Дом Бенуа (Санкт-Пецярбург)

[thumb|300px|Дом Бенуа з боку [Кронверкская вуліца|Кронверкскай вуліцы]]
[thumb|300px|[Маскароны на сценах дома Бенуа ў дварах]]

**Дом Бенуа** (; існуе таксама назва **Дом трох Бенуа**) у Санкт-Пецярбургу — помнік гісторыі і культуры рэгіянальнага значэння. Гэты даходны дом быў пабудаваны па заказе Першага Расійскага страхавога таварыства ў стылі неакласіцызму па праекце Л. М. Бенуа, Ю. Ю. Бенуа і А. М. Бенуа пры ўдзеле А. І. Гунста.

## Архітэктура 
Праект будынка па адрасе Каменнаастроўскі праспект, дом № 26—28, быў зацверджаны ў красавіку 1911 года. Будаўніцтва было скончана ў 1912 годзе.

Мяккая пластыка фасадаў, абліцаваных светла-шэрым гаршковым каменем (талькахларытам), які спецыяльна дастаўляўся для будоўлі са Швецыі, падкрэслена вытанчанымі дэкаратыўнымі дэталямі, невысокімі каланадамі і скульптурай. Уезд у адкрыты парадны двор-курданёр аформлены двухрадовай дарычнай каланадай з чырвонага гангуцкага граніту. Гэтым жа каменем абліцавана цокальная частка будынкаў, а дробнымі яго абломкамі, выкладзенымі ў выглядзе мазаікі, аздоблены сцены першага паверху ва ўнутраным дворыку.

Іншая частка дома, якая выходзіць на Кронверкскую (дом № 29) і Вялікую Пушкарскую (дом № 37) вуліцы, пабудавана ў 1913—1914 гадах.

Усе карпусы велізарнага комплексу злучаны пасродкам цэлай сістэмы двароў, якіх налічваецца больш як дзесяць. Комплекс дамоў быў забяспечаны ўсімі сучаснымі для таго часу камунікацыямі: паравое ацяпленне, убудаваныя ліфты, электрычнасць, гаражы, тэлефоны. Меліся свая электрастанцыя, кацельня, пральня, печ для спальвання смецця, снегатопка. У той час гэта быў самы вялікі жылы комплекс у Санкт-Пецярбургу. У цокальным паверсе размяшчаліся розныя крамы.

Унутраная планіроўка карпусоў вылучаецца сваёй прадуманасцю і функцыянальнасцю. Нягледзячы на тое, што парадныя лесвіцы дома былі выведзены ў адкрытыя двары-курданёры, многім кватэраздымшчыкам прыходзілася карыстацца чорнымі лесвіцамі, якія выходзілі ў класічныя пецярбургскія замкнёныя двары. Такім чынам, праблема вузкіх «двароў-студняў» у шматкватэрных дамах Санкт-Пецярбурга ў гэтым праекце так і не была вырашана. Аднак гэта «новабудоўля» ўяўлялася сучаснікам ледзь не ідэальным узорам будучых шматкватэрных будынкаў у горадзе. Гэта быў адзін з самых добраўпарадкаваных дамоў пачатку XX стагоддзя.

## Гісторыя 
Да 1917 года ў корпусе з боку Кронверкскай вул. знаходзіліся тры лазарэты, кантора пошукаў Арала-Каспійскай чыгункі.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі, у лістападзе 1918 года, частка кватэр дома была «ўшчыльнена» і пераўтворана ў камунальныя, а некаторыя кватэры падаваліся партыйным дзеячам, у тым ліку кіраўнікам горада. Пасля многія з іх былі рэпрэсаваны. Так, у 1934—1938 гадах у корпусе па Каменнаастроўскім праспекце адбыліся арышты ў 55 са 123 кватэр.

У 1918—1920 гадах у кватэры № 116 размяшчаўся клуб фінскіх камуністаў імя Куўсінена. 31 жніўня 1920 у выніку змовы так званай «рэвальвернай апазіцыі» ў гэтай кватэры былі расстраляныя члены кіраўніцтва КПФ, у тым ліку Юка Рах'я, які суправаджаў Леніна ў ноч на 25 кастрычніка 1917 з канспірацыйнай кватэры на Сердабольскай вуліцы ў «штаб рэвалюцыі» ў Смольны інстытут. У 1920-х гадах тут знаходзіліся рэдакцыя газеты фінскіх камуністаў «Вапаус» (яе галоўны рэдактар К. К. Лепала жыў у гэтым жа доме), Дом асветы і фінскі клуб «Кір'я» (у кватэры № 2).

З 1956 года ў доме працуе Музей С. М. Кірава (з 1991 — філіял Музея гісторыі Санкт-Пецярбурга).

З 1995 года ў доме знаходзіцца рэдакцыя газеты «Жаночае шчасце», якая мае некалькі дадаткаў («Чараўніца», «Здароўе і экалогія жанчыны», «Практычная гаспадыня»).

З 1999 года ў цокальным паверсе з боку Каменнаастроўскага праспекта дзейнічае тэатр «Востраў», у фае якога створаны музей пісьменніка і драматурга А. М. Валодзіна.

## Асобы 
#### Кампазітары 
* Кампазітар Д. Д. Шастаковіч жыў і працаваў у кв. № 5 корпуса па Вялікай Пушкарскай вул. з 1937 года да эвакуацыі ў Куйбышаў (Самару) у 1941 годзе. У гэтым доме ім былі напісаны першыя тры часткі яго Сёмы (Ленінградскай) сімфоніі. У снежні 1945 года Д. Д. Шастаковічу падалі кватэру № 1 у першым паверсе вокнамі на Каменнаастроўскі інш., дзе ён да 1949 г. раз у месяц праводзіў дэпутацкія прыёмы; у гэтай жа кватэры некаторы час жылі бацькі жонкі Шастаковіча.
Мемарыяльная дошка з гарэльефам Д. Д. Шастаковіча ўсталявана з боку Вялікай Пушкарскай вуліцы, а ў курданёры, які адкрываецца на Кронверкскую вуліцу, усталяваны яго бюст.
* кампазітар Д. А. Талстой жыў у гэтым доме некаторы час са сваёй маці Н. В. Крандыеўскай-Талстой пасля 1935 года, а з 1950 па 1957 года — у кватэры № 1 (частка якой была яму прадстаўлена па хадайніцтве Шастаковіча).

#### Мастакі 
* скульптар Барыс Аскаравіч Фрэдман-Клюзель.
Мансардны (шосты) паверх дома займалі дзве майстэрні мастакоў (кв. 44 і 100).
* мастак Канстанцін Макоўскі — яго майстэрня з 1912 да 1915 г. размяшчалася ў кв. 100. 
* мастак Я. А. Кібрык (у 1930-х займаў кватэру-майстэрню № 44).
* мастак А. А. Мыльнікаў з 1951 па 1967 год жыў і працаваў у кватэры-майстэрні № 44. 21 мая 2013 года на фасадзе дома, які выходзіць на Каменнаастроўскі праспект, была ўсталявана і адкрыта памятная дошка.
* мастак В. Д. Дваракоўскі (1904—1979) 
* мастак Л. А. Сяргеева (1980—1993 гг. займала кватэру-майстэрню № 22).

#### Дзеячы тэатра і кіно 
* акцёр Б. А. Бабачкін (у 1936—1937 гадах)
* кінарэжысёр, сцэнарыст і акцёр Г. Н. Васільеў (у 1920-х)
* оперная спявачка Я. І. Збруева
* акцёр, драматург і сцэнарыст К. С. Любашэўскі
* артыстка кардэбалета Марыінскага тэатра Антаніна Рафаілаўна Несцяроўская, якая пасля стала жонкай вялікага князя Гаўрыіла Канстанцінавіча
* акцёр М. К. Чаркасаў (у 1941—1942 гадах; пасля вяртання ў Ленінград у 1944 годзе пасяліўся ў суседнім доме па Кронверкскай вул.)
* актрыса Л. А. Уварава (у той жа кватэры, дзе і К. С. Любашэўскі)

#### Літаратары 
* літаратурны крытык і літаратуразнавец Б. С. Вальбэ (з 1927 года)
* публіцыст У. М. Дарашэвіч (у корпусе па Кронверкскай вул.)
* паэт А. А. Пракоф'еў (з 1957 да сваёй смерці ў 1971 годзе).

#### Партыйныя і дзяржаўныя дзеячы 
* С. М. Кіраў жыў у гэтым доме з моманту пераезду ў Ленінград да смерці (у 1926—1934 гадах). На фасадзе з боку Каменнаастроўскага праспекта ў 1964 годзе ўсталявана мемарыяльная дошка з граніту з мармуровым барэльефам С. М. Кірава (скульптар Р. Д. Ястрабянецкі).
* Р. Я. Зіноўеў (у кв. № 118, у 1924—1926 гадах),
* С. П. Воскаў (у кв. № 44),
* І. І. Газа,
* М. П. Глебаў-Авілаў,
* А. П. Грычманаў (у кв. № 192 з верасня 1936 года),
* Р. Е. Еўдакімаў (у кв. № 23, а яго жонка — у кв. № 120; са студзеня 1923 года па 1926 год),
* І. П. Комараў,
* А. А. Кузняцоў (з 1937 па 1946 год)
* У. М. Гіціс (у кв. № 119), камандуючы ваеннай акругай — з 25 жніўня 1921 года па 26 кастрычніка 1926 года,
* Б. М. Шапашнікаў, камандуючы ваеннай акругай — з 29 верасня 1935 года па май 1937 года,
* П. Я. Дыбенка, камандуючы ваеннай акругай — з 5 чэрвеня 1937 года па 27 студзеня 1938 года.

## Літаратура 
* Привалов В. Д. Каменноостровский проспект. Дом № 26-28.. — СПб.: ЗАО Петрополис, 2019. — С. 546. — 639 с. 
* Памятники архитектуры и истории Санкт-Петербурга. Петроградский район / Под ред. Б. М. Кирикова. — СПб.: Издательский дом «Коло», 2007. — 584 с. — ISBN 5-901841-21-2.
* *Привалов В. Д.* Каменноостровский проспект. — М.: ЗАО Центрполиграф, 2005. — 639 с. — ISBN 5-9524-1882-1
* William Craft Brumfield The Origins of Modernism in Russian Architecture. Berkeley, Los Angeles, Oxford: University of California Press. — 1991. — P. 255.
* Ленинград: Путеводитель / Сост. В.А. Витязева, Б.М. Кириков. — Издание 2-е, стереотипное, с изменениями. — Л.: Лениздат, 1988. — С. 203 — 248. — 366 с. — ISBN 5-289-00492-0.

## Гл. таксама 
* Даходны дом Першага Расійскага страхавога таварыства, Масква

## Спасылкі 
* *Дом Бенуа* на сайце «Прагулкі па Пецярбургу»

Катэгорыя:Гісторыя Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Помнікі архітэктуры Санкт-Пецярбурга