Фернан Магелан

**Ферна́н Магела́н**, або **Магалья́інш** ( ,  ; каля 1480, вобласць Траз-уж-Мантыш, Партугалія — , востраў Мактан, Філіпіны) — партугальскі і іспанскі.

### Партугалія 
У ліпені 1512 года Магелан ужо ў Лісабоне.

### Іспанія 
Магелан пасяліўся ў Севільі, дзе блізка сышоўся з партугальскім эмігрантам Дыега Барбозам, начальнікам арсенала. У канцы 1517 — пачатку 1518 Магелан жэніцца з яго дачкой Беатрычэ. У лютым 1519 года ў іх нарадзіўся сын. Сын Барбозы — Дуартэ Барбоза, як і Магелан, раней служыў у Індыі. Ужо пасля смерці Магелана і Дуартэ Барбозы за аўтарствам Дуартэ Барбозы выйдзе кніга з апісаннем краін Паўднёвай і Паўднёва-усходняй Азіі: «Livro de Duarte Barbosa» («Кніга Дуартэ Барбозы»). Аднак у архівах існуюць асобнікі дадзенай працы, дзе аўтарам паказаны Магелан. У гэтага існуюць розныя тлумачэнні. Магчыма, што дадзеныя асобнікі былі паднесеныя каралю Карлу I пад імем Магелана, каб умацаваць яго аўтарытэт. Імаверна таксама, што кніга з’яўляецца супольнай працай Магелана і Барбозы.

Магелан выкладае ідэю сваёй экспедыцыі ў севільскай «Палаце Кантрактаў» (ведамстве, што займаецца арганізацыяй экспедыцый). Ён не сустракае там падтрымкі, але Хуан дэ Аранда, адзін з кіраўнікоў Палаты, уваходзіць у кантакт з Магеланам і абяцае яму сваю падтрымку за 20 % ад будучых прыбыткаў. Неўзабаве ў Іспанію прыбывае паплечнік Магелана астраном Руі Фалеру. З яго дапамогай атрымоўваецца старгавацца на 1/8 прыбытку, належнай Арандзе. Дамова была завераная ў натарыуса. Неўзабаве Магелан падаў свой праект каралю Іспаніі, і ён быў ухвалены. Пачалася падрыхтоўка экспедыцыі. Магелан камандаваў «Трынідадам». «Сант’яга» камандаваў Жуан Серан — брат Франсішка Серана, выратаванага Магеланам у Малацы. Трыма іншымі караблямі камандавалі прадстаўнікі іспанскай шляхты, з якімі ў Магелана адразу пачаліся канфлікты. Іспанцам не падабалася, што экспедыцыяй камандуе партугалец. Апроч таго, Магелан хаваў меркаваны маршрут плавання, і гэта выклікала незадаволенасць капітанаў. Супрацьстаянне было даволі сур’ёзным. Капітану Мендосе нават было перададзенае адмысловае патрабаванне караля спыніць спрэчкі і падпарадкавацца Магелану. Але ўжо на Канарскіх астравах Магелан атрымаў звесткі пра тое, што іспанскія капітаны дамовіліся паміж сабою прыбраць яго з паста, калі палічаць, што ён ім замінае.

20 верасня 1519 года флатылія на чале з Магеланам выйшла з порта Санлукар-дэ-Барамеда (утока ракі Гвадалквівір). Неўзабаве на эскадры разгарэўся канфлікт. Капітан «Сан-Антоніа» Картахена, што з’яўляўся прадстаўніком кароны ў плаванні, падчас аднаго з рапартаў дэманстратыўна парушыў субардынацыю і стаў зваць Магелана не «капітан-генерал» (адмірал), а проста «капітан». Картахена быў другой асобай у экспедыцыі, па статусе амаль роўнай камандзіру. Цягам некалькіх дзён ён працягваў гэта рабіць нягледзячы на заўвагі Магелана. Таму давялося трываць гэта, пакуль капітаны ўсіх караблёў не былі скліканыя на «Трынідад» дзеля вырашэння пытання пра лёс матроса-злачынца. Забыўшыся, Картахена зноў парушыў дысцыпліну, але гэтым разам ён быў не на сваім судне. Магелан асабіста схапіў яго за каўнер і абвясціў арыштаваным. Картахене дазволілі знаходзіцца не на флагманскім караблі, а на караблях капітанаў, якія яму спачувалі. Камандзірам «Сан-Антоніа» стаў сваяк Магелана Алвару Мішкіта.

29 лістапада флатылія дасягнула ўзбярэжжа Бразіліі, а 26 снежня 1519 года — Ла-Платы, дзе праводзіліся пошукі меркаванага праліва. «Сант’яга» быў пасланы на захад, але неўзабаве вярнуўся з паведамленнем, што гэта не праліў, а ўтока гіганцкай ракі. Эскадра пачала павольна прасоўвацца на поўдзень, даследуючы бераг. На гэтым шляху маракі ўбачылі пінгвінаў.

Ля вострава Доўсан праліў падзяляецца на два каналы, і Магелан ізноў падзяляе флатылію. «Сан-Антоніа» і «Кансепсьён» ідуць на паўднёвы ўсход, два іншых караблі застаюцца для адпачынку, а на паўднёвы захад адпраўляецца лодка. Праз тры дні лодка вяртаецца, і маракі паведамляюць, што бачылі адкрытае мора. Неўзабаве вяртаецца «Кансепсьён», але ад «Сан-Антоніа» няма вестак. 28 лістапада 1520 года караблі Магелана выходзяць у акіян. Шлях па праліве заняў 38 дзён. На доўгія гады Магелан застанецца адзіным капітанам, які прайшоў праліў і не страціў ніводнага карабля.

Выйшаўшы з праліва, Магелан 15 дзён рухаўся на поўнач, дайшоўшы да 38° пд. ш., павярнуў на паўночны захад, а 21 снежня 1520 года, дайшоўшы да 30° пд. ш., павярнуў на паўночны захад. Флатылія прайшла па Ціхім акіяне не менш за 17 тыс. км. Не гатовая да такога пераходу экспедыцыя цярпела велізарныя нягоды.

Падчас плавання экспедыцыя дайшла да 10° пн. ш. і апынулася значна паўночней Малукскіх астравоў, да якіх імкнулася. Магчыма, Магелан хацеў пераканацца, што адкрытае Бальбоа Паўднёвае мора з’яўляецца часткай гэтага акіяна, а магчыма, ён асцерагаўся сустрэчы з партугальцамі, якая для яго патрапанай экспедыцыі скончылася б жаласна. 24 студзеня 1521 года маракі ўбачылі незаселены востраў (з архіпелага Туамоту). Высадзіцца на яго не было магчымасці. Праз 10 дзён быў выяўлены яшчэ адзін востраў (у архіпелагу Лайн). Высадзіцца таксама не атрымалася, але экспедыцыя налавіла акулаў для пражытку.

6 сакавіка 1521 года флатылія ўбачыла востраў Гуам з групы Марыянскіх астравоў. Ён быў населены. Лодкі атачылі флатылію, пачаўся гандаль. Неўзабаве высветлілася, што мясцовыя жыхары крадуць з караблёў усё, што трапіцца пад руку. Калі яны ўкралі шлюпку, еўрапейцы не вытрымалі. Яны высадзіліся на востраў і спалілі паселішча астраўлянаў, забіўшы пры гэтым 7 чалавек. Пасля гэтага яны забралі лодку і захапілі свежыя прадукты. Астравы былі названыя Зладзейскімі (Ландронес). Пры сыходзе флатыліі мясцовыя жыхары пераследавалі караблі на лодках, закідваючы іх камянямі, але без асаблівага поспеху.

Праз некалькі дзён іспанцы першымі з еўрапейцаў дасягнулі Філіпінскіх астравоў, якія Магелан назваў архіпелагам Святога Лазара. Асцерагаючыся новых сутыкненняў, ён шукае незаселены востраў. 17 сакавіка іспанцы высадзіліся на востраве Хаманхом. Пераход праз Ціхі акіян скончыўся.

На востраве Хаманхом быў уладкаваны лазарэт, куды перавезлі ўсіх хворых. Свежая ежа хутка вылечыла маракоў, і флатылія адправілася ў далейшы шлях сярод астравоў. На адным з іх раб Магелана Энрыке, які нарадзіўся на Суматры, сустрэў людзей, якія размаўлялі на яго мове. Кола замкнулася. Упершыню чалавек абыйшоў зямлю.

7 красавіка 1521 года экспедыцыя ўвайшла ў порт Себу на аднайменным востраве. Месцы былі цывілізаваныя, і з еўрапейцаў нават паспрабавалі ўзяць гандлёвую пошліну. Іспанцы адмовіліся плаціць, а мусульманскі купец, які аказаўся ў горадзе, параіў раджы не ваяваць з еўрапейцамі, і вымога была знята.

Пачаўся ажыўлены гандаль. За жалезныя вырабы астраўляне лёгка аддавалі золата і прадукты. Уражаны сілай іспанцаў і іх зброяй, уладар вострава раджа Хумабон згаджаецца аддацца пад заступніцтва іспанскага караля і неўзабаве хрысціцца пад імем Карлас. Услед за ім хрысціцца яго сям’я, мноства прадстаўнікоў шляхты і простых астраўлянаў. Апякуючы новага Карласа-Хумабона, Магелан спрабаваў прывесці пад яго ўладу як мага больш мясцовых кіраўнікоў.

## Смерць 
Адзін з правадыроў вострава Маутан Лапу-Лапу (Сілапулапу) працівіўся новым парадкам і не збіраўся аддавацца пад уладу Хумабона. Магелан арганізаваў супраць яго вайсковую экспедыцыю. Ён хацеў навочна прадэманстраваць мясцовым жыхарам моц Іспаніі. Бітва аказалася непадрыхтаванай. З-за водмелі судны і лодкі не змаглі падысці на блізкую адлегласць, каб эфектыўна падтрымаць дэсантны атрад агнём. Падчас знаходжання еўрапейцаў на Себу мясцовыя жыхары мелі магчымасць вывучыць еўрапейскую зброю і яе слабыя бакі. Яны хутка рухаліся, не даючы еўрапейцам прыцэліцца, і атакавалі маракоў у неабароненыя даспехамі ногі. Калі іспанцы пачалі адыходзіць, Магелан быў забіты.

## У гонар Магелана названыя 
* Магеланавы аблокі.
* Магеланаў праліў.
* Падводнае ўзвышша Магелана ў Ціхім акіяне, ля Маршалавых астравоў.
* КА Магелан

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Фернан Магелан. 
* *Бойцов, М. А.* Путь Магеллана: Раннее Новое Время. Книга для чтения по истории. — , 2006. — С. 20—24.
* *Стефан Цвейг*. Магеллан. — , 2001.
* *Казакова Н. А., Катушкина Л. Г.* Русский перевод XVI в. первого известия о путешествии Магеллана. (Перевод письма Максимилиана Трансильвана) // ТОДРЛ. — , 1968. — Т. 23. — С. 227—252.
* *Кунин К. И.* Магеллан. — , Молодая гвардия, 1940.
* 
* *Пигафетта А., Митчелл М.* Путешествие Магеллана. Эль-Кано — первый кругосветный мореплаватель. — М.: Мысль, 2000. — 304 с.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Фернан Магеллан: разорванный круг. Программа «Эхо Москвы» из цикла «Всё так»
* *Степанова Т*. Жизнь за плавание вокруг света.
* *А. Пигафетта*. «Путешествие Магеллана» (часть 1; часть 2).
* КАПИТУЛЯЦИЯ, ЗАКЛЮЧЁННАЯ С ЭРНАНДО ДЕ МАГЕЛЛАНОМ И БАКАЛАВРОМ ЛУИСОМ ФАЛЕРО ОБ ОТКРЫТИИ ОСТРОВОВ ПРЯНОСТЕЙ

Катэгорыя:Мараплаўцы Іспаніі
Катэгорыя:Мараплаўцы Партугаліі
Катэгорыя:Даследчыкі Ціхага акіяна
Катэгорыя:Даследчыкі Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Удзельнікі кругасветных падарожжаў
Катэгорыя:Эпоха Вялікіх геаграфічных адкрыццяў
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы