open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Арыян-5

«Арыян 5 EКA»]]

**«Арыян 5»** () — еўрапейская ракета-носьбіт сямейства Арыян, прызначана для вываду карыснай нагрузкі на нізкую апорную арбіту (*НАА*) або геапераходную арбіту (*ГПА*). Ажыцяўляецца Еўрапейскім касмічным агенцтвам (*ЕКА*), асноўны падрадчык — European Astrium Space Transportation (*EADS*). Ракета прасоўваецца на рынку кампаніяй Арыянспейс. Запускі адбываюцца з касмадрома Куру ва Французскай Гвіяне. РН «Арыян 5» з’яўляецца асноўнай ракетай-носьбітам ЕКА і застанецца такі прынамсі да 2015 года. Толькі за перыяд 1995—2007 гг., Арыянспейс размясціла заказы на 99 РН у EADS, было зроблена 43 запускі, з якіх 39 паспяховых.

Распрацоўка «Арыян 5» заняла 10 гадоў, каштавала 7 млрд долараў ЗША і прызначалася для замены ракеты-носьбіта ЕКА «Арыян-4». Першапачаткова існавалі планы выкарыстоўваць яе для запускаў пілатуемага карабля «Гермес», аднак гэты праект быў адменены і цяпер «Арыян 5» ужываецца толькі ў непілатуемым варыянце. Выкарыстанне розных варыянтаў кантэйнераў карыснай нагрузкі дазваляе адначасовы запуск дзвюх-трох спадарожнікаў і размяшчэнне да васьмі мікраспадарожнікаў. Ракета-носьбіт выкарыстоўваецца для забеспячэння Міжнароднай касмічнай станцыі (*МКС*) з дапамогай грузавых караблёў (гл. АГК «Жуль Верн»).

Параўнальныя ракеты-носьбіты: «Пратон-М», «Ангара А5», «Дэльта IV», «Атлас V», «Вялікі паход 5», GSLV Mk.III, «Фалькон 9», H-IIB.

## Гл. таксама 
* Еўрапейскае касмічнае агенцтва
* Арыянспейс
* EADS

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Ariane launches page on LyngSat
* ESA description of the Ariane 5
* Ariane 5 technical notes , *Арыянспейс*
*  Arianespace: Ariane 5 
*  Actually Launch on Arianespace Homepage 
*  The last and the next Launch
* BBC News report on the (delayed) successful launch of the Ariane 5 ECA flight, 16 лістапада, 2005 г
* Vinci Engine development 
* Watch an Ariane 5 launch  (webcast begins 20 mins before launch).
* Ariane 5 rocket explodes

Катэгорыя:Ракеты-носьбіты
Катэгорыя:Касманаўтыка Еўропы
Смалёўкі

: Не блытаць з раслінай Смалёўка

**Смалёўкі** (*Pissodes*) — род жукоў сямейства . 

## Апісанне 
Даўжыня да 10 мм. Цела прадаўгаватае, карычневае або чырвона-бурае з жоўтымі лускаватымі плямамі і перавязямі. Кормяцца маладымі парасткамі, тонкімі ствалінкамі. Лічынкі белыя, з цёмнай галавой, бязногія, выгнутыя. Кукалкі белыя, свабодныя.

## Распаўсюджанне 
15 (больш за 50 відаў. Пашыраны ў хвойных лясах Еўразіі, Паўночнай Афрыкі і Паўночнай Амерыкі. Жывуць у драўніне (лічынкі — пад карой, некаторыя ў шышках). На месцах праколаў застаюцца кроплі смалы, адсюль назва. На тэрыторыі Беларусі 5 відаў: , , ,  і .

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Даўганосікі
XML

**XML** ( — пашыральная мова разметкі; вымаўляецца [*экс-эм-эл*]) — рэкамендаваная Кансорцыумам Сусветнага павуціння мова разметкі, фактычна ўяўляе сабой збор агульных сінтаксічных правілаў. XML — тэкставы фармат, прызначаны для захоўвання структураваных даных (наўзамен існуючых файлаў баз даных), для абмену інфармацыяй паміж праграмамі, а таксама для стварэння на яго аснове больш спецыялізаваных моў разметкі (напрыклад, XHTML). XML з’яўляецца спрошчаным падмноствам мовы SGML.

## Версіі XML 
* XML 1.0
* XML 1.1

## Гл. таксама 
* XSD
* DITA
* Рэдактар XML
* JSON
* WDDX
* YAML
* Protocol Buffers
* HTML
* Apml

## Спасылкі 
* XML на сайце Кансорцыума Сусветнага павуціння (W3C)
* Афіцыйная спецыфікацыя стандарту XML 1.0

* Афіцыйная спецыфікацыя стандарту XML 1.1
* Doug Tidwell. Увядзенне ў XML 
* Навіны XML і агляды 
* Дакументацыя па XML на сайце IBM артыкулы, форумы

*
Катэгорыя:Файлы канфігурацыі
Катэгорыя:Пратаколы прадстаўніцкага ўзроўню
Катэгорыя:Пратаколы прыкладнага ўзроўню
Катэгорыя:Стандарты W3C
Мікраарганізмы

[thumb|200px| *[Clostridium botulinum* (афарбоўка генцыянавым фіялетавым) — узбуджальнік батулізму]]
**Мікраарганізмы**, (*мікробы*) — назва зборнай групы жывых арганізмаў, якія занадта малыя для таго, каб быць бачнымі няўзброеным вокам (іх характэрны памер — меней 0,1 мм).

У склад мікраарганізмаў уваходзяць як бяз’ядзерныя (пракарыёты: бактэрыі, археі), так і эўкарыёты: некаторыя грыбы, пратысты, але не вірусы, якія звычайна вылучаюць у асобную групу. Большасць мікраарганізмаў складаюцца з адной клеткі, але існуюць і шматклетачныя мікраарганізмы, таксама існуюць некаторыя аднаклеткавыя макраарганізмы, бачныя няўзброеным поглядам, напрыклад *Thiomargarita namibiensis*, прадстаўнікі роду *Caulerpa* (з’яўляюцца гіганцкімі полікарыёнамі). Вывучэннем гэтых арганізмаў займаецца навука мікрабіялогія.

Катэгорыя:Мікрабіялогія
Смаленскі раён (Смаленская вобласць)

**Смале́нскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (муніцыпальнае ўтварэнне) у заходняй частцы Смаленскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Смаленск.

## Геаграфія 
Плошча раёна — 1,473 тыс. км².

Тэрытарыяльна раён мяжуе: на поўначы з Дзямідаўскім, на ўсходзе — з Духаўшчынскім і Кардымаўскім, на паўднёвым усходзе — з Пачынкаўскім, Манастыршчынскім, на паўднёвым захадзе — з Краснінскім і Руднянскім раёнамі Смаленскай вобласці.

Рэкі: Дняпро, Сож, Нагаць, Стабна. Азёры: Купрынскае.

## Гісторыя 
Смаленскі раён утвораны ў 1929 годзе.

## Дэмаграфія 
Колькасць насельніцтва — 13 198 чалавек (2005).

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
У складзе раёна маецца 19 сельскіх паселішчаў:
# Валакоўскае сельскае паселішча
# Вязгінскае сельскае паселішча
# Гнёздаўскае сельскае паселішча
# Дзівасаўскае сельскае паселішча
# Карахоткінскае сельскае паселішча
# Касплянскае сельскае паселішча
# Катынскае сельскае паселішча
# Козінскае сельскае паселішча
# Кошчынскае сельскае паселішча
# Лоінскае сельскае паселішча
# Міхноўскае сельскае паселішча
# Навасельскае сельскае паселішча
# Піянерскае сельскае паселішча
# Прыгорскае сельскае паселішча
# Пячорскае сельскае паселішча
# Смятанінскае сельскае паселішча
# Стабенскае сельскае паселішча
# Талашкінскае сельскае паселішча
# Хохлаўскае сельскае паселішча

## Вядомыя асобы 
* Іван Мікітавіч Русіянаў, савецкі военачальнік, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Смаленскі раён на Radzima.org
* Старонка на сайце адміністрацыі вобласці 
* Смаленскі раён/Энцыклапедыя Смаленскай вобласці 
* Помнікі архітэктуры Смаленскага раёна


Катэгорыя:Раёны Смаленскай вобласці
Паўночны тропік

thumb|350px|Становішча тропіка Рака на карце свету

**Паўночны тропік**, або **тропік Рака** — адна з пяці асноўных паралеляў, якія адзначаюцца на картах Зямлі. У наш час размешчана на 23° 26′16″ на поўнач ад экватара і вызначае найбольш паўночную шырату, на якой Сонца апоўдні можа падняцца ў зеніт. Гэта адбываецца у момант летняга сонцастаяння, калі вугал падзення сонечных прамянёў на паверхню паўночнага паўшар'я, які змяняецца на працягу года з-за абарачэння нахіленай восі Зямлі вакол Сонца, з'яўляецца максімальным.

Паўднёвы эквівалент тропіка Рака — тропік Казярога. Вобласць, якая ляжыць на поўнач ад тропіка Рака, мае ўмераны клімат. Вобласць, складзеная паміж тропікам Рака і тропікам Казярога, завецца тропікамі.
У наш час нахіл зямной восі паступова памяншаецца, і Тропік Рака павольна ссоўваецца да экватара.
Назва тропіка Рака адбылася ад сузор'я Рака, у якое 2 тысячы гадоў назад «уваходзіла» Сонца ў момант летняга сонцастаяння. Аднак з-за працэсу апярэджвання раўнадзенстваў у наш час у гэты перыяд сонца знаходзіцца ў сузор'і Блізнят. Слова *«тропік»* (адбылося ад  — паварот) апісвае працэс «развароту» руху Сонца ў сонцастаянне.

Становішча тропіка Рака не з'яўляецца фіксаваным, паколькі па вызначэнні залежыць ад нахілу восі вярчэння планеты адносна Сонца. З прычыны нутацыі, а таксама іншых цыклаў з рознымі перыядамі, становішча тропікаў паступова змяняецца.

Пры перасячэнні тропіка ў моры на судне часам уладкоўваецца Свята Нептуна.

## Гл. таксама 
* Паўднёвы тропік (тропік Казярога)
* Палярны круг
* Экватар

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Шырата
Катэгорыя:Тропікі
Паралель

[thumb|right|289px|Усё [мерыдыяны (жоўтыя) дзеляць шар на дзве палоўкі  — таксама як і Экватар (сіні). Паралелі паказаны перарванымі лініямі.]]
**Парале́ль** — лінія сячэння паверхні зямнога шара плоскасцю, паралельнай плоскасці экватара.

На глобусе паралель малюецца ў выглядзе акружнасці, усе пункты якой роўнападаленыя ад экватара. Даўжыні паралеляў розныя — яны павялічваюцца пры набліжэнні да экватара і памяншаюцца да полюсаў. Усе пункты адной паралелі маюць аднолькавую шырату, але розную даўгату. Экватар — самая доўгая паралель. Для вылічэння даўжыні аднаго градусу дугі адвольнай паралелі можна памножыць 111,3 км (даўжыню дугі экватарыяльнай паралелі ў 1 градус) на косінус вугла, які адпавядае шукаемай паралелі.

Прынята вызначэнне экватара як нулявой паралелі. Паўночны полюс мае шырату ў +90 градусаў, паўднёвы — у −90°. Адлегласць паміж дзвюма паралелямі, якія адрозніваюцца на 1 градус, — прыкладна 111 км.

Паралелі (акрамя экватара) не з'яўляюцца артадраміямі, гэта значыць найкарацейшымі лініямі на паверхні паміж любымі іх двума пунктамі.

## Гл. таксама 
* Геаграфічныя каардынаты
* Мерыдыян

Катэгорыя:Геадэзія
Катэгорыя:Картаграфія
Тэорыя гульняў

**Тэорыя гульняў** — матэматычны метад вывучэння аптымальных стратэгій у гульнях.
Пад гульнёй разумеецца працэс, у якім удзельнічаюць два і больш бакоў, якія вядуць барацьбу за рэалізацыю сваіх інтарэсаў. Кожны з бакоў мае сваю мэту і выкарыстоўвае некаторую стратэгію, якая можа весці да выйгрышу або пройгрышу — у залежнасці ад паводзін іншых гульцоў. Тэорыя гульняў дапамагае абраць лепшыя стратэгіі з улікам уяўленняў пра іншых ўдзельнікаў, іх рэсурсы і іх магчымыя ўчынкі.

Тэорыя гульняў — гэта раздзел прыкладной матэматыкі, дакладней — даследавання аперацый. Часцей за ўсё метады тэорыі гульняў знаходзяць ужыванне ў эканоміцы, трохі радзей у іншых грамадскіх навуках — сацыялогіі, паліталогіі, псіхалогіі, этыцы і іншых. Пачынаючы з 1970-х гадоў яе ўзялі на ўзбраенне біёлагі для даследавання паводзін жывёл і тэорыі эвалюцыі. Вельмі важнае значэнне яна мае для штучнага інтэлекту і кібернетыкі, асабліва са з'яўленнем цікавасці да інтэлектуальных агентаў.


Катэгорыя:1949 год у навуцы
Нахіл восі вярчэння

right|Earth’s Axial Tilt
**Нахіл восі вярчэння** — вугал адхілення восі вярчэння нябеснага цела ад перпендыкуляра да плоскасці яго арбіты. Гэту велічыню таксама можна вызначыць як вугал паміж плоскасцямі экватара нябеснага цела і яго арбіты.

Нахіл восі вярчэння Зямлі з'яўляецца асноўнай прычынай сезонных кліматычных змен (змены пор года).

## Нахіл восі вярчэння найважнейшых нябесных целаў 
Катэгорыя:Астраметрыя
Катэгорыя:Планеталогія
Развітыя краіны

**Развітыя краіны** () характарызуюцца высокім узроўнем жыцця насельніцтва. Развітыя краіны маюць, як правіла, вялікі запас вырабленага капіталу і насельніцтва, якое з большага занята высокаспецыялізаванымі відамі дзейнасці. У гэтай групе краін пражывае каля 15% насельніцтва свету. Развітыя краіны завуць таксама індустрыяльнымі краінамі або індустрыяльна развітымі.

## Спіс развітых краін 
thumb|right|350px|
У якасці эканамічна развітых краін Міжнародны валютны фонд вылучае дзяржавы:
Аўстралія, Аўстрыя, Бельгія, Грэцыя, Канада, Кіпр, Чэхія, Данія, Фінляндыя, Францыя, Германія, Ісландыя, Ірландыя, Ізраіль, Італія, Японія, Паўднёвая Карэя, Люксембург, Мальта, Нідэрланды, Новая Зеландыя, Нарвегія, Партугалія, Сінгапур, Славакія, Славенія,  Іспанія, Швецыя, Швейцарыя, Вялікабрытанія, ЗША.

У больш поўную групу развітых краін уключаюцца таксама Андора, Бермудскія астравы, Фарэрскія астравы, Ватыкан, Ганконг, Тайвань, Ліхтэнштэйн, Манака, Сан-Марына.

## Гл. таксама 
* Рынкі ў стадыі развіцця
* Краіна ў стадыі развіцця
* Краіны трэцяга свету
* Залаты мільярд

## Спасылкі 
* Эканамічна развітыя краіны

Катэгорыя:Сусветная эканоміка
Прыкладная матэматыка

**Прыкладная матэматыка** — вобласць матэматыкі, якая разглядае ўжыванне матэматычных метадаў, алгарытмаў у іншых галінах навукі і практыцы. З прыкладной матэматыкай цесна звязаны: лікавыя метады, матэматычная фізіка, лінейнае праграмаванне, аптымізацыя і даследаванне аперацый, мадэляванне суцэльных асяроддзяў (Механіка суцэльных асяроддзяў), біяматэматыка і біяінфарматыка, тэорыя інфармацыі, тэорыя гульняў, тэорыя імавернасцей і статыстыка, фінансавая матэматыка і тэорыя страхавання, крыптаграфія, камбінаторыка і ў некаторай ступені канечная геаметрыя, тэорыя графаў у прыкладаннях да сеткавага планавання, і ў значнай ступені тое, што называецца інфарматыкай. У пытанні аб тым, што можна аднесці да прыкладной матэматыкі, нельга даць выразна акрэслены адказ. Матэматычныя метады звычайна ўжываюцца да спецыфічнага класа прыкладных задач шляхам складання матэматычнай мадэлі сістэмы.

## Спасылкі 
*
Смаліца

**Смалі́ца** (, ) — аграгарадок у Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці, на аўтадарозе Быхаў—Трылесіна. За 21 кіламетр на ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі Быхаў, 54 кіламетры ад Магілёва. Уваходзіць у склад Смаліцкага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1865 годзе ў складзе Кузькавіцкай воласці Быхаўскага павету Магілёўскай губерні.

Перад вайной у вёсцы жыло 987 чалавек у 215 дварах. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў кастрычніку 1943 года гітлераўцамі было спалена 215 двароў, забіта 140 жыхароў.

## Насельніцтва 
* 546 жыхароў, 208 двароў (2001)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка

## Памятныя мясціны 
* Помнік ахвяр нацызму
* Помнік землякам, якія загінулі ў часы ВАВ

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Смаліцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Быхаўскага раёна
Магія

г.]]
**Ма́гія** ( "варажба") або **чарадзе́йства**, **чараўні́цтва** — рытуалы, пабудаваныя на веры ў магчымасць звышнатуральнага ўздзеяння на навакольны свет праз пэўныя дзеянні або бяздзеянне.

## Магічнае мысленне 
Магію часам вызначаюць як пэўны спосаб мыслення, які абапіраецца на памылковае разуменне сувязяў у навакольным свеце і пабудову ілжывых асацыяцый, што становіцца прычынай звароту да звышнатуральнай практыкі. Як заўважае частка даследчыкаў, магічнае мысленне магчыма ў сітуацыі, калі адсутнічае лагічная ўзаемасувязь паміж ўсведамленнем і вопытам. Замест гэтага навакольная прастора і рэчы ў ёй аб'ядноўваюцца з дапамогай пачуццёвага ўспрымання. 

Псіхолагі тлумачаць магічнае мысленне як абарону ад несвядомых страхаў. Зігмунд Фрэйд адным з першых заўважыў сувязь паміж магічным мысленнем і кагнітыўным развіццём чалавечай асобы, звязаны з пераносам псіхічнага самаадчування на знешняе асяроддзе. Альтэрнатывай гэтаму погляду з'яўляецца разгляд магіі лінгвістамі як формы абстрагавання, пабудовы аналогій для выразу ўнутранага стану.

## Магія і рэлігія 
Звычайна магічная практыка шчыльна звязана з рэлігійнымі ўяўленнямі. Некаторыя рэлігійныя рытуалы, накшталт прашэння ў багоў, малітваў, ахвярапрынашэнняў, схавання сапраўдных імёнаў багоў, абрады ачышчэння і г. д., знешне нагадваюць ці з'яўляюцца па сваёй сутнасці магічнымі. 

Джэймс Джордж Фрэзер размежаваў магію і рэлігію. Згодна яго перакананням, магія больш нагадвае навуку, паколькі прапануе не шанаванне, а ўздзеянне на сілы прыроды. Магія ўзнікла раней за рэлігію і са з'яўленнем рэлігіі была амаль выціскнута. Аднак тэорыя Дж. Дж. Фрэзера не была цалкам падмацавана факталагічнай базай, таму ў пазнейшы час антраполагі і этнолагі адмовіліся ад яе.

## Віды магіі 
Звычайна адасабляюць шкодную (чорную) і бясшкодную (белую) магію. Таксама вылучаюць іншыя віды магіі: 

*Па функцыянальнаму прызначэнню*:
* Любоўная магія
* Ваенная магія
* Абарончая магія
* Знахарства або лекарская магія
* Вытворчая магія
* Мантыка, або прадказальная магія

*Па спосабу ўздзеяння*:
* Кантактная
* Гамеапатычная (імітацыйная)

*Па прадмету ўздзеяння*:
* Астралогія 
* Некрамантыя 
* Магія стыхіяў (агню, вады, зямлі, паветра)
* Прыродная магія (жывых і раслінных аб'ектаў)
* Магія слова
* Магія лічбаў
* Магія імёнаў

Дадзеная класіфікацыя можа быць пашырана ў залежнасці ад выбару тых ці іншых чыннікаў магічных рытуалаў. Трэба таксама мець на ўвазе, што большасць магічных дзеянняў мае комплексны характар.

## Гл. таксама 
* Акультызм
* Астралогія
* Замовы
* Экзарцызм

## Спасылкі 
*James George Frazer, The Golden Bough: A Study in Magic and Religion
*Sigmund Freud, Totem and Taboo. Chapter III. Animism, Magic and the Omnipotence of Thought
* Ішчанка С. Справы пра чарадзействы ў копных судох ХVІІ ст.
* Вольга Корсак, Магія абярэгаў
* Беларуская магія 
* Таццяна Валодзіна, Мэдычная магія ў народным календары беларусаў 
* Магічныя ўласцівасці лекавых раслін 
* Ірына Сынкова, Міхаіл Тарэлка. Знахарскі тэкст з беларуска-­татарскага рукапіса
Цеплавы рух

**Цеплавы рух** — хаатычны рух мікрачасціц (малекул і атамаў), з якіх складаюцца ўсе целы. 

Кінетычная энергія цеплавога руху расце разам з павышэннем тэмпературы. 

Часціцы газаў хаатычна рухаюцца па ўсяму аб'ёму газа, часта саўдараючыся між сабой і са сценкамі сасуда.

Часціцы вадкасцяў вагаюцца каля сваіх палажэнняў раўнавагі, зрэдку пераскокваючы з аднаго такога палажэння ў іншае.

У цвёрдых целах цеплавы рух — павольнае ваганне часціц каля сваіх палажэнняў раўнавагі.

## Гл. таксама 
* Цеплыня
* Малекулярна-кінетычная тэорыя

## Спасылкі 
* Цеплавы рух, Сучасная энцыклапедыя (на рус. мове)

Катэгорыя:Малекулярная фізіка
Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Катэгорыя:Цеплыня
Паўночнакітайская мова

**Паўночнакітайская мова** («паўночныя дыялекты кітайскай мовы», таксама **бэйфанхуа** () або **гуаньхуа** () — найбуйнейшая кітайская мова або асноўная дыялектная група кітайскай мовы (у залежнасці ад вызначэнні статусу кітайскіх ідыёмаў), якая аб'ядноўвае блізкія адзін да аднаго кітайскія дыялекты, распаўсюджаныя на большай частцы паўночнага і паўднёва-заходняга Кітая.

На аснове пекінскага дыялекту гэтай групы стварылі ў 50-60 гг. ХХ ст. маўленчы стандарт путунхуа, які стаў афіцыйнай вуснай мовай краіны. Уключае ў тым ліку дунганскую мову, якая вылучаеццы выключна этна-сацыялінгвістычна.

