Аўстра-Венгрыя

**Аўстра-Венгрыя** (, ) — дуалістычная манархія і шматнацыянальная дзяржава ў Цэнтральнай Еўропе, якая існавала ў 1867—1918. Найбуйнейшая дзяржава Еўропы свайго часу (акрамя Расійскай імперыі).

## Назва 
Афіцыйна дзяржава мела назву **Каралеўства і землі, прадстаўленыя ў Рэйхсраце, і землі венгерскай кароны Св. Іштвана**, аднак фактычна больш распаўсюджанымі поўнымі назвамі былі **Аўстра-Венгерская манархія**, **Аўстра-Венгерская імперыя**, **Дунайская манархія** або **Дуалістычная манархія**. Для вызначэння органаў дзяржаўнай улады выкарыстоўваўся прыметнік **K. und k.** або **k. u. k.** — *kaiserlich und königlich*, імператарскі і каралеўскі. Вымаўленне скарачэння прывяло да з'яўлення сярод шматнацыянальнага народа дзяржавы жартоўных назваў **Кук-імперыя** і **Каканія**.

## Межы 
Аўстра-Венгрыя межавала:
* На поўначы — з Саксоніяй, Прусіяй і Расіяй;
* На ўсходзе — з Румыніяй і Расіяй;
* На поўдні — з Румыніяй, Сербіяй, Турцыяй, Чарнагорыяй і Італіяй і абмывалася Адрыятычным морам;
* На захадзе — з Італіяй, Швейцарыяй, Ліхтэнштэйнам і Баварыяй.
З 1871 года Саксонія, Прусія і Баварыя — у складзе Германскай імперыі.

## Адміністрацыйны падзел 
Дуалістычная дзяржава Аўстра-Венгрыя складалася з дзвюх частак:
* Цыслейтанія (аўстрыйская частка), пад уладай кайзера і Рэйхсрата — землі, населеныя немцамі, чэхамі, славакамі, украінцамі, славенцамі і палякамі,
* Транслейтанія (венгерская частка), пад уладай венгерскага караля і будапешцкага Парламента — землі, дзе жылі венгры, румыны і харваты.
Пры гэтым, пасады і кайзера, і караля займала адна асоба, якая і была аўстра-венгерскім імператарам. Імперскім намеснікам у Аўстрыі быў міністр-прэзідэнт, а ў Венгрыі - прэм’ер-міністр. Анексаваная ў 1908 годзе Боснія кіравалася асобна і не падпадала пад гэты падзел.

## Гісторыя 
Аўстра-Венгрыя з’явілася ў 1867 годзе ў выніку двухбаковага дагавора, які рэфармаваў Аўстрыйскую імперыю (якая, у сваю чаргу, была створана ў 1804 годзе).

У замежнапалітычным стаўленні Аўстра-Венгрыя ўваходзіла ў Саюз трох імператараў з Германіяй і Расіяй, затым у Траісты саюз з Германіяй і Італіяй. У 1914 годзе ў складзе блока Цэнтральных дзяржаў (Германія, Турцыя, пазней таксама Балгарыя) уступіла ў Першую сусветную вайну.

Забойства Гаўрылам Прынцыпам («Млада Босна») эрцгерцага ў Сараева паслужыла падставай для развязвання Аўстра-Венгрыяй вайны супраць Сербіі, што непазбежна вяло да канфлікту з Расійскай імперыяй, якая заключыла з апошняй абарончы саюз.

## Узброеныя сілы 
## Распад 
Паражэнне ў вайне прывяло да распаду імперыі:
* Нямецкамоўныя землі Аўстрыі абвясцілі сябе рэспублікай.
* Парламент Венгрыі скасаваў унію з Аўстрыяй і абвясціў незалежнасць краіны.
* Чэшскія землі і Славакія ўтварылі новую незалежную дзяржаву — Чэхаславакію.
* На тэрыторыях, заселеных паўднёвымі славянамі была ўтворана Дзяржава славенцаў, харватаў і сербаў.
* Кракаўская зямля і тэрыторыі з пераважным украінскім насельніцтвам (вядомыя ў складзе Аўстра-Венгрыі як Галіцыя) адышлі да яшчэ адной новай дзяржавы — Польшчы.
* Трыест, паўднёвая частка Ціроля, а некалькі пазней і Фіуме (Рыека) былі анексіраванны Італіяй.
* Трансільванія і Букавіна ўвайшлі ў склад Румыніі.

## Гл. таксама 
* Аўстра-венгерскі дагавор
* Аўстраславізм
## Спасылкі 

Катэгорыя:Канфедэрацыі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Аўстрыі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Венгрыі
Катэгорыя:Дуалістычныя манархіі