open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хецкая мова

**Хецкая мова** (саманазва *несілі, нісілі, насілі*) — старажытная вымерлая анаталійская мова, распаўсюджаная ў 2 тысячагоддзі да н. э. ў Хецкай дзяржаве. 

Большасць спецыялістаў прытрымліваецца думкі, што хецкая мова была асноўнай у дзяржаўным справаводстве хетаў. Іншыя сцвярджаюць, што асноўныя пісьмовыя помнікі былі знойдзены на поўдні тэрыторыі, населенай гэтым народам, а таму адлюстроўваюць мясцовыя традыцыі. У XII ст. да н. э. хеты таксама шырока карысталіся лувійскай мовай.

Першыя запісы на хецкай мове былі знойдзены ў XIX ст. у Егіпце і ўяўлялі сабою запісы асобных імёнаў або тэксты міжнароднай перапіскі. У 1902 г. Ёрген Аляксандр Кнудтцан на аснове параўнальнага аналізу прыйшоў да высновы, што хецкая мова была індаеўрапейскай. Адкрыццё археолагамі мноства таблетак з хецкім клінапісам у 1906 - 1912 гг. дапамагло Бедржыху Грознаму ў 1915 - 1917 гг. расшыфраваць хецкія надпісы і канчаткова даказаць іх індаеўрапейскае паходжанне.

Хецкая мова мае значныя архаічныя рысы (адсутнасць мужчынскага і жаночага родаў, умоўнага і прыналежнага ладоў) і багатыя лексічныя запазычанні з неіндаеўрапейскіх моў. Хецкі клінапіс узнік на аснове акадскага. 

## Спасылкі
*МОВЫ СВЕТА (Х)
*Bedřich Hrozný – Re-Discoverer of the Hittite Language
*Hittite Online 

Катэгорыя:Анаталійскія мовы
Гатычны раман

**Гатычны раман** () — літаратурны жанр, які ўзнік у 2-й палове XVIII ст.

Гатычны раман — твор, заснаваны на прыемным адчуванні жаху чытача, рамантычны «чорны раман» у прозе з элементамі звышнатуральных «жахаў», таямнічых прыгод, фантастыкі і містыкі (сямейныя праклёны і прывіды). Развіваўся ў асноўным у англамоўнай літаратуры. Гэта папярэднік сучасных «жахаў». Назва — ад архітэктурнага стылю готыка (дзеянне раманаў часта разгортваецца ў старых гатычных замках). Аднак, па здагадцы пісьменніцы Маргарэт Дрэбл, тэрмін *Gothic* першапачаткова ўжываўся ў значэнні «сярэдневяковы», як у падзагалоўку рамана «Замак Отранта», дзеі якога адбываюцца ў Сярэднія вякі (*Castle of Otranto, a Gothic Tale*).

У перыяд з 1765 па 1850 гатычны раман быў найбольш чытальнай кнігадрукаванай прадукцыяй як у Англіі, так і ў Еўропе

Даследчыкі, ў залежнасці ад градацыі і мастацкай інтэрпрэтацыі жахлівага, выдзялялі ў гатычным рамане некалькі напрамкаў — гатычны раман, раман напружання і трывогі, раман жаху, усходняя аповесць жаху ды шэраг іншых. Мастацкі вопыт гатычнага рамана паслужыў з'яўленню навукова-фантастычнага, авантурна-прыгодніцкага, гістарычнага і дэтэктыўнага раманаў.

## Зараджэнне жанру 
Жанр гатычнай літаратуры ўзнікае у другой палавіне XVIII стагоддзя на хвалі рамантызму. Першапачаткова атрымаў развіццё ў англамоўнай літаратуры. Гатычны раман напоўнены таямнічымі містычнымі падзеямі, прыгодамі, змяшчае і фантастыку і элементы звышнатуральных «жахаў». Сваё вызначэнне жанр атрымаў у сувязі з адмысловай цікавасцю да «готыкі» Сярэдневякоўя, і сфарміраваўся на ўяўленні аўтараў таго часу пра свет як арэну адвечнай барацьбы процілеглых пачаткаў — дабра і зла, Бога і д'ябла… Падзеі гатычнага рамана разгортваюцца ў сярэдневяковых замках, манастырах, цэрквах і капліцах, падзямеллях, сутарэннях і т. п., на фоне змрочных пейзажаў, што надае апавяданню адчуванне і каларыт загадкавасці, страху, злавеснасці. Першаадкрывальнікам жанру справядліва лічыцца англійскі пісьменнік Хорас Уолпал, аўтар кананічнага гатычнага рамана «Замак Отранто» (1764). У Вялікабрытаніі ў 1764—1820-х гг. убачылі свет сотні гатычных раманаў.

## Гатычная літаратура і літаратура жахаў у XX стагоддзі 
У XX стагоддзі з «гатычнага» жанру аддзялілася «літаратура жахаў» (Блэквуд, Лаўкрафт, Блох, Стывен Кінг). На стыку фэнтэзі і готыкі з'явіўся жанр *Dark Fantasy*. Шырокае распаўсюджанне ў XIX-XX стст. атрымалі розныя зборнікі і анталогіі. Адным з першых можна вылучыць зборнік апавяданняў Ганны Лемойн «Дзікія ружы», падобныя зборнікі паклалі пачатак кнігам фармату чэпбук ( — недарагое выданне кішэннага фармату). У лік найбольш папулярных можна аднесці лонданскі 1000-старонкавы серыял «Вампір Варні, або крывавы баль», які выходзіў з 1847 года. Кожная частка гэтага твора ўяўляла сабой асобную кнігу — восем старонак друкаванага тэксту (усяго выйшла 220 такіх кніг).

Асобныя элементы гатычнага рамана атрымала ў спадчыну так званая паўднёвая готыка.

Прыхільнікі гатычнай літаратуры некалькі пашырылі яе першапачатковае тлумачэнне, але асноўныя яе рысы і дагэтуль застаюцца тымі ж.

## Гл. таксама 
* Беларуская гатычная проза

Катэгорыя:Гатычная літаратура
Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Гігес

**Гігес** (, каля 680 г. да н. э.—644 г. да н. э.) — валадар Старажытнай Лідыі, заснавальнік дынастыі Мермнадаў.

Паводле Герадота, Гігес прыйшоў да ўлады ў Сардах, калі выгнаў нашчадкаў Геракла, якія кіравалі Лідыяй 22 пакаленні (каля 505 гадоў). Першаснай задачай Гігеса стала барацьба з кімерыйцамі, што спусташалі захад Малой Азіі. Для гэтага ён заключыў саюз з асірыйскім валадаром Ашурбаніпалам. Гігес таксама імкнуўся распаўсюдзіць сваю ўладу на Іонію. Загінуў падчас чарговага нашэсця кімерыйцаў.

Нашчадкам Гігеса быў вядомы лідыйскі валадар Кроз.

## Спасылкі 
* Lydia 

Катэгорыя:Гісторыя Турцыі
Катэгорыя:Лідыя
Калінінградскі завулак (Мінск)

**Калінінгра́дскі завулак** — завулак у Першамайскім раёне горада Мінска. Названы ў гонар расійскага горада Калінінград.

## Апісанне
Завулак пачынаецца ў дварах кварталу, які ствараюць вуліцы Сурганава — Якуба Коласа — Чарнышэўскага — Кузьмы Чорнага, перасякаецца з вуліцай Чарнышэўскага і заканчваецца скрыжаваннем з вуліцай Калініна.

## Славутасці завулка
* Ваенны камісарыят Першамайскага раёна (д. 7А)
* Цэнтр Рэлігійнага аб’яднання Сведкаў Іеговы ў Рэспубліцы Беларусь (д. 16)
* Малітвены дом Царквы Ісуса Хрыста і Святых апошніх дзён (Мармоны)
Лідыя (значэнні)

***Лідыя** — старажытная гістарычная вобласць і дзяржава на захадзе Малой Азіі.
*Лідыя — жаночае імя.
Уладзімір Аляксеевіч Сапрыкін

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Уладзімір Аляксеевіч Сапрыкін
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1939—1943
 |званне         = капітан
 |род войскаў    = пяхота
 |камандаваў     = 
 |частка         = 
 |бітвы       = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
     
}
 |Commons       = 
 |сувязі        = 
 |у адстаўцы    = 
 |роспіс        = 
}}
**Уладзі́мір Аляксе́евіч Сапры́кін** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1944).

У. А. Сапрыкін нарадзіўся ў вёсцы Сухадол (Ліпецкая вобласць). Скончыў дзесяцігодку, рабфак, Варонежскі педагагічны інстытут. Працаваў настаўнікам у Варонежскай вобласці. У Чырвонай Арміі з 1939 года. У 1941 годзе скончыў Грозненскае ваеннае вучылішча. Камандаваў узводам, ротай, батальёнам. У кастрычніку 1941 г. У. А. Сапрыкін — памочнік начальніка штаба 845-га стралковага палка 303-й стралковай дывізіі.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны з 1941 года на 1-м Беларускім фронце. Батальён пад камандаваннем капітана Сапрыкіна вызначыўся ў баях за вёску Чырвоная Слабада Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці 1—3 снежня 1943 г. Батальён штодзень адбіваў да 12 контратак ворага. Апынуўшыся ў аблозе, капітан Сапрыкін выклікаў агонь артылерыі на сябе, быў цяжка паранены і трапіў у палон.

З 1946 года жыў у Канадзе. Працаваў партовым грузчыкам, змяніў шмат месц працы. У 1950-х гг. скончыў Політэхнічны ўніверсітэт у Таронта.

Памёр 24 красавіка 1990 г. і быў пахаваны на рускіх могілках у Таронта. У ліпені 1999 г. перапахаваны ў брацкай магіле на месцы бою каля вёскі Чырвоная Слабада.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Ордэн Аляксандра Неўскага
* Ордэн Чырвонай Зоркі

## Пазбаўленне і аднаўленне звання Героя Савецкага Саюза 
25 жніўня 1977 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР Указ аб прысваенні звання Героя Совецкага Саюза Сапрыкину У. А. Сапрыкіну был адменены «в связи с ошибочным представлением». У выніку памылкі чалавека, працаваўшага з дакументамі ваеннапалонных, У. А. Сапрыкін быў абвінавачаны ў здрадзе і службе ў карных частках.
Пасля дадатковай праверкі Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 4 снежня 1991 г. капітан Сапрыкін У. А. адноўлены ў званні Героя Савецкага Саюза.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Варонежскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Камандзіры батальёнаў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Ваеннапалонныя СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ліпецкай вобласці
Катэгорыя:Капітаны СССР
Сухастой

**Сухасто́й** — засохлыя на корані дрэвы або дрэвастоі.

Сухастоі ўтвараюцца пры адміранні старых дрэваў, пашкоджанні дрэваў хваробамі і шкоднікамі і пры рэзкіх ваганнях умоў існавання (засуха, маразы, забалочванне глебы, лясныя пажары, зніжэнне ўзроўню грунтавых вод і інш.). У маладых лясах і пасадках узнікненне сухастояў можа быць выклікана загусценнем. Сухастойныя дрэвы могуць быць адзінкавымі або стаяць групамі.

Пашкоджаныя дрэвы становяцца ачагамі распаўсюджвання шкоднікаў і хвароб. У мэтах прадухілення ўтварэння сухастояў выкарыстоўваюцца санітарныя рубкі, вырубка старых і пашкоджаных дрэваў, барацьба са шкоднікамі і хваробамі і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лясы
Альфрэд Ёдль

{{Ваенны дзеяч
|імя     = Альфрэд Ёдль
|арыгінал імя = Alfred Jodl
|дата нараджэння  = 10.05.1890
|дата смерці    = 16.10.1946
|месца нараджэння =  
|месца смерці   =  
|выява =  
|шырыня      =  
|апісанне выявы = Начальнік аператыўнага аддзела Вярхоўнага галоўнакамандавання ўзброенымі сіламі
|мянушка       = 
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1910—1945
|званне      = 
|род войскаў   = артылерыя
|камандаваў  =
|частка       =
|бітвы    = Першая сусветная вайнаДругая сусветная вайна
|узнагароды     =
{

-

-
 
}
|сувязі = брат Фердынанд Ёдль
|у адстаўцы =
}}

**Альфрэд Ёдль** (; , Вюрцбург, Баварыя, Германская імперыя — , Нюрнберг, Баварыя) — нямецкі ваенны дзеяч. Начальнік Штаба аператыўнага кіраўніцтва Вярхоўнага камандавання вермахта, генерал-палкоўнік (з 1 лютага 1944 г.). 7 мая 1945 года падпісаў Акт капітуляцыі Германіі. Разглядаўся Нюрнбергскім трыбуналам як адзін з галоўных ваенных злачынцаў і па рашэнні суда быў павешаны.

## Літаратура 
* Іодль Альфрэд // . С. 296

Катэгорыя:Артылерысты Першай сусветнай вайны (Германія)
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Павешаныя ў Германіі
Уборак (вадасховішча)

**Убо́рак** () — вадасховішча ў Добрушскім раёне Гомельскай вобласці, за 1 км на паўночны захад ад пасёлка Уборак. Створана ў 1983 годзе у мэтах увільгатнення сельгасугоддзяў і рыбагадоўлі.

Наліўное вадасховішча, напаўняецца па канале з ракі Няцёша. Плошча паверхні 0,27 км². Даўжыня 0,7 км, найбольшая шырыня 0,4 км. Даўжыня земляной дамбы 2,07 км.  Найбольшая глыбіня вадасховішча 6,4 м, сярэдняя 4 м. Аб'ём вады 1,05 млн. м³. Сярэдні шматгадовы сцёк 2,8 млн. м³. Ваганні ўзроўню вады 5,3 м на працягу года.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* В Добрушском районе на водоеме Уборок открыт ведомственный пляж . *Добрушскі край*.

Катэгорыя:Басейн Іпуці
Катэгорыя:Вадасховішчы Добрушскага раёна
Катэгорыя:Вадасховішчы Гомельскай вобласці
Шведска-беларуская практычная транскрыпцыя

**Шведска-беларуская практычная транскрыпцыя** — уніфікаваныя правілы перадачы шведскіх уласных імён і неперакладальных рэалій на пісьме беларускай мовай.

Ніжэй змешчаныя парады складзены ў маі 2013 года на аснове «Кароткай граматыкі шведскай мовы» (адтуль пра шведскую фанетыку, pdf, 0,9 MB), аўтарства Вольгі Цвірка, пад агульнай рэдакцыяй Лявона Баршчэўскага, якая выйшла ў 2009 годзе. Да 2021 года гэта выданне было адзіным беларускім падручнікам шведскай мовы, але ўласна правіл шведска-беларускай практычнай транскрыпцыі не змяшчала, толькі агульныя звесткі пра адпаведнасць шведскай і беларускай фанетыкі.

У 2021 годзе парады па шведска-беларускай практычнай транскрыпцыі апублікаваны ў пасмяротным выданні Змітра Саўкі, яны **НЕ цалкам** супадаюць з табліцай складзенай на аснове падручніка Вольгі Цвірка. 

## Націск 
Звычайна, націск імкнецца да першага складу. Аднак, ёсць выключэнні, якія абазначаюць акутам над галоснай (апроч літары **i**). Суфікс -**in** заўсёды націскны (**Aulin** Аўлі́н).

## Табліца складзеная на аснове падручніка 2009 года 
## Заўвагі 
Традыцыйныя напісанні застаюцца нязменнымі, нягледзячы на рэальнае маўленне. Традыцыйнымі лічацца напісанні зафіксаваныя ў Беларускай энцыклапедыі ў 18 тамах або ў Беларускай савецкай энцыклапедыі. Напрыклад,  (, ) трэба было б пісаць **Ё́тэбарй**, блізка да шведскага маўлення. Аднак, па-першае, у беларускім маўленні і адпаведна на пісьме канцавое **-рй** не можа ўжывацца; па-другое, у традыцыйным напісанні **Гё́тэбарг**.

## Літаратура 
* *Цвірка В. У.* Кароткая граматыка шведскай мовы / В. У. Цвірка. — Мн.: Радыёла-плюс, 2009. — 88 с. — (Серыя «Беларускія ЕўраГраматыкі»). ISBN 978-985-448-095-4

Катэгорыя:Шведская мова
Катэгорыя:Практычныя транскрыпцыі на беларускую мову
Гаўрыла Андрэевіч Сарычаў

**Гаўрыла Андрэевіч Са́рычаў** (1763 — ) — расійскі мараплавец, географ, гідрограф. Адмірал (1829). Ганаровы член Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук (1809).

## Біяграфія 
У 1781 годзе скончыў Марскі корпус. Праходзіў службу на Балтыйскім і Міжземным морах. У 1784 годзе праводзіў гідраграфічныя даследаванні на рэках Дняпро і Сож. У 1785—1794 гадах прымаў удзел у экспедыцыі  у паўночна-ўсходняй частцы Сібіры, паўночнай частцы Ціхага акіяна. Даследаваў і нанёс на карту ўзбярэжжа Ахоцкага мора ад пасёлка Ахоцк да вусця ракі Алдома, астравы Прыбылова, Дыяміда, Святога Лаўрэнція, Святога Мацвея, усходні бераг Берынгава праліва, мыс Аляска. У 1799—1800 гг. камандаваў караблём «Масква». У 1802—1817 гг. праводзіў гідраграфічныя даследаванні па складанню марскіх карт, атласа і лоцый Балтыйскага мора і Фінскага заліва. У 1802—1806 гг. узначальваў Балтыйскую гідраграфічную экспедыцыю. У 1808 годзе ў якасці генерал-гідрографа ўзначаліў рускую гідраграфію. З 1827 года галоўны камандзір Кранштацкага порта.

## Навуковыя працы 
Сярод апублікаваных работ Г. А. Сарычава:
* Путешествие флота капитана Сарычева по северо-восточной части Сибири, Ледовитому морю и Восточному океану, ч. 1—2. — СПБ, 1802;
* Правила, принадлежащие к морской геодезии — СПБ, 1804;
* Путешествие капитана Биллингса чрез Чукотскую землю от Берингова пролива до Нижнеколымского острога и плавание капитана Галла… — СПБ, 1811;
* Морской Атлас всего Балтийского моря с Финским заливом и Категатом — СПБ, 1812
і інш.

## Памяць 
У гонар Г. А. Сарычава названы праліў паміж астравамі Святога Мацвея і Гала, пік на Алеуцкіх астравах, вулкан і пасёлак на востраве Матуа (Курыльскія астравы), сопка на Новай Зямлі, востраў у Чукоцкім моры каля ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі і іншыя геаграфічныя аб’екты.

## Літаратура 
* 
* Сарычев Гавриил Андреевич // Вялікая савецкая энцыклапедыя 
* Сарычев Гавриил Андреевич // Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002. 

Катэгорыя:Адміралы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Географы Расіі
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Картографы Расіі
Катэгорыя:Гідрографы Расіі
Катэгорыя:Начальнікі гідраграфічнай службы Расіі
Char D2

**D2** () — французскі лёгкі (парой адносіцца да сярэднім) пяхотны танк 1930-х гадоў. Мадэрнізаваны варыянт танка D1, распрацаваны ў 1934 годзе. За час серыйнай вытворчасці з 1936 па 1940 год было выпушчана 100 асобнікаў. У Другой сусветнай вайне D2 абмежавана выкарыстоўваліся пры абароне Францыі ў 1940 годзе.

21 машына дасталася ў якасці трафеяў немцам, якія нядоўга выкарыстоўвалі D2 пад найменнем Pz.Kpfw 733(f).

## Складаўся на ўзбраенні 
*  Францыя

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Танкі Францыі
Катэгорыя:Пяхотныя танкі
Катэгорыя:Танкі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Танкі паводле алфавіта
Акт капітуляцыі Германіі

**Акт безумоўнай капітуляцыі германскіх узброеных сіл** (англ.: *German Instrument of Surrender*, фр.: ''Actes de capitulation de l'Allemagne nazie*, ням.: *Bedingungslose Kapitulation der Wehrmacht'') — юрыдычны дакумент, згодна якога з 23 гадзін 01 хвіліны 8 мая 1945 года па цэнтральна-еўрапейскім часе (з 01.01, 9 мая па маскоўскім часе), застаючыся ў раёнах размяшчэння, германскія войскі павінны былі спыніць баявыя дзеянні на ўсіх франтах. Гэта пазначыла завяршэнне Другой сусветнай вайны ў Еўропе.

Акт быў падпісаны прадстаўнікамі Вярхоўнага камандавання вермахта, вярхоўнага камандавання Заходніх саюзнікаў і Савецкага Саюза. Час падпісання: 7 мая ў 02:41 (па сярэднееўрапейскім часе).

Начальнік Вярхоўнага камандавання вермахта генерал-палкоўнік Альфрэд Іодль падпісаў Акт, як прадстаўнік вермахта. Капітуляцыю прынялі: ад англа-амерыканскага боку генерал-лейтэнант арміі ЗША, начальнік Галоўнага штаба Саюзных экспедыцыйных сілаў Уолтэр Бедэл Сміт, ад СССР — прадстаўнік Стаўкі Вярхоўнага Галоўнакамандавання пры камандаванні саюзнікаў генерал-маёр Іван Суслапараў. Таксама Акт падпісаў намеснік начальніка Штаба нацыянальнай абароны Францыі брыгадны генерал Франсуа Севезо як сведак.

Капітуляцыя нацысцкай Германіі ўступіла ў сілу 8 мая ў 23:01 (па сярэднееўрапейскім часе). Дакумент быў складзены на англійскай мове, і толькі англійскі тэкст прызнаны афіцыйным. Аднак, па патрабаванні Сталіна, 8 мая ў прыгарадзе Берліна Карлсхорсце адбылася цырымонія другога падпісання капітуляцыі. Дата афіцыйнага аб’яўлення аб падпісанні капітуляцыі (8 мая ў Еўропе і Амерыцы, 9 мая ў СССР) стала святкавацца як Дзень Перамогі адпаведна ў Еўропе і ў СССР.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вялікая Айчынная вайна
Катэгорыя:Другая сусветная вайна
Катэгорыя:Падзеі 8 мая
Катэгорыя:Май 1945 года
Катэгорыя:1945 год у СССР
Катэгорыя:Узброеныя сілы Трэцяга рэйха
Вялікая Італія

thumb|right|350px|Карта «Вялікай Італіі».
thumb|right|270px|Карта Вялікай Італіі

**Вялікая Італія** (), ці **Імперская Італія** () — амбіцыйны праект, задуманы ў фашысцкай Італіі. Мэтай гэтага праекта было стварэнне італьянскай імперыі, якая акрамя тэрыторый, на якія прэтэндавалі ірэдэнтысты (Корсіка, Ніца, Далмацыя, Мальта), уключала б у сябе дадатковыя міжземнаморскія ўладанні з італьянскім насельніцтвам ці размешчаныя ў італьянскай сферы ўплыву. Да такіх тэрыторый прыхільнікі Вялікай Італіі прылічалі Албанію, Чарнагорыю, паўночны Туніс і паўночную Лівію. Праект меў на ўвазе стварэнне італьянскай дзяржавы, у якой неітальянскія элементы асіміляваліся бы і заахвочвалася італьянская каланізацыя. Меркаваная экспансія дапамагла бы Італіі аднавіць панаванне ў Міжземнамор'і, страчанае пасля падзення Рымскай імперыі.

## Літаратура 
* Baioni, Massimo. *Risorgimento in camicia nera*. Carocci. Arezzo, 2006.
* Blitzer, Wolf. *Century of War*. Friedman/Fairfax Publishers. New York, 2001 ISBN 1-58663-342-2.
* Chapin Metz, Helen. *Libya: A Country Study*. GPO for the «Library of Congress». Washington, 1987.
* De Felice, Renzo *Interpretations of Fascism* (translated by Brenda Huff Everett). Harvard University Press. Cambridge, 1977 ISBN 0-674-45962-8.
* De Felice, Renzo. *Mussolini l’Alleato: Italia in guerra 1940—1943*. Rizzoli Ed. Torino, 1990.
* Del Boca, A. *Le guerre coloniali del fascismo* Laterza. Roma, 1991.
* Galeotti, Carlo. *Credere obbedire combattere — I catechismi fascisti * Stampa Alternativa. Milano, 1996.
* Lamb, Richard. *Mussolini as Diplomat*. Fromm International Ed. London, 1999 ISBN 0-88064-244-0.
* Payne, Stanley G. *A History of Fascism, 1914-45*. University of Wisconsin Press. Madison, Wisc., 1995 ISBN 0-299-14874-2.
* Rosselli, Alberto. *Storie Segrete. Operazioni sconosciute o dimenticate della seconda guerra mondiale* Iuculano Editore. Pavia, 2007.
* Vignoli, Giulio. *I territori italofoni non appartenenti alla Repubblica Italiana*, Giuffrè, Milano, 1995.
* Vignoli, Giulio. *Gli Italiani dimenticati. Minoranze italiane in Europa*, Giuffrè, Milano, 2000.
* Zaffiri, Gabriele. *L’Impero che Mussolini sognava per l’Italia*, The Boopen Editore, Pozzuoli (Napoli), ottobre 2008.

## Гл. таксама 
* Італьянскі ірэдэнтысцкі рух
* Рысарджымента

Катэгорыя:Ірэдэнтызм
Катэгорыя:Фашысцкая Італія
Рэйнская аперацыя

**Рэйнская аперацыя** (кодавая назва — **«Пландэр»**) — стратэгічная ваенная аперацыя ўзброеных сіл саюзнікаў супраць нямецкіх войскаў падчас Другой сусветнай вайны з мэтай фарсіравання Рэйна, частка Цэнтральна-Еўрапейскай аперацыі.

## Ход аперацыі 
Перад аперацыяй была праведзена гадзінная артылерыйская падрыхтоўка.

У паласе 30-га армейскага корпуса 2-й англійскай арміі чатыры батальёна 51-й пяхотнай дывізіі пачалі фарсіраванне. Да раніцы злучэння 30-га карпусы занялі плацдарм глыбінёй да 4 км. Таксама паспяхова фарсіравалі Рэйн войска 12-га карпусы 2-й англійскай арміі і 16-га корпуса 9-й амерыканскай арміі. Часткі 12-га корпуса авалодалі Везелем. Супраціўленне немцаў было малаважным.

У гэты ж дзень на паўночны ўсход ад Везеля высадзіўся паветраны дэсант.

## Вынікі 
Да зыходу 24 сакавіка войска 21-й групы армій захапілі на правым беразе Рэйна некалькі плацдармаў глыбінёй ад 10 да 12 км.

## У культуры 
Рэйнская аперацыя адлюстравана ў камп'ютарнай гульні Call of Duty 2, дзе ігрок у складзе падраздзялення павінен фарсіраваць Рэйн і захапіць плацдарм у раёне гарадка Валендар.

## Гл. таксама 
* Маас-Рэйнская аперацыя

Катэгорыя:Бітвы Другога фронту
Катэгорыя:Бітвы ЗША
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Канады
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Падзеі 24 сакавіка
Катэгорыя:1945 год у Германіі
Кроз

**Кроз** (, 595 г. да н.э.—546 г. да н.э.) — валадар Старажытнай Лідыі, апошні прадстаўнік дынастыі Мермнадаў.

## Сям’я 
Кроз нарадзіўся ў 595 г. да н. э. у сям’і валадара і выдатнага вайскавода Лідыі, Аліята II. Яго маці была родам з Карыі. Меў дзве сястры, а таксама зводнага брата Панцеляймона, які нарадзіўся ад другой жонкі Аліята II, грачанкі. Згодна паданню, у 560 да н.э. г. да н. э., калі Кроз заняў прастол, Панцеляймон і мачаха паспрабавалі атруціць яго. Аднак змову выкрыў прыдворны кухар.

Першы народжаны Крозам сын быў нямы, таму лічыўся няздатным, каб стаць спадчыннікам. Другі сын Аціс загінуў пры жыцці бацькі.

## Кіраванне 
Ужо пры Аліяце II Лідыя з’яўлялася наймагутнейшай малаазіяцкай дзяржавай, якая здолела спыніць прасоўванне на захад Мідыі. Кроз працягваў палітыку бацькі і пашырыў межы Лідыі на ўсход да ракі Галіс. У склад яго валоданняў увайшлі землі Карыі, а таксама грэчаскія полісы заходняга ўзбярэжжа Малой Азіі. З некаторымі грэчаскімі гарадамі былі заключаны дагаворы, але найчасцей яны падпарадкоўваліся Лідыі на правах аўтаноміі.

Разам з гэтым, Кроз імкнуўся прыцягнуць да сябе грэчаскіх інтэлектуалаў. Палац Кроза ў Сардах наведвалі Салон, Фалес з Мілета і іншыя вядомыя дзеячы. Ён ахвяраваў значныя падарункі храму Апалона ў Дэльфах, а таксама заключыў роўнасны саюз са Спартай. Мяркуецца, што пры Крозе ў Сардах з’явілася яўрэйская абшчына.

У грэчаскай традыцыі Кроз лічыўся вельмі багатым. Яго багацці нават ўвайшлі ў прымаўку. Асновай багаццяў валадара былі здабыча і перапрацоўка металаў, у тым ліку срэбра і золата, а таксама актыўны знешні гандаль і эксплуатацыя заваяваных народаў.

## Вайна з Персіяй 
У 550 або 549 г. да н. э. Мідыя, якая з’яўлялася найбольш небяспечным супернікам Лідыі, была захоплена персідскім валадаром Кірам Вялікім. Кроз выкарыстаў гэта для далейшага прасоўвання сваёй дзяржавы на ўсход і пасля станоўчых адказаў аракулаў першым рушыў на землі Кіра. Першая бітва паміж лідыйцамі і персамі адбылася ў Кападокіі. Але яна не прынесла абодвум бакам ніякага плёну. Паколькі пачынаўся сезон сеяння, Кроз адступіў разам з войскам у Лідыю, адпусціў апалчэнцаў дахаты і даслаў запыт у Спарту, каб атрымаць дапамогу.

Магчыма, лідыйскі валадар чакаў, што Кір таксама адступіць. Аднак у самы нечаканы момант персідская армія з’явілася на раўніне каля Сардаў. Кроз паспеў сабраць конніцу, але пры пастраенні расцягнуў рады, каб больш яго воінаў адначасова маглі прыняць удзел у бітве. Кір пайшоў на хітрасць і пусціў наперад сваёй арміі вярблюдаў. Лідыйскія коні ніколі не бачылі гэтых жывёлін, а таму пужаліся. У выніку, Кроз прайграў. Кір захапіў і разрабаваў Сарды. Лідыя была ўключана ў склад яго дзяржавы.

Згодна грэчаскаму паданню, запалоненага Кроза персы вырашылі спаліць, але яму дапамог сам Апалон, які загасіў полымя. У вавілонскім клінапісным тэксце кажацца, што Кір забіў Кроза.

## Спасылкі 
* Croesus 
* Croesus. Between Legend and History

Катэгорыя:Гісторыя Турцыі
Катэгорыя:Лідыя
План «Рот»

**Чырвоны план**, **Рот-план**, **План «Рот»** () — стратэгічны план войскаў Германіі, другая фаза Французскай кампаніі. Рэалізаваны дзякуючы паспяховаму выкананню пунктаў плана «Гельб».

## Утрыманне плана і яго выкананне 
План складаўся з двух пунктаў. Паводле першага пункта, на захад ад Сомы ў кірунку да Сены немцы павінны былі нанесці адцягваючы ўдар. Паводле другога пункта, у кірунку да ракі Эны 9 чэрвеня наносіўся асноўны ўдар. З прычыны таго, што на мяжы з Германіяй знаходзілася магутная лінія ўмацаванняў пад назвай «лінія Мажыно», нямецкае камандаванне вырашыла арганізаваць бліцкрыг у Нідэрландах.

9 мая 1940 пасля чатырох гадзін авіяналётаў і артабстрэлаў французскіх пазіцый немцы пераплылі раку Маас у чатырох месцах да 16:00. Нягледзячы на першы няўдалы напад войскаў Ромеля, да шасці гадзін вечара французскія пазіцыі былі цалкам захопленыя немцамі. 10 мая немцы прасунуліся на 32 кіламетры далей і да 21 мая ім удалося выйсці да Ла-Манша, разрэзаўшы сілы саюзнікаў. 31 мая кольца нямецкага акружэння ў Дзюнкерку замкнулася, і брытанцы спешна эвакуіравалі свае войскі. Адзінае моцнае супраціўленне аказалі танкавыя часткі, абсталяваныя танкамі «Мацільда», іх удалося спыніць толькі 88-мм зеніткамі FlaK 88.

## Вынікі 
План «Рот» завяршыў разгром сіл саюзнікаў у Францыі і прывёў да поўнай капітуляцыі Францыі 25 чэрвеня.

Катэгорыя:Ваенныя планы Германіі
Катэгорыя:Ваенныя планы, створаныя ў XX стагоддзі
Катэгорыя:Французская кампанія
Заходнія саюзнікі

**Заходнія саюзнікі,** у заходнім свеце часта проста **саюзнікі** () — кааліцыя дэмакратычных краін, а таксама іх калоній. Была часткай Антыгітлераўскай кааліцыі падчас Другой сусветнай вайны. Ключавую ролю ў гэтай кааліцыі адыгрывалі Злучанае Каралеўства, краіны Садружнасці, Злучаныя Штаты Амерыкі, а таксама Францыя і некаторыя іншыя краіны. СССР і Кітай не ўключаюцца ў паняцце «Заходнія саюзнікі».

Кааліцыя ўзнікла ў адказ на ўварванне нацысцкай Германіі ў Польшчу ў 1939 годзе, калі звязаныя з апошняй і паміж сабой саюзнымі пагадненнямі аб узаемадапамозе ўступілі ў вайну Вялікабрытанія, Францыя, Аўстралія, Новая Зеландыя і крыху пазней Канада, Ньюфаўндленд, Паўднёва-Афрыканскі Саюз, Непал. Пазней у колькасць «Заходніх саюзнікаў» увайшлі некаторыя іншыя краіны, у тым ліку ЗША, якія да 1941 года фармальна не былі ў стане вайны, але былі «неваюючым саюзнікам» з прычыны вялікай ваеннай і эканамічнай дапамогі ваюючым краінам і паводле Атлантычнай хартыі 1941 года.

Тэрмін «(Заходнія) Саюзнікі» працягваў ужывацца для абазначэння амерыканскіх, брытанскіх і французскіх узброеных сіл, размешчаных у Заходняй Германіі з 1945 па 1994 гады.

## Гл. таксама 
* Заходнееўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны
* Міжземнаморскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны
* Афрыканскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны
* Ціхаакіянскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны
* Ленд-ліз

Катэгорыя:Другая сусветная вайна
Дзіўная вайна

**Дзіўная вайна** () — пашыраная ў гістарычнай літаратуры назва пачатковага перыяду (з 3 верасня 1939 па 10 мая 1940) Другой сусветнай вайны на фронце ў Заходняй Еўропе. Таксама можа называцца **Фальшывай вайной** () і **Сядзячай вайной** ().

Упершыню назва *Phoney War* было выкарыстана амерыканскімі журналістамі ў 1939 годзе. Аўтарства французскай версіі *Drôle de guerre* () належыць пяру французскага журналіста Ралана Даржэлеса. Такім чынам быў падкрэслены характар баявых дзеянняў паміж ваюючымі бакамі - амаль поўная іх адсутнасць, за выключэннем баявых дзеянняў на моры. Ваюючыя бакі вялі толькі баі лакальнага значэння на франка-нямецкай мяжы, у асноўным знаходзячыся пад абаронай ліній Мажыно і Зігфрыда.

Перыяд «Дзіўнай вайны» у поўнай меры быў выкарыстаны нямецкім камандаваннем ў якасці стратэгічнай паўзы. Гэта дазволіла Германіі паспяхова рэалізаваць Польскую кампанію, аперацыю «Везерубунг», а таксама падрыхтаваць план «Гельб».

Характарызавалася адсутнасцю актыўных баявых дзеянняў паміж англа-французскімі і сканцэнтраванымі супраць іх гітлераўскімі войскамі.

Скончылася ў сувязі з наступленнем гітлераўскіх армій у Заходняй Еўропе.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)

## Спасылкі 
* «The Phoney War» October 1939 — April 1940 — World War II Multimedia Database  
* The Phoney War 
* Battle of Atlantic, River Plate, Phoney war 
* BBC — WW2 People’s War — Phoney War 
* BBC — WW2 People’s War — Memories of the Phoney War-OCTOBER 1939 — JUNE 1940 
* De Gaulle, the "phoney war " and the French campaign, May-June 1940  
* WWII: Drole de Guerre (Phoney War), 1939—1940 
* Halford Mackinder’s Necessary War 
* «Sitzkrieg» an der deutsch-französischen Grenze  

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Другая сусветная вайна
Катэгорыя:Францыя ў Другой сусветнай вайне
Цэнтральна-Еўрапейская аперацыя

**Цэнтральна-Еўрапейская аперацыя** (**уварванне заходніх саюзнікаў у Германію**, **Цэнтральна-Еўрапейская кампанія**; 22 сакавіка — 11 мая 1945) — заключная стратэгічная ваенная аперацыя войскаў саюзнікаў супраць нямецкай арміі падчас Другой сусветнай вайны.

## Перадгісторыя 
Наступ саюзных войскаў з 8 лютага па 21 сакавіка скончылася іх выхадам да Рэйна. На левым беразе гэтай ракі ўтварыліся дзве буйныя групоўкі. Паўднёвей Рура на Рэйн выйшлі 6-я і 12-я групы армій. Яны захапілі два плацдармы на правым беразе ракі, стварыўшы спрыяльныя ўмовы для абыходу Рура з поўдня і наступы ўглыб Германіі. На захад і поўнач ад Рура знаходзілася 21-я група армій.

Становішча, якое склалася да канца сакавіка на Заходнім фронце, была выключна спрыяльным для саюзнікаў. Нямецкія войскі, якія пацярпелі цяжкія паражэнні ў Ардэнскай і Маас-Рэйнскай аперацыях, панеслі вялікія страты пры адыходзе з левага берага Рэйна, былі вельмі саслаблены. Маральны і баявы дух нямецкіх салдатаў быў падарваны. Амерыканскія войскі захапілі Рурскі прамысловы раён - найважнейшы ваенна-прамысловы раён Германіі, ад якога залежала здольнасць Германіі працягваць вайну. Недахоп сіл і сродкаў не дазваляў камандаванню вермахта стварыць колькі-небудзь трывалую абарону на Заходнім фронце.

## Расстаноўка сіл 
### Саюзнікі 
* 21-я група армій (Б. Мантгомеры)
** 1-я канадская армія
** 2-я брытанская армія
* 12-я група армій
** 1-я амерыканская армія
** 3-я амерыканская армія
** 9-я амерыканская армія
** 15-я амерыканская армія
* 6-я група армій
** 7-я амерыканская армія
** 1-я французская армія

### Германія 
* Група армій «H»
** 25-я армія
* Група армій «B»
** 15-я армія
** 6-я танкавая армія СС
** 5-я танкавая армія
** 7-я армія
* Група армій «G»
** 1-я армія
* 19-я армія

## Ход аперацыі 
* 22 сакавіка – пачатак Цэнтральна-Еўрапейскай аперацыі.
* 23 сакавіка – пачатак Рурскай аперацыі.
* 24 сакавіка – фарсіраванне Рэйна 21-й групай армій (аперацыя «Plunder»). Высадка паветрана-дэсантных войскаў саюзнікаў на правы бераг Рэйна (аперацыя «Varsity»).
* 25 сакавіка – вызваленне Дармштата. Захоп мастоў праз Рэйн.
* 26 сакавіка – злучэнні 7-й амерыканскай і 1-й французскай армій пераправіліся праз Рэйн.
* 17 красавіка – капітуляцыя акружанай у Руры нямецкай групоўкі.
* 25 красавіка – сустрэча на Эльбе (першая сустрэча савецкіх і амерыканскіх войскаў).
* 8 мая – капітуляцыя Германіі
* 10 мая – саюзнікі дасягаюць Маўтхаўзена.
* 11 мая – саюзнікі ў Ліцэне і Карлавы Вары. Канец аперацыі.

## Вынікі 
Гэтай аперацыяй скончыліся ваенныя дзеянні на Заходнееўрапейскім тэатры ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бітвы Другога фронту
Катэгорыя:Бітвы ЗША
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Канады
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы Польшчы
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:1945
Аперацыя «Марскі леў»

thumb|План аперацыі
**Аперацыя «Марскі леў»** () — кодавая назва дэсантнай аперацыі па высадцы на Брытанскія астравы, якая планавалася Гітлерам. План заснаваны 16 ліпеня 1940 года. Паводле яго, нямецкія войскі павінны былі фарсіраваць Ла-Манш, высадзіцца паміж Дуўрам і Портсмутам у складзе каля 25 дывізій, а затым наступаць з мэтай адрэзаць Лондан. Фронт меркавалася расцягнуць ад Фолкстана да Богнара. Ваеннае камандаванне было даручана фельдмаршалу Рундштэту. 

Дата пачатку аперацыі ўвесь час адкладвалася. 9 студзеня 1941 года, пасля паражэння ў бітве за Брытанію, Гітлер аддаў загад аб адмене высадкі на Брытанію. 
13 лютага 1942 года камандуючы крыгсмарынэ адмірал Рэдэр у апошні раз гутарыў з Гітлерам пра аперацыю «Марскі леў» і пераканаў яго даць згоду на спыненне якой-небудзь падрыхтоўкі ў гэтым кірунку. 

Калі пасля вайны генерала Ёдля спыталі пра гэтыя планы, ён адказаў: «Нашы планы ў значнай ступені нагадвалі планы Юлія Цэзара».

## Крыніца 
* http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1940morlev.html

М
М
Кроз (значэнні)

*Кроз — валадар Старажытнай Лідыі, апошні прадстаўнік дынастыі Мермнадаў
*Кроз — дэпартамент у цэнтральнай вобласці Францыі
Аліят II

**Алія́т II** (, 619 г. да н.э.—560 г. да н.э.) — валадар Старажытнай Лідыі, прадстаўнік дынастыі Мермнадаў.

Аліят II праводзіў палітыку пашырэння сваёй дзяржавы. На захадзе падначаліў сабе грэчаскія гарады Іоніі. Правёў 5 спусташальных ваенных кампаній супраць Мілета. На ўсходзе заваяваў Фрыгію і разграміў старадаўніх праціўнікаў—кімерыйцаў.

У 612 г. да н.э. Мідыя і Вавілон знішчылі Асірыю, галоўнага знешняга саюзніка Лідыі. Мідыйскі валадар Увахшатра (Кіаксар) пачаў заваяванне Малой Азіі, што вабіла радовішчамі жалеза і рэдкіх металаў. Лідыя фактычна была адзінай моцнай краінай, якая магла спыніць паспяховае прасоўванне мідыйцаў на захад. У 590 г. пачалася кровапралітная вайна, якая цягнулася 5 гадоў. 28 мая 585 г. да н.э. войскі Лідыі і Мідыі сышліся ў чарговай бітве, аднак спыніліся з-за сонечнага зацьмення, прадказанага Фалесам з Мілета. Аліят II і Увахшатра заключылі мірны дагавор і падзялілі Малую Азію па рацэ Галіс.

Аліят II быў двойчы жанаты. Першая жонка-карыйка нарадзіла яму сына Кроза. Другая жонка-грачанка — сына Панцеляймона. Акрамя таго, у яго былі дзве дачкі. Адна з іх стала жонкай мідыйскага валадара Асціяга.

Памёр каля 560 г. да н.э. Пахавальня Аліята II знаходзіцца недалёка ад Сардаў.

## Спасылкі 
* Alyattes of Lydia
* Alyattes II 

Катэгорыя:Гісторыя Турцыі
Катэгорыя:Лідыя
Мермнады

]]
**Мермнады** (, каля 680 г. да н.э.—546 г. да н.э.) — дынастыя валадароў Старажытнай Лідыі.

Заснавальнікам дынастыі лічыцца Гігес, які захапіў уладу ў нашчадкаў Геракла, што кіравалі Лідыяй 22 пакаленні (каля 505 гадоў). Ён заключыў саюз з Асірыяй і распачаў барацьбу супраць кімерыйцаў. Усяго Лідыяй кіравала 5 валадароў з гэтай дынастыі. Іх галоўным цэнтрам сталі Сарды. Археолагі сведчаць, што менавіта ў VII — VI стст. да н.э. адбываўся імклівы рост гэтага горада.

Найбольшага поспеху дасягнулі апошнія валадары Аліят II і Кроз, якія заваявалі ўвесь захад Малой Азіі. Пасля заняпаду Асірыі, Аліят II здолеў у 585 г. да н.э. спыніць экспансію новай краіны-гегемона Мідыі на захад. Аднак спроба Кроза прасунуцца за раку Галіс выклікала вайну з персідскім уладаром Кірам Вялікім і прывяла да заваявання Лідыі персамі.

## Спасылкі 
* ancient.eu.com
* livius.org 

Катэгорыя:Дынастыі Старажытнага Усходу
Катэгорыя:Лідыя
Андрэй Сідарэнкаў

**Андрэй Сідарэнкаў** (нар. , Сіламяэ, Эстонская ССР) — эстонскі футбаліст, абаронца талінскага «Пакара» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Эстоніі.

## Клубная кар’ера 
Гуляў за розныя эстонскія клубы, найбольш паспяховым на радзіме было выступленне за талінскую «Флору». У 2008 годзе перабраўся ў чэмпіянат Даніі, гуляў спачатку за клуб вышэйшага дывізіёна «Сёнер’юск», потым за клубы ніжэйшых дывізіёнаў.

У сакавіку 2013 года перайшоў у «Гомель». У гомельскім клубе стаў асноўным левым абаронцам. Па заканчэнні сезона ў снежні 2013 года пакінуў гомельскі клуб.

У сакавіку 2014 года вярнуўся на радзіму, стаўшы іграком клуба «Калеў» з Сіламяэ, але ўжо ў красавіку пакінуў яго. У чэрвені 2014 года вярнуўся ў «Калеў». У 2016 годзе стаў іграком клуба «Ныме Калью».

У 2018 годзе перайшоў у клуб трэцяга дывізіёна Нарвегіі «Нюбергсун». У лютым 2019 года вярнуўся ў Эстонію, стаўшы іграком клуба другога дывізіёна «Легіён» з Таліна, у сезоне 2020 гуляў за яго ў Мэйстрыліізе. Пасля стаў гуляць у міні-футбол, з лета 2022 года далычыўся да «Пакара» з пятага дывізіёна.

## Міжнародная кар’ера 
Выступае за нацыянальную зборную Эстоніі.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр эстонскай Мэйстрылігі (2): 2007, 2014
*   Бронзавы прызёр эстонскай Мэйстрылігі (3): 2006, 2016, 2017
*  Пераможца Кубка Эстоніі: 2008

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Эстоніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Эстоніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Транс Нарва
Катэгорыя:Ігракі ФК Калеў Сіламяэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Флора Талін
Катэгорыя:Ігракі ФК Тулевік Вільяндзі
Катэгорыя:Ігракі ФК Тэрвіс Пярну
Катэгорыя:Ігракі ФК Сёнер’юск
Катэгорыя:Ігракі ФК Вібарг
Катэгорыя:Ігракі ФК Фрэдэрысія
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Ныме Калью
Катэгорыя:Ігракі ФК Нюбергсун
Катэгорыя:Ігракі ФК Легіён Талін
Катэгорыя:Ігракі ФК Пакар Талін
Катэгорыя:Ігракі ў міні-футбол
Свідзінскі

**Свідзінскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Уладзімір Іванавіч Свідзінскі (1923—1945) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза
* Іосіф Вікенцьевіч Свідзінскі (1918—1996) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза
Ласосна (возера)

**Ласо́сна** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свіна (працякае праз возера), за 45 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Полацк, каля вёскі Быхаўцы.

Плошча паверхні 0,25 км². Даўжыня 1,05 км, найбольшая шырыня 0,62 км. Даўжыня берагавой лініі 2,77 км. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй да 4 м, пераважна пад хмызняком. Возера праточнае.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Обалі
Свяча

**Свяча:**
## Беларусь 
* Свяча — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці
* *Свяча* — другая назва ракі Свячанка (прыток Улы) ў Сенненскім, Чашніцкім і Бешанковіцкім раёнах Віцебскай вобласці
* Свяча — вадасховішча ў Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласці на рацэ Гразіва
## Расія 
* Свяча (Кіраўская вобласць)
Свяча (вадасховішча)

**Свяча́** — вадасховішча ў Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, за 57 км на паўднёвы захад ад Нароўлі каля вёскі Мальцы.

Вадасховішча наліўное. Створана ў 1981 годзе ў пойме ракі Гразіва (прыток ракі Славечна) ў мэтах абваднення сельгасугоддзяў, рыбагадоўлі і адпачынку. Напаўняецца па канале з ракі Гразіва.

Плошча паверхні вадасховішча 0,8 км², даўжыня 1,1 км, найбольшая шырыня 1 км. Даўжыня агараджальнай дамбы складае 3,6 км. Глыбіня вадасховішча 3 м. Аб’ём вады 1,77 млн м³. Ваганні ўзроўню вады на працягу года 1 м.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Вадасховішчы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Нараўлянскага раёна
Сведзь

**Сведзь** — рака ў Беларусі, у Калінкавіцкім, Светлагорскім і Рэчыцкім раёнах Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).

Пачынаецца за 1,5 км на поўдзень ад вёскі Падлукі Калінкавіцкага раёна, упадае ў Бярэзіну за 3 км на ўсход ад вёскі Сведскае Рэчыцкага раёна. Цячэ па паўночнай частцы Гомельскага Палесся. Даўжыня ракі 49 км. Плошча вадазбору 625 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,3 м/км.
Даліна ракі невыразная, у сярэднім цячэнні месцамі трапецападобная, шырынёй 1—3 км. Схілы вышынёй 5—7 м, спадзістыя. Пойма двухбаковая, шырынёй 0,5—1 км), моцна перасечаная меліярацыйнымі каналамі. Рэчышча шырынёй 10—20 м каналізаванае, за выключэннем невялікага ўчастка каля вусця. Асноўны прыток — Стоўпінка (справа).

Уздоўж ракі населеныя пункты Яланы, Шупейкі, Баравікі, Селішчы, Сведскае.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гомельской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Калінкавіцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Рэчыцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Светлагорскага раёна
Беларускі дзяржаўны маладзёжны тэатр

**Беларускі дзяржаўны маладзёжны тэатр**, **БДМТ** — дзяржаўны маладзёжны тэатр у Мінску.

## Гісторыя 
Адкрыты 18 ліпеня 1984 года пастановай Савета Міністраў БССР. 30 красавіка 1986 года ў памяшканні клуба імя Ф.Дзяржынскага адбылася прэм'ера першай пастаноўкі тэатра - «Гэтыя незразумелыя старыя людзі...» паводле дакументальнай аповесці С. Алексіевіч «У вайны не жаночы твар». 19 лістапада 1986 года адбылося ўрачыстае адкрыццё тэатра і пачатак першага тэатральнага сезона. 

Восенню 1987 года тэатр атрымаў свой уласны будынак — былы кінатэатр «Спартак». Але рэканструкцыя працягвалася доўга, таму афіцыйнае наваселле адбылося толькі 25 сакавіка 1994 года..

## Сучаснасць 
З лістапада 2014 года Маладзёжны тэатр канчаткова пераехаў на новую пляцоўку — у былы Дом культуры Будтрэста № 1 (вуліца Казлова, 17).

## Мастацкае кіраўніцтва 
* Рыгор Баравік (1984-1987)
* Барыс Луцэнка (1988-1991)
* Віталь Уладзіміравіч Катавіцкі (1991-2003)
* Мадэст Абрамаў (2003-?)
* Віталь Уладзіміравіч Катавіцкі (2013)

## Спасылкі 
*Сайт тэатра 
*Беларускі дзяржаўны маладзёжны тэатр на карце 
*На карце 
*Маладзёжны тэатр на сайце "Минск старый, новый" 

Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1984 годзе
Катэгорыя:Тэатры Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:1984 год у Мінску
Вікіданыя

**Вікіданыя** () — сумесна рэдагаваная база ведаў, створаная Фондам Вікімедыя. Яна выкарыстоўваецца для забеспячэння цэнтралізаванага захоўвання даных, якія могуць утрымлівацца ў артыкулах Вікіпедыі — напрыклад, інтэрвікі-спасылак або статыстычнай інфармацыі: дат нараджэння, колькасці насельніцтва і да т. п.

## Гісторыя 
Рэалізацыя праекта афіцыйна разбіта на тры этапы:
* фаза 1 — падтрымка цэнтралізаванага захоўвання інтэрвікі-спасылак.
* фаза 2 — элементы базы ведаў у выглядзе падтрымкі адвольных сцвярджэнняў аб аб’екце артыкула.
* фаза 3 — падтрымка адвольных пошукавых запытаў з магчымасцю выкарыстоўваць іх вынікі для аўтаматычнага абнаўлення розных спісаў у артыкулах Вікіпедыі.

## Гл. таксама 
* DBpedia

## Спасылкі 
* .
* 

Катэгорыя:Праекты Вікімедыі
Катэгорыя:Базы даных
Катэгорыя:З’явіліся ў 2012 годзе
Селена

**Селе́на** () — багіня ў старажытнагрэчаскай міфалогіі. Увасабляла Месяц.

Селена лічылася дачкой тытанаў Гіперыёна і Тэі, сястрой бога Сонца Геліяса і багіні ранішняй зары Эас. Часам Селену атаясамлівалі з Артэмідай і Гекатай.

У рымскай міфалогіі Селене адпавядала Дыяна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Селена // *Власов В. Г.* Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства: В 10 т. — Спб.: Азбука-классика, 2004—2009. 
* Селена // Энцыклапедыя Кругасвет 
* Селена // *Любкер Ф.* Реальный словарь классических древностей [Пер. с нем.]. — М.: ДиректМедиа Паблишинг, 2009. 
* 

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Катэгорыя:Багіні месяца
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Абвер

[thumb|Радыст Абвера за працай. [Трэці рэйх|Германія, 1939 г.]]
**Абвер** () — орган ваеннай разведкі і контрразведкі Германіі ў 1919—1944 гадах.

У 1935—1944 гадах Абвер узначальваў адмірал Ф. В. Канарыс. У 1944 годзе ў складзе Галоўнага ўпраўлення імперскай бяспекі, падпарадкаванага Г. Гімлеру.

У Вялікую Айчынную вайну на акупіраванай тэрыторыі Беларусі дзейнічалі 4 разведвальныя, 3 дыверсійна-тэрарыстычныя і 9 контраразвведвальных груп Абвера, спецыяльная аператыўная група «Мінск», а таксама асобныя падраздзяленні разведвальных і контрразведвальных органаў Абвера «Зондэрштаб-Р», «Інгвар», «Цэпелін».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Абвер, артыкул з Савецкай Ваеннай Энцыклапедыі
* Анлайн-матэрыялы «Die Brandenburger». Kommandotruppe und Frontverband на сайце bundesarchiv.de
* «Wilhelm Canaris, A Photo Chronology» 
* *German Espionage and Sabotage Against the United States in World War II* , Department of the Navy — Naval Historical Center

Катэгорыя:Спецслужбы Трэцяга рэйха
Катэгорыя:Ваенная разведка
Катэгорыя:Узброеныя сілы Германіі
Катэгорыя:Аператыўныя службы
Катэгорыя:Разведвальныя арганізацыі
Уладзімір Дзмітрыевіч Будзько

**Уладзімір Дзмітрыевіч Будзько** (, Ліскі, Рагачоўскі раён, Гомельская вобласць — ) — беларускі археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1962).

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

У 1957 скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. У 1961—1964 гадах малодшы навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі АН БССР, у 1964—1965 — старшы навуковы супрацоўнік, у 1965—1970 — загадчык сектара археалогіі. У 1962 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Палеолит Белоруссии». У 1970—1972 годзе дацэнт Гомельскага ўніверсітэта, з 1973 года ў Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі.

## Навуковая сфера 
Даследаваў верхні палеаліт і мезаліт на тэрыторыі Беларусі і сумежнай тэрыторыі Расіі. Праводзіў раскопкі верхнепалеалітычных стаянак у Бердыжы, Елісеевічах, Юдзінаве, Юравічах, стаянак фінальнага палеаліту ў Падлужжы, Грэнску, Рудні Споніцкай і іншых, устанавіў іх геалагічны ўзрост (разам з Л. М. Вазнячуком), вызначыў месца гэтых помнікаў сярод аналагічных стаянак Усходняй і Цэнтральнай Еўропы. Вылучыў самастойную грэнскую культуру, якая ў сваім развіцці прайшла 2 этапы: фінальнапалеалітычны і мезалітычны.

## Творы 
* Археология в Белоруссии за советский период // Советская археология. — 1967. — № 4. — С.
* Некоторые итоги исследования палеолита Белоруссии // Человек и географическая среда: сборник к VII Международному конгрессу. — М., 1964.
* Новейшие данные по палеолиту Белоруссии // Труды Четвертичной комиссии. — М., 1964
* О свидерской культуре в Белоруссии // Мезолит СССР. — М. — Л., 1962. — (Археология СССР).
* Юровичская верхнепалеолитическая стоянка // Белорусские древности. — Мн., 1967.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Міхаіл Іванавіч Семянцоў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Міхаіл Іванавіч Семянцоў
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 26.09.1917
 |месца нараджэння =  
 |дата смерці    = 12.02.1945
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1938—1945
 |званне         = гвардыі старшы лейтэнант
 |род войскаў      = авіяцыя
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
     
-
 
}
 |Commons     = 
 |сувязі      = 
 |у адстаўцы  = 
 |роспіс      = 
}}
**Міхаіл Іванавіч Семянцо́ў** (—) — ваенны лётчык, гвардыі старшы лейтэнант, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1943).

Нарадзіўся ў Нікольскай слабодцы (зараз у межах Кіева). праз некалькі гадоў сям'я пераехала ў пасёлак Ільіч (каля Гомеля). Тут М. І. Семянцоў скончыў васьмігодку, школу ФЗВ. Працаваў слесарам на прадзільнай фабрыцы і на чыгунцы ў Гомелі. Адначасова вучыўся ў аэраклубе.
У Чырвонай Арміі з 1938 года. У 1940 г. скончыў Адэскую ваенную авіяцыйную школу пілотаў, праходзіў службу на Далёкім Усходзе. Падчас Вялікай Айчыннай вайны са жніўня 1941 г. на фронце.  Удзельнік баёў у Данбасе, на Каўказе, Курскай дузе, Украіне, Польшчы, Германіі.

Намеснік камандзіра эскадрыллі 41-га гвардзейскага знішчальнага авіяцыйнага палка (8-я знішчальная авіяцыйная дывізія, 5-ы знішчальны авіяцыйны корпус, 2-я паветраная армія) гвардыі старшы лейтэнант М. І. Семянцоў да ліпеня 1943 г. зрабіў 270 баявых вылетаў, прымаў удзел у 69 паветраных баях, збіў 12 асабіста і ў групе 9 самалётаў праціўніка. Двойчы тараніў варожыя самалёты. Усяго збіў асабіста 18 і ў групе 12 самалётаў.

Загінуў 12 лютага 1945 г.у баі ў раёне аэрадрома Нейсэ.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* 2 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* медалі.

## Памяць 
* М. І. Семянцоў навечна залічаны ў спіс часткі.
* На будынку ДТСААФ у Гомелі ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Лучшие Асы России, 1914—1953 гг. 
* 
* 
* **Память народа** — электронный банк документов периода Великой Отечественной войны  

Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Лётчыкі, якія здзейснілі таран
Катэгорыя:Старшыя лейтэнанты СССР