open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міхаіл Андрэевіч Абаленскі

**Міхаіл Андрэевіч Абаленскі** (,  — , ) — расійскі гісторык, археограф. Служыў у войску, у 1831—1833 гг. у адміністрацыі Царства Польскага, з 1833 г. у Маскоўскім галоўным архіве Міністэрства замежных спраў (з 1840 г. дырэктар). Сабраў і выдаў шмат крыніц па гісторыі Расіі, пераважна XVI—XVII стст. У «Зборніку князя Абаленскага» («Сборник князя Оболенского», Масква, выпускі 1 — 12, 1838—1859) змешчаны дакументы па абранні вялікага князя ВКЛ Жыгімонта Старога каралём Польшчы (1506 г.), матэрыялы пасольстваў ВКЛ у Маскву 1556 і 1576 гадоў, інструкцыя Жыгімонта III Л.Сапегу як паслу ў Маскву ў 1600 г., матэрыялы расійскага пасольства ў Рэч Паспалітую ў 1605 г. і пасольстваў Рэчы Паспалітай у Расію 1608 і 1615 гадоў, дакументы пра дзейнасць самазванцаў у Расіі і інш. У зборніку «Замежныя творы і акты, якія адносяцца да Расіі» («Иностранные сочинения и акты, относящиеся до России», Масква, Выпуск 1 — 4, 1847—1848) апублікаваў ліст вялікага гетмана ВКЛ М.Радзівіла Рудога і іншыя дакументы пра бітву бітву на Уле 1564 г., польскі дзённік ваеннага паходу 1609 на Смаленск, матэрыялы пра Смутны час у Расіі і інш. Удзельнічаў у выданні «Кнігі пасольскай Метрыкі Вялікага княства Літоўскага…» (т. 1—2, 1843), кніга «Ярлык хана Залатой Арды Тахтамыша да польскага караля Ягайлы 1392—1399» («Ярлык хана золотой орды Тохтамыша к Польско-му королю Ягайлу 1392—1399», Казань, 1850; тэкст арыгінала, старажытна-беларускі пераклад). Выдаў «Супрасльскі рукапіс, які ўтрымлівае Наўгародскі і Кіеўскі скарочаныя летапісы» («Супрасльская рукопись, содержащая Новгородскую и Киевскую сокращенные летописи», Масква, 1836), «Летапісец Пераяслаўля Суздальскага» («Летописец Переяславля Суздальского», Масква, 1851), «Новы летапісец, складзены ў цараванне Міхаіла Фёдаравіча» («Новый летописец, составленный в царствование Михаила Федоровича», Масква, 1853) і інш. Член шматлікіх навуковых таварыстваў, у т.л. Віленскай археалагічнай камісіі.

## Працы 
* Оболенский, М. Исследования и заметки по русским и славянским древностям. — СПб., 1875.

## Літаратура 
* Костомаров, Н. Князь М. А. Оболенский // Русский архив. — 1873. — № 2. — С.
* Пазднякоў, В. Абаленскі Міхаіл Андрэевіч / Валерый Пазднякоў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 1: А — К. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С.196.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Архівісты Расійскай імперыі
Міхаіл Андрэевіч
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Ота Дзікс

**Вільгельм Генрых Ота Дзікс** (, 2 снежня 1891, Гера, Цюрынгія — , Зінген, Бадэн) — нямецкі мастак і графік.

Ярка акрэслены авангардыст, у 1920-я гады быў звязаны з дадаізмам і экспрэсіянізмам. Нараўне з Жоржам Гросам прадстаўнік так званай «новай рэчыўнасці».

Палотны Дзікса адрозніваюць сацыяльныя і пацыфісцкія матывы, асэнсаванне агульначалавечых каштоўнасцей.

Ота Дзікс з’яўляецца адным з заснавальнікаў аб’яднання мастакоў пад назвай «Дрэздэнскі сецэсіён», якое з’явілася ў Дрэздэне ў 1919 годзе.

У апошнія месяцы Другой сусветнай вайны Ота Дзікс быў прызваны на вайсковую службу ў шэрагі фольксштурма; трапіў у палон да французскіх войскаў і ў лютым 1946 года адпушчаны на свабоду.

## Гл. таксама 
* Otto Dix — расійскі дарк-вейв гурт, названы ў гонар мастака

## Спасылкі 
* Дом-музей Ота Дзікса ў Геры 

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Мастакі-экспрэсіяністы Германіі
Катэгорыя:Авангардызм
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Германія)
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цюрынгіі
Катэгорыя:Памерлі ў Бадэн-Вюртэмбергу
Дыня

**Дыня** (*Cucumis melo*) — расліна сямейства , бахчавая культура.

## Апісанне 
Расліна з паўзучьм сцяблом даўжынёй да 3—4 м, укрытым цвёрдымі валаскамі. Лісце на доўгіх чаранках, суцэльнае або лопасцевае, апушанае, з вусікамі ў пазухах. Кветкі часцей аднаполыя, ярка-жоўтыя, развіваюцца ў пазухах лісця.

Плод — шматнасенная несапраўдная ягада з сакаўной, салодкай, духмянай мякацдю, багатай цукрам (да 18 %), вітамінам C (да 60 мг%), карацінам, мінеральнымі солямі. На адной расліне ў залежнасці ад гатунку і месцы вырошчвання можа сфармавацца ад двух да васьмі пладоў, масай ад 1,5 да 10 кг. Плады дыні маюць шарападобную або цыліндрычную форму, зялёнай, жоўтай, карычневай або белай афарбоўкі, як правіла з зялёнымі палоскамі. Перыяд выспявання ад двух да шасці месяцаў.

## Распаўсюджанне 
Радзімай дыні лічыцца Афрыка і паўвостраў Індастан. Вядома шмат падвідаў і сартоў, у т. л. хамійская дыня.

Дыня цепла-і светлалюбівая расліна, устойлівая да засалення глебы і засухі, дрэнна пераносіць падвышаную вільготнасць паветра. Вырошчваецца ў краінах з сухім, цёплым кліматам.

## Выкарыстанне 
Каштоўная харчовая, дыетычная культура. 3 мякаці атрымліваюць мёд (бекмез).

## Літаратура 
* Дыня // БЭ ў 18 т. Т. 5. Мн., 1997.

Катэгорыя:Гародніна
Катэгорыя:Гарбузовыя
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Выяўленчае мастацтва

'' — адна з найбольш вядомых карцін Еўропы.]]
**Выяўленчае мастацтва** — спецыфічны від мастацкай творчасці, стварэнне візуальна ўспрыманых фіксаваных рукатворных мастацкіх формаў; шэраговае паняцце, якое аб’ядноўвае розныя віды жывапісу, графікі і скульптуры. **Выяўленчае мастацтва** — мастацтва адлюстроўваць, прайграваць і ствараць візуальна ўспрымаемую рэальнасць з дапамогай выяўленчых сродкаў і з рознай ступенню ўмоўнасці.

Залежна ад спецыфікі розныя віды выяўленчых мастацтваў прайграюць візуальна ўспрыманыя, аб’ектыўна існуючыя якасці рэальнага свету: аб’ём, колер, прастору, матэрыяльную форму прадметаў і святлопаветранае асяроддзе. Выяўленчым мастацтвам даступная не толькі фіксацыя глядзельнай выявы, але і часовае развіццё падзей, больш-менш разгорнутае апавяданне, дынамічнае дзеянне, а таксама выраз суб’ектыўных перажыванняў, фантазій і абстрактных ідэй.

Змест выяўленчых мастацтваў можа выступаць не толькі візуальны, але і духоўны вобраз пэўнага часу: палітычныя, філасофскія, эстэтычныя і этычныя ідэі. Выяўленчыя мастацтвы могуць раскрываць духоўны свет чалавека, перадаваць псіхалагічны і эмацыйны змест малюнка, стаўленне мастака да той ці іншай з’явы жыцця.

Некаторыя якасці выяўленчасці ўласцівы таксама такім невыяўленчым відам мастацтва, як архітэктура, дэкаратыўна-прыкладное і тэатральна-дэкаратыўнае мастацтва, дызайн.

## Гл. таксама 
* Бытавы жанр
* Батальны жанр

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Аблегат

**Аблегат** (ад лац. ablegatus пасол) – 1) папскі легат;

2) Пасол з правам дарадчага голасу. Найчасцей у ВКЛ аблегатам называлі гарадскіх паслоў, якія ехалі да караля, скарбу, на соймы і соймікі, на пасяджэнні Трыбунала ВКЛ, задворнага асэсарскага, каптуровага, гродскага, земскага і іншых судоў. Права пасылкі аблегатаў на соймы ў Рэчы Паспалітай мелі Кракаў (з канца XIV ст.), Гданьск, Варшава, Львоў, Камянец-Падольскі у ВКЛ – Вільня (1568 г.), Магілёў (1661 г.), паводле няпэўных звестак, Гародня (1667? г.), Віцебск (1677? г.) і Друя. У ВКЛ права публічнага ўдзелу ў палітычным жыцці давалася разам з набілітацыйнымі прывілеямі гараджанам Вільні (1565 г.) і Магілёва (1661 г.). Але і да гэтага каралеўскія лісты і пашпарты дазвалялі бяспадатковы праезд аблегатаў да караля, на соймы, суды і па іншых гарадскіх справах. Вядомы ліст Жыгімонта III ад 9 чэрвеня 1588 г., яго канфірмацыя ліста Уладзіслава IV ад 8 сакавіка 1633 г. і генеральны пашпарт Яна III ад 7 ліпеня 1682 г. магілёўскім аблегатам,у якіх яны вызваляліся ад маставога, грэблевага і іншых падаткаў. Аблегат адпраўляліся ў пасольствы пасля пастановы сесіі магістрата, дзе іх выбіралі і давалі ім інструкцыі. Шматлікія падарожныя рэестры сведчаць пра вялікія выдаткі з гарадскога скарбу. Вялікія грошы ішлі на ўсемагчымыя прэзенты для залагоджвання дзяржаўных ураднікаў – ад канцлера і маршалка да павятовых паслоў. Інструкцыі патрабавалі дамагацца пацвярджэння папярэдніх правоў горада і атрымання новых. У соймавых дакументах амаль нічога не гаворыцца аб удзеле аблегатаў у пасяджэннях. Толькі сярод подпісаў пад ухваламі сустракаюцца прозвішчы прадстаўнікоў найбольш буйных гарадоў – Кракава, Варшавы і Вільні.

## Літаратура 
* Bardach, J., Leśnodorski, B., Pietrzak, M.  Historia ustroju i prawa polskiego. – 7 wyd. – Warszawa, 2003.
* Kowalenko, W. Geneza udziału stołecznego miasta Wilna w sejmach Rzeczypospolitej // Ateneum Wileńskie. – 1926/1927. – Rok 3. – Zeszyt 10 – 11. – S.; 1927. – Zeszyt 12. – S.
* Wasilewski, T. Nobilitacje miast w dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów // Czas, przestrzeń, praca w dawnych miastach. – Warszawa, 1991.
* Беларускі архіў = Archivum Alboruthenicum / Інстытут беларускай культуры = Institutum culturae Alboruthenicae, Гістарычна-археолегічная камісія. Том 1 = Tomus Primus (XVI – XVII ст.). – Менск = Mensci [Мінск], 1927. – XXXII + 267 с. – (Працы і матэрыялы да гісторыі і археолёгіі Беларусі).
* Яцкевіч, З. Набілітацыйныя прывілеі для гарадоў ВКЛ: Магчымасці і рэалізацыя на прыкладзе Магілёва // Bialostoccuyuna. – 2002. – № 1 – 2. – S.
* Яцкевіч, З. Аблегат / Зміцер Яцкевіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г.П.Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я.К.Анішчанка [і інш.]. Том 1: А – К. – 2-е выданне. – Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. – С. 196 – 197.

Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Дыпламатыя
Міклаш Немет

**Мі́клаш Не́мет** (; нар. , Монак, Венгрыя) — венгерскі палітык, апошні прэм’ер-міністр Венгерскай народнай рэспублікі (23 лістапада 1988 — 23 мая 1990). Прадстаўнік Венгерскай сацыялістычнай рабочай партыі.

## Біяграфія 
Скончыў Эканамічны ўніверсітэт імя Карла Маркса, адзін год навучаўся ў Гарвардзе. У 1976 годзе ўступіў у ВСРП. З 1981 года працаваў у аддзеле эканамічнай палітыкі ВСРП, у 1986 годзе ўзначаліў аддзел. У 1987 годзе стаў сакратаром эканамічнай палітыкі ЦК ВСРП, а 24 лістапада 1988 года быў прызначаны кіраўніком Савета міністраў (прэм’ер-міністрам). Пры ім пачаліся эканамічныя рэформы і мірны дэмантаж сацыялістычнай сістэмы. Былі перапахаваны ахвяры паўстання 1956 года; бежанцам з ГДР, якія збіраліся ў Венгрыі, было дазволена перайсці мяжу з Аўстрыяй, каб шукаць палітычнага сховішча ў ФРГ.

У 1990 годзе сышоў у адстаўку на карысць былога дысідэнта Ёжэфа Антала. У 1990—2000 был віцэ-прэзідэнтам Еўрапейскага банка рэканструкцыі і развіцця.
Дадаізм

thumb|Тэа ван Дусбург. Плакат з аб'явай вечара дадаістаў
**Дадаізм**, або **дада** — мадэрнісцкая плынь у літаратуры, выяўленчым мастацтве, тэатры і кіно. Зарадзілася падчас Першай сусветнай вайны ў нейтральнай Швейцарыі, у Цюрыху. Існавала з 1916 па 1922 гг.

## Паходжанне тэрміна 
Заснавальнік плыні паэт Трыстан Тцара выявіў у слоўніку слова «дада»: «*На мове негрыцянскага племя Кру, — пісаў Тцара ў маніфесце 1918 года, — яно азначае хвост свяшчэннай каровы, у некаторых абласцях Італіі так называюць маці, гэта можа быць абазначэннем дзіцячага драўлянага коніка, карміцелькі, падвоеным сцвярджэннем у румынскай мове. Гэта магло быць і прайграваннем няскладнага дзіцячага лопату. Ва ўсякім выпадку - нешта зусім бессэнсоўнае, што з гэтага часу і пачало быць самай удалай назвай для ўсёй плыні*».

## Мастацкія асаблівасці 
Галоўныя асаблівасці дадаізму: адсутнасць планамернай будовы твораў; разбурэнне мастацкай формы; прапаганда выпадковасці; выкарыстанне прыёмаў пародыі на творчасць; ірацыяналізм, творчы эпатаж, сацыяльная крытыка. Дадаісты нярэдка выкарыстоўвалі ў сваіх творах ужо «гатовыя рэчы» (або «ready-made») прамысловай вытворчасці (веласіпеднае кола, расчоска, сушылка для бутэлек). Марсель Дзюшан у 1914 выставіў на ўсеагульны агляд «Веласіпеднае кола», а пазней і звычайны пісуар, назваўшы яго «Фантан» (1917).

Дадаізм з’яўляўся адной з крыніц поп-арту і хэпенінгу.

## Прадстаўнікі 
* Ханс Арп (Hans Arp, 1886-1966), Германія, Швейцарыя і Францыя
* Марсель Дзюшан (Marcel Duchamp, 1887-1968), Францыя
* Макс Эрнст (Max Ernst, 1891-1976), Германія і ЗША
* Ота Фрэйндліх (Otto Freundlich, 1878-1943), Германія, Францыя
* Філіп Супо (Philippe Soupault, 1897-1990), Францыя
* Трыстан Тцара (Tristan Tzara, 1896-1963), Францыя
* Хуга Баль (Hugo Ball, 1886-1927), Германія
* Рауль Хаўсман (Raoul Hausmann, 1886-1971), Германія
* Курт Швітэрс (Kurt Schwitters, 1887-1948), Германія

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
*
Петэр Бораш

**Пе́тэр Бо́раш** (, ) — венгерскі палітык, прэм’ер-міністр Венгрыі ў 1993-94.

Скончыў юрыдычны факультэт Будапештскага ўніверсітэта; удзельнічаў у паўстанні 1956 года на баку антыкамуністаў. У канцы 80-х пачаў удзельнічаць у апазіцыйнай партыі Венгерскі дэмакратычны форум. Ва ўрадзе Ёжэфа Антала быў міністрам унутраных спраў. Пасля смерці Антала стаў новым прэм’ер-міністрам. На парламенцкіх выбарах 1994 года ВДФ выступіў няўдала, і Бораш сышоў у адстаўку 15 ліпеня 1994 года. Пазней Бораш стаў дарадцам Віктара Орбана. У 2009 годзе Бораш адышоў ад кіраўніцтва партыяй з-за серыі канфліктаў, а ў 2010 годзе выйшаў з партыі. На сённяшні момант займаецца распрацоўкай новай канстытуцыі па даручэнню прэм’ер-міністра Віктара Орбана.

Катэгорыя:Палітыкі Венгрыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Венгрыі
Катэгорыя:Члены Венгерскага дэмакратычнага форума
Ёжэф Антал

**Ёжэф А́нтал** (, ,  — , ) — венгерскі палітык, прэм’ер-міністр Венгрыі ў 1990—1993 гг.

Скончыў Будапешцкі ўніверсітэт, дзе вывучаў венгерскую мову і літаратуру, гісторыю і архівазнаўства. Працаваў архівістам у Дзяржаўным архіве і настаўнікам у школе. Удзельнічаў у паўстанні 1956 года на баку антыкамуністаў. Пасля гэтага яму было забаронена працаваць настаўнікам. Пазней ён працаваў бібліятэкарам і вывучаў гісторыю медыцыны. У канцы 1980-х стаў актывістам Венгерскага дэмакратычнага форума, 21 кастрычніка 1989 года быў абраны яго прэзідэнтам. 23 мая (траўня) 1990 года быў прызначаны прэм’ер-міністрам Венгрыі пасля таго, як ВДФ перамог на парламенцкіх выбарах. Актыўна ажыццяўляў ліберальныя рэформы, якія, аднак, негатыўна адбіліся на матэрыяльным становішчы большасці насельніцтва.

Памёр 12 снежня 1993 года.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Венгрыі
Катэгорыя:Палітыкі Венгрыі
Катэгорыя:Члены Венгерскага дэмакратычнага форума
Пётр Абросімаў

**Пётр Абросімаў** — разьбяр па дрэве і цясляр канца XVII ст. (: беларуская рэзь).

Магчыма, вывезены з усходніх зямель ВКЛ ў час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667). Прылічаны да Палаты разьбярных і сталярных спраў Маскоўскага Крамля. У 1680 г. пераведзены ў Аляксандраву Слабаду, на цароў «новы пацешны двор». У 1682—1683 г. кіраваў арцеллю беларускіх разьбяроў, якая разам з арцеллю К. Міхайлава вырабляла разныя іканастасы для Новадзявочага і Данскога манастыроў у Маскве. У 1683 г. «разам са таварышы» вырабляў крэслы, ківоты, шуфляды ў харомы царыцы і вялікай княгіні Марфы Мацвееўны, ківоты да абраза «Успенне Прасвятой Багародзіцы» у харомы вялікай княгіні Кацярыны Аляксееўны. З 1684 г. вырабляў шкатулкі і падносныя сталы. У 1686 г. удзельнічаў у стварэнні разнога іканастаса царквы Пятра і Паўла ў Маскве.

## Літаратура 
* Яніцкая, М. Абросімаў Пётр / Мая Яніцкая // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 1: А — К. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С. 198.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Разьбяры Беларусі
Катэгорыя:Разьбяры Расіі
Егіпталогія

**Егіпталогія** — навуковая дысцыпліна, якая вывучае мову, культуру і гісторыю Старажытнага Егіпта.

## Гістарычны нарыс 
Да канца XVIII стагоддзя веды аб Старажытным Егіпце былі бессістэмнымі і засноўваліся на некрытычным прыняцці звестак са старажытнагрэчаскіх крыніц (Горапалон, Герадот і інш.). Новая хваля цікавасці да Егіпта і яго культуры ўзнялася ў выніку Егіпецкай экспедыцыі Напалеона, падчас якой яго суправаджалі мастак Віва-Дэнон і калекцыянер Дравеці, якія шмат зрабілі для папулярызацыі Старажытнага Егіпта ў Еўропе. Матывы старажытнаегіпецкага мастацтва сталі атрыбутам стылю ампір, а адною з граней эпохі рамантызму стала мода на ўсё егіпецкае (егіптаманія).

Найбольш значным вынікам Егіпецкай экспедыцыі стала адкрыццё Разецкага каменя — двухмоўнага грэка-егіпецкага надпісу, над дэшыфроўкай якой беспаспяхова працавалі семітолагі Сільвестр дэ Сасі, Томас Юнг, Давід Окерблад і іншыя. Ім удалося зразумець, што частка знакаў егіпецкага пісьма адлюстроўвала не словы, а гукі, аднак яны праігнаравалі кансанантны характар егіпецкага пісьма (што выглядае асабліва дзіўным, улічваючы тое, што ўсе яны былі семітолагамі, добра знаёмымі з кансанантнымі пісьменнасцямі).

Пачаткам навуковай егіпталогіі прынята лічыць публікацыю Ж. Ф. Шампальёна 14 верасня 1822 г. «Пісьма да спадара Дасье», у якім упершыню ў еўрапейскай навуковай традыцыі дакладна апісвалася сістэма старажытнаегіпецкага іерагліфічнага пісьма. З адкрыццём Шампальёна пачаўся бурны рост маладой навукі.

## Спасылкі 
* Digital Egypt for Universities 
* Thotweb — егіпецкія тэксты
* Міжнародная асацыяцыя егіптолагаў
* Егіпецкія старажытнасці ў Брытанскім музеі
* narmer.us: храналогія 
* Тутанхамон 
* Egyptian Royal Genealogy 
* Ancient Egypt.
* Egyptology Resources (En)
Спецыяльная судовая прысутнасць Вярхоўнага Суда СССР

**Спецыяльная судовая прысутнасць Вярхоўнага Суда СССР** — судовы орган СССР. У адпаведнасці з Канстытуцыяй СССР 1924 года, спецыяльныя судовыя прысутнасці Вярхоўнага Суда СССР утвараліся для разгляду крымінальных і грамадзянскіх спраў выключнай важнасці, якія закранаюць па сваім змесце дзве ці некалькі саюзных рэспублік СССР, а таксама для разгляду спраў персанальнай падсуднасці членаў ЦВК і СНК СССР.

Катэгорыя:Вярхоўны суд СССР
Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР

**Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР/РСФСР** — орган Вярхоўнага суда РСФСР/СССР, які разглядаў справы вылучнай важнасці ў стаўленні вышэйшага кіраўнічага складу арміі і флота (ад камандзіра корпуса і вышэй), а таксама абвінавачаных у здрадзе Радзіме і контррэвалюцыйнай дзейнасці. Таксама калегія кантралявала працу ваенных трыбуналаў.

Катэгорыя:Рэпрэсіі ў СССР
Катэгорыя:Ваеннае права
Катэгорыя:Вярхоўны суд СССР
Крыштаф Антоні Абрынскі

**Крыштаф Антоній Абрынскі**, **Хрыстафор Абрынскі** (? — да 13 лютага 1665) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

З шляхецкага роду герба «Харытон», сын Андрэя, новагародскага земскага суддзі.

Вучыўся ў Нясвіжскім езуіцкім калегіуме (каля 1637 г.), разам з Жыгімонтам Каралем Радзівілам выехаў у Італію, дзе запісаўся на юрыдычны факультэт Падуанскага ўніверсітэта (1641). Вярнуўся, відаць, у 1642.

Каралеўскі сакратар, пісар дэкрэтавы літоўскі (1650—1660), падстолі ваўкавыскі (1653), ротмістр казацкай харугвы ў вялікалітоўскім войску (1653—1654), падкаморы новагародскі прыкладна з 1655 г.; пасол на соймы 1648, 1652, 1655, 1659, 1661, 1662 гадоў.

У 1651 сакратар пасольства Піліпа Абуховіча ў Маскву. Удзельнічаў у падрыхтоўцы Аліўскага міру (1660) са Швецыяй. Валодаў маёнткамі Бярдова (Бярдоўка) і Ятра (Ятра Обрынская) у Новагародскім павеце.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Памерлі ў 1665 годзе
Крыштаф Антоні
Катэгорыя:Падкаморыя новагародскія
Катэгорыя:Падстоліі ваўкавыскія
Катэгорыя:Пісары дэкрэтавыя літоўскія
Дзьюла Хорн

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя        = Дзьюла Хорн
| арыгінал імя   = Gyula Horn
| выява            = Gyula Horn (2007).jpg
| апісанне выявы            = 
| шырыня    = 200px
| пасада          = Прэм'ер-міністр Венгрыі
| парадак            = 37
| парадак-жонак        = 
| пад імем         = 
| сцяг               = Flag of Hungary.svg
| перыядпачатак       = 15 ліпеня 1994
| перыядканец        = 6 ліпеня 1998
| папярэднік     = Петэр Бораш
| пераемнік           = Віктар Орбан
|пасада_2 = Міністр замежных спраў Венгрыі 
|парадак_2 = 55
|сцяг_2 = Flag of Hungary (1957-1989; unofficial).svg
|перыядпачатак_2 = 10 мая 1989
|перыядканец_2 = 23 мая 1990
|папярэднік_2 = Петэр Варкані
|пераемнік_2 = Геза Есенскі
| партыя             = 1)ВПТ (1954—1956)2)ВСРП(1956—1989)3)ВСП (з 1989)
| узнагароды            = 
{

}
| адукацыя        = Растоўскі фінансава-эканамічны інстытут (1954)
| бацька               = 
| маці               = 
| вікісховішча          = Gyula Horn
}}
**Дзью́ла Хорн** (, ) — венгерскі палітык, Прэм’ер-міністр Венгрыі ў 1994-98 гады.

## Біяграфія 
Скончыў Растоўскі фінансава-эканамічны інстытут (сучасны Растоўскі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт). Удзельнічаў у паўстанні 1956 года на баку камуністаў у складзе атрадаў *pufajkás*, якія дапамагалі савецкім войскам. Працаваў у міністэрстве фінансаў, міністэрстве замежных спраў, пасольствах у Балгарыі і Югаславіі. У 1985 годзе стаў намеснікам міністра замежных спраў. Ва ўрадзе Міклаша Немета быў міністрам замежных спраў; атрымаў вядомасць адкрыццём заходніх межаў ВНР для грамадзян ГДР, якія пераязджалі ў ФРГ. У 1989 годзе быў адным з заснавальнікаў Венгерскай сацыялістычнай партыі. У 1994 годзе стаў прэм’ер-міністрам пасля перамогі ВСП на парламенцкіх выбарах. Падчас яго прэм’ерства ў Венгрыі праводзіўся «план Бокраша» — праграма па барацьбе з бюджэтным дэфіцытам і павольным эканамічным прыростам. Рэалізацыя «плана Бокраша» стабілізавала эканоміку, аднак прывяла да пагаршэння эканамічнага становішча насельніцтва і да перамогі апазіцыі на выбарах 1998 года. Пасля выбараў Хорн сышоў у адстаўку і паступова адышоў ад актыўнай палітычнай дзейнасці.

## Зноскі 
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Венгрыі
Катэгорыя:Члены Венгерскай сацыялістычнай партыі
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі імя Карла Вялікага
Асобая нарада пры НКУС СССР

**«Асобая нарада пры Калегіі ГПУ»**, пазней — «Асобая нарада пры Калегіі АГПУ», «Спецыяльная Нарада пры НКУС СССР», «Спецыяльная Нарада пры МГБ СССР»; ) у СССР у 1922—1953 гадах — пазасудовы орган, які меў паўнамоцтвы разглядаць крымінальныя справы па абвінавачваннях у дзеях, якія пагражаюць савецкаму ладу (контррэвалюцыйная прапаганда і агітацыя, здрада Радзіме, дэзерцірства у ваенны час, шкодніцтва і г. д.), і выносіць прысуды па выніках расследавання, а таксама пераглядаць рашэнні Ваеннай калегіі Вярхоўнага суда СССР. Асобая нарада мела права выносіць прысуды пра турэмнае зняволенне, ссылку ці высылку абвінавачваных, а таксама пра ўжыванне іншых мер пакарання. У 1941—1945 гадах магла прыгаворваць да смяротнага пакарання. Асобую нараду не варта блытаць з «Асобымі тройкамі НКУС».

## Спасылкі 
* Постановление ЦИК СССР, СНК СССР от 05.11.1934 № 22 об Особом совещании при НКВД СССР
* Письмо С. Д. Игнатьева И. В. Сталину об Особом Совещании при МГБ СССР // shieldandsword.mozohin.ru
* Постановление политбюро ЦК ВКП(б) о конфискации имущества осужденных особым совещанием с приложением проекта указа президиума верховного совета СССР // www.alexanderyakovlev.org
* Постановление Государственного Комитета Обороны № ГКО-903сс от 17 ноября 1941 г.  // www.teatrskazka.com

Катэгорыя:СССР
Абарончая сцяна

**Сцяна́**, **мур** — у фартыфікацыі — гістарычнае абарончае збудаванне.

Будавалася з гліны, дрэва або камяню (мур) і мела вышыню ў чалавечы рост, а часцей значна вышэй. Звычайна, часткова або цалкам, абкружала месца, якое трэба было абараніць, напрыклад, паселішча. Часта сцены спалучаліся з натуральнымі перашкодамі, у т.л. схілы ўзгоркаў, рэкі або скалы. Трапіць у месца, абароненае сценамі, звычайна можна было толькі праз браму. У сярэднявеччы ўзвядзенне сцен было прывілеям, які даваўся паселішчам разам з гарадскім правам, таму сцены сталі сімвалам гарадоў.

]]

## Літаратура 
* Walther Gerlach: *Die Entstehungszeit der Stadtbefestigungen in Deutschland. Ein Beitrag zur mittelalterlichen Verfassungsgeschichte*. (= Leipziger Historische Abhandlungen; H. 34). Quelle & Meyer, Leipzig 1913
* Paul Lohf: *Türme und Tore von Flandern bis zum Baltikum*. Westphal, Wolfshagen-Scharbeutz 1943
* Monika Porsche: *Stadtmauer und Stadtentstehung. Untersuchungen zur frühen Stadtbefestigung im mittelalterlichen Deutschen Reich*. Folio-Verlag Wesselkamp, Hertingen 2000, ISBN 3-930327-07-4 (zugleich Dissertation, Universität Freiburg i. Br. 1998)

Катэгорыя:Горад
Катэгорыя:Гісторыя архітэктуры
Катэгорыя:Фартыфікацыйныя збудаванні
Юэ Фэй

**Юэ Фэй** *Іо Фэй* ( — ) — кітайскі палкаводзец. З 1122 г. удзельнічаў у ваенных дзеяннях супраць кіданяў, з 1126 г. — супраць чжурчжэняў, якія ў 1125 г. уварваліся ў Кітай. Прыпыніў наступленне чжурчжэняў, вызваліў большую частку правінцыі Хубэй і частку Хэнані, а таксама разбіў атрады кітайскіх феадалаў, якія дапамагалі захопнікам. Фальшыва абвінавачаны ў дзяржаўнай здрадзе, пакараны смерцю. Імя Юэ Фэя як патрыёта было адроджана ў 1163 г. Ён стаў адным з герояў кітайскага народнага эпасу.

## Літаратура 
* Юэ Фэй // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і іншыя]. Том 18. Кніга 1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2004. — С. 223.

Катэгорыя:Постаці Кітая
Катэгорыя:Ваенныя дзеячы
Вадасховішча

) на Нёмане]]

**Вадасховішча** — штучны вадаём, утвораны, як правіла, у даліне ракі вадападпорнымі будынкамі для назапашвання і захоўвання вады ў мэтах яе выкарыстання ў народнай гаспадарцы.

Вадасховішчы дзеляцца на 2 тыпы: **азёрныя** і **рачныя**. Для вадасховішчаў *азёрнага тыпу* характэрна фарміраванне водных мас, якія істотна адрозніваюцца па сваіх фізічных уласцівасцях ад уласцівасцяў вод прытокаў. Плыні ў гэтых вадасховішчах звязаныя больш за усё з вятрамі. Вадасховішчы *рачнога (рэчышчавага) тыпу* маюць выцягнутую форму, плыні ў іх, звычайна, сцёкавыя; водная маса па сваіх характарыстыках блізкая рачным водам.

Асноўнымі параметрамі вадасховішча з'яўляюцца аб'ём, плошча паверхні і амплітуда вагання ўзроўняў вады ва ўмовах яго эксплуатацыі.

Стварэнне вадасховішчаў істотна змяняе ландшафт рачных далін, а рэгуляванне імі сцёку пераўтварае натуральны гідралагічны рэжым ракі ў межах падпора. Змены гідралагічнага рэжыму, выкліканыя стварэннем вадасховішчаў, адбываюцца таксама і ў ніжнім б'ефе гідравузлоў, часам на працягу дзясяткаў і нават сотняў кіламетраў. Адмысловае значэнне мае памяншэнне паводак, у выніку чаго пагаршаюцца ўмовы нерасту рыб і вырастання травы на паплавах. Памяншэнне хуткасці плыні выклікае выпадзенне наносаў і заглейванне вадасховішчаў; змяняецца тэмпературны і лёдавы рэжым, у ніжнім б'ефе ўтвараецца палонка, якая не замярзае ўсю зіму.

На вадасховішчах вышыня ветравых хваль большая, чым на рэках (да 3 м і больш).

Гідрабіялагічны рэжым вадасховішчаў істотна адрозніваецца ад рэжыму рэк: біямаса ў вадасховішчы ўтвараецца інтэнсіўней, змяняецца краявідавы склад флоры і фаўны.

## Найбуйнейшыя вадасховішчы 
 (Квінслэнд, Аўстралія)]]
Найбуйнейшымі па плошчы паверхні вадасховішчамі свету з'яўляюцца:
# Возера Вольта (8482 км²; Гана)
# Смолвуд (6527 км²; Канада)
# Куйбышаўскае вадасховішча (6450 км²; Расія)
# Возера Карыба (5580 км²; Зімбабве, Замбія)
# Бухтармінскае вадасховішча (5490 км²; Казахстан)
# Брацкае вадасховішча (5426 км²; Расія)
# Возера Насэр (5248 км²; Егіпет, Судан)
# Рыбінскае вадасховішча (4580 км²; Расія)

Найбуйнейшымі вадасховішчамі па поўным аб'ёме назапашваемай вады з'яўляюцца:
# Возера Вікторыя (204,8 км³; Уганда)
# Брацкае вадасховішча (169,3 км³; Расія)
# Возера Карыба (160,3 км³; Зімбабве, Замбія)
# Возера Насэр (160 км³; Егіпет)
# Возера Вольта (148 км³; Гана)
# Даніэль Джонсан (141,2 км³; Канада)
# Гуры (138 км³; Венесуэла)
# Тартар (85 км³; Ірак)
# Краснаярскае вадасховішча (73,3 км³; Расія)
# Гордан Хрум (70,1 км³; Канада)

## Літаратура 
* Авакян А. Б., Шарапов В. А. Водохранилища гидроэлектростанций СССР, М.-Л., 1968.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

## Спасылкі 

Катэгорыя:Гідралогія
Катэгорыя:Гідратэхніка
Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Хроніка Іаана Малалы

**Хроніка Іаана Малалы** складзена антыяхійскім клірыкам Іаанам у VI ст.; уключае 18 кніг, у якіх пададзена старагрэчасая, візантыйская і рымская гісторыя ад старажытных часоў да 563 г. (праўленне імператара Юстыніяна); магчыма, магчыма, меўся працяг да 742 г.; у 1, 2, 4, 5-й кнігах падаваліся антычныя міфы і апавядалася пра Траянскую вайну, 3-я прысвячалася біблейнай гісторыі, у астатніх распавядалася пра ўсходніх і візантыйскіх цароў і царыц; славянскі пераклад «Хронік» зроблены, верагодна, каля X ст., але на старажытнай Русі твор стаў вядомы з пачатку XII ст.; урыўкі з «Хронікі» ўвайшлі ў склад розных усходнеславянскіх летапісаў, хранаграфічных сачыненняў і іншае.

Аўтар імкнуўся спалучыць антычную і хрысціянскую гісторыю і насычаў твор разнастайнымі міфалагічнымі сюжэтамі. Яго Хроніка была разлічана на запатрабаванні шырокіх чытацкіх мас. Малалу цікавілі цудоўныя і незвычайныя з'явы, войны, подзвігі святых — усё, што ўражвала, прываблівала навізной, нечаканасцю і фантастыкай. Сусветная гісторыя пераўтвараецца ў пераказе Іаана Малалы ў казку, прымітыўную і часам абсурдную, але не пазбаўленую займальнасці. Фантазія Малалы пераважна аперыруе вобразамі цароў і царыц, не знаходзячы сабе матэрыялу ў свеце грэка-рымскай старажытнасці — з усёй гісторыі рэспубліканскага Рыму Малалу прыцягвае толькі нашэсце галаў.

Характарыстыкі рымскіх і візантыйскіх імператараў, самі сродкі і прыёмы стварэння іх слоўных партрэтаў служылі ўзорам для ўсходнеславянскіх пісьменнікаў — аўтараў «Казання пра Барыса і Глеба», Галіцка-Валынскага летапісу (артыкул пад 1288 г.) і інш.

Праз «Хроніку Іаана Малалы» чытач знаёміўся з міфамі пра Зеўса, Геракла, Тэзея і Арыядну, пра Арфея, Дэдала і Ікара, даведваўся аб трагічных гісторыях Эдыпа і Агамемнана, аб прыгодах Адысея. У Хроніцы чытаецца таксама і аповесць «Траянскія дзеі», крыніцай якой былі апавяданні ўдзельніка Траянскай вайны эліна Дыкціса.

## Літаратура 
* Карскі, Я. Беларусы / Яўхім Карскі; Укладанне і каментар С.Гараніна, Л.Ляўшун; Навуковы рэдактар А.Мальдзіс; Прадмова Я.Янушкевіча, К.Цвіркі. – Мн.: Беларускі кнігазбор, 2001. – 640 с., [8] с.: іл. – (Беларускі кнігазбор; Серыя II. Гісторыка-літаратурныя помнікі). – С. 620.
* 
* 

## Спасылкі 
* Іаан Малала на сайце «Праваслаўная энцыклапедыя» 
* Тэкст хронікі на Archive.org  

Катэгорыя:Літаратура Візантыі
Катэгорыя:Кнігі VI стагоддзя
Катэгорыя:Старажытнаруская літаратура XII стагоддзя
Катэгорыя:Хронікі
Катэгорыя:Гістарыяграфія
Феадосій Пячэрскі

**Феадосій Пячэрскі** (каля 1008, Васількоў пад Кіевам, цяпер Украіна — ) — старажытнарускі пісьменнік і царкоўны дзеяч; адзін з заснавальнікаў Кіева-Пячэрскай лаўры.

З 1057 года ігумен Кіева-Пячэрскага манастыра. Упершыню на Русі ўвёў статут супольнага жыцця манастыра. Аўтарства Феадосія Пячэрскага лічыцца ўстаноўленым для 11 пісьмовых помнікаў: 2 пасланні да князя Ізяслава Яраславіча, 8 «слоў» і «павучанняў» манахам і малітва. Прапаведаваў асновы хрысціянскай маралі. Творы Феадосія Пячэрскага вядомыя ў рускім і паўднёва-славянскім спісах, самыя старажытныя з іх адносяцца да XIII—XV ст. Звесткі пра Феадосія Пячэрскага ў «Жыціі… Феадосія» (1080-я) і ў «Аповесці мінулых гадоў».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Феадосій Пячэрскі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і іншыя. Том 16: Трыпалі — хвіліна. — Мн.: «Беларуская энцыклапедыя», 2003. — С. 341.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рускія праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Прападобныя Рускай Царквы
Катэгорыя:Святыя Украіны
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XI стагоддзя
Катэгорыя:Постаці Кіева-Пячэрскай лаўры
Катэгорыя:Постаці Русі
Мішэль Абама

**Мішэль ЛаВон Робінсан Абама** (, народжаная **Мішэль Ла Вон Робінсан**, нар. ) — амерыканскі адвакат, жонка 44-га прэзідэнта ЗША Барака Абамы, першая лэдзі ЗША.

## Біяграфія 
Мішэль Абама нарадзілася і вырасла ў паўднёвай частцы Чыкага. Пасля заканчэння сярэдняй школы атрымлівала адукацыю ў Прынстанскім універсітэце і Гарвардскай юрыдычнай школе, пасля чаго вярнулася ў Чыкага, дзе працавала ў юрыдычнай фірме «Сіднэй Осцін», затым у мэрыі Чыкага і ў медыцынскім цэнтры пры Чыкагскім універсітэце.

Брат Мішэль — Крэйг Робінсан, трэнер мужчынскай баскетбольнай каманды Універсітэта штата Арэгон.

З Баракам Абамам пазнаёмілася, калі ён стаў супрацоўнікам «Сіднэй Осцін». Нават пасля абрання Барака Абамы ў Сенат ЗША, іх сям’я вырашыла не пераязджаць у сталіцу ЗША Вашынгтон, і засталася жыць у паўднёвай частцы Чыкага.

У адрозненне ад свайго мужа, Барака Абамы, Мішэль з’яўляецца нашчадкам неграў-рабоў. Яе прапрапрапрабабулю ў 1850 годзе ўказаў у завяшчанні амерыканскі памешчык ў якасці маёмасці як «негрыцянскую дзяўчынку Мальвіну» коштам 475 долараў.

У амерыканскай прэсе Мішэль Абаму часта параўноўваюць з Жаклін Кенэдзі. Мішэль Абама — першая ў гісторыі першая лэдзі ЗША афраамерыканскага паходжання.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Прынстанскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Сяхновіцкі крухмальны завод

**Сяхно́віцкі крухмальны завод** — прадпрыемства, якое дзейнічала з 1903 па 1920-я гады ў вёсцы Сяхновічы Кобрынскага павета (цяпер Вялікія Сяхновічы ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі).

У 1908—1920 гадах меў паравы лакамабіль. У 1913 годзе працавала 12 рабочых, выраблена 25 тысяч пудоў крухмалу. Пры заводзе была сыраварня. Сыравіна пастаўлялася з маёнтка памешчыка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эканоміка Жабінкаўскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Жабінкаўскага раёна
Катэгорыя:Вялікія Сяхновічы
Катэгорыя:Колішнія прадпрыемствы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:З’явіліся ў 1903 годзе
Катэгорыя:1903 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1920-я гады
Анатоль Аляксеевіч Ткачонак

**Анатоль Аляксеевіч Ткачо́нак** (, вёска Селішча, , Віцебская вобласць — ) — беларускі графік і мастак-пейзажыст.

## Біяграфія 
У 1937—1940 гадах вучыўся ў Віцебскім мастацкім вучылішчы (вучань А. Мазалёва і В. Дзежыца). Працаваў мастаком на прадпрыемствах Віцебска, Мінска, Карэльскай АССР, Эстонскай ССР. Скончыў чатырохгадовыя рысавальныя курсы пры Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце. Член Беларускага саюза мастакоў з 1967 года.

## Творчасць 
Працаваў пераважна ў жанры пейзажа ў тэхнікай акварэлі, алею. З 1948 года ўдзельнічаў у мастацкіх выстаўках, прыняў непасрэдны ўдзел у 15 рэспубліканскіх выстаўках, у якіх паказаў гледачам каля 250 сваіх работ. Творы А. Ткачонка вызначаюцца шчырасцю, тонкім лірыка-паэтычным успрыманнем прыроды. Сярод работ: «Цёплы дзень» (1940), «Поле», «Майскі дзень», «У парку», «Дворык», «На беразе возера», «Вясковы эцюд» (усе 1948), «На таку» (1959), «Рэчанька» (1960), «Жнівень» (1964), «Поле восеньскае» (1965), «Летні матыў» (1966), «Хмары над іржышчам» (1967), «Першы снег» (1969), «Цішыня», «Заходняя Дзвіна ў Бешанковічах» (абодва 1970), «Прасторы Наваполацка» і «Старадаўнасць Полацка» (абодва 1972), «На пляцоўцы» (1973), «Акно» (1975), «Сенненскае возера» (1979), «Восеньскае» (1980), «Чэрвень», «Зямля восеньская. Забор’е» (абодва 1984), «Да восені. Букет» (1986), «Вятры перадасеннія» (1988) і іншыя. Аўтар партрэтаў партызанкі Пашы Васіленка, маці і іншых. 

Шэраг карцін мастака знаходзяцца ў Дзяржаўным мастацкім музеі БССР, Віцебскім краязнаўчым музеі, у іншых музеях рэспублікі. Творчасць А. А. Ткачонка цесна звязана з рэалістычнай традыцыяй пейзажнага жывапісу, мае глыбокія карані ў беларускім мастацтве. У 1973 годзе Саюз мастакоў БССР арганізаваў персанальную выстаўку мастака, дзе было прадстаўлена 130 работ.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Анатоль Аляксеевіч Ткачонак // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) [і нш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1991. — С. 415—416.

## Спасылкі 
* Ткачонак Анатоль Аляксеевіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць

Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты СССР
Катэгорыя:Графікі СССР
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка

**Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка** (нар. 23 сакавіка 1980) — сын Аляксандра Лукашэнкі. Займае пасаду старшыні цэнтральнага савета беларускага рэспубліканскага дзяржаўна-грамадскага аб’яднання «Прэзідэнцкі спартыўны клуб», таксама з’яўляецца членам НАК Беларусі.

## Біяграфія 
Скончыў факультэт міжнародных адносін Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Абараніў дыплом на тэму: «Выступ беларускіх спартсменаў на міжнароднай арэне». Служыў у адным з элітных пагранічных падраздзяленняў па барацьбе з кантрабандай і нелегальнай міграцыяй. Капітан запасу.

6 ліпеня 2006 года абраны членам Нацыянальнага алімпійскага камітэта Беларусі.

З 11 снежня 2006 года — член арганізацыйнага камітэта па падрыхтоўцы і забеспячэнні ўдзелу беларускіх спартсменаў у XXIX летніх Алімпійскіх гульнях і XIII Паралімпійскіх гульнях 2008 года ў Пекіне (Кітай).

Ганаровы консул Эфіопіі ў Беларусі.

Жонка — Ганна Лукашэнка. Паводле Беларускага расследавальніцкага цэнтра, у 2018 і 2020 гадах Ганна зарабіла ў «Гандлёвым доме БелАЗ» каля 100 тысяч долараў, а ўладальнікі кампаній-партнёраў гандлёвага дому—людзі набліжаныя да Дзмітрыя і Ганны Лукашэнак. Таксама Ганна Лукашэнка піша песні пад псеўданімам Ганна Сялук.

## Узнагароды 
* Юбілейны медаль «80 гадоў пагранічных войск»
* Медаль «За адзнаку ў ахове дзяржаўнай мяжы»
* Знакі «Выдатнік пагранічных войск» I і II ступені

## Міжнародныя санкцыі 
2 лютага 2011 года быў унесены ў Чорны спіс Еўрасаюза. У рашэнні Савета Еўрапейскага саюза ад 15 кастрычніка 2012 года Дзмітрый Лукашэнка пазначаны як *«бізнесмен з актыўным удзелам у фінансавых аперацыях з »*. Еўрапейскія санкцыі зняты 15 лютага 2016 года.

21 чэрвеня 2021 года як сын Аляксандра Лукашэнкі і бізнесмен, старшыня дзяржаўна-грамадскага аб’яднання «Прэзідэнцкі спартыўны клуб», зноў унесены ў Чорны спіс Еўрасаюза. Савет Еўрапейскага саюза адзначыў, што Дзмітрый Лукашэнка вядзе бізнес праз клуб і кантралюе шэраг кампаній, таксама ён быў на таемнай інаўгурацыі Аляксандра Лукашэнкі ў верасні 2020 года, такім чынам Дзмітрый Лукашэнка атрымлівае карысць ад рэжыму Лукашэнкі і падтрымлівае яго. 6 ліпеня да чэрвеньскага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя, 7 ліпеня — Швейцарыя.

2 снежня 2021 года Дзмітрый Лукашэнка і Прэзідэнцкі спартыўны клуб трапілі ў спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША, а таксама ў санкцыйны спіс Канады.

У 2022 годзе Дзмітрый Лукашэнка трапіў у чорны спіс Японіі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спартыўныя функцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС
Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША
Катэгорыя:Ганаровыя консулы
Катэгорыя:Сям’я Аляксандра Лукашэнкі
Дрызіна

**Дрызіна** — каляска, якая перасоўвацца механічна па рэйках і якая служыць для паездак работнікаў чыгуначнага транспарту з мэтай агляду чыгуначнага палатна і па іншых службовых патрэбах. У ранейшыя гады дрызіны, як правіла, не абсталёўваліся счэпкамі, былі прыстасаваныя толькі для буксіроўкі спецыяльна прыстасаваных прычэпаў. У цяперашні час усе дрызіны абсталёўваюцца счэпкамі і для перасылкі на вялікія адлегласці могуць ўключацца ў склад цягнікоў.

Назва сваё дрызіна атрымала па імя ляснічага Карла Дрэза, які ў 1817 вынайшаў самакат (двухколавы экіпаж) для ўласнага руху, прататып сучаснага веласіпеда.

## Дрызіны з мускульным прывадам 
Веладрызіна (чыгуначны веласіпед) «Класічная» дрызіна ў цяперашнім яе выглядзе ўведзена на чыгунцы ў 1839 годзе. Яна складаецца з лёгкай рамы на чатырох колах, якія маюць рэборды накшталт колаў чыгуначных вагонаў. У перадпакоі часткі дрызіны зафіксавана лаўка з падножкай, якая прадстаўляе месца для двух-трох чалавек. Ззаду змяшчаюцца рабочыя, з якіх двое прыводзяць дрызіны ў рух кручэннем дзяржальняў, а двое для змены. На дрызіне добрай канструкцыі пры яе вазе каля 650 кілаграмаў, прыводнай ў рух двума рабочымі, можа развіць на ўздыме ў 1:2000 дасягнута хуткасць ад 25 да 30 кіламетраў у гадзіну. Для магчымасці язды з вялікімі хуткасцямі (50 да 70 кіламетраў у гадзіну) былі ўведзеныя паравыя дрызіны.

Катэгорыя:Чыгуначны транспарт
Барбара Буш

**Барбара Буш** (,  — 17 красавіка 2018) — жонка 41-га прэзідэнта ЗША Джорджа Буша старэйшага, маці 43-га прэзідэнта Джорджа Буша малодшага і 43-а Губернатара Флорыды Джэба Буша.

## Біяграфія 
Нарадзілася 8 чэрвеня 1925 года ў шпіталі Booth Memorial ў прыгарадзе Нью-Ёрка Кўінз, дзяцінства правяла ў прыгарадзе Нью-Ёрка. Яе бацька стаў вядомым выдаўцом жаночых часопісаў у 60-х, маці Барбары загінула ў 1949 годзе ў аўтамабільнай катастрофе. Па лініі бацькі з’яўлялася далёкай сваячкай 14-га прэзідэнта Франкліна Пірса.

У апошні час Барбара Буш пражывала разам з мужам у Х’юстане, штат Тэхас. Узначальвала дабрачынны фонд свайго імя, займаецца развіццём адукацыі. У гонар Барбары Буш названа некалькі школ: 3 пачатковыя і дзве сярэднія ў Тэхасе, і адна пачатковая школа ў Арызоне. Таксама ў яе гонар названы бальніца і медыцынскі цэнтр у штаце Мэн і бібліятэка ў Тэхасе.

У пачатку сакавіка 2009 года Барбара Буш перанесла паспяховую аперацыю на сэрцы па пратэзаванні клапана аорты.

Памерла 17 красавіка 2018 года.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Белага дому
Паўвагон

**Паўвагон** — чыгуначны грузавы вагон адкрыты без даху з высокімі бартамі, прызначаны для перавозкі навалачных грузаў (руда, вугаль, флюс, лесаматэрыялы і г.д.), кантэйнераў іншых грузаў, што не патрабуюць абароны ад атмасферных ападкаў.

## Канструктыўныя асаблівасці 
Кузаў паўвагона не мае даху, што забяспечвае зручнасць пагрузкі і выгрузкі грузаў. Паўвагон можа мець разгрузныя люкі ў падлозе і адкідныя кантавыя сценкі або глухі кузаў.

## Тыпы паўвагонаў 
Паўвагоны бываюць:

* Люкавыя — з разгрузнымі люкамі ў падлозе і кантавымі адкрыўнымі ўнутр вагона дзвярамі (або без дзвярэй)
* Безлюкавыя — з кузавам без люка і дзвярэй (глухі кузаў), якія служаць для перавозкі толькі сыпкіх грузаў па замкнёных маршрутах з разгрузкай на вагонаапракідвальніках.

Катэгорыя:Грузавыя вагоны
Чыгунавоз

[thumb|300px|Вагон для перавозкі расплаўленага чыгуну ў [Бельгія|Бельгіі]]
**Чыгунавоз** — від грузавога вагона, распаўсюджаны па ўсім свеце. Прызначаны для перавозкі вадкага чыгуну як у складзе цягніка, так і на блізкіх адлегласцях (на тэрыторыі заводаў і прамысловых тэрыторый), да міксеру і даменнай печы. Часцей за ўсё чыгунавозы выкарыстоўваюцца як тэхналагічны транспарт на металургічных прадпрыемствах, радзей выкарыстоўваюцца для фарміравання чыгуначных саставаў. Максімальная ёмістасць чыгунавозаў, якія вырабляліся ў СССР, складала 100-140 т.

Чыгунавоз складаецца з каляскі і ўмацаванага на ёй каўша (цыліндрычнай, грушападобнай або канічнай формы), у якім перавозіцца вадкі (расплаўлены) чыгун. Знутры коўш выкладваецца вогнетрывалай цаглінай. Калі чыгунавоз даходзіць да месца прызначэння, то коўш перакульваецца з дапамогай лябёдкі (часам выкарыстоўваюцца новыя тэхналогіі).

Катэгорыя:Грузавыя вагоны
Катэгорыя:Металургія
Катэгорыя:Металургічнае машынабудаванне
Пётр Якаўлевіч Сяўрук

**Пётр Якаўлевіч Сяўрук** (, , Гродзенскі раён — , , Гродзенскі раён) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Паходзіў са шматдзетнай сям’і, якая ў часы Першай сусветнай вайны ў выніку бежанства апынулася ў расійскім Ліпецку. Тут пачаў вучобу. У 1921 годзе вярнуўся з бацькамі ў Скідзель. Актыўна ўключыўся ў работу Таварыства беларускай школы, Беларускай сялянска-работніцкай грамады. Арганізаваў публічную бібліятэку ў Скідзелі, да 1928 года быў старшынёй Гродзенскай акруговай управы ТБШ. Сябраваў з паэтам М. Васільком. У 1925—1928 гадах шмат разоў арыштоўваўся польскімі ўладамі і некалькі месяцаў правёў у гродзенскай турме.

Вясной 1929 года, бачачы, што левы беларускі рух канчаткова падпарадкаваўся дыктаванаму з усходу курсу, Пётр Сяўрук звярнуўся да лідараў беларускага пасольскага клуба «Змаганне» (з лідарам якога Ігнатам Дварчаніным перапісваўся) з лістом, у якім выказаў сваё бачанне тагачаснай сітуацыі. Ліст Пятра Сеўрука не быў надрукаваны. 4 кастрычніка 1929 года заўчасна памёр ад сухот.

## Творчасць 
Літаратурную творчасць пачаў, відаць, у 1923 годзе з апавядання «Тайна маны» (засталося ў рукапісе). Паводле сцверджання У. Калесніка, у сярэдзіне 1920-х г. друкаваў допісы, вершы, фельетоны ў віленскіх газетах пад псеўданімам Плебей, аднак гэтыя публікацыі дагэтуль не выяўленыя. Пасля смерці паэта засталіся сшыткі з рукапісамі, якія захоўвала яго малодшая сястра М. Мазалеўская. Частка з гэтых твораў была апублікавана ёй у 1986 годзе ў часопісе «Літаратура і мастацтва».

Паэзіі П. Сяўрука ўласцівыя тэмы свабоды творчага самавыяўлення («Маё»), традыцыйнага сялянскага наракання на цяжкую долю («Песня ратая-беларуса») і матывы хрысціянскай любові да людзей як галоўнага пачатку чалавечых узаемадачыненняў («Мне не страшна»). У абсягу пейзажнай лірыкі П. Сяўрук быў пад уплывам паэзіі М. Багдановіча («Агарнуліся родныя далі туманамі», «Адказ на пытанне Максіма Багдановіча»). Яго вершы надрукаваны ў часопісе «Полымя» (1986. № 10).

## Творы 
* Да «правадыроў» беларускага народу (эсэ) / 2 сакавіка 1929 г.

## Літаратура 
* *Калеснік У. А.* Час і песні. — Мн., 1962. — С. 62.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Людзі культуры Скідзельшчыны. Сяўрук Пётр Якаўлевіч // Інфармацыйна-бібліятэчны аддзел Гродзенскага культурна-інфармацыйнага цуэнтар 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Крадзеж

**Крадзеж** — таемнае прысвойванне чужой маёмасці, якое ўключае ў сябе замах на любую форму ўласнасці. Істотным з’яўляецца тое, што маёмасць выкрадальніку не належыць.

Крадзеж лічыцца тайным ў наступных выпадках:

* Калі аб здзяйсненні крадзяжу не было вядома ўласніку маёмасцi або трэцім асобам. Нават калі ўласнік сам не ведаў аб наяўнасці ў яго выкрадзенай маёмасці (напрыклад, таварныя лішкі, яшчэ не выяўленыя інвентарызацыяй).
* Калі крадзеж здзяйсняўся ў прысутнасці толькі тых асоб, ад якіх злачынец не чакаў процідзеяння (яго сваякі ці знаёмыя).
* Калі прысутныя пры здзяйсненні крадзяжу асобы не ўсведамлялі проціпраўнасць ўчыняюцца дзеянняў (напрыклад, крадзеж карціны з музея ў прысутнасці наведвальнікаў пад выглядам яе зняцця для рэстаўрацыі).

## Адказнасць у адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь 
Паводле арт. 205 УК Рэспублікі Беларусь крадзеж караецца грамадскімі працамі альбо штрафам, альбо выпраўчымі працамі на тэрмін да двух год, альбо арыштам на тэрмін да шасці месяцаў, альбо абмежаваннем свабоды на тэрмін да трох год, альбо пазбаўленнем свабоды на гэткі ж тэрмін.
Барыс Дзмітрыевіч Даўгатовіч

**Барыс Дзмітрыевіч Даўгатовіч** () — беларускі гісторык і літаратар; кандыдат гістарычных навук, палкоўнік у адстаўцы.

## Біяграфія 
Скончыў Тбіліскае ваеннае вучылішча, з 1956 г. служыў на розных афіцэрскіх пасадах у Беларускай ваеннай акрузе. Жыве і працуе ў Мінску, у 2009 г. — старэйшы выкладчык ваеннай кафедры БНТУ. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі і Беларускага саюза журналістаў.

Займаўся ваенна-гістарычнай тэматыкай, асабліва ў дачыненні да тэрыторыі Беларусі. Аўтар больш за 20 манаграфій (асабіста і ў суаўтарстве) па тэматыцы Вялікай Айчыннай вайны; каля 100 часопісных артыкулаў, шмат газетных публікацый.

Памёр 5 мая 2025 года.

## Публікацыі 
* «В одном строю — к единой цели» (Мінск, 1985);
* «Беларусь в годы Великой Отечественной войны» (Мінск, 1994);
* «Твоя сыновья, Беларусь» (Мінск, 2000);
* «Адмиралы земли белорусской» (Мінск, 2004);
* «От парада надежды к Параду Победы» (Мінск, 2005);
* «Кавалеры ордена Славы» (Мінск, 2006);
* «Почётные граждане белорусских городов: биограф. справочник» (Мінск, 2008)
* На вершине славы: очевидное — невероятное: люди, события, факты / Б. Д. Долготович, Ю. В. Солонович. — Мн.: Колорград, 2019. — 254 с. — ISBN 978-985-596-453-8 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Біяграфічная даведка ў газеце «Вячэрні Мінск» (http://vminsk.by/news/26/56894/).
* 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі