open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Параднёныя гарады

а]]

**Параднёныя гарады**, **гарады-пабрацімы** — гарады розных краін, якія маюць пагадненні аб пабрацімстве і супрацоўніцтве ў эканамічнай, культурнай, гуманітарных сферах, праводзяць сярод насельніцтва па ўмацаванні даверу, узаемаразумення, па абмене досведам гарадскога кіравання, камунальнага гаспадарання.

Пачатак руху параднёных гарадоў пакладзены ў гады Другой Сусветнай вайны: у 1942 годзе два гарады, якія асабліва пацярпелі ад яе наступстваў, — Ковентры (Вялікабрытанія) і Сталінград (СССР) — прынялі рашэнне ўстанавіць сяброўскія адносіны з мэтай развіцця супрацоўніцтва ў інтарэсах міру і дабрабыту сваіх грамадзян. У канцы 1950-х гадоў рух параднення атрымаў міжнароднае прызнанне і статус. У красавіку 1957 года ў французскім горадзе Экс-ле-Бен на ўстаноўчым кангрэсе заснавана Сусветная федэрацыя параднёных гарадоў (СФПГ). У адпаведнасці са Статутам Федэрацыі асноўная мэта руху — развіццё супрацоўніцтва паміж народамі незалежна ад іх расы, мовы, рэлігіі і палітычнай сістэмы. Вышэйшы орган СФПГ — Генеральная асамблея, раз у 3 гады склікаюцца кангрэсы, бягучую работу каардынуе Выканаўчы камітэт. Па ініцыятыве СФПГ з 1963 года апошняя нядзеля красавіка адзначаецца як Сусветны дзень параднёных гарадоў.

У Беларусі парадненне гарадоў пачалося з 1950-х гадоў. У 2000 годзе 31 беларускі горад падтрымліваў сувязі са 119 гарадамі 24 краін свету, у тым ліку 16 маюць пабрацімаў у ФРГ, 8 — у Польшчы, 8 — у Францыі, 18 — у Балгарыі.
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Міжнародныя адносіны
Будынак Свіслацкай гімназіі

**Будынак Свіслацкай гімназіі** — архітэктурны помнік класіцызму ў горадзе Свіслач па вул. 17 верасня, 3. Будынак быў спраектаваны для Свіслацкай мужчынскай гімназіі, цяпер у ім змяшчаецца бальніца. Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

## Архітэктура 
Планіроўка будынкаў адпавядала класіцыстычным нормам (праект Я. Шантыра). Па-першае, гэта трохчасткавая кампазіцыя — на адной лініі з цэнтральным аднапавярховым галоўным корпусам знаходзіліся два сіметрычныя невялікія флігелі. У вырашэнні будынкаў прысутнічала нязменная каланада: у галоўнага корпуса — чатырнаццацікалонны порцік, у флігелях — шасцікалонныя. Характэрнае для класіцызму размяшчэнне парадных пакояў на першым плане і адвядзенне ўвагі ад жылых памяшканняў таксама прысутнічаюць у будынках гімназіі.

Дэкор падкрэсліваў строгасць установы. Выключэннем былі сандрыкі над вокнамі трох карпусоў.

Галоўны будынак гімназіі быў пабудаваны напярэдадні афіцыйнага адкрыцця таксама на сродкі Тышкевіча. Гэта прамавугольны ў плане аднапавярховы будынак, накрыты двухсхільным дахам. Заходні тарцовы фасад аформлены каланадай дарычнага ордара з атыкам. Два ўваходы на бакавым фасадзе завершаны ў выглядзе порцікаў з дзвюма парамі квадратных у сячэнні слупоў. Унутраная планіроўка і дэкор інтэр'ера не захаваліся. У галоўным корпусе было змешчана шэсць лекцыйных залаў, два кабінеты, капліца, якая выконвала ролю і актавай залы, бібліятэка, дзве кухні.

У флігелях знаходзіліся кватэры настаўнікаў і пакоі гімназістаў.

Вакол гімназіі быў разбіты сад з сажалкай.

## Спасылкі 
* 
* 
* Кобрынскія замалёўкі: па слядох Рамуальда Траўгута. Частка IX. // 11 лістапада 2021
* 

Катэгорыя:Свіслацкая гімназія
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Некрафагі

а, пустыня Негеў]]
**Некрафаг** або **трупаед** — жывёла, якая харчуецца мярцвячынай, падлай. Супрацьпастаўляецца драпежніку, аднак гэтыя тыпы харчавання не выключаюць адзін аднаго.

Падлай харчуюцца гіены, афрыканскі марабу, амерыканскія грыфы, жукі-магільшчыкі і іншыя, назіраюцца выпадкі паяданне падлы ў рабых суслікаў. Існуе гіпотэза, што да некрафагаў можна аднесці тыраназаўраў.

Існуе метад усталявання даўнасці надыходу смерці пры дапамозе даследавання насякомых-некрафагаў. На ім заснавана судовая энтамалогія.
[thumb|left|200px|[Грыф-урубу, які есць падлу]]

## Гл. таксама 
* Дэтрытафагі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Трафічная экалогія
Слуцкі строй

**Слуцкі строй** — традыцыйны комплекс беларускага народнага адзення цэнтральнай Беларусі. Бытаваў у канцы XIX — пачатку XX ст. на тэрыторыі, што ўключала г. Слуцк (пераважна мяшчан) і навакольныя вёскі. Яму ўласцівы аднатыпнасць форм адзення, сціпласць арнаментальнага аздаблення, перавага крамных тканін.

## Жаночае адзенне 
[left|thumb|250px|Жыхаркі вёскі [Вёска Лучнікі|Лучнікі, апранутыя ў касцюмы слуцкага строю на фатаграфіі Ісака Сербава]]
Летні жаночы гарнітур складалі кашуля, спадніца, фартух і гарсэт. Кашулю шылі з каўняром (пры нашэнні прыпадымалі вакол шыі), з рукавамі, сабранымі на каўнерцы. Спадніцу шылі з крамнай шарсцянкі або даматканай клятчастай тканіны светлых вясёлкавых колераў, фартух — з крамнага цёмнага ці белага набіванага паркалю з нашыўкамі шырокіх паскаў карункаў па нізе. Доўгі суцэльны гарсэт цёмна-сінега ці чорнага колеру з аблямоўкай па крыссі меў вялікі, амаль да таліі, выраз, які запаўняўся вертыкальным шляком вышыўкі кашулі і шматлікімі нізкамі пацерак.

Галаўныя ўборы жанчын — вялікія з махрамі набіваныя хусткі, завязаныя ў выглядзе цюрбана.

## Мужчынскае адзенне 
 Мінскай губерні, XIX ст.]]
У мужчынскі гарнітур уваходзіла кашуля з адкладным каўняром, ільняныя або суконныя нагавіцы, у якія запраўлялася кашуля, камізэлька.

Галаўныя ўборы мужчын — саламяныя капелюшы з расшыраным верхам, футраванкі, картузы. Верхняе адзенне мужчын і жанчын значна адрознівалася: жаночую вопратку кроілі па тыпу гарсэта, да якога прыточвалі рукавы (чорныя суконныя курцікі, світы), а мужчыны насілі курты з чорнага ці карычневага сукна, кажухі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларускі касцюм
Катэгорыя:Гісторыя Слуцка
Катэгорыя:Цэнтральная Беларусь
Катэгорыя:Адзенне
Катэгорыя:Культура Слуцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Слуцкага раёна
Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі
Тэлус

ў Мюнхене.]]

**Тэлус** () — старажытнарымскае бажаство маці-зямлі, звалася таксама Tellus Mater і прызывалася ў малітвах разам з Цэрэрай. Адпаведнае мужчынскае бажаство насіла імя Tellumo. Як прадстаўніца зямлі, Тэлус супрацьпастаўлялася Юпітэру, бажаству неба. У клятвах, а таксама ў тых выпадках, калі справа ішла аб касмічнай сукупнасці з'яў прыроды, абодва бажаствы заклікаліся разам. Увасабляе мацярынскае ўлонне зямлі, якое ўсптымае насенне і дае новае жыццё, Тэлус лічылася стваральніцай усяго існага і пераважна перад іншымі багінямі заклікалася як mater; з іншага боку да яе звярталіся як да багіні смерці, так як яна з'яўлялася як-бы агульнай магілай усяго, што страціла жыццё. Акрамя гэтага Тэлус была наладжвальніцай сусветнага парадку, падаўніцай дабрабыту, і апякункай шлюбаў, накшталт грэчаскай Дэметры Законадаўцы. як бажаство зямлі, Тэлус заклікалася падчас землятрусаў. З нагоды пачаўшагася сярод бітвы землятруса ў 268 г., падчас вайны з піцэнамі, консул даў зарок узвесці ў гонар Тэлус храм, які і быў пабудаваны на заходнім схіле Эсквілінскай гары.

З урачыстасцяў, усталяваных у гонар Тэлус, вядомы наступныя:
* *Feriae Sementivae* — свята сяўбы, якое адзначалася ў студзені па прызначэнню патыфіка ();
* *Paganalia* — вясковае свята, адзначалася разам з Feriae Seminativae, прычым у гонар Тэлус і Цэрэры прыносілася ў ахвяру паросая свіння;
* *Eordicia* ці *Hordicia* — свята ахвярапрынашэння цельная каровы (), устаноўлены для забяспячэння наступаючаму году ўрадлівасці і спраўляўшыся пры ўдзеле пантыфікаў і вясталак часткай на Капітоліі і ў трыдцаці курыях, часткай за мяжой горада. попел ненароджаных захоўваўся вясталкамі да свята парылій (21 красавіка), калі ім карысталіся для ачышчэння.

Катэгорыя:Божаствы рымскай міфалогіі
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Багі зямлі
Катэгорыя:Багіня-Маці
Катэгорыя:Багіні ўрадлівасці
Палмарыс

**Палма́рыс** (*Palmares*), таксама **Рэспубліка Палмарыс — **дзяржава збеглых неграў-нявольнікаў у пальмавых лясах (палмарах) Паўночна-Усходняй Бразіліі (цяпер штат Пернамбуку) у 1690—97 гг. Утварылася ў выніку аб’яднання ўмацаваных пасёлкаў (кіломбус) збеглых неграў. Цэнтр — пас. Макаку. Прымітыўная дзяржава з элементамі родаплемянной арганізацыі і ваеннай дэмакратыі. На чале Палмарыс стаялі выбарны пажыццёвы правадыр і савет старэйшын. Узброеныя сілы — народнае апалчэнне. Насельніцтва (20 тыс. чал., негры, мулаты, індзейцы) займалася земляробствам, паляваннем, збіральніцтвам, менавым гандлем з індзейскімі плямёнамі; асноўная маса вернікаў вызнавала афрахрысціянскі сінкрэтычны культ. Зямля належала дзяржаве, існавалі абшчынныя палі і сямейныя надзелы. У гаспадарцы выкарыстоўвалася праца нявольнікаў з ваеннапалонных. Насельніцтва Палмарыс адбіла шматлікія карныя экспедыцыі галандскіх і партугальскіх каланізатараў, у 1679 і 1692 гг. пад кіраўніцтвам правадыра Зумбі нанесла буйныя паражэнні партугальцам. У лютым 1694 г. партугальскія войскі захапілі пас. Макаку і знішчылі большую часць насельніцтва Палмарыс, у 1697 г. разбурылі апошнія пасёлкі.

Катэгорыя:Гісторыя Бразіліі
Катэгорыя:Былыя краіны
Бульвар

]]
 у Мінску]]
**Бульвар** () — паласа дрэвавых або кустовых насаджэнняў уздоўж гарадскіх вуліц, праспектаў і набярэжных. Як форма зялёных насаджэнняў бульвары з'явіліся ў гарадах Заходняй Еўропы ў 17-18 ст. Прызначаюцца для дэкаратыўнага ўпрыгожвання вуліц і паляпшэння іх санітарна-гігіенічнага стану, аховы будынкаў ад пылу, газу і шуму, рэгулявання руху транспарту і пешаходаў. Ствараюцца пераважна ў буйных гарадах і прамысловых цэнтрах.

Бываюць бульвары закрытыя (для транспартных патокаў) і адкрытыя (для пешаходаў), размяшчаюцца абапал ці на адным (пры недастатковай шырыні) боку вуліцы. Для стварэння бульвараў выкарыстоўваюцца прысадныя і групавыя пасадкі дрэў, жывыя агароджы, кусты і кветнікі. Найбольш прыдатныя для бульвараў газаўстойлівыя, са шчыльнай кронай дрэвавыя і кустовыя расліны (каштан, ліпа, бяроза бародаўчатая, вяз шурпаты, акацыя жоўтая).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Бульба (танец)

**Бульба** — беларускі сцэнічны танец.

## Апісанне 
Музычны памер 2/4. Тэмп жвавы. Створаны на аснове аднайменнай народнай песні. Першы сцэнічны варыянт паставіў К. А. Алексютовіч у 1930-я гады (Ансамбль беларускай народнай песні і танца). Вялікае пашырэнне танец атрымаў пасля пастаноўкі , дзе ў жартоўнай форме паказваецца, як садзяць, вырошчваюць і капаюць бульбу. У балеце Я. Глебава «Мара», пастаўленым А. Андрэевым у 1961 годзе, танец «Бульба» ўпершыню з’яўляецца на прафесійнай сцэне. У класічным танцы «Бульба» ўдзельнічаюць толькі дзяўчаты. Танец у яго харэаграфічнай рэдакцыі (з рознымі адхіленнямі) увайшоў у народны танцавальны рэпертуар.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Танцы Беларусі
Катэгорыя:Сцэнічнае мастацтва
Ёгурт

**Ё́гурт** — кісламалочны прадукт з павышаным утрыманнем сухіх абястлушчаных рэчываў малака, зроблены з выкарыстаннем сумесі заквасачных мікраарганізмаў тэрмафільных малочнакіслых стрэптакокаў і балгарскай малочнакіслай палачкі. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дэсерты
Катэгорыя:Кісламалочныя прадукты
Пенаты

а. Верагодна выкарыстоўваўся для паднашэнняў *Пенатам*  і *Ларам*]]

**Пенаты** () - у старажытнарымскай рэлігіі богі ахоўнікі і апякуны хатняга ачага (*dii familiares*), а потым усяго рымскага народа (*Penates Publici Populi Romani*). Кожная сям'я звычайна мела двух пенатаў, выявы якіх, зробленыя з дрэва, гліны ці камня, захоўваліся ў  зачыненай шафцы каля ачага, дзе збіраліся ўсе члены сям'і.

Дзяржаўным культам Пенатаў - як прадстаўнікоў дзяржаўнага дабрабыту - загадваў вярхоўны жрэц, прыносіўшы ім ахвяры ў храме Весты. Абодва культы былі ўзаемазвязанымі; не толькі ў лацінаў, але і ўвогуле ўсе італікі мелі сваю Весту і сваіх Пенатаў. У Элее знаходзіўся храм Пенатаў, паводле легенды, прывезеных Энэям з Троі; яго упрыгожвалі статуі двух юнакоў з коп'ямі.

Лічыцца, што слова *penates* паходзіць ад *penus* (кладоўкі), дзе захоўваліся харчовыя прадукты. Цыцэрон пісаў, што яно «ўтворана альбо ад слова *penus* - бо так называюць ўсё тое, што ядуць людзі, альбо ад таго, што яны жывуць унутры (*penitus*) і з гэтай падставы паэты завуць іх *Penetrales* (Пранікаючыя)». Фест зазначаў, што  слова *penus* азначае «схаванае месца ў храме Весты, акружанае занавескамі». Розныя меркаванні рымскіх аўтараў аб Пенатах прыводзяцца ў творы «Супраць язычнікаў» Арнобія і ў «Сатурналіях» Макробія. Асобныя з іх лічылі, што «Пенаты, з'яўляюцца тымі багамі, дзякуючы якім мы можам дыхаць, дзякуючы якім мы маем цела, дзякуючы чякім мы валодаем разумнай душой».

У значэнні «вярнуцца дадому, да хатняга ачага, роднага дома» выкарыстоўваецца выраз «вярнуцца да сваіх пенатаў».

## Гл. таксама 
* лары
* Ларарый
* Геній

Катэгорыя:Рэлігія ў Старажытным Рыме
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Божаствы рымскай міфалогіі
Запартава

**Запартава** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці, за 4 км у паўднёвым напрамку ад горада Мядзел, за кіламетр на захад ад вёскі Шыкавічы. 

Уваходзіць у склад гідралагічнага заказніка "Чарэмшыцы". Адносіцца да Нарачанскай групы азёр . З'яўляецца непраточным вадаёмам.

Плошча паверхні возера 0,12 км². Даўжыня - 520 м, найбольшая шырыня - 320 м, даўжыня берагавой лініі - 1,41 км.
Водазбор забалочаны, пакрыты лесам, паўднёвым захадзе ўзвышаны. Берагі нізкія, паросшыя хмызняком.

Вада возера - гідракарбанатна-кальцыевая, трафічны статус вадаёма - дыстрофны.

Аматарская рыбная лоўля дазваляецца.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Запартава ў даведніку "Водныя рэсурсы Нацыянальнага парка "Нарачанскі"

Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Нарачанская група азёр
Катэгорыя:Басейн Нарачы
Праспект

]]
**Праспект** ( — від, агляд) — у горадабудаўніцтве, асноўная магістраль вялікага, буйнога горада са шматрадным транспартным рухам. Уздоўж праспекта звычайна размяшчаюцца адміністрацыйна-грамадскія і іншыя плошчы з асноўнымі і грамадскімі будынкамі, што ўтвараюць значныя архітэктурныя ансамблі горада. Можа стварацца на працягу невялікага адрэзка часу паводле адзінай задумы і ў адным стылі, на працягу доўгага часу шляхам дапаўнення першапачатковай кампазіцыі іншымі па стылі будынкамі і збудаваннямі ці шляхам карэннай рэканструкцыі. У Беларусі з'яўленне праспектаў звязана з развіццём горадабудаўніцтва і ансамблевасці забудовы ў 19 стагоддзі (Дняпроўскі праспект у Магілёве). Значнымі памерамі і ансамблевасцю вылучаюцца праспект Незалежнасці, праспект Пераможцаў у Мінску, праспект Касманаўтаў у Гродне.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тыпы вуліц
Праснак

**Праснак** — у беларусаў даўняе хлебнае печыва ў выглядзе тоўстага бліна. Пяклі з жытняй мукі без закваскі, на содзе і сыроватцы. Цеста замешвалі крута, як на хлеб; выпякалі на патэльні. Спечаны праснак пасыпалі соллю, кменам, змазвалі здорам; елі замест хлеба. Часам праснак пяклі з хлебнага цеста, якое не падышло, з тоўчанай варанай бульбы і мукі, а таксама з рашчыненага на бліны, крута замешанага цеста. Пяклі праснакі і спецыяльна на квас.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларуская кухня
Кісламалочныя прадукты

**Кісламалочныя прадукты** — прадукты харчавання, якія атрымліваюць зброджваннем малака з дапамогай малочнакіслых бактэрый.

Падзяляюцца на прадукты малочнакіслага браджэння (сыракваша, смятана, тварог) і мяшанага малочнакіслага і спіртавога браджэння (кумыс, ацыдафілін, кефір, ражанка).

Маюць у сабе бялкі, тлушчы, вітаміны. Добра засвойваюцца арганізмам, станоўча ўплываюць на мікрафлору кішэчніка, выкарыстоўваюцца ў дыетычным і лячэбным харчаванні пры дызентэрыі, атэрасклерозе, захворваннях страўнікава-кішачнага тракту, печані і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Ферментаваныя напоі
Катэгорыя:Ферментаваная ежа
Сабеізм

**Сабеізм** — адна з плыняў астралатрыі — зорнага культу, пакланенне зоркам, абагаўленне нябесных свяцілаў. У старажытныя часы сабеізм быў асабліва распаўсюджаны ў Вавілоне і Асірыі, дзе храмы адначасова служылі абсерваторыямі, у Аравіі, Сірыі, Малой Азіі і г.д. Акрамя некаторых нерухомых зорак, прадметам пакланення былі таксама планеты, якім прыпісваўся ўплыў на ўсё зямное, на прыроду і людзей. Магія, прадказанні і гараскопы, якія рабіліся па астралагічных правілах, знаходзяцца ў сувязі з сабеізмам. Назва сабеізм была пакінута навукай, як заснаваная на змяшэнні рэлігіі сабеяў з рэлігіяй сабіяў. У позняй антычнасці і ў часы Багдадскага халіфата цэнтрам сабеізму быў  г. Харан.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Астралатрыя

Катэгорыя:Рэлігія ў Старажытным свеце
Тыраназаўр

**Тыраназа́ўр** ( — «яшчар-тыран», ад *tyrannos* () — «тыран» і *saurus* () — яшчар, яшчарка) — род драпежныхдыназаўраў з групы цэлуразаўраў, падатрада тэраподаў. Від ***Tyrannosaurus rex*** ( — «кароль»), назву якога часта скарачаюць да *T. rex*, здабыў вельмі вялікую вядомасць і заняў трывалае месца ў папулярнай культуры. Ён насяляў Паўночную Амерыку, а дакладней, яе заходнюю частку, якая ў тыя часы была востравам пад назвай Ларамідыя, прычым быў больш распаўсюджаны, чым іншыя тыраназаўрыды. Акамянелыя рэшткі тыраназаўра знаходзяць у розных геалагічных фармацыях, якія датуюцца маастрыхцкім векам познемелавой эпохі, гэта значыць прыкладна 67—65,5 мільёнаў гадоў назад. Гэта быў адзін з апошніх нептушыных дыназаўраў, якія існавалі перад катаклізмам, што паклаў канец эры дыназаўраў (мел-палеагенавым выміраннем).

Як і іншыя тыраназаўрыды, тыраназаўр быў двухногім драпежнікам з масіўным чэрапам, які ўраўнаважваўся доўгім цяжкім хвастом. У параўнанні з вялікімі і магутнымі заднімі канечнасцямі гэтага яшчара яго пярэднія лапы былі зусім невялікімі, але незвычайна магутнымі для свайго памеру і мелі два кіпцюрастыя пальцы. Гэта быў найбуйнейшы дыназаўр свайго сямейства, адзін з найбуйнейшых сярод усіх тэраподаў і адзін з самых вялікіх наземных драпежнікаў за ўсю гісторыю нашай планеты. Самы буйны з вядомых поўных шкілетаў гэтага яшчара мае даўжыню 12,3 метра, вышыню да сцягна 4 метра, а вага гэтай асобіны пры жыцці дасягала 6,8 тон. Як самы вялікі драпежнік у сваёй экасістэме, тыраназаўр, хутчэй за ўсё, быў звышдрапежнікам і паляваў на гадразаўраў, цэратапсаў і, магчыма, нават на заўраподаў. Аднак некаторыя даследчыкі мяркуюць, што харчаваўся ён пераважна падлай. Больш таго, спрэчка аб тым, ці з'яўляўся тыраназаўр усёмагутным паляўнічым і звышдрапежнікам, або проста некрафагам, было адным з самых напружаных і зацяжных у гісторыі палеанталогіі. Цяпер большасць спецыялістаў лічыць, што тыраназаўр быў драпежнікам-апартуністам, гэта значыць мог і паляваць, і харчавацца падлай.

Увогуле было ідэнтыфікавана больш за 30 шкілетаў тыраназаўраў, некаторыя з іх захаваліся амаль цалкам. Прынамсі ў адным з узораў былі выяўлены мяккія тканкі і бялкі. Дастатак матэрыялу дазволіла правесці сур'ёзныя даследаванні шматлікіх аспектаў біялогіі гэтай жывёлы, уключаючы жыццёвую гісторыю і нават біямеханіку. Асаблівасці харчавання, фізіялогія і хуткасць руху — гэта толькі нямногія з прадметаў навуковых спрэчак. Дыскусійная і таксанамія гэтага роду — да прыкладу, некаторыя спецыялісты адносяць да яго толькі адзін від (*T. rex*), а некаторыя ўключаюць у гэты род і тарбазаўра, вядомага з мелавых адкладаў Манголіі. Часам з тыраназаўрам сінанімізіруюць і некаторыя роды паўночнаамерыканскіх тыраназаўрыдаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Профіль тыраназаўра ў Энцыклапедыі дыназаўраў і выкапнёвых рэптылій.
* У Кітаі знайшлі тыраназаўра-«Пінокіа»
* Англамоўны сайт пра дыназаўраў. 

Катэгорыя:Дыназаўры мелавага перыяду
†
Катэгорыя:Дыназаўры Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Тыраназаўры
Гараскоп

2000, 00:01:00 Паўночнаамерыканскага часу, Нью-Ёрк, ЗША. (Даўгата: 074W00'23" — Шырата: 40N42'51")]]

**Гараскоп** (ад  — прамежак часу, перыяд і  — назіральнік) — у астралогіі — схематычная выява «ўзаемнага становішча» планет у небе на пэўны момант часу.

У старадаўніх крыніцах *гараскопам* таксама называўся  або знак, у якім асцэндэнт знаходзіўся (т. зв. *узыходны знак*). У Найноўшы час у прэсе і папулярнай літаратуры гараскопам называецца не ўзыходны знак, а знак, у якім размешчана Сонца; таксама словам «гараскоп» называюцца астралагічныя «прагнозы», зробленыя на аснове схематычнай выявы, згаданай вышэй.

## Гісторыя 
### Узнікненне 
Практыка складання гараскопаў з мэтай прадказання будучыні ўзнікла каля V ст. да н.э. у Месапатаміі, паклаўшы пачатак традыцыі *гараскапічнай астралогіі*, а канчаткова дактрына гараскапічнай астралогіі сфарміравалася ў II—I стст. да н.э. у эліністычным Егіпце са з’яўленнем канцэпцыі дамоў гараскопа. Гараскапічная астралогія выцесніла больш раннюю форму астралогіі — *астралогію прадвесцяў*, у якой пасля назірання якой-небудзь з’явы ў небе жрацы звяраліся з запісамі пра тое, што адбывалася раней пры такіх жа з’явах, і на аснове гэтых звестак рабілі прагноз для гэтага выпадку. Класічны прыклад такой методыкі — клінапісны тэкст «», датаваны II тыс. да н.э.

Найстаражытнейшы з гараскопаў, які дайшоў да нашых дзён, — клінапісны гараскоп з храмавых вавілонскіх архіваў, ён змяшчае астралагічныя даныя 29 красавіка 410 г. да н.э. Найстарэйшы з грэчаскіх гараскопаў — гараскоп каранацыі  (7 ліпеня 62 г. да н.э.), які з’яўляецца часткай манумента на вяршыні гары Німруд-Даг.

У розныя эпохі гараскопы маляваліся рознымі спосабамі. У ранніх месапатамскіх і грэчаскіх крыніцах адсутнічаюць графічныя выявы неба на момант складання гараскопа; адзінае выключэнне — грубая кругавая дыяграма ў папірусе першай паловы I ст. н.э. Першыя выявы гараскопаў сустракаюцца ў візантыйскіх крыніцах, дзе гараскопы прадстаўлены ў выглядзе квадратных дыяграм.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астралогія
Харан

**Харан**, або **Ка́ры** ( — «скрыжаванне»; ) — старажытны горад у паўночнай Месапатаміі, упершыню згаданы ў хецкіх дакументах з Багазкёя, а затым у Старым Запавеце і асірыйскіх царскіх надпісах. У наш час — адміністрацыйны цэнтр аднайменнага раёна ў турэцкай правінцыі Шанлыўрфа.

## Гісторыя 
Харан — адзін з найстаражытных гарадоў свету. Не раз згадваецца ў біблейскай кнізе Быццё. Там памёр і быў пахаваны бацька Аўраама Фара (). У гэтай зямлі таксама жыў Лаван, брат Рэвекі (). Зямля Харан мела гандлёвыя зносіны з Тырам () і была заваявана асірыйцамі ().

У апошняй траціне II тысячагоддзя да н.э. Харан быў заваяваны асірыйцамі, якія прасоўваліся на захад, і, стаўшы пры Саргане II неад’емнай часткай Асірыі, не саступаў па значэнні старажытным асірыйскім гарадам у цэнтральных абласцях краіны.

Горад быў вядомы храмам бога Месяца Сіна, храм якому быў выбудаваны пры вавілонскім цары Набанідзе. З 3-га тысячагоддзя да н.э. і аж да Сярэднявечча Харан быў важным гандлёвым пунктам, да канца VII стагоддзя да н.э. — правінцыйнай сталіцай у Асірыі.

