open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Ашмяны)

**Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў у Старой Ашмяне** (цяпер ускраек горада Ашмяны) з'явіліся на мяжы XIV і XV стагоддзяў.

## Гісторыя 
Першая згадка, якая з пэўнасцю звязаная з храмам у Старой Ашмяне, адносіцца да 1407 г., калі Войцех Манівід запісаў яму падданых у вёсцы Мірклішкі. Захаваўся таксама дакумент 1497 г., якім пэўны Юрый Яновіч запісвае фундуш «да Блаславёнай Панны ў Старой Ашмяне да канвента братоў ордэну святога Францыска». Такім чынам згадкі ў літаратуры, пачынаючы з 19 ст., што кляштар заснаваны ў 1505 г. Аляксандрам Ягелончыкам, яўна памылковыя; праўдападобна, Аляксандр проста дадаткова фундаваў гэты кляштар. Пасля падзелу францысканскага ордэна ў 1517 Ашмянскі кляштар падпарадкоўваўся Літоўскай кантраце Польска-Чэшскай правінцыі францысканцаў канвентуальных. У інвентары касцёла 1585 сярод кніг упамінаецца антыфанар (кніга літургічных спеваў) на пергаменце.

Найстарэйшыя часткі сучаснай руіны (ніжняя частка сцен ва ўсходняй палове храма) адносяцца да гатычнага стылю і з'яўляюцца рэштамі касцёла, узведзенага, праўдападобна, у кан. 15–пач. 16 ст. Падчас вайны ў сярэдзіне 17 ст. драўляныя будынкі кляштара былі знішчаныя пажарам, але ў хуткім часе адноўленыя, а касцёл перароблены і патынкаваны. У 1812 касцёльны будынак быў часткова разбураны, у 1822 адбудаваны у стылі класіцызму. У 1845 кляштар закрыты, кляштарныя будынкі знішчаныя, а касцёл перароблены на склад, затым пашкоджаны ў войнах, у цяперашні час у руінах.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Касцёлы Ашмян
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Колішнія кляштары Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Францысканскія кляштары Беларусі
Катэгорыя:1822 год у Беларусі
Аўгустдор

аўгустдора 1756 года.]]
 аўгустдора 1756 года.]]
**Аўгустдор** — залатая манета Рэчы Паспалітай, якая чаканілася пры Аўгусце ІІІ у 1753—1756 гг., 1758 г. Адпавядала 5 талерам (каратная проба 23,5, лігатурная маса 5,96 грам). Прататыпамі аўгустдора былі пістоль Іспаніі, луідор Францыі, фрыдрыхсдор Прусіі. У 1753—1756 гг. чаканіліся таксама фракцыі ў ½ і 2 аўгустодор.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 480 с. іл.

Катэгорыя:Манеты
Катэгорыя:Сярэдневяковыя манеты
Катэгорыя:Залатыя манеты
Катэгорыя:З’явіліся ў 1753 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1756 годзе
Турчанка (рака)

**Турча́нка** — рака ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Нясета (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 12 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3 м/км. Пачынаецца за 0,6 км у напрамку на захад ад аграгарадка Слабодка. Упадае ў Нясету каля вёскі Турчанка. На ўсім працягу каналізаваная. Вадазбор у межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны.

Каля ракі вёскі Турчылаў, Аляксееўка, Дзмітраўка 1, Турэц.

## Літаратура 
*  — С. 124.
* 
* Ліст карты N-35-95. Выданне 1981 г.

Катэгорыя:Рэкі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Клічаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)

thumb|130px|Павятовая пячатка
**Ашмянскі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вялікага Княства Літоўскага ў 1566—1795 гадах. Цэнтр — Ашмяны. Уваходзіў у склад Віленскага ваяводства. У XVI—XVII стст. неаднаразова быў тэатрам ваенных дзеянняў. Ваеннае ліхалецце прычыніла павету моцнае спусташэнне. Сойм ВКЛ 1661 г. характарызаваў стан павета як «ушчэнт разбураны ворагам», а колькасць дымаў скарацілася больш за 50 %.

Земскія і гарадскія суды Ашмянскага павета знаходзіліся ў Ашмянах і Мядзелі, з 1775 г. — у Ашмянах і Паставах. У 1791 г. падзелены на Ашмянскі павет (з цэнтрам у Ашмянах) і Завілейскі павет (з цэнтрам у Паставах).

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 г. усходняя частка павета адышла да Расійскай імперыі, дзе быў створаны новы Ашмянскі павет.

Павет прафесійна вывучае гісторык Герман Брэгер.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Віленскага ваяводства
Катэгорыя:Гісторыя Ашмян
Тур’я (правы прыток Нёмана)

'''Ту́р'я''' — рака ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток Нёмана. Даўжыня 17 км. Плошча вадазбору 107 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,1 ‰. Пачынаецца за 0,5 км на захад ад вёскі Янчукі, цячэ ў межах Лідскай раўніны, упадае ў старыцу Нёмана на поўдзень ад вёскі Забор'е. Рэчышча каналізаванае. Прытокі: Тураўка, Лука. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёна
Бабаўнянская суконная мануфактура

**Бабаўнянская суконная мануфактура** — колішняя мануфактура, якая дзейнічала на Беларусі ў 1769—1806 гадах у мястэчку Бабоўня Слуцкага павета (цяпер вёска ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці). У 1797 годзе працавалі 110 рабочых, выпушчана 4600 аршынаў сукна (каля 3300 метраў). У 1800 годзе вырабляла сукны, байку, вігонь.

## Літаратура 
* Бабаўнянская суконная мануфактура //  — С. 179.

Катэгорыя:Мануфактуры Беларусі
Катэгорыя:Бабоўня
Катэгорыя:З’явіліся ў 1769 годзе
Катэгорыя:1769 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1806 годзе
Тур’я (левы прыток Нёмана)

**Ту́р’я** — рака ў Капыльскім і Уздзенскім раёнах Мінскай вобласці, левы прыток Нёмана.

Даўжыня ракі 35 (32) км. Плошча вадазбору 208 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,1 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 ‰.

Пачынаецца за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Рымашы Капыльскага раёна, працякае па паўночнай ускраіне Капыльскай грады, упадае ў Нёман на ўсход ад вёскі Касцяшы Уздзенскага раёна.

Даліна трапецападобная, месцамі невыразная, шырынёй 0,5—1,5 км. Абалона роўная, асушаная. Рэчышча каналізаванае, яго шырыня пераважна 10 м. Прымае сцёк з меліярацыйных каналаў. Сярод прытокаў — рака Гніліца (справа). Каля вёскі Руднікі на рацэ сажалка.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Катэгорыя:Рэкі Капыльскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Уздзенскага раёна
Ашмянскія гарбарныя мануфактуры

**Ашмянскія гарбарныя мануфактуры** — колішняя мануфактуры, якія дзейнічалі ў 1835—1914 гадах у Ашмянах.

Было 6 прадпрыемстваў, якімі валодалі купцы і мяшчане. Выкарыстоўваліся конныя рухавікі і вадзяное кола. Выраблялі скуры рознага гатунку: для простага абутку, шчыгрым (мяккая, шурпатая авечая ці казіная скура, аздобленыя адмысловым узорам), гамбургскі тавар з конскіх скур, а таксама шавецкія загатоўкі. На кожным прадпрыемстве працавала ад некалькіх да 95 чалавек. За год выраблялі 2-7 тысяч пудоў скур (1885 год).

## Літаратура 
* Ашмянскія гарбарныя мануфактуры // 

Катэгорыя:Мануфактуры Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Ашмян
Катэгорыя:Эканоміка Ашмян
Катэгорыя:З’явіліся ў 1835 годзе
Катэгорыя:1835 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1914 годзе
Катэгорыя:Гарбарная прамысловасць
Тур (рака)

**Тур**, **Прудо́к** — рака ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Прыпяць (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 25 км. Плошча вадазбору 178 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,46 м/км. Пачынаецца за 1,8 км на поўдзень ад вёскі Слабада, упадае ў Прыпяць за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Лучажэвічы. Цячэ ў межах Мазырскага Палесся. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Мазырскага раёна
Бабінавіцкі павет

**Бабінавіцкі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай губерні Расійскай імперыі, якая існавала ў 1777—1796 і 1802—1840 гадах. Цэнтр — Бабінавічы.

Утвораны 21 чэрвеня 1777 года з Дубровенскага павета. Плошча , насельніцтва  (1782). 12 снежня 1796 года пры стварэнні Беларускай губерні павет скасаваны, яго тэрыторыя ўключана ў Аршанскі і Віцебскі паветы, 27 лютага 1802 года адноўлены. У 1831 годзе ў павеце жылі . Канчаткова Бабінавіцкі павет скасаваны 23 лютага 1840 года, тэрыторыя ўвайшла ў Аршанскі павет.
## Ураднікі павета 
* Бабінавіцкія павятовыя маршалкі
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паветы Магілёўскай губерні
Трасцянка (рака)

**Трасця́нка, Чарня́ўка** — рака ў Бабруйскім і Глускім раёнах Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Ліса (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 11 км. Пачынаецца за 0,8 км на ўсход ад вёскі Гарохаўка Бабруйскага раёна, вусце за 3 км на поўнач ад вёскі Сцяпанаўка Глускага раёна. Рэчышча ад вытоку і перад вусцем на працягу 1,8 км каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Пцічы
Катэгорыя:Рэкі Бабруйскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Глускага раёна
Аўгустоўскі павет

**Аўгусто́ўскі павет** () — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Падляскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Аўгустаў. Займае плошчу 1658,27 км². Насельніцтва павета складае 58 998 чалавек (на 30 чэрвеня 2016 года).

Раней (з XIX стагоддзя) павет існаваў у складзе Прусіі, Расійскай імперыі, міжваеннай Польшчы і БССР.
 
## Адміністрацыйны падзел 
* гарады: Аўгустаў, Ліпск
* гарадскія гміны: Аўгустаў
* вяскова-гарадскія гміны: Ліпск
* вясковыя гміны: Аўгустаў, Барглаў Касцельны, Навінка, Пласка, Штабін

## Гісторыя 
Утвораны ў 1807 годзе з Дамброўскага і Бебжанскага паветаў у складзе Варшаўскага герцагства. Плошча 1779 кв. вёрст, насельніцтва 81 700 чалавек (1897), з якіх 42,3 % палякаў, 32,5 % беларусаў, 5,3 % рускіх. Падзяляўся на 12 валасцей, меў 1 горад і 3 пасады. 

У 1815 годзе павет далучаны да Расійскай імперыі. У 1837—1866 гадах у складзе Аўгустоўскай, з 1866 года — у Сувалкаўскай губерні. У 1915—1918 гадах акупаваны германскімі войскамі, затым у складзе Беластоцкага ваяводства Польшчы. 

З 1939 года ў складзе БССР, у Беластоцкай вобласці. У студзені 1940 года павет скасаваны і ўтвораны раёны; у 1945 годзе яго тэрыторыя перададзена Польшчы. З 1999 года павет у складзе Падляскага ваяводства.

## Асобы 
* Шыман Канарскі (1808 — 1839) — дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху ў Польшчы, Літве і на Беларусі.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка павета

Катэгорыя:Паветы Расійскай імперыі
Асада

**Асада** — від феадальнай зямельнай рэнты ў грашовай форме, асноўная павіннасць асадных сялян ВКЛ у XVI ст. Узнікла з развіццём гандлёва-грашовых адносін. Паводле "Уставы на валокі" 1557 г., у велікакняжацкіх (гаспадарскіх) уладаннях складала 30 грошаў з валокі. У маёнтках іншых феадалаў памеры асада перавышалі гэту норму. У канцы XVI ст. асада паступова злілася з чыншам.

## Спасылкі 
* "Вучэбны дапаможнік па курсу «Гісторыя Беларусі";
* "Курс: Гісторыя Беларусі";
* ГОЛУБЕЎ В.Ф., СЯЛЯНСКАЕ ЗЕМЛЕЎЛАДАННЕ I ЗЕМЛЕКАРЫСТАННЕ НАБЕЛАРУСІ XVI ст.

## Гл. таксама 
* Бенефіцыі;
* Чынш;
* Чыншавік;
* Лен;
* Феод;
* Ландграф;
* Маркграф

Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае
Бабоўня

**Бабо́ўня** (, ) — вёска ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Бабаўнянскага сельсавета і цэнтр калгаса.

## Геалогія 
Ад вёскі атрымаў назву Бабаўнянскі выступ — найбольш прыўзняты блок Беларускай антэклізы.

## Гісторыя 
Вядома з XVII стагоддзя, калі вёсцы былі нададзены правы мястэчка і штотыднёвых кірмашоў. У 1769—1806 гадах у мястэчку працавала Бабаўнянская суконная мануфактура.

У пачатку XX стагоддзя знаходзілася ў Цялядавіцкай воласці Слуцкага павета, мела 196 жыхароў, у аднайменным маёнтку — 407 жыхароў. Тут працаваў вінакурны завод. З 1924 г. — цэнтр сельсавета Капыльскага раёна.

## Славутасці 
* Сядзіба Наркевічаў-Ёдка (XVIII—пач. XX ст.): вінакурня, склад, парк, капліца-пахавальня — 
* Яўрэйскія могілкі
* Магіла паэтэсы Зоф’і Тшашчкоўскай
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан — 
* Помнік землякам
* Бабаўнянскія клёны — унікальныя па форме і афарбоўцы экзэмпляры клёну ілжэплатанавага.

## Вядомыя асобы 
* Міхал Бярновіч (1734 — пасля 1810) — дзяржаўны дзеяч.
* Сэрвацы Станіслаў Бярновіч (1784 — каля 1835) — дзяржаўны дзеяч.
* Юзаф Канстанцін Бярновіч (1788 — пасля 1835) — ваенны дзеяч.

## Спасылкі 
* Усадьба и местечко Бобовня  
* 
* Вёска Бабоўня на www.radzima.org
* Вёска Бабоўня з фатаграфіямі

Катэгорыя:Бабаўнянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Віцебскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)

**Ві́цебскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віцебскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Сталіцай павета быў горад Віцебск.

У Віцебскі павет уваходзіла тэрыторыя Віцебскага гродавага, Веліжскага, Суражскага, Усвяцкага і Азярышчанскага старостваў і прылеглыя прыватнаўласніцкія маёнткі.

## Асноўныя падзеі 
* Канец XIV ст.: утварыўся па скасаванні Віцебскага княства.
* 1508: увайшоў у склад Віцебскага ваяводства.
* 1514: паўночная частка павета з Веліжам і Жыжэцам адышла да Масквы.
* 1565/66: у выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы, як і іншыя вялікалітоўскія паветы, атрымаў удакладненыя межы.
* 1582: па заканчэнні Лівонскай вайны ў склад павета вярнулі Веліжскую воласць.

Ваеннае ліхалецце прычыніла павету моцнае спусташэнне. Колькасць дымоў скарацілася на 59 %.

* 1772: у выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Расійскай імперыі.

## Насельніцтва 
На сярэдзіну XVII ст. колькасць насельніцтва павета складала 80 280 чал.

## Урадоўцы 
Мясцовая шляхта абірала двух паслоў на вальны сойм і двух дэпутатаў у Трыбунал ВКЛ.

## Гл. таксама 
* Віцебскі павет (Расійская імперыя)
* Віцебскі раён

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Віцебскае ваяводства
Нарва (рака)

**Нарва, Нарова** () — рака на мяжы Эстоніі і Ленінградскай вобласці Расіі. Выцякае з Чудска-Пскоўскага возера і злучае яго з Фінскім залівам.

## Этымалогія 
Паходжанне назвы не вядома, паводле найбольш распаўсюджанай думкі — ад вепскага слова, якое абазначае вадаспад ці цячэнне.

## Геаграфія 
Выцякае з Чудска-Пскоўскага возера каля вёсак Васкнарва (Эстонія) і Скам’я (Расія). Уніз па цячэнні ёсць яшчэ некалькі меншых вёсак, але да горада Нарвы берагі ракі пераважна лясістыя і забалочаныя. На рацэ пабудаваны дамбы ў Нарве і Івангорадзе і створана Нарвенскае вадасховішча даўжынёй 38 км. Нарва ўпадае ў Нарвенскі заліў каля горада Нарва-Йыэсуу.

Найбуйнейшы прыток Нарвы — рака Плюса, упадае ў яе ў раёне Нарвенскага вадасховішча.

### Нарвенскі вадаспад 
Паміж Нарвай і Івангорадам рака Нарва цячэ праз Балтыйска-Ладажскі ўступ і ўтварае Нарвенскі вадаспад, які некалі быў адным з буйнейшых у Еўропе.


Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Катэгорыя:Рэкі Ленінградскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Балтыйскае мора
Баброўнікі

**Баброўнікі** — катэгорыя сялян-слуг у ВКЛ у XV — XVIII ст. Займаліся паляваннем на баброў, наглядалі за бабровымі гонамі і іх аховай. Сачылі за выкананнем звычаёвых і кадыфікаваных нормаў паляўнічага права. Мелі выязнога каня, паляўнічых сабак і лоўчыя сеткі. Падпарадкоўваліся баброўнічаму, службоўцу са шляхты. За работу мелі плату ў залежнасці ад выслугі, месца службы і жыхарства, атрымлівалі кожнага 5-га бабра або падчарэўе кожнага здабытага звера, або 1-3 грошы; выконвалі і іншыя павіннасці, у тым ліку талокі. Маглі мець гаспадарку (беспадатковы зямельны надзел 0,5—1 валоку). У сувязі з драпежніцкім вынішчэннем баброў у XVIII ст. баброўнікі зліліся з іншымі катэгорыямі насельніцтва.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сялянства Вялікага Княства Літоўскага
Чудска-Пскоўскае возера

**Чу́дска-Пско́ўскае во́зера** (, таксама распаўсюджаныя назвы **Гдоўскае возера**, **Пейпсі** ад ) — буйны азёрны комплекс на мяжы паміж Эстоніяй і Пскоўскай і Ленінградскай абласцямі Расіі. Адносіцца да басейна Балтыйскага мора Атлантычнага акіяна.

Катэгорыя:Азёры Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Катэгорыя:Азёры Ленінградскай вобласці
Андрэ Сітраэн

**Андрэ Густаў Сітраэн**,  ( — ) — французскі прамысловец, стваральнік канцэрна «Сітраэн» і аднайменнага аўтамабіля.

Андрэ Густаў Сітраэн нарадзіўся ў Парыжы. Ён быў пятым дзіцем у сям’і нідэрландскага бізнесмена яўрэйскага паходжання — гандляра дыяментамі і іншымі каштоўнымі камянямі — Леві Сітруна (нідэрл. Levie Citroen). Андрэ Сітраэну не споўнілася і шасці гадоў, яго бацька канчае жыццё самагубствам і пакідае сям’і велізарную спадчыну. Толькі адзін пай Леві Сітруна ў заакіянскім прадпрыемстве складаў — 1 млн франкаў, грошы велізарныя. Але нягледзячы на пашыраныя сувязі ў фінансавых колах гандляроў дыяментамі, Андрэ Густаў Сітраэн аддае перавагу не прытрымлівацца па слядах бацькі. Андрэ плануе паступаць у політэхнічную школу, каб затым стаць інжынерам. Завяршыўшы навучанне, Сітраэн адпраўляецца на вайсковую службу.

Быў членам масонскай ложы «Lodge La Philosophie Positive» у Парыжы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Citroën
Катэгорыя:Постаці Францыі
Бабруйскае выступленне салдатаў (1905)

**Бабруйскае выступленне салдатаў 1905** - рэвалюцыйнае выступленне салдатаў дысцыплінарнага батальёна ў Бабруйскай крэпасці, дзе за рэвалюцыйную дзейнасць трымалі на суровым рэжыме 900 салдатаў (4 роты), у тым ліку 300 матросаў Балтыйскага флоту. 5 снежня салдаты 3 рот адмовіліся ісці на страявыя заняткі, захапілі зорою і запатрабавалі ў 5-дзённы тэрмін вырашыць пытанне аб іх вызваленні. На мітынгу выпрацаваны дадатковыя патабаванні: неадкладная мабілізацыя прызваных у армію з запасу, скарачэнне тэрміну службы, адмена цялесных пакаанняў, ліквідацыя дысцыплінарных батальёнаў і штрафных рот, вызваленне палітычных зняволенных, перадача зямлі сялянам, 8-гадзінны рабочы дзень і іншае. Віленскі генерал-губернатар накіраваў у Бабруйск карную экспедыцыю на чале з генералам Арловым, якая прымусіла паўстанцаў здацца. Па справе аб паўстанні было засуджана 28 чалавек.

Катэгорыя:Гісторыя Бабруйска
Катэгорыя:1905 год у Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 5 снежня
Том Круз

**Том Круз** (, поўнае імя **Томас Круз Мэйпотэр IV** (; ) — амерыканскі , , , .

## Фільмаграфія 
## Зноскі
Абарона Бабруйска (1649)

**Бабруйская абарона 1649** — абарона Бабруйска казакамі і гараджанамі ад урадавых войскаў Вялікага Княства Літоўскага падчас казацкага паўстання 1648 – 1651 гг. на чале з Б. Хмяльніцкім. У кастрычніку 1648 г. паўстаўшыя жыхары Бабруйска разам з казацкім атрадам Паддубскага перабілі заможную шляхту, утапілі ў р. Бярэзіна гарадскога старасту і занялі горад. Каля сцен горада быў разбіты пасланы на задушэнне паўстання атрад харужага Паца. У пачатку студзеня 1649 да Бабруйска падышоў атрад колькасцю ў 1500 чалавек шляхты і наёмнікаў Януша Кішкі, якімі ў адсутнасць вялікага гетмана камандаваў польны пісар ВКЛ У. Валовічам. Чатыры тыдні паўстанцы адбівалі атакі. На дапамогу Валовічу 20 лютага падышоў атрад польнага гетмана ВКЛ Я. Радзівіла пасля 5-дзённага пераходу. Скарыстаўшы рознагалоссямі сярод паўстанцаў, Радзівіл схіліў на свой бок багатых мяшчан, гандляроў, рамеснікаў, духавенства. Застрашаныя лёсам Пінску і Мазыра, упэўніўшыся, што пад мурамі стаіць сам Радзівіл, ноччу 21 лютага 1649 г. яны адчынілі гарадскія вароты і горад быў узяты. *«Аднак казакі адступілі ва ўмацаваныя вежы, у якіх маглі абараняцца; некаторых там забілі, іншыя падпалілі вежы, у якіх знаходзіліся, яшчэ іншыя наставілі на сябе мушкеты і застрэліліся. Сам палкоўнік Паддубскі ня вытрамаў жару і, калі агонь падступіўся бліжэй, выскачыў з вежы і трапіў проста ў рукі князя»*. 

Падчас аблогі было забіта некалькі тысяч гараджан і казакоў. Войскі Радзівіла ўчынілі расправу над паўстанцамі, былі забіта некалькі тысяч гараджан і казакоў. Кіраўнік абаронай Паддубскі і яшчэ дзевяць чалавек былі пасаджаны на кол. Сорак пакаралі смерцю, а 270 казакам была адсечана правая рука, трымаўшую зброю, каб застрашыць іншых. За гэта Б. Хмяльніцкі ў адказ пакляўся пакараць смерцю 4000 палонных. Пасля капітуляцыі гетман стрымаў слова і не дазволіў рабаваць горад. *«Пахолка аднаго за адну хустку, якую быў узяў, ... загадаў на браме павесіць, хустку пры ім паклаўшы»*.

## Літаратура 
* Бабруйска абарона 1649 // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя. Т. 1: А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 251. — ISBN 5-85700-074-2.

Катэгорыя:Гісторыя Бабруйска
Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XVII стагоддзя
Катэгорыя:Паўстанне Хмяльніцкага
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:Канфлікты 1649 года
Катэгорыя:Аблогі XVII стагоддзя
Катэгорыя:1649 год у Еўропе
Абарона Бабруйска (1812)

**Бабруйска абарона 1812** — дзеянні рускіх войскаў па абароне і прыкрыццці Бабруйскай крэпасці ў час вайны 1812 г. Крэпасць была важным апорным пунктам рускай арміі на шляху паўднёвага фланга напалеонаўскага войска. Французская 17-я пяхотная дывізія Я. Г. Дамброўскага і іншыя часці (усяго каля 12 000 чалавек) 4 верасня блакіравалі Бабруйск, перакрыўшы дарогі ў крэпасць, гарнізон якой налічваў каля 5000 чалавек. Спроба рускіх атрадаў Баранава і Дрэева прарвацца ў крэпасць з боку Жлобіна не мела поспеху. Але галоўныя сілы рускага корпуса Ф. Ф. Эртэля (каля 5000 чалавек) выбілі 14 верасня з Глуска слабы польскі гарнізон і рушылі на Бабруйск. У баі каля вёскі Гарбацэвічы 15 верасня рускія часці перамаглі, але эртэль не развіваў наступлення а, знішчыў французскія склады ў Глуску і ваколіцах, вярнуўся ў Мазыр. Дамброўскі, які быў вымушаны прыкрываць мінскі напрамак, 12 кастрычніка фактычна зняў блакаду і адышоў на Ігумен (сучаны Чэрвень). За час блакады крэпасць выконвала функцыю ўмацаванага фарпоста рускай арміі.
## Літаратура 
Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Катэгорыя:Гісторыя Бабруйска
Катэгорыя:Бітвы Расіі
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Французска-руская вайна 1812 года
Катэгорыя:1812 год у Беларусі
Катэгорыя:Аблогі XIX стагоддзя
Таўцівіл Кейстутавіч

**Таўцівіл Кейстутавіч**, у хрышчэнні **Конрад** (каля 1355 — верасень ) — сын Кейстута. Актыўны прыхільнік Вітаўта ў міжусобнай вайне з Ягайлам.

Прыкладна падчас зняволення Кейстута ў Крэве, яго смерці і ўцёкаў Вітаўта да Ордэна, Ягайла выгнаў Таўцівіла і яго брата Войдата з удзела — Наваградскага княства. Таўцівіл таксама ўцёк да Ордэна і далучыўся да барацьбы Вітаўта супраць Ягайлы. 21 кастрычніка 1383 года Таўцівіл быў ахрышчаны паводле каталіцкага абраду пад імем *Конрад*.

У 1384 годзе бакі дамовіліся, Вітаўт і Таўцівіл вярнуліся ў Літву, аднак, з прычыны супрацьдзеяння Скіргайлы, дамоўленасці не былі цалкам выкананы. Пакрыўджаны Вітаўт у 1389 годзе зноў пачаў міжусобіцу, Таўцівіл падтрымліваў брата, яны спрабавалі ўзяць Вільню, але няўдала. Таўцівіл разам з Вітаўтам зноў з'ехаў да Ордэна. Вераснем 1390 года аб'яднанае войска Вітаўта і крыжаносцаў аблажыла Вільню, падчас аднаго са штурмаў Крывога замка Таўцівіл загінуў.

## Літаратура 
* *Ivinskis Z.* Tautvilas // Lietuvių enciklopedija. — Vol. XXXII. — Boston, Massachusetts: Lietuvių enciklopedijos leidykla, 1953–1966. — P. 488—489.

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1350-я гады
Бабінавічы (археалагічны помнік)

**Бабінавічы** — два паселішчы эпохі неаліту (IV-III-е тысячагоддзе да н.э.) каля вёскі Бабінавічы Лёзненскага раёна Віцебскай вобласці. Раскопкамі выяўлены рэшткі посуду, блізкага да керамікі верхняволжскай культуры, кераміка нёманскай культуры, крамянёвыя прылады (наканечнікі стрэл, разцы, нажы і іншае). Стаянкі неаліту на Усходзе Беларускага Падзвіння і ў прылеглых раёнах Верхняга Падняпроўя з-за іх гістарычнай агульнасці атрымалі назву «помнікі бабінавіцкага тыпу».

 
Катэгорыя:Паселішчы Лёзненскага раёна
Катэгорыя:Бабінавічы (Лёзненскі раён)
Каніў

**Каніў** () — горад у Чаркаскай вобласці Украіны, на рацэ Дняпро. Адміністрацыйны цэнтр Каніўскага раёна. Насельніцтва 23&nbsp;849 чал. (2025).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Вера Рыгораўна Яравая (нар. 1924) — вучоны ў галіне заатэхніі, доктар сельскагаспадарчых навук.

Катэгорыя:Гарады Чаркаскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры
Джорджа Вазары

**Джо́рджа Ваза́ры** (; мянушка *Арэціна* 30 ліпеня 1511, Арэца — 27 чэрвеня 1574, Фларэнцыя) — італьянскі мастак, архітэктар і пісьменнік. Аўтар знакамітых «Жыццяпісаў», заснавальнік сучаснага мастацтвазнаўства.

## Вазары-жывапісец 
Жывапіс Вазары ўяўляе сабой яркі ўзор тасканскага маньерызму. Першая карціна Вазары, якая дайшла да нас — «Пахаванне Ісуса» (1532, дом-музей Вазары ў Арэца). Вазары працаваў надзвычай хутка, хоць і карыстаўся дапамогай шматлікіх маладых мастакоў, імёны якіх таксама захаваліся. Ва ўласным жыццяпісе ён апісваў усе свае працы ў самых дробных падрабязнасцях. Нягледзячы на тое, што Вазары быў добрым мастаком, у яго фігурах сустракаюцца няправільнасці. Яго карціны напісаны ў халоднай каляровай гаме.

Выява:Giorgo Vasari - Judith and Holofernes.jpg|Юдзіф адсякае галаву палкаводцу Алаферну, Сент-Луіс, Місуры, ЗША
Выява:Giorgio Vasari - Persues and Andromeda.jpg|Персей і Андрамеда. 1580. Студыёла Франчэска Медычы. Палацца Век’ё, Фларэнцыя
Выява:GiorgioVasari.MartyrPetrus01.jpg|Смерць Пятра-мучаніка. Вена

## Вазары-архітэктар 
]]

Поспех Вазары ў архітэктуры быў пераменлівы. Вазары быў таленавіты ў дэкоры, але мірыўся з няўдачамі ў манументальнай архітэктуры. Ён няўдала перабудаваў некалькі будынкаў, не здолеўшы захаваць адзінства архітэктурнага вобразу. Пабудаваныя Вазары новыя будынкі адрозніваюцца своеасаблівай прыгажосцю і арыгінальнасцю. Будынак для Папы Юлія III у Рыме і будынак Уфіцы ў Фларэнцыі, пачаты Вазары, сведчаць на карысць яго архітэктурнага таленту. Яму ж належыць комплекс будынкаў, якія складаюць Палац рыцараў св. Стэфана ў Пізе і шматлікія іншыя.

## Гл. таксама 
* Гаспар Бесера

## Галерэя 

Image:Giorgio_Vasari_001.jpg|
Image:Giorgio_Vasari_003.jpg|
Image:Giorgio_Vasari_002.jpg|

## Літаратура 
* *The Lives of the Artists* Oxford University Press, 1998. ISBN 0-19-283410-X
* *Lives of the Painters, Sculptors and Architects, Volumes I and II*. Everyman’s Library, 1996. ISBN 0-679-45101-3
* *Vasari on Technique*. Dover Publications, 1980. ISBN 0-486-20717-X
* *Life of Michelangelo*. Alba House, 2003. ISBN 0-8189-0935-8

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі мастацтва
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Італіі
Джым Морысан

**Джэймс Дуглас Морысан** (;  — ) — амерыканскі спявак, аўтар песень, паэт, пісьменнік і рэжысёр. Больш вядомы як спявак і аўтар тэкстаў гурта The Doors. Лічыцца адным з найбольш харызматычных лідараў у рок-музыцы. Апроч таго, ён быў аўтарам некалькіх кніг вершаў і рэжысёрам дакументальных і кароткіх фільмаў.

Нягледзячы на тое, што Морысан быў вядомы сваім барытонам, шмат прыхільнікаў, навукоўцаў і журналістаў вылучаюць ягоны сцэнічны вобраз, самазабойны стыль жыцця і яго паэтычныя творы. Ён вызначаны як 47 у спісе часопісу «Rolling Stone» «100 найлепшых спевакоў усіх часоў» 

## Спасылкі 
* Джэймс Дуглас Морысан на ПрайдзіСвеце
Квазулу-Натал (правінцыя)

**Квазулу-Натал** () — правінцыя ПАР. Утвораная ў 1994 годзе шляхам аб’яднання правінцыі Натал (старая партугальская назва — «Калядная») і былога бантустана Квазулу.

Найбуйнейшы горад — Дурбан.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі ПАР
Усходне-Капская правінцыя

**Усходняя Капская правінцыя** — адна з правінцый Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі. Створаная ў 1994 годзе з часткі былой Капскай правінцыі, а таксама квазінезалежных бантустанаў Цыскей і Транскей. Гэтая правінцыя — асноўная тэрыторыя народа коса, з якога вышлі шматлікія вядомыя паўднёваафрыканцы, уключаючы такіх дзеячаў АНК, як прэзідэнты ПАР Нельсан Мандэла і Таба Мбекі (абодва яны нарадзіліся менавіта ў гэтай правінцыі).

Ва Усходняй Капскай правінцыі размешчаная буйная канурбацыя Порт-Элізабет. Цэнтр правінцыі — горад Біша. Правінцыя дзеліцца на шэсць акруговых муніцыпалітэтаў (Альфрэд-Нзо, Аматоле, Какаду, Крыс-Хані, ОР-Тамба, Укахламба) і гарадскі муніцыпалітэт Нэльсан-Мандэла, куды ўваходзіць горад Порт-Элізабэт. Іншыя буйныя гарады — Іст-Лондан (буйны порт), Грэхемстаўн. Правінцыя застаецца адной з найбедных у ПАР: гэта звязана, у прыватнасці, з вельмі нізкім узроўнем жыцця ў былых бантустанах Сіскей і Транскей.

Усходняя Капская правінцыя мяжуе з Заходне-Капскай і Паўночна-Капскай правінцыямі, з правінцыямі Фры-Стэйт і Квазулу-Натал, а таксама з Лесота. На тэрыторыі правінцыі размешчаныя запаведнікі Адо і Цыцыкама.

## Вядомыя асобы 
* Мбанэ Бамбанані (нар. 1990) — паўднёваафрыканская футбалістка

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі ПАР
Якуб Наркевіч-Ёдка

**Якуб Наркевіч-Ёдка** (, маёнтак Турын, цяпер аграгарадок Пухавіцкага раёна — , Вена) — беларускі фізік, медык, біёлаг. Доктар медыцыны (1893), прафесар (1900), член-карэспандэнт Рускага геаграфічнага таварыства (1889).

Належаў да старажытнага шляхецкага роду Наркевічаў-Ёдкаў гербу «Ліс».

## Біяграфія 
Скончыў Мінскую гімназію (1865), працягваў навучанне ў Парыжы, Фларэнцыі, Вене.

У 1872 годзе ў маёнтку Атонава (сёння вёска Сінячова ў Капыльскім раёне) пабудаваў метэаралагічную станцыю (у 1888 годзе перанес яе ў маёнтак Наднёман, цяпер вёска Уздзенскага раёна). У 1881 годзе стаў членам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі.

З 1890 года супрацоўнік Інстытута эксперыментальнай медыцыны ў Пецярбургу.

Вынайшаў спосаб бесправадной перадачы і прыёму злектрамагнітных хваляў на адлегласці (першы ў свеце правобраз радыёпрыёмніка, 1891), але не запатэнтаваў вынаходніцтва. Існуе дакумент, які пацвярджае прыярытет Я. Наркевіча-Ёдкі ў гэтым вынаходніцтве — пратакол паседжання Французскага фізічнага таварыства ў Парыжы (1898). У ім азначаецца, што О. Лоджу *«належыць першая ідэя тэлеграфіі без правадоў, калі мы не пажадаем дайсці да Наркевіча-Ёдкі, …які двума-трыма гадамі раней выканаў у Вене вельмі цікавыя перадачы са шпуляй Румкарфа (праўда можа быць, без выразнага ўсведамлення ролі электрамагнітных хваляў у гэтых доследах)»*.

Апроч таго, зрабіў значныя адкрыцці ў галіне метэаралогіі (вымярэнне хуткасці руху аблокаў, вільготнасці глебы і інш.), за што ўзнагароджаны сярэбраным медалём Рускага геаграфічнага таварыства. Адкрыў у сваім маёнтку санаторый, распрацаваў метады лячэння нервовых захворванняў электрычным токам, метад электраграфіі для дыягностыкі захворванняў, выкарыстоўваў лячэнне кумысам, лячэнне святлом, гімнастыку, мясцовыя мінеральныя воды.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Екатерина Соболева*. Позабытые достижения науки //rodvzv.ru

Катэгорыя:Фізікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Біёлагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Біёлагі Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Наркевічы-Ёдкі
Катэгорыя:Члены Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі
Тур’я (прыток Ушы)

**Ту́р’я** — рака ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Уша (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 37 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 5,7 м/км.

Пачынаецца за 1 км на поўдзень ад вёскі Лабачоўка, упадае ва Ушу за 0,5 км на поўнач ад вёскі Турэц-Баяры. Вадазбор у межах Нарачана-Вілейскай нізіны. Рэчышча на працягу 5,7 км (ад моста на аўтадарозе Маладзечна — Смаргонь да вёскі Турэц-Баяры) каналізаванае.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Ушы (прыток Віліі)
Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ

**Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ** () — горад у Іспаніі, які размяшчаецца на Канарскіх астравах і ўваходзіць у аднайменную аўтаномную супольнасць. Разам горадам Лас-Пальмас з'яўляецца сталіцай супольнасці. Горад з'яўляецца самым буйным на Тэнэрыфэ, адным з астравоў архіпелага. Размешчаны каля 210 кіламетраў ад паўночна-заходняга ўзбярэжжа Афрыкі ў Атлантычным акіяне.

## Гісторыя 
Сваю назву горад атрымаў ад срэбнага Святога Крыжа канкістадораў, які Алонса Фернандэс дэ Луга паставіў пасля высадкі на ўзбярэжжы ў 1494 годзе, цяпер гэты крыж захоўваецца ў нацыянальным музеі Тэнэрыфэ. На працягу XVI стагоддзя гэтая былая рыбацкая вёсачка стала важным портам у закрытай гавані Ла-Лагуна. У 1723 годзе горад стаў адміністрацыйным цэнтрам Тэнэрыфэ, а ў 1833—1927 гадах горад быў сталіцай усяго архіпелага. На Тэнэрыфэ неаднаразова нападалі англічане і датчане, але беспаспяхова. У 1797 годзе захапіць порт паспрабаваў адмірал Нельсан, але пацярпеў паражэнне. Да Санта-Крус сталіцай вострава была суседняя Ла-Лагуна.

Іспанцы пабудавалі на ўзбярэжжы мноства крэпасцей для абароны сваіх уладанняў, але нішто не спыняла піратаў, якія натхняліся англійскімі і французскімі ўладамі, яны часцяком нападалі на Тэнэрыфэ. У 1657 годзе англійскі адмірал Роберт Блейк здолеў нават захапіць горад, аднак зусім на кароткі час, неўзабаве ён быў адкінуты артылерыяй. Гэтая, і яшчэ дзве сур'ёзныя перамогі, здабытыя над англічанінамі. 6 лістапада 1706 года генерал Джон Джэнінгс атакаваў порт, але быў адкінуты, а ў 1797 годзе быў пераможаны генерал Нэльсан. Гэтыя падзеі атрымалі адлюстраванне ў гербе Тэнэрыфэ, на ім акрамя Крыжа заваявання, намаляваныя тры леапарды, якія ўвасабляюць гэтыя тры перамогі, над Блэйкам, Джэнкінгсам і Нелсанам.

## Эканоміка 
Эканоміка Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ абапіраецца ў асноўным на сферу паслуг. Гандаль, турызм, імпарт-экспарт, марскі порт і наяўнасць буйных палітычных і фінансавых інстытутаў гарантуюць моцнае эканамічнае развіццё горада.
## Спорт 
* ФК Тэнэрыфэ
## Гарады-пабрацімы 
*  Аранда-дэ-Дуэра, Іспанія
*  Сан-Антоніа, ЗША
*  Санта-Крус, Каліфорнія, ЗША
*  Санта-Крус-дэ-ла-Сьера, Балівія
*  Каракас, Венесуэла
*  Кадыс, Іспанія
*  Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія
*  Ніца, Францыя
*  Санта-Крус-дэль-Нортэ, Куба
*  Гватэмала, Гватэмала

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Фотаздымкі горада

Катэгорыя:Гарады Канарскіх астравоў
Катэгорыя:Муніцыпалітэты правінцыі Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ

Катэгорыя:Парты Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Парты Іспаніі
S.T.A.L.K.E.R.: Call of Pripyat

**S.T.A.L.K.E.R.: Call of Pripyat** (, ) — камп’ютарная гульня ў жанры шутара ад першай асобы з элементамі ролевай гульні і survival horror ад украінскай кампаніі GSC Game World, сіквел *S.T.A.L.K.E.R.: Цень Чарнобыля*. Выхад гульні адбыўся 2 кастрычніка 2009 года.

## Гульнявы працэс 
*S.T.A.L.K.E.R.: Покліч Прыпяці* — гэта шутар ад першай асобы. У гэтым жанры ад гульца патрабуецца хуткасць рэакцыі і дакладнасць яго дзеянняў. У гульні прысутнічае мноства відаў агнястрэльнай зброі з краін Варшаўскага дагавору і НАТА, напрыклад, вінтоўкі АК-74 або HK G36. Мэта гульца — выканаць ўсе сюжэтныя заданні, аднак ў гульні таксама ёсць і дадатковыя місіі.

## Сюжэт 
Пасля падзей ў *Цені Чарнобыля* УСУ вырашаюць правесці аперацыю «Фарватар» з дапамогай Мі-24, каб атрымаць кантроль над ЧАЭС, але падчас аперацыі ўсе ваенныя верталёты выходзяць з строю. Галоўны герой — былы «сталкер» і агент СБУ Дзегцяроў — павінен разабрацца ў прычынах краху аперацыі.

## Ацэнкі 
Гульня атрымала 80 балаў з 100 на сайце Metacritic. Крытык з сайта IGN піша: «Хоць *S.T.A.L.K.E.R.: Call of Pripyat* не здзіўляе так, як арыгінал, гэта выдатная гульня, якой павінен даць шанс чытач».

Катэгорыя:Шутары ад першай асобы
Катэгорыя:Steam-гульні
Катэгорыя:Гульні для Windows
Катэгорыя:S.T.A.L.K.E.R.
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2009 года
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ва Украіне
Газатурбінная цеплавая электрастанцыя

250px|thumb|Схематычная выява простага адзінкавага сілавога агрэгата газатурбіннай электрастанцыі
**Газатурбінная цеплавая электрастанцыя**, *ГТЦЭС* — цеплавая электрастанцыя, якая для сваёй работы выкарыстоўвае газатурбінныя ўстаноўкі. З дапамогай газатурбінных установак можна атрымліваць як выключна электраэнергію так і сумесна электрычнасць і цеплыню (гл. цеплаэлектрацэнтраль). Да перавагаў ГТЦЭС можна аднесці тое, што яны маюць больш нізкія ў параўнанні з паратурбіннымі і парагазавымі станцыямі капітальныя ўкладанні, могуць хутка змяняць магутнасць. Але іх ККДз невысокі (звычайна каля 30 %), паліва можа быць толькі газаабразным (прыродны газ) або высакаякасным вадкасным (дызель, газа і г.д.). Таму ГТЦЭС звычайна выкарыстоўваюць для пакрыцця пікавай патрэбы ў электраэнергіі, як рэзервовыя або там, дзе трэба невялікая крыніца энергіі.

Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі
Бабінавіцкая кераміка

**Бабінавіцкая кераміка** — ганчарныя вырабы з вёскі Бабінавічы Лёзненскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.

Промысел узнік у старажытнасці, найбольшага развіцця дасягнуў у XIX — 1-й палове XX стагоддзя. Выраблялі чырвонагліняную непаліваную, чорназадымленую і гартаваную кераміку. З пачатку XX стагоддзя набылі пашырэнне вырабы, аздобленыя размалёўкай светла-жоўтым ангобам у выглядзе завіткоў, кропак, парасткаў, паліваныя ўсярэдзіне і звонку бясколернай палівай. Акрамя гаспадарчага посуду (збанкі, гаршчкі, спарышы, міскі, слоікі) майстры А. Траяноўскі, М. Шчадзінскі, А. Рыжкоў і іншыя выраблялі ўтылітарна-дэкаратыўны (цукарніцы, цукерачніцы, маслёнкі) і фігурны посуд у выглядзе жывёл, а таксама цацкі, скарбонкі, попельніцы з лепкай. У наш час выраб традыцыйнага асартыменту посуду і цацак працягваецца.

## Гл. таксама 
* Магілёўская кераміка

Катэгорыя:Бабінавічы (Лёзненскі раён)
Катэгорыя:Культура Лёзненскага раёна
Бабруйскія цагельныя мануфактуры

**Бабруйскія цагельныя мануфактуры** — мануфактуры, якія дзейнічалі ў 1833—1914 гадах у межах сучаснага Бабруйска Магілёўскай вобласці (4 цагельні). Выраблялі цэглу ад 745 да 7000 000 штук за год на 11 — 922 000 рублёў. У розныя гады працавалі ад 33 да 156 рабочых.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мануфактуры Беларусі
Катэгорыя:1833 год у Беларусі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Бабруйска
Катэгорыя:Гісторыя Бабруйска
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Бабруйску
Баранавіцкае выступленне рабочых і салдатаў (1905)

**Баранавіцкае выступленне рабочых і салдатаў** пачалося 21 снежня 1905 г. як палітычная стачка баранавіцкіх чыгуначнікаў. 22 снежня 300 чыгуначнікаў на чале са старшынёй камітэта Баранавіцкага аддзялення Усерасійскага чыгуначнага саюза інжынерам эсэрам М. Ляпко адмовіліся выконваць распараджэнні адміністрацыі, вывелі са строю камутатар, спынілі рух паяздоў. Да рабочых далучыліся салдаты чыгуначнай брыгады. 23-24 снежня мітынгі і сходы рабочых перараслі ва ўзброенныя выступленні супраць жандараў і войскаў. На задушэнне выступлення баранавіцкіх рабочых і салдатаў з Вільні 25 снежня прыбылі пагранічныя войскі, 26 снежня — карная экспедыцыя генерала Арлова. У горадзе ўведзена ваеннае становішча, пачаліся масавыя арышты. Кіраўнікі і актыўныя ўдзельнікі выступлення (М. Ляпко, І. Бачэўскі, К. Гайдамовіч, А. Друкаў, М. Мухін і іншыя) былі кінуты ў віленскую турму. 29 снежня салдаты чыгуначнага батальёна зноў правялі сход, спяваючы «Марсельезу», прайшлі па горадзе. У памяць аб падзеях 1905 у Баранавічах устаноўлены мемарыяльная дошка і стэла.

## Літаратура 
 с. 292—293

Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Баранавічаў
Катэгорыя:Снежань 1905 года
Катэгорыя:Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі
Катэгорыя:Забастоўкі ў Беларусі
Нідэрландскія Антыльскія астравы

**Нідэрландскія Антылы** (нід.: *Nederlandse Antillen*) — да 2010 г. астраўная тэрыторыя ў Карыбскім моры, аўтаномная частка Нідэрландаў. Сталіца — горад Вілемстад на востраве Кюрасаа. 

## Месцазнаходжанне
Група з трох буйных астравоў, Аруба, Кюрасаа і Банайрэ, знаходзіцца ў паўднёвай частцы архіпелага Малых Антыльскіх астравоў, каля ўзбярэжжа Венесуэлы. Група з трох больш дробных астравоў, Сінт-Мартэн, Сінт-Эстаціус і Саба, знаходзіцца на поўначы архіпелага, прыкладна ў 1000 км ад галоўных астравоў. Сінт-Эстатиус мае на ўсходзе марскія межы з дзяржавай Сент-Кітс і Невіс, Сінт-Мартэн па сушы мяжуе з заморскай абшчынай Францыі — Сен-Мартэн на поўначы, на паўднёвым захадзе па моры — з заморскай брытанскай тэрыторыяй Ангілья, на паўднёвым усходзе па моры — з заморскай абшчынай Францыі — Сен-Бартэльмі.

## Гісторыя
Заснавана ў 1954 г. з Нідэрландскіх астраўных калоній у Карыбскім моры. У 1986 г. са складу Нідэрландскіх Антылаў выйшла Аруба. 10 кастрычніка 2010 г. востраў Банайрэ, востраў Саба, востраў Сінт-Эстаціўс былі далучаны да Нідэрландаў у якасці спецыяльных муніцыпалітэтаў, а Сінт-Мартэн і Кюрасаа набылі дзяржаўны статус у федэрацыі з Нідэрландамі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Былыя краіны
Крывіцкі раён

**Крыві́цкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1962 гадах. Цэнтр — вёска (з 28 чэрвеня 1958 года гарадскі пасёлак) Крывічы.

Утвораны 15 студзеня 1940 года ў Вілейскай вобласці. 1 мая 1940 года вёска Даўгінава набыла статус гарадскога пасёлка. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 14 сельсаветаў: Бубнаўскі, Будслаўскі, Ваўкалацкі, Вераб’ёўскі, Восаўскі, Даўгінаўскі, Жарскі, Княгінінскі, Крывіцкі, Мільчанскі, Пагосцкі, Пузырскі, Сіўцаўскі, Сцешыцкі. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Бубнаўскі, Восаўскі, Пагосцкі і Сцешыцкі сельсаветы, статус гарадскога пасёлка Даўгінава паніжаны да вёскі. 28 чэрвеня 1958 года вёска Крывічы атрымала статус гарадскога пасёлка, скасаваны Крывіцкі сельсавет. 27 сакавіка 1959 года скасаваны Вераб’ёўскі сельсавет.

З 20 студзеня 1960 года раён у Мінскай вобласці. Скасаваны 25 снежня 1962 года, тэрыторыя ўвайшла ў склад Мядзельскага (гарадскі пасёлак Крывічы, Будслаўскі, Княгінінскі, Пузырскі і Сіўцаўскі сельсаветы) і Вілейскага (Ваўкалацкі, Даўгінаўскі, Жарскі, Мільчанскі сельсаветы) раёнаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Вілейскага раёна
Касцёл Святога апостала Андрэя і кляштар трынітарыяў

**Крывіцкі касцёл Святога апостала Андрэя і кляштар трынітарыяў** — помнік архітэктуры XVIII ст. Кляштар пабудаваны ў 1776 у в. Крывічы (цяпер гарадскі пасёлак) Мядзельскага раёна Мінскай вобласці ў стылі позняга барока. Скасаваны ў 1832 годзе. Складаецца з Андрэеўскага касцёла і жылога будынка.

## Гісторыя 
Кляштары ордэна трынітарыяў, заснаванага ў XII стагоддзі, пачалі з'яўляцца ў Рэчы Паспалітай з канца XVII стагоддзя. Кляштар трынітарыяў у Крывічах быў заснаваны ў 1770 годзе і стаў чацвёртым на тэрыторыі сучаснай Беларусі пасля кляштароў у Брэсце (1709), Оршы (1714), Маладзечна і Віцебску (1758).

Спачатку пры кляштары быў пабудаваны драўляны храм, у 1796 годзе было завершана будаўніцтва муравана барочнага храма. У тым жа годзе храм быў асвячоны біскупам троцкім.

Пасля паўстання 1830—1831 гадоў усе кляштары трынітарыяў на тэрыторыі сучаснай Беларусі былі зачынены, уключаючы крывіцкі. Пасля зачынення кляштара храм стаў звычайным парафіяльным, а былыя жылыя памяшканні манахаў сталі належаць парафіі. У другой палове XIX стагоддзя ўвесь архітэктурны комплекс быў абнесены агароджай з трохарачнымі варотамі. У такім выглядзе комплекс захаваўся да нашых дзён.

## Архітэктура 
Касцёл св. Андрэя — помнiк архiтэктуры барока. Аднанефавы аднавежавы базiлiкальны храм з прамавугольнай апсiдай, накрыты высокiм двухсхiльным дахам. Высокая вежа мае 3-ярусную кампазіцыю з характэрнымі ў стылявых адносінах заломамі карніза, скосамі вуглоў.

Архітэктурны дэкор стрыманы і лаканічны. Высока размешчаныя ў тоўшчы сцен аконныя праёмы набліжаюць храм да абарончых збудаванняў. Сцены крапаваны падвойнамі пілястрамі з капітэлямі іанічнага ордэра. Амбон аздоблены пазалочанай драўлянай разьбой. Падлога мазаічная, з геаметрычным арнаментам. Алтар багата ўпрыгожаны ляпнінай, скульптурамі святых. Жылы будынак прымыкае да паўднёва-ўсходняй сцяны касцёла. Двухпавярховы, прамавугольны ў плане, яго сцены ўмацаваны плоскімі лапаткамі, члянёны невялікімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* *И. Н. Слюнькова.* Наследие архитектуры Беларуси. Монастыри восточной и западной традиций. М.: Прогресс-Традиция, 2002.
*  — С. 264—265

## Спасылкі 
* Пра храм на сайце Каталіцкай царквы ў Беларусі
* Сайт globustut.by
* 

Катэгорыя:Крывічы (Мядзельскі раён)
Катэгорыя:Храмы Святога Андрэя
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:Касцёлы Мядзельскага раёна
Катэгорыя:1796 год у Беларусі
Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі
Бабруйскія лесапільныя заводы

**Бабруйскія лесапільныя заводы** — колішнія прадпрыемствы, якія дзейнічалі ў 1892—1914 гадах у Бабруйску Магілёўскай вобласці (усяго 10 заводаў і мануфактур). Выкарыстоўваліся лакамабілі, паравыя катлы і рухавікі. Выраблялі струганы лес, дошкі, гонты, драніцу, мэблю і іншае. Працавалі па 12 — 59 і больш рабочых (ад 194 у 1913).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Бабруйска
Катэгорыя:Колішнія прадпрыемствы Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Дрэваапрацоўчыя прадпрыемствы
Катэгорыя:1892 год у Бабруйску
Бабруйская акруга

**Бабру́йская акру́га** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924 — 1930 гадах. Утворана 17 ліпеня 1924 года. Цэнтр — г. Бабруйск. Плошча акругі 14,5 тысяч км2, пасля ўзбуйнення ў 1927 годзе — 20,8 тысяч км2. Насельніцтва 499,8 тысяч чалавек, у 1927 годзе — 751 тысяча чалавек. 

## Гісторыя 
У 1924 — 1927 гадах акруга ўключала 12 раёнаў:
* Асіповіцкі;
* 1-ы Бабруйскі;
* 2-і Бабруйскі раён;
* Буда-Кашалёўскі;
* Гарадзецкі;
* Глускі;
* Жлобінскі;
* Клічаўскі;
* Парыцкі;
* Рагачоўскі;
* Свіслацкі;
* Стрэшынскі.

Раёны падзяляліся на 145 сельсаветаў. У склад акругі ўваходзілі 3 гарады (Бабруйск, Жлобін і Рагачоў) і 4 мястэчкі (Асіповічы, Глуск, Парычы і Стрэшын). У сувязі са скасаваннем Слуцкай акругі 9 чэрвеня 1927 года ў склад Бабруйскай акругі перададзены Любанскі, Слуцкі, Старадарожскі, Старобінскі і Чырвонаслабодскі раёны, Слуцк і мястэчкі Любань, Старыя Дарогі і Старобін. 4 жніўня 1927 года 1-ы і 2-і Бабруйскія раёны былі аб’яднаны ў адзіны Бабруйскі раён, а Гарадзецкі і Стрэшынскі скасаваны. 27 кастрычніка 1927 года Буда-Кашалёўскі раён перададзены ў склад Гомельскай акругі. Акруговая газета «Камуніст». 26 ліпеня 1930 года Бабруйская акруга ў складзе 13 раёнаў і 204 сельсаветаў скасавана.

## Старшыні Бабруйскага акругкама КП(б)Б 
* Астапенка (прыблізна канец 1929—пачатак 1930 гадоў)

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР. Т. 1. — Мн., 1985. — С. 165.
* *Камінскі, М. І.* Бабруйская акруга / М. І.Камінскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В.Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 253. — ISBN 5-85700-074-2.

Катэгорыя:Акругі Беларускай ССР
Катэгорыя:Гісторыя Бабруйска
Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Гомельскай вобласці
Крывенскі лесапільны завод

**Кры́венскі лесапі́льны заво́д** — колішняе прадпрыемства, ва ўрочышчы Крывое каля маёнтка Раманаўка Рэчыцкага павета (цяпер вёска Раманаўка, Нараўлянскі раён Гомельскай вобласці).

Дзейнічала ў 1908—1914 гадах. Належала «Таварыству распрацоўкі лесу». Вырабляла дошкі, брусы, фрызы з дрэва цвёрдых лісцевых парод. Мела паравы рухавік (40 к.с.). У 1913 годзе працавала 50 чалавек.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Колішнія прадпрыемствы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Нараўлянскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1908 годзе
Катэгорыя:1908 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1914 годзе
Катэгорыя:Дрэваапрацоўчыя прадпрыемствы
Краявы сакратарыят ЦК Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі

**Краявы сакратарыят ЦК Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі** — цэнтральны кіруючы орган КПЗБ ў 1924—1937 гг. (у 2-й палове 1920-х г. называўся Краявое бюро ЦК КПЗБ).

Працаваў у падполлі. Фактычна быў часткай ЦК КПЗБ з 3-4 членаў, які пастаянна знаходзіліся на нелегальнай рабоце ў Вільні, з канца 1920-х г. — у Варшаве. У склад сакратарыята зрэдку ўваходзілі кандыдаты ў члены ЦК КПЗБ. Працаваў пад кіраўніцтвам Бюро ЦК КПЗБ; агульнае палітычнае кіраўніцтва яго дзейнасцю ажыццяўляў Краявы сакратарыят ЦК КПП (знаходзіўся ў Варшаве). Кіраваў Цэнтральнай краявой рэдакцыяй, Цэнтральнай тэхнікай (падпольныя друкарні, распаўсюджванне літаратуры), акруговымі камітэтамі КПЗБ, ЦК КСМЗБ, ЦК МОПР Заходняй Беларусі, некаторымі цэнтрамі беларускага нацыянал-вызваленчага руху і іх легальнымі выданнямі, вёў партыйную касу; падтрымліваў канспіратыўную сувязь з Прадстаўніцтвам ЦК КПЗБ пры ЦК КП(б)Б у Мінску. У розны час Краявы сакратарыят ЦК КПЗБ узначальвалі члены Бюро ЦК А. А. Альшэўскі, Л. Н. Аранштам, М. С. Арэхва, І. К. Лагіновіч (П. Корчык), С. Т. Мілер, Л. М. Янкоўская; у яго склад уваходзілі члены Бюро і кандыдаты ў члены ЦК КПЗБ Я. С. Бабровіч, Р. Д. Вольф, М. І. Гурын-Маразоўскі, Г. М. Дуа, А.У Канчэўскі, С. М. Малько, М. Л. Перавалоцкі, Ф. Б. Пірышка, А. Х. Раф, Л. І. Родзевіч, А. М. Розенштайн і іншыя.

## Літаратура 
* Ладысеў, У. Краявы сакратарыят ЦК КПЗБ / Уладзімір Ладысеў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня. — Мн.: БелЭн, 1997. — 432 с.: іл. — С. 257. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Камуністычная партыя Заходняй Беларусі
Катэгорыя:1924 год у Заходняй Беларусі