open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лістаед аблямаваны

**Лістаед аблямаваны** (*Chrysolina limbata*) — насякомае сямейства  атраду .

## Апісанне 
Жукі сярэдняга памеру (6-10 мм) з падоўжна-авальным целам цёмнага, чорна-бурага, зялёна-чорнага, сіне-чорнага, радзей сіняга колеру. Бакавая баразёнка пярэдняспінкі пры аснове вельмі глыбокая са стромкай вонкавай сценкай. Па баках надкрылаў і па пярэднім іх краі да шчытка праходзіць цагельна-чырвоная аблямоўка. Эпіплеўры чырвоныя або цагельна-чырвоныя. Асновы вусікаў і часткова вяртлюгі ног жаўтаватыя.

## Арэал 
Еўразія. У Беларусі знойдзены адзінкавыя экземпляры ў некалькіх пунктах. На поўнач ад Мінска не адзначаны. Месцы пражывання: лугі, адкрытыя травяністыя ўчасткі на пералесках, узлесках, схілах узгоркаў, абочынах дарог, па берагах рэк. Мезаксерафільны від.

## Асаблівасці біялогіі 
Зімуе яйка або лічынка малодшага ўзросту ў подсціле або неглыбока ў глебе. Лічынкі развіваюцца ў красавіку-маі. Акукліваюцца ў глебе або ў подсціле ў другой палове мая або ў чэрвені. З канца чэрвеня да сярэдзіны ліпеня імага трапляюцца на раслінах, у другой палове ліпеня і ў жніўні жывуць ва ўкрыццях, пад камянямі, у подсціле, пад сухім гноем, неглыбока ў глебе і інш. Зноў на раслінах паяўляюцца ў канцы лета або ўвосень; пасля нядоўгага перыяду кармлення спароўваюцца і адкладваюць яйкі. Кармавыя расліны жукоў — розныя віды трыпутніку і палыну.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. — ISBN 5-85700-095-5.

Катэгорыя:Лістаеды
Фумарола

[thumb|280px|right|Фумаролы на глетчары, які пакрывае вулкан [Фопікд]]
[thumb|280px|right|Фумарольная тэрма ў Хверавеліры ([Ісландыя)]]
**Фумарола** (, ад  — дым) — расколіны і адтуліны, якія размяшчаюцца ў кратарах, на схілах і ля падножжа вулканаў і служаць крыніцамі гарачых газаў. Вылучаюць **першасныя фумаролы**, па якіх уздымаюцца вылучаныя з магмы газы, і **другасныя фумаролы**, у якіх крыніцай газаў служаць яшчэ не астылыя лававыя патокі і піракластычныя адклады, якія не маюць прамой сувязі з жаралом вулкана.
 
Выхады вулканічнага газу праз фумаролы з'яўляюцца поствулканічнай з'явай і сведчаць аб пераходзе вулкана ў прамежкавую паміж вывяржэннямі стадыю або яго канчатковым згасанні.

Фумаролы падзяляюцца на сухія высокатэмпературныя, кіслыя, шчолачна-нашатырныя, сярністыя, або серавадародныя (сальфатары), вуглякіслыя (мафеты). Гарачыя (650—1000 °C) сухія фумаролы ўтрымліваюць нязначную колькасць вадзянога пару, а вылучаныя імі газы ўтрымліваюць субліматы шчолачных галагенідаў (NaCl, KCl і іншых).

Фумарольные дымы большасці астатніх фумарол утрымоўваюць вялікую колькасць вадзянога пару. Яго асноўнай крыніцай з’яўляюцца грунтавыя воды, разагрэтыя блізкімі да паверхні пластамі магмы і высокатэмпературнымі фумарольнымі газамі. Акрамя вады, праз фумаролы вылучаецца вуглякіслы газ, разнастайныя аксіды серы, серавадарод, галагенавадароды і іншыя хімічныя злучэнні, што робіць гэтыя выдзяленні небяспечнымі для чалавека. Тым не менш, насычаныя вадой фумарольныя дымы — гэта пажыўнае асяроддзе для некаторых відаў бактэрый.

## Літаратура 
* A. de Bylandt Palsterkamp: Théorie de Volcans. Band 3. Levrault, Paris 1835 (перадрук. Adamant Media Corporation, Chestnut Hill MA 2001, ISBN 0-543-72498-0.
* 

Катэгорыя:Вулканалогія
Вернасць

**Вернасць** — маральная якасць, якая характарызуе духоўны стан асобы і вызначае лінію яе паводзін. 

Людзі са старажытных часоў высока цанілі стойкасць, нязменлівасць пачуццяў і адносін, выкананне абавязкаў перад людзьмі і грамадствам. 

Адданасць чалавека справам і інтарэсам блізкіх яму людзей, калектыву, сацыяльнай групы, грамадства ў цэлым, абавязковасць у выкананні сваіх абяцанняў і абавязкаў, пастаянства ў адносінах з сям'ёй, сябрамі — усе гэтыя праяўленні вернасці вызначаюць развіццё чалавека. Але не менш важная вернасць і для самога чалавека, фармавання яго духоўнага свету, вызначэння цэласнасці жыццёвага шляху.

## Гл. таксама 
* Давер
* Лаяльнасць
* Здрада

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Катэгорыя:Этыка
Катэгорыя:Дабрадзейнасці
Вывяржэнне вулкана

ў Італіі]]
**Вывяржэнне вулкана** — працэс выкіду вулканам на зямную паверхню распаленых абломкаў, попелу, вылівання магмы, якая, выліваючыся на паверхню, становіцца лавай. Вывяржэнне вулкана можа мець працягласць ад некалькіх гадзін да многіх гадоў.
 
Вывяржэнні вулканаў адносяцца да геалагічных надзвычайных сітуацый, якія могуць прывесці да стыхійных бедстваў.

## Гл. таксама 
* Вывяржэнне Кракатаў 1883 года

*
Катэгорыя:Стыхійныя бедствы
Катэгорыя:Структурная геалогія
Катэгорыя:Прыкметы пра надвор'е
Фопікд

**Фопікд** () — актыўны стратавулкан, размешчаны на Алясцы, уваходзіць у склад Алеуцкай вулканічнай дугі.
 
Вышыня над узроўнем мора — 2105 м.
 
Лічыўся даўно пагаслым вулканам і на думку многіх геолагаў вывяргаўся больш чым 10.000 гадоў таму. Ён зноў стаў праяўляць актыўнасць 17 верасня 2006 г.

## Спасылкі 
* Volcano Live
* Peakbagger.com

Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Стратавулканы ЗША
Катэгорыя:Горы Аляскі
Вера

**Вера** — прызнанне чаго-небудзь за ісціну, часта - без папярэдняй фактычнай або лагічнай праверкі, адзіна ў сілу ўнутранага, суб'ектыўнага няўхільнага пераканання, якое не мае патрэбы для свайго абгрунтавання ў доказах, хоць часам і шукае іх.
 
Вера можа ўплываць на паводзіны чалавека, абумоўліваць яго перакананні і матывы дзейнасці. Вера ў магчымасць прадухілення ядзернай вайны, заснаваная на агульначалавечым імкненні да захавання жыцця на Зямлі, заахвочвае людзей да такіх дзеянняў, якія, на іх думку, могуць прадухіліць знішчэнне чалавецтва. Такім чынам, вера - гэта эмацыянальныя, зацікаўленыя адносіны чалавека да тых уяўленняў і ідэй, якія адлюстроўваюць жаданую рэчаіснасць. У большасці рэлігійных вучэнняў вера - цэнтральная светапоглядная пазіцыя і адначасова псіхалагічная ўстаноўка, якая трактуецца як унутраны стан чалавека. У іўдаізме, хрысціянстве і ісламе паняцце «вера» амаль супадае з паняццем «рэлігія» (выразы «хрысціянская вера» і «хрысціянская рэлігія» выкарыстоўваюцца як сінонімы).

У філасофіі І.Канта вера пераасэнсоўваецца як пазіцыя розуму, які прымае тое, што з'яўляецца лагічна недаказальным, але неабходным для абгрунтавання маральнага імператыву. Яна можа станоўча або адмоўна ўздзейнічаць на грамадскія працэсы, развіццё асобы. Лепш верыць у сапраўднае, чым у лжывае ці ілюзорнае ўяўленне. Так, маленькія дзеці схільныя верыць, што іх бацькі - лепшыя людзі ў свеце і таму заслугоўваюць пераймання. Дадатнае ўздзеянне веры будзе забяспечана толькі ў тым выпадку, калі дарослыя будуць сапраўды вартыя таго, каб стаць прыкладам для іншых. Другім момантам веры з'яўляюцца інтарэсы, з якімі яна звязана. Прагрэсіўныя, высокамаральныя, гуманістычныя інтарэсы станоўча ўплываюць на веру. Калі ж вера вызначаецца рэакцыйнымі, ганебнымі, карыслівымі інтарэсамі, то яна будзе перашкаджаць прагрэсу грамадства і ўдасканаленню чалавека.

## Гл. таксама 
* Давер
* Рэлігія
* Атэізм
* Ітсізм
* Тэізм
* Дэізм
* Фанатызм
* Пазітывізм
* Рацыяналізм
* Ірацыяналізм

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

## Спасылкі
Пакаранне

**Пакаранне** — санкцыі супраць канкрэтнага ўчынка, які кваліфікуецца бацькамі, начальствам, дзяржавай як недапушчальны. Паняцце *пакаранне* разглядаецца ў юрыспрудэнцыі, тэалогіі, філасофіі і педагогікі.

## Літаратура 
* Hinrich Rüping: Grundriss der Strafrechtsgeschichte, 6. Aufl., 2011, C.H.BECK ISBN 978-3-406-62689-0

*
Справядлівасць

thumb|*Пацалунак Справядлівасці і Міру*. невядомы мастак, Антверпен, каля 1580
**Справядлівасць** — катэгорыя маральна-прававой і сацыяльна-палітычнай свядомасці звязана з гістарычна зменлівымі ўяўленнямі пра неад'емныя правы чалавека. Мае на ўвазе патрабаванне адпаведнасці паміж практычнай роляй чалавека (сацыяльнай групай) у жыцці грамадства і яго фактычным сацыяльным становішчам, паміж правамі і абавязкамі, злачынствам і пакараннем і г.д. Неадпаведнасць гэтых суадносін ацэньваецца як несправядлівасць. Справядлівасць - мера роўнасці (ці няроўнасці) у грамадскім становішчы людзей, класаў і сацыяльных груп. У першабытным грамадстве справядлівасць зводзілася да прытрымлівання агульнапрынятага парадку. Пазней яна ўключала размеркаванне паміж людзьмі пэўных даброт. Першай спробай тэарэтычна асэнсаваць справядлівасць была канцэпцыя Платона, які імкнуўся вырашыць дылему роўнасці і саслоўных прывілеяў. Яго формулай каставай справядлівасці стала - кожнаму сваё. Блізкая да платонаўскай формула хрысціянскай справядлівасці (кесару - кесарава). Арыстоцель увёў паняцці «ўраўноўвальнай і размяркоўвальнай справядлівасці». Сацыялісты-ўтапісты (А.Сен-Сімон, Ш.Фур'е, Р.Оўэн) заклікалі да стварэння такога сацыяльнага ладу, у якім існавала б справядлівасць пры размеркаванні матэрыяльных і духоўных даброт. Але гэта быў пазагістарычны (утапічны) падыход да вырашэння грамадскіх праблем. Справядлівасць мае канкрэтна-гістарычны характар і залежыць ад сацыяльна-эканамічных адносін і ўмоў жыцця людзей. Паняцце справядлівасці ўключае роўнасць людзей у адносінах да сродкаў вытворчасці, у іх стартавых магчымасцях, а таксама роўнасць іх рэальных сацыяльных і палітычных правоў і свабод.

Амерыканскі філосаф Джон Ролз пры даследаванні справядлівасці прыходзіць да высновы, што справядлівасць ёсць некаторы стан, у якім кожны член грамадства можа дасягнуць сваіх мэтаў і палажэння (пазіцыі), якія вызначыў для сябе сам, разумеючы некаторыя сарамлівасці і нязручнасці, якія могуць быць выкліканыя ў працэсе гэтых дасягненняў.

## Гл. таксама 
* Правасуддзе
* Агульначалавечыя каштоўнасці

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7
* Anthony Duff & David Garland eds, *A Reader on Punishment* (Oxford: Oxford University Press, 1994)
* Barzilai Gad, *Communities and Law: Politics and Cultures of Legal Identities* (Ann Arbor: University of Michigan Press, 2003)
* Brian Barry, *Theories of Justice* (Berkeley: University of California Press, 1989)
* C. L. Ten, *Crime, Guilt, and Punishment: A philosophical introduction* (Oxford: Clarendon Press, 1987)
* Colin Farrelly, *An Introduction to Contemporary Political Theory* (London: Sage, 2004)
* David Gauthier, *Morals By Agreement* (Oxford: Clarendon Press, 1986)
* James Konow (2003) "Which Is the Fairest One of All? A Positive Analysis of Justice Theories", *Journal of Economic Literature*, 41(4), p. 1188-1239

Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Катэгорыя:Этыка
Дабрачыннасць

**Дабрачыннасць** — катэгорыя этыкі, якая абазначае дадатныя маральныя якасці асобы; сплаў ідэй, пачуццяў і практычных навыкаў, якія вызначаюць паводзіны чалавека. Г.Гегель сцвярджаў, што «калі чалавек здзяйсняе той ці іншы маральны ўчынак, то гэтым ён яшчэ не дабрачынны, ён дабрачынны толькі ў тым выпадку, калі гэты спосаб паводзін з'яўляецца пастаяннай рысай яго характару». І сапраўды, паняцце «дабрачыннасці» адлюстоўвае дзейную форму праяўлення дабра, бо веданне маральных прынцыпаў яшчэ не робіць чалавека дабрачынным. Цыцэрон падкрэсліваў, што «увесь сэнс дабрачыннасці - у дзеянні», а Дэмакрыт - што «неабходна прывучаць сябе да дабрачынных спраў і ўчынкаў, а не да прамоў пра дабрачыннасць». Паняцце дабрачыннасці мянялася на працягу гісторыі чалавецтва. Кожная культура фармавала свой ідэал дасканалай асобы і асноўныя паняцці дабрачыннасці. У Старажытнай Грэцыі дабрачыннасць трактавалася як мудрасць, мужнасць, умеранасць і асабліва - справядлівасць. Арыстоцель падкрэсліваў, што дабрачыннасць мае не прыроджаны характар, а фармуецца чалавекам у працэсе практычнай дзейнасці: «Не для таго мы разважаем, каб ведаць, што такое дабрачыннасць, а для таго, каб стаць добрымі людьмі». У сярэднявеччы гэтае паняцце трактавалася з пазіцый хрысціянскай маралі. У эпохі Адраджэння і Асветніцтва дабрачыннасць звязвалася, пераважна, са шчасцем чалавека, яго зямнымі інтарэсамі. Асноўнымі яе прынцыпамі лічыліся працавітасць, прадпрымальнасць, ашчаднасць, заснаваныя на справядлівасці. Існуе і пункт погляду, паводле якога маральныя якасці чалавека, паводзіны людзей тлумачацца не столькі асаблівасцямі кожнага індывіда, колькі аб'ектыўнымі законамі грамадска-эканамічнай фармацыі, асаблівасцямі пэўнага тыпу грамадства.

## Гл. таксама 
* Мецэнат
* Філантроп
* Патранат
* Фундатар
* Данатар
* Заступнік
* Сусветны індэкс дабрачыннасці

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7
Роберт Оўэн

**Роберт Оўэн** (;  - ) — брытанскі філосаф, педагог і сацыяліст, адзін з першых сацыяльных рэфарматараў XIX стагоддзя.

## Спасылкі 
* Выказванні Р. Оўэна  
* Сайт музея Р. Оўана ў горадзе Ньютаўн  
* Біяграфія Р. Оўэна на сайце: Аб'ект Сусветнай спадчыны «Нью-Ланарк»  
* Біяграфія Р. Оўэна на сайце: *Нябёсы на Зямлі: Уздым і падзенне сацыялізму*  

Катэгорыя:Сацыялісты-ўтапісты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Поўісе
Катэгорыя:Эканамісты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Філосафы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Публіцысты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Педагогі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Постаці педагогікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Постаці эканомікі XIX стагоддзя
Уціла

**У́ціла** () — востраў у Карыбскім моры ля ўзбярэжжа Гандураса, уваходзіць у групу Іслас-дэ-ла-Баія.

Насельніцтва — 1979 чал. (2001 г.)

## Геаграфія і прырода 
Востраў Уціла з’яўляецца адным з найбуйнейшых у групе Іслас-дэ-ла-Баія. Плошча вострава — 42 км². Даўжыня — каля 11 км, шырыня — да 4 км. Уціла мае часткова вулканічнае, часткова каралавае паходжанне.

Клімат вільготны трапічны. Сярэднегадавая тэмпература складае прыкладна 29 °C. У зімовую пару колькасць ападкаў дасягае 600 мм у месяц.

Востраў амаль цалкам пакрыты зялёнымі гаямі. Найбольш каштоўныя прадстаўнікі фаўны — ігуаны і марскія чарапахі.

## Гісторыя 
Востраў быў населены індзейцамі ў VI ст. да н. э. У 1502 годзе адкрыты Хрыстафорам Калумбам, які палічыў мясцовае насельніцтва канібаламі. Гэта стала прычынай таго, што іспанскія законы, накіраваныя на абарону мірных індзейцаў, тут не дзейнічалі. Таму ў 1516 г. большасць тубыльцаў была знішчана іспанцамі, астатнія ператвораны ў рабоў і вывезены на Кубу.

У XVI—XVIII стагоддзях кантроль над востравам аспрэчвалі іспанцы і англійскія піраты, якія былі зацікаўлены ў здабычы мясцовых чарапах. Некаторыя гісторыкі сцвярджаюць, што Даніэль Дэфо апісаў востраў у сваім творы пра Рабінзона Круза.

У 1836 годзе пасля адмены рабства ў брытанскіх калоніях на Уціле пасяліліся выхадцы з Кайманавых астравоў. У нашы дні яны складаюць большасць насельніцтва. Распаўсюджана гаворка англійскай мовы, вельмі блізкая да той, што існуе на Кайманавых астравах. Некаторы час востраў кіраваўся адміністрацыяй Ямайкі.

У 1860 годзе востраў Уціла ўвайшоў склад Гандураса.

## Спасылкі 
* Дэпартамент Іслас-дэ-ла-Баія
* Афіцыйны сайт вострава Уціла

Катэгорыя:Астравы Гандураса
Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора
Лістаед аліўкавы

**Лістаед аліўкавы** (*Gonioctena olivacea*) — насякомае атраду цвердакрылыя (*Coleoptera*), сямейства лістаеды (*Chrysomelidae*).

## Апісанне 
Цела даўжынёй 3,5-4,5 мм, яйкападобнае, брудна-жоўтае. Галава, пярэдняспінка і надкрылы вохравыя або чырванавата-бурыя. Надкрылы іншы раз з чырванаватымі плямамі. Трапляюцца экземпляры часткова чорнаафарбаваныя (ніз цела, шво надкрылаў, шчыток, падоўжны штрых ад плечавога бугарка да верхавіны надкрылаў). Вельмі рэдка цела суцэльна чорнае. Вусікі і ногі жоўтыя, карычневыя або чарнаватыя. Кропкі на надкрылах размешчаны правільнымі радамі, каля верхавіны часта зблытаны.

## Арэал 
Сярэдняя і Паўднёвая Еўропа, Алжыр і Марока. Для віду характэрна лакальнае пашырэнне — ачагі могуць мець плошчу некалькі дзесяткаў квадратных метраў. У Беларусі зарэгістраваны 2 ачагі — пад Мінскам і на Палессі. Вядомы знаходкі лістаеда ў заходняй частцы краіны.

## Асаблівасці біялогіі 
Зімуюць імага ў глебе або ў раслінных рэштках пад кармавымі раслінамі (жаўтазель фарбавальны і жарновец). Ва ўмовах Беларусі выходзяць на паверхню ў маі—чэрвені і кормяцца верхавінкавым лісцем жаўтазеля. Адкладванне яек (за сезон 150—300 штук) пачынаецца ў канцы траўня — пачатку чэрвеня і заканчваецца ў пачатку жніўня. Лічынкі паяўляюцца ў пачатку чэрвеня, развіваюцца на кармавых раслінах імага, скелетуюць лісце, тройчы ліняюць. Праз 20—28 сутак акукліваюцца ў глебе або ў подсціле. Праз 6-10 сутак паяўляюцца жукі, якія прыкладна ў канцы жніўня адыходзяць на зімоўку. Паколькі перыяд выхаду з зімоўкі і адкладвання яек вельмі расцягнуты, у сярэдзіне лета ў прыродзе адначасова можна знайсці ўсе фазы развіцця жукоў.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Катэгорыя:Лістаеды
Морган

**Морган** (, , ,) — асабістае імя кельцкага паходжання. Паходзіць ад валійскага *MOR-gen* (літаральна «марскі», «зіготкі», «вялікадушны»). Ужываецца як для хлопчыкаў, так і дзяўчат. Шырока распаўсюджана ў форме прозвішча, таксама тапонім.

## Імя 
* Морган Фрымэн — амерыканскі акцёр, рэжысёр і наратар, лаўрэат прэміі «Оскар».
* Морган Цвангіраі — палітык Зімбабвэ.
* Морган — герой мангі «Берсерк».

## Прозвішча 
* Джозеф Морган — брытанскі акцёр.
* Генры Морган — англійскі пірат валійскага паходжання.
* Джон Пірпант Морган — амерыканскі прадпрымальнік.
* Льюіс Генры Морган — амерыканскі антраполаг.
* Клара Морган — французская порназорка.
* Томас Хант Морган — амерыканскі біёлаг, адзін з заснавальнікаў генетыкі.
* Эвелін дэ Морган — знакамітая брытанская мастачка.
## Тапонім 
* Морган (акруга, Каларада)
* Морган (акруга, Юта)
* Морган (Юта)

## Спасылкі 
*Morgan meaning and name origin 

Морган
Морган
Рэўнасць

[thumb|[Поль Гаген «А, ты раўнуеш?» — (1892)]]
**Рэўнасць** — непрыязна-варожае пачуццё ў адносінах да поспехаў, набыткаў або папулярнасці іншай асобы. 

Усякія праявы рэўнасці ў грамадскай дзейнасці людзей, у працы, навуцы, палітыцы, адносінах паміж людзьмі лічацца адмоўнымі пачуццямі, бо яны заснаваны на эгаізме, славалюбстве і зайздрасці да поспехаў іншых людзей. Асаблівы выпадак - рэўнасць у адносінах паміж поламі. Псіхолагі адрозніваюць два віды рэўнасці: «тыранічную» і «ад ушчамлёнасці». Першая ўласціва звычайна людзям эгаістычным, дэспатычным, самазадаволеным, не здольным на бескарыслівае каханне. Рэўнасць «ад ушчамлёнасці» ўласціва людзям з недаверлівым характарам, няўпэўненым у сваіх магчымасцях, схільным бачыць небяспеку там, дзе яе няма. 

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7 

Катэгорыя:Каханне
Барыс Пятровіч Камракоў

**Барыс Пятровіч Камракоў** (нар. , Станіслаў, УССР) — беларускі і расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1991), прафесар (1992).

## Біяграфія 
У 1971 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Працуе ў БДУ. Навуковыя працы па дыферэнцыяльнай геаметрыі і падалгебрах Лі. Пабудаваў максімальную кампактыфікацыю сіметрычных прастораў недадатнай крывізны, атрымаў поўную класіфікацыю простых рэчаісных алгебраў Лі. 

У 1991 годзе абараніў доктарскую дысертацыю (Прымітыўныя дзеянні і праблемы Софуса Лі) у Тартускім універсітэце.

## Навуковыя працы 
* Однородные компактные почти контактные многообразия // Функц. анализ и его прил. 1976. Т. 10, вып. 1;
* Структуры на многообразиях и однородные пространства. Мн., 1978;
* Примитивные действия и проблема Софуса Ли. Мн., 1991.

## Узнагароды 
* Прэмія ЛКСМБ (1980),
* медаль Лабачэўскага (1998) *за працы па геаметрыі*.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Камбрыя (значэнні)

* **Камбрыя ()** — лацінская назва Уэльса.
* Графства Камбрыя
Міхаіл Кавалёў

**Міхаіл Кавалёў**:
* Міхаіл Васілевіч Кавалёў — савецкі і беларускі дзяржаўны і партыйны дзеяч, Старшыня Савета Міністраў БССР (1986—1990).
* Міхаіл Міхайлавіч Кавалёў — беларускі матэматык.
* Міхаіл Пракопавіч Кавалёў — савецкі ваенны дзеяч, генерал-палкоўнік.
* Міхаіл Якаўлевіч Кавалёў — беларускі матэматык.
Міхаіл Якаўлевіч Кавалёў

**Міхаіл Якаўлевіч Кавалёў** (нар. , вёска Гадылёва, Быхаўскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1999, Аптымальныя расклады абслугоўвання патрабаванняў партыямі), Член-карэспандэнт НАН Беларусі (2017).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1982). Працуе ў Інстытуце тэхнічнай кібернетыкі НАН Беларусі. Навуковыя працы па матэматычнай кібернетыцы. Распрацаваў новыя метады пабудовы паліномных алгарытмаў развязання задач дыскрэтнай аптымізацыі, знайшоў межы паліномнай развязальнасці ў задачах пабудовы аптымальных раскладаў.

## Прэміі 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1998, у сааўтарстве) — *за цыкл прац «Мадэлі і метады тэорыі раскладаў»*.

## Навуковыя працы 
* Минимизация взвешенной суммы запаздывающих требований при обслуживании одним прибором // Журн. вычисл. математики и матем. физики. 1991. Т. 31, № 1;
* A rounding technique to construct approximation algorithms for knapsack and partion type problems // Applied Mathematics and Computer Science. 1996. V. 6.
* Batch scheduling and due date assignment problem: an NP-hard case // Discrete Applied Mathematics. 1997. V. 80.

## Літаратура 
* Матэматычная энцыклапедыя. Мінск: Тэхналогія, 2001. ISBN 985-458-059-8

## Спасылкі
* Міхаіл Якаўлевіч Кавалёў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Міхаіл Міхайлавіч Кавалёў

**Міхаіл Міхайлавіч Кавалёў** (нар. , в. Новая Вёска, , Віцебская вобласць) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1992, Выпукла-матроідныя структуры ў дыскрэтнай аптымізацыі і эфектыўных градыентных алгарытмах), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 2 мая 1947 года ў вёсцы Новая Вёска (сучасны Сітцаўскі сельсавет, Докшыцкі раён, Віцебская вобласць).

Скончыў БДУ (1969), дзе і працуе. Навуковыя працы па сістэмным аналізе, макраэканоміцы, інфармацыйных тэхналогіях. Распрацаваў шэраг камп’ютарных сістэм для аналізу, экспертызы і прагнозу ў эканоміцы.

У 1980—1981 годах стажыраваўся ў Парыжскім універсітэце, у 1991 годзе — у Манрэальскім універсітэце.

У 1993 годзе абараніў доктарскую дысертацыю, прысвечаную метадам аптымальнага прыняцця рашэнняў, у Інстытуце кібернетыкі імя В. М. Глушкова, Кіеў, на тэму «Выпукло-матроидные структуры в дискретной оптимизации и эффективных градиентных алгоритмах» (рус).

З 1973 года працуе ў БДУ на пасадах асістэнта, загадчыка кафедрай аўтаматызаваных сістэм кіравання і праектавання (з 1980-х некаторы час быў загадчыкам кафедры сістэмнага праграмавання ФПМ БДУ). 

З 1999 па 2018 гады — дэкан эканамічнага факультэта БДУ, загадчык кафедры эканамічнай інфарматыкі і матэматычнай эканомікі БДУ (кафедра аналітычнай эканоміі і экаметрыкі БДУ з 2013 года).

Працаваў гасцявым прафесарам ва ўніверсітэтах Балгарыі, Германіі, Нідэрландаў, Кубы, Польшчы, Францыі, Швецыі. 

Рэгулярна выступае ў беларускіх СМІ.

## Бібліяграфія 
Аўтар болей 400 навуковых прац у галіне кібернетыкі, інфарматыкі, сістэмнага аналіза, аптымальнага кіравання і планавання эканамічных працэсаў, прыняцця аптымальных рашэнняў, у тым ліку аўтар і сааўтар болей 10 манаграфій, 6 з якіх перакладзены і выдадзены за мяжой.

* Дискретная оптимизация. Минск, БГУ, 1977.
* Матроиды в дискретной оптимизации. Минск, 1987.
* Схемотехническое и топологическое проектирование (совместно с Н. Н. Писаруком) Минск, БГУ 1990.
* Аптымальныя рашэннi ў эканоміцы (совместно с М. А. Воробьевым и Н. А. Наумовичем) Мн.: БГУ, 1991.
* Wirtschaftmathematik. Bestimmung optimaler losunger mit PC. (совместно с V.Hoppe), Ilmenau, 1992, 53s.
* 10 Уроков актуарной математики для инвесторов. (совместно с О. Казанцевой) Мн.: АББ, 1998, 70 с.
* Сучаснае лінейнае праграмаванне (совместно с Н. Н. Писаруком) Мн.: БГУ, 1998, 260 с.
* Финансово-экономические расчеты: анализ инвестиций и контрактов (совместно с Э. Т. Аванесовым, В. Г. Руденко) — Мн.: БГУ, 1998. — 228 с.
* Дин Жуджунь, Ковалев М. М. Путь к рыночной экономике (китайская модель реформ): монография. Минск: Изд. центр БГУ, 2005. — 383 с.

## Узнагароды 
* Сярэбряны медаль ВДНГ СССР (1991)
* Выдатнік вышэйшай адукацыі (1997)
* Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2001)
* Стыпендыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам навукі (2002—2003)
* медаль Францыска Скарыны (2021).

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце БДУ
* Біяграфія на Беларускім эканамічным партале
* Біяграфія ў Электроннай энцыклапедыі
* Персанальная старонка на сайце Эканамічнага факультэта БДУ 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Дэканы БДУ
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Новая Вёска (Сітцаўскі сельсавет)
Калінін

**Калі́нін** — прозвішча, тапонім, таксама назва горада Цвер (1931—1990 гг.).

## Прозвішча 
* 
* Барыс Пятровіч Калінін (1913—1943) — Герой Савецкага Саюза
* Вальдэмар Ільіч Калінін (нар. 1946) — цыганска-беларускі паэт
* Мікалай Арцёмавіч Калінін — беларускі кінарэжысёр
* Міхаіл Іванавіч Калінін (1875—1946) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч
* Міхась Калінін (1905—1975) — беларускі мастак, педагог, грамадскі і культурны дзеяч
* Пётр Захаравіч Калінін (1902—1966) — партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР
* Уладзіслаў Генадзевіч Калінін (нар. 2002) — беларускі футбаліст
* Фядот Акімавіч Калінін (1913—?) — беларускі педагог і ўдзельнік Вялікай Айчыннай вайны
* Яўген Генадзевіч Калінін (нар. 1993) — беларускі футбаліст

## Тапонім 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Калінін — былы пасёлак у Веткаўскім раёне
** Калінін — былы пасёлак у Гомельскім раёне
** Калінін — пасёлак у Рэчыцкім раёне
### Расія 
* Калінін — пасёлак у Краснагорскім раёне Бранскай вобласці

## Гл. таксама 
* Калініна
Вольга Іванаўна Касцюкова

**Вольга Іванаўна Касцюкова** (н. , Мінск) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1991, Канструктыўныя метады развязання спецыяльных класаў задач аптымальнага кіравання).

## Біяграфія 
Скончыла БДУ (1976). Працуе ў Інстытуце матэматыкі НАН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па канструктыўнай тэорыі аптымальнага кіравання, матэматычным праграмаванні. Распрацавала канструктыўныя алгарытмы развязання спецыяльных класаў канцамерных і бясконцамерных экстрэмальных задач і на іх аснове прапанавала метад рэалізацыі аптымальных кіраванняў тыпу адваротнай сувязі.

### Бібліяграфія 
* Конструктивные методы оптимизации. Сетевые задачи. Ч. III. Мн., 1986 (разам з Р.Габасавым, Ф.Кірылавай);
* Конструктивные методы оптимизации. Выпуклые задачи. Ч. IV. Мн., 1987 (разам з Р.Габасавым, Ф.Кірылавай, В.Ракецкім);
* Конструктивные методы оптимизации. Нелинейные задачи. Ч. V. Мн., 1998 (разам з Р.Габасавым, Ф.Кірылавай, А.Пакатаевым).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Уладзімір Сяргеевіч Конюх

**Уладзімір Сяргеевіч Конюх** (, вёска Турэц, Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць — ) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1991, Развязальныя і лакальна нільпатэнтныя групы).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны універсітэт у 1965 годзе. Працаваў у Інстытуце матэматыкі НАН Беларусі, потым у БДУ. Навуковыя працы па тэорыі лінейных груп. Даў апісанне непрыводных лакальна нільпатэнтных лінейных груп над адвольным полем і даказаў гіпотэзу канечнасці для развязальных падгруп поўнай лінейнай групы.

## Навуковыя працы 
* Метабелевы подгруппы полной линейной группы // Докл. АН БССР. 1973. Т.12, № 5;
* Локально нильпотентные линейные группы // Докл. АН БССР. 1984. Т. 28, № 3;
* Локально нильпотентные линейные группы четной степени // Весці АН БССР. Сер. фіз.-мат. навук. 1990. № 3.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Выдатнікі народнай асветы БССР
Віктар Іванавіч Карзюк

**Віктар Іванавіч Карзюк** (нар. , в. Петрашунцы, , Мінская вобласць) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1994), прафесар (1995), акадэмік НАН Беларусі (2014, прыкладная матэматыка; чл.-кар. з 1996).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1966), дзе і працуе: у 1984—1992 і з 1996 года па цяперашні час загадчык кафедры матэматычнай фізікі, адначасова з 1975 года намеснік дэкана, у 1979-96 гадах дэкан факультэта прыкладной матэматыкі, затым — факультэта прыкладной матэматыкі і інфарматыкі. У 1996—2001 гадах прарэктар Белдзяржуніверсітэта, у 2002—2005 гадах рэктар Інстытута падрыхтоўкі навуковых кадраў НАН Беларусі, з 2001 года загадчык аддзела матэматычнай фізікі Інстытута матэматыкі НАН Беларусі.

## Навуковы ўклад 
Навуковыя працы па ўраўненнях матэматычнай фізікі. Распрацаваў метад энергетычных няроўнасцяў і аператараў асераднення зменнага кроку, што дазволіла атрымаць новыя вынікі ў дыферэнцыяльных раўнаннях з частковымі вытворнымі. Доктарская дысертацыя прысвечана метаду энергетычных няроўнасцяў і аператараў асераднення ў тэорыі лінейных межавых задач для дыферэнцыяльных раўнанняў з частковымі вытворнымі.

Аўтар больш за 200 навуковых прац.

Падрыхтаваў 9 кандыдатаў навук, двое з яго вучняў абаранілі доктарскія дысертацыі.

### Навуковыя працы 
* Энергетическое неравенство для граничной задачи гиперболического уравнения с волновым оператором 3-го порядка // ДУ. 1991. Т. 27, № 6;
* Первая смешанная задача для линейного гиперболического уравнения второго порядка с однородными условиями в случае нецилиндрической области // ДУ. 1992. Т. 28, № 5;
* Граничная задача для уравнения Манжерона третьего порядка // ДУ. 1997. Т. 33, № 12;
* Метод энергетических неравенств и операторов осреднения // Вестник БГУ. Серия 1. 1996. № 3;
* Mollifiers with Variable Step in the Theory of Boundary Problem for Partial Differential Equations // Cambridge Scientific Publishers 2006. Cottenham, Cambridge. ISBN 1-904868-41-X

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1982).
* Медаль «За працоўную доблесць» (1986).
* Нагрудны знак «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1995).
* Ганаровае званне «Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1996).
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1996, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «Аператарныя метады ў дыферэнцыяльных ураўненнях»*.
* ордэн Айчыны ІІІ ступені (2021).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Віктар Іванавіч Карзюк у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Дэканы факультэта прыкладной матэматыкі і інфарматыкі БДУ
Веньямін Рыгоравіч Кротаў

**Веньямін Рыгоравіч Кротаў** (нар. , Масква) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1990, Дыферэнцыяльныя ўласцівасці і межавыя паводзіны гладкіх функцый многіх зменных).

## Біяграфія 
Скончыў Адэскі дзяржаўны ўніверсітэт (1971). З 1997 г. працуе ў БДУ. Навуковыя працы па тэорыі функцый рэчаіснай зменнай, па тэорыі функцый камплекснай зменнай, па тэорыі аператараў, раўнаннях з частковымі вытворнымі. Распрацаваў агульны метад ацэнак інтэгральных аператараў тыпу дробавага інтэграла ў абстрактных прасторах тыпу Харды, даў непаляпшальныя ацэнкі гладкасці прымітыўных Лузіна.

## Навуковыя працы 
* О гладкости примитивных Н. Н. Лузина и о теоремах Д. Е. Меньшова и Н. К. Бари // Матем. сб. 1987. Т. 134, № 3;
* Оценки для максимальных операторов, связанных с граничным поведением функций, и их приложения // Труды Матем. ин-та им. В. А. Стеклова АН СССР. 1989. Т. 190;
* Точная оценка граничного поведения функций из пространств Харди-Соболева в критическом случае αp = nn // Матем. заметки. 1997. Т. 62, вып. 4.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Анатоль Іосіфавіч Калінін

**Анатоль Іосіфавіч Калінін** (, ) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1994, Асімптатычныя метады развязання ўзрушаных задач аптымальнага кіравання), прафесар (1993).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1970), дзе і працуе. Навуковыя працы па тэорыі аптымальных працэсаў. Прапанаваў адзіны падыход да пабудовы асімптотыкі развязкаў рэгулярна і сінгулярна ўзрушаных задач аптымальнага кіравання з прамымі абмежаваннямі на значэнні кіравальных уздзеянняў.

## Навуковыя працы 
* Алгоритм асимптотического решения сингулярно возмущенной линейной задачи оптимального быстродействия // ПММ. 1989. Т. 53, вып. 6;
* Асимптотика решений возмущенных задач оптимального управления // Изв. РАН. Сер. Техн. кибернетика. 1994. № 3;
* Асимптотически оптимальный регулятор для линейной динамической системы, содержащей при производных параметры различных порядков малости // Изв. РАН. Сер. Теория и системы управления. 1997. № 4 (разам з І.Грыбкоўскім).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Грамадская думка

**Грамадская думка** — сукупнасць адносін розных сацыяльных груп і слаёў насельніцтва да праблем, працэсаў і фактаў сацыяльна-палітычнай і сацыяльна-культурнай рэчаіснасці. 

Грамадская думка рэгулюе паводзіны індывідаў, сацыяльных груп і супольнасцей, а таксама сацыяльных інстытутаў у грамадстве, выпрацоўваючы пэўныя нормы грамадскіх адносін са сферы культуры, навукі, рэлігіі і пашыраючы іх сярод насельніцтва. У залежнасці ад зместу выказванняў (ацэначных, аналітычных і канструктыўных), ацэнкі (станоўчай ці адмоўнай) можа выступаць у экспрэсіўнай, кансультатыўнай ці рэгулятыўнай функцыях. Грамадская думка здаецца дынамічнай, зменлівай, аднак у кожным асобным выглядзе яна з'яўляецца больш або менш тоесным выяўленнем народнага характару. Яна дзейнічае і ў межах грамадства ў цэлым, і ў розных сацыяльных групах ці супольнасцях. У гэтым сэнсе можна гаварыць пра грамадскую думку пэўнай краіны, нацыі або асоб адной прафесіі, канфесіі, субкультурнай групоўкі ці пэўнага горада, вёскі, раёна, вобласці. Таму носьбітам грамадскай думкі можа выступаць і грамадства ў цэлым, і сацыяльныя групы ў яго складзе (напрыклад, жанчын, мужчын, моладзі, гараджан, сялян, прадпрымальнікаў, рабочых, інтэлігентаў, вернікаў і інш.). Яна можа быць аднадушная або плюралістычная. У дэмакратычным грамадстве найбольш актыўна дзеючымі каналамі яе фармавання і функцыянавання з'яўляюцца рэферэндумы, выбары органаў улады, сродкі масавай інфармацыі, сходы, мітынгі, маніфестацыі грамадзян, а таксама сацыялагічныя апытанні насельніцтва. Навуковая распрацоўка праблем грамадскай думкі пачалася з 2-й паловы 19 ст. ў працах французскага сацыёлага Г.Тарда, а ў 20 ст. - амерыканскіх сацыёлагаў і палітыкаў інстытута Дж.Гэлапа А.Хоўэла, У.Ліпмана і інш. 

У Беларусі тэндэнцыю развіцця грамадскай думкі даследуюць інстытут сацыялогіі НАН Беларусі, недзяржаўная арганізацыя «Грамадская думка» і іншыя сацыялагічныя даследчыя групы. Актуальнасць і важнасць вывучэння грамадскай думкі абумоўлены тым, што менавіта такім чынам можна даведацца пра інтарэсы, спадзяванні, чаканні, патрэбы розных сацыяльных груп, супольнасцей, насельніцтва краіны ў цэлым.

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Катэгорыя:Сацыялогія
Уладзімір Іванавіч Крылоў

**Уладзімір Іванавіч Крылоў** (, вёска Красны Яр, Самарская вобласць, Расія — ) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1951), прафесар (1951), акадэмік АН БССР (1956).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт (1928), дзе ў 1929—1956 гадах працаваў выкладчыкам, загадчыкам кафедры. У 1956 годзе быў абраны акадэмікам АН БССР па Аддзяленні фізіка-матэматычных і тэхнічных навук. З 1957 года — у БССР, становіцца загадчыкам лабараторыі Інстытута фізікі і матэматыкі АН БССР, а ў 1959 годзе М. П. Яругін і У. І. Крылоў на базе матэматычных лабараторый Інстытута фізікі і матэматыкі АН БССР арганізуюць Інстытут матэматыкі і вылічальнай тэхнікі АН БССР (з 1965 года — Інстытут матэматыкі), дзе У. І. Крылоў да 1987 года загадвае лабараторыяй і адначасова да 1974 года з’яўляецца намеснікам дырэктара па навуковай рабоце. Адначасова ў 1957—1975 гадах — загадчык кафедры БДУ. З 1987 года — саветнік пры дырэкцыі Інстытута матэматыкі.

## Навуковая дзейнасць 
Адзін з заснавальнікаў правядзення шырокіх даследаванняў па вылічальнай матэматыцы ў СССР. Распрацаваў новыя метады лікавага інтэгравання і інтэгральных пераўтварэнняў. Ініцыятар стварэння ў беларускіх ВНУ кафедр вылічальнай матэматыкі, тым самым быў фактычна створаны новы кірунак ва ўніверсітэцкай навуцы БССР.

Аўтар больш за 100 навуковых прац, у т.л. 24 манаграфій, даведнікаў і навучальных дапаможнікаў.

## Асноўныя працы 
* Приближенные методы высшего анализа. 5 изд. М.; Л., 1962 (совм. с Л. В. Канторовичем).
* Приближенное вычисление интегралов. М., 1967.
* Методы приближенного преобразования Фурье и обращения преобразования Лапласа: Справочная книга. М., 1974 (совм. с Н. С. Скоблей).
* Вычислительные методы. М., 1976. Т. I; 1977. Т. II (разам з У.Бабковым і П.Манастырным).
* Начала теории вычислительных методов. Мн., 1982 (разам з У.Бабковым і П.Манастырным).
* Математический анализ: Ускорение сходимости. М., 1988.

## Ушанаванне 
]]
Ордэн «Знак Пашаны» (1951), ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1971), ордэн Дружбы народаў (1982). Заслужаны дзеяч навукі Беларускай ССР (1968). Дзяржаўная прэмія БССР 1978 г. за навучальныя дапаможнікі для ВНУ «Вычислительные методы высшей математики» і «Вычислительные методы», апублікаваныя ў 1972—1977 (у сааўт.).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Акадэмік Крылоў Уладзімір Іванавіч на сайце НАН Беларусі
* Уладзімір Іванавіч Крылоў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Інстытут матэматыкі НАНБ
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996

**Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996** (6-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Першай лізе) — чэмпіянат па футболе сярод беларускіх каманд 1996 года.

У турніры, які праходзіў у два кругі, удзельнічалі 16 каманд.

Мінскае «Дынама» упершыню не змагло перамагчы ў турніры, саступіўшы тытул чэмпіёна мазырскаму МПКЦ.

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
### Клубы, якія выйшлі ў Першую лігу з Другой лігі 
* ФК «Нафтан-Дэвон» (Наваполацк)

### Клубы, якія страцілі месца ў Першай лізе па выніках сезона 1996 
* ФК «Бабруйск»

### Іншыя змены 
* ФК «Дзвіна» (Віцебск) перад пачаткам сезона быў перайменаваны ў ФК «Лакаматыў-96»
* ФК «Шыннік» (Бабруйск) перад пачаткам сезона быў перайменаваны ў ФК «Белшына»
* ФК «Тарпеда» (Магілёў) падчас другога круга быў перайменаваны ў ФК «Тарпеда-Кадзіна»

## Клубы-ўдзельнікі 

### Прадстаўніцтва па рэгіёнах 
У турніры прымалі ўдзел клубы з усіх абласцей краіны.

## Турнірная табліца 
## Вынікі матчаў 
## Бамбардзіры 
1996
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1996 годзе
Катэгорыя:1996 год у футболе
Валянцін Вікенцьевіч Гарахавік

**Валянцін Вікенцьевіч Гарахавік** (нар. , в. Харошае, Лагойскі раён, Мінская вобласць) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1989, Выпуклыя і нягладкія задачы вектарнай аптымізацыі), прафесар (1991), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2000).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1970). Працуе ў Інстытуце матэматыкі НАН Беларусі, адначасова ў БДУ. Навуковыя працы прысвечаны нелінейнаму аналізу, тэорыі аптымізацыі і аптымальным сістэмам кіравання. Распрацаваў метады апраксіматыўнага квазідыферэнцавання нягладкіх функцый і адлюстраванняў і на іх аснове атрымаў як неабходныя, так і дастатковыя ўмовы аптымальнасці першага і другога парадкаў для нягладкіх задач вектарнай аптымізацыі, у тым ліку і для задач аптымальнага кіравання з вектарным паказнікам якасці.

## Навуковыя працы 
* Выпуклые и негладкие задачи векторной оптимизации. Мн., 1990;
* Piecewice affine functions and polyhedral sets // Optimization. 1994. V. 31, № 2 (разам з О.Зорка);
* Дифференцируемости мультиотображений в смысле Фреше // Труды Ин-та математики НАН Беларусі. 1998. Т. 1 (разам з П.Забрэйкам).
* Geometric structure and classification of infinite-dimensional halfspaces (в соавт. с Е. А. Шинкевич) // Algebraic Analysis and Related Topics / Banach Center Publications. 2000. Vol.53.
* Конечномерные задачи оптимизации. Мн.: Издат. центр БГУ, 2007.

## Літаратура 
* ВУЧОНЫЯ БЕЛАРУСІ — Валентин Викентьевич Гороховик (К 60-летию со дня рождения) // Весці НАН Беларусі. Серыя фізіка-матэматычных навук. — 2009. — № 1. — С. 124—125
* Член-карэспандэнт Гарахавік Валянцін Вікенцьевіч

## Спасылкі 
* Валянцін Вікенцьевіч Гарахавік у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лагойскім раёне
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты НАНБ
Катэгорыя:Інстытут матэматыкі НАНБ
Фёдар Дзмітрыевіч Гахаў

**Фёдар Дзмітрыевіч Га́хаў** (, , Расія — ) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1942,  тэорыі аналітычных функцый і  інтэгральныя ўраўненні), прафесар (1943), акадэмік АН БССР (1966).

## Біяграфія 
Скончыў Казанскі ўніверсітэт у 1930 годзе.

У 1961—1976 гадах працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце, прафесар, загадчык кафедры.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па краявых задачах тэорыі аналітычных функцый і сінгулярных інтэгральных ураўненнях. Даў закончаны развязак асноўнай краявой задачы аналітычных функцый (), распрацаваў тэорыю інтэгральных ураўненняў з ядром Кашы.

### Навуковыя працы 
Аўтар больш за 80 навуковых прац, у тым ліку 2 манаграфій.

* Вырожденные случаи особых интегральных уравнений с ядром Коши // ДУ. 1966. Т. 2, № 4;
* Краевые задачи. 3-е изд. — М., 1977;
* Уравнения типа свертки. — М., 1978 (разам з Ю. Чэрскім).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1976), медалямі.

## Літаратура 
* 
* *Н. П. Векуа, Г. С. Литвинчук, С. М. Никольский и др.* Фёдор Дмитриевич Гахов // Успехи математических наук. 1981. Т. 36, вып. 1(217).
* Фёдор Дмитриевич Гахов (К 100-летию со дня рождения). // Весцi НАН Беларусі. Серыя фiз.-матэм. навук. 2006, № 2.
* 

## Спасылкі 
* Академик ГАХОВ Фёдор Дмитриевич 
* Федор Дмитриевич Гахов (К 100-летию со дня рождения) 
* Фёдар Дзмітрыевіч Гахаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Гахов Фёдор Дмитриевич  // Сайт механіка-матэматычнага факультэта БДУ
* 

Катэгорыя:Выкладчыкі Казанскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Растоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дэканы механіка-матэматычнага факультэта БДУ
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Карачаева-Чаркесіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Паўночна-Асецінскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Валерый Іванавіч Громак

**Валерый Іванавіч Громак** (, гарадскі пасёлак Мір, Карэліцкі раён) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1992, Аналітычныя ўласцівасці развязкаў раўнанняў Пэнлевэ і іх дастасаванні), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1972), дзе і працуе. Навуковыя працы прысвечаны аналітычнай тэорыі дыферэнцыяльных раўнанняў. Даследаваў аналітычныя ўласцівасці развязкаў раўнанняў Пэнлевэ і іх дастасаванні да раўнанняў матэматычнай фізікі.

## Навуковыя працы 
* Аналитические свойства решений уравнений Пенлеве. Мн., 1990 (разам з М. Лукашэвічам);
* О трансцендентности пятого и шестого уравнений Пенлеве // ДУ. 1996. Т. 32, № 4;
* Об общем представлении решений уравнений Пенлеве // ДУ. 1997. Т. 33, № 5.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Фенолфталеін

**Фенолфталеі́н**, **CHO** — трыфенілметанавы фарбавальнік, індыкатар.

Бясколерныя крышталі без смаку і паху. Тэмпература плаўлення 277—279 °C. Дрэнна раствараецца ў вадзе (0,018 г/100 мл), раствараецца ў этаноле і дыэтылавым эфіры.

## Выкарыстанне 
Фенолфталеін выкарыстоўваецца ў аналітычнай хіміі ў якасці індыкатара. У медыцыне (вядомы пад назвай *пурген*) — у якасці слабільнага сродку.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* ХиМиК.ру 
* Фенолфталеин  // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Вуглевадароды
Катэгорыя:Аналітычная хімія
Веньямін Уладзіміравіч Дрыц

**Веньямін Уладзіміравіч Дрыц** (, в. Яблачына, , Мінская вобласць) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1992, Лікавае мадэляванне працэсаў распаўсюджвання аптычнага выпраменьвання ў нелінейных асяроддзях).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1976). Працуе ў Інстытуце матэматыкі НАН Беларусі. Навуковыя працы па вылічальнай матэматыцы і матэматычным мадэляванні. Распрацаваў метады пабудовы эфектыўных лікавых алгарытмаў для развязання нелінейных задач матэматычнай фізікі. Метадамі матэматычнага мадэлявання правёў даследаванні шэрагу актуальных задач сучаснай нелінейнай оптыкі.

## Навуковыя працы 
* Консервативные разностные схемы в задачах нелинейной оптики: I // ДУ. 1991. Т. 27, № 7;
* Консервативные разностные схемы в задачах нелинейной оптики: II // ДУ. 1992. Т. 28, № 7;
* Теория генерации лазера с РОС на динамической решетке с выжиганием инверсии населенности // Квантовая электроника. 1995. Т. 22, № 4.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Уладзімір Андрэевіч Дабрушкін

**Уладзімір Андрэевіч Дабрушкін** (нар. , г. Мінск) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1992, Лікава-аналітычны метад развязання пачаткова-краявых задач нестацыянарнай тэорыі пругкасці для клінападобных абсягаў).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1971). Працаваў у Інстытуце матэматыкі НАН Беларусі, з 1996 г. працуе ў ЗША. Навуковыя працы па дынамічнай тэорыі пругкасці. Пабудаваў і даследаваў уласцівасці pазвязкаў краявых задач тэорыі пругкасці і тэрмапругкасці ў абсягах з нягладкімі межамі.

## Навуковыя працы 
* Решение второй краевой задачи теории упругости для полуполосы // ДУ. 1986. Т. 22, № 6;
* Краевые задачи динамической теории упругости для клиновидных областей. Мн., 1988;
* Приближенное вычисление одного класса интегро-дифференциальных выражений, описывающих распространение упругих волн // ППМ. 1993. Т. 57, вып. 2.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Аляксандр Мікалаевіч Дудзін

**Аляксандр Мікалаевіч Дудзін** (нар. , Спаск-Дальні, Прыморскі край, Расія) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1992, Сістэмы масавага абслугоўвання са зменным рэжымам функцыянавання і іх аптымізацыя).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1976), дзе і працуе. Навуковыя працы па выпадковых працэсах і іх аптымізацыі. Даследаваў і аптымізаваў працэсы масавага абслугоўвання са зменнымі размеркаваннямі імавернасцей, якія задаюць структуру працэсу.

## Навуковыя працы 
* Оптимальное назначение скорости обслуживания требований в многолинейной двухскоростной системе массового обслуживания // Автоматика и телемеханика. 1981. № 11;
* Практикум на ЭВМ по теории массового обслуживания. Мн., 1994;
* Queuing systems with passive servers // J. of applied Mathematics and Stochastic Analysis. 1996. V. 9, № 2.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Валерый Аляксандравіч Еравенка

**Валерый Аляксандравіч Еравенка** (нар. , горад Кіраў, Расія) — беларускі матэматык. доктар фізіка-матэматычных навук (1996, Спектральныя і фрэдгальмавы ўласцівасці лінейных аператараў у банахавых прасторах), прафесар (1996).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1972), дзе і працуе. Навуковыя працы прысвечаны функцыянальнаму аналізу, спектральнай і фрэдгальмавай тэорыі аператараў, дыферэнцыяльным раўнанням. Атрымаў абагульненні класічнай тэарэмы Вейля аб істотным спектры на новыя класы несамаспалучаных дыферэнцыяльных лінейных аператараў у лебэгавых прасторах і на аналітычныя функцыі ад абмежаваных лінейных аператараў у банахавых прасторах.

## Навуковыя працы 
* О LP-существенных спектрах некоторых классов несамосопряженных обыкновенных дифференциальных операторов: I, II // ДУ. 1996. Т. 32, № 8, 9;
* Применение абстрактной теории возмущений к исследованию существенных спектров обыкновенных дифференциальных операторов в LP // ДУ. 1997. Т. 33, № 7;
* LP-essential spectral theory ordinary differential operators with almost constant coefficients // Mathematički Vesnik. 1997. V. 49.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі