open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Джон Вен

**Джон Вен** (; , Драйпул, паблізу Хала, — , Кембрыдж) — англійскі логік. Працаваў у галіне логікі класаў, дзе стварыў адмысловы графічны апарат (так званыя «дыяграмы Вена»), які знайшоў ужыванне ў логіка-матэматычнай тэорыі «фармальных нейронавых сетак». Вену належыць абгрунтаванне зваротных аперацый у лагічным вылічэнні Дж. Буля. Вен займаўся таксама імавернаснай логікай.

Катэгорыя:Філосафы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Філосафы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя
Катэгорыя:Логікі Вялікабрытаніі
Вуліца Суворава (Віцебск)

**Вуліца Суворава**, гістарычная назва — **вуліца Узгорская** — вуліца цэнтральнай частцы Віцебска. Разам з забудовай вуліц Крылова, Я. Купалы, Л. Талстога стварае гісторыка-архітэктурную зону горада. Мураваныя дамы, размешчаныя на пакатым рэльефе, аб’яднаны адзінай кампазіцыяй, агульным архітэктурна-дэкаратыўным вырашэннем.

У архітэктурным ансамблі вуліцы Суворава ўдала спалучаюцца забудовы XVIII—XIX стагоддзяў і гадоў першых пяцігодак.

## Архітэктура 
## Літаратура 
* Воінаў, А. А. Забудова вуліцы Суворава / А. А. Воінаў, А. М. Кулагін, Т. І. Чарняўская // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 57-58.
* Жылая забудова XIX — пачатку XX ст. // Якімовіч, Ю. А. Помнікі мураванага грамадзянскага дойлідства Віцебска XIX — пачатку XX ст. / Ю. А. Якімовіч. — Мн., 1990. — С. 27, 30-32, 37.

## Спасылкі 
* Дзе ў старым Віцебску знаходзілася вуліца з млынам? 

Суворава
Венералогія

**Венералогія** — галіна медыцыны, якая вывучае інфекцыйныя хваробы, якія перадаюцца ў асноўным палавым шляхам, венерычныя хваробы.

## Гісторыя 
У асобную дысцыпліну з агульнай медыцыны венералогія вылучылася ў канцы 15 стагоддзя, Калі ў Еўропе пачалася пандэмія сіфілісу. Працяглы час сіфіліс і ганарэя лічыліся адным захворваннем, што тлумачыцца недастатковасцю ведаў пра узбуджальнікаў сіфілісу і ганарэі і памылкай англійскага навукоўца канца 18 ст. Дж. Хантэра, які прышчапіў сабе гной ад хворага ганарэяй, які пакутаваў, верагодна, адначасова і ад сіфілісу; на месцы прышчэпкі ўтварылася першасная сіфілома. У 1-й палове 19 ст. сфармавалася французская школа венеролагаў, заснавальнікам якой стаў французскі ўрач Ф. Рыкор. У 1838 годзе для доказу адрознення гэтых хвароб Рыкор правёў доследы на людзях, штучна заразіўшы 600 чалавек сіфілісам і 800 ганарэяй. Пры гэтым Рыкор дапусціў шэраг грубых памылак, сцвярджаючы, напрыклад, што другасныя праявы сіфілісу не заразлівыя, аб'яднаў шанкр мяккі і цвёрды шанкр у адно захворванне. У 1879 заснавальнік брэслаўскай школы венеролагаў А. Нейсер адкрыў ўзбуджальніка ганарэі - ганокок, канчаткова абгрунтаваў самастойнасць гэтага захворвання.

Катэгорыя:Захворванні, якія перадаюцца палавым шляхам

Катэгорыя:Клінічныя раздзелы медыцыны
Венгерскі нацыянальны банк

**Венгерскі нацыянальны банк** () — цэнтральны банк Венгрыі.

## Гісторыя 
У перыяд рэвалюцыі 1848—1849 гадоў функцыі цэнтральнага банка былі ўскладзеныя рэвалюцыйным урадам на Венгерскі камерцыйны банк Пешта.

Пасля распаду Аўстра-Венгрыі ролю эмісійнага банка для тэрыторый, якія раней уваходзілі ў яе склад, працягваў выконваць Аўстра-Венгерскі банк, які знаходзіўся ў сумесным кіраванні Аўстрыі і Венгрыі. У 1919 годзе пачалося стварэнне нацыянальных грашова-крэдытных сістэм.

11 ліпеня 1921 г у якасці нацыянальнага цэнтральнага банка створаны Каралеўскі Венгерскі дзяржаўны банк, які пачаў аперацыі 1 жніўня таго ж года.

24 чэрвеня 1924 г. у форме таварыства з абмежаванай адказнасцю створаны Венгерскі нацыянальны банк. У 1947 годзе банк нацыяналізаваны.

Катэгорыя:Цэнтральныя банкі
Катэгорыя:Эканоміка Венгрыі
Катэгорыя:Эканоміка Будапешта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:1924 год у Будапешце
Герард Ламан

**Герард Ламан** (, МФА: ; , Лейдэн -, Амстэрдам) — нідэрландскі матэматык, спецыяліст па тэорыі графаў, упершыню ўвёў у разгляд і даследаваў так званыя Ламанавы графы.

## Літаратура 
* Graver, J.; Servatius, B. & Servatius, H. (1993), «Combinatorial rigidity», vol. 2, Graduate Studies in Mathematics, American Mathematical Society, Providence, RI
* Grünbaum, B. & Shephard, G.C. (1978), «Lectures on lost mathematics», Lecture Notes, Univ. of Washington
* Laman, G. (1959), «On automorphisms of transformationgroups of polynomial algebras», Thesis, Rijksuniversiteit Leiden
* Laman, G. (1970), "«On graphs and rigidity of plane skeletal structures»", J. Engrg. Math. Т. 4: 331-340
* Owen, J.C. & Power, S.C. (2007), "«The non-solvability by radicals of generic 3-connected planar Laman graphs»", Trans. Amer. Math. Soc. Т. 359: 2269-2303
Ільінская капліца (Глыбокае)

**Ільінская капліца** — капліца знаходзіцца ва ўсходняй частцы горада Глыбокае, на Капцёўскіх могілках. Пабудавана кармелітамі ў канцы 18 ст. з цэглы як капліца Св. Антонія.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры класіцызму. Прамавугольны ў плане аб'ём пад 2-схільным дахам, які на галоўным і тыльным фасадах вылучаны трохвугольнымі франтонамі. Франтон галоўнага фасада завершаны 4-граннай званічкай. Атынкаваныя фасады расшыты пад квадравую муроўку і крапаваны пілястрамі, апяразаны карнізным поясам. Унутры малітоўная зала перакрыта плоскай столлю, над уваходм размешчаны хоры. Сцены мелі фрэскавы роспіс (затынкаваны ў 1930-х гг.).

## Літаратура 
* Капліца святога Антонія // Кулагін, А.М. Каталіцкія храмы Беларусі / А.М. Кулагін ; фатограф А.Л. Дыбоўскі. – Мн., 2008. – С. 94-95.
* 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Капліцы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Храмы Глыбокага
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі
Ламан

**Ламан** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Герард Ламан, нідэрландскі матэматык
* Мікалай Апанасавіч Ламан, беларускі вучоны ў галіне эксперыментальнай батанікі
* Пётр Аляксандравіч Ламан, беларускі акцёр і паэт
Мікалай Апанасавіч Ламан

**Мікалай Апанасавіч Ламан** (н. , вёска Загор’е, Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне эксперыментальнай батанікі. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003; чл.-кар. з 1996), доктар біялагічных навук (1993), прафесар (2000). Ганаровы доктар Гродзенскага дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта (2008).

## Біяграфія 
Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут (1963). З 1968 г. у АН БССР. У 1974—1978 гг. вучоны сакратар Аддзялення біялагічных навук, з 1979 г. загадчык лабараторыі, з 1998 г. намеснік дырэктара па навуковай рабоце, у 2000—2010 гг. дырэктар Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, з 2010 — кіраўнік лабараторыі росту і развіцця раслін.

Член Беларускага батанічнага таварыства.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя працы па прадукцыйных працэсах раслін, даследаванні морфафізіялагічных заканамернасцяў фармавання і функцыянавання высокапрадуктыўных і ўстойлівых аграцэнозаў сельскагаспадарчых культур, эколага-фізіялагічных асноў павышэння іх прадуктыўнасці. Сфармаваў канцэпцыю біялагічнай патэнцыялу прадуктыўнасці як новы метадалагічны прыём аналізу заканамернасцяў фармавання аграфітацэнозаў, пазнання асаблівасцяў ўзаемасувязі і інтэграцыі асобных функцыянальных сістэм расліны ў прадукцыйным працэсе. Вылучыў гіпотэзу аб тым, што галоўным фактарам перарывістасці ў эвалюцыі біёты планеты Зямля з’яўляюцца перыядычныя змены рэжыму сонечнай радыяцыі ля яе паверхні.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* ЛАМАН Мікалай Апанасавіч // Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
* Мікалай Апанасавіч Ламан у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Батанікі СССР
Катэгорыя:Батанікі Беларусі
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Гродзенскага дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАНБ
Уладзімір Уладзіміравіч Клубовіч

**Уладзімір Уладзіміравіч Клубовіч** (нар. , вёска Варонічы, Зэльвенскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі апрацоўкі металаў. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996; член-карэспандэнт З 1977), доктар тэхнічных навук (1973), прафесар (1979). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2010).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1956). У 1957—1975 гг. навуковы супрацоўнік, у 1975 г. загадчык лабараторыі Фізіка-тэхнічнага інстытута АН БССР, з 1975 г. дырэктар Віцебскага аддзялення Інстытута фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў АН БССР, у 1994—2002 гг. дырэктар Інстытута тэхнічнай акустыкі НАН Беларусі. З 2002 г. галоўны навуковы супрацоўнік гэтага інстытута.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаванні па пластычнасці і апрацоўцы металаў пры ўздзеянні на іх ультрагукавых ваганняў. Распрацаваў замкнёныя вагальныя сістэмы для апрацоўкі металаў і сплаваў з накладаннем падоўжных ультрагукавых ваганняў, даследаваў заканамернасці і асаблівасці пластычнага цячэння металу ва ўмовах сумеснага статычнага і дынамічнага нагружэння. Распрацаваў працэс атрымання каразійна-ўстойлівага кампазіцыйнага дроту з накладаннем ультрагукавых ваганняў. Стварыў навуковыя асновы выкарыстання ультрагуку для кіравання працэсамі самараспаўсюднага высокатэмпературнага сінтэзу, іонна-плазменнага напылення, уздзеяння ультрагуку на сплавы з памяццю формы, прымянення ультрагуку ў медыцыне і біятэхналогіі.

Сярод апублікаванага:
* Кристаллизация единая и многоликая / Н. К. Толочко; [редактор В. В. Клубович] — Минск : Навука і тэхніка, 1990. — 86, [1] с. : ил. ; 20 см. — 1750 экз. — ISBN 5-343-00604-3;
* Методы выращивания кристаллов из растворов / В. В. Клубович, Н. К. Толочко ; Академия наук Белорусской ССР, Витебское отделение Института физики твердого тела и полупроводников — Минск : Навука і тэхніка, 1991. — 295, [1] с. : ил. ; 22 см. — ISBN	5-343-00706-6;
* Вторичное зародышеобразование в растворах / В. В. Клубович, Н. К. Толочко ; Академия наук Беларуси, Витебское отделение Института физики твердого тела и полупроводников — Минск : Навука и тэхніка, 1992. — 158, [2] с. : ил., табл. ; 20 см. — ISBN 5-343-00944-1.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія БССР 1984 за цыкл работ «Распрацоўка навуковых асноў выкарыстання магутнага ультрагуку ў тэхналагічных працэсах апрацоўкі матэрыялаў».

## Спасылкі 
* Уладзімір Уладзіміравіч Клубовіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута тэхнічнай акустыкі НАНБ
Катэгорыя:Металазнаўцы Беларусі
Венская канвенцыя аб дыпламатычных зносінах

**Венская канвенцыя аб дыпламатычных зносінах** — адзін з асноўных нарматыўна-прававых актаў у галіне дыпламатычнага права. Была прынятая на міжнароднай канферэнцыі ў Вене, якая праходзіла ў перыяд з 2 сакавіка па 14 красавіка 1961 года. У канферэнцыі прыняла ўдзел 81 дзяржава (СССР разам з БССР і УССР), каля 40 з іх падпісалі канвенцыю. Канвенцыя рэгламентуе ўсе асноўныя пытанні дыпламатычнага права: рэгламентуюцца віды і функцыі дыпламатычных місій, працэдура прызначэння кіраўніка дыпламатычнага прадстаўніцтва, класы кіраўнікоў такіх прадстаўніцтваў, раскрываецца паняцце дыпламатычнага імунітэту.

Згодна з арт. 51 Канвенцыі, яна ўступала ў сілу на трыццаты дзень пасля здачы на захоўванне дваццаць другой ратыфікацыйнай граматы або акта аб далучэнні Генеральнага сакратара Арганізацыі Аб'яднаных Нацый. Гэта адбылося 24 красавіка 1964.

Канвенцыя складаецца з 53 артыкулаў і ўключае таксама два факультатыўныя пратаколы: аб набыцці грамадзянства супрацоўнікамі дыпламатычных прадстаўніцтваў і членамі сем'яў гэтых супрацоўнікаў, якія жывуць разам з імі, і аб абавязковым вырашэнні спрэчак адносна тлумачэння або прымянення Канвенцыі Міжнародным Судом.

На 2015 год у ёй удзельнічаюць 190 дзяржаў, у факультатыўным пратаколе аб набыцці грамадзянства ўдзельнічае 51 дзяржава, аб абавязковым вырашэнні спрэчак - 70 дзяржаў.

Катэгорыя:Дыпламатычнае права
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы
Катэгорыя:Міжнародныя канвенцыі
Венскі гурток

**Венскі гурток** () — філасофскі гурток, у якім былі распрацаваны асновы лагічнага пазітывізму, утварыўся (у 1922) вакол аўстрыйскага фізіка М. Шліка (пераемніка Э. Маха на кафедры філасофіі Венскага ўніверсітэта). У Венскі гурток ўваходзілі: О. Нейрат, Х. Хан, Ф. Вейсман, К. Гёдэль, Ф. Каўфман, В. Крафт, Г. Фейгль і іншыя. Венскі гурток часта наведвалі Ф. Франк, К. Гемпель, пазней А. Аер. У 1926 у Венскі гурток быў запрошаны Р. Карнап. 

Асноўнай ідэяй Венскага гуртка было засяроджанне на лагічным аналізе мовы навукі, прычым у якасці сродку аналізу вылучаецца апарат матэматычнай логікі. Такім чынам, у Венскім гуртку адбываецца зліццё пазітывізму з рознымі плынямі ў філасофіі матэматыкі (лагіцызмам): члены Венскага гуртка паспрабавалі злучыць метад верыфікацыі з метадам лагічнага аналізу і стварыць на гэтай аснове адзіную уніфікаваную навуку, якая ахоплівае як прыродазнаўчыя, так і гуманітарныя веды. У 1929 быў апублікаваны праграмны дакумент Венскага гуртка "Навуковае разуменне свету. Венскі гурток". Да 1930 (на 7-м міжнародным кангрэсе філасофіі ў Оксфардзе) адбываецца афіцыйнае афармленне Венскага гуртка і ўсталяванне арганізацыйных і ідэалагічных сувязяў з іншымі школамі, групамі і плынямі: Берлінскім таварыствам эмпірычнай філасофіі; Львоўска-варшаўскай школай; Кембрыджскімі аналітыкамі (Англія); Упсальскай школай (Швецыя); Мюнстэрскай лагістычнай школай, а таксама з асобнымі філосафамі. Венскі гурток выпускае спецыяльны часопіс "Erkenntnis" (1930-39), праводзіць шэраг кангрэсаў (1-ы - 1929, Прага, 2-і - 1930, Кёнігсберг, 3-і - 1934, Прага, 4-ы- 1935, Парыж, 5 - ы - 1936, Капенгаген, 6-ы - 1937, Парыж, 7-ы - 1938, Кембрыдж, Вялікабрытанія, 8-ы - 1939, Кембрыдж, ЗША) і канферэнцый; яго члены актыўна ўдзельнічаюць ва ўсіх міжнародных сімпозіумах. З 1938 выходзіць "Міжнародная энцыклапедыя уніфікаванай навукі" і "Бібліятэка серыі уніфікаванай навукі". У пачатку 2-й сусветнай вайны Венскі гурток спыніў сваё існаванне.

Катэгорыя:Філасофія навукі
Катэгорыя:Навуковыя таварыствы
Вентыляцыя

**Вентыляцыя** (ад  — праветрыванне) — рэгулюемы паветраабмен у памяшканні, а таксама прылады, якія яго ствараюць. Вентыляцыя забяспечвае неабходную чысціню, тэмпературу, вільготнасць і рухомасць паветра. Гэтыя патрабаванні вызначаюцца гігіенічнымі нарматывамі: наяўнасць шкодных рэчываў у паветры (газы, пары, пыл) абмяжоўваецца гранічна дапушчальнымі (бясшкоднымі для здароўя людзей) канцэнтрацыямі, а тэмпература, вільготнасць і рухомасць паветра ўстанаўліваюцца ў залежнасці ад умоў, неабходных для найбольш спрыяльнага самаадчування чалавека. Для многіх вытворчых памяшканняў (цэхі зборкі дакладных механізмаў, радыёэлектронікі і інш.) чысціня паветра, яго тэмпература і вільготнасць вызначаюцца таксама асаблівасцямі тэхналагічнага працэсу.

## Віды вентыляцыі 
* прытокавая,
* выцяжная, прытокава-выцяжная,
* агульнаабменная,
* мясцовая
* аварыйная,
* натуральная,
* механічная.

## Гл. таксама 
* Вентылятар
Вентуары

**Вентуары** () — рака ў Венесуэле, правы прыток Арынока. Даўжыня каля 600 км, плошча басейна каля 40000 км². Бярэ пачатак у заходняй частцы Гвіянскага нагор’я, цячэ па ўзгорыстай мясцовасці, пакрытай трапічным лесам. Парожыстая. Паводкі ў перыяд дажджоў, з красавіка па кастрычнік. Суднаходная на асобных участках. На рацэ — населеныя пункты Якурай і Санта-Барбара.

## Літаратура 
* VILA, Pablo. Geografía de Venezuela. T. I: El territorio nacional y el ambiente físico. Caracas, Ministerio de Educación, 1960.

Катэгорыя:Рэкі Венесуэлы
Катэгорыя:Прытокі Арынока
Вентылятар

**Вентылятар** (ад ) — прылада для падачы паветра або іншых газаў пры ціску не вышэй за 12-15 кПа (0,12-0,15 кгс/см²).

Служаць для вентыляцыі будынкаў і руднікоў, для падачы паветра ў кацельныя і пячныя агрэгаты і выдалення з іх дымавых газаў, сушкі матэрыялаў, ахаладжэння дэталяў машын і механізмаў, стварэння паветраных заслон, пнеўматычнага транспарту сыпкіх матэрыялаў, забеспячэння некаторых тэхналагічных працэсаў, для ахаладжэння радыятараў, кандэнсатараў, падачы паветра. Акрамя прамысловых вентылятараў, шырокае распаўсюджванне атрымалі настольныя і падвесныя вентылятары розных тыпаў.

## Тыпы вентылятараў 
* Бытавыя вентылятары:
** напольны;
** напольны;
** столевы.
* Камп'ютарны вентылятар (кулер)
* Вентылятар рухавіка ўнутранага згарання

## Гл. таксама 
* Фен
* Кампрэсар
Катэгорыя:Вентыляцыя
Катэгорыя:Камп’ютары
Сяргей Аляксандравіч Жданок

**Сяргей Аляксандравіч Жданок** (нар. , Мінск) — беларускі фізік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003; член-карэспандэнт з 2000), доктар фізіка-матэматычных навук (1994), прафесар (2006). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2008).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 студзеня 1953 года ў Мінску.

У 1976 годзе скончыў Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут. З 1979 года — інжынер, старшы інжынер, малодшы, старшы навуковы супрацоўнік, з 1983 года — загадчык лабараторыі, кіраўнік аддзялення Інстытута цепла-і масаабмену імя А. В. Лыкава НАН Беларусі. У 2002—2004 гадах — галоўны вучоны сакратар НАН Беларусі. З 2004 года — акадэмік-сакратар Аддзялення фізіка-тэхнічных навук НАН Беларусі. У 2005—2009 гадах — дырэктар Інстытута цепла-і масаабмену імя А. В. Лыкава НАН Беларусі. У цяперашні час — старшыня навукова-тэхнічнага савета навукова-вытворчага прадпрыемства «Перспектыўныя даследаванні і тэхналогіі».

Навуковыя працы ў галіне фізікі і хіміі нераўнаважных працэсаў і іх тэхнічных прыкладанняў. Заклаў тэарэтычныя асновы нелінейнай вагальнай кінетыкі і распрацаваў тэхналагічныя працэсы, заснаваныя на выкарыстанні нераўнаважных уласцівасцяў газаў і плазмы. Тэарэтычна прадказаў у 1980 годзе эфект «звышраўнаважнай» іанізацыі малекулярных газаў, які быў пасля знойдзены эксперыментальна ў ЗША. Стварыў аналітычную тэорыю малекулярных СА-лазераў, якая легла ў аснову распрацоўкі ў СССР магутных квантавых генератараў, якія маюць высокія значэнні каэфіцыента карыснага дзеяння. Распрацаваныя ім падыходы да аналізу працэсаў гарэння ў порыстых сістэмах прывялі да стварэння новага класа ачышчальных прылад, радыяцыйных награвальнікаў і хімічных рэактараў. Пад яго кіраўніцтвам ажыццёўлены сінтэз вугляродных нанатрубак у нераўнаважных умовах, што важна для вытворчасці і прымянення вугляродных нанаструктураваных матэрыялаў (нанаэлектроніка, будаўнічыя і канструкцыйныя матэрыялы, біямедыцына).

## Узнагароды і прэміі 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2002, у аўтарскім калектыве) — *за працу «Распрацоўка навуковых асноў, стварэнне і ўкараненне новых энергаэфектыўных цепламасаабменных тэхналогій і абсталявання для энергетычнага комплекса і іншых галін народнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь»*.
* медаль Францыска Скарыны (2002).

## Спасылкі 
* Сяргей Аляксандравіч Жданок у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута цепла- і масаабмену імя А. В. Лыкава НАНБ
Катэгорыя:Галоўныя вучоныя сакратары НАНБ
Джавані Батыста Вентуры

**Джавані Батыста Вентуры** ( - ) — італьянскі навуковец, вядомы працамі ў галіне гідраўлікі, тэорыі святла і оптыкі. Яго імем названы адкрыты ім эфект паніжэння ціску газу або вадкасці з павелічэннем хуткасці іх руху, а таксама труба Вентуры.

Нарадзіўся ў Бібіяна, сучаснік Леанарда Эйлера і Данііла Бернулі, вучань Ладзара Спаланцані.

У 1769 быў прысвечаны ў сан святара і ў тым жа годзе вызначаны на пасаду настаўніка логікі ў семінарыю Рэджа-Эміліі. У 1774 стаў прафесарам геаметрыі і філасофіі Мадэнскага ўніверсітэта, праз два гады - прафесарам фізікі.

Вентуры быў першым, хто прыцягнуў увагу да асобы Леанарда да Вінчы як навукоўца, і сабраў і апублікаваў мноства работ і запісаў Галілея.
Шонбрунскі мірны дагавор

**Шонбрунскі мірны дагавор**, **Венскі мірны дагавор, 1809** — мірны дагавор паміж Францыяй і Аўстрыяй, падпісаны 14 кастрычніка 1809 года ў Шонбрунскім палацы ў Вене, пасля заканчэння аўстра-французскай вайны 1809. 

Аўстрыя вымушана была саступіць Напалеону I для перадачы Баварыі Зальцбург, непасрэдна да Францыі адыходзілі графства Герц (Горыца), Істрыя з Трыеста, Крайна, частка Карынтыі і Харватыі, Фіуме, якія былі ўключаныя затым ва ўтвораныя Напалеонам I Ілірыйскія правінцыі. Заходняя Галіцыя пераходзіла ад Аўстрыі да герцагства Варшаўскага, Тарнопальская акруга Галіцыі - да Расіі (як кампенсацыя за яе ўдзел у вайне на баку Францыі). Аўстрыя абавязвалася далучыцца да кантынентальнай блакады, парваць адносіны з Вялікабрытаніяй, прызнаць ўсе змены, якія будуць праведзены Напалеонам I у Іспаніі, Партугаліі і італьянскіх дзяржавах (у дагаворы спецыяльна была пазначана адмова Аўстрыі ад ўмяшання ва ўнутраныя справы гэтых дзяржаў). Колькасць аўстрыйскіх войскаў скарачалася да 150 тыс. чал. На Аўстрыю накладалася кантрыбуцыя. Са свайго боку Напалеон I гарантаваў цэласнасць валадарстваў Аўстрыі. Шонбрунскі мір фактычна ператвараў Аўстрыю ў залежную ад Францыі дзяржаву. Шонбрунскі мір быў юрыдычна ануляваны рашэннем Венскага кангрэса 1814-15.

## Гл. таксама 
* Вайна Пятай кааліцыі

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Аўстрыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Францыі
Катэгорыя:Дагаворы Напалеонаўскіх войнаў
Катэгорыя:Мірныя дагаворы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Кастрычнік 1809 года
Катэгорыя:Гісторыя Вены
Катэгорыя:1809 год у Еўропе
Катэгорыя:Падзеі 14 кастрычніка
Обальская сядзіба

**Обальскі сядзібна-паркавы комплекс** — рэшткі сядзібнага дома і парк, якія захаваліся ў гарадскім пасёлку Обаль (Шумілінскі раён, Віцебская вобласць, Беларусь).

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1-й палове XIX стагоддзя. З 1920 года ў сядзібе была школа, пасля Вялікай Айчыннай вайны — дзіцячы дом. Пазнй — інтэрнат працаўнікоў Обальскага керамічнага завода.

Сядзіба значна пацярпела ад пажару і разрабаванняў.

## Архітэктура 
Сядзібны дом двухпавярховы, пабудаваны з цэглы. Галоўны ўваход вылучаны чатырохкалонным порцікам. З боку парку дом мае высокі цокальны паверх над выступаючай аркадай. Перад уваходам дзве скульптуры львоў.

Цэнтральнае месца ў інтэр’еры займае шырокі вестыбюль і парадная зала. На другім паверсе размяшчаліся жылыя пакоі. Гаспадарчыя памяшканні вынесены ў цокальны паверх. Першапачатковая планіроўка зменена падчас рамонту 1905—1907 гадоў.

Галоўным фасадам будынак выходзіць на невялікую плошчу з газонам.

## Парк 
За домам, на беразе ракі, невялікі пейзажны парк да якога вядуць пліты-прыступкі. Ліпавая алея паўколам апаясвае парк. Цэнтр парку — лужок з групамі лісцевых дрэў і астраўкамі хмызнякоў.

## Літаратура 
* Обольская усадьба // Память: историко-документальная хроника Шумилинского района / редкол.: И. П. Шамякин [и др.]. — Мн., 1985. — С. 24.
* Сядзіба // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 472.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Грабніцкія
Катэгорыя:Обаль (Шумілінскі раён)
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Шумілінскага раёна
Фёдар Васілевіч Аляшкевіч

**Фёдар Васілевіч Аляшкевіч** (, в. Балотца, Навагрудскі павет — ) — беларускі нейрахірург. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996; чл.-кар. з 1994), доктар медыцынскіх навук (1973), прафесар (1980). 

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 мая 1936 года ў в. Балотца Навагрудскага павета (цяпер — Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць).

Скончыў Шчорсаўскую сярэднюю школу. У 1959 годзе скончыў Мінскі медыцынскі інстытут. У 1959—1961 гг. — загадчык хірургічнага аддзялення Суботніцкай участковай бальніцы, намеснік галоўнага лекара Іўеўскага раёна. З 1974 г. — дацэнт, прафесар, загадчык курсам нейрахірургіі Мінскага медінстытута, з 1989 г. — загадчык кафедры, з 2007 г. — прафесар Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта. У 1980—2000 гг. — галоўны нейрахірург Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь. У 2000—2004 гг. — член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога склікання.

Навуковыя даследаванні прысвечаны сасудзістым парушэнням галаўнога мозгу, чэрапна-мазгавым траўмам, пухлінам галаўнога мозгу, эпілепсіі, болевым сіндромам. Распрацаваў і ўжыў новы метад лячэння артэрыяльнай спазмы мазгавых сасудаў — мясцовае ўздзеянне навакаінаміду на сасуды мозгу. Упершыню вывучыў ролю і значэнне перакіснага акіслення ліпідаў пры чэрапна-мазгавой траўме.

Памёр 29 снежня 2008 года.

## Асноўныя працы 
* Травма нервной системы. Мн., 1988.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 1. — Мінск, 1996.
* Национальная академия наук Беларуси : персональный состав, 1928—2015. — Минск, 2016.
* Национальная Академия наук Беларуси : персональный состав, 1928—2008 гг. — Минск, 2008.

## Спасылкі 
* Фёдар Васілевіч Аляшкевіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Нейрахірургі Беларусі
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім раёне
Катэгорыя:Нейрахірургі СССР
Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ
Труба Вентуры

thumb|300px|Доўгая труба Вентуры
**Труба Вентуры** — прылада для вымярэння расходу або хуткасці патоку газаў і вадкасцей, уяўляе сабой трубу з гарлавінай, якая ўключаецца ў разрыў трубаправода.  Названая ад імя італьянскага вучонага Дж. Вентуры.

## Прынцып дзеяння 
У аснове прынцыпу дзеяння трубы Вентуры ляжыць эфект Вентуры - з'ява памяншэння ціску ў патоку вадкасці або газу, калі гэты паток праходзіць праз звужаны ўчастак трубы.

## Канструкцыя 
Труба Вентуры складаецца з уваходнага конусу (2), гарлавіны (3) і дыфузора (4). Для выраўноўвання ціску на перыферыі гарлавіна і ўваходны конус маюць колцавыя усярэдневальныя камеры (1), у ніжняй частцы якіх усталёўваюць прыстасаванні для спуску вадкасці. Калі канчатковы дыяметр дыфузора меншы за дыяметр трубаправода, то труба называецца кароткай, калі роўны - доўгай. Адводы ад трубы падключаюць да дыфэрэнцыйнага манометра. Расход вызначаецца выразам:

Q = \frac{CA_2}{\sqrt{1-\left(\frac{A_2}{A_1}\right)^2}}\sqrt{2\frac{P_1-P_2}{\rho}}, дзе

**Q** — аб'ёмны расход вадкасці

**C** — эксперыментальны  каэфыцыент, паказвае страты ўнутры расходамера,

**A1** і **A2**— плошчы сячэння трубаправода і гарлавіны адпаведна,

**ρ** — шчыльнасць вадкасці альбо газа,

**P1** і **P2** — статычныя ціскі на ўваходзе трубы і ў гарлавіне.

У выпадку вымярэння расходу газа ў выраз уводзяць каэфіцыент сціскальнасці газа.

Катэгорыя:Датчыкі
Катэгорыя:Аэрадынаміка
Катэгорыя:Гідрадынаміка
Алексютовіч

**Алексютовіч** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Барыс Канстанцінавіч Алексютовіч, інжынер-падпалкоўнік, сапёр
* Канстанцін Андрэевіч Алексютовіч, беларускі балетмайстар
* Ларыса Канстанцінаўна Алексютовіч, беларускі балетмайстар
* Мікалай Астапавіч Алексютовіч, беларускі гісторык і філосаф

## Гл.таксама 
* Александровіч
Norrlands Guld

**Norrlands Guld** — шведская марка піва дортмундскага тыпу. Маркай валодае бровар "Спендрупс". 

Піва было прадстаўлена ў 1965 г. броварам Салефтэа пад маркай *Norrlands Öl* (Паўночнае піва). Сваю цяперашнюю назву атрымала ў 1976 г. у бровары Ворбі, якая выкупіла бровар Салефтэа. У 1989 бровар Ворбі набыў бровар Спендрупс, які і кіруе гандлёвай маркай па сённяшні дзень. 

У пачатку 1990 гадоў на рынку прысутнічала піва сярэдняй моцнасці пад маркай *Norrlands Silver* (Серабро Поўначы). У 1995 была зроблена няўдалая спроба выпусціць на рынак піва высокай моцнасці пад назвай *Norrlands Dynamite* (Паўночны Дынаміт). 

У 2005 г. быў выпушчаны т.зв. безалкагольны варыянт піва з утрыманнем алкаголю 0,5%.

Катэгорыя:Шведская кухня
Катэгорыя:З’явіліся ў 1965 годзе
Катэгорыя:Піва Швецыі
Свята-Троіцкая царква (Лявонпаль)

**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у вёсцы Лявонпаль Даўгінаўскага сельсавета (Мёрскі раён, Віцебская вобласць).

## Гісторыя 
У заходняй частцы вёскі. Пабудавана ў 1774 годзе з дрэва як касцёл.

## Архітэктура 
Твор народнага дойлідства з рысамі барока.

Вырашана працяглым зрубам пад двухсхільным стромкім гонтавым дахам з цыбулепадобнай галоўкай на васьмігранным барабане пасярэдзіне вільчыка. Высокая пяцігранная апсіда, да якой далучаны нізкія бакавыя сакрысціі, накрыта вальмавым дахам. Вертыкальна ашаляваныя фасады расчлянёны высока ўзнятымі рашотчатымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі і брусамі-сцяжкамі ў прасенках. Галоўны фасад завершаны трохвугольным франтонам даху і раней меў 2 бакавыя вежы. Перад уваходам ганак-паперць.

## Інтэр’ер 
Унутры ў габарытах асноўнага зруба вылучаны вузкі прытвор, над якім размешчаны хоры. Драўляная скульптура «Укрыжаванне» 18 ст., абразы 18 — 19 ст. «Святы Пётр», «Святы Павел».

## Званіца 
На вуглу царкоўнай сядзібы пастаўлена невялікая драўляная званіца — помнік народнага драўлянага дойлідства. Двух’яруснае 4-граннае вежападобнае збудаванне на мураваным цокалі. Другі адкрыты каркасны ярус-звон вылучаны шырокім гонтавым адлівам і накрыты шатровым гонтавым дахам.

## Літаратура 
*  — С. 311.
* Свята-Троіцкая царква // Хрысціянскія храмы Беларусі на фотаздымках Яна Балзункевіча. Пачатак XX стагоддзя : да двухтысячагоддзя Іісуса Хрыста / уклад. А. М. Кулагін, У. А. Герасімовіч. — Мн., 2000. — С. 103.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Мёрскага раёна
Катэгорыя:Лявонпаль
Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:1782 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Полацкай і Глыбоцкай епархіі
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Інфармацыйна-пошукавая мова

**Інфармацыйна-пошукавая мова** (ІПМ) — штучная мова, якая ўяўляе сабой сукупнасць сродкаў для апісання фармальнай і зместавай структуры для пошуку (шляхам індэксавання) па запыту карыстальніка.

## Структура 
У ІПМ магчыма выдзеліць алфавіт, лексіку і граматыку.
* Алфавіт — сукупнасць вызначаных сімвалаў для запісу слоў і выразаў. У многіх мовах для гэтага выкарыстоўваюць сімвалы натуральнай мовы.
* Лексіка — сукупнасць усіх выкарыстоўваемых у мове слоў, лексічных адзінак.
* Граматыка — правілы складання выразаў. Граматыка ў шмат якіх ІПМ з’яўляецца фармальнай, а ў некаторых адсутнічае ўвогуле.
Для ўпарадкавання лексічных адзінак пры пабудове лексікі ўжываюцца парадыгматычныя адносіны паміж лексічнымі адзінкамі. Гэтыя адносіны ўсталёўваюцца і фіксуюцца ў слоўніку мовы, зыходзячы з патрэб інфармацыйнага пошуку.

## Тыпы і віды ІПМ 
### Спосаб задавання лексічных адзінак 
# Кантралюемыя — мовы, слоўнікавы склад якіх задаецца і кантралюецца пры дапамозе слоўнікаў і табліц. Да іх адносяць розныя сістэмы класіфікацыі (УДК, ББК, класіфікацыя Дзьюі).
## Мова прадметных рубрык. На аснове іерархічнай класіфікацыі ствараюцца сістэматычныя каталогі. На аснове мовы прадметных рубрык ствараюцца прадметныя каталогі. Алфавітныя каталогі — ручны пошук.
## Дэскрыптарныя ІПМ, а таксама мова ключавых слоў — аўтаматычны пошук.
# Некантралюемыя — лексіка не задаецца слоўнікам, а будуецца на аснове выбару тэрмінаў натуральнай мовы. Такія ІПМ сталі шырока выкарыстоўвацца ў апошні час.

### Парадак запісу лексічных адзінак 
# Некаардынуемыя мовы — у якіх не дапускаецца каардынацыя лексічных адзінак (няма сувязі паміж імі) ні ў працэсе індэксавання, ні ў працэсе пошуку (напрыклад: сістэма расстаноўкі кніг у бібліятэчным фондзе паводле інвентарных нумароў).
# Каардынуемыя ІПМ — мовы, у якіх лексічныя адзінкі звязваюцца, каардынуюцца паміж сабой ці ў працэсе індэксавання, ці ў працэсе выкарыстання.
## Перадкаардынуемыя — сувязі паміж лексічнымі адзінкамі ўсталёўваюцца перад пошукам.
## Посткаардынуемыя — сувязі паміж лексічнымі адзінкамі ўсталёўваюцца толькі падчас пошуку.

## Спасылкі 
* Артыкул «Інфармацыйна-пошукавая мова» ў Вялікай Савецкай Энцыклапедыі
* Дзесятковая класіфікацыя Дзьюі. Асноўныя дзяленні. Пераклад 21-га выдання
Катэгорыя:Штучныя мовы
Абсалют (гарэлка)

**Абсалют Гарэлка** — шведскі брэнд гарэлкі. Вырабляецца кампаніяй Vin & Sprit.

У сакавіку 2008 года шведскі ўрад, які валодаў кампаніяй Vin & Sprit, праз аўкцыён прадаў 100 % акцый гэтай кампаніі французскай фірме Перно Рыкар (Pernod Ricard).

## Гісторыя 
Назва «Абсалют Гарэлка», якую атрымаў абсалютна новы прадукт ў 1879 годзе, паходзіць часткова з шведскага напою «Абсалют Рэнат Брэнвін» (Absolut Renat Brännvin, абсалютна чыстае «зваранае» віно — назва, якая гаварыла пра спосаб яго падрыхтоўкі шляхам перагона або «варэння» спіртазмяшчальнай масы) і з гарэлкі.

Першапачатковыя канцэпцыі, распрацаваныя маркетолагамі, спрабавалі падкрэсліць шведскія карані новай маркі. Па адной з іх, гарэлку хацелі назваць «Гарэлкай шведскіх бландынаў» з выявай на этыкетцы вікінгаў, якія займаюцца разбоем, а па іншай — «Гарэлкай каралеўскага двара» з выявай графіна, пакрытага інеем. Прапаноўвалася нават загарнуць бутэльку ў паперу. Аднак ні адна з ідэй не давала належнага прадстаўлення аб якасці і паходжанні гарэлкі.

Рашэнне прыйшло пасля таго, як была абраная форма бутэлькі. Спецыяліст па рэкламе Гунар Броман разглядаў вітрыну антыкварнай крамы ў Стакгольме і нечакана ўбачыў там шведскую аптэчную бутэльку. Яна была элегантнай, нестандартнай, простай і вельмі «шведскай». Некалькім дызайнерам даручылі дапрацаваць форму бутэлькі, пасля чаго вырашылі наогул адмовіцца ад этыкеткі, каб не закрываць крышталёва чыстае змесціва бутэлькі.

Сёння «Абсалют» з’яўляецца трэцяй па велічыні гандлёвай маркай алкагольных спіртных напояў у свеце пасля Bacardi і Smirnoff, якія рэалізуюцца ў 126 краінах. Найбуйнейшым экспартным рынкам з’яўляюцца ЗША, дзе ў 2003 годзе было прададзена каля 73&nbsp;000&nbsp;000 літраў.

## Гатункі 
* Absolut Vodka (Blue Label выпускаецца з 1979, утрыманне алкаголю 40 %)
* Absolut Vodka (Red Label, утрыманне алкаголю 50 %) — вытворчасць спынена
* Absolut Peppar (выпускаецца з 1986 з водарам перцу)
* Absolut Citron (выпускаецца з 1988 з водарам цытрусавых)
* Absolut Kurant (выпускаецца з 1992 з водарам чорнай парэчкі)
* Absolut Mandrin (выпускаецца з 1999 з водарам апельсіна і мандарына)
* Absolut Vanilia (выпускаецца з 2003 з водарам ванілі)
* Absolut Raspberri (выпускаецца з 2004 з водарам маліны)
* Absolut Peach (выпускаецца з 2005 з водарам персіка)
* Absolut Ruby Red (выпускаецца з 2006 з водарам грэйпфрута)
* Absolut Pears (выпускаецца з 2007 з водарам грушы)
* Absolut Mango (выпускаецца з 2008 з водарам манга)
* Absolut Level (выпускаецца з 2004) — вырабляецца ў пэўных краінах
* Absolut 100 (выпускаецца з 2007, утрыманне алкаголю 50 %)
* Absolut Berri Acai (выпускаецца з 2010 з водарам асаі)
* Absolut WILD TEA (black tea, elderflower flavor, выпускаецца з 2010)
* Absolut ORIENT APPLE (імбірны яблык, same taste as Absolut BROOKLYN and Absolut SVEA, выпускаецца з 2011)
* Absolut GRAPEVINE white grape, dragon fruit & papaya flavor (выпускаецца з 2011)
* Absolut Miami (выпускаецца з 2012 з водарам цытрусавых)
* Absolut Cut (выпускаецца з 2005, утрыманне алкаголю 5,5 %, з трыма рознымі водарамі) — вырабляецца ў Канадзе з 2005 года і ў Аўстраліі з 2006

Катэгорыя:Гарэлка
Канятын (Сосныцкі раён)

**Канятын** () — сяло ва Украіне, у Сосныцкім раёне Чарнігаўскай вобласці. Насельніцтва складае 825 чалавек (2001 г.). Утварае асобны Канятынскі сельскі савет.

## Геаграфія 
Вёска знаходзіцца на правым беразе ракі Дзясны паміж вёскамі Зметнеў і Гута.

Катэгорыя:Населеныя пункты Сосныцкага раёна
Тубуаі (астравы)

**Астравы Тубуа́і** (таіц.: *Tupua’i*) або **астравы О́страль** () — архіпелаг у Ціхім акіяне. Уваходзіць у склад Французскай Палінезіі. Агульная плошча — 148 км².

Архіпелаг размешчаны на поўдзень ад астравоў Таварыства. Уключае 7 астравоў (5 з якіх прынята вылучаць як асобную ўнутраную групу Тубуаі) і 2 вялікія водмелі вулканічнага і каралавага паходжання. Найбуйнейшыя астравы — Тубуаі і Рапа-Іці.

Гэта адзін з найстаражытнейшых рэгіёнаў Палінезіі. Продкі палінезійцаў-тубуаі прыбылі сюды каля 1400 гадоў таму. У 1880—1889 гг. яны былі падначалены Францыі.

Асноўныя галіны эканомікі — рыбалоўства і сельская гаспадарка. Мясцовыя ўлады імкнуцца развіваць турызм.

## Спасылкі 
* Tubuai Islands
* Austral Islands 

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Францыі
Катэгорыя:Астравы Французскай Палінезіі
Катэгорыя:Архіпелагі паводле алфавіта
Ананас

**Ананас** (*Ananas*) — род шматгадовых травяністых раслін сямейства брамеліевых.

Адрозніваецца каля 10 відаў. Пашыраны ў трапічнай Амерыцы. Культывуюць ананас буйначубковы. Найбольшыя плантацыі на Гаваях і Філіпінскіх а-вах, у Малайзіі, Мексіцы, Бразіліі, на Кубе. Вырошчваюць у аранжарэях і як пакаёвую расліну.

Лісце скурыстае, амаль лінейнае (даўжыня да 90 см), па краях калючазубчастае, утварае прыкаранёвую разетку. Кветкі сабраны ў густое суквецце. Цвіце на другі—трэці год. Шышкападобнае залаціста-жоўтае суплоддзе складаецца з многіх ягад (пладоў), важыць 3—5, радзей каля 16 кг. Плады сакаўныя і духмяныя, багатыя цукрам, арганічнымі солямі і вітамінамі, ядомыя. 3 лісця некаторых відаў ананасу атрымліваюць валакно. Размнажаюць вегетатыўна — атожылкамі або верхавінкавымі чаранкамі.

## Літаратура 
* Ананас // БЭ ў 18 т. Т. 1. Мн., 1996.

Катэгорыя:Брамеліевыя
Мулк Радж Ананд

**Мулк Радж Ананд** (, г. Пешавар, Брытанская Індыя — ) —  індыйскі пісьменнік.

Скончыў Лонданскі ўніверсітэт (1929). Доктар філасофіі, прафесар Пенджабскага ўніверсітэта (1962). Прэзідэнт Індыйскай акадэміі мастацтваў.

Піша на англійскай мове. Аўтар раманаў сацыяльна-палітычнага кірунку: «Недатыкальны» (1935), «Кулі» (1936), «Два лісткі і бутон» (1937), гістарычнай трылогіі «Вёска» (1939), «За чорнымі водамі» (1940), «Меч і серп» (1942). У раманах «Асабістае жыццё індыйскага раджы» (1953), «Споведзь закаханага» (1976), «Пузыр» (1984) выразныя рысы экзістэнцыялізму і фрэйдызму. Аўтар мастацтвазнаўчых прац, філасофскіх трактатаў.

## Літаратура 
* Чубакоў С. Ананд // БЭ ў 18 т. Т. 1. Мн., 1996.

Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Індыі
Катэгорыя:Дактары філасофскіх навук
Катэгорыя:Журналісты Індыі
Аер

**Ае́р** (*Acorus*) — род шматгадовых травяністых раслін.

## Батанічнае апісанне 
Расліны аеру звычайнага вышынёю 30—120 см, маюць характэрны пах. Сцябло прамое, лісце даўжынёй да 1 м. Карэнішча тоўстае, доўгае, з бародаўчатай паверхняй. Кветкі дробныя, зеленавата-жоўтыя, у цыліндрычных зялёных каташках даўжынёю 6—8 см. Плод — маланасенная сухая ягада. Размнажаецца пераважна дзяленнем карэнішча.

## Арэал 
Адрозніваюцца 2 віды, пашыраныя ва ўмераных і субтрапічных зонах Еўразіі і Паўночнай Амерыкі.

 (народныя назвы — ірны корань, шувар, касатар, явар, ярай, яір) расце на балотах, водмелях рэк, азёр, сажалак, старыц, канаў. Радзіма — Усходняя Азія. У ХІІІ ст. як лекавая расліна завезена ў Польшчу, у XVI ст. яго пачалі разводзіць у Заходняй Еўропе.

, асабліва пашыраны ў Японіі, вядомы як акварыумная расліна.

## Прымяненне 
Лекавыя, араматычныя, дубільныя расліны.
Настой з аеру ўжываецца для ўзбуджэння апетыту, як танізіруючы сродак, прэпараты — пры лячэнні язвавай хваробы, гастрыту. Эфірны алей выкарыстоўваецца ў лікёра-гарэлачнай і кандытарскай вытворчасці, парфумерыі.

## Літаратура 
* 
* 
* *Калініна З. А.* Аер //  — С. 41.

Катэгорыя:Аерныя
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Франка Вентуры

**Франка Вентуры** (, Рым, Італія — , Турын, Італія) — італьянскі гісторык і журналіст. У 1933 за ўдзел у арганізацыі ў Турыне студэнцкай антыфашысцкай маніфестацыі быў прысуджаны да 18 гадоў турмы. Збег у Францыю. Падчас 2-й сусветнай вайны ў 1943-45 адзін з арганізатараў партызанскага руху ў П’емонце. Вентуры вядомы як даследчык асветніцкага руху 18 ст. у Еўропе (у Францыі і Італіі) і гісторыі рэвалюцыйна-дэмакратычнага руху ў Італіі, Францыі і Расіі ў 19 ст. Вукладчык Турынскага ўніверсітэта. Сын знакамітага гісторыка-мастацтвазнаўцы Ліянела Вентуры.

Катэгорыя:Гісторыкі Італіі
Антанас Венуоліс

**Антанас Венуоліс** (псеўданім; сапраўднае прозвішча Жукаўскас; , , цяпер Анікшчайскі раён — , ) — літоўскі пісьменнік, народны пісьменнік Літоўскай ССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У 1903-07 працаваў на Каўказе, за ўдзел у Рэвалюцыі 1905-07 быў заключаны ў Тбіліскую турму. З 1907 жыў у Маскве. Скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта ў 1910. У 1918 пераехаў у Літву. У літоўскую літаратуру ўвайшоў пасля Рэвалюцыі 1905-07 як пісьменнік-рэаліст дэмакратычнага кірунку (нарыс «У турме», 1905; «Каўказскія легенды», 1905-06). Пісаў апавяданні «Тапельніцы», 1909, «Вярнуўся», 1908; «Жонка», 1909.

На гістарычныя тэмы напісаны раман «Раздарожжы» (1932) аб барацьбе літоўцаў з крыжакамі, п'еса «1831» (1936). У аповесці «Прыёмная дачка» (1946). У 1957 апублікаваў кнігу «З маіх успамінаў» і зборнік «Паданні і легенды».

## Пераклады 
На беларускую мову творы Венуоліса перакладалі С. Грахоўскі (у кн.: «Літоўскія апавяданні», 1957), Н. Рыбак (у кн. «Бурштынавыя пацеркі», 1984).

## Спасылкі 
* Біяграфія і эпісталярныя матэрыялы 
* Classic Lithuanian Literature Anthology: Antanas Vienuolis 
* Мемарыяльны дом-музей Антанаса Венуоліса

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Грузіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Літвы
Катэгорыя:Літоўскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Літвы
Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Літоўскай ССР
Афрыхілі

**Афрыхілі** (Ni Afrihili Oluga ці El-Afrihili) — занальная штучная мова прапанаваная гісторыкам К. А. Кумі Атарбахам з Ганы ў 1973 годзе як дапаможная мова для народаў жывучых на поўдзень ад Сахары з фаналогіяй, слоўнікам заснаваных на мовах афрыканскіх народаў, галоўным чынам мовах банту. міжнародныя словы пазычаюцца з афрыканскіх моў, каб не выглядаць чужымі.
Афрыхілі выкарыстоўвае лацінскі алфавіт з дадатковымі літарамі ɛ і ɔ для спецыяльных галосных гукаў.
Назоўнікі і толькі назоўнікі, адначасова пачынаюцца і канчаюцца з галосных. Множны лік вызначаецца шляхам змены паміж сабой пазіцый пачатковага і канчатковага складаў. Мова мае шмат інфіксаў. Націскавы склад часцей за ўсё другі.

## Прыклады 
* *Zuru lu…* Добры дзень
* *Zuru zinga…* Добрай раніцы
* *Zuru masa…* Добры пасляпалудзенны час
* *Zuru dani…* Добры вечар
* *Zuru bali…* Добрай ночы
* *!Afiraho… Tchin!* На вашае вітанне!
Прыклад (без пераклада):
Kwaku na Akula mai atapiro atajirin wɛna liwa yuide fu kusa. Ni atapiro atajirin mai imulezi ibarin wɛna yɛ f’amotsoala. Ni amotsoala yɛ arenobo kika Kwaku na Akua baitu fu duka yɛ ukuetu upapam tare.
Ku atapiro mai afu okisiva so nehi nesa bɛ, na ni imao no inta tabonadi you. Fumai arafi f’amotsoala tó okisiwa.

## Бібліяграфія 
K. A. Kumi Attorbah Ni Afrihili Oluga: The Afrikan Continental Language
Accra, Ghana; 2nd ed., 1973 Lib. of Cong. call no PM8063. A8 1973

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1970 годзе
Венскі мірны дагавор (1738)

**Венскі мірны дагавор** — мірны дагавор, падпісаны ў Вене 18 лістапада 1738 года паміж Аўстрыяй і Францыяй, завяршыў вайну за польскую спадчыну. Францыя прызнала саксонскага курфюрста Фрыдрыха Аўгуста II польскім каралём (Аўгуст III), яе стаўленік Станіслаў Ляшчынскі адмаўляўся ад прэтэнзіяў на польскі прастол, але атрымліваў Латарынгію, якая пасля яго смерці павінна была перайсці да Францыі. Да малодшай лініі іспанскіх Бурбонаў пераходзілі (ад Аўстрыі) Неапаль і Сіцылія. Аўстрыя атрымлівала Парму і П'ячэнцу, да герцага Франца Стэфана Латарынгскага (зяця імператара Карла VI) пераходзіла Таскана. Францыя пагадзілася гарантаваць аўстрыйскую прагматычную санкцыю 1713 года. Да Венскага мірнага дагавора 1738 года далучыліся у 1739 П'емонт, Іспанія, Расія, Польшча.

Катэгорыя:Мірныя дагаворы XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Аўстрыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Францыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Іспаніі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:1738
Навамышскі сельсавет

**Навамы́шскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Новая Мыш.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Навамышскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. З 8 красавіка 1957 года сельсавет у складзе Баранавіцкага раёна. 22 сакавіка 1962 года ў склад сельсавета з Палонкаўскага сельсавета перададзены вёскі Балабановічы, Бараўцы, Гінцавічы, Дзераўная і Магіляны. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Навамышскага сельсавета было 12 населеных пунктаў. 17 лютага 1975 года да сельсавета далучана частка скасаванага Гірмантаўскага сельсавета (вёскі Драгабылле, Лугавая, Пастарынне). 27 лютага 1978 года ў склад горада Баранавічы ўключаны хутар Храсты. 18 сакавіка 1985 года пасёлак Жамчужны перададзены ў склад новаўтворанага Жамчужненскага сельсавета. 29 снежня 2012 года скасаваны вёскі Бараўцы і Зорная (уключаны ў склад горада Баранавічы). 26 чэрвеня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Цешаўлянскага сельсавета (9 населеных пунктаў: вёскі Белалессе, Забалацце, Лебяжаны, Люшнева, Старая Мыш, Цешаўле, Цюхнявічы, Шпакоўцы і пасёлак Першамайскі).

## Склад 
У склад сельсавета да пашырэння ў 2013 годзе ўваходзілі 1 пасёлак, 1 аграгарадок і 11 вёсак:

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (14 населеных пунктаў) — 4669 чалавек, з іх 82,2 % — беларусы, 10,4 % — палякі, 5,2 % — рускія, 1,3 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (21 населены пункт) — 3757 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Навамышскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Вярблюдка

**Вярблюдка** (*Corispermum*) — род раслін сямейства , налічвае больш за 60 відаў. Распаўсюджаныя ў Паўночнай Амерыцы і Еўразіі, аднак дакладны арэал не апісаны.

## Біялагічнае апісанне 
Аднагадовыя невысокія травы з разгалінаваным сцяблом вышынёй 10—60 см і прамым тонкім лісцем з 1—3 падоўжнымі жылкамі. Кветкі дробныя, сабраныя ў вузкакаласападобнае суквецце. У некаторых відаў Corispermum ёсць толькі адна тычынка. Плод эліптычны, пляскаты з бакоў. Насенне мае кольцападобны сагнуты зародак і развіты эндасперм.

Кармавыя расліны. Некаторыя віды — пустазелле.

## Віды 
Паводле базы даных *The Plant List* (2013) род уключае 69 відаў

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* *Траццякоў Д. І.* Вярблюдка // 

## Спасылкі 
* Род *Corispermum* // Плантариум 

Катэгорыя:Лебядовыя
Цешаўлянскі сельсавет

**Цешаўля́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Цешаўле.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Чэшаўленскі сельсавет** у складзе Навамышскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Чэшаўле. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. З 8 красавіка 1957 года ў складзе Баранавіцкага раёна. 22 сакавіка 1962 года ў склад сельсавета з Перхавіцкага сельсавета перададзены населеныя пункты Люшнева і Марусіна. У 1965 годзе сельсавет перайменаваны ў Цешаўлянскі, а цэнтр сельсавета атрымаў назву Цешаўля. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Цешаўлянскага сельсавета было 9 населеных пунктаў. 26 чэрвеня 2013 года сельсавет скасаваны, населеныя пункты пераданы ў Навамышскі сельсавет.

## Склад 
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 1 пасёлак і 8 вёсак:

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Навамышскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе