open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Джон Уільям Стрэт (лорд Рэлей)

**Джон Уільям Стрэт, трэці барон Рэлей, Лорд Рэлей (Рэйлі)** (;  — ) — брытанскі фізік, які адкрыў (з Уільямам Рамзаем) газ аргон і атрымаў за гэта Нобелеўскую прэмію па фізіцы (1904). Ён таксама адкрыў з'яву, якую цяпер называюць рассейваннем Рэлея і прадказаў існаванне паверхневых хваль, якія таксама называюцца хвалямі Рэлея.

## Гл. таксама 
* Інтэрферометр Рэлея

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія 
* Plateau-Rayleigh Instability — a 3D lattice kinetic Monte Carlo simulation

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Прэзідэнты Каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Матэўчы
Катэгорыя:Першаадкрывальнікі хімічных элементаў
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Кінескоп

thumb|Прынцыповая схема аднаго з відаў ЭПТ
**Кінескоп** (ад грэч. Kínesis — рух і skopéo — гляджу) — электронна-прамянёвая трубка (электронна-прамянёвы прыбор), які пераўтварае электрычныя сігналы ў светлавыя. Шырока ўжываецца ў наладцы тэлевізараў, да 1990-х гадоў выкарыстоўваліся тэлевізары выключна на аснове кінескопа. У назве прыбора адбілася слова «кінетыка», што звязана з рухомымі фігурамі на экране.

Асноўныя часткі:

* электронны катод, прызначаны для фарміравання электроннага промня, у каляровых кінескопах і шматшляхавых асцылаграфічнай трубках аб'ядноўваюцца ў электронна-аптычны пражэктар;
* экран, пакрыты люмінафорам — рэчывам, якое свеціцца пры трапленні на яго пучка электронаў;
* Адхіляльная сістэма, кіруе промнем такім чынам, што ён фармуе патрэбны малюнак.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Электравакуумныя прыборы
Катэгорыя:Маніторы
Катэгорыя:Тэхналогіі тэлебачання
Фелікс Блох

**Фелікс Блох** (; 23 кастрычніка 1905, Цюрых — 10 верасня 1983, Цюрых) — швейцарскі фізік яўрэйскага паходжання, які працаваў галоўным чынам у ЗША. Адзін са стваральнікаў квантавай тэорыі цвёрдага цела. Член Нацыянальнай АН (1948). Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1952, сумесна з Эдвардам Пёрселам).

## Біяграфія 
Скончыў Лейпцыгскі ўніверсітэт (1928). У 1934—77 гг. у Стэнфардскім універсітэце (з 1956 прафесар), адначасова ў 1954—55 гг. дырэктар Еўрапейскага цэнтра ядзерных даследаванняў.

Навуковыя працы па фізіцы цвёрдага цела, квантавай электрадынаміцы, ядзернай фізіцы. Распрацаваў тэорыю энергетычнага спектра крышталёў, тэмпературнай залежнасці намагнічанасці ферамагнетыкаў паблізу абсалютнага нуля. Адкрыў (1946, незалежна ад Э. Пёрсела) ядзерны магнітны рэзананс. Аўтар манаграфіі «Малекулярная тэорыя магнетызму» (1936).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізікі Швейцарыі
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Эдвард Мілс Пёрсел

**Эдвард Мілс Пёрсел** (; 30 жніўня 1912, Тэйларвіль, штат Ілінойс, ЗША — 7 сакавіка 1997, Кембрыдж, Масачусетс, ЗША) — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1952) (сумесна з Феліксам Блохам) «за развіццё новых метадаў для дакладных ядзерных магнітных вымярэнняў і звязаныя з гэтым адкрыцці».

Пёрсел атрымаў ступень бакалаўра па электрычнай інжынернай справе ва ўніверсітэце Перд'ю. Ступені магістра і доктара па фізіцы ён атрымаў у Гарвардскім універсітэце.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Вучоныя ЗША
Кембрыдж

thumb|left
**Ке́мбрыдж** (, )— горад на ўсходзе Англіі, адміністрацыйны цэнтр графства, вылучаны ў асобны раён са статусам «сіці» ў паўднёвай частцы неметрапольнага графства Кембрыджшыр, адзін з найстарэйшых універсітэцкіх цэнтраў Еўропы. У горадзе знаходзіцца адзін з лепшых універсітэтаў свету, з якім звязаны 87 Нобелеўскіх лаўрэатаў, а таксама сусветны лідар біяграфічных выданняў.

## Вядомыя асобы 
* Дэвід Гілмар

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.225

Катэгорыя:Гарады Англіі
Стэнфардскі ўніверсітэт

**Стэнфардскі ўніверсітэт** (, поўная назва — *Leland Stanford Junior University*, ) — прыватны ўніверсітэт, размешчаны ў Стэнфардзе, Каліфорнія, ЗША. Універсітэт быў заснаваны ў 1891 годзе тагачасным сенатарам ЗША і былым губернатарам Каліфорніі, чыгуначным магнатам Леландам Стэнфардам і яго жонкай Джэйнт Летрап Стэнфард у памяць аб іх сыне, Леландзе Стэнфардзе малодшым, які памёр ад тыфу ў Італіі за некалькі тыдняў да свайго 16-годдзя.

## Вядомыя выпускнікі 
* Салі Райд
* Крысцін Роўз
* Стывен Сміт

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў
Катэгорыя:Універсітэты Каліфорніі
Сяргей Міхайлавіч Брын

**Сяргей Міхайлавіч Брын** (; , ) — амерыканскі мільярдэр, прадпрымальнік і распрацоўшчык расійскага паходжання, вядомы больш за ўсё як сузаснавальнік Google Inc. У 2009 годзе часопіс Forbes абраў Брына на 26-е месца ў спісе самых багатых людзей свету.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Катэгорыя:Google
Forbes

**Forbes** — амерыканскі часопіс, які заснаваў у 1917 годзе Берці Чарлз Форбс (Bertie Charles Forbes). Сям’я Форбсаў з’яўляецца выдаўцом часопіса ўжо цягам больш як 80 гадоў.

Па-за межамі бізнес-колаў часопіс вядомы перадусім сваімі спісамі:

* *Forbes 400* — спіс 400 самых заможных людзей ЗША;
* Спіс самых багатых людзей свету;
* *Forbes 500* — спіс найбуйнейшых кампаній свету (паводле даходу);
* Спіс найбуйнейшых кампаній свету — у адрозненне ад Forbes 500, улічвае не толькі даход, але рынкавую капіталізацыю, даход, прыбытак і актывы.

Штаб-кватэра рэдакцыі знаходзіцца на 5-й авеню ў Нью-Ёрку.

Галоўны рэдактар часопісу з 1990 года — мільярдэр Стыў Форбс, унук заснавальніка Берці Чарлза Форбса.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 
* Стыў Форбс на Радыё Свабода (05.02.2005)

Катэгорыя:Часопісы
Чарлз (рака)

**Чарлз** () — рака ў штаце Масачусетс.

Даўжыня ракі — 129 км, аднак па яе плыні знаходзяцца 22 населеныя пункты. Чарлз бярэ пачатак з возера Эха ў Хопкінтане і працякае ў паўночна-ўсходнім напрамку, упадае у Бостанскую бухту. Рэчышча — даволі звілістае, у нізоўях падзяляе гарады Бостан і Кембрыдж.

Адныя з самых прэстыжных універсітэтаў краіны — Гарвардскі, Бостанскі, Брэндзіса, а таксама Масачусецкі тэхналагічны інстытут размешчаны на берагах Чарлза.

Штогод у кастрычніку праводзіцца рэгата на рацэ Чарлз, самая буйная з двухдзённых у свеце, у якой удзельнічаюць каля 1700 лодак і больш за 8 тысяч спартсменаў. За спаборніцтвамі назіраюць да 300 тысяч гледачоў.

## Спасылкі 
* Charles River Watershed Association
* Charles River Conservancy 

Катэгорыя:Рэкі Масачусетса
Сауд ібн Абдэль Азіз ас-Сауд

**Сауд ібн Абдэль Азіз ас-Сауд** (15 студзеня 1902 — 23 лютага 1969) — 2-і кароль Саудаўскай Аравіі ў 1953—1964.

## Біяграфія 
, кароль Сауд і Рычард Ніксан, 1957]]
Нарадзіўся ў 1902 годзе. Старэйшы сын заснавальніка дынастыі Абдэль Азіза ібн Сауда. Як і яго брат Фейсал, Сауд згуляў найважную ролю ў станаўленні каралеўства. Неўзабаве пасля стварэння Саудаўскай Аравіі Сауд быў прызначаны кронпрынцам. Калі Абдэль Азіз памёр, каралём стаў Сауд. Сауд заснаваў мноства міністэрстваў і іншых інстытутаў улады, кіраўнікамі якіх ён прызначаў сваіх дзяцей (у яго было 45 сыноў і 50 дачок). Гэта раздражняла братоў Сауда, і ў 1964 ён быў зрушаны ў выніку перавароту, арганізаванага Улемай. Тым не менш, ён паспеў перадаць свае паўнамоцтвы брату Фейсалу. Пасля гэтага ён бег у Жэневу, а адтуль — у Грэцыю, дзе і памёр у 1969 годзе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Каралі Саудаўскай Аравіі
Кембрыдж (Масачусетс)

**Кембрыдж** — горад у штаце Масачусетс у ЗША, аддзяляецца ракой Чарлз ад горада Бостана.

Па перапісе 2000 насельніцтва Кембрыджа складае  чалавек, але для многіх людзей з наваколляў Кембрыджа горад з’яўляецца месцам працы.

Кембрыдж вядомы двума ўніверсітэтамі, размешчанымі ў ім: Гарвардскі ўніверсітэт і Масачусецкі тэхналагічны інстытут.

## Гарады-пабрацімы 
*  Гаэта (), Італія
*  Голуэй (, ), Ірландыя
*  Ерэван (), Арменія
*  Кембрыдж (), Англія
*  Каімбра (), Партугалія
*  Сан-Хасэ-лас-Флорэс (), Нікарагуа
*  Навуковы горад Цукуба (, ), Японія

## Вядомыя асобы 
* Мэт Дэйман

## Спасылкі 
* Афіцыйны інтэрнэт-сайт Кембрыджа
* Кароткая гісторыя Кембрыджа 
* Будынкі і архітэктары Кембрыджа 
* Гандлёвая Палата Кембрыджа
* Публічныя бібліятэкі Кембрыджа 
* Дзяржаўныя школы Кембрыджа
* Дапаможная служба пажарнай аховы Кембрыджа 
* Грамадскае тэлебачанне Кембрыджа
* Газета «Кембрыдж-Кронікл» 
* Гарвардская кнігарня

### Карты 
* Карты Кембрыджа
* Геаграфічная інфармацыйная сістэма Кембрыджа


Катэгорыя:Універсітэцкія гарады ЗША
Катэгорыя:Гарады Масачусетса
Філіп Эдуард Антон фон Ленард

**Філіп Эдуард Антон фон Ленард** (; , , Аўстра-Венгерская імперыя — , , Германія) — нямецкі фізік, аўтар шматлікіх выбітных работ у вобласці фізікі цвёрдага цела і атамнай фізікі. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1905) «за даследчыя работы па катодных прамянях».

Вучыўся ў Будапешцкім, Венскім, Берлінскім і Гайдэльбергскім універсітэтах. У 1894—1930 прафесар розных ВНУ Германіі. 3 1909 кіраўнік Радыелагічнага інстытута ў Гайдэльбергу.

Навуковыя працы па оптыцы, атамнай і малекулярнай фізіцы. Правёў грунтоўныя даследаванні прыроды катодных прамянёў і іх уласцівасцей (1892), эксперыментальна пацвердзіў асноўныя заканамернасці фотаэфекту (1902). У 20-х гадах XX стагоддзя стаў супернікам «тэорыі адноснасці» і прапагандыстам т. зв. «Арыйскай фізікі». Актыўна падтрымліваў нацызм.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта
* Кароткая біяграфія з гістарычнага музея Германіі ў Берліне
* «Фізікі ў вайне прывідаў», Ш. Вольф, Мюнхенскі цэнтр гісторыі навукі і тэхнікі 
* Біяграфія Ленарда

Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Члены НСДАП
Катэгорыя:Адмаўляльнікі тэорыі адноснасці
Катэгорыя:Манархісты
Катэгорыя:Выкладчыкі Бонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Матэўчы
Валерый Уладзіміравіч Магучы

**Валерый Уладзіміравіч Магучы** (, вёска Кавердзякі, , Брэсцкая вобласць) — беларускі скульптар, член Беларускага Саюза мастакоў (1995).

## Біяграфія 
Скончыў факультэт скульптуры Беларускай Акадэміі мастацтваў(1988). Вучыўся ў А. Арцімовіча, А. Анікейчыка, Г. Мурамцава.

З 1984 — удзельнік выставак у Мінску, Санкт-Пецярбургу, Германіі. 

Жыў у Віцебску. З 2018 года жыве ў г.Віфлеем, штат Нью-Гэмпшыр (ЗША).

Працуе ў манументальнай і станкавай скульптуры. Асноўныя творы:
### Помнікі 
* Помнік беларускай паэтэсе Еўдакіі Лось, 1991—1996
* Герб горада Віцебска «Іісус Збавіцель», 1997
* Помнік Марку Шагалу «Скрыпка Шагала», 1997
* Дыптых скульптур «Асклепій» і «Гіпакрат», 1999
* Помнік музыказнаўцу І. І. Салерцінскаму, 2003

### Мемарыяльныя дошкі 
* Заіру Азгуру, 1997
* Васілю Быкаву, 2008

### Медалі 
* Якуб Колас, 1992, бронза
* Янка Купала, 1992, бронза
* Сяргей Палуян, 1990, сілумін
* Максім Багдановіч, 1992, сілумін
* Анры Маціс, 1990, сілумін
* Ілля Рэпін, 1994, сілумін
* Мікалай Рэрых, 1989, сілумін
* Дзмітрый Шастаковіч, 2006, сілумін

## Персанальныя выстаўкі 
* 1994 — «Скульптура медаля», Віцебск
* 1998 — «Выстава Магучых», Віцебск
* 2000 — «Skulpturen», Marklohe, Германія
* 2003 — «Метафізіка формы», Санкт-Пецярбург
* 2007 — «Да 120-годдзя з дня нараджэння Марка Шагала», Віцебск
* 2009 — «Ад рэалізму да мадэрнізму», Віцебск

## Літаратура 
* 75-год Віцебскай мастацкай школе. Каталог. — Віцебск, 1994
* Беларускі саюз мастакоў 1938—1998, Энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1998
* Скульптор Валерий Могучий / Sculptor Valery Moguchy. — Мн., «Медисонт», 2009 (каталог)

Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Некрафілія

**Некрафілія** (ад  - «мёртвы» і   - «любоў») — сексуальная дэвіяцыя, якая праяўляецца ў палавой цязе да трупаў, а таксама секс з трупамі. Можа разглядацца як разнавіднасць фетышызма ці як самастойны разлад палавой перавагі. 

## Агульныя звесткі 
Некрафілія сустракаецца як сярод мужчын, так і сярод жанчын. Узрост некрафілаў таксама можа быць розным, пачынаючы ад падлеткавага і заканчваючы пажылым.

Эрых Фром пісаў, што прычынай некрафіліі можа стаць «панурая, пазбаўленая радасці змрочная атмасфера ў сям'і, дрымотнасць... адсутнасць цікавасці да жыцця, стымулаў, імкненняў і спадзяванняў, а таксама дух разбурэння ў сацыяльнай рэальнасці ў цэлым».

У некаторых крыніцах некрафілія трактуецца як любоў да неадушаўлёных прадметаў наогул. Больш за тое, сустракаюцца згадкі пра тое, што слова першапачаткова мела менавіта такое значэнне. Псіхалагічна вельмі блізка да некрафіліі знаходзіцца сомнафілія, пры якой цяга накіравана на асоб, якія знаходзяцца ў несвядомым стане (сон, прытомнасць, кома). 

## Спасылкі
Уільям Генры Брэг

**Уільям Генры Брэг, сэр** (; (2 ліпеня 1862, Уігтан — 12 сакавіка 1942, Лондан) — англійскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1915) (сумесна са сваім сынам У. Л. Брэгам).

## Спасылкі 
* http://dwb.unl.edu/Teacher/NSF/C06/C06Links/207.138.35.143/nobel/micro/83_19.html 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
* Біяграфія Брэга на сайце ўніверсітэта Лідс  
* Спіс Фулераўскіх прафесараў 

Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Прэзідэнты Каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Матэўчы
Сацыніянства

**Сацыніянства**, **антытрынітарызм**, у Рэчы Паспалітай часта называўся **арыянствам** — кірунак кальвінісцкага руху, які з’явіўся з-за расколу на тле дыскусій вакол до́гмата пра Тройцу.

## У Рэчы Паспалітай 
Частка кальвіністаў Рэчы Паспалітай, якая прызнала традыцыйную інтэрпрэтацыю догмата пра Тройцу за непраўдзівую, утварыла ў 1562—1565 гг. уласны Збор, які яны называлі «меншым». Самі кальвінісцкія дысідэнты не называлі сябе арыянамі або антытрынітарыямі, называліся проста хрысціянамі або «братамі» («польскімі братамі» і «літоўскімі братамі» — у залежнасці ад падданства). У 2-й пал. XVI ст. шматлікія арыянскія суполкі ў ВКЛ былі ў Лоску, Клецку, Любчы, Іўі, Навагрудку. Арыяне мелі органы самакіравання, склікалі агульныя сіноды. Падзяляліся на 2 кірункі: памяркоўны і радыкальны.

Арыяне не былі арганізацыйна і ідэалагічна аднародным рухам, іх дзейнасць складалася з асабістых і групавых ініцыятыў, якія абмяркоўваліся на сумесных сустрэчах і ўхваляліся або адхіляліся. Пэўная ідэалагічная і арганізацыйная ўнармаванасць у арыянства з’явілася ў канцы XVI — пачатку XVII ст., гэта ўніфікацыя звязаная з дзейнасцю Фаўста Соцына.

У 1-й пал. XVII ст. Арыянскі Збор Рэчы Паспалітай перарастае ў з’яву агульнаеўрапейскай значнасці. Цэнтрам арыянства ў Рэчы Паспалітай быў Ракаў, дзе адбываліся Сіноды і ў 1602 г. быў заснаваны Гімназіум, які пазней пераўтварыўся ў Вышэйшую школу. Таксама ў Ракаве знаходзілася арыянская друкарня, выданні якой былі вядомыя ў Еўропе.

Арыяне зведалі ганенні як з боку каталіцкай царквы, так і артадаксальных пратэстантаў. У 1638 г., паводле пастановы Сейма Рэчы Паспалітай, Гімназіум і друкарня ў Ракаве былі зачыненыя, а спроба арыянаў закласці новы цэнтр у Кіселіне на Валыні не мела поспеху. У 1658 г. Сейм Рэчы Паспалітай абвясціў, што арыяне на працягу 3 год павінны перайсці ў каталіцтва або выехаць з краіны пад страхам смерці. Большасць арыянаў падпарадкавалася пастанове, але вышэйшае кіраўніцтва, у тым ліку ўсе ідэолагі, выехалі ў Нідэрланды. Хутка па эміграцыі арыянаў з Рэчы Паспалітай у Нідэрландах пачалі зваць «польскімі братамі», не адрозніваючы выхадцаў з Польшчы ці Літвы. У Нідэрландах у 1665—1668 гг. пад кіраўніцтвам Андрэя Вішаватага пачала выдавацца г. зв. *Bibliotheca Fratrum Polonorum* (Бібліятэка братоў польскіх), апошні том якой выйшаў у 1692 годзе.

### Гл.таксама 
* Якуб з Калінаўкі
* Пётр з Ганёндза
* Павел з Візны
* Пётр Гезка
* Марцін Чаховіц
* Лаўрэнцій Крышкоўскі
* Сымон Будны
* Васіль Цяпінскі
* Пётр Бластус Кміта

## Літаратура 
* *Самусік А. Ф.* Адукацыйная дзейнасць антытрынітарыяў у Беларусі ў другой палове XVI — першай палове XVII ст. // Весці Беларускага дзяржаўнага педагагічнага унiверсiтэта. Серыя 2. 2018. № 2. С. 44-49.
* 
* 

Катэгорыя:Пратэстанцтва
Катэгорыя:Антытрынітарыі
Катэгорыя:Рэфармацыя
Катэгорыя:Пратэстанцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім
Іаганес Штарк

**Іаганес Штарк** (; , , Баварыя — , ) — нямецкі фізік, Нобелеўскі лаўрэат па фізіцы (1919). Прэмія прысуджана «За адкрыццё эфекту Доплера ў канальных промнях і расшчаплення спектральных ліній у электрычным полі (эфект Штарка, 1913)».

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі Германіі
Нільс Густаў Дален

**Нільс Густаў Дален** (; 30 лістапада 1869, Стэнсторп, Швецыя — 9 снежня 1937, Лідынге, Швецыя) — шведскі вынаходнік, заснавальнік кампаніі AGA, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы(1912) «за вынаходніцтва аўтаматычных рэгулятараў, якія выкарыстоўваюцца ў спалучэнні з газавымі акумулятарамі для крыніц святла на маяках і буях».

## Біяграфія 
Дален атрымаў ступені магістра і доктара ў Чалмерскім тэхналагічным універсітэце. Самым вядомым вынаходствам Далена з'яўляецца сонечны клапан, які зрабіў магчымымі маякі кампаніі AGA. У 1912 г. Дален аслеп у выніку выбуху газу. У той жа год яму прысудзілі Нобелеўскую прэмію па фізіцы. Гэта спарадзіла чуткі аб тым, што прэмія часткова была прысвоена са спагады.

Нягледзячы на слепату Дален заставаўся на чале AGA да 1937 года.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі Швецыі
Макс фон Лаўэ

**Макс фон Лаўэ**  (; , , Германская імперыя — , Заходні Берлін) — нямецкі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1914) «за адкрыццё дыфракцыі рэнтгенаўскіх прамянёў на крышталях».

## Біяграфія 
Пасля заканчэння школы ў 1898 годзе, фон Лаўэ служыў адзін год у войску па прызыву. Затым ён паступіў у Страсбургскі ўніверсітэт, дзе прыступіў да вывучэння матэматыкі, фізікі і хіміі. Неўзабаве ён перайшоў у Гётынгенскі ўніверсітэт. Пасля гэтага ён правёў адзін семестр у Мюнхенскім універсітэце і затым перайшоў вучыцца ў Берлін, пад кіраўніцтвам Макса Планка. У 1903 годзе ён абараніў дысертацыю па тэорыі інтэрферэнцыі на паралельных пласцінках і стаў у 1905 г. асістэнтам у Макса Планка. Пасля абароны другой дысертацыі ў 1906 г. ён заняўся тэорыяй адноснасці і пры дапамозе аптычных досведаў атрымаў у 1907 г. важныя эксперыментальныя пацверджанні рэлятывісцкага правіла складання хуткасцей. У 1909 г. ён атрымлівае ў Мюнхенскім універсітэце месца прыватдацэнта тэарэтычнай фізікі.

У 1910 г. ажаніўся з Магдаленай Дэген.

У 1912 г. фон Лаўэ пераходзіць у Цюрых. Там ён прадказаў дыфракцыю рэнтгенаўскіх прамянёў на крышталях, што было эксперыментальна пацверджана дзвюма яго студэнтамі — Фрыдрыхам і Кніпінгам. Такім чынам быў пацверджаны хвалевы характар рэнтгенаўскага выпраменьвання. Акрамя таго пры дапамозе гэтага метаду атрымалася высвятліць структуру многіх крышталёў. За гэтыя дасягненні фон Лаўэ атрымаў у 1914 г. Нобелеўскую прэмію па фізіцы.

Катэгорыя:Фізікі Германіі
Уільям Лорэнс Брэг

Сэр **Уільям Лорэнс Брэг** OBE (, 31 сакавіка 1890 — 1 ліпеня 1971) — аўстралійскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1915) (сумесна са сваім бацькам Уільямам Генры Брэгам). Самы малады нобелеўскі лаўрэат па фізіцы за ўсю гісторыю прэміі. Займаў пасаду дырэктара Кавендышскай лабараторыі ў Кембрыджы ў той час, калі там, у лютым 1953 г., Дж. Уотсанам, Ф. Крыкам і Р. Франклінам была адкрыта структура ДНК. Уотсан і Крык, сумесна з супрацоўнікам лонданскага каралеўскага каледжа М. Уілкінсам, былі ўзнагароджаны Нобелеўскай прэміяй па фізіялогіі за 1962 («за адкрыцці, якія тычацца малекулярнай структуры нуклеінавых кіслот і іх значэння для перадачы інфармацыі ў жывых сістэмах»). Разалінд Франклін памерла ў 1958 годзе і па правілах Нобелеўскага камітэта не магла быць вылучана на намінацыю ўзнагароджана Нобелеўскай прэміі.

Катэгорыя:Вучоныя Аўстраліі
Хейке Камерлінг-Онес

**Хейке Камерлінг-Онес**, таксама **Гейке Камерлінг-Онес**  (; 21 верасня 1853, Гронінген - 21 лютага 1926, Лейдэн) — галандскі фізік і хімік.

## Біяграфія 
Скончыў Гронінгенскі ўніверсітэт. Навучаўся ў Кірхгофа ў Гайдэльбергу. З 1882 года прафесар Лейдэнскага ўніверсітэта. З 1894 заснавальнік і дырэктар Лейдэнскай крыягеннай лабараторыі.

Вядомы сваімі эксперыментальнымі працамі ў галіне фізікі нізкіх тэмператур і звышправоднасці. Распрацаваў і сканструяваў авадкавальную ўстаноўку. У 1906 годзе атрымаў вадкі вадарод. У 1908 годзе ўпершыню здолеў атрымаць вадкі гелій і здолеў дасягнуць рэкордна нізкай на той момант тэмпературы 0.9 K, за што атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіцы (1913). У 1911 годзе ўпершыню назіраў рэзкае падзенне электрычнага супраціву ртуці пры тэмпературы ніжэй 4.1 K. Гэта з'ява атрымала назву звышправоднасці. У 1913 годзе выявіў разбурэнне звышправоднасці моцнымі магнітнымі палямі і токамі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Постаці Нідэрландаў
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Нідэрландаў
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН (1917—1925)
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Матэўчы
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Румфарда
Катэгорыя:Члены Леапальдзіны
Катэгорыя:Члены Нідэрландскай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Прускай акадэміі навук
Рэскрыпты Аляксандра II (1857)

**Рэскрыпты Аляксандра II 1857** *па сялянскім пытанні ў Расійскай імперыі* — прадпісанні імператара Аляксандра II генерал-губернатарам аб утварэнні дваранскіх губернскіх камітэтаў па падрыхтоўцы праектаў сялянскай рэформы 1861 г. Вызначалі арганізацыйную структуру і галоўныя прынцыпы дзейнасці гэтых камітэтаў, якія распрацоўвалі асноўныя палажэнні адмены прыгоннага права. 2 снежня 1857 г. Аляксандр II падпісаў рэскрыпт на імя віленскага ваеннага генерал-губернатара У. І. Назімава, згодна з якім у Віленскай, Гродзенскай і Ковенскай губерняў дазвалялася стварыць дваранскія камітэты з выбарных ад памешчыкаў кожнага павета і 2 памешчыкаў, прызначаных мясцовым губернатарам, а потым агульную камісію генерал-губернатарства ў Вільні. 17 снежня 1857 г. такі ж рэскрыпт накіраваны санкт-пецярбургскаму ваеннаіу генерал-губернатару графу П. М. Ігнацьеў. Гэтыя рэскрыпты — першыя афіцыйныя дакументы апублікаваныя акты царскага ўрада пра ўмовы вызвалення сялян. На працягу 1858 г., паводле аналагічных рэскрыптаў, створаны дваранскія камітэты амаль ва ўсіх губернях Еўрапейскай Расіі. У адпаведнасці з іх праектам за памешчыкамі захоўвалася права ўласнасці на ўсю зямлю панскіх маёнткаў, за сялянамі — права карыстання зямельнымі надзеламі, за якія яны па-ранейшаму былі абавязаны адбываць паншчыну або плаціць аброк. Памешчыкі таксама захоўвалі права паліцэйскага нагляду за прыгоннымі ў маёнтках. Пасля ўнясення выкупу за сядзібу (не пазней як праз 12 гадоў) сяляне станавіліся асабіста вольнымі. Абвяшчэнне рэскрыптаў прывяло да масавага абеззямельвання сялян памешчыкамі, узмацнення палярызацыі насельніцтва вёскі напярэдадні ліквідацыі прыгонніцтва.

## Літаратура 
* Захарова, Л. Г. Самодержавие и отмена крепостного права в России, 1856—1861. — М., 1984.

Катэгорыя:Права Расійскай імперыі
Катэгорыя:Аляксандр II
Катэгорыя:1857
Салтава-маяцкая культура

thumb|320px|Хазарскі каганат
**Салтава-маяцкая культура** – археалагічная культура паўкачавых народаў, што жылі ў VIII – IX стст. У басейне р.Дон і Прыазоўі. Назва ад Салтаўскага могільніка каля с. Верхняе Салтава (Харкаўская вобласць, Украіна) і Маяцкага гарадзішча каля ўпадзення р.Ціхая Сасна ў р.Дон (Варонежская вобласць, Расія). Вядома больш за 200 помнікаў культуры: рэшткі качэўяў, пасёлкаў, замкаў, гарадоў (Саркел, Таматарха, Фанагорыя), могільнікаў. Мае 2 варыянты: лесастэпавы – аланскі і стэпавы – балгарскі. Для 1-га характэрны земляробчыя тыпы паселішчаў і катакомбавы абрад пахавання; для 2-га – качэўі і ямныя пахаванні.

## Літаратура 
* Артамонов, М.И. История хазар. – Л., 1962.
* Мерперт, Н.Я. К вопросу о древнейших болгарских племенах. – Казань, 1957.
* Плетнева, С.А. От кочевий к городам. – М., 1967. – (Материалы и исследования по археологии СССР, № 142).
* Труды Волго-Донской археологической экспедиции. Т. 1 – 3. – М. – Л., 1958 – 1963. – (Материалы и исследования по археологии СССР, № 62, 75, 109).
* Коловрат Ю. А. Вооружение войск Хазарского каганата на северо-западной окраине (По материалам раскопок на Змиевщине) / Ю. А. Коловрат // История Змиевского края. – Змиев. – 27.10.2008.

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Украіны
Катэгорыя:Гісторыя Белгародскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Варонежскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Харкаўскай вобласці
Катэгорыя:Жалезны век
Катэгорыя:Хазарскі каганат
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Саюз вызвалення

**Саюз вызвалення** — нелегальнае палітычнае аб'яднанне ліберальнай інтэлігенцыі ў Расіі ў 1904—1905 гг. Заснаваны ў студзені 1904 г. на базе групоўкі ўтворанай вакол часопіса «Вызваленне». Дзейнічаў у кантакце з Саюзам земцаў канстытуцыяналістаў, у лістападзе 1904 г. выступіў арганізатарам «банкетнай кампаніі» (120 палітызаваных банкетаў у 34 гарадах, удзельнікі якіх патрабавалі ад урада ўвядзення народнага прадстаўніцтва і палітычных свабод) і нелегальных земскіх з'ездаў. Праграма (красавік 1905 г.) прадугледжвала ўвядзенне ў Расіі канстытуцыйнай манархіі, усеагульнага выбарчага права, частковае надзяленне сялян зямлёй. Члены саюза восенню 1905 г. склалі ядро Канстытуцыйна-дэмакратычнай партыі.

## Літаратура 
* *Леонтович В. В.* История либерализма в России, 1762—1914: Перевод с немецкого. — 2-е издание. — М., 1995.

Катэгорыя:Гісторыя Расіі
Катэгорыя:Расійскі лібералізм
Катэгорыя:Палітычныя партыі Расійскай імперыі
Сапоцкінскі раён

**Сапо́цкінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1959 гадах. Цэнтр — гарадскі пасёлак Сапоцкін.

Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Беластоцкай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 12 сельсаветаў: Багатырскі, Валавічоўскі, Галынкаўскі, Ласоснаўскі, Ліпскі, Лойкаўскі, Навумавіцкі, Новікаўскі, Рыгалаўскі, Сільванавецкі, Соніцкі, Старабагатырскі. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 жніўня 1945 года згодна з савецка-польскім дагаворам Ліпскі сельсавет перададзены Польшчы. 8 ліпеня 1950 года ў склад Польшчы перададзены Рыгалаўскі і Старабагатырскі сельсаветы. 16 ліпеня 1954 года Валавічоўскі сельсавет перайменаваны ў Рачыцкі, Ласоснаўскі сельсавет — у Баранавіцкі. 10 сакавіка 1959 года раён скасаваны, тэрыторыя далучана да Гродзенскага раёна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* 

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1959 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Гродзенскага раёна
Саюз зямельных уласнікаў

**Саюз зямельных уласнікаў** – палітычная арганізацыя памешчыкаў Расіі ў 1905 – 1908 гг. і 1916 – 1920 гг. Заснаваны ў лістападзе 1905 г. у Санкт-Пецярбургу для абароны буйнога прыватнага землеўладання і самадзяржаўнага ладу ва ўмовах рэвалюцыі 1905 – 1907 гг. Пасля яе задушэння часова спыніў існаванне (1908 г.). Адноўлены ў лістападзе 1916 г. з мэтай дапамогі арміі сельскагаспадарчымі прадуктамі і абароны прыватнай уласнасці на зямлю. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 г. Саюз – падпольная манархічная арганізацыя, звязаная з белым рухам. Адзін з яго кіраўнікоў А.В.Крывашэін у 1920 г. узначальваў белагвардзейскі Урад Поўдня Расіі. Пасля разгрому Чырвонай арміі асноўных сіл белагвардзейцаў саюз распаўся.

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі
Катэгорыя:Лютаўская рэвалюцыя, Расія
Катэгорыя:Кастрычніцкая рэвалюцыя
Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расіі
Серапіён Уладзімірскі

**Серапіён Уладзімірскі** (? — ) — старажытнарускі пісьменнік-прапаведнік. Архімандрыт Кіева-Пячэрскага манастыра, з 1274 г. епіскап Уладзімірскі. З яго «слоў» (пропаведзі, павучанні) дайшло 5 у зборніках «Залатая чэпь» (XIV ст.), «Паісіеўскі» (XIV — пачатак XV стст.), «Ізмарагд», «Златавуст». Галоўная тэма — пакуты рускага народа ў сувязі з мангола-татарскім нашэсцем. Славіў ратныя подзвігі абаронцаў роднай зямлі, выказваў надзею на вызваленне Русі і дакараў князёў, якія сваімі нязгодамі наклікалі на яе бяду як боскую кару за іх грахі, асуджаў сацыяльную несправядлівасць, выкрываў забабоны, заклікаў да маральнага ўдасканалення. Ім уласцівы актуальнасць зместу, вобразнасць, паэтычнасць, эмацыянальнасць, дынамічнасць, рытмічнасць. Апрача царкоўнай кніжнасці апіраўся на апокрыфы і народныя легенды, развіваў лепшыя традыцыі аратарскай прозы Іларыёна і Кірылы Тураўскага.

## Літаратура 
* Памятники литературы Древней Руси, XIII в. — М., 1981.
* 

Катэгорыя:Літаратура Старажытнай Русі
Катэгорыя:Епіскапы Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Пісьменнікі XIII стагоддзя
Свірскі раён

**Сві́рскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка БССР у 1940—1959 гадах. Цэнтр — гарадскі пасёлак (да 1958 года вёска) Свір.

Утвораны 15 студзеня 1940 года ў Вілейскай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 15 сельсаветаў: Вішнеўскі, Выгаляненцкі, Жукойненскі, Канстанцінаўскі, Караняцкі, Кемелішкаўскі, Клюшчанскі, Косцевіцкі, Куцкоўскі, Нястанішкаўскі, Рыценскі, Свірскі, Супраненцкі, Сырмежскі, Шэметаўскі. З 20 верасня 1944 года ў Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Куцкоўскі, Рыценскі і Супраненцкі сельсаветы, Косцевіцкі сельсавет перайменаваны ў Спондаўскі, Нястанішкаўскі — у Лылойцінскі, Выгаляненцкі — у Сыраваткінскі. 25 красавіка 1958 года вёска Свір атрымала статус гарадскога пасёлка, скасаваны Свірскі сельсавет. 3 красавіка 1959 года скасаваны Жукойненскі, Караняцкі, Кемелішкаўскі, Клюшчанскі сельсаветы, утвораны Некрашунскі сельсавет. 31 жніўня 1959 года раён скасаваны, гарадскі пасёлак Свір з падпарадкаванымі Свірскаму пассавету населенымі пунктамі (21 населены пункт: Алешкі, Бурдалішкі, Валодзькі, Варанец, Варашылкі, Глінішча, Запаліна, Камарова, Куркулі, Куцькі, Лушчыкі, Навасёлкі, Нецькі, Пігуляўшчызна, Свір-Ляскоўскі, Свір-Стацкоўскі, Тушча, Усцінава, Чорная Лужа, Шылакі і Яцынікі), Канстанцінаўскі, Сырмежскі і Шэметаўскі сельсаветы далучаны да Мядзельскага раёна, Некрашунскі, Спондаўскі сельсавет і 26 населеных пунктаў, падпарадкаваных Свірскаму пассавету (Альхоўка, Бабарыха, Баравыя, Бялькішкі, Галыніха, Голы Бор, Дубнікі, Завідзіненты, Залуцкоўшчызна, Крываносы, Купшчызна I, Купшчызна II, Малая Недрашля, Недрашля I, Недрашля II, Радзюшы-Тушча, Радзюшы I, Радзюшы II, Ройсцішкі, Руднішкі, Сіні Ручай, Страча-Мацееўшчызна, Стрыпялішкі, Супраненты, Хацілкі і Чорны Бор), — да Астравецкага раёна, Вішнеўскі, Лылойцінскі, Сыраваткінскі сельсаветы — да Смаргонскага раёна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1959 годзе

Катэгорыя:Гісторыя Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Астравецкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Смаргонскага раёна
Саюз Міхаіла Архангела

**«Саюз Міхаіла Архангела»**, *Рускі народны саюз імя Міхаіла Архангела* () — чарнасоценная арганізацыя ў Расійскай імперыі ў 1908—1917 гг. 

## Гісторыя і дзейнасць 
Узнік у пачатку 1908 г. у выніку выхаду з «Саюза рускага народа» шэрагу ультраправых дзеячаў на чале з У. М. Пурышкевічам (старшыня саюза да лютага 1917 г.). Названы ў гонар нябеснага апекуна цара Міхаіла Фёдаравіча, хаснавальніка дынастыі Раманавых. Кіруючы орган, які абіраўся на з'ездах на 3 гады — Галоўная палата з 14 членаў. «Саюз» меў аддзелы ў Маскве, Кіеве, Адэсе, Мінску, Гомелі, Магілёве, Бабруйску і інш. Праграма ў значнай ступені супадала з праграмай «Саюза рускага народа», але прызнавала неабходнасць Дзяржаўнай думы пры поўным пазбаўленні выбарчых правоў яўрэяў, падтрымлівала аграрную палітыку П. А. Сталыпіна. Дзеячы «Саюза» выступалі ў друку (газета «Колокол», штотыднёвікі «Прямой путь», «Зверобой»), распаўсюджвалі свае кнігі і брашуры, праводзілі сходы, гутаркі, масавыя акцыі, арганізоўвалі антысеміцкія кампаніі. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. дзейнасць «Саюза» спынена.thumb|Эмблема Саюза
## Гл. таксама 
* Кніга рускага смутку

## Літаратура 
* Валахановіч, А. «Саюз Міхаіла Архангела» / Анатоль Валахановіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 250. — ISBN 985-11-0214-8.

Катэгорыя:Рускі нацыяналізм
Катэгорыя:Манархізм
Катэгорыя:Палітычныя партыі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рускія аб’яднанні і рухі
Катэгорыя:Антысемітызм у Расійскай імперыі
Міхаіл Міхайлавіч Касьянаў

**Міхаіл Міхайлавіч Касья́наў** (, пасёлак Сонцава, Маскоўская вобласць) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, старшыня ўраду Расійскай Федэрацыі з 2000 па 2004 г.

Лідар Расійскага народна-дэмакратычнага саюза. Лідар партыі «Народ за дэмакратыю і справядлівасць». Да ліпеня 2007 года быў сябрам апазіцыйнай кааліцыі «Іншая Расія».

Валодае англійскай мовай. Жанаты, мае дзвюх дочак.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка  
* Старонка ініцыятыўнай групы ў падтрымку М. Касьянава як кандыдата на пост прэзідэнта РФ  
* Расійскі народна-дэмакратычны саюз 
* Іншая Расія  

Катэгорыя:Палітыкі Расіі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Старшыні Урада РФ
Катэгорыя:Правадзейныя дзяржаўныя саветнікі Расійскай Федэрацыі 1-га класа
Сама (іслам)

thumb|right|270px|Дэрвішы ў танцы, Стамбул
**Сама** (араб. سماع - слуханне) — суфійскі рытуал. Суправаджаецца музыкай і рецытацыяй Карана. Найбольшую вядомасць атрымаў дзякуючы турэцкаму тарыкату Меўлеві.

Катэгорыя:Суфізм
Манас

thumb|right|Манасчы выконвае эпас
**«Манас»** — кіргізскі гераічны эпас. Складаецца з 3 сюжэтных частак: «Манас», «Семетэй», «Сейтэк». Уключае фальклорныя творы пра жыццё і подзвігі абаронцаў кіргізскай зямлі ад чужаземных захопнікаў — волата і хана Манаса і яго пераемнікаў сына Семетэыя і ўнука Сейтэка. Ствараўся і выконваўся песнярамі-казачнікамі (манасчы). Вядома 18 варыянтаў (асобныя з іх маюць больш за паўмільёна вершаваных радкоў). Упершыню запісаны ў 1-й палове XIX ст. Вызначаецца багатай вобразнасцю, казачна-міфалагічнымі элементамі, гіпербалізацыяй.

## Крыніца 
* Манас. — М., 1960.

## Літаратура 
* Кыдырбаева, Р. З. Генезис эпоса «Манас». — Фрунзе, 1980.
* «Манас» — героический эпос киргизского народа. — Фрунзе, 1968.

Катэгорыя:Літаратура Кыргызстана
Маніфест аб вольнасці дваранства

**Маніфест аб вольнасці дваранства 1762**, *Аб дараванні вольнасці і свабоды ўсяму расійскаму дваранству* – закон Расійскай імперыі, які пашырыў саслоўныя правы і прывілеі дваранства. Выдадзены 1 сакавіка 1762 г. імператарам Пятром III. Вызваляў дваран ад абавязковай цывільнай і ваеннай (у мірны час) службы, дазваляў ім бесперашкодна выязджаць за мяжу з абавязкам вяртацца па патрабаванні ўрада. «Вызваленне» дваран паводле маніфеста спарадзіла ў прыгонных сялян неабгрунтаваныя спадзяванні на хуткае ўласнае вызваленне ад «службы» памешчыкам, што паўплывала на ўзмацненне сацыяльнай напружанасці ў расійскай вёсцы напярэдадні сялянскай вайны 1773 – 1775 гг.

## Літаратура 
* Вернадский, Г.В. Манифест Петра III о вольности дворянства и законодательная комиссия 1754 – 1766 гг. // Историческое обозрение. – 1915. – Том 20. – С.
* О даровании вольности российскому дворянству // Хрестоматия по истории СССР / Сост. М.Т.Белявский, Н.И.Павленко. – М., 1963.
* Очерки истории СССР. Россия во второй половине XVIII в. – М., 1956.

Катэгорыя:Гісторыя XVIII стагоддзя

Катэгорыя:1762
Катэгорыя:Пётр III
Катэгорыя:Крыніцы права ў Расійскай імперыі
Іван Паўлавіч Рыжоў

**Іва́н Па́ўлавіч Рыжо́ў** (, в. Ілёў, Ніжагародская губерня — , Масква) — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 красавіка 1890 года ў в. Ілёў (цяпер — Вазнясенскі раён Ніжагародскай вобласці Расіі).

Член РСДРП(б) з 1913 года. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года на партыйнай рабоце. У 1920—1921 гадах — старшыня ніжагародскай губернскай надзвычайнай камісіі. У 1921—1923 гадах — загадчык арганізацыйным аддзелам Маскоўскага губкама РКП(б).

З мая 1923 года — сакратар Полацкага, з красавіка 1924 года — сакратар Віцебскага павятовых, са жніўня 1925 года — акруговага камітэта КП(б)Б. З 1927 года — загадчык аддзела ЦК КП(б)Б. З чэрвеня 1928 года да мая 1932 года — старшыня Цэнтральнага савета прафсаюзаў Беларусі.

У 1924—1932 гадах — член ЦК, у 1927—1932 гадах — член Бюро ЦК КП(б)Б. Член ЦВК БССР (1924—1925 гг., 1927—1932 гг.) і Прэзідыума ЦВК БССР (1929—1932 гг.).

З 1932 года — ва Усесаюзным цэнтральным савеце прафесійных саюзаў, з 1934 года па чэрвень 1937 года — старшыня савета прафсаюзаў Усходне-Сібірскага краю.

У жніўні 1937 года арыштаваны па абвінавачванні ў контррэвалюцыйнай тэратыстычнай дзейнасці і прыгавораны да вышэйшай меры пакарання. Расстраляны 28 чэрвеня 1938 года ў Маскве. Прах пахаваны на Данскіх могілках у Маскве.

Рэабілітаваны пасмяротна 4 лютага 1956 года.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ніжагародскай вобласці
Катэгорыя:Постаці спецслужбаў Расіі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы БССР
Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены Прэзідыума ЦВК БССР
Катэгорыя:Старшыні Беларускага рэспубліканскага савета прафсаюзаў
Катэгорыя:Прафсаюзныя дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Прафсаюзныя дзеячы СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Пахаваныя ў агульных магілах Данскіх могілак
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Лукіян з Самасаты

**Лукіян з Самасаты** (, ; 120, Самасата, Сірыя, цяпер Турцыя — каля 192, Афіны) — старажытнагрэчаскі пісьменнік-сатырык.

## Біяграфія і творчасць 
Быў вандоўным рытарам прыкладна да 150 года, доўга жыў у Афінах, займаючыся літаратурнай працай, у старасці заняў высокі пост на імператарскай службе ў Егіпце. Захавалася 84 яго творы (аўтарства некаторых спрэчнае), што адлюстроўваюць крызіс ідэалогіі антычнага грамадства. Развіваючы традыцыі антычнай камедыі і меніпавай сатыры, стварыў жанр сатырычнага дыялогу. Пісаў пародыі на сафістычную дэкламацыю («Пахвала мусе», «Настаўнік красамоўства»), высмейваў алімпійскіх багоў («Размова багоў», «Праметэй, ці Каўказ»), паказваў мізэрнасць жыццёвых даброт, марнасць усяго на свеце («Размовы ў царстве мёртвых», «Харон», «Меніп»), рабіў выпады супраць сацыяльнай несправядлівасці («Нігрын»), крытыкаваў ранняе хрысціянства, развенчваў веру ў забабоны, містычныя пераўтварэнні («Аляксандр, ці Лжэпрарок», «Пра смерць Перэгрына», «Аматар хлусні, ці Нявер»). Аўтар сатыр на тагачасныя гістарыяграфію «Як трэба пісаць гісторыю», на фантастыку папулярных раманаў «Праўдзівая гісторыя» і іншае. Яго творчасць паўплывала на асветніцкую літаратуру Еўропы.

## Беларускія пераклады 
Асобныя творы пераклаў У. Клішэвіч.

## Творы 
* Opera. Ex recogn. Caroli Jacobitz. Vol. 1 — 3. — Leipzig, 1907—1913.
* Избранная проза. — М., 1991.
* Избранное. — М., 1962.
* Избранные атеистические произведения / Редактор и вступительная статья А. П. Каждана. — М., 1955.
* Собрание сочинений / Под редакцией и комментарии Б. Л. Богаевского). — М. — Л., 1935.

## Літаратура 
* *Peretti, A.* Luciano. Un intellettuale Greco contro Roma. — Firenze, 1946.
* История древнегреческой литературы. Том 3. — М., 1960.

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Сатырыкі
National Geographic

**National Geographic:**

* Нацыянальнае геаграфічнае таварыства — Нацыянальнае геаграфічнае таварыства
* National Geographic Channel — тэлеканал
* National Geographic's International Edition — выдавецтва
* National Geographic — часопіс
* National Geographic Traveller — часопіс
* National Geographic Traveler — серыя даведнікаў
Нацыянальнае геаграфічнае таварыства

**Нацыянальнае геаграфічнае таварыства** () — адна з найбуйнейшых навуковых і адукацыйных арганізацый. Было заснавана 27 студзеня 1888 года ў Вашынгтоне.

## Гісторыя 
Абмяркоўваць утварэнне таварыства пачалі 13 студзеня 1888 года ў прыватным «Космас-клубе» (:en:Cosmos Club), які размяшчаўся на плошчы Лафает ля Белага дома (:en:President's Park).

Нацыянальнае геаграфічнае таварыства было заснавана ў Вашынгтоне 27 студзеня 1888 года 33 даследчыкамі, прадстаўнікамі эліты ЗША і вучонымі, якія атрымалі запрашэнні абмеркаваць «мэтазгоднасць арганізацыі таварыства, які спрыяе прымнажэнню і распаўсюджванню геаграфічных ведаў». Варта адзначыць, што пад словам геаграфія разумеліся розныя дысцыпліны навукі.

На заснаванні прысутнічалі Адольф Грылі, Гардынер Грын Хабард, Джордж Кенан, першы амерыканскі даследчык Аляскі Уільям Дол і інш.

Гардынер Грын Хабард праз 2 тыдні ў лютым быў абраны першым прэзідэнтам, і яго зяць Аляксандр Грэям Бел, у канчатковым выніку працягнуў яго дзейнасць на гэтым пасту ў 1897 годзе пасля яго смерці.

Праз 9 месяцаў у кастрычніку 1888 года выйшаў першы нумар National Geographic Magazine, у якога было ўсяго 217 падпісчыкаў.

У 1969 годзе астранаўты «Апалона-12» даставілі сцяг NGS на паверхню Месяца.

У 1986 годзе пілатуемы падводны апарат Алвін удзельнічаў у даследаванні абломкаў Тытаніка і шматлікія з фатаграфій экспедыцыі былі апублікаваны ў часопісе Нацыянальнага геаграфічнага таварыства, якое было галоўным фундатарам экспедыцыі.

Будынак былога «Космас-клуба» цяпер з'яўляецца штаб-кватэрай NGS і там праводзяць урачыстыя прыёмы.

## Выданні 
thumb|Вокладка студзеньскага 1915 г. выпуску часопіса *National Geographic*

## Тэлебачанне 
thumb|right|

## Гл. таксама 
* Геаграфічнае таварыства
* Міжнародны геаграфічны саюз
* National Geographic, часопіс
* Royal Geographical Society
* Royal Canadian Geographical Society
* National Geographic Bee

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт nationalgeographic.com
* Сайт National Geographic для мабільных прылад (RU) natgeo-mobile.ru 
* Сайт тэлеканала (RU) nationalgeographic.ru
* Сайт часопіса (RU) national-geographic.ru
* Гісторыя Нацыянальнага геаграфічнага таварыства

Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі ЗША
Катэгорыя:Навуковыя таварыствы
Катэгорыя:Геаграфічныя таварыствы
Жорж-П’ер Сёра

**Жорж-П’ер Сёра** (, , Парыж — , Парыж) — французскі мастак-постімпрэсіяніст, заснавальнік неаімпрэсіянізму, стваральнік метаду жывапісу пад назвай «дывізіянізм», або «пуантылізм».

## Біяграфія 
 (1884-86).]]
Жорж Сёра нарадзіўся 2 снежня 1859 года ў Парыжы ў багатай сям’і. Яго бацька, Антуан-Крызастам Сёра, быў юрыстам і выхадцам з Шампані; маці, Эрнесцін Феўр, была парыжанкай. Наведваў . Затым служыў у арміі ў Брэсце. У 1880 г. вярнуўся ў Парыж. У пошуку свайго стылю ў мастацтве вынайшаў так званы пуантылізм — мастацкі прыём перадачы адценняў і колеру з дапамогай асобных каляровых кропак. Прыём выкарыстоўваецца ў разліку на аптычны эфект зліцця дробных дэталяў пры разглядванні малюнка на адлегласці.

Жорж Сёра спачатку вывучаў мастацтва з Джасцінам Лекуінам, скульптарам. Пасля вяртання ў Парыж працаваў у студыі разам з двума сябрамі студэнцкага перыяду, а затым уладкаваў уласную майстэрню. Сёра, як і яго сябар — мастак Сіньяк, імкнуўся да строга навуковага метаду дывізіянізму (тэорыі раскладання колераў). На электроннай аналогіі гэтага метаду грунтуецца праца растравага дысплея. На працягу наступных двух гадоў асвойваў мастацтва чорна-белага малюнка. У 1883 годзе Сёра стварае сваю першую выдатную працу — вялізнае маляўнічае палатно «».

Пасля таго, як яго жывапіс быў адхілены Парыжскім Салонам, Сёра аддаў перавагу індывідуальнай творчасці і саюзам з незалежнымі мастакамі Парыжа. У 1884 г. ён і іншыя мастакі (у тым ліку Максімільен Люс) сфармавалі . Там ён знаёміцца з мастаком Полем Сіньякам, які пасля таксама будзе выкарыстоўваць метад пуантылізму. Улетку 1884 г. Сёра пачаў працу над сваёй самай знакамітай карцінай — «Востравам Гранд-Жат».

У пэўны перыяд Сёра жыве з мадэллю Мадэлін Наблох, якую ён паказвае ў працы «».

Сёра памёр у Парыжы 29 сакавіка 1891 года. Прычына смерці Сёра сумніўная і была прыпісаная форме менінгіту, пнеўманіі, інфекцыйнаму эндакардыту і / або (найбольш верагодна) дыфтэрыі. Яго сын памёр праз два тыдні ад той жа хваробы. Пахаваны Жорж-П’ер Сёра на могілках Пер-Лашэз.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Жыццё і творчасць Жоржа-П’ера Сёра на сайце Карціны Імпрэсіяністаў 
* Карціны Жоржа-П’ера Сёра 

