open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзікая прырода

, Расія.]]
**Дзікая прырода** — экалагічны тэрмін для абазначэння прыроды ў натуральным стане, непашкоджаным гаспадарчай дзейнасцю чалавека; нечапаных чалавекам участкаў прыроды і ў значнай ступені некантралюемых ім, дзе падтрымліваецца мясцовая біяразнастайнасць, экасістэмныя працэсы і маецца малазмененая чалавекам нежывая прырода (скалы, горы, вадаёмы і т. д.). На гэтых участках дзікая прырода аднаўляецца натуральным шляхам, падтрымліваючы самарэгуляцыю за кошт унутраных працэсаў. Участак дзікай прыроды можа таксама ў акрэсленай ступені выступать у якасці культурнага ландшафту, на тэрыторыі якога на працягу многіх гадоў пражывае той ці іншы абарыгенны народ.

Участкі дзікай прыроды здольныя вытрымліваць неістотны і неагрэсіўны чалавечы ўплыў да той ступені, пакуль прыродныя працэсы працягваюць эвалюцыянаваць. У шэрагу краін (напрыклад, ЗША) тэрмін «дзікая прырода» ўжываецца ў заканадаўстве, і існуюць законы, якія абмяжоўваюць антрапагеннае ўздзеянне на ўчасткі, не закранутыя дзейнасцю чалавека.

Катэгорыя:Прырода
Катэгорыя:Экалагічныя тэрміны
Тырпіц (значэнні)

**Тырпіц**:
* Альфрэд фон Тырпіц — германскі ваенна-марскі і палітычны дзеяч, грос-адмірал.
* Тырпіц (лінкар) — нямецкі лінкар класа «Бісмарк» часоў Другой сусветнай вайны.
* RMS Empress of Australia - акіянскі лайнер (пабудаваны ў 1913-1919 гг. на суднаверфі ў Штэтыне пад найменнем "Admiral von Tirpitz", але пасля заканчэння Першай сусветнай вайны прададзены канадскай кампаніі "Canadian Pacific Railway" і пераназваны)
* "Тырпіц" - нямецкая двухгарматная 280-мм артылерыйская батарэя, пастаўленая на беразе Чорнага мора ў порта Канстанца падчас Другой сусветнай вайны
Велд

**Велд** (ад  — «поле») — шырокія засушлівыя плато ў Паўднёвай Афрыцы, галоўным чынам у Паўднёва-Афрыканскай рэспубліцы, размешчаныя ў міжрэччы рэк Лімпопа і Вааль і ў верхнім цячэнні ракі Аранжавая. Утвараюць серыю прыступак, якія падвышаюцца да Драконавых гор і паніжаюцца да западзіны Калахары і даліны Лімпопа.

Адрозніваюць *Нізкі Велд*, *Сярэдні Велд*, *Высокі Велд*, а таксама *Бушвелд*.

## Апісанне 
### Агульная характарыстыка 
Клімат плато кантынентальны субтрапічны. Колькасць ападкаў складае 600-800 мм у год. Сярэднегадавыя тэмпературы станоўчыя (12-23&nbsp;°C). Вышэй 1800 м часам выпадае снег.

У расліннасці пераважаюць ксерафітныя калючыя кусты (*бушвелд*). Па далінах рэк растуць субтрапічныя хвойныя лясы з прадстаўнікоў роду Podocarpus і іншых хвойных. Частка тэрыторыі разараная пад пасевы маісу, азімай пшаніцы, бавоўніка, тытуню. Маюцца фруктовыя сады і пашы. Багаты жывёльны свет (розныя віды антылоп, зебры, львы, леапарды) захоўваецца ў рэзерватах.

На плато распрацоўваюцца радовішчы золата, уранавых руд, каменнага вугалю, алмазаў, а таксама плаціны, жалезных, тытанавых і ванадыевых руд, храмітаў.

### Нізкі Велд 
**Нізкі Велд** (; ) размешчаны на правым беразе ракі Лімпопа. Ён уяўляе сабой старажытны   (слабапагоркавую раўніну) дакембрыйскага крышталічнага падмурка. Раздзелены шырокімі далінамі. Вышыня складае ад 300 да 600 м. Пакрыты саваннай з баабабам і дрэвам Colophospermum mopane.

### Сярэдні Велд 
Між Ваалем і вярхоўямі Уліфантса размешчаны Сярэдні Велд (). Ён складзены пясчанікамі, сланцамі і іншымі асадкавымі пародамі, якія залягаюць амаль гарызантальна. Вышыня яго складае 800—1300 м. Над сярэднім велдам узвышаюцца ізаляваныя вяршыні — *копьес.* **Сярэдні велд** пакрыты на захадзе ксерафітнымі хмызнякамі, на ўсходзе — метлюжковымі. У раёне Кімберлі вядзецца здабыча алмазаў.

### Высокі Велд 
**Высокі Велд** (, *Босфелд*; ). Вышыня яго не перавышае 900 м. Бушвелд складзены магматычнымі пародамі і пакрыты зараснікамі калючых хмызнякоў (віды акацый).

## Спасылкі 
* 
* .
* .

Катэгорыя:Геаграфія ПАР
Катэгорыя:Плато
Гомсін камень Куранецкі

**«Гомсін камень Куранецкі»** — вялікі валун каля вёскі Куранец Вілескага раёна. Найбуйнейшы ледавіковы валун Вілейшчыны, геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. 

Камень вельмі вялікі, а калісьці быў яшчэ большы, пакуль у пачатку ХХ стагоддзя яго часткова не ўзарвалі, пасля чаго ад яго адваліліся пяць буйных кавалкаў. Гомсін камень адносяць да той групы культавых камянёў, якія ў беларускай міфалогіі маюць назвы камяні-краўцы, або камяні-шаўцы. У такіх камянях па легендзе жывуць або чэрці, або змеі, або абстрактныя шаўцы-краўцы, якія вельмі дбайна і за невялікую плату шыюць або адзенне, або боты. Паводле павер'яў, пашытыя такім чынам боты і адзенне нельга надзяваць у царкву, бо там яны адразу распаўзуцца. 

Пра ўзнікненне валуна захавалася такая легенда. ''«Некалі на месцы камня стаяла хата шаўца па прозвішчы Гомсін. Ён быў філосаф, ні ўва што не верыў, не хадзіў у царкву і не зважаў ні на якія святы. І вось на Вялікдзень, калі ўсе людзі пайшлі ў царкву, шавец вырашыў у гэты дзень замест адной пары ботаў пашыць дзве. Пасмейваючыся з аднавяскоўцаў, ён узяўся за працу. Калі людзі вярталіся з царквы, Гомсін усё яшчэ працаваў. Але калі аднавяскоўцы наблізіліся да шаўцовай хаты, на чыстым блакітным небе раптам з'явілася хмара, лінуў дождж, у той жа самы момант грымнула, і маланка ўдарыла ў саму хату. Уражаныя і спалоханыя людзі пападалі на калені і прыкрылі вочы рукамі. Калі ўсё сціхла, і людзі наважыліся адсланіць вочы, то замест шаўцовай хаты яны ўбачылі велізарны камень, быццам ніколі і не стаяла нічога іншага на тым месцы. Многія з сялян і дагэтуль упэўненыя, што, як нахілішся да каменя, то пачуеш крык пеўня і грукат шавецкага малатка. Яшчэ яны сцвярджаюць, што ледзь не кожнае лета ў камень б'е пярун».* А камень і сапраўды ў многіх месцах расколаты.

## Літаратура 
* *Дучыц Л., Клімковіч І.'' Таямніцы каменных валуноў // Полымя. №10. 2007.

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Мінскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Вілейскага раёна
Катэгорыя:Культавыя камяні
Катэгорыя:Куранец
Катэгорыя:Славутасці Вілейскага раёна
Катэгорыя:Язычніцтва ў Беларусі
Каменныя валы Сцеберацкія

**«Каменныя валы Сцеберацкія»** — група з пяці вертыкальна пастаўленых невялікіх валуноў у лясным урочышчы Сівіха паблізу вёскі Сцеберакі Вілейскага раёна. Камяні маюць статус геалагічнага помніка прыроды дзяржаўнага значэння.

Паводле народнага падання, камяні — валы і араты, якія скамянелі за працу на Вялікдзень. Паданне лічыцца пазнейшым, а ранейшае прызначэнне мясціны звязваецца з балцкай міфалогіяй Сусветнай восі, арыентаванай вертыкальна на Палярную зорку.

Камяні пастаўлены вертыкальна і арыентаваны ў кірунку поўдзень-поўнач, на іх паверхнях (павернутых да чалавека, які стаіць звернуты да поўначы) выбітыя знакі — «слупы» і «рогі». Балцкія назвы, што імаверна адносіліся да гэтых двух тыпаў выяў («слуп» — *stabas,* «рог» — *ragas*), напэўна і далі ўрочышчу назву ўзору **Stabarãgiai*, ад якой пазней пайшла назва вёскі Сцеберакі.

Знакі «слуп з паўсферай наверсе» ў першую чаргу вядомы з надмагільных камянёў, якія распаўсюджаныя на тэрыторыі Беларусі ў першую чаргу ў рэгіёне на поўнач ад Мінска і да цячэння Дзвіны. Пахаванні, на якіх ставіліся такія камяні, датуюцца часам не ранейшым за XVI стагоддзе. Археалагічныя раскопкі вакол Сцеберацкіх камянёў паказалі адсутнасць пахаванняў і непасрэдна каля іх, і паблізу.

У адрозненне ад семантыкі выкарыстання знаку «слуп» (сусветная вось, якая злучае з нябеснай сферай), семантыка выкарыстання знаку «рог» на Сцеберацкіх камянях застаецца нявысветленай.

## Літаратура 
* *Дучыц Л.*, *Клімковіч І.* Таямніцы каменных валуноў // Полымя. № 10. 2007.

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Мінскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Вілейскага раёна
Катэгорыя:Культавыя камяні
Катэгорыя:Славутасці Вілейскага раёна
Катэгорыя:Сцеберакі
Катэгорыя:Язычніцтва ў Беларусі
Вялікі камень Мішуцкі

**«Вялікі камень Мішуцкі»** — буйны ледавіковы валун каля вёскі Мішуты (Вілейскі раён), геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння.

Даўжыня яго каля 5 метраў, узвышаецца над зямлёй на 1,5, а ў абводзе камень дасягае 12,5 метраў. Навукоўцы кажуць, што на паверхні можна бачыць толькі невялікую частку таго, што схавана ў зямлі, і поўная вага яго дасягае сама меней 150 тон. Мясцовыя людзі сцвярджаюць, што велічэзны камень цягнецца пад зямлёй на поўнач далей за 5 м. 

Пра тое, што камень быў культавым, гавораць 84 штучныя паглыбленні ў ім. Як лічыцца, выбілі іх 2-2,5 тыс. гадоў таму. Магчыма яны выкарыстоўваліся, каб наліваць тлушч альбо алей, класці кнот і запальваць агонь. Магчыма, у ямкі налівалася кроў ахвярных жывёл. Камяні з падобнымі паўсферычнымі паглыбленнямі шырока распаўсюджаны на поўнач ад Беларусі. Звычайна такія камяні размяшчаюцца па схілах рэк і ручаёў. Большасць даследчыкаў бачаць у камянях з ямкамі праяву культу памерлых. Некаторыя вызначаюць ім ролю таксама і ў культах сонца ці ўрадлівасці.

## Літаратура 
* *Дучыц Л., Клімковіч І.* Таямніцы каменных валуноў // Полымя. №10. 2007.

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Мінскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Вілейскага раёна
Катэгорыя:Культавыя камяні
Катэгорыя:Мішуты (Вілейскі раён)
Катэгорыя:Славутасці Вілейскага раёна
Катэгорыя:Язычніцтва ў Беларусі
Лінейныя караблі тыпу «Бісмарк»

**Лінкары тыпу «Бісмарк»** — тып лінейных караблёў (), што былі на ўзбраенні Крыгсмарынэ ў гады Другой сусветнай вайны. Самыя магутныя лінкары і самыя буйныя баявыя караблі, па­будаваныя ў Германіі. Таўшчыня верхняга пояса была, наадварот, істотна павялічана ў параўнанні з «Шарнгорстамі» — з 45 да 145 мм.

З абодвух канцоў цытадэль замыкалася траверсамі, якія мелі таўшчыню 145, 220 і 180 мм на батарэйнай, галоўнай і ніжняй палубах адпаведна. На ўскрайках браня складала 60-80 мм — што не так шмат, але на большасці іншых лінкараў таго часу яна была яшчэ меншай. Толькі карма «Віторыа Венета» абаранялася лепш.

### Гарызантальная абарона 
Верхняя бранявая палуба мела таўшчыню 50-мм (80-мм над скляпамі), галоўная бранявая палуба — 80-мм + 110-мм скосы (над скляпамі 95-мм + 120-мм скосы).

## Служба і гібель 
Караблі тыпу «Бісмарк» прымалі актыўны ўдзел у баявых дзеяннях на моры ў час Другой сусветнай вайны. У маі 1941 «Бісмарк» разам з цяжкім крэйсерам «Прынц Ойген» удзельнічаў у аперацыі «Rheinübung» («Вучэнні на Рэйне») — запаланаванай атацы брытанскага гандлёвага суднаходства ў Атлантыцы. У час бітвы ў Дацкім праліве 24 мая 1941 патапіў артылерыйскім агнём брытанскі лінейны крэйсер «Худ», аднак сам быў пашкоджаны трапленнямі снарадаў з лінейнага карабля «Прынс оф Уэлс». У час праследавання брытанскімі караблямі, пасля траплення авіятарпед з тарпеданосцаў, што выляцелі з борта авіяносца «Арк Роял» 27 мая 1941 загінуў у баі з брытанскімі лінейнымі караблямі «Rodney» і «King George V» і цяжкім крэйсерам «Dorsetshire» за 400 міль ад Брэста ==

## Літаратура 
* С. В. Патянин. Корабли Второй мировой войны. ВМС Германии. Часть 1. — М.: «Морская коллекция», № 8, 2005
* Печуконис Н. И., Давыдов Ю. В. Линейный корабль «Бисмарк» История корабля 1934—1941
* А. В. Платонов, Ю. В. Апальков. Боевые корабли Германии 1939—1945. — СПб.: «Корабли и сражения», 1995
* 

## Спасылкі 
* Энцыклапедыя караблёў. Лінкар «Бісмарк» 
* Германскія лінкары Другой сусветнай вайны

Катэгорыя:Лінкары
Буш (ландшафт)

**Буш** ( — куст, хмызняк) — шырокія неасвоеныя чалавекам прасторы, звычайна парослыя хмызняком або нізкарослымі дрэвамі, у Аўстраліі (у асноўным), Новай Зеландыі, Паўднёвай Афрыцы, Канадзе і на Алясцы.

## Аўстралія 
.]]
*Буш* — тэрмін аўстралійскага паходжання. Так першыя еўрапейскія пасяленцы назвалі незнаёмы ім ландшафт, які складаецца з кустоў і нізкарослых дрэў, прычым жоўта-карычневыя адценні пераважалі над знаёмымі ім зялёнымі. Цяпер тэрмінам *буш* у Аўстраліі называюць амаль любую маланаселеную мясцовасць кантынента, незалежна ад тыпу расліннасці там (для абазначэння яшчэ менш населенай і бясплоднай выкарыстоўваецца тэрмін *аўтбэк*).

*Буш* быў апеты паэтамі Генры Лоўсанам і Эндру Патэрсанам, існуе нават паняцце ; пейзажы бушу малявалі мастакі Том Робертс, Артур Стрытан і Фрэдэрык Мак-Кабін.

У Аўстраліі фраза «або ўсё, або нічога» часта гучыць як «Сідней або буш».

## Новая Зеландыя 
У Новай Зеландыі тэрмін *буш* выкарыстоўваецца, у прынцыпе, у тым самым значэнні, што і ў суседняй Аўстраліі, можа азначаць лугі і лясы за межамі абжытых мясцін. Больш за ўсё бушу на Паўднёвым востраве, асабліва ў рэгіёне Уэст-Кост.

## Паўднёвая Афрыка 
У Паўднёвай Афрыцы тэрмін *буш* мае крыху іншае значэнне: ненаселеныя мясціны, але не велд, таксама так называюць саванны ў паўночнай частцы Паўднёва-Афрыканскай рэспублікі.

На Алясцы бушам называют мясціны, да якіх немагчыма дабрацца на аўтамабілі. Такім чынам, большая частка штата з’яўляецца *бушам*. Асноўны сродак перамяшчэння на Алясцы — невялікі самалёт, на якім прыватны пілот перапраўляе пасажыраў (як правіла, аматараў і рыбакоў) у «любы пункт на карце», — мае назву *буш-пілот.* У Канадзе слова мае тое ж значэнне, на мясцовым дыялекце французскай мовы *la brousse* ці *le bois*.

## Гл. таксама 
* Аўтбэк — вялікія выдаленыя засушлівыя практычна ненаселеныя раёны Аўстраліі.
* Дзікая прырода (англ. *Wilderness*) — участкі дзікай прыроды, нечапаныя чалавекам.
* Бушмены (Паўднёвая Афрыка)
* Бушрэйнджары (Аўстралія)

## Спасылкі 
* *Крыс Бэйкер*. Contemporary Australia: Sydney or the Bush? (англ.) на сайце *abc.net.au*, 2005 год, *National Centre for Australian Studies*, Універсітэт Монаш
* *Алена Говар*. «Я не ведаю дрэў маркотней эўкаліптаў...»  (руск.)  на сайце *go2australia.ru*
* *Аляксей Баяркін*. Брокен-Хілс. Коромандел. Зіма. (руск.)  на сайце *world.lib.ru*
* Сяржант, выведвальны атрад спецыяльнага прызначэння паўднёваафрыканскай арміі, паўдневаафрыканскі буш, 1990-я (руск.)  на сайце ''admrazmetelevo.com

Катэгорыя:Геаграфія Аўстраліі
Катэгорыя:Ландшафт
Катэгорыя:Сельская геаграфія
International Championship 2017 (снукер)

**International Championship 2017** (таксама вядомы як «**OPPO International Championship 2017**») — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 29 кастрычніка па 5 лістапада 2017 года ў тэлерадыёвяшчальным цэнтры Бай-ху, у Дацыне, Кітай. Турнір стаў шостым розыгрышам International Championship, які быў заснаваны ў 2012 годзе. Прызавы фонд спаборніцтва склаў £750,000, з якіх £150,000 атрымаў пераможца.

## Спасылкі 
* International Championship 2017 на Snooker.org 
* Статыстыка International Championship 2017 на CueTracker.net 

Катэгорыя:International Championship (снукер)
Катэгорыя:Снукерны сезон 2017/2018
Катэгорыя:2017 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Кітаі ў 2017 годзе
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Кітаі
Катэгорыя:Кастрычнік 2017 года
Катэгорыя:Лістапад 2017 года
Мікалай Пятровіч Правалоцкі

**Мікала́й Пятро́віч Правало́цкі** (, Пухавічы) — беларускі біятланіст і трэнер па біятлоне. Чэмпіён свету сярод юніёраў (1976), прызёр чэмпіянату СССР (1977). Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1976).

## Біяграфія 
Пачаў займацца біятлонам толькі пасля паступлення ў Беларускі інстытут фізкультуры, да таго займаўся лёгкай атлетыкай. Выхаванец трэнера Яўгена Аляксеевіча Сялюніна. Рэпрэзентаваў спартыўнае таварыства «Буравеснік» і горад Мінск.

## Літаратура 
* Первые шаги в биатлоне. / М. И. Корбит, Н. П. Проволоцкий. 207 с. ил. 17 см. Минск Полымя 1985

## Спасылкі 
* Победа молодости нашей. Интервью с Н. Проволоцким 

Катэгорыя:Біятланісты Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Біятланісты СССР
Вуліца Браніслава Тарашкевіча (Бельск Падляскі)

**Вуліца Браніслава Тарашкевіча** — вуліца ў паўднёва-заходняй частцы горада Бельск Падляскі Падляскага ваяводства Польшчы. Названа ў гонар беларускага грамадска-палітычнага дзеяча і мовазнаўца Браніслава Тарашкевіча (1892—1938).

У верасні 2017 года Інстытут нацыянальнай памяці прапанаваў перайменаваць вуліцу ў рамках працэсу «дэкамунізацыі» ў Падляскім ваяводстве. Аднак у абарону Браніслава Тарашкевіча стаў беластоцкі аддзел Інстытута, які звярнуўся варшаўскую сядзібу ІНП, патлумачыўшы, што дадзены выпадак складаны, а асоба вельмі важная для беларускай грамады на Падляшшы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы населеных пунктаў Польшчы
Катэгорыя:Бельск Падляскі
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Браніслава Тарашкевіча
Леслі Каран

**Леслі Каран** (; нар. 1 ліпеня 1931) — французская артыстка балета і актрыса, двойчы намінантка на прэмію «Оскар». Найбольшую папулярнасць атрымала ў 1950-х гадах за ролі ў галівудскіх мюзіклах «Амерыканец у Парыжы» (1951), «Лілі» (1953), «Даўганогі татачка» (1955) і «Жыжі» (1958).

## Зноскі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Леў Давыдавіч Гарэлік

**Леў Давыдавіч Гарэлік** (, Бабруйск — , Мінск) — беларускі  і . Заслужаны артыст Беларускай ССР (1963). Народны артыст Беларускай ССР (1980), дацэнт кафедры струнных смычковых інструментаў Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 лютага 1929 года ў Бабруйску. Бацька, Давыд Гарэлік, быў фурманам, маці Мар’яся (Марыя) — хатняй гаспадыняй. У сям’і было сямёра дзяцей. Лёва займаўся ў музычнай школе Бабруйска, але, заўважыўшы поспехі, бацькі паказалі сына загадчыку кафедры скрыпкі Маскоўскай кансерваторыі, прафесару .

У 1945 годзе скончыў , па прычыне хваробы вярнуўся ў Беларусь, дзе паступіў у Беларускую кансерваторыю і паралельна працаваў артыстам Дзяржаўнага акадэмічнага сімфанічнага аркестра БССР.

У 1952 годзе скончыў Беларускую кансерваторыю (вучань  А. Л. Бяссмертнага і А. Н. Амітона).

З 1956 года — канцэртмайстар аркестра Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР.

З 1952 года выкладаў у Сярэдняй спецыяльнай музычнай школе пры кансерваторыі, у 1960—1977 гадах — у Мінскім музычным вучылішчы, а з 1981 — у Беларускай кансерваторыі.

Выступаў у ГДР, ЧССР, Аўстрыі.

Памёр 11 красавіка 1996 года ў Мінску. Пахаваны на Паўночных могілках.

## Творчасць 
Гады актыўнага канцэртавання Льва Гарэліка адзначаны сапраўдным узлётам беларускай скрыпічнай музыкі. Праявіў сябе як тонкі, удумлівы інтэрпрэтатар. Выконваў творы Анатоля Багатырова, Рыгора Пукста, Пятра Падкавырава, Генрыха Вагнера, Эдзі Тырманд, Яўгена Глебава, Дзмітрыя Смольскага, Рыгора Суруса, Кіма Цесакова, Андрэя Мдзівані, Галіны Гарэлавай, Валерыя Карэтнікава, Ніны Усцінавай і многіх іншых. Стаў першым з скрыпачоў, хто звярнуўся да твораў Міхала Ельскага.

## Спасылкі 
* Горелик Лев Давыдович
Павел Віктаравіч Трамповіч

**Па́вел Ві́ктаравіч Трампо́віч** () — беларускі грамадскі дзеяч, навуковец і дыпламат.

Генеральны консул Беларускай Народнай Рэспублікі ў Кіеве (16 чэрвеня 1918 — 30 кастрычніка 1918). Кандыдат медыцынскіх навук. Дацэнт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Прафесар Вінніцкага медыцынскага інстытута.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Пскове, дзе сям’я Трамповічаў жыла праз удзел дзеда ў паўстанні 1863—1864 гадоў, які з сям’ёй быў высланы з Вільні ў Віцебск, а неўзабаве ў Пскоў.

У 1908 годзе паступіў у Псіханеўралагічны інстытут пры Пецярбургскім універсітэце. Але праз арышты за ўдзел у дэманстрацыях вымушаны быў у 1910 годзе эміграваць у Германію. Пасля двух гадоў вучобы на медыцынскім факультэце Баварскага ўніверсітэта перавёўся ў Кіеўскі ўніверсітэт Святога Уладзіміра ў 1912 годзе на медыцынскі факультэт.

З пачаткам Першай сусветнай вайны быў накіраваны на Паўднёва-Заходні фронт. У 1914—1916 гадах працаваў малодшым ардынатарам Кіеўскага шпіталя. Дзяржаўныя экзамены на медыцынскім факультэце здаў у красавіку 1917 года, пасля чаго атрымаў прызначэнне ў хірургічнае аддзяленне Кіеўскага чыгуначнага шпіталя, пазней — 1-га шпіталя Усерасійскага земскага саюза, дзе прайшоў шлях ад ардынатара да галоўнага лекара. 

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года аднавіў кантакты з беларускімі арганізацыямі, праводзіў агітацыйную і асветніцкую працу. У красавіку 1918 года прыбыў у Менск, дзе ўвайшоў у склад Народнага Сакратарыята БНР. Але ўжо ў пачатку чэрвеня 1918 года ён быў накіраваны ў Кіеў з задачай дасягнуць праз нямецкага пасла прызнанне Германіяй незалежнасці і ўрада БНР. У Кіеве далучыўся ў склад дэлегацыі БНР у справе перагавораў з УНР. Рашэнне аб яго накіраванні ў Кіеў з правамі генеральнага консула і дыпламатычнага прадстаўніка пры МЗС Украінскай Дзяржавы Народны Сакратарыят БНР прыняў 15 чэрвеня 1918 года. Ужо 16 чэрвеня 1918 года быў упаўнаважаны на выкананне абавязкаў генеральнага консула БНР у Кіеве з функцыямі дыпламатычнага прадстаўніка. Консульства размясцілася ў Кіеве ў доме № 42 па вуліцы Фундуклееўскай. (злева направа): Іван Іванавіч Цвікевіч, Міхаіл Іванавіч Барсукоў, Павел Віктаравіч Трамповіч. 1926]]

У 1920—1930-я гады працаваў на кафедры агульнай хірургіі Менскага медыцынскага інстытута.

9 ліпеня 1930 года арыштаваны. 10 красавіка 1931 года асуджаны Калегіяй АДПУ на 5 гадоў ссылкі, артыкуламі 58/4, 7, 10, 11 — шкодніцтва і антысавецкую агітацыю. Прысуд адбываў у Астрахані.

З 1941 года працаваў у Вінніцкім медыцынскім інстытуце. З 1944 года ў Магілёве-Падольскім.

Пасля гэтага пераехаў у Кіеў, дзе памёр у 1956 годзе. Пахаваны на Лук’янаўскіх могілках (19 участак, 5 шэраг, 7 месца).

10 чэрвеня 1988 года рэабілітаваны Судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда Беларускай ССР.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Украіны
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Фісташкавы алей

**Фісташкавы алей** — ліпіднае рэчыва, здабытае прэсаваннем фісташкавых арэшкаў Pistacia vera.

## Кулінарнае выкарыстанне 
У параўнанні з іншымі арэхавымі тлушчамі, фісташкавы алей мае асабліва моцны Водар. Як і іншыя арэхавыя алеі, смакам падобны да арэху, з якога здабыты. Фісташкавы алей мае высокае ўтрыманне вітаміна Е (19 мг/100г). Змяшчае 12,7 % насычаных тлушчаў, 53,8 % монаненасычаных тлушчаў, 32,7 % лінолевай кіслаты і 0,8 % амега-3 тлустых кіслот. Фісташкавы алей выкарыстоўваецца для надання водару гародніне, якая гатуецца на пару.

Катэгорыя:Алеі
Фрыдрых Зёнэкен

**Фрыдрых Зёнэкен** (, 20 верасня 1848 года, Дрошэдэ (цяпер Ізерлон) — 2 ліпеня 1919 года, Бон) — нямецкі купец, прадпрымальнік, вынаходнік і графік.

Заснаваў фірму «Зёнэкен» і прыдумаў мноства канцылярскіх прылад. У гонар Зёнэкена названая вуліца ў горадзе Ізерлон.

Самае вядомае вынаходства Зёнэкена — дзіракол.

## Вынаходствы і распрацоўкі 
Будучы вучнем, ён распрацаваў пасудзіну для чарніла з драўляным блокам для большай устойлівасці. У 1860 годзе ён стварыў новы шрыфт (Rundschrift), які стаў прыкладам для сучаснага нямецкага пісьма.
* школьнае пяро (Schulfeder III)
* 1886 год — развіццё папкі, якая стала папярэднікам сучаснай папкі-рэгістратарa
* вынаходства дзіракола (14 лістапада 1886 года падаў заяўку на атрыманне патэнта)
* 1889 год — аўтаручка з залатым пяром, хімічна стойкім да кіслот
e]]

## Спасылкі
* 

Катэгорыя:Вынаходнікі Германіі
Чэрвеньскі рынак

**Чэрвеньскі рынак** — рынак, размешчаны ў Ленінскім раёне Мінска. Назва рынка паходзіць ад назвы горада Чэрвень.

Знаходзіцца на скрыжаванні завулка Маякоўскага і Навасельскай вуліцы па адрасе: г. Мінск, вул. Маякоўскага, 184. Плошча рынку складае 1,7 га, колькасць гандлёвых павільёнаў каля 700.

На тэрыторыі Чэрвеньскага рынку размешчана лабараторыя ветэрынарна-санітарнай экспертызы.

## Гісторыя 
Рынак створаны ў 1891 годзе на скрыжаванні Аранскай вуліцы і Ігуменскага тракту гарадскім галавой Мінска Каралем Чапскім і меў назву Ігуменскі рынак у гонар горада Ігумен, у накірунку якога ішоў гасцінец, што месціўся каля рынку.

Пасля перайменавання ў 1923 годзе Ігумена ў Чэрвень рынак таксама быў перайменаваны і атрымаў назву Чэрвеньскі рынак.

1 лютага 2013 года Чэрвеньскі рынак быў закрыты. 2 красавіка 2013 года рынак аднавіў працу на новай пляцоўцы ў раёне завулка Маякоўскага. На старым месцы Чэрвеньскага рынку прадугледжвалася будаўніцтва шматфункцыянальнага грамадска-дзелавога і гандлёва-забаўляльнага комплексу.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Чэрвеньскага рынку

Катэгорыя:Рынкі Мінска
Катэгорыя:Вуліца Маякоўскага (Мінск)
Вуліца Браніслава Тарашкевіча

**Вуліца Браніслава Тарашкевіча** — назва вуліц у населеных пунктах розных краін.

## Беларусь 
* Вуліца Тарашкевіча (Маладзечна)
* Вуліца Браніслава Тарашкевіча (Мінск)
* Вуліца Тарашкевіча (Радашковічы)

## Польшча 
* Вуліца Браніслава Тарашкевіча (Бельск Падляскі)
World Open 2017 (снукер)

**World Open 2017** (таксама вядомы як *Yushan World Open 2017* — ад назвы павета, у якім праходзіў турнір) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 18 па 24 верасня 2017 года ў юйшаньскай сярэдняй школе №1, у павеце Юйшань, Кітай. Турнір стаў 34-м розыгрышам World Open, які быў заснаваны ў 1982 годзе пад назвай Professional Players Tournament, а таксама праходзіў пад назвамі Гран-пры (1984—2000, 2004—2009) і кубак LG (2001—2003). Прызавы фонд турніру склаў £700,000, з якіх £150,000 атрымаў пераможца.

## Спасылкі 
* World Open 2017 на Snooker.org 
* Статыстыка World Open 2017 на CueTracker.net 

Катэгорыя:World Open (снукер)
Катэгорыя:2017 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Кітаі ў 2017 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2017/2018
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Кітаі
Катэгорыя:Верасень 2017 года
Ford Fusion

**Ford Fusion** — кампактны аўтамабіль B-класа. Выпускаўся еўрапейскім аддзяленнем кампаніі Ford з 2002 па 2012 год.

## Апісанне 
Дэбютаваў у сакавіку 2002 года. Створаны на базе Fiesta. У іх агульная платформа, агульныя вузлы і агрэгаты. Адрозніваюцца толькі дызайн, архітэктура салона і налады падвесак. Багажнае аддзяленне ў Ford Fusion — 337 літраў (на 53 літры больш, чым у Fiesta). Аб'ём можна павялічыць да 1175 літраў, склаўшы задні шэраг сядзенняў (складваецца ў прапорцыі 60/40).

Выява:2003 Ford Fusion 2 Semi-Automatic 1.4 Front.jpg|Першапачатковы дызайн
Выява:2003 Ford Fusion 2 Semi-Automatic 1.4 Rear.jpg|Выгляд ззаду
Выява:Ford Fusion 2002-2005 - interior.jpg|Інтэр'ер

У 2005 годзе быў праведзены рэстайлінг: змяніліся пярэдні і задні бамперы, молдынгі, светлавыя прыборы, дызайн пярэдняй панэлі і вонкавыя люстэркі задняга віду. Вонкавыя люстэркі задняга віду павялічыліся на 30% (да рэстайлінга на Fusion ставілі люстэркі ад Fiesta).

Выява:Ford Fusion Facelift 20090503 front.jpg|Рэстайлінгавы варыянт
Выява:Ford Fusion Facelift 20090503 rear.jpg

На Ford Fusion усталёўваліся бензінавыя рухавікі 1,25 (75 к.с.), 1,4 (80 к.с.) і 1,6 (100 к.с.) і турбадызельныя 1,4 TDCi (68 к.с.) і 1,6 TDCi (90 к.с.); каробкі перадач — механічная, аўтаматычная і рабатызаваныя. Пярэдняя падвеска — незалежная (МакФерсан), задняя — паўзалежная (тарсіённая бэлька).

### Тэхнічныя характарыстыкі 
### Бяспека 
## Мадыфікацыі 
### EcoSport (2003–2012) 
У 2003 годзе для рынка Паўднёвай Амерыкі дэбютаваў кампактны красовер Ford EcoSport на базе Ford Fusion. Знешні выгляд стылістычна прыбліжаны да амерыканскага Ford Escape: новая святлатэхніка і рашотка радыятара. Аўтамабіль таксама атрымаў ахоўныя накладкі на бамперы, парогі і колавыя аркі. Запасное кола размешчана на задніх дзвярах. Салон амаль ідэнтычны Ford Fusion. Рухавікі, трансмісія і падвеска таксама агульныя з Fusion. Акрамя таго, Ford выпусціў 2,0-літровую версію 4x4, з рухавіком і трансмісіяй ад Mazda Tribute.

## Продажы 
### У Беларусі 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

## Гл. таксама 
* 
* Ford Fiesta
* Ford Fusion (Паўночная Амерыка)

Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Fusion
Спіс вуліц Радашковічаў

У гэтым спісе прыведзены вуліцы, завулкі, плошчы Радашковічаў.

## Спасылкі 
Радашковічы
Катэгорыя:Радашковічы
Ураўненні сумеснасці дэфармацый

**Ураўненні сумяшчальнасці дэфармацый** — матэматычныя ўраўненні, якія выражаюць адзін з асноватворных прынцыпаў механікі суцэльных асяроддзяў — прынцып сумяшчальнасці дэфармацый. Сутнасць апошняга заключаецца ў тым, што кампаненты тэнзара дэфармацыі павінны падпарадкоўвацца ўраўненню сумяшчальнасці, бо ў адваротным выпадку разглядаемае цела не будзе з’яўляцца суцэльным асяроддзем. Ураўненні сумяшчальнасці дэфармацый часта называюць *тоеснасцямі *.

## Матэматычны выраз прынцыпу 
Матэматычна абмежаванні накладваюцца на тэнзар дэфармацыі. У залежнасці ад сітуацыі могуць выкарыстоўвацца тэнзар дэфармацыі Кашы—Грына
:  E_{ij} = \frac{1}{2} \left( \frac{\partial u_i} {\partial x_j } + \frac{\partial u_j} {\partial x_i } + \sum\limits_l \frac{\partial u_l} {\partial x_i }\frac{\partial u_l} {\partial x_j } \right),

тэнзар дэфармацый Альманзі
:  A_{ij} = \frac{1}{2} \left( \frac{\partial u_i} {\partial x_j } + \frac{\partial u_j} {\partial x_i } - \sum\limits_l \frac{\partial u_l} {\partial x_i }\frac{\partial u_l} {\partial x_j } \right),

ці тэнзар малых дэфармацый
:  \varepsilon_{ij} = \frac{1}{2} \left( \frac{\partial u_i} {\partial x_j } + \frac{\partial u_j} {\partial x_i } \right).

Тры кампаненты поля зрушэнняў звязаныя з 6 кампанентамі тэнзара дэфармацый. Для таго, каб гэтая сістэма ўраўненняў мела рашэнне, адназначнае ў замкнёнай адназвязнай вобласці, неабходна і дастаткова, каб выконваліся наступныя ўраўненні
:  \nabla \times E \times \nabla = 0, 
:  \nabla \times A \times \nabla = 0, 
:  \nabla \times \varepsilon \times \nabla = 0. 

## Зноскі 
*
Boreus hyemalis

**Boreus hyemalis** — від насякомых з сямейства .

## Апісанне 
Памераы ад 3 да 4,5 міліметраў.
Насякомае мае кароткія, шэрыя, карычневыя крылы з металічным адлівам. Прадстаўнікі віду поўзаюць або скачуць па снезе пры тэмпературы каля нуля градусаў Цэльсія і, такім чынам, нагадваюць  і віды з роду .

Самцы маюць 4 кароткіх крыла, рэшткі якіх выгінаюцца ўніз на канцах. У самак толькі два лускападобных рудыментарных крыльцы. Увогуле, самку можна адрозніць па выгнутай шабляпадобнай трубцы, якая служыць яйцакладам. Гэтыя жывёлы водзяцца толькі ў халодны перыяд года з кастрычніка па сакавік. За гэты час адбываецца спарванне. Лічынкі жывуць на пакрытым імхом месцах і збіраюцца ў верасні ў адтуліны групамі да акуклення.

## Літаратура 
* 
* Alfred Edmund Brehm: *Däggdjurens Lif.* Em. Girons, Stockholm 1882, pp.&nbsp;145f. (Swedish) (online at: *runeberg.org*)
* Döderlein: *Bestimmungsbuch für deutsche Land- und Süsswassertiere/ Insekten.* Part I: *Käfer, Wespen, Libellen, Heuschrecken usw.* Oldenbourg, Munich, 1932, DNB 365535060, p.&nbsp;78.

Катэгорыя:Скарпіёнавы мухі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1767 годзе
24-ы Мінскі міжнародны кінафестываль «Лістапад»

**XXIV Мінскі міжнародны кінафестываль «Лістапад»** прайшоў з 3 па 10 лістапада 2017 года. Пляцоўкамі кінафестывалю сталі кінатэатры «Цэнтральны», «Мір», «Піянер», «Беларусь», Falcon Club Буцік кіно. Цырымоніі адкрыцця і закрыцця прайшлі ў кінатэатры «Масква». Слоган фестываля — «Ісціна, любоў і прыгажосць».

На кінафестываль «Лістапад» у 2017 годзе былі заяўлены 164 карцін з 55 краін, 94 з якіх прынялі ўдзел у конкурсах. Фільм адкрыцця фестывалю — «Арытмія» (Расія), фільм закрыцця — «Восеньскі самурай» (Сербія).

## Журы 
* Юрый Гарулёў () — Старшыня журы.
*  () — Старшыня журы
* Кай С. Пік () — Старшыня журы.
* Эдвінас Пукшта ()
*  () — Старшыня журы
*  ()
* Сяргей Станойкаўскі ()
* Рыіна Сілдас ()
* Эрэз Перы () — Старшыня журы.
* Эўрым Эрсой ()
* Раман Дарафееў ()
*  ()
* Дзмітрый Махамет ()
* Жанэтэ Ашчука ()
* Ганна Замэцка ()
*  ()
* Людміла Саянкова () — Старшыня журы.
* Магдалена Жаляска ()
* Сімона Баўман ()
* Элізабет Шэперд ()
* Марыя Бяршадская ()
* Дзімітр Кабаіванаў ()
* Бернар Бесерглік ()
* Міке Нафс ()
* Наталля Агафонава ()
* Альберт Габай ()

## Конкурсная праграма 
### Асноўны конкурс ігравога кіно 
## Спасылкі 
* 24-ы Мінскі міжнародны кінафестываль «Лістапад» на сайце «Internet Movie Database»

Катэгорыя:Лістапад (кінафестываль)
Катэгорыя:Кінафестывалі 2017 года
Катэгорыя:2017 год у Мінску
Катэгорыя:Лістапад 2017 года
Федэрацыя хакея Рэспублікі Беларусь

**Федэрацыя хакея Рэспублікі Беларусь** — арганізацыя, што займаецца правядзеннем на тэрыторыі Беларусі спаборніцтваў па хакеі са шайбай. З’яўляецца правапераемнікам Федэрацыі хакея Беларускай ССР, заснаванай у 1959 годзе. Заснавана 6 сакавіка 1992 года, сябра ІІХФ з 6 мая 1992 года.

Федэрацыя хакея праводзіць Адкрыты (міжнародны) чэмпіянат Беларусі. У структуру чэмпіянату ўваходзіць экстраліга прафесійных хакейных каманд, вышэйшая ліга, у якой іграюць фарм-клубы каманд экстралігі, юніёрская ліга, а таксама першынства юнацкай лігі ў сямі ўзроставых групах.

12 сакавіка 2015 года ў Мінску адбылася нечарговая канферэнцыя Федэрацыі хакея Рэспублікі Беларусі. На ёй быў прыняты варыянт абноўленага лагатыпу. У лагатыпе выкарыстаны элементы нацыянальнага арнаменту, а таксама выявы двух перакрыжаваных клюшак і шайбы. 28 красавіка 2015 года Выканаўчы камітэт Федэрацыі хакея Рэспублікі Беларусь зацвердзіў новы лагатып, што стала першым крокам у рамках агульнага рэбрэндынга.

## Кіраўнікі 
### Старшыні Прэзідыума Федэрацыі хакея Беларускай ССР 
* Пруднікаў (1959—1961);
* Яўген Кірылавіч Анкуда (1961—1992);

### Прэзідэнты Федэрацыі хакея Рэспублікі Беларусь 
* Яўген Кірылавіч Анкуда (6 сакавіка 1992 — 14 верасня 1993 года);
* Леў Якаўлевіч Кантаровіч (14 верасня 1993 — 2 снежня 1997 года);
* Юрый Фёдаравіч Бародзіч (2 снежня 1997 — 27 лістапада 2001 года);
* Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў (27 лістапада 2001 — 21 студзеня 2010 года);
* Уладзімір Іосіфавіч Швабоўскі (в. а. 21 студзеня 2010 — 18 сакавіка 2010 года);
* Яўген Мікалаевіч Ворсін (18 сакавіка 2010 — 22 кастрычніка 2014 года);
* Ігар Анатольевіч Рачкоўскі (22 кастрычніка 2014 года — 20 мая 2017 года);
* Сямён Барысавіч Шапіра (20 мая 2017 — 28 чэрвеня 2018 года);
* Генадзь Генадзевіч Савілаў (28 чэрвеня 2018 — 26 жніўня 2020 года);
* Дзмітрый Юр’евіч Баскаў (9 верасня 2020 — 10 верасня 2021 года);
* Аляксандр Віктаравіч Багдановіч (з 8 кастрычніка 2021).

### Ганаровы старшыня ФХРБ 
* Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў
8 верасня 2021 года  дыскваліфікавала старшыню федэрацыі хакея Дзмітрыя Баскава на 5 год: па выніках дзесяцімесячнага расследавання было ўсталявана, што ён дыскрымініраваў атлетаў і пагражаў ім за іх палітычныя погляды.

## Гл. таксама 
* Адкрыты чэмпіянат Беларусі па хакеі з шайбай
** Беларуская экстраліга
** Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па хакеі з шайбай
* Зборная Беларусі па хакеі з шайбай
** Маладзёжная зборная Беларусі па хакеі з шайбай
** Юніёрская зборная Беларусі па хакеі з шайбай

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Федэрацыі хакея Рэспублікі Беларусь 
* Гісторыя беларускага хакея на сайте «Мір хакея Беларусі»

Катэгорыя:Арганізацыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Хакей у Беларусі
Катэгорыя:Спартыўныя арганізацыі Беларусі
Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь

**Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь** — дзяржаўная ўзнагарода Рэспублікі Беларусь.

Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь узнагароджваюцца грамадзяне і арганізацыі Рэспублікі Беларусь, а таксама грамадзяне замежных дзяржаў за заслугі ў развіцці заканадаўства, парламентарызму, мясцовага самакіравання, ва ўмацаванні дэмакратыі, міждзяржаўных і міжпарламенцкіх сувязей, за дзейнасць па забеспячэнні правоў і свабод грамадзян, вялікі ўклад у фарміраванне і рэалізацыю сацыяльнай і эканамічнай палітыкі Рэспублікі Беларусь.

## Спіс асоб, узнагароджаных Ганаровай граматай 
: Асноўная катэгорыя: **:Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь**
Шанхай Мастэрс 2017 (снукер)

**Шанха́й Ма́стэрс 2017** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 13 па 18 лістапада 2017 года на Шанхайскай гранд-сцэне, у Шанхаі, Кітай. Турнір стаў адзінаццатым розыгрышам Шанхай Мастэрс, які быў заснаваны ў 2007 годзе. Прызавы фонд турніру склаў £750,000, з якіх £150,000 атрымаў пераможца.

## Удзельнікі 

## Спасылкі 
* Шанхай Мастэрс 2017 на Snooker.org 
* Статыстыка Шанхай Мастэрс 2017 на CueTracker.net 

Катэгорыя:Шанхай Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:2017 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Кітаі ў 2017 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2017/2018
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Кітаі
Катэгорыя:2017 год у Шанхаі
Катэгорыя:Лістапад 2017 года
Беларускі ліцэй імя Браніслава Тарашкевіча

**Агульнаадукацыйны ліцэй з беларускай мовай навучання імя Б. Тарашкевіча ў Бельску Падляскім** () — сярэдняя школа ў Бельску Падляскім, якая дзейнічае з верасня 1944 года. Названы ў гонар Браніслава Тарашкевіча (1892—1938), беларускага грамадска-палітычнага дзеяча, мовазнаўца.

## Гісторыя 
У 2021 годзе ліцэй наведаў Прэзідэнт Польшчы Анджэй Дуда. Тут ён сустрэўся са навучэнцамі, выкладчыкамі і прадстаўнікамі беларускай меншасці.

## Дырэктары 
* Анатоль Тымінскі (1944—1946)
* Яраслаў Кастыцэвіч (1949—1965)
* Мікалай Гайдук (1965—1971)
* Аляксей Карпюк (1971—1991)
* Зінаіда Навіцкая (1991—2004)
* Андрэй Сцепанюк (з 2004)

## Вядомыя выпускнікі 
* Надзея Артымовіч
* Малгажата Дзмітрук
* Юрый Гаўрылюк
* Рыгор Сасна

## Гл. таксама 
* Комплекс школ з дадатковым навучаннем беларускай мовы ў Гайнаўцы


Катэгорыя:Бельск Падляскі
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Польшчы
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з беларускай мовай навучання
Катэгорыя:Беларуская мова ў Польшчы
Рыгор Майсеевіч Прус

**Рыгор Маісеевіч Прус** (, Пухавічы, Пухавіцкі раён — ) — беларускі вучоны ў галіне хірургіі. Кандыдат медычных навук, дацэнт. Кіраваў кафедрай звычайнай фізіялогіі, прарэктар па навуковай працы Віцебскага медыцынскага інстытута (1962—1970 гг.). Палкоўнік медыцынскай службы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў яўрэйскай сям’і. Да вайны скончыў Мінскі медыцынскі інстытут і аспірантуру, абараніў кандыдацкую дысертацыю, тэмай была «Раненні ў грудную клетку».

Удзельнік Другой сусветнай вайны. У войску з 1940 года.

1957 г. абараніў дысертацыю.

## Навуковая дзейнасць 
Сярод апублікаваных прац:
* Роль нервной системы в механизме восстановления функций организма при смертельных кровопотерях // Вестник хирургии им. Грекова, 1951., Т. 71, № 4. (разам з Г. А. Мядзведзевай)

## Узнагароды 
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Ордэн Айчыннай вайны

## Літаратура 
* Скальпель хирурга ― оружие победы / Н. И. Василенко, Ю. С. Небылицын, С. Г. Василенко // Новости хирургии. ― 2010. ― Т. 18, № 4. ― С. 3-11.
* Дыхание и кровообращение при открытом пневмотораксе : экспериментальное исследование : автореферат диссертации … доктора медицинских наук / Г. М. Прусс. — Витебск, 1957.

## Спасылкі 
* Прусс, Григорий Моисеевич (кандидат медицинских наук)
* ВЕК ЕГО ЖИЗНИ

Катэгорыя:Палкоўнікі медыцынскай службы (Беларусь)
Помнік Вітаўту Вялікаму (Каўнас)

**Помнік Вітаўту Вялікаму** — помнік у цэнтры г. Каўнас Каўнаскага павета Літвы.

## Гісторыя 
Створаны скульптарам Вінцасам Грыбасам. Першапачаткова пастаўлен ў 1932 годзе на тэрыторыі Літоўскай ваеннай акадэміі ў Панямуне да 500-годдзя са смерці вялікага князя. Частка Літвы была акупавана Польшчай у 1920-я гг., таму ёй надавалася асаблівая ўвага. Заказчыкі патрабавалі, каб на помніку была фігура паляка: «Паляк не можа перанесці велічы Вітаўтаса Вялікага, таму заплюшчвае вочы з боку Вітаўтаса, каб яго не бачыць, ён няшчыра прыніжаецца. Пастава паляка павінна адлюстроўваць ягоную прыгнечанасць, расчараваны позірк накіраваны ў бок Вітаўта, быццам ён просіць літасці».

У час Другой сусветнай вайны помнік быў знішчаны.

У 1990 годзе па ініцыятыве грамадзянскага руху Aukuras помнік быў адноўлены. Была зробленая дакладная копія помніка, фігуры воінаў, аднак, былі выкананыя ў бронзе. Паколькі ў Панямуне стаялі казармы савецкіх войскаў, помнік устанавілі каля мэрыі Каўнаса. У ніжнюю частку помніка ўмантавалі камень з поля, дзе адбывалася Грунвальдская бітва. На помніку была размешчана шыльда з надпісам «Паколькі ў Літве знаходзіцца армія акупантаў, на ранейшым месцы помнік усталяваць нельга, а калі савецкую армію выведуць, помнік павінны вярнуць на ягонае ранейшае месца», аднак, пасля сыходу савецкіх войскаў помнік застаўся ў Каўнасе.

## Апісанне 
Вітаўт, абапёршыся на меч, глядзіць удалячынь. Пастамент з ім па вуглах трымаюць на сваіх спінах постаці пераможаных ворагаў: русіна, паляка, крыжака і татарына. Помнік стаіць на скрыжаванні вуліцы Л. Сапегі і пешаходнай , побач з будынкам Каўнаскага гарадскога самакіравання, тварам да сада каля Музычнага тэатра.

Катэгорыя:Славутасці Каўнаса
Катэгорыя:Помнікі манархам
Катэгорыя:Помнікі Літвы
Катэгорыя:З’явіліся ў  1932 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў  1990 годзе
Катэгорыя:1932 год у Літве
Катэгорыя:1990 год у Літве
Сапраўдныя падуры

**Сапраўдныя падуры** (*Poduridae*) — сямейства нагахвостак з надсямейства *Poduroidea* (*Poduromorpha*).

## Апісанне 
Даўжыня каля 2 мм. Афарбаваныя ад чырвонага або карычневага да цёмна-сіняга або чорнага колеру. Галава гіпагнатычная. Скакальная вілка вялікая

## Біялогія 
Праводзяць большую частку жыцця на паверхні вады на сажалках, каналах і водна-балотных угоддзях, у лужынах.

## Класіфікацыя 
Вядома каля 4 відаў і 1 род *Podura*. Нагахвосткі сямейства *Poduridae* ставяцца да надсямейства *Poduroidea* з падатраду *Poduromorpha* (або атраду).
* Сямейства *Poduridae* (тыпавы род — *Podura*)
** Род 
*** 
**** Падвід *Podura aquatica ferruginea* Börner
**** Падвід *Podura aquatica nigripes* Börner, [1900?]
*** 
*** 
*** 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Christiansen, K. et Bellinger, P. 1980. *Part 1. Poduridae and Hypogastruridae*, The Collembola of North America North of the Rio Grande, Grinnell College, Iowa, p.&nbsp;1-386.
* Hopkin, Stephen P. (1997): The Biology of the Collembola (Springtails): The Most Abundant Insects in the World. Музей естествознания (Лондан). PDF Поўны тэкст
* Haaramo, Mikko (2008): *Mikko’s Phylogeny Archive* — Collembola. Version of 2008-MAR-11. Retrieved 2008-JUL-11.
* Linnæus, C. 1748. Podura (Insecta: Aptera) p.&nbsp;67, in Systema Naturæ sistens Regna Tria Naturæ, in Classes et Ordines, Genera et Species redacta Tabulisque æneis illustrata., Editio Sexta, Emendata et Aucta, Stockholmiæ, (Kiesewetter), p.&nbsp;1-3, 1-224, 1-18, Tab. I—VIII.
* Linnæus, C. 1758. Podura (Insecta: Aptera) p.&nbsp;608-609, in Systema Naturæ per Regna tria Naturæ, secundum Classes, Ordines, Genera, Species, cum Characteribus, Differentis, Synonymis, Locis., Tomus I, Editio Decima, Reformata, Holmiæ, (Laurentii Salvii), 1758., p.&nbsp;1-824.
* Börner, C. 1901. *Zur Kenntnis der Apterygoten-Fauna von Bremen und der Nachbardistrikte. Beitrag zu einer Apterygoten-Fauna Mitteleuropas.* Abhandlungen des Naturwissenschaftlichen Vereins zu Bremen, XVII. Band, Heft 1, Mai 1901, p.&nbsp;1-141. PDF Поўны тэкст
* Salmon, J. T. 1964. «An Index to the Collembola, Volume 1», Royal Society of New Zealand, Bulletin No.7, Wellington, p.&nbsp;1-144.
* Stevens, M. I.; McCartney, J.; Stringer, I. A. N. 2007: New Zealand’s forgotten biodiversity: different techniques reveal new records for ‘giant’ springtails. *New Zealand entomologist*, **30**: 79-84.http://www.ento.org.nz/nzentomologist/new_issues/NZEnto30_1_2007/Volume_30_79-84.pdf

## Спасылкі 
* Спіс відаў

Катэгорыя:Нагахвосткі
Песьні свабоды

**«Песьні свабоды»** () — беларускі кампіліяцыйны студыйны зборнік, выдадзены кампаніяй «VoliaMusic» у 2006 годзе.

## Гісторыя 
1 студзеня 2006 года аб’явіла пра сябе незалежная кампанія гуказапісу «VoliaMusic» і абвясціла выданне свайго першага дыску, складанкі «Песьні свабоды». Пры падтрымцы «Нашай Нівы», «Музыкальнай газеты» і «Тузіна Гітоў» слухачы даведаліся, што яны могуць удзельнічаць у складанні зместу дыска. На працягу месяца людзі дасылалі лісты з песнямі, якія яны жадалі бы бачыць на плытцы.

Распаўсюджванне пачалося 22 лютага. Падпісчыкі з рэгіёнаў атрымалі дыскі па пошце, а мінчане маглі атрымаць плытку бясплатна на сядзібе БНФ 23 і 28 лютага.

Зборны канцэрт у падтрымку выпуску складанкі, на які сабраліся удзельнікі Neuro Dubel, Крама, N.R.M., Hair Peace Salon і шэрагу іншых знакамітых беларускіх рок-калектываў, адбыўся на плошчы Бангалор 25 жніўня 2006 года.

## Змест 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка праекту (копія з web.archive.org)

Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Катэгорыя:Альбомы 2006 года
Бундэсвер Ост

**Усходняе Камандаванне Бундэсвера** () — найвышэйшае камандаванне групоўкі ўзброеных сіл Германіі, якая існавала на базе былых узброеных сіл ГДР. Створанае ў выніку аб’яднання Германіі і, адпаведна, уваходжання узброеных сіл ГДР у склад Бундэсвера.

## Гісторыя 
Камандаванне было створана 4 кастрычніка 1990 года ў будынку былога Міністэрства нацыянальнай абароны ў Штраўсбергу з вайскоўцаў Бундэсвера і былой Нацыянальнай народнай арміі. Яно было непасрэдна падпарадкавана міністэрству абароны. Камандзірам быў прызначаны генерал-лейтэнант Ёрг Шонбам, намеснікам камандуючага быў генерал-маёр Вернэр фон Шэвен.

У склад камандавання ўваходзілі:

* Камандзірскі склад
* Вайскоўцы 5-га авіяцыйнага дывізіёну Люфтвафэ, які меўся сфарміравацца
* Ваенна-марское камандаванне Расток
* Штаб вайсковай акругі III / Камандаванне вайсковай акругі VII (St MB III / WBK VII)
* Вайсковае акруговае камандаванне VIII

Падраздзяленні ў складзе камандавання былі хутка перафарміраваны і на 1 красавіка 1991 года ўключалі ў сябе:

* Корпус/тэрытарыяльнае камандаванне Усход
* Камандаванне 5-га дывізіёну Люфтвафэ
* Ваенна-марское камандаванне Расток

З красавіка 1991 года задачы Камандавання Бундэсвер Ост паступова былі перададзены гэтым фарміраванням. Сам Бундэсвер Ост быў распушчаны 1 ліпеня 1991 года.

## Задачы 
Задача камандавання была ў тым, каб перавесці атрады вайсковых падраздзяленняў ННА ў склад падраздзяленняў Бундэсвера і ў той жа час скараціць іх да 50 тысяч жаўнераў да таго, як яны будуць уведзены ў строй. Акрамя таго, яно адказвала за набыццё, забеспячэнне ды абслугоўванне i адмову ад набытай ад ННА вайсковай тэхнікі і ўзбраення. Акрамя таго, Бундэсвер Ост забяспечыў падрыхтоўку прыкладна 15 000 навабранцаў, прызваных у зоне яго дзеяння 1 верасня 1990 года, і перападрыхтоўку кіраўніцкага складу былой ННА.

## Літаратура 
* Torsten Diedrich, Hans Ehlert, Rüdiger Wenzke (Hrsg.): *Armee ohne Zukunft*. Ch. Links, Berlin 2002, ISBN 3-86153-265-4.
** Nachdruck unter dem Titel *Handbuch der bewaffneten Organe der DDR*. Weltbild, Augsburg 2004, ISBN 3-8289-0555-2.
* Jörg Schönbohm: *Zwei Armeen und ein Vaterland. Das Ende der Nationalen Volksarmee*. Siedler, Berlin 1992, ISBN 3-88680-452-6.
* Dale R. Herspring: *Requiem für eine Armee. Das Ende der Nationalen Volksarmee der DDR* (= *Forum Innere Führung*, Bd. 8). Deutsche Ausgabe bearbeitet von Hans-Werner Weber. Nomos, Baden-Baden 2000, ISBN 3-7890-6862-4.

Катэгорыя:Узброеныя сілы Германіі
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Бангладэш

У '''спісе аб'ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА''' ў Бангладэш значыцца 3 найменні, што складае каля  ад агульнага ліку ( на  год). Акрамя гэтага, па стане на 2010 год, 5 аб'ектаў на тэрыторыі Бангладэш знаходзяцца ў ліку кандыдатаў на ўключэнне ў спіс сусветнай спадчыны.

## Спіс 
У дадзенай табліцы аб’екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 
## Кандыдаты ў спіс 
У табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У дадзеным спісе паказаны аб'екты, прапанаваныя ўрадам Бангладэш ў якасці кандыдатаў на ўнясенне ў спіс Сусветнай спадчыны.

## Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Спісы Сусветнай спадчыны
Катэгорыя:Бангладэш
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Бангладэш