open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хаўер Савіёла

**Хаўер Педра Савіёла Фернандэс** (; нар. , , Аргенціна) — аргенцінскі футбаліст (нападнік) і трэнер. Ігрок нацыянальнай зборнай Аргенціны (2000—2007). Маючы іспанскае паходжанне, у 2004 годзе атрымаў грамадзянства гэтай краіны. Хаўер уваходзіць у спіс «125 найлепшых футбалістаў свету» (вядомага як «ФІФА 100»), складзенага ў 2004 годзе па просьбе ФІФА да стагоддзя гэтай арганізацыі легендарным Пеле.

## Кар’ера 
### «Рывер Плэйт» 
Хаўер дэбютаваў у складзе «Рывер Плэйт» ва ўзросце 16 гадоў і амаль адразу стаў адным з выдатных бамбардзіраў клубу.

### «Барселона» 
У 2001 годзе, ва ўзросце 19 гадоў, Савіёла з’ехаў за мяжу, каб гуляць у клубе «Барселона». Яго трансфер абышоўся іспанцам у 15 млн фунтаў стэрлінгаў. Неўзабаве пасля чаго, у 2004 годзе, Хаўер атрымаў іспанскае грамадзянства. Пад кіраўніцтвам трэнера Карлеса Рэшака Савіёла забіў 17 галоў у сваім першым сезоне, стаўшы чацвертым бамбардзірам Ла Лігі.

Другі год Савіёлы ў клубе пачаўся не гэтак добра, бо аргенцінец за паўсезону меў толькі два галы на сваім рахунку. Калі ван Гал быў звольнены, а Радамір Анціч стаў новым галоўным трэнерам «Барселоны», Савіёла забіў яшчэ 11 галоў да сканчэння сезону.

### «Рэал» 
10 ліпеня 2007 года «Рэал» склаў кантракт з Хаўерам на тры гады, пасля таго як дзеянне кантракту з «Барселонай» скончылася.

### «Бенфіка» 
26 чэрвеня 2009 года «Бенфіка» і «Рэал» дамовіліся аб пераходзе аргенцінца ў партугальскі клуб, сума дагавора склала 5 млн еўра.

### «Малага» 
У апошнія гадзіны трэнсфернага акна 2012 года Савіёла ўзгадніў пераход ў «Малагу», такім чынам вярнуўшыся ў Ла Лігу.

### «Алімпіякос» 
25 ліпеня 2013 года Савіёла падпісаў двухгадовы кантракт з грэчаскім чэмпіёнам «Алімпіякосам».

### «Верона» 
1 верасня 2014 года стала вядома, што сваю кар’еру Савіёла працягне ў італьянскім клубе «Верона».

### «Рывер Плэйт» 
30 чэрвеня 2015 года было абвешчана аб вяртанні Савіёлы ў «Рывер Плэйт». Праз месяц Савіёла разам з клубам стаў уладальнікам Кубка Лібертадорэс. У студзені 2016, адгуляўшы ўсяго паўгады, разарваў кантракт з «Рывер Плэйтам».

## Міжнародная кар’ера 
У 2001 годзе дэбютаваў у афіцыйных матчах у складзе нацыянальнай зборнай Аргенціны.

## Трэнерская кар’ера 
У верасні 2016 года Савіёла атрымаў трэнерскую пасаду ў андорскім клубе «Ардына». Таксама гуляў у міні-футбол за «Энкамп», разам з якім стаў чэмпіёнам Андоры. У 2022 годзе перайшоў на працу ў юніёрскую каманду «Барселоны».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Аргенціны
Катэгорыя:Ігракі зборнай Аргенціны па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Рывер Плэйт
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона
Катэгорыя:Ігракі ФК Манака
Катэгорыя:Ігракі ФК Севілья
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Бенфіка Лісабон
Катэгорыя:Ігракі ФК Малага
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпіякос Пірэй
Катэгорыя:Ігракі ФК Элас Верона
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Аргенціны
Катэгорыя:Ігракі ў міні-футбол
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па футболе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Аргенціны
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:ФІФА 100
ФК Спартак Масква

**«Спартак»** () — расійскі футбольны клуб з горада Масква. Заснаваны ў 1922 годзе. 12-разовы чэмпіён СССР, 10-разовы чэмпіён Расіі, 10-разовы ўладальнік Кубка СССР, чатырохразовы ўладальнік Кубка Расіі, уладальнік Суперкубка Расіі.

## Гісторыя 
### 1922—1935 
thumb|250px|злева|«МГС» у 1922 годзе
thumb|250px|справа|Пастанова аб стварэнні таварыства «Спартак»
Папярэднік «Спартака» МГС быў заснаваны 18 красавіка 1922 года спартсменамі з маскоўскага раёна Чырвоная Прэсня, паводле прапановы Івана Арцем’ева. Група энтузіястаў, з Арцем’евым на чале, атрымала дазвол на злом некалькіх закінутых дамоў у раёне Прэсненскай заставы для наступнага будаўніцтва стадыёну. У 1922 годзе ўжо былі гатовыя трыбуны, агароджы, распранальні і само поле. Паралельна адбылася рэарганізацыя двух фізкультурных калектываў: «Рускага гімнастычнага таварыства» і «Таварыства фізічнага выхавання» Прэсненскага футбола, то бок, іх пераўтварылі ў «Маскоўскі гурток спорту» (МГС). Тады ж у каманду прыйшлі браты Старасціны (Мікалай, Аляксандр, Андрэй і Пётр), з якімі звязана вялізная частка гісторыі «Спартака». Назва будучай каманды выклікала бурныя спрэчкі, і ў рэшце рэшт спыніліся на кампрамісным варыянце — «Маскоўскі гурток спорту Чырвонапрэсненскага раёна» («МГС»), але ўжо праз год клуб быў перайменаваны ў «Чырвоную Прэсню», як і прапаноўвалася першапачаткова Арцем’евым. Да 1935 года каманда выступала пад назвамі «Чырвоная Прэсня», «Харчавік» і «Промкааперацыя».

Папярэднікі «Спартака» выступалі ў чэмпіянаце Масквы — першы год у класе «Б», але заняўшы першае месца як у вясновым, гэтак і восеньскім турнірах, каманда патрапіла ў клас «А», спаборніцтва ў якім адразу ж выйграла. Усяго ў 1923—1935 гадах каманда чатыры разы перамагала ў першынстве Масквы, і пяць разоў станавілася першай у «клубным заліку» — комплексным паказчыку, які ўлічваў акрамя вынікаў гульняў яшчэ і выступленні малодшых каманд, статыстычныя паказчыкі, гульнявую дысцыпліну і агульную працу спартыўнай секцыі.

19 красавіка 1935 года Камітэт па фізічнай культуры i спорце пры Савеце Міністраў СССР зацвердзіў Статут новага таварыства «Спартак».

## Візітоўка 
### Эмблема клуба 
Эмблемай таварыства «Спартак» з моманту яго стварэння ў 1935 годзе быў прыдуманы Н. П. Старасціным чырвоны ромб з белай акантоўкай і літарай «С» ў цэнтры, праз якую праходзіць белая паласа.

### Форма 
Традыцыйныя колеры «Спартака» — чырвоны і белы, класічная размалёўка формы ўяўляе сабой чырвоныя футболкі з белай папярочнай паласой на грудзях, белыя трусы, чырвоныя гетры з белай паласой. Адсюль ідзе мянушка каманды — «чырвона-белыя». Упершыню каманда выйшла на поле ў чырвоных майках з белай папярочнай паласой вясной 1934 года.

