open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандр Фёдаравіч Карпан

**Аляксандр Фёдаравіч Карпан** (, г. Стараканстанцінаў, Вінніцкая вобласць, Украіна - , Віцебск) — беларускі мастак, педагог. член Саюза мастакоў Беларусі з 1991 года.

## Біяграфія 
Скончыў мастацка-гафічны факультэт ВДПІ імя С. М. Кірава ў 1979 годзе, выкладаў у ім. Вучыўся ў І. М. Сталярова і А. І. Мемуса. Стажыраваўся ў МДПІ імя У. І. Леніна ў К. М. Максімава і М. М. Растоўцава і ў Акадэміі мастацтваў Санкт-Пецярбурга ў Д. І. Волкавай і М. М. Герасімава.

## Творчасць 
Працы Карпана А. Ф. знаходзяцца ў зборах Полацкага гісторыка-архітэктурнага музея-запаведніка, Віцебскага мастацкага музея, аддзела культуры г. Нінбурга (ФРГ), Постхофа г. Нінбурга, аддзела культуры г.Вецлара (ФРГ), Саюза мастакоў г. Брэмен (ФРГ), таварыства беларуска-нямецкай дружбы г. Куксгафена (ФРГ), а таксама ў прыватных калекцыях Аўстрыі, Англіі, Беларусі, Бельгіі, Германіі, Грэцыі, Ізраіля, Італіі, Ірландыі, Канады, Кітая, Латвіі, Польшчы, Расіі, ЗША, Украіны, Францыі, Чэхіі і Эстоніі.

Дзве акварэлі Карпана А. Ф. падараваны Віцебскай епархіяй Найсвяцейшаму патрыярху Маскоўскаму і ўсяе Русі Кірылу.
Удзельнік рэспубліканскіх пленэраў, прысвечаных Хруцкаму, Заранка, Драздовічу, Сікору, Быкаву і Барадуліну.

Удзельнік міжнародных акварэльных біенале ў гарадах: Каўнас (Літва), Санкт-Пецярбург, Петразаводск (Расія), Віцебск, Полацк (Беларусь). Узнагароджаны юбілейным медалём таварыства акварэлістаў Санкт-Пецярбурга.

## Выстаўкі 
* Нінбург (ФРГ) 1990г, 2007г, 2008 г.
* Брэмен (ФРГ) 1990 г.
* Варшава (Польшча) 1990 г.
* Масква (Расія) 1991 г.
* Вецлар (ФРГ) 1997 г.
* Франкфурт-на-Майне (ФРГ) 1997 г., 1998 г., 1999 г., 2000 г., 2001г, 2003 г., 2004 г., 2005 г., 2006г, 2007 г.
* Вілеурбан (Францыя) 1999 г., 2000 г., 20001 г., 2002г, 2003 г., 2004г, 2005 г., 2006 г.2007 г.
* Дзюсельдорф (ФРГ) 2005 г., 2006 г.
* Бад-Рыбург (ФРГ) 2007 г.
* Полацк (Беларусь) 2007 г. 2009 г. 2011 г.
* Даўгаўпілс (Латвія) 2007 г. 2011 г.
* Каўнас (Літва) 2008 г.
* Петразаводск (Расія) 2008 г.
* Смаленск (Расія) 2008 г.
* Віцебск (Беларусь) 2000 г. 2001 г. 2002 г., 2004 г., 2005 г., 2006 г. 2007 г. 2008 г. 2009 г. 2010 г. 2011 г.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Алеха Карпенцьер

**Алеха Карпенцьер** (; ,  — , ) — кубінскі пісьменнік, журналіст, музыкант і музыказнаўца.

## Творы 
* El reino de este mundo / Царства зямное (1949)
* Los Pasos perdidos / Страчаныя сляды (1953)
* Guerra del Tiempo / Вайна часоў (1958)
* El siglo de las luces / Стагоддзе Асветы (1962)
* La ciudad de las columnas / Горад калон (1970, эсэ)
* El recurso del método / Зменлівасці метаду (1974)
* Concierto barroco / Канцэрт барока (1974)
* La consagración de la primavera / Вясна свяшчэнная (1978)
* El arpa y la sombra / Арфа і цень (1979)

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.95

## Спасылкі 
* http://www.cubaliteraria.com/autor/alejo_carpentier  
* http://www.americas-fr.com/litterature/carpentier.html 
* 
* Вясна свяшчэнная 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Літаратура Кубы
Катэгорыя:Пісьменнікі Кубы
Катэгорыя:Іспанамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Музыказнаўцы Кубы
Катэгорыя:Эсэісты Кубы
Кароткае замыканне

thumb|right|300px|Замкнутыя электрычныя правады
**Кароткае замыканне** (КЗ) — электрычнае злучэнне дзвюх кропак электрычнага ланцуга з рознымі значэннямі патэнцыялу, не прадугледжанае канструкцыяй прылады і парушаючае яе нармальную працу. Кароткае замыканне можа ўзнікаць у выніку парушэння ізаляцыі токаводных элементаў або механічнага судотыку неізаляваных элементаў. Таксама кароткім замыканнем называюць стан, калі супраціў нагрузкі меншы за ўнутраны супраціў крыніцы сілкавання.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Электратэхніка
Катэгорыя:Электроніка
Катэгорыя:Электраэнергетыка
Катэгорыя:Пажарная бяспека
Катэгорыя:Крыніцы сілкавання
Віцебская акруга

**Віцебская акруга** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1930 гг. Утворана 17 ліпеня 1924 г. У яе ўвайшлі цалкам былы Віцебскі павет і часткі Аршанскага, Гарадоцкага, Лепельскага, Полацкага і Сенненскага паветаў. Цэнтр — Віцебск. Плошча акругі 11,4 тыс. км². Насельніцтва 583,4 тыс. чал. (1926 г.).

Уключала 12 раёнаў:
* Бешанковіцкі
* Віцебскі
* Высачанскі
* Гарадоцкі
* Езярышчанскі
* Лёзненскі
* Лосвідскі
* Мяжанскі
* Сенненскі
* Сіроцінскі
* Суражскі
* Чашніцкі

3 гарады:
* Віцебск
* Гарадок
* Сянно

5 мястэчак:
* Бешанковічы
* Лёзна
* Сураж
* Чашнікі
* Янавічы

20 жніўня 1924 г. раёны акругі падзелены на 131 сельсавет. 29 кастрычніка 1924 г. Лосвідскі раён перайменаваны ў Кузняцоўскі раён, які скасаваны 26 сакавіка 1927 г., яго тэрыторыя ўвайшла ў склад Віцебскага раёна. 12 кастрычніка 1929 г. скасаваны Езярышчанскі раён, яго тэрыторыя аб’яднана з Гарадоцкім раёнам. Выдавалася акруговая газета «Заря Запада». Віцебская акруга скасавана 26 ліпеня 1930 г.

## Літаратура 
* *Камінскі, М. І.* Віцебская акруга / М. І. Камінскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 2. Беліцк — Гімн / БелЭн; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с.: іл. — С. 322. — ISBN 5-85700-142-0.
* 

Катэгорыя:Акругі Беларускай ССР
Катэгорыя:Гісторыя Віцебска
Катэгорыя:Гісторыя Віцебскай вобласці
Фабіян Даманеўскі

**Фабіян Даманеўскі (Даманоўскі)** — вялікалітоўскі мысліцель-гуманіст і паэт эпохі позняга Адраджэння і барока.

Ідэолаг нонадарантызму (рэлігійна-філасофскі рух у Беларусі ў 2-й палове XVI ст.). Крытыкаваў Біблію, лічыў Хрыста не Богам, а простым чалавекам, адмаўляў неўміручасць душы. У 1589 г. разам з Сымонам Будным вёў дыспут з езуітамі ў Полацку, даказваў, што душа чалавека пасля смерці гіне разам з яго целам.

Аўтар верша на польскай мове «Эпіграма на герб Лясот», надрукаванага ў кнізе Буднага «Пра свецкую ўладу» (1583). У творы выказваў думку, што ўсякая ўлада павінна быць разумнай і маральнай.

## Літаратура 
* Падокшын, С. Даманеўскі Фабіян / Сямён Падокшын // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. Т. 1: А — К / Рэдкал: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. З. Э. Герасімовіч. — 2-е выданне. — Мн.: БелЭн, 2007. — 688 с.: іл. — С. 574. — ISBN 978-985-11-0393-1.
* Падокшын, С. Даманеўскі Фабіян / Сямён Падокшын // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 201. — ISBN 985-11-0041-2.
* Подокшин, С. А. Скорина и Будный: Очерк философских взглядов. — Мн., 1974. — С. 121—122.

Катэгорыя:Паэты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Паэты барока
Катэгорыя:Паэты Адраджэння
Катэгорыя:Філосафы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Вялікалітоўскія гуманісты
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Гомельскі рамесніцкі рабочы саюз

**Гомельскі рамесніцкі рабочы саюз**. Дзейнічаў у Гомелі ў 1896 — 1900 гг. Склаўся пад уплывам агітацыі Гомельскай сацыял-дэмакратычнай групы на аснове цэхавых стачачных кас. З 1898 г. уваходзіў у склад Гомельскага рабочага саюз барацьбы, Гомельскага каміэта РСДРП 1898 – 1900 гг. У 1898 г. аб’ядноўваў 250, у 1899 — 430 рабочых — амаль 40% агульнай колькасці рабочых горада. Меў свой статут, складзены і выдадзены на гектографе Гомельскім камітэтам РСДРП у жніўні 1899 г. Саюз абвяшчаўся «мясцовым аддзяленнем РСДРП» і абавязваўся выконваць рашэнні агульнапартыйных з’ездаў і Гомельскага камітэта РСДРП. На камітэт ускладалася кіраўніцтва дзейнасцю саюза, распараджэнне стачачным фондам, дастаўка нелегальнай літаратуры, арганізацыя прапагандысцкіх гурткоў і сходаў. 

## Літаратура 
* Гомельскі рамесніцкі рабочы саюз // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г.П.Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. – С. 78. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:1896 год у Гомелі
Віторэ Карпача

**Віторэ Карпача** (каля 1455 ці 1465, Венецыя — каля , магчыма Кападыстрыя, цяпер Копер, Славенія) — італьянскі жывапісец Ранняга Адраджэння, прадстаўнік венецыянскай школы. Віторэ Карпача нарадзіўся, як мяркуюць, у Істрыі, але дакладныя месца і дата яго нараджэння невядомыя. Спачатку ён працуе ў манеры Віварыні, але, стаўшы вучнем Беліні, хутка засвойвае і развівае яго стыль.

## Галерэя 

Image:Vittore_Carpaccio_079.jpg|Дзве дамы венецыянкі. Музей Карэр. Венецыя
Image:(Venice) Carpaccio, crocifissione e apoteosi dei diecimila martiri del monte ararat - gallerie Accademia.jpg|Пакутніцтва дзесяці тысяч. 1516. Галерэя Акадэміі. Венецыя
Image:Vittore_Carpaccio_044.jpg|Легенда пра св. Урсулу: Сустрэча з Папам Кірыякам. 1490-1496. Галерэя Акадэміі. Венецыя

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.94

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Венецыі
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі Венецыі
Катэгорыя:Асобы, чыя дата нараджэння не вызначана
Карнішон

**Карнішон** (ад ) — назва некалькіх груп дробнапладовых сартоў раслін віду , і іх дробных пладоў (зелянцы), знятых да поўнага паспявання і выкарыстоўваюцца для кансервавання, звычайна метадам марынавання. Традыцыйна даўжыня такіх пладоў крыху больш за 4 см, але не дасягае 8 см. Тэрмін нярэдка ўжываюць і да знятых акурат пасля заканчэння цвіцення агуркоў звычайных гатункаў агурка звычайнага, што няправільна. Часта любыя марынаваныя агуркі невялікага памеру называюць карнішонамі.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.83

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гародніна
Язэп Даманеўскі

**Язэп Даманеўскі (Даманоўскі)** (2-я палова XVI ст. — 1-я палова XVII ст.) — вялікалітоўскі мысліцель і гуманіст, паэт эпохі позняга Адраджэння і барока.

## Біяграфія 
Сын Фабіяна Даманеўскага. Як сацыянін 25 студзеня 1594 г. у Новагародку ўдзельнічаў у дыспуце з філосафам-схаластам М. Сміглецкім. З пазіцый наміналізму адмаўляў перадіснаванне Хрыста. У канцы 1590-х г. схіляўся да атэізму, за што быў выключаны з сацыніянскай абшчыны (1600). На польскай і лацінскай мовах у Любчы ў 1620—1623 гг. надрукаваны яго маральна-павучальныя вершаваныя творы «Жыццё сельскае і гарадское», «Перасцярога і заахвочванне тым, хто многа гаворыць і думае, але нічога не робіць», «Суцяшэнне тым, каму мужы перашкаджаюць паводзіць сябе з годнасцю», «Некаторыя эмблемы» (выкладае свае этычныя погляды, выкарыстоўваючы вельмі папулярны ў эпоху позняга Адраджэння і барока від мастацтва — эмблематыку), «Афарызмы Саламона ў паэтычным выкладанні». У іх адлюстраваны філасофска-этычныя погляды і творчы метад у духу эстэтыкі барока. Даманеўскі ідэалізаваў вясковае жыццё як увасабленне «натуральнага становішча» чалавека, гарадское разумеў як «супрацьнатуральнае». Каларытна апісваў жыццё беларускага горада пачатку XVII ст., выкарыстоўваў канкрэтна-гістарычна бытавыя дэталі, фальклор, народны гумар.

## Літаратура 
* Падокшын, С. А. Беларуская думка ў кантэксце гісторыі і культуры / С. А. Падокшын; НАН Беларусі, Ін-т філасофіі; [Навук рэд. А. С. Майхровіч]. — Мн.: Беларуская навука, 2003. — 315, [1] с.
* Падокшын, С. Даманеўскі Язэп / Сямён Падокшын // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. Т. 1: А — К / Рэдкал: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. З. Э. Герасімовіч. — 2-е выданне. — Мн.: БелЭн, 2007. — 688 с.: іл. — С. 574. — ISBN 978-985-11-0393-1.
* Падокшын, С. Даманеўскі Язэп / Сямён Падокшын // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 201. — ISBN 985-11-0041-2.
* Падокшын, С. А. Філасофская думка эпохі Адраджэння ў Беларусі: Ад Францыска Скарыны да Сімяона Полацкага / С. А. Падокшын; АН БССР, Ін-т філасофіі і права. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — 285 с.
* Парэцкі, Я. Язэп Даманоўскі // Полымя. — 1968. — № 2. — С.
* Подокшин, С. А. Философ-гуманист Юзеф Доманевский / С. А. Подокшин // Идеи гуманизма в общественно-политической и философской мысли Белоруссии (дооктябрьский период) / АН БССР, Ин-т философии и права; Редкол.: К. П. Буслов (гл. ред.) [и др.]. — Мн.: Наука и техника, 1977. — 280 с. — С. 51 — 65.

Катэгорыя:Паэты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Вялікалітоўскія гуманісты
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Лацінамоўныя паэты
Катэгорыя:Філосафы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Постаці сацыянства
Катэгорыя:Паэты Адраджэння
Катэгорыя:Паэты барока
Дамачаўскі раён

**Дамачаўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1956 гадах. Цэнтр — гарадскі пасёлак Дамачава. Плошча 0,5 тыс. га.

Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 1 мая 1940 года на тэрыторыі раёна ўтвораны гарадскі пасёлак Тамашоўка. 12 кастрычніка 1940 года раён падзелены на 7 сельсаветаў: Дубіцкі, Камароўскі, Ляплёўскі, Меднаўскі, Падлужскі, Прыбараўскі і Чэрскі, гарадскі пасёлак Тамашоўка набыў статус рабочага пасёлка.

10 сакавіка 1954 года рабочы пасёлак Тамашоўка скасаваны. 16 ліпеня 1954 года да раёна далучаны Страдзецкі сельсавет Брэсцкага раёна, скасаваны Дубіцкі, Падлужскі і Прыбараўскі сельсаветы, утвораны Ліпінкаўскі сельсавет, Страдзецкі сельсавет перайменаваны ў Дурыцкі, Камароўскі сельсавет — у Тамашоўскі. 17 снежня 1956 года раён скасаваны, яго тэрыторыя перададзена ў склад Брэсцкага раёна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Административно-территориальное устройство БССР: У 2 т. — Мн., 1985—1987.
* 

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1956 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Брэсцкага раёна
Эдмунд Картрайт

**Эдмунд Картрайт** (анг. Edmund Cartwright; 24 красавіка 1748 - 30 кастрычніка 1823) — англійскі вынаходнік.

Атрымаўшы адукацыю ў Оксфардзе, Картрайт быў абраны ў члены калегіі Магдалены і стаў пастарам. Зацікавіўшыся пры наведванні фабрыкі Аркрайта прадзільнай і ткацкай справай, Картрайт вынайшаў часальную машыну, паравую апрацоўку кудзелістых рэчываў і паравую машыну, у якой замест пароў вады дзейнічалі пары алкаголю. 4 красавіку 1785 Картрайт атрымлівае патэнт на механічны ткацкі станок з нажным прывадам. Па хадайнiцтву 50 фабрыкантаў за свае вынаходкі Картрайт атрымаў ад парламента ўзнагароджанне ў 10 000 фунтаў стэрлінгаў. Картрайт вядомы таксама як паэт і аграном.

## Літаратура 
*  — С. 105.

Катэгорыя:Вынаходнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Вынаходнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1748 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1823 годзе
Ян Каханоўскі з Чарналесся

**Ян Каханоўскі** (;  — , Люблін) — польскі паэт, перакладчык і драматург эпохі Адраджэння.

## Жыццё 
Паходзіць са шляхецкай сям'і, у якой было 12 дзяцей. З 1544 года вучыўся ў Кракаўскай акадэміі. З 1551 па 1552 у Кёнігсбергскім універсітэце. З сярэдзіны 1552 года ў Падуанскім універсітэце.

Памёр праз хваробу сэрца ў Любліне ў 1584 годзе. Быў пахаваны ў месцы бліз Чарналесся. 

## Творчасць 
Пісаў на польскай і лацінскай мовах.

Творчасць Яна Каханоўскага высока ацэньвалі Мацей Сарбеўскі (XVII ст.) і Мануіл Базілевіч (XVIII ст.). Яго вершаваны Псалтыр стаў непасрэдным штуршком для «Псалтыри рифмотворной» Сімяона Полацкага (1678). Паэзія Яна Каханоўскага яшчэ пры жыцці пісьменніка была вядомай у Вялікім княстве Літоўскім. Найбольш вядомы твор — гімн «Чаго хочаш ад нас, Пане…», надрукаваны ў Нясвіжскай друкарні. Жыццёвыя рэаліі ўзноўлены пісьменнікам у творы «Узяцце Полацка», а таксама ў вершах, прысвечаных вялікалітоўскім магнатам Мікалаю Радзівілу «Чорнаму», яго жонцы Эльжбеце, Крыштафу Радзівілу «Пяруну».

## Творы 
* «Шахматы»: паэма («Szachy», 1562—1566)
* «Згода»: паэма («Zgoda», 1564)
* «Сатыр, або дзікі муж»: паэма («Satyr albo dziki mąż», 1564)
* «Святаянская песня пра Купалле» («Pieśń świętojańska o Sobótce», 1575)
* «Адказ грэчаскім паслам»: драма («Odprawa posłów greckich», 1578)
* «Псалтыр»: паэтычны пераклад «Псалмоў Давіда» («Psałterz Dawidów», выд. 1579), перакладаўся С. Полацкім
* «Трэны»: цыкл элегій («Treny», 1580)
* «Фрашкі»: зборнік паэзіі («Fraszki», 1584)
* «Песні»: зборнік паэзіі («Pieśni», выд. 1586)

## Беларускія пераклады 
* Асобныя творы Яна Каханоўскага пераклаў Уладзімір Мархель (апублікаваныя ў зборніку «Раса нябёсаў на замлі тутэйшай»).
* «Трэны» / Перакл. А. Брусевіча (Тэрмапілы № 14, Беласток, 2010).
* «Выбранае» / Перакл. А. Хадановіча і Л. Баршчэўскага. Мн., 2017 (Серыя «Паэты планеты»).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 8. — Мн., 1999.
* Кавалёў Сяргей. Пратэй, брат сатыра // Спадчына. 1999. №2. С. 110-124. // на pawet.net

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Лацінамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Адраджэння
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазавецкім ваяводстве
Канстанцін Ільіч Дамарад

{{Навуковец 
 |Імя                  = Канстанцін Ільіч Дамарад
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Месца нараджэння     = 
 |Месца смерці         =
 |Навуковая сфера      = гісторыя Беларусі перыяду Другой сусветнай вайны
 |Месца працы          = Мінскі аблвыканкам, Мінскі радыётэхнічны інстытут, Інстытут гісторыі партыі пры ЦК КПБ, Інстытута гісторыі АН Беларусі
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
       
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікітэка             = 
}}

**Канстанцін Ільіч Дамарад** (, в. Языль, Бабруйскі павет, Мінская губерня, цяпер Старадарожскі раён — ) — беларускі гісторык.

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна (1949 г.). Кандыдат гістарычных навук (1955 г.). Тэма дысертацыі: «Борьба Компартии за коллективизацию сельского хозяйства западных областей Белоруссии накануне Великой Отечественной войны (сентябрь 1939 — июнь 1941 гг.)».

У перыяд Другой сусветнай вайны ў 1941—1943 гг. у органах ваеннай разведкі і контрразведкі Заходняга фронту. З жніўня 1943 г. у складзе аператыўнай групы ЦК КП(б)Б у тыле ворага, намеснік камандзіра Барысаўска-Бягомльскага партызанскага злучэння, адначасова кіраўнік спецгрупы НКДБ БССР «Жнівень».

У 1944—1946 гг. намеснік старшыні Мінскага аблвыканкома.

У 1956—1975 гг. дацэнт ЮПІ, Мінскага радыётэхнічнага інстытута.

У 1975—1992 гг. старшы навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі партыі пры ЦК КПБ, Інстытута гісторыі АН Беларусі (старшы навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Вялікай Айчыннай вайны і партызанскага руху; 1985—1992 гг.). Даследаваў гісторыю падпольнага і партызанскага рухаў у часы Другой сусветнай вайны.

## Творы 
### Кнігі 
* Партийное подполье и партизанское движение в Минской области 1941—1945 / АН Беларуси, Ин-т истории; Под ред. И. М. Игнатенко. — Мн: Навука і тэхніка, 1992. — 413 с.
* Разведка, контрразведка в партизанском движении Белоруссии 1941—1944 годы / К. И. Доморад; Ред. И. М. Игнатенко. — Мн.: Навука і тэхніка, 1995. — 256 с.: ил.

#### У сааўтарстве 
* Барадач, Г. А., Дамарад, К. І. Калектывізацыя сельскай гаспадаркі ў заходніх абласцях Беларускай ССР. — Мн.: Дзяржаўнае Выд-ва БССР, 1959. — 166 с.

#### Калектыўныя творы 
* Всенародная борьба в Белоруссии против немецко-фашистских захватчиков в годы Великой Отечественной войны. Т. 1 — 3. — Мн., 1983—1985.
* Гісторыя Беларускай ССР: У 5 т. / АН БССР, Ін-т гісторыі; Рэдкал.: І. М. Ігнаценка, Л. С. Абецэдарскі, К. П. Буслаў і інш. Т. 4: Беларусь напярэдадні і ў гады Вялікай Айчыннай вайны Савецкага Саюза (1938—1945 гг.) / Рэдкал. тома: І. С. Краўчанка і інш. — Мн.: Навука і тэхніка, 1975. — 640 с.

### Артыкулы 
* Так ли должны писаться военные мемуары? // Военно-исторический журнал. — 1966. — № 11. — С. 82 — 83.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Акмянская бітва (1331)

**Акмянская бітва 1331** — бітва літоўска-беларускіх войск з рыцарамі Тэўтонскага ордэна на р. Акмяна (паўночная Літва). Уварваўшыся на тэрыторыю Жаймойці (Жмудзі), нямецкія рыцары рабавалі і знішчалі насельніцтва. Жамойты папрасілі ў ВКЛ дапамогі. Вялікі князь Гедзімін сабраў войска з літоўскіх, полацкіх і новагародскіх дружын і даў бой тэўтонскім рыцарам на чале з Генрыхам фон Плокам. Дзякуючы добраму размяшчэнню войск (наперадзе татарская конніца, у сярэдзіне літоўскія воіны, на флангах і ў рэзерве беларускія дружыны), Гедзімін разграміў ворага і прымусіў яго ўцякаць. Мясцовае насельніцтва, гвалтоўна ўключанае ў тэўтонскае войска, у час баёў перайшло на бок Гедзіміна. Акмянская бітва прыпыніла нямецкую агрэсію на землі ВКЛ.

## Літаратура 
* Акмянская бітва // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 81. — ISBN 5-85700-074-2.

Катэгорыя:Бітвы Тэўтонскага ордэна XIV стагоддзя
Катэгорыя:Вайна Тэўтонскага ордэна з Вялікім Княствам Літоўскім
Катэгорыя:1331
Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага
Надбароднік бязлісты

**Надбароднік бязлісты** (*Epipogium aphyllum*) — від шматгадовых раслін сямейства . Тыпавы від роду 

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая сапрафітная расліна вышынёй 5—20 см. Карэнішча каралападобнай формы.

сцёблы светла-жоўтага колеру з чырвонымі палоскамі, крохкія. Лісце рэдукаванае да плёнкавых жаўтлявых лусках.

Суквецце — гронка. Кветкі жоўтыя, паніклыя, з ружовымі альбо пурпурнымі плямамі і светла-фіялетавай плямай. Звычайна размнажаецца вегетатыўна з дапамогай карэнішчаў, аплодненыя кветкі і насенныя каробачкі сустракаюцца вельмі рэдка.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Распаўсюджаны ў Еўропе, Малой Азіі. У Расіі шырока сустракаецца па ўсёй лясной зоне, у Сібіры толькі ў поясе паўднёвай тайгі і лесастэпавай зоне.

Расце ў вільготных хвойных і змешаных лясах. Звычайна жыве ў тоўшчы моху, выносячы вонкі толькі сцябло з кветкамі.

Доўгі час лічыўся зніклым відам для Беларусі, паколькі батанікі не знаходзілі яго на прасторах краіны з 1920-х гадоў. Аднак у 2009 годзе на тэрыторыі Браслаўскага раёна быў ізноў знойдзены адзінкавы асобнік.

## Экалогія 
Міка-гетэратрофная расліна: пажыўныя рэчывы атрымоўвае з грыбоў, на якіх паразітуе. Расце ў букавых, дубовых і хваёвых лясах на ўрадлівых глебах.

## Ахоўны статус 
Расліна абаронена ў многіх месцах, яна з’яўляецца выключна рэдкай і не павінна быць выдалена з асяроддзя пражывання або парушаная.

У Беларусі і Расіі від з нявызначаным статусам. Занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, Чырвоную кнігу Расіі і шэрагу суб’ектаў Расійскай Федэрацыі. Вымірае ў сувязі з асушваннем балот і высечкай лесу.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Надбородник безлистный — Epipogium aphyllum (F. W. Schmidt) Sw. // Красная Книга Российской Федерации  

Катэгорыя:Эпідэндравыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1814 годзе
Макар Паўлавіч Абрамчук

**Мака́р Па́ўлавіч Абрамчу́к** (верасень , в. Дзмітровічы, Камянецкага раёна — , Барнаул, РСФСР) — дзяржаўны і партыйны дзеяч БССР. Настаўнік.

## Біяграфія 
Член РКП(б) з 1919 г. У 1919—1921 гг. у Чырвонай Арміі. З 1921 г. у Мінску; загадчык павятовага, затым акруговага аддзелаў народнай асветы. У 1925—1926 гг. член калегіі Наркамата асветы БССР. З 1926 г. загадчык агітацыйна-прапагандысцкага аддзела, сакратар ЦК КП(б)Б.

Член ЦК КП(б)Б у 1925—1928 гг. і Бюро ЦК КП(б)Б у 1927—1928 гг., член ЦВК БССР у 1926—1929 гг. У 1928 г. адкліканы ў распараджэнне ЦК УКП(б).

Рэпрэсіраваны ў 1937 г. У сакавіку 1938 г. арыштаваны, а у красавіку выключаны з партыі Алтайскім крайкамам УКП(б). Прысуджаны да расстрэлу 2 лістапада 1938 г. Рэабілітаваны пасмяротна.

## Літаратура 
* Абрамчук Макар Паўлавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 20. — ISBN 5-85700-074-2.
* Маракоў, Л. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991: Энцыкл. давед.: У 3 т. / Леанід Маракоў. Т. 3. Кн. 1: Абакановіч — Кучынская. — Мн.: Athenaeum, 2004. — 532 с. — ISBN 985-6374-06-5.
* Міхнюк, У. М. Арыштаваць у высылцы: Дакум. нарыс пра А.Дудара / Беларус. навук.-даслед. ін-т дакументазнаўства і арх. справы. — Мн.: БелНДІДАС, 1996. — 149 с., [4] л. іл. — (Вярнутыя з небыцця). — С. 126. — ISBN 985-6099-28-5.
* Страницы истории Компартии Белоруссии: суждения, аргументы, факты / Сост. Ю. П. Смирнов, Н. С. Сташкевич; Под ред. Р. П. Платонова. — Мн.: Университетское, 1990. — 446 с. — С. 320. — ISBN 5-7855-0403-0.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Камянецкім раёне
Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Члены ЦВК БССР
Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ
Даманавіцкі раён

**Дама́навіцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1935—1960 гадах. Цэнтр — мястэчка Азарычы (з 27 верасня 1938 г. — вёска, з 17 лістапада 1959 г. — гарадскі пасёлак).

Утвораны 12 лютага 1935 года ў складзе БССР з цэнтрам у вёсцы Даманавічы. Уключаў 18 сельсаветаў: Азарыцкі, Асташкавіцкі, Даманавіцкі, Зеляноцкі, Капліцкі, Крукавіцкі, Ліпаўскі, Мартынавіцкі, Навасёлкаўскі, Савіцкі, Сухавіцкі, Халмянскі, Хаміцкі, якія былі перададзены са складу Мазырскага раёна, і Валосавіцкі, Давыдаўскі, Кабыльшчынскі, Ламавіцкі, Людзвінаўскі, якія былі перададзены са складу Парыцкага раёна.

З 21 чэрвеня 1935 года раён у складзе Мазырскай акругі. 15 ліпеня 1935 года вёскі Азарычы і Даманавічы атрымалі статус мястэчак, тады ж цэнтр раёна перанесены ў Азарычы. З 20 лютага 1938 года раён у складзе Палескай вобласці, тады ж Зеляноцкі і Ліпаўскі сельсаветы перададзены ў склад новаўтворанага Васілевіцкага раёна. 27 верасня 1938 года статус Азарыч і Даманавіч паніжаны да вёсак. 20 красавіка 1939 года Кабыльшчынскі сельсавет перайменаваны ў Палескі. 28 чэрвеня 1939 года Ламавіцкі сельсавет перададзены ў склад новаўтворанага Акцябрскага раёна. 3 ліпеня 1939 года Сухавіцкі сельсавет перададзены Калінкавіцкаму раёну. У 1939 годзе скасаваны Людзвінаўскі сельсавет. З 8 студзеня 1954 года раён у складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Мартынавіцкі і Халмянскі сельсаветы. 3 ліпеня 1959 года ўтвораны рабочы пасёлак Сасновы Бор. 17 лістапада 1959 года Азарычы атрымалі статус гарадскога пасёлка, скасаваны Азарыцкі сельсавет.

20 студзеня 1960 года раён скасаваны, Асташкавіцкі, Давыдаўскі, Палескі сельсаветы і рабочы пасёлак Сасновы Бор перададзены Парыцкаму раёну, Даманавіцкі, Капліцкі, Крукавіцкі, Навасёлкаўскі, Хаміцкі сельсаветы і гарадскі пасёлак Азарычы — Калінкавіцкаму раёну, Валосавіцкі сельсавет — Акцябрскаму раёну, Савіцкі сельсавет — Капаткевіцкаму раёну.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Даманавіцкі раён // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. — С. 201. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1935 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1960 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Акцябрскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Калінкавіцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Светлагорскага раёна
Катэгорыя:Азарычы
Іосіф Антонавіч Шчарбовіч

**Іосіф Антонавіч Шчарбовіч** (, вёска Малая Альшанка, Салігорскі раён, Мінская вобласць — , Віцебск) — беларускі вучоны ў галіне гельмінталогіі. Доктар ветэрынарных навук (1942), прафесар (1946). Адзін з арганізатараў і першы загадчык кафедры паразіталогіі Віцебскага ветэрынарнага інстытута.

## Біяграфія 
У 1928 годзе скончыў вучобу ў Віцебскім ветэрынарным інстытуце. Загадчык санпрапускным пунктам Полацкага акруговага зямельнага аддзела наркамзема Беларусі (1929). Аспірант кафедры паразіталогіі Віцебскага ветэрынарнага інстытута (1929–1931). У 1931—1941 і 1944—1952 гг. загадчык кафедры паразіталогіі. Доктарскую дысертацыю абараніў у 1942 годзе. Распрацаваў метады прыжыццёвай капралагічнай дыягностыкі метастрангілёзу і макракантарынхозу свіней. Аўтар больш за 40 навуковых прац.

## Бібліяграфія 
* Гельмінтазаанозы (галоўнейшыя глістныя хваробы, агульныя ў жывёлы і чалавека) / І. А. Шчэрбовіч. — Мінск : Дзяржаўнае выдавецтва БССР, Рэдакцыя сельскагаспадарчай літаратуры, 1952. — 58, [2] с. : іл. ; 20 см. — 10000 экз. — 75 к.
* Галоўнейшыя глісныя хваробы хатніх жывёл і меры барацьбы з імі / І. А. Шчэрбовіч. — Мінск : Дзяржаўнае выдавецтва БССР, Рэдакцыя сельскагаспадарчай літаратуры, 1952. — 58, [2] с. : іл. ; 20 см. — 10000 экз. — 75 к.
* Лёгачна-глісныя хваробы буйнай рагатай жывёлы і авечак і барацьба з імі / Шчарбовіч ; Віцеб. ветэрынар.-даслед. ін-т. — Мн. : Дзяржвыд Беларусі. Сельгассектар, 1935. — 53, [1] с. — 10000 экз. — 25 к.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Редкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17)
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі: У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ ім. Петруся Броўкі, 1986. — 583 с., іл. — 10 000 экз.

## Спасылкі 
* Щербович Иосиф Антонович  
* Сайт Віцебскай ордэна «Знак Пашаны» дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны. Гісторыя кафедры гельміталогіі і інвазійных хвароб 

Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі
Катэгорыя:Дактары ветэрынарных навук
Катэгорыя:Гельмінтолагі
Дамачаўскія баі (1943)

**Дамачаўскія баі 1943**. Адбыліся ў Другую сусветную вайну паміж савецкімі партызанскімі атрадамі імя Варашылава, імя Жукава, партызанскімі брыгадамі імя Сталіна Брэсцкай вобласці і нямецкімі акупацыйнымі ўладамі 23 кастрычніка 1943 г. на чыгуначнай станцыі Дамачава і 22 лістапада 1943 г. у г.п. Дамачава. У ноч на 23 кастрычніка 1943 г. на чыгуначнай станцыі Дамачава-Таварная партызаны атрадаў імя Варашылава (камандзір В. М. Грабнеў) і імя Жукава (В. У. Каткоў) узарвалі пабудаваныя немцамі ўмацаванні, разбурылі станцыйнае абсталяванне, спалілі падрыхтаваны для адпраўкі ў Германію эшалон са збожжам і бульбай. У гарнізоне Дамачава было каля 250 салдат вермахта, паліцыі і жандармерыі. Падрыхтоўка да разгрому гарнізона вялася каля 3 тыдняў. Група прыкрыцця з атрада імя Варашылава перакрыла шашу Брэст — Уладава, зрабіла засады на дарогах з боку суседніх вёсак. Партызаны агнём паралізавалі праціўніка ў будынку школы і паліцэйскім участку. У выніку былі знішчаны памяшканні гарнізона, захоплена зброя, абмундзіраванне, 200 галоў буйной рагатай жывелы і харчавання, нарабаваных у насельніцтва.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Дамачава
Катэгорыя:Бітвы Другой сусветнай вайны з удзелам савецкіх партызан у Беларусі
Катэгорыя:Канфлікты 1943 года
Катэгорыя:1943 год у Беларусі
Катэгорыя:Кастрычнік 1943 года
Катэгорыя:Лістапад 1943 года
Харытон Сцяпанавіч Гарагляд

**Харытон Сцяпанавіч Гарагляд** (, Стахава, сучасны , Брэсцкая вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне агульнай і санітарнай ветэрынарнай медыцыны, спецыяліст па гігіене прадуктаў жывёлагадоўлі. Акадэмік АН БССР (1950), Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР (1957), заслужаны дзеяч навукі БССР (1949), доктар ветэрынарных навук (1939), прафесар (1939). Удзельнік грамадзянскай вайны) навуковы кансультант Беларускага НДІ эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага.
 
Узнагароджаны Залатым медалём імя М. І. Вавілава.

## Навуковая дзейнасць 
Х. С. Гарагляд распрацаваў метад ветэрынарна-санітарнай экспертызы і ацэнкі рыбапрадуктаў, тлушчаў і прадуктаў расліннага паходжання. Распрацаваў апарат для абеззаражвання мяса пры прамысловай перапрацоўцы. Прапанаваў метады вызначэння жоўцевых пігментаў у мясе і альдэгідаў у тлушчах. Даследаваў эпізааталогію і дыягносціку трыхінелёзу, распрацаваў метад гетэрагеннага донарства ў жывёлагадоўлі.

### Бібліяграфія 
Сярод апублікаваных прац:
* Болезни и вредители рыб. — М., 1955
* Трихинеллёз сельскохозяйственных животных и его профилактика. — Мн., 1959
* Ветеринарно-санитарная экспертиза с основам технологии продуктов животноводства. — М., 1960 (совм. с В. П. Коряжновым, Я. П. Шлипаковым)
* Ветеринарно-санитарные исследования продуктов животноводства и растениеводства. — Мн., 1962
* Болезни диких животных. — Мн., 1971
* Ветеринарно-санитарная эксспертиза с основами технологии переработки продуктов животноводства. — Л., 1974 (в соавт.)
і інш.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Редкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5)
* 
* 

## Спасылкі 
* Акадэмік ГАРАГЛЯД Харытон Сцяпанавіч // На сайце НАН Беларусі
* Харытон Сцяпанавіч Гарагляд у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Краткая история учреждения образования «ВИТЕБСКАЯ ОРДЕНА „ЗНАК ПОЧЕТА“ государственная академия ветеринарной медицины» 

Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны
Катэгорыя:Ветэрынары СССР
Катэгорыя:Гігіеністы
Катэгорыя:Паразітолагі
Вольга Дзмітрыеўна Акімава

{{Навуковец
 |Навуковая сфера      = 
 |Месца працы          = 
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = 
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
  
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы             = 
}}
**Вольга Дзмітрыеўна Акі́мава** (, Полацкі павет, Віцебская губерня, Расійская імперыя — ) — беларусі вучоны-альголаг, адзін з першых даследчыкаў альгафлоры Беларусі.

## Біяграфія 
В. Д. Акімава нарадзілася ў Полацкім павеце Віцебскай губерні. У 1906—1912 гг. скончыла Вышэйшую школу, Вышэйшыя прыродазнаўчыя курсы ў Пецярбургу. У 1921—1924 гг. асістэнт у Віцебскім настаўніцкім інстытуце, у 1938—1941 гг. дацэнт Віцебскага педагагічнага інстытута.

У 1924—1938 і 1943—1956 гг. працавала ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (дацэнт кафедры батанікі, у 1931—1932 і 1943—1948 гг. дэкан біялагічнага факультэта).
 
В. Д. Акімава займалася даследаваннем альгафлоры, яе відавога складу, біямасы фітапланктону вадаёмаў Беларусі, у тым ліку, праводзіла гідрабіялагічныя даследаванні Заходняй Дзвіны ў раёне Віцебска.
 
У гады пасля Вялікай Айчыннай вайны была арганізатарам аднаўлення біялагічнага факультэта БДУ. За гэту працу ў 1953 г. ўзнагароджана ордэнам Леніна.

## Навуковыя публікацыі 
* Да флоры азёр Беларусі. // Вуч. зап. БДУ, 1936, № 28.
* К флоре водорослей реки Западной Двины: Гидробиологические исследования реки Западной Двины в районе Витебска. // Уч. зап. БГУ. Серия биологическая, 1948, вып. 7.
* Фитопланктон пойменных водоёмов и притоков Припяти. // Труды комплексной комиссии по изучению водоёмов Полесья, 1956.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Акимова Ольга Дмитриевна — первый декан биологического факультета БГУ  // Сайт біялагічнага факультэта БДУ

Катэгорыя:Альголагі
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ 
Катэгорыя:Біёлагі Беларусі
Катэгорыя:Дэканы біялагічнага факультэта БДУ‎
Рыгор Сцяпанавіч Мастыка

**Рыгор Сцяпанавіч Мастыка** (, вёска Істоміна,  — ) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі, доктар ветэрынарных навук (1962), прафесар (1963), заслужаны дзеяч навукі БССР (1974) (зараз у Віцебскім раёне). Пасля заканчэння ў 1933 годзе аднагадовых урачэбных курсаў пры Віцебскім ветэрынарным інстытуце, працаваў ветэрынарным фельчарам у саўгасе ў Арлоўскай вобласці. У 1939 годзе скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут, працаваў асістэнтам кафедры аператыўнай хірургіі. У чэрвені 1941 года разам з інстытутам быў эвакуіраваны ў Куйбышаўскую вобласць і працаваў ветэрынарам навучальнай гаспадаркі Куйбышаўскага сельскагаспадарчага інстытута.

З ліпеня 1942 па 1945 год Р. С. Мастыка на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Пасля заканчэння вайны па жнівень 1946 г. працаваў хірургам ветэрынарнага аддзела Беламорскай ваеннай акругі.

У 1946 годзе вярнуўся ў Віцебск, працаваў асістэнтам на кафедры анатоміі жывёл, а з верасня 1948 года — асістэнтам кафедры агульнай і прыватнай хірургіі ветэрынарнага інстытута. З 1956 па 1979 год загадчык кафедры агульнай, прыватнай і аператыўнай хірургіі.

## Навуковая дзейнасць 
Р. С. Мастыка распрацаваў метады лячэння запаленчых працэсаў у ранах, метады аперацый і прафілактыкі траўматызму ў сельскагаспадарчых жывёл, методыкі прымянення антыбіётыкаў і іншых антысептычных рэчываў і інш.

Аўтар больш за 60 апублікаваных навуковых і метадычных работ. З’яўляўся сааўтарам падручніка «Прыватная ветэрынарная хірургія», Ветэрынарнай энцыклапедыі, аўтарам манаграфій «Саветы жывёлаводам і ветспецыялістам», «Асептычнае і септычнае запаленне ў жывёл» і інш.

Пад яго кіраўніцтвам выканана 5 кандыдацкіх дысертацый.

## Узнагароды 
Р. С. Мастыка ўзнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі 2 ступені, медалямі «За абарону Сталінграда», «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «50 гадоў узброеных сіл СССР».

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Мастыко Григорий Степанович  
* 

Катэгорыя:Ветэрынары СССР
Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебскім раёне
Яўген Піліпавіч Алонаў

{{Навуковец
 |Навуковая сфера      = ветэрынарыя
 |Месца працы          = Віцебскі ветэрынарны інстытут
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = 
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = першы рэктар Віцебскага ветэрынарнага інстытута
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
 Герой Працы (1924)
}
 |Вікікрыніцы          = 
}}
**Яўген Піліпавіч Алонаў** ( — ) — беларускі ветэрынарны ўрач, грамадскі дзеяч, адзін з арганізатараў ветэрынарнай справы ў Беларусі, Герой Працы (1924), першы рэктар Віцебскага ветэрынарнага інстытута.

## Біяграфія 
Я. Ф. Алонаў нарадзіўся ў 1875 годзе ў Гарадоцкім павеце Віцебскай губерні (сучасны Гарадоцкі раён Віцебскай вобласці Беларусі). Пасля заканчэння ў 1903 годзе Варшаўскага ветэрынарнага інстытута працаваў участковым ветэрынарным урачом у Гарадоцкім павеце.

У 1913 годзе арганізаваў у Віцебску першую ў Беларусі ветэрынарную лабараторыю, у 1918 — ветэрынарна-заалагічны музей. У 1914 г. арганізаваў экспедыцыйнае абследаванне жывёлагадоўлі Віцебскай губерні.
 
У 1924 годзе па ініцыятыве Я. П. Алонава адкрыты Віцебскі ветэрынарны інстытут, першым рэктарам якога ён і стаў, адначасова ўзначальваючы ветэрынарнае кіраванне Наркамзямлі БССР. Быў членам ЦВК БССР у 1925—1929 гг.
 
Я. П. Алонаў ініцыятар распрацоўкі «Ветэрынарнага кодэкса БССР», стварэння Віцебскага батанічнага сада, музея анатоміі, арніталогіі і энтамалогіі. Асноўная праца — «Віцебская губерня ў ветэрынарна-санітарным дачыненні (1903—1910)» (1912).

## Дом урача Алонава 
Дом Я. Алонава знаходзіўся на вул. Путна, 5 і быў увекавечаны ў карціне М. Шагала «Над горадам»

## Літаратура 
* 
* Беларусь: Энцыклапедычны даведнік / Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш. — Мн.: БелЭн, 1995—800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9

## Спасылкі 
* *Татьяна Матвеева* Прогулки по незнакомому Витебску. «Двухэтажная» улица, где живут «партизаны» 
* Алонов, Евгений Филиппович 

Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гарадоцкім раёне
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны
Катэгорыя:Ветэрынары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Члены ЦВК БССР
Катэгорыя:Рэктары Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны
Лотас

**Ло́тас** (*Nelumbo*) — род двухдольных раслін, адзіны прадстаўнік сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовыя буйныя водныя, часам земнаводныя травы з развітым карэнішчам. Надводнае лісце буйное, шчытападобнае, доўгачаранковае, высока ўзнімаецца над вадой, тое, што плавае, — крутлявае, плоскае, падводнае — сядзячае, лускападобнае. Тканкі з вялікімі паветраноснымі лопасцямі. Кветкі дыяметрам да 30 см, ружовыя або жоўтыя, адзіночныя, на доўгіх кветаносах. Пялёсткі і тычынкі шматлікія. Плод — шматарэшак. Насенне захоўвае ўсходжасць да некалькіх тысяч гадоў.

## Распаўсюджанне 
Рэлікт трацічнага перыяду.  сустракаецца ў Паўднёвай Еўропе (напрыклад, дэльта ракі Волга), Паўднёва-Усходняй Азіі і Паўночна-Усходняй Аўстраліі.  — у Паўночнай і Цэнтральнай Амерыцы. У Індыі, Карэі, Кітаі, Японіі культывуецца.

## Віды 
Паводле інфармацыі базы дадзеных *The Plant List* род Лотас аб'ядноўвае тры віды:
* 
* 
* 

## Выкарыстанне 
Усе часткі расліны маюць у сабе вітамін C і каўчух, у чаранках і праростках — ядавітае рэчыва нелюмбін. Насенне і карэнішча ўжываюцца ў ежу і на корм жывёле. Харчовыя, лекавыя і кулыавыя расліны; старажытная культура народаў Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі, амерыканскіх індэейцаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лотасавыя
Катэгорыя:Водныя расліны
Уладзімір Фёдаравіч Коршыкаў

thumb|250px|Крыжаўзвіжанская царква
**Уладзімір Фёдаравіч Коршыкаў** ( — ) — грамадзянскі інжынер, архітэктар, чыё творчае жыццё цесна звязана з беларускімі землямі.

## Біяграфія 
### Адукацыя 
Пачатковую адукацыю атрымаў у сумскім рэальным вучылішчы. У 1880 годзе паступіў у Пецярбургскі інстытут грамадзянскіх інжынераў, які скончыў у 1866 годзе са званнем грамадзянскага інжынера і правам на чын X класу.

## Літаратура 
* 
* 
* *Кулагін А. М.* Праваслаўныя храмы на Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 2001. — 328 с. — 3000 экз. — ISBN 985-11-0190-7

## Спасылкі 
* *Барановский Г. В.* Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. — С. 166.
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Віцебскія губернскія архітэктары
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Уладзімір Цімафеевіч Курыленка

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Уладзімір Цімафеевіч Курыленка
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 25.12.1924
 |месца нараджэння = вёска Бабінічы, Віцебскі раён, Віцебская вобласць, БССР
 |дата смерці      = 13.05.1942
 |месца смерці     = , РСФСР
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = партызаны
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Уладзімір Цімафеевіч Курыле́нка** (, вёска Бабінічы,  — , Смаленская вобласць) —  партызан-падрыўнік партызанскага атрада І. Р. Шлапакова ў Смаленскай вобласці. Герой Савецкага Саюза (01.09.1942, пасмяротна).

## Біяграфія 
Скончыў сярэднюю школу ў горадзе Веліж. Жыў у вёсцы Парэчча Смаленскага раёна.
 
З ліпеня 1941 У. Ц. Курыленка партызан-падрыўнік партызанскага атрада І. Р. Шлапакова, які дзейнічаў на тэрыторыі Смаленскай вобласці. У. Ц. Курыленка падарваў некалькі аўтамашын, 2 гарматы, пусціў пад адхон 4 эшалоны праціўніка. 13 мая 1942 года, вяртаючыся з чарговага задання, трапіў у засаду і быў цяжка паранены, памёр ад ран.

Быў пахаваны ў месцах баёў (у вёсцы Выстаўка Дзямідаўскага раёна Смаленскай вобласці. У 1947 годзе прах Героя перанесены і перапахаваны ў горадзе Смаленску ў Скверы памяці Герояў ля Крамлёўскай сцяны.

## Памяць 
* У гонар У. Ц. Курыленка названы сквер у Смаленску і вуліцы ў Смаленску і Веліжы, Раслаўлі і буксір Міністэрства марскога флоту.
* Мемарыяльныя дошкі на будынках школ у Веліжы і сяле Каспля Смаленскай вобласці.
* Абеліск на месцы гібелі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9 (т.9)
* 
* 

## Спасылкі 
* *Леонид Леонов* Венок герою
* Куриленко Владимир Тимофеевич // Культурное наследие земли Смоленской 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Уладзімір Якаўлевіч Хрусталёў

**Уладзімір Якаўлевіч Хрусталёў** (,  — ) — беларускі жывапісец і педагог. Маляваў пейзажы, жанравыя і тэматычныя творы.

## Біяграфія 
У 1917—1919 гг. вучыўся ў Пецярбургскай АМ у студыі Б. Кустодзіева. У 1919—1922 гг. працаваў выкладчыкам у Веліжы (Смаленская вобласць). У 1926—1941 гадах у Віцебску, выкладчык у мастацкім тэхнікуме (вучылішчы). З 1954 года выкладаў у Мінскім мастацкім вучылішчы.

## Творчасць 
Удзельнік Усебеларускага аб'яднання мастакоў (УАМ). Удзельнічаў у выставах з 1927 года. Сярод важных «Усесаюзная мастацкая выстава» (Масква, 1950).

Аўтар пейзажаў, партрэтаў, жанравых кампазіцый. Асноўныя тэмы — будаўніцтва новага жыцця, подзвіг савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вайне.

## Выбраныя творы 
* «Від Віцебска», 1927
* «Будаўніцтва», 1929
* «Вясна», 1936
* «Канцэрт лесасплаўшчыкаў на Дзвіне», 1940
* «Вяртанне партызан з аперацыі», 1945
* «У пошуках маці», 1947
* «Канстанцін Заслонаў», 1950
* «Зіма», 1952

Файл:Вяртанне партызан з аперацыі.jpg|Вяртанне партызан з аперацыі
Файл:Канстанцін Заслонаў дае заданне.jpg|Канстанцін Заслонаў дае заданне
Файл:Канстанцін Заслонаў.jpg|Канстанцін Заслонаў

## Літаратура 
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 5. Скамарохі — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — 703 с. — 9500 экз.

## Спасылкі 
* Уладзімір Хрусталёў: лёс мастака пад акупацыяй 

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага Народнага мастацкага вучылішча
Катэгорыя:Выкладчыкі Мінскага дзяржаўнага мастацкага каледжа імя А. К. Глебава
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Сяргей Альбертавіч Картэс

**Сярге́й Альбе́ртавіч Картэ́с** () — беларускі , . Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1980).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 лютага 1935 года ў Сан-Антоніа, Чылі. У 1920-я гады сям’я маці С. А. Картэса эмігравала з Расіі ў Чылі. Бацька С. А. Картэса — чыліец. Першыя 20 гадоў жыцця правёў у Аргенціне, вучыўся музыцы ў Буэнас-Айрэсе. У 1947 годзе сям’я падала прашэнне аб савецкім грамадзянстве. Прыезд у СССР стаў магчымым у 1955 годзе. Месцам пражывання быў вызначаны Мінск.

Скончыў у 1962 годзе Беларускую кансерваторыю. З 1966 года — загадчык музычнай часткі Беларускага тэатра імя Я.Купалы. З 1972 года музычны рэдактар, галоўны музычны рэдактар кінастудыі «Беларусьфільм».

З 1991 года мастацкі кіраўнік опернай трупы ў Дзяржаўным тэатры оперы і балета Беларусі. У 1996 годзе установа была падзелена на два самастойныя тэатры: оперы і балета. Картэс узначаліў першы з іх і на працягу 1996—2002 гадоў з’яўляўся мастацкім кіраўніком-дырэктарам Нацыянальнага тэатра оперы Рэспублікі Беларусь. З асобай Картэса звязана адкрыццё беларускага опернага мастацтва для еўрапейскай публікі.

## Творы 
* оперы «Джардана Бруна» (1977), «Матухна Кураж» (1987), «Візіт старой дамы» (1987), «Мядзведзь», «Юбілей»
* балет «Апошні інка» (1990)
* араторыя «Памяці паэта» на словы Янкі Купалы
* сюіты «Казка», «Кантрасты»
* канцэрт для фартэпіяна з аркестрам «Капрычас»
* харэаграфічныя мініяцюры «Першыя чайкі», «В’етнам»
* вакальныя цыклы на вершы А. Вярцінскага, М. Танка, У. Шэкспіра, Ф. Гарсія-Лоркі

## Літаратура 
* 
* 
* Музыкальная энциклопедия / Под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1973—1982.

## Спасылкі 
* Аўдыёзапісы опер С. Картэса
* 
* К юбилею мастера: Сергей Альбертович Кортес   // Вялікі тэатр Беларусі

Катэгорыя:Члены Саюза кампазітараў СССР
Катэгорыя:Кінакампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары-песеннікі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Беларусі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Балетныя кампазітары
Лепельская акруга

**Ле́пельская акру́га** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1935—1938 гадах. Цэнтр — горад Лепель. Плошча акругі 6266 км², насельніцтва 251,8 тыс. чал. (1938 г.). 

## Гісторыя 
Утворана 21 чэрвеня 1935 года.

У склад акругі ўваходзілі 4 раёны:
* Бягомльскі
* Лепельскі
* Ушацкі
* Чашніцкі

20 лютага 1938 года была скасавана, Бягомльскі раён перададзены Мінскай вобласці, Лепельскі, Ушацкі і Чашніцкі раёны — Віцебскай вобласці.

Выдавалася акруговая газета «Калгасная праўда».

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.
* 
* Лепельская акруга // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 4. Кадэты — Ляшчэня / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1997. — 432 с.: іл. — С. 351. — ISBN 985-11-0041-2.
* Лепельский округ // 

Катэгорыя:Акругі Беларускай ССР
Катэгорыя:Лепель
Катэгорыя:Гісторыя Віцебскай вобласці