open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кары (возера)

**Кары** () — высакагорнае возера ў Арменіі, размешчанае на схілах гары Арагац. Возера зімой большай часткай пакрыта снегам і лёдам. Размешчана на вышыні 3207 м над узроўнем мора, на плато, пад горнымі пікамі. Даўжыня берагавой лініі складае 1150 м, плошча люстэрка 30,0 га, аб'ём 357 тыс. м³, найбольшая глыбіня 8 метраў. Возера мае ледніковае паходжанне. З Бюракана да яго вядзе асфальтаваная дарога. На ўсходнім беразе возера размешчана метэаралагічная станцыя.

Катэгорыя:Азёры Арменіі
Кары

Назву **Кары** маюць:
* Кары — возера ў Арменіі.
* Кары — страва.
* Кары — нерэгулярны спадарожнік Сатурна.

## Прозвішча 
* Джон Сцюарт Кары — амерыканскі жывапісец.
* Стэфэн Кары — амерыканскі баскетбаліст.
* Фелікс Кары — французскі гісторык і нумізмат.
* Эма Кары — фінскі дзяржаўны дзеяч.
Нацыянальны парк Альберта дэ Агасціні

**Нацыянальны парк Альберта дэ Агасціні** () — нацыянальны парк у Чылі, размешчаны на частцы архіпелага Вогненная Зямля. Займае плошчу 14 600 км².

Нацыянальны парк знаходзіцца на поўдні Чылі і ўключае ў свой склад тэрыторыю некалькіх буйных і мноства малых астравоў на поўдзень ад Магеланава праліва, у тым ліку значныя плошчы поўдня вострава Вогненная Зямля, вострава Гордан, вострава Остэ, невялікага архіпелага Горнас і інш. 

Парк заснаваны ў 1965 г. і названы ў гонар італьянскага місіянера Альберта Марыя дэ Агасціні (1883 - 1960 гг.), які доўгі час працаваў на Вогненнай Зямлі, публікаваў працы па яе геаграфіі і антрапалогіі, аказваў дапамогу мясцовым індзейцам. 

Нацыянальны парк уключае высакагорныя ўчасткі, у тым ліку Монтэ-Шыптан (2469 м) — самую вялікую вяршыню Вогненнай Зямлі, прыбярэжныя тэрыторыі, малыя астравы, некалькі ледавікоў. Для флоры парка характэрны субантарктычныя лясы, шырокія прагаліны, пакрытыя мохам, грыбамі і лішайнікамі. Нацыянальны парк знакаміты сваёй марской фаўнай, буйнымі грызунамі і птушкамі. 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Інфармацыя для турыстаў 

Агасціні
Агасціні
Іосіф Абгаравіч Арбелі

**Іосіф Абгаравіч Арбе́лі** (,  — , Ленінград) — савецкі гісторык-усходазнавец. Акадэмік АН СССР (1935) і АН Армянскай ССР (1943).

## Біяграфія 
Скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт у 1911 годзе. У 1914—1931 дацэнт, прафесар Пецярбургскага ўніверсітэта.

З 1920 года хавальнік фондаў, у 1934—1951 гадах дырэктар Эрмітажа.

Першы прэзідэнт АН Армянскай ССР (1943—1947).

Асноўныя даследаванні па каўказазнаўстве, гісторыі сярэдневяковай культуры Блізкага Усходу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэканы СПбДУ
Катэгорыя:Усходазнаўцы СССР
Адміністрацыйны падзел Арменіі

, 2-Арарацкая вобласць, 3-Армавірская вобласць, 4-Гехаркунікская вобласць, 5-Катайкская вобласць, 6-Ларыйская вобласць, 7-Шыракская вобласць, 8-Сюнікская вобласць, 9-Тавушская вобласць, 10-Ваёцдзорская вобласць, 11-Ерэван]]
Арменія падзелена на адзінаццаць адміністрацыйных адзінак. З іх дзесяць правінцый вядомы як марзы ().

Ерэвану прадастаўлены асаблівы адміністрацыйны статус як сталіцы краіны.

Губернатары (марзпеты) прызначаюцца і вызваляюцца ад пасады Урадам Рэспублікі Арменія. Гэтыя пастановы Урада ратыфікуе Прэзідэнт краіны. Органы мясцовага самакіравання — рада старэйшын абшчыны і кіраўнік абшчыны (мэр горада, сельскі стараста) — абіраюцца на чатырохгадовы тэрмін па мажарытарнай сістэме. Мэр Ерэвана абіраецца Саветам Старэйшын горада, які ў сваю чаргу абіраецца жыхарамі Ерэвана па прапарцыйнай сістэме на чатырохгадовы тэрмін.

Па стане на 2011 год у рэспубліцы налічвалася 953 вёскі, 48 гарадоў, 932 абшчыны, з якіх 871 сельская і 61 гарадская.
Албанская кухня

**Албанская кухня** () — нацыянальная кухня албанцаў. З’яўляецца міжземнаморскай, сфармавалася пад уплывам многіх кухняў, у тым ліку італьянскай і турэцкай. Албанская кухня характарызуецца выкарыстаннем спецый, такіх як чорны перац і міжземнаморскіх зёлак: мацярдушка, мята, базілік, размарын, якія выкарыстоўваюцца ў прыгатавання мяса і рыбы, але таксама часам выкарыстоўваецца перац чылі і часнок.

Гародніна выкарыстоўваюцца амаль у кожнай страве. Асноўны посілак албанцаў — ланч, які складаецца з *gjellë* (тушанага мяса), якое з’яўляецца галоўнай стравай і гатуецца з разнастайнай гароднінай, і салатаў са свежай гародніны: таматаў, агуркоў, зялёнага перцу, і маслін. Салат запраўляецца соллю, аліўкавым алеем, воцатам і / або лімонным сокам.

Малочныя прадукты з’яўляюцца неад’емнай часткай кухні, як правіла суправаджаюцца хлебам і алкагольнымі напоямі такімі як ракі. Морапрадукты распаўсюджаны пераважна ў прыбярэжных раёнах і гарадах краіны такіх як Дурэсе, Влёра, Шкодэр, Лежа і Саранда.

## Крыніцы
Трон (франшыза)

**Трон** () — медыяфраншыза, якая ўключае ў сябе фільмы, мультсерыял, камп’ютарныя гульні, кнігі і коміксы. Сусвет Трона з’явіўся ў 1982 годзе з фільма «*Трон*» кампаніі Walt Disney Pictures. За ім былі створаныя розныя працягі: кнігі, серыі коміксаў, відэагульні, працяг Трон: Спадчына ў 2010 годзе, музычныя альбомы і мультсерыял. Прэм’ера мультсерыяла «*Трон: Паўстанне*» стартавала на канале Disney XD у чэрвені 2012 года.

## Спасылкі 
* **Tron Uprising** (англ.) — аб мультфільме «Трон: Паўстанне» на сайце Disney XD UK.
* **Трон: Класіка** (CLASSIC TRON) (англ.) — online-гульня на афіцыйным сайце Disney.
* **Трон: Восстание. Побег из Аргона** (рус.) — online-гульня па матывам мультфільма «Tron: Uprising» на афіцыйным сайце Disney.ru.
* **Трон: Восстание. Побег из системы** (рус.) — online-гульня па матывам мультфільма «Tron: Uprising» на афіцыйным сайце Disney.ru.
* **Трон: Восстание. Бой отступника** (рус.) — online-гульня па матывам мультфільма «Tron: Uprising» на афіцыйным сайце Disney.ru.
* **Трон: Гонка на светоциклах** (рус.) — online-гульня на афіцыйным сайце Disney.ru.
* **История создания фильма «Трон»** (англ.) — як здымалі фільм «Трон» 1982 года на YouTube.

Катэгорыя:Трон
Катэгорыя:Міфапаэтыка
Тэпінг

**Тэпінг** () — тэхніка ігры на гітары. Гук ствараецца пры дапамозе лёгкіх удараў па струнах на грыфе гітары.

## Гісторыя 
Лічыцца, што тэхніка тэпінга зарадзілася сярод электрагітарыстаў у сярэдзіне XX стагоддзя. 
Яе распаўсюджванне звязваюць са з'яўленнем электрагітары. 
Першапачаткова тэпінг (рэзкае прыцісканьне струны пальцам правае рукі, «хамер») быў проста адным з тэхнічных прыёмаў, падобна флажалету. 

З часам гэты прыём развіўся ў асобны спосаб ігры на электрагітары — двухручны тэпінг (пад словам «двухручны» разумеецца, 
што левая і правая рука здабывае гук самастойна, граючы незалежныя партыі, падобна таму, як гэта робяць піяністы). 
Тэпінг можа быць двух выглядаў — адзінагалосны, які выкарыстоўваецца пры хуткасных пасажах, у асноўным з дысторшнам, 
а таксама больш складаны выгляд — поліфанічны, або незалежны тэпінг, пры якім абедзве рукі граюць свае ўласныя партыі. Некаторыя выданні завуць гэты прыём ігры «фартэпіянная» тэхніка, бо вельмі нагадвае тэхніку ігры на фартэпіяна. Сустракаецца таксама назва тачстайл (TouchStyle).

Катэгорыя:Метал
Катэгорыя:Тэхніка ігры на гітары
Засценкі

Назву **Засце́нкі** маюць:
* Засценак
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Засценкі — вёска ў Аршанскім раёне
** Засценкі — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Засценкі — вёска ў Віцебскім раёне
** Засценкі — вёска ў Дубровенскім раёне
** Засценкі — вёска ў Талачынскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Засценкі — былая вёска ў Карэліцкім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Засценкі — вёска ў Дрыбінскім раёне
** Засценкі — вёска ў Магілёўскім раёне
** Засценкі — вёска ў Шклоўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Засценкі — вёска ў Вілейскім раёне
** Засценкі — вёска ў Маладзечанскім раёне
### Расія 
* Засценкі (Краснінскі раён)

## Гл. таксама 
* Засценак, значэнні
Засценак (значэнні)

* Засценак
* Вёска Засценак, Сенненскі раён

## Гл. таксама 
* Засценкі
Хайдударагская архідыяцэзія

thumb|right|250px|Карта хайдударагскай дыяцэзіі
thumb|right|250px|Пасля прысвячэння першага біскупа Хайдударагскай дыяцэзіі Іштвана Міклашы, фатаграфія 1913 года
**Хайдударагская архідыяцэзія** () — архідыяцэзія Венгерскай каталіцкай царквы з цэнтрам у горадзе Дэбрэцэн, Венгрыя. У Хайдударагскую мітраполію ўваходзяць Мішкальцкая і Ньірэдзьхазская дыяцэзіі. Кафедральным саборам Хайдударагскай архідыяцэзіі з'яўляецца царква Увядзення ў храм Прасвятой Багародзіцы ў горадзе Хайдудараг.

## Гісторыя 
Перадумовамі ўтварэння Хайдударагскай дыяцэзіі сталі дзеянні мукачэўскага біскупа Стэфана Панкавіча, які падтрымліваў палітыку мадзьярызацыі русінскага народа. У 1870 годзе ён на Будапешцкім царкоўным кангрэсе абвясціў пра вяршэнства лацінскай царквы над Мукачэўскай епархіяй. Пазней ён вылучыў паўднёвы рэгіён Мукачэўскай епархіяй з цэнтрам у горадзе Хайдудараг у асобны вікарыят, дзе ўвёў набажэнства на венгерскай мове. 8 чэрвеня 1912 года Рымскі Папа Пій X выдаў булу *«Christifideles graeci»*, якой на аснове паўднёвага вікарыята Мукачэўскай епархіі заснаваў самастойную Хайдударагскую дыяцэзію візантыйскага абраду з падпарадкаваннем лацінскай Эстэргамскай мітраполіі (сёння — Эстэргамска-Будапешцкая архідыяцэзія). Да Хайдударагскай дыяцэзіі адышла частка тэрыторыі Клуж-Напоцкай і Арадзьскай дыяцэзій  і Эстэргамскай і Фэгэрашскай і Алба-Юлійскай архідыяцэзій.

9 красавіка 1934 года Кангрэгацыя па справах усходніх цэркваў, улічваючы вынікі Трыянонскага дагавора, выдала дэкрэт *«Apostolica sedes»*, якім перадала 67 румынскамоўных прыходаў Хайдударагскай дыяцэзіі Румынскай каталіцкай царквы, у прыватнасці 35 прыходаў Фэгэрашскай і Алба-Юлійскай архідыяцэзіі, 22 прыходы Арадзьскай дыяцэзіі і 10 прыходаў Марамурэшскай дыяцэзіі.

5 сакавіка 2011 года Кангрэгацыя па справах усходніх цэркваў выпусціла дэкрэт *«Ut aptius spirituali»*, якім перадала 29 прыходаў Хайдударагскай дыяцэзіі апостальскаму экзархату Мішкальца.

20 сакавіка 2015 года пры рэарганізацыі царкоўных адміністрацыйна-тэрытарыяльных структур Хайдударагская дыяцэзія была ўзведзена ў ранг мітраполіі з суфраганнымі Мішкальцкай і Ньірэдзьхазскай дыяцэзіямі. Пры гэтым у гэты ж дзень новаўтвораная Ньірэдзьхазская дыяцэзія атрымала частку тэрыторыі старой Хайдударагскай дыяцэзіі. Кафедра мітраполіі была перанесена ў горад Дэбрэцэн.

## Ардынарыі дыяцэзіі 
* біскуп Іштван Міклашы (23.06.1913 — 30.10.1937);
* біскуп Міклаш Дудаш O.S.B.M. (25.03.1939 — 15.07.1972);
* біскуп Імрэ Цімка (7.01.1975 — 30.03.1988);
* біскуп Сілард Керэстэш (30.06.1988 — 10.11.2007);
* архібіскуп Петэр Фюлёп Кочыш (2.05.2008 — па цяперашні час).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Annuario Pontificio, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano, 2003, ISBN 88-209-7422-3
* Bolla *Christifideles graeci*, AAS 4 (1912), стр. 429—435 
* Decreto *Apostolica Sedes*, AAS 26 (1934), стр. 436 
* Decreto *Ut aptius spirituali*, AAS 103 (2011), стр. 306 

## Спасылкі 
* Інфармацыя 

Катэгорыя:Епархіі Венгрыі
Катэгорыя:Венгерская каталіцкая царква
Спіс нематэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь

## Брэсцкая вобласць 
## Віцебская вобласць 
## Гродзенская вобласць 
## Гомельская вобласць 
## Магілёўская вобласць 
## Мінская вобласць 
## Спасылкі 
* Спіс элементаў нематэрыяльнай культурнай спадчыны, прынятых пад ахову на Беларускай рэспубліканскай навукова-метадычнай радзе па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны пры Міністэрстве культуры Рэспублікі Беларусь 

Катэгорыя:Спісы гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Нематэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Маркаў

**Маркаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Васільевіч Маркаў (1918—1943) — Герой Савецкага Саюза
* Андрэй Андрэевіч Маркаў (старэйшы) — расійскі матэматык.
* Андрэй Віктаравіч Маркаў (нар. 1949) — беларускі эканаміст.
* Барыс Іванавіч Маркаў (1935—2020) — беларускі скульптар.
* Георгій Іванаў Маркаў (1929—1978) — балгарскі дысідэнт, пісьменнік і журналіст.
* Даніла Аляксандравіч Маркаў (1895—1976) — неўрапатолаг-фізіятэрапеўт, акадэмік АН БССР, Заслужаны дзеяч навукі БССР.
* Дзмітрый Маркаў (нар. 1975) — аўстралійскі скакун у вышыню.
* Канстанцін Канстанцінавіч Маркаў (1905—1980) — савецкі геолаг, геамарфолаг.
* Марат Сяргеевіч Маркаў (нар. 1969) — беларускі тэлевядучы, міністр інфармацыі Беларусі.
* Павел Маркаў (нар. 1991) — беларускі футбаліст.
* 
* 
* Фёдар Рыгоравіч Маркаў (1913—1958) — Герой Савецкага Саюза.

## Гл. таксама 
* Маркава
Галілеа (спадарожнікавая сістэма навігацыі)

**Галілéа** () — праект спадарожнікавай сістэмы навігацыі Еўрапейскага Саюза і Еўрапейскага касмічнага агенцтва, як альтэрнатыва амерыканскай сістэме GPS і расійскай ГЛОНАСС.

Еўрапейская сістэма прызначана для вырашэння навігацыйных задач для любых рухомых аб’ектаў з дакладнасцю менш аднаго метра. Акрамя краін еўрапейскай супольнасці дасягнуты дамоўленасці на ўдзел у праекце з наступнымі дзяржавамі: Кітай, Ізраіль, Паўднёвая Карэя і Украіна. Акрамя таго, вядуцца перамовы з прадстаўнікамі Аргенціны, Аўстраліі, Бразіліі, Чылі, Індыі, Малайзіі і Расіі. Касмічны сегмент будзе дапоўнены наземнай інфраструктурай, у якую ўваходзяць два цэнтры кіравання і глабальную сетку, якая ўключае перадаючыя і прымаючыя станцыі.

15 снежня 2016 года навігацыйная сістэма «Галілеа» афіцыйна ўведзена ў эксплуатацыю Еўрапейскай камісіяй і стала даступна для карыстальнікаў у рэжыме «пачатковай эксплуатацыйнай прадукцыйнасці». На момант уводу сістэмы на арбіце знаходзілася 18 спадарожнікаў, з іх: 11 дзеючых, 4 уводзіліся ў эксплуатацыю, 2 працавалі ў тэставым рэжыме, 1 не функцыянаваў. На пачатковым этапе сістэма магла самастойна забяспечваць кругласутачнае глабальнае пакрыццё, таму кампенсоўвалася дадзенымі спадарожнікаў сістэмы GPS.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* European GNSS Supervisory Authority (GSA) 
* Афіцыйны сайт праекту ад ЕКА 

Катэгорыя:Геаграфічныя інфармацыйныя сістэмы
Катэгорыя:Спадарожнікавыя навігацыйныя сістэмы
Катэгорыя:Міжнародныя касмічныя праекты
Катэгорыя:Еўрапейскі Саюз
Трон (фільм)

«**Трон**» () — амерыканскі навукова-фантастычны кінафільм 1982 года, зняты на студыі «Walt Disney» рэжысёрам Стывенам Лісбергерам. Галоўныя ролі выканалі Джэф Брыджэс, Дэвід Уорнер, Брус Бакслейтнер і Сіндзі Морган. У 2010 годзе выйшаў сіквел «Трон: Спадчына».

## Сюжэт 
Кевін Флін (Брыджэс) — малады і адораны праграміст, які працуе на мегакарпарацыю ENCOM. Хлопец стварае наватарскія гульні, аднак новы супрацоўнік Эд Дылінджэр нахабна прысвойвае аўтарства і атрымлівае належныя Кевіну ганарары і кар'ерны рост, а Фліна звальняюць. Тады Флін вырашае знайсці адзін файл, які дакажа, што Дылінджэр абакраў яго.

У адзін цудоўны дзень Дылінджэр пазбаўляе ўсіх праграмістаў з сёмым узроўнем аўтарызацыі (у тым ліку і Кевіна) доступу да MCP (Master Control Program) — штучнага інтэлекта, які ўпраўляе сеткай камп'ютараў карпарацыі. Двое супрацоўнікаў вырашаюць узламаць сістэму, і ў гэтым ім дапамагае Кевін Флін. Тут адбываецца неверагоднае: Флін аказваецца «*алічбаваным*» і трапляе ўнутр камп'ютара, што было падстроена MCP. Там яго чакае зусім іншы свет. Аказваецца, камп'ютарныя праграмы жывуць у таталітарным грамадстве, а MCP — жорсткі кіраўнік. Звычайныя праграмы ўтрымліваюцца ў своеасаблівых «*канцлагерах*» і перыядычна ўдзельнічаюць у жорсткіх гладыятарскіх баях. У гэтым свеце свая рэлігія — праграмы вераць у тое, што ў іх ёсць вышэйшыя істоты-заступнікі, нейкія «*карыстальнікі*». Калі Флін трапляе ў віртуальны свет, няшчасныя праграмы прымаюць яго за свайго Збавіцеля. Герой павінен прайсці серыю гладыятарскіх баёў і знайсці суперпраграму Трон, з дапамогай якой можна перамагчы злога дыктатара.

## Стварэнне 
### Спецэфекты 
«*Трон*» — першы ў гісторыі кінематографа фільм, у якім шырока выкарыстоўвалася камп'ютарная графіка. У асноўным камп'ютар выкарыстоўваўся для стварэння фонавых элементаў і матацыклаў, а таксама многіх іншых спецэфектаў. У фільме змяшчаецца каля 20 хвілін чыстай графікі, дзе жывыя героі сумешчаныя з намаляванымі. Аднак некаторыя спецэфекты ўсё ж ствараліся па-старому — метадам ротаскапіравання і ручной размалёўкі кожнага кадра (дзеянне «''ўнутры камп'ютара''» здымалася на чорна-белую плёнку). Акрамя таго, упершыню ў гісторыі кінематографа ў мастацкім фільме была прадэманстравана камп'ютарная анімацыя асобы, хоць і ў значнай ступені спрошчаная.

## Гл. таксама 
* Трон: Спадчына

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 1982 года
Катэгорыя:Фільмы пра камп’ютарныя гульні
Суперкубак Беларусі па футболе 2011

**Суперкубак Беларусі па футболе 2011** — другі розыгрыш Суперкубка Беларусі, штогадовага футбольнага матча, у якім сустракаюцца чэмпіёны Вышэйшай лігі Чэмпіянату Беларусі і пераможцы Кубка Беларусі мінулага сезону.

Матч адбыўся 27 лютага 2011 года ў мінскім Футбольным манежы. У ім прынялі ўдзел БАТЭ з Барысава, чэмпіён Беларусі 2010, і «Тарпеда-БелАЗ» з Жодзіна, фіналіст Кубка Беларусі 2010 (уладальнікам Кубка 2010 таксама стаў БАТЭ). Атрымаўшы перамогу з лікам 3:0, БАТЭ ў другі раз запар стаў уладальнікам Суперкубка.

## Справаздача аб матчы 
## Склады 
|valign="top" width="50%"|

|}

## Статыстыка матча 
## Гл. таксама 
* Чэмпіянат Беларусі 2010
* Кубак Беларусі 2009/2010

## Спасылкі 
* Пратакол матча на сайце football.by

2011
Катэгорыя:2011 год у Мінску
Катэгорыя:Падзеі 27 лютага
Катэгорыя:Люты 2011 года
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2011 годзе
Катэгорыя:2011 год у футболе
Наўроцкі

**Наўроцкі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алесь Наўроцкі (1937—2012) — беларускі празаік, паэт.
* Васіль Карнеевіч Наўроцкі (1897—1975) — вучоны ў галіне гігіены.
* Караль Наўроцкі (нар. 1983) — польскі гісторык.
* Сігізмунд Францавіч Наўроцкі (1903—1976) — беларускі і ўкраінскі рэжысёр.
* Юрый Наўроцкі, вядомы як Юзары (нар. 1991) — беларускі спявак.
Эльбасан

**Эльбасан** (алб. *Elbasan*) — горад у Албаніі, размешчаны на беразе ракі Шкумбіні, за 54 км на паўднёвы ўсход ад сталіцы Албаніі Тыраны. Насельніцтва — каля 100 тысяч жыхароў. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай вобласці і акругі.

## Гісторыя 
Да пачатку Другой сусветнай вайны Эльбасан выглядаў тыповым асманскім горадам у Албаніі, з сумессю ўсходніх і сярэдневяковых будынкаў, вузкімі брукаванымі вуліцамі і вялікім базарам. У горадзе жыло таксама хрысціяне. У той час горад меў насельніцтва каля 15 000 жыхароў.

Эльбасан быў пад кантролем розных краін і народаў: сербаў, македонцаў, балгараў, аўстрыйцаў і італьянцаў. Горад робіцца цэнтрам ісламу ў Албаніі пасля турэцкай акупацыі.

## Архітэктура і славутасці 
У Эльбасане размешчана крэпасць XV стагоддзя, у якой створаны музей. Таксама ў горадзе ёсць турэцкія лазні XVI стагоддзя, праваслаўная царква Святой Марыі і Музей партызанскай вайны.

## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт адміністрацыі горада Эльбасан

Катэгорыя:Гарады Албаніі
Гарады Албаніі

, што разам з навакольнымі вуліцамі ўтварае найвялікшую пешаходную зону на Балканах, у 2018 атрымала Еўрапейскую прэмію за арганізацыю гарадской прасторы]]
У адпаведнасці з дадзенымі Інстытута статыстыкі (Insituti i Statistikës) у Албаніі 74 населеныя пункты маюць статус горада. Сталіца Албаніі Тырана з'яўляецца самым буйным горадам, другі па велічыні горад і галоўны порт краіны Дурэс.


Албанія
Катэгорыя:Спісы:Албанія
Паліцыя

**Палі́цыя** (, ад &nbsp;— «дзяржава»)&nbsp;— орган дзяржаўнай улады (сістэма дзяржаўных органаў), які займаецца аховай грамадскага парадку і барацьбой з правапарушэннямі (у т.л. са злачыннасцю). Разам са службай бяспекі, выведвальным і контрвыведніцкім органамі, а таксама некаторымі іншымі спецыялізаванымі органамі, паліцыя складае праваахоўны механізм дзяржавы (гл. Праваахоўныя органы).

У залежнасці ад асаблівасцяў канкрэтнай дзяржавы паліцыя можа ўваходзіць у склад міністэрства ўнутраных спраў (напрыклад, Расія, Чэхія), або ў склад міністэрства юстыцыі (напрыклад, Швецыя), ці ж у склад самастойнага адміністрацыйнага органа (напрыклад, нацыянальнага паліцэйскага агенцтва), які (самастойны орган) можа быць альбо асобным органам выканаўчай улады або ўваходзіць у склад праваахоўных органаў з больш шырокімі паўнамоцтвамі (напрыклад, Нацыянальнае паліцэйскае агенцтва Японіі з'яўляецца складовай Камітэта дзяржаўнай грамадскай бяспекі Японіі).

## Гл. таксама 
* Жандармерыя
* Міліцыя
* Інтэрпол
* Еўрапал
* Праваахоўныя органы
* Таемная паліцыя
* SWAT
* A.C.A.B.
Uptime

**uptime** — утыліта ў UNIX-падобных сістэмах, якая паказвае бягучы час, час працы пасля загрузкі, колькасць працуючых карыстальнікаў у камп'ютарнай сістэме і нагрузку за апошнія 1, 5 і 15 хвілін.

```bash
$ uptime
 21:36:17 up 1711 days,  6:39,  2 users,  load average: 0.09, 0.16, 0.20
```

Часцяком выкарыстоўваецца для вымярэння надзейнасці і стабільнасці аперацыйнай сістэмы, паказваючы час, які камп'ютар працуе без збояў ці патрэбы перазагрузкі ў мэтах адміністравання ці абслугоўвання. У той жа час вялікі uptime можа значыць нядбайнасць, бо многія крытычныя абнаўленні патрабуюць перазагрузкі.

Узровень загрузкі адлюстроўваецца ў выглядзе так званага LA — колькасці працэсаў, якія чакаюць сваёй чаргі на выкананне. Гэты лік дазваляе ацаніць агульную нагрузку на сістэму і не мае наўпроставага дачынення да загрузкі працэсара.

## Windows 
У Windows пачынаючы з версіі Windows NT 4.0 Service Pack 4 таксама ёсйь праграма з такой назвай. Акрамя таго, стандартная утыліта systeminfo, апроч іншых звестак, таксама паказвае час працы аперацыйнай систэмы.

## Гл. таксама 
* Аптайм

## спасылкі
* 

Катэгорыя:Утыліты UNIX
Вестэрн

**Ве́стэрн** (, літаральна — заходні) — напрамак у мастацтве, характэрны для ЗША, можа ўключаць розныя жанры, напрыклад, камедыю, экшан, дэтэктыў, трылер і нават фантастыку; вестэрн характэрны для кінематографа, тэлебачання, літаратуры, жывапісу і інш. Дзеянне ў вестэрнах у асноўным адбываецца ў другой палове XIX стагоддзя на Дзікім Захадзе — будучых заходніх штатах ЗША, а таксама ў Заходняй Канадзе і ў Мексіцы. Упершыню з’явіўся ў літаратуры, затым у кінематографе. Як кінематаграфічны жанр распаўсюдзіўся з ЗША на іншыя краіны, якія паступова стварылі свой уласны эквівалент вестэрна.

Найбольшы росквіт вестэрна прыйшоўся на сярэдзіну XX стагоддзя. З таго ж перыяду намеціўся прыкметны спад.

Прымыкае да вестэрна аргентынская літаратура гаўчо і апавяданні аб еўрапейскіх пасяленцаў у Аўстраліі.

Вестэрн, акрамя літаратурнага, выяўленчага і ТБ-мастацтва — стыль верхавой язды і від коннага спорту, шырока распаўсюджаны ва ўсім свеце, асабліва ў ЗША. Вестэрн (конны спорт) складаецца з мноства дысцыплін, а спаборніцтвы збіраюць велізарную колькасць удзельнікаў і гледачоў.

## Тэмы вестэрна 
Вестэрн часта паказвае заваяванне пустыні і падпарадкавання прыроды ў імя цывілізацыі, або канфіскацыю тэрыторый карэнных жыхароў памежжа.
Вестэрн адлюстроўвае грамадства, арганізаванае вакол кодэкса гонару і асабістага, прамога або прыватнага правасуддзя (накшталт, вендэты). Папулярны сюжэт вестэрна — гісторыя якая круціцца вакол жыцця паўкачавога вандроўніка, як правіла, каўбоя або стралка.

Катэгорыя:Жанры кіно
Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Катэгорыя:Конны спорт

Катэгорыя:Культура ЗША
Саркафаг Святога Яна Непамуцкага

**Саркафаг Святога Яна Непамуцкага** — адзін з найбольш выдатных помнікаў барока на чэшскіх землях, размешчаны ў капліцы Святога Яна Непамуцкага ў пражскім саборы Святога Віта.

Святы патрон Чэхіі, Ян Непамуцкі, памёр у 1393 г. ад пакут, якім ён быў падвергнуты па загадзе Вацлава IV у сувязі з яго палітычнай спрэчкай з пражскім архібіскупам Янам з Енштэйна. Кананізаваны ў 1729 годзе як мучанік тайны споведзі каралевы Сафіі.

Саркафаг падтрымліваюць антрапаморфныя анёлы з дынамічна разгорнутымі крыламі. Побач з фігурай Яна Непамуцкага маленькі анёлак-пуці трымае картуш з выявай языка святога, які аддаў жыццё за захаванне таямніцы споведзі. На пярэднім плане саркафага размешчана фігура Мужнасці працы ювеліра І. Зейца, адна з чатырох галоўных дабрадзейнасцей на мармуровай балюстрадзе, створанай ў 1746 годзе Ёзефам Лаўэрманам.

Балдахін саркафага, які нясуць фігуры ў палёце анёлы, створаны ў 1771 годзе Ігнацам Новакам па мадэлях І. Ф. Плацэра.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сабор Святога Віта
Катэгорыя:Саркафагі
Катэгорыя:Барочнае мастацтва Чэхіі
Катэгорыя:Ян Непамуцкі
Катэгорыя:Вырабы з серабра
Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Празе
Нацыянальны парк Канайма

**Нацыянальны парк Канайма** () — нацыянальны парк на ўсходзе Венесуэлы. Займае плошчу 30000 км². На тэрыторыі парка знаходзіцца самы вялікі ў свеце вадаспад Анхель. Створаны 12 чэрвеня 1962 г. У 1994 г. парк уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. 

## Ландшафты 
Нацыянальны парк Канайма месціцца на тэрыторыі ўсходу Гвіяны. 65% яго плошчы займаюць сталовыя горы-*тэпуі*, якія ўяўляюць сабою найстаражытнейшыя геалагічныя фармацыі (2000 - 1500 млн гадоў) і ўнікальныя біялагічныя комплексы. Найбольш вядомыя *тэпуі* — Аўянтэпуй, Рарайма, Кукекан, Чыманта́. Плоскія вяршыні і вертыкальныя схілы сталовых гор пакрыты трапічнай расліннасцю. Дзякуючы багатым ападкам на тэрыторыі парка існуе густая сетка рэк. Некаторыя з іх пачынаюцца на вяршынях *тэпуі* і вадаспадамі зрыньваюцца ўніз. Так, на Аўянтэпуй утвараецца самы вялікі ў свеце вадаспад Анхель.

## Прырода 
Для пейзажаў Нацыянальнага парка Канайма характэрны густыя трапічныя лясы і саванна. Флора  вельмі разнастайная. Уключае каля 300 эндэмічных відаў раслін. Распаўсюджаны рэдкія віды пальмаў, хмызнякоў, травы. Фаўна ўключае такія рэдкія віды, як ягуар, кагуар, гіганцкі мурашкаед, гіганцкая выдра, тукан, паўднёваамерыканская гарпія, гіганцкі браняносец, ігуана звычайная і інш. Адзіная вядомая эндэмічная жывёла — рараймская мыш.

## Гісторыя 
Тэрыторыя Нацыянальнага парка Канайма была населена каля 10 тысяч гадоў таму. У нашы дні тут жыве плямя індзейцаў-карыбаў пемон. Парк быў створаны 12 чэрвеня 1962 г. У 1994 г. уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Развіваецца турызм. 

## Спасылкі 
* unesco.org
* Parque Nacional Canaima 
* Parque Nacional Canaima: potencia turística de diversidad natural 

Канайма 
Канайма 
Канайма
Канайма
За дэмакратычныя выбары

**За дэмакратычныя выбары** — віцебскі гарадскі клуб выбаршчыкаў. Першая афіцыйная грамадская арганізацыя ў Віцебску. Зарэгістраваная 18 студзеня 1990 года. Першы сход адбыўся ў Палацы чыгуначнікаў, на ім прысутнічалі 69 асоб. Кіроўны орган — кіраўнічы савет.

## Мэты 
Мэтамі арганізацыі з’яўляліся папулярызацыя ідэй дэмакратыі, нацыянальных каштоўнасцей, дапамога дэмакратычным кандыдатам.

## Літаратура 
* *Вячаслаў Ракіцкі*. Сто адрасоў свабоды. 1980—2010. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе). — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2011. — с. 232

## Спасылкі 
* Ад чыноўніка ў аблвыканкаме да апазіцыянера. Як жыве і змагаецца віцебскі дэмакрат Барыс Хамайда  // TUT.by

Катэгорыя:1990 год у Віцебску
Катэгорыя:Беларускія грамадскія арганізацыі
Надмагілле Льва Сапегі

**Надмагілле Льва Сапегі** — ярусны надмагільны помнік канцлера і гетмана вялікага літоўскага Льва Сапегі і дзвюх яго жонак, размешчаны ў віленскім касцёле Святога Міхаіла. Надмагілле Льва Сапегі з’яўляецца адным з найбольш каштоўных помнікаў сакральнага скульптурнага мастацтва ранняга барока.

Надмагілле неаднароднае і стваралася ў некалькі этапаў: спачатку былі зроблены дзве пліты жонак, Альжбеты, народжанай Радзівіл (пам. 1591), і Дароты, народжанай Фірлей (пам. 1611), пасля іх смерці, затым трэцяя, пасля смерці самога Льва Сапегі ў 1633 годзе. Гэтыя тры пліты былі ўключаны ў агульную кампазіцыю імпазантнага помніка, створанага таленавітым паўночнаітальянскім скульптарам Себасцьянам Сала.

## Архітэктура 
Кампазіцыя помніка, які мае значныя памеры, вышыня складае каля 10 м, даволі складаныя, але ў ёй арганічна аб’яднаны тры надмагільныя пліты з рэльефнымі выявамі, тры чорныя мармуровыя дошкі з тэкстамі, гербы, атрыбуты воінскай славы і доблесці. Значнае месца ў вобразным ладзе помніка адводзіцца фігурам Альжбеты і Дароты — патронам памерлых і сцэне спячых ля труны воінаў. Завяршаюць надмагілле фігуры ўваскрэслага Хрыста і анёлаў на арцы франтона. Яны належаць разцу Себасцьяна Сала і адзначаны тонкасцю мадэліроўкі. Тры цэнтральныя рэльефы ў прафесійных адносінах больш слабыя і выкананы, відаць, іншымі майстрамі. Характар рэнесанснага надмагілля тут мяняецца. У кампазіцыі адчуваецца барочная экспрэсія, якая праяўляецца ў багацці колеравых адценняў, складанасці і напружанасці сілуэта надмагілля, у разарванай арцы франтона, дзе змешчаны яўна несуразмерныя з ёй фігуры анёлаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Леў Сапега
Катэгорыя:Сапегі
Катэгорыя:Надмагільныя помнікі
Катэгорыя:Славутасці Вільні
Катэгорыя:Касцёл Святога Міхаіла, Вільнюс
Катэгорыя:З’явіліся ў 1640-я гады
Катэгорыя:Барочнае мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Барочнае мастацтва Літвы
Катэгорыя:Скульптура барока
Міжнародная ліга КВЗ

**«Міжнародная ліга КВЗ»** — адна з цэнтральных ліг КВЗ; з'яўляецца чацвёртай тэлевізійнай лігій МС КВЗ і на данны момант транслюецца на тэлеканале СТБ. Ліга была адкрыта ў 2014 годзе. Рэдактары лігі - Леанід Купрыда, Юрый Кручонак і Аляксандр Камароўскі. Гульні праходзяць у палацы культуры Мінскага аўтамабільнага завода. У сезонах 2020 і 2021 г. гульні праходзілі ў горадзе Смаленску.

## Гісторыя 
Ліга была заснавана ў снежні 2013 года на штогадовым фестывалі каманд КВЗ «КіВіН-2014» у горадзе Сочы.

## Чэмпіёны лігі 
## Выдучыя 
* 2014 — ўдзельнікі Вышэйшай лігі КВЗ розных гадоў
* 2015, 2016, 2019 — Антон Мартыненка
* 2017 — Леанід Купрыда
* 2018 — Дзмітрый Леош
* 2020 — Максім Кісялёў
* 2021 — Іван Палагін

Катэгорыя:КВЗ
Катэгорыя:З’явіліся ў 2014 годзе
Беларуская Экстраліга 2007/2008

**Экстралі́га 2007/2008** — 16-ы сезон мацнейшага дывізіёна чэмпіянату Беларусі па хакеі з шайбай. Сезон пачаўся 5 верасня 2007 года і скончыўся 3 красавіка 2008 года. У турніры прынялі ўдзел 10 клубаў з Беларусі. Чэмпіёнам стаў мінскі клуб «Керамін Мінск».

## Рэгулярны чэмпіянат 
На першым этапе рэгулярнага чэмпіяната ўсе каманды згулялі між сабой па 4 гульні, 2 хатнія і 2 гасцявыя. Па заканчэнні этапа каманды былі падзелены на дзве падгруппы, першыя 5 каманд склалі падгрупу «A», астатнія 5 склалі падгрупу «В».

|}

## Плэй-оф
### Чвэрцьфіналы
#### ХК Керамін Мінск — ХК Нёман Гродна
***Вынік серыі: перамога Кераміна 3-0***

#### ХК Юнацтва-Мінск — ХК Хімік-СКА Наваполацк
***Вынік серыі: перамога Юнацтва 3-1***

#### ХК Дынама Мінск — ХК Хімвалакно Магілёў
#### ХК Віцебск — ХК Металург Жлобін
### Паўфіналы
### Фінал
## Спасылкі 
* Профіль сезона на eliteprospects.com
* Профіль сезона на hockeyarchives.ru

2007/2008
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2007 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2008 годзе
Катэгорыя:2007 год у хакеі
Катэгорыя:2008 год у хакеі
Першая ліга КВЗ

**Цэнтральная «Першая ліга» КВЗ** з’яўляецца трэцяй тэлевізійная лігай МС КВЗ і на дадзены момант транслюецца на тэлеканале Губерня. Была адкрыта ў 1993 годзе, вядучымі і рэдактарамі Лігі на дадзены момант з’яўляюцца Дзмітрый Шпенькоў («Звычайныя людзі», «25-ая») і Дзмітрый Колчын («СОК»).

## Схема сезона 
Па прынятаму ў свой час становішчу Чэмпіён Першай Лігі аўтаматычна станавіўся ўдзельнікам Вышэйшай Лігі КВЗ — аўтаматычна ў Вышэйшую лігу патрапілі чэмпіёны сезонаў 1993—2003. З 2005 года гэта правіла гарантуе Чэмпіёну трапленне ў адну з тэлевізійных ліг (Вышэйшая альбо Прэм’ер). На дадзены момант напроста ў Вышэйшую лігу патрапілі чэмпіёны сезонаў 2005 (Нафтагаз), 2010 (ГородЪ ПятигорскЪ), 2012 (Азія MIX) і 2014 (Зборная банкетных вядучых).

## Чэмпіёны лігі 
## Уладальнікі Кубка чэмпіёнаў 
У 2000 годзе ў Першай лізе з’явіўся Кубак чэмпіёнаў, які праводзіцца адразу пасля фінала лігі. У гульне прымалі ўдзел чэмпіёны і фіналісты (часам і іншыя ўдзельнікі) розных ліг АМіК.

Уладальнікі кубка:

Пачынаючы з 2013 года Кубак чэмпіёнаў праводзіцца ў рамках фестываля «КіВіН» у Сочы. За кубак могуць змагацца толькі чэмпіёны ліг. Пачынаючы з фестываля 2015 года, апроч Кубка чэмпіёнаў цэнтральных і міхрэгіянальных ліг (пераможца якога трапляе ў Прэм’ер-лігу або ў Вышэйшую лігу), разгульваецца Кубак чэмпіёнаў рэгіянальных ліг (пераможца якога трапляе ў Прэм’ер-лігу.

## Гарады ў якіх праводзілася Першая ліга 
* 1993—1997: , Варонеж
* 1998—1999: , Казань
* 2000—2001: , Разань
* 2002—2003: , Казань
* 2004—2005: , Цюмень
* 2006: , Санкт-Пецярбург
* 2007—2008: , Ніжні Ноўгарад
* 2009—2013: , Мінск
* 2014-: , Тальяці

## Гл. таксама 
* Клуб Вясёлых і Знаходлівых
* Вышэйшая ліга КВЗ
* Прэм'ер-ліга КВЗ

Катэгорыя:КВЗ
Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе
Эльбасанскае пісьмо

**Эльбасанскае пісьмо** — створанае ў сярэдзіне, паводле іншых крыніц — у другой палове, XVIII стагоддзя алфавітнае пісьмо, якое выкарыстоўвалася для албанскай мовы. Назву атрымала ад горада Эльбасан, у якім было вынайдзена. Галоўным чынам выкарыстоўвалася ў наваколлях Эльбасана і Берата.

Напісанне сімвалаў, магчыма, заснавана на грэчаскім пісьме. Аўтар — албанскі настаўнік Тэадор Хаджы Філіп (Theodhor Haxhifilipi, 1730-1806).

Пісьмо выкарыстоўвалася досыць рэдка, звычайна разам з іншым мясцовым відам пісьма: алфавіт Бютакук'е.

Дэвід Дырынгер паказвае, што, магчыма, стварэнне мясцовых пісьменнасцей у Албаніі ставіла мэтай зрабіць незразумелым змест тэкстаў для турэцкіх улад; гэтыя пісьменнасці, такім чынам, выконвалі функцыю шыфра або тайнапісу.

## Літаратура 
* Дирингер, Дэвид Алфавит. — М.: Издательство Иностранной Литературы, 1963. — С. 562.
* Trix, Frances.  1997.  Alphabet conflict in the Balkans: Albanian and the congress of Monastir.  *International Journal of the Sociology of Language* 128:1-23.
* Trix, Frances.  1999.  The Stamboul alphabet of Shemseddin Sami Bey: precursor to Turkish script reform.  *International Journal of Middle Eastern Studies* 31:255-272.

## Спасылкі 
* Эльбасанскае пісьмо на сайце Omniglot

Катэгорыя:Албанская мова
Катэгорыя:Алфавіты
Тарос Тараманян

**Таро́с Тараманя́н** (; 1864—1934) — армянскі архітэктар і археолаг, даследчык гісторыі архітэктуры Арменіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1864 годзе ў Шапін-Карахісары, Асманская імперыя. Пасля заканчэння Канстанцінопальскай акадэміі мастацтваў заняўся праектаваннем прыватных і грамадскіх будынкаў у Канстанцінопалі, затым у Балгарыі, куды пераехаў у 1896 годзе, а таксама ў Румыніі.

У 1902 годзе Тараманян прымае прапанову прыняць удзел у экспедыцыі ў адну са старажытных сталіц Арменіі — Ані, куды прыязджае ў 1903 годзе і далучаецца да экспедыцыі Мікалая Мара. У 1904 годзе Тараманян па запрашэнні архімандрыта Хачыка Дадзяна далучаецца да раскопак царквы Звартноц. Вынікі даследаванняў у 1905 годзе ён публікуе ў працы «Храм Звартноц». Тараманян страціў магчымасць весці там свае даследаванні, пасля таго, як Ані ў 1921 годзе апынуўся на турэцкай тэрыторыі.

У 1923 годзе ў Армянскай ССР ствараецца Камітэт па ахове старажытных помнікаў, членам якога становіцца Тараманян. У складзе Камітэта ён бярэ ўдзел у рэканструкцыі Эчміядзінскага сабора. У 1930—1932 гадах таксама кіраваў архітэктурным аддзелам Гістарычнага музея Арменіі ў Ерэване. У 1933 годзе атрымаў званне заслужанага дзеяча навукі Армянскай ССР.

Быў членам Сусветнага Армянскага Кангрэса.

Памёр у 1934 годзе.

## Памяць 
[250 px|right|thumb|[Амбарцум Бек-Назараў|Бекназаран, Таманян, Папазян, Таіраў, Енгібаран, Даніэлян, Амбарцумян, Шагінян, Тараманян ]]
* У 1969 годзе АН Арменіі заснавала памятны медаль імя Тараманяна.
* У 2000 годзе была выпушчана паштовая марка Арменіі, прысвечаная Тараманяну.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Энцыклапедыі фонду «Хаязг»
* Архітэктар Тарос Тараманян
* TOROS TORAMANIAN 

Катэгорыя:Архітэктары Арменіі
Катэгорыя:Археолагі Арменіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Турцыі
Катэгорыя:Пахаваныя ў пантэоне Камітаса
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Армянскай ССР
Катэгорыя:Члены Саюза архітэктараў СССР
Семернікі

Назву **Семернікі** маюць:

* Семернікі — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці
* Семернікі — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці
* Семернікі — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці

## Назва 
Было слонімскае прозвішча Семернік, лідскае Семеровіч, горадзенскае Семероўскі. Ёсць латышскае *Semers*.
Ламачына

Назву **Ламачына** маюць:

* Ламачына — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці
* Ламачына — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці
Эрманела Яха

**Эрманела Яха** (, нар. 1974, Тырана, Албанія) — албанская оперная спявачка, сапрана.

Яха вучылася спеву ў Тыране. Затым, перамогшы ў конкурсе арганізаваным італьянскай опернай спявачкай Кацяй Рычарэлі, Яха змагла год займацца ў Акадэміі горада Мантуя і скончыць пяцігадовы курс вакалу і ігры на фартэпіяна ў Нацыянальнай Акадэміі Святой Цэцыліі ў Рыме. Яха з'яўляецца пераможцам шэрагу найбуйнейшых міжнародных конкурсаў у колькасці якіх Конкурс імя Пучыні ў Мілане (1997), Спанціні ў Анконе (1998), лепшая спявачка Уэксфардскага фестывалю (2000).

У апошнія гады Яха з вялікім поспехам выступала на сцэнах вядучых оперных тэатраў Амерыкі і Еўропы: у Каралеўскай оперы ў Лондане, у Метраполітэн-Оперы ў Нью-Ёрку, у Гранд-Апера ў Парыжы. Рэпертуар Яха ўключае оперныя партыі як лірычнага так і драматычнага характару. Да ліку лепшых роляў спявачкі належаць: Віялета (Вердзі, «Травіята»), Мімі (Пучыні, «»), Ганна Балейн (Даніцэці, «Ганна Балейн»).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт спявачкі
* Soprano Ermonela Jaho about her life in opera (interview in English)
* Youtube video
* Streamopera.com/Ermonela Jaho 

Катэгорыя:Сапрана
Аветык Ісаакян

**Аветык Ісаакя́н** (, 1875—1957) — выдатны армянскі паэт, празаік, публіцыст. Акадэмік АН Арменіі (1943).

## Біяграфія 
]]
Нарадзіўся 19 кастрычніка 1875 года ў Александропалі Эрыванскай губерні (цяпер Гюмры, Арменія).

Вучыўся ў Эчміядзінскай духоўнай семінарыі «Геваркян» (1889—1892) і Лейпцыгскім універсітэце. У 1911 годзе быў выгнаны з Расійскай імперыі за рэвалюцыйную дзейнасць. Да 1936 года жыл галоўным чынам за мяжой (Францыя, Швейцарыя і інш.), асабіста быў знаёмы са шматлікімі інтэлектуаламі свайго часу. Ісаакян уваходзіў у Дашнакцуцюн і адзначыўся антысавецкімі выказваннямі.

Па вяртанні ў СССР быў старшынёй СП Армянскае ССР. Акадэмік АН Армянскае ССР (1943). Дэпутат ВС Армянскае ССР 2—4 скліканняў.

У той час Ісаакян знаходзіўся пад абаронай Першага сакратара ЦК КП Арменіі Рыгора Аруцінава. У 1937 годзе ён выкрасліў са спісу прадстаўленых НКУС СССР да арышту шматлікіх вядомых армянскіх дзеячаў, сярод якіх быў і Ісаакян. Таксама для Ісаакяна, як і для некаторых іншых прадстаўнікоў армянскай інтэлігенцыі, быў пабудаваны асабняк у Ерэване.

Аветык Ісаакян памёр 17 кастрычніка 1957 года. Пахаваны ў Ерэване ў Пантэоне імя Камітаса.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1892 года. Творчасць цесна звязаная з гісторыяй і культурай армянскага народа, прасякнутая гуманізмам і павагай да чалавечай годнасці. Першы зборнік вершаў «Песні і раны» (1897) вылучаецца лірызмам і напеўнасцю. У філасофскай паэме «Абул Ала Маары» (1901—1911) тэма трагічнага адзіноцтва моцнае асобы. Аўтар гістарычнай балады «Нашыя продкі» (1917), паэмы «Сасма Мгер» (1919, перапрацаваная ў 1937), зборніка вершаў і апавяданняў «Люлька цярпення» (1928), цыклаў вершаў «Нашыя гісторыкі і нашыя гусаны» (1939), «Маёй радзіме» (1940), «Армянская архітэктура» (1942), патрыятычных вершаў гадоў Вялікае Айчыннай вайны, раману «Уста Каро» (незакончаны).

На беларускую мову творы Ісаакяна перакладалі Мікола Аўрамчык, Рыгор Барадулін, Янка Брыль, Эдуард Валасевіч.

## Узнагароды і прэміі 
* Сталінская прэмія першае ступені (1946) — *за патрыятычныя вершы перыяду Вялікае Айчыннай вайны «Вялікаму Сталіну», «Ратны заклік», «Маёй радзіме», «Нашая барацьба», «Сэрца маё на вяршынях гор», «Вечнай памяці С. Г. Загіяна»*
* Два ордэны Леніна
* Медалі СССР, у тым ліку медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.».

## Памяць 
* У сталіцы Рэспублікі Арменія Ерэване па адрасе Зарабян 20 адкрыты дом-музей А. Ісаакяна.
* А. Ісаакяну прысвечаная паштовая марка СССР 1975 года.
* А. Ісаакяну прысвечаная паштовая марка Арменіі 2000 года.
* Помнікі А. Ісаакяну ўсталяваныя ў Ерэване, у Гюмры.

File:Avetik-Issahakian.jpg|Помнік у Гюмры
File:Ավետիք Իսահակյանի արձանը Երեւան.JPG|Помнік у Ерэване
File:1975 CPA 4493.jpg|Паштовая марка СССР 1975 года

## Спасылкі 
* Дом-музей А. Ісаакяна
* Біяграфія на сайце armenianhouse.org

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Армянскамоўныя пісьіменнікі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Лорык Цана

**Ло́рык Ца́на** (; нар. , , СФРЮ) — албанскі футбаліст, абаронца ці паўабаронца абарочнага плану, ігрок нацыянальнай зборнай Албаніі (2003—2016).

## Кар’ера 
### Клубная 
Выхаванец юнацкіх каманд «Лазана» і «Пары Сен-Жэрмен».

У дарослым футболе дэбютаваў у 2002 годзе выступамі за «Пары Сен-Жэрмен», у якім правёў тры сезоны, прыняўшы ўдзел у 69 матчах чэмпіянату. Большую частку часу, праведзенага ў складзе французскага клуба, быў асноўным іграком каманды. У 2005 годзе перайшоў у клуб «Алімпік» з горада Марсель у паўднёвым рэгіёне Францыі. З 2009 па 2011 гады выступаў за «Сандэрленд» і «Галатасарай». 3 ліпеня 2011 года Цана падпісаў кантракт з італьянскім «Лацыа», стаўшы пятым іграком, які прыяднаўся да клуба падчас летняга перапынку паміж сезонамі.

31 жніўня 2015 года, пасля чатырох гадоў у Італіі, Цана вярнуўся ў Францыю, падпісаўшы двухгадовы кантракт з «Нантам», аднак ужо ў жніўні 2016 года пакінуў клуб і пазней абвясціў аб завяршэнні кар’еры.

### Міжнародная 
У 2003 годзе дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Албаніі.

## Дасягненні 
**«Пары Сен-Жэрмен»**:
* Уладальнік Кубка Францыі: 2004

**«Лацыа»**:
* Уладальнік Кубка Італіі: 2013

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Албаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Албаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Нант
Катэгорыя:Ігракі ФК Лацыа
Катэгорыя:Ігракі ФК Галатасарай
Катэгорыя:Ігракі ФК Сандэрленд
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпік Марсель
Катэгорыя:Ігракі ФК Пары Сен-Жэрмен
Канстытуцыя Албаніі

**Канстытуцыя Албаніі** — асноўны закон Албаніі, прыняты 21 кастрычніка 1998 года. Канстытуцыя ўключае прэамбулу, 18 частак, 183 артыкулы.

## Асноўныя прынцыпы 
* Албанія — парламенцкая рэспубліка.
* Рэспубліка Албанія — унітарная, непадзельная дзяржава.
* Улада грунтуецца на сістэме свабодных, роўных, усеагульных, перыядычных выбараў.
* Закон складае аснову і абмяжоўвае дзейнасць дзяржавы.
* Канстытуцыя — вышэйшы закон у Рэспубліцы Албанія.
* Палітычныя партыі ствараюцца свабодна. Іх арганізацыя павінна ажыццяўляцца на дэмакратычных прынцыпах.
* У Албаніі няма афіцыйнай рэлігіі.
* Эканамічная сістэма Рэспублікі грунтуецца на прыватнай і дзяржаўнай уласнасці, а таксама на рынкавай эканоміцы і на свабодзе гаспадарчай дзейнасці.
* Узброеныя сілы забяспечваюць незалежнасць дзяржавы, а таксама абараняюць цэласнасць яе тэрыторыі і яе канстытуцыйны лад.
* Дзяржаўнай мовай з'яўляецца албанская.

## Гістарычныя канстытуцыі Албаніі 
## Спасылкі 
* Тэкст Канстытуцыі Албаніі

Катэгорыя:Гісторыя Албаніі
Албанія
Мовы Албаніі

У **Албаніі** распаўсюджаныя 7 моваў. Найбольш распаўсюджаны тоскскі дыялект албанскай мовы, на якім размаўляюць 2.900.000 чалавек, і гегскі дыялект албанскай мовы, на якім размаўляюць 300 тысяч чалавек. Таксама распаўсюджаны грэчаская, македонская, цыганская (улашская), румынская (арамунская) і сербская мовы.

Афіцыйная мова Албаніі — албанская
Равіны

Назву **Раві́ны** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Равіны — вёска ў Драгічынскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Равіны — вёска ў Малюшыцкім сельсавеце Карэліцкага раёна
** Равіны — вёска ў Райцаўскім сельсавеце Карэліцкага раёна

## Назва 
Фіксавалася прозвішча Равінка (Лапеніца), на мяжы з Літвой бытавалі гервяцкія Равінкевіч, Равінскі.

Беларускі савецкі антрапаніміст М. Бірыла прозвішча *Равін, Равінаў, Равінчык, Равінскі* звязваў з расійскім *раввин* «рабін».

З іншага боку, ёсць літоўскае *Ravinis*, латышскае *Ravins*. Асновы *Ra-,* *Vin*- выкарыстоўваліся ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах.

## Крыніцы
Пётр Мікалаевіч Драчоў

**Пятро́ (Пё́тар Мікала́евіч) Драчо́ў** (, , РСФСР, СССР — , , Беларусь) — беларускі графік.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут ў 1964 годзе. У 1964—1986 мастацкі рэдактар часопісу «Бярозка», з 1992 у «Беларускім гістарычным часопісе». Працаваў у кніжнай станковай графіцы.

Пахаваны на Кальварыйскіх могілках у Мінску.

## Творы 
Сярод твораў: серыя акварэляў «Помнікі архітэктуры Беларусі» (1970—1982), «Бярэзінскі запаведнік» (1975—1979), літаграфіі «Кірмаш канца XIX — пач. XX ст.» (1972), «Спынім забойствы…», «Да 500-годдзя Міколы Гусоўскага» (1980), серыя «Асветнікі» (1989), ілюстрацыі да кніг Уладзіміра Дубоўкі, Петруся Броўкі, Уладзіміра Караткевіча, Івана Новікава; дыярамы «На старажытным гарадзішчы», «Францыск Скарына трымае экзамен перад прафесарамі ў Падуанскі ўніверсітэце», «Знахаркі» і іншыя творы для Музея гісторыі медыцыны Беларусі; «Гандаль у Полацку», «Падводны свет нашых азёраў», «Паселішча на Сенніцы», «Крэменездабыўныя шахты ў Красным», «Францыск Скарына ў друкарні», панарама «Пажар г. Магілёва ў 1700—21 гг..» для Нацыянальнага музея гісторыі і культуры Беларусі, «Мінск у 1890 г.» для Музея Максіма Багдановіча (1992—1993, усе ў Мінску).

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Пахаваныя на Кальварыйскіх могілках
Рэйтынг сусветнага гран-пры ў сезоне 2014/2015

**Рэйтынг сусветнага гран-пры ў сезоне 2014/2015** прадстаўляе сабой суму ачкоў, якія снукерысты набралі на рэйтынгавых і міні-рэйтынгавых турнірах з чэмпіянату свету 2014 года да адкрытага чэмпіянату Гдыні 2015 года. 32 лідары гэтага рэйтынгу атрымлівалі права на ўдзел у сусветным гран-пры 2015 года. Уключаючы аматараў, якія ўдзельнічалі ў турнірах серыі PTC усяго на рэйтынгавых і нізкарэйтынгавых турнірах на гэтым адрэзку прыняло ўдзел больш за 350 снукерыстаў, але набралі ачкі роўна 200 з іх. Ніжэй прадстаўлены спіс гэтых снукерыстаў і ачкі, якія яны набралі на кожным турніры.

Катэгорыя:Сусветныя рэйтынгі снукерыстаў
Катэгорыя:Снукерны сезон 2014/2015
Катэгорыя:Сусветнае гран-пры (снукер)
Культура Албаніі

**Албанія** на працягу доўгага часу знаходзілася пад кіраўніцтвам розных уладароў і пад уплывам розных сацыяльных сістэм. З-за гэтага албанская культура часам была сур’ёзна прыгнечана, але, нягледзячы на гэта, албанцы змаглі захаваць сваю культурную самабытнасць.

З 1990-х гадоў урад Албаніі стаў актыўна падтрымліваць развіццё албанскай народнай культуры. Цяпер у краіне налічваецца больш за 4000 устаноў культуры: у тым ліку нацыянальная бібліятэка, дзяржаўны хор, тэатр оперы і балета.

## Мастацтва 
Ібрагім Кодра — албанскі мастак, прызнаны адным са значнейшых мастакоў XX стагоддзя, заснавальнік інавацыйнай інтэрпрэтацыі кубізму.

## Гл. таксама 
* Албанская кухня

## Спасылкі 
* *Albania*, Encyclopædia Britannica Online
Рут Уолер

**Рут Уо́лер** (; , , ЗША — , , БССР) — амерыканская місіянерка, член беларускай місіі ААН у справе дапамогі і аднаўлення (ЮННРА).

## Біяграфія 
Пасля сканчэння Другой сусветнай вайны Рут разам з мужам працавала ў Мінску ў рамках місіі з удзелам грамадзян ЗША і Новай Зеландыі. Задачай Адміністрацыі дапамогі і аднаўлення было аказанне эканамічнай дапамогі, рэпатрыяцыя і падтрымка ўцекачоў. Уолер займалася арганізацыяй паставак у БССР прадуктаў, адзення, медыцынскіх прэпаратаў.

Улетку 1946 года Рут Уолер выратавала трох хлопчыкаў, якія танулі ў возеры. Захварэўшы пасля гэтага на запаленне лёгкіх і менінгіт яна памерла. Пахаваная на Ваенных могілках Мінска.

## Ушанаванне памяці 
Дзень памяці Рут Уолер штогод адзначаюць у пасольстве ЗША ў Беларусі і ў прадстаўніцтве ААН. У музеі Вялікай Айчыннай вайны створаны аддзел, прысвечаны памяці Рут Уолер.

## Спасылкі 
* Памяць

Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі
Банк Албаніі

**Банк Албаніі** () — цэнтральны банк Албаніі.

## Гісторыя 
15 мая 1925 года італьянскім кансорцыумам па пагадненні з урадам Албаніі створаны Нацыянальны банк Албаніі. Галоўны офіс банка знаходзіўся ў Дурэсе, а Адміністрацыйны камітэт — у Рыме. У сакавіку 1926 года банк пачаў выпуск банкнот. У 1944 годзе Нацыянальны банк пераназваны ў Дзяржаўны банк Албаніі. У студзені 1945 года ўказам Прэзідыума Антыфашысцкага нацыянальнага вызваленчага савета была адменена замежная канцэсія Дзяржаўнага банка. 3 студзеня 1945 года прыняты закон аб Дзяржаўным банку Албаніі, які ўсталяваў яго статус як цэнтральнага банка.

22 красавіка 1992 года Дзяржаўны банк Албаніі пераназваны ў Банк Албаніі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Албанія
Катэгорыя:Эканоміка Албаніі
Катэгорыя:Банкі Албаніі
Катэгорыя:Банкі, заснаваныя ў 1925 годзе