open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзмітрый Рыгоравіч Паўлаў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Дзмітрый Рыгоравіч Паўлаў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = Кавалерыя, танкавыя войскі, пяхота
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = { Style = "background: transparent"
 
}
{ Style = "background: transparent"
       
-
   
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Дзмі́трый Рыго́равіч Па́ўлаў** (; , в. Паўлава Калагрыўскага р-на, Кастрамская вобласць, Расія — ) — савецкі ваенны дзеяч, Герой Савецкага Саюза (1937), генерал арміі (1941).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1897 годзе.

У расійскай арміі з 1914 года, удзельнік Першай сусветнай вайны. У Чырвонай арміі з 1919 года, удзельнік грамадзянскай вайны.

Скончыў 24‑ю пяхотную Омскую імя III Камуністычнага Інтэрнацыянала школу каманднага састава (1922), Ваенную акадэмію РСЧА імя М. В. Фрунзэ (1928), акадэмічныя курсы пры Ваенна-тэхнічнай акадэміі РСЧА (1931).

У 1931—1933 гадах камандзір механізаванага палка ў Гомелі, у 1934—1936 — асобнай механізаванай брыгады ў Бабруйску. Член ЦВК БССР у 1935—1936 гадах.

Удзельнік вайны ў Іспаніі ў 1936—1937 гадах, камандзір танкавай брыгады.

З 1937 года начальнік Аўтабранятанкавага ўпраўлення РСЧА, арганізатар стварэння танка Т-34. Удзельнік савецка-японскага ўзброенага канфлікту на р. Халхін-Гол (Манголія) у 1939 годзе, савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гадоў.

3 7 чэрвеня 1940 года камандуючы войскамі Беларускай асобай ваеннай акругі (з 11 ліпеня 1940 года — Заходняя асобая ваенная акруга). Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР з 1940 года. Сумесна з камісіяй ЦК КП(б)‌Б распрацоўваў меры па павышэнні пільнасці і мабілізацыйнай гатоўнасці ў прыгранічных раёнах, прынятыя 17 мая 1941 года Бюро ЦК КП(б)‌Б. Аднак Іосіф Сталін забараніў іх ажыццявіць.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны з 22 чэрвеня да 2 ліпеня 1941 года камандуючы войскамі Заходняга фронту.

Пасля цяжкіх паражэнняў сваіх войск быў арыштаваны і Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР адхілены ад пасады. Абвінавачаны спачатку ў ваенным загаворы і дзяржаўнай здрадзе, потым — у халатнасці і невыкананні службовых абавязкаў. 22 ліпеня 1941 года прысуджаны да пакарання смерцю і расстраляны.

Рэабілітаваны 31 ліпеня 1957 года.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Расстраляныя і пахаваныя на палігоне «Камунарка»
Катэгорыя:Члены ЦВК БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Савецкія ваенныя спецыялісты ў Іспаніі
Катэгорыя:Ваеннапалонныя Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Афіцэры Расійскай імперыі
Пампейская сцэна

**«Пампейская сцэна»** (, ці «Паўдзённы адпачынак») — карціна англійскага мастака Лоўрэнса Альма-Тадэмы, напісаная ў 1868 годзе.

«Пампейская сцэна» паказвае становішча Старажытнай Грэцыі, якую мастак скрупулёзна аднаўляе па вядомых яму археалагічным раскопкам сярэдзіны XIX стагоддзя. На стале, на пярэднім плане, размешчаны два залатых кубка, сярэбраная статуэтка Афрадыты, хлеб, кветкі, вінаград, садавіна і чырвонафігурная амфара, якія ўтвараюць нейкае падабенства нацюрморта. На заднім плане двое мужчын — малады і стары — слухаюць як юная жанчына гуляе на падвойнай флейце. Стары засынае, тады як малады чалавек ацэньвальна сочыць за дзяўчынай. Яе профіль, фігура і адзенні ўзыходзяць да скульптур Фідзія. Выразны малюнак, насычаныя колеры і бездакорная манера малявання нагадваюць старажытнагрэчаскі вазапіс.

## Правенанс 
Карціна была паднесена ў дарунак музею Прада ў 1887 годзе Эрнеста Гамбартам (Ernesto Gambart), іспанскім консулам у Ніцы. У наш час яна выстаўлена ў зале 62b Прада. Інвентарны нумар — P03996.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Карціны Лоўрэнса Альма-Тадэмы
Катэгорыя:Карціны са збораў музея Прада
Аршанская рабочая арганізацыя (1898—1900)

**Аршанская рабочая арганізацыя**. Утворана ў асяроддзі рамесных рабочых у канцы 1898 г. пад уплывам агітацыі высланых з Віцебска сацыял-дэмакратаў. Мела стачачную касу і падпольную бібліятэку (каля 80 выданняў РСДРП, Бунда, беластоцкай «Групы рабочых рэвалюцыянераў», «Рабочай партыі палітычнага вызвалення Расіі» і інш). Пад уплывам яе агітацыі ў снежні 1898 г. на працягу 5 дзён баставалі 14 рамесных рабочых, якія дабіліся скарачэння рабочага дня да 13 гадзін. Вясною і летам 1900 г. адбыліся 4 эканамічныя забастоўкі ў рамесных майстэрнях — кравецкай, шавецкай, сталярнай і шапачнай. У красавіку 1900 г. у Оршы распаўсюджваліся першамайскія лістоўкі, у жніўні — палітычная адозва групы «Паўднёвы рабочы» (Екацярынаслаў), «Да ўсіх рабочых і работніц Расіі» (перадрукаваная ў № 1 газеты «Искра», 1900). 6 верасня 1900 г. арганізацыя разгромлена паліцыяй. У якасці абвінавачаных да следства прыцягнуты 22 чал.

## Літаратура 
* Біч, М. В. Аршанская рабочая арганізацыя 1898 — 1900 / М. В. Біч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М.В.Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. – С. 188. — ISBN 5-85700-074-2.
* Бич, М.О. Рабочее движение в Белоруссии в 1861 – 1904 гг. / АН БССР, Ин-т истории. — Мн.: Наука и техника, 1983. — 280 с. — С. 130 — 131.

Катэгорыя:Гісторыя Оршы
Часаслоў Фарнезэ

**«Часаслоў Фарнезэ»** (, ) — ілюмінаваны манускрыпт, створаны ў Рыме рэнесансным мастаком Джуліа Кловіа для кардынала Алесандра Фарнезэ. На стварэнне часаслова, паводле сведчання Вазары, мастака спатрэбілася 9 гадоў. Знаходзіўся ў неапалітанскім музеі, у 1903 г. набыты Дж. П. Морганам.

Манускрыпт з'яўляецца адным з апошніх узораў мастацтва кніжнай мініяцюры і, мабыць, самым вядомым творам падобнага роду ў эпоху Рэнесансу. Яго ўнікальнасць складаецца ў тым, што ён належыць ужо да маньерыстычнай эпохі, а не сярэднявечнай, і з'явіўся, у сутнасці, анахранізмам, створаным ужо пасля надыходу эпохі кнігадрукавання.

## Літаратура 
* Webster Smith. The Farnese Hours. 1976. ISBN 0807613908
* William M. Voelkle, Ivan Golub. The Farnese Hours with commentary

## Спасылкі 
* Поўная фотагалерэя
* CORSAIR catalog record
* Вазары пра Часаслоў, іт.мова 
* Факсімільнае прайграванне часаслова на skriptorium.at за € 6,800.00 
* Фота сярэбранага акладу часаслова, XVII-е стагоддзе

Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы Італіі
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Фарнезэ
Катэгорыя:Часасловы
Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы паводле алфавіта
Мадонна з пацеркамі

**«Мадонна з пацеркамі»** () — карціна іспанскага жывапісца Барталомэ Эстэбана Мурылья, напісаная ў 1650—1655 гадах і набытая Карлам IV для каралеўскага палаца Эскарыял у XVIII стагоддзі.

