open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Руслан Мікалаевіч Вягера

**Руслан Мікалаевіч Вягера** (нар. 21 мая 1980, г. Ельск, Гомельская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VIII склікання.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 21 мая 1980 года ў г. Ельску Гомельскай вобласці.

Скончыў Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Электрыфікацыя і аўтаматызацыя сельскай гаспадаркі»; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае кіраванне і эканоміка».

Працаваў выкладчыкам спецыяльных электратэхнічных дысцыплін Буда-Кашалёўскага дзяржаўнага аграрна-тэхнічнага каледжа; інжынерам па тэхніцы бяспекі, вядучым інжынерам вытворча-тэхнічнага аддзела, намеснікам галоўнага інжынера, галоўным інжынерам філіяла «Энергазбыт» РУП «Гомельэнерга»; намеснікам генеральнага дырэктара па збыце энергіі РУП «Гомельэнерга».

Член рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «Белая Русь» і Беларускай партыі «Белая Русь».

Мае ганаровае званне дзяржаўнага вытворчага аб’яднання электраэнергетыкі «Белэнерга» «Выдатнік Беларускай энергасістэмы».

У 2024 годзе выбраны дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VIII склікання ад Буда-Кашалёўскай акругі № 38. Член Пастаяннай камісіі па эканамічнай палітыцы.

## Сям'я 
Жанаты, мае сына і дачку.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання
Трансфлайскія мовы

**Трансфлайскія мовы** — невялікая сям’я папуаскіх моў, на якіх гавораць у наваколлях ракі Флай, на паўднёвым захадзе Папуа — Новай Гвінеі. Класіфікацыя прапанавана Цімаці Ашэрам.

## Моўны склад 
;Трансфлайскія мовы
* Ваянская мова (або *табо*)
* Пахатурыйскія мовы
* Усходнетрансфлайскія мовы (або *арыёмскія*)

## Асаблівасці 
У пахатурыйскіх і арыёмскіх мовах прысутнічае адрозненне паміж інклюзіўным і эксклюзіўным займеннікам першай асобы, таксама назіранае ў суседняй заходнеторэсавай мове пама-нюнгскай сям’і. Сярод іншых моўных груп поўдня Новай Гвінеі такой з’явы не назіраецца.

## Гл. таксама 
* Паўднёва-цэнтральныя папуаскія мовы

## Крыніцы 
Катэгорыя:Мовы Папуа — Новай Гвінеі
Катэгорыя:Моўныя сем’і
Катэгорыя:Папуаскія мовы
Антрэпрыза

**Антрэпрыза** () — прыватнае відовішчнае прадпрыемства (тэатр, цырк, інш.), якое створана і ўзначальваецца антрэпрэнёрам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэатр
Антрэпрэнёр

**Антрэпрэнёр** — уладальнік, арандатар, гаспадар прыватнага відовішчнага прадпрыемства (тэатра, цырка, інш.) — антрэпрызы або арганізатар гастрольнага турнэ труп і асобных акцёраў. У Заходняй Еўропе вядомыя з сярэдзіны 16 стагоддзя, на Беларусі — з 1770-х гадоў. Апрача камерцыйных існавалі антрэпрызы, звязаныя з тэатрам творчымі адносінымі: антрэпрэнёр-акцёр (Рычард Бёрбедж, Англія), антрэпрэнёр-рэжысёр (Макс Райнгарт, Германія), антрэпрэнёр-драматург (Мальер, Францыя) і інш. Першым беларускім антрэпрэнёрам быў Ігнат Буйніцкі. Функцыі антрэпрэнёраў выконвалі Фларыян Ждановіч і Уладзіслаў Галубок.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэатральныя прафесіі
Рычард Бёрбедж

**Рычард Бёрбедж** (;  — ) — англійскі акцёр эпохі Адраджэння, сябар і паплечнік Шэкспіра. Першы выканавец такіх роляў як: Гамлет, Рычард III, Лір, Генрых V, Атэла, Рамэа, Макбет і інш.

## Біяграфія 
Рычард Бёрбедж нарадзіўся ў 1567 годзе ў Лондане ў тэатральнай сям’і. Яго бацька Джэймс Бёрбедж у маладосці быў цесляром, пазней стаў акцёрам, пазней кіраваў трупай «слугі графа Лестэра». Ён пабудаваў першы тэатральны будынак у Лондане, арганізоўваў і кіраваў акцёрскімі трупамі. Сыны Джэймса пайшлі па слядах бацькі: Катберт займаўся антрэпрэнёрскай працай, а Рычард абраў акцёрскую прафесію. Урокі акцёрскага майстэрства ён браў у Эдуарда Алена, вядомага сваімі ролямі ў трагедыях Марла. Пра маладосць Бёрбеджа вядома вельмі мала. Верагодна, ён граў у 1590—1593 гадах у трупах «слугі лорда-адмірала», «слугі лорда Стрэнджа», «слугі графа Пембрака». Аднак праславіўся як зорка трупы лорда-камергера і выканаўца галоўных роляў у п’есах Шэкспіра. Разам з братам валодаў паловай тэатра «Глобус».
Арлекін

**Арлекін** — традыцыйны персанаж італьянскай камедыі дэль артэ; слуга-прастак, нязграбны цяльпук, які сваімі недарэчнымі паводзінамі заблытваў інтрыгу камедыі. У сярэдзіне 17 стагоддзя ў Францыі — вобраз хітрага, дасціпнага плеткара, які актыўна ўдзельнічаў у развіцці дзеяння. Далейшыя змены маскі арлекіна адбываліся па-за камедыяй дэль артэ. У 18 — пачатку 19 стагоддзя ў Францыі арлекін — вытанчаны любоўнік, шчаслівы сапернік персанажа народнага тэатра П’еро.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выдуманыя мужчыны
Элізабет Мак-Говерн

**Элізабет Лі Мак-Говерн** (, нар. , Эванстан, Ілінойс) — амерыканская актрыса і спявачка.

## Біяграфія 
Сям’я Элізабет Мак-Говерн пераехала ў Лос-Анджэлес, калі бацька Элізабет атрымаў там месца прафесара юрыспрудэнцыі. Элізабет пачала працаваць у тэатры, яшчэ вучачыся ў школе, а пасля яе займалася акцёрскім майстэрствам у Сан-Францыска. Скончыла Джульярдскую школу ў Нью-Ёрку.

Сваімі першымі ролямі Мак-Говерн прыцягнула да сябе ўвагу. У 1980 годзе Роберт Рэдфард запрасіў яе ў сваю дэбютную карціну «Звычайныя людзі». За ролю ў фільме Мілаша Формана «Рэгтайм» Элізабет намінавалася на прэмію «Оскар». Самай вядомай роляй Мак-Говерн стала роля ў фільме «Аднойчы ў Амерыцы» Серджа Леонэ. Пасля гэтага фільма Элізабет шмат іграла ў тэатры і здымалася ў кіно.

Элізабет Мак-Говерн з’яўляецца вакалісткай гурта «Sadie and the Hotheads».
Джэймс Вудс

**Джэймс Говард Вудс** (; нар. , Вернал, Юта, ЗША) — амерыканскі акцёр.

Вудс дэбютаваў у кіно ў 1972 годзе адначасова, зняўшыся ў двух стужках Элія Казана «Хікі і Боггс» і «Госці». Вядомасць Джэймсу Вудсу прынеслі ролі ў такіх фільмах, як «Аднойчы ў Амерыцы» (1984) Серджа Леонэ, «Сальвадор» (1986) Олівера Стоўна, «Паліцыянт» (1988), «Напралом» (1991), «Чаплін» (1992) і «Спецыяліст» (1994). За ролю журналіста ў карціне «Сальвадор» Вудс быў намінаваны на «Оскар».

На тэлебачанні ён прыцягнуў да сябе ўвагу ў міні-серыяле «Халакост» (1978) і з тых часоў сыграў там шмат роляў. Ён атрымаў «Эмі» за ўдзел у тэлефільмах «Абяцанне» (1986) і «Мяне клічуць Біл В.» (1989). У першым ён згуляў шызафрэнічнага брата Джэймса Гарнера, а ў другім — алкаголіка. Акцёрскім поспехам стала для Вудса таксама роля юрыста Кона ў знятым для кабельнага тэлебачання «Грамадзяніне Кон» (1992). У 1995 годзе ён стварыў псіхалагічны партрэт забойцы ў турэмнай драме «Забойца: дзённік забойстваў». У 1997 годзе Джон Карпентэр запрасіў Вудса ў фільм жахаў «Вампіры», дзе Вудс выканаў ролю галоўнага паляўнічага на вампіраў.

Вудс таксама выконваў камедыйныя ролі ў такіх фільмах як «Джошуа тады і цяпер» (1985) і «Напралом» (1991).

У кастрычніку 1998 года Вудс атрымаў сваю «зорку» на алеі славы ў Галівудзе.

## Зноскі
Вудс

**Вудс** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джэймс Вудс — амерыканскі акцёр
* Тайгер Вудс — амерыканскі гальфіст
Аднойчы ў Амерыцы

**«Аднойчы ў Амерыцы»** (, ) — гангстарскі фільм рэжысёра Серджа Леонэ, выйшаў на экраны ў 1984 годзе і часткова заснаваны на аўтабіяграфічным творы Гары Грэя. Гісторыя сяброўства і здрады некалькіх гангстараў і бутлегераў, якія сустрэліся ў пачатку дваццатага стагоддзя ў яўрэйскім квартале Нью-Ёрка і разбагацелі ў часы сухога закона ў ЗША, паказана праз пераборлівае спляценне ўспамінаў галоўнага героя.

Гэта апошняя рэжысёрская праца Серджа Леонэ выйшла ў пракат у скажоным выглядзе. Пасля аднаўлення першапачатковага хронаметражу і структуры карціна пачала разглядацца як адно з вышэйшых дасягненняў гангстарскага жанру. Кінастужка «Аднойчы ў Амерыцы» стабільна ўваходзіць у найлепшую сотню фільмаў па версіі IMDb.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 1984 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы-драмы Італіі
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Італіі
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы Італіі
Катэгорыя:Фільмы пра Нью-Ёрк
Катэгорыя:Фільмы, заснаваныя на рэальных падзеях
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 1984 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы 1984 года
Катэгорыя:Фільмы Італіі 1984 года
Катэгорыя:Экранізацыі раманаў
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Эніа Марыконэ
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Вернал (Юта)

**Вернал** () — горад у акрузе Юінта (Юта, ЗША). Станам на 2012 год насельніцтва складала 9817 чалавек (59-ы радок у спісе найбуйнейшых гарадоў штата). Размешчаны на паўночным усходзе штата Юта, за 280 км на ўсход ад Солт-Лэйк-Сіці і за 32 км на захад ад мяжы штата Каларада.

## Вядомыя асобы 
* Джэймс Вудс, амерыканскі акцёр.

## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Юты
Казачэнка

**Казачэнка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Паўлавіч Казачэнка (1913—1995) — украінскі пісьменнік.
* Мікалай Міхайлавіч Казачэнка (1916—1977) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.
Сяргей Мікалаевіч Давыдоў

**Сяргей Мікалаевіч Давыдоў** (нар. 23 лістапада 1974, г. Крычаў, Магілёўская вобласць) — беларускі чыгуначнік, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VIII склікання.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 лістапада 1974 года ў г. Крычаве Магілёўскай вобласці.

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту па спецыяльнасці «Будаўніцтва дарог і транспартных аб’ектаў»; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне».

Прайшоў працоўны шлях ад манцёра пуці да начальніка Крычаўскай дыстанцыі пуці Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі.

У 2024 годзе выбраны дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VIII склікання ад Крычаўскай акругі № 83. Член Пастаяннай камісіі па прамысловасці, паліўна-энергетычным комплексе, транспарце і сувязі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны Ганаровай граматай Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта, галіновымі ўзнагародамі Беларускай чыгункі, нагруднымі знакамі «За добрасумленную працу на Беларускай чыгунцы» III ступені, «Выдатнік Беларускай чыгункі».

## Узнагароды 
Жанаты, мае дваіх дзяцей.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання
Нэлі Іванаўна Арцішэўская

**Нэлі Іванаўна Арцішэўская** (нар. , ) — беларускі вучоны ў галіне кардыялогіі і рэўматалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1983), прафесар (1985).

## Біяграфія 
Скончыла ў 1958 годзе Мінскі медыцынскі інстытут. З 1963 года працуе ў Беларускім медыцынскім універсітэце. 

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па дыягностыцы і лячэнні рэўматызму, заган сэрца ў цяжарных жанчын, рэабілітацыі хворых з рознымі формамі ішэмічнай хваробы сэрца. Адзін з аўтараў практычнага дапаможніка «Практычныя навыкі тэрапеўта» (1993), манаграфій «Неадкладныя станы ў клініцы ўнутраных хвароб» (2006), «Напісанне дыягназаў асноўных унутраных хвароб на беларускай, рускай, лацінскай і англійскай мовах» (2008).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кардыёлагі Беларусі
Катэгорыя:Рэўматолагі Беларусі
Карпентэр

**Карпентэр** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джон Карпентэр — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст
* Карэн Карпентэр — амерыканская спявачка
* Рычард Карпентэр — амерыканскі музыкант, спявак
Іван Іванавіч Арцёменка

**Іван Іванавіч Арцёменка** ( — ) — украінскі археолаг. Вывучаў гісторыю насельніцтва Усходняй Еўропы эпохі неаліту, меднага і бронзавага вякоў, праводзіў археалагічныя даследаванні помнікаў сярэднедняпроўскай культуры на тэрыторыі Беларусі, член-карэспандэнт АН Украіны, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Украіны (1980).

## Літаратура 
* 
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С.139
Кацярына Гаўрылаўна Арцёменка

**Кацярына Гаўрылаўна Арцёменка** (, Пяскі-Радзькаўскія, Бароўскі раён, Харкаўская вобласць — ) — беларускі майстар пляцення мастацкіх вырабаў з саломы. Заслужаны работнік культуры БССР (1980). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
3 1963 года — мастак Магілёўскай фабрыкі мастацкіх вырабаў. У выстаўках удзельнічала з 1965 года. З’яўлялася заснавальніцай на фабрыцы промыслу саломапляцення. У творчасці пераважалі этнаграфічныя і бытавыя сюжэты («Вяселле», 1970; «Беларускія дзяўчаты», «Ураджай», абедзве 1973; «Хлеб-соль Магілёўшчыны», «Тройка», «Конь-агонь», усе 1974), анімалістычная тэматыка (дэкаратыўна-прыкладныя творы — цукерніцы, каўшы, хлебніцы і інш. — у выглядзе жывёл і птушак).

Лаўрэат 1-га Усесаюзнага фестывалю самадзейнай мастацкай творчасці працоўных (1975—77). Творы экспанаваліся на выстаўках у НРБ, СФРЮ. Лепшыя работы знаходзяцца ў НММ РБ.

## Літаратура 
* 
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1984. — Т. 1. — С.190

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Саломапляценне
Джон Карпентэр

**Джон Говард Карпентэр** (; ) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар і кінакампазітар. На працягу амаль саракагадовай кінакар’еры Карпентэр зняў шэраг фільмаў у жанрах жахаў і навуковай фантастыкі, некаторыя з якіх атрымалі сусветнае прызнанне і культавы статус. Будучы незалежным рэжысёрам, ён зняў свой першы поўнаметражны фільм «Цёмная зорка» ў 1974 годзе, калі яму было ўсяго 25 гадоў. Праз два гады ён зняў баявік «Напад на 13-ы ўчастак». Яшчэ праз два гады, у 1978 годзе, выйшаў фільм жахаў «Хэлаўін», ён меў вялікі касавы поспех, а таксама вельмі станоўчыя водгукі крытыкаў. Пасля гэтага Джон Карпентэр пачаў лічыцца адным з самых прыбытковых рэжысёраў і пачалася яго кар’ера ў Галівудзе.

Фільмы Карпентэра часта былі малабюджэтнымі, яны вылучаюцца адсутнасцю вынаходніцтваў у аператарскай працы, а таксама мінімалістычнай музыкай, якую Карпентэр напісаў сам да пераважнай большасці сваіх фільмаў. За музыку да фільма «Вампіры» ён атрымаў прэмію «Сатурн» у 1999 годзе. Яго стыль і ўплыў на жанр паслужылі таму, што рэжысёр атрымаў статус «майстра жахаў». Яго музыка аказала вялікі ўплыў на фарміраванне жанру сінтвейв.

Сёння многія з яго фільмаў сталі эталонамі фільмаў жахаў і навуковай фантастыкі, у тым ліку «Туман», «Уцёкі з Нью-Ёрка», «Нешта», «Крысцін», «Вялікі перапалох у маленькім Кітаі», «Чужыя сярод нас» і «У пашчы вар’яцтва».

## Зноскі
Арканада

**Арканада** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Гансала Арканада — іспанскі футбаліст
* Луіс Арканада — іспанскі футбаліст
* Сесар Муньёс Арканада — іспанскі пісьменнік

## Тапонім 
* Арканада (Паленсія)
Арбарыцыды

**Арбарыцыды** (ад  — дрэва і caedo — забіваю) — хімічныя рэчывы, якія прымяняюцца для знішчэння непажаданай драўнянай і хмызняковай расліннасці. Да найбольш эфектыўных арбарыцыдаў адносяць прэпараты 2,4-Д (солі і эфіры) і прэпараты пікларама (раўндап, гарлон і інш). Спосабы апрацоўкі раслін арбарыцыдамі: апырскванне (з самалётаў або наземнай апаратурай), ін’екцыя ў ствалы, змазванне ствалоў і пнёў, нанясенне гранул на глебу. Для суцэльнага знішчэння дрэў і хмызнякоў часцей за ўсё выкарыстоўваюць прэпараты пікларама; для выбарчага знішчэння алешыны, бярозы, ляшчыны, вярбы, асіны ў змешаных насаджэннях выкарыстоўваюць прэпараты на аснове глі-фасфату (найбольш экалагічна бяспечныя, асабліва для догляду за культурамі елкі), а таксама вытворныя 2,4-Д.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пестыцыды
Луіза Ферыда

**Луіза Ферыда**, *Луіджа Манфрыні Франэ* (, , Кастэль-Сан-П’етра-Тэрмэ — , ) — італьянская актрыса.

Пачала сваю кар’еру ў 1935 годзе з другараднай ролі ў фільме «La Freccia d`oro». Але дзякуючы яскравай знешнасці, ёй вельмі хутка пачалі прапаноўваць здымацца ў галоўных ролях. У 1939 годзе на здымках аднаго фільма Луіза пазнаёмілася з акцёрам Асвальда Валенці, з якім у яе пачаўся раман. У красавіку 1945 года Валенці і Ферыда былі арыштаваны партызанамі, абвінавачаны ў сувязях з фашыстамі і расстраляны на адной з вуліц Мілана. Фэрыда ў той час была цяжарная другім дзіцем. Яе першае дзіця памерла праз чатыры дні пасля нараджэння.

Трагічная гісторыя Валенці і Ферыды паказана ў італьянскім фільме 2008 года «Шалёная кроў», ролю Луізы Ферыды ў якім выканала Моніка Белучы.
Сесар Муньёс Арканада

**Сесар Муньёс Арканада** (; , Астудыльё, правінцыя Паленсія, Іспанія — , ) — іспанскі пісьменнік, паэт, журналіст, рэдактар, перакладчык. Палітэмігрант у СССР з 1939 года.

## Біяграфія 
Сын журналіста. Член Камуністычнай партыі Іспаніі з 1931 года.

У 1927—1932 рэдагаваў літаратурны агляд «La Gaceta Literaria», які стаў асноўнай платформай для выражэння ідэй Пакалення 27 года.

Актыўны ўдзельнік грамадзянскай вайны ў Іспаніі (1936—1939). Друкаваўся ў франтавой антыфашысцкай прэсе.

З траўня 1939 гады жыў у СССР. У 1942—1964 гадах — рэдактар іспанскага выдання часопіса «Савецкая літаратура» («Literatura soviética»).

Памёр у Маскве ў 1964 годзе. Пахаваны на Увядзенскіх могілках (12 уч.).

Аўтар раманаў і зборнікаў сюррэалістычных вершаў «Смага» (1921), «Горад» (1928), біяграфій артыстаў кіно, кнігі пра К. А. Дэбюсі.

## Літаратура 
*
Аншліф

**Аншлі́ф** — штуф горнай пароды, руды ці мінерала, адна ці дзве паверхні якога прышліфаваны і адпаліраваны для вывучэння ў адлюстраваным святле пад палярызацыйным мікраскопам або бінакулярнай лупай. Рыхлыя пароды папярэдне цэментуюць каніфоллю, піхтавым бальзамам ці іншай смалой.

З драбнёных проб вырабляюць аншліф, цэментуючы шэлакам і адліваючы ў спецыяльнай прэс-форме.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мінералогія
Thelaziella stereura

**Thelaziella stereura** — від паразітычных круглых чарвей сямейства .

Сярод канчатковых гаспадароў адзначаны .

## Літаратура 
* Bychkova, E. Parasits of falcons in Belarus / E. Bychkova, A. Vintchevski // Ecology of bird-parasite interactions : a Special Symposium. — Vilnius, 1998. P. 53

Катэгорыя:Тэлазііды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1918 годзе
Катэгорыя:Паразіты птушак
Thelazia skrjabini

**Thelazia skrjabini** — від паразітычных круглых чарвей сямейства .

## Апісанне 
Кутыкула злёгку скрэсленая і надае целу крыху шчарбаты выгляд. Даўжыня самца 5—9 мм, самкі 11—19 мм. На брушку самцоў — 17-32 перадклаакальных і 1-2 пары постклаакальных сасочкаў. У самак вульва знаходзіцца ў пярэдняй частцы цела. У абодвух палоў хваставы канец загнуты вентральна, у самак таксама ёсць пара сасочкаў.

## Жыццёвы цыкл 
Даўжыня лічынак 0,214—0,290 мм. Канчатковымі гаспадарамі з’яўляюцца свойская  і . З дзікіх жывёл адзначаны ў ,  і . Лічынкі паглынаюцца прамежкавымі гаспадарамі, мухамі відаў ,  і . Від паразітуе пераважна ў слёзных пратоках канчатковых гаспадароў.

## Распаўсюджанне 
*Thelazia skrjabini* распаўсюджана ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы.

## Літаратура 
* И. Василев, Ю. Вишняков. «Ветеринарна паразитология и инвазионни болести». Земиздат, 1977, код 05-95346-53511-4790-95-77, с. 211—213. 

Катэгорыя:Тэлазііды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1928 годзе
Катэгорыя:Паразіты млекакормячых
Катэгорыя:Паразіты насякомых
Спіс дэлегатаў Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання

**VII Усебеларускі народны сход** — найвышэйшы прадстаўнічы орган народаўладдзя Рэспублікі Беларусь, які вызначае «стратэгічныя напрамкі развіцця грамадства і дзяржавы, забяспечвае непахіснасць канстытуцыйнага ладу, пераемнасць пакаленняў і грамадзянскую згоду». Створаны рэжымам Лукашэнкі для замацавання ўласнай улады ў краіне падчас палітычнага крызісу 2020-х гадоў шляхам ператварэння агульнага сходу прадстаўнікоў урада і кіраўнікоў дзяржпрадпрыемстваў, які існаваў з 1996 года, у т.зв. «орган народаўладдзя». Адпаведны статус быў замацаваны зменамі ў Канстытуцыю Беларусі, унесенымі рэжымам у лютым 2022 года.

Цэнтральная выбарчая камісія Рэспублікі Беларусь на падставе рашэнняў абласных Саветаў дэпутатаў, рашэнняў вышэйшых органаў суб’ектаў грамадзянскага грамадства 16 красавіка 2024 года зацвердзіла вынікі выбараў дэлегатаў Усебеларускага народнага сходу.

Ад мясцовых Саветаў дэпутатаў у склад Усебеларускага народнага сходу абрана 290 дэлегатаў, з іх:
* 52 дэлегаты ад мясцовых Саветаў дэпутатаў Брэсцкай вобласці;
* 44 дэлегаты ад мясцовых Саветаў дэпутатаў Віцебскай вобласці;
* 55 дэлегатаў ад мясцовых Саветаў дэпутатаў Гомельскай вобласці;
* 38 дэлегатаў ад мясцовых Саветаў дэпутатаў Гродзенскай вобласці;
* 60 дэлегатаў ад мясцовых Саветаў дэпутатаў Мінскай вобласці;
* 41 дэлегат ад мясцовых Саветаў дэпутатаў Магілёўскай вобласці;
* 60 дэпутатаў ад Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў.

Ад суб’ектаў грамадзянскай супольнасці ў склад Усебеларускага народнага сходу выбраны 400 дэлегатаў, з іх па 80 дэлегатаў ад кожнага з суб’ектаў грамадзянскай супольнасці:
* Беларускага грамадскага аб’яднання ветэранаў;
* Грамадскага аб’яднання «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі»;
* Грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз жанчын»;
* Рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «Белая Русь»;
* Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі.

Дэлегатамі Усебеларускага народнага сходу таксама з’яўляюцца:
* Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь;
* прадстаўнікі заканадаўчай улады (члены Савета Рэспублікі і дэпутаты Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь);
* прадстаўнікі выканаўчай улады (Прэм'ер-міністр Рэспублікі Беларусь, яго намеснікі і іншыя члены Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь; старшыні абласных, Мінскага гарадскога выканаўчых камітэтаў; старшыні раённых, гарадскіх (гарадоў абласнога падпарадкавання) выканаўчых камітэтаў);
* прадстаўнікі судовай улады (Старшыня, намеснік Старшыні і суддзі Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь; Старшыня, намеснікі Старшыні і суддзі Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь).

Першае пасяджэнне Усебеларускага народнага сходу сёмага склікання прайшло 24—25 красавіка 2024 года ў горадзе Мінску.

## Ад мясцовых Саветаў дэпутатаў 
## Ад грамадскіх арганізацый 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Дэлегаты Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання
Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Егіпце

**Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Егіпце** () — зводнае воінскае фарміраванне Узброеных Сіл СССР на тэрыторыі Арабскай Рэспублікі Егіпет.

## Гісторыя 
У 1955 годзе прэзідэнт Егіпта Гамаль Абдэль Насер звярнуўся да СССР з просьбай аб пастаўках узбраенняў. Продаж зброі праводзіўся таемна, праз Чэхаславакію. У краіну накіроўваліся самалёты, танкі, артсістэмы і іншая ваенная тэхніка. Для падрыхтоўкі егіпцян да эксплуатацыі ўзбраенняў прыбылі савецкія і чэхаславацкія інструктары.

Пасля Шасцідзённай вайны паўстала неабходнасць прыкрыцця аб’ектаў у Егіпце сіламі савецкіх войск. Была распрацавана аперацыя пад кодавай назвай «Каўказ» (люты—сакавік 1970 года). Мэтай была пераброска савецкіх войск. У ходзе падрыхтоўкі да яе ажыццяўлення былі сфармаваныя ў сакрэтным парадку 18-я асобная зенітна-ракетная дывізія, 135-ы знішчальны авіяцыйны полк і 35-я асобная знішчальная авіяцыйная эскадрылля. Напярэдадні, у канцы снежня 1969—пачатку 1970 года, у Егіпет для правядзення рэкагнасцыровачных работ (выбару элементаў баявых парадкаў часцей і падраздзяленняў супрацьпаветранай абароны) наведала група высокапастаўленых афіцэраў Войск СПА СССР на чале з маршалам П. Ф. Баціцкім.

З 1 красавіка авіяцыйныя часці прыступілі да абароны аб’ектаў ад удараў авіяцыі праціўніка і выконвалі пастаўленыя задачы аж да чэрвеня 1972 года, калі па сумесным рашэнні савецкага і егіпецкага щрадаў яны вярнуліся ў СССР. Дзякуючы савецкай дапамозе Егіпту ўдалося аднавіць сваю абаронную моц.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Совет ветеранов войны в Египте (СВВЕ)
* Советские советники и специалисты погибшие в Египте 

Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР
Катэгорыя:Гісторыя Егіпта
Катэгорыя:Араба-ізраільскі канфлікт
КрАЗ-Шрэк

**KrAZ Shrek One** (*KrAZ *) — сямейства бронеаўтамабіляў, распрацаваных украінскай кампаніяй Аўтакраз пры садзейнічанні канадскай кампаніі Streit Group і ўдзеле Індыі па стандарце MRAP на шасі грузавіка КрАЗ-5233ВЕ.

## Гісторыя 
Упершыню машына прадстаўлена ў лютым 2013 года на зброевай выставе «IDEX-2013» у Абу-Дабі.

У лістападзе 2014 года браневікі KrAZ Shrek One заказаны для Нацыянальнай гвардыі Украіны і неўзабаве паступілі на ўзбраенне.

## Апісанне 
З’яўляецца шматмэтавым транспартным сродкам з супрацьміннай абаронай, прызначаным для аператыўнага і бяспечнага перамяшчэння асабістага складу воінскіх падраздзяленняў, тэхнікі і абсталявання і іх агнявой падтрымкі.

Кузаў суцэльнага тыпу апорнай канструкцыі. У бартах дэсантнага адсека маецца восем амбразур для вядзення агню са стралковай зброі (па чатыры з кожнага боку), яшчэ адна амбразура ёсць у карме.

Узровень абароны адпавядае ўзроўню 2А і 2B у адпаведнасці са стандартам НАТА STANAG 4569.

## Тактыка-тэхнічныя характарыстыкі 
* Супрацьміннай абарона: дзве міны ТМ-57 (14 кг тратылу) пад кожным колам, адна міна ТМ-57 (7 кг тратылу) пад дном.
* Балістычная абарона: B6+/STANAG 4569 Level 2.
* Рухавік: расійскі ЯМЗ-238Д (Еўра-0) магутнасцю 330 к. с. (243 кВт), апцыянальна могуць быць устаноўлены рухавікі Cummins і Deutz.
* Раздатачная каробка механічная двухступеністая.
* Каробка перадач вытворчасці кітайскай кампаніі «Fast Gear Co.» — Fast Gear 9JS150TA-B, 9-ступеністая.
* Шыны «Michelin» 445.65r22.5/16. 00R20 з цэнтралізаванай падпампоўкай — тэхналогія RunFlat.

## Мадыфікацыі 
* **KrAZ Shrek One ** (ён жа **KrAZ Shrek One **) — бронетранспарцёр для транспарціроўкі двух членаў экіпажа ў кабіне і 10 чалавек дэсанту ў дэсантным аддзяленні.
* **KrAZ Shrek One Ambulance** — браняваная медыцынская машына, разлічаная на перавозку 4 ляжачых параненых і двух суправаджаючых асоб.
* **KrAZ Shrek One ** — браняваная машына размініравання, абсталяваная кранам-маніпулятарам, здольным перамяшчаць грузы масай да 200 кг. Машына ўкамплектавана двума запаснымі коламі, двума вогнетушыльнікамі і лябёдкай.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Бронеавтомобиль КрАЗ Shrek One
* KrAZ-Shrek  / официальный сайт ХК «АвтоКрАЗ»
* STREIT Group highlights ideal solutions for Africa at AAD 2014
* KrAZ Shrek One

Шрэк
Катэгорыя:Бранятэхніка Украіны
Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта
Арфакскія горы

**Арфакскія горы** () — горны хрыбет, размешчаны на паўвостраве Чэндравасіх у крайняй заходняй частцы вострава Новая Гвінея. Адміністрацыйна належыць да інданезійскай правінцыі Заходняе Папуа. Іншыя значныя вяршыні — Умсіні (2926&nbsp;м), Тумюбу (2480&nbsp;м) і Хумейба (2820&nbsp;м). Ва ўсходняй частцы гор ёсць два вялікія азёры: Данаў-Гігі і Данаў-Гіта.

## Гісторыя даследаванняў 
Пачынаючы з нідэрландскіх каланіяльных часоў, горы сталі адным з найбольш часта вывучаемых і найбольш вядомых рэгіёнаў Заходняга Папуа для назірання за птушкамі.

Розныя даследнікі падарожнічалі па рэгіёне, напрыклад італьянец Адаарда Бекары ў 1875 годзе і незадоўга да гэтага яго суайчыннік Луіджы Марыя д’Альбертыс. Ужо ў 1858 годзе немец Герман фон Розенберг падышоў да ўзбярэжжа гор на . Брытанская экспедыцыя, замоўленая Джорджам Гамільтанам Кенрыкам у 1910 годзе, прывезла адсюль сотні раней невядомых відаў матылькоў, у тым ліку эндэмічную . У 1913 годзе брытанская батанікіня Ліліян Сюзэт Гібс даследавала расліннасць Арфакскіх гор.

## Этналогія 
Падножжа Арфакскіх гор і сумежная травяністая Кебарская даліна з’яўляюцца месцам пражывання многіх карэнных народаў рознага паходжання. Шматлікія плямёны, многія з якіх гавораць на незразумелых адна адной мовах, такіх як хатамская, меяхская і соўгбская, называюць Арфакскія горы сваёй радзімай. Гэтыя плямёны таксама з’яўляюцца захавальнікамі тамтэйшай усё меншай папуляцыі райскіх птушак, што жывуць у цяжкапраходнай мясцовасці.

## Біялагічная разнастайнасць 
Знаходзячыся ў экарэгіёне Фагелькопскіх горных трапічных лясоў, горы з’яўляюцца важным месцам біяразнастайнасці, якая, аднак, знаходзіцца пад пагрозай. Рэгіён насяляе больш за 320 відаў птушак, прынамсі 14 з якіх сустракаюцца толькі тут, як, напрыклад, . Таксама эндэмічным з’яўляецца від сумчатых млекакормячых .

## Крыніцы 
## Спасылки 
* 

Катэгорыя:Новая Гвінея
Катэгорыя:Горы Інданезіі
Януш Ладуцька

**Януш Ладуцька** (нар. , Мінск) — беларускі футбаліст, выступаў на пазіцыях абаронцы і паўабаронцы.

## Біяграфія 
Пачынаў займацца футболам у школе «Змена», затым перайшоў у структуру мінскага «Дынама». У 2010 годзе дэбютаваў у другой лізе за фарм-клуб мінчан «Бяроза-2010» і адразу ж адзначыўся забітым голам. Выступаў за футбольныя клубы «Славянін», «Ашмяны», «Узда». Правёў 36 матчаў у першай лізе, забіў 8 мячоў у складзе «Ашмяны-БДУФК». У сезоне-2021 гуляў ва «Уздзе» ў другой лізе, правёў 11 матчаў, забіў 2 галы. У сезоне-2022 далучыўся да «Крумкачоў», за два сезоны згуляў 44 матчы і набраў 11+2 па сістэме «гол+пас». У сезоне-2023 з’яўляўся капітанам каманды.

## Зноскі 
Катэгорыя:Ігракі ФК Ашмяны-БДУФК
Катэгорыя:Ігракі ФК Крумкачы Мінск
Экстрэмісцкае фарміраванне

**Экстрэмісцкае фарміраванне** () — юрыдычны статус, які прысвойваецца ў Беларусі групам грамадзян з ліку апанентаў рэжыму Лукашэнкі для іх палітычнага пераследу. Паняцце было замацавана ў законе «Аб процідзеянні экстрэмізму», змены да якога Аляксандр Лукашэнка падпісаў 14 мая 2021 года. У ім экстрэмісцкае фарміраванне вызначаецца як група грамадзян, якая ажыццяўляе экстрэмісцкую дзейнасць або аказвае садзейнічанне такой дзейнасці ці яе фінансаванне.

Захады па «супрацьдзеянні экстрэмізму» накіраваны на падаўленне пратэстнага руху ў Беларусі. У большасці выпадкаў гэта незалежныя СМІ, тэлеграм-каналы (і акаўнты ў іншых сацсетках) пратэсных ініцыятыў, некамерцыйных арганізацый і да таго падобнае. Станам на кастрычнік 2024 года ў «Пераліку арганізацый, фарміраванняў, індывідуальных прадпрымальнікаў, датычных да экстрэмісцкай дзейнасці» значыліся 243 «экстрэмісцкія фармаванні».

## Выданні, прызнаныя «экстрэмісцкімі фарміраваннямі» 
* NEXTA (2021)
* БелаПАН (рашэнне прынятае 1 лістапада 2021 года)
* тэлеканал «Белсат» (3 лістапада 2021 года)
* радыё «Свабода» (23 снежня 2021 года)
* «Наша ніва» (14 студзеня 2022 года)
* «Бобруйск Online» (22 лютага 2022 года)
* Беларусь галаўнога мозгу (18 красавіка 2022)
* «Флагшток» (29 красавіка 2022 года)
* kyky.org (6 траўня 2022 года)
* «Честная газета» (20 траўня 2022 года)
* «Еўрарадыё» (20 ліпеня 2022 года)
* «Хартыя’97» (30 жніўня 2022 года)
* Hrodna.life (11 лістапада 2022 года)
* самавольнае выданне «Вестники» (9 снежня 2022 года)
* «Маланка Медиа» (15 лютага 2023 года)
* «Брестская газета» (28 лютага 2023 года)
* «MOST Media» (17 траўня 2023 года)
* homeldays.org («Штодзень Гомель») (23 траўня 2023 года)
* тэлеграм-канал «Инсайдер» (29 траўня 2023 года)
* «Зеркало» (9 чэрвеня 2023 года)
* Zerkalo.io (чэрвень 2023)
* тэлекампанія «Ранак» у Светлагорску (5 верасня 2023 года)
* «Беларусь за МКАДам» (13 кастрычніка 2023 года)
* Трыбуна (снежань 2023)
* Беларускае Радыё Рацыя (2024)
* Это Минск, детка (2024)
* Беларуская рэдакцыя Deutsche Welle (29 красавіка 2024)

Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)
Катэгорыя:Рэпрэсіі ў Беларусі
Катэгорыя:2021 год у Беларусі
Аралсор

**Аралсор** — бяссцёкавае горка-салёнае возера ў Казахстане, на Прыкаспійскай нізіне. Плошча — 101 км². Паклады саляноснай гразі — хакі. Здабыча солі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Казахстана
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Глеб Леанідавіч Гулянкоў

**Глеб Леанідавіч Гулянкоў** (нар. 16 студзеня 1970, Краснаводск, Туркменская ССР) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VIII склікання.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 студзеня 1970 года ў г. Краснаводску (Туркменская ССР) у сям’і вайскоўца.

Скончыў Курганскае вышэйшае ваеннае авіяцыйна-палітычнае вучылішча па спецыяльнасці «Камандная тактычная забеспячэння авіяцыі».

Да 2012 года праходзіў ваенную службу ва Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь на розных пасадах.

Працаваў старшынёй Балбасаўскага пасялковага выканаўчага камітэта і Савета дэпутатаў.

У 2024 годзе выбраны дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VIII склікання ад Аршанская-Дняпроўскай акругі № 26. Член Пастаяннай камісіі па экалогіі і прыродакарыстанню.

Член рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «Белая Русь».

## Сям’я 
Жанаты, выхоўвае сына і дачку.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ганаровымі граматамі Аршанскага раённага выканаўчага камітэта, Аршанскага раённага Савета дэпутатаў, іншымі ўзнагародамі.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання
Арамазд

**Арамазд** () — у армянскай міфалогіі вярхоўнае бажаство, тварэц неба і зямлі, бог урадлівасці. Яго эпітэт — «ары» (мужны). Галоўнае свяцілішча арамазда было ў культавым цэнтры старажытнай Арменіі Ані (сучасны Камах на тэрыторыі Турцыі).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Армянская міфалогія
Катэгорыя:Вярхоўныя багі
Катэгорыя:Багі ўрадлівасці
Катэгорыя:Багі грому
Арам

**Арам**:
* Арам (біблейскае імя)
* Арам (сын Сіма)
* Арам I
* Арам (фільм)
Аляксандр Хадкевіч (ваявода троцкі)

**Аляксандр Хадкевіч** (пам. 1626) — з 1605 года ваявода троцкі, граф (Свяшчэннай Рымскай імперыі) на Шклове і Мышы.

Быў старэйшым братам Яна Караля Хадкевіча. Вывучаў філасофію і права ў езуіцкай акадэміі ў Інгальштаце. У 1588 годзе абараніў і абвесціў дысертацыю *De communibus naturalium rerum principiis*. У 1589 годзе для заканчэння навучання выехаў у Італію. У 1590 годзе вярнуўся ў Вялікае Княства Літоўскае. У 1595 годзе быў паслом на сойм. У 1600 годзе разам з братам Янам Каралем удзельнічаў у выправе Яна Замойскага на Валахію, у 1601 годзе падтрымліваў ваенныя дзеянні ў Інфлянтах. Удзельнічаў у бітве пад Кірхгольмам у 1605 годзе. Стаў ваяводам троцкім, але меў працяглы асабісты канфлікт з малодшым братам, за падзел маёмасці і жаніцьбы, а пасля яго смерці — з Львом Сапегам за яго спадчыну.

У 1613 годзе быў абраны да Скарбовага Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага. У 1613 годзе быў вызначаны сенатарам-рэзідэнтам. Адзіная дачка Ганна-Фрузына выйшла замуж за кароннага харунжага Пракопа Сяняўскага.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Herbst S.* Chodkiewicz Aleksander h. Gryf z Mieczem (†1626) // Polski Słownik Biograficzny.&nbsp;— Kraków, 1937.&nbsp;— T. ІІІ/1, zeszyt 11.&nbsp;— 480 s.&nbsp;— S. 355. 

Аляксандр (ваявода троцкі)
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Арабская парода

**Арабская парода** верхавых коней выведзена арабамі ў 4-8 стагоддзях на Аравійскім паўвостраве шматвяковым адборам. Выкарыстоўвалася ў розных краінах свету пры стварэнні і ўдасканаленні арлоўскай рысістай, чыстакроўнай верхавой, тракененскай і іншых парод. Арабскую пароду гадуюць у Індыі, Пакістане, Егіпце, Турцыі, ЗША, Канадзе, краінах Еўропы. На Беларусі перспектыўная ў спорце, турызме.

Коні невялікія (вышыня ў карку жарабцоў 151 см, кабыл 148 см), вельмі прыгожыя і грацыёзныя. Маюць высокую пладавітасць, непераборлівыя, трывалыя. Масць шэрая, гнядая, рыжая. Рэзвасць на 1000 м — 1 мін 8 с, 1600 м — 1 мін 48,8 с, 2700 м — 2 мін 41 с.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пароды коней
Арамарфоз

**Арамарфоз**, *анагенез*, *арагенез*, *морфафізіялагічны прагрэс* — эвалюцыйнае пераўтварэнне марфалагічнай структуры і функцыі арганізма, у выніку якога ён падымаецца на прынцыпова новую, больш прагрэсіўную ступень развіцця; адзін з асноўных кірункаў біялагічнага прагрэсу. Тэрмін увёў вучоны Аляксей Мікалаевіч Северцаў у 1920 годзе. Арамарфоз садзейнічае высокай жыццяздольнасці арганізма, павышэнню ўзроўню абмену рэчываў, развівае больш актыўныя спосабы барацьбы за існаванне і інш. Магчымасці арамарфоза рэалізуюцца ў працэсе развіцця ідыяадаптацый і іншых больш вузкіх прыстасаванняў, на базе якіх могуць фарміравацца новыя арамарфозы. Напрыклад, лёгкія для кісцяпёрых рыб (продкаў наземных пазваночных) былі ідыяадаптацыяй, што давала ім магчымасць існаваць у вадаёмах з паніжанай колькасцю кіслароду. Для іх патомкаў (наземных пазваночных) арамарфозам было ўдасканаленне лёгачнага дыхання. Якасны скачок арамарфоза адбыўся пры пры пераходзе ад рэптыліяпадобных да млекакормячых: чатырохкамернае сэрца, унутрывантробны тып развіцця, узнікненне пёравага, валасянога покрыва і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Макраэвалюцыя
Лапаціна (Пензенская вобласць)

**Лапаціна** () — сяло ў Пензенскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Лапацінскага раёна і Лапацінскага сельсавета. Сяло размешчана за 85 км на паўднёвы ўсход ад Пензы, каля ракі Узы, прытоку ракі Суры. Насельніцтва — 3820 чалавек (2021).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Пензенскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1718 годзе
Няверкіна

**Няверкіна** (, чуваш. Çăрттанлă) — сяло ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Няверкінскага раёна Пензенскай вобласці. Знаходзіцца за 42 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Кузнецк на лініі Пенза — Самара, за 164 км на паўднёвы ўсход ад Пензы, на рацэ Ілім. Заснавана ў пачатку XVIII стагоддзя ясачнымі чувашамі. Насельніцтва - 4266 чалавек (2021).

Катэгорыя:Населеныя пункты Пензенскай вобласці
Нараўчат

**Нараўчат** (, ) — сяло ў Расіі, найстарэйшы населены пункт Пензенскай вобласці, адміністрацыйны цэнтр Нараўчацкага раёна. Вёска размешчана за 2 км ад упадзення ракі Шэлдаіс у раку Мокшу (прыток Акі) на мысе, дзе ў Шэлдаіс упадае Лапужоўка. За 560 км па аўтадарозе ад Масквы, за 150 км ад Пензы. Бліжэйшая чыгуначная станцыя — Кавылкіна (лінія Масква — Самара). Насельніцтва — 4057 чалавек (2021).

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Іванавіч Купрын, рускі пісьменнік
* Міхаіл Пятровіч Фрыноўскі, савецкі дзеяч органаў дзяржбяспекі

Катэгорыя:Населеныя пункты Пензенскай вобласці
Малая Сердаба

**Малая Сердаба** () — сяло ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Маласердабінскага раёна Пензенскай вобласці. Знаходзіцца ў лесастэпавай мясцовасці на рэках Сердаба (прыток Хапра) і Сапалга, за 110 кіламетраў на поўдзень ад Пензы, за 42 кіламетры на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Калышлей Паўднёва-Усходняй чыгункі. Насельніцтва — 4039 чалавек (2021).

Катэгорыя:Населеныя пункты Пензенскай вобласці
Бяссонаўка (Бяссонаўскі раён)

**Бяссонаўка** () — сяло ў Пензенскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Бяссонаўскага сельсавета і Бяссонаўскага раёна. Сяло размешчана за 7 км ад Пензы, на левым беразе ракі Суры пры ўпадзенні ў яе ракі Шэлдаіс. Насельніцтва — 13 775 чалавек (2021).

## Вядомыя асобы 
* Сцяпан Фёдаравіч Костычаў, Герой Савецкага Саюза

Катэгорыя:Населеныя пункты Пензенскай вобласці
Telemundo

**Telemundo** — амерыканская іспанамоўная тэлевізійная сетка, якая належыць NBCUniversal, частка Comcast. 

Сетка была заснавана ў 1984 годзе як NetSpan, а ў 1987 годзе была перайменавана ў Telemundo пасля брэндынгу, які выкарыстоўваўся на WKAQ-TV, станцыі, якая належыць і кіруецца ёй у Сан-Хуане, Пуэрта-Рыка. У 1997 годзе Liberty Media і Sony Pictures Entertainment набылі кантрольны пакет акцый Telemundo. Затым NBC набыла Telemundo ў 2001 годзе.

## Гл. таксама 
* Televisa

## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт 

Катэгорыя:Тэлеканалы, запушчаныя ў 1984 годзе
Катэгорыя:Тэлеканалы ЗША
Катэгорыя:Тэлеканалы на іспанскай мове
Замах на Роберта Фіца

15 мая 2024 года пасля выязнога пасяджэння ўрада ў горадзе Гандлава быў здзейснены замах на Прэм’ер-міністра Славакіі Роберта Фіца. Ён быў шпіталізаваны з некалькімі агнястрэльнымі раненнямі. Нападнік Юрай Цінтула быў затрыманы на месцы. 

## Замах 
Страляніна адбылася каля Дома культуры ў горадзе Гандлава, дзе праходзіла ўрадавая дыскусія. У момант замаху Роберт Фіца прамаўляў прамову перад прысутнымі людзьмі. Калі пачалася стральба, трое іншых міністраў пакінулі месца здарэння.

Па даных мясцовай тэлекампаніі TA3, былі здзейснены чатыры стрэлы: адзін трапіў у жывот, а іншыя — у галаву і грудзі.

Стан прэм’ера ацэнены як цяжкі. Па даных Standard, у яго адбылося кровазліццё ў брушной поласці. Каля 19:40 па мясцовым часе стан Фіцы пасля аперацыі стабілізаваўся.

Меркаванага нападніка схапілі некалькі чалавек, а паліцыя ачапіла тэрыторыю. Ім аказаўся 71-гадовы пісьменнік Юрай Цынтула. Паводле інфармацыі TA3, нападнік здзейсніў замах па палітычных матывах. Юрай Цынтула быў незадаволены тым, што прэм’ер аслабіў антыкарупцыйнае заканадаўства, і тым, што ён апраўдвае ўварванне Расіі ва Украіну.

## Рэакцыя 
Прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін, Прэзідэнт Турцыі Рэджэп Таіп Эрдаган, Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі, Канцлел ФРГ Олаф Шольц асудзілі замах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Замахі
Катэгорыя:Падзеі 15 мая
Катэгорыя:Май 2024 года
Катэгорыя:2024 год у Славакіі
Арфаграфічны слоўнік

**Арфаграфічны слоўнік** — алфавітны даведнік, які падае правільнае напісанне рэестравых слоў і іх формаў у адпаведнасці з існуючымі правапіснымі нормамі. Яго лічаць «слоўнікам слоўнікаў», бо ўсе іншыя даведнікі арыентуюцца на яго і толькі ў ім поруч з рэестравай лексікай падаецца ў сістэматызаваным выглядзе афіцыйна ўзаконены звод арфаграфічных правілаў.

Арфаграфічныя слоўнікі любой мовы падзяляюць на агульныя і аспектныя слоўнікі. Сярод аспектных вылучаюць: спецыялізаваныя, школьныя, вузкааспектныя, якія засяроджваюць увагу на правільным напісанні слоў пэўных разрадаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Слоўнікі
Катэгорыя:Арфаграфічныя слоўнікі
Эмануіл Рыгоравіч Іофэ

**Эмануіл Рыгоравіч (Гіршэвіч) Іофэ** () — беларускі гісторык, сацыёлаг і палітолаг. Доктар гістарычных навук (1993).

## Біяграфія 
Скончыў гістарычны факультэт БДУ (1961), завочную аспірантуру пры Інстытуце гісторыі АН БССР па спецыяльнасці «Гісторыя СССР».

## Навуковая дзейнасць 
Сфера навуковых інтарэсаў — гісторыя і гісторыяграфія Беларусі, гісторыя культуры, знакамітыя ўраджэнцы Беларусі,
гісторыя і культура яўрэяў Беларусі.

У 1975 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «»

У 1993 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Советская историография социально-экономического развития белорусской деревни середины XVII — первой половины XIX века».

Унёс істотны ўклад у беларускую гістарыяграфію, даследаванне гісторыі яўрэяў Беларусі, вывучыў і апісаў шэраг малавядомых аспектаў Вялікай Айчыннай вайны, а таксама правёў аналіз жыцця і дзейнасці шэрагу кіраўнікоў БССР. Вядомы таксама як актыўны папулярызатар гістарычных ведаў, педагог і грамадскі дзеяч.

Адзін з вядучых спецыялістаў па гісторыі Халакоста ў Беларусі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі яўрэйскай гісторыі
Катэгорыя:Даследчыкі Халакоста
Amidostomum acutum

**Amidostomum acutum** — від паразітычных круглых чарвей сямейства . Навуковая назва віду была ўпершыню апублікаваная ў 1848 годзе Лундалем.

## Гаспадары 
На тэрыторыі Беларусі вучоныя рабілі знаходкі гэтага віду ў качыных, у тым ліку ў  і .

Катэгорыя:Рабдытыды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1848 годзе
Хасэ Марыя Аргедас

**Хасэ Марыя Аргедас Альтамірана** (; , Андаўайлас — , ) — перуанскі пісьменнік, перакладчык, этнограф.

## Біяграфія 
Сын адваката, у трохгадовым узросце страціў маці. Збег з дому, калі бацька надумаў зноў ажаніцца, доўга жыў сярод індзейцаў — іх побыт і павер’і ўвайшлі пазней у прозу Аргедаса, зрабіліся прадметам яго вывучэння як этнографа.

Скончыў Галоўны нацыянальны ўніверсітэце ў Ліме. Перакладаў паэзію кечуа, вывучаў перуанскі фальклор, у прыватнасці пераклаў з кечуа міфы «Багі і людзі Варачыры», сабраныя ў 1608 годзе перуанскім святаром Франсіска дэ Авіла. Дэбютаваў зборнікам апавяданняў «Вада» (1935).

Скончыў жыццё самагубствам (застрэліўся).

## Літаратура 
*
Аберон

**Аберон**:
* Аберон (мова праграмавання)
* Аберон (спадарожнік Урана)
* Мерл Аберон — брытанская актрыса
Амідастомы

**Амідастомы** (*Amidostomum*) — род круглых чарвей, які належыць да сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня самцоў да 14,5 мм, шырыня да 0,26 мм, самак адпаведна 20,3 і 0,39 мм. Яйцы выдзяляюцца ў вонкавае асяроддзе. Развіццё без прамежкавага гаспадара. Інвазійная лічынка пасля двухразовай лінькі пры тэмпературы паветра 16 — 26 °C праз 3 — 5 сутак выходзіць з яйца.

## Віды 
*  
*  
*  
*  
*  
*  

## Значэнне 
Паразітуюць у падслізістай абалонцы страўніка гусей, радзей качак, куранят і галубоў. Выклікаюць амідастамоз. Найбольш пашырана .

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рабдытыды
Эш-Шэліф

**Эш-Шэліф** — горад на поўначы Алжыра, цэнтр правінцыі Эш-Шэліф. За 200 км на захад ад сталіцы, Алжыра. Заснаваны ў 1843 годзе як Арлеансвіль на руінах рымскага Кастэлум Тынгітанум. У 1962 годзе ён быў перайменаваны ў Аль-Аснам, але пасля разбуральнага землятрусу 10 кастрычніка 1980 года ён мае сваю цяперашнюю назву, Эш-Шэліф, якая паходзіць ад назвы ракі Шэліф, самай доўгай ракі ў Алжыры.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Алжыра
Тамара Мікалаеўна Абраменка

**Тамара Мікалаеўна Абраменка** (нар. , ) — беларускі вучоны ў галіне цеплафізікі і малекулярнай фізікі. Доктар тэхнічных навук (1987), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Скончыла ў 1960 годзе Мінскі педагагічны інстытут. Працавала ў Інстытуце цепла- і масаабмену імя А. В. Лыкава. 3 1980 г. у Інстытуце прыкладной фізікі АН Беларусі. Аўтар шэрагу навуковых прац па тэрмадынаміцы працэсаў пераносу энергіі, цеплафізічных уласцівасцей газаў і іх сумесей.

## Літаратура 
*
Генадзь Якаўлевіч Краснікаў

**Генадзь Якаўлевіч Краснікаў** (; нар. , Тамбоў, РСФСР, СССР) — савецкі і расійскі фізік. Доктар тэхнічных навук, прафесар, акадэмік РАН (2018; член-карэспандэнт 1997). Замежны член НАН Беларусі (2021). Прэзідэнт Расійскай акадэміі навук з 20 верасня 2022 года.

Вучоны ў галіне фізікі паўправаднікоў, паўправадніковых прыбораў, тэхналогіі стварэння звышвялікіх інтэгральных схем і праблем забеспячэння якасці іх прамысловай вытворчасці. Аўтар і суаўтар больш за 400 навуковых прац у расійскіх і замежных рэцэнзуемых выданнях, 4 навуковых манаграфій і больш за 40 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў.

Асноўнымі напрамкамі даследаванняў з’яўляюцца мікра- і нанаэлектроніка. Ім створаны навуковыя і тэхналагічныя асновы фарміравання паўправадніковых структур з кіраванымі і стабільнымі электрафізічнымі параметрамі, а таксама выяўлены заканамернасці нераўнаважкіх працэсаў у пераходных абласцях межаў падзелу сістэм крэмній — дыяксід крэмнія — метал на ўсім тэхналагічным маршруце вырабу інтэгральных мікрасхем.

Катэгорыя:Замежныя члены НАНБ
Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Расіі
Gnathanodon speciosus

**Gnathanodon speciosus** — від буйных марскіх прамянёвапёрых рыб з сямейства , адзіны ў родзе.

## Апісанне 
Прадстаўнікоў віду лёгка адрозніць ад суродзічаў дзякуючы мясістым, эластычным вуснам і ўнікальнай афарбоўцы, якая вагаецца ад ярка-жоўтай з чорнымі палосамі ў маладых асобін да залаціста-серабрыстага колеру ў дарослых асобін. Вядома, што прадстаўнікі віду могуць вырастаць да 120 см у даўжыню і дасягаць масы да 15 кг. Касякі маладых асобін часта ідуць за буйнымі аб’ектамі, такімі як акулы і медузы. З дапамогай высоўнай сківіцы рыбіна высмоктвае здабычу з пяску або рыфа, яе ежай становяцца розныя віды рыб, ракападобных і малюскаў. Нераст у віду адбываецца ноччу ў розныя часы года на ўсёй тэрыторыі пражывання.

## Распаўсюджанне 
Шырока распаўсюджаны паўсюдна ў трапічных і субтрапічных водах Індыйскага і Ціхага акіянаў, ад Паўднёвай Афрыкі на захадзе да Цэнтральнай Амерыкі на ўсходзе, ад Японіі на поўначы да Аўстраліі на поўдні. Пераважна жыве ў прыбярэжных водах, як на рыфах, так і на пясчаных субстратах.

## Значэнне 
У параўнанні з іншымі рэгіёнамі здабыча не так папулярная, як на Сярэднім Усходзе, з 2000 па 2010 год сусветны ўлоў рыбы складаў ад 1187 да 3475 тон. Від — папулярная прамысловая рыба, якую ловяць з дапамогай прынады, блешні, нахлысту, а таксама дзіды на ўсёй тэрыторыі пражывання віду. У цяперашні час у некалькіх азіяцкіх краінах від разводзіцца ў рыбных гаспадарках. З-за бліскучай афарбоўкі маладыя асобіны карыстаюцца папулярнасцю ў марскіх акварыумах.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Катэгорыя:Стаўрыдавыя
Marusik yurii

**Marusik yurii** — адзіны прадстаўнік роду ***Marusik***, з’яўляецца відам павукоў- аранеаморфаў з сямейства . Від быў апісаны 2023 годзе.

## Этымалогія 
Від названы ў гонар Юрыя Міхайлавіча Марусіка.

## Апісанне 
Галатып самца мае памеры 2,29 мм.

## Распаўсюджанне 
Від з’яўляецца эндэмікам  у В’етнаме. Папуляцыя жыве ў нацыянальным парку .

## Літаратура 
* Lin, Li & Pham, 2023 : " Taxonomic notes on some spider species (Arachnida: Araneae) from China and Vietnam. " *Zoological Systematics*, vol. 48, no 1, p.&nbsp;1-99.

Катэгорыя:Гнафазіды
Carcinoscorpius rotundicauda

**Carcinoscorpius rotundicauda** — від хеліцэравых з атраду мечахвостаў. З’яўляюцца прадстаўнікамі сямейства .

## Анатомія 
]]
Цела складаецца з прасомы, апістасомы і хваста.

## Харчаванне 
Рацыён складаюць лічынкі насякомых, дробная рыба, невялікія крабы, малашчацінкавыя чэрві, а таксама двухстворкавыя.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны ў водах Індыі, Бангладэш, Інданезіі, Малайзіі, Сінгапура, Тайланда, Камбоджы, В’етнама, Кітая (у тым ліку на Ганконгу). Іх таксама заўважалі на Шры-Ланцы, Філіпінах і ў М’янме, але тут гаворка ідзе аб непацверджаных назіраннях.

## Гаспадарчае значэнне 
Мясцовыя рыбакі вылоўліваюць тысячы мечахвостаў.

Кроў выкарыстоўваецца ў медыцыне, ікра лічыцца дэлікатэсам і ўваходзіць у склад тайскай салаты *yam khi maeng da* (ยำไข่แมงดา).

Маюцца выпадкі атручванняў (нават смяротных) пры спажыванні гэтых мечахвостаў у ежу, калі іх блыталі з прадстаўнікамі віду , у адрозненне ад якога *Carcinoscorpius rotundicauda* утрымліваюць тэтрадатаксін.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1802 годзе
Катэгорыя:Манатыпныя роды жывёл
Катэгорыя:Мерастомавыя