open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дэфібрыляцыя

а падчас правядзення дэфібрыляцыі.'']]
**Дэфібрыляцыя** (ад  — «мігаценне») — у шырокім сэнсе меры, накіраваныя на спыненне фібрыляцыі страўнічкаў сэрца. Часцей за ўсё пад тэрмінам дэфібрыляцыя маецца на ўвазе электраімпульсная тэрапія, што праводзіцца дэфібрылятарам, з мэтай спынення фібрыляцыі страўнічкаў.

Дэфібрыляцыя заснавана на здольнасці электрычнага току пры праходжанні праз сэрца за адзін раз «разраджаць» , што прыводзіць да спынення паталагічнай актыўнасці ачагоў.

Дэфібрыляцыя страўнічкаў сэрца — адно з найважнейшых мерапрыемстваў . Яго мэта — аднаўленне эфектыўнасці скарачальнай дзейнасці страўнічкаў. Дэфібрыляцыя перадсэрдзяў — тэрапеўтычнае мерапрыемства, накіраванае на аднаўленне сінусавага рытму скарачэнняў сэрца.

Дэфібрыляцыя ажыццяўляецца пры дапамозе дэфібрылятараў — апаратаў, якія прадстаўляюць сабой генератары магутных высакавольтных электрычных імпульсаў.

Пра паспяховасць дэфібрыляцыі робяць выснову на падставе дадзеных электракардыяграфіі.

## Літаратура 
* , Том 3., К., 1979, стар 322.

Катэгорыя:Кардыялогія
Катэгорыя:Рэаніматалогія
Барыс Міхайлавіч Ларчанка

**Барыс Міхайлавіч Ла́рчанка** (нар. , г.  — ) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1984).

## Біяграфія 
Скончыў у 1964 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. У 1964 годзе раённы архітэктар Гродзенскага райвыканкама, з 1965 года ў інстытуце «Мінскпраект» (з 1980 года кіраўнік майстэрні, з 1989 года галоўны архітэктар інстытута). 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1967 года. У 1980—1985 гадах — намеснік старшыні праўлення СА СССР.

## Творчасць 
 і Сельгастэхпраекта па праспекце Машэрава]]
]]
Найбольш значныя работы: комплекс будынкаў праектных інстытутаў па вул. Варвашэні («Белдзіправадгас», «Сельгастэхпраект» з вылічальным цэнтрам; 1970—1984)), праекты забудовы мікрараёнаў Харкаўская-5 (1976), Масюкоўшчына (1978), станцыя метрапалітэна «Плошча Перамогі» (1984, прэмія СМ СССР 1987), рэканструкцыя пл. Перамогі і падземны ўзровень (1984), кінатэатр «Аўрора» (1987) у комплексе з гасцініцай (усе ў сааўтарстве) у Мінску, аэравакзальны комплекс аэрапорта «Мінск-2» (у сааўтарстве) каля г. Смалявічы і інш.

## Узнагароды 
Удзельнік міжнародных, усесаюзных і рэспубліканскіх архітэктурных конкурсаў. Атрымаў 2-ю прэмію на Усесаюзным конкурсе (1968) за будынак жалобных абрадаў, 2-ю прэмію за Палац піянераў у Мінску (1970), 1-ю прэмію за праект Дома архітэктараў у Мінску (1973) на рэспубліканскіх конкурсах.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары раёнаў Беларусі
Леапольд Грэйпель

**Леапольд Грэйпель** (**Грэйпаль**; каля 1810 — пасля 1847) — архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1834 годзе Пецярбургскую Акадэмію мастацтваў. У 1830-я гады працаваў павятовым землямерам Полацка. У 1842—1843 гадах архітэктар Беларускай навучальнай акругі (Мінск).

## Творчасць 
Аўтар праектаў будынкаў дваранскага прыходскага вучылішча (1835) у Полацку, гімназіі (1839) і шляхетнага пансіёна (1842) у Мінску, перабудовы манастырскага корпуса бернардзінцаў (пасля закрыцця касцёла і кляштара) пад павятовую школу (1842—1847) у Віцебску, павятовай школы з домам для персаналу і школьнай 6ібліятэкай у Маладзечне.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Архітэктары Маладзечна
Катэгорыя:Архітэктары Полацка
Эла Пятроўна Левіна

**Эла Пятроўна (Пінхасаўна) Ле́віна** (, г. Кіеў — ) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар Беларусі (1991).

## Біяграфія 
Скончыла ў 1950 годзе Кіеўскі інжынерна-будаўнічы інстытут. 3 1953 працавала ў інстытуце «Белдзяржпраект», з 1961 у інстытуце «Мінскпраект» (гал. архітэктар праектаў).

Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года. Пражывае ў Мінску; шматпавярховыя цагляныя жылыя дамы Белдзяржуніверсітэта.

## Узнагароды 
Узнагароджана медалямі. Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР, залатым медалём ВДНГ СССР (1986) за забудову мікрараёна Зялёны Луг-5, дыпломамі СА СССР на Усесаюзных аглядах дасягненняў савецкай архітэктуры (1981, 1982).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
HMS E45

**HMS E45** —  брытанская падводная лодка тыпу E. Пабудавана ў 1915-1916 гадах на верфі Cammell Laird у , дзе судна было спушчана 25 студзеня 1916 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 1 жніўня 1916 года.

Падчас Першай сусветнай вайны была размешчана ў Харыджы, дзе была ўключана ў Дзевятую падводную флатылію.

E45 была прыстасавана для ўсталявання мін.

6 верасня 1922 годзе лодка была прададзена на металалом.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Okręty podwodne typu E на старонке Battlecruisers.co.uk 
* HMS E45, Submarines Association, Barrow-in-Furness Branch
* E Class Coastal Submarine   

Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі тыпу E
Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі ў Першай сусветнай вайне
Юрый Панцеляймонавіч Грыгор’еў

**Юрый Панцеляймонавіч Грыгор’еў** (нар. , Кулоціна, Наўгародская вобласць — 21 сакавіка 2019, Масква) — савецкі і беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1976), Заслужаны архітэктар Расіі (1993), Заслужаны архітэктар Беларусі (2007), Народны архітэктар Расіі (2008).

Жыў у Маскве. Памёр 21 сакавіка 2019 года. Пахаваны ў Маскве на Траякураўскіх могілках.

## Творчасць 
.]]

Асноўныя работы: генеральныя планы шэрага прамысловых аб’ектаў у гарадах Беларусі (1956—1961, у сааўтарстве); у Мінску — інстытуты тэхнічнай кібернетыкі па вул. Сурганава і электронікі АН Беларусі (абодва 1967), комплекс Цэнтральнага НДІ комплекснага выкарыстання водных рэсурсаў (1974) і НДІ эканомікі і эканоміка-матэматычных метадаў планавання (1967) па вул. Славінскага, інтэрнаты Беларускага політэхнічнага інстытута па вул. Б. Хмяльніцкага, БДУ па вул. Кастрычніцкай і Варвашэні, радыётэхнічнага інстытута па вул. Я. Коласа (1964—1975), жылыя дамы па вул. Караля, з убудавана-прыбудаванымі ўстановамі культбыту і майстэрнямі Саюза мастакоў БССР па вул. Сурганава (1970, 1975); комплекс інстытутаў культуры і павышэння кваліфікацыі кіруючых работнікаў народнай гаспадаркі Беларусі (1975) па вул. Маскоўскай, крыты каток у парку імя М. Горкага (1976), Дом літаратара, комплекс НДІ электронных вылічальных машын па вул. М. Горкага (1978), станцыя метро «Кастрычніцкая» і інжынерны корпус Мінскага метрапалітэна на пл. Леніна (1984, усе ў сааўт.). У 1973—1975 гадах старшыня праўлення Саюза архітэктараў Беларусі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1976), Ганаровымі граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР. Прэмія Савета Міністраў СССР.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Правадзейныя члены РАМ
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мінска
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Мінска
Катэгорыя:Старшыні Беларускага саюза архітэктараў
1911 год у гісторыі музыкі

**1911** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Творы 
## Нарадзіліся 
*24 кастрычніка — Іван Сайкоў, беларускі і расійскі артыст оперы (драматычны тэнар), народны артыст Беларусі († 1989).

## Памерлі 
* 18 мая — Густаў Малер, аўстрыйскі кампазітар, оперны і сімфанічны дырыжор (нар. 1860).

*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
1860 год у гісторыі музыкі

**1860** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
*9 красавіка — створаны першы вядомы гуказапіс у гісторыі: «Au clair de la lune»

## Творы 
## Нарадзіліся 
* 7 ліпеня — Густаў Малер, аўстрыйскі кампазітар, оперны і сімфанічны дырыжор (пам. 18 мая 1911).

## Памерлі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
Мар’ян Шарэц

**Мар’ян Шарэц** (; нар. 2 снежня 1977) — славенскі палітык і акцёр, кандыдат у Прэзідэнты ў кастрычніку-лістападзе 2017 года. Прэм’ер-міністр Славеніі з 17 жніўня 2018 па 3 сакавіка 2020.

## Біяграфія 
Шарэц нарадзіўся 2 снежня 1977 года ў Любляне (Славенія, Югаславія). У 2001 годзе скончыў Акадэмію Тэатра, радыё, кіно і тэлебачання пры Люблянскім універсітэце. З наступнага года актыўна працаваў на нацыянальным тэлебачанні RTV Slovenija. Выступаў у камедыйным амплуа і палітычнай сатыры на радыё-шоў «Радыё Га-Га» і тэлевізійным шоў «хры-бар» Сашо Хрыбара. Адлюстроўваў выдуманага персанажа Івана Серпенціншыка, бурклівага вясковага жыхара з верхняй Крайны. Акрамя гэтага, імітаваў многіх вядомых людзей: былога славенскага прэзідэнта Янеза Дрноўшака, Усаму бін Ладэна, Фідэля Кастра, вядомага славенскага палітыка Антона Ропа, славенскіх прэм’ер-міністраў Янеза Яншу і Андрэя Баюка. Працаваў як журналіст і рэдактар.

## Палітычная кар’ера 
У 2010 годзе Шарэц удзельнічаў у мясцовых выбарах мэра (жупана) горада Камнік у цэнтральнай Славеніі. Яму ўдалося скончыць другім у 1-м туры і перамагчы ва 2-м..

У маі 2017 года Шарэц абвясціў аб сваім удзеле ў прэзідэнцкіх выбарах. Пры напамінку яму сродкамі масавай інфармацыі аб яго камедыйным акцёрскім мінулым, ён заявіў, што разглядае функцыі прэзідэнта як сур’ёзныя. У кастрычніку 2017 года ў 1-м туры прэзідэнцкіх выбараў Шарэц атрымаў 25 % галасоў і выйшаў у 2-й тур. У 2-м туры атрымаў 47 % галасоў, саступіўшы Боруту Пахару, які быў пераабраны на пасаду прэзідэнта Славеніі.

17 жніўня 2018 года Шарэц 55 галасамі быў абраны прэм’ер-міністрам Славеніі. Супраць яго ў парламенце прагаласаваў 31 дэпутат.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Славеніі
Царква Сабора Беларускіх Святых (Любань, Вілейскі раён)

**Царква ў гонар Сабора Беларускіх Святых** — праваслаўны храм у аграгарадку Любань Вілейскага раёна Мінскай вобласці.

*Афіцыйны адрас*: вул.Кастрычніцкая, 5, аг.Любань, Вілейскі р-н, Мінскай вобл. 223810

## Гісторыя 
Царква пабудавана з дрэва ў 2003 годзе, асвячоная ў 2004 годзе ў гонар Сабора беларускіх святых. Будавалі яе за ахвяраваннi мясцовых жыхароў. 6 красавіка 2014 года менавіта тут упершыню ў Вілейскім раёне, і ва ўсёй Мінскай вобласці, адслужылі літургію на беларускай мове.

## Архітэктура 
Маляўнічую аб'ёмна-прасторавую кампазіцыю храма фарміруе пластычнае дахавае пакрыццё, цыбулепадобнае шматкупалле: 5 галовак над шатровым дахам кубападобнай малітоўнай залы, макаўкі над вальмай апсіды і над шатром званіцы, чацвярык якой урэзаны ў 2-схільны дах прытвора. Брусчатыя сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* Царква Сабора Беларускіх Святых (Любань, Вілейскі раён) на сайце Маладзечанскай епархіі
* 

Катэгорыя:Храмы Маладзечанскай епархіі
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вілейскага раёна
Катэгорыя:Любань (Вілейскі раён)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мікалая Лук’янчыка
Абама (гара)

**Абама** () — гара, найвышэйшы пункт дзяржавы Антыгуа і Барбуда. Раней вядомая як узгорак Богі ().

Размешчаная ў гарах Шэкерлі на паўднёвым захадзе вострава Антыгуа, Абама ўяўляе сабой рэшткі вулканічнага кратара, што ўздымаецца на 402 метры. Даволі няпроста вызначыць, чым па сутнасці з’яўляецца Абама — гарой або ўзгоракам: па абсалютнай вышыні форма рэльефу не дацягвае да гор (менш за 500 м), затое падыходзіць па адноснай (больш за 200 м). Англійскія крыніцы ў адносінах да Богі прымяняюць словы як mount, так і hill.

Богі быў перайменаваны па загадзе прэм’ер-міністра Болдуіна Спэнсера 4 жніўня 2009 у гонар першага цёмнаскурага прэзідэнта ЗША Барака Абамы у дзень яго народзінаў. Для Антыгуа і Барбуды, дзе 91 % насельніцтва складаюць негры, абранне Абамы прэзідэнтам ЗША стала выключнай падзеяй.

Катэгорыя:Геаграфія Антыгуа і Барбуды
Катэгорыя:Горы Паўночнай Амерыкі
Зінаіда Мікалаеўна Леўчанка

**Зінаіда Мікалаеўна Ле́ўчанка** (, г. Новачаркаск — ) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1971).

## Біяграфія 
Нарадзілася 3 сакавіка 1925 г. у г. Новачаркаску Растоўскай вобласці (РСФСР) у сям’і служачага. Удзельніца Вялікай Айчыннай вайны. З чэрвеня 1942 г. працавала ў прыфрантавых авіярамонтных майстэрнях.

Скончыла ў 1949 годзе Харкаўскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працавала ў Валгаградзе г. — архітэктарам у Брэсцкім філіяле Белдзяржпраекта, галоўным архітэктарам майстэрні, комплекс Брэсцкага інжынерна-будаўнічага інстытута, эксперыментальная сярэдняя школа № 10 з архітэктурна-мастакім ухілам па вул. Маскоўскай (1979, абодва ў сааўтарстве), забудовы вул. Набярэжнай, адміністрацыйнага будынка трэста № 8 Мінпрамбуда БССР, гандлёвага цэнтра мікрараёна «Усход», праект размяшчэння жылога і культурна-бытавога будаўніцтва (1959—1965), праект дэталёвай планіроўкі Паўднёвага жылога раёна (1962).

## Узнагароды 
Узнагароджана медалямі: «За абарону Каўказа», «За Перамогу над Германіяй», «За працоўную адзнаку», «За доблесную працу. У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна».

## Літаратура 
* 
* 

* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Брэста
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Насельніцтва Антыгуа і Барбуды

На 2018 год ўсё насельніцтва Антыгуа і Барбуды (каля 100 тыс.чал.) пражывае на востраве Антыгуа. Да ўрагана Ірма (верасень 2017) насельніцтва Барбуды складала 1638 чалавек, усе яны напярэдадні катастрофы былі эвакуяваны на Антыгуа.

## Дынаміка колькасці насельніцтва 
Пачынаючы з 1990-х насельніцтва Антыгуа паступова расце, у 2017 натуральны прырост склаў каля 1 %, міграцыйны — каля 0,2 %. Эканамічныя поспехі маленечкай дзяржавы дазволелі пераадолець негатыўныя тэндэнцыі 1980-х, калі склаўся пагрозлівы для існавання нацыі ўзровень эміграцыі. З таго часу шмат антыгуанцаў жыве па-за межамі краіны, пераважна ў Вялікабрытаніі, ЗША, Канадзе. Ў 2010-я асноўны прыток імігрантаў прыходзіўся на Дамініканскую рэспубліку, Ямайку, Гаяну, Нігерыю

## Расавы і этнічны склад 
Большасць антыгуанцаў маюць заходнеафрыканскае, брытанскае, мадэйрыянскае паходжанне. Гэта абумоўлівае перавагу цёмнага спектру ў адценнях скуры: 91 % насельніцтва краіны — негры і мулаты, 4,4 % — метысы і самба, 1,7 % — белыя, астатнія маюць пераважна азіяцкае паходжанне (усходнія індыйцы ды іншыя). На Антыгуа жывуць каля 4,5 тыс. грамадзян ЗША, гэта буйнейшая дыяспара на англамоўных усходніх Карыбах.

## Мовы 
Дзяржаўнай мовай з’яўляецца англійская, гутарковай — яе крэольская форма (з дамешкам афрыканскіх словаў і сінтаксісу), якой цураюцца вышэйшыя класы грамадства. Шмат прыказак, што ўжываюцца на астравах, вы пачуеце ў Заходняй Афрыцы. Антыгуанскі акцэнт адрозніваецца ад барбуданскага. Каля 10 000 чалавек валодаюць іспанскай мовай.

77 % насельніцтва — хрысціяне, пераважна пратэстанцкіх дэнамінацыяў (адвентысты і інш.), каталікоў толькі 8 %. Іншыя веры: растафарыянства, іслам, бахаізм.
 
Гараджане складаюць усяго чвэрць насельніцтва краіны, амаль усе яны (21 000) жывуць у сталіцы — горадзе Сент-Джонсе. Адзіны горад на Барбудзе — Кодрынгтан — разбураны і па сёння нежылы.
Беларускі вызвольны фронт

**Беларускі вызвольны фронт** (*БВФ*) — беларуская эмігранцкая палітычна-вайсковая арганізацыя. Заснавана 27 кастрычніка 1954 года ўказам прэзідэнта Беларускай Цэнтральнай Рады Радаслава Астроўскага пасля расколу Беларускага вызвольнага руху. 

## Дзейнасць БВФ 
Галоўнай мэтай БВФ было вызваленне Беларусі ад маскоўска-бальшавіцкай акупацыі. БВФ прызнаваў Акт 25 сакавіка 1918 г. і пастановы 1-га і 2-га Усебеларускіх кангрэсаў ды стаяў на пляцоўцы Беларускай Цэнтральнай Рады.

Галоўны Штаб БВФ, які знаходзіўся ў Штутгарце (Заходняя Германія), узначаліў падпалкоўнік Дзмітрый Касмовіч («*Каршун*»). Былі арганізаваныя краёвыя аддзелы Фронту ў Заходняй Германіі, Вялікабрытаніі, Аўстраліі, ЗША і Канадзе. З 1955 г. выходзіў часопіс «Барацьба», орган БВФ, наклад якога ў 1950-я складаў тысячу асобнікаў.

Асноўную частку актывістаў БВФ склалі былыя сябры Беларускага вызвольнага руху — прыхільнікі БЦР, а таксама сябры Беларускай Незалежніцкай Партыі. БВФ не толькі разгарнуў шырокую інфармацыйна-прапагандысцкую дзейнасць у краінах Заходняй Еўропы, але і спрабаваў падтрымліваць кантакты з рэшткамі антысавецкага падполля ў Беларусі.

БВФ супрацоўнічаў з шэрагам антыкамуністычных арганізацый — з Антыбальшавіцкім Блокам Народаў (АБН), Антыкамуністычнай Лігай Народаў Азіі (АПАКЛ, з 1955 г.), Міжамерыканскай Канфедэрацыяй Абароны Кантыненту, Міжнароднай федэрацыяй для перамогі над камунізмам ды інш. Ад імя БВФ і БЦР Дзмітрый Касмовіч у 1964 г. выступаў у Еўрапарламенце, а ў 1968 г. — у Брытанскім парламенце. У 1967 г. БВФ быў адным з арганізатараў Еўрапейскай Рады Свабоды, у якую ўвайшлі вядомыя палітыкі і грамадскія дзеячы. У тым жа годзе была арганізавана Сусветная Антыкамуністычная Ліга, галоўны штаб якой знаходзіўся ў Сеуле (Паўднёвая Карэя), і з якой актыўна супрацоўнічаў Беларускі Вызвольны Фронт.

Пачынаючы з канца 1950-х асноўная дзейнасць аддзелаў БВФ заключалася ў правядзенні антыкамуністычных мітынгаў і дэманстрацый, ва ўдзеле ў міжнародных канферэнцыях, на якіх ставілася на абмеркаванне беларускае пытанне. У 1960—1970-я актыўна дзейнічалі краёвыя аддзелы БВФ у Вялікабрытаніі (кіраўнік штаба — Кастусь Глінскі), Аўстраліі (Сідней і Мельбурн, актывісты — Уладзімір Сідлярэвіч, Паўла Гуз, Міхась Зуй, Алесь Алехнік, Уладзімір і Алег Шнэкі), Канадзе (Вініпег), ЗША (актывісты — Іван Касяк, Алёна Касоўская, Анатоль Плескачэўскі, Вольга Лапіцкая).

Са смерцю ў 1991 г. Дзмітрыя Касмовіча БВФ фактычна спыніў сваё існаванне. Толькі ў Аўстраліі яшчэ некалькі гадоў працягваў дзейнічаць мясцовы аддзел БВФ, які высылаў свае адозвы і мемарандумы ў газеты і часопісы Беларусі.

## Літаратура 
* Беларускі Вызвольны Фронт
* Найдзюк Язэп, Касяк Іван. Беларусь учора і сяньня — Мінск 1993. ISBN 5-343-01458-5

## Гл. таксама 
* Беларускі вызвольны рух

Катэгорыя:Арганізацыі беларускай дыяспары
Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў ЗША
Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Германіі
Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Аўстраліі
Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Канады
Мордух Насонавіч Ліўшыц

**Мордух Насонавіч Лі́ўшыц** (, г. Рэчыца — 7 сакавіка 1998, Мінск, Беларусь) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1969).

## Біяграфія 
Скончыў у 1941 годзе Ленінградскі інжынерна-будаўнічы інстытут. 3 1946 года працаваў у праектных інстытутах Мінска: у «Белсельпраекце», «Ваенпраекце», з 1955 — галоўным архітэктарам інстытута «Белдзяржпраект», з 1969 года інстытута «Белкамунпраект», у 1974—1978 — інстытута «Белжылпраект», з 1979 па 1982 год — галоўным спецыялістам па архітэктуры ў Белдзіпрагандлі.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1951 года. Член КПСС з 1944 года.

## Творчасць 
 на рагу Камуністычнай і Чырвонай вуліц]]

Асноўны кірунак творчасці — архітэктура жылых і грамадскіх будынкаў. Найбольш значныя работы: у Мінску — жылыя дамы па вуліцах Я. Коласа (1951), Чырвонай (1953) і Камуністычнай (1954, абодва ў сааўтарстве), Ленінскім праспекце (1956), 2-я чарга тэхналагічнага інстытута (1967), адміністрацыйныя карпусы Дзяржкамсельгастэхнікі і Мінпрамбуда (1973), Міністэрства мантажных і спецыяльных будаўнічых работ на пл. Мяснікова (1974), адміністрацыйныя будынкі на Ленінскім праспекце (1953) і шэраг міністэрстваў па вул. Савецкай (1976; усіх кіраўнік аўтарскага калектыву), інстытут «Белжылпраект» (1981), ІВЦ Мінфіна БССР па вул. Апанскага, 17 (1982), планіроўка жылых кварталаў на праспекце Ф. Скарыны, вуліцах Чырвонай, Я. Коласа (1950-я г.); праект рэканструкцыі гістарычнага цэнтра Гродна (1971, кіраўнік аўтарскага калектыву), удзельнічаў у стварэнні серый тыпавых праектаў жылых дамоў, гандлёвых збудаванняў і інш. грамадскіх будынкаў (усе 1957—1969); планіроўка цэнтральнай плошчы (1960) у Барысаве, помнік танкістам каля Дома афіцэраў у Мінску (1952) і іншыя.

Аўтар артыкулаў па пытаннях архітэктуры.

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалямі, у т.л. сярэбраным ВДНГ СССР.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Мікалай Іванавіч Шмаргун

**Мікалай Іванавіч Шмаргун** (13 студзеня 1913 — 30 студзеня 1944) — чырвонаармеец, камандзір разліку супрацьтанкавай стрэльбы, Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся Мікалай Іванавіч Шмаргун у вёсцы Рубцэва Лыманскага раёна Данецкай вобласці 13 студзеня 1913 года. У сям'і было пяцёра дзяцей, чатыры дачкі — Галя, Маруся, Люба і Фрося, адзін сын — Мікалай.

Да вайны Мікалай Іванавіч працаваў у міліцыі на чыгуначнай станцыі горада Рубежнае Луганскай вобласці. Тут ён пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай Таццянай Уладзіміраўнай, тады яшчэ маладой дзяўчынай, якая пасля заканчэння Сталінскай школы прадаўцоў горада Данецка была накіравана на працу ў Рубежнае. Праз тыдзень пасля іх знаёмства яны пажаніліся. Праз год нарадзіўся сын — Анатоль, за якім дапамагала даглядаць яе сястра, Марыя Уладзіміраўна, пакуль маладыя бацькі былі на працы. На другі дзень пасля пачатку вайны немцы напалі на горад. Адправіўшы сям'ю ў Новапскоў, міліцыянер Мікалай Іванавіч застаўся байцом батальёна народнага апалчэння.

У ліпені 1942 года ён трапіў у Новапскоў. Але ў гэты час на пасёлак напалі немцы. Пачалася акупацыя. Пасля вызвалення Новапскова 28 студзеня 1943 года Мікалай Іванавіч быў накіраваны на фронт у дзеючую армію. Быў камандзірам разліку супрацьтанкавай стрэльбы 7-га гвардзейскага знішчальна-супрацьтанкавага дывізіёна 7-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса на Цэнтральным фронце.

У ноч на 27 верасня 1943 Шмаргун Мікалай Іванавіч са сваім разлікам першым пачаў пераправу праз Дняпро. Пасярод ракі бранябойшчыкі загінулі. Мікалай Іванавіч, перакінуўшы на спіну аўтамат, ўчапіўся за бервяно, якое было непадалёк, і паплыў да берага. За ім пайшлі і іншыя бранябойшчыкі, але да берага дайшлі нямногія. Адважны воін першым дабраўся да берага, закідаў гранатамі варожую траншэю, захапіў яе і з гэтай пазіцыі агнём забяспечваў фарсіраванне ракі таварышамі. За гэты подзвіг Мікалай Іванавіч указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года быў удастоены звання Героя Савецкага Саюза.

Памёр ад ран праз 15 дзён пасля ўказа — 30 студзеня 1944 года. Пахаваны ў горадзе Мазыр Гомельскай вобласці (Беларусь).

## Памяць 
* Імем Мікалая Іванавіча Шморгуна названая адна з вуліц Новапскова.
* На тэрыторыі Брацкай магілы пгт. Новапскоў устаноўлены мемарыяльныя дошкі Героям Савецкага Саюза, жыхарам Новапскоўшчыны, сярод якіх ёсць і Н. І. Шмаргун.
* На Кургане Славы ў Мазыры ў памяць пра Героя ўстаноўлена мемарыяльная пліта.

## Літаратура 
* *Рунов В. А.* Новопсков и его окрестности. Ист-факт. 2002.

## Спасылкі 
* *Ігар Сердзюкоў. *&#x20;Шмаргун, Мікалай Іванавіч. Сайт «Героі краіны». &#x20;Праверана 10 сакавіка 2016.

* Герой Радянського Союзу Шмаргун Мікола Іванович .
* Герои Советского союза, которые погибли при освобождении Мозырщины .
* Видатні громадяни Новопсковщини.

Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Пётр Аляксеевіч Данілаў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Пётр Аляксеевіч Данілаў
|арыгінал імя     = Пётр Алексеевич Данилов
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      =
|месца смерці     = 
|выява            = 
|шырыня           = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 
|званне           = 
|род войскаў      = 
|камандаваў       = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Пётр Аляксеевіч Данілаў** (15 кастрычніка 1915 — 21 лютага 1944) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, памочнік начальніка палітаддзела 3-й арміі Беларускага фронту па працы сярод камсамольцаў, маёр. Герой Савецкага Саюза (пасмяротна, 1944).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 2 кастрычніка (15 кастрычніка па новым стылі) 1915 года ў в. Малая Агароўка Расійскай імперыі, цяпер Цепла-Агароўскага раёна Тульскай вобласці, у сям’і селяніна. Рускі.

Скончыў 7 класаў і Арзамаскі тэхнікум механізацыі сельскай гаспадаркі (па іншых дадзеных — Багаслоўскі сельскагаспадарчы тэхнікум). Працаваў загадчыкам агульным аддзелам райвыканкама, інструктарам райкама камсамола. У Чырвонай Арміі з 1937 г., член ВКП(б) з 1937 года.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ў дзеючай арміі. Памочнік начальніка палітаддзела 3-й арміі Беларускага фронту па працы сярод камсамольцаў маёр Пётр Данілаў у лютым 1944 года правёў вялікую працу па падрыхтоўцы партыйнай і камсамольскай арганізацый 283-й стралковай дывізіі да фарсіравання Дняпра. На плацдарме асабістым прыкладам падняў байцоў у атаку. Быў паранены, але не пакінуў поля бою.

Загінуў у баі 21 лютага 1944 года. Пахаваны ў брацкай магіле савецкіх воінаў у вёсцы Доўск Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці. У 1958 годзе на брацкай магіле быў усталяваны помнік—скульптура П. А. Данілава.

## Узнагароды 
* Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 23 ліпеня 1944 года пасмяротна.
* Узнагароджаны ордэнамі Леніна і Чырвонай Зоркі, а таксама медалямі.

## Памяць 
* Імя Героя высечана на абеліску Героям Савецкага Саюза, устаноўленым у горадзе-героі Тула.
* Яго імя носяць сярэдняя школа ў в. Спаскае Цепла-Агароўскага раёна і вуліца ў Доўску.

## Спасылкі 
*Антон Бачароў. *&#x20;Данілаў Пётр Аляксеевіч. &#x20; Сайт «Героі краіны». &#x20;Праверана 10 верасня 2016.

* Данілаў Пётр Аляксеевіч.
* Данілаў Пётр Аляксеевіч .

Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Рагачоўскім раёне
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тульскай вобласці
Катэгорыя:Маёры СССР
Cousinia dshisakensis

**Cousinia dshisakensis** — від кветкавых раслін роду  сямейства . Родам з Узбекістана.

## Таксанамія 
*Cousinia dshisakensis* была апісана Міхаілам Васільевічам Кульціясавым і апублікавана ў выданні «Известия Института почвоведения и геоботаники Средне-Азиатского государственного университета» 1: 115. 1925.

Катэгорыя:Астравыя
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Расліны на марках
Арго (значэнні)

**Арго́**:

* Арго — разнавіднасць маўлення, якая выкарыстоўваецца вузкай сацыяльнай групай людзей з мэтай моўнага адасаблення.
* «*Арго*» — у старажытнагрэчаскай міфалогіі карабель удзельнікаў паходу за Залатым руном.
* «*Арго*» — карабель Даная.
* «*Арго*» — тып падводных лодак Італіі ў часы Другой сусветнай вайны.
* «*Арго*» — глабальны акіянаграфічны праект.
* «*Арго*» — літоўскі музычны калектыў з Каўнаса.

; Астраномія
* Карабель Арго — буйное сузор’е Паўднёвага паўшар’я, у XVIII стагоддзі падзеленае на больш дробныя.
* Арго — кратэр на Марсе.
* Арго — каньён на Хароне.

; Кінематограф
* «*Арго*» — фільм венгерскага рэжысёра Аціла Арпа (2004).
* «*Аперацыя „Арго“*» — палітычны трылер рэжысёра Бена Афлека (2012).
1916 год у гісторыі кіно

**1916** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 1 ліпеня — Алівія дэ Хэвіленд, англа-амерыканская актрыса († 2020).
* 9 снежня — Кірк Дуглас, амерыканскі кінаакцёр і прадзюсар († 2020).

## Памерлі 
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1913 год у гісторыі кіно

**1913** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 5 лістапада — Віўен Лі, англійская актрыса тэатра і кіно (пам. 1967).

## Памерлі 
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
Забалацце (Чавускі раён)

**За́балацце** (, ) — былая вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Знаходзілася ў раённым падпарадкаванні.

Да 16 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Благавіцкага сельсавета. У 2002 годзе ўвайшла ў склад Чавус.

## Вядомыя асобы
* Алесь Емяльянаў (1952—2005) — беларускі паэт, перакладчык

## Спасылкі
1902 год у гісторыі кіно

**1902** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 22 жніўня — Лені Рыфеншталь, нямецкі кінарэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст, мантажор, фатограф, актрыса, танцоўшчыца (пам. 2003).

## Памерлі 

Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1896 год у гісторыі кіно

**1896** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 27 жніўня (н.с.) — Фаіна Ранеўская, савецкая актрыса тэатра і кіно († 1984).

## Памерлі 

Катэгорыя:Гады ў кінематографе
Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Бубны, Вілейскі раён)

**Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы** — праваслаўны храм у в. Бубны   Вілейскага раёна Мінскай вобласці. З'яўляецца прыпісным да прыходу Святой Жываначальнай Троіцы ў аг. Даўгінава.

## Гісторыя 
Пабудаваная з цэглы на паўднёвай мяжы вёскі. Асвячоная 28 жніўня 2002 года.

## Спасылкі 
* Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Бубны, Вілейскі раён)) на сайце Маладзечанскай епархіі

Катэгорыя:Храмы Маладзечанскай епархіі
Катэгорыя:Храмы Пакрова Найсвяцейшай Багародзіцы
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вілейскага раёна
Катэгорыя:Бубны (Вілейскі раён)
1898 год у гісторыі кіно

**1898** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 22 студзеня (н.с.) — Сяргей Эйзенштэйн, савецкі рэжысёр тэатра і кіно, мастак, сцэнарыст, тэарэтык мастацтваў, педагог (пам. 1948).

## Памерлі 
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
Ілфрэкум

**Ілфрэкум** (, чытаецца як |*IL|frə|koom*|) — горад на паўднёвым захадзе Англіі ў графстве Дэваншыр. Агульнае насельніцтва (2011 г.) — 11 184 чал.

Вядомы з 1086 г., хаця паселішча існавала і раней. Мяркуецца, што назва перакладаецца з англасаксонскай мовы як «Даліна сыноў Альфрэда». З XIII ст. да канца XIX ст. з'яўляўся важным міжнародным портам. 

У нашы дні асновай мясцовай гаспадаркі з'яўляюцца лёгкая прамысловасць, рыбалоўства і абслугоўванне турыстаў. Ілфрэкум славіцца сваёй архітэктурай XIII — XXI стст. 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Англіі
Катэгорыя:Дэваншыр
Ханка (горад)

**Ханка** (, ) — самы паўднёвы горад Фінляндыі. Размешчаны на паўднёвым ускрайку паўвострава Ханка і з трох бакоў акружаны морам. У межах горада знаходзіцца звыш 30 км узбярэжжа і пясчаных пляжаў. Адміністрацыйна гарадскі муніцыпалітэт уваходзіць у правінцыю Уусімаа. Адлегласць да Хельсінкі — 127 км, да Турку — 141 км. Бліжэйшы горад — Расебарг (35 км).

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Каскінен

**Каскінен** () - самы маленькі горад-порт Фінляндыі з насельніцтвам 1423 чалавек (2011). Размешчаны на захадзе краіны, за 150 км на паўночны захад ад Тамперэ на беразе Батнічнага заліва. У горадзе знаходзіцца цэлюлозны камбінат.

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Нокія

**Нокія** () — горад у паўднёва-заходняй Фінляндыі, непадалёк ад Тамперэ. Насельніцтва — 29,8 тыс. жыхароў (2007). У горадзе дзейнічае шынны завод Nokian Tyres кампаніі Nokian, а таксама функцыянуе галаўное прадпрыемства Nanso Group Oy — адной з найбуйнейшых фінскіх тэкстыльных кампаній. Праз горад праходзіць лінія чыгункі Поры — Тамперэ.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Хаміна

**Хаміна** () — горад у Фінляндыі на беразе Фінскага заліва. Размешчаны ў Паўднёвай Фінляндыі ў правінцыі Кюменлаакса. За 150 км ад Хельсінкі. Храм Пятра і Паўла. Ратуша. Царква Святой Марыі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Сала (Фінляндыя)

**Сала** () — горад на поўдні Фінляндыі, на рацэ Ускелан’ёкі. Знаходзіцца непадалёк ад шашы 1 () Хельсінкі—Турку, за 100 км ад Хельсінкі і за 50 км ад Турку.

Першая дакументаваная згадка пра Сала адносіцца да 1325 года. Афіцыйна Сала быў заснаваны ў 1887 годзе, а статус горада атрымаў толькі ў 1960 годзе.

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1887 годзе
Сала (значэнні)

**Сала**:

## Тапонім 
### Італія 
* Сала (Італія)

### Латвія 
* Сала (Екабпілскі край)

### Фінляндыя 
* Сала (Фінляндыя)

### Швецыя 
* Сала (камуна)

## Прозвішча 
* Міка Сала — гоншчык Формулы-1
* Самі Сала — фінскі хакеіст
* Томі Сала — шведскі хакеіст

## Іншае 
* Сала
* Ледзяное сала
Саванліна

**Саванліна** () — горад і муніцыпалітэт у Паўднёвым Сава ва Усходняй Фінляндыі. Размешчаны ва ўсходняй частцы гістарычнай вобласці Сава, на астравах азёр Сайменскай воднай сістэмы. Саванлінскі сабор.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Каяні

**Каяні**  () — фінскі горад у ляні Оўлу на паўднёвы ўсход ад возера Оўлуярві. Горад названы ад ракі Каяні. Падчас грамадзянскай вайны 1918 года ў Каяні быў сфармаваны белы партызанскі атрад, адным з байцоў якога быў Урха Кеканен.

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Канус

**Канус**:

## Прозвішча 
* Іван Іванавіч Канус — беларускі анестэзіёлаг-рэаніматолаг

## Тапонім 
* Канус — горад у Фінляндыі
Кокала

**Кокала** () — горад і муніцыпалітэт у Заходняй Фінляндыі ў правінцыі Цэнтральная Астработнія (Кескі-Пох’янмаа). Размяшчаецца на ўзбярэжжы Батнічнага заліва і з’яўляецца адным з найбуйнейшых партовых цэнтраў Фінляндыі. 46 394 жыхароў (2011).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Алавус

**Алавус** () — горад на паўночным захадзе цэнтральнай частцы Фінляндыі, у вобласці Паўднёвая Астработнія. Плошча муніцыпалітэта складае 842,73 км², з якіх водная паверхня складае 52,31 км² . Насельніцтва па дадзеных на 2012 год — 9247 чалавек.

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Канус (горад)

**Канус** () — горад на паўночным захадзе Фінляндыі. Колькасць насельніцтва — 5 717 чалавек (2011). Горад займае плошчу 470,65 км², з якіх водная паверхня складае 2,41 км². Шчыльнасць насельніцтва — 12,21 чал./км².

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1859 годзе
Алаярві

**Алаярві** () — горад у заходняй частцы Фінляндыі, у вобласці Паўднёвая Астработнія. Плошча муніцыпалітэта складае 1056,75 км². Насельніцтва па дадзеных на 2012 год складае 10 268 чалавек.

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Коўвала

**Коўвала** () — горад у Фінляндыі, за 134 км на паўночны ўсход ад Хельсінкі. Насельніцтва 88 тыс. жыхароў.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Хейкі Хасу, фінскі лыжнік

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Керава

**Керава** () — горад і муніцыпалітэт у паўднёвай Фінляндыі, рэгіён Усіма. Насельніцтва муніцыпалітэта — 32 466 чалавек, займаемая плошча — 30.86 км², з іх 0.11 км² — водная паверхня.
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Асацыяцыя ўдзельнікаў касмічных палётаў

**Асацыяцыя ўдзельнікаў касмічных палётаў** () — міжнародная некамерцыйная прафесійная і адукацыйная арганізацыя, у склад якой уваходзяць больш чым 400 касманаўтаў, якія ўчынілі касмічныя палёты. Аказвае падтрымку па прасоўванні касмічных даследаванняў, падаючы магчымасці для зносін паміж касмічнымі спецыялістамі на міжнародным узроўні і імкнецца выклікаць цікавасць да навукі, тэхналогіі, інжынерыі і матэматыкі і праявіць у вучняў і студэнтаў пажыццёвую прыхільнасць да адукацыйнай перавагі. Дае сваім членам магчымасць паведаміць аб сваім унікальным пункце гледжання аб Зямлі, каб спрыяць развіццю пачуцця адказнасці за нашу планету.

## Гісторыя 
Створана ў 1985 годзе невялікай групай амерыканскіх, расійскіх і міжнародных касманаўтаў і астранаўтаў, якія сустрэліся ў Серне (Францыя). Забяспечвае каардынацыю асноўных дзейнасцяў, такіх як штогадовы Міжнародны Кангрэс, «Near Earth Objects Committee», удзел у Міжнароднай Федэрацыі астранаўтыкі, а таксама мае статус назіральніка ў Камітэце Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па выкарыстанні касмічнай прасторы ў мірных мэтах і спрыяе павышэнню інфармаванасці аб праблемах навакольнага асяроддзя. У 2018 годзе Міжнародны касмічны форум прымала Беларусь. 9—15 верасня 2018 года ў Мінску падчас правядзення мерапрыемства сустрэліся больш за 80 касманаўтаў з 17 краін свету.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Арганізацыі ў сферы космасу
Валкеакаскі

**Валкеакаскі** () — горад на паўднёвым захадзе цэнтральнай Фінляндыі, у правінцыі Пірканмаа. Размешчаны за 35 км на поўдзень ад Тамперэ, за 145 км на паўночны ўсход ад Турку і за 145 км на паўночны захад ад Хельсінкі. Плошча муніцыпалітэта — 372,04 км², з якіх водная паверхня — 100,06 км².

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1923 годзе
Саарыярві

**Саарыярві** () — горад у правінцыі Цэнтральная Фінляндыя. Колькасць насельніцтва - 10 582 чалавек (2010). Горад займае плошчу 1.422,86 км², з якіх водная паверхня - 170,64 км². Шчыльнасць насельніцтва - 8,45 чал./км².

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Торніа

**Торніа**, раней **Торніо** () — гарадская камуна ў Фінляндыі, у правінцыі Лапі. Насельніцтва — 22 453 чалавек (на 31 сакавіка 2010), плошча — 1348,42 км², з іх 161,47 км² — вада. Камуна мяжуе са шведскім муніцыпалітэтам Хапаранда.
## Прамысловасць 
* Lapin Kulta

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1621 годзе
Хяменліна

**Хяменліна** () — горад і муніцыпалітэт у Фінляндыі ў правінцыі Канта-Хямэ ў ляні Паўднёвая Фінляндыя. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам ляні і субправінцыі Хяменліна. Размешчаны ля возера Ванаявесі. Плошча муніцыпалітэта — 185,1 км², з іх 19,1 км² прыпадае на возера.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ян Сібеліус, фінскі кампазітар
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Оўлайнен

**Оўлайнен** () — горад у правінцыі Паўночная Астработнія ў Фінляндыі. Насельніцтва — 7 904 жыхароў (2010). Горад займае плошчу 597,56 км², з іх водная паверхня — 10,02 км². Шчыльнасць насельніцтва — 13,45 чал./км².

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Сейняёкі

**Сейняёкі** () — горад у правінцыі Паўднёвая Астработнія ў Фінляндыі. Насельніцтва — 60 064 чалавек (2010). Горад займае плошчу 1.469,32 км², з іх водная паверхня — 37,84 км². Шчыльнасць насельніцтва — 40,34 чал./км².

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Мары Ківініемі (нар. 1968) — фінскі палітык.

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Ісалмі

**Ісалмі** () — горад і муніцыпалітэт ва Усходняй Фінляндыі, у правінцыі Паўночная Савонія. Адносіцца да раёна Юля-Сава, які ўваходзіць у праграму ЕС Tavoite 1. Насельніцтва — 22,1 тыс. жыхароў (2013). Дрэваапрацоўчая і металургічная прамысловасць, вытворчасць станкоў, сельская гаспадарка. Тут таксама размяшчаецца кампанія па вытворчасці алкагольных напояў «Olvi».

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Клаэс Карпінен, фінскі лыжнік
* Эдвін Лайнэ, фінскі рэжысёр

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Ізмайлаў

**Ізмайлаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аскер Ізмайлаў — азербайджанскі кінааператар
* Марат Наілевіч Ізмайлаў — расійскі футбаліст
Ліекса

**Ліекса** () — горад у Фінляндыі ў ляні Усходняя Фінляндыя. Насельніцтва горада — 14,4 тыс.жыхароў (2005). Горад займае тэрыторыю 4 067,72 км². Шчыльнасць насельніцтва — 3.5 чал./км².

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ілмары Юўцілайнен, фінскі ваенны лётчык

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Ікаалінен

**Ікаалінен** () — горад на паўднёвым захадзе цэнтральнай часткі Фінляндыі, у правінцыі Пірканмаа. Плошча муніцыпалітэта — 843,51 км², з якіх водная паверхня — 93,16 км². Насельніцтва па дадзеных на 2023 год — 6850 чалавек. Шчыльнасць насельніцтва — 9,13 чал./км².

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1641 годзе
Кіркенес

**Кіркенес** () — горад у паўночна-ўсходняй частцы Нарвегіі, у фюльке Фінмарк, прыблізна за 8 км ад расійска-нарвежскай мяжы. Знаходзіцца на крайнім паўночным усходзе Нарвегіі, прыкладна за 400 км на поўнач ад паўночнага палярнага круга. Размешчаны на адным з рукавоў фіёрда Варангер-фіёрд. У Кіркенесе нарадзіўся трохразовы алімпійскі чэмпіён па лыжных гонках Вегард Ульванг.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Нарвегіі
Катэгорыя:Фінмарк
Манастыршчына (Манастыршчынскі раён)

**Манастыршчына** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Смаленскай вобласці Расіі на рацэ Віхра. Адміністрацыйны цэнтр Манастыршчынскага раёна Смаленскай вобласці. Знаходзіцца за 57 км на паўднёвы захад ад Смаленска і за 43 км на поўнач ад Мсціслава. Насельніцтва на 2018 год — 3600 чалавек.

## Гісторыя 
Упершыню Манастыршчына ўпамінаецца ў 1390 годзе ў складзе Вялікага Княства Літоўскага. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў вялікага князя літоўскага Жыгімонта II Аўгуста яна ўвайшла ў склад Мсціслаўскага ваяводства. У 1714 годзе Манастыршчына ўпершыню ўпамінаецца як мястэчка, уладанне мсціслаўскага чашніка Яна Якуба Галынскага. Згодна з разлікам падаткаў у 1719 годзе мястэчка разам з воласцю выплачвала чопавыя ў памеры 400 злотых. У 1729 годзе Манастыршчынай валодаў Казімір Галынскі.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Васіль Уладзіміравіч Паўлаў (1914 — ?) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Магілёўскай і Гомельскай абласцях.
* Павел Пятровіч Шастакоў (1889—1937) — беларускі паэт і журналіст.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Смаленскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Манастыршчынскага раёна
Катэгорыя:Мястэчкі Мсціслаўскага ваяводства
Вірат

**Вірат** () — горад на захадзе цэнтральнай часткі Фінляндыі, у правінцыі Пірканмаа. Плошча муніцыпалітэта — 1299,09 км², з іх водная паверхня — 136,73 км². Знаходзіцца 105 км на поўнач ад Тамперэ, за 174 км на паўднёвы ўсход ад Васа, за 255 км на паўночны ўсход ад Турку і за 285 км на паўночны захад ад Хельсінкі.

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Бідэфорд

**Бі́дэфорд** () — горад на паўднёвым захадзе Англіі ў графстве Дэваншыр. Агульнае насельніцтва (2011 г.) - 17 107 чал.

Упершыню ўзгаданы ў 1086 г. як паселішча каля феадальнага маёнтка. У XVI ст. з'яўляўся адным з трох буйнейшых партоў Англіі. Падчас Англійскай рэвалюцыі падтрымаў прыхільнікаў рэспублікі. 

У нашы дні з'яўляецца цэнтрам суднабудавання, здабычы гліны і чорнага пігмента. 

Горад знакаміты сваімі старымі мастамі і гістарычнымі пабудовамі, у тым ліку крэпасцю перыяда Англійскай рэвалюцыі. 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
 
Катэгорыя:Гарады Англіі
Катэгорыя:Дэваншыр
Лама (рака)

**Ла́ма** () — рака ў Еўрапейкай частцы Расіі, у Маскоўскай і Цвярской абласцях. Упадае ў Іванькаўскае вадасховішча.

Даўжыня ракі 139 км. Плошча вадазбору 2330 км². Сярэдні расход вады ў сярэднім цячэнні складае 8,5 м³/с. Выток ракі знаходзіцца на схілах Валдайскага ўзвышша. Працякае па Верхневолжскай нізіне, упадае ў Шошынскі плёс Іванькаўскага вадасховішча. Жыўленне ракі пераважна снегавое.

Каля ракі знаходзіцца горад Валакаламск.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Лама // Государсвенный водный реестр РФ
* Лама // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Цвярской вобласці
Катэгорыя:Рэкі Маскоўскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Волгі
Эканоміка Антыгуа і Барбуды

Эканоміка Антыгуа і Барбуды арыентаваная на развіццё турызму, які забяспечвае больш за 70% валютных паступленняў і занятасць 60% працаздольнага насельніцтва. Антыгуа і Барбуда славяцца раскошнымі курортамі, трэцяя частка турыстаў прыходзіцца на ЗША. На пачатку 2000-х папулярнасць астравоў даволі рэзка ўпала, што прывяло да фінансавых цяжкасцяў. Увогуле ж у сферы паслуг занята больш за 80% эканамічна актыўнага насельніцтва і ствараецца 77% ВУП. Памер ВУП – 2,4 млрд. дол. ЗША (2017). У 2005 тэмпы прыросту эканомікі склалі 4 %, у 2015-2017 вагаліся ў межах 2,8-5%.

У сельскай гаспадарцы (2,3% ВУП) пераважае вырошчванне гародніны і садавіны для ўнутранага спажывання, паколькі для экспартных бавоўны, цукровага трыснягу і цытрусавых вытворчасць абмежавана нізкім гадавым узроўнем дажджавых ападкаў і глебавай эрозіяй. Рыбалоўства развіта слаба, у прыватнасці ў сувязі з збядненнем рыбных рэсурсаў і недахопам суднаў.

Прамысловасць (20,2% ВУП) прадстаўленая ў асноўным тэкстыльнай і мэблевай галінамі, а таксама прадпрыемствамі па зборцы асобных відаў электраапаратуры, вытворчасці цукру-сырцу, харчовых прадуктаў, рому, будматэрыялаў. Маецца нафтаперапрацоўчы завод.

У апошні час хутка развіваецца банкаўска-фінансавы сектар. Зарэгістравана больш 70 афшорных банкаў з удзелам замежнага капіталу (буйнейшыя — каралеўскі банк Канады (RBC) і Scotiabank) некалькі траставых і каля 5 тыс. камерцыйных кампаній. Інвестуючы ў эканоміку краіны (фонд нацыянальнага развіцця, дзяржаўныя аблігацыі), або набываючы нерухомую маёмасць, вы даволі лёгка можаце атрымаць грамадзянства Антыгуа і Барбуды. У апошнія гады ў мэтах процідзеяння адмыванню грошай у краіне прынятыя папраўкі да закона аб міжнародных карпарацыях. З 2002 ускладніўся рэжым выдачы антыгуанскіх пашпартоў замежным грамадзянам.

Пад сцягам Антыгуа і Барбуды плавае значная колькасць (каля 1300) суднаў, якія належаць замежным кампаніям У 2003 у краіне быў прыняты закон, які вызваліў уладальнікаў зарэгістраваных там суднаў ад выплаты прамых падаткаў на працягу 50 гадоў.

Знешні доўг – 86,8 % ВУП (2017). Узровень беспрацоўя – каля 11% працаздольнага насельніцтва (2014).

Асноўныя артыкулы экспарту – бавоўна, цытрусавыя, ром, бытавая электратэхніка. Таварная наменклатура імпарту ўключае ў сябе харчаванне, машыны і транспартнае абсталяванне, прадукцыю прамысловага прызначэння, хімікаты і нафта. Галоўныя гандлёвыя партнёры – ЗША, Вялікабрытанія, Канада, усходнекарыбскія краіны, Японія, КНР, Германія.

Антыгуа і Барбуда
Катэгорыя:Антыгуа і Барбуда
Антыгуа і Барбуда
Камсамолец (востраў)

**Камсамо́лец** () — востраў у архіпелагу Паўночная Зямля. Тэрыторыя Расіі.

Плошча вострава складае 9600 км². Знаходзіцца паміж Карскім морам і морам Лапцевых. Ад вострава Кастрычніцкай Рэвалюцыі аддзелены пралівам Чырвонай Арміі, ад вострава Піянер — пралівам Юны. Берагавая лінія звілістая і ўтварае вялікую колькасць бухт і заліваў. Рэльеф узгорысты. Вышыні да 781 м (гара Акадэміі Навук). Каля 2/3 плошчы вострава займаюць ледавікі, у т.л. ледавік Акадэміі Навук.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Словарь современных географических названий / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* Северная Земля // Острова мира

Катэгорыя:Астравы Краснаярскага края
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Ніжняя Пойма

**Ніжняя Пойма** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Ніжнеінгашскім раёне Краснаярскага края Расіі. Чыгуначная станцыя Рашоты на Транссібірскай магістралі, мае лінію на пасёлак Таёжны (станцыя Карабула), у 2012 годзе чыгунка працягнутая да ст. Яркі з выхадам на Ангару.

Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1951 года.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Краснаярскага края
Антон Уладзіміравіч Шунін

**Анто́н Уладзі́міравіч Шу́нін** (; нар. , Масква, СССР) — расійскі футбаліст, брамнік і капітан маскоўскага «Дынама».

## Клубная кар’ера 
Антон з’яўляецца выхаванцам футбольнага клуба «Дынама» з Масквы. 21 красавіка 2007 года дэбютаваў у асноўным складзе «Дынама» ў матчы 6-га тура чэмпіянату Расіі супраць каманды «Хімкі», які скончыўся перамогай «Дынама» з лікам 2:1.

## Міжнародная кар’ера 
22 жніўня 2007 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Расіі ў таварыскім матчы супраць зборнай Польшчы, які скончыўся з лікам 2:2.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Масква
Павел Пятровіч Лукін

**Павел Пятровіч Лукі́н** (—) — архітэктар.

## Біяграфія 
У 1773—1788 гадах вучыўся ў Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў. У 1786 годзе працаваў у архітэктара Чарлза Камерона. У 1803—1805 гадах гродзенскі губернскі архітэктар.

## Творчасць 
Аўтар праектаў мураванага моста цераз Нёман і ратушы (пабудавана ў 1807), фіксацыйных чарцяжоў старажытных пабудоў у Гродне. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Гродна
Катэгорыя:Архітэктары Расіі
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Гродна
Лявон Лутніцкі

**Лявон Лутніцкі** — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
З’яўляўся прыдворным архітэктарам і будаўніком князёў Радзівілаў у канцы XVIII стагоддзя. Прадстаўнік архітэктуры барока. Удзельнічаў у рэканструкцыі Альбінскага палацава-паркавага комплексу, дзе пабудаваў палац «Кансаляцыя», альтанку, сістэму каналаў. Зрабіў праект Каралеўскай залы для Нясвіжскага палаца, рэстаўрыраваў палац у Слуцку, касцёл Святога Міхала і драўляную царкву ў Нясвіжы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Нясвіжа
Катэгорыя:Архітэктары барока
Кухма

**Кухма** () — горад і муніцыпалітэт (з 1986 года) у Фінляндыі, частка правінцыі Кайнуу. З 1970 года ў Кухма штогод праводзіцца летні фестываль камернай музыкі. У Кухма знаходзіцца вёска «Калевала», якая з’яўляецца галоўнай мясцовай славутасцю.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Карл Стольберг, фінскі рэжысёр

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Лайціла

**Лайціла** () — горад у правінцыі Спрадвечная Фінляндыя ў ляні Заходняя Фінляндыя. Паселішча заснавана ў 1868 годзе, статус горада — з 1986 года. У горадзе пражывае 8 425 жыхароў (2010); тэрыторыя — 545,36 км², шчыльнасць насельніцтва — 13,65 чал./км².

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Сцяг Узды

**Сцяг Узды** — сцяг горада Узда і Уздзенскага раёна.

## Апісанне 
Сцяг г. Узда і Уздзенскага раёна ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча залацістага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры асабовага боку якога — выява герба г. Узда.

Зацверджаны пастановай Уздзенскага раённага выканаўчага камітэта ад 22 студзеня 2009 г. №129.

## Спасылкі 
* Флаг города Узда и Узденского района  // http://www.uzda.gov.by/ 
 

Катэгорыя:Узда
Узда
Катэгорыя:Уздзенскі раён