open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Себежскі замак

**Себежскі замак** — абарончае збудаванне ў горадзе Себеж (цяпер у Расіі).

У 1414 годзе вялікі князь Вітаўт здабыў Себеж як прыгарад Пскова і ўлучыў яго ў склад Вялікага Княства Літоўскага.

У 1535 годзе маскоўскія войскі зрубілі на месцы Себежскага гарадзішча драўляную крэпасць, г. зв. Іван-горад на Себежы, які ўжо праз год беспаспяхова спрабавала ўзяць штурмам войска Вялікага Княства Літоўскага. У 1562 годзе Себеж быў заняты ліцвінамі, аднак канчаткова адыйшоў да іх у час пахода Стэфана Баторыя ў 1579 годзе. Замак быў адбудаваны.

У час вайны Расіі супраць Рэчы Паспалітай замак захапілі маскоўскія войскі (вернуты Рэчы Паспалітай ў 1678 годзе).

Умацаванні Себежа ў розны час мелі розныя памеры, у наш час ад іх мала што захавалася.

Катэгорыя:Замкі Расіі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Себеж
Наркаманія

**Наркама́нія** (ад   /narkē/ — аняменне, сон, і  /mania/ — вар'яцтва, жарсць, цяга) — хранічная прагрэдыентная хвароба, якую выклікае ўжыванне рэчываў-наркотыкаў.

## Этапы развіцця 
Для наркатычнай залежнасці характэрна фазавае цячэнне з наяўнасцю ў сваёй структуры некалькіх паэтамных сіндромаў:

* 1.сіндром змененай рэактыўнасці,
* 2.сіндром псіхічнай залежнасці,
* 3.сіндром фізічнай залежнасці, гэтыя тры сіндромы аб'ядноўваюцца ў **агульны наркатычны сіндром**,
* 4.сіндром наступстваў хранічнай наркатызацыі.

## Характэрныя рысы 
Асноўнай прыкметай наркаманіі з'яўляецца ўзнікненне абстынентнага сіндрому, як следства наяўнасці фізічнай залежнасці ад канкрэтнага рэчыва.

## Гл. таксама 
* Метадон
* Дрэнныя звычкі

Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта

Катэгорыя:Сацыяльныя праблемы
Габрыэла Сабаціні

**Габрыэла Беатрыс Сабаціні** (,  года в Буэнас-Айрэсе, Аргенціна) — вядомая прафесійная тенісістка з Аргенціны. Адна з лідараў сусветнага жаночага тэніса ў канцы 1980-х і пачатку 1990-х гг.

Катэгорыя:Асобы
Фламенка

**Фламенка** () — традыцыйны музычна-танцавальны стыль, які паходзіць з Андалусіі; гэта зліццё музычнага суправаджэння (такэ), спеваў (кант) і танца (байле). Стыль прадстаўлены некалькімі дзесяткамі разнавіднасцей (больш за 50). Танцы і песні фламенка, як правіла, суправаджаюцца гітарай і перкусіяй: рытмічным біццём у ладкі (Пальмас), гульнёй на перкусіённай скрыні (кахон); часам — кастаньетамі.

Выканаўцы фламенка называюцца «байлаор» (танцор) і «кантаор» (спявак), «такаор» (гітарыст).

Катэгорыя:Танцы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Хуан Рульфа

**Хуан Рульфа** (, 16 мая 1917, Апулька — , Мехіка) — мексіканскі пісьменнік.

## Бібліяграфія 
* El llamo en llamas (Раўніна ў полымі, 1953)
* Pedro Páramo (Педра Парама, 1955, экранізаваны ў 1967, 1978, 2010)
* El gallo de oro (Залаты пеўнік, 1980, экранізаваны Раберта Гавальдонам)

## Літаратура пра пісьменніка 
* Rodríguez Alcalá H. El arte de Juan Rulfo; historias de vivos y difuntos. México: Instituto Nacional de Bellas Artes, Departamento de Literatura, 1965
* Leal L. Juan Rulfo. Boston: Twayne, 1983
* Peavler T.J. El texto en llamas: el arte narrativo de Juan Rulfo. New York: P. Lang, 1988
* Vital A. Juan Rulfo. México: Consejo Nacional para la Cultura y las Artes, 1998
* Sontag S. Pedro Páramo// Idem. Where the Stress Falls: Essays. London: Vintage, 2003, p.&nbsp;106-108
* Campbell F. La ficción de la memoria : Juan Rulfo ante la crítica. México: UNAM; Ediciones Era, 2003
* Amat N. Juan Rulfo. Barcelona: Ediciones Omega, 2003.
* Roffé R. Juan Rulfo: las mañas del zorro. Madrid: Espasa, 2003
* Zepeda J. La recepción inicial de Pedro Páramo, México: Editorial RM-Fundación Juan Rulfo, 2005
* Ascencio J.A. Un extraño en la tierra: biografía no autorizada de Juan Rulfo. México: Debate, 2005

Катэгорыя:Пісьменнікі Мексікі
Tatra K2

Вагон **Tatra K2** — першы сучленены трамвай, які вырабляўся кампаніяй ЧКД з 1966 па 1983 гады. Выраблены на базе эксперыментальнага K1 з электрычным абсталяваннем ад T3. Прататып з’явіўся ў 1966 годзе пад нумарам 7000. Невялікі прамежак часу вагон ездзіў па Празе, затым быў перавезены ў горад Мост, а затым у Брно. Серыйная вытворчасць K2 пачалася ў 1966 годзе. Большасць вагонаў працягваюць эксплуатавацца (мадэрнізаваныя). Вагон быў абсталяваны чатырма цягавымі электрарухавікамі ТЕ 022. Токаздым у Tatra K2 ажыццяўляўся пры дапамозе пантографа. Новасібірск стаў першым горадам у СССР, які атрымаў чэшскія сучлененыя вагоны. Мадэрнізаваны K2 пастаўляўся ў вялікай колькасці ў Брно, уключаў у сябе пераробленую пярэднюю частку і абноўленае электроннае абсталяванне. Мадэрнізаваныя машыны атрымалі найменне K2R, дзе літара R азначае «рэканструяваны».

## Мадыфікацыі 
### K2SU 
K2SU — гэта версія K2, якая выпускалася з 1966 года для паставак у СССР. Вытворчасць была спынена ў 1969 годзе, было выпушчана 246 вагонаў. Адзіны захаваны на сённяшні дзень вагон K2SU — музейны вагон № 801 у Екацярынбургу, адноўлены ў 1998 годзе.

### K2YU 
Адзіны горад у Югаславіі, куды пастаўляліся K2, — Сараева. Вагоны K2YU практычна не адрозніваліся ад зыходнай мадэлі, але адно прыкметнае адрозненне — пантограф усталяваны не над пярэдняй, а над задняй цялежкай. Вырабляліся на працягу 1973—1983 гадоў.

## Галерэя 

Image:TRAM_ČKD_K2_modernized_BRATISLAVA.JPG|Мадернізаны K2 у Браціславе
Image:Brno,_Hlavní_nádraží,_Tramvaj_K2.jpg|Вагон K2 у Брно
Image:Tram_K2R.P_Ostrava.jpg|K2R у Остраве
Image:Sarajevo_tatra_tram.jpg|Вагон K2YU у Сараеве

Катэгорыя:Трамваі паводле алфавіта
Катэгорыя:Трамваі ЧКД
Сапраўдная кроў

**Рэальная кроў**, або **Сапраўдная кроў** () — амерыканскі драматычны тэлесерыял з элементамі чорнага гумару, паводле серыі раманаў The Southern Vampire Mysteries амерыканскай пісьменніцы Шарлін Харыс. Серыял створаны Аланам Болам у супрацоўніцтве з каналам HBO. Прэм’ера адбылася 7 верасня 2008 года. Прэм’ера другога сезона адбылася на канале HBO 14 чэрвеня 2009 года. Выйшла 4 сезоны.

Дзеі серыяла *Рэальная кроў* адбываюцца ў невялікім горадзе Бон-Тэмс у штаце Луізіяна і разгортваюцца вакол адносін галоўных персанажаў: афіцыянткі-тэлепаткі С’юкі Стэкхаус (Ана Пакуін) і вампіра Біла Комптана (Стывен Моер).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
*  англамоўная ЖЖ-супольнасць
* Фан-клуб на падсайце HBO
* Франкамоўны сайт, прысвечаны серыялу 
* Англамоўны фан-сайт
* Сайт напоя «True Blood»
* 

Катэгорыя:Драматычныя тэлесерыялы
Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША
Катэгорыя:Тэлесерыялы 2008 года
Катэгорыя:Тэлесерыялы тэлеканала HBO
Катэгорыя:ЛГБТ-тэматыка ў серыялах
Тарпеда Mark 45

**Mark 45** (ASTOR) — супрацькарабельная тарпеда, знаходзілася на ўзбраенні флота ЗША. Тарпеда прызначаная для падводнага запуску супраць хуткіх і глыбоканыраючых субмарын.

Гэта 19-дзюймовая (48 см) тарпеда з электрычным рухавіком была даўжынёй 5.67 м і масай 1100 кг. Дыяпазон дзеяння 8-13 км. Тарпеда з аднолькавай эфектыўнасцю магла дзейнічаць як супраць субмарын, так і супраць караблёў. Тарпеда таксама магла быць укамплектавана ядзернай боегалоўкай W34 (11 кілатон).

У 1976 годзе пачалася замена тарпед Mark 45 на .

## Спасылкі 
* 
* 
* United States of America Torpedoes since World War II
* U.S. Navy Torpedoes 

Mark 45
Сяргей Міхайлавіч Салаўёў

**Сяргей Міхайлавіч Салаўёў** (; 5 (17) мая 1820 года, Масква — 4 (16) кастрычніка 1879 года, Масква) — расійскі гісторык; прафесар МДУ з 1848 года, рэктар Маскоўскага ўніверсітэта (1871—1877), член Пецярбургскай акадэміі навук (1872).

Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі Першай Маскоўскай гімназіі
Катэгорыя:Дэканы МДУ
Катэгорыя:Рэктары і дырэктары Маскоўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Вучоныя XIX стагоддзя
Катэгорыя:Правадзейныя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Члены Маскоўскага Англійскага клуба да 1917 года
Катэгорыя:Таемныя Саветнікі
Сандра Бацічэлі

**Сандра Бацічэлі** (, сапраўднае імя **Алесандра ды Марыяна ды Вані Філіпепі** ); 1 сакавіка 1445, Фларэнцыя — 17 мая 1510) — італьянскі жывапісец, прадстаўнік тасканскай школы жывапісу ранняга Адраджэння.

Вучыўся ў Філіпа Ліпі. Раннія работы вызначаліся яснай прасторавай пабудовай, дакладным малюнкам, увагай да бытавых дэталяў. 3 канца 1470-х г. быў набліжаны да двара Медычы і гуманістычных колаў Фларэнцыі. Творчасць Сандра Бацічэлі мае рысы адухоўленасці, арыстакратычнай вытанчанасці. У карцінах «Вясна» (каля 1477—1478), «Нараджэнне Венеры» (каля 1483—1484) і інш. стварыў паэтычна абагульненыя, гарманічныя вобразы, поўныя светлага летуцення. Далікатнасць фігур, лёгкія трапяткія лінейныя рытмы, празрыстасць фарбаў ствараюць атмасферу элегічнага смутку. У партрэтах з выключнай тонкасцю і вастрынёй раскрыў складаныя нюансы ўнутранага стану чалавека. На яго творчасць значна паўплывалі сацыяльныя перамены ў Фларэнцыі ў 1490-я г., што выявілася ў павышаным драматызме і экспрэсіі вобразаў, маралізатарстве і рэлігійнай экзальтацыі («Святы Себасцьян», 1474; «Пакланенне мудрацоў», 1477; «Паклёп», пасля 1495; «Сцэны з жыцця св. Зіновія», каля 1505; фрэскі «Святы Аўгусцін», 1480; серыя фрэсак з жыцця Майсея і Хрыста ў Сіксцінскай капэле Ватыкана, 1481—1482; малюнкі да «Боскай камедыі» Дантэ, 1492—1497).

## Галерэя 

Выява:Botticelli-primavera.jpg|Вясна
Выява:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|Нараджэнне Венеры
Выява:Sandro Botticelli La calumnia de Apeles.jpg|Паклёп
Выява:The Mystical Nativity.jpg|Містычнае Раство

## Спасылкі 
* Бацічэлі на artcyclopedia.com
* 

Бацічэлі
Катэгорыя:Мастакі Фларэнцыі
*
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Рэнесансу
Катэгорыя:Мастакі Адраджэння
Guinness

**«Guinness»** () — цёмнае піва (дакладней, стаут), якое вырабляецца ірландскай кампаніяй **Arthur Guinness Son & Co**, заснаванай ў 1756 годзе. Вытворчасць гэтага напою пачалося ў 1759 годзе ў бровары ля брамы Святога Джэймса () ў Дубліне.

## Гатункі «Guinness» 
Guinness (Гінэс) вырабляецца ў розных варыянтах:

# **Guinness Draught Stout** (прадаецца ў кегах і ўтрымоўвае ад 4,1 да 4,3 % алкаголю);
# **Extra Cold Draught Stout** (прадаецца ў кегах і пры разліве падвяргаецца моцнаму астуджэнню, утрыманне алкаголю: 4,1—4,3 %);
# **Guinness Draught (у бутэльках)**. Усярэдзіне бутэлек знаходзіцца запатэнтаваная rocket widget для надання густу розліўнага піва, утрыманне алкаголю: 4,1—4,3 %;
# **Guinness Draught (у бляшанках)**. Усярэдзіне бляшанак знаходзіцца запатэнтаваная shaped widget, утрыманне алкаголю: 4,1—4,3 %;
# **Guinness Draught Surger** (адмысловы выпуск Guinness Draught для выкарыстання Guinness Surger у хатніх умовах, утрыманне алкаголю: 4,1—4,3 %);
# **Guinness Original/Extra Stout** (найболей набліжаны па гусце да арыгінальнага портэру, які выпускаў Артур Гінэс (Arthur Guinness), утрыманне алкаголю: 4,2—4,3 %; (Англія, Ірландыя), 5 % (Канада, большасць краін Еўропы), 6 % (ЗША, Аўстралія, Японія));
# **Guinness Foreign Extra Stout** (у асноўным прадаецца ў краінах Заходняй Афрыкі, краінах Карыбскага басейна і Азіі, утрыманне алкаголю: 5 % (Кітай), 6,5 % (Ямайка), 7,5 % (Афрыка), 8 % (Малайзія));
# **Guinness Foreign Extra Stout Nigeria** (у Нігерыі і Вялікабрытаніі ў вытворчасці Гінэса выкарыстоўваецца сорго (sorghum) замест ячменю, утрыманне алкаголю: 7,5 %);
# **Guinness Special Export Stout** (прадаецца ў Бельгіі, утрыманне алкаголю: 8 %);
# **Guinness Bitter** (англійскае горкае піва, утрыманне алкаголю: 4,4 %);
# **Guinness Extra Smooth** («мяккі» стаут, прадаецца ў Рэспубліцы Гана, Камеруне і Нігерыі, утрыманне алкаголю: 5,5 %);
# **Malta Guinness** (безалкагольнае салодкае піва, прадаецца ў Афрыцы);
# **Guinness Mid-Strength** (стаут з малым утрыманнем алкаголю, у дадзены момант праходзіць тэст у горадзе Лімерык (Limerick), Ірландыя, утрыманне алкаголю: 2,8 %);
# **Guinness Brew 39 Limited Edition** (першы новы гатунак Гінэса, выпушчаны ў кастрычніку 2005 года ў рамках праграмы Guinness Brewhouse Series™ — калекцыя стаутаў абмежаванага выпуску).
# **Guinness Toucan Brew** (другі новы гатунак Гінэса, выпушчаны ўлетку 2006 года ў рамках праграмы Guinness Brewhouse Series™ — калекцыя стаутаў абмежаванага выпуску).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Старонка ўладальніка брэнда Guinness 

Катэгорыя:Піва
Міхаіл Цімафеевіч Калашнікаў

**Міхаіл Цімафеевіч Калашнікаў** (, Кур'я, Алтайская губерня — , Іжэўск, Удмурція, Расія) — знакаміты канструктар стралковай зброі ў СССР і Расіі, доктар тэхнічных навук, генерал-лейтэнант Герой Расійскай Федэрацыі, двойчы Герой Сацыялістычнай Працы, лаўрэат Сталінскай і Ленінскай прэмій, кавалер ордэна Святога Андрэя Першазваннага, сябар Саюза пісьменнікаў Расіі. Член КПСС з 1952 года, дэпутат Вярхоўнага савета СССР (1950—1954).

## Узнагароды 
* орден Пашаны (1999) — *за выдатныя заслугі ў распрацоўцы ўнікальных узораў стралковай зброі, вялікі асабісты ўклад ва ўмацаванне абароннага патэнцыялу Саюза Беларусі і Расіі і ў сувязі з 80-годдзем*
* Медаль «За выдатны ўклад у развіццё калекцыйнай справы ў Расіі»

## Гл. таксама 
* Аўтамат Калашнікава

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Тарпеда

**Тарпе́да** — самаходная зброя. Цыліндрычны, абцякальны аэрадынамічны, корпус з грабным вінтом (вінтамі) або з рэактыўным соплам у хвасце. У корпус закладзены зарад выбуховага рэчыва (часам ядзерны зарад), дэтанатар, паліва (або акумулятар), рухавік (электрарухавік) і прыборы кіравання-навігацыі. Тарпеды — асноўнае ўзбраеннем многіх тыпаў падводных лодак. Носьбітамі тарпед могуць быць самалёты-тарпеданосцы.

.]]

## Гісторыя 
Думкі пра самаходную падводную зброю ўзніклі за шмат стагоддзяў да яе паспяховай распрацоўкі. Напрыклад, у 1275 годзе арабскі інжынер Хасан Аль-Рам, ваенны навуковец з мамлюкскага султаната Егіпет, пісаў, што можна стварыць прыладу ўзору «яйка», якая б прасоўвалася скрозь ваду і несла «снарад».

У пачатку XVII стагоддзя правобраз тарпеды створаны галандцам Карнеліем Дрэбелем па заказе англійскага караля Якава I. Узрыўчатка была прымацавана да канца бэлькі, прымацаванай да падводнай лодкі. Гэтая схема потым атрымала назву ланжэроннай тарпеды або шаставой міны, і ў першыню выпрабавана падчас англійскіх экспедыцый у Ла-Рашэль у 1626 годзе (аднак без асаблівага поспеху). Таксама першая баявая падводная лодка «Чарапаха» паспрабавала падобным чынам закласці бомбу з узрыўчаткай і з таймерам на корпус HMS Eagle падчас вайны за незалежнасць ЗША, але гэтая спроба правалілася.

Першыя ўзоры сучасных самаходнай тарпед былі незалежна адзін ад аднаго распрацаваны І. Ф. Александроўскім (1865, тарпеда Александроўскага) і англічанінам Робертам Уайтхедам (1866, тарпеда Уайтхеда), аднак ніводная з іх не трапіла на ўзбраенне флоту, і спатрэбіліся гады на ўдасканаленне механізмаў працы.

У 1868 годзе новай перспектыўнай зброяй зацікавіўся флот Аўстра-Венгрыі, а потым і іншых вядучых дзяржаў.

29 мая 1877 годзе падчас бітвы ў бухце Пакоча тарпеда ўпершыню прыменена брытанскім флотам у баявых умовах, аднак беспаспяхова — цэль здолела ўхіліцца ад трапляння.

13 студзеня 1878 года падчас руска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў паравыя катары «Чэсма» і «Сіноп» на рэйдзе Батума двума трапляннямі патапілі турэцкую кананерскую лодку «Інцібах», што стала першым паспяховым выкарыстаннем самаходнай тарпеды ў баявых мэтах.

### Цусімская бітва 
27—28 мая 1905 года падчас Цусімскай бітвы адбылося адно з першых масавых прымяненняў тарпед. Вынікам якога сталі патапленні браняносцаў «Сісой Вялікі», «Наварын», «Князь Сувораў», дапаможнага крэйсера «Урал». Крэйсеры I рангу «Адмірал Нахімаў» і «Уладзімір Манамах» атрымалі шмат пашкоджанняў і іх давялося затапіць. Хаця не заўсёды можна было пэўна сцвярджаць, што караблі затанулі менавіта ад траплянняў тарпед (то-бок траплянне тарпеды яшчэ не азначае непазбежнае затапленне карабля), але стала зразумела, што тарпеды могуць стаць вельмі грознай зброяй. Па выніках руска-японскай вайны з’явіліся новыя тэорыі і тактыкі выкарыстання тарпед (напрыклад скідання лёгкіх тарпед з самалётаў).

## Віды тарпед 
* Тарпеда Mark 54 MAKO

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Торпеда // Военно-морской словарь для юношества: Около 10 000 слов / Под общ. ред. П. А. Грищука. — 2-е изд. — М.: ДОСААФ, 1988. — С. 455—456. — 560 с., 64 л. ил. — 100 000 экз. — ISBN 5-7030-0298-2.
* Тарпе́да //
Тарпеда Mark 54 MAKO

**Mark 54 MAKO** — амерыканская лёгкая тарпеда, была распрацавана як альтэрнатыва тарпедам Mark 46 і Mark 50.
Тарпеда  была прыстасавана для адкрытага акіяна і дрэнна падыходзіла для прыбрэжных раёнаў.
Тарпеда  была распрацавана супраць высокаэфектыўных атамных ПЛ і была занадта дарагой па цане, каб пускаць яе супраць звычайных, павольных ПЛ.

Тэсціраванне праекта пачалося ў ліпені 1999 года і паспяхова скончылася ў лістападзе таго ж года. З 2004 года пачалася серыйная вытворчасць тарпеды Mark 54.

Mark 54 можа быць запушчана як непасрэдна з ПЛ, так і з тарпедных апаратаў паверхневых караблёў, альбо напрамую скінута са сродкаў супрацьлодачнай авіяцыі.

## Спасылкі 
* Mark 54 MAKO 

Mark 54 MAKO
АК-101

**АК-101** — экспартны варыянт дапрацаванага аўтамата АК74М, галоўным адрозненнем служыць выкарыстоўваемы патрон (5,56×45 мм).

Прыклад складны, што заўважна павялічвае спадручнасць карыстання (стральба магчымая і пры складзеным прыкладзе) і лёгкасць пры транспартыроўцы. Прыклад, магазін, цаўё, стваловая накладка і пісталетная рукаятка выкананы з ударастойкага пластыку з высокай стойкасцю да знешніх уздзеянняў. За кошт прымянення абарончага пакрыцця стальных дэталяў удалося павялічыць тэрмін службы аўтамата.

Як і ў базавых версій прысутнічае магчымасць усталявання ПНБ ці каліматарнага прыцэлу. Таксама прадугледжана мацаванне для 40-мм падстволавага гранатамёта. Ад базавай мадэлі засталася таксама магчымасць прымацавання штык-нажа.

## Краіны-імпарцёры 
Партыі аўтаматаў АК-101 былі прададзены ў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* АК-101

Катэгорыя:Аўтаматы
Катэгорыя:Зброя паводле алфавіта
Цэнтральная беларуская рада Гродзеншчыны

**Цэнтральная беларуская рада Гродзеншчыны**  (ЦБРГ) — каардынацыйны цэнтр беларускіх палітычных і грамадскіх арганізацый Гродзеншчыны ў 1919.

Створана па інідыятыве П. Алексюка як цэнтральны прадстаўнічы орган Гродзеншчыны з мэтай склікання беларускага з'езда Віленшчыны і Гродзеншчыны. 19.3.1919 адбылося першае арганізацыйнае пасяджэнне ЦБРГ, у якім прынялі ўдзел: ад БПС-Д — А. Луцкевіч і Л. Заяц, ад БПС-Р — А. Борык, ад БПНС — П. Аляксюк, ад Гродзенскай павятовай рады — С. Качынскі, А. Якубецкі, У. Курбскі, З. Качан, ад БНК — Я. Натусевіч, ад Гродзенскага камітэта бежанцаў — Т. Вернікоўскі і А. Фохт, ад Саюза настаўнікаў — Б. Квяцінскі, В. Краўцэвіч, Я. Антонаў, ад Саюза студэнтаў — У. Міцкевіч, ад Віленскай рады — К. Цярэшчанка, ад Гродзенскай управы — У. Зяньковіч, С. Якавюк і Е. Казлоў. У прэзідыум ЦБРГ абраны А.&nbsp;Якубецкі, П.&nbsp;Аляксюк, А.&nbsp;Фохт, Б.&nbsp;Квяцінскі і У.&nbsp;Зяньковіч, кандыдатамі — С. Якавюк і Я.&nbsp;Натусевіч. Пазней у склад прэзідыума кааптаваны прадстаўнікі сялянскай рады М. Маркевіч і Т.&nbsp;Вернікоўскі. Напачатку старшынёй ЦБРГ быў П.&nbsp;Аляксюк, з ліпеня 1919 Я.&nbsp;Антонаў, намеснікі старшыні — А.&nbsp;Якубецкі і Б.&nbsp;Квяцінскі. 

Выдавала газеты «Беларусь» і «Зорка». Паводле «Тымчасовага палажэння аб губернскіх камісарыятах» Рады Міністраў БНР прэзідыум ЦБРГ выконваў ролю прадстаўніка беларускага ўрада на Гродзеншчыне.  П.&nbsp;Аляксюк згодна з пастановай Рады Міністраў прызначаны губернскім камісарам Гродзеншчыны. У пачатку мая 1919 прэзідыум ЦБРГ вырашыў паслаць дэлегацыю да польскага Генеральнага камісара Грамадзянскага ўпраўлення ўсходніх зямель Е. Асмалоўскага, у склад якой увайшлі П.&nbsp;Аляксюк, У.&nbsp;Зяньковіч і Т.&nbsp;Вернікоўскі. На сустрэчы з Асмалоўскім у Вільні   дэлегацыя звярнулася да яго з просьбай захаваць беларускае самакіраванне на Гродзеншчыне, пакуль не пачне дзейнічаць праграма Ю. Пілсудскага ад , даць магчымасць паразумецца беларускім арганізацыям і вырашыць пытанне сацыяльнага забеспячэння насельніцтва. Перагаворы з польскімі ўладамі выклікалі пратэст арганізацый і ўстаноў Гродзеншчыны. Пасля Беларускага з'езда Віленшчыны і Гродзеншчыны летам 1919 ЦБРГ фактычна спыніла сваю дзейнасць.

Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі беларускай гісторыі
Катэгорыя:Цэнтральная беларуская рада Гродзеншчыны
Катэгорыя:1919 год у Гродне
Аўгустоўская пушча

**Аўгустоўская пушча** — прыродна-лясная тэрыторыя на памежжы трох дзяржаў — Беларусі, Польшчы і Літвы. Плошча пушчы — каля 160 тыс. га. (у межах Беларусі размешчаныя каля 12 тыс. га)

Катэгорыя:Лясныя масівы Польшчы
Катэгорыя:Пушчы Беларусі
Навум Козіч

**Навум Козіч** (1866, в. Хамікі, Гродзенскі павет — ?) — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, педагог.

Скончыў Свіслацкую настаўніцкую семінарыю (1908), вучыўся ў Мінскім настаўніцкім інстытуце (1918). Удзельнік Першай сусветнай вайны. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 далучыўся да беларускага вайсковага руху. На з'ездзе беларусаў-вайскоўцаў Заходняга фронту 24 лістапада 1917 абраны ў склад Цэнтральнай Беларускай вайсковай рады. Удзельнік Усебеларускага з'езда 1917. У пачатку 1918 старшыня бежанскай камісіі Рады БНР, адзін з загадчыкаў друкарні Народнага сакратарыята Беларусі, член Беларускага настаўніцкага саюза. Восенню 1918 адзін з арганізатараў Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў, член яе ЦК. 3 кастрычніка 1918 выкладчык Будслаўскай беларускай гімназіі. Пасля яе закрыцця польскімі ўладамі вярнуўся ў Мінск, член Часовага Беларускага нацыянальнага камітэта. 13 снежня 1919 на сесіі Рады БНР абраны яе сакратаром, прыхільнік урада В. Ластоўскага. У пачатку 1920-х г. удзельнік антыпольскага падполля і партызанскага руху на Гродзеншчыне. У 1922 уваходзіў у беларускі паўстанцкі штаб Гродзенскай акругі. На судовым працэсе «45-ці» ў Беластоку (май 1923), арганізаваным супраць беларускіх эсэраў, праходзіў па спісе «падазроньк». 3 1926 член Беларускай сялянска-работніцкай грамады (прыхільнік яе нацыянальнай плыні), кіраўнік гуртка Таварыства беларускай школы ў Свіслачы. У кастрычніку 1930 у складзе Беларускага нацыянальнага выбарчага камітэта ў Гродне. Далейшы лёс невядомы.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў
Катэгорыя:Члены Цэнтральнай беларускай вайсковай рады
Катэгорыя:Удзельнікі Першага Усебеларускага з’езда
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Члены БСРГ
Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай школы
Катэгорыя:Беларуская Народная Рэспубліка
Усвяцкі замак

**Усвяцкі замак** — абарончае збудаванне ў горадзе Усвят (цяпер п. г. т. Усвяты ў Расіі).

Упершыню Усвят, як «горад», т.б. умацаваны пункт згадваецца пад 1021 годам, калі князь кіеўскі Яраслаў перадаў яго полацкаму князю Брачыславу Ізяславічу.

У час Лівонскай вайны Усвят быў захоплены маскоўскімі войскамі (1563), якія ў 1566 г. узвялі ў ім замак. Двойчы, у 1569 і 1579 гг., войска Рэчы Паспалітай спрабавала вярнуць Усвят, апошняя спроба была паспяховай. У 1633 годзе кароль і вялікі князь Уладзіслаў Ваза загадаў сваім коштам абнавіць замак. З пачаткам вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654) Усвяцкі замак быў захоплены рускімі і спалены.

Усвяцкі замак быў на месцы старога гарадзішча паміж азёрамі Усвят і Узмень, якія атачалі яго з двух бакоў, а таксама ракой Усвячай — з трэцяга.

## Спасылкі 
* История и легенды Замковой горы в Усвятах 

Катэгорыя:Замкі Расіі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Усвяты
Катэгорыя:З’явіліся ў 1566 годзе
Катэгорыя:Згарэлыя будынкі і збудаванні
Кобрынская пушча

**Кобрынская пушча** — лясны масіў, што некалі існаваў паміж вёскамі Рыгалі і Горск (Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць), на рацэ Вінец. 

Назва пушчы была ўпершыню задакументаваная ў 1577 годзе. Прымыкала да Белавежскай пушчы. Масавыя вырубкі пачаліся ў XIX ст., у 2-й палове XX ст. былі знішчаныя апошнія рэшткі пушчы.

## Спасылкі 
* *Анатолий Козлович* Кобринская пуща // «Народная Воля» № 174, 31 жніўня 2002.

Катэгорыя:Геаграфія Бярозаўскага раёна]
Катэгорыя:Пушчы Беларусі
Карней Хейманс

**Карне́й Жан Франсуа́ Хе́йманс** (; 28 сакавіка 1892, Гент, Бельгія — 18 ліпеня 1968) — бельгійскі фізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі медыцыне ў 1938 годзе «за адкрыццё ролі сінуснага і аортальнага механізмаў у рэгуляцыі дыхання».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія Карнея Хейманса на сайце Нобелеўскага камітэта.
* Нобелеўская лекцыя Карнея Хейманса.

Катэгорыя:Фізіёлагі Бельгіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Станіслаў Любіч-Маеўскі

**Станіслаў Адамавіч Любіч-Маеўскі** (, Полацкі павет — снежань , ) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, педагог.

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскую гімназію (1895), Кракаўскі ўніверсітэт (1903). У 1900 ініцыіраваў стварэнне і ўзначаліў Кола беларускіх студэнтаў у Кракаве. У 1903-41 выкладаў гісторыю і геаграфію ў навуковых установах Польшчы, дырэктар гімназій у Замбраве, Львове, Калішы, Янаве Любельскім, Вілейцы, Новым Месце, Лежайску.

Выдаў больш за 13 падручнікаў па гісторыі, геаграфіі, беларускай і польскай мове, але найбольшую вядомасць набыў яго беларускі буквар «Лемантар» (Львоў, 1929), які крытыкаваўся беларускімі мовазнаўцамі (Я. Станкевічам, С. Паўловічам, У. Самойлам і інш.) за шматлікія паланізмы і русізмы. Абодва беларускіх дапаможніка прызначаліся для ўтраквістычных, беларуска-польскіх, школ і былі падрыхтаваны пад непасрэднай апекай польскіх школьных уладаў. У чэрвені 1940, пасля стварэння Літоўскай ССР, увайшоў у склад гарадской адміністрацыі Вільні, курыраваў школьны сектар, працаваў у Беларускім нацыянальным цэнтры. У ліпені-жніўні 1940 ініцыіраваў гарадскі школьны плебісцыт, на якім 12 % жыхароў выказаліся за беларускую нацыянальную школу. У верасні 1941 пераехаў у Мінск, працаваў у Інспектарыяце беларускіх школ, супрацоўнічаў з беларускай незалежніцкай групай Я. Станкевіча і польскім антыфашысцкім падполлем. У снежні 1941, па даносе правакатара, схоплены і расстраляны нацыстамі.

## Публікацыі 
* Geografja powszechne. Cz. I Wiadomości ogólne. Łódź — Warszawa, 1917.
* Lemantar / St. Lubicz-Majeǔski. — Lwoǔ: Dziarżaǔnae Wydaǔnictwa Szkołnych Kniżak, 1929. — 108 s.
* Pierszy pramień / St. Lubicz-Majeǔski. — Lwoǔ: Nakł. Dziarżaǔnaho Wydaǔiectwa Szkołnych Kniżak, 1929. — 118 s.
* Nauka pisowni polskiej. Podręcznik dla szkół początkowych i niższych klas szkół średnich. Cz. 1. — Łódź — Warszawa, 1917.

## Літаратура 
* Samojła, Wł. Skandaliczny elementarz / Wł. Samojła // Przegląd Wileński. — 1929. — № 14-15. — S. 4-6.
* Ляхоўскі У. Жыццяпіс Любіч-Маеўскага // Спадчына. — 1994. — № 1. — с. 75-78.
* Народная адукацыя і педагагічная навука ў Беларусі (1917—1945) / Г. Р. Сянькевіч [ і інш.]; пад рэд. Г. Р. Сянькевіч. — Мінск: «Народная асвета», 1993. — 494 s.
* Паляшук. Некалькі ўваг аб «беларускім» «Лемантары» Ст. Любіч-Маеўскага / Паляшук. — Вільня: Беларуская друкарня ім. Ф.Скарыны, 1929. — 16 с.
* Сендзер, С. А. «Лемантар» Станіслава Любіч-Маеўскага / С. А. Сендзер // Беларускі гістарычны часопіс. — 2006. — № 10. — С. 30-35.
* Станкевіч, Я. Урадовае выданьне «Lemantara» Станіслава Любіч-Маеўскага / Я. Станкевіч // Збор твораў: у двух тамах.- Мн.: Выдавецтва «Энцыклапедыка», 2002. — Т. 1. — C. 107—111.

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацкім павеце
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Педагогі Польшчы
Катэгорыя:Расстраляныя
Лее

**Лее**, або **Ліс** (, ) — рака ў Францыі і Бельгіі, бярэ свой пачатак у Паўночнай Францыі ў г. Лісбург, і ў Генце ў Бельгіі ўпадае ў Шэльду. Рака дала сваё імя бітве, якая адбылася на яе берагах 23—28 мая 1940 года паміж бельгійскімі і нямецка-фашысцкімі войскамі.

Катэгорыя:Рэкі Бельгіі
Катэгорыя:Рэкі Францыі
Гент

thumb|left|Гент
**Гент** ( ;  ), або **Ган** ( ) — горад у Фландрыі, у Бельгіі. Сталіца правінцыі Усходняя Фландрыя.

Сваю гісторыю горад пачаў як паселішча на сутокі рэк Шэльда і Лее альбо Ліс. У Сярэднявеччы Гент стаў адным з самых вялікіх і багатых гарадоў паўночнай Еўропы. Сёння гэта значны культурны і эканамічны цэнтр Фландрыі з портам і ўніверсітэтам.

## Вядомыя асобы 
* Карней Хейманс

## Гл. таксама 
* Рака Лее

Катэгорыя:Гарады Бельгіі

Катэгорыя:Камуны правінцыі Усходняя Фландрыя
Валонія

**Валонія** (, , , ) — пяць паўднёвых правінцый Бельгіі, дзе найболей распаўсюджанай з'яўляецца французская мова. З'яўляецца суб'ектам федэрацыі нараўне з Франдрыяй і Брусельскай сталічным рэгіёнам. Сталіца — Намюр. Насельніцтва — 3.395.942 чалавекі (2005), плошча — 16.844 км².

## Паходжанне назвы 
Этымалогія слова Валонія падобная са словам Уэльс. Абодва гэтых тапоніма паходзіць ад старажытнагерманскага слова «walh», што значыць — чужынец. Так германцы звалі тэрыторыі «чужых», гэта значыць не-германскіх народаў, якія гаварылі на не-германскіх мовах. Магчыма, што гэта слова, у сваю чаргу, узыходзіць да этноніма кельцкага племя волькаў.

## Спасылкі 
* Л’Арсуй, валонская кібер-газета
Кола беларускіх студэнтаў у Кракаве

**Кола беларускіх студэнтаў у Кракаве** — беларуская арганізацыя студэнтаў вышэйшых школ Кракава ў 1900-03&nbsp;г.

Створана па ініцыятыве С. Любіч-Маеўскага (старшыня) навучэнцамі кракаўскіх універсітэта, вышэйшай прамысловай і гандлёвай акадэмій. Ставіла за мэту вывучэнне стану гаспадаркі, асветы, культуры і веравызнанняў беларускай вёскі, узаемаадносін беларускіх сялян са шляхтай, уплыву на насельніцтва Беларусі русіфікацыі і паланізацыі. Падтрымлівала сувязь з , з украінскімі нацыянальнымі арганізацыямі на Галіччыне. Выдала адозву ў падтрымку стварэння ўкраінскага універсітэта ў Львове. У працы кола ўдзельнічалі прафесары Кракаўскага універсітэта Я. Бадуэн-дэ-Куртэне, Н. Цыбульскі, С. Лось.

## Літаратура 
* Каўка А. Шлях да бацькаўшчыны // Беларускі каляндар за 1985 г. Беласток, 1985.
* Ляхоўскі У. Жыццяпіс Любіч-Маеўскага // Спадчына. 1994. № 1.
* Ляхоўскі У. 3 гісторыі беларускага моладзевага руху // Супольнасць. 1998. № 5-6 (7-8).

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Польшчы
Катэгорыя:Арганізацыі беларускай дыяспары
Катэгорыя:1900 год у Кракаве
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1900 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 1903 годзе
Катэгорыя:Беларусы ў Кракаве
Кот-рыбак

**Кот-рыбак**, або **віверына** (*Prionailurus viverrinus*) — дзікая котка паўднёва-усходняй Азіі, блізка роднасная дальнеўсходняй котцы і падобная да яе, але большая па памерах.

Катэгорыя:Каціныя
Манул

**Ману́л** (ад ) (*Otocolobus manul*, *Felis manul*) — адзіны від падроду *Otocolobus* сямейства каціных, часам вылучаюць у асобны род.

## Назва 
Сваю другую назву — **кот Паласа** — ён атрымаў у гонар нямецкага натураліста Петэра Паласа, які адкрыў манула на ўзбярэжжы Каспійскага мора ў XVIII стагоддзі. Лацінская назва *Otocolobus* паходзіць ад грэчаскага *us*, *otos* — вуха, *kolobos* — выродлівы, г.зн. «выродлівае вуха».

## Апісанне 
Вонкава падобны на свойскага ката. Даўжыня цела да 60-65 см, хваста да 30-31 см, маса да 3,5-5 кг. Тулава масіўнае, лапы кароткія і тоўстыя, галава шырокая, сплошчаная, вушы маленькія, круглявыя, шырока расстаўленыя. На тулаве і на хвасце пышная поўсць; хвост адносна кароткі і выглядае «абсечаным». На шчоках пучкі падоўжаных валасоў — бакі. Поўсць на спіне мае 9000 валаскоў на 1 см² даўжынёй 7 см. Афарбоўка буравата- або вохрыста-шэрая з вузкімі папярочнымі палосамі на задняй частцы цела.

## Пашырэнне 
Сустракаецца ў арыдных абласцях Цэнтральнай і Сярэдняй Азіі, на Іранскім нагор’і. У горы паднімаецца да 4800 м. Паўсюль рэдкі, месцамі на мяжы знікнення. У Расіі сустракаецца ў Алтайскім краі, Бураціі і ў Чыцінскай вобласці. Унесены ў Чырвоную кнігу Расіі, у Чырвонай кнізе МСАП яго стан ацэнены як блізкі да ўразлівага.

Разводзіцца ў заапарках. На пачатак 1980 года ў заапарках свету ўтрымліваліся 54 манулы. У няволі добра размнажаецца.

Выява:Manul Timofey in April 2025 (1, cropped).jpg|Манул Цімафей у Маскоўскім заапарку, красавік 2025 года
Выява:Felis manul in moscow zoo.jpg|Манул у Маскоўскім заапарку
Выява:Manul kitten.jpg|Кацяня манула ў заапарку ў Швецыі

## Асаблівасці біялогіі 
Трымаецца паасобку. Аснову харчавання складаюць пішчухі і дробныя грызуны. Радзей ловіць зайцоў-талаеў, байбакоў і птушак. Паядае розных насякомых.

Гон праходзіць у лютым, цяжарнасць каля 60 дзён, у прыплодзе 2-6 кацянят, якія нараджаюцца сляпымі, бачаць на 10-12-ы дзень, самастойна паляваць пачынаюць на 3-4-м месяцы жыцця. Палавой спеласці дасягаюць на першым годзе жыцця. Працягласць жыцця да 12 гадоў.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Каціныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1776 годзе
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Эпіцыён

**Эпіцыён** (*Epicyon*) — род вымерлых гіганцкіх сабачых падсямейства Borophaginae. Жылі ў міяцэне Паўночнай Амерыкі.

Род утрымоўвае некалькі відаў. Тыпавы від Epicyon haydeni, гэта самае буйное сабачае, якое некалі існавала — вышыня ў карку 90 см.

Катэгорыя:Сабачыя
Аляксандр Міхайлавіч Кулінковіч

**Алякса́ндр Міха́йлавіч Кулінко́віч** () — беларускі рок-музыкант, журналіст, паэт, заснавальнік і вакаліст гурта «Neuro Dubel».

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 мая 1972 года ў Смалявічах, з пяці гадоў жыве ў Мінску. Вучыўся ў ПТВ па спецыяльнасці «сантэхнік», у Беларускім дзяржаўным універсітэце (факультэт журналістыкі, скончыў першы курс), працаваў у маладзёжных выданнях. З 1985 г. пачаў пісаць вершы і музыку.

## Творчы шлях 
[злева|thumb|А. Кулінковіч падчас здымак фільма «[ГараШ» (28.06.2015)]]

17 ліпеня 1989 г. заснаваў гурт Neuro Dubel, быў яго лідарам і выступаў як франтмэн. Таксама браў удзел у некаторых запісах і канцэртах гурта «Крамбамбуля». Нягледзячы на няпростыя адносіны з уладамі, Аляксандр Кулінковіч быў калумністам газеты адміністрацыі прэзідэнта Беларусі «Советская Белоруссия».

## Зноскі
## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* Анкета гурта на афіцыйным сайце 
* КУЛЬТурныя людзі: Аляксандр Кулінковіч
* 10 малавядомых фактаў пра Аляксандра Кулінковіча

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Neuro Dubel
Катэгорыя:Рок-музыканты Беларусі
Егіпецкі воўк

**Егіпецкі воўк** (*Canis aureus lupaster*) — падвід шакала, які знаходзіцца пад пагрозай вымірання. Жыве на поўначы Егіпта і паўночным усходзе Лівіі. Раней сустракаўся па ўсім Егіпце і на Аравійскім Паўвостраве, аднак паляванне кардынальна скараціла папуляцыю егіпецкага воўка.

Егіпецкі воўк таксама можа быць класіфікаваны як падвід ваўка.

Катэгорыя:Сабачыя
Вымнянка

**Вымня́нка**, **Вымніца** — рака ў Віцебскім раёне Беларусі, левы прыток ракі Каспля (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 38 км. Плошча вадазбору 357 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,4 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,7 ‰.

## Асноўныя прытокі 
* *Правыя*: рака Гарна, ручаі Клінскі, Давыдаўскі.
* *Левыя*: рака Каменка

## Агульныя звесткі 
Выцякае з возера бяз назвы каля вёскі Раніна, цячэ ў межах Віцебскага ўзвышша і паўднёвай ускраіне Суражскай нізіны, працякае праз возера Вымна, пратокай злучана з Янавіцкім возерам. Упадае ў Касплю каля вёскі Пранікі. Даліна да вёскі Півавары трапэцападобная, шырынёй 300—500 м. Абалона перарывістая, шырыня яе да 500 м. Рэчышча звілістае, шырынёй 6—10 м. Берагі ракі стромкія, месцамі абрывістыя, вышынёй да 1 м.

На рацэ гарадскі пасёлак Янавічы, вёскі Астрэйкава, Казімірова, Пукшына.

## Літаратура 
* 
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.
* 
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл./ БелСЭ; Редкол.: И.П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-ти т. Т. 2: Природа. Экономика. народное образование. / Редкол. П. У. Бровка (гл. редактор) и др. — Мн.: Гл. ред. БелСЭ, 1979. — Т. 2. — 768&nbsp;с. — 50000 экз.
* 
* 

## Спасылкі 
* Вымнянка

Катэгорыя:Басейн Касплі
Катэгорыя:Рэкі Віцебскага раёна
Пума

**Пума**, мясцовыя назвы **кугуар**, **горны леў**, **серабрысты леў** (*Puma concolor*) — жывёла класа сысуноў атрада драпежных сямейства каціныя.
Сустракаецца ў Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы. Да 1993 г. мела назву *Felis concolor*. Пашырана ў Амерыцы ад Паўднёвай Аляскі да Магеланава праліва. Жыве пераважна ў гарах, на ўскрайках лясоў, адкрытых ландшафтах і ў джунглях. 2 падвіды (пума ўсходняя і пума фларыдская) занесены ў Чырвоную кнігу МАСП.

Даўжыня цела да 197 см, хваста да 82 см, маса да 110 кг. Вушы шырокія, закругленыя. Поўсць густая, кароткая. Афарбоўка аднаколерная, жаўтавата-бурая, знізу светлая. Драпежнік. Нараджае 2-3 (зрэдку да 5) кацянят раз у 2-3 гады.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Каціныя
Пойма

**Абалона** (поплаў, пойма, абалонь, абалонне) — частка рачной даліны, якая затапляецца ракой пры разводдзі ці ў час паводак.

Шырыня абалон раўнінных рэк звычайна складае ад шырыні ўласна рэчышча да некалькіх дзясяткаў шырынь рэчышча, у асобных выпадках дасягаючы 40 км. Участкі былой абалоны, якія знаходзяцца вышэй за ўзровень сучаснага падняцця ўзроўню вады ў час разводдзя ці паводкі, называюцца *тэрасамі*. Часам выдзяляюць некалькі ўзроўняў абалоны, напрыклад нізкую і высокую. Таксама адрозніваюць цэнтральную і прытэрасную часткі абалоны. Апошняя можа быць як павышанай так і паніжанай ў залежнасці ад баланса наносаў. Край абалоны часта адзначаны крутым склонам, на броўцы якога часам размяшчаюцца прырэчышчавыя валы.

Пры разліве рака выносіць на абалону наносы, якія пры адкладанні звычайна паступова павышаюць узровень яе паверхні. Адначасова з акумуляцыяй (адкладам наносаў) на паверхні абалоны адбываецца бесперапыннае падмыванне яе берагоў рачным патокам на адных участках і нарошчванне пляжаў — у іншых, з-за чаго контуры абалоны пастаянна змяняюцца.

У залежнасці ад тыпаў рэчышчавых працэсаў, характэрных для пэўных участкаў ракі, паверхня абалоны можа выглядаць вельмі разнастайна, так, напрыклад пры меандраванні на ёй бываюць лагчыны, якія перамяжоўваюцца з градамі, складзенымі з наносаў.

Поймавыя глебы, якія пастаянна папаўняюцца глеем, што прыносіць рака, звычайна вельмі ўрадлівыя. Да таго ж расліннасць абалоны адыгрывае значную ролю ў фарміраванні яе рэльефу, замацоўваючы паверхню і спрыяючы накапленню наносаў. Пры асваенні большая частка абалоны занятая паплавамі, якія лічацца лепшымі кармавымі ўгоддзямі. У час затаплення абалоны паплавы звычайна ператвараюцца ў месцы нерасту, што мае вялікае значэнне для рыбнай гаспадаркі.

Акрамя рачных, існуюць *азёрныя* абалоны.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рака
Катэгорыя:Гідралогія
Рэвальвер Beaumont-Adams

**Beaumont-Adams** — брытанскі пяцістрэльны рэвальвер.

Аснашчоны спускавым механізмам двайннога дзеяння. Прыняты на ўзбраенне брытанскай арміі ў 1862, заменены ў 1880 рэвальверам Энфілд.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэвальверы

## Зноскі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1851 годзе
Рэвальвер Colt Dragoon

**Beaumont-Adams** — амерыканскі шасцістрэльны рэвальвер, капсульны. Выраблены Самуэлем Кольтам па запатрабаванню U.S. Army's Mounted Rifles (вядомы як драгуны). Выкарыстаны ў час амерыкана-мексіканскай вайны, але сапраўдную папулярнасць набыў толькі ў часы Грамадзянскай вайны ў ЗША.

## Літаратура 
* Walter Schultz, *1000 ręcznej broni strzeleckiej*, wyd. 1. Ożarów Maz.: Wyd. Jacek Oleksiejuk, 336 s., ISBN 978-83-7588-280-3
* R.L Wilson, 'Colt. An American Legend. New York'', Londyn: Atabras, A Division of Abbeville Publishing Group, 1985 ISBN 978-0896595897

Colt Dragoon
Цэнтрасаюз

* Цэнтральны саюз культурных і грамадскіх арганізацый
* Цэнтральны саюз спажывецкіх таварыстваў
Рэвальвер Colt Detective Special

**Colt Detective Special** — цэльнарамны з вугляродзістай сталі кароткаствольны шасцізарадны рэвальвер з УСМ падвойнага дзеяння, у асяроддзі прыхільнікаў стралковай зброі адносіцца да класа «snubnosed», «snubbies» () або «belly guns» (). Як вынікае з назвы **Detective Special**, зброя такога класа арыентавана на ўтоенае нашэнне і ўжыванне пераважна паліцыянтамі, апранутымі ў грамадзянскае — дэтэктывамі а таксама супрацоўнікамі спецслужб. Упершыню прадстаўлены ў 1927 годзе рэвальвер не быў падобны на існыя тады на рынку іншыя ўзоры стралковай зброі утоенага нашэння, якія мелі пераломную раму і маглі страляць маламагутнымі патронамі або былі больш рэвальвераў з укарачальным ствалом і дзяржальняй. Detective Special, магчыма, стаў першым цэльнарамным рэвальверам вышэйшага класа, з самага пачатку распрацоўкі прыстасаваным для ўтоенага нашэння, прызначаным для стральбы зараджаным у адкідны налева барабан патронам .38Spl, прызнаным адным з самых магутных патронаў 1920-х гадоў.

## Гісторыя 
Папярэднік Detective Special — рэвальвер Colt Police Positive Special пад патрон .38 Special, які меў кампактную рамку. Джон Генры Фітцджэральд, які працаваў у кампаніі Colt Firearms, у 1920-я гады распрацаваў канцэпт кароткаствольнага «кірпатага» рэвальвера, які прадстаўляў мадыфікацыю Police Positive Special: яна заключалася ў пакарачэнні ствала да 2 цаляў (каля 51 мм), пакарачэнні дзяржальні з закругленнем вострых кутоў знізу, выдаленні спіцы курка і пярэдняй часткі спускавой клямары. Дзякуючы змененаму выгляду ўдарніка і дзяржальні зброю можна было лёгка схаваць пад пінжаком, а імавернасць яго выяўлення пры ператрусе зводзілася да мінімуму; брак спіцы курка дазваляў дастаць зброю без рызыкі зачапіцца за вопратку, а брак спускавой клямары дазваляў лягчэй націскаць на спускавы кручок не толькі людзям, у якіх былі доўгія і тоўстыя пальцы рук, але і тым, хто насіў пальчаткі.

## Выкарыстанне 
Дзякуючы добрым схавальным якасцям рэвальвера, Colt Detective Special выкарыстоўваўся як зброя ў асноўным паліцэйскімі дэтэктывамі ў цывільным, хоць ён таксама быў папулярнай пазаслужбовай і рэзервовай агнястрэльнай зброяй сярод паліцэйскіх у форме. Яго выкарыстоўвалі целаахоўнікі для асабістай абароны і спартыўнай стральбы.

Colt Detective Special быў папулярнай зброяй да часу калі паўаўтаматычныя пісталеты замянілі рэвальвер у многіх паліцэйскіх упраўленнях, урадавых установах і ўзброеных сілах.

## Крыніцы 
Colt
Цэнтральны саюз культурных і грамадскіх арганізацый

**Цэнтральны саюз культурных і грамадскіх арганізацый** (або **Цэнтрасаюз**) — грамадска-палітычная арганізацыя беларускага нацыянальнага руху правацэнтрысцкага кірунку ў Заходняй Беларусі.

Створаны ў сярэдзіне 1930 года ў сувязі з аб’яўленымі польскімі ўладамі выбарамі ў сейм. Цэнтральны друкаваны орган — газета «Беларускі звон». Стварэнне Цэнтрасаюза азначала канчатковы раскол у беларускім нацыянальна-вызвольным руху, які адбыўся ва ўмовах рэпрэсіўнай палітыкі рэжыму санацыі і распачатых палітычных рэпрэсій супраць беларускай інтэлігенцыі ў БССР, а таксама курсу КПЗБ на фарсіраванне рэвалюцыйнага працэсу ў краі. Лідары саюза Р. Астроўскі, А. Луцкевіч, Ф. Акінчыц, Я. Станкевіч лічылі адзіна магчымым шляхам культурна-нацыянальнага развіцця пошук кампрамісаў з урадам Ю. Пілсудскага. У накіраваным імі на імя прэзідэнта Польшчы І. Масціцкага мемарыяле было заяўлена пра неабходнасць «маральнага раззбраення з абодвух бакоў», дасягнення згоды і разгляду сукупнасці беларуска-польскіх праблем. У якасці першага практычнага кроку ўносілася прапанова вылучыць 3 паўночна-ўсходнія ваяводствы (Віленскае, Навагрудскае, Палескае) у асобную адміністрацыйную адзінку. Пад арганізацыйным уплывам Цэнтрасаюза знаходзілася Таварыства беларускай асветы, Беларускае навуковае таварыства ў Вільні, Беларускае дабрачыннае таварыства, Беларускі студэнцкі саюз, іншыя культурна-асветныя таварыствы і суполкі. Для ўдзелу ў выбарах быў створаны выбарчы камітэт пад назвай «Беларускі сялянска-рабочы блок», у які ўвайшлі Ф. Акінчыц, К. Крук, М. Ільяшкевіч і В. Грышкевіч. Аднак выбары ў польскі сейм у лістападзе 1930 скончыліся правалам Цэнтрасаюза: ён не атрымаў ні аднаго мандата. Няўдача на выбарах, узмацненне рознагалоссяў у Цэнтрасаюзе прывялі да яго расколу. Першым арганізацыю пакінуў Я. Станкевіч, потым Ф. Акінчыц, які ініцыяваў стварэнне Беларускай нацыянал-сацыялістычнай партыі. 3 мэтай умацавання становішча Цэнтрасаюза частка яго кіраўніцтва (А. Луцкевіч, В. Грышкевіч, А. Неканда-Трэпка) выказалася за супрацоўніцтва з буйнейшай на той час беларускай партыяй — Беларускай хрысціянскай дэмакратыяй. Р. Астроўскі выступіў супраць. Пазіцыйныя рознагалоссі прывялі да канчатковага расколу Цэнтрасаюза ў пачатку 1934 года.

## Гл. таксама 
* Наперад (газета)
* Беларускі звон (газета, 1931)
* Антон Луцкевіч
* Радаслаў Астроўскі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі

Катэгорыя:1930 год у Заходняй Беларусі
Рэвальвер Smith & Wesson Model 10

**Smith & Wesson Model 10**, раней вядомы як **Smith & Wesson Military & Police** (), а таксама што вырабляўся падчас Другой сусветнай вайны **Smith & Wesson Victory Model** - цэльнарамны з вугляродзістай сталі шасцізарадны рэвальвер з УСМ падвойнага дзеяння калібра .38, які першапачаткова выпускаўся з 1899 года як мадэль Smith & Wesson **.38 Hand Ejector**.

Smith
Бабуін

**Бабуін** альбо **жоўты павіян** (*Papio cynocephalus*) — малпа рода сапраўдных павіянаў сямейства мартышкавых (*Cercopithecidae*). Пашыраны ў Цэнтральнай і Усходняй Афрыцы.

Даўжыня цела да 75 см, хваста 60 см. Афарбоўка поўсці жаўтаватая (адсюль другая назва). Морда падоўжаная, галава падобная да сабачай. Валасяное покрыва шорсткае, доўгае. Вядзе наземны спосаб жыцця. Жыве вялікімі (да некалькіх сотняў) статкамі. Корм раслінны і жывёльны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мартышкавыя
Паўднёвы каралеўскі альбатрос

**Каралеўскі альбатрос**, альбо **паўднёвы каралеўскі альбатрос** (*Diomedea epomophora*)— від марскіх птушак сямейства .

Катэгорыя:Буравеснікападобныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1825 годзе
Мік Джагер

**Мік Джа́гер** (, поўнае імя **Майкл Філіп Джагер**, ,  г.) — легендарны англійскі рок-музыкант, акцёр, прадзюсар, фронтмен гурта The Rolling Stones.

Катэгорыя:Спевакі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:The Rolling Stones
Мікалай Віктаравіч Абрамаў

**Мікалай Віктаравіч Абрамаў** (; , в. Ладва, Падпарожскі раён, Ленінградская вобласць — ) — вепскі паэт, перакладчык, журналіст. Член Саюза пісьменнікаў РФ.

## Біяграфія 
Скончыў завочнае аддзяленне філалагічнага факультэта Петразаводскага ўніверсітэта. Працаваў рэдактарам у газеце «Kodima» (*«Родная зямля»*).

Першы зборнік вершаў Абрамава «Koumekumne koume» (*«Трыццаць тры»*) выйшаў у 1994 годзе і стаў першай мастацкай кнігай на вепскай мове. У 1999 годзе выйшла кніга вершаў «Kurgiden aig» (*«Час жураўлёў»*), дзе акрамя ўласных вершаў аўтара былі змешчаныя творы Пушкіна, Ясеніна, Рубцова, Пастарнака, Высоцкага, Еўтушэнкі ў перакладзе на вепскую мову. Трэцяя кніга Абрамава — «Pagiškam, vell'» (*«Пагаворым, браце»*) выйшла ў 2005 годзе. Вершы аўтара былі перакладзеныя на фінскую, венгерскую, нарвежскую і іншыя мовы. Мікалай Віктаравіч таксама пісаў на рускай мове.

У 2006 годзе Абрамаў стаў лаўрэатам літаратурнай прэміі скандынаўскага пісьменніка і грамадскага дзеяча Б. Пох’янена.
Зняўся ў кароткаметражным фільме «Шчасце» (), які атрымаў прыз «Залатая лада» на IV усерасійскім фэсце кароткаметражных ігравых фільмаў. Здымаўся ў іншых, пераважна, кароткаметражных фільмах.

Катэгорыя:Паэты Карэліі
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Рэдактары Расіі
Нейстрыя

[thumb|Карта Нэйстрыі ў [752 годзе.]]
**Нейстрыя** (, ,  - літаральна «не-ўсход») - паўднёва-заходняя частка франкскага каралеўства Меравінгаў са сталіцай у Парыжы (Лютэцыі). Ахоплівала вобласці паміж Шэльдай і Луарай.

У VI-VII стагоддзях неаднаразова адасаблялася ў самастойнае каралеўства, як і паўночна-ўсходняя вобласць каралеўства, Аўстразія.

Катэгорыя:Ранняе Сярэдневякоўе
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Францыі
Катэгорыя:Гісторыя Францыі