Нелюбоў (фільм, 2017)

**«Нелюбо́ў»** — драматычны фільм рэжысёра Андрэя Звягінцава. Сусветная прэм’ера адбылася ў асноўнай конкурснай праграме 70-га Канскага кінафестывалю, дзе фільм атрымаў Прыз журы.

Каманда, якая складаецца з рэжысёра Андрэя Звягінцава, прадзюсараў Аляксандра Раднянскага і Сяргея Мелькумава, сцэнарыста Алега Негіна і аператара Міхаіла Крычмана, раней працавала над фільмамі «*Алена*» (2011) і «*Левіяфан*» (2014), якія таксама мелі поспех на Канскім кінафестывалі.

Фільм апавядае гісторыю пра сучасную маскоўскую сям’ю, у якой сужэнцы (Мар’яна Співак і Аляксей Розін) збіраюцца развесціся, але не могуць вырашыць, з кім пакінуць сына Алёшу (Мацвей Новікаў). У шэрагу канфліктаў і бясконцых узаемных прэтэнзій яны адкрыта грэбуюць ім, і Алёша, адчуваючы сваю абсалютную непатрэбнасць, пасля іх чарговай сваркі раптоўна знікае.

У Беларусі прэм’ера фільма адбылася 1 чэрвеня 2017 года.

## Сюжэт 
Падзеі фільма адбываюцца ў кастрычніку 2012 года. У стасунках адміністратара салона прыгажосці Жэні (Мар’яна Співак) і менеджара па продажы Барыса (Аляксей Розін) даўно наступіў разлад, і яны наважваюць падаць на развод. Застаючыся пакуль што афіцыйна жанатымі, яны абое ўжо маюць стасункі на баку: Барыс жыве з цяжарнаю ад яго дзяўчынай Машай (Марына Васільева), а ў Жэні ёсць забяспечаны палюбоўнік Антон (Андрыс Кейш). Застаецца толькі прадаць агульную кватэру і вырашыць, з кім будзе жыць іх 12-гадовы сын Алёша (Мацвей Новікаў).

Алёша вяртаецца са школы і сядае рабіць урокі, назіраючы праз акно за асеннім дажджом. Чуецца званок — маці кажа яму, што прыйшлі патэнцыяльныя пакупнікі, каб паглядзець кватэру, і што ён мусіць прыбрацца ў сваім пакоі. Заходзяць пакупнікі: мужчына (Максім Стаянаў) са сваёй цяжарнай дзяўчынай (Любоў Сакалінская). Алёша не рады ні іх прыходу, ні таму, што бацькі прадаюць кватэру, і зачыняе дзверы ў свой пакой. У канцы агляду пакупнікі заходзяць у дзіцячы пакой. Маці ўшчувае хлопчыка, бо той не павітаўся з людзьмі, і дае яму кухталя. У адказ Алёша вітаецца скрозь зубы, а пасля, пакрыўджаны на маці, выбягае з пакоя.

Той жа ноччу Алёша падслухоўвае зваду бацькоў і разумее, што ні тата, ні мама не маюць ніякага жадання гадаваць яго (лічачы, што ён стане перашкодай іх новым раманам) і стараюцца спіхнуць сына адно на аднаго. Тата лічыць, што для дзіцяці важней жыць з маткай, аднак матка не мае намеру саступаць і кажа, што таксама хоча пажыць сваім жыццём. Яго наступную прапанову — аддаць дзіця бабулі (Наталля Патапава), жанчына таксама адкідае, бо яе маці зусім не любіць унука. У запале сваркі яны нават згадваюць варыянт аддаць сына ў дзетдом, але разумеюць, што дзіцячая ювенальная юстыцыя не дазволіць ім гэтага зрабіць. На наступны дзень пасля снедання, падчас чаго маці называе сына «*кволым*», Алёша выбягае з дому быццам бы ў школу і больш не вяртаецца.

Жэня пра гэта не ведае, бо начуе ў Антона. Яна прызнаецца, што ён — яе першае каханне і што яна ніколі нікога не любіла, акрамя маці — і тое ў дзяцінстве. Маці, паводле слоў Жэні, паводзілася з ёй як «*злая, самотная сцерва*». Яна таксама гаворыць, што да мужа ў яе нікога не было і «*заляцела*» яна па дурасці, таму ёй і прыйшлося пабрацца шлюбам з нялюбым Барысам. Раніцай Жэня вяртаецца дадому і кладзецца спаць, не ведаючы, што сын дома не начаваў.

Праз колькі часу ёй тэлефануюць са школы і паведамляюць, што Алёшы не было на ўроках ні ўчора, ні сёння. Не зважаючы на пярэчанні Барыса, што хлопчык хутка сам вернецца, Жэня звяртаецца ў паліцыю. Оперупаўнаважаны (Сяргей Барысаў) у размове з Жэняй выказвае меркаванне, што хлопчык пайшоў гуляць з сябрамі або бадзяецца па гандлёвым цэнтры, гаворачы, што пераважная большасць «*бегункоў*» вяртаецца дамоў праз 7—10 дзён. Адзінае, што ён можа параіць, гэта звярнуцца да валанцёраў з недзяржаўнай пошукавай арганізацыі, а не спадзявацца на праваахоўныя органы, якія патопяць справу ў бюракратычных працэдурах.

Жэня прыслухоўваецца да парады і тэлефануе валанцёрам. Каардынатар пошукава-выратавальнага атрада (Аляксей Фацееў), апісваючы Жэні і Барысу план пошуку, выказвае думку, што хлопчык можа знаходзіцца ў бабулі, якая жыве на лецішчы за тры гадзіны язды ад Масквы. Жэня сумняецца, бо Алёша не ведае туды дарогі, і вельмі неахвотна згаджаецца паехаць з Барысам да маці, бо ў яе з ёй вельмі напружаныя стасункі. Жэніна маці прынцыпова не выходзіць на сувязь з дачкой, а калі сужэнцы прыязджаюць у суправаджэнні валанцёра, не адразу пускае іх у дом. Яна не дае веры, што хлопчык прапаў, і лічыць, што яе дачка з мужам ўсё выдумалі, каб разжаліць яе і, у выніку, «*павесіць*» на яе хлопчыка. Пасля эмацыянальнага скандалу з маці Жэня і Барыс едуць назад у Маскву. Па дарозе дадому Жэня прызнаецца Барысу, што выйшла за яго замуж і нарадзіла Алёшу толькі таму, што больш не магла жыць з маці, але гэта было памылкай, і ёй трэба было зрабіць аборт. Сужэнцы зноў лаюцца і Барыс высаджвае Жэню з машыны сярод дарогі.

Вярнуўшыся ў Маскву, яны даведваюцца, што пошукі не далі выніку. Каардынатар валанцёрскага атрада накіроўваецца ў школу і праводзіць гутарку з аднакласнікам і адзіным сябрам Алёшы (Арцём Жыгулін). Ён угаворвае хлопчыка раскрыць месцазнаходжанне так называнай «*базы*» — закінутага ў лясным гушчары будынка, дзе збіраюцца хлапчукі са школы. Валанцёры і Алёшаў бацька выпраўляюцца туды, але знаходзяць толькі Алёшаву куртку. У адну з лякарань дастаўляюць хлопчыка, знойдзенага на вуліцы і падобнага з апісання; да яго прыходзіць Жэня, але гэта аказваецца не Алёша.

Праз колькі часу Барыс, Жэня, Антон і каардынатар валанцёраў едуць у морг для апазнавання трупа невядомага хлопчыка. Пасля таго, як патолагаанатам падымае покрыўку са знявечанага трупа, у Жэні пачынаецца істэрыка, яна сцвярджае, што гэта не Алёша, бо на яго целе мае быць радзімка. Барыс згаджаецца з жонкай, аднак каардынатар рэкамендуе ім правесці параўнальны аналіз ДНК, мяркуючы, што бацькі могуць знаходзіцца ў стане адмаўлення. Жэніна істэрыка працягваецца, яна накідваецца на вонкава спакойнага Барыса з крыкам, што ніколі б не аддала хлопчыка ў дзіцячы дом. Яна выходзіць у калідор, дзе яе супакайвае Антон. Пасля яе cыходу Барыс сядае на падлогу і больш не можа стрымаць слёз. Такім чынам, пытанне пра лёс хлопчыка застаецца адкрытым.

Праз два годы Алёша лічыцца зніклым без вестак, сужэнцы жывуць раздзельна, а ў іх прададзенай кватэры цяпер ідзе рамонт. Барыс жыве ў Машынай кватэры разам з цешчай, у іх нарадзіўся сын, да якога Барыс гэтаксама нічога не адчувае. Жэня жыве ў раскошных апартаментах Антона, але і яна не пачуваецца шчаслівай. У апошніх сцэнах фільма дэманструюцца пейзажы Сходненскага каўша, а таксама загараджальная стужка, якую Алёша аднойчы закінуў на дрэва па дарозе са школы.

## Акцёрскі склад 
## Стваральнікі фільма 
* Рэжысёр: Андрэй Звягінцаў
* Сцэнарысты: Алег Негін, Андрэй Звягінцаў
* Аператар: Міхаіл Крычман
* Мастак-пастаноўшчык: Андрэй Панкратаў
* Мастак па касцюмах: Ганна Бартулі
* Мастак па грыму: Галіна Панамарова
* Гукарэжысёр: Андрэй Дзергачоў
* Мантаж: Ганна Мас
* Кампазітар: Яўген Гальперын, Саша Гальперын
* Прадзюсары: Аляксандр Раднянскі, Сяргей Мелькумаў
* Супрадзюсар: Глеб Фецісаў
* Выканаўчыя прадзюсары: Вінсэнт Маравал, Паскаль Кашэтэ, Грэгуар Сарлат
* Лінейны прадзюсар: Кацярына Маракуліна

## Стварэнне 
### Задума і напісанне сцэнарыя 
Задума кінафільма ўзнікла летам 2015 года, і спрыяла таму даўняя прыхільнасць Андрэя Звягінцава да фільма Інгмара Бергмана «Сцэны з сямейнага жыцця». Ён са сваім пастаянным сцэнарыстам Алегам Негіным разглядалі магчымасць зазірнуць у крызіс сямейнага жыцця, калі мінула 10-12 гадоў шлюбу і жыць разам далей немагчыма. У інтэрв’ю РІА Навіны прадзюсар Аляксандр Раднянскі паведаміў, што працэс пошуку і абмеркавання з рэжысёрам матэрыялу для новага фільма цягнуўся некалькі гадоў.

Праект быў запушчаны ў працу на фундаменце кароткага трытмента, выкладзенага на некалькіх старонках. Далей рэжысёр дадаў сваё бачанне развіцця сюжэта. У лістападзе 2015 года Алег Негін скончыў літаратурны сцэнарый. Да гэтага часу частка аб’ектаў для здымкаў была ўжо знойдзена. У прыватнасці, прагулка Алёшы ў яры (Сходненскі коўш) з’явілася ў рэжысёрскім сцэнарыі менавіта дзякуючы таму, што ўжо восенню 2015 года быў зацверджаны галоўны натурны аб’ект: месца пражывання сям’і Сляпцовых. Да гэтага часу ўжо былі гатовы першыя эскізы галоўных інтэр’ераў фільма: кватэра Сляпцовых, кватэра Машы і апартаменты Антона.

### Падбор акцёраў 
Кастынг акцёраў пачаўся ў снежні 2015 года. Аляксей Розін ужо здымаўся ў фільмах «*Алена*» (2011) і «*Левіяфан*» (2014), але для Мар’яны Співак гэта была першая роля ў праектах Звягінцава і Раднянскага. Яна была першай актрысай, якая прыйшла на кінапробы, і хадзіла на іх на працягу паўгода.

### Падрыхтоўчая праца і здымкі 
12 лістапада 2015 года Андрэй Звягінцаў абвясціў пра пачатак працы над новым фільмам. «*Гэта гісторыя мужа і жонкі, якія расстаюцца. Гісторыя вельмі сумная, пранізлівая*», — сказал ён, дадаўшы, што гледачам «*прыйдзецца праліць слёзы*». Рэжысёр адзначыў, што назва карціны ўжо прыдумана, аднак пакуль яна будзе трымацца ў сакрэце.

У маі 2016 года была абвешчана назва фільма — «*Нелюбоў*», а таксама некаторыя дэталі сюжэта.

Здымкі пачаліся 5 верасня 2016 года і павінны былі скончыцца ў канцы лістапада — пачатку снежня. Але так як дзеянне фільма адбываецца ў цёплы час года, а ў сярэдзіне кастрычніка выпаў снег, які так і не растаў, здымкі ў лістападзе былі прыпынены.

Даздымкі адбываліся ўвесну, у перыяд з 25 сакавіка па 9 красавіка 2017 года. У агульнай складанасці аб’ём вясенняга блока склаў 12 здымачных дзён, 15 хвілін карыснага хранаметражу і крыху больш за 50 планаў.

### Месцы здымкаў 
Месцам дзеяння кінакарціны быў абраны раён Паўднёвае Тушына на паўночным усходзе Масквы. Там здымаліся: школа (экстэр’ер і інтэр’ер), дом Сляпцовых, паркоўка перад домам, прылеглыя да яе вуліцы, прадуктовая крама, аўтобусны прыпынак, а таксама помнік прыроды — Сходненскі коўш, той самы яр, у нізоўі якога хлопчык пасля заканчэння ўрокаў прагульваецца уздоўж берагоў ракі. Рака завецца Сходня.

Усе тры жылыя памяшканні — кватэра Сляпцовых, Машы і Антона — былі выбудаваны ў павільёне па праекце мастака-пастаноўшчыка карціны Андрэя Панкратава. У дэкарацыі «*кватэра Сляпцовых*» акрамя жылых памяшканняў была пабудавана лесвічная пляцоўка і кабіна ліфта. Усе дэкарацыі кватэр знаходзіліся на вышыні 2,5 — 3 метраў адносна падлогі павільёна, што дазваляла камеры, аказаўшыся дастаткова блізка ад вокнаў, «*не бачыць*» падлогі. За вокнамі дэкарацыі былі ўсталяваны ствалы і галіны дрэў. У час здымак галіны прыводзіліся ў рух пры дапамозе спецыяльнай сістэмы тросаў супрацоўнікамі мастацкага дэпартамента. Дзякуючы гэтаму, дрэвы «*калышуцца ад ветру*», што прыдае дэкарацыі рэалістычнасці.

Дэкарацыяй, пабудаванай у павільёне, з’яўляецца і ліфт, у якім Барыс, разам з іншымі офіснымі супрацоўнікамі, падымаецца з падземнай паркоўкі. Закрыццё дзвярэй у ліфце імітавалася спецыяльнымі «*сцягамі*» з чорнай тканіны, якія перакрывалі святло ад асвятляльных прыбораў. Эфект руху ствараўся пры дапамозе кручэння асвятляльных прыбораў за сценамі ліфта.

Эпізод у моргу здымаўся ў пабудаванай дэкарацыі на тэрыторыі завода «*Крышталь*».

### Мантаж 
Мантаж пачаўся ў снежні 2016 года, а завяршыўся ў красавіку 2017 года. Гэта першая карціна, якую Андрэй Звягінцаў і мантажор Ганна Мас былі вымушаны пачаць манціраваць яшчэ да заканчэння здымачнага перыяду, у час прыпынення здымак, і не ў храналагічнай паслядоўнасці. У працэсе мантажу ў карціне ўтвараліся лакуны ці пустоты, якія нельга было запоўніць матэрыялам. З-за гэтага рытм апавядання перарываўся, што было дастаткова некамфортным момантам творчага працэсу. Пра гэта казаў сам рэжысёр ужо ўвесну, у час даздымак карціны.

## Рэліз 
У маі 2016 года на кінарынку Marché du Film у Канах кампанія Pyramide Distribution набыла правы на фільм для дыстрыбуцыі ў Францыі, а Wild Bunch — на ўсіх тэрыторыях за межамі Францыі і СНД.

У сакавіку 2017 года стала вядома, што правы на фільм набылі ўсе еўрапейскія краіны і чакаецца некалькі пагадненняў з кампаніямі з Азіі і Лацінскай Амерыкі.

10 красавіка 2017 года ў Парыжы працоўная версія фільма была прадэманстравана сябрам адборачнай камісіі Канскага кінафестывалю.

13 красавіка 2017 года было абвешчана, што «*Нелюбоў*» увайшла ў асноўную конкурсную праграму 70-га Канскага кінафестывалю, а стваральнікі фільма паведамілі, што спадзяваліся на выдзвіжэнне на Канскім кінафестывалі, але ўсур’ёз не разлічвалі.

31 мая 2017 года ў маскоўскім кінатэатры «*Кастрычнік*» адбыўся прэм’ерны паказ, а 1 чэрвеня 2017 года стужка выйшла ў расійскі кінапракат.

### Прэм’ерныя паказы 
 — 18 мая 2017 (70-ы Канскі кінафестываль)
 — 31 мая 2017 (Кінатэатр «*Кастрычнік*»)
 — 1 чэрвеня 2017
 — 10 лістапада 2017

Кінакрытык Джэсіка Кіенг у сваёй рэцэнзіі для «*The Playlist*» напісала — «*ёсць, вядома, нешта „сталкераўскае“, амаль фантастычнае ў недаказанасці спустошаных пейзажаў, але „Нелюбоў“ гаворыць не пра бліжэйшую будучыню, а пра нядаўняе мінулае. Радыё ў машыне бурчыць пра прадказанні апакаліпсісу, сробленыя майя, а па тэлевізары абмяркоўваюць сітуацыю ва Украіне (тут больш-менш нічога не змянілася). Для фільма, зробленага з такой дбайнасцю, гэты навінны шум гучыць не вельмі выразна, але і гэта таксама мае свой сэнс. Як і многія фільмы жахаў, „Нелюбоў“ выгадавана лютасцю, і гэтыя смутныя моманты патрэбныя Звягінцаву для таго, каб маска фармальнай дакладнасці магла саслізнуць уніз, прыадчыняючы грымасу праведнага гневу*».

Фільм атрымаў станоўчую ацэнку ад кінакрытыка вядучага амерыканскага штотыднёвіка «*Variety*» Оўэна Глейбермана. Ён лічыць, што — «*пры дапамозе другарадных дэталяў Звягінцаў апісвае рамантычны неўроз, які ахоплівае ўсё грамадства.  Карумпіраванае грамадства аказваецца чашкай Петры для шлюбу без кахання, у якім з’яўляецца нялюбае дзіцё. Драматургія — выразная, але ў той самы час няспешная ў сваіх назіраннях, рэалістычная, але і метафарычная… Гэта адначасова фільм-роздум і драма пра стасункі. Практычна кожны ведае пра хваробу, дыягназ якой ён ставіць. І эпідэмія не абмяжоўваецца Расіяй*».

Рускі кінакрытык Антон Долін адзначае, што сюжэт фільма развіваецца на фоне выразнага сацыяльна-палітычнага кантэксту Расіі 2012—2014 гадоў. У фанаграме фільма прысутнічаюць згадкі і пра выбары каардынацыйнай рады апазіцыі (маскоўскія пратэсты 2011—2012 гадоў), і пра вайну ва Украіне, але героі ніяк не каментуюць гэтыя падзеі, гэта толькі фон іх жыцця.

### Афіцыйныя асобы 
30 мая 2017 года стала вядома, што прэм’ер-міністр РФ Дзмітрый Мядзведзеў павіншаваў рэжысёра Андрэя Звягінцава і прадзюсара Аляксандра Раднянскага з прызам журы 70-га Канскага міжнароднага кінафестывалю за фільм «*Нелюбоў*», адзначыўшы, што гэта годная ацэнка іх таленту. «*Шчыра рады павіншаваць вас з прызам журы юбілейнага, 70-га Канскага фестывалю… Вы стварылі кінастужку, якая пранізліва і праўдзіва расказала пра жыццё сям’і, няпростыя адносіны бацькоў і дзяцей, пра пачуцці і перажыванні, пра тое, што хвалюе кожнага чалавека. І ўзнагарода Канаў — гэта годная ацэнка вашага таленту і асаблівага погляду*», — гаварылася ў віншавальнай тэлеграме.

## Узнагароды і намінацыі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* «Нелюбоў»  на сайце Sony Pictures Entertainment
*  (англ.) на сайце Internet Movie Database
* «Нелюбоў»  на сайце Pyramide Films

Катэгорыя:Фільмы-драмы 2017 года
Катэгорыя:Фільмы Расіі 2017 года
Катэгорыя:Фільмы Францыі 2017 года
Катэгорыя:Фільмы Германіі 2017 года
Катэгорыя:Фільмы Бельгіі 2017 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Расіі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Германіі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Бельгіі
Катэгорыя:Фільмы на рускай мове
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Маскве
Катэгорыя:Фільмы пра 2012 год
Катэгорыя:Фільмы пра Маскву
Катэгорыя:Фільмы пра дзяцей
Катэгорыя:Фільмы пра развод
Катэгорыя:Фільмы пра зніклых людзей
Катэгорыя:Фільмы Андрэя Звягінцава
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Андрэя Звягінцава
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Алега Негіна
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Сезар» за найлепшы замежны фільм