open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Музей Беларускай чыгункі

**Музей гісторыі Беларускай чыгункі** быў створаны 25.11.1971 г. Ля вытокаў стварэння музею стаялі былы Начальнік Беларускай чыгункі Я. П. Юшкевіч і начальнік чыгуначнага цэнтра навукова-тэхнічнай інфармацыі Созінаў В. А.

Да 1980 года музей знаходзіўся ў будынку Упраўлення Беларускай чыгункі (г. Мінск, вул. Леніна, 17), а з 1980 года — у будынку Мінскага Палаца культуры і спорту чыгуначнікаў (г. Мінск, вул. Чкалава, 7).

## Экспазіцыя 
Экспазіцыя музея складаецца з дзвюх частак:

I частка (гістарычная) — нараджэнне чыгуначнага транспарту ў Расійскай імперыі і ў Беларусі з 1837 па 1917 гг.;

II частка (галіновая) — гісторыя развіцця чыгуначнага транспарту ў Беларусі з 1917 г. па цяперашні час.

## Фонды 
Фонд музея гісторыі Беларускай чыгункі складаецца з больш як 12 тыс. адзінак захоўвання.

За 2010 год у фонды музея гісторыі Беларускай чыгункі паступіла больш за 300 экспанатаў.
Асаблівае значэнне маюць натурныя і аб’ёмныя экспанаты, якія адлюстроўваюць гісторыю тэхнічнага абсталявання чыгункі: апарат маршрутна-кантрольнага кіравання 30-х гадоў XX ст., тэлеграфныя апараты «Морзэ» і «Бадо», старадаўнія тэлефонныя апараты, пераходны двухзвёнавы ланцуг для счэпкі вагонаў, крук паравоза ФД 30-х гадоў XX стагоддзя, сігналы бачныя (ручныя ліхтары розных перыядаў эксплуатацыі, сігнальныя флажкі і г.д.), гукавыя сігналы (ражок, свісток, станцыйны звон, свісток паравозны і інш.). У музеі ёсць таксама жазловы апарат з жазлападавальнікам, шаблоны для вымярэння шырыні каляіны, таблічкі пабудовы вагонаў, па якіх можна прасачыць гісторыю вагонабудаўніцтва, ёсць i макеты адзінак рухомага саставу.

За апошні час музей папоўніўся экспанатамі:
* форма дырэктара-палкоўніка службы пуці (40-50 гады ХХ стагоддзя);
* тэлефон-камутатар 1978 г.в.;
* паравозны хуткасцямер нямецкай вытворчасці фірмы «TELOK»;
* эмблема «Звязда», якая чаплялася да дымавой скрыні катла паравоза;
* інфармацыйныя шыльды з указаннем месца і даты выпуску паравоза, па якім можна вывучаць гісторыю паравозабудаўніцтва;
і іншыя рэдкія экспанаты.

У музеі ёсць шмат сапраўдных дакументаў і рэчавых матэрыялаў па гісторыі Беларускай чыгункі.
Толькі за апошні час сабраны фатаграфіі і ўстаноўлены біяграфічныя дадзеныя 21 былога чыгуначніка, ўзнагароджаных званнем Героя Савецкага Саюза ў час Вялікай Айчыннай вайны, большасці з якіх гэтыя званні былі прысвоены пасмяротна. Ёсць 27 альбомаў працоўных дынастый Беларускай чыгункі.

## Літаратура 
* История Белорусской железной дороги из XIX века в век XXI. / В. В. Яновская и др. — Минск: «Мастацкая літаратура», 2012. — 955с. ISBN 978-985-02-1375-4.
* Железная дорога Беларуси: История и современность. В. Г. Рахманько, А. В. Бессольнов, В. А. Шоба и др. Под общей редакцией В. Г. Рахманько. — Мн.: ОДО «Триолета», 2001. — 488 с. ISBN 985-6533-02-3.

Катэгорыя:Беларуская чыгунка
Белыя росы. Вяртанне

**«Белыя Росы. Вяртанне»** () — беларускі мастацкі фільм, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм». Прэм’ера ў Беларусі адбылася 13 кастрычніка.

## Сюжэт 
Андрэй Ходас (Юозас Будрайціс) вяртаецца з горада ў родныя мясціны. Два бізнесмены намерваюцца выкупіць маляўнічы куток для новага будаўніцтва і намагаюцца высяліць Андрэя і іншых нешматлікіх насельнікаў вёскі. Ратуючы родную зямельку, Андрэй дапамагае развязаць праблемы, што здаваліся невырашальнымі.

## У ролях 
* Юозас Будрайціс — *Андрэй Ходас*
* Павел Харланчук — *Бодзя*
* Сяргей Жбанкоў — *Русачэнка*
* Ганна Палупанава — *Галюня*
* Андрэй Мярзлікін — *Іван*
* Віктар Манаеў — *Струк*
* Юлія Смірнова — *Ганна*
* Вячаслаў Разбягаеў
* Яўгенія Жуковіч — *Паліна*
* Жорж Дэўдарыяні — *нямецкі інвестар*
* Мікалай Карачанцаў — *Васіль Ходас*

## Цікавыя факты 
* У фільме паўдзельнічалі Ірына Ягорава-Каўрыга і Мікалай Карачанцаў, якія здымаліся і ў першай частцы. Адметна, што гэта першая роля Карачанцава пасля амаль дзесяцігадовага перапынку ў яго творчасці, звязанай з аднаўленнем акцёра пасля сур’ёзнай аўтамабільнай аварыі, у якую ён трапіў у лютым 2005 года.

Катэгорыя:Кінакамедыі Беларусі
Катэгорыя:Фільмы Беларусі 2014 года
Мікалай Пятровіч Казакоў

**Мікала́й Пятро́віч Казако́ў** (, Праабражэнне, цяпер у Прыморскім краі Расіі — , Ружанская пушча, Пружанскі раён Брэсцкай вобласці) — савецкі ваенны лётчык першага класу, падпалкоўнік, удзельнік вайны ў Афганістане.

## Біяграфія 
Ваенную службу праходзіў у авіяцыі. Скончыў Качынскую вышэйшую ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў (1975).

Паспяхова прайшоў усе неабходныя выпрабаванні і паступіў у атрад касманаўтаў, аднак даведаўшыся, што яго авіяцыйны полк накіраваны ў Афганістан, падаў рапарт на адлічэнне дзеля службы ў родным палку. За час знаходжання ў Афганістане Мікалай Казакоў здзейсніў 157 баявых вылетаў, быў узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі.

За 20-гадовы тэрмін службы засвоіў пілатаванне шасці тыпаў самалётаў: Ан-2, Л-29, Л-39, МіГ-15, МіГ-21 і Су-25. Здзейсніў 3873 палёты агульнай працягласцю 2150 гадзін, дасканала выконваў фігуры вышэйшага пілятажу: гарызантальную бочку, пераварот, пятлю Несцерава.

## Гібель 
11 красавіка 1991 года камандзір 1-й эскадрыллі 206-га асобнага штурмавога авіяпалку 26-й паветранай арміі БВА падпалкоўнік Мікалай Казакоў на сваім летаку Су-25 (бартавы нумар 401) выконваў трэніровачны палёт. Пасля пуску ракет па наземных мэтах на Ружанскім палігоне не спрацавалі супрацьпампажныя сістэмы рухавікоў самалёту. Пілот не катапультаваўся, да апошняга намагаючыся ўратаваць машыну і грамадзянскае насельніцтва. Пераляцеўшы праз вёску Клепачы, аб 11:42 самалёт рухнуў у Ружанскай пушчы за 300 м ад населенага пункта.

Пахаваны на могілках у мястэчку Праабражэнне Прыморскага края (Расія).

## Ушанаванне памяці 
На месцы гібелі пілота ў Ружанскай пушчы ўсталяваны помнік з хваста самалёта.

У Праабражэнскім імя Мікалая Казакова носіць сярэдняя школа № 10. Штогод 11 красавіка ў Музеі гісторыі Праабражэнскай базы тралавага флоту ладзіцца Дзень памяці Мікалая Казакова.

## Сям’я 
Маці Марыя Фёдараўна і брат Леанід жывуць у пасёлку Праабражэнскае. Дачка Яўгенія скончыла ваенную акадэмію і працуе ваенным юрыстам.

## Спасылкі 
* Наш зямляк і аднакласік

Катэгорыя:лётчыкі СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Пахаваныя ў Прыморскім краі
Катэгорыя:Падпалкоўнікі СССР
Сексуальнае рабства

**Сексуальнае рабства** — форма рабства, якая праяўляецца ў прымусе асобы да аказання сексуальных паслуг. Сексуальнае рабства разглядаецца разам з праблемай гандлем людзьмі, у прыватнасці жанчынамі і дзецьмі, таксама у сувязі з гвалтам, які сыходзіць ад сутэнёраў і кліентаў і здзяйсняецца з мэтай сексуальнай эксплуатацыі.

## Літаратура 
* Современная сексология. Энциклопедия. — Под общей редакцией доктора медицинских наук В. А. Доморацкого. — Мн.: БелЭн., 2008. — 384 с.: іл.

 
*
Рабства
Рабства
Катэгорыя:Нефармальная эканоміка
Сцяпан Мітрафанавіч Гудзімаў

**Сцяпа́н Мітрафа́навіч Гудзі́маў** (, Ягаднае, Расійская імперыя — , Брэсцкая вобласць БССР) — савецкі лётчык-знішчальнік. У Вялікую Айчынную вайну адным з першых здзейсніў паветраны таран варожага самалёта.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 лістапада 1913 у вёсцы Ягаднае Расійскай імперыі (цяпер у Альхоўскім раёне Валгаградскай вобласці Расійскай Федэрацыі).

Скончыў 7-гадовую школу. Працаваў слесарам на Сталінградскім трактарным заводзе.

 «Чайка»]]
З 1934 — у Чырвонай арміі, скончыў Вышэйшую школу лётчыкаў (1937). З мая 1938 служыў у 33-ім знішчальным авіяцыйным палку. Прымаў удзел у вайне з Польшчай 1939 года. Пасля гэтага полк пераведзены на аэрадром ля Пружанаў.

Член ВКП(б) з 1941 р.

Раніцай 22 чэрвеня 1941 аэрадром 33-га знішчальнага авіяцыйнага палка ў Пружанах быў падвергнуты масіраванаму налёту нямецкай авіяцыі. Лейтэнант Гудзімаў выляцеў на сваім знішчальніку І-153 (паводле іншых звестак на І-16) у складзе эскадрыллі на абарону налёту ў кірунку горада Кобрына. Уступіў у бой з ворагам і збіў адзін бамбардзіроўшчык. А 5:20, калі скончыліся боепрыпасы, здзейсніў паветраны таран другога самалёта. Загінуў пры спробе катапультавацца (стропы парашута зачапіліся за аскепкі збітага самалёта).

15 лютага 1968 года С. М. Гудзімаў пасмяротна ўзнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені.

## Памяць 
У Пружанах імем Гудзімава названая вуліца, пастаўлены помнік у гарадскім скверы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лётчыкі СССР
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валгаградскай вобласці
Віртуальны секс

**Віртуальны секс** — маніпуляцыі з камп’ютарам, якія дазваляюць выкарыстоўваць яго тэхнічныя магчымасці ў сексуальных мэтах; адна з папулярных навацый канца XX — пачатку XXI стагоддзяў. З дапамогай інтэрнэта людзі знаходзяць сексуальных партнёраў, фліртуюць, абмяркоўваюць інтымныя праблемы, гуляюць у гульні эратычнага і сексуальнага зместу, займаюцца кібер-сексам.

Адрозніваюць: 1) анлайнавую сексуальную актыўнасць, г.зн. выкарыстанне інтэрнэта ў сексуальных мэтах (адпачынак, набыццё і абмен сексуальных матэрыялаў, сексуальная адукацыя, пошук партнёраў і г.д.); 2) кібер-секс — выкарыстанне камп'ютарызаваных матэрыялаў (тэкстаў, гукаў, вобразаў і інш.) для сексуальнай стымуляцыі і дасягнення палавога задавальнення, прагляд парнаграфічных фільмаў, удзел у секс-чатах, узаемнае сексуальнае ўзбуджэнне і атрыманне аргазму з дапамогай спецыяльных прыстасаванняў.

## Літаратура 
* Современная сексология. Энциклопедия. — Под общей редакцией доктора медицинских наук В. А. Доморацкого. — Мн.: БелЭн., 2008. — 384 с.: іл.

Катэгорыя:Формы сексуальнай актыўнасці
Зазоўка

**Зазоўка** — у беларускай міфалогіі прыгожая дэманічная дзяўчына, якая заманьвае людзей ў лясны гушчар.

## Апісанне 
Выглядае як незвычайна прывабная дзяўчына, з густымі русымі валасамі, такімі доўгімі, што яны прыкрываюць яе голае цела замест адзення. Калі яна паказвалася мужчыне ці хлопцу, той, нягледзячы на перасцярогі, у захапленні ішоў за ёю. Яна мілагучна смяялася, клікала яго па імені, то знікала, то зноў паказвалася, заманьваючы чалавека ў лясны гушчар. Час ад часу яна адхінала доўгія валасы, паказваючы сваё цела. А заманіўшы ў лес, лашчыла абранніка, як ніводная жанчына. Не ўсе мужчыны вярталіся дадому: некаторыя гінулі ў балотах. Тыя ж, хто вярталіся да сваіх каханак ці жонак, увесь час сумавалі, і урэшце зноў выпраўляліся ў лес, каб ужо ніколі не вярнуцца. Зазоўка рэдка прымала былых закаханых. Часцей іх целы знаходзілі пасля самагубства. Голас у Зазоўкі быў меладычны і чысты, песні прыгожыя, панскія, таму, часам не паказваючы нават свайго аблічча, Зазоўка магла заманіць чалавека адным толькі голасам.

На зіму Зазоўка кудысьці знікала. Адныя казалі, што яна ўпадае ў спячку, другія — што абарочвалася лябёдкаю і адлятала ў Вырай с сапраўднымі птушкамі, іншыя — што яна сыходзіла ў нейкі асабісты свет. Згадвалася на Вілейшчыне. Кажуць, быццам жыла ў лесе недалёка ад вёскі Губы. Магчыма, з'яўляецца лакальным адменнікам русалкі.

## Літаратура 
* Зазоўка // Беларуская міфалогія: Энцыклапедычны слоўнік / С. Санько [і інш.]; склад. І. Клімковіч. – 2-ое выданне, дапоўненае. – Мінск: Беларусь, 2006. – 500 с.: іл. 

## Спасылкі 
* Родныя вобразы. Зазоўка
* Зазоўка на ілюстрацыі Валерыя Славука

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Чача

**Чача** — моцны спіртовы напой, атрымоўваюць метадам дысцыляцыі з вінаграду і вінаградных рэшткаў пасля адціскання ў працэсе вырабу віна ў Грузіі, Абхазіі, Аджарыі. Існуе хатняя (саматужныя), так і прамысловая вытворчасць чачы. Чача з вінаграду адносіцца да брэндзі.

Асноўная сыравіна — вінаград і рэшткі адціскання сартоў Ркацытэлі, Ізабела і Качыч. Перагонка — двайная, радзей — аднаразовая. Атрыманы вінаградны спірт з мацункам ад 70 да 80 % разводзяць вадой (у хатніх умовах могуць і не разводзіць) і разліваюць у бутэлькі. Некаторыя гатункі вытрымліваюць ў дубовых бочках.

Катэгорыя:Грузінская кухня
Пушчавік

**Пушчавік** — у беларускай міфалогіі нядобры дух лесу, які робіць людзям выключна зло.

## Апісанне 
Вялікан, вышэйшы нават за самыя высокія дрэвы ў лесе, калматы, увесь зарослы мхом. Заімшэлыя нават нос і вочы. Ёсць такія пушчавікі, якім дрэвы ў лесе толькі па плячо. Гэты дух раззлаваны на людзей за тое, што яны высеклі многія лясы і прымусілі яго зысці ў самыя далёкія і дзікія пушчы, у шматвекавыя дубровы. У яго няма літасці ні да дзяцей, ні да старых, ні да знямоглых, ні нават да хатняй жывёлы. Пушчавік можа забіць ахвяру адной сваёй знешнасцю. Калі мэта дасягнута, ён не смяецца, як лясун, не здзекуецца з чалавека, а спакойна ідзе далей, быццам зрабіў звычайную справу. 

Жыве пушчавік на абмежаванай тэрыторыі, у некранутых дрымучых лясах. Людзям пашанцавала, што пушчавікі рэдкія, у многіх пушчах гаспадараць адны толькі лесуны, якія ставяцца да людзей значна лепш. Часта ўцекчы ад пушчавіка дазваляе тое, што гэты вялікан непаваротлівы і дрэнна бачыць, што адбываецца ў яго пад нагамі, пад каронамі дрэў. Пры сустрэчы з пушчавіком трэба рабіць крутыя павароты туды і сюды, і як мага хутчэй пакідаць пушчу, бо за яе межу пушчавік ніколі не ступіць. 

## Гл. таксама 
* Лясун

## Спасылкі 
* Міфалогія славян. Пушчавік 

Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Палінка

**Палінка** () — моцны алкагольны напой Венгрыі, вырабляюць метадам перагонкі з розных зёлак, садавіны і ягад — вінаграду, грушы, абрыкоса, слівы, яблыкаў і інш. Мацунак напоя складае ад 37,5 % аб і больш. У Венгрыі з 2002 года існуе Закон аб палінці. Згодна з ім палінкай можа называцца толькі напой выраблены ў Венгрыі з венгерскай садавіны (за выключэннем чатырох правінцый Аўстрыі, дзе дазволена рабіць абрыкосавую палінку). Першыя варыянты палінкі з’явіліся ў Венгрыі ў пачатку XIV стагоддзя.

Катэгорыя:Венгерская кухня
Пашырэнне файла

**Пашырэнне файла** (ад  — *падаўжэнне назвы файла*) — частка назвы файла ў аперацыйных сістэмах, якая знаходзіцца за апошняй ад канца назвы кропкай (калі ёсць); такая частка выдзяляецца ўмоўна і асобна не існуе.

Напрыклад, у назве `доўгая.назва.exe` пашырэннем лічыцца «exe» а ў назве `доўгаяназваexe` пашырэння няма («пустое» або «нулявое» пашырэнне). На той ці іншы змест пашырэння могуць указваць, запісваючы яго разам з пачатковай кропкай, у папярэднім прыкладзе — «.exe».

Такі дадатак (прыпіска) да ўласна назвы файла быў уведзены ў некаторых аперацыйных сістэмах у 1970-х гадах і пачаткова ўказваў на тып зместу файла, у некаторых выпадках — і на неабходныя метады яго апрацоўкі, напрыклад, у выпадку выканальных файлаў ў аперацыйных сістэмах CP/M, MS-DOS, OS/2, Windows і інш.

Так, ва ўсёй лініі АС Windows назвы файлаў узору .com і .exe (як і ў ранейшых сістэмах MS-DOS і OS/2) азначаюць выканальны файл. Назвы файлаў на ўзор .bat (як і ў MS-DOS і OS/2) і .cmd (як і ў OS/2) азначаюць файл праграмы на мове каманднай абалонкі, які апрацоўваецца сістэмным загрузчыкам вонкава аднолькава з бінарнымі выканальнымі файламі.

У аперацыйных сістэмах, у якіх загрузка праграм адбываецца без увагі да гэтай часткі назвы (напрыклад, UNIX), пашырэнне назвы апрацоўваецца на ўзроўні карыстальніцкіх праграм.

Катэгорыя:інфарматыка
Катэгорыя:Файл
Джын

**Джын** (ад  — ядловец, ) — моцны алкагольны напой (мацунак каля 45 %), вырабляюць шляхам перагонкі пшанічнага спірту з даданнем ядлоўца і іншых водарных раслінных кампанентаў, што надае джыну яго адметны смак. Джын мае сухі смак, яго амаль не ўжываюць у чыстым выглядзе.

Упершыню пачалі вырабляць у Нідэрландах у XVII стагоддзі — яго вынаходніцтва ў якасці лекаў ад бяссоння прыпісваюць урачу Францыску Сільвію.

## Літаратура 
*
Шэшачкі

**Шэшачкі** (шэшкі) — у беларускай міфалогіі нячысцікі, вельмі вольныя, бестурботныя, па-дзіцячаму гарэзныя. За гэта і за маленькія памеры (не больш за кошку) іх называлі ласкава — «шэшачкі».

## Апісанне 
Шустрыя, вяртлявыя, шэшачкі маглі бы зрабіцца выдатнымі чарцямі-спакушальнікамі, здольнымі даводзіць чалавека да вялікіх грахоў, але не зрабіліся праз уласнае легкадумства. Сапраўдныя чэрці глядзяць на іх з пагардай і нават пазбягаюць іх ненадзейнай дапамогі. Шэшачкі падкупаюць чалавека сваёй гуллівасцю, ласкавымі заляцаннямі, гарэзлівасцю. Яны схільныя да дробнай шкоды, паддражніваюць чалавека, адлучаюць ад працы, выхопліваюць з-пад рук самыя патрэбныя рэчы і цешацца з таго, што чалавек шукае згубленае. Узімку, калі вечар доўгі, а людзі вольныя ад працы, шэшачкі збіраюцца разам, ладзяць гульні, мітусню. Але бывае гэта рэдка, бо шэшачкі дзейнічаюць у асноўным паасобку. Верагодна, вобраз гэтых нячысцікаў захаваўся ў дзіцячай казцы-забаўлянцы: «Жыў сабе Шэшко і Мешко. Була ў його світка-порцянка, шапка-шкуроцянка, а паясок — матузок. Ці хароша мая казка? — Канешне хароша! — Жыў Шэшко і Мешко…». «Казка» запісана на Мазыршчыне.

## Літаратура 
* Беларуская міфалогія: Энцыклапедычны слоўнік / С. Санько [і інш.]; склад. І. Клімковіч. – 2-ое выданне, дапоўненае. – Мінск: Беларусь, 2006. – 500 с.: іл.

## Спасылкі 
* Родныя вобразы. Шэшачкі
* Ілюстрацыі Валерыя Славука на тэму беларускай міфалогіі 

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Маотай

**Маотай** — кітайскі моцны спіртны напой, мацунак 35—53 %. Атрымліваюць метадам дыстыляцыі з высакаякаснага гааляну. Названы ў гонар мястэчка Маотай ў правінцыі Гуйчжоу, дзе ён вырабляецца.

Маотай вырабляюць з высакаякаснага гаоляну — разнавіднасці кітайскага сорга. Першы этап вырабу маотая доўжыцца 8—9 месяцаў: двойчы ў катлы для закісання дадаецца сыравіна (збожжа), сыравіна закісае на працягу месяца, затым ідзе працэс дыстыляцыі, і так паўтараецца 8 разоў. Маотай захоўваецца ў склепе больш за 3 гадоў, пасля чаго працягваецца працэс вырабу і маотай захоўваецца яшчэ 1 год. Маотай мае светла-жаўтлявы колер, кансістэнцыя — густая, смак — вытанчаны.

Катэгорыя:Кітайская кухня
Катэгорыя:Моцныя спіртныя напоі
Штро

**Штро** () — моцны ром з Аўстрыі. Мацунак 40 % — *Stroh 40*, 60 % — *Stroh 60* і 80 % — *Stroh 80*.

Гандлёвая марка Stroh з’явілася ў 1832 годзе ў Клагенфурце, і атрымала назву ў гонар заснавальніка і ўладальніка прадпрыемства-вытворцы Себасцьяна Штро. Напой быў узнагароджаны залатым медалём на Сусветнай выставе 1900 у Парыжы. Сёння Штро экспартуецца больш чым у 40 краін. З-за сваёй моцнасці рэдка выкарыстоўваецца як чысты напой, часцей за ўсё выкарыстоўваюць як інгрэдыент алкагольных кактэйляў, напрыклад: паляўнічы чай, пунш і кактэйль B-52 (замест кававага лікёру). Штро — таксама важны кампанент для пірагоў і печыва ў аўстрыйскай кухні.

Катэгорыя:Аўстрыйская кухня
Катэгорыя:Моцныя спіртныя напоі
Грапа

**Грапа** — італьянскі вінаградны алкагольны напой, мацунак ад 40 % да 50 %. Першапачаткова вырабляўся ў Італіі і атрымліваўся шляхам перагонкі рэшткаў вінаграда, якія застаюцца ў працэсе вырабу віна (разам са сцёбламі і костачкамі). Смак грапы залежыць ад сорту выкарыстанага вінаграду. Аднак многія вытворцы для падсалоджвання і змякчэння смаку дадаюць сіроп з садавіны.

Грапа адносіцца да напояў класа брэндзі. У адпаведнасці з міжнародным дэкрэтам ад 1997 грапай могуць называцца напоі, якія выраблены толькі на Апенінскім паўвостраве і з італьянскай сыравіны. Таксама гэты дэкрэт строга рэгламентуе якасць напою і стандарты яго вырабу.

Катэгорыя:Італьянская кухня
Катэгорыя:Моцныя спіртныя напоі
Крамбамбуля (напой)

**Крамбамбуля** — беларускі алкагольны напой з гарэлкі, мёду і спецый.

Ужываюць як халоднай, так і гарачай. Назва паходзіць ад нямецкага лікёру «*Krambambuli*», які выраблялі ў Данцыгу (Германія) з брэндзі і ядлоўцу. Яго назва увайшла ў жаргон еўрапейскіх студэнтаў, дзе словам «*кrambambuli*» абазначалі розныя моцныя спіртавыя напоі (напрыклад, у п’есе А. Астроўскага «Ваўкі і авечкі» згадваецца моцны «крамбамбуль» з гарэлкі і піва). Немалую ролю ў папулярнасці слова адыграла яго згадка ў студэнцкай песні з такой жа назвай, першапачатковы варыянт якой быў створаны Хрыстафорам Фрыдрыхам Ведэкіндам у 1745 годзе.

Беларускі рэцэпт напою існаваў прыкладна да рэвалюцыі 1917 года, але па нейкіх прычынах не атрымаў распаўсюджвання. Чарговы выбух папулярнасці прыпаў на нашыя часы. Быў створаны музычны праект «Крамбамбуля (Krambambulа)», пачаўся прамысловы выраб напою, ён з’явіўся ў беларускіх кавярнях ды рэстаранах. У Маскве (Расія) адкрыты рэстаран беларускай кухні «Крамбамбуля».

Катэгорыя:Беларускія напоі
Дамарацкі

**Дамарацкі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Мікалаевіч Дамарацкі — тэлежурналіст, аўтар і вядучы папулярных тэлепраграм Белтэлерадыёкампаніі.
* Войцех Дамарацкі — удзельнік паўстання Кастуся Каліноўскага.
* Уладзімір Аляксандравіч Дамарацкі — беларускі кампазітар.
* Уладзімір Антонавіч Дамарацкі — беларускі вучоны ў галіне сексалогіі.
Хут

**Хут** — у беларускай міфалогіі дамавы дух, які прыносіў гаспадарам грошы, зерне, поспех, але, калі яго не кармілі, мог жорстка адпомсціць.

## Апісанне 
Паліморфны дух, мог мець выгляд як маленькага хлопчыка ці карліка, так нежывых прадметаў — сукаватае палена, старое кола, сухі корч і г. д. З'яўляўся ў тых дамах, дзе калісьці разбэшчаныя дочкі забівалі сваіх пазашлюбных дзяцей ці патаемна расцілі іх няхрышчанымі. Душа такога дзіцяці і ператваралася ў Хута. Дураслівасць, гарэзлівасць, гуллівасць ён захоўваў назаўсёды: мог шкодзіць гаспадарам, жартаваць з гасцей: схаваць чужы капялюш, рассыпаць бабы і гарош, а да раніцы пазбіраць зноў у скрыні. 

Кожны гаспадар павінен быў карміць Хута, прычым рытуальнай і адначасова традыцыйнай дзіцячай ежай — яешняй, якую пеклі з разбоўтаных яек і аздоблівалі малымі абаранчыкамі. Такі ласунак звычайна ўжываўся на вяселлях, хрэсьбінах, на купальскіх і траецкіх дзявочых абрадах. Клікаць Хута есці трэба было асабістымі словамі: "Хут, хут, ідзі сюды, дам яечаньку, абарачаньку!". 

Хут найчасцей заставаўся нябачным, таму судзілі аб ім па яго ўчынках. Калі ён палюбіў нейкую хатнюю жывёліну, тая расла і папраўлялася, а іншых кароў ці авечак ён мог усю ноч ганяць па хляве, тыя пакутавалі і худнелі. Добра дагледжаны Хут дапамагаў гаспадарам, у такой сям'і заўсёды былі і харчы, і грошы. Хут мог насіць гаспадарам снапы з чужых палёў, грошы са схаваных у зямлі скарбаў. Калі ж Хута не даглядалі і не кармілі, ён мог адпомсціць — спаліць хату і двор, прычым суседзяў такі пажар зусім не закранаў. Сам Хут назіраў за вогнішчам і ператвараўся пры гэтым у нейкі непатрэбны прадмет. Калі нейкі сусед здагадваўся перанесці гэту рэч з пажарышча ў свой дом, у таго Хут жыў і прыносіў шчасце і багацце. 

Калі чалавек хутка працаваў, пра яго гаварылі: "Ці не хут яму дапамагае?". Большасць паданняў пра Хута запісана на паўночным захадзе Беларусі, у Мядзельскім раёне.

## Гл. таксама 
* Цмок
* Вужаў камень
* Дамавік
* Гуменнік
* Пячурнік

## Спасылкі 
* Родныя вобразы. Міфалогія. Хут

## Літаратура 
* Беларуская міфалогія: Энцыклапедычны слоўнік / С. Санько [і інш.]; склад. І. Клімковіч. – 2-ое выданне, дапоўненае. – Мінск: Беларусь, 2006. – 500 с.: іл.

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Жазло

thumb|250px|Маршальскае жазло
thumb|250px|Жазло і посах архірэйскія
**Жазло** — сімвал духоўнай і свецкай улады, а таксама ўлады камандуючых войскамі (у старажытнасці). Захаваныя да нашага часу маршальскія жазлы маюць выгляд кароткай палкі, робяцца са срэбра ці золата і ўпрыгожваюцца каштоўнымі камянямі і дзяржаўнымі эмблемамі. У прыдворным побыце жазло выкарыстоўваецца некаторымі прыдворнымі чынамі: гофмаршаламі, цырымоніймайстарамі і іншымі. Жазлы гэтыя звычайна маюць выгляд металічнага ці касцянога кію, увянчанага дзяржаўнай эмблемай. У наш час маршальскія і прыдворныя жазлы выкарыстоўваюцца толькі ва ўрачыстых выпадках.

У Праваслаўнай царкве жазло (посах) з'яўляецца знакам царкоўнай улады архірэя і архімандрыта ці ігумена, якія кіруюць манастыром.

## Гл. таксама 
* Кадуцэй
* Скіпетр
* Цырыманіяльная булава
* Чароўнае жазло

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэгаліі кіраўнікоў
Катэгорыя:Цырыманіяльная зброя
Лексікон Зедлера

**«Лексікон Зедлера»**, **Вялікі поўны ўніверсальны слоўнік усіх навук і мастацтваў** (): універсальная энцыклапедыя на нямецкай мове, выдадзеная на працягу 1731–1754 гадоў выдаўцом і букіністам І.&nbsp;Г.&nbsp;Зедлерам.

Складаецца з 64 тамоў і 4 дадатковых тамоў, у якіх разам каля 63 тыс. старонак ін-фолія з друкам у дзве калонкі. Утрымлівае каля 284 тыс. артыкулаў і каля 276 тыс. унутраных спасылак і ахоплівае ўсе вобласці ведаў 18 стагоддзя, між іншым, астралогію, медыцыну, мінералогію, рамёствы, рэлігію, эканоміку, юрыспрудэнцыю. Пераважная большасць артыкулаў — біяграфічныя (каля 120 тыс.) і геаграфічныя (каля 73 тыс.). Уключае шмат тэкстаў з тагачасных спецыялізаваных энцыклапедычных выданняў. Аўтары артыкулаў пераважна невядомыя.

## Электроннае выданне 
Энцыклапедыя Зедлера была ў 1999–2001 пераведзена ў электронную форму Баварскай дзяржаўнай бібліятэкай (фінансаванне праекта — Германскі фонд даследаванняў) і аснашчаная пошукавым і паказальнікавым апаратамі. У 2004 годзе Баварская дзяржаўная бібліятэка і Бібліятака Герцага Аўгуста (Вольфенбютэль) дадалі да электроннага матэрыялу тэматычны каталог («катэгорыі»). Атрыманае такім чынам электроннае выданне размяшчаецца на сеціўнай пляцоўцы з адкрытым доступам **zedler-lexikon.de** Баварскай дзяржаўнай бібліятэкі.

## Спасылкі 
* Сайт праекта .
* Informationen über Johann Heinrich Zedlers Universal-Lexicon [Электр. рэсурс] / Bayerische Staatsbibliothek. – V.2.9. – Рэжым доступа: http://www.zedler-lexikon.de/index.html?c=zedlerinfo&l=de. – Дата доступа: 08.09.2015.

Катэгорыя:Універсальныя энцыклапедыі
Катэгорыя:Універсальныя энцыклапедыі на нямецкай мове
Катэгорыя:Энцыклапедыі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Кнігі 1731 года
Уладзімір Антонавіч Дамарацкі

**Уладзімір Антонавіч Дамарацкі** (нар. , г. Віцебск) — беларускі вучоны ў галіне сексалогіі. Доктар медыцынскіх навук. Прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1981 годзе Віцебскі медыцынскі інстытут, у 1988 годзе клінічную ардынатуру ва Усесаюзным навуковым цэнтры медыка-біялагічных праблем наркалогіі МАЗ СССР; аспірантуру ў Маскоўскім навукова-даследчым інстытуце псіхіятрыі МАЗ РФ (1993).

Пасля заканчэння ВМІ і праходжання інтэрнатуры па псіхіятрыі працаваў урачом-псіхіятрам у Гомельскай абласной псіхіятрычнай бальніцы. З 1988 па 1994 гады — урач-сексолаг у Мінскім гарадскім псіханеўралагічным дыспансеры, з 1994 па 2001 гады — асістэнт кафедры псіхатэрапіі Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі. З 2001 года па цяперашні час узначальвае кафедру агульнай і клінічнай псіхалогіі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Дысертацыю доктара медыцынскіх навук абараніў у 2004 годзе, мае вучонае званне «прафесар» па спецыяльнасці «Клінічная медыцына» (ВАК РБ, 2008 г.).

Член рэдакцыйных саветаў часопісаў «Псіхіятрыя, псіхатэрапія і клінічная псіхалогія» (Мінск), «Псіхатэрапія» (Масква), «Тэорыя і практыка псіхатэрапіі» (Манрэаль, Канада).

## Навуковыя працы 
* Современная сексология: энциклопедия / под общ. ред. В. А. Доморацкого. — Минск: Беларус. энц. імя П. Броўкі, 2008. — 384 с.
* Доморацкий, В. А. Современная психотерапия: краткосрочные подходы. — Минск: БГУ. — 2008. — 219 с.
* Доморацкий В. А. Краткосрочные методы психотерапии. — М.: Психотерапия, 2008. — 304 с.

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Сексолагі Беларусі
Сейсматрываласць будаўніцтва

і масіўная піраміда Кукулькана горада Чычан-Іца.]]
 пасля землятрусу 12 студзень 2010.]]
**Сейсматрываласці будаўніцтва** — раздзел грамадзянскай будаўніцтва, які спецыялізуецца ў галіне вывучэння паводзінаў будынкаў і збудаванняў пад сейсмічным уздзеяннем у выглядзе скалынанняў зямной паверхні, страты грунтам сваёй апорнай здольнасці, хваляў цунамі і распрацоўкі метадаў і тэхналогій будаўніцтва будынкаў, ўстойлівых да сейсмічных уздзеянняў.

Сейсматрываласці будаўніцтва можа разглядаць любы будаўнічы аб’ект як фартыфікацыйнае збудаванне, але прызначанае для абароны ад спецыфічнага суперніка — землятрусу або выкліканых землятрусам катастроф (напрыклад, цунамі).

Галоўныя задачы сейсмостойкого будаўніцтва:
* Вывучэнне працэсаў ўзаемадзеяння будаўнічага аб’екта і няўстойлівага падставы;
* Ацэнка наступстваў магчымага сейсмічнага ўздзеяння;
* Праектаванне, узвядзенне і падтрыманне ў належным стане сейсматрываласці аб’ектаў.

Катэгорыя:Будаўніцтва
Прудок (ручай)

**Прудо́к** — ручай у Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Заходняя Дзвіна.

Даўжыня ручая 12 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,4 м/км. Плошча вадазбору 63 км². Пачынаецца за 1,5 км у напрамку на паўночны захад ад вёскі Падоры, упадае ў Заходнюю Дзвіну прыкладна за 0,3 км на поўдзень ад ускраіны вёскі Убоіна. Рэчышча ад вытоку на працягу 8,7 км каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Рэкі Шумілінскага раёна
Архімандрыт

1620—1688]]
**Архімандры́т** (; ад  — *галоўны, старэйшы* +  — *загон, аўчарнік, агароджа* ў значэнні *манастыр*) — адзін з вышэйшых манаскіх чыноў у Праваслаўнай царкве, адпавядае мітрафорнаму (узнагароджанаму мітрай) протаіерэю і протапрэсвітару ў белым духавенстве. Урачысты ці афіцыйны зварота да архімандрыта, як і да протаіерэя — «Ваша Высокапрападобнасць».

Архімандрыт, які прыняў вялікую схіму, завецца *схіархімандрытам*.

## Апісанне чыну 
Чын архімандрыта з’явіўся ва Усходняй Царкве ў V стагоддзі (ёсць некаторыя сведчанні таго, што ён існаваў ужо ў IV стагоддзі) — так называліся выбраныя архірэем з ігуменаў асобы для нагляду над манастырамі епархіі. Пазней назва «архімандрыт» перайшла да начальнікаў найважнейшых мужчынскіх манастыроў, а затым і да манахаў, якія займаюць царкоўна-адміністрацыйныя пасады.

Вядома пра існаванне ў старажытнай царкве жанчын архімандрытыс (). Такі чын мелі некаторыя з ігуменнь жаночых манастыроў, напрыклад, прападобная Еўпраксія Тавеніская.

На Русі ўпершыню гэты тытул сустракаецца каля 1174 года. Ім называецца Палікарп — ігумен Кіева-Пячэрскага манастыра. На Украіне было некалькі архімандрытаў — Кіева-Пячэрскі, Унеўскі, Пачаеўскі і іншыя. Пазней тытул архімандрыта стаў падавацца рэктарам семінарый, кіраўнікам духоўных місій, грэка-каталіцкіх манаскіх ордэнаў (чыноў).

У 1764 годзе паводле Маніфесту аб секулярызацыі манастырскіх земляў расійскія манастыры былі размеркаваны па трох класах; главы манастыроў 1 і 2 класаў сталі называцца архімандрытамі.

Архімандрыт носіць чорную мантыю, як усе манахі, але з чырвонымі скрыжалямі, якія носяць толькі епіскапы. Разам з узвядзеннем у сан архімандрыта адбываецца ўзнагароджанне мітрай, а ў выпадку, калі архімандрыт з’яўляецца намеснікам ці настаяцелем манастыра, ён карыстаецца правам нашэння жазла-посаха ў межах свайго манастыра, у тым ліку падчас набажэнства.

У Грэка-каталіцкай царкве маецца чын протаархімандрыта.

У Армянскай Апостальскай Царквы чын архімандрыта — вардапеты падаецца асобам, якія маюць навуковую ступень дактары багаслоўя. Протаархімандрыт у ААЦ называецца *цайрагуйн вардапет*.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Духавенства

Катэгорыя:Праваслаўе
Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Катэгорыя:Царкоўныя ўзнагароды
Маскоўска-Брэсцкая чыгунка

!]]

**Маскоўска-Брэсцкая чыгунка**, назва ў 1871—1912 гг. чыгуначнай лініі, якая звязвала Беларусь з цэнтрам Расіі і Заходняй Еўропай. Пабудавана на падставе канцэсіі, зацверджанай царом 15.12.1869 г. У 1896 г. выкуплена ў акцыянернага таварыства казной. Працягласць 1027 вёрст.

Уводзілася ў эксплуатацыю асобнымі ўчасткамі: Масква—Смаленск (391 вярста, верасень 1870); Смаленск—Мінск—Брэст (636 вёрст, лістапад 1871). У пастаянную эксплуатацыю здадзена 29.11.1871 г. На Беларусі перакрыжоўвалася з чыгункамі: Пецярбургска-Адэскай (у Оршы), Лібава-Роменскай (у Мінску), Віленска-Ковенскай (у Баранавічах), Кіева-Брэсцкай (у Брэсце).

У 1877—1879 гадах быў пракладзены другі шлях ад Масквы да Кубінкі і ад Смаленска да Брэста. На працягу 1891—1892 гадоў чыгунка на ўсім працягу стала двухшляховай. У 1910 на магістралі былі 523 паравозы, 629 пасажырскіх і 6499 грузавых вагонаў, перавезена каля 5 млн пасажыраў і 340 млн пудоў грузаў; працавала 18 тыс. рабочых. Найбуйнейшыя чыгуначныя вузлы Орша, Мінск, Баранавічы, Брэст, галоўныя майстэрні ў Маскве і Мінску.

У маі 1912 года, у сувязі са 100-гадовым юбілеем вайны 1812 года Маскоўска-Брэсцкая чыгунка была перайменавана ў Аляксандраўскую. У 1921 заходняя частка Маскоўска-Брэсцкай чыгункі адышла да Польшчы, савецкая частка ў жніўні 1922 г. уключана ў Маскоўска-Беларуска-Балтыйскую чыгунку.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія—Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — 544 с.: іл. ISBN 985-11-0169-9 (т. 10) ISBN 985-11-0035-8

Катэгорыя:Чыгункі Беларусі
Аляксандар Еўціч

**Аляксандар Еўціч** (, нар. , , Сербія) — сербскі футбаліст (нападнік) і трэнер.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец «Црвены Звезды», пазней выступаў у клубах ніжэйшых ліг. У 2007 годзе дэбютаваў у сербскай Суперлізе ў складзе «Бораца», адкуль неўзабаве трапіў у турэцкі «Генчлербірлігі». Аднак, замацавацца ў Турцыі не здолеў — за паўгады правёў 6 матчаў, пасля чаго вярнуўся ў «Борац» на правах арэнды. У сезоне 2008/2009 паспяхова гуляў за ОФК, у выніку звярнуў на сябе ўвагу «Црвены Звезды», якая набыла нападніка ў туркаў.

У ліпені 2011 года перабраўся ў кітайскі «Цзянсу Сайнці», які незадоўга да таго ўзначаліў сербскі трэнер Драган Акука. За 2,5 гады ў «Цзянсу Сайнці» забіў 22 галы, стаў уладальнікам Суперкубка Кітая. У снежні 2013 года перайшоў у іншы кітайскі клуб «Ляанін Хувін», які пакінуў па заканчэнні сезона 2014.

У жніўні 2015 года стала вядома аб тым, што да Еўціча, які знаходзіўся ў статусе свабоднага агента, праяўляе інтарэс беларускі БАТЭ. 28 жніўня, пасля выхаду ў групавы этап Лігі чэмпіёнаў, барысаўскі клуб абвясціў аб падпісанні кантракта з Еўцічам. Дзякуючы траўмам Віталя Радзівонава і Мікалая Сігневіча атрымаў магчымасць замацавацца ў аснове. 20 верасня ўпершыню з’явіўся ў стартавым складзе БАТЭ ў матчы супраць «Тарпеда-БелАЗ», на 11-й хвіліне забіў адзіны гол у гэтай сустрэчы. Пазней, аднак, саступіў месца ў складзе Дзмітрыю Мазалеўскаму, які аднавіўся ад траўмы. Па заканчэнні сезона ў снежні 2015 года пакінуў барысаўскі клуб.

У студзені 2016 года стаў іграком клуба «Далянь Іфань», але ўжо ў лютым вярнуўся ў Сербію, падпісаўшы кантракт з «Ягодзінай». У жніўні 2016 года перайшоў у «Чукарычкі». У ліпені 2017 года зноў накіраваўся ў Азію, стаўшы іграком тайландскага клуба «Патая Юнайтэд», па заканчэнні сезона 2017 пакінуў яго. У ліпені 2018 года далучыўся да клуба «Вождавац».

У студзені 2020 года завяршыў кар’еру і ўвайшоў у трэнерскі штаб «Вождаваца». У лютым 2021 года стаў трэнерам у «Графічары», у 2024 годзе перайшоў на працу ў юнацкую каманду клуба.

## Міжнародная кар’ера 
14 снежня 2008 года згуляў свой адзіны матч за нацыянальную зборную Сербіі, калі выйшаў на замену на 58-й хвіліне таварыскай гульні супраць Польшчы.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Сербіі (2): 2009/10, 2010/11
*  Уладальнік Кубка Сербіі: 2010
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Кітая: 2012
*  Уладальнік Суперкубка Кітая: 2013
*   Чэмпіён Беларусі: 2015

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Сербіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Сербіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Балкан Мірыева
Катэгорыя:Ігракі ФК Смедарава
Катэгорыя:Ігракі ФК Жэлезнічар Смедарава
Катэгорыя:Ігракі ФК Мачва Шабац
Катэгорыя:Ігракі ФК Борац Чачак
Катэгорыя:Ігракі ФК Генчлербірлігі
Катэгорыя:Ігракі ФК ОФК
Катэгорыя:Ігракі ФК Црвена Звезда
Катэгорыя:Ігракі ФК Цзянсу Сунін
Катэгорыя:Ігракі ФК Ляанін Хувін
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Ягодзіна
Катэгорыя:Ігракі ФК Чукарычкі
Катэгорыя:Ігракі ФК Патая Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Вождавац
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Сербіі
Лагойскі гісторыка-краязнаўчы музей імя Канстанціна і Яўстаха Тышкевічаў

**Лагойскі гісторыка-краязнаўчы музей імя Канстанціна і Яўстаха Тышкевічаў** — музей горада Лагойска. Рашэнне аб стварэнні Лагойскага гісторыка-краязнаўчага музея імя Канстанціна і Яўстаха Тышкевічаў было прынята раённым выканаўчым камітэтам у 2000 годзе. 

У музеі дзейнічае 3 залы, агульнай плошчай дэманстрацыйных залаў 259 м², з 7828 музейных прадметаў (5920 — асноўнага фонду, 1908 — навукова-дапаможнага на 2009 год). На 01.01.2012 музей наведалі 6726 чалавек. Штогод у Лагойскім музеі праводзяцца Тышкевіцкія чытанні і дзіцячыя Тышкевіцкія пленэры.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Музеі Лагойскага раёна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Лагойска
Катэгорыя:Славутасці Лагойска
Катэгорыя:Культура Лагойска
Таццяна Станіславаўна Бубенька

**Таццяна Станіславаўна Бубенька** (нар. , Беразіно, Мінская вобласць) — беларускі археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1991).

## Біяграфія 
Скончыла гістарычны факультэт БДУ (1980). Працавала ў Інстытуце гісторыі АН Беларусі (1977-94), загадвала сектарам аховы помнікаў і археалогіі Віцебскага гарвыканкама (1994-98). Дацэнт кафедры гісторыі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава (з 1998 па сёнішні час). Дэкан факультэта давузаўскай падрыхтоўкі ўніверсітэта (2003-12).

## Навуковая дзейнасць 
Вывучае старажытныя гарадскія і сельскія паселішчы Беларусі 9-18 ст. Абследвала археалагічныя помнікі ў Баранавіцкім, Бярэзінскім, Віцебскім, Мастоўскім, Пухавіцкім і Чашніцкім раёнах, выявіла больш за 20 новых помнікаў. Праводзіла раскопкі пасада старажытнага Клецка (1986), дзядзінца і пасада ў Навагрудку (1991-92, 2012), гарадзішча Камень у Лепельскім раёне (1998). Асноўным аб’ектам навуковых інтарэсаў абрала Ніжні замак у Віцебску, які даследуе з 1981 года. Мае таксама больш за 165 публікацый па тэме даследаванняў у навуковых, навукова-папулярных і энцыклапедычных выданнях.

Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Васіль Васілевіч Глотаў

**Васіль Васілевіч Гло́таў** (, с. , Варонежская губерня, Расійская імперыя — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Магілёўскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Удзельнік абароны Ваўкавыска ў 1941 годзе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Глотов Василий Васильевич  // Праект «Партызаны Беларусі»
* 
* АСОБЫ Васіль Васільевіч Глотаў (1913—1983) 
* ГЛОТОВ Василий Васильевич)   — біяграфія з фота

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варонежскай вобласці
Віцязь у тыгравай шкуры

**«Віцязь у тыгравай шкуры»** — грузінскі гераічны эпас.

## Беларускія пераклады 
На беларускую мову твор перакладалі А. Звонак і М. Хведаровіч

## Літаратура 
* Віцязь у тыгравай шкуры. Мн., 1996, (Перакладчыкі А. Звонак і М. Хведаровіч)

Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Літаратура Грузіі
Катэгорыя:Эпічныя паэмы
Катэгорыя:Сярэдневяковая літаратура
Катэгорыя:Кнігі XII стагоддзя
Глушакоў

**Глушакоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валерый Ігнатавіч Глушакоў — беларускі спявак
* Дзяніс Барысавіч Глушакоў — расійскі футбаліст
* Уладзімір Сцяпанавіч Глушакоў — беларускі пісьменнік
* Юрый Эдуардавіч Глушакоў (нар. 1966) — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч.

## Гл. таксама 
* Глушакова
Аляксандр Раманавіч Пшчолка

**Аляксандр Раманавіч Пшчолка** ( (9 студзеня 1870), в. Чарсцвяды, Лепельскі павет, Віцебская губерня, цяпер Ушацкі раён, Віцебская вобласць — ; Псеўданімы і крыптанімы: *Белорусс*, *А. Крицкий*, *А. П – ко, А. Р. П – ко*) — беларускі празаік, публіцыст, этнограф.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і дзяка. Скончыў Полацкае духоўнае вучылішча (1885), Віцебскую праваслаўную духоўную семінарыю (1890). Служыў у Віцебскім Маркавым манастыры (1890—1891), потым тры гады быў псаломшчыкам. З 1894 года выкладаў агародніцтва і садоўніцтва ў сельскагаспадарчай школе, працаваў народным настаўнікам у школе вёскі Арэхаўна. З верасня 1900 па красавік 1907 вучыўся на юрыдычным факультэце Юр’еўскага універсітэта. Працаваў памочнікам рэдактара ў газеце «Віцебскія губернскія ведамасці». 
 
З 1905 года жыў у Вільні, працаваў у акруговым судзе. З 1908 гарадскі суддзя ў Себеже, з 1911 міравы суддзя 3-га ўчастка Туккум-Тальсенскай акругі, з 1914 на той жа пасадзе на 2-м участку Рэвельска-Гапсальскай акругі. У час Першай сусветнай вайны перабраўся ў Гарадок, дзе выкладаў гісторыю ў народнай школе.

З 1918 года працаваў адвакатам пры Полацкім губернскім судзе, выкладаў геаграфію ў Полацкім лясным тэхнікуме. З 1927 года жыў у  Калінінскай вобласці, займаў пасаду адваката ў мясцовым судзе. У 1937 годзе выйшаў на пенсію.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1898 года ў «Витебских губернских ведомостях», пазней у газетах «Сельский вестник», «Минское слово», «Белорусская жизнь» і інш.
Пісаў на беларускай і рускай мовах.

Выдаў больш за 10 кніг апавяданняў і нарысаў, дзе паказаў неўладкаванасць і бюракратызм мясцовых чыноўнікаў. У этнаграфічных нарысах апісваў народныя звычаі і абрады Лепельшчыны («Дзяды», «Мікітавы хаўтуры», «Зажынкі і абжынкі», «Беларускія святы»).

У 1910 годзе ў Полацку А. Р. Пшчолка арганізаваў хор, які выконваў беларускія народныя песні, і беларускі тэатр. 
 
Пад рэдакцыяй А. Р. Пшчолкі ў 1910 годзе выдадзена паэма «Тарас на Парнасе».

## Літаратура 
* 
* 
*  — С. 85.
* 

## Спасылкі 
* Пшчолка Аляксандр Раманавіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць

Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Этнографы СССР
Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Публіцысты СССР
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Адвакаты Расійскай імперыі
Плешчаніцкае вадасховішча

**Пле́шчаніцкае вадасхо́вішча**, **Войкаўскае вадасховішча** — вадасховішча ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі.

На рацэ Дзвінаса (за 34 км ад вусця), за 24 км на поўнач ад гарадскога Лагойск, каля заходняй ускраіны гарадскога пасёлка Плешчаніцы. Створана ў 1960 (1958) годзе для рэгулявання рачнога сцёку, рэкрэацыі і спартыўных мерапрыемстваў. Плошча 2,04 км². Найбольшая глыбіня 6,3 м. Даўжыня 2,9 км. Найбольшая шырыня 0,9 км. Даўжыня берагавой лініі 7,3 км. Аб’ём вады 5,1 млн м³. Плошча вадазбору 232 км². Катлавіна выцягнутая ў напрамку з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Берагі пад лесам, правы забалочаны, левы высокі (1,5—3 м). Дно выслана ілам, на мелкаводдзі пяском. Сярэднегадавое ваганне ўзроўню вады 50 см. Замярзае ў пачатку снежня, лёд (таўшчыня 40—50 см) трымаецца да другой паловы сакавіка. Інтэнсіўна зарастае, асабліва ў верхняй частцы і ў заліве. Упадаюць рэкі Дрылянка і Рудаўка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-56. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

Катэгорыя:Вадасховішчы Лагойскага раёна
Катэгорыя:Вадасховішчы паводле алфавіта
Катэгорыя:Басейн Дзвінасы
Бекташы

**Бекташы́** (, , , ) — алавіцкі ордэн дэрвішаў. Найбольшая колькасць сучасных прыхільнікаў бекташы жыве ў Албаніі, дзе яны вылучаюцца як асобная канфесія, да якой належыць 2,09% ад усіх вернікаў (2011 г.).

## Гісторыя 
Заснавальнікам вучэння бекташы лічыцца Хаджы Бекташ Велі (1209 - 1271 гг.), народжаны на паўночным ўсходзе сучаснага Ірана, які большую частку жыцця правёў у Анатоліі. Ордэн дзейнічаў пераважна на тэрыторыі Асманскай імперыі і меў значны ўплыў на дзяржаўнае жыццё праз янычарскі корпус у Стамбуле. У канцы XVII - пачатку XIX стст. былыя янычары, выхадцы з Балканскага паўвострава, распаўсюджвалі вучэнне на радзіме. 

У 1826 г., калі янычарскі корпус быў расфарміраваны, бекташы апынуліся ў Стамбуле па-за законам. Адраджэнне ордэна на некаторы час стала магчымым пасля 1876 г. Менавіта да перыяду канца XIX - пачатку XX ст. належыць большая частка бекташскай духоўнай літаратурнай спадчыны. У 1925 г. суфійскія ордэны ў Турцыі былі забаронены, і кіраўніцтва бекташы пераехала ў Албанію. У 1967 - 1990 гг. забаронены на тэрыторыі Албаніі. У наш час адбываецца адраджэнне.

## Веравучэнне 
Рэлігійная практыка бекташы заснавана на дактрыне адзінства быцця, блізкага да пантэізму. Адначасова прысутнічаюць іншыя рысы, якія набліжаюць бекташы да астатніх шыітаў — шанаванне прарока Алі, дванаццаці імамаў, святкаванне наўруза, і містычнае суфійскае вучэнне пра пераход вернікамі чатырох сімвалічных брам — *шарыят*, *тарыкат* (духоўны шлях), *марыфа* (сапраўдныя веды) і *хакіка* (праўда).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Ордэн дэрвішаў бекташы 

Катэгорыя:Рэлігійныя арганізацыі
Катэгорыя:Суфізм
Катэгорыя:Шыіты
Катэгорыя:Рэлігія ў Албаніі
Паморак

**Паморак** — у беларускай міфалогіі злы дэман, персаніфікацыя аднайменнай з’явы — масавай смерці людзей і жывёл.

## Апісанне 
Уяўляўся ў выглядзе жывёлы (ката, сабакі), чалавека (старой бабы, худой маладой жанчыны, жудаснага аднавокага дзеда з калматай барадой, жабрака, маладзіцы, у якой вуж смокча цыцкі, і г.д). Ператварыўшыся ў чалавека, паморак імкнуўся пранікнуць у сяло, дзе людзі яшчэ не хворыя: то прасіў селяніна падвезці яго на возе да вёскі, то пераправіць праз раку. Калі нехта купляўся на яго просьбу, Паморак прабіраўся ў сяло і пачынаў знішчаць людзей. Стаўшы скалечанай старой бабай, паморак мог папрасіцца да людзей у хату на ноч. Часам гаспадары шкадавалі старую і пушчалі. Потым у хаце памірала жывёла, хварэлі дзеці.

Шчэ расказваў мне дзед, што ў іх вёску паморак прыехаў з нашым ад­на­ся­ль­ча­ні­нам. Васіль ехаў на возе і ўбачыў чалавека, а той быў такім змораным, што мужык яго пажалеў і прапанаваў да сваёй вёскі падвезці. Во так паморак у вёску і забраўся к нам. Сяльчане яго жалелі, к сабе ў госці звалі. Але потым прымецілі, што пасля таго, як у іх пабыў еты чалавек чужы, у сям’і няшчасці пачыналіся. Людзі зразумелі, што ета быў паморак.

## Змаганне з Паморкам 
Часам разумны чалавек здагадваўся, з кім мае справу, завозіў Паморка ў балота, дзе тапіў, або спальваў на вогнішчы. Полымя, здабытае ад трэння, лічылася моцнай зброяй супраць Паморка. Людзі распальвалі па канцах сяла вогнішчы, якія гарэлі дзень і ноч, каб дэман не мог прабрацца ў хаты. Ад тых вогнішчаў людзі бралі агеньчыкі і заносілі ў хату, стараліся ўвесь час падтрымліваць іх, каб не згасалі. Хатнюю жывёлу ў час Паморка заганялі ў лясы, на страўкі за балоты, дзе і пасвілі статак да самай зімы. Кожды дзень раніцай падкурвалі гавяду тхарынаю, спадзеючыся, што такога смуроду ніякая чума не вытрымае. Калі пачынаўся паморак, усе людзі вёскі ішлі ў лес, зрубалі самую высокую хваіну, сажняў у 10, няслі з лесу і рабілі з яе вялізны крыж. Крыж гэты ставілі на прыгорку, каб было адусюль відаць.

У народзе лічылася, што паморак прыйдзе, калі гром грыміць на голыя дрэвы. У фразеалагізмах «Паморак» сінанімічна слову «чорт»: «Поморок ёго ведае»; «Коб на тебэ поморок найшоў!»; «Ой, не озьме цебе поморок!» ды інш.

## Літаратура 
* Беларуская міфалогія: Энцыклапедычны слоўнік / С. Санько [і інш.]; склад. І. Клімковіч. — 2-ое выданне, дапоўненае. — Мінск: Беларусь, 2006. — 500 с.: іл.

## Спасылкі 
* Паморак у праекце Вікікрыніцы
* Родныя вобразы. Міфалогія. Паморак

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Леанід Вячаслававіч Русак

**Леані́д Вячасла́вавіч Руса́к** (нар. , вёска Кухчыцы,  Мінскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр сельскай гаспадаркі.

## Біяграфія 
У 1980 годзе скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут.

Займаў пасады першага намесніка старшыні Мінскага абласнога аграпрамысловага камітэта, першага намесніка старшыні камітэта па сельскай гаспадарцы і харчаванні Мінскага аблвыканкама, працаваў старшынёй Мінскага раённага выканаўчага камітэта.

З 25 мая 2004 года па 17 красавіка 2008 года — міністр сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь (18 красавіка 2008 указам Прэзідэнта № 217 вызвалены ад пасады міністра сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь у сувязі з выхадам у адстаўку).

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Міністэрства сельскай гаспадаркі
* Министр сельского хозяйства и продовольствия Республики Беларусь Л. В. Русак

Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны
Катэгорыя:Старшыні Мінскага раённага выканаўчага камітэта
Рдзіца

**Рдзі́ца** — рака ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Дняпро.

Даўжыня ракі 16 км. Плошча вадазбору 102 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 м/км. Пачынаецца за 1,5 км у напрамку на паўночны захад ад вёскі Няраж, упадае ў Дняпро на ўсход ад вёскі Тайманава. Рэчышча часткова каналізаванае. На ўсход ад вёскі Няраж, каля аўтадарогі , на рацэ сажалка.

Каля ракі населеныя пункты Няраж, Ірдзіца, Янава, Тайманава. На беразе ракі за 2 км у напрамках на паўночны ўсход і паўднёвы ўсход ад аграгарадка Людчыцы знаходзяцца 2 археалагічныя помнікі — стаянкі эпохі мезаліту.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Быхаўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Дняпра