Музей гісторыі польскіх яўрэяў

**Музей гісторыі польскіх яўрэяў Полін** () — буйны музей у Польшчы, прысвечаны гісторыі яўрэйскай абшчыны гэтай краіны. Музей адкрыў свае дзверы ў 2013 годзе. Размешчаны ў сталіцы Польшчы, Варшаве, на тэрыторыі былога Варшаўскага гета.

## Назва 
Слова *полін* на сучасным іўрыце азначае «Польшча»,  таксама азначае «спі тут», што суадносіцца з легендай аб прыбыцці ў гэтую краіну першых яўэяў.

## Гісторыя музея 
 на цырымоніі закладкі першага каменя будынка музея, 26 чэрвеня 2007]]
Першы камень у падмурак музея быў закладзены ў 2007 годзе, адкрыццё адбылося 19 красавіка 2013 года ў 70-ю гадавіну . Асноўная экспазіцыя стала даступная для наведвальнікаў у кастрычніку 2014 года. Музей мае вялікую інтэрактыўную калекцыю экспанатаў, прысвечаную тысячагадовай гісторыі яўрэяў Польшчы, да Халакосту. Будынак са шкла, бетону і медзі ў стылі постмадэрн быў спраектаваны фінскімі архітэктарамі Райнэрам Махламекі (:en:Rainer Mahlamäki) і Ільмары Ландэльма.

Ідэя стварэння ў Варшаве вялікага музея, прысвечанага гісторыі яўрэйскай абшчыны, з’явілася ў 1995 годзе ў супольнасці  ў Польшчы.
17 чэрвеня 2009 года музей запусціў партал «Віртуальны штэтл» аб яўрэйскім жыцці ў Польшчы да і пасля Халакоста.

## Асноўная экспазіцыя 
Асноўная экспазіцыя займае плошчу 4.000 м². Яна складаецца з васьмі галерэй, прысвечаных тысячагадовай гісторыі яўрэйскай абшчыны Польшчы — адной з найбуйнейшых у свеце — якая была практычна цалкам знішчана падчас Халакоста. У экспазіцыі прадстаўлены інтэрактыўныя экспанаты, пано, малюнкі і агучаныя гісторыі, вырабленыя больш чым 120 куратарамі. Асобнымі экспанатамі з’яўляюцца рэканструкцыя даху і столі Гваздецкай сінагогі 17 стагоддзя. У музеі маюцца наступныя галерэі:
* **Лес** — галерэя, прысвечаная з’яўленню ў Польшчы першых яўрэяў, якія пакінулі краіны Заходняй Еўропы з-за пераследаў.
* **Першыя кантакты** (960-я—1500) — галерэя, прысвечаная першым яўрэйскім пасяленцам у Польшчы. Наведвальнікі сустракаюць , яўрэйскага дыпламата з Кардобы, аўтара знакамітых нататак аб сваім падарожжы па Еўропе. Адзін з экспанатаў — першае прапанова, напісанае на мове ідыш у малітоўніку 1272 года.
]]

* **Paradisus Iudaeorum** (гэта значыць *Яўрэйскі рай*, 1569—1648) — галерэя, якая паказвае, як былі арганізаваныя яўрэйскія супольнасці і якую ролю яны гулялі ў эканоміцы. Маецца інтэрактыўная мадэль Кракава і яўрэйскага Казіміра. Наведвальнікі даведаюцца, што рэлігійная цярпімасць у Польшчы таго часу зрабіла краіну «яўрэйскім раем». Гэты залаты век быў перарваны пагромамі Хмяльніцкага, якія сімвалізуюць сімвалічнае полымя, якое паказвае шлях у суседнюю галерэю.
* **Яўрэйскае мястэчка** (1648—1772) — галерэя распавядае пра гісторыю яўрэяў аж да падзелу Польшчы. Рэканструяваны памежны горад, дзе яны складалі значную частку насельніцтва.

* **Сутыкненне з новым** (1772—1914) — галерэя мовай экспанатаў распавядае пра час пасля падзелаў Польшчы паміж Аўстрыяй, Прусіяй і Расіяй. Польскае грамадства і яўрэйская абшчына пры гэтым таксама апынуліся падзеленыя межамі. Экспазіцыя паказвае ролю яўрэйскіх прадпрымальнікаў, такіх, як Ізраіль Калманавіч Пазнанскі (Izrael Kalmanowicz Poznański), у польскай індустрыяльнай рэвалюцыі. Гаворка ідзе і аб сацыяльных і аб рэлігійных зменах. Таксама ў гэты перыяд адбыўся ўсплёск новага антысэмітызму, з якім сутыкнуліся і польскія яўрэі.
* **На яўрэйскай вуліцы** (1918—1939) — экспазіцыя прысвечана Польшчы міжваеннага перыяду, які лічаць другім залатым векам для яўрэяў краіны. Выстава таксама асвятляе яўэйскія кінематограф, тэатр і літаратуру, а таксама палітычную дзейнасць яўрэяў у Польшчы.
* **Вынішчэнне** (1939—1945) — галерэя пра Халакост, які ўнёс жыцці прыкладна 90 % з 3.3-мільённага яўрэйскага насельніцтва Польшчы, Другой Сусветнай вайне, дачыненні да неяўрэяў да праводімага генацыду.
* **Пасляваенныя гады** (пасля 1944) — галерэя пра храналагічна апошні перыяд гісторыі яўрэяў Польшчы да сённяшняга дня. Большасць з тых, хто выжыў у Халакост, эмігруюць, у асноўным, з-за антысемітызму і пагромаў, у тым ліку у Кельцах, Кракаве і Жэшаве. Тыя, хто вырашыў застацца, былі вымушаныя пакінуць краіну з-за антысеміцкай кампаніі ўладаў ПНР ў сакавіку 1968 года. Сімвалам гэтых падзелаў з’яўляецца чыгуначная станцыя Варшава-Гданьская. Важнай датай з’яўляецца 1989 год, калі пачалося адраджэнне невялікай, але вельмі дынамічнай яўрэйскай суполкі.

Экспазіцыя была створана прафесійнай камандай спецыялістаў з Польшчы, ЗША і Ізраіля, а таксама музейным калектывам пад кіраўніцтвам дырэктара — прафесара Барбары Кіршэнблат-Гімблет (:en:Barbara Kirshenblatt-Gimblett).

## Галерэя 

Файл:Humiliation, labeling in Polin museum.jpg|Прыніжэнне яўрэяў падчас Другой сусветнай вайны
Файл:Exposition, Polin museum.jpg|Экспазіцыя
Файл:Exposition Nowogrodek, Polin museum.jpg|Экспазіцыя Навагрудак
Файл:Exposition Szczuczyn, Polin museum.jpg|Экспазіцыя Шчучын

## Гл. таксама 
* Гісторыя яўрэяў у Польшчы
* Гваздзецкая сінагога
* 
* Яд Вашэм
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт музея 
* Museum of the History of the Polish Jews at sztetl.org.pl
* The North American Council of the Museum  at mhpjnac.org
* Read about museum at culture.pl
* «POLIN: A Light Unto the Nations», by David G. Roskies, Jewish Review of Books, 2015

Катэгорыя:Музеі Варшавы
Катэгорыя:Яўрэйскія музеі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2013 годзе
Катэгорыя:2013 год у Варшаве