.

У жніўні 2016 года, так і не знайшоўшы новы клуб, зноў папоўніў склад «Слуцка». З другой спробы стаў адным з асноўных нападнікаў случан. У першай палове 2017 года ў 12 матчах чэмпіянату забіў 4 галы і аддаў 5 галявых перадач, пасля чаго цікавасць да іграка сталі праяўляць розныя беларускія і замежныя клубы.

20 чэрвеня 2017 года правёў апошні матч за «Слуцк», а на наступны дзень падпісаў кантракт з калінінградскай «Балтыкай». У чэрвені 2018 года перабраўся ў іншы расійскі клуб — «Тамбоў».

У лютым 2019 года перайшоў у казахстанскі клуб «Табол» з Кастаная, дзе гуляў на працягу двух гадоў. У студзені 2021 года ў якасці свабоднага агента далучыўся да «Хімкаў», а ў верасні 2021 года перайшоў у грозненскі «Ахмат», які пакінуў па заканчэнні сезона 2021/22.

У ліпені 2022 года стаў іграком ізраільскага клуба «Хапаэль Ірані» з Кір’ят-Шманы. У ліпені 2023 года перабраўся ў таджыкскі «Істыклол».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Кот-д’Івуара
Катэгорыя:Ігракі ФК Саксан
Катэгорыя:Ігракі ФК Астра Джурджу
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Балтыка Калінінград
Катэгорыя:Ігракі ФК Тамбоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Табол Кастанай
Катэгорыя:Ігракі ФК Хімкі
Катэгорыя:Ігракі ФК Ахмат Грозны
Катэгорыя:Ігракі ФК Хапаэль Ірані Кір’ят-Шмана
Катэгорыя:Ігракі ФК Істыклол Душанбэ
Секу Думбія

**Секу Думбія** (нар. , Адзапэ, Кот-д’Івуар) — івуарыйскі футбаліст, паўабаронца ізраільскага клуба «Макабі» з Герцліі.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў Кот-д’Івуары, а ў кастрычніку 2014 года перайшоў у малдаўскі клуб «Саксан». Улетку 2015 года далучыўся да іншага малдаўскага клуба — «Зары», з якім выйграў Кубак Малдовы.

У жніўні 2016 года стаў іграком беларускага клуба «Слуцк». Аднак ужо 28 жніўня ў матчы з мінскім «Дынама» (1:1) атрымаў траўму, вярнуўся на поле ў канцы сезона 2016. У пачатку сезона 2017 звычайна выхадзіў на замену, але пазней стаў трывала з’яўляцца ў стартавым складзе каманды. Заставаўся іграком асновы і ў сезоне 2018.

У снежні 2018 года пакінуў «Слуцк» і неўзабаве падпісаў кантракт з расійскім клубам «Тамбоў». У жніўні 2019 года перайшоў у «Армавір», дзе гуляў да канца сезона 2019/20. У лютым 2021 года папоўніў склад ізраільскага «Хапаэля» з Хадэры.

У пачатку 2022 года быў блізкі да вяртання ў «Слуцк», аднак у выніку пераход не адбыўся. У красавіку 2022 года стаў іграком казахстанскага «Ардабасы», а ў ліпені перабраўся ў «Мактаарал».

У ліпені 2023 года перайшоў у ізраільскі «Макабі» з Герцліі.

## Дасягненні 
*  Уладальнік Кубка Малдовы: 2016
*  Пераможца Першынства ФНЛ: 2019

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Кот-д’Івуара
Катэгорыя:Ігракі ФК Саксан
Катэгорыя:Ігракі ФК Зара Бэлць
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Тамбоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Армавір
Катэгорыя:Ігракі ФК Хапаэль Хадэра
Катэгорыя:Ігракі ФК Ардабасы Шымкент
Катэгорыя:Ігракі ФК Мактаарал
Катэгорыя:Ігракі ФК Макабі Герцлія
Помнік Свабоды (Русэ)

**Помнік Свабодзе** () — балгарскі помнік у горадзе Русэ, спраектаваны ў пачатку XX стагоддзя італьянцам Арнольда Дзокі і балгарынам Георгіем Кіселінчавым. Помнік з’яўляецца сімвалам горада Русэ і намаляваны на яго гербе.

## Апісанне 
Кампазіцыя пірамідальнай формы. Статуя наверсе прадстаўляе жаночую фігуру, якая трымае меч і паказвае рукой туды, адкуль прышлі рускія войскі ў 1877 годзе. Адзін з двух бронзавых ільвоў разрывае кайданы, што сімвалізуюць турэцкую няволю, а другі трымае меч і шчыт Свабоды. На п’едэстале паказаныя рэльефы са сцэнамі ўдзелу апалчэнцаў у баях. На пастаменце напісана: «Барацьбітам і апалчэнцам, што ўдзельнічалі ў Вызваленні Балгарыі ў 1876—1877 гадах». Ззаду ля аснавання ўсталяваны дзве гарматы.

## Праектаванне і адкрыццё 
Дата адкрыцця помніка дакладна не вядомая — называюць 1906, 1908 і 1909 гады на падставе розных крыніц (у тым ліку і Энцыклапедыі выяўленчых мастацтваў Балгарыі). Вядомы толькі дзень — 11 жніўня. Кніга «Помнік рэвалюцыянерам у Русэ» ўказвае на 1909 год. Дакладна вядома, што першы камень быў закладзены ў 1890 годзе ў Парку моладзі ў прысутнасці мітрапаліта Рыгора і князя Фердынанда I. Стойча Райчаў Кефсізаў, мясцовы прадпрымальнік і рэвалюцыянер, заключыў у 1895 годзе кантракт на ўсталяванне помніка за 65 тысяч леваў. Але неўзабаве кошт помніка ўзрос да 150 тысяч леваў, і таму яму прыйшлося прыцягваць ахвяраванні на розных дабрачынных балях. Браты Іван і Стэфан Сімяонавы далі яшчэ 50 000 леваў.

Згодна з першапачатковым праектам, помнік павінен быў мець на вяршыні выяву рускага цара Аляксандра II, а таксама дзве статуі балгарскіх рэвалюцыянераў са стрэльбамі каля аснавання. Але ў 1907 годзе ўлады Русэ вырашылі паказаць жанчыну як сімвал свабоды, паколькі помнік Аляксандру II ужо стаяў у Сафіі і быў адкрыты ў тым жа годзе (прычым яго аўтарам таксама быў Арнольда Дзокі). Дату адкрыцця павінен быў абраць Фердынанд I, які стаў царом пасля Аб’яднання Балгарыі, але ён не даў ніякага адказу, і ўлады абралі для адкрыцця помніка 11 жніўня — гадавіну . Цырымонія пачалася на тры дні раней, на ёй прысутнічала мноства ўдзельнікаў вайны супраць Турцыі (у тым ліку ) і афіцыйных асоб (прэм’ер-міністр , міністры юстыцыі і замежных спраў, военачальнікі, вышэйшыя саны Балгарскай праваслаўнай царквы і рускі консул). Фердынанд I адправіў толькі свайго прадстаўніка ў сувязі з цяжкімі адносінамі з Расіяй.

Неўзабаве гарадскія ўлады і ветэранская арганізацыя вырашылі перанесці помнік у гарадскі сад, які меў жалезную агароджу і закрываўся на ноч, — а менавіта на плошчу князя Барыса, дзе раней былі турэцкія могілкі (цяпер яна носіць назву *Плошча Свабоды*).

## Літаратура 
* Лебикян, Хачик (2002). Archaik Bulgarian: Опълченския памятникъ въ Руссе. ISBN 978-954-9906-48-6.

## Спасылкі 
* 360 градусова виртуална панорама от плошчад «Свобода»
* Страница на общината 
* Уеб камера от плошчад «Свобода»

Катэгорыя:Помнікі Балгарыі
Катэгорыя:Русэ
Куасі Куаджа

**Куасі Куаджа** (нар. , ) — івуарыйскі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў Кот-д’Івуары, а ўлетку 2014 года перайшоў у малдаўскі клуб «Саксан». У першай палове 2015 года гуляў у арэндзе ў румынскай «Астры», улетку вярнуўся ў «Саксан», за які паспеў згуляць у Лізе Еўропы. У ліпені 2015 года разам з таварышамі па «Саксану» Якубам Бамбам і Сенінам Себаі падпісаў кантракт з беларускім клубам «Слуцк». У складзе «Слуцка» замацаваўся ў стартавым складзе, па заканчэнні сезону 2015 пакінуў каманду.

У лютым 2016 года стаў іграком казахстанскага клуба «Актабэ», дзе таксама трывала гуляў у аснове. У сакавіку 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Гомель», аднак у выніку зноў стаў іграком «Слуцка». Пачатак сезону прапусціў з-за траўмы, а ў маі стаў асноўным правым абаронцам каманды. У чэрвені 2017 года пакінуў «Слуцк» і накіраваўся на прагляд у расійскі клуб «Тамбоў», з якім у ліпені падпісаў кантракт. Аднак, ужо ў жніўні 2017 года пакінуў «Тамбоў», так і не згуляўшы за каманду ніводнага матчу.

У ліпені 2018 года папоўніў склад паўднёваафрыканскага клуба «Кейптаўн Сіці». У лютым 2020 года зноў далучыўся да «Актабэ», якому дапамог вярнуцца ў казахстанскую Прэм’ер-лігу. У лютым 2021 года пакінуў клуб.

## Дасягненні 
*  Уладальнік Кубка Васьмі: 2018
*  Пераможца Першай лігі Казахстана: 2020

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Кот-д’Івуара
Катэгорыя:Ігракі ФК Актабэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Кейптаўн Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Тамбоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Саксан
Катэгорыя:Ігракі ФК Астра Джурджу
Іван Аляксандравіч Белікаў

**Іван Белікаў** (нар. , ) — расійскі футбаліст, паўабаронца новамаскоўскага «Хіміка».

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў моладзевай камандзе маскоўскага ЦСКА, пакінуў яе ў пачатку 2014 года, пасля некаторы час гуляў на аматарскім узроўні. Улетку 2015 года далучыўся да пермскага «Амкара», дзе таксама выступаў за моладзевы склад. У 2016 годзе гуляў у арэндзе ў клубах трэцяга дывізіёна: спачатку ў ліскінскім «Лакаматыве», потым у «Афіпсе».

У лютым 2017 года накіраваўся на прагляд у беларускі клуб «Нафтан» і ў выніку быў арандаваны навапалачанамі. У чэрвені 2017 года пакінуў наваполацкі клуб. Неўзабаве накіраваўся на прагляд у падмаскоўныя «Хімкі» і ў ліпені падпісаў кантракт.

У лютым 2018 года перабраўся ў «Сахалін», а ў ліпені 2018 года стаў іграком варонежскага «Факела». У лютым 2019 года далучыўся да новамаскоўскага «Хіміка».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Хімік Новамаскоўск
Катэгорыя:Ігракі ФК Факел Варонеж
Катэгорыя:Ігракі ФК Сахалін
Катэгорыя:Ігракі ФК Хімкі
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Афіпс
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Ліскі
Катэгорыя:Ігракі ФК Амкар Перм
Катэгорыя:Ігракі ФК ЦСКА Масква
Тыанантаты

**Тыанантаты** (саманазва: *Tionontati*), вядомыя таксама як **петунь** () — індзейскі народ, які ў XVII ст. насяляў рэгіён паміж азёрамі Антарыа і Гурон. 

Тыанантаты ўяўлялі сабою канфедэрацыю. У 1640 г. яны налічвалі каля 3000 чалавек, што жылі ў 9 умацаваных вёсках. Займаліся земляробствам, паляваннем і збіральніцтвам. Па мове і культуры былі вельмі блізкімі да ваяндот. Да прыходу еўрапейцаў шмат гадоў ваявалі з апошнімі. 

У 1610 г. адбыўся першы кантакт з французамі. У 1615 г. тыанантаты наведаў Самюэль дэ Шамплейн. Французы далі тыанантаты назву **петунь**, паколькі тыя вырошчвалі тытунь. Усталяванне гандлёвых зносін з французскімі каланістамі дазволіла прымірыцца з ваяндот і набываць металічную зброю. Асноўным таварам, якім цікавіліся французскія гандляры, былі бабровыя скуры. Хуткае знішчэнне папуляцыі баброў у сваім рэгіёне вымусіла тыанантаты ўрывацца ў раёны, населеныя алганкінамі. У 1630-х гг. пацярпелі ад эпідэмій, занесеных еўрапейцамі.

Улетку 1649 г. ваяндот, што ратаваліся ад іракезаў, знайшлі прытулак у вёсках тыанантаты. У снежні іракезы арганізавалі супраць тыанантаты ваенную кампанію, разбурылі іх цэнтральную вёску, спалілі езуіцкую місію і пачалі вынішчэнне іх краіны. Каля 1000 ваяндот і тыанантаты збеглі на каноэ і правялі зіму на востраве Макінак. Пазней яны аб'ядналіся з іншымі ваяндот. Невялікая група тыанантаты выратавалася сярод ілінойс, што пазней стала прычынай вайны паміж сенека і ілінойс у 1655 г. 

## Гл. таксама 
* Масачусет
* Маскутэн
* Нейтраль
* Саскуэханцы
* Эры
* Венро

## Спасылкі 
* TIONONTATI HISTORY
* TIONONTATI
* Tionontati Indians of Canada
* The Tobacco Nation and the Neutrals
* Petun Tribe (Tionontati, Tobacco Indians)

Катэгорыя:Зніклыя народы Амерыкі
Катэгорыя:Іракезамоўныя народы
Курыльскае

**Куры́льскае** () — возера ў Камчацкім краі Расіі, на поўдні паўвострава Камчатка, на тэрыторыі Дзяржаўнага прыроднага заказніка федэральнага значэння «Паўднёва-Камчацкі». Другое па велічыні сярод прэснаводных азёраў Камчаткі пасля Краноцкага.

Плошча паверхні возера 77,1 км². Даўжыня 12 км, найбольшая шырыня 8 км. Найбольшая глыбіня 316 м, сярэдняя — 195 м. Аб'ём вады ў возеры 14,6 км³. Плошча вадазбору 392 км². Возера знаходзіцца ў кальдэрным паніжэнні паміж вулканамі Ічынская Сопка і Камбальная Сопка на вышыні 104 м над узроўнем мора. На возеры маюцца складзеныя з лавы астравы Чаячы, Нізкі, Сэрца Алаіда і архіпелаг Саманг. Каля паўночнага берага возера знаходзіцца дзеючы стратавулкан Ільінскі, каля заходняга берага — хрыбет Дзікі Грэбень. Каля возера маюцца геатэрмальныя крыніцы.

У возера ўпадаюць 37 невялікіх рэк і ручаёў. Сярод іх — Вычэнкіл, Хакыцын, Этамынк. Выцякае рака Азёрная (басейн Ахоцкага мора). Возера Курыльскае з'яўляецца месцам нерасту буйнейшага ў Еўразіі статка неркі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Озеро Курильское // Государственный водный реестр РФ
* Озеро Курильское // Сайт ФГБУ «Кроноцкий государственный заповедник» 
* *Измайлова А. В.* Курильское озеро // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* 

Катэгорыя:Геаграфія Камчацкага края
Катэгорыя:Кратарныя азёры
Казыр

**Казы́р** () — рака на поўдні Сібіры, у Іркуцкай вобласці і Краснаярскім краі Расіі, правы складнік ракі Туба (басейн Енісея).

Даўжыня ракі 388 км. Плошча вадазбору 20 900 км². Сярэдні расход вады ў ніжнім цячэнні 308 (каля 570 м³/с. Аб'ём гадавога сцёку складае 9,721 км³. Рака бярэ пачатак на Хандаджуглымскім хрыбце, працякае ў межах Усходняга Саяна і яго адгор'яў. У вярхоўі Казыр — горная рака з парогамі і вадаспадамі.

Рака звычайна пачынае замярзаць у другой палове кастрычніка, ледаход адбываецца ў красавіку. Асноўныя прытокі: Мажарка (Тагасук) і Кізір. Рака суднаходная на працягу 97 км ад вусця.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* *Иванов В. В.* Казыр // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Река Казыр // Природа Байкала

Катэгорыя:Басейн Карскага мора
Катэгорыя:Рэкі Краснаярскага края
Катэгорыя:Рэкі Іркуцкай вобласці