open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Коканапрады

**Коканапрады** (*Lasiocampidae*) — сямейства лускакрылых.

## Апісанне 
Буйныя і сярэдняй велічыні матылькі з тоўстым валасатым тулавам, грабёнкападобнымі вусікамі у самцоў, невялікімі галавой і вачыма. Матылёк жыве нядоўга, і хабаток ў яго недаразвіты. Самкі буйнейшыя за самцоў, у некаторых відаў амаль зусім або зусім не лятаюць.

## Пашырэнне 
У свеце каля 2000 відаў і 150 родаў. У Беларусі 16 відаў.

## Класіфікацыя 
У сямействе вылучаюць наступныя падсямействы:

### Падсямейства *Chondrosteginae* 
* *Chondrostega* Lederer, 1857

### Падсямейства *Gastropachinae* Neumoegen & Dyar, 1894 
* *Gastropacha* Ochsenheimer, 1816
** *Gastropacha populifolia* (Deniis et Schiffermϋller, 1775)
** *Gastropacha quercifolia* (Linnaeus, 1758)
* *Heteropacha* Harvey, 1874
* *Odonestis* Germar, 1812
* *Pernattia* Fletcher, 1982
* *Phyllodesma* Hübner, 1820

### Падсямейства *Macromphaliinae* 
* *Apotolype* Franclemont, 1973
* *Artace* Walker, 1855
* *Hypopacha* Neumoegen & Dyar, 1893
* *Macromphalia*
* *Mesera*
* *Titya*
* *Tolype* Hübner, [1820]
* *Tytocha*

### Падсямейства *Lasiocampinae*  Harris 
* *Anadiasa* Aurivillius, 1904
* *Anastrolos* Fletcher, 1982
* *Beralade* Walker, 1855
* *Caloecia* Barnes et McDunnough, 1911
* *Chilena* Walker, 1855
* *Cosmotriche* Hübner, 1820
* *Cyclophragma* Turner, 1911
* *Dendrolimus* Germar, 1812
** *Dendrolimus pini* (Linnaeus, 1758)
* *Dicogaster* Barnes et McDunnough, 1911
* *Entometa* Walker, 1855
* *Eremaea* Turner, 1915
* *Ergolea* Dumont, 1922
* *Eriogaster* Germar, 1810
* *Eutachyptera* Barnes et McDunnough, 1912
* *Euthrix* Meigen, 1830
* *Genduara* Walker, 1856
* *Gloveria* Packard, 1872
* *Lasiocampa* Scrank, 1802
** *Lasiocampa quercus* (Linnaeus, 1758)
** *Lasiocampa trifolii* (Denis et Schiffermϋller, 1775)
* *Lenodora* Moore, 1883
* *Macrothylacia* Rambur, 1866
** *Macrothylacia rubi* (Linnaeus, 1758)
* *Malacosoma* Hübner, 1820
** *Malacosoma neustria* (Linnaeus, 1758)
* *Neurochyta* Turner, 1918
* *Opsirhina* Walker, 1855
* *Pachypasa* Walker, 1855
* *Pararguda* Bethune-Baker, 1908
* *Pinara* Walker, 1855
* *Poecilocampa* Stephens, 1828
** *Poecilocampa populi* (Linnaeus, 1758)
* *Porela* Walker, 1855
* *Psilogaster* Reichenbach, 1817
* *Quadrina* Grote, 1881
* *Sena* Walker, 1862
* *Somadasys* Gaede, 1932
* *Stoermeriana* de Freina et Witt, 1983
* *Streblote* Hübner, 1820
* *Symphyta* Turner, 1902
* *Syrastrenopsis* Grünberg, 1914
* *Trichiura* Stephens, 1828

## Спасылкі 

Катэгорыя:Сямействы насякомых
Клешчавіна

**Клешчаві́на** (*Ricínus*) — монатыпны род кветкавых раслін з сямейства Малачайныя. Адзіны від — клешчавіна звычайная ().

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая дрэвападобная вечназялёная расліна (у культуры ва ўмовах умеранага клімату вырошчваецца як аднагадовая), вышынёй да 10 м. Сцябло прамое, галінастае, пустое ў сярэдзіне. Лісце на доўгіх чаранках, пальчата-радзельнае. Кветкі раздельнаполыя, у гронкападобных суквеццях. Плод — трохгнёздавая каробачка, у кожным гняздзе якой знаходзіцца адно бліскучае, стракатае семя.

Размнажаецца насеннем. Ядавітая.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Радзіма клешчавіны не вызначана, магчыма, Афрыка (Эфіопія). Натуралізавалася паўсюдна у трапічнай і субтрапічнай зонах абодвух паўшар’яў, дзе расце ў дзікім або паўкультурным выглядзе. Асноўныя цэнтры культуры — Індыя, Бразілія, Аргенціна, краіны Афрыкі, Кітай і Іран. У Егіпце яна разводзіцца ўжо больш за чатыры тысячы гадоў.

Клешчавіна звычайная () — святлолюбівая расліна, мезафіт і эўтроф.

## Выкарыстанне 
Алейная, лекавая і дэкаратыўная садовая расліна. У насенні клешчавіны атрымліваецца 48—55 % тлустага алею — рыцыны. Таксама маюцца атрутныя рэчывы (рыцын і рыцынін).

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Ricinus // The Plant List
* Genus: *Ricinus* L. // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)
* *Клешчавіна* на сайце USDA NRCS  

Катэгорыя:Малачайныя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Алейныя культуры
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Манатыпныя роды раслін
Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Тэхнічныя культуры
Золтан Кодай

right|300x250px|thumb|Мемарыяльная дошка памяці З. Кодая ў Будапешце
**Золтан Кодай** (; , Кечкемет — , ) — венгерскі кампазітар, музыкант і тэарэтык музыкі.

З дзяцінства граў на скрыпцы, вучачыся ў бацькі, музыканта-аматара. У 1900 г. паступіў на аддзяленне моў Будапешцкага ўніверсітэта і адначасова ў клас кампазіцыі Ганса фон Кеслера ў Каралеўскую Венгерскую акадэмію музыкі. Па заканчэнні курса на працягу года вучыўся ў Парыжы ў Шарля Відора.

З 1905 г. займаўся зборам твораў венгерскай народнай музычнай спадчыны, з гэтай мэтай ездзіў па вёсках розных венгерскіх правінцый. Пачынаючы з 1906 года публікаваў, сумесна з Белай Бартакам, шматлікія зборнікі народных песень. З 1912 года — прафесар Музычнай акадэміі ў Будапешце. Сярод яго вучняў былі такія ў будучыні вядомыя дзеячы музычнай культуры, як Габар Дарваш, Антал Дорату, Золтан Гардоньі і інш. У гэты перыяд кампазітар актыўна займаўся тэорыяй музыкі, пісаў працы па музычнай педагогіцы. У прыватнасці, сумесна са сваім вучнем І. Адамам распрацаваў метад Кодая, асабліва паспяховы пры навучанні непрафесійных музыкантаў і харавых груп.

У гады Першай сусветнай вайны кода, сумесна з Белай Бартакам, працаваў у сектары музыкі аддзела прэсы ваеннага міністэрства Аўстра-Венгрыі ў Будапешце. У 1942 годзе выйшаў у адстаўку атрымаўшы званне ганаровага прафесара, у самым канцы Другой сусветнай вайны стаў прэзідэнтам Венгерскага савета мастацтваў. У 1966 годзе быў сфарміраваны названы ў яго гонар струнны квартэт.

Ганаровы прэзідэнт ІСМЕ. За заслугі ў галіне музычнага мастацтва быў адзначаны ўзнагародамі Венгерскай Народнай Рэспублікі. Другі ганаровы прэзідэнт ІСМЕ.

## Музычныя творы 
### Духоўная музыка 
* *Psalmus Hungaricus 1923*
* *Budavari Te Deum 1936*
* *Missa brevis 1944*
* *Adventi evek 1963*

### Аркестравыя кампазіцыі 
* *Летні вечар 1906*
* *Сюіта Хары Янаша 1927*
* *Танцы з Галанты 1933*
* *Варыяцыі да венгерскай народнай песні «Паўлін» 1937*
* *Канцэрт для аркестра 1940*
* *Сімфонія 1960*

### Камерная музыка 
* *Лірычныя рамансы для скрыпкі і віяланчэлі 1898*
* *Адажыа для віяланчэлі, скрыпкі і басэтлі 1910*
* *Саната для скрыпкі і фартэпіяна, opus 4*
* *Саната для віяланчэлі сола, opus 8*
* *Санаціна для скрыпкі і фартэпіяна*
* *Дуа для віяланчэлі і скрыпкі, opus 7*
* *Струнны квартэт № 1, opus 2*
* *Струнны квартэт № 2, opus 10*
* ''9 фартэпіянных п'ес, opus 3*
* *7 фартэпіянных п'ес, opus 11''.

## Літаратура 
*  — С. 374.

## Сачыненні 
Kodaly, Zoltan «Wege zur Musik», Budapest, Corvina Kiado 1983.

Катэгорыя:Кампазітары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Венгрыі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Венгрыі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Венгрыі
Катэгорыя:Выпускнікі Будапешцкага ўніверсітэта
Кокан

[thumb|Кукалкі [паўлінава вока|паўлінавага вока]]
**Кокан** (ад  — «шкарлупіна») — абалонка з шоўку, якой атачаюць сябе лічынкі многіх насякомых, пераходзячы ў стадыю кукалкі. Акрамя насякомых коканы плятуць павукі і некаторыя іншыя жывёлы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Антагенез
Катэгорыя:Эмбрыялогія
Катэгорыя:Энтамалогія
Гулбэнэ

**Гулбэнэ** (, да 1917 года **Шванэнбург** ) — горад на паўночным усходзе Латвіі ў рэгіёне Відзэмэ, адміністрацыйны цэнтр Гулбэнскага краю.

## Гісторыя 
Упершыню Гулбэнэ згадваецца ў 1224 годзе ў дамове аб падзеле Талавы. Паводле падання, Гулбэнэ паўстала на месцы, якое адзін смелы араты расчысціў пад ворыва. У 1917 годзе мястэчка Шванэнбург пачало называцца Гулбэнэ, а ў 1928 годзе атрымала статус горада.

Gulbene, Vecgulbene Manor, Balta pils 14.JPG
Gulbene, Church of the Most Holy Sacrament.JPG
Gulbene, statue of Martin Luther.JPG
Gulbene raudteejaam 01.JPG 
Gulbene politseimaja.JPG
Vecgulbene manor buildings 01.JPG
Gulbene, Läti Vabadussõja mälestusmärk 03.JPG
Gulbene luteri kirik.JPG

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Імантс Кокарс

## Спасылкі 
* Сайт Гулбэнэ
* Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Inter caetera

[right|thumb|300px|Іспанская (чырвоны) і партугальская (сіні) імперыі ў перыяд асабістай уніі ([1581—1640).]]
[thumb|right|300px|Карта свету 1503 года ([планісфера Канціна). На карце паказана лінія паводле Тардэсільяскага дагавора.]]
***Inter caetera №2***  — була, выпушчаная Папам Аляксандрам VI 4 мая 1493 года. Була перадала каралеўствам Арагону і Кастыліі (Іспаніі) усе землі «на захад і поўдзень» ад лініі, якая злучае полюсы Зямлі і праходзіць у ста лігах на захад і поўдзень за любы з астравоў Азорскага архіпелага і архіпелага Зялёнага мыса. Усяго, у сувязі з рашэннем пытання аб партугальскіх і іспанскіх зонах у Атлантыцы, Папам у 1493 годзе было выдадзена чатыры булы: *Inter caetera* №1, *Inter caetera* №2, *Eximiae devotionis*, *Dudum sequidem* . З некаторымі ўдакладненнямі, мяжа была пацверджана Тардэсільяскім дагаворам, які заклаў асновы для падзелу свету паміж Іспаніяй і Партугаліяй.

## Гл. таксама 
*Вялікія геаграфічныя адкрыцці
*Тардэсільяскі дагавор
*Сарагоскі дагавор

## Спасылкі 
* Лацінскі тэкст булы

Катэгорыя:Папскія булы
Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі
Катэгорыя:Гісторыя Партугаліі
Ліга (адзінка даўжыні)

**Ліга** — брытанская і амерыканская адзінка вымярэння адлегласці.

1 ліга = 3 мілям = 24 фурлонгам = 4828,032 метрам.

## Гл. таксама 
* Лье
* Вярста

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння адлегласці
Катэгорыя:Англійская сістэма мер
Ліга

**Ліга** (фр. ligue, ад лат. ligare — злучаць) — грамадскае ці палітычнае аб'яднанне, саюз дзяржаў, арганізацый ці прыватных асоб.

* Ліга — адзінка даўжыні
* Ліга — музычны тэрмін.
* Ліга — каталіцкая партыя.
* **Ліга** — нейкае аб'яднанне, арганізацыя, якое аб'ядноўвае
** Ліга арабскіх дзяржаў
** Ліга Нацый
** Ліга плюшчу
** Ліга чэмпіёнаў УЕФА

* **Ліга** — жаночае імя.
## Тапонім 
* Ліга (Латвія)
Колвіл (возера)

**Колвіл** (анг. Colville Lake) — возера ў Паўночна-Заходніх тэрыторыях у Канадзе.

## Геаграфія 
Возера размешчана на паўночны захад ад заліва Сміт-Арм Вялікага Мядзвежага возера і ў цэнтры групы з пяці буйных азёр (Бел, Буа, Обры, Колвіл і Мануар). Адно з вялікіх азёр Канады — плошча воднай паверхні 452 км ², агульная плошча — 455 км ². Вышыня над узроўнем мора 245 метраў. Пасёлак Колвіл-Лейк размешчаны на паўднёвым усходзе возера, там жа размешчаны аэрапорт і аэрапорт для гідрасамалётаў.

Катэгорыя:Азёры Канады
Катэгорыя:Азёры Паўночна-Заходніх тэрыторый
Вялікае Мядзвежае возера

**Вялікае Мядзвежае возера** (, фр. , слейві *Sahtú*) — найбуйнейшае ўнутранае возера ў Канадзе, чацвёртае па велічыні ў Паўночнай Амерыцы і восьмае па велічыні ў свеце.

Возера размяшчаецца на паўночным палярным крузе, паміж 65 і 67 градусамі паўночнай шыраты і 118 і 123 градусамі заходняй даўгаты, на ўзроўні 156 м вышэй за ўзровень мора.

## Спасылкі 
* Great Bear Lake // The Canadian Encyclopedia 

Катэгорыя:Азёры Канады
Колвіл (праліў)

**Колвіл** () — адзін з трох праліваў, якія вядуць з заліва Хаўракі ў Ціхі акіян, знаходзіцца на паўночны ўсход ад Окленда. Два іншыя пралівы: Крэдак і Джэліка. Максімальная глыбіня ў праліве — 120 м.

У праліве вядзецца рыбалоўны промысел, а таксама промысел вустрыц.

Катэгорыя:Пралівы Новай Зеландыі
Катэгорыя:Пралівы Ціхага акіяна
Інасесібл

**Востраў Інасесібл** (, «недасяжны») — востраў архіпелага Трыстан-да-Кунья. Агульная плошча — 14 км². Насельніцтва няма.

## Гісторыя 
Востраў Інасесібл быў адкрыты ў 1652 г. галандцамі. У 1778 г. французскія маракі не адолелі стромкія скалы, якія аблямоўваюць асноўную частку вострава, таму далі яму назву, якая перакладаецца як «недасяжны».

У 1816 г. ён быў анексаваны Вялікабрытаніяй.

У 1821 г. востраў Інасесібл няўдала паспрабавалі насяліць некалькі брытанцаў, якія потым перабраліся на суседні востраў Трыстан-да-Кунья. На Інасесібле трыстанцы трымалі статак свінняў для забеспячэння сваёй калоніі свежыной. У 1871—1873 гг. на ім жылі паляўнічыя на ластаногіх, браты Столценхоф, якія пасля напісалі аб гэтым кнігу. У 1930-х гг. на Інасесібле планавалася пабудаваць ферму. Хаця планы не спраўдзіліся, засталіся пладаносныя пасадкі, якія трыстанцы яшчэ доўга наведвалі, каб назапасіцца яблыкамі.

У 1997 г. Інасесібл быў абвешчаны запаведнікам. Староннія могуць наведваць востраў толькі пры ўдзеле гідаў з архіпелага Трыстан-да-Кунья. У 2004 г. ён быў далучаны да запаведніка на востраве Гоф і ўвайшоў у спіс прыродных аб’ектаў сусветнай спадчыны.

## Прырода 
Інасесібл мае вулканічнае паходжанне. Апошні раз вывяргаўся 6 млн гадоў таму. Берагі нізкія, пакрытыя галькай і пяском. Аднак далей узвышаюцца скалы. Асноўная частка вострава размешчана на плато. Найвышэйшы пункт на захадзе вострава — 449 м.

Жывёльны свет прадстаўлены марскімі птушкамі, у тым ліку рэдкімі відамі. На пляжах вострава сезонна спыняюцца ластаногія.

У 2004—2005 гг. Інасесібл быў вычышчаны ад інтрадуцыраванай флоры і фаўны.

## Спасылкі 
* Гоф і Інасесібл на сайце ЮНЕСКА
* 
* Фотавандроўка

Катэгорыя:Трыстан-да-Кунья
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Франсуа Аланд

**Франсуа́ Жэра́р Жорж Нікаля Ала́нд** (, МФА: ; , ) — французскі палітык (сацыяліст). Па выніках выбараў 6 мая 2012 года быў абраны 24-м прэзідэнтам Французскай рэспублікі.
Дэпутат Нацыянальнага сходу Францыі (1988—1993; з 1997), мэр горада Цюль (2001—2008). Прэзідэнт генеральнага савета дэпартамента Карэз з 2008.

## Прэзідэнцтва 
Франсуа Аланд — удзельнік прэзідэнцкіх выбараў у Францыі 2012 года ад Сацыялістычнай партыі. Лічыўся галоўным канкурэнтам дзейнага прэзідэнта Нікаля Сарказі. У першым туры атрымаў 28,63 % галасоў, заняўшы першае месца і прайшоўшы ў другі тур з Сарказі. Атрымаў перамогу над Сарказі ў другім туры, стаўшы такім чынам 24-м прэзідэнтам Францыі.

Франсуа Аланд — першы з 1920 года (пасля Поля Дэшанеля) прэзідэнт Францыі, які да абрання ні разу не займаў міністэрскіх пастоў. Ён стаў самым непапулярным прэзідэнтам Францыі па выніках першых 100 дзён кіравання. У лютым 2013 года рэйтынг папулярнасці Аланда склаў 30 %, што зрабіла яго самым непапулярным прэзідэнтам Францыі з 1981 года, а ў лістападзе толькі 20 %, што зрабіла яго самым непапулярным прэзідэнтам пятай рэспублікі за ўсю яе гісторыю.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Франсуа Аланда 
* Франсуа Аланд на сайце Нацыянальнага сходу Францыі

Катэгорыя:Палітыкі Францыі
Катэгорыя:Члены французскай Сацыялістычнай партыі (1969)
Катэгорыя:Мэры Цюля
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Францыі (2012)
Катэгорыя:Адвакаты Францыі
Катэгорыя:Выпускнікі ліцэя Луі Пастэра
Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута палітычных даследаванняў
Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнай школы адміністрацыі (Францыя)
Катэгорыя:Прэзідэнты Францыі
Авіякатастрофа ў Ісламабадзе 20 красавіка 2012 года

**Авіякатастрофа ў Ісламабадзе 20 красавіка 2012 года** — цяжкае авіяцыйнае здарэнне (авіякатастрофа) з пасажырскім самалётам Boeing 737-236 (бартавы нумар AP-BKC) авіякампаніі Bhoja Air, які здзяйсняў рэйс B4-213 Карачы—Ісламабад.

20 красавіка каля 18:40 мясцовага часу (UTC+5) пры заходзе на пасадку ў аэрапорт Ісламабада «Беназір Бхута», каля горада Равалпіндзі, самалёт сутыкнуўся з будынкамі, разбурыўся і згарэў.

На борце знаходзіўся 121 пасажыр і 6 членаў экіпажа. Усе яны загінулі. Таксама загінулі жыхары дома, на які зваліўся самалёт — 11 чалавек. Агульная колькасць ахвяр склала 138 чалавек.

## Даныя аб самалёце 
Самалёт Boeing 737-236 з бартавым нумарам AP-BKC (завадскі нумар 23167) быў выраблены ў 1984 годзе. Да 1999 года эксплуатаваўся ў British Airways, затым — у Comair. Пасля гэтага ён быў прададзены ў кампанію Shahin, у якой яго напачатку 2012 года набыла Bhoja Air.

## Акалічнасці катастрофы 
Самалёт выконваў рэгулярны ўнутраны рэйс B4-213 з аэрапорта «Джына», Карачы, у аэрапорт «Беназір Бхута», Ісламабад. Вылет адбыўся ў 17:00 мясцовага часу (UTC+5) прыбыццё чакалася ў 18:50. Заходзячы на пасадку, каля 18:40 самалёт урэзаўся ў зямлю на адлегласці 5 км ад УПП. Сутыкненне адбылося на тэрыторыі прыгараднай вёскі.

## Пасажыры і экіпаж 
На борце знаходзіўся 121 пасажыр, у тым ліку 11 дзяцей.

## Расследаванне 
Расследаванне прычын катастрофы вядзецца.

## Гл. таксама 
## Спасылкі 
* B4-213 KHI-ISB 20-04-2012 . Спіс пасажыраў 

Ісламабад
Катэгорыя:Падзеі ў Пакістане
Катэгорыя:Красавік 2012 года
Катэгорыя:Падзеі 20 красавіка
Катэгорыя:2012 год у Ісламабадзе
Эліза Банапарт

**Эліза Банапарт** (поўнае імя Марыя Ганна Эліза Банапарт фр. Marie Anne Elisa Bonaparte; у замужжы Бачыокі італ. Bacciochi), (, , Корсіка — , , Аўстрыйская імперыя) — вялікая герцагіня Тасканская (1809—1814), княгіня Лукская і П'ёмбінская (1805—1814), старэйшая з сясцёр Напалеона Банапарта.

## Біяграфія 
Эліза нарадзілася ў Аяча, на Корсіцы. Яна была чацвёртым дзіцем і першай дачкой Карла Буанапартэ і Летыцыі Рамаліна. Выхоўвалася ў арыстакратычным пансіёне ў Сен-Сіры. З усіх сясцёр Эліза больш за ўсіх была падобная да Напалеона, як вонкава, так і характарам.

Эліза
Катэгорыя:Вялікія герцагі тасканскія
Жэром Банапарт

**Жэром** (Іеранім, Джыралама) **Банапарт** (, , ,  — , Château de Vilgénis) — кароль Вестфаліі, малодшы брат Напалеона I Банапарта; выхоўваўся ў ваенным калежы; пасля 18 брумера паступіў лейтэнантам на флот.

## Літаратура 
* Du Casse, «Les rois, frères de Napoléon».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Постаці Германіі
Катэгорыя:Маршалы Францыі
Жэром
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога апостала Андрэя Першазванага
Паліна Банапарт

**Мары-Палет Банапарт** (Marie Paulette Bonaparte; , , Корсіка — , ), больш вядомая як **Паліна Банапарт** (Pauline Bonaparte) — сярэдняя з трох і самая любімая сястра французскага імператара Напалеона I.

## Літаратура 
* Fraser, Flora: *Venus of Empire: The Life of Pauline Bonaparte*, John Murray, 2009, London, ISBN 978-0-7195-6110-8,
* Carlton, W.N.C.: *Pauline: Favourite Sister of Napoleon*,  Thornton Butterworth, 1931, London (pre-dates use of ISBN)

## Спасылкі 
Паліна
Катэгорыя:Баргезэ
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Катэгорыя:Пахаваныя ў Рыме
Карла Буанапартэ

**Карла Марыя Буанапартэ** (Carlo Maria Bonaparte; 1746—1785) — правансальскі дваранін, адвакат і палітык, бацька Напалеона Банапарта.

Нарадзіўся ў Аяча. Малодшы з трох дзяцей юрыста Джузэпэ Буанапартэ. Карла першапачаткова пайшоў па слядах свайго бацькі, атрымаўшы юрыдычную адукацыю ў Пізанскім універсітэце. Калі Карла было 17 гадоў, сваякі зладзілі яго шлюб з 14-гадовай Летыцыяй Рамаліна.

У 1764 г. служыў памочнікам рэвалюцыйнага лідара Паскаль Паалі, які пасылаў яго з дыпламатычнымі даручэннямі ў Парыж (да Людовіка XVI) і ў Рым (для перамоў з папам Кліментам XIII). Ён жыў на шырокую нагу і быў гарачым гульцом. Памёр падчас паездкі на вады ў Манпелье, пакінуўшы сям’ю без сродкаў да існавання.

## Дзеці 
# Напалеонэ Банапартэ (1764/1765 — 17 жніўня 1765)
# Марыя Ганна Банапарт (3 студзеня 1767 — 1 студзеня, 1768)
# Жазеф Банапарт (7 студзеня 1768 — 28 ліпеня, 1844)
# Напалеон I (15 жніўня 1769 — 5 мая 1821)
# Марыя Ганна Банапарт (14 ліпеня 1771 — 23 лістапада, 1771)
# Люсьен Банапарт (21 мая 1775 — 29 чэрвеня, 1840)
# Эліза Банапарт (13 студзеня 1777 — 7 жніўня 1820)
# Луі Банапарт (2 верасня 1778 — 25 ліпеня, 1844)
# Паліна Банапарт (20 кастрычніка 1780 — 9 чэрвеня 1825)
# Караліна Банапарт (24 сакавіка 1782 — 18 мая, 1839)
# Жэром Банапарт (15 лістапада 1784 — 24 чэрвеня, 1860)

## Спасылкі 
* Радаслоўе Карла Буанапартэ

Карла
Жазефіна Багарнэ

**Жазефіна Багарнэ** (фр. Joséphine de Beauharnais, нар. **Мары Роз Жазефа Ташэ дэ ла Пажэры** (фр. Marie Rose Josepha Tascher de La Pagerie); 23 чэрвеня 1763, Труаз-Іле, Марцініка — 29 мая 1814, Мальмезон) — імператрыца Францыі ў 1804—1809 гадах, першая жонка Напалеона I.

## Спасылкі 

* Афіцыйны сайт прозвішча Tascher de la Pagerie 

Катэгорыя:Імператрыцы Францыі
Катэгорыя:Каралевы і імператрыцы Францыі
Катэгорыя:Напалеон I
Катэгорыя:Багарнэ
Марыя Валеўская

Графіня **Марыя Валеўская** (, народжаная Ланчыньская; польск. Łączyńska; , Керноза, Лодзьскае ваяводства, Польшча — , Парыж) — польская дваранка, дачка гостыньскага старасты Мацвея Ланчыньскага, палюбоўніца Напалеона I, маці яго сына — графа Аляксандра Валеўскага.

## Літаратура 
* Jean Savant. L'affaire Marie Walewska : procès Ornano-Jean Savant. Paris. 1963

## Спасылкі 
* Pani Walewska  

Марыя
Катэгорыя:Напалеон I
Катэгорыя:Фаварыткі манархаў Францыі
Катэгорыя:Постаці XIX стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лодзьскім ваяводстве
Марыя-Луіза Аўстрыйская

**Марыя-Луіза Аўстрыйская** (; 12 снежня 1791 — 17 снежня 1847) — дачка імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Франца II (з 1806 — імператара Аўстрыі Франца I), ўнучатая пляменніца Марыі Антуанеты. Другая жонка Напалеона I, імператрыца Францыі ў 1810—1814 гадах, пасля адрачэння Напалеона — герцагіня Пармы, П’ячэнцы і Гуасталы.

## Літаратура 
* Franz Herre : Marie Louise — Napoleon war ihr Schicksal, Köln 1996.
* Gigi Beutler: Die Kaisergruft, Wien 1992.

Катэгорыя:Імператрыцы Францыі
Катэгорыя:Каралевы і імператрыцы Францыі
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Напалеон I
Катэгорыя:Эрцгерцагіні Аўстрыйскія
Польскі грыб

**Польскі грыб**, каштанавік (*Imleria badia*) — грыб роду .

Сустракаюцца таксама назвы — **карычневы грыб**, **панскі грыб** і **махавік каштанавы**.

## Апісанне 
thumb|злева|Польскі грыб
Дыяметр капялюшыка складае 4—12 см (макс да 15 см), капялюшык мае паўкруглую, выпуклую, пазней подушкпадобную і нават плоскую форму. Скурка не здымаецца, на вобмацак гладкая, сухая, у мокрае надвор'е троху клейкая, у маладых грыбоў матавая, затым бліскучая. Колер — каштанава-карычневы, цёмна-буры ці шакаладна-карычневы.

thumb|злева|Пры датыканні да ніжняй часткі капялюшыка яна сінее
Мякаць мясістая, шчыльная, бялёсая ці жаўтлявая, у капялюшыку мякаць на зрэзе злёгку сінее, затым ізноў становіцца светлай, у ножцы сінее і потым бурэе. Пах прыемны, грыбны, смак мяккі.

Трубчасты пласт прырослы ў ножкі ці амаль вольны, з невялікім выманнем, трубачкі жаўтлявыя, пазней залаціста-жоўтыя ці зелёна-жоўтыя, маюць даўжыню да 2 см, поры вуглаватыя, спачатку дробныя і белыя, светла-жоўтыя, пазней становяцца буйней, зялёна-жоўтыя ці аліўкава-жоўтыя, пры націсканні сінеюць.

Ножка 4—12 см вышынёй і 1—4 см таўшчынёй, цыліндрычная ці троху звужаная ці наадварот уздутая ўнізе, валакністая, колер светла-карычневы, буры ці жоўты з чырвона-карычневымі валокнамі, угары і ўнізе больш светлая.

Споравы парашок карычнявата-аліўкавы. Споры 12—16 на 5—6 мкм, эліпсоідна-верацёнападобныя, мядова-жоўтыя, гладкія.

## Экалогія і распаўсюджванне 
thumb|Група польскіх грыбоў
Утварае мікарызу часцей з хвояй, а таксама з елкай, букам, дубам, каштанам еўрапейскім. Сустракаецца ў іглястых, радзей лісцевых лясах, у гушчары на пясчаных глебах, часам вырастае на ніжніх частках ствалоў і на пнях. Пладаносіць асобна ці рэдкімі групамі. Распаўсюджаны, месцамі звычайны від у паўночнай умеранай зоне. Польскі грыб практычна паўсюдна сустракаецца па ўсёй тэрыторыі Цэнтральнай і Заходняй Еўропы, захоплівае ў свой арэал частка Сярэдняй Азіі, каўказскія перадгор'і, Прыўраллі, Урал і Усходнюю Сібір. У Беларусі расце паўсюдна.

Сезон збору чэрвень — лістапад, часта пладаносіць калі іншыя трубчатыя грыбы ўжо не сустракаюцца.

## Ужыванне ў ежу 
50px|left|link = Ядомыя грыбы Ядомы, шматлікія грыбнікі лічаць яго смакавыя якасці вельмі добрымі. Выкарыстоўваецца ў шматлікіх стравах з грыбоў, а таксама прыдатны для сушкі і марынавання. Мае лекавыя ўласцівасці.

## Падабенства 
Польскі грыб немагчыма паблытаць з ніякім іншым трубчатым грыбам.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Лессо Т. Грибы, определитель / пер. с англ. Л. В. Гарибовой, С. Н. Лекомцевой. — М.: «Астрель», «АСТ», 2003. — С. 188. — ISBN 5-17-020333-0
* Справочник-определитель: Грибы / отв. за выпуск Ю. Г. Хацкевич. — Минск: «Харвест», 2002. — С. 118. — 7 000 экз. — ISBN 985-13-0913-3

Катэгорыя:Балетавыя (сямейства)
Катэгорыя:Грыбы Афрыкі
Катэгорыя:Грыбы Азіі
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Грыбы Еўропы
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Імантс Кокарс

**Імантс Кокарс** (; , Гулбэнэ, Мадонскі павет, Латвія — , , Латвія) — латвійскі харавы , . Народны артыст СССР (1986), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1979). Кіраўнік і заснавальнік хору Ave Sol. Брат Гіда Кокарса.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 жніўня 1921 года ў Гулбэнэ (Латвія). Скончыў Рыжскі педагагічны інстытут у 1957 годзе.

З 1955 па 1990 год кіраваў хорам «Дзіедоніс». У 1969 годзе арганізаваў Рыжскі камерны хор «Ave Sol». Пачынаючы з 1965 года з’яўляўся нязменным удзельнікам і галоўным дырыжорам зводнага хору на пеўчых святах у Латвіі. Прафесар і рэктар Латвійскай дзяржаўнай кансерваторыі імя Язэпа Вітола (у 1977—1991 гг).

У 1969 годзе зняўся ў мастацкім фільме «Хлапчукі вострава ліваў» (рэжысёры Эрык Лацыс і Яніс Стрэйч). У 1978 годзе рэжысёр Юрыс Подніекс зняў дакументальны фільм «Браты Кокарс».

Памёр 24 лістапада 2011 года ў Рызе.

## Узнагароды 
* Народны артыст Латвійскай ССР (1975)
* Дзяржаўная прэмія Латвійскай ССР (1974)
* Дзяржаўная прэмія СССР (1979)
* Народны артыст СССР (1986)
* Ордэн Трох зорак
* Крыж Прызнання

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выкладчыкі Латвійскай музычнай акадэміі імя Язэпса Віталса
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Латвійскай ССР
Катэгорыя:Харавыя дырыжоры СССР
Катэгорыя:Харавыя дырыжоры Латвіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Латвіі
Катэгорыя:Рэктары
Катэгорыя:Народныя артысты Латвійскай ССР
Колвіл (рака)

**Колвіл** (анг. Colvilic River) — рака на паўночным захадзе Паўночнай Амерыкі. Цячэ па тэрыторыі штата Аляска ЗША.

Бярэ пачатак на паўночных схілах хрыбта Брукса. Даўжыня ракі складае каля 800 км. Плошча яе басейна налічвае каля 60 000 км². Сярэдні расход вады - 380 м³/с. Упадае ў мора Бафорта Паўночнага Ледавітага акіяна. Вялікую частку года рака пакрыта лёдам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Аляскі
Катэгорыя:Басейн мора Бафорта
Іржы Коларж

**Іржы Коларж** (, 24 верасня 1914, Процівін — 11 жніўня 2002, Прага) — чэшскі паэт, пісьменнік і мастак.

## Жыццё і творчасць 
Іржы Коларж значную частку свайго жыцця правёў у горадзе Кладна. У 1932 годзе ён заканчвае навучанне на столяра. У 1945 уступае ў Камуністычную партыю Чэхаславакіі, з якой пасля быў выключаны. У 1952—1953 гадах быў у зняволенні. У 1977 І.Коларж падпісвае Хартыю 77. З’ехаўшы неўзабаве пасля гэтага на навучанне ў Францыю, адмовіўся вярнуцца на радзіму. У 1984 годзе Коларж дамагаецца французскага грамадзянства. У 1997 годзе ён вяртаецца ў Чэхію.

І.Коларж быў адным з заснавальнікаў у 1942 годзе аб’яднання паэтаў і мастакоў «Група 42», быў членам саюза мастакоў Чэхаславакіі Umělecká beseda. Коларж быў адным з самых вядомых чэшскіх сучасных мастакоў. Асабліва папулярнымі з’яўляюцца створаныя ім калажы. Першая яго персанальная выстаўка адбылася ў 1937 годзе. Ён быў таксама ўдзельнікам выстаў сучаснага мастацтва documenta 4 (1968) і documenta 6 (1977) у Касэле. У 1999 годзе мастак быў узнагароджаны прэміяй Ганса-Тэа Рыхтэра Саксонскай акадэміі мастацтваў.

Першым паэтычным зборнікам І.Коларжа з’яўляецца «Гады ў днях», які выйшаў у 1949 годзе. З паэтычных яго твораў найбольш вядомыя яўляюцца вершы зборніка «Печань Праметэя» (1979). Кніга складаецца з многіх, не звязаных паміж сабой, частак і ўяўляе маралізатарскі твор, які асуджае таталітарызм у любой яго праяве. Акрамя вершаў, пісаў таксама мастацкую прозу, эсэ, кнігі для дзяцей, п’есы.

І.Коларж займаўся таксама мастацкім перакладам, у прыватнасці твораў Т. С. Эліёта, У. Уітмена, Э. Лі Мастэрса.

Асобныя вершы Коларжа пераклала Марыя Мартысевіч.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.381
* Madla Vaculíková : Drahý pane Kolář, Mladá fronta, 1994, ISBN 80-204-0487-2
* Charlotta Kotik: Jiri Kolar Transformations, Buffalo Fine Arts/Albright-Knox Art Gallery, 1978, ISBN 0-914782-19-3
* Thomas M. Messer : Kolar — Chiasmage: Selections from the Guggenheim, Katonah Gallery, 1988, ISBN 0-685-45726-5
* Astrid Winter, *Metamorphosen des Wortes. Der Medienwechsel im Schaffen Jiří Kolář*, Wallstein Verlag: Goettingen 2006

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся 24 верасня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1914 годзе
Катэгорыя:Памерлі 11 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 2002 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Празе
Катэгорыя:Паэты Чэхіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхіі
Катэгорыя:Мастакі Чэхіі
Катэгорыя:Перакладчыкі Чэхіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Томаша Гарыга Масарыка
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Чэхаславакіі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За заслугі» 2 ступені, Чэхія
Anmary

**Лінда Амантава** (), вядомая таксама як **Анмары** (*Anmary*) — латвійская спявачка рускага паходжання, прадстаўніца Латвіі на конкурсе песні Еўрабачанне 2012. На конкурсе ёю будзе выканана песня **«Beautiful Song»**.

Скончыла Латвійскую музычную акадэмію імя Язэпа Вітала. Была ўдзельніцай тэлевізійнага шоў «Talantu Fabrika 2», дзе заняла другое месца.

Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Латвія на конкурсе песні Еўрабачанне
Анатоль Андрэевіч Ананьеў

**Анато́ль Андрэ́евіч Ана́ньеў** (, станіца Варэнікаўская Таманскай акругі, цяпер Крымскі раён  — , ГУЛАГ) — дзяржаўны і партыйны дзеяч БССР. Член ВКП(б) з 1919 г.

## Біяграфія 
У 1918—1933 у Чырвонай Арміі, удзельнік Грамадзянскай вайны; прайшоў шлях ад радавога да намесніка начальніка палітаддзела дывізіі. З 1934 г. працаваў начальнікам палітаддзела МТС на Паўночным Каўказе. Са жніўня 1935 г. 1-ы сакратар Мазырскага акруговага камітэта КП(б)Б. З 8 верасня 1937 па красавіка 1938 гг. намеснік старшыні СНК БССР. У чэрвені — кастрычніку 1938 г. 2-і сакратар ЦК КП(б)Б. У кастрычніку 1938 г. адкліканы аддзелам кіруючых партыйных органаў ЦК ВКП(б), пасля чаго сляды яго губляюцца.

Член ЦК у 1936—1938 і член Бюро ЦК КП(б)Б у 1937—1938 гг. Член ЦВК БССР у 1935—1938 гг. У 1940 г. Ананьеў незаконна рэпрэсіраваны, асуджаны на 20 год зняволення. У 1954 г. пасмяротна рэабілітаваны.

## Літаратура 
* Анатоль Андрэевіч Ананьеў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 116. — ISBN 5-85700-074-2.
* *Григорьев Г.* Участник «мозырского дела» // Вечерний Минск. — 1993. — 21 мая;

## Спасылкі 
* АНАНЬЕЎ Анатоль Андрэевіч

Катэгорыя:Другія сакратары ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены ЦВК БССР
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні СНК БССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання
Эрскін Колдуэл

**Эрскін Прэстан Колдуэл** (, 17 снежня 1903 - 11 красавіка 1987) — амерыканскі пісьменнік-празаік, прадстаўнік рэалістычнага кірунку ў літаратуры.

Эрскін Колдуэл нарадзіўся 17 снежня 1903 года ў мястэчку Уайт-Оўк (Штат Джорджыя), у сям'і святара. У маладосці змяніў шэраг прафесій. Пісьменніцкую кар'еру пачаў у 1931 годзе, апублікаваўшы зборнік навел «Амерыканская зямля» (англ.: American Earth). Затым рушылі ўслед новыя зборнікі апавяданняў, а таксама раманы «Тытунёвая дарога» (анг.Tobacco Road, 1932), «Боская дзялянка» (англ.: God's Little Acre, 1933).

У 1937 годзе Колдуэл сумесна з мастачкай-фатографам Маргарэт Бурк-Уайт выдае фотаальбом «Ты павінен убачыць іх твары» (анг.You Have Seen Their Faces). У 1939 годзе яны жэняцца - гэты шлюб працягнуўся да 1942 года.

## Літаратура 
*  — С. 388.

Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Аляксандр Колдэр

**Аляксандр Колдэр** (анг.Alexander Calder, 22 ліпеня 1898, Лоўнтан, штат Пенсільванія - 11 лістапада 1976, Нью-Ёрк) — амерыканскі скульптар, які набыў сусветную вядомасць мудрагелістымі фігурамі з дроту і т.зв. «мабіламі» - кінетычнымі скульптурамі, якія прыводзяцца ў рух электрычнасцю або ветрам.

## Творы 
[250px|thumb|*Чалавек*, [1967, стабіль, Манрэаль]]
* The Flying Trapeze (1925, масла, палатно)
* Elephant (каля 1928, дрот, дрэва)
* Two Acrobats (каля. 1928, медны дрот, фарбаванае дрэва)
* Aztec Josephine Baker (каля 1929, дрот, партрэт Жазэфіны Бэйкер)
* Untitled (1931, дрот, дрэва, матор, адзін з першых кінетычных мабілаў)
* Feathers (1931, дрот, дрэва, фарба)
* Cone d’ebene (1933, эбаніт, металічны стрыжань, дрот)
* Form Against Yellow (1936, ліставае жалеза, дрот, фанера, струна, фарба)
* Object with Yellow Background (1936, фарбаванае дрэва, метал, струна)
* A mercury fountain (1937, ліставае жалеза, ртуць)
* Devil Fish (1937, ліставае жалеза, ніты, фарба)
* 1939 New York World’s Fair (1938, ліставае жалеза, дрот, дрэва, струна, фарба)
* Necklace (каля 1938, медны дрот, шкло, люстэрка)
* Sphere Pierced by Cylinders (1939, дрот, фарба)
* Lobster Trap and Fish Tail (1939, ліставае жалеза, дрот, фарба)
* Black Beast (1940, ліставае жалеза, ніты, фарба)
* S-Shaped Vine (1946, ліставае жалеза, дрот, фарба)
* Sword Plant (1947, ліставае жалеза, дрот, фарба)
* Snow Flurry (1948, ліставае жалеза, дрот, фарба)
* 125 (1957, сталёвая пласціна, стрыжні, фарба)
* La Spirale (1958, сталёвая пласціна, стрыжань, фарба)
* Teodelapio (1962, сталёвая пласціна, фарба)
* Man (1967, нержавеючая сталёвая пласціна, ніты, фарба)
* La Grande Vitesse (1969, сталёвая пласціна, ніты, фарба)
* Eagle (1971, сталёвая пласціна, ніты, фарба)
* White and Red Boomerang (1971, фарбаваны метал, дрот)
* Stegosaurus (1973, сталёвая пласціна, ніты, фарба)
* Cheval Rouge (1974, ліставае жалеза, чырвоная фарба)
* Flamingo (1974, сталь, чырвоная фарба)
* BMW Art Car (1975, BMW 3.0 CSL, фарба)
* The Red Feather (1975, сталь, чорная і чырвоная фарба)
* Untitled (1976, ячэісты алюміній, трубы, фарба)
* Mountains and Clouds (1976, размаляваны алюміній і сталь)

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.388
* Lipman J., Aspinwall M. Alexander Calder and his magical mobiles. New York: Hudson Hills Press; Whitney Museum of American Art, 1981
* Marter J.M. Alexander Calder. Cambridge; New York: Cambridge UP, 1991.
* Schaefer A.R. Alexander Calder. Chicago : Heinemann Library, 2003
* Greenfeld H. The essential Alexander Calder. New York: Wonderland Press; H.N. Abrams, 2003

## Спасылкі 
* Сайт Фонда Колдэра
* Працы ў музеях свету

Катэгорыя:Скульптары ЗША
Катэгорыя:Мастакі-абстракцыяністы
Катэгорыя:Скульптары паводле алфавіта
Сэмюэл Тэйлар Колрыдж

**Сэмюэл Тэйлар Колрыдж** (; ) — англійскі паэт-рамантык, крытык і філосаф, выбітны прадстаўнік «азёрнай школы».

## Творчасць 
Першы зборнік — «Вершы на розныя тэмы» (1796). Ад дэмакратычных настрояў (ода «Узяцце Бастыліі», 1789, апубл. 1834) перайшоў на антыякабінскія (драма «Падзенне Рабесп’ера», разам з Р. Саўці, 1794; трагедыя «Асорыо», 1798). Разам з У. Вордсвартам выдаў першы зборнік англійскай паэзіі рамантызму «Лірычныя балады» (1798), у які ўвайшла лепшая паэма С. Т. Колрыджа «Сказанне пра старога марака». Паэме «Крыстабель», паэтычнаму фрагменту «Кубла Хан» (абодва 1816) уласцівы фантастычнасць, алегарычнасць і сімвалічнасць вобразаў. Прыхільнік нямецкай ідэалістычнай філасофіі; імкнуўся даць філасофска-эстэтычнае абгрунтаванне паэтычных прынцыпаў рамантызму (кніга «Літаратурная біяграфія», 1817; лекцыі пра У. Шэкспіра, 1849).

## Беларускія пераклады 
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Пісьменнікі рамантызму
Адольф Вільгельм Герман Кольбэ

**Адольф Вільгельм Герман Кольбэ** (ням.: Adolph Wilhelm Hermann Kolbe; 27 верасня 1818, Эліхаўзен, цяпер частка Гётынгена - 25 лістапада 1884, Лейпцыг) — нямецкі хімік-арганік.

## Біяграфія 
З 1838 па 1842 навучаўся ў Гётынгенскім універсітэце, дзе вывучаў хімію ў Ф. Вёлера. У 1842-1845 гадах асістэнт Р. В. Бунзена ў Марбургскім універсітэце. У 1845-1847 гадах працаваў у Горнай школе ў Лондане, у 1847-1865 гадах у Марбургскім універсітэце (з 1851 прафесар). З 1865 года да канца жыцця прафесар Лейпцыгскага універсітэта.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выкладчыкі Марбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Хімікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Хімікі Германіі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Дэві
Кулеш

**Кулеш** — крупяная страва, або адна з назваў крупені (крупяной поліўкі, супу), а таксама беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Віктар Фёдаравіч Кулеш (нар. 1952) — беларускі заолаг.
* Станіслаў Францавіч Кулеш (нар. 1960) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.
* Уладзіслаў Вячаслававіч Кулеш (нар. 1996) — беларускі гандбаліст.
* Ульяна Вячаславаўна Кулеш (нар. 1999) — беларуская гандбалістка.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Марыа Монці

{{Дзяржаўны дзеяч
| беларускае імя        = Марыа Монці
| арыгінальнае імя   = Mario Monti
| партрэт            = Il Presidente del Consiglio incaricato Mario Monti (cropped).jpg
| шырыня партрэта    = 225 px
| подпіс            = Пажыццёвы сенатар Марыа Монці
| тытул              = Старшыня Савета Міністраў Італіі
| сцяг               = Flag of the Prime Minister of Italy.svg
| перыядпачатак       = 16 лістапада 2011
| перыядканец        = 28 красавіка 2013
| парадак            = 82
| прэзідэнт          = Джорджа Напалітана
| папярэднік     = Сільвіа Берлусконі
| пераемнік           = Энрыка Лета
| тытул_2            = Міністр эканомікі і фінансаў Італіі
| сцяг_2             = Flag of Italy.svg
| перыядпачатак_2     = 18 лістапада 2011
| перыядканец_2      = 11 ліпеня 2012
| парадак_2          = 7
| прэм'ер-міністр_2  = Марыа Монці
| папярэднік_2   = Джуліа Трэмонці
| пераемнік_2         = Віторыа Грылі
| парадак_3          = 
| тытул_3            = Еўрапейскі камісар па пытаннях канкурэнцыі
| перыядпачатак_3     = 15 верасня 1999
| перыядканец_3      = 30 кастрычніка 2004
| папярэднік_3   = Карэль Ван Мірт
| пераемнік_3         = Нелі Крус
| сцяг_3             = Flag of the European Union.svg
| парадак_4          = 
| тытул_4            = Еўрапейскі камісар па пытаннях знешняга гандлю, паслугам, падаткам і зборам
| перыядпачатак_4     = 18 студзеня 1995
| перыядканец_4      = 15 верасня 1999
| папярэднік_4   = Раньера д’Арчыфары
| пераемнік_4         = Фрыц Блокенштэйн
| сцяг_4             = Flag of the European Union.svg
| веравызнанне    = рымскі каталік 
| дата нараджэння = 19.3.1943
| месца нараджэння = , Ламбардыя, Каралеўства Італія
| дата смерці =
| месца смерці =
| партыя = беспартыйны
| дзейнасць = палітычны і дзяржаўны дзеяч, эканаміст
| утварэнне = Універсітэт Баконі, Ельскі ўніверсітэт
| бацька =
| маці =
| жонка =
| дзеці = 2
| аўтограф =
| узнагароды ={ style="background: transparent"
 
}
| Commons = Mario Monti
}}
**Марыа Монці** (, нар. 19 сакавіка 1943 года, Варэзэ, Ламбардыя, Каралеўства Італія) — італьянскі беспартыйны дзяржаўны і палітычны дзеяч, эканаміст, пажыццёвы сенатар, Старшыня Савета Міністраў Італіі c 16 лістапада 2011 г.

## Спасылкі 
* Сайт Брэйгельскага інстытута
* Марыа Монці на сайце Еўрапейскай камісіі Эканамічных і фінансавых спраў

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Італіі
Катэгорыя:Эканамісты Італіі
Катэгорыя:Пажыццёвыя сенатары Італіі
Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта
Ёсіхіка Нода

**Ёсіхіка Нода** (яп. 野 田 佳 彦; 20 мая 1957, Фунабасі, Японія) — японскі палітык, прэм’ер-міністр Японіі, старшыня Дэмакратычнай партыі Японіі.

## Біяграфія 
Ёсіхака Нода нарадзіўся 20 мая 1957 года ў горадзе Фунабасі, Японія. Бацькам Ноды быў член Сіл самаабароны Японіі.

У 1980 годзе паспяхова скончыў Універсітэт Васэда. Праз сем гадоў быў выбраны ў склад ніжняй палаты прэфектуры Ціба.

У чэрвені 2010 года Нода становіцца міністрам фінансаў Японіі, замяніўшы на гэтым пасту Наота Кана. Напачатку сваёй працы Нода быў вядомы як рэфарматар, які крытыкаваў дзейнасць тагачаснага генеральнага сакратара Ліберальна-дэмакратычнай партыі Японіі .

Пасля адстаўкі Наота Кана з пасады лідара Дэмакратычнай партыі 26 жніўня 2011 года Нода з’яўляўся адным з асноўных кандыдатаў на гэту пасаду. 29 жніўня 2011 года Нода перамог на партыйных выбарах, апярэдзіўшы галоўнага суперніка . 30 жніўня 2011 года зацверджаны ніжняй палатай парламента ў пасады прэм’ер-міністра Японіі, а 2 верасня прызначаны на гэту пасаду імператарам.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Міністры фінансаў Японіі
Антон Лаўрэнцьевіч Амбросаў

{{Навуковец 
 |Імя                  = Антон Лаўрэнцьевіч Амбросаў
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Грамадзянства        = 
 |Навуковая сфера      = фітапаталогія, вірусалогія
 |Месца працы          = 
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = , 
 |Альма-матэр          =  
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
  
-
      
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікітэка             = 
}}
**Антон Лаўрэнцьевіч Амбросаў** (, в. Дрыколле,  — ) — беларускі навуковец фітапатолаг-вірусолаг. Доктар біялагічных навук (1967), член-карэспандэнт АН БССР (1970), прафесар (1977).

## Біяграфія 
А. Л. Амбросаў нарадзіўся ў вёсцы Дрыколле (Віцебскі раён, Беларусь). У 1936 годзе скончыў Ленінградскі сельскагаспадарчы інстытут.

## Асноўныя працы 
* К вопросу о повышении болезнеустойчивости картофеля : дис…. канд. с.-х. наук. Несвиж, 1951.
* Культура картофеля в Белорусской ССР. — Мн., 1958.
* Вирусные болезни картофеля и методы выращивания здоровых клубней. — Мн., 1964.
* Минимум обязательных агротехнических мероприятий по возделыванию сельскохозяйственных культур / М-во сельск. хоз-ва БССР. — Мн., 1974.
* Вирусные болезни картофеля и методы борьбы с ними. — Мн., 1975.
* Как защитить сад от вредителей и болезней. — Мн., 1976, 1985 (совм. с В. В. Болотниковой, О. С. Мерцаловой)
* Методы борьбы с картофельной нематодой. — Мн., 1977.
* Биологический метод защиты растений. — Мн., 1978 (ред.).
* Физиология картофеля. — М., 1979 (в соавт.).
* Защита картофеля от вредителей и болезней. — Мн., 1980 (в соавт.).
* Методы селекции картофеля на устойчивость к вирусным болезням. — Мн., 1984 (ред.).
* Вирусные болезни люпина и меры борьбы с ними. — Мн., 1985 (в соавт.).

## Літаратура 
* 
* 
* Электронный каталог ЦНБ НАН Беларуси — Амбросов, Антон Лаврентьевич

## Спасылкі 
* Амбросов Антон Лаврентьевич  на сайце РУП «Институт защиты растений»  
* Член-карэспандэнт АМБРОСАЎ Антон Лаўрэнцьевіч на сайце НАН Беларусі 
* Антон Лаўрэнцьевіч Амбросаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
Катэгорыя:Вірусолагі Беларусі
Катэгорыя:Вірусолагі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
Сексард

**Сексард** () — горад на поўдні Венгрыі, адміністрацыйны цэнтр медзье Тольна. Насельніцтва —  (2010).

## Гісторыя 
Першы ўспамін пра Сексард адносіцца да 1015 года. Кляштар бенедыкцінцаў быў заснаваны каралём Белай І у 1061 годзе.

## Вядомыя асобы 
* Міклаш Месёй (1921—2001) — венгерскі паэт, празаік, драматург.
*
## Гарады-пабрацімы 
*

## Галерэя 

Выява:János Garay Statue, Garay Square, Szekszárd.jpg|Цэнтр горада
Выява:Belvárosi templom Szekszárd.jpg|Царква на плошчы караля Белы І
Выява:Szekszárd - Megyeháza-Bencés Apátság maradványai.jpg|Былы будынак абацтва

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Венгрыі
Катэгорыя:Тольна (медзье)
Ньірэдзьхаза

**Ньірэдзьхаза** () — горад на паўночным усходзе Венгрыі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Адукацыя і культура 
* Універсітэт Ньірэдзьхазы

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Венгрыі
Катэгорыя:Сабальч-Сатмар-Берэг
Махавік (род грыбоў)

**Махавік**, **Казляк** (*Xerocomus*) — род шапкавых базідыяльных грыбоў сямейства .

## Апісанне 
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 5—12 см, жоўтая, буравата-аліўкавая, слізісгая або сухая. Спараносны слой трубчасты, жоўты, зеленавата-жоўты. Ножка цыліндрычная, суцэльная, валакністая. Мякаць белая або жаўтаватая з прыемным пахам і смакам, часта на зломе сінее. Споры верацёнападобныя, гладкія, бура-жоўтыя.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў Еўразіі, Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі сустракаецца 5 відаў: , , , , . Трапляюцца ў хвойных і лісцевых лясах. Пладовыя целы з’яўляюцца ў ліпені—верасні.

## Выкарыстанне 
Ядомыя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Балетавыя (сямейства)
Дзьёр

**Дзьёр** () — горад на паўночным захадзе Венгрыі, стаіць на палове дарогі паміж Будапештам і Венай. Горад знаходзіцца на сутоцы ракі Рабы ў Дунай. Адміністрацыйны цэнтр медзье Дзьёр-Мошан-Шопран. Насельніцтва 130 478 чалавек (2010 г.). Дзьёр — шосты па велічыні горад Венгрыі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Выбітныя мясціны 
* Гарадская ратуша
* Біскупскі замак
* Базіліка
* Царква кармелітаў
* Царква Бенедыктынскага ордэна імя Св. Ігнація Лаёлы

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт мястэчка
* Энцыклапедыя, у тым ліку Венгрыі 

Катэгорыя:Гарады Венгрыі
Колвіл

**Колвіл**

* Колвіл (Лестэршыр) — горад у графстве Лестэршыр, Англія.
* Колвіл (Стывенс) — адміністрацыйны цэнтр акругі Стывенс, штат Вашынгтон, ЗША.
* Імя Колвіл — англійскае імя. Вядомыя носьбіты: Колвіл Янг, Колвіл Барклай.
* Возера Колвіл — возера ў Паўночна-заходніх тэрыторыях у Канадзе.
* Праліў Колвіл — адзін з трох праліваў, якія злучаюць заліў Хаўракі і Ціхі акіян.
* Рака Колвіл — рака на паўночным захадзе Паўночнай Амерыкі.
* Колвіл (народ) — паўночнаамерыканскае індзейскае племя.
* Колвіл (Юта)
Верас

**Верас звычайны** (*Calluna*) — манатыпны род раслін сямейства верасовых. Адзіны від — **ве́рас звычайны** (*Callúna vulgáris*).

## Назвы 
Верас, верас звычайны, вераст, верус, веряс.

Часам верасам таксама называюць віды роду .

## Апісанне 
Шматгадовая вечназялёная галінастая куставая ці кусцікавая расліна вышынёю да 1 м. Лісце дробнае, лускападобнае, сядзячае, ланцэтнае, размешчана накшталт чарапіцы ў 4 рады. Кветкі дробныя, двухполыя, званочкавыя, бэзава-ружовыя, зрэдку белыя, у аднабокіх гронках. Плод — пушыстая чатырохгранная каробачка.

## Пашырэнне 
а]]
Адзін від — верас звычайны. Пашыраны ў Еўропе, Заходняй Азіі, Паўночнай Афрыцы і на Атлантычным узбярэжжы Амерыкі. Расце на пясчаных мясцінах у хваёвых барах, на высечках, выгарынах, пустках, тарфяніках, утварае вялікія зараснікі — верасоўнікі.

## Выкарыстанне 
Дэкаратыўная, лекавая (мачагонны, патагонны, процізапаленчы, вяжучы, злёгку снатворны і заспакаяльны сродак), тэхнічная (мае дубільнікі, гліказіды, смалу, крухмал), кармавая і меданосная (дае т. зв. «верасовы мёд») расліна.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Верасовыя
Катэгорыя:Кусцікі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Эдуард I

**Эдуард I** (, Лондан — ) — кароль Англіі (1272—1307).

## Біяграфія 
З дынастыі Плантагенетаў. Пры ім у Англіі канчаткова аформілася саслоўна-прадстаўнічая манархія, далучаны Уэльс (1282—84), зроблены спробы заваяваць Шатландыю. Умацоўваў саюз каралеўскай улады з рыцарствам і гарадамі пры асцярожным наступленні на пазіцыі свецкай і духоўнай арыстакратыі. Незадаволенасць рыцарства і гараджан ростам падаткаабкладання прымусіла яго афіцыйна прызнаць за парламентам права санкцыяніраваць агульнадзяржаўныя падаткі (1297).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Edward I of England at royal.gov.uk
* Images of the castles of Edward I in Wales
* King Edward I Monument
* 

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Крыжакі
Катэгорыя:Плантагенеты
Катэгорыя:Графы Чэстэр
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIII стагоддзя
Катэгорыя:Прэтэндэнты на трон Шатландыі
Катэгорыя:Удзельнікі Восьмага крыжовага паходу
Эрнанда дэ Сота

**Эрнанда дэ Сота** (; каля 1498 — ) — іспанскі мараплавец і канкістадор, які ўзначаліў першую захопніцкую экспедыцыю еўрапейцаў на поўнач ад Мексікі, на тэрыторыю сучасных ЗША; быў першым еўрапейцам, які перасек раку Місісіпі і пакінуў дакументальныя сведчанні гэтай падзеі.

## Гл. таксама 
* Місісіпская археалагічная культура
* Пакаха
* Тымукуа

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Перу
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:Канкістадоры
Катэгорыя:Іспанскае заваяванне інкаў
Катэгорыя:Даследчыкі Паўднёвай Амерыкі
Янаш Адэр

**Я́наш А́дэр** (; , Чорна) — венгерскі палітык і дзяржаўны дзеяч, дэпутат Еўрапарламента, 5-ы прэзідэнт Венгрыі (10 мая 2012 — 9 мая 2022 года).

## Біяграфія 
У 1983 годзе атрымаў ступень доктара юрыдычнага факультэта Будапешцкага ўніверсітэта. У 1986—1990 гадах быў навуковым супрацоўнікам Інстытута сацыялогіі Венгерскай акадэміі навук.

У 1988 годзе ўступіў у партыю Фідэс. Быў старшынёй Нацыянальнага савета, віцэ-прэзідэнтам Фідэс. У 2002—2006 гадах быў лідарам фракцыі Фідэс у парламенце.

У 1990—2009 гадах быў дэпутатам парламента Венгрыі, у 1997—1998 і 2006—2009 гадах — віцэ-спікерам, у 1998—2002 гадах — спікерам парламента. З 2009 года — дэпутат Еўрапарламента.

2 мая 2012 года выбраны прэзідэнтам Венгрыі.

### Сям’я 
Жанаты, мае чацвярых дзяцей. Жонка — суддзя.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце парламента Венгрыі
* Біяграфія на сайце Еўрапарламента

Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Венгрыі
Катэгорыя:Члены партыі «Фідэс»