open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сяргей Мікалаевіч Сотнікаў

**Сяргей Мікалаевіч Сотнікаў** (нар. , г. ) — беларускі мастак, скульптар.

## Біяграфія 
Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя С. М. Кірава (1994). З 1999 года выкладае ў ім на кафедры выяўленчага мастацтва.

Працуе ў розных жанрах жывапісу і скульптуры.

## Творчасць 
Сярод работ: жывапісныя «Зіма на Лучосе» (1999), «Кінуты каўчэг» (2001), «Коўдра з акраўкаў» (2002), «Заходні край» (2003), «Яблычны спас» (2005), «Дзяды» (2006), «Захавальнік» (2007), «Сапраўдная прынцэса» (2008), «Прагулка з аднарогам» (2009), «Гульня ў хованкі» (2010); скульптурныя «Веснавое раўнадзенства» (2002), «Тая, што танцуе з ветрам» (2005), «Сон» (2006), «Парад планет» (2007), «Цывілізацыя» (2008), «Траянская фурманка» (2009) і інш.
Аўтар дэкаратыўных скульптур «Тарас на Парнасе» (2002, г. Гарадок), «Яблычны спас» (2003, г. Магілёў), «Анёл дажджу» (2007, г. Віцебск).

## Літаратура 
Цыбульский, М. Л. Сотников Сергей Николаевич / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 2. — С. 486.

Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Леанід Сяргеевіч Анцімонаў

**Леанід Сяргеевіч Анцімонаў** (, в. Куляшы, цяпер Сенненскі раён, Віцебская вобласць — , г. ) — беларускі графік, жывапісец і педагог.

## Біяграфія 
Скончыў у 1952 годзе Рыжскае мастацка-рамеснае вучылішча № 17, у 1955 годзе Рыжскае вучылішча прыкладнога мастацтва, у 1963 годзе мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута. Удзельнік мастацкіх выставак з 1964 г. 

З 1964 года выкладчык графікі, жывапісу, малюнка, кампазіцыі на мастацка-графічным факультэце ВДПІ (пазней Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава), у 1987—2005 гадах дацэнт. 

Прайшоў стажыроўкі на факультэце графікі ў Акадэміі мастацтваў Латвійскай ССР у прафесараў П. Упіціса і А. Апені (1970), на кафедры графікі ў БДТМІ ў прафесара В. Шаранговіча (1985—1986). 

У 1991—1993 гадах прафесар вышэйшай педагагічнай школы ў г. Зялёна Гура (Польшча). 

Член Беларускага саюза мастакоў з 1988 года. Жыве ў г. Віцебску.

## Творчасць 
Працаваў у розных графічных тэхніках (афорце, літаграфіі, ксілаграфіі, манатыпіі і г. д.), акварэлі, алейным жывапісе. Творчая эксперыментальная праца спрыяла адкрыццю ўласных спосабаў гравюры на кардоне, фанеры і дрэвавалакністай пліце, калажнага спосабу гравюры на кардоне і фларатыпіі, розных спосабаў манатыпіі, акватыпіі, гратажа. Аўтар шэрагу навучальных дапаможнікаў: па графіцы, манатыпіі, гравюры на кардоне (дзве часткі), фларатыпіі.

Сярод асноўных твораў: «Акно» (1974), «Кветкі палявыя» (1975), «Нацюрморт. Самавары» (1975), «Эдэльвейс» (1977), «Кветка папараці» (1978), «Мефістофель» (1978), «Дрэва жыцця» (1980), «Абуджэнне» (1982), «Хваля» (1984), «Рэквіем» (1984), трыпціх «Зямля, месяц, сонца» (1985-86), «Ахвярапрынашэнне» (1991), «Гарачае лета ў лесе» (1995), «Партрэт П. Пікасо» (1999), «Рыфы» (2001), «Паток» (2009), «Горы» (2009), «Канец ХХ стагоддзя. Рэквіем» (2009), «Журавіны» (2009); цыклы работ «Успаміны пра вайну» (1976), «Балада пра Чылі» (1976), «На купальскую ноч» (1978), «Твары і маскі» (1979), «Пунсовая кветачка» (1981), «Джаз» (1981), «Грузія» (1982), «Катастрофа» (1988-91), «Людзі і птушкі» (1991), «Рэпрэсіі» (1993-95), «Міраж» (1995), «Жыццё джунгляў» (1997-98), «Поры года» (2003), «Дыханне вясны» (2008—2009), «Прысвячаецца А. Пушкіну» (2009).

Творы знаходзяцца ў Віцебскім абласным мастацкім музеі.

Творам мастака ўласцівыя філасофская трактоўка вобраза, паэтычная ўзнёсласць, полістылізм, выкарыстанне складаных тэхнічных прыёмаў, асацыятыўнасць колеру, эксперыментальны характар мастацкай мовы.

## Узнагароды 
Узнагароджаны знакам «Выдатнік народнай асветы» (1984). 

## Літаратура 
* *Цыбульский, М. Л.* Антимонов Леонид Сергеевич / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 1. — С. 19.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Аленка Братушак

**Аленка Братушак** (; 31 сакавіка 1970, Цэле, СФРЮ) — славенскі палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Славеніі з 27 лютага 2013 па 18 верасня 2014.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў славенскім горадзе Цэле. Па заканчэнні школы вучылася на факультэце прыродазнаўчых навук і тэхналогіі ва ўніверсітэце Любляны. Яна таксама атрымала ступень магістра ў галіне кіравання на факультэце сацыяльных навук у тым жа універсітэце.

У 2008 няўдала балатавалася ў парламент па спісе партыі Зарэс.

У 1999—2011 займала пасаду міністра фінансаў. Затым была кіруючай справамі ва ўрадзе. У 2011 была абраная ў парламент Славеніі, па спісах партыі «Пазітыўная Славенія». Змяніла ў студзені 2013 на пасадзе лідара партыі «Пазітыўная Славенія» вядомага палітыка і бізнэсоўца Зорана Янкавіча.

У канцы лютага 2013, у ходзе вотуму недаверу кабінету міністраў Янеза Янша заняла пасаду прэм’ер-міністра Славеніі, такім чынам стала першай жанчынай на пасадзе прэм’ер-міністра краіны пасля атрымання незалежнасці.

Пражывае ў горадзе Крань. Замужам, мае сына і дачку.

## Скандал 
Вылучыла сваю кандыдатуру на пасаду віцэ-прэзідэнта па пытаннях Энергетычнага саюза, якую Еўрапейскі парламент адхіліў абсалютнай большасцю галасоў (112 супраць, 13 за), бо яна не ведала нават азоў і новых законаў.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Славеніі
Алег Віктаравіч Прусаў

**Алег Віктаравіч Пру́саў** (,  — , ) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Скончыў у 1990 годзе Мінскае мастацкае вучылішча імя А. К. Глебава, у 1990—1993 гадах вучыўся ў Беларускай акадэміі мастацтваў. Адзін са стваральнікаў творчага саюза «UBICUS» (1989). Аўтар двух зборнікаў паэзіі і прозы.

## Творчасць 
Працаваў у графіцы і станковым жывапісе. Сярод жывапісных твораў; «Пераможца», «Апошнія каралі» (абодва 1989), «Трэцяя крыніца святла» (1991), «Белае воблака» (1993), «Неспакойнае лета», «Партрэт невядомай», «Тройца», «Дзіця», «Партрэт зялёных нажніц», «Утаймавальніца пчол», «Выкрадальнік ідэй», «Белы нацюрморт» (усе 1994), «Кубак халоднай гарбаты», «Жоўты нацюрморт» (абодва 1995); графічных кампазіцый «Анёл смерці» (1990), «Веснавая рапсодыя» (1992), «Танец адзінокага сэрца» (1993), «Закаханыя» (1994), «Звездары» (1995), «Бяскрылы анёл» (1995), серыя «Мудрацы» (1990-92) і інш. Творам уласціва выразная кампазіцыйная пабудова, свабодная дынаміка лінейных рытмаў, стрыманы каларыт, дэкаратыўнасць. 

Аўтар зборніка паэзіі «Саната для флейты з марыянеткай» (Витебск : ПКП СІТІ-АРТ, 1994. – 92 с.).

Працы знаходзяцца ў прыватных калекцыях і галерэях Даніі, Швецыі, Германіі, Галандыі, Расіі і Беларусі.

З 5 лютага 2021 года ў Нацыянальным мастацкмі музеі Рэспублікі Беларусь працавала персанальная выстаўка твораў жывапісу і графікі Алега Прусава. На выстаўцы было прадстаўлена каля 100 твораў мастака з калекцыі сям’і Прусавых, Музея Марка Шагала ў Віцебску і прыватнага збору.

## Літаратура 
*  — С. 51—52. 
* Цыбульский, М. Л. Прусов Олег Викторович / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 2. — С. 385.

## Спасылкі 
* Сайт аб творчасці Алега Прусава  
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага дзяржаўнага мастацкага каледжа імя А. К. Глебава
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Вікенцій Іванавіч Ральцэвіч

**Вікенцій Іванавіч Ральцэвіч** (нар. , в. Гарбавічы, Чавускі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча імя А. К. Глебава (1957), Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1963). Выкладаў на кафедры выяўленчага мастацтва Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута (1963—1970). Член Беларускага саюза мастакоў (1965). Жыве ў Віцебску.

## Творчасць 
Працуе ў акварэлі, станковай графіцы, эзатэрычным мастацтве.

Асноўныя творы: кампазіцыі «Стары Віцебск» (1970), «Лучоса» (1982), «Віцебск» (1988), «Раніца ва Ушачах» (1999), «Шторм» (1999), «Рэчка» (2000), «Бабіна лета» (2002), «Восень» (2003), «Халодны вечар» (2006); трыпціх «Заваёўнікі» (1967-68); серыі «Камчатка» (1967—1970), «Дрэвы» (1973-74), «Сярэдняя Азія» (1979), «Краявіды Віцебшчыны» (2001); эзатэрычныя серыі «Абліччы», «Віцебск» (1997—2000); партрэты «Лепшыя людзі Віцебска» (1970), «Партрэты сучаснікаў» (1970-1980-я); серыя ілюстрацый да твораў К. Крапівы (1963) і інш.

## Літаратура 
* Цыбульскі, М. Л. Ральцэвіч Вікенцій Іванавіч / М. Л. Цыбульскі // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн. : БелЭН, 2001. — Т. 13. — Т. 13. — С. 287.
* Ральцэвіч Вікенцій Іванавіч Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. / рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн. : Беларус. Сав. Энцыкл.,1987. — Т. 4. — С. 484.
* Цыбульский, М. Л. Ральцевич Викентий Иванович / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 2. — С. 395.

Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага дзяржаўнага мастацкага каледжа імя А. К. Глебава
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Нацыянальная сялянская партыя (Венгрыя)

**Нацыянальная сялянская партыя** () — палітычная партыя ў Венгрыі ў перыяд паміж 1939 і 1949 гадамі на чале з пісьменнікам Петарам Верэшам. Партыя была адноўленая на працягу кароткага прамежку часу падчас антытаталітарнага Венгерскага паўстання 1956 г. і пасля падзення камуністычнага рэжыму ў 1989-90 гг.

К пачатку 1945 г. Нацыянальная сялянская партыя налічвала 170 тыс. членаў. У другой палове 40-х гадоў партыя мела значнае прадстаўніцтва ў парламенце краіны. 
У выніку прыняцця новай Канстытуцыі ў жніўні 1949 г. і пераўтварэння Венгрыі ў краіну з аднапартыйнай сістэмай сялянская партыя злілася з Венгерскай партыей працоўных, якая была камуністычнай па свайму характару. 

Дзейнасць партыі была засяроджана вакол зямельнай рэформы. Партыя складалася з бяднейшай і сярэдняй часткі сялянства і мела найбольшую папулярнасць ва ўсходняй частцы Венгрыі.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Венгрыі
Людміла Пятроўна Царанкова

**Людміла Пятроўна Царанко́ва** (дзявочае **Сцяфа́нава**; нар. , г. , РСФСР, СССР — ) — беларуская спявачка (лірыка-каларатурнае сапрана). Заслужаная артыстка Беларускай ССР (1968).

## Біяграфія 
Скончыла ў 1953 годзе Магілёўскае музычнае вучылішча. У 1953—1989 гадах салістка Дзяржаўнай акадэмічнай харавой капэлы Беларусі. Валодае прыгожым голасам чыстага тэмбру. Выканаўца народных песень, сольных партый у харавых і кантатна-аратарыяльных творах беларускіх, рускіх і заходне-еўрапейскіх кампазітараў: «Дняпро» Я. Туранкова, «Павей, ветрык» Р. Пукста, «Мелодыя» С. Рахманінава, «Авэ Марыя» А. Луццы ў апрацоўцы Э. Тырманд і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Сапрана
Катэгорыя:Постаці Дзяржаўнай акадэмічнай харавой капэлы Беларусі.
Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага музычнага каледжа імя М. А. Рымскага-Корсакава
Szabad Szó

**Szabad Szó** (*Вольнае слова*) — Венгерская газета, цэнтральным орган Нацыянальнай сялянскай партыі. Публікавалася штодня з 19 красавіка 1945 года па 4 чэрвеня 1950 года, і раз на тыдзень з чэрвеня 1950 па люты 1952 г. Апошні выпуск быў апублікаваны 3 лютага 1952 года.

Катэгорыя:Газеты Венгрыі
Галіна Іванаўна Цэпава

**Галіна Іванаўна Цэ́пава** (, , Расія — ) — беларуская спявачка (мецца-сапрана). Заслужаная артыстка Беларускай ССР (1955).

## Біяграфія 
Скончыла ў 1936 годзе Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва ў Маскве. У 1938—1962 гадах салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

## Творчасць 
Яе выкананне вызначалася тэмпераментам, псіхалагічнай дакладнасцю вобраза. У рэпертуары драматычныя і характарныя партыі: Часнікова («Страшны двор» С. Манюшкі), Ганка («Міхась Падгорны» Я. Цікоцкага), Хрысцінка («Кветка шчасця» А. Туранкова), Любаша («Царская нявеста» М. Рымскага-Корсакава), Канчакоўна («Князь Ігар» А. Барадзіна), Любоў, Салоха («Мазепа», «Чаравічкі» П. Чайкоўскага), Кармэн («Кармэн» Ж. Бізэ), Азучэна («Трубадур» Дж. Вердзі).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Моэган

**Моэган**, або **мохеган** (саманазва: *Mohegan*, літаральна «ваўкі») — алганкінскі народ, карэнныя насельнікі ЗША. Агульная колькасць (2016 г.) — 2100 чал.

## Гісторыя 
У XVII ст. моэган насялялі частку сучаснага штата Канектыкут, куды, згодна з паданнямі, прыйшлі з ракі Гудзон. Уваходзілі ў склад канфедэрацыі пеквот. Аднак пасля заснавання Плімуцкай калоніі правадыр моэган Ункас (канец XVI ст. — 1683 гг.) заключыў саюз з англійскімі каланістамі і падтрымаў іх у барацьбе з астатнімі пеквот. Моэган актыўна пераймалі лад жыцця белага насельніцтва, аднак захоўвалі племянную адасобленасць. У нашы дні на тэрыторыі Канектыкута існуе аўтаномная рэзервацыя моэган.

## Асаблівасці культуры 
Да прыходу еўрапейцаў моэган займаліся рыбалоўствам, паляваннем, збіральніцтвам, у меншай ступені — земляробствам. Мелі сталыя ўмацаваныя вёскі. Асноўны від жытла — вігвам. На чале моэган стаяў правадыр *сахем*, улада якога ў XVII — XVIII стст. фактычна была спадчыннай. У 1769 г. памёр апошні *сахем* Бен Ункас. Ён перадаў частку сваіх кіруючых паўнамоцтваў місіянеру Джону Мейсану, а той у 1774 г. — адміністрацыі Канектыкута. Гэта, разам з падзеямі вайны за незалежнасць ЗША, прывяло да раз’яднання моэган і міграцыі часткі племені на захад, хуткага заняпаду традыцыйнай культуры.

Адраджэнне культуры моэган пачалося толькі ў канцы XX ст. Моэган актыўна ўдзельнічаюць у індзейскім культурным руху, узнаўленні старажытных цырымоній. Захаваліся многія гістарычныя паданні, казкі і прымаўкі.

Большасць сучасных моэган працуюць у адміністрацыі рэзервацыі, якая валодае сеткай гульнёвых дамоў і дарагіх гасцініц.

## Мова 
Родная мова моэган належыць да алганкінскай групы. Яна фактычна была страчана ў 1908 г., калі памерла яе апошні носьбіт Фідэлія Філдынг. Большасць сучасных моэган размаўляюць на англійскай мове. Аднак у другой палове XX ст. пры падтрымцы амерыканскіх лінгвістаў пачалося адраджэнне гутарковай мовы. Яна вывучаецца ў якасці добраахвотнай дысцыпліны ў навучальных установах рэзервацыі моэган у Канектыкуце.

## Рэлігія 
Старажытная рэлігія моэган была заснавана на анімістычных вераваннях. Першыя спробы хрысціянізацыі адбываліся з XVII ст. Аднак толькі з 1711 г. праводзілася сталая місіянерская праца. У нашы дні большасць вернікаў — пратэстанты. У 1990 г. была заснавана асобная Царква моэган.

## Цікавыя факты 
* Некаторыя факты і імёны з гісторыі моэган былі запазычаны амерыканскім пісьменнікам Фенімарам Куперам у рамане «Апошні з магікан», аднак сапраўдная гісторыя і традыцыі не супадаюць з намалёванымі пісьменнікам.

## Гл. таксама 
* Магіканы

## Спасылкі 
* The Mohegan Tribe — The Official Mohegan Tribe Website
* MOHEGAN HISTORY

Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Народы ЗША
Алена Сяргееўна Цялькова

**Алена Сяргееўна Цялькова** (нар. , г. , Брэсцкая вобласць, БССР) — беларуская спявачка (сапрана). Заслужаная артыстка БССР (1991). Народная артыстка Беларусі (2012).

## Біяграфія 
Скончыла ў 1970 годзе Мінскае музычнае вучылішча імя М. Глінкі. З 1966 года салістка жаночага вакальнага квартэта «Купалінка», з 1988 года адна са стваральніц, мастацкі кіраўнік і салістка аднайменнай фалькгрупы.

## Творчасць 
Валодае голасам сакавітага тэмбру, шырокім пеўчым дыяпазонам. Адраджае традыцыі беларускага музычна-песеннага мастацтва, збірае беларускі народны песенны фальклор, які ў рэпертуары групы выконваецца ў рэгіянальных традыцыях спеваў (пераважна Мінскага, Брэсцкага і Гомельскага раёнаў). Аўтар музычных кампазіцый «Купалле», «На кірмашы», «Прыйдзі, вясна», апрацовак беларускіх народных песень. Адна з аўтараў кінафільмаў «Квартэт „Купалінка“», «Спявае „Купалінка“», «Купалінка».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сапрана
Катэгорыя:Постаці квартэта «Купалінка»
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Грыр Гарсан

**Эйлін Эвелін Грыр Гарсан** (; 29 верасня 1904 — 6 красавіка 1996) — брытанская актрыса, адна з зорак «MGM» 1940-х гадоў.

## Фільмаграфія 
* 1940 — Пыха і перадузятасць
* 1942 — Місіс Мінівер
* 1953 — Юлій Цэзар

## Зноскі 
Катэгорыя:Актрысы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Тэхасе
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую жаночую ролю»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Камандоры ордэна Брытанскай імперыі
Ніна Данілаўна Чараднічэнка

**Ніна Данілаўна Чараднічэ́нка** (нар. , в. Лісава, Нараўлянскі раён, Гомельская вобласць, БССР, СССР) — беларуская спявачка (1-ы альт). Заслужаная артыстка Беларусі (1997).

## Біяграфія 
Скончыла ў 1972 годзе Магілёўскае культурна-асветніцкае вучылішча. З 1969 года ў Дзяржаўным акадэмічным народным хоры імя Г. Цітовіча. Валодае прыгожым выразным голасам шырокага дыяпазону, сцэнічнай культурай. Выканаўца (сола і ў дуэце) многіх твораў беларускіх кампазітараў, народных беларускіх, рускіх і ўкраінскіх песень.

Член Беларускага саюза музычных дзеячаў з 2000 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нараўлянскім раёне
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларусі
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага народнага хору Рэспублікі Беларусь імя Г. І. Цітовіча
Уладзімір Ільіч Чараднічэнка

**Уладзімір Ільіч Чараднічэ́нка** (, с. Архангельскае, , Алтайскі край, РСФСР, СССР — ) — беларускі кампазітар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1958 годзе Беларускую кансерваторыю, клас А. Багатырова. З 1959 года выкладчык Мінскага музычнага вучылішча імя М. Глінкі. У 1964—1966 гадах дырыжор-кансультант эстрадных калектываў Беларускай філармоніі.

## Творчасць 
Творам Чараднічэнка ўласцівы меладызм, эмацыянальная выразнасць і пранікнёнасць, дасканалая форма. Аўтар 2 сімфоній (1959, 1985); уверцюр «Веснавая» (1964) і «Святочная» (1968) для сімфанічнага аркестра; сюіты (1964) і канцэрта для баяна (1967) з аркестрам народных інструментаў; камерна-інструментальнай музыкі, раманса для валторны і фартэпіяна (1964), хароў, музыкі да кінафільмаў і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Выкладчыкі Мінскага дзяржаўнага музычнага каледжа імя М. І. Глінкі
Катэгорыя:Постаці Беларускай дзяржаўнай філармоніі
Міраслаў Цэрар (палітык)

**Міраслаў Цэрар-малодшы** (; , , Югаславія) — славенскі палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Славеніі з 26 жніўня 2014 года па 13 верасня 2018 года.

Міраслаў Цэрар-малодшы з’яўляецца прафесарам універсітэта Любляны. З’яўляецца сынам гімнаста Міраслава Цэрара-старэйшага і Здэнкі Цэрар — былога пракурора і міністра юстыцыі Славеніі. Удзельнічаў у напісанні Канстытуцыі Рэспублікі Славеніі. Таксама прызнаны адным з 12 самых уплывовых юрыстаў Славеніі.

У 2013 годзе Міраслаў Цэрар-малодшы стварыў уласную Партыю Міра Цэрар. Усяго за паўгады яна набрала папулярнасць і Міраслаў Цэрар змог выйграць парламенцкія выбары.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Славеніі
Вольга Паўлаўна Шутава

**Вольга Паўлаўна Шу́тава** (, в. Загародная, Камянецкі раён, Брэсцкая вобласць — ) — беларуская спявачка (альт). Заслужаная артыстка Беларускай ССР (1973).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1944 годзе. Скончыла ў 1972 годзе Усерасійскую творчую майстэрню эстраднага мастацтва ў Маскве. Творчы шлях пачала ў мастацкай самадзейнасці. У 1968—1996 гадах салістка Беларускай філармоніі. Яе творчасці ўласцівы задушэўнасць у перадачы эмацыянальнага зместу песень, у т.л. народных. У рэпертуары пераважалі творы беларускіх і расійскіх кампазітараў, беларускія народныя песні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Камянецкім раёне
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Выпускнікі Усерасійскай творчай майстэрні эстраднага мастацтва імя Л. С. Маслюкова
Катэгорыя:Постаці Беларускай дзяржаўнай філармоніі
Скарлаці

* Алесандра Скарлаці — італьянскі музыкант. Бацька Даменіка Скарлаці
* Даменіка Скарлаці — італьянскі кампазітар і віртуоз клавесіну. Сын Алесандра Скарлаці
Валянціна Ніканораўна Шчадрына

**Валянціна Ніканораўна Шчадрына́** (, в. Вербавічы, Нараўлянскі раён, Гомельская вобласць — 27 снежня 2008) — расійская перакладчыца. Заслужаны работнік культуры Беларусі (1977).

## Біяграфія 
Скончыла ў 1951 годзе БДУ. Працавала ў беларускіх і расійскіх выдавецтвах, перыядычным друку, настаўнічала. У 1968—1987 гадах у сакратарыяце праўлення Саюза пісьменнікаў СССР, кансультант па беларускай літаратуры.

## Пераклады 
Друкуецца з 1961 года. На рускую мову пераклала творы: «Кастры завірухі» Л. Арабей (1970), «Пачакай, затрымайся…» А. Васілевіч (1972), «Халады ў пачатку вясны» (1973) і «Дзень перад святам» (1980) А. Кудраўца, «Белы камень» А. Асіпенкі (1974), «Каласы пад сярпом тваім» (1974, 1979), «Сівая легенда» (1981), «Дзікае паляванне караля Стаха» (1983, 1990) і «Чорны замак Альшанскі» (1984) У. Караткевіча, «Чорныя буслы» Л. Гаўрылкіна, «Порт прызначэння» А. Крыгі, «Найдорф» І. Пташнікава (усе 1977), «Дажынкі» М. Тычыны (1981), «Ранішнія сны» М. Гіля, «Адзін дождж на ўсіх» М. Кацюшэнкі, «Рукі на кляновым лісце» Я. Скрыгана (усе 1985), «Стронга» У. Ягоўдзіка (1987), «Белыя брады» Х. Лялько, «У крутаверці дзён» Р. Семашкевіча (абодва 1989), асобныя апавяданні і аповесці В. Быкава, В. Віткі, B. Коўтун, М. Купрэева, У. Рубанава, І. Чыгрынава і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Перакладчыкі Расіі
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры Беларускай ССР
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Анатоль Мяфодзьевіч Шчамялёў

**Анатоль Мяфодзьевіч Шчамялёў** (нар. , в. Некрашова, Сенненскі раён, Віцебская вобласць, БССР, СССР) — беларускі вучоны ў галіне машынабудавання. Кандыдат тэхнічных навук (1971), прафесар (1996).

## Біяграфія 
Скончыў у 1962 годзе БПІ. З 1962 года ў Магілёўскім тэхнічным універсітэце, у 1976—1980 гадах дэкан факультэта, у 1985—1996 гадах загадчык кафедры, у 1998—2002 гадах начальнік вучэбна-метадычнага упраўлення.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па распрацоўцы сістэм энергазберажэння гідрафікаваных мабільных машын, зніжэнні металаёмістасці машын, стварэнні роўнатрывалых канструкцый машын.

## Творы 
* Дорожно-строительные машины. Мн., 2000 (у сааўт);
* Строительные машины и средства малой механизации. 2 изд. — Мн., 2002 (разам з С. Б. Партновым, Л. І. Белавусавым).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Дэканы аўтамеханічнага факультэта Беларуска-Расійскага ўніверсітэта
Базіліка Нараджэння Хрыстова

**Базіліка Нараджэння Хрыстова** (, , , ) — хрысціянская царква ў Віфлееме, пабудаваная, паводле падання, над месцам нараджэння Ісуса Хрыста. Нароўні з Храмам Труны Гасподняй з'яўляецца адным з двух галоўных хрысціянскіх храмаў Святой зямлі.

Адна з найстарэйшых бесперапынна дзейных цэркваў у свеце. Першы храм над пячорай Каляд быў пабудаваны ў 330-х гадах па ўказанні імператара Канстанціна Вялікага. Яго асвячэнне адбылося 31 мая 339 года і з тых часоў набажэнствы тут практычна не перапыняліся. Сучасная базыліка VI—VII стст. — гэта адзіны хрысціянскі храм у Палесціне, захаваны ў цэласці з дамусульманскага перыяду.

29 чэрвеня 2012 года на 36 сесіі Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, якая праходзіла ў Санкт-Пецярбургу, базіліка была занесена ў Спіс сусветнай спадчыны.

## Пячора Каляд 
Пад амбонам базілікі знаходзіцца найбольшая хрысціянская святыня — пячора Каляд. Месца нараджэння Хрыста знаходзіцца ва ўсходняй частцы пячоры і адзначана срэбнай зоркай. У захаваных пісьмовых крыніцах пячора ўпершыню згадана каля 150 года. Падземны храм тут мясцуецца з часоў святой Алены.

## Гісторыя базылікі 
### Візантыйскі перыяд 
Базіліка Каляд была закладзена святой імператрыцай Аленай падчас яе паломніцтва ў Святую зямлю ў сярэдзіне 330-х гадоў. Згодна Яўсевію Кесарыйскаму:

Месца, якое выбрала Алена, непасрэдна не паказана ў Евангеллях, пра нейкую пячору расказвае толькі апакрыфічнае Протаевангелле Якава. Упершыню пра пячору ў Віфлееме напісаў Арыген каля 247 года, ён сцвярджае, што Хрыстос нарадзіўся ў самым горадзе (іншыя аўтары, прыкладам Юстын, змяшчалі пячору ў наваколлі Віфлеема ці на паўдарогі з Іерусаліма) і месцам нараджэння заве пячору, якую жыхары паказваюць паломнікам.

Дадзены храм, як і шэраг іншых, пабудаваных імператарам Канстанцінам у Святой зямлі, па сведчанні Яўсевія Кесарыйскага і Кірыла Скіфапольскага, меў мэтай не правядзенне набажэнстваў, а стварэнне магчымасці кожнаму ўбачыць месцы евангельскай гісторыі. Аднак паломніца Сільвія (Этэрыя) (канец IV стагоддзя) у сваіх запісках пра паломніцтва ў Святую Зямлю паведамляе, што ў чацвер Светлай сядміцы з Іерусаліма вернікі ідуць у Віфлеем для ўсяночнага няспання, адзначаючы, што яно здзяйсняецца ў цэрквы, дзе «*знаходзіцца пячора, дзе нарадзіўся Бог*».

## Спасылкі 
* Фоторассказ. Базилика Рождества Христова 
* В базилике Рождества в Вифлееме реставраторы открыли древнюю мозаику с изображением ангела 

Катэгорыя:Іерусалімская Праваслаўная Царква
Катэгорыя:Храмы Палесціны
Катэгорыя:Геаграфія Евангелляў
Катэгорыя:З’явіліся ў IV стагоддзі
Віфлеем
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Дзяржаве Палесціна
Абруч (мастацкая гімнастыка)

thumb|right|Мастацкая гімнастыка з абручом
**Абруч** — спартыўны снарад колцападобнай формы. Выкарыстоўваецца як адзін са спартыўных снарадаў у практыкаваннях па мастацкай гімнастыцы.

Дыяметр абруча — 51-90 см (залежыць ад росту гімнасткі), вага — мінімум 300 гр.

Абручы бываюць аднатонныя або шматколерныя. Многія гімнасткі абляпляюць іх каляровым скотчам для прыгажосці.

Асноўныя патрабаванні праграмы з абручом ўключаюць кручэнне вакол рукі або цела і пракатку, а таксама кругі, кідкі, праход праз абруч і над абручом.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Спартыўны інвентар
Катэгорыя:Мастацкая гімнастыка
Шэпард

**Шэпард** () — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алан Бартлет Шэпард — амерыканскі астранаўт, контр-адмірал амерыканскіх ВМС
* Мэцью Шэпард — амерыканскі студэнт, ахвяра злачынства на глебе нянавісці да гомасексуалаў
* Скот Шэпард — амерыканскі астраном факультэта зямнога магнетызму інстытута Карнегі
* Сэм Шэпард — амерыканскі акцёр, сцэнарыст
Прусаў

**Прусаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Віктаравіч Прусаў, беларускі мастак
* Іван Аляксеевіч Прусаў, беларускі фізік
* Пётр Міхайлавіч Прусаў, аўтамабільны канструктар.
Фрэзераванне

**Фрэзераванне** — апрацоўка металаў, драўніны і іншых матэрыялаў рэзаннем з дапамогай фрэзы. Робіцца на фрэзерных станках і іншых вярчэннем фрэзы і загатоўкі.

У залежнасці ад напрамкаў цыліндрычнай фрэзы і падачы загатоўкі адрозніваюць: сустрэчнае фрэзераванне, калі вярчэнне фрэзы і рух падачы загатоўўкі накіраваны адзін супраць аднаго, і спадарожнае, калі напрамкі вярчэння фрэзы і падачы загатоўкі супадаюць. Пры апрацоўцы тарцовай фрэзай адрозніваюць сіметрычнае (вось фрэзы перамяшчаецца ў плоскасці сіметрыі загатоўкі) і несіметрычнае фрэзераванне (вось фрэзы зрушана адносна гэтай плоскасці). Фрэзераваннем апрацоўваюць плоскасці, целы вярчэння, а таксама фасонныя, вінтавыя і іншыя паверхні дэталей машын.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Металаапрацоўка
Катэгорыя:Тэхналогіі машынабудавання
Аляксей Мікалаевіч Бах

**Аляксей Мікалаевіч Бах** (, Залатаноша, Расійская імперыя (сёння Чаркаская вобласць, Украіна) — ) — савецкі біяхімік. Акадэмік АН СССР (1929). Герой Сацыялістычнай Працы (1945). Адзін з заснавальнікаў Інстытута біяхіміі АН СССР (1935, з 1944 года імя Баха), дзе быў дырэктарам. У 1939-45 гадах акадэмік-сакратар Аддзялення хімічных навук АН СССР.

Навуковыя працы па хімізму асіміляцыі асіміляцыі вугляроду зялёнымі раслінамі, па праблемах акісляльных працэсаў. Стварыў новыя метады даследавання ферментаў, якія ляглі ў аснову біяхіміі (вытворчасць хлеба, піва, апрацоўка лёну і інш.). Сталінская прэмія.

Пахаваны на Новадзявочых могілках.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Біяхімікі СССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Анатоль Рыгоравіч Шэлег

**Анатоль Рыгоравіч Шэлег** () — беларускі . Народны артыст Беларускай ССР (1952).

## Біяграфія 
У 1933 годзе скончыў драматычную студыю пры 2-м Беларускім дзяржаўным тэатры (цяпер — Тэатр імя Якуба Коласа).

Акцёр Беларускага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа з 1931 года. Сыграў больш за 200 роляў, пераважна сацыяльных герояў, стварыў шэраг вобразаў сучаснікаў. Яго сцэнічныя вобразы адрозніваліся ўнутранай сілай, цэласцю, выразнасцю вонкавага малюнка.

Член ВКП(б) з 1943 года, на працягу 20 гадоў ён быў сакратаром партарганізацыі тэатра, абіраўся дэлегатам XXVII і XXVIII з’ездаў Кампартыі Беларусі, членам Віцебскага абкама КПБ, дэпутатам абласнога Савета дэпутатаў працоўных.

## Літаратура 
*
Васіль Васілевіч Шынкароў

**Васіль Васільевіч Шынкароў** (нар. года, вёска Заполле, Шклоўскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі гісторык.

## Біяграфія 
У 1957 годзе закончыў Забродскую СШ. З 1957 па 1962 год — студэнт Магілёўскага педінстытута (філфак). Пасля заканчэння інстытута працаваў дырэктарам Межанскай васьмігодкі, затым — дырэктарам Баравіцкай васьмігодкі Браслаўскага раёна.
    
Служыў у Савецкай Арміі. З канца 1964 года займаў пасаду інструктара райкама партыі, са студзеня 1965 года — першага сакратара Браслаўскага райкама камсамола. У 1970—1974 гадах — інструктар, намеснік загадчыка аддзела аргпартработы Віцебскага абкама партыі. З 1974 па 1977 гады з’яўляўся аспірантам Акадэміі грамадскіх навук (Масква). Там жа абараніў кандыдацкую па праблеме развіцця дэмакратычных асноў кіравання калгасамі.

З 1977 па 1986 год — работа ў апараце ЦК КПБ: інструктар, загадчык сектара дзяржаўных і грамадскіх арганізацый, інспектар. З 1986 года — прарэктар па вучэбнай і навуковай рабоце Мінскай ВПШ, дацэнт кафедры партыйнага будаўніцтва. У 1991 годзе закончыў дактарантуру пры АГН, абараніў доктарскую дысертацыю па тэме: «Сістэмны падыход у выпрацоўцы і рэалізацыі аграрнай палітыкі». Вучоная ступень — доктар гістарычных навук. Палітолаг. Са студзеня 1992 года — адказны арганізатар, а затым загадчык сектара па сувязях з Вярхоўным Саветам, палітычнымі партыямі і грамадскімі рухамі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. З 1996 года — загадчык сектара Камісіі Вярхоўнага Савета РБ па дзяржаўнаму будаўніцтву і мясцоваму самакіраванню. З ліпеня 1997 года — загадчык аддзела па узаемадзеянні з Нацыянальным сходам РБ адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Ясень (балота)

**Ясень** — балота на паўднёвым усходзе Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці, на водападзеле рэк Пціч і Бярэзіна. Вярховага (70 %), нізіннага (20 %), пераходнага (5 %) і мяшанага (5 %) тыпаў. Плошча 5 тыс.га, у межах прамыславога пакладу 3,9 тыс.га. Глыбіня торфу да 6,5 м, сярэдняя 2,3 м. Падсцілачны торф на 25 % плошчы, ёсць сапрапель магутнасцю да 2 м. Здабыча торфу на паліва. Расліннасць цэнтральнай часткі — мазаічныя сфагнавыя комплексы, на астатняй вярховай тэрыторыі хваёва-хмызнякова-сфагнавыя, на нізінных участках асакова-гіпнавыя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Балоты Беларусі
Катэгорыя:Балоты Асіповіцкага раёна
Катэгорыя:Балоты Мінскай вобласці
Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта
Фёдар Міхайлавіч Языковіч

**Фёдар Міхайлавіч Языковіч** (, в. Старое Заліцвінне, , Магілёўская вобласць — ) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Палескай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З 1923 года на савецкай, прафсаюзнай, культурна-асветніцкай і педагагічнай працы на Магілёўшчыне і Міншчыне.

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Другія сакратары Палескага абкама КП Беларусі
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Лізавета Васілеўна Трушнікава

**Лізавета Васілеўна Тру́шнікава** (, в. Курычанка, , Курганская вобласць, Расія) — беларускі вучоны ў галіне гінекалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1976), прафесар (1979).

## Біяграфія 
Скончыла ў 1943 годзе 2-і Маскоўскі медыцынскі інстытут. У Вялікую Айчынную вайну ў хірургічным шпіталі. З 1962 года ў БелНДІ анкалогіі і медыцынскай радыялогіі (загадчык аддзела), у 1971—1992 гадах у Медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі.

Навуковыя працы па клініцы, дыягностыцы, лячэнні дабраякасных і злаякасных пухлін геніталій.

## Творы 
* О лечении рецидивов рака шейки матки после сочетанной лучевой терапии // Вопр. онкологии. 1966. Т. 12, № 1;
* Вопросы прогноза при рецидивах рака шейки матки в зависимости от локализации и методов лечения // Прогноз злокачественных опухолей. Л.. 1968;
* Причины рецидивов и неудач после сочетанной лучевой терапии рака шейки матки // Актуальные проблемы онкологии и медицинской радиологии. Мн., 1970. Т. 2.

## Літаратура 
*  — С. 541.

## Спасылкі 
* Трушникова Елизавета Васильевна  // Сайт БелМАПА
* Трушникова, Елизавета Васильевна (доктор медицинских наук; род. 1920) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Гінеколагі Беларусі
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Выпускнікі РНДМУ імя М. І. Пірагова
Катэгорыя:Супрацоўнікі РНПЦ анкалогіі і медыцынскай радыялогіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі
Уладзімір Аляксеевіч Шчарбакоў

**Уладзімір Аляксеевіч Шчарбако́ў** (нар. , в. Шчарбачы, Крычаўскі раён, Магілёўская вобласць, БССР, СССР) — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства. Кандыдат біялагічных навук (1969). Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь (1992-2002).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 студзеня 1939 года ў в. Шчарбачы Крычаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Скончыў у 1962 годзе Беларускі тэхналагічны інстытут. З 1968 года ў Інстытуце эксперыментальнай батанікі. З 1972 года — вучоны сакратар Заходняга аддзялення, з 1991 года — Беларускага аддзялення УАСГНІЛ; у 1992—1997 гадах — галоўны вучоны сакратар Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь, у 2001—2002 гадах — начальнік аддзела аграноміі НАН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па фізіялогіі і біяхіміі росту і развіцця раслін, вырошчванні асноўных сельскагаспадарчых культур і інш.

## Творы 
* Кукуруза. 2 изд. Мн., 1999 (у сааўт.);
* Рапс. Мн., 1999 (у сааўт.);
* Зерновые культуры. 2 изд. Мн., 2000 (у сааўт.);
* Экологическое состояние почв Беларуси (разам з І. М. Багдзевічам, М. І. Смяянам) // Междунар. агр. журн. 2000. № 5.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Раслінаводы Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты біялагічных навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Акадэміі аграрных навук Беларусі
Катэгорыя:Постаці Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі
Лукомскія

**Лукомскія** — княжацкі род герба «Рох» зменены ў Вялікім Княстве Літоўскім. Магчыма, паходзяць з мясцовых князёў, нашчадкаў полацкага князя Усяслава Брачыславіча, але паходжанне дакладна не высветлена.

## Вядомыя прадстаўнікі 
Упершыню згадваюцца ў 2-й палове XV стагоддзя князі **Baсіль** (упамінаецца ў 1463 годзе) і **Iвaн** (у 1473 годзе з’ехаў y Маскву, дзе ў 1493 годзе пакараны смерцю за змову супраць вялікага князя Івана III). У пачатку XVI стагоддзя вядома некалькі князёў Лукомскіх, якія сумесна валодалі замкам і мястэчкам Лукомль і іншымі маёнткамі ў Лукомскім княстве. З іх **Фёдар Іванавіч** y 1508 годзе ўдзельнічаў y мяцяжы князёў Глінскіх. Верагодна, яго братамі былі **Iвaн Іванaвіч** (каля 1460 — пасля 1520), уладальнік Шчыдутаў і Гарадца, заснавальнік шчыдуцкай галіны Лукомскіх, **Андрэй Iвaнaвіч** (каля 1470 — пасля 1528), уладальнік Меляшковічаў і Бельнякоў, заснавальнік згаслай y першай палове XVII стагоддзя меляшковіцкай галіны, і **Paмaн** (? — пасля 1500), уладальнік Пачаевічаў y Лукомскім княстве, Дабрыгораў y Полацкай зямлі і Лічкава ў Лідскім павеце. Іх нашчадкі раздрабілі свае ўладанні. З другой паловы XVI стагоддзя яны неаднаразова займалі павятовыя пасады пераважна ў Аршанскім і Віцебскім паветах. Сенатарскай годнасці дасягнуў **Фрыдэрык** (каля 1565 — 1611), падкаморы аршанскі з 1600 года, адначасова староста крычаўскі з 1602 года, кашталян мсціслаўскі з 1610 года.

Род Лукомскіх захаваўся да XX стагоддзя, многія змізарнелыя яго прадстаўнікі не карысталіся княжацкім тытулам.

## Літаратура 
*
Мсціслаўскі замак

]]
**Мсціслаўскі замак** — замак, які існаваў y 14—18 стст. y г. Мсціслаў. Размяшчаўся на пляцоўцы гарадзішча Замкавая гара 12—13 ст., на высокім правым беразе р. Віхра. 

## Гісторыя 
Мсціслаўскі замак лічыўся важнейшым стратэгічным замкам Пасожжа на мяжы ВКЛ і Маскоўскай дзяржавы, таму перажыў шмат аблог і войнаў. У 1389 на працягу 11 дзён яго асаджала войска смаленскага князя Святаслава Іванавіча. У перыяд міжусобнай вайны 1432—1439 гадоў паміж вялікім князем літоўскім Свідрыгайлам і Жыгімонтам Кейстутавічам Мсціслаўскі замак адзіны на Беларусі, які не паддаўся войску апошняга і вытрымаў трохтыднёвую аблогу. У 1500, 1502, 1508 (двойчы) і 1514 быў абложаны маскоўскімі войскамі. Пасля надання г. Мсціславу ў 1634 магдэбургскага права замак яшчэ больш умацавалі.

У час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—67 y ліпені 1654 маскоўскія войскі акружылі Мсціслаў і замак. У выніку 4 штурмаў 22 ліпеня замак быў узяты і спалены, a большасць абаронцаў забіта. Стратэгічная важнасць Мсціслаўскага замка спрыяла хуткаму яго аднаўленню. У 1660 паводле загаду цара Мсціслаўскі замак зноў спалены, a 46 яго абаронцаў сасланы ў Яраслаўль. У 1676 сейм Рэчы Паспалітай прыняў рашэнне аднавіць замак. У час Паўночнай вайны 1700—21 Мсціслаўскі замак узарваны ў жніўні 1708 адступаючым войскам Пятра I. Адноўлены, існаваў да 1772 (год далучэння Мсціслава да Расійскай імперыі).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Мсціслава
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Замкі Беларусі
Анатоль Міхайлавіч Вараб’ёў

**Анатоль Міхайлавіч Вараб’ёў** (нар. , в. Люшнева, , Брэсцкая вобласць) — беларускі дзеяч самадзейнага мастацтва, балетмайстар. Заслужаны работнік культуры Беларусі (1975). Народны артыст Беларусі (1987). Працаваў y розных творчых калектывах. З 1967 года кіраўнік Брэсцкага народнага ансамбля танца «Радасць». Ажыццявіў шэраг харэаграфічных пастановак з выкарыстаннем беларускага танцавальнага фальклору («Палескае вяселле», «Радасць працы», «Свята на Палессі», «Дажынкі», «Валёнкі», «Сувенір» і інш.), падрыхтаваў больш за 20 канцэртных праграм. Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі 1978 года.

Ганаровы грамадзянін горада Брэста (27.04.2012).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры Беларускай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Брэста
Катэгорыя:Харэографы Беларусі
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Радашковічы)

**Касцёл Найсвяцейшай Тройцы** — каталіцкі храм у гарадскім пасёлку Радашковічы Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці, помнік архітэктуры позняга класіцызму.

## Гісторыя 
Першы касцёл у Радашкавічах заснаваў віленскі кашталян Пётр Сенька Герыгольдавіч у 1447 годзе. 

Наступны драўляны касцёл быў збудаваны на месцы старога ў 1634 годзе. У 1741 годзе быў адноўлены і асвечаны біскупам жмудскім Антоніем Дамінікам Тышкевічам.

У 1853 годзе згарэў ад удару маланкі драўляны барочны касцёл, і ў 1855 г. на сродкі парафіянаў, ахвяраванні памешчыкаў Валадковічаў і руплівасцю пробашча і дэкана кс. Пятра Жылінскага ў Радашковічах быў закладзены каменны касцел у стылі позняга класіцызму. У 1859 г. будаўніцтва завяршылася, і 4 верасня 1860 г. арцыбіскуп магілёўскі Вацлаў Жылінскі асвяціў касцёл пад гістарычным тытулам Найсвяцейшай Тройцы.

У сярэдзіне XIX ст. на старажытных радашковіцкіх могілках, на месцы драўлянай, была ўзведзеная каменная капліца пад тытулам Св. Яна Непамука. Акрамя яе, у канцы XIX ст. парафію касцёла Найсвяцейшай Тройцы абслугоўвалі філія ў в. Будзькі (цяпер Вілейскі раён), а таксама капліца ў в. Крамянец (цяпер Лагойскі раён). Да 1864 г. да радашковіцкай парафіі прыпісваўся таксама філіяльны касцёл у в. Батурына (цяпер Вілейскі раён) з капліцамі ў Лукаўцы і Карповічах. Колькасць парафіянаў перавышала 2600 чалавек.

Пасля Другой сусветнай вайны касцёл у 1946 г. закрылі і прыстасавалі пад цэх завода «Беларуская кераміка». З цягам часу будынак дайшоў да аварыйнага стану, аднак пры гэтым быў аб’яўлены помнікам архітэктуры. Капліца ж і ўвогуле ператварылася ў руіны.

У 1990 г. будынак касцёла вярнулі католікам. Святыня была адрэстаўраваная, у галоўным алтары зноў быў змешчаны абраз Найсвяцейшай Тройцы, левы бочны алтар асвечаны ў гонар Маці Божай Чанстахоўскай, правы — у гонар Боскай Міласэрнасці.

## Архітэктура 
Касцёл — 3-нефавая 2-вежавая базіліка з паўцыркульнай апсідай і дзвюма сакрысціямі абапал яе. Асноўны прамавугольны ў плане аб’ём накрыты 2-схільным дахам, апсіда — больш нізкім. Галоўны фасад вылучаны ў цэнтры глыбокім рызалітам і завершаны 2-схільным шчытом. Квадратныя 4-ярусныя вежы прарэзаны скразнымі арачнымі праёмамі, круглымі люкарнамі і завершаны шлемападобнымі купаламі. Бакавыя фасады рытмічна расчлянёны высокімі арачнымі аконнымі праёмамі і шырокімі пілястрамі ў прасценках.

Перад касцёлам брама з 3 арачнымі праходамі, аздобленая на галоўным фасадзе паўкалонамі і завершаная лучковым франтонам.

### Інтэр’ер 
Унутраная прастора члянёна 2 радамі квадратных у сячэнні слупоў на 3 нефы, перакрытыя скляпеннямі (конхавым у цэнтральным і крыжовымі ў бакавых нефах). Сцены крапаваны пілястрамі, буйнымі карнізамі. Скляпенні на падпружных арках. У нартэксе галерэя хораў. Часткова захавалася керамічная арнаментаваная падлога ў апсіднай частцы. Перад касцёлам размешчана трох’арачная брама з лучковым франтонам і паўкалонамі на фасадзе.

## Цікавыя звесткі 
У гэтым касцёле хрысцілі Янку Купалу.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Касцёлы Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі
Катэгорыя:Радашковічы
Катэгорыя:1859 год у Беларусі
Ерэванскі фізічны інстытут

**Ерева́нскі фізічны інстыту́т ** (ЕрФІ, ) — навукова-даследчыцкі інстытут у сталіцы Рэспублікі Арменія Ерэване. Інстытут быў заснаваны ў 1944 годзе як філіял Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта братамі Абрамам Аліханавым і Арцёмам Аліханянам. У 2011 годзе інстытут быў пераназваны ў Нацыянальную навуковую лабараторыю імя А.&nbsp;Аліханяна (ННЛА).

## Гісторыя і стратэгія 
Ерэванскі фізічны інстытут быў заснаваны ў 1944 годзе як філіял Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта братамі Абрамам Аліханавым і Арцёмам Аліханянам.  Праз два гады на гары Арагац былі створаны дзве высакагорныя касмічныя станцыі: «Арагац» (3200 м) і «Норам бёрдаў» (2000 м). У 1963 годзе ЕрФІ быў перакладзены ў Дзяржаўны камітэт па атамнай энергіі СССР. Збудаванне электроннага сінхратрона на энергію 6 ГэВ, скончанае ў 1967 годзе, стала важнай вяхой у гісторыі інстытута. Гэта быў першы паскаральнік часціц у Арменіі (АРУС,  ). Пасля распаду СССР ЕрФІ працягвае сваю навуковую дзейнасць у вобласці фізікі высокіх энергій і астрафізікі як у Арменіі, так і на найбуйнейшых замежных паскаральніках і дэтэктарах касмічнага выпрамянення. У наш час ЕрФІ атрымаў статус нацыянальнай навуковай лабараторыі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЕрФІ 

Катэгорыя:Фізічныя інстытуты
Катэгорыя:Адукацыя ў Ерэване
Катэгорыя:З’явіліся ў 1944 годзе
Фізічны інстытут
Таццяна Андрэеўна Бандарчык

**Таццяна Андрэеўна Бандарчык** (, в. Дукора Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — ) — беларуская .

## Біяграфія 
Скончыла Беларускую драматычную студыю ў Маскве ў 1926 годзе. У 1920 годзе на настаўніцкіх курсах у Бабруйску арганізавала драматычны гурток «Крыніца», дзе паставіла п'есу Янкі Купалы «Паўлінка» і выканала галоўную ролю. Працавала ў тэатрах: Беларускім дзяржаўным (цяпер імя Янкі Купалы, да 1921 года), Беларускім драматычным імя Якуба Коласа ў 1926-48 гадах, драмы і камедыі пры Белдзяржэстрадзе ў 1949-56 гадах, Бабруйскім вандроўным у 1956-67 гадах. 

## Творчасць 
Майстар эпізоду. Яе мастацтву былі ўласцівыя яркая характарнасць, акрэсленасць малюнка. Найбольш каларытныя характары стварыла ў беларускай драматургіі: Паланея («Прымакі» Янкі Купалы), бабка Наста («Вайна вайне» Якуба Коласа), Сцепаніда («Пагібель воўка» Эдуарда Самуйлёнка), Маці («Ірынка» Кузьмы Чорнага), Жабрачка («Над Бярозай-ракой» Пятра Глебкі), Аўдоцця Захараўна («Пяюць жаваранкі» Кандрата Крапівы), Ганна Чыхнюк («Выбачайце, калі ласка!» Андрэя Макаёнка), Аўдоцця, Акуліна («Любоў, Надзея, Вера» і «Дзіўны дом» Пятра Васілеўскага).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы
Катэгорыя:Постаці Магілёўскага абласнога тэатра драмы і камедыі імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча
Багараз

**Багара́з** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мікалай Аляксеевіч Багараз, савецкі хірург
* Уладзімір Германавіч Багараз, расійскі этнограф, лінгвіст
Бандарчык

**Бандарчык** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Кірылавіч Бандарчык, беларускі этнограф
* Таццяна Андрэеўна Бандарчык, беларуская актрыса
Багушэўскі раён

**Багушэ́ўскі раё́н** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1931 і 1935—1960 гадах. Цэнтр — гарадскі пасёлак Багушэўск. Плошча 895 км², насельніцтва (на 1 студзеня 1925 года) 33&nbsp;889 чалавек, 334 населеныя пункты.

## Гісторыя 
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — станцыя Багушэўская. 20 жніўня 1924 года падзелены на 9 сельсаветаў: Астапенскі, Багушэўскі, Будскі, Дзевінскі, Какоўчынскі, Каменскі, Ледневіцкі, Навасельскі, Сідорніцкі (Тур’еўскі). 24 верасня 1926 года Дзевінскі сельсавет перайменаваны ў Клюкаўскі, Каменскі сельсавет — у Стайкаўскі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 15 лютага 1931 года да раёна далучаны Замастоцкі і Машканскі сельсаветы скасаванага Віцебскага раёна. 8 ліпеня 1931 года Багушэўскі раён скасаваны: Замастоцкі і Машканскі сельсаветы ўключаны ў гарадскую рысу горада Віцебска; Астапенскі, Багушэўскі, Какоўчынскі, Клюкаўскі, Ледневіцкі, Стайкаўскі сельсаветы перададзены Аршанскаму раёну; Будскі, Навасельскі, Сідорніцкі (Тур’еўскі) сельсаветы — Сенненскаму раёну.

12 лютага 1935 года Багушэўскі раён утвораны зноў, у яго склад уключана 13 сельсаветаў: Астапенскі, Багушэўскі, Клюкаўскі, Ледневіцкі, Стайкаўскі — Аршанскага раёна; Замастоцкі, Машканскі — гарадской рысы горада Віцебска; Будскі, Застадольскі, Навасельскі — Сенненскага раёна; Асінаўскі, Бабінавіцкі, Старабабыльскі — Лёзненскага раёна. 12 сакавіка 1935 года да раёна далучаны Какоўчынскі сельсавет Аршанскага раёна, Бабінавіцкі сельсавет вернуты ў склад Лёзненскага раёна. 15 ліпеня 1935 года Багушэўск атрымаў статус мястэчка. З 20 лютага 1938 года раён у складзе Віцебскай вобласці. 27 верасня 1938 года Багушэўск аднесены да катэгорыі гарадскіх пасёлкаў, Багушэўскі сельсавет скасаваны. 9 верасня 1946 года Клюкаўскі сельсавет перададзены новаўтворанаму Арэхаўскаму раёну. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Старабабыльскі сельсавет, Будскі сельсавет перайменаваны ў Забараўскі. 17 снежня 1956 года да раёна далучаны Клюкаўскі сельсавет скасаванага Арэхаўскага раёна. 20 студзеня 1960 года раён скасаваны, Асінаўскі і Замастоцкі сельсаветы перададзены Віцебскаму раёну, гарадскі пасёлак Багушэўск, Астапенскі, Забараўскі, Застадольскі, Какоўчынскі, Ледневіцкі, Машканскі, Навасельскі сельсаветы — Сенненскаму раёну, Клюкаўскі і Стайкаўскі сельсаветы — Аршанскаму раёну.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* 

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1931 годзе
Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1935 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1960 годзе

Катэгорыя:Гісторыя Сенненскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Віцебскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Аршанскага раёна
Іван Пятровіч Дзьячкоў

**Іван Пятровіч Дзьячкоў** ( — пасля 1836) — рускі беларускі архітэктар, які працаваў у горадзе Гомелі. Прадстаўнік класіцызму.

## Біяграфія 
Іван Пятровіч Дзячкоў нарадзіўся ў Маскве ў сям’і надворнага саветніка. Вучыўся ў архітэктурнай школе Экспедыцыі крамлёўскага будаўніцтва.

Да 1813 працаваў у Маскве. 3 1814 жыў і працаваў у Гомелі.

У 1814—1826 гадах служыў у маёнтку графа М. П. Румянцава (у 1814, 1815, 1818 выязджаў-у Маскву для азнаямлення з работамі маскоўскіх архітэктараў і набыцця праектаў) памочнікам архітэктара Дж. Кларка.

## Творчасць 
Браў удзел у праектаванні і стварэнні шматлікіх многіх збудаванняў Гомеля. Паводле яго праектаў у Гомелі пабудаваны: дваранскае вучылішча (1818), «паляўнічы домік» (1818—1820), ткацкая і бялільная фабрыкі (1818—1820); кіраваў будаўніцтвам ланкастэрскай школы (1818) і «Рускага тракціра» (1822, абодвух арх. Дж. Кларк).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Гомеля
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары  класіцызму