Гліняны Вялес

**Гліняны Вялес** — штогадовая літаратурная прэмія, заснаваная ў 1993 годзе членамі Таварыства Вольных Літаратараў. Старшыня арганізацыйнага камітэта Алесь Аркуш. Прысуджаецца за лепшую мастацкую беларускамоўную кнігу года. Лаўрэат атрымлівае сімвалічную ўзнагароду — гліняны стод апекуна мастацтва. Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы.

## Гісторыя 
У 1993 годзе было заснавана «Таварыства Вольных Літаратараў». На ўстаноўчым сходзе з’явіліся думкі пра свой друкаваны орган, якім стаў часопіс «Калосьсе», выдавецкую ўстанову — «Полацкае ляда».

Літаратарам хацелася працягнуць нацыянальныя беларускія традыцыі, знайсці сімвал, які б адпавядаў крыўскай зямлі, працягваў ідэі Ластоўскага. Алесь Аркуш прагартаў шмат энцыклапедый, даведнікаў і ў адным з іх натрапіў на артыкул пра Вялеса: «У яго шырокае поле дзейнасці: пачынаючы ад падземнага свету і заканчваючы жывёлагадоўляй, але акрамя таго ён апекаваўся людзьмі культуры. У жывёлагадоўлі пастухі спрадвеку гралі на жалейках, дудах. І гэта нам вельмі пасавала» — расказваў Алесь Аркуш.

## Лаўрэаты 
* 1993: Ігар Бабкоў, за зборнік паэзіі «Solus Rex»
* 1994: Людка Сільнова, за зборнік малюнкаў-вершаў «Рысасловы»
* 1995: Алесь Разанаў, за кнігу вершаў «Паляванне ў райскай даліне»
* 1996: Славамір Адамовіч, за зборнік «Каханне пад акупацыяй»
* 1997: Лявон Вашко, за зборнік апавяданняў «Паэты-цары»
* 1998: Уладзімір Арлоў, за зборнік эсэ «Божая кароўка з Пятай авеню»
* 1999: Мікола Папека, за паэтычны зборнік «Чарнавікі…»
* 2000: Сяргей Астравец, за зборнік прозы «Цэнзарскія нажніцы»
* 2001: Віктар Слінко, за зборнік паэзіі «Штольні вясны»
* 2002: Альгерд Бахарэвіч, за «Практычны дапаможнік па руйнаванні гарадоў»
* 2003: Пятро Васючэнка, за кнігу «Жылі-былі паны Кульбіцкі ды Заблоцкі»
* 2004: Алена Брава, за «Каменданцкі час для ластавак»
* 2005: Сяргей Дубавец, за кнігу «Вострая Брама»
* 2006: Валянцін Акудовіч, за кнігу «Код адсутнасці»
* 2007: Алег Мінкін, за кнігу «Пенаты»
* 2008: Барыс Пятровіч, за кнігу «Жыць не страшна»
* 2009: Віктар Казько, за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху»
* 2010: Уладзімір Някляеў, за кнігу вершаў «Кон. Вершы двух стагоддзяў»
* 2011: Аляксандр Лукашук, за кнігу «След матылька. Освальд у Мінску»
* 2012: Сяргей Рублеўскі, за кнігу «Паспець надыхацца»
* 2013: Эдуард Акулін, за кнігу «Святая ноч»
* 2014: Андрэй Федарэнка, за кнігу «Ціша»
* 2015: Франц Сіўко, за кнігу «Плебейскія гульні»
* 2016: Міхась Скобла, за кнігу «Камізэлька для месяца»
* 2017: Ганна Севярынец, за кнігу «Дзень святога Патрыка»
* 2018: Ілля Сін, за кнігу «Libido»
* 2019: Міхал Андрасюк, за раман «Поўня»
* 2020: Артур Клінаў, за кнігу «Локісаў»
* 2021: Віктар Сазонаў, за раман «Генетычны алфавіт»
* 2022: Наста Кудасава, за кнігу «Побач»
* 2023: Юрый Станкевіч (пасмяротна), за агульны ўклад у беларускую літаратуру

## Шорт-лісты 
### 2001 
* Віктар Жыбуль «Прыкры крык» (паэзія)
* Алесь Пашкевіч «Пляц волі» (проза)
* Франц Сіўко «Удог» (проза)
* Міхась Скобла «Нашэсьце поўні» (паэзія)
* Віктар Слінко «Штольні вясны» (паэзія)

### 2002 
* Зміцер Бартосік «Чорны пісталет» (проза), серыя «Vostraja Brama», выдавецтва “Наша Ніва”, Вільня — Менск
* Альгерд Бахарэвіч «Практычны дапаможнік па руйнаваньні гарадоў» (проза), серыя «Schmerzwerk», выдавец Ігар Логвінаў, Менск
* Леанід Дранько-Майсюк «Паэтаграфічны раман» (паэзія-проза), Беларускае Таварыства “Кніга”, Менск
* Людміла Рублеўская «Старасвецкія міфы горада Б’» (проза), "Бібліятэчка часопіса «Куфэрак Віленшчыны», Маладэчна
* Ілля Сін «Нуль»(проза), серыя “Schmerzwerk”, выдавец Ігар Логвінаў, Менск

### 2005 
* Сяргей Дубавец «Вострая Брама» (эсэістыка)
* Югася Каляда «Галоўная памылка Афанасія» (проза)
* Наталля Кучмель «Імгненні» (паэзія)
* Вінцэсь Мудроў «Ператвораныя ў попел» (эсэістыка)
* Алесь Наварыч «Літоўскі воўк» (проза)

### 2006 
* Міхась Андрасюк «Белы конь»
* Сяргей Балахонаў «Імя грушы»
* Зміцер Вішнёў «Фараон у заапарку»
* Андрэй Хадановіч «100 лі100ў на tut.by»
* Валянцін Акудовіч, за кнігу «Код адсутнасці».

### 2007 
* «Янкі, альбо Астатні наезд на Літве» Уладзіслава Ахроменкі і Максіма Клімковіча
* «Рыбін горад» Наталкі Бабінай
* «Фрашкі да пляшкі» Севярына Квяткоўскага
* «Пэнаты» Алега Мінкіна
* «Лісты зь лесу» Паўла Севярынца.

### 2008 
* Галіна Дубянецкая з паэтычным зборнікам «Анадыямэна»
* Андрэй Хадановіч з кнігай «Бэрлібры»
* Аляксей Талстоў з раманам «Бег»
* Юрый Станкевіч са зборнікам прозы «Мільярд удараў»
* Барыс Пятровіч, за кнігу «Жыць не страшна».

### 2009 
* Уладзімір Някляеў кніга «Цэнтр Еўропы»
* Андрэй Федарэнка «Нічые»
* Міхась Скобла «Акно для матылькоў»
* Уладзіслаў Ахроменка і Максім Клімковіч «Праўдзівая гісторыя Кацапа, Хахла і Бульбаша»
* Віктар Казько, за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху».

### 2010 
* Міхась Андрасюк. «Вуліца Добрай Надзеі» («Медысонт»)
* Леанід Галубовіч. «Сыс і кулуары: літаратурна-крытычныя эсэ» («Літаратура і мастацтва»)
* Уладзімір Някляеў. «Кон: вершы двух стагоддзяў» («Лімарыус»)
* Юрый Станкевіч. «П’яўка» («Галіяфы»)
* Андрэй Хадановіч. «Несымэтрычныя сны». Выдавец Ігар Логвінаў

### 2011 
* Уладзіслаў Ахроменка. «Тэорыя змовы: кінараман-фарс» («Логвінаў»)
* Лявон Вольскі. «Міларусь». («Медысонт»)
* Сяргей Календа. «Іржавы пакой з белымі шпалерамі»
* Аляксандр Лукашук. «След матылька. Освальд у Мінску» («Радыё Свабодная Еўропа / Радыё Свабода»)
* Ян Максімюк. «Словы ў голым полі» («Логвінаў»)

### 2012 
* Эдуард Акулін «Малітва воч» (Мінск: Медысонт, серыя «Кнігарня Пісьменніка»);
* Леанід Галубовіч «З гэтага свету» (Мінск: Кнігазбор, серыя «Кнігарня Пісьменніка»);
* Сяргей Рублеўскі «Паспець надыхацца» (Мінск: Медысонт);
* Юрый Станкевіч «Шал» (Мінск: Галіяфы, серыя «Другі фронт мастацтваў»);
* Андрэй Федарэнка «Ланцуг» (Мінск: Мастацкая літаратура, серыя «Беларуская проза ХХІ стагоддзя»).

### 2013 
* Эдуард Акулін «Святая ноч» (Мінск)
* Уладзіслаў Ахроменка «Музы і свінні» (Мінск: «Ковчег»)
* Аляксандр І. Бацкель «Мімікрыя» (Мінск: «Ковчег»)
* Вінцэсь Мудроў «Багун» (Полацк: «Полацкае ляда»)
* Віктар Сазонаў «Паэзія прозы» (Гродна: «Гарадзенская бібліятэка»).

### 2014 
* Таццяна Барысік «Жанчына і леапард» (Мінск: Кнігазбор).
* Аляксандар І. Бацкель «Маёнтак Рыбы» (Мінск: Ковчег).
* Віктар Марціновіч «Мова» (Мінск: Кнігазбор).
* Таццяна Нядбай «Сірэны спяваюць джаз» (Полацк: Полацкія лабірынты).
* Аляксей Палачанскі «Цвік». (Мінск: Галіяфы).
* Сяржук Сыс «Павук» (Мінск: Галіяфы).
* Андрэй Федарэнка «Ціша». (Мінск: Мастацкая літаратура).

### 2015 
* Алег Аблажэй «Красамоўнае сэрца» (Мінск: Мастацкая літаратура);
* Сяргей Абламейка «Мой Картаген» (Прага: Радыё СвабоднаяЕўропа/Радыё Свабода);
* Валянціна Аксак «Дзікая сьліва» (Мінск: «Кнігазбор»);
* Леанід Галубовіч «Поўня» (Мінск: «Кнігазбор»);
* Алесь Пашкевіч «Рух» (Мінск: «Кнігазбор»);
* Франц Сіўко «Плебейскія гульні» (Мінск: «Логвінаў»);
* Аляксей Шэін «Сем камянёў» (Мінск: «Пазітыў-цэнтр»)

### 2016 
* Валерый Гапееў «Ноч цмока». (Мінск: «Галіяфы»).
* Віктар Жыбуль «Дзяцел і дупло» (Мінск: «Галіяфы»).
* Альжбэта Кеда «Пра тое, што люблю» (Мінск: «Кнігазбор»).
* Наста Кудасава «Маё невымаўля» (Мінск: «Кнігазбор»).
* Алена Ніякоўская «Там, дзе жыта буяла» (Полацк: «Полацкае ляда»).
* Сяргей Пляскач «Шоў працягваецца» (Мінск: «Галіяфы»).
* Міхась Скобла «Камізэлька для месяца» (Мінск: «Кнігазбор»).

### 2017 
* Зміцер Вайцюшкевіч «Простыя словы»
* Леанід Дранько-Майсюк «…натуральны, як лінія небасхілу»
* Людміла Паўлікава-Хейдарава «Прыступкі да Храма Святога Духа»
* Ганна Севярынец «Дзень святога Патрыка»
* Павел Севярынец «Беларусалім»
* Макс Шчур «Галасы»
* Людміла Шчэрба «Урб@н. М: Адзін дзень не майго жыцця»
**2018**

* Зміцер Вішнёў «Калі прыгледзецца — Марс сіні» (Янушкевіч). 
* Валерый Гапееў «Пазл» (Галіяфы).
* Андрэй Горват «Прэм’ера» (Медысонт).
* Сяргей Календа «Часам панкі паміраюць» (Логвінаў).
* Віктар Марціновіч «Ноч» (Кнігазбор).
* Людміла Рублеўская «Пантофля Мнемазіны» (Янушкевіч).
* Ілля Сін «Libido» (Кнігазбор).
* Галіна Сіўчанка «Зоў Звычаю» (Медысонт).
* Уладзімір Сцяпан «Папяровая шапка: хайку» (Кнігазбор).
* Юлія Шарова «Вяртанне Ліліт» (Янушкевіч).

### 2019 
* Валянціна Аксак «Кава ў арліным гняздзе»
* Міхал Андрасюк «Поўня»
* Леанід Дранько-Майсюк «…Усе бачылі нястачу віна»
* Ігар Кулікоў «Храм ракі»
* Анхела Эспіноса Руіс «Колер крылаў»
* Уладзімір Сцяпан «Хвалі»
* Макс Шчур «Кінараман»

### 2020 
* Сяргей Балахонаў. «Бог кахання Марс»
* Міхал Бараноўскі. «Volumen.2»
* Вольга Гапеева. «Словы якія са мной адбыліся»
* Леанід Дранько-Майсюк. «…Усе бачылі нястачу віна»
* Артур Клінаў. «Локісаў»
* Віктар Марціновіч. «Рэвалюцыя»
* Павел Севярынец. «Беларусалім. Сэрца святла»
* Людміла Шчэрба. «Я пакідаю сонца тут…»

### 2021 
* Валянціна Аксак «Трэці Эдэм»
* Анатоль Брусевіч «Крылы»
* Дар’я Бялькевіч «Слёзы на вецер»
* Вольга Гапеева «Самота, што жыла ў пакоі насупраць»
* Ірына Жарнасек «Нашых дзён крыгаход»
* Сяргей Календа «Дэкалог»
* Максім Клімковіч «Шкляная лялька і іншыя страшныя гісторыі»
* Сяргей Пляскач «ДМБ-91: зычу вярнуцца дадому»
* **Віктар Сазонаў** «Генетычны алфавіт»
* Сяргей Тарасаў «Еўфрасіння-Офрасіння-Афрасіння Полацкая. Яе час, яе крыж»

### 2022 
* Зміцер Бартосік. «Забіць упалмінзага» («Бібліятэка Свабоды»)
* Максім Знак. «Зэкамэрон» (Выдавецтва «Беларуская турэмная літаратура». Праваабарончы цэнтр «Вясна»)
* **Наста Кудасава**. «Побач» (ілюстратар Святлана Дземідовіч, выдавец Раман Цымбераў)
* Сяргей Лескець. «Шэпт» (Выдавецкая каманда «Вільма»)
* Антаніна Хатэнка. «Вербніца» (Выдавецтва «Кнігазбор»)
* Юлія Цімафеева. «Воўчыя ягады» (Выдавецтва «Вясна»)

### 2024 
* Вольга Гапеева. Пад асобнымі коўдрамі: вершы. — Лондан: Skaryna Press
* Валер Гапееў. Вольнеры. Бясконцы дзень: раман (частка другая). — Варшава: Янушкевіч
* Зміцер Дзядзенка. Гульні Цырцэі: раман. — Беласток: Kamunikat
* Віктар Жыбуль. Аранжавы: вершы. — Берлін: hochroth Minsk
* Ігар Кулікоў. Бяс край: верша. — Берлін: hochroth Minsk
* Наталля Кучмель. Залатое: вершы. — Вільня: Пфляўмбаўм
* Анхела Эспіноса Руіс. Астралябія божых таямніц: вершы. — Беласток: Kamunikat
* Сяржук Сыс. DOM: вершы. — Лондан: Skaryna Press
* Андрэй Хадановіч. Дзікае паляваньне Караля Стаха. Вершы да оперы. — Кракаў. Gutenberg
* Аляксандр Чарнуха. Гвалт: зборнік апавяданняў. — Варшава: Янушкевіч.

## Цікавыя факты 
* Удзел у конкурсе можа ажыццяўляцца толькі пасля падачы кнігі арганізацыйнаму камітэту
* Лёс прэміі вырашае журы з 12 нейтральных экспертаў
* З 1998 году ўручэнне прэміі адбываецца ў Полацкім музеі беларускага кнігадрукавання
* Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы ў жыцці

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Старонка ў Фейсбуку
* «Гліняны Вялес» на litara.net 
* «Гліняны Вялес» на сайце «Полацкі букініст» (копія з архіву web.archive.org)