Ізабэль дэ Шар’ер

.]]
**Ізабэль дэ Шар’е́р** (), псеўданім **Бэль ван Зёйлен** (), народжаная **Ізабэла Агнета Елізабэт ван Цёйль ван Сераскеркен** (*Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken*; , Марсен — , Каламб’е, Нёўшатэль) — галандска-швейцарская пісьменніца эпісталярнага жанру эпохі Асветніцтва, пісала па-нямецку і французску. Па-за Нідэрландамі больш вядомая пад сваім французскім імем. Цяпер вядома найперш сваімі лістамі і раманамі, хаця таксама пісала брашуры, музыку і п’есы. Захаплялася грамадскім жыццём і палітыкай свайго часу, яе творчасць часоў Французскай рэвалюцыі лічыцца асабліва каштоўнай.

## Біяграфія 
Паводле паходжання галандка, з роду гаагскай арыстакратыі.

Да 1776 года бывала пры двары і ў вышэйшых галандскіх свецкіх колах; часта перапісвалася з маці і цёткай, выяўляючы, на думку Сент-Бёва, эпісталярны талент, досціп і тонкую назіральнасць, якая не саступала мадам дэ Севін’е. Пасля падарожжа па Англіі выйшла замуж за небагатага двараніна-швейцарца, былога выхавальніка яе брата, і пасялілася ў родавым маёнтку мужа Ле-Понтэ на беразе Неўшатэльскага возера. Запісвала, на забаву сябе і блізкім, бытавыя падзеі і асабістыя характарыстыкі цікавых знаёмых, з чаго і атрымаўся яе першы раман «Неўшатэльскія лісты» ().

У 1786 годзе Ізабэль дэ Шар’ер перасялілася ў Парыж і блізка сышлася з Аннай дэ Сталь і Б. Канстанам, на станаўленне якога мела вырашальны ўплыў. Падчас рэвалюцыі муж і жонка де Шар’ер страцілі большую частку сваіх даходаў і вярнуліся ў Каламб’е.

## Ацэнка творчасці 
Калі б літаратурную дзейнасць дэ Шар’ер пачала дзясяткам гадоў раней, напэўна, мела б шырокую вядомасць у французскай літаратуры, бо, нягледзячы на замежнае паходжанне, была настолькі ж францужанкай па духу, як і мадам Крудэнер, Тэнфер або Ксаўе дэ Местр; але яе літаратурная дзейнасць супала з рэвалюцыйнай эпохай, калі грамадска-палітычнае жыццё засланіла літаратурныя цікаўнасці. Гэта пашкодзіла яе вядомасці, пагатоў яна выступіла ў літаратуры не абапіраючыся на ўплывовыя гурткі Лагарпа, Фантана і інш.

Доктар славянскай філалогіі А. Л. Пагодзін (1872—1947) у сваёй працы ад 1930 года гэтак адазваўся пра сачыненне «Каліста, або Лісты з Лазаны» дэ Шар’ер:  «… я хачу звярнуць увагу на такі літаратурны твор, у якім ёсць несумненная сюжэтная сувязь і нейкае ўнутранае духоўнае падабенства з „Ідыётам“ Дастаеўскага.» 

## Выданні 
Ведала нямецкую мову гэтак жа вольна, як і французскую, і некаторыя свае творы пісала першапачаткова на нямецкай, распаўсюджанай у Неўшатэльскім кантоне. Яе пасмяротнай вядомасці ў значнай ступені спрыяла перапіска, а таксама артыкулы Сэнт-Бёва, надрукаваныя ў «Revue des deux Mondes» і пры парыжскім выданні «Caliste», 1846. 

* Portrait de Mll de Z., sous le nom de Zélide, fait par elle-même (1762);
* Першы раман «Le noble — Conte moral» (1763), з крытыкай арыстакратыі ; 
* «Байкі» (Fables; 1764);
* «Жусцін» (Justine; 1764);
* «Portrait de Madame Hasselaar la jeune, née Hasselaar, sous le nom de Camille» (1764);
* «Portrait de Mme Geelvinck» (1764);
* «Lettre sur les opérations militaires en Corse» (1768);
* «Неўшатэльскія лісты» (*Lettres neuchateloises*, эпісталярны раман, 1784); выд. 1833 ;
* «Lettres de Mistriss Henley, publiées par son amie» (1784);
* «Лісты з Лазаны» *(Lettres écrites de Lausanne,* Тулуза, 1785);
* «Каліста, або Лісты з Лазаны» *(Caliste, ou lettres écrites de Lausanne,* эпісталярны раман, 1786; выд. 1845);
* «Caliste, ou continuation des lettres écrites de Lausanne» (1787);
* «Bien-Né» (1788)
* «Eclaircissemens relatifs à la publication des „Confessions“ de Rousseau» (1790)
* павучальная казка «Aiglonette et Insinuante, ou la Souplesse» (1790) — напісана для Марыі-Антуанеты, адзін асобнік быў ёй высланы;
* «Zadig (opéra)» (1791);
* «Lettres trouvées dans des portefeuilles d 'émigrés» (1793);
* камедыя «L'émigré» (1794);
* «L’Inconsolable» (1794);
* «Elise, ou l’Université» (1795);
* «Camille, ou le nouveau roman» (1796);
* «Honorine d’Userche» (1796); выд. 1808;
* «La parfaite Liberté ou les vous et les toi» (1796);
* «Trois femmes» (1797) — вызначаецца тонкасцю аналізу і глыбінёй філасофскай думкі;
* «Réponse à l'écrit du colonel de La Harpe, intitulé „De la neutralité des gouvernans de la Suisse depuis l’année 1789“» (1797);
* «Asychis ou le Prince d’Egypte» (1798);
* «L’abbé de La Tour, ou Recueil de nouvelles et autres écrits divers» (1798; том 2);
* «Les ruïnes de Yedburg» (1799);
* «Sainte Anne» (1799);
* «L’Enfant gâté ou le fils et la nièce» (1800);
* «Louise et Albert» (1803);
* «Sir Walter Finch et son fils William» (1806);

і інш.

### Збор твораў 
* Поўны збор твораў у 10 тамах. Œuvres complètes, Édition critique par JD. Candaux, CP Courtney, Pierre et Simone Dubois, P. Thompson, J. Vercruysse, DM Wood. Амстэрдам, GA van Oorschot, 1979—1984.

### Тэксты, не ўключаныя ў збор твораў 
* Die wiedergefundene Handschrift: Victoire ou la vertu sans bruit. Magdalene Heuser. In: Editio. Internationales Jahrbuch für Editionswissenschaft. 11 (1997), стар. 178—204.
* Раннія тэксты. Новыя матэрыялы з галандскіх архіваў. — Early writings. New material from Dutch archives. Éd. Kees van Strien, Лувен, Peeters, 2005. VI-338 с.
* Перапіска і неапублікаваныя тэксты. Correspondances et textes inédits. Éd. Guillemette Samson, JD. Candaux, J. Vercruysse et D. Wood. Парыж, Champion, 2006. 423 с.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Ізабэль дэ Шар’ер // Women Writers.  

Катэгорыя:Пісьменніцы Швейцарыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў правінцыі Утрэхт
Катэгорыя:Памерлі ў кантоне Нёўшатэль