open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chaetodon

**Chaetodon** — род трапічных марскіх рыб сямейства
 атраду акунепадобных.

## Класіфікацыя 
#### *Chaetodon sensu stricto* 
* 
* 
* 

#### *Robustus* група 
* 
* 

#### *Lepidochaetodon* група 

Tinker's Butterflyfish.jpg|*Chaetodon tinkeri*
Bep_chaetodon_punctatofasciatus.jpg|*Chaetodon (Exornator) punctatofasciatus*
8070_aquaimages.jpg|*Chaetodon (Exornator) quadrimaculatus*
Chaetodon_unimaculatus.jpg|*Chaetodon (Lepidochaetodon) unimaculatus*
Bep_chaetodon_madagaskariensis.jpg|*Chaetodon (Rhombochaetodon) madagaskariensis*

'*Падрод *Exornator***
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Падрод *Lepidochaetodon***
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Падрод *Rhombochaetodon'''*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### *Megaprotodon* група 

Chaetodon_ornatissimus_by_NPS.jpg|*Chaetodon (Citharoedus) ornatissimus*
Bep_chaetodon_austriacus_edit.jpg|*Chaetodon (Corallochaetodon) austriacus*
Bep_chaetodon_lunulatus.jpg|*Chaetodon (Corallochaetodon) lunulatus*
Bep_chaetodon_octofasciatus.jpg|*Chaetodon (Discochaetodon) octofasciatus*
Bep_chaetodon_baronessa.jpg|*Chaetodon (Gonochaetodon) baronessa*
Bep_chaetodon_speculum.jpg|*Chaetodon (Tetrachaetodon) speculum*
Bep_chaetodon_trifascialis.jpg|*Chaetodon (Megaprotodon) trifascialis*

*'Падрод *Citharoedus***
* 
* 
* 

**Падрод *Corallochaetodon***
* 
* 
* 
* 

**Падрод *Discochaetodon***
* 
* 
* 
* 

**Падрод *Gonochaetodon***
* 
* 
* 

**Падрод *Megaprotodon***
* 

**Падрод *Tetrachaetodon*'*
* 
* 
* 
* 
* 

#### *Parachaetodon* група 
* 

#### *Rabdophorus* група 

Chaetodon_auriga_by_NPS.jpg|*Chaetodon (Rabdophorus) auriga*
Bep_chaetodon_falcula.jpg|*Chaetodon (Rabdophorus) falcula*
Chaetodon_melannotus_edit4.jpg|*Chaetodon (Rabdophorus) melannotus*
Chaetodon_lineolatus.jpg|*Chaetodon (Rabdophorus) lineolatus*
Chaetodon_collare_1.jpg|*Chaetodon (Rabdophorus) collare*
Chaetodon_flavirostris_1.jpg|*Chaetodon (Rabdophorus) flavirostris*
Chaetodon_semilarvatus_by_Konstanze_L%C3%B6we.JPG|*Chaetodon (Rabdophorus) semilarvatus*
Chaetodon_ephippium_PLW_edit.jpg|*Chaetodon (Rabdophorus) ephippium*

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### *Roa* група 
* 
* 
* 
* 

#### Incertae sedis 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Blum, S. D. (1988): Osteology and Phylogeny of the *Chaetodontidae* (Pisces: Perciformes). University of Hawaii, Honolulu.
* Fessler, Jennifer L. & Westneat, Mark W. (2007): Molecular phylogenetics of the butterflyfishes (*Chaetodontidae*): Taxonomy and biogeography of a global coral reef fish family. *Mol. Phylogenet. Evol.*, 45 (1): 50—68.  (HTML abstract)
* Hsu, Kui-Ching; Chen, Jeng-Ping & Shao, Kwang-Tsao (2007): Molecular phylogeny of *Chaetodon* (Teleostei: Chaetodontidae) in the Indo-West Pacific: evolution in geminate species pairs and species groups. Raffles Bulletin of Zoology Supplement 14: 77—86. PDF fulltext 
* Sepkoski, Jack (2002): Chaetodon // A compendium of fossil marine animal genera. *Bulletins of American Paleontology*, 364: 560. HTML database excerpt 

## Спасылкі 
* FishBase: SpeciesList of *Chaetodon''

Катэгорыя:Акунепадобныя
Balistidae

**Balistidae** — сямейства марскіх рыб атраду Іголкабрухападобныя.

Даўжыня цела складае ад 13 см да 1 м.

## Апісанне 
*Balistidae* маюць даволі высокае, плюскатае з бакоў цела. На целе звычайна прысутнічае малюнак з буйных плям або палос. У афарбоўцы сустракаюцца чорны, блакітны, жоўты, серабрысты і белы колеры.

### Асаблівасці анатоміі 
Першы спінны плаўнік, які ў спакойным стане складзены і ў многіх відаў непрыкметны, змяшчае тры вялікіх шыпы, з якіх самы доўгі — першы. Другі шып служыць замком. Пры небяспецы рыба выпроствае плаўнік, затым другі шып некалькі змяшчаецца ўверх, з-за чаго два першыя шыпы фіксуюцца і немагчыма скласці спінны плаўнік, не зламаўшы шыпы. Каб самой скласці спінны плаўнік, рыба павінна апусціць другі шып. Англійскую назву *Balistidae* «triggerfish» можна літаральна перавесці як «рыба са спускавым кручком» або «рыба з зашчапкай».

Зубы прыстасаваныя для разгрызання і раскусвання панцыраў марскіх вожыкаў, ракавін малюскаў і т. п. Ахоўваючы адкладзеную ікру, *Balistidae* могуць паводзіць сябе агрэсіўна і наносіць даволі адчувальныя ўкусы нырцам.

## Арэал і экалогія 
Прадстаўнікі сямейства засяляюць трапічныя і субтрапічныя моры Атлантычнага, Індыйскага і Ціхага акіянаў, у першую чаргу каралавыя рыфы.  сустракаецца таксама ў Міжземным моры.

*Balistidae* сілкуюцца дновымі беспазваночнымі, такімі як малюскі і ігласкурыя.

## Класіфікацыя 
Сямейства налічвае 12 родаў, 42 віды:

* Род 
** 
** 
** 
* Род 
** 
* Род 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* Род 
** 
** 
* Род 
** 
** 
** 
* Род 
** 
** 
** 
* Род 
** 
* Род 
** 
** 
** 
* Род 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* Род 
** 
** 
** 
** 
** 
* Род 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* Род 
** 

## Літаратура 
* Joseph S. Nelson: Fishes of the World. John Wiley & Sons, 2006, ISBN 0-471-25031-7
* Kurt Fiedler: Lehrbuch der Speziellen Zoologie, Band II, Teil 2: Fische. Gustav Fischer Verlag Jena, 1991, ISBN 3-334-00339-6
* Baensch/Patzner: Mergus Meerwasser-Atlas Band 6 Non-Perciformes (Nicht-Barschartige), Mergus-Verlag, Melle, 1998, ISBN 3-88244-116-X
* E. Lieske, R.F. Myers: Korallenfische der Welt. 1994, Jahr Verlag, ISBN 3-86132-112-2


Катэгорыя:Сямействы прамянёваперыстых рыб
Rhinecanthus assasi

***Rhinecanthus assasi*** — від рыб з роду  сямейства . Сустракаецца толькі ў Чырвоным моры і Персідскім заліве.

## Апісанне 
Даўжыня рыбы 30 сантыметраў, афарбоўка цёмная зверху і белая знізу, з блакітнымі палосамі паміж вачыма і пад імі. Сілкуецца марскімі вожыкамі, ракападобнымі і іншымі беспазваночнымі.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Катэгорыя:Іголкабрухападобныя
Tetraodontidae

**Tetraodontidae** — сямейства рыб атрада іголкабрухападобныя, якое налічвае 26 родаў і 188 відаў. Распаўсюджаныя ў субтрапічных і трапічных морах.

Мяса рыб высока цэніцца ў краінах Паўднёва-Усходняй Азіі за яго смак. У Японіі асаблівым поспехам карыстаецца страва фугу, што гатавалася з некалькіх відаў гэтых рыб. Кухар, які гатуе яго, абавязкова павінен мець дыплом аб заканчэнні спецыяльнай школы, паколькі скура і некаторыя ўнутраныя органы рыб атрутныя.

## Спасылкі 
* Фотографии иглобрюхих


Катэгорыя:Сямействы прамянёваперыстых рыб
Навагрудскі езуіцкі калегіум

**Навагрудскі езуіцкі калегіум** — установа ордэна езуітаў у Навагрудку, цяпер Гродзенская вобласць. З 1626 года місія, з 1631 — рэзідэнцыя, у 1714—1773 — калегіум.

Сродкі на стварэнне місіі ахвяравалі М. Галаўня, Я. Машынскі, першы кіраўнік місіі Я. Разнавольскі.

У XVII — першай палове XVIII стагоддзяў драўляныя збудаванні калегіума шмат разоў знішчаліся пажарамі. Каля 1754 года пабудаваны мураваны 3-нефавы касцёл, у 1752 — навучальны корпус. Калегіуму падпарадкоўваліся місіі ў Бурдыкаве (Бурдыкоўшчыне?), Варончы, Востраве, Гарадзiшчы, Любчы, Мажэйках, Моладаве, Пачапаве, Слонiме, Шчорсах.

У 1649 годзе ў рэзідэнцыі адкрыты класы граматыкі, у 1653 — паэтыкі і рыторыкі. Пасля пераўтварэння рэзідэнцыі ў калегіум навучальная праграма адпавядала гэтаму тыпу навучальных устаноў, выкладалі таксама матэматыку, геаграфію, гісторыю, французскую мову. Каля 1680 года адкрыта музычная бурса, у 1705 — канвікт (пансіён), у 1721 — аптэка. Мелася бібліятэка. У XVIII стагоддзі колькасць навучэнцаў складала ад 13 да 51 чалавек. У розны час рэзідэнцыі і калегіуму належала некалькі навакольных маёнткаў.

У 1773 годзе калегіум закрыты, у 1815 касцёл пераабсталяваны пад ратушу.

Файл:Navahradak, Trajeckaja, Jezuicki. Наваградак, Траецкая, Езуіцкі (1817).jpg|1817 г.
Файл:Navahradak, Trajeckaja, Jezuicki. Наваградак, Траецкая, Езуіцкі (1925-29) (2).jpg|1925—1929 гг.
Navahradak,_Trajeckaja,_Jezuicki._Наваградак,_Траецкая,_Езуіцкі_(1925-29).jpg|1925—1929 гг.

## Вядомыя выпускнікі 
* Станіслаў Незабітоўскі (1641-1717) — дзеяч рэфармацыі ў ВКЛ, мемуарыст.
* Тамаш Жаброўскі (1714-1758) — рымска-каталіцкі дзеяч, матэматык, архітэктар.
* Бенедыкт Дабшэвіч (1722-1799) — філосаф, тэолаг, прадстаўнік эклектычнай філасофіі ў Вялікім Княстве Літоўскім.

## Вядомыя выкладчыкі 
* Антоні Адам Скарульскі (1715-1777) — філосаф, асветнік.
* Кароль Вырвіч (1717-1793) — гісторык, географ, педагог.
* Дамінік Рудніцкі (1676-1739) — беларускі і польскі пісьменнік.
* Бенедыкт Дабшэвіч (1722-1799) — філосаф, тэолаг, прадстаўнік эклектычнай філасофіі ў Вялікім Княстве Літоўскім.
* Адам Крупскі (1706-1748) — прадстаўнік філасофіі Асветніцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім, эксперт права ў заканадаўстве Вялікага Княства Літоўскага, аўтар школьнага дыялогу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Рэлігія і царква на Беларусі. — Мн.: БелЭн, 2001. — 368 с.

Катэгорыя:Адукацыя ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Гісторыя Навагрудка
Катэгорыя:Езуіцкія калегіумы

Катэгорыя:Духоўныя навучальныя ўстановы Беларусі
Цвікевіч

**Цвікевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандра Зорына (сапр. Цвікевіч, 1899—1973) — актрыса нямецкага нямога кіно.
* Аляксандр Іванавіч Цвікевіч, беларускі грамадска-палітычны дзеяч, гісторык, юрыст, філосаф, публіцыст
* Іван Іванавіч Цвікевіч, беларускі медык, грамадскі і навуковы дзеяч
Зорны шлях VI: Не адкрытая краіна

**Зорны шлях VI: Не адкрытаяя краіна** () — шосты поўнаметражны навукова-фантастычны фільм, дзеянне якога адбываецца ў сусвеце *Зорнага шляху*. *Не адкрытаяя краіна* стала апошнім фільмам з удзелам экіпажа карабля «USS Enterprise» пад камандаваннем капітана Кірха (але ж некаторыя персанажы ўсёж сустракаюцца ў наступных фільмах).

Прэм'ера фільма: 6 снежня 1991 года;
Бюджэт фільма: 30 млн даляраў;
Касавыя зборы ў кінатэатрах ЗША ў год паказу:'74 810 000 даляраў;
Касавыя зборы па ўсім свеце: 94 млн даляраў.

## Сюжэт 
2293 год (пачатак фільма - зорная дата 9521). Даследуючы газавыя скупнасці Бэта-квадранту, карабель Федэрацыі «USS-2000 Эксэльсіор» пад камандаваннем капітана Хікару Сулу трапляе ў падпрастранственную ўдарную хвалю. Крыніца выбуху — клінгонскі месяц Праксіс, якой ў выніку гэтага быў амаль цалкам разбуран.

Праз два месяцы экіпаж Кірка прыбывае на сакрэтную нараду Зорнага флота. У выніку катастрофы, выкліканай занадта актыўнай распрацоўкай карысных выкапняў, складнікаў аснову Клингонской энергетыкі, Клингонская імперыя засталася без ключавых вытворчых магутнасцяў і, акрамя таго, шэраг планет, у прыватнасці метраполія Кронас, былі заражаны атрутнымі прадуктамі выбуху. Пры цяперашнім супрацьстаянні аднаўленне немагчыма, і Клінгонскай імперыі засталося існаваць каля 50 гадоў.

На нарадзе высвятляецца, што месяц назад клінгонскі канцлер Горкан паслаў у Федэрацыю таемную прапанову пра ўсталяванне міру. Частка камандавання флота пярэчыць гэтаму, бо ў выніку Федэральны флот таксама падвергнецца скарачэнню — скароціцца флот ваенных караблёў Зорнага Флота. Да таго ж, ёсць магчымасць размаўляць з Клінгонами з пазіцыі сілы. Але кіраўніцтва Федэрацыі прымае ініцыятыву Горкана. «USS 1701-А Энтерпрайз» адпраўляецца да месца сустрэчы з крэйсерам Горкана «Кронас-1», каб суправадзіць яго да Зямлі.

Зорны Шлях IV. Вандраванне дадому
Гошча

Назву **Го́шча** маюць:

* Гошча — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці
* Гошча — вёска ў Малапольскім ваяводстве Польшчы
* Гошча — пасёлак у Гашчанскім раёне Ровенскай вобласці Украіны
Mesosa nebulosa

***Mesosa nebulosa*** — від жукоў-вусачоў падсямейства . Распаўсюджаны ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы.

Катэгорыя:Вусачы
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1781 годзе
Бішава

**Бішава** () — невялікі востраў у Адрыятычным моры, у паўднёвай частцы Харватыі. Знакаміты сваімі пячорамі. Плошча - 5,8 км². Насельніцтва (2011 г.) - 15 чал.

## Геаграфія 
Востраў Бішава месціцца ва ўсходняй частцы Адрыятычнага мора ў 4,25 км на паўднёвы захад ад вострава Віс, у 313,5 км на поўдзень ад Заграба, сталіцы Харватыі. Складзены пераважна вапнякамі, даволі гарысты. На паўднёвым усходзе ўзнімаецца масіў з найвышэйшым пунктам — гарой Стражэніца (239 м). На востраве маецца 25 пячор. Найбольш вядомая — Блакітная пячора.

Для Бішава характэрны так званы міжземнаморскі тып клімата з мяккім сонечным надвор'ем. Улетку сярэдняя тэмпература трымаецца каля 24°C, узімку — каля 6°C.

Схілы гор пакрыты ксерафітнай расліннасцю. Наземная фаўна бедная, прадстаўлена птушкамі, грызунамі, казуркамі, яшчаркамі. На захад ад вострава знаходзіцца важны раён здабычы тунца і крабаў.

## Гісторыя 
Лічыцца, што востраў Бішава быў населены ўжо ў антычнасці. Аднак у пісьмовых крыніцах вядомы з XI стагоддзя, калі на ім быў пабудаваны бенедыкцінскі кляштар. У XVI стагоддзі кляштар быў перанесены на суседні востраў Віс, хаця Бішава працягваў належыць бенедыкцінцам. Традыцыйнымі заняткамі мясцовага насельніцтва здаўна былі вырошчванне маслін і вінаграду, а таксама рыбалоўства. У нашы дні развіваецца турызм.

## Спасылкі 
* bisevo.info 

Катэгорыя:Астравы Харватыі
Катэгорыя:Астравы Адрыятычнага мора
Катэгорыя:Спліцка-Далмацінская жупанія
Ясянёвы лубаед

**Ясянёвы лубаед** (*Hylesinus fraxini*) — від жукоў-даўганосікаў падсямейства караедаў. Распаўсюджаны ў Еўропе, на Каўказе і паўднёвым Урале.

## Апісанне 
Даўжыня цела дарослых насякомых 2,5-3,5 мм. Цела авальнае, чорнае, з бурымі  і чырвона-бурымі  і лапкамі. Жукі пакрытыя светлымі лускавінкамі, якія ўтвараюць на пярэдняспінцы і надкрыллях стракаты, мармуровы ўзор.

## Арэал і экалогія 
Пашыраны ў парках, садах і ясеневых насаджэннях, дзе паражаюць , , дубы (,  і некаторыя іншыя), , , , , , , , , , , , .

## Значэнне 
Можа наносіць шкоду паркавай гаспадарцы і дэкаратыўнаму садоўніцтву, часам істотную.

Катэгорыя:Караеды
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1779 годзе
Chrysobothris affinis

**Chrysobothris affinis** — від жукоў-златак. Даўжыня цела дарослых насякомых (імага) 8-15 мм. Цела з боку спінкі бронзавае або бронзава-чорнае. Брушка аднакаляровае, бронзава-чырвонае ці металічна-зялёнае, бярозе і некаторых іншых лісцяных дрэвах.

Катэгорыя:Златкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1794 годзе
Зарэцкая

**Зарэцкая** — жаночая форма прозвішча Зарэцкі.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандра Ігараўна Зарэцкая, ізраільская фігурыстка.
* Таццяна Алегаўна Зарэцкая (нар. 1994) — беларуская прадпрымальніца, былая прадстаўніца па фінансах і эканоміцы Аб’яднаннага пераходнага кабінета Беларусі.
* Юлія Францаўна Зарэцкая, празаік, публіцыст, сатырык.
Пірагоў

**Пірагоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мікалай Іванавіч Пірагоў (1810—1881) — расійскі хірург і анатам.
* Міхаіл Міхеевіч Пірагоў (1933—2023) — беларускі архітэктар.
* Рыгор Сцяпанавіч Пірагоў (1885—1931) — рускі спявак (бас).
Ламііны

**Ламііны** (*Lamiinae*) — падсямейства вусачоў, якое ўключае больш за 13 000 відаў жукоў.

## Сістэматыка 
Найбуйнейшае падсямейства жукоў-вусачоў, якое ўключае 13000 відаў (з падвідамі 19000), больш за 700 родаў (з падродамі 3000) і каля 80 трыбаў.
* Трыбы: *Acanthocinini — Acanthoderini — Acmocerini — Acridocephalini — Acrocinini — Aderpasini — Aerenicini — Agapanthiini — Amphoecini — Ancitini — Ancylonotini — Anisocerini — Apodasyini — Apomecynini — Astathini — Batocerini — Calliini — Ceroplesini — Cloniocerini — Colobotheini — Compsosomatini — Crossotini — Cyrtinini — Desmiphorini — Dorcadionini — Dorcaschematini — Elytracanthinini — Enicodini — Eupromerini — Forsteriini — Gnomini — Gyaritini — Heliolini — Hemilophini — Homonoeini — Hyborhabdini — Lamiini — Laticraniini — Mauesiini — Megabasini — Mesosini — Microcymaturini — Moneilemini — Monochamini — Morimonellini — Morimopsini — Nyctimeniini — Obereini — Oculariini — Onciderini — Oncideropsidini — Onocephalini — Onychogleneini — Parmenini — Petrognathini — Phacellini — Phantasini — Phrynetini — Phymasternini — Phytoeciini — Pogonocherini — Polyrhaphidini — Pretiliini — Proctocerini — Prosopocerini — Pteropliini — Rhodopinini — Saperdini — Stenobiini — Sternotomini — Tapeinini — Tetraopini — Tetraulaxini — Theocridini — Tmesisternini — Tragocephalini — Xenicotelini — Xenofreini — Xenoleini — Xylorhizini — Zygocerini*
* Асобныя віды: *Acmocera compressa*, *Aristobia approximator*, *Aristobia hispida*, *Aristobia horridula*, *Aristobia pallida*, *Aristobia pendleburyi*, *Aristobia reticulator*, *Aristobia umbrosa*, *Aristobia voetii*, *Crossotus strigifrons*, *Styloleptus taino*

## Спасылкі 
* Иллюстрированный указатель триб к атласу жуков-усачей (Cerambycidae) России
* Ламиины на coleop-terra.com 
* www.lamiinae.org
* BugGuide — Subfamily Lamiinae
Кандратовіч

**Кандратовіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Іванавіч Кандратовіч (1906—1993) — беларускі інжынер-эканаміст.
* Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч — генерал ад інфантэрыі, член Народнага сакратарыяту БНР.
* Лука Лукіч Кандратовіч — расійскі ваенны дзеяч, генерал-маёр, член Украінскай Народнай Рады.
* Людвік Кандратовіч (Уладзіслаў Сыракомля) — беларускі паэт, публіцыст, крытык, перакладчык, этнограф.
Кэнто Масуда

**Кэнто Масуда** (増田 顕人 / ケント マスダ) (нар. ) — кампазітар, музыкант і мастак. Рыцар Ордэна Святога Сільвестра. Член Нацыянальнай акадэміі мастацтва і навукі гуказапісу.

## Дыскаграфія 
* 1992 *Wheel of Fortune*
* 1995 *Fouren*
* 1998 *Myojyow*
* 1999 *Memories*
* 2000 *Music Magic*
* 2003 *Hands*
* 2006 *GlobeSounds*
* 2010 *Light Speed+*
* 2012 *All in the Silence*
* 2014 *Loved One*
* 2021 *KENTOVERSE*

## Спасылкі 
* Kento Масуда на Allmusic
* [Http://kentomasuda.com/ Kento Масуда афіцыйны сайт]

Катэгорыя:Музыканты Японіі
Катэгорыя:Кампазітары Японіі
Алеманія

**Алема́нія** (, ) — нямецкая гістарычная вобласць. Назва паходзіць ад старажытнагерманскага племя алеманаў. У наш час у іспанскай мове «немец» — *alemàn*;Германія па-французску — *Allemagne*; у Азербайджане і Турцыі Германія — *Alman ya*. І цяпер існуе алеманскі дыялект нямецкай мовы (Alemannisch). На гэтай мове напісаны адзін з раздзелаў Вікіпедыі.

## Гісторыя 
[thumb|300px|Рассяленне алеманаў у [III стагоддзе|III — VI стагоддзях]]
У старажытнасці тут жылі кельты, выцесненыя ў I стагоддзі да н.э. на правы бераг Рэйна германскім племем свеваў. Хоць яшчэ рымскі імператар Тыберый у 15 годзе да н.э. заснаваў на поўдзень ад вярхоўяў Дуная правінцыю Рэцыю, тым не менш толькі каля 100 года рымляне тут трывала замацаваліся і заснавалі паміж рэкамі Рэйнам, Ланам і Дунаем так званыя *Agri decumates*. У III стагоддзі алеманы, якія прыйшлі сюды з паўночнага ўсходу, авалодалі краінай. Алеманы і свевы хутка зліліся ў адзін народ, хоць назва алеманаў больш захавалася за насельніцтвам, якія жывуць на захад ад Шварцвальда, а свеваў — на ўсход ад гор. Пасля паражэнняў пры Цюльпіху (Талбіяку) у 496 годзе і пры Страсбургу ў 506 годзе алеманы падпарадкаваліся франкскім каралям, але захавалі самастойных герцагаў.

Пачынаючы з VII стагоддзя ў Алеманіі распаўсюджваецца хрысціянства, чаму асабліва садзейнічаюць манастыры ў Санкт-Галене, Райхенау, Мурбаху і інш. У Канстанцы і Аўгсбургу засноўваюцца біскупствы.

Паўстанне герцага Тэабальда супраць Піпіна Кароткага (746) было падушана і пацягнула за сабой ліквідацыю герцагства і ўключэнне многіх уладанняў у склад каралеўскай маёмасці. Для кіравання краінай быў прызначаны граф, каралеўскі намеснік.

У 829 годзе тэрыторыя Алеманіі ўвайшла ў склад каралеўства, вылучанага для кіраванне Людовіку Нямецкаму. Вердэнскі дагавор у 843 годзе пацвердзіў замацаванне гэтай вобласці і шэрагу іншых, якія ўвайшлі ў склад Усходне-франкскага каралеўства, за Людовікам.

З паслабленнем каралеўскай улады, узмацнілася значэнне намесніка. У выніку на тэрыторыі Алеманіі ў пачатку X стагоддзя ўзнікла герцагства Швабія.

## Гл. таксама 
* Герцагства Швабія
* Рэцыя
* Спіс кіраўнікоў Швабіі
* Алеманія Ахен — нямецкая футбольная каманда горада Ахен

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Еўропы
1985 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва

[міні|240 пкс|Абеліск «[Мінск — горад-герой». Скульптар Валянцін Занковіч.]]
**1985** год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

## Падзеі 
* «1+1+1+1+1=6», выстаўка жывапісу, Дом Літаратараў, Мінск. Сярод удзельнікаў — Людміла Русава, Адам Глобус, Ігар Кашкурэвіч
* Рэспубліканская мастацкая выстаўка «40 год Вялікай Перамогі», Дзяржаўны мастацкі музей БССР, Мінск. 
## Ганаровыя званні 
* Уладзімір Садзін атрымаў ганаровае званне Заслужанага дзеяча культуры Беларусі

## З’явіліся 
* Кніга «Беларускія мастакі пра Вялікую Айчынную вайну», складальнік i аўтар тэксту Мікола Ганчароў
* Абеліск «Мінск — горад-герой». Скульптар Валянцін Занковіч, архітэктары Віктар Крамарэнка, В. Яўсееў, У. Раманенка
* Талачынскі гісторыка-краязнаўчы музей
* Лоеўскі музей «Бітвы за Дняпро»
* Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі
* Мастоўскі дзяржаўны музей «Лес і чалавек»

## Памерлі 
* 28 сакавіка — Марк Шагал (нар. 1887), беларускі (у той час тэрыторыя Расійскай Імперыі) і французскі мастак
* 21 снежня — Анатоль Валянцінавіч Волкаў (нар. 1908), беларускі мастак-графік і жывапісец, сын мастака Валянціна Волкава

## Галерэя жывапісу 

Выява:Piotr Sharipa 1985 Spring.JPG|Пётр Шарыпа «Вясна». Палатно, алей, 102 х 142 см
Выява:Alexei Kuzmich 1985 Motherland Summer Silence.jpg|Аляксей Кузьміч «Радзіма. Летняя цішыня»
Выява:Alexei Kuzmich 1985 That complex world.JPG|Аляксей Кузьміч «Гэты складаны свет»
Выява:Alexei Kuzmich 1985 Inspiration.JPG|Аляксей Кузьміч «Натхненне»
Выява:Alexei Kuzmich 1985 SelfPortrait.JPG|Аляксей Кузьміч, аўтапартрэт

Катэгорыя:1985 год у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў
Беларусь
Ворань

Назву **Во́рань** маюць:

## Азёры 
* Ворань — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Зехі.
* Ворань — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Мёрыцы.

## Населеныя пункты 
* Ворань — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці.

## Іншае 
* Ворань — археалагічныя помнікі каля вёскі Ворань Лепельскага раёна.
Дворышча (возера)

**Дворышча** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 1 км на паўночны захад ад горада Мёры, каля вёскі Дворышча, у басейне ракі Мёрыца.

Плошча паверхні 0,1 км². Даўжыня 0,7 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 1,62 км.

Схілы катлавіны вышынёй 2—4 м, пад агародамі, на поўначы і паўднёвым захадзе часткова пад хмызняком. Упадае некалькі ручаёў, на поўдні выцякае ручай у возера Мёрскае.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Мядзведак

**Мядзведак** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 2 км на ўсход ад горада Мёры, каля вёскі Мацюкі, у басейне ракі Мёрыца.

Плошча паверхні 0,05 км². Даўжыня 0,32 км, найбольшая шырыня 0,16 км. Даўжыня берагавой лініі 0,8 км.

Уздоўж усходняга берага высокія (да 10 м) стромкія схілы. Упадаюць 2 ручаі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Мацюкі

Назву **Мацюкі́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Мацюкі — вёска ў Мёрскім раёне
* Гродзенская вобласць
** Мацюкі — вёска ў Іўеўскім раёне
** Мацюкі — вёска ў Шчучынскім раёне
Сілоўскае

**Сілоўскае** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 8 км на паўночны ўсход ад горада Мёры, каля вёскі Сілава, у басейне ракі Мёрыца.

Плошча паверхні 0,12 км². Даўжыня 0,5 км, найбольшая шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 1,1 км.

Злучана ручаямі з возерам Чэрас (на поўдні) і ракой Мёрыца (на поўначы).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Цяцерка

**Цяце́рка** — возера ў Беларусі, у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 10 км на паўднёвы захад ад горада Мёры, каля хутара Апанасёнкі, у басейне ракі Вята.

Плошча паверхні 0,09 км². Даўжыня 0,49 км, найбольшая шырыня 0,26 км. Найбольшая глыбіня 4,0 м, сярэдняя — 2,4 м. Аб’ём вады ў возеры 0,21 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 1,27 км. Плошча вадазбору 1,41 км².

Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны на паўночным захадзе нізкія, занятыя вырховым балотам, на поўдні і паўднёвым усходзе абрывістыя, тарфяністыя, пад хмызняком. Дно сапрапелістае, у паўднёвай і паўднёва-ўсходняй частцы возера вузкая паласа пясчана-камяністых адкладаў. Возера дыстрофнае. Зарастае да адлегласці 10—15 м ад берага.

## Літаратура 
* 
*  — С. 305.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Кунігунда Венгерская

**Кунігунда Венгерская**, або **Святая Кінга** (,  — ) — каталіцкая святая, дачка венгерскага караля Белы IV і нікейскай прынцэсы Марыі Ласкарыны, жонка польскага князя Баляслава V. Пляменніца святой Лізаветы Венгерскай, сястрой святой Маргарыты Венгерскай і блажэннай Іяланты Польскай і нявесткай блажэннай Саламеі Пястоўны.

## Біяграфія 
У 15-гадовым узросце стала жонкай Баляслава, князя кракаўскага, якога неўзабаве абралі каралём. Сямейная пара дала перад кракаўскім біскупам зарок вечнай цноты (г.зн. Іосіфавага шлюбу), што адбылося па просьбе і пад уплывам Кунігунды.

Кунігунда вельмі дапамагла ўзбагачэнню і развіццю краіны, свой пасаг яна выдаткавала на абарону супраць манголаў (40000 залатых марак). Пасля мангольскага ўварвання 1241—1242 гадоў раздала шмат грошай на аднаўленне разбуранага.

Кунігунда пабудавала шматлікія храмы, манастыры, займалася іх забеспячэннем. Найбольш значным яе ўкладам з'яўляецца францысканскі манастыр у Старым Сончы, які стаў культурным цэнтрам рэгіёну.

Пасля смерці мужа, Кунігунда стала кларысінскай манашкай і нават на пахаванне мужа з'явілася ў вопратцы гэтага ордэна.

Раздала сваю маёмасць жабракам і вярнулася ў манастыр у Старым Сончы, дзе стала ігуменняй. Астатнія гады жыцця прысвяціла малітвам, раздачы міласціны, клопатам пра хворых.

Памерла 24 ліпеня 1292 года; у 1690 годзе была беатыфікавана, пяццю гадамі пазней названа святой заступніцай Польшчы і Літвы. 16 чэрвеня 1999 года кананізавана Папам Янам Паўлам II. Каталіцкая царква адзначае яе дзень 24 ліпеня.

## Паданне 
Паводле падання, Кунігунда ў 1249 годзе паехала ў Венгрыю, каб прасіць бацьку дапамагчы Польшчы. Каля саляной шахты Кунігунда папрасіла бацьку даць солі палякам. Бацька выканаў просьбу і яна, каб пазначыць уладанне, кінула ў штольню залаты пярсцёнак. Гэты пярсцёнак, быццам, знайшлі праз два гады ў польскім горадзе Вялічка, калі пачалі распрацоўваць мясцовую саляную шахту.

## Літаратура 
* *Jan Dlugosz /Johannes Longius/* (1415—1480): «Vita beatae Cunegundis» (1474)
* *Wojciech Ketrzynski*: «Vita et miracula sanctae Kyngae ducissae Cracoviensis» (Lemberg. 1884)
* *Schmied W.*: Die K-.Sage (1891)

## Спасылкі 
* Blessed Cunegundes // Catholic Encyclopedia 

 
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Княгіні і каралевы польскія
Катэгорыя:Кананізаваныя прынцэсы
Катэгорыя:Святыя Венгрыі
Катэгорыя:Святыя Польшчы
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Кананізаваныя ў XX стагоддзі
Кацілава (возера)

**Кацілава** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 4 км на поўдзень ад горада Мёры, каля вёскі Кацілава, у басейне ракі Мёрыца.

Плошча паверхні 0,45 км². Даўжыня 0,87 км, найбольшая шырыня 0,59 км. Найбольшая глыбіня 4,2 м, сярэдняя — 1,8 м. Аб’ём вады ў возеры 0,81 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 2,6 км. Плошча вадазбору 32,8 км².

Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 2—5 м, пад пашай, на захадзе параслі лесам. Берагі нізкія, пясчаныя ці тарфяністыя, месцамі забалочаныя. Пойма шырынёй 30—50 м, пад лугам. Дно да глыбіні 1 м пясчанае, глыбей высланае сапрапелем. Возера эўтрофнае. Сцёк у возера Ворань. Поўнасцю зарастае падводнай расліннасцю. Шырыня паласы прыбярэжнай надводнай расліннасці каля 30 м.

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, акунь, плотка, гусцяра, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Стары Сонч

**Стары Сонч** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Новасандэцкага павета Малапольскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Стары Сонч.

Займае плошчу 16,56 км². Насельніцтва 9107 чалавек (на 2013 год).

## Гісторыя 
Першае згадванне датуецца 1257 годам у дакументах кракаўскага-сандамірскага князя Баляслава V Сарамлівага, які падараваў Стары Сонч сваёй жонцы Кунігундзе Венгерскай, якая пасля смерці мужа заснавала кляштар кларысінак у Старым Сончы, дзе і пасялілася.

У 1358 кароль Казімір III падаў гораду магдэбургскае права. У 1410 горад спаліў Сцібар са Сцібажыцаў, які камандаваў войскамі імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Жыгімонта.

Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай горад увайшоў у склад Галіцыі.

## Гарады-партнёры 
*  Кестхей (Венгрыя)
*  Левача (Славакія)
*  Ліптаўскі Мікулаш (Славакія)
*  Чугуіў (Украіна)

## Фатаграфіі 

Выява:StSacz klasztor.jpg| 
Выява:Stary Sacz Rynek nr3.jpg| 
Выява:Stary Sącz, 11 Listopada.jpg| 
Выява:Stary Sącz, Sobieskiego.jpg|

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада
Сезон 2014 ФК БАТЭ

У 2014-м годзе футбольны клуб БАТЭ з Барысава прымаў удзел у пяці афіцыйных турнірах: 
* Чэмпіянаце Беларусі 2014 (9 месца), 
* Суперкубку Беларусі 2014 (перамога), 
* Кубку Беларусі 2013/2014 (паражэнне ў чвэрцьфінале),
* Кубку Беларусі 2014/2015 (выхад у чвэрцьфінал),
* Лізе чэмпіёнаў 2014—2015 (вылет па выніках групавога этапу).

## Склад каманды 
### Ігракі 
|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

* Капітан каманды:  Дзмітрый Ліхтаровіч

*Заўвагі*
# Ігрок пакінуў ФК БАТЭ (яго нумар можа быць выдадзены іншаму іграку).

### Трэнерскі штаб 
*  Аляксандр Ермаковіч (1975 г.н.) − галоўны трэнер
*  Аляксей Бага (1981 г.н.) − старшы трэнер
*  Аляксандр Лісоўскі (1975 г.н.) − трэнер
*  Уладзімір Нявінскі (1973 г.н.) − трэнер
*  Андрэй Дрозд (1975 г.н.) − трэнер брамнікаў
*  Віталь Рагожкін (1976 г.н.) − галоўны трэнер дубля

## Трансферы 
### Зіма 2013—2014 
#### Прыйшлі ў клуб 
#### Пакінулі клуб 
#### Вярнуліся і пакінулі клуб 
* У арэнду
** З арэнды

### Лета 2014 
#### Прыйшлі ў клуб 
#### Пакінулі клуб 
* У арэнду

## Спасылкі 
* Сезон 2014 на сайце football.by
* Сезон 2014 на сайце teams.by

2014
БАТЭ
Катэгорыя:Чэмпіёнскія сезоны паводле футбольных клубаў Беларусі
Лаамедонт

**Лаамедонт** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі цар горада Троі. Сын Іла і Эўрыдыкі (або Іла і Леўкіпы). Жонка Стрымо; або Плакія; або Леўкіпа; а таксама німфа Каліба. Дзеці Тыфон, Ламп, Клітый, Гікетаон, Падарк (Прыям), Гесіёна, Кіла і Астыёха.

Паводле Лесха, з’яўляецца таксама бацькам Ганімеда, за выкраданне якога атрымаў выкуп ад Зеўса — цудоўных коней.

Па волі Зеўса ў яго ў рабстве апынуліся Пасейдон і Апалон, пакараныя за падтрымку бунту Геры. Пасейдон пабудаваў сцяну вакол Троі, а Апалон пасвіў царскіх авечак (або Пасейдон і Апалон разам пабудавалі сцены Троі), ён абяцаў прынесці ім у ахвяру ўсю скаціну, якая ўрадзілася за год (або прыплод жарабіц), але не стрымаў абяцання. Апалон запатрабаваў прыносіць у ахвяру дзяўчын, а Пасейдон наслаў на горад пачвару, якая пажырала людзей. Для збавення горада ад насланняў яму ў ахвяру павінна была быць прынесена дачка Лаамедонта Гесіёна. Але яе выратаваў Геракл, забіўшы пачвару.

Лаамедонт ашукаў Геракла, адмовіўшыся заплаціць яму за выратаванне дачкі (ён абяцаў яму Гесіёну і коней; па Гамеру, толькі коней). У адплату Геракл захапіў Трою, забіўшы Лаамедонта і ўсіх яго сыноў з лука, пашкадаваўшы толькі Падарка (Прыяма). Паводле Дыядора, Геракл прыбыў пад Трою з 18 караблямі (паводле Гамера, з 6).

Паводле Псеўда-Апаладора, Прыям быў малодшым сынам Лаамедонта. Аднак у III песне «Іліяды» персанажы з тымі ж імёнамі: Ламп, Клітый, Гікетаон — выступаюць як сучаснікі Прыяма, такім чынам, Прыям аказваецца старэйшым сынам.

Паводле вытлумачэння, Лаамедонт выкраў грошы з храма Апалона і Пасейдона і выкарыстаў іх на ўзвядзенне сцяны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Траада ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
1914 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва

[міні|[Іегуда Пэн «Дзеці-бежанцы», 1914]]
**1914** год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

## Падзеі 
## З’явіліся 
* Троіцкі касцёл, Відзы — помнік архітэктуры ў стылі неаготыкі
* Царква Узвіжання Святога Крыжа, Аранчыцы — помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю
* Царква Трох Свяціцеляў, Магілёў
* Сімяонаўская царква, Камянец — помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю
* Свята-Успенская царква, Варонка — помнік драўлянага дойлідства
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы, Бездзеж

Выява:Kaścioł - Vidzy - 6.jpg|Троіцкі касцёл, Відзы
Выява:Church of the Exaltation of the Holy Cross, Arančycy 006.Jpeg|Царква Узвіжання Святога Крыжа, Аранчыцы

## Нарадзіліся 
* 14 лютага — Павел Масленікаў, беларускі мастак, жывапісец, мастацтвазнаўца, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтва БССР (1954 г.). Народны мастак Беларусі (1994)
* Сяргей Раманаў (пам. 2001), беларускі мастак-графік, заслужаны дзеяч мастацтваў БССР

## Галерэя жывапісу 

Выява:Marc Chagall (selfportrait 1914).jpg|Марк Шагал, аўтапартрэт
Выява:Chagall art orpheus.jpg|Марк Шагал «Арфей»
Выява:Я. Кругер. Партрэт Пальміры Мрачкоўскай каляровы.jpg|Якаў Кругер. Партрэт мастачкі Пальміры Мрачкоўскай
Выява:Yehuda Pen Watchmaker.jpg|Іегуда Пэн «Гадзіншчык»

## Галерэя графікі 

Выява:Bohdanow 1914 01.jpg|Фердынанд Рушчыц «Багданава»
Выява:Bohdanow 1914 03.jpg|Фердынанд Рушчыц «Багданава»
Выява:Kurgannaya kvetka.jpg|Язэп Драздовіч. Вокладка кнігі Канстанцыя Буйло «Курганная кветка». Вільня. Друкарскі адбітак
Выява:Беларускі каляндар «Нашай Нівы» на 1914 год.pdf|Беларускі каляндар «Нашай Нівы» на 1914 год

## Галерэя фота 

Выява:Mogilev. Pozharny Lane. Jewish store.jpg|Магілёў, Пажарны завулак. Крама «Варшаўскі яўрэйскі каўбасны гандаль Рубіна».

Катэгорыя:1914 год у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў
Беларусь
1989 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва

[міні|280 пкс|[А. І. Пянькоў. Помнік 23 гвардзейцам у Полацку]]
**1989** год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

## Падзеі 
* Рэспубліканская выстаўка «40 гадоў Перамогі», Палац мастацтва, Мінск
* Рэспубліканская выстаўка «Чалавек і экалогія»», Палац мастацтва, Мінск
* Рэспубліканская  выстаўка маладых мастакоў, Палац мастацтва, Мінск
* выстаўка жывапісу і графікі мастакоў-яўрэяў, Дом Літаратара, Мінск
* 13 кастрычніка — 4 снежня: першая Рэспубліканская выстаўка нетрадыцыйнага мастацтва «Панарама», Мінск

## Ганаровыя званні 
* Мастак Сяргей Волкаў атрымаў ганаровае званне  Заслужанага дзеяча мастацтваў БССР

## З’явіліся 
* Кніга «Беларускі палітычны плакат».  Складальнік i аўтар тэксту Мікола Ганчароў сумесна з  Генадзем Галубовічам
* Дом-музей дзеда Талаша, вёска Навасёлкі
* 4 лютага — Музей «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці», Брэст

## Памерлі 
* 22 лістапада — Альгерд Малішэўскі (нар. 1922),  беларускі мастак-жывапісец, педагог
* Сцяпан Андруховіч (нар. 1909), беларускі жывапісец

## Галерэя жывапісу 

Выява:Alexey Kuzmich Portrait of national actor Victor Turov 1989.JPG|Аляксей Кузьміч «Партрэт кінарэжысёра Віктара Турава»
Выява:Alexey Kuzmich Madonna 04.jpg|Аляксей Кузьміч «Мадонна ля сіняга акна»

Катэгорыя:1989 год у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў
Беларусь
1919 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва

міні|Беларускі каляндар на 1919 год
[міні|320 пкс|Выкладчыкі [Віцебскае народнае мастацкае вучылішча|Віцебскага народнага мастацкага вучылішча. Злева направа: Эль Лісіцкі, Вера Ермалаева, Марк Шагал, Давід Якерсон, Іегуда Пэн, Ніна Коган, Аляксандр Ром. 26 ліпеня 1919.]]
**1919** год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

## Падзеі 
* Першы губернскі сход працаўнікоў мастацтваў у Віцебску 
* 20 студзеня* — афіцыйнае адкрыццё Беларускага абласнога музея (з 31.8.1923 — Беларускі дзяржаўны музей)
* 28 студзеня — афіцыйнае адкрыццё Віцебскага народнага мастацкага вучылішча ў памяшканні хаты былога банкіра Вішняка па вуліцы Бухарынскай, 10 (зараз — вуліца Газеты «Праўда»)
* Кастрычнік — прыезд Казіміра Малевіча, запрошанага Маркам Шагалам на пасаду прафесара Віцебскіх дзяржаўна-мастацкіх майстэрняў.
* 7 лістапада галоўныя вуліцы і плошчы Віцебска аформлены манументальнымі роспісамі да свята 2-й гадавіны рэвалюцыі. Вялікае палотнішча, размаляванае Маркам Шагалам было размешчана на будынку сабора ў цэнтры горада.
* Лістапад — у Віцебску адкрыта «Першая дзяржаўная выстаўка карцін мясцовых і маскоўскіх мастакоў», у якой прымалі удзел Юдэль Пэн, Марк Шагал, Саламон Юдовін, Уладзіслаў Страмінскі, Абрам Бразер, Эль Лісіцкі, Казімір Малевіч, Леў Зевін, Роберт Фальк, Арыстарх Лянтулаў, Пётр Канчалоўскі і інш.
* Лістапад — Казімір Малевіч пакінуў Віцебскія дзяржаўна-мастацкія майстэрні і заснаваў у Віцебску «Супрэматычную акадэмію»
* Іван Пуні (1894 — 1956) выкладаў у Віцебскім мастацкім вучылішчы

## З’явіліся 
* Віцебскі абласны краязнаўчы музей

## Нарадзіліся 
* 20 верасня — Канстанцін Максімцаў, беларускі мастак
* 21 верасня — Пётр Раманоўскі, (пам. 1977), беларускі мастак-жывапісец
* 5 кастрычніка — Пётр Крахалёў (пам. 1997), беларускі мастак-жывапісец
* 1 снежня — Уладзімір Дамарад, беларускі графік
* 13 снежня — Валяр'яна Жолтак (пам. 2000), беларускі мастак-жывапісец

## Памерлі 
* 2 студзеня — Уладзімір Акушка (нар. 1862), мастак-заснавальнік малдаўскай мастацкай школы, родам з Ашмян
* 19 ліпеня — Юзаф Беркман (нар. 1838), мастак, публіцыст
* Нікадзім Сілівановіч (нар. 1834), беларускі і расійскі мастак

## Галерэя жывапісу 

Выява:Чашник Композиция 1919.jpg|Ілля Чашнік «Супрэматычная кампазіцыя»
Выява:Chaïm Soutine - Vue d'un village - Calvet.jpg|Хаім Суцін «Vue d'un village, Céret en Roussillon»
Выява:Antoni Wiwulski by Łucja Bałzukiewicz.jpg|Луцыя Балзукевіч «Партрэт Антонія Вівульскага», Нацыянальны музей у Варшаве

## Галерэя графікі 

Выява:Стадолішча. 1919..jpg|Язэп Драздовіч «Вёска Стадолішча» 
Выява:Miensk, Trajeckaja hara. Менск, Траецкая гара (1919).jpg|Язэп Драздовіч «Мінск, Траецкая гара» 

Катэгорыя:1919 год у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў
Беларусь
Алод

**Алод** (*,  ад al — поўны і od — уладанне*) — паводле сярэдневяковых законаў, вылучанае ў поўную ўлада феадальнае зямельнае ўладанне.

Першапачаткова алод быў непадзельнай і неадчужальнай уласнасцю вялікай сям'і, паступова, з павелічэннем маёмаснага расслаення і вылучэннем малой сям'і з вялікай, алод становіцца ўладаннем спачатку малой сям'і, а затым (да канца VI — пачатку VII стагоддзя), прыватным.
Гаспадар алода мае бязмежную ўладу ў сваіх землях, але не мае права пакідаць свае ўладанні без ведама сеньёра. З развіццём феадальных адносін большая частка дробных алодаў ператварылася ў залежныя сялянскія ўладанні, алоды буйных і сярэдніх землеўладальнікаў — у бенефіцыі і феоды.

Найважнейшымі крыніцамі з'яўляюцца: «Салічная праўда», «Эдыкт Хільперыка караля». У «Салічнай праўдзе» артыкулы пра алод тычацца галоўным чынам права пераходу яго ў спадчыну.

## Гл. таксама 
* Цэнзіва
* Вотчына
* Бокленд
* Фолкленд

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Зямельнае права
Катэгорыя:Феадалізм
1988 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва

**1988** год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

## Падзеі 
* Рэспубліканская выстаўка абласцей БССР, Палац мастацтва, Мінск
* Рэспубліканская выстаўка жывапісу да 70-годдзя БССР і 50-годдзю Саюза мастакоў БССР, Палац мастацтва, Мінск
* Рэспубліканская выстаўка манументальнага мастацтва, Палац мастацтва, Мінск. Сярод ўдзельникаў — Ігар Рымашэўскі
* Выстаўка аб’яднання «Няміга-17», Палац мастацтва, Мінск
* Персанальная выстаўка твораў Людмілы Шчамялёвай, Наваполацк
* Выстаўка маладых беларускіх мастакоў у Туркменіі, Душанбэ. Сярод ўдзельникаў — Людміла Шчамялёва
* Выстаўка твораў А.Ісачова, Палац культуры прафсаюзаў, Мінск

## Ганаровыя званні 
* Мікола Казакевіч атрымаў ганаровае званне  Заслужанага дзеяча мастацтваў БССР
* Іван Рэй атрымаў ганаровае званне  Заслужанага дзеяча мастацтваў БССР

## З’явіліся 
* 26 кастрычніка — Віцебскі абласны краязнаўчы музей
* Браслаўскае раённае аб'яднанне музеяў
* Брагінскі гісторыка-этнаграфічны музей
* Музей-сядзіба І. Я. Рэпіна «Здраўнёва»
* Мемарыяльны музей Івана Сікоры

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Міхась Бельскі (нар. 1921), беларускі мастак, графік
* Алеся Паслядовіч (нар. 1918), беларускі графік

## Галерэя жывапісу 

Выява:Alexey Kuzmich Portrait of actress Larisa Luzhina 1988.JPG|Аляксей Кузьміч. Партрэт Народнай артысткі РСФСР Ларысы Лужынай
Выява:Pavel Maslenikov 2014 Stamp of Belarus.jpg|Віктар Пратасеня. «Партрэт заслужанага дзеяча мастацтваў БССР, ветэрана Вялікай Айчыннай вайны П. В. Масленікава»

Катэгорыя:1988 год у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў
Беларусь
Браўншвайг-Вольфенбютэль

**Браўншвайг-Вольфенбютэль** () — германскае княства ў складзе герцагства Браўншвайг-Люнебург, гісторыя якога ўяўляе сабой чараду шматлікіх падзелаў і зліццяў. Розныя галіны Вельфскай дынастыі кіравалі Браўншвайг-Вольфенбютэлем аж да распаду Свяшчэннай Рымскай імперыі ў 1806 годзе.

Да 1753 года асноўнай рэзідэнцыяй кіраўнікоў служыў замак Вольфенбютэль. Рашэннем Венскага кангрэса (1814) княства Браўншвайг-Вольфенбютэль ператворана ў герцагства Браўншвайг. Новай рэзідэнцыяй кіраўнікоў у 1753 г. была выбрана Браўншвайгская рэзідэнцыя.

## Гісторыя 
Атон I Дзіцё, унук Генрыха Льва, атрымаў былое аладыяльнае ўладанне сваёй сям'і (ва ўсходняй частцы Ніжняй Саксоніі і ў паўночнай частцы Саксоніі-Анхальт) ад імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Фрыдрыха II 21 жніўня 1235 года ў якасці імперскага лена пад назвай герцагства Браўншвайг-Люнебург. У 1267—1269 гады зямлі былі падзелены паміж яго сынамі.

Альбрэхт I атрымаў землі вакол Браўншвайга і Вольфенбютэля, Грубенгагена, Гётынгена і Обервальда. Так быў заснаваны стары дом Браўншвайга і закладзены асновы будучага герцагства Браўншвайг-Вольфенбютэль. Яго брат Іаган атрымаў у спадчыну землі вакол Люнебурга і тым самым заснаваў стары дом Люнебурга. Горад Браўншвайг заставаўся ў сумесным кіраванні.

У наступныя гады Браўншвайг-Вольфенбютэль перажыў яшчэ некалькі падзелаў. Так на час падзяліліся лініі Грубенгаген і Гётынген. У 1432 годзе ад сярэдняга дому Браўншвайга аддзяліліся далучаныя землі паміж горным ланцугом Дэйстэр і Лайнэ, якія сталі княствам Каленберг. Адбываліся і іншыя падзелы і зліцці.

З-за канфліктаў з жыхарамі Браўншвайга герцагі перанеслі сваю рэзідэнцыю ў 1432 годзе ў акружаны ровам замак Вольфенбютэль у багністай нізіне ракі Окер у 12 км на поўдзень ад Браўншвайга. Пасля ўжо дванаццатага падзелу ў 1495 годзе, падчас якога княства Браўншвайг-Каленберг-Гётынген ізноў распалася на свае складнікі, герцаг Генрых I атрымаў землі Браўншвайга. У назве княства замацавалася назва новай рэзідэнцыі Вольфенбютэль.

Перадапошні князь Браўншвайг-Вольфенбютэля Карл Вільгельм Фердынанд (1735—1806), як і яго папярэднікі, насіў тытул «герцага Браўншвайга і Люнебурга» і быў фельдмаршалам на прускай службе. Падчас войны Чацвёртай кааліцыі ён узначальваў прускую армію, але быў разбіты маршалам Даву ў Іенскай баталіі 14 кастрычніка 1806 года і сканаў ад атрыманых ран 10 лістапада.

Яго сын Фрыдрых Вільгельм Браўншвайг-Вольфенбютэльскі тады не мог уступіць у кіраванне спадчынай бацькі, паколькі з 1807 па 1813 год Браўншвайг-Вольфенбютэль быў заняты французамі і з'яўляўся часткай Вестфальскага каралеўства. Фрыдрых Вільгельм змог вярнуцца ў Браўншвайг толькі пасля вызвалення яго прускімі войскамі 22 снежня 1813 года. У 1814 годзе па рашэнні Венскага кангрэса княства Браўншвайг-Вольфенбютэль было ператворана ў герцагства Браўншвайг.

## Гл. таксама 
* Спіс герцагаў Браўншвайг-Вольфенбютэля

## Спасылкі 
Катэгорыя:Свецкія княствы Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:Браўншвайг
Катэгорыя:Вольфенбютэль
Катэгорыя:1269 год у Еўропе
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Германіі
1922 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва

[міні|320пкс|[«СНОМАС» (Сцвярджальнікі новага мастацтва)|СНОМАС. Стаяць (злева направа): Іван Чарвінка, Казімір Малевіч, Яфім Раяк, Анна Каган, Мікалай Суэцін, Леў Юдзін,  Яўгенія Магарыл. Сідзяць (злева направа) Міхаіл Векслер, Вера Ермалаева, Ілля Чашнік,  Лазар Хідзекель.]]     
**1922** год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

## Падзеі 
* Жнівень — персанальная выстава М. Філіповіча ў памяшканні Мінскага педагагічнага тэхнікуму. Экспанаваліся карціны «На Купалле», «Карагод (Ляльнік)», «Казачны сюжэт» і інш.

## З’явіліся 
[міні|180 пкс|Помнік [Станіслаў Манюшка|Станіславу Манюшке ў Вільне, 1922]]
 пэндзля Фёдара Панкова. Яраслаўскі мастацкі музей]].
* Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей, заснаваны па ініцыятыве гісторыка і археолага Юзафа Ядкоўскага.
* Помнік Станіславу Манюшке ў Вільне. Скульптар Баляслаў Балзукевіч.
* Партрэт Адама Багдановіча пэндзля Фёдара Панкова. Месцазнаходжанне — Яраслаўскі мастацкі музей.

## Нарадзіліся 
* Міхаіл Беляеў, беларускі майстар прыкладнога мастацтва, кераміст
* 22 лютага — Іван Ціханаў (пам. 1993), беларускі мастак
* 14 сакавіка — Анатоль Ткачонак (пам. 1994), беларускі графік і мастак-пейзажыст
* 21 жніўня — Майсей Саламонавіч Альтшулер, — савецкі скульптар, член Саюза мастакоў СССР
* 8 верасня — Альгерд Малішэўскі,  беларускі мастак-жывапісец, педагог
* 26 кастрычніка — Яўген Ганкін (пам. 1996), беларускі мастак. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1968)
*

## Памерлі 
* Генрых Вейсенгоф (нар. 1859) — мастак-жывапісец, які працаваў на тэрыторыях сучаснай Беларусі, Літвы, Польшчы і Расіі. Прымаў удзел у мінскай мастацкай выстаўцы ў 1911 годзе

## Галерэя твораў 

Выява:1922. Бітва на Нямізе.jpg|Міхаіл Філіповіч «Бітва на Нямізе». Палатно, алей. 71 × 142,7 см. НММ
Выява:Dmitri Stelletski 1922 Womens Portrait 01.jpg|Дзмітрый Сцялецкі. Партрэт жанчыны. Папера на кардоне, сангіна, аловак, 77 х 54 см
Выява:Bakst Costume design for L'Oiseau de feu 1922.jpg|Леон Бакст. Эскіз касцюма Жар-птушкі к балету «Жар-птушка». Папера, карандаш, акварэль, гуаш. 68 x 49 см

Выява:Чашник Супрематизм 2.jpg|Ілля Чашнік «Супрэматызм»
Выява:Чашник Движение цвета.jpg|Ілля Чашнік «Рух колеру»
Выява:Ilja Chashnik, Suprematist composition, 1922-1923.jpg|Ілля Чашнік «Супрэматычная кампазіцыя»

Катэгорыя:1922 год у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў
Беларусь