#### Хатняя форма 
#### Гасцявая форма 
## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Спартак Масква

Катэгорыя:1922 год у Маскве
Пруды (Баранавіцкі раён)

**Пруды́** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 28 км на поўнач ад Баранавічаў.

## Гісторыя 
У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне.

З 1939 года ў складзе БССР.

## Насельніцтва 
* 23 двары, 154 жыхары (1897)
* 32 двары, 195 жыхароў (1909)
* 28 двароў, 162 жыхары (1921)
* 198 жыхароў (1939)
* 160 жыхароў (1970)
* 34 двары, 40 жыхароў (1998)
* 15 гаспадарак, 21 жыхар (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Пруды

**Пруды** — тапонім.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
#### Брэсцкая вобласць 
* Пруды — вёска ў Баранавіцкім раёне

#### Віцебская вобласць 
* Пруды — вёска ў Мёрскім раёне
* Пруды — вёска ў Ушацкім раёне

#### Гродзенская вобласць 
* Пруды — вёска ў Гродзенскім раёне

#### Магілёўская вобласць 
* Пруды — вёска ў Шклоўскім раёне

#### Мінская вобласць 
* Пруды — вёска ў Барысаўскім раёне
* Пруды — вёска ў Маладзечанскім раёне
* Пруды — вёска ў Стаўбцоўскім раёне
### Украіна 
* Пруды (Путыўльскі раён)
Ясянец (Баранавіцкі раён)

**Ясяне́ц** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 28 км на поўнач ад Баранавіч, ля ракі Сэрвач.

## Гісторыя 
Будаўніцтва царквы Святога Мікалая ў маёнтку Ясянец фундаваў у 1638 годзе мазырскі мечнік Рыгор Война-Ясянецкі разам з жонкай Хрысцінай з Улатоўскіх. Згодна з візітацыяй 1680 года, святыня была драўляная і мела ўсё неабходнае начынне.

У першай палове 1880-х гадоў сяло Ясянец (яно ж Паручын) у Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, 35 двароў, 350 жыхароў, дзейнічалі 2 царквы, капліца, школа.

У 1897 годзе дзейнічалі царква, царкоўна-прыходская школа, вадзяны млын.

]]
У пачатку XX стагоддзя 31 двор, каля 170 жыхароў. Побач з сялом знаходзіўся аднайменны маёнтак (1 двор, 2 жыхары).

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі.

З 1939 года ў складзе БССР.

## Насельніцтва 
* 21 двор, 171 жыхар (1897)
* 225 жыхароў (1939)
* 221 жыхар (1970)
* 57 двары, 74 жыхары (1998)

## Славутасці 
* Рэшткі сядзібы Верашчакаў.
* Крыніца «Ясянец».

### Страчаная спадчына 
* Сядзібны дом.
* Свята-Мікалаеўская царква (1638).

## Вядомыя асобы 
* Яўхім Храптовіч (1729—1812) — грамадскі і дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, апошні канцлер вялікі літоўскі.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Удра

**Удра́**, **Удранка** — рака ў Лагойскім, Мінскім і Маладзечанскім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Рыбчанка (басейн Віліі).

## Назва 
Назва Удра балцкага паходжання.

Корань **Ud-* адносіцца да старабалцкай гідранімічнай асновы *Ud- : Vad- : Ved-*.

Без устаўнога *-n-* у гідронімах (у аднаасноўных тыпу літоўскага гідроніма *Vadagà / Vedegà*, сожскага Удуга, у двухасноўных тыпу прускага *Asege-wad* «Яршовае возера», яцвяжскага Ясельда), таксама на моўнай перыферыі: латышскае *vada* «поплаў», літоўскае *vadė, vadaksnis* «месца, якое залівае вада» (адсунулася, каб саступіць вытворным ад *vesti* «весці»: *vadas* «правадыр», *vada* «нагода; кіраванне»).

Далей да індаеўрапейскага «воднага» кораня **aṷed- : aud- : ūd-*, якое ад **aṷ(e)-* «апырскваць, увільгатняць, цячы».

З тым жа гідранімічным пашыральнікам *-r-*, што і ў назве Удра, корань **Ud-* у назвах літоўскай ракі *Ūdara*, ракі і возера  (у басейне Ловаці). Пазнейшы варыянт кораня *Выд-* у рачных назвах  (< *Udega,* у басейне ракі Удрай), Выдраж / Выдрыжа / Выдра (прыток Сажа).

Літоўскія гідронімы тыпу *Ūdr-upis, Ūdroklis, Ūdrelis* мяркуюцца ад літоўскага *ūdra* «выдра», але могуць сягаць і адпачатнага **udras* «вадзяны, водны», ад якога стараіндыйскае *udráḥ* «усякая вадзяная жывёла».

Пашыральнік *-r-* вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: *tikti* «адпавядаць, прыдавацца» — *tikras* «сапраўдны, прыдатны».

Назва Удра значыць «Плыткая (рака)».

## Водаапісанне 
Даўжыня ракі складае 26 км. Плошча — вадазбору 188 км².

Пачынаецца за 1 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Малыя Бясяды Лагойскага раёна, упадае ў Рыбчанку за 2,5 км у напрамку на поўнач ад Радашковічаў. Вадазбор у межах Мінскага ўзвышша. Рэчышча звілістае.

Сярод прытокаў — рэчка Лукавая, ручай Цёплы Стан. Прыкладна за 500 м у напрамку на паўднёвы ўсход ад вёскі Удранка і каля адселенай у 2018 г. вёскі Пральня на рацэ пабудаваны сажалкі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-67. Выданне 1981 г. 

Катэгорыя:Рэкі Мінскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Лагойскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Басейн Іліі
Крыжадзюб-яловік

**Крыжадзюб-яловік, брукун ялавік** (*Loxia curvirostra*) — птушка роду  сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела 16—18 см, размах крылаў 27—30,5 см. Выразны палавы дымарфізм. Абедзве часткі дзюбы скрыжаваныя, прычым даўжыня дзюбы значна большая за вышыню каля асновы. Самец матава-чырвоны, самка матава-алiўкава-зялёная. Маладыя падобныя да самкі, але ніз цела ў рыскi. Падобны да сасновага крыжадзюба, але з больш далікатнай будовай і больш тонкай дзюбай.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны: Еўропа, Азія (акрамя поўначы і поўдня) — ад Урала да паўднёвай часткі Ахоцкага мора, Сахаліна і Курыльскіх астравоў; лакальна трапляецца ў Паўднёва-Усходняй Азіі (ізалявана ў гарах Цянь-Шаня і ад Усходніх Гімалаяў да паўднёвага захаду Кітая, В’етнама), да арэалу належаць Філіпіны, паўночны-захад Афрыкі, Паўночная Амерыка (акрамя поўначы). На тэрыторыі Беларусі рэдкі на гнездаванні і больш звычайны на зімоўцы від.

Насяляе хваёвыя лясы з прымессю або перавагай елак. На поўдні часта жыве ў сасновых лясах, на поўначы насяляе густыя вялікія яловыя лясы. Можа сустракацца ў антрапагенным ландшафце і нават у малых гарадах.

Аселы від. Крайнія паўночныя папуляцыі часткова пералётныя. У час інвазіі можа пералятаць да 4000 км ад гнездавога арэала.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо ладзіць на высокім хваёвым дрэве (часта елцы), якое стаіць асобна або недалёка ад ляснога масіву, звычайна ўверсе кроны каля ствала ці недалёка ад яго ў развілцы бакавых галін (звычайна пад прыкрыццем іншых). Аснова з няшчыльна ўкладзеных галінак хваёвых дрэў і кавалкаў кары. Знешняя частка з травы, моху і лішайніка, унутраная — з моху і траў. Высцілка з сухіх траў, воўны, лішайнікаў і пер’я.

Яйкі (3—4, часам 2—5) крыху падоўжаныя, з тупым вузейшым канцом, белаватыя, крэмавыя, зеленаватыя або шэра-блакітныя; дробныя плямкі і рысачкі цёмна-пурпуровыя ці вішнёвыя (звычайна больш густыя на шырокім канцы). Глыбокія плямкі фіялетава-шэрыя або цялесна-ружовыя.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Уюрковыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Франсвіль

**Франсві́ль** () — горад на ўсходзе Габона. Аднзін з чатырох найбуйнейшых гарадоў у краіне,  насельніцтва - каля 41 000 чалавек. Размешчаны на рацэ Мпаса, канцавы пункт Трансгабонскай чыгункі і шашы N3.

Горад вырас з вёскі пад назвай Масука, калі П’ер Саварн’ян дэ Браза абраў яе, каб перасяліць былых рабоў і пераназваў у «Франшэвіль», што па-французску азначае «горад вызвалілі», у 1880 годзе. Пасля ён пачаў называцца Франсвіль.

## Агульная інфармацыя 
Да славутасцяў горада адносяцца царква Святога Ілера, якая была пабудавана ў 1899 годзе, вялікая статуя былога прэзідэнта Габона Амара Бонга, які нарадзіўся ў горадзе, і медыцынскі навукова-даследчы інстытут. У горадзе таксама ёсць поле для гольфа і аэрапорт, размешчаны за 20 км на захад, у Мвенгуэ.

## Прамысловасць 
У Франсвілі маецца цэментны завод.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Роз Крысцьян Рапонда, прэм'ер-міністр Габона
## Спасылкі 
* Інфрмацыя пры горад

Катэгорыя:Гарады Габона
Дом Баярына (Навагрудак)

**Дом Баярына** — рэшткі будынка XII ст., адкрытага у пачатку 1960-х гг.  падчас раскопак на Гандлёвай плошчы Навагрудка. 

Прамавугольны ў плане будынак, плошчай каля 76 м кв, быў пабудаваны з дрэва і цэглы і падзяляўся сцяной на дзве часткi. У цэнтры адной з iх стаяў апорны слуп, які вытрымлiваў перакрыцці. Драўляныя сцены былі атынкаваны і аздоблены фрэскамі і надпісамі з графіці. Захаваліся фрагменты фрэсак з геаметрычным і раслінным арнаментам, а таксама з выявай у профіль мужчыны у княскай шапцы.

## Спасылкі 
* Рынак | Навагрудак 

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Беларусі
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Навагрудка
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Навагрудскага раёна
Прасніца

]]
**Пра́сніца**, **прасліца**, **потась** — драўляная прылада для трымання кудзелі пад час прадзення воўны, льна, пянькі.

## Апісанне 
Кудзеля мацавалася на прасніцы, якую звычайна рабілі са смалістай дошкі. Уяўляла сабой стойку (ножка, капыл), у верхняй частцы якой знаходзілася лопасць («пяро»). Вышыня стойкі складала ад 90 см да 1 м, часам трохі болей. Капыл мацаваўся да донца («дно», «садно», «днішча», «дэнчышча», «крывулька») — дошкі даўжынёй 55-60 см. На донца садзілася жанчына пад час прадзення.

## Віды прасніц 
Вядомыя чатыры асноўныя тыпы: лапатападобная, прасніца-грэбень, прасніца-вілы, прасніца-кій. На Беларусі найбольш пашыраныя лапатападобная і прасніца-грэбень (Прыпяцкае Палессе). Сустракаліся таксама веслападобныя (Лідскі раён), мечападобныя (Брэсцкая вобласць), прасніца-дошчачка, якая мацавалася да калаўрота, і інш.

Прасніцу аздаблялі рознымі відамі разьбы — фігурнай апрацоўкай ножак, выпілоўкай краёў лопасці, ступеньчатымі выпіламі на днішчы ў месцы злучэння з лопасцю і да т.п. Арнаментальныя матывы — геаметрычныя, раслінныя, салярныя, зааморфныя і складаныя. Асаблівым багаццем і разнастайнасцю разнога дэкору вызначаюцца прасніцы з Брэсцкай вобласці.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі
Катэгорыя:Дэталі ткацкага і прадзільнага абсталявання
Бераставіца

Назву **Бераставіца** маюць:

* Вялікая Бераставіца — гарадскі пасёлак у Гродзенскай вобласці
* Бераставіца — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці
Судзіслаў Уладзіміравіч

**Судзіслаў Уладзіміравіч** (пам. ) -- князь пскоўскі (1014—1036). Шануецца як мясцовы святы прападобны (пустэльнік) у Саборы ўсіх прападобных і Саборы пскоўскіх святых.

## Біяграфія 
Сын вялікага князя кіеўскага Уладзіміра Святаславіча. Названы ўнікальным для роду Рурыкавічаў імем, пазней вядомым толькі па-за княжацкай дынастыяй. У спісах сыноў Уладзіміра называецца апошнім; магчыма, быў самым малодшым.

Паводле Ніканаўскага летапісу, калі ў 1014 годзе пачалася барацьба Яраслава з бацькам, Уладзімір вылучыў з Наўгародскага княства (маецца на ўвазе палітычны інстытут, тэрытарыяльная назва — Наўгародская зямля) — Пскоў і аддаў Судзіславу, што здаецца імаверным, бо пазней, паводле Аповесці мінулых часоў, брат Яраслаў трымаў яго ў зняволенні менавіта ў гэтым горадзе. Нічога не вядома пра ўдзел Судзіслава ва ўсобіцы Уладзіміравічаў 1015—1019 гадоў, аднак падчас барацьбы за ўладу паміж Яраславам, Мсціславам Тмутараканскім і Брачыславам Полацкім, ён, імаверна, аказаўся небяспечным для Яраслава і той яго ізаляваў. Па смерці Мсціслава ў 1036 годзе Яраслаў раптам захапіў Судзіслава і ліквідаваў Пскоўскае княства.

Судзіслаў сідзеў у турме 23 гады, перажыў Яраслава і быў апошнім жывым сынам Уладзіміра. Пляменнікі-«трыумвіры» Ізяслаў, Святаслаў і Усевалад у 1059 годзе вызвалілі дзядзьку і прывялі да прысягі (як старэйшы іх на пакаленне, паводле дынастычных паняццяў, ён мусіў займаць кіеўскі сталец) з адмовай ад вялікага кіеўскага княжанне. Судзіслаў стаў манахам у Кіеўскім Георгіеўскім манастыры, дзе і памёр у 1063 годзе.

## Літаратура 
* Псковская 2-я и Софийская 1-я летопись // Полное собрание русских летописей. — СПб., 1851. — Т. 5. — 656 с.
* Войтович Л. Князівські династії Східної Європи (кінець IX — початок XVI ст.): склад, суспільна і політична роль. Історико-генеалогічне дослідження. — Львів: Інститут українознавства ім. І.Крип’якевича, 2000. — 649 с. — ISBN 966-02-1683-1. (укр.)
* Карпов А. Ю. Владимир Святой. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: Молодая гвардия, 2004. — 454 с. — (Жизнь замечательных людей: Серия биографий; Вып. 1114 (914)). — 5 000 экз. — ISBN 5-235-02742-6.

Катэгорыя:Князі пскоўскія
Катэгорыя:Манахі Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Сілком пастрыжаныя ў манахі
Еўропа (атэль, Навагрудак)

**Гатэль «Еўропа»** — двухпавярховы будынак у Навагрудку па вуліцы Замкавая, 3, пабудаваны ў XVIII — другой палове XIX стагоддзяў.

## Гісторыя 
У жніўні 2006 г. мінскае навукова-вытворчае аб’яднанне «Эльвіра» выкупіла будынак у навагрудскага прадпрымальніка Уладзіміра Максімчыка. Прадпрымальнік самавольна ажыццявіў перабудову ўнутраных канструкцый камяніцы: будынак меў разбураныя перакрыцці, разабраную падлогу на другім паверсе, паздыманыя бэлькі, што надавалі трываласць канструкцыі. Будынак знаходзілася ў аварыйным стане, таму новы ўласнік пастанавіў дэмантаваць будынак. Падчас дэмантажу былі зроблены неабходныя замеры, частку найбольш трывалай цэглы, камінную і пячную кафлю, драўляную лесвіцу, аконныя рамы захавалі, каб потым выкарыстаць ізноў. Пазней будынак быў адноўлены ў першапачатковым выглядзе. Будоўля была замарожана, знаходка засыпана зямлёй.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Навагрудка
Катэгорыя:Славутасці Навагрудка
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Беларусі
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Навагрудка
Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Замкавая вуліца (Навагрудак)
Свята-Ільінская царква (Любча)

**Свята-Ільінская царква** — царква ў імя святога прарока Іліі знаходзіцца ў цэнтры пасёлка Любча Навагрудскага раёна Гродзенскай вобласці.
## Гісторыя 
Пабудавана ў 1910—1914 гг. з цэглы на месцы драўлянага храма.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Асновай падоўжана-восевай кампазіцыі з'яўляецца кубападобны аб'ём малітоўнай залы, накрыты 4-схільным дахам з цыбулепадобнай галоўкай у завяршэнні. Па восі захад-усход да яго далучаны прытвор, завершаны 2-яруснай шатровай з галоўкай вежай-званіцай і паўкруглая апсіда. Фасады расчлянёны вузкімі арачнымі аконнымі праёмамі ў ліштвах у форме какошнікаў. Галоўны ўваход аформлены магутным арачным парталампад 2-схільным пакрыццём.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн., БелЭн, 2007. — 234 с.
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Любча
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Храмы Навагрудскай епархіі
Катэгорыя:1914 год у Беларусі
Солтаны

**Солтаны** — вялікалітоўскі магнацкі род герба «Корчак», часта ім прыпісваюць герб уласны негарадзельскага паходжання.

У XVII стагоддзі радаводы магнацкага роду Солтанаў, шляхецкага Перасвет-Солтанаў і баярскага Солтанавічаў змяшаліся, і вызначэнне таго, хто з пазнейшых асоб з прозвішчам Солтан да якога роду належыць, патрабуе асобнага даследвання для кожнай.

## Паходжанне 
Пачынальнік роду — Аляксандр Юр’евіч, падскарбі земскі літоўскі. Мянушку або свецкае імя «Солтан» меў толькі адзін яго сын — Солтан-Аляксандр Аляксандравіч, але і яго бацьку, і братоў, і ўсіх іх нашчадкаў у сучаснай літаратуры ўмоўна уключаюць у род Солтанаў.

## Галерэя 

Файл:Alaksandar Sołtan. Аляксандар Солтан (XVIII).jpg|Солтан Аляксандравіч

## Літаратура 
* *Ворончук І.* Рід Загоровських у приватному й публічному житті шляхетського соціуму Волині XVI — першої половини XVII століття  // Українознавство. — 2012. — № 4. — С. 61-69. — Бібліогр. в кінці ст.
* 
* *Жукович П.* Неизданное русское сказание о Жировицкой иконе Божией Матери (в связи с историей рус. дворянского рода Солтанов Жировицких) // Известия отделения русского языка и словесности императорской Академии Наук. — 1912. — Т. XVII. — Кн. 2. — С. 175—249.
* РИБ. Т. 33. (Попіс 1567)
* 

## Спасылкі
Церабовічы

**Церабовічы** — возера ў Ратнаўскім раёне Валынскай вобласці, каля аднайменнай вёскі, у 6 км ад мяжы з Беларуссю, у басейне ракі Мухавец.

Плошча 0,5937 км². На поўдні ўпадае меліярацыйны канал Новы, на поўначы выцякае канал Церабовіцкі.

## Спасылкі 
* Ліст карты M-35-02 Выданне 1979 г. 

Катэгорыя:Азёры Валынскай вобласці
Уналашка

**Унала́шка** () — востраў з групы Лісіных астравоў у цэнтральнай частцы Алеуцкіх астравоў (штат Аляска, ЗША).

Плошча вострава 2722 км² (1051 кв. міль). Востраў гарысты, з ледавікамі і дзеючымі вулканамі. Найвышэйшы пункт — вулкан Макушына (2036 м). Берагавая лінія звілістая, фіёрдавая. Расліннасць субарктычная лугавая і тундравая.

На востраве горад Уналашка і ваенна-марская база ЗША Датч-Харбар.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
*  Унала́шка // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 383. — 459 с. — 70 000 экз.
* 
* Уналяска (Уналашка) // Ужи — Фидель. — М. : Советская энциклопедия, 1956. — С. 231. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 44).

## Спасылкі 
* Остров Уналашка // Руднf-петрfuhfabxys музей Інстытута геалогіі рудных радовішчаў, петраграфіі, мінералогіі і геахіміі РАН|
* [Уналашка (остров)](https://руни.рф/Уналашка_(остров)) // Энциклопедия Руниверсалис
* Unalaska Island // USGS Planetary Science((ref-en}}

Катэгорыя:Алеуцкія астравы
Арэхава (возера)

**Арэхава** () — возера на паўночным усходзе Ратнаўскага раёна Валынскай вобласці Украіны, каля вёскі Межысіт, за 2,5 км ад мяжы з Беларуссю, у басейне ракі Мухавец.

Плошча паверхні 5,5 км². Даўжыня 3,9 км, шырыня 2,1 км. Найбольшая глыбіня 3,6 м. Берагі нізкія. Дно выслана сапрапелем.

На паўднёвым захадзе ўпадае Турскі канал, на поўначы выцякае Арэхаўскі канал. За 0,7 км на поўнач знаходзяцца азёры Арэхавец і Засвяцце. На адлегласці менш 1 км на ўсход ад возера праходзіць водападзел паміж басейнамі Балтыйскага мора (рака Мухавец) і Чорнага мора (рака Прыпяць).

Выкарыстоўваецца ў мэтах рыбалоўства. Уваходзіць у склад гідралагічнага заказніка мясцовага значэння «Арэхаўскі».

