open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)

**«Вялікае Княства Літоўскае»** (*ЭВКЛ*, *ЭнцВКЛ*) — трохтомная энцыклапедыя на беларускай мове, прысвечаная гісторыі і культуры Вялікага Княства Літоўскага. У стварэнні энцыклапедыі прымалі ўдзел навукоўцы з Інстытута гісторыі і Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Акадэміі навук Беларусі, а таксама ВНУ краіны. Акрамя беларускіх аўтараў, над энцыклапедыяй працавалі літоўскія, польскія і расійскія вучоныя. Адным з самых галоўным ініцыятараў і арганізатараў праекта з’яўляецца Валерый Сямёнавіч Пазднякоў.

## Змест 
Энцыклапедычныя артыкулы прыводзяцца ў алфавітным парадку і ўтрымоўваюць інфармацыю аб найбольш значных падзеях гісторыі Вялікага Княства Літоўскага, а таксама аб прававых актах, цэнтральных і мясцовых органах кіравання. Вялікая ўвага надаецца дзяржаўным, рэлігійным і культурным дзеячам, а таксама прадстаўнікам найслынных княжацкіх і шляхецкіх родаў, шырока асвятляецца фінансавая і грашовая палітыка. Значная частка артыкулаў прысвечана помнікам архітэктуры, а таксама найбольш значным друкаваным і рукапісным кнігам, перыядычным друку. Энцыклапедыя таксама змяшчае біяграфіі даследчыкаў XIX—XX стагоддзяў, якія ўнеслі важкі ўклад у вывучэнне гісторыі і культуры Вялікага Княства Літоўскага. Выданне маляўніча ілюстравана фотаздымкамі, малюнкамі, картамі і планамі.

## Бібліяграфія 
* Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П.Броўкі, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4. (2-е выд., 2007. — ISBN 978-985-11-0393-1)
* Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П.Броўкі, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0. (2-е выд., 2007. — ISBN 978-985-11-0394-8)
* Т. 3: Дадатак А — Я. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П.Броўкі, 2010. — 690 с.: іл. ISBN 978-985-11-0487-7

## Спасылкі 
* ВКЛ (энцыклапедыя)

Катэгорыя:Беларускія энцыклапедыі
Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае
Катэгорыя:Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі
Кралендэйк

**Кралендэ́йк** — адміністрацыйны цэнтр вострава Банайрэ. Насельніцтва 3061 чалавек (2006). З’яўляецца камерцыйным цэнтрам Банайрэ і яго галоўным портам. Бачны з мора ўсяго толькі як невялікая група невысокіх будынкаў, афарбаваных ў мяккія пастэльныя колеры, ён, тым не менш, змяшчае большасць урадавых устаноў вострава, а таксама крамы, гасцініцы, рэстараны і бары.

Да асноўных выдатных мясцін адносяцца Форт-Аран, у якім цяпер размешчаны партовы офіс, а таксама прылеглы да яго каменны маяк і Мусе-Банерыяна (Музей Банайрэ), размешчаны адразу за гарадской рысай.

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў
Анры (вялікі герцаг Люксембурга)

**Анры Альберт Габрыэль Фелікс Мары Гіём Люксембургскі** (; , замак Betzdorf) — вялікі герцаг (манарх) Люксембурга з 2000 па 2025 гады.

Прадстаўнік дынастыі Пармскіх Бурбонаў — сын вялікага герцага Жана і вялікай герцагіні Жазэфіны-Шарлоты Бельгійскай.

## Біяграфія 
У 1975 годзе прайшоў курс падрыхтоўкі ваенных афіцэраў у Каралеўскай ваеннай акадэміі Сандхерст (Вялікабрытанія). У 1980 годзе скончыў Жэнеўскі ўніверсітэт, дзе вывучаў паліталогію. Стажыраваўся ў ЗША.

У 1978—2000 гады ён займаў пасаду ганаровага прэзідэнта Камітэта эканамічнага развіцця краіны. У гэты час ён здзяйсняў паездкі з мэтай развіцця супрацоўніцтва Люксембурга з рознымі краінамі і прыцягнення інвестыцый.

У 1980—1988 гады прынц быў членам Дзяржаўнага савета Люксембурга (кансультатыўны орган пры вялікім герцагу).

7 кастрычніка 2000 года, пасля адрачэння яго бацькі, узышоў на пасад і прыняў канстытуцыйную прысягу ў Палаце дэпутатаў (аднапалатны парламент). Ён стаў дзявятым вялікім герцагам Люксембурга.

У 2008 годзе адмовіўся падпісаць закон, які легалізуе эўтаназію, што выклікала палітычны крызіс і пацягнула за сабой змену Канстытуцыі ў бок памяншэння паўнамоцтваў суверэна — з гэтага часу вялікі герцаг не ўхваляе (сцвярджае) законы, а толькі публікуе іх.

3 кастрычніка 2025 года вялікі герцаг Люксембурга Анры адрокся ад стальца, але захаваў свой тытул (не будзе выконваць манархічныя абавязкі).

## Сям’я 
З 1981 года жанаты з Марыяй Тэрэзай Местрэ, дачкой кубінскіх эмігрантаў. У іх пяцёра дзяцей, сыны — Гіём, Фелікс, Луі, Себасцьян, і дачка — Аляксандра.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Інфармацыя пра вялікі герцага Анры на сайце ўрада Люксембурга (англ.).

Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў
Катэгорыя:Члены МАК
Катэгорыя:Кавалеры Вышэйшага ордэна Святога Дабравешчання
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Пармскія Бурбоны
Клаус Чучэр

**Клаус Чучэр** (, нарадзіўся 8 ліпеня 1967, ) — ліхтэнштэйнскі палітычны і дзяржаўны дзеяч.

## Адукацыя 
Скончыў Універсітэт Санкт-Гале ў 1993 годзе. Атрымаў ступень доктара навук у 1996. У 2005—2009 працягнуў адукацыю ў Цюрыхскім універсітэце па спецыяльнасці міжнароднае бізнес права.

## Кар’ера 
Кіраўнік прававога ўпраўлення Падатковай службы Ліхтэнштэйну ў 1995—2005. Адначасова намеснік дырэктара Падатковай службы Ліхтэнштэйну ў 1996—2005. Намеснік прэм’ер-міністра Ліхтэнштэйна і міністр юстыцыі ў кааліцыі ўрада Отмара Хаслера ў 2005—2009. Прадстаўляў ва ўрадзе партыю Айчынны саюз.

## Спасылкі 
* Старонка на сайце Айчыннага саюза 
* Афіцыйная біяграфія
* Біяграфія  
* CV  у фармаце pdf

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Ліхтэнштэйна
Катэгорыя:Міністры юстыцыі Ліхтэнштэйна
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Санкт-Галена
Катэгорыя:Выпускнікі Цюрыхскага ўніверсітэта
Жан дэ Лафантэн

**Жан дэ Лафантэн** (фр. Jean de La Fontaine; , Шато-Цьеры — , Парыж) — знакаміты французскі байкапісец.

## Творчасць 
### Раннія творы 
Першы апублікаваны твор Лафантэна — камедыя «Еўнух» (Eunuque, 1654), якая ўяўляла сабой перапрацоўку аднайменнага сачынення Тэрэнцыя. У 1658 г. Лафантэн паднёс свайму заступніку Фуке паэму «Адоніс» (Adonis), напісаную пад уплывам Авідыя, Вергілія і, магчыма, Марына. Стаўшы часова «афіцыйным» паэтам Фуке, Лафантэн узяўся за апісанне палаца ў Па-ле-Віконт, які належаў Фуке. З прычыны тако, што прыйшлося апісваць яшчэ не завершаны архітэктурна-паркавы ансамбль, Лафантэн пабудаваў сваю паэму ў форме сноў (Songe de Vaux). Аднак з-за апалы Фуке праца над кнігай была перапыненая. У 1662 г. паэт дазволіў сабе ўступіцца за свайго апекуна ў адрасаванай каралю одзе (l'Ode au Roi), а таксама ў «Элегіі да німфаў Во» (L'elégie aux nymphes de Vaux). Гэтым учынкам ён, відаць, наклікаў на сябе гнеў Кальбера і караля.

