Штурвал

**Штурвал** () — прылада кіравання рухам плаўсродка або лятальнага апарата па курсе.

## Суднавы штурвал 
Класічны штурвал судна ўяўляе сабой кола з рукаяткамі, злучанае прывадамі розных канструкцый з суднавым рулём. Кручэнне штурвала выклікае паварот пяра руля (перакладку) на адпаведны вугал, чым дасягаецца паварот судна.

Першы штурвал з'явіўся ў 1595 годзе (па некаторых крыніцах, у 1605 годзе), калі са стапелі горада Хорн сышоў першы флейт. Аб нідэрландскім паходжанні штурвала таксама кажа само назва рулявога колы: «stuur» перакладаецца з галандскага як «руль», а «wiel» - «кола». Да гэтага для кіравання рулём на буйных суднах выкарыстоўваўся асаблівы доўгі рычаг, які сыходзіў пад палубу і зваўся колдэршток, а на малых суднах абыходзіліся толькі румпелем. З ростам памераў ветразевых суднаў і павелічэннем сілы, неабходнай для перакладкі руля, пачалі ўсталёўваць спараныя і строеныя штурвалы, прызначаныя для працы некалькіх матросаў-рулявых.

У XIX стагоддзі для перадачы кручэння ад штурвала да руля пачалі выкарыстоўваць рулявыя машыны, і дыяметр штурвала рэзка зменшыўся.

У XX стагоддзі з пачаткам прымянення ў караблебудаванні гідраўлічных і электрычных прывадаў кіравання рулём штурвальнае кола пачало часткова выцясняцца кнопачнымі прыладамі перакладкі руля і джойсцікамі.

## Штурвал лятальных апаратаў 
]]

Штурвал — орган кіравання самалётам па восях нахілу і тангажу:
* паваротамі штурвала адхіляюцца крыллявыя элероны, і самалёт кіруецца па нахіле
* адхіленне штурвала пілотам ад сябе/на сябе прыводзіць у дзеянне рулі вышыні альбо элевоны і змяняе кут тангажу самалёта
Заўвага: строга кажучы, пад паняццем «адхіленне штурвала» маецца на ўвазе нахіл «абаранкі штурвала» або «рагоў штурвала» для кіравання самалётам па нахіле. Для кіравання па тангажу выконваецца перамяшчэнне наперад-назад «калонкі штурвала» або «штурвальнай калонкі».

Перадача ад штурвала на элероны і рулі вышыні можа быць механічнай (на лёгкіх і маласкарасных самалётах), гідраўлічнай або электрадыстанцыйнай (на цяжкіх самалётах). Штурвал усталёўваецца (як правіла, хоць і не заўсёды) на шматматорных і адносна цяжкіх самалётах. Выбар авіяканструктара паміж штурвалам і ручкай кіравання самалётам (РУС) залежыць ад шэрагу фактараў, і нярэдка можна назіраць штурвал ў кабіне лёгкага аднаматорнага самалёта (напрыклад, Cessna 172, Cessna 182). У той жа час замест традыцыйнага для цяжкіх самалётаў штурвала на стратэгічным бамбавіку Ту-160 ўстаноўлена *цэнтральная* РУС, а *бакавая* ручка — сайдстык (← sidestick) — прымяняецца на рэактыўных пасажырскіх лайнерах Airbus А320, Airbus А380, Sukhoi Superjet 100.

На штурвале могуць размяшчацца і дадатковыя пераключальнікі, і органы кіравання: клавішы кіравання радыёсувяззю, кіраванне трымерам, і г. д.; такое іх размяшчэнне забяспечвае зручнасць для пілота, т. к. ён можа кіраваць гэтымі сістэмамі, не здымаючы рук з штурвала. Таксама могуць размяшчацца і табліцы з важнай даведачнай інфармацыяй для пілота (крытычныя хуткасці самалёта, рэгістрацыйны нумар і г. д.).

## Галерэя 

File:ConcordeCockpitSinsheim.jpg|Штурвалы звышгукавога лайнера "Канкорд".
File:Pilotska kabina zrakoplova.JPG|Штурвалы ў кабіне лёгкага самалёта Cessna 152 .
File:Штурвал ледокола АНГАРА.JPG|Штурвал ледакола «Ангара» у музеі на яго борце.

## Гл. таксама 
* Колдэршток
* Румпель
* Ручка кіравання рухавіком (у авіяцыі)
* Ручка кіравання самалётам — альтэрнатыва авія-штурвале

## Літаратура 
* 
* Морской Словарь, Москва, Военное издательство МО СССР, 1959 год;
* Морской Энциклопедический Словарь, Ленинград, «Судостроение», 1991, ISBN 5-7355-0280-8

Катэгорыя:Дэталі караблёў
Катэгорыя:Марскія тэрміны
Катэгорыя:Будова паруснага судна