Пад Харанам вавілонскі цар Набапаласар 25 ліпеня 616 да н.э. перамог асірыйскую армію на беразе Еўфрата. У чэрвені 609 да н.э. новы асірыйскі цар Ашур-убаліт разам з фараонам Нехо беспаспяхова паспрабавалі адбіць Харан. З кастрычніка 539 да н.э. Харан увайшоў у склад Ахеменідскай імперыі, а з 323 да н.э. — Селеўкідскай.

Пасля гэтага ў Карах былі паселены ветэраны арміі Аляксандра Македонскага, пазней горад патрапіў пад уладу Парфіі. У перыяд першага непасрэднага кантакту з рымлянамі падчас парфянскай кампаніі Краса ў 53 да н.э. Кары ўваходзілі ў кліенцкае царства Парфіі Асраену, менавіта пры Карах Рым пацярпеў адно з найвялікшых паражэнняў у сваёй гісторыі. У 214 г. Каракала прысвоіў Карам статус калоніі і наведаў іх у красавіку 217 г., аднак быў там забіты прэфектам прэторыя Макрынам. Кары акружалі старажытныя гарадскія сцены 4 км даўжынёй.

У позняй антычнасці і ў часы Багдадскага халіфата Харан быў цэнтрам сабеізму — рэлігіі, заснаванай на пакланенні зоркам.

У XIII ст. арабскі гісторык Абуэль-Фіда апісвае горад у руінах.

З Султантэпэ, вялікага ўзгорка на раўніне Харана, выняты значны збор літаратурных тэкстаў.

## Гл. таксама 
* Бітва пры Харане

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт раёна
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Месапатаміі
Катэгорыя:Біблейскія месцы
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Турцыі
Катэгорыя:Гарады Турцыі
Гары Потэр і Прынц-паўкроўка

**«Гары Потэр і Прынц-паўкроўка»** () — шосты і перадапошні раман з серыі пра Гары Потэра, напісанай Джаан Роўлінг. Раман апісвае шосты год Гары Потэра, маладога чараўніка, у школе вядзьмарства і чараўніцтва «Хогвартс».

Кніга была выдадзена 16 ліпеня 2005 года ў Вялікабрытаніі выдавецтвам «Bloomsbury», у Злучаных Штатах выдавецтвам «Scholastic Inc» і ў шэрагу іншых краін. У першыя 24 гадзіны пасля публікацыі было прададзена 9 мільёнаў копій, што было рэкордам, пакуль апошняя частка серыі, «Гары Потэр і Дары Смерці», не пабіла яго. Раман быў прыняты ў цэлым станоўча і выйграў некалькі прэмій і ўзнагарод, у тым ліку атрымаў прэмію «Кніга года ў Брытаніі» у 2006 годзе.

Крытыкі адзначылі, што тон рамана змрачнейшы, чым у папярэдніх частак серыі, але ў ім ёсць і гумар. Некаторыя выдзелілі асноўныя тэмы кнігі: любоў і смерць, давер і адкупленне. Таксама было заўважана і развіццё характару Гары і іншых персанажаў-падлеткаў.

Экранізацыя рамана, прэм’ера якой адбылася 15 ліпеня 2009 года, зарабіла больш за $934 мільёны у пракаце, а таксама збольшага спрыяльныя водгукі кінакрытыкаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі 2005 года
Катэгорыя:Кнігі пра Гары Потэра
Саіс

**Саіс** () — горад на захадзе дэльты Ніла, сталіца 5-га нома Ніжняга Егіпта. Сучасная назва — **Са эль-Хагар**.

## Гісторыя 
Саіс існаваў ужо пры першых дынастыях фараонаў і згадваецца ў тэкстах пірамід як важны рэлігійны цэнтр. Горад таксама быў прамысловым цэнтрам: тут ткаліся егіпецкія палотны, якія ішлі на патрэбы культу і для стварэння мумій.

Саіс быў цэнтрам культу багіні Нейт; яе храм быў адным з найбольш вялікіх у Егіпце, яе жрацы славіліся сваёй вучонасцю і зрабілі Саіс цэнтрам навукі. Да іх накіроўваліся для гутаркі многія грэчаскія мудрацы і філосафы, у тым ліку Салон, Платон і Герадот.

Асаблівага росквіту горад дасягнуў у Трэці пераходны перыяд, калі падчас дадэкархіі яго цары сталі імкнуліся да аб’яднання пад сваёй уладай Егіпта і дзейнічалі, абапіраючыся на Асірыю, супраць кушытаў. З часоў Псаметыха I у Егіпце пачалася «саіская эпоха». Саіс становіцца сталіцай, расце і багацее. Нават Камбіз, скарыўшы Егіпет, знайшоў неабходным быць пасвечаным у містэрыі Нейт.

Пры Пталамеях у Саісе збіраліся з’езды егіпецкіх жрацоў.

Да якога часу існаваў Саіс — невядома; Макрызі згадвае пра яго яшчэ ў XV ст. Горад доўга быў рэзідэнцыяй монафізіцкага епіскапа. Упершыню на разваліны Саіса звярнуў увагу Карстэн Нібур (1762—1767), апісанне іх выкладзена ў працах Напалеонаўскай экспедыцыі, у Шампальёна і Лепсіуса.

У Саісе захаваліся свяшчэннае возера, на якім, паводле Герадота, ладзілі начныя святы ў гонар Асірыса, каласальная сцяна ў 790 крокаў даўжыні і 20 шырыні, а таксама ўзгорак, які пакрывае месца палаца і храма.

## У літаратуры 
У Саісе адбываецца дзеянне рамана Наваліса «Вучні ў Саісе».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Саіс на egyptology.ru

Саіс
Саіс
Абгар II

**Абгар II** — кіраўнік Эдэсы 68-53 гг. да н.э.

У 64 годзе да н.э. аб'яднаўся з рымскімі войскамі, дапамагаючы легату Пампея Луцыю Афранію ў захопе Паўночнай Месапатаміі. Паводле адной з версій, у 53 годзе да н.э. Абгар II здрадзіў трыумвіру Марку Красу, выведучы яго войска на адкрытую мясцовасць у бітве пры Карах, у выніку якой рымляне пацярпелі паражэнне. Аднак Абгар не атрымаў ніякай выгады ад вынікаў бітвы, бо ў тым жа годзе ён быў зрынуты парфянскім царом Ародам II.

## Літаратура 
* Drijvers, Han J.; Healey, John F. *The Old Syriac Inscriptions of Edessa and Osrhoene* (1999)
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі I стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Кіраўнікі Асірыі
Арод

**Арод**:

* Арод I — цар Парфіі (90—80 да н.э.) з дынастыі Аршакідаў
* Арод II — цар Парфіі (57—38 да н.э.) з дынастыі Аршакідаў
* Арод III — цар Парфіі (4—7 н.э.) з дынастыі Аршакідаў
*  — цар Арменіі (16—18 н.э.) из династии Аршакидов
Нехо I

**Нехо (Нехо I)** — намарх V ніжнеегіпецкага нома (септа) з цэнтрам у г. Саіс у Дэльце Ніла падчас дадэкархіі, кіраваў на працягу 8 гадоў (паводле Манефона; верагодна, 672—664 да н.э.). Хоць Нехо ніколі не прымаў царскага тытула, ён лічыўся заснавальнікам і родапачынальнікам XXVI дынастыі, якая ўзыйшла на егіпецкі прастол у асобе яго сына Псаметыха I. Нехо вядомы пераважна з асірыйскіх крыніц, аднак існуе таксама адзін егіпецкі дакумент, які адносіцца да часу яго кіравання: дароўны надпіс на стэле, перададзенай храму ў Себеніце жрацом Ісіды Аканошам у другі год Нехо.

Паходзіў з дынастыі знатных лівійскіх наймітаў, якія валодалі Саісам і Мемфісам. Верагодна, Нехо I быў сынам саіскага намарха Тэфнахта II і братам свайго папярэдніка Некаўбы. Практычна ўсё сваё жыццё прысвяціў барацьбе з кушытамі, выкарыстоўваючы Асірыю ў якасці саюзніка. Прысягнуўшы Ашурбаніпалу ў 667 да н.э., ён далучыўся да кааліцыі, якая ўтварылася супраць яго. Пасля страшнага пагрому Саіса ён быў закуты і прыведзены ў Ніневію, але адзін з усіх цароў, што паўсталі супраць асірыйскага цара, быў памілаваны Ашурбаніпалам, які зноў заключылі з ім саюз. Нехо быў забіты ў 664 да н.э. кушытамі, якія ўварваліся ў Ніжні Егіпет. На чале іх стаяў фараон Тануатамонам, які валодаў Фівамі і большай часткай Верхняга Егіпта. Сын Нехо Псаметых I аднавіў незалежнасць Егіпта.

## Літаратура 
* История Древнего Востока. Зарождение древнейших классовых обществ и первые очаги рабовладельческой цивилизации. Часть 2. Передняя Азия. Египет / Под редакцией Г. М. Бонгард-Левина. — М.: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1988. — 623 с. — 25 000 экз.
* Авдиев В. И. Военная история древнего Египта. — М.: Издательство «Советская наука», 1948. — Т. 1. Возникновение и развитие завоевательной политики до эпохи крупных войн XVI—XV вв. до х. э. — 240 с.
* Древний Восток и античность. // Правители Мира. Хронологическо-генеалогические таблицы по всемирной истории в 4 тт. / Автор-составитель В. В. Эрлихман. — Т. 1.

Катэгорыя:Намархі Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Фараоны дваццаць шостай дынастыі
Катэгорыя:Асобы
Звычайны цвыркун

**Звычайны цвыркун** (*Locustella naevia*) — птушка сямейства .

## Апісанне 
Звычайны цвыркун даўжынёй прыкладна ад 12 да 14 см і вагой ад 14 да 20 грамаў. Верхні бок паласаты аліўкава-карычневага колеру, ніжні бок афарбаваны ў жоўта-белы колер. Мае рудыя ногі і клінаваты хвост. Самец і самка маюць аднолькавую афарбоўку. Спеў птушкі нагадвае стракатанне цвыркуноў. Нясмелая птушка, перасоўваецца ахвотней па зямлі і пазбягае палётаў.

## Арэал 
Цвыркун звычайны распаўсюджаны ў Еўропе. На зімоўку мігруе ў трапічную Афрыку. Жыве на раўнінах, сырых лугах, балотах і па берагах рэк.

## Харчаванне 
Сілкуецца павукамі, малюскамі, насякомымі і іх лічынкамі.

## Размнажэнне 
Палавая спеласць надыходзіць праз адзін год. Перыяд гнездавання з мая па ліпень. Пабудаванае са сцяблінак, лістоты і травы гняздо ў форме кубачка добра схавана на зямлі ў густой траве. Самка адкладае ад 4 да 6 бела-фіялетавых, у кропачку яек. Кладку выседжваюць ад 13 да 15 дзён абое бацькоў. Маладыя птушкі застаюцца ў гняздзе ад 10 да 12 дзён.

Катэгорыя:Вераб’інападобныя
Уладзімір Раманавіч Яўсеенка

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Уладзімір Раманавіч Яўсеенка
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 22.01.1922
 |месца нараджэння = вёска Рынкоўка,  Магілёўскай вобласці
 |дата смерці      = 31.10.1978
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1941—1945
 |званне           = гвардыі старшы сяржант
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
 
-
 медалі
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Уладзімір Раманавіч Яўсе́енка** (, вёска Рынкоўка, Чэрыкаўскі раён Магілёўскай вобласці — , ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У 1928 г. разам з бацькамі пераехаў у Кемераўскую вобласць. Жыў у сяле Новабалахонка Кемераўскага раёна. Скончыў сярэднюю школу № 19.

У 1941 г. прызваны ў Чырвоную Армію. Вучыўся ў Іркуцкім авіятэхнічным вучылішчы, якое паспяхова скончыў у 1942 г. Падчас Вялікай Айчыннай вайны лютага 1943 г. на фронце. Удзельнік вызвалення Украіны, Малдовы, Венгрыі. Механік-вадзіцель танка, гвардыі старшы сяржант У. Яўсеенка вызначыўся ў жніўні 1944 г. пры вызваленні Румыніі і фарсіраванні ракі Серэт. Экіпаж танка ў баях за гарады Бырлад, Фокшані, Бузэў знішчыў 5 самаходных установак, 5 гармат і больш 400 гітлераўцаў, захапіў 8 мінамётаў, 400 вінтовак і 10 ручных кулямётаў. Першым прарваўся да моста цераз раку Серэт, знішчыў 3 артылерыйскія батарэі і трымаў мост да падыходу падмацавання.

24 сакавіка 1945 г. У. Р. Яўсеенка прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. У 1944 годзе вучыўся ў Кіеўскім танкава-тэхнічным вучылішчы.

Пасля вайны да жыў і працаваў намеснікам начальніка трэста «Сібэлектрамантаж» у Томску. У 1961 г. скончыў Томскі ўніверсітэт.

Памёр 31 кастрычніка 1978 г.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Медалі

## Літаратура 
* Яўсеенка Уладзімір Раманавіч // 
* 

## Спасылкі 
* 
* Сайт Томскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта

Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Аркадзь Карпавіч Шмыгун

**Аркадзь Карпавіч Шмыгун** (, вёска Старая Шараеўшчына,  — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, маёр. Герой Савецкага Саюза (31.5.1945).

## Біяграфія 
У Чырвонай Арміі з 1930 г. Скончыў курсы «Выстрал» (1937). З жніўня 1944 г. на 1-м Беларускім фронце. Полк пад камандаваннем маёра А. Шмыгуна вызначыўся ў баях на тэрыторыі Польшчы і Германіі: фарсіраваў Віслу, 2 дні вёў баі за Варшаву. 16.4.1945 г. ў баі на подступах да Берліна Шмыгун А. К. ўварваўся ў акопы праціўніка і загінуў у гэтым баі. Пахаваны ў горадзе Дэмбна (Польшча).
    
Узнагароды — медаль «Залатая Зорка», ордэн Леніна, ордэн Чырвонага Сцяга, ордэн Суворава ІІІ ступені, медалі. Імем Шмыгуна А. К. названа Хімоўская школа Бабруйскага раёна, дзе ён вучыўся.

## Літаратура 
* Шмыгун Аркадий Карпович // Герои Советского Союза: Кратк. биогр. словарь. Т. 2. — М., 1988. — С. 796.
* Шмыгун Аркадзь Карпавіч // Памяць. Бабруйскі раён. — Мн., 1998. — С. 248.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Польшчы
Мікалай Фаміч Шындзікаў

**Мікалай Фаміч Шы́ндзікаў** (, вёска Любіж, Горацкі раён, Магілёўская вобласць — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
З сялян. Скончыў пяць класаў Цімохаўскай сямігодкі. У 1939 годзе сям’я пераехала ў сяло Тэнгулы Марыінскага раёна Кемераўскай вобласці. Вучыўся ў школе механізатараў пры Благавешчанскай МТС і стаў трактарыстам. У 1943 годзе прызваны ў Чырвоную Армію. У 1944 годзе скончыў школу механікаў-вадзіцеляў. Механік-вадзіцель танка Т-34 М. Шындзікаў ваяваў на 1-м Беларускім фронце. Удзельнічаў у вызваленні Польшчы. Пры авалоданні польскім горадам Інаўрацлавам 22 студзеня 1945 года экіпажам танка было знішчана 41 аўтамашына, 4 самалёты, 56 фашыстаў. У гэтым баі гвардыі сяржант Шындзікаў М. Ф. загінуў. Пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Шиндиков Николай Фомич // Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь: В 2-х т. Т. 2. — М., 1988. — С. 784.

## Спасылкі 
* 
* Шиндиков Мікалай Фаміч .

Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Сяржанты і старшыны СССР
Міжнародны аэрапорт Найбай

**Міжнародны аэрапорт Найбай** (),  — аэрапорт сумеснага базавання, размешчаны за 45 кіламетраў ад цэнтра в’етнамскай сталіцы Ханоя. Адкрыты ў 1965 годзе.

Першы ў паўночнай частцы краіны і другі ва ўсім В’етнаме аэрапорт па пасажырапатоку ў год. Міжнародны аэрапорт Найбай эксплуатуе дзве ўзлётна-пасадачныя паласы: 11R / 29L даўжынёй 3800 метраў з бетонным пакрыццём, абсталяваную па катэгорыі CAT II (адкрыта ў жніўні 2006 года), і больш старую 11L / 29R даўжынёй 3200 метраў з бетонным пакрыццём, абсталяваную па катэгорыі CAT I.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Аэрапорты В’етнама
Цімафей Цярэнцьевіч Рамашкін

{{Ваенны дзеяч
|імя = Цімафей Цярэнцьевіч Рамашкін
|арыгінал імя = 
|дата нараджэння = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці = 
|месца смерці =
|выява = 
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1938—1940, 1941—1954
|званне = 
|род войскаў = 50px|Грамадзянская авіяцыя|link=Грамадзянская авіяцыя Грамадзянская авіяцыя
|пасада = бортмеханік
|частка = 
|бітвы =Савецка-фінляндская вайна, 1939—1940Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды = { style="background: transparent"
  *(пасмяротна)*
}
{ style="background: transparent"

}
|сувязі = 
|у адстаўцы =
}}
**Цімафей Цярэнцьевіч Рамашкін** () — лётчык, Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 красавіка 1919 года ў в. Марчанкі Гарадоцкага павета Віцебскай губерні (цяпер — Гарадоцкі раён Віцебскай вобласці).

Працаваў на цагельным заводзе, жыў у Северадзвінску (РСФСР). У 1938 годзе скончыў Ленінградскі аэраклуб. У Чырвонай Арміі з 1938 года. Скончыў Ульянаўскую авіятэхнічную школу. Удзельнічаў у савецка-фінляндскай вайне 1939—1040 гг. Пасля звальнення ў запас у 1940 годзе працаваў у грамадзянскай авіяцыі ў Ленінградзе. У Вялікую Айчынную вайну — удзельнік абароны Ленінграда. Пасля вайны працаваў у грамадзянскім паветраным флоце, старшы тэхнік-лейтэнант у эстонскім авіяпрадпрымстве.

8 студзеня 1954 года, калі самалёт Лі-2 выконваў рэйс Мінск — Талін — Ленінград, у кабіну пілотаў уварваліся ўзброеныя бандыты, якія хацелі захапіць самалёт. Выкарыстаўшы момант, Ц. Ц. Рамашкін збіў аднаго бандыта з ног і абясшкодзіў яго, але сам быў смяротна паранены. Камандзір экіпажа і другі пілот абяззброілі другога бандыта.

Пахаваны ў Таліне на Ваенных могілках.

## Узнагароды 
* Герой Савецкага Саюза (25.11.1954).

## Памяць 
* На ўшанаванне памяці Ц. Ц. Рамашкіна пастаўлены помнік каля Мінскага аэрапорта.
* Помнік на радзіме Героя у в. Марчанкі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Табель аб рангах

**Та́бель аб ра́нгах** — заканадаўчы акт Расійскай імперыі, які ў XVIII — пачатку XX стагоддзя вызначаў падзел на класы ваенных, стацкіх і прыдворных чыноў.

Уведзены Пятром I у 1722 годзе. Складаўся ўласна з Табеля з пералікам 14 рангаў (класаў) ад 1-га вышэйшага да 14 ніжэйшага і з 19 пунктаў каментарыяў да яго.

Вайсковыя чыны падзяляліся на сухапутныя, гвардыю, артылерыю, марскія. Сярод іх адрозніваліся генеральскія чыны (1—5-ы клас), штаб-афіцэрскія (6-8-ы клас), обер-афіцэрскія (9—14-ы клас). Пры роўным чыне старшы́нства вызначалася часам атрымання чыну. Вайсковыя чыны мелі старшынства перад цывільнымі адпаведнага рангу. Чыны гвардыі мелі перавагу на 1—2 рангі.

Паводле 1-й рэдакцыі Табеля, атрыманне чыноў 7—14-га рангаў давала пэўныя правы цывільным чыноўнікам на час выканання службовых абавязкаў (пазней асабістае дваранства), спадчыннае дваранства атрымлівалі вайскоўцы ад 14-га і цывільныя асобы ад 8-га класа. З 1845 года асабістае дваранства атрымлівалі чыны ад 9-га класа, спадчыннае дваранства — вайсковыя чыны ад 6-га і цывільныя ад 5-га (з 1856 года — 4-га) класа. Недваране для атрымання афіцэрскага чыну служылі 12 гадоў у унтэр-афіцэрскіх чынах. Асобы, што былі ў чынах, якія не давалі асабістага дваранства, з 1832 года маглі набываць правы ганаровых грамадзян. У пазнейшых рэдакцыях у Табель унесены горныя чыны і вучоныя ступені. Сістэма старшынства Табеля ахоплівала і членаў сямей чыноўнікаў: дочкі атрымлівалі ранг ніжэйшы на 4 рангі ад бацькавага, пасля шлюбу — ранг мужа.

Чыны 1—2-га класа тытулаваліся «высокаправасхадзіцельства», 3—4-га класа — «правасхадзіцельства», 5-га — «высакароддзе», 6—8-га — «высокаблагароддзе», 9—14-га — «благароддзе». Правы на пэўныя ступені ордэнаў мелі чыны адпаведных класаў, а ўзнагарода ордэнам «вышэйшага» класа аўтаматычна азначала пераход у гэты клас. У 1801—1841 гадах друкаваліся спісы ўсіх цывільных чыноў, 1842—1916 — цывільных чыноў першых 4 класаў; выдаваліся спісы генералаў, штаб-афіцэраў і обер-афіцэраў паводле старшынства.

Тытулаванне ў арміі адменена загадам ваеннага міністра Часовага ўрада 5(18).3.1917, ваенна-прыдворныя чыны скасаваны загадам 21.3(3.4.)1917. Палажэнні Табеля аб рангах адменены дэкрэтам ВЦВК і СНК 10(23).11.1917 «Аб скасаванні саслоўяў і грамадзянскіх чыноў».

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Шепелёв Л. Е.* Титулы, мундиры и ордена Российской империи. — М.—СПб.: Центрполиграф; МиМ-Дельта, 2005. — 423 с. — ISBN 5-9524-1046-4.
* *Оболонский А. В.* «Табель о рангах» // Юридическая энциклопедия / Отв. ред. Б. Н. Топорнин. — М.: Юристь, 2001. — С. 1075—1076. — 1272 с. — 8000 экз. — ISBN 5-7975-0429-4 (в пер.)

## Спасылкі 
* «Табель о рангах», один из важнейших документов императорской эпохи. Наследие Петра // Официальный сайт Российского исторического общества
* *Львов А. В.* Табель о рангах 1772 года и эволюция чинопроизводсва в XVIII веке // Вестник МГПУ. Серия «Юридические науки», 2022.
* Табель о рангах 1722 г. // Гістарычны факультэт МДУ
* *Антон Трофимов* По чину и честь: что давала петровская «Табель о рангах» // Федеральный портал «История. РФ»
Абрам Яфімавіч Смалякоў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Абрам Яфімавіч Смалякоў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1930—1943
 |званне           = маёр
 |род войскаў      = артылерыя
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
     
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Абрам Яфімавіч Смалякоў** (, Крычаў ці вёска Ермакоўка — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, маёр. Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
У 1930 годзе быў слухачом савецка-партыйнай школы ў Кіеве. Пасля заканчэння школы ён атрымлівае званне палітрука і становіцца палітработнікам Чырвонай Арміі. Удзельнічае ў 1939 годзе ў вызваленні Заходняй Украіны. Вялікую Айчынную вайну Абрам Смалякоў сустрэў у Станіславе.

Намеснік камандзіра 1177-га знішчальнага процітанкавага артылерыйскага палка па палітычнай частцы, вызначыўся ў баях за Дняпро каля горада Канеў (Чаркаская вобласць, Украіна) 30.09.1943. Умела арганізаваў фарсіраванне Дняпра, асабістым прыкладам натхняў артылерыстаў на адбіццё атак ворага, загінуў у гэтым баі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Смоляков Абрам Ефимович // Государственная информационная система «Память народа» 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крычаўскім раёне
Катэгорыя:Артылерысты Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Афіцэры СССР
Катэгорыя:Памерлі ў Чаркаскай вобласці
Антыёх VII Сідэт

**Антыёх VII Эвергет (Сідэт)** (164 да н.э. — 129 да н.э.) — цар Сірыі з дынастыі Селеўкідаў (з 138 да н.э.).

## Біяграфія 
Антыёх Сідэт быў сынам Дэметрыя I Сатэра і братам Дэметрыя II Нікатара. Мянушка адбываецца ад горада Сідзе (у Кілікіі), дзе Антыёх нарадзіўся. Юнацкасць правёў на грэчаскіх астравах.

## Здабыццё прастола 
Узвысіўся пасля захопу парфянамі ў 141 годзе да н.э. Дэметрыя II, у 138 годзе ажаніўшыся з яго жонкай Клеапатрай Тэяй. Іх сын Антыёх IX Кізікскі быў зводным братам Селеўка V і стрыечным братам Антыёха VIII Грыпа.

## Барацьба з Хасманейскім царствам 
Напачатку валадарання ваяваў супраць узурпатара Дыядота Трыфана, які планаваў знішчыць Клеапатру Тэю і яе дзяцей. Узурпатар скончыў жыццё самагубствам у Апамеі, якую занялі войскі Антыёха. Пасля гэтага ён высунуў ультыматум яўрэям, каб яны прызналі яго сваім кіраўніком.

Пасля іх адмовы ён у 134 годзе да н.э. пачаў паход у Іўдзею і аблажыў Іерусалім. Пасля яго захопу, Антыёх загадаў знесці сцены горада.

Па легендзе хасманейскі цар Іаан Гіркан знайшоў грабніцу цара Давіда і выняў адтуль тры тысячы талентаў, якія і заплаціў Антыёху, каб выратаваць горад. Таксама Гіркан абавязаўся паслаць Антыёху войска для паходу супраць парфян.

## Парфянскі паход 
У 130 годзе да н.э. 80-тысячная армія Антыёха, у якую ўваходзілі як грэчаскія атрады, так і дапаможныя войскі залежных цароў (сярод якіх быў і Гіркан) накіравалася да мяжы з Парфіяй. Войска суправаджала да 300 000 слуг і каланістаў. Селеўкід атрымаў падтрымку гарадоў Ніжняга Двурэчча і Мідыі, а таксама цароў Персіды і Элімаиды, а арміі парфян былі пераможаны ў трох бітвах. Заняўшы Мідыю, войска размясцілася на зімовыя кватэры.

Цар Парфіі Фраат II пачаў умацоўваць сваю сталіцу Нісу, звярнуўся да плямёнаў сакаў па ваенную дапамогу і вызваліў з палону Дэметрыя II. У той жа час ён прапанаваў заключыць мірны дагавор, але Антыёх высунуў жорсткія ўмовы: усе тэрыторыі царства акрамя Парфіі вярталіся Селеўкідам, яе кіраўнікі штогод плацяць даніну і прызнаюць залежнасць ад Сірыі, а Дэметрый II перадаецца асабіста ў рукі Сідэта.

## Спасылкі 
* 

* * Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite*
* Тиханович Ю. Н., Козленко А. В. 350 великих. Краткое жизнеописание правителей и полководцев древности. Древний Восток; Древняя Греция; Древний Рим. Минск, 2005.

Катэгорыя:Селеўкіды
Катэгорыя:Цары дзяржавы Селеўкідаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі II стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Кіраўнікі Сірыі
Катэгорыя:Самазабойцы
Селеўк V Філаметар

**Селеўк V Філаметар** (; пам. 125 да н.э.) — цар Сірыі з дынастыі Селеўкідаў (з 126 да н.э.). Старэйшы сын Дэметрыя II Нікатара і Клеапатры Тэі.

Мянушка *«Філаметар»* перакладаецца як «той, хто любіць сваю маці» і ў Эліністычнай Грэцыі часта азначала, што маці выступала рэгенткай пры прынцы. Клеапатра Тэя забіла Селеўка, калі ён паспрабаваў прэтэндаваць на трон.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Селеўкіды
Катэгорыя:Цары дзяржавы Селеўкідаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі II стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Кіраўнікі Сірыі
Выжыўшыя (фільм, 1983)

**«Выжыўшыя»** () — амерыканская камедыя 1983 года. Рэжысёрам фільма стаў Майкл Рычы, а Робін Уільямс і Уолтэр Мэтау выканалі галоўныя ролі.

Катэгорыя:Фільмы ЗША 1983 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1983 года
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы Майкла Рычы
Катэгорыя:Фільмы Columbia Pictures