Павел Андрэевіч Растаргуеў

**Па́вел Андрэ́евіч Растаргу́еў** (; )&nbsp;— беларускі і расійскі мовазнавец і педагог. Правадзейны член Інбелкульта (1924), доктар філалагічных навук (1941), прафесар (1923).

## Біяграфія 
### Раннія гады. Вучоба 
Бацька — Андрэй Якаўлевіч Растаргуеў, сын губернскага сакратара, пачынаў службу другаразрадным пісцом у мясцовага прадвадзіцеля дваранства, потым служыў у павятовым судзе, у 1870 годзе атрымаў першы класны чын — калежскага рэгістратара, перайшоў у павятовае казначэйства, дзе даслужыўся да надворнага саветніка і заняў пасаду старшага бухгалтара. Маці — Зінаіда Іванаўна Касовіч, дачка святара. У сям’і было восем дзяцей. Ахрышчаны ў старадубскім прыходзе Захарыі і Лізаветы.

Паводле Растаргуева, жывучы з бацькамі ў прадмесці Старадуба, ён лічыў мясцовую народную гаворку сваёй роднай. Нягледзячы на складанае матэрыяльнае становішча, у доме была вялікая бібліятэка, якой Павел з дзяцінства цікавіўся.

Хацеў паступаць ва ўніверсітэт, але праз нястачу сродкаў вымушаны пайсці не ў гімназію, а ў Старадубскае гарадское двухкласнае вучылішча. Пасля паступіў у Глухаўскі настаўніцкі інстытут, які скончыў у чэрвені 1901 года. Вярнуўся ў Старадуб, працаваў памочнікам настаўніка ў гарадскім двухкласным вучылішчы, у сакавіку 1902 года заняў месца настаўніка Мглінскага гарадскога двухкласнага вучылішча. Думкі пра працяг адукацыі не пакідаў, у траўні—чэрвені 1903 года здаў выпрабаванні на атэстат сталасці ў Старадубскай гімназіі і быў прыняты на гісторыка-філалагічны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. Вучыўся ў вядомага славіста, прафесара Рамана Бранта і Аляксея Шахматава займаўся параўнальным славянскім мовазнаўствам. Скончыў універсітэт у 1908 годзе, здаўшы экзамены на магістра рускай мовы і пісьменства.

### Навуковая дзейнасць 
Пасля сканчэння ўніверсітэта застаўся ў Маскве. Жыў у раёне Чыстых прудоў (Срэценскі бульвар, 7; Б. Харытоньеўскі зав., 16, кв. 6; Срэценка 9, кв. 3), затым на Садовым кальцы (Бажэдомскі зав., 4; 2-я Мяшчанская, 5). Выкладаў адразу ў трох жаночых гімназіях — 2-й на Гарохаўскай вуліцы, 5-й на Таганцы і прыватнай гімназіі Раеўскай у Карэтным радзе. Разам з тым працягваў інтэнсіўна займацца навуковымі даследаваннямі, на летніх вакацыях здзяйсняў этнаграфічныя і дыялекталагічныя экспедыцыі ў Старадубскі і суседнія паветы. Вынікам гэтых даследаванняў стала 2-томная праца «Опыт характеристики северо-черниговских городов». Даследаванні працягваў і ў рэвалюцыйны час. Летам 1918 года прачытаў лекцыю пра беларускую мову ў Беларускім народным універсітэце, пазней яна стала асновай брашуры «Белорусская речь в ее современном и прошлом состоянии».

У сакавіку 1917 года Растаргуеў атрымаў пасаду прыват-дацэнта. Да 1923 года вёў курсы рускай і беларускай моў у 1-м і 2-м Маскоўскіх універсітэтах і іншых маскоўскіх вышэйшых навучальных установах.

У 1924 годзе стаў правадзейным членам Інбелкульта, браў удзел у працы камісіі па дыялекталогіі і жывой беларускай мове. У працах таго часу адзначаў, што гаворкі Старабудскага павета належаць да беларускіх і пры гэтым роднасныя паўднёва-заходнім беларускім гаворкам, утвараючы асобую групу ў іншамоўным акружэнні.

### Рэпрэсіі 
На пачатку 1930-х гадоў працаваў у маскоўскім Навукова-даследчым інстытуце мовазнаўства. Як і многія калегі, аказаўся ахвярай палітычнай кан’юнктуры праз «новае вучэнне пра мову», якое развівалася ў СССР і якое даводзіла класавасць моў, і яго крытыку з боку навукоўцаў расійскай эміграцыі, найперш Мікалая Трубяцкога. Трапіў пад палітычныя рэпрэсіі ў СССР. У лютым 1934 года арыштаваны па інспіраванай АДПУ справе «Расійскай нацыянальнай партыі» і ў сакавіку 1934 года асуджаны да 5 гадоў лагераў, высланы адбываць іх у Караганду.

У 1936 годзе яму дазволілі выехаць з Караганды, але без права жыць у Маскве. Два гады жыў у сястры ў Клінцах. 

### Познія гады 
У 1938 годзе пераехаў у Навазыбкаў, дзе атрымаў месца загадчыка кафедры рускай мовы Навазыбкаўскага педагагічнага інстытута, працаваў там да 1950 года. Пасля Другой сусветнай вайны, у 1947—1948 гадах па запрашэнні Якуба Коласа працаваў у Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва АН БССР.

## Працы 
### Праекты 
* Праграма па вывучэнні беларускіх гаворак і збіранні звестак для складання Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы

### Кнігі 
* «Гаворкі ўсходніх паветаў Гомельскай губерні ў іх сучасным стане» (1927)
* «Северско-белорусский говор. Исследование в области диалектологии и истории белорусских говоров» (1927), залаты медаль Рускага геаграфічнага таварыства ў 1928 годзе.
* «Гаворкі на тэрыторыі Смаленшчыны» (1960)
* «Словарь народных говоров Западной Брянщины» (1973)

### Артыкулы 
* «Беларуская мова ў святле яе навуковага пазнання» (1922)
* «Да пытання аб ляшскіх рысах у беларускай фанетыцы» (1927)
* «Беларускае мовазнаўства ў 1917—1927 гг.» (1930)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* *Ольга Белугина*, *Мария Мухина* Имя профессора П. А. Расторгуева как символ славянской лингвокультуры в пограничном регионе // novozybkov.ru, 18.04.2014
* *Расторгуев, П. А.* Белорусская речь в ее современном и прошлом состоянии // Курс белоруссоведения: лекции, читанные в Белорусском народном университете в Москве летом 1918 года. — М., 1918—1920. — С. 185—257.
* 

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Катэгорыя:Педагогі Расіі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай