Медаль «За баявыя заслугі»

**Меда́ль «За баявыя заслугі»** заснаваны Указам Прэзідыума ВС СССР ад 17.10.1938 «Аб заснаванні медаля „За баявыя заслугі“».

## Асобы, якія маглі быць узнагароджаны 
Медалём «За баявыя заслугі» ўзнагароджвалі:
* ваеннаслужачыя Савецкай Арміі, Ваенна-Марскога Флота, пагранічных і ўнутраных войскаў,
* іншыя грамадзяне СССР,
* а таксама асобы, якія не з'яўляюцца грамадзянамі СССР.

## Прычыны ўзнагароджання 
Медаль даецца:
* за ўмелыя, ініцыятыўныя і смелыя дзеянні ў баі, якія спрыялі паспяховаму выкананню баявых задач вайсковай часцю, падраздзяленнем;
* за мужнасць, праяўленую пры абароне дзяржаўнай граніцы СССР;
* за выдатныя поспехі ў баявой і палітычнай падрыхтоўцы, у засваенні новай баявой тэхнікі і ў падтрыманні высокай баявой гатоўнасці воінскіх часцей і іх падраздзяленняў і за іншыя заслугі падчас праходжання сапраўднай ваеннай службы;
* за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі.
З 4 чэрвеня 1944 да 14 верасня 1957 года медаль «За баявыя заслугі» давалі таксама за выслугу 10 гадоў у шэрагах Чырвонай і Савецкай Арміі, Ваенна-Марскога Флоту, органах унутраных спраў і дзяржаўнай бяспекі.

## Спосаб нашэння 
Медаль «За баявыя заслугі» носіцца на левым боку грудзей і пры наяўнасці іншых медалёў СССР размяшчаецца пасля медаля Ушакова.

Па стану на 1 студзеня 1995 года медалём «За баявыя заслугі» было ажыццёўлена **5 210 078** узнагароджанняў.

## Апісанне медаля 
Медаль «За баявыя заслугі» мае форму правільнага круга дыяметрам 31 — 32,5 мм (у залежнасці ад года выпуску). Аверс медаля абрамлены борцікам шырынёй 1 мм і вышынёй 0,25 мм. Рэверс медаля гладкі. Да 1946 года на рэверсе медаля быў нумар. Пасля медалі сталі бязнумарныя, вушка такіх медалёў сталі штамповаць разам з медальёнам, а не мацаваць пайкай.

Медаль пры дапамозе вушка і кольца злучаецца з пяцівугольнай калодкай, абцягнутай шаўковай муаравай стужкай шэрага колеру з дзвюма падоўжнымі залацістымі палоскамі па краях шырынёй 2 мм. Шырыня стужкі — 24 мм.

Да восені 1943 года медаль была на чатырохвугольнай калодцы, абцягнутай чырвонай стужкай.

### Аверс 
На адным боку медаля ў верхняй частцы па акружнасці размешчаны надпіс «СССР» уціснутымі літарамі, пакрытымі рубінава-чырвонай эмаллю. Шырыня надпісы «СССР» — 6 мм, вышыня літар — 2,5 мм. У сярэдняй частцы — рэльефны ў тры радкі надпіс «ЗА БОЕВЫЕ ЗАСЛУГИ». Вышыня літар — 3 мм. Пад надпісам — рэльефная выява вінтоўкі з прымкнутым штыком і адпушчаным рамянём, скрыжаванай з шабляй. Даўжыня вінтоўкі са штыком — 23 мм, шаблі — 20 мм.

### Матэрыял 
Медаль вырабляецца з серабра 925 пробы. Агульная вага срэбра ў медалі (на 18 верасня 1975 года) — 18,22 г. Агульная вага медалі без калодкі — 19,725±1,3 г

## Шматразовыя ўзнагароджанні 
: Тры медаля:
* Даір Асанавіч Асанаў
* Самуіл Гдальевіч Вейцман
* Ян Пятровіч Азалін

## Спрэчная рэпутацыя 
Медаль карыстаўся спрэчнай рэпутацыяй і часам быў падставай для непрыстойных жартаў. Існавала збольшага абгрунтаваная чутка, што ім узнагароджвалі «паходна-палявых жонак». Як вынік, пасля вайны многія жанчыны саромеліся адкрыта насіць гэтую ўзнагароду.*Цяпер, па многіх гадоў, шмат якія эпізоды, якія здаваліся тады нязначнымі, напаўняюцца сэнсам, і хоць ніякага асаблівага гераізму ў іх няма, разумееш, што гэта было выкананне салдацкага абавязку. Хоць я сябе асаблівай гераіняй не лічу. За бесперабойную дастаўку пошты на плацдарм мяне ўзнагародзілі медалём «За адвагу». За вынас параненых з поля бою я атрымала медаль «За баявыя заслугі». Гэта дзве самыя простыя, дарагія і сумленныя салдацкія ўзнагароды, з майго пункту гледжання.**ЯВОРСКАЯ Ірына Уладзіміраўна, санінструктар*

## Цікавыя факты 
Джульбарс – сабака, які толькі за апошні год вайны выявіў пры размініраванні 7468 мін і больш за 150 снарадаў. 21 сакавіка 1945 года за паспяховае выкананне баявога задання сабака Джульбарс быў узнагароджаны медалём «За баявыя заслугі». Гэта адзіны выпадак за час вайны, калі сабака атрымаў баявую ўзнагароду. У канцы вайны Джульбарс быў паранены і не змог самастойна ўдзельнічаць у Парадзе Перамогі ў Маскве. Тады Вярхоўны Галоўнакамандуючы І. В. Сталін загадаў пранесці гэтага сабаку па Чырвонай плошчы на руках, на яго кіцелі, што і было зроблена.

## Літаратура 
* *Володин А. Н., Мерлай Н. М.* Медали СССР. — СПб.: Печатный двор, 1997. — С. 26—27. — ISBN 5-7062-0111-0.
* *Колесников Г. А., Рожков А. М.* Ордена и медали СССР. — Мн.: Народная асвета, 1986. — С. 92—93.

## Спасылкі 
* Медаль «За баявыя заслугі СССР» на партале Онаградах.ру
* Алег Дзеравянка. УЗНАГАРОДЫ: Медаль «За баявыя заслугі»  // часопіс «Братачка», ліпень-жнівень 2001
* Медалі і ордэны СССР
* :Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За баявыя заслугі» — артыкулы пра ўзнагароджаных медалём «За баявыя заслугі».

Катэгорыя:Узнагароды паводле алфавіта