Катэгорыя:Байкапісцы
Катэгорыя:Паэты Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя паэты
Жан Расін

**Жан Баты́ст Расі́н** (;  — ) — французскі  і , адзін з «Вялікай тройкі» драматургаў Францыі XVII ст., у шэрагу з Карнелем і Мальерам.

## Біяграфічныя звесткі 
Вучыўся ў янсенісцкіх школах і калежах (1649—59). Член Французскай акадэміі (з 1673). 3 1677 каралеўскі гістарыёграф. Зблізіўся з Ж. Лафантэнам, Мальерам, Н. Буало.

## Творчасць 
Літаратурную дзейнасць пачаў як паэт (ода «Німфа Сены», 1660). Раннія трагедыі «Фіваіда, або Браты-ворагі» (1664), «Аляксандр Вялікі» (паст. 1665, выд. 1666) напісаны лад уплывам П. Карнеля. У вершаваных драмах «Андрамаха» (паст. 1667, выд. 1668), «Брытанік» (паст. 1669, выд. 1670), «Берэніка» (паст. 1670, выд. 1671), «Баязет» (1672), «Мітрыдат» (1673), «Іфігенія ў Аўлідзе» (паст. 1674, выд. 1675), «Федра» (1677) выявіўся складаны і шматбаковы ўнутраны свет чалавека, праблемы маральнага выбару, барацьба герояў з самімі сабой у вострых калізіях супярэчнасці паміж пачуццём і абавязкам, розумам і страсцю. У позніх трагедыях на біблейскія сюжэты «Эсфір» (1689) і «Гафалія» (паст. 1690, выд. 1691) узнімаюцца праблемы адносін жорсткага тырана і падуладнага яму народа, які належыць да іншага веравызнання і імкнецца адстаяць сваю веру. Аўтар камедыі «Суцягі» (паст. 1668, выд. 1669), зборніка «Духоўныя песні» (1694), кнігі «Кароткая гісторыя Пор-Раяля» (выд. 1742) і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Франкамоўныя драматургі
Двухстворкавыя

**Двухстворкавыя малюскі**, пласціністашчэлепныя малюскі (*Bivalvia*, *Lamellibranchia*) — клас водных беспазваночных малюскаў.

## Апісанне 
Даўжыня ад 2-3 мм да 1,5 м, маса да 250 кг (трыдакна). Ракавіна з дзвюх створак (адсюль назва). Галаўны аддзел адсутнічае. На спінным боку створкі звязаны эластычнай перамычкай (лігаментам), унутры — 1-2 мышцамі-замыкальнікамі (адуктарамі). У большасці двухстворкавых малюскаў патоўшчаны спінны край створак мае выступы (зубы), сукупнасць якіх утварае т.зв. замос. Створкі ракавіны ўнутры высланы 2 скурнымі складкамі — «мантыяй», між імі і целам мантыйная поласць. У некаторых малюскаў (жамчужніцы, мідыі, бяззубкі) іншародныя часцінкі, што трапляюць у поласць, абвалакваюцца слаямі перламутру і пераўгвараюцца ў жэмчуг. На брушным боку цела ў большасці відаў ёсць мускулісты выраст — нага, у многіх з бісусавай залозай, якая выдзяляе трывалыя ніці (бісус), з іх дапамогай малюск лрымацоўваецца да субстрату.

## Пашырэнне 
Падзяляюцца на 3 надатрады, 14 атрадаў, 130 сучасных сямействаў, каля 1 тыс. родаў, 20 тыс. відаў. Пашыраны ў прэсных вадаёмах, саленаватых азёрах, у акіянах і морах Еўразіі, Амерыкі, Афрыкі. Донныя маларухомыя жывёлы. На Беларусі найбольш вядомы прадстаўнікі з родаў гарошынкі і шароўкі (каля 30 відаў), бяззубкі і перлаўкі.

## Асаблівасці біялогіі 
Пераважна раздзельналолыя, апладненне вонкавае.

Біяфільтратары. Кормяцца планктонам або дэтрытам. Корм рыб і марскіх жывёл.

## Промысел і выкарыстанне 
Аб’екты промыслу і аквакультуры.

## Гл. таксама 
* Еўрапейская жамчужніца
* Дрэйсена рачная
* Карабельныя чэрві
* Сэрцападобнікі
* Перлаўка тоўстая
* Інацэрамы
* Гарошынкі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Класы жывёл
Статуя Зеўса

**Статуя Зеўса Алімпійскага** — праца Фідыя. Выдатны твор антычнай скульптуры, адно з былых сямі цудаў свету. Знаходзілася ў храме Зеўса Алімпійскага, у Алімпіі — горадзе ў вобласці Эліда, на паўночным захадзе паўвострава Пелапанес, дзе з 776 г. да н. э. па 394 г. н. э. кожныя чатыры гады праводзіліся Алімпійскія гульні — спаборніцтва грэчаскіх, а затым і рымскіх спартсменаў. Грэкі лічылі няшчаснымі тых, хто не бачыў статую Зеўса ў храме.

Катэгорыя:Творы мастацтва са слановай косці
Сем цудаў свету

**Сем цудаў свету** — спіс найвыдатнейшых дасягненняў антычнай культуры, складзены сучаснікамі.

Наогул, складанне спісу найвыдатнейшых паэтаў, філосафаў, палкаводцаў, вялікіх цароў, як і помнікаў архітэктуры і мастацтва - традыцыйны «малы» жанр грэчаскай эліністычнай паэзіі і свайго роду практыкаванне ў рыторыцы. Сам выбар ліку «сем» быў асвячоны найстаражытнымі ўяўленнямі аб яго паўнаце, скончанасці і дасканаласці, лічба 7 лічылася святой лічбай бога Апалона (Сямёра супраць Фіваў, Сем мудрацоў і г. д.). 

Згадкі пра Сямі цуды з'яўляюцца ў творах грэчаскіх аўтараў, пачынаючы з эпохі элінізму. Іх трэба было ведаць ўжо ў школе, пра іх пісалі вучоныя і паэты. У тэксце аднаго егіпецкага папірусу, прадстаўляў сабой свайго роду вучэбны дапаможнік, згадваюцца абавязковыя для завучвання імёны знакамітых заканадаўцаў, жывапісцаў, скульптараў, архітэктараў, вынаходнікаў, далей - самыя вялікія астравы, горы і рэкі, і, нарэшце, сем цудаў свету. «Адбор» цудаў адбываўся паступова, і адны цуды змянялі іншыя.

## Глядзіце таксама
*Новыя сем цудаў свету
Кюрасаа

**Кюрасаа** (, ) — самы вялікі востраў і аднайменнае дзяржаўнае ўтварэнне, размешчанае на поўдні Карыбскага мора паблізу берагоў Венесуэлы. З’яўляецца суб’ектам федэрацыі ў складзе Каралеўства Нідэрландаў. Плошча сушы — 444 км ². Колькасць насельніцтва — 141,766 тысяч чалавек. Сталіца — горад Вілемстад.

## Геаграфія 
### Геаграфічнаае становішча 
**Кюрасаа** — востраў у Карыбскам моры ў групе Малых Антыльскіх астравоў, у падгрупе Падветраных астравоў у 80 км ад берагоў Венесуэлы. Самы вялікі востраў архіпелага.

### Клімат 
На в. Кюрасаа субэкватарыяльны клімат, сярэднегадавая тэмпература +30ºС. Найменьшыя тэмпературы ў студзені +26…+28 ºС. Дажджлівы перыяд — з верасня да пачатку снежня: кароткія ліўні праходзяць у асноўным ноччу, а днём стаіць сонечнае надвор’е. Ападкаў выпадае каля 500…600 мм у год.

## Насельніцтва 
### Дэмаграфія 
Насельніцтва вострава складае 142.180 чалавек (2010). Шчыльнасць насельніцтва 319 чалавек/км².

### Мовы 
Пап’ямента 81,2 % (сумесь з іспанскай, нідэрландскай, партугальскай і англійскай моў), нідэрландская 8 % (афіцыйная), іспанская 4 %, англійская 2,9 %, іншыя 3,9 % (па перапісу 2001 года).

### Рэлігія 
80,1 % насельніцтва належаць да Рымска-каталіцкай царквы. Пратэстанты — 5,5 %, пяцідзясятнікі — 3,5 %, адвентысты — 2,2 %, сведкі Іеговы — 1,7 %, іудаісты — 0,8 %, іншыя рэлігіі — 1,3 %, атэісты — 4,6 % (па перапісу 2001 года).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Урада Кюрасаа 
* Афіцыйны сайт Міжнароднага фінансавага цэнтра Кюрасаа
* Афіцыйны сайт Цэнтральнага банка Кюрасаа і Сінт-Маартэна 
* Афіцыйны сайт Савета па турызму Кюрасаа

Катэгорыя:Нідэрландскія Антыльскія астравы
Катэгорыя:Малыя Антыльскія астравы
Мідыі

**Мідыі** (*Mytilidae*) — сямейства двухстворкавых малюскаў.

## Апісанне 
Ракавіна даўжынёй да 25 см, кліналадобна-авальная. У сфарміраваных ракавін замковы край без зубоў. Часта развіты вельмі тонкі перламутравы слой блакітнага або зелянявага адцення. Нага невялікая, пальцападобная, з моцна развітой бісусавай залозай, з дапамогай выдзяленняў якой малюск прымацоўваецца да субстрату. Жабры (жаберная вось з двума радамі жаберных нітак) займаюць заднюю палову цела. Сіфоны кароткія, апраўленыя шчупальцамі звычайна інтэнсіўна-зялёнага або буравата-зялёнага колеру.

## Пашырэнне 
Вядомы з трыясу (каля 230 млн гадоў назад).

Вядома каля 30 родаў. Распаўсюджаны ў морах, ад літаралі да абісальных глыбінь. Мелкаводныя віды непатрабавальныя ў адносінах да фактараў навакольнага асяроддзя, мідыі жывуць нават у моцна апрэсненым Балтыйскім моры. У Паўночным паўшар'і найбольш трапляецца мідыя ядомая (*Mytilus edilus*), якая ўтварае паселішчы — мідыевыя банкі. Кампанент абрастання падводных частак збудаванняў і суднаў.

## Асаблівасці біялогіі 
Фільтратары: праз мантыйную поласць за суткі праходзіць да 70 л вады, неабходнай для дыхання і паступлення корму (пераважна планктон, дэтрыт).

Большасць раздзельнаполыя, часам назіраецца часовы гермафрадытызм. Развіццё з ператварэннем.

## Промысел і выкарыстанне 
Аб'ект промыслу і развядзення. Мя­са мідый выкарыстоўваецца ў ежу чалавекам, з ра­ка­він робяць кар­ма­вую му­ку. 

Мідыямі кормяцца птушкі, скаты, камбала і траска, у Чорным моры — асятровыя рыбы, у паўночных морах — марскія зоркі.

## Літаратура 
* 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд., дап. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 222 с.: іл. — ISBN 978-985-03-1367-6

Катэгорыя:Двухстворкавыя
Сінайскі кодэкс

thumb|Евангелле паводле Матфея 6,4-32

**Сінайскі кодэкс** (*Codex Sinaiticus*), \aleph або **01** (Gregory-Aland) — адзін з найстарэйшых і самых галоўных рукапісаў Новага Запавету і Старога Запавету, напісаны на старажытнагрэчаскай мове (дыялект Койне), датуецца пачаткам 4 ст.. Большая частка кодэкса захоўваецца ў Брытанскай бібліятэцы (Additional Manuscripts 43725) ў Лондане.

## Апісанне 
Сінайскі кодэкс мае тэкст егіпецкага паходжання.

Сінайскі кодэкс быў выяўлены нямецкім навукоўцам Кастусём Цішэндорфам у 1844 годзе на Сінаі ў Манастыры св. Кацярыны.

У 1930-х урад СССР прадаў сваю частку кодэкса бібліятэцы Брытанскага музея. У 1975-м падчас рамонту манахі кляштара св. Кацярыны знайшлі 12 раней невядомых лістоў кодэкса і яшчэ некалькі яго фрагментаў.

Каштоўнасць кодэкса складаецца ў тым, што ён утрымоўвае поўны тэкст Новага Запавету. У Сінайскага кодэкса ёсць толькі адзін канкурэнт па старажытнасці — Ватыканскі кодэкс (але Ватыканскі кодэкс захаваўся горш).

## Гл. таксама 
* Александрыйскі кодэкс

## Літаратура 
# K. v. Tischendorf, *Fragmentum Codicis Friderico-Augustani ex Iesaia et Ieremia* in: *Monumenta sacra inedita* (Leipzig 1855), vol. I, pp.&nbsp;211 ff.
# Jongkind, Dirk (2007). *Scribal Habits of Codex Sinaiticus*. Gorgias Press LLC.
# Lake, Kirsopp (1911). *Codex Sinaiticus Petropolitanus: The New Testament, the Epistle of Barnabas and the Shepherd of Hermas*. Oxford: Clarendon Press.
# Metzger, Bruce M. (1991). *Manuscripts of the Greek Bible: An Introduction to Palaeography*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-502924-6.

## Спасылкі 
* *The Codex Sinaiticus Project* 
* Выявы кодэкса –   CSNTM (JPG)
* Найбольш старажытная рукапісная Біблія будзе прадстаўлена ў электроннай версіі Catholic.by

Катэгорыя:Біблейскія рукапісы
Леў Сямёнавіч Выгоцкі

**Леў Сямёнавіч Выгоцкі**, на нараджэнні **Леў Сімхавіч Выгодскі** (5 (17) лістапада 1896, Орша— 11 чэрвеня 1934, Масква) — псіхолаг, заснавальнік культурна-гістарычнай школы ў псіхалогіі.

## Біяграфія 
Леў Сімхавіч Выгодскі (у 1917 і 1924 гадах змяніў імя па бацьку і прозвішча на Леў Сямёнавіч Выгоцкі) нарадзіўся 5 (17) лістапада 1896 года ў Оршы другім з васьмярых дзяцей у сям’і намесніка кіраўніка Гомельскага аддзялення Аб’яднанага банка, выпускніка Харкаўскага камерцыйнага інстытута, купца Сімхі (Сямёна) Якаўлевіча Выгодскага (1869—1931) і яго жонкі Цылі (Цэцыліі) Майсееўны Выгодскай (1874—1935). Яго адукацыяй займаўся прыватны настаўнік Шолам (Саламон) Мардухавіч Ашпіз (Аспіз, 1876—?), вядомы выкарыстаннем так званага метаду сакратычнага дыялогу і ўдзелам у рэвалюцыйнай дзейнасці ў складзе гомельскай сацыял-дэмакратычнай арганізацыі.

Скончыў прыватную яўрэйскую мужчынскую гімназію А. Е. Ратнера ў 1913 годзе.

## Навуковы ўклад 
Станаўленне Выгоцкага як вучонага супала з перыядам перабудовы савецкай псіхалогіі на аснове метадалогіі марксізму, у якой ён прыняў актыўны ўдзел. У пошуках метадаў аб’ектыўнага вывучэння складаных форм чалавечай дзейнасці і паводзін асобы Выгоцкі падвергнуў крытычнага аналізу шэраг філасофскіх і большасць сучасных яму псіхалагічных канцэпцый («Сэнс псіхалагічнага крызісу», няскончаная рукапіс, 1926), паказваючы бясплоднасці спробаў растлумачыць паводзіны чалавека, зводзячы «вышэйшыя» формы паводзін да «ніжэйшых» элементам.

Даследуючы маўленчае мысленне, Выгоцкі па-новаму вырашае праблему лакалізацыі вышэйшых псіхалагічных функцый як структурных адзінак дзейнасці мозгу. Вывучаючы развіццё і распад вышэйшых псіхалагічных функцый на матэрыяле дзіцячай псіхалогіі, дэфекталогіі і псіхіятрыі, Выгоцкі прыходзіць да высновы, што структура свядомасці — гэта «дынамічная сэнсавая сістэма» знаходзяцца ў адзінстве афектыўных, валявых і інтэлектуальных працэсаў.

Нягледзячы на тое, што абазначэнне «культурна-гістарычная тэорыя» толькі аднойчы сустракаецца ў тэкстах самога Выгоцкага, гэта назва пасля прыжылося і сярод шэрагу навуковых дзеячаў, якія вызначалі сябе паслядоўнікамі Выгоцкага. З пачатку XXI стагоддзя адбываецца гістарычны аналіз страчаных магчымасцей у арыгінальнай тэорыі Выгоцкага. Пераглядаюцца традыцыйныя ацэнкі творчай спадчыны Выгоцкага савецкага перыяду. Выгоцкі вызначае педагагічную дзейнасць як асаблівую чалавекаарыентаваную дзейнасць (1926). Аднак дадзены кірунак ім у далейшым не пашараны. Распрацоўваюцца новыя шляхі развіцця на сучасным этапе, — першапачаткова задуманыя аўтарам, але пасля забытыя або праігнараваныя ў савецкай псіхалогіі XX стагоддзя (гл., Напр.). Гэта інтэлектуальны рух у шэрагу нядаўніх публікацый стаў шырока вядомы як «рэвізіянісцкая рэвалюцыя» ў выгоцказнаўстве.

## Ушанаванне 
Імя Л. С. Выгоцкага нададзена Гомельскаму дзяржаўнаму педагагічнаму каледжу, на яго будынку ўсталявана мемарыяльная шыльда.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Псіхолагі СССР
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Андрэй Ян Завіша

**Андрэй Завіша** (каля 1557 — люты ) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са старэйшай галіны шляхецкага роду Завішаў герба «Лебедзь». Сын Яна Завішы.

Ваявода менскі ў 1596—1598, вялікі падскарбі літоўскі з 1598, уладальнік часткі маёнтка Бакшты, ад якога пісаўся «на Бакштах Завіша».

Выбіваў свой герб «Лебедзь» на літоўскіх траяках 1598—1603 гадоў.

## Літаратура 
* Вячаслаў Насевіч, «Вялікае Княства Літоўскае»

Андрэй Ян
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Андрэй Завіша

* Андрэй Ян Завіша (1557—1604) — ваявода менскі ў 1596—1598, вялікі падскарбі літоўскі з 1598
* Андрэй Завіша (?—1630) — кашталян менскі (з 1628)
* Андрэй Казімір Завіша (~1614—1678) — пісар вялікі літоўскі (з 1650)
Андрэй Казімір Завіша

**Андрэй Казімір Завіша** (каля 1614 — 23 або 26 чэрвеня 1678) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Пісар вялікі літоўскі (з 1650), староста менскі (з 1638), чачэрскі і слонімскі.

## Біяграфія 
З шляхецкага роду Завішаў герба «Лебедзь», сын Крыштафа і Кацярыны Тышкевіч, брат Яна Юрыя. Ахвяраваў сродкі на будову касцёла ў Раготне, дзякуючы якім яна завершылася ў 1673.
]]
Каля 1645 узяў шлюб з Аляксандрай, дачкой Аляксандра Агінскага.

Пахавалі Андрэя Казіміра Завішу ў касцёле Св. Язэпа пры кляштары бернардзінцаў у Мінску.

## Літаратура 
* 

Андрэй Казімір
Катэгорыя:Старосты менскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты слонімскія
Катэгорыя:Старосты чачэрскія
Катэгорыя:Пахаваныя ў касцёле Святога Іосіфа (Мінск)
Выграбная Слабада

**Вы́грабная Слабада́** (, ) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Хракавіцкага сельсавета.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (136 сем’яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 32 км на паўднёвы захад ад Брагіна, 35 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 160 км ад Гомеля.

На тэрыторыі Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка.

### Водная сістэма 
На захадзе сетка меліярацыйных каналаў, у іх ліку Слабадскі канал.

## Транспартная сістэма 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудавана драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Вядомая з пачатку XIX стагоддзя як вёска Выграбная ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні. У 1908 годзе ў Савіцкай воласці.

З 30 снежня 1927 года да 16 ліпеня 1954 года цэнтр Выграбна-Слабадскога сельсавета Брагінскага раёна Гомельскай (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Палескай, з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей. У 1920-я гады дзейнічала школа. У 1929 годзе арганізаваны калгасы «Выграбная Слабада» і «Юны Ленінец», працавалі гамарня, 2 ветракі (з 1902 г. і з 1927 г.), конная крупарушка. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у мая 1943 года фашысты цалкам спалілі вёску і забілі 30 жыхароў. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 48 жыхароў вёскі. Была цэнтрам саўгаса «Слабадскі». Размяшчаліся васьмігадовая школа, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама. З 12 лістапада 1966 года да 8 студзеня 1987 года цэнтр Слабадскога сельсавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — жыхароў няма.

### Дынаміка 
* 1850 год — 13 двароў.
* 1908 год — 35 двароў, 264 жыхары.
* 1940 год — 73 двары, 274 жыхары.
* 1959 год − 141 жыхар (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (136 сем’яў) пераселены.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя пасля Чарнобыльскай катастрофы
Стратасфера Лас-Вегас

**Стратасфера Лас-Вегас** () — гатэль-казіно, размешчаны на бульвары Лас-Вегас Стрып, у Лас-Вегасе, штат Невада, ЗША. Належыць кампаніі American Casino & Entertainment Properties, падраздзяленню American Real Estate Partners. У гасцініцы — 2444 нумароў і казіно плошчай 7000 м².

Вежа гатэля-казіно Stratosphere — найвышэйшая аглядная вежа ў ЗША. Акрамя таго ў верхняй частцы вежы задзейнічана некалькі вышынных атракцыёнаў, у тым ліку выносная за межы верхняга яруса карусель.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Казіно
Катэгорыя:Вежы
Катэгорыя:Лас-Вегас
Фальстэр

**Фа́льстэр** () — востраў паўднёва-ўсходняй Даніі, размешчаны ў Балтыйскім моры. Востраў з'яўляецца часткай дацкага рэгіёна Зеландыя і знаходзіцца ва ўпраўленні камуны Гульборгсун.

Найбуйнейшы горад размешчаны на востраве — Нюкёбінг Фальстэр. У ім сканцэнтравана 40 % насельніцтва вострава.

Востраў злучаны з астравамі Зеландыя і Лолан еўрапейскай трасай E47, якая злучае Гамбург і Капенгаген. На востраве развітая транспартная інфраструктура.

Асаблівую цікавасць у турыстаў выклікае «Цэнтр сярэднявечча» () (музей пад адкрытым небам) і Клостэрская кірха ().

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астравы Даніі
Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Ігнацы Завіша

**Ігнацы Завіша** (каля 1690 — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Мечнік (з 1730) і вялікі падкаморы літоўскі (з 1734), маршалак надворны літоўскі (з 1736).

Граф «на Бакштах, Бярдычаве і Завішыне». Трымаў Менскае, Чачэрскае, Хіславіцкае, Самілішскае і Інтурскае староствы.

## Жыццяпіс 
З шляхецкага роду Завішаў герба «Лебедзь», сын Крыштафа Станіслава.

У 1717 г. бацька паслаў яго ў рыцарскую школу ў Дрэздэне. У сваіх мемуарах пакінуў вельмі цікавыя звесткі пра тое, як праходзіла вучоба ў школе. Апрача тэорыі і практыкі фехтавання, коннай язды, замежных моў, гісторыі, механікі і геаметрыі, навучэнцы атрымлівалі веды па архітэктуры, маляванні і чарчэнні. Архітэктуру militaris выкладаў маёр Гер, архітэктуру civilis — капітан Лебенгольц; урокі перспектыўнага малюнку даваў прыдворны мастак Якаб Апельштаат. Пасля заканчэння гадавога курса навучання Ігнацы падараваў каменданту школы генералу Якубу Фрыдэрыку Флемінгу ўласнаручна выкананы малюнак Старога і Новага Дрэздана.

Служыў у войску Вялікага княства Літоўскага, меў званне генерал-маёра кавалерыі. У 1727 ажаніўся з прадстаўніцай роду Агінскіх — Марцыбелай, дачкой ваяводы віленскага Казіміра Дамініка Агінскага.

У 1732 заснаваў базільянскі кляштар у Лядах, апекваўся ім. Памёр без нашчадкаў, а ягоныя маёнткі засталіся ў руках удавы.

## Літаратура 
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. ISBN 985-11-0041-2.

Ігнацы
Катэгорыя:Старосты менскія
Катэгорыя:Мечнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падкаморыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Старосты чачэрскія
Катэгорыя:Старосты хіславіцкія
Катэгорыя:Старосты самілішскія
Катэгорыя:Старосты інтурскія
Ян Янавіч Завіша

**Ян Завіша** (каля  — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага. Падкаморы лідскі (з 1593), ваявода мсціслаўскі (з 1596) і віцебскі (з 1599).

Трымаў Суражскае староства (з 1599).

## Жыццяпіс 
З шляхецкага роду Завішаў гербу Лебедзь, першы сын Яна.

У 1609 фундаваў драўляны касцёл у імя Арханёла Міхала ў Белагрудзе Лідскага павету. Перадаў яму фальварак Мядзёўшчына з 8 валокамі ворыва, вёску Янаўляны з 10 валокамі ворыва і падданымі, невялікі лясок, луг над Дзітвой, права лоўлі рыбы на Дзітве і 10 коп літоўскіх грошаў штогод з Белагрудскага двара на ксяндза і кантараў з абавязаннем праводзіць дзве штотыднёвыя імшы.

Аўтар лістоў да жыхароў Віцебску (сакавік 1621), закліканых папярэдзіць паўтор бунтаў супраць уладыкі Язафата Кунцэвіча.

У шлюбе з Анастасіяй Трызнай меў сына Мікалая.

## Літаратура 
* 
* 

Ян Янавіч
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы віцебскія
Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія
Катэгорыя:Падкаморыя лідскія
Катэгорыя:Старосты суражскія
Трэнт Рэзнар

**Майкл Трэнт Рэзнар** () — амерыканскі музыкант, прадзюсар. Заснавальнік музычнага праэкта Nine Inch Nails. Таксама вядомы па ўдзелу ў гуртах Option 30, Exotic Birds і Tapeworm. Рэзнар пакінуў Interscope Records ў 2007 годзе, і цяпер ён незалежны музыкант.

Рэзнар пачаў сачыняць музыку ў раннія гады свайго жыцця. Пасля ўдзелу ў шматлікіх гуртах у сярэдзіне 80-х гадоў, Рэзнар атрымаў працу ў Right Track Studios і пачаў ствараць сваю ўласную музыку пад назвай Nine Inch Nails. Першы рэліз Рэзнара ў Nine Inch Nails *Pretty Hate Machine* (1989), меў камерцыйны поспех, і з таго часу ён выпусціў 7 буйных студыйных рэлізаў.

## Гл. таксама 
* Nine Inch Nails

## Зноскі
## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны фан-клуб Nine Inch Nails
* 
* Трэнт Рэзнар  на сайце Allmusic
* 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Nine Inch Nails
Катэгорыя:Кампазітары музыкі для камп'ютарных гульняў
Катэгорыя:Музыканты ў стылі індастрыял
Катэгорыя:Рок-музыканты ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую музыку да фільма»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі American Music Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы ЗША
Лэйбл гуказапісу

**Лэйбл гуказапісу** ( ці проста **лэйбл**) — брэнд, створаны кампаніямі, якія займаюцца вытворчасцю, распаўсюджаннем аўдыя- і часам відэазапісаў (галоўным чынам музычныя відэакліпы і відэазапісы канцэртаў на носьбітах розных адпаведных фарматаў, сярод якіх вінілавыя пластынкі, кампакт-касеты, кампакт-дыскі, міні-дыскі, SACD, DVD і пр. Назва паходзіць ад папяровай этыкеткі (), якая змяшчае агульную інфармацыю аб запісу, наляпляемая на цэнтр вінілавых пластынак.

## Спасылкі 
* Рэкорд-лэйбл: структура і прынцыпы працы
Салман Рушдзі

**Ахмед Салман Рушдзі** (, , ; ) — брытанскі пісьменнік індыйскага паходжання, лаўрэат Букераўскай прэміі (1981). Крытыка адносіць пісьменніка да магічнага рэалізму.

## Біяграфія 
Еарадзіўся ў 1947 годзе ў Бамбеі. Лаўрэат Букераўскай прэміі 1981 году за раман «Дзеці поўначы». Раман «Сатанінскія вершы» пра эмігрантаў і эміграцыю, немагчымасць асіміляцыі ў новай культуры, напісаны ў 1989 годзе, выклікаў крытыку і пратэсты мусульманаў — яны палічылі кнігу блюзнерскай.

У 1989 годзе выйшла фатўа (пастанова) вярхоўнага лідара Ірана аяталы Хамэйні з заклікам забіць Рушдзі, а таксама ўсіх датычных публікацыі раману. Брытанскі ўрад узяў пісьменніка пад абарону.

12 жніўня 2022 года на Салмана Рушдзі перад ягонай лекцыяй у адукацыйным цэнтры Інстытут Шатокуа ў горадзе  (штат Нью-Ёрк, ЗША) здзейснены напад. Пісьменнік атрымаў нажавыя раненні ў шыю, нападніка затрымалі і ўзялі пад варту. Нападнікам быў народжаны ў Каліфорніі адзіночка ліванскага паходжання, радыкалізаваны казаннямі ісламісцкіх клерыкаў.

Аднаўленне было доўгім, Салман Рушдзі страціў вока. Аўтабіяграфічную кнігу «Нож: развагі пасля спробы забойства» ён напісаў, адыходзячы ад наступстваў замаху на сваё жыццё ў 2022 годзе.

## Ацэнкі 
У 2008 годзе «The Times» паставіў Салмана Рушдзі на 13-е месца ў спісе 50 найвялікшых брытанскіх пісьменнікаў з 1945 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт Салмана Рушдзі (англ.)
* *New York Times* special feature on Rushdie, 1999
* The Rushdie death threat affair 
* Rushdie timeline 
* Summaries of all his novels and links to interviews with Rushdie
* The Irshad Manji interview with Salman Rushdie 
* Творчасць Салмана Рушдзі на сайце The Electronic Literary Database 

Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Лаўрэаты Букераўскай прэміі
Катэгорыя:Палітычныя эмігранты
Крыштаф Станіслаў Завіша

**Крыштаф Станіслаў Завіша** (, в. Горка Слонімскага павета — ) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, пісьменнік-мемуарыст. Ваявода менскі (з 1720), староста менскі (з 1685) і чачэрскае (з 1684).

## Біяграфія 
 ў Гродне. Пачатак XVIII стагоддзя]]

З шляхецкага роду Завішаў герба «Лебедзь», сын Андрэя Казіміра і Аляксандры Агінскай. Па смерці бацькі выхоўваўся дзядзькам вялікім канцлерам літоўскім Марцыянам Аляксандрам Агінскім. Навучаўся ў Віленскай акадэміі, потым у Кракаве.

Браў актыўны ўдзел у палітычным жыцці: некалькі разоў абіраўся дэпутатам на соймы, іхні маршалак у 1697, 1718 і 1720. Спачатку падтрымліваў караля Аўгуста Моцнага, аднак у Паўночную вайну перайшоў на бок Станіслава Ляшчынскага.

Пабраўся шлюбам з Тэрэзай Тышкевіч, у выніку чаго атрымаў багаты пасаг. Адзін з асноўных фундатараў капліцы Святога Феліцыяна ў касцёле Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі пры калегіуме езуітаў у Мінску. Па смерці ў ёй жа быў пахаваны.

Бацька Ігнацыя Завішы.

## Паломніцтва ў Рым і здабыццё мошчаў Св. Феліцыяна 
Староста менскі і чачэрскі Крыштоф Станіслаў Завіша здзейсніў паломніцтва ў Рым, якое апісаў затым ува ўласнаручна напісаным дыярыушы пад назваю «Помнікі». Ён прысутнічаў на пахаванні Папы Рымскага Інакенція XII, а таксама на абранні ды абвяшчэнні Папы Клімента ХІ.

Папа Клімент ХІ  быў неардынарнаю асобай для свайго часу: стаўшыся наймаладым за ўсё XVIII стагоддзе Папам Рымскім, ён імкнуўся да павышэння аўтарытэта Папскай дзяржавы на міжнароднае арэне, перадусім праз дыпламатычныя сродкі. У год свайго абрання на Папскі
сталец, які да таго ж супаў з юбілеем хрысціянства, Клімент ХІ меў сустрэчу з пілігрымам з далёкага Вялікага Княства Літоўскага і Рускага Крыштофам Станіславам Завішам ды падараваў яму труну з мошчамі святога Феліцыяна. Завіша перадаў дар менскаму езуіцкаму касцёлу: 

## Творчасць 
Аўтар пераробкі італьянскага раману «Любасць бяз зменаў» (1688), шэрагу прамоваў на соймах, сабраных ягонай дачкой Барбарай Радзівіл у кнізе «Водгук прыемных мелодыяў» (1728) і інш.

Найбольш значнае з літаратурнай спадчыны К. С. Завішы — яго мемуары, у якіх апісваюцца палітычныя падзеі і шляхецкі побыт Рэчы Паспалітай XVII—XVIII стст.

## Літаратура 
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. ISBN 985-11-0314-4.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. ISBN 985-11-0041-2.

## Спасылкі 
* *Pamiętniki Krzysztofa Zawiszy, wojewody mińskiego 1666—1721*, wyd. 1862 
* Pamietniki Krzysztofa Zawiszy, wojewody minskiego, 1666—1721

Крыштоф Станіслаў
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Старосты менскія
Катэгорыя:Старосты чачэрскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзятлаўскім раёне
Станкевіч

**Станке́віч** — беларускае, польскае і ўкраінскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Адам Станкевіч (1892—1949) — беларускі і польскі каталіцкі святар, літаратуразнаўца, выдавец, дзеяч беларускай меншасці ў міжваеннай Польшчы.
* Аляксандр Андрэевіч Станкевіч (1821—1903) — беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч.
* Аляксандра Аляксандраўна Станкевіч — беларускі мовазнавец.
* Анатоль Іванавіч Станкевіч — беларускі паэт.
* Анжаліка Станкевіч (нар. 1995) — польская баскетбалістка.
* Антон Уладзіміравіч Станкевіч — расійскі военачальнік.
* Вячаслаў Пятровіч Палескі (Станкевіч; 1912—1971) — беларускі драматург. Заслужаны дзеяч культуры Беларускай ССР (1967).
* Вячаслаў Станкевіч (1932 — 2025) — беларускі грамадскі дзеяч.
* Гемел Міхайлавіч Станкевіч (1925—1962) — Герой Савецкага Саюза.
* Дзмітрый Зянонавіч Станкевіч (нар. 1979) — беларускі дзяржаўны службовец і дэпутат.
* Іван Мікалаевіч Станкевіч — вучоны ў галіне гісталогіі і фармакалогіі.
* Ігар Станіслававіч Станкевіч — беларускі палітык.
* Карына Станкевіч (нар. 2002) — беларуская футбалістка, паўабаронца. Выступала за зборную Беларусі.
* Кастусь Станкевіч (1925—1989) — грамадскі дзеяч беларускай дыяспары ў Аўстраліі.
* Кацярына Станкевіч (нар. 1977) — польская спявачка.
* Мікалай Уладзіміравіч Станкевіч — рускі пісьменнік.
* 
* Сяргей Леанідавіч Станкевіч (нар. 1961) — беларускі танцоўшчык.
* 
* Юрка Станкевіч (1928—2014) — грамадскі дзеяч беларускай дыяспары.
* Юрый Станкевіч — беларускі празаік, драматург, сцэнарыст.
* Ян Станкевіч (1891—1976) — беларускі мовазнаўца, гісторык, палітычны дзеяч.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Звяры

**Звяры** (*Theria*) — падклас сысуноў, які аб'ядноўвае ўсіх сучасных жывародзячых сысуноў, якія нараджаюць без адкладання яек, як плацэнтарных, так і сумчатых. Звярамі з'яўляюцца амаль усе сучасныя сысуны, падкласу звяроў сярод сысуноў супрацьпастаўлены падклас яканосных першазвяроў.

## Класіфікацыя 
**Інфраклас Сумчатыя**, або **Ніжэйшыя звяры** (*Metatheria* ці *Marsupialia*)
: Надатрад *Ameridelphia* (амерыканскія)
:: Атрад Апосумы (*Didelphimorphia*)
:: Атрад *Paucituberculata*
: Надатрад *Australidelphia* (аўстралійскія)
:: Атрад *Microbiotheria*
:: Атрад *Notoryctemorphia*
:: Атрад Драпежныя сумчатыя (*Dasyuromorphia*)
:: Атрад *Peramelemorphia*
:: Атрад Двухразцовыя (*Diprotodontia*)
**Інфраклас Плацэнтарныя**, або **Вышэйшыя звяры** (*Placentalia*, або *Eutheria*)
: Атрад Трубказубыя (*Tubulidentata*)
: Атрад Непаўназубыя (*Edentata*)
: Атрад Скакунчыкі (*Macroscelidea*)
: Атрад Даманы (*Hyracoidea*)
: Атрад Хобатныя (*Proboscidea*)
: Атрад Сірэны (*Sirenia*)
: Атрад Непарнакапытныя (*Perissodactyla*)
: Атрад Парнакапытныя (*Artiodactyla*)
: Атрад Кітападобныя (*Cetacea*)
: Атрад Мазоленогія (*Tylopoda*)
: Атрад Насякомаедныя (*Insectivora*)
: Атрад Рукакрылыя (*Chiroptera*)
: Атрад Пангаліны (*Pholidota*)
: Атрад Драпежныя (*Carnivora*)
: Атрад Грызуны (*Rodentia*)
: Атрад Зайцападобныя (*Lagomorpha*)
: Атрад Шэрстакрылы (*Dermoptera*)
: Атрад Прыматы (*Primates*)

Катэгорыя:Млекакормячыя
Храм Артэміды Эфескай

**Храм Артэміды ў Эфесе** — адно з сямі цудаў антычнага свету, знаходзіўся ў грэчаскім горадзе Эфесе на ўзбярэжжы Малой Азіі (у цяперашні час горад Сельчук на поўдні правінцыі Ізмір (іл), Турцыя). Першы буйны храм быў збудаваны ў сярэдзіне VI стагоддзя да н. э., спалены Герастратам у 356 годзе да н. э., неўзабаве адноўлены ў перабудаваным выглядзе, у III стагоддзі разбураны готамі.

## Памеры храма 
Шырыня храма Артэміды была 51 метр, даўжыня — 105 м, вышыня калон — 18 м (калі сегменты круглыя, то шырыня і даўжыня = дыяметры, такім чынам аднолькавыя). Дах храма падтрымлівалі 127 калон, устаноўленыя ў восем шэрагаў. Паводле падання, кожная з гэтых калон была падарункам аднаго з 127 цароў.
Вярховая Слабада

**Вярхо́вая Слабада́** (, ) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Хракавіцкага сельсавета.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (32 сем'і) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Афіцыйна ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 36 км на паўднёвы захад ад Брагіна, 64 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 155 км ад Гомеля.

На тэрыторыі Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка

### Водная сістэма 
На поўначы меліярацыйныя каналы.

## Транспартная сістэма 
Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым аўтадарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Заснавана ў XIX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1931 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў маі 1943 года фашысты спалілі 60 двароў і забілі 29 жыхароў.

У 1926—1927 гадах цэнтр Вярхова-Слабадскога сельсавета. Да 16 ліпеня 1954 года вёска ўваходзіла ў склад Выграбна-Слабадскога сельсавета, да 12 лістапада 1966 года — у склад Савіцкага сельсавета, да 8 студзеня 1987 года — у склад Слабадскога сельсавета, пасля — у складзе Хракавіцкага сельсавета (да 26 сакавіка 1987 года — Савіцкі сельсавет).

Уваходзіла ў склад саўгаса «Слабадскі» (цэнтр — вёска Выграбная Слабада).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — жыхароў няма.

### Дынаміка 
* 1940 год — 65 двароў 265 жыхароў.
* 1959 год — 207 жыхароў (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (32 сем'і) пераселены.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя пасля Чарнобыльскай катастрофы
Вязок (Брагінскі раён)

**Вязо́к** (, ) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Буркоўскага сельсавета.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (137 сем'яў) пераселены ў 1992 годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 14 км на захад ад Брагіна, 21 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 133 км ад Гомеля.

## Транспартная сістэма 
Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым аўтадарозе Хойнікі — Камарын.

Планавальна складаецца з доўгай дугападобнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой на ўсходзе далучаецца другая вуліца, а на поўдні кароткая, просталінейная, мерыдыянальная вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Вядомая з пачатку XIX стагоддзя Ў 1811 годзе згадана як вёска ў Рэчыцкім павеце, валоданне Прозара. Паводле інвентара 1844 года ў складзе маёнтка Хвойнікі. Паводле перапісу 1897 года размяшчаліся капліца, вятрак. У 1908 годзе ў Мікуліцкай воласці Рэчыцкага павета.

У 1926—1927 гадах цэнтр Вязкоўскага сельсавета. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Абуджэнне», працавалі конная крупадрабілка (з 1923 года), гамарня, вятрак (з 1902 года). З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Вязоцкага сельсавета. Уваходзіла ў склад саўгаса «Астрагляды» (цэнтр — вёска Астрагляды).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — жыхароў няма.

### Дынаміка 
* 1850 год — 32 двары, 202 жыхара.
* 1897 год — 55 двароў, 361 жыхар (паводле перапісу).
* 1908 год — 60 двароў 453 жыхара.
* 1930 год — 97 двароў, 589 жыхароў.
* 1959 год — 690 жыхароў (паводле перапісу).
* 1992 год — жыхары (137 сем'яў) пераселены.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі
Захі Хавас

Доктар **Захі Хавас** (,, , Дум'ят,  —) — егіпецкі археолаг і гісторык Старажытнага Егіпта. Генеральны Сакратар Вышэйшага Савета па старажытнасцямі АРЕ. Будучы адным з прызнаных аўтарытэтаў у сучаснай егіпталогіі, ён таксама займаецца актыўнай папулярызацыяй гісторыі і культуры Старажытнага Егіпта з дапамогай тэлевізійных дакументальных серыялаў.

У сакавіку 2011 года падаў у адстаўку, матывуючы немагчымасцю падтрымання адказнасці за захаванне старажытнаегіпецкіх старажытнасцей ва ўмовах рэвалюцыі ў Егіпце і абвінавачваннямі ў знікненні экспанатаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт д-ра Захі Хаваса 

Катэгорыя:Егіптолагі
Катэгорыя:Вучоныя Егіпта
Катэгорыя:Постаці Егіпта
Катэгорыя:Постаці егіпецкай археалогіі
Катэгорыя:Лаўрэаты праграмы Фулбрайта
Казімір I Аднавіцель

**Казімір І Аднавіцель** ( — , Познань) — польскі князь (1034—1058, з перапынкамі) дынастыі Пястаў. Сын Мешкі І і Рыхэзы Латарынгскай.

У 1026 г. быў аддадзены на выхаванне ў адзін з польскіх кляштараў. Пасля смерці бацькі супраць заняўшага яго месца Казіміра І выступілі прадстаўнікі заможных радоў і духавенства, а падуладную яму дзяржаву ахапіў сялянскі бунт, заснаваны на ідэі звароту да паганства, што з'яўлялася следствам незавершанай канфесіяналізацыі і эканамічнага прыгнёта.

Казімір І пакінуў краіну і напачатку жыў пры двары венгерскага караля Іштвана І, а пасля ў сваёй маці ў Саксоніі.
Выкарыстаўшы складанае становішча Польшчы, у 1038 г. чэшскі князь Бржэціслаў захапіў Гнезна, адкуль вывез рэліквіі святога Войцеха і далучыў да Чэхіі Сілезію.

Заклапочаны праблемаю вяртання Польшчы да паганства, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Генрых III аказаў Казіміру І дапамогу фінансавымі і ваеннымі сродкамі (500 рыцараў) для вяртання ўлады, якую той выкарыстаў і ў 1039 г. аднавіў сваю ўладу ў Польшчы і падавіў паганскае паўстанне. Аднак за дапамогу Казімір І прызнаў сюзерэнітэт імперыі.

У 1042 г. ажаніўся з сястрой вялікага кіеўскага князя Яраслава, Дабранегай (пры крышчэнні атрымала імя Марыя).

З мэтай поўнага ўзнаўлення дзяржаўнай арганізацыі Казімір І імкнуўся да аднаўлення польскай царквы. Таму ён выдзяляў на гэтыя мэты вялікія сродкі і нават заснаваў у Тынцы кляштар бенедыкцінцаў. Аднак «гэта было нялёгкай задачай», паколькі рымскія папы Бенедзікт І і Леў ІХ знаходзіліся пад уражаннем хуткага разбурэння польскай дзяржавы і новай царкоўнай правінцыі. Усё ж у 1046 г. Казімір І аднавіў кракаўскае біскупства, якое ўзначаліў Арон, асабісты герб якога пазней прыняў кракаўскі капітул. Але польскае архібіскупства так і не было адноўлена.

У 1047 г. пры дапамозе русінскіх войск, прадастаўленых у дапамогу кіеўскім князем Яраславам, Казімір І вярнуў Мазовію і Усходняе Памор'е (Заходняе Памор'е ў гэты час увайшло ў склад імперыі). У 1050 г. ён здзейсніў паспяховы паход на Сілезію, якую ўключыў у склад адноўленага ім княства. У гэту польска-чэшскую спрэчку ўмяшаўся імператар і на праведзеным у Кведлінбургу з'ездзе было прынята рашэнне аб тым, што Сілезія застаецца ў складзе Польшчы, аднак Казімір І павінен быў выплаціць чэхам 500 грывен срэбра і 30 золата.
Памёр 28 лістапада 1058 г.

Дзеці ад шлюба з Дабранегай:

* Баляслаў II Смелы (1042—1081)
* Уладзіслаў I Герман (1043—1102)
* Мешка (1045—1065)
* Святаслава
* Ота

## Літаратура 
* Тымовский Михал, Кеневич Ян, Хольцер Ежи, История Польши / Пер. с польск. — М.: Издательство «Весь Мир», 2004. — 544 с. — С. 44-45.

Катэгорыя:Пясты
Катэгорыя:Князі польскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Мінская (станцыя метро, Кіеў)

**«Мінская»**  (, ) — 24-я станцыя Абалонска-Тэрэмкоўскай лініі Кіеўскага метрапалітэна паміж станцыямі «Абалонь» і «Герояў Дняпра». Была адкрыта 6 лістапада 1982 г. Пасажырапаток — 51,5 тыс. чал./суткі (2009 год). Назву атрымала ад аб’ектаў, якія размешчаны непадалёку ад станцыі — Мінскага раёна (цяпер — Абалонскі) і Мінскай плошчы.

## Канструкцыя 
Станцыя мелкага залажэння, першая аднаскляпеністая ў Кіеве. Мае падземную залу з астраўной пасадачнай платформай. Абсталяванне станцыі выканана ў стылі беларускіх народных арнаментаў. Платформа з абодвух тарцоў злучаная ўсходамі з двума падземнымі вестыбюлямі, сумешчанымі з падземнымі пераходамі на Абалонскі праспект і вуліцу Лёўкі Лук’яненка. Наземныя вестыбюлі адсутнічаюць. Абодва падземных пераходы маюць па 4 ўваходы-выхады.

## Абсталяванне 
Архітэктурнае рашэнне станцыі ёсць камбінацыяй прыёмаў, якія не мелі да таго прамых аналагаў у кіеўскім метро: звод станцыі ўяўляе сабой ступеністую канструкцыю, у якой зманціравана схаванае закарнізнае асвятленне белага колеру. Цэнтральная вось залы візуальна падкрэслена беларускімі арнаментамі, суцэльнай паласой якія праходзяць уздоўж усей столі. Шляхавая сцяна мае параўнальна невялікую вышыню і пакрыта мармурам, карніз сцены пакрыты арнаментам на белым фоне.

## Фотаздымкі 

Minska metro station Kiev 2011 01.jpg|Звод залы станцыі
Minska metro station Kiev 2011 03.jpg|Зала станцыі 
Minska metro station Kiev 2011 04.jpg|Назва станцыі на шляхавой сцяне
Minska metro station Kiev 2011 05.jpg|Лесвіца на платформу
Minska metro station Kiev 2011 06.jpg|Лесвіца на платформу
Minska metro station Kiev 2011 07.jpg|Арнамент на скляпенні цэнтральнай залы
Minska metro station Kiev 2011 08.jpg|Касавая зала
Minska metro station Kiev 2011 09.jpg|Уваход у падземны пераход да станцыі

## Рэжым працы 
Адкрыццё — 5:33, закрыццё — 0:04

Адпраўленне першага цягніка ў напрамку:
ст. «Гэроіў Дніпра» — 6:02
ст. «Тэрэмкы» — 5:37

Адпраўленне апошняга цягніка ў напрамку:
ст. «Гэроіў Дніпра» — 0:25
ст. «Тэрэмкы» — 0:07

## Спасылкі 
* Старонка станцыі на афіцыйным сайце Кіеўскага метрапалітэна
* Старонка станцыі на неафіцыйным сайце Кіеўскага метрапалітэна 
* [Веб-энциклопедия Киева](http://wek.kiev.ua/wiki/index.php/Мінська_(станція_метро))  

Катэгорыя:Станцыі Кіеўскага метрапалітэна
Міністр замежных спраў Беларусі

**Міністр замежных спраў Рэспублікі Беларусь** — дзяржаўная пасада ў Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь, якую займае службовая асоба, якая ўзначальвае знешнепалітычнае ведамства Рэспублікі Беларусь, у рангу міністра.

## Спіс міністраў замежных спраў Беларусі з 1944 года 
* Кузьма Венедыктавіч Кісялёў, 30 сакавіка 1944 — 14 мая 1966 (наркам, 30 сакавіка 1944 — 15 сакавіка 1946);
* Анатоль Емяльянавіч Гурыновіч, 14 мая 1966 — 17 ліпеня 1990;
* Пётр Кузьміч Краўчанка, 17 ліпеня 1990 — 28 ліпеня 1994;
* Уладзімір Лявонавіч Сянько, 28 ліпеня 1994 — 13 студзеня 1997;
* Іван Іванавіч Антановіч, 13 студзеня 1997 — 4 снежня 1998;
* Урал Рамдракавіч Латыпаў, 4 снежня 1998 — 27 лістапада 2000;
* Міхаіл Міхайлавіч Хвастоў, 27 лістапада 2000 — 21 сакавіка 2003;
* Сяргей Мікалаевіч Мартынаў, 21 сакавіка 2003 — 20 жніўня 2012;
* Уладзімір Уладзіміравіч Макей, 20 жніўня 2012 — 26 лістапада 2022;
* Сяргей Фёдаравіч Алейнік, 13 снежня 2022 – 27 чэрвеня 2024.
* Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў, з 27 чэрвеня 2024.

## Гл. таксама 
* Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь

## Спасылкі 
* Міністэрства замежных спраў Беларусі 

Беларусь
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Рэспублікі Беларусь
Клачкі

Назву **Клачкі́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць
** Клачкі — вёска ў Гродзенскім раёне
** Клачкі — вёска ў Шчучынскім раёне
* Мінская вобласць
** Клачкі — вёска ў Дзяржынскім раёне
** Клачкі — пасёлак у Дзяржынскім раёне