Барталомэ Мурыльё намаляваў Мадонну і Ісуса з ружоўнікам, традыцыйнымі каталіцкімі пацеркамі, малітве па якіх надавалася вялікае значэнне ў часы мастака. У гэтай карціне яшчэ прыкметныя рысы натуралізму, які пераважаў у працах прадстаўнікоў Севільскай школы ў першай палове XVII стагоддзя, аднак маляўнічая манера Мурыльё ўжо больш свабодная, чым у яго ранняй творчасці. Гэта свабодная манера асабліва моцна выяўляецца ў выяве вэлюму Дзевы Марыі. Мастак выкарыстоўвае яркае святло для вылучэння фігур на цёмным фоне і стварэння кантрасту паміж далікатнымі тонамі твару Багародзіцы і цела немаўля Хрыста і глыбокімі ценямі ў зморшчынах тканін.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Карціны 1655 года
Катэгорыя:Карціны са збораў музея Прада
Фарнезскі бык

**Фарне́зскі бык** — знакамітая мармуровая скульптурная група, якае адлюстроўвае пакаранне смерцю Дзіркі (ці Дзірцэі) братамі Амфіёнам і Зефам за жорсткае абыходжанне з іх маці Антыёпай. Браты прывязалі Дзірку да рогаў раз'юшанага быка, які разадраў яе. Створана грэчаскімі скульптарамі Апалоніям Тралескім і яго братам Таўрыскам.

Скульптура была выяўлена ў 1546 годзе ў тэрмах Каракалы і была рэстаўрыравана пад назіраннем Мікеланджэла. Пладамі гэтай рэстаўрацыі з'яўляюцца галава быка, уся Антыёпа, акрамя ног, верхняя частка Дзірцэі і большая частка фігур, якія ўяўляюць сыноў Антыёпы.

Дапоўненая копія скульптуры, якая ўвайшла ў гісторыю як «Фарнезскі бык», першапачаткова знаходзілася на востраве Родас, а затым была перавезена ў Рым, дзе захоўвалася на віле Фарнезэ. У наш час — у Археалагічным музеі Неапаля.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Скульптуры Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Фарнезэ
Яўген Віктаравіч Баркоўскі

**Яўген Віктаравіч Баркоўскі** () — беларускі біяхімік, доктар біялагічных навук (1987), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння школы з залатым медалём скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1969), дзе і застаўся працаваць. У 1998 годзе стажыраваўся ў ЗША. Навуковыя працы па малекулярных механізмах рэгуляцыі метабалічнага стану імунакампетэнтных клетак, тэарэтычным канфармацыйным аналізе бялкоў.

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2000, у сааўтарстве) — *за цыкл прац «Механізмы развіцця, метады і сродкі лячэння глаўкомы, катаракты, фотапашкоджанняў сятчаткі вока»*.

## Бібліяграфія 
* Биофизико-химические и биологические свойства фибриногена и продуктов фибриогенолиза. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата биологических наук. Минск. 1975. 18 с.
* Структурные основы специфичности альфа-томбина и механизмы его лимфоцит-опосредованных эффектов. Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора биологических наук. Минск. 1987. 34 с.
* Поверхностные явления. Адсорбция. Хроматография. Минск. 1996. 69 с.
* Неорганическая химия. Пособие-репетитор. Теоретические основы. Примеры решения типовых задач. Тесты для самоконтроля. Минск. 2008. 416 с.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
Катэгорыя:Біяхімікі Беларусі
Катэгорыя:Біяхімікі СССР
Свята-Мікалаеўская царква (Бабінічы)

**Бабініцкая Свята-Мікалаеўская царква** — страчаны праваслаўны храм у аграгарадку Бабінічы Віцебскага раёна.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1841 годзе ў рускім архітэктурным стылі ў в. Бабінічы. Твор народнага драўлянага дойлідства. Страчана ў 1930-х.

## Архітэктура 
Даўжыня з трох'яруснай званіцай 9½ сажня, найбольшая шырыня 4 2/3 сажня, вышыня малітоўнай залы 3 сажні, вышыня званіцы 6 сажняў. Храм вянчалі дзве галавы — адна на купале над малітоўнай залай, другая на званіцы. Фасады чляніліся 9 прамавугольнымі і 2 паўкруглымі вокнамі і 4 на васьмігранным барабане купала. Мастацка-дэкаратыўным акцэнтам інтэр'ера з'яўляўся іканастас даўжынёй 2 сажні 2 аршыны і вышынёй 3 сажні. Пры храме ў 1899 г. пабудавана аднакласная царкоўнапрыходская школа — драўляны абшыты цёсам і крыты жалезам будынак на 16 акон памерамі 10х4 сажні, вышынёй 2 сажні. Па архіўных звестках, у вёсцы была яшчэ адна драўляная Свята-Мікалаеўская царква і драўляны малітоўны дом (пабудаваны ў 1910 г.), дах якога быў упрыгожаны па цэнтры цыбульчатай галоўкай. Галоўка лунала і над званіцай.

## Літаратура 
* Кулагін, А. М. Страчаная архітэктурная спадчына / А. М. Кулагін // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ., 2004. — 772 с.: іл. — С. 714.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Храмы Святога Мікалая
Катэгорыя:Бабінічы (Віцебскі раён)
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Віцебскага раёна
Іван Баркоўскі

**Іван Баркоўскі** (; , с. Чортавец, Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі, Аўстра-Венгерская імперыя — , Прага, ЧССР) — украінскі і чэшскі археолаг.

## Біяграфія 
Пад час 1-й сусветнай вайны ваяваў у шэрагах войскаў Аўстра-Венгерскай імперыі ды Заходне-Украінскай Народнай Рэспублікі. Пасля Першай Сусветнай вайны эміграваў у Чэхаславакію, дзе ў 1920 г. скончыў гімназію і два семестры Вышэйшай педагагічнай школы. З 1922 г. вучыўся на філасофскім факультэце Карлава ўніверсітэта ў Празе, дзе вывучаў археалогію ў вядомага славіста Л. Нідэрле (з 1929). У 1929 г. абараніў дысертацыю «Východni oblast kulturni a otázka šňůrove keramiký», прысвечаную шнуравой кераміцы. Працаваў на кафедры археалогіі Украінскага вольнага ўніверсітэта ў Празе; у 1938—1945 — яго рэктар. Падтрымліваў сувязі з украінскімі археолагамі. Даследаваў раннесярэднявечныя выбітнасці Прагі. Першым вывучыў і вылучыў так званы пражскі тып керамікі ў якасці доказу найстаражытнейшага славянскага засялення Цэнтральнай Еўропы. У 1960 г. абараніў доктарскую дысертацыю ў Інстытуце археалогіі Чэхаславацкай АН, прысвечаную Пражскаму граду. Аўтар больш за 150 навуковых прац, у тым ліку некалькіх манаграфій.

## Літаратура 
* Významnе jubileum Dr. Ivana Borkovskeho Dr. Sc. // Památky Archеologické,, ročnik 58, сislo 2, 1967.
* Filip J. Ph. Dr. Ivan Borkovský, Dr. Sc. (8.IX. 1897-17.III.1976) // Archeologické rozhledy, rocnik 28, cislo 5. 1976.
* Борковський Іван. // Енциклопедія Українознавства. Т. 1. Львів. 1993. С. 161;
* Петегирич В. Іван Борковський — видатний археолог з Прикарпаття. // Постаті української археології. Львів, 1998.
* Петегирич В. М. Борковський Іван. // Енциклопедія історії України. Т. 1. Київ. 2003. С. 348.
* Петегирич В. М. Борковський Іван. // Енциклопедія сучасної України. Т. 3. Київ. 2004. С. 320—321.
* Іван Борковський — громадсько-політичний діяч, січовий стрілець і представник празької школи української археології. // Схід. № 8. 2009.

Катэгорыя:Археолагі Чэхіі
Катэгорыя:Археолагі Украіны
Катэгорыя:Удзельнікі польска-ўкраінскай вайны
Віталь Міхайлавіч Баркоўскі

**Віталь Міхайлавіч Баркоўскі** (, в. Астравы, , Мінская вобласць) — беларускі рэжысёр і акцёр. Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь (2000).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1969, курс. Д. Арлова). Вучыўся рэжысуры ў А. Эфроса. У 1979]1987 гг. у Магілёўскім абласным тэатры імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча ў Бабруйску. Арганізатар і кіраўнік тэатра-студыі «Дзе-Я?» (1987—1990, разам з М. Труханам), эксперыментальных майстэрняў «АКТ» у Мінску (1990—1995), з 1997 г. галоўны рэжысёр, з 2001 па 2009 гг. — мастацкі кіраўнік Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Я. Коласа. Першая пастаноўка — «Апошні тэрмін» паводле В. Распуціна ў Тэатры юнага гледача Беларусі (1976). Цяпер галоўны рэжысёр Смаленскага драматычнага тэатра.

## Тэатральныя пастаноўкі 
* «Марк Шагал» (1990)
* «У стылі барока…» (1991)
* «Апошняя п’еса Трэплева» (1992)
* «Каляровы» (1993)
* «П’еса для ненароджаных дзяцей» (1996)

## Спектаклі 
* «Нора» Г. Ібсена (1993, лепшая рэжысура на фестывалі «Маладзечанская сакавіца»)
* «Васа Жалязнова» (1997) у Гродзенскім абласным драматычным тэатры
* «Свавольніца лёсу» А. Паповай (1996, лепшы спектакль на фестывалі «Бонскае біенале» 1997) у Дзяржаўным рускім драматычным тэатры Беларусі
* «Таму што люблю» («Дзень карабля») А. Паповай (1998, прыз за лепшую рэжысуру на 1-м фестывалі беларускай нацыянальнай драматургіі)
* «Пісьменныя» паводле М. Чокэ (1998, Гран-пры фестываля сучаснай нямецкай драматургіі ў Мінску)
* «Блудны муж і яго жонка Варвара» паводле Г. Марчука (1998)
* «Чорная нявеста» («Чорная панна Нясвіжа») А. Дударава (1999, лепшы спектакль тэатраў Беларусі)
* «Я, ты, ён, яна, яно…» паводле Ф. Шылера (1999)
* «Шагал… Шагал» (Гран-пры Эдынбургскага міжнароднага фестываля, 2000; лепшы спектакль беларускай драматургіі на міжнародным фестывалі «Белая Вежа — 2000»)
* «Зямля» паводле Я. Коласа (2001) у тэатры імя Я. Коласа

## Фільмаграфія 
### Акцёр 
* Яблык Месяца

## Літаратура 
* *Катовіч Т. В.* Баркоўскі Віталь Міхайлавіч // Тэатральная Беларусь. Энцыклапедыя. Т. 1. Мінск. 20002. — С. 92.
Леанід Мацвеевіч Баркоўскі

**Леанід Мацвеевіч Баркоўскі** (, , паводле іншых звестак Аршанскі раён — , ) — беларускі фізік-тэарэтык, доктар фізіка-матэматычных навук (1981), прафесар (1983).

## Біяграфія 
У 1955—1960 гадах вучыўся на фізіка-матэматычным факультэце Магілёўскага педагагічнага інстытута, па заканчэнні якога на працягу года працаваў настаўнікам фізікі ў вёсцы Навасёлкі Магілёўскага раёна. З 1961 года ў аспірантуры на кафедры тэарэтычнай фізікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, працаваў выкладчыкам. У 1984—2003 гадах загадчык кафедры тэарэтычнай фізікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы ў галіне хвалевай фізікі. Распрацаваў метад эвалюцыйных аператараў для рашэння прамых і адваротных задач у оптыцы і акустыцы крышталёў.

## Узнагароды 
Узнагароджаны: Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР (1982); Нагрудны знак «За выдатныя поспехі ў працы» Міністэрства вышэйшай адукацыі СССР (1988); «Charted Physicist» from Institute of Physics (2000); Прэмія імя акадэміка Ф. І. Фёдарава (2007).

## Творы 
* О тензоре показателей преломления в кристаллооптике. // Кристаллография. Т. 21. № 3. 1976.
* Операторы Коши и лучевые операторы в геометрооптике анизотропных сред (разам з Фо Тхі Нгует Хангам). // Оптика и спектроскопия. Т. 70. № 1. 1991.
* Поляризованные волны в сложных средах (разам з А. Фурсам). Минск. 2002.
* Операторные методы описания оптических полей в сложных средах (разам з А. Фурсам). Минск. 2003.

## Літаратура 
* 
* Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, 1921—2001 / [складальнік А. А. Яноўскі]. — Мінск, 2001. — С. 20—21.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 204.

## Спасылкі 
* Леонид Матвеевич Барковский  // Сайт кафедры тэарэтычнай фізікі фізічнага факультэта БДУ
* Ими гордится БГУ. Заслуженные сотрудники. БАРКОВСКИЙ Леонид Матвеевич 
* БАРКОВСКИЙ Леонид Матвеевич // Изобретатель, № 7(187) 2015. — С. 32.

Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Барцянскае выступленне сялян (1802—1804)

**Барцянскае выступленне сялян 1802 — 1804**. Пачалося вясной 1802 г. у Барцянскім старостве Лідскага павета. Сяляне 5 вёсак, спасылаючыся на тое, што да гэтага яны плацілі толькі чынш і не адбывалі адработачных павіннасцей, адмовіліся выконваць паншчыну і шарваркі, накладзеныя арандатарам. Праз  свайго паверанага селяніна М. Цыбульскага яны падалі на імя цара прашэнне аб вызваленні ад паншчыны і інш. работ. Аднак Цыбульскі быў арыштаваны, а прашэнне засталося без адказу. Вясной 1803 г. сяляне не вйшлі на працу, і палі ў маёнтку не былі засеяны. У староства прыбыў лідскі земскі камісар з атрадам паліцэйскіх і салдат. У адказ на пагрозы ужыць зброю больш за 200 сялян пакінулі вёскі і пахаваліся ў навакольных лясах і балотах. У жніўні 1803 г. па распараджэнні губернатара ў староства прыбыла рота салдат, якая была размешчана на пастой па сялянскіх хатах, «выядаючы ў іх апошні леб і жывёлу». «Завадатары» выступлення былі арыштаваны і засуджаны. Аднак у маі 1804 г. сяляне зноў адмовіліся падпарадкоўвацца, перасталі апрацоўваць не толькі землі арандатара, але і свае надзелы. Хваляванне задушаны ваеннай сілай.

## Літаратура 
* Чапко, В. У. Барцянскае выступленне сялян 1802 — 1804 / В. У. Чапко // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 2. Беліцк — Гімн / БелЭн; Рэдкал.: Б.І.Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с.: іл. – С. 313. — ISBN 5-85700-142-0.
* Чепко, В. В. Классовая борьба в белорусской деревне в первой половине XIX в. — Мн., 1972. — С. 104 — 106.

Катэгорыя:Гісторыя Лідскага раёна
Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў Беларусі
Катэгорыя:1802 год у Беларусі
Катэгорыя:Сялянскія паўстанні
Шчэкаціны

**Шчэкаці́ны** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Завярцянскага павета Сілезскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Шчэкаціны. Займае плошча 17,98 км². Насельніцтва 4115 чалавек (на 2004 год).

## Гісторыя 
3 сакавіка 2012 пад Шчэкацінамі адбылася чыгуначная катастрофа, у выніку якой 16 чалавек загінулі, а 57 пацярпелі.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада
Чыгуначная катастрофа пад Шчэкацінамі

**Чыгуначная катастрофа пад Шчэкацінамі** — сутыкненне двух хуткасных пасажырскіх цягнікоў: TLK 31100 «Ян Бжэхва» з Пшэмысля да Варшавы праз Кракаў і interREGIO 13126 «Ян Матэйка» з Варшавы да Кракава, якое здарылася 3 сакавіка 2012 года каля 20:57 (па польскім часе) пад Шчэкацінамі, на чыгуначнай лініі нумар 64.

TLK 31100 меў 7 вагонаў, interREGIO 13126 — 4. У гэтым раёне ішоў рамонт чыгуначных пуцей. Дапушчальная хуткасць на адрэзку, дзе здарылася катастрофа, — 120 км/гадз. Міністр транспарту, будаўніцтва і марской гаспадаркі Польшчы Славамір Новак назваў гэтае сутыкненне цягнікоў «самай сур’ёзнай катастрофай апошніх гадоў».

Шчэкаціны
Катэгорыя:Катастрофы 2012 года
Катэгорыя:Чыгуначныя катастрофы ў Польшчы
Катэгорыя:Падзеі 3 сакавіка
Катэгорыя:Сілезскае ваяводства
Франц Казіміравіч Баркоўскі

**Францішак (Франц) Казіміравіч Баркоўскі** (; , Беласток  — ) — польскі вальнадумец, выгнаннік, ваенны.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Беластоцкай гімназіі. Быў членам таемнага таварыства «Згодныя браты» (1821), «Заране» (1821—1825), «Ваенныя сябры» (1825—1826) У ліпені 1826 г. быў арыштаваны і ўтрымоўваўся ў Беластоку, а затым у Вільні па справе пра таемныя таварыствы сярод навучэнцаў сярэдніх навучальных устаноў Віленскай навучальнай акругі. 9 кастрычніка 1827 г. па канфірмацыі вялікага князя Канстанціна Паўлавіча зняволены ў крэпасць на 4 месяцы, а затым, 16 сакавіка 1828 г., аддадзены ў салдаты на Каўказ, у Ніжагародскі драгунскі полк. У шэрагах палка браў удзел у руска-турэцкай вайне 1828—1829 гг., па заканчэнні якой служыў на Каўказе і неаднаразова браў удзел у паходах супраць горцаў. У 1834 г. яму нададзены чын унтэр-афіцэра, а ў 1835 г. прапаршчыка. У 1853 г. у Крымскую вайну камандаваў 1-м дывізіёнам Ніжагародскага палка і вызначыўся ў бітве з туркамі на Башкадыкларскіх вышынях, за што быў узнагароджаны 6 лютага 1854 г. ордэнам Св. Георгія 4-й ступені за № 9287.

4 чэрвеня 1857 года ўзведзены ў палкоўнікі. Камандзір Цвярскога драгунскага Яго Імператарскай Высокасці Вялікага князя Мікалая Мікалаевіча Старэйшага палка да 1863 года.

Памёр ў Гродне, дзе меў уласны дом. Пахаваны на Фарных могілках.

## Літаратура 
* *Швед В. В.* «Ваенныя сябры». // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 2. — Мінск, 1994. — С. 185.
* *Швед В. В.* «Заране». // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 3. — Мінск, 1996. — С. 407.

Катэгорыя:Ваенныя Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі Каўказскіх войн
Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай вайны
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія IV класа
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1828—1829
Гомельскае музычна-драматычнае таварыства

**Гомельскае музычна-драматычнае таварыства**. Існавала ў 1908—1914 гг. Статут зацверджаны 14 лютага 1909 г. Мэтай таварыства была культурна-асветніцкая дзейнасць, прапаганда сярод жыхароў горада музычнага і тэатральнага мастацтва, літаратуры, а таксама развіцця мастацкіх здольнасцей членаў таварыства. З'яўлялася важнфм асяродкам культурнага жыцця Гомеля ў 1901—1911 гг., калі таварыства ўзначальваў Л. С. Драгунскі (у 1910 г. аб'ядноўвала каля 240 чал.). Працавалі секцыі: літаратурная, драматычная, музычная. Члены таварыства праводзілі вечары, прысвечаныя юбілеям пісьменнікаў Т. Шаўчэнкі, , Л. Талстога, М. Гогаля, А.Чэхава і інш., чыталі лекцыі аб творчасці Ф. Дастаеўскага, К. Гамсуна, Ф. Ніцшэ, абмяркоўвалі літаратурныя навінкі і спектаклі гастрольных труп, наладжвалі т.зв. літаратурныя суды на дгероямі мастацкіх твораў. Пастаўлены спектаклі «На бойкім месцы», «Лес» А. Астроўскага, «Лебядзіная песня» Чэхава, «Рэвізор» Гогаля і інш. Музычнай секцыяй быў арганізаваны хор, наладжваліся вечары, прысвечаныя кампазітарам. Рамансаў і народных песень. Таварыства займалася дабрачыннай дзейнасцю, выкарыстоўваючы для гэтага зборы ад платных канцэртаў і спектакляў.

## Літаратура 
* Гомельскае музычна-драматычнае таварыства // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 65. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:Культура Гомеля
Катэгорыя:1909 год у Гомелі
Гомельскае таварыства ўрачоў

**Гомельскае таварыства ўрачоў**, *Таварыства гомельскіх урачоў*. Дзейнічала ў 1898 — 1900 гг. Ставіла за мэту вывучэнне санітарнага стану Гомельскага павету, складанне яго медыцынскай тапаграфіі і санітарнай карты, высвятленне прычын і адшуканне спосабаў прадухілення эпідэмічных і іншых хвароб, збор і навуковую распрацоўку статыстычных звестак аб стане здароўя і смяротнасці насельніцтва павета, пашырэнне медыка-санітарных ведаў і інш. Заснавальнік і старшыня — доктар медыцыны Дз. Кастрыцкі. Распушчана міністрам унутраных спраў нібыта па прычыне парушэня статута, фактычна з-за непрымальнага для ўлад нацыянальнага складу таварыства (колькаснай перавагі яўрэяў).

## Літаратура 
* Молчанов, А.П. Новые материалы из истории возникновения медицинских обществ Белоруссии // Здравоохранение Белоруссии. – 1969. – № 5. – С.

Катэгорыя:1898 год у Гомелі
Гомельская праўда

**«Гомельская праўда»** — абласная газета. Выходзіць з 30 кастрычніка (12 лістапада) 1917 у Гомелі. У 1917—1929 гг. выходзіла на рускай мове, пад рознымі назвамі.

Спачатку называлася *«Известия Гомельского Совета рабочих, солдатских и крестьянских депутатов»*. У час нямецкай акупацыі Гомеля (люты 1918 — студзень 1919 гг.) не выходзіла. У 1919—1920 гг. выдавалася як *«Известия Объединенного революционного комитета г. Гомеля и уезда»*, *«Известия революционного комитета г. Гомеля и уезда»*, *«Известия Гомельского Совета рабочих, крестьянских и красноармейских депутатов»*, з № 107 — *«Путь Советов»*. З мая 1920 г. *«Полесская правда»*, з 1930 г. *«Палеская праўда»*. У 1938 г. перайменавана ў «Гомельскую праўду». У гады нямецкай акупацыі 1941—1944 гг. — орган гомельскіх падпольных абкома і гаркома КП(б)Б (выходзіла з 1 мая да 20 лістапада 1943 г., рэдактар М. І. Пахомаў). Пасля вайны — орган гомельскіх абласнога і гарадскога камітэтаў КПБ, абласнога і гарадскога Саветаў народных дэпутатаў. З верасня 1991 г. — абласная газета. Інфармуе аб падзеях грамадска-палітычнага, эканамічнага, гісторыка-краязнаўчага і культурнага жыцця Гомельшчыны. Змяшчае матэрыялы па народнай гаспадарцы, медыцыне, спорце і інш.

## Галоўныя рэдактары 
* Мікалай Білецкі
* Ілля Кожар
* Мікалай Ільіч Пахомаў
* Аляксандра Паўлаўна Ус (1944-47)
* Сяргей Бяспалы (2001 — ц.ч.)

## Узнагароды 
* Ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга (Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 11 лістапада 1967 года).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Газеты Беларусі на рускай мове
Катэгорыя:Газеты Гомеля
Катэгорыя:1917 год у Гомелі
Гомельскі гурток самаадукацыі

**Гомельскі гурток самаадукацыі**. Існаваў з восені 1893 да восені 1895 года. Заснаваны наборшчыкам А. Полякам для прапаганды ідэй класавай салідарнасці і асветніцкай дзейнасці сярод рабочых. Займаліся ў гуртку 40—50 рамесных рабочых і навучэнцаў. Рыхтаваў прапагандыстаў. Напачатку гурткоўцы вывучалі розную нелегальную літаратуру і не прытрымліваліся пэўнага ідэйнага кірунку. Пасля ўстанаўлення ў 1894 года сувязі з кіеўскімі марксістамі гурток узяў сацыял-дэмакратычны кірунак. Распаўся ў сувязі з выездам кіраўнікоў і большасці членаў гуртка ў Кіеў, Вільню і Дзвінск, дзе яны прадоўжылі сацыял-дэмакратычную дзейнасць. Шрыфт, сабраны Полякам для нелегальнай друкарні, у 1897 годзе выкарыстаны для выдання агульнарасійскай «Рабочей газеты».

## Літаратура 
* *Біч М.* Гомельскі гурток самаадукацыі / Міхась Біч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 73. — ISBN 985-11-0041-2

Катэгорыя:1893 год у Гомелі
Бондарства

з жалезнымі абручамі]]
**Бо́ндарства** — рамяство па вырабу ёмістасцей і посуду з драўляных клёпак.

Бондарства вядома са старажытных часоў. Клёпкі, ўяўляючыя сабой трапецападобныя або выгнутыя падоўжаныя планкі, выраблялі з дапамогай струга, гэбля і гэбліка. Для надання ім увагнутага профілю выкарыстоўвалі скоблі і шархебель. Форму клёпак і бакавы авал вырабу пры зборцы правяралі з дапамогай шаблонаў (модлаў).

Абручы вырабляліся з ляшчыны, дуба і іншых парод дрэваў з дапамогай струга і нажа. Таксама ўжываліся абручы з металу (жалезныя абручы, злучаныя ў кола заклёпкамі). Абручы гнуліся непасрэдна на вырабе або на спецыяльным прыстасаванні — гбале (бабе). Днішча збіралася з дошак і размячалася цыркулем.

Уторны паз для мацавання днішчаў выпілоўваўся спецыяльным інструментам — заторам. У бандарнай справе таксама выкарыстоўваліся і іншыя інструменты і прыстасаванні (нацягуша, чакухі, вяроўкі, ланцугі, кліны і інш.)

У залежнасці ад мясцовых умоў і традыцый і прызначэння бандарных вырабаў, для іх вырабу выкарыстоўвалася драўніна розных парод дрэваў (дуб, елка, асіна, вольха і інш.).

## Сучаснасць 
## Гл. таксама 
* Бандарныя вырабы

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рамёствы
Аршанская арганізацыя эсэраў

**Аршанская арганізацыя эсэраў**. Асобныя гурткі партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў у Оршы ўзніклі ў 1904 — 1905 гг. У іх уваходзілі сяляне, рабочыя, прадстаўнікі сярэдніх пластоў насельніцтва. У 1906 г. гурткі аб’ядналіся ў групу, якую ўзначальваў камітэт, што складаўся з прадстаўнікоў гурткоў. Група з’яўлялася філіяй Магілёўскай арганізацыі эсэраў. Будучы нешматлікай (у гуртках налічвалася каля 20 — 30 чал.), у рэвалюцыю 1905 — 1907 гг. яна дзейнічала сумесна з Аршанскай арганізацыяй РСДРП і Аршанскім сацыял-дэмакратычным камітэтам Бунда, удзельнічала ў правядзенні Аршанскіх выступленняў працоўных 1905, Аршанскай павятовай канферэнцыі сялян 1906, выпуску лістовак. Сярод 22 дружыннікаў, якія загінулі ў час яўрэйскага пагрому ў Оршы ў кастрычніку 1905 г., былі і члены мясцовай арганізацыі эсэраў. Пра больш познюю дзейнасць арганізацыі звесткі невядомы. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. летам і восенню арганізацыя актывізавала работу, падтрымлівала інтэнсіўную сувязь з ЦК партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў. Восенню 1917 г. у Аршанскай арганізацыі эсэраў сфарміравалася левае крыло, якое па найважнейшых пытаннях рэвалюцыі ішло за бальшавікамі. Аршанскі бальшавік І. Р. Дзмітрыеў пісаў, што іх уплывам былі ахорлены эсэраўскія гурткі Оршы і павета. Эсэры мелі значны ўплыў у Аршанскім Савеце рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў, асабліва ў перыяд яго фарміравання, калі эсэр Памяранцаў быў выбраны старшынёй выканкома першага аб’яднанага Савета рабочых, салдацкіх і афіцэрскіх дэпутатаў (красавік 1917 г.). Пра палітычны рэйтынг эсэраў сведчыць і той факт, што з двух дэлегатаў ад Оршы на II Усерасійскі з’езд Саветаў у кастрычніку (лістападзе) 1917 г. побач з бальшавіком выбраны левы эсэр А. П. Карэлін. У сувязі з тым, што правыя эсэры разам з меншавікамі і бундаўцамі не прынялі Кастрычніцкі пераварот, бальшавікі ў лістападзе 1917 г. правялі перавыбары Савета, які ўзначаліў левы эсэр Эдэлькінд. Але палітычны блок левых эсэраў Оршы з бальшавікамі пасля перамогі бальшавіцкай рэвалюцыі быў недаўгавечны.

Левыя эсэры адмоўна аднесліся да заключэння Брэсцкага міру 1918 г. і стварэння ў вёсках камбедаў. Выканком Аршанскага Савета, большасць у якім складалі левыя эсэры, не асудзіў леваэсэраўскі мяцеж (6 — 7 ліпеня 1918 г.) у Маскве. Выключаныя са складу выканкома Савета левыя эсэры на чале з М. В. Буевічам падрыхтавалі антысавецкі Аршанскі леваэсэраўскі мяцеж, які быў прызначаны на 6 жніўня 1918 г. Але часці Чырвонай Арміі, што прыбылі ў Оршу з Віцебска і Смаленска, ліквідавалі яго. Звесткі пра дзейнасць аршанскіх эсэраў пасля грамадзянскай вайны адсутнічаюць.

## Літаратура 
* Красная книга ВЧК. Т. 1. – 2-е изд. – М., 1990.
* Спиридович, А. И. Революционное движение в России. Вып. 2. Партия социалистов-революционеров и её предшественники. – Пг., 1916.
* Фельштинский, Ю. Г. Большевики и левые эсеры, октябрь 1917 – июль 1918: На ути к однопартийной диктатуре. – Париж, 1985.

Катэгорыя:Гісторыя Оршы
Гомельскі камітэт сацыял-дэмакратаў-інтэрнацыяналістаў

**Гомельскі камітэт сацыял-дэмакратаў-інтэрнацыяналістаў** *(чыгуначны)*. Дзейнічаў у Гомелі ў верасні 1901 — студзені 1902 гг. Утвораны для аднаўлення ў горадзе арганізацыі РСДРП, не звязанай з Бундам. Меў статут. Ініцыятарам утварэння камітэта быў «пецярбуржац» (прозвішча не высветлена). Вясной 1901 г. «пецярбуржац» стаў членам Гомельскага сацыял-дэмакратычнага камітэта Бунда, які з лета 1900 г. фактычна адмовіўся весці работу сярод чыгуначнікаў (у асноўным беларусаў і рускіх). Падтрыманы І.Мохавым, Л.Драгунскім і інш. членамі камітэта, «пецярбуржац» пачаў барацьбу з бундаўскім сепаратызмам, дамагаючыся выхаду сацыял-дэмакратычнага камітэта з Бунда. У чэрвені — ліпені 1901 г. яны выдалі адозвы «Да гомельскіх рабочых Лібава-Роменскай чыгункі» і «Да ўсіх гомельскіх грамадзян» за подпісам «Гомельскі камітэт РСДРП». Аднак інтэрнацыяналісты засталіся, відаць, у меншасці. У верасні 1901 г. яны выйшлі са складу камітэта Бунда і стварылі асобны камітэт. У яго ўвайшлі некаторыя палітычныя ссыльныя, у т.л. І.Б.Азямблоўскі. Асноўным аб’ектам дзейнасці камітэта сталі чыгуначныя майстэрні, дзе Азямблоўскі арганізаваў сацыял-дэмакратычны гурток для падрыхтоўкі агітатараў і прапагандыстаў з ліку беларускіх і рускіх рабочых. Камітэт імкнуўся ахапіць сваім уплывам і рабочых  і ншых прадпрыемстваў Гомеля, а таксама Навабеліцы, Добруша, Клінцоў, Навазыбкава, Сафіеўскі, наладзіць сувязь з чыгуначнымі рабочымі гарадоў і станцый на лініі Лібава-Роменскай чыгункі для ўтварэння цэнтралізаванага прафсаюза чыгуначнікаў. У кастрычніку — снежні 1901 г. «чыгуначны» камітэт выдаў на гектографе некалькі адозваў да чыгуначных рабочых і «Статут групы рабочых Гомельскіх майстэрняў Лібава-Роменскай чыгункі», у якіх адзначаліся цяжкія ўмовы працы ў чыгуначных майстэрнях, дадзена палітычная ацэнка дзеянняў улад у сувязі са ссылкай 13 гомельскіх сацыял-дэмакратаў, выкрывалася антынародная сутнасць мілітарызму. Камітэт стаяў на марксісцкіх, рэвалюцыйных, інтэрнацыянальных пазіцыях. Аднак ён не здолеў наладзіць сувязь з рэдакцыяй газеты «Искра», з яе агентамі ў Расіі. Гэта вымушала камітэт уваходзіць у кантакт з бундаўскай арганізацыяй, каб атрымаць сацыял-дэмакратычную літаратуру, устрымлівацца ад адкрытай ідэйнай барацьбы з Бундам. У студзені 1902 г. камітэт распаўся. Асобныя яго члены, у т.л. Драгунскі і Мохаў, зноў увайшлі ў мясцовы камітэт Бунда і садзейнічалі ўмацаванню ў ім інтэрнацыянальнага кірунку.

## Літаратура 
* Біч, М. Гомельскі камітэт сацыял-дэмакратаў-інтэрнацыяналістаў / Міхась Біч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г.П.Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. – С. 75. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:1901 год у Гомелі
Гомельскі рабочы саюз барацьбы

**Гомельскі рабочы саюз барацьбы**. Дзейнічаў у Гомелі з вясны да канца 1898 г. Створаны ў выніку пераходу Гомельскай сацыял-дэмакратычнай групы да масавай агітацыі. У яго склад уваходзіў Гомельскі рамесніцкі рабочы саюз. Узнчальваў П.У.Карповіч, у кіруючую групу ўваходзілі Л.Драгунскі, Н.Гезенцвей, М.Слобадаў, Х.Файнштэйн. Меў праграму — «статут руху», у якой канчатковай мэтай абвешчаны «калектывізм» (сацыялізм), а бліжэйшай — заваяванне палітычных свабод. 1(13) мая 1898 г. саюз арганізаваў за горадам першамайскую сходку 250 рабочых. Саюз паступова пашыраў уплыў на рабочых чыгуначных майстэрняў і прадпрыемстваў горада. Пад яго кіраўніцтвам праведзены эканамічныя стачкі шаўцоў, краўцоў, шчаціншчыкаў і інш. Саюз падтрымліваў цесныя сувязі з Кіеўскім камітэтам РСДРП, неаднаразова адхіляў прапановы лідараў Бунда аб уступленні ў іх арганізацыю. З канца 1898 г. кіруючая група саюза стала называцца Гомельскім камітэтам РСДРП.

## Літаратура 
Гомельскі рабочы саюз барацьбы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г.П.Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. – С. 76 — 77. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:1898 год у Гомелі
Другая канферэнцыя Абласнога саюза РСДРП Літвы і Беларусі

**Другая канферэнцыя Абласнога саюза РСДРП Літвы і Беларусі**. Адбылася ў 2-й палове сакавіка 1907 г. Дэлегаты з рашаючым голасам ад Віленскай, Мінскай, Дзвінскай, Бабруйскай, Барысаўскай, Віцебскай, Ковенскай, Смаленскай арганізацый РСДРП, з дарадчым — ад ЦК РСДРП, камітэта Абласнога саюза РСДРП Літвы і Беларусі, ЦК Бунда. Месца правядзення канферэнцыі і склад дэлегатаў невядомы. Парадак дня:
* справаздача арганізацый РСДРП Паўночна-Заходняга краю аб выбарчай кампаніі ў 2-ю Дзяржаўную думу і яе выніках;
* аб аб’яднанні РСДРП з Бундам;
* аб аб’яднанні прафсаюзаў;
* нацыянальнае пытанне:
* аб ваеннай арганізацыі.

Канферэнцыя прааналізавала недахопы, выяўленыя ў ходзе выбарчай кампаніі: недастатковую арганізаванасць дзейнасці сацыял-дэмакратаў, надакладнае размеркаванне сваіх сіл, няпоўны ахоп насельніцтва агітацыяй і прапагандай, слабае прыцягненне да супрацоўніцтва спачуваючых сацыял-дэмакратам прпадстаўнікоў дэмакратычнай інтэлігенцыі, вядзенне выбарчай барацьбы галоўным чынам па лініі нацыянальнага, а не класавага паддзелу. Адзначалася, што арганізацыі РСДРП не здолелі выступіць як партыйнае цэлае, а асобныя з іх праігнаравалі дэрыктывы агульнарасійскай партыйнай канферэнцыі, захапіліся супрацоўніцтвам з рэвалюцыйна-дэмакратычнай буржуазіяй, паступіўшыся сваёй самастойнай лініяй на першай стадыі выбарчай барацьбы. За гэтымі ацэнкамі выразна адчуваецца бальшавіцкі ўплыў. Аднак у вызначэнні далейшай тактыкі, рэзалюцыя замацавала меншавіцкі падыход — не замена Думы Устаноўчым сходам праз узброеннай паўстанне, а аб’яднанне працоўных вакол сацыял-дэмакратычнай фракцыі для націску на Думу. Прынята рэзалюцыя па праекце ўмоў аб’яднання з Бундам, рэкамендаваных IV з’ездам РСДРП. З іх выключна палажэнне пра неабходнасць узгаднення дзейнасці аб’яднанага гар. камітэта з агульнапартыйнымі рашэннямі, што адпавядала пункту гледжання бундаўцаў. Пытанне пра аб’яднанне прафсаюзаў перанесена на V з’езд РСДРП. Нацыянальнае пытанне канферэнцыя рэкамендавала будучаму з’езду зняць з парадку дня з прычыны яго «неаформленасці ў шырокіх партыйных колах». Выбрала абласны камітэт.

## Літаратура 
* Кароль, А. Другая канферэнцыя Абласнога саюза РСДРП Літвы і Беларусі / Аляксей Кароль // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г.П.Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. – С. 278 — 279. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:РСДРП
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
II з’езд салдат 2-й арміі Заходняга фронту

'''Другі з'езд салдат 2-й арміі Заходняга фронту'* *(надзвычайны)''. Адбыўся 1 — 3 лістапада (14 — 16) 1917 г. у Нясвіжы. Прысутнічалі 211 дэлегатаў пераважна бальшавікі. Адмеркаваў пытанні: аб перамозе Кастрычніцкай рэвалюцыі; бягучы момант; палітыка армейскага і франтавога камітэтаў; даклады з месцаў; выбары камітэта. З'езд падтрымаў савецкую ўладу, ухваліў яе першыя дэкрэты і асудзіў контррэвалюцыйную дзейнасць франтавога камітэта «Камітэта выратавання рэвалюцыі». Ён прыняў дэкларацыю аб рэвалюцыйным правапарадку ў арміі. У адозве «Да войск, якія ідуць на ўціхаміранне Петраграда» заклікаў салдат пераходзіць на бок савецкай улады. Выбраў ВРУ арміі (12 чалавек, старшыня М. У. Рагазінскі, потым Р. І. Берзін), новы армейскі камітэт (80 чалавек). З'езд садзейнічаў перамозе рэвалюцыі на прыфрантавой тэрыторыі Беларусі.

## Гл. таксама 
* II з’езд салдат 3-й арміі Заходняга фронту

## Літаратура 
* Великая Октябрьская социалистическая революция в Белоруссии: Документы и материалы. Т. 2. — Мн., 1957.
* Петров, Н. Г. Большевики на Западном фронте в 1917 г.: Воспоминания. — М., 1959.

Катэгорыя:1917 год у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Нясвіжа
Катэгорыя:Лістапад 1917 года
Францішак Баркоўскі

**Францішак Баркоўскі** (; , Вроцлаў) — польскі шахматыст, міжнародны майстар (1980).

## Біяграфія 
У 1974 г. выйграў чэмпіянат Польшчы сярод юніёраў у Грудзёндзу, праз год заняў V месца ў чэмпіянаце юніёраў Еўропы, які праходзіў ў Гронінгене (Нідэрланды), а таксама дэбютаваў у фінале чэмпіянату Польшчы сярод дарослых ў Познані. Да 1989 г. прыняў удзел ў шасці фінальных турнірах. Найлепшы вынік дасягнуты ў 1988 г. ў Любліне, дзе заняў VI месца. У 1976 г. прадстаўляў Польшчу на чэмпіянаце свету ў Каракасе (Венесуэла)

Неаднаразова выступаў у агульнапольскіх ды міжнародных турнірах: 1976 — Прышціна — III—IV месца; 1977 — Зялёна Гура — I, Экшо (Швецыя) — I; 1979 — Слупск — III—IV; 1984 — Гданьск — I, Вроцлаў — II; 1985 — Гдыня — I—II; 1986 — Гдыня — II; 1987 — Гдыня — III; 1990 — Гдыня — III; 1991 — Oдэнсе (Данія) — I.

Катэгорыя:Шахматысты Польшчы
Катэгорыя:Шахматысты
Катэгорыя:Спартсмены Польшчы
Мікалай Нічыпаравіч Баркоўскі

**Мікалай Нічыпаравіч Баркоўскі** (, ) — беларускі музыкант, габаіст, Заслужаны артыст Беларускай ССР (1984).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую кансерваторыю ў 1968 годзе. З 1966 года саліст аркестра Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі. Выконвае сола ў оперных і балетных спектаклях («Князь Ігар» А. Барадзіна, «Аіда» Дж. Вердзі, «Лебядзінае возера» і «Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага, «Рамэа і Джульета» С. Пракоф’ева і інш.).

Члены Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1972 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Музыканты Беларусі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Беларусі
Катэгорыя:Габаісты СССР
Катэгорыя:Габаісты Беларусі
Nowiny Wileńskie

**«Nowiny Wileńskie»** () — штодзённая газета. Выдавалася з 4(17) студзеня да 20 лютага (5 сакавіка) 1906 г. у Вільні на польскай мове. Рэдактар — З. Багдановіч, уладальнік — віленскі біскуп Э. Ю. Роп. Падзеі палітычнага, сацыяльна-эканамічнага і культурна-рэлігійнага жыцця беларуска-літоўскіх губерняў асвятляла з пазіцыі хрысціянскай дэмакратыі. Значнае месца адводзіла навінам з жыцця католікаў Віленскай дыяцэзіі. Адыграла прыкметную ролю ў стварэнні Канстытуцыйна-каталіцкай партыі Беларусі і Літвы. Кіраўнік партыі Роп у шэрагу артыкулаў выступіў з тлумачэннем асноўных палажэнняў партыйнай праграмы. У нацыянальным пытанні адстойвала права палякаў, літоўцаў і беларусаў на самастойнае культурнае развіццё і свабоду ў межах Расійскай імперыі. Свабода разумелася як дасягненне аўтаноміі этнаграфічнай Літвы і Беларусі. Выйшлі 32 нумары. У лютым 1906 г. Роп стаў уладальнікам газеты «Кур’ер Літэўскі» і далучыў газету да сваёй новай газеты.

## Літаратура 
* Смалянчук, А. «Новіны Віленьске» / Алесь Смалянчук // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 5. — С. 332—333.

Катэгорыя:Газеты Вільні на польскай мове
Катэгорыя:Газеты Расійскай імперыі
Катэгорыя:1906 год у Вільні
Святлана Арцёмаўна Акружная

**Святлана Арцёмаўна Акружная** (, , Украіна) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка БССР (1976). Народная артыстка Беларусі (1991

Аўтар кнігі «Все прожить — и чтобы сердце не разбилось».

Пра асаблівы талент Святланы Акружной, яе актыўную грамадскую пазіцыю напісана больш 450 нарысаў і артыкулаў у кнігах, часопісах, газетах і біяграфічных даведніках, зняты дакументальны фільм «Святлана» (рэжысёр А. Трафіменка).

## Ролі ў тэатры 
* Анютка («Улада цемры» Л. Талстога),
* Дачка («Зацюканы апостал» А. Макаёнка),
* Нэлі («Прыніжаныя І зняважаныя» Ф. Дастаеўскага),
* Маргарыта («Генры VI» У. Шэкспіра),
* Франка («Хам» Э. Ажэшкі),
* Бобі Мітчэл («Гэты страсна закаханы» Н. Сайман),
* Люба («Маскоўскі хор» Л. Петрушэўскай),
* Дорыс («Любоўнікі з Каліфорніі» Б. Слэйда),
* Эмілія («Рэцэпт Макропуласа» К. Чапека),
* Жана («Жана» Ж. Ануя),
* Мадам («Марлен, Марлен…» Д. Мінчонка),
* Ганна («Пад сонцам» В. Маслака),
* Актрыса («Любоўны карагод» А. Шніцлера),
* Кацярына Іванаўна з аднайменнай п'есы Л. Андрэева,
* Шарлота («Вішнёвы сад» А. Чэхава),
* Лаура («Бацька» А. Стрындберга),
* Марціна («Лекар мімаволі» Ж. Б. Мальера),
* Васан («Васан» М. Горкага),
* Таня («Развітанне ў чэрвені» А. Вампілава),
* Вольга («Стары дом» А. Казанцава),
* Сісі («Квартэт» Р. Харвуда)
і інш.

## Фільмаграфія 
* 1998 Падзенне ўверх (Беларусь)
* 1990 Плач перапёлкі: Ганна Карпаўна
* 1983 Зацюканы апостал (фільм-спектакль): дачка
* 1971 Запыт (кароткаметражны): Алена

## Узнагароды 
* Медаль Францыска Скарыны;
* Ордэн Францыска Скарыны;
* Прэмія імя Героя Савецкага Саюза З. Тусналобавай-Марчанка «За матчыну мужнасць»;
* «Крыштальная Паўлінка» за выдатныя творчыя дасягненні (2002 г.);
* Лаўрэат прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «За духоўнае адраджэнне» (2005 г.);
* Ганаровая грамата Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь за значны ўклад у развіццё беларускага парламентарызму, фарміраванне і ўдасканаленне нацыянальнага заканадаўства (2007 г.)

### Псеўдаўзнагароды 
* «Жанчына года-1997-1998» (Даведнік «2000 самых вядомых людзей у свеце»);
* Прэмія Міру ад аб’яднанай культурнай канвенцыяй ЗША пры аддзяленні Амерыканскага біяграфічнага інстытута (2005 г.);
* «Жанчына года-2004» (аб’яднаная культурная канвенцыя ЗША пры аддзяленні Амерыканскага біяграфічнага інстытута);

## Літаратура 
* Святлана Арцёмаўна Акружная // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 1. — С. 23-24
* 

## Спасылкі 
* Прэзентацыя біябібліяграфічнага паказальніка «Светлана Окружная. Вся жизнь без антракта»
* Святлана Акружная  // Театр имя Якуба Коласа

Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа
Катэгорыя:Актрысы Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання
Нёманская культура

**Нёманская культура** — так называюцца дзве археалагічныя культуры, мезалітычная і неалітычная, што існавалі адна за адной у VIII—III тыс. да н.э. Нёманская культура пашыралася ў басейне сярэдняга і верхняга цячэння Нёмана, на поўдні Літвы, на захадзе Беларусі, на паўночным усходзе Польшчы і на тэрыторыі цяперашняй Калінінградскай вобласці.

У мезалітычны перыяд на поўначы межавала з кундскай культурай, а ў неалітычны перыяд (IV—II тыс. да н.э.) — з нарвенскай культурай.

У апошні час з нёманскай культуры вылучаная дубіцкая культура, цэдмарская культура і неалітычная нёманская культура. У міжнароднай навуковай літаратуры нёманская культура яшчэ называецца яніславіцкай культурай.

Уплывы культуры пранікалі на поўнач Валыні, у Цэнтральную Беларусь, на захад — да нізоўяў Одэра.

Насельніцтва займалася паляваннем, рыбалоўствам, збіральніцтвам, земляробствам і жывёлагадоўляй, на мелавых пакладах метадам адкрытых выпрацовак здабывала крэмень. Мела наземныя жытлы на берагах вадаёмаў.

## Этапы неалітычнай нёманскай культуры 
На тэрыторыі Беларусі неалітычная нёманская культура ў сваім развіцці прайшла 2 этапы. Ранні (лысагорскі, з IV тыс. да н.э.) этап культуры сфарміраваўся пад уплывам культуры лейкападобных кубкаў. Сярод крамянёвых вырабаў шмат рубячых прылад. Выкарыстоўваецца гладкасценны вастрадонны посуд са звужанай шыйкай, у цесце якога прысутнічаюць дамешкі валакністай арганікі і жарствы. Краі венцаў аздабляліся глыбокімі наколамі, корпус — адбіткамі грэбеня, лінейнага штампа, наколамі, пракрэсленымі лініямі. На лысагорскім этапе на паўночна-ўсходняй перыферыі нёманскай культуры адчуваюцца ўплывы неалітычных культур Ніжняй Прыпяці і Падняпроўя, а таксама усвяцкай культуры.

Позні (дабраборскі) этап звязаны з уплывам культуры шарападобных амфар, пазней — культуры шнуравой керамікі. Назіраецца росквіт крамянёвай індустрыі, шырока распаўсюджваюцца рэтушаваныя трохвугольныя наканечнікі стрэл і лістападобныя дзід, сярпы, з’яўляюцца сякеры са звужанымі абушкамі і прышліфоўкай на лязе. Форма посуду ў большасці захоўваецца ранейшая, на яе паверхні з’яўляецца заштрыхоўкай, а ў цесце знікаюць арганічныя дамешкі. Краін венцаў пасудзін упрыгожваюцца поясам глыбокіх круглых ямак, корпус — пераважна рознымі адступаючымі наколамі, адбіткамі лінейнага штампа, пракрэсленымі лініямі, з’яўляюцца шнуравыя ўзоры, грабеньчатыя арнаменты выкарыстоўваюцца значна менш.

Асобныя групы нашчадкаў познанеалітычнага насельніцтва на захадзе Беларусі пратрымаліся да сярэднябронзавага часу, дзе ўступілі ў кантакт з носьбітамі тшцінецкай культуры. Найбольш вядомыя помнікі нёманскай культуры на тэрыторыі Беларусі: Кругліца, Камень, Ніз, Добры Бор, Русакова, Ярэмічы, Русаковічы. Сверынава.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Исаенко, В. Ф. Неолит Припятского Полесья. — Мн.: Наука и техника, 1976. — 128 с.
* Чарняўскі, М. М. Неаліт Беларускага Панямоння / М. М. Чарняўскі; Акадэмія навук БССР, Ін-т гісторыі; Навук. рэд. Д. Я. Цялегін. — Мн.: Навука і тэхніка, 1979. — 140, [1] с.

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Літвы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Польшчы