open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ліна Сандэль

**Караліна (Ліна) Сандэль**, таксама Сандэль-Берг (швед. Carolina (Lina) Wilhelmina Sandell-Berg, , Фрэдэруд, лен Ёнчэпінг — , ) — шведская пісьменніца, аўтар духоўных гімнаў.

## Біяграфія і творчасць 
Караліна Сандэль нарадзілася ў 1832 годзе. Яе бацька, Юнас Сандэль, быў лютэранскім пастарам. У доме часта бываў паэт Эсаяс Тэгнер. Калі Ліне было 12 гадоў, яе разбіў параліч, і дзяўчынка апынулася прыкаванай да ложка. Яна шмат чытала, вывучала мовы, геаграфію і натуральныя навукі. Бацькі Ліны былі перакананыя, што толькі Гасподзь можа вярнуць ёй здароўе, і яна пастаянна малілася аб вылячэнні, хоць лекары лічылі яе выпадак безнадзейным. Тым не менш, да Ліны вярнулася здольнасць хадзіць, і з гэтага часу яна пачала пісаць вершы, у якіх выяўляла сваю падзяку і любоў да Бога.

Першы свой зборнік вершаў Ліна апублікавала ананімна ў 1853 годзе; затым рушыў услед яшчэ адзін у 1856 годзе. Улетку 1858 года ў яе жыцці адбылася трагедыя: бацька Ліны патануў у яе на вачах. Увесну наступнага года яе старэйшая сястра Шарлота памерла ад сухотаў, а яшчэ праз год памерла маці Ліны, Фрэдрыка.

Да таго часу, як не стала яе бацькоў, Ліна ўжо была вядомай паэтэсай — аўтарам рэлігійных вершаў. Ва ўзросце 35 гадоў Ліна Сандэль выйшла замуж за Карла Оскара Берга. Шлюб быў шчаслівым, аднак неўзабаве Ліну напаткала новае гора: яе першае дзіця нарадзілася мёртвым. Больш дзяцей у Ліны не было. Тым не менш яна выгадавала ва ўласным доме некалькіх пляменнікаў і пляменніц, а таксама працавала з дзецьмі ў нядзельнай школе. Многія з яе публікацый таксама прызначаліся для дзяцей.

У агульнай складанасці Ліна Сандэль-Берг напісала каля 650 гімнаў, якія атрымалі шырокую папулярнасць у Швецыі. Музыку на іх пісаў кампазітар Оскар Анфельт і сам выконваў пад гітару, дзякуючы гэтаму творы Ліны Сандэль зрабіліся вядомыя ва ўсёй Скандынавіі. Пазней яе гімны таксама выконвала вядомая спявачка Ені Лінд. Сачыненні Ліны не раз выдаваліся ў складзе песенных зборнікаў.

Ліна Сандэль памерла ў 1903 годзе і была пахавана ў Сольне. На яе пахаванне прыйшло каля тысячы людзей. У яе родным Фрэдэрудзе ў яе гонар паставілі помнік, а дом, у якім яна жыла, стаў музеем.
Арвідсан

**А́рвідсан** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віктар Арвідсан — шведскі хакеіст
* Грэта Арвідсан — шведскі археолаг
* Сафія Арвідсан — шведская тэнісістка
* Стэфан Арвідсан — шведскі гісторык
Саламаха

**Саламаха** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алена Аляксееўна Саламаха (нар. 1939) — беларускі музыказнавец.
* Варвара Міхайлаўна Саламаха (нар. 1934) — работнік лёгкай прамысловасці (ткачыха), Герой Сацыялістычнай Працы (1971).
* Людміла Васілеўна Саламаха (1949—2021) — беларуская паэтэса і перакладчыца.
* Уладзімір Пятровіч Саламаха (нар. 1949) — беларускі публіцыст, кінасцэнарыст.
Эма Хердэлін

**Эма Хердэлін** (швед. Emma Härdelin; нар. , Швецыя) — шведская спявачка, музыкант. Вакалістка фолк-рок гуртоў Garmarna і Triakel.

## Біяграфія 
Эма Хердэлін нарадзілася ў сям’і музыкантаў. Бацька — Тор Хердэлін — вядомы скрыпач, які грае традыцыйную шведскую музыку. Эма вырасла ў гарадах Клук (лен Емтланд) і Дэльсбу (лен Еўлебарг). Вучылася ў вальдорфской школе. Вучылася шведскім традыцыйным спевві пад кіраўніцтвам Марыі Роёс (Maria Röjås) у Malungs Folkhögskola. У 1993 годзе ўвайшла ў склад групы Garmarna.

З 1995 года ўдзельнічае ў фолк-гурце Triakel.
Грэта Арвідсан

**Грэта Арвідсан** (швед. Greta Arwidsson, ,  — , лен Стакгольм) — шведскі археолаг і архівіст, першая жанчына — выкладчык археалогіі ў Швецыі.

## Біяграфія 
Грэта Арвідсан нарадзілася ў 1906 годзе ва Упсале. Яе бацька, Івар Арвідсан, быў выкладчыкам заалогіі ва Упсальскім універсітэце. Акрамя таго, ён займаўся вывучэннем старажытных метадаў і прылад рыбнай лоўлі для Музея паўночных краін. Яго жонка, Ганна Арвідсан, таксама прымала ўдзел у гэтай даследчай дзейнасці. У 1936 годзе бацька і маці Грэты памерлі, і Грэта засталася адна з двума братамі.

Першапачаткова Грэта збіралася стаць настаўніцай, і толькі ў 1930 годзе, ужо маючы ступень бакалаўра, яна пачала вывучаць археалогію скандынаўскіх краін пад кіраўніцтвам прафесара Сунэ Ліндквіста. Разам з ім яна прымала ўдзел у археалагічных экспедыцыях, дзе, у прыватнасці, вынайшла спосаб здабываць артэфакты з зямлі, не пашкодзіўшы іх, пры дапамозе расплаўленага парафіну. У 1932 годзе яна апублікавала свой першы артыкул пра знаходкі ў Вальсгердзе. Пасля Грэта Арвідсан абараніла дысертацыю, тэмай якой сталі ўзоры на зброі і шчытах, знойдзеных у пахавальных ладдзях пры яе ўдзеле. Працуючы над тэмай, яна здзейсніла ў 1938—1939 гадах паездку па розных краінах Еўропы, з мэтай наведаць музеі Германіі, Нідэрландаў, Бельгіі, Францыі і Вялікабрытаніі і, нягледзячы на напружаную перадваенную абстаноўку, паспела сабраць вялікую колькасць фактычнага матэрыялу. Абараніўшы дысертацыю, яна стала выкладчыкам археалогіі ва Упсальскім ўніверсітэце.

У 1946 годзе Грэта Арвідсан атрымала месца галоўнага архівіста і захавальніка культурнай спадчыны Готланда, стаўшы першай жанчынай, якая заняла пасаду такога роду. Пераехаўшы ў Готланд, Арвідсан шмат зрабіла для захавання і аднаўлення готландских гістарычных помнікаў, у тым ліку гарадской сцяны Вісбю. Яна таксама працягвала займацца археалагічнымі пошукамі: спачатку ў Готландзе, а затым на востраве Ловён, дзе было выяўлена буйное пахаванне. У 1954 годзе, калі вызвалілася пасада выкладчыка археалогіі ў Стакгольмскім каледжы (цяпер універсітэт), Арвідсан падала заяўку і атрымала прызначэнне. Пазней, з 1958 па 1961 год, яна таксама была дэканам гуманітарнага факультэта і членам праўлення ўніверсітэта. У 1963 годзе яна стала членам Каралеўскай Шведскай акадэміі славеснасці, гісторыі і старажытнасцей, у 1974 годзе — членам лонданскага Каралеўскага таварыства старажытнасцяў, а ў 1978 годзе — членам Германскага археалагічнага інстытута.

Выйшаўшы ў 1973 годзе на пенсію, Грэта Арвідсан працягнула пачатае раней даследаванне археалагічных знаходак у Вальсгердзе і апублікавала шэраг прац на гэтую тэму. Акрамя таго, яна сабрала, прааналізавала і абагульніла ўсе матэрыялы па пахаваннях у Бірцы, і, дапоўніўшы іх уласнымі даследаваннямі, апублікавала ў трох тамах, апошні з якіх выйшаў у 1989 годзе.

Грэта Арвідсан памерла ў 1998 годзе ва ўзросце 92 гадоў і была пахавана ва Упсале.
Магда Гад

**Магда Гад** (швед. Magda Gad; нар.  г., Фалун) — шведскі ваенны журналіст егіпецкага паходжання. 

Піша для вячэрняй газеты «Экспрэс» (Expressen), шведскай газеты «Svenska Dagbladet», выданняў «Сучасная Псіхалогія» і «Läkartidningen».

## Біяграфія 
Нарадзілася 17 кастрычніка 1975 года ў шведскім горадзе Фалун. Атрымаўшы адукацыю ў галіне паліталогіі ў Стакгольмскім універсітэце, працавала ў штомесячным шведскім часопісе Cafe Magazine, арыентаваным на моду, стыль і культуру, потым — ваенным карэспандэнтам у вячэрняй газеце «Экспрэс», пісала для шведскай газеты «Svenska Dagbladet», выданняў «Сучасная псіхалогія» і «Läkartidningen». Аўтар рэпартажаў з многіх гарачых кропак свету, пра вайсковыя падзеі і катастрофы.

У 2014—2015 гадах Магда Гад жыла ў Ліберыі падчас эпідэміі гемарагічнай ліхаманкі Эбола, наведвала са здымачнай групай такія краіны, як Конга, Гандурас і Украіна (серыя рэпартажаў «За інфармацыйнай дымавой завесай Магда Гад шукае праўду»).

Атрымала сусветную вядомасць у чэрвені 2016 года, апісваючы напад на Масул у Іраку, дзе паведаміла пра вайну супраць ІГІЛ у Іраку.

Магда Гад з’яўляецца сааўтарам кнігі «Іншая гісторыя», — анталогіі твораў пра жанчын.

## Спасылкі
Інгегерд Мёлер

**Інгегерд Мёлер** (, поўнае імя ;  — ) — шведская графік і мастачка, у тым ліку па тэкстылю.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў мястэчку Vålådalen правінцыі Емтланд ў сям’і гандляра Оле Мёлера і яго жонкі Элі Олсан.

Інгегерд Мёлер правяла наступныя персанальныя выставы: дэбютавала ў 1954 годзе ў стакгольмскай галерэі Lilla Galleriet; у 1958, 1963 і 1967 гадах — у галерэі Гамесана, у 1972 і 1980 гадах пры Каралеўскай акадэміі вольных мастацтваў, у 1976 годзе — у музеі Вальдемарсудэ і ў 1979 годзе — у асацыяцыі Konstfrämjandet (усе — у Стакгольме); у 1981 годзе — у Ahlbergshallen (Эстэрсундзе); у 1983 годзе — у Шведскім культурным цэнтры ў Парыжы; у 1986 годзе — у стакгольмскім цэнтры Konstnärshuset; у 1990 і 1993 гадах — таксама ў стакгольмскай галерэі Galleri Doktor Glas. Працягвала праводзіць персанальныя экспазіцыі і ў XXI стагоддзі ў многіх гарадах Швецыі, апошняя з якіх адбылася ў мастацкай галерэі Edsvik konsthall аднайменнага горада правінцыі Салентуна.

Сярод групавых выстаў мастакоў вылучаюцца выстаўка Nynäshamn 1957 года разам з Барбру Эстлін, Б’ёрнам Хальстрэмам і яе мужам Рольфам Нігрэнам, выстаўка 2003 года ў музеі Jämtlands länsmuseum, выстаўка 2018 гадоў ў Norrtälje konsthall разам з Гансам Вігертам і Ульрыке Самуэльсан. Акрамя Швецыі, Інгегерд Мёлер экспанавалася на выставах у Францыі, Японіі, Бельгіі, Польшчы, Італіі, Ісландыі, ЗША і Канадзе.

На працягу 20 гадоў — з сярэдзіны 1960-х гадоў, мастачка супрацоўнічала з Эднай Марцін і кампаніяй Handarbetets vänner ў галіне мастацкіх работ па тэкстылю, стварыўшы каля трыццаці буйных прац, у тым ліку дзевяціметровы твор *Ekosång till en fjäril* для Банка Швецыі. Інгегерд Мёлер выканала шэраг публічных работ для бальніц, Шведскай геалагічнай службы, станцый метро, музеяў і некалькіх паркаў. Яе працы можна ўбачыць у Нацыянальным музеі Швецыі, Музеі сучаснага мастацтва, Мастацкім музеі Гётэбарга, а таксама ў шэрагу амбасадаў, муніцыпалітэтаў і акруговых саветаў.

Мастачка з’яўлялася членам членам ў Шведскай акадэміі выяўленчых мастацтваў з 1967 года і была ўдастоена медаля Прынца Яўгена ў 1989 годзе.

У 1953—1979 гадах Інгегерд Мёлер была замужам за мастаком Рольфам Нігрэнам, з 1983 па 1997 год — за мастаком Олафам Норэлам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Мастакі Швецыі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Швецыі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Графікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Графікі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва
Прывалаў

**Прывалаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Пётр Фролавіч Прывалаў (1898—1951) — савецкі военачальнік, генерал-маёр.
* Фёдар Іванавіч Прывалаў (нар. 1957) — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства.
Мая Дальквіст

**Мая Дальквіст** (; нар. , Бурленгэ, Даларна) — шведская лыжніца, двухразовая чэмпіёнка свету ў камандным спрынце. Спецыялізуецца ў спрынтарскіх дысцыплінах.

## Біяграфія 
Дальквіст да 2014 года ўдзельнічала пераважна ў юнацкіх спаборніцтвах. 14 студзеня 2012 года яна дэбютавала ў Скандынаўскім кубку, заняўшы восьмае месца ў асабістым спрынце вольным стылем.

У 2014 годзе Мая стала пераможцам юнацкага чэмпіянату свету ў Валь-ды-Ф’еме ў эстафеце. 29 лістапада таго года ў Руцы адбыўся яе дэбют у Кубку свету — Дальквіст заняла 49-е месца ў класічным спрынце, а ўжо 14 снежня яна зарабіла першыя ачкі ў Давосе, заняўшы 26-е месца ў каньковым спрынце. На этапе Кубка свету ў Эстэрсундзе ў лютым 2015 года Мая трапіла ў паўфінал і заняла выніковае 11-е месца ў класічным спрынце.

На юнацкім чэмпіянаце свету 2016 года ў Рышнове Дальквіст стала трэцяй у каньковым спрынце. У наступным годзе ў Солджэр-Холаў зноў узяла бронзу ў асабістым спрынце на юнацкім чэмпіянаце свету, на гэты раз класічным.

У жніўні 2017 года стала ўладальніцай поўнага камплекту ўзнагарод з хатняга чэмпіянату свету па бегу на ролікавых лыжах, які прайшоў у Салефтэа.

14 студзеня 2018 года Мая атрымала сваю першую перамогу на этапах Кубка свету, перамогшы разам з Ідай Інгемарсдотэр у Дрэздэне ў камандным спрынце вольным стылем. За дзень да гэтага заняла другое месца ў асабістым каньковым спрынце.

У 2019 годзе ў Зеефельдзе Мая Дальквіст стала чэмпіёнкай свету ў камандным спрынце разам са Стынай Нільсан.

Сваю першую асабістую перамогу Дальквіст атрымаўшы 6 лютага 2021 у шведскім Ульрысехамне.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Лыжнікі Швецыі
Катэгорыя:Лыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па лыжных гонках
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па бегу на ролікавых лыжах
Вольга Аліфіравец

**Вольга Аліфіравец** (, , Беларуская ССР) — шведская біятланістка беларускага паходжання, удзельніца Кубка IBU, прызёр чэмпіяната Швецыі па біятлоне і летнім біятлоне. У складзе зборнай Беларусі — прызёр юніёрскага чэмпіяната свету, уладальніца юніёрскага Кубка IBU.

## Біяграфія 
Пачала займацца біятлонам у Наваполацку з 1995 года, трэнеры — Васіль Міхайлавіч і Наталля Феліксаўна Лешчанка, трэнер у зборнай — Фёдар Свабода.

З сезона 2004/05 прымала удзел у гонках юніёрскага Кубка IBU. На чэмпіянаце свету сярод юніёраў 2005 года ў Контыялахты ў катэгорыі «да 19 год» здабыла бронзавыя медалі ў гонцы пераследвання, саступіўшы Дар’і Домрачавай і Святлане Сляпцовай, а таксама заняла чацвёртае месца ў спрынце, дзясятае — у індывідуальнай гонцы і шостае — у эстафеце. На наступным чэмпіянаце свету, у 2006 годзе у Прэск-Айле, лепшым вынікам стала сёмае месца ў гонцы пераследвання.

### Юніёрская кар’ера 
На юніёрскім чэмпіянаце свету 2007 года ў Валь-Мартэла выступала ў катэгорыі «да 21 года» і не паднялася вышэй за 24-е месца ў асабістых відах. У тым жа годзе упершыню прыняла ўдзел у юніёрскім чэмпіянаце Еўропы, дзе была сёмай у індывідуальнай гонцы, восьмай — у спрынце, 14-й у гонцы пераследвання і шостай — у эстафеце.

У сезоне 2007/08 стала пераможцам агульнага заліку юніёрскага Кубка IBU. На асобных этапах здабыла дзве перамогі (у спрынтах у Гейло і Вальрамее) і некалькі разоў падымалася на подыум. На юніёрскім чэмпіянаце свету ў Рупольдзінгу і чэмпіянаце Еўропы ў Нове-Места выступала не так паспяхова, не падымалася ў асабістых відах вышэй за 10-е месца.
Па сканчэнні сезона 2007/08 выйшла замуж і вырашыла завяршыць спартыўную кар’еру. Эмігрыравала разам з мужам у Швецыю, нарадзіла дзіця.

### Дарослая кар’ера 
У Швецыі спачатку займалася біятлонам на аматарскім узроўні. Праз аматарскія спаборніцтвы прабілася на ўзровень чэмпіяната Швецыі, дзе была заўважана трэнерскім штабам зборнай. Атрымаўшы падданства Швецыі, была ўключана ў склад другой зборнай краіны. Трэніруецца пад кіраўніцтвам Вольфганга Піхлера.

У снежні 2015 года здабыла бронзавы медаль чэмпіяната Швецыі ў індывідуальнай гонцы. У летнім біятлоне станавілася срэбраным прызёрам у спрынце і бронзавым — у пасьюце (2015).

З сезона 2015/16 выступала на Кубку IBU, дэбютавала ў лістападзе 2015 года на этапе ў Ідры, заняла 65-е месца ў спрынце. У тым жа сезоне на этапе ў Нове-Места ўпершыню набрала ачкі, заняўшы 38-е месца ў спрынце. На чэмпіянаце Еўропы 2016 года ў Цюмені займала 24, 25 і 26 месцы. Таксама прымала ўдзел у чэмпіянаце Еўропы 2017 года ў Душнікі-Здруй, лепшым вынікам стала 24-е месца. У сакавіку 2017 года на этапе Кубка IBU ў Контыялахты паказала найлепшы вынік у дарослай кар’еры, заняўшы трэцяе месца ў індывідуальнай гонцы.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Наваполацку
Катэгорыя:Біятланісты Беларусі
Катэгорыя:Біятланісты Швецыі
Алена Абрамовіч

**Алена Абрамовіч** (, , Беларуская ССР) — беларуская гандбалістка, якая гуляла на пазіцыі брамніка. Выступала за нацыянальную зборную Беларусі (2002—2014).

## Кар'ера 
### Клубная 
### Міжнародная 
Упершыню за нацыянальную зборную Беларусі Алена Абрамовіч пачала выступаць на Чэмпіянаце Еўропы па гандболе сярод жанчын 2002 года ў Даніі. У чэрвені 2014 года Алена заявіла аб завяршэнні выступленняў за зборную, зраўняўшыся па колькасці матчаў з Алесяй Курчанковай і Наталляй Петраковай (93 гульні).

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 2011/2012
* Уладальніца Кубка уладальнікаў Кубкаў ЕГФ (2): 2011, 2012

Катэгорыя:Гандбольныя варатары
Катэгорыя:Гандбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па гандболе 
Катэгорыя:Ігракі ЖГК Хадмезёвашархей
Катэгорыя:Ігракі ЖГК Ферэнцвараш Будапешт
Катэгорыя:Трэнеры ЖГК МТК Будапешт
Пракапчук

**Пракапчук** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Якаўлевіч Пракапчук (1896—1970) — беларускі дэрматавенеролаг.
* Мікалай Раманавіч Пракапчук (нар. 1948) — беларускі фізікахімік.
Фёдар Іванавіч Прывалаў

**Фёдар Іванавіч Прывалаў** (нар. , в. Пабеда, Веткаўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2021, член-карэспандэнт з 2014), доктар сельскагаспадарчых навук (2009), прафесар (2013). Ганаровы доктар Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі (2013). Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь (2017).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1983).

З 1983 года галоўны аграном, з 1986 года дырэктар, з 1991 года старшыня праўлення саўгаса «Шыпяны» Смалявіцкага раёна.

З 2002 года старшыня Нясвіжскага райвыканкама. З 2006 года генеральны дырэктар Навукова-практычнага цэнтра НАН Беларусі па земляробстве. З 2023 — дырэктар Цэнтральнага батанічнага сада НАН Беларусі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі» (2006).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па інтэнсіфікацыі тэхналогій вырошчвання збожжавых культур за кошт навукова абгрунтаванага прымянення рэгулятараў росту, сродкаў абароны, біятэхнічных сродкаў, якія забяспечваюць павышэнне ўстойлівасці пасеваў да неспрыяльных фактараў навакольнага асяроддзя і атрыманне ўраджайнасці на ўзроўні 6-7 і больш тон збожжа з гектара. Удзельнічаў у стварэнні і ўкараненні ў вытворчасць больш за 30 новых высокаўраджайных з палепшанымі якасцямі прадукцыі гатункаў збожжавых, зернебабовых, тэхнічных і кармавых культур. Пад яго кіраўніцтвам на тэхналагічным палігоне Шыпяны ўведзены ў эксплуатацыю сучасны насенны завод. Ініцыяваў далучэнне Рэспублікі Беларусь да Еўрапейскай кааператыўнай праграмы па генетычных рэсурсах раслін (ECP/ GR), што забяспечыла ўступленне рэспублікі ў інтэграваную сістэму банкаў генаў Еўропы (AEGIS), дзякуючы чаму беларускія навукоўцы атрымалі доступ да генетычных рэсурсаў сельскагаспадарчых раслін навуковых устаноў Еўропы. Удзельнічаў у фарміраванні дзяржаўных праграм у галіне сельскагаспадарчай біятэхналогіі, развіцця селекцыі і насенняводства збожжавых, зернебабовых, тэхнічных і кармавых сельскагаспадарчых раслін.

Аўтар больш за 230 навуковых прац, у тым ліку 2 манаграфій, 15 рэкамендацый, 15 калектыўных выданняў.

### Бібліяграфія 
* Биологизация приемов в технологиях возделывания зерновых культур. Несвиж, 2007.
* Организационно-технологические нормативы возделывания зерновых, зернобобовых, крупяных культур : сб. отраслевых регламентов. Минск, 2012 (в соавт.).
* Каталог Национального генетического фонда хозяйственно полезных растений : в 2 кн. Минск, 2012. Кн. 1 (в соавт.).
* Современные ресурсосберегающие технологии производства растениеводческой продукции в Беларуси : сб. науч. материалов. Минск, 2017 (в соавт.).

## Спасылкі 
* Фёдар Іванавіч Прывалаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
 

Катэгорыя:Раслінаводы Беларусі
Катэгорыя:Старшыні Нясвіжскага раённага выканаўчага камітэта
Мікалай Раманавіч Пракапчук

**Мікалай Раманавіч Пракапчук** (нар. , Магілёў) — беларускі фізікахімік. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2004), доктар хімічных навук (1989), прафесар (1995).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут (1971).

З 1971 года ў Інстытуце фізіка-арганічнай хіміі АН БССР, з 1992 года ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце, з 1996 года загадчык кафедры тэхналогіі нафтахімічнага сінтэзу і перапрацоўкі палімерных матэрыялаў гэтага ўніверсітэта.

## Узнагароды 
* Прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2005);
* Ордэн Працоўнай Славы (2023).

## Навуковая дзейнасць 
Даследаванні ў галіне хіміі, фізікі і тэхналогіі высокамалекулярных злучэнняў. Тэарэтычна абгрунтаваў і эксперыментальна пацвердзіў суадносіны паміж энергіямі актывацыі дэструкцыі палімераў ў цвёрдым і вадкім станах; распрацаваў метад ацэнкі сумарных паміжмалекулярных узаемадзеянняў у аморфных абласцях палімерных матэрыялаў; заснаваў новы напрамак у прагназаванні дэфармацыйна-трывальных уласцівасцяў плёнак, валокнаў і пакрыццяў ва ўмовах уздзеяння на іх энергетычных палёў і хімічных рэагентаў; прапанаваў і ўкараніў у сістэму сертыфікацыйных выпрабаванняў экспрэс-метады прагназавання даўгавечнасці пластмасавых труб, ПВХ-профіляў для вокнаў і дзвярэй, чарапіцы з тэрмапласткампазітаў, пенаполіурэтанавай цеплаізаляцыі, гуматэхнічных вырабаў і інш. Прапанаваў спосабы атрымання супервалокнаў, плёнак і пакрыццяў мэтавага прызначэння для спецтэхнікі. Стварыў стабілізаваныя тэрмапластычныя і эластамерныя матэрыялы з падвышанай фота-і тэрмастабільнасцю, стомлестнай вынослівасцю, паніжанай таксічнасцю. Распрацоўвае экалагічныя, рэсурса- і энергазберагальныя напрамкі: рэцыклінг палімерных матэрыялаў; стварэнне рэцэптур сучасных лакафарбавых матэрыялаў.

Аўтар больш за 600 навуковых прац і вучэбных дапаможнікаў, у т.л. 2 манаграфій і 55 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў на вынаходствы.

### Бібліяграфія 
* Полиимиды. Синтез, свойства, применение. Минск: БГТУ, 2002 (в соавт.).
* Полимерные материалы с повышенной устойчивостью к энергетическим и химическим воздействиям // Первый съезд ученых Республики Беларусь (Минск, 1-2 нояб. 2007 г.): сб. материалов. Минск, 2007. С. 349—359.
* Рециклинг и утилизация полимерных отходов. Минск: БГТУ, 2008 (совм. с В. Т. Липиком).
* Модификация свойств эластомерных композиций. Минск: БГТУ, 2012. (в соавт.)
* Применение углеродных наноматериалов в полимерных композициях. Минск: БГТУ, 2014. (совм. с Ж. С. Шашок).
* Химия и физика пленкообразующих веществ: учеб. пособие для студентов. Минск: БГТУ, 2014. (совм с А. Л. Шутовой, П. П. Казаковым).
* Химия и физика полимеров: учеб.-метод. пособие для студентов. Минск: БГТУ, 2015. (в совм. с О. М. Касперович, Е. З. Хрол).
* Теория химико-технологических процессов органического синтеза: пособие для студентов. Минск: БГТУ, 2016. (совм. с Э. Т. Крутько).

## Спасылкі 
* Мікалай Раманавіч Пракапчук у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Фізікахімікі СССР
Катэгорыя:Фізікахімікі Беларусі
Хойнікі (значэнні)

Назву **Хо́йнікі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Хойнікі — вёска ў Бярозаўскім раёне
* Гомельская вобласць:
** Хойнікі — горад у Хойніцкім раёне

## Чыгуначныя станцыі 
* Хойнікі — станцыя Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі.
## Гл. таксама 
* Хвойнікі
* Хвойнік
Барыс Уладзіміравіч Івонцьеў

**Барыс Уладзіміравіч Івонцьеў** (, г. Менск — ) — беларускі скульптар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1956 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1966 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў А. Бембеля, А. Глебава. Удзельнік мастацкіх выставак з 1957 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1962 года.

## Творчасць 
Працаваў у станковай і манументальнай скульптуры. Асноўныя творы: кампазіцыі «Камісар Брэсцкай крэпасці», «Я. Фамін перад расстрэлам», «Да новага жыцця», «Партызан», «Проба металу», «Недазволены прыём»; партрэты А. Гараўца, Р. Зорге, М. Кедышкі, П. Купрыянава, С. Прытыцкага, К. Арлоўскага; помнікі А. Брагіну ў г.п. Любань, загінуўшым воінам і партызанам у в. Хойнікі Мінскай вобласці, У. Леніну ў г. Лепелі (усе ў сааўтарстве).

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Беларускім музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Скульптары XX стагоддзя
Катэгорыя:Скульптары-манументалісты
Вікторыя Бенедыктсан

**Вікторыя Бенедыктсан** (швед. Victoria Benedictsson, народжаная Марыя Брузелюс швед. Maria Bruzelius: , Дом, Мальмёхус, Швецыя — , , Данія) — шведская пісьменніца і драматург, якая пісала свае творы пад псеўданімам *Эрнст Альгрэн*. Яе выбітным творам лічыцца раман «Грошы» (1885). У сваіх творах яна апісвала няроўнасць у шлюбе, а таксама шмат пісала аб правах жанчын. Сучасныя крытыкі называюць яе прадстаўніком ранняга фемінізму.

## Спасылкі
Сігрыд Сінергрэн

**Сігрыд Сінергрэн** (, поўнае імя Sigrid Birgitta Synnergren;  — ) — шведская мастачка па тэкстылю, якая пераважна займалася распрацоўкай царкоўнага тэкстылю, педагог.

## Біяграфія 
Нарадзілася 21 кастрычніка 1894 года ў Ёнчэпінгу ў сям’і фабрыканта Юхана Сінергрэна і яго жонкі Ёханы, народжанай Эрыксан; была другой з васьмі дзяцей у іх сям’і.

У 1915—1918 гадах вучылася ў Стакгольме ў рамеснай школе Констфак. Дзякуючы атрыманым грантам яна здзейсніла некалькі навучальных паездак за мяжу.

У 1923—1933 гадах Сігрыд Сінергрэн была дырэктарам і мастацкім кіраўніком школы ткацтва і шыцця ў Турку. За свае працы, прадстаўленыя на Сусветнай выстаўцы ў Барселоне ў 1929 годзе, яна атрымала сярэбраны медаль. У 1933—1939 гадах з’яўлялася дырэктарам рамеснага прадпрыемства ў Векшэ (аддзяленне асацыяцыі Handarbetets vänner). Прымала ўдзел у Сусветнай выстаўцы ў Бруселі ў 1935 года і ў Сусветнай выстаўцы ў Парыжы ў 1937 годзе.

Працуючы ў Векшэ, пазнаёмілася з Маяй Вірдэ, з якой ў 1939 годзе заснавала тэкстыльную фірму Södra Sveriges Kyrkliga Textil, спецыялізавалася на выпуску царкоўных тканін. Пры гэтым мела ўласную майстэрню ў Лундзе. Выпускаемая іх сумесным прадпрыемствам прадукцыя ўключала антепендыумы, арнаты, іншыя алтарныя тканіны і дываны.

Прадпрыемства Сігрыд Сінергрэн праіснавала да 1960-х гадоў і мела шмат кліентаў. За гэты час яе прадукцыя прымала ўдзел у больш чым трыццаці розных выстаўках. Работы Сінергрэн вылучаліся высокім якасцю, часам з выкарыстаннем нітак з пасмамі з срэбра і золата. Тэматыка карцін распасціраліся ад малюнка раслін да сюжэтных сцэн. Некаторыя з яе работ прадстаўлены ў музеі Länsmuseet Gävleborg.

Памерла 5 студзеня 1986 года ў Лундзе, лен Мальмёхус.

Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Валеры Афлала

**Валеры Афлала** (швед. Valerie Aflalo; нар. , ) — шведская мадэль і дызайнер. Пераможца конкурсу «Міс Швецыя 2000».

## Біяграфія 
Бацька — француз П’ер Марыс Афлала, маці — шведка Ан-Крысцін Афлала. У Валеры ёсць дзве малодшыя сястры — Селін і Арыяна. У 1995 годзе Валеры скончыла гімназію ў Мальмё. Затым скончыла ўніверсітэт і школу дызайну ў Мальмё.

Замужам. Ёсць дзве дачкі — Б’янка і Нікалет.

## Кар’ера 
У 18 гадоў пачала працаваць фотамадэллю ў агенцтве Modellink. Супрацоўнічала з кампаніямі Ellos, Josefsson і Halléns, а таксама Віўен Вествуд.

У 2000 годзе перамагла на конкурсе прыгажосці «Міс Швецыя» і прадстаўляла краіну на конкурсе «Міс Сусвет». Праз некалькі гадоў была са-вядучай ранішняй праграмы на шведскай радыёстанцыі NRJ. З 2005 года яна распрацоўвае вопратку пад уласным брэндам Valerie.

У 2013 годзе Валеры была ўзнагароджана прэміяй «Guldknappen» у катэгорыі «Прыз чытачоў» за працу з уласным брэндам адзення Valerie.
Юлія Рагнарсан

**Юлія Марыя Рагнарсан** (швед. Julia Maria Ragnarsson; нар.  г., ) — шведская актрыса.

## Біяграфія 
Юлія Рагнарссон нарадзілася 30 ліпеня 1992 ва шведскім горадзе Мальмё ў сям’і акцёра Ларса-Ёрана Рагнарсана і сцэнографа Карын Рагнарсан. У 2008—2011 гадах вучылася акцёрскаму майстэрству ў гімназіі Хеленхольм ў Мальмё.

Ва ўзросце 10 гадоў дэбютавала ў камедыі Tur & retur Элы Лемхаген (2003). Пазней згуляла ў такіх фільмах як «Maria Larssons eviga ögonblick» Яна Труэля (2008), у фільме «Stockholm Stories» Юнаса Карлсана (2014) і ў камедыі «Tillbaka till Bromma» Петэра Магнусан (2014). За межамі Швецыі стала вядомая пасля ролі Лауры ў другім сезоне тэлесерыяла Мост (Bron, 2013 года). Яна выканала галоўную ролю студэнткі паліцэйскай акадэміі Алівіі Ронінг у крымінальным серыяле SVT Прыліў (Springfloden, 2016). У 2017 годзе ў прыняла ўдзел калядным календары Jakten på tidskristallen на Шведскім нацыянальным тэлебачанні.

У лістападзе 2014 года Юлія Рагнарсан атрымала прэмію «Узыходзячая зорка» на Стакгольмскім міжнародным кінафестывалі.
Эрыка Хольст

**Ільва Эрыка Хольст** (: нар., Буа, камуна Варберг, Швецыя) — шведская хакеістка, якая гуляла на пазіцыі цэнтральнага нападаючага.

Выступала за шведскія клубы: «Ведыгэ», «Мелархёйдэн / Брэдэнг», «Лімхамн» і «Сегельторп». Гулец нацыянальнай зборнай Швецыі, першая ў жаночым хакеі сыграла больш за 300 міжнародных матчаў. 10 гадоў выконвала абавязкі капітана нацыянальнай зборнай. Выступала на чатырох Алімпіядах, стаўшы сярэбраны прызёрам 2006 года і бронзавым прызёрам 2002 года. Двухразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў свету (2005 і 2007). Чэмпіёнка Еўропы (1996). Шасціразовая чэмпіёнка Швецыі. У перыяд з 1999 па 2003 год гуляла за студэнцкую каманду «Мінесота-Дулут Бульдогз», тройчы выйграўшы чэмпіянат Нацыянальнай асацыяцыі студэнцкага спорту (NCAA). Прызнана лепшай хакеісткай Швецыі 2006 года. Завяршыла гульнявую кар’еру пасля заканчэння сезона 2011/12. У сакавіку 2015 года першай з жанчын была ўключана ў Залу славы шведскага хакею.

Катэгорыя:Хакеісткі Швецыі
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1998 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2002 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2006 года
Перніла Вінберг

**Перніла Вінберг** (; поўнае імя — Перніла Маргарэт Стэфані Вінберг ();  г., , Швецыя) — шведская хакеістка і спартыўны каментатар.

## Біяграфія 
Гуляла на пазіцыі нападаючага ў клубах: «Лімхамн», «АІК», «Сегельторп», «Муксунд-Скутамн» і «Лінчэпінг». Выступала за студэнцкую каманду «Мінесота-Дулут Бульдогз». Гулец нацыянальнай зборнай Швецыі, згуляла больш за 300 міжнародных матчаў. Выступала на чатырох Алімпіядах, стаўшы сярэбраны прызёрам 2006 года. Двухразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў свету (2005 і 2007). Трохкратная чэмпіёнка Швецыі.

У перыяд з 2004 па 2008 год чатыры разы выйгравала Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў у складзе АІКа. Прызнана лепшай хакеісткай Швецыі 2010 года. Была ўдзельнікам забастоўкі шведскіх хакеістак пасля чэмпіяната свету 2019 года. Прыпыніла гульнявую кар’еру пасля заканчэння сезона 2019/20 з-за страсення мозгу. Рэкардсменка зборнай Швецыі па колькасці згуляных матчаў на чэмпіянатах свету і Алімпійскіх гульнях.

У цяперашні час працуе каментатарам на сэрвісе C More Entertainment.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хакеісткі Швецыі
Катэгорыя:Спартыўныя каментатары
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2006 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года
Гуніла Андэрсан

**Гуніла Андэрсан** (; поўнае імя — Гуніла Вікторыя Андэрсан Стампес (); , Скутскер, лен Упсала, Швецыя) — шведская хакеістка, якая гуляла на пазіцыі абаронцы.

Выступала за шведскія клубы: «Брунес», «Вестэрханінгэ», «ФАК Фарста», «Мелархёйдэн / Брэдэнг», «Сегельторп». Пасля завяршэння кар’еры ў 2011 годзе, адыграла адзін сезон за каманду першага дывізіёна «Ханінгэ». Гулец нацыянальнай зборнай Швецыі, якая правяла больш 297 міжнародных матчаў. Выступала на чатырох Алімпіядах, стаўшы сярэбраны прызёрам 2006 года і бронзавым прызёрам 2002 года. Двухразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў свету (2005 і 2007). Чэмпіёнка Еўропы (1996). Дзесяціразова чэмпіёнка Швецыі. Прызнана лепшай хакеісткай Швецыі 2007 года. Уключана ў Залу шведскага хакею (2015). Лічыцца лепшым абаронцам у гісторыі жаночай зборнай Швецыі. У цяперашні час працуе ў гандлёвым аддзеле кампаніі CCM і выступае ў якасці хакейнага эксперта для СМІ.

Катэгорыя:Хакеісткі Швецыі
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1998 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2002 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2006 года
Джэсіка Альменас

**Джэсіка Магдалена Тэрэза Альменас** (швед. Jessica Magdalena Therese Almenäs; нар. ) — шведская тэлевядучая і рэпарцёр.

## Біяграфія 
Вяла тэлеперадачу конных скачак «Vinnare v75» і з 2008 года — шоу з удзелам знакамітасцяў пад назвай «Let’s Dance». Абодва яны трансліруюцца на тэлеканале TV4.

Джэсіка Альменас стала першай віцэ-міс на конкурсе «Міс Швецыя» у 1998 годзе і прадстаўляла сваю краіну на міжнародным конкурсе «Міс свету» у тым жа годзе. Тады ж пачала выступаць на тэлеперадачы «Nyhetsmorgon» — праграме ранішніх навін на канале TV4. Разам з Адамам Альсінгам вяла футбольную праграму «Fotbollsgalan» з 2006 па 2009 год. У 2008 годзе брала ўдзел ва ўзнагароджанні лаўрэатаў прэміі Kristallen, якой ганаруюцца тэлевізійныя дзеячы Швецыі, якія праявілі сябе на прафесійнай ніве. Таксама Альменас была карэспандэнтам і брала інтэрв’ю ў знакамітасцяў, якія прыехалі на ўручэнне прэміі Kristallen 2014.

У 2011 і 2012 гадах Almenäs вёў шоў «Biggest Loser» на TV4.

Джэсіка Альменас у мінулым таксама была прафесійнай баскетбалісткай і гуляла за клуб Брахэ Баскет.

У верасні 2016 года Альменас абвясціла, што яна пачне працаваць з Kanal 5 і скасуе свой кантракт з TV4].

## Спасылкі
Карын Брансель

**Карын Марыя Брансель** (швед. Karin Maria Branzell: , Стакгольм — , Альтадэна) — шведская оперная спявачка (кантральта, па іншых крыніцах — мецца-сапрана) і музычны педагог. На працягу многіх гадоў была салісткай Метраполітэн-опера. Вядомая партыямі ў операх Вагнера.

## Біяграфія 
Карын Брансель нарадзілася ў 1891 годзе ў Стакгольме, у сям’і арганіста. З 1909 па 1913 год працавала арганісткай у Стакгольме; вучылася спевам ў Тэклы Хофер, пластыцы і драматычнаму мастацтву — у Элісабет Ёртберг. Упершыню выступіла на сцэне Каралеўскай оперы ў Стакгольме ў 1912 годзе, а з 1913 па 1918 год была яе салісткай. З 1918 па 1923 год яна спявала ў Берлінскай дзяржаўнай оперы, дзе прыняла ўдзел у мясцовай прэм’еры «Жанчыны без ценю» Рыхарда Штраўса, пад кіраўніцтвам самога кампазітара. У 1924 годзе адбыўся яе дэбют у Метраполітэн-опера ў Нью-Ёрку, у партыі Фрыкі ў «Валькірыі». У 1935—1938 гадах была салісткай лонданскага тэатра «Ковент-Гардэн». Гастралявала ў Мюнхене, Буэнас-Айрэсе, Фларэнцыі, Цюрыху, Парыжы, Мілане і іншых гарадах; ў 1930 і 1931 гадах ўдзельнічала ў Байройцкіх фестывалях.

У найбольшай ступені імя Карын Брансель звязана з Метраполітэн-опера, дзе яна спявала з 1924 па 1942 год, ў 1944 і ў 1951—1952 гадах. Перш за ўсё яна вядомая як выканаўца партый у операх Вагнера, сярод якіх былі Ортруда («Лоэнгрын»), Брангена («Трыстан і Ізольда»), Фрыка («Пярсцёнак Нібелунгаў») і інш. Надзвычай шырокі дыяпазон дазваляў ёй таксама выконваць сапранавую партыю Брунгільды ў «Валькірыі». Сярод іншых партый — Амнерыс, Азучэна («Аіда», «Трубадур» Вердзі), Ірадыяда, Клітэмнестра («Саламея», «Электра» Р. Штрауса), Удава вартаўніка («Енуфа» Яначэка), Лаура («Джаконда» Панк’елі) і інш.

У 1932 годзе Брансель была ўзнагароджана шведскім Медалём літаратуры і мастацтваў. У 1936 годзе атрымала званне прыдворнай спявачкі. У 1937 годзе стала членам Шведскай музычнай акадэміі. З 1946 па 1950 год выкладала ў Джульярдскай школе ў Нью-Ёрку, з 1952 па 1958 — там жа ў школе Адэльфі.

У апошнія гады жыцця спявачка жыла ў Каліфорніі. Памерла ў сваім доме ў Альтадэне 14 снежня 1974 года.
Каміла Тылінг

**Каміла Тылінг** (; нар. , Лінчэпінг) — шведская оперная спявачка (сапрана).

## Біяграфія 
Вучылася ў Вышэйшай школе тэатра і музыкі ў Гётэбаргу і ў Каралеўскім каледжы музыкі ў Лондане (скончыла ў 1998 годзе). Дэбютавала на опернай сцэне ў «Казках Гофмана» Афенбаха ў 1997 годзе.

## Оперныя ролі 
* «Арланда» Гендэля (Дарында)
* «Геркулес» Гендэля (Іола)
* «Ідаменей» Моцарта (Ілія)
* «Дон Жуан» Моцарта (Цэрліна)
* «Чароўная флейта» Моцарта (Паміна)
* Падарожжа ў Рэймс, або Гасцініца «Залатая лілея» Расіні (Карын)
* «Севільскі цырульнік» Расіні (Разіна)
* «Фальстаф» Вердзі (Нанета)
* «Гензель і Грэтэль» Хумпердынка (Грэтэль)
* «Кавалер ружы» Рыхарда Штраўса (Сафі)
* «Святы Францішак Асізскі» Месіяна (Анёл)

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Швецыі
Элен Бергман

**Элен Бергман** (швед. Ellen Bergman, , Стрэнгнес — ) — шведскі музыкант, вакальны педагог і актывістка руху за правы жанчын. Сябра Шведскай каралеўскай музычнай акадэміі.

## Біяграфія 
Элеанора (Элен) Магдалена Бергман нарадзілася ў Стрэнгнесе (Швецыя) у 1842 годзе. У 1864 годзе яна паступіла ў Шведскую каралеўскую музычную акадэмію ў Стакгольме. Яна вывучала віяланчэль, арган, гарманічныя і сольныя спевы. Бергман скончыла акадэмію ў 1867 годзе. Яна працавала настаўнікам спеваў у Каралеўскай семінарыі () і Каралеўскай вышэйшай музычнай школе ў Стакгольме з 1868 па 1899 год. За свае дасягненні ў галіне музычнага выкладання Бергман была выбрана членам Шведскай каралеўскай музычнай акадэміі ў 1876 годзе.

З першай паловы 1880-х гадоў Бергман была вядомая як вядучы член Шведскай федэрацыі (), шведскага аддзялення Жаночай нацыянальнай асацыяцыі за адмену законаў аб інфекцыйных хваробах, якая ўпершыню была створана ў Вялікабрытаніі ў 1869 годзе Элізабет Уолстэнхалм (1833—1918) і Жазефіна Батлер (1828—1906). Гэтая арганізацыя вяла барацьбу з прастытуцыяй і асабліва з жорсткім абыходжаннем з геніталіямі зарэгістраваных прастытутак. Бергман была актыўным пісьменнікам і прамоўцам. Яна была ўцягнутая ў канфлікт са шведскім драматургам і раманістам Аўгустам Стрындбергам (1849—1912) з-за яе поглядаў на палавое пытанне, які аднойчы згадаў яе ў лісце, напісаным ў 1884 годзе: «djefla maran Ellen Bergman» (што літаральна перакладаецца як «праклятая мара Элен Бергман»).

Элен Бергман атрымала залаты медаль Іліс Кворум у 1899 годзе.

Катэгорыя:Музыканты Швецыі
Notiphila riparia

**Notiphila riparia** — від двухкрылых сямейства .

## Арэал і экалогія 
Сустракаецца ў Палеарктыцы. Актыўна ў маі-верасні, звычайныя на берагавой расліннасці сажалак і ручаёў). Распаўсюджана па ўсёй Еўропе, на Урале і Блізкім Усходзе.

## Спасылкі 
* Выявы, якія прадстаўляюць *Notiphila riparia* на BOLD

Катэгорыя:Караткавусыя двухкрылыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1830 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Мары Фрыберг

**Мары Вільгеміна Фрыберг** (таксама Марыя; швед. Marie (Maria) Friberg, ,  — , ) — шведская оперная спявачка (альт). Выступала на сцэне Каралеўскай оперы ў Стакгольме. Таксама вядомая дзякуючы свайму раману з каралём Швецыі Оскарам II.

## Біяграфія 
У 1883 годзе Мары Фрыберг прыцягнула ўвагу шведскай прэсы, калі, выступаючы ў Малым тэатры Стакгольма ў ролі нявесты ў п’есе «Бадзянні Шчасліўчыка Пера» Аўгуста Стрындберга, з’явілася на сцэне ў шлюбным вянку з асабістай манаграмай Оскара II. У газеце «Dagens Nyheter» быў апублікаваны артыкул, дзе сцвярджалася, што Фрыберг з двума сынамі жыве ў доме, які зняў для яе манарх, які таксама з’яўляецца бацькам гэтых двух хлопчыкаў.

У 1891 г. Мары Фрыберг выйшла замуж за французскага двараніна Паскаля д’Обербара, Віконта дэ Ферусака. Віконт усынавіў двух яе дзяцей. Аднак ужо вельмі хутка муж і жонка рассталіся, і ў 1893 годзе Мары выйшла замуж за Эдварда Лемана (1841—1922). Прыкладна ў той жа час эмігравала ў Францыю і жыла ў Парыжы. Пахавана ў Стакгольме разам са сваімі бацькамі.

## Літаратура 
* Elgklou, Lars (1978). Bernadotte: historien — och historier — om en familj. Stockholm: Askild & Kärnekull. Libris 7589807. ISBN 91-7008-882-9
* Lagerqvist, Lars O. (1979). Bernadotternas drottningar. Stockholm: Bonnier. Libris 7145664. ISBN 91-0-042916-3

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Швецыі
Раіса Станкевіч

**Раіса Станкевіч** (, , Генеральная акруга Беларусь, Рэйхскамісарыят Остланд (цяпер — Гродзенская вобласць, Беларусь) — беларуская грамадская дзяячка. Старшыня Задзіночання беларуска-амерыканскай моладзі.

## Біяграфія 
Дачка Зінаіды і Станіслава Станкевічаў. Выехала з Беларусі разам з бацькамі ў 1944 годзе. Жыла ў Мюнхене, дзе вучылася ў нямецкай школе. У 1958 годзе пераехала ў ЗША, жыве ў Нью-Ёрку. Была выхавальніцай у беларускім дзіцячым садку. У 1973 годзе скончыла прыватны каталіцкі Універсітэт Св. Яна ў Нью-Ёрку са ступенню магістра біяхіміі. Шмат гадоў працавала ў даследчай лабараторыі Слоўн-Катэрынскага цэнтра вывучэння раку ў Нью-Ёрку. З 1970 года належала да Беларуска-амерыканскага рэспубліканскага клуба.

У 1987 годзе скончыла факультэт русістыкі Хантэрскага каледжа Гарадскога ўніверсітэта Нью-Ёрка, абараніўшы магістэрскую дысертацыю на тэму, прысвечаную гісторыі Беларусі пачатку XX ст. З 1988 года член Рады Беларускай Народнай Рэспублікі. З'яўлялася членам Беларуска-амерыканскага задзіночання, уваходзіла ў Галоўную ўправу і кіраўніцтва Нью-Ёркскага аддзела арганізацыі. Прымала ўдзел у якасці госця на 3-й сустрэчы беларусаў Аўстраліі (5—9 студзеня 1979 года; Адэлаіда).

Уваходзіла ў рэдкалегію газеты «Беларус», была старшынёй рэдкалегіі часопіса «Беларуская моладзь».

Член Адміністрацыйнага камітэта Фундацыі імя І. Любачкі.

## Літаратура 
* Гардзіенка, Н., Юрэвіч, Л. Рада БНР, 1970-1982: падзеі і дакументы / Наталля Гардзіенка, Лявон Юрэвіч; Беларускі інстытут навукі й мастацтва. — Мінск: Кнігазбор, 2014. — 299 с., [6] л. іл., партр., факсім.: табл. — С. 171. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 23). — ISBN 978-985-7119-10-3.
* Гардзіенка, Н., Юрэвіч, Л. Рада БНР (1982-1997): Падзеі. Дакументы. Асобы / Наталля Гардзіенка, Лявон Юрэвіч. — Мінск: Кнігазбор, 2015. — 224 с. — С. 47. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 28). — ISBN 978-985-7119-91-2.

Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Сэнт-Джонс (Нью-Ёрк)
Катэгорыя:Выпускнікі Гарадскога ўніверсітэта Нью-Ёрка
Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Члены Беларуска-амерыканскага задзіночання
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Вільгельміна Фундзін

**Вільгельміна Фундзін** (, поўнае імя ;  — ) — шведская оперная спявачка.

Спявала ў Каралеўскай оперы ў Стакгольме без перапынку на працягу 30 гадоў; у сярэдзіне 1800-х гадоў лічылася адной з самых таленавітых выканаўцаў оперы.

## Біяграфія 
Нарадзілася 12 ліпеня 1819 года ў Стакгольме ў сям’і святара Карла Фундзіна і яго жонкі Крысціны Вікстрэм, якая загадвала пансіянатам для вучняў драматычнай школы Dramatens elevskola ў 1837—1847 гадах. Калі Вільгельміне было чатырнаццаць гадоў, яна пазнаёмілася з будучай опернай спявачкай Жэні Лінд.

Разам са сваёй сястрой Шарлотай, Вільгельміна паступіла ў 1833 годзе ў школу Каралеўскай оперы, стаўшы ў ёй прафесійнай опернай спявачкай у 1841 годзе. Калі яе сяброўка Жэні Лінд гастралявала за мяжой, а таксама пасля таго, як яна пакінула Швецыю, Вільгельміна ўзяла на сябе частку яе оперных роляў. Вільгельміна Фундзін наведала Жэні Лінд ў Германіі падчас свайго нямецкага тура, але, нягледзячы на запрашэнні, яна адмовілася наведаць яе ў Англіі (дзе засталася жыць Лінд) з-за страху перад марскім падарожжам.

Фундзін працавала ў Каралеўскай оперы да 1870 года і ў 1871 годзе пайшла са сцэны на заслужаны адпачынак. Сярод яе самых роляў вядомых былі: Царэўна ночы ў «Чароўнай флейце», Адальджыза ў «Норме» і Леанора ў оперы «Алесандра Страдэла».

Памерла 28 студзеня 1911 года ў Стакгольме.

## Літаратура 
* Henry Scott Holland, William Smith Rockstro (2011). Memoir of Madame Jenny Lind-Goldschmidt: Her Early Art-Life and Dramatic Career, 1820—1851. Cambridge University Press. pp.&nbsp;27. — ISBN 978-1-108-03868-3.
* Ingeborg Nordin Hennel. Mod och Försakelse. Livs- och yrkesbetingelser för Konglig Theaterns skådespelerskor 1813—1863. Stockholm: Gidlunds (1997) — ISBN 9178442567.

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Швецыі
Нані Ларсен-Тодсен

**Нані Ісідора Ларсен-Тодсен** (; , Кальмар — , ) — шведская оперная спявачка (сапрана). Вядомая партыямі ў операх Вагнера.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1884 годзе ў Кальмары. Яе бацькамі былі Юхан Вільгельм Ларсен і Марыя Карлота Сёдэрман. З 1900 па 1906 год яна вучылася ў Стакгольмскай кансерваторыі, а затым удасканальвалася ў Германіі і Італіі. Ларсен дэбютавала на сцэне Каралеўскай оперы ў Стакгольме ў 1906 годзе, дзе пасля спявала да 1923 года. У 1916 годзе выйшла замуж за Ганса Тодсена.

Акрамя выступленняў у стакгольмскай оперы, Ларсен-Тодсен шмат гастралявала. У 1923—1924 гадах яна выступала ў тэатры «Ла Скала» (пад кіраўніцтвам А. Тасканіні), у 1925—1927 — у тэатры «Метраполітэн-опера», ў 1927 і 1930 гадах — у Ковент-Гардэне. Сярод яе партый былі Агата («Вольны стралок» Вебера), Донна Ганна («Дон Жуан» Моцарта), княгіня Вердэнберг («» Р. Штрауса), Рахіль («Жыдоўка» Галеві), Дэздэмона («Атэла» Вердзі), Леанора («Фідэль» Бетховена), Таццяна («Яўген Анегін» Чайкоўскага), Аіда, Тоска і інш. Аднак у першую чаргу Ларсен-Тодсен вядомая як «вагнераўскае сапрана». У 1927—1931 гадах яна прымала ўдзел у Байройцкім фестывалі, дзе спявала партыі Ізольды («»), Кундры («Парсіфаль») і Брунгільды («Валькірыя», «Зігфрыд», «Згуба багоў»).

У 1920 годзе Ларсен-Тодсен была ўзнагароджана Медалём літаратуры і мастацтваў. У 1922 годзе ёй было прысвоена званне прыдворнай спявачкі. У 1924 годзе яна стала членам Шведскай музычнай акадэміі.

Памерла ў 1982 годзе ў Стакгольме.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Швецыі
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Сапрана
Марыя Відэбек

**Марыя Сесілія Відэбек** (швед. *Maria Cecilia Widebeck*; 1 сакавіка 1858 — 5 мая 1929) — шведская мастачка і ілюстратарка тэкстылю, якая дапамагала сваёй сяброўцы Карын Вестберг ажывіць цікавасць да тканін, натхнёных мясцовымі сялянскімі прыёмамі. Працуючы дызайнерам малюнкаў у асацыяцыі «Сябры рамяства», яна разам з Вестберг заснавала тэкстыльную фірму Widebeck och Wästberg, якая вырабляла тканіны з лагатыпам WW. Відэбек зрабіла большасць ілюстрацый, прадстаўленых у кнізе Клінгспора, пра гербы і фамільныя клейноды.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Стрэнгнесе 1 сакавіка 1958 года, Марыя Сесілія Відэбек была дачкой святара Сэмюэля Відэбек і яго жонкі Караліны Ульрыкі, народжаная Экмарк. У 1880—1885 гадах яна вывучала дэкаратыўна-прыкладное мастацтва ў Тэхнічным каледжы ў Стакгольме. Там яна сустрэла сакурсніцу Карын Вестберг, якая стала яе сяброўкай на ўсё жыццё. Разам яны заснавалі тэкстыльную кампанію Widebeck och Wästbeck. Яны разам кіравалі кампаніяй і разам пражылі усё астатняе жыццё.

Марыя Відэбек памерла ў Стрэнгнесе 5 мая 1929 года і пахавана на старых могілках (Gamla kyrkogården).

Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Уладзімір Аляксандравіч Піліпенка

**Уладзімір Аляксандравіч Піліпенка** (нар. , Мазыр, Гомельская вобласць) — беларускі фізік. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2000). Доктар тэхнічных навук (1991), прафесар (1995).

## Біяграфія 
Скончыў Белдзяржуніверсітэт (1971).

З 1971 года інжынер, начальнік аддзела навукова-даследчага канструктарска-тэхналагічнага ўнітарнага прадпрыемства «Белмікрасістэмы» НВА «Інтэграл». З 1996 года намеснік дырэктара Дзяржаўнага цэнтра «Белмікрааналіз» НВА «Інтэграл».

## Навуковая дзейнасць 
Выканаў даследаванні ў галіне кіраванай мадыфікацыі уласцівасцяў паўправаднікоў, тонкіх плёнак металаў і дыэлектрыкаў. Выявіў эфекты, якія прыводзяць да паскарэння працэсаў мадыфікацыі ўласцівасцяў розных матэрыялаў пад уздзеяннем светлавых імпульсаў і прапанаваў механізмы іх узнікнення: падваенне каэфіцыента дыфузіі прымешак і адсутнасць эфекту адцяснення базы эмітэрам пры цвердафазнай рэкрышталізацыі иённалегіраваных слаёў крэмнія; фарміраванне раўнаважкай, тэрмастабільнай структуры легіраваных плёнак алюмінія і іх кантакту да крэмнію; аднастадыйнае фарміраванне дісіліцыда тытана. Распрацаваў метады разліку тэмпературных рэжымаў і вызначыў аптымальныя ўмовы, якія забяспечваюць мінімізацыю такіх высілкаў. Ажыццявіў мадэляванне працэсаў фарміравання розных тонкаплёнкавых сістэм з ужываннем хуткай тэрмічнай апрацоўкі: гетэравання, аплаўлення лёгкаплаўкіх шклоў, рэкрышталізацыі плёнак алюмінія, дыфузійнага сінтэзу сіліцыдаў розных металаў і інш распрацаваў тэхналогію стварэння інтэгральных мікрасхем на базе хуткіх тэрмічных апрацовак.

Аўтар каля 260 навуковых прац, у тым ліку 7 манаграфій, 40 вынаходстваў.

### Бібліяграфія 
* Физические основы быстрой термообработки. Создание многоуровневой металлизации. Мн.: БГУ, 2000 (в соавт.).
* Физические основы быстрой термообработки. Геттерирование, отжиг ионолегированных слоев, БТО в технологии СБИС. Мн.: БГУ, 2001 (в соавт.).
* Физические основы быстрой термообработки. Отжиг поликристаллического кремния, диэлектрических пленок, очистка поверхности и эпитаксия. Мн., 2002 (в соавт.).
* Быстрые термообработки в технологии. СБИС. Мн.: Изд. центр БГУ, 2004.

## Спасылкі 
* Уладзімір Аляксандравіч Піліпенка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі