Інтэлект гарыл

**Інтэлект гарыл** даследаваны менш, чым у іншых гамінід. У цяперашні час на здольнасць зносін на мове жэстаў былі даследаваны толькі 3 гарылы.

Гарылы лічацца бліжэйшымі сваякамі чалавека пасля шымпанзэ, але аддзяліліся ад людзей амаль адначасова з шымпанзэ. Яны таксама валодаюць большым памерам мозгу, чым шымпанзэ і часам больш, чым некаторыя людзі. Рэкорд працягласці жыцця — 56 гадоў.

Хоць гэтыя жывёлы не могуць казаць з-за будовы галасавога апарата, яны здольныя мець зносіны рукамі на мове глуханямых людзей (на мове жэстаў). Яны здольныя ўжываць слова ў пераносным сэнсе, могуць ствараць новыя паняцці, камбінуючы вядомыя словы, напрыклад: «запальнічка» — «бутэлька-запалка», валодаюць пачуццём гумару.  авалодала больш чым тысяччу знакаў мовы жэстаў  і здольная ўспрымаць на слых і разумець каля дзвюх тысяч англійскіх гутарковых слоў. Таксама яна навучылася валодаць камп’ютарнай клавіятурай і асвоіла 500 знакаў на мове сімвалаў, але ў спалучэнні з рознымі сэнсавымі значэннямі іх лік даходзіць да тысячы. Яна таксама ўмее маляваць.

Паколькі гарылы траваедныя, у адрозненне ад іншых гамінід ў прыродзе яны выкарыстоўваюць прылады працы мала. Заўважана было толькі выкарыстанне палак для падтрымкі паставы і праверкі глыбіні вады і бярвёны як моста. Аднак у няволі яны выкарыстоўваюць прылады працы таксама часта, як шымпанзэ. Гарылы ў Пражскім заапарку апраналі драўніну на поўсць як «тэпцікі» пры хадзе па снезе або для перасячэння вільготнага ўчастку падлогі. Яшчэ гарылы будуюць гнёзды. Дзённыя гнёзды, як правіла, простыя зборкі галінак і лісця на зямлі, а начныя гнёзды больш складаныя канструкцыі на дрэвах.

## Самасвядомасць 
Усе гарылы, якія даследаваліся ў лабараторыях (Кока і Майкл) прайшлі  на наяўнасць самасвядомасці і іх здольнасці зносін на мовах жэстаў цалкам даказваюць наяўнасць самасвядомасці.)

## Мова 
### Мова жэстаў 
Эксперыменты паказалі, што гарылы валодаюць сімвалічным мысленнем і лёгка карыстаюцца прынцыпам абагульнення, ужываючы знаёмыя жэсты ў новых сітуацыях. Чалавекападобныя малпы здольныя ўжываць слова ў пераносным сэнсе, валодаюць метафарамі. Яны могуць ствараць новыя паняцці, камбінуючы вядомыя словы, напрыклад: «запальнічка» — «бутэлька-запалка».

Гарыла Кока авалодала больш чым тысяччу знакаў мовы жэстаў амслена і здольная ўспрымаць на слых і разумець каля дзвюх тысяч англійскіх гутарковых слоў. Яна ўмее жартаваць і апісваць свае пачуцці — сум, незадаволенасць. Самая вядомая яе жарт: яна называла сябе «добрай птушачкай», заяўляючы, што ўмее лётаць, але потым прызналася, што гэта жарт. Калі яе партнёр, гарыла Майкл, адарваў нагу ў яе Шытая лялькі, Кока сказала яму на мове жэстаў: «Ты брудны дрэнны туалет».

Патэрсан кажа, што яна зафіксавала яе ў вынаходстве новых знакаў жэстаў. Напрыклад, яна кажа, што яе ніхто не вучыў слову «кальцо», але каб сказаць яго, Кока сказала «палец» і «бранзалет», адсюль і «палец-бранзалет».

Ёй вядомыя такія абстрактныя паняцці, як «нуда» і «ўяўленне». Калі Кока ўбачыла конь з аброццю ў роце, яна сігналізавала «Конь сумны», патлумачыўшы — «Зубы». Таксама Кока вельмі не любіць мыцца ў ванне і на фотаздымак іншай малпы, вядомай у ванну, адрэагавала: «Я там плакаць» (на амерыканскай мове жэстаў няма формы слова).

Яна выдатна разумее, што такое мінулае і будучыня.

Яна паведамляе, калі ёй дрэнна, і нават можа выказаць на шкале сілу болю. Тым не менш, яна аддае перавагу трываць, пакуль боль не стане вельмі моцнай. Калі ў яе захварэў зуб, яна змагла самастойна растлумачыць, наколькі ёй балюча па шкале ад 1 да 12 (яна паказала 9).

### У прыродзе 
Навукоўцы, якія вывучаюць гарылы ў прыродзе, выявілі ў іх не менш за 16 розных гукавых сігналаў.

## Мастацтва 
### Маляванне 
Кока здольная да малявання на ўзроўні развіцця трох-чатырохгадовага малога (у малпаў адсутнічае прамежак паміж вялікім і астатнімі пальцамі і ім цяжэй маляваць). Яна адлюстроўвае ў сваіх малюнках любімыя цацкі і ручных жывёл, якія знаходзіліся разам з ёй. І Майкл таксама ўмеў маляваць.

## Будаванне гарыл 
Гарылы будуюць дзённыя і начныя гнёзды. Дзённыя гнёзды, як правіла, простыя зборкі галінак і лісця на зямлі, а начныя гнёзды больш складаныя канструкцыі на дрэвах. Гнёзды ад 0,61 да 1,5 м у дыяметры і будуюцца індывідуальнымі гарыламі. Маладыя гарылы гняздуюцца ў адным гняздзе з бацькамі, але пасля трох гадоў самі будуюць гнёзды, спачатку блізка да іх бацькоў. Гнёзды гарыл размеркаваны адвольна і выкарыстоўваюцца спецыяльныя месцы дрэў для будаўніцтва і, здаецца, апартуністычнымі.

## Прылады працы гарыл 
Усе апісаныя ніжэй прылады працы выкарыстоўваліся гарыламі без ўмяшання людзей, так як у кватэрах, лабараторыях і з дапамогай дрэсіроўкі гарылы могуць выкарыстоўваць любыя прылады працы, як і людзі.

### У прыродзе 
Адно з магчымых тлумачэнняў адсутнасці назіраных выкарыстанняў інструментаў дзікімі гарыламі ў тым, што яны ў меншай ступені залежаць ад харчавання, якое не патрабуе выкарыстання інструментаў, так як яны выкарыстоўваюць харчовыя рэсурсы інакш, чым шымпанзэ. У той час як харчаванне шымпанзэ і арангутанаў патрабуе выкарыстання такіх інструментаў, як молаты, каб разбіваць арэхі і палачкі, каб лавіць тэрмітаў, гарылы маюць доступ да гэтых прадуктаў, расколваючы арэхі іх зубамі і разбіваючы тэрмітнікі рукамі.
* **Палачка**
Заходняя раўнінная гарыла жаночага полу выкарыстала прылады працы для праверкі глыбіні і як «палачку», каб падтрымаць сваю выправу пры перасячэнні глыбокай вады.
* **Стабілізатар**
Іншая гарыла жаночага полу выкарыстала асобны ствол ад невялікага хмызняку ў якасці стабілізатара пры пошуку ежы.
* **Мост**
Яшчэ адна гарыла выкарыстала бервяно ў якасці моста.

### У няволі 
* **Драўляныя тэпцікі і інш.**
Гарылы ў Пражскім заапарку выкарыстоўвалі інструменты некалькімі спосабамі, напрыклад апраналі драўніну на воўну ў якасці «тэпціку» пры хадзе па снезе або скрыжаванні мокрага ўчастка падлогі. Гарыламі ў заапарку былі зробленыя розныя інструменты.

* **Узбіванне лісця і насення**
У другой групе гарылы ў заапарку, назіралі як некалькі гарыл кідалі палкі і бярвёны ў дрэва, мабыць, каб збіць лісце і насенне.

* **Пагрозы**
Іншыя заходнія раўнінныя гарылы ў заапарку пагражалі адна адной палкамі і вялікімі кавалкамі дрэва.

* **Лесвіцы**
Некаторыя гарылы ў заапарку выкарыстоўваюць бярвёны як лесвіца.

## Прамахаджэнне 
Самец гарылы па мянушцы Амбам, які жыве ў брытанскім парку дзікіх жывёл у графстве Кент, праславіўся на ўвесь свет дзякуючы дзіўнай здольнасці: ён умее хадзіць на двух нагах як чалавек. Як адзначаюць супрацоўнікі парка, Прамахаджэнне — цалкам штодзённая рэч для гарыл. Яны часта перасоўваюцца на двух нагах, калі ім трэба перанесці нейкі прадмет, ці ў непагадзь, калі ім не хочацца марозіць рукі. Аднак, Амбам асвоіў тэхніку чалавечага перамяшчэння вельмі добра.

## Уцёкі з заапаркаў 
Гарыла Эвелін ўжо чатыры разы ўцякала з заапарка. У адзін з раз яна забралася на спіну іншага гарылы, адкуль і перамахнула праз плот. У другой — перабралася праз сцяну па ліянам, пасля чаго цэлую гадзіну бегала па заапарку. Таму наведвальнікаў прыйшлося ў тэрміновым парадку эвакуіраваць.

## Выратаванні дзяцей 
Гарыла  выратавала ад іншых гарыл трохгадовага хлопчыка, які ўпаў у корпус гарыл, у той час як у яе на спіне за яе поўсць схапілася яе 16-месячнае дзіця гарылы Каола ().

Самец гарылы Джамбо  таксама выратаваў ад іншых гарыл пяцігадовага хлопчыка, які ўпаў у корпус гарыл.

Гарыла  выратавала свайго сына Джонта (), які не дыхаў пры нараджэнні.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Чалавекападобныя малпы
Катэгорыя:Інтэлект