open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт** () — адзін з найбуйнейшых і самых першых універсітэтаў у Расіі. У склад універсітэцкага вучэбна-навуковага комплексу ўваходзіць: 22 спецыяльныя факультэты, 13 навукова-даследчыя інстытуты, а таксама факультэт Ваеннага навучання і агульнауніверсітэцкая кафедра фізічнай культуры і спорту.

Прэзідэнт СПБГУ — акадэмік РАТ Л. А. Вярбіцкая. Рэктар — прафесар М. М. Кропачаў.

Будынкі ўніверсітэта размешчаны ў асноўным у Васілевостраўскім і Петрадварцоўскім раёнах горада. На Васільеўскім востраве размешчаны так званы Васілевостраўскі вучэбна-навуковы комплекс з гістарычным галоўным будынкам універсітэта (будынак Дванаццаці калегій), а ў Старым Пецяргофе — Петрадварцовы вучэбна-навуковы комплекс.

## Вядомыя студэнты-беларусы 
* Радаслаў Казіміравіч Астроўскі
* Францішак Багушэвіч, выключаны за ўдзел у студэнцкіх хваляваннях
* Язэп Якаўлевіч Варонка
* Уладзімір Бертольдавіч Вільнер
* Лявон Заяц
* Уладзімір Фёдаравіч Міткевіч
* Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч
* Павел Міхайлавіч Шруб
* Вінцэнт-Канстанцін Каліноўскі

## Вядомыя выпускнікі 
* Баніфацый Урбанавіч Крупскі
* Павел Аляксандравіч Аляксандраў
* Аляксандр Іпалітавіч Барбашоў
* Барыс Аляксеевіч Крэпак, беларускі мастацтвазнавец, арт-крытык, пісьменнік і публіцыст
* Мікалай Мікалаевіч Нікулін, савецкі і расійскі мастацтвазнаўца, член-карэспандэнт Расійскай акадэміі мастацтваў
* Адрыян Віктаравіч Прахаў, рускі гісторык мастацтва, археолаг, мастацкі крытык
* Піцірым Аляксандравіч Сарокін, расійска-амерыканскі сацыёлаг, філосаф
* Сяргей Львовіч Собалеў, савецкі вучоны, акадэмік АН СССР, Герой Сацыялістычнай Працы

## Цікавыя факты 
Адным з рэктараў (у 1938—1939 гг.) быў беларускі навуковец Канстанцін Ігнатавіч Лукашоў

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт універсітэта
* Сайт выпускнікоў СПбДУ/ЛДУ 
* Сайт студэнтаў СПбДУ 
* Сайт навін СПбДУ 

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Расійскай імперыі

Катэгорыя:Навука ў СССР
Катэгорыя:1724 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Санкт-Пецярбургу
Вія Артманэ

{{Кінематаграфіст
| Імя              = Вія Артманэ
| Арыгінал імя     = Vija Artmane
| Фота             = 
| Подпіс           = 
| Імя пры нараджэнні = Аліда Фрыцаўна Артманэ
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння   = 
| Дата смерці = 
| Месца смерці = 
| Прафесія = 
| Гады актыўнасці = 1950—2003
| Кірунак =
| Узнагароды =
{style="background:transparent"

}
{style="background:transparent"

}
| imdb_id = 0037615
| Сайт =
}}
**Вія Артманэ** (, 21 жніўня 1929 — 11 кастрычніка 2008) — савецкая і латвійская  тэатра і кіно, народная артыстка СССР (1969).

## Ролі ў тэатры 
### Латвійскі мастацкі акадэмічны тэатр імя Я. Райніса 
* 1950 — «Шклянка вады» Э. Скрыба — Абігайль
* 1951 — «Пігмаліён» Бернарда Шоў — Эліза
* 1953 — «Рамэа і Джульета» Шэкспіра — Джульета
* 1955 — «Вей, ветрык!» Яніса Райніса — Байба
* 1958 — «Сага пра Еста Берлінга» Сельмы Лагерлёф — Дона
* 1959 — «Гамлет, прынц дацкі» Уільяма Шэкспіра — Афелія
* 1960 — «Вайна і мір» па рамане-эпапеі Л. М. Талстога — Элен
* 1962 — «Спадар Пунта і яго слуга Маці» Бертальда Брэхта — Ева
* 1963 — «Дон Жуан» Лесі Украінкі — Донна Ганна
* 1965 — «Агонь і ноч» Яніса Райніса — Лаймдота
* 1966 — «Здымаецца кіно» Эдварда Радзінскага — Ірына Кір’янава
* 1967 — «Матацыкл» драматычная пастаноўка Петэрыса Петэрсана па творах Іманта Зыедоніса — Білецёрка
* 1969 — «Ідыёт» па Ф. М. Дастаеўскаму — Настасся Піліпаўна
* 1970 — «Індраны» Рудольфа Блаўманіса — Іева
* 1973 — «Ноч ігуаны» Тэнэсі Уільямса — Мэксін Фолк
* 1974 — «Барбары» М. Горкага — Надзея Манахава
* 1975 — «Святая Сюзанна або Школа майстроў» Эн Ветэмаа — Ганна-Мая
* 1975 — «Олі Бінкап» Эрвіна Штрытматэра — Фрыда Сімсан
* 1976 — «Чайка» А. П. Чэхава — Аркадзіна
* 1980 — «Лізавета, каралева англійская» Фердынанда Брукнера — Каралева Лізавета
* 1983 — «Блудны сын» Рудольфа Блаўманіса — Роплайнэтэ
* 1986 — «Нашы дзеці» Паўля Путніньша — Яніна Галея
* 1989 — «Грахі Трыны» Рудольфа Блаўманіса — Трына
* 1994 — «Рамэа і Джульета» Шэкспіра — Няня
* 1996 — «Небяспечныя сувязі» Крыстафера Хэмптана паводле аднайменнага рамана Шадэрло дэ Лакло — Спадарыня дэ Размонд
* 1996 — «Тэрэза Ракен» па рамане Эміля Заля — Спадарыня Ракен

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Латвійскай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты Латвійскай ССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Латвійскай ССР
Катэгорыя:Пахаваныя на Пакроўскіх могілках
Валсерберг

**Валсерберг** () — найвышэйшы пункт Нідэрландаў.

Валсерберг — невысокае ўзвышша на поўдні краіны, геалагічна адносіцца да Ардэнскіх гор. Адміністрацыйна тэрыторыя адносіцца да муніцыпалітэта горада Валс правінцыі Лімбург. Найвышэйшы пункт (322 м) краіны адзначана невялікім помнікам.

Валсерберг таксама вядомы як месца скрыжавання меж трох краін — Бельгіі, Нідэрландаў і Германіі, на месцы якога таксама стаіць памятны знак з сцягамі дзяржаў. Вядома таксама і назва *Viergrenzenweg* (*«чатыры мяжы»*), бо ў 1816—1920 гадах тут была мяжа і з нейтральным Морэснетам.

На ўсход, на германскай тэрыторыі размяшчаецца горад Ахен.

Скрыжаванне мяжы паміж краінамі свабодна.
[thumb|right|300px|Пункт скрыжавання меж трох краін:1.Германія2.Нідэрланды3.Бельгія4.Нейтральны [Морэснет (цяпер тэрыторыя Бельгіі)]]

Катэгорыя:Памежныя стыкі
Катэгорыя:Горы Бельгіі
Катэгорыя:Геаграфія Нідэрландаў
Катэгорыя:Горы Германіі
Катэгорыя:Лімбург (правінцыя, Нідэрланды)
Катэгорыя:Льеж (правінцыя)
Катэгорыя:Паўночны Рэйн-Вестфалія
Адміністрацыйная акруга Кёльн

**Адміністрацыйная акруга Кёльн** — адна з пяці Адміністрацыйных акруг Паўночнага Рэйна — Вестфаліі. Яна знаходзіцца на паўднёвым захадзе зямлі і была утворана ў 1815 годзе.

## Адміністрацыйны падзел 
Раёны:
* Ахен
* Дзюрэн
* Ойскірхен
* Хайнсберг
* Обербергіш
* Рэйн-Эрфт
* Рэйн-Зіг
* Рэйніш-Бергіш

Гарады, прыраўнаваныя да раёнаў:
* Ахен
* Бон
* Кёльн
* Леверкузен

Катэгорыя:Паўночны Рэйн-Вестфалія
Кёльн
Marks & Spencer

у]]
**Marks & Spencer** — буйная брытанская гандлёвая сетка, якая дзейнічае на рынку вопраткі і харчавання. 
Сузаснавальнікам кампаніі ў канцы 19 ст. быў ураджэнец Слоніма Майкл Маркс.

## Спасылкі 
* Marks & Spencer — афіцыйная старонка 
* Карпаратыўны сайт кампаніі

Катэгорыя:Гандлёвыя маркі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1884 годзе
Катэгорыя:Гандлёвыя дамы
Катэгорыя:Гандлёвыя маркі
Эдуард VI

**Эдуард VI** (; 12 кастрычніка 1537 — 6 ліпеня 1553) — кароль Англіі і Ірландыі з 28 студзеня 1547, адзіны сын Генрыха VIII, які выжыў. Нарадзіўся ад трэцяга шлюбу караля з Джэйн Сеймур; маці памерла неўзабаве пасля яго нараджэння ад радзільнай гарачкі. Уступіў на пасад дзевяці гадоў пад апекай дзядзькі па маці, Эдуарда Сеймура, 1-га герцага Самерсета, пасля яго апалы (1549) за ўплыў на юнага караля супернічаў шэраг іншых рэгентаў.

Праўленне Эдуарда было пазначанае эканамічнымі праблемамі і сацыяльным незадаволеннем, якое перарасло ў беспарадкі і паўстанні. Трансфармаванне Англіканскай царквы у Пратэстанцкую таксама прайшло у часы праўлення Эдуарда, які быў вельмі зацікаўленны таксама і пытаннямі рэлігіі. Нягледзячы на тое, што яго бацька, Генрых VIII, разарваў усе сувязі паміж Царквой і Рымам, аднак ніколі не дапускаў адмову ад каталіцкай дактрыны альбо цырымоніі. Супрацьлеглае адбылося ў часы праўлення Эдуарда. Пратэстатантызм быў усталяваны з некаторымі рэформамі, якія ўключалі ў сябе выкараненне зароку бясшлюбнасці і правядзення імшы, а таксама ўсталявання абавязковай ваеннай службы ў Англіі.

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Каралі ірландскія
Катэгорыя:Кіраўнікі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Прэтэндэнты на трон Францыі
Катэгорыя:Цюдары
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Манархі, якія памерлі ў дзяцінстве
Себасцьян Фетэль

**Себа́сцьян Фе́тэль** ( ; нар. ) — нямецкі аўтагоншчык, пілот Формулы-1. Чатырохразовы чэмпіён свету серыі Формула-1 — , ,  і  гадоў. У 2010 годзе прызнаны лепшым спартсменам года ў Германіі.

## Кар’ера 
Да пераходу ў Формулу-1 узначальваў залік пілотаў у сусветнай серыі Renault.

Са жніўня 2006 года Фетэль быў рэзервовым пілотам BMW-Sauber. Упершыню выехаў на трасу на свабоднай практыцы Гран-пры Турцыі 2006 года. Першым стартам у кар’еры стаў Гран-пры ЗША 2007, дзе падмяняў траўміраванага Роберта Кубіцу, які трапіў у цяжкую аварыю на папярэдняй гонцы ў Манрэалі. Фетэль прайшоў у фінал кваліфікацыі, а ў гонцы фінішаваў восьмым, такім чынам стаўшы на той момант самым маладым гоншчыкам Формулы-1, які набраў ачкі.

Пачынаючы з гран-пры Венгрыі ў сезоне 2007 і да канца 2008 года выступаў за каманду Toro Rosso. З 2009 па 2014 год выступаў за каманду «Рэд Бул», затым з 2015 па 2020 год за «Ферары».

У сезонах 2021 і 2022 гадоў — пілот Aston Martin. У ліпені 2022 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры ў канцы сезона.

## Рэкорды 
Станавіўся самым маладым уладальнікам адпаведнай колькасці тытулаў (у 2010 — самы малады чэмпіён, у 2011 — самы малады двухразовы, у 2012 — самы малады трохразовы, у 2013 — самы малады чатырохразовы). Таксама зрабіў мноства іншых дасягненняў у катэгорыі «самы малады» — ён з’яўляецца самым маладым віцэ-чэмпіёнам свету (), уладальнікам поўл-пазіцыі (Гран-пры Італіі 2008), пераможцам Гран-пры ў гісторыі Формулы-1 (перамога ў Монцы ў 2008 году), а таксама з’яўляўся самым маладым удзельнікам чэмпіянату, які набраў пункты (Гран-пры ЗША 2007 года) да сезону 2014 года, калі гэты рэкорд быў пабіты расійскім гоншчыкам Даніілам Квятам.

## Асабістае жыццё 
Себасцьян нарадзіўся 3 ліпеня 1987 года ў горадзе Хепенхайм, Германія. Ён быў трэцім дзіцем у сям’і, яго старэйшых сясцёр клічуць Мелані і Стэфані, а малодшага брата Фабіян. Паводле яго інтэрв’ю, ён жудасна вучыўся ў школе, а яго кумірамі дзяцінства былі «тры Майклы»: Шумахер, Джэксан і Джордан. Фетэль жадаў стаць спеваком, але хутка ўсвядоміў, што ў яго няма голасу, і пакінуў гэту мару. Цяпер жыве ў Швейцарыі сярод іншых гоншчыкаў і з’яўляецца прыхільнікам нямецкай футбольнай каманды «Айнтрахт».

Дзве дочкі: Эмілі (нар. 12.01.2014) і другая дачка Мацільда (нар. у верасні 2015) ад сяброўкі Ханны

## Гл. таксама 
*Хуан Мануэль Фанхіа

## Крыніцы 
Катэгорыя:Аўтагоншчыкі Германіі
Пітэр Серафіновіч

**Пітэр Сімон Серафіновіч** (; нар. ) — брытанскі акцёр і шоўмен беларускага паходжання. Дзед Пітэра Серафіновіча — Сімон Серафіновіч (паводле іншых звестак — Серафімовіч), ураджэнец Беларусі.

## Юнацтва 
Пітэр Серафіновіч нарадзіўся ў Ліверпуле, дзе наведваў каталіцкую пачатковую школу.

## Кар’ера 
У 1993 годзе Серафіновіч дэбютаваў у эфіры на радыё BBC Radio 1, у шоу *The Knowledge*. У 1998 годзе ён упершыню з’явіўся на тэлебачанні ў шоу *Comedy Nation* і *You are Here*. З таго часу ён граў шмат роляў рознага плану ў тэлесерыялах на брытанскім і амерыканскім тэлебачанні.

Таксама Пітэр Серафіновіч вядомы ў якасці акцёра агучання, у рэкламе, дубляжы. Найбольш вядомая яго праца ў агучанні — Дарт Маўл у фільме Star Wars Episode I: The Phantom Menace.

## Сям’я 
Дзед Пітэра Серафіновіча, Сімон Серафіновіч, абвінавачваўся ў злачынствах, здзейсненых у Беларусі ў часы Другой сусветнай вайны, але не быў асуджаны з-за стану здароўя. Паводле звестак, Серафіновіч, былы капрал Войска Польскага, кіраваў паліцыянтамі ў родным Міры і быў датычны да знішчэння мясцовага яўрэйскага насельніцтва ў 1941 г. Пасля вайны Серафіновіч асеў у Вялікайбрытаніі, дзе быў сябрам палітычна-ваеннай арганізацыі Беларускі Вызвольны Рух.

Пітэр Серафіновіч жанаты на актрысе Сары Александэр, сястра Хелен — замужам за сцэнарыстам Грэгэмам Лінеганам.

## Радыё 
* *The 99p Challenge*
* *Lee and Herring*
* *Harry Hill’s Fruit Corner*
* *The Two Dannys*
* Danny Baker’s *All Day Breakfast Show*
* *The Sofa of Time*

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Пітэра Серафіновіча 
* Пітэр Серафіновіч на Twitter

Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі
Гіперінфляцыя

**Гіперінфляцыя** — інфляцыя з высокімі альбо надзвычай высокімі тэмпамі. У розных крыніцах паказваюцца розныя крытэрыі. Гэта можа быць рост цэн звыш 10 разоў (900%) у год; больш за 50% у месяц (гэта значыць у 129,7 раз год); звыш 100% за 3 гады (гэта значыць звыш 2% у месяц на працягу 3 гадоў).

## Гл. таксама 
* Інфляцыя
* Дэвальвацыя
* Дэнамінацыя

## Спасылкі 
* Bank notes during hyperinflation 
* A Comprehensive Gallery of Hyperinflation Banknotes

Катэгорыя:Інфляцыя
Катэгорыя:Эканамічныя крызісы
Катэгорыя:Эмісія грошай
Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Макраэканоміка
Дэфолт

**Дэфолт** ( — невыкананне абавязацельстваў) — невыкананне дагавора пазыкі, гэта значыць нявыплата своечасова працэнтаў або асноўнага доўгу па даўгавых абавязацельствах або па ўмовах дагавора аб выпуску аблігацыйнай пазыкі.

Дэфолт можа аб'яўляцца як кампаніямі, прыватнымі асобамі, так і дзяржавамі («суверэнны дэфолт»), няздольнымі абслугоўваць усе ці частку сваіх абавязацельстваў.

Катэгорыя:Крэдыт
Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Мічыганскі ўніверсітэт

**Мічыганскі ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Ан-Арбар у штаце Мічыган, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт быў заснаваны ў 1817 годзе ў Дэтройце і пераехаў у Ан-Арбар у 1837 годзе. У цяперашні час універсітэт мае кампусы ў трох гарадах Мічыгана: Ан-Арбар, Дырбарн і Флінт.

Універсітэт лічыцца адным з лепшых дзяржаўных універсітэтаў у ЗША, а таксама адным з самых багатых. Адной з прычын такой сітуацыі з'яўляецца надзвычай высокая плата за навучанне для студэнтаў, якія паходзяць не са штата Мічыган, якія складаюць каля 30% ад агульнай колькасці студэнтаў вучэльні.

Мічыганскі ўніверсітэт з'яўляецца адным з найбуйнейшых дзяржаўных універсітэтаў ЗША і характарызуецца высокім узроўнем выкладання. Ён займае другое ці трэццяе месца ў рэйтынгу лепшых дзяржаўных універсітэтаў краіны або ад дваццаць другога да дваццаць пятага, калі браць пад увагу прыватныя ўніверсітэты. У сусветным рэйтынгу ўніверсітэт займае месца паміж шостым і васемнаццатым.

## Структура 
* Каледж літаратуры, навукі і мастацтваў
* Каледж інжынерыі
* Каледж фармацыі
* Каледж архітэктуры і горадабудаўніцтва
* Школа медыцыны
* Школа права
* Школа стаматалогіі
* Школа музыкі, тэатра і танца
* Школа медсястрынства
* Школа магістратуры
* Школа дзяржаўнага кіравання
* Школа адукацыі
* Школа бізнесу
* Школа экалогіі і ўстойлівага развіцця
* Школа грамадскага здароўя
* Школа сацыяльнай працы
* Школа інфармацыі
* Школа мастацтва і дызайну
* Школа кінезіялогіі

## Некаторыя знакамітыя выпускнікі 
* Джэральд Форд — прэзідэнт ЗША
* Рауль Валенберг — дыпламат, Праведнік сусвету, вядомы ратаўнік яўрэяў падчас Халакосту
* Луіза Чыконэ — спявачка, вядомая пад сцэнічным псеўданімам "Мадонна"
* Лары Пэйдж — прадпрымальнік, сузаснавальнік кампаніі Google
* Стэнлі Коэн — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне
* Джэром Карле — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі
* Пол Мілграм — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
* Маршал Нірэнберг — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне
* Х’ю Дэвід Політцэр — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
* Роберт Шылер — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
* Рычард Смелі — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі
* Сэмюэл Тынг — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
* Томас Хакл Уэлер — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Мічыган

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў

Катэгорыя:Універсітэты штата Мічыган
Нацыяналізацыя

**Нацыяналізацыя** — працэс пераходу прыватнай уласнасці ў дзяржаўную. Дзяржавы найчасцей праводзяць нацыяналізацыю, калі хочуць кантраляваць фінансавыя плыні і «ўручную» кіраваць фінансавай сістэмай сваёй краіны. Нацыяналізацыя можа ажыццяўляцца праз бязвыплатную экспрапрыяцыю, поўны або частковы выкуп.

## Гл. таксама 
* Прыватызацыя
* Муніцыпалізацыя
* Экспрапрыяцыя

Катэгорыя:Палітычная эканомія
Катэгорыя:Дзяржаўная эканоміка
Катэгорыя:Уласнасць
Крэдытор

]]
**Крэдытор** (ад  — верыцель, ад лац. Credo — веру) — фізічная, юрыдычная асоба або наогул суб’ект, адзін з удзельнікаў грамадзянскіх праваадносін (абавязацельстваў), які ў гэтым абавязацельстве мае права патрабаваць ад іншага ўдзельніка такіх праваадносін — даўжнiка (пазычальніка) пэўных паводзінаў. У абавязацельстве можа быць некалькі крэдытораў (т.зв. множнасць крэдытораў). Пры гэтым кожны з іх можа патрабаваць ад даўжнiка выканання ў пэўнай долі альбо, у выпадках, прадугледжаных у дагаворы або ў законе, — у поўным аб’ёме (напрыклад, пры непадзельнасці прадмета абавязацельства, пры сумеснай выдачы паручыцельства, сумесным прычыненні шкоды).

Крэдыт
Катэгорыя:Абавязацельнае права
Катэгорыя:Доўг
Прыватызацыя

**Прыватызацыя** — гэта працэс перадачы маёмасці, якая належыць дзяржаве або муніцыпалітэту, у прыватную ўласнасць асобных людзей, прадпрыемстваў або інвестараў. Звычайна тычыцца дзяржаўных прадпрыемстваў, зямлі, будынкаў ці іншых актываў.

## Мэты 
Асноўнымі мэтамі прыватызацыі з'яўляюцца:
* павышэнне эфектыўнасці кіравання прадпрыемствамі;
* прыцягненне інвестыцый;
* скарачэнне дзяржаўных выдаткаў;
* фармаванне рынкавых адносін і канкурэнцыі;
* пашырэнне прыватнай уласнасці.

## Формы прыватызацыі 
* Продаж актываў — дзяржаўнае прадпрыемства цалкам або часткова прадаецца прыватнаму ўласніку.
* Купля акцый — дзяржаўныя прадпрыемствы пераўтвараюцца ў акцыянерныя таварыствы, а іх акцыі прадаюцца на рынку.
* Арэнда з выкупам — прадпрыемства бярэцца ў арэнду з правам наступнага выкупу.
* Купонная прыватызацыя — грамадзяне атрымліваюць спецыяльныя купоны, за якія могуць набываць долі ў дзяржаўных прадпрыемствах (характэрна для краін СНД у 1990-х).

## Перавагі і недахопы 
**Перавагі:**
* павышэнне эфектыўнасці і прадукцыйнасці;
* зніжэнне карупцыі і дзяржаўнага ўмяшання;
* развіццё прадпрымальніцтва і рынку.

**Недахопы:**
* магчымасць узнікнення алігархіі і эканамічнай няроўнасці;
* сацыяльныя наступствы (звальненні, рост беспрацоўя);
* рызыка распродажу стратэгічна важных аб’ектаў;
* непразрыстасць працэсаў.

## Прыватызацыя ў розных краінах 
* У Вялікабрытаніі шырокая прыватызацыя была праведзена ў 1980-х гадах пад кіраўніцтвам Маргарэт Тэтчэр.
* У СССР і краінах СНД прыватызацыя адбывалася ў 1990-х гадах і часта суправаджалася ўзнікненнем алігархічных структур.
* У Беларусі працэс прыватызацыі ішоў павольна і ў большай ступені кантраляваўся дзяржавай.

## Альтэрнатывы 
Супрацьлеглым працэсам з’яўляецца нацыяналізацыя — пераход прыватнай маёмасці ў дзяржаўную ўласнасць. У некаторых выпадках разглядаюцца і публічна-прыватныя партнёрствы як кампрамісны варыянт.

## Гл. таксама 
* Нацыяналізацыя
* Прадпрыемства
* Рынак
* Капіталізм
* Эканамічная рэформа

## Літаратура 
* Nellis, John. *Privatization: A Summary Assessment*. World Bank, 1999.  
* Megginson, William L., and Netter, Jeffry M. "From State to Market: A Survey of Empirical Studies on Privatization". Journal of Economic Literature, 2001.  
* Stiglitz, Joseph. *Globalization and its Discontents*. W. W. Norton & Company, 2002.

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Прыватызацыя
Катэгорыя:Эканамічная палітыка
Руперт Эверэт

**Руперт Джэймс Гектар Эверэт** (; нар. , графства Норфалк, Вялікабрытанія) — брытанскі кінаакцёр, двойчы намінаваўся на «Залаты глобус», адкрыты гей.

## Спасылкі 
*
Лары Кінг

**Лары Кінг**, сапр.: **Лорэнс Харві Зайгер** (, , , Нью-Ёрк — 23 студзеня 2021, Лос-Анджэлес, Каліфорнія) — амерыканскі тэлежурналіст, вядомы дзякуючы свайму папулярнаму ток-шоу «Larry King Live», нязменным вядучым якога з’яўляўся з 1985 па 2010 год.

## Біяграфія 
За сваю кар’еру ён правёў больш за 50 000 інтэрв’ю з палітыкамі, спартсменамі, артыстамі і іншымі знакамітымі людзямі. Ён лаўрэат прэміі «Эмі», двухразовы лаўрэат прэміі «Пібадзі» і дзесяціразовы прызёр прэміі «Cable ACE».

Бацькі Лары — Джэні і Эдзі Зэйгер, — яўрэі, якія эмігравалі з Беларусі (бацька быў з Мінска, маці з Пінска). Іх першы сын Ірвін нарадзіўся ў 1932 годзе, але памёр ва ўзросце шасці гадоў ад апендыцыту. Пасля Лары ў іх сям’і нарадзіўся яшчэ адзін сын — Марці.

Пачынаў працаваць барменам. У 1957 годзе пераехаў у Маямі, дзе працаваў прыбіральшчыкам у офісе радыёстанцый. Паколькі дыктараў не хапала, Кінгу прапанавалі выйсці ў эфір. Так пачалася яго кар’ера ў СМІ.

Восем разоў быў жанаты з сямю жанчынамі. Чацвёра дзяцей ад трох жонак.

З 1997 года жанаты восьмым шлюбам з Шоўні Саўтвік.

У 1997 годзе, разам з іншымі вядомымі акцёрамі і кіраўнікамі Галівуда, Лары Кінг падпісаў адкрыты ліст нямецкаму канцлеру Гельмуту Колю, апублікаваны ў газеце International Herald Tribune, у якім заяўлялася аб недапушчальнасці парушэння рэлігійных правоў паслядоўнікаў саенталогіі ў Германіі.

У ліпені 2010 года Лары Кінг абвясціў аб добраахвотным скорым закрыцці свайго шоу. Апошні выпуск выйшаў 16 снежня 2010 года. Госцем праграмы стаў Арнольд Шварцэнэгер.

## Бібліяграфія 
* *My Remarkable Journey*, 2009
* *The People’s Princess: Cherished Memories of Diana, Princess of Wales, From Those Who Knew Her Best*, 2007
* *My Dad and Me: A Heartwarming Collection of Stories About Fathers from a Host of Larry’s Famous Friends*, 2006
* *Taking on Heart Disease: Famous Personalities Recall How They Triumphed Over the Nation’s #1 Killer and How You Can, Too*, 2004
* *Remember Me When I’m Gone: The Rich and Famous Write Their Own Epitaphs and Obituaries*, 2004
* *Love Stories of World War II*, 2002
* *Anything Goes! : What I’ve Learned from Pundits, Politicians, and Presidents*, 2000
* *Powerful Prayers: Conversations on Faith, Hope, and the Human Spirit with Today’s Most Provocative People*, 1999
* *Future Talk: Conversations About Tomorrow with Today’s Most Provocative Personalities*, 1998
* *Daddy Day, Daughter Day*, 1997
* *The Best of Larry King Live: The Greatest Interviews*, 1995
* *How to Talk to Anyone, Anytime, Anywhere: The Secrets of Good Communication*, 1995
* *When Your From Brooklyn: Child Art*, 1994
* *On the Line: The New Road to the White House*, 1993
* *Tell Me More*, 1992
* *Tell It To The King*, 1989
* *Larry King*, 1984

## Спасылкі 
* Лары Кінг, сын беларускіх яўрэяў, зрабіў смешнае шоу з успамінаў пра дзяцінства. 23 лютага 2011 г., newsru.co.il 
* 

Катэгорыя:Журналісты ЗША
Катэгорыя:Тэлевядучыя ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19
Барбра Стрэйзанд

**Барбра Джоан Стрэйзанд** (, вымаўляецца ['straɪsænd] гэта значыць **Страйсэнд**; , , Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканская спявачка і актрыса, якая таксама дасягнула поспеху як кампазітар, рэжысёр, прадзюсар і палітычны актывіст. Уладальніца двух «Оскараў» у намінацыях «Найлепшая актрыса» і «Найлепшая арыгінальная песня», а таксама прэмій «Эмі», «Грэмі» і «Залаты глобус».

Стрэйзанд лічыцца адной з найбольш камерцыйна паспяховых жанчын сучаснага шоу-бізнесу. Гэта адзіны выканаўца, які ўзначальваў са сваімі альбомамі Billboard 200 у 1960-я, 1970-я, 1980-я, 1990-я, 2000-я і 2010-я гады. Усяго ў свеце разышлося больш за 145 млн асобнікаў яе пласцінак.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *The Barbra Streisand Album* (1963)
* *The Second Barbra Streisand Album* (1963)
* *The Third Album* (1964)
* *People* (1964)
* *My Name Is Barbra* (1965)
* *My Name Is Barbra, Two...* (1965)
* *Color Me Barbra* (1966)
* ''Je m'appelle Barbra* (1966)
* *Simply Streisand* (1967)
* *A Christmas Album* (1967)
* *What About Today?* (1969)
* *Stoney End* (1971)
* *Barbra Joan Streisand* (1971)
* *Barbra Streisand...and Other Musical Instruments* (1973)
* *The Way We Were* (1974)
* *ButterFly* (1974)
* *Lazy Afternoon* (1975)
* *Classical Barbra* (1976)
* *Superman* (1977)
* *Songbird* (1978)
* *Wet* (1979)
* *Guilty* (1980)
* *Emotion* (1984)
* *The Broadway Album* (1985)
* *Till I Loved You* (1988)
* *Back to Broadway* (1993)
* *Higher Ground* (1997)
* *A Love Like Ours* (1999)
* *Christmas Memories* (2001)
* *The Movie Album* (2003)
* *Guilty Pleasures* (2005)
* *Love Is the Answer* (2009)
* *What Matters Most* (2011)
* *Partners* (2014)
* *Encore: Movie Partners Sing Broadway* (2016)
* *Walls* (2018)
* *The Secret of Life: Partners, Volume Two'' (2025)

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Партал навін Барбры Стрэйзанд
* Архівы Барбры Стрэйзанд 

Катэгорыя:Поп-музыканты ЗША
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard 200
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзённай прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшую рэжысёрскую працу
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Сесіля Б. Дэ Міля
Фізічная асоба

**Фізі́чная асо́ба** — чалавек як суб’ект права (носьбіт правоў і абавязкаў), у адрозненне ад юрыдычных асоб, службовых асоб і публічна-прававых утварэнняў. Фізічная асоба можа валодаць рознымі прававымі статусамі, часам некалькімі адразу. Напрыклад: асоба без грамадзянства, грамадзянін, іншаземец, уцякач, прадпрымальнік, індывідуальны прадпрымальнік, заснавальнік юрыдычнай асобы.

Галоўнай характарыстыкай фізічнай асобы з'яўляецца правасуб’ектнасць (г.зн. здольнасць стаць удзельнікам грамадзянскіх праваадносін).

## Глядзіце таксама 
* Юрыдычная асоба

Катэгорыя:Грамадзянскае права
Вячэрніца малая

**Малая вячэрніца** (*Nyctalus leisleri*) — млекакормячае сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела да 68 мм, перадплечча да 46 мм. Адносна доўгая, густая поўсць спіны карычнева-рыжая, з прыкметным бляскам. Ніз валос цямнейшы за канцы. Брушка больш светлае, чым спіна. Вушы, губы і лятальная перапонка чорна-бурыя. Валасяное покрыва перапонак і вушэй дасягае найбольшага развіцця ў параўнанні з другімі відамі вячэрніц. Кароткія акруглыя вушы — тоўстыя і грубыя. Казялок няправільнай булавападобнай формы. Крылы вузкія і доўгія. Эпіблема вялікая з добра выяўленай касцявой перагародкай.

## Арэал 
Пашырана ў паласе шыракалістых лясоў Еўропы ад Ірландыі, Вялікабрытаніі і Швейцарыі да Сярэдняга Паволжа і Усходняга Каўказа. Паўднёвая мяжа арэала цягнецца ад Швейцарыі праз Румынію, Крым і Заходняе Закаўказзе. Паўночная мяжа ва Усходняй Еўропе праходзіць па лініі Себеж — Яраслаўль — Кузнецк Саратаўскай вобласці. На Беларусі рэдкі пералётны від. Месцы пражывання: мяшаныя лесанасаджэнні з дуплістымі дрэвамі. Трапляецца паасобку і невялікімі калоніямі ў 20-30 асобін.

## Спосаб жыцця 
У летніх сховішчах (дуплы дрэў) з’яўляецца ў пачатку траўня. На паляванне вылятае пасля заходу сонца. Спачатку ляціць на вадапой да сажалкі або рэчкі. Корміцца лускакрылымі і цвердакрылымі, якіх ловіць на ўзлесках, над прагалкамі, у рэдкіх парках. Сярэдзіну ночы праводзіць у сховішчы і зноў вылятае на паляванне на світанку. У пачатку лета самкі, якія размнажаюцца, жывуць невялікімі калоніямі ў дуплах. У чэрвені прыносяць 1-2 дзіцянят. У канцы ліпеня — пачатку жніўня вывадкавыя калоніі распадаюцца, тэрыторыю Беларусі пакідаюць да канца жніўня. На зімоўцы знойдзены ў Цэнтральнай Еўропе, дзе зімуюць у дуплах старых дрэў і на вышках будынкаў.

## Ахова 
Від уключаны ў Чырвоны спіс МСАП (LR/nt, ver. 2.3, 1994).

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Катэгорыя:Гладканосыя лятучыя мышы
Еўрапейская шыракавушка

**Еўрапейская шыракавушка** (*Barbastella barbastellus*) — млекакормячае сямейства гладканосых (звычайных) лятучых мышэй.

## Апісанне 
Дробная лятучая мыш. Даўжыня цела 48-50, хваста 38-52 мм, вуха 11,8-18 мм, перадплечча 38,5-41 мм. Морда кароткая, тупая. Вушы вельмі шырокія, зрослыя каля асновы. Казялок няправільнай трохвугольнай формы. Крылы адносна вузкія і вострыя. Свабодны край перапонкі крыла прымацоўваецца да асновы вонкавага пальца нагі. Хвост доўгі, амаль роўны з даўжынёй цела. Кончык хваста выступае з добра развітай міжбедранай перапонкі. Эпіблема вузкая. Поўсць на спіне густая, высокая, чорна-бурая, на брушку больш светлая. Вушы і лятальная перапонка цёмна-бурыя.

## Пашырэнне 
Насяляе большую частку Заходняй і Паўднёвай Еўропы ад Вялікабрытаніі і поўдня Скандынавіі да правабярэжнай Украіны, Крым, Закаўказзе, Каўказ, Закарпацце, Малдову, заходнія раёны Літвы і сумежныя з Польшчай раёны Брэсцкай і Гродзенскай абласцей Беларусі.
 

Месцы пражывання: улетку — мяшаныя лясы з дуплаватымі дрэвамі, нішы і ашалёўка пабудоў. Зімой (лістапад-сакавік) — склепы, падвалы, сховішчы для агародніны. Зімуюць у шчылінах бетонных перакрыццяў і інш., у пачатку красавіка з'яўляецца ў летніх сховішчах.

## Асаблівасці біялогіі 
Актыўная ноччу. На паляванне вылятае адразу пасля заходу сонца. Корм — двухкрылыя, ручайнікі, аўсянікі, дробныя соўкі і агнёўкі, ліставёрткі і дробныя жукі — ловіць у алеях паркаў, садоў, на ўзлесках, над агародамі і сажалкамі, паблізу будынкаў.

У сярэдзіне чэрвеня самка прыносіць адно дзіцяня. Малыя растуць хутка і ў канцы жніўня амаль дасягаюць памераў дарослых, ад якіх адрозніваюцца больш светлай афарбоўкай поўсці.

## Ахова 
Від уключаны ў Чырвоны спіс МСАП (VU, ver. 2.3, 1994).

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Катэгорыя:Гладканосыя лятучыя мышы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1774 годзе
Юрый Форман

**Юрый Форман** (, , БССР) — ізраільскі і амерыканскі баксёр. Чэмпіён свету па боксе па версіі WBA ў другой паўсярэдняй вазе (да 70 кг) (2009).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Гомелі. У спорце з 7 гадоў. У 9 гадоў яго сям'я рэпатрыравалася ў Ізраіль. Прызёр трох нацыянальных чэмпіянатаў. Пазней спартсмен пераязджае ў Бруклін (Нью-Ёрк, ЗША) і становіцца прызёрам турніру па боксе «Залатыя пальчаткі».

Баксёр у сярэдняй вазе. Правёў 28 баёў, усё — перамогі. Апошнім поспехам Формана стала перамога над Даніэлем Сантасам у матчы на званне чэмпіёна свету па версіі WBA ў другой паўсярэдняй вазе.

Юрый Форман таксама вывучаў Талмуд і кабалу пры інстытуце IYYUN і Яўрэйскім адукацыйным цэнтры на працягу некалькіх гадоў пад кіраўніцтвам рабіна Доў-Бер Пінсана.

5 чэрвеня 2010 Юрый Форман прайграў бой (першае паражэнне на прафесійным рынгу) на званне чэмпіёна свету па версіі WBA пуэртарыканцу Мігелю Кота, двойчы чэмпіёну свету ў паўсярэдняй вазе. У 7-м раўндзе Форман атрымаў цяжкую траўму калена.

## Спасылкі 
* Апавяданне пра паядынак Юрыя Формана і Даніэля Сантаса на **vRINGe.com** 14.11.2009
* Падрабязнае ўяўленне паядынку Юрыя Формана і Мігеля Анхеля Като на **vRINGe.com**  04.06.2010
* Апавяданне пра паядынак Юрыя Формана і Мігеля Анхеля Като на **vRINGe.com**  06.06.2010
* Юрый Форман абараніў тытул і можа стаць прэтэндэнтам на званне чэмпіёна свету
* Profile on SHO
* Official website
* «Mazel Tough», *New York Magazine*, 4/15/02
* «Yuri Foreman, New Yorker», *MaxBoxing*, 4/24/03
* "The Haifa Connection: Roman Greenberg and Yuri Foreman, « *Seconds Out* 
* „Introducing Yuri Foreman“, *Everlast* 
* »«The Word» Featuring Yuri Foreman", *Boxing Scene*, 6/5/07
* «Rabbi-d tenacity: Foreman mixes religion with boxing» , *New York Daily News*, 12/11/07
* «The Tale of the Tape and the Talmud», *The New York Times*, 12/11/07
* «Rabbi Knows Best» , *New York Cool*, 8/10/08

Катэгорыя:Баксёры Беларусі
Катэгорыя:Баксёры Ізраіля
Катэгорыя:Баксёры ЗША
Катэгорыя:Імігравалі ў Ізраіль з Беларусі
Сцяг Аргенціны

Сучасны **сцяг Аргенціны** стаў дзяржаўным у 1812 годзе.

Эскіз сцяга быў прапанаваны Мануэлем Бельграна. Ён складаўся з трох роўных па шырыні гарызантальных палос — крайнія пафарбаваны ў светла-блакітны, цэнтральная — у белы колер. У 1818 годзе ў цэнтры сцяга было змешчана жоўтае «майскае сонца» (), якое сімвалізуе інкскага бога сонца і названае так у гонар Майскай рэвалюцыі.

Поўная версія сцяга, якая ўключае выяву сонца, называецца «афіцыйным цырыманіяльным сцягам» (), сцяг без сонца — «святочным сцягам» (). Афіцыйная версія сцяга заўсёды павінна падымацца вышэй за святочную.

Ва ўсіх іншых адносінах абодва варыянты нацыянальнага сцяга лічацца паўнапраўнымі.

## Інтэрпрэтацыя значэння 
Згодна з найбольш распаўсюджанай інтэрпрэтацыяй значэння сцяга, ён увасабляе неба, аблокі і сонца. Тым не менш, існуе некалькі народных паданняў, якія тлумачаць значэнне колераў сцяга па-іншаму. Паводле аднаго з іх, блакітны колер сімвалізуе раку Ла-Плата (Río de la Plata — літаральна «Рака срэбра»), а белы — срэбра (назва «Аргенціна» паходзіць ад лацінскай назвы срэбра, ). Ёсць таксама меркаванне, што расфарбоўка сцяга заснавана на традыцыйных колерах Бурбонаў. Паводле яшчэ аднаго варыянта, блакітны і белы — колеры адзення Панны Марыі.

Штогод 20 чэрвеня ў Аргенціне адзначаецца Дзень сцяга.

Аргенціна
Катэгорыя:Сцягі 1818 года
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Аргенціны
Аргенцінскае песа

**Аргенцінскае песа** — валюта дзяржавы Аргенціна.

Новае аргенцінскае песа складаецца з 100 сентава.

Знаходзяцца ў звароце банкноты наміналам у 100, 50, 20, 10, 5 і 2 песа, а таксама манеты вартасцю ў 1, 2 і 5 песа, а таксама манеты 50, 25, 10, 5 і 1 сентава.

## Манеты 
З 1992 года выпушчаны, 1, 5, 10, 25 і 50 сентава, а таксама 1 песа ў 1994. Манета 1 сентава ў 2001 выйшла з звароту.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Банкноты из Аргентины  
* 

Катэгорыя:Песа
Катэгорыя:Паўднёваамерыканскія валюты
Катэгорыя:Эканоміка Аргенціны
Палыкавіцкая крыніца

**Палыкавіцкая крыніца** — крыніца, якая знаходзіцца ў Магілёўскай вобласці на паўднёвым захадзе вёскі Палыкавічы.

## Гісторыя 
Крыніца вядома з 1552 года.

Згадана расійскім акадэмікам  у 1802 годзе: «…знаходзіцца мінеральная крыніца з вялікім утрыманнем у яе вадзе вуглекіслаты. Таксама там знаходзіцца капліца».

Каля крыніцы быў пабудаваны каменны грот з калодзежам, абітым ацынакаванымі лістамі. 3 крыніцы па трубах вада падавалася ў вялікі басейн (змяшчаў аж 100 вёдзер). Лекавая моц крыніцы была настолькі шырока вядомай, што да яе прыязджалі нават здалёк.

## Геаграфія і гідралогія 
Крыніца знаходзіцца на дне глыбокага яру, парослага лесам. Яна з’яўляецца вытокам невялікага ручая, які ўпадае ў Дняпро за 150 м ад крыніцы. Расход вады складае больш за 100 м³ у суткі.

### Хімічны склад вады 
Вада гідракарбанатная, кальцыевая, канцэнтрацыя фтору адносна высокая — 0,49 мг/л. PH вады — каля 7,5.

## Літаратура 
* *В. М. Севергин.* Записки путешествия по западным провинциям российского государства
* Асабліва аховаемыя прыродныя тэрыторыі Магілёўскай вобласці / Пад. рэд. Д. Г. Груммо, Л. М. Шадракова, В. Я. Шуцько, Ч. А. Раманоускага. — Магілёўскі абласны камітэт рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя, 1999. — С. 114.

## Спасылкі 
* Праект «Палыкавіцкая крыніца» 
* Святой источник — Полыковичская криница 
* Фатаграфіі крыніцы 

Катэгорыя:Крыніцы Беларусі
Катэгорыя:Магілёўскі раён
Катэгорыя:Гідралагічныя помнікі прыроды Беларусі
Катэгорыя:Помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Палыкавічы (Магілёўскі раён)
Кок-сагыз

**Кок-сагыз** (*Taraxacum kok-saghyz*; ад  ) — шматгадовая травяністая расліна роду Дзьмухавец сямейства , каўчуканос.

## Апісанне 
thumb|left|250px|Насенне
Распаўсюджаны ў міжгорных далінах Усходняга Цянь-Шаня. Карані змяшчаюць да 14 % каўчукавых рэчываў у сухой вазе.

Кок-сагыз — адзін з лепшых натуральных каўчуканосаў флоры колішняга СССР. З 1933 года быў уведзены ў культуру. Культывавалі пераважна ў еўрапейскай частцы СССР. У тым ліку вырошчвалі ў Беларускай ССР, дзе яго сярэдняя ўраджайнасць за 1951 год была 40 цэнтнераў з гектара. З 1954 года, у сувязі з развіццём вытворчасці сінтэтычнага каўчуку, плантацыі кок-сагызу больш не культывавалі.

## Сінонімы 
* 

## Спасылкі 
* Апісанне на сайце «Плантариум» 
* Апісанне на сайце «Яндекс. Словари»
* Апісанне на сайце «Академика»

Катэгорыя:Дзьмухавец
Катэгорыя:Каўчуканосы
Метрапалітэн Дэлі

**Метрапалітэн Дэлі** ( Dillī Meṭro) - хуткасная транспартная сістэма Дэлі, якая злучае яго цэнтральныя раёны з прыгараднымі агламерацыямі. Складаецца з шасці ліній, на якіх размяшчаюцца 142 станцый, з іх 35 падземных. Сумарная працягласць ліній складае 189,63 км, што робіць метрапалітэн першым па велічыні ў Індыі.

Метрапалітэн Дэлі пабудаваны і эксплуатуецца Delhi Metro Rail Corporation Limited (DMRC). Па стане на лістапад 2010 года, DMRC эксплуатуе каля 2700 цягнікоў штодня з 6:00 да 23:00 з інтэрвалам у 2,5 хвіліны паміж цягнікамі ў час пік. Цягнікі ў асноўным складаюцца з чатырох вагонаў, але ў сувязі з павелічэннем пасажыраў, дадаткова выкарыстоўваюцца цягнікі з шэсццю вагонамі.

Метрапалітэн ў сярэднім штодня перавозіць 1,8 млн. пасажыраў, і, па стане на ліпень 2011 года, было перанесена 1,25 млрд пасажыраў з моманту яго стварэння.

## Гісторыя 
Планаванне метро пачалося ў 1984 годзе, калі ўлады Дэлі выступілі з прапановай развіцця транспартнай сістэмы горада. Урад Індыі і ўрад Дэлі створылі сумесна Delhi Metro Rail Corporation Limited (DMRC) ў 1995 годзе. Будаўніцтва пачалося ў 1998 годзе і першая, Чырвоная лінія, была адчынена ў 2002 годзе, пасля Жоўтая лінія ў 2004 годзе, Блакітная лінія ў 2005 годзе, яе адгалінаванні ў 2009 годзе, Зялёная і Фіялетавая лініі ў 2010 годзе і экспрэсс з аэрапортам Дэлі у 2011 годзе.

Катэгорыя:Метрапалітэны Індыі
Alluaudia

**Alluaudia** — род раслін сямейства .

250px|thumb|

## Арэал 
Усе віды *Alluaudia* з’яўляюцца эндэмікамі паўднёвай фларыстычнай вобласці Мадагаскара, дзе яны складаюць важны кампанент .

## Апісанне роду 
Віды роду з’яўляюцца калючымі сукулентнымі хмызнякамі і дрэвамі 2-20 м вышынёй, з лісцем, якое ападае падчас доўгага сухога сезону. Лісце ў парах, 0,5-3,5 см даўжынёй, з адным або двума шыпамі 2-2,5 см даўжынёй у пазусе кожнай пары лісця. Кветкі маленькія.

З 6 відаў , , , і  фармуюць высокі цэнтральны ствол з адыходзячымі моцнымі вертыкальнымі галінамі, а  і  ніжэйшыя і фармуюць густы клубок гарызантальных галін.

## Віды 
Род уключае 6 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Выкарыстанне 
Некалькі відаў вырошчваюцца ў якасці дэкаратыўных раслін у крытых памяшканнях у спецыялізаваных калекцыях сукулентаў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гваздзікакветныя
Жуль-Альбер дэ Дыён

**Альбер дэ Дыён** () ( — ) — граф, французскі канструктар, адзін з піянераў французскага аўтамабілебудавання.

У пачатку 1882 года, разам з механікам *Жоржам Бутонам* і інжынерам *Шарлем-Арманам Трэпарду*, заснаваў кампанію па вытворчасці паравых аўтамабіляў пад назвай «Дэ Дыён-Бутон і Трэпарду» (*De Dion-Bouton et Trepardoux*).

У 1884 годзе быў пабудаваны яго першы двухмесны паравы аўтамабіль. На сваім паравым аўто Альбер дэ Дыён выйграў Гран-Пры 1894 у аўтапрабегу Парыж-Руансо.

Акрамя прадпрымальніцкай дзейнасці вёў і вялікую грамадскую працу. Па яго ініцыятыве ў Францыі ў 1895 годзе быў створаны аўтамабільны клуб. Толькі за першыя 8 гадоў існавання клуба ён правёў 34 спаборніцтвы. Адной з іх была першая міжнародная гонка Парыж-Амстэрдам-Парыж у 1898 годзе.

## Гл. таксама 
* La Marquise

Катэгорыя:Канструктары аўтамабіляў
Адміністрацыйныя акругі Паўночнага Рэйна-Вестфаліі

thumb|right|300px|Адміністрацыйны падзел Паўночнага Рэйна-Вестфаліі на акругі
Адміністрацыйныя акругі () у Паўночным Рэйне-Вестфаліі - гэта буйныя тэрытарыяльныя адміністрацыйныя адзінкі кіравання зямлёй Паўночны Рэйн-Вестфалія. Яны з'яўляюцца сувязным звяном паміж зямельным урадам і выканаўчымі органамі зямельнай улады, з аднаго боку, і драбнейшымі адміністрацыйнымі адзінкамі (урадамі раёнаў і камунамі) - з іншага боку.

## Арганізацыя 
Сістэма адміністрацыйнага кіравання ў зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія рэгулюецца спецыяльным зборам законаў. Акругі з'яўляюцца сярэднім кіраўнічым звяном. Уся Паўночная Рэйн-Вестфалія падзелена на пяць буйных адміністрацыйных акруг. Кожная акруга кіруецца акруговым урадам (Bezirksregierung) на чале з акруговым прэзідэнтам (Regierungspräsident). 

## Спасылкі 
*Landesregierung Nordrhein-Westfalen: *Verwaltung Nordrhein-Westfalen*
*Innenministerium Nordrhein-Westfalen: *Bezirksregierungen werden neu organisiert*
*Innenministerium Nordrhein-Westfalen: *Organisationsplan*

Катэгорыя:Паўночны Рэйн-Вестфалія
Катэгорыя:Адміністрацыйныя акругі Германіі
Аксігемаметрыя

thumb
thumb
**Аксігемаметрыя** — неінвазійны метад вызначэння ступені насычэння крыві кіслародам. У аснове метаду ляжыць спектрафотаметрычны спосаб ацэнкі колькасці гемаглабіну ў крыві.

## Паказанні для аксігемаметрыі 
* Дыхальная недастатковасць або відавочнае падазрэнне на яе
* Кантроль стану пацыента:
** Падчас наркозу і ў пасляаперацыйным перыядзе
** Падчас кіслароднай тэрапіі
** У ходзе лячэння цяжкіх пацыентаў

## Нормы паказанняў 
* 95-98 % у здаровых падыспытных
* Больш высокія значэнні бываюць пры кіслароднай тэрапіі
* Значэнні ніжэй гэтага ўзроўню паказваюць на дыхальную недастатковасць

## Спасылкі 
* Аксігемаметрыя 
* Відэа аб аксігемаметрыі з часопіса *NEJM*

Катэгорыя:Анестэзіялогія
Катэгорыя:Даследаванне крыві
Вазадылатацыя

**Вазадылатацыя** — медыцынскі тэрмін, які выкарыстоўваецца для апісання рэлаксацыі гладкай мускулатуры ў сценках крывяносных судзін. Вынікам гэтага працэсу з'яўляецца вылучэнне з базафілаў гістаміна і гепарына, што вядзе да пашырэння прасвету судзін і адгезіі (прыліпанне і праніканне з судзіны) Т-лімфацытаў у ачаг запалення. Процілеглым працэсам вазадылатацыі з'яўляецца вазаканстрыкцыя.

Рэчывы, якія выклікаюць вазадылатацыю, часта выкарыстоўваюцца ў якасці лекавых прэпаратаў для лячэння гіпертаніі.

## Актыўныя рэчывы, якія выклікаюць вазадылатацыю 
* Адэназін
* Іназін
* Адрэналін і норадреналін, пашыраюць крывяносныя судзіны шкілетных цягліц, дзейнічаючы на бэта-2 адрэнергічныя рэцэптары. Гэтыя рэчывы, аднак, з'яўляюцца прычынай вазаканстрыкцыі іншых судзін.
* Брадыкінін
* Гістамін — гэта адзін з медыятараў запалення і алергічных рэакцый. Яго рэзкі выкід, які адбываецца, напрыклад, пры анафілактычным шоку, выклікае раптоўнае, а часам і небяспечнае для жыцця, падзенне ціску.
* Нікацінавая кіслата
* Аксід азоту(II) — выклікае расслабленне гладкіх цягліц крывяносных судзін. Дзеянне агульнай групы прэпаратаў, званых нітратамі (нітрагліцэрын) грунтуецца на уплыве аксіду азоту.
* Простагландыны
* Тэтрагідраканабінол — актыўнае рэчыва марыхуаны валодае мяккім вазадылатацыйным дзеяннем, якое выклікае пачырваненне вачэй у курцоў.
* Папаверын
* Пентоксіфілін

Катэгорыя:Сардэчна-сасудзістая сістэма
Катэгорыя:Фізіялогія
Прадрамальны перыяд

**Прадрамальны перыяд** ( — які бяжыць наперадзе, прадвеснік) — перыяд захворвання, які працякае паміж інкубацыйным перыядам і ўласна хваробаю. Сімптомы прадрамальнага перыяду даюць зразумець пацыенту і яго лекару аб пачатку хваробы да таго, як з'явяцца клінічныя прыкметы канкрэтнага захворвання.

У прадрамальны перыяд могуць назірацца сімптомы як агульнага характару, такія, як млоснасць, слабасць, невялікая гіпертэрмія, так і спецыфічныя прыкметы або змены аналізаў.

Часцей за ўсё аб прадрамальным перыядзе кажуць у выпадку інфекцыйнага захворвання, але ён можа назірацца і пры такіх хваробах, якія не выклікаюцца інфекцыяй.

## Прыклады прадрамальных сімптомаў пры розных захворваннях 
* Аўра пры мігрэні
* Эйфарыя, аўра, дэзарыентацыя, афазія або святлоадчувальнасць пры эпілепсіі
* Сып пры сіфілісе
* Прыкметы грыпа ці монануклеоза (ліхаманка, пастаянная стомленасць, галаўны боль, дыярэя) на ранніх этапах СНІДа
* Неўважлівасць, дрэнная канцэнтрацыя, раздражняльнасць, неспакой пры шызафрэніі
* Нарастанне частаты і цяжкасці прыступаў стэнакардыі ў перадінфарктным перыядзе
* Змены клетачнага складу касцявога мозгу ў прадклінічным перыядзе лейкоза
* З'яўленне плям на слізістай абалонцы шчок пры адзёры

## Значэнне прадрамальнага перыяду 
Нягледзячы на тое, што як правіла сімптомы ў гэтым перыядзе не даюць магчымасці паставіць дакладны дыягназ, тым не менш яны прыцягваюць увагу да нездаровага стану чалавека і дапамагаюць паставіць дыягназ як мага раней, што з'яўляецца залогам больш паспяховага лячэння.

## Спасылкі 
* Прадрамальны перыяд у ВСЭ 

Катэгорыя:Сімптомы захворванняў чалавека
Артэрыяльная кроў

thumb|250px|Крывяносныя пасудзіны з артэрыяльнай крывёю паказаны чырвонымі
**Артэрыяльная кроў** — устояная назва крыві, вычышчанай ад вуглякіслага газу і насычанай кіслародам (аксігенаванай), у адрозненне ад вянознай крыві.

Артэрыяльная кроў цыркулюе па артэрыях вялікага круга кровазвароту і венах малога круга кровазвароту.

Артэрыяльная кроў дастаўляе да тканак кісларод, неабходны для ажыццяўлення метабалізму. Насычаючыся вуглякіслым газам і губляючы кісларод, праходзячы праз тканкі артэрыяльная кроў становіцца вянознай.

Артэрыяльная кроў мае ярка-чырвонае адценне, бо яна насычана гемаглабінам.

thumb|200px|left|Артэрыяльная кроў, якая выступіла з капіляраў пашкоджанага пальца 

Катэгорыя:Кроў
Атапы (горад)

**Атапы** () — горад у Лаосе. Адміністрацыйны цэнтр правінцыі Атапы.

Горад знаходзіцца ў маланаселенай мясцовасці і размешчаны ў даліне на вышыні 93 метраў над узроўнем мора.

Катэгорыя:Гарады Лаоса
Атапы

**Атапы** () — правінцыя (кхвенг) на паўднёвым усходзе Лаоса, мяжуе з В’етнамам і Камбоджай.

## Геаграфія 
Ва ўсходняй частцы правінцыі знаходзяцца Анамскія горы.

## Адміністрацыйны падзел 
Правінцыя падзеленая на наступныя раёны:

# Пхувонг (17-05)
# Самакхісай (17-02)
# Санамсай (17-03)
# Сансай (17-04)
# Сайсетха (17-01)

Катэгорыя:Правінцыі Лаоса
Перфарацыя маткі

**Перфарацыя маткі** ці **Перфарацыя сценкі маткі** — разрыў сценкі маткі.

Перфарацыя маткі з'яўляецца патэнцыйным ускладненнем любой унутрыматачнай працэдуры. Гэта можа быць звязана з пашкоджаннем навакольных крывяносных сасудаў і ўнутраных органаў, такіх, як мачавая бурбалка і кішэчнік. Калі перфарацыю не дыягнаставаць своечасова, гэта можа прывесці да масіраванага крывацёку або сэпсісу, а пасля і да смерці.

Перфарацыя маткі з'яўляецца найбольш небяспечным ускладненнем штучнага аборту.

## Фактары рызыкі 
* Неаднаразовыя, асабліва частыя, аборты ў анамнезе
* Рубец на матцы пасля кесарава сячэння або вылучвання міёматознага вузла
* Анатамічныя асаблівасці будовы палавых органаў
* Запаленчыя захворванні маткі і прыдаткаў
* Нізкая кваліфікацыя лекара

## Літаратура 
* Акушерство: под ред. академика РАМН Г. М. Савельевой., Москва «Медицина» 2000

## Спасылкі 
* Илюстрацыя 

Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Катэгорыя:Гінекалагічныя захворванні
Катэгорыя:Хірургічныя хваробы
Майкл Маркс

**Майкл Маркс** (, чэрвень 1859, Слонім — ) — брытанскі прадпрымальнік, адзін з сузаснавальнікаў кампаніі *Marks & Spencer*.

Нарадзіўся ў Слоніме ў яўрэйскай сям'і. У маладосці эміграваў у Англію.

Пасяліўся ў Лідс, дзе размяшчалася кампанія *Brran*, вядомая тым, што давала працу яўрэйскім імігрантам. У 1884 годзе пазнаёміўся з Ісакам Дэўгірстам — уладальнікам аднаго са складоў-магазінаў. Падпісаў з ім дамову, згодна з якой гандляваў яго вырабамі па-за межамі Лідса. Гэты бізнес аказаўся настолькі прыбытковым, што неўзабаве Маркс атрымаў фінансавую самастойнасць.

## Marks & Spencer 
 у Ганконгу]]
Праз дзесяць гадоў Маркс вырашыў, што каб развівацца далей ён павінен знайсці сабе партнёра. Маркс зрабіў прапанову Ісаку Дэўгірсту, аднак той адмовіўся, прапанаваўшы кандадатуру Тома Спенсера. Спенсер пагадзіўся і ўклаў першыя £300 у агульны бізнес.

Дзякуючы мінуламу досведу, а таксама магчымасці вызначаць кошты непасрэдна ў вытворцы, прадпрымальнікі маглі развіваць сетку крамаў, адкрываючы новыя ў такіх гарадах як Манчэстэр, Бірмінгем, Ліверпул, Мідлсбра, Шэфілд, Брысталь, Сандэрленд, Кардыф.

Склад-крама адчыненая ў Манчэстэры ў 1897 стала галоўнай сядзібай імперыі, дзе сёння працуе 70 000 чалавек, а сама кампанія каштуе 7 мільярдаў фунтаў.

Маркс памёр у 1907 годзе як брытанскі грамадзянін, якім стаў 5 мая 1897.

## Спасылкі 
* Marks & Spencer — афіцыйная старонка 
* Слонімскі Маркс

Катэгорыя:Імігравалі ў Вялікабрытанію з Беларусі
Герб Аргенціны

**Герб Рэспублікі Аргенціна** (ісп.: Escudo de la República Argentina) — афіцыйна прыняты ў 1944 годзе і заснаваны на знаках, якія прысутнічаюць у гісторыі Аргенціны з пачатку XIX стагоддзя.

## Апісанне 
На авальным бела-блакітным геральдычным шчыце (колеры аргенцінскага сцяга) намаляваны поціск рукі на фоне фрыгійскага каўпака, што сімвалізуе нацыянальны дэвіз Аргенціны: «Саюз і свабода» (ісп.: En unión y libertad). Узыходзячае над шчытом сонца — сімвал, які ілюструе словы з дзяржаўнага гімна: «Узыходзіць над абліччам зямлі новая і слаўная нацыя» (ісп.: Se levanta a la faz de la tierra una nueva y gloriosa nación). Шчыт апраўлены галінкамі лаўра, змацаваных бела-блакітнай стужкай.

Аргенціна
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Аргенціны
Санта-Фэ (правінцыя)

**Санта-Фэ** () — правінцыя ва ўсходняй частцы Аргенціны. Правінцыя з'яўляецца часткай Цэнтральнага рэгіёну Аргенціны.

Сталіца правінцыі — горад Санта-Фэ.

Правінцыя падзеленая на 19 дэпартаментаў.

Санта-Фэ мяжуе з правінцыямі: Чака, Буэнас-Айрэс, Карыентэс, Энтрэ-Рыас, Кордава і Сант'яга-дэль-Эстэр.

Правінцыя з'яўляецца адной з самых густанаселеных ў краіне. У сталіцы, Санта-Фэ, пражываюць 380 000 жыхароў. Самы буйны горад Расарыё знаходзіцца на поўдні правінцыі (908 000 жыхароў).

Катэгорыя:Правінцыі Аргенціны