open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бранхіт

**Бранхіт** (, ад бронх ±itis — запаленне) — захворванне дыхальнай сістэмы, пры якім запаленчы працэс распасціраецца на бронхі. Уваходзіць у дзясятку самых распаўсюджаных прычын звароту за медыцынскай дапамогай. У большасці выпадкаў вострага бранхіту яго прычынай з’яўляецца інфекцыя, напрыклад вірусная ці бактэрыяльная, і патрабуецца лячэнне антыбіётыкамі. Хранічны бранхіт можа развівацца як ускладненне вострага, або ў выніку працяглага дзеяння неінфекцыйных раздражняльных фактараў, такіх як пыл. У некаторых выпадках пры бранхіце развіваецца закаркаванне бронхаў з-за ацёку слізістай абалонкі, такі бранхіт носіць назву абструктыўнага. Лячэнне бранхіту залежыць ад фактараў, што выклікалі хваробу, тыпу цячэння і формы захворвання.

Катэгорыя:Пульманалогія
Катэгорыя:Захворванні бронхаў
Фарынгіт

**Фарынгіт** () — запаленне слізістай абалонкі і лімфоіднай тканкі глоткі.

## Прычыны фарынгіту 
Асноўная прычына фарынгіту — гэта ўдыханне халоднага ці забруджанага паветра, уплыў хімічных раздражненняў (спірт, тытунь). Інфекцыйны фарынгіт можа быць справакаваны рознымі мікраарганізмамі (стрэпта-, стафа-, пнеўмакокі), а таксама вірусамі (грып, адэнавірусы) і грыбамі роду Кандыда. Нярэдка фарынгіт развіваецца з прычыны распаўсюджвання інфекцыі за межы цэнтру запалення, прылеглага да глоткі (сінусіт, рыніт, карыес).

## Класіфікацыя фарынгіту 
Адрозніваюць *востры* і *хранічны* фарынгіт.
 
Востры фарынгіт развіваецца непасрэдна пасля ўздзеяння на слізістую абалонку глоткі агрэсіўнага фактару (інфекцыі, раздражняльны газ і інш.) Цячэнне вострага фарынгіту спрыяльнае.
 
Хранічны фарынгіт можа быць наступствам недалечанага вострага фарынгіту, а таксама самастойным захворваннем, якое ўзнікае пры працяглым раздражненні слізістай абалонкі глоткі. У развіцці хранічнага фарынгіту адзначаюцца фазы абвастрэння і рэмісіі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні ЛОР-органаў
Мінеральная вада

thumb|Мінеральная вада
**Мінеральная вада** — вада, якая змяшчае ў сваім складзе раствораныя солі, мікраэлементы, а таксама некаторыя біялагічна актыўныя кампаненты.
 
Сярод мінеральных вод вылучаюць мінеральныя прыродныя пітныя воды, мінеральныя воды для вонкавага прымянення і іншыя. Мінеральныя воды для вонкавага прымянення выкарыстоўваюцца для ваннаў, купанняў, душаў, якія праводзяцца ў лячэбных басейнах, а таксама для інгаляцый і паласканняў пры захворваннях насаглоткі і верхніх дыхальных шляхоў, для арашэнняў і прамывання полых органаў і інш.
 
У ЗША мінеральнай вадой лічыцца вада з агульнай мінералізацыяй не менш як 250 мг на дм ³ пры ўмове, што яна паходзіць з падземнай і фізічна абароненай крыніцы, характарызуецца пастаянным узроўнем і пастаяннай прапорцыяй канцэнтрацыі кампанентаў і адсутнасцю мінеральных штучных дабавак. 

## Спасылкі 
*
Трахіт

**Трахі́т** (ад  — «шурпаты, няроўны») — эфузіўная сярэдняя горная парода шчолачнага шэрагу (SiO2 52—65 %). Галоўным кампанентам з’яўляецца каліевы палявы шпат, які пераважае над кіслым плагіяклазам; з мінералаў цёмнага колеру прысутнічаюць у невялікай колькасці біятыт, а таксама амфібол і піраксен.

Колер — шаравата-белы, шэры, ружовы, жоўты або карычняваты. Структура — парфіравая, скрытакрыштлічная. Тэкстура — сітаватая, флюідальная. Удзельная вага 2,5 г/см³.
 
Форма залягання — патокі, купалы, шчытападобнай вулканы, невялікія гіпабісальня інтрузіі і дайкі. Сустракаюцца на Каўказе, у Італіі, Францыі, ва Усходняй Афрыцы і на Мадагаскары.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Трахи́т // География. Современная иллюстрированная энциклопедия. Ч. 2: М—Я. / А. П. Горкин — М.: Росмэн, 2006. — 986 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-353-02443-5. — (Современная иллюстрированная энциклопедия «Росмэн». География)
* 
* 

Катэгорыя:Магматычныя горныя пароды
Катэгорыя:Хімічная тэхналогія
Траццяк

**Траццяк** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вадзім Траццяк (нар. 2000) — беларускі баскетбаліст. Выступаў за нацыянальную зборную Беларусі U-20.
* Васіль Якаўлевіч Траццяк (1926—1989) — украінскі спявак.
* Генрых Міхайлавіч Траццяк (1937—2024) — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Зоя Іванаўна Траццяк (нар. 1984) — беларускі філолаг.
* Іван Майсеевіч Траццяк (1923—2007) — савецкі ваенны дзеяч.
* Станіслаў Іванавіч Траццяк (нар. 1950) — беларускі хірург.
* Сяргей Аляксандравіч Траццяк (нар. 1974) — беларускі гісторык.
* Уладзіслаў Аляксандравіч Траццяк (нар. 1952) — расійскі спартсмен.
* Ян Траццяк — польскі грамадска-палітычны дзеяч.

## Гл. таксама 
* Траццякоў
* Трацяк
Траццякоў

**Траццякоў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віктар Віктаравіч Траццякоў, расійскі скрыпач
* Павел Міхайлавіч Траццякоў, расійскі мецэнат, мастацкі дзеяч
* Пётр Мікалаевіч Траццякоў, расійскі археолаг і гісторык
* Сяргей Траццякоў, расійска-фінскі вучоны
* Якаў Адамавіч Траццякоў, поўны кавалер Ордэна Славы

## Гл. таксама 
* Траццяк

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Трахеіды

а]]
**Трахеі́ды** — мёртвыя адраўнелыя клеткі раслін, якія праводзяць ваду з растворанымі ў ёй рэчывамі і выконваюць механічную функцыю. Трапляюцца ў ксілеме (драўніне) вышэйшых раслін, за выключэннем некаторых пакрытанасенных (напрыклад, злакаў, асок). У папарацепадобных і ў большасці голанасенных раслін трахеіды — адзіныя праводныя элементы драўніны.

Даўжыня трахеід 0,5—10 мм (3—5 мм у хвоі і лістоўніцы, да 10 мм у агавы), дыяметр да 0,1 мм. Клеткі замкнёныя, выцягнутыя, звужаныя і завостраныя на канцах. У папярочным сячэнні звычайна многавугольныя. Сценкі з кольчатымі, спіральнымі, лесвічнымі, сетчатымі патаўшчэннямі або акаймаваны порамі. Размешчаны вертыкальнымі радамі.

У працэсе эвалюцыі з трахеід утварыліся сасуды, валакністыя трахеіды з абмежаванай вадаправоднасцю і спецыялізаваныя механічныя элементы — лібрыформ.

У палеабатаніцы трахеіды маюць важнае дыягнастычнае значэнне пры вызначэнні выкапнёвай драўніны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Трахеида // Словарь фитоанатомических терминов : учебное пособие : [более 500 терминов] / Л. И. Лотова, М. В. Нилова, А. И. Рудько. — Москва : URSS, Ленанд, 2007. — С. 82. — 109 с. : ил., табл. : 22 см; ISBN 978-5-382-00179-1.
* 
* 

Катэгорыя:Тканкі раслін
Пушна (возера)

**Пу́шна** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Заходняя Дзвіна, за 12 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Полацк.

Плошча паверхні возера 0,36 км². Даўжыня 0,92 км, найбольшая шырыня 0,51 км. Даўжыня берагавой лініі 2,28 км. Плошча вадазбору 4,5 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны невыразныя. Вышыня схілаў да 5 метраў. Берагі забалочаныя, месцамі сплавінныя.

У возера ўпадаюць ручаі, у паўночнай частцы выцякае рака Сомніца. На ўсход ад возера вёска Пушна.
 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Пушна 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Юрый Антонавіч Траян

**Юрый Антонавіч Тра́ян** (нар. , Мінск) — беларускі артыст балета, харэограф. Народны артыст Беларускай ССР (1979).

## Біяграфія 
У 1966 годзе скончыў Беларускае дзяржаўнае харэаграфічнае вучылішча. Стажыраваўся ў Ленінградскім акадэмічным тэатры оперы і балета імя С. М. Кірава. У 1968—1988 гадах вядучы саліст Дзяржаўнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета БССР. У 21 год атрымаў званне заслужанага артыста Беларусі.

У 1988—1989 гадах — дырэктар Беларускага дзяржаўнага харэаграфічнага вучылішча, з 1990 года — намеснік дырэктара Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра балета Рэспублікі Беларусь. З 2008 года — галоўны балетмайстар, з 2009 года — мастацкі кіраўнік балета Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра балета Рэспублікі Беларусь

## Творчасць 
### Танцоўшчык 
Рознабаковасць даравання артыста найбольш выразна раскрылася ў балетах з сучаснай пластыкай. Сярод партый: Юнак («Пасля балю» Г. Вагнера), Машэка, Тыль («Выбранніца», «Тыль Уленшпігель» Я. Глебава), Зігфрыд, Дезірэ, Прынц («Лебядзінае возера», «Шчаўкунок», «Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), Жан дэ Брыен («» А. Глазунова), Альбер («» А. Адана), Джэймс («» Х. Левенскольда), Вацлаў («» Б. Асаф’ева), Хазэ («» Ж. Бізэ — Р. Шчадрына), Адам («Стварэнне свету» А. Пятрова), Паэт («» на музыку К. Орфа), Рамео («Рамэа і Джульета» С. Пракоф’ева), Спартак («Спартак» А. Хачатурана), а таксама ў аднаактовым балеце «Адажыета» Г. Малера.

### Харэограф 
З’яўляецца пастаноўшчыкам балетаў «Крылы памяці» У. Кандрусевіча, «» Б. Асаф’ева, «» Р. Вагнера, «Князь Вітаўт» А. Дударава, а таксама канцэртных нумароў і танцаў у кінастужках.

## Літаратура 
* 
* *Мушынская Т. М.* Гармония дуэта. — Мн., 1987.

## Спасылкі 
* Юрый Траян на сайце Нацыянальнага тэатра оперы і балета 

Катэгорыя:Артысты балета СССР
Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Катэгорыя:Постаці Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Харэографы СССР
Катэгорыя:Харэографы Беларусі
Катэгорыя:Балетмайстры Беларусі
Траўлер

СССР]]

**Тра́ўлер** (, ад  — трал, невад) — прамысловае судна, прызначанае для лоўлі тралам донных і пелагічных рыб, нярыбных аб’ектаў промыслу (кальмары, крэветкі, крабы і інш.) і іх першаснай апрацоўкі.

Траўлеры абсталёўваюцца халадзільнымі ўстаноўкамі для замарозкі і захавання прадукцыі ў трумах, абсталяваннем для спуску і пад’ёму трала (тралавыя лябёдкі, кранавыя стрэлы, парталы, сліпы), прыборамі і апаратурай кантролю і кіравання тралам, навігацыйным абсталяваннем, радыёсувяззю, сродкамі пошуку аб’ектаў лоўлі.

Адрозніваюць траўлеры малыя, сярэднія і вялікія (супертраўлеры даўжынёй да 130 м і водазмяшчэннем да 10 тыс. тон). Да 1960-х гадоў будаваліся пераважна аднапалубныя траўлеры, на якіх трал апускаўся і падымаўся з борта судна. З 1960-х гадоў атрымалі распаўсюджанне двухпалубныя, на якіх абсталяванне для спуску, пад’ёму і кіравання тралам размешчана на карме. Малыя і сярэднія траўлеры акрамя трала могуць мець абсталяванне для іншых відаў лоўлі (кашальковага, ярусага і іншых).

## Гл. таксама 
* Сейнер

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рыбалоўныя судны
Глотка

**Глотка** () — лейкападобны канал даўжынёй 11-12 см, звернуты ўверх шырокім канцом і сплюшчаны ў пярэднезаднем кірунку. Верхняя сценка зрошчаныя з асновай чэрапа. Ззаду глотка прымацоўваецца да глотачнага грудочку базілярнай часткі патылічнай косткі, па баках — да пірамідаў скроневых костак, затым да медыяльнай пласцінцы крылападобнага атожылка. На ўзроўні VI шыйнага пазванка глотка звужаецца і пераходзіць у стрававод.
 
Глотка з’яўляецца злучальным звяном паміж поласцю носа і рота, з аднаго боку, і страваводам і горлам — з другога. Поласці глоткі: верхняя — насавая, сярэдняя — ротавая, ніжняя — гартанная. Насавая частка (насаглотка) злучаецца з поласцю носа праз хааны, ротавая частка з поласцю рота злучаецца праз зяпу, гартанная частка праз уваход у гартань злучаецца з горлам.

## Функцыі глоткі 
Функцыі глоткі: прасоўванне харчовага камяка з рота ў стрававод, правядзенне паветра з носа (ці рота) у гартань. Такім чынам, у глотцы перакрыжоўваюцца дыхальныя і стрававальныя шляхі.

## Крыніцы 
*
Катэгорыя:Страўнікава-кішачны тракт
Трафалаксіс

*. Таіланд.]]
**Трафала́ксіс** ад  — ежа і  — абмен) — абмен ежай і выдзяленнямі залоз, назіраецца паміж асобінамі грамадскіх жывёл (у пчол, мурашак, тэрмітаў).

Трафалаксіс іграе вялікую ролю ў перадачы інфармацыі ад адной асобіны да другой, у кансалідацыі розных сувязяў унутры папуляцыі. Тэрмін прапанаваў Уільям Уілер у 1918-м годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Нуржанов А. А., Ганиева З. А., Хашимова М. Х.* Трофоллаксис как новый механизм передачи алиментарной инфекции у общественных насекомых. //Материалы международной конференции «Инфекционная патология членистоногих» Санкт-Петербург. 2012. — С. 48.

## Спасылкі 
* Зачем муравьи целуются // Наука и жизнь
* *Meurville MP. & LeBoeuf A.C.'' Trophallaxis: the functions and evolution of social fluid exchange in ant colonies (Hymenoptera: Formicidae) // Myrmecological News, 2021, vol. 30, p. 1-30

Катэгорыя:Экалогія насякомых
Катэгорыя:Грамадскія насякомыя
Катэгорыя:Трафічная экалогія
Катэгорыя:Тыпы адносін паміж арганізмамі
Траянаўка

Назву **Трая́наўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць
** Траянаўка — вёска ў Касцюковіцкім раёне
* Мінская вобласць
** Траянаўка — вёска ў Барысаўскім раёне
Васіль Якаўлевіч Траццяк

**Васіль Якаўлевіч Трацця́к** (6 снежня 1926, с. Камароўка, Курская губерня — 16 красавіка 1989, Кіеў) — украінскі савецкі спявак (драматычны тэнар) і педагог. Народны артыст СССР (1980).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сяле Камароўка, цяпер у Каранеўскім раёне, Курская вобласць, Расія. У 1958 годзе скончыў Харкаўскую кансерваторыю (клас Т. Я. Вескэ). У 1958—1962 гадах — саліст Малдаўскага, з 1962 года — Украінскага тэатраў оперы і балета.
 
З 1976 года В. Я. Траццяк выкладаў у Кіеўскай кансерваторыі.

## Творчасць 
В. Траццяк валодаў драматычным дараваннем, моцным голасам шырокага дыяпазону. Яго голасу ўласцівы выдатная дыкцыя, тонкая філіроўка гуку, яскравы тэмперамент. Выконваў партыі ў класічных і сучасных операх.

Сярод выкананых партый: Андрэй («Запарожац за Дунаем» С. Гулак-Арцямоўскага), Васіль, Мікіта («Мілана», «Яраслаў Мудры» Г. Майбарады), Богун («Багдан Хмяльніцкі» К. Данькевіча), Адмірал, Лаўро («Гібель эскадры», «Мамаі» В. Губарэнкі), Хаванскі, Самазванец («Хаваншчына», «Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага), Герман («Пікавая дама» П. Чайкоўскага), Лыкаў («Царская нявеста» М. Рымскага-Корсакава), Сяргей («Кацярына Ізмайлава» Дз. Шастаковіча), Кабзар («Тарас Бульба» М. Лысенкі), Атэла, Радамес, Рычард («Атэла», «Аіда», «Баль-маскарад» Д. Вердзі) і іншыя.

Таксама В. Я. Траццяк выступаў як канцэртны спявак. У яго рэпертуары былі творы рускіх, украінскіх і савецкіх аўтараў, песні народаў СССР. Выступаў з гастролямі за мяжой (Румынія, Польшча, Балгарыя, Чэхаславакія, ГДР, Куба, Югаславія, Іспанія, Францыя).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Лысенко И. М.* Третья́к Василий Яковлевич // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 5: Симон — Хейлер. — 1981. — Стб. 599—600. — 1056 стб., илл. — 102 200 экз.
* Третья́к Василий Яковлевич // Музыкальный энциклопедический словарь / Гл. ред. Г. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 552. — 672 с: ил. — 150 000 экз. — ISBN 5-85270-033-9.
* Третя́к Василь Якович // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1984. — Т. 11, кн. 1 : Стодола — Фітогеографія. — С. 338. — 606, [2] с., [22] арк. іл. : іл., портр., карти с.
* Мистецтво України: Біографічний довідник / Упор.: А. В. Кудрицький, М. Г. Лабінський. За ред. А. В. Кудрицького. — К. : «Українська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1997. — С. 590. — 700 с. — ISBN 5-88500-071-9.

Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага тэатра оперы і балета Рэспублікі Малдова
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Малдовы
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Украіны
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Малдаўскай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты Украінскай ССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Курскай вобласці
Траянаўка (Барысаўскі раён)

**Трая́наўка** (, ) — вёска ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Маісееўшчынскага сельсавета.

У 1924—1959 гадах цэнтр Траянаўскага сельсавета. Да 17 жніўня 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Маісееўшчынскага сельсавета. У 1963—2013 гадах цэнтр адноўленага Траянаўскага сельсавета.

Знаходзіцца на аўтамабільнай дарозе Халопенічы—Маісееўшчына, за 46 кіламетраў у напрамку на паўночны ўсход ад Барысава, за 122 кіламетры ад Мінска, за 36 км ад чыгуначнай станцыі Крупкі.

## Гісторыя 
У 1662 г. згадваецца ў складзе Аршанскага павету ВКЛ.

## Насельніцтва 
* 424 жыхары, 144 двары (2002)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Клуб
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Мікола Канстанцінавіч Багадзяж (1955—2022) — беларускі гісторык, журналіст
* Лукаш Сяменік (1880—1921) — беларускі вайсковец, атаман, удзельнік беларускага незалежніцкага руху.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-58. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1985 год.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Маісееўшчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёна
Станіслаў Іванавіч Траццяк

**Станіслаў Іванавіч Трацця́к** (нар. , Калінінград, СССР) — беларускі вучоны ў галіне агульнай хірургіі, клетачных біятэхналогій і транспланталогіі. Доктар медыцынскіх навук (1996), прафесар (1998). Член-карэспандэнт НАН Беларусі (2014).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1974). З 1974 года ў Беларускім медыцынскім інстытуце (з 1990 года — дацэнт, з 1995 года — загадчык кафедры).

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя навуковыя працы прысвечаны распрацоўцы новых падыходаў да алатрасплантацыі «свежых» алагенных клапанаў сэрца, вывучэнню магчымасці працяглага захавання ў прасвеце сасудаў і сэрца алагенных і ксенагенных тканін без імунасупрэсіўнай тэрапіі, абгрунтаванню раней нявывучаных заканамернасцяў у транспланталогіі, распрацоўцы прынцыпова новых падыходаў да хірургічнага лячэння інсулінзалежнага цукровага дыябету, гіпатэрыёзу, гіпапаратэрыёзу з выкарыстаннем клеткавых тэхналогій, распрацоўцы і ўкараненню ў практыку сучасных методык пры лячэнні ачаговых паражэнняў печані, дыягностыцы і лячэнні запаленчых захворванняў падстраўнікавай залозы, распрацоўцы метаду лячэння трафічных язваў з выкарыстаннем аўталагічных ствалавых клетак, ордэнам Пашаны (2021). Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (1999). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2008).

## Літаратура 
* 
* Национальная академия наук Беларуси : персональный состав, 1928—2015. — 2-е изд., исправленное. — Минск, 2016
* Кто есть кто в Республике Беларусь, 2001. Т. 2. — Минск, 2001

## Спасылкі 
* Третьяк Станислав Иванович  
* Станіслаў Іванавіч Траццяк у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Трансплантолагі Беларусі
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Жан Дасэ

**Жан Батыст Габрыэль Дасэ** (; , Тулуза, Францыя — , Пальма-дэ-Малёрка, Іспанія) — французскі імунолаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1980 годзе разам з Б.Бенасерафам і Дж. Д.Снелам за адкрыццё галоўнага комплексу гістасумяшчальнасці, групы генаў, якія адказваюць за распазнанне чужародных рэчываў і развіццё імуннага адказу.

## Біяграфія 
Жан Дасэ нарадзіўся 19 кастрычніка 1916 года ў Тулузе, Францыя. Ён быў малодшым з чатырох дзяцей Анры Дасэ і Элізабэт Дасэ (у дзявоцтве Рэнард). Яго бацька паходзіў з Пірэнэяў і быў доктарам па прафесіі, а маці была хатняй гаспадыняй з Латарынгіі. Пасля заканчэння Першай сусветнай вайны сям’я Дасэ пераехала ў Біярыц, дзе Жан правёў большую частку свайго дзяцінства. Яго бацька быў галоўным урачом у шпіталі Баён. Дасэ атрымаў хатнюю адукацыю. Ва ўзросце 11 гадоў, Дасэ і яго сям’я пераехала ў Парыж. Ён пачаў сваю фармальную адукацыю ў ліцэі Мішэль ва ўзросце 15 гадоў. Пасля атрымання ступені бакалаўра ў галіне матэматыкі, бацька пераканаў Жана, каб ён вывучаў медыцыну ва ўніверсітэце Парыжа. Абодва бацькі Дасэ памерлі, калі Жану было 19 гадоў.

Калі пачалася Другая сусветная вайна, Дасэ быў прызваны ў французскую армію, і яго на адзін год адправілі ў Паўночную Італію. Пасля вяртання ў Парыж у 1940 годзе Дасэ шмат займаўся, каб здаць экзамен па медыцынскай практыцы. Пасля здачы экзамену Дасэ далучыўся да руху «Змагарная Францыя» ў Паўночнай Афрыцы ў якасці работніка хуткай дапамогі. Першапачаткова ён быў размешчаны ў Марока, але пазней быў адпраўлены ў Туніс. Зацікаўленасць да гематалогіі ў Дасэ з’явілася, калі ён выконваў шматлікія пераліванні крыві параненым салдатам. У 1944 годзе Дасэ вярнуўся ў Парыж, дзе ён працаваў у мясцовым цэнтры пералівання крыві пры шпіталі святога Антонія.

Скончыў Парыжскі ўніверсітэт ў 1945 годзе. З 1946 года дырэктар лабараторыі Французскага нацыянальнага цэнтра пералівання крыві, з 1948 года ў Гарвардскім, з 1958 года ў Парыжскім універсітэтах, з 1968 года дырэктар Французскага нацыянальнага інстытута навуковых даследаванняў.

Першыя работы ў Францыі па трансплантацыі.

У 1978 годзе атрымаў прэмію Вольфа па медыцыне.

Прафесар эксперыментальнай медыцыны (1978).

Аўтар навуковых прац па імунагематалогіі, выявіў новую сістэму лейкацытарных антыгенаў, даследаваў іх ролю ў транспланталогіі.

Член Французскай акадэміі навук і медыцыны, Бельгійскай каралеўскай акадэміі медыцыны, ганаровы член Амерыканскай акадэміі навук і мастацтваў.

Жан Дасэ памёр 6 чэрвеня 2009 года ў горадзе Пальма ў Іспаніі, дзе жыў на працягу апошніх двух гадоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Dausset, Jean. ‘’Clin d’oeil a la vie: La grande aventure HLA.’’ Odile Jacob Editions. 1998. Paris.
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Жана Дасэна сайце Нобелеўскага камітэту 
* MHC (HLA): Галоўны комплекс гістасумяшчальнасці

Катэгорыя:Імунолагі Францыі
Катэгорыя:Гематолагі
Маквэ

**Маквэ**, або **Мараба** (саманазвы: *Wamakwe*, *Wamaraba*) — этнічная група банту на поўначы Мазамбіка і поўдні Танзаніі. Агульная колькасць (2010 г.) — 42 тыс. чал. (29 тыс. у Мазамбіку і 13 тыс. у Танзаніі).

## Паходжанне 
Мова маквэ мае шчыльную сувязь з мовамі суседніх афрыканскіх народаў суахілі і макондэ. Мяркуецца, што яны паходзяць ад прыбярэжнай групы макондэ або блізкіх па мове і культуры да макондэ людзей, якія ў выніку прыняцця ісламу і далейшых шчыльных гандлёвых і сваяцкіх сувязяў з суахілі і арабамі вылучыліся ў самастойны этнас. Але многія маквэ вядуць свой род непасрэдна ад арабаў, што наведвалі іх берагі ўжо ў эпоху сярэднявечча. Суахілі, якія жылі побач, лічылі маквэ сельскімі жыхарамі, а сябе — гараджанамі.

## Асаблівасці культуры 
Асноўным заняткам маквэ з’яўляюцца рыбалоўства і сельская гаспадарка. Рыбу ловяць мужчыны. Яны таксама займаюцца гадоўляй кароў і коз, падрыхтоўкай глебы да пасадак, але асноўную працу на зямлі выконваюць жанчыны, якія самастойна распараджаюцца атрыманым ураджаем. Вырошчваюць кукурузу, проса, тытунь, цукровы трыснёг, каву, какосавую пальму. Каша з кукурузы *ўгалі*, прыпраўленая спецыямі, мясной або рыбнай падлівай, лічыцца звычайнай ежай.

У мінулым традыцыйная вопратка адрознівалася мінімалізмам. Галізна лічылася нармальнай. Толькі найбольш інтымныя месцы на целе хавалі кавалкамі спецыяльна апрацаванай скуры. У наш час апранаюць сучаснае еўрапейскае адзенне. Жанчыны аддаюць перавагу яркім баваўняным тканінам.

У адрозненне ад іншых мусульман, сем’і маюць матрылакальны характар. Зямля размяркоўваецца па матчынай лініі. Аднак мужчыны павінны плаціць за нявесту яе сваякам выкуп хатняй жывёлай. Дазволена мець некалькі жонак. Разводы не заахвочваюцца, а калі адбываюцца, то шлюб фармальна не перарываецца. Раздзел сям’і паміж мужам і жонкай магчымы толькі ў выпадку яе бяздзетнасці.

Маквэ вядомы сваім музычным і спеўным мастацтвам. Музыка мае рытуальны характар, выконваецца падчас святаў або пахаванняў.

## Рэлігія 
Маквэ спавядаюць іслам, але ў паўсядзённым жыцці прасочваюцца перажыткі анімізму і культу продкаў. Духам продкаў прыносяць ахвяры, у тым ліку хатнюю жывёлу.

## Спасылкі 
* The Makwes 
* Makwe People in Tanzania
* The Makwe of Mozambique
* Die Makwes

Катэгорыя:Народы банту
Катэгорыя:Народы Танзаніі
Катэгорыя:Народы Мазамбіка
Віктар Віктаравіч Траццякоў

**Віктар Віктаравіч Траццяко́ў** (нар. ) — савецкі і расійскі скрыпач, педагог, дырыжор. Народны артыст СССР (1987).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 кастрычніка 1946 года ў Краснаярску. Сын ваеннага музыканта. З 1956 года вучыўся ў МЦМШ у Ю. І. Янкялевіча, затым у МДК імя П. І. Чайкоўскага. У 1966 годзе выйграў першую прэмію Трэцяга Міжнароднага конкурсу імя Чайкоўскага ў Маскве.

Як камерны музыка Траццякоў выступаў разам са С. Т. Рыхтэрам, М. Л. Растраповічам і іншымі выбітнымі музыкантамі, а таксама разам з Ю. А. Башметам, Н. Р. Гутман і В. П. Лабанавым ён стварыў фартэпіянны квартэт, з якім рэгулярна выступае ў сталіцах Еўропы. У 1986—1991 гадах Траццякоў быў галоўным дырыжорам Дзяржаўнага камернага аркестра СССР, а ў 1986—1994 гадах старшынёй журы скрыпічнага Міжнароднага конкурсу імя П. І. Чайкоўскага.

З 1996 года Віктар Траццякоў — прафесар Кёльнскай Вышэйшай школы музыкі. Сярод яго вучняў — лаўрэаты міжнародных конкурсаў Сяргей Стадлер, Наталля Ліхапой, Іван Пачэкін, Ілля Калер і Данііл Аўстрых.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Расіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Міжнароднага конкурсу імя П. І. Чайкоўскага
Катэгорыя:Скрыпачы СССР
Катэгорыя:Скрыпачы Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі Цэнтральнай музычнай школы
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэмічнага музычнага каледжа пры Маскоўскай кансерваторыі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Трыумф»
Павел Міхайлавіч Траццякоў

**Павел Міхайлавіч Траццяко́ў** (15 [27] снежня 1832, Масква — 4 [16] снежня 1898, Масква) — расійскі прадпрымальнік, мецэнат, збіральнік твораў рускага выяўленчага мастацтва, заснавальнік Траццякоўскай галерэі.

У 1850-х гадах Павел Траццякоў пачаў збіраць калекцыю рускага мастацтва, якую практычна з самага пачатку планаваў перадаць гораду. Адны з першых карцін, якія ён набыў у 1856 годзе, былі працы «Спакуса» Н. Г. Шыльдэра і «Сутычка з фінляндскімі кантрабандыстамі» (1853) В. Г. Худзякова. Затым калекцыя папоўнілася карцінамі І. П. Трутнева, А. К. Саўрасава, К. А. Трутоўскага, Ф. А. Бруні, Л. Ф. Лагарыа і іншых майстроў.

У 1860-я гады Траццякоў набыў карціны «Прывал арыштантаў» В. І. Якобі, «Апошняя вясна» М. П. Клота, «Бабуліны сны» В. М. Максімава і іншыя. Высока цаніў Павел Міхайлавіч творчасць В. Р. Пярова, якому пісаў у кастрычніку 1860: «Беражыце сябе для службы мастацтву і для Вашых сяброў». У 1860-я гады былі набыты такія працы В. Пярова, як «Сельскі хросны ход на Вялікдзень», «Тройка» і «Дылетант», у далейшым Траццякоў працягвае набываць карціны Пярова, заказвае яму партрэты, актыўна ўдзельнічае ў арганізацыі пасмяротнай выставы твораў мастака.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Третьяко́в Павел Михайлович // Популярная художественная энциклопедия. Архитектура. Живопись. Скульптура. Графика. Декоративное искусство. В 2 т. / Под ред. Полевого В. М. Ред. кол.: В. Ф. Маркузон, Д. В. Сарабьянов, В. Д. Синюков (зам. гл. ред.) — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — Книга II. М—Я, 1986. — С. 302. — 432 с, ил., 32 л. ил. — 200 000 экз.

Катэгорыя:Мецэнаты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Хавальнікі музейных фондаў Расіі
Катэгорыя:Траццякоўская галерэя
Катэгорыя:Купцы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Калекцыянеры Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Масквы
Катэгорыя:Калекцыянеры мастацтва
Катэгорыя:Правадзейныя члены Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Заснавальнікі музеяў
Ігар Алегавіч Траянчук

**Ігар Алегавіч Траянчу́к** (, Палтава, Украіна — 15 верасня 2018) — беларускі вучоныт ў галіне фізікі цвёрдага цела. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2004), доктар фізіка-матэматычных навук (1991), прафесар (2003).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1979). З 1979 года ў Інстытуце фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў НАН Беларусі: з 1982 года малодшы навуковы супрацоўнік, навуковы супрацоўнік, старшы навуковы супрацоўнік, у 1993—1995 гадах вядучы навуковы супрацоўнік. З 1995 года загадчык лабараторыі Аб’яднанага інстытута фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (з 2007 года Навукова-практычны цэнтр Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі па матэрыялазнаўстве).

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш за 400.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Памяти учёного / Сайт НАН Беларусі
* Ігар Алегавіч Траянчук у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Троянчук, Игорь Олегович (доктор физико-математических наук ; 1956—2018) // Электронны каталог РНТБ
* Троянчук Игорь Олегович // База патентов Беларусі

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты НАНБ
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Якаў Адамавіч Траццякоў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Якаў Адамавіч Траццякоў
|дата нараджэння  =
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|шырыня           = 
|апісанне выявы   = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1941—1946
|званне           = 
|род войскаў      = артылерыя
|камандаваў       = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
-
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Якаў Адамавіч Траццякоў** () — наводчык гарматы 1955-га знішчальна-супрацьтанкавага артылерыйскага палка, старшына, поўны кавалер Ордэна Славы. Член КПСС з 1943 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 10 кастрычніка 1916 года ў вёсцы Зябраўка (цяпер — Гомельскі раён Гомельскай вобласці) ў сялянскай сям’і.

Працаваў трактарыстам у калгасе.

У Чырвонай Арміі з ліпеня 1941 года. На фронце ў Вялікую Айчынную вайну з красавіка 1942 года. Ваяваў на Заходнім, Бранскім, Цэнтральным, 1-ым і 2-ім Беларускіх франтах.

Наводчык гарматы 1955-га знішчальна-супрацьтанкавага палка малодшы сяржант Траццякоў з баявым разлікам 23 снежня 1943 года падчас бою за населены пункт Гадзілавічы (Рагачоўскі раён Гомельскай вобласці) разбіў тры бліндажы і дзот, падавіў 5 кулямётных кропак, знішчыў да двух узводаў варожай пяхоты. загадам па брыгадзе № 128 ад 9 лютага 1944 года малодшы сяржант Траццякоў Якаў Адамавіч узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.

Старшы сяржант таго ж палка і брыгады Траццякоў 14 студзеня 1945 года падчас бою ў раёне горада Бялабжэгі замяніў выбылага са строю камандзіра ўзвода, нанёс ворагу значныя страты ў жывой сіле і баявой тэхніцы. узводам было знішчана больш за 20 ворагаў, разбураны дзот, падаўлены некалькі агнявых кропак. 4 сакавіка 1945 года загадам № 481 камадуючага 5-й ударнай арміі старшы сяржант Траццякоў унагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.

Старшына Траццякоў з разлікам у баях на подступах да Берліна знішчыў больш за 10 аўтаматчыкаў, паразіў супрацьтанкавую гармату, знішчыў некалькі мінамётаў. Падчас бою за горад Меглін знішчыў 2 бронтранспарцёры, захапіў прадуктовы склад.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 мая 1946 года за мужнасць, адвагу і гераізм, старшына Траццякоў Якаў Адамавіч узнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені.

У 1946 годзе дэмабілізаваны. Працаваў у калгасе на радзіме рахункаводам і бухгалтарам. У пачатку 1960-х гадоў пераехаў у вёску Белаярава Мазанаўскага раёна Амурскай вобласці РСФСР.

Памер 4 снежня 1985 года.

## Узнагароды 
* Ардэнамі Славы 1-й, 2-й, 3-й ступені;
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені;
* Ордэн Чырвонай Зоркі;
* медалі.

## Літаратура 
* 
* *Долготович Б. Д.* Кавалеры ордена Славы. — Минск, 2006.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Поўныя кавалеры ордэна Славы
Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Іван Майсеевіч Траццяк

**Іван Майсеевіч Траццяк** ( — ) — генерал арміі (1976), Герой Савецкага Саюза (1945), Герой Сацыялістычнай Працы (1982).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 лютага 1923 года ў вёсцы Малая Папоўка Харольскага раёна Палтаўскай вобласці (Украіна) ў сялянскай сям’і. Украінец. Член ВКП(б)/КПСС з 1943 года.

У Чырвоную Армію быў прызваны ў 1939 годзе. У 1941 годзе скончыў Астраханскае стралкова-кулямётнае вучылішча.

На франтах Вялікай Айчыннай вайны са снежня 1941 года. Удзельнічаў у баях на Заходнім і 2-м Прыбалтыйскім франтах, камандаваў ротай, быў намеснікам камандзіра, а з ліпеня 1943 — камандзірам стралковага батальёна. Асабліва вызначыўся пры фарсіраванні ракі Вялікая і пры вызваленні горада Апочка Пскоўскай вобласці.

Пасля вайны І. М. Траццяк на камандных і штабных пасадах. У 1949 годзе скончыў Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ, у 1959 годзе — Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР. У 1949—1957 гадах старшы афіцэр баявой падрыхтоўкі арміі, камандзір палка, гвардзейскай мотастралковай дывізіі, з 1959 года начальнік штаба 18-й гвардзейскай арміі, 3-й арміі, камандуючы 4-й арміяй. У 1967—1976 гадах займаў пасаду камандуючага Беларускай ваеннай акругай, з мая 1976 года — Далёкаўсходняй ваеннай акругі.

У 1987—1991 гадах І. М. Траццяк намеснік міністра абароны СССР — галоўнакамандуючы войскамі СПА. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 7—11 скліканняў (у 1966—1989 гадах).

Аўтар кнігі «Храбрыя сэрцы аднапалчан» (1977). Ганаровы грамадзянін гарадоў Хабараўск і Апочка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Третья́к Иван Моисеевич // Военный энциклопедический словарь : [ВЭС] : в 2 т. Т. 2. / редкол.: А. П. Горкин [и др.] ; Ин-т воен. истории Минобороны России. — М. : БРЭ : РИПОЛ КЛАССИК, 2001. — С. 659. — 816 с. — 5000 экз. — (Энциклопедические словари). — ISBN 5-85270-219-6 («БРЭ»); ISBN 5-7905-0994-0 («РИПОЛ КЛАССИК»); ISBN 5-7905-0996-7 (т. 2).
* 

## Спасылкі 
* 
* Іван Майсеевіч Траццяк на сайце www.peoples.ru
* Полководец и дважды Герой Иван Третьяк. Монолог сына // СБ. Беларусь сегодня
* К 100-летию генерала армии И. М. Третьяка, Героя Советского Союза, Героя Социалистического Труда, почетного гражданина городов Хабаровска и Опочки Псковской области // Сайт Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад Усесаюзнай арганізацыі ветэранаў вайны і працы
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Мемуарысты Расіі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання
Катэгорыя:Камандзіры палкоў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Камандуючыя Далёкаўсходняй ваеннай акругай
Катэгорыя:Камандуючыя Беларускай ваеннай акругай
Тромбафлебіт

**Тромбафлебі́т** (ад тромб і флебіт) — трамбоз з запаленнем сценкі вены і ўтварэнне тромба, які зачыняе яе прасвет.

## Прычыны тромбафлебіту 
У развіцці захворвання ляжыць комплекс прычын:
* інфекцыя
* запаволенне цёку крыві і павышэнне яе згусальнасці
* паніжэнне рэактыўнасці арганізма
* парушэнне цэласці сценак сасудаў (траўма вены)
* змена складу крыві
 
Часам тромбафлебіт — ускладненне родаў, розных аперацый, інфекцыйных захворванняў, злаякасных новаўтварэнняў.

## Лячэнне тромбафлебіту 
Лячэнне тромбафлебіту залежыць ад стадыі і формы захворвання. У выпадках, калі тромбафлебіт выкліканы няправільным правядзеннем ін’екцый, выкарыстоўваюць спіртавыя кампрэсы і антыкаагулянты (напрыклад, гепарынавую мазь). Пры інфекцыйнай этыялогіі выкарыстоўваюць антыбіётыкі, пры цяжкіх выпадках — хірургічнае ўмяшанне і іншае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Захворванні сасудаў
Катэгорыя:Гематалогія
Трахафора

**Трахафо́ра** (ад  — кола і  — які нясе), **ловенаўская лічынка** (ад імя С. Лавена, які ўпершыню апісаў трахафору ў 1840 годзе) — свабодна плаваючая лічынка многашчацінкавых кольчатых чарвякоў, эхіўрыд, сіпункулід і малюскаў, мае мікраскапічныя памеры. Састаўная частка планктону.

Цела з адным або некалькімі пяскамі раснічак для перамяшчэння (найбольш характэрны перадротавы паясок). Стрававальная сістэма складаецца са стрававода, сярэдняй і задняй кішкі. Выдзяляльная сістэма — протанефрыдыі. На пярэднім полюсе цела знаходзіцца арган пачуццяў — цемянная пласцінка з султанам раснічак і вялікай колькасцю клетак. Пры развіцці трахафора многашчацінкавых чарвей набывае шчацінкі (параподыі), утвараюцца парныя цэламічныя мяшкі, і лічынка пераходзіць у стадыю метатрахафоры, а ў малюскаў — у велігер.

Планктонны лад жыцця трахафор, іх перанос марскімі цячэннямі на вялікія адлегласці забяспечваюць распаўсюджанне віду.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Многашчацінкавыя чэрві
Катэгорыя:Малюскі
Катэгорыя:Лічынкі
Катэгорыя:Сіпункуліды
Троіца-Сергіева лаўра

**Тро́іца-Се́ргіева Ла́ўра** () — найбуйнейшы праваслаўны мужчынскі стаўрапігіяльны манастыр у Расіі (РПЦ), размешчаны ў цэнтры горада Сергіеў Пасад Маскоўскай вобласці, на рацэ Канчуры. Заснаваны ў 1337 манахам Сергіем Раданежскім.
 
8 ліпеня 1742 года імператарскім указам Лізаветы Пятроўны манастыру быў прысвоены статус і назва лаўры. Была зачынена 20 красавіка 1920 года Дэкрэтам Савета Народных Камісараў «Аб ператварэнні ў музей гісторыка-мастацкіх каштоўнасцей Троіца-Сергіевай Лаўры». Адноўлена вясной 1946 года.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Тро́їце-Се́ргієва ла́вра // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1984. — Т. 11, кн. 1 : Стодола — Фітогеографія. — С. 355—356. — 606, [2] с., [22] арк. іл. : іл., портр., карти с.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Свята-Траецкай Сергіевай Лаўры
* Свята-Траецкая Сергіева Лаўра. Апісанне на афіцыйным сайце МП.
* Афіцыйны сайт гісторыка-архітэктурнага музея 

Катэгорыя:Сергіеў Пасад
Катэгорыя:Манастыры Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Расіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Маскоўскай вобласці
З
Катэгорыя:Лаўры
Труа-Рыўер

**Труа́-Рыўе́р**, таксама **Тры-Рыверс** ( — Тры ракі) — пяты па велічыні горад у канадскай правінцыі Квебек. Труа-Рыўер — таксама найбуйнейшы населены пункт і сталіца гісторыка-культурнага і адміністрацыйнага рэгіёну Морысі. Насельніцтва — 126 тыс. чалавек.

## Геаграфічнае становішча 
Труа-Рыўер мае важнае стратэгічнае значэнне для правінцыі Квебек. Ён размешчаны на паўночным беразе ракі Святога Лаўрэнція. Галоўны транзітны пункт, размешчаны паміж найбуйнейшым мегаполісам Квебека — горадам Манрэаль і сталіцай правінцыі — Квебекам. На паўднёвым беразе ракі размяшчаецца горад Беканкур.

## Гісторыя 
На працягу доўгага часу на тэрыторыі сучаснага горада жылі індзейцы плямёнаў алганкіны і абенакі. Французскі даследчык Жак Карцье апісаў месца падчас свайго другога падарожжа ў Новы Свет у 1535 годзе. Назва горада, аднак, была дадзена толькі ў 1599 годзе, капітанам Франсуа Гравэ Дзю Понам, і ўпершыню стала ўжывацца пры стварэнні карт у 1601 годзе.

Дзякуючы свайму стратэгічнаму становішчу, горад меў важную ролю ў калоніі ў гандлі мехам. Пасёлак стаў рэзідэнцыяй рэгіянальнага ўрада ў 1665 годзе. Урсулінкі прыбылі ў паселішча ў 1697 годзе, стварылі ў ім першую школу і дапамаглі мясцовым місіянерам звярнуць у хрысціянства мясцовых абарыгенаў і метысаў.

У 1760 годзе горад быў захоплены Вялікабрытаніяй.

## Эканоміка 
Труа-Рыўер з’яўляецца найстарэйшым прамысловым горадам Канады, дзякуючы стварэнню ў 1738 годзе першай у краіне ліцейні. Першая інфраструктура для порту была пабудавана ў 1818 годзе недалёка ад вуліцы Сен-Антуан, а сёння гарадскі порт апрацоўвае 2,5 млн тон грузаў штогод. Першая чыгунка была пабудавана ў 1879 годзе для падтрымкі лесапрамысловасці.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Квебека
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1634 годзе
Трацейскі суд

**Траце́йскі (арбітражны) суд** — суд, які выбіраецца па ўзгадненні бакоў для вырашэння імі спрэчак цывільна-прававога і гаспадарчага характару. У залежнасці ад суб’ектаў спрэчных праваадносін адрозніваюць: *суды для вырашэння спрэчак паміж фізічнымі асобамі* і *суды для вырашэння спрэчак паміж юрыдычнымі асобамі*.

Склад трацейскага суда для разгляду канкрэтнага спрэчкі фармуецца для разгляду адной канкрэтнай справы і спыняе сваё існаванне пасля заканчэння
трацейскага разбору.

## У Беларусі 
У Рэспубліцы Беларусь міжнародны трацейскі суд створаны ў 1999 годзе.
Трацейскім судом з’яўляецца арганізацыя, якая не ўваходзіць у судовую сістэму Рэспублікі Беларусь, якая ствараецца для вырашэння спрэчак у выглядзе пастаянна дзеючага трацейскага суда або трацейскага суда, які ўтвараецца па пагадненні бакоў для рашэння канкрэтнай спрэчкі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Третейский суд // Большой юридический словарь / Автор и сост. Борисов А. Б. — М.: Книжный мир, 2010. — С. 760—761. — 848 с. — (Библиотека профессиональных словарей) — ISBN 978-5-8041-0462-8.
* Трете́йский суд // Популярный юридический энциклопедический словарь / Редкол.: О. Е. Кутафин и др. — Москва: Большая Рос. энцикл.: РИПОЛ КЛАССИК, 2001. — С. 719—720. — 796, [3] с.; 17 см. — ISBN 5-85270-165-3 (БРЭ).
* *Виноградова Е. А.* Трете́йский суд // Юридическая энциклопедия / Отв. ред. Б. Н. Топорнин. — М.: Юристъ, 2001. — С. 1099—1100. — 1272 с. — 8000 экз. — ISBN 5-7975-0429-4 (в пер.)

Катэгорыя:Суды
Катэгорыя:Правасуддзе
Трубачы

**Трубачы́**, **стэнтары** (*Stentor*) — род прасцейшых класу раснічных інфузорый. Налічвае каля 20 відаў. Пашыраны ў морах і прэсных водах. На Беларусі найбольш трапляюцца:  і .

## Апісанне 
Даўжыня 1 мм. Цела лейкападобнае, расшыранае на пярэднім канцы, укрытае шчыльнай пелікулай з густымі раснічкамі. Здольныя рэзка скарачацца. Размнажаюцца бясполым шляхам і палавым. Сілкуюцца дробнымі арганічнымі рэшткамі, бактэрыямі, водарасцямі, прасцейшымі. Могуць рэгенерыраваць: з кожнай часткі цела, у якой ёсць макрануклеус, аднаўляецца цэлы арганізм. Біялагічныя меліяратары. Свабодна плаваюць, могуць прымацоўвацца да субстрату.

## Літаратура 
*  — С. 534.
*  — С. 102—103.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Інфузорыі
Трубкакруты

**Трубкакруты**, **Трубакруты** (*Attelabidae*) — сямейства насякомых з атрада цвердакрылых.

## Класіфікацыя 
Да сямейства адносяцца больш 2100 відаў, з якіх да  адносяцца каля 1110 відаў, да астатніх падсямействаў трубкакрутаў каля тысячы відаў.

## Значэнне і шкоднасць 
Многія прадстаўнікі з'яўляюцца шкоднікамі пладовых культур. Характэрным для сямейства з'яўляецца развіццё лічынак у гнілой і закісальнай тканках кармавых раслін. Большасць трубкакрутаў насельнікі трапічных раёнаў. Букаркі звязаныя з 49 сямействамі раслін і астатнія трубкакруты — з 44 сямействамі.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Азярцо

Назву **Азярцо́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Азярцо — вёска ў Івацэвіцкім раёне
* Мінская вобласць
** Азярцо — аграгарадок у Мінскім раёне
Нарвежская акадэмія навук

**Нарвежская акадэмія навук** (, DNVA) — галоўная навуковая арганізацыя Нарвегіі.

Заснавана 3 мая 1857 года ў горадзе Хрысціянія як *Навуковае таварыства Хрысціяніі* (), але ў 1924 годзе змяніла назву на Нарвежскую акадэмію навук і літаратуры.

Акадэмія складаецца з двух аддзелаў: прыродазнаўчага і гісторыка-філасофскага.

Галоўная мэта акадэміі — садзейнічанне развіццю навукі ў Нарвегіі і рэпрэзентацыя нарвежскай навукі за мяжой. Акадэмія таксама прысуджае прэстыжную прэмію Абеля (матэматыка) і прэмію Каўлі (астрафізіка, нанатэхналогіі).
 
Нарвежская акадэмія навук мае 487 месцаў для нарвежскіх членаў і 408 месцаў для замежных членаў, што разам складае 895 членаў акадэміі.

Прэзідэнтам акадэміі абрана на перыяд 2022—2024 гадоў прафесар Lise Øvreås.

## Зноскі 
Катэгорыя:Акадэміі навук
Катэгорыя:Навука Нарвегіі
Катэгорыя:Осла
Багорыя

**Баго́рыя** () — салёнае шчолачнае возера ў Кеніі. Плошча паверхні — 33 км². Найбольшая глыбіня — 9 м. Плошча вадазбору — 700 км².

## Геаграфія 
Возера Багорыя знаходзіцца ў Вялікай рыфтавай даліне ў Кеніі, у раёне тэктанічнай актыўнасці. Вышыня над узроўнем мора — 990 м. Выцягнута на 17,37 км з поўначы на поўдзень. Найбольшая шырыня — 3,8 км. Сярэдняя глыбіня — каля 5 м. Плошча вадазбору — 700 км².

Возера Багорыя без сталага сцёку. Дзякуючы гэтаму, а таксама мясцовым фумаролавым крыніцам (некаторыя б’юць з дна возера) вада ў ім мае незвычайны малахітавы колер, надзвычай салёная (каля 100 г солі на літр) і ўтрымоўвае значны працэнт іонаў Na+, HCO3- і CO32-.

Узровень вады амаль не змяняецца на працягу года.

## Прырода 
Нягледзячы на высокую канцэнтрацыю соляў, возера Багорыя населена адным надзвычай прадукцыйным відам цыанабактэрыяў, якім корміцца шматлікі заапланктон. Ён, у сваю чаргу, прываблівае земнаводных, яшчарак і паўзуноў, а таксама птушак. Асабліва вядомыя чырвоныя фламінга (*Phoenicopterus minor*), колькасць якіх у асобныя гады дасягае 200 тыс. У 1990-ыя гг., калі іншыя азёры Вялікай рыфтавай даліны перажывалі засуху, Багорыя была населена птушкамі вельмі шчыльна.

Мясцовасць каля возера саваннага тыпу. Вакол расце 44 віды двухдольных і 31 від аднадольных раслін.

## Ахова 
У 1970 г. быў створаны прыродны парк Возера Багорыя, адкрыты для наведвальнікаў. У 1983 г. ён быў пераўтвораны ў Нацыянальны запаведнік, што займае 107 км².

У 1999 г. Нацыянальны запаведнік Возера Багорыя быў уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. У 2011 г. разам з азёрамі Накуру і Элементэйта ўвайшло ў ахоўваемую групу сістэмы азёр Вялікай рыфтавай даліны.

У 2000 г. запаведнік атрымаў статус Рамсарскага ўгоддзя.

Image: Lake bogoria.jpg|Знешні выгляд
Image:Flickr - Rainbirder - Where's Wally.jpg|Фламінга

## Спасылкі 
* unesco.org
* Bogoria Lake Profile 
* K. Martens, Aquatic biodiversity and saline lakes: Lake Bogoria National Reserve, Kenya
* A Directory of Wetlands of International Importance
* Lake Bogoria National Reserve World Ramsar Site (No.1057)

Катэгорыя:Азёры Афрыкі
Катэгорыя:Азёры Кеніі
Багорыя
Багорыя
Багорыя
Труймяста

**Труймяста** () — гарадская агламерацыя (канурбацыя) на поўначы Польшчы, у Паморскім ваяводстве. Складаецца з трох гарадоў (а таксама меньшых гарадоў, мястэчак і вёсак) — Гданьску, Гдыні і Сопату, ад чаго і атрымала сваю назву (літаральна з польскай "Трайны горад"). Плошча агламерацыі - больш за 400 км². Насельніцтва ўсёй агламерацыі складае больш за 1 000 000 жыхароў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Паморскага ваяводства
Катэгорыя:Гарадскія агламерацыі
Труды (Полацкі раён)

**Труды́** (, ) — вёска ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Маласітнянскага сельсавета. Да 2004 года цэнтр Трудаўскога сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 57 кіламетраў у напрамку на паўночны ўсход ад горада Полацк, за 165 кіламетраў ад Віцебска, 14 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Алёшча, каля возера Няклея.

## Гісторыя 
З 1919 года дзейнічаў шклозавод «Труд», які выпускаў 1200 скрынак аконнага шкла, а таксама бутэлькі, слоікі і іншы посуд. На заводзе працавала 425 рабочых. Меў ганчарную, кавальска-слясарную майстэрні, цагельны завод, тарфяную вытворчасць, дрэваапрацоўчы цэх. 20 сакавіка 1931 года завод згарэў і не быў адноўлены. У 1936 годзе быў арганізаваны калгас «Прамень Леніна» ў Арлейскім сельсавеце. З 1939 года цэнтр Арлейскага сельсавета. З 17 лістапада 1943 года, пасля вызвалення часткі Полацкага раёна, у Трудах пачалі дзейнічаць Полацкі выканаўчы камітэт райсавета, партыйны і камсамольскі камітэты. У 1946 годзе вёска налічвала 120 двароў. У верасні 1956 года пачала выдаваць прадукцыю новая хлебапякарня, якая забяспечвала хлебам мясцовасць. 7 чэрвеня 1968 года Арлейскі сельсавет перайменаваны ў Трудаўскі.

## Насельніцтва 
* 148 жыхароў, 77 двароў (2002).

## Інфраструктура 
* 2 лясніцтвы
* Сярэдняя школа-сад
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Амбулаторыя
* Аддзяленне сувязі

## Помнікі гісторыі і культуры 
* Вайсковыя могілкі савецкіх воінаў і партызан.
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.
* Гарадзішча-1, гарадзішча-2 перыяду ранняга жалезнага веку.

## Літаратура 
*  — С. 536.
* 
* Ліст карты N-35-23. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1986 г.

Катэгорыя:Маласітнянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Полацкага раёна
П’ер Эліёт Трудо

**П’ер Эліёт Трудо** (, Манрэаль, Канада — ) — канадскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Ганаровы доктар права.

Скончыў Манрэальскі ўніверсітэт. У 1949—1951 гг. працаваў у апараце прэм’ер-міністра. З 1961 года прафесар Манрэальскага ўніверсітэта. З 1965 года член Ліберальнай партыі (1968—1970 і 1976—1979 яе лідар), дэпутат палаты абшчын федэральнага парламента Канады (да 1984).

## Літаратура 
*
Труфля

**Труфля** — шматзначны тэрмін.

* народная назва роду 
* народная назва роду 
* народная назва роду
Трухілья (Перу)

**Трухілья** () — горад у Перу ля ўзбярэжжа Ціхага акіяна, адміністрацыйны цэнтр рэгіёна Ла-Лібертад. Размешчаны ў вусце ракі Мочэ. У Трухілья пражывае каля 645 000 чалавек (2005), і ён з’яўляецца чацвёртым па велічыні горадам краіны.

## Вядомыя асобы 
* Віктар Рауль Ая дэ ла Торэ (1895—1979) — перуанскі палітычны дзеяч, сацыёлаг, гісторык, філосаф.

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
*  — С. 540.

Катэгорыя:Гарады Перу
Трухлякі

**Трухлякі** (*Pythidae*) — сямейства жукоў падатраду разнаедных. Каля 300 відаў. Пашыраны ўсюды. Жывуць пад карой пераважна хвойных парод. На Беларусі 2 віды, часцей трапляецца трухляк плоскі (*Pytho depressus*).

## Апісанне 
Даўжыня да 20 мм. Цела плоскае, чорнае з металічным зялёным, фіялетавым або чырвоным бляскам; брушка, вусікі і ногі чырвона-карычневыя. Вусікі 11-членікавыя, ніткападобныя, патоўшчаныя на верхавінцы. Галава выцягнута ў галаватрубку. Сілкуюцца гнілым лубам, некаторыя драпежнікі. Лічынкі прадаўгаватыя, плоскія, карычняватыя або жоўтыя, з 2 вырастамі на заднім канцы цела.

## Літаратура 
*  — С. 540.


Катэгорыя:Сямействы насякомых