## Спасылкі 
* Ліст карты M-35-02 Выданне 1979 г. 

Катэгорыя:Азёры Валынскай вобласці
Скальвы

thumb|right|250px|Землі скальваў на сучаснай карце
**Скальвы** (; ) — балтыйскае племя, якое жыло побач з прусамі, куршамі і пасля 13 стагоддзя з літоўцамі. Лічацца пераходнай этнамоўнай групай, якая была літуанізаваная ў 13 стагоддзі ў выніку працэсу пастаянных перасяленняў літоўскіх плямёнаў. Паводле Хроніцы Прускай зямлі, складзенай Пятром з Дуйсбурга каля 1326 года, скальвы ў 1240 годзе засялялі землі на поўдзень ад куршаў у ніжнім цячэнні Нёмана, празваныя Скаловіяй. Паводле прускіх хронік, назва племя паходзіць ад двух прускіх братоў па імі Схалаўа. Цэнтрам Скаловіі меркавана быў горад Нёман у Калінінградскай вобласці. Мяркуючы па пахавальных звычаях, скальвы былі блізкія да прусаў і куршаў і ў меншай ступені да літоўцаў і латышоў.

Катэгорыя:Балты
Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы
Катэгорыя:Гісторыя Калінінградскай вобласці
Дняпроўскія балты

thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры ў V—VI стст.
**Дняпроўскія балты** — балтыйскія плямёны, якія насялялі басейн Дняпра паміж басейнамі Віслы і Волгі ў эпоху жалезнага веку (I тыс. да н.э. — I тыс. н.э.). Дняпроўскія балты сфарміраваліся на фіна-ўгорскім субстраце. 

У летапісах захавалася імя толькі аднаго з плямёнаў дняпроўскіх балтаў — голядзі. Яны былі носьбітамі такіх археалагічных культур як юхнаўская, калочынская, мошчынская і тушамлінска-банцараўская. 

Паводле меркавання некаторых даследчыкаў, язычніцкая рэлігія дняпроўскіх балтаў уключала шанаванне слупоў з мядзведжымі галовамі, якое можа быць звязана з балта-славянскім культам Вялеса-Вяльняса.

З VI стагоддзя на іх тэрыторыю пачалі пранікаць славяне, якія пазней іх цалкам асімілявалі. У вярхоўі Дняпра гэты працэс быў завершаны прыкладна ў X стагоддзі. Паводле тэорый некаторых навукоўцаў, балты пад славянскім ціскам мігравалі на захад.

Пра прысутнасць балтаў у басейне Дняпра сведчаць шматлікія гідронімы і археалагічныя знаходкі.

Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы
Катэгорыя:Усходнія балты
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Дагістарычная Расія
Крыжакветныя клапы

**Крыжакветныя клапы**, **Клапы крыжакветных**, **Клапы агародныя** (*Eurydema*) — род насякомых сямейства шчытнікаў.

## Апісанне 
Даўжыня да 10 мм. Афарбоўка яркая, стракатая: белыя, жоўтыя або чырвоныя плямы і палосы на чорным, сінім ці зялёным фоне; трапляецца сезонная змена афарбоўкі. Ротавыя органы сысучыя. Кормяцца сокамі раслін. 1—4 пакаленні за год.

## Пашырэнне 
Адрозніваецца каля 30 відаў. Пашыраны ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. Шкоднікі культурных крыжакветных раслін (капусты, рапсу і інш.).

## Віды 
У склад роду ўваходзяць:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шчытнікі
Сцяпан Андрэевіч Крыжаноўскі

**Сцяпан Андрэевіч Крыжаноўскі** (; , г. Новы Буг, Мікалаеўская вобласць, Украіна — ) — украінскі паэт, літаратуразнавец.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Харкаўскі інстытут прафесійнай асветы (1933). У 1940—41 і 1949—87 у Інстытуце літаратуры імя Т. Шаўчэнкі АН Украіны. Доктар філалагічных навук (1962), прафесар (1963).

## Творчасць 
Друкуецца з 1928. У зборніках вершаў «Энергія» (1930), «Дні, дарогі, сябры» (1934), «Калінавы мост» (1940), «Яшчэ не вечар» (1961), «Формула шчасця» (1970), «Далягляд» (1980), «Летапіс» (1991) і інш. паэтызацыя чалавечых пачуццяў, прыроды. Аўтар літаратуразнаўчых прац, прысвечаных класікам нацыянальнай літаратуры («У жыцці маім да ўсяго маю справу…» і «Урокі Паўло Тычыны»; абодва 1979).

Быў знаёмы з Я. Купалам, яму прысвяціў паэтычныя творы, успаміны, літаратурна-крытычныя артыкулы. На ўкраінскую мову пераклаў асобныя творы Я. Купалы, Я. Коласа, П. Броўкі, П. Глебкі, П. Панчанкі, М. Танка. На беларускую мову асобныя творы С. Крыжаноўскага пераклалі Э. Валасевіч, М. Калачынскі, П. Місько.

## Выбраная бібліяграфія 
* Берізка: Внбр. поезії. Київ, 1971.

## Прэміі і ўзнагароды 
* Рэспубліканская прэмія імя А. Білецкага (1980).

## Літаратура 
* *Чабаненка В. А.* Крыжаноўскі // 

Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Катэгорыя:Паэты Украіны
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на ўкраінскую мову
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Украіны
Катэгорыя:Украінамоўныя паэты
Гара Міндоўга

**Гара Міндоўга** — пагорак у Навагрудку, размешчаны на тэрыторыі, абмежаванай вуліцамі Мінскай, 1 Мая і пешаходным пераходам, які злучае вуліцы Мінскую і 1 Мая.

Паводле падання ў XIII стагоддзі тут быў пахаваны заснавальнік Вялікага Княства Літоўскага князь Міндоўг. Пра паданне ўпамінаецца ў першай манаграфіі пра Навагрудак, выдадзенай на лацінскай мове ў Львове ў 1795 годзе. Незадоўга да смерці ад рук сваіх палітычных праціўнікаў ён адмовіўся ад каталіцтва і быў пахаваны па паганскаму абраду пад гарой (курганом).

Паводле іншай версіі, такая назва магла ўзнікнуць ад таго, што на гэтай гары і вакол яе, магчыма, праходзіла ў 1253 годзе каранацыя Міндоўга, які прыняў ад Папы Рымскага Інакенція IV карону і тытул Караля Літвы — першага і адзінага, бо паводле летапісу, каранацыя праходзіла не ў замку, а каля яго.

Асаблівую папуляр­насць легенда пра гару Міндоўга набыла дзя­куючы вядомаму паэту, ураджэн­цу Навагрудка Адаму Міцкевічу, у творах якога не раз з’яўляецца *góra Mendoga*

Паводле іншага падання, пазней на вяршыні гары была мармуровая надмагільная пліта на якой узвышалася выява дзяўчыны з тварам анёла. Тут была пахавана прыгажуня Крыся, якая стала правобразам для многіх скульптур і насценных роспісаў у касцёлах Вільні. Аўтарам віленскіх скульптур, як і надмагільнага помніка на Гары Міндоўга быў закаханы ў Крысю італьянскі скульптар Джавані Перэці.
, 1910 г.]]
, 1909 г.]]

Прыкладна з канца XVII стагоддзя на Гары Міндоўга размяшчаліся агульнагарадскія хрысціянскія могілкі. Значная колькасць помнікаў з каменю і металу, а таксама драўляных крыжоў «на гары» адлюстравана на фотаздымках першай трэці XX стагоддзя. Перасталі гэтыя могілкі выкарыстоўвацца для пахаванняў з пачатку 1920-х гадоў. Захаваліся некаторыя надмагільныя пліты. Найстарэйшы надмагільны помнік на Гары Міндоўга, які захаваўся да нашага часу, датуецца 1820 годам.

У ліпені 1993 года на гарадскім свяце з нагоды 740-годдзя каранацыі Міндоўга ля падножжа гары ўстаноўлены памятны знак скульптара У. М. Лятуна.

У верасні 2014 года каля гары была пастаўлена металічная скульптура Міндоўга вышынёй каля 2,5 метраў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Узгоркі Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Навагрудка
Катэгорыя:Славутасці Навагрудка
Катэгорыя:Міндоўг
Кампот

вым кампотам.]]
**Кампо́т** (), або **ўзвар** — напой з садавіны і/або ягад, часцей сушаных, згатаваных у вадзе, часта з цукрам.

Слова *кампот* паходзіць з французскага , пазычанага з лацінскай ( — складаць, змешваць). Да з’яўлення слова *кампот* у XVIII ст., падобныя напоі беларусы называлі **ўзварамі**. Гатавалі звычайна з сушаных фруктаў — груш, яблыкаў, чарнасліву, сліваў, разынак Назва паходзіць ад *заварваць*, бо садавіну маглі толькі даводзіць да кіпення, потым не варыць, а настойваць. Часам узвары называлі і **юшкамі**.

Узвар (кампот) — традыцыйны напой краін Усходняй, Цэнтральнай і Паўднёвай Еўропы. Узвар быў святочнай стравай, якую падавалі да каляднай куцці.

Кампоты лічацца лепшымі пладова-ягаднымі кансервамі, іх захаванасць забяспечваецца стэрылізацыяй. У 1885 годзе Люцына Чверчакевічова ў сваёй кнізе рэцэптаў пісала, што кампот захоўвае садавіну так добра, што яна мае выгляд свежай. Большасць кампотаў гатуюць з цукрам, але гэта не абавязковы інгрэдыент.

Катэгорыя:Руская кухня
Катэгорыя:Безалкагольныя напоі
Катэгорыя:Славянская абрадавая ежа і напоі
Катэгорыя:Калядная ежа
Пуські

Назву **Пуські** маюць:

* Пуські — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці
* Пуські — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці
Крыжадзюб-сасновік

**Крыжадзюб-сасновік** (*Loxia pytyopsittacus*) — птушка роду  сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела 17—19 см, размах крылаў 31—33 см. Выразны палавы дымарфізм. Самец чырвоны, самка птушкі і маладыя аліўкава-зялёныя. Падобны да крыжадзюба-яловіка і да белакрылага крыжадзюба, але сілуэт больш масіўны. Дзюба больш магутная — вышыня каля асновы прыкладна роўная даўжыні.

## Пашырэнне 
Арэал: Прыбалтыйскія краіны, Данія, Скандынавія і паўночны ўсход Еўропы. За Уралам невялікая папуляцыя ёсць у басейне ракі Іртыш. Выпадкова сустракаецца ў Вялікабрытаніі, Бельгіі і Галандыі. Залятае да Ісландыі, Францыі, Германіі, Чэхіі, Славакіі, Аўстрыі, Італіі, Югаславіі, Украіны, Мадэйры. На тэрыторыі Беларусі вельмі рэдкі, магчыма, часам гняздуючы від у паўночнай частцы краіны.

Насяляе розныя тыпы лясоў, пераважна сухія сасновыя бары і рэдкія спелыя часам мяшаныя лясы з елкамі і лістоўніцамі (напрыклад, у Нарвегіі). У Лапландыі таксама жыве на забалочанай мясцовасці.

Месцы зімовак у межах гнездавога арэала, пад час інвазіі залятае на захад і поўдзень Еўропы.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо робіць у верхніх частках крон высокіх хваёвых дрэў (звычайна на ўскрайках лясоў і палян, каля дарог і прасек з лініямі электраперадач, рэдка ў глыбіні густога лесу) пад прыкрыццем галін каля ствала елак або ў развілцы густых галін сасны. Яно ўяўляе няшчыльны слой галінак і кары хваёвых дрэў, сухога лісця, моху і лішайнікаў; у высцілцы — кавалачкі моху, лішайнікаў і карэньчыкі, кара бярозы, сухая трава, раслінныя валокны і пух, шэрсць, часам пер'е. У гнёздах каля чалавечага жылля могуць быць вяроўкі, папера і інш.

Яйкі (3—4, часам 2—5), крыху падоўжаныя з тупым вузейшым канцом, жоўта-белыя, светла-блакітна-зялёныя або белаватыя. Плямкі і рыскі дробныя з рознымі адценнямі чырвонага (ад ружовага да цёмна-вішнёвага) і пурпурова-карычневага, згушчаныя на шырэйшым канцы.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Уюрковыя
Міхась Калачынскі

**Міхась (Міхаіл Іванавіч) Калачынскі** (, г.п. Крупкі Мінскай вобласці — ) — беларускі паэт, дзеяч культуры. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1974).

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1934 годзе скончыў Крупскую сярэднюю школу і пачаў працаваць у мястэчку Бобр старшым піянерважатым, потым літработнікам у крупскай раённай газеце «Камуністычны шлях». Скончыў курсы пры Камуністычным інстытуце журналістыкі імя С. М. Кірава ў Мінску (1936), у 1937—1938 гадах быў адказным сакратаром рэдакцыі газеты «Літаратура і мастацтва».

У 1938—1953 гадах у Савецкай Арміі. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны (1939—1940), у Вялікую Айчынную вайну — армейскі журналіст на Закаўказскім, Стэпавым, 2-м і 3-м Украінскіх франтах. У пасляваенныя гады працаваў спецкарэспандэнтам акруговай ваеннай газеты «Защитник Родины» (Адэса, 1945—1947), літаратурным сакратаром газеты Беларускай ваеннай акругі «Во славу Родины» (Мінск, 1947—1953). Пасля дэмабілізацыі прызначаны галоўным рэдактарам альманаха «Советская Отчизна». З 1954 года — адказны сакратар, а з 1958 — намеснік старшыні праўлення Саюза пісьменнікаў БССР. У 1960—1978 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Беларусь». У складзе дэлегацыі БССР у 1971 годзе ўдзельнічаў у рабоце XXVI сесіі Генеральнай Асамблеі ААН. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1940 года.

## Творчасць 
Першы верш апублікаваў у 1932 г. (часопіс «Іскры Ільіча»). У даваенны час выдаў паэмы для дзяцей «Косця-чэкіст» (1938) і «Пакет» (1940). Рукапіс зборніка вершаў «На Выбаргскай дарозе» згарэў у час вайны ў Мінску. Пасля вайны выйшлі зборнікі паэзіі «Сонца ў блакіце» (1949), «У вялікім паходзе» (1952), «Прыпар» (1956), «Сосны і дзюны» (1960), «Гронка рабіны» (выбранае, 1964), «Паясы» (1968), «За палямі, за лясамі» (1969), «Докшыцкі каравай» (1974), «Кніга дружбы» (1975), «Суквецце» (выбранае, 1977), «Ля берагоў запаветных» (1983). Аўтар кніжак паэзіі для дзяцей «Насустрач жыццю» (1951), «На лясным паўстанку» (1955), «Прыгоды Патапкі» (1958), «Лясныя казкі» (1967), «Мая мазаіка» (1971), «Рэха зямлі» (1978), «Снежная казка» (паэма, 1986). У 1971 і ў 1982 выйшлі Выбраныя творы ў 2 тамах. Шэраг вершаў пакладзены на музыку.

Перакладаў творы рускіх, украінскіх, літоўскіх, балгарскіх і мангольскіх паэтаў.

## Прэміі і ўзнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Дружбы народаў, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны II ступені і «Знак Пашаны», медалямі.

## Літаратура 
* Беларускія пісьменнікі: 1917—1990 / Уклад. А. Гардзіцкі. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — ISBN 5-340-00709-X
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Журналісты СССР
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Ваенныя карэспандэнты
Катэгорыя:Пісьменнікі-сацрэалісты
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Айзкраўклэ

**Айзкраўклэ** () — горад у Латвіі ў рэгіёне Відзэмэ. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Айзраўкльскага края. Праз Айзраўклэ цячэ рака Дзвіна. Насельніцтва налічвае каля 8,5 тыс. чалавек.

## Гісторыя 
У сярэднявеччы на месцы будучага Айзраўклэ знаходзілася паселішча ліваў, якое было заваявана і разбуранае крыжакамі. На яго месцы быў пабудаваны *Айзраўкльскі замак*, рэшткі якога засталіся да нашых дзён. Да Першай Сусветнай вайны горад быў вядомы пад нямецкай назвай *Ascheraden*.

Сучасны выгляд паселішча атрымала ў 1960-я, калі каля недалёка ад яго, у 1967 годзе, была пабудавана гідраэлектрастанцыя. У гэтым жа годзе Айзкраўклэ атрымала статус горада. Першапачаткова, па жаданні кіраўніка Камуністычнай партыі Латвіі, горад быў названы *Стучка*, у гонар аднаго з заснавальнікаў Камуністычнай партыі Латвіі Пятра Стучкі. Сучасная назва была нададзена ў 1991 годзе.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
* Музей «Кална зіеды» ( — «Горныя кветкі»), па назве старога хутара.
* Закансерваваны ствол старажытнага ахвярнага дуба.
* Разваліны замка Ашэрадэн.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Айзраўкльскага края 
* Інфармацыя пра Айзраўклэ ў тапанімічнай базе даных 

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Катэгорыя:Гарады на Дзвіне
Катэгорыя:Пераназваныя населеныя пункты
Яхве

(10 стагоддзе да н.э. — да 135 г. н.э.), старым арамейскім (10 стагоддзе да н.э. — да 4 стагоддзя н.э.) і квадратным іўрыцкім (3-е стагоддзе да н.э. — па цяперашні час) пісьмом. Іўрыт пішацца справа налева.]]
**Яхве**, таксама можа выкарыстоўвацца ***Яхвэ*** (прынятае ў сучаснай навуцы вымаўленне  — Йахве, Ягве, сустракаецца варыянт Гасподзь) — імя Бога ў іўдаізме і хрысціянстве. Упершыню сустракаецца ў Торы ў Быц. 2:4. Выкарыстоўваецца ў першай з дзесяці запаведзяў (Друг. 5:6), паводле Бібліі, раскрытых яўрэйскаму народу праз Майсея на гары Сінай.

Да пачатку пост-біблейскага часу імя Яхве перастала выкарыстоўвацца. У сучасным іўдаізме яно замяняецца словам Адонай, што азначае Госпада, і разумеецца як уласна імя Бога і для абазначэння Яго міласці. Многія пераклады Бібліі прытрымліваюцца яўрэйскага звычая і замяніць яго на імя «*Гасподзь*».

## Імя 
У яўрэйскай Бібліі імя пішацца як  (Гасподзь), таму што біблейскі іўрыт запісваецца толькі зычнымі літарамі. Арыгінальнае вымаўленне імя ***Яхве*** згубілася шмат стагоддзяў таму, але наяўныя звесткі сведчаць аб тым, што імя, па ўсёй верагоднасці, азначала прыкладна «*Ён існуе*» ці «*Ён стварае*». Паколькі ў пісьменнасці старажытнаяўрэйскай мовы не пазначаліся галосныя, то сапраўднае вымаўленне імя Бога застаецца прадметам гіпотэз, пэўна вядомыя толькі літары Ёд-Хей-Вав-Хей (, у лацінскай транскрыпцыі YHWH). Літарным абазначэннем гэтага старажытнаяўрэйскага імя з’яўляецца тэтраграматон. Электронная яўрэйская энцыклапедыя таксама лічыць вымаўленне Яхве найбольш карэктным.

Тэтраграматон (ЙХВХ) — транслітарацыя Божага імя, чатыры зычныя літары старажытнаяўрэйскай мовы . Яхвэ — цяпер прынятае ў навуцы верагоднае вымаўленне імя Бога ў Бібліі, у адрозненне ад іншых імёнаў Бога ў іўдаізме ў Старым Запавеце (Танаху).

Вымаўленне імя Бога ў іўдаізме табуяванае, што, у прыватнасці, засноўваецца на тлумачэнні яўрэйскімі мудрацамі ўрыўка Торы «*…Вось імя Маё навечна…*» (Зых. 3:15), дзе слова «навечна» () тлумачыцца ў значэнні «схаваць, утаіць». Таму сапраўднае (тайнае) вымаўленне імя ведаў толькі першасвятар Іерусалімскага храма, у малітвах выкарыстоўваўся зварот *Адонай* (, «Гасподзь», «Уладар», «Усеўладны»), а ў побыце імя *А-шем* ( — «Імя»). У 70 годзе н.э. Іерусалімскі храм быў разбураны рымлянамі. Шырока вядомая біблейская запаведзь «*Не вымаўляй імя Госпада, Бога твайго, марна*» (Зых. 20: 7) разглядаецца ў іўдаізме як забарона на вымаўленне ілжывай прысягі імем Бога, а не як забарона на вымаўленне гэтага імя ўслых.

Шырока распаўсюджаная і ўвайшла ў шэраг еўрапейскіх моў агаласоўка тэтраграматона «Jehowah» (Іегова). Да навуковай рэканструкцыі вымаўлення «Яхве» яна была найбольш распаўсюджанай. Найбольш верагодная сувязь імя з дзеясловам HYH ( — «*быць*» або «*жыць*»); тым самым яно дапускае значэнне: «*Ён ёсць*», «*Ён ёсць (Бог) жывы*» або «*Ён дае жыццё*».

Катэгорыя:Стары Запавет
Катэгорыя:Іўдаізм
Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Майсей
Катэгорыя:Кніга Зыход
Катэгорыя:Кніга Другі Закон
Катэгорыя:Дзесяць запаведзяў
Айзпутэ

**Айзпутэ ** (, ) — горад у заходняй Латвіі, знаходзіцца ў гістарычным рэгіёне Курляндыя. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Айзпуцкага края. Праз горад цячэ рака Тэбра. Айзпутэ аддалены ад Ліепаі на 50 км на паўночны ўсход. Колькасць насельніцтва налічвае каля 5,1 тыс. чалавек.

## Гісторыя 
У 1248 годзе на месцы будучага Айзпутэ крыжакамі быў пабудаваны замак, а ў 1378 годзе паселішча атрымала Магдэбургскае права. З 1611 да 1795 года горад знаходзіўся ў складзе Рэчы Паспалітай, але пасля падзелаў трапіў у склад Курляндскай губерні Расійскай імперыі. У гэтыя часы горад меў назву *Газенпот*. Сучасная назва была атрымана ў 1917 годзе.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Замак Газенпот
* Царква Святога Іаана (1253 год)

## Транспарт 
### Аўтадарогі 
Праз Айзпутэ праходзіць рэгіянальная аўтадарога  Кулдыга — Айзпутэ — Лічы.

Да Айзпутэ падыходзяць рэгіянальныя аўтадарогі  Айзпутэ — Калвэнэ і  Скрунда — Айзпутэ.

### Міжгароднае аўтобуснае злучэнне 
Асноўныя маршруты Айзпутэ — Скрунда — Салдус — Рыга; Айзпутэ — Кулдыга — Тукумс — Рыга; Айзпутэ — Кулдыга — Талсі; Айзпутэ — Скрунда — Кулдыга; Айзпутэ — Гробіня — Ліепая.

## Спасылкі 
* Інфармацыя пра Айзпутэ ў тапанімічнай базе даных
* Фатаграфіі Айзпутэ (2007 г.) 

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Катэгорыя:Айзпуцкі край
Акністэ

**Акністэ ** () — горад у паўднёвай Латвіі на мяжы з Літвой. Горад знаходзіцца ў гістарычным рэгіёне Селонія. Праз горад цячэ рака Дзіенвідсусэя. Насельніцтва горада налічвае 1237 чалавек.

## Гісторыя 
У гістарычных крыніцах Анікстэ ўпершыню згадваецца ў 1298 годзе. З XVII стагоддзя горад увайшоў у склад ВКЛ, а потым у Рэч Паспалітую. Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай Анікстэ трапілі ў склад Расійскай імперыі. Пасля Першай сусветнай вайны паселішча апынулася ў складзе Літвы, але ў 1921 г. было абменена на Палангу.

Падчас Другой сусветнай вайны паселішча было занятае нямецкімі войскамі, якія ўчынілі масавае забойства яўрэйскага насельніцтва 18 ліпеня 1941 года.

У 1991 годзе Анікстэ атрымала статус горада.
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Акнісцкага края 
* Інфармацыя пра Акністэ ў тапанімічнай базе даных

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Катэгорыя:Екабпілскі край
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1991 годзе
Алая

**Алая** () — горад у паўночнай Латвіі недалёка ад мяжы з Эстоніяй. Горад знаходзіцца ў гістарычным рэгіёне Відзэмэ. Назва горада паходзіць ад ліўскага слова «*ala*» якое азначае — *нізіна*, *старажытная даліна*. Насельніцтва горада налічвае каля 1350 чалавек. Статус горада Алая атрымала ў 1992 годзе.
## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Лютэранская царква — пабудавана ў 1776 годзе. Алтар і кафедра — помнікі мастацтва дзяржаўнага значэння, у алтарнай частцы знаходзяцца старажытныя пахаванні.
* Алайскі музей — знаёміць з жыццём і дзейнасцю паэта Аўсекліса, гісторыяй Алайскай акругі і знакамітымі людзьмі края.
* У наваколлях Алаі з 1938 года размешчана вядомая ў Латвіі крухмальная фабрыка (вырабляе таксама кісялі і жэле).

## Спасылкі 
* Афицыйны сайт горада 
* Інфармацыя пра Алаю на турыстычным партале mesta.lv
* Інфармацыя пра Алаю ў тапанімічнай базе даных

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1992 годзе
Айнажы

**Айнажы** (, ) — горад у паўночнай Латвіі, знаходзіцца ў гістарычным рэгіёне Відзэмэ. У адміністрацыйным значэнні адносіцца да Салацгрыўскага края. Размяшчаецца на ўзбярэжжы Рыжскага заліва Балтыйскага мора, недалёна ад мяжы з Эстоніяй. За 113 км ад Рыгі. Насельніцтва — каля 1 тыс. чалавек.

## Гісторыя 
У гістарычных звестках Айнажы ўзгадваюцца ў 1564 годзе як невялікае паселішча ліваў. Хуткае развіццё пачалося ў 1870-х гг., калі тут быў пабудаваны марскі порт, а так сама карабельная верф. У 1864 годзе тут была адкрытая карабельная школа, у якой вучыліся дзеці эстонскіх і латышскіх сялян. Школа дзейнічала амаль 50 гадоў, пакуль не была зруйнавана пад час Першай сусветнай вайны.

У 1919 годзе латышскае войска выбіла немцаў з Айнажы. Пасля заканчэння Першай сусветнай вайны паселішча было далучана да Латвіі, нягледзячы на тое, што большасць насельніцтва з’яўлялася эстонцамі. У часы незалежнасці Латвіі (1919 — 1940 гг.). Айнажы хутка развіваліся. У 1926 годзе паселішча атрымала статус горада. Пад час Другой сусветнай вайны горад быў значна разбураны і нягледзячы на тое, што порт быў часткова адноўлены пасля вайны, значнасць горада значна знізілася.

Да 1917 года горад меў назву *Гайнаш* (Haynasch ці Hainasch).

## Насельніцтва 
Насельніцтва — 891 чалавек (2013), з якіх 92 % латышы, 3 % рускія, 2 % эстонцы. Да пачатку 1920-х гадоў у Айнажы пераважала эстонскае насельніцтва.

## Славутасці 
* Музей Айнажскай мараходнай школы.
* Музей пажарнікаў.
* Памятны камень «Белае сонца». Памятны знак, створаны ў 1998 годзе, уяўляе карту марскіх падарожжаў латышскіх маракоў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Салацгрыўскага края
* Інфармацыя пра Айнажы на турыстычным партале mesta.lv
* Інфармацыя пра Айнажы ў тапанімічнай базе даных

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Катэгорыя:Салацгрыўскі край
Катэгорыя:Парты Балтыйскага мора
Апэ

**А́пэ** () — невялікі горад у Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Апскага края. Размешчаны на рацэ Вайдава, у 177 км на паўночны ўсход ад Рыгі, каля мяжы з Эстоніяй. Эстонская назва — Хопа (*Hopa*). Насельніцтва складае 1,8 тыс. жыхароў (2007). Дрэваапрацоўчая і харчовая прамысловасць.

Да 1 ліпеня 2009 года горад уваходзіў у склад Алуксненскага раёна.
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Апскага края 
* Інфармацыя пра Апэ ў тапанімічнай базе даных

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Катэгорыя:Апскі край
Аўцэ

**А́ўцэ** () — горад у Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Аўцкага края. Размешчаны ў 100 км на паўднёвы захад ад Рыгі, у мяжы з Літвой. Чыгуначная станцыя. Плошча 3,66 км². Насельніцтва — 3 тыс. жыхароў (2011).

## Гісторыя 
З 31 снежня 1949 года быў цэнтрам Аўцкага раёна. Пасля яго ліквідацыі горад уваходзіў у склад Дабэльскага раёна (да 1 ліпеня 2009 года).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
Галоўнай славутасцю горада з’яўляецца палац Вэцаўцэ, пабудаваны ў 1845 годзе ў псеўдагатычным стылі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Аўцкага края  
* Інфармацыя пра Аўцэ ў тапанімічнай базе даных

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Катэгорыя:Аўцкі край