У заходняй літаратуры паўночнакітайскую мову звычайна завуць *мандарынскай*, або *мандарынскай кітайскай* (). Назва ўзнікла як калька c кіт. *гуаньхуа* (літар. — афіцыйная гаворка), ад заходняй назвы вышэйшых кітайскіх чыноўнікаў (*гуань*) — мандарынаў.

Пад кітайскай мовай, як правіла, маюць на ўвазе менавіта яе паўночную разнавіднасць або стандартную форму — путунхуа.

## Дыялекты 
thumb|left|400px|Распаўсюджванне васьмі асноўных паўночнакітайскіх дыялектных падгруп у КНР
Асноўныя дыялектныя групы паўночнакітайскай:
东北 = Паўночна-усходняя галіна
北京 = Пекінская галіна
冀鲁 = Галіна Цзі-Лу (хэбэйска-шаньдунская галіна) 
胶辽 = Галіна Цзяа-ляа (ляадунска-шаньдунская галіна)
中原 = Чжун'юаньская галіна (раёны раўніны Чжун'юань: Сюйчжоу — Чжэнчжоу — Сіянь — Сінін і паўднёвыя раёны Сіньцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна)
兰银 = Галіна Лань-інь (раёны Ланьчжоу — Іньчуань і ўсходнія раёны Сіньцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна)
江淮 = Цзянхуайская галіна (левабярэжнае нізоўе ракі Янцзы: Ухань — Хэфэй — Тайчжоу — Яньчэн)
西南 = Паўднёва-заходняя галіна

Часам у склад паўночнакітайскай уключаюць таксама цзіньскую мову (цзінь; 45 млн чал.), распаўсюджаную ў правінцыі Шаньсі, на поўначы правінцый Шэньсі і Хэбэй, і ў часткі аўтаномнага раёна Унутраная Манголія.

## Літаратура 
* Завьялова О. И. Диалекты китайского языка. М., 1996.
* Коряков Ю. Б. Китайские языки // Большая российская энциклопедия. Том. XIV. М.: Изд-во БРЭ, 2009.
* Language atlas of China / Ed. Wurm S.A. etc. Hong Kong, 1988.
* Yan M.M. Introduction to Chinese Dialectology. Munich, 2006.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кітайска-тыбецкія мовы
Катэгорыя:Мовы Кітая
Смалічы

**Смалічы** — тапонім.

## Мінская вобласць 
* Вёска Смалічы, Капыльскі раён
* Вёска Смалічы, Клецкі раён
* Вёска Смалічы, Нясвіжскі раён — радзіма паэтэсы Валянціны Аксак
Смалічы (Капыльскі раён)

**Смалічы́** (, ) — вёска ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Бучацінскага сельсавета.

У 1924—1960 гадах цэнтр Смалічоўскага сельсавета. Цэнтр ЗАТ «Малінава».

## Геаграфія 
Знаходзіцца на рацэ Волка, за 42 кіламетры на поўдзень ад горада Капыль, за 157 кіламетраў ад Мінска, за 34 км ад чыгуначнай станцыі Цімкавічы.

## Насельніцтва 
* 366 жыхароў, 141 двор (2001).

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Клуб
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі
* Крама

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Уладзімір Кандраценя (1917—1943) — беларускі пісьменнік.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Расповяд пра вёску з фота
* Разнастайная інфармацыя аб Капылі і Капыльскім раёне на http://btclub.livejournal.com/

Катэгорыя:Бучацінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна
Смальта

[thumb|260px|Мазаіка [Сабор Святога Марка|базілікі Сан-Марка, Венецыя]]
**Сма́льта** (ад , ад schmelzen — плавіць,  — эмаль) — можа азначаць ярка-сінюю фарбу, атрыманую з крэмніевай кіслаты і кобальту; або каляровае штучнае шкло, вырабленае па спецыяльных тэхналогіях выплаўлення з даданнем аксідаў металаў, роўна як і кавалачкі рознай формы, атрыманыя з яго метадам калкі або рэзкі. Кавалачкі смальты з’яўляюцца традыцыйным матэрыялам для стварэння мазаічных пано, у манументальным мастацтве.

Адрозніваюць празрыстую і глухую (у шкло дадаюць двухвокіс волава, вокіс сурмы і інш.). Таксама існуюць жылістая і плямістая смальты, у якіх метадам тэрмічнай апрацоўкі злучаны матэрыялы розных колераў і адценняў. Ужываючы фольгу, якая змяшчаецца паміж асноўным і покрыўным слоем, атрымліваюць залатую і сярэбраную смальты.

Смальта вядома з антычных часоў. Яе пачалі выкарыстоўваць у якасці дапаўнення да мазаікі. Больш багатую па адценням смальту выкарыстоўвалі ў Візантыі, Старажытнай Русі, у Італіі. У XVII—XIX стагоддзях у Еўропе смальту выкарыстоўвалі ў мэтах імітацыі жывапісу. На Беларусі смальта вядомая з XI стагоддзя (Полацк).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Смальта — разновидность стекла // Наука и жизнь, № 4, 2017.
* Смальта // Российская академия художеств. Императрские мастерские 

Катэгорыя:Мастацкія матэрыялы
Катэгорыя:Шкло
*
Анабон

**Анабон** (, ад  «добры год») — востраў у Гвінейскім заліве. Складае правінцыю Анабон дзяржавы Экватарыяльная Гвінея. Агульная плошча — 17,5 км². Насельніцтва — 5008 чал. (2001 г.). Найбуйнейшае паселішча Сан-Антоніа-дэ-Пале знаходзіцца на паўночным узбярэжжы.

## Гісторыя 
Анабон адкрыты партугальскім мараплаўцам Дыёгу Кау 1 студзеня 1473 г. Населены беглымі афрыканскімі рабамі.

У 1778 г. перададзены ў валоданне Іспаніі. У 1801 г. іспанцамі было пабудавана ваеннае ўмацаванне. Аднак з-за непаразумення з новымі ўладамі мясцовае насельніцтва паўстала і самастойна кантралявала востраў да сярэдзіны XIX ст. Згодна з дагаворам паміж Іспаніяй і Вялікабрытаніяй, на Анабоне маглі спыняцца брытанскія караблі для папаўнення запасаў прэснай вады.

У 1968 г. востраў увайшоў у склад Экватарыяльнай Гвінеі. У 1973—1979 гг. меў назву **Пагалу**.

У 2010 г. на поўначы Анабона быў адкрыты сучасны аэрапорт.

## Прырода 
Востраў мае вулканічнае паходжанне, даволі ўзгорысты. Найвышэйшы пункт — гара Кіавеа (598 м).

Клімат экватарыяльны вільготны, што паспрыяла фарміраванню густой сеткі паверхневых вадацёкаў — рэк і ручаёў. Цэнтральную частку займае кратэрнае возера Лага-а-Пот. Анабон размешчаны ў зоне ўздзеяння трапічных цыклонаў.

На поўдзень ад вострава знаходзяцца багатыя радовішчы нафты.

Флора прадстаўлена лясной і саваннай расліннасцю. Жывёльны свет бедны, аднак з вялікай колькасцю эндэмікаў, у тым ліку птушак. На Анабоне створаны арніталагічны запаведнік.

## Насельніцтва 
Насельніцтва — 5008 чал. (2001 г.). Большасць складаюць анабонцы, якія размаўляюць на анабонскім дыялекце *Fa d’Ambu* партугальскай мовы.

Асноўны занятак — лоў рыбы, якая мігруе да мясцовага ўзбярэжжа ў верасні. Мясцовыя жыхары да нашых дзён карыстаюцца пласкадоннымі лодкамі *каюкас*. Сельская гаспадарка з-за нястачы ўрадлівай глебы развіта горш. Значная частка прадуктаў увозіцца з мацерыка.

## Спасылкі 
* Востраў Анабон
* Ахова птушак вострава Анабон 
* Надвор’е

Катэгорыя:Астравы Гвінейскага заліва
Катэгорыя:Астравы Экватарыяльнай Гвінеі
Смаржок

**Смаржо́к**, **Змаршчок**, **Смаршчок**, **Асялок**, **Храпач** (*Morchella*) — род грыбоў сямейства . Налічвае 15 відаў.

## Апісанне 
Пладовае цела грыба вельмі порыстае. Афарбоўка часцей за ўсё карычняватая. Смаржок лічыцца ўмоўна ядомым грыбам (усе віды роду ядомыя), але для выкарыстання ў ежу патрабуецца працяглая тэрмічная апрацоўка.

## Арэал 
Пашыраны ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я і ў Аўстраліі. На тэрыторыі Беларусі найчасцей трапляюцца  і  (ядомы)).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Роды грыбоў
Катэгорыя:Смаржковыя
Смаляныя кіслоты

**Смаляныя кіслоты** (дытэрпенавыя кіслоты) — прыродныя карбонавыя кіслоты пераважна фенантрэнавага шэрагу з агульнай формулай C19H27-31COOH.

## Знаходжанне ў прыродзе 
Смаляныя кіслоты выпрацоўваюцца усімі іглічнымі дрэвамі сямейства хваёвых. Яны з’яўляюцца асноўнай часткай жывіцы (50—70 % па масе), экстрактыўных смалістых рэчываў хваёвага асмолу (45—60 %), талавага алею (30—45 %), каніфолі (75—95 %).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Смоляные кислоты // Химик. RU

Катэгорыя:Тэрпены і тэрпеноіды
Катэгорыя:Арганічныя кіслоты
Рычард Смелі

**Рычард Смелі** (; , , Агая — , Х’юстан, штат Тэхас) — амерыканскі фізік, у 1996 годзе разам з Робертам Кёрлам і Харальдам Крота атрымаў Нобелеўскую прэмію па хіміі за адкрыццё новай формы вугляроду - фулерэнаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Нанатэхналогія
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Памерлі ад лейкеміі
Катэгорыя:Члены Амерыканскага фізічнага грамадства
Смаўжоўскі вялікі камень

**Смаўжо́ўскі вялі́кі камень** — геалагічны помнік рэспубліканскага значэння (з 2000). Размешчаны за 1,2 км ад вёскі Смаўжы Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці Беларусі.

## Апісанне 
Шэры дробназярністы граніт з пражылкамі ружовага пегматыту. Даўжыня 5,3 м, шырыня 2,9 м, вышыня 1,2 м, у абводзе 13,9 м, аб’ём 9,8 м³, маса бачнай часткі 25,9 тон. Прынесены ледавіком каля 220—150 тысяч гадоў назад з тэрыторыі Швецыі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Слонімскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Слонімскага раёна
Катэгорыя:Смаўжы (Слонімскі раён)
Смарганец

**Смарга́нец** (*Hólcus*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Арэал 
Пашыраны ў Еўропе, Пярэдняй Азіі, Афрыцы. На тэрыторыі Беларусі 2 віды:  і .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны вышынёй да 1 метра, часам утвараюць дзярніну. Сцёблы прамастойныя. Лісце лінейнае ці лінейна-ланцэтнае. Суквецце — густая мяцёлка. Плод — зярняўка.

## Гаспадарчае значэнне 
Кармавыя расліны, выкарыстоўваюцца для замацавання пяскоў.

## Віды 
Паводле сайта The Plant List род налічвае 11 відаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Holcus на сайце Flora of China
* Holcus // The Plant List

Катэгорыя:Метлюжковыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Кратар Гейла

[thumb|Меркаваны ўчастак кратара, які будзе даследаваць [Mars Science Laboratory]]
**Кратар Гейла** () — ударны кратар на Марсе, названы ў гонар Уолтэра Фрэдэрыка Гейла, астранома-аматара, які назіраў Марс у канцы XIX стагоддзя і апісаў наяўнасць каналаў на чырвонай планеце. Яго дыяметр каля 154 км і ён мае каардынаты 5.4°S 137,8°E. Геалагічны ўзрост кратара складае прыкладна ад 3,5 да 3,8 мільярдаў гадоў.

## Асаблівасці 
Незвычайнай асаблівасцю кратара Гейл з'яўляецца велізарны насып вакол цэнтральнага піка. Аб'ект складаецца са слаістага матэрыялу, вышынёй 5,5 км над паўночным дном кратара і 4,5 км над паўднёвым дном — ледзь вышэй паўднёвага беражка самога кратара, які, магчыма, быў закладзены на працягу прыблізна 2 мільярдаў гадоў. Паходжанне гэтага ўзвышэння не вядома, але даследаванні паказваюць, што гэта рэшткі эрозіі асадкавых пластоў, якія калісьці запаўнялі кратар цалкам, магчыма, першапачаткова нанесены на дне возера. Аднак маюць месца дыскусіі наконт гэтага. Назіранні за слаістымі адкладамі магчымыя з верхняй часткі насыпа, што наводзіць на думку пра эолавыя працэсы, але паходжанне пластоў ніжняй часткі застаецца неадназначным.

## Даследаванні 
6 жніўня 2012 года ў раён кратара паспяхова здзейсніў пасадку марсаход Curiosity Марсіянскай Навуковай Лабараторыі. Тэлеметрыя была атрымана ў 9:31 (мінскі час). Ужо праз пяць хвілін атрыманы першыя чорна-белыя здымкі, на адным з якіх бачна цень самога марсахода на марсіянскім грунце.

## Спасылкі 
* Кратар Гейла на сайце Planetary Names

Катэгорыя:Метэарытныя кратары на Марсе
Смержаў

**Сме́ржаў** — возера ў Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Прыпяць, за 28 км на паўднёвы ўсход ад горада Нароўля, за 1 км на поўдзень ад нежылой вёскі Дзёрнавічы.

Плошча возера складае 0,32 км². Даўжыня 2,05 км, найбольшая шырыня 0,22 км. Даўжыня берагавой лініі 4,45 км. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны на захадзе вышынёй да 4 м, на ўсходзе 1—2 м, параслі хмызняком. Берагі нізкія, забалочаныя, пад хмызняком. Моцна зарастае. У возеры растуць расліны, занесеныя ў Чырвоную кнігу Беларусі — вадзяны арэх плывучы, сальвінія плывучая.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Гомельской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Гомельской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Нараўлянскага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Эстляндыя

thumb|

**Эстляндыя** — гістарычная назва паўночнай часткі Эстоніі.

Напачатку XIII стагоддзя была заваявана нямецкімі і дацкімі рыцарамі; у 1346—1561 уваходзіла ва ўладанні Біскупства Эзэль-Вік, пасля распаду Лівонскай канфедэрацыі ў складзе Швецыі, у 1710 годзе была заваявана рускімі. З 1783 — Эстляндская губерня.

У сучаснай Эстоніі Эстляндыяй лічацца прыблізна тэрыторыі паветаў Хар’юмаа, Рапламаа, Ярвамаа, Ляэнемаа, Іда-Вірумаа, Ляэнэ-Вірумаа і Хіюмаа.

У розны гістарычны час тэрмін *Eistland* выкарыстоўваўся ў дачыненні да:
* Уладанне Даніі ў 1219—1346 гг. на тэрыторыі цяперашняй Паўночнай Эстоніі.
* Уладанні Лівонскага ордэна ўнутры Лівонскай канфедэрацыі ў 1346—1561 гг.
* Уладанні Швецыі ў 1561—1721 гг.
* Эстляндская губерня ў складзе Расійскай імперыі ў 1721—1914 гг.

## Спасылкі 
* Гісторыя Эстляндыі 

Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі
Ігар Смірноў

**Ігар Смірноў**:
* Ігар Глебавіч Смірноў — беларускі і ўкраінскі дзеяч самадзейнага мастацтва.
* Ігар Мікалаевіч Смірноў — прэзідэнт ПМР.
Смірноў

**Смірноў** (ж.р.**Смірнова**) — прозвішча або тапонім.

## Вядомыя носьбіты 
* 
* 
* Андрэй Сяргеевіч Смірноў — расійскі рэжысёр
* Віктар Віктаравіч Смірноў (Смірноў-Галаванаў) — украінскі і расійскі акцёр балета.
* Віталь Сцяпанавіч Смірноў — беларускі дыпламат.
* 
* Дзмітрый Іванавіч Смірноў — Герой Савецкага Саюза.
* 
* 
* Леанід Васілевіч Смірноў (1916—2001) — савецкі дзяржаўны дзеяч, намеснік старшыні Савета Міністраў СССР, Герой Сацыялістычнай Працы.
* Леў Мікалаевіч Смірноў (1911—1986) — савецкі юрыст, старшыня Вярхоўнага Суда СССР у 1972—1984 гадах, Герой Сацыялістычнай Працы.
* 
* 
* Нестар Аляксандравіч Смірноў (1878—1942) — савецкі заолаг.
* Павел Пятровіч Смірноў (1882—1947) — рускі і савецкі гісторык.
* Пётр Іванавіч Смірноў — савецкі военачальнік.
* Станіслаў Канстанцінавіч Смірноў — расійскі і швейцарскі матэматык.
* 
* 
* 
* 

## Тапонім 
* Смірноў — былы пасёлак у Хойніцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі.
* Смірноў — хутар у Ракіцянскім раёне Белгародскай вобласці Расіі.
* Смірноў — былы пасёлак у Аннінскім раёне Варонежскай вобласці Расіі.
Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя

**Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя** (сакавік 1917, вёска Смалічы, , Мінская вобласць — ) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і.

У 1935 годзе скончыў рабфак у Бабруйску, у 1939 годзе — літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне Мінскага педагагічнага інстытута, быў накіраваны настаўнікам у Чырвонаслабадскую сярэднюю школу, але быў прызваны ў Чырвоную Армію. Служыў у Заходняй Беларусі, быў супрацоўнікам армейскай газеты. На пачатку Вялікай Айчыннай вайны вайсковая часць трапіла ў акружэнне, і ён апынуўся ў палоне. Уцёк з лагера і вярнуўся дадому. Па некаторых звестках па прапанове камандавання партызанскага атрада ўладкаваўся настаўнікам у Чырвонаслабадскую школу. У верасні 1942 г. перабраўся ў Слуцк, працаваў дворнікам у сірочым прытулку, дзе стварыў падпольную групу, якая ў снежні 1942 года была выдана правакатарам. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1938 года.

Расстраляны немцамі 23.02.1943 г. у Слуцку, пахаваны ў вёсцы Смалічы.

## Творчасць 
У 1932 г. мазырская газета «Палеская праўда» змясціла апавяданне «Спаганяюць падаткі». Выступаў на старонках часопісаў «Полымя рэвалюцыі», «Полымя», «Штэрн». Асобным выданнем выйшла кніга апавяданняў «Любоў» (1938, 1939).

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.7, Мн., 1998

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Капыльскім раёне
Катэгорыя:Памерлі 23 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 1943 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Слуцку
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Расстраляныя
Мікіта Іванавіч Смарчкоў

**Мікіта Іванавіч Смарчкоў** (, вёска Трафіменкі, Дубровенскі раён, Віцебская вобласць — ) — ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
З сялян. Член КПСС з 1943 года. У 1937 годзе скончыў Рыбінскі аэраклуб, у 1941 годзе Балашоўскую школу ваенных лётчыкаў. Падчас Вялікай Айчыннай вайны з 1941 года на Калінінскім, Варонежскім, 1-м, 2-м, 3-м Украінскім франтах, камандзір эскадрыллі штурмавога авіяпалка. Удзельнік баёў пад Масквой, Варонежам, на Курскай дузе, Украіне, у Румыніі, Югаславіі, Венгрыі. Зрабіў 196 баявых вылетаў, прычыніў ворагу вялікія страты ў жывой сіле і тэхніцы.

Да 1947 года ў Савецкай Арміі. Жыў у Чарнігаве. Да 1977 года на адміністрацыйных і гаспадарчых пасадах.

Ганаровы грамадзянін горада Дуброўна.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнам Айчыннай вайны 1 ступені, трыма ордэнамі Чырвонага Сцяга, югаслаўскім ордэнам Партызанскай Зоркі, медалямі.

## Літаратура 
* 
* Смарчкоў Мікіта Іванавіч // Памяць: Дубровенскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: А. Я. Гаўруцікаў [і інш.]; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мн., 1997. — Кн. 1. — С. 342—343.
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дубровенскім раёне
Катэгорыя:Капітаны СССР
Стандарт

**Станда́рт** — дакумент, распрацаваны на аснове кансенсусу і зацверджаны ўпаўнаважаным органам, які ўсталёўвае прызначаныя для агульнага і шматразовага выкарыстання правілы, інструкцыі або характарыстыкі, якія тычацца дзейнасці або яе вынікаў, у тым ліку прадукцыі, працэсаў або паслуг, выкананне якіх з'яўляецца неабавязковым. Стандарт можа змяшчаць патрабаванні да тэрміналогіі, пазнак, упакоўкі і маркіроўкі, якія прымяняюцца да пэўнай прадукцыі, працэсу або паслугі.

## Гл. таксама 
* Стандартызацыя 
* Эталон
* Якасць

## Літаратура 
* 

*
Катэгорыя:Стандартызацыя
Катэгорыя:Праектаванне
Відэакліп

**Відэаклі́п**, **відэаролік** або проста **кліп** (ад ) — непрацяглая па часе мастацка складзеная паслядоўнасць кадраў. Відэакліпы найбольш часта ўжываюцца для рэкламы тавараў і паслуг і для візуальнага суправаджэння аўдыёкампазіцый на тэлебачанні. Мастацтва здымкі і мантажу відэакліпаў вылучаюць як асобны кароткаметражны падвід кінамастацтва. Кліпы звычайна маюць больш «дробны» мантаж, у параўнанні з кароткаметражным кіно, і ў іх больш часта выкарыстоўваюцца спецэфекты.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Відэа
Катэгорыя:Музычныя фільмы
Катэгорыя:Музычныя відэа
Гамільтан Сміт

**Гамільтан Отанел Сміт** (; ) — амерыканскі мікрабіёлаг і генетык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі ў галіне медыцыны і фізіялогіі ў 1978 годзе разам з В. Арберам і Д. Натансам за адкрыццё рэстрыкцыйных ферментаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 жніўня 1931 года ў Нью-Ёрку (ЗША), дзе ў той час яго бацька быў аспірантам ў Калумбійскім універсітэце.

Скончыў школу ў горадзе Урбана штат (Ілінойс) і пачаў вучыцца ў Ілінойскім універсітэце ва Урбана-Шампэйн, але ў 1950 годзе перавёўся ва ўніверсітэт Каліфорніі ў Берклі, які і скончыў у 1952 годзе па спецыяльнасці матэматыка.

Скончыў медыцынскі каледж універсітэта Дж. Хопкінса (1956), дзе і працаваў з 1967 года (прафесар мікрабіялогіі з 1973 года, прафесар малекулярнай біялогіі і генетыкі з 1981 года).

Кіраваў групай у Інстытуце Крэйга Вэнтэра, якая працавала над стварэннем сінтэтычнай бактэрыі *Mycoplasma laboratorium*. У 2003 годзе гэта група сінтэзавала геном бактэрыяфага Phi X174.

На даны момант Гамільтан Сміт з’яўляецца навуковым кіраўніком прыватнай кампаніі *Synthetic Genomics*, заснаванай Крэйгам Вэнтэрам у 2005 годзе для працягу гэтых работ. Зараз *Synthetic Genomics* працуе над праблемай вытворчасцю біяпаліва ў прамысловых маштабах, выкарыстоўваючы рэкамбінантныя водарасці і іншыя арганізмы.

Аўтар навуковых прац па вывучэнні ферментатыўных механізмаў сістэм рэстрыкцыі-мадыфікацыі, ферменталогіі генетычных рэкамбінацый, механізмаў бактэрыяльных трансфармацый, генетычнай рэгуляцыі ў пракарыётаў і эўкарыётаў. Адкрыў рэстрыкцыйныя ферменты.

Член Нацыянальнай АН ЗША. Член-карэспандэнт Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук.

Памёр 25 кастрычніка 2025 года ў ЗША.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Гамільтана Сміта на сайце Нобелеўскага камітэту 
* Гамільтан Сміт. Біяграфія на сайце n-t.ru 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Мікрабіёлагі ЗША
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Смольны

**Смольны інстытут** — будынак у Пецярбургу, помнік гісторыі і архітэктуры, рэзідэнцыя губернатара Пецярбурга і музей.

Будынак узведзены ў 1806 годзе па праекце архітэктара Джакама Кварэнгі. У XIX — пачатку XX стагоддзя ў будынку размяшчаўся Смольны інстытут высакародных дзяўчат.

Будынак таксама вядома сваёй роляй у падзеях Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года, пасля якой у ім знаходзіўся Ленінградскі гарадскі Савет дэпутатаў працоўных і гарадскі камітэт ВКП (б) / КПСС (да 1991 года).

Затым будынак быў рэзідэнцыяй мэра і, з 1996 года, губернатара горада. У будынку размяшчаецца шэраг музейных экспазіцый, якія адлюстроўваюць усю яго гісторыю. У склад Смольнага ўваходзяць Смольны манастыр і Смольны сабор.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гісторыя будынка Смольнага інстытута. Фатаграфіі, як дабрацца

Катэгорыя:Гісторыя Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Рускія аб’яднанні і рухі
Катэгорыя:Кастрычніцкая рэвалюцыя

Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Санкт-Пецярбургу
Крэсы

* Крэсы ўсходнія
* Крэсы заходнія
* Крэсы – часопіс выдаваны  з 1989 ў Любліне

4 населеныя пункты ў Польшчы:
* Крэсы - пасёлак у Лодзьскім ваяводстве
* Крэсы - вёска ў Мазавецкім ваяводстве
* Крэсы - асада ў Падляскім ваяводстве
* Крэсы - асада ў Свентакшыскім ваяводстве
Музей стэл

**Лес стэл** (碑林; *Бэйлінь*) — назва музея ў Сіяне, у якім сабраны стэлы, узведзеныя ў Чан’ане (папярэднік Сіяня) у розныя перыяды кітайскай гісторыі. Найбольш значныя з гістарычнага пункта гледжання помнікі адносяцца да эпохі дынастыі Тан. Многія пацярпелі падчас Вялікага кітайскага землетрасення 1556 года. Да ліку найбольш каштоўных экспанатаў адносяцца рэльефы, якія некалі ўпрыгожвалі сцены маўзалея імператара Тайцзуна, і Нестарыянская стэла 781 года, якія паведамляе пра місіянерскія поспехі Асірыйскай царквы Усходу ў танскім Кітаі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Музеі Кітая
Катэгорыя:Сіянь
Катэгорыя:Стэлы
Глэм-рок

**Глэм-рок** (, ад *glamorous* — «эфектны») — жанр рок-музыкі, які ўзнік у Вялікабрытаніі ў самым пачатку 1970-х гг. і які стаў адным з дамінантных жанраў першай паловы таго дзесяцігоддзя. Для выканаўцаў глэм-рока былі характэрны яскравы вобраза, выяўлены праз тэатральную эфектнасць экзатычных касцюмаў, багатае выкарыстанне макіяжа, андрагіннае аблічча. У музычным стаўленні глэм-рок быў неаднастайны, сумяшчаючы рок-н-рол, хард-рок, арт-рок і эстраду. Элементы стылю глэм-рока аказалі значны ўплыў на дыска, панк, новую хвалю.

## Спасылкі 
* A History of UK Glam Rock


Катэгорыя:Жанры рок-музыкі
Смала

[thumb|[Сасна|Сасновая смала]]

**Смала** — зборная назва аморфных рэчываў, адносна цвёрдых пры нармальных умовах і размягчальных або, якія страчваюць форму пры награванні.  Сярод іх як складаныя па хімічным складзе арганічныя рэчывы, напрыклад, прыродныя смолы - рэчывы, якія выдзяляюцца раслінамі пры нармальным фізіялагічным абмене, так і адносна хімічна простыя злучэння рпор (смала ПВХ).  Прыродныя смолы ўжываюць у мылаварстве, для праклейвання паперы, у медыцыне, у парфумерыі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Смолы
Эмблема Саудаўскай Аравіі

**Дзяржаўная эмблема Саудаўскай Аравіі** ўяўляе сабой два мяча і пальму. Пальма сімвалізуе галоўнае дрэва Саудаўскай Аравіі. Мячы сімвалізуюць два роды, якія заснавалі сучасную Саудаўскую Аравію: род ібн-Сауд і род аль-Вахаб.

Меч таксама размешчаны на сцягу Саудаўскай Аравіі.

Саудаўская Аравія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Саудаўскай Аравіі
Эмблема Тайланда

**Герб Тайланда** — Нацыянальная Эмблема (Нацыянальны Сімвал) Тайланда — Гаруда, фігура будыйскай і індуісцкай міфалогіі. У Тайландзе Гаруда — таксама сімвал каралеўскай сям'і і ўлады. У міфалогіі Крут Пха, ці Гаруда з'яўляецца ездавой жывёлай бога Вішну. Паводле традыцыйных вераванняў, Гаруда з'яўляецца дадатковай крыніцай сілы для Вішну.

Гаруда ёсць таксама на гербе Інданезіі і горада Улан-Батар (сталіца Манголіі). Герб Інданезіі адрозніваецца ад герба Тайланда тым, што птушка нясе на сабе геральдычны шчыт.

thumb|Герб Сіяма (1873—1910)

## Спасылкі 
* Current National Emblem of Thailand
* Coat of arms of Siam 1873—1910
* Royal crest of the Kingdom of Siam 

Тайланд
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Тайланда
Смітсаніт

**Смітсані́т**, **цынкавы шпат** — распаўсюджаны мінерал класа карбанатаў, карбанат цынку. Быў названы ў гонар Джэймса Смітсана (1754—1829), брытанскага мінеролага і хіміка, заснавальніка Смітсанаўскага інстытута ў ЗША, які адмежаваў гэты мінерал ад гемімарфіта. Зялёная разнавіднасць часам называецца **херэрытам**, зялёна-блакітная — **банамітам**.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Смітаніт на сайце Каталог Минералов. RU 
* Смітсаніт у базе мінералаў 
* Уласцівасці смітсаніта 

Катэгорыя:Мінералы цынку
Катэгорыя:Карбанаты (мінералы)
Катэгорыя:Руды
Герб Усходняга Тымора

**Герб Усходняга Тымора** (афіцыйна: Тымор-Leste), быў уведзены 18 студзеня 2007. Заснаваны на праекце, які выкарыстоўваўся яшчэ тады, калі краіна аднабакова абвясціла пра сваю незалежнасць 28 лістапада 1975.

У цэнтры герба — выява аўтамата Калашнікава, як і на гербах Мазамбіка і Зімбабвэ.

Дэвіз на партугальскай мове — «Unidade, Acção, Progresso» («Адзінства, Дзеянне, Прагрэс»).

## Гісторыя

File:Lesser coat of arms of Portuguese Timor.svg|Герб Партугальскага Тымора 1935-1975
File:Coat of arms of East Timor (2002–2007).svg|Герб Усходняга Тымора 2002-2007

Тымор
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Усходняга Тымора
Герб Кыргызстана

]]
**Герб Кыргызстана** — афіцыйны дзяржаўны сімвал Кыргызскай Рэспублікі; быў распрацаваны А. Абдраевым і С. Дубанаевым і зацверджаны 14 студзеня 1994 пастановай Жагорку Кенеша.

На гербе намаляваны сокал крэчат «Ак-шумкар» Манаса з распасцёртымі крыламі, што сімвалізуе свабоду краіны. Таксама намалявана жамчужына Кыргызстана — возера Ісык-Куль, акружанае высокімі скалістымі хрыбтамі Ала-Тоа. Вяршыні гор, асветленыя сонцам, падобныя на кыргызскі нацыянальны галаўны ўбор «калпак».

Кыргызстан
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Кыргызстана
Смоліч

**Смоліч** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Аляксандра Ігнацьеўна Смоліч (у дзявоцтве Каткоўская; 1897—1974) — педагог, жонка Аркадзя Смоліча.
* Аркадзь Антонавіч Смоліч (1891—1938) — дзеяч беларускага нацыянальна-дзяржаўнага адраджэння.
* Дзмітрый Мікалаевіч Смоліч (1911—1987) — оперны рэжысёр, Народны артыст Беларусі (1964).
* Мікалай Васілевіч Смоліч (1888—1968) — расійскі і ўкраінскі рэжысёр.
* Юрый Карнеевіч Смоліч (1900—1976) — украінскі пісьменнік.
Герб Сінгапура

**Герб Сінгапура** ўяўляе сабой шчыт, на якім унізе намаляваны белы паўмесяц, побач з якім, наверсе размешчана пяць зорак, якія ўтвараюць круг.

Чырвоны колер увасабляе ўсеагульнае брацтва і роўнасць людзей, а белы — чысціню і дабрадзейнасць.

Паўмесяц сімвалізуе маладую, якая расце нацыю, а пяць зорак — ідэалы Сінгапура: дэмакратыю, мір, прагрэс, справядлівасць і роўнасць.

Леў злева і Тыгр справа падтрымліваюць шчыт. Леў сімвалізуе Сінгапур — горад-леў, а тыгр — цесную сувязь Сінгапура з Малайзіяй.

У самым нізе герба намаляваны дэвіз Сінгапура: «Наперад, Сінгапур!»

Сінгапур
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Сінгапура
Мікалай Васілевіч Смоліч

**Мікалай Васілевіч Смо́ліч** (; , Санкт-Пецярбург — 31 ліпеня 1968) — савецкі, расійскі і ўкраінскі акцёр, тэатральны рэжысёр, педагог. Народны артыст СССР (1944). Член УКП(б) з 1946 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Юрый Карнеевіч Смоліч

**Юрый Карнеевіч Смоліч** (, Умань — , ) — украінскі пісьменнік, журналіст, тэатральны крытык. Дзеяч УНР. Рэдактар часопісаў «Сельскі тэатр» (1926—1929), «УЖ» (1928—1929), «Чырвоны шлях» (1935), «Літаратурны часопіс» (1936—1937), «Украіна» (1943—1950). Герой Сацыялістычнай Працы (1970).

У 1917—1918 гадах вучыўся ў Кіеўскім універсітэце.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Украіны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чаркаскім раёне
Смольскі

**Смольскі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Бекіравіч Смольскі (нар. 1947) — беларускі архітэктар.
* Аляксандр Браніслававіч Смольскі — беларускі кампазітар.
* Антон Андрэевіч Смольскі — беларускі біятланіст.
* Бекір Міхайлавіч Смольскі — беларускі вучоны ў галіне цеплафізікі.
* Браніслаў Сільвестравіч Смольскі — беларускі музыказнавец.
* Віктар Дзмітрыевіч Смольскі — беларускі і савецкі музыкант-мульціінструменталіст і кампазітар.
* Дзмітрый Браніслававіч Смольскі — беларускі кампазітар і педагог.
* Мікалай Уладзіслававіч Смольскі — беларускі вучоны ў галіне батанікі.
* Рычард Баляслававіч Смольскі — беларускі тэатразнавец і педагог.
Дзмітрый Мікалаевіч Смоліч

**Дзмітрый Мікалаевіч Смоліч** () — савецкі оперны . Народны артыст СССР (1979).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 11 красавіка 1919 года ў сям’і опернага рэжысёра Мікалая Смоліча. У 1941 годзе скончыў оперна-драматычную студыю імя К. С. Станіслаўскага.

Працаваў рэжысёрам кіеўскага Тэатра оперы і балета імя Т. Р. Шаўчэнкі (1941—1956), галоўным рэжысёрам Чалябінскага тэатра оперы і балета імя М. І. Глінкі (1956—1958), рэжысёрам Адэскага тэатра оперы і балета (1958—1961), галоўным рэжысёрам кіеўскага Тэатра оперы і балета імя Т. Р. Шаўчэнкі (з 1970).

У 1962—1970 гадах з’яўляўся мастацкім кіраўніком і галоўным рэжысёрам Тэатра оперы і балета Беларусі.

Памёр 28 красавіка 1987 года. Пахаваны ў Кіеве на Байкавых могілках каля бацькі.

## Прызнанне і ўзнагароды 
* Заслужаны дзеяч мастацтваў Грузінскай ССР (1953)
* Заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1958)
* Народны артыст Украінскай ССР (1960)
* Народны артыст Беларускай ССР (1964)
* Народны артыст СССР (1979)
* Дзяржаўная прэмія УССР імя Т. Шаўчэнкі (1971) — *за пастаноўку опернага спектакля «Залаты абруч» Б. М. Ляташынскага ў Львоўскім тэатры імя І. Я. Франка*
* Дзяржаўная прэмія Грузінскай ССР імя З. П. Паліяшвілі (1973)
* Ордэн «Знак Пашаны» (1951) і медалі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Каляровая металургія

**Каляровыя металы** — у тэхніцы металы і сплавы, якія не з'яўляюцца чорнымі (гэта значыць, усе, акрамя жалеза і яго сплаваў).

**Каляровая металургія** — галіна металургіі, якая ўключае здабычу, узбагачэнне руд каляровых металаў і выплаўленне каляровых металаў і іх сплаваў. Найбольш энергаёмістая галіна цяжкай прамысловасці,

Па фізічным уласцівасцям і прызначэнню каляровыя металы ўмоўна можна падзяліць на **цяжкія** (медзь, свінец, цынк, волава, нікель) і **лёгкія** (алюміній, тытан, магній). На падставе гэтага падзелу адрозніваюць металургію лёгкіх металаў і металургію цяжкіх металаў.

## Гл. таксама 
* Чорная металургія
* Металургія
* Чарнавыя металы

*
Стывен Сміт

**Стывен Сміт** (, Фінікс, ЗША) — амерыканскі астранаўт.

## Біяграфія 
Скончыў Стэнфардскі ўніверсітэт (1982). З 1992 года ў групе астранаўтаў НАСА (з 2001 намеснік камандзіра атрада астранаўтаў). Здзейсніў 3 палёты ў складзе экіпажаў касмічных караблёў: 30.09—11.10.1994 на КК «Індэвар», 11.2—21.2.1997 і 20.12—28.12.1999 на КК «Дыскаверы». Правёў у космасе 29,2 сутак, у тым ліку ў адкрытым космасе 35,6 гадзін (5 выхадаў)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Стэнфарда
Катэгорыя:Астранаўты ЗША