Ражанка (аграгарадок)

**Ража́нка** (, ) — аграгарадок у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Турэйка. Адміністрацыйны цэнтр Ражанкаўскага сельсавета. Месціцца за 7 км на поўдзень ад Шчучына, за 4 км ад чыгуначнай станцыі Ражанка; на аўтамабільнай дарозе Масты — Шчучын.

## Назва 
У 16 ст. фіксавалася кобрыньскае прозвішча Ражанковіч. З падвіленскіх Яшунаў было Ражановіч. Ёсць літоўскае *Ražanas*, латышскае *Ražans.*

## Гісторыя 
У канцы 14 ст. у крыжацкім «Апісанні літоўскіх дарог» згадваецца як *Röszeneke,* а таксама як «Кімантава» вёска: *Rosseneke Kymanten-dorff*, *Kymont Rasanen-hoff*. Побач згаданыя «Сцегевілаў» Жалудок (*Stegewillen-dorff Szoludka*) і «Сангайлава» Ліпічна (*Lipitschna Sangails-dorf*).

Кімант — баярын Вітаўтавых часоў, згадваецца ў 1388—1401 гг. Паводле Р. Пятраўскаса, паходзіў з Горадні. Горадзенскае прозвішча Кімонт фіксавалася ў ХІХ ст., ёсць літоўскае *Kimantas*, ад старажытнага двухасноўнага імені *Ki-mantas*.

Кімантаў унук Пац Доўкшавіч — пачынальнік роду Пацаў. Ражанка была ўладаннем гетманскай галіны роду Пацаў, якія называліся «графамі на Ражанцы» (пачынальнік галіны — Павел Пац), пачынаючы ад XVI ст. Тады Ражанка ўваходзіла ў склад Лідскага павета Віленскага ваяводства.

У 1599 г. прыгонныя маёнтка Ражанка плацілі вепраўшчыну 3 грошы з валокі.

У 1674 г. тут збудавалі касцёл Святых Пятра і Паўла. Міхал Казімір Пац, гетман вялікі і ваявода віленскі, перадаў Ражанку ў заставу Халецкім, якія ў 1685 адмовіліся ад яе на карысць Яна Крыштафа Паца.

Апошні прадстаўнік галіны роду Юзаф Пац пакінуў мястэчка свайму далёкаму сваяку Людвіку Міхалу Пацу (прадстаўнік старэйшай сенатарскай галіны роду).

, XIX ст.]]

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Ражанка апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Лідскім павеце Гродзенскай губерні.

У 1804 годзе ў мястэчку існавала прыходскае вучылішча. Станам на 1829 год — 19 будынкаў (9 хрысціянскіх і 10 іўдзейскіх).

Па здушэнні вызваленчага паўстання ў 1832 расійскія ўлады канфіскавалі маёнтак у Пацаў. Пад нашчадкамі баярына Кіманта Ражанка была больш чым чатырыста гадоў.

У 1843 годзе Ражанку разам з Лідскім паветам перавялі ў склад Віленскай губерні, у другой пал. XIX ст. мястэчка зрабілася цэнтрам воласці.

На 1863 год — 52 жылыя дамы. У 1866 годзе існавалі касцёл, царква, сукнавальная фабрыка. На 1885 год — 63 двары, валасная ўправа, 2 вадзяныя млыны, 3 корчмы. У 1907 годзе з адкрыццём чыгункі Ліда — Масты — Ваўкавыск пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Ражанка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Наваградскім павеце. У гэты час існавалі аднайменныя мястэчка (115 дамоў) і фальварак (4 дамы). На 1933 год дзейнічалі касцёл і царква, працавала пошта.

У 1939 годзе Ражанка ўвайшла ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года стала цэнтрам сельсавета Шчучынскага раёна Баранавіцкай вобласці (з 20 верасня 1944 у Гродзенскай вобласці). Статус паселішча панізілі да вёскі.

Станам на 1940 тут было 117 двароў, няпоўная сярэдняя і пачатковая школа, пошта з тэлефонным камутатарам на 10 нумароў, вадзяны млын, хата-чытальня, бальніца; на 1999—795 двароў, на 1 студзеня 2001—796.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1829 год — 89 чал., у тым ліку 54 хрысціяніны і 35 іўдзеяў; 1861 год — 883 чал.; 1869 год — 432 чал.; 1885 год — 604 чал.; 1897 год — 777 чал., у тым ліку 543 іўдзеі
* **XX стагоддзе**: 1905 год — 45 чал. у *маёнтку Ражанка*, 504 чал. у *мястэчку Старая Ражанка*, 135 чал. у *Новай Ражанцы*; 1919 год — 744 чал.; 1921 год — 734 чал. у *мястэчку Ражанка* і 83 чал. у *фальварку Ражанка*; 1933 год — 734 чал.; 1939 год — 965 чал.; 1940 год — 918 чал.; 1999 год — 2,3 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 1 студзеня 2001 год — 2280 чал.

## Інфраструктура 
У Ражанцы працуюць базавая школа, школа-інтэрнат, дашкольная ўстанова, бальніца, амбулаторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Славутасці 
* Гаспадарчы двор (XIX ст.)
* Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (1674, 1827)
* Каплічка прыдарожная (XIX ст.)
* Сінагога (цяпер царква БЭМП)
* Чыгуначная станцыя (1-я пал. XX ст.)
* Царква ў гонар Раства Хрыстова

Выява:Ражанка. Касцёл Святых Пятра і Паўла.jpg|Касцёл
Ражанка Ražanka (2021) 01.jpg|Могілкі і касцёл
Выява:Former synagogue in Ražanka (2.10.2011).jpg|Колішняя сінагога
Ражанка. Прыдарожная капліца.jpg|Прыдарожная капліца
Ражанка. Царква Святога Мікалая (01).jpg|Царкоўная брама

### Страчаная спадчына 
* Сядзібна-паркавы комплекс Пацаў (XVII ст.)

## Вядомыя асобы 
* Віталь Міхайлавіч Жук — беларускі лёгкаатлет.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Лаўрэш Леанід. Ражанка // Наша слова.pdf № 24 (76), 14 чэрвеня 2023. // на pawet.net

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ражанкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства