Леан Людвік Сапега

{{ДД
| беларускае імя = Леан Людвік Сапега
| арыгінальнае імя =
| парадак-жан =
| партрэт = RodakowskiHenryk.PortretLeonaSapiehy.1878.jpg
| герб = Herb Sapiehów.PNG
| шырыня партрэта = 
| подпіс = Партрэт Леана Сапегі, аўтар Генрых Радакоўскі (1878) 
| подпіс герба =  
| тытул =
| перыядпачатак =
| перыядканец = 
| папярэднік =
| пераемнік =
| дата нараджэння = 
| месца нараджэння = 
| дата смерці = 
| месца смерці = 
| род = 
| бацька = 
| маці = 
| жонка =
| дзеці = 
| узнагароды ={ style="background: transparent"
  
} 
}}

Князь **Леан Людвік Сапега** (,  — , Красічын) — польскі, галіцкі палітык і грамадскі дзеяч з літоўска-польскага роду Сапегаў. Патомны член аўстрыйскай , першы маршалак  (1861-75), уладальнік Красічынскага замка (з 1835). Заснавальнік сельскагаспадарчай акадэміі ў Дублянах.

Быў адным з кіраўнікоў Паўстання 1830—1831 гадоў, азначаны ордэнам Virtuti Militari. Пазней займаўся палітычнай, эканамічнай і грамадскай дзейнасцю ў Галіцыі, быў прыхільнікам .

Бацька  і дзед кардынала Адама Стафана Сапегі.

## Біяграфія 
### Паходжанне і дзяцінства 
, XIX стагоддзе]]
Прадстаўнік коданьскай лініі літоўскага магнацкага роду Сапегаў герба «Ліс». Другі сын мечніка Варшаўскага княства, шамбеляна і ад’ютанта Напалеона I, польскага навукоўца і палітыка князя Аляксандра Антонія Сапегі (1772—1812) і  з Замойскіх (1780—1859), швагер знакамітага князя Адама Чартарыйскага. Дзяцінства з маці і сястрой правёў у Парыжы.

### Адукацыя і маладыя гады 
Атрымаўшы хатнюю адукацыю, Леан паступіў у Першы варшаўскі ліцэй. Пасля яго заканчэння з 1820 па 1824 год Леан Людвік Сапега вывучаў права і эканоміку ў Парыжы і Эдынбургу. Па заканчэнні навучання пачаў працу чыноўнікам у Міністэрстве фінансаў Царства Польскага. Але, не атрымаўшы, акрамя славеснай, ніякай дапамогі, ён вярнуўся ў мяцежную Варшаву і ўступіў афіцэрам у кавалерыйскі корпус  ў званні капітана артылерыі. 14 лютага адбылася , дзе царскі генерал барон  са сваёй 3000-най 2-й конна-егерскай брыгадай быў разбіты атрадам Юзафа Двярніцкага ў 2500 чалавек. Пры гэтай бітве эскадрон Леана Сапегі адбіў у егераў 11 гармат. У напад яго ўланы ляцелі не з крыкамі «Ура!», а з песняй «Мазуркі Дамброўскага», напісанай сябрам яго бацькі —  у 1797 годзе. Гэта звязала б саляныя здабычы Татраў са збожжавым Падоллем на будаўніцтва чыгункі Львоў — Чарнаўцы — Ясы. Быў першым прэзідэнтам «» (назва — з 15 кастрычніка 1868 года; да гэтага, з 1 чэрвеня 1864 года — «Таварыства Львоўска-Чарнавецкай чыгункі»)

]]
У 1867 годзе пабудаваў ва Львове ўласны палац (захаваўся да нашых дзён). Быў адным з ініцыятараў  Львоў — Кракаў.

У 1869 годзе  ў згодзе з князем Л. Л. Сапегам, з якім зблізіўся падчас польскага паўстання 1863 года, і міністрам замежных спраў графам  (асноўным натхняльнікам акцыі, абраным у Галіцкі Сейм Гандлёва-прамысловай палатай Бродаў) выступіў у Сейме з рэзананснай прамовай аб польска-ўкраінскім супрацоўніцтве на аснове каталіцкай духоўнасці.

Леан Людвік многа разоў абіраўся старшынёй шматлікіх фінансавых арганізацый, уключаючы Зямельнае крэдытнае таварыства,  і . Арганізоўваў будаўніцтва чыгунак і розных прамысловых прадпрыемстваў.

Толькі часам перадаваў свае паўнамоцтвы намеснікам: , , часам — мітрапаліту . Ва ўспамінах сцвярджаў моцны (спачатку — поўны) уплыў духавенства на паслоў-сялян.

23 сакавіка 1875 быў вызвалены ад пасады маршалка Галіцкага Сейма на падставе ўласнай заявы аб адстаўцы з 1869 года і адмовіўся ад палітычнай дзейнасці.

Памёр 11 верасня 1878 года ў Красічыне, быў пахаваны ў падзямеллі замкавай капліцы 14 верасня. Пахаванне было пышным з удзелам многіх заможных уласнікаў і прадстаўнікоў грамадскасці.

## Уласнасць 
 ва Львове]]
Валодаў маёнткамі ў  (каля Пярэмышля, набыў у 1834 годзе  Рускую і Ляцкую з 3-ма фальваркамі), , ,  — на Падоллі (набыў на імя маці),  — сваю асноўную рэзідэнцыю — з пяццю маёнткамі набыў у 1835 годзе.

Венам жонкі былі  і  з пяццю фальваркамі. Пазней валодаў панадворкам на вул. Шырокай (цяпер ) у Львове, маёнткам у Раве-Рускай (1874). У 1873 годзе ўласнасць ацэньваў у 3 млн залатых .

У 1866 годзе набыў папяровую фабрыку ў , якую затым ператварыў ў Акцыянернае таварыства, што праз некалькі гадоў абанкруцілася; страціў на гэтым 300 000 залатых гульдэнаў. Падобны лёс — у рафінерыі нафты ў Пярэмышлі, ільняной мануфактуры ў Красічыне.

## Радавод і сям’я 
### Сям’я і дзеці 
. «Партрэт Ядвігі Сапега» (1882)]]
9 снежня 1825 года ў Пулавах ажаніўся са сваёй стрыечнай сястрой графіняй  (1806—1890), дачкой ардыната графа  (1775—1856) і Соф’і Адамаўны Чартарыйскай (1778—1837). Падчас лістападаўскага паўстання жыла ў Парыжы, пасля з мужам у Кракаве. У Львове складалася на чале многіх дабрачынных арганізацый. У сваім маёнтку Красічын у 1863 годзе зладзіла шпіталь для параненых паўстанцаў. У лютым 1864 года дапамагала сыну здзейсніць уцёкі з турмы ў Львове. Пасля смерці мужа яна паступова адышла ад грамадскага жыцця, перадаўшы клопат аб дабрачынных установах нявестцы. Памерла ў Красічыне і пахавана ў сямейным магільным склепе.

Дзеці:
* Сесілія Цэлестына Сапега (памерла ў 7 гадоў)
*  (1828—1903), кавалер ордэна Залатога Руна
* Ядвіга Сапега (памерла ў 7 гадоў)
* Марыя Соф’я Сапега (памерла ў 4 гады)
* Уладзімір Сапега (памёр у 1 год)
* Соф’я Сапега (памерла ў 16 гадоў)
* Леан Сапега (памёр у 1 год)
* Тэрэза Сапега (памерла ў 20 гадоў)
* Уладзіслаў Сапега (памёр у 3 гады)

### Патомкі 
 Львова]]
Нягледзячы на тое, што Леан Людвік меў адзінага сына, які дажыў да сталага ўзроста, спіс яго нашчадкаў дастаткова шырокі. Многія з іх былі выбітнымі ваеннымі і грамадскімі дзеячамі. Між іншым, сярод іх:

*  — польскі землеўладальнік і грамадскі дзеяч
* Адам Стафан Сапега — кардынал Польшчы
*  — польскі лётчык
*  — польскі землеўладальнік, падарожнік і лётчык
*  — першы старшыня 
* Мацільда д’Удэкем д’Акоз — каралева Бельгіі

## Памяць 
Імя Леана Людвіка Сапегі ў 1886—1940 гадах насіла адна з галоўных вуліц Львоўскага раёна , якая абмяжоўвала гэту гістарычную мясцовасць з усходу. З 1991 года вуліца носіць імя .

.

## Бібліяграфія 
* Sapieha Leon. Wspomnienia z lat 1803—1863. — Lwów, 1914.
* Мемуары князя Л. Сапеги: пер. с пол. — Пг., 1915. — 316 с.

## Літаратура 
* 
* 
* *Чорновол І.* 199 депутатів Галицького Сейму.&nbsp;— Львів&nbsp;: «Тріада плюс», 2010.&nbsp;— 228 с., іл.&nbsp;— (Львівська сотня).&nbsp;— ISBN 978-966-486-089-2.
* *Ярема Г.* Князь Леон Сапєга не дозволив доньці вийти заміж за бідного. А тепер у замку одружуються наречені // Високий замок.&nbsp;— 2017.&nbsp;— № 6 (5555) (17 січ.).&nbsp;— С. 12.&nbsp;— (Подорожі).
* '''' Sapieha Leon h. Lis (1803—1878) // Polski Słownik Biograficzny.&nbsp;— Warszawa&nbsp;— Kraków&nbsp;: Polskia Akademja Nauk, 1994.&nbsp;— T. XXXV/1, zeszyt 144.&nbsp;— S. 76—81. 

## Спасылкі 
Леан Людвік
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Палітыкі Аўстрыі
Катэгорыя:Палітыкі Украіны
Катэгорыя:Палітыкі Польшчы
Катэгорыя:Члены Палаты паноў
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Львова
Катэгорыя:Памерлі ў Падкарпацкім ваяводстве
Катэгорыя:Пахаваныя ў Падкарпацкім ваяводстве