Дзіцячы калядны абрад «Куры»

**«Куры»** — традыцыйны калядны абрад, які існуе ў вёсках Дзмітраўка, Віркаў і Нясята Клічаўскага раёна. Асаблівасцю абраду з’яўляецца тое, што ўдзельнічаюць у ім толькі дзеці. Дзіцячы калядны абрад «Куры» Клічаўскага раёна Магілёўскай вобласці ўключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект нематэрыяльнай культурнай спадчыны ў 2016 годзе.

## Агульныя звесткі 
* Шыфр у Дзяржаўным спісе: 53Б0000102  
* Дата ўключэння: 2 жніўня 2016 года  
* № пратакола Рады: Пратакол пасяджэння Беларускай рэспубліканскай навукова-метадычнай рады па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны ад 16.01.2013 № 199  
* Пастанова: Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 02.08.2016 № 607  
* Шыфр у Інвентары: НКС-130307/02  

## Кароткае апісанне 
Калядны абрад «Куры» звязаны з правядзеннем так званых Святак — зімовых свят ад Нараджэння Хрыстова да Вадохрышча. Абрад праводзіцца штогод на Шчодры вечар 13 студзеня.  

Асаблівасцю абраду з’яўляецца тое, што ўдзельнічаюць у ім толькі дзеці ва ўзросце ад 6 да 14 гадоў. Яшчэ адна характэрная рыса — у калядным гурце адсутнічаюць традыцыйныя маскі-персанажы, якія звычайна прысутнічаюць падчас калядавання: тут не водзяць ні казу, ні мядзведзя, ні каня.  

Дзяўчынкі і хлопчыкі апранаюцца ў абрадавае адзенне, упрыгожваюць калядную зорку і з песнямі ідуць па вёсцы. Падыходзячы да хат, яны выконваюць калядныя песні, сярод якіх ёсць спецыяльная песня «Куры».  

Гаспадары хат частуюць удзельнікаў гурта ежай — смажанымі блінамі, салам і цукеркамі. Абрад завяршаецца з заходам сонца.  

Абрадавая дзея звязана са спецыяльнымі атрыбутамі: касцюмам, каляднай зоркай і свечкай, якая гарыць у каляднай зорцы каля абраза Божай Маці.  

Удзельнікамі абраду ў дзяцінстве былі некалькі пакаленняў жыхароў вёсак Дзмітраўка, Віркаў і Нясета. Многія з іх сёння — бабулі і дзядулі, бацькі і старэйшыя сёстры — распавядаюць сучасным удзельнікам калядных гуртоў, як правільна калядаваць, перадаюць ім песні і тлумачаць парадак правядзення абраду.  

Калядны абрад «Куры» і сёння застаецца актуальнай культурнай з’явай, перадаецца з пакалення ў пакаленне і прызнаецца супольнасцю сваёй нематэрыяльнай культурнай каштоўнасцю.

## Веды і навыкі 
У вясковай культуры Клічаўскага раёна захавалася традыцыя святкавання калядных абрадаў. Дзеці з вёсак Дзмітраўка, Віркаў і Нясета штогод 13 студзеня збіраюцца ў гурты і абыходзяць вёску, праслаўляючы гаспадароў і выконваючы калядныя песні.  

Удзельнікі калядных гуртоў ведаюць гісторыю ўзнікнення абраду і спяваюць традыцыйную калядную песню «Куры», якая ў кожнай вёсцы мае свае лакальныя варыянты.  

Асобныя элементы абраду — песні і калядная зорка — выкарыстоўваюцца фальклорнымі і музычнымі гуртамі, вывучаюцца ў музычных школах і фіксуюцца падчас фальклорных экспедыцый.  

Абрад можа выкарыстоўвацца як элемент турыстычнага прадукту ў агратурыстычных гаспадарках Клічаўскага раёна і ўключацца ў культурныя маршруты.

## Сацыяльныя і культурныя функцыі 
Калядныя дзеянні дзеці перанялі ад сваіх бабуль, матуль і старэйшых сясцёр. Разам з абрадам яны пераймаюць павагу да мясцовай культурнай спадчыны.  

Абрадавая традыцыя аб’ядноўвае супольнасць і падтрымлівае цікавасць да мясцовай культуры.  

Калядная пара — гэта час весялосці і забаў, таму абрад мае забаўляльную функцыю. Акрамя таго, ён выконвае камунікатыўную і сацыялізуючую ролю, паколькі дзеці актыўна ўзаемадзейнічаюць з жыхарамі вёсак.  

Для многіх пажылых людзей, чые дзеці і ўнукі жывуць у гарадах, прыход калядоўшчыкаў становіцца радаснай і доўгачаканай падзеяй.

## Арганізацыі, якія падтрымліваюць традыцыю 
* Клічаўскі раённы выканаўчы камітэт  
* аддзел культуры Клічаўскага райвыканкама  
* дзяржаўная ўстанова культуры «Цэнтралізаваная клубная сістэма Клічаўскага аддзела культуры»  
* раённая газета «Сцяг Саветаў»

## Паходжанне 
Каляднаму абраду «Куры» каля ста гадоў. Раней ён праводзіўся ў многіх вёсках Клічаўскага раёна, але з часам захаваўся толькі ў Дзмітраўцы, Віркаве і Нясеце.  

Паводле ўспамінаў жыхаркі вёскі Віркаў Марыі Дзмітраўны Фясько (1935 г. н.), дзеці збіраліся ў хаце, павязвалі хусткі, бралі мех або кошык і ішлі калядаваць. Падышоўшы да хаты, яны прасілі дазволу: «Шчодры вечар, святы вечар! Дазвольце курам папець?».  

Пасля выканання песні гаспадыня частавала дзяцей блінамі і салам. Дзеці дзякавалі гаспадарам і жадалі дастатку дому і сям’і.

## Стан бытавання 
Стан элемента характарызуецца як развіццё і распаўсюджванне.

## Культурны ландшафт 
Вёскі Дзмітраўка, Віркаў і Нясета размешчаны ў маляўнічай мясцовасці, акружанай лясамі і палямі.  

Дзмітраўка захоўвае традыцыйную вясковую забудову з драўлянымі хатамі і студнямі. Нясета і Віркаў маюць статус аграгарадкоў, дзе разам з драўлянымі хатамі будуюцца сучасныя дамы.  

Маршрут каляднага гурта застаецца нязменным на працягу многіх гадоў.

## Матэрыяльныя аб’екты 
З абрадам звязаны наступныя прадметы:

* калядны касцюм дзяўчынак (спадніцы, вышытыя кашулі, фартухі, хусткі, верхняя вопратка);
* калядная зорка з дрэва з месцам для абраза і свечкі;
* кошык з лазы для збору пачастункаў.

## Іншыя элементы 
Песні і пажаданні, якія выконваюць удзельнікі калядных гуртоў.

## Мадэлі перадачы 
Перадача традыцыі адбываецца:

* у сям’і;
* ад пакалення да пакалення;
* у калядных гуртах;
* праз сродкі масавай інфармацыі;
* праз буклеты і выданні;
* праз дзейнасць этнаграфічных арганізацый;
* праз школьныя мерапрыемствы;
* праз дакументальныя фільмы і культурныя праекты.

## Пагрозы існаванню 
* сталы ўзрост носьбітаў традыцыі;
* паступовае змяненне традыцыйнага культурнага ландшафту.

## Крыніцы 
* https://living-heritage.by/nks/1133/

## Заўвагі 
Катэгорыя:Нематэрыяльная культурная спадчына Беларусі
Катэгорыя:Калядныя традыцыі
Катэгорыя:Культура Клічаўскага раёна