open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міхал Ян Пац

**Міхал Ян Пац** (1730 — кастрычнік 1787) — ваенны і дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Генерал-маёр літоўскага войска (1764), генерал-лейтэнант (1766 або 1767).

Трымаў Зёлаўскае староства.

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў герба «Газдава», сын Юзафа, кашталяна жамойцкага, і Бальбіны з Валовічаў.

Набліжаны да Караля Станіслава Радзівіла «Пане Каханку», браў удзел у Радамскай канфедэрацыі. Увосень 1768 зладзіў у Навагрудку Генеральную канфедэрацыю Вялікага Княства Літоўскага як частку Барскай канфедэрацыі, удзельнічаў у баях канфедэратаў з расійскімі і каралеўскімі войскамі.

Па паразе канфедэрацыі жыў за мяжой (Славакія, Сілезія), памёр у Страсбургу.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Пацаў 
* 

Міхал Ян
Катэгорыя:Генералы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Барскія канфедэраты
Катэгорыя:Старосты зёлаўскія
Антоні Дамінік Тышкевіч

**Антоні Дамінік Тышкевіч** ( — ) — рэлігійны і дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Сакратар вялікі літоўскі (1736—1740), жамойцкі біскуп (з 1740).

## Біяграфія 
З лагойскай лініі роду Тышкевічаў герба «Ляліва», сын Эмануэля Уладзіслава і Соф'і з Вянцлаўскіх. Меў братоў Казіміра, Тэадора і Міхала Яна. Успадкаваў ад бацькі тытул графа.

Навучаўся ў Віленскім універсітэце, атрымаў ступень доктара філасофіі.
З 1725 віленскі канцлер і канонік, а з 1739 — кіеўскі суфраган.

Па прызначэнні на Жамойцкую кафедру апекваўся семінарыяй у Варнях.

У 1744 атрымаў Ордэн Белага Арла.

## Спасылкі 
* 

Антоні Дамінік
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Біскупы жамойцкія
Катэгорыя:Канонікі віленскія
Катэгорыя:Сакратары вялікія духоўныя літоўскія
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Канонікі Віленскага кафедральнага капітула
Катэгорыя:Канцлеры Віленскага кафедральнага капітула
Францішак Бялінскі (1683—1766)

**Франці́шак Бялі́нскі** (;  — , ) — маршалак вялікі каронны, ваявода хэлмінскі. З шляхецкага роду Бялінскіх герба «Юноша», сын Казіміра Людвіка Бялінскага.

Староста мальбаркскі, з 1713 староста чэрскі (да 1726) і гарвалінскі (да 1757), чашнік каронны, падскарбі прускіх зямель (да 1738) і староста брадніцкі (да 1750), з 1715 староста груецкі, з 1717 асецкі (да 1757), у 1720 атрымаў 2 вёскі ў Асецкім старостве, з 1725 ваявода хэлмінскі, з 1726 дзяржаўца розембергскі і межашынскі, у 1730 перадаў юрбаркскае староства Чартарыйскім, з 1730 староста мірахоўскі (да 1745) і кавалеўскі, з 1732 маршалак надворны каронны, з 1742 маршалак вялікі каронны. У 1733 разам з братам Міхалам падпісаў акт варшаўскай генеральнай канфедэрацыі. Апроч таго староста лаўтэнбергскі да 1730, пільзненскі 1744, рагатынскі з 1759, дзяржаўца старагродскі з 1734 і стромецкі з 1735. Кавалер ордэна Белага Арла (1730). Знакаміты тым, што спрычыніўся да ўпарадкавання Варшавы.

У 1730 ажаніўся з Даротай Генрыетай з Пшабендоўскіх, падскарбянкай вялікай кароннай, удавой Яна Мікалая Радзівіла, новагародскага ваяводы. Дзяцей не меў.

## Грамадская дзейнасць 
Дбаў пра парадак у Варшаве і сувора караў за парушэнне пакою караля. Таксама знакаміты разбудовай і ўпарадкаваннем сталіцы. У 1742 узначаліў Брукавую камісію, у выніку чаго да 1762 большасць вуліц горада была брукаванай. У 1757 заснаваў у Варшаве юрыдыку Бяліна. У гонар яго ў Варшаве ў 1770 названая Маршалкоўская вуліца.

5 лютага 1752 выдаў прывілей для Острува Велікапольскага, згодна з якім была створана першая ў Польшчы пажарная брыгада. Дамогся ў 1750-я для чэрскай і ліўскай шляхты права вырашаць маёмасныя справы не ў касцёльных судах, чым пасля скарысталіся шляхцічы з іншых ваяводстваў.

## Літаратура 
* Helena Waniczkówna: Bieliński Franciszek h. Junosza. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 2: Beyzym Jan — Brownsford Marja. Kraków: Polska Akademia Umiejętności — Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1936, s. 47-50. Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ISBN 83-04-03291-0

Францішак, 1683-1766
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі вялікія каронныя
Катэгорыя:Маршалкі надворныя каронныя
Катэгорыя:Чашнікі вялікія каронныя
Катэгорыя:Ваяводы хэлмінскія
Катэгорыя:Старосты мірахоўскія
Катэгорыя:Старосты кавалеўскія
Катэгорыя:Старосты асецкія
Катэгорыя:Старосты груецкія
Катэгорыя:Старосты брадніцкія
Катэгорыя:Старосты гарвалінскія
Катэгорыя:Старосты чэрскія
Катэгорыя:Старосты мальбаркскія
Марго Фонтэйн

{{Тэатральны дзеяч
 | Імя              = Дама Марго Фонтэйн
 | Арыгінал імя   = Dame Margot Fonteyn
 | Выява      = Margot Fonteyn (1968).jpg
 | Апісанне выявы = Марго Фонтэйн у Марыінскім тэатры, 1968 год
 | Імя пры нараджэнні = **Маргарэт Хукем** *Margaret Hookham*
 | Дата нараджэння    = 18.5.1919
 | Месца нараджэння   = , Вялікабрытанія
 | Дата смерці      = 21.2.1991
 | Месца смерці     = 
 | Прафесія        = 
 | Грамадзянства      = 
 | Гады актыўнасці  = 
 | Тэатр            = 
 | Узнагароды          = { style="background:transparent"
 
}
 | imdb_id          = 
}}
**Марго Фонтэйн** (, сапр. **Маргарэт Хукем** *Margaret Hookham*; , Райгіт, Вялікабрытанія — ) — англійская артыстка балета.

З'яўлялася прэзідэнтам Каралеўскай акадэміі танца (з 1954). З 1934 года ў трупе «Сэдлерс-Уэлс-бале» (з 1957 Каралеўскі балет). Адна з вядучых англійскіх танцоўшчыц. Сярод партый: Аўрора («Спячая прыгажуня» П.Чайкоўскага), Жар-птушка («Жар-птушка» І.Стравінскага), Маргарыта («Маргарыта і Арман» на музыку Ф.Ліста), Ундзіна («Ундзіна» Х.Хенцэ). Партнёр Рудольфа Нурыева.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 576 с.: іл.

## Спасылкі 
* Біяграфія (англ.) 
* Марго Фонтэйн — у каханні і ў танцы

Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Юзаф Дамінік Касакоўскі

**Юзаф Дамінік Касакоўскі** (, Вайткуны Ковенскага павета — , ) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Апошні лоўчы вялікі літоўскі (з 1794), пасол на Чатырохгадовы Сойм. Кавалер Ордэна Белага Арла (1793), Крыжа Ганаровага Легіёна і Ордэна Каралеўства Абедзвюх Сіцылій (абодва 1813).

## Біяграфія 
[thumb|170px|злева|Юзэф Дамінік Касакоўскі ў маладосці. [Нясвіж, XIX ст.]]

Прадстаўнік шляхецкага роду Касакоўскіх гербу «Слепаўрон», сын Міхала і Барбары з Зыберкаў, пляменнік вялікага гетмана літоўскага Шымана Марціна Касакоўскага.

У 1789 годзе атрымаў пасаду вількамірскага пісара гродскага, 11 сакавіка 1790 года — прызначэнне ротмістрам кавалерыі ў гусарскай брыгадзе. Быў грамадзяна-ваенным камісарам Вількамірскага павета, а таксама паслом ад гэтага павета на Чатырохгадовы сойм. Не падтрымаў Канстытуцыю 3 мая, удзельнік Таргавіцкай канфедэрацыі. У 1793 годзе ўзнагароджаны каралём Станіславам Аўгустам Панятоўскім Ордэнам Белага Арла.

10 лютага 1793 года ажаніўся з Людвікай Патоцкай.

21 мая 1793 года зрабіўся шэфам Другога палка пяхоты Вялікага Княства Літоўскага, а 13 студзеня 1794 года атрымаў пасаду лоўчага вялікага літоўскага. Удзельнік паўстання Тадэвуша Касцюшкі.

Удзельнічаў у вайне 1812 года: камандаваў палком, атрымаў раненні пад Барысавам (21 лістапада 1812) i на Бярэзіне. За ўдзел у абароне Спандаў атрымаў Крыж Ганаровага легіёна (10 жніўня 1813). 4 ліпеня 1813 года прызначаны шэфам батальёна, а 24 лістапада ўзнагароджаны .

Чалец масонскай ложы. Пакінуў рукапіс з успамінамі аб ваенных кампаніях 1812—1815 гадоў.

Падчас паўстання 1830—1831 гадоў Юзаф Дамінік Касакоўскі 9 жніўня 1831 года падпісаў акт пра далучэнне Віленскага ваяводства да паўстання.

Памёр 2 лістапада 1840 года ў Варшаве і пахаваны ў варшаўскім касцёле капуцынаў.

## Спасылкі 
Юзаф Дамінік
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ковенскім павеце (Вялікае Княства Літоўскае)
Катэгорыя:Таргавіцкія канфедэраты
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Пісары гродскія вількамірскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ва Укмяргскім раёне
Катэгорыя:Масоны
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года
Катэгорыя:Удзельнікі вайны 1812 года
IBM

«**International Business Machines Corporation**» () ці **IBM** — амерыканская транснацыянальная тэхналагічная і кансалтынгавая карпарацыя з штаб-кватэрай у Арманку, Нью-Ёрк, ЗША. IBM распрацоўвае і робіць разнастайную камп’ютарную тэхніку і праграмнае забеспячэнне. Апроч таго, IBM аказвае інфраструктурныя, хостынгавыя і кансалтынгавыя паслугі ў абласцях ад мейнфрэймаўскіх камп’ютараў да нанатэхналогій. На снежань 2011 года IBM была 3-й найбуйнешай публічнай тэхналагічнай кампаніяй у свеце паводле рыначнай капіталізацыі.

Кампанія была заснавана ў 1911 годзе як Computing Tabulating Recording Corporation праз зліццё трох кампаній: Tabulating Machine Company, «International Time Recording Company» і «Computing Scale Corporation». Назву «International Business Machines» кампанія атрымала ў 1924 годзе ад уласнай даччынай кампаніі ў Канадзе і, пазней, Паўднёвай Амерыцы. За ўнікальную карпаратыўную культуру і брэндынг кампанія атрымала мянушку «*Big Blue*» (ад англійскага «*Блакітны волат*»).

IBM мае найбольшую колькасць патэнтаў сярод тэхналагічных кампаній ЗША. Па ўсім свеце размешчана 9 даследчых лабараторый. Супрацоўнікі кампаніі 5 разоў былі лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі, чатыры разы атрымлівалі Прэмію Цьюрынга, 9 разоў — Нацыянальны медаль у вобласці тэхналогій і інавацый, і 5 разоў — Нацыянальны навуковы медаль. Сярод вынаходніцтваў IBM: банкамат, дыскета, цвёрды дыск, картка з магнітнай паласой, рэляцыйная база даных, Universal Product Code, фінансавы своп, камп’ютарная сістэма SABRE, DRAM, сістэма штучнага інтэлекту Watson і іншыя.

## Спасылкі 
*

Катэгорыя:ІТ-кампаніі ЗША
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1889 годзе
Катэгорыя:Вытворцы камп’ютараў ЗША
Катэгорыя:Вытворцы электронікі ЗША
Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі
Катэгорыя:Вытворцы праграмнага забеспячэння ЗША
Фольга

**Фольга** — тонкія (2-100 мкм) лісты, палосы і стужкі з розных металаў і сплаваў. Атрымліваюць пракаткай, электралітычным спосабам, асаджэннем на падложку ў вакууме. Выкарыстоўваюць у харчовай (для ўпакоўкі кадытарскіх і табачных вырабаў), электратэхнічнай прамысловасці (для тэрма- і электраізаляцыі), электроніцы і прыладабудаванні (для мембран, кантактаў, друкаваных схем і г.д), у паліграфіі (для нанясення цісненнем надпісаў і відарысаў на кніжных пераплётаў).

## Гл.таксама 
* Сусальнае золата
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 576 с.: іл.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Упаковачныя матэрыялы
Эжэн Ланці

**Эжэн Ланці** (, псеўданім, сапраўднае імя — **Адам Ланці** ; 19 ліпеня 1879, Нармандыя — 17 студзеня 1947, Мексіка) — эсперантыст, сацыяліст і пісьменнік, заснавальнік SAT і стваральнік тэорыі безнацыяналізма.

## Біяграфія 
Бацькі Ланці былі сялянамі, таму ўжо ў раннім узросце Эжэну давялося працаваць батраком, цесляром, мебельшчыкам, дызайнерам. Ва ўсім ён быў самавучкай і займаўся адукацыяй у вячэрні час. У 1914 годзе ён быў мабілізаваны і падчас Першай сусветнай вайны служыў у якасці кіроўцы санітарнага аўтамабіля. На Заходнім фронце вывучыў эсперанта. Пасля вайны вярнуўся ў Парыж, дзе аказаў падтрымку эсперанта, працуючы ў рэдакцыі часопіса «Liberiga Stelo». У Парыжы жыў з Элен Кейт Лімузін, цёцяй Джорджа Оруэла. Пісьменнік некалькі разоў наведаў сустрэчы эсперантыстаў і быў не ў захапленні. Лічыцца, што гэтая непрыязнасць знайшла адлюстраванне ў яго рамане 1984 падчас апісання навамоўя.

У тым жа годзе Эжэн Ланці адмаўляецца ад ідэй анархізма і становіцца адным з заснавальнікаў Французскай камуністычнай партыі. У 1921 годзе стварае Сусветную Безнацыянальную Асацыяцыю (SAT), якая была аснавана на шырокім коле гаворачых на эсперанта камуністах, сацыял-дэмакратах і анархістах. У 1931 годзе ананімна выдае «Маніфест Безнацыяналізма». У 1933 пакідае пост прэзідэнта асацыяцыі з-за цкавання з бока кіраўніцтва, але працягвае гуляць важную роль у арганізацыі як пісьменнік. У 1935 годзе заснаваў незалежны часопіс «Herezulo», у якім падвергнуў крытыцы Савецкую ўладу.

Пасля 1937 года пакінуў Францыю, шмат падарожнічаў па свету. Сутыкнуўшыся з невылечнай хваробай, павесіўся ў Мексіке.

## Спасылкі 
* Маніфест безнацыяналізма

Катэгорыя:Эсперантысты
Катэгорыя:Анархісты Францыі
Катэгорыя:Камуністы Францыі
Катэгорыя:Пацыфісты
Катэгорыя:Лексікографы
Катэгорыя:Павесіліся
Ганна Алаіза Хадкевіч

**Ганна Алаіза Хадкевіч** (у дзявоцтве **Астрожская**;  — ) — грамадска-рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай.

Ганна Алаіза — апошняя прадстаўніца роду Астрожскіх.

## Біяграфія 
З княжацкага роду Астрожскіх гербу ўласнага, дачка Аляксандра і Ганны з Косткаў.

28 лістапада 1620 выйшла замуж за гетмана вялікага літоўскага Яна Караля Хадкевіча. Аднак неўзабаве гетман накіраваўся на сойм у Варшаву, а потым у сваю апошнюю выправу, не ўступіўшы ў правы мужа.

Па смерці Я. К. Хадкевіча (1621) узяла абяцанне бязшлюбнасці, вяла аскетычны лад жыцця. Ахвяравала сродкі на карысць каталіцкіх святыняў. Па яе фундацыі ў 1624 у Астрозе адкрыўся езуіцкі кляштар з калегіумам. Таксама заснавала  у Яраславе.

У 1624 перапахавала ў Астрожскім езуіцкім касцёле рэшткі мужа.

Непрыхільна ставілася да праваслаўнай царквы, перадала грэка-каталікам цэрквы ў Тураве.

## Літаратура 
* 

Ганна Алаіза
Ганна Алаіза
Іштван Бочкаі

**І́штван Бочкаі** (;  года —  года) — венгерскі дваранін з Трансільваніі, у 1604—1606 кіраўнік антыгабсбургскага паўстання ў Верхняй Венгрыі (сучасная Славакія), у 1605—1606 князь Трансільваніі.

## Біяграфія 
злева|thumb|150px|Карона Іштвана Бочкаі
Нарадзіўся ў Колашвары 1 студзеня 1557 года. Бочкай быў прадстаўніком старадаўняга венгерскага дваранскага роду Бочкаі. Быў сынам Дзьёрдзя Бочкаі і Крышціны Суліяк.

Будучы канцлерам трансільванскага князя Жыгманда Батары, Іштван раіў яму заключыць саюз са Свяшчэннай Рымскай імперыяй замест падтрымкі Асманскай Турцыі, і дзеля гэтага бываў з частымі дыпламатычнымі місіямі ў Празе і Вене. Пазней адносіны яго з князем Жыгмандам сталі псавацца, і ў рэшце рэшт маёмасць Іштвана была канфіскавана. Іштван стаў шукаць абароны ў Імперскім судзе ў 1599 годзе. Але пазней ён стаў адчуваць да імперыі недавер, бо імператар Рудольф II спрабаваў пазбавіць Венгерскае каралеўства канстытуцыі, а пратэстантаў рэлігійных свабод. Асаблівую незадаволенасць ён стаў праяўляць пасля спусташэння Трансільваніі імперскімі генераламі Джорджа Бастай і Джакама Белджаёза ў 1602—1604.

[злева|thumb|150px|Статуя Іштвана Бочкаі, [Плошча Герояў, Будапешт]]
Дзеля захавання незалежнасці сваёй краіны ён вырашыў скарыстацца дапамогай турак. У 1604 ён на чале гайдукоў разбіў аўстрыйскія войскі ў бітве пры Альмашдзе і ўзяў Дэбрэцэн. У 1605 ён змог нейтралізаваць спробы генерала Джорджа Басты стаць кіраўніком княства, і сам быў абраны саветам Трансільваніі сваім князем. Пасля таго турэцкі султан Ахмед I адправіў да Іштвана пасольствара, які перадаў шыкоўную са мноствам каштоўных камянёў карону, зробленую ў Персіі. Іштван адмовіўся ад каралеўскага тытула, але вырашыў скарыстацца турэцкай падтрымкай. Каб выратаваць венгерскія землі, якія знаходзяцца пад уладай Габсбургаў, эрцгерцаг Мацвей у абыход брата імператара Рудольфа II ўступіў у перамовы з Бочкаі, заключыўшы Венскі мір. Гэты свет гарантаваў канстытуцыйныя і рэлігійныя правы і прывілеі венграў як у Каралеўскай Венгрыі, так і ў Трансільваніі. Іштван быў афіцыйна прызнаны Габсбургамі як паўнапраўны кіраўнік Трансільваніі.

Новаму князю аўстрыйцы саступілі фартыцыю Такай і вобласці Бераг, Шатмар і Угача, але яны павінны былі быць вернутыя Аўстрыі пасля смерці Іштвана. Адначасова з туркамі быў заключаны Жытватарокскі мір. Але дыпламатычны трыумф Іштвана працягваўся ўсяго некалькі месяцаў. 29 снежня 1606 года князь быў атручаны ўласным канцлерам Міхаем Катэям, якога пазней забілі прыхільнікі Бочкаі на рынку горада Кошыцы.

Іштван
Катэгорыя:Кіраўнікі Трансільваніі
Сіланы

**Сіланы, крэмневадароды** — злучэнні крэмнію з вадародам. Агульная формула **SiH**. Аналагі алканаў і адрозніваюцца ад іх менш устойлівай сувяззю ланцугоў з атамаў крэмнію. Вышэйшы вядомы член гамалагічнага рада сіланаў — актасілан SiH.

## Уласцівасці 
Монасілан SiH і дысілан SiH — бясколерныя газы з непрыемным пахам, астатнія сіланы — рухомыя, лятучыя ядавітыя вадкасці з яшчэ больш непрыемным пахам. Сіланы лёгка гідралізуюцца з утварэннем SiO і вадароду або прамежкавых рэчываў. Раствараюцца ў этаноле, бензіне, арганасіланах, CS (пры пападанні паветра ў ёмістасць з растворам сіланаў у CS адбываецца выбух). Пры ўзаемадзеянні з галагенавадародамі ў прысутнасці AlO і галагенамі пры нізкай тэмпературы ўтвараюць галагенсіланы.
Сіланы добрыя аднаўляльнікі. Са злучэннямі, утрымліваючымі кісларод, (ацэтон, дыэтылавы эфір) сіланы рэагуюць у газавай фазе пры высокай тэмпературы з утварэннем алкасіланаў. З аліфатычнымі спіртамі ў прысутнасці каталізатараў сіланы утвараюць тэтраэфіры.

Адметнай уласцівасцю сіланаў з'яўляецца іх надзвычайна лёгкае акісленне. Пачынаючы з трысілану SiH, рэакцыя акіслення суправаджаецца моцным выбухам.

## Атрыманне 
* Раскладанне сіліцыдаў металаў кіслотамі або шчолачамі.
* Аднаўленне галагенсіланаў (галагенідаў крэмнію) гідрыдам літыю або літыйалюмінійгідрыдам LiAlH.
* Аднаўленне галагенсіланаў вадародам у прысутнасці галагенідаў алюмінію.

Монасілан SiH таксама атрымліваюць раскладаннем(CHO)SiH пры 20—80 °С у прысутнасці натрыю.

## Выкарыстанне 
Сіланы выкарыстоўваюць у працэсах арганічнага сінтэзу, вытворчасці крэмнійарганічных палімераў. Монасілан з'яўляецца зыходнай сыравінай пры атрыманні паўправадніковага крэмнію.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру
* 

Катэгорыя:Злучэнні крэмнію
Катэгорыя:Злучэнні вадароду
Катэгорыя:Неарганічныя злучэнні
Брыевыя імхі

**Брыевыя імхі, брыіды, зялёныя імхі** (*Bryidae*) — падклас лістасцябловых імхоў.

## Батанічнае апісанне 
Шмат- або аднагадовыя імхі розных памераў (ад 1 мм да 50 см), звычайна зялёныя. Характарызуюцца добра развітай ніткаватай, разгалінаванай пратанемай. Сцябло простае, вілавата- або монападыяльна-разгалінаванае, двух-, шматрадковааблісцелае, з рызоідамі, нярэдка мае дыферэнцыяцыю на тканкі. Каробачка спарагона ў большасці відаў мае перыстом (спецыяльны апарат для раўнамернага і паступовага рассейвання спор).

