open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Флібусцьеры

thumb|Рабаўніцтва Картахены ў 1697 г.
**Флібусцье́ры** (ісп. *filibusteros*) — асобы, якія вядуць ваенныя дзеянні супраць пэўнай дзяржавы, калі іх асабстая краіна не ўцягнута ў вайну. Тэрмін шырока распаўсюдзіўся ў XVII ст. у адносінах да піратаў. У XIX ст. выкарыстоўваўся ў дачыненні да еўрапейскіх і амерыканскіх добраахвотнікаў, якія змагаліся за незалежнасць краін Лацінскай Амерыкі.

## Піраты 
Лічыцца, што тэрмін «флібусцьеры» патрапіў у іспанскую мову ў XVII ст. з галандскай, дзе слова *vrijbuiter* значыла «свабодная здабыча». Умоўна ў шэраг флібусцьераў уваходзілі ўсе піраты англійскага, галандскага і французскага паходжання, якія працягвалі нападаць на іспанцаў, калі іх асабістыя краіны заключалі мір. Але звычайна флібусцьерамі называлі піратаў, якія спецыялізаваліся на рабаўніцтве прыбярэжных паселішчаў. Найбольш вядомая акцыя флібусцьераў — захоп у 1697 г. з дапамогай капёраў горада Картахена на тэрыторыі сучаснай Калумбіі. У дачыненні да піратаў XVIII ст. у гістарычных крыніцах гэты тэрмін ужо не ўжываўся.

## Добраахвотнікі 
У XIX ст. тэрмін «флібусцьеры» адрадзіўся зноў. Так называлі добраахвотнікаў-авантурыстаў, якія змагаліся супраць Іспаніі або ўдзельнічалі ў грамадзянскіх войнах у Лацінскай Амерыцы і ўзбярэжжы Карыбскага мора. Звычайна яны імкнуліся паставіць пад асабісты кантроль пэўныя тэрыторыі і краіны. Так, шатландзец Грэгар Мак-Грэгар (1786—1845 гг.) удзельнічаў у вызваленчых войнах на тэрыторыі Венесуэлы і Калумбіі, дзе заслужыў славу не столькі добрага ваякі, колькі аматара неверагодных гісторый. Аднак гэта дапамагло яму наблізіцца да Сімона Балівара і нават ажаніцца на яго сваячцы. У 1817 г. ён з арміяй у 150 амерыканскіх добраахвотнікаў захапіў частку Флорыды, што знаходзілася тады ў складзе Іспаніі, і абвясціў там рэспубліку. Для фінансавання авантуры Мак-Грэгар арганізаваў пірацкі промысел, а таксама гандляваў рабамі. Пазней ў Вялікабрытаніі і Францыі ён гандляваў землямі неіснуючай краіны, якую быццам бы вызваліў у Цэнтральнай Амерыцы.

## Палітыка 
У Сенаце ЗША флібусцьерамі называюць палітыкаў, якія з мэтай прадухілення прыняцця таго ці іншага закона, арганізуюць працяглыя прамовы.

## Літаратура 
* Johann Wilhelm von Archenholz, The history of the pirates, free-booters, or buccaneers of America
* The Contradictions of American Policy: From «Freebooter» to «Freedom Fighters» to Filibusters 

## Спасылкі 
* Pirates, Privateers and Freebooters
* What is a Filibuster in the US Senate? 

Катэгорыя:Злачыннасць
Катэгорыя:Палітыка ЗША
Поп-рок

**Поп-рок** — музычны жанр, які аб’ядноўвае элементы поп-музыкі і року. Спевы вызначаюцца простай структурай, лёгкаўспрымальнымі мелодыямі і паўтарэннямі музычных пасажаў, а з іншага боку — пашыраным ужываннем электра-гітар і ўдарных інструментаў і, да пэўнай ступені, энергічнасцю і рашучасцю. Мяккая і зменлівая мелодыка куплетаў і гучныя, імпэтныя рэфрэны — тыповыя рысы поп-рок аранжыровак.

## Літаратура 
* Birrer, F.A.J. «Definitions and research orientation: do we need a definition for popular music?» in D. Horn (ed). *Popular Music Perspectives*, 1985. Gothenburg. pg 99-105.
* Chambers ,I. *Urban Rhythms, Pop Music and Popular Culture*. 1985:OUP.
* Fiske, J.*Understanding Popular Culture*, — 1989 — Routledge
* Frith, S. *The Sociology of Rock* — 1978 — Constable
* Frith, S. ''Sound Effects: Youth, Leisure and the Politics of Rock’n'Roll* — 1983 — Constable
* Hamm, C. *Yesterdays: Popular Song in America* — 1979 — New York
* Harker, D. *One For the Money: Politics and Popular Song* — 1980 — Hutchinson
* Harron, M. "Pop as Commodity, " cited in S Frith — *Facing The Music: Essays on Pop, Rock and Culture* 1988, Mandarin. pg 173—220
* Hill, D. *Designer Boys and Material Girls: Manufacturing the '80’s Pop Dream*. 1986 — Blandford Press
* Middleton, R. *Studying Popular Music*. — 1990 — OUP
* Moore, A.F. *Rock: The Primary Text*, — 1993 — OUP
* Shuker, R. *Understanding Popular Music'' — 1994 — Routledge AB
Іван Аляксандравіч Глебаў

**Іван Аляксандравіч Глебаў** (,  — ?) — беларускі гісторык, педагог.

## Біяграфія 
У 1886 г. скончыў Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт, выкладаў гісторыю і геаграфію ў Магілёўскім рэальным вучылішчы. У 1890 г. пераведзены ў Слуцкую мужчынскую гімназію. З 1902 г. працаваў у Віленскім настаўніцкім інстытуце. У 1907—1917 гг. дырэктар Гродзенскай мужчынскай гімназіі. Выступаў за перабудову і дэмакратызацыю школьнай справы, працаваў над удасканаленнем вучэбна-выхаваўчага працэсу ў сярэдняй школе. Удзельнік з’езда дырэктараў сярэдніх навучальных устаноў і начальнікаў народных вучылішчаў Віленскай навучальнай акругі (Магілёў, 1917). Аўтар «Гістарычнай запіскі аб Слуцкай гімназіі з 1617—1630 — 1901 гг.» (1903, на рускай мове). Звестак пра лёс Глебава пасля 1917 г. няма.

## Літаратура 
* Снапкоўская, С. Глебаў Іван Аляксандравіч / Святлана Снапкоўская // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 44. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Магілёўскага рэальнага вучылішча
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага настаўніцкага інстытута
Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскай мужчынскай гімназіі
Глевія

thumb|250px
**Глевія** — дрэўкавая зброя пяхоты, пашыраная ў сярэднявеччы ў краінах Еўропы, у т.л. ВКЛ. Найбольш верагодна, што паходзіць ад выпрастанай касы. Складалася з дрэўка даўжынёй 2 — 2,5 м і асаджанага аднабаковага нажа. З цягам часу на тытульным боку ляза з'явіўся бакавы вертыкальны шып (адзіночны або падвойны), прызначаны для ўколаў. Верагодна, у Італіі глевія выкарыстоўвалася з XII ст., у Францыі — з XIV ст., пазней пашырана ў іншых краінах Еўропы. З XVI ст. глевія страціла сваё баявое прызначэнне і ператварылася ў атрыбут палацавай і дваровай варты.

## Літаратура 
* *Бохан, Ю.* Глевія / Юрась Бохан // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 44 — 45. — ISBN 985-11-0041-2.
Глеб Юр’евіч (князь дубровіцкі)

**Глеб Юр’евіч** (1150-я — ) — князь дубровіцкі (зг. 1183), тураўскі (1190—1195).

## Біяграфія 
Сын тураўскага князя Юрыя Яраславіча і гарадзенскай княжны Ганны Усеваладкаўны.

Паводле Іпацьеўскага летапісу, у 1183 годзе як князь дубровіцкі ўдзельнічаў у паходзе за Дняпро супраць полаўцаў. Аб’яднаныя дружыны разбілі войскі хана  і ўзялі вялікі палон.

Напэўна, стаў тураўскім князем пасля смерці брата Святаполка ў 1190 годзе. Іпацьеўскі летапіс пад 1195 года паведамляе пра смерць Глеба, называе яго князем тураўскім і адзначае, што князь быў пахаваны ў Міхайлаўскай Златаверхай царкве ў Кіеве.

Васіль Тацішчаў у апісанні паходу князёў супраць полаўцаў назваў Глеба князем дабранскім, а на палях зрабіў заўвагу «Дабранскае княжанне», хоць дзясяткам радкоў вышэй называў Глеба князем дубровіцкім, следам за Іпацьеўскім летапісам. На думку Алега Рапава, Тацішчаў проста памыліўся.

Да звестак Іпацьеўскага летапісу пра смерць Глеба Тацішчаў дадаў дзве акалічнасці невядомыя з іншых крыніцы. Першая — дакладная дата смерці Глеба, 7 сакавіка, што агулам адпавядае храналогіі Іпацьеўскага летапісу. Другая — пасля «Глеб Юр’евіч» Тацішчаў дадаў «праўнук Яраполкаў». З другой акалічнасцю, на думку Рапава, нельга пагадзіцца, бо праўнука Яраполкава мусілі б пахаваць у Пятроўскай царкве, дзе пахаваны сам Яраполк. Міхайлаўская ж царква была родавай магільняй Святаполчычаў, з якіх і паходзіў Глеб як то вынікае з іншых крыніцы. Такім чынам, праз блытаніну дапушчаную Тацішчавым у дэталях, немагчыма лічыць пэўнай і пададзеную ім дату смерці Глеба.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Ізяславічы Тураўскія
Катэгорыя:Князі тураўскія
Катэгорыя:Князі дубровіцкія
МАЗ-6440

thumb|МАЗ-6440РА на беларускай паштовай марцы (2015)
**МАЗ-6440** — седлавы цягач капотнай кампаноўкі з колавай формулай 6х4. Прататып.

## Гісторыя 
Прадстаўлены 17 жніўня 2011 года. Першы асобнік праходзіў выпрабаванні ў Белдзяржцырку.

У канцы мая 2012 года быў прадстаўлены другі варыянт з кабінай з жылым модулем.

## Апісанне 
Выкарыстоўваецца ў счэпцы з паўпрычэпам МАЗ-975830. Даўжыня аўтацягніка — 18,45 м. Дапушчальная маса — 63 тоны.

Прызначаны для перавозак на вялікія адлегласці. Аўтамабіль арыентаваны на ўнутраны рынак збыту, а таксама на рынкі Расіі і тых краін, дзе не дзейнічае абмежаванне на габарытную даўжыню аўтацягніка.

Рухавік — ММЗ Д-283.4Е4-22, V8, магутнасцю 600 к.с. (адпавядае экалагічнаму стандарту Еўра-4). Усталявана аўтаматычная скрынка перадач Allison 4500R.

#### Опцыі 
На аўтамабілі ўсталяваны круіз-кантроль, лічбавы тахограф, электрападымальнік люка кабіны, люстэркі з электракіраваннем і электрападагрэвам, кліматычная ўстаноўка з электрапрывадам засланак, сістэма курсавой устойлівасці, ахоўныя рашоткі галаўных фар,  сядзенні падвышанай камфортнасці.

У кабіне два спальныя месцы, сядзенні падвышанага камфорту, кандыцыянер, халадзільнік, CD-прайгравальнік.

#### Тэхнічныя характарыстыкі 
** — Значэнне параметру для камплектацыі аўтамабіля ў варыянце з задняй рысорна-балансірнай падвескай*

## Спасылкі 
*http://maz.by/news/d0552cb89486950e.html 

6440
Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Транспартныя сродкі, прадстаўленыя ў 2011 годзе
Рэгіён

**Рэгіён** (, , *Region*, ,  — вобласць, царства) — буйная тэрытарыяльная адзінка (напрыклад, прыродная, эканамічная, палітычная і г.д.) фізіка-геаграфічнага раянавання любога таксанамічнага рангу. Рэгіянальны — той, які адносіцца да нейкай вызначанай тэрыторыі (раёна, вобласці, краіны, групы краін).

У фізічнай геаграфіі — абагульненая назва адзінак фізіка-геаграфічнага раянавання любога таксанамічнага рангу. Вылучаюць таксама геаграфічную тэорыю рэгіянальнага развіцця.

## Этымалогія 
Слова паходзіць ад , што азначае «краіна, вобласць».

Гістарычна *Region* — назва горада, заснаванага грэкамі ў паўднёвай Італіі і вядомага як  ў часы Рымскай імперыі. Цяпер ён называецца Рэджа-ды-Калабрыя.

## Апісанне 
Існуе некалькі трактовак паняцця «рэгіён», прычым рэгіён далёка не заўсёды выступае ў якасці тэрытарыяльнай адзінкі дзяржавы.

У рамках геаграфічнай трактоўкі рэгіён вызначаецца як раён, вялікі ўчастак сушы, частка зямной паверхні са спецыяльнымі фізіка-геаграфічнымі параметрамі, геаграфічная адзінка, вызначаная геаграфічнымі межамі.

Эканамічная трактоўка мае на ўвазе пад рэгіёнам частку тэрыторыі, дзе існуе сістэма сувязі паміж гаспадарчымі суб’ектамі, падсістэму ўсяго сацыяльна-эканамічнага комплексу краіны, складаны тэрытарыяльна-эканамічны комплекс са сваёй структурай сувязі з вонкавым і ўнутраным асяроддзем.

Сацыяльна-палітычная трактоўка рэгіёна паказвае рэгіён у якасці сацыяльна-тэрытарыяльнай супольнасці, гэта значыць сукупнасці сацыяльных, эканамічных, палітычных фактараў развіцця тэрыторыі. Сюды ўваходзіць цэлы набор характарыстак, такіх як этнічны склад насельніцтва, працоўныя рэсурсы, сацыяльная інфраструктура, сацыяльна-псіхалагічны клімат, палітычныя аспекты развіцця рэгіёна, культурныя фактары і г. д.

### Адміністрацыйная тэрытарыяльная адзінка 
* Рэгіёны Расіі
* Рэгіёны Англіі
* Рэгіёны Францыі
* Рэгіёны Бельгіі
* Рэгіёны Італіі
* Рэгіёны Чада
* Рэгіёны Камеруна
* Рэгіёны Рэспублікі Конга
* Рэгіёны Кот-д’Івуара
* Рэгіёны Марока
* Рэгіёны Чылі
* Рэгіёны Ганы
* Рэгіёны Гвінеі
* Рэгіёны Гвінеі-Бісау
* Рэгіёны Гаяны
* Рэгіёны Венгрыі
* Рэгіёны Мадагаскара
* Рэгіёны Малі
* Рэгіёны Намібіі
* Рэгіёны Новай Зеландыі
* Рэгіёны Перу
* Рэгіёны Сенегала
* Рэгіёны Танзаніі
* Рэгіёны Тога
* Рэгіёны Трынідад і Табага
* Рэгіёны Філіпін
* Рэгіёны Квебека

### Статыстычная (планавальная) тэрытарыяльная адзінка 
* Рэгіёны Ісландыі
* Рэгіёны Македоніі
* Рэгіёны Мальты
* Рэгіёны Сінгапура

### Культурна-гістарычная тэрытарыяльная адзінка 
* Рэгіёны Карэі
* Рэгіёны Латвіі
* Рэгіёны Сербіі
* Рэгіёны Украіны

## Гл. таксама 
* Рэгіёны свету
* Гісторыка-культурныя вобласці
* Гістарычная вобласць
* Рэгіяналізацыя


*
Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Глінішча (археалагічны помнік)

**Глі́нішча** — курганны могільнік крывічоў канца IX — пачатку XI стст. каля вёскі Глінішча Полацкага раёна Віцебскай вобласці, на беразе ракі Бяльчанка.

60 паўсферычных курганоў вышынёй 0,9—1,5 м, дыяметрам 6—10 м. 20 курганоў у 1965, 1967 гг. даследаваў Г. В. Штыхаў. Пахавальны абрад — трупаспаленне пад насыпам. Пахаванні адзіночныя, зрэдку парныя. Рэшткі крэмацыі складзены ў грудок. У адным кургане пахавальны абрад — трупапалажэнне галавой на Захад. Знойдзены ляпныя гаршчкі, характэрныя для доўгіх курганоў Полаччыны і Смаленшчыны, ганчарныя пасудзіны, шкляныя пацеркі, бронзавыя пярсцёнкі, плоскае скроневае кальцо з серпападобнымі канцамі, нажы, серп, ланцужок, фрагменты аднабаковага грэбеня, падковападобная спражка, наканечнік стралы і інш.

## Літаратура 
* *Штыхаў, Г.* Глінішча / Георгій Штыхаў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 45. — ISBN 985-11-0041-2.
* *Штыхаў, Г. В.* Крывічы. — Мн., 1992.
* *Штыхов, Г. В.* Раскопки курганов под Полоцком // Вопросы истории и археологии. — Мн., 1966.

Катэгорыя:Глінішча (Экіманскі сельсавет)
Катэгорыя:Крывічы
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Полацкага раёна
Іван Львовіч Глінскі

**Іван Львовіч Глінскі** (каля  — да ) — згадваецца з 1482 г., намеснік ожскі і пераломскі (1495 г.), харунжы земскі (1501 г.), ваявода кіеўскі (1505 г.) і новагародскі (1507 г.). Асноўныя маёнткі меў у Кіеўскім павеце.

Падтрымаў малодшага брата Міхаіла ў час мяцяжу Глінскіх 1508 г. супраць вялікага князя ВКЛ Жыгімонта Старога, разам з ім з'ехаў у Вялікае Княства Маскоўскае, дзе атрымаў Мядынь. Пасля арышту Міхаіла істотнай ролі у палітычных падзеях не адыгрываў.

Яго сын Аляксандр і іншыя дзеці памерлі маладым.

## Літаратура 
* Насевіч, В. Глінскія / Вячаслаў Насевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 46. — ISBN 985-11-0041-2.

Іван Львовіч
Катэгорыя:Ваяводы новагародскія
Катэгорыя:Ваяводы кіеўскія (Вялікае Княства Літоўскае)
Катэгорыя:Харунжыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты ожскія і пераломскія
Тэадор Майман

**Тэадор Майман** (анг. Theodore Harold Maiman; , Лос-Анджэлес — , Ванкувер) — амерыканскі фізік, які стварыў першы працоўны лазер.

## Вучоба 
Майман нарадзіўся ў Лос-Анджэлесе. У юнацтве для аплаты вучобы ў каледжы займаўся рамонтам электра-і радыёпрыбораў. У 1949 годзе скончыў універсітэт Каларада і атрымаў ступень бакалаўра ў галіне інжынернай фізікі. Пасля гэтага ён паступіў у Стэнфардскі ўніверсітэт, дзе атрымаў ступень магістра ў 1951, а пазней і ступень кандыдата навук па фізіцы (1955).

## Навуковая дзейнасць 
У 1955 далучаецца да даследаванняў у Х’юіскай навукова-даследчай лабараторыі, Маямі. Маймана асабліва цікавіць лазер.

7 ліпеня 1960 Тэадор Майман правёў прэзентацыю першага лазера. Лазер уяўляў сабой монакрышталь штучнага рубіну, які ствараў інтэнсіўнае выпраменьванне чырвонага колеру. Прамень лазера можа пераадольваць доўгія адлегласці з невялікай дысперсіяй і можа канцэнтраваць аптычную энергію на маленькай пляме.

Майман заснаваў уласную кампанію «Корад Карпарэйшн», якая стала вядучым распрацоўшчыкам і вытворцам магутных лазераў.

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Японіі
Нясвіжскае княства

**Нясвіжскае княства** — феадальнае зямельнае ўладанне князёў Радзівілаў у XVI—XVIII стст. у Навагрудскім ваяводстве з цэнтрам у Нясвіжы.
thumb|справа|300px|М. Радзівіл «Чорны» атрымлівае ад імператара Карла V тытул князя. Невядомы мастак, XVII—XVIII стст.

У 1547 г. Радзівіл Чорны атрымаў ад імператара Карла V княжацкі тытул «Свяшчэннай Рымскай імперыі» (-«*князь на Алыцы і Нясвіжы*»), які ў 1549 быў прызнаны таксама вялікім князем ВКЛ. 3 гэтага часу да сваіх Нясвіжскіх маёнткаў Радзівілы ужывалі назву — *Нясвіжскае княства*. У пачатку 1560-х гадоў у Нясвіжскім княстве праведзена валочная памера. М. Радзівіл Чорны зрабіў невялікія зямельныя набыцці ў ваколіцах Нясвіжа (землі сяла Ліпа). У буйную латыфундыю Нясвіжскае княства пераўтварыў сын Чорнага — М. К. Радзівіл Сіротка. У 1566—87 ён набыў у прыватных уласнікаў Ліпу, Свержань, Алекавічы, Лань, Кукавічы, Юшавічы, Задзвею, Быхаўшчыну, Салтанаву Гаць і інш. У 1568—69 да яго ў спадчыну перайшло і далучана да Нясвіжскага княства Мірскае графства. У 1587 гэта латыфундыя падзялялася на 7 ключоў — Нясвіжскі, Мірскі, Свержанскі, Быхаўтычынскі, Чанавіцкі, Салтанаўскі, Затур'янскі і налічвала каля 40 сёл. У 1587—1602 набыты і далучаны да Нясвіжскага княства Белікі, Кунаса, Мікалаеўшчына, Гарадзея, Maгiльна, Лунін, Андрушы, Атцэдаі інш.

На поўдні Нясвіжскае княства межавала з Клецкім княствам Радзівілаў. На аснове Нясвіжскага княства ў 1586 быў створаны буйны маярат — Нясвіжская ардынацыя, правы на якую перадаваліся ў спадчыну старэйшаму прадстаўніку Радзівілаў па мужчынскай лініі. У далейшым княства расшырылася за кошт новых набыццяў. У пачатку XVII ст. яго памеры дасягнулі 5810 валок, тут было 3600 «дымоў» (25 тыс. чалавек насельніцтва). М. К. Радзівіл Сіротка вялікую колькасць зямель княства аддаваў шляхце ва ўмоўнае трыманне (пераважна па 5 валок), з якіх шляхціц павінен быў выстаўляць у войска конніка. Без усялякіх умоў былі падараваны землі Нясвіжскаму езуіцкаму калегіуму (с. Рудаўка, Ужанка), Мірскаму касцёлу (19 валок каля Міра, с. Возера), Нясвіжскаму бенедыкцінскаму кляштару (с. Гавязна) і інш. У Нясвіжы знаходзіўся замкавы суд, пад юрысдыкцыю якога падлягала ўсё насельніцтва, у тым ліку і шляхта.

## Літаратура 
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Нясвіжскага раёна / Рэд. кал.: Г. П. Пашкоў (гал. П 15 рэд.) і інш.; Мает. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — 632 с.: іл. ISBN 985-11-0206-7
* 

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1236—1569)
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1569—1795)
Катэгорыя:Удзельныя княствы ў складзе Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Радзівілы
Malleus Maleficarum

**Malleus Maleficarum** —  вядомы трактат па дэманалогіі, напісаны двума германскімі манахамі, дамініканскі інквізітарамі Генрыхам Крамерам (лаціназаваны варыянт імя - Генрыкус Інстыторыс) і Якабам Шпрэнгерам, і апублікаваны ў горадзе Шпаеры ў 1486 годзе.

У першай частцы абмяркоўваецца неабходнасць глыбокага ўсведамлення службовымі асобамі гнюсоты вядзьмарства, якое ўключае адрачэнне ад каталіцкай веры, адданасць і пакланенне д'яблу, ахвяраванне яму нехрышчоных дзяцей і плоцкія зносіны з інкубам або сукубам. У другой частцы устанаўлiваюцца тры тыпы злачынстваў, якія здзяйсняліся ведзьмамі, і процідзеянне кожнаму з іх. Трэцяя частка ўтрымоўвала фармальныя правілы для ўзбуджэння судовага іску супраць ведзьмы, забеспячэння яе асуджэння і вынясення прысуду.

## Літаратура 
* Heinrich Kramer (Institoris): Der Hexenhammer. Malleus maleficarum. 3. revidierte Auflage. Dtv, München 2003, ISBN 3-423-30780-3, (Kommentierte Neuübersetzung von Günter Jerouschek und Wolfgang Behringer)

Катэгорыя:Сярэдневяковая літаратура
Катэгорыя:Інквізіцыя
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Тэа Хатчкрафт

**Те́а Дэвід Ха́тчкрафт** (; нарадзіўся 30 жніўня 1986, Ёркшыр, Англія) — англійскі музыка, вакаліст групы Hurts.

## Біаграфія 
Тэа нарадзіўся 30 жніўня 1986 года ў графстве Ёркшыр. Скончыў школу у Рычмандзе, універсітэт у Салфардзе.

## Рэйтынгі 
### Выніковыя адзнакі за год 
## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт групы Hurts

Катэгорыя:Спевакі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі
Майлі Сайрус

**Майлі Рэй Сайрус** (; імя пры нараджэнні: **Дэсціні Хоўп Сайрус** (); нар. 23 лістапада 1992) — амерыканская ,  і , дачка выканаўцы кантры Білі Рэя Сайруса.

## Творчасць 
Атрымала сусветную славу, зняўшыся ў галоўнай ролі ў серыяле «Ханна Мантана», дзе згуляла амерыканскую школьніцу Майлі Сцюарт, якая адначасова з’яўляецца поп-зоркай Ханнай Мантанай. Таксама Сайрус запісала да яго два саўндтрэкі Hannah Montana (2006) і Hannah Montana 2/Meet Miley Cyrus (2007), выпушчаных пад лэйблам Walt Disney Records. З поспехам серыяла «Ханна Мантана» Майлі стала кумірам падлеткаў. У 2007 годзе Сайрус заключыла кантракт з Hollywood Records, каб пачаць сольную кар’еру. У тым жа годзе быў арганізаваны канцэртны тур пад назвай Best of Both Worlds Tour, пазней запісы з яго ўвайшлі ў камерцыйна паспяховы фільм-канцэрт «Канцэртны тур Ханны Мантана і Майлі Сайрус» (Hannah Montana & Miley Cyrus: Best of Worlds Concert, 2008) .

У ліпені 2008 года Сайрус выпусціла свой першы сольны альбом Breakout, які стаў вельмі паспяховым у плане продажаў.

У 2009 годзе Сайрус была намінавана на «Залаты глобус» у намінацыі «Лепшая песня» за выкананне кампазіцыі *I Thought I Lost You*, якая прагучала ў мультфільме «Вольт», у якім яна таксама агучыла адну з роляў. Улетку таго ж года ў пракат выйшла поўнаметражная версія «Ханны Мантаны», а пазней быў выпушчаны яе саўндтрэк.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *Meet Miley Cyrus* (2007)
* *Breakout* (2008)
* ''Can't Be Tamed* (2010)
* *Bangerz* (2013)
* *Miley Cyrus & Her Dead Petz* (2015)
* *Younger Now* (2017)
* *Plastic Hearts* (2020)
* *Endless Summer Vacation* (2023)
* *Something Beautiful'' (2025)

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Дзеці-акцёры ЗША
Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Малады акцёр»
Фёдар Апанасавіч Бачыла

**Фёдар Апанасавіч Бачы́ла**, або **Хведар Бачыла** (, в. Бардзілаўка, Мінскі раён — ) — удзельнік партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны, кіраўнік дыверсійнай групы, якая падарвала 28 варожых эшалонаў. Журналіст. Заслужаны работнік культуры БССР (1974).

З ліпеня 1941 года — сувязны Мінскага камуністычнага падполля, партызанскага атрада імя Варашылава, са жніўня 1943 года камандзір дыверсійнай групы партызанскага атрада імя Лазо 3-й мінскай брыгады імя Будзёнага. У 1945—1946 гадах — камсорг ЦК УЛКСМ. Скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КП(б)Б (1948). З 1949 года — у рэдакцыі газеты «Чырвоная змена».

Аўтар кнігі «Застаюся жыць» (1981).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскім раёне
Павел Міхайлавіч Яўсеенка

**Павел Яўсеенка** (нар. , ) — беларускі футбаліст (правы абаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец мінскай школы «Алімпія», гуляў за шэраг беларускіх клубаў, пераважна ў Першай лізе. У 2006 годзе стаў найлепшым бамбардзірам клуба «Мінск», які па выніках сезона атрымаў месца ў Вышэйшай лізе.

У 2010 годзе перайшоў у «Гомель», які пакінуў Вышэйшую лігу, але па выніках сезона 2010 вярнуўся ў вышэйшы дывізіён.
Спачатку быў асноўным правым абаронцам, але потым саступіў гэта месца Сяргею Мацвейчыку і ў сезоне 2012 рэдка з’яўляўся на полі.

У студзені 2013 года стаў іграком мазырскай «Славіі», дзе замацаваўся ў аснове на пазіцыі правага абаронцы. Верасень і кастрычнік 2013 прапусціў з-за траўмы, але потым вярнуў месца ў аснове.

Па выніках сезона 2013 «Славія» пакінула Вышэйшую лігу, і ў сакавіку 2014 Яўсеенка перайшоў у першалігавы «Граніт». Спачатку толькі выхадзіў на замену, але пазней замацаваўся ў аснове і дапамог клубу атрымаць перамогу ў Першай лізе 2014. У лютым 2015 года падоўжыў кантракт з «Гранітам». У сезоне 2015 заставаўся асноўным правым абаронцам мікашэвічцаў у Вышэйшай лізе.

У ліпені 2016 года з-за фінансавых праблем пакінуў «Граніт» і неўзабаве падпісаў кантракт з мінскім «Тарпеда», дзе замацаваўся ў аснове. У снежні 2016 года падоўжыў кантракт з тарпедаўцамі на наступны сезон, аднак у студзені 2017 года прыняў прапанову ўвайсці ў трэнерскі штаб салігорскага «Шахцёра».

## Трэнерская кар’ера 
З пачатку 2017 года стаў дапамагаць у «Шахцёры» Алегу Кубараву, разам з якім працаваў у жодзінскім «Тарпеда» і «Гомелі». У ліпені 2017 года разам з усім трэнерскім штабам «Шахцёра» быў адпраўлены ў адстаўку. Неўзабаве стаў памочнікам Кубарава ў жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ». У канцы 2018 года ўслед за Кубаравым пакінуў жодзінскі клуб.

З 2019 года быў памочнікам Кубарава ў латвійскай «Елгаве», у жніўні 2020 года разам з ім пакінуў клуб.

У кастрычніку 2021 года часова ўваходзіў у трэнерскі штаб нацыянальнай зборнай Беларусі замест выбылых з-за хваробы трэнераў, а неўзабаве стаў трэнерам у жаночай зборнай Беларусі. У сакавіку 2022 года зноў апынуўся ў трэнерскім штабе мужчынскай зборнай. У верасні 2023 года ўвайшоў у трэнерскі штаб новага галоўнага трэнера зборнай Беларусі Карласа Алоса. У пачатку 2024 года стаў таксама галоўным трэнерам каманды АБФФ U-17, якая далучылася да Першай лігі чэмпіянату Беларусі.

У жніўні 2023 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі PRO.

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2011
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2011
*  Уладальнік Суперкубка Беларусі: 2012
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі (3): 2006, 2010, 2014

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Маладзечна
Катэгорыя:Ігракі ФК РШВСМ-Алімпія
Катэгорыя:Ігракі ФК Камунальнік Слонім
Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Хімік Светлагорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Савіт
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Філат Антонавіч Башкінцаў

**Філат Антонавіч Башкінцаў** (, г. п. Благавешчанка Алтайскага краю —) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў камсамольска-маладзёжнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Баранавіцкай і Віцебскай абласцей у гады Вялікай Айчыннай вайны. Кандыдат эканамічных навук (1957), дацэнт (1961).

## Біяграфія 
Скончыў Томскі дзяржаўны ўніверсітэт у 1941 годзе, Вышэйшую партыйную школу пры ЦК ВКП (б) (1948), Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС (1957). З 30 ліпеня 1942 года да 30 лістапада 1943 года сакратар Віцебскага падпольнага абкама ЛКСМБ, з 11 студзеня да 10 ліпеня 1944 г. сакратар Баранавіцкага падпольнага абкама ЛКСМБ. З 1945 года на партыйнай і навукова-педагагічнай працы. Працаваў у Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1957—1991, дацэнт кафедры «Палітычная эканомія», у 1974—1980 — загадчык кафедры).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Падпольшчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Алтайскім краі
Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Ліндсей Лохан

**Ліндсей Ды Лохан** (, МФА /ˈlɪnziː ˈloʊ.ən/; ) — амерыканская , , аўтар песень, дызайнер адзежы і мадэль. Яна пачала сваю кар’еру ў якасці мадэлі ва ўзросце трох гадоў, крыху пазней пачала здымацца ў кіно, знялася ў вялізнай колькасці рэкламных ролікаў. У 10 гадоў Ліндсей пачала іграць у тэлесерыялах, а ў 11 выканала галоўную ролю ў камедыі 1998 года «Пастка для бацькоў».

Праз 6 гадоў Ліндcей стала папулярнай кінаактрысай, сыграўшы галоўныя ролі ў фільмах «Шалёная пятніца» і «Паганыя дзяўчаткі».

Падчас здымкі «Вар’яцкіх гонак» Лохан выпусціла свой ​​першы сольны музычны альбом «Speak». Яе другі альбом, «A Little More Personal (Raw)», выйшаў у 2005 годзе.

Кар’ера Ліндсей прыпынілася ў 2007 годзе праз два ДТЗ і тры візіты ў рэабілітацыйны цэнтр, актрыса страціла некалькі роляў. Аднавіўшы кар’еру, яна выступіла ў ролі запрошанай зоркі ў серыяле «Непрыгожая» у 2008 годзе і знялася ў фільме Роберта Радрыгеза «Мачэтэ» у 2009 годзе.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
*  
* 

## Спасылкі 
*  
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дзеці-акцёры ЗША
Катэгорыя:Мадэлі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залатая маліна»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Малады акцёр»
Мікалай Мікалаевіч Кашэўскі

**Мікалай Кашэўскі** (нар. , ) — беларускі футбаліст (абаронца) і трэнер.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец жодзінскага футбола, з 2003 года доўгі час гуляў ва Украіне за розныя клубы. У пачатку 2011 года перайшоў у «Гомель», дзе ў пачатку 2012 года атрымаў месца асноўнага цэнтральнага абаронцы і капітана каманды пасля Сяргея Канцавога. У «Гомелі» вызначыўся выдатнымі бамбрардзірскімі паказчыкамі: за два гады забіў 13 галоў у чэмпіянаце.

У студзені 2013 года перайшоў у салігорскі «Шахцёр». У салігорскім клубе стаў асноўным левым абаронцам, але часам выступаў і ў цэнтры.

У снежні 2013 года падоўжыў кантракт з гарнякамі. У сезоне 2014 стаў выступаць на пазіцыі цэнтральнага абаронцы. У жніўні 2014 года атрымаў траўму, вярнуўся ў строй у лістападзе таго ж года. У студзені 2015 года па заканчэнні кантракта пакінуў салігорскі клуб.

У студзені 2015 года цікавасць да Кашэўскага праяўляла малдаўская «Дачыя», але кантракт так і не быў заключаны. У выніку ў лютым 2015 года стаў іграком «Віцебска» і быў прызначаны капітанам каманды.

У студзені 2016 года прыбыў у латвійскі «Спартак», які ўзначаліў беларускі спецыяліст Алег Кубараў і ў выніку пачаў у гэтым клубе сезон 2016. Разам са «Спартаком» стаў чэмпіёнам Латвіі, хоць большую частку сезона быў вымушаны прапусціць з-за траўмы.

## Міжнародная кар’ера 
Згуляў у некалькіх матчах за нацыянальную зборную на працягу 2006—2009.

## Трэнерская кар’ера 
У студзені 2017 года, пасля таго як Кубараў узначаліў салігорскі «Шахцёр», Кашэўскі ўвайшоў у трэнерскі штаб гарнякоў, дзе адказваў за абарону. У ліпені 2017 года разам з усім трэнерскім штабам «Шахцёра» быў адпраўлены ў адстаўку.

У студзені 2018 года ўвайшоў у трэнерскі штаб Кубарава ў жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ». У канцы 2018 года ўслед за Кубаравым пакінуў жодзінскі клуб.

З 2019 года быў памочнікам Кубарава ў латвійскай «Елгаве», у жніўні 2020 года разам з ім пакінуў клуб.

У пачатку 2021 года далучыўся да трэнерскага штаба крыварожскага «Крыўбаса». У 2022 годзе пасля выхаду «Крыўбаса» ў Прэм’ер-лігу перайшоў на працу з юнацкімі камандамі клуба.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 2013
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2011, 2014
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2011, 2014
*  Уладальнік Суперкубка Беларусі: 2012
*   Чэмпіён Латвіі: 2016
*  Найлепшы абаронца чэмпіянату Беларусі: 2012
*  У складзе 22 найлепшых ігракоў чэмпіянату Беларусі: 2012, 2013

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК СКАФ Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дарыда
Катэгорыя:Ігракі ФК СКВІЧ
Катэгорыя:Ігракі ФК Металург Запарожжа
Катэгорыя:Ігракі ФК Металург-2 Запарожжа
Катэгорыя:Ігракі ФК Крыўбас Крывы Рог
Катэгорыя:Ігракі ФК Марыупаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Таўрыя Сімферопаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Юрмала
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Галіна Аляксандраўна Бяганская

**Галіна Аляксандраўна Бяганская** (, ) — беларускі савецкі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1976).

## Біяграфія 
Скончыла БПІ ў 1958 годзе. З 1958 года — архітэктар, з 1970 года — кіраўнік майстэрні тыпавога і эксперыментальнага праектавання БелНДІдзіпрасельбуда.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года. Член КПСС з 1974 года. Пражывае ў г. Мінску.

## Узнагароды 
Узнагароджана Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1973), залатым (1970), сярэбраным (1976), бронзавым (1969) медалямі ВДНГ СССР, ганаровым дыпломам Саюза архітэктараў СССР (1972) за праект планіроўкі і забудовы цэнтральнай сядзібы саўгаса «Леніна» Горацкага раёна.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Беганская Галина Александровна 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары СССР
Бяганская

**Бяганскі**, **Бяганская** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Галіна Аляксандраўна Бяганская —  беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1976).
* Ядвіга Іосіфаўна Бяганская — беларускі празаік, перакладчыца.
Анры Эцьен Сент-Клер Дэвіль

**Анры Сент-Клер Дэвіль** (; , востраў Сент-Томас, Віргінскія астравы — , Булонь-сюр-Сен, цяпер Булонь-Біянкур)  — французскі фізікахімік. У 1843 г. скончыў Парыжскі ўніверсітэт, атрымаўшы ступень доктара медыцыны; некалькі гадоў займаўся навуковымі даследаваннямі ва ўласнай лабараторыі. У 1845-1850 гг. быў прафесарам хіміі і дэканам прыродазнаўчанавуковага факультэта ўніверсітэта ў Безансон. У 1851 г. Сент-Клер Дэвіль становіцца прафесарам хіміі ў Вышэйшай нармальнай школе ў Парыжы. З 1870 па 1880 чытаў лекцыі ў Сарбоне. У 1861 г. быў абраны членам Парыжскай Акадэміі навук па аддзяленні мінералогіі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Хімікі Францыі
Сенусія

**Сенусія** (або Сенусі) — мусульманскі суфійскі рэлігійна-палітычны ордэн (братэрства, тарыкат) у Лівіі і Судане, заснаваны ў Мецы у 1837 годзе Вялікім Сенусі, Мухамедам ібн Алі ас-Сенусі, і нацэлены на пераадоленне заняпаду ісламскай думкі і духоўнасці і паслаблення мусульманскага палітычнага адзінства. Ён апынуўся пад уплывам руху Салафія, да якога ён далучыў вучэнні з розных суфійскай ордэнаў. З 1902 па 1913 ордэн змагаўся супраць французскай экспансіі ў Сахары, і італьянскай каланізацыяй Лівіі, распачатай ў 1911 годзе. Унук Вялікага Сенусі, Ідрыс I, стаў каралём Лівіі ў 1951 годзе. У 1969 кароль Ідрыс I быў зрынуты падчас ваеннага перавароту на чале з палкоўнікам Муамарам Кадафі. Па некаторых дадзеных трэць насельніцтва Лівіі звязана з ордэнам Сенусі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Суфійскія ордэны
Катэгорыя:Палітыка Лівіі
Катэгорыя:Суфізм
Сенькава (Верхнядзвінскі раён)

**Се́нькава** (, ) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Асвейскага сельсавета. Да 2004 года цэнтр Сенькаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 48 кіламетраў на поўнач ад Верхнядзвінска, за 198 кіламетраў ад Віцебска, за 48 км ад чыгуначнай станцыі Верхнядзвінск.

## Насельніцтва 
* 2001 год — 357 жыхароў, 140 двароў.

## Інфраструктура 
* Базавая школа
* Клуб
* Бібліятэка
* Камбінат бытавога абслугоўвання
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Магіла ахвяр фашызму.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асвейскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Верхнядзвінскага раёна
Міхаіл Паўлавіч Бяганскі

**Міхаіл Паўлавіч Бяганскі** (, в. Узгорск, Слаўгарадскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1973).

З 1958 трактарыст Слаўгарадскай РТС, саўгаса «Жалезінскі» (з 1959 саўгас імя Кірава) Слаўгарадскага раёна, з 1962 звеннявы механізаванага звяна па вырошчванню бульбы. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1971-75.

## Узнагароды 
Званне Героя прысвоена за поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак бульбы. У 1981 стаў лаўрэатам Дзяржаўнай прэміі СССР за выдатныя дасягненні ў працы.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання
Сепаратны мір

**Сепаратны мір** (ад  — аддзелены) — мірны дагавор або перамір'е, заключаныя з праціўнікам аб спыненні міжсобных ваенных дзеянняў нягледзячы на тое, што адзін з ваюючых бакоў уваходзіць у ваенны альянс з іншымі дзяржавамі, якія застаюцца ў стане вайны з другім бокам. 

## Гл. таксама 
* Базельскі мір 1795 — Прусія і Іспанія заключылі мір з Францыяй, выйдучы са складу Першай кааліцыі.
* Брэсцкі мір (1918) — Расія заключыла дагавор з Германіяй асобна ад саюзнікаў па Антанце.
* Дрэздэнскі мірны дагавор

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваенная навука
Катэгорыя:Ваеннае права
Катэгорыя:Міжнароднае права ўзброеных канфліктаў
Катэгорыя:Вайна
Септорыя

**Септорыя** (*Septoria*) — род недасканалых грыбоў сямейства сферапсідальных (аддзел аскамікота).

Больш за 1000 відаў. Пашыраны ўсюды, асабліва ў рэгіёнах з умераным, лагодным і вільготным кліматам. На Беларусі каля 200 відаў.

Катэгорыя:Капнадыяльныя
Бачыла

**Бачыла** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Алесь Бачыла (1918—1983) — беларускі паэт, драматург.
* Аляксандр Аляксандравіч Бачыла (нар. 1961) — член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.
* Міхаіл Бачыла (нар. 1994) — беларускі і польскі трубач.
* Надзея Рыгораўна Бачыла (нар. 1935) — беларуская вучоная-глебазнаўца.
* Уладзімір Уладзіміравіч Бачыла (нар. 1960) — генерал-маёр міліцыі, былы кіраўнік Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь.
* Фёдар Апанасавіч Бачыла (1924—1992) — удзельнік партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Акадэмія адукацыі (Мінск)

**Акадэмія адукацыі** — вядучая ўстанова сістэмы дадатковай педагагічнай адукацыі дарослых у Рэспубліцы Беларусь. Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Акадэмія адукацыі» створана пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь у лістападзе 2023 года шляхам зліцця навукова-метадычнай установы «Нацыянальны інстытут адукацыі» Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь
і дзяржаўнай установы адукацыі «Акадэмія паслядыпломнай адукацыі» (пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 16 лістапада 2023 № 775).

## Гісторыя 
У 1955 годзе створана Рэспубліканская курсавая база павышэння кваліфікацыі кадраў народнай адукацыі. У 1980-х гадах называецца — Рэспубліканскі інстітут удасканалення настаўнікаў. З 1992 года — Інстытут павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кіруючых работнікаў і спецыялістаў адукацыі Рэспублікі Беларусь. З 1997 па 2023 год — Акадэмія паслядыпломнай адукацыі. З 2023 года — Акадэмія адукацыі.

## Структура акадэміі 
Акадэмія ўключае факультэт і 4 кафедры ў яго складзе.

## Сістэма менеджменту якасці 
28—29 сакавіка 2011 года ў Дзяржаўнай установе адукацыі «Акадэмія паслядыпломнай адукацыі» быў праведзены сертыфікацыйны аўдыт сістэмы менеджменту якасці ажыццяўлення адукацыйнай дзейнасці (перападрыхтоўка кадраў на базе вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі, павышэнне кваліфікацыі на базе вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі, падрыхтоўка навуковых кадраў вышэйшай кваліфікацыі, метадычнае забеспячэнне дзейнасці кіраўнічых і педагагічных кадраў у межкурсавы перыяд), навукова-даследчай і інавацыйнай дзейнасці акадэміі на адпаведнасць патрабаванням СТБ ISO 9001-2009 ў Нацыянальнай сістэме пацвярджэння адпаведнасці Рэспублікі Беларусь.
Па выніках правядзення сертыфікацыйнага аўдыту органам па сертыфікацыі сістэм кіравання БелДІСС 4 мая 2011 года ДУА «Акадэмія паслядыпломнай адукацыі» выдадзены «Сертыфікат адпаведнасці».

## Рэктары 
* Аляксандр Іванавіч Жук (1992—2000)
* Алег Ігнатавіч Таўгень (2000—2011)
* Андрэй Пятровіч Манастырны (2011—2022)
* Алег Віктаравіч Дзячэнка (2022—2023)
* Ірына Анатольеўна Старавойтава (з 2023)

## Крыніцы 
## Гл. таксама 
Метадычны летнік настаўнікаў «Альхоўка»

Катэгорыя:Паслядыпломная адукацыя
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Мінска
Катэгорыя:1955 год у Мінску
Катэгорыя:Вуліца Някрасава (Мінск)
Мацвей Мацвееевіч Гусеў

{{Навуковец 
 |Імя                  = Мацвей Мацвееевіч Гусеў
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Месца нараджэння     =
 |Месца смерці         = 
 |Навуковая сфера      = Астраномія
 |Месца працы          = 
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = 
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"

}
{ style="background:transparent"

}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы             = 
}}
**Мацвей Мацвееевіч Гу́сеў** (, Вятка — , Берлін) — рускі астраном, адзін з пачынальнікаў астрафізічных даследаванняў.

Нарадзіўся ў горадзе Вятка (Расія). У 1847 годзе скончыў Казанскі ўніверсітэт. З 1850 года працаваў у Пулкаўскай астранамічнай абсерваторыі. З 1852 года памочнік дырэктара Віленскай астранамічнай абсерваторыі.

## Навуковая дзейнасць 
М. М. Гусеў адным з першых наладзіў фатаграфаванне паверхні Сонца і Месяца з мэтай даследавання астрафізічных з’яў. Выкарыстаў матэматычныя метады даследавання, заснаваныя на дакладным вымярэнні фотаздымкаў. Займаўся вывучэннем уласнага руху зорак, пытаннямі ўліку рэфракцыі, назіраннямі метэарытных патокаў і інш.

М. М. Гусеў у 1860 годзе заснаваў часопіс «Вестник математических наук» — першае ў Расіі перыядычнае выданне фізіка-матэматычнага кірунку. Пераклаў на рускую мову 3-і том «Космасу» А. Гумбальта.

## Памяць 
У гонар М. М. Гусева названы кратар на Марсе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гусев Матвей Матвеевич // Вялікая савецкая энцыклапедыя
* Гусев Матвей Матвеевич

Катэгорыя:Астрафізікі Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі Вяцкай гімназіі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Пулкаўскай абсерваторыі
Серадовая рэчка

**Серад́овая Рэ́чка** — рака ў Маларыцкім і Брэсцкім раёнах Брэсцкай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Спанаўка (басейн ракі Заходні Буг).

Даўжыня 28 км (разам з каналам). Плошча вадазбору 115 км².
Цячэ на паўднёвы захад Брэсцкага Палесся. Пачынаецца за 1,5 км на ўсход ад вёскі Хмялёўка (Маларыцкі раён), вусце за 2 км на паўночны ўсход ад Знаменка (Брэсцкі раён). Каналізавана 11,6 км рэчышча ў ніжнім і 9 км у верхнім цячэнні.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Брестской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Басейн Буга
Катэгорыя:Рэкі Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Маларыцкага раёна
Сера-ду-Эспіньясу

**Сера-ду-Эспіньясу** () — горны хрыбет на ўсходзе Бразільскага пласкагор’я (Бразілія, штаты Баія і Мінас-Жэрайс).

Горы працягваюцца ўздоўж правабярэжжа верхняга цячэння ракі Сан-Франсіску на 750 км. Пераважныя вышыні перавышаюць 1000 м, найвышэйшы пункт — гара Сол (2107 м). Грабяні большай часткай згладжаныя, але асобныя выхады кварцытаў утвараюць завостраныя вяршыні. У паўднёвай частцы хрыбта размешчана буйное радовішча жалезных руд (Ітабіра), а таксама радовішчы марганцу, алмазаў, золата і інш. На ўсходніх наветраных схілах растуць вільготныя трапічныя лясы, на захадзе — хмызнякі і рэдкалессі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горы Бразіліі
Катэгорыя:Геаграфія Баіі
Катэгорыя:Геаграфія Мінас-Жэрайса
Дырыжор

[thumb|250px|Дырыжыруе [Гектар Берліёз. Шарж Гранвіля]]
**Дырыжор** (ад &nbsp;— накіроўваю, кірую)&nbsp;— чалавек, які кіруе падрыхтоўкай твора да выканання (праводзіць рэпетыцыі) і кіруе выкананнем твора (дырыжыруе) аркестрам, хорам, ансамблем, у прыватнасці опернай або балетнай трупай і г. д. Акрамя рытму, дырыжор перадае аркестру дынамічныя эфекты (узмацненне і паслабленне гуку), паскарэння, запавольвання і спыненне руху, а таксама паказвае, калі якому інструмента ўступаць. Ён забяспечвае ансамблю стройнасць і тэхнічную дасканаласць выканання. Яго задачай з’яўляецца паказаць з дапамогай кіруемага ім калектыву выканаўцаў свае мастацкія намеры, сваё разуменне твора (інтэрпрэтацыю).

Дырыжор перадае свае задумы з дапамогай адмысловай сістэмы прыёмаў — мануальнай тэхнікі, выразу твару, погляду і г.д.. Пры дырыжыраванні аркестрам дырыжоры выкарыстоўваюць, як правіла, спецыяльную **дырыжорскую палачку**.

Мастацтва кіравання музычным калектывам (аркестрам, хорам і г.д.) падчас вывучэння, падрыхтоўкі і выканання музычнага твора называецца **дырыжыраванне**.

## Гл. таксама 
* Рэжысёр
* Хормайстар

## Літаратура 
* Юцевич Ю. Є. Музика. Словник-довідник. — Тернопіль: «Навчальна книга — Богдан» 2003 р. ISBN 966-7924-10-6
* Короткий енциклопедичний словник з культури. — К.: Україна, 2003. ISBN 966-524-105-2

## Спасылкі 

Катэгорыя:Музычныя прафесіі
Сералогія

**Серало́гія** (ад  — сыроватка) — навука аб уласцівасцях сыроваткі крыві. Звычайна пад сералогіяй разумеюць профіль імуналогіі, які вывучае ўзаемадзеянне антыцелаў сыроваткі з антыгенам. 

Сералагічныя рэакцыі могуць быць прамымі (двухкампанентныя) — аглютынацыя, пасіўная гемаглютынацыя, прэцыпітацыя і інш., і ўскоснымі (трохкампанентныя) — рэакцыя нейтралізацыі (напрыклад, мікроба), рэакцыя тармажэння гемаглютынацыі. З некалькіх «простых» складваюцца складаныя сералагічныя рэакцыі: бактэрыёліз, рэакцыя звязвання камлементу і інш. Распаўсюджаныя таксама імунафлюарэсцэнтныя метады, заснаваныя на афарбоўцы антыцелаў (антыгенамі) флюарахромамі. Асаблівы від сералагічныя рэакцыі — выяўленне імабілізацыі рухомых формаў мікраарганізмаў (напрыклад, рэакцыя імабілізацыі бледных трэпанем пры сіфілісе). Некаторыя сералагічныя даследаванні праводзяць не ў прабірцы, а непасрэдна ў арганізме эксперыментальных жывёл.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Калі можна выкарыстоўваць сералагічныя метады (матэрыялы СААЗ) 
* Serology  — Артыкул на MedlinePlus

Катэгорыя:Імуналогія
Адам Андэрсан

**А́дам Дэ́від А́ндэрсан** (, нарадзіўся , Манчэстэр) — музыкант вядомага брытанскага дуэта Hurts, у якім іграе на клавішных і гітары, а таксама складае музыку.

У 2005 годзе Адам сустракае свайго аднадумца Тэа Хатчкрафта. Разам яны арганізуюць групу Bureau. У 2006 годзе калектыў змяняе назвуе на Daggers. Пасля трох гадоў выступаў в клубах Манчэстэра, хлопцы вырашаюць стварыць дуэт пад назвай Hurts. В 2009 годе ўвесь свет даведаўся пра Адама і Теа дзякуючы іх хіту Wonderful life. Іхні першы кліп Wonderful Life хлопцы знялі самастыйна ўсяго за 20 фунтаў.

Адам жыў у зусім маленькай вёсцы і ніколі не цікавіўся поп-культурай ці музыкай такога тыпу да таго часу, як у 18 альбо 19 гадоў не  набыў свой першы альбом OK Computer групы Radiohead. І пасля ён зразумеў кім ён насамрэч хоча стаць і чаму хоча прысвяціць свае жыцце. Ён кажа, што набыў гэты альбом першым толькі таму, што яму спадабалася вокладка, і да таго часу ён нічога не ведаў аб гэтай групе.

Найлепшай групай з эпохі Адам лічыцьь Tears for Fears. Паводле словаў Адама, «яны былі неверагодна музыкальнымі і пры гэтым стваралі гэтую выдатную, крыху змрочную, але цэласную атмасферу ў сваіх песнях. Да таго ж гэта былі проста ўзрушаючыя поп-кампазіцыі».

Любімы і адзін з першых выступаў, які наведаў Адам, — Arcade Fire в Манчэстэры, калі яму было 12 гадоў.

Любимы музыка Адама Джэф Баклі.

Адам мае чатырох куміраў: Prince, Марцін Гор (Depeche Mode), Eminem і Morrissey.

Дзядуля Адама быў ваенным артыстам. Он іграў на банджа для Каралевы.

Адам заўзее за футбольны клуб Манчэстэр Юнайтэд. Сярод усіх гульцоў вылучае Уэйна Руні. Пра яго Адам казаў: «Ён сапраўдны англійскі леў з тэхнікай бразільца». Таксама ён заўзее за галандскі Аякс.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт групы Hurts
* Інтэрв'ю з Адамам Андэрсанам
Серам

**Сера́м** — востраў у Малайскім архіпелагу, у складзе Малукскіх астравоў, належыць Інданезіі.

Плошча 17,1 тыс. км² (з прылеглымі астравамі каля 18,7 тыс. км²). Размешчаны на поўнач ад вострава Амбон. Галоўны порт — горад Масоха.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Правінцыя Малуку
Катэгорыя:Малукскія астравы
Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Ордэн Святой Ганны

**Ордэн Святой Ганны** — ордэн, заснаваны ў 1735 годзе як дынастычная ўзнагарода і ў 1797 годзе ўведзены імператарам Паўлам I ва ўзнагародную сістэму Расійскай імперыі для адрознення шырокага круга дзяржаўных чыноўнікаў і ваенных. Поўная афіцыйная назва ордэна — Імператарскі Ордэн Святой Ганны. Пры гэтым ордэн Св. Ганны, сопричисленный да дзяржаўных узнагарод Расійскай Імперыі, ніколі не пераставаў мець асобы статус дынастычнай узнагароды дому Раманавых.

Статут ордэна зацверджаны ў 1829 годзе. Меў 4 ступені, ніжэйшая 4-я ступень прызначалася для ўзнагароджання толькі за баявыя заслугі (самы малодшы афіцэрскі ордэн). Па старшынстве ордэн стаяў на прыступку ніжэй за ордэны Святога Уладзіміра і быў самым малодшым у іерархіі ордэнаў Расійскай імперыі да 1831 года. З 1831 года ў іерархію дзяржаўных узнагарод быў уведзены ордэн Святога Станіслава, які стаў на прыступку ніжэй па старшынстве ордэна Св. Ганны. З часу заснавання Ордэна Св. Ганны ім узнагароджаны сотні тысяч чалавек.
## Ступені ордэна і кіравала нашэнні 
**I ступень** — Крыж на стужцы шырынёй 10 см праз левае плячо, зорка на правым боку грудзей; 350 ці 200 руб. штогадовай пенсіі;

**II ступень** — Крыж на шыі на стужцы шырынёй 4,5 см («Ганна на шыі»); 150 ці 120 руб. штогадовай пенсіі;

**III ступень** — Крыж на грудзях на стужцы шырынёй 2,2 см; 100 ці 90 руб. штогадовай пенсіі;

**IV ступень** — Крыж на эфесе халоднай зброі («Журавіны») з цямляком з Ордэнскай стужкі; 50 ці 40 руб. штогадовай пенсіі.

Пры падараванні ордэна вышэйшай ступені знакі ніжэйшых ступеняў не носяцца, за выключэннем знакаў ордэна 4-й ступені на халоднай зброі.

У адрозненне ад усіх іншых расійскіх ордэнаў, зорка ордэна Св. Ганны насілася не на левай, а на правым боку грудзей.

## Гл. таксама 
* :Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны
* Ордэны Расійскай імперыі
* Ордэны Расіі

## Спасылкі 
* Знак узнагароды ордэна Св. Ганны
* Ордэн Св. Ганны, артыкул на сайце За Веру і Пэўнасць
* Імператарскі ордэн Св. Ганны , Афіцыйны сайт пры Канцылярыі Расійскага Імператарскага Дому

Катэгорыя:Ордэны Расійскай імперыі