open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мілерава

**Мілерава** () — горад (з 1926 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Мілераўскага раёна Растоўскай вобласці. Заснаваны ў 1786 годзе. Размешчаны на рацэ Глубокая (басейн Дона), за 218 км на поўнач ад Растова-на-Доне.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Заводы: сельскагаспадарчага машынабудавання, металургічнага абсталявання, гумаватэхнічных вырабаў. Прадпрыемствы харчовай прамысловасці (мукамольнай, мясны, малочнай, вінаробнай, хлебазавод і інш.). Швейная і мэблевая фабрыкі. Вузел чыгунак і аўтадарог.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Дзяніс Барысавіч Глушакоў, расійскі футбаліст

Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
4-я армія ВПС і СПА Расіі

**4-я армія ваенна-паветраных сіл і супрацьпаветранай абароны** (скарочана *4 А ВПС і СПА*) — аператыўнае аб’яднанне ваенна-паветраных сіл Расійскай Федэрацыі. Сфармавана 1 чэрвеня 1998 года шляхам зліцця 4-й паветранай арміі і 12-га асобнага корпуса СПА. Камандуючы арміяй — генерал-лейтэнант І. У. Мірашнічэнка (з 18 студзеня 2007). Штаб арміі знаходзіцца ў горадзе Растоў-на-Доне.

## Склад 
* 1-я гвардзейская Сталінградская, Свірская змяшаная авіядывізія — Ейск
** 368-ы штурмавы авіяполк — Будзёнаўск — Су-25
** 461-ы штурмавы авіяполк — Краснадар — Су-25
** 960-ы штурмавы авіяполк — Прыморска-Ахтарск — Су-25
** 559-ы бамбавальны авіяполк — Марозаўск — Су-24
** 959-ы бамбавальны авіяполк — Ейск — Су-24

* 51-ы Сталінградскі корпус СПА — Растоў-на-Доне
** 3-і гвардзейскі знішчальны авіяполк — Крымск — Су-27
** 19-ы гвардзейскі Нікопальскі знішчальны авіяполк — Мілдерава — МіГ-29
** 31-ы гвардзейскі знішчальны авіяполк — Зернаград — МіГ-29
** 1536-ы Данскі зенітны ракетны полк — Растоў-на-Доне — С-300ПМ (2 дывізіёна)
** 1537-ы Кубанскі зенітны ракетны полк — Новарасійск — С-300ПМ
** 100-я радыётэхнічная брыгада — Астрахань
** 7-я радыётэхнічная брыгада — Растоў-на-Доне
** 32-ы радыётэхнічны полк — Валгаград

* 11-ы асобны гвардзейскі Віцебскі выведвальны авіяполк — Марынаўка — Су-24МР
* 325-ы асобны транспартна-баявы верталётны полк — Егарлыская — Мі-8, Мі-26
* 55-ы асобны Севастопальскі верталётны полк — Каранёўск — Мі-8, Мі-24
* 487-ы асобны верталётны полк баявога ўпраўлення — Будзёнаўск — Мі-8, Мі-24, Мі-24ПН
* ? асобны верталётны полк — Ханкала — Мі-8, Мі-24
* 229-я ваенна-транспартная авіябаза — Растоў-на-Доне — Мі-8, Ан-12, Ан-26
* 3624-я авіябаза — Эрэбуні, Арменія — МіГ-29
* 42-і асобны полк сувязі — Растоў-на-Доне
* 250-ы цэнтр спецыяльнай і фізічнай падрыхтоўкі — Зернаград

Катэгорыя:ВПС Расіі
Іван Уладзіміравіч Бельскі

**Іван Уладзіміравіч кн. Бельскі** (? — пасля 1446) — князь бельскі (1420—1435), наўгародскі (1445—1446).

Унук вялікага князя літоўскага Альгерда, сын кіеўскага князя Уладзіміра Альгердавіча.

Удзельнік паходу вялікага князя Вітаўта на Маскву і стаяння на Угры (1408). У 1420 годзе атрымаў ва ўдзел Белы ў Смаленскай зямлі. У 1422 годзе ажаніўся з Васілісай (пам. да 1484), дачкой Андрэя Гальшанскага. У 1432 годзе як сведка падпісаў дагавор з Ордэнам. Падчас феадальнай вайны ў ВКЛ (1432—1437) спачатку падтрымліваў Жыгімонта Кейстутавіча, але калі Свідрыгайла Альгердавіч узяў закладніцай яго жонку Васілісу, вымушана перайшоў на бок Свідрыгайлы. У 1435 годзе ў бітве пад Вількамірам трапіў у палон да Жыгімонта Кейстутавіча і быў у зняволенні да 1440 года.

Лявонцій Вайтовіч дапускае, што князь Ілля, згаданы ў адным з запісаў Кіева-Пячэрскага памянніка (паз. 131 паводле нумарацыі Вайтовіча) сярод сваякоў Алелькавічаў — гэта Іван Уладзіміравіч, запісаны пад хросным імем.

Апроч сыноў, меў дачку Васілісу, жонку астрожскага князя Івана Васілевіча.

Меў 7 дзяцей, у т.л. сыноў Фёдара і Сямёна.

## Літаратура 
* *Tęgowski, J.* Pierwsze pokolenia Giedyminowiczów / Jan Tęgowski. — Poznań—Wrocław: Wydaw. Historyczne, 1999. — 319, [1] s.: il. — S. 92—93. — (Biblioteka Genealogiczna; T. 2). — ISBN 8391356310.
* *Войтович Л.* Князівські династії Східної Європи (кінець IX — початок XVI ст.): склад, суспільна і політична роль. Історико-генеалогічне дослідження. — Львів, 2000.
* 
* *Казлоў, Л. Р.*, *Нарбут, А. М.* Бельскія //  — С. 10.

Іван Уладзіміравіч
Іван Уладзіміравіч
Катэгорыя:Прыхільнікі Свідрыгайлы Альгердавіча
Катэгорыя:Князі бельскія
Катэгорыя:Князі наўгародскія
61-я паветраная армія Расіі

**61-я паветраная армія Вярхоўнага галоўнага камандавання** (скар. *61 ПА ВГК*), аб’яднанне Ваенна-паветраных сіл Расіі ў падначаленні цэнтральнага вярхоўнага камандавання ВПС, якое складае ваенна-транспартную авіяцыю Расіі. Камандуючы 61-й паветранай арміяй — генерал-маёр Качалкін Віктар Цімафеевіч (з 22 лютага 2007).

## Склад 
* 12-я Мгінская Чырванасцяжная ваенна-транспартная авіяцыйная дывізія — Цвер (Мігалава):
** 196-ы гвардзейскі ваенна-транспартны авіяполк — Цвер (Мігалава) — Іл-76
** 566-ы Солнечнагорскі Чырванасцяжны ордэна Кутузава III ступені ваенна-транспартны авіяполк — Сешча — Ан-124, Іл-76
** 117-ы Берлінскі ордэна Кутузава III ступені ваенна-транспартны авіяполк — Арэнбург-2 — Іл-76, Ан-12
** 76-ы гвардзейская Ленінградская Чырванасцяжная асобная ваенна-транспартная авіяэскадрылля — Цвер (Мігалава) — Ан-22

* 103-і гвардзейскі Красносельский Чырванасцяжны ваенна-транспартны авіяполк імя В. С. Грызадубавай — Смаленск (Паўночны) — Іл-76
* 110-ы Трансільванскі Чырванасцяжны ваенна-транспартны авіяполк — Вялікі Ноўгарад (Крэчавіцы) — Іл-76МД
* 334-ы Берлінскі Чырванасцяжны ваенна-транспартны авіяполк — Пскоў (Крэсты) — Іл-76
* 708-ы гвардзейскі Керчанскі Чырванасцяжны ваенна-транспартны авіяполк — Таганрог (Цэнтральны) — Іл-76
* 78-я асобная ваенна-транспартная авіяэскадрылля — Клін-5 — Іл-76
* 224-ы лётны атрад ваенна-транспартнай авіяцыі — Цвер (Мігалава) — камерцыйныя перавозкі на Іл-76, Ан-124, Ан-124-100
* 610-ы Цэнтр баявога ўжывання і перавучвання лётнага складу ваенна-транспартнай авіяцыі імя Н. С. Скрыпко — Іванава (Паўночны)
** ?-я інструктарская ваенна-транспартная авіяэскадрылля — Іл-76
* база захоўвання авіятэхнікі — Цвер (Мігалава) — захоўванне Ан-22

Катэгорыя:Паветраныя арміі Расіі
Катэгорыя:ВПС Расіі
Recount

**Пералік** () — палітычная драма Дэні Стронга пра прэзідэнцкія выбары ў ЗША 2000 годзе. Фільм узнагароджаны прэміяй Эмі як «лепшы тэлефільм». Спрадусаваў і згуляў галоўную ролю ў фільме вядомы акцёр Кевін Спэйсі.

Прэм’ера прайшла на тэлеканале HBO 25 мая 2008 года. На DVD фільм выйшаў 19 жніўня 2008 года.

## Апісанне 
У карціне распавядаецца аб вызначальным для амерыканскай палітыкі перыядзе — падліку галасоў пасля прэзідэнцкіх выбараў 2000 года. Дзеянне карціны пачынаецца з падзеяў, якія рушылі адразу пасля падліку галасоў у Фларыдзе, і завяршаецца рашэннем Вярхоўнага суду, што пацвердзіў перамогу Джорджа Буша.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Тэлефільмы
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2008 года
Катэгорыя:Фільмы, заснаваныя на рэальных падзеях
Навуковы метад

thumb|*Верыфікацыя*
**Навуко́вы ме́тад** — сукупнасць асноўных спосабаў атрымання новых ведаў у рамках любой навукі.

Метад уключае ў сябе спосабы даследавання феноменаў, сістэматызацыю, карэктыроўку новых і атрыманых раней ведаў. Высновы робяцца з дапамогай правіл і прынцыпаў разважання на аснове эмпірычных (назіраных і вымераных) дадзеных аб аб’екце. Базай атрымання дадзеных з’яўляюцца назіранні і эксперыменты. Для тлумачэння назіраных фактаў высоўваюцца гіпотэзы і будуюцца тэорыі, на падставе якіх фармулююцца высновы і здагадкі. Атрыманыя прагнозы правяраюцца эксперыментам або зборам новых фактаў.

Важным бокам навуковага метаду, яго неад’емнай часткай для любой навукі, з’яўляецца патрабаванне аб’ектыўнасці, выняткоўвалае суб’ектыўнае тлумачэнне вынікаў. Не павінны прымацца на веру якія-небудзь сцвярджэнні, нават калі яны зыходзяць ад аўтарытэтных навукоўцаў. Для забеспячэння незалежнай праверкі, праводзіцца дакументаванне назіранняў, забяспечваецца даступнасць для іншых навукоўцаў усіх зыходных дадзеных, мэтодык і вынікаў даследаванняў. Гэта дазваляе не толькі атрымаць дадатковае пацверджанне шляхам узнаўлення эксперыментаў, але і крытычна ацаніць ступень адэкватнасці (валіднасці) эксперыментаў і вынікаў у дачыненні да правяранай тэорыі.
Тайбэй

**Тайбэ́й** — сталіца Тайваня (уладамі Тайваня афіцыйна завецца «месцам часовага знаходжання ўрада Рэспублікі Кітай на час камуністычнага мяцяжу»). З пункта гледжання кіраўніцтва КНР Тайбэй — сталіца правінцыі Тайвань у складзе КНР. Насельніцтва 2 630 191 чал. (чэрвень 2008).

## Гісторыя 
У пачатку XVII стагоддзя на тэрыторыі сучаснага Тайбэя існавалі 3 паселішчы, якія ў сярэдзіне ХІХ стагоддзя ператварыліся ў гандлёвы цэнтр. 3 1875 года горад. Пасля ўтварэння асобнай правінцыі Тайвань — рэзідэнцыя губернатара, з 1891 года — сталіца правінцыі. У час японскага каланіяльнага панавання (1895—1945) перайменаваны у Тайхоку, тут знаходзілася рэзідэнцыя японскага губернатара. Пасля аднаўлення кітайскага суверэнітэту над Тайванем (1945) — цэнтр яго правінцыі. 3 1949 года ў Тайбэі размясціўся ўрад Кітайскай Рэспублікі (пасля паражэння ў грамадзянскай вайне з кітайскімі камуністамі ў мацерыковым Кітаі), у 1958 года афіцыйна абвешчаны месцам яго знаходжання. У 1967 годзе вылучаны ў асобны адміністрацыйны раён пад кіраваннем цэнтральнага ўрада.

## Геаграфія 
Тайбэй размешчаны ў паўночнай частцы вострава Тайвань і акружаны аднайменным раёнам. Горад знаходзіцца ў горнай мясцовасці, і з трох бакоў — з паўночнай, паўднёвай і ўсходняй — яго атачаюць горы.

## Экакоміка 
Тайбэй — найважнейшы транспартны цэнтр Тайваня, дзе сходзяцца асноўныя чыгункі, кіроўныя на паўднёвы ўсход, у бок порта Дзілун, і на поўдзень, у бок горада Гаасюн, а таксама новая лінія хуткаснай чыгункі Тайбэй — Гаасюн, уведзеная ў эксплуатацыю ў студзені 2007 года. У 2003 годзе ў Тайбэі быў пабудаваны адзін з самых высокіх небаскробаў свету — Тайбэй 101.

Горад абслугоўваюць 2 аэрапорты — міжнародны Тааюань, размешчаны ў раёне Тааюань, і ўнутраных ліній Сунгшан, а таксама марскі порт Дзілун на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы вострава.

Горад Тайбэй — найважнейшы адукацыйны і ўніверсітэцкі цэнтр Тайваня. Сярод вучэбных устаноў найболей вядомы Тайванскі дзяржаўны ўніверсітэт.
Тайбэй — таксама найбуйнейшы цэнтр сродкаў масавай інфармацыі Тайваня.

## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сталіцы Азіі
Катэгорыя:Гарады Тайваня
Вісла

**Ві́сла** () — самая вялікая рака Польшчы.

## Назва 
Назва Вісла з індаеўрапейскага **ṷeis-* / *ṷis-* «цячы».

З гэтага ж кораня таксама літоўскае *viešmuo* «ручай», ад якога літоўскія рачныя назвы *Vieša, Viešmuo*, латышская *Viesīte*, а на тэрыторыі цяперашняй Беларусі з ім звязаныя гідронімы Вісяты, Віхра, Віхолка.

Нямецкая назва Віслы мяркуецца запазычаннем з мовы паўднёвых прусаў: прабалцк. **Vīs-tl-ā >* пруск. *Vīs-kl-ā > Vīkslā >* ням. *Weichsel*.

Дакладнейшая за індаеўрапейскую этнічная атрыбуцыя назвы Вісла на сёння не адольная. Назва можа быць кельцкай, славянскай, балцкай з паходжання. Адзначаецца прысутнасць балцкіх гідронімаў на працягу цячэння Віслы.

## Гідраграфія 
Даўжыня 1068 км, плошча басейна 198,5 тыс. км². Пачынаецца ў Заходніх Карпатах, упадае ў Гданьскі і Віслінскі залівы Балтыйскага мора.

Галоўныя прытокі: Дунаец, Віслока, Буг, Вепш, Сан (справа), Піліца, Брда (злева).

У вярхоўях Вісла — бурны горны паток; ніжэй за горад Кракаў, прыняўшы шэраг прытокаў з Карпат, робіцца мнагаводнай (шырыня русла каля ўпадзення Дунайца 200 м, ніжэй Сана 600—1000 м). У сярэднім і ніжнім цячэнні — тыповая раўнінная рака, цячэ па шырокай, месцамі тэрасаванай даліне.

Рэчышча на значным працягу звілістае, месцамі падзяляецца на рукавы і пратокі, вызначаецца няўстойлівасцю, шматлікімі мелямі і перакатамі.

Ад г. Торунь берагі штучна замацаваныя ад размываў. За 50 км ад мора Вісла падзяляецца на рукавы (Ногат, Мёртвая Вісла і інш.), утвараючы вялізную дэльту (Жулавы). Частка дэльты, якая ляжыць ніжэй ўзроўню мора, засцерагаецца дамбамі.

Жыўленне мяшанае. Разліў вясной ад раставання снегу, летнія паводкі ад дажджоў у Карпатах. Сярэднегадавы расход вады каля Варшавы 600 м³/с, у нізоях — 1090 м³/с. Каля г. Улацлавак ГЭС.

Суднаходная ў сярэднім і ніжнім цячэнні. Злучана прытокамі і каналамі з рэкамі Дняпро, Одра, Нёман. На Вісле — гарады Кракаў, Варшава, Плоцк, Торунь, Улацлавак, Тчэў; у дэльце Гданьск. У 1918-26 і 1939 годзе на рацэ дзейнічала Віслінская флатылія ВМФ Польшчы (базіравалася ў г. Торунь).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Рэкі Польшчы
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Балтыйскае мора
Мат (шахматы)

thumb|Чорны кароль атрымаў мат; канец гульні
**Мат** — у шахматах сітуацыя, калі кароль знаходзіцца пад шахам, а гулец не можа зрабіць ні аднаго ходу, каб яго пазбегнуць. Азначае пройгрыш трапіўшага ў такую сітуацыю боку. У шахматнай натацыі мат пазначаюць знакам «**#**» або «**×**» пасля ходу фігуры.

Слова «мат» паходзіць ад словазлучэння з фарсі — «шах мат» (شاه مات), якое азначае, што кароль (шах) паралізаваны, блакіраваны, збянтэжаны (такія значэнні слова «мат» у фарсі). Вядомы таксама пераклад словазлучэння «шах мат» як «шах мёртвы» (ад арабскага «мат» — мёртвы), аднак гэтая версія не з'яўляецца праўдападобнай, бо персы пачалі ўжываць гэтае шахматнае азначэнне раней за арабаў.

Катэгорыя:Правілы шахмат
Вялікая рыфтавая даліна

**Вялікая рыфтавая даліна** — буйнае рыфтавае ўтварэнне рэльефу, якое распасціраецца прыкладна на 6000 км ад паўночнай Сірыі да цэнтральнага Мазамбіка ва Усходняй Афрыцы. На поўнач ад возера Малаві (возера)Малаві разгаліноўваецца. Заходняя галіна, вядомая як рыфт Альберцін, прамалявана на карце ланцужком з пяці значных азёр, найбуйнейшае з якіх — возера Танганьіка. 

Шырыня даліны складае ад трыццаці да ста кіламетраў, глыбіня — ад некалькіх сотняў да тысяч метраў. Сфармавалася ў выніку геалагічных зрухаў на мяжы Афрыканскай і Аравійскай тэктанічных пліт.

На працягу наступных мільёнаў гадоў геолагі чакаюць разбурэння і разыходжання хрыбтоў, што аддзяляюць упадзіну Афар ад Чырвонага мора. У выніку мора затопіць упадзіну і гэта стане пачаткам  вялікага ўсходне-афрыканскага мора, якое, на думку вучоных, канчаткова сфарміруецца праз 10 млн гадоў.   

Шэраг вучоных звязвае з Вялікай рыфтавай далінай пачатковыя этапы эвалюцыі чалавечай галіны гамінідаў.

## Літаратура 
*Africa's Great Rift Valley. 2001. ISBN 0810906023

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэльеф Афрыкі
Катэгорыя:Геалогія Афрыкі
Марозаўск

**Марозаўск** () — горад (з 1941 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Марозаўскага раёна Растоўскай вобласці. Насельніцтва 28,8 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1910 годзе. Горад размешчаны на рацэ Быстрая (прыток Северскага Данца) (басейн Дона), за 265 км ад Растова-на-Доне.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
АТ «Марозаўсксельмаш», маслаэкстракцыйны завод (буйнейшы ва Усходняй Еўропе), мясакамбінат, хлебакамбінат, малочны завод, камбікормавы завод, элеватар.

Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1910 годзе
Навашахцінск

**Навашахцінск** () — горад (з 1939 года) у Расіі, у складзе Растоўскай вобласці. Насельніцтва 114,5 тыс. чалавек (2008). Заснаваны ў 1939 годзе.

Горад размешчаны на захадзе Растоўскай вобласці, на яе мяжы з Луганскай вобласцю Украіны, за 80 км на поўнач ад Растова-на-Доне.

Буйны прамысловы цэнтр, які першапачаткова спецыялізаваўся пераважна на вуглездабычы і абслугоўванні горнай вытворчасці. У апошнія гады вугальная прамысловасць у горадзе спыніла сваё існаванне ў сувязі з зачыненнем усіх шахт. Разам з гэтым развіццё атрымалі лёгкая, металаапрацоўчая і харчовая прамысловасць. Буйная швейная фабрыка ў дадзены момант уваходзіць у склад прадпрыемстваў «Глорыя Джынс». Таксама ў цяперашні час у горадзе будуецца нафтаперапрацоўчы завод, які, як мяркуецца, стане новым горадаўтваральным прадпрыемствам.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Віктар Міхайлавіч Наскалаў (1948—2019) — беларускі вучоны ў галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання і спорту педагог.
* Мікалай Дубінін (нар. 1973) — расійскі каталіцкі дзеяч, біскуп.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1936 годзе
Пралетарск (горад)

**Пралетарск** () — горад (з 1970 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Пралетарскага раёна Растоўскай вобласці. Насельніцтва 19,4 тыс. чалавек (2006). Заснаваны ў XVIII стагодді як станіца Вялікакняская.

Горад размешчаны рацэ Маныч (прыток Дона), за 230 км на паўднёвы ўсход ад Растова-на-Доне на трасе Растоў-Баку.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Мікалай Паўлавіч Яругін (1907—1990) — беларускі матэматык

Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
Цымлянск

**Цымлянск** () — горад (з 1961 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Цымлянскага раёна Растоўскай вобласці. Заснаваны ў 1672 годзе. Горад размешчаны на ўсходзе Растоўскай вобласці, на заходнім беразе Цымлянскага вадасховішча на рацэ Дон, за 20 км ад Валгадонска і 236 км ад Растова-на-Доне.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Цымлянская ГЭС, вытворчасць пеністых він. Буйны транспарты вузел (перавалка збожжа, вугалю, леса і лесаматэрыялаў, мінеральнай будаўнічай сыравіны і іншых грузаў з рачных суднаў у чыгуначныя саставы і наадварот).

Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1672 годзе
Даўспрунк

**Даўспрунк**, **Даўспрунг, Доўспрунг** (літ. *Dausprungas*, ст.-руск. *Довъспроункъ*) (? — пасля 1219 да вясны 1238) — князь літоўскі.

## Імя 
Імя Даўспрунк (Доўспрунг) — з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных імёнаў. Такія імёны дайшлі з індаеўрапейскай эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання.

Першая аснова *Dau-* звязаная з літоўскім *daug* "шмат". Другая *Sprung-* ад літоўскага *sprugti* "бегчы", *sprunga* "бегае", яна сінанімічная асновам *Ei-, Jo-*, якія таксама ад дзеясловаў руху *eiti* "ісці"*, joti* "ехаць (конна)".

Імя значыць "Той, хто шмат рухаецца".

## Біяграфія 
Упершыню згадваецца ў канцы 1219 года калі разам з малодшым братам Міндоўгам, як трэці з пяці старэйшых літоўскіх князёў, якія разам з іншымі шаснаццаццю літоўскімі князямі — жамойцкімі, дзяволцкімі, Рушкавічамі і Булевічамі заключылі мір з галiцка-валынскiмi князямi Данілам і Васількам Раманавічамі.

«*Бж҃иимъ повелениемь . прислаша кнѧзи Литовьскии . к великои кнѧгини Романовѣ . и Данилови и Василкови . миръ дающе бѧхоу же имена Литовьскихъ кнѧзеи се старѣшеи . Живинъбоудъ . Давъѧтъ . Довъспроункъ . братъ его Мидогъ . братъ . Довъӕловъ . Виликаилъ . а Жемотьскъıи кнѧз̑ Ерьдивилъ . Въıкъıнтъ . а Роушьковичевъ . Кинтибоуть . Вонибоут̑ . Боутовить . Вижѣикъ . и сн҃ъ его Вишлии . Китении . Пликосова . а се Боулевичи . Вишимоут̑ егоже оуби Миндого тъ . и женоу его поѧлъ . и братью его побилъ . Едивила . Спроудѣика . а се кнѧзи . из Дѧвол̑твъı . Юдьки . Поукѣикъ . Бикши . Ликиикъ си же вси миръ даша . кн҃зю Данилови . и Василкоу . и бѣ землѧ покоина . Лѧхом же не престающимъ . пакостѧщимъ . и приведе на нѧ Литвоу И воеваща Лѧхъı . и много оубиства створиша в нихъ ❥*» 

Імаверна памёр да вясны 1238 года, калі Даніла Раманавіч паслаў літоўцаў на чале з Міндоўгам разам з Ізяславам Новагародскім ваяваць супраць Конрада Мазавецкага. Даўспрунк быў жанаты з сястрой жамойцкіх князёў Эрдзівіла і Вікінта, вядомыя два іх сыны — Таўцівіл і Едзівід, а таксама дачка — жонка Данілы Раманавіча.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Князі літоўскія
Семікаракорск

**Семікаракорск** () — горад (з 1972 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Семікаракорскага раёна Растоўскай вобласці. Горад размешчаны рацэ Дон, за 137 км ад Растова-на-Доне. На захад ад горада ў Дон упадае рака Сал.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Харчовая прамысловасць (мясакамбінат, сырны завод і інш.).

Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1672 годзе
Сяргей Іванавіч Грахоўскі

**Сярге́й Іва́навіч Грахо́ўскі** (, в. Нобель, Пінскі павет, Мінская губерня — , Мінск; Псеўданімы: *М. Асіповіч*; *Сяргей Івановіч*; *С. Каршун*; *Парамон Паромскі*) — беларускі ,  і . Заслужаны работнік культуры БССР (1983).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 12 (25) верасня 1913 года ў в. Нобель Пінскага павета Мінскай губерні (цяпер Зарэчненскі раён Ровенскай вобласці Украіны) ў сялянскай сям’і. У 1914 годзе разам з бацькамі пераехаў у мястэчка Глуск.

## Творчасць 
Дэбютаваў вершам у 1926 годзе.

Асноўныя рысы паэзіі С. Грахоўскага — гэта лірычная адкрытасць, спалучэнне грамадскіх і асабістых матываў, сцвярджэнне дабраты, шчырасці, грамадзянскай адказнасці чалавека, Б. Сцепанюка.

## Бібліяграфія 
* Выбр. тв. Т. 1—2. Мн., 1973;
* Выбр. тв. Т. 1—2. Мн., 1983;
* Выбр. тв. Т. 1—2. Мн., 1994;
* Споведзь. Мн., 1990;
* Выбр. тв. Мн., 2007;
* Зона маўчання. Мн., 2008.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Гілевіч Н. Сталасць думкі, маладосць душы // Гілевіч Н. У гэта веру. Мн., 1978;
* Скрыган Я. Адданасць // ЛіМ. 1985, 23 верас.;
* Сяргей Грахоўскі: вядомы і невядомы / уклад. Т. С. Грахоўская. — Мн., 2013.
* Баравікова Р. На грудку ў галавах пасадзіце шыпшыну // Маладосць. № 9, 2008 г.
* *Савік Л.* Чалавек і эпоха ў творах Сяргея Грахоўскага
* *Сандомирский Н.* Штрихи к портрету

## Спасылкі 
* http://www.grahouski.org

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ровенскай вобласці
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Акцябрскага раёна
Алагір

**Алагір** (, ) — горад (з 1938 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Алагірскага раёна Паўночнай Асеціі. Насельніцтва 19,8 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1850 годзе як пасёлак пры сярэбрана-свінцовым заводзе.

Горад размешчаны на рацэ Ардон (левы прыток Церака), пры выхадзе яе з Алагірскай цясніны гор Вялікага Каўказа на Асецінскую нахільную раўніну, за 54 км на захад ад Уладзікаўказа.

На ўскраіне Алагіра — бальнеалагічны курорт Таміск з крыніцамі сульфідна-сульфатна-магніева-кальцыевых вод.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Асеціі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1850 годзе
Ардон (горад)

**Ардон** () — горад (з 1964 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ардонскага раёна Паўночнай Асеціі. Заснаваны ў 1824 годзе. Горад размешчаны на Асецінскай нахільнай раўніне на рукаве ракі Ардон, за 39 км на паўночны захад ад Уладзікаўказа. Чыгуначная станцыя.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Малочны, спіртавы, кансервавы заводы, харчовы камбінат, рамонтна-механічны, асфальтавы заводы. 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Асеціі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1824 годзе
Дыгара

**Дыгара́** () — горад (з 1964) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Дыгарскога раёна Паўночнай Асеціі. Насельніцтва 11,2 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1852 годзе. Горад размешчаны на рацэ Урсдон (левы прыток Церака), за 49 км на паўночны захад ад Уладзікаўказа.
## Насельніцтва 
## Прамысловасць 
Вытворчасць кардоннай тары, віна-гарэлачная вытворчасць, перапрацоўка сельска-гаспадарчай сыравіны і інш.

## Вядомыя асобы 
* Інал Тавасіеў (нар. 1989) — расійскі валейбаліст.

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Асеціі
Маздок

**Маздок** () — горад (з 1785) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Маздоцкага раёна Паўночнай Асеціі. Насельніцтва 40,8 тыс. чал. (2005), другі па колькасці насельніцтва горад рэспублікі. Заснаваны ў 1759 годзе. Горад размешчаны левым беразе ракі Церак, за 92 км ад Уладзікаўказа.

## Насельніцтва 
Нацыянальны склад насельніцтва (2002): рускія — 62,73 %, асеціны — 7,66 %, армяне — 6,12 %, кумыкі — 4,55 %, чачэнцы — 4,25 %, кабардзінцы — 3,16 %, карэйцы — 2,39 %.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы харчовай прамысловасці: вінзавод, мясакамбінат, малочны завод, хлебазавод, півавараны завод. Лёгкая прамысловасць: гардзінная фабрыка. Цэлюлозна-папяровая прамысловасць: кардонная фабрыка. Цагельня. Чыгуначная станцыя.

## Вядомыя асобы 
* Юрый Мікалаевіч Азніеў (1919—1986) — Доктар сельскагаспадарчых навук, прафесар.

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Асеціі
Згеж

**Згеж** () — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Згежскага павета Лодзьскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Згеж. Займае плошчу 42,33 км². Насельніцтва 58 164 чалавек (на 2007 год).

## Галерэя 

Zgierz-church-2012-04-13.jpg
Zgierz.Railway.Station.jpg
Tram line 45 on plac Kilińskiego in Zgierz in 2024.jpg
Domy tkaczy w Zgierzu.JPG
Laznia w Zgierzu.jpg
Panozgierz2.JPG

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
Панчанка

**Панчанка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вадзім Панчанка (нар. 1978) — беларускі футбольны суддзя.
* Іван Трафімавіч Панчанка (1928—2005) — беларускі рускамоўны пісьменнік, журналіст.
* Любоў Міхайлаўна Панчанка (1938—2022) — украінская мастачка-мадэльер.
* Пётр Іосіфавіч Панчанка (1891—1978) — украінскі пісьменнік. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Украіны (1966).
* **Пімен Емяльянавіч Панчанка** (1917—1995) — Народны паэт Беларусі (1973).
* Уладзіслаў Якаўлевіч Панчанка (нар. 1947) — вучоны. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.
Навум Кіслік

**Навум Зіноўевіч Кіслік** (,  — , ) — беларускі пісьменнік і перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і рабочага. У 1930-я разам бацькамі вярнуўся на іхную радзіму ў Віцебск, вучыўся ў беларускай школе. На пачатку Вялікай Айчыннай вайны працаваў рознарабочым, дахаўшчыком на элеватары, матарыстам-лябёдчыкам у Набярэжных Чаўнах (Татарская АССР). З канца 1942 года — у Чырвонай Арміі. Удзельнічаў у баях на Курска-Арлоўскай дузе. Быў двойчы паранены. Пасля дэмабілізацыі (1944) некаторы час працаваў рабочым на станкабудаўнічым заводзе ў Арэнбургу, вучыўся ў Арэнбургскім педагагічным інстытуце. З 1946 года — на філалагічным факультэце БДУ, які скончыў у 1951. Пасля вучобы працаваў настаўнікам рускай і беларускай мовы і літаратуры ў Дрысенскай сярэдняй школе. Быў літсупрацоўнікам у газеце «Літаратура і мастацтва» (1952—1958), потым — часопіса «Полымя» (1958—1959). Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1954).

Жыў у Мінску.

## Творчасць 
Пісаў на рускай мове. Дэбютаваў вершамі ў 1944 годзе (газета Паўднёва-уральскай ваеннай акругі «Сталинец»). Аўтар кніг паэзіі «Разговор с друзьями» (1956), «Поиск» (1959), «Позывные земли» (1961), «Повесть о прессованном порохе» (вершы, паэма, 1964), «Ветви» (вершы, паэмы, пераклады, 1969), «Праздник снегопада» (1972), «Воспоминание о вокзалах» (Масква, 1976), «Сентябрьская река» (вершы і паэма, 1978), «Первоснежье» (1980), «Разные годы» (вершы і паэма, 1984), «Зимний свет» (Масква, 1985). Кнігі выбранай паэзіі выйшлі ў 1975 і 1985 гг.

Пераклаў на рускую мову раман І. Мележа «Людзі на балоце» (1964), аповесці А. Карпюка «Данута» (1963), «Пушчанская Адысея» (Масква, 1966) і яго кнігу прозы «На лясных сцежках» (Масква, 1964), У. Караткевіча «Хрыстос прызямліўся ў Гародні» (1966), зборнік паэзіі Я. Купалы (1979), творы Я. Коласа, М. Багдановіча, П. Броўкі, Р. Барадуліна, А. Вялюгіна, С. Дзяргая, А. Куляшова, У. Караткевіча, П. Панчанкі, А. Пысіна, А. Русецкага, М. Стральцова, М. Танка, Ю. Таўбіна і інш. У 1982 годзе выдаў кнігу перакладаў беларускай паэзіі «Спелый бор».

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны I і II ступені і медалямі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Уладзімір Агіевіч

**Уладзімір Агіевіч**:
* Уладзімір Іванавіч Агіевіч (1910—1952) — беларускі літаратурны крытык, паэт.
* Уладзімір Уладзіміравіч Агіевіч (нар. 1938) — кандыдат філасофскіх навук, старшы навуковы супрацоўнік Інстытута філасофіі НАН Беларусі.
Аркадак

**Аркадак** () — горад (з 1963) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Аркадацкага раёна Саратаўскай вобласці. Насельніцтва 10,4 тыс. чал. (2025). Заснаваны ў 1721 годзе. Горад размешчаны на ўсходняй ускраіне Окска-Данской раўніны, на рацэ Вялікі Аркадак (каля яе ўпадзення ў раку Хапёр), за 248 км на захад ад Саратава. Чыгуначная станцыя Паўднёва-Усходняй чыгункі.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Спіртзавод «Аркадацкі», маслабойны і малочнакансервавы заводы.

Катэгорыя:Гарады Саратаўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1721 годзе
Уладзімір Іванавіч Агіевіч

**Уладзімір Іванавіч Агіевіч** (, в. Пухавічы, Мазырскі павет, Мінская губерня — ) — беларускі літаратурны крытык і літаратуразнаўца, паэт, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 26 верасня 1910 года ў в. Пухавічы Мазырскага павета Мінскай губерні (цяпер —  Гомельскай вобласці) ў сялянскай сям’і.

У 1929—1933 гадах працаваў настаўнікам у сельскай школе. Скончыў літаратурны факультэт Магілёўскага педагагічнага інстытута (1937), у 1937—1939 гадах — выкладчык у Слуцкім педагагічным вучылішчы. Вучыўся ў аспірантуры пры АН БССР (1937—1941), выкладаў гісторыю беларускай літаратуры ў мінскіх ВНУ. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, быў паранены. У 1943—1946 гадах — навуковы сакратар аддзялення грамадскіх навук АН БССР. Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1946). Працаваў выкладчыкам беларускай літаратуры ў Мінскім педагагічным інстытуце, літкансультантам у СП БССР, рэдактарам аддзела часопіса «Беларусь».

Памёр 2 кастрычніка 1952 года. Пахаваны ў Мінску на Вайсковых могілках.

## Творчасць 
Дэбютаваў вершамі ў 1928 годзе. Як крытык выступаў з 1941 года. Вылучаюцца яго артыкулы пра творчасць Я. Купалы і Я. Коласа, пра пасляваенную беларускую паэзію. Склаў падручнікі (разам з І. Кудраўцавым): «Кніга для чытання ў 2 класе школ рабочай і сельскай моладзі» (1952), «Кніга для чытання ў 3 класе школ рабочай і сельскай моладзі» (1952). Лепшыя крытычныя працы сабраны ў кнізе «Літаратура і жыццё» (1954).

Пераклаў на беларускую мову аповесць  «З табой таварышы» (1950).

## Сям’я 
* Сын — Уладзімір Уладзіміравіч Агіевіч (1938—2014), беларускі філосаф.
* Сын — Валерый Уладзіміравіч Агіевіч.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі СССР
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Імператарскі ваенна-паветраны флот Расійскай імперыі

thumb|Самалёт «Рускі віцязь».[thumb|[Ігар Іванавіч Сікорскі|Сікорскі на самалёце «Рускі віцязь»]]thumb|right|
**Імператарскі ваенна-паветраны флот** — ваенна-паветраныя сілы Расійскай імперыі, якія існавалі ў 1910—1917 гадах.

Нягледзячы на сваю кароткую гісторыю, імператарскі Ваенна-паветраны флот хутка стаў адным з лепшых паветраных флатоў свету і згуляў значную ролю ў развіцці рускай і сусветнай авіяцыі. У 1904 годзе Жукоўскі стварыў першы аэрадынамічны інстытут у Кашыне пад Масквой.

1905—1912 гады былі перыядам рэформ у рускай арміі, якія праводзіліся пасля паражэння Расіі ў руска-японскай вайне, што выявіла сур'ёзныя недахопы ў цэнтральным кіраванні, арганізацыі, сістэме камплектавання, баявой падрыхтоўцы і тэхнічным абсталяванні арміі. У 1910 годзе, у другі перыяд Ваенных рэформ (1909—1912) быў створаны Імператарскі ваенна-паветраны флот.

У 1910 г. расійская армія закупіла першыя французскія самалёты. Былі заснаваныя дзве лётныя школы — у Гатчыне і Севастопалі, якія пачалі падрыхтоўку пілотаў. Адным з першых кіраўнікоў рускай авіяцыі быў вялікі князь Аляксандр Міхайлавіч, які стаў ініцыятарам стварэння афіцэрскай авіяцыйнай школы пад Севастопалем, а пасля шэфам Імператарскага ВПФ.

Рускі ВПФ падзяляўся на авіяатрады па 6-10 самалётаў, якія аб'ядноўваліся ў авіягрупы. Усяго было некалькі такіх авіягруп.

У 1913 г. Сікорскі пабудаваў першы чатырохрухавіковы біплан Рускі віцязь і свой знакаміты бамбардзіроўшчык Ілля Мурамец. У Пецярбургу здзейсніў першы палёт першы ў свеце 4-маторны самалёт «Рускі Віцязь» (агульная маса каля 5 000 кг), пабудаваны на Руска-Балтыйскім заводзе па праекце авіяканструктара І. І. Сікорскага. На яго базе неўзабаве быў створаны больш дасканалы паветраны гігант «Ілля Муромец», які выкарыстоўваўся падчас першай сусветнай вайны.

У 1914 г. рускія авіятары здзейснілі першыя арктычныя палёты ў пошуках зніклай экспедыцыі Георгія Сядова. На момант пачатку першай сусветнай вайны Расія мела самы вялікі паветраны флот у свеце (263 самалёта). Спачатку самалёты выкарыстоўваліся толькі для выведкі і карэктыроўкі артылерыйскага агню, але хутка пачаліся першыя паветраныя баі. Да кастрычніка 1917 года Расія мела 700 самалётаў, значна саступаючы па гэтым паказчыку іншым ваюючым краінам.

[thumb|left|Таран [Пётр Мікалаевіч Несцераў|Пятра Несцерава]] Легендарны пілот Пётр Несцераў здзейсніў першы паветраны таран. У канцы 1916 года Сікорскі пабудаваў унікальны чатырохрухавіковы бамбардыроўшчык-біплан «Аляксандр Неўскі», але ён не быў запушчаны ў серыйную вытворчасць з-за падзей, якія адбыліся до і пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі, і эміграцыі Сікорскага ў ЗША у 1919 годзе.

Ангары гідрапланаў Імператарскага ваенна-паветранага флоту ў Рэвельскай гавані (зараз Талін) былі першым такім будынкам у свеце. 

Гісторыя імператарскага ваенна-паветранага флоту скончылася ў 1917 годзе, калі рэвалюцыя прывяла да развалу войска і авіяцыйнай прамысловасці. Большасць першых рускіх пілотаў загінулі ў грамадзянскай вайне або эмігравалі з Расіі.

Катэгорыя:Узброеныя сілы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенна-паветраныя сілы паводле краін
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Міхаіл Алелькавіч

**Міхаіл Алелькавіч** ( — ) — князь слуцкі і капыльскі (1455—1481), вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

Паходзіў з роду Гедзімінавічаў, сын Алелькі Уладзіміравіча, атрымаў пасля смерці бацькі ва ўдзел Слуцкае і Капыльскае княствы. У лістападзе 1470 года Міхаіл Алелькавіч прыбыў у Вялікі Ноўгарад як намеснік вял.кн. літоўскага Казіміра Ягелончыка, але ў сакавіку 1471 года пакінуў Вялікі Ноўгарад, каб пераняць Кіеўскае княства — удзел памерлага брата Сямёна Алелькавіча. Аднак вял.кн. Казімір не аддаў Міхаілу яго отчыны і дзедзіны, быццам яго дзед Уладзімір Альгердавіч «*пробѣгал*» Кіеў у свой час, калі ад'язджаў да Масквы — княства было пераўтворана ў Кіеўскае ваяводства, першым ваяводам прызначаны М. Гаштольд. Міхаіл Алелькавіч узначаліў апазіцыйныя колы ў ВКЛ, якія хацелі пазбавіць Казіміра Ягелончыка ўлады. У канцы 1470-х Міхаіл Алелькавіч арганізаваў змову супраць вял. кн. літоўскага, падключыў да яе князёў Ф. І. Бельскага, І. Ю. Гальшанскага, І. Глінскага, вёў перамовы з вял.кн. маскоўскім Іванам III і гаспадаром малдаўскім Стэфанам III пра падтрымку. У 1481 г. змоўшчыкі хацелі забіць Казіміра Ягелончыка, а ў выпадку няўдачы планавалі аддзяленне ад ВКЛ усходняй часткі «*по Березину*» з пратэктаратам над ёю Маскоўскай дзяржавы (: змова князёў ВКЛ). Аднак змова была выкрыта і ў красавіку 1481 года змоўшчыкаў арыштавалі. Міхаіл Алелькавіч быў абвінавачаны ў дзяржаўнай здрадзе і пакараны смерцю. Меў сына Сямёна.

----

## Літаратура 
* ;
* *Лихачев Д. С.* Движение «жидовствующих» 70—90-х годов XV в. // История русской литературы: В 10 т. / АН СССР. — М.; Л.: Изд-во АН СССР, 1941—1956. Т. II. Ч. 1. Литература 1220-х — 1580-х гг. — 1945. — С. 377—383.

Катэгорыя:Алелькавічы
Катэгорыя:Князі слуцкія
Катэгорыя:Князі капыльскія
Гетман

**Гетман** — галоўны начальнік над узброенымі сіламі дзяржавы ў ВКЛ, Малдаўскім княстве, Польшчы, Чэхіі і Украіне.

## Рэч Паспалітая 
 — гетман Рэчы Паспалітай]]

### Вялікае княства Літоўскае 
У ВКЛ тытул вядомы з канца 15 ст., аднак поўнае вызначэнне яго функцый і юрыдычнае афармленне гетманства як дзяржаўнай пасады звязана з менскай ухвалай Жыгімонта I Старога за 1507. Вялікі князь як непасрэдны кіраўнік дзяржавы і войска прызначаў замест сябе гетмана, надзеленага дыктатарскімі паўнамоцтвамі: ён мог караць падначаленых за парушэнне дысцыпліны, гвалт над насельніцтвам і г. д. Правы гетмана канчаткова ўнармавала «Вайсковая ўстава» 1511 і ўхвала сойма 1516. Існавалі пасады гетмана найвышэйшага (17-18 ст. ён называўся вялікім) і палявога. Паводле статутаў ВКЛ іх маглі займаць толькі падданыя ВКЛ. У час Лівонскай вайны 1558—1583 пасада гетмана найвышэйшага стала пажыццёвай. Атрымаўшы дадатковыя абавязкі, гетман займаў функцыі ваеннага міністра: ён мусіў камплектаваць узброеныя сілы, распараджацца сярэбшчынай, назіраць за станам памежных замкаў і інш., з 17 ст. гэтыя задачы сталі галоўнымі абавязкамі. Ствараць войска, весці перамовы гетман мог толькі на падставе лістоў вялікага князя. Поўная гетманская ўлада, уключаючы права суда і смяротнага пакарання, распаўсюджвалася толькі на войска, непасрэдна падпарадкаванае гетману.

### Каралеўства Польскае 
## Чэхія 
У Чэхіі ў перыяд гусіцкіх войн гетманам зваўся кіраўнік войска табарытаў. Першым гетманам стаў у 1420 Ян Жыжка. Паводле адміністрацыйнай рэформы 2000, Чэхія дзеліцца на края, кіраўніком кожнага края з’яўляецца гетман.

## Малдаўскае княства 
У Малдаўскім княстве гетман быў другой фігурай, пасля ваяводы, якая камандавала войскам. Акрамя таго ён мог таксама выконваць функцыі бурмістра і мечніка. Назва ўзята з Рэчы Паспалітай.

 — апошні гетман Украіны.]]

## Украіна 
У канцы 16 ст., камандуючыя Запарожскіх казакоў зваліся атаманамі або гетманамі. У 1572 гетман з’яўляўся кіраўніком рэестравага казацкага войска. Ад 1648 (пачатак паўстання Багдана Хмяльніцкага), гетман быў главой усёй Украінскай дзяржавы, хоць яны былі абраныя, украінскі гетман меў вельмі шырокія паўнамоцтвы і дзейнічаў як глава казацкай дзяржавы. Пасля падпісання Андрускага пагаднення, адна частка Украіны адыходзіла да Расіі, другая да Польшчы. У Расійскай Імперыі, пасада гетмана была адменена Кацярынай II ў 1764. Апошнім гетманам Украіны быў Кірыл Разумоўскі (1728—1803), які правіў у 1751—1764 г. Пасада была адноўлена на Украіне пад час рэвалюцыі 1917—1920, аднак на доўга не замацавалася.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Катэгорыя:Гісторыя Малдовы
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Чэхіі
Катэгорыя:Гісторыя Украіны
6-я армія ВПС і СПА Расіі

**6-я Ленінградская Чырванасцяжная армія ваенна-паветраных сіл і супрацьпаветранай абароны** (скарочана *6 А ВПС і СПА*) — аператыўнае аб’яднанне ваенна-паветраных сіл Расійскай Федэрацыі. Сфармавана 1 чэрвеня 1998 года шляхам зліцця 76-й паветранай арміі і 6-й Чырванасцяжнай асобнай арміі СПА. У 2005 годзе ўказам Презідэнта нададзена найменне *Ленінградская*. Камандуючы арміяй — генерал-лейтэнант У. Г. Свірыдаў (з  чэрвеня 2005). Штаб арміі знаходзіцца ў горадзе Санкт-Пецярбург.

## Склад 
* 21-ы корпус СПА — Севераморск
** 9-ы Віленскі знішчальны авіяполк — Кілп-Яўр (Палярны) — Су-27
** 458-ы Полацкі знішчальны авіяполк — Котлас (Савація) — МіГ-31
** 161-ы гвардэйскі зенітны ракетны полк — Палярны
** ?-ы зенітны ракетны полк — Северадзвінск
** 583-і зенітны ракетны полк — Аленягорск
** 145-я радыётэхнічная брыгада — Архангельск
** 5-я радыётэхнічная брыгада — пас. Дальнія Зяленцы — Севераморск

* 54-ы корпус СПА — Тайцы
** 159-ы гвардэйскі знішчальны авіяполк — Петразаводск (Бесавец) — Су-27
** 177-ы знішчальны авіяполк — Ладзейнае Поле — Су-27
** 196-ы гвардэйскі Рэчыцка-Брандэнбургскі Чырванасцяжны ордэнаў Суворава і Кутузава зенітны ракетны полк (Ленінградская область, Кінгісеп)
** ?-ы гвардэйскі Кіеўско-Лодзінскі Чырванасцяжны ордэнаў Кутузава і Багдана Хмяльніцкага зенітны ракетны полк імя 50-годдзя СССР (Ленінградская вобласць, Тосна)
** 170-я радыётэхнічная брыгада — Петразаводск (Бесавец)

* 67-ы бамбавальны авіяполк — Ардынка (Сіверскі) — Су-24 
* 722-я бамбавальны авіяполк — Гдоў (Смураўёва) — Су-24 * 98-й гвардзейскі асобны выведвальны авіяполк — Манчагорск — Су-24МР, МіГ-25РБ 
* 138-ы асобны змешаны авіяцыйны полк — Левашова — Мі-8, Ан-12, Ан-26, Ту-134 
* 147-я асобная верталётная эскадрылля радыёэлектроннай барацьбы — Пушкін — Мі-8ППА 
* 332-і асобны верталётнаы полк баявога ўпраўлення — Прыбылова — Мі-8, Мі-24 
* 85-я асобная верталётная эскадрылля — Алакурці — Мі-8, Мі-24 
* 1080-я змяшаная авіяцыйная база — Громава, Прыазёрскага раёна, Ленінградскай вобласці — АН-72, АН-30, Ан-26, Мі-8, 
* 714-я база захоўвання верталётаў — Касімава — захоўванне Мі-8 і Мі-24
* 396-ы цэнтр спецыяльнай і фізічнай падрыхтоўскі — Санкт-Пецярбург.

Катэгорыя:ВПС Расіі
Гарадзенская унія (1432)

**Гарадзенская унія** (15 кастрычніка 1432) — палітычны акт дзяржаўнага саюза Польшчы і ВКЛ, падпісаны ў Гродне ў выніку нарад Гарадзенскага сойма.

Высокімі бакамі дагавора выступілі польскі кароль Ягайла і нядаўна абраны з падтрымкай Польшчы вялікі князь літоўскі Жыгімонт. Унія была складзена ва ўмовах грамадзянскай вайны, нядаўняга гвалтоўнага звяржэння вялікага князя Свідрыгайлы і фактычнага падзелу ВКЛ на дзве часткі — пераважна каталіцкую Літву і пераважна праваслаўную Русь пад княжаннем Свідрыгайлы (Вялікае княства Рускае).

Адносіны дзвюх дзяржаў асноўваліся на ўмовах Віленска-Радамскай уніі (1401), і іх вызначэнне шмат у чым даслоўна паўтарала адпаведны тэкст 1401 года. ВКЛ прызнавалася спадчыннай уласнасцю Ягайлы і патомкаў, а значыць, і польскай Кароны. Вялікі князь адносна польскага караля захоўваў такі самы статус, як і ў папярэдніх падобных актах, і абавязваўся клятвай на верную пажыццёвую службу Кароне, як сам, так і яго дзеці. Вялікі князь мусіў выбірацца шляхтай і панамі абедзвюх дзяржаў. Упершыню быў асобна вылучаны тытул *найвышэйшага князя*, які захоўваў у дынастычным уладанні польскі кароль.

Жыгімонт прызнаваўся вялікім князем і атрымліваў велікакняжацкія ўладанні ў распараджэнне да скону, у такіх самых межах, як раней Вітаўт; пасля смерці Жыгімонта ўсе гэтыя землі, а таксама і тыя, якія ён бы здабыў, мусілі б вярнуцца да Кароны, з выключэннем яго вотчын, якія перайшлі б да сыноў, а з іх рук, у выпадку беспатомнага скону, таксама вярталіся б да Кароны. Таксама Жыгімонт абяцаў, што ані сам, ані яго патомкі не будуць дабівацца каралеўскага стальца.

Падолле цалкам вярталася ў склад Польшчы, а Валынь (Луцк, Уладзімір і інш.) дадавалася да асабістых уладанняў Жыгімонта. Усе саюзы і дагаворы, раней складзеныя Свідрыгайлам, і якія былі б «на шкоду каралеўству», разрываліся.

Сведкамі і гарантамі выканання Жыгімонтам умоў уніі выступілі літоўскія арыстакраты, сярод іх: віленскі епіскап Мацей, луцкі епіскап Андрэй, князі Аляксандр і Іван Уладзіміравічы, Сямён Іванавіч, Фёдар Карыбутавіч, кашталян віленскі Крысцін Осцік, стараста жмудскі Міхал Кезгайла, Ян Яўнут, Румбольд і іншыя.

Фактычна, нягледзячы на пэўныя саступкі літоўскім панам, напрыклад, дапушчэнне іх да выбараў вялікага князя, унія стала трыумфам польскай інкарпарацыйнай палітыкі — княства зводзілася да статуса польскага лена.

## Літаратура 
*  С. 152—154.
* 

Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
(1566) Ікар

**1566 Ікар** — астэроід, які абарачаецца вакол Сонца па эліптычнай, моцна выцягнутай арбіце на адлегласці ад 1,969 да 0,186 а. а. Дыяметр астэроіда каля 1,4 км. Належыць да ліку калязямных аб’ектаў.

Ікар вядомы тым, што ў перыгеліі больш набліжаецца да Сонца, чым  планета Меркурый — 28,5 млн.км (адсюль назва; гл. Ікар). На такой адлегласці ад Сонца тэмпература на паверхні астэроіда перавышае 600&nbsp;°C.

Ікар збліжаецца з Зямлёй кожныя 9, 19 ці 38 гадоў. Апошні раз астероід збліжаўся ў 1996 і прайшоў на адлегласці 15,1 млн. км. Наступнае набліжэнне да нашай планеты будзе ў 2015 — астэроід павінен прайсці на адлегласці 8,1 млн. км ад Зямлі.

  1566 Icarus orbit on 01 Jan 2009.gif
  Орбита астероида 1566 (наклон).png
  Орбита астероида 1566 (плоскость).png

## Спасылкі 
* 
* NeoDys Object Listing
* NeoDys Object Listing: orbital elements and list of close approaches
* Астранамічнае мінулае і будучае Землі 
* Article on TheSpaceReview.com about Project Icarus

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1949 годзе
Катэгорыя:Калязямныя аб’екты
І
Сямён Алелькавіч

**Сямён (Сімяон) Алелькавіч** (,  — , ) — князь слуцкі (1440—1454), апошні князь кіеўскі (1455—1470).

Паходзіў з роду Гедзімінавічаў, сын Алелькі Уладзіміравіча. Быў жанаты з Марыяй, дачкой ваяводы віленскага Я. Гаштольда, фактычнага кіраўніка ўраду ВКЛ. Пасля смерці бацькі атрымаў ва ўдзел Кіеўскае княства, праводзіў самастойную палітыку, ваяваў з крымскімі татарамі, падтрымліваў цесныя сувязі з Малдаўскім княствам, генуэзскімі калоніямі і княствам Феадора ў Крыме. Сваю дачку выдаў замуж за вял.кн. цвярскога Міхаіла Барысавіча, а сястру Еўдакію (у 1463) — за гаспадара малдаўскага Стэфана III Вялікага. Выстаўляўся князямі і баярамі ВКЛ кандыдатам на вялікакняскі сталец. Вёў будаўнічыя і аднаўленчыя работы ў Кіеве. Пахаваны ва Успенскім саборы Кіева-Пячэрскага манастыра. Пасля смерці Сямён Алелькавіча Кіеўскае княства пераўтворана ў Кіеўскае ваяводства.

## Сям’я 
Быў жанаты з дачкой Яна Гаштольда Марыяй.

Меў дзяцей:

* Канстанцін Алелькавіч
* Васіль Алелькавіч (†1495)
* Соф'я Сямёнаўна Алелькаўна (†7.02.1483) (нар. да 1471-?), жонка кн. Фёдара Іванавіча Яраславіча

----

Катэгорыя:Алелькавічы
Катэгорыя:Князі слуцкія
Катэгорыя:Вялікія князі кіеўскія
(433) Эрас

**433 Э́рас** — астэроід, які абарачаецца вакол Сонца па эліптычнай арбіце, што праходзіць пераважна паміж арбітамі Зямлі і Марса. Належыць да ліку калязямных аб’ектаў. Названы ў гонар старажытнагрэчаскага бога кахання.

Сярэдняя адлегласць ад Сонца 172,8 млн км. Памеры астэроіда: 33x13x13 км.

31 студзеня 2012 Эрас пройдзе на адлегласці прыкладна 0,179 а. а. (26,7 млн км) ад Зямлі, дасягнуўшы зорнай велічыні +8,5.

Эрас — пакуль адзіны астэроід, на які змог сесці касмічны апарат-зонд (NEAR — Shoemaker).

## Даследаванне 
Астэроід адкрыты ў 1898 нямецкім астраномам Карлам Вітам.

У 1995 Кангрэс ЗША прыняў праграму па пошуку і даследаванню калязямных астэроідаў. Першым касмічным апаратам, запушчаным у рамках адпаведнай праграмы NASA стаў NEAR — Shoemaker. Старт апарата адбыўся 17 лютага 1996. 14 лютага 2000 NEAR выйшаў на арбіту блізкую да эліптычнай (323 на 370 км) вакол астэроіда 433 Эрас. На працягу наступных двух месяцаў апарат паступова набліжаўся да астероіда, пакуль адлегласць да малой планеты не склала 50 км. На гэтай арбіце NEAR застаўся да жніўня, пасля чаго ён пабываў яшчэ на некалькіх арбітах, а ў снежні 2000 наблізіўся да паверхні астэроіда амаль ушчыльную. За гэты час навукоўцы атрымалі каштоўную інфармацыю аб Эрасе.

12 лютага 2001 пачаліся манеўры па зніжэнні касмічнага апарата NEAR — Shoemaker на паверхню астэроіда 433 Эрас, у выніку адбылося судакрананне апарата з паверхняю астэроіда. Да самай пасадкі з борта зонда на Зямлю поступалі фатаграфіі. Спектрометр і магнітометр перадавалі звесткі аб складзе парод і магнітным полі астэроіда да пачатку красавіка 2001.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Астэроіды, якія перасякаюць арбіту Марса
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1898 годзе
Катэгорыя:Астэроіды дыяметрам ад 2 да 40 км
Сігізмунд I Люксембургскі

**Сігізмунд I Люксембургскі** () — кароль венгерскі (1387—1437), імператар свяшчэннарымскі (1410—1347), кароль чэшскі (1419—1421, 1436—1437). Апошні з дынастыі Люксембургаў.

## Біяграфія 
Сын свяшчэннарымскага імператара Карла IV.

У 1387 годзе праз шлюб з дачкой венгерскага караля Лаяша Вялікага стаў венгерскі каралём. Узначаліў крыжовы паход аб’яднаных еўрапейскіх войск супраць асманаў, разбіты султанам Баязідам I.

Адзін з ініцыятараў і актыўных удзельнікаў Канстанцкага сабора (1414—1418), санкцыянаваў пакаранне смерцю Яна Гуса, якому раней даў ахоўную грамату.

Пасля смерці брата Вацлава IV у 1419 годзе, атрымаў у спадчыну чэшскі сталец, арганізаваў крыжовыя паходы супраць чэшскіх гусітаў. У 1421 годзе пазбаўлены чэшскага стальца сеймам у Чаславе, у 1436 годзе зноў абвешчаны чэшскім каралём сеймам у Іглаве.

Пераемнікам на чэшскім стальцы прызначыў аўстрыйскага герцага Альбрэхта. Агульнае абурэнне чэхаў палітыкай Сігізмунда вымусіла яго збегчы. Памёр дарогай з Чэхіі ў Венгрыю.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Люксембургская дынастыя
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Памерлі ў Паўднёвамараўскім краі
Аляксандр Аляксандравіч

**Аляксандр Аляксандравіч** ( — ) — расійскі вялікі князь.

## Біяграфія 
Быў другім сынам вялікага князя Аляксандра Аляксандравіча і Марыі Фёдараўны. Быў трэцім, пасля бацькі і старэйшага брата Мікалая, у парадку атрымання ў спадчыну прастола. Памёр ад менінгіта; адзіная яго фатаграфія зробленая бацькамі пасмяротна. Пахаваны ў Петрапаўлаўскам саборы ў Пецярбургу.

Смерць Аляксандра пасля хуткаплыннай хваробы цяжка перажывалася бацькамі, судзячы па іх дзённікам, і стала першай стратай сваякоў у жыцці Марыі Фёдараўны (яна перажыла смерць не толькі Аляксандра, але і ўсіх іншых сваіх сыноў). З гэтай смерці пачаўся шэраг неспрыяльных падзей сярод нашчадства Аляксандра III, якія перашкаджалі працягу дынастыі (цяжкая хвароба і смерць ад сухот Георгія Аляксандравіча, нараджэнне адзінага сына, хворага на гемафілію, ў Мікалая II, марганатычны шлюб і выгнанне Міхаіла Аляксандравіча).

Катэгорыя:Раманавы
Катэгорыя:Памерлі ад менінгіту