open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Верхняя Нью-Ёркская бухта

**Верхняя Нью-Ёркская бухта**, або **Апер-Нью-Ёрк-Бэй** () — бухта на захадзе Атлантычнага акіяна ў дэльце ракі Гудзон, частка заліва Нью-Ёрка. Заліў атачаюць астравы Манхэтэн, Лонг-Айленд, Стэйтэн-Айленд, а таксама частка мацерыка (штат Нью-Джэрсі, ЗША).

Найбуйнейшыя астравы заліва:
* Губернатарскі востраў,
* востраў Эліс,
* востраў Свабоды, на якім размешчана статуя Свабоды.

## Гл. таксама 
* Лоўэр-Бэй (Нью-Ёрк)
* Бухта Ньюарк

Катэгорыя:Геаграфія Нью-Ёрка
Катэгорыя:Залівы ЗША
Катэгорыя:Залівы Атлантычнага акіяна
Бакбо

**Заліў Бакбо** (**Танкінскі заліў**) — заліў Паўднёва-Кітайскага мора ля берагоў Кітая (Гуансі-Чжуанскі аўтаномны раён, правінцыя Гуандун, правінцыя Хайнань) і В’етнама (раён Бакбо: правінцыі Куангнінь, Хайфон, Тхайбінь, Намдзінь, Ніньбінь, Тханьхаа і Нгеан). З усходу аддзелены ад мора паўвостравам Лэйчжоу і востравам Хайнань, ад мацерыка — Хайнанскім пралівам.

В'етнамцы завуць яго афіцыйна , або радзей ; кітайская назва — Бэйбувань (). Назва «Танкінскі заліў» паходзіць ад старой назвы горада Ханой — ; гэта назва пазней распаўсюдзілася на ўсю паўночную частку В'етнама.

Даўжыня заліва Бакбо — 330 км, шырыня ва ўваходу — 241 км, глыбіня — да 82 м. Прылівы сутачныя, да 6 м.

Буйны порт — Хайфон.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Залівы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Паўднёва-Кітайскае мора
Катэгорыя:Геаграфія В’етнама
Катэгорыя:Залівы Кітая
Еўдакія Малахаўна Гаўрыленка

**Еўдакія Малахаўна Гаўрыленка** (, в. Кварцяны, Горацкі раён — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

З 1945 года старшыня калгаса «Чырвоная Беларусь» Горацкага раёна, у 1947—1978 гадах даярка, загадчык фермай, кладаўшчык калгаса імя Жданава Горацкага раёна. Удзельнік ВДНГ СССР (1967).

Званне Героя прысвоена за поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі, павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак мяса і малака.

## Узнагароды 
* Герой Сацыялістычнай Працы (1966)
* Ордэн Леніна
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1958)
* Медалі

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Гаўрыленка Еўдакія Малахаўна  // Магілёўская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горацкім раёне
Катэгорыя:Постаці савецкай жывёлагадоўлі
Катэгорыя:Постаці беларускай жывёлагадоўлі
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Вайле

**Ва́йле** (, ) — горад і порт у Даніі, на ўсходзе паўвострава Ютландыя, на беразе Вайлефіёрда. Адміністрацыйны цэнтр камуны Вайле і вобласці Паўднёвая Данія. Насельніцтва 32,3 тыс. (1968); 50 тыс. (2003).

Упершыню згадваецца ў 1256 годзе, першы гарадскі статут датуецца 1327 годам. Цяпер — важны сельскагаспадарчы цэнтр. З 1980 годзе праз Вайлефіёрд ажыццяўляецца асноўнае транзітнае паведамленне з востравам Ютландыя.

Металаапрацоўка, тэкстыльныя прадпрыемствы, мяса- і рыбакансервавая вытворчасць.
thumb|злева|Ратуша ў Вайле

Сярод галоўных славутасцей царква Св. Мікалая (XIII стагоддзе) — цяпер гарадскі музей.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Муніцыпалітэт Вайле 

Катэгорыя:Гарады Даніі
Катэгорыя:Вайле, камуна
Катэгорыя:Горад Вайле
Павел Нічыпаравіч Гаўрыленка

]]
**Павел Нічыпаравіч Гаўрыленка** (, в. Касцюкоўка, Гомельскі раён — ) — беларускі жывапісец.

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі мастацкі тэхнікум, дзе вучыўся ў В. Руцая, М. Эндэ, Ф. Фогта, у 1930 годзе. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Адзін з арганізатараў моладзевага аб’яднання Асацыяцыі мастакоў рэвалюцыі ў Віцебску (1928—1930).

У 1933—1936 гадах старшыня аргкамітэта, у 1956—1961 гадах старшыня Саюза мастакоў БССР.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1951—1955 гадах.

## Творчасць 
Аўтар твораў пра гісторыка-рэвалюцыйныя падзеі, працоўныя будні горада і вёскі, подзвігах беларускіх партызан, а таксама партрэтаў і пейзажаў («Калгасная брыгада», 1931; «Прарыў нямецкай абароны», 1942; «Партрэт хлопчыка-партызана», 1943; «Партызаны ў Палессі», 1944; «На партызанскім аэрадроме», 1950; «Ідзе эшалон», 1957; «Вясна», 1958; «На рыштаваннях», 1960).

## Памяць 
У 2002 годзе Белпошта быў выпусціла памятны канверт да 100-годдзя Паўла Гаўрыленкі — яго партрэт на фоне майстэрні. Аўтар канверта — мастак А. Федзін. Тыраж — 100 000 асобнікаў.

## Літаратура 
* *А. В. Аладава* П. Н. Гаўрыленка. — Мн., 1963.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 2. Габой — Карціна / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — 751 с. — 9500 экз.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Вучні Фёдара Фогта
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомельскім раёне
Сярэдняе значэнне

**Сярэдняе значэнне** — у агульным выглядзе гэта лікавая характарыстыка мноства лікаў або функцый, якая знаходзіцца паміж найменшым і найбольшым значэннем дадзенага мноства або функцыі.

У тэорыі імавернасцей і статыстыцы *сярэдняе значэнне* разам з матэматычным чаканнем выкарыстоўваюцца як сінонімы абазначэння  размеркавання імавернасцей або выпадковай велічыні гэтага размеркавання.
У выпадку дыскрэтнага размеркавання імавернасцей выпадковай велічыні X, *сярэдняе* роўна суме кожнага магчымага значэння, ўзважанага па верагоднасці гэтага значэння. Іншымі словамі, каб вылічыць *сярэдняе* *Х*, трэба ўзяць кожнае магчымае значэнне *х* з мноства *X*, улічываючы суадносную яму імавернасць Р(*х*), а затым скласці ўсе разам:
: \mu = \sum x P(x)
: Сярэдняе \mu  для дыскрэтнага размеркавання *Х*, дзе *х* — адно з значэнняў мноства *Х*, а Р(*х*) — суадносная імавернасць сустракання або спадзявання *х* у мностве *Х*.

Аналагічная формула можа быць выкарыстана для непарыўнага размеркавання імавернасцей. Трэба заўважыць, што не кожнае размеркаванне імавернасцей мае пэўнае сярэдняе (напрыклад, размеркаванне Кашы). А для некаторых размеркаванняў сярэдняе прымае значэнне бясконцасці: напрыклад, для размеркавання 2^n, калі яго імавернасць роўна \tfrac{1}{2^n}, дзе n = 1, 2, 3…

Для пэўнага набору дадзеных (масіва дадзеных), тэрміны арыфметычнай сярэдняй, матэматычнага чакання, а часам і  выкарыстоўваюцца як сінонімы для абазначэння цэнтральнага значэння дыскрэтнага набору лікаў — сума ўсіх значэнняў, дзе́леная на колькасць значэнняў. Сярэдняе арыфметычнае набору лікаў x1, x2, …, хn, як правіла, пазначаецца \bar{x}, вымаўляецца як «ікс з рысай» ().

Калі набор дадзеных заснаваны на серыі назіранняў, атрыманых шляхам адбору пробаў з генеральнай сукупнасці, сярэдняе арыфметычнае называецца **сярэдняе выбаркі** (або *выбарачнае сярэдняе*; пазначаецца \bar{x}; ), каб адрозніць яго ад **генеральнага сярэдняга** (або *сярэдняе генеральнай сукупнасці*; пазначаецца \mu або \mu_x; ).

Ва ўмовах канечнай сукупнасці **генеральнае сярэдняе** некаторай уласцівасці роўна арыфметычнай сярэдняй гэтай жа ўласцівасці, калі ўсе члены сукупнасці ўзяты ва ўвагу. Напрыклад, генеральная сярэдняя вышыні/росту роўна суме росту кожнага ўдзельніка дадзенай сукупнасці, падзеленай на агульную колькасць асоб. **Выбарачнае сярэдняе** можа адрознівацца генеральнага, асабліва для малых выбарак. Закон вялікіх лікаў падказвае, што чым больш памер выбаркі, тым больш верагоднасць таго, што сярэдняе выбаркі будзе блізкае да генеральнага сярэдняга.

За межамі тэорыі імавернасцей і статыстыкі «сярэдняе» можа выкарыстоўвацца ў іншых значэннях.
Капітан 3-га рангу

капітана 3-гу рангу ВМФ СССР]]

**Капітан 3-га рангу** — малодшае воінскае званне старшых афіцэраў у ВМФ (ВМС) некаторых дзяржаў свету, па рангу вышэй за капітан-лейтэнанта, але ніжэй чым Капітан 2-га рангу. Адпавядае званню *маёра* ў іншых відах узброеных сіл.

Перад воінскім званнем ваеннаслужачага, які праходзіць ваенную службу ў гвардзейскай вайсковай частцы, на гвардзейскім караблі, дадаецца слова «гвардыі».
 
Да воінскага звання вайскоўца або грамадзяніна, які знаходзіцца ў запасе ці адстаўцы, дадаюцца адпаведна словы «запасу» або «у адстаўцы».

## Літаратура 
Катэгорыя:Ваенна-марскія званні
Катэгорыя:Ваеннае кіраванне
Катэгорыя:Ваенная гісторыя
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Беларусі
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Расіі
Капенгагенскі джазавы фестываль

**Капенгагенскі джазавы фестываль** — штогадовая джазавая падзея ў Капенгагене (Данія). Адзін з найбуйнейшых музычных фестываляў у Еўропе. За час свайго існавання з 1979 года ў ім паўдзельнічалі выдатныя музыкі — Соні Ролінз , Оскар Пітэрсан, Мішэль Петручыяні, Кейт Джарэт, Уэйн Шортэр, Дызі Гілеспі, Хербі Хэнкак, Пэт Метэні, Орнэт Коўлман і іншыя.

## Гісторыя 
Заснаванне фестывалю ў 1979 годзе было цесна звязана з джазавай сцэнай, якая сфармавалася і развілася ў 1960-х гадах, калі горад служыў еўрапейскім домам для амерыканскіх джазавых музыкаў, такіх як Дэкстэр Гордан, Бен Уэбстэр, Стэн Гец, Тэд Джонс і Кені Дру. Цэнтрам прыцягнення стаў важны для той эпохі клуб Jazzhus Montmartre. Музыканты натхнілі ўсю дацкую джазавую супольнасць, а таксама прыцягнулі іншых амерыканскіх джазмэнаў. З 1964 года ў вядомым парку Tivoli Gardens была прадстаўлена серыя канцэртаў пад назвай «Капенгагенскі джазавы фестываль» з удзелам такіх карыфеяў джаза, як Тэлоніўс Монк, Майлс Дэйвіс і шмат якіх іншых. У канцы 1970х гадоў ініцыятыва заснаваць і праводзіць фестываль у джазавых клубах, тэатрах і адкрытых грамадскіх пляцоўках належала адвакату Полу Б’ернхольту.

## Факты 
* Фестываль пачынаецца ў першую пятніцу ліпеня і доўжыцца 10 дзён запар.
* Фестываль ўключае ў сябе каля 1000 канцэртаў і сотню пляцовак: клубы, кавярні, бары, канцэртныя залы, паркі, скверы і гавані.
* Агульная колькасць аўдыторыі перавышае 250 тысяч чалавек.
* Па ўзроставым прынцыпе (0-35 гадоў, 36-55 гадоў і 56 гадоў і старэй) наведвальнікі падзяляюцца прыкладна пароўну.
* Замежных гасцей больш прыбывае са Швецыі, Нарвегіі, Германіі, Вялікабрытаніі і ЗША.

## Галоўныя пляцоўкі 
* Copenhagen Jazzhouse
* Jazzhus Montmartre
* Tivoli Gardens
* Statens Museum for Kunst
* Royal Danish Theatre
* Copenhagen Opera House

## Спіс хэдлайнераў
У 2014 годзе чакаюцца выступленні Джошуа Рэдмана, Крысціяна Макбрайда, Дэйва Холанда.

## Спасылкі 
* - Афіцыйны сайт фестываля 
* - Твітар фестываля

Катэгорыя:Музычныя фестывалі
Віцэ-адмірал

[thumb|150px|[Пагон віцэ-адмірала Рускага Імператарскага Флота]]
[thumb|150px|[Пагон віцэ-адмірала ВМФ СССР]]
[thumb|150px|[Пагон віцэ-адмірала флота ЗША]]

**Ві́цэ-адміра́л**  — воінскае званне вышэйшага афіцэрскага саставу ў ВМФ (ВМС) некаторых дзяржаў свету, па рангу вышэй за контр-адмірала, але ніжэй чым адмірал. Адпавядае званню *генерал-лейтэнант* у іншых відах узброеных сіл.   

У Еўропе паявілася ў XII ст. у Венецыі і Генуі, а затым распаўсюдзілася на флаты іншых краін (у Польшчы ўведзена ў XVII ст., у Расіі — на пачатку XVIII ст.. У СССР устаноўлена ў 1940 годзе).

Да воінскага звання ваеннаслужачага або грамадзяніна, які знаходзіцца ў запасе ці адстаўцы, дадаюцца адпаведна словы «запасу» або «ў адстаўцы».

## Віцэ-адміралы — ураджэнцы Беларусі 
* Васіль Ніканоравіч Апановіч (1998)
* Аляксандр Рыгоравіч Арлоў (1944)
* Ульян Мікалаевіч Байзерт (2005)
* Мікалай Мікалаевіч Бірыла (1998)
* Мікалай Захаравіч Бісоўка (1988)
* Віктар Феадосьевіч Гаўрыкаў (2003)
* Абрам Львовіч Генкін (1964)
* Валянцін Пятровіч Дрозд (1941)
* Валерый Анатолевіч Карнюшка (1993)
* Генадзь Іванавіч Палюховіч (2003)
*  (1999)
* Адам Адамавіч Рымашэўскі (2004)
* Міхаіл Ігнатавіч Сакалоўскі (2001)
* Ягор Андрэевіч Тамко (1988)
* Мікалай Антонавіч Торык (1957)
* Георгій Мікітавіч Халасцякоў (1945)
* Іван Кузьміч Хурс (1982)
* Валерый Міхайлавіч Цвірко (2000)
*  (1951)

## Літаратура 
Катэгорыя:Ваенна-марскія званні
Катэгорыя:Ваеннае кіраванне
Катэгорыя:Ваенная гісторыя
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Расіі
Руская імператарская армія

**Ру́ская імпера́тарская а́рмія** — сухапутныя войскі Расійскай імперыі.

Створаны першым расійскім імператарам Пятром I на аснове г. зв. палкоў іншаземнага строю, якія з'явіліся ў Расіі яшчэ ў валадарства цара Аляксея Міхайлавіча. Замяніла ірэгулярныя памесныя войскі і стралецкія часткі. З 1699 года армія фармавалася праз рэкруцкую павіннасць (таксама да 1762 года захоўвалася абавязковая служба дваран), з 1874 года — праз усеагульны вайсковы абавязак.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі (1917) Руская імператарская армія была перайменаваная ў «Рэвалюцыйнае войска свабоднай Расіі».

## Літаратура 
* История России. XX век: в 2-х т. / отв.ред. А. Б. Зубов. — Москва : АСТ, 2009. — Т. I. 1894—1939 гг. — 1024 с.

Катэгорыя:Гісторыя Расіі
Кармэн Арваль

**Кармен Арваль** () — старажытнарымскі гімн арвальскіх братоў.

Арвальскія жрацы пакланяліся багіні земляробства Дэа Дзіі і прыносілі ёй ахвярапрынашэнні, каб забяспечыць вялікі ўраджай. Браты заўсёды абіраліся з сямей патрыцыяў, у той час як імператар у часы Рымскай імперыі заўсёды быў магістрам арвальскіх жрацоў.

Тэкст гэтага старажытнага гімна захаваўся ў запісе, які датуецца 218 годам н.э. і ўтрымлівае тэксты аб паседжаннях «братоў». Запісы зроблены архаічнай формай лацінскай мовы, якая ўжо ў эпоху імперыі была незразумелай.

Папаўдні «браты» апраналі свае тогі, збіраліся ў храме, прыносілі ахвярапрынашэнні, з’ядалі свіней і пілі кроў. Потым яны ішлі ў лес, дзе пад кіраўніцтвам протамагістра забівалі тлустую аўцу і даследавалі яе вантробы. Вярнуўшыся ў храм, спраўлялі лібацыі каля урн і перад храмам. Калі ўсе вярталіся да алтара храма, кожны арвальскі брат атрымоўваў за ўдзел у цырымоніі ўзнагароджанне ў 100 дэнарыяў. Пасля яшчэ некалькіх рытуалаў «браты» зачынялі храм, з якога выходзілі ўсе староннія. Зачыніўшыся ў храме, жрацы паднімалі да пояса прэтэксты, бралі набажэнскія кнігі і таньчылі, пеючы:

Лары, прыйдзіце да іх на дапамогу.

Марс, не дазволь напасці на натоўп смерці і разарэнню.

Насыцся, жорсткі Марс. Ты (звяртаючыся да аднаго з братоў) ускоч на парог. Стой! Бі парог.

Вы, а потым вы, заклікайце ўсіх дэманаў (абагатвораных нябожчыкаў ці вясковых багоў).

Ты ж, Марс, прыйдзі да нас на дапамогу.

Скачыце!

Пасля танца ўваходзілі грамадскія рабы і забіралі кнігі.

У тэксце згадваюцца лары, старажытнарымскія божаствы, якія апекаваліся над побытавымі рэчамі (такімі, як дом, ачаг ці грамада), а таксама Марс, якога ўпрошваюць не рабіць бедствы на полі, просячы яго быць сытым.

## Гл. таксама 
* Трыумф

Катэгорыя:Рэлігія ў Старажытным Рыме
Фёдар Нічыпаравіч Гаўрыленка

**Фёдар Нічыпаравіч Гаўрыленка** (, в. Касцюкоўка, Гомельскі раён — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Вілейскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З 1929 на савецкай і адміністрацыйна-гаспадарчай працы. Са жніўня 1941 у тыле ворага, выконваў спецыяльныя заданні. З ліпеня 1943 ў партызанах: камісар атрада, у красавіку-ліпені 1944 камандзір партызанскай брыгады імя М. І. Калініна, адначасова ў жніўні 1943 — ліпені 1944 1-ы сакратар Міёрскага падпольнага РК КП(б)Б.

У 1944-67 на партыйнай, савецкай і гаспадарчай працы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомельскім раёне
Контр-адмірал

контр-адмірала Рускага Імператарскага Флота]]
 контр-адмірала ВМФ СССР]]
 контр-адмірала малодшай ступені флота ЗША]]
 контр-адмірала старшай ступені флота ЗША]]

**Контр-адміра́л** — воінскае званне вышэйшага афіцэрскага саставу ў ВМФ (ВМС) некаторых дзяржаў свету, па рангу вышэй за капітана 1-га рангу, але ніжэй чым віцэ-адмірал. Адпавядае званню *генерал-маёр* ў іншых відах узброеных сіл.

У Еўропе з’явілася ў XII ст. ў Венецыі і Генуі, а затым распаўсюдзілася на флаты іншых краін (у Польшчы ўведзена ў XVII ст., у Расіі — на пачатку XVIII ст.. У СССР устаноўлена ў 1940 годзе).

У ВМФ ЗША існуе дзве ступені — малодшая (адпавядаючая існуючаму ў некаторых краінах званню ў сухапутных войсках *брыгадны генерал*) і старшая (адпавядае званню *генерал-маёр*).

Перад воінскім званнем ваеннаслужачага, які праходзіць ваенную службу ў гвардзейскай воінскай часці, на гвардзейскім караблі, дадаецца слова «гвардыі».
 
Да воінскага звання ваеннаслужачага або грамадзяніна, які знаходзіцца ў запасе ці адстаўцы, дадаюцца адпаведна словы «запасу» або «у адстаўцы».

## Контр-адміралы ў Беларусі 
Контр-адміралы, якія нарадзіліся ў Беларусі:
* Анатоль Раманавіч Азаронак (1968)
* Васіль Емяльянавіч Ананьіч (1944)
* Вячаслаў Міхайлавіч Апанасенка (1998)
* Пётр Міхайлавіч Аўдзейчык (1944)
* Пётр Ціханавіч Бандарэнка (1942)
* Сяргей Сцяпанавіч Варкоў (1953)
* Сяргей Барысавіч Вярхоўскі (1944)
* Генадзій Рыгоравіч Гавака (1965)
* Аляксандр Сяргеевіч Галубкоў (1985)
* Анатоль Васілевіч Гаўрылаў (1995)
* Антон Іосіфавіч Гурын (1951)
* Барыс Глебавіч Давыдовіч (?)
* Аляксандр Уладзіміравіч Дзянскевіч (2002)
* Уладзімір Сцяпанавіч Дзянісаў (1958)
* Уладзімір Іванавіч Домнін (1994)
* Уладзімір Мікалаевіч Дронаў (1996)
* Пётр Сцяпанавіч Дронін (1969)
* Аляксандр Маркавіч Еўдакіменка (1982)
* Зігмунд Іванавіч Жабко (1991)
* Оскар Саламонавіч Жукоўскі (1957)
* Уладзімір Іванавіч Жылінкоў (2009)
* Мікалай Піліпавіч Заяц (1940)
* Уладзімір Апанасавіч Зенчанка (1988)
* Мікалай Георгіевіч Ізачык (1949)
* Вячаслаў Уладзіміравіч Казлоўскі (2000)
* Рыгор Мікалаевіч Каралькоў (1998)
* Мікалай Паўлавіч Качановіч (1988)
* Станіслаў Мікалаевіч Козінцаў (1992)
* Георгій Георгіевіч Косцеў (1978)
* Міхаіл Георгіевіч Кулак (1988)
* Вячаслаў Міхайлавіч Лагір (1992)
*  (1954)
* Уладзімір Іванавіч Маркоўскі (1957)
* Георгій Іосіфавіч Міхалькоў (1940)
* Міхаіл Васілевіч Павядзёнак (1984)
*  (1944)
* Мікалай Браніслававіч Паўловіч (1944)
* Анатоль Антонавіч Пасініцкі (1993)
* Канстанцін Іванавіч Сакольскі (1944)
* Мікалай Аляксеевіч Скок (1997)
* Максім Пятровіч Скрыганаў (1940)
* Іван Даміянавіч Снітко (1949)
* Павел Аляксеевіч Трайнін (1940)
* Аляксандр Сямёнавіч Філімонаў (1958)
* Валерый Усеваладавіч Хаткевіч (2006)
* Валянцін Васілевіч Холад (1988)
* Васіль Мікалаевіч Храпко (1982)
* Яфім Антонавіч Цітоў (1958)
* Навум Ізраілевіч Цырульнікаў (1949)
* Яўгеній Георгіевіч Шулакоў (1951)
* Дзмітрый Канстанцінавіч Ярашэвіч (?)

## Літаратура 
Катэгорыя:Ваенна-марскія званні
Катэгорыя:Ваеннае кіраванне
Катэгорыя:Ваенная гісторыя
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Расіі
Саюз (ЗША)

thumb|Падзел штатаў падчас Грамадзянскай вайны:

**Саюз** () у ЗША перыяду Грамадзянскай вайны — федэрацыя 24 паўночных штатаў, якія супрацьстаялі Канфедэрацыі Поўдня. Цяпер гэта назва ўжываецца радзей, хоць у сучаснай англійскай мове захавалася назва дакладу прэзідэнта «Пасланне аб становішчы ў Саюзе» ().

Хоць федэрацыя аб'ядноўвала таксама шэраг заходніх штатаў (Каліфорнія, Арэгон, Невада), а таксама штаты Сярэдняга Захаду, штаты Саюза часта завуць проста **Поўнач** () — як у тыя часы, так і цяпер. Напрыклад, 2-я глава кнігі К. Маля «Грамадзянская вайна ў ЗША» завецца «Арміі Поўначы і Поўдня».

## Спіс штатаў Саюза 
## Літаратура 
* Gallagher, Gary W. The Union War (2011), emphasizes that the North fought primarily for nationalism and preservation of the Union
* Gallman, J. Matthew. The North Fights the Civil War: The Home Front (1994)
* Neely, Mark. The Divided Union: Party Conflict in the Civil War North (2002)
* Rorabaugh, William J. "Who Fought for the North in the Civil War? Concord, Massachusetts, Enlistments, " Journal of American History 73

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Патэна

thumb|Патэна XIII стагоддзя
**Патэ́на** (, «талерка») — у каталіцкай царкве лацінскага абраду — адна з літургічных пасудзін. Уяўляе сабой талерку з выявай сцэн з Новага Запавету. Аналагічная літургічная пасудзіна ў візантыйскім абрадзе называецца дыскас. Галоўнае адрозненне ўсходняга дыскаса ад заходняй патэны — наяўнасць у дыскаса масіўнай ножкі.

Выкарыстоўваецца падчас літургіі. Паводле літургічных тлумачэнняў патэна сімвалічна малюе Віфлеемскі яслі, а таксама труну, у якой было пахавана цела Ісуса Хрыста.

Патэна служыць для ўскладання на яе падчас імшы або ўсіх, або галоўнай госціі, якая пераламляецца пасля асвячэння. У Сярэднявеччы патэны былі, як правіла невялікага памеру, дастатковага, каб змясціць галоўную госцію; малыя госціі для прычашчэння парафіян асвячаліся ў іншых літургічных пасудзінах. У XX стагоддзі нароўні з невялікімі патэнамі сталі ўжывацца патэны буйныя, здольныя змясціць усё госціі. Матэрыялам для вырабу патэны служыць, як правіла, метал (радзей — кераміка).

## Гл. таксама 
* Дыскас

## Літаратура 
* «Патена» //Католическая энциклопедия. Изд. францисканцев. М.:2007. Т.3

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каталіцкае набажэнства
Катэгорыя:Царкоўнае начынне
Катэгорыя:Лютэранскае набажэнства
Дыскас

[240px|thumb|Сярэбраны дыскас, Пскоў, [XVI стагоддзе]]
**Ды́скас** (, «круглая талерка») — у Праваслаўнай царкве адна з літургічных пасудзін. Уяўляе сабой талерку на ножцы з выявай сцэн з Новага Запавету, часцей за ўсё — немаўля Ісуса Хрыста. Аналагічны сподак у каталіцтве называецца патэна. Галоўнае адрозненне ўсходняга дыскаса ад заходняй патэны — наяўнасць у дыскаса масіўнага падножжа.

Выкарыстоўваецца падчас Літургіі. Паводле літургічных тлумачэнняў дыскас сімвалізуе Віфліемскія яслі, а таксама труну, у якой было пахавана цела Ісуса Хрыста.

На яго ў час літургіі кладуцца асаблівым чынам выразаная на Праскамідыі з прасфоры сярэдняя яе частка з пячаткай наверсе. Гэты чатырохвугольны кубападобны кавалак прасфоры, надрэзаны з ніжняга боку крыжападобна да самай пячаткі, завецца ягнём — асвячоны хлеб, падрыхтаваны для наступнага ператварэння яго, паводле хрысціянскага веравучэння, у Цела Хрыстова, што адбываецца на тым жа дыскасе.

Пры перанясенні дыскас звычайна трымаюць не за ножку (як пацір), а за краі.

## Гл. таксама 
* Патэна — каталіцкі аналаг.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Праваслаўнае набажэнства
Катэгорыя:Царкоўнае начынне
Міхайлаўскі палац

**Міхайлаўскі палац** — былы вялікакняжаскі палац у цэнтры Санкт-Пецярбурга, плошчы Мастацтваў; помнік архітэктуры высокага класіцызму.

У будынку знаходзіцца Дзяржаўны Рускі музей.

## Гісторыя стварэння 
У асноўным ідэя пабудовы новай рэзідэнцыі для князя Міхаіла Паўлавіча належала яго бацьку, імператару Паўлу I. У 1798 годзе імператар загадаў адкладаць грошы для пабудовы палаца свайму малодшаму сыну Міхаілу. Паўлу I не давялося ўбачыць увасабленне сваёй ідэі, паколькі ў выніку  ён загінуў. Нягледзячы на гэта, загад імператара быў выкананы. Калі Міхаілу споўніўся 21 год, імператар Аляксандр I вырашыў пачаць будаўніцтва палаца.

Архітэктарам Міхайлаўскага палаца быў Карл Росі. Над праектам палаца архітэктар пачаў працаваць з 1817 года, калі хацелі зладзіць новую рэзідэнцыю вялікага князя на месцы палаца Варанцова, а потым — на месцы дома Чарнышова (там пасля быў пабудаваны Марыінскі палац). Пасля рашэння аб пачатку будаўніцтва палаца на гэтай пустцы, архітэктар пачаў ствараць праект не проста перабудовы існуючых будынкаў, а новага гарадскога архітэктурнага ансамбля. Тут дойлідам быў спланаваны не толькі палац, але таксама плошча перад ім і дзве новыя вуліцы (Інжынерная і Міхайлаўская).

У пачатку красавіка 1819 года была створана «Камісія для пабудовы палаца вялікаму князю Міхаілу Паўлавічу». Урачыстая закладка будынка адбылася 14 ліпеня, а само будаўніцтва пачалося 26 ліпеня. З боку Марсавага поля з’явіўся сад пры палацы — таксама .  палац быў асвечаны.

13 красавіка 1895 года Імянным Найвысачэйшым Указам імператара Мікалая II тут быў заснаваны Рускі музей імператара Аляксандра III.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Славутасці Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Палацы Расіі
Катэгорыя:Палацы Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Карл Росі
Мурыны Малыя

**Мурыны́ Малы́я** (, ) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Відамлянскага сельсавета. Вёска ўваходзіць у ААТ «Відамлянскае»

## Геаграфія 
Знаходзіцца на левым беразе ракі Лясная, за 700 м на захад ад аўтадарогі Брэст&nbsp;—&nbsp;Камянюкі (), за 6 км на паўднёвы захад ад Каменца, за 33 км на поўнач ад Брэста, за 33 км на паўночны захад ад чыгуначнай станцыі Жабінка на лініі Брэст&nbsp;—&nbsp;Баранавічы.

## Гісторыя 
* канец XIX ст.: вёска Мурыны Малыя ў Камянец-Літоўскай воласці Брэсцкага павета} Гродзенскай губерні Расійскай імперыі.
* 1897: паводле  ў складзе Мурынскай сельскай грамады, 9 двароў, 57 жыхароў.
* 1921: у складзе Камянец-Літоўскай гміны Брэсцкага павета Гродзенскай губерні Расійскай імперыі.
* 1923: 6 двароў, 26 жыхароў.
* 1939: ў складзе Брэсцкай вобласці БССР.
* 1940: вёска ў Відамлянскім сельсавеце Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці, 13 двароў, 90 жыхароў.
* 1950: у складзе калгасу «30 год БССР».
* 1960: 50 жыхароў.
* 1961: у Камянецкім пассавеце.
* 1964: у Камянецкім сельсавеце.
* 1970: 46 жыхароў, у калгасе імя Кірава.
* 1985: у Відамлянскім сельсавеце.

## Славутасці 
У вёсцы знаходзілася Свята-Мікалаеўская царква, пабудаваная ў 1863 годзе. Была занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. У 2015 годзе разабраны, пасля адбудавана з новых матэрыялаў.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
*  С.&nbsp;65.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Відамлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёна
Пархоменка

**Пархоменка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Якаўлевіч Пархоменка (1886—1921) — герой грамадзянскай вайны.
* Валянціна Васілеўна Пархоменка (нар. 1956) — беларуская спявачка.
* Павел Пархоменка (нар. 1987) — беларускі гандбаліст.
* Серёга (Сяргей Васілевіч Пархоменка) (нар. 1976) — беларускі рэп-выканавец.
* Фёдар Рыгоравіч Пархоменка (1868—1940) — беларускі мастак.
* Ягор Анатолевіч Пархоменка (нар. 2003) — беларускі футбаліст.
Фёдар Рыгоравіч Пархоменка

**Фёдар Рыгоравіч Пархоменка** ( — ) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Віленскай школе малюнку І. П. Трутнева, у 1890-1900-я гады выкладаў у мастацкай школе ў Магілёве. Удзельнік больш за 10 выставак.

## Творчасць 
З асаблівай беражлівасцю і любоўю адлюстроўваў беларускія лясы, балоты, рачулкі з напаўразбуранымі банькамі, хаткамі, ваколіцы правінцыйных гарадкоў і мястэчак у сваіх графічных пейзажах. У пільнай увазе ды кожнай дэталі адчуваецца не толькі досвед яго папярэднікаў братоў Апалінарыя і Іпаліта Гараўскіх, алё і прытрымліванне традыцыі ветэрана перадзвіжніцтва І. Шышкіна.

Сярод вядомых прац «Зіма» (1900-я), «Рака Шчацінка ў Магілёўскай губерні» (1902).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Калатновер Г.* Выставка работ художника Ф. Пархоменко, — Литература и искусство, Минск, 1939, 5 ноября.

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Постаці Магілёва
Будынак Александрынскага тэатра

**Будынак Александрынскага тэатра** ў Санкт-Пецярбургу на плошчы Астроўскага быў пабудаваны ў 1832 годзе па праекце Карла Росі.

## Перадгісторыя 
Тэрыторыя, дзе быў збудаваны Александрынскі тэатр, у XVIII стагоддзі належала палкоўніку , будаўніку моста, названага ў яго гонар, і была набытая ў яго казной. На гэтай тэрыторыі знаходзіўся сад, які распасціраўся да цяперашняй Садовай вуліцы.

У 1801 годзе архітэктар Вінчэнца Брэна перабудаваў вялікі драўляны павільён, які стаяў на месцы цяперашняга сквера, у тэатр, у якім італьянскі антрэпрэнёр  арганізаваў італьянскую оперную трупу. Гэта памяшканне з часам перастала задавальняць растучым патрэбнасцям горада, і было вырашана збудаваць новы, каменны тэатр. Аднак ажыццяўленне ідэі адсунулася з-за нестабільнай сітуацыі пры Аляксандры I — ваенныя канфлікты з Турцыяй, вайна з Напалеонам 1812 года.

У 1818 годзе межы саду былі звужаныя, а плошча, якая ўтварылася паміж Публічнай бібліятэкай і садам Анічкава палаца, была перададзена тэатральнай дырэкцыі.

## Будынак Росі 
Карл Росі ў перыяд з 1816 па 1827 год распрацаваў шэраг праектаў рэканструкцыі і забудовы гэтай плошчы. Усе гэтыя варыянты прадугледжвалі збудаванне на плошчы гарадскога тэатра. Канчатковы варыянт праекта быў зацверджаны 5 красавіка 1828 года, у тым жа годзе пачалося будаўніцтва будынка тэатра.

Чатыры гады праз,  года, у цэнтры Пецярбурга, на Александрынскай плошчы (цяпер плошчы Астроўскага), на месцы драўлянага «Малага» тэатра, адбылося ўрачыстае адкрыццё новага велічнага ампірнага будынка тэатра.

Асноўны фасад тэатра — з боку Неўскага праспекта аформлены глыбокай шматкалоннай лоджыяй, прастора якой як бы з’яўляецца часткай Плошчы Астроўскага. Бакавыя фасады будынка выкананы ў выглядзе васьмікалонных порцікаў. З іншага боку да тэатра вядзе спраектаваная Росі і складаючая агульны ансамбль з тэатрам вуліца (цяпер вуліца Дойліда Росі), перспектыву якой замыкае на ўсю шырыню задні, амаль плоскі, але багата дэкараваны фасад тэатра.

Будынак аблямоўвае выразны скульптурны фрыз з антычнымі тэатральнымі маскамі і гірляндамі лаўровых галін. У нішах на кантавых фасадах — статуі муз, на атыку галоўнага фасада — Квадрыга Апалона. Работы вёў адзін з выбітных скульптараў свайго часу — В. І. Дземут-Маліноўскі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Александинский театр, официальный сайт 
* 

Катэгорыя:Тэатры Санкт-Пецярбурга
Александрынскі тэатр
Укерэвэ

**Укерэ́вэ** () — востраў на поўдні возера Вікторыя. Уваходзіць у склад Танзаніі. Прыкладная плошча - 530 км². Насельніцтва (2012 г.) - 146 536 чал.

## Геаграфія 
Востраў Укерэвэ — самы вялікі па памерах азёрны востраў не толькі Танзаніі, але і ўсёй Афрыкі. Месціцца ў паўднёвай частцы возера Вікторыя за 45,8 км на паўночны ўсход ад горада Мванза, у 850 км на паўночны захад ад Дар-эс-Салама, у 530 км на паўночны захад ад Дадомы, сталіцы Танзаніі. На ўсходзе аддзелены вузкім пралівам ад кантынентальнай часткі Танзаніі. 

Востраў узнік у выніку затаплення возерам Вікторыя нізкіх прыбярэжных частак сушы. Берагі нізкія, часткова зарослыя трыснягом. Паверхня вострава амаль плоская. Толькі ў цэнтральнай частцы вылучаюцца невысокія пагоркі і скальныя фарміраванні. Пераважаюць штучныя насаджэнні дрэў. Значная частка вострава апрацавана ў выніку вядзення сельскай гаспадаркі.

## Культура і сацыяльныя зносіны 
Назва Укерэвэ паходзіць ад племені *керэвэ* (), якое насяляе востраў і прыбярэжныя раёны возера Вікторыя. На тэрыторыі вострава можна ўбачыць каменныя постаці, што ў мінулым ладзіліся керэвэ для ўратавання правадыроў племені ад хваробы. У 1895 г. на востраў упершыню прыбылі нямецкія каталіцкія місіянеры для распаўсюджвання хрысціянства. Яны, а таксама ахрышчаныя імі вернікі (усяго 27 чалавек) былі забіты па загаду правадыра Луконгэ. 

Адміністрацыйны цэнтр і адзіны горад — Нансі́а (каля 6 тысяч жыхароў). Большасць астравіцян — сельскія жыхары. Займаюцца земляробствам і рыбалоўствам. Дабрабыт астравіцян у значнай ступені залежыць ад ураджаяў бавоўны. Мясцовыя ўлады імкнуцца развіваць турызм. 

Укерэвэ мае сталую паромную сувязь з Мванзай і суседнім востравам Укара. На усход ад Нансіа працуе аэрапорт. 

Сярод жыхароў Укерэвэ вялікі працэнт тых, хто церпіць на альбінізм. Гэта тлумачыцца тым, што керэвэ не маюць традыцыйных забабонаў у адносінах да альбіносаў, таму на востраў перасяляюцца альбіносы з розных кутоў Танзаніі, дзе яны падвяргаюцца забойствам і ганенням.

## Славутыя мясціны 
* Палац правадыра Укерэвэ ў вёсцы Букінда на поўначы вострава. Быў пабудаваны ў 1922 - 1928 гг. італьянскім інжынерам. У палацы зберагаюцца традыцыйныя сігнальныя барабаны.
* Магільні правадыроў Укерэвэ ў вёсцы Кітарэ.
* Пляж Іронда.
* Пляж і хваёвы лес Руб'я. 
* Скальны масіў каля вёскі Халвега — найвышэйшы пункт вострава. Тут знаходзіцца пячора, якую ў мінулым керэвэ выкарыстоўвалі як прыбежышча падчас ваенных канфліктаў, а таксама для захоўвання лішкаў правізіі.
* Касцёл Кагунгулі, пабудаваны ў пачатку XX ст.
* Хамуэбэ, месца пасялення першых нямецкіх місіянераў, якія распаўсюдзілі ў 1895 г. хрысціянства. У 1995 г. прадстаўнікі Рымска-Каталіцкага Касцёла ўсталявалі на гатым месцы памятны крыж.

## Спасылкі 
* Largest Lake Islands of the World
* Ukerewe Island
* Tourism in Ukerewe, Tanzania
* Ukerewe African Albino Society 
* Welcome to Albino Island

Катэгорыя:Астравы Танзаніі
Укерэвэ
Варанцоўскі палац (Санкт-Пецярбург)

thumb|right|300px|Варанцоўскі палац
**Варанцоўскі палац** — палац у цэнтральнай частцы Санкт-Пецярбурга, які размяшчаецца на Садовай вуліцы насупраць Гасцінага двара. Збудаваны архітэктарам Б. Ф. Растрэлі ў 1749—1757 гадах для канцлера М. І. Варанцова. Палац адрозніваецца багатым дэкорам фасадаў і пышным аздабленнем інтэр’ераў. У палацы больш за 50 парадных зал і памяшканняў. Палац упрыгожваюць ляпніна, пазалочаная разьба і іншыя элементы, звязаныя са стылем барока.

Ад Садовай вуліцы палац аддзяляе парадны двор і вытанчаная агароджа, выкананая з літога чыгуну. За галоўным корпусам быў рэгулярны сад, які распасціраўся да Фантанкі.

Будаўніцтва і аздабленне палаца запатрабавала вялікіх сродкаў і ў 1763 годзе граф Варанцоў за даўгі быў вымушаны саступіць яго расійскай казне. Пасля ўзыходжання на прастол Паўла I палац у канцы 1790-х гадоў быў перададзены Мальтыйскаму ордэну, тут жа размяшчаўся Капітул расійскіх ордэнаў.

У 1798—1800 гадах архітэктарам Джакама Кварэнгі ў палацы створана царква Ражства Святога Іаана Прадцечы, а з боку саду па яго ж праекту да галоўнага корпуса была прыбудавана Мальтыйская капэла.

З 1810 па 1918 год у палацы размяшчаўся Пажаскі корпус. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі тут размясцілася Першая Петраградская пяхотная школа каманднага складу РСЧА. У 1937 годзе на базе гэтай школы было створана Ленінградскае пяхотнае вучылішча імя С. М. Кірава. У 1955 годзе тут жа размясцілася Сувораўскае ваеннае вучылішча.

## Гл. таксама 
* Варанцоўскі палац (Алупка)

## Літаратура 
* Ленинград: Путеводитель / Сост. В. А. Витязева, Б. М. Кириков. — Издание 2-е, стереотипное, с изменениями. — Л.: Лениздат, 1988. — 366 с. — ISBN 5-289-00492-0
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палацы Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Руская архітэктура XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Пажаскі корпус
KV3

thumb|right|250px|Аб'ёмная схема, агульны план і від збоку
**KV3** — грабніца, якая прызначалася для пахавання невядомага навуцы сына фараона Рамсеса III з XX дынастыі Новага царства (XII стагоддзе да н.э.), размешчаная ў егіпецкай Даліне Цароў, у фіванскім некропалі на заходнім беразе Ніла, насупраць Луксора. Няскончаны стан некалькіх памяшканняў грабніцы разам з беднымі археалагічнымі знаходкамі сведчыць пра тое, што грабніца не выкарыстоўвалася па прызначэнні. Па некаторых здагадках грабніца першапачаткова прызначалася для спадчынніка Рамсеса III, будучага фараона Рамсеса IV, але той пачаў будаваць сваю ўласную грабніцу, вядомую як KV2, неўзабаве пасля пачатку свайго кіравання.
thumb|250px|Уваход у грабніцу.

## Археалагічныя даследаванні 
Ёсць доказы таго, што грабніца ў візантыйскі перыяд выкарыстоўвалася ў якасці хрысціянскай капліцы. Хоць яна была вядомая з антычных часоў, старанна даследавана яна была толькі ў 1912 годзе археолагам Гары Бёртанам, працы фінансаваліся багатым амерыканскім юрыстам Тэадорам Мантгомеры Дэвісам.

## Спасылкі 
* Апісанне грабніцы KV3  / Фіванскі картаграфічны праект (Theban Mapping Project) 
* Бібліяграфія для грабніцы KV3  / Фіванскі картаграфічны праект.

Катэгорыя:Даліна Цароў
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Егіпта
Хаім Сегал

**Хаім Сегал (Хаім бен іцхак Айзік Сегель)** — беларускі мастак 2-й паловы XVIII стагоддзя.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Слуцку. Сегал — прадзед вядомага мастака XX стагоддзя Марка Шагала), у якім, сярод іншага, у выяўленчых вобразах была адлюстравана гісторыя яўрэйскага народа ад старых часоў да прыходу на Беларусь. Цікавасць у даследчыкаў выклікалі выявы беларускіх краявідаў.

Аб прыгажосці і ўнікальнасці роспісаў можна меркаваць па малюнках  і Эля Лісіцкага і фатаграфіях Саламона Юдовіна, удзельніка этнаграфічнай экспедыцыі Ан-скага 1913 года. У 1938 сінагога была зачынена для маленняў і разабрана па бервяну:

## Гісторыя вывучэння 
Адной з першых даследчыц, што зацікавіліся Магілёўскай халоднай сінагогай, была ў той час яшчэ зусім маладая гісторык мастацтва, матрыярх вывучэння гісторыі яўрэйскага мастацтва Рахель Вішніцэр-Бернштэйн. Верагодна, іменна ў яе працы 1914 года і было ўпершыню згадана імя Хаіма Сегала, а сама публікацыя паўплывала на выбар мэты для экспедыцыі Яўрэйскага гісторыка-этнаграфічнага таварыства ў 1915—1916 гадах.

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Яўрэйскія мастакі
Адольф фон Шварцэнберг

міні|злева|150пкс|Герб Шварцэнбергаў
 ў Дзьёры (Венгрыя)]]
**Адольф фон Шварцэнберг** (; —, Буда) — граф Свяшчэннай Рымскай імперыі, знакаміты аўстрыйскі военачальнік XVI стагоддзя.

Першы граф Шварцэнберг. Прадстаўнік вядомага з XII стагоддзя франконскага дваранскага роду Шварцэнбергаў з Зайнсхайма, які пазней уступіў у аўстрыйскае падданства.

Удзельнік рэлігійных войнаў. Асабліва вылучыўся ў войнах на ўсходніх межах імперыі, камандуючы палком імперскіх войскаў супраць туркаў.

У 1599 годзе за перамогу над туркамі ў бітве каля Раба (цяпер венгерскі горад Дзьёр) атрымаў тытул імперскага графа і права дадаць у фамільны герб поле з галавой мёртвага турка, якому крумкач выдзёўбвае вочы.

Загінуў пры аблозе Буды ў Венгрыі ў 1600 годзе пры мецяжы ландскнехтаў, якія пакутавалі ад нястачы ежы і грошай, і вырашылі здацца туркам. Адольф запрацівіўся і быў імі забіты. Імператар Рудольф II арганізаваў Адольфу фон Шварцэнбергу пышнае пахаванне і пабудаваў мемарыял у Вене.

Меч военачальніка захоўваецца цяпер у арсенале Вены.

Яго адзіны сын Адам фон Шварцэнберг (1583—1641), быў саветнікам курфюрста Брандэнбурга падчас Трыццацігадовай вайны.

## Спасылкі 
* Генеалогія роду Шварцэнберг 

Адольф
Катэгорыя:Военачальнікі Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі Рэлігійных войнаў: Пратэстанты
Ялагін палац

**Ялагін палац** — летні імператарскі палац на Ялагіне востраве ў Санкт-Пецярбургу. Названы Ялагіным па імені свайго першага ўладальніка, ён так і захаваў гэтую назву, нягледзячы на перыядычную змену гаспадароў. Палац таксама называюць Ялагінскім або Ялагінскаастроўскім.

## Будаўніцтва 
Імя архітэктара, які пабудаваў для  дом у паладыянскім стылі, дакладна невядома. Некаторыя гісторыкі мяркуюць аўтарства Джакама Кварэнгі. Першапачатковае аблічча вілы на астравах не захаваўся.

У пачатку XIX стагоддзя востраў быў выкуплены Аляксандрам I для сваёй маці імператрыцы Марыі Фёдараўны, якой было ўжо цяжка ездзіць у царскія загарадныя рэзідэнцыі Паўлаўск і Гатчыне. Перабудаваць Ялагін палац было даручана знакамітаму дойліду К. Росі. Архітэктар узвёў на востраве адразу некалькі будынкаў: акрамя завершанага купалам трохпавярховага палаца, там было пабудавана тры дадатковых павільёна, а таксама Кухонны і Канюшанны карпусы.

## Літаратура 
* *Пилявский В. И.* Зодчий Росси. М.-Л.: ГИАиГ, 1951

## Спасылкі 
* Сферическая панорама скульптуры «Танцующие девушки» в Елагином парке 
* Елагин дворец на сайте Rusarh.ru
* ЦПКиО Елагин остров Дворцово-парковый ансамбль, Елагин дворец 
* Виртуальный тур по Елагиноостровскому дворцу на сайте ida-web.ru  

Катэгорыя:Палацы Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Музеі Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Сядзібы Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:1790 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Санкт-Пецярбургу
Колеравая прастора

**Колеравая прастора** — гэта мадэль прадстаўлення колеру, аснаваная на ўжыванні колерных каардынат. Колеравая прастора будуецца такім чынам, каб любы колер быў прадстаўленнем пункта, які мае пэўныя каардынаты. Часцей за ўсё, аднаму набору каардынат будзе адпавядаць адзін колер, але для некаторых выпадкаў гэта не так (напрыклад, для мадэлі CMYK, калі кадзіруецца колерны тон — звесткі па тону «закальцаваны», і максімальнае і мінімальнае значэнне супадаюць.)

## Апісанне 
Колеравыя прасторы апісваюцца наборам колерных каардынат і правіламі стварэння колераў. Напрыклад, RGB з’яўляецца трохмернай колернай прасторай, дзе кожны колер апісаны наборам з трох каардынат — кожная з іх адпавядае кампаненту колеру ў раскладанні на чырвоны, зялёны і сіні колеры. Колькасць каардынат задае размернасць прасторы. Існуе шмат колерных прастор рознай размернасці — ад аднамерных, якія могуць апісаць выключна монахромны відарыс, да шасці і дзесяці-мерных, такіх, як прастора CMYKLcLm (Cyan, Magenta, Yellow, Key color, lightCyan, lightMagenta). Прасторы высокай размернасці часцей выкарыстоўваюцца ў мэтах друку на плотарах альбо апаратах для колерпроб.

## Гл. таксама 
* Колеравая мадэль
* Колеравая палітра
* Колераметрыя і колерамер
* Формула адрознення колераў

*
Львоў (значэнні)

* Горад Львоў
* Аляксей Фёдаравіч Львоў
* Георгій Яўгенавіч Львоў
* Мікалай Аляксандравіч Львоў
Свята-Мікалаеўская царква (Мурыны Малыя)

**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Мурыны Малыя, Камянецкі раён, пабудавана ў 1760 годзе з відавочнай перабудовай у XIX ст., паводле іншых крыніц - у 1863 годзе. Была занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

Станам на 2015 год зруйнавана.

## Архітэктура 
Драўляная падоўжна-восевай кампазіцыі царква складаецца з асноўнага прамавугольнага ў плане аб'ёму, чатырохграннай апсіды, бабінца і прытвора. Над бабінцам узвышаецца васьмігранная званіца, завершаная шатровым дахам з макаўкай. Вуглы бабінца і вежы вылучаны лапаткамі. Асноўны аб'ём накрыты чатырохсхільным дахам з невялікім купалам на гранёным глухім барабане. Апсіда ніжэйшая за асноўны аб'ём, накрыта трохсхільным дахам. Аконныя праёмы прамавугольныя ў прафіляваных ліштвах. Сцены храма гарызантальна ашаляваны, умацаваны брусамі-сцяжкамі. Пад дахам праходзіць карніз і карункавы разны фрыз. Рознавялікія аб'ёмы царквы ствараюць выразную мастацкую кампазіцыю.

## Літаратура 
* Описания церквей и приходов. Гродненский православно-церковный календарь. Том 1
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. - Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. - 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Камянецкага раёна
Катэгорыя:Мурыны Малыя
Катэгорыя:Зніклі ў 2015 годзе
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:1760 год у Беларусі
Дзень незалежнасці Грузіі

**Дзень незале́жнасці** (, *дамукідэблёбіс дгхэ*) — нацыянальнае свята ў Грузіі, якое адзначаецца 26 мая ў гонар прыняцця ў 1918 годзе Акта Незалежнасці, якім была абвешчана Грузінская дэмакратычная рэспубліка. У гэты дзень па краіне адбываюцца ваенныя парады, ладзяцца феерверкі, канцэрты, кірмашы, мітынгі і цырымоніі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Святы Грузіі
Катэгорыя:Святы 26 мая
Катэгорыя:Нацыянальныя святы
Будынак Сената і Сінода

**Будынак Сената і Сінода** — помнік архітэктуры Санкт-Пецярбурга. Першапачаткова быў пабудаваны для двух дзяржаўных органаў кіравання Расійскай імперыі: Сената і . Апошні буйны праект архітэктара Карла Росі.

З 1925 да 2006 года ў памяшканнях знаходзіўся . У адным крыле будынка з мая 2008 года размяшчаюцца асноўныя падраздзяленні . У іншым крыле будынка з мая 2009 размяшчаецца .

## Перадгісторыя 
Сенат і Сінод першапачаткова размяшчаліся ў будынку Дванаццаці калегій.

Першай пабудовай на месцы цяперашніх будынкаў Сената і Сінода стаяў фахверкавы дом святлейшага князя Меншыкава. Пасля яго апалы дом на набярэжнай Нявы перайшоў ва ўласнасць віцэ-канцлера А. І. Астэрмана, а ў 1744 годзе быў падараваны Лізаветай Пятроўнай канцлеру , для якога ўзвялі пабудову ў стылі барока.

У 1763 годзе, пасля ўсшэсця на пасад Кацярыны II, дом Бястужава-Руміна перайшоў у казну, і ў гэты будынак, перабудаваны архітэктарам , пераехаў Сенат. У 1780-1790-х гадах барочны дом Бястужава-Руміна быў зноў перабудаваны, і яго фасады атрымалі новую архітэктурную апрацоўку, тыповую для рускага класіцызму.

Імя аўтара праекта перабудовы будынка застаецца невядомым. Мяркуючы чарцяжам заходняга фасада будынка, якія захаваліся ў зборы , праект быў распрацаваны архітэктарам І. Я. Старовым.

На месцы цяперашняга будынка Сінода ў XVIII стагоддзі знаходзіўся дом купчыхі Кусаўніковай.

## Гісторыя пабудовы 
З узвядзеннем Адміралцейства ў 1806—1823 гадах ранейшыя пабудовы ўжо не адпавядалі новаму абліччу Сенацкай плошчы. Узнікла неабходнасць у рэканструкцыі, і быў аб'яўлены конкурс на распрацоўку праекта новых будынкаў Сената і Сінода.

24 жніўня 1829 года быў закладзены будынак Сената; у 1830 — будынкі Сінода. Завершана будаўніцтва ў 1834 годзе. Будаўніцтва вялося пад кіраўніцтвам архітэктара Аляксандра Штаўберта па праекце Карла Росі.

Катэгорыя:Будынкі парламентаў
Бізун

thumb|300px|Скураны дзевяціхвастовы бізун («кошка»). Доларавая банкнота прыведзеная для параўнання памераў.
**Бізун** — прылада для цялеснага пакарання. У найбольш агульным выпадку ўяўляе сабой некалькі (часцей за ўсё — ад двух да дзевяці) плеценых хвастоў са скуры ці іншага матэрыялу, аб’яднаных дзяржаннем. Цялесныя пакаранні пры дапамозе бізуна (лупцаванне, порка) былі распаўсюджаны цягам усёй чалавечай гісторыі. Варыянтам бізуна з’яўляецца канчук.

Шырока вядомы метад «бізуна і перніка» — падыход да кіравання ці выхавання шляхам пакарання («бізун») і ўзнагароды («пернік»).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Цялесныя пакаранні
Катэгорыя:БДСМ
Катэгорыя:Гнутка-сустаўчатая зброя
Катэгорыя:Халодная зброя паводле алфавіта
Катэгорыя:Збіццё
Казак

**Казак** — прадстаўнік казацтва, таксама прозвішча і тапонім.

## Прозвішча 
* Аляксей Захаравіч Казак (1886—1938) — беларускі краязнавец, публіцыст.
* Валянціна Васілеўна Пархоменка (нар. 1956) — беларуская спявачка.
* Герман Казак (1896—1966) — нямецкі пісьменнік.
* 
* Рыгор Крушына (сапр. *Рыгор Казак*; 1907—1979) — беларускі пісьменнік.
* Тамара Уладзіміраўна Казак (нар. 1957) — беларускі псіхолаг. Доктар псіхалагічных навук, прафесар.
* Уладзімір Еўдакімавіч Казак (нар. 1936) — беларускі ўрач.
* Якаў Аляксандравіч Казак (нар. 1985) — беларускі футбаліст.

## Тапонім 
* Казак (Карастышыўскі раён)

## Тэхніка 
* «Казак» і «Казак-2» — украінскія бронеаўтамабілі
Юліян Міцкевіч

**Юліян Міцкевіч** (; нар. ак. 1838 года — пам. 17 лістапада (5 лістапада ст. ст.) 1863 года, Коўна) — паўстанцкі камісар ковенскага ваяводства падчас студзеньскага паўстання.

З шляхты вількамірскага павета, сын Бенедыкта Міцкевіча. Скончыў пецярбургскую хірургічную акадэмію, пражываў у фальварку Барцішкі, які належаў яго брату, працаваў урачом. Прызначаны на пасаду паўстанцкага камісара Ковенскага ваяводства, займаўся агітацыю. Арыштаваны, быў пакараны смерцю на шыбеніцы.

## Бібліяграфія 
* *Rok 1863. Wyroki śmierci. Wydane pod redakcją Wacława Studnickiego nakładem i drukiem Ludwika Chomińskiego w Wilnie. Księgarnia Stow. Nauczycielstwa Polskiego. Tow. Wyd. «Ignis», Warszawa*, у Сеціве (.djvu), сс. 78 і 128 .

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Памерлі 17 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1863 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Каўнасе
Катэгорыя:Павешаныя ў Расійскай імперыі
Канчук

thumb|350px|Канчук
**Канчук** — кароткі конскі бізун, круглага сячэння, разнавіднасць зброі. Знак есаула і прыстава на крузе. У паўсядзённым жыцці — сімвал улады ў паўнапраўнага шэраговага жанатага казака. Канчук выкарыстоўваўся як зброя ў сутычцы, для цялесных пакаранняў казакаў, якія правінаваціліся па рашэнню круга і савета старэйшын.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Казацтва
Катэгорыя:Халодная зброя
Урумская мова

**Уру́мская мова** (саманазва: *урум тыль*) — адна з моў цюркскае моўнай сям’і, на якой размаўляе некалькі тысяч чалавек у некалькіх вёсках на паўднёвым усходзе Украіны, а таксама ў дыяспары. Часта можа разглядацца як адзін з дыялектаў крымскататарскай мовы. На мове размаўляюць грэкі-ўрумы — этнаграфічная група грэкаў, якія ў 1778 годзе былі пераселены ўрадам Расіі з Крыма на Паўночнае Прыазоўе. Першапачатковыя ўрумы пражывалі ў Турцыі і з гістарычных прычын страцілі грэчаскую мову, перайшоўшы на маўленне цюркскага паходжання.

## Прадмова 
Назва мовы ўтворана ад кораня *ўрум*, які паходзіць ад слова *Rûm* (літаральна «Рым»), што ў мусульманскіх краінах абазначала Візантыйскую імперыю. У сваю чаргу, у Асманскай імперыі слова было засвоена для апісання ўсіх не-мусульманскіх народаў краіны. Слова ўзнікла як вынік з'яўлення пратэтычнага галоснага гука перад зычным , які ў пачатку слоў не быў уласцівы цюркскім мовам.

Выкарыстанне тэрміна *ўрум* у яго старым значэнні прыводзіла да блытаніны, бо гэтым тэрмінам акрэслівалася таксама большая частка цюркамоўных грэкаў. Роднасная паходжаннем і мовай грамада грэкаў дагэтуль пражывае ў Грузіі, якую не варта блытаць з урумамі Украіны. Асноўны сучасны арэал мовы распасцёрты па некалькіх паселішчах урумаў у Данецкай і Запарожскай абласцях, носьбіты таксама пражываюць у Грэцыі і Грузіі. Лінгвістычны партал Ethnologue ацэньвае колькасць носьбітаў урумскай мовы ў 192 700 чалавек.

Цюрколаг Аляксандр Гаркавец выкарыстоўвае ўласную сістэму запісу ўрумскай мовы.

## Гісторыя даследаванняў 
Публікацый на ўрумскай мове, а таксама прац, прысвечаных ёй, на цяперашні час мала. Існуе апісанне лексікі мовы, а таксама агульнае апісанне ўласцівасцей мовы. Для каўказскіх дыялектаў мовы сабрана праектная дакументацыя, якая ўключае слоўнік, збор граматычных канструкцый у сказе і корпус тэкстаў. Сайт праекта дадаткова публікуе звесткі пра мову і ейную гісторыю.

## Спасылкі 
* Нарыс пра цюркскія мовы і, у прыватнасці, шэраг кыпчацкіх моў; збор тэматычнай літаратуры 
* 

Катэгорыя:Цюркскія мовы
Катэгорыя:Мовы Украіны
Катэгорыя:Запарожская вобласць
Катэгорыя:Мовы Крыма
Катэгорыя:Культура Данецкай вобласці
Катэгорыя:Грэкі ва Украіне