open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Юзаф Станіслаў Вяжбіцкі

**Юзаф Станіслаў Вяжбіцкі**, часам **Вярбіцкі**, псеўданім **Alfons Lati** (; 12 лютага 1853, Генрыкаўка на Падоллі — 30 студзеня 1936, Навагрудак) — польскі паэт, драматург, літаратурны крытык і публіцыст мяжы пазітывізму і Маладой Польшчы, лічыцца адным з прадстаўнікоў парнасізму і неарамантызму. З’ехаў у 1920 годзе з адступленнем польскага войска. З 1921 года працаваў акружным суддзём у Навагрудку.

## Сям’я 
Быў у шлюбе з Марыяй са Страйноўскіх Вяжбіцкай, памерла ў 1920 годзе ў Менску на 65 годзе жыцця, пахавана на Залатагорскіх могілках.

## Творчасць 
Як паэт дэбютаваў у 1873 годзе на старонках «Kłosy», дзе праз два гады апублікаваў таксама паэму «Sen», пазней супрацоўнічаў таксама з «Tygodnik Illustrowany», «Prawda» і «Głos». У 1905 годзе быў ушанаваны юбілеем з нагоды трыццацігоддзя пісьменніцкай працы.

Галоўным творам Вяжбіцкага было трохтомнае выданне лірычнай паэзіі «Poezje» (т. 1: 1882, т. 2: 1884, т. 3: 1894), якое спалучала класіцыстычную форму, чуласць да краявідаў польскай вёскі і рэфлексійна-філасофскую тэматыку, нягледзячы на тое, што яго паэтыка выяўляла частае верыстычнае натхненне, якое не ўпісвалася ў тыпова рамантычную творчую філасофію. Таму іншыя класіфікуюць паэзію Вяжбіцкага як праяву рэалізму.

Увагі заслугоўваюць таксама філасофска-рэфлексійныя зборнікі вершаў Вяжбіцкага. Некаторыя з іх, такія як «O brzasku» і «Księga ciszy», хоць і былі «прасякнуты вясковай прастатой» на лірычным узроўні, «апісваюць шлях душы, што ўздымаецца над светам».

## Водгукі і крытыка 
Паэтычная творчасць Вяжбіцкага сустрэла добразычлівы прыём у сучаснікаў, пры гэтым некаторыя крытыкі папракалі яго ў недастатковым валоданні літаратурным майстэрствам. Вільгельм Фельдман пісаў у сваёй лекцыі на тэму польскай культуры мяжы XIX і XX стагоддзяў:

## Бібліяграфія 
### Паэтычныя зборнікі 
* 1882: *Вершы (Poezje)* (I)
* 1884: *Вершы (Poezje)* (II)
* 1890: *Зося. Кніга памяці (Zosia. Księga pamiątek)*
* 1894: *Вершы (Poezje)* (III)
* 1898: *На світанку (O brzasku)*
* 1901: *Рапсодыі (Rapsody)*
* 1906: *Да сонца (Ku słońcu)*
* 1914: *Кніга цішыні (Księga ciszy)*
* 1922: *Кніга санетаў (Księga sonetów)*

### Вершаваныя аповесці і паэмы 
* 1873: *Сон (Sen)*
* 1880: *Ганка. Падольская аповесць (Hanka. Powieść podolska)*
* 1890: *Райгродскі (Rajgrodzki)*
* 1910: *Атлантыда (Atlantyda)*

### Драмы 
* 1880: *З жыцця (Z życia)*

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Henryk Markiewicz, *Pozytywizm*, Warszawa 1999
* *Zbiór poetów polskich XIX wieku*, t. 4, oprac. P. Hertz, Warszawa 1965
* Wilhelm Feldman, *Współczesna literatura polska*, t. 1 i 2, Kraków 1985
* Michał Gołębiowski, *Bezkres poranka. O teologii poetyckiej i teologiach kontrkultury*, Kraków 2020

## Спасылкі
Кубінскі крызіс (2026)

**Кубінскі крызіс 2026 года** — дэфіцыт нафты і эканамічны крызіс на Кубе, выкліканы амерыканскай паліўнай блакадай. Востраў залежыць ад імпарту нафты, якая ў асноўным закупляецца ў Венесуэле і Мексіцы, але пасля ўмяшання ЗША ў Венесуэле, у выніку якога быў скінуты прэзідэнт Нікалас Мадура, блакада паставак венесуэльскай нафты, прызначанай для Кубы, пакінула востраў без дастатковага забеспячэння. ЗША сталі блакаваць нафтавыя танкеры і пагражаючы адказным краінам пошлінамі ў выпадку супраціву.

На фоне крызісу і адключэнняў электраэнергіі ў краіне прайшлі масавыя пратэсты.

16 сакавіка Дональд Трамп заявіў пра гатоўнасць ЗША захапіць Кубу, скарыстаўшыся энэргетычным крызісам на востраве. Кіраўнік Белага дома падкрэсліў, што можа «рабіць усё, што захоча». У перамовах Вашынгтон запатрабаваў адхілення прэзідэнта Мігеля Дыяс-Канеля, а таксама змяніць увесь палітычны рэжым. Трамп заявіў, што Вашынгтон разлічвае ў бліжэйшы час дамовіцца з Гаванай, аднак не выключыў і больш жорсткага сцэнара. Тыднем раней Трамп пагражаў Кубе захопам, калі тая працягне адмаўляцца ад здзелкі. 

У Гаване заявілі пра гатоўнасць да перамоваў, але на сваіх умовах. Прэзідэнт Кубы Мігель Дыяс-Канель 13 сакавіка на прэс-канферэнцыі падкрэсліў, што дыялог магчымы толькі «на аснове прынцыпаў роўнасці і павагі палітычных сістэм адзін аднаго». Адначасова ён паведаміў пра гатоўнасць дапусціць у краіну прадстаўнікоў ФБР для расследавання інцыдэнту з узброеным амерыканскім катэрам, які ўвайшоў у тэрытарыяльныя воды.

Былы прэзідэнт Мексікі Андрэс Мануэль Лопес Абрадор выступіў з заклікам падтрымаць Кубу і абвясціў збор сродкаў. У Расіі нагадалі аб базавых прынцыпах міжнароднага права і недапушчальнасці ўмяшання ва ўнутраныя справы дзяржаў.

## Гл. таксама 
* Другая халодная вайна
* Карыбскі крызіс
## Крыніцы
Катэгорыя:Сакавік 2026 годаКатэгорыя: Канфлікты 2026 годаКатэгорыя:2026 год у ЗШАКатэгорыя: Гісторыя КубыКатэгорыя:Амерыкана-кубінскія адносіны
Станіслава Васільеўна Барычэўская

**Станіслава Васільеўна Барычэўская** () — беларуская закройшчыца, дэпутат Вярхоўнага Савета СССР.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1950 годзе. Па стане на 1974 год — член УЛКСМ.

У 1968 годзе скончыла сярэднюю школу, пасля чаго працавала спачатку вучаніцай закройшчыцы, а з 1969 года — закройшчыцай Пінскага камбіната верхняга трыкатажу. Па стане на 1987 год па-ранейшаму працавала на тым жа камбінаце на той жа пасадзе, была перадавіком вытворчасці.

Дэпутат Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР 9 склікання (1974—1979) ад Пінскай выбарчай акругі № 577 Брэсцкай вобласці, член Камісіі па таварах народнага спажывання Савета Саюза.

Дэлегат XVIII з’езда УЛКСМ (1978).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР ад акруг Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання
Пояс Іпаліты

(першая палова XVII ст.)]]
**Пояс Іпаліты** — у грэчаскай міфалогіі залатая павязка Арэса, якую бог вайны падараваў сваёй дачцэ Іпаліце. Ад таго часу пояс стаў атрыбутам яе каралеўскай улады над амазонкамі. Атрыманне пояса было мэтай дзявятага подзвігу Геракла.

## Міфалогія 
Іпаліта была адной з трох каралеў амазонак — поруч з Антыёпай і Меланіпай. Яна панавала над ракой Фермадонт. Амазонкі прызнавалі паходжанне выключна па мацярынскай лініі і стваралі матрыярхальнае грамадства, у якім жанчыны ажыццяўлялі ўладу і вялі войны, а мужчыны выконвалі падначаленыя працы. Залаты пояс першапачаткова належаў Арэсу. Бог вайны перадаў яго каралеве амазонак Іпаліце, і з таго часу пояс стаў сімвалам яе каралеўскай годнасці і вайсковай моцы. У міфах з’яўляецца таксама матыў, паводле якога павязка спачатку належала дачцэ старукага Брыярэя, што мае сведчыць пра вельмі архаічнае паходжанне гэтага сімвала.

Здабыццё пояса было мэтай дзявятага подзвігу Геракла. Кароль Еўрысфей загадаў прынесці яго для сваёй дачкі Адметы. Паводле найбольш распаўсюджанай версіі міфа, Геракл прыбыў у порт Тэміскіру каля вусця Фермадонта, дзе Іпаліта, захопленая героем, добраахвотна падарыла яму пояс. Аднак умяшанне Геры, якая ўзняла сярод амазонак падазрэнні ў здрадзе, прывяло да бою. Геракл, мяркуючы, што на яго напалі падступна, забіў Іпаліту і забраў яе павязку, пасля чаго разбіў войскі амазонак. Традыцыя захавала і іншыя варыянты міфа: паводле адных, Іпаліта выкупіла палонную Меланіпу, аддаўшы Гераклу свой пояс; паводле іншых, Тэсей захапіў Іпаліту і перадаў павязку герою. Існуе таксама версія, у якой Іпаліта адмовілася аддаць пояс і загінула ў непасрэдным паядынку з Гераклам.

Пасля вяртання ў Мікены Геракл уручыў пояс Еўрысфею, а той перадаў яго Адмеце.

## Інтэрпрэтацыя 
У міфаграфічных інтэрпрэтацыях пояс Іпаліты асацыюецца з ініцыяцыйнымі і шлюбнымі рытуаламі, у якіх змаганне з жанчынай-ўладаркай азначае сімвалічнае «адбіранне» яе моцы. Размяшчэнне амазонак каля Чорнага мора абгрунтоўваецца памяццю пра даўнія матрыярхальныя супольнасці, а сам пояс успрымаецца як рэлікт вельмі ранніх уяўленняў пра сакральную жаночую ўладу. У міфе ён выступае і як вайсковы трафей, і як знак пераўтварэння — падпарадкавання ранейшага парадку жаночай улады новаму, гераічна-патрыярхальнаму ладу.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Прадметы ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Хася Дроры

Хася Дроры (іўр. חסיה דרורי‎; народжаная Чэрнікава; па мужу Купфермінц; 1 студзеня 1899, Гомель — 3 чэрвеня 1976, Кфар Йехезкель, Ізраіль) — ізраільская палітычная і грамадская дзяячка, дэпутатка Кнесэта 1-га склікання (1949—1951).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1899 годзе ў Гомелі ў сям'і гандляра піламатэрыяламі Зуся Чэрнікава і яго жонкі Сімы, у сям'і было чацвёра дзяцей. Была актывістскай моладзевых сіянісцкіх рухаў Цэірэй Цыён і Гехалуц. Была членам Рабочага батальёна імя Іосіфа Трумпельдора. Вучылася ў яўрэйскай школе для дзяўчынак у Гомелі, пазней у мясцовай гімназіі, дзе панавала шавіністычная, юдафобская атмасфера. У 1918 годзе пераехала ў Адэсу, вучылася ў школе садоўнікаў, пазнаёмілася з будучым мужам Авіезэрам Купфермінцам .

У 1922 годзе рэпатрыявалася ў Падмандатную Палестыну. У 1924 годзе была адной з заснавальнікаў паселішча Кфар Йехезкель. Была актывісткай прафсаюзнага руху Гістадрут і партыі МАПАЙ. У 1937 годзе была накіравана працоўным рухам з місіяй у ЗША.

У 1949 годзе абрана дэпутатам Кнэсета 1-га склікання, была членам камісіі па паслугах насельніцтву, мела рэпутацыю перакананай феміністкі. Праз 2,5 гады не прайшла на выбарах у наступны склад Кнэсета і займалася абсорбцыяй новых рэпатрыянтаў.

Памерла 3 чэрвеня 1976 году.

## Спасылкі
Ёхэвед Бат-Мір'ям

Ёхэвед Бат-Мір'ям (іўр. יוכבד בת-מרים, сапр. Ёхэвед Жалязняк, 5 сакавіка 1901, Каплічы — 7 студзеня 1980, Тэль-Авіў) — ізраільская паэтка, перакладчыца.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў заможнай сям'і зямельнага арандатара Навума Жалезняка і Мар'яшы Шнэерсан. Займалася на педагагічных курсах у Харкаўскім універсітэце, вучылася ў Адэскім і Маскоўскім універсітэтах. У маладосці мела камуністычныя погляды, якія паступова эвалюцыянавалі ў бок сіянізму. Першая кніга яе вершаў "Ме-рахок" ("Здалёк") выйшла ў свет у 1932 годзе, праз чатыры гады пасля яе прыезду ў Эрэц-Ісраэль (тады падмандатную Палестыну). Імя Ёхэвед у Бібліі мела маці Майсея, а "Бат-Мір'ям" азначае "дачка Мір'ям", бо маці паэткі сапраўды мела такое імя.

Большасць вершаў Бат-Мір'ям напісана ў перыяд паміж дзвюма сусветнымі войнамі, у іх адлюстравана трагедыя яўрэяў таго часу, а таксама яе асабістае жыццё ў Расійскай імперыі і раннім СССР, і затым у Ізраілі. Яе сын Нахум ("Зузік") загінуў у вайне за незалежнасць Ізраіля 1947-1949, пасля чаго яна перастала пісаць вершы. Бат-Мір'ям — лаўрэат прэміі імя Бяліка (1964), у 1972 годзе ёй была прысуджана Прэмія Ізраіля. На рускую мову некалькі вершаў Бат-Мір'ям пераклаў вядомы паэт Аляксандр Пэн (пераклад апублікаваны ў зборніку «Паэты Ізраіля» (Масква, 1963).

## Творы 
"Ме-рахок" ("Здалёк") (1934);

"Эрэц-Ісраэль" (1937);

"Рэаён" ("Спатканне", 1940);

«Дмуйот мэ-офек» («Вобразы на далаглядзе», 1942);

"Мі-шырэй Русія" ("З песень Расіі", 1942);

"1943 - шырым ла-гета" ("1943 - песні гета", 1946)

"Шырым" ("Песні", 1963).

## Спасылкі
Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка

**Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка** () — беларускі аграном, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР. Герой Сацыялістычнай Працы (1971).

## Біяграфія 
Нарадзілася 10 студзеня 1931 года ў в. Лядзешня Клімавіцкага раёна БССР у сялянскай сям’і.

У 1951 годзе скончыла сярэднюю школу і паступіла на вучобу ў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію, якую скончыла ў 1956 годзе. З 1958 года — галоўны аграном калгаса «1 мая» Мсціслаўскага раёна Магілеўскай вобласці. Член КПСС з 1964 года.

Выкарыстоўвала перадавыя агранамічныя метады, новыя сарты збожжавых і тэхнічных культур і пабудавала сістэму меліярацыі на запушчаных палях, у выніку чаго значна ўзраслі ўраджай збожжавых і прадукцыйнасць жывёлагадоўлі. Першая ў раёне ўкараніла вырошчванне кукурузы. Па яе ініцыятыве калгас увёў брыгадны гаспадарчы разлік. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 8 красавіка 1971 года за выдатныя поспехі, дасягнутыя ў развіцці сельскагаспадарчай вытворчасці і выкананні пяцігадовага плана продажу дзяржаве прадуктаў земляробства і жывёлагадоўлі ўдастоена звання Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

У 1974 годзе абрана старшынёй калгаса «1 мая» Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці.

Выбіралася дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР (1975—1980), дэлегатам Сусветнага кангрэса жанчын і Усесаюзнага з’езда калгаснікаў.

З 1979 года да пенсіі працавала намеснікам галоўнага інспектара па закупцы і якасці сельскагаспадарчай прадукцыі па Магілёўскай вобласці.

У 1990 годзе пераехала да дзяцей і ўнукаў у Петрадварэц (РСФСР).

Памерла ў 1997 годзе ў Санкт-Пецярбургу. Пахавана ў калумбарыі гарадскога крэматорыя.

## Узнагароды 
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1966),
* Герой Сацыялістычнай Працы (1971),
* ордэн Леніна (1971),
* медаль «Серп і Молат» (1971),
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі (1976),
* 14 медалёў ВДНГ СССР.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* «Память» Климовичского района. — Мн., 1995. — С. 602.
* Краткая энциклопедия БССР. — Мн., 1982, т. 5 — С. 495.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Мір'ям Бен-Порат

Мір'ям Бен-Порат (іўр. מרים בן פורת‎; народжаная Мір'ям Шэйнзон; 19 студзеня 1918, Віцебск — 26 ліпеня 2012, Іерусалім) — ізраільскі юрыст, суддзя Вярхоўнага суда Ізраіля (1988—1998) .

## Біяграфія 
Мір'ям Шэйнзон нарадзілася 19 студзеня 1918 года ў горадзе Віцебску (тады ў РСФСР). Бацькі былі родам з Ковенскай губерні: бацька — Эліэзер Шэйнзон, мануфактуршчык з мястэчка Анікшчай Вількамірскага павета; маці — Хая Шэйнзон (народжаная Рык), была хатняй гаспадыняй. Мір'ям вырасла ў Коўне, там жа скончыла сярэднюю школу і ў 1936 годзе эмігравала ў падмандатную брытанскую Палестыну . Яе брат Пінхас і бацькі загінулі ў гета.

У Палестыне яна скончыла брытанскую школу правазнаўства і ў 1945 годзе атрымала права займацца адвакацкай дзейнасцю. У 1948—58 гадах служыла ў дзяржаўнай пракуратуры, прычым у 1953—58 гадах была намеснікам дзяржаўнага пракурора; выступала абвінаваўцам у шэрагу найважнейшых працэсаў).

У 1975 годзе Бен-Порат атрымала пасаду старшыні Іерусалімскага акруговага суда. З 1964 па 1978 год Мір'ям Бен-Порат была прафесарам права Яўрэйскага ўніверсітэта ў Іерусаліме.

У 1977 годзе яна стала першай жанчынай-суддзёй у Вярхоўным судзе Ізраіля, прапрацаваўшы ў гэтым судзе дзесяць гадоў. У 1988 годзе Бен-Порат была абраная на пасаду Дзяржаўнага кантралёра Ізраілю, стаўшы першай і пакуль адзінай жанчынай на гэтай пасадзе. У 1993 годзе прызначаная на другі тэрмін. Працавала на гэтай пасадзе да 1998 году. Справаздачы Бэн-Порат выклікалі шырокі грамадскі рэзананс, яна карысталася вялікай павагай у ізраільскім грамадстве за мужную барацьбу супраць карупцыі і бесстароннасць.

Памерла 26 ліпеня 2012 года ў Іерусаліме.

## Прызнанне 
За сваю дзейнасць Бен-Порат узнагароджвалася рознымі званнямі і прэміямі:

1991 год — Дзяржаўная прэмія Ізраіля - за ўклад у жыццё грамадства і дзяржавы .

## Цікавыя факты 
У інтэрв'ю Дзяржаўнаму радыё Ізраіля ў 2010 годзе Бэн-Порат заявіла, што лічыць неабходным увесці ў Ізраілі дадатковыя сцяг і гімн, якія будуць адпавядаць спадзяванням арабскіх грамадзян Ізраіля.

## Зноскі
Іванаўск (Чэрвеньскі раён)

**Іва́наўск** (, ) — колішні маёнтак, пазней вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці, на рацэ Ігуменка.

## Гісторыя 
, першы ўладальнік Іванаўска]]
Да 1795 года гэтыя землі належалі віленскаму біскупству, аднак пасля апошняга, трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай, гэтыя землі былі канфіскаваныя ўладамі Расійскай імперыі і перададзены розным генералам, гэтая мясцовасць дасталася Івану Шэвічу. Верагодна, менавіта Шэвіч заклаў тут маёнтак з назвай Іванаўск. Землі ўваходзілі ў склад Ігуменскага павета Мінскай губерні. За часамі прыгоннага права маёнтак быў цэнтрам буйных уладанняў з навакольных вёсак.

Пасля 1861 года ў Юравіцкай воласці Ігуменскага павета, пазней Хутарской. У 1876 годзе ўладальнікамі Іванаўска былі праваслаўныя дваране Дзмітрый, Сяргей і Іван Ягоравічы. Гаспадаркай займаўся арандатар, былі карчма з гадавым прыбыткам 900 рублёў і млын з гадавым прыбыткам 700 рублёў. У 1888 годзе землеўладальнікамі былі Іван і Сяргей Ягоравічы, мелі 21350 дзесяцін зямлі.

У пачатку XX стагоддзя ў маёнтку дзейнічала шавецка-цвіковая фабрыка.

У 1914 годзе землеўладальнікамі былі: Лідзія Іванаўна Мірковіч (разам з маёнткам Вялень і Азярычына было 5555,85 дзесяцін), Клеапатра Іванаўна Сукаўкіна (1189,85 дзесяцін), Іван Ягоравіч Шэвіч (14278,30 дзесяцін).

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Маёмасць маёнтка нацыяналізаваная. На землях у межах аграрнай палітыкі «Беларусь — чырвоная Данія» былі ўтвораны шматлікія пасёлкі. Працавала калодачная фабрыка «Праца», на якой вырабляліся шавецкія калодкі, была конная крупарушка.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі.

Пасля вайны Іванаўск далучаны да вёскі Калодзежы.

## Насельніцтва 
* 1908 год — 1 двор, 53 жыхары
* 1917 год — маёнтак, 1 двор, 147 жыхароў, усе беларусы; фабрыка, 1 двор, 202 жыхары, з іх 98 беларусаў, 26 палякаў і 78 яўрэяў

## Сучаснасць 
На сёння ў ваколіцах колішняга маёнтка існуе Іванаўскае лясніцтва, дзе размешчаны Іванаўскі заказнік. У вёсцы Калодзежы вуліца на месцы колішняга маёнтка мае назву Іванаўская.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Цэнтральны навукова-даследчы інстытут комплекснага выкарыстання водных рэсурсаў

**Цэнтральны навукова-даследчы інстытут комплекснага выкарыстання водных рэсурсаў** (ЦНДІКВВР) — дзяржаўная ўстанова, якая забяспечвае навуковае рацыянальнае выкарыстанне і ахову водных рэсурсаў Рэспублікі Беларусь. Інстытут выступае галоўнай арганізацыяй па вядзенню *Дзяржаўнага воднага кадастра* і ключавым распрацоўшчыкам прыродаахоўчай нарматыўнай базы.

## Гісторыя 
Створаны ў 1961 г. для распрацоўкі навуковых асноў рацыянальнага выкарыстання і аховы водных рэсурсаў. За перыяд свайго існавання інстытут знаходзіўся ў падпарадкаванні розных міністэрстваў і ведамстваў: Акадэміі навук БССР (1961—1963), Дзяржплана БССР (1963—1966), Міністэрства меліярацыі і воднай гаспадаркі СССР (1966—1989), Упраўлення міжрэгіянальнага размеркавання і комплекснага выкарыстання водных рэсурсаў Камісіі па харчаванні і закупках Савета Міністраў СССР (1989—1991), Дзяржаўнага камітэта па экалогіі Рэспублікі Беларусь (1991—1994). З 1994 г. — у падпарадкаванні Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь.

## Дзейнасць 
Асноўныя напрамкі дзейнасці інстытута:

* распрацоўка і актуалізацыя планаў кіравання рачнымі басейнамі і водагаспадарчых балансаў;
* распрацоўка ацэнкі ўздзеяння на навакольнае асяроддзе (АУНА) інжынерных мерапрыемстваў у басейнах рэк;
* комплексная ацэнка і прагноз змянення стану водных рэсурсаў у натуральных і парушаных гаспадарчай дзейнасцю ўмовах навакольнага асяроддзя;
* даследаванне рэкрэацыйнага выкарыстання і патэнцыялу водных аб'ектаў;
* распрацоўка прыродаахоўных мерапрыемстваў па абароне паверхневых і падземных водных аб'ектаў з мэтай іх аднаўлення або захавання;
* распрацоўка і карэкціроўка схем і праектаў водаахоўных зон і прыбярэжных палос вадацёкаў і вадаёмаў, зон санітарнай аховы паверхневых і падземных водазабораў;
* агульная ацэнка сучаснага экалагічнага стану рачных басейнаў, схільных падвышанай антрапагеннай нагрузцы;
* вядзенне дзяржаўнага воднага кадастра Рэспублікі Беларусь;
* навукова-арыентаваная адукацыя (аспірантура);
* міжнароднае навукова-тэхнічнае супрацоўніцтва.

Таксама інстытут удзейнічае ў дасягненні мэт устойлівага развіцця і вядзе Рэйтынг экалагічнага развіцця рэгіёнаў РБ.

## Структура 
Навуковыя аддзелы:

* Аддзел гідралогіі і водаахоўных тэрыторый
* Аддзел паверхневых вод
* Аддзел нарміравання ўздзеяння на навакольнае асяроддзе
* Аддзел маніторынгу і дзяржаўнага воднага кадастра
* Аддзел гідраэкалагічных даследаванняў

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Навуковыя публікацыі

Катэгорыя:Экалагічныя арганізацыі
Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі Беларусі
Уладзіслаў Бейнар

**Уладзіслаў Бэйнар** (; ) — палкоўнік пяхоты арміі Расійскай імперыі, прафесійны вайсковец, баявы афіцэр, удзельнік расейска-японскай вайны, І сусветнай вайны, бальшавіцка-польскай вайны 1918—1921, адзін з кіраўнікоў войска Сярэдняй Літвы, тытулярны генерал Войска Польскага, кавалер ордэна Virtuti Militari.

## Біяграфія 
З 1887 года ён быў прафесійным пяхотным афіцэрам царскай арміі.  Удзельнічаў у руска-японскай вайне 1904—1905 гадоў у званні камандзіра батальёна. У Першую сусветную вайну камандаваў пяхотным палком і брыгадай на нямецкім фронце.

У Польскімвойску са студзеня 1919 года. 4 красавіка 1919 года прызначаны камандзірам 24-га пяхотнага палка . З 1 лістапада 1919 года камандзір 1-й Літоўска-Беларускай брыгады  . Удзельнічаў у польска-бальшавіцкай вайне . 31 студзеня 1921 года прыняў камандаванне 1-й Літоўска-Беларускай дывізіяй .

У лістападзе 1922 года намеснік камандзіра акругі корпуса № 2 у Любліне . 26 лістапада 1923 года — 28 мая 1926 года камандзір 26-й пяхотнай дывізіі  . Падчас майскага перавароту выступіў на баку законных уладаў Рэспублікі Польшча і супраць Юзафа Пілсудскага . Таму пасля дзяржаўнага перавароту быў зняты з пасады камандзіра дывізіі і прызначаны членам Афіцэрскага суда, а праз дзевяць месяцаў звольнены з актыўнай службы.

4 студзеня 1927 года прэзідэнт Рэспублікі Польшча Ігнацы Мосціцкі прысвоіў яму званне генерал-маёра з выключным правам на гэтае званне з дня яго выхаду ў адстаўку — 28 лютага 1927 года . Ён пасяліўся ў Вільні, дзе і памёр. Пахаваны на віленскіх могілках на Антакалі .

## Кар’ера 
* падпаручнік — 1889 г.
* паручнік — 1894г
* штабс-капітан — 1898г
* капітан — 1902 г.
* падпалкоўнік — 1914г
* палкоўнік — 1915 г.
* Брыгадны генерал — пацверджаны 3 мая 1922 г., па старшынстве з 1 чэрвеня 1919 г.
* Тытулярны дывізійны генерал — 4 студзеня 1927 г., з дня 28 лютага 1927 г.

## Ордэны і ўзнагароды 
* Сярэбраны крыж Вайсковага ордэна Virtuti Militari № 5284 
* Чатырохкротны кавалер Крыж Харобрых 
* Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы № 26 

## Зноскі 
## Бібліяграфія 
* 
* Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, *Generałowie Polski Niepodległej*, Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione.
* H. P. Kosk, *Generalicja polska*, t. 1, Oficyna wydawnicza «Ajaks», Pruszków 1998.
* PiotrP. Stawecki PiotrP., Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918—1939, Warszawa: Bellona, 1994, ISBN 83-11-08262-6, OCLC 830050159 .

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Юрый Мікалаевіч Фралоў

**Юрый Мікалаевіч Фралоў** — памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектар па горадзе Мінску (з 2024).

## Біяграфія 
У 1996 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт Магілёўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута па спецыяльнасці «Матэматыка і інфарматыка». Пазней скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне»

## Крыніцы 
Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектары па горадзе Мінску
1-я Літоўска-Беларуская брыгада

**1-я Літоўска-Беларуская брыгада** (I ЛББ) — пяхотнае падраздзяленне войска Сярэняй Літвы і Войска Польскага ў Другой Польскай Рэчы Паспалітай .

## Арганізацыя брыгады 
Структура на чэрвень 1920 г. складалася з 2 палкоў:

* Камандаванне брыгады
* Віленскі стралковы полк
* Мінскі стралковы полк

## Баявыя дзеянні 
; **Удзельнічалі у савецка - польскай вайне 1918 -1921, веў аперацыі на тэрыторыі Паўночнай Беларусі і заняў яе летам-восенню 1919 г.. Жаўнеры пяхотнай дывізіі ўдзельнічалі ў стварэнні Сярэдняй Літвы падчас бунта Жалігоўскага і польска-літоўскай вайне. Расфарміраваная у 1920 г.**
:

**Кіраўніцтва**

* Палкоўнік Уладзіслаў Бейнар  .

## Зноскі 
## Бібліяграфія 
* Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko – rosyjskiej 1919 – 1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8.
* Баўтовіч Міхась. Забытая вайна ў азёрным краі (Баявыя дзеянні жнівень - лістапад 1919 г.) // Беларускае Падзвінне: вопыт, методыка і вынікі палявых і міждысцыплінарных даследаванняў: зборнік навуковых артыкулаў ІІІ міжнароднай навуковай канферэнцыі (Полацк, 14-15 красавіка 2016 г.). - Наваполацк: ПДУ, 2016. - Ч.2. - С. 131-141.
(232) Расія

**232 Расія** — буйны астэроід галоўнага пояса. Ён класіфікуецца як астэроід тыпу C і, верагодна, складаецца з прымітыўнага вугляроднага матэрыялу. Ён быў адкрыты Іаганам Палізам 31 студзеня 1883 года ў Вене, які назваў яго ў гонар краіны Расія.

Фотаметрычныя назіранні гэтага астэроіда, праведзеныя ў 2007 годзе, паказваюць перыяд вярчэння 21,8 ± 0,2 гадзіны са зменай яркасці 0,2 ± 0,02 зорнай велічыні.  Далейшае даследаванне, праведзенае ў 2014 годзе, паказала, што перыяд вярчэння змяняецца ў залежнасці ад фазавага вугла назірання. Вымеранае вярчэнне змянялася ад 22,016 ± 0,004 гадзіны пры фазавым вугле 21,5 градуса да 17,0, да 21,904 ± 0,002 гадзіны пры фазавых вуглах ад 5,2 градуса да 9,6 градуса. Прычына гэтай змены звязана з формай астэроіда. 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* База дадзеных элементаў арбіты астэроідаў
* Абставіны адкрыцця малых планет
*   

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1883 годзе
Катэгорыя:Астэроіды, адкрытыя Іаганам Палізам
(241) Германія

**(241) Германія** — вельмі буйны астэроід галоўнага пояса. Ён класіфікуецца як астэроід тыпу B і, верагодна, складаецца з цёмнага, прымітыўнага вугляроднага матэрыялу.

Яго адкрыў Роберт Лютэр 12 верасня 1884 года ў Дзюсельдорфе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* База дадзеных элементаў арбіты астэроідаў
* Абставіны адкрыцця малых планет
* Файл дадзеных крывой бляску астэроіда
*   

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1884 годзе
Катэгорыя:Астэроіды класа B
(257) Сілезія

**(257) Сілезія** — буйны астэроід Галоўнага пояса дыяметрам каля 73 кіламетраў. Ён быў адкрыты Іаганам Палізам 5 красавіка 1886 года ў Венскай абсерваторыі, Аўстрыя.

Назва паходзіць ад Сілезіі, правінцыі, дзе нарадзіўся першаадкрывальнік (цяпер большая частка Сілезіі знаходзіцца ў Польшчы, але радзіма Палізы знаходзіцца ў невялікай частцы Сілезіі, якая знаходзіцца ў Чэхіі).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1886 годзе
Катэгорыя:Астэроіды, адкрытыя Іаганам Палізам
Ларыса Мікалаеўна Зайцава

**Ларыса Мікалаеўна Зайцава** () — беларускі кіназнавец, педагог. Кандыдат мастацтвазнаўства (1992).

## Біяграфія 
У 1970 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Філалогія». У 1980 годзе скончыла аспірантуру Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР па спецыяльнасці «Кіна-, тэле- і іншыя віды экраннага мастацтва».

З 1970 па 1977 год працавала ў выдавецтве «Навука і тэхніка» ў рэдакцыі літаратуры і мастацтва. З 1980 па 2005 год была супрацоўнікам Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. У 1992 годзе абараніла дысертацыю і атрымала ступень кандыдата мастацтвазнаўства.

З 1997 года пачала выкладчыцкую дзейнасць у Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. Займае пасаду прафесара кафедры менеджменту, гісторыі і тэорыі экранных мастацтваў.

## Навуковыя інтарэсы 
Сфера навуковых інтарэсаў уключае гісторыю сусветнага і беларускага кіно, праблемы жанру ў кінематографе, а таксама пытанні экранізацыі літаратурных твораў

## Спасылкі 
* БГПУ БН
* Зайцава Ларыса Мікалаеўна
* Зайцева, Лариса Николаевна (кандидат искусствоведения ; род. 1946) 

Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Кіназнаўцы Беларусі
Маргарыта Наімаўна Касымава

**Маргарыта Наімаўна Касымава** (; ) — савецкая, беларуская і таджыцкая кінаактрыса, кінарэжысёр і сцэнарыст. Заслужаны дзеяч мастацтваў Таджыкскай ССР (1976).

## Біяграфія 
У 1961 годзе скончыла рэжысёрскі факультэт УДІКа (майстэрня А. П. Даўжэнка і М. Э. Чыаўрэлі). У майстэрні Даўжэнкі рэжысуры разам з ёй вучыліся Віктар Тураў, Атар Іаселіяні, Ларыса Шапіцька.

У тым жа годзе пачала працаваць на кінастудыі «Таджыкфільм». Здымала хроніку, кіначасопісы, дакументальныя фільмы (усяго больш за 40). Была другім рэжысёрам на многіх стужках, пакуль у 1967 годзе не дэбютавала як рэжысёр ігравога фільма «Лета 1943 года». Шэраг карцін зняла на кінастудыі «Туркменфільм».

З пачаткам грамадзянскай вайны ў Таджыкістане яна перабралася ў Мінск (Беларусь), дзе была ў штаце кінастудыі «Беларусьфільм» рэдактарам. Мела расійскае грамадзянства.

У 2010 годзе Касымава стала майстрам курса кінарэжысёраў у БДАМ (факультэт экранных мастацтваў). У 2015 годзе выпусціла курс кінарэжысёраў, сярод якіх  Андрэй Грынько і Дзмітрый Дзядок. У тым жа годзе была ганаравана Ордэна Францыска Скарыны.

## Абраная фільмаграфія 
### Актрысы 
*  — Джура Саркор
*  — Чацвёра з Чорсанга
*  — Першае каханне Насрэдзіна
*  — Жылі-былі ў першым класе...
*  — Злачынец і адвакаты — *эпізод*
*  — Сёння і заўсёды
*  — Я ёй падабаюся — *эпізод*

### Рэжысёр 
*  — Лета 1943 года
*  — Джура Саркор
*  — Дарогі бываюць розныя
*  — Чацвёра з Чорсанга
*  — Ткачыхі
*  — А шчасце побач
*  — Жылі-былі ў першым класе...
*  — Сёння і заўсёды
*  — Гаваркая крыніца
*  — Куды вёў след дыназаўра (ТБ)
*  — Мужчина и две его женщины
*  — Аз аддам
*  — Сын за бацьку (сумесна з Мікалаем Яроменкам-малодшым)
*  — Маленькі жаўнер
*  — Зорка Венера (фільм)
*  — Бальная сукенка (з Ірынай Волахай)
*  — Глыбокае цячэнне (з Іванам Паўлавым, па матывах раманаў Івана Шамякіна «Снежныя зімы» і «Глыбокае цячэнне»)
*  — Спакуса

### Сцэнарыст 
*  — Сын за бацьку
*  — Маленькі жаўнер
*  — Зорка Венера (фільм)
*  — Спакуса

## Узнагароды 
* 1976 — Заслужаны дзеяч мастацтваў Таджыкскай ССР.
* 24 снежня 2004 — Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь — *за значны асабісты ўклад у развіццё культуры Беларусі і выхаванне падрастаючага пакалення*  .
* 2008 — медаль Францыска Скарыны.
* 2015 — ордэн Францыска Скарыны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич Москва, Советская энциклопедия, 1987. — с. 175

## Спасылкі 
* https://www.sb.by/articles/margarita-kasymova-ya-za-khoroshee-kino-s-kakogo-rakursa-ono-by-ni-podavalos.html 

Катэгорыя:Постаці Беларусьфільма
Катэгорыя:Кінаактрысы Беларусі
Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Кінарэжысёры паводле алфавіта
Полацкая група гаворак

]]

**Полацкая група гаворак** — адна з груп гаворак паўночна-ўсходняга дыялекту беларускай мовы.

## Зона распаўсюджвання 
Полацкую групу гаворак складаюць гаворкі заходняй часткі паўночна-ўсходняга дыялекту прыблізна да лініі Полацк — Талачын — Магілёў — Карма. Полацкая група гаворак таксама мае працяг за межамі Беларусі.

## Асаблівасці 
Полацкая група мае наступныя характарыстыкі:
* Невыразны тып дысімілятыўнага акання, якое збліжаецца з недысімілятыўным аканнем ([*ваъда́*], [*траъва́*], але [*ваz’э́*], [*трав’э́*], [*вадо́й*], [*траво́й*], [*ваду́*], [*траву́*], [*вады́*], [*травы́*]) і прыкладна такое ж дысімілятыўнае яканне ([*з’іэмл’а́*], [*с’іэz’а́ц’*] або нават [*з’эамл’а́*], [*с’эаz’а́ц’*] але [*з’амл’э́*], [*с’аz’э́ц’*], [*з’амл’о́й*], [*з’амл’у́*], [*с’аžу́*], [*з’амл’і́*], [*с’аz’і́ц’*]).
* Толькі цвёрдае вымаўленне гука [р]: [*куру́*], [*тры*], [*γраз’*], [*рабы́*], [*б’аро́за*], як і [*рука́*], [*даро́γа*], [*γара́*], [*ры́ба*].
* У назоўніках жаночага роду з асновай на [γ], [х], [к] у давальным і месным склонах адзіночнага ліку ў аснове перад канчаткам паслядоўна вымаўляюцца зычныя [з’], [с’], [ц]: [*страс’э́*], [*наз’э́*], [*даро́з’і*], [*руцэ́*], [*ла́ўца*], [*на⁀страс’э́*], [*на⁀наз’э́*], [*пъ⁀даро́з’і*], [*на⁀руцэ́*], [*у⁀ша́пца*].

Асобна вылучаюць паўночныя гаворкі полацкай групы прыкладна да мяжы Свір — Лепель — Віцебск. Гэтыя гаворкі адрозніваюцца ад іншых паўночна-ўсходніх гаворак наступнымі найбольш прыкметнымі асаблівасцямі:
* Канчаткі назоўнікаў, прыметнікаў і займеннікаў у творным склоне множнага ліку падобныя да канчаткаў у давальным склоне: [*ішл’і́ з⁀мълады́м л’уz’а́м*], [*даро́γа за⁀ты́м ха́тъм*], [*z’е́лъц’ свайі́м рука́м*].
* Канчатак *-ы* ў назоўніках жаночага роду з цвёрдай асновай у давальным і месным склонах адзіночнага ліку: [*к⁀с’ц’аны́*], [*к⁀ха́ты*], [*к⁀γълавы́*], [*нъ⁀с’ц’аны́*], [*у⁀ха́ты*], [*пъ⁀γълавы́*].
* Канчатак *-ом* у дзеясловах *есці* і *даць* у першай асобе множнага ліку цяперашняга часу ([*йаz’о́м*], [*даz’о́м*]).

## Уплыў на літаратурную мову 
Гаворкі полацкай групы паўночна-ўсходняга дыялекту адыгралі вядучую ролю ў станаўленні асновы сучаснай беларускай літаратурнай мовы на першапачатковым этапе яе гістарычнага фарміравання. На асаблівасці гаворак паўночна-ўсходняга дыялекту абапіраліся ў сваёй літаратурнай творчасці Ф. Багушэвіч, А. Гурыновіч, А. Ельскі, Я. Купала, Ядвігін Ш., 3. Бядуля і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларуская дыялекталогія
Анархічны чорны крыж

**Анархічны чорны крыж** () — гэта міжнародная сетка анархісцкіх груп, якая падтрымлівае палітычных зняволеных і ваеннапалонных. Яна бачыць сваю асноўную задачу ў падтрымцы зняволеных анархістаў і арганізуе для іх акцыі салідарнасці. У адрозненне ад іншых арганізацый дапамогі зняволеным, ABC выступае супраць любых формаў пазбаўлення волі і, такім чынам, прытрымліваецца абаліцыянізму.

## Гісторыя 
Анархічны Чорны Крыж — гэта міжнародная сетка салідарнасці, якая ўзнікла ў пачатку ХХ стагоддзя як адказ на масавыя рэпрэсіі супраць анархістаў і іншых рэвалюцыянераў у Расійскай імперыі пасля рэвалюцыі 1905–1907 гг. Калі дапамога з боку агульных арганізацый часта не даходзіла да анархістаў, былі створаны асобныя структуры падтрымкі, якія займаліся зборам сродкаў, перадачай адзення, ежы і інфармацыі вязням. Важную ролю ў гэтым адыгралі эмігранцкія супольнасці ў Еўропе і ЗША, асабліва ў Лондане і Нью-Ёрку, дзе каардынавалася дапамога і падтрымлівалася сувязь з палітвязнямі.

У міжваенны перыяд і пасля рэвалюцыі 1917 года сеткі ўзаемадапамогі працягнулі існаванне пад назвай Анархічны Чорны Крыж, пашыраючы сваю дзейнасць на міжнародным узроўні. Яны арганізоўвалі кампаніі за амністыю, дапамагалі зняволеным і палітычным эмігрантам, супрацоўнічалі з прафсаюзамі і іншымі левымі арганізацыямі. У 1920–1930-я гады былі створаны фонды дапамогі, якія падтрымлівалі сотні палітвязняў у СССР і іншых краінах, а таксама ахвяр фашызму ў Італіі, Іспаніі і Германіі. Пасля Другой сусветнай вайны дзейнасць паступова звузілася, але дапамога працягвалася, асабліва ў адносінах да зняволеных у аўтарытарных рэжымах.

У перыяд з 2009 па 2022 год арганізацыя аказала падтрымку больш чым 70 актывістам у розных формах.

### Дзейнасць 
Асноўнай мэтай АЧК-Беларусь з’яўляецца падтрымка людзей, якія падвергліся палітычным рэпрэсіям. Дзейнасць калектыву ўключае:

* аплату паслуг адвакатаў і іншых юрыдычных выдаткаў
* фінансавую і матэрыяльную дапамогу
* падтрымку сем’яў і блізкіх зняволеных
* арганізацыю кампаній салідарнасці

Значная частка дзейнасці не раскрываецца публічна ў сувязі з высокім узроўнем дзяржаўных рэпрэсій.

АЧК-Беларусь функцыянуе як валанцёрскі калектыў без аплатных пасад. Уся дзейнасць ажыццяўляецца на добраахвотнай аснове ўдзельнікамі анархісцкага руху.

## Гл. таксама 
* Анархізм у Беларусі

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка АЧК-Беларусь

Катэгорыя:Анархізм
Адам Альфрэд Плятэр

Граф **Адам Альфрэд Густаў Станіслававіч Плятэр-дэ-Броэль** (, ; 23 красавіка 1836, Вільня — 24 снежня 1909, Швякшна) — грамадскі дзеяч, калекцыянер, археолаг, віленскі губернскі прадвадзіцель дваранства (1878—1908).

Адыграў значную ролю ў станаўленні этналінгвістычнай геаграфіі Віленшчыны, выступіўшы арганізатарам і спонсарам першага навуковага статыстычнага даследавання моўнага складу насельніцтва Віленскай губерні.

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Плятэраў. Сын Стэфана Эмерыка Броэль-Плятэра (1799—1864) і яго жонкі Алаізы Аліны з Жабаў-Марцінкевічаў (1800—1876). У спадчыну ад бацькоў атрымаў маёнтак Швекшне з вёскамі Лігуцы і Падубрыне, а таксама Аляксандрава ў Цельшаўскім павеце. Пазней, дзякуючы ўплыву пры двары, нягледзячы на абмежаванні для палякаў, атрымаў права набываць землі ў Паўночна-Заходнім краі. Набыў маёнтак Вепры з фальваркамі Кавалякі і Батанішкі ў Вількамірскім павеце, пасля чаго агульная плошча яго ўладанняў склала 2473 дзесяціны. Таксама займаў пасады старшыні Віленскага зямельнага банка, у шлюбе з Янінай Броэль-Плятэр меў сына Аляксандра Адама (нар. 1914).

## Узнагароды 
* Ордэн Святога Уладзіміра 2-й ступені (1894)
* Ордэн Белага Арла (1896)
* Ордэн Святога Аляксандра Неўскага (9 красавіка 1900)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Альманах современных русских государственных деятелей. — СПб.: Тип. Исидора Гольдберга, 1897. — Т. 2. — С. 815.
* Губернии Российской империи: История и руководители. 1708—1917. — М., 2003. — С. 61, 407.
* Кавалеры Императорского ордена Святого Александра Невского (1725—1917): Биобиблиографический словарь в трех томах. — М., 2009. — Т. 3. — С. 819.
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Плятэры
Катэгорыя:Губернскія маршалкі віленскія
Катэгорыя:Археолагі Літвы
Катэгорыя:Калекцыянеры манет
Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі
Катэгорыя:Обер-гофмайстры (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Аляксандра Неўскага
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Нарадзіліся 23 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1836 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні
Катэгорыя:Памерлі 24 снежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1909 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Швекшне
Катэгорыя:Пахаваныя ў Швекшне
Хасроў I Анушырван

**Хасроў I Анушырван** () — шахіншах з дынастыі Сасанідаў, які правіў Іранам з 531 да 579 года.

Сын Кавада I.

Пры Хасрове I Анушырване ўнутранае становішча ў дзяржаве стабілізавалася. Дзяржава Сасанідаў была падзелена на 4 вобласці: Харасан, Азербайган, Німруз і Харабаран (Месапатамія). Усталяваўся падзел грамадства на саслоўі, прывілеяванае становішча сярод якіх займалі магі і воіны (азаты).

Катэгорыя:Сасаніды
Хільдэрых

**Хільдэрых** (*Hildirîx*; ) — кароль вандалаў.

Унук Гейзерыха. Заняў трон у 523 годзе. Ён спыняе пераслед арыянаў і пачынае пераслед католікаў. Усталяваў саюз з візантыйскім імператарам Юстыніянам I. Гэта выклікала незадаволенасць мясцовай знаці, Хільдэрых быў скінуты мяцежнікамі, зняволены і забіты ў 533 годзе. 

## Крыніцы
Віцебская група гаворак

]]

**Віцебская група гаворак** — адна з груп гаворак паўночна-ўсходняга дыялекту беларускай мовы.

## Зона распаўсюджвання 
Віцебскую групу гаворак складаюць гаворкі паўночна-ўсходняй часткі паўночна-ўсходняга дыялекту. Заходняя мяжа праходзіць прыблізна па лініі ад Полацка да Талачына, паўднёвая — прыблізна па лініі Талачын — Орша — Дуброўна.

Віцебская група гаворак мае працяг за межамі Беларусі. Яна ўтварае генетычнае адзінства з гаворкамі заходняй часткі Смаленшчыны. Гэта адзінства роднасных па паходжанні гаворак можна назваць смаленска-віцебскай групай
паўночна-ўсходняга беларускага дыялекту.

## Асаблівасці 
Гаворкі віцебскай групы маюць наступныя ўласцівасці:
* паслядоўнае дысімілятыўнае аканне: [*въда́*], [*тръва́*] або нават [*выда́*], [*трыва́*], але [*вадо́й*], [*траво́й*], [*у⁀ваz’э́*], [*у⁀трав’э́*], [*вады́*], [*травы́*], [*ваду́*], [*траву́*]);
* паслядоўнае дысімілятыўнае яканне;
* цвёрды і мяккі гукі [р] і [р’];
* падоўжаныя зычныя гукі [с’:], [з’:], [ц’:], [z’:], [н’:], [л’:], [ш:], [ж:], [ч:] і інш.;
* формы назоўнікаў жаночага роду з асновай на [γ], [х], [к] у давальным і месным склонах адзіночнага ліку з мяккімі канцавымі зычнымі [к’], [х’], [γ’] у аснове: [*к⁀стр’ах’э́*], [*к⁀стару́х’і*], [*к⁀наγ’э́*], [*к⁀даро́γ’і*], [*к⁀рук’э́*], [*к⁀ба́бк’і*], [*ны⁀стр’ах’э́*], [*пъ⁀стару́х’і*], [*ны⁀наγ’э́*], [*пъ⁀даро́γ’і*], [*ны⁀рук’э́*], [*пъ⁀ба́бк’і*];
* асабовыя формы дзеясловаў з асновай на [γ], [к], з мяккімі зычнымі [γ’], [к’]: [*п’аку́*], [*стр’іγу́*], [*п’ак’э́ш*], [*стр’іγ’э́ш*], [*п’ак’э́ц’*], [*стр’іγ’эц́’*], [*п’ак’о́м*], [*стр’іγ’о́м*] [*п’ік’іц’о́*], [*стр’іγ’іц’о́*], [*п’аку́ц’*], [*стр’іγу́ц’*];
* утварэнне назваў малых у жывёл і птушак пры дапамозе суфікса *-онак*: [*ц’ал’о́нък*], [*кац’о́нък*], [*кыц’ано́к*], або [*кыц’ан’о́нък*], [*ц’іпл’о́нък*], [*z’іц’о́нък*];
* канчатак *-і* ў займенніка *увесь* у назоўным склоне множнага ліку: [*ус’і́ л’у́z’і*], [*ус’і́ дн’і́*];
* канчатак *-эй* пад націскам у прыметніках і займенніках з цвёрдай асновай у родным і творным склонах адзіночнага ліку жаночага роду: [*мъладэ́й*], [*сух’э́й*], [*тэй*], [*так’э́й*], [*з⁀мъладэ́й*], [*зы⁀сух’э́й*], [*за⁀тэй*], [*зы⁀так’э́й*];
* канчатак [*-эйа*] пад націскам у прыметніках і займенніках у назоўным склоне множнага ліку: [*мыладэ́йа л’у́z’і*], [*сух’э́йа дро́вы*], [*тэ́йа дн’і*], [*так’э́йа даро́γ’і*];
* неазначальная форма з канцавым зычным гукам [ц’], [ч], [ш] дзеясловаў з асновай на зычны: [*йэс’ц’*], [*л’эс’ц’*], [*клас’ц’*], [*с’эч*], [*стр’ішч*], [*стр’іч*], [*стр’іш*], [*л’эшч*], [*л’эч*], [*л’эш*].

Гэтыя асаблівасці агульныя як для віцебскай, так і для ўсходнемагілёўскай груп гаворак.

Выключна для віцебскай групы гаворак характэрна:
* дысімілятыўнае яканне так званай суражскай разнавіднасці: [*з’імл’а́*], [*с’іz’а́ц’*], [*з’імл’э́*], [*с’іz’э́ц’*], але [*з’амл’о́й*], [*с’аz’о́м*], [*з’амл’у́*], [*с’аžу́*], [*з’амл’і́*], [*с’аz’і́ц’*];
* вымаўленне глухіх зычных у канцы слова і перад глухімі зычнымі ў сярэдзіне слова: *ду[п]*, *са[т]*, *но[ш]*, *ло[ш]ка*, *ка[с]ка*.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларуская дыялекталогія
Сяо У-дзі

**Юань Сю** (; ), Імператар **Сяо У-дзі** () — апошні імператар дынастыі Паўночная Вэй (532—535).

## Біяграфія 
Унук рэфарматара Сяовэнь-дзі і трэці сын Юань Хуая, князя Гуанпіна.

Быў узведзены на трон у 532 годзе пасля перамогі генерала Гао Хуаня над кланам Эрчжу. Да гэтага Юань Сю хаваўся ад міжусобіц на ферме.

Не жадаючы быць марыянеткай у руках Гао Хуаня, Юань Сю ўступіў з ім у адкрытае процістаянне. У 534 годзе ён быў вымушаны пакінуць сталіцу Лаян і бегчы на захад пад абарону генерала Юйвэнь Тая ў Чан’ань.

Уцёкі імператара прывялі да канчатковага распаду Паўночнай Вэй на дзве часткі. Заходняя Вэй была пад кантролем Юйвэнь Тая, і тут знаходзіўся Юань Сю; ва Усходняй Вэй Гао Хуань паставіў свайго марыянеткавага імператара.

Адносіны з Юйвэнь Таем таксама сапсаваліся. У пачатку 535 года Юань Сю быў атручаны (меркавана, па загадзе Юйвэнь Тая).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Імператары Паўночнай Вэй
Вялікая мужчынская адмова

ў шыкоўным чырвоным жустакоры, . Мастак Якаб Фердынанд Вут.]]
 у прыцішанай каляровай палітры белага, чорнага, цёмна-сіняга і палевага колераў; акварэль Рычарда Дайтана (1805)]] 
**Вялі́кая мужчы́нская адмо́ва** () — гістарычная з’ява канца XVIII стагоддзя, пры якой заможныя мужчыны Заходняга свету перасталі выкарыстоўваць у сваім адзенні яркія колеры, мудрагелістыя формы і разнастайнасць, пакінуўшы гэтыя аспекты для жаночага адзення. Замест гэтага мужчыны засяродзіліся на адрозненнях крою і якасці тканіны.

Тэрмін, уведзены брытанскім псіхолагам Джонам Флюгелем у 1930 годзе, лічыцца асноўным паваротным момантам у гісторыі адзення, калі мужчынскі стыль перастаў быць дэкаратыўным і дэталізаваным. Флюгель сцвярджаў, што мужчыны «адмовіліся ад сваіх прэтэнзій на тое, каб лічыцца прыгожымі» і «адгэтуль імкнуліся быць толькі карыснымі». Вялікая адмова спрыяла ўсталяванню манаполіі касцюма на мужчынскі дрэс-код у пачатку XIX стагоддзя.

## Гісторыя 
Вялікая мужчынская адмова пачалася ў сярэдзіне XVIII стагоддзя пад уплывам ідэалаў Асветніцтва; адзенне, якое сігналізавала пра арыстакратычны статус, выйшла з моды на карысць функцыянальных, утылітарных рэчаў. Тэрмін упершыню быў выкарыстаны як абраза французскім афіцэрам Жанам-Бернарам Гацье дэ Мюрнанам, але быў прыняты самімі гэтымі людзьмі падчас Дэманстрацыі 20 чэрвеня 1792 года.

У Злучаных Штатах гэты рух быў звязаны з амерыканскім рэспубліканствам: Бенджамін Франклін адмовіўся ад парыка падчас Амерыканскай рэвалюцыі, а пазней, у 1840 годзе, Чарльз Огл у сваёй «Прамове пра залатую лыжку» асудзіў Марціна Ван Бюрэна.

Стандарты мужчынскага адзення, якія склаліся пасля Адмовы, заставаліся практычна нязменнымі ў Заходнім свеце да з’яўлення контркультуры і ўзмацнення нефармальнасці ў 1960-я гады.

## Характарыстыкі 
Стандартам мужчынскага адзення падчас Адмовы стала цёмнае або чорнае адзенне. Высокія абцасы, прынятыя ў Еўропе ў пачатку XVII стагоддзя на аснове персідскага абутку для верхавой язды, выйшлі з мужчынскай моды да 1740-х гадоў. Таксама адмовіліся ад панчох, дарагіх парыкоў і тканін.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыя моды
Катэгорыя:XVIII стагоддзе
Сяамін-дзі

Імператар **Сяамін-дзі** (, асабістае імя **Юань Сюй**, ; ) — дзясяты імператар дынастыі Паўночная Вэй (515—528).

## Біяграфія 
Ён стаў імператарам ва ўзросце 6 гадоў. З-за яго маленства рэальная ўлада апынулася ў руках яго маці — удавы-імператрыцы Ху.

Імператрыца Ху была таленавітай, але вельмі ўладнай і марнатраўнай жанчынай. Яна актыўна падтрымлівала будызм, траціла велізарныя грошы на храмы, але дапускала карупцыю, што прывяло да народных паўстанняў.

Калі Сяамін-дзі падрос (яму было 18 гадоў), ён паспрабаваў пазбавіцца ад уплыву маці і яе фаварытаў. Ён таемна звярнуўся па дапамогу да генерала Эрчжу Жуна. Даведаўшыся пра гэта, імператрыца Ху загадала атруціць уласнага сына ў 528 годзе.

Каб захаваць уладу, маці спачатку абвясціла імператарам яго нованароджаную дачку (выдаўшы яе за хлопчыка), а потым — малодшага пляменніка. Гэта выклікала гнеў генерала Эрчжу Жуна, які захапіў сталіцу, утапіў імператрыцу ў Хуанхэ і выразаў амаль усіх прыдворных. Гэтыя падзеі сталі пачаткам канчатковага краху і распаду дзяржавы Паўночная Вэй.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Імператары Паўночнай Вэй
Этнаграфічная карта славянскіх народнасцей

**«Этнаграфічная карта славянскіх народнасцей»** () — этнаграфічная карта, складзеная ў 1867 годзе расійскім ваенным дзеячам і картографам Міхаілам Фёдаравічам Міркавічам (1836—1891). Карта з'яўлялася магутным прапагандысцкім і палітычным інструментам і адыграла значную ролю ў развіцці расійскага панславізму.

## Гісторыя стварэння 
Складальнік карты, Міхаіл Міркавіч, быў генерал-лейтэнантам расійскай арміі (паходзіў з сербскага роду) і сынам Фёдара Якаўлевіча Міркавіча, які ў 1840—1850 гадах займаў пасаду Віленскага генерал-губернатара.

Карта была спецыяльна падрыхтавана і стала адным з галоўных экспанатаў на Славянскім з'ездзе (канферэнцыі), які прайшоў у Маскве ў 1867 годзе. Гэтае мерапрыемства сабрала прадстаўнікоў розных славянскіх народаў Еўропы і мела на мэце ўмацаванне ідэі славянскага адзінства пад эгідай Расійскай імперыі. Карта Міркавіча з'яўлялася часткай палітычнай прапаганды, закліканай візуальна падкрэсліць велізарныя памеры і геапалітычную значнасць славянскіх тэрыторый у Еўропе.

## Змест і ацэнкі 
Па сваім змесце і этнічных межах карта Міркавіча шмат у чым паўтарала знакамітую карту «Славянскія землі» (1842) славацкага вучонага П. Ё. Шафарыка, у тым ліку адносна адлюстравання межаў літоўскага этнасу. Аднак, у адрозненне ад Шафарыка, на карце Міркавіча літоўцы страцілі значную частку сваёй тэрыторыі ў межах Усходняй Прусіі. Акрамя таго, па ўсёй тэрыторыі рассялення літоўцаў былі паказаныя шматлікія польскія этналінгвістычныя астравы (анклавы).

У 1875 годзе карта Міркавіча была дапоўненая і перавыдадзеная іншым вядомым расійскім картографам — Аляксандрам Рыціхам, які ў тым жа годзе выдаў і ўласную фундаментальную «Этнаграфічную карту Еўрапейскай Расіі».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Этнаграфічныя карты
Катэгорыя:Панславізм
Катэгорыя:Творы 1867 года
Зубастыкі

**«Зубастыкі»** () — амерыканскі фантастычны камедыйны фільм жахаў, пастаўлены рэжысёрам Стывенам Херэкам. Прэм’ера адбылася 11 красавіка 1986 года ў Нью-Ёрку.

Фільм сабраў 13,2 мільёна долараў падчас свайго выхаду ў ЗША і спарадзіў франшызу, якая складаецца з трох працягаў і вэб-серыяла пад назвай «Зубастыкі: Новы запой». Пятая частка пад назвай «Зубастыкі атакуюць!» з’яўляецца перазапускам серыі.

## Сюжэт 
Махнатыя бязлітасныя пачвары з жахлівай пашчай прыбылі з космасу, каб знішчыць цывілізацыю людзей. І пачалі яны са звычайнай фермы ў Канзасе, дзе зжыраюць усё, што трапляецца ім на зуб (у тым ліку і людзей). Але ў космасе ёсць Касмічныя паляўнічыя, мэта якіх — барацьба са злоснымі іншапланецянамі. Яны прыходзяць на дапамогу перапалоханым мясцовым жыхарам. Толькі аб’яднаныя намаганні і мудрагелістая стратэгія дапамогуць перамагчы пражэрлівых іншапланетных звяркоў.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы 1986 года
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1986 года
Катэгорыя:Камедыйныя фільмы жахаў
Катэгорыя:Фантастычныя камедыі
Катэгорыя:Фільмы жахаў ЗША
Катэгорыя:Фільмы пра іншапланецян
Катэгорыя:Кінарэжысёрскія дэбюты
Катэгорыя:Фільмы жахаў 1986 года