open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Буса (Іванаўскі раён)

**Бу́са** (, ) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Моладаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
12 лістапада 1957 года ў будынку школы падчас кінасеансу адбыўся пажар, у якім загінулі 65 чалавек.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Селішчы

Назву **Се́лішчы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Селішчы — вёска ў Сцяпанкаўскім сельсавеце Жабінкаўскага раёна
** Селішчы — вёска ў Хмелеўскім сельсавеце Жабінкаўскага раёна
* Гомельская вобласць:
** Селішчы — вёска ў Баравікоўскім сельсавеце Светлагорскага раёна
** Селішчы — вёска ў Парыцкім сельсавеце Светлагорскага раёна
* Гродзенская вобласць:
** Селішчы — вёска ў Астравецкім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Селішчы — былы пасёлак у Баравіцкім сельсавеце Кіраўскага раёна
** Селішчы — былая вёска ў Кіраўскім пассавеце Кіраўскага раёна
** Селішчы — вёска ў Мсціслаўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Селішчы — вёска ў Валожынскім раёне
** Селішчы — вёска ў Мінскім раёне

## Гл. таксама 
* Селішча
Моладава (Іванаўскі раён)

**Мо́ладава** (, ) — аграгарадок у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Моладаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
З канца XV стагоддзя Моладава было ўласнасцю роду Грычынаў-Войнаў герба «Трубы». У 1497 годзе Мацвей Грычына атрымаў ад пінскага князя Фёдара Яраславіча маёнткі ў Моладаве, Праходах і Варацэвічах. У 1540 годзе кароль Жыгімонт Стары пацвердзіў маёнткі аднаму з сыноў Мацвея — Войне (Барысу).

У 1583 годзе Сямён Война ў памяць свайго памерлага бацькі Войны Мацвеевіча Грычыны заказаў звон для царквы ў Моладаве.

У 1692 годзе Элеанора Война, дачка пінскага маршалка Мацея Войны, выйшла замуж за віленскага ваяводу Казіміра Дамініка Агінскага, маёнтак як пасаг перайшоў да роду Агінскіх. Апошнім уласнікам маёнтка з роду Агінскіх быў Міхал Клеафас, які меў шмат даўгоў і ў 1792 годзе прадаў Моладава і Парэчча Сымону Ігнаціевічу Скірмунту за 468 тысяч злотых.

У канцы XVIII стагоддзя ў Моладава пабудавана новая драўляная Спаса-Узнясенская царква, у якую з папярэдняй царквы перавезены старажытны звон 1583 года.

У 1840 годзе згарэў палац Агінскіх.

У часы першай сусветнай вайны сядзіба разрабавана. Перад прыходам нямецкіх войск сяляне закапалі старажытны звон на мясцовых могілках. Пасля адыходу немцаў звон адкапалі. Пасля 1920 года пачалося аднаўленне палаца.

Апошнім уласнікам сядзібы быў Генрык Скірмунт, які жыў там разам са сваёй сястрой Марыяй. Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР Генрык і Марыя расстраляны мясцовымі актывістамі, а палац разрабаваны. На месцы пахавання Генрыка і Марыі Скірмунтаў у 1995 годзе ўсталяваны памятны крыж.

У 2000-х гадах побач з драўлянай Спаса-Узнясенскай царквой пабудаваны новыя храм і званіца. Старажытны звон перанесены ў новую званіцу.

## Славутасці 
]]

* Капліца-пахавальня Скірмунтаў — помнік архітэктуры неакласіцызму. Пабудавана ў 1905—1908 гадах па праекце віленскага архітэктара Тадэвуша Раствароўскага. 
* Храм Узнясення Гасподняга 

### Страчаная спадчына 
* Сядзібна-паркавы комплекс Скірмунтаў — пабудаваны ў 1798 годзе па праекце архітэктара Ван-Гроса; меў рысы стылю ампір.

## Вядомыя жыхары 
* Канстанцін Скірмунт
* Генрык Скірмунт
* Лідзія Іванаўна Сямешка (нар. 1947) — беларускі мовазнавец.
* Пётр Іванавіч Брыгадзін

## Спасылкі 
* Моладава на сайце Radzima.org
* 

Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Лядавічы

**Ля́давічы** (, ) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Опальскага сельсавета. За 29 км на паўночны захад ад Іванава, 31 км ад чыгуначнай станцыі Янаў-Палескі.

## Гісторыя 
У пісьмовых крыніцах згадваецца ў **1556** г. у складзе Пінскага павета Троцкага ваяводства ВКЛ. 

З **1795** г. у складзе Расйскай імперыі, у Слонімскай, з **1797** г. у Літоўскай, з **1801** г. у Гродзенскай губерні, Кобрынскім павеце. Паводле інвентароў 1845—48 гг. вёска адносілася да маёнтка Опаль і належала памешчыку Каралю Бржэнцкаму. На **1866** г. сяло ў Опальскай воласці, працавалі каваль, 4 цесляры, 2 шаўцы, сталяр, муляр, пясчнік. 469 сялян былі аб'яднаны ў Лядавіцкае сельскае таварыства, дзейнічалі царква і вучылішча. У **1890** г. сяло — цэнтр Опальскай воласці.

З **1939** г. у БССР. З **1940** г. вёска ў Іванаўскім раёне Пінскай вобласці, цэнтр Опальскага сельсавета. У Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1941 г. да 12 ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі захопнікамі. У вёсцы гітлераўцамі былі расстраляны 4 партызаны-падпольшчыкі, на іх магіле ў 1957 г. пастаўлены абеліск. 12.6.1944 г. у баі з захопнікамі загінуў партызан С. Л. Плаксуноў, у памяць аб якім у 1967 г. на магіле пастаўлены абеліск. За часы вайны ад рук акупантаў загінулі 72 жыхары вёскі, на франтах з **1939** па **1945** гг. — 50 жыхароў.

З 8.1.**1954** г. вёска ў складзе Брэсцкай вобласці. У **1940** г. у вёсцы арганізаваны калгас «1 Мая», які аб'яднаў 135 гаспадарак. Адноўлены пасля вайны 13.1.1949 г. 26.8.1950 г. узбуйнены і яго цэнтрам стала в. Опаль, з 25.3.1963 г. вядомы пад назвай «Перамога». У **1962**—**65** гг. у Драгічынскім раёне. З 6.1.**1965** г. у Іванаўскім раёне.

## Насельніцтва 
* **1845—48** — 555 рэвізскіх душ.
* **1866** — 130 двароў.
* **1905** — 829 жыхароў.
* **1940** — 1226 жыхароў, 225 двароў.
* **1959** — 1077 жыхароў.
* **1979** — 978 жыхароў.
* **1997** — 639 жыхароў, 269 двароў.
* **2005** — 525 жыхароў, 240 гаспадарак.

## Інфраструктура 
У **1955** г. пабудавана бібліятэка. У прыстасаваным будынку да 1918 г. дзейнічала школа (273 вучні ў 1961 г.), працавалі асобныя класы школы сельскай моладзі (33 вучні). Працавалі магазін, ветучастак.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Опальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Вартыцк

**Варты́цк** (, ) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Опальскага сельсавета.

Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Псышчаўскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Опальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Опаль

**О́паль** (, ) — аграгарадок у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці, цэнтр Опальскага сельсавета. 

Знаходзіцца за 28 км на паўночны захад ад Іванава, 30 км ад чыгуначнай станцыі Янаў-Палескі. 327 гаспадарак, 742 жыхары (2005).

## Археалогія 
Непадалёку ад вёскі ў **1963** і **1971** гг. У.Ф. Ісаенкам былі выяўлены дзве археалагічныя стаянкі. Стаянка-1 (за 1,5 км на ПнЗ) належыць да свідэрскай культуры і датуецца 9—6-м тыс. да н.э. Стаянка-2 і крамянёвая майстэрня (за 1,5 км на У ад вёскі) адносяцца да макралітычнай культуры (7—6-е тыс. да н.э.). Гэта сведчыць аб засяленні тутэйшых мясцін з далёкай старажытнасці.

З **1795** г. у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай (з 1797 г. у Літоўскай) губерні, з 1801 г. — у Кобрынскім павеце Гродзенскай губерні. Паводле рэвізіі **1816** г. маёнтак і вёска належалі памешчыку Карлу Міхайлавічу Баржыцкаму. З сярэдзіны XIX ст. маёнтак належаў Ігнату Яленскаму, а потым яго сыну Юзафу (1868—1922). 4 ліпеня 1861 г. у вёсцы адбыліся сялянскія хваляванні, некалькі зачыншчыкаў былі пакараны розгамі. У **1878** г. заснаваны цагляны завод. У **1885** г. Опаль — сяло, цэнтр Опальскай воласці, у складзе якога разам з Лядавічамі было 115 двароў. Дзейнічалі валасное праўленне, 2 праваслаўныя царквы, школа, 2 піцейныя дамы. У ліпені 1905 г. сяляне вёсак Опаль і Лядавічы аб'явілі забастоўку. Барацьба за ліквідацыю сервітутных правоў памешчыка Яленскага, якая пачалася ў 1873 г. і працягвалася да 1881 г., прывяла да таго, што некалькі сялян былі расстраляны пасля нападу на сядзібу.

З **1939** г. у БССР. З **15.1.1940** г. вёска ў Іванаўскім раёне Пінскай вобласці, цэнтр Опальскага сельсавета. У Вялікую Айчынную вайну акупіравана нямецкімі захопнікамі з чэрвеня 1941 г. да 12 ліпеня 1944 г. Акупанты ўваходзілі ў рэйхскамісарыят «Украіна». За час вайны ў вёсцы загінулі 14 мірных жыхароў. На ўшанаванне памяці загінуўшых у 1967 г. быў насыпаны Курган Памяці. На франтах загінулі 45 землякоў. Пасля вайны былыя будынкі маёнтка выкарыстоўваліся саўгасам «Опаль». З 8.1.1954 г. вёска ў Брэсцкай вобласці. 26.8.1950 г. узбуйнены калгас «1 Мая», цэнтрам якога стала в. Опаль, з 25.3.1963 г. — калгас «Перамога». У **1962**—**65** гг. у Драгічынскім раёне. З 6.1.1965 г. зноў у Іванаўскім раёне.

## Славутасці 
* Геадэзічная дуга Струвэ: пункт «Опаль», за 0,8 км на паўднёвы ўсход ад МТФ у вёсцы — 
* Рэшткі парка сядзібна-паркавага комплексу Яленскіх (XVIII ст.).
* Курган Памяці (1967) на ўшанаванне памяці землякоў, загінуўшых у Вялікую Айчынную вайну.
* Магіла ахвяр фашызму.

## Вядомыя асобы 
* Павел Уладзіміравіч Шыпук (1949—2014) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы старшыня Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

## Літаратура 
* 

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Опаль на сайце Radzima.org
* 

Катэгорыя:Аграгарадкі Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
*
Людзінавічы

**Людзі́навічы** (, ) — была вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Бродніцкага сельсавета.

Скасавана 20 сакавіка 2020 года.

## Спасылкі
Пераруб

**Перару́б** (, ) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Рудскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Сцяпан Канстанцінавіч Пісарэвіч (нар. 1947) — беларускі палітык.
* Іван Андрэевіч Паліўка (1926—1975) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966), заслужаны меліяратар БССР

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рудскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Рудск

**Рудск** (, ) — аграгарадок у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Рудскага сельсавета.

За 7 км на поўдзень ад Іванава, за 147 км ад Брэста, за 5 км ад чыгуначнай станцыі Янаў-Палескі.

## Гісторыя 
Назва, магчыма, паходзіць ад жалезнай руды, якая сустракаецца абапал ракі Самаранкі на захад ад вёскі.

Згадваецца з сярэдзіны XVIII ст., на той час паселішча з некалькіх сялянскіх двароў.

З канца XVIII ст. складзе Бродніцкай воласці Пінскага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі.

## Насельніцтва 
* 2001 год — 783 жыхары, 262 двары.

## Славутасці 
* Царква Успення Прасвятой Багародзіцы (XIX ст.).
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Уладзіміравіч Цагельнік (нар. 1954) — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне дыферэнцыяльных ураўненняў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Рудск на сайце Radzima.org
* 
* ДУК «Цэнтральная раённая бібліятэка імя Ф. І. Панфёрава»

Катэгорыя:Рудскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Беразляны

**Беразля́ны** (, ) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сачыўкаўскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Сцяпан Ільіч Шкапіч (нар. 1952) — дзяржаўны дзеяч Беларусі, першы міністр транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь (1993—1994)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сачыўкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Тышкавічы

**Ты́шкавічы** (, ) — аграгарадок у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Мотальскага сельсавета. Размешчаны за 28 км на паўночны захад ад горада і чыгуначнай станцыі Іванава, 30 км ад чыгуначнай станцыі Янаў-Палескі.

## Геаграфія 
Аграгарадок знаходзіцца каля левага берага ракі Ясельда. Каля паўночнай ускраіны ў Ясельду ўпадае канава Духлянка. За 3 км у напрамку на захад ад ускраіны аграгарадка вадасховішча (да 1983 г. — возера) Джыдзінне, прыкладна за 0,6 км на паўночны ўсход — возера Мульнае, за 0,4 км на поўдзень — возера Скупое.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц Тышкавічы вядомы з 1520 года. Пасля прыняцця «Устава на валокі» ў 1557 годзе, вёска з'яўлялася паселішчам для служылых людзей — шляхціцаў у Пінскім павеце Трокскага ваяводства ВКЛ, тэрыторыя далучана да Моладаўскага сельсавета, а з 1962 года вёска перайшла ў склад Мотальскага сельсавета. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. У 1962—1965 гадах у Драгічынскім раёне.

29 снежня 1949 года ў вёсцы быў утвораны калгас імя Свярдлова, які 4 лютага 1958 года быў далучаны да калгаса імя Сталіна з цэнтрам у вёсцы Моладава. 31 мая 1961 года вёска ўвайшла ў склад калгаса «XXII партз'езд» (цэнтр — Моталь). 29 жніўня 1987 года быў створаны самастойны калгас імя І. А. Паліўкі. З 2003 года вёска знаходзіцца ва ўгоддзях СВК «Агра-Моталь».

## Насельніцтва 
* **XX стагоддзе**: 1905 — 652 жыхары; 1924 — 180 будынкаў, 1019 жыхароў; 1940 — 255 двароў, 1456 жыхароў; 1959 — 1612 жыхароў (паводле перапісу); 1979 — 1698 жыхароў (паводле перапісу).
* **XXI стагоддзе**: 2005 — 553 гаспадаркі, 1425 жыхароў.

## Інфраструктура 
На пачатак 2000-х гадоў у вёсцы дзейнічалі сярэдняя школа, дзіцячы сад, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі, 3 магазіны, амбулаторыя.

## Славутасці 
* За 1 км ад вёскі знаходзяцца 2 археалагічныя стаянкі, выяўленыя ў 1962 годзе і даследаваныя ў 1971 годзе У. Ф. Ісаенкам. Стаянка-1 адносіцца да нёманскай культуры, стаянка-2 — да неаліту і бронзавага веку, што сведчыць аб засяленні тутэйшых мясцін у далёкай старажытнасці.
* Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай.
* Мясцовыя могілкі з традыцыйнымі драўлянымі крыжамі.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-124. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1986 г.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мотальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Сычэва (Іванаўскі раён)

**Сычэ́ва** (, ) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сачыўкаўскага сельсавета.

21 ліпеня 1980 года ў склад Сычэва ўключаны вёскі Верамееўцы і Панцаўцы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сачыўкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Стрэльна (Іванаўскі раён)

**Стрэ́льна** (, ) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сачыўкаўскага сельсавета.

28 студзеня 1983 года вёскі Новая Стрэльна і Старая Стрэльна аб’яднаны ў адну вёску — Стрэльна. Вёскі Новая Стрэльна ў 1940—1983 гадах і Стрэльна ў 1983—2000 гадах з’яўляліся цэнтрам Стрэльненскага сельсавета.

## Славутасці 
* Храм Святога Аляксандра Неўскага — праваслаўны храм, пабудаваны ў 1800 г. з дрэва. — 

## Спасылкі 
* Стрэльна на сайце Radzima.org
* 

Катэгорыя:Сачыўкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Трудавая (Іванаўскі раён)

**Трудава́я** (, ) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбахскага сельсавета.

## Гісторыя 
Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Снітаўскага сельсавета.

Файл:Trudavaja Трудавая (2023) 01.jpg|Колішняя крама
Файл:Trudavaja Трудавая (2023) 02.jpg|Сцэна ў парку
Файл:Trudavaja Трудавая (2023) 03.jpg|Дом
Файл:Trudavaja Трудавая (2023) 04.jpg|Дом

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарбахскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Псышчава

**Псы́шчава** (, ) — аграгарадок у Беларусі, у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Опальскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 18 км у напрамку на поўнач ад горада Іванава, за 150 км ад Брэста, за 21 км ад чыгуначнай станцыі Янаў-Палескі.

## Гісторыя 
21 ліпеня 1980 года ў склад Псышчава ўключаны вёскі Закалле і Пнюхі. Да 2013 года Псышчава было цэнтрам Псышчаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 2000 год — 640 жыхароў, 263 двары.

## Памятныя мясціны 
.]]
* Магіла ахвяр фашызму.
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Опальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Трудавая

Назву **Трудава́я** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Трудавая — вёска ў Іванаўскім раёне
* Гродзенская вобласць
** Трудавая — вёска ў Шчучынскім раёне
Рудка

Назву **Ру́дка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Рудка — вёска ў Жабінкаўскім раёне
** Рудка — вёска ў Пінскім раёне
* Віцебская вобласць
** Рудка — вёска ў Пастаўскім раёне
### Украіна 
* Рудка (Папільнянскі раён)
* Рудка (Сакальскі раён)

## Рэкі 
### Беларусь 
* Рудка — рака ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці, правы прыток ракі Даўжанка
Доўгае (Івацэвіцкі раён)

**До́ўгае** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Быценскага сельсавета.

У 1940—1972 гадах цэнтр Доўгаўскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Быценскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Сачыўкі (значэнні)

Назву **Сачы́ўкі** маюць:

* Сачыўкі — род птушак з сямейства ўюрковых, атрад вераб'інападобныя

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Сачыўкі — аграгарадок у Іванаўскім раёне
* Віцебская вобласць
** Сачыўкі — вёска ў Мёрскім раёне
* Мінская вобласць
** Сачыўкі — вёска ў Вілейскім раёне

## Гл. таксама 
* Сачыўка
Сачыўкі (Іванаўскі раён)

**Сачы́ўкі** (, ) — аграгарадок у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Сачыўкаўскага сельсавета.

Знаходзіцца за 13 км у напрамку на паўночны захад ад горада Іванава, за 135 км ад Брэста, за 15 км ад чыгуначнай станцыі Янаў-Палескі.

У 1940—1954 гадах цэнтр Сачэўскага сельсавета. З 1954 па 2000 год у Стрэльненскім сельсавеце, з 2000 года яго цэнтр (сельсавет перайменаваны ў Сачыўкаўскі).

## Насельніцтва 
* 350 жыхароў, 138 двароў (2001).

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі
* Амбулаторыя

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сачыўкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Ян Францавіч Пярно

**Ян Францавіч Пярно** (, маёнтак Скрале, Рыжскі павет, , Расійская імперыя (цяпер Латвія) — ) — удзельнік барацьбы за ўсталяванне бальшавіцкай улады ў беларускіх губернях. 

## Біяграфія 
Скончыў 9 класаў валасной школы. Вясной 1906 зблізіўся з сацыял-дэмакратамі, удзельнічаў у рэвалюцыйным руху. У 1906—1908 працаваў на фабрыцы «Рэсора» ў Рызе, вучыўся ў вячэрнім нямецкім рамесным вучылішчы. З 1908 працаваў настаўнікам, экстэрнам здаў экзамены на званне настаўніка пачатковых народных вучылішч.

З 1914 у арміі, вёў рэвалюцыйную агітацыю на Заходнем фронце, з 1915 член Латышскай сацыял-дэмакратычнай групы ў Мінску. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 член выканкома Мінскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў і член Мінскага камітэта РСДРП(б). У кастрычніку 1917 камісар зброевых майстэрняў 10-й арміі, з яго дапамогай узброены 1-ы рэвалюцыйны полк імя Мінскага Савета. Са студзеня 1919 член бюро Паўночна-Заходняга абласнога камітэта РСДРП(б) і выканкома Саветаў Заходняй вобласці Мінскана губернскага ВРК, у Мінскім губернскім харчовым камісарыяце. З 29 красавіка 1919 у складзе Арганізацыйнага бюро ЦК КП(б)ЛіБ. З сярэдзіны 1919 на партыйнай рабоце ў Смаленску. З 28 лютага па 5 лістапада 1921 старшыня Смаленскага губернскага выканаўчага камітэта, зыдучы з гэтай пасады па стане здароўя. Працягваў партыйную і гаспадарчую працу ў Маскве і Якуцку. З красавіка 1933 працаваў у жывёлагадоўчай галіне. З лістапада 1937 — на пенсіі.

Пахаваны ў калумбарыі Новадзявочых могілак

## Працы 
* Воспоминания // В борьбе за Октябрь в Белоруссии и на Западном фронте: воспоминания активных участников Октябрьской революции / Ин-т истории партии ЦК КП Белоруссии — филиал Ин-та марксизма-ленинизма при ЦК КПСС. — Мн.: Госиздат БССР, Редакция политической литературы, 1957. — 372 с.

## Літаратура 
* *Кипнис, С. Е.* Новодевичий мемориал Некрополь Новодевичьего кладбища / Авт. и сост. С. Е. Кипнис. — М.: Пропилеи, 1995. — 430 с. — ISBN 5-7354-0023-1
* Пярно Ян Францавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузелі—Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с. — С. 16. — ISBN 985-11-0214-8.
* Руководители Смоленской области, (1917—1991 годы): биографический справочник / [авт.-сост. Н. Г. Емельянова и др.]; ОГУ «Государственный архив Смоленской области». — Смоленск: Флиманкова И. А., 2008. — 193, [14] с.портр., факс. — ISBN 978-5-902093-34-3.

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Латвіі
Катэгорыя:Старшыні Смаленскага абласнога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Катэгорыя:Члены РСДРП
Катэгорыя:Бальшавікі
Катэгорыя:Члены Цэнтральнага бюро КП(б)Б
Анакаланг

**Анакала́нг** () — комплекс мегалітычных помнікаў у цэнтральнай частцы вострава Сумба ў Інданезіі.

Мегалітычныя канструкцыі Акаланг раскіданы па ўсёй тэрыторыі аднайменнай даліны, населенай усходнімі сумба. Звычайна яны месцяцца каля вёсак і ўяўляюць сабою магільні правадыроў. Найбольш вядомы і найлепш даследаваны магільні каля вёскі Кампунг, дзе, згодна легендзе, пахавана князёўна.  

Як выявілі вучоныя, найбольш старажытныя мегаліты маглі быць усталяваны ў канцы неаліта. Традыцыя іх узвядзення працягвалася да першай трэці XX ст.

## Спасылкі 
* Anakalang 
* Ron Adams, The Megalithic Tradition of West Sumba. Simon Fraser University, 2004  

Катэгорыя:Мегаліты
Катэгорыя:Гісторыя Інданезіі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Інданезіі
Бадгір

, адзін з самых высокіх у Іране]]
 Бур-Дубай]]

**Бадгір** (фарсі *بادگیر*, у пер. *ветралоў*) — традыцыйны арабскі архітэктурны элемент, створаны для вентыляцыі будынкаў і падтрымання нармальнага тэмпературнага балансу ў ім.

## Агульныя звесткі 
Калі быў створаны першы бадгір — дакладна не ўстаноўлена, аднак яны з'яўляюцца неад'емнай часткай персідскай і іранскай традыцыйнай архітэктуры ўжо на працягу стагоддзяў. Кожная вежа бадгіра мае па меншай меры два вертыкальных паветраных канала — у адрозненне ад арабскіх малкваф, якія маюць, як правіла, усяго адзін канал. Бадгір уяўляе сабой масіўную вежу, узнімальную ад самых ніжніх памяшканняў будынка высока над яго дахам. Гэтая вежа падзелена, як правіла на чатыры вертыкальных паветраных канала, якія выходзяць у верхняй частцы бадгіра на ўсе чатыры бакі свету. Гэтыя каналы адпаведна надвор'ю і напрамкам вятроў могуць па неабходнасці адчыняцца і зачыняцца, рэгулюючы, такім чынам, паветраныя патокі ўнутры будынка. Дзеянне бадгіра можа камбінавацца з іншымі адпаведнымі прыборамі і награвальнымі элементамі.

Вышыня вежы дазваляе выкарыстоўваць заснаваны на руху цёплых паветраных патокаў т. зв. «камінны эфект», а таксама паступленне ўнутр свежага паветра і ветру. Калі ў будынку горача і пануе падвышаная тэмпература, то ў дзеянне ўступае «камінны эфект» (асабліва часты ў начны час). Халаднаватае начное паветра струменіцца праз бадгір ў будынак і астуджае разагрэтыя сцены, якія збіраюць цяпло. Яны награваюць паветра з вуліцы, якое падымаецца назад у бадгір і выходзіць вонкі. Дадаткова сцены вежы і будынка, асабліва яго дах, таксама выпускаюць ноччу назапашанае за дзень цяпло. Акрамя забеспячэння будынка свежым паветрам, бадгір служыць мэтам якаснай вентыляцыі ўсіх памяшканняў ўнутры дома, а таксама забеспячэнню дастатковай вільготнасці паветра. Ад даўжыні каналаў бадгіра залежыць іх цеплаёмістасць і той аб'ём вады, які бадгір здольны акумуляваць для астуджэння і падсілкоўвання паветра з мэтай павышэння яго вільготнасці.

Бадгіры таксама будуюцца над халадзільнымі памяшканнямі і падземнымі вадасховішчамі. Дзякуючы тэхналогіях выпарэння і ахладжэння, камбінацыям ціску ўнутры каналаў вежы, яны здольныя нават у летнія месяцы падтрымліваць нізкія тэмпературы, блізкія да кропкі замярзання вады.

## Спасылкі 
* Бадгіры і Вежы Ільда ў Іране 

Катэгорыя:Архітэктура Ірана
Катэгорыя:Ісламская архітэктура
Катэгорыя:Халадзільная тэхніка
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Цеплатэхніка
Катэгорыя:Вежы
Echinops ritro

**Echínops rítro** — від раслін роду  сямейства .

## Арэал 
Распаўсюджаны ў паўднёвай частцы еўрапейскай часткі Расіі, у Заходняй Сібіры, на Паўднёвым Урале і ў Сярэдняй Азіі па схілах пагоркаў, у стэпе, на прыбярэжных пясках.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Астравыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Марапу

**Мара́пу** (сумба: *marafu*, літаральна «звышнатуральнае») — сістэма рэлігійных вераванняў народа сумба з вострава Сумба ў Інданезіі. Для яе характэрны спалучэнне монатэізма з анімізмам і культам продкаў.

## Паходжанне 
У аснове марапу палягаюць старажытныя анімістычныя і пахавальныя культы, прынесеныя на Сумбу аўстранезійцамі. Аб іх існаванні сведчаць мегалітычныя пабудовы, накшталт Анакаланга, што ўзводзіліся для шанавання продкаў. Акрамя таго, на фарміраванне сучасных рэлігійных уяўленняў маглі паўплываць яванскі індуізм, іслам і хрысціянства.

## Вераванні 
Прыхільнікі марапу вераць у існаванне бога-стваральніка сусвету, якога называюць *Мавулу Тау-Тау Маджыі*. Аднак, паводле іх уяўленняў, ён не прымае актыўны ўдзел у зямным жыцці і мала ўплывае на жыццё людзей. Таму марапу ўспрымаецца як сістэма пасрэдніцтва паміж чалавекам і богам, а таксама як філасофія і лад жыцця.

У сваю чаргу, чалавек разглядаецца ў марапу як натуральная частка сусвету. Існуе сістэма маральных абавязкаў і паводзінаў *нуку-хара*, якой павінны прытрымлівацца людзі, каб не парушыць баланс у прыродзе. Прыхільнікі марапу таксама вераць у шматлікіх духаў, што насяляюць навакольную прастору. Асабліва важным з’яўляецца шанаванне продкаў.

## Рытуалы 
Рытуалы марапу шчыльна звязаны з паўсядзённым жыццём, якое канцэнтруецца вакол сям’і і рода. Кожная сям’я мае рытуальныя месцы для шанавання духаў продкаў, акрамя таго, існуе звычай захавання рэліквій продкаў у доме. Рэлігійны характар маюць і сумесныя святы — *пасола*, што суправаджаецца бойкай на дзідах, пахавальныя цырымоніі, у тым ліку штогадовая *вула-поду*, ачышчальныя дні *біджалунгу хіўпаана* і *парунга таліянг*.

Сямейныя рытуалы арганізуюць старэйшыны, аднак вылучаецца невялікі пласт «пасрэднікаў» — людзей, што найчасцей праводзяць сумесныя цырымоніі, практыкуюць шаманізм, фактычна выконваюць функцыі святароў.

Катэгорыя:Нацыянальныя і этнічныя рэлігіі
Тынкоўка

е]]
**Тынкоўка**, або **тынк** — аддзелачны зацвярдзелы слой, утвораны будаўнічым растворам на паверхні канструкцыйных элементаў, частак будынкаў і збудаванняў. Тынкавальныя растворы звязваюцца вапнай, цэментам, гіпсам, глінай, магнезітам.

У сучасным будаўніцтве выкарыстоўваюць тынкоўкі:
* звычайную (для выраўноўвання паверхні агараджальных канструкцый),
* спецыяльную (водатрывалую і воданепранікальную, акустычную, рэнтгенанепранікальную, цеплаізаляцыйную, вогнезасцерагальную і інш.),
* дэкаратыўную (для павышэння эстэтычнай выразнасці будынкаў і збудаванняў у растворы дадаюць каляровыя і крышталічныя запаўняльнікі, мармуровы пясок, слюду, рознакаляровую шкляную крошку і каляровыя пігменты). Мастацкі эфект дэкаратыўнай тынкоўкі дасягаецца таксама рэльефнай апрацоўкай слоя каменячосным інструментам для імітацыі фактуры натуральнага каменю.

## Беларусь 
На Беларусі прататып тынкоўкі вядомы з жалезнага веку, калі сцены жытлаў абмазвалі глінай. У XII ст. для аддзелкі фасадаў Дабравешчанскай царквы ў Віцебску выкарыстоўвалася спецыяльная дэкаратыўная абмазка-тынкоўка.

У канцы XV — першай палове XVI ст. тынкоўка ўжывалася для аддзелкі асобных элементаў фасада (нішы, часткі шчытоў, франтонаў). У другой палове XVI — XVII стст. тынкавалі цалкам фасады будынка, а таксама ўнутраныя сцены. Акрамя звычайнай роўнай і гладкай тынкоўкі, ужываўся і спосаб дэкаратыўнага аздаблення сцен будынкаў, заснаваны на выдрапванні верхняга слоя тынкоўкі да ніжніх кантрасных па колеры слаёў — сграфіта. Сродкам тынкоўкі на фасадах будынкаў імітавалася рустоўка, фактурнай тынкоўкай вылучаліся філёнгі. Тынкоўка часта пакрывалася зверху вапнай з мінеральнымі і некаторымі арганічнымі пігментамі (чырвоная і жоўтая вохра, свінцовы сурык, драўняны вугаль і інш.).

У сучаснай архітэктуры дэкаратыўная тынкоўка пашырана ў аздабленні фасадаў і інтэр’ераў жылых і грамадскіх будынкаў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аздобныя матэрыялы
Ордэн Сухэ-Батара

**Ордэн Сухэ-Батара** () — вышэйшая дзяржаўная ўзнагарода Манголіі.

Ордэн быў заснаваны 16 мая 1941 года ў гонар кіраўніка мангольскага вызваленчага руху і Народнай рэвалюцыі 1921 года Дамдзіна Сухэ-Батара, як аналаг савецкага ордэна Леніна.

## Статут 
Ордэнам Сухэ-Батара ўзнагароджваюцца як асобныя людзі, так і цэлыя калектывы — установы, прадпрыемствы, вайсковыя часці. Узнагарода ўручаецца за асоба выдатныя заслугі ў справе ўмацавання незалежнасці краіны, у эканамічным і культурным будаўніцтве, а таксама за праяўленыя самаадданасць, мужнасць і адвагу. Узнагароджанне праводзіць Малы хурал Мангольскай Народнай Рэспублікі, і разам з ордэнам узнагароджаным уручаецца ордэнская кніжка, у якую ўклейваецца фатаграфія ўзнагароджанага, запісваюцца яго імя і прозвішча, нумар ордэна і называецца тая заслуга, за якую чалавек ганараваны гэтым высокім знакам адрознення.

Ордэн Сухэ-Батара носіцца на левым боку грудзей. Калі ўзнагароджаны мае іншыя ордэны і ўзнагароды Манголіі, то апошнія размяшчаюцца на грудзі ўслед за ім.

Ордэн Сухэ-Батара ўручаецца тым грамадзянам Манголіі, якія за выдатныя подзвігі былі ганараваны ганаровым званнем «Герой Мангольскай Народнай Рэспублікі».

## Апісанне знака 
Ордэнскі знак уяўляе сабой выпуклую паліраваную залатую пяціканцовую зорку, паміж канцамі якой размешчаны сярэбраныя плоскія завостраныя прамяні рознай велічыні, пакрытыя сіняй эмаллю. У цэнтры ордэнскай зоркі змешчана плацінавая пагрудная рэльефная выява Сухэ-Батара на фоне круга, пакрытага шэрай эмаллю і атачонага залатым вянком. Над партрэтам лунае разгорнуты направа чырвоны эмалевы рэвалюцыйны сцяг з пышнымі кісцямі і надпісам «СҮХБААТАР», а пад ім намалявана чырвоная эмалевая зорка.

Адваротны бок ордэна гладкі, злёгку ўвагнуты. У цэнтры яго прыпаяны наразны штыфт з гайкай для мацавання ордэна да адзення. Ордэнскай знак вырабляецца з трох асобных частак, якія потым злучаюцца паміж сабой штыфткамі.

## Спасылкі 
* Ордэн Сухэ-Батара на сайце Узнагароды Манголіі 

Катэгорыя:Ордэны Манголіі
С
Катэгорыя:Аб'екты, названыя ў гонар Сухэ-Батара
Marvel Comics

**«Marvel Worldwide Inc.»** (звычайна завецца **«Marvel Comics»**, а таксама **«Marvel Publishing, Inc.»** і **«Marvel Comics Group»**) — амерыканская кампанія-выдавец коміксаў і звязаных з імі прадуктаў. У 2009 годзе «The Walt Disney Company» набыла «Marvel Entertainment», мацярынскую кампанію «Marvel Worldwide».

Кампанія «Marvel Comics» з’явілася ў 1939 годзе як «Timely Publications» і да пачатку 1950-х гадоў стала вядомай як «Atlas Comics». Пачатак сучаснай гісторыі Marvel звязваюць з 1961 годам, калі былі створаны Фантастычная чацвёрка і іншыя супергероі, аўтарства Стэна Лі, Джэка Кірбі, Стыва Дытка і многіх іншых.

Спіс персанажаў Marvel уключае ў сябе такіх вядомых герояў, як Чалавек-павук, Капітан Амерыка, Расамаха, Жалезны чалавек і Халк, такія каманды, як Мсціўцы, Фантастычная чацвёрка, Вартавыя Галактыкі і Людзі Ікс, а таксама такіх антаганістаў, як Магнета, Зялёны Гоблін, Доктар Дум, Доктар Васьміног і Локі. Большасць выдуманых персанажаў «Marvel» аперыруюць у адной рэальнасці, вядомай як Сусвет Marvel, куды ўваходзяць рэальныя гарады. Такія персанажы, як Чалавек-павук, Фантастычная чацвёрка, Мсціўцы і Доктар Стрэндж знаходзяцца ў Нью-Ёрку, тым часам як Людзі Ікс — у Салем Цэнтры (Нью-Ёрк), а лакацыяй апавяданняў пра Халка часта бывае паўднёвы захад ЗША.


Катэгорыя:Выдавецтвы ЗША
Катэгорыя:Кампаніі Нью-Ёрка
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1939 годзе
Норман Озбарн

**Норман Озбарн** () — выдуманы суперліхадзей у сусвеце Marvel Comics. Персанаж быў створаны пісьменнікам Стэнам Лі і мастаком Стывам Дыткам і ўпершыню з'явіўся ў коміксе «*Дзіўны Чалавек-павук*» #14 у ліпені 1964 года ў якасці яго найбольш вядомага ўвасаблення Зялёнага Гобліна. Амаральны прамысловец і кіраўнік кампаніі Оскарп вынайшоў формулу, якая павысіла яго фізічныя здольнасці і інтэлект, аднак таксама давяла яго да вар'яцтва. З'яўляецца адным з самых стойкіх заклятых ворагаў Чалавека-павука і адказвае за шматлікія трагедыі (напрыклад, смерць Гвен Стэйсі).  У 2009 годзе персанаж заняў 13-е месца ў спісе найвялікшых коміксных ліхадзеяў усіх часоў па версіі IGN.

У фільме «*Чалавек-павук*» (2002) ролю Нормана Озбарна граў Уілем Дэфо. Крыс Купер выканаў ролю Озбарна ў фільме 2014 года «*Новы Чалавек-павук. Высокае напружанне*».

Катэгорыя:Суперліхадзеі Marvel Comics
Катэгорыя:Персанажы коміксаў пра Чалавека-павука
Саву

**Саву** значыць:

* **Саву** — мора ў Ціхім акіяне
* **Саву** — востраў у Інданезіі
* **Саву** — народ, карэнныя насельнікі вострава Саву
Спэнсэр Смайт

**Спэнсэр Смайт** () — выдуманы ліхадзей у сусвеце Marvel Comics. Бацька Алістэра Смайта.

Катэгорыя:Суперліхадзеі Marvel Comics
Катэгорыя:Персанажы коміксаў пра Чалавека-павука
Улас Дубіна

**Ула́с Дубі́на** — беларускі нацыянальны дзеяч, удзельнік Слуцкага збройнага чыну 1920 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Ісерна Слуцкага павета. У беларускім нацыянальным руху з 1917 года. Член БПСР, член Белнацкама Случчыны і таварыства «Папараць-кветка» — кіраваў у канцы 1919 г. гуртком «*Вясковая Зорка*» ў вёсках Ліпнікі і Ісерна.

На з’ездзе Случчыны ў лістападзе 1920 выбраны ў склад Беларускай Рады Случчыны. Пасля Слуцкага збройнага чыну — у Заходняй Беларусі.

Арыштоўваўся польскай дэфензывай як інструктар Віленскага Белнацкаму за арганізацыю нацыянальных школаў, культурна-асветных гурткоў і беларускіх кааператываў у Ашмянскім і Лідскім паветах, адначасова праводзячы эсэраўскую агітацыю.

Падчас выбараў у Віленскі сойм у 1922 годзе ў «складзе 33-х» высланы польскімі ўладамі ў Літву.

У 1923 вярнуўся ў БССР, працаваў у саўгасе вёскі Гнойны Рак. Удзельнічаў у ліквідацыйным з’ездзе БПСР у 1924 г. У 1933 г. арыштаваны ГПУ і высланы за межы БССР. Далейшы лёс невядомы.

Катэгорыя:Члены Беларускай рады Случчыны
Катэгорыя:Удзельнікі Слуцкага паўстання
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім павеце
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Саву (востраў)

**Са́ву** () — востраў у групе Малых Зондскіх астравоў. Уваходзіць у склад Інданезіі. Плошча — 414 км². Насельніцтва (2009 г.) — 91 870 чал.

## Геаграфія 
Саву — адзін з паўднёвых Малых Зондскіх астравоў. Знаходзіцца ў 107 км на паўднёвы ўсход ад вострава Сумба, у 90,64 км на захад ад вострава Роты, у 1715 км на паўднёвы ўсход ад Джакарты, сталіцы Інданезіі. Даўжыня з паўднёвага захаду на паўночны ўсход — 37,52 км. Найбольшая шырыня — 18,07 км. Часам аб’ядноўваецца разам з суседнімі дробнымі астравамі Райджуа і Райдана ў адзіны архіпелаг.

Хаця Саву мае вулканічнае паходжанне і месціцца ў зоне ўздзеяння землятрусаў і цунамі, мясцовыя вулканы не актыўны ўжо некалькі мільёнаў гадоў. Паверхня пагорыстая, складзена пясчанікамі і глінамі. Найвышэйшы пагорак не перавышае 342 м. Усходняе ўзбярэжжа знакаміта сваімі пясчанымі пляжамі, якія прынята параўноўваць з балійскімі.

Для Саву характэрны засушлівы экватарыяльны клімат. Пераважаюць саванны і зараснікі хмызняку.

## Гісторыя 
У старажытнасці востраў Саву быў населены аўстранезійцамі. Сучасны народ саву, або хаву, з’яўляецца прамым нашчадкам першапасяленцаў. У сярэднявеччы востраў знаходзіўся пад кантролем яванскай імперыі Маджапахіт. У 1648 г. адкрыты галандскімі маракамі. Спроба галандцаў у 1674 г. стварыць гандлёвую факторыю скончылася беспаспяхова з-за супраціўлення жыхароў усхода Саву. У 1770 г. востраў наведала брытанская экспедыцыя на чале з Дж. Кукам. У XIX ст. далучаны да каланіяльных валоданняў Галандыі. У 1949 г. стаў часткай незалежнай Інданезіі.

## Эканоміка 
Дзве асноўныя галіны эканомікі вострава Саву — сельская гаспадарка і турызм. Тубыльцы вырошчваюць на продаж кукурузу і фасолю, для ўнутранага спажывання — цукровую пальму. З часоў сярэднявечча існуе конегадоўля. Поні з Саву вывозяцца на іншыя астравы Інданезіі. З канца XX ст. развіваецца лоў водарасцяў, што экспартуюцца ў Японію. Турысты наведваюць востраў для адпачынку на пляжах і знаёмства з арыгінальнай мясцовай культурай.

## Спасылкі 
* Savu Islands, East Nusa Tenggara, Indonesia
* Savu Islands
* Official Website of Savu Raijua Regency 

Катэгорыя:Малыя Зондскія астравы
Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Паўлінка (фільм-спектакль)

**«Паўлінка»** — фільм-спектакль, які ўяўляе сабой экранізацыю спектакля Нацыянальнага тэатра імя Янкі Купалы, пастаўленага паводле аднайменнай п'есы Янкі Купалы.

## У ролях 
* Лілія Драздова — *Паўлінка*
* Уладзімір Кудрэвіч — *Якім Сарока*
* Барыс Платонаў — *Быкоўскі*
* Лідыя Ржэцкая — *Альжбета*
* Глеб Глебаў — *Пустарэвіч*
* Уладзімір Дзядзюшка — *Крыніцкі*
* Вера Пола — *Агата*

## Здымачная група 
* Рэжысёр: Аляксандр Зархі
* Сцэнарны план: Максім Лужанін
* Аператар: Аляксандр Гінцбург
* Кампазітары: Юрый Бяльзацкі, Яўген Цікоцкі
* Мастак: Яўген Ганкін

## Тэхнічныя даныя 
* Гук: стэрэа
* Паказ: чорна-белы

## Спасылкі 
* Інфармацыя аб фільме «Паўлінка» і анлайн-прагляд  на сайце кинокартошка.net 
* «Паўлінка» на сайце Кино-театр.ру
* «Паўлінка» на сайце КиноПоиск.ру
* Торэнт фільму «Паўлінка» на сайце rutracker.org
* Торэнт і avi-файл фільму «Паўлінка» на сайце film.arjlover.net

Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Катэгорыя:Фільмы на беларускай мове
Катэгорыя:Экранізацыі твораў Янкі Купалы
Яшчар (комікс)

**Яшчар** ( — літар. , сапраўднае імя — доктар **Кёрціс «Курт» Ко́нарс**, ) — выдуманы суперзлыдзень у сусвеце Marvel Comics, адзін з ворагаў Чалавека-павука. У 2009 годзе персанаж заняў 62-е месца ў спісе найвялікшых коміксных ліхадзеяў усіх часоў па версіі IGN.

Паводле сюжэту коміксаў, доктар Курт Конарс быў генетычным біёлагам, які даследаваў здольнасці некаторых рэптылій адрошчваць канечнасці, часткова з мэтай знайсці спосаб рэгенеравіць сваю правую руку. Пасля выпрабаванняў на сабе ён ператвараецца на жорсткага монстра–яшчара. Нягледзячы на магчымасць вяртацца да сваёй чалавечай формы, ён пакутуе, калі яго альтэр-эга вырываецца.

У фільмах «*Чалавек-павук 2*» (2004) і «*Чалавек-павук 3: Вораг у адлюстраванні*» (2007) ролю Курта Конарса граў Дылан Бэйкер. Рыс Іванс выканаў ролю Конарса і яго альтэр-эга Яшчара ў якасці галоўнага антаганіста ў фільме 2012 года «*Новы Чалавек-павук. Высокае напружанне*».

Катэгорыя:Суперліхадзеі Marvel Comics
Катэгорыя:Персанажы коміксаў пра Чалавека-павука
Грамафон

**Грамафо́н** ( — запіс, φωνή — гук) — прыбор для запісвання і прайгравання гуку з грамафоннай пласцінкі.

Грамафон з'яўляецца перайначваннем фанографа, незалежна вынайдзенага ў 1877 годзе Шарлем Кро і Томасам Эдысанам. Эміль Берлінер, азнаёміўшыся з працамі Кро, вырашыў замест цыліндраў для запісвання і прайгравання гукаў выкарыстоўваць дыскі. Новае вынаходніцтва, названае грамафонам, было запатэнтавана Берлінерам 26 верасня 1887 года.

Грамафонныя пласцінкі першапачаткова вырабляліся з эбаніту, затым з шэлаку. Першая ў свеце грамафонная пласцінка была цынкавай. Разец прымацоўваўся праз ланцужок да мембраны, якая ўспрымала гукі і вібравала. Потым разец наносіў на лакавым дыску (першапачаткова — на пласце сажы, затым воску) мадуляваны спіральны след, які пры тыражаванні пераносіўся на пласцінку. Пры кручэнні пласцінкі з дапамогай спружыннага механізму грамафону грамафонная іголка рухалася па спіралі дыску і выклікала адпаведныя ваганні вібруючай пласцінкі.

Асноўная перавага грамафону над фанографам — папярочны запіс, які забяспечвае зніжэнне скажэнняў у дзясяткі разоў, а таксама большая гучнасць (ужо ў першых мадэлях — у 16 разоў, або на 24 дб). Разам з лёгкасцю тыражавання запісаў гэта забяспечыла хуткую перамогу грамафону.

У 1940—1960-х удасканаленне грамафону дазволіла дасягнуць досыць чыстай перадачы музычнага гучання п'есаў, як вакальных, так і інструментальных. Выраб грамафонаў зрабіўся магутнай самастойнай галіной у ЗША і Еўропе. У 1907 г. фірма «Патэ» прадстаўляе патэфон, у 1925 г. Берлінер сумесна з RCA стварае першы серыйны электрафон. Выраб пласцінак (дыскаў) разнастайнага рэпертуару (п'есы ў выкананні музычных віртуозаў і выдатных спевакоў) выдзеліўся ў адмысловую галіну прамысловасці.

Пазней грамафоны саступілі месца электрафонам і прайгравальнікам (электрапрайгравальная прылада) у складзе аўдыёсістэм.

## Гл. таксама 
* Патэфон
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гукаўзнаўляльная апаратура
Чэрнеўка

Назву **Чэ́рнеўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць
** Чэрнеўка — аграгарадок у Дрыбінскім раёне
* Мінская вобласць
** Чэрнеўка — вёска ў Барысаўскім раёне
Бычыны цэпень

**Бычыны цэпень**, **Няўзброены цэпень**, **Бычыны саліцёр** (*Taeniarhynchus saginatus*) — від стужачных чарвей.

## Апісанне 
Паразітуе ў кішэчніку драпежных жывёл і чалавека. Мае памеры да 5—7 м. Галоўка як і ў іншых цэпеняў з 4 прысоскамі, але без хабатка і кручкоў. Цела мае да 1 тыс. і больш членікаў.

## Асаблівасці біялогіі 
Развіццё бычынага цэпеня адбываецца са зменай двух гаспадароў. Асноўным гаспадаром з’яўляецца чалавек. Спелыя членікі з калам выводзяцца з кішэчніка і могуць быць праглынуты буйной рагатай жывёлай разам з забруджанай травой. У кішэчніку каровы або  (прамежкавых гаспадароў) з яец выходзіць лічынка. Праз сценку кішэчніка яна пранікае ў кроў, разносіцца па целе жывёлы і асядае ў мышцах. Тут утвараецца новая лічынка — фіна. Яна мае выгляд пузыра, на адным канцы якога ўкручана ўнутр галоўка з шыйкай. Лічынка расце, дасягае памераў гарошыны. Калі чалавек есць дрэнна праваранае, прасмажанае або правяленае мяса, фіна можа трапіць у яго страўнік, затым у кішэчнік. Тут галоўка з шыйкай выварочваецца і прымацоўваецца да сценкі кішэчніка.

Чарвяк расце і пачынае ўтвараць спелыя членікі з палавой сістэмай. Матка складаецца з падоўжанага ствала і 17—30 бакавых адросткаў. Цэпень размнажаецца, спелыя членікі з яйцамі адрываюцца і выводзяцца вонкі. За 18—20 гадоў, якія можа праіснаваць бычыны цэпень, у яго членіках ўтвараюцца і выдзяляюцца каля 11 млрд яец.

## Значэнне 
Выклікае захворванне .
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд., дап. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 222 с.: іл. ISBN 978-985-03-1367-6.

Катэгорыя:Тэнііды
Катэгорыя:Паразіты драпежных
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1782 годзе
Катэгорыя:Паразіты чалавека
Акаба

**Акаба**:

* Горад Акаба, горад у Іарданіі
* Заліў Акаба
* Мухафаза Акаба, мухафаза ў Іарданіі
Грамафонная іголка

**Грамафонная іголка**, іголка гуказдымальніка — іголка, з дапамогай якой прайграваецца гук з грамафонных пласцінак.

## Апісанне 
Памеры іголкі для прайгравання з любых доўгайграючых (мона, стэрэа або квадра) дыскаў аднолькавыя: радыус закруглення канічнай часткі іголкі 18 ± 5 мкм, дыяметр іголкі 0,35 мм. Для лепшага абмінання звілін канаўкі іголкай і больш поўнай адпаведнасці ваганняў іголкі ваганням разца пры запісе пачынаюць ужываць іголкі з эліптычным перасекам (вялікая вось эліпса арыентавана папярок канаўкі грампласцінкі).

Іголка мацуецца ў іголкатрымальніку, памеры і форма якога вызначаюцца канструкцыяй галоўкі гуказдымальніка. Матэрыялы іголкі - алмаз або сапфір, тэрмін службы іголкі каля 500 гадзін; калі крышталічная рашотка дыямента арыентавана ўздоўж восі іголкі (як напрыклад, у галоўцы гуказдымальніка ГЗМ 043), тэрмін службы даходзіць да 1000 гадзін. Так як тэрмін службы іголкі значна менш тэрміну службы галоўкі гуказдымальніка, канструкцыя большасці галовак дазваляе замену іголкі разам з іголкатрымальнікам.

Дзеля захавання іголкі яе трэба засцерагаць ад удараў, недапушчальна спрабаваць прайграваць старыя шэлачныя пласцінкі, так як пры ўдарах аб часціцы напаўняльніка (шыфер) іголка можа раскрышыцца. Неабходна своечасова замяняць зношаныя або пашкоджаныя іголкі, так як выкарыстанне такіх іголак прыводзіць да рэзкага пагаршэння якасці гукаўзнаўлення і немінучага пашкоджання грампласцінак.

## Літаратура 
* Краткая энциклопедия домашнего хозяйства (КЭДХ) 1994.

Катэгорыя:Гукаўзнаўляльная апаратура
Шыліна

Назву **Шы́ліна** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Шыліна — вёска ў Шумілінскім раёне
* Мінская вобласць
** Шыліна — вёска ў Барысаўскім раёне
### Расія 
* Шыліна (Навадугінскі раён)
Уільям Кемдэн

**Уільям Кемдэн** () (2 мая 1551 — ) — англійскі гісторык з г. зв. школы антыквараў і археолаг.

## Асноўныя працы 
Усё жыццё Кемдэн збіраў матэрыялы па гісторыі, геаграфіі і археалогіі Англіі. Вынікам яго шматгадовых даследаванняў было з’яўленне ў 1586 сачынення «Britannia, sive florentissimorum regnorum Angliae, Scotiae, Hiberniae et Insularum adjacentium ex intima antiquitate chorographica Descriptio». Гэткае сачыненне, за якое сучаснікі называлі Кемдэна «англійскім Страбонам», мела вялікі поспех і цягам чатырох гадоў вытрымала пяць выданняў (англійскі пераклад яго з’явіўся ў 1610, затым у 1695 і ў 1789, з істотнымі дапаўненнямі Richard Gough).

Іншыя працы Кемдэна: спіс эпітафій Вэстмінстэрскага абацтва (1600), збор старажытных хронік (Франкфурт, 1603), нарыс валадарання Лізавета I «Annales Rerum Gestarum Angliae et Hiberniae Regnante Elizabetha» (1615; перакладзены на англійскую і французскую мовы; лічыцца істотным матэрыялам для вывучэння валадарання Лізаветы) і інш. Каб ушанаваць заслугі Кемдэна, яго імем было названа гістарычнае таварыства (Camden Society), заснаванае ў 1838 з мэтай публікацыі нявыдадзеных матэрыялаў па гісторыі Англіі.

## Спасылкі 
* Britannia (1607) — лацінскі тэкст Кемдэна з англійскім перакладам Філемона Холанда.
* Annales (1615 і 1625) — лацінскі тэкст Кемдэна з англійскім перакладам.

Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Постаці англійскай гістарыяграфіі
Катэгорыя:Гісторыкі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Постаці англійскай археалогіі
Катэгорыя:Постаці археалогіі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Постаці археалогіі XVII стагоддзя
Базіліка Святога Крыжа (Варшава)

**Касцёл Святога Крыжа** () — рымска-каталіцкая царква ў Варшаве (Польшча). Знаходзіцца ў Сяродмесці па вул. Кракаўскае прадмесце, 3. Належыць ордэну ксяндзоў-місіянераў Святога Вінсента з Поля.

## Гісторыя 
 аўтарства Леанарда Марконі]]
 перад уваходам]]
Пад 1510 годам на гэтым месцы згаданая капліца пад тытулам Святога Крыжа.

У 1525 пабудаваны драўляны касцёл — філіял калегіяты Св. Яна. У 1615 перабудаваны, у 1653 перададзены ордэну ксяндзоў-місіянераў і стаў цэнтральным храмам ордэна ў Польшчы. Касцёл стаў адным з галоўных храмаў паўднёвага прадмесця Варшавы, хоць напачатку нават не ўваходзіў у яе межы. Аднак ужо праз тры гады Варшава была захоплена шведскімі войскамі ў час «Патопа», а касцёл зруйнаваны. За Янам III Сабескім было вырашана ўзвесці святыню зноў. Сучасны будынак паўстаў у 1679—1696 гадах у барочным стылі паводле праекта надворнага каралеўскага архітэктара Юзафа Шымана Белота. 14 кастрычніка 1696 года прымас Міхал Стэфан Радзяёўскі асвяціў касцёл.

У 1725—1737 былі ўзведзены вежы, накрытыя познебарочнымі банямі, аўтарства Юзафа Фантаны. Яго сын Якуб запраектаваў фасады (1756).

На Ражство 1881 года ў касцёле адбылася паніка, выкліканая чуткамі пра пажар, якія, аднак, не пацвердзіліся. У цісканіне загінулі 29 чалавек. У гэтым здарэнні былі абвінавачаны яўрэі, з-за чаго пачаўся пагром.

У 1889 была рэканструявана лесвіца перад галоўным уваходам і пастаўленая статуя Хрыста з крыжам.

У першыя ж дні Другой сусветнай вайны святыня былі знішчаная. Страчаныя між іншых абразы «Боская вячэра» Францішка Смуглевіча і «Укрыжаванне» Ежы Сямігіноўскага. Падчас Варшаўскага паўстання 6 верасня 1944 нацысты загналі ў святыню дзве самаходныя міны, якія зруйнавалі фасады касцёла, знішчылі скляпенні над ніжнім касцёлам, Вялікі алтар, алтары Св. Роха і Св. Вінсента з Поля.

У 1945–1953 святыня адноўленая паводле спрошчанага праекта архітэктара Збароўскага. Інтэр'ер быў рэканструяваны без барочных паліхромных роспісаў і фрэсак. У 1960—1972 рэканструяваны галоўны алтар.

У 2002 годзе Папа Ян Павел II павысіў касцёл Св. Крыжа да ўзроўню малой базілікі.

У калонах храму пахаваныя урны з сэрцамі Фрыдэрыка Шапена і Уладзіслава Рэйманта. У храме таксама маюцца эпітафіі Баляслава Пруса, Ігнацыя Юзафа Крашэўскага, Баляслава Масціцкага, Уладзіслава Сікорскага і Юльюша Славацкага.

## Спасылкі 
* Бачына варшаўскай парафіі Святога Крыжа
* «Касцёл святакрыжавы ў Варшаве» — артыкул  у «Tygodniku Ilustrowanym» за 14 лістапада 1863 года.
* Фатаздымкі парафіі
* Варшавікія

Крыжа
Катэгорыя:Збудаванні Варшавы ў стылі барока
Крыжа
Катэгорыя:Лазарысты
Катэгорыя:Храмы Святога Крыжа
Катэгорыя:З’явіліся ў 1696 годзе
Катэгорыя:Варшаўская архідыяцэзія