Клод Пірон

**Клод Пірон** (*Claude Piron*, 26 лютага 1931 — 22 студзеня 2008) — швейцарскі лінгвіст, псіхолаг, перакладчык, выдатны эсперантыст, прапагандыст эсперанта і роўнасці моў, аўтар шматлікіх мастацкіх і публіцыстычных твораў на мове эсперанта.

## Біяграфія 
Клод Пірон Нарадзіўся ў Бельгіі ў горадзе Намюр у 1931 годзе. Атрымаўшы лінгвістычную (перакладчыцкую) адукацыю, працаваў перакладчыкам у ААН (1956—1961) і СААЗ (1961—1969), валодаў кітайскай, англійскай, рускай і іспанскай мовамі. У якасці перакладчыка наведаў шмат краін Азіі і Афрыкі. Яго шматлікія міжнародныя кантакты значна паўплывалі на эсперанта-дзейнасць. У канцы 1960-ых гадоў ён атрымаў псіхалагічную адукацыю і з 1969 года займаўся пераважна псіхатэрапіяй. У 1973—1994 гадах выкладаў псіхалогію ў Жэнеўскім універсітэце.

Пірон зацікавіўся міжнароднай мовай эсперанта ў 1943 годзе, калі быў школьнікам. Ён заставаўся актыўным прапагандыстам гэтай мовы на працягу ўсяго жыцця. На эсперанта і аб эсперанта ім была выдадзена вялікая колькасць мастацкай, вучэбнай, навуковай і публіцыстычнай літаратуры (пісаў таксама пад псеўданімам *Johán Valano*). Пірон з’яўляўся членам Акадэміі эсперанта, ганаровым членам Сусветнай асацыяцыі эсперанта, членам Асацыяцыі пісьменнікаў-эсперантыстаў, лаўрэатам шматлікіх прэмій і конкурсаў.

З 1978 года з’яўляўся швейцарскім падданым. 22 студзеня 2008 года памёр з-за сардэчнага прыступу (Гланд, Швейцарыя).

Быў жанаты, меў трох дзяцей.

## Пірон і эсперанта 
Клод Пірон вядомы як папулярны пісьменнік на мове эсперанта. Яго мастацкія творы вылучаюцца захапляльнасцю апавядання, але ў той жа час простым стылем і актыўным выкарыстаннем «схаваных» выразных асаблівасцей эсперанта (у першую чаргу «нязвыклага», але зразумелага словаўтварэння). Значную вядомасць і папулярнасць атрымалі яго навучальныя аповесці «Герда знікла» *(Gerda malaperis)* і «Дазволь мне сказаць болей» *(Lasu min paroli plu)*, у якіх захапляльны сюжэт прыведзены ў форме тэкстаў, якія паступова робяцца больш складанымі, асабліва арыентаванымі на адпрацоўку тых ці іншых граматычных асаблівасцей эсперанта.

Як эсперанта-паэт Пірон напісаў паэтычны зборнік «Па-добраму» (*Malmalice*, эсперантамоўная назва з’яўляецца неперакладальнай гульнёй слоў). Акрамя гэтага ён перакладаў песні з розных моў, карыстаецца папулярнасцю яго аўдыяальбом «Паласуйцеся грушай» (*Frandu Piron*, 1982).

У шматлікіх лінгвістычных і навукова-папулярных артыкулах аб эсперанта К. Пірон апісвае розныя лінгвістычныя і сацыялагічныя аспекты эсперанта. З’яўляючыся псіхолагам, ён вылучыў і пастаянна адстойваў тэзіс аб тым, што эсперанта «з’яўляецца больш прыстасаваным для чалавечай псіхікі, чым нацыянальныя мовы», так як больш паслядоўна адпавядае прынцыпу «падобным паняццям — падобныя формы выражэння». Вялікую вядомасць і неадназначныя адзнакі сярод эсперантыстаў атрымала яго кніга «Добрая мова» (*La bona lingvo*), у якой ён абараняе прынцыпы «простага эсперанта», які здольны чэрпаць рэсурсы для ўзбагачэння ў самім сабе, у сваёй граматычнай структуры (у процівагу ідэі «багатага эсперанта», які чэрпае багацце лексічных форм у нацыянальных мовах).

Пірон з’яўляўся аўтарам шматлікіх публікацый на тэму шматмоўя і моўнай праблеме (на эсперанта, французскай і англійскай мовах), у якіх ён пераканаўча абараняў эсперанта як сродак для міжнародных зносін; найбольш вядомы яго твор «Моўная праблема — ад хаосу да разважлівасці» (*Le Défi des langues — Du Gâchisau bon sens*, 1994, выдадзены таксама на партугальскай мове).

## Найзнайчнейшыя творы 
* Серыя так званых «Ці-раманаў» (*Ĉu-romanoj*)
** «Ці гатуеце вы па-кітайску» (*Ĉu vi kuiras ĉine?*, 1976)
** «Ці дастаткова ён прытармазіў?» (*Ĉu li bremsis sufiĉe?*, 1978)
** «Ён прыйшоў з космасу?» (*ĉu li venis trakosme?*, 1980)
** «Мы сабраліся дарэмна?» (*Ĉu ni kunvenis vane?*, 1982)
** «Ці памерці ёй падчас руху?» (*Ĉu ŝi mortu trafike?*, 1982, эсперантамоўная назва ўтрымлівае неперакладальную гульню слоў: «trafike» — *падчас руху*, «tra-fike» — *падчас сэкса*)
* Паэзія
** Паэтычны зборнік «Па-добраму» (*Malmalice*, 1977, эсперантамоўная назва ўяўляе з сабе неперакладальную гульню слоў)
* Вучэбная літаратура на эсперанта
** «Герда знікла» (*Gerda malaperis*, 1983)
** «Дазволь мне сказаць болей!» (*Lasu min paroli plu*, 1984)
** «Яны схапілі Эльзу!» (*Ili kaptis Elzan!*, 1985)
** «Няма даравання» (*Sen pardono*, 1988, падручнік)
** «Дзякуй, сябар!» (*Dankon, amiko!*, 1990)
** «Пацалункавая хвароба» (*La kisa malsano*, 1991)
* Даследаванні і праблемныя творы аб эсперанта
** «Эсперанта — еўрапейская ці азіяцкая мова?» (*Esperanto:ĉu eŭropa aŭ azia lingvo?*, 1977)
** «Псіхалагічныя рэакцыі на эсперанта» (*Psikologiaj reagoj al Esperanto*, 1988)
** «Добрая мова» (*La bona lingvo*, 1989)
** «Эсперанта з кропкі гледжання пісьменніка» (*Esperanto de la vidpunkto de verkisto*, 1992)
* Аўдыяальбом «Паласуйся грушай» (*Frandu Piron*, 1982)
* На французскай мове:
** «Моўная праблема — ад хаосу да разважлівасці» (*Le Défi des langues — Du Gâchis aŭ bon sens*, 1994, выдадзена таксама на партугальскай мове)

## Спасылкі 
* Аб К. Піроне (агульная старонка) яго артыкулы на рускай мове (гл.раздзел «Artikles et extraits»)
* Клод Пірон. Еўрапейскае хітраспляценне моў
* Відэа з К. Піронам аб моўнай праблеме (на англійскай мове з рускімі субтытрамі)
* К Пірон аб монай праблеме на французскай мове (справа спасылкі на іншыя відэаролікі)
* Адно з апошніх(магчыма апошняе) інтэрв’ю Клода Пірона (пераклад на рускую мову)

Катэгорыя:Эсперантысты
Катэгорыя:Паэты на эсперанта
Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта
Катэгорыя:Перакладчыкі на эсперанта
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на эсперанта
Катэгорыя:Эсперантолагі