Спіс каралёў Італіі

thumb
Тытул «**кароль Італіі**» (, ) насілі кіраўнікі некалькіх гістарычных каралеўстваў:

* раннесярэднявечнага Каралеўства Італія, аднаго з варварскіх каралеўстваў у V-X стагоддзях. Першым кіраўніком, які прэтэндаваў на тытул караля Італіі, быў Адаакр, затым остгоцкія і лангабардскія каралі, у IX-X стагоддзях галіна Каралінгаў і шэраг іншых прэтэндэнтаў. Ніводны з германскіх каралёў Італіі ў гэты перыяд не кантраляваў увесь Апенінскі паўвостраў. У 962—1806 тытул караля Італіі быў злучаны з тытулам імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі.

* Каралеўства Італія, створанага ў 1805 Напалеонам I у паўночнай частцы паўвострава (сталіца — Мілан, правапераемнік Цызальпінскай (1797—1802) і Італьянскай (1802—1805) рэспублік). Адзіным манархам гэтай дзяржавы (да 1814) быў сам Напалеон, віцэ-каралём — яго пасерб Яўгеній Багарнэ;

* Каралеўста Італія, створанага ў 1861 пасля аб'яднання Італіі. У ім валадарылі манархі Савойскай дынастыі, якая раней кіравала ў Сардзінскім каралеўстве з цэнтрам у Турыне; у 1870 сталіца адзінай Італіі была перанесена ў Рым. Каралеўства праіснавала да адмены манархіі ў чэрвені 1946.

## Каралі ў Італіі паводле перыядаў 
### Каралеўства Адаакра 
* **476 — 493**: **Адаакр** (каля 433—493)

### Каралеўства остготаў (476—553) 
* **470 — 526**: **Тэадорых Вялікі** (451—526)
* **526 — 534**: **Аталарых** (516—534)
* **526 — 534**: **Амаласунта** (пам. 535)
* **534 — 536**: **Тэадахад** (пам. 536)
* **536 — 540**: **Вітыгес** (каля 500—542)
* У 540 годзе карону остготаў прапанавалі візантыйскаму палкаводцу Велізарыю, але ён адмовіўся.
* **540 — 541**: **Ільдэбад** (пам. 541)
* **541 — 541**: **Эрарых** (пам. 541)
* **541 — 552**: **Тотыла** (пам. 552)
* **552 — 552**: **Тэя** (пам. 552)

### Лангабардскае каралеўства (568—814) 
* **568 — 572**: **Альбаін** (пам. 572)
* **572 — 574**: **Клеф** (пам. 574)
* **574 — 584**: **Кіраванне герцагаў**
* **584 — 591**: **Аўтары** (пам. 591)
* **591 — 616**: **Агілульф** (пам. 616)
* **616 — 626**: **Адэлаальд** (пам. 626)
* **626 — 636**: **Арыяальд** (пам. 636)
* **636 — 652**: **Ратары** (пам. 652)
* **652 — 659**: **Радаальд** (пам. 659)
* **659 — 662**: **Арыперт I** (пам. 662)
* **662 — 662**: **Гадэперт** (пам. 662)
* **662 — 672**:** Грымаальд** (пам. 672)
* **672 — 672**: **Гарыбальд** (пам. 672)
* **672 — 691**: **Бертары** (пам. 691)
* **686 — 700**: **Куніперт** (пам. 700)
* **700 — 701**: **Ліўтперт** (пам. 701)
* **701 — 701**: **Рагінперт** (пам. 701)
* **701 — 712**: **Арыперт II** (пам. 712)
* **712 — 712**: **Анспранд** (пам. 712)
* **712 — 744**: **Ліўтпранд** (пам. 744)
* **744 — 736**: **Гільдэпранд** (пам. 744)
* **744 — 749**: **Ратхіс** (пам. 749)
* **749 — 756**: **Айстульф** (пам. 756)
* **756 — 774**: **Дэзідэрый** (пам. каля 786)

### Італійскае каралеўства (774—962) 
У 774 годзе Лангабардскае каралеўства было заваявана каралём франкаў Карлам Вялікім, які каранаваўся ў Павіі як кароль лангабардаў.
* **774 — 814**: **Карл Вялікі** (747—814), кароль франкаў з 768, імператар Захаду з 800
У 781 годзе Карл Вялікі вылучыў свайму сыну Піпіну Італію як каралеўства, васальнае да франкскага каралеўства (з 800 імперыі).
* **781 — 810**: **Піпін** (777 — 810)
* **812 — 818**: **Бернарда** (каля 797 — 818)
* **818 — 855**: **Лотар I** (795 — 855), імператар Захаду з 817, кароль Баварыі 814 — 817, кароль Сярэдняга каралеўства з 843
* **844 — 875**: **Людовік I** (825 — 875), кароль Праванса з 863, імператар з 855
* **875 — 877**: **Карл II Лысы** (823 — 877), кароль Алеманіі 831 — 833, кароль Аквітаніі 839 — 843, 848 — 854, кароль Заходне-Франкскага каралеўства з 840, імператар з 875
* **877 — 879**: **Карламан** (830 — 880), кароль Баварыі з 876
* **879 — 887**: **Карл III Тоўсты** (839 — 888) — кароль Усходне-Франкскага каралеўства 876 — 887 (да 882 кароль Алеманіі і Рэцыі), кароль Заходне-Франкскага каралеўства з 884 — 887, кароль Латарынгіі (Карл II) з 882 — 887, імператар 881 — 887

Пасля звяржэння Карла Талстога ў 887 годзе каралеўства стала фактычна незалежным, каралі сталі выбарнымі.

* **888 — 924**: **Берэнгар I Фрыўльскі** (850 — 924), маркграф Фрыўльскі з 874, імператар з 915. Прызнаў сваім сеньёрам караля Усходне-Франкскага каралеўства Арнульфа Карынтыйскага, зрынуць Арнульфам у 896 годзе, пасля сыходу якога да 898 года каралеўства было падзелена на 2 часткі
* **889 — 894**: **Гвіда Спалецкі** (пам. 894), маркграф Камерына з 876, маркграф і герцаг Спалета з 882, імператар з 891, праціўнік Берэнгара Фрыульскага
* **891 — 898**: **Ламберт Спалецкі** (пам.896), маркграф і герцаг Спалета і Камерына 894—895, імператар з 894
* **896 — 899**: **Арнульф Карынтыйскі** (каля 850 — 899), кароль Усходне-Франкскага каралеўства з 887, імператар з 896
** **896**: Ратольд, віцэ-кароль Італіі
* **900 — 905**: **Людовік II Сляпы** (каля 880 — 928), імператар Захаду 901—905, кароль Ніжняй Бургундыі 887 — 924, праціўнік Берэнгара Фрыўльскага ў 900 — 902 і 905.
* **922 — 933**: **Радольфа Бургундскі** (880 — 937), кароль Верхняй Бургундыі з 912, Ніжняй Бургундыі з 933, выгнаны з Італіі.
* **926 — 945**: **Гуга Арльскі** (каля 880 — 948), граф Арля каля895 — 928, граф В'ена каля 895 — 926, кароль Ніжняй Бургундыі 928 — 933
* **945 — 950**: **Лотар II** (каля 926 — 950)
* **950 — 964**: **Берэнгар II Іўрэйскі** (каля 900 — 966), маркграф Іўрэі 924 — 964
* **950 — 964**: **Адальберт II Іўрэйскі** (каля 932 — 972), суправіцель бацькі

Ў 951 годзе Атон I Вялікі ўварваўся ў Італію і быў каранаваны як «кароль Лангабардаў». У 952 годзе Берэнгар і Адальберт прызналі сябе васаламі Атона, аднак у 961 годзе былі зрынуты Атонам.

### Каралеўства Італія ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі (962—1648) 
** **1002**—**1014**: Ардуін Іўрэйскі
** **1093**—**1098**: Конрад, сын імператара Генрыха IV

### Напалеонаўскае каралеўства Італія (1805—1814) 
* Яўгеній Багарнэ, віцэ-кароль, прадстаўляў Напалеона I

### Спіс каралёў Італіі Новага часу 
# Віктар Эмануіл II (1861—1878)
# Умберта I (1878—1900)
# Віктар Эмануіл III (1900—1946)
# Умберта II (май-чэрвень 1946)

## Гл. таксама 
* Спіс каралёў остготаў
* Лангабардскае каралеўства
* Каралеўства Італія, 1861—1946

## Літаратура 
*Павел Диакон. История лангобардов = Historia Langobardorum. — М.: Азбука-классика, 2008. — 320 с. — 5 000 экз. — ISBN 978-5-91181-861-6
*Фазоли Джина. Короли Италии (888—962 гг.) / Пер. с итал. Лентовской А. В.. — СПб.: Евразия, 2007. — 288 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-5-8071-0161-8
*Бульст-Тиле Мария Луиза, Йордан Карл, Флекенштейн Йозеф. Священная Римская империя: эпоха становления / Пер. с нем. Дробинской К.Л., Неборской Л.Н. под редакцией Ермаченко И.О. — СПб.: Евразия, 2008. — 480 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-8071-310-9
*Балакин В. Д. Творцы Священной Римской империи. — М.: Молодая гвардия, 2004. — 356 с. — (Жизнь замечательных людей: Серия биографий; Вып. 1095 (895)). — 5000 экз. — ISBN 5-235-02660-8
Італія
*
Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Італіі