open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Віктар Сяргеевіч Івашка

**Віктар Сяргеевіч Іва́шка** (нар. , в. Краснае, Маладзечанскі раён, Мінская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне парашковай металургіі і кампазіцыйных матэрыялаў, тэхналогіі машынабудавання. Доктар тэхнічных навук (1991), прафесар (2000). Член Беларускай інжынернай акадэміі (1995), Міжнароднай інжынернай акадэміі (2002).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі (спецыяльнасць «Механізацыя сельскай гаспадаркі», 1973), Беларускі політэхнічны інстытут (аспірантура, 1978).
    
Працаваў у Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 2008, прафесар кафедры «Тэхнічная эксплуатацыя аўтамабіляў», у 2014—2019 — загадчык кафедры).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы: рамонт машын; аднаўленне дэталяў.

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (2000).

## Бібліяграфія 
* Теоретические и технологические основы формирования защитных слоев повышенной износостойкости методами напыления и обработки концентрированными потоками энергии : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.16.06 / Ивашко Виктор Сергеевич. — Минск, 1990.
* Упрочнение рабочих поверхностей деталей машин самофлюсующимися твердыми сплавами повышенной грануляции : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 05.02.08 / Ивашко Виктор Сергеевич. — Минск, 1979.
* Электротермическая технология нанесения защитных покрытий / В. С. Ивашко, И. Л. Куприянов, А. И. Шевцов. — Мн.: Навука і тэхніка, 1996. — 375 с., ил., табл. — ISBN 5-343-01583-2.
* *Ивашко В. С., Круглый П. Е., Немов И. А.* Повышение надёжности технических систем методом резервирования // Часопіс «Изобретатель». № 4 (196) 2016. — С. 35—38.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Ивашко Виктор Сергеевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 703.
* Ивашко Виктор Сергеевич // Минская область : энциклопедия : [в 2 т.]. — Минск, 2007. — Т. 2. — С. 119.
* Ивашко Виктор Сергеевич // На очередном рубеже : БГАТУ в биографиях работников и выпускников : в 2 кн. — Минск, 2009. — Кн. 2. — С. 127.

## Спасылкі 
* Ивашко, Виктор Сергеевич (доктор технических наук; род. 1947) // Электронны каталог РНТБ
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента

Катэгорыя:Парашковая металургія
Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Яры Пуйканен

**Я́ры Пу́йканен** (; нар. , Лахты, Фінляндыя) — фінскі скакун з трампліна, алімпійскі чэмпіён 1988 года ў камандзе, двухразовы бронзавы прызёр Алімпійскіх Гульняў (1980 — у 8 скачках са звычайнага трампліна), 4-разовы чэмпіён свету (1989 — у скачках з вялікага трампліна, 1984, 1985 і 1989 — у камандзе).

Завяршыў кар’еру ў 1991 годзе.

Катэгорыя:Скакуны на лыжах з трампліна Фінляндыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Фінляндыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па скачках з трампліна
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1980 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1984 года
Катэгорыя:Скакуны з трампліна на зімовых Алімпійскіх гульнях 1980 года
Катэгорыя:Скакуны з трампліна на зімовых Алімпійскіх гульнях 1984 года
Катэгорыя:Скакуны з трампліна на зімовых Алімпійскіх гульнях 1988 года
Анатоль Хрыстафоравіч Ляфараў

**Анатоль Хрыстафоравіч Ляфараў** (, Білагірск, Украіна — ) — беларускі спецыяліст у галіне аўтамабіле- і трактарабудавання. Доктар тэхнічных навук (1976), прафесар (1977).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі політэхнічны інстытут (1941).
    
Працаваў на Горкаўскім аўтамабільным заводзе (1941—1945, вядучы канструктар), Мінскім аўтамабільным заводзе (з 1948, з 1951 — намеснік галоўнага канструктара), Беларускім політэхнічным інстытуце (1963—1981, аўтатрактарны факультэт, кафедра «Трактары», прафесар, у 1964—1974 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: праблема павышэння праходнасці колавых машын.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны машынабудаўнік Беларускай ССР» (1980).

## Бібліяграфія 
* *Горбачевский В. А., Лефанов А. Х., Тамарин Я. Н.* Лесовозный автомобиль МАЗ-501 // Министерство лесной промышленности СССР, Центральное бюро технической информации — Москва; Ленинград: Гослесбумиздат , 1956 .- 125, [2] с. .- ил., табл.
* Исследование тяговых свойств автомобилей и колесных тракторов 4x4 в зависимости от схемы силового привода : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.05.03 / Лефаров Анатолий Христофорович. — Москва, 1974.
* Блокирующиеся дифференциалы и проходимость автомобилей : автореферат диссертации … кандидата технических наук / А. Х. Лефаров. — Минск, 1961.
* *Лефанов А. Х., Высоцкий М. С., Ванцевич В. В., Кабанов В. И.* Энергонагруженность и надежность дифференциальных механизмов транспортно-тяговых машин — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — 239, [1] с.

## Літаратура 
* Ляфараў Анатоль Хрыстафоравіч // Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : [у 5 т.]. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 383.
* 
* Лефаров Анатолий Христофорович // Белорусская ССР : краткая энциклопедия : [в 5 т.]. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 369.
* Лефаров Анатолий Христофорович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 470.
* Автотракторный факультет, 1951―2011 : БПИ — БГПА — БНТУ. — Минск, 2011.

## Спасылкі 
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента
 

Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Сітнікаў

**Сітнікаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Сцяпанавіч Сітнікаў (нар. 1914) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканомікі прамысловасці.
* Аляксей Паўлавіч Сітнікаў (1836—1875) — расійскі і беларускі інжынер-архітэктар
Алег Сцяпанавіч Сітнікаў

**Алег Сцяпанавіч Сітнікаў** (, Новаархангельск, Елісаветградскі павет, Херсонская губерня, Расійская імперыя — ?) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканомікі прамысловасці. Доктар эканамічных навук (1965), прафесар (1969).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 сакавіка 1914 года ў Новаархангельску Елісаветградскага павета Херсонскай губерні Расійскай імперыі (цяпер — Кіраваградская вобласць Украіны).

Скончыў Горкаўскі індустрыяльны інстытут (1939).
    
Працаваў у Горкаўскім аўтамабільным заводзе (1934—1950), Мінскім аўтамабільным заводзе (1950—1954, намеснік дырэктара), Мінскам абласном упраўленні мясцовай і паліўнай прамысловасці (1954—1956, начальнік упраўлення), Мінскім гарадскім выканаўчым камітэце (1956—1958, намеснік старшыні), АН БССР (1958—1970; Інстытут машыназнаўства — загадчык лабараторыі, намеснік дырэктара, Інстытут эканомікі — намеснік дырэктара, загадчык сектара), Беларускім політэхнічным інстытуце (у 1970—1979 — загадчык кафедры «Эканоміка і арганізацыя аўтатрактарнай вытворчасці і аўтамабільнага транспарту»).

Навуковыя інтарэсы: праблемы эфектыўнасці тэхнічнага прагрэсу і капітальных укладанняў у асноўныя фонды.

## Бібліяграфія 
* Экономические проблемы комплексной механизации и автоматизации в машиностроении : автореферат диссертации … доктора экономических наук / Ситников О. С. — Киев, 1963.
       

## Літаратура 
* Сітнікаў Алег Сцяпанавіч // Беларуская савецкая энцыклапедыя : [у 12 т.]. — Мінск, 1973. — Т. 9. — С. 538.

Катэгорыя:Выпускнікі Ніжагародскага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта
Ральф Брынстэр

**Ральф Лоўрэнс Брынстэр** (; нар. , Мантклер, Нью-Джэрсі) — амерыканскі ветэрынар і генетык. Прафесар рэпрадуктыўнай фізіялогіі ва Універсітэце Пенсільваніі ў Філадэльфіі.

## Біяграфія 
Брынстэр атрымаў ступень бакалаўра ў Школе сельскай гаспадаркі Ратгерскага ўніверсітэта, штат Нью-Джэрсі, у 1953 годзе і ступень доктара медыцыны ў 1960 годзе (прафесійная ступень доктара ветэрынарнай медыцыны). У якасці дактаранта ён працаваў у лабараторыі Джэксана ў Бар-Харбар, штат Мэн, і ў марской біялагічнай лабараторыі ў Вудс-Хол, штат Масачусетс. З 1960 года ён прыняў на сябе выкладчыцкія абавязкі на кафедры фізіялогіі (медыцына чалавека) ва Універсітэце Пенсільваніі. Атрымаў званне прафесара (дапаможны прафесар у 1965 годзе, асацыяваны прафесар у 1966 годзе, поўны прафесар у 1970 годзе) ветэрынарыі ў Пенсільванскім універсітэце.

Катэгорыя:Генетыкі ЗША
Катэгорыя:Дактары медыцыны
Нахум Зоненберг

**Нахум Зоненберг** (; нар. , Вецлар, Германія) — ізраільска-канадскі мікрабіёлаг і біяхімік, спецыяліст па кантролі сінтэзу бялкоў. Прафесар Універсітэта Мак-Гіла, член Каралеўскага таварыства Канады (1992) і Лонданскага каралеўскага таварыства (2006), замежны член Нацыянальных Акадэміі навук і Медыцынскай акадэміі ЗША (абедзвюх з 2015). Лаўрэат прэміі Вольфа па медыцыне (2014) і іншых прэстыжных узнагарод.

## Біяграфія 
У 1976 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі па біяхіміі ў Інстытуце Вейцмана. З’яўляўся постдокам у Аарона Шаткіна ў Roche Institute of Molecular Biology. У 1979 годзе пераехаў у Манрэаль, дзе стаў спачатку асістэнт-прафесарам, а пасля прафесарам кафедры біяхіміі Універсітэта Мак-Гіла, цяпер імянны: James McGill Professor у 2002—2016 гадах і з 2017 года Gilman Cheney Professor. У 1985—1986 гадах запрошаны прафесар у лабараторыі Нобелеўскага лаўрэата Дэвіда Балтымара ў Whitehead Institute. Даследчык Медыцынскага інстытута Говарда Х’юза, з 1997 па 2011 гады яго International Research Scholar. Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (2006), фэла Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі (2012), асацыіраваны член EMBO (2013).

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Дыяментавага юбілею каралевы Лізаветы II
Катэгорыя:Біяхімікі Ізраіля
Катэгорыя:Біяхімікі Канады
Катэгорыя:Мікрабіёлагі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў акрузе Гісен
Тэль-Авіўскі ўніверсітэт

**Тэль-Авіўскі ўніверсітэт** () — адзін з найбуйнейшых універсітэтаў Ізраіля, размешчаны ў раёне Рамат-Авіў горада Тэль-Авіва. Універсітэт заснаваны ў 1956 годзе і налічвае дзевяць факультэтаў. У ім навучаюцца больш за 25 000 студэнтаў.

## Гісторыя 
Папярэднікамі ўніверсітэта былі шматлікія невялікія вышэйшыя школы і інстытуты, якія існавалі ў Тэль-Авіве яшчэ да ўтварэння дзяржавы Ізраіль. Асабліва варта адзначыць заснаваную ў 1935 годзе «Вышэйшую школу юрыспрудэнцыі і эканомікі», ля вытокаў якой былі Палтыель Дыкштэйн, Шмуэль Эйзенштат, Макс Лазерсан і Беньямін Зіў.

## Факультэты 
Універсітэт складаецца з 9 факультэтаў, якія дзеляцца на больш за 100 інстытутаў, школ і дадатковых акадэмічных падраздзяленняў.

* Факультэт мастацтва імя Каца
* Факультэт інжынерных навук імя Флейшмана
* Факультэт дакладных навук імя Саклера
* Факультэт гуманітарных навук імя Энціна
* Юрыдычны факультэт імя Бухмана
* Біялагічны факультэт імя Вайза
* Факультэт менеджменту імя Рэканаці
* Медыцынскі факультэт імя Саклера
* Факультэт сацыяльных навук імя Гершона Гордана

Катэгорыя:Універсітэты Ізраіля
Катэгорыя:Тэль-Авіў
Карл Шнабль

**Карл Шнабль** (; нар. , Ахаміц, камуна Хоэнтурн, Аўстрыя) — аўстрыйскі скакун на лыжах з трампліна, Алімпійскі чэмпіён (1976), бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў (1976). Бронзавы прызёр чэмпіянату свету па палётах на лыжах (1975). Прызёр Турнэ 4-х трамплінаў (бронзавы — 1975, сярэбраны — 1976).

Скончыў медыцынскі інстытут у Інсбруку. З 1994 года кіраўнік інстытута спартыўнай медыцыны ў Карынтыі. У 2019 годзе выйшаў на пенсію.

Катэгорыя:Скакуны на лыжах з трампліна Аўстрыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Аўстрыі
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1976 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1976 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па скачках з трампліна
Катэгорыя:Скакуны з трампліна на зімовых Алімпійскіх гульнях 1976 года
Катэгорыя:Пераможцы Хольменколена
Гэры Раўкан

**Гэры Раўкан** (; ) — амерыканскі вучоны. Працы ў асноўным прысвечаны малекулярнай біялогіі і генетыцы. Член Нацыянальнай акадэміі навук (2008) і Медыцынскай акадэміі (2009) ЗША, а таксама Амерыканскага філасофскага таварыства (2019). Лаўрэат шматлікіх прэстыжных прэмій.

У 1973 годзе атрымаў ступень бакалаўра ў Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі, у 1982 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі ў Гарвардскім універсітэце. Атрымаў вядомасць як даследчык мікраРНК. Многія даследаванні праводзіў разам з Віктарам Эмбрасам. Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (2009).

## Узнагароды 
* 2004 — Прэмія Розэнстыла
* 2008 — Міжнародная прэмія Гайрднера
* 2008 — Медаль Бенджаміна Франкліна
* 2008 — Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
* 2008 — Warren Triennial Prize, Massachusetts General Hospital
* 2009 — Прэмія Дыксана
* 2009 — Прэмія Луізы Грос Харвіц
* 2009 — Прэмія Мэсры
* 2011 — Прэмія Дэна Дэвіда
* 2024 — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Герантолагі
Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Катэгорыя:Генетыкі ЗША
Хановер (Нью-Гэмпшыр)

**Хановер** () — горад, размешчаны ўздоўж ракі Канектыкут у акрузе Грэфтан, штат Нью-Гэмпшыр. У 2007 годзе CNN і часопіс Money выбралі Хановер як другое найлепшае месца для жыцця ў ЗША. Менавіта тут знаходзіцца знакаміты Дартмуцкі каледж. Акрамя таго, Хановер з’яўляецца адным з тых нямногіх гарадоў, праз сам цэнтр якіх праходзіць Апалацкая сцяжына.

Катэгорыя:Гарады Нью-Гэмпшыра
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1761 годзе
Ёўка Цёрмянен

**Ёўка Цёрмянен** (; , Рованіемі — , там жа) — фінскі скакун з трампліна, які выступаў у 1970-х — пачатку 1980-х гадоў.

Яго самым прыкметным дасягненнем стала перамога на Зімовых алімпійскіх гульнях у 1980 годзе ў Лейк-Плэсідзе, дзе ён выйграў залаты медаль у скачках з вялікага трампліна.

Катэгорыя:Скакуны на лыжах з трампліна Фінляндыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Фінляндыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па скачках з трампліна
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1980 года
Катэгорыя:Скакуны з трампліна на зімовых Алімпійскіх гульнях 1980 года
Ліперы

**Ліперы** (, ) — абшчына на ўсходзе Фінляндыі, у правінцыі Паўночная Карэлія. Насельніцтва абшчыны —  чалавекі (на 31 студзеня 2011 года); плошча — 1 161,22 км². Шчыльнасць насельніцтва — 16,86 чал./км². Афіцыйная мова — фінская. 29 ліпеня 2010 года ў абшчыне была зафіксаваная самая высокая тэмпература ў Фінляндыі: 37,2 °C.

Катэгорыя:Абшчыны Фінляндыі
Энтані Джэймс Поўсан

**Энтані Джэймс Поўсан**, вядомы таксама як **Тоні Поўсан** (; , Мейдстан, графства Кент, Англія — , Таронта, Антарыа, Канада) — канадскі малекулярны біёлаг брытанскага паходжання.

Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1994), Канадскага каралеўскага таварыства, Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (2004) і Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук. Лаўрэат найпрэстыжнейшых узнагарод.

Вядомы рэвалюцыйнымі працамі ў галіне ўнутрыклетачнай перадачы сігналу, малекулярных механізмаў адказу клетак на вонкавыя сігналы і міжклеткавага ўзаемадзеяння. Поўсан ідэнтыфікаваў бялковы дамен SH2 (ад ), які валодае здольнасцю звязваць рэшткі фасфараляванага тыразіну (фасфараляванне рэшткаў тыразіну ў бялках з’яўляецца распаўсюджаным спосабам перадачы сігналу ўнутры клеткі). Пасля выяўлення SH2 мноства копій гэтага некаталітычнага дамена былі выяўлены ў розных бялках, якія ўдзельнічаюць у перадачы сігналу.

Катэгорыя:Выпускнікі Лонданскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Кембрыджскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Катэгорыя:Біяхімікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Біяхімікі Канады
Катэгорыя:Кавалеры Пашаны
Паўднёвая Карэлія

**Паўднёвая Карэлія** (**Этэля-Кар’яла**, , ) — вобласць Фінляндыі. Складаецца з 9 абшчын. Частка гістарычнай правінцыі Карэлія. Мяжуе з Расіяй. Да 2009 года вобласць уваходзіла ў склад ляні Паўднёвая Фінляндыя. З 2009 года ляні былі скасаваны, аднак было створана Агенцтва рэгіянальнага ўпраўлення. Паўднёвая Карэлія знаходзіцца ў падпарадкаванні рэгіянальнага ўпраўлення Паўднёвай Фінляндыі.

Катэгорыя:Правінцыі Фінляндыі
Марыус Лінвік

**Марыус Лінвік** (; нар. , Фрогнер, Акерсхус) — нарвежскі скакун з трампліна, шматразовы пераможца этапаў Кубка свету, двухразовы чэмпіён свету сярод юніёраў (2018), алімпійскі чэмпіён (2022), чэмпіён свету па палётах на лыжах з трампліна (2022).

## Спартыўная кар’ера 
5 снежня 2015 года дэбютаваў на этапе Кубка свету.

На зімовых юнацкіх Алімпійскіх гульнях 2016 года ў Лілехамеры Лінвік выйграў сярэбраны медаль у асабістых спаборніцтвах. З камандай Нарвегіяй ён фінішаваў шостым. У змешаным камандным турніры ён таксама заваяваў сярэбраную ўзнагароду.

Сезон 2019/20 Марыус пачаў з паспяховага выступу на трампліне ў Клінгентале, дзе ён упершыню падняўся на подыум індывідуальных спаборніцтваў. Праз некалькі тыдняў падчас Турніру чатырох трамплінаў, на этапе ў Гарміш-Партэнкірхене ён атрымаў першую для сябе перамогу на этапах Кубка свету. 4 студзеня перамог на трампліне ў Інсбруку.

Катэгорыя:Скакуны на лыжах з трампліна Нарвегіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Нарвегіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па скачках з трампліна
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2002 года
Катэгорыя:Скакуны з трампліна на зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 года
Філіпа Марак

**Філіпа Марак** (; нар. , Юэл, Англія) — брытана-амерыканскі біяхімік і імунолаг, даследчыца T-лімфацытаў. Доктар філасофіі (1970). Заслужаны прафесар University of Colorado Denver і National Jewish Health, у якой загадвае кафедрай біямедыцынскіх даследаванняў, раней таксама даследчык Медыцынскага інстытута Говарда Х’юза (1986—2017). Член Нацыянальнай Акадэміі навук (1989) і Медыцынскай акадэміі (2008) ЗША, Лонданскага каралеўскага таварыства (1997) і АМН Вялікабрытаніі (2002). Лаўрэат прэміі Вольфа па медыцыне (2015) і Луізы Грос-Хорвіц (1994). Па сваім імпакт-фактары з’яўляецца трэцім па ўплыве амерыканскім даследчыкам, першай сярод жанчын, Clarivate Citation Laureate (2019). Працуе сумесна з мужам Джонам Каплерам, яны пазнаёміліся ў пачатку 1970-х.

Скончыла па біяхіміі Кембрыджскі ўніверсітэт (1967) са ступенямі бакалаўра і магістра, там жа ў 1970 годзе атрымала ступень доктара філасофіі па біялагічных навуках.

Катэгорыя:Выпускнікі Кембрыджскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Імунолагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Імунолагі ЗША
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Члены Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі
Катэгорыя:Жанчыны-вучоныя
Паўночная Карэлія

**Паўночная Карэлія**, або **Пох’ёйс-Кар’яла** (; ) — вобласць Фінляндыі, размешчаная на ўсходзе краіны, частка гістарычнай правінцыі Карэлія. Мае агульную мяжу з Расіяй працягласцю 296 км. Цэнтр вобласці — Ёэнсу. Іншыя значныя гарады — Кітээ, Ліекса, Оўтакумпу. У Паўночнай Карэліі налічваецца 2200 азёр. Самае вялікае возера гэтай багатай вадаёмамі правінцыі — Піелінен (плошча — 868 км²). Найвышэйшы пункт — сопка Колі ў Ліексе вышынёй 347 метраў над узроўнем мора.

Паўночная Карэлія мяжуе з абласцямі Кайнуу на поўначы, Паўночнае Сава і Паўднёвае Сава на захадзе, Паўднёвая Карэлія на поўдні і з Рэспублікай Карэлія Расійскай Федэрацыі на ўсходзе. У Паўночнай Карэліі ў Іламантсі размешчана самы ўсходні мацерыковы пункт на мяжы Еўрапейскага Саюза.

Катэгорыя:Правінцыі Фінляндыі
Мейдстан

**Мейдстан** () — горад у Вялікабрытаніі, адміністрацыйны, прамысловы і гандлёвы цэнтр графства Кент і аднайменнага раёна. Насельніцтва — 113 тыс. чалавек (2001 год). Размешчаны на рацэ Медуэй. Знаходзіцца паміж Лонданам і Дуўрам.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Энтані Джэймс Поўсан, малекулярны біёлаг

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Англіі
Катэгорыя:Кент
Карэта

**Карэта** — чатырохколы закрыты конны экіпаж на рысорах. На Беларусі была пашырана ў XVII — пачатку XX стагоддзяў (у дакументах эпізадычна ўпамінаецца з XVI стагоддзя). Спачатку бытавала пры дварах магнатаў. Мела раскошны і мудрагелісты аформлены паўзакрыты кузаў, падвешаны над колавай асновай на раменных пасах, завешаны з бакоў парцьерамі. У канцы XVIII стагоддзя ўдасканалена, стала больш зграбнай і лёгкай на хаду. Кузаў закрыты, больш просты і кампактны, з дзверцамі і зашклёнымі акенцамі на жалезных рысорах, знутры абабіты скурай і тканінамі; пляцоўка для вазніцы (козлы) адчлянялася ад кузава і ўзвышалася над пярэднім ходам. У дэкоры карэт адлюстроўваліся агульнаеўрапейскія мастацкія стылі — барока, класіцызм, ампір. Карэты фарбавалі ў цёмны, радзей папялісты, жоўты, белы колер, пакрывалі лакам, распісвалі, аздаблялі разьбой. Знешні выгляд у многім адлюстроўваў сацыяльнае і маёмаснае становішча іх уладальніка. Карэту везлі 2 — 6 коней, запрэжаных папарна цугам.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Колавыя транспартныя сродкі
Грот (архітэктура)

**Грот** ( ад ) — тып паркавага збудавання (часам у выглядзе павільёна), муроўка і апрацоўка
якога (ракавінкі, туф, камень) імітуюць натуральную пячору. Пашыраны ў еўрапейскім садова-паркавым мастацтве XVI—XVIII стст., на Беларусі — з XVIII ст.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Садова-паркавае мастацтва
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Карл Рональд Кан

**Карл Рональд Кан** (; нар. ) — амерыканскі ўрач і навуковец, найбольш вядомы сваёй працай з рэцэптарамі інсуліну і рэзістэнтнасцю да інсуліну пры дыябеце і атлусценні. Галоўны акадэмічны супрацоўнік дыябетычнага цэнтра Джосліна, прафесар медыцыны Мэры К. Якока ў Гарвардскай медыцынскай школе і член Нацыянальнай акадэміі навук з 1999 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Луісвіле, штат Кентукі. Атрымаў ступень бакалаўра і медыцынскую ступень ва ўніверсітэце Луісвіла ў 1964 і 1968 гадах. Зацікавіўся даследаваннем дыябету, служачы на некалькіх пасадах у Нацыянальным інстытуце здароўя (NIH) з 1970 па 1981 гады. Пераехаў у Бостан у 1981 годзе, калі ён быў прызначаны дацэнтам медыцыны Гарвардскай медыцынскай школы і навуковым дырэктарам Цэнтра дыябету Джосліна. У 1984 годзе ён атрымаў званне прафесара медыцыны і ў 1986 годзе быў прызначаны прафесарам медыцыны Мэры К. Якока ў Гарвардскай медыцынскай школе.

Катэгорыя:Медыкі ЗША
Віктар Эмбрас

**Віктар Эмбрас** (; ) — амерыканскі навуковец з беларускімі каранямі, сам лічыць карані польскімі. Працы ў галіне малекулярнай біялогіі і генетыкі. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 2024 годзе.

Бацька — Лангін Амброс, родам з Доргішак на Ашмяншчыне, падчас 2-й сусветнай вайны сагнаны на прымусовыя працы ў Германію. Па вызваленні стаў перакладчыкам у амерыканскай арміі і ў 1946 годзе эміграваў у ЗША. У ЗША Лангін ажаніўся і асеў на ферме ў Вермонце. Віктар з сямю братамі і сёстрамі рос на бацькоўскай ферме.

У 1975 годзе атрымаў ступень бакалаўра па біялогіі, у 1979 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі (PhD) ў галіне біялогіі на Масачусецкім тэхналагічным інстытуце. У 1984—1992 гадах працаваў у Гарвардскім універсітэце, у 1992—2007 гадах — у Дортмуцкім каледжы. Вядомы як даследчык мікраРНК. Многія даследаванні праводзіў разам з Гэры Раўканам. Станам на 2026 год працуе ў Медыцынскай школе Масачусецкага ўніверсітэта ў Ворчэстары.

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (2007) і Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (2011).

## Узнагароды 
* 2002 — Прэмія Ньюкомба Кліўленда
* 2004 — Прэмія Розенстыла
* 2006 — Медаль Таварыства генетыкі Амерыкі
* 2008 — Міжнародная прэмія Гайрднера
* 2008 — Медаль Бенджаміна Франкліна
* 2008 — Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
* 2008 — Warren Triennial Prize
* 2009 — Прэмія Дыксана
* 2009 — Прэмія Луізы Грос-Хорвіц
* 2009 — Прэмія Мэсры
* 2014 — Прэмія Вольфа па медыцыне
* 2014 — Прэмія Грубера па генетыцы
* 2024 — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Генетыкі ЗША
Джаан Стэйц

**Джаан Стэйц** (; нар. , , Мінесота) — амерыканскі навуковец, біяхімік, піянер у галіне даследавання біялогіі РНК. Доктар філасофіі (1967), Стэрлінгскі прафесар Еля, даследчык Медыцынскага інстытута Говарда Х’юза (з 1986), член Нацыянальнай Акадэміі навук (1983) і Медыцынскай акадэміі (2005) ЗША, а таксама Амерыканскага філасофскага таварыства (1992), замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (2014), ганаровы член Эдынбургскага каралеўскага таварыства (2004). Удастоена Нацыянальнага навуковага медаля ЗША (1986) і іншых высокапрэстыжных адрозненняў. Яе лабараторыя найбольш вядомая адкрыццём snRNP (у 1979 годзе).

Катэгорыя:Жанчыны-вучоныя
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Члены Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі
Катэгорыя:Члены Каралеўскага таварыства Эдынбурга
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Оксфардскага ўніверсітэта
Арнфін Бергман

**Арнфін Бергман** (; , , Нарвегія — , там жа) — нарвежскі скакун з трампліна, чэмпіён зімовых Алімпійскіх гульняў у Осла (1952) па скачках на лыжах.

## Спартыўная біяграфія 
Першапачаткова хацеў стаць футбалістам. У сезоне 1947/1948 у складзе клуба «Фрэйдыг» (Тронхейм) стаў чэмпіёнам Нарвегіі. Аднак у тым жа годзе ён перамагае на нацыянальным юніёрскім першынстве па скачках на лыжах з трампліна і прымае рашэнне засяродзіцца на выступах у гэтым відзе спорту.

На чэмпіянаце свету па лыжных відах спорту ў амерыканскім Лейк-Плэсідзе (1950) Бергман заваяўваў бронзавы медаль, а на Зімовых Алімпійскіх гульнях у родным Осла (1952) — «золата». У сувязі з тым, што гэтыя спаборніцтвы былі адначасова і чэмпіянатам свету, ён становіцца таксама пераможцам і сусветнага першынства. У сезоне 1953/1954 быў пятым у Турнэ чатырох трамплінаў.

Бергман — трохразовы чэмпіён Нарвегіі (1952, 1953 і 1958). У 1956 годзе ўзнагароджаны медалём Хольменколена — вышэйшай спартыўнай узнагародай краіны за дасягненні ў лыжным спорце.

У 1959 годзе завяршыў сваю прафесійную кар’еру.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Скакуны на лыжах з трампліна Нарвегіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Нарвегіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па скачках з трампліна
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1952 года
Катэгорыя:Скакуны з трампліна на зімовых Алімпійскіх гульнях 1952 года
Катэгорыя:Футбалісты Нарвегіі
Катэгорыя:Футбалісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Спартсмены некалькіх відаў спорту
Аляксандр Якаўлевіч Варшаўскі

**Аляксандр Якаўлевіч Варшаўскі** (; нар. , ) — савецкі і амерыканскі біяхімік. Прафесар Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута, член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1997) і Амерыканскага філасофскага таварыства (2001).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і навуковага работніка, фізікахіміка Якава Міхайлавіча Варшаўскага (1917—2015) і ўрача Мэры Барысаўны Цэйтлінай (1920—2015). Бацька быў выпускніком хімічнага факультэта МДУ (1939) і ўдзельнікам Вялікай Айчыннай вайны, пасля — доктар хімічных навук, старшы навуковы супрацоўнік Інстытута малекулярнай біялогіі.

Скончыў хімічны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1970 годзе. У 1973 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю ў Інстытуце малекулярнай біялогіі АН СССР і атрымаў адпаведную ступень па хімічных навуках. Артыкул «Heterogeneity of chromatin subunits in vitro and location of histone» (1976) увайшоў у спіс 50 найбольш цытуемых работ савецкіх вучоных (1973—1988). У 1977 годзе, пакінуўшы кангрэс па малекулярнай біялогіі ў Хельсінкі, праз Швецыю эміграваў у ЗША. З 1977 года — у Масачусецкім тэхналагічным інстытуце (з 1980 года — дацэнт, з 1986 года — прафесар).

З 1992 года навуковы супрацоўнік і прафесар клетачнай біялогіі Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута.

Навуковыя працы прысвечаны ролі ўбіквітыну ў клеткавым цыкле, апаптозе, малігнізацыі, працэсах запалення і імуннага адказу. У 1986 годзе апісаў правіла N-канца () ўбіквітынавання. Аўтар прынцыповага метаду мэтанакіраванага знішчэння ракавых клетак шляхам гомазіготных дэлецый ДНК (). У 1988 годзе распрацаваў метад аналізу імунапрэцыпітацыі храмаціну (ChIP).

Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1987), замежны член EMBO (2001), Еўрапейскай акадэміі (2005).

У сакавіку 2022 года падпісаў адкрыты ліст лаўрэатаў Прэміі па фундаментальнай фізіцы з асуджэннем уварвання Расіі ва Украіну.

Катэгорыя:Біяхімікі СССР
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства
Катэгорыя:Рускія эмігранты трэцяй хвалі ў ЗША
Эдынбургскае каралеўскае таварыства

**Эдынбургскае каралеўскае таварыства** () — шатландская нацыянальная Акадэмія навук і славеснасці.

У адрозненне ад Каралеўскага Лонданскага таварыства, ахоплівае гуманітарную сферу, у тым ліку гісторыю і літаратуру.

## Гісторыя 
У 1737 годзе ад Эдынбургскага медыцынскага таварыства аддзялілася Эдынбургскае таварыства па развіцці мастацтваў і навук і асабліва ведаў аб прыродзе. У наступным годзе грувасткая назва была зменена на Эдынбургскае філасофскае таварыства, якое ў сваю чаргу было пераўтворана ў 1783 годзе ў Эдынбургскае каралеўскае таварыства. Сярод яго заснавальнікаў былі многія карыфеі шатландскага Асветніцтва, у тым ліку Уільям Робертсан, Адам Сміт, Уільям Кален, Х’ю Блэр, Адам Фергусан, Джэймс Хатан, Джозеф Блэк, Томас Рыд, Аляксандр Манро і Джэймс Уат.

Станам на 1 сакавіка 2019 года членамі таварыства з’яўляюцца больш за 1600 чалавек.

Катэгорыя:Эдынбург

Катэгорыя:Акадэміі навук
Катэгорыя:Навуковыя таварыствы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:1783 год у Еўропе
Сядзіба Талочкаў (Яцкавічы)

**Сядзіба Талочкаў** — колішняя сядзіба ў в. Яцкавічы Брэсцкага раёна.

## Гісторыя 
У канцы XVIII ст. Яцкавічы належалі роду Жылкаў, у пачатку XIX ст. маёнтак перайшоў да Мацея Зданьскага. Пасля яго смерці ўдава Брыгіта Зданьская ў 1820 г. стварыла побач яшчэ адзін фальварак з назвай Зданьшчына.

Апошнім гаспадаром сядзібы да Другой сусветнай вайны быў Кароль Талочка.

Сядзібны дом пасля вайны выкарыстоўваўся пад кантору мясцовага калгаса. У пачатку 1990-х гадоў палац стаў безгаспадарным і, у рэшце рэшт, быў разбураны.

## Архітэктура 
Палац быў у плане прамавугольны, драўляны, аднапавярховы будынак з невялікім ганкам ад параднага пад’езда. Акрамя палаца ў ансамбль уваходзілі парк, сажалка, гаспадарчыя пабудовы. Раней парк займаў плошчу больш за 4 га, зараз — менш за гектар. Паводле апісання А. Т. Федарука, парк быў размешчаны вакол палаца ўздоўж кампазіцыйнай лініі, выцягнутай у напрамку з поўначы на поўдзень. Колішняя ўязная алея кароткая. Цэнтральная частка парку перад будынкам палаца была аформлена ў выглядзе круга і дэкарыравана па перыметры дрэвамі конскага каштана звычайнага і лістоўніцы еўрапейскай.

З паўночнага боку парк абмежаваны пасадкай ліпы. Тут раслі паркавыя ружы, бэз, язмін і кветкавыя травяністыя расліны. З трох бакоў парк абкружаюць сады, разбітыя на баскеты. Прагулачны маршрут аб’ядноўваў парадную частку з садам і сажалкай у паўночна-ўсходняй частцы ансамбля. З паўднёвага боку размешчана гаспадарчая зона. У парку растуць 5 старых дрэў рэдкай на Беларусі гібрыднай формы ліпы сэрцападобнай. Засталося таксама 6 дрэў лістоўніцы еўрапейскай.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Колішнія сядзібы Беларусі
Катэгорыя:Сядзібы Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Яцкавічы (Брэсцкі раён)
Катэгорыя:Талочкі герба «Побуг»
Хаім Сідар

**Хаім Сідар** (, ; нар. , ) — ізраільскі вучоны, член Ізраільскай акадэміі прыродазнаўчых і гуманітарных навук (з 2003 года) і Нацыянальнай акадэміі навук (2022), лаўрэат Прэміі Ізраіля і прэміі Вольфа. Працы ў асноўным прысвечаны біяхіміі, у тым ліку метыліраванню ДНК.

## Біяграфія 
Говард Сідар нарадзіўся ў Нью-Ёрку ў 1943 годзе. Атрымаў ступень бакалаўра навук па матэматыцы ў Масачусецкага тэхналагічнага ўніверсітэта, працягнуў навучанне ў Нью-Ёркскім універсітэце, дзе да 1970 года атрымаў ступені доктара медыцыны і доктара філасофіі ў галіне мікрабіялогіі пад навуковым кіраўніцтвам Джэймса Шварца. У рамках постдактарата вёў навуковыя даследаванні ў Нью-Ёркскім універсітэце пад кіраўніцтвам Эрыка Кэндэла, а затым у Нацыянальных інстытутах аховы здароўя пад кіраўніцтвам Гэры Фелсенфелда.

У 1973 годзе Сідар рэпатрыяваўся ў Ізраіль. Працаваў выкладчыкам Яўрэйскага ўніверсітэта ў Іерусаліме, у 1981 годзе атрымаў прафесарскае званне. У далейшым трое яго студэнтаў атрымалі прэстыжную прэмію маладым вучоным у галіне генетычнай інжынерыі і навукі (англ. GE & Science Prize) як аўтары найлепшых доктарскіх дысертацый. У Хаіма Сідара і яго жонкі Цыпоры шасцёра дзяцей (у тым ліку вядомы ізраільскі кінарэжысёр Ёсеф Сідар) і больш за 20 унукаў.

Хаім Сідар — член EMBO з 1982 года і Ізраільскай акадэміі прыродазнаўчых і гуманітарных навук з 2003 года. У 2022 годзе абраны членам Нацыянальнай акадэміі навук ЗША.

Катэгорыя:Біяхімікі Ізраіля
Vz. 24 (вінтоўка)

**Вінтоўка Vz. 24** () — чэхаславацкая магазінная вінтоўка з падоўжна-слізгальнай паваротнай засаўкай. Ёмістасць магазіна — 5 патронаў. Выраблялася з 1924 па 1944 у горадзе Поважска-Бістрыца.

## Апісанне 
Канструктыўна ўяўляла сабой мадыфікацыю нямецкай вінтоўкі Mauser 98. У вінтоўкі быў іншы дызайн, яна была карацей і зручней, чым Mauser 98.

## Краіны-эксплуатанты 
]]

* 
* 
* 
* 
*  Германія — пасля акупацыі Чэхаславакіі прынята на  ўзбраенне пад найменаваннем *Gewehr 24(t)*. Была на ўзбраенні паліцыі и Вермахта.
*  -у пачатку 1960-х гадоў былі зняты з узбраення і выстаўлены на продаж.
*  — 50 000 было пастаўлена для Іспанскай Рэспублікі
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  — у 1937 годзе ў Чэхаславакіі было набыта 1 тыс. вінтовак «vz.24» для Нацыянальнай гвардыі
* 
* 
*  — пад час Другой сусветнай вайны 7,92-мм  vz.24 з'яўлялася асноўнай вінтоўкай Румыніі
*  — з 1924 па 1961 год на ўзбраенні Нацыянальнай гвардыі
*  Славацкая рэспубліка
* 
* 
* 
* : пасля абвяшчэння незалежнасці, ва ўласнасці Міністэрства абароны Украіны засталіся склады мабілізацыйнага рэзерву на тэрыторыі былой УССР. На момант 14 ліпеня 2005 года, засталося 3500 шт. вінтовак VZ-24. 23 лістапада 2005 года Урад Украіны падпісаў пагадненне з Агенцтвам НАТА па матэрыяльна-тэхнічнаму забеспячэнню (NAMSA), у адпаведнасці з якім, апошняя прыняла на сябе абавязак утылізаваць лішкі ўзбраення ў абмен на матэрыяльна-фінансавую дапамогу. У межах утылізацыі, зброя распрадавалася; Станам на 15 жніўня 2011 года, ва ўласнасці Міністэрства абароны Украіны захавалася 500 шт. VZ-24
* 
* 
* 
* 
* 

## Галерэя 

Файл:Vz. 24 rifle receiver markings.jpg
Файл:Vz. 24 rifle receiver.jpg
Файл:Vz. 24 rifle.jpg
Файл:Vz. 24 rifle tangent rear sight.jpg
Файл:Vz. 24 rifle front sight.jpg

## Заўвагі 
## Спасылкі і літаратура 
* CZECH BRNO Vz24 Short Rifle
* A Piece of History. Brno, the Persian Mauser
* А. Б. Жук. Энцыклапедыя стралковай зброі: рэвальверы, пісталеты, вінтоўкі, пісталеты-кулямёты, аўтаматы. М., Воениздат, 735 стар. з илл. 1993. ISBN 5-203-01660-7

Катэгорыя:Вінтоўкі
Катэгорыя:Вінтоўкі і карабіны
Катэгорыя:Вінтоўкі паводле краін
Катэгорыя:Другая сусветная вайна
Катэгорыя:Чэхаславакія
Уладзімір Кірылавіч Ярашэвіч

**Уладзімір Кірылавіч Ярашэвіч** (нар. , в. Жукевічы, Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі машынабудавання, парашковай металургіі і кампазіцыйных матэрыялаў. Доктар тэхнічных навук (1987), прафесар (1981). Акадэмік Міжнароднай акадэміі інфармацыйных тэхналогій (1993), Беларускай інжынернай акадэміі (1998).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Аўтамабільны транспарт», 1962), Цэнтральны навукова-даследчы інстытут механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі Нечарназёмнай зоны СССР (аспірантура, 1969).
    
Працаваў у Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (1980—2017, аўтатрактарны факультэт, кафедра «Тэхнічная эксплуатацыя аўтамабіляў», прафесар, у 1990—2006 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: аднаўленчыя тэхналогіі; рамонт аўтамабіляў.

## Узнагароды 
Нагрудныя знакі «Ганаровы транспартнік», «Выдатнік адукацыі».

## Бібліяграфія 
* Теоретические и технологические основы получения порошковых покрытий импульсными методами : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.02.08 ; 05.16.06 / Ярошевич Владимир Кириллович. — Минск, 1987.
      

## Літаратура 
* Ярашэвіч Уладзімір Кірылавіч / М. П. Савік // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 298.
* Ярошевич Владимир Кириллович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 730—731.
* Ярошевич Владимир Кириллович // Кто есть кто : доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 144—145.
Ozzfest 2001: The Second Millennium

**«Ozzfest 2001: The Second Millennium»** ― зборнік жывых запісаў з « 2001».

## Спіс песень 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Альбомы 2001 года
Катэгорыя:Ozzfest
Бурдыкоўшчына

**Бурдыкоўшчына** — колішні маёнтак у Баранавіцкім раёне. Размяшчаўся паміж вёскамі Застарынне і Пачапава ва ўрочышчы Бурдыкоўшчына.

## Гісторыя 
Сядзіба вядома з 1826 года як уласнасць Ганны Валадкевіч з беларускага роду Абуховічаў. Муж наступнай уладальніцы маёнтка Рэгіны Абуховіч паходзіў з роду Эйсмонтаў, таму да пачатку XX ст. двор Бурдыкоўшчына належаў Эйсмонтам.

14 (26) верасня 1794 года ў фальварку Бурдыкоўшчына ў Вікторыі з Жукоўскіх і Вінцэнта Петрашкевіча нарадзіўся першанец — Юстын-Ануфрый Петрашкевіч, польскі і беларускі паэт, заснавальнік таварыства філаматаў.

Дакладная дата пабудовы палаца невядома, але, мяркуючы па архітэктурным абліччы і стылі, ён, верагодна, узведзены ў канцы XVIII ст.

Палац быў разбураны пасля Вялікай Айчыннай вайны. Цяпер на тэрыторыі колішняга палацава-паркавага ансамбля месціцца летні лагер па доглядзе цялят. На сённяшні час захаваліся толькі рэшткі раскошнага некалі англійскага парку.

## Архітэктура 
Будынак быў цагляны, двухпавярховы, прамавугольны ў плане, меў два сіметрычна размешчаныя па баках крылы з парай комінаў на кожным.

На акварэлі Напалеона Орды з боку парку цэнтральны корпус палаца вылучаецца трохвосевым рызалітам з тэрасай на першым паверсе і балконам на другім. Выгляд фасада з цэнтральнага ўвахода і ўнутраная аздоба будынка невядомыя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Колішнія сядзібы Беларусі
Катэгорыя:Сядзібы Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Застарынне (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Пачапава (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Эйсманты
Катэгорыя:Абуховічы
Вахтанг Міхайлавіч Чабукіяні

**Вахтанг Міха́йлавіч Чабукіяні** (; 27 лютага [12 сакавіка] 1910, Тыфліс — , ) — грузінскі артыст балета, , , . Герой Сацыялістычнай Працы (1990). Народны артыст СССР (1950). Лаўрэат Ленінскай прэміі (1958) і трох Сталінскіх прэмій (1941, 1948, 1951).

Катэгорыя:Артысты балета Марыінскага тэатра
Катэгорыя:Артысты балета СССР
Катэгорыя:Артысты балета Грузіі
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Балетмайстры Марыінскага тэатра
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Ozzfest Live

**«Ozzfest Live»** ― зборнік жывых трэкаў, узятых з першага фестываля «». Трэкі былі запісаны ў два розныя дні «Ozzfest» 25―26 кастрычніка 1996 года.
## Спіс песень
## Спасылкі
Катэгорыя:Альбомы 1997 года
Катэгорыя:Ozzfest
Чэрская сядзіба

**Чэрская сядзіба** — колішняя сядзіба, размяшчалася за 2 км на паўночны захад ад в. Ляплёўка і за 3 км на паўднёвы ўсход ад в. Чэрск Брэсцкага раёна.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц, в. Чэрнск (пазней Чэрск) і сядзіба вядомы з XV ст., як уласнасць роду Валашынаў. У 1506 г. гаспадар Чэрскага двара Васіль Валашын накіраваў у войска ВКЛ двух ратнікаў, у 1528 г. — аднаго, а ў 1567 г. да берасцейскай харугвы далучыўся Іван Чэрнскі.

Пасля 1701 г. ад Валашынаў Чэрскі фальварак разам з Ляплёўкай і Кабёлкай перайшлі ва ўласнасць Радзівілаў. У сярэдзіне XIX ст. сядзібны ансамбль з’яўляўся адным з фальваркаў Дамачаўскага маёнтка, меў назву Двор, якая ўжываецца і зараз мясцовым насельніцтвам. Пасля задушэння паўстання Тадэвуша Касцюшкі 1794 г. і трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай расійская імператрыца Кацярына II падаравала маёнтак Даманава, у т.л. фальварак Чэрск, аднаму з вядомых прадстаўнікоў расійскай арыстакратыі князю Пятру Вітгенштэйну.

Пасля Першай сусветнай вайны фальварак быў падзелены і распрададзены. Апошнімі гаспадарамі фальварка з’яўляліся Стаміроўскія. Сядзібны дом быў спалены ў канцы Вялікай Айчыннай вайны партызанамі.

## Сённяшні стан 
На сённяшні дзень ад Чэрскай сядзібы засталіся рэшткі парку плошчай каля 4 га. Дом быў драўляны, аднапавярховы, з невялікім ганкам на чатырох круглых слупах і накрыты гонтай. Ансамбль размяшчаўся ўздоўж маляўнічай рачулкі, якая ўпадала ў р. Капаёўку. Па перыметры ансамбля размяшчаліся каналы, якія яшчэ сёння добра праглядваюцца. Каналы абсаджаны векавымі дрэвамі мясцовых парод: ліпамі, клёнамі, дубамі, ясенямі. Захавалася некалькі старадаўніх ліп, якімі была абсаджана ўязная дарога, ды купа старых дрэў на месцы існавання сядзібнага дома.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Колішнія сядзібы Беларусі
Катэгорыя:Сядзібы Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Чэрск (Брэсцкі раён)
Катэгорыя:Вітгенштэйны
Катэгорыя:Згарэлыя будынкі і збудаванні
Катэгорыя:Зніклі ў 1940-я гады
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя савецкай уладай
Назіранне за птушкамі

]]
**Назіра́нне за пту́шкамі**, або **бёрдво́чынг** (ад  + *watch*) (, сінонім&nbsp;— *birding*)&nbsp;— адзін з відаў актыўнага адпачынку, які ёсць назіраннем і вывучэннем птушак. Назіранне за птушкамі можа быць хобі, альбо відам грамадзянскай навукі. Назіранне можа адбываецца няўзброеным вокам, альбо з дапамогай бінокля ці іншай аптычнай прылады, а таксама з дапамогай публічных вэб-камер. Акрамя назірання, гэтая дзейнасць уключае і праслухоўванне спеваў птушак.

Бальшыня назіральнікаў за птушкамі займаюцца гэтай дзейнасцю з рэкрэацыйных ці сацыяльных прычын, супроць арнітолагаў, якія займаюцца вывучэннем птушак з выкарыстаннем афіцыйных навуковых метадаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хобі
Катэгорыя:Арніталогія
Мікалай Іванавіч Беразоўскі

**Мікалай Іванавіч Беразоўскі** (нар. , в. Старына, Петрыкаўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне распрацоўкі, здабычы і абагачэння карысных выкапняў. Доктар тэхнічных навук (2004), прафесар (2007).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Тарфяныя машыны і комплексы», кваліфікацыя «Інжынер-механік», 1971).
    
Працаваў у Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1971, факультэт горнай справы і інжынернай экалогіі, кафедра «Горныя машыны», загадчык кафедры), адначасова Беларускі інстытут правазнаўства (з 2006, кафедра лагістыкі і інфармацыйна-матэматычных дысцыплін, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: здабыча і перапрацоўка арганагенных матэрыялаў.

## Бібліяграфія 
* Научно-технологические основы ресурсо- и энергосберегающих процессов обогащения твердых горючих ископаемых : диссертация … доктора технических наук : 25.00.13 : защищена 20.12.2002 : утверждена 03.03.2004 / Березовский Николай Иванович. — Минск, 2002.
  

## Літаратура 
* Березовский Николай Иванович / Н. П. Савик // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 366.
 

Катэгорыя:Выкладчыкі факультэта горнай справы і інжынернай экалогіі БНТУ
Сцяг Вялікага Княства Літоўскага

**Сцяг Вялікага Княства Літоўскага** — адзін з дзяржаўных сімвалаў Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага разам з гербам і гімнам.

Упершыню велікакняжацкі сцяг згадваецца ў хроніцы Віганда Марбургскага пад 1337 года, калі ў баі пад Баербургам камандзір стралкоў Тэўтонскага ордэна *«падпальвальнай стралой запаліў сцяг і адразу пасля гэтага трапіў стралой Троцкаму каралю ідалапаклоннікаў у шыю паміж лапаткамі, і [той] памёр»*.

Польскі гісторык XV ст. Ян Длугаш у сваёй Хроніцы апісвае сцягі некалькіх дзясяткаў вялікалітоўскіх харугваў пад агульным камандаваннем вялікага князя Вітаўта, у тым ліку некалькіх яго асабістых, але нічога не паведамляе пра вялікую харугву агулам Вялікага Княства Літоўскага.

У 1578 годзе Аляксандр Гваньіні ўпершыню апісаў сцяг Вялікага Княства Літоўскага, ён быў зроблены з чырвонага шоўку і меў чатыры «хвасты». На галоўным баку, справа ад дрэўка, пад княжацкай каронай выяўлены рыцар на белым кані; на другім баку — выява Багародзіцы, якая лічылася заступніцай Княства. Пазней згадваецца, што рыцар быў вышыты на абодвух баках сцяга.

 ў 1734 годзе.]]
Захаваўся «каранацыйны» сцяг 1734 года. На каранацыі Аўгуста ІІІ 17 студзеня 1734 года ў саборы Святога Станіслава ў Кракаве караля суправаджалі два «галоўныя сцягі» Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага. «Галоўны сцяг» Вялікага Княства Літоўскага ўяўляў сабой прамавугольнае палотнішча з чатырох палос сіне-чорнага шоўку. У цэнтры выяўлены герб з каляровага шоўку з вышыўкай залатымі і сярэбранымі ніткамі. Дрэўка з жалезным пазалочаным наканечнікам. Памеры 220×188 сантыметраў. Аднак гэта не арыгінальны сцяг Княства, які, як і іншыя манаршыя інсігніі, не выдалі для каранацыі са скарбу, таму зрабілі ўмоўныя «галоўныя сцягі» і іншыя рэгаліі, пасля каранацыі іх працяглы час захоўвалі ў гардэробе Аўгуста III, а потым у Дрэздэне.

Чырвоны сцяг з белым вершнікам ужываўся да канца XVIII стагоддзя.

Апошні кароль польскі і вялікі князь літоўскі Станіслаў Аўгуст Панятоўскі (1764—1795) карыстаўся малінавым сцягам з двума «хвастамі» і выявай вершніка на галоўным баку і вензелем уладара — SAR () на другім баку. Такі самы вензеля змяшчаўся на вяршыні дрэўка.

Катэгорыя:Харугвы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гістарычныя сцягі
Анн Л’Юе

**Анн Л’Юе** (, нар. , , Францыя) — французская фізік і прафесар атамнай фізікі Лундскага ўніверсітэта ў Швецыі. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2023).

## Біяграфія 
Анн Л’Юе атрымала ступень магістра навук у галіне тэарэтычнай фізікі і матэматыкі, але для атрымання ступені доктара філасофіі перайшла на эксперыментальную фізіку ў французскім цэнтры ядзерных даследаванняў  ў . Яе дысертацыя была прысвечана шматразовай іанізацыі ў лазерных палях высокай інтэнсіўнасці.

Як дактарантка была ў Гётэборгу, Швецыя, і Лос-Анджэлесе, штат Каліфорнія, ЗША. З 1986 года працавала ў . У 1992 годзе ўдзельнічала ў эксперыменце ў Лундзе, дзе была ўстаноўлена адна з першых у Еўропе тытан-сапфіравых цвёрдацельных лазерных сістэм для  імпульсаў. У 1994 годзе пераехала ў Швецыю, дзе працавала ў Лундскім універсітэце выкладчыкам (1995), а потым прафесарам (1997).

Анн Л’Юе ўзначальвае групу , якая вывучае рух электронаў у рэальным часе, што выкарыстоўваецца для разумення хімічных рэакцый на атамным узроўні.

Анн Л’Юе была членам Нобелеўскага камітэта па фізіцы ў 2007—2015 гадах, У 2018 годзе абрана замежным членам Нацыянальнай акадэміі навук. Анн Л’Юе з’яўляецца членам Амерыканскага фізічнага таварыства і .

## Узнагароды 
* (2003) — 
* (2011) — 
* (2013) — 
* (2013) — 
* (2021) —  ад  за «наватарскую працу ў галіне навукі пра звышхуткія лазеры і атасекундную фізіцу, за рэалізацыю і разуменне генерацыі высокіх гармонік і за яе ўжыванне для візуалізацыі руху электронаў у атамах і малекулах з часовым дазволам»
* (2022) — прэмія Вольфа па фізіцы за «піянерскі ўклад у навуку пра звышхуткія лазеры і фізіку атасекунд»

## Навуковыя працы 
* 
* разам з Філіпам Бальку (*Phillipe Balcou*). *Phase-matching effects in strong-field harmonic generation*, Phys. Rev. A, Band 47, 1993, S. 1447—1459, Abstract
* разам з Філіпам Бальку (*Phillipe Balcou*). *High-order harmonic generation in rare gases with a 1-ps 1053-nm laser*, Phys. Rev. Lett., Band 70, 1993, S. 774—777, Abstract
* разам з Філіпам Бальку (*Phillipe Balcou*), Л. А. Лампрэ (*L. A. Lompré*). *Coherence and resonance effects in high-order harmonic generation*, Phys. Rev. Lett., Band 68, 1992, S. 166—169, Abstract
Мікалай Уладзіміравіч Кіслоў

**Мікалай Уладзіміравіч Кіслоў** (нар. , Беласток, Польшча) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і комплекснай механізацыі тарфяной вытворчасці, аэрамеханікі полідысперсных асяроддзяў, пнеўматранспарту сыпучых матэрыялаў. Доктар тэхнічных навук (1983), прафесар (1984).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Тарфяныя машыны», 1954; аспірантура, 1957).
    
Працаваў у Інстытуце торфу АН БССР (1987—1990, дырэктар), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (1954—1987 і з 1990, факультэт горнай справы і інжынернай экалогіі, кафедра «Горныя машыны», прафесар).

Навуковыя інтарэсы: распрацоўка прынцыпаў работы сістэм накіраванага перамяшчэння дысперсных матэрыялаў.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР» (1980); медаль СССР «Ветеран труда» (1987); нагрудныя знакі «Изобретатель СССР» (1981), «Выдатнік адукацыі» (2005).

## Бібліяграфія 
* Разработка принципов перемещения измельченного торфа воздушным потоком в торфяном производстве : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.15.05 / Кислов Николай Васильевич. — Минск, 1982.

## Літаратура 
* Кіслоў Мікалай Уладзіміравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 8. — С.
* Кислов Николай Владимирович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 53.
* Кислов Николай Владимирович // Кто есть кто : Доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 49—50.

Катэгорыя:Дэканы аўтатрактарнага факультэта БНТУ