open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Наналітаграфія

**Наналітаграфія** — гэта развіваючаяся вобласць нанатэхналогій, якая займаецца стварэннем (напрыклад, траўленнем, запісам, нанясеннем, друкам і інш.) структур нанамасштабных памераў на розных матэрыялах.

Сучасны тэрмін адносіцца да вытворчасці структур, створаных у дыяпазоне ад 10−9 да 10−6 метраў, гэта значыць у нанаметровым маштабе. Па сутнасці, гэтая галіна з’яўляецца вытворнай ад літаграфіі і ахоплівае толькі вельмі малыя структуры. Усе метады наналітаграфіі можна падзяліць на наступныя чатыры групы: фоталітаграфія, мяккая літаграфія, сканіруючая літаграфія і іншыя розныя тэхнікі.

## Гісторыя 
Наналітаграфія развілася з-за неабходнасці павялічыць колькасць субмікраметровых элементаў (напрыклад, транзістараў, кандэнсатараў) у інтэгральнай схеме, каб задаволіць закон Мура. Хоць літаграфічныя метады існуюць з канца 18 стагоддзя, ні адзін з іх не ўжываўся да нанамаштабных структур да сярэдзіны 1950-х гадоў. З развіццём паўправадніковай прамысловасці попыт на метады, здольныя ствараць мікра- і нанамаштабныя структуры, рэзка ўзрос. Фоталітаграфія была ўпершыню ўжыта да такіх структур у 1958 годзе, што паклала пачатак эры наналітаграфіі.

З таго часу фоталітаграфія стала найбольш камерцыйна паспяховай тэхнікай, здольнай вырабляць структуры памерамі менш за 100 нанаметраў. З гэтай галіной звязана некалькі метадаў, кожны з якіх прызначаны для шырокага прымянення ў паўправадніковай і медыцынскай прамысловасці. Прарывы ў гэтай галіне ўносяць значны ўклад у развіццё нанатэхналогій і набываюць усё большае значэнне сёння, паколькі попыт на ўсё меншыя і меншыя камп’ютэрныя чыпы расце. Іншыя вобласці даследаванняў тычацца фізічных абмежаванняў гэтай галіны, фатонікі і збору энергіі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Нанатэхналогія
Катэгорыя:Літаграфія
Катэгорыя:Тэхналогія паўправаднікоў
Барыс Клецкін

з Барысам Клецкіным.]]
**Барыс Клецкін** () — заходнебеларускі і яўрэйскі выдавец, мецэнат.

З заможнай яўрэйскай сям’і. У 1885 годзе з сям’ёй пераехаў у Вільню. Быў адным з заснавальнікаў «жаргонных камітэтаў», якія ставілі мэтай распаўсюджванне літаратуры на ідышы сярод рабочых, стварэнне бібліятэк і выданне навукова-папулярнай і мастацкай літаратуры на ідышы.

Сябар Бунда, удзельнічаў у арганізацыі бундаўскіх газет «Дэр векер» («Будзільнік», з 1906) і «Фолксцайтунг» («Народная газета»), выдавецтва «Ды велт». Па бацьку атрымаў багатую спадчыну, за якую ў 1913 (паводле іншых звестак у 1910) заснаваў у Вільні «Выдавецтва Б. Клецкіна», якое адыграла значную ролю ў выданні кніг на ідышы. Выпускаў таксама часопісы, у тым ліку першы дзіцячы часопіс на ідышы «Грынінке беймелэх».

У гады 1-й сусветнай вайны жыў у розных гарадах, у 1919 годзе вярнуўся ў Вільню і аднавіў працу выдавецтва. Згодна з данымі польскай палітычнай паліцыі (1924), шчыльныя сувязі Б.&nbsp;Клецкіна з беларускімі дзеячамі пачаліся яшчэ ў часы нямецкай акупацыі, калі ён супрацоўнічаў з рэдакцыяй беларускай газеты «Гоман». 

У 1920—1921 гадах у яго віленскай друкарні выдаваліся беларускія кнігі і падручнікі па замове Беларускага выдавецкага таварыства. З 1921 года актыўна выдаваў кнігі па-беларуску, агулам выпусціўшы 20 беларускамоўных выданняў, у тым ліку «Геаграфію Беларусі» Аркадзя Смоліча. У 1922 годзе Б.&nbsp;Клецкін заключыў пагадненне з С.&nbsp;Рак-Міхайлоўскім, які прадстаўляў Беларускае выдавецкае таварыства. Паводле дагавора, друкарня выпускала кнігі за свой кошт у абмен на працэнт ад прыбытку з продажаў. 

Частка гэтых кніг адпраўлялася ў Савецкую Беларусь, дзе на іх быў вялікі попыт (у адрозненне ад Польшчы), а літаратура, надрукаваная ў Мінску, трапляла ў Польшчу менавіта праз Клецкіна. Польскія спецслужбы адзначалі, што выдавецтва валодала адной друкарняй у Вільні і яшчэ адной у Мінску, таму Клецкін фактычна выконваў ролю сувязнога паміж Беларускім камітэтам у Вільні і камуністычнымі ўладамі ў БССР. Паліцыя лічыла, што ён быў вымушаны падтрымліваць добрыя адносіны з савецкім бокам, каб абараніць сваю маёмасць там. Акрамя таго, агенты паліцыі сцвярджалі, што кантакты Клецкіна з беларускім рухам маглі таксама тлумачыцца тым, што ён нібыта з'яўляўся сваяком жонкі Антона Луцкевіча.

У 1925 годзе перавёў выдавецтва ў Варшаву. У 1920—1930-х гадах выдаў сотні яўрэйскіх мастацкіх і навукова-папулярных кніг, у тым ліку шмат перакладаў з сусветнай класікі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Сяргей Чыгрын*. Выдавецтва Барыса Клецкіна // «Ніва» № 34 (2623), 20 жніўня 2006 г.
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Артыкул А. Рэйзена ў газеце «Форверц» 7.1.1938, на ст. 4 — гл. таксама пераклад

Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі
Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі
Тытывангса

**Тытывангса** — адзін з асноўных горных хрыбтоў Малайзіі. Яго паўночная частка размешчана ў Паўднёвым Тайландзе, дзе ён носіць назву хр. Санкалахіры.

Хрыбет служыць водападзелам і дзеліць тэрыторыю Малайзіі на дзве часткі: усходнюю і заходнюю. Даўжыня хрыбта — каля 480 км з поўначы на ​​поўдзень.

Найвышэйшыя пункты (2187 м над узроўнем акіяна) — Маўнт тахан (Гунунг Тахан) і Гунунг Корбу (2183 м). На тайландскім баку — Улу Ціці Басах (1533 м, на мяжы правінцый Яла і Перак). У паўднёвым ускрайку вышэйшай кропкай з’яўляецца гара Афір (1276 м).
Катэгорыя:Горы Малайзіі
Букіт-Пагон

**Букіт-Пагон** ( — літаральна «узгорак Пагон») — гара ў паўночна-ўсходняй частцы вострава Калімантан. Вышыня вяршыні над узроўнем мора — 1850 метраў. Знаходзіцца на мяжы паміж Малайзіяй і Брунеем, найвышэйшы пункт тэрыторыі апошняга. На паўночным схіле гары бярэ пачатак рака Тэмбуронг, адна з асноўных водных артэрый Брунея.
Катэгорыя:Горы Брунея
Катэгорыя:Горы Малайзіі
Джэрангут

**Джэрантут** () — горад у малайскім штаце Паханг. Размешчаны ў цэнтральнай частцы штата, за 200 км ад Куала-Лумпура і за 180 км ад Куантана. Знаходзіцца каля галоўнага ўваходу ў нацыянальны парк Таман-Негара. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай акругі з плошчай 7561 км². Цераз горад працякае рака Паханг. Буйная чыгуначная станцыя.
Катэгорыя:Гарады Малайзіі
Каджанг

**Каджанг** () — горад у акрузе Хулу-Лангат у штаце Селангор Малайзіі. Размешчаны на паўднёвы ўсход ад Куала-Лумпура. Каджанг, як і большая частка акругі Хулу-Лангат, знаходзіцца ў падпарадкаванні муніцыпальнага савета Каджанга. Горад Каджанг размешчаны на ўсходнім беразе ракі Лангат.
Катэгорыя:Гарады Малайзіі
Куала-Кангсар

**Куала-Кангсар** () —горад у Малайзіі. Размешчаны на паўвостраве Малака пры ўпадзенні ракі Кангсар у раку Перак, прыкладна за 25 км на паўночны захад ад горада Іпах. Цэнтр аднайменнага адміністрацыйнага раёна штата Перак. Насельніцтва - 154 тысяч жыхароў.

Перапрацоўка каучуку, харчовая прамысловасць, новая індустрыяльная зона «Кампунг Стэйшн».
Катэгорыя:Гарады Малайзіі
Кудат

**Кудат** () — горад у малайскай частцы вострава Калімантан, у штаце Сабах. Адміністрацыйны цэнтр вобласці Кудат, самай паўночнай і самай маленькай вобласці штата Сабах, у склад якой таксама ўваходзяць гарады Пітас, Кота-Маруду і некаторыя прыбярэжныя астравы. Аэрапорт.

Насельніцтва Кудата па дадзеных на 2000 год складала 68242 чалавека, па дадзеных на 1991 год — прыкладна 56 тысяч чалавек. У 2000 годзе прыкладна 10 % насельніцтва складалі кітайцы.
Катэгорыя:Гарады Малайзіі
Помнік каралю Ягайлу (Нью-Ёрк)

**Помнік каралю Ягайлу ў Нью-Ёрку** — конная бронзавая скульптура, прысвечаная польскаму каралю, аднаму з правадыроў пераможнай бітвы пад Грунвальдам — Ягайлу. Помнік быў выраблены ў Італіі (скульптар бронзавай статуі — Станіслаў Казімір Астроўскі, аўтар пастамента — Аймар Эмбры II) і быў урачыста ўсталяваны ў Цэнтральным парку Нью-Ёрка 15 ліпеня 1945 года.

Узнятая конная статуя Ягайлы на вялікім пастаменце — самая прыкметная і ўражлівая з усіх дваццаці дзевяці скульптур, размешчаных у Цэнтральным парку Нью-Ёрка.

## Гісторыя 
Станіслаў Канстанцінавіч Астроўскі (1879—1947) стварыў помнік каралю Ягайлу для польскага павільёна на Сусветнай выставе ў Нью-Ёрку ў 1939 годзе, і статуя заставалася ў Нью-Ёрку падчас Другой сусветнай вайны.

## Апісанне помніка 
Помнік уяўляе сабой конную фігуру (больш за натуральную велічыню) на пастаменце, які ўсталяваны на нізкай падставе, што знаходзіцца на тэрасе. Вышыня пастамента з падставай складае 10 футаў, каля 3.048 метра, пастамент з падставай выраблены з мілфарыдскага ружовага граніту. Вышыня статуі складае 14,6 (14,8) футаў, каля 4,45 метра, матэрыял скульптуры — бронза.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Помнік каралю Ягайле — публічнае мастацтва па ўсім свеце

Катэгорыя:Конныя статуі
Ураборас

**Ураборас** (стар-грэч. , літаральна — «той, які пажырае (свой) хвост») — сімвал у выглядзе змея або цмока, які кусае ўласны хвост і ўтварае замкнёнае кола.

## Паходжанне і распаўсюджанне 
Матыў «змея (ці дракона), што замыкае кола, кусаючы ўласны хвост» вядомы ў старажытных культурах; у заходняй традыцыі ён фіксуецца ў сувязі са Старажытным Егіптам і грэчаскай магічнай традыцыяй, а ў пазнейшыя эпохі стаў распаўсюджаным знакам у гнастыцызме, герметызме і алхімічнай сімволіцы.]]

## Значэнні і інтэрпрэтацыі 
Ураборас найчасцей тлумачыцца як знак замкнёнай цэласнасці і паўторнасці: «кола» інтэрпрэтуецца як вобраз цыклічнасці быцця і часу, а таксама як сімвал вечнасці і бясконцасці (праз матыў пастаяннага «знішчэння і стварэння», «смерці і жыцця»). У беларускіх гуманітарных працах гэтая інтэрпрэтацыя падаецца як базавая і тлумачыцца праз процілеглыя пары (разбурэнне/стварэнне; жыццё/смерць).

У егіпецкім кантэксце інтэрпрэтацыі матыву могуць адрознівацца: прапаноўваецца разглядаць такога «змея ў коле» перадусім як ахоўны знак-абярог (сімвалічную «агароджу»), звязаны з сакральнай абаронай, а не толькі як пазнейшы агульнаеўрапейскі сімвал «вечнасці».

## У алхіміі і ў гісторыі навукі 
У еўрапейскай алхімічнай візуальнай традыцыі ўраборас выкарыстоўваўся як пазнавальны знак «замкнёнага кола» і цэласнасці; у музейна-архіўных апісаннях ён тлумачыцца як вобраз, звязаны з ідэямі бясконцасці і цэласнасці.

У папулярнай гісторыі хіміі матыў «змеі, што кусае хвост» вядомы таксама ў сувязі з расповедам пра натхненне Фрыдрыха Кекуле (XIX ст.) адносна кальцавой структуры бензолу; гэты сюжэт лічыцца легендай/традыцыйнай гісторыяй, знанай як «сон пра змяю».

## Ураборас у Беларусі 
Ураборас фіксуецца як адзін з рэдкіх матываў у пахавальнай сімволіцы на гістарычных могілках Беларусі: ён згадваецца ў апісаннях надмагілляў на каталіцкіх могілках у Пінску. На надмагіллі Анджэя Снядэцкага (1839 г.) у Гародніках каля Ашмянаў, ураборас абкружае выяву хімічнай лабараторыі, сімвалізуючы род дзейнасці памерлага.

## Гл. таксама 
* Старажытны Егіпет
* Алхімія
* Цмок

## Зноскі 
Катэгорыя:Алхімія
Катэгорыя:Цмокі
Катэгорыя:Герметызм
Катэгорыя:Сімвалы
Катэгорыя:Гнастыцызм
Афдэра (вулкан)

**Афдэра** — ізаляваны стратавулкан на паўночным усходзе Эфіопіі, размешчаны на скрыжаванні трох сістэм разломаў паміж горнымі хрыбтамі Эрта Але, Тат Алі і Алайта. 

Паступалі паведамленні пра вывяржэнні вулкана ў 1907 і 1915 гадах, але марфалагічныя дадзеныя не змаглі пацвердзіць гэтыя сцвярджэнні. Паведамлялася пра вывяржэнні, верагодна, вулкана Алайта на захадзе.

## Зноскі 
Катэгорыя:Горы Эфіопіі
Катэгорыя:Стратавулканы Эфіопіі
Мачта

* Карабельная мачта
* Мачта (збудаванне)
* Мачта (сузор'е)
Агд

**Агд** — курортны горад і камуна ў паўднёвым французскім дэпартаменце Эро, Аксітанія. Гэта міжземнаморскі порт Паўднёвага канала. Ён размешчаны на старажытным базальтавым вулкане, і таму завецца «Чорнай жамчужынай Міжземнамор'я».

## Месцазнаходжанне 
Агд размешчаны на рацэ Эро, у 4 кіламетрах ад Міжземнага мора і 750 кіламетрах ад Парыжа. Паўднёвы канал злучаецца з ракой Эро ў *круглым шлюзе Агд* («L'Écluse Ronde d'Agde») крыху на поўнач ад Агда, а Эро ўпадае ў Міжземнае мора. Станцыя Агд мае прамыя хуткасныя чыгуначныя перавозкі на поўнач з Парыжам, Лілем, Жэневай, на поўдзень з Перпіньянам, а таксама з Іспаніяй. Агд мае рэгіянальныя рэйсы ў Нарбону, Манпелье, Нім і Авіньён.

## Гісторыя 
 на плошчы Марын на рацэ, мастак Леон Франсуа Шэрве ]]

Агд (525 г. да н.э.) — адзін з найстарэйшых гарадоў Францыі пасля Без'е (575 г. да н.э.) і Марселя (Масілія; 600 г. да н.э.). Агд (*Agathe Tyche*, «шчасце») — грэчаская калонія V стагоддзя да н.э., заселеная факейцамі з Масіліі.

## Насельніцтва 
 

## Гарады-пабрацімы 
Агд з'яўляецца пабрацімам:

*  Антэкера, Іспанія

## Зноскі 
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Эро
Катэгорыя:Гарады Францыі
Катэгорыя:Курорты Францыі
Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025

**Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025** — 33-і чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па баскетболе сярод жанчын.

## Клубы-ўдзельнікі 
## Рэгулярны сезон 
### Першы этап 
### Другі этап 
#### Група А 
#### Група Б 
## Кваліфікацыя да 1/2 фіналу 
## Плэй-оф 
### За 5-6 месцы 
## Турнірная табліца 
## Узнагароды 
* MVP:  Анастасія Верамеенка (БК Гарызонт)
* Найлепшая абаронца:  Аліса Баршчэўская (БК Гарызонт)
* Найлепшая нападаючая:  Алена Цітавец (Мінск)
* Найлепшая цэнтравая:  Анастасія Бабак (Мінск)
* Найлепшая маладая баскетбалістка:  Марта Галавач (БК Гарызонт)

## Статыстыка 
### Індывідуальная статыстыка 
#### Каэфіцыент карыснасці 
#### Ачкі 
#### Падборы 
#### Перадачы 
#### Блок-шоты 
#### Іншае 
### Найлепшыя паказчыкі ў адной гульні 
### Камандная статыстыка 
## Глядзі таксама 
* Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сезон 2024/2025

Катэгорыя:2024 год у баскетболе
Катэгорыя:2025 год у баскетболе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2024 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2025 годзе
2025
Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025

**Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025** — 29-ы кубак Рэспублікі Беларусь па баскетболе сярод жанчын. Кубак праводзіўся 22-23 лістапада 2025 года ў спартыўным комплексе РДВАР.

## Фінал чатырох 
## Узнагароды 
* MVP:  Алена Цітавец (Мінск)

## Гл. таксама 
* Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Кубак Беларусі 2025

2025
Катэгорыя:2025 год у баскетболе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2025 годзе
Катэгорыя:2025 год у Мінску
Катэгорыя:Лістапад 2025 года
Кубак Беларусі па баскетболе 2025

**Кубак Беларусі па баскетболе 2025** — спаборніцтвы па баскетболе, якія прайшлі ад 12 кастрычніка да 30 лістапада 2025 года. Кубак Беларусі па баскетболе разыграны ў 29-ы раз. Пераможцам стаў баскетбольны клуб «Мінск».

## Папярэдняя стадыя 
## Сетка плэй-оф 
## Узнагароды 
* MVP:  Андрэй Ажго (Мінск)

## Гл. таксама 
* Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026

## Спасылкі 
* Кубак Беларусі 2025

2025
Катэгорыя:2025 год у баскетболе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2025 годзе
Катэгорыя:2025 год у Мінску
Катэгорыя:Лістапад 2025 года
Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024

**Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024** — 28-ы кубак Рэспублікі Беларусь па баскетболе сярод жанчын. Кубак праводзіўся ад 2 кастрычніка да 3 лістапада 2024 года.

## Папярэдняя стадыя 
## Фінал чатырох 
## Узнагароды 
* MVP:  Анастасія Верамеенка (БК Гарызонт)
* Найлепшая абаронца:  Кейра Брыян Робінсан (Мінск)
* Найлепшая нападаючая:  Ксенія Вабішчэвіч (Мінск)
* Найлепшая цэнтравая:  Вікторыя Гаспер (БК Гарызонт)
* Найлепшая маладая баскетбалістка:  Марыя Ляскоўская (Алімпія)
* Найлепшая баскетбалістка па выніках галасавання сярод аматараў:  Яна Яхнавец (БК Гарызонт)

## Гл. таксама 
* Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Кубак Беларусі 2024

2024
Катэгорыя:2024 год у баскетболе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2024 годзе
Катэгорыя:2024 год у Мінску
Катэгорыя:Лістапад 2024 года
Захоп танкера Skipper

**Захоп танкера Skipper** (10 снежня 2025 года) — захоп сіламі ЗША нафтавага танкера, які накіроўваўся з Венесуэлы на Кубу.

## Судна 
Танкер *Skipper* выйшаў з венесуэльскага порта Пуэрта-Хасэ. Ён перавозіў нафту кампаніі PDVSA. Груз у моры быў перакінуты на іншы танкер для дастаўкі на Кубу. Танкер належыў кампаніі Triton Navigation, зарэгістраванай на Маршалавых астравах, і знаходзіўся ў кіраванні нігерыйскай фірмы Thomarose Global Ventures. Улады Гаяны заявілі, што танкер незаконна знаходзіўся пад сцягам гэтай краіны, так як там не быў зарэгістраваны.

Раней танкер называўся *Adisa* і кіраваўся ўкраінскім бізнесменам Віктарам Арцемавым, які трапіў пад амерыканскія санкцыі з-за сувязяў з партыяй «Хезбала».

## Захоп 
10 снежня два верталёты з амерыканскага авіянаосца «Джэральд Р. Форд» з 10 марпехамі, 10 служачымі Берагавой аховы і яшчэ некалькімі салдатамі сіл спецыяльнага прызначэння падляцелі да судна, высадзіліся і захапілі яго. У момант захопу танкер знаходзіўся ў міжнародных водах паміж Гранадай і Трынідадам.

Генеральны пракурор ЗША Пэм Бондзі заявіла, што ўжо некалькі гадоў танкер знаходзіўся пад амерыканскімі санкцыямі з-за меркаванай датычнасці да схемы перавозак нафты для фінансавання іранскага Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі і ліванскай «Хезбалы». «Захоп прайшоў бяспечна і надзейна, і наша расследаванне сумесна з Міністэрствам унутранай бяспекі па прадухіленні перавозкі нафты пад санкцыямі працягваецца», паведаміла яна.

## Рэакцыя ўладаў Венесуэлы 
Віцэ-прэзідэнт Венесуэлы Дэлсі Радрыгес назвала дзеянні ЗША міжнародным злачынствам, якое павінна пацягнуць «юрыдычную адказнасць». Яна заявіла, што сапраўдная мэта ЗША, звязаная з захопам танкера «скрасці або незаконна прысвоіць венесуэльскую нафту, нічога не заплаціўшы».

## Міжнароднае права 
Канвенцыя ААН па марскім праве не прадугледжвае магчымасці захопу замежнага судна ў міжнародных водах у сувязі з санкцыямі, уведзенымі дзяржавай, якая ажыццяўляе захоп. ЗША не з’яўляюцца ўдзельнікам Канвенцыі ААН па марскім праве, але пры гэтым прызнаюць яе нормы. Канвенцыя ААН па марскім праве дапускае дагляд судна, калі ёсць падставы падазраваць, што яно «не мае нацыянальнасці», а ўлады Гаяны сцвярджалі, што танкер незаконна выкарыстаў сцяг гэтай дзяржавы.

## Гл. таксама
* Гаянска-венесуэльскі крызіс (2023)
* Захоп брытанскага танкера ў Армузскім праліве (2019)

## Крыніцы
Катэгорыя:Снежань 2025 года
Катэгорыя:Падзеі 10 снежня
Катэгорыя:Міжнародныя інцыдэнты
Мачэтэ

**Мачэтэ** () — вялікі нож, якім высякаюць цукровы трыснёг. Мачэтэ можа выкарыстоўвацца ў якасці зброі, нярэдка выкарыстоўвалася ў грамадзянскіх войнах і масавых беспарадках розных краін (у некаторых краінах забаронена). Некаторыя разнавіднасці мачэтэ прыняты на ўзбраенне ў войсках.

Катэгорыя:Халодная зброя паводле алфавіта
Сяргей Пятрухін

**Сяргей Пятрухін** () — беларускі блогер, актывіст, аўтар YouTube-канала «Народны рэпарцер», удзельнік грамадскай і палітычнай дзейнасці. У 2016 годзе Пятрухін прыняў удзел у парламенцкіх выбарах у Палату прадстаўнікоў Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь як кандыдат, дзе збіраў подпісы і быў зарэгістраваны ў якасці ўдзельніка выбарчай кампаніі, але не атрымаў мандата дэпутата.

## Біяграфія 
Сяргей Пятрухін займаўся асвятленнем лакальных праблем Брэсцкай вобласці, публікаваў ролікі пра мясцовыя праблемы і актыўна ўдзельнічаў у грамадскіх ініцыятывах.

Пятрухін у 2017 годзе ўдзельнічаў у пратэстах супраць дэкрэту №3, за што быў асуджаны на адміністрацыйны арышт .

З пачатку 2018 года Сяргей Пятрухін актыўнаа асвятляў Пратэсты супраць будаўніцтва акумулятарнага завода пад Брэстам. Ён як блогер і грамадскі актывіст рэгулярна публікаваў відэа і матэрыялы з акцый пратэсту, якія збіралі сотні ўдзельнікаў і выклікалі шырокі грамадскі рэзананс. Пратэсты насілі працяглы характар і прывялі да адкрытага супрацьстаяння паміж мясцовымі жыхарамі і ўладамі, у тым ліку да сустрэч з прадстаўнікамі Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя асяроддзя Рэспублікі Беларусь. У лістападзе–снежні 2018 года прадстаўнікі пратэстнага руху, у тым ліку блогеры і актывісты з Брэст, дамагліся сустрэч з міністрам прыроды Андрэй Худык, на якіх абмяркоўваліся экалагічныя рызыкі і сацыяльныя наступствы рэалізацыі праекта завода. Асвятленне гэтых падзей і ўдзел у грамадскіх акцыях неаднаразова прыводзілі да адміністрацыйных затрыманняў і пакаранняў Пятрухіна.

У 2018–2020 гг. неаднаразова падвяргаўся адміністрацыйным і крымінальным пераследам за сваю дзейнасць у інтэрнэце і ўдзел у грамадскіх акцыях.

Пасля вызвалення з калёніі Пятрухін яшчэ год жыў у Беларусі, аднак, праз верагоднасць новага крымінальнага пераследу, выехаў у Польшча, дзе працягвае публічную і блогерскую дзейнасць. 

## Затрыманні і пераслед 
У 2018 годзе супраць Пятрухіна былі заведзеныя крымінальныя справы па артыкулах 188 (паклеп) і 189 (абраза) Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь. Ён неаднаразова затрымліваўся за сваю блогерскую дзейнасць, нібыта непадпарадкаванне міліцыі і за адмову прыходзіць праз незаконныя выклікі у органы правапарадку.

У 2021 гг. Пятрухін быў асуджаны на тры гады калоніі за нібыта арганізацыю групавых дзеянняў і абразы прадстаўнікоў улады. Ён адбываў пакаранне ў ПК№3  «Віцьба».

Падчас утрымання ў Следчай Турме г. Магілёва Пятрухін парэзаў сябе вены ў выніку пераводу яго ў камеру з падследчым па справе гвалта ў дачыненні да непаўнагадовых.

## Асабістыя факты 
У 2018 годзе Пятрухін сімвалічна «выказаў падзяку» міліцыянтам за ператрус і арышты, размясціўшы фотаздымак сваіх выломаных дзвярэй.

## Крыніцы
Меезія

**Меезія** (*Meesia*) — род імхоў сямейства *Meesiaceae*. Касмапаліт. Трапляецца на балотах як ледавікова-рэліктавы від. Назва роду Меезія паходзіць ад Давіда Мееза (1723—1770), галандскага батаніка, аўтара «Flora frisica» ў 1760 годзе.

Род быў упершыню апісаны Іаганам Хедвігам у 1801 годзе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Лістасцябловыя імхі
Мезебрыянтэмум

**Мезембрыянтэмум** (*Mesembryanthemum*) — род аднагадовых або двугадовых сукулентных раслін сямейства аізавых (*Aizoaceae*). Адзіны прадстаўнік падсямейства *Mesembryanthemoideae*. У дэкаратыўным садоўніцтве культывуюцца расліны, званыя мезембрыянтэмумамі або дорэтаантусамі, аднак паводле сучаснай класіфікацыі яны адносяцца да віду *Cleretum bellidiforme*.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гваздзікакветныя
Мензурка

**Мензурка** ( = мерка) — пасудзіна ў выглядзе высокай вузкай шклянкі з дзяленнямі дакладнага адмервання вадкасці. Пры дапамозе мензуркі вымяраюцца і аб’ёмы цвёрдых цел няправільнай формы, якія можна змясціць у мензурку.

Пры зняцці паказанняў са шкалы мензуркі, каб правільна вымераць аб’ём вадкасці, вочы
павінны знаходзіцца на ўзроўні паверхні вадкасці.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Лабараторны посуд
Людавіт Одар

**Людавіт Одар** (, ; нар. 2 ліпеня 1976, Камарна, Чэхаславакія) — славацкі палітычны і дзяржаўны дзеяч, эканаміст. Прэм’ер-міністр Славакіі з 15 траўня па 25 кастрычніка 2023 года. У мінулым — намеснік старшыні Нацыянальнага банка Славакіі (2018—2023), саветнік прэм’ер-міністра Іветы Радзічавай і міністра фінансаў Івана Міклаша.
Архіў гістарычнай камісіі

**«Архі́ў гістары́чнай камі́сіі»** () — серыйнае выданне дакументальных матэрыялаў XV—XIX стагоддзяў.

## Гісторыя 
Выходзіла ў 1878—1949 гадах у Кракаве пад апекай Гістарычнай камісіі Польскай акадэміі ведаў. Усяго было выдадзена 16 тамоў.

## Змест 
У выданні пераважаюць матэрыялы крыніцазнаўчага характару, першакрыніцы па гісторыі права, царквы, грамадска-палітычных і дыпламатычных адносін, агляды бібліятэк і архіваў. Апублікаваныя дакументы напісаны ў асноўным на польскай і лацінскай мовах.

Сярод найбольш значных публікацый — матэрыялы па гісторыі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў, дакументы Пастаяннай Рады, інвентары зямельных уладанняў, апісанні рукапісаў і дакументаў у архівах і бібліятэках Рыма, Пецярбурга, Будапешта, «Рэвізія Полацкага ваяводства 1552 года», матэрыялы па гісторыі праектаў царкоўнай уніі канца XV — пачатку XVI стагоддзяў і іншае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Крыніцы па гісторыі Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Выданні гістарычных крыніц
Катэгорыя:Польская акадэмія ведаў
Катэгорыя:Кнігі, выдадзеныя выдавецтвамі Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Кнігі, выдадзеныя выдавецтвамі Польшчы
Берліна

**Берліна** або **берлінка** — гістарычны тып рачнога грузавога судна (барка

## Апісанне 
Берліна мела ад 15 да 22 сажні даўжыні і ад 8 да 12 аршын шырыні, як і барка, пласкадоннае судна.

Грузапад’ёмнасць ад 5 да 25 тысяч пудоў (ад 80 да 400 тон).

Рухалася з дапамогай тычак, ветразяў, бічавой цягай або заводам якара. У апошнім выпадку адмысловы якар везлі на адлегласць каля 400 м ад судна чоўнам, скідалі на дно, а пасля падцягвалі за ім само судна.

Берліны будавалі з хваёвага ці яловага дрэва з дубовымі гакамі ў аснове, якія зваліся бацякамі.

Найбольшая працягласць службы берліны — 17 гадоў..

Мелі двухсхільны дах, а ўнутраная прастора дзялілася на 5 частак: гарышча, каюту, два аддзяленні для розных тавараў і паміж імі, на сярэдзіне берліны знаходзіцца месца для сцёку вады, званае «вуялаю». Каюта, у кармавой частцы берліны, была памяшканнем гаспадара, мела печ і дзялілася на дзве часткі — прыкаютнік і ўласна каюту.

Берліна мела адну мачту, звычайна з яловага дрэва, вышынёй ад 15 да 19 сажань, і пры ёй дзве рэі, адна для вялікага ветразя, а другая меншая, бычковая, для меншага ветразя, званага «бычком». Ветразяў бывала ад двух да чатырох, лічачы ў тым ліку і два бычкі.

Пры спадарожным ветры і з разгорнутымі ветразямі берліны за дзень праходзілі ўніз да ста кіламетраў, а супраць плыні — напалову менш. Каб ісці ўніз па рацэ, хапала шасці чалавек экіпажу. Уверх па рацэ нагружаную берліну вяла каманда з 20-30 рабочых, бо даводзілася часта браць у рукі шасты.

## Выкарыстанне 
Гэты тып рачных судоў часцей за ўсё сустракаўся на Дняпры, дзе ў 1884 годзе хадзіла 729 берлін, або больш за 42 % агульнай колькасці суднаў, якія хадзілі, у басейне Дняпра, у тым ліку 646 вышэй за парогі.

У даволі значнасць колькасці сустракаліся ў Неўскім басейне (Свір, Ладажскі канал, Нява і Волхаў) — 417 (ці каля 7 % агульнай колькасці суднаў).

Больш рэдкія былі ў Волжскім басейне, дзе сустракаліся на Волзе, Шэксне, Коўжы і Сомінцы — 281 (каля 3 % усіх суднаў).

На Нёмане, Заходнім Бугу і Днястры колькасць берлін была нязначнай: у 1884 годзе іх там хадзіла 33, 16 і 21.

## Будаўніцтва 
* *Верхнядняпроўскія берліны* будавалі ў Магілёўскай губерні на Холмінскай прыстані (Рэчыцкага павета), у Шклове (Магілёўскага павету) і Дуброўне (Горацкага павету).
* *Волжскія берліны* будавалі пераважна на Волзе — у Смярціна, на Шэксне — у Нікала-Абакумаўскай прыстані і Башарова (усе Рыбінскага павета Яраслаўскай губерні) і на прыстанях ракі Шулмы (Чарапоўскага і Белаазёрскага паветаў Наўгародскай губерні) і раці Коўжы (Кірылаўскага павета Наўгародскай губерні).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Опыт описания Могилевской губернии в историческом, физико-географическом, этнографическом, промышленном, сельскохозяйственном, лесном, учебном, медицинском и статистическом отношении, с двумя картами губернии и 17 резанными на дереве гравюрами видов и типов : в трех книгах / сост. по программе[, с предисл.] и под ред. пред. Могилевского губ. стат. ком. А. С. Дембовецкого. Кн. 1. — С. 200.

Катэгорыя:Тыпы парусных суднаў
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Архіў дому Сапегаў

**«Архі́ў до́му Сапе́гаў»** () — зборнік дакументаў з радавога архіва Сапегаў у Красічыне (каля Перамышля) за 1575—1606 гады. Выдадзены ў 1892 годзе ў Львове.

## Змест 
У зборніку змешчана 625 лістоў на польскай мове, з якіх 279 належалі канцлеру ВКЛ Л. Сапегу. Акрамя матэрыялаў з красічынскага збору, у выданне ўключаны таксама эпісталярныя помнікі з нясвіжскага архіва Радзівілаў, бібліятэк Варшавы, Кракава, Пецярбурга. Лісты прысвечаны дзяржаўна-палітычным, адміністрацыйным, гаспадарчым і сямейна-бытавым справам.

Выданне змяшчае звесткі пра адносіны Вялікага Княства Літоўскага з Маскоўскай дзяржавай, крымскімі татарамі, запарожскімі казакамі, Польшчай, Англіяй, рымскімі папамі. Асвятляюцца пытанні Брэсцкай уніі (1596), дзейнасці праваслаўных брацтваў, палемічнага кнігадрукавання, паўстання С. Налівайкі (1595—1596) і іншае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кнігі 1892 года
Катэгорыя:Выданні гістарычных крыніц
Катэгорыя:Сапегі
Катэгорыя:Крыніцы па гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Кнігі, выдадзеныя выдавецтвамі Аўстра-Венгрыі
Архіў князёў Любартовічаў-Сангушкаў у Славуце

**«Архі́ў князёў Любарто́вічаў-Сангу́шкаў у Славу́це»** () — серыйнае выданне дакументаў па гісторыі Беларусі, Украіны і Літвы XIII—XVI стагоддзяў. Выдадзена ў 1887—1910 гадах у Львове ў сямі тамах.

## Змест 
Аснову зборніка склалі дакументы з архіва Сангушкаў у мястэчку Славута (цяпер Хмяльніцкая вобласць Украіны), а таксама матэрыялы з кніг Метрыкі ВКЛ, архіваў Львова, Пецярбурга і Нясвіжа. Большасць апублікаваных дакументаў напісаны на беларускай і украінскай мовах.

У выданні змешчаны дакументы вярхоўнай улады Польшчы і ВКЛ (каралеўскія і велікакняжацкія лісты, інструкцыі, прывілеі), у тым ліку на беларускія маёнткі, мястэчкі, гарады, замкі, на падатковыя льготы, заснаванне таргоў і кірмашоў, магдэбургскія прывілеі. Таксама прадстаўлены дакументы пра асобныя соймавыя справы, пасольствы, прыватнаправавыя акты пра сацыяльна-эканамічныя і сямейна-бытавыя адносіны родаў Сангушкаў, Хадкевічаў, Заслаўскіх, Радзівілаў і іншых.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выданні гістарычных крыніц
Катэгорыя:Крыніцы па гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Сангушкі
Катэгорыя:Кнігі, выдадзеныя выдавецтвамі Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Кнігі 1880-х гадоў
Катэгорыя:Кнігі 1890-х гадоў
Катэгорыя:Кнігі 1900-х гадоў
Архіў дому Радзівілаў

**«Архі́ў до́му Радзіві́лаў»** () — зборнік гістарычных дакументаў, якія захоўваліся ў канцы XIX стагоддзя ў нясвіжскім архіве Радзівілаў. Выдадзены ў 1885 годзе ў Кракаве.

## Змест 
Зборнік складаецца з трох комплексаў перапіскі за 1571—1633 гады на лацінскай і польскай мовах: сямейнай і прыватнай карэспандэнцыі М. К. Радзівіла Сіроткі, перапіскі канцлера ВКЛ, гетмана вялікага кароннага Я. Замойскага і канцлера ВКЛ, гетмана вялікага літоўскага Л. Сапегі з Радзівіламі.

Выданне асвятляе ўнутраную і знешнюю палітыку кіруючых колаў Вялікага Княства Літоўскага, дае звесткі пра Люблінскую унію (1569), Інфлянцкую вайну (1558—1582), Рокаш Зебжыдоўскага, Брэсцкую унію (1596), рэфармацыю на Беларусі і ў Літве, падрыхтоўку Статута ВКЛ 1588 года, паўстанне С. Налівайкі (1595—1596). Таксама ў зборніку змешчаны «Адманіторыум» (1603) — маральна-павучальнае і гаспадарча-дзелавое настаўленне спадкаемцам Мікалая Крыштафа Радзівіла Сіроткі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кнігі 1885 года
Катэгорыя:Выданні гістарычных крыніц
Катэгорыя:Радзівілы
Катэгорыя:Крыніцы па гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Кнігі, выдадзеныя выдавецтвамі Аўстра-Венгрыі
Радзівілаўская камісія

**Радзіві́лаўская камі́сія** (таксама **Камі́сія радзіві́лаўскай ма́сы**) — спецыяльны адміністрацыйна-судовы орган у Расійскай імперыі, які ў 1814—1839 гадах займаўся ўпарадкаваннем маёнткаў князёў Радзівілаў.

## Гісторыя 
Стварэнне камісіі было выклікана заблытаным фінансавым і юрыдычным становішчам маёнткаў, абцяжараных з XVIII стагоддзя вялізнымі даўгамі. 9 чэрвеня 1805 года імператар Аляксандр I выдаў указ, паводле якога ўсе справы і іскі па маёнтках нясвіжскай ардынаты Д. Г. Радзівіла перадаваліся ў Віленскі галоўны суд. Пасля смерці Радзівіла ў 1813 годзе, змены ўладальнікаў маёнткаў і з’яўлення новых іскаў узнікла неабходнасць у стварэнні спецыяльнага судовага органа.

У адпаведнасці з указам ад 24 лютага 1814 года была створана Радзівілаўская камісія. 6 жніўня 1816 года быў зацверджаны яе статут.

## Структура і дзейнасць 
Камісія складалася з трох частак: судовай (фактычна спецыяльны суд па ісках адносна радзівілаўскіх маёнткаў), кіруючай і эканамічнай (для кіравання маёнткамі). Дзейнічала пераважна ў Вільні, куды былі перавезены архівы Радзівілаў з Нясвіжа і іншых месцаў.

Камісія вывучыла вялікую колькасць архіўных дакументаў для высвятлення юрыдычнага становішча шматлікіх маёнткаў Радзівілаў у Беларусі, Літве і на Украіне. Дзейнасць камісіі спрыяла росту цікавасці да гісторыі і мінулага краю.

## Склад 
Камісія складалася з прэзідэнта (старшыні) і дзевяці членаў, якія прызначаліся царом. Кіраванне маёмасцю («масівам нерухомасці») ажыццяўляў генеральны пракуратар масы, якога выбірала камісія.

У розны час у камісіі працавалі А. М. Пацей, М. Ромер (старшыня), Я. Ходзька, М. Маліноўскі (генеральныя пракуратары), Я. Чачот, А. Петрашкевіч (пісары).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Судовыя органы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:Радзівілы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1814 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1839 годзе
Катэгорыя:1814 год у Беларусі
Аляксандар Лома

**Алякса́ндар Ло́ма** (; нар. , Валева) — сербскі лінгвіст, акадэмік Сербскай акадэміі навук і мастацтваў.

## Навукова-даследчая праца 
Аляксандар Лома – буйнейшы спецыяліст у галіне індаеўрапейскага (у т. л. грэчаскага, славянскага, інда-іранскага) мовазнаўства, палеабалканістыкі, этымалогіі, тапаніміі і гістарычнай геаграфіі, параўнальнай гісторыі рэлігій і міфалогіі; прафесар класічнага аддзялення філасофскага факультэта Бялградскага ўніверсітэта, дзе выкладае грэчаскую мову і параўнальную гісторыю рэлігій; навуковы супрацоўнік Інстытута сербскай мовы Сербскай акадэміі навук і мастацтваў; галоўны рэдактар "Этымалагічнага слоўніка сербскай мовы", кіраўнік анамастычнай камісіі Сербскай акадэміі навук і мастацтваў, старшыня этымалагічнай камісіі Міжнароднага камітэта славістаў; галоўны рэдактар часопіса «Анамастычныя даследаванні" (сербск. *Ономатолошки прилози*)», член рэдакцыйнай калегіі "Атласа еўрапейскіх моў" (ALE), расійскага часопіса "Вопросы ономастики".

## Асноўныя сачыненні 
### Аўтар 
* Пракосово. Словенски и индоевропски корени српске епике. Београд, 2002.
* Из топонимии древней Скифии – в поисках страны будинов // Вопросы ономастики, 2010/1 (8): 5–17
* Altserbisch měropьhь // Slavia 79/1: 81–92
* Прасл. *gospodь bogъ // Ad fontes verborum. Исследования по этимологии и исторической семантике. К 70-летию Жанны Жановны Варбот, Российская академия наук, Институт русского языка им. В. В. Виноградова, Москва: 186–192.
* Le sang noir // Ollodagos. Actes de la Societé belge d’études celtiques / Akten van het Belgische Genootschap voor keltische studies, 18: 205–224.
* Eirénè et Mithra. Aspects cosmologiques et sociologiques de la notion de Paix dans le mythe et la langue // Association Internationale d’Etudes du Sud‑Est‑Européen — Bulletin 32–33–34/2002–2004, Bucarest: 249–256.
* К этимологии кавказского названия плуга // Этимология 2000–2002, Москва 2003: 233–238.
* Евроазијски степски појас као чинилац језичке и културне прошлости Словена // Зборник Матице српске за славистику 63: 133–148
* Some traces of interlinguistic contacts in the Central Balkan mountains // Balkanica 34: 97–103.
* Aus der skythisch–sakischen Lehnwortforschung (1. Slav. talogъ ‘Bodensatz’; 2. Gr. λάταξ ‘Biber’; 3. Gr. βόνασος ‘Wisent’; 4. Die türkische Pferdebezeichnung alaša) // Studia Etymologica Cracoviensia 7: 53–65.
* Прасл. *xaloga  χ // Этимология 1997–1999: 87–96.
* Interpretationes Slavicae. Some Early mythological Glosses // Studia mythologica Slavica 1, Ljubljana/Pisa: 45–53.

### Рэдактар, укладальнік 
* Етимолошки речник српског језика. Београд, 2003-.
* Saecula Confluentia, Зборник радова са научног скупа посвећеног 120–годишњици наставе класичне филологије на Београдском универзитету одржаног 23. новембра 1995. год. Београд, 2004.
* Словенска етимологија данас — зборник симпозијума одржаног од 5. до 10. септембра 2006. године. Београд, 2007.

## Спасылкі 
* Персанальны сайт
* Профіль на сайце Сербскай акадэміі навук і мастацтваў

Катэгорыя:Анамасты
Катэгорыя:Славісты
Катэгорыя:Дыялектолагі
Катэгорыя:Гісторыкі мовы
Катэгорыя:Кампаратывісты
Катэгорыя:Лексікографы
Катэгорыя:Этымолагі
Актавыя кнігі

**А́ктавыя кні́гі** — спецыяльныя кнігі ў судах ВКЛ і Польшчы ў XIV—XVIII стагоддзях.

## Гісторыя 
У Вялікім Княстве Літоўскім актавыя кнігі былі афіцыйна ўведзены Статутам ВКЛ 1529 года. Да сярэдзіны XVI стагоддзя ўсе запісы рабіліся ў адной кнізе паводле часу паступлення спраў у суд.

Паводле Статута ВКЛ 1566 года былі зацверджаны земскі і гродскі суды з асобнымі актавымі кнігамі. Уласныя актавыя кнігі таксама вялі Трыбуналы, каптуровыя і іншыя суды ВКЛ.

## Класіфікацыя 
Згодна са Статутам 1566 года актавыя кнігі падзяляліся на:

* **паточныя**, куды запісваліся скаргі істцоў, пярэчанні адказчыкаў і данясенні судовых чыноўнікаў; 
* **запісавыя**, дзе фіксаваліся акты натарыяльнага характару і афіцыйныя дакументы (прывілеі вялікіх князёў, пастановы соймаў і соймікаў); 
* **дэкрэтавыя**, у якіх замацоўваліся судовыя пастановы, а таксама працэсуальныя дзеянні суда і бакоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Права Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Судовая сістэма Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Дакументы
Катэгорыя:Археаграфія
Катэгорыя:Крыніцы па гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Агінты

**Агінты** () — вёска Румшышскай сянюніі Кайшадорыскага раёна Ковенскага павета Літвы.

Па-літоўску — *uoga* 'ягада'.

На поўнач ад Агінтаў праходзіць чыгунка Вільня — Коўна, на поўдзень — аўтамагістраль А1 Вільня — Коўна — Клайпеда.

На ўскраіне вёскі, помнік прыроды — Агінцкі дуб.

## Гісторыя 
У 1501 годзе вялікі князь Аляксандр надаў гаспадарскі «дварэц» у *Жиж­моръ­ском пове­те на имя Вок­гин­ты напро­тив­ку его от­чины*, то-бок замест отчыны, захопленай маскоўцамі ў вайну 1500—1503 гадоў, князю Дзмітрыю Іванавічу Глушонку. Сын Дзмітрыя Глушонка — князь Багдан Дзмітрыевіч, у 1555 годзе яго ўдава пісалася Агінскай, а з сыноў пачаўся род князёў Агінскіх.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кайшадорыскага раёна
Адказчык

**Адка́зчык** — бок цывільнай справы ў судзе або спрэчкі ў гаспадарчым судзе, якому прад’яўлена патрабаванне істца.

## У цывільным працэсе 
Паводле беларускага права, адказчыкам можа быць грамадзянін, а таксама прадпрыемства, арганізацыя або установа, якія з’яўляюцца юрыдычнымі асобамі. У гаспадарчым судзе адказчыкам могуць быць толькі юрыдычныя асобы. Становішча адказчыка ў судзе, яго працэсуальныя правы і абавязкі прадугледжаны цывільным і гаспадарчым працэсуальным заканадаўствамі.

## У крымінальным працэсе 
У крымінальным працэсе магчымы ўдзел адказчыка, калі ён нясе матэрыяльную адказнасць за шкоду, прычыненую абвінавачаным.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Іскі
Катэгорыя:Прававая тэрміналогія
Выказнік

**Выка́знік** — галоўны член сказа, які знаходзіцца ў сэнсавай і граматычнай залежнасці ад дзейніка і абазначае дзеянне, стан ці прыкмету прадмета, названага дзейнікам.

## Віды выказнікаў 
Паводле будовы ў беларускай мове адрозніваюць выказнікі простыя, састаўныя і складаныя.

У залежнасці ад выражэння асноўнага кампанента, які называе прэдыкатыўную адзнаку, выказнікі падзяляюцца на іменныя, дзеяслоўныя, змешанага тыпу.

### Просты выказнік 
Простыя выказнікі з’яўляюцца найбольш пашыранымі. Яны падзяляюцца на дзеяслоўныя і іменныя.
* **Просты дзеяслоўны выказнік** выражаецца найчасцей дзеясловамі абвеснага, загаднага ці ўмоўнага ладу: *«За ракой **туманяцца** лугі»* (А. Русак).
* **Просты іменны выказнік** выражаецца звычайна назоўнікамі, прыметнікамі ці займеннікамі: *«Душа народа — **песня**»* (Я. Брыль); *«Неба **сіняе, сіняе**»* (В. Каваль); *«Хлеб у нас **свой**»* (І. Шамякін).

### Састаўны выказнік 
Састаўны выказнік складаецца з дзеяслоўнай звязкі і выказальнага слова, якім можа быць дзеяслоў ці іншыя часціны мовы: *«Я **рад паслухаць** лесу шум»* (З. Бядуля).

Выказальнае слова выражае асноўнае значэнне выказніка, а звязка служыць для сувязі выказальнага слова з дзейнікам і з’яўляецца паказчыкам часу, ліку, асобы, роду: ***Стаў барвовым** дол зімовы* (М. Калачынскі).

### Складаны выказнік 
Складаны выказнік — гэта мнагачленнае словазлучэнне, куды ўваходзяць тры ці больш структурных кампанентаў: *«Я **хацеў навучыцца іграць** на скрыпцы»* (Я. Колас).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Беларуская граматыка. Ч. 2. Мн., 1986.

Катэгорыя:Члены сказа
Акалічнасць

**Акалі́чнасць** — даданы член сказа, які паясняе словы са значэннем дзеяння або прыкметы, паказваючы на час, месца, прычыну, умову, мэту, спосаб дзеяння, характар выяўлення, інтэнсіўнасць прыкметы.

## Сінтаксічная сувязь і сродкі выражэння 
У беларускай мове акалічнасці сінтаксічна звязваюцца з галоўнымі словамі пры дапамозе прымыкання і кіравання.

Ролю акалічнасці выконваюць прыслоўі (***вельмі** здольны*), дзеепрыслоўі (*разглядаць **не спяшаючыся***), інфінітыў (*зайсці **развітацца***), назоўнікі з прыназоўнікам ці без яго (*ехаць **лесам***, *зрабіць **насуперак жаданню***), лічэбнікі (*уваходзіць **па аднаму***), а таксама свабодныя словазлучэнні розных тыпаў (*важыць **тры тоны***, *чытаць **з ранку да вечара***, *апрацаваны з дапамогай новага прыстасавання*) і фразеалагізмы (*жыць **абы дзень да вечара***).

## Разрады 
У залежнасці ад сінтаксічнага значэння акалічнасці падзяляюцца на разрады:
* часу,
* месца,
* прычыны,
* умовы,
* мэты,
* спосабу дзеяння,
* уступкі,
* меры і ступені.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Члены сказа
Азначэнне (граматыка)

**Азначэ́нне** — даданы член сказа, які паясняе словы з прадметнымі значэннямі, называючы прыкмету прадмета (яго якасць, форму, памер, матэрыял, адносіны да іншых прадметаў і г.д.).

## Віды азначэнняў 
У беларускай мове азначэнні падзяляюцца на дапасаваныя і недапасаваныя.

### Дапасаваныя азначэнні 
Сінтаксічная сувязь — дапасаванне. Сродкамі выражэння з’яўляюцца прыметнік (***зялёная** ялінка*), дзеепрыметнік (***неадасланае** пісьмо*), займеннік (***нашы** сябры*, ***бацькава** парада*), лічэбнік (***трэці** год*).

### Недапасаваныя азначэнні 
Сінтаксічная сувязь — кіраванне або прымыканне. Сродкамі выражэння з’яўляюцца назоўнік ва ўскосных склонах, часам з прыназоўнікам (*дом **восем***, *дарога **бацькоў***, *дзяўчынка **з бантам***), займеннік (***яе** клопат*), інфінітыў (*імкненне **вучыцца***), прыслоўе (*паварот **налева***), а таксама словазлучэнні розных тыпаў (*стары **высокага росту***).

Асобнай формай азначэння з’яўляецца прыдатак.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Члены сказа
Дапаўненне

**Дапаўне́нне** — шматзначны тэрмін.

* Дапаўненне — тое, чым што-небудзь дапоўнена; дадатак (напрыклад, *дапаўненне да пастановы*).

## Крыніцы
Дзейнік

**Дзе́йнік** — галоўны член двухсастаўнага сказа, што абазначае прадмет, прыкмета якога сцвярджаецца або адмаўляецца ў выказніку. Разам з выказнікам складае прэдыкатыўную аснову двухсастаўнага сказа.

Дзейнік можа абазначаць чалавека, жывую істоту, неадушаўлёны прадмет, з’яву прыроды, апрадмечанае дзеянне, адцягненае паняцце.

## Віды 
Паводле структуры дзейнікі падзяляюцца на:
* простыя — выражаюцца адным словам з прадметным значэннем, найчасцей — назоўнікам ці займеннікам у форме назоўнага склону;
* складаныя — выражаюцца разнастайнымі словамі;
* састаўныя — спалучэнне інфінітыва з назоўнікамі, прыметнікамі, парадкавым лічэбнікам, займеннікам.

У асобных выпадках складаны дзейнік можа выражацца сказам, пры гэтым ён абазначае адно паняцце, якое характарызуецца выказнікам: *«**Дзе я чуў гэты выкрык?**» — мільгнула ў галаве* (П. Пестрак).

## Сродкі выражэння 
Дзейнік выражаецца назоўнікам і іншымі часцінамі мовы, якія набываюць у кантэксце прадметнае значэнне (субстантывуюцца), а таксама займеннікам, інфінітывам і словазлучэннямі розных тыпаў: *«**Маладыя** любяць дружыць з дарослымі»*, *«**Іншы** скажа — проста ў сук улепіць»*, *«**Стаць за лесніка** не ў яго натуры»*, *«Над рэчкай праляцела **пяць качак**»*.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Беларуская граматыка. Ч. 2. Мн., 1986.

Катэгорыя:Члены сказа
Даданыя члены сказа

**Дада́ныя чле́ны ска́за** — сінтаксічныя адзінкі ў форме слова ці словазлучэння, якія развіваюць структурную аснову (прэдыкатыўнае ядро) сказа.

## Агульная характарыстыка 
Даданыя члены сказа знаходзяцца ў падпарадкавальнай сувязі з галоўнымі членамі сказа або іншымі членамі сказа і ўдакладняюць, дапаўняюць ці паясняюць іх. У сказе яны рэалізуюць і абагульняюць атрыбутыўныя, аб’ектныя і акалічнасныя адносіны.

## Класіфікацыя 
У залежнасці ад характару гэтых адносін у беларускай мове даданыя члены сказа традыцыйна падзяляюцца на азначэнні (*«Настала **ранняя** вясна»*), дапаўненні (*«Вецер калыша **збажыну**»*) і акалічнасці (*«**У нагах** трава **нізка** сцелецца»*).

## Праблемы класіфікацыі 
Адзначаецца, што ў беларускай мове адзін і той жа даданы член сказа можа сумяшчаць у сабе атрыбутыўнае і аб’ектнае, атрыбутыўнае і акалічнаснае або аб’ектнае і акалічнаснае значэнні. Гэта сведчыць пра адсутнасць выразнай мяжы паміж імі. Такім чынам, традыцыйная класіфікацыя лічыцца некалькі схематычнай і не зусім дакладнай, бо не ўлічвае пераходных з’яў паміж членамі сказа і іх ролі ў структурнай арганізацыі. У мовазнаўстве вядуцца пошукі больш дакладнай класіфікацыі даданых членаў сказа.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Члены сказа
Аднародныя члены сказа

**Аднаро́дныя чле́ны ска́за** — члены сказа, якія адносяцца да аднаго і таго ж слова і выконваюць аднолькавую сінтаксічную функцыю.

## Сінтаксічная сувязь 
Паміж сабой аднародныя члены сказа звязваюцца спалучальнай сувяззю, сродкам выражэння якой служаць або інтанацыя пералічэння, або інтанацыя і спалучальныя злучнікі.

## Прыклады 
Аднароднымі могуць быць як галоўныя, так і даданыя члены сказа:
* Аднародныя дзейнікі: *«Тут было **і здзіўленне, і захапленне**, і крыху **зайздрасці**»* (М. Лынькоў).
* Аднародныя акалічнасці і выказнікі: *«**За гарамі, за даламі**, у балотах пустынных **паўставала, вырастала** новая краіна»* (Я. Купала).
* Аднародныя дапаўненні: *«На бітву грозную ішоў народ **за шчасце, за зямлю, за долю**»* (Р. Няхай).
* Аднародныя азначэнні: *«На дварэ другі дзень сеяў **дробны**, але **густы** дождж»* (І. Шамякін).

## Асаблівасці 
Аднароднымі могуць быць члены сказа, выражаныя рознымі часцінамі мовы: *«Ліда вясёлая па натуры і любіць смяяцца»* (А. Кулакоўскі). Аднародныя члены сказа ўтвараюць адкрыты, незамкнёны рад, у які можа ўваходзіць абагульняльнае слова: *«Будынак, парк і агарожа — было ўсё слаўна і прыгожа»* (Я. Колас).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Члены сказа
Такелаж

» (1968)]]
**Такелаж** () — сукупнасць карабельных снасцей (тросы, блокі, ланцугі), што прымяняюцца для пад’ёму і перамяшчэння грузаў, спуску шлюпак, кіравання парусамі і іншых работ.

Катэгорыя:Такелаж
Флагшток

]]

**Флагшток** (, ) — шост для пад’ёму флага. На 2025 год самы высокі флагшток у свеце знаходзіцца ў Егіпце, Каір.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сцягі
Галоўныя члены сказа

**Гало́ўныя чле́ны ска́за** — сінтаксічныя адзінкі ў форме слова ці спалучэння слоў, якія адыгрываюць асноўную ролю ў арганізацыі сказа. Да галоўных членаў адносяцца дзейнік і выказнік двухсастаўнага сказа і галоўны член аднасастаўнага сказа.

## Галоўныя члены двухсастаўнага сказа 
Дзейнік і выказнік сінтаксічна раўнапраўныя, узаемазалежныя, прадвызначаюць адзін аднаго і ў сваім аб’яднанні ўтвараюць структурную аснову сказа. Паміж імі заўсёды існуюць прэдыкатыўныя адносіны: дзейнік звычайна абазначае прадмет, а выказнік — прыкмету прадмета, паказвае на час яе выяўлення і суадноснасць выказвання з рэчаіснасцю.

Галоўныя члены сказа могуць быць фармальна прыпадобненыя (каардынаваныя): *«У небе звінелі жаваранкі»* і непрыпадобненыя (некаардынаваныя): *«Падрыхтаваць цікавы даклад — справа нялёгкая»*. Яны заўсёды цесна звязаны па сэнсе: *«Грош цана такой рабоце»*.

## Галоўны член аднасастаўнага сказа 
Галоўны член аднасастаўнага сказа суадносіцца па форме з дзейнікам або выказнікам двухсастаўнага сказа, але адрозніваецца па значэнні: ён адзін фарміруе прэдыкатыўнае ядро і складае структурную аснову сказа. Прыклады: *«Раніца. Цішыня»*; *«Са смагі поўны п’ю карэц халоднага бярозавага соку»*.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Беларуская граматыка. Ч. 2. Мн., 1986.

Катэгорыя:Члены сказа
Армізонскі раён

**Армізонскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Цюменскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Армізонскае.

## Геаграфія 
Раён размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Цюменскай вобласці на адлегласці 230 км ад абласнога цэнтра і за 72 км ад чыгункі. Мяжуе з Курганскай вобласцю (Мокраусаўскі, Частаазёрскі раёны) і пяццю раёнамі Цюменскай вобласці (Бярдзюжскім, Голышманаўскім, Амуцінскім, Заводаўскім і Упораўскім раёнамі), на поўдні з Казахстанам. Плошча тэрыторыі — 3109 км ².

Адным з найбольш тыповых ландшафтаў раёна з’яўляюцца азёры, самыя разнастайныя па велічыні, і форме, паходжанні і хімічнаму складу вады. Агулам на тэрыторыі раёна размешчана каля 300 азёр, найбуйнейшае — Чорнае плошчай 224 км ². Іншыя буйныя азёры — Вялікае Белае, Няшына, Вьялкава, Звярынае.

Катэгорыя:Раёны Цюменскай вобласці