Расна (Дрыбінскі раён)

**Ра́сна** (, ) — аграгарадок у Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, на рацэ Вербаўцы, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага сельсавета.

Расна — даўні павятовы горад, пазней — мястэчка гістарычнай Мсціслаўшчыны. Знаходзіцца за 15 км на паўднёвы ўсход ад Дрыбіна, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Цёмны Лес (лінія Орша — Крычаў), на скрыжаванні аўтамабільных дарог Магілёў — Мсціслаў і Дрыбін — Доўгавічы. Насельніцтва на 2018 год — 756 чалавек.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Паводле адной з версій, назва паселішча паходзіць ад стараславянскага прыметніка «расны», што азначала «урадлівы», «багаты» і ўзнікла ў сувязі з дзейнасцю рамеснікаў і купцоў, занятак якіх прыносіў добры прыбытак. На думку В. А. Жучкевіча, тапонім з’яўляецца мясцовай назвай расліны расіцы.

Расна ўпершыню згадана ў XIV стагоддзі як горад, які ў 1335 годзе спалены загадам вялікага князя маскоўскага Івана Каліты ў помсту ліцвінам за нападзенне на Наваторжскую воласць. У 1430 годзе паселішча значылася сярод уладанняў вялікага князя літоўскага Свідрыгайлы, а ў 1499 годзе Аляксандр Ягелончык перадаў Расну мсціслаўскаму князю Міхалу Жаслаўскаму. 30 сакавіка 1507 года князь разам са сваёй жонкай Ульянай фундаваў тут драўляную праваслаўную царкву Святога Фёдара, якую перадаў святару Цімафею *«з зямлёю, пашняю і бортняю»*.

У 1508 годзе Расна стала "павятовым" горадам Мсціслаўскага княства, пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў у складзе Мсціслаўскага ваяводства. На той час у ім рэгулярна праводзіліся кірмашы, жылі рамеснікі 27 спецыяльнасцяў: ганчары, збройнікі, ткачы, гарбары і іншыя.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе Расна апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Чавускім павеце Магілёўскай губерні. Праз год у паселішчы была ліквідавана езуіцкая місія, а мясцовы касцёл пераведзены ў шэраг парафіяльных. Па звестках 1784 года, статус горада быў паніжаны да мястэчка, у якім меліся 65 двароў, царква, касцёл і школа. Жыхары займаліся земляробствам, кузнецкім, партняжным, ганчарным промысламі, побач знаходзілася сяльцо Расна з панскім домам.

Да 1784 года мястэчка належала Аляксандру Міхалу Пацею, пасля яго адмовы прынесці прысягу Кацярыне ІІ перайшло ў дзяржаўную ўласнасць. У 1791 годзе Расна была пажалавана ў пажыццёвае ўладанне Марыі Прыклонскай, потым у розныя гады належала М. Ф. Ельяшэвічу (1848), Л. Стахоўскаму, А. А. Спыткову (з 1870).

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Расна абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года паводле пастановы I з’езду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Гомельскай губерні БССР. 16 студзеня вёска разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі апынулася ў складзе Смаленскай губерні РСФСР, але ў выніку першага ўзбуйнення БССР 1924 года, Расну вярнулі Беларусі. 17 ліпеня таго ж года яна зрабілася цэнтрам раёна Калінінскай акругі і аднайменнага сельсавета. Пасля скасавання Расненскага раёна паселішча 25 ліпеня 1931 г. адыйшло да Мсціслаўскага раёна, 12 лютага 1935 г. — да Дрыбінскага.

На цяперашні час у Расне працуюць сярэдняя і дапаможная школы, дашкольная ўстанова, бальніца, паліклініка, дом культуры, бібліятэка, аптэка, пошта, лясніцтва; 1846 год — 311 чал., 63 двары; 1861 год — 638 чал., 93 двары; 1888 год — 818 чал. (404 муж. і 414 жан.), у тым ліку 169 праваслаўных, 8 каталікоў, 1 пратэстант, 640 іўдэяў; 1897 год — 931 чал. у *мястэчку Расне*, 24 чал. у *сядзібе святара Расне* і 44 чал. у *фальварку Расне*, 137 двароў. 
* **XX стагоддзе**: 1909 год — 1336 чал., 320 будынкаў; 1925 год — 1438 чал., 311 двароў; 1940 год — 986 чал., 216 двароў; 1985 год — 651 чал., 216 двароў; 1998 год — 996 чал., 342 двары; 2007 год — 905 чал.; 2009 год — 764 чал.; 2018 год — 756 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Святога Казіміра (1812—1819 г., мураваны) — помнік архітэктуры класіцызму, гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі.
* Комплекс былой сядзібы Спытковых (сядзібны дом, бровар, вадзяны млын (разбураны у 2019 годзе), гаспадарчыя пабудовы, канец XIX ст., мураваная) — помнік архітэктуры неакласіцызму, гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі.
* Будынак колішняй царквы Святога Мікалая (1887—1891 г., мураваная) — помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю, перабудавана ў інтэрнат.
* Свята-Троіцкая царква (пач. XXI ст., мураваная).
* Яўрэйскія могілкі.

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Уладзімір Пятровіч Бутрамееў (нар. 1953) — беларускі пісьменнік, драматург.
* Барыс Казанаў (нар. 1938) — беларускі і расійскі пісьменнік, сцэнарыст.
* Арон Кац (нар. 1953) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, генерал-маёр Савецкай Арміі.
* Сяргей Пятровіч Папкоў (нар. 1957) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь.

## Літаратура 
* Расна // 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* аграгарадок Расна на Radzima.org

Катэгорыя:Населеныя пункты Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Расненскі сельсавет (Дрыбінскі раён)