Алесь Дудар

**Алесь Дуда́р** (сапр.: **Алякса́ндр Алякса́ндравіч Дайлідо́віч**; , в. Навасёлкі, цяпер Гомельская вобласць — , Менск, НКУС) — беларускі паэт, крытык, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Навасёлкі Мазырскага павета Мінскай губерні ў сям’і беззямельнага селяніна.

У час Першай сусветнай вайны Дайлідовічы знаходзіліся ў бежанстве. Выязджалі ў горад Казлоў Тамбоўскай губерні Расіі (цяпер Мічурынск). Вясной 1917 года сям’я вярнулася на Беларусь.

Па заканчэнні ў 1921 годзе сярэдняй школы (паводле іншых звестак — сямігодкі) уступіў у тэатральную трупу Уладзіслава Галубка. У 1923 годзе адзін з заснавальнікаў менскай, віцебскай і полацкай філій літаратурнага аб’яднання «Маладняк». У 1927—1928 гадах вучыўся на літаратурна-лінгвістычным аддзяленні педагагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У выніку кампаніі супраць беларускіх пісьменнікаў-студэнтаў быў вымушаны пайсці з універсітэта. У снежні 1927 года выйшаў з «Маладняка» і далучыўся да новага літаратурнага аб’яднання «Полымя».

20 сакавіка 1929 года арыштаваны Дзяржаўным палітычным упраўленнем БССР за верш «''*». Высланы на тры гады ў Смаленск (РСФСР). 22 ліпеня 1930 года яго арыштавалі ў Смаленску і прывезлі ў Менск на допыты па сфабрыкаванай справе «Саюза вызвалення Беларусі». У 1931 годзе ізноў у Смаленску. Па сканчэнні тэрміну высылкі вярнуўся ў Менск. Сябар Саюза пісьменнікаў БССР з 1934 года. У 1935—1936 гадах займаўся перакладамі.
», 1928 г. Алесь Дудар стаіць другі справа]]
Трэці раз арыштаваны 31 кастрычніка 1936 года ў Менску па адрасе: вуліца Правадная, д. 15а, кв. 2. 3 чэрвеня 1937 года Галоўнае ўпраўленне ў справах літаратуры і выдавецтваў Беларускай ССР (Галоўліт БССР) выдала Загад № 33 «Спіс літаратуры, якая падлягае канфіскацыі з бібліятэк грамадскага карыстання, навучальных устаноў і кнігагандлю». Паводле Загаду, «усе кнігі» Алеся Дудара трэба было «спальваць». 28 кастрычніка 1937 года пазасудовая калегія НКУС асудзіла Алеся Дудара да расстрэлу з канфіскацыяй маёмасці як «члена *антысавецкай аб’яднанай шпіёнска-тэрарыстычнай нацыянал-фашысцкай арганізацыі*». Расстраляны ў Менску, у ноч масавага расстрэлу беларускіх дзеячаў з 29 на 30 кастрычніка 1937 года.

Пасмяротна рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 21 верасня 1957 года. Асабовая справа Алеся Дудара № 10861-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Творчасць 
Дэбютаваў вершам у 1921 (газета «Савецкая Беларусь»). Аўтар зборнікаў паэзіі «*Беларусь бунтарская*» (1925), «*Сонечнымі сцежкамі*» (1925), «*І залацісцей, і сталёвей*» (1926), «*Вежа*» (1928), паэмы «*Шанхайскі шоўк*» (1926), «*Слуцак*» (1935), зборнік апавяданняў «*Марсельеза*» (1927). У 1959 годзе выйшлі Выбраныя творы, у 1984 годзе — зборнік вершаў і паэм «*Вежа*». Разам з Андрэем Александровічам і Анатолем Вольным напісаў раман «*Ваўчаняты*» (1925).

Выступаў як крытык. Пад псеўданімам *Т. Глыбоцкі* выдаў зборнік артыкулаў «*Пра літаратурныя справы*» (1928).

Перакладаў з рускай, нямецкай, французскай моў. Пераклаў раман «**» і некаторыя творы Аляксандра Пушкіна, «*Дванаццаць*» Аляксандра Блока, урыўкі з «Фаўста» Ёгана Гётэ, творы Сяргея Ясеніна, Барыса Пастарнака, Мікалая Ціханава, Гайнрыха Гайнэ, Эрыха Вайнерта і інш. Асобнымі выданнямі выйшлі «*Выбраныя вершы*» Станіслава Стандэ (1932), аповесць Фёдара Гладкова «*Новая зямля*» (1932), раман Уладзіміра Кузьміча «*Крыллі авіяспіралі*» (1932), «*Апавяданне пра кайданы*» Мікалая Ляшко (1933), «*Вільгельм Тэль*» Фрыдрыха Шылера (1934), «*Жаніцьба Фігара*» П’ера Бамаршэ (1936).

Выкарыстоўваў псеўданімы і крыптанімы: *Т. Глыбоцкі*; *Тодар Глыбоцкі*; *Ал. Д.*; *Т. Г.*; *Т.Г-кі*; *Арцём Яроцкі.*

Беларусь бунтарская (1925).pdf|page=5|«Беларусь бунтарская». 1925
А. І. Александровіч, А. Вольны, А. Дудар. Ваўчаняты.jpg|«Ваўчаняты». 1925
Сонечнымі сьцежкамі (1925).pdf|page=3|«Сонечнымі сьцежкамі». 1925
Шанхайскі шоўк (1926).pdf|«Шанхайскі шоўк». 1926
І залацісьцей і сталёвей (1926).pdf|page=5|«І залацісьцей і сталёвей». 1926
Марсэльеза (1927).pdf|«Марсэльеза». 1927
Вежа (1928).pdf|page=5|«Вежа». 1928. Вокладка — Васіль Літко
Пра нашы літаратурныя справы (1928).pdf|«Пра нашы літаратурныя справы». 1928
Ваўчаняты (1929).pdf|page=5|«Ваўчаняты». 1929
Алесь Дудар. Слуцак. 1935.jpg|«Слуцак». 1935

## Памяць 
У 2018 годзе вуліца ў Мінску (жылы раён Лошыца) была названая ў гонар Алеся Дудара.

У 2019 годзе выйшаў з друку гістарычны раман Ганны Севярынец «*Гасцініца „Бельгія“''», у якім Алесь Дудар адзін з цэнтральных персанажаў.

## Бібліяграфія 
* Беларусь бунтарская. Мн., БДВ, 1925
* Сонечнымі сцежкамі. Мн., БДВ, 1925
* І залацісцей, і сталёвей. Мн., БДВ, 1926
* Марсельеза. Апавяданні. Мн., 1927
* Пра літаратурныя справы. Крытычныя артыкулы. (Пад псеўданімам «Тодар Глыбоцкі»). Мн.,1928
* Вежа. Вершы. Мн., 1928.
* Выбраныя творы. Укладанне С.Баркоўскага. Мн., 1959;
* Вежа: Вершы і паэмы. Укладанне М.Яроша. Мн., 1984.
* 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Багдановіч І. Будучыня з сінімі крыламі: Літаратурны партрэт А. Дудара // Роднае слова. 1994, № 12;
* Міхнюк У. Арыштаваць у высылцы: Дакументальны нарыс пра Алеся Дудара. Мн., 1996;
* Маракоў Л. Алесь Дудар: штрыхі да партрэта пісьменніка // Роднае слова. 2001. № 12.
* 
* Малініна Лідзія. Пра дзядзьку Шурку ў доме гаварылі ціха // Тры Анегіны. Мн., Рэгістр, 2020. С.338-341.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з нямецкай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з французскай мовы
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Петрыкаўскім раёне