## Пашырэнне 
Пашыраны па ўсім зямным шары. Распаўсюджаныя па ўсім свеце ад тундры і лесатундры да стэпаў і пустынь. Найбольшая відавая разнастайнасць характэрна для тропікаў.
Маюць вялікае значэнне ва ўмераных і халодных абласцях абодвух паўшар’яў. На Беларусі каля 40 сямействаў, 115 родаў (найбольш пашыраныя , , , ,  і інш.), каля 300 відаў.

Зялёныя мхі прымаюць удзел у фарміраванні расліннага покрыву. На балотах яны ўтвараюць суцэльнае покрыва і з’яўляюцца важнымі торфаўтваральнікамі на нізінных і пераходных балотах. У хвойных лясах, на лугах, у гарах, тундры пакрываюць глебу на вялікіх прасторах.

## Сістэматыка 
Адрозніваецца каля 85 сямействаў, 700 родаў і 14 тыс. відаў.

Падклас Bryidae уключае наступныя надпарадкі і парадкі:

* надпарадак 
** 
** 
** 
** 
* надпарадак 
** 
* надпарадак 
** 
**  — у т. л. *Neckera bhutanensis*

## Значэнне 
Брыевыя імхі найбольш эвалюцыйна дасканалая група. Торфаўтваральнікі; разам з водарасцямі ўтвараюць падводныя згуртаванні, нярэдка дамінанты і субдамінанты жывога наглебавага покрыва, прыстанішча для дробных беспазваночных жывёл. Садзейнічаюць зніrненню адных, узнаўленню і пашырэнню другіх відаў раслін, забалочванню глеб, зарастанню вадаёмаў, пагаршаюць якасць лугоў.

## Літаратура 
* 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6
Уільям Х’юз

**Уільям Морыс Х’юз**, або **Білі Х’юз** ( — , Лінфілд, Новы Паўднёвы Уэльс, Аўстралія) — аўстралійскі палітык, сёмы прэм’ер-міністр Аўстраліі. Падпісваў Версальскі мірны дагавор ад Аўстраліі. Правёў у парламенце краіны 51 год.

У 1894 годзе ён стаў членам заканадаўчага сходу Новага Паўднёвага Уэльса ад Лэнга, Сідней, прадстаўляючы Solidarity Labor Party. З гэтага моманту пачалася яго парламенцкая кар’ера, якая працягвалася больш 50 гадоў. У заканадаўчым сходзе ён быў вядомы дзякуючы вострым прамовам, пераканаўчым дэбатам, а таксама палітычнымі стратэгіямі.

На першых федэральных выбарах у 1901 годзе Х’юз прадстаўляў лейбарыстаў ва ўсходнім Сіднеі. Ён выйграў шэсць выбараў запар у гэтай акрузе. З 1908 па 1915 ён займаў розныя пасады ва ўрадзе, уключаючы пасаду міністра замежных спраў, генеральнага пракурора і намесніка прэм’ер-міністра. У гэты ж час ён быў другім чалавекам у лейбарысцкай партыі. У 1915 годзе, пасля сыходу Эндру Фішэра, ён стаў яе лідарам, а таксама прэм’ер-міністрам краіны.

Уільям Х’юз быў актыўным прыхільнікам татальнай вайны, прадстаўляў Аўстралію на ваенных нарадах у Лондане ў 1916 годзе, а таксама даў ход рэферэндуму аб вайсковым абавязку, які адбыўся ў кастрычніку 1916 года. Апошні быў падтрыманы апазіцыяй, пры гэтым шэраг аднапартыйцаў Х’юза выйшлі з парламента. Канфлікт стаў прычынай адстаўкі Х’юза з пасады лідара партыі і прэм’ер-міністра ў лістападзе 1916 года. Акрамя таго, Х’юз зусім выйшаў з партыі.

Аднак генерал-губернатар Аўстраліі прапанаваў Х’юзу сфармаваць урад. Х’юз фармаваў урад з сваіх прыхільнікаў, стварыўшы пры гэтым нацыянальную лейбарысцкую партыю. Пазней яна аб’ядналася з ліберальнай партыяй Аўстраліі, стаўшы нацыяналісцкай партыяй. Будучы лідарам новай партыі, Х’юз выйграў выбары ў 1917 годзе.

## Спасылкі 
* Прэм’ер-міністры Аўстраліі: Уільям Морыс Х’юз на сайце Нацыянальнага архіва Аўстраліі 
* Уільям Морыс Х’юз на сайце Нацыянальнага музея Аўстраліі 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Аўстраліі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Аўстраліі
Брый

**Брый**, **Брыум** (*Bryum*) — род лістасцябловых імхоў сямейства брыевых.

## Апісанне 
Дзярнінкі зялёныя, жоўтыя, бурыя, чырванаватыя, радзей серабрыстыя. Сцябло даўжынёй 0,5—25 см, прамастойнае, простае або галінастае, з рызоідамі. Лісце ад крутлавата-яйцападобнага і тупога да ланцэтаага і завостранага. Каробачка са спорамі ад шарападобнай да цыліндрычнай, на чырванаватай ножцы. Вечка пукатае, з бародаўхай.

## Арэал і экалогія 
Налічваецца больш за 800 відаў. Пашыраны па ўсім зямным шары. На Беларусі найбольш часта трапляюцца , ,  і ; вельмі рэдкі від — . Растуць на глебах, асакова-гіпнавых балотах, берагах рэк і ручаёў, збудаваннях, камянях і іншых субстратах, многія — піянеры глебавых агаленняў, ёсць віды-касмапаліты.

Вегетатыўнае размнажэнне вывадкавымі пупышкамі, ніткамі і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Брыевыя (сямейства)
Брыум серабрысты

**Брый серабрысты**, **брыум серабрысты** (*Bryum argenteum*) — від лістасцябловых імхоў сямейства брыевых.

## Апісанне 
Утварае белавата-серабрыста-зялёныя шчыльныя дзернавіны. Сцябло з мноствам каташковых парасткаў. Лісце круглаватае, з выцягнутай верхавінкай. Каробачка са спорамі цыліндрычная, на доўгай ножцы. 

## Экалогія 
Расце на палях, адхонах канаў, камянях, вытаптаных месцах, каля дарог, па берагах рэк. Спараносіць з вясны да позняй восені.

Мох-пустазелле, спадарожнічае чалавеку.

## Літаратура 
* Брыум // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Брыевыя (сямейства)
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1801 годзе
Джозеф Лаянс

**Джозеф Алоізіус Лаянс** (, Стэнлі, Тасманія, Аўстралія — , Сідней, Аўстралія) — аўстралійскі палітык, дзясяты прэм'ер-міністр Аўстраліі.

У 1909 годзе пачалася палітычная кар'ера Джозефа Лаянса. Ён стаў членам заканадаўчага сходу штата ад Уілмата. Быў актыўным прыхільнікам бясплатнага медыцынскага абслугоўвання і адукацыі, а таксама шэрагу іншых прагрэсіўных рэформаў. У 1912 годзе ён узначаліў рэгіянальнае аддзяленне партыі, а ў 1914 годзе стаў другім чалавекам у партыі на федэральным узроўні. Пасля гэтага Лаянс займаў шэраг міністэрскіх пастоў ва ўрадзе штата, займаўся рэформай адукацыі.

У 1916 годзе ён актыўна выступаў супраць рэферэндуму аб вайсковым абавязку, які прывёў да партыйнага расколу. У лістападзе 1916 Лаянс стаў на сем гадоў лідарам апазіцыі. У кастрычніку 1923 ён стаў прэм'ер-міністрам Тасманіі, узначаліўшы ўрад меншасці . Праводзячы палітыку кансенсусу ўрад Лаянса перажыў шэраг эканамічных узрушэнняў і адны перавыбары, у чэрвені 1925 года. Аднак, выбары 1928 года ён прайграў.

Пройгрыш на выбарах дазволіў Лаянсу засяродзіцца на федэральнай палітыцы. У 1929 годзе ён прайшоў у заканадаўчы сход, прадстаўляючы Уілмат. У гэты час пачалася Вялікая дэпрэсія. Лідарам урада быў лейбарыст Джэймс Скалін і Лаянсу дасталіся два партфелі: генеральнага паштмайстра і міністра працы і чыгунак. Лейбарысты адпрэчвалі яго планы па барацьбе з эканамічным крызісам, таму Лаянс пачаў працу з лідарам апазіцыі, але потым сышоў у адстаўку.

Пазней ён знайшоў падтрымку сярод выбаршчыкаў і перамог на выбарах у канцы 1931 года, стаўшы прэм'ер-міністрам 6 студзеня 1932 года. Лаянс праводзіў палітыку, якая дазволіла краіне пачаць павольны выхад з крызісу, нягледзячы на палітычныя праблемы, звязаныя з прэм'ер-міністрам Новага Паўднёвага Уэльса.

## Спасылкі 
* Джозеф Лаянс на сайце Сусветнага гістарычнага праекта 
* Джозеф Лаянс на сайце Аўстралійскага біяграфічнага слоўніка
* Прэм'ер-міністры Аўстраліі: Джозеф Лаянс на сайце Нацыянальнага архіва Аўстраліі 
* Джозеф Лаянс на сайце Нацыянальнага музея Аўстраліі 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Аўстраліі
Катэгорыя:Памерлі ў Новым Паўднёвым Уэльсе
Брыум Клінгрэфа

**Брыум Клінгрэфа** (*Bryum klinggraeffii*) — від лістасцябловых імхоў сямейства брыевых.

## Апісанне 
Сцябло даўжынёй 2—5 см, простае або галінастае. Лісце чаргаванае, жорсткае, яйкападобна-ланцэтнае, з адхіленымі краямі. Жылка выходзіць з верхавінкі ліста кароткім зубчастым вастрыём. Клеткі ліста падоўжана-рамбаідальныя, са слабапатоўшчанымі сценкамі. Каробачка на чырвонай ножцы, адвіслая, маленькая, ад яйкападобнай да адваротна-яйкападобнай, спелая — чырвоная. Перыстом двайны. Вечка пукатае, з вострай верхавінкай.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: Еўропа, Усходняя Азія, Паўночная і Паўднёвая Амерыка, Цэнтральная Афрыка. Ва Усходняй Еўропе трапляецца рэдка ў паўночна-заходніх яе раёнах, У Беларусі дакладна вядомы некалькі месц росту — Сапоцкінскі біялагічны заказнік, а таксама ў Вілейскім і Мядзельскім раёнах, у XIX стагоддзі адзначаўся для Белавежскай пушчы. Месцы росту: бетонныя апоры шлюзаў, тарфяныя берагі рэк. Трапляецца невялікімі рыхлымі дзярнінкамі, часцей сярод іншых відаў імхоў.

## Асаблівасці біялогіі 
Двухдомны. Размнажаецца вегетатыўна — рызоіднымі ярка-малінавымі акруглымі шматклетачнымі вывадковымі целамі. Спараносіць летам.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Катэгорыя:Брыевыя (сямейства)
Эрл Пейдж

**Эрл Крыстмас Графтан Пейдж** (, Графтан, Новы Паўднёвы Уэльс - ) - аўстралійскі палітык, адзінаццаты прэм’ер-міністр Аўстраліі.

У 1919 годзе пры падтрымцы асацыяцыі фермераў Пейдж стаў членам федэральнага парламента. У 1920 годзе ён далучыўся да сельскай партыі, а ў 1921 годзе стаў яе лідарам, займаючы гэты пост наступныя 18 гадоў. 

Некаторы час партыя Пейджа не ўступала ў альянс з іншымі палітычнымі сіламі. У 1922 годзе Пейдж адмовіўся ад альянсу з Х'юзам, што прывяло да адстаўкі апошняга. Наступны ўрад стаў кааліцыйным урадам Бруса і Пейджа, у ім Пейдж быў скарбнікам з 1923 па 1929 гады. За час працы гэтага ўрада быў прыняты план эканамічнага развіцця краіны ў рамках брытанскай імперыі, а таксама ажыццёўлены перанос сталіцы ў Канберу.

У 1934 Пейдж і яго вясковая партыя ўвайшлі ў кааліцыю з аб'яднанай партыяй Аўстраліі пад кіраўніцтвам Джозефа Лаянса. Сам Пейдж займаў пасады міністра гандлю і міністра аховы здароўя. У 1939 Пейдж адмовіўся працаваць пад кіраўніцтвам Роберта Мензіса, ён крытыкаваў яго за пазіцыю падчас Першай сусветнай вайны , а таксама за палітычныя манеўры, якія прывялі да сардэчнага прыступу і смерці Лаянса. Жорсткая крытыка каштавала палітычнай кар'еры Пейджу, 13 верасня 1939 года на пасадзе лідара партыі яго змяніў Камеран.

За час сваёй працы ва ўрадзе Пейдж неаднаразова замяняў прэм'ер-міністра. Гэта здаралася ў 1923, 1926, 1935 і 1937 гадах. Пасля смерці Лаянса Пейдж стаў дзеючым прэм'ер-міністрам, выконваючы абавязкі 18 дзён.

## Спасылкі 
* Эрл Пейдж на сайце Аўстралійскага біяграфічнага слоўніка
* Прэм’ер-міністры Аўстраліі: Эрл Пейдж на сайце Нацыянальнага архіва Аўстраліі 
* Эрл Пейдж на сайце Нацыянальнага музея Аўстраліі 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Аўстраліі
Брахітэцыум

**Брахітэцыум** (*Brachythecium*) — род імхоў сямейства брахітэцавых.

## Апісанне 
Утвараюць бліскучыя дзернавінкі. Сцябло разгалінаванае, паўзучае, або ўзнятае. Лісце з яйцападобнай ці трохвугольна-яйцападобнай асновай, завостранае. Каробачка са спорамі прадаўгаватая, сагнутая, на доўгай ножцы.

## Арэал і экалогія 
На Беларусі найбольш пашыраны  і . Растуць у лясах, на сырых лугах (брахітэцыум Мільдэ пагаршае якасць лугоў). Спараносяць летам.

## Літаратура 
* *Рыкоўскі Г. Ф.* . — С. 329.
* Брахітэцыум // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

Катэгорыя:Брахітэцыевыя
Калема

**Кале́ма** (*Collema*) — род лішайнікаў сямейства калемавых.

## Біялагічнае апісанне 
Слаявіна ліставатая, або зрэдку накіпная, без каравога слою, звычайна цёмна-карычневая. Пладовыя целы круглаватыя, у тканцы слаявіны. Сумкі з 8 спорамі.

## Арэал 
На Беларусі трапляюцца ,  і .

## Экалогія 
Растуць на кары дрэў у хвойных і мяшаных лясах. Спараносяць у вільготны перыяд зімой і летам.

Індыкатарныя расліны.

## Літаратура 
* Калема // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

Катэгорыя:Калемавыя
Катэгорыя:Роды грыбоў
Брыца звычайная

**Бры́ца звычайная**, **Курынае проса** (*Echinochloa crus-galli*) — кветкавая расліна, тыпавы від роду  сямейства метлюжковых (злакавых).

## Назва 
Курынае проса, брыца, пырнік, пятушыная голень.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна вышынёй 1—2 м. Сцябло моцна галінастае. Лісце шырокалінейнае, па краі вострашурпатае. Каласкі завостраныя, яйцападобнай формы, сабраны ў сціснутую мяцёлку. Галінкі мяцёлкі 3-гранныя, шурпатыя, накіраваныя ўверх. Плады — зярняўкі, пры выспяванні лёгка асыпаюцца.

## Распаўсюджанне 
Еўрапейскі від. Натуралізаваны на тэрыторыі Еўразіі, Афрыкі, Амерыкі, Аўстраліі і Акіяніі.
На тэрыторыі Беларусі расце як пустазелле на палях (у прапашных культурах), аблогах, агародах, каля дарог, па берагах рэк. Цвіце ў ліпені—верасні.

Маладыя расліны выкарыстоўваюцца на корм жывёле.

## Літаратура 
* Брыца // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
*  — С. 279.
*  — С. 335.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Просавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Інвазіўныя віды раслін
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Травы
Пячоначныя імхі

**Пячоначныя імхі**, пячоначнікі (*Marchantiophyta*) — аддзел мохападобных раслін.

## Апісанне 
Слаявінныя або лістасцябловыя расліны памерам ад некалькіх міліметраў да некалькіх сантыметраў. Рызоіды аднаклетачныя, ніткападобныя. Гаметафіт мае слаявінную або лістасцябловую форму разнастайнай будовы. Антэрыдыі акруглыя або прадаўгаватыя, на ножцы. Архегоніі размешчаны на асобных бакавых ці брушных галінках.

## Пашырэнне 
Пашыраны ўсюды. Падзяляецца на 2 класы:  і . Каля 60 сямействаў, каля 300 родаў, больш за 6 тысяч відаў. На Беларусі каля 85 відаў з 43 родаў, 26 сямействаў. Найбольш вядомыя , , , , , , , . Растуць пераважна ў вільготных і забалочаных лясах (асабліва ельніках), на кары дрэў, глебе, гнілой драўніне, камянях, на паверхні або ў тоўшчы вады, на агародах і палетках.

Пячоначныя імхі — першасныя глеба- і торфаўтваральнікі, ахоўваюць глебу ад эрозіі; часам — пустазелле.

## Літаратура 
*
Рудольф II (значэнні)

**Рудольф II** можа адносіцца да наступных манархаў:

* **Рудольф II** — кароль Верхняй Бургундыі (912—937) і Італіі (922—926).
* **Рудольф II** — граф Габсбург (1199—1232).
* **Рудольф II** — герцаг Аўстрыі (1282—1283).
* **Рудольф II** — герцаг Баварыі (1329—1353).
* **Рудольф II** — імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (1576—1612).
Бруцій

thumb|300px|Карта Бруція з асноўнымі гарадамі
Бруцій (лац.: Bruttium, грэч.: Βρεττίους) — гістарычная вобласць старажытнай Італіі на поўдзень ад Луканіі на тэрыторыі сучаснага адміністрацыйнага рэгіёна Калабрыя. Была населена італійскім племенем брутаў — адгалінаваннем луканцаў. 

На тэрыторіі вобласці месціліся грэчаскія калоніі (у тым ліку вядомыя Сібарыс і Кратон), якія былі заснаваны ў перыяд Вялікай Грэчаскай Каланізацыі ў VII ст. да н.э. Грэкаў цягнула сюды ўрадлівая зямля. Аднак грэкі ніколі не сяліліся ўглыб рэгіёна, а бруты не будавалі сваіх гарадоў на ўзбярэжжы, хаця часам і ваявалі з грэчаскімі гарадамі. Унутраная частка Бруція была гарыстай і маларазвітай, у той час як грэчаскія прыбярэжныя гарады вялі актыўны і прыбытковы гандаль і квітнелі.

Гарады на ўсходнім узбярэжжы: 
* Каўлонія
* Кратон
* Локры Эпізяфірскія
* Сібарыс
* Сцылацыум 

Гарады на заходнім узбярэжжы:
* Гіпоніюм
* Медма
* Рэгій
* Тэмпса 
* Цярына 

Гарады ўнутры края:
* Кансенцыя
* Турый (на рацэ Краціс)

У 272 г. да н.э. Бруцій быў заваяваны рымлянамі. 

Падчас Другой Пунічнай вайны Бруцій стаў апошнім прытулкам карфагенскага войска Ганібала. У 204 да н.э. тут адбылося некалькі бітваў паміж рымлянамі і карфагенянамі.

З г. Кратон армія Ганібала пераправілася на караблях на афрыканскі кантынент.

## Спасылкі 
* I Bruzi in Calabria
* Слоўнікі Яндэкс: Классические древности. — 2007

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Італіі
Андрэя скальная

**Андрэя скальная** (*Andreaea rupestris*) — від імхоў сямейства андрэевых (Andreaeaceae). Адзіны прадстаўнік старажытных прымітыўных андрэевых імхоў у Беларусі.

## Апісанне 
Дзернавінкі невялікія, падушачкападобныя, зялёныя. Сцёблы 1-1,5 см вышынёй, простыя ці вілавата-разгалінаваныя, шматрадкова-густааблісцелыя. Лісце прама адстаіць або павернута ў адзін бок (сухое — прылеглае), падоўжана-яйкападобнае да косаяйкападобна-ланцэтнага, тупаватае ці завостранае, без жылак. Клеткі ліста акруглашматвугольныя або авальныя, з патоўшчанымі сценкамі, уверсе ліста на спінным баку папілозныя, у сярэдняй частцы ліста падоўжаныя, каля асновы вузкія. Каробачка падоўжана-яйкападобная, спелая — бура-чырвоная да чорнай, падымаецца на псеўданожцы і раскрываецца 4 падоўжнымі шчылінамі.

## Пашырэнне 
Арктаальпійскі від, пашыраны ў Паўночным паўшар'і цыркумпалярна і пераважна ў Арктыцы; трапляецца таксама ў тайзе, на поўдзень ад яе — толькі ў гарах; расце ў Паўднёвай Амерыцы, на поўдні Афрыкі, у Тасманіі, Новай Зеландыі, Акіяніі, Антарктыдзе. У Беларусі дакладна вядома адно месца росту ў Вілейскім раёне, раней адзначаўся ў Белавежскай пушчы  і Смаргонскім раёне, дзе зараз знік. Расце на гранітных валунах у разрэджаных лясах.

## Асаблівасці біялогіі 
Аднадомная расліна. Спараносіць увесну і летам.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5 

Катэгорыя:Андрэевыя імхі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1801 годзе
Брыялогія

**Брыялогія** (ад  «мох») — раздзел батанікі, які вывучае мохападобныя расліны. Адным з заснавальнікаў навукі з’яўляецца Іаган Хедвіг.

У базе дадзеных *The Plant List* (2010), якая з’яўляецца ў цяперашні час адной з найбольш поўных баз па назвах раслін, змяшчаецца 15344 сапраўдных назваў відаў, 1473 сапраўдных назваў родаў і 165 сапраўдных назваў сямействаў мохападобных.

## Гісторыя 
Брыялогія ўзнікла ў канцы XVIII стагоддзя, як навука сфарміравалася ў XIX стагоддзі (І. Гедвіг,  і інш.).

Уклад у яе развіццё зрабілі працы вучоных  (Аўстрыя), ,  (Германія), ,  (ЗША), ,  (Расія),  (Украіна) і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Раздзелы батанікі
Роберт Мензіс

**Роберт Мензіс** (,  - ) - аўстралійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, 12-ы прэм'ер-міністр Аўстраліі.

## Палітычная кар'ера 
У 1928 годзе Мензіс вырашыў пакінуць юрыдычную практыку, каб быць выбраным у парламент штата ў якасці члена Заканадаўчага савета Вікторыі ад Нацыяналістычнай партыі Аўстраліі. Падчас выбараў ён ледзь не пацярпеў паразу з-за інцыдэнту на адной з прэс-канферэнцый, на якой група ветэранаў Першай сусветнай вайны атакавала яго, бо ён не пайшоў на тэрміновую службу. Тым не менш, Мензісу ўдалося перажыць гэты крызіс, і ён атрымаў на выбарах перамогу. Праз год ён перайшоў у Заканадаўчую асамблею штата, стаўшы з 1932 міністрам у кансерватыўным віктарыянскім урадзе (заставаўся ім да 1934 года), а таксама намеснікам прэм'ера штата Вікторыя.

У 1934 Мензіс прыняў удзел у федэральных выбарах у якасці прадстаўніка Аб'яднанай аўстралійскай партыі і атрымаў упэўненую перамогу ў сваёй выбарчай акрузе. Пасля абрання ён адразу ж быў прызначаны генеральным пракурорам і міністрам прамысловасці ва ўрадзе Джозефа Лаянса.

У 1939 годзе пасля адмовы ўраду ўвасобіць у жыццё план дзяржаўнага страхавання Мензіс прыняў рашэнне сысці з урада. Аднак 7 красавіка 1939 памёр Лаянс, і Мензіс неўзабаве быў абраны кіраўніком Аб'яднанай аўстралійскай партыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Аўстраліі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Аўстраліі
Катэгорыя:Члены Ліберальнай партыі Аўстраліі
Артотрыхум Лаеля

**Артотрыхум Лаеля** (*Orthotrichum lyellii*) — від зялёных імхоў сямейства .

## Апісанне 
Дзернавінкі падушкападобныя, рыхлыя, цёмна-зялёныя, 2—5 см вышынёй. Сцёблы простыя або разгалінаваныя. Лісце з прадаўгаватай асновы лінейна-ланцэтнае, доўга і рэзка завостранае, кіляватае, на верхавінцы няроўназубчастае. Жылка простая, заканчваецца перад верхавінкай ліста або ў ёй. Клеткі ўверсе ліста акруглыя ці прадаўгаватыя, патоўшчаныя, з папіламі, каля асновы жылкі лінейныя. Каробачка на кароткай ножцы, пагружаная або выступае з перыхэцыя, падоўжана-яйкападобная, з 8 палоскамі і паверхневымі вусцейкамі. Перыстом двайны. Вечка з дзюбкай. Каўпачок рэдка валасісты.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: Сярэдняя і Атлантычная Еўропа, Паўночная Афрыка, захад Паўночнай Амерыкі. Ва Усходняй Еўропе трапляецца толькі ў паўночна-заходніх раёнах. У Беларусі выяўлены ў ізаляваных лакалітэтах на мяжы еўрапейскага фрагмента арэала. Расце на ствалах лісцевых дрэў і на зацененых бетонных збудаваннях.

## Асаблівасці біялогіі 
Спараносіць летам. Вегетатыўна размнажаецца лістароднымі вывадковымі цельцамі, простымі ці разгалінаванымі, булавападобнай або цыліндрычнай формы.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн: БелЭн, 1993. — ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Брыевыя імхі
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Маці Ванханен

**Маці Танелі Ванханен** (; , Ювяскюля) — фінляндскі палітык; з 2003 па 2010 год — прэм'ер-міністр Фінляндыі і старшыня партыі Фінляндскі цэнтр.

У 1976 годзе Маці Ванханен уступіў у партыю Фінляндскі цэнтр. У 1980—1983 гг. працаваў старшынёй моладзевага аддзялення партыі. З 1981 па 1984 год быў дэпутатам савета кунта (муніцыпалітэта) Эспа.

Да прыходу ў парламент у 1991 Ванханен працаваў у Вантаа ў мясцовай газеце «Кехясанамат» журналістам у 1985—1988 гг. і галоўным рэдактарам у 1988—1991 гадах. У 1991 годзе ён быў абраны ў Эдускунту. З 1991 па 1995 Ванханен з’яўляўся намеснікам старшыні камісіі парламента па экалогіі.

У 2003 годзе быў міністрам абароны ва ўрадзе Анелі Яатээнмякі. У гэтым жа годзе ён узначаліў партыю Фінляндскі цэнтр і 24 чэрвеня 2003 г. стаў прэм’ер -міністрам. Ванханен узначальваў два ўрады: першы кабінет міністраў дзейнічаў з 24.6.2003 па 19.04.2007 , другі кабінет міністраў — з 19.04.2007 па 21.06.2010. Узначаленыя ім ўрады сталі 69-м і 70-м па ліку кабінетамі міністраў у гісторыі краіны.

У 2006 годзе Ванханен удзельнічаў у першым туры прэзідэнцкіх выбараў. Набраўшы 18,6 % галасоў, заняў трэцяе месца і не прайшоў у другі тур.

12 чэрвеня 2010 г на партыйным з’ездзе ён абвясціў аб складанні з сябе паўнамоцтваў прэм’ера і лідара партыі «Фінляндскі цэнтр», патлумачыўшы гэта рашэнне станам здароўя. На згаданых пасадах з 22 чэрвеня 2010 года яго змяніла Мары Ківініемі.

У цяперашні час Маці Ванханен жыве ў Клаўкала, Нурміярві.

Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Фінляндыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Міністры абароны Фінляндыі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Анелі Яатээнмякі

**Анелі Яатээнмякі** (, нар. , Лапуа) — фінскі палітык і член Еўрапейскага парламента. З 17 красавіка па 24 чэрвеня 2003 года працавала прэм’ер-міністрам Фінляндыі, стаўшы першай жанчынай у гісторыі Фінляндыі, якая заняла гэтую пасаду. Таксама ў 2002—2003 гадах была абраная старшынёй партыі Фінляндскі цэнтр. З 25 сакавіка 2003 па 17 лютага 2003 працавала спікерам эдускунты.

## Біяграфія 
З 1981 года Яатээнмякі працавала юрыстам. У 1987 яе ўпершыню абралі ў парламент Фінляндыі. Яна ішла на выбары ад партыі Фінляндскі цэнтр і атрымала звыш 9000 галасоў. У 1994—1995 гадах займала пасаду міністра юстыцыі ў кабінеце Эска Аха.

У 2002 яна была абраная замест Аха лідарам партыі і па выніках праведзеных у наступным годзе парламенцкіх выбараў сфармавала кабінет з удзелам сацыял-дэмакратаў і Шведскай народнай партыі, у выніку чаго Фінляндыя стала адзінай краінай у свеце, дзе пасты прэзідэнта (Тар’я Халанен) і прэм’ер-міністра займалі адначасова жанчыны.

Яатээнмякі была вымушаная сысці ў адстаўку ў сувязі са скандалам, звязаным з апублікаваннем ёю ў перыяд перадвыбарчай кампаніі сакрэтных дакументаў, якія ўтрымлівалі запісы перамоваў тагачаснага прэм’ер-міністра сацыял-дэмакрата Паава Ліпанена з прэзідэнтам ЗША Джорджам Бушам аб падтрымцы Фінляндыяй вайны ў Іраку, што спрыяла паразе сацыял-дэмакратаў на парламенцкіх выбарах. Яатээнмякі сышла ў адстаўку з пасады прэм’ер-міністра 24 чэрвеня і з пасады лідара Партыі цэнтра 5 кастрычніка.

З 2004 Яаатээнмякм з’яўляецца дэпутатам Еўрапейскага парламента.

Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Фінляндыі
Катэгорыя:Міністры юстыцыі Фінляндыі
Катэгорыя:Спікеры Эдускунты
Жорж Клод

**Жорж Клод** (,  — ) — французскі хімік, канструктар першай неонавай лямпы (1910).
У часы акупацыі Францыі гітлераўцамі быў калабарацыяністам.

Вучыўся ў Вышэйшай школе прамысловай фзікі і хіміі Парыжа. У 1902 годзе разам з прадпрымальнікам Полем Дэлармэ заснаваў кампанію Air Liquide, якая выпускала кісларод.

## Літаратура 
* Baillot, Rémy (2010). Georges Claude : Le génie fourvoyé. EDP SCIENCES. ISBN 978-2-7598-0396-5.

Катэгорыя:Хімікі Францыі
Катэгорыя:Французскі калабарацыянізм
Эска Тапані Аха

**Эска Тапані Аха** (; нар.  года, Ветэлі, Фінляндыя) - фінскі палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Фінляндыі ў 1991-1995 гадах. Узначальваў партыю Фінляндскі цэнтр з 1990 па 2002 год.

Нарадзіўся ў сям'і фермера. У 1980 годзе скончыў Хельсінкскі ўніверсітэт, мае ступень кандыдата палітычных навук. Ва ўніверсітэце пачаў займацца палітыкай - быў старшынёй Саюза маладога цэнтра і членам Дзяржсавета па справах моладзі.

З 1983 года стаў дэпутатам Парламента Фінляндыі. У 1990 годзе на з'ездзе Партыі Фінляндскі цэнтр абраны яе старшынём.

На пасадзе прэм'ер-міністра быў прыхільнікам супрацоўніцтва з Расіяй, нарошчвання партнёрства з яе прыгранічнымі рэгіёнамі. Неаднаразова наведваў  Рэспубліку Карэлію (1992), Санкт-Пецярбург і Ленінградскую вобласць (1993), Мурманскую вобласць (1994).

Ва ўнутранай палітыцы праяўляў гатоўнасць ўзаемадзеяння з апазіцыяй, перш за ўсё з сацыял-дэмакратамі. У чэрвені 1994 года на з'ездзе Партыі Фінляндскі цэнтр, нягледзячы на магутную апазіцыю, здолеў дамагчыся прыняцця рашэння ў падтрымку ўступлення Фінляндыі ў ЕС.

З 2000 па 2001 год працаваў у Гарвардскім універсітэце. З 2008 года працаваў у Nokia, а з 2009 па 31 жніўня 2012 года займаў пасаду віцэ-прэзідэнта кампаніі па карпаратыўных сувязях. З 1 верасня 2012 года ізноў прызначаны на пасаду старэйшага навуковага супрацоўніка ў Гарвардскім універсітэце.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Фінляндыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Хірао Анода

— малодшы лейтэнант ваеннай разведкі японскіх узброеных сіл, які ваяваў супраць саюзных войскаў на філіпінскім востраве Лубанг падчас Другой сусветнай вайны (з 1944 года) і на працягу шматлікіх гадоў пасля гэтага, адмаўляючыся верыць, што вайна скончылася. Ён здаўся філіпінскім уладам толькі ў 1974 годзе.

## Біяграфія 
Праходзіў навучанне ў армейскім вучылішчы Накана, якое рыхтавала спецыялістаў па партызанскай вайне. З 1984 года — старшыня «Школы прыроды», якая займаецца сацыялізацыяй японскай моладзі. Узнагароджаны бразільскім медалём Сантаса-Дзюмона і японскім медалём Гонару.

Катэгорыя:Военачальнікі Японіі
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Жоўтая майка

**Жоўтая майка** —  адметная майка спартсмена, які лідыруе ў агульным заліку спаборніцтва. Упершыню ўведзена на велагонцы Тур дэ Франс, на дадзены момант выкарыстоўваецца ў многіх іншых велагонках. Дзякуючы майцы, лёгка ідэнтыфікаваць лідара агульнага заліку сярод усіх удзельнікаў спаборніцтва. Таксама жоўтая майка выкарыстоўваецца ў лыжных відах спорту і ў біятлоне, дзе лідар агульнага заліку Кубка свету выступае ў ёй на чарговым этапе. Акрамя жоўтай майкі ў спорце выкарыстоўваюць і майкі іншых колераў (чырвоная, ружовая, белая і г.д.), якія паказваюць лідарства спартсмена ў спецыяльных класіфікацыях агульнага заліку.

Катэгорыя:Спартыўная тэрміналогія
Катэгорыя:Біятлон
Катэгорыя:Веласіпедныя майкі
Катэгорыя:Спартыўныя прызы і ўзнагароды
Катэгорыя:Метафары
Катэгорыя:Фразеалагізмы
Новыя Задворцы

**Но́выя Задво́рцы** — былая вёска ў складзе Тэльмінскага сельсавета Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці, за 5 км на ўсход ад Брэста.

## Гісторыя 
У пачатку 20 стагоддзя вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. 

4 красавіка 1983 года вёска перададзена ў склад Тэльмінскага сельсавета.

У складзе саўгаса «Маладая гвардыя».

## Насельніцтва 
* 26 двароў, 146 жыхароў (1921)
* 182 гаспадаркі, 538 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста
Пала-Альта

**Пала-Альта** (, вымаўляецца ) — горад у акрузе Санта-Клара, штат Каліфорнія, ЗША. Назва паходзіць ад іспанскіх слоў : «палка» (або «pole» — «дрэва») і : «высокі».

Пала-Альта з’яўляецца гістарычным цэнтрам амерыканскай Крэмніевай даліны. Часам яго называюць неафіцыйнай сталіцай даліны. Да Пала-Альта прылягае кампус Стэнфардскага ўніверсітэта, які лічыцца самастойнай адміністрацыйнай тэрыторыяй.

Пала-Альта з’яўляецца месцам нараджэння і штаб-кватэрай шматлікіх знакамітых кампаній, у тым ліку Hewlett-Packard, Xerox, Apple, Facebook, VMware і Tesla Motors. Тут знаходзіцца акадэмічнае выдавецтва Annual Reviews.

Каля дома 218 па вуліцы Чэнінг размешчаны памятны знак: там знаходзілася лабараторыя Федэральнай Тэлеграфнай Кампаніі, у якой працаваў знакаміты амерыканскі інжынер Лі дэ Форэст — вынаходнік трыёда (электроннай вакуумнай лямпы, якая выкарыстоўваецца як узмацняльнік сігналу).

## Гарады-пабрацімы 
Пала Альта мае шэсць гарадоў-пабрацімаў:
*  Альбі, Францыя
*  Лінчэпінг, Швецыя
*  Аахака, Мексіка
*  Пала, Філіпіны
*  Энсхедэ, Нідэрланды
*  Цутыўра, Японія

## Вядомыя асобы 
* Джэймс Франка (нар. 1978) — амерыканскі акцёр, рэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар, мастак.
* Дэйв Шульц — амерыканскі барэц, алімпійскі чэмпіён.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Алег Мікалаевіч Гулак

**Алег Мікалаевіч Гулак** (, в. Жылічы, Кіраўскі р-н, Магілёўская вобласць, Беларусь — 16 снежня 2022) — беларускі юрыст, грамадскі дзеяч, праваабаронца.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і сельскіх настаўнікаў. Скончыў Жыліцкую сярэднюю школу, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1989) па спецыяльнасці «правазнаўства». З 1990 па 1996 гг. працаваў юрысконсультам шэрагу арганізацый (сярод іншых — завод «Камертон», Пінск). З 1996 г. у Беларускім Хельсінкскім камітэце: прымаў удзел у стварэнні Пінскай суполкі, з 1997 г. юрыст, затым выканаўчы дырэктар, з 2007 г. намеснік старшыні, з 2008 г. старшыня Беларускага Хельсінкскага камітэту. У 2009 г. уваходзіў у Грамадска-кансультатыўны савет пры Адміністрацыі Прэзідэнта Беларусі.

Удзельнічаў як грамадскі абаронца ў дзясятках судовых справаў, грамадскіх дзеяннях па абароне правоў асобаў, якія сталі ахвярамі парушэння правоў чалавека ў Беларусі.

## Узнагароды 
2016:  міністэрстваў замежных справаў Францыі і Германіі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Юрысты Беларусі