open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ларын

**Ларэн Зінеб Нора Тальхаўі** (, араб. لورين زينب نورا طلحاوي ), вядомая таксама як **Ларын** (Loreen) (нар. 16 кастрычніка 1983 г., Стакгольм) — шведская спявачка мараканска-берберскага паходжання, пераможца конкурсу песні Еўрабачанне 2012 і Еўрабачанне 2023 як прадстаўніца Швецыі.

## Біяграфія 
Пачала музычную дзейнасць у 2004 годзе, з удзелу на вядомым шведскім музычным конкурсе «Idol 2004», на якім заняла чацвёртае месца.

У 2005 выпусціла дэбютны сінгл «The Snake», сумесна з групай «Rob'n'Raz». У далейшым стала адной з вядучых тэлеканала «TV11».

10 сакавіка 2012 стала пераможцай папулярнага шведскага тэлеконкурсу «Melodifestivalen», што дало ёй права прадставіць сваю краіну на штогадовым конкурсе песні «Еўрабачанне». Конкурсная песня «Euphoria» была выканана Лорын 24 мая ў другім паўфінале і па выніках галасавання спявачка выйшла ў фінал. 26 мая 2012 года Ларын стала пераможцай конкурсу песні Еўрабачанне 2012. Другую перамогу ў фінале конкурсе здабыла 13 мая 2023 года.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* *Heal* (2012)
* *Ride* (2017)
* *Wildfire* (2026)

### Сінглы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Фан-сайт аб Лорын 

Катэгорыя:Пераможцы конкурсу песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Швецыя на конкурсе песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Швецыі
Буранаўскія бабулі

**«Буранаўскія бабулі»** () — расійскі фальклорны калектыў з Малапургінскага раёна Удмуртыі, з сяла Буранава, выконвае удмурцкія і рускія народныя песні, а таксама разнастайныя хіты на удмурцкай мове, перапеўкамі вядомых расійскіх і замежных выканаўцаў. Калектыў быў абраны прадстаўніком Расіі на конкурсе песні «Еўрабачанне-2012», па выніках якога заняў другое месца.

## Гісторыя 
Ансамбль быў створаны больш за 40 гадоў таму. Упершыню калектыў пачаў выступаць з перапеўкамі на удмурцкай мове ў 2008 годзе. На Дні роднай мовы ва Удмурцкай філармоніі бабулі выканалі вядомыя песні Барыса Грабеншчыкова і Віктара Цоя на удмурцкай мове. З тых часоў яны неаднаразова рабіліся аб’ектам увагі прэсы і тэлебачання.

Калектыў удзельнічаў у Расійскім адборачным туры Еўрабачання-2010 з песняй «Доўгая-доўгая бяроста і як зрабіць з яе айшон» (занялі 2 месца) і Еўрабачання-2012 з песняй «Party for Everybody». Па выніках апошняга «Буранаўскія бабулі» атрымалі перамогу і прадстаўляюць Расію на конкурсе. У выніку «Бабулі» занялі 2 месца ў конкурсе Еўрабачанне-2012 у Баку.

Прадзюсар групы — дырэктар «Дома Людмілы Зыкінай» Ксенія Рубцова.

## Склад 
Склад калектыву станам на 2012&nbsp;г.:
* Граня Іванаўна Байсарава (62 г.)
* Аляўціна Генадзеўна Бегішава (56 г.)
* Зоя Сяргееўна Дародава (71 г.)
* Галіна Мікалаеўна Конева (73 г.)
* Наталля Якаўлеўна Пугачова (Баба Наташа; 76 г.)
* Валянціна Сямёнаўна Пятчанка (74 г.)
* Кацярына Сямёнаўна Шкляева (74 г.)
* Елізавета Філіпаўна Зарбатава (Баба Ліза; 86 г., з-за свайго ўзросту не ездзіць на гастролі, выступае з калектывам толькі ўдома)

Мастацкі кіраўнік і ўдзельнік ансамбля — Вольга Мікалаеўна Туктарова (43 г.)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 
* Буранаўскія Бабулі
* Буранаўскія Бабулі. Песні з разыначкай 

Катэгорыя:Музычныя калектывы Расіі
Катэгорыя:Прадстаўнікі Расіі на конкурсе песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2012
Катэгорыя:Культура Удмуртыі
Катэгорыя:Фолк-гурты
Алёна Ігараўна Заварзіна

**Алёна Ігараўна Заварзіна** (нар. 27 мая 1989 года, Новасібірск) — расійская снаўбардыстка, якая выступае ў паралельным гіганцкім слаламе, паралельным слаламе і сноўбордкросе. Чэмпіёнка свету, прызёр юніёрскіх чэмпіянатаў свету па сноўбордзе. Заслужаны майстар спорту Расіі. Член алімпійскай зборнай каманды Расіі па сноўбордзе на Алімпіядзе ў Ванкуверы. Асабісты трэнер - Д. В. Ціхаміраў.

## Біяграфія 
У сноўборд прыйшла ў 10 гадоў. Першапачаткова спецыялізавалася ў біг-эйр і толькі праз год перайшла ў паралельныя дысцыпліны.

На кубку свету дэбютным для Заварзінай стаў этап у галандскім Ландграфе 13 кастрычніка 2006 года. Таксама, паралельна кубку свету, Алёна ўдзельнічала ў гонках на этапах кубка Еўропы.

Першыя поспехі прыйшлі ў 2008 годзе, калі Алёна стала трэцяй на юніёрскім чэмпіянаце свету і 3-ёй і выніковым заліку кубка Еўропы. У наступным 2009 Заварзина заваявала серабро юніёрскага чэмпіянату свету ў паралельным гіганце (алімпійская дысцыпліна), і стала другой у кубку Еўропы. Усяго на этапах кубка Еўропы ў 2008 і 2009 гадах было здабыта 4 перамогі і яшчэ 5 разоў Заварзіна падымалася на подыўм.

Сезон 2009-10 апынуўся лепшым у кар'еры спартсменкі. Заварзіна заняла 8-е месца ў выніковым заліку кубка свету па паралельным відах. У сезоне Алёна атрымала перамогу на этапе ў ЗША (першую ў сваёй кар'еры), стала другой на этапе ў Канадзе. Акрамя гэтага была 4-й на этапе ў Маскве і 6-га на этапе ў Крайхсбергу (Аўстрыя).
На Алімпіядзе ў Ванкуверы Заварзіна выступіла няўдала. Не здолеўшы кваліфікавацца ў 1/8 фіналу, у выніку стала 17-й. Завяршыла сезон Заварзіна 7 красавіка 2010 года, на чэмпіянаце Расіі па сноўбордзінгу ў Краснаярску, дзе заваявала сваю першую нацыянальную ўзнагароду, «срэбра» ў паралельным слаламе.

19 студзеня 2011 Заварзіна стала чэмпіёнкай свету ў паралельным гіганцкім слаламе.

## Залік кубка свету 
### Агульны залік 
* 2006-2007 — **136-е месца** (28 ачкоў)
* 2008-2009 — **160-е месца** (40 ачкоў)
* 2009-2010 — **11-е месца** (3331 ачкоў)
* 2010-2011 — **5-е месца** (2168 ачкоў)

### Залік па паралельных відах 
* 2006-2007 — **59-е месца** (28 ачкоў)
* 2008-2009 — **53-е месца** (40 ачкоў)
* 2009-2010 — **8-е месца** (3331 ачкоў)
* 2010-2011 — **3-е месца** (2168 ачкоў)

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Снаўбардысты Расіі
Катэгорыя:Снаўбардысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па снаўбордзе
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Расіі
Катэгорыя:Асобы
Крысцін Лагард

**Крысці́н Мадле́н Адэ́т Лага́рд** (, народжаная '''Лалуэт.
Уваходзіць у лік самых уплывовых жанчын свету (рэйтынг «Форбс»). Гуляе ў тэніс. Маці дваіх сыноў.

### Дырэктар-распарадчык МВФ 
28 чэрвеня 2011 года выбрана дырэктарам-распарадчыкам Міжнароднага валютнага фонду. Да выканання абавязкаў прыступіла з 5 ліпеня 2011 года.

## Спасылкі 
* 
* Біяграфія Крысціны Лагард 
* «Цэнтр Азіі»: Жаночы адказ — Крысцін Лагард можа стаць дырэктарам-распарадчыкам МВФ

Катэгорыя:Палітыкі Францыі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Францыі
Катэгорыя:МВФ
Адам Шэмеш

**А́дам Шэ́меш** (; 1808,  — 1864, ) — беларуска-польскі жывапісец, мастацтвазнавец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Слуцкім павеце ў сям'і старосты. Вучыўся ў Віленскай школе жывапісу пры Віленскім універсітэце. У 1831 годзе жыл у Мінску, дзе плённа займаўся жывапісам. Ажаніўся з Паўлінай Фялінскай (1819—1843), сястрой Зыгмунта Фелікса Фялінскага (1822—1895), архібіскупа Варшавы, прылічанага каталіцкай царквой да ліку святых, дачкой вядомай пасля ў Польшчы пісьменніцы Евы Вендорф-Фялінскай (1793—1859) і Герарда Фялінскага. Маладая сям'я жыла на Бабруйшчыне.

У 1842 годзе Адам Шэмеш па падазрэнню ў антыўрадавай дзейнасці высланы ў Херсон. Паўліна адпраўляецца з ім. Дзякуючы партрэту губернатара , напісанаму Шэмешам, мастака пераводзяць з глухога Херсона ў Саратаў. У Саратаве пры родах Паўліна Фялінская памірае. Яе маці, Ева Фялінская, з'яжджае з нованароджаным дзіцем Паўлам у сваё ўкраінскае памесце .

У 1846 годзе Адам Шэмеш прыязджае ў Мінск.

## Творчасць 
[thumb|250px|Адам Шэмеш. Партрэт [Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]]

Творчасць Адама Шэмеша звязана з мастацкім жыццём Беларусі, Літвы і Польшчы. Ён застаўся ў гісторыі мастацтва як жывапісец-партрэтыст і мастацтвазнавец, аўтар шэрагу артыкулаў па выяўленчым мастацтве. Яго пяру належыць даволі падрабязны нарыс аб Віленскай школе жывапісу.

Ім напісаны «Успаміны пра Яна Дамеля». З ім у свой час радзіўся Уладзіслаў Сыракомля, складаючы апісанне помнікаў выяўленчага мастацтва Мінска.

Адамам Шэмешам напісаны перад ад'ездам абраз Маці Божай у херсонскім касцёле. У Мінску ён напісаў партрэты Уладзіслава Сыракомлі і Станіслава Манюшкі. Быўшы прыхільнікам паэзіі Адама Міцкевіча, стварыў ілюстрацыі да паэмы «Конрад Валенрод» і да іншых твораў польскага паэта. Да яго за саветамі звярталіся і жывапісцы, якія цалкам склаліся, — Я. Дамель, В. Ваньковіч, М. Кулеша і іншыя.

А. Шэмеш прымаў удзел у афармленні драматургічных пастановак В. Дуніна-Марцінкевіча.

Вярнуўшыся ў 1846 годзе ў Мінск, Шэмеш напісаў некалькі выдатных партрэтаў, сярод якіх вылучаецца партрэт яго цешчы Евы Фялінскай.

## Памяць 
У Мінску імем Адама Шэмеша названа вуліца.

## Літаратура 
* *Дробаў Л. М.* Беларускiя мастакi XIX стагоддзя. ― Мн., 1971.
* *Hutten-Czapski E.* Portrety polskie XIX wieku. ― Warszawa, 1906.
* *Kozakiewicz Stefan*: Malarstwo polskie t.3. Auriga WaiF Warszawa 1976 str. 35

## Спасылкі 
* Ключ да мастацтва, або Багатае сэрца Адама Шэмеша 
* Адам Мальдис. Радости и горести семьи Фелинских 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Аляксандр Сямёнавіч Архангельскі

**Аляксандр Сямёнавіч Архангельскі** (, Пенза — , Масква) — расійскі пісьменнік, літаратуразнавец, педагог, філолаг, прафесар гісторыі рускай літаратуры, член-карэспандэнт Імператарскай акадэміі навук (1904).

## Біяграфія 
Аляксандр Сямёнавіч Архангельскі нарадзіўся 24 ліпеня 1854 года у сям’і святара ў горадзе Пенза.

Першапачатковую адукацыю атрымаў у Пензенскай семінарыі.

У 1872 годзе паступіў у Казанскі ўніверсітэт, пасля заканчэння курса ў 1876 годзе некаторы час складаўся выкладчыкам , але неўзабаве быў адкамандзіраваны на казённы рахунак у Маскву для архіўных заняткаў.

У 1882 годзе за даследаванне «Нил Сорский и Вассиан Патрикеев, их литературные труды и идеи в древней Руси» (СПб., 1882) атрымаў у Казанскім універсітэце ступень магістра рускай славеснасці і тады ж быў абраны гэтым універсітэтам дацэнтам па гэтай кафедры, а 1 кастрычніка 1884 года прызначаны экстраардынарным прафесарам.

А. С. Архангельскі прымаў актыўны ўдзел у стварэнні Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона.

Аляксандр Сямёнавіч Архангельскі памёр 24 красавіка 1926 года ў горадзе Маскве ва ўзросце сямідзесяці аднаго года.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя працы прысвечаны старажытнай рускай літаратуры, рускай літаратуры ХIХ стагоддзя і тэатру XVII—XVIII стагоддзяў. У кнізе «Очерки из истории западно-русской литературы XVI—XVII вв.» (1888) даследуе беларускую літаратуру. Разглядаў барацьбу з каталіцызмам на беларускіх і ўкраінскіх землях, гісторыю царкоўных брацтваў (у Вільні, Гродне, Магілёве, Брэсце, Мінску, Оршы, Пінску і іншых гарадах) і кнігадрукавання ў славян (ад Швайпольта Фіёля і Францыска Скарыны), прыводзіць спіс беларускіх кніг 14-16 стагоддзяў.

На фоне палітычнай, грамадскай, культурнай і рэлігійнай барацьбы таго часу даследуе творы палемічнай літаратуры («Апокрысіс» Х. Філалета, «Фрынас» М. Сматрыцкага, «Палінодзію» , «Перастрогу» невядомага аўтара) заходне-рускіх прапаведнікаў, кнігі навучальнага характару (Л. Зізанія, П. Бярынды, М. Сматрыцкага).
* Труды академика А. Н. Пыпина в области истории русской литературы // Журнал Министерства народного просвещения. 1904. № 2. С. 73—128.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Постаці Расійскай імперыі
Катэгорыя:Педагогі Расіі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН (1917—1925)
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Члены Таварыства аматараў расійскай славеснасці
Воавур

**Воавур** ( у літаральным сэнсе «Заліў» («Бухта»)) — горад на Фарэрскіх астравах, аўтаномным рэгіёне Каралеўства Даніі. Ён размешчаны на ўсходнім узбярэжжы астравоў. Датай заснавання лічыцца XIV стагоддзе. Горад паступова пашыраецца, бо ён з'яўляецца прадмесцем суседняга горада Нёс. У Воавур ёсць спартыўная зала, футбольнае поле, басейн у школе і клініка, якая прапануе паслугі урачоў, медсясцёр, а таксама ўрачоў-стаматолагаў. Тут таксама ёсць гасцініца, пошта, банк і мноства магазінаў.

Порт знаходзіцца ў паўночнай частцы фіёрда. Партовыя ўлады могуць прапанаваць паслугі пілатавання, пажаратушэння, а таксама ў сувязі з найблізкай гаванню. Ёсць у горадзе і сучасны рыбазавод.

## Першы карабель Фарэрскіх астравоў 
Недалёка ад галоўнай дарогі стаіць помнік паэту і генію дзевятнаццатага стагоддзя Фарэрскіх астравоў Якупу Далю. Ён лічыў, што манаполія гандлю сур’ёзна абмяжоўвае эканамічны патэнцыял Фарэрскіх астравоў і прыступаў да арганізацыі супраціву і процідзеяння ёй. Хоць яму і не ўдалося ліквідаваць манаполію, яго дзеянні пазней прывялі да адмены манаполіі гандлю ў 1856 годзе. Помнік быў пастаўлены ў памяць аб тым, што ў перыяд Сярэднявечча першы карабель Фарэрскіх астравоў быў пабудаваны на гэтым месцы. Тэкст на мемарыяльнай дошцы: «Her á Fløtuni Fríðu bygdu Nólsoyar Páll, Jákup bóndi í Toftum, Per bóndi í Gjørðum og aðrir í 1804 Føroya fyrsta skip Royndina Fríðu.»

## Першая ГЭС на Фарэрскіх астравах 
Першая гідраэлектрастанцыя на Фарэрскіх астравах была пабудавана ў 1921 годзе да паўночным захадзе ад Воавур. У цяперашні час ГЭС дапоўнена сучаснай дызельнай электрастанцыяй на паўднёвым беразе фіёрда.

Катэгорыя:Гарады Фарэрскіх астравоў
Катэгорыя:Сувурай
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XVI стагоддзі
Новасібірскае вадасховішча

**Новасібірскае вадасховішча** («Обскае мора») — вадасховішча на рацэ Об каля горада Новасібірск, якое ўзнікла пасля ўзвядзення плаціны Новасібірскай ГЭС у 1957—1959 гадах. Знаходзіцца на тэрыторыі Новасібірскай вобласці і Алтайскага краю. Гарады на берагах вадасховішча: Бердск, Камень-на-Обі, Новасібірск.

У выніку стварэння вадасховішча была цалкам затоплена цэнтральная гістарычная частка горада Бердск, а таксама некалькі вёсак Новасібірскай вобласці.

Плошча 1082 км ², аб’ём 8,8 км ³, даўжыня — каля 200 км, найбольшая шырыня — 22 км, найбольшая глыбіня — 25 м, зімой замярзае.

Астравы: Атаманаскі, Дзікі, Елбанскія астравы, Елбань, Каменны, Каменскі, Краснаярскі Барок, Чырвоны Яр, Лагуноў, Нечунаеўскі, Пічугоўскія, Палавінскі Барок, Сямізародны, Тань-Вань, Хахлоў Барок, Хранова, Шарапскі, Шляпаўскі, Шумскага кардона.

Обскае мора — месца актыўнага адпачынку і штогадовага правядзення спаборніцтваў па парусным спорце на Кубак Расіі і Кубак Обскага мора.

## Літаратура 
* Новасібірскае вадасховішча // БЭ ў 18 тамах. Т.11, Мн., 2000, С.361

## Спасылкі 
* Карта вадасховішча
* Карты вадасховішча і прылеглых раёнаў, лоцыя з указаннем глыбінь
* Фатаграфіі
* Карта вадасховішча са спадарожніка

Катэгорыя:Геаграфія Новасібірскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Алтайскага края
Катэгорыя:Об
Новая венская школа

thumb|right|Арнольд Шонберг
**Новая венская школа**, таксама **Нававенская школа**, таксама **Другая венская школа** (, ) — творчая садружнасць Арнольда Шонберга і яго венскіх вучняў. Склалася ў 1900-я гг.

## Асноўныя ўдзельнікі 
thumb|left|Антон Веберн
Акрамя самога Арнольда Шонберга, творчае ядро Новай венскай школы склалі кампазітары Антон Веберн, Альбан Берг, а таксама Ханс Эйслер, Віктар Ульман, Генрых Яловец, Аляксандр Цэмлінскі, Эган Велес, Тэадор Адорна, Ханс Эрых Апостэль, Рэнэ Лейбавіц, Стэфанія Туркевіч,  і некаторыя іншыя вучні і калегі Шонберга, Веберна і Берга.

Да ліку ўдзельнікаў Новай венскай школы адносяць звычайна толькі тых кампазітараў і музыказнаўцаў, якія выпрабавалі ўплыў новых музычных ідэй Шонберга менавіта ў той перыяд, калі Шонберг займаўся сваёй інавацыйнай выкладчыцкай дзейнасцю ў Аўстрыі і Германіі.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.11, Мн., 2000, С.363
* *Schoenberg A.*, Style and idea, N. Y., 1958.
* *Fleischmann H. R.*, Die Jungwiener Schule, «NZfM», 1912, Jahrg. 79.
* *Stefan P.*, Neue Musik in Wien, W., 1921.
* *Gerlach R.*, Musik und Jugendstil der Wiener Schule, 1900—1908, Laabеr, 1985.
* René Leibowitz, *Schoenberg et son école* (Paris, Editeur J B Janin, 1947) translated by Dika Newlin as *Schoenberg and His School: The Contemporary Stage of the Language of Music* (New York, Philosophical Library, 1949).
* *Rohwer I.*, Neueste Musik. Ein krilischer Bericht, Stuttg., 1964.
* *Rоgnoni L.*, La scuola musicale di Vienna. Espressionismo e dodecafonia, Torino, 1966.
* *Rognoni L.*, Espressionismo e dodecafonia, Torino, 1954 (библ. с. 355—95).
* Constantin Grun: *Arnold Schönberg und Richard Wagner.* 2 Bände, Vandenhoeck & Ruprecht Unipress, Göttingen 2006. ISBN (Band 1): 3-89971-266-8, ISBN (Band 2): 3-89971-267-6
* René Leibowitz: *Schoenberg et son école* (1947). Paris: Janin, 1947
* Rudolf Stephan (Hrsg.): *Die Wiener Schule*, = Wege der Forschung Bd.643, Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft 1989. — 23 analytische Aufsätze zu den Werken Arnold Schönbergs, Alban Bergs, Anton Weberns.
* *Schönbergs Verein für musikalische Privataufführungen*, Musik-Konzepte Bd. 36 (Hg: Heinz-Klaus Metzger und Rainer Riehn), München 1984. — mit detailliertem Überblick aller Konzerte des Vereins.
* Carl Dahlhaus (Hrsg.): *Die Wiener Schule heute*, = Veröffentlichungen des Instituts für Neue Musik und Musikerziehung Bd.24, Mainz 1983. — 9 Beiträge
* *Berg A.* What is atonality? // *Slonimsky N.* Music since 1900. N. Y., 1949.
* *Reti R.* Tonality, atonality, pantonality. L., 1958 (рус. пер. — Тональность в современной музыке. Л., 1968).
* *Austin W.* Music in the 20th century, N. Y., 1966 (библ. с. 552—662).
* *Strubel H.*, Die Wiener Schule, «Melos», 1963.
* *Perle G.* Serial composition and atonality: An introduction to the music of Schoenberg, Berg, and Webern. 6th edition (revised). Berkeley, Los Angeles: University of California Press, 1991.

## Спасылкі 
* Arnold Schoenberg Center in Vienna
* Briefwechsel der Wiener Schule
* Institut fur Klangreihenmusik, Wien
* Die 3 Wiener Zwolftonschulen 

Катэгорыя:Гісторыя музыкі
Катэгорыя:Музычныя плыні
Катэгорыя:Тэорыя музыкі
Новая Брытанія

**Новая Брытанія** (анг. New Britain) — меланезійскі востраў у складзе Папуа — Новай Гвінеі. З'яўляецца самым буйным востравам архіпелага Бісмарка, да 1885 года называўся Новабрытанскім архіпелагам.

## Геаграфія 
Плошча вострава складае 36&nbsp;520 км², на ім пражывае 395&nbsp;000 жыхароў. Яго даўжыня складае 600 км, а максімальная шырыня — 80 км. З 1966 года Новая Брытанія падзелена на дзве адміністрацыйныя адзінкі — правінцыі Усходняя Новая Брытанія і Заходняя Новая Брытанія. Усходняя правінцыя па плошчы менш заходняй, але пераўзыходзіць яе па колькасці жыхароў і значнасці.

Сталіцай Заходняй Новай Брытаніі з’яўляецца горад Кімбе. Сталіцай Усходняй Новай Брытаніі да вывяржэння вулкана Тавурвур у 1994 годзе быў горад Рабаул. Большасць яго жыхароў беглі і аселі ў горадзе Какопа, які стаў пасля сталіцай, у тым ліку дзякуючы свайму тапалагічна больш бяспечнаму размяшчэнню.

Уздоўж вострава цягнецца разрэзаны цяснінамі горны масіў, найбольш высокай кропкай якога з’яўляецца вулкан Сіневіт (2438 м). Асноўная частка вострава пакрытая трапічным лесам.

Праліў Дампір аддзяляе Новую Брытанію ад вострава Умбоі, праліў Святога Георгія — ад вострава Новая Ірландыя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Архіпелаг Бісмарка
Катэгорыя:Астравы Папуа — Новай Гвінеі
Рабаул

**Рабаул** () — порт на паўночна-ўсходнім беразе вострава Нов. Брытанія ў складзе дзяржавы Папуа-Новая Гвінея. Горад знаходзіцца на тэрыторыі правінцыі Усходняя Новая Брытанія, у мінулым быў яе адміністрацыйным цэнтрам. Насельніцтва — 3885 чалавек.

Падчас Ціхаакіянскай вайны ў Рабауле размяшчалася вельмі важная японская ваенная база — месца базавання паветраных сіл. Японцамі былі выкапаныя шматлікія падземныя збудаванні (агульная працягласць амаль 576 км).

19 верасня 1994 у выніку вывяржэння вулкана Тавурвур горад Рабаул быў амаль цалкам засыпаны попелам. Мноства людзей загінула; большасць будынкаў апынуліся разбураныя. Хоць частка горада і была пазней адноўлена, насельніцтва яго пасля катастрофы скарацілася больш чым на траціну.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Папуа — Новай Гвінеі
Архіпелаг Бісмарка

**Архіпелаг Бісмарка** (раней — Новая Брытанія) — адна з астраўных груп Меланезіі ў Ціхім акіяне, на паўночны ўсход ад Новай Гвінеі. Частка дзяржавы Папуа — Новая Гвінея.

Складаецца з двух вялікіх астравоў (Новая Брытанія і Новая Ірландыя), астравоў Адміралцейства і іншых, драбнейшых.

Плошча каля 49,700 тыс. км². Насельніцтва 218 тыс. чал. (1966) — меланезійцы і папуасы.

Буйныя астравы гарыстыя (на востраве Новая Брытанія вышынёй да 2300 м), дробныя — вулканічныя і каралавыя; ёсць дзеючыя вулканы. Вільготна-экватарыяльныя лясы. Вырошчваюцца какосавая пальма, бананы, цукровы трыснёг, тытунь, бавоўнік. Рыбалоўства, лоўля жэмчугу. Значныя населеныя пункты і порты: Рабаул (в. Новая Брытанія), Кавіенг (в. Новая Ірландыя), Ларэнгау (а-вы Адміралцейства).

Адкрыты ў 1616 галандцамі В. Схаўтэнам і Я. Лемерам; з 1884 стаў германскай калоніяй і быў названы па імі О. Бісмарка.

У 1943 годзе паводле плана «Z» японскага камандавання тут праходзіла лінія абароны.

## Гл. таксама 
* Міёка
* Манус

## Літаратура 
* 

Б

Б
Новасібірскі трамвай

**Новасібірскі трамвай** — сістэма трамвайных ліній Новасібірска, якая працуе з 26 лістапада 1934 года. У цяперашні час у Новасібірску дзейнічаюць 10 маршрутаў трамвая, якія абслугоўваюцца двума дэпо: Левабярэжным (да аб’яднання ў 2000 г. — Ленінскае дэпо і Кіраўскае дэпо) і Правабярэжным (да аб’яднання ў 2001 г. — Дзяржынскае дэпо і Кастрычніцкае дэпо).

З 1 студзеня 2011 года ў сувязі з увядзеннем дзяржаўнага рэгулявання тарыфаў на праезд у грамадскім транспарце кошт праезду ў Новасібірскім трамваі складае 13 руб., па адзінай транспартнай карце — 12 руб., па студэнцкай транспартнай карце — 6 руб. 50 кап.

Эксплуатацыйная даўжыня трамвайных ліній у горадзе — 69 км двайных ліній. У 2008 годзе трамваем было перавезена 25,9 млн чалавек (для параўнання: у 1980 г. трамваем у Новасібірску было перавезена 183,3 млн пасажыраў). Пры гэтым доля трамвая ў агульнагарадскіх перавозках грамадскім транспартам склала каля 8 %, сярод муніцыпальнага транспарту — 13 %.

## Спасылкі 
* Рэестр маршрутаў рэгулярных зносін грамадскага пасажырскага транспарту г. Новасібірска  на афіцыйным сайце Новасібірскай мэрыі.
* Спіс маршрутаў гарадскога транспарту 1991 г.
* Сайт «Новасібірскі транспарт»
* Трамваі ЛМ і КТМ-19КТ у Новасібірску на сайце «Трамвайныя вагоны» 
* Новасібірскі трамвай на сайце «Гарадскія маршруты»

Катэгорыя:Новасібірск
Катэгорыя:З’явіліся ў 1934 годзе
Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Расіі
Вілем Карнеліс Схаўтэн

**Вілем Карнеліс Схаўтэн** (; каля , Хорн — , Мадагаскар) — галандскі падарожнік-мараплавец. Вядомы адкрыццём вострава Эстадас і мыса Горн.

У канцы 1615 года адкрыў востраў Эстадас, у 1616 годзе адкрыў самы паўднёвы пункт Паўднёвай Амерыкі — адкрыты ім мыс ён назваў у гонар свайго роднага горада — Хорн. Цяпер мыс завецца Горн.

У 1618 годзе Схаўтэн апублікаваў у Амстэрдаме свой дзённік назіранняў, які неўзабаве быў перакладзены на іншыя мовы.

Абагнуўшы мыс Горн, ён даказаў, што Вогненная Зямля не з'яўляецца паўночным ускрайкам Невядомай Паўднёвай Зямлі.

Акрамя таго, вядомы падарожжамі ў водах Новай Гвінеі, Аўстраліі і Мадагаскара.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хорне
Катэгорыя:Мараплаўцы Нідэрландаў
Катэгорыя:Даследчыкі Ціхага акіяна
Катэгорыя:Даследчыкі Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Удзельнікі кругасветных падарожжаў
Юрый Сабалеўскі

**Юрый Сабалеўскі**:
* Юрый Аляксандравіч Сабалеўскі (1889—1957) — беларускі палітычны і нацыянальны дзеяч.
* Юрый Аляксандравіч Сабалеўскі (1923—2002) — беларускі вучоны ў галіне будаўніцтва.
Новасібірскі метрапалітэн

**Новасібірскі метрапалітэн** () — хуткасная транспартная сістэма ў Новасібірску. Першы і адзіны ў Сібіры, чацвёрты і самы ўсходні метрапалітэн у Расіі.

## Агульныя звесткі 
Першы пускавы ўчастак з 5 станцый уведзены ў эксплуатацыю 28 снежня 1985 года, а адкрыты для пасажыраў 7 студзеня 1986 года.

Дзяржынская лінія на працягу першых 20 гадоў (1987—2007) ажыццяўляла чоўнавы рух цягнікоў. Толькі з чэрвеня 2007 года стала магчымым арганізаваць абаротны рух.

Па сукупнасці кліматычных умоў Новасібірскі метрапалітэн прэтэндуе на званне самага экстрэмальнага ў свеце, бо сярэднегадавая ізатэрма ў месцы яго геаграфічнага размяшчэння можа апускацца ніжэй за нуль.

## Тэхнічныя звесткі 
* Дзейных станцый — 14, размешчаных на 2 лініях — Ленінскай і Дзяржынскай.
* Эксплуатацыйная даўжыня дзейных ліній — 16 км.
* Абедзве лініі абслугоўвае адзінае электрадэпо «Яльцоўскае» (1985).
* Перавозка пасажыраў за год — каля 70 млн, трэці паводле загружанасці метрапалітэн у Расіі.
* Сярэднясутачная перавозка за месяц найбольшага пасажырапатоку — 261,4 тыс. пасажыраў (снежань 2010 года).
* Пікавы сярэднясутачны аб’ём перавозак — 340,4 тыс. пасажыраў (24 снежня 2010 года).
* Інтэрвалы паміж цягнікамі — ад 2,5 хвілін у гадзіну пік да 13 хвілін пасля 23:00.

## Новасібірскі метрамост 
Даўжыня Новасібірскага метрамоста цераз раку Об разам з берагавымі эстакадамі — 2145 метраў (з іх 968 метраў — рэчышчавая частка). Найдаўжэйшы метрамост у свеце.

## Галерэя 

File:Novosibirsk Metro Bridge 07-2016.jpg|Новасібірскі метрамост
File:Novosibirsk Metro Zaeltsovskaya station 07-2016.jpg|станцыя Заяльцоўская
File:Станция Маршала Покрышкина - новое оформление.jpg|станцыя Маршала Пакрышкіна

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Неафіцыйны сайт
* Раздзел на сайце metroworld.ruz.net
* Фатаграфіі Новасібірскага метрапалітэна (Gelio)
* Схема шляхавога развіцця 
* Віртуальны тур па Новасібірскім метрапалітэне 
* Артыкул пра Новасібірскі метрамост на неафіцыйным сайце метрапалітэна
* Новасібірскі метрапалітэн у фатаграфіях 
* Гісторыя Новасібірскага метрапалітэна ў схемах на metroschemes.narod.ru


Катэгорыя:З’явіліся ў 1986 годзе
Гомельская губерня

**Гомельская губерня** — былая губерня ў складзе РСФСР.

Утворана 26 красавіка 1919 года (рашэнне зацверджана 11 ліпеня) з 9 паветаў ліквідаванай Магілёўскай губерні, 1 павета Мінскай губерні і 4 паветаў Чарнігаўскай губерні.

 ]]

Першапачаткова падзялялася на 14 паветаў:
* Аршанскі павет
* Быхаўскі павет
* Гомельскі павет
* Горацкі павет
* Клімавіцкі павет
* Магілёўскі павет
* Мглінскі павет з Почапскім раёнам
* Навазыбкаўскі павет
* Рагачоўскі павет
* Рэчыцкі павет
* Старадубскі павет
* Суражскі павет
* Чавускі павет
* Чэрыкаўскі павет

]]
У 1920 г. Аршанскі павет адышоў да Віцебскай губерні. У 1921 г. Суражскі павет быў пераназваны ў Клінцоўскі. У 1922 г. Горацкі павет адышоў да Смаленскай губерні. 4 мая 1922 г. Мглінскі і Чэрыкаўскі паветы былі скасаваны, утвораны новы Почапскі павет, які 5 мая 1923 г. пастановай Прэзідыума УЦВК быў перададзены Бранскай губерні.

У 1923 г. Быхаўскі, Клімавіцкі і Чэрыкаўскі паветы былі скасаваны, утвораны Калінінскі павет.

У сакавіку 1924 г. Калінінскі, Магілёўскі і Рагачоўскі паветы былі перададзены ў склад БССР.

У снежні 1926 г. Гомельская губерня была скасавана: Гомельскі і Рэчыцкі паветы далучылі да БССР, Клінцоўскі, Навазыбкаўскі, Старадубскі — да Бранскай губерні РСФСР.


Катэгорыя:Губерні РСФСР
Катэгорыя:Гісторыя Гомельскай вобласці
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:1919 год у Гомелі
Катэгорыя:Зніклі ў 1926 годзе
Беларускі камітэт (Варшава)

**Беларускі камітэт** — беларуская грамадска-палітычная арганізацыя ў Варшаве ў 1919—1927 г.

Створаны ў верасні 1919, статут камітэта зацверджаны 17.10.1919 Міністэрствам унутраных спраў Польшчы. У камітэт увайшлі Л. Дубейкаўскі (старшыня), Г. Леўчык (сакратар), Р. Зямкевіч, Я. Натусевіч, М. Рамановіч, В. Грыневіч і інш. Паводле статута меў права *«развіваць сваю дзейнасць на ўсёй тэрыторыі Польшчы ў рэчышчы культурна-асветнай працы і дабрачыннасці на карысць пражываючых тут беларусаў»*. Праводзіў лекцыі, тэатральна-музычныя вечарыны для курсантаў беларускай школы падхарунжых у Варшаве, былых слуцкіх паўстанцаў, што апынуліся ў Дарагускім лагеры пасля задушэння Слуцкага паўстання (1920). Выступаў з адозвамі да польскіх улад, у якіх пратэставаў супраць палітычнага і адміністрацыйнага ўціску беларускіх нацыянальных арганізацый, супраць арыштаў актывістаў беларускага руху, закрыцця беларускіх школ, культурна-асветных гурткоў і кааператываў. У час Варшаўскай аперацыі на савецка-польскім фронце (1920) аказваў матэрыяльную дапамогу бежанцам — выхадцам з Беларусі. Пасля забароны дзейнасці Гродзенскага беларускага нацыянальнага камітэта стварыў у лютым 1921 ў Гродне свой філіял, падтрымліваў матэрыяльна мясцовы беларускі дзіцячы прытулак і гімназію. Намаганнямі старшыні Л. Дубейкаўскага з польскай турмы вызвалены Т. Грыб, А. Уласаў, У. Курбскі. У 1921 у склад камітэта ўвайшлі Я. Ладноў (віцэ-старшыня), В. Берзін, М. Грыгаровіч і інш.

Выкарыстаўшы ад’езд Л. Дубейкаўскага на жыхарства ў Вільню і палітычны разрыў апошняга з А. Луцкевічам, Я. Ладноў фактычна прысвоіў кіраўніцтва ў камітэце і пры падтрымцы часткі членаў разгарнуў дзейнасць арганізацыі ў паланафільным кірунку. Публічна выступаў *«за саюз усіх славян праз Варшаву, Прагу, Бялград і Сафію»*. У 1923—1924 гадах Я. Ладноў склаў некалькі адозваў, у якіх абвінаваціў членаў Беларускага пасольскага клуба і большасць віленскіх беларускіх арганізацый у сувязях з сусветным масонствам і бальшавіцкай Масквой. У выніку 5.11.1924 Л. Дубейкаўскі склаў з сябе абавязкі старшыні камітэта.

Пасля ад’езду Я. Ладнова ў Германію дзейнасць камітэта спынілася. Адноўлена 15.7.1925 прыхільнікамі Беларускага сялянскага саюза і беспартыйнымі дзеячамі. У новы склад камітэта ўвайшлі Л. Більдзюкевіч (старшыня), Я. Пачопка (віцэ-старшыня), М. Грыгаровіч (скарбнік), Г. Леўчык, В. Берзін (сакратар), Я. Гапановіч, А. Уласаў, Р. Зямкевіч і В. Мультан.

Найбольш верагодна камітэт спыніў сваю ддзейнасць у 1927 ў час масавых палітычных рэпрэсій супраць беларускіх палітычных партый і арганізацый.

## Літаратура 
* Ляхоўскі У. Беларускі камітэт у Варшаве // ЭГБ ў 6 т. Т. 6. Кн. ІІ. Мн., 2003.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Польшчы
Катэгорыя:Беларусы ў Варшаве
Катэгорыя:Арганізацыі Варшавы
Катэгорыя:1919 год у Варшаве
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1927 годзе
Эдуард Львовіч Аршанскі

**Эдуа́рд Льво́віч Арша́нскі** (, Невель, Невельскі павет, Віцебская губерня, Расійская імперыя — ) — беларускі савецкі кінарэжысёр.

## Біяграфія 
Скончыў Дзяржаўны інстытут кінематаграфіі ў Маскве ў 1931 годзе.
У 1919—1920 гадах кіраваў перасоўнымі тэатральнымі трупамі у частках  і Заходняга франтоў. Працаваў у тэатрах Ленінграда, рабочых клубах Віцебска (1917—1927), на Ленінградскай кінастудыі дакументальных фільмаў (з 1950), узначальваў  (1941—1949). У 1931—1941 рэжысёр кінастудыі «Савецкая Беларусь». Стварыў фільм «Двойчы народжаны» (1934) з акцёрам У. Крыловічам у галоўнай ролі. Сярод іншых фільмаў: «Новая Радзіма» (1935), «Салавей» (1937).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Аршанский Эдуард Львович  

Катэгорыя:Кінарэжысёры Беларусі
Петрыкаў (значэнні)

**Петрыкаў** — тапонім:

## Беларусь 
* Петрыкаў — горад Гомельскай вобласці

## Украіна 
* Петрыкаў — сяло, Пакроўскі раён, Днепрапятроўская вобласць
* Петрыкаў — сяло, Цярнопальскі раён, Цярнопальская вобласць

## Асобы 
* Андрэй Гаўрылавіч Петрыкаў (1907—1971) — Герой Савецкага Саюза.
* Пётр Ціханавіч Петрыкаў (1927—2007) — беларускі гісторык
Канстанцін Галоўчынскі

**Канстанцін Галоўчынскі** (? —  восень 1620) — князь, дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Староста крычаўскі (з 1611), кашталян мсціслаўскі (з 1611).

## Сям'я 
Сын Яраслава Галоўчынскага і яго жонкі з роду Хадкевічаў. Брат мсціслаўскага ваяводы Аляксандра Галоўчынскага. Меў сыноў Мікалая і  Юрыя, дачок Ганну (жонка Яна Хршчановіча) і Соф'ю (жонка Аляксандра Паца).

## Літаратура 
* 

Канстанцін
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны мсціслаўскія
Катэгорыя:Старосты крычаўскія
Мікалай Галоўчынскі

**Мікалай Галоўчынскі** (? —  пачатак 1658) — князь, дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Харунжы аршанскі (з 1644), пасол на сойм 1648.

Апошні мужчынскі прадстаўнік роду Галоўчынскіх.

## Сям'я 
Сын мсціслаўскага кашталяна Канстанціна Галоўчынскага. Меў брата Юрыя. Жанаты з Кацярынай Швыйкоўскай, але дзяцей не пакінуў.

## Літаратура 
* 

Мікалай
Катэгорыя:Харунжыя аршанскія
Стэфан Курч

**Стэфан Курч** (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

Лідскі войскі (з 1650) і падкаморы (з 1665), берасцейскі кашталян (1668—1672) і ваявода (1672—1702). Маршалак Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага ў 1677 годзе.

Належаў да групоўкі Сапегаў.

Валодаў маёнткамі Плужаны і Валеўка (збудаваў там дамініканскі кляштар і ўніяцкую царкву) у Новагародскім ваяводстве.

## Сям’я 
Сын Станіслава і Дароты Пуцяты, унук дорпацкага ваяводы Марціна Курча.

Жанаты з Янай Петранелай Сапегай, дачкой віленскага кашталяна Мікалая Сапегі.

Пакінуў дзяцей Яна, Францішка, Тэадору і Соф’ю.

## Літаратура 
* 

Стэфан
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы берасцейскія
Катэгорыя:Кашталяны берасцейскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Падкаморыя лідскія
Катэгорыя:Войскія лідскія
Уладзімір Паўлавіч Грыдзюшка

, Уладзімір Грыдзюшка *(другі злева)*, Саша Варламаў і Ірына Сідорская ў Нацыянальным акадэмічным Вялікім тэатры оперы і балета Рэспублікі Беларусь, 2010 г.]]
**Уладзімір Паўлавіч Грыдзюшка** () — беларускі педагог, палітолаг, менеджар-эканаміст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 10 сакавіка 1958 года.

Выпускнік сярэдняй школы № 5 Светлагорска. Скончыў Мінскі педагагічны інстытут, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, а пазней — Акадэмію кіравання пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Працаваў у камсамольскіх органах. Прайшоў шлях ад сакратара камітэта камсамола факультэта Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута да сакратара ЦК ЛКСМ Беларусі. Быў старшынёй Цэнтральнага Савета Беларускай піянерскай арганізацыі.

У 1987—1988 гадах знаходзіўся ў Афганістане ў якасці саветніка ЦК УЛКСМ. З 1992 па 2001 год узначальваў грамадскае аб’яднанне "Беларускі фонд сацыяльнай падтрымкі дзяцей і падлеткаў «Мы — дзецям».

У 2001—2003 гадах працаваў саветнікам Пасольства Рэспублікі Беларусь у Балгарыі.

У снежні 2003 года назначаны на пасаду намесніка Міністра культуры Рэспублікі Беларусь.

З лістапада 2009 па лістапад 2019 года — генеральны дырэктар Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь.

## Узнагароды 
* медаль Францыска Скарыны (2016).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Палітолагі Беларусі
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Намеснікі міністра культуры Рэспублікі Беларусь
Джумаш Асаналіеў

**Джумаш Асаналіеў** (, ) — савецкі вайсковец, удзельнік Другой сусветнай вайны, кулямётчык 199-га гвардзейскага стралковага палка 67-й гвардзейскай стралковай дывізіі 6-й гвардзейскай арміі 1-га Прыбалтыйскага фронту, гвардыі яфрэйтар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 10 мая 1923 года ў сяле Атуз-Уул (цяпер Ак-Суйскага раёна Ісык-Кульскай вобласці Кыргызстана) ў сям’і селяніна. Кіргіз.

Прызваны ў Чырвоную армію ў 1942 годзе Пржэвальскім раённым ваенным камісарыятам. У дзеючай арміі з сакавіка 1943 года. Удзельнічаў у бітве пад Курскам.

Кулямётчык 199-га гвардзейскага стралковага палка 67-й гвардзейскай стралковай дывізіі 6-й гвардзейскай арміі 1-га Прыбалтыйскага фронту гвардыі яфрэйтар Асаналіеў адным з першых 24 чэрвеня 1944 года пераправіўся з кулямётам праз раку Дзвіна ля вёскі Лабейкі (цяпер Шумілінскі раён Віцебскай вобласці).

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 ліпеня 1944 года за мужнасць, адвагу і гераізм, праяўленыя ў барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі, гвардыі яфрэйтару Асаналіеву Джумашу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза (1944).
* Ордэн Леніна.

## Памяць 
* Абеліск на могілках у в. Узрэчча Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці.
* Імем Асаналіева названая вуліца ў Мінску.
* Імя Асаналіева носіць сярэдняя школа ў роднай вёсцы, на адным з дамоў вёскі — мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Марцін Курч

**Марцін Данілавіч Курч** (? — пасля 26 лютага 1602) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Войскі віцебскі з 1578, маршалак гаспадарскі ў 1585—1589, ваявода дорпацкі з 1600 года.

З 1560 года як ротмістр удзельнічаў у Інфлянцкай вайне 1558—1582.
У 1567 годзе наглядаў за будаўніцтвам замка ва ўрочышчы Сарыца ў Віцебскім ваяводстве.
Пад камандаваннем Рамана Сангушкі ўдзельнічаў у пераможнай бітве пад Чашнікамі 21 чэрвеня 1567 і ва ўзяцці Улы ў 1569 годзе. У 1580—1582 гадах ваяваў пад Вялікімі Лукамі і Псковам.
 
За ваенныя заслугі атрымаў урады старосты адзельскага (1576) і фелінскага (1586).

Валодаў маёнткамі ў Гарадзенскім (Уснар), Лідскім, Новагародскім, Ваўкавыскім паветах.

## Сям’я 
Сын каралеўскага двараніна Данілы Сямёнавіча Курча.

Жанаты двойчы: першы раз з Апалоніяй Корсак, дачкой полацкага гараднічага Васіля Міхайлавіча Корсака, а другі раз з Соф’яй Сапегай, дачкой Івана Іванавіча Сапегі і сястрой канцлера Льва Сапегі.

Пакінуў дзяцей Яўстаха, Льва, Марыну, Багдану, Ганну, Раіну, Міхала, Яна, Станіслава, Тарэзу і Марыну.

## Літаратура 
* 

Марцін
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы дорпацкія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Войскія віцебскія
Катэгорыя:Старосты адзельскія
Катэгорыя:Старосты фелінскія
Аляксандр Галоўчынскі

**Аляксандр Галоўчынскі** (каля 1570 — ) — князь, вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

Кашталян жамойцкі (1604—1614), ваявода мсціслаўскі (з 1614); староста лідскі (1602—1613), дзяржаўца вількійскі (з 1616).

Удзельнічаў у вайне Рэчы Паспалітай з Расіяй 1609—1618 (Смаленская кампанія, 1609), у мірных перагаворах з расійскімі пасламі ў 1615 годзе.

Перайшоў у каталіцтва.

## Сям'я 
Сын Яраслава Галоўчынскага і яго жонкі з Хадкевічаў. Брат мсціслаўскага кашталяна Канстанціна Галоўчынскага. Быў жанаты з Гальшкай з Валовічаў, дачкой слонімскага старосты Міхала Валовіча. Меў сына Самуэля і дачку Ганну (?—1643), жонку вялікага літоўскага пісара Крыштафа Стэфана Сапегі.

## Літаратура 
* 

Аляксандр
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія
Катэгорыя:Кашталяны жамойцкія
Катэгорыя:Старосты лідскія
Катэгорыя:Старосты вількійскія
Вацлаў Шэмет

**Вацлаў Шэмет** (? — 13 красавіка 1599) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Дзяржаўца расейнскі і скірстымонскі ў 1575, падкаморы жамойцкі з 1582, кашталян полацкі з 1588 і смаленскі з 1597.

Вызнаваў кальвінізм.

## Сям’я 
Сын Мальхера Шэмета, жамойцкага кашталяна, і Альжбеты Глябовіч, дачкі віленскага ваяводы Яна Глябовіча. Ажаніўся з Гальшкай Хадкевіч, дачкой троцкага кашталяна Юрыя Хадкевіча.

Пакінуў сыноў Крыштафа Вацлава і Юрыя, дачок Ганну (жонка Крыштафа Кіршэнштэйна), Гальшку (жонка Пятра Паца) і невядомую з імя (жонка Аляксандра Агінскага).

## Літаратура 
* 

Вацлаў
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны смаленскія
Катэгорыя:Кашталяны полацкія
Катэгорыя:Падкаморыя жамойцкія
Катэгорыя:Старосты расейнскія
Катэгорыя:Старосты скірстымонскія
Звон (значэнні)

Слова **звон** мае наступныя значэнні: 

* Звон — простая прылада для стварэння гуку (напр.Звон Нагасакі, Звон Дэмахагуа).
* **Звон** — фігура найвышэйшага пілатажу.
* Вадалазны звон -—сродак транспарціроўкі вадалазаў на глыбіню да аб'екта работ і назад.
* востраў Звон — востраў архіпелага Паўночная Зямля.

## СМІ 
*Звон — штодзённая палітычна-эканамічная і літаратурная газета, выходзіла ў жніўні—кастрычніку 1919 года ў Менску
* Народны звон (1926) — газета рэвалюцыйна-дэмакратычнага кірунку ў Заходняй Беларусі
* Народны звон (1930)
Вуліца Гагарына (Гродна)

**Вуліца Гагарына** — вуліца ў паўднёва-заходняй частцы горада Гродна.

Названа ў 1961 г. у гонар Ю. А. Гагарына (старая назва Паляўнічая). Працягласць 800 м, ад вуліцы Гарнавых да вуліцы Міру. З 1954 годзе забудоўвалася 3—5-павярховымі дамамі. На вуліцы знаходзіцца 2-я бальніца, паліклініка дзіцячая № 2, інстытут удасканалення настаўнікаў, крамы, дзіцячыя сады, сквер са спартыўнай пляцоўкай ды інш.

Па вуліцы ходзіць грамадскі транспарт — аўтобусы № 3, 22, 27.

## Літаратура 
* Гродно. Энциклопедический справочник / Белорус. Сов. Энцикл.; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 438 с., [12] л. ил.: ил.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Гродна

Катэгорыя:Вуліцы, названыя ў гонар касманаўтаў
Аляксандр Мікалаевіч Асаткін-Уладзімірскі

**Алякса́ндр Мікала́евіч Аса́ткін-Уладзі́мірскі** (, Кастрамская губерня — ) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, першы сакратар Камуністычнай партыі (бальшавікоў) Беларусі.

## Біяграфія 
Член РСДРП(б) з 1904 года. Скончыў Маскоўскі камерцыйны інстытут. Працаваў у Кастрамской, Іванава-Узнясенскай, Уладзімірскай арганізацыях РСДРП(б). Дэлегат 5 з’езда РСДРП (1907). За рэвалюцыйную дзейнасць 6 разоў падвяргаўся турэмнаму зняволенню, 2 разы высланы. З 1918 года — член Прэзідыума Усесаюзнага цэнтральнага савета прафесійных саюзаў, член ЦК прафсаюза тэкстыльшчыкаў. З 1921 года — у : наркам гаспадарчых спраў, намеснік старшыні СНК, старшыня эканамічнага савета.

У 1930—1931 гадах - старшыня выканкама Савета Далёкаўсходняга краю. З 1932 года на партыйнай і гаспадарчай рабоце. Член ЦКК УКП(б) у 1924—1925 гадах. Член ЦК КП(б)Б у 1924-1925 гадах.

Выключаны са складу ЦК КП(б) УССР пастановай пленума ЦК, які праходзіў 3 і 4 ліпеня 1937 года. На наступны дзень, 5 ліпеня, арыштаваны. Расстраляны 2 верасня 1937 года. У 1957 годзе пасмяротна рэабілітаваны.

## Ушанаванне памяці 
Яго імем названа адна з вуліц горада Уладзімір ў Расіі.

## Спасылкі 
* Владимирские фамилии — Асаткины 
* Государственная публичная историческая библиотека России
* Владимирская Русь. Политические деятели 
* Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991
* Альманах «Россия. XX век»
* Великие люди Беларуси 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кастрамской вобласці
Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены Прэзідыума Часовага Беларускага бюро ЦК РКП(б)
Катэгорыя:Лідары беларускай кампартыі (1919—1991)
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Ксантафілы

**Ксантафілы** — раслінныя пігменты караціноіднай групы, крышталізуюцца ў прызматычных крышталях жоўтага колеру, уваходзіць у склад святлозбіральных комплексаў (СЗК) (разам з іншымі кароціноідамі і хларафіламі); лёгка адасабляцца пры устрэсванні спіртавога раствора хларафіла з бензінам, застаючыся ў ніжнім, спіртавым пласце, між тым як зялёны пігмент і жоўты — карацін — пераходзяць у бензін. У спектры паглынання ксантофіла характэрныя тры паласы паглынання ў сіне-фіялетавай частцы.

## Літаратура 
* Ксантафілы // БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.542

Катэгорыя:Фотасінтэз
Катэгорыя:Каратыноіды
Ксанторыя

**Ксанторыя** (*Xanthoria*) — род лішайнікаў сямейства .

## Апісанне 
Талом ліставаты, ад жоўтага да аранжавага, у цені жоўта-шараваты або шэры; ніжняя паверхня ад белаватай да крыху жаўтаватай або бураватай, прымацоўваецца да субстрату маленькімі слаба дыферэнцыраванымі гаптэрамі, часам без іх. Слаявіна ліставатая, складаецца з адной або некалькіх прыціснутых або прыўздыбленых да субстрату лістападобных пласцінак і лускавінак, ад гідраксіду калію робіцца ярка-чырвонай. Ніжняя паверхня пакрыта кароткімі рызоідамі, светла-карычневага або бялёсага колеру.

Характэрны колер надае лішайнікам асаблівае рэчыва — парыецін, якое ў выглядзе крышталёў пакрывае верхні пласт. Ніжні бескаляровы або з нешматлікімі парыецінавымі крышталямі.

Фотабіёнт — водарасці роду . Апатэцыі аранжавыя, звычайна з увагнутым ці плоскім дыскам, з суцэльным, часам скрыўленым, слаявінным краем. Сумкі падоўжана-булавападобныя. Споры бясколерныя, эліптычныя, біпалярныя, 2‑клетачныя, з патоўшчанай перагародкай з добра прыкметным канальцам. Канідыі прамыя, падоўжана-эліптычныя, кароткія.

## Пашырэнне 
Вядома каля 40-50 відаў, распаўсюджаны паўсюдна. У Беларусі  і  насяляюць кару дрэў, камяні, антрапагенныя субстраты (шыфер, бетон, пластмасу); ксанторыя насценная сустракаецца даволі часта.

## Сінонімы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Роды грыбоў
Катэгорыя:Целасхіставыя
Ксенабіётыкі

thumb|250px|right|Прыклад ксенабіётыкаў (пластмасы)
**Ксенабіётыкі** (ад  — чужы і βίος - жыццё) — умоўная катэгорыя для абазначэння чужародных для жывых арганізмаў хімічных рэчываў, якія натуральна не ўваходзяць у біятычны кругазварот. Як правіла, павышэнне канцэнтрацыі ксенабіётыкаў у навакольным асяроддзі прама або ўскосна звязана з гаспадарчай дзейнасцю чалавека. Да іх у шэрагу выпадкаў адносяць: пестыцыды, некаторыя мыйныя сродкі (дэтэргенты), радыёнукліды, сінтэтычныя фарбавальнікі, поліараматычныя вуглевадароды і інш. Трапляючы ў навакольнае прыроднае асяроддзе, яны могуць выклікаць павышэнне частаты алергічных рэакцый, гібель арганізмаў, змяніць спадчынныя прыкметы, знізіць імунітэт, парушыць абмен рэчываў, парушыць ход працэсаў у натуральных экасістэмах аж да ўзроўню біясферы ў цэлым.

Вывучэнне ператварэнняў ксенабіётыкаў шляхам дэтаксікацыі і дэградацыі ў жывых арганізмах і ў знешнім асяроддзі важна для арганізацыі санітарна-гігіенічных мерапрыемстваў па ахове прыроды.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізіялогія
Яніс Ксенакіс

**Яніс Ксенакіс** (; 29 мая 1922, Брэіла, Каралеўства Румынія — 4 лютага 2001, Парыж, Францыя) — французскі кампазітар-мадэрніст і архітэктар грэчаскага паходжання. Адзін з лідараў авангарда і канцэптуалізма ў музыцы і архітэктуры, стваральнік выпадковай музыкі.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.542

## Спасылкі 
* Сайт пра Яніса Ксенакіса 
* Яніс Ксенакіс на Last.fm

Катэгорыя:Камуністы Грэцыі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Грэцыі
Катэгорыя:Мадэрнізм
Катэгорыя:Архітэктары паводле алфавіта
Катэгорыя:Архітэктары Францыі
Катэгорыя:Архітэктары Грэцыі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары-мадэрністы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Кіёта
Ксенафобія

**Ксенафобія** (ад  —  чужы + φόβος - страх) — неадчэпны страх або нянавісць да каго-небудзь ці чаго-небудзь чужога, незнаёмага, нязвыклага; успрыманне чужога як незразумелага, неспасціжнага, і таму небяспечнага і варожага. Узведзеная ў ранг светапогляду, можа стаць прычынай варожасці па прынцыпе нацыянальнага, рэлігійнага або сацыяльнага падзелу людзей.

## Гл. таксама 
* Расізм
* Ксенафілія
* Кірыяфобія
* Мізантропія
* Нацыяналізм
* Русафобія
* Славянафобія
* Каўказафобія
* Украінафобія
* Армянафобія
* Азербайджанафобія
* Шавінізм

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Прадузятасці
Катэгорыя:Псіхалагічныя паняцці
Эрнст Уладзіміравіч Асіеўскі

**Эрнст Уладзіміравіч Асіеўскі** (, Мінск — ) — беларускі савецкі трэнер па фехтаванні на рапірах. Заслужаны трэнер БССР (1971), заслужаны трэнер СССР (1975), заслужаны дзеяч фізічнай культуры БССР (1979). Скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры ў 1961. З 1965 трэнер па фехтаванні ДЮСШ, з 1978 старшы трэнер па фехтаванні Беларускага савета ФСТ «Дынама».

Сярод выхаванцаў , , , чэмпіён Спартакіяды народаў СССР І. Талкачоў.

## Спасылкі 
* Реквием для учителя  

Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры БССР
Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры СССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы фізічнай культуры БССР
Ксенафонт

**Ксенафонт** () (не пазней 444 да н.э. — не раней 356 да н.э.) — старажытнагрэчаскі пісьменнік, гісторык, афінскі палкаводзец і палітычны дзеяч, галоўны твор якога — «Анабасіс Кіра» — высока шанаваўся антычнымі рыторамі і аказаў велізарны ўплыў на лацінскую прозу.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.542-543

## Спасылкі 
* Тэксты і англійскія пераклады ўсіх сачыненняў
* Hellenica  by Xenophon
* Xenophon (mp3 ) — Выпуск праграмы In Our Time на BBC Radio 4 ад 26 мая 2011

Катэгорыя:Военачальнікі Афін
Катэгорыя:Палітыкі Афін
Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Гісторыкі IV стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі IV стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Філосафы IV стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Сакратыкі
Катэгорыя:Мемуарысты
Франк

**Франк** мае наступныя значэнні:
* Французскі франк
* Каморскі франк
* Франк КФА
* Бельгійскі франк
* Бурундзійскі франк
* Вестфальскі франк
* Франк Влёра
* Гвінейскі франк
* Франк Джыбуці
* Руандыйскі франк

* Франк — прадстаўнік народа франкаў
* Франк — германскае імя

## Вядомыя асобы 
* Альберт Бернхард Франк — нямецкі біёлаг, батанік, прафесар батанікі і міколаг
* Ганна Франк — яўрэйская дзяўчынка, аўтарка знакамітага «Дзённіка Ганны Франк»
* Ганс Франк
* Ёахім Франк — нямецка-амерыканскі біяфізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі
* Ілля Міхайлавіч Франк, філолаг
* Ілля Міхайлавіч Франк, фізік