open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Томас Уолсі

Кардынал **То́мас Уо́лсі** (таксама **Ву́лсі**, ; каля 1473 — ) — канцлер Англійскага каралеўства ў 1515—1529 гадах; архібіскуп ёркскі з 1514 года; кардынал з 1515 года. Да 1529 года лічыўся самым магутным чалавекам у Англіі пасля караля Генрыха VIII, трымаў у сваіх руках усю знешнюю і значную частку ўнутранай палітыкі.

## Біяграфія 
Сын мясніка з Іпсвіча. Вучыўся ў Оксфардзе. У 1498 годзе прыняў сан.

Дзякуючы сувязям пры двары патрапіў у кола набліжаных да Генрыха VII, а ў 1507 годзе стаў яго духоўнікам. Пасля ўзыходжання на прастол Генрыха VIII падахвочваў яго страсць да забаў, засяродзіўшы ва ўласных руках асноўныя ніці дзяржаўнага кіравання. За два дзесяцігоддзі свайго знаходжання ў фаворы кардынал Уолсі нажыў нечуваны стан.

У вобласці знешняй палітыкі Уолсі бачыў Англію ў ролі «арбітра», які наглядае за становішчам спраў у кантынентальнай Еўропе. Пасля ўдалых баявых дзеянняў у Францыі (1513) кардынал спрабаваў прымірыць французскага манарха з англійскім, для чаго арганізаваў іх сустрэчу на Полі залатой парчы ў чэрвені 1520 года.

У тым жа 1520 годзе ён суправаджаў свайго караля на сустрэчу з імператарам Карлам V, а праз тры гады накіраваў атрады англійскіх рыцараў на дапамогу апошняму ў яго баявых дзеяннях супраць Францыі.

У 1528 годзе выступіў супраць імператара на баку французаў. Падобная беспрынцыповасць прывяла ў канчатковым выніку да дыпламатычнай ізаляцыі Англіі ў кантынентальнай Еўропе.

Уолсі да такой ступені захапіўся дыпламатычнымі інтрыгамі, што ў значнай ступені перадаручыў правядзенне рэформы англійскай царквы сваім саветнікам. У мэтах фінансавання баявых дзеянняў на Кантыненце ўвёў цэлы шэраг непапулярных падаткаў і зачыніў 29 манастыроў, а з вялізарных даходаў пабудаваў палац Хэмптан-корт і заклаў Крайст-Чорч у Оксфардзе. Не дадавалі яму папулярнасці і чуткі пра далёка ненабожныя падрабязнасці яго асабістага жыцця: нягледзячы на цэлібат Уолсі не хаваў наяўнасці незаконнанароджаных сына і дочкі.

Валюнтарызм нерадавітага кардынала выклікаў крайнюю незадаволенасць не толькі сярод народа, але і вышэйшых слаёў знаці, якія пераканалі караля, што Уолсі знаходзіцца на ўтрыманні французскага ўрада. Кардынал трапіў у няміласць у сувязі з адмовай Папы санкцыянаваць скасаванне шлюбу караля з Кацярынай Арагонскай, пазбавіўся сваіх тытулаў і быў узяты пад варту, аднак памёр да спаткання з каралём. Яго непапулярнасць сярод розных саслоўяў палегчыла распаўсюджванне ў Англіі пратэстанцтва.

На змену Уолсі ў ролі першага саветніка караля прыйшоў Томас Кромвель.

## Літаратура 
* Артыкул пра Волсі ў Брытаніцы

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кардыналы Англіі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Англіі
Катэгорыя:Архібіскупы ёркскія
Канстанцін Ласкарыс

**Канстанцін Ласкарыс** (, 1434—1501) — візантыйскі навуковец і граматык, адзін з ініцыятараў адраджэння выкладання грэчаскай мовы ў Італіі.

Нарадзіўся ў Канстанцінопалі ў знатным віфінскім родзе Ласкарысаў, да якога належалі некалькі імператараў. Пасля падзенні Канстанцінопаля ў 1453 годзе ён знайшоў прытулак на востраве Родас, а затым у Італіі, дзе быў прызначаны на пасаду настаўніка дачкі Франчэска Сфорцы, герцага міланскага. Тут у 1476 годзе была апублікавана яго знакамітая «Грэчаская граматыка» (Grammatica Graeca, sive compendium octo orationis partium); гэта была першая друкаваная грэчаская кніга.

Пасля ад'езду з Мілана ў 1465 годзе Ласкарыс выкладаў у Неапалі, куды ён быў запрошаны Фердынандам I для чытання курсу лекцый пра Грэцыю. У наступным годзе ён абгрунтаваўся ў Месіне на в. Сіцылія па запрашэнні мясцовых жыхароў. Па рэкамендацыі кардынала Вісарыёна Нікейскага ён быў прызначаны вучыць грэчаскай мове манахаў-базыльян і працягваў выкладаць на Сіцыліі да самай смерці. Сярод яго шматлікіх вучняў былі П’етра Бемба, Франчэска Джыянелі, Нікола Вала. Ласкарыс завяшчаў сваю бібліятэку каштоўных рукапісаў у Сенат Месіны; пасля гэта калекцыя была перавезена ў Іспанію і ў наш час знаходзіцца ў Нацыянальнай бібліятэцы Іспаніі ў Мадрыдзе.

Граматыка, якая часта перавыдавалася, з'яўляецца выключна значнай працай Ласкарыса. Яго імя было пазней вядома чытачам рамана Абеля-Франсуа Вільмена «Ласкарыс, або грэкі XV стагоддзі» (1825).

## Літаратура 
* Constantine Lascaris у Каталіцкай энцыклапедыі
* Vassileiou, Fotis & Saribalidou, Barbara, Short Biographical Lexicon of Byzantine Academics Immigrants in Western Europe, 2007.
* J.M. Fernandez Pomar, La coleccion de Uceda y los manuscritos griegos de Constantino Lascaris, Emerita xxxiv (1966) 211—288.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1434 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1501 годзе
Катэгорыя:Постаці візантыйскай філалогіі
Катэгорыя:Постаці Сіцыліі
Катэгорыя:Постаці візантыйскага мовазнаўства
Выдранка (прыток Цны)

**Выдранка**, **Выдрэйка**  — рака ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Цна. Даўжыня 9,2 км. Пачынаецца за 2 км на паўночны захад ад вёскі Боркі, упадае ў старое рэчышча Цны за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Палонь. Цячэ па лясістай мясцовасці. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае. Працякае праз азёры Качайскае і Горнае.

## Спасылкі 
* Геаграфія Ганцавіцкага раёна: рака Выдранка  

Катэгорыя:Басейн Цны (прыток Прыпяці)
Катэгорыя:Рэкі Ганцавіцкага раёна
Прыстань (возера)

**Прыстань** — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, за 21,5 км на паўднёвы захад ад горада Жыткавічы, за 0,6 км на паўночны ўсход ад вёскі Малешаў. Адносіцца да басейна ракі Прыпяць (знаходзіцца ў яе пойме).

Возера старычнага тыпу. Выцягнута ў паўночна-заходнім напрамку, на паўночным захадзе злучана вузкімі пратокамі з возерам Каноплішча і сістэмай меліярацыйных каналаў.

## Літаратура 
* Ліст карты N-35-140. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год.

Катэгорыя:Азёры Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Жабінцы

**Жа́бінцы** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 35 км на паўночны захад ад Баранавічаў, за 13 км ад чыгуначнай станцыі Мордзічы на лініі Баранавічы — Ліда.

## Гісторыя 
Вядомы з 1577 года.

У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, працавалі хлебазапасны магазін, млын.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне Навагрудскага павета.

З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

Да 17 лютага 1975 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета, да 6 жніўня 1979 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета, да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 41 двор, 338 жыхары (1897)
* 84 жыхары (1959)
* 30 двароў, 32 жыхары (1998)
* 17 гаспадарак, 33 жыхары (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Карла Барамеа

[thumb|«Святы Карл Барамей». Карціна Арацыа Барджані, [Дзяржаўны Эрмітаж, Санкт-Пецярбург]]
**Карла Барамеа**, або **Карл Барамей** (, ; , , П’емонт — , ) — кардынал і святы каталіцкай царквы. Адзін з самых выдатных дзеячаў Контррэфармацыі, ініцыятар рэформы манаскіх ордэнаў.

## Жыццё і дзейнасць 
Карла Барамеа нарадзіўся 2 кастрычніка 1538 года ў радавым замку ў Ароне пры возеры Лага-Маджорэ; паходзіў з італьянскага дваранскага роду Барамеа і, як і кардынал Альтэмпс, быў пляменнікам Папы Пія IV. З 1554 вывучаў права ў Павіі. Быў закліканы ў Рым Піем IV. У 1560 стаў кардыналам, у 1563 — архібіскупам міланскім.

Актыўна ажыцяўляў пастановы Трыдэнцкага сабору, у тым ліку браў удзел у распрацоўцы новага катэхізіса. Высока шанаваў багаслоўскія трактаты Луіса дэ Гранады, хадатайнічаў перад Папам пра іх апраўданне (яны былі ўнесены ў Індэкс забароненых кніг, 1559).

Удзельнічаючы ў рэформе ордэнаў і кляштароў і барацьбе за маральнае абнаўленне царквы, дамагаўся строгай дысцыпліны, што прывяло да незадавальнення шэрагу клірыкаў (ордэн гуміліятаў) і замаху на яго ў 1569. Падчас эпідэміі чумы 1575—1578 клапаціўся аб тых, хто паміраў і здзяйсняў абрады над памерлымі. У 1578 годзе заснаваў ордэн аблатаў Св. Амвросія. Прыняў актыўны ўдзел у распрацоўцы набажэнскіх кніг амврасіянскага абраду. Змагаўся з пратэстанцтвам у Швейцарыі. Карла Барамеа быў таксама заступнікам кампазітара Палестрыны.

У 1602 быў беатыфікаваны, у 1610 — кананізаваны. Гэта адзіны кардынал-пляменнік, прылічаны да ліку святых (калі не лічыць Ансельма з Лукі, які жыў у XI стагоддзі).

## Выява ў мастацтве 
Св. Карла Барамеа малявалі смуглым мужчынам арыстакратычнай знешнасці ў кардынальскім аблачэнні. Яго атрыбутамі былі распяцце, чэрап, вяроўка грэшніка, які каецца, і пацір.

[thumb|*Святы Карла Барамеа*. Арона, [Навара (правінцыя)|Навара]]
Гіганцкая статуя святога ўзведзена па загаду яго брата, кардынала Федэрыка Барамеа у г. Арона (Навара). Працы — па малюнку Джавані Батысты Крэспі, — былі скончаны ў 1698.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія ў Каталіцкай энцыклапедыі (англ.)
* Артыкул у Царкоўным Біяграфічна-бібліяграфічным слоўніку (ням.)

Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы XVI стагоддзя
Катэгорыя:Кардыналы Італіі
Катэгорыя:Архібіскупы міланскія
Катэгорыя:Вялікія пенітэнцыярыі
Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары Ватыкана
Катэгорыя:Кананізаваныя ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XVI стагоддзя
Баніфацыа Бемба

**Баніфацыа Бемба** — італьянскі мастак крэмонскай школы. Даты жыцця і смерці не вядомыя. Працаваў у Брэшыі і Крэмоне 1444—1477 гадах. Аднавіць даты, дэталі біяграфіі, членаў сям'і немагчыма. Баніфацыа быў сынам Джавані і братам Ларэнца. Сын Ларэнца — Джанфранчэска, паводле Вазары, працаваў у Рыме на Папу Льва X.
[thumb|злева|Партрэт [Франчэска Сфорца|Франчэска Сфорцы. 1460. Пінакатэка Брэра, Мілан]]
## Творы 
* Таро Вісконці-Сфорца

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Крэмонская школа
Амбразіянская рэспубліка

**Амбразіянская рэспубліка**, або **Залатая Амбразіянская рэспубліка** () — сярэдневяковае дзяржаўнае ўтварэнне, якое праіснавала з 14 жніўня 1447 года да 27 лютага 1450 года на частцы тэрыторыі сучасных Ламбардыі і П’емонта.

Рэспубліка з цэнтрам у Мілане ўзнікла на часткі тэрыторыі Міланскага герцагства пасля смерці апошняга прадстаўніка Вісконці. Назву дзяржава атрымала ў гонар заступніка сталіцы Святога Амвросія. Амбразіянская рэспубліка была створана ва ўмовах вайны з Венецыяй мясцовай знаццю і мела спачатку падтрымку сярод насельніцтва, аднак, у 1449 годзе адбылося паўстанне, якое прывяло да перадзелу ўласнасці і паслабіла моц рэспублікі. Напачатку 1450 года Франчэска Сфорцу, зяцю Вісконці, удалося аднавіць Міланскае герцагства. Дынастыя Сфорца праіснавала на чале герцагства да 1535 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Ламбардыя
Катэгорыя:П’емонт
Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў XV стагоддзі
Катэгорыя:Італьянскія дзяржавы
Мікелета Атэндала

**Мікелета Атэндала** (; , Каціньёла — , Пацола-Фармігара) — італьянскі кандацьер XV стагоддзя.

## Біяграфія 
Мікелета нарадзіўся ў Каціньёле і быў стрыечным братам або пляменнікам больш знакамітага Муцыа Атэндала Сфорцы. Разам з апошнім і з Франчэска Сфорцам, ён быў пасаджаны ў турму ў Неапалі каралевай Джаванай II у снежні 1415 года. Пазней ён ваяваў супраць Брача да Мантонэ на баку каралевы, удзельнічаючы ў канфлікце ў Абруца 1424 года; пасля ўтаплення Муцыа, ён камандаваў авангардам пры аблозе Л'Акуілы.

Затым ён паступіў на службу да Папы Марціна V і Фларэнційскай рэспубліцы. Тады ён адыграў вырашальную ролю ў бітве пры Сан-Рамана супраць Сіены. У 1434 годзе, пасля заключэння дагавора паміж Папам Яўгенам IV і каралевай Джаванай у тым жа годзе, Атэндала стаў галоўнакамандуючым (*Gran Conestabile*) войскамі Неапалітанскага каралеўства. Пазней ён ваяваў на баку прэтэндэнта на прастол Рэнэ Добрага.

Пасля Атэндала ваяваў галоўным чынам разам з Франчэска Сфорцам, і выйшаў пераможцам над Нікало Пічыніна ў бітве пры Ангіяры ў 1440 годзе. У наступным годам ён змяніў Гатамелату на пасадзе вярхоўнага галоўнакамандуючага венецыянскай арміі. Ён сутыкнуўся са Сфорца, які на той момант узначальваў армію Амбразіянскай рэспублікі, у бітве пры Караваджа 15 верасня 1448 года, пацярпеўшы некалькі асобных паражэнняў.

Пасля гэтай няўдачы Атэндала страціў сваю пасаду і быў пасаджаны ў Канельяна.

Стары і ўсімі забыты, ён памёр у сваім лене ў Пацола-Фармігара (П’емонт) у 1463 годзе.

## Гл. таксама 
* Войны ў Ламбардыі

## Літаратура 
* *Rendina, Claudio* I capitani di ventura. — Рым: Newton Compton, 1994.

Катэгорыя:Кандацьеры
Спіс Нацыянальных герояў Азербайджана

[thumb|100px|[ Медаль «Залатая Зорка» (Азербайджан)|Медаль «Залатая Зорка»]]

Гэта няпоўны спіс вядомых Нацыянальных герояў Азербайджана.

## Спасылкі 
* Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları 
* Milli Qəhrəmanlar: Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları 

Катэгорыя:Нацыянальны герой Азербайджана 
Катэгорыя:Спісы
Старамесцкая плошча

**Старамесцкая плошча** ( - Старагародская плошча) — старадаўняя плошча Прагі, размешчаная ў гістарычным цэнтры горада (Старэ-Места). Яе плошча складае каля 15 тыс. кв. м. Плошча акружана гарадскімі дамамі з фасадамі розных архітэктурных стыляў: гатычнага, рэнесансу, барока, ракако.

Гэта месца вядома яшчэ з XII стагоддзя, у той час плошча была вялікім рынкам, які стаяў на скрыжаванні еўрапейскіх гандлёвых шляхоў. У XIII стагоддзі плошча стала называцца Старым рынкам, а з XIV стагоддзя — Старамесцкі рынак. У XVIII стагоддзі плошча змяніла некалькі назваў — Старамесцкі пляц, Вялікая Старамесцкая плошча, Вялікая плошча. У 1895 годзе плошча атрымала сённяшнюю афіцыйную назву.

Па плошчы праходзілі каралеўскія каранацыйныя працэсіі, якія пасля рухаліся ў Пражскі Град. Акрамя ўрачыстых падзей, на плошчы здараліся і трагедыі. У 1422 тут адбыліся сутыкненні, выкліканыя пакараннем смерцю правадыра пражскіх маламаёмасных Яна Жэліўскага, у 1437 годзе тут быў пакараны смерцю апошні гусіцкі гетман Ян Рогач са сваімі набліжанымі. 21 чэрвеня 1621 года на Старамесцкай плошчы прынялі смерць 27 удзельнікаў Ставаўскага супраціўлення супраць дынастыі Габсбургаў. У іх гонар на тратуары каля галоўнай ратушы, змясцілі 27 крыжоў, з сімваламі мяча і калючай кароны.

У XIV стагоддзі на плошчы была пабудавана гарадская ратуша, а ў 1410 годзе на ратушы быў усталяваны астранамічны гадзіннік — Пражскія куранты. З 1365 года побач з плошчай стаў будавацца Тынскі храм. У 1591 годзе ў паўночнай частцы плошчы быў пабудаваны фантан Кроцынава Кашна, а ў 1650 годзе, у гонар вызвалення Прагі ад шведаў, тут быў пастаўлены Марыянскі слуп, які прастаяў да 1918 года. На месцы слупа сёння знаходзіцца мемарыяльная таблічка, а на бруку пасярод плошчы знаходзіцца паўдзённая адзнака — месца, куды падала цень ад Марыянскага слупа апоўдні сонечнага дня. Ад гэтага пункта ў мінулым ішоў адлік Пражскага часу. У канцы XIX стагоддзя плошча пашыраецца за кошт знесеных пабудоў. У 1915 годзе быў усталяваны помнік нацыянальнаму герою Чэхіі Яну Гусу. У 60-х гадах XX стагоддзя плошча стала пешаходнай зонай.

## Славутасці плошчы 
* Старамесцкая ратуша з астранамічным гадзіннікам
* Касцёл Святога Мікалая
* Помнік Яну Гусу
* Тынскі храм
* Калона ў гонар Маці Божай

## Спасылкі 

Катэгорыя:Старэ-Места
Катэгорыя:Месцы пакаранняў смерцю
Катэгорыя:Нацыянальныя помнікі культуры Чэхіі
Катэгорыя:Плошчы Прагі
Муцыа Атэндала

**Муцыа Атэндала** () па мянушцы **«Сфорца»** ( — «Моцны»;  — ) — італьянскі кандацьер, заснавальнік дынастыі Сфорца.

## Біяграфія 
left|200px|thumb|Муцыа Атэндала на выяве XV стагоддзя

Нарадзіўся ў паселішчы Каціньёла (Раманья) у заможнай сям’і Атэндала, быў хрышчоны імем Джакама. «Муцыа» — памяншальнае ад . Бацькі — *Джавані Атэндала* і *Эліза дэі Петрацыні*.

Ва ўзросце 15 гадоў далучыўся да атрада кандацьера Бальдрына да Пенікале. Паводле легенды салдаты, якія праходзілі міма, паклікалі яго з сабой, Муцыа кінуў сякеру і загадаў: калі ён захрасне ў дрэве, то юнак пойдзе з салдатамі, калі зваліцца на зямлю, тое застанецца. Гэта гісторыя стала сямейнай легендай: калі герцаг Франчэска Сфорца паказваў свой міланскі замак, ён прыгаворваў, хітра паглядаючы вакол, што ўсяму гэтаму яны абавязаны сякеры, якая захрасла ў дрэве.

Наступныя 15 гадоў Муцыа праслужыў з кандацьерам Альберыка да Барбіяна ў кампаніі Святога Георгія (кандотэ), менавіта тады заслужыў сваю мянушку «Моцны». І заслужана: ён быў вельмі сільны фізічна, мог сагнуць падкову і ўскочыць у сядло ў поўным узбраенні.

Са сваімі людзьмі служыў Джану Галеаца Вісконці, але з-за паклёпу быў вымушаны бегчы з Мілана. Паступіў на службу Фларэнцыі. Служыў Ферары і Рыму. Папа перадаў яму ў асабістае валоданне родны горад — Каціньёлу.

Паступіў на службу да Уладзіслава Неапалітанскага, які выхоўваў узятага ў закладнікі сына Муцыа *Франчэска* разам з прынцамі. Кароль падарыў хлопчыку некалькі гарадоў і зрабіў яго графам Трыкарыка. Новая каралева Джаванна II Неапалітанская, стаўшы кіраўніцай пасля смерці брата, адрознівалася няўстрыманасцю ў асабістым жыцці. Па намове аднаго з яе раўнівых фаварытаў па прозвішчы Алопа, Сфорцы быў арыштаваны і правёў у няволі 4 месяцы. Затым у пошуках ваеннай падтрымкі Алопа вызваліў Сфорцу і выдаў за яго сваю сястру. Праз некаторы час каралева выйшла замуж, і Алопа, яе фаварыт, паў, амаль захапляючы за сабой Муцыа.

У наступныя гады змагаўся з кандацьерамі Брача і Тартальям. Быў прыхільнікам Людовіка Анжуйскага ў яго барацьбе з каралевай Джаваннай. Падчас адной з бітваў з Брача патануў пры фарсіраванні ракі Пескары.

Справа бацькі працягнуў яго сын Франчэска.

## Шлюб і дзеці 
Палюбоўніца па імі Лючыя Трэгані (Лючыя дзі Тэрцана) нарадзіла яму прынамсі семярых дзяцей (у тым ліку Франчэска і Алесандра Сфорцаў), але перад жаніцьбай Муцыа выдаў яе замуж за свайго афіцэра. У 1409 годзе ажаніўся з Антоніяй, сястрой графа Салімбені, кіраўніка Картоны. Законная жонка нарадзіла яму сына *Босіа*, які быў забіты маладым, але пакінуў нашчадства ад спадчынніцы графаў Санта Ф’ёра ў Таскане Сесіліі Альдабрандэскі. Нашчадкі Босіа кіравалі ў Таскане да сярэдзіны XVII стагоддзя, перажыўшы ўсе астатнія галіны дому Сфорца. Другой жонкай Муцыа стала сястра Пандульфа Алопа, па імі Катэла (Кацярына), якая нарадзіла двух дзяцей. Трэці шлюб — з Марыяй, удавой Людовіка II Арагонскага і графа Чэлана, якая нарадзіла Габрыэля, у будучыні манаха.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кандацьеры
Катэгорыя:Сфорца
Лунёва

**Лунёва**, **Лунёўскае**, **Лінова** — возера на мяжы Ганцавіцкага і Івацэвіцкага раёнаў Брэсцкай вобласці, за 30 км на паўднёвы захад ад горада Ганцавічы, за 50 км на паўднёвы ўсход ад горада Івацэвічы, за 5,5 км на паўднёвы захад ад аграгарадка Раздзялавічы, ля ўрочышча Лунёва. Адносіцца да басейну ракі Бобрык 1.

Плошча паверхні 0,1 км², даўжыня 0,4 км, шырыня 0,4 км. Даўжыня берагавой лініі 1,2 км.

Возера акружана вялікай, большай часткай забалочанай поймай, якая парасла водна-балотнай расліннасцю і хмызняком. Зарастае ўмерана. На паўднёвым захадзе выцякае рака Запруда.

У возеры водзяцца акунь, плотка, шчупак, лінь, карась і іншыя віды рыб.

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-125. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1986 г. 
* Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Ганцавіцкага раёна
Катэгорыя:Азёры Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Палонка

Назву **Пало́нка** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Палонка — вёска ў Баранавіцкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Палонка — вёска ў Свіслацкім раёне
### Украіна 
* Валынская вобласць:
** Палонка — вёска ў Луцкім раёне
## Рэкі 
* Палонка — рака ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Немайцянка
* Палонка — назва ракі Пікарэц у верхнім цячэнні.
Страчаны музей

[right|thumb|200px|Карціна [Лукас Кранах Старэйшы|Лукаса Кранаха Старэйшага «Мадонна з дзіцём» («Глагоўская»), страчаная ў 1945 годзе (сабрана савецкай арміяй)]]
**Страчаны музей** () — вэб-сайт, які 14 мая 2010 года адчыніла прыватная маркетынгавая кампанія з дапамогай Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы і Упраўлення горада Варшавы для папулярызацыі тэмы ваенных стратаў у культуры.

На старонцы можна пабачыць здымкі 47 найбольш вядомых карцін, страчаных польскімі прыватнымі асобамі або арганізацыямі за ваенным часам, разам з іх апісаннем. Старонка пакуль працуе толькі ў польскай моўнай версіі.

## Літаратура 
* *Wirtualne muzeum dzieł utraconych* // *Wprost* z 17-23 maja 2010, Nr 21, ISSN 0209-1747, s. 93. 

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2010 годзе
Катэгорыя:Музеі Варшавы
Катэгорыя:Культура Польшчы
Катэгорыя:З’явіліся ў 2010 годзе
Катэгорыя:2010 год у Варшаве
Асмол

**Асмол** — возера ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, за 11 км на поўдзень ад горада Ганцавічы, за 3 км на поўнач ад вёскі Люсіна. Адносіцца да басейну ракі Цна.

Даўжыня возера 0,15 км, шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 0,4 км. Бяссцёкавае.

За 0,5 км на захад знаходзіцца возера Чырвонае.

## Літаратура 
* Ліст карты N-35-126-1

Катэгорыя:Азёры Ганцавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Цны (прыток Прыпяці)
Жалезніца

Назву **Жалезніца** маюць:

*  — род раслін сямейства Ясноткавыя.

## Тапонім 
* Жалезніца — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці.
* Жалезніца — прыпыначны пункт Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі
* Жалезніца — рака ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці.
Жалезніца (Баранавіцкі раён)

**Жале́зніца** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчана за 30 км на паўночны захад ад Баранавічаў, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Мордычы на лініі Баранавічы — Ліда.

## Гісторыя 
Вядома з 1471 года як маёнтак, які належаў Кезгайлам, з 1554 года Хадкевічам. У XVII стагоддзі ўласнасць Камароўскіх, потым Кашыцаў.

З 1793 года ў складзе Расійскай імперыі.

У 1839 годзе была пабудавана драўляная Пакроўская царква. У 1879 годзе праваслаўны прыход налічваў каля 2600 прыхаджан, царква мела каля 100 дзес. зямлін, у тым ліку ворыва 65 дзесяцін, сенажаці 10 дзесяцін, лесу 10 дзесяцін; дзейнічалі капліца, вінакурны завод. У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, дзейнічалі царква і царкоўна-прыходская школа.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне Навагрудскага павета.

З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 5 землякоў.

Да 17 лютага 1975 года вёска ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета, да 6 жніўня 1979 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета, да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 2 двары, 22 жыхары (1897)
* 4 двары, 24 жыхары (1909)
* 14 двароў, 119 жыхароў (1921)
* 187 жыхароў (1939)
* 84 жыхары (1959)
* 16 двароў, 26 жыхароў (1998)
* 12 гаспадарак, 25 жыхароў (2005)

## Памятныя мясціны 
* Капліца-пахавальня Вольскіх

### Страчаная спадчына 
* Свята-Пакроўская царква
* Сядзібна-паркавы комплекс Вольскіх

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Антон Нябаба

**Анто́н Няба́ба** — адзін з кіраўнікоў казацка-сялянскіх атрадаў на тэрыторыі Беларусі падчас антыфеадальнай вайны 1648—1651 гадоў. Родам з горада Карастышаў Кіеўскага ваяводства (цяпер у Жытомірскай вобласці ва Украіне). Летам 1648 года дзейнічаў на тэрыторыі ўздоўж ракі Прыпяць, граміў маёнткі шляхты і каталіцкага духавенства. У верасні 1648 года далучыўся да паўстання гараджан Пінска, разам з імі 5—9 кастрычніка 1648 года абараняў горад ад войска Вялікага Княства Літоўскага на чале са стражнікам ВКЛ Рыгорам Мірскім. Далейшы лёс невядомы.

## У мастацтве 
У гонар Антона Нябабы названа вядомая балада М. Танка

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Карастышыве
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання Хмяльніцкага
Катэгорыя:Постаці Вялікага Княства Літоўскага
Нарвежская літаратура

thumb|220px|«Allmanach paa det aar efter Jesu Christi Fødsel 1644» — першая друкаваная кніга, выдадзеная ў Нарвегіі
**Нарвежская літаратура** — літаратура на нарвежскай мове, альбо напісаная нарвежскімі аўтарамі (на букмале і нованарвежскай мовах).

Гісторыя нарвежскай літаратуры ўзыходзіць да часоў паганскай эдычнай і скальдычнай паэзіі IX—X стагоддзяў. Да найбольш значных помнікаў дахрысціянскай нарвежскай літаратуры і пісьменнасці адносяцца рунічныя надпісы на камянёх, напісаныя на старажытнаскандынаўскай мове і якія выкарыстоўваліся ў паганскіх набажэнствах. Найстаражытнейшыя скандынаўскія літаратурныя помнікі «Малодшая Эда» і «Старэйшая Эда» ў роўнай ступені маюць дачыненне да гісторыі нарвежскай, ісландскай і дацкай літаратуры.

У перыяд з XIV па XIX стагоддзі ў літаратуры Нарвегіі быў гэтак званы цёмны перыяд. Народжаныя ў Нарвегіі пісьменнікі, як Людвіг Хольберг і Даратэя Энгельбрэтсдатэр, зрабілі ўнёсак у літаратуру Даніі і іншых сумежных краін. З праявай нацыяналізму і барацьбы за незалежнасць у пачатку XIX стагоддзя ў нарвежскай літаратуры абазначыўся новы перыяд. Драматург Генрык Вергелан з'яўляўся найбольш значнай фігурай гэтага этапу, а працы Генрыка Ібсена дазволілі літаратуры Нарвегіі заняць годнае месца ў заходнееўрапейскай літаратуры. У XX стагоддзі найбольш значнымі прадстаўнікамі літаратуры Нарвегіі былі два нобелеўскіх лаўрэаты — Кнут Гамсун і Сігрыд Унсет.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Нарвежская літаратура. Nordic FAQ


Катэгорыя:Літаратура паводле моў
Карастышыў

**Карастышаў**, ці **Карастышыў** () — горад у Жытомірскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны, адміністрацыйны цэнтр Карастышыўскай гарадской грамады.

Горад размешчаны на рацэ Цецераў, за 28 км ад Жытоміра.

## Гісторыя 
Першы пісьмовы ўспамін пра горад адносіцца да 1499 года, калі вялікі князь літоўскі Аляксандр падарыў паселішча баярыну Кміту Аляксандравічу. З 1565 года Карастышаў пераходзіць ва ўласнасць сям'і Алізараў і становіцца цэнтрам іх зямельных уладанняў. У пачатку XVII стагоддзя ў горадзе будуюцца замак і касцёл. У 1634 годзе пракладзены драўляны мост цераз Цецераў.

У 1779 годзе Карастышаў атрымаў Магдэбургскае права і дазвол на правядзенне 7 кірмашоў на год. У 1793 годзе Карастышаўскія землі ўвайшлі ў склад Расійскай імперыі.

З 1866 года Карастышаў — валасны цэнтр Радамыслеўскага павета Кіеўскай губерні.

У другой палове XIX стагоддзя тут пачалі працаваць папяровая і запалкавая фабрыкі, вінакураны завод, бровар і гута. Пабудаваны каменны мост цераз Цецераў.

У 1873 годзе з Кіева ў Карастышаў пераведзена адна з першых ва Украіне настаўніцкіх семінарый.

1883 год — заснавана метэаралагічная станцыя.

## Эканоміка 
Карастышаў — адзін з самых вядомых на тэрыторыі Украіны і за яе межамі цэнтраў граніта-здабыўной і апрацоўчай прамысловасці. Раней у горадзе і яго ваколіцах здабывалі граніт, асноўны колер якога абумоўлены колерам палявога шпату — шэрага. Тут сустракаюцца лабрадарыт, габра, шэры граніт. Цяпер карыстаюцца галоўным чынам прывазной сыравінай з Жытомірскага, Малынскага, Карасценскага і іншых раёнаў Жытомірскай вобласці, а таксама Кіраваградскай, Мікалаеўскай, Днепрапятроўскай абласцей. У горадзе працуе некалькі соцень прыватных прадпрыемстваў па апрацоўцы граніту, вырабы якіх вядомыя па ўсёй Украіне.

## Культура і адукацыя 
У наш час у Карастышаве працуюць 6 школ, сярод якіх адна школа-інтэрнат, Карастышаўскі педагагічны каледж імя І. Я. Франко, Карастышаўскі аграрны ліцэй.

## Вядомыя асобы 
* Антон Нябаба

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскага раёна
Катэгорыя:Гарады Жытомірскай вобласці
Івашка Яцкевіч Уладыка

**Івашка Яцкевіч Улады́ка** (XV ст. — пасля 1504) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат. Пісар гаспадарскі. Цівун віленскі (зг. 1496), дзяржаўца маркаўскі (зг. 1496).

У літаратуры даюцца розныя варыянты імя па бацьку — **Яськавіч**, **Ясковіч**, **Яцкавіч** і іншыя.

Вядомы з 1483 года як пісар Канцылярыі вялікага князя Казіміра, падпісваўся «Ивашко Яцкевич Владыка, писарь». Потым служыў у Канцылярыі і пры вялікім князю Аляксандры. У лістападзе—снежні 1492 года «писарь Иван Владычка Яцкович» удзельнічаў у вялікалітоўскім пасольстве ў Маскву, якое паведамляла пра заняцце бацькоўскага стальца вялікім князем Аляксандрам і перадавала скаргі на памежныя крыўды маскоўскіх падданых. Тады Івашку Уладыку было даручана весці перамовы з дзякам .

Таксама вядома прыходна-расходная кніга «писаря господарского Ивашки Яцковича» на збор гаспадарскай даніны з Задзвінскіх воласцей і расход гэтых грошай, скончаная 21 сакавіка 1496 года. Паводле Юзафа Вольфа, апошняя згадка Івашкі Уладыкі тычыцца 1499—1500 гадоў, Аляксандра Груша адзначае, што Івашка не жыў ужо ў ліпені 1499 года, таксама вядомы прывілей вялікага князя Аляксандра ад 22 снежня 1500 года пану Андрэю Дрожчы на Рымавідаўскі дварэц па Івашку Уладыку як нябожчыку. Аднак «Яцкевич Иван Владычко» згаданы сярод паслоў яшчэ ў 1504 годзе.

Атрымаў ад гаспадара Рымавідаўскі («Римовидовский») дварэц у Поразаве Ваўкавыскага павета. Большасць астатніх яго ўладанняў было ў Маркаўскім, Менскім і Лагойскім паветах — людзі на рацэ Волме ў сяле «Завидчичи», купленыя ў князя Сямёна Чартарыйскага ў 1493 годзе сяло Сялец і палова Калодзезяў, купленае сяльцо Прылеп, двор «Гоголица» з людзьмі на рацэ Качыне. У 1493 годзе прадаў двор Гаголіца з людзьмі і сенажацямі на рацэ Качыне, у тым ліку набытымі ў менскіх мяшчан і іншых асоб, пісару гаспадарскаму Федку Рыгоравічу.

Быў жанаты з княжной Марыяй, дачкой князя Васіля Збаражскага. Пра іх нашчадкаў Юзаф Вольф нічога не паведамляе. Вядома дачка Ганна, да 1512 года была ўжо ў шлюбе з князем Васілём Іванавічам Саламярэцкім.

Сярод пісараў гаспадарскіх двое мелі мянушку або прыдомак «Уладыка» — Федка, сучаснік, і Аляксандр, у сярэдзіне XVI ст., — магчыма, сваякі або нашчадкі Івашкі Уладыкі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Попова-Яцкевич Е. Г.* Польская шляхта в России: род Яцкевичей герба «Gozdawa» // Поляки в России: XVII—XX вв. Материалы международной научной конференции. — Краснодар: Кубан. гос. ун-т, 2003. — 340 с. — С. 86-94.

Катэгорыя:Пісары гаспадарскія
Івашка Яцкевіч
Катэгорыя:Цівуны віленскія
Катэгорыя:Старосты маркаўскія
Навінкі

Назву **Наві́нкі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Навінкі — вёска ў Баранавіцкім раёне
* Віцебская вобласць:
** Навінкі — хутар у Глыбоцкім раёне
** Навінкі — вёска ў Пастаўскім раёне
* Гомельская вобласць:
** Навінкі — вёска ў Калінкавіцкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Навінкі — вёска ў Іўеўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Навінкі — вёска ў Валожынскім раёне
** Навінкі — пасёлак у Капыльскім раёне
** Навінкі — былы пасёлак у Мінскім раёне. Цяпер у складзе Мінска
** Навінкі — вёска ў Слуцкім раёне
** Навінкі — вёска ў Салігорскім раёне

## Іншыя значэнні 
* Навінкі — размоўная назва Рэспубліканскага навукова-практычнага цэнтра псіхічнага здароўя
Нагорная (Баранавіцкі раён)

**Наго́рная** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчана за 33 км на поўнач ад Баранавічаў, за 15 км ад чыгуначнай станцыі Мордзічы на лініі Баранавічы — Ліда.

## Гісторыя 
У 1897 годзе ў Ястрамбельскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, працаваў хлебазапасны магазін.

У пачатку XX стагоддзя 12 двароў, 90 жыхароў.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Чэрніхаўскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 5 аднавяскоўцаў.

Да 14 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Душкавецкага сельсавета, да 1970 года — у склад Гірмантаўскага сельсавета, да 6 жніўня 1979 года — у склад Зялёнаўскага сельсавета, да 26 чэрвеня 2013 года — у склад Гірмантаўскага сельсавета.

## Інфраструктура 
* Сядзіба калгаса
* Майстэрні па рамонце сельскагаспадарчай тэхнікі
* Ветэрынарны ўчастак
* Пачатковая школа
* Клуб
* Бібліятэка
* Магазін
* Фельчарска-акушэрскі пункт
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам

## Насельніцтва 
* 9 двароў, 78 жыхароў (1897)
* 41 дом, 248 жыхароў (1921)
* 80 жыхароў (1939)
* 135 жыхароў (1959)
* 143 жыхары (1970)
* 47 двароў, 110 жыхароў (1998)
* 41 гаспадарка, 108 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Канстанцін Пятровіч Феакцістаў

**Канстанцін Пятровіч Феакцістаў** (, Варонеж, РСФСР — , Масква) — савецкі касманаўт. Герой Савецкага Саюза (1964). Лётчык-касманаўт СССР (1964). Член-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі астранаўтыкі (1969). Доктар тэхнічных навук (1967), прафесар (1969).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскае вышэйшае тэхнічнае вучылішча (1949). З 1964 года ў Цэнтры падрыхтоўкі касманаўтаў. 12-13.10.1964 з У. М. Камаровым і Б. Б. Ягоравым на першым шматмесным касмічным караблі «Узыход» (як навуковы супрацоўнік). У космасе правёў 1 суткі. У 1974-90 гг. намеснік генеральнага канструктара НВА «Энергія», з 1990 года ў МВТВ.

Залаты медаль К. Э. Цыялкоўскага АН СССР. Залаты медаль «Космас». Яго імем названы кратар на месяцы. Ленінская прэмія (1966). Дзяржаўная прэмія СССР (1976).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы на марках
Алімпійскі камітэт Літвы

**Алімпійскі камітэт Літвы** () — некамерцыйная арганізацыя, якая прадстаўляе літоўскіх атлетаў у Міжнародным алімпійскім камітэце. Заснавана ў 1918 годзе і афіцыйна прызнана МАК у 1919 годзе.

Штаб-кватэра камітэта размешчана ў горадзе Вільнюс на вуліцы Алімпячу.

## Гісторыя 
міні|злева|Рэзідэнцыя Нацыянальнага Алімпійскага камітэта Літвы
Камітэт быў створаны і прызнаны МАК у 1924 годзе. У тым жа годзе каманда Літвы ўжо ўдзельнічала на Гульнях у Парыжы.

Да ўваходжання ў склад СССР зборная Літвы ўдзельнічала на Летніх гульнях у Амстэрдаме і Зімовых гульнях у Санкт-Морыцы ў 1928 годзе.

З-за фінансавых цяжкасцяў краіна не змагла адправіць сваіх спартсменаў на Гульні 1932 года ў Лос-Анджэлесе. А на Алімпіяду 1936 года зборная Літвы не была запрошана з-за палітычных канфліктаў з нацысцкай Германіяй, якая праводзіла гэтыя Гульні.

Наступныя Алімпійскія гульні, у якіх каманда Літвы ўдзельнічала як незалежная дзяржава, адбыліся толькі ў 1992 годзе ў Барселоне.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Алімпійскага камітэта Літвы 

Літва
Катэгорыя:Літва на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Спорт у Літве
Катэгорыя:Спартыўныя арганізацыі Літвы
Дзяляцічы

**Дзяля́цічы** (, ) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Любчанскага сельсавета. Знаходзяцца на левым беразе Нёмана за 30 км да паўночнага захаду ад Навагрудка, за 55 км ад чыгуначнай станцыі Наваельня; на шашы Любча — Уселюб. Насельніцтва 213 чал. (2008).

## Гісторыя 
Дзяляцічы адзін з даўніх цэнтраў гістарычнай Навагрудчыны. Упершыню ўспамінаецца пад 1361 годам у «Хроніцы» Віганда як велікакняжацкі двор з воласцю на левым беразе Нёмана, «на Русі» на поўнач ад Навагрудка («transeunt in Russyam in terram Delitcz»). У Wegebericht за 1385 год Дзяляцічы таксама ўспамінаюцца як велікакняжацкі двор у Наваградскай зямлі («Dolletitsch des koninges hoff im lande czu Nowgarthen»). У 1428 годзе вялікі князь Вітаўт перадаў Дзяляцічы сваёй жонцы Юліяніі.

З XVII ст. Дзяляцічы ў ліку радзівілаўскіх уладанняў, на карце Т. Макоўскага (1613) пазначаны як мястэчка. У першай палове XVII ст. у Дзяляціцкім двары быў кальвінісцкі збор, млын, бровар, карчма, агароды, сад і стаў. Станам на 1652 год у мястэчку быў рынак, тры вуліцы (Наваградская, Уселюбская і Віленская) і царква.
 
Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Дзяляцічы ў складзе Любчанскай воласці Навагрудскага павета Расійскай імперыі. Станам на 1869 год у мястэчку пяць вуліц — Наваградская, Уселюбская, Віленская, Любчанская і Юрыдыка. У 1870-я гады ў мястэчку царква, школа, млын і 2 крамы. Станам на 1897 год — 2 царквы, 2 школы, крама, карчма, 2 млыны.

Падчас 1-й сусветную вайны з 1915 года Дзяляцічы акупаваны нямецкімі войскамі, у 1918—1920 гадах мястэчка пачаргова займалі палякі і бальшавікі. Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) Дзяляцічы ў складзе Польшчы. З 1939 года — вёска ў БССР. У 1940—1954 гадах цэнтр Дзяляціцкага сельсавета. Да 18 верасня 1989 года вёска ўваходзіла ў склад Вераскоўскага сельсавета.

Станам на 2014 год у Дзяляцічах працуе школа.

## Дэмаграфія 
* 1652—101 двор, у т.л. 19 на рынку, 82 на трох вуліцах; у мястэчку жылі толькі хрысціяне;
* 1859 — 75 двароў;
* 1875—770 чал. (71 двор);
* 1897—1509 чал. (229 двароў);
* 1971—895 чал.;
* 1993—393 чал.;
* 2008—213 чал.

## Славутасці 
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (1876) — 
* Курган (X – XIII стагоддзі), за 4 км на захад ад вёскі — 
* Сінагога
* Яўрэйскія могілкі

### Страчаная спадчына 
* Кальвінісцкі збор
* Фальварак Дубы Бярнацкія

## Вядомыя асобы 
* Якаў Якаўлевіч Зайко (1940—2014) — украінскі грамадска-палітычны дзеяч, журналіст і пісьменiк. Герой Украiны.
* Міхаіл Іванавіч Бушма (нар. 1951) — беларускі ўрач-фармаколаг. Доктар медыцынскіх навук (1991), прафесар (2003).

## Літаратура 
* Delatycze //  S. 950.
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Любчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Камароў

**Камароў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Сідаравіч Камароў, беларускі навуковец у галіне тэхналогіі матэрыялаў
* Аляксандр Сяргеевіч Камароў (1945—2015) — матэматык, доктар біялагічных навук, прафесар.
* Аляксандр Фадзеевіч Камароў (нар. 1948) — беларускі фізік (фізіка кандэнсаванага стану). Доктар фізіка-матэматычных навук (2005).
* Васіль Іванавіч Камароў (серыйны забойца).
* Георгій Восіпавіч Камароў, Герой Савецкага Саюза
* Дзмітрый Іванавіч Камароў, савецкі жывапісец
* Ігар Анатольевіч Камароў, расійскі дзяржаўны дзеяч
* Леў Іванавіч Камароў, беларускі фізік-тэарэтык
* Мікалай Паўлавіч Камароў, савецкі дзяржаўны дзеяч
* 
* Фадзей Фадзеевіч Камароў, беларускі фізік

## Гл. таксама 
* Камарова
Бернарда Бемба

**Бернарда Бемба** (1433—1519) — італьянскі гуманіст, бацька П’етра Бемба, выдатны венецыянскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Належаў да старажытнага патрыцыянскага роду. Займаў бачныя пасады ў Венецыянскай рэспубліцы. Двойчы быў венецыянскім паслом у Фларэнцыі — у 1474-76 і ў 1478-80 гадах.

Пачаў сваю адукацыю ў Венецыі ў выкладчыка-авераіста са школы Рыяльта. У 1450 годзе, у 17-гадовым узросце, адправіўся вучыцца ў Вічэнцу, дзе пачаў калекцыянаваць манускрыпты. Затым ён пераехаў у Падую, дзе атрымаў сваю першую ўніверсітэцкую ступень у 1455 годзе. У тым жа годзе ён быў уключаны ў венецыянскую дэлегацыю, адпраўленую ў Рым павіншаваць Калікста III з яго ўзыходжаннем на папскі прастол. Бернарда працягнуў сваё вывучэнне грамадзянскай юрыспрудэнцыі і тэалогіі ў Падуі, працягваючы калекцыянаваць рукапісы. На палях аднаго з іх захавалася яго пазнака аб тым, як ён закаханы ў дзяўчыну па імі Фісба. Меркавана, ён меў на ўвазе Магдалену, якая нарадзіла яму сына Барталамеа ў 1457 годзе. Барталамеа пасяліў гэтага пазашлюбнага дзіця ў сваім доме і адносіўся да яго гэтак жа, як і да наступных законных дзяцей — П'етра, Антоніі і Карла.

У 1458 годзе, быўшы ў Фларэнцыі, ён закахаўся ў іншую  дзяўчыну, але ў 1462 годзе ён ажаніўся з прадстаўніцай знатнага венецыянскага роду Маразіні на імя Алена. Існуе здагадка, што яна была яго ўжо другой жонкай — магчыма, да гэтага ён ужо быў жанаты з дамай з роду Марчэла, якая памерла неўзабаве па вяселлі.

Быўшы падэстай Равены, у 1483 годзе замовіў П’етра Ламбарда будаўніцтва Грабніцы Дантэ. У канцы яго тэрміна на яго паступіла мноства скарг, якія паказваюць на яго несправядлівасць і парушэнне самастойнасці горада, у прыватнасці, патрабаванне рабочай сілы, парушэнне прывілею грамадзянства, царкоўнага прытулку і да т.п.

## Адносіны з Джынеўрай Бенчы 
: *Асноўны артыкул: Джынеўра Бенчы*
Быўшы паслом у Фларэнцыі Бемба закахаўся ў юную Джынеўру Бенчы і, стаўшы яе платанічным прыхільнікам, замовіў у Леанарда да Вінчы яе партрэт. Іх адносіны апеты ў 10 лацінскіх элегіях Крыстафора Ландзіна і Алесандра Брачэсі, якія напісалі іх па заказу Бемба.

## Літаратура 
* Giannetto, Nella. Bernardo Bembo, umanista e politico veneziano / Nella Giannetto L.S. Olschki, Firenze : 1985

Катэгорыя:Рэнесансныя гуманісты
Чырвонае (возера, Ганцавіцкі раён)

**Чырво́нае** — возера ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, за 11 км на поўдзень ад горада Ганцавічы, за 0,2 км на паўночны захад ад аграгарадка Люсіна. Адносіцца да басейна ракі Цна.

Плошча паверхні 0,094 км², даўжыня 0,4 км, шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 1,2 км. Возера бяссцёкавае. Берагі нізкія, параслі лесам і хмызняком, часткова забалочаныя. Дно пясчанае, выслана глеем і сапрапелем. Зарастае ўмерана.

У возеры водзяцца шчупак, лінь, карась, акунь і іншыя віды рыб.

За 0,5 км на ўсход знаходзіцца возера Асмол.

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-125 
* Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Ганцавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Цны (прыток Прыпяці)
Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Божага на Вінаградах

thumb|Інтэр’ер храма
**Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Божага на Вінаградах** () — каталіцкі храм у Празе ў раёне Вінаграды на плошчы Іржы з Подэбрадаў. Храм размяшчаецца ў раёне Прага 3, побач са станцыяй метро Іржыга з Подэбрад.

Хілары Фрэнч у сваёй кнізе «Гісторыя архітэктуры» ўнесла Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Божага ў спіс васьмі грандыёзных збудаванняў у гісторыі чалавецтва.

## Гісторыя 
Быў пабудаваны з 1928 па 1932 гады архітэктарам Ёжэ Плечнікам. Плечнік вучыўся ў Вене ў Ота Вагнера, і ў яго тварэнні ўвасобіліся многія эстэтычныя прынцыпы архітэктуры мадэрну.

## Архітэктура 
Храм з’яўляецца вельмі нетыповым для будынкаў такога роду, бо пабудаваны ў вельмі арыгінальным архітэктурным стылі. Будынку ўласцівая прастата формаў і кампазіцыі. Царква ўяўляе сабой прамавугольны зальны храм базілікальнага тыпу з клерэсторыем. Усходні бок будынка ўвянчаны масіўнай вежай ва ўсю шырыню, якая ўзвышаецца над забудовай раёна. У вежы знаходзіцца гіганцкі гадзіннік у выглядзе акна-ружы. Над гадзіннікам знаходзіцца званіца, да якой вядзе доўгі зігзагападобны пандус. Вокны размяшчаюцца ў верхняй частцы сцен. Сцены нахілены ўнутр. Фасад упрыгожаны цаглянымі выступамі.

### Інтэр’ер 
Інтэр’ер храма функцыянальны, але пры гэтым вытанчаны і ўрачысты. Плоскасць сцен падкрэслена пілястрамі. Уздоўж сцен размяшчаюцца драўляныя статуі чэшскіх святых, а пасярэдзіне алтарнай сцяны ўзвышаецца манументальная статуя Хрыста, тварэнне Д. Песана.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Чэхіі
Катэгорыя:Нацыянальныя помнікі культуры Чэхіі
Катэгорыя:Храмы Прагі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1932 годзе
Катэгорыя:1932 год у Празе
Слабажаны

**Слабажа́ны** (, ; да 30 ліпеня 1964 года **Боўдзілаўцы**) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 40 км на поўнач ад Баранавічаў, за 16 км ад чыгуначнай станцыі Міцкевічы на лініі Баранавічы — Ліда.

## Назва 
На даваенных картах назва фігуруе як "Боўдзілаўцы" (*Бовдиловцы, Bowdziłowcy*), але на картах яшчэ ранейшых назва перададзеная як "Бойдиловцы" (1846), "Буидиловцы" (1848).

У балцкай антрапаніміі вядомая аснова *Baid-* (у прускіх імёнах *Bayde, Baydike*), антрапанімічны суфікс *-il-* (Вайні́лаўцы ад *Vainila*).

Ранейшыя варыянты назваў звычайна лічацца аўтэнтычнейшымі. Пазней назва (тыпу "Байдзі́лаўцы") магла скантамінавацца з блр. *боўдзіла* "недарэка", і гэта мела стаць прычынай замены на нейтральнае "Слабажаны".

## Гісторыя 
У 1798 годзе вёска называлася Боўдзілаўцы (згодна з не верыфікаваным паведамленнем у "Рускай Вікіпедыі"https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%8B), у Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 4 вяскоўцы.

Да 14 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Душкавецкага сельсавета.

30 ліпеня 1964 года вёска Боўдзілаўцы перайменавана ў Слабажаны.

Да 1970 года вёска ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета, да 6 жніўня 1979 года — у склад Зялёнаўскага сельсавета, да 26 чэрвеня 2013 года — у склад Гірмантаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 24 двары, 159 жыхароў (1909)
* 25 двароў, 165 жыхароў (1921)
* 124 жыхары (1970)
* 32 двароў, 32 жыхары (1998)
* 18 гаспадарак, 30 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Ліепайская вобласць

**Ліепайская вобласць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Латвійскай ССР, якая існавала ў 1952—1953 гадах.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Ліепая.

Ліепайская вобласць (нароўні з дзвюма іншымі абласцямі рэспублікі) была ўтворана 8 красавіка 1952 года падчас эксперыменту па ўвядзенні абласнога падзелу ўнутры саюзных рэспублік Прыбалтыкі. Ліепайская вобласць размяшчалася ў заходняй частцы Латвіі, прылягаючы да Балтыйскага мора. Год праз эксперымент быў прызнаны няўдалым і вобласць скасавалі (Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 25 красавіка 1953 года).

У склад вобласці ўваходзілі 2 гарады абласнога падпарадкавання (Ліепая і Вэнтспілс), а таксама 14 раёнаў: Айзпуцкі, Алсунгскі, Аўцкі, Вэнтспілскі, Дабэльскі, Дундажскі, Кандаўскі, Кулдыжскі, Ліепайскі, Прыекульскі, Салдускі, Скрундскі, Талсінскі і Тукумскі

Катэгорыя:Скасаваныя вобласці Латвійскай ССР
Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Карака

**Карака** — ветразевыя судны XIV—XVI стагоддзяў.

Упершыню з’явіліся ў Партугаліі. У XVI стагоддзі будавалі ў Англіі і Францыі, выкарыстоўваліся для перавозкі грузаў, баявых дзеянняў на моры. Мелі 3—4 мачты. Французскі каракі былі найбуйнейшымі, маглі мець 1200 чалавек экіпажа і салдат, мелі да 20 гармат.

## Літаратура 
* Alfred Dudszus, Ernest Henriot, Friedrich Krumrey: Das große Buch der Schiffstypen. transpress VEB Verlag für Verkehrswesen, Berlin 1987, ISBN 3-344-00161-2, S. 288.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тыпы ваенных караблёў
Скрунда

**Скру́нда** (, ) — невялікі горад у Курзэмэ на захадзе Латвіі, каля 3 тысяч жыхароў.

## Гісторыя 
Упершыню згаданы ў 1253 годзе, горад з 1996 года. Горад знаходзіцца на аўтатрасе А9 паміж гарадамі Салдус і Ліепая, у 35 км на поўдзень ад горада Кулдыга. У 1368 годзе філіял Тэўтонскага Ордэна пабудаваў у Скрундзе замак, які не захаваўся да цяперашняга часу.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Скрундскага края

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Катэгорыя:Скрундскі край