Міжнародная асацыяцыя паветранага транспарту

**Міжнародная асацыяцыя паветранага транспарту,** **ІАТА** (англ. *International Air Transport Association*, скар. *IATA*) — гандлёвая асацыяцыя сусветных авіякампаній, якая была заснавана ў 1945 годзе. ІАТА была створана як картэль, бо, акрамя ўстанаўлення тэхнічных стандартаў для авіякампаній, ІАТА таксама арганізоўвала канферэнцыі па пошлінам, якія служылі форумам для вызначэння цэн.

У 2016 годзе 290 авіякампаній, у першую чаргу буйных перавозчыкаў, якія прадстаўляюць 117 краін, якія ўваходзяць у ІАТА займалі прыблізна 82 % ад агульнай колькасці паветраных перавозак. ІАТА падтрымлівае дзейнасць авіякампаній і дапамагае сфармуляваць галіновую палітыку і стандарты. Штаб-кватэра арганізацыі знаходзіцца ў Канадзе ў горадзе Манрэаль, выканаўчыя офісы знаходзяцца ў Жэневе, Швейцарыя.

## Гісторыя 
ІАТА была створана ў красавіку 1945 года ў Гаване на Кубе. Гэта правапераемнік Міжнароднай асацыяцыі паветранага руху, якая была створана ў 1919 годзе ў Гаазе, Нідэрланды. На момант заснавання ІАТА складалася з 57 авіякампаній з 31 краіны. Большая частка ранніх работ ІАТА была тэхнічнай, і ІАТА ўнесла свой уклад у нядаўна створаную Міжнародную арганізацыю грамадзянскай авіяцыі (ICAO), што знайшло сваё адлюстраванне ў дадатках Чыкагаскай канвенцыі — міжнароднага дагавора, які і сёння рэгулюе тэхніку міжнародных паветраных перавозак.

Чыкагская канвенцыя не прывяла да адзінага меркавання наконт эканамічнага рэгулявання авіякампаній. Па словах Уорэна Кофлера, ІАТА была сфарміравана для запаўнення ўзніклай пустаты і забеспячэння міжнародных авіяперавозчыкаў механізмам фіксацыі цэн.

У канцы 1940-х гадоў ІАТА пачала праводзіць канферэнцыі, каб вызначыць цэны на міжнародныя авіяпералёты. Сакратар ІАТА Джуліян Газдзік заявіў, што арганізацыя імкнецца фіксаваць цэны на разумным узроўні з улікам кошту аперацый, каб забяспечыць авіякампаніям разумны прыбытак.

У 1947 годзе, у той час, калі шмат авіякампаній былі дзяржаўнымі і прыносілі страты, ІАТА дзейнічала ў якасці картэля, якому ўрады даручылі ўсталяваць фіксаваную структуру тарыфаў, якая пазбягала канкурэнцыі па цэнах. Першая канферэнцыя па транспарце была праведзена ў 1947 годзе ў Рыа-дэ-Жанейра, дзе была дасягнута адзінагалосная згода па каля 400 рэзалюцыях. Генеральны дырэктар ІАТА Уільям Хілдрэд распавёў, што каля 200 рэзалюцый на канферэнцыі ў Рыа-дэ-Жанейра былі звязаны са стварэннем адзінай структуры тарыфаў, якія спаганяюцца пры міжнародных паветраных перавозках.

Амерыканскі Савет па грамадзянскай авіяцыі не ўмяшаўся, каб спыніць фіксацыю цэн ІАТА, і ў 1954 годзе прафесар права Луіс Браўн Шварц асудзіў бяздзейнасць калегіі як «адмаўленне ад судовай адказнасці».

У пачатку 1950-х гадоў рэжым фіксацыі коштаў ІАТА прымусіў авіякампаніі паспрабаваць дыферэнцавацца па якасці свайго пасажырскага досведу. ІАТА адказала накладаннем строгіх абмежаванняў на якасць авіякампаніі. У 1958 годзе ІАТА выдала афіцыйную пастанову, якая забараняе авіякампаніям падаваць пасажырам эканом-класа бутэрброды з «раскошнымі» інгрэдыентамі. Эканаміст Вальтэр Адамс заўважыў, што абмежаваная канкурэнцыя ў сферы паслуг, дазволеная ІАТА, як правіла, скіроўвае трафік ад аднаго авіяперавозчыка да іншага, нераўнамерна павялічваючы агульны рынак паветранага транспарту.

З 1956 па 1975 год пастановы ІАТА абмяжоўвалі камісіі турагента ў памеры 7 % ад кошту авіябілета. Юрыст Кенэт Элзінга сцвярджаў, што ліміт камісій ІАТА наносіць шкоду спажыўцам, памяншаючы стымул для турагентаў прапаноўваць палепшаныя паслугі для спажыўцоў.

У 1982 годзе ІАТА была апісана як «сусветны авіяцыйны картэль».

У перыяд са студзеня 2007 года па чэрвень 2008 года цана на нафту амаль утрая была павялічана ў сувязі са спекуляцыямі на рынку. З-за такога незвычайнага росту цэн авіяцыйная прамысловасць моцна пацярпела, і ў выніку дзевяць авіякампаній збанкрутавалі, адбылося амаль 14 000 звальненняў. Асацыяцыя паветранага транспарту прызначыла Дэвіда Фускуса для кіравання крызісам і правядзення кампаній з мэтай пераарыентацыі коштаў на паліва і спекуляцый на нафце, што ў выніку прывяло да зніжэння кошту нафты на 35 %.

У сакавіку 2020 года пандэмія COVID-19 перапыніла звычайныя палёты па ўсім свеце. Адразу пасля гэтага большасць авіякампаній з-за палітыкі фізічнага дыстанцыявання, якая праводзілася нацыянальнымі ўрадамі, паменшыла загрузку месцаў, выключыўшы продаж сярэдняга крэсла. У сярэднім гэта зніжэнне склала 62 % ад нармальнай нагрузкі, што значна ніжэй за ўзровень бясстратнасці ІАТА ў 77 %. Згодна з разлікамі, праведзеным ІАТА, тарыфы павінны вырасці на 54 %, калі б перавозчык выйшаў на ўзровень бясстратнасці. Паўночнаамерыканскія перавозчыкі, такія як WestJet, Air Canada і American Airlines, планавалі аднавіць звычайныя продажы з 1 ліпеня 2020 года. Гэта кіруемая галіной палітыка атрымала неадкладны адпор з боку некаторых канадцаў, у тым ліку тых, хто адчуў сябе ашуканым, у той час як міністр транспарту Марк Гарно адзначыў, што «патрабаванне да інтэрвалу на борце з’яўляецца толькі рэкамендацыяй, а не абавязкам», у той час як Міністэрства транспарту Канады, якое ён узначальвае, палічыла фізічнае дыстанцыяванне прафілактычным сродкам сярод ключавых станоўчых момантаў у кіраўніцтве, падрыхтаваным для канадскай авіяцыйнай прамысловасці.

У першы тыдзень сакавіка 2021 года Мухамад Алі Альбакры быў прызначаны старэйшым віцэ-прэзідэнтам па кліенцкіх, фінансавых і лічбавых паслугах ІАТА, замяніўшы Алекса Паповіча. У сувязі з пандэміяй COVID-19 ІАТА абвясціла аб сваім мабільным дадатку ІАТА Travel Pass, каб дапамагчы падарожнікам выконваць розныя патрабаванні змененай палітыкі палётаў розных урадаў.

## Асноўныя напрамкі дзейнасці 
### Бяспека 
ІАТА заяўляе, што бяспека з’яўляецца прыярытэтам нумар адзін. Асноўным інструментам бяспекі з’яўляецца Аудыт аператыўнай бяспекі ІАТА (англ. ІАТА Operational Safety Audit, скар. IOSA). IOSA таксама была санкцыянаваная на дзяржаўным узроўні некалькімі краінамі. У 2017 годзе ў авіяцыі быў адзначаны самы бяспечны год у гісторыі, перасягнуўшы папярэдні рэкорд, усталяваны ў 2012 годзе. Колькасць авіяцыйных здарэнняў з новымі самалётамі заходняй вытворчасці па ўсім свеце складае адной аварыі на кожныя 7,36 мільёна рэйсаў. У чэрвені 2014 года ІАТА стварыла спецыяльную камісію для вывучэння мер па адсочванні самалётаў у палёце ў рэжыме рэальнага часу. Гэты крок быў адказам на бясследнае знікненне рэйса Malaysia Airlines 370 8 сакавіка 2014 года.

### Спрашчэнне вядзення бізнесу 
Спрашчэнне вядзення бізнесу было запушчана ў 2004 годзе. Гэтая ініцыятыва ўвяла шэраг найважнейшых канцэпцый у пасажырскія перавозкі, уключаючы электронны білет і пасадачны талон са штрых-кодам. У рамках ініцыятывы Fast Travel ўкараняецца мноства іншых інавацый, у тым ліку шэраг варыянтаў багажу з самаабслугоўваннем.

У 2012 годзе была запушчана інавацыйная праграма — New Distribution Capability. Яна заменіць стандарт абмену паведамленнямі EDIFACT, які яшчэ існаваў да Інтэрнэта, і па-ранейшаму з’яўляецца асноўным каналам турагенцтваў, і заменіць яго стандартам XML. Гэта дазволіць прапаноўваць пакупнікам высокіх вуліц той самы выбар, што і тым, хто бранюе квіткі непасрэдна праз сайты авіякампаній.

### Навакольнае асяроддзе 
Члены ІАТА і ўсе зацікаўленыя бакі галіны дамовіліся аб трох паслядоўных экалагічных мэтах:

# Сярэдняе павышэнне паліўнай эфектыўнасці на 1,5 % у год з 2009 па 2020 год
# Абмежаванне чыстых выкідаў вугляроду авіяцыяй з 2020 года (вугляродна-нейтральны рост)
# Скарачэнне на 50 % чыстых выкідаў авіяцыйнага вугляроду да 2050 года ў параўнанні з узроўнем 2005 года.

На штогадовым агульным сходзе ІАТА ў Кейптаўне, Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка 2013 года члены пераважнай большасцю ўхвалілі рэзалюцыю «Рэалізацыя стратэгіі авіяцыйнага вугляродна-нейтральнага росту (CNG2020)». Прадстаўнік Еўрапейскай федэрацыі транспарту і навакольнага асяроддзя раскрытыкаваў рэзалюцыю за тое, што яна разлічвае на кампенсацыю вугляроду замест прамога скарачэння выкідаў вугляроду ў авіяцыі.

### Паслугі 
ІАТА прадастаўляе кансультацыйныя і навучальныя паслугі ў розных галінах.

### Публікацыі і стандарты 
Шэраг стандартаў вызначаны пад эгідай ІАТА. Адным з найбольш важных з’яўляецца ІАТА DGR для перавозкі небяспечных грузаў (HAZMAT) па паветры.

Катэгорыя:Міжнародныя авіяцыйныя арганізацыі
Катэгорыя:Грамадзянская авіяцыя