Генуэзскія калоніі ў Паўночным Прычарнамор’і

(рэканструкцыя).]]
**Генуэзскія калоніі ў Паўночным Прычарнамор’і** — умацаваныя гандлёвыя цэнтры генуэзскіх купцоў у XIII—XV стст.

## Гісторыя 
Пашыраючы сферу гандлёвых аперацый пасля крыжовых паходаў і змагаючыся супраць Венецыі, якая супернічала з імі, генуэзцы, якія імкнуліся пры падтрымцы Візантыі (Німфейскі дагавор 1261 года) манапалізаваць гандаль на Чорным моры, у 1266 дамагліся ад стаўленіка Залатой арды ў Крыме Мангу-хана перадачы ім у валоданне Кафы (сучасная Феадосія), якая стала пазней цэнтрам іх калоній. У 1357 генуэзцы набылі Чэмбала (цяпер Балаклава), у 1365 — Салдаю (сучасны Судак), выцесніўшы адтуль венецыянцаў. Узніклі новыя калоніі генуэзцаў: Васпора (на тэрыторыі сучаснай Керчы), Тана (у вусці Дона), Джынестра (на тэрыторыі сучаснай Адэсы). Іх агенцтвы былі ў гарадах Матрэга (цяпер Тамань), Копа (цяпер Славянск-на-Кубані) і г.д.
thumb|300px|Італьянскія калоніі ў Паўночным Прычарнамор’і каля 1390 г.

У калоніях жылі грэкі, армяне, італьянцы, яўрэі, татары, адыгі і іншыя народы. Да канца XIV стагоддзя яны авалодалі чарнаморскім гандлем. Праз свае апорныя пункты ў Прычарнамор’і генуэзскія купцы вялі шырокі пасродніцкі гандаль. Яны прадавалі збожжа, соль, скуры, мяхі, воск, мёд, лес, рыбу, ікру з прычарнаморскіх раёнаў, сукна — з Італіі і Германіі, алей і віно — з Грэцыі, спецыі, каштоўныя камяні, мускус — з краін Азіі, слановую косць — з Афрыкі і шматлікія іншыя тавары.

Вялікае месца займаў гандаль палоннымі (рускімі, адыгамі, аланамі), набытымі ў татарскіх ханаў і турэцкіх султанаў. Рабыні славянскага паходжання адзначаюцца ў XIV стагоддзі ў натарыяльных актах некаторых італьянскіх і паўднёвафранцузскіх гарадоў (Русільён). Пра рабоў-*скіфаў* згадвае знакаміты паэт Петрарка ў сваім лісце да архібіскупа Генуэзскага Гвіда Сетэ.

Гандаль генуэзцаў з Чаркесіяй атрымаў значнае развіццё. Генуэзцы ўвозілі на Паўночна-Заходні Каўказ папяровыя і шаўковыя тканіны, італьянскія сукна і бакасіны, медныя і жалезныя вырабы, прадметы раскошы, золата, срэбра і каштоўныя камяні, соль і да т.п. Гандаль італьянцаў з горцамі насіў для адыгаў нераўнапраўны характар. Італьянцы жорстка рэгламентавалі кошты на соль, у якой востра мела патрэбу мясцовае насельніцтва. У сваю чаргу для генуэзскіх купцоў важнае значэнне меў вываз хлеба. Чаркескі хлеб паступаў у Заходнюю Еўропу, Візантыю і Трапезундскую імперыю. Увоз хлеба з Крыма і Чаркесіі меў для Візантыі такое важнае значэнне, што яго спыненне ў 1343 выклікала пагрозу голаду ў гэтай дзяржаве.

Гандлявалі генуэзскія купцы таксама і ў рускіх землях. Выхадцы з генуэзскіх калоній (руская назва — *фрагі*) — жылі ў Маскве, дзе ў XIV—XV стст. існавала карпарацыя купцоў — *суражан*, якія спецыялізаваліся на гандлі з Генуэзскімі калоніямі. Генуэзскія калоніі былі добра ўмацаваны, у крэпасцях меліся гарнізоны (рэшткі крапасных збудаванняў захаваліся ў Балаклаве, Судаку, Феадосіі). Генуэзцы падтрымлівалі саюзніцкія адносіны з залатаардынскімі ханамі, якія фармальна з’яўляліся вярхоўнымі валадарамі тэрыторый калоній, але падавалі ім поўнае самакіраванне, захоўваючы ўладу толькі над падданымі ханаў. У 1380 генуэзская пяхота ўдзельнічала на баку Мамая ў Кулікоўскай бітве. Тым не менш, калоніі неаднаразова падвяргаліся нападам і спусташэнню з боку ханаў (1299, 1308, 1344—1347, 1396—1397).

Найбольш буйной калоніяй была Кафа, якая з’яўлялася развітым цэнтрам рамяства. Пасля падзення Візантыі ў 1453 Генуя саступіла чарнаморскія калоніі свайму банку Сан-Джорджа (*банк Св. Георгія*). Міжнароднае становішча калоній пагоршылася: узмацніўся ваенна-палітычны ціск Крымскага ханства, абвастрыліся адносіны з княствам Феадора ў Крыме. У 1475 генуэзскія калоніі былі заваяваны асманскімі войскамі пад камандаваннем пашы Гедыка Ахмеда і ўключаны ў склад Асманскай дзяржавы. Даўжэй іншых (да 1482 года) на Таманскім паўвостраве пратрымаліся прадстаўнікі генуэзскага арыстакратычнага роду Гізольфі.

Ад генуэзскага перыяду ў Крыме захаваліся рэшткі крапасных сцен, вежаў і палацаў у Кафе і Чэмбала, пабудаваныя пад кіраўніцтвам італьянскіх архітэктараў крэпасць і консульскі замак у Солдаі. У 1951 годзе ў Феадосію на тэрыторыі генуэзскай крэпасці вяліся археалагічныя раскопкі, якія далі каштоўны матэрыял для вывучэння гісторыі горада, яго рамёстваў і гандлю.

## Спіс генуэзскіх калоній у Паўночным Прычарнамор’і 
**Тэрыторыя цяперашняй Украіны:**
[thumb|380px|Чырвоным вылучаны генуэзскія ўладанні ў [Крыме]]
* У Крыме — Газары:
** Кафа — Caffa (Феадосія)
** Чэмбала — Cembalo (Балаклава)
** Солдая — Soldaia (Судак)
** Васпора — Vosporo (Керч)
** Капітанства Готыя (Capitanatu Gottie)
*** Consulatus Gorzoni (Грузуі)(Гурзуф)
*** Consulatus Pertinice (Партэніт)
*** Consulatus Jalite (Ялта)
*** Consulatus Lusce (Алушта)
** Сарсона (Херсанес Таўрычаскі)

**Тэрыторыя цяперашняй Расіі:**
* Вусце Дона
** Тана — Tana (Азоў)
* Тэрыторыя цяперашняга Краснадарскага края
** Матрэга — Matrega (Тмутаракань) (цяпер станіца Тамань)
** Копа — Copa (Капыл, цяпер горад Славянск-на-Кубані)
** Мапа — Mapa (Анапа)
** Бата — Bata (Новарасійск)
** Каста — Casto (Хаста)
** Ліяш — Layso (Адлер)
** Маўралака — Mavrolaco (Геленджык)
**Тэрыторыя цяперашняй Абхазіі:**
** Абхазія — Abcasia (Цандрыпш)
** Какары — Chacari (Гагра)
** Санта-Сафія — Santa Sophia (Алахадзы)
** Песонка — Pesonqa (Піцунда)
** Кава-дзі-Букса — Cavo di Buxo (Гудаўта)
** Нікапсія — Niocoxia (Новы Афон)
** Себастаполіс (Сухум)

**Тэрыторыя цяперашняй Грузіі:**
** Ло Ваці (Батумі)
__NOTOC__

## Літаратура 
* 
* 
* *Зевакин Е. С., Пенчко Н. А.* Очерки по истории генуэзских колоний на Западном Кавказе в XI и XV веках // ИЗ. — T. 3. — М., 1938.
* *Секиринский С.* Очерки истории Сурожа IX—XV веках. — Симферополь, 1955.
* *Соломин А. В.* Христианские древности Малой Абхазии. — М., 2006.
* *Сыроечковский В. Е.* Гости-сурожане. — М-Л., 1935

## Спасылкі 
* Самір Хотка. Генуэзцы ў Чаркесіі (1266—1475)

Катэгорыя:Генуэзскія калоніі
Катэгорыя:Залатая Арда
Катэгорыя:Сярэднявечная гісторыя Крыма
Катэгорыя:Сярэдневяковая Украіна
Катэгорыя:Паўночнае Прычарнамор’е