open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Colossoma macropomum

***Colossoma macropomum*** — від прэснаводных прамянёвапёрых рыб з падсямейства  сямейства  або (па іншай класіфікацыі) сямейства , адзіны від у родзе ***Colossoma***.

## Апісанне 
З’яўляецца найбуйнейшым прадстаўніком сямейства ў Паўднёвай Амерыцы, сустракаецца ў басейне рэк Амазонка і Арынока. У даўжыню дасягае 108 см, але звычайна каля 70 см, маса да 40 кг. Знешні выгляд рыб гэтага віду нагадвае піранняў, цела высокае, сціснута з бакоў, вочы вялікія. Колер — ад чорнага да шэрага, з варыяцыямі. Каля 10 % масы цела складае тлушч. Рыба мае квадратныя зубы, што робіць іх неверагодна падобнымі на зубы чалавека. Замест таго, каб пранізваць ікламі ахвяру і разрываць яе, пракусваюць цела здабычы наскрозь, адрываючы ад яго кавалкі. Рыба сваімі сківіцамі можа лёгка расколваць арэхі.

## Спосаб жыцця 
Трымаюцца, як правіла, паасобку, маляўкі спажываюць зоапланктон, насякомых, слімакоў, дарослыя рыбы ў асноўным ядуць раслінную ежу, харчуюцца садавіной і іншым кормам расліннага паходжання. Маладыя асобіны трымаюцца ў чорных водах ракі да палавога выспявання. Гэты від распаўсюджаны ў аквакультуры, мае добры імунітэт і пераносіць нізкую мінералізацыю вады.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Da Costa Luiz R. F. ; Ronaldo ; Barthem B. ; Bittencourt Maria Mercedes: A pesca do tambaqui, Colossoma macropomum, com enfoque na área do médio solimões, Amazonas, Brasil = Tambaqui, Colossoma macropomum, fisheries with focus on an area on middle Amazon river, Amazonas State, Brazil, Acta Amazonica 31, 2001

Катэгорыя:Харацыніды
Марыс Кучынскіс

**Марыс Кучынскіс** (; , Лімбазкі раён, цяпер Лімбазкі край) — латвійскі дзяржаўны дзеяч. Прэм’ер-міністр Латвіі з 11 лютага 2016 года па 23 студзеня 2019 года.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння школы ў сваім родным горадзе (1983) паступіў на факультэт кіравання і эканамічнай інфармацыі Латвійскага дзяржаўнага ўніверсітэта, які і скончыў у 1988 годзе. Пасля заканчэння ўніверсітэта працаваў у мясцовым самакіраванні Валміера. У 1991 годзе Марыс Кучынскіс стаў сузаснавальнікам фірмы «SIA Apgāds», якая займалася пераважна гандлем будаўнічымі матэрыяламі. Таксама ён працаваў у мясцовай энергетычнай кампаніі «Valmieras enerģija» і кампаніі па кіраванні нерухомасцю «Valmieras namsaimnieks». З 2011 года Марыс Кучынскіс кіраваў Асацыяцыяй буйных гарадоў Латвіі (Latvijas Lielo Pilsētu asociācijā, LLPA), арганізацыяй якая аб’ядноўвае дзевяць гарадоў рэспубліканскага падпарадкавання Латвіі.

## Палітычная кар’ера 
Палітычная кар’ера Марыса Кучынскіса пачалася ў 1994 годзе ў гарадскім Савеце роднага горада Валміера. З 1996 па 2003 год (з перапынкам у 1997—1998 гадах) працаваў яго старшынёй. У 1998—2000 гадах ён быў старшынёй Савета Валміерскім раёна. У 1998 годзе няўдала балатаваўся ў Сейм 7 склікання ад Народнай партыі. Таксама і на выбарах у Сейм 8 склікання ў 2002 годзе ён пацярпеў няўдачу. Аднак у наступным годзе атрымаў мандат. У 2004—2006 гадах ва ўрадзе Айгар Калвіціс узначальваў міністэрства па справах рэгіянальнага развіцця і мясцовага самакіравання. У 2006—2011 гадах — дэпутат Сейма ад Народнай партыі. На выбарах у Сейм 11-га склікання ў 2011 быў кандыдатам ад Саюза зялёных і сялян, але мандата не атрымаў. У 2014 годзе вярнуўся ў Сейм 12 склікання па партыйнаму спісу Саюза зялёных і сялян.

Кучынскіс — член невялікай, рэгіянальнай Ліепайскай партыі, якая працуе ў Курземе і кантралюецца бізнесменам Улдзісам Сесксам, шматгадовым мэрам Ліепаі. Для аказання ўплыву на нацыянальным узроўні Ліепайская партыя ўваходзіць у альянс з Саюзам зялёных і сялян.

Пасля адстаўкі ў снежні 2015 года кабінету Лаймдаты Страўюмы, 13 студзеня 2016 Прэзідэнт Латвіі Раймандс Вэёніс даручыў Марысу Кучынскісу сфармаваць новы кабінет міністраў. 11 лютага 2016 Кучынскіс быў зацверджаны Соймам на пасадзе прэм’ер-міністра; у той жа дзень Марыс Кучынскіс прадставіў свой кабінет міністраў.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі
Катэгорыя:Міністры рэгіянальнага развіцця Латвіі
Катэгорыя:Члены Народнай партыі (Латвія)
Катэгорыя:Дэпутаты Восьмага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Дзявятага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Дзясятага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Адзінаццатага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Дванаццатага Сейма Латвіі
Эд-Дыр’іа

**Эд-Дыр’іа** — горад у Саудаўскай Аравіі, заходні прыгарад Эр-Рыяда. Цэнтр аднаіменнай мухафазы Эр-Рыяд. Насельніцтва згодна з дадзенымі на 2004 год — 33 213 чалавек. Вядомы тым, што з яго паходзяць  — правячая дынастыя Саудаўскай Аравіі. З 1744 па 1818 год Эд-Дыр’іа была першай сталіцай дынастыі Саудытаў.

31 ліпеня 2010 года цэнтральны раён Эд-Дыр’іі — Эт-Турайф (Эт-Тарайф)— быў уключаны ЮНЭСКА ў спіс Сусветнай спадчыны.

## Размяшчэнне 
Размешчаны на вышыні 677 м над узроўнем мора.

Стары горад Эд-Дыр’ія знаходзіцца, ў асноўным, у разбураным стане і размешчаны над вузкай далінай Вадзі-Ханіфа, якая працягваецца на поўдзень ад Эр-Рыяда і за яго. Руіны падзелены на тры раёна — Гусайба, Эль-Мулабайд і Эт-Турайф, — і складаюцца з гліняных пабудоў. Эт-Турайф знаходзіцца вышэй за астатнія два раёны. Новы (сучасны) горад знаходзіцца на тым жа самым схіле, што і Эт-Турайф, але ніжэй за няго. Сады і пальмаыя плантацыі размешчаны ў Вадзі-Ханіфа на поўнач ад горада.

## Гісторыя 
Першыя сведчанні аб Эд-Дыр’іі адносяцца да XV стагоддзя. Згодна з хронікамі , горад быў заснаваны ў 1446 ці 1447 годзе Мані эль-Мрайдзі, продкам цяперашніх Саудзітаў. Мані і ягоны клан (Мруда) прыйшлі з , аазіса на ўсходзе Аравйіскага паўвострава, па запрашэнню Ібн-Дыра, уладара вобласці, якая знаходзілася на месцы сучаснага Эр-Рыяда. Магчыма, Ібн-Дыр быў родзічам Мані эль-Мрайдзі, і перасяленне на самой праве было вяртаннем на гістарычную радзіму.

Першапачаткова Мруда пасяліліся ў Гусайба і Эль-Мулайбід, але ўсё паселішча атрымала назву Эль-Дыр’іа, ад імя Ібн Дыра. Эт-Тураіф быў заселены пазней. Неўзабаве новы горад паволі вырас і стаў адміністрацыйным цэнтрам. Рэстаўрацыя руінаў старой Эд-Дыр’іі адбываецца пры падтрымцы ўрада Саудаўскай Аравіі.

## Аднаўленне 
Частка структураў старога горада Эд-Дыр’іі цалкам ці часткова адноўлена. Сярод іх Каср-Наср (лазні і гасцявы дом), палац Саада ібн-Сауда (аднаўленне скончана ў 1990-я гады), вежа Бурдж-Файсал (адноўлена ў 1980-я гады), істотная частка абарончай сцяны Эт-Тураіфа, а таксама часткі знешніх сценаў і веж. Існуе план развіцця гістарычнага раёна Эт-Тураіф, згодна з якім апошні павінен быць цалкам адноўлены і пераўтвораны ў музей пад адкрытым небам. Плануецца стварэнне чатырох музеяў.

Катэгорыя:Гарады Саудаўскай Аравіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Саудаўскай Аравіі
Універсітэцкае евангелле

**«Універсітэцкае евангелле»** - рукапісны помнік славянскай пісьменнасці 1-й трэці XIII стагоддзя. Верагодна паходжанне рукапісу з Полацка-Смаленскіх зямель. Зберагаецца ў навуковай бібліятэцы Маскоўскага універсітэта.

## Апісанне 
Пісана ўставам на пергаменце. Тэкст змешчаны ў 2 слупкі на 240 аркушах. Евангелле аздоблена застаўкай, ініцыяламі, мініяцюрай, дзе на сінім фоне выява евангеліста Іаана, акаймаваная рамкай y выглядзе архітэктурных куліс. Арнамент застаўкі — раслінны ўзор, утвораны перапляценнем парасткаў з чырвонымі і блакітнымі кветкамі на зялёным фоне. Раслінныя матывы і аздабленні ініцыялаў выкананы чырвона-аранжавай фарбай.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 331—332. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16), с. 235.
* Вздорнов Г.Н. Искусство книги в Древней Руси. М., 1980.

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Рукапісы Евангелляў
Казловічы (радовішча)

**Казловіцкае радовішча жвірова-пясчанага матэрыялу** — радовішча ў Беларусі, у Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, каля вёскі Казловічы.

Лінзападобны паклад звязаны з краявымі марэннымі адкладамі сожскага ледавіка. Жвірова-пясчаная парода жаўтавата- і буравата-шэрая з праслоямі і лінзамі розназярністага, палёвашпатава-кварцавага пяску. Разведаныя запасы 32,8 млрд м³, перспектыўныя — 2,9 млрд м³. Магутнасць карыснай тоўшчы 2,2—26,7 м, ускрышы (пяскі, супескі) 0,2—6,8 м. Жвірова-пясчаны матэрыял прыдатны ў дарожным будаўніцтве, на вытворчасць бетону. Радовішча распрацоўваецца.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Радовішчы пясчана-жвіровага матэрыялу Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Баранавіцкага раёна
Дыснейленд са смяротным пакараннем

thumb|Начны Сінгапур. Сфатаграфавана 12 снежня 2005 года.

«**Дыснейленд са смяротным пакараннем**» () — артыкул пра Сінгапур пісьменніка Уільяма Гібсана, яго першая значная работа ў публіцыстыцы. Яго апублікавалі як артыкул нумара ў часопісе Wired за верасень/кастрычнік 1993 года.

## Гл. таксама 
* Патэрналізм
* Тэхнакратыя

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* «Disneyland with the Death Penalty» на сайце Wired.com

Катэгорыя:Сінгапур
Капыльскае княства

**Капыльскае княства** — феадальнае ўдзельнае княства Вялікага Княства Літоўскага з цэнтрам y г. Капыль. Утворана ў 1395 годзе. У канцы XIV— 1-й палове XV стагоддзя княства называлася таксама Капыльска-Слуцкім ці Слуцка-Капыльскім, з 2-й паловы XV стагоддзя — Слуцкім, бо ў сярэдзіне 15 стагоддзя Алелькавічы перанеслі сваю сталіцу ў г. Слуцк.

У 1494 годзе тэрыторыя княства ўключала г. Капыль з яго дварамі (цэнтрамі маёнткаў) і дварцамі (цэнтрамі невялікіх маёнткаў) — Байлаўцы (Баелаўцы), Сыраватчычы, Старыца, Скеп'ева, Старое Сяло; пазней згадваецца мястэчка Цімкавічы. Такі адміністрацыйны ўклад захоўваўся да 1791 г., i Капыльскае княства было адной з адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Слуцкага княства са сваім намеснікам, або губернатарам.

У 1791 годзе сейм Рэчы Паспалітай скасаваў Капыльскае княства (разам са Слуцкім) і ўтварыў на іх тэрыторыі Случарэцкі павет, але памешчыцкая адміністрацыя Капыльскага княства ў княжацкай адміністрацыі Радзівілаў, a потым Вітгенштэйна захоўвалася яшчэ ў 1-й палове XIX стагоддзя.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1999. ISBN 985-11-0144-3, С. 34.

Катэгорыя:Удзельныя княствы ў складзе Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Капыль
Катэгорыя:З'явіліся ў 1395 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў  1791 годзе
Карыцкія

**Карыцкія** — княжацкія татарскія роды ў Вялікім Княстве Літоўскім. Прозвішча ад назвы маёнтка Карыда ў Новагародскім ваяводстве.

У пачатку XVI стагоддзя маёнтак належаў сям’і князёў Уланаў-Асанчуковічаў. У XVII стагоддзі адна галіна Уланаў насіла прозвішча Карыцкія. 3 гэтай сям’і паходзіў князь Ахмет Шчэнснавіч Улан-Карыцкі, уладальнік часткі Карыцы, ротмістр казацкай харугвы войск Вялікага Княства Літоўскага.

Магчыма, галіной гэтага роду з’яўляецца сям’я князёў Карыцкіх, якая на пачатку XVII стагоддзя перасялілася ва ўладанні Радзівілаў і на працягу некалькіх пакаленняў узначальвала татар, якія жылі на землях Клецкай ардынацыі. Яе родапачынальнік князь Януш Карыцкі быў ротмістрам татарскай харугвы Клецкай ардынацыі, гэтую ж пасаду займалі яго нашчадкі. Да XX стагоддзя прадстаўнікі роду былі дробнымі землеўладальнікамі ў Ардзе, Асмолаве, Іванаве.

Яшчэ адзін род меў тытул мурза (у XIX стагоддзі ператварыўся ў радавую мянушку) і паходзіў ад палкоўніка татарскай харугвы Самуэля Карыцкага. Паводле каралеўскіх прывілеяў за Карыцкім і яго нашчадкамі захоўвалася спадчыннае камандаванне харугвай татар, якія атрымалі зямлю ў тых жа сёлах і былі абавязаны служыць асабіста каралю.

Існаваў аднайменны каталіцкі шляхецкі род y Падляшскім ваяводстве, які паходзіў з Кароны Польскай і быў вядомы з XVI стагоддзя, a таксама Карыцкія, што паходзілі з Мазавецкага ваяводства.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1999. ISBN 985-11-0144-3, С. 117-118.

Катэгорыя:Вялікалітоўскія шляхецкія роды татарскага паходжання
Гладзорскі ўніверсітэт

**Гладзорскі ўніверсітэт** () — вышэйшая навучальная ўстанова і адзін з найбольш вядомых цэнтраў асветы сярэднявечнай Арменіі, заснаваны ў 1282 годзе ў гістарычнай вобласці Сюнік.

## Спасылкі 
* 
* Գլաձորի համալսարան  
* Гладзорский университет на сайте hayazg.info
* Гладзорский университет на сайте dic.academic.ru
* Покинутая Армения: церковь Св. Степаноса и Гладзорский университет

Катэгорыя:Зніклі ў 1338 годзе
Катэгорыя:1282 год у Азіі
Катэгорыя:Універсітэты Арменіі
Медыцынская п’яўка

'''Медыцынская п'яўка'* (*Hirudo medicinalis'') — від бясхобатных п'явак.

## Апісанне 
Даволі буйныя п'яўкі са шчыльным целам, даўжыня якога можа дасягаць 12-20 см. Пярэдні канец цела вузейшы. Суадносіны шырыні і даўжыні цела прыблізна 1:10. Афарбоўка жывёл вельмі зменлівая і можа вар'іраваць ад карычневых да зялёных тонаў. Брушны і спінны бок цела аблямаваны аранжава-жоўтай палоскай. Акрамя таго, на спінным баку маецца яшчэ дзве падоўжныя аранжава-пярэстыя палосы. На пярэднім канцы цела знаходзяцца размешчаныя дугой 5 пар вачэй, не заўсёды добра прыкметных. Буйная задняя прысоска па дыяметры перавышае палову максімальнай шырыні цела. На спінным баку крыху вышэй задняй прысоскі змяшчаецца невялікая анальная адтуліна.

## Пашырэнне 
Эндэмік Палеарктыкі. Аддае перавагу невялікім і неглыбокім вадаёмам, якія добра праграваюцца і маюць багатую расліннасць. Жыве ў вадаёмах усёй Паўднёвай Еўропы, а таксама Паўночнай Афрыкі і Заходняй Азіі. У Беларусі сустракаецца ў вадаёмах на поўдні і захадзе Палесся, дзе праходзіць паўночная мяжа арэалу гэтага цеплалюбівага віда.

## Асаблівасці біялогіі 
Гермафрадыт. Размножваецца палавым спосабам. Апладненне ўнутранае. Аплодненыя яйцы пакуюцца ў рудавата-шэры кокан, які п'яўкі, выпаўзаючы на бераг, адкладаюць у вільготны грунт прыбярэжнай паласы. Колькасць яец у кокане (10-25), а таксама лік фармаваных адной асобінай коканаў (1-4) вызначаюцца трафічнымі ўмовамі падчас росту і палавога паспявання. У прыродзе п'яўкі сілкуюцца крывёй халоднакроўных (жаб) і цеплакроўных жывёл, якія жывуць у вадаёме ці наведваюць яго для вадапою ці палявання. Пры разнастайных крыніцах сілкавання п'яўкі хутчэй растуць і спеюць, больш эфектыўна размножваюцца. Медыцынскім п'яўкам патрабуецца каля 3 гадоў для дасягнення палавой спеласці.

Спецыяльнае бялковае рэчыва — гірудзін, якое паступае пры ўкусе п'яўкі з яе слінных залоз, перашкаджае згортванню крыві ў ахвяры. Гэта дазваляе захоўваць кроў у страўніку драпежніка і выкарыстоўваць яе для запатрабаванняў арганізму, які расце, да сустрэчы з наступнай ахвярай.

## Выкарыстанне 
Унікальная здольнасць медыцынскай п'яўкі выпрацоўваць рэчывы, якія разрэджваюць кроў, на працягу шматлікіх стагоддзяў дазваляла выкарыстоўваць гэтых жывёл для лячэння хворых з высокім ціскам, тромбафлебітам, інсультам і іншымі хваробамі.

## Ахова 
Від уключаны ў Чырвоны спіс МСАП, спіс Бернскай канвенцыі, Чырвоную кнігу Беларусі, мае нацыянальны статус аховы ў Літве і Латвіі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Бясхобатныя п’яўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Школа Айб

**Школа Айб** () — прыватная навучальная ўстанова ў Ерэване. Адкрыта ў 2011 годзе Адукацыйным фондам «Айб», сузаснавальнікам якога з'яўляецца Месроп Арамян; ён жа — старшыня Савета апекуноў школы.

## Гісторыя і дзейнасць 
Адукацыйны Фонд «Айб», першы армянскі інавацыйны адукацыйны цэнтр, што складаецца са школы, царквы, супольнага цэнтра і дзіцячага саду, быў створаны ў 2006 годзе. У 2010 годзе ўрад Арменіі вылучыў яму пляцоўку плошчай 7 га для рэалізацыі школьнага праекта «Айб», які быў адкрыты праз год. Была ўрачыста адкрыта 8 кастрычніка 2011 года.

У пачатку гэта была агульнаадукацыйная школа, пачатковая школа ў ёй была адкрыта ў 2013 годзе. Школай кіруе савет апекуноў, што ўзначальваецца бацькам Месропам Арамянам.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Школа Айб 
* Школа будущего для Армении 
* 3 образовательных проекта, которые изменят будущее Армении 

Катэгорыя:Школы Ерэвана
Катэгорыя:З’явіліся ў 2011 годзе
Катэгорыя:2011 год у Ерэване
Клецкі замак

**Клецкі замак** (Клецкія абарончыя ўмацаванні) — комплекс драўляна-земляных умацаванняў Клецка ў XI—XVIII стагоддзях.

## Апісанне 
Складаліся з дзядзінца (Высокага замка) і вакольнага горада (Дольнага замка). Пляцоўка першапачатковага дзядзінца мела форму, блізкую да круга, была ўмацавана валам, з боку поля — ровамі. Мела драўляную сцяну с састаўленых клецей (адкуль, магчыма, і назва горада). Дзядзінец збудаваны, відаць, y сярэдзіне XI стагоддзя, узмоцнены ў першай палове XIII стагоддзя, меў мураваны склеп і цэйхгауз са зброяй. 

Вакольны горад пабудаваны ў XII—XIII стагоддзях. Складаўся з землянога вала з драўлянай сцяной і рова, мостам злучаўся з дзядзінцам. У сярэдзіне XIII стагоддзя ўмацаванні разбураны, y 1503 годзе спалены крымскімі татарамі, потым адбудаваны. На тэрыторыі вакольнага горада ў першай палове XVII стагоддзя размяшчаўся ўласны двор Радзівілаў. На працягу XVII—XVIII стагоддзяў усе ўмацаванні разбурыліся.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Клецка
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Ерэванскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт імя Мхітара Герацы

**Ерэванскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт імя Мхітара Герацы** — вядучая вышэйшая медычная навучальная ўстанова Рэспублікі Арменія. Да 1930 года — медыцынскі факультэт Ерэванскага ўніверсітэта, да 1996 года — Ерэванскі дзяржаўны медычны інстытут (*ЕДМІ*).

Універсітэт названы ў гонар Мхітара Герацы (XII ст.) — лекара і аўтара лячэбніка, заснавальніка армянскай медыцыны.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Клуб выпускнікоў 

Катэгорыя:Медыцынскія ўніверсітэты
Катэгорыя:Ахова здароўя ў Арменіі
Катэгорыя:Універсітэты Ерэвана
Катэгорыя:1920 год у Ерэване
Віхор (карная аперацыя)

**Аперацыя «Віхор»** () — карная аперацыя нямецкіх акупацыйных улад у час Вялікай Айчыннай вайны супраць партызан і насельніцтва ў ваколіцах вёскі Хідра на тэрыторыі Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці БССР.

Карная аперацыя праводзілася у канцы красавіка 1944 г. сіламі аховы тылу групы армій «Цэнтр». У выніку аперацыі карнікі знішчылі больш за 500 грамадзян, больш за 1000 захапілі з мэтай адпраўкі ў працоўныя лагеры і ў Германію.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Ерэванская дзяржаўная кансерваторыя імя Камітаса

**Ерэванская дзяржаўная кансерваторыя імя Камітаса**, або **ЕДК** у Арменіі была заснавана ў 1921 годзе пры садзейнічанні Раманоса Мелікяна, спачатку як музычная студыя, а праз два гады — ужо як вышэйшая музычная навучальная ўстанова. З 1931 года дырэктарам кансерваторыі быў Спірыдон Мелікян.

Неабходнасць стварэння такой навучальнай установы наспела ўжо даўно, аднак адсутнасць дзяржаўнасці перашкаджала яе стварэнні. І толькі з набыццём незалежнасці стала магчымым стварэнне ў Арменіі музычнага ВНУ. Усе перадумовы для гэтага да таго часу ўжо меліся.

Па-першае, гэта наяўнасць багатага ў сваім жанравай разнастайнасці народнага і народна-прафесійнага мастацтва.

Па-другое, гэта сфармаванае яшчэ да сярэдзіны XIX стагоддзя нацыянальнае прафесійнае кампазітарскае мастацтва, якое прадстаўлялі такія буйныя ў гісторыі армянскай музычнай культуры дзеячы, як Камітас, Т. Чухаджян, Х. Кара-Мурза, М. Екмалян, А. Тыгранян, А. Спендыяраў і іншыя. Хоць дзейнасць большасці з іх адбывалася па-за межамі Арменіі (у Канстанцінопалі, Тыфлісе, Маскве, Санкт-Пецярбургу), менавіта іх творчасць выклікала да жыцця першую армянскую нацыянальную оперу («Аршак II» — Т. Чухаджян, 1868 год), аперэту, літургію, класічныя ансамблі, рамансы і інш.

## Гл. таксама 
* Араксія Ашотаўна Даўцян
* Анаіт Міхайлаўна Цыцыкян

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Ерэванскай дзяржаўнай кансерваторыі імя Камітаса 

Катэгорыя:Кансерваторыі Арменіі
Катэгорыя:Акадэмічная музыка ў Арменіі

Катэгорыя:Кансерваторыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Ерэвана
Катэгорыя:1921 год у Ерэване
Рэчыцкі замак

**Рэчыцкі замак** існаваў y 16 — 1-й палове 17 стагоддзя ў г. Рэчыца Гомельскай вобласці. 
## Апісанне 
Пабудаваны з дрэва на высокім пагорку правага берага Дняпра на месцы cтаражытнага гарадзішча плошчай каля 1 га. Быў абнесены валам і абведзены ровам. Умацаванне авальнага ў плане замка складалася з драўляных абарончых сцен, зробленых па тыпу гародняў з 1 ярусам бою, 5 шматгранных і квадратных y плане вежаў, накрытых невысокімі шатровымі дахамі. Уезд y замак быў з паўднёвага захаду праз пад’ёмны мост. 

Рэчыцкі замак разбураны ў 1649 y час антыфеадапьнай вайны 1648—51. Вядомы паводле плана і гравюры 1649.
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14), С. 39.

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Рэчыцы
Жлобінскі замак

**Жлобінскі замак** — абарончае збудаванне XV—XVII стагоддзяў у Жлобіне (цяпер Гомельская вобласць Беларусі).

## Апісанне 
У ліпені 1654 года, падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў, войскі казацкага наказнога гетмана Івана Залатарэнкі, якія ваявалі на расійскім баку, узялі штурмам і спалілі «замак Злобін». Пра гэта Залатарэнка паведамляе цару Аляксею ў лісце ад 15 ліпеня 1654 года. Іншых пісьмовых звестак пра Жлобінскі замак не выяўлена.

Замчышча выявіў у 1983 годзе Міхась Ткачоў. Замак размяшчаўся на правым беразе Дняпра. Складаўся з уласна замка (60×50 м) і падзамка (130×60 м), размешчанага на 1,5—2 м ніжэй за замкавы дзядзінец. Увесь комплекс узвышаўся на 3—4 метры над прырэчнай жылой зонай сярэдневяковага паселішча. Жлобінскі замак быў умацаваны земляным валам і драўлянымі сценамі-гароднямі з вежамі і брамамі.

Яшчэ да выяўлення замчышча на ім была пабудавана спартыўная школа са стадыёнам. Побач, на месцы колішняга пасаду, цяпер размешчаны гарадскі парк.

Пры археалагічных абследаваннях 2012—2013 гадоў, якія праводзіў светлагорскі археолаг Тэльман Маслюкоў, найбольш ранні матэрыял, які быў выяўлены каля замчышча — фрагменты ляпнога глінянага посуду са штрыхаваным арнаментам, якія адносяцца да канца I тыс. да н. э. — I тыс. н. э. Магчыма, паселішча на месцы замка першапачаткова існавала ў жалезным веку. Побач з замчышчам знойдзены фрагменты кафлі, глінабітных печаў, сляды вытворчасці жалеза, глінянае прасліца, бронзавы пярсцёнак і іншыя матэрыялы XVI—XVIII стагоддзяў. Археалагічныя раскопкі не праводзіліся.

## Апісанне замка і селішча 
Паводле схемы Ткачова, замкавая пляцоўка (дзядзінец) мела памеры каля 50×60 м і ўзвышалася над наваколлем на 3–4 м. Падзамкавая тэрыторыя (падзамак) памерам 130×60 м узвышалася на 2–3 м. Пляцоўка была выцягнута з поўначы на поўдзень і, верагодна, абнесена валамі з драўлянымі ўмацаваннямі.

Селішча, якое прылягала да замка з усходу і поўдня, знаходзілася паміж валамі і рэчышчам ручая Чорначка, які выцякаў з балота ў цэнтры сучаснага горада. Чорначка служыла натуральнай мяжой паселішча з поўдня.

## Стан на сёння 
У наш час тэрыторыя замчышча часткова занята будынкам спартыўнай школы (дзядзінец) і стадыёнам (падзамак). Частка рэльефу знішчана ў выніку будаўніцтва дарог. Захаваліся толькі асобныя схілы і ўзвышэнні па ўсходнім і паўднёвым баку, дзе замчышча мяжуе з паркам культуры.

## Гістарычнае значэнне 
Замак у Жлобіне выконваў функцыю мясцовага адміністрацыйнага і абарончага цэнтра. Яго размяшчэнне паміж замкамі у Рагачове і у Стрэшыне адпавядала лагічнай прастораванай структуры абароны Прыдняпроўя. 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік. — 2025. — С. 76–77.

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Жлобін
Свіслацкая воласць

**Свіслацкая воласць** — буйны дзяржаўны маёнтак у ВКЛ у нізоўі Свіслачы (прыток Бярэзіны) у 14—18 стагоддзях.

Першапачаткова ўяўляла сабой, напэўна, цэнтральную частку Свіслацкага княства, далучанага да ВКЛ у сярэдзіне 14 стагоддзя. У 15 стагоддзі, верагодна, мела двайное падпарадкаванне Віленскаму і Троцкаму ваяводствам У 1-й палове 16 стагоддзя ўваходзіла ў Віленскае ваяводства. У 1560 годзе ў Свіслацкай воласці, як і ў іншых дзяржаўных маёнтках, праведзена зямельная рэформа, уведзена новая адзінка абкладання — служба. Паводле інвентару, складзенага з гэтай нагоды, у воласці (акрамя мястэчка і Свіслацкага замка) было 18 сёл з 484 дварамі, у якіх намерана 137 службаў.

Паводле адміністрацыйнай рэформы 1565—1566 гадоў тэрыторыя Свіслацкай воласці на захад ад Бярэзіны ўключана ў Менскі павет, рэшта — у Аршанскі павет. У 1568 годзе свіслацкі намеснік Міхаіл Гарабурда атрымаў ад вялікага князя Жыгімонта Аўгуста прывілей на падараванне воласці, якая засталася за яго нашчадкамі як прыватны маёнтак.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14), С. 264.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Староствы Вялікага Княства Літоўскага
Свіслацкі замак

**Свіслацкі замак** — замак, які існаваў у XII—XVII стагоддзях каля сучаснага аграгарадка Свіслач (Асіповіцкі раён Магілёўскай вобласці Беларусі). Гарадзішча «Замак», звязанае з гісторыяй мястэчка Свіслач і Свіслацкага княства (XIV стагоддзе), размяшчалася на мысе правага берага ракі Бярэзіна, у якую справа ўпадае рака Свіслач.

## Апісанне 
У сярэдзіне XVII стагоддзя замкавая пляцоўка мела форму прамавугольніка (72,8 х 63,5 м), была аддзелена ад астатняга плато шырокім (каля 15 м) дугападобным ровам і ўмацавана па краі земляным валам. Над узроўнем вады ў Свіслачы замчышча ўзвышалася на 12 м. У першай палове XIII стагоддзя замак быў спалены. Потым яго разам з горадам разбурылі ў 1506 годзе крымскія татары і ў 1535 годзе — рускія войскі. Ужо ў 1501 годзе Свіслацкі замак меў агнястрэльную зброю, у т.л. гарматы. Паводле плана Свіслацкага замка (1647), зробленага ўладальнікам Свіслачы князем Багуславам Радзівілам, у драўляным замку меліся 3 вежы, у т.л. ўязная брама, і 2 участкі сцен-гародняў даўжынёй 39 м і 35,8 м. На самым мысе Свіслацкага замка размешчана пабудова ў форме прамавугольніка (верагодна, дом адміністратара). На 2-м плане Радзівіла акрамя замка пазначаны і ўчастак тэрыторыі паміж Бярэзінай і Свіслаччу. У месцы найбольш блізкага працякання іх адна каля адной знаходзіліся земляны вал з брамай на ім і абарончы роў, які запаўняўся водамі рэк. Другая размяшчалася з боку моста цераз раку Свіслач.

У час антыфеадальнай вайны 1648—1651 гадоў паўстанцкі атрад палкоўніка Г. Бута колькасцю каля 1 тыс. чалавек заняў у 1648 годзе Свіслач. У вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў без вялікіх намаганняў «Іван Золоторенко город Свіслочь взял… в сентябре 1654 г.». З таго часу ў дакументах звесткі пра Свіслацкі замак больш не сустракаюцца.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Свіслач (Асіповіцкі раён)
Слаўгарадскі парк

**Сла́ўгарадскі парк** — помнік садова-паркавага мастацтва ў горадзе Слаўгарад Магілёўскай вобласці Беларусі. Заснаваны ў канцы XVIII стагоддзя ў сутоку рэк Сож і Проня.

## Апісанне 
Парк пейзажнага тыпу. Абмяжоўваўся лясным масівам; прарэзаны 3 ярамі, паўднёвы быў мяжой пладовага саду, што прымыкаў да парку. Асноўныя паркавыя кампазіцыі размяшчаліся абапал сярэдняга вялікага яра, на дне якога плацінамі была створана сістэма вадаёмаў са штучнымі каскадамі. Па берагах і плацінах былі дарожкі, раслі групы дрэў і кустоў.

Кампазіцыю парку складалі газон, кветнікі, грот, скульптура, тэхнічныя збудаванні. У паўночнай частцы было гарадзішча, пазней замак, на месцы якога пастаўлены палац (не захаваўся). У парку пераважаюць мясцовыя лісцевыя пароды дрэў, з экзотаў растуць ясень пенсільванскі (форма аўкубалістая), ясень звычайны (форма драбналістая).

Слаўгарадскі парк моцна пашкоджаны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Слаўгарад
Катэгорыя:Паркі Беларусі
Батанічная вуліца (Мінск)

**Вуліца Батанічная** — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска.

## Размяшчэнне 
Арыентавана з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Казлова — Даўгабродскай, з захаду прымыкае 1-ы Цвёрды завулак, далей перасякае вуліцу Петруся Броўкі, завяршаецца скрыжаваннем з вуліцай Акадэмічнай каля Цэнтральнага батанічнага саду Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Даўжыня вуліцы складае каля 1,0 км.

## Славутасці 
* Вагон-музей гісторыі мінскага трамвая на тэрыторыі трамвайнага дэпо. Адкрыты ў 1979 годзе ў гонар 50-годдзя першага трамвая ў горадзе. Вагон — падарунак працоўных Ленінграда да 40-годдзя ўтварэння БССР. У ім сабраны матэрыялы па гісторыі мінскага трамвая, аб працоўных дасягненнях рабочых дэпо.
* Эканоміка-лінгвістычны ўніверсітэт (1994-1998) (дом 15)
* Дзяржаўны інстытут кіравання і сацыяльных тэхналогій БДУ (дом 15)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)
Нарагансет

**Нарагансет** (саманазва: *Nahahiganseck*) — алганкінскі народ, карэнныя насельнікі ЗША. У нашы дні жывуць пераважна ў Род-Айлендзе. Агульная колькасць — каля 2 400 чал.

Да пачатку XVII ст. нарагансет насялялі частку ўзбярэжжа Новай Англіі. Першы кантакт з еўрапейцамі быў усталяваны ў 1524 г., калі іх землі наведала экспедыцыя Джавані да Верацана. У 1636 г. правадыры нарагансет продалі частку сваіх зямель англійскім каланістам. У наступным годзе прынялі ўдзел у вайне з пеквот на баку англічан. У 1640-ыя гг. вялі вайну супраць моэган, саюзнікаў англічан, аднак пацярпелі паражэнне. 

Падчас вайны Караля Філіпа спярша захоўвалі нейтралітэт, але былі абвінавачаны каланістамі ва ўкрывальніцтве вампаноаг. 19 снежня 1675 г. англійскае апалчэнне першым зрабіла напад на ваенны лагер нарагансет у Род-Айлендзе, аднак большасць дарослых воінаў збегла, аставіўшы толькі старых і дзяцей. У лютым 1676 г. нарагансет прымалі ўдзел у вынішчэнні англійскіх паселішчаў, рабілі напады на прыгарады Бостана, але з-за хвароб і нястачы пораху былі вымушаны перайсці да абароны. У сакавіку загінуў іх правадыр Кананчэт, пасля чаго воіны нарагансет змяшаліся з іншымі індзейскімі плямёнамі. Большасць палонных была ператворана ў рабоў.

Адраджэнню нарагансет спрыяла місіянерская дзейнасць. У 1740-ых гг. пры дапамозе каланістаў быў пабудаваны пратэстанцкі касцёл нарагансет. 3 акры зямлі, вылучаныя для яго пабудовы, сталі галоўнай родавай маёмасцю племені. Нягледзячы на значную асіміляцыю, вольныя нарагансет і рабы захоўвалі сваю племянную тоеснасць. Канчаткова рабства было адменена толькі падчас Грамадзянскай вайны.

У 1983 г. нарагансет былі прызнаны як аўтаномная нацыя з боку ўрада ЗША. Іх рэзервацыя ўключае 7,3 км² тэрыторый. Акрамя таго, нацыя нарагансет валодае іншымі землямі і маёмасцю ў ЗША.    

## Спасылкі 
* Narragansett Indian Tribe
* Narragansett - Native American History
* Narragansett Tribe: Facts, Clothes, Food and History

Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Народы ЗША
Беларуская вуліца (Мінск)

**Вуліца Беларуская** — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска. Ранейшая назва - *Круглая*.

## Размяшчэнне 
На большай частцы сваёй даўжыні арыентавана з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Ульянаўская, з паўднёвага захаду прымыкае Круглы завулак, каля чыгуначных пуцей вуліца паварочвае і цягнецца на ўсход да стадыёна БДТУ. Даўжыня вуліцы складае каля 800 м.

## Забудова 
### Цотны бок 
* № 2 (*Ульянаўская № 23*) — Пасольства Рэспублікі Малдова.
* № 4 — Пасольства Лівіі.

### Няцотны бок 
* № 19 — інтэрнат № 4 БДТУ (1973).
* № 21 — інтэрнат № 5 БДТУ, 15-павярховы будынак блокавага тыпу з 212 жылымі блокамі (424 пакоямі). Уведзены ў эксплуатацыю ў 1978 годзе. У 2011—2013 гг. праведзена цеплавая рэабілітацыя і мадэрнізацыя будынка без адсялення студэнтаў.

## Паркі 
Вуліца цягнецца ўздоўж водна-зялёнага дыяметра Мінска, каля скрыжавання з вуліцай Ульянаўская размешчаны Ляхаўскі сквер.

## Славутасці 
* Мемарыяльная дошка падпольшчыкам на доме № 21. Устаноўлена ў 1984 г. (архіт. Б. Сідарэнка; сілумін). Паблізу сучаснага будынка інтэрната ў Вялікую Айчынную вайну знаходзіўся дом (былы 1-ы Беларусі завулак, 6), у якім у 1941—1943 гадах размяшчалася канспірацыйная кватэра Мінскага падпольнага гаркама КП(б)Б. У доме жыў актыўны ўдзельнік Мінскага камуністычнага падполля, выпускнік 20-й школы горада, камсамолец З. З. Гало (псеўданімы Зорык, Максім).

## Спасылкі 
* Заповедник Белорусской улицы в Минске // Денис Блищ. Частное мнение
* Архітэктура вуліцы ў базе Рhotobuildings

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Свята-Георгіеўская царква (Рагава)

**Свята-Георгіеўская царква** — колішні праваслаўны храм у в. Рагава (Мінскі раён).

## Гісторыя 
Уніяцкая царква была пабудавана ў 1814 г. у цэнтры вёскі намаганнямі Мельхіёра Валадковіча, маршалка Вілейскага павета.
Драўляная царква была адрамантавана ў 1844 годзе. Была зроблена новая страха, сцены ашалявалі дошкамі.

## Прыход 
* 1847 год — 889 вернікаў (423 мужчыны, 466 жанчын) з вёсак Рагава, Камкі, Касачы, Шчадроўшчына, Мідраўшчына, Галавачы, Пухлякі, Грыні, Даўбарова, Пральня і інш.
* 1864 год — 1757 вернікаў (885 мужчын, 902 жанчыны)

## Капліца 
Таксама пры мясцовых могілках у 1814 была пабудавана драўляная капліца, што мела прастол у імя св. Іаана Хрысціцеля.

## Гл. таксама 
* Праваслаўная царква раўнаапостальных Канстанціна і Алены

## Спасылкі 
* Метрические книги Роговской церкви

Катэгорыя:З’явіліся ў 1814 годзе
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Рагава
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Мінскага раёна
Катэгорыя:1814 год у Беларусі
Мікалай Міхайлавіч Альшэўскі

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Мікалай Міхайлавіч Альшэўскі
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 27.01.1919
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 22.08.1944
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1940—1944
 |званне           = малодшы лейтэнант
 |род войскаў      = танкавыя войскі
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Мікалай Міхайлавіч Альшэ́ўскі** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір танка, малодшы лейтэнант. Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
М. М. Альшэўскі нарадзіўся ў горадзе Сквіра (зараз у  Украіны). Скончыў школу. У 1940 годзе прызваны на службу ў Чырвоную Армію. З 1941 года ўдзельнік баёў на Заходнім, Ленінградскім і 2-м Беларускім франтах.

Камандзір танка 26-й гвардзейскай танкавай брыгады (2-і танкавы корпус, 2-і Беларускі фронт) гвардыі малодшы лейтэнант Мікалай Міхайлавіч Альшэўскі асабліва вызначыўся пры вызваленні Віцебскай і Мінскай абласцей. Экіпаж пад яго камандаваннем 26 чэрвеня 1944 г. у баі каля вёскі Кісялі Талачынскага раёна знішчыў танк «тыгр», 4 гарматы і 8 аўтамашын з пяхотай праціўніка. На чыгуначнай станцыі Коханава Талачынскага раёна вызваліў больш за 150 савецкіх грамадзян. У ліпені 1944 года пры ліквідацыі варожай групоўкі ў мінскім «катле» экіпаж пад камандаваннем М. Альшэўскага знішчыў 2 танкі, 20 аўтамашын, 70 гітлераўцаў, узяў у палон больш за 200 салдат і афіцэраў праціўніка. У жніўні 1944 г. М. М. Альшэўскі быў цяжка паранены ў баі на тэрыторыі Літвы і памёр ад ран 22 жніўня. Пахаваны ў горадзе Вільнюс на Антакальніскіх могілках.

Званне Героя Савецкага Саюза М. М. Альшэўскаму прысвоена Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года пасмяротна.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна

## Памяць 
* У гонар М. М. Альшэўскага названа вуліца ў Фрунзенскім раёне горада Мінска.
* Мемарыяльная дошка на доме № 1/4 па вуліцы Альшэўскага ў Мінску.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Этот день в истории 27 января // Газета «Советская Белоруссия»

Катэгорыя:Афіцэры СССР
Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Аляксандр Ізідар Скірмунт

**Алякса́ндр Ізі́дар Сымонавіч Скі́рмунт** (1(21?) студзеня 1799, в. Моладава, Кобрынскі павет, цяпер Іванаўскі раён — ) — землеўладальнік, прадпрымальнік, прамысловец Расійскай Імперыі і Беларусі. Адзін з першых вынаходнікаў Беларусі, які атрымаў патэнт на вытворчасць (1830).

## Біяграфія 
З каталіцкага шляхецкага роду Скірмунтаў, сын Сымона і Эльжбеты з Ажэшкаў. Скончыў у 1818 годзе фізіка-матэматычны факультэт Віленскага ўніверсітэта, вывучаў хімію і яе выкарыстанне ў вытворчасці ў Германіі, Францыі. У 1832—1834 гадах маршалак пінскі, камергер (1834).

Заснаваў цукровую фабрыку ў Моладаве (1830), суконную і цукровую фабрыкі ў Парэччы (1836), свечачную і цукровую фабрыкі ў Альбрыхтаве, фабрыку сельскагаспадарчых прылад у Дастоеве, паравы млын у Пінску. Займаўся вінаградарствам у Крыме і Італіі.

## Сям'я 
У 1823 годзе ажаніўся з Канстанцыяй з Сулістроўскіх (1806—1845), дачкой Казіміра, маршалка шляхты Віленскай губерні і мінскага губернатара, унучкай Алойзы Сулістроўскага, пісара вялікага літоўскага. У шлюбе меў 11 дзяцей:
* Казімір (нар. 1824), удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў, за якое быў сасланы ў Сібір, ажаніўся з Геленай са Скірмунтаў;
* Караліна (нар. 1824), жонка Баляслава Скірмунта, маршалка шляхты Пінскага павета;
* Антаніна (нар. 1825);
* Канстанцін (нар. 1828), уладальнік маёнтка Шэметаўшчына;
* Аляксандр (1830—1909), уладальнік маёнтка Парэчча;
* Эмілія (нар. 1833), жонка Калікста Ажэшкі;
* Сымон (1835—1902), уладальнік маёнтка Клетня, мастак;
* Генрык (нар. 1836), уладальнік Моладава;
* Зыгмунт (нар. 1839);
* Канстанцыя;
* Гартэнзія, якая памерла ў маладосці.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Моладаве (Іванаўскі раён)
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Катэгорыя:Скірмунты
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Павятовыя маршалкі пінскія
Катэгорыя:Пахаваныя ў Іванаўскім раёне
Расійска-армянскі ўніверсітэт

**Расійска-армянскі ўніверсітэт** () (скар. **РАУ**) — дзяржаўны ўніверсітэт, які знаходзіцца ў Ерэване з 1997 года. Ён складаецца з 11 факультэтаў, 35 кафедраў і больш 20 лабараторый. Ва ўніверсітэце навучаюцца ў агульнай складанасці больш 2500 чалавек па 52 адукацыйных праграмах бакалаўрыята, магістратуры, аспірантуры і дактарантуры ва ўсіх 5 інстытутах ВНУ.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт,,

Катэгорыя:Універсітэты Ерэвана
Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:1997 год у Ерэване
Мурашкі-мірмікі

**Мура́шкі-мі́рмікі** (*Myrmica*) — род насякомых сямейства мурашак.

## Апісанне 
Даўжыня цела 4-5 (рабочых), 6-7 (самкі), 5-6 (самцы) мм. Грудзі злучаны з брушкам 2-членікавай сцяблінкай. Колер ад чорна-бурага да рыжа-жоўтага. Задняспінка з зубцамі або шыпікамі. Галёнкі задняй нагі з грабеньчатай шпорай. Кукалкі свабодныя, без коканаў. У самак і рабочых мурашак добра развітае джала.

## Пашырэнне 
У сусветнай фаўне больш за 55 галарктычных відаў. На Беларусі найбольш трапляюцца  і .

## Асаблівасці біялогіі 
Жывуць у глебавых гнёздах. Кормяцца насякомымі, жывёльнымі рэшткамі, выдзяленнямі тлей.

## Літаратура 
* *Панкевіч Т.* Мурашкі-мірмікі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. — Мн.: БелСЭ, 1984.

Катэгорыя:Мурашкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1804 годзе
Амерыканскі ўніверсітэт Арменіі

**Амерыканскі ўніверсітэт Арменіі** (, ) — прыватны ўніверсітэт у Ерэване. Заснаваны ў 1991 годзе. Да яго стварэння заахвоціла трагедыя, якая адбылася падчас Спітакскага землетрасення ў 1988 годзе. Універсітэт стаў першым, які ўвёў заходнія стандарты адукацыі ў краіне.

## Гісторыя стварэння 
Пасля Спітакскага землетрасення некалькі сейсмолагаў з Захаду прыехалі ў Арменію для аднаўлення рэгіёну катастрофы. У 1989 годзе Юрый Саркісян, рэктар Ерэванскага політэхнічнага інстытута прапанаваў Армену Дэр Кюрэгяну, прафесару будаўнічай інжынерыі Універсітэта Каліфорніі (Берклі), што варта стварыць армянскі ўніверсітэт на аснове заходняй мадэлі адукацыі, для далейшага садзейнічання адукацыйнаму прагрэсу ў Арменіі.

Прапанова была перафарматавага да стварэння ўніверсітэта, дзе за аснову ўзятая амерыканская мадэль. Дэр Кюрэгян і іншы амерыканскі спецыяліст-сейсмолаг Мігран Агбабян, прафесар Універсітэта Паўднёвай Каліфорніі, узяліся за рэалізацыю пастаўленай мэты. Шэраг амерыканскіх і армянскіх акадэмікаў падтрымалі паказаную канцэпцыю стварэння ўніверсітэта. Дэр Кюрэгян і Агбабян, а пазней і Сцяпан Карамардзян — былы дэкан Школы менеджменту Гары Андэрсана Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Рыверсайдзе, прадставілі сваю прапанову Ураду Арменіі.

Дзве арганізацыі ўзяліся за рэалізацыю ідэі стварэння Амерыканскага ўніверсітэта Арменіі - Усеармянскі дабрачынны саюз (AGBU) і Каліфарнійскі ўніверсітэт. Таксама армянскі ўрад у асобе Міністэрства вышэйшай адукацыі і навукі (цяпер Міністэрства адукацыі і навукі) прадаставіў фінансавую і лагістычную падтрымку ўніверсітэту ў перыяд з 1989 па 1991 год. У 1990 годзе прэзідыум Універсітэта Каліфорніі прыняў рашэнне аб супрацоўніцтве з новым універсітэтам, вынікам якой стала падтрымка, абмен досведам і падрыхтоўка кадраў для Амерыканскага ўніверсітэта Арменіі.

Пасля абвяшчэння незалежнасці Арменіі ў верасні 1991 года навучанне ва ўніверсітэце пачаў 101 студэнт.

## Спасылка 
* Афіцыйная вэб-старонка Амерыканскага ўніверсітэта Арменіі

Катэгорыя:Універсітэты Ерэвана
Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:1991 год у Ерэване
Кніга Ісуса Навіна (Скарына)

**Кніга Ісуса Навіна** («*Книги Ісуса Навина еже от евреи называются Егошуа бин нунъ*») — пражскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет 20 снежня 1518 года.

## Змест кнігі 
Выданне адкрываецца тытульным лістом з гравюрай і назвай кнігі («*Зуполъне выложены на руский языкъ докторомъ Францискомъ Скориною изъ славнаго града Полоцька…*»). На першым аркушы даецца «*Предословие доктора Франъциска Скорины с Полоцька в книги Исуса сына Навина*», пасля друкуецца асноўны тэкст кнігі, а на апошнім аркушы — пасляслоўе.

## Друкарскія асаблівасці выдання 
Кніга выдадзена на царкоўнаславянскай мове беларускай рэдакцыі. Фармат выдання — у чвэрць аркуша, аб’ём — 48 аркушаў, якія сабраны ў 6 сшыткаў. Набор выкананы пражскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм, на паласе — 22 радкі. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя на верхнім боку аркуша ўверсе справа. Выданне ўпрыгожана тытульнай гравюрай «Пераход цераз Іардан», застаўкай і 27 ініцыяламі. На застаўцы выявы сірэн з рыбінымі хвастамі і гербавым шчытом «зацьмення сонца».

Захавалася 10 экзэмпляраў кнігі Ісуса Навіна, з іх толькі адзін поўны.

## Літаратура 
* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. ISBN 5-85700-003-3

## Спасылкі 
* Книга Исуса, сына Навина, еже назывется от Евреи Егошуа бинъ-Нунъ (той воведе сыны Израилевы в землю обетованую)

Катэгорыя:Францыск Скарына
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Празе
Катэгорыя:Кнігі 1519 года
Бранявы завулак (Мінск)

**Завулак Бранявы** — завулак у Партызанскім раёне Мінска.

## Размяшчэнне 
Арыентаваны з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Фрунзэ, перасякае вуліцу Захарава, завяршаецца скрыжаваннем з вуліцай Змітрака Бядулі. Даўжыня завулка складае каля 550 м.

## Паркі 
Завулак пачынаецца ад Цэнтральнага дзіцячага парку імя Максіма Горкага. Перасякае бульвар па няцотным боку вуліцы Захарава.

## Славутасці 
* Мемарыяльная дошка Ціхану Якаўлевічу Кісялёву на доме № 4. Устаноўлена ў 1983 годзе (сілумін; скульпт. У. Лятун).
* Мемарыяльная дошка Уладзіміру Елісеевічу Лабанку на доме № 4. Устаноўлена ў 1986 годзе (сілумін; скульпт. І. Глебаў).
* Мемарыяльная дошка Сяргею Восіпавічу Прытыцкаму на доме № 4. Устаноўлена ў 1971 годзе (бронза, граніт; скульпт. Г. Мурамцаў).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Завулкі Мінска
Катэгорыя:Партызанскі раён (Мінск)
Луні (род птушак)

**Луні** (*Circus*) — род драпежных птушак падсямейства луневых з сямейства ястрабіных.

## Апісанне 
Даўжыня 41-60 см. Доўгія крылы і хвост прыстасаваныя для павольнага бясшумнага палёту нізка над зямлёй, падчас якога луні выглядваюць грызуноў, птушанят, яшчарак, жаб і іншую здабычу. Ногі доўгія, што палягчае схопліванне здабычы ў траве. На баках галавы падабенства тваравага дыска, характэрнага для соў. Жывуць на адкрытых прасторах.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаныя шырока, акрамя палярных абласцей.

## Класіфікацыя 
Род ўключае ў сябе 16 сучасных відаў і некалькі вымерлых:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
*  
* 
*  (раней адносілі да *C. maillardi*)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Падборка артыкулаў і відавых нарысаў на сайце «Птушыныя драпежнікі Расіі»

Катэгорыя:Роды птушак
Катэгорыя:Ястрабіныя
Свяціца (рака)

**Свяці́ца** — рака ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Вужыца (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 42 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,1 м/км. Пачынаецца за 1,5 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Свяціца. Вадазбор нізінны.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-9. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Вужыцы
Сундарбан

**Сундарба́н** (,  *Shundorbôn*) — багністая мясцовасць у Заходняй Бенгаліі ў раёне агульнай дэльты рэк Ганг, Брахмапутра і Мегхна. З'яўляецца аб'ектам са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

У гэтым раёне растуць самыя шырокія мангравыя лясы ў свеце. Яны размяшчаюцца на невялікіх астраўках, якія перыядычна затапляюцца марскімі прылівамі.

## Этымалогія 
Назва «Сундарбан» можа быць даслоўна перакладзена як «прыгожыя джунглі» або «прыгожы лес» з бенгальскай мовы. Таксама існуе гіпотэза паходжання назвы рэгіёна ад назвы дрэў «сундары», распаўсюджаных у гэтай мясцовасці. 

## Геаграфія 
Сундарбан размешчаны ў шырокай дэльце ў Бенгальскім заліве. Забалочаныя лясы знаходзяцца ўдалечыні ад мангравых лясоў прыбярэжнай паласы. Лес ахоплівае 10000 квадратных кіламетраў, з якіх каля 6000 квадратных кіламетраў знаходзяцца ў Бангладэш.

У 1984 годзе рэгіён аб'яўлены Нацыянальным паркам. Ён складаецца з 2 аб'ектаў Сусветнай спадчыны: на тэрыторыі Бангладэш яго плошча складае прыкладна 133 тыс. га, а ў індыйскай частцы — каля 130 тыс. га. Прыблізна трэцяя частка парка знаходзіцца пастаянна ў вадзе, таму большасць цікавых месцаў запаведніка можна наведаць толькі ў чоўне.

## Флора і фаўна 
Сундарбан — месца пражывання рэдкіх відаў жывёл, у тым ліку бенгальскага тыгра, скурастых марскіх чарапах, грабністага кракадзіла. Мясцовыя мангравыя зараснікі забяспечваюць ежай многія віды флоры і фаўны, служаць для іх прыстанішчам. У Нацыянальны парк Сундарбан уваходзіць птушыны запаведнік Саджнекалі — месца гнездавання і міграцыі каля 300 відаў птушак.

## Гаспадарка 
Урадлівыя тэрыторыі дэльты са старажытных часоў інтэнсіўна выкарыстоўваліся чалавекам, і рэгіён быў цалкам пакрыты сельскагаспадарчымі ўгоддзямі, заставаліся толькі нешматлікія анклавы некранутага лесу. Толькі намаганнямі па аднаўленні лясоў атрымалася стварыць сучасную суцэльную паласу лясоў. Акрамя вялізнай каштоўнасці для захавання папуляцыі бенгальскага тыгра і іншых рэдкіх жывёл, гэтая тэрыторыя служыць для абароны мільёнаў жыхароў прыгарадных раёнаў Калькуты ад разбуральнага дзеяння частых цунамі.

Сундарбан з'яўляецца адным з самых густанаселеных рэгіёнаў у свеце. У выніку палова мангравых лясоў былі высечаныя на пастаўку драўнянага паліва і іншых прыродных рэсурсаў. Нягледзячы на інтэнсіўную і буйнамаштабную эксплуатацыю, гэта па-ранейшаму адзін з самых вялікіх раёнаў мангравых лясоў у свеце.

## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

Катэгорыя:Геаграфія Бангладэш
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Бангладэш