open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кнураў

**Кнураў** (, ) — горад на поўдні Польшчы, за 310 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 30 км на захад ад цэнтра Катавіцаў, частка Верхнесілезскага прамысловага раёна.. Уваходзіць у склад Глівіцкага павета Сілезскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Займае плошчу 33,95 км². Насельніцтва 38,6 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Strobilurus esculentus

**Strobilurus esculentus** — від грыбоў сямейства . Сучасная бінамінальная назва прысвоена ў 1962 годзе.

## Апісанне 
Выпуклая шэра-карычневая шапачка — 1-3 см. Пласцінкі белыя. Споравы парашок белы. Ножка тонкая, са светлым верхам. Пахне грыбамі.

Пладовыя целы з’яўляюцца пасля сходу снегу і да наступлення цяпла ў красавіку — маі.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Расце вакол яловых шышак у лясах. Сустракаецца ў Еўропе.

## Літаратура 
* Singer R. 1962. New genera of fungi. VIII. *Persoonia* **2**(3): 407—415.

Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Еўропы
Катэгорыя:Агарыкаміцэты
Дом па Першамайскай вуліцы, 12 (Магілёў)

**Дом па Першамайскай вуліцы, 12** — жылы дом у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны паміж вуліцай Лазарэнкі і 1-м Крутым завулкам. Пабудаваны ў 1950—1954 гадах па праекце архітэктара Л. Рымінскага. У доме 143 кватэры.

З 1968 года ў доме працавала спецыялізаванае атэлье 1-га разраду «Абнавіце» па рамонце мужчынскай і жаночай вопраткі і лёгкага адзення. Уваходзіла ў склад фабрыкі індпашыву і рамонту адзення. Выконвала таксама пашыў верхняй мужчынскай і жаночай вопраткі, лёгкага жаночага адзення, пашыў штаноў, рамонт вырабаў з натуральнай скуры, футра.

Таксама ў савецкія часы ў будынку размяшчаўся гастраном «Тэатральны», цяпер «Перекрёсток 11».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жылыя будынкі Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Збудаванні Магілёва ў стылі савецкага класіцызму
Катэгорыя:1954 год у Магілёве
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Льва Рымінскага
Катэгорыя:Першамайская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:Вуліца Лазарэнкі (Магілёў)
Катэгорыя:1-ы Круты завулак
Севеж

**Севеж** () — горад на поўдні Польшчы, за 250 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 30 км на поўнач ад Катавіцаў. Уваходзіць у склад Бэндзінскага павета Сілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Севеж. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 38,22 км². Насельніцтва 5,5 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Дзядно (Гомель)

**Дзядно** (або **Дзедна**) — глыбокі яр са стромкімі абрывамі, які да 1930-х гг. існаваў на схіле высокага карэннага берага ракі Сож у Гомелі. Знаходзіўся на паўночным усходзе гістарычнага раёна «Каўказ», прыблізна ў раёне між сучаснымі вуліцамі Тэльмана, Партовай і Падгорнай. Быў знівеліраваны ў пачатку 1930-х гг. падчас будаўніцтва гомельскага рачнога порта. Магчыма, на частцы ранейшай тэрыторыі яра Дзядно пралягае сучасны лесвічны спуск ад вуліцы Партовай да вуліцы Падгорнай.

## Паходжанне і назва 
Яр Дзядно з’яўляўся рэшткай рэчышча старажытнай рэчкі, якая, імаверна, упадала ў возера Дзядно — затоку ракі Сож. Менавіта з назвай азначанага возера, першая пісьмовая згадка якога адносіцца да 1560 г. (старабел.: *«Дѣдно озеро»*), звязана ўзнікненне назвы яра. Аднак невядома, ці мела рэчка, якая ўтварыла яр Дзядно, такую ж назву. Ручай Дзядно, *«впадающій въ озеро того же названія»*, паводле крыніц ХІХ ст., працякаў па лугавой даліне (сучасны Мельнікаў Луг). Картаграфічныя матэрыялы ХІХ — першай трэці ХХ ст. не даюць адказу на пытанне аб часе, калі назва «Дзядно» замацавалася за адным з гомельскіх яроў. 

Навукоўцы схіляюцца да славянскай этымалогіі слова «Дзядно» («Дзедна»). Корань «дзед» у назвах яроў і водных аб’ектаў звычайна тлумачацца як абазначэнне старыц, заток і рукавоў рэк (з'яўленне літары «к» у назве напэўна звязана з памылкай друку).

Увесну 1899 г. яр Дзядно — *«овраг за тюрьмой»* — стаў месцам нелегальнага сходу гомельскіх рэвалюцыйна настроеных рабочых, дзе абмяркоўвалася арганізацыя першамайскай дэманстрацыі ў Гомелі.

Размытыя моцнымі дажджамі 18—19 жніўня 1917 г. схілы Дзядна пачалі спаўзаць, што вымагала іх тэрміновага ўмацавання. Гарадское самакіраванне выдаткавала на гэтыя патрэбы 4 тысячы рублёў. Ускласці адказнасць за здарэнне на мясцовых асенізатараў не ўдалося — тыя запрасілі павелічэння платы за сваю працу.

Катэгорыя:Геаграфія Гомеля
Tephrocybe

**Tephrocybe** &nbsp; — род грыбоў сямейства . Назва ўпершыню была апублікаваная ў 1962 годзе.

## Галерэя 

Файл:Tephrocybe.inolens.-.lindsey.jpg|
Файл:Tephrocybe anthracophila I Posazavi CZ.jpg|
Файл:Tephrocybe.tylicolor.-.lindsey.jpg|

## Класіфікацыя 
Род *Tephrocybe* налічвае 57 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Donk, M.A. 1962. The generic names proposed for the Agaricaceae. Beihefte zur Nova Hedwigia. 5:1-320 — P.284

Катэгорыя:Роды грыбоў
Катэгорыя:Агарыкальныя
Міхаіл Міхайлавіч Мацюшонак

**Міхаіл Міхайлавіч Мацюшонак** (, в. Пятроўшчына, Глыбоцкі раён,
Віцебская вобласць — ) — работнік сельскай гаспадаркі, Герой Сацыялістычнай Працы (1950).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння вайны і звальнення з ваеннай службы вярнуўся ў родную вёску і працаваў у калгасе «Перамога» Глыбоцкага раёна ў брыгадзе па нарыхтоўцы лесу. У 1947—1970 гадах узначальваў звяно па вырошчванні льну. Кожны гектар даваў па 6,5 ц ільновалакна і па 6,7 ц насення.

Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена ў 1950 годзе за атрыманне высокіх ураджаяў лёну.

## Узнагароды 
* Герой Сацыялістычнай працы
* Медаль «Серп і Молат»
* Ордэн Леніна — двойчы

## Літаратура 
* Матюшонок Михаил Михайлович // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник / сост.: И. Н. Кулан, В. И. Козак, Е. Е. Соколов; под общ. ред. А. Н. Новикова. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2014. — С. 151.
* Мацюшонак Міхаіл Міхайлавіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1995. — С. 151.
* Саулич, В. Ударное звено / В. Саулич // Знаменосцы трудовой славы / сост.: Г. С. Гужва, В. Г. Скопа, Е. Я. Рыклин. — Минск : Беларусь, 1984. — С. 216—218.
Лідзія Пятроўна Плыгаўка

**Лідзія Пятроўна Плыгаўка** (, в. Ліхабалоцце, Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць — ) — работнік сельскай гаспадаркі, Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

## Біяграфія 
З 1949 года калгасніца, у 1951—1970 гадах звеннявая льнаводчага звяна ў калгасе «Парыжская камуна» Глыбоцкага раёна. Звяно штогод збірала з гектара па 10 цэнтнераў ільнонасення і столькі з валакна.

Некалькі гадоў калгас «Парыжская камуна» быў удзельнікам ВДНГ СССР, а перадавая звеннявая ўзнагароджвалася медалямі выстаўкі.

Званне Героя прысвоена ў 1966 годзе за поспехі ў вырошчванні лёну, укараненне дасягненняў навукі і перадавога вопыту.

У 1972 года выйшла на пенсію.

## Узнагароды 
* Герой Сацыялістычнай працы
* Ордэн Леніна
* Залаты медаль «Серп і Молат»

## Літаратура 
* Курьянович, А. Лидина доля / А. Курьянович // Знаменосцы трудовой славы / сост.: Г. С. Гужва, В. Г. Скопа, Е. Я. Рыклин. — Минск : Беларусь, 1984. — С. 256—259.
* Плиговка Лидия Петровна // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник / сост.: И. Н. Кулан, В. И. Козак, Е. Е. Соколов; под общ. ред. А. Н. Новикова. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2014. — С. 178.
* Плыгаўка Лідзія Пятроўна // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1995. — С. 406.
Дом Казлоўскага (Магілёў)

**Дом Казлоўскага** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва. Галоўны падоўжаны фасад выходзіць на чырвоную лінію забудовы вул. Ленінскай (№ 46), кароткі — на вул. Лепяшынскага (№ 18).

Трохпавярховы неатынкаваны будынак з чырвонай цэглы, пабудаваны ў пачатку XX ст. Належыў Казлоўскаму. У 1919—1924 гг. тут была кандытарская, крама газіраванай вады і арцель «Чырвоная швяя». У пасляваенныя часы выкарыстоўваўся як жылы, на першым паверсе размяшчалася крама сельскагаспадарчых тавараў. Сучаснае выкарыстанне — жылы, з гандлёвамі кропкамі, прыватнай цырульняй «Венера», крамай сувеніраў «Аркада».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ленінская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:Вуліца Лепяшынскага (Магілёў)
Катэгорыя:Славутасці Магілёва
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:XX стагоддзе ў Магілёве
Катэгорыя:З’явіліся ў XX стагоддзі
Котбус (карная аперацыя)

**Аперацыя «Котбус»** () — кодавая назва  карнай аперацыі нямецка-фашыстскіх акупантаў у Вялікую Айчынную вайну. Праводзілася супраць партызан і мясцовага насельніцтва у Бягомльскім, Лепельскім, Плешчаніцкім, Халопеніцкім раёнах 20 мая — 21 чэрвеня 1943 года спецыяльнымі карнымі часткамі СС, жандармерыяй, ахоўнымі войскамі, паліцыяй пры падтрымцы рэгулярных войск з танкамі, артылерныяй, авіяцыяй — усяго больш за 80 тыс. чалавек. У раёне Домжарыцкіх і Паліцкіх балот карнікі акружылі партызанскія брыгады «Жалязняк», «Дзядзькі Колі», імя Кірава, але ў ноч на 19 чэрвеня партызаны выйшлі з блакады. За час аперацыі карнікі спалілі дзясяткі вёсак, у тым ліку Будзяніцкая Рудня (загубілі 103 чалавекі), Жамойск (27 чалавек), Іканы і Гарэлы Луг (576 чалавек), Асовы (178 чалавек), Сасновая (96 чал.) Бягомльскага раёна, Кветча (60 чалавека), Крайцы (21 чалавека) Лепельскага раёна і іншыя: у гарадскім пасёлку Бягомль забілі  300 чалавек, загубілі каля 10 тыс. мясцовых жыхароў, вывезлі ў Германію 6053 чал., захапілі 6500 галоў жывёлы, сельгаспрадукты. Не дасягнуўшы галоўнай мэты — знішчэння партызан, фашысцкае камандаванне спыніла аперацыю.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Партызанскі рух падчас Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:1943 год у Беларусі
Катэгорыя:Май 1943 года
Катэгорыя:Чэрвень 1943 года
Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Дом Зільберман

**Дом Зільберман** — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны па Ленінскай вуліцы, 28.

## Гісторыя 
Трохпавярховы будынак пабудаваны як жылы ў пачатку XX стагоддзя, належаў Сары Зальмаўне Зільберман (меў 74 пакоі). Да 1917 года на першым паверсе размяшчалася Лясное межавае бюро А. І. Залманава, аддзяленне Азова-Данскога банка, 6 крам, у тым ліку пісчапапяровая С. П. Левіна, Меерзона. У 1909 годзе будынак часткова займала таварыства ўзаемнага крэдыта. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі тут размясціліся савецкія ўстановы: другі паверх займалі аддзел губсаўнаргаса і жылыя кватэры; трэці паверх — канцэлярыя будаўнічага аддзела губсаўнаргаса. На першым паверсе размясціліся склады губсаўнаргаса, аддзел апрацоўкі металаў. У 1918 годзе ў час нямецкай акупацыі ў будынку была рэдакцыя газеты «Рэха», з лістапада, пасля вызвалення, — рэдакцыя «Известий» Магілёўскага губраўкама, затым Упраўленне савецкімі друкарнямі.

У двары дома калісьці размяшчаліся два флігеля на 46 пакояў, якія таксама пасля 1917 г. былі рэквізіраваны пад савецкія ўстановы. У двары побач з флігелямі стаяў яшчэ адзін драўляны дом на мураваным фундаменце (не захаваўся), дзе размяшчалася сінагога Зільберман.

Пасля вайны цалкам страціў багаты дэкор. Цяпер гэта жылы дом з кнігарняй «Асвета» на першым паверсе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Ленінская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:З’явіліся ў XX стагоддзі
Катэгорыя:XX стагоддзе ў Магілёве
Дом Магітсона

**Дом Магітсона** — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны па Ленінскай вуліцы, 20.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў канцы XIX ст. як жылы дом. Будынак цагляны, трохпавярховы, атынкаваны. Належыў А. Магітсону. У 1912 годзе ён трымаў тут вінна-гастранамічную краму. Яшчэ ў будынку размяшчалася вялікая крама музычных інструментаў і нот А. Сыркіна, на другім паверсе — грамадская бібліятэка Ц. Сыркінай, на трэцім — прыватная жаночая гімназія сп. Касовіч.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Ленінская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Магілёве
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Дом Атліваннікава

**Дом Атліваннікава** — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны па Ленінскай вуліцы, 34.

## Гісторыя 
Пабудвананы ў 1910-я гг. з цэглы як жылы. Трохпавярховы, на невысокім цокалі. Належыў купцу Атліваннікаву. У 1918 г. тут размяшчаўся павятовы камітэт харчавання. У час нямецкай акупацыі ў будынку, у былым кафэ-шантан, размяшчалася грамада беспрацоўных афіцэраў і зборны этапна-явачны пункт былых афіцэраў, завербаваных антысавецкім падполлем. Тут завербаванныя дабравольцы з ліку былых афіцэраў атрымлівалі часовы прытулак і забяспечваліся грашыма, затым перапраўляліся праз акупаванную немцамі тэрыторыю на Дон да генерала Краснова. Гэты пункт быў Магілёўскім аддзяленнем антырэвалюцыйнай і антысавецкай арганізацыі, што знаходзілася ў Смаленску. Арганізацыя мела мэтай садзеянне германскаму камандаванню ў барацьбе з бальшавікамі і ўзнаўленне манархіі. У 1920-я гг. будынак нацыяналізаваны. Нейкі час тут размяшчалася Надзвычайная камісія. Пазней выкарыстоўваўся як жылы, размяшчаліся розныя установы. Цяпер у будынку — дзіцячая мастацкая школа № 2.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Ленінская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:1910-я ў Магілёве
Дом Лур’е (Магілёў, Першамайская вуліца)

**Дом Лур’е** — будынак у Старым горадзе Магілёва, размешчаны па Першамайскай вуліцы, 15.

## Гісторыя 
Двухпавярховы дом пабудаваны ў канцы XVIII ст. з цэглы як жылы. Належаў Лур’е. Меў два цагляныя двухпавярховыя флігелі на 9 і 6 пакояў. На першым паверсе (8 пакояў) займала загатоўчая майстэрня і дзве крамы: тытунёвая Р. Ліўшыца і бакалейная Л. Х. Перальмана, акрамя таго тут размяшчалася пазыковая каса, адна жылая кватэра. На другім паверсе 12 пакояў займалі жылыя кватэры. У мезаніне мелася яшчэ 4 пакоі. У 1912 г. у будынку працаваў мужчынскі шавец С. Корын, мелася абутковая майстэрня Дусавіцкага. У 1927 г. будынак знаходзіўся ў паўразбураным стане. 28 лютага 1928 г. пераданы ў карыстанне гаркамгасу для ўпраўлення будаўніцтва дарогі Магілёў — Менск тэрмінам на 12 гадоў. Пазней верхні паверх быў жылым, на ніжнім — кафэ «Смажанка». Цяпер размясцілася і ювелірная крама «Зіка».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Першамайская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Магілёве
Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі
Трысцянка

**Трысця́нка**, **святлуха**.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* *Scolochloa* // ИАС «ООПТ России»
* Genus: Scolochloa Link // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)

Катэгорыя:Метлюжковыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Манатыпныя роды раслін
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1827 годзе
Воласаўскі раён

**Воласаўскі муніцыпальны раён** () — муніцыпальнае ўтварэнне ў паўднёва-заходняй частцы Ленінградскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Воласава. Утвораны ў верасні 1927 года. З 1963 па 1965 год уваходзіў у склад Кінгісепскага сельскага раёна. Плошча раёна — 2,73 тыс.км² (3,65 % плошчы вобласці). З поўначы на поўдзень раён выцягнуты на 65 км, з захаду на ўсход — на 55 км.

## Геаграфія 
Мяжуе на поўначы — з Ламаносаўскім муніцыпальным раёнам; на ўсходзе — з Гатчынскім муніцыпальным раёнам; на поўдні — з Лужскім муніцыпальным раёнам; на паўднёвым захадзе — са Сланцаўскім муніцыпальным раёнам; на захадзе — з Кінгісепскім муніцыпальным раёнам. Адлегласць ад адміністрацыйнага цэнтра раёна да Санкт-Пецярбурга — 85 км. Рэльеф раўнінны, часткова забалочаны, на поўначы раёна прысутнічаюць асобныя пагоркі. Большая частка раёна знаходзіцца на Іжорскім узвышшы.
Больш за 60 % плошчы займаюць лясы. Па тэрыторыі раёна працякае 34 ракі агульнай працягласцю 535 км. Найбуйнейшымі з’яўляюцца Луга, яе прыток Уруда (60 км) і Орадзеж (на ўсходзе раёна).

Катэгорыя:Раёны Ленінградскай вобласці
13-ы Беларускі паліцыйны батальён СД

**13-ы Беларускі паліцыйны батальён СД** () — беларускае калабарацыйнае падраздзяленне мясцовай паліцыі. Самі ж беларусы звычайна называлi яго батальёнам СС. Батальён быў адным з самых баяздольных і, у нейкім сэнсе, элітным беларускім фарміраваннем. Адно з найлепшых калабарацыйных фарміраванняў з беларусаў.

## Шлях батальёна 
У лютым 1943 года батальён ужо складаўся з дзвюх рот, а ў маі быў кінуты на антыпартызанскую аперацыю «Котбус» у ваколіцах Мінска.

Восенню таго ж года, батальён яднаецца ў Вілейцы, такім чынам у ягоным складзе апынулася каля 1000 жаўнераў.

Частка ўзводаў была адлучаная ад батальёну на ахову канцлагера ў Калдычэве (за 20 км ад Баранавічаў) і на розныя аперацыі на Глыбоччыне і Лідчыне.

У чэрвені 1944 года батальён адступае з тэрыторыі Беларусі, а ў Аўгуставе з ягонага складу дэзертуе 150 жаўнераў з 4 афіцэрамі, якія сыйшлі ў лес. Потым яны далучыліся да Арміі Краёвай і Чорнага ката.

Такім чынам, ужо ўвосені 1944 года батальён складаўся з 600 жаўнераў, якія былі раскінутыя па розных гарадах Германіі і далучаныя ў выніку да 30-й грэнадзёрскай дывізіі СС.

## Афіцэрскі склад 
На восень 1943 года афiцэрскi склад батальёна быў наступны: надлейтэнант Іван Орсiч, лейтэнанты Іван Мялешка, Антон Бандык, Дрозд, Калька, Iванiцкi, Аркадзь Качан, Якубёнак, С. Бобка, Мохарт, Сасукевiч, Кушнеровiч, Клiнцэвiч.

## Форма 
Паводле ўмоў Францішка Кушаля, жаўнеры насілі бел-чырвона-белы сцяжок на левым рукаве і пагоню ў якасці какарды. Але таксама батальён выкарыстоўваў сімволіку СС на шлямах, у тым ліку і адамаву галаву, што бачна на здымках.

## Сучаснасць 
* З 27 снежня 2019 года, паводле пастанаўлення МУС Беларусі, у Беларусі сімволіка батальёна патрапіла пад забарону, але не згадваецца, што менавіта маецца на ўвазе пад ягонай сімволікай (рашэньне ўступіла ў сілу 1 лютага 2020 года).

## Літаратура 
* Спробы арганізацыі беларускага войска пры нямецкай акупацыі Беларусі / Францішак Кушаль
* Беларусь пад нямецкай акупацыяй / Юры Туронак.
* С.Чуев. Проклятые солдаты. Предатели на стороне III рейха. Москва. «ЯУЗА», «ЭКСМО», 2004
* ОРИЧНЕВЬIЕ ТЕНИ В ПОЛЕСЬЕ. БЕЛОРУССИЯ 1943—1945 / Романько 
## Спасылкі 
* Артыкул
* Артыкул 
* Артыкул
* Пра ўдзел 13-й роты ў вынішчэнні габрэяў у Мінску
* Пра СД у Беларусі 

Катэгорыя:Беларускія калабарацыянісцкія фарміраванні ў Другой сусветнай вайне
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Катэгорыя:1943 год у Беларусі
Тосненскі раён

**Тосненскі раён** () — муніцыпальнае ўтварэнне ў складзе Ленінградскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Тосна.

## Геаграфія 
Размешчаны на поўдні Ленінградскай вобласці. Плошча раёна 3585,4 км². Мяжуе на паўночным усходзе — з Кіраўскім муніцыпальным раёнам; на ўсходзе — з Кірышскім муніцыпальным раёнам; на паўднёвым усходзе — з Наўгародскай вобласцю (Чудаўскім і Наўгародскім раёнам); на паўднёвым захадзе — з Лужскім муніцыпальным раёнам; на захадзе — з Гатчынскім муніцыпальным раёнам; на поўначы — з горадам федэральнага падпарадкавання Санкт-Пецярбургам. Адлегласць ад адміністрацыйнага цэнтра раёна да Санкт-Пецярбурга — 55 км.

Катэгорыя:Раёны Ленінградскай вобласці
Ціхвінскі раён

**Ціхвінскі муніцыпальны раён** () — муніцыпальнае ўтварэнне ў складзе Ленінградскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Ціхвін.

## Геаграфія 
Раён размешчаны на ўсходзе Ленінградскай вобласці. Плошча раёна 7018 км² (8,1 % тэрыторыі вобласці). Мяжуе на поўначы — з Ладзейнапольскім муніцыпальным раёнам; на паўночным усходзе — з Падпарожскім муніцыпальным раёнам; на ўсходзе — з Валагодскай вобласцю (Бабаеўскі раён); на паўднёвым усходзе — з Баксітагорскім муніцыпальным раёнам; на поўдні — з Наўгародскай вобласцю (Любыцінскі раён); на паўднёвым захадзе — з Кірышскім муніцыпальным раёнам; на паўночным захадзе — з Волхаўскім муніцыпальным раёнам. Адлегласць ад адміністрацыйнага цэнтра раёна да Санкт-Пецярбурга — 215 км.

Буйныя рэкі — Паша, Сясь.

Катэгорыя:Раёны Ленінградскай вобласці
Камуністычная вуліца (Брэст)

**Вуліца Камуністычная** — вуліца ў цэнтральнай частцы Брэста. Сфармавалася ў 1930-я гады. Працягласць — 700 метраў, ад вуліцы Энгельса да праспекта Машэрава. У пасляваенныя гады забудавана 2- і 3-х павярховымі дамамі. На рагу з вуліцай Маскоўскай пабудаваны 13-павярховы будынак. З захаду вуліцы знаходзіцца стадыён «Дынама», з усходу — сквер Іконнікава. Перспектыву вуліцы з поўдня і поўначы завяршаюць скверы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Камуністычная
Катэгорыя:Ленінскі раён (Брэст)
Рэйнальд Адам

**Рэйнальд Адам** (*Adamus*; 1602, Курпфальц — 1656) — кальвінскі тэолаг, педагог, дзеяч пратэстанцкага руху ў Вялікім Княстве Літоўскім.

## Біяграфія 
З 1622 года вывучаў тэалогію ў Лейдэнскім ўніверсітэце. Па запрашэнні Крыштафа Радзівіла прыехаў у Вялікае Княства Літоўскае, выкладаў у слуцкай кальвінісцкай гімназіі, некаторы час яе рэктар. Быў хатнім настаўнікам Януша Радзівіла, будучага вялікага гетмана літоўскага, суправаджаў яго ў час навучання ў замежных універсітэтах. Вярнуўшыся ў 1633 годзе ў Вялікае Княства Літоўскае, стаў прыдворным прапаведнікам у Януша Радзівіла. У 1636 годзе пасылаўся ў Парыж з лістом кальвіністаў Рэчы Паспалітай да Гуга Гроцыя. У 1642 годзе па даручэнні віленскай евангелісцкай абшчыны інспектаваў кальвінісцкія школы у Вялікім Княстве Літоўскім. Жыў пры двары Януша Радзівіла ў Кейданах, сістэматызаваў і дапаўняў бібліятэку. Удзельнічаў у пратэстанцкіх сінодах у Орлі на Падляшшы (1644) і ў Торуні (1645).

## Навукова-педагагічная дзейнасць 
У Слуцку, у 1628 годзе, разам з калегамі Анджэям Дабжанскім і Анджэям Музоніем склаў для гімназіі на лацінскай мове статут, праграму і расклад заняткаў («Ordo scholae slucensis», Любча, 1628). У кнізе дадзены метадычныя ўказанні па гісторыі і літаратуры, арганізацыі школьнага тэатра, фізічнай падрыхтоўкі вучняў. Таксама характарызуюцца беларуская прырода і духоўнае аблічча жыхароў са Случчыны.

У 1629 годзе віленскі сінод зацвердзіў падручнікі Рэйнальда Адама па гісторыі і рыторыцы «Слуцкі кампендыум» («Compendium rhetoricum… in usum Scholae Slucensis»). Апошні мае тры часткі: «Метад, пытанні, каноны», «Аб значэнні мастацтва прамовы», «Спецыяльная рыторыка». У звароце да чытача аўтар піша: «Жыццё, найбольш займальная − у школах, гэтых майстэрняў чалавечых душ, − тут менш зладумцаў, тут захоўваюцца прыдатнасць і талент чалавека».

## Літаратура 
* Антология педагогической мысли Белорусской СССР. ― М.: Педагогика, 1986. ― С. 92—101. ― С. 460.
* Stanisław Knot: Adam Rejnold. In: Polski Słownik Biograficzny. Band 1. Krakau 1935, S. 23-24.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэйнланд-Пфальцы
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Адукацыя ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Кальвінізм у Вялікім Княстве Літоўскім
Усевалажскі раён

**Усевалажскі муніцыпальны раён** () — муніцыпальнае ўтварэнне ў складзе Ленінградскай вобласці Расіі. Найбуйнейшы па колькасці насельніцтва муніцыпальны раён Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Усевалажск.

Раён размешчаны ў паўночнай частцы Ленінградскай вобласці паміж Санкт-Пецярбургам і Ладажскім возерам, на поўнач ад Нявы.

Плошча раёна — 3036,4 км².

## Геаграфія 
Мяжуе на поўначы — з Прыазерскім муніцыпальным раёнам; на паўднёвым усходзе — з Кіраўскім муніцыпальным раёнам; на захадзе — з горадам федэральнага падпарадкавання Санкт-Пецярбургам; на паўночным захадзе — з Выбаргскім муніцыпальным раёнам; Адлегласць ад адміністрацыйнага цэнтра раёна да цэнтра Санкт-Пецярбурга — 28 км.

З усходу тэрыторыя раёна абмываецца водамі Ладажскага возера.

На тэрыторыі раёна размешчаны азёры: Лембалаўскае, Каўгалаўскае, Хепаярві, Валаярві. Па тэрыторыі раёна працякае рака Охта, паўднёвая мяжа праходзіць па цячэнні ракі Нявы.

Дзеючы з 1879 года Ржэўскі палігон дзеліць раён прыкладна на дзве роўныя часткі — паўночную і паўднёвую.

Катэгорыя:Раёны Ленінградскай вобласці
Thelephora anthocephala

**Thelephora anthocephala** — від грыбоў сямейства . Першапачаткова ён быў апісаны як новы для навукі ў 1786 годзе французскім батанікам , які змясціў яго ў род . Эліяс Фрыс перадаў яго ў род  у сваёй працы 1838 года «*Epicrisis Systematis Mycologici*».

## Спасылкі 
* Thelephora anthocephala на Index Fungorum

Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Грыбы Еўропы
Катэгорыя:Грыбы Азіі
Катэгорыя:Тэлефоравыя
Уладзімір Барысавіч Рушайла

**Уладзімір Барысавіч Рушайла** () — расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч. Генерал-палкоўнік (1 ліпеня 1999), Герой Расіі (1999), доктар юрыдычных навук. Міністр унутраных спраў Расіі (1999—2001).

## Узнагароды 
* ордэн Пашаны;
* юбілейны медаль «У памяць 300-годдзя Санкт-Пецярбурга»;
* ордэн «За заслугі перад Айчынай» III ступені;
* ордэн «Знак Пашаны»;
* ордэн «За асабістую мужнасць»;
* ордэн Мужнасці;
* Герой Расійскай Федэрацыі (1999);
* медаль «У памяць 850-годдзя Масквы»;
* юбілейны медаль «300 гадоў Расійскаму флоту»;
* ганаровая грамата Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі;
* ганаровая грамата Урада Расійскай Федэрацыі;
* узнагародная зброя;
* ордэн святога дабравернага князя Данііла Маскоўскага III ступені;
* ордэн «За заслугі перад Айчынай» IV ступені;
* медаль «200 гадоў МУС Расіі»;
* медаль «За бездакорную службу» III ступені;
* медаль «За бездакорную службу» II ступені;
* медаль «За бездакорную службу» I ступені.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дактары юрыдычных навук
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Сакратары Савета бяспекі Расіі
Катэгорыя:Члены Савета Федэрацыі Расіі (з 2000)
Мазырсоль

**ААТ «Мазырсоль»** () — беларуская кампанія па вытворчасці кухоннай солі, якая знаходзіцца ў г. Мазыр Гомельскай вобласці.

## Гісторыя 
Будаўніцтва прадпрыемства пачалося ў 1974 годзе. Першапачаткова камбінат падпарадкоўваўся Міністэрству харчовай прамысловасці БССР, у снежні 1985 года увайшоў ў склад Дзяржаграпрома БССР. У 1988 годзе камбінат дасягнуў праектнай магутнасці ў 360 тыс. т солі ў год, у 1997 годзе пераўтвораны ў ААТ «Мазырсоль». Тэхналогія вытворчасці — выпарванне солі з ачышчанага расолу. У 2016 годзе 88,8% акцый ААТ належалі дзяржаве.

## Сучаснае становішча 
Прадпрыемства вырабляе соль кухонную «Палессе», тэхнічныя віды солі, сухія заправы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1982 годзе
Катэгорыя:1982 год у Беларусі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Мазыра
Катэгорыя:Прадпрыемствы харчовай прамысловасці Беларусі
Катэгорыя:Вытворцы прадуктаў харчавання Беларусі
Калеты

**Калеты** — тапонім.

## Беларусь 
* Калеты (Гродзенскі раён)

## Польшча 
* Калеты (горад)
## Іншае 
* Калеты (фільм)
Марова

**Марова** () — сяло ў Наўгародскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Мароўскага муніцыпальнага раёна, а таксама адміністрацыйны цэнтр Мароўскага сельскага паселішча. Размешчана на поўдні вобласці на рацэ Мароўка (прыток ракі Пала, басейн возера Ільмень), за 234 км на поўдзень ад Вялікага Ноўгарада.

Сяло звязана аўтамабільнымі дарогамі з горадам Холм і пасёлкам Дзямянск. Насельніцтва — 2473 чалавека (2008). Царква Успення Багародзіцы (XIX стагоддзе). Краязнаўчы музей.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Наўгародскай вобласці
Суражскі раён (Бранская вобласць)

**Суражскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Бранскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сураж.

## Геаграфія 
Суражскі раён размешчаны ў паўночна-заходняй частцы Бранскай вобласці. Плошча — 1128,37 км². Працягласць тэрыторыі з поўначы на поўдзень 52 км, з захаду на ўсход 39 км, агульная працягласць межаў раёна складае 228,6 км. Асноўная плошча раёна раўнінная, лесастэпавая, з умерана кантынентальным кліматам. Пераважны кірунак ветра — паўднёва-заходні.

Паверхня тэрыторыі раёна ўяўляе сабой прыплюшчаную хвалістую раўніну (пераважная абсалютная вышыня 208 м) раздзеленая неглыбокімі (15-25 м) далінамі рэк, у нязначнай ступені забалочаную. У межах раёна вышыня мясцовасці вагаецца ад 208 да 142 м над узроўнем мора.

Раён мяжуе на захадзе з Гардзееўскім, на ўсходзе з Мглінскім, на поўдні з Клінцоўскім і Унецкім раёнамі, на поўначы з Касцюковіцкім і Хоцімскім раёнамі Магілёўскай вобласці Рэспублікі Беларусь.

Асноўныя рэкі — Іпуць, якая працякае па тэрыторыі раёна на працягу 122 км, і яе правы прыток Іржач.

Катэгорыя:Раёны Бранскай вобласці
Машанское (Наўгародская вобласць)

**Машанское** () — сяло на ўсходзе Наўгародскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы населены пункт Машанскага муніцыпальнага раёна. Насельніцтва — 2595 жыхароў (2008). Размешчана на рацэ Увер, за 50 км на паўночны ўсход ад горада Баравічы, за 243 км ад Вялікага Ноўгарада. Сяло заснавана ў 1581 годзе.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Наўгародскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1581 годзе
Кшэпіцы

**Кшэпіцы** () — горад на поўдні Польшчы, за 230 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 30 км на паўночны захад ад Чэнстаховы. Уваходзіць у склад Клабуцкага павета Сілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Кшэпіцы. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 27,66 км². Насельніцтва 4,5 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Валдайскі раён

**Валдайскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Наўгародскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Валдай.

## Геаграфія 
Плошча — 2.701,63 км². Найвышэйшы пункт раёна (296 м) — гара Рыжоха ля аднайменнай вёскі, размешчанай ля паўночнага падножжа ўзгорка, за 7 км на поўнач ад возера Вяллё.

Раён размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Наўгародскай вобласці. На поўначы Валдайскі раён мяжуе з Красцецкім і Акулаўскім, на паўднёвым усходзе — з Дзямянскім раёнамі Наўгародскай вобласці, на ўсход ад яго размешчаны Балагоўскі раён Цвярской вобласці.

У раёне налічваецца каля 100 азёр, у тым ліку Валдайскае возера.

Катэгорыя:Раёны Наўгародскай вобласці
Лазы (горад)

**Лазы** () — горад на поўдні Польшчы, за 270 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 40 км на паўночны ўсход ад цэнтра Катавіцаў. Уваходзіць у склад Завярцянскага павета Сілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Лазы. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 8,6 км². Насельніцтва 7 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Ляндзіны

**Ляндзіны** () — горад на поўдні Польшчы, за 310 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 20 км на поўдзень ад Катавіцаў.. Уваходзіць у склад Бяруньска-Ляндзінскага павета Сілезскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Займае плошчу 31,65 км². Насельніцтва 16,8 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Выбаргскі раён (Ленінградская вобласць)

**Выбаргскі муніцыпальны раён** () — муніцыпальнае ўтварэнне ў складзе Ленінградскай вобласці Расіі. Тэрыторыя — 7431 км², насельніцтва — 198 226 чал. (2020). Уключае 7 гарадскіх і 5 сельскіх паселішчаў. Утвораны ў ліпені 1940 года. Адміністрацыйны цэнтр — горад Выбарг. Выбаргскі раён размешчаны ў паўночна-заходняй частцы Ленінградскай вобласці, займае ўсю заходнюю палову Карэльскага перашыйка.

## Геаграфія 
Мяжуе на поўначы — з Карэліяй (Лахдэнпохскі раён); на паўночным усходзе — з Прыазерскім муніцыпальным раёнам; на ўсходзе — з Усевалажскім муніцыпальным раёнам; на паўднёвым усходзе — з горадам федэральнага значэння Санкт-Пецярбургам; на захадзе — дзяржаўная мяжа з Фінляндыяй. З паўднёвага захаду тэрыторыя раёна абмываецца водамі Фінскага заліва.

Адлегласць ад адміністрацыйнага цэнтра раёна да Санкт-Пецярбурга — 174 км.

Раён размешчаны на тэрыторыі Выбаргскай нізіны Балтыйскага шчыта, дзе блізка да паверхні выходзяць пароды ранняга пратэразейскага перыяду]. Яны пакрытыя азёрнымі і азёрныя-алювіяльнымі адкладамі чацвярцічнага перыяду. Большая частка раёна ўваходзіць ў Балтыйска-Ладажскую ландшафтную акруга, дзе пераважае раўнінная мясцовасць. Характэрнымі ледавіковымі формамі рэльефу з’яўляюцца «барановыя ілбы».

У раёне ёсць мноства радовішчаў гранітаў, торфу, пяскоў. Радовішчы сапрапелевых гразяў, якія сфармаваліся 5-7 тысяч гадоў таму і якія залягаюць ўздоўж Фінскага заліва. Амаль дзве траціны тэрыторыі раёна займаюць лясы, пераважна іглічныя.

Катэгорыя:Раёны Ленінградскай вобласці
Слаўкаў

**Слаўкаў** () — горад на поўдні Польшчы, за 300 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 25 км на ўсход ад цэнтра Катавіцаў. Уваходзіць у склад Бэндзінскага павета Сілезскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Займае плошчу 36,6 км². Насельніцтва 7,1 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Дом Сенажынскага

**Дом Сенажынскага** — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны па Ленінскай вуліцы, 38.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў канцы XIX ст. з цэглы як жылы. Належыў Сенажынскаму. Будынак трохпавярховы, атынкаваны, прамавугольны ў плане, на паўпадвальным цокалі. У двары дома мелася 5 гаспадарчых пабудоў. У доме — вялікі падвал. На першым паверсе мелася 11 пакояў, на другім паверсе — 9 пакояў. Да 1917 г. будынак займала яўрэйская школа і 4-х класнае народнае вучылішча, гарадское паліцэйскае ўпраўленне. У 1919 г. 12 пакояў будынка займала 18-я савецкая школа I ступені; 17 пакояў — кватэранаймальнікі, 15 пакояў 3-га паверха пуставалі. У падвале размясціліся дзве кватэры і склад. У 1920-я гг. будынак нацыяналізаваны, выкарыстоўваўся як жылы. Цяпер на другім паверсе жылыя кватэры, на першым — гандлёвыя ўстановы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Ленінская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Магілёве
Ночаглядзельная труба Ламаносава

**Ночаглядзельная труба Ламаносава** (рус.:*"Ночезрительная труба" Ломоносова*) — аптычны апарат, створаны М. В. Ламаносавым паводле падабенства марской падводнай трубкі. Прылада прызначана для разгляду прадметаў ва ўмовах слабога асвятлення. У гэтых умовах успрыманыя ўласцівасці вока пагаршаюцца ў параўнанні з дзённымі ўмовамі, а менавіта мінімальны вугал зроку, пры якім вачэй здольны адрозніваць два пункты аб’екта як розныя. Блізарукая трубка павялічвае вугал агляду, павялічваючы здольнасць адрозніваць аб’екты пры розным асвятленні.

## Асноўныя звесткі 
Значным дасягненнем у жыцці М. В. Ламаносава было стварэнне новай схемы тэлескопа. У 1762 годзе навукоўцы распрацаваў уласную мадэль тэлескопа-рэфлектара. Аб’ектыў ў ім — парабалічнае люстэрка — нахілена так, што фокус знаходзіцца па-за галоўнай трубы тэлескопа. Гэтая схема лепш схемы Ньютана тым, што ў ёй няма паваротнага люстэрка, загароджваюць частку светлавога патоку. Аднак з-за нахілу галоўнага люстэрка да восі тэлескопа ўзнікае кома (прамяні, якія прыходзяць пад вуглом да аптычнай восі, збіраюцца не ў адной кропцы). У 1789 годзе падобны тэлескоп сканструяваў ангельскі астраном Уільям Гершэль.

У 1756 годзе на пасяджэнні Акадэміі навук Ламаносаў прадэманстраваў вынайдзены ім глядзельную трубу, прызначаную «для таго каб адрозніваць у начны час скалы і караблі». Сваё вынаходства Ламаносаў назваў «ночаглядзельнай трубой». Акадэмікі, якія ўважліва разглядалі новую трубу, пераканаліся ў тым, што «прадмет, пастаўлены ў цёмную пакой, адрозніваецца праз гэтую трубу ясней, чым без яе».

У наш час значэнне вынаходкі Ламаносава цалкам ацэнена. У флоце для назірання ноччу, у зенітных батарэях для разгледжвання які патрапіў у прамень пражэктара самалёта, падчас начных стрэльбаў прымяняюцца прыборы, якія былі ўпершыню прапанаваныя дзвесце гадоў таму Ламаносавым.

Але лёс «ночаглядзельнай трубы» гэтак жа сумная, так і лёс многіх іншых выдатных прац Ламаносава. Не зразумеўшы думак, «навукоўцы» сучаснікі прыпісалі яму жаданне надзяліць ночаглядзельную трубу цудоўнымі якасцямі, якія не маюць сэнсу з навуковага пункту гледжання. У той жа час сам Ламаносаў сцвярджаў толькі, што яго труба дае магчымасць ясней адрозніваць прадметы пры дрэнным асвятленні, што, як паказваў вопыт, адпавядала праўдзе. Праціўнікі Ламаносава не ўлічвалі таго абставіны, што чалавечае вока на змярканні і ўначы працуе інакш, чым днём.

Труба, прызначаная для начных назіранняў, павінна мець па магчымасці вялікі аб’ектыў, вялікае павелічэнне, а акуляр вельмі маленькі, які не перавышае памеру зрэнкі чалавечага вочы ў цемры.

Старонныя крытыка спрыяла таму, што вынаходніцтва Ламаносава не было прызнана і хутка забыта. Толькі ўжо ў наш час акадэмік С. І. Вавілаў даказаў правату Ламаносава, і пад яго кіраўніцтвам былі пабудаваны ночаглядзельныя біноклі і трубы.

## Спасылкі 
* Оптические приборы Ломоносова
* Телевидение в будущем 
* Ночезрительная труба, морской жезл и большой пендул конструкции Ломоносова

Катэгорыя:Аптычныя прыборы
Катэгорыя:Міхаіл Васільевіч Ламаносаў
Дом Ханіна

**Дом Ханіна** — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны па Першамайскай вуліцы, 19.

## Гісторыя 
Двухпавярховы дом з цэглы пабудаваны ў канцы XIX стагоддзя як жылы. Належыў Ханіну. Ніжнія паверхі займалі гандлёвыя крамы. У двары размяшчаўся *дом Сабалеўскага*, дзе мелася друкарня Якава Натанавіча Падземскага, арандатарамі якога былі Шыфрын, Каган, Ліберман. Тут друкаваліся кнігі на рускай, польскай, беларускай мовах. У 1924 годзе будынак нацыяналізаваны. Верхні паверх выкарыстоўваўся як жылы, на ніжнім з савецкіх часоў размясцілася цырульня «Юнацтва» і гандлёвыя ўстановы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Першамайская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Магілёве
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Тамаш Ляшонак

**Тамаш Ляшонак** (сапр.: Фама Васільевіч Ляшонак; , в. Загор’е, Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі паэт. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1997 года.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння ў 1954 годзе Залескай сярэдняй школы тры гады служыў у войску. У 1957—1958 гадах вучыўся ў Глыбоцкім тэхнічным вучылішчы, а затым працаваў электраманцёрам і завочна вучыўся ў Беларускім інстытуце механізацыі сельскай гаспадаркі.

3 1967 года працаваў на інжынернай пасадзе на Глыбоцкім прадпрыемстве электрычных сетак, а з 1970 года па 1997 год — кіраўніком Глыбоцкага міжраённага аддзялення «Энерганагляду» рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Віцебскэнерга».

## Творчасць 
Выдаў вершаваныя зборнікі «Запознены дар» (1995), «Сустрэча» (1997), «Апошні лістапад» (2005), песенны зборнік «Гронка бэзу» (1997).

## Літаратура 
* Ляшонак Тамаш // Пісьменнікі Віцебшчыны : даведнік / рэд. Ф. Сіўко. — Віцебск, 2001. — С. 47.

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне
Дом Граната

**Дом Граната** — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны на рагу Першамайскай вуліцы (№ 23) і Пажарнага завулка (№ 2).

## Гісторыя 
Двухпавярховы будынак на высокім цокалі пабудаваны ў пачатку XIX ст. з цэглы як жылы. Належыў Гранату. Вядома, што ў 1845 годзе тут пражываў медык Клейнінберг. У 1920 годзе размяшчалася яўрэйская бібліятэка імя Перэца. У 1924 годзе будынак нацыяналізаваны. З 1932 года тут размяшчаецца сталовая, бюро па працаўладкаванню. Цяпер — рэстаран «Імперыя». Верхні паверх — жылы, на ніжнім — гандлёвыя кропкі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Першамайская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Магілёве
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:Пажарны завулак (Магілёў)
Мінскі

**Мінскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Марвін Мінскі (1927—2016) — амерыканскі кагнітыўны навуковец і інфарматык.
* Мікалай Мінскі (1855—1937) — паэт, драматург, перакладчык.
* Рыгор Сямёнавіч Мінскі (1912—2011) — мастак.
Дом Ідэльсона

**Дом Ідэльсона** — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны па Першамайскай вуліцы, 17.

## Гісторыя 
Трохпавярховы дом з цэглы пабудаваны ў пачатку XIX ст. як жылы. Належыў Ідэльсону. Меў падвал, мезанін і двухпавярховы флігель на два пакоі. На першым паверсе размяшчаліся гандлёвыя крамы, у тым ліку суконная крама Марголіна, кніжная і пісчапапяровая крамы Арона Ліўшыца, мануфактуры І. Э. Маргоніна; другі паверх выкарыстоўваўся як жылы, з гандлёвымі крамамі на першым паверсе, трэці паверх займалі жылыя кватэры. У 1924 г. дом нацыяналізаваны. Доўгі час выкарыстоўваўся як жылы. Цяпер адміністрацыйны- жылы будынак.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Першамайская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Магілёве
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Віленкін

**Віленкін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Уладзіміравіч Віленкін (нар. 1949) —— амерыканскі фізік
* Мікалай Максімавіч Віленкін (1855—1937) — паэт, драматург, перакладчык.
Казягловы

**Казягловы** () — горад на поўдні Польшчы, за 240 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 40 км на поўнач ад Катавіцаў. Уваходзіць у склад Мышкоўскага павета Сілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Казягловы. Займае плошчу 26,71 км². Насельніцтва 2,5 тыс. чалавек.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Мышкоўскага павета
Аптычная сістэма

**Аптычная сістэма** () — сукупнасць аптычных элементаў (праламляльных, адлюстроўваючых, дыфракцыйных і т. п.), створаная для пераўтварэння светлавых пучкоў (у геаметрычнай оптыцы), радыёхваль (у радыёоптыцы), зараджаных часціц (у электроннай і іоннай оптыцы)

**Аптычная схема** — графічнае прадстаўленне працэсу змянення святла ў аптычнай сістэме.

**Аптычны прыбор** () — канструктыўным вобразам аформленая для выканання канкрэтнай задачы аптычная сістэма, якая складаецца, прынамсі, з аднаго з базавых аптычных элементаў. У склад аптычнага прыбора могуць уваходзіць крыніцы святла і прыёмнікі выпраменьвання. У іншай фармулёўцы, **Прыбор** называюць аптычным, калі хоць бы адна яго асноўная функцыя выконваецца аптычнай сістэмай.

## Агульныя звесткі 
У аптычных прыборах не ўсе дэталі, якія ўзаемадзейнічаюць са святлом, з’яўляюцца аптычнымі, спецыяльна прызначанымі для яго змянення. Такімі неаптычнымі дэталямі ў аптычных прыборах з’яўляюцца аправы лінз, корпус і т. п.

Сукупнасць бязладна раскіданых аптычных дэталей не ўтварае аптычнай сістэмы.

Звычайна пад аптычнымі сістэмамі разумеюць сістэмы, якія пераўтвароўваюць электрамагнітнае выпраменьванне ў бачным ці блізкім дыяпазонах (ультрафіялетавы, інфрачырвоны). У такіх сістэмах пераўтварэнне пучкоў святла адбываецца за кошт праламлення і адлюстравання святла, яго дыфракцыі (якая з’яўляецца прыватным выпадкам з’явы інтэрферэнцыі (пры неабходнасці ўліку абмежавання працягласці хвалевых франтоў), паглынання і ўзмацнення інтэнсіўнасці святла (у выпадку выкарыстання квантавых узмацняльнікаў).

Тыпы і разнавіднасці аптычных сістэм вельмі разнастайныя, аднак звычайна вылучаюць паказваючыя аптычныя сістэмы, якія складаюць аптычны відарыс, і асвятляльныя сістэмы, якія пераўтвараюць светлавыя пучкі ад крыніц святла.

## Базавыя аптычныя элементы 
Таксама называюцца аптычнымі дэталямі. Гістарычна такімі элементамі з’яўляліся:

* лінзы;
* прызмы;
* люстэркі;
* светлафільтры.

У XIX стагоддзі гэтая тэтрада была дапоўнена палярызатарамі і дыфракцыйнымі элементамі (дыфракцыйная рашотка, эшалон Майкельсона).

У XX стагоддзі з’явіліся:

* элементы валаконнай оптыкі (гібкія светлаводы);
* інтэрферэнцыйныя элементы (як, напрыклад, вузкапалосныя светлафільтры і інтэрферэнцыйныя люстэркі);
* элементы галаграфічнай тэхнікі (напрыклад — тоўстаслойныя фотапласцінкі);
* элементы нелінейнай оптыкі (напрыклад — крышталі, якія выкарыстоўваюць для пераўтварэння частаты святла).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаметрычная оптыка
Ракоўскі

**Ракоўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Георгі Стойкаў Ракоўскі (1821—1867) — балгарскі рэвалюцыянер, паэт і публіцыст.
* Лявонцій Іосіфавіч Ракоўскі (1896—1979) — пісьменнік.
* Мечыслаў Ракоўскі (1926—2008) —— польскі камуністычны дзеяч часоў ПНР.
* Уладзімір Яўгенавіч Ракоўскі (1900—1987) — вучоны ў галіне хіміі цвёрдага паліва.
Дом Шыка

**Дом Шыка** — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны на Першамайскай вуліцы, 25.

## Гісторыя 
Дом пабудаваны ў пачатку XIX ст. як жылы. Чатырохпавярховы будынак на высокім цокалі з паўпадвальным паверхам належаў купцу 1-й гільдыі Лейбу Ісакавічу Шыку. На першым паверсе тры пакоі займала крама афіцэрскага спажывецкага таварыства, адзін пакой — кіёск Дэ-Ноткіна, два пакоі — абутковая майстэрня. На другім паверсе 10 пакояў былі жылымі пакоямі гаспадара, у 1919 г. 6 з іх былі аддадзены пад аптэкарскія склады губздароўя, 4 пакоі — пад кватэры, 6 пакояў трэцяга праверха былі жылымі, мезанін і падвал аддадзены нарадукгасу. У цагляным трохпавярховым флігелі 6 пакояў першага паверха, 12 пакояў другога паверха і 12 пакояў трэцяга паверха займалі жылыя кватэры. У 1924 г. будынак нацыяналізаваны. У 1932 г. на першым паверсе размяшчалася сталовая, на другім — праўленне ЦРК. Да 1941 г. быў надбудаваны чацвёрты паверх.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Першамайская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Магілёве
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Рыдултовы

**Рыдултовы** (, ) — горад на поўдні Польшчы, за 350 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 50 км на паўднёвы захад ад Катавіцаў. Уваходзіць у склад Вадзіслаўскага павета Сілезскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 14,95 км². Насельніцтва 21,7 тыс. чалавек.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі
Нігранс

**Нігранс** (*Melanotaenia nigrans*) — рыба атрада кефалепадобных.

## Апісанне 
Даўжыня 6–10 см. Цела выцягнутае, сціснутае з бакоў, з серабрыстым адценнем, верхняя яго частка зеленавата-аліўкавая, ніжняя белаватая. На жабернай накрыўцы ў самцоў яркая кармінавая пляма, уздоўж сярэдзіны цела залацістая лінія буйных лускавінак. На верхняй палавіне цела і яго хваставой частцы рады пунсовых кропак.

## Пашырэнне 
Пашырана ў прэсных і саланаватых вадаёмах Новай Гвінеі і Аўстраліі.

У Еўропу завезена ў 1920-я гады. Акварыумная рыба.

## Асаблівасці біялогіі 
Чародная рыба.

Гадуюць у прасторных, падоўжанай формы акварыумах з свежай, празрыстай, багатай кіслародам вадой; у ваду дадаюць крыху кухоннай солі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акварыумныя рыбы
Катэгорыя:Атэрынападобныя
Свята-Мікалаеўскі сабор (Беласток)

**Свята-Мікалаеўскі сабор** — мураваны праваслаўны кафедральны сабор Беластоцка-Гданьскай епархіі. Знаходзіцца ў цэнтры горада Беласток (Польшча).

## Гісторыя 
Сабор быў збудаваны ў 1843—1846 гадах на месцы старой уніяцкай царквы.

7 верасня 1951 года, калі Сабор Епіскапаў Польскай праваслаўнай царквы ўтварыў Беластоцкую і Гданьскую епархію, храм атрымаў статус кафедральнага сабора

У кафедральным Свята-Мікалаеўскім саборы захоўваюцца мошчы Гаўрыіла Беластоцкага.

## Літаратура 
* Danieluk E. i A. Prawosławne cerkwie Białegostoku i okolic. — Białystok: Stowarzyszenie Bractwo Prawosławne św. św. Cyryla i Metodego. — ISBN 928649.

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Падляскага ваяводства
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беластока
Катэгорыя:Храмы Беластоцка-Гданьскай епархіі
Катэгорыя:Храмы Святога Мікалая
Катэгорыя:1846 год у Польшчы
Катэгорыя:Рэлігія ў Беластоку
Эктамікарыза

**Эктамікарыза** ( — звонку,  — грыб,  — корань) — форма сімбіятычнай сувязі, што ўзнікае паміж грыбковым сімбіёнтам, або мікабіёнтам, і каранямі розных відаў раслін. У адрозненне ад , эктамікарыза не пранікае ў клеткі расліны, а фармуецца вакол каранёў. Мікабіёнты паходзяць пераважна з класаў Basidiomycota і Ascomycota, часам Zygomycota.

Катэгорыя:Сімбіёз
Дом Ландау (Магілёў, Першамайская вуліца)

**Дом Ландау** — будынак у Шклоўскім пасадзе Магілёва, размешчаны па Першамайскай вуліцы, 27.

## Гісторыя 
Дом пабудаваны ў пачатку XX ст. з цэглы як жылы. Першапачаткова быў двухпавярховым з невысокім цокалем, пазней надбудаваны яшчэ два паверхі. Належыў Гіршы Самуілавічу Ландау, ганароваму грамадзяніну Магілёва. Меў падвал, дзе размяшчалася дзве кватэры на 8 пакояў, і трохпавярховы флігель з кватэрамі на 10 пакояў. На трэцім паверсе флігеля да 1919 г. была малітоўная школа Ландау, на першым паверсе — крама і кватэры на 9 пакояў, тры з якіх заняты савецкай дзяржаўнай установай. На другім паверсе размяшчаліся кватэры на 13 пакояў. У 1921 г. 12 пакояў першага і другога паверха будынка займаў камсамольскі клуб. У 1924 г. будынак нацыяналізаваны. Тут у былой краме размясцілася шавецкая майстэрня. Пасля яе ліквідацыі 25 кастрычніка 1924 г. рабочымі майстэрні арганізаваны працоўны калектыў пры біржы працы. У 1926 г. у будынку размяшчаецца польскі клуб.

У пасляваенны час выкарыстоўваўся як жылы з рознымі установамі. Цяпер верхнія паверхі жылыя, на ніжнім — гандлёвыя крамы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Першамайская вуліца (Магілёў)
Катэгорыя:XX стагоддзе ў Магілёве
Катэгорыя:З’явіліся ў XX стагоддзі