open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тэтрык I

**Гай Пій Эзувій Тэтрык (Тэтрык I)** () — імператар Гальскай Імперыі (270/271—273/274). Тэтрык і яго сын Тэтрык II сталі апошнімі імператарамі Гальскай імперыі.

## Біяграфія 
Тэтрык нарадзіўся ў знатнай сям’і ў Галіі і ў момант смерці свайго папярэдніка Віктарына быў намеснікам (прэзідам) правінцыі Аквітанія. У 270 ці 271 годзе, калі імператар Віктарын быў забіты, Тэтрык быў абвешчаны кіраўніком Гальскай імперыі, галоўным чынам дзякуючы заступніцтву маці Віктарына, Вікторыі, якая шчодра надарыла салдатаў за прызнанне Тэтрыка. Рэзідэнцыя новага імператара размяшчалася ў горадзе Трыр. Тэтрык I быў прызнаны імператарам у Галіі і Брытаніі, але на Іспанію яго ўлада не распаўсюджвалася. Пасля свайго прызначэння Тэтрык разграміў германскія плямёны, якія, скарыстаўшыся смутай, уварваліся ў межы Гальскай імперыі.

Разабраўшыся з пагрозай, якая зыходзіла ад германцаў, Тэтрык пашырыў імперыю на поўдзень, заняўшы землі Аквітаніі, аднятыя ў Галіі Клаўдзіем II Гоцкім. Ён не сустрэў моцнага супраціўлення, з прычыны таго, што тым часам імператар Рыма Аўрэліян змагаўся на ўсходзе з Пальмірскім царствам. У 273 годзе Тэтрык абвясціў суправіцелем свайго сына Тэтрыка II.

У тым жа годзе Аўрэліян уварваўся ў Галію і ў вырашальнай бітве пры Шалоне-на-Марне войскі Тэтрыка пацярпелі паражэнне. Тэтрык і яго сын здаліся Аўрэліяну ў 274 годзе, а Гальская імперыя была зноў далучана да Рыма. Паводле звестак Вопіска, Тэтрык *«сам перадаў яму* [Аўрэліяну] *сваё войска, з прычыны таго, што не мог больш выносіць злачынстваў апошняга»*.
Падчас трыумфу Аўрэліяна Тэтрык быў праведзены па вуліцах Рыма разам з сынам і царыцай усходу Зенобіяй. Пазней Тэтрык займаў пасаду намесніка (карэктара) Луканіі і спакойна скончыў жыццё ў Італіі.

## Літаратура 
* Аўтары жыццяпісаў аўгустаў, «Боскі Аўрэліян», «Трыццаць Тыранаў».
* *Евтропий*. Краткая история от основания Города. / Пер. А. И. Донченко. // Римские историки IV века. М., Росспэн. 1997. С. 5-76.

## Спасылкі 
* Манеты Тэтрыка I

Катэгорыя:Гальскія імператары
Катэгорыя:Трыццаць тыранаў
Катэгорыя:Салдацкія імператары
Катэгорыя:Рымскія ўзурпатары
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Сірмій

thumb|Ілірыйская прэфектура з цэнтрам у Сірміі.
**Сі́рмій** (*Sirmium*) — горад у Рымскай Паноніі, які служыў рэзідэнцыяй імператара Галерыя ў перыяд тэтрархіі. Яго значэнне ў эпоху позняй антычнасці было такім вялікім, што Аміян Марцэлін назваў яго «славутай маці гарадоў». Сучасны горад на яго месцы — Срэмска Мітравіца. Ад Сірмія паходзіць назва гістарычнай вобласці Срэм.

Да прыходу рымлян у I ст. да н.э. на месцы Сірмія было ілірыйскае паселішча. У эпоху прынцыпату горад служыў плацдармам для ваенных вылазак супраць дакаў і германцаў; шмат часу тут праводзіў Марк Аўрэлій. Выхадцамі горада былі імператары Герэній Этруск, Гастыліян, Дэцый, Клаўдзій II, Квінтыл, Аўрэліян, Проб, Максіміян, Канстанцый II і Грацыян.

У 375 імператар Валентыніян перанёс у Сірмій сваю рэзідэнцыю. Феадосій Вялікі быў абвешчаны імператарам у Сірміі. У IV—V стст. у горадзе прайшло пяць царкоўных сабораў; тут дзейнічалі Свв. Ірыней Сірмійскі і Анастасія Аковазбаўляльніца. Пасля падзення Рымскай імперыі ў Сірміі чаканілі манету каралі гепідаў. У 870 архіепіскапскую кафедру ў Сірміі ўзначаліў Мяфодзій Салунскі.

Сірмій
Сірмій
Сірмій
Сірмій
Роры Мак-Лаўд

**Роры Мак-Лаўд** (; нар. , , графства Нортгемптаншыр, Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Пераможца кваліфікацыйнага турніру да Мастэрс 2010 года і нізкарэйтынгавага адкрытага чэмпіянату Рура 2015 года. У 2010 годзе выканаў свой адзіны максімальны брэйк.

Пачаў прафесійную кар'еру ў 1991 годзе ва ўзросце 20 гадоў, але ўпершыню дайшоў да 1/16 фіналу рэйтынгавага турніру толькі на адкрытым чэмпіянаце Уэльса ў 2002 годзе. Пасля гэтага стабільна ўдзельнічаў у кваліфікацыях да рэйтынгавых турніраў, а ў 2009 годзе дэбютаваў у асноўнай стадыі чэмпіянату свету, стаўшы першым чарнаскурым удзельнікам у гісторыі найбуйнейшага снукернага спаборніцтва, дзе саступіў Марку Кінгу (6:10), і здабыў свой першы прафесійны тытул, перамогшы ў кваліфікацыі да Мастэрс, што дазволіла яму дэбютаваць на галоўным запрашальным турніры па снукеры. У 2011 годзе ў другі раз патрапіў у асноўную стадыю чэмпіянату свету, дзе здолеў прайсці першы раўнд, перамогшы Рыкі Уолдэна (10:6), і ўпершыню ў кар'еры прайшоў у 1/8 фіналу рэйтынгавага турніру, але саступіў Джону Хігінсу ў другім матчы (7:13). У пачатку наступнага сезона дайшоў да 1/8 фіналу на адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі і падняўся на найвышэйшае для сябе 32-е месца ў рэйтынгу, пасля чаго перыядычна знаходзіўся ў топ-32 на працягу сезона. У 2013 годзе яшчэ двойчы даходзіў да 1/8 фіналу рэйтынгавага ўзроўню на адкрытых чэмпіянатах Кітая і Аўстраліі, а ў сезоне 2015/2016 здабыў сваю першую перамогу на нізкарэйтынгавым турніры ў Германіі і ў пяты раз дайшоў да стадыі 1/8 фіналу рэйтынгавага спаборніцтва на адкрытым чэмпіянаце Кітая, але ніколі не праходзіў далей.

У агульнай колькасці займаў 32-гі радок у сусветным рэйтынгу каля трох месяцаў. За сваю прафесійную кар'еру зрабіў больш за 70 соценных брэйкаў і зарабіў больш за 400 тысяч фунтаў стэрлінгаў прызавых грошай.

## Фіналы турніраў
### Нізкарэйтынгавыя турніры: 1 (1 перамога)
### Прафесійныя снукерныя турніры: 2 (2 перамогі) 
### Прафесійна-аматарскія снукерныя турніры: 1 (1 перамога) 
## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Роры Мак-Лаўда на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Валузіян

**Гай Вібій Валузіян** (; памёр у жніўні 253 года) — рымскі імператар у 251—253 гадах.

## Біяграфія 
Гай Вібій Валузіян быў сынам імператара Гая Вібія Трэбаніяна Гала і яго жонкі Афініі Геміны Бебіяны. Вядома, што ў яго была сястра, Вібія Гала.

Пасля гібелі імператара Дэцыя Траяна ў чэрвені 251 года ў бітве супраць готаў на трон узышоў бацька Валузіяна, Трэбаніян Гал, нягледзячы на тое, што ён падазраваўся ў здрадзе падчас бітвы. Трэбаніян Гал усынавіў Гастыліяна, сына Дэцыя Траяна, і зрабіў яго суправіцелем. Валузіян пры гэтым атрымаў тытул цэзара і ажаніўся з дачкой Дэцыя, тым самым умацаваўшы сваё становішча. Аднак у тым жа годзе Гастыліян памёр ад чумы і Валузіян змяніў яго ў якасці суправіцеля, атрымаўшы тытул аўгуста.

Але ў 253 годзе салдаты абвясцілі імператарам кіраўніка ніжняй Мёзіі Марка Эмілія Эміліяна, які незадоўга да гэтага перамог готаў, якія ізноў парушылі мір. Эміліян з войскамі рушыў на Рым. Трэбаніян Гал і Валузіян выступілі супраць мяцежнікаў, аднак абодва былі забіты ўласнымі салдатамі, калі збіраліся даць бітву на подступах да горада.

## Літаратура 
* *Павел Арозій.* Гісторыя супраць язычнікаў. 7. 21. 4-6.
* *Аўрэлій Віктар.* Пра цэзараў. 30 і 31. 1-2.
* *Псеўда-Аўрэлій Віктар.* Выманні пра жыццё і норавы рымскіх імператараў. 30 і 31. 1.
* *Еўтропій.* Брэвіярый ад заснавання Горада. 9 . 5.
* *Іардан.* Пра паходжанне і дзеянні готаў. 104—106.

## Спасылкі 
* *Ковалев С. И.* История Рима: ГЛАВА XII. КРИЗИС III в.

Катэгорыя:Салдацкія імператары
Ісмена (міфалогія)

thumb|Тыдэй забівае Ісмену

**Ісме́на** () — у грэчаскай міфалогіі беатыйская гераіня, якая лічылася заснавальніцай адной з беатыйскіх абшчын.

У розных варыянтах паданняў пра Эдыпа Ісмена з'яўляецца яго дачкой то ад Іакасты, то ад Еўрыганеі. У Сафокла («Эдып у Калоне») Ісмена ў Атыцы далучаецца да свайго бацькі, які вандруе з Антыгонай.

Паводле Іона Хіёскага, Ісмена і Антыгона спалены ў храме Геры Лаадамантам (сынам Этэокла).

Паэт Мімнерм пісаў, што Ісмена была ў любоўнай сувязі з нейкім Феакліменам і была па намовеАфіны забіта Тыдэем падчас спаткання з ім, каля крыніцы, якая таксама стала звацца Ісмена.

Гераіня трагедыі Эсхіла «Сямёра супраць Фіваў», трагедый Сафокла «Эдып у Калоне» і «Антыгона».

У гонар Ісмены названы астэроід (190) Ісмена, адкрыты ў 1878 годзе. 

Катэгорыя:Гераіні старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Беотыі
Катэгорыя:Фіванскі цыкл
Джо Свэйл

**Джо Свэйл** (; нар. , , Паўночная Ірландыя) — прафесійны гулец у снукер з Паўночнай Ірландыі. Фіналіст адкрытага чэмпіянату Уэльса 2009 года і двухразовы паўфіналіст чэмпіянатаў свету 2000 і 2001 гадоў. Былы дзясяты нумар сусветнага рэйтынгу (2001/2002), у сезоне 1994/1995 і з сезона 2000/2001 да сезона 2002/2003 уваходзіў у топ-16.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Джо Свэйла на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Паўночнай Ірландыі
Гастыліян

**Гай Валент Гастыліян Месій Квінт** (, нар. пасля 230—251) — рымскі імператар у 251 годзе.

## Біяграфія 
Гастыліян нарадзіўся ў Сірміі (суч. Срэмска-Мітравіца, Сербія) у Ілірыі пасля 230 года. Ён быў малодшым сынам імператара Дэцыя і яго жонкі, Герэніі Этрусцылы. Пасля таго, як яго бацька абвясціў сябе імператарам, Гастыліян заставаўся ў Рыме з маці Герэніяй Этрусцылай як сімвал улады Дэцыя, у той час як бацька з братам вялі войны на межах імперыі. У 251 годзе ён атрымаў тытул «Правадыра моладзі» ().

Пасля гібелі імператараў-суправіцеляў у бітве з готамі і абвяшчэннем легіёнамі Трэбоніяна Гала новым главой дзяржавы ўзнікла пагроза грамадзянскай вайны, што было б пагібельным для імперыі, якая пакутвала ад разнастайных крызісаў. Але неўзабаве малады імператар загінуў падчас эпідэміі чумы ў Рыме, што адкрыла дарогу да ўлады Трэбоніяну Галу з яго сынам Валузіянам. Цікава, што Гастыліян памёр сваёй смерцю, што дастаткова рэдкай з’явай сярод кіраўнікоў Рыма той эпохі.

## Літаратура 
* Павел Арозій. Гісторыя супраць язычнікаў. 7. 21. 4.
* Еўтропій. Брэвіярый ад заснавання Горада. 9. 5.
* Аўрэлій Віктар. Пра цэзараў. 30.
* Псеўда-Аўрэлій Віктар. Выманні пра жыццё і норавы рымскіх імператараў. 30.
* Еўсевій Кесарыйскі. Царкоўная гісторыя. 7. 1.

Катэгорыя:Салдацкія імператары
Ілірыйскія імператары

**Ілірыйскія імператары** — сукупная назва, якой пазначаецца група імператараў, што кіравала Старажытным Рымам у 268—282 гг. — ад смерці Галіена (268 г. н.э.) да пачатку кіравання Дыяклетыяна. Сваю мянушку атрымалі па правінцыі Ілірыя на Балканскім паўвостраве, адкуль былі родам найбольш значныя імператары гэтага перыяду, якія значны час захоўвалі сваю ўладу: Клаўдзій II, Аўрэліян і Проб. Час ілірыйскіх імператараў — пераходны, гэта перыяд станаўлення новай формы кіравання — дамінату.

## Спіс 
* Гл. Спіс рымскіх імператараў#Ілірыйскія імператары

*
Катэгорыя:Ілірыя
Клеапатра IV

**Клеапа́тра IV** (; каля 138—135 да н.э. — пам. 112 да н.э., храм Дафны каля Антыёхіі) — царыца Егіпта 116 — 115 да н.э. Жонка Пталамея IX. Жонка цара Сірыі Антыёха IX Кізікскага .

## Біяграфія 
Клеапатра была дачкой Пталамея VIII і Клеапатры III і сястрой Пталамея IX, Пталамея X, Клеапатры Селены I і Трыфены.

Каля 119 — 118 да н.э. Клеапатра ажанілася са сваім братам Пталамеем IX Лафусам, калі ён яшчэ быў спадчыннікам прастола.

Каля 115 да н.э. яе маці Клеапатра III дамаглася скасавання шлюбу і ажаніла Пталамея IX з яго сястрой Клеапатрай Селенай.

Клеапатра бегла ў Егіпет, а затым на Кіпр, дзе ажанілася з Антыёхам IX Кізікскім. Яна пераканала Антыёха IX пачаць вайну за трон з яго стрыечны братам Антыёхам VIII Грыпам, але была захоплена ў палон. Трыфена, жонка Антыёха VIII і сястра Клеапатры, насуперак жаданню свайго мужа загадала забіць Клеапатру ў храме Дафны, размешчаным недалёка ад Антыёхіі.

Катэгорыя:Пталамеі
Катэгорыя:Царыцы Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Кіраўнікі Афрыкі II стагоддзя да н.э.
Гераклея

**Гераклея** (, ) — назва мноства старажытнагрэчаскіх і старажытнарымскіх гарадоў, дадзенае ў гонар Геракла (*Геркулеса*).

* Гераклея — ранейшая назва горада Іракліён.
* Гераклея — на тэрыторыі рэгіёна Луканія сучаснай Італіі.
* Гераклея Лінкестыс — у сучаснай Паўночнай Македоніі.
* Гераклея Пантыйская — на тэрыторыі сучаснай правінцыі Зангулдак (Турцыя).
* Гераклея Сінтыка — у сучаснай Благаеўградская вобласць (Балгарыя).
* Гераклея Фракійская — на тэрыторыі правінцыі Тэкірдаг, Турцыя.

;А таксама сучасныя тапонімы, якія ўтварыліся ад *Гераклеі*:
* Іраклія — востраў у Эгейскім моры
* Эраклея — камуна ў Італіі, ад раннесярэднявечнай Гераклеі.
Імперыя Маур’яў

**Імперыя Мау́р’яў** — старажытная дзяржава са сталіцай у Паталіпутры, якая існавала ў Паўднёвай Азіі ў 317—180 гадах да н.э.

Дзяржава Маур’яў стала гістарычна значнай неўзабаве па паходаў Аляксандра Македонскага як вынік барацьбы першага маўр’яўскага ўладара-заснавальніка Чандрагупты з царамі Нанда. Чандрагупта, вядомы грэчаскім аўтарам як Сандракот, спрабаваў прыцягнуць Аляксандра Македонскага на свой бок, але без поспеху, і пашыраў сваю дзяржаву без удзелу грэкаў.

Створаная Чандрагуптам імперыя Маур’яў была ў сталым кантакце з Селеўкідамі і грэка-бактрыйскім царствам.

Імперыя Маур’яў дасягнула найвышэйшага росквіту пры Ашоку, які падпарадкаваў велізарную тэрыторыю з насельніцтвам каля  чалавек (20 % ад агульна сусветнага) і распаўсюдзіў будызм.

Імперыя распалася праз 50 гадоў пасля смерці Ашокі ў выніку змовы Шунга, калі на частцы яе тэрыторыі пачала ўладарыць іншая дынастыя.

## Уладары дзяржавы 
* 317—298 да н.э. — Чандрагупта
* 298—272 да н.э. — Біндусара
* 272—232 да н.э. — Ашока (Ашокавардхана Піядасі)
* 232—225 да н.э. — Кунала Джармавівардхана (на захадзе)
* 232—225 да н.э. — Дашаратха Дэванампія (на ўсходзе)
* 225—215 да н.э. — Сампраці
* 212—202 да н.э. — Шалішука
* 202—195 да н.э. — Дэваварман
* 195—187 да н.э. — Шатадхану
* 187—180 да н.э. — Брыхадратха

## Літаратура 
* Индия в магадхско-маурийскую эпоху // История Индии (краткий очерк) / Антонова К. А., Бонгард-Левин Г. М., Котовский Г. Г. — М.: «Мысль», 1973. — 558 c., 18 л. илл.
* *Лелюхин Д. Н.* Структура державы Маурьев по сведениям эдиктов Ашоки // Вестник древней истории № 2, 1998.

## Спасылкі 
*
Халкідон

**Халкедон** або **Халкідон** () — старажытны грэчаскі горад, размешчаны ў Малой Азіі. Заснаваны ў 680 годзе да н.э. У персідскую эпоху вядомы тыран Арыстон, які кіраваў як васал персаў (ён жа кіраваў у Візантыі). 

У 451 годзе ў Халкідоне ў храме вялікамучаніцы Яўфіміі прайшоў Чацвёрты Сусветны сабор, які зацвердзіў цяперашні тэкст Сімвала веры і асудзіў монафізіцтва.

У наш час месца завецца Кадыкёй і з'яўляецца раёнам сучаснага Стамбула. Новая назва перакладаецца як «вёска Кадыя». Лічыцца, што назва паходзіць ад першага кадыя (пракурора) Стамбула, якому была падаравана гэта тэрыторыя ва ўдзел. Магчыма, што назва з'яўляецца атурэчаным варыянтам візантыйскай назвы Халкідон.

## Асобы 
* Боет — старажытнагрэчаскі скульптар і мастак III—II стст. да н.э.

## Гл. таксама 
* Кадыкёй

Катэгорыя:Гісторыя хрысціянства
Катэгорыя:Стамбул
Катэгорыя:Гарады Старажытнай Грэцыі
Хродгар

**Хро́дгар** (*Hroðgar*, *Hrothgar*, *Hróarr*, *Hroar*, *Roar*, *Roas* альбо *Ro*) — легендарны конунг данаў пачатку 6 стагоддзя, сын Хальфдана. Узгадваецца ў шэрагу дацкіх, нарвежскіх і стараанглійскіх крыніц, у тым ліку ў «Дзеяннях данаў» Саксона Граматыка і ў «Беавульфе».

## Хродгар у «Беавульфе» 
Найбольш вядомы Хродгар па першай частцы стараанглійскай эпічнай паэмы «Беавульф». Там ён выступае як мудры і справядлівы, але нямоглы ўжо ад старасці конунг, які не можа абараніць свой народ, калі пачвара Грэндэль пачынае выкрадаць і жэрці яго воінаў. На дапамогу Хродгару прыходзіць галоўны герой паэмы, малады воін Беавульф. Ён перамагае Грэндэля і яго маці, якая спрабавала помсціць за сына. Хродгар шчодра ўзнагароджвае Беавульфа.

Катэгорыя:Персанажы Беавульфа
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VI стагоддзя
Катэгорыя:Скандынаўская міфалогія
Катэгорыя:Ск’ёльдунгі
Калеў

**Ка́леў** (, ) паводле карэла-фінскай міфалогіі — родапачынальнік карэльскіх, фінскіх волатаў — Вяйнямёйнена, Ільмарынена, Лемінкяйнена, званых часам яго сынамі. Ад яго імя паходзіць назва паэтычнага эпасу Эліяса Лёнрата «Калевала», што з’яўляецца эпічным імем краіны, даслоўна — «месца, дзе жыве Калеў».

Згодна з эстонскай міфалогіяй, Калеў з’яўляецца легендарным волатам, заснавальнікам дзяржавы-княства на Вірскім беразе, а таксама бацькам эстонскага нацыянальнага героя Калевіпаэга ( — сын Калева), галоўнага персанажу аднайменнага эстонскага нацыянальнага эпасу «Калевіпаэг». Паводле старажытных паданняў Калеў пахаваны пад Талінскім узгоркам Тоампеа (Вышгарад), які быў утвораны з вялізных каменных валуноў, нацягнутых яго жонкай Ліндай, каб накрыць магілу памерлага мужа. Паводле легенды, з яе слёз паўстала возера Юлемістэ. Імя Калеў шырока выкарыстоўваецца ў сучаснай Эстоніі.

Ад імя Калеў, магчыма, паходзіць старажытная руская назва Таліна — Калывань, вядомая па сачыненнях арабскага географа аль-Ідрысі і старажытнарускіх пісьмовых крыніцах.

## Гл. таксама 
* Калевала

## Спасылкі 
* Калевіпаэг 

Катэгорыя:Фіна-ўгорская міфалогія
Катэгорыя:Карэла-фінская міфалогія
Катэгорыя:Эстонская міфалогія
Катэгорыя:Персанажы Калевіпаэга
Калевіпаэг

«**Ка́левіпаэг**» ( — сын Калева) — эстонскі гераічны эпас (1857—1861), складзены эстонскім пісьменнікам і ўрачом Фрыдрыхам Кройцвальдам на аснове народных паданняў і песень. Аўтарам ідэі эпасу быў Фрыдрых Роберт Фельман, правобразам паслужыў персанаж эстонскай міфалогіі Калевіпаэг, сын асілка Калева. У эпасе, як і ў цэлым у эстонскай літаратуры, прасочваецца значны ўплыў фінскага гераічнага эпасу «Калевала».

## Гісторыя 
У 1839 годзе Фрыдрых Роберт Фельман прачытаў у газеце Навуковага эстонскага таварыства артыкул пра легенды пра Калевіпаэга і накідаў сюжэт рамантычнай эпічнай паэмы. Па смерці Фельмана ў 1850 годзе Фрыдрых Кройцвальд пачаў яе стварэнне, збіраючы вусныя паданні і кампануючы іх у адзінае цэлае.

«Калевіпаэг» складаецца з 20 песень. Арыгінальны верш «Калевіпаэга» — так званы рунічны верш, які характэрны для старадаўніх эстонскіх народных песень; мова эпасу старасвецкая.

На аснове эпасу створана мноства мастацкіх і музычных твораў.

## Паходжанне 
У вусных паданнях эстонцаў Калевіпаэг здаўна вядомы з легенд пра стварэнне свету як малодшы сын зласлівага асілка Калева (таксама Калевінэ, Калевіпаіс) і Лінды, народжаны па смерці свайго бацькі.

Праз яго дзеянні звычайна тлумачацца асаблівасці геаграфічнага рэльефу: скопішчы валуноў, накіданых Калевіпаэгам; роўні — мясціны, дзе Калевіпаэг скасіў лес, грады халмоў — сляды яго ворыва, азёры — яго студні, старажытныя гарадзішчы — ложы Калевіпаэга і да т. п. Калевіпаэг выкарыстоўвае валуны, каб кідацца імі ў ворагаў; скарыстаўшыся парадай вожыка, ужывае ў якасці зброі вострыя краі дошак. У выніку ён памірае, адрубіўшы сабе ногі ўласным мячом, спрабуючы карыстацца ўласнымі інструкцыямі.

## Спасылкі 
* Kalevipoeg.info 

Катэгорыя:Эстонская міфалогія
Катэгорыя:Эпічныя творы
Катэгорыя:Волаты
Катэгорыя:Персанажы Калевіпаэга
Ганна Генрыхаўна Шымялевіч

**Ганна Генрыхаўна Шымялевіч** (, , Беларусь) — беларуская мастацтвазнавец і педагог. Кандыдат мастацтвазнаўства (2004). Дацэнт.

## Біяграфія 
У 1989 г. скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «беларуская і руская мовы і літаратура», у 1995 г. — Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны акадэмічны інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна па спецыяльнасці «мастацтвазнаўства», аспірантуру Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў па спецыяльнасці «тэорыя і гісторыя мастацтваў» (2002).

У 2004 г. абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Заканамернасці генезісу і эвалюцыі мастацкай плыні эклектызму ў архітэктуры Беларусі».

У Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў выкладае гісторыю выяўленчага мастацтва, гісторыю дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, гісторыю архітэктуры, гісторыю мастацкай крытыкі, стылістыку і літаратурнае рэдагаванне.

## Навуковыя творы 
* Шимелевич, А. Г. Предметная среда XIX века в живописных произведениях И. Хруцкого / А. Г. Шимелевич // Иван Хруцкий: жизнь, творчество, художественное наследие : материалы международной научно-практической конференции, 2 февраля 2010 года, г. Минск. — Минск, 2010. — С. 57—61.
* Шымелевіч, Г. Г. Заканамернасці генезісу і эвалюцыі мастацкай плыні эклектызму ў архітэктуры Беларусі : Дыс. на суіск. вучон. ступ. канд. мастацвазнаўства : 17.00.09 : Абаронена 22.04.04 : Зацв. 30.06.04 / Шымелевіч Ганна Генрыхаўна. Мн., 2004.

Катэгорыя:Кандыдаты мастацтвазнаўства
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Ментар

**Ментар** () — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі з вострава Ітака — сын Алкіма, стары член Адысея, які, адпраўляючыся ў Трою, даручыў Ментару клапаціцца пра дом і гаспадарства. Таму Ментар стараўся перашкаджаць дакучлівым жаніхам Пенелопы; ён жа быў выхавальнікам Тэлемаха, сына Адысея.

У Гамера знешнасць Ментара часта прымае прыхільная да Адысея багіня Афіна, з’яўляючыся Адысею альбо Тэлемаху. Так, у выглядзе Ментара Афіна дапамагае Адысею ў яго барацьбе з жаніхамі і імкнецца замірыць яго з народам; пад выглядам Ментара яна суправаджае Тэлемаха ў Пілас, у Піласе вылятае арлом. На Ітацы Афіна прымае вобраз Тэлемаха, затым пераўтвараецца ў ластаўку

Імя Ментар часта ўжываецца як агульнае імя, у сэнсе настаўніка альбо кіраўніка юнацтва.

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы астравоў Іанічнага мора
Катэгорыя:Адысея
Ваны

[thumb|333px|[Фрэя ва ўяўленні Ёна Баўэра.]]
**Ваны** — у скандынаўскай міфалогіі невялікая група багоў урадлівасці. Жылі яны ў Ванахейме, далёка ад Асгарду, мясціны багоў-асаў. Ваны валодалі дарам прадбачання, вяшчунства, а таксама валодалі мастацтвам Вядзьмарства. Акрамя гэтага, ім прыпісваліся кровазмяшальныя сувязі паміж роднымі братамі і сёстрамі. Да ванаў адносілі Ньёрда і яго нашчадства - Фрэра і Фрэю.

У старажытных легендах распавядалася пра вайну, якая паклала канец залатому веку. Падставай да першай вайны паслужыў учынак злой вядзьмаркі Хейды, якая прыйшла ў паселішча асаў, якія забілі вядзьмарку дзідамі і спрабавалі тройчы спаліць яе на вогнішчы, але ліхадзейка зноў уваскрасала з попелу. Пачатак вайне было пакладзена правадыром асаў Одзінам, які шпурнуў сваё дзіда ў кірунку ванаў. Багі ўрадлівасці пайшлі ў наступ на нябеснае паселішча асаў, але асы апынуліся мацней, і супрацьстаянне скончылася абменам закладнікамі. Вайну асаў і ванаў можна інтэрпрэтаваць як змаганне за святы мёд, які ўвасабляў у сабе нейкі касмічны прынцып усведамлення жыцця. Паводле паддання, ваны лічыліся захавальнікамі святога мёду.

Ваны паслалі ў Асгард бога мора Ньёрда і яго дзяцей, двайнят Фрэра і Фрэю, а разам з імі Квасіра, мудрага чалавечка, створанага з сліны багоў, якія ў знак прымірэння паміж асамі і ванамі плявалі ў гарлач.

Асы таксама адправілі ў Ванахейм закладнікаў: Хеніра, брата бога Одзіна, які дараваў першым людзям пачуцця, і мудрага Міміра. Спачатку Хенір і Мімір былі ветліва прыняты ванамі, але неўзабаве тыя дашлі да высновы, што на абмене з асамі яны прайгралі. Нерашучы Хенір не мог і слова сказаць, калі побач не было Міміра. Ваны вырашылі, што Мімір з'яўляецца не толькі голасам Хеніра, але і яго розумам. Угневаныя, яны адсеклі Міміру галаву і адправілі яе асам. Одзін забальзамаваў галаву няшчаснага, затым прачытаў над ёй загавор, які вяртаў дар мовы. Пасля Одзін даручыў галаве Міміра пільнаваць чарадзейную крыніцу пад каранямі сусветнага дрэва Ігдрасіль. Жадаючы атрымаць частку ведаў Міміра, Одзін аддаў яму адно вока за дазвол папіць з крыніцы мудрасці. Перад апошняй бітвай багоў і пачвар, Рагнарок, Одзін павінен пайсці да крыніцы і там папытаць парады ў галавы Міміра.


Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія
Рагнарок

[right|thumb|Рагнарок. Малюнак [Іаханес Гертс|Іаханеса Гертса]]
**Рагнарок** у скандынаўскай міфалогіі — апошняя бітва паміж багамі і пачварамі, падчас якой загіне існы свет.

Паводле вяшчунства, у дзень Рагнарока жахлівы воўк Фенрыр праглыне сонца, пагрузіўшы свет у цемру, а мора выйдзе з берагоў, калі з глыбінь выплыве сусветны змей Ёрмунганд. Да іх далучыцца і вогненны волат Сурт з палаючым мячом, які выпаліць зямлю, і валадарка замагільнага царства Хель, і падступны бог Локі разам з усімі інеістымі волатамі-ётунамі. Супраць іх выступяць усе асы на чале з Одзінам і ўсё эйнхерыі. Одзін сыдзецца ў бітве з Фенрырам і будзе ім забіты, Тор пазмагаецца са змеем Ёрмунгандам і заб’е яго, але і сам загіне ад яго яду. Пасля таго, як волат Сурт спаліць свет, ён адродзіцца зноў.

Вяшчунства аб Рагнароку зроблена мёртвай прадказальніцай Вельвай, якую адмыслова для гэтага на час ажывіў Одзін.

## Гл. таксама 
* Ragnarok — карэйская камп’ютарная MMORPG-гульня.
* Вусны пякельныя

## Спасылкі 
Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія
Катэгорыя:Эсхаталогія
Камелот

thumb|left|Рыцары Круглага стала ў Камелоце
[thumb|Камелот на гравюры [Гюстаў Дарэ|Гюстава Дарэ, 1868]]
**Камелот** () — легендарны рыцарскі замак караля Артура, у якім знаходзіўся яго Круглы стол і збіраліся рыцары і дзе ён правёў большую частку свайго жыцця. Камелот не фігуруе ў ранніх артураўскіх гісторыях і ўпершыню згадваецца толькі ў французскіх рамансах 12 стагоддзя, цягам часу атрымаўшы статус фантастычнай сталіцы каралеўства Артура і сімвалам чароўнага артураўскага свету.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выдуманыя замкі
Катэгорыя:Геаграфія Артурыяны
Гальфрыд Монмуцкі

**Гальфрыд Монмуцкі** (,  альбо *Sieffre o Fynwy*, ) (каля 1100 — каля 1155) — валійскі біскуп і пісьменнік, аўтар псеўдагістрычнага твору «Гісторыя каралёў Брытаніі», які моцна паспрыяў папулярнасці паданняў пра караля Артура.

Месца нараджэння Гальфрыда невядомае, магчыма валійскі горад Монмут. Верагодна, Гальфрыд быў брэтонцам па паходжанні. Навучаўся ў Оксфардзе. 21 лютага 1152, праз дзесяць дзён пасля святарскага пасвячэння, Гальфрыд быў пасвечаны ў біскупы кентэрберыйскім архібіскупам Тэабальдам і пастаўлены на чале дыяцэзіі Сент-Асаф.

Першым вядомым творам Гальфрыда сталі «Прароцтвы Мерліна» (*Prophetiae Merlini*). Затым з’явілася «Гісторыя каралёў Брытаніі» (*Historia Regum Britanniae*), псеўдагістрычная кампіляцыя, у якой род кельцкіх уладараў Брытаніі выводзіўся ад траянцаў. Твор меў вялікі поспех у Еўропе. Апошні твор Гальфрыда — паэма «Жыццё Мерліна», якая абапіралася на валійскія паданні, але была напісана гекзаметрам на ўзор антычнай класікі.

## Літаратура 
* *Geoffrey of Monmouth.* The History of the Kings of Britain. (Trans. Lewis Thorpe). London: Penguin Books, 1966. ISBN 0-14-044170-0
* *John Jay Parry & Robert Caldwell.* Geoffrey of Monmouth // Arthurian Literature in the Middle Ages / Roger S. Loomis (ed.). Oxford: Clarendon, 1959. ISBN 0-19-811588-1
* *John Morris.* The Age of Arthur: A History of the British Isles from 350 to 650. New York: Barnes & Noble Books: 1996 (1973). ISBN 1-84212-477-3

## Спасылкі 
* Latin Chroniclers from the Eleventh to the Thirteenth Centuries: **Geoffrey of Monmouth** 
* Факсіміле Чорнай Кнігі з Бэзінгверка на сайце Нацыянальнай бібліятэкі Уэльса
* Факсіміле рукапісу Peniarth 20, дзе ўтрымліваецца яшчэ адна версія 

Катэгорыя:Лацінамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі XII стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Уэльса
Катэгорыя:Літаратурныя падробкі і містыфікацыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Артурыяны
Alice in Chains

**«Alice in Chains»** () — амерыканскі рок-гурт з Сіэтла, створаны Джэры Кантрэлам і Лэйнам Стэйлі ў 1987 годзе. У пачатку 1990-х гадоў калектыў атрымаў шырокую вядомасць на хвалі росту папулярнасці гранжу разам з «Pearl Jam», «Nirvana» і «Soundgarden». З моманту свайго ўтварэння група выпусціла пяць студыйных альбомаў, тры міні-альбомы, два канцэртныя альбомы, чатыры зборнікі і два зборнікі відэа. Колькасць прададзеных альбомаў па ўсім свеце перавышае 35 мільёнаў копій.

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* 1990 — «We Die Young» (міні-альбом)
* 1990 — «Facelift»
* 1992 — «Sap» (міні-альбом)
* 1992 — «Dirt»
* 1994 — «Jar of Flies» (міні-альбом)
* 1995 — «Alice in Chains»
* 2009 — «Black Gives Way to Blue»
* 2013 — «The Devil Put Dinosaurs Here»
* 2018 — «Rainier Fog»

### Зборнікі 
* 1999 — «Nothing Safe: Best of the Box»
* 1999 — «Music Bank» (бокс-сэт)
* 2001 — «Greatest Hits»
* 2006 — «The Essential Alice in Chains»

### Канцэртныя альбомы 
* 1996 — «Unplugged»
* 2000 — «Live»

## Відэаграфія 
* 1990 — «Live Facelift» (концерт у «Moore Theatre»)
* 1995 — «Nona Tapes» (хатняе відэа, інтэрв’ю перыяду «Tripod»)
* 1996 — «MTV Unplugged» (канцэрт Unplugged у Нью-Ёрку)
* 2001 — «Music Bank: The Videos» (зборнік відэа)

## Склад гурта 
### Сучасны склад 
* Джэры Кантрэл — сола-гітара, вакал (1987—2002, 2005 — наш час)
* Майк Айнез — бас-гітара,  бэк-вакал (1993—2002, 2005 — наш час)
* Шон Кіні — ударныя, перкусія (1987—2002, 2005 — наш час)
* Уільям Дзюваль —  вядучы вакал, бэк-вакал, рытм-гітара (2006 — наш час)

### Былыя ўдзельнікі 
* Лэйн Стэйлі —  вядучы вакал, бэк-вакал, рытм-гітара (1987—2002, памёр у 2002)
* Майк Стар —  бас-гітара, бэк-вакал (1987—1993, памёр у 2011)

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Гранж-гурты‏
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1987 годзе
Катэгорыя:Музычныя калектывы 1980-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 1990-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2000-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2010-х
Авалон

[thumb|300пкс|Кароль Артур на Авалоне, [Эдуард Бёрн-Джонс.]]
**Авалон** (, ) — міфічны востраў з французскіх і англійскіх апрацовак кельцкіх легенд, якія дайшлі да нашага часу. На Авалоне быў перапахаваны легендарны кароль Артур; у іншых варыянтах легенды: Авалон — месца прыбыцця Феі Морганы. На Авалоне выхоўвалася фея Мелюзіна.

Як класічны элемент Артураўскага цыклу, Авалон упершыню з'яўляецца ў Гальфрыда Монмуцкага ў «Гісторыя каралёў Брытаніі». Згодна з хронікай Гальфрыда, на гэтым востраве быў выкаваны меч Артура, а потым і сам кароль быў перавезены туды дзеля вылячэння пасля сваёй апошняй бітвы. Далейшае развіццё вобраза Авалона атрымлівае ў «Прароцтвах Мерліна» таго ж Гальфрыда, дзе амаль увасабляецца па свайму апісанню антычным «Астравам блажэнных».

Згодна з сучасным тлумачэннем, міф аб Авалоне — водгалас дахрысціянскіх паданняў аб «Астравах блажэнных», які атаясамліваўся з паўвостравам Авалон ва Уэльса, — святым для кельтаў.

## Гл. таксама 
* Кароль пад гарой
* Астравы блажэнных
* Роджэр Жэлязны

Катэгорыя:Выдуманыя астравы
Катэгорыя:Кельцкая міфалогія
Катэгорыя:Геаграфія Артурыяны
Катэгорыя:Мастацкая літаратура пра бессмяротнасць
Персона нон грата

**Персона нон грата** ( — літаральна «непажаданая персона») — дыпламатычны тэрмін.

Паводле артыкулу 9 Венскай канвенцыі (1961), дзяржава-прыёмнік можа «у любы час і без неабходнасці тлумачэння прычыны» абвясціць любога члена дыпламатычнага корпуса «персонай нон грата», нават яшчэ да таго, як гэты чалавек прыбыў у краіну. Звычайна асоба, абвешчаная «персонай нон грата», павінна пакінуць краіну, у адваротным выпадку дзяржава «можа адмовіцца прызнаваць гэту асобу членам дыпламатычнай місіі».

Хоць дыпламатычны імунітэт абараняе персанал дыпламатычных місій ад грамадзянскага або крымінальнага пераследу ў залежнасці ад рангу, паводле артыкулаў 41 і 42 Венскай канвенцыі, яны абавязаныя паважаць законы дзяржавы-прыёмніка. Абвяшчэнне асобы «персонай нон грата» часта выкарыстоўваецца ў выпадку падазрэння яе ў шпіянажы («дзейнасці, несумяшчальнай са статусам») або як сімвалічны выраз незадавальнення.

## Спасылкі 
* Венская канвенцыя, 1961 (англ.)

Катэгорыя:Дыпламатычнае права
P
*
Новак

**Новак** — асабістае імя і прозвішча.

## Прозвішча 
* Валянціна Станіславаўна Новак (нар.1954 г.) — беларуская фалькларыстка.
* Віцезслаў Новак (Vítězslav Novák, 1870—1949, Скуцеч) — чэшскі кампазітар, піяніст і музычны педагог.
* Габі Новак (нар.1936 г.) — харвацкая поп і джаз спявачка.
* Ёзэф Новак (1895—1978) — лужыцкі паэт, драматург, грамадскі дзеяч і журналіст.
* Каталін Новак — венгерскі дзяржаўны дзеяч.
* Кім Новак — амерыканская актрыса.
* Старына Новак (~1530—1601) — нацыянальны герой Сербіі і Румыніі.
* Томаш Новак (Tomasz Nowak, нар. 1985) — польскі футбаліст.
* Уладзімір Лявонцьевіч Новак (нар. 1939) — беларускі мастак.
* Ян Новак-Езяранскі (Jan Nowak-Jeziorański, 1914—2005) — польскі журналіст, публіцыст, палітычны актывіст.

## Імя 
* Новак Джокавіч (Новак Ђоковић, нар. 1987), сербскі тэнісіст
Раздзялавічы (вадасховішча)

**Раздзя́лавічы, Раздзялавіцкае** — вадасховішча ў Беларусі, у Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, каля аграгарадка Раздзялавічы.

Вадасховішча створана ў 1983 годзе. Наліўное, напаўняецца вадой з ракі Бобрык 1. Плошча вадасховішча 1,98 км², даўжыня 1,63 км, шырыня 1,25 км, даўжыня агараджальнай дамбы 5,4 км. Найбольшая глыбіня 9,9 м, сярэдняя — 4,8 м, ваганні ўзроўню вады на працягу года каля 4 м. Аб’ём вады ў вадасховішчы 9,4 млн м³. Сярэдні шматгадовы сцёк складае 33,7 млн м³.

Вадасховішча створана ў мэтах двухбаковага рэгулявання сцёку і арашэння.

## Літаратура 
*  — С. 256.
*  — С. 347.

## Спасылкі 
* Водохранилища — Брестская область. Морфометрические показатели и характерные уровни // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Вадасховішчы Ганцавіцкага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1983 годзе
Дэйв Харальд

**Дэвід (Дэйв) Харальд** (; нар. , , графства Стафардшыр, Англія) — англійскі былы прафесійны гулец у снукер. Пераможца рэйтынгавага адкрытага чэмпіянату Азіі 1993 і чвэрцьфіналіст чэмпіянату свету 1996 года.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Дэйва Харальда на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Ражковае дрэва

'*Ражко́вае дрэ́ва.

## Літаратура 
* *Прохараў В. М.'' Ражковае дрэва // 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Бабовыя
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Мастэрс 2002 (снукер)

**Мастэрс 2002** (, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 2002* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 3 па 10 лютага 2002 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў 28-м розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £695,000 (на £45,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £190,000 (на £15,000 больш, чым у мінулым годзе) атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 18 гульцоў. Топ-14 афіцыйнага рэйтынгу аўтаматычна трапілі ў першы раўнд. Снукерысты, якія займалі 15 і 16 месца ў рэйтынгу, гулялі ў папярэднім раўндзе з пераможцам кваліфікацыйнага турніру і ўладальнікамі уайлдкард.

Пол Хантэр выйграў свой другі Мастэрс запар, абыграўшы ў фінальным матчы валійца Марка Уільямса з лікам 10:9. Такім чынам, ён стаў трэцім гульцом пасля Кліфа Торбурна і Стывена Хэндры, які выйграў два турніру Мастэрс запар. Вышэйшы брэйк на турніры зрабіў Роні О’Саліван у першым крузе супраць Джо Свэйла - 138 ачкоў. Гэтая перамога прынесла Хантэру трэці прафесійны тытул у кар'еры.

## Уайлдкард раўнд 
У папярэднім раўндзе згулялі 15-ы і 16-ы нумары рэйтынгу і ўладальнікі ўайлд-кард: Раян Дэй, як пераможца кваліфікацыйнага турніру, і Стыў Дэвіс, які атрымаў спецыяльнае запрашэнне ад арганізатараў турніру.

## Асноўная сетка 
Катэгорыя:Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:Люты 2002 года
Урбан (узурпатар)

**Урбан** (, поўная форма імя невядомая) — рымскі імператар-узурпатар у 271/272 годзе.

Паводле Зосіма вядома, што Урбан паўстаў супраць улады Аўрэліяна ў 271/272 годзе, але неўзабаве быў забіты сваімі салдатамі. Прыкладна ў той жа час імперыі пагражалі сарматы і готы. Верагодна, што паўстанне Урбана звязана з гэтымі падзеямі. Магчыма, гэты ўзурпатар быў выдуманы.
                                                                                                           

## Літаратура 
* Зосіма. Новая гісторыя. 1. 49. 2.

Катэгорыя:Рымскія ўзурпатары
Напад на Пёрл-Харбар

**Напад на Пёрл-Харбар** (або, па японскіх крыніцах, **Гавайская аперацыя**) — раптоўны камбінаваны напад японскай палубнай авіяцыі авіяноснага злучэння віцэ-адмірала Цюіці Нагума і японскіх звышмалых падводных лодак, дастаўленых да месца нападу падводнымі лодкамі Японскага імператарскага флоту, на амерыканскія ваенна-марскую і паветраныя базы, размешчаныя ў наваколлях Пёрл-Харбара на востраве Ааху (Гавайскія астравы), які адбыўся нядзельнай раніцай 7 снежня 1941 года.

Напад складаўся з двух авіяцыйных налётаў, у якіх удзельнічала 353 самалёты, якія вылецелі з 6 японскіх авіяносцаў.
Вынікам нападу стала патапленне чатырох лінейных караблёў ВМС ЗША (два з якіх былі адноўлены і вернуты да службы ў канцы вайны), яшчэ чатыры былі пашкоджаны. Японцы таксама патапілі ці пашкодзілі тры крэйсеры, тры эсмінцы, 1 мінны загараджальнік; знішчылі 188—272 самалётаў (па розных крыніцах); чалавечыя ахвяры — 2402 забітых і 1282 параненых. Электрастанцыя, верф, паліўнае і тарпеднае сховішчы, пірсы, а таксама будынак галоўнага кіравання ад нападу не пацярпелі. Японскія страты былі мінімальнымі: 29 самалётаў, 4 малагабарытныя падводныя лодкі разам з 65 загінулымі або параненымі ваеннаслужачымі.

Напад з'яўляўся прэвентыўнай мерай супраць ЗША, накіраванай на ліквідацыю амерыканскага ваенна-марскога флоту, заваяванне панавання ў паветры ў ціхаакіянскім рэгіёне і наступнага вядзення ваенных дзеянняў супраць Бірмы, Тайланда, заходніх уладанняў ЗША ў Ціхім Акіяне. Гэтай мэты ўдалося дасягнуць толькі часткова з прычыны таго, што сучасныя надводныя караблі ЗША - авіяносцы - знаходзіліся тым часам у іншым месцы і не пацярпелі. Пацярпелыя лінкары былі састарэлых тыпаў, часоў Першай сусветнай вайны. Да таго ж, значэнне лінкараў як асноўнай ударнай сілы флоту ў эпоху панавання авіяцыі рэзка змяншалася.

Напад на Пёрл-Харбар стаў прычынай уступлення ЗША ў Другую сусветную вайну — у той жа дзень ЗША абвясцілі вайну Японіі і ўступілі ў Другую сусветную вайну.
З-за нападу, асабліва з-за яго характару, грамадская думка ў Амерыцы рэзка змянілася з ізаляцыянісцкай пазіцыі ў сярэдзіне 1930-х гадоў да прамога ўдзелу ў ваенных дзеяннях. 8 снежня 1941 года Прэзідэнт ЗША Франклін Рузвельт выступіў на аб'яднаным пасяджэнні абедзвюх палат Кангрэса. Прэзідэнт запатрабаваў з 7 снежня, «дня, які ўвойдзе ў гісторыю як сімвал ганьбы», абвясціць вайну Японіі. Кангрэс прыняў адпаведную рэзалюцыю.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Кампании войны на Тихом океане. Материалы комиссии по изучению стратегических бомбардировок авиации Соединённых Штатов / Перевод с английского под ред. адмирала флота Советского Союза Исакова И.С.. — М.: Воениздат, 1956. — 558 с.
* Пёрл-Харбор. Ред. Н. Аничкин. — М.: Эксмо, 2010. — ISBN 978-5-699-39244-5
* 

## Спасылкі 
* The Pearl Harbor Attack, 7 December 1941
* Pearl Harbor Pages 

Катэгорыя:Падзеі 7 снежня
Катэгорыя:Снежань 1941 года
Пёрл-Харбар
Пёрл-Харбар
Пёрл-Харбар
Пёрл-Харбар
Пёрл-Харбар
Катэгорыя:Паветраныя бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:1941 год у ЗША
Міхаіл Валер’евіч Зуй

**Міхаіл Валер’евіч Зуй** (нар. , Мінск) — беларускі акцёр і музыкант.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 красавіка 1981 года ў Мінску.

У 2001 годзе з Паўлам Яскевічам заснаваў музычны гурт ili-ili. У 2002 годзе скончыў тэатральны факультэт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў па спецыяльнасці «Акцёрскае мастацтва драматычнага тэатра і кіно» (курс народнага артыста Беларусі В. М. Раеўскага). Працаваў у Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы з 2002 года.

Станам на снежань 2024 года, жыве ў Польшчы, працуе вядучым на тэлеканале «Белсат».

## Творчасць 
### Тэатральная 
Ролі ў тэатры:
* *Мікіта* («Ажаніцца — не журыцца» бр. Далецкіх, М. Чарота)
* *Вен* («Налу» Я. Русакевіч, В. Любецкага)
* *Эйбл* («Уваходзіць свабодны чалавек» Т. Стопарда)
* *Казачнік* («Снежная каралева» Я. Шварца)
* *Спадарожнік* («Мы і ЯНО» паводле А. Аверчанкі)
* *Пётр* («Маці» К. Чапэка)
* *Янка* («Сны аб Беларусі» паводле У. Караткевіча і Янкі Купалы)
* *Грышка* («Пінская шляхта» В. Дуніна-Марцінкевіча)
* *Андрэй Андрэевіч Нюнін* («Вяселле» паводле А. Чэхава)
* *Доўлці* («Translations» Б. Фрыла)
* *Немец* («Не мой» паводле А. Адамовіча)
* *Крэцкі* («Офіс» І. Лаўзунд)
* *Коўлмэн Конар* («Самотны захад» М. Мак-Донаха)
* *Ткач* («Ноч на Каляды» паводле М. Гогаля)
* *Вялікі Клаўс* («Лістапад. Андэрсен» паводле А. Паповай)
* Якім Сарока («Паўлінка» Я. Купалы), Грышка («Пінская шляхта» В. Дуніна-Марцінкевіча), Ткач («» паводле М. Гогаля), Маёр Плут («Пан Тадэвуш» А. Міцкевіча), Іван («» Я. Рэза), Князь Гальшанскі («Дзве душы» М. Гарэцкага), Іван Кузьміч Шпекін («Рэвізор» М. Гогаля), Віктар («Зямля Эльзы» ), Андрусь («Радзіва Прудок» А. Горвата), Матавіла («Сон у купальскую ноч» У. Шэкспіра), Ягор («Ураджай» П. Пражко), Францішак («Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях» паводле Я. Баршчэўскага), а таксама быў заняты ў спектаклях «Translations» Браяна Фрыла (прэм’ера 2009), «Войцек» Георга Бюхнера (прэм’ера 2017) і іншых.

23 верасня 2020 павінна была адбыцца прэм’ера спектакля «Тутэйшыя» па аднайменным творы Янкі Купалы, пастаўленага ў новай версіі рэжысёрам Мікалаем Пінігіным. У гэтым спектаклі Міхаілу была даручана роль настаўніка Янкі Здольніка.

### Музычная 
У 2005—2010 гадах удзельнік гурта Дзецідзяцей (гітара, бэк-вакал, тэксты і інш). З 2011 года ўдзельнічае ў гурце ili-ili.

## Узнагароды 
* медаль Францыска Скарыны (2020).

## Спасылкі 
* Міхась Зуй  на сайце Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы.

Катэгорыя:Музыканты Беларусі
Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы
Булькова

**Булько́ва** — тапонім.

## Беларусь 
* Вёска Булькова, Брэсцкі раён
* Вёска Булькова, Жабінкаўскі раён

## Польшча 
* Булькова — гміна ў Мазавецкім ваяводстве Польшчы.
Булькова (Брэсцкі раён)

**Булько́ва** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Тэльмінскага сельсавета. Размешчана за 18 км на ўсход ад Брэста, за 16 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні, на рацэ Мухавец (прыток Заходняга Буга), на ўсходзе меліярацыйныя каналы, побач аўтадарога Брэст — Кобрын.

У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства саўгаса «Брэсцкі» (цэнтр — в. Тэльмы 1).

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя як маёнтак — шляхецкая ўласнасць у Берасцейскім павеце Падляшскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях. Належала Ажараўскім, з 1808 года — Чапскім.

У 1905 годзе вёска ў Рагазнянскай воласці. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Рагазнянскай гміне Кобрынскага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінула 13 жыхароў.

Да 3 чэрвеня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Чэрнеўскага сельсавета, да 8 мая 1970 года — у склад Вычулкаўскага сельсавета (да 1968 года — Трышынскі сельсавет).

4 верасня 1972 года да вёскі далучана вёска Падбулькова.

## Насельніцтва 
* 403 жыхары (1905)
* 41 двор, 283 жыхары (1921)
* 28 гаспадарак, 85 жыхароў (1997)
* 20 гаспадарак, 32 жыхары (2005)

## Інфраструктура 
Планіровачна складаецца з дзвюх вуліц Г-падобнай канфігурацыі і адасобленага ўчастка забудовы на захадзе. Драўляныя сялянскія сядзібы пастаўлены двухбакова, няшчыльна.

Прыгарадная зона адпачынку за 20 км на ўсход ад Брэста, на берагах рэк Мухавец і Асіпоўка. Плошча больш за 1,2 тыс. га. Адначасова могуць адпачываць каля 5 тыс. чалавек. На тэрыторыі зоны аздараўленчыя лагеры, база адпачынку, участкі садовага таварыства.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Міжсценне

**Міжсце́нне** — частка поласці грудной клеткі, якая знаходзіцца паміж груднымі пазванкамі ззаду, грудзінай спераду і двума лісткамі медыястынальнай плеўры латэральна. Зверху міжсценне абмежавана верхняй апертурай грудной клеткі, знізу — дыяфрагмай. Аб'ём і форма гэтай прасторы змяняюцца падчас дыхання і за кошт скарачэння сэрца.

## Класіфікацыя 
У мэтах палягчэння апісання ўзаемазнаходжання асобных органаў у розных аддзелах міжсцення яго прынята падзяляць на часткі. Прычым у сувязі з тым, што адсутнічаюць аб'ектыўныя анатамічныя і фізіялагічныя межы паміж гэтымі часткамі, у розных літаратурных крыніцах гэта робіцца па-рознаму.

У асобных падручніках па сістэмнай і тапаграфічнай анатоміі выдзяляюць два міжсцення: пярэдняе і задняе. Межаю між імі ёсць франтальная плоскасць, якая праводзіцца праз корань лёгкага.

У падручніках па хірургіі можна сустрэць дзяленне міжсцення на правае і левае. Пры гэтым падкрэсліваецца, што да правай медыястынальнай плеўры прылягаюць пераважна венозныя судзіны, а да левай — артэрыяльныя.

У апошні час у анатамічнай і клінічнай літаратуры найчасцей сустракаецца апісанне органаў грудной поласці ва ўзаемасувязі з верхнім і ніжнім міжсценнем; апошняе, у сваю чаргу, падзяляецца на пярэдняе, сярэдняе і задняе. Менавіта такое дзяленне знаходзіцца ў адпаведнасці з міжнароднай анатамічнай наменклатурай апошняга перагляду.

Катэгорыя:Анатомія чалавека
Катэгорыя:Грудная клетка
Вочкі

**Во́чкі** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Тэльмінскага сельсавета.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Іосіфавіч Паўлючук (1925—2008) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Фергал О’Браен

'''Фергал О'Браен''' (; , , Ірландыя) — ірландскі прафесійны гулец снукер. Пераможца адкрытага чэмпіянату Брытаніі 1999 года, фіналіст Мастэрс 2001 года і Трафея Паўночнай Ірландыі 2007 года. Былы дзявяты нумар сусветнага рэйтынгу (2000/2001), з сезона 1999/2000 да сезона 2001/2002 нязменна ўваходзіў у топ-16. У 2016 годзе выканаў свой першы максімальны брэйк на турніры Championship League 2016 ва ўзросце 43 гадоў.

Стаў прафесіяналам у 1991 годзе ва ўзросце 19 гадоў, а ў сезоне 1992/1993 дэбютаваў у асноўнай стадыі рэйтынгавага турніру. У 1994 годзе ўпершыню патрапіў у асноўную стадыю чэмпіянату свету, а ў 1995 годзе дайшоў да свайго першага рэйтынгавага чвэрцьфіналу на Гран-пры, пасля чаго дайшоў да чвэрцьфіналаў на адкрытым чэмпіянаце Уэльса і на адкрытым чэмпіянаце Тайланда ў сезоне 1996/1997. У наступным сезоне ўпершыню патрапіў у топ-32 рэйтынгу і ўпершыню дайшоў да паўфіналу рэйтынгавага спаборніцтва на адкрытым чэмпіянаце Шатландыі, а ў сезоне 1998/1999 дайшоў да чвэрцьфіналу чэмпіянату Вялікабрытаніі, што з'яўляецца яго найлепшым вынікам на другім па значнасці снукерным турніры і здабыў сваю першую і адзіную рэйтынгавую перамогу на адкрытым чэмпіянаце Брытаніі, перайграўшы Энтані Хэмілтана ў фінале (9:7). У сезоне 1999/2000 увайшоў у топ-16 рэйтынгу, а таксама дайшоў да чвэрцьфіналу адкрытага чэмпіянату Уэльса і да чвэрцьфіналу чэмпіянату свету, што стала яго найлепшым вынікам на найбуйнейшым спаборніцтве, а таксама здзейсніў дэбют на галоўным запрашальным турніры — Мастэрс. У наступным сезоне падняўся на найвышэйшае для сябе дзявятае месца ў рэйтынгу, а таксама ў другі раз дайшоў да чвэрцьфіналу чэмпіянату Вялікабрытаніі і да свайго адзінага фіналу на турнірах Трайной кароны на турніры Мастэрс, дзе саступіў Полу Хантэру (9:10), пасля чаго дайшоў да чвэрцьфіналаў адкрытага чэмпіянату Уэльса і Тайланд Мастэрс і да чвэрцьфіналу Мастэрс у сезоне 2001/2002. Пасля гэтага сезона пакінуў топ-16, а ў 2006 годзе апусціўся да 46-га месца ў сусветным рэйтынгу, аднак дайшоў да свайго другога ў кар'еры рэйтынгавага фіналу на Трафеі Паўночнай Ірландыі 2007 года, дзе прайграў Стывену Магуайру (5:9), і вярнуўся ў топ-32. Пасля гэтага толькі ў 2014 годзе ўпершыню за 7 гадоў дайшоў да рэйтынгавага чвэрцьфіналу на Шанхай Мастэрс.

Апроч рэйтынгавай перамогі, здабыў два тытулы на Айрыш Класік 2010 года і Лукан Рэйсінг Класік 2011 года, якія былі запрашальнымі прафесійнымі турнірамі для гульцоў з Ірландыі і Паўночнай Ірландыі. У 1996 годзе у складзе зборнай Ірландыі дайшоў да фіналу кубку свету (разам з Кенам Доэрці і Стывенам Мёрфі), а ў 2015 годзе дайшоў да фіналу чэмпіянату свету сярод ветэранаў, дзе саступіў Марку Уільямсу. За сваю кар'еру аформіў больш за 190 соценных брэйкаў, уваходзячы ў топ-30 самых сярыйных снукерыстаў у гісторыі, і зарабіў больш за 1,2 мільёна фунтаў стэрлінгаў прызавых грошай, уваходзячы ў топ-40 снукерыстаў па гэтым паказчыку.

## Фіналы турніраў
### Рэйтынгавыя турніры: 2 (1 перамога, 1 параза)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Фергала О'Браена на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Ірландыі
Катэгорыя:Пераможцы адкрытага чэмпіянату Брытаніі па снукеры
Равучае

**Раву́чае** — возера ў Добрушскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ачоса (прыток Іпуці), за 22 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Добруш, каля пасёлка Падравучае.

Плошча паверхні возера 0,87 км². Даўжыня 1,32 км, найбольшая шырыня 0,91 км, даўжыня берагавой лініі 3,12 км. Найбольшая глыбіня возера 4 м. Плошча вадазбору 25 км².
Вышыня схілаў катлавіны возера да 2 м. Схілы спадзістыя. Дно возера выслана сапрапелем. У Равучае ўпадаюць меліярацыйныя каналы, сцёк па канале ў раку Ачоса.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Озеро Ревучее на карте Беларуси

Катэгорыя:Азёры Добрушскага раёна
Катэгорыя:Басейн Іпуці