open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Грэчаская дзяржава

**Грэчаская дзяржава**, або **Элінічная Палітыя** () — марыянетачная дзяржава, якая існавала ў перыяд 1941—1944 гадоў у час Другой сусветнай вайны і была падпарадкавана Трэцяму рэйху. З'явілася афіцыйна ў 1941 годзе пасля поўнай акупацыі Грэцыі, была ліквідавана ў 1944 годзе пасля вызвалення Грэцыі.

## Гісторыя 
Пасля завяршэння аперацыі «Марыта» Грэцыя была цалкам акупавана нямецкімі, італьянскімі і балгарскімі войскамі, а кароль Георг II вымушаны быў бегчы за мяжу. Грэчаскі генерал Георгіяс Цалакаглу быў прызначаны прэм'ер-міністрам грэчаскага ўрада 30 красавіка 1941 года, а ўзначаліў краіну паўнамоцны прадстаўнік Рэйха Гюнтэр Альтэнбург.

Цалакаглу падчас выканання сваіх службовых абавязкаў перарываў любыя антынямецкія паўстанні і спробы аднавіць манархію. У гэтым яму дапамагалі нямецкія гарнізоны, якія заставаліся ў Грэцыі. Аднак гэта прыводзіла толькі да пагаршэння агульнага стану эканомікі Грэцыі і росту незадаволенасці грамадзян. Цалкам была разбурана інфраструктура, усе прыпасы канфіскоўваліся ў насельніцтва і адпраўляліся войскам. Больш таго, большую частку даходаў грэчаскі ўрад перадаваў немцам, забяспечваючы іх як прыпасамі, так і фінансамі. Гэта палітыка прывяла да голаду зімой 1941—1942 гадоў, падчас якога памерлі больш за 300 тысяч чалавек.

Нягледзячы на патрабаванні адстаўкі Цалакаглу, той адмаўляўся пакідаць сваю пасаду. Больш за 80 тысяч чалавек былі сагнаны на працу ў Германію ў часы кіравання Цалакаглу, а тыя, хто адмаўляўся пакідаць краіну, знішчаліся фізічна. Урэшце, замест генерала Цалакаглу 17 лістапада 1942 года быў прызначаны Канстантынас Лагафетопулас. Ён абвясціў пра тое, што на прымусовыя працы ў Германію было адпраўлена больш за 80 тысяч чалавек, што выклікала масавае абурэнне грамадзян. Таксама Лагафетопулас пратэставаў супраць канфіскацыі прыпасаў і патрабаваў зменшыць долю паставак тавараў у Германію. Гэта прывяло да таго, што і Лагафетопулас 6 красавіка 1943 года быў адпраўлены ў адстаўку.

Пасля адстаўкі Лагафетопуласа італьянская адміністрацыя на акупаваных тэрыторыях Грэцыі папрасіла немцаў прызначыць прэм'ер-міністрам Сатырыяса Гацаманіса, аднак урад узначаліў былы манархіст Іааніс Раліс. Раліс стварыў Батальёны бяспекі, якія разам з сіламі СС душылі мецяжы і партызанскія паўстанні. Нягледзячы на гэтыя жорсткія меры, рух Супраціўлення не распаўся. У кастрычніку 1944 года англійскія войскі высадзіліся ў Грэцыі, амаль цалкам вызваленай Народна-вызваленчай арміяй Грэцыі. Цалакаглу, Лагафетопулас і Раліс былі арыштаваны і пазней асуджаны. Брытанскае ўмяшанне і падтрымка калабарацыяністаў неўзабаве прывялі да Грамадзянскай вайны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Марыянеткавыя дзяржавы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Грэцыі
Катэгорыя:Грэчаскі калабарацыянізм
Катэгорыя:З’явіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Вярхоўнае камандаванне вермахта

thumb|Сцяг кіраўніка Вярхоўнага камандавання вермахта (1938—1941)

**ОКВ** (ад , ) — **Вярхоўнае галоўнакамандаванне Вермахта**, цэнтральны элемент кіраўнічай структуры ўзброеных сіл Германіі ў 1938—1945 гадах.

Вярхоўнае камандаванне вермахта было створана 4 лютага 1938 года пасля ліквідацыі ваеннага міністэрства (). Яго стварэнне было абумоўлена жаданнем фюрара Трэцяга рэйха Адольфа Гітлера (на вернасць якому асабовы склад узброеных сіл абавязаны быў прымаць прысягу) атрымаць паўнату ўлады над прыняццем ваенных рашэнняў. Начальнікам штаба ОКВ быў прызначаны генерал артылерыі Вільгельм Кейтэль, які, нягледзячы на шматлікія рознагалоссі з Гітлерам, займаў гэту пасаду на працягу ўсяго перыяду існавання ОКВ (да мая 1945 года).

## Структура 
Фармальна ОКВ ажыццяўляў кіраўніцтва і каардынацыю дзейнасці вярхоўных камандаванняў асобных відаў узброеных сіл:

: **ОКХ** — () Вярхоўнае камандаванне сухапутнымі войскамі;
: **ОКЛ** — () Вярхоўнае камандаванне люфтвафэ (ваенна-паветранымі сіламі);
: **ОКМ** — () Вярхоўнае камандаванне крыгсмарынэ (ваенна-марскім флотам).

Аднак на практыцы ОКВ меў абмежаваны ўплыў на камандаванне асобных відаў узброеных сіл, што стала відавочным у снежні 1941 года, калі пасля няўдалага наступу на Маскву Вальтэр фон Браўхіч быў зняты з пасады кіраўніка ОКХ, і гэту пасаду заняў непасрэдна Адольф Гітлер, фюрар і вярхоўны галоўнакамандуючы ўзброеных сіл Трэцяга рэйха.

Апарат ОКВ уключаў чатыры дэпартаменты:
* Штаб аператыўнага кіраўніцтва () (Альфрэд Ёдль);
* Упраўленне разведкі і контрразведкі () (Вільгельм Канарыс);
* Служба эканомікі абароны і ўзбраення () (Г. Томас);
* Дэпартамент агульных пытанняў (юрыдычныя і адміністрацыйныя аддзелы) () (Райнеке).

## Паўнамоцтвы і дзейнасць 
Фармальным прызначэннем ОКВ было выкананне функцый Генеральнага штаба па каардынацыі дзеянняў сухапутных войскаў, авіяцыі і флоту, аднак на практыцы Вярхоўнае камандаванне вермахта было асабістым штабам Гітлера, афармляючы яго ваенныя планы ў загады пэўным падраздзяленням і не маючы непасрэднага ўплыву на гэтыя падраздзяленні. З развіццём вайны ОКВ пачало атрымліваць большы кантроль над войскамі, перш за ўсё на Заходнім фронце. З 1942 года назіралася геаграфічнае размежаванне паўнамоцтваў ОКВ і ўзначаленага непасрэдна Гітлерам ОКГ — у той час як дзейнасць апошняга ўсё больш была сканцэнтравана на Усходнім фронце, ОКВ атрымліваў усё больш паўнамоцтваў па кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі на Заходнім фронце, у Афрыцы, а пазней і ў Італіі.

## Асуджэнне дзейнасці ОКВ 
Пасля завяршэння Другой сусветнай вайны дзейнасць ОКВ і асобных яго кіраўнікоў была прадметам разгляду падчас Нюрнбергскага працэсу. Па выніках працэсу абвінавачванні ў злачыннасці дзейнасці ОКВ былі адхілены. Разам з тым, глава ОКВ Вільгельм Кейтэль і начальнік штаба аператыўнага кіраўніцтва Альфрэд Ёдль былі прызнаны ваеннымі злачынцамі, прысуджаны да смяротнага пакарання і павешаны.

Катэгорыя:Вермахт
Atypus affinis

***Atypus affinis*** — від мігаламорфных павукоў з сямейства *Atypidae*, распаўсюджаны ў Еўропе і Паўночнай Афрыцы.

## Апісанне 
Афарбоўка цела *Atypis affinis* аднакаляровая чорная ці карычневая. Даўжыня цела самцоў складае ад 7 да 9 мм, самак — ад 10 да 15 мм.

## Распаўсюджанне 
Вобласць распаўсюджання ахоплівае тэрыторыю Еўропы ад Партугаліі да Украіны і ад Швецыі да Грэцыі, а таксама Паўночную Афрыку і Каўказ. Сустракаецца таксама і ў Беларусі. У Вялікабрытаніі гэта адзіны від рода *Atypis*.

## Спосаб жыцця 
Натуральнае асяроддзе пражывання віду — гэта часцей за ўсё схілы скалаў у сухіх сасновых лясах ці пустэчы. Лоўчая трубка даўжынёй прыкладна ад 13 да 17 см, падземная частка жылой нары даўжынёй ад 20 да 42 см.

## Размнажэнне 
Сезон размнажэння надыходзіць восенню. Самец накіроўваецца на пошукі жылой нары самкі, і потым яны сумесна жывуць там да таго часу, пакуль самец неўзабаве пасля спароўвання не памрэ. У кокане ад 30 да 160 яек. Дзіцяняты з’яўляюцца на свет наступным летам. Прыкладна ва ўзросце 4-х гадоў робяцца палаваспелымі. Працягласць жыцця самак складае каля 8 гадоў.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1830 годзе
Катэгорыя:Мігаламорфныя павукі
Катэгорыя:Павукападобныя Еўропы
Катэгорыя:Павукападобныя Афрыкі
Частотная мадуляцыя

**Частотная мадуляцыя** (**ЧМ**, **FM** ()) — від аналагавай мадуляцыі, пры якім інфармацыйны сігнал кіруе частатой апорнага вагання. У параўнанні з амплітуднай мадуляцыяй тут амплітуда застаецца сталай.

## Гісторыя 
Першым прапанаваў выкарыстоўваць шырокапалосную частотную мадуляцыю ў радыёсувязі амерыканскі электрык і радыёінжынер Эдвін Армстронг. У 1914 годзе ён запатэнтаваў рэгенератыўны радыёпрымач, у 1918 годзе — супергетэрадзінны і ў 1922 годзе — звышрэгенератыўны. Частотная мадуляцыя была запатэнтавана ім 26 снежня 1933 года. 6 лістапада 1935 года ў Інстытуце радыёінжынераў (папярэднік IEEE) у Нью-Ёрку Армстронг выступіў з дакладам на тэму «Спосаб змяншэння перашкод радыёсувязі з дапамогай сістэмы частотнай мадуляцыі». Даклад быў апублікаваны ў 1936 годзе.

## Ужыванне 
Частотная мадуляцыя ўжываецца для высакаякаснай перадачы гукавага (нізкастотнага) сігналу ў радыёвяшчанні (у дыяпазоне УКХ), для гукавога суправаджэння тэлевізійных праграм, перадачы сігналаў колернасці ў тэлевізійным стандарце SECAM, відэазапісе на магнітную стужку, музычных сінтэзатарах.

Высокая якасць кадавання аўдыёсігнала абумоўлена тым, што ў радыёвяшчанні пры ЧМ ужываецца вялікая (у параўнанні з шырынёй спектра сігналу АМ) дэвіяцыя апорнага сігналу, а ў прыёмнай апаратуры выкарыстоўваюць абмежавальнік амплітуды радыёсігналу для ліквідацыі імпульсных перашкод. Такая мадуляцыя завецца шырокапалоснай ЧМ. У радыёсувязі ўжываецца вузкапалосная ЧМ з невялікай дэвіяцыяй чашчыні апорнай.

## Гл. таксама 
* Мадуляцыя
* Амплітудная мадуляцыя
* Фазавая мадуляцыя

Катэгорыя:Мадуляцыя
Карпенка

**Карпе́нка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Акім Паўлавіч Карпенка (1915—1974) — Герой Савецкага Саюза.
* Алена Аляксееўна Карпенка (нар. 1981) — украінская спявачка, кампазітар і паэт.
* Аляксандр Яфімавіч Карпенка — украінскі гісторык.
* Віктар Аляксандравіч Карпенка (1923—1943) — Герой Савецкага Саюза.
* Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка (1949—1999) — беларускі вучоны ў галіне распрацоўкі новых матэрыялаў, дзяржаўны дзеяч.
* Ігар Васільевіч Карпенка (нар. 1964) — беларускі палітык і педагог, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь III і IV скліканняў.
* Марыя Іосіфаўна Карпенка — беларускі публіцыст.
Лявон Сцяпанавіч Лобік

**Лявон Сцяпанавіч Лобік** (крыптанімы: *Л.*; *Л.Л-к*; , вёска Кукавічы, Слуцкі павет, Мінская губерня, цяпер Капыльскі раён, Мінская вобласць — сакавік , Капыль) — беларускі паэт, публіцыст.

## Біяграфія 
Скончыў Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю. Настаўнічаў на Случчыне: у Кукавічах, Вялікай Раёўцы. У гады вучобы прабіў нагу і застаўся калекам. З 1905 года далучыўся да сацыял-дэмакратычнага руху. За ўдзел у рэвалюцыйных падзеях 1905-07 гадоў сасланы на 3 гады ў Краснаярскі край. Потым Лобіку было дазволена пасяліцца ў паволжскім гарадку Чорны Яр. Пасля сканчэння тэрміну высылкі жыў у Пінску; пазней пераехаў у родную вёску. З 1910 года супрацоўнічаў з газетай «Наша ніва». Збіраў грошы на выданне газеты і календароў. Быў сталым карэспандэнтам на Случчыне, Капыльшчыне, Нясвіжчыне. Як удзельнік беларускага руху быў арыштаваны і зняволены ў турме ў Вільні. У ссылцы і турмах падарваў здароўе, хварэў на сухоты. Памёр у бальніцы. Пахаваны ў Капылі.

У рэвалюцыі 1905 года брала ўдзел і Кацярына, яго жонка.

Аўтар вершаваных апавяданняў «Залом у жыце» (1911), «Лекар-ведзьмар» (1912), «Калядны вечар» (1912), якія вызначаюцца вострай сацыяльнай накіраванасцю, крытычным пафасам. Пісаў вершы, артыкулы, нататкі.

## Літаратура 
* 
* Беларускія пісьменнікі: слоўнік. Том 4. 1994. Ст. 60.

## Спасылкі 
* «…Адростак народнай паэзіі»

Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Памерлі ў Капыльскім раёне
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Карпачоў

**Карпачоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Афроім Майсеевіч Карпачоў, беларускі гісторык, архівіст
* Эдуард Маркавіч Карпачоў, беларускі пісьеннік
Карпілаў

**Карпілаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віктар Рыгоравіч Карпілаў, беларускі рэжысёр
* Рыгор Хацкелевіч Карпілаў (1891—1949), вучоны ў галіне отарыналарынгалогіі

## Гл. таксама 
* Карпілава
Кендал

**Кендал** () — прозвішча, тапонім.

## Прозьвішча 
* Генры Уэй Кендал, амерыканскі фізік, грамадскі дзеяч. Нобелеўскі лаўрэат
* Кэй Кендал, брытанская актрыса
* Эдвард Калвін Кендал, амерыканскі біяхімік. Нобелеўскі лаўрэат
## Тапонім 
* Кендал (акруга, Тэхас)
Прынцавы астравы

**Пры́нцавы астравы** () — група астравоў у Мармуровым моры каля горада Стамбул (Турцыя). Агульная плошча — 15,85 км². Насельніцтва (2012) — 14552 чал.

Складаюць асобны раён **Адалар** у правінцыі Стамбул.

## Спіс астравоў 
* Бююкада (5,4 км²)
* Бургазада (1,5 км²)
* Кашыкадасы (0,006 км²)
* Кыналыяда (1,3 км²)
* Седэфадасы (0,157 км²)
* Сіўрыяда (0,045 км²)
* Таўшанадасы (0,01 км²)
* Ясыяда (0,052 км²)
* Хейбіліяда (2,34 км²)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Муніцыпальны сайт
* Музей Прынцавых астравоў
Карпук

**Карпук** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Андрэевіч Карпук — беларускі матэматык
* Васіль Васільевіч Карпук — беларускі батанік
* Іван Юр’евіч Карпук (нар. 1985) - беларускі ўрач-стаматолаг. Доктар медыцынскіх навук (2018), прафесар.
* Кацярына Карпук (нар. 1999) — беларуская баскетбалістка.
* Міхаіл Андрэевіч Карпук — беларускі мастак кіно і тэлебачання, жывапісец
Георгіеўскі трактат

**Георгіеўскі трактат** — дагавор паміж Расійскай імперыяй і Картлі-Кахецінскім царствам, заключаны 4 жніўня 1783 года ў Георгіеўску. Паводле Георгіеўскага трактату грузінскі цар Іраклій II прызнаваў пратэктарат Расійскай імперыі і адмаўляўся ад самастойнай знешняй палітыкі. Кацярына II гарантавала Грузіі поўную аўтаномію, непарушнасць яе тэрыторыі і абарону на выпадак вайны; прывілеяваныя саслоўі Грузіі прыраўноўваліся да адпаведных расійскіх. Георгіеўскі трактат аслабіў пазіцыі Ірана і Турцыі ў Закаўказзі і падрыхтаваў далучэнне Грузіі да Расійскай імперыі ў 1801 годзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Расійска-грузінскія адносіны
Мармара

**Мармара** (, у старажытнасці ) — найбуйнейшы востраў Мармуровага мора. Уваходзіць у склад Турцыі. Агульная плошча — 117,12 км². Насельніцтва (2010 г.) — 2 425 чал.

## Геаграфія 
Востраў Мармара месціцца на захадзе Мармуровага мора ў 110 км на паўднёвы захад ад Стамбула, у 450 км на захад ад Анкары. Даўжыня з захаду на ўсход — 18,54 км, найбольшая шырыня — 9,79 км. Паверхня гарыстая. Востраў перасечаны некалькімі хрыбтамі. Найвышэйшы пункт — 699 м. У адрозненне ад іншых астравоў Мармуровага мора, Мармара добра забяспечаны крыніцамі пітной вады. Тут здаўна здабываюць мармур.

## Гісторыя 
Востраў Мармара быў каланізаваны грэкамі-эалійцамі ў пачатку 1 тысячагоддзя да н. э. У 410 г. да н. э. захоплены афінянамі, на ім была створана афінская калонія. Пазней уваходзіў у склад Македоніі, Старажытнага Рыма, Візантыі і Асманскай Порты. На мяжы нашай эры рымлянамі на востраве была пачата здабыча і апрацоўка высокаякаснага мармуру.

У антычны час і ў эпоху сярэднявечча вываз мармуру заставаўся галоўнай галіной эканомікі. Ён выкарыстоўваўся для аздаблення Сафійскага сабора ў Канстанцінопалі. У раннім сярэднявеччы на Мармары сяліліся арыстакраты з Канстанцінопаля, былі пабудаваны фартыфікацыйныя збудаванні.

У перыяд Асманскай Порты востраў стаў пастаўшчыком рыбы і сельскагаспадарчай прадукцыі ў Стамбул. Асабліва цаніўся мясцовы сорт чырвонага віна. Насельніцтва было вельмі стракатым. Большасць складалі грэкі, таксама жылі туркі, яўрэі, албанцы, цыганы.

Пасля лазанскага мірнага дагавора 1923 г. грэчаскае насельніцтва стала перасяляцца ў Грэцыю. На яго месца прыбылі турэцкія перасяленцы з Крыта і Трабзона. У 1935 г. востраў моцна пацярпеў ад землятрусу.

## Эканоміка 
Асноўныя галіны эканомікі — сельская і лясная гаспадарка, рыбалоўства, здабыча мармуру, турызм. Мармара славіцца вінаградам і маслінамі.

## Спасылкі 
* Jean-Pierre Sodini, Marble and Stoneworking in Byzantium, Seventh-Fifteenth Centuries 
* Alexandra Karagianni, The Harbour of Proconnesus in Greco-Roman and Early Byzantine Times: The Marble Trade, a Source of Financial and Cultural Development 
* The forgotten islands of Turkey: Marmara
* Turkish island with a rocky treasure

Катэгорыя:Астравы Турцыі
Катэгорыя:Астравы Мармуровага мора
Гематоракс

**Гематоракс**  ( — кроў і  — грудзі) — збіранне вялікай колькасці крыві ў плеўральнай поласці. Найчасцей бывае ад унутранага крывацёку пры траўмах грудзей, пасля аперацый на грудной поласці, іншы раз пры злаякасных пухлінах органаў дыхання і інш. Можа спалучацца з пнеўматораксам. Клініка залежыць ад колькасці крыві: пры нязначнай колькасці праяўленні гематоракса адсутнічаюць ці ўзнікае слабы боль у грудзях, кашаль. Пры павелічэнні гематоракса бывае страта крыві, сцісканне лёгкага і зрушэнне органаў міжсцення. Лячэнне сімптаматычна-медыкаментознае, у цяжкіх выпадках хірургічнае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пульманалогія
Фазавая мадуляцыя

сігнал сістэмы спадарожнікавай навігацыі NAVSTAR GPS]]
**Фазавая мадуляцыя** — адзін з відаў мадуляцыі, пры якой фаза апорнага вагання кіруецца інфармацыйным сігналам. Фазамадуляваны сігнал s(t) мае наступны від:

: s(t) = g(t) \sin[2 \pi f_c t + \varphi(t)], 

дзе g(t) — агінальная сігналу; \varphi(t) з'яўляеццам мадулюючым сігналам; f_c — частата апорнага сігналу; t — час.

Фазавая мадуляцыя, не злучаная з пачатковай фазай апорнага сігналу, завецца *адноснай фазавай мадуляцыяй* (АФМ).

У выпадку, калі інфармацыйны сігнал з'яўляецца дыскрэтным, то кажуць аб *фазавай маніпуляцыі*. Хоць, строга кажучы, у рэальных вырабах маніпуляцыі не бывае, бо для скарачэння займанай паласы частот маніпуляцыя адбываецца не прамавугольным імпульсам, а звонападобным (прыпаднятым косінусам і інш.). Нягледзячы на гэта, пры мадуляцыі дыскрэтным сігналам кажуць толькі пра маніпуляцыю.

Па характарыстыках фазавая мадуляцыя блізкая да частотнай мадуляцыі. У выпадку сінусоіднага мадулюючага (інфармацыйнага) сігналу, вынікі частотнай і фазавай мадуляцыі супадаюць.

## Спосабы фазавай мадуляцыі (маніпуляцыі) 
* Змена фазы апорнага сігналу шляхам змены ёмістасці вагальнага контуру.
* Змена фазы апорнага сігналу шляхам пераключэння генератараў апорнага сігналу.
* Змена фазы апорнага сігналу шляхам пераключэння каналаў апорнага сігналу. Пры гэтым у кожным канале сігнал бярэцца ад аднаго і таго ж генератара, але з зададзеным зрухам па фазе.
* Квадратурна-фазавая мадуляцыя апорнага сігналу.
* Фазавая мадуляцыя атрымоўваная зменай частаты апорнага сігналу.
* Лічбавы сінтэз фазаманіпуляванага сігналу без выкарыстання фазазрушвальных ланцугоў і змены рэактыўных параметраў вагальнага контуру.
 сігналаў пры двайковай фазавай дэмадуляцыі]]

## Гл. таксама 
* Амплітудная мадуляцыя
* Мадуляцыя

## Спасылкі 
* Сігналы з фазавай мадуляцыяй. Частотная (FM) і фазавая (PM) мадуляцыя
* Спектр сігналаў з фазавай мадуляцыяй

Катэгорыя:Мадуляцыя
Эдуард Маркавіч Карпачоў

**Эдуард Маркавіч Карпачоў** (нар.  г., Рагачоў) — беларускі  і .

## Біяграфія 
Пісаў на беларускай і рускай мовах. У час вайны з бацькамі быў у партызанскім атрадзе. Пасля вызвалення сям’я жыла ў горадзе Гомелі, затым у Рэчыцы, дзе будучы пісьменнік скончыў школу.

У 1955—1960 гадах вучыўся на факультэце журналістыкі БДУ, затым супрацоўнічаў з рэдакцыямі часопісаў і газет. З 1965 года жыве ў Маскве. Аўтар кніг «Палесская навіна: нарыс» (1962), «Флот на весеннем дворе: рассказы» (1962), «Паруса, наполненные ветром: маленькие повести» (1963), «Отцы не возвратились с войны: повести» (1964), «Башня командора» (1965) і інш. Перакладаў творы беларускіх пісьменнікаў на рускую мову.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Амплітудная маніпуляцыя

**Амплітудная маніпуляцыя** (АМн;  — змена сігналу, пры якім скачкападобна змяняецца амплітуда апорнага вагання.

**Тэлеграфныя сігналы** — азбуку Морзэ — часцей за ўсё перадаюць пры дапамозе амплітуднай маніпуляцыі. У перадатчыку гэты метад рэалізуецца найболей проста ў параўнанні з іншымі выглядамі маніпуляцыі (у найпростым выпадку — проста ўключаецца і выключаецца сілкаванне перадатчыка). Радыёпрымач для прыёму тэлеграфных сігналаў на слых, насупраць, трохі ўскладняецца: у ім павінен прысутнічаць гетэрадзін, які працуе на частаце, блізкай да частаты прыманага сігналу, каб на выхадзе прымача можна было вылучыць рознасную гукавую частату. Прыдатныя прымачы прамога пераўтварэння, рэгенератыўныя у рэжыме генерацыі і супергетэрадзінныя з дадатковым «тэлеграфным» гетэрадзінам. На раннім этапе развіцця радыё тэлеграфны сігнал прымалі на дэтэктарныя радыёпрымачы з падлучаным да выхада зумерам ці падобнай прыладай.

Амплітуда высокачастотнага сігналу на выхадзе радыёперадавальніка прымае толькі два значэнні: максімальнае і нулявое. Адпаведна, уключэнне ці выключэнне («ключаванне») выконваецца аператарам з дапамогай тэлеграфнага ключа ці з дапамогай аўтаматычнага фармавальніка тэлеграфных пасылак (датчыка кода Морзэ, кампутара). Агінальная радыёімпульсу (элементарнай пасылкі — кропкі і працяжнік) на практыцы, натуральна, не прастакутная (як гэта паказана схематычна на малюнку), а мае плыўныя пярэдні і задні франты. У адваротным выпадку частотны спектр сігналу можа стаць недапушчальна шырокім, а пры прыёме сігналу на слых адчуваюцца непрыемныя пстрычкі.

## Гл. таксама 
* Частотная маніпуляцыя
* Фазавая маніпуляцыя
* Квадратурная амплітудная маніпуляцыя

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Мадуляцыя
Віктар Рыгоравіч Карпілаў

**Віктар Рыгоравіч Карпілаў** (,  — ) — беларускі рэжысёр, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі.

## Біяграфія 
Бацька — Рыгор Хацкелевіч Карпілаў — беларускі вучоны-оталарынголаг, прафесар Віцебскага, затым Мінскага медыцынскіх інстытутаў.

Скончыў у 1949 годзе акцёрскі факультэт Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута (майстэрна Е. А. Міровіча).
У 1956—1989 гг. працаваў на Беларускай рэспубліканскай студыі тэлебачання ў літаратурна-драматычнай рэдакцыі, адначасова выкладаў у Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце.

Член Беларускага саюза кінематаграфістаў з 1962 года.

Паставіў каля 40 тэлеспектакляў, у тым ліку «Крах» па п’есе «Змова імператрыцы» А. Талстога, «Сэрца на далоні», «» Ж. Расіна, «Якаў Багамолаў» М. Горкага, «» Г. Гаўптмана, «Дзікунка» А. Астроўскага і М. Салаўёва.

Пахаваны на Ваенных могілках.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Рэжысёры СССР
Катэгорыя:Рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Міхаіл Андрэевіч Карпук

**Міхаіл Андрэевіч Карпук** (, Мыкшыцы, Камянецкі раён, Брэсцкая вобласць — , Мінск) — беларускі мастак кіно і тэлебачання, жывапісец, графік.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча (1956, настаўнікі Л. Лейтман, К. Касмачоў), Маскоўскі паліграфічны інстытут (1962, настаўнік А. Ганчароў).

З 1961 года — удзельнік мастацкіх выстаў. З 1956 па 1970 год — мастак-пастаноўшчык на БТ. З 1972 па 1983 год — на кінастудыі «Беларусьфільм».

## Фільмаграфія 
* тэлеспектакль БТ «Песня музыканта» (1958),
* «Якаў Багамолаў» (1959),
* «Дабраславенне маці» (1960),
* «Крах» (1966),
* «Ткачы» (1969);
* т/ф «Уся каралеўская раць» (1971),
* т/ф «Парашуты на дрэвах» (1973, кінастудыя «Беларусьфільм»),
* к/м «Ганнушка» (1973, к/а «Чырвоны агат»),
* т/ф «Апошняе лета дзяцінства» (1974),
* «Спытай сябе» (1976),
* «Тры вясёлыя змены» (1977),
* к/м «Жменя сонечных прамянёў» (1978),
* «Жалезныя гульні» (1979),
* к/м «За трыма валокамі» (1980).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Карпук Міхаіл Андрэевіч 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі кіно Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў БССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі Белтэлерадыёкампаніі
Дагавор зліцця

«**Дагавор зліцця**» (ці **Брусельскі дагавор**) — еўрапейскі дагавор, які аб’яднаў органы Еўрапейскага аб’яднання вугалю і сталі, Еўрапейскай супольнасці па атамнай энергіі і Еўрапейскай эканамічнай супольнасці (ЕЭС) у адзіную арганізацыйную структуру.

Дагавор быў падпісаны ў Бруселі 8 красавіка 1965 года і набыў моц 1 ліпеня 1967 года. У ім пазначаецца, што Камісія ЕЭС і Савет ЕЭС павінны замяніць Камісію і Савет Еўратама, а таксама Вярхоўны орган і Савет Еўрапейскага аб’яднання вугалю і сталі. Хоць кожны орган заставаўся юрыдычна незалежным, з’явіліся агульныя інстытуты (да гэтага дагавора ўжо была агульная Парламенцкая Асамблея і Суд), усё разам было вядома як Еўрапейскія супольнасці. Гэты дагавор разглядаецца некаторымі як рэальны пачатак існавання сучаснага Еўрапейскага саюза.

Гэты дагавор быў ануляваны Амстэрдамскім дагаворам, падпісаным у 1997 годзе:

## Гл. таксама 
* Рымскі дагавор
* Амстэрдамскі дагавор
* Лісабонская дамова

## Спасылкі 
* Дамова зліцця Еўрапейскі Навігатар

Катэгорыя:Дагаворы Еўрапейскага саюза
Катэгорыя:Гісторыя Еўрапейскага саюза
Кубак сезона Беларусі па футболе 1994

**Кубак сезону Беларусі па футболе 1994** — першы неафіцыйны розыгрыш Суперкубка Беларусі, у якім сустэліся чэмпіён Першай лігі чэмпіянату Беларусі 1993/94 «Дынама» Мінск і фіналіст Кубка Беларусі 1993/94 «Фандак» (пераможцам Кубка таксама стала мінскае «Дынама»).

Матч адбыўся 3 ліпеня 1994 года на стадыёне «Дынама» ў Мінску. У асноўны час перамогу атрымала «Дынама».

## Справаздача аб матчы 
## Склады 
|valign="top" width="50%"|

|}

## Гл. таксама 
* Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994
* Кубак Беларусі па футболе 1993/1994

## Спасылкі 
* Пратакол матча на сайце kick-off.by
* Пратакол матча на сайце teams.by

1994
Катэгорыя:1994 год у Мінску
Катэгорыя:Падзеі 3 ліпеня
Катэгорыя:Ліпень 1994 года
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1994 годзе
Катэгорыя:1994 год у футболе
Гумінавыя кіслоты

**Гумінавыя кіслоты** — сумесь прыродных арганічных злучэнняў, найважнейшы складнік гумусу, торфу, глебы, каменнага і бурага вугалю.

Высокамалекулярныя оксікарбонавывыя араматычныя кіслоты. У сухім стане — парашок цёмна-бурага колеру. Утрымліваюць у сваім складзе 50—70 % вугляроду, 25—45 % кіслароду і 4—6 % вадароду.

Выкарыстоўваюцца у складзе арганіка-мінеральных угнаенняў, стымулятараў росту раслін, у мэтах паляпшэння структуры глебы, у складзе буравых раствораў нафтавых і газавых свідравін і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гуминовые кислоты // Agrohimija.ru

Катэгорыя:Арганічныя рэчывы
Катэгорыя:Оксікіслоты
Еўрапейская супольнасць

**Еўрапейская Супольнасць** () — створана ў 1992 годзе на месцы Еўрапейскай эканамічнай супольнасці. Пасля ратыфікацыі ў 2009 годзе Лісабонскага дагавора паглынутая Еўрапейскім Саюзам.

## Гл. таксама 
* Еўрапейскі саюз
* Савет Еўропы

Катэгорыя:Гісторыя Еўрапейскага саюза
Тэгенарыя дэрамі

**Тэгена́рыя дэрамі**, **тэгерамія хатняя** (*Tegenaria domestica*) — від павукоў роду  сямейства , блізкі родзіч .

## Апісанне 
Самка дасягае памеру 7—12 мм, самец ад 6 да 9 мм. Галавагрудзі чырванавата-жоўтыя. Брушка светла-шэрае з падоўжнымі радамі карычняватых плямак і палосак.

## Распаўсюджанне 
Від распаўсюджаны па ўсім свеце.

Ёсць меркаванне, што гэты від быў завезены ў Амерыку брытанскімі каланістамі.

## Асаблівасці біялогіі 
Часта селіцца ў жытле чалавека. Будуе лейкападобныя сеткі. У іх звужэннях чакае здабычу. Яд дамавога павука вывучаны недастаткова. Ёсць сведчанні, што ўкус тэгенарыі, калі яна здольная пракусіць скуру, не выклікае адчувальных наступстваў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* «Barn Funnel Weawer spider». Pennstate Departament of Entomology. Retrived on 2009-03-14 
* BugGuide «Bug Guide:Tegenaria domestica» 
* *cru.cahe.wsu.edu* 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1757 годзе
Катэгорыя:Павукападобныя Еўропы
Катэгорыя:Павукападобныя Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Лейкавыя павукі
Адзіны еўрапейскі акт

**Адзіны еўрапейскі акт (АЕА)** () быў першым сур’ёзным пераглядам Рымскага дагавора 1957 года. Акт накіроўвае Еўрапейскую супольнасць на стварэнне агульнага рынка да 31 снежня 1992 года і фармулюе прынцыпы Еўрапейскага палітычнага супрацоўніцтва, папярэдніка Агульнай знешняй палітыкі і палітыкі бяспекі Еўрапейскага саюза. Быў падпісаны ў Люксембургу 17 лютага 1986 года і ў Гаазе 28 лютага 1986 года. Набыў моц 1 ліпеня 1987 года, у рамках камісіі Дэлора.

## Перадгісторыя 
Закон вырас на глебе незадаволенасці сярод чальцоў Еўрапейскай супольнасці у 1980-я гады ў сувязі з адсутнасцю *дэ-факта* вольнага гандлю паміж імі. Лідары дзелавых і палітычных кругоў жадалі гарманізаваць законы паміж краінамі і ўрэгуляваць палітычныя рознагалоссі. Камітэт па аналізе агульнага рынка падрыхтаваў спіс крокаў, якія былі неабходны, што стала асновай Адзінага еўрапейскага акту.

Ён быў падпісаны ў снежні 1985 года на аснове палітычнай дамоўленасці, дасягнутай на Еўрапейскім савеце ў Люксембургу 3 снежня 1985 года.

## Агляд 
Адзін з асноўных момантаў АЕА заключаўся ў фармаванні *Адзінага рынка* у рамках ЕС да 1992 года, г. зн. да таго часу, калі, як чакалася, усе неабходныя заканадаўчыя рэформы былі б завершаны. Для дасягнення гэтай мэты АЕА рэфармаваў заканадаўчы працэс шляхам уводзін працэдуры супрацоўніцтва і пашырыў Галасаванне ў Савеце Еўрапейскага саюза на новыя раёны — меры, якія былі закліканы скараціць час на заканадаўчыя працэсы. Пры гэтым АЕА прызначаўся для ліквідацыі пакінутых бар’ераў паміж краінамі, а таксама для гарманізацыі і падвышэння канкурэнтаздольнасці еўрапейскіх краін.

## Ратыфікацыя 
АЕА быў прадметам двух рэферэндумаў. Адзін праходзіў у Даніі пасля таго, як дацкі парламент адхіліў праект дамовы, і адзін у Ірландыі.

## Гл. таксама 
* Рымскі дагавор
* Дагавор зліцця
* Амстэрдамскі дагавор
* Лісабонскі дагавор

## Спасылкі 
* Тэкст АЕА  
* Гісторыя Еўрапейскага звяза — Адзіны Еўрапейскі Акт 
* Еўрапейскі навігатар: Адзіны Еўрапейскі Акт 
* Выбары ў Ірландыі 

Катэгорыя:Еўраінтэграцыя
Катэгорыя:Гісторыя Еўрапейскага саюза
Суперкубак Беларусі па футболе 2016

**Суперкубак Беларусі па футболе 2016** — сёмы розыгрыш Суперкубка Беларусі, штогадовага футбольнага матча, у якім сустракаюцца чэмпіёны Вышэйшай лігі Чэмпіянату Беларусі і пераможцы Кубка Беларусі мінулага сезону.

Матч адбыўся 13 сакавіка 2016 года. У ім прынялі ўдзел БАТЭ з Барысава, чэмпіён Беларусі 2015, і «Шахцёр» з Салігорска, фіналіст Кубка Беларусі 2014/2015 (уладальнікам Кубка таксама стаў БАТЭ). Атрымаўшы перамогу з лікам 2:1, БАТЭ ў шосты раз стаў уладальнікам трафея.

## Справаздача аб матчы 
## Склады 
|valign="top" width="40%"|

|valign="top" width="20%"|
|}

## Гл. таксама 
* Чэмпіянат Беларусі 2015
* Кубак Беларусі 2014/2015

## Спасылкі 
* Пратакол матча на сайце football.by

2016
Катэгорыя:2016 год у Мінску
Катэгорыя:Падзеі 13 сакавіка
Катэгорыя:Сакавік 2016 года
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2016 годзе
Катэгорыя:2016 год у футболе
Ірмос

**Ірмо́с** ( — спляценне, сувязь) — першапачаткова страфа, якая злучала біблейскую песню з хрысціянскім гімнамі (адсюль назва). З VIII ст. — 1-я страфа кожнай з 9 песень канона, метрыка і напеў якой захаваліся ў трапарах (кароткіх прыпевах) гэтай песні. Ірмос падпарадкоўваюцца сістэме асмагласся, адпаведна якой яны размешчаны ў пеўчай кнізе Ірмалогій.

## Літаратура 
* Ірмос. 

Катэгорыя:Праваслаўнае набажэнства
Катэгорыя:Тэорыя музыкі
Катэгорыя:Гісторыя музыкі
Катэгорыя:Праваслаўная музыка
Паўленка

**Паўленка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Кацярына Анатолеўна Паўленка — украінская спявачка, фалькларыстка.
* Мікалай Андрэевіч Паўленка — беларускі мовазнавец.
* Пётр Андрэевіч Паўленка — рускі пісьменнік.
* Раіса Іванаўна Паўленка — украінскі бібліятэкар.
* Уладзіслаў Віталевіч Паўленка — украінскі футбаліст.
Супрасльскі напеў

**Супрасльскі напеў** — адзін з найболей ранніх, самастойных і ўплывовых беларускіх напеваў, які сфармаваўся на працягу XVI ст. ў вуснай пеўчай практыцы Супрасльскага манастыра і быў упершыню запісаны квадратнай нотай у Супрасльскім ірмалоі 1598-1601 гг. Супрасльскі напеў з'явіўся першым буйным напевам, які выйшаў за рамкі манастырскіх лакалаў і атрымаў шырокае распаўсюджванне ў пеўчай практыцы. Яго фарміраванне мела важнае значэнне, паколькі да XVI ст. ў  пеўчай практыцы беларускіх манастыроў панаваў старажытнарускі знаменны спеў. Пацверджаннем аўтарытэтнасці і  самастойнасці супрасльскага напеву стала яго падпарадкаванасць сістэме асмагласся. У XVII ст. ён увайшоў у ірмалойную традыцыю Беларусі і Украіны, аказаўшы значны ўплыў на фарміраванне новых напеваў. Так, спевы першага друкаванага Львоўскага ірмалоя (1700 г.) выяўляюць моцнае падабенства са спевамі супрасльскага напеву, што сведчыць аб распаўсюджанасці і ўплывовасці апошняга.

## Спасылкі 
* Наталля Дожына. Пеўчыя рукапісныя помнікі Супрасльскай традыцыі ў даследаваннях сучасных музыколагаў

Катэгорыя:Музыка Беларусі
Катэгорыя:Царкоўная музыка
Катэгорыя:Супрасльскі Дабравешчанскі манастыр
Катэгорыя:Музыка  XVI стагоддзя
Багдан Анісімавіч

**Багдан Анісімавіч** (сярэдзіна XVI ст., —пасля 1601) — царкоўны спявак, кніжнік.

Л. Касцюкавец таксама дадае, што Супрасльскі Ірмалой паслужыў асновай для шматлікіх рукапісных Ірмалояў і друкаванага Ірмалоя 1700 года.

Паходзіў з Пінска. Быў вольнанаёмным спеваком у Супрасльскім манастыры. У 1630 годзе ўступіў у канфлікт з кцітарам манастыра Крыштофам Хадкевічам, пасля чаго пакінуў манастыр. Далейшы лёс невядомы. Склаў Супрасльскі ірмалой 1601 года. Вызначаўся «навуковым» падыходам пры складанні ірамлоя, пазначаў, адкуль браў музычныя творы, на палях занатоўваў паходжанне напеваў, абавязкова адзначаў мясцовыя (складзеныя ў Супрасльскім манастыры). Цікавіўся грэчаскай царкоўнай музыкай, прывёў шмат грэчаскіх напеваў разам з тэкстамі на грэчаскай мове. Невядома, ці быў кампазітарам. Упрыгожыў рукапіс 5 манахромнымі (малінавага колеру) мініяцюрамі, 16 застаўкамі ў выглядзе рознакаляровай пляцёнкі балканскага тыпу. Для аздаблення першай старонкі ўжыў выразаную з кнігі гравюру Ф. Скарыны з выявай сонца і маладзіка.

## Літаратура 
* 
* Конотоп А. В. Древнейший памятник украинского нотолинейного письма — супрасльский Ирмологион 1598—1601 гг. // Памятники культуры: Новые открытия: Письменность. Искусство. Археология: Ежегодник, 1974. М., 1975;
* Пікарда Г. дэ. Царкоўная музыка на Беларусі, 989—1995. Мн., 1995.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці Супрасля
Катэгорыя:Супрасльскі Дабравешчанскі манастыр
Першая сусветная вайна на Міжземным моры

**Марска́я кампа́нія Пе́ршай сусве́тнай вайны́ на Міжзе́мным мо́ры** — баявыя дзеянні ваенна-марскіх сіл ваюючых дзяржаў на Міжземным моры падчас Першай сусветнай вайны 1914 — 1918 гадоў.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Марскія бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Марскія бітвы Расіі
Катэгорыя:Марскія бітвы Германіі
Катэгорыя:Марскія бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Марскія бітвы Францыі
Катэгорыя:Марскія бітвы Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Марскія бітвы Асманскай імперыі
Катэгорыя:Марскія бітвы Італіі
Катэгорыя:Марскія бітвы Японіі
Катэгорыя:Марскія бітвы ЗША
Катэгорыя:Марскія бітвы Грэцыі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Канфлікты 1916 года
Катэгорыя:Канфлікты 1917 года
Катэгорыя:Канфлікты 1918 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Францыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Асманская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Італія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:ЗША ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Японія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Грэцыя ў Першай сусветнай вайне
Arianta arbustorum

**Arianta arbustorum** — від бруханогіх малюскаў сямейства .

## Біялагічнае апісанне 
У дарослых асобін вышыня ракавіны вагаецца пераважна ў дыяпазоне ад 10 да 23 мм, а яе шырыня (дыяметр) — ад 14 да 28 мм. Мае да 6 абаротаў. Ракавіна шарападобнай формы са згладжаным купалападобным завітком. Паверхня ракавіны мае нераўнамерныя радыяльныя рыскі і пакрыта частымі спіральнымі лініямі (меней выяўленыя на апошнім абароце). Агульны фон ракавіны ад жоўтага да карычневага колеру. Найбольш характэрнай прыкметай выгляду з’яўляецца наяўнасць шматлікіх хаатычна размешчаных невялікіх светлых рысак і плям, арыентаваных пераважна ўздоўж абароту. Акрамя таго, трохі над перыферыяй можа праходзіць цёмная спіральная паласа. Нярэдка цела малюска, якое прасвечвае скрозь аднакаляровую ракавіну, стварае ілюзію пярэстай (плямістай) афарбоўкі.

## Арэал 
Від распаўсюджаны пераважна ў Цэнтральнай і Паўночна-Заходняй Еўропе. Сустракаецца ў гарах на вышыні да 2700 метраў над узроўнем мора.

Станам на 2024 года, сустракаецца па ўсёй тэрыторыі Беларусі, у тым ліку ў многіх населеных пунктах. Засяляе пераважна вільготныя шыракалістыя лясы, але нярэдкі і ў вільготных лісцяных лясах і хмызняках. У Беларусі сустракаецца ў лісцяных лясах, парках, садах, аддаючы перавагу ўмовам з высокім утрыманнем кальцыю ў глебе. Часам можа быць адзначаны на сухіх высакатраўных лугах. Па меры сталення асобіны віду паступова пераходзяць ад пасялення на лісці да пасялення на паверхні глебы.
 
Від можа разглядацца як патэнцыйны шкоднік сельскагаспадарчых раслін. Ён можа ствараць пагрозу абарыгенным відам малюскаў фаўны Беларусі, такім як Cepaea hortensis, Cepaea nemoralis і Fruticola fruticum.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі 
* https://mollusca-g2n.weebly.com/trochulus-hispidus.html(https://mollusca-g2n.weebly.com/arianta-arbustorum.html)

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Геліцыды
Катэгорыя:Малюскі Еўропы
Cepaea hortensis

**Cepaea hortensis** — від малюскаў сямейства .

## Біялагічнае апісанне 
Вусце ракавіны светлае, тым часам як у  цёмнае. На палавым органе чатыры ці больш залозы. Ракавіна жаўтлявага колеру з карычневымі або чорнымі палосамі, дыяметрам да 25 мм.

Для віду характэрны палімарфізм. На ракавіне ёсць ад адной да пяці цёмна-карычневых розных па шырыні спіральных палос. Некаторыя асобіны адной папуляцыі зусім не маюць палос.

## Арэал 
Від шырока распаўсюджаны ў многіх частках Заходняй і Цэнтральнай Еўропы. Слімакі актыўныя з сакавіка па кастрычнік, сілкуюцца ў асноўным багавіннем, таму іх не сустрэнеш як шкоднікаў у садах.

Часта ракавіны слімакоў можна ўбачыць у так званых «кузніцах» .

## Экалогія 
Від можа быць прамежкавым гаспадаром для паразітычнага круглага чарвяка .

## Літаратура 
* Roy C. Anderson: Nematode Parasites of Vertebrates: Their Development and Transmission. CABI, 2000, ISBN 9780851997865, p. 164.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1774 годзе
Катэгорыя:Геліцыды
Катэгорыя:Малюскі Еўропы
Caucasotachea vindobonensis

**Caucasotachea vindobonensis**, раней **Cepaea vindobonensis** — від малюскаў сямейства .

## Назва 
Відавы эпітэт атрымаў ад старажытнага кельцкага паселішча Віндабона, цяпер вядомае як Вена, сталіца Аўстрыі. Назва адлюстроўвае геаграфічную сувязь віду з рэгіёнам, дзе ён упершыню апісаны. Аднак, цяпер від класіфікуецца як Caucasotachea vindobonensis, бо малекулярныя даследаванні паказалі, што ён не мае цеснай сувязі з родам .

## Біялагічнае апісанне 
Ракавіна шарападобна-ваўчкападобная, з больш высокім, амаль канічным завітком, складзена 5-5,5 выпуклымі абаротамі. Апошні абарот крыху шырэйшы за перадапошні, да вусця моцна і крута, але не раптоўна, апушчаны. Афарбоўка белая ці шэрая, часам з жаўтаватым або карычневым адценнем. Рысунак амаль заўсёды ўтвораны 5 стужкамі: 1-я і 2-я стужкі вузкія і святлейшыя за астатнія (2-я часта вельмі вузкая ці яе няма); астатнія тры стужкі шырокія; самая шырокая стужка размяшчаецца на сярэдзіне ніжняга боку апошняга абароту.

Адметна, што для гэтага віду характэрны поліхраматызм — існаванне некалькіх каляровых разнавіднасцяў, у гэтым выпадку двух. Вылучаюць нармальную форму (пяць цёмных палос на светлым фоне ракавіны і цёмная нага) і форма pallescens (пяць светла-карычневых палос і светлая нага). Часцей за ўсё ў адной папуляцыі сустракаюцца асобіны і з той, і з другога формай.

Вышыня ракавіны 17-20 мм, дыяметр 20-24 мм.

Наогул від менш паліморфны за  і . Пятая паласа праходзіць вельмі блізка ад пупка — бліжэй, чым у іншых відаў.

## Арэал 
Від сустракаецца ў шэрагу краін, у тым ліку Аўстрыі, Балгарыі, Венгрыі, Літве, Малдавіі, Польшчы, Чэхіі, Расіі, Украіне, Беларусі.

Засяляе рэдкалессе раўнінных тэрыторый, лясоў пазбягае. Жыве на добра праграваных травяністых схілах і ў хмызняках.

Катэгорыя:Геліцыды
Катэгорыя:Малюскі Еўропы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1821 годзе
Helix lutescens

**Helix lutescens** — наземны бруханогі малюск сямейства .

## Біялагічнае апісанне 
У дарослых асобін вышыня ракавіны вагаецца пераважна ў дыяпазоне ад 23 да 34 мм, а яе шырыня (дыяметр) — ад 24 да 34 мм. Мае каля 4 абаротаў. Ракавіна шарападобна-ваўчкападобная. Моцна адгарнуты край вусця цалкам закрывае пупок або пакідае вузкую шчыліну. Павярхоўная скульптура складаецца з умерана выяўленых радыяльных маршчын і спіральных ліній. Ракавіна бялёсая або жаўтлява-белая, у вусця часам карычняватая; часцяком без цёмных спіральных палос або толькі з іх слядамі. Аднак у асобных папуляцыях можа прысутнічаць значная частка малюскаў з выразна выяўленымі цёмнымі палосамі на ракавіне.

## Арэал 
Від распаўсюджаны ў басейнах Дуная і Днястра. Насяляе ва Усходняй Еўропе ад Кракава ў Польшчы, усходняй Славакіі і ўсходняй Венгрыі на захадзе, на поўдні да поўначы Сербіі і поўдня Румыніі, на ўсходзе Украіны да вобласці на ўсход ад Кіева і на поўначы ў Беларусі да Брэста. Ва Украіне сустракаецца на Падольскім узвышшы і прылеглых да яго раўнінных, радзей — перадгорных або горных тэрыторыях. На ўсходзе дасягае Вінніцкай і Жытомірскай абласцей, на поўдні — Адэскай вобласці. Адсутнічае ў Закарпацкай вобласці.

Стэпавы від, засяляе адносна сухія і цёплыя біятопы: сухія лугі, хмызнякі, узлескі і да таго падобнае.

## Літаратура 
* *Сверлова Н. В.* Наукова номенклатура наземних молюсків фауни України. — Львів, 2003. — 78 с.
* *Гураль-Сверлова Н. В., Гураль Р. І.* Визначник наземних молюсків України. — Львів, 2012. — 216 с.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1837 годзе
Катэгорыя:Геліцыды
Катэгорыя:Малюскі Еўропы
Прарыў Гёбена і Брэслау

**Прары́ў «Гё́бена» і «Брэ́слау»** — ваенна-марская аперацыя ў пачатку Першай сусветнай вайны, падчас якой караблі брытанскага Міжземнаморскага флота спрабавалі перахапіць *Міжземнаморскую эскадру* () кайзераўскіх ВМС, якая складалася з лінейнага крэйсера «Гёбен» і лёгкага крэйсера «Брэслау». Германскія караблі пазбеглі сутыкнення з пераўзыходзячымі сіламі праціўніка і, прайшоўшы праз Дарданэлы, дасягнулі Стамбула. Прыбыццё «Гёбена» і «Брэслау» у Стамбул стала адным з фактараў, якія падштурхнулі Асманскую імперыю да ўступлення ў Першую сусветную вайну на баку Траістага саюза.

Нягледзячы на адсутнасць непасрэдных баявых дзеянняў, няўдача брытанскага флоту пацягнула за сабой каласальныя палітычныя і ваенныя наступствы. Па словах Уінстана Чэрчыля, яна прынесла *«больш смерцяў, гора і разбурэнняў, чым калі-небудзь прычынялі дзеянні караблёў»*.

## Літаратура 
* *Георг Копп*. альманах «Корабли и сражения» // На линейном крейсере «Гебен». — СПб., 2002. — 104 с. — (Боевые корабли мира).
* 
* *Джулиан С. Корбетт*. Операции Английского флота в Первую мировую войну = Naval operations v.1. — М.: Харвест, 2003. — 480 с. — 5000 экз. — ISBN 985-13-1058-1.

Катэгорыя:Марскія бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Марскія бітвы Германіі
Катэгорыя:Марскія бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Марскія бітвы Францыі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Францыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Ліпень 1914 года
Катэгорыя:Жнівень 1914 года
Супрасльскі ірмалой

**Супрасльскі ірмалой** — самы ранні помнік праваслаўнай і уніяцкай музычнай культуры. Змяшчае святочныя песнапенні царкоўнага гадавога кола. Складзены ў 1598—1601 гг. у Супрасльскім манастыры. Супрасльскі ірмалой упрыгожаны 5 манахромнымі (малінавага колеру) мініяцюрамі, 16 застаўкамі ў выглядзе рознакаляровай пляцёнкі балканскага тыпу. Для аздаблення першай старонкі ўжыў выразаную з кнігі гравюру Ф. Скарыны з выявай сонца і маладзіка. Ініцыялы песнапенняў расцвечаны ўзорамі, на палях шмат малюнкаў.

На беларускае паходжанне ірмалоя ўказываюць геаграфічныя назвы напеваў, якія змяшчаюцца ў ім (напрыклад, мірскі), а таксама славесны тэкст песнапенняў і каментарыі, запісаныя на старабеларускай мове.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Супрасльскі Дабравешчанскі манастыр
Катэгорыя:Кнігі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Музыка Беларусі
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове
Катэгорыя:Музыка Вялікага Княства Літоўскага
Саліна

**Саліна** () — востраў у групе Ліпарскіх астравоў. Уваходзіць у склад Італіі. Агульная плошча — 26,38 км². Насельніцтва (2009 г.) — 25 00 чал.

## Геаграфія 
Востраў Саліна знаходзіцца ў 4 км на паўночны захад ад Ліпары, найбуйнейшага вострава Ліпарскіх астравоў. Даўжыня з захаду на ўсход — 6,67 км. Найбольшая шырыня — 5,5 км. Мае вулканічнае паходжанне. Апошні раз вулканы вострава вывяргаліся каля 13 тысяч гадоў таму. Рэльеф гарысты. Найвышэйшы вулкан Монтэ-Фоса дасягае 961 м. Другі па вышыні вулкан — Монтэ-дэль-Поры (860 м). Паміж імі месціцца глыбокая рашчыліна, запоўненая ў старажытнасці лававымі струмянямі. На паўднёвым захадзе здаўна вядзецца здабыча солі.

## Прырода 
Востраў Саліна вылучаецца сярод іншых Ліпарскіх астравоў дастатковай колькасцю крыніц прэснай вады. Схілы гор пакрыты лясамі і зараснікамі хмызнякоў. Тут сустракаюцца каля 400 відаў раслін, у тым ліку таполі, каштаны, масліны, папараці, апунцыя і інш. Фаўна прадстаўлена птушкамі, дробнымі сысунамі і паўзунамі. 

Схілы найвышэйшых гор вострава абвешчаны запаведнымі. Падобна іншым Ліпарскім астравам, Саліна ўваходзіць у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гісторыя 
Востраў Саліна быў населены ў антычны перыяд. Знойдзены рэшткі старажытнагрэчаскага паселішча і старажытнарымскія могілкі. У сярэднявеччы некаторы час кантраляваўся арабамі, якія здабывалі тут соль. Пасля ўваходжання ў склад Сіцылійскага каралеўства быў пакінуты насельнікамі.

Зноў населены толькі ў XVIII ст. У 1867 г. атрымаў самакіраванне. У 1909 г. падзелены на тры камуны. З 2007 г. на востраве арганізуецца фестываль дакументальнага кіно.

## Інфраструктура 
Востраў Саліна падзелены на тры камуны — Санта-Марыя, Мальфа і Рынела. Асноўныя порты — Санта-Марыя і Рынела. Галоўныя галіны эканомікі — турызм і сельская гаспадарка. Тут вырошчваюць вінаград, масліны, гародніну. Саліна славіцца мясцовым салодкім сортам віна. Штогод арганізуецца свята каперсаў, якія астравіцяне лічаць лепшымі ў свеце.

## Спасылкі 
* Агульная інфармацыя 
* Афіцыйны партал для вандроўнікаў 
* Даведнік для вандроўнікаў
* Гісторыя

Саліна
Бамбардзіроўка Анконы

**Бамбардзіро́ўка Анко́ны** — марская аперацыя, праведзеная флотам Аўстра-Венгрыі супраць італьянскага ўзбярэжжа. Абстрэльваліся шматлікія ваенныя і грамадзянскія аб'екты правінцыі Анкона.

Дзеянні аўстрыйскіх караблёў не сустрэлі ніякага супраціву з боку італьянскага флоту. У далейшым італьянцы запрасілі дапамогу ў саюзнікаў для аховы свайго ўзбярэжжа ад падобных набегаў.

## Літаратура 
* *Больных А. Г.* Морские битвы Первой мировой: Трагедия ошибок. — АСТ, 2001. — 560 с. — ISBN 5170044291.

Катэгорыя:Марскія бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Марскія бітвы Францыі
Катэгорыя:Марскія бітвы Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Марскія бітвы Італіі
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Італія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Падзеі 23 мая
Катэгорыя:Падзеі 24 мая
Катэгорыя:Май 1915 года
Знаменны спеў

**Зна́менны спеў**, або **стаўповы спеў** — асноўны спеў старажытнарускай манадыйнай музыкі. Назва паходзіць ад старажытнарускага слова *«знамя»* — знак, нота ў безлінейным неўменным запісе музыкі. Падпарадкаваны агульным кананічным прынцыпам праваслаўнай царкоўнай музыкі: папевачнаму развіццю, радку як асноўнаму вышыннаму ўзроўню формаўтварэння знаменнага песнапення, сістэме асмагласся. Выконваўся унісонным мужчынскім хорам. Мелодыка знаменных спеваў — строгая, суровая, стрыманая, падпарадкаваная вядучаму слоўнаму тэксту, вылучаецца плаўным паступовым меладычным рухам, дазволенасцю скачкоў на тэрцыю, кварту, квінту. Адзін з тыповых прынцыпаў арганізацыі знаменных напеваў — лінеарная перакампаноўка мелодыі (тэрмін Л. Касцюкавец). Вылучаюць вялікі знаменны спеў (больш урачысты, распеты), лірызаваны і малы (скарочаны варыянт знаменнага спеву). Вядомы з рукапісаў канца XI — пачатку XII ст. (Благавешчанскі кандакар). Гістарычна меў З перыяды развіцця: старажытнарускага сапраўдамоўя, раздзельнамоўя і новага сапраўдамоўя.

Існуюць грэчаскі, балгарскі, сербскі, кіеўскі знаменны спеў. На аснове старажытнарускага развіўся кіеўска-літоўскі, на Беларусі — беларускі, супрасльскі знаменныя спевы, а таксама лакальныя — магілёўскі, віцебскі, нясвіжскі, куцеінскі, слуцкі, мірскі, віленскі, жыровіцкі.

Беларусы стварылі ў Расіі шэраг новых спеваў, у т.л. старасіманаўскі, вяцкі і інш. На аснове ўскладнення знаменнага спеву і яго натацыі склаліся дзямественны спеў, пуцявы і т.зв. «казанскае знамя» (XVI—XVII стст.).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Царкоўная музыка
Катэгорыя:Музычныя формы
Катэгорыя:Праваслаўнае набажэнства
Катэгорыя:Музыка Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Хрысціянская музыка
Катэгорыя:Музычныя натацыі
Катэгорыя:Літургіка