open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Полацкае Евангелле

**Полацкае Евангелле** — помнік пісьмова-кніжнай культуры, рукапіснае Евангелле-апракас, створанае ў канцы XII — пачатку XIII стагоддзя. Захавалася 172 аркушы.

## Гісторыя 
Евангелле створана, напэўна, у Полацку. Паводле падання, перапісала яго Еўфрасіння Полацкая, што аднак малаверагодна.

Магчыма, Евангелле выкарыстоўвалі як напрастольнае ў полацкім Траецкім манастыры, а пасля захопу горада ў Лівонскую вайну маскоўскім царом Іванам IV яно было і звестак пра яго месцазнаходжанне да XIX ст. няма.

У 1852 годзе 170 захаваных аркушаў разам з некаторымі іншымі рарытэтамі са збораў Міхаіла Пагодзіна набыла Імператарская публічная бібліятэка (цяпер Расійская нацыянальная бібліятэка, Санкт-Пецярбург), дзе яны захоўваюцца і цяпер. Яшчэ два аркушы, якія захоўваліся ў збіральніка даўніны Вукола Ундольскага, трапілі ў бібліятэку Румянцаўскага музея і цяпер захоўваюцца ў Аддзеле рукапісаў Расійскай дзяржаўнай бібліятэкі ў Маскве.

## Апісанне 
Рукапіс напісаны на пергаменце уставам, почыркам двух пісцоў, у два слупкі. Арнамент ініцыялаў адносяць да старавізантыйскага тыпу. Мова рукапісу мае рысы ўласцівыя мясцоваму крывіцкаму дыялекту. Разметка лінеек здзейснена вострым пісалам. Дзіркі ў пергаменце (частая з’ява ў вырабленых скурах, месцы ўкусаў аваднёў) акуратна заштопаныя.

Рукапіс змяшчае 2 застаўкі (ілюстрацыі), якія, аднак, блага захаваліся праз ужыванне серабра, якое з часам акісляецца. Ужыванне срэбра не характэрна для славянска-візантыйскіх рукапісаў, аднак шырока практыкавалася ў Германіі.

Вельмі цікавыя маргіналіі на палях, датаваныя XIII—XIV ст., напісаныя тагачаснай беларускай мовай.

Полацкае Евангелле — найранейшы са створаных на тэрыторыі Беларусі рукапісаў, захаваны ў такім аб'ёме (170 аркушаў). Старэйшае Тураўскае Евангелле мае толькі 11 аркушаў.

## Выданне 
Доўгі час рукапіс быў недасяжны і не выдаваўся. У 2010 годзе скончылася рэстаўрацыя Евангелля, якая каштавала 42 тысячы еўра. У 2012 годзе, 4 снежня ў Мінску пачаўся друк факсімільнага выдання, якое пабачыла свет у 2013 годзе разам з матэрыяламі навуковых даследаванняў і ўзноўленым тэкстам помніка.

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* Книжные памятники. Топ 100. Евангелие апракос полный («Полоцкое Евангелие»). Кон. XII – нач. XIII в. 

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Старажытнабеларуская літаратура
Катэгорыя:Гісторыя Полацка
Катэгорыя:Новы Запавет
Катэгорыя:Рукапісы Евангелляў
Магілёўцы

**Магілёўцы** (, ) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Зеляневіцкага сельсавета.

## Назва 
Непадалёк ад вёскі знаходзіцца ўзвышша, на якім выяўленыя вельмі старыя пахаванні. Мясцовыя насельнікі завуць гэтае месца Магільнікам. Паводле адной з версій, ад яго атрымала назву і вёска.

Сярод іншых версій паходжання назвы — у гонар пасяленцаў, што нібыта прыехалі сюды з-пад Магілёва, або паводле назвы родавага герба «Магіла» ўладальнікаў гэтых земляў — Быхаўцаў. Апошняя версія мае асаблівы сэнс з-за магчымага словаўтваральнага і этымалагічнага падабенства і спалучэння з назвамі дзвюх блізкіх вёсак — гэта Брантоўцы (некалі маёмасьць памешчыка Бранта) і Зельзін (некалі маёмасць памешчыка Зельдзіна).

## Гісторыя 
Сядзіба закладзена Іосіфам Быхаўцам, камергерам караля Рэчы Паспалітай Станіслава Аўгуста Панятоўскага, у XVIII стагоддзі. Унутры барочнага парку знаходзіўся двухпавярховы палац, уласнасць Быхаўцаў. Па смерці Аляксандра Быхаўца ў 1863 уласнікамі маёнтка сталі яно бяздзетныя сыны Станіслаў і Казімір, абодва былі генерал-маёрамі расійскага войска. Пасля смерці братоў маёнтак дастаўся сыну іх сястры Юліі (1825—1858) ад Яўстафія Дзяконскага (1820—1894), Казіміру Дзяконскаму. Яго жонкай стала Стэфанія Талочка, дачка Эдварда Талочкі — гаспадара маёнтка Вердамічы Ваўкавыскага павета.

Апошнім уласнікам быў Альбін Дзяконскі. Пасля прыходу Саветаў у 1939 годзе Альбін быў арыштаваны і перавезены ў Мінск, пасля чаго яго след губляецца. Меркавана ён загінуў там у 1940 годзе. Родавая капліца Быхаўцаў была знішчана, парк закінуты. Палац у цяперашні час займае псіхіятрычная бальніца і  Магілёўцы — Лібярполь.

## Славутасці 
* Палацава-паркавы комплекс Дзяконскіх (XVIII стагоддзе) — 
* Мемарыяльная калона (XVIII—XIX стагоддзі)
* Курганны могільнік перыяду ранняга Сярэднявечча (XI стагоддзе) — 

## Вядомыя асобы 
* Альбін Міхал Дзяконскі (1892 — пасля 1940) — польскі паэт, апошні ўласнік маёнтка ў Магілёўцах.
* Аляксандр Быхавец (?—1863) — шляхціц, гісторык, адкрывальнік «Хронікі Быхаўца».
* Юрый Мікалаевіч Дзеркач (нар. 1962) — беларускі ўрач і палітык.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Зеляневіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёна
Бібліятэкар

[thumb|*Бібліятэкар*, [Джузэпэ Арчымбольда, 1556]]
**Бібліятэ́кар**, **бібліятэ́карка** — прафесіянал па апрацоўцы інфармацыі ў бібліятэчнай і інфармацыйнай навуках, які выконвае арганізацыю і кіраванне інфармацыйнымі паслугамі і матэрыяламі для ўсіх, каму патрабуецца гэта інфармацыя. Як правіла, бібліятэкары працуюць у дзяржаўных бібліятэках ці бібліятэках вышэйшых або сярэдніх навучальных устаноў, пачатковых або сярэдніх школ, медыя-цэнтрах, бібліятэках у рамках прадпрыемстваў ці кампаній. На Захадзе некаторыя бібліятэкары могуць быць незалежнымі прадпрымальнікамі, якія працуюць ў якасці інфармацыйных спецыялістаў, каталагізатараў, і па іншых спецыялізаваных кірунках.

## Гл. таксама 
* Архіварыус

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прафесіі
Катэгорыя:Бібліятэкары
Катэгорыя:Бібліятэчная справа
Comm

**comm** — утыліта unix, чытае *файл1* і *файл2*, якія павінны быць загадзя лексічна адсартаваны, і генеруе вывад, які складаецца з трох калонак тэксту: радкі, знойдзеныя толькі ў файле *файл1*; радкі, знойдзеныя толькі ў файле *файл2*; і радкі, агульная для абодвух файлаў. Імя файла «-» адзначае стандартны ўвод. Перад кожнай калонкай будзе надрукавана столькі сімвалаў табуляцыі, колькі друкуецца калонак з меншымі нумарамі. Напрыклад, калі вывад другой калонкі выключаны, то перад радкамі, якія друкуюцца ў першай калонцы, сімвалаў табуляцыі не будзе зусім, а перад радкамі ў трэцяй калонцы будзе надрукаваны адзін сімвал табуляцыі.

Утыліта comm мяркуе, што файлы былі папярэдне лексічна адсартаваны; усе сімвалы удзельнічаюць у параўнанні радкоў.

## Параметры запуску 
;-1
: падавіць вывад першай калонкі.
;-2
: падавіць вывад другой калонкі.
;-3
: падавіць вывад трэцяй калонкі.
;-i
: Неадчувальнае да рэгістру параўнанне радкоў.

## Спасылкі 
*  (гл. GNU Coreutils)
* 
* 
* Апісанне і прыклады ўжывання 

Катэгорыя:Утыліты UNIX
Meld (праграма)

**Meld** — камп’ютарная праграма для параўнання зместу тэкставых файлаў ці каталогаў.

## Функцыі 
* Параўнанне двух — трох файлаў ці каталогаў.
* Стварэнне файлаў праўкі () з апісаннем адрозненняў паміж файламі.
* Работа з сістэмамі кіравання версіямі Subversion, Mercurial, Bazaar і CVS.
* Укладачны інтэрфейс.

## Гл. таксама 
* diff
* patch

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт *Meld*.
* *Meld* на сайце праектаў GNOME.

Катэгорыя:Праграмы параўнання файлаў
Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на Python
Катэгорыя:GNOME
Спіс гарадоў Украіны паводле насельніцтва

Спіс гарадоў Украіны паводле колькасці насельніцтва. У спіс уключаны гарады з насельніцтвам не менш за 200.000 чалавек па стане на 1 студзеня 2012. Колькасць насельніцтва прыводзіцца адносна названага горада без уліку пасяленняў, якія складаюць яго прыгарады.

## Спіс 
Катэгорыя:Гарады Украіны
Фуад Абдурахманаў

**Фуад Гасан аглы Абдурахманаў** (; , Шэкі— , Баку)&nbsp;— азербайджанскі скульптар і мастак.

## Біяграфічныя дадзеныя 
У 1935—1940 гадах вучыўся ў Акадэміі мастацтваў у Ленінградзе ў Мацвея Манізэра. Член КПСС з 1962 года.

## Творы 
Працаваў пераважна як манументаліст.

* Помнік Нізамі ў Кіравабаде (1946).
* Помнік Нізамі ў Баку (1949).
* Помнік пісьменніку Самеда Вургуна ў Баку (1961).
* Помнік паэту Рудакі ў Душанбэ (1964).
* Бюсты Чойбалсана і Сухэ-Батара (мармур, 1954, пахавальня ў Улан-Батары).
* Статуя «*Вызваленне*» (Баку, 1960).
* Статуя «*Чабан*» (гіпс, 1950; бронза, 1951, Дзяржаўная Траццякоўская галерэя).
* Партрэтны бюст Леніна (мармур, 1955&nbsp;— Музей гісторыі Азербайджана, Баку).

## Званне, прэміі 
* 1947&nbsp;— Сталінская прэмія за помнік Нізамі ў Кіравабадам.
* 1949&nbsp;— абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі мастацтваў СССР.
* 1951&nbsp;— Сталінская прэмія за статую «*Чабан*».
* 1955&nbsp;— народны мастак Азербайджанскай ССР.
* Узнагароджаны двума ордэнамі «Знак Пашаны», 1949, 1960.
* 1966&nbsp;— Залаты медаль Акадэміі мастацтваў СССР.

## Літаратура 
* Вялікая Савецкая Энцыклапедыя. — 3-е выданне. — Т. 1. 
* Украінская савецкая энцыклапедыя — 2-е выданне.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— К., 1977.&nbsp;— С. 9. 
* *Наўрузаў М.* Фуад Абдурахманаў — Масква, 1955. 
* *Наўрузава Д.* Фуад Абдурахманаў — Баку, 2004. 

## Спасылкі 
* 
* Абдурахманов Фуад Гасан оглы — скульптор  

Катэгорыя:Народныя мастакі Азербайджанскай ССР
Катэгорыя:Мастацтва Азербайджана
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў СССР
Катэгорыя:Мастакі-сацрэалісты СССР
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Акадэміі мастацтваў СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Пахаваныя на Алеі ганаровага пахавання ў Баку
Катэгорыя:Скульптары Азербайджана
Катэгорыя:Мастакі Азербайджана
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Азербайджана
Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Знак Пашаны»
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Азербайджане
Revision Control System

**RCS** ( — сістэма кантролю рэвізій) — адна з самых першых сістэм кіравання версіямі. Для кожнага файла, зарэгістраванага ў сістэме, яна захоўвае поўную гісторыю зменаў, прычым для тэкставых файлаў выкарыстоўваецца алгарытм дэльта-кампрэсіі, калі захоўваецца толькі апошняя версія і ўсе межверсійныя змены. Сістэма дазваляе таксама захоўваць версіі бінарных файлаў, але без ужывання гэтага механізма, гэта значыць кожная версія бінарнага файла захоўваецца цалкам.

RCS была ўпершыню выпушчана ў 1982 годзе Уолтэрам Цішы з Універсітэта Перд’ю як свабодная і больш развітая альтэрнатыва папулярнай тады Source Code Control System (SCCS). У цяперашні час, з’яўляецца часткай Праекта GNU, аднак усё яшчэ падтрымліваецца Універсітэтам Перд’ю.

RCS не мае сродкаў для калектыўнай працы над наборам файлаў — гэтыя сродкі з’явіліся ў сістэме-нашчадку — CVS, якая ўжывае фарматы і алгарытмы RCS для ўліку версій, але мае таксама інтэрфейсы для калектыўнай працы.

Адсутнасць калектыўнай працы на практыцы выглядае так, што толькі той карыстальнік, які зрабіў дзеянне «Lock» над файлам ці файламі, можа ажыццяўляць змены. Іншыя карыстальнікі запытаць гэтыя ж файлы на рэдагаванне не могуць, пакуль першы карыстальнік не скончыць з імі працу.

Некаторыя Wiki-рухавікі, напрыклад TWiki, ужываюць RCS для захоўвання старонак.

## Спасылкі 
* RCS на сайце Універсітэта Перд’ю
* RCS на сайце Праекта GNU
* rcs(1), Старонка man на сайце OpenBSD (з General Commands Manual)

Катэгорыя:Сістэмы кіравання версіямі
Ганна Людвіка Радзівіл

**Ганна Людвіка Радзівіл** (у дзявоцтве **Мыцельская**;  — ) — прадстаўніца арыстакратыі Рэчы Паспалітай.

## Біяграфія 
З шляхецкага роду Мыцельскіх, дачка Мацея, сястра Юзафа і Станіслава.

У першы раз пабралася шлюбам з Лявонам Міхалам Радзівілам, бацькам Мацея. Па смерці мужа, 2 студзеня 1754 года ў Львове выйшла замуж за Міхала Казіміра Радзівіла «Рыбаньку», з якім мела сына Гераніма Вінцэнта і 3 дачкі.

## Спасылкі 
Ганна Людвіка
Ганна Людвіка
Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага
Леан Міхал Радзівіл

**Леан Міхал Радзівіл** (, Нясвіж, Наваградскі павет — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Стражнік польны літоўскі (з 1750).

Валодаў маёнткамі ў Новагародскім ваяводстве, а таксама Шыдлоўцам у Польшчы.

## Біяграфія 
З нясвіжскай лініі роду Радзівілаў, сын Міхала Антонія і Марцыяны з Сясіцкіх. Выхоўваўся сваякамі — Міхалам Казімірам «Рыбанькам» і яго жонкай Францішкай Уршуляй з Вішнявецкіх.

16 лютага 1744, паводле волі апекуноў, ажаніўся з кузінай Францішкі Уршулі Ганнай з Мыцельскіх (1729—1771). Меў з ёй сыноў Мікалая (1746—1795), Міхала (памёр у маленстве) і Мацея (1749—1800), а таксама дачку Тэафілію Магдалену.

Хваравіты з дзяцінства, памёр заўчасна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Леан Міхал
Катэгорыя:Стражнікі польныя літоўскія
Wc

**wc** (ад  — «падлік слоў») — unix‐утыліта, якая выводзіць колькасць пераводаў радкоў, слоў і байтаў для кожнага паказанага файла і выніковы радок, калі было зададзена некалькі файлаў. Калі уваходны файл не зададзены, або роўны ‘-‘, то даныя чытаюцца са стандартнага ўвода.

Просты прыклад ужывання wc:

 $ wc ideas.txt excerpt.txt 
      40     149     947 ideas.txt
    2294   16638   97724 excerpt.txt
    2334   16787   98671 total

У першай калонцы утрымліваецца колькасць радкоў, у другой — слоў, у трэцяй — сімвалаў.

Новыя версіі wc размяжоўваюць падлік байтаў і сімвалаў, каб правільна працаваць з кадзіроўкамі накшталт UTF-8, якія маюць шматбайтавыя коды сімвалаў. Для выбару рэжыму работы ўжываюцца ключы *-c* і *-m*.

Першапачаткова GNU wc уваходзіла ў склад пакета GNU textutils, але зараз яна з'яўляецца часткай GNU coreutils.

## Ужыванне 
    wc -l  вывесці колькасць радкоў
    wc -c  вывесці колькасць байтаў
    wc -m  вывесці колькасць сімвалаў
    wc -L  вывесці даўжыню самага доўгага радка
    wc -w  вывесці колькасць словаў

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прылады Unix для апрацоўкі тэксту
Навагрудская ратуша

**Навагрудская ратуша** існавала ў XVII-XIX стагоддзях у Навагрудку. Упершыню ўзгадваецца ў соймавай канстытуцыі 1652 года.

Мяркуюць, што ў 1654 годзе пад ратушу прыстасаваны будынак камяніцы на рынку. Падчас пажару 1751 ён пашкоджаны, пазней адноўлены: на рагу будынка пабудавана 2-ярусная вежа, завершаная купалам і флюгерам з выявай Архангела Міхаіла. У 1818 годзе Навагрудская ратуша значна рэканструявана: зменены агульная планіроўка, аконныя і дзвярныя праёмы, на ўзроўні 2-га паверха галоўнага фасада, арыентаванага на плошчу, зроблена галерэя (апіралася на 4 калоны). Ратуша набыла рысы класіцызму: рустоўка на вуглах будынка і на гранях вежы 1-га паверха, нішы на 2-м паверсе. У такім выглядзе яна існавала да пажару 1862 года, калі была моцна пашкоджана і больш не аднаўлялася. 

Каля 1900 года на месцы Навагрудскай ратушы ўзведзены будынак магістрата (верагодна, былі выкарыстаныя фундаменты і часткі муру ратушы).

У Вялікую Айчынную вайну будынак цалкам разбураны.

## Літаратура 
*  

Наваградак
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Навагрудка
Катэгорыя:Славутасці Навагрудка
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў XIX стагоддзі
Яўген Міхайлавіч Багданчук

**Яўген Міхайлавіч Багданчук** (, в. Чамяры, ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1975).

## Біяграфія 
Удзельнік партызанскага руху ў гады Вялікай Айчыннай вайны. З 1960 года на будаўніцтве Бярозаўскай ДРЭС, з 1965 — Лукомскай ДРЭС. У 1969—1980 гадах машыніст экскаватара ўчастка трэста «Белэнергабудмеханізацыя» на будаўніцтве Лукомскай ДРЭС.

Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за вытворчыя поспехі.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1975—1980 гадах.

## Спасылкі 
* 
* Богданчук Евгений Михайлович  // Праект «Партизаны Беларуси»

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Будаўнікі СССР
Тапвозера

**Тапво́зера** () — буйное возера ў Расіі на поўначы Рэспублікі Карэлія. 11-е па плошчы возера Расіі. З’яўляецца часткай Кумскага вадасховішча (з 1966 года).

Плошча паверхні Тапвозера 986 км² (разам з 144 астравамі агульнай плошчай 63 км² — 1049 км²). Даўжыня 75,3 км, найбольшая шырыня 35,3 км даўжыня берагавой лініі 545 км. Найбольшая глыбіня 56 м, сярэдняя 15,2 м. Плошча вадазбору 3530 км². Аб’ём вады з Тапвозеры 14,9 км³. Дно возера мае паніжэнні і павышэнні са значнымі роўнымі ўчасткамі. Берагавая лінія звілістая з вялікай колькасцю заліваў. Берагі невысокія, камяністыя, пакрытыя хвойнымі і мяшанымі лясамі. Сустракаюцца скалістыя ўчасткі, а таксама нізкія, забалочаныя (пераважна на паўднёвым усходзе возера). Астравы ў асноўным ля паўднёва-заходняга берага. Возера звязана каналам з ракой Паньгомай, якая ўпадае ў Белае мора. У паўночна-заходняй часткі возера выцякае рака Коўда (Саф’янга), якая ўпадае ў возера Пявозера. Замярзае Тапвозера ў 2-й палове лістапада — пачатку снежня, адкрываецца ў 2-й палове мая — пачатку чэрвеня. Рыбалоўства.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Озеро Топозеро  // Навукова-інфармацыйны журнал «Биофайл»  
* Топозеро // Сайт «Озёра Росии» 
* Топозеро // Научно-популярная энциклопедия «Вода России» 

Катэгорыя:Азёры Карэліі
Катэгорыя:Басейн Белага мора
Міхал Ян Зянковіч

**Міхал Ян Зянковіч** (1670, каля Дарагічына на Падляшшы — ) — рэлігійны і дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Біскуп-суфраган жамойцкі (ад 1718), пісар вялікі літоўскі (1724—1729), біскуп віленскі (ад 1730).

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Зянковічаў-Ператрускіх гербу «Сястрэнец».

Доўгі час быў пробашчам у Барысаве і Лідзе. Ад 1699 года канонік віленскі, архідыякан жамойцкі. З 27 красавіка 1718 года стаў біскупам-суфраганам жамойцкім, а з 1724 — пісарам вялікім літоўскім. З 2 кастрычніка 1730 -- біскуп віленскі.

Падтрымліваў караля і вялікага князя Станіслава Ляшчынскага. У сувязі з перамогай Аўгуста Моцнага быў вымушаны з’ехаць у Прусію (1734), адкуль вярнуўся ў 1736 годзе.

Аднавіў Віленскую кафедру, фундаваў у месце касцёл Св. Іосіфа і Нікадзіма, шпіталь Св. Лазара. Дзеля павышэння ўзроўню навучання ў Віленскай духоўнай семінарыі запрасіў для яе кіравання ксяндзоў-камуністаў.

Атрымаў вышэйшую ўзнагароду Рэчы Паспалітай Ордэн Белага Арла.

Уваходзіў у магнацкую палітычную групоўку «Фамiлiя».

8 верасня 1750 стаў каранатарам абраза Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў бернардзінскім касцёле Св. Міхала (Вільня).

## Літаратура 
* 
* Wileński słownik biograficzny. — Bydgoszcz, 2002. ISBN 83-87865-28-1.

Катэгорыя:Канонікі віленскія
Катэгорыя:Біскупы віленскія
Катэгорыя:Пісары вялікія духоўныя літоўскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Семятыцкім павеце
Катэгорыя:Канонікі Віленскага кафедральнага капітула
Тапілішкаўскія валуны

**Тапі́лішкаўскія валуны́** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння (з 1994 года). Тры валуны размешчаны на паўночнай ускраіне аграгарадка Тапілішкі (Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць, Беларусь).

## Апісанне 
Тапілішкаўскія валуны скаладаюцца з трох вялікіх валуноў рознага складу.

Усходні валун з шаравата-ружовага буйназярністага граніта-гнейсу даўжынёй 3,7 м, шырынёй 3,1 м, вышынёй 1,3 м, у абводзе 10,3 м, аб’ём 8 м³, маса 21 тона.

Цэнтральны валун з шэрага гнейсу даўжынёй 3,7 м, шырынёй 2,6 м, вышынёй 1 м, у абводзе 9,7 м, аб’ём 5,1 м³, маса 13,5 тон.

Заходні валун з ружавата-бурага граніту-рапаківі з крышталямі палявога шпату (авоіды 2-5 см) даўжынёй 3,7 м, шырынёй 2,9 м, вышынёй 1,3 м, у абводзе 9,8 м, аб’ём 7,4 м³, маса 20 тон.

Прынесены ледавіком 200 тысяч гадоў таму назад з поўдня Фінляндыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Тапілішкі
Тапты

**Та́пты** (, , ) — рака ў цэнтральнай Індыі, цячэ на ўсход ад горнага масіва Сатпура паблізу горада Бетул у штаце Мадх’я-Прадэш, далей цячэ на захад, збольшага паралельна да ракі Нармада. Да басейна ракі адносіцца таксама рэгіён Кандэш у штаце Махараштра.

Даўжыня ракі 720 км, з якіх 300 км з’яўляюцца суднаходнымі. Тапты ўпадае ў Аравійскае мора ў раёне Камбейскага заліва каля горада Сурат у штаце Гуджарат. У вусці ўтварае эстуарый. У цэлым, басейн Тапты складае 77 800 км². Сярэдні расход вады каля 650 м³/с.

На рацэ горад Бурханпур.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэкі Індыі
Катэгорыя:Басейн Індыйскага акіяна ў Азіі
Тара (прыток Іртыша)

**Та́ра** () — рака ў Заходняй Сібіры, у Новасібірскай і Омскай абласцях Расіі, правы прыток ракі Іртыш (басейн ракі Об).
 
Даўжыня ракі 806 км, плошча вадазбору 18 300 км². Выток знаходзіцца ў Новасібірскай вобласці на Васюганскай раўніне. Рэчышча Тары звілістае. Сілкаванне змяшанае, з перавагай снегавога. Сярэдні расход вады за 108 км ад вусця 40,8 м³/с (у вусці 47 м³/с, аб’ём сцёку 1,483 км³/год). Найбуйнейшыя прытокі — Іча, Верхняя Тунгуска, Ніжняя Тунгуска, Бергамак (усе правыя). У суровыя зімы на перакатах рака перамярзае. Суднаходная на 365 км ад вусця да сяла Кыштоўка.
 
На рацэ размешчаны сяло Кыштоўка і пасёлак Мурамцава.
 

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Река Тара // Государственный водный реестр РФ
* Tara At Muromtsevo // R-ArcticNET
* 

Катэгорыя:Рэкі Новасібірскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Омскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Іртыша
Таран

**Тара́н** — старажытная аблогавая прылада, якая выкарыстоўвалася для разбурэння крапасных сцен, вежаў і брам.

Уяўляў сабой бервяно з жалезным або бронзавым наканечнікам, якое падвешвалася на канатах (ланцугах) у драўлянай рухомай вежы, што перамяшчалася на колах і служыла прыкрыццём для людзей, якія абслугоўвалі таран.

Таксама *таран* — выступ у насавой падводнай частцы баявога карабля, прызначаны для нанясення ўдара ў корпус карабля праціўніка.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Тара́н // 

## Спасылкі 
* Таран  // Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002. 
* 

Катэгорыя:Абложныя машыны
Тарантэла

**Тарантэ́ла** () — італьянскі народны танец у суправаджэнні гітары, тамбурына і кастаньет (у Сіцыліі), музычны памер — 6/8, 3/8.

З тарантэлай звязана шмат легенд. Пачынаючы з XV стагоддзя на працягу двух стагоддзяў тарантэла лічылася адзіным сродкам лячэння «тарантызма» — вар’яцтва, выкліканага, як лічылі, укусам тарантула (назва павука, а таксама танца, паходзяць ад назвы паўднёваітальянскага горада Таранта). У сувязі з гэтым у XVI стагоддзі па Італіі вандравалі спецыяльныя аркестры, пад гульню якіх танчылі хворыя тарантызмам. Музыка тарантэлы звычайна імправізаваная; ёй уласціва доўгае разгортванне мелодыі з вялікімі пашырэннямі і кадансавымі дапаўненнямі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Кюрегян Т. С.* Таранте́лла // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 5: Симон — Хейлер. — 1981. — Стб. 439—440. — 1056 стб., илл. — 102 200 экз.

## Спасылкі 
* Сіцыліянская культура: тарантэла 
* Pizzica — Raccolta di canti popolari
* Pagina dedicata alla Tarantella del Gargano 

Катэгорыя:Танцы Італіі
Катэгорыя:Карагодныя танцы
Тарасаў

**Тарасаў** — рускае прозвішча, распаўсюджанае і ў Беларусі.

## Вядомыя носьбіты 
* 
* Анатоль Уладзіміравіч Тарасаў (1918—1995) — савецкі хакеіст і трэнер.
* Валерый Уладзіміравіч Тарасаў (нар. 1953) — беларускі архітэктар.
* Віктар Паўлавіч Тарасаў — беларускі акцёр.
* Вячаслаў Аляксеевіч Тарасаў — беларускі мастак.
* Канстанцін Канстанцінавіч Тарасаў — грамадзянскі інжынер, аўтар праекта будынка пазямельна-сялянскага банка ў Віцебску.
* Кастусь Тарасаў — беларускі пісьменнік, гісторык.
* Міхаіл Пятровіч Тарасаў — дзяржаўны дзеяч БССР.
* Сяргей Васілевіч Тарасаў — беларускі археолаг, гісторык.
* Уладзімір Іванавіч Тарасаў — беларускі вучоны-эканаміст.
Тыніян

**Тынія́н** () — востраў у складзе Марыянскіх астравоў. Частка тэрыторыі Паўночныя Марыянскія астравы. Плошча — 101,01 км². Насельніцтва (2010 г.) — 3 136 чал.

## Прырода 
Востраў Тыніян знаходзіцца ў 8 км на паўднёвы захад ад вострава Сайпан, аддзелены ад яго Сайпанскім пралівам. Мае часткова вулканічнае, часткова каралавае паходжанне. Большая частка паверхні складзена вапнякамі з вялікай колькасцю карставых пустэч. Яны фарміруюць знакамітыя пячоры Тыніяна. Найвышэйшы пункт — гара Ласо (171 м).

Клімат трапічны пасатны, вельмі вільготны. Сярэдняя тэмпература вагаецца ад 24 да 31&nbsp;°C на працягу года. Максімум ападкаў прыпадае на верасень (каля 325 мм).

Прырода вострава значна зменена чалавекам. Лясы, якія пакрывалі большую частку сушы, былі знішчаны ў 1920-ыя гг. пры стварэнні плантацый цукровага трыснягу. Прырода таксама пацярпела ад ваенных дзеянняў перыяду II Сусветнай вайны. Былі створаныя пусткі, якія ў пасляваенны час засадзілі пустазельнымі раслінамі накшталт *Leucaena Glauca*. У нашы дні зараснікі гэтых раслін займаюць значныя тэрыторыі. На ўзбярэжжы вырошчваюць какосавыя пальмы. Фаўна бедная, прадстаўлена птушкамі, яшчаркамі, пацукамі, крабамі.

## Гісторыя 
Першымі насельнікамі Тыніяна былі чамора, якіх у XVIII ст. іспанскія каланізатары перасялілі на Гуам. У спадчыну ад старажытных жыхароў захаваўся мегалітычны помнік *Тага*. У 1815 г. з Каралінскіх астравоў на Тыніян перасяліліся рэфалуваш.

У 1899 г. востраў перайшоў пад кантроль Германіі, а ў 1914 г. — Японіі. Японцы стварылі плантацыі цукровага трыснягу. Адбываўся працэс перасялення японскіх рабочых і спецыялістаў, а таксама ваенных.

У 1944 г. Тыніян стаў месцам кровапралітных баёў паміж войскамі Японіі і ЗША. Амерыканцы захапілі востраў і ператварылі яго ў моцную ваенную базу. Адсюль у 1945 г. узляталі самалёты для таго, каб скінуць атамныя бомбы на японскія гарады.

У пасляваенную пару Тыніян уваходзіў у склад падапечнай тэрыторыі ЗША, з 1978 г. — у склад Садружнасці Паўночных Марыянскіх астравоў.

## Інфраструктура 
Тыніян складае асобны муніцыпалітэт. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Сан-Хасэ. Значную частку вострава займае амерыканская ваенная база, на якой працуюць мясцовыя жыхары. Акрамя таго, тыніянцы займаюцца сельскай гаспадаркай. Вырошчваюць гародніну і разводзяць кароў. На Тыніяне працуюць 2 аэрапорты (грамадзянскі і ваенны), 2 газавыя станцыі і 1 казіно. Развіваецца турызм.

Для аховы прыродных і гістарычных каштоўнасцяў створаны нацыянальны парк.

## Спасылкі 
* Karst Geology of Aguijan and Tinian,CNMI Cave Inventory and Structural Analysis of Development
* Tinian Climate Guide
* SPECIAL STUDY NORTH FIELD HISTORIC DISTRICT Tinian

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Марыянскія астравы
Катэгорыя:Паўночныя Марыянскія астравы
Мікалай Іванавіч Міцкевіч

**Мікалай Іванавіч Міцке́віч** (, Койданава, Мінская губерня, Расійская імперыя — ) — беларускі фізікахімік, акадэмік АН БССР (1980, член-карэспандэнт 1969), доктар хімічных навук (1964), прафесар (1966), заслужаны дзеяч навукі БССР (1978).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 29 лістапада 1914 года ў Койданава.

У 1939 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. З 1950 года ў Інстытуце хіміі, у 1959—1969 гадах і з 1982 года ў Інстытуце фізіка-арганічнай хіміі (у 1958—1965 гадах намеснік дырэктара), у 1969—1982 гадах акадэмік-сакратар Аддзялення хімічных і геалагічных навук АН БССР.

Памёр 30 лістапада 1991 года. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па вывучэнню кінетыкі працэсаў акіслення арганічных рэчываў. Устанавіў механізм спалучанага з акісленнем дэкарбаксіліравання смаляных, монакарбонавых і дыкарбонавых кіслот, іх эфіраў і іншых вытворных. Распрацаваў метады сінтэзу двухатамных фенолаў і галагенавытворных араматычных кіслот.

Сярод апублікаванага:
* Сопряженное с автоокислением декарбоксилирование карбоновых кислот. — Мн., 1970 (разам з Б. В. Ерафеевым).

## Літаратура 
* 
* 
* Міцкевіч Мікалай Іванавіч // Беларуская савецкая энцыклапедыя. — Т. 7. Мінск. 1973. С. 273.
* Н. И. Мицкевич // Весці АН БССР. Серыя хімічных навук. Мінск. № 6. 1974.
* Н. И. Мицкевич // Весці АН БССР. Серыя хімічных навук. Мінск. № 6. 1984.
* 
* Міцкевіч Мікалай Іванавіч // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. — С. 607—608.

## Спасылкі 
* Мікалай Іванавіч Міцкевіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Фізікахімікі СССР
Катэгорыя:Фізікахімікі Беларусі
Даніла Канстанцінавіч Міцкевіч

**Даніла Канстанцінавіч Міцкевіч** (*Данііл Канстанцінавіч Міцкевіч*, ,  — , ) — беларускі дзеяч культуры, беларускі вучоны-хімік. Заслужаны дзеяч культуры БССР (1970). Старэйшы сын Якуба Коласа.

## Біяграфія 
Даніла Міцкевіч закончыў хімічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1936 годзе. Потым працаваў асістэнтам, пасля старшым выкладчыкам на гэтым факультэце. У час вайны — у Сярэднеазіяцкім універсітэце (1941—1942), з 1942 г. — у хімічнай групе АН БССР. У жніўні 1943 быў выкліканы ў Маскву, дзе працаваў тры месяцы дэканам хімфака адноўленага БДУ на ст. Сходня пад Масквой. Потым — навуковы супрацоўнік, вучоны сакратар, загадчык лабараторыі ў Інстытуце хіміі АН БССР.

У красавіку 1957 г. Д. Міцкевіч быў прызначаны першым дырэктарам Літаратурнага музея Якуба Коласа, у 1980 выйшаў на пенсію, але да канца жыцця заставаўся на пасадзе старшага навуковага супрацоўніка.

Пахаваны на Вайсковых могілках Мінска.

Узнагароджаны медалём «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», медалём Францыска Скарыны (1995).

Удзельнічаў у стварэнні трох экспазіцый музея (1959, 1972, 1982), будаўніцтве філіялаў музея на Стаўбцоўшчыне. Выступаў на літаратурных вечарынах і сустрэчах. Аўтар шматлікіх артыкулаў пра жыццё і творчасць Якуба Коласа, успамінаў пра яго, пра Янку Купалу, Сяргея Гарадзецкага і іншых. Браў удзел у складанні альбомаў «Якуб Колас. Жыццё і творчасць» (1959, 1974), Збораў твораў Якуба Коласа. 

У выдавецтве «Полымя» ў 2000 г. выдадзена кніга Д. К. Міцкевіча *«Любіць і помніць. Успамінае сын Якуба Коласа»*. У вянок памяці Д. К. Міцкевіча выпушчана кніга *«І бачу пройдзеныя далі ...»*, у якой прадстаўлены шэраг разнастайных, унікальных матэрыялаў, многія з якіх друкуюцца ўпершыню.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Памяці Данілы Канстанцінавіча Міцкевіча  // Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа

Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Якуб Колас
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Францыска Скарыны
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Беларускай ССР
Вінцас Крэве-Міцкявічус

**Вінцас Крэве-Міцкявічус** (; , в. Субартовічы, Троцкі павет, Віленская губерня — , , штат Пенсільванія, ЗША) — літоўскі пісьменнік, празаік, паэт, крытык, драматург, публіцыст, перакладчык; класік літоўскай літаратуры. У 1940 годзе — выконваючы абавязкі прэм'ер-міністра Літвы.

## Бібліяграфія 
* V. Krėvės raštai: 10 t. — Kaunas; Vilnius: Švyturys, 1921—1930. — 10 t.
* Raštai: 6 t. — Boston, 1956—1961.
* Rinktiniai raštai: 3 t. — Vilnius: Vaga, 1982.

## Спасылкі 
* Šiaudinėj pastogėj 
* Skirgaila 

Катэгорыя:Паэты Літвы
Катэгорыя:Пісьменнікі Літвы
Катэгорыя:Літоўскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Літоўскамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі Літвы
Катэгорыя:Драматургі Літвы
Катэгорыя:Публіцысты Літвы
Катэгорыя:Крытыкі Літвы
5889 Міцкевіч

**5889 Міцкевіч** — астэроід галоўнага пояса астэроідаў, абарачаецца вакол Сонца за 5 гадоў і 115 дзён пры сярэдняй адлегласці 3,04 а.а. Быў адкрыты 31 сакавіка 1979 г. у Крымскай астрафізічнай абсерваторыі Мікалаем Чарных. Астэроід названы ў гонар Адама Міцкевіча, польскага паэта і журналіста. Перад прызначэннем імя часовае абазначэнне насіў (5889) 1979 FA3.

## Спасылкі 
* 

М
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Адама Міцкевіча
Сяргей Яфімавіч Багданчук

**Сяргей Яфімавіч Багданчук** (парт. псеўданім *Жэнька*; , в. Касцяні, Слонімскі павет, Гродзенская губерня, Расійская імперыя, цяпер  — , вёска Гузні, Брэсцкі павет, Палескае ваяводства, Другая Рэч Паспалітая) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі ў 1920—1930-я, адзін з пачынальнікаў камсамольскіх арганізацый на Слонімшчыне. Псеўданімы: Жэнька, Старык.

## Біяграфія 
У 1927 годзе абраны сакратаром Слонімскага падпольнага акруговага камітэта Камуністычнага саюза моладзі Заходняй Беларусі. Член Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі з 1928 года. Неаднаразова арыштоўваўся польскімі ўладамі.

У 1928 эміграваў у СССР. У 1932 скончыў   (Масква). Прызначаны сакратаром Брэсцкага акругкама КПЗБ. На даручэнне ЦК партыі ўзначальваў найбуйнейшы страйк лесарубаў і вазакаў у Пружанскім павеце (9 снежня 1932 — люты 1933), які скончыўся выкананнем патрабаваннях забастоўцаў.

4 красавіка 1933 года арыштаваны паліцыянтамі на явачнай кватэры ў вёсцы Франопаль Брэсцкага павета. Пасля жорсткіх катаванняў у паліцэйскім участку забіты на беразе ракі Мухавец ля вёскі Гузні.

## Ушанаванне памяці 
Імем Сяргея Багданчука названая адна з вуліц былой вёскі Гузні (цяпер у складзе Брэста).

У 1970 годзе ў пасёлку Мухавец Брэсцкага раёна каля будынка сярэдняй школы пастаўлены помнік Багданчуку.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вуліца С.Я. Багданчука 

Катэгорыя:Ахвяры забойстваў
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі
Еўрапейская тройка

thumb|Міністры замежных спраў «Вялікай тройкі» (2006)
**Еўрапейская тройка** (EU 3, часам G-3) — тройка дзяржаў (Вялікабрытанія, Германія і Францыя), найбольш уплывовыя і магутныя ў Еўрасаюзе. Тройка намагаецца кіраваць палітыкай Еўрасаюза, у прыватнасці, замежнай: напрыклад, яны ўзначальвалі спробы спыніць ядзерную праграму Ірана.

Пасля пашырэння Еўрасаюза ў 2004 годзе замест тройкі склалася шасцёрка лідараў: да трох дзяржаў далучыліся Іспанія, Італія і Польшча.

## Глядзіце таксама 
* Унутраная шасцёрка
* Вялікая шасцёрка Еўрасаюза
* Вышаградская група
* Вялікія дзяржавы

## Спасылкі 
* Iran's nuclear programme , Strategic Comments, Volume 10, Issue 9, November 2004, International Institute for Strategic Studies
* *EU calls for UN action over Iran*, BBC News, 12 January 2006

Катэгорыя:Краіны Еўрапейскага Саюза
Чэджудо

**Чэджудó** () - самы вялікі востраў і самая маленькая правінцыя Паўднёвай Карэі ва Усходне-Кітайскім моры. Афіцыйная назва правінцыі - **Правінцыя з асаблівай аўтаноміяй Чэджу** (). Насельніцтва (2011) — 583 284 чал. Адміністрацыйны цэнтр — Чэджу.

## Геаграфія і прырода 
thumb|left|Карта
Агульная плошча правінцыі складае — 1849 км². Чэджудо вулканічнага паходжання, сфарміраваўся каля 2 млн гадоў таму. Паверхня складаецца з старажытных базальтавых і лававых парод. Цягнецца прыкладна на 73 км з усходу на захад і на 41 км з поўначы на поўдзень. Найвышэйшы пункт — вулкан Хала (1950 м), які мае працяглае кратарнае возера.

Клімат марскі субтрапічны з вільготным летам і сухім надвор’ем узімку. Сярэдняя тэмпература студзеня 3,2 — 8,3&nbsp;°C, жніўня 23,3 — 29,8&nbsp;°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1 497,6 мм.

На схілах вулкана Хала захаваліся вечназялёныя змяшаныя лясы, якія займаюць прыкладна 12 % усёй тэрыторыі вострава. Яны з'яўляюцца асноўнай крыніцай падземных вод і ахоўваюцца згодна Рамсарскай канвенцыі. Астатнія тэрыторыі ахоплены гаспадарчай дзейнасцю чалавека.

## Спасылкі 
* Jeju (Cheju) Island Travel Information
* Jeju Island
* Stone as a vital part of Jeju’s culture 
* (Yonhap Feature) Beyond tangerines and palm trees: Jeju’s unique culture
* Origin & History
* A walk through Jeju’s dark history 

Катэгорыя:Астравы Паўднёвай Карэі
Катэгорыя:Астравы паводле алфавіта
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Вышаградская група

**Вышаградская група** (, , , ), **Вышаградская чацвёрка**, **V4** — аб’яднанне чатырох цэнтральнаеўрапейскіх дзяржаў: Польшчы, Чэхіі, Славакіі і Венгрыі.

## Гісторыя 
Была ўтворана ў выніку сустрэчы прэзідэнтаў Польшчы Леха Валенсы і ЧСФР Вацлава Гавела з венгерскім прэм’ер-міністрам Ёжэфам Анталам 15 лютага 1991 года ў горадзе Вішэград.

Часам называлася **Вышаградскай тройкай** ці **Вышаградскім трохвугольнікам**, але з падзелам Чэхаславакіі на дзве дзяржавы гэтыя назвы больш неправамоцныя.

У 1992 годзе ў рамках групы было створана Цэнтральнаеўрапейскае пагадненне па свабодным гандлі (CEFTA).

У 1999 годзе тры з чатырох удзельніц групы (Венгрыя, Польшча, Чэхія) ўвайшлі ў NATO.

1 мая 2004 года ўсе члены Вышаградскай групы сталі членамі Еўрапейскага саюза.

## Старшынства 
[thumb|Сустрэча прэзідэнтаў V4 (Польшча, 2009). Злева направа: [Вацлаў Клаус, Іван Гашпаравіч, Лех Качыньскі, Ласла Шоям]]
* 1999/00 — 
* 2000/01 — 
* 2001/02 — 
* 2002/03 — 
* 2003/04 — 
* 2004/05 — 
* 2005/06 — 
* 2006/07 — 
* 2007/08 — 
* 2008/09 — 
* 2009/10 — 
* 2010/11 — 
* 2011/12 — 
* 2012/13 — 
* 2013/14 — 
* 2014/15 — 
* 2015/16 — 
* 2016/17 — 
* 2017/18 — 
* 2018/19 — 
* 2019/20 — 
* 2020/21 — 
* 2021/22 — 
* 2022/23 — 
* 2023/24 — 
* 2024/25 — 

## Гл. таксама 
* Еўрапейская тройка
*Усходняе партнёрства
*Асацыяванае трыа
*Люблінскі трохвугольнік
* Цэнтральнаеўрапейскае пагадненне па свабодным гандлі

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Міжнародны вышаградскі фонд

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Знешняя палітыка Польшчы
Катэгорыя:Знешняя палітыка Чэхіі
Катэгорыя:Знешняя палітыка Славакіі
Катэгорыя:Знешняя палітыка Венгрыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:1991 год у Еўропе
Мікалай Завіша

**Мікалай Завіша** (каля  — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Рэферэндар свецкі вялікі літоўскі (1625—1626), кашталян віцебскі (з 1626).

## Біяграфія 
З шляхецкага роду Завішаў герба «Лебедзь», сын Яна і Анастасіі з Трызнаў.

5 сакавіка 1621 як прадстаўнік караля ў Віцебску загадаў чальцам мескага магістрату і некаторым мяшчанам з'явіцца 7 сакавіка ў ратушу на суд у сувязі з бунтам 3 сакавіка і іншымі выпадкамі непадпарадкавання ўладыку Язафату Кунцэвічу і духавенству. Аднак спроба прыцягнуць віцебскіх мяшчан да суду скончылася новым мяцяжом.

## Сям'я 
Другая жонка — Альжбета Радзівіл (1592—1627), дачка Станіслава Радзівіла. Пакінуў толькі дачок, з якіх Людвіка была адной з першых менскіх бернардынак.

## Літаратура 
* 
* 

Мікалай
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны віцебскія
Катэгорыя:Рэферэндары вялікія літоўскія
Пурым

**Пурым** (іўр. פּוּרִים, ад акадскага пуру — жрэбій) — яўрэйскае свята, усталяванае, згодна з біблейскай Кніга Эсфір (Эстэр) у памяць выратавання яўрэяў, якія пражывалі на тэрыторыі Персідскай імперыі, ад вынішчэння іх Аманам-амалікіцянінам, улюбёнцам персідскага цара Артаксеркса.

Свята пачынаецца постам Эсфір (תענית אסתר) на працягу 13-га дня месяца адара ў памяць паста, накладзенага царыцай на сябе, на слуг і на ўсіх яўрэяў горада Шуша. Святочнымі днямі з’яўляюцца 14-га і 15-га адара, якія па пастанове Мардэхая і Эсфір былі прызначаныя як «дні балявання і весялосці».

## Пурымшпіль 
Пурымшпіль (іўр. «жрэбій» + герм. «гульня») — народная яўрэйская драма, выконваецца ў свята Пурым; спалучае ў сабе элементы еўрапейскага карнавальнага фестывалю.

Пурымшпіль звязаны з біблейскай гісторыяй пра Амана, Эсфір і Мардэхая. Каварны Аман ўзненавідзеў яўрэя Мардэхая і вырашыў адпомсціць, знішчыўшы ўсіх яўрэяў. Але Мардэхай з дапамогай сваёй стрыечнай сястры Эсфір не толькі ўратаваў свой народ, але і адправіў на шыбеніцу Амана. У гонар свайго збаўлення яўрэі пачалі адзначаць Пурым.
Невядома, калі ўпершыню пачалі выконваць пурымшпілі. Ужо ў самой назве падкрэсліваецца драматычная, тэатральная, дваістая існасць пурымшпілю — «пурымская гульня», але ж можна зрабіць і больш філасофскі пераклад — «гульня жрэбіяў».

## Літаратура 
* Мельничук В. А. Пуримшпиль. Возрождение жанра.// Язык, литература, фольклор: материалы 64-й конференции студентов, магистрантов и аспирантов, Минск, 3 мая 2007 г./ БГУ www.bsu.by. — Минск: РИВШ, 2007. — 164 с.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Іўдзейскія святы
Хайку

**Хайку** (), таксама **хоку** — у японскай паэзіі монастрафічны трохрадковы верш. Вылучыўся з танкі, з’яўляецца яе скарочанай формай. У хайку адсутнічае рыфма, але захоўваецца пэўная колькасць складоў у вершарадах: у 1-м і 3-м — 5 складоў, у 2-м — 7. У японскай паэзіі майстры хайку Мацуа Басё, Ёса Бусон, Кабаясі Іса. У беларускай паэзіі цыкл хайку напісаў Максім Танк. Гэту форму выкарыстоўваюць Адам Глобус, Міраслаў Шайбак, Уладзімір Сцяпан, інш.

## Вядомыя аўтары хайку 
* Іма фон Бадмерсхоф

## Літаратура 
* 
* 
* *Blyth R. H. * Haiku: in four volumes. V.: Eastern Culture; V.2: Spring; V.3: Summer-Autumn; V.4: Autumn-Winter. Tokyo: The Hokuseido Press, 1949—1952. — ISBN 0-89346-184-9
* *Blyth R. H. * A History of Haiku. Vol. 1, From the Beginnings up to Issa. Tokyo: Hokuseido Press, 1963. — ISBN 0-89346-066-4

Катэгорыя:Літаратурныя формы
Катэгорыя:Паэтычныя жанры
Катэгорыя:Паэзія Японіі
Катэгорыя:Жанры
Парк Перамогі (Мінск)

**Музейна-паркавы комплекс «Перамога»** або **Парк Перамогі** — буйнейшы парк г. Мінска. Размешчаны ў Цэнтральным раёне Мінска побач з вадасховішчам Камсамольскае возера. Абмежаваны праспектамі Пераможцаў і Машэрава, вуліцамі Арлоўская і Старавіленскім трактам. Плошча парка — 200 га. З’яўляецца часткай водна-зялёнага дыяметра сталіцы.

Закладзены ў 1945 г. у гонар Перамогі над фашысцкай Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне. Функцыяніраваў як гарадская зона адпачынку ў раёне Камсамольскага возера, з 1975 г. парк культуры і адпачынку. Плошча складала больш за 100 га, у тым ліку воднага люстра 40 га. Было высаджана каля 33 тыс. дрэў (ліпа, клён, вярба, ясень, таполя і інш.), 25 тыс. кустоў. Уязная алея пракладзена з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Пасадкі згрупаваны па перыметры парку і яго ўзгоркавых участкаў, вакол возера больш рэдкія і нізкія, што садзейнічае раскрыццю яго ландшафтных карцін. На воднай роўнядзі возера вылучаюцца астравы з паркавымі курцінамі. Дамінантныя акцэнты ў сілуэце парку ствараюць хвойныя пароды дрэў (елка звычайная і серабрыстая, піхта і інш.). На беразе возера размешчаны лодачная станцыя, водна-вяслярная база, створана дзіцячая зона з пляцоўкамі для гульняў і заняткаў спортам, Палац піянераў і школьнікаў. Развіваўся як цэнтральны шматпрофільны парк культуры і адпачынку ўздоўж праспекта Машэрава (уключае вадасховішча Дразды) да в. Ждановічы (плошча каля 1000 га).

Адкрыты пасля рэканструкцыі ў 2010 г.

На невялікім пагорку ў пачатку парку Перамогі, на перакрыжаванні праспектаў Пераможцаў і Машэрава размяшчаецца комплекс Мінск — горад-герой. У красавіку 2010 года за комплексам пачалося будаўніцтва новага будынка Музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, які быў адкрыты 2 ліпеня 2014 года..

20 верасня 2013 парку была прысвоена назва Музейна-паркавы комплекс «Перамога»
.

## Літаратура 
* 
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 5. — Минск, 2007.
* Парк Победы: синтез монументального и паркового искусства / Анна Аксенова // Архитектура и строительство: научно-технический журнал. — 2010. — № 6. — С. 34—39.
* Сычева А. В. Охрана природы и архитектура.— Мн. 1976.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паркі Мінска
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1945 годзе
Катэгорыя:1945 год у Мінску

Катэгорыя:Праспект Пераможцаў (Мінск)
Катэгорыя:Праспект Машэрава (Мінск)
Катэгорыя:Арлоўская вуліца (Мінск)
Міраслаў Шайбак

**Міраслаў Шайбак** (сапр. *Міраслаў Вячаслававіч Адамчык*, , ) — беларускі паэт, празаік, драматург.

## Біяграфія і творчасць 
Нарадзіўся ў сям'і пісьменніка Вячаслава Адамчыка. У 1983 годзе скончыў вячэрнюю школу №12 і паступіў на філалагічны факультэт БДУ (скончыў у 1990 г.). У 1989 г. карэспандэнт часопіса «Бярозка», у 1990—1991 гг. — адказны сакратар часопіса «Беларусь». З 1991 года намеснік шэф-рэдактара Беларускай асацыяцыі дэтэктыўнага, прыгодніцкага і палітычнага рамана.

Літаратурную дзейнасць пачаў у 1983 г. вершамі ў газеце «Літаратура і мастацтва». Потым друкаваўся ў калектыўных зборніках «Маладыя галасы» і «Вусны» (1985), «Тутэйшыя» (1988). У суаўтарстве з М. Клімковічам напісаў першы беларускі раман-трылер «Каханка д'ябла. або карона Вітаўта Вялікага».

## Проза 
* «Забойства на каляды», 1992 год
* «Зборнік», 2005 год

## П'есы 
* «Чорны квадрат»
* «Vita Brevis, або Нагавіцы святога Георгія»

## Цікавыя факты 
Брат вядомага беларускага пісьменніка Адама Глобуса.
*Блог Міраслава Адамчыка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Кацярына Іванаўна Агеева

**Кацярына Іванаўна Агеева** — радыёжурналістка, заснавальніца і 1-ая кіраўніца дзяржаўнага радыё «Культура».

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і журналіста і бібліятэкара. Скончыла Факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (БДУ). Стварыла радыёперадачу «Альтанка» і тэлеперадачу «Спажывецкі кошык».

Ад заснавання 1 студзеня 2002 г. кіраўніца радыё «Культура».

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Яўген Пятровіч Шабан

**Яўге́н Пятро́віч Шаба́н** (, вёска Калодзіна, Віленскае ваяводства, Польская Рэспубліка — , , БССР, СССР, пахаваны на Паўночных могілках у Мінску) — беларускі драматург, паэт, акцёр, рэжысёр.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 29 снежня 1936 года ў в. Калодзіна Віленскага ваяводства  Польскай Рэспублікі ў сялянскай сям'і.

Скончыў акцёрскі факультэт Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута (1958). Працаваў акцёрам, загадчыкам літаратурнай часткі Беларускага дзяржаўнага тэатра імя Я.Коласа ў Віцебску (1958—1965), рэжысёрам студыі Беларускага тэлебачання (1965—1976). У 1976—1980 гг. — загадчык літаратурнай часткі Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра імя Я.Купалы.

Памёр 30 ліпеня 1982 года ў Віцебску.

## Творчасць 
Літаратурную працу пачаў у 1960 годзе. Выдаў зборнікі вершаў «Нарачанка» (1969), «Чырвоныя сумёты» (1977). Аўтар п'ес «Ракіроўка» (1975), «Прад'явіце пропуск» (1975), «Сіні снег» (пастаўлена ў 1975), «Шрамы» (апублікавана і пастаўлена ў 1977), «Чалавек з легенды» (з І.Ражковым, апублікавана і пастаўлена ў 1978), «Востраў Алены» (апублікавана і пастаўлена ў 1982), лібрэта тэлеоперы «Ранак» (пастаўлена ў 1968), сцэнарыя тэлефільма «І смех, і бяда» (пастаўлены ў 1973), тэлеспектакля «Вячэра» (пастаўлены ў 1980).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Драматургі СССР
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Рэжысёры СССР
Катэгорыя:Рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Антоні Сухадольскі

**Антоні Сухадольскі** (; ? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, кашталян смаленскі (1790—1793) і мерацкі (1793—1794), ваявода гарадзенскі (1794—1795).

## Біяграфія 
Паходзіў з роду Сухадольскіх герба «Слепаўрон», які з даўніх часоў жыў у Ваўкавыскім павеце. Бацька Антонія — ваўкавыскі крайчы Казімір Сухадольскі, маці — Антаніна з дому Пукшта.

Займаў розныя пасады ў Ваўкавыскім павеце: крайчы (з гэтай пасадай згадваецца ў 1764 годзе, калі падпісаў у сваім павеце элекцыю Станіслава Аўгуста), гродскі суддзя (1769—1771), земскі суддзя (з 1771). У 1770-ых гадах Сухадольскія разам з Булгарынамі былі галоўнымі прадстаўнікамі Антонія Тызенгаўза ў сваім павеце.

У 1778 годзе быў паслом на сойм ад Ваўкавыскага павета, на гэтым сойме быў абраны ў склад Скарбовай Камісіі. У 1788 годзе пры асабістай падтрымцы Станіслава Аўгуста абраны паслом на Чатырохгадовы сойм ад Смаленскага павета. Бараніў Вайсковы дэпартамент ад ліквідацыі. Калі ж Дэпартамент ліквідавалі, патрабаваў, каб наваствораная Вайсковая камісія была падзелена на польскую і літоўскую. Калі і гэту прапанову адкінулі, жадаў, каб колькасць камісараў у адзінай камісіі была роўнай. Бараніў Раду 13 і 19 студзеня 1789 года. У маі 1789 сышоў з пасады скарбніка ВКЛ, каб яе заняў ягоны сын Ян. 27 жніўня 1789 года патрабаваў выдзеліць сродкі на ўніяцкія духоўныя семінарыі. 3 верасня 1790 года выступіў супраць выгнання адступнікаў ад Уніі, лічачы, што гэта не віна простага люду.

У лістападзе 1790 года быў прызначаны смаленскім кашталянам. Стаўленне яго да прыняцця Канстытуцыі 3 мая невядомае. У чэрвені выступаў за падзел Камісіі паліцыі на польскую і літоўскую. У 1792 годзе быў канцлерам Таргавіцкай канфедэрацыі ВКЛ, а на наступны год стаў адным з нешматлікіх сенатараў, якія ўдзельнічалі ў Гарадзенскім сойме. Быў вельмі актыўны і займаў, па словах расійскага пасла Сіверса, «умераную апазіцыю». Актыўна выступіў супраць другога падзелу Рэчы Паспалітай.

У паўстанні 1794 года ўдзелу не прымаў з прычыны недаверу да яго паўстанцкіх уладаў.

Меў рэзідэнцыю ў в. Рагозніца, дзе ў 1791 г. пабудаваў палац. Быў жанаты з Тэрэзай з Быхаўцаў. Меў 2 сыноў — Яна і Ігнацыя — і дачку Францішку.

## Літаратура 
* Andrzej Haratym. Suchodolski Antoni // Polski Słownik Biograficzny. Tom XLV/2 W-wa-Krakow 2008, с. 267—272
## Спасылкі 
* Генеалогія Сухадольскіх

Антоні
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы гарадзенскія
Катэгорыя:Кашталяны мерацкія
Катэгорыя:Кашталяны смаленскія
Катэгорыя:Суддзі земскія ваўкавыскія
Катэгорыя:Суддзі гродскія ваўкавыскія
Катэгорыя:Пісары гродскія ваўкавыскія
Катэгорыя:Скарбныя
Адрованж (герб)

thumb|200|Герб «Адрованж»
«**Адрованж**», «**Адравонж**» () — прыватнаўласніцкі герб, якім карысталіся каля 60 родаў Беларусі,
Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Адрованжы, Аўгусціновічы, Высагерды, Капусты, Храптовічы, Шыдлавецкія. Вядомы з XIV стагоддзя, у Вялікім Княстве Літоўскім пасля Гарадзельскай уніі 1413 года.

## Апісанне 
На чырвоным полі сярэбраная страла наканечнікам уверх і 2 вусамі ўніз. Клейнод — на прылбіцы паўлінавыя пёры, на іх фоне такая ж страла ўлева.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гербы беларускай шляхты Герб Адравонж і ягоныя карыстальнікі 
* Herbu Odrowąż

Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы
Катэгорыя:Гербы Гарадзельскай уніі