Роберт Фалкан Скот

{{Асоба
 |імя              = Роберт Фалкан Скот
 |арыгінал імя   = 
 |партрэт          = Scott of the Antarctic crop.jpg
 |памер           = 250px
 |подпіс          = Роберт Фалкан Скот у 1905 годзе
 |імя пры нараджэнні = 
 |род дзейнасці = Палярны даследчык, Афіцэр ВМФ Вялікабрытаніі
 |дата нараджэння    = 
 |месца нараджэння   = 
 |грамадзянства      = 
 |падданства       = 
 |дата смерці      =  29 сакавіка 1912 (43 гады) 
 |месца смерці     = 
 |бацька             = 
 |маці             = 
 |муж           = 
 |жонка          = 
 |дзеці             = 
 |узнагароды і прэміі = { style="background:transparent"
   

}
* Медаль Калума
* Каралеўскі медаль
* Залатыя медалі геаграфічных таварыстваў Англіі, ЗША, Даніі, Швецыі, Шатландыі, Філадэльфіі
 |сайт             = 
 |Commons          = Robert Falcon Scott
}}

**Ро́берт Фа́лкан Скот** (; , Плімут —  , ) — капітан каралеўскага флоту Вялікабрытаніі, палярны даследчык, адзін з першаадкрывальнікаў Паўднёвага полюса, які ўзначаліў дзве экспедыцыі ў Антарктыку: «*Дыскаверы*» (1901—1904) і «*Тэра Нова*» (1912—1913). Падчас другой экспедыцыі Скот разам з яшчэ чатырма ўдзельнікамі паходу дасягнуў Паўднёвага полюса 17 студзеня 1912 года, але выявіў, што іх на некалькі тыдняў апярэдзіла нарвежская экспедыцыя Руаля Амундсена. Роберт Скот і яго таварышы загінулі на зваротным шляху ад холаду, голаду і фізічнай знямогі.

Да свайго прызначэння кіраўніком «*Дыскаверы*» Скот рабіў звычайную кар’еру марскога афіцэра мірнага часу віктарыянскай Англіі, калі магчымасці прасоўвання па службе былі вельмі абмежаванымі, але ўвесь час адчуваўся недахоп амбіцыйных афіцэраў. Стаўшы на чале экспедыцыі, Скот атрымаў шанец пабудаваць выбітную кар’еру, хоць да палярных даследаванняў запалу не меў. Здзейсніўшы гэты крок, ён непарыўна звязаў сваё імя з Антарктыкай, якой нязменна заставаўся адданым на працягу дванаццаці апошніх гадоў свайго жыцця.

Пасля смерці Скот стаў нацыянальным героем Брытаніі. Гэты статус захоўваўся за ім на працягу больш 50-ці гадоў і быў засведчаны ў мностве мемарыялаў па ўсёй краіне. У апошнія дзесяцігоддзі XX стагоддзя гісторыя экспедыцыі «*Тэра Нова*» падверглася некатораму пераацэньванню, увага даследчыкаў засяродзілася на прычынах катастрафічнага фіналу, які абарваў жыццё Скота і яго таварышаў. У вачах грамадскасці з непахіснага героя ён ператварыўся ў аб’ект шматлікіх спрэчак, падчас якіх былі падняты вострыя пытанні пра яго асабістыя якасці і кампетэнцыі. У той жа час, сучасныя даследчыкі ацэньваюць фігуру Скота ў цэлым пазітыўна, падкрэсліваючы яго асабістую мужнасць і стаіцызм, прызнаючы пралікі, але прыпісваючы фінал экспедыцыі толькі нешчасліваму збегу акалічнасцей.

## Раннія гады 
### Дзяцінства 
Роберт Фалкан Скот нарадзіўся 6 чэрвеня 1868 года. Ён быў трэцім з шасцярых дзяцей у сям’і і з’яўляўся старэйшым сынам Джона Эдварда () і Ханны (;  Кумінг, ) Скот з Сток-Дэмерэла, прадмесця Дэванпорт, Плімут, графства Дэван.

У сям’і былі багатыя ваенныя і марскія традыцыі. Дзед Роберта быў карабельным казначэем, які выйшаў у адстаўку ў 1826 годзе. Ён набыў маёнтак Аўтлендс і невялікі плімуцкі піваварны завод. Трое яго сыноў служылі ў брытанскай Індыйскай арміі, чацвёрты стаў карабельным доктарам у ваенна-марскім флоце. І толькі Джон, пяты сын, з-за слабога здароўя не пачаў кар’еру ваеннага і застаўся дапамагаць бацьку. Калі Джону споўнілася 37 гадоў, у яго нарадзілася трэцае дзіця — Роберт Фалкан Скот. Праз два гады з’явіўся яшчэ адзін хлопчык — Арчыбальд, а за ім і дзве дзяўчынкі.

Джон Скот у той час атрымліваў даходы ад плімуцкага піваварнага завода, які ён атрымаў у спадчыну ад бацькі. Гады праз, калі Роберт пачаў рабіць сваю кар’еру марскога афіцэра, сям’я пацярпела сур’ёзную фінансавую няўдачу, і Джон быў вымушаны прадаць завод. Аднак раннія гады Роберт правёў у поўным дастатку.

Як адзначаюць некаторыя даследчыкі. Калі падрабязнасці смерці Скота сталі вядомыя, Амундсен заявіў: «*Я б з радасцю адмовіўся ад якой бы там ні было славы або грошай, калі такім чынам я змог бы выратаваць Скота ад яго жудаснай смерці. Мой трыумф азмрочаны думкай аб яго трагедыі, яна пераследуе мяне*». У 1948 годзе паводле матываў экспедыцыі «*Тэра Нова*» быў пастаўлены мастацкі фільм «*Скот з Антарктыкі*», дзе галоўную ролю адыграў Джон Мілс, прадставіўшы ўзор класічнага брытанскага героя. У 1985 годзе на экраны выйшаў тэлевізійны міні-серыял «*Апошняе месца на Зямлі*», заснаваны на скандальнай біяграфіі Скота ад Роланда Хантфарда. У 2013 годзе планіраваўся выпуск фільма «*Гонка да Паўднёвага полюса*», ролю Скота ў якім выканаў бы акцёр Кейсі Афлек. У 1980 годзе на сцэне была пастаўлена п’еса «*Terra Nova*» драматурга Тэда Талі, адно з цэнтральных месцаў у якой занялі ўяўныя дыялогі Скота са сваёй жонкай. Навуковая база ЗША, заснаваная на Паўднёвым полюсе ў 1957 годзе, носіць назву «*Амундсен-Скот*» у памяць пра абодвух першаадкрывальнікаў. Касмічны астэроід № 876 быў названы імем Скота. Таксама ў яго гонар названы два ледавікі, горы на  і  у Паўднёвым акіяне.

Ёсць таксама згадванне апошняй экспедыцыі Скота ў музыцы — англійская група «*iLiKETRAiNS*», якая выконвае музыку ў стылі інды і пост-рок, запісала песню, якая называецца «*Terra Nova*», і аднайменны анімацыйны кліп, у якім адноўлены падзеі экспедыцыі. У гэтым музычным творы англійскія рок-выканаўцы ўсклалі віну за гібель экспедыцыі на Роберта Скота.

Скот (разам з Георгіем Сядовым і інш.) паслужыў адным з прататыпаў капітана Татарынава ў рамане «*Два капітаны*» Веніяміна Каверына; у прыватнасці, Татарынаў, як і Скот, пачынае развітальны ліст жонцы са слоў «*Маёй ўдаве*». Акрамя таго, дэвіз герояў рамана «*Змагацца і шукаць, знайсці і не здавацца*» — амаль паўтарэнне эпітафіі на памятным крыжы, устаноўленым у гонар Роберта Скота і яго таварышаў.

29 сакавіка 2012 года, у дзень стагадовай гадавіны з дня смерці Скота, разам з вялікім лікам мерапрыемстваў і выстаў, у саборы Святога Паўла адбылася памінальная служба, на якой прысутнічалі прынцэса Ганна, міністр замежных спраў ,  адмірал сэр Марк Стэнхоўп, сэр Дэвід Атэнбора і больш за 2000 іншых прыхільнікаў памяці Роберта Скота. У зале знаходзіліся таксама нашчадкі членаў экспедыцыі: мастачка Дафіла Скот (унучка Роберта), палярны гісторык Дэвід Уілсан (унучаты пляменнік Эдварда Уілсана), мастачка Джуліян Брок-Эванс (унучка Эдгара Эванса). Прынцэса Ганна, Дэвід Атэнбора і біскуп Лондана Рычард Чартрэс зачыталі прысутным выбраныя радкі з дзённіка Скота. Прэм’ер-міністр Дэвід Кэмеран заявіў, што «*гэтыя людзі дапамаглі звярнуць увагу сусветнай грамадскасці на глабальнае значэнне Антарктыды*». Рычард Чартрэс у сваёй пропаведзі сказаў, што вядомая на ўвесь свет фраза ў «*незабыўным дзённіку*» Скота «*яго завяршала, аднак яна апынулася пачаткам таго, што мы адзначаем сёння. Сто гадоў таму Антарктыда была апошняй вялікай нязведанай пустыняй, але цяпер гэта найбуйнейшая ў свеце лабараторыя*». Чартрес таксама выказаў меркаванне, што прыняты Дагавор аб Антарктыцы быў часткова створаны пад уплывам Скота і яго загінулых таварышаў. Паводле задумы арганізатараў цырымоніі, у зале сабора павінен быў чуцца свіст ветру, а па відэасувязі гледачы бачылі б пейзаж нарвежскай Арктыкі. Аднак трансляцыя была заменена запісам, а мікрафоны рэгістравалі толькі гук капаючай вады: ледзяны пейзаж нечакана растаў і ператварыўся ў бруд, агаліўшы скалы. Стывен Мос, аглядальнік газеты The Guardian, заключыў: «*праз стагоддзе гэтая гісторыя ўсё яшчэ захоўвае дзіўны рэзананс*».

## Пераацэнка 
. Намаляваная піраміда з лёду і снегу, збудаваная над месцам апошняга супакаення Скота.]]

Рэпутацыя Скота заставалася нязменнай і пасля Другой сусветнай вайны, і праз многія гады пасля 50-й гадавіны яго смерці. У 1966 годзе Рэджыналд Пунд, першы біёграф, якому быў прадастаўлены доступ да арыгіналу паходнага журнала Скота, паказаў на недахопы, якія пралілі новае святло на яго характар, хоць Пунд па-ранейшаму паказваў на асабісты гераізм і пісаў пра «*выдатную разважанасць, якая ніколі не будзе пераўзыдзена*». На працягу наступнага дзесяцігоддзя выходзілі з друку ўсё новыя і новыя кнігі, кожная з якіх у той ці іншай ступені кідала выклік грамадскаму ўспрыманню Роберта Скота. Самай крытычнай з іх была кніга «*Людзі Скота*» Дэвіда Томпсана (1977); на думку Томпсана, Скот не з’яўляўся героем, «*па меншай меры, амаль да самага канца*» планіраванне экспедыцыі апісана як «*бессістэмнае*» і «*некарэктнае*», яго кіраўніцтва экспедыцыяй характарызуецца як недастаткова дальнабачнае. Такім чынам, да канца 1970-х, паводле слоў біёграфа Джонса, «*была паказана неадназначнасць асобы Скота, а яго метады падвергнуты сумненню*».

У 1979 годзе выйшла самая буйная выкрывальная праца, падвойная біяграфія Скота і Амундсена ад Роланда Хантфарда. У ёй Скот намаляваны «*гераічным няўмехай*»: «*слабым, некампетэнтным, дурным*» і «*неўраўнаважаным*». Праца Хантфарда аказала моцны ўплыў на грамадства, змяніўшы грамадскую думку. Нават гераізму Скота перад тварам смерці Хантфард кінуў выклік; ён палічыў яго зварот да грамадскасці зманлівым самаапраўданнем ад чалавека, які прывёў сваіх таварышаў да гібелі. Пасля Хантфарда кнігі, якія выкрывалі капітана Скота, сталі звычайнай з’явай; Фрэнсіс Спафард у 1996 годзе пісаў пра «*дзіўныя праявы бязладнасці*» і працягваў: «*Скот прывёў сваіх кампаньёнаў да згубы, а затым прыкрыўся рыторыкай*». Аўтар кніг пра падарожжы Пол Тэру ахарактарызаваў Скота як «*бязладнага і дэмаралізаванага… загадкавага для сваіх людзей, непадрыхтаванага*». Гэта згасанне славы Скота суправаджалася павышэннем папулярнасці яго былога канкурэнта — Эрнэста Шэклтана, спачатку ў Злучаных Штатах, але пазней і ў самой Вялікабрытаніі. У 2002 годзе падчас правядзення нацыянальнага апытання ў Вялікай Брытаніі «*100 найвялікшых брытанцаў*» Шэклтан заняў адзінаццатае месца, тады як Скот — толькі 54-е.

Аднак у першыя гады XXI стагоддзя сітуацыя змянілася на карысць Скота, гісторык Стэфані Баршчэўскі называе гэта «*рэвізіянісцкім пераглядам рэвізіянісцкім поглядаў*». Метэаролаг Сьюзен Саламон у 2001 годзе выказала меркаванне, што прычынай гібелі Скота стала надзвычай нізкая тэмпература ў сакавіку таго года, а таксама анамальна неспрыяльныя ўмовы надвор’я бар’ера Роса лютага — сакавіка 1912 года, а зусім не асабістыя якасці кіраўніка экспедыцыі. Пры гэтым Саламон не адмаўляла абгрунтаванасць некаторых крытычных заўваг у адрас Скота. У 2004 годзе палярны даследчык сэр  выдаў біяграфію, якая апраўдвала Скота і адначасова з гэтым абвяргала працу Хантфарда. Кніга была прысвечана «*Сем’ям зняслаўленых мерцвякоў*». Файнс быў пазней раскрытыкаваны некаторымі рэцэнзентамі за асабістыя і вельмі неэтычныя нападкі на Хантфарда і меркаванне пра тое, што асабісты палярны досвед Файнса даў толькі яму аднаму права ацэньваць поспехі і няўдачы Скота.

У 2005 годзе Дэвід Крэйн выдаў новую біяграфію Роберта Скота, якая, згодна з Баршчэўскі, «*пазбаўлена ад грузу больш ранніх інтэрпрэтацый*». Крэйн паказвае, як змяніўся светапогляд людзей з тых часоў, як быў створаны гераічны міф: «*Мы бачым яго такім жа, якім вы бачылі і яны [сучаснікі Скота], але мы інстыктыўна яго ганім*». Галоўным дасягненнем Крэйна, паводле Баршчэўскі, з’яўляецца аднаўленне чалавечага аблічча Скота, «*значна больш эфектыўнае, чым рэзкасць Файнса, ці чым навуковая інфармацыя Саламон*». Аглядальнік «*Дэйлі Тэлеграф*» Джаспер Рыс, апісваючы змяненне адносін біёграфаў да асобы Роберта, заўважае, што «*ў бягучай антарктычнай метэасводцы Скот атрымлівае асалоду ад сваіх першых сонечных дзён за апошнюю чвэрць стагоддзя*».

## Гл. таксама 
* Руаль Амундсен
* Эрнэст Генры Шэклтан
* Экспедыцыя «Дыскаверы»
* Тэра Нова, экспедыцыя
* Лоўрэнс Отс
* Эдгар Эванс
* Генры Баўэрс
* Эдвард Адрыян Уілсан
* Фрыцьёф Нансен
* Карстэн Борхгрэвінк

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

### Кнігі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  OCLC 60793758
*  OCLC 52695234
*  OCLC 13108800
* 
*  OCLC 1522514
*  OCLC 59303598
* 
*  OCLC 59395617
*  OCLC 56659120
* 
*  OCLC 45661501
*  OCLC 41314703
* 

### Газетныя публікацыі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Дадатковая літаратура 
* 
* 
*  (шрыфт Брайля)

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Даследчыкі Антарктыкі
Катэгорыя:Падарожнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Аўтары знакамітых дзённікаў
Катэгорыя:Прататыпы літаратурных персанажаў
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Калума