Ёзаф Ціса

{{Дзяржаўны дзеяч
 | беларускае імя     = Ёзаф Ціса
 | арыгінальнае імя   = 
 | партрэт            = Bundesarchiv Bild 146-2010-0049, Josef Tiso.jpg
 | шырыня партрэта    = 300px
 | подпіс             = 
 | тытул              = Прэзідэнт Славакіі
 | сцяг               = Flag of the President of Slovakia (1939–1945).svg
 | перыядпачатак      = 26 кастрычніка 1939
 | перыядканец        = 4 красавіка 1945
 | папярэднік         = пасада заснавана
 | пераемнік          = пасада скасавана
 | тытул_2            = Прэм'ер-міністр Славакіі
 | парадак_2          = 1
 | сцяг_2             = Flag of First Slovak Republic 1939-1945.svg
 | перыядпачатак_2    = 14 сакавіка
 | перыядканец_2      = 17 кастрычніка 1939
 | папярэднік_2       = пасада заснавана
 | пераемнік_2         = Войцех Тука
 | дата нараджэння      = 13.10.1887
 | месца нараджэння     = 
 | дата смерці        = 18.4.1947
 | месца смерці       =
 | бацька               = 
 | маці               = 
 | жонка            = 
 | дзеці               = 
 | узнагароды            =
{

}
 | аўтограф           = 
}}

**Ё́заф Ці́са** (; , вёска Вэлька-Бітча, Аўстра-Венгрыя — , горад Браціслава, Чэхаславакія) — прэзідэнт Першай Славацкай рэспублікі; рымска-каталіцкі святар, член чэхаславацкага парламента. Пасля Другой сусветнай вайны быў абвінавачаны ў ваенных злачынствах і пакараны смерцю.

## Біяграфія 
### Лідар 1-й Славацкай рэспублікі 
У лютым 1939 нямецкія палітыкі сталі пераконваць славацкіх палітыкаў абвясціць незалежнасць Славакіі. 9 сакавіка 1939 года часткі чэхаславацкай арміі, верныя пражскім ураду, занялі тэрыторыю Славакіі і адхілілі Ціса ад улады. 13 сакавіка 1939 Гітлер прыняў Ціса ў Берліне і фактычна прымусіў яго аб'явіць аб незалежнасці Славакіі пад патранатам Трэцяга рэйха. 14 сакавіка 1939 славацкі парламент абвясціў незалежнасць, а на наступны дзень нямецкія войскі акупавалі Чэхію. Ціса стаў прэм'ер-міністрам, а 26 кастрычніка 1939 г — прэзідэнтам.

3 лістапада 1941 Ціса наведаў акупаваны немцамі Кіеў. У выніку няўдалага замаху на Ціса быў знішчаны Успенскі сабор Кіева-Пячэрскай лаўры (Ціса пакінуў сабор на 1 гадзіну раней, чым разлічвалі дыверсанты). Знішчэнне сабора савецкая прапаганда доўгі час прыпісвала немцам.

Ціса спрабаваў быць умераным прэзідэнтам і часта канфліктаваў з адкрыта пранямецкім урадам Войцеха Тукі. Тым не менш, Ціса не хаваў свае антысеміцкія погляды і 15 мая 1942 года падпісаў закон аб дэпартацыі яўрэяў. Гэты закон дзейнічаў паўгады, і да 1944 года дэпартацыі не аднаўляліся. За 1942 з Славакіі было дэпартавана  яўрэяў; з іх, згодна з даступных дадзеных, выжылі толькі 280—800 чалавек.

### Уцёкі і пакаранне смерцю 
У красавіку 1945 Ціса збег у Баварыю, дзе быў 6 чэрвеня 1945 года затрыманы амерыканскай арміяй і выдадзены Чэхаславакіі. Быў прысуджаны да павешання за дзяржаўную здраду. 18 красавіка 1947 г. прысуд быў прыведзены ў выкананне.

## Спасылкі 
## Літаратура 
* Славацкая надзея: досвед дэмакратычных трансфармацый / Пер. са славацкай. Браціслава — Мінск: ООО «Невский простор», С.-Пецярбург, 2006. — 328 с.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам германскага арла
Катэгорыя:Капеланы
Катэгорыя:Прэзідэнты Славакіі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Славакіі
Катэгорыя:Каталіцкія святары
Катэгорыя:Царкоўныя палітыкі
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Пакараныя прэзідэнты
Катэгорыя:Павешаныя
Катэгорыя:Лідары краін-удзельніц Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Славацкі калабарацыянізм
Катэгорыя:Першая Славацкая Рэспубліка
Катэгорыя:Палітыкі Чэхаславакіі