Тэмпература

**Тэмпература** — мера цеплыні або халоднасці аб’екта. У больш строгім фізічным азначэнні гэта скалярная фізічная велічыня, што характарызуе сярэднюю кінетычную энергію часціц макраскапічнай сістэмы, якая знаходзіцца ў стане тэрмадынамічнай раўнавагі.

Вызначае напрамак цеплавога патоку, бо цяпло заўсёды перамяшчаецца ад матэрыі з большай тэмпературай да матэрыі з меншай тэмпературай.

## Адзінкі вымярэння 
У навуцы для вымярэння тэмпературы прынята выкарыстоўваць шкалу Цэльсія (адзінка — градус Цэльсія, скарачэнне — °C) або шкалу Кельвіна (кельвін, K). У сістэме СІ асноўная адзінка тэмпературы — кельвін.

Шкала Цэльсія пабудавана такім чынам, што тэмпература плаўлення вады на ўзроўні мора роўная 0 °C, а тэмпература кіпення — 100 °C.

Шкала Кельвіна мае такі ж самы «памер» кельвіна, як і градус у шкале Цэльсія, але за нуль прынята мінімальная магчымая тэмпература, роўная 0 K = −273.15 °C. Гэтая тэмпература таксама завецца абсалютным нулём. Для пераводу паміж градусамі Цэльсія і кельвінамі выкарыстоўваецца наступная формула:

: K = {^{\circ}\mathrm{C}} + 273.15.

У Злучаных Штатах Амерыкі тэмпературу часта вымяраюць у градусах Фарэнгейта. На гэтай шкале вада замярзае пры 32 °F і кіпіць пры 212 °F. Шкала Фарэнгейта звязана са шкалой Цэльсія наступнай формулай:

: {^{\circ}\mathrm{C}} = \frac{5}{9} ({^{\circ}\mathrm{F}} - 32); \, {^{\circ}\mathrm{F}} = \frac{9}{5} ({^{\circ}\mathrm{C}}) + 32.

### Параўнанне тэмпературных шкал 
¹
Звычайная сярэдняя тэмпература чалавечага цела — 36.6&nbsp;°C ±0.7&nbsp;°C, ці 98.2&nbsp;°F ±1.3&nbsp;°F. Значэнне 98,6&nbsp;°F, якое звычайна прыводзіцца — гэта дакладнае пераўтварэнне ў шкалу Фарэнгейта прынятага ў Германіі ў XIX стагоддзі значэння 37&nbsp;°C. Аднак гэта значэнне не ўваходзіць у дыяпазон звычайнай сярэдняй тэмпературы цела чалавека, бо тэмпература розных частак цела розная.

Некаторыя значэнні ў гэтай табліцы былі акруглены.

## Эмпірычная, абсалютная і тэрмадынамічная тэмпературы 
Тэмпература не можа быць вымераная непасрэдна. Аб змене тэмпературы судзяць па змене іншых фізічных уласцівасцяў цел (аб’ёму, ціску, электрычнага супраціву, ЭРС, інтэнсіўнасці выпраменьвання і інш.), Адназначна з ёй звязаных (так званых тэрмаметрычных уласцівасцяў). Колькасна ж тэмпература вызначаецца ўказаннем спосабу яе вымярэння з дапамогай таго ці іншага тэрмометра. Такое вызначэнне яшчэ не фіксуе ні пачатак адліку, ні адзінку вымярэння тэмпературы, таму любы метад вымярэння тэмпературы звязаны з выбарам тэмпературнай шкалы. Эмпірычная тэмпература — гэта тэмпература, вымераная ў абранай тэмпературнай шкале. 

Якія даюцца фенаменалагічнай тэрмадынамікі вызначэння тэрмадынамічнай тэмпературы не залежаць ад выбару термометріческого ўласцівасці, выкарыстанага для яе вымярэння; адзінку вымярэння тэмпературы задаюць з дапамогай адной з тэрмадынамічных тэмпературных шкал. 

У тэрмадынаміцы ў якасці аксіёмы прымаецца заснаванае на вопыце палажэнне аб тым, што раўнаважкая тэрмадынамічная тэмпература ёсць велічыня, для ўсіх сістэм абмежаваная з аднаго боку, прычым тэмпература, адпаведная гэтай мяжы, аднолькавая для ўсіх тэрмадынамічных сістэм і, такім чынам, можа быць выкарыстана ў якасці натуральнай рэпернай точкі шкалы тэмператур. Калі гэтай рэпернай кропцы прысвоіць роўнае нулю значэнне тэмпературы, то тэмпературы ў шкале, якая базуецца на дадзеным Рэперы, заўсёды будуць мець адзін і той жа знак. Прыпісваючы другі рэперныя кропцы станоўчае значэнне тэмпературы, атрымліваюць абсалютную тэмпературную шкалу з станоўчымі тэмпературамі; тэмпературу адлічваецца ад абсалютнага нуля, называюць абсалютнай тэмпературай. Адпаведна Тэрмадынамічныя тэмпературу, адлічваецца ад абсалютнага нуля, называюць абсалютнай тэрмадынамічнай тэмпературай (гл. Шкала тэмператур Кельвіна). Прыкладам эмпірычнай тэмпературнай шкалы з адлікам тэмпературы ад абсалютнага нуля служыць міжнародная практычная тэмпературная шкала.

## Характарыстыка фазавых пераходаў 
Для апісання пунктаў фазавых пераходаў розных рэчываў выкарыстоўваюць наступныя значэнні тэмпературы:
* Тэмпература плаўлення
* Тэмпература кіпення
* Тэмпература адпалу
* Тэмпература спякання
* Тэмпература сінтэзу
* Тэмпература паветраных мас
* Тэмпература глебы
* Гомалагічная тэмпература
* Патройны пункт
* Тэмпература Дэая (Характарыстычная тэмпература)
* Тэмпература Кюры

## Гл. таксама 
* Абсалютная шкала тэмператур
* Адмоўная абсалютная тэмпература
* Каляровая тэмпература
* Яркасная тэмпература
* Антэнная тэмпература
* Цеплавая помпа
* Віртуальная тэмпература
* Тэмпература паветра
* Тэмпература цела
* Тэрмометр
* Гіпалімніон

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы