Бялградская крэпасць

**Бялградская крэпасць** — абарончае збудаванне, пабудаванае для абароны сярэднявечнага Бялграда.

## Гісторыя 
Найстаражытнейшымі прыкметамі знаходжання чалавека на тэрыторыі сучаснага Бялграда лічацца каменныя прылады, якія адносяцца да мусцьерскай археалагічнай культуры. Таксама былі знойдзены артэфакты, што належаць арыньякскай і граветскай культурам. Сталыя селішчы на тэрыторыі горада з’явіліся ў эпоху неаліта і адносяцца да Старчава-Крышскай і Вінчанскай культурам, іх жыхары займаліся земляробствам і рознымі рамёствамі.

Напачатку III стагоддзя да н. э. на Балканах уварваліся кельты і на тэрыторыі сучаснага Бялграда пасялілася кельцкае племя скордзіскі. Іх умацаванае селішча называлася Сінгідунум. Па адной з версій, назва азначае «круглы горад». Па іншай версіі, падчас прыходу кельтаў гэту зямлю займала фракійскае племя сінгі, па назве якога кельты назвалі новы горад. Апроч знойдзеных у Карабурме і Роспа-Чупрыі некропаляў з таго перыяду, пра Сінгідунум пры кельтах няма ніякіх іншых звестак. Паводле дадзеных археалагічных раскопак, умацаванне кельтаў знаходзілася на тэрыторыі сучаснай Карабурмы.

У I стагоддзі да н. э. рымляне пачалі наступ на ілірыйскія плямёны і скордзіскащ з тэрыторыі Македоніі. Гай Скрыбоній Курыян, праконсул Македоніі, здзейсніў паход у глыб паўвыспы, дасягнуўшы Дуная. Пра заваяванні гэтай часткі Балкан вядома мала, але яшчэ некалькі гадоў мясцовае насельніцтва спрабавала змагацца з Рымам. Праконсул Македоніі Марк Ліцыній Крас у 29 годзе да н. э. падавіў тут супраціў бастарнаў. Дакладна невядома, калі гэтыя землі былі ператвораны ў рымскую правінцыю Мёзія. Згодна Дыяну Касію, Мёзія як правінцыя існавала ўжо ў самым пачатку I стагоддзя і ў той час ёй кіраваў Цэцына Север.

Напачатку рымскага кіравання ўмацаванні Сінгідунума складаліся з валаў з частаколам. Неўзабаве быў збудаваны каструм працягласцю ў 560 і шырынёй у 350 метраў. Ён быў змешчаны на месцы сучасных Верхняга горада і часткі Калемегдана да Парыжскай вуліцы.

Пры Юстыніяне I вакол Сінгідунума збудавалі магутныя каменныя ўмацаванні. У 584 годзе горад захапілі і разрабавалі авары і славяне, якія, неўзабаве пакінулі яго і Сінгідунум ізноў быў заняты візантыйскім гарнізонам. На мяжы VI—VII стст. горад быў апорным пунктам візантыйцаў падчас паходаў імператара Маўрыкія супраць славян і авараў. У 602 годзе авары зноў узялі штурмам Сінгідунум і разрабавалі яго. Каля 630 года ў яго наваколлі рассяліліся сербы. Неаднаразова разбураны горад да таго часу ўжо страчваў сваё вайсковае значэнне. Пасля гэтага на працягу больш чым двух стагоддзяў пра яго не згадваецца ў крыніцах. Толькі ў 878 годзе ў лісце Папы Рымскага балгарскаму князю Уладзіміру-Міхалу зноў ідзе гаворка пра горад, але ўжо пад яго славянскай назвай Бялград. У гэты перыяд ён уваходзіў у склад Першага балгарскага царства.

Пасля з’яўлення на Балканах туркаў і бітвы на Косавам полі венгерцы, імкнучыся чужымі рукамі абараніць Дунай, перадалі Бялград сербскаму дэспату Стэфану Лазаравічу. Ён адбудаваў горад і збудаваў там магутныя ўмацаванні. Бялград быў падзелены на дзве часткі — Верхні горад і Ніжні горад.

Спадчыннік Стэфана Джурадж Бранкавіч быў змушаны вярнуць горад Венгрыі. Наўзор Бялградскай крэпасці ён пабудаваў умацаванні ў Смедзераве. Тым часам, сам Бялград пад венгерскім кіраваннем хутка страціў сваю эканамічную і культурную ролю. Апроч таго, негатыўным абліччам адбілася і венгерская нацыянальная палітыка — кароль Сігізмунд засяляў горад венгерцамі, а сербам быў забаронены ўваход у яго цэнтральную частку.

Пасля паразы пад Венай у 1683 годзе туркі сталі губляць свае еўрапейскія ўладанні, і ў 1688 годзе горад захапілі аўстрыйцы. Яны адразу пачалі будаванне новай сучаснай крэпасці па праекце Андрэя Корнара. Праз два гады турэцкае войска зноў авалодала Бялградам. Падчас аблогі гарматным ядром была пашкоджана адна з веж у замку Верхняга горада. У выніку пажару ў крэпасці выбухнуў парахавы склад. Загінула больш за тысячу чалавек, а замак дэспата Стэфана быў разбураны. Пасля захопу крэпасці туркі працягнулі будаванне ўмацаванняў па праекце Корнара, бо ён перайшоў да іх на службу.

19 красавіка 1867 года, пасля працяглых перамоў, турэцкі гарнізон пакінуў Бялград, і горад ізноў стаў сталіцай Сербіі. З гэтага моманту крэпасць страціла сваё вайсковае значэнне. У час Першай сусветнай вайны усе будынкі ўсярэдзіне ўмацаванняў былі разбураны, а сцены і вежы сур’ёзна пацярпелі. Пасля Другой сусветнай вайны крэпасць ператварылася ў турыстычны аб’ект і месца адпачынку жыхароў Бялграда. Цяпер на яе тэрыторыі і ў прылеглым парку Калемегдан рэгулярна праводзяцца культурныя і спартовыя мерапрыемствы.

## Гл. таксама 
* Калемегдан

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Бялградская крэпасць  

Катэгорыя:Бялград
Катэгорыя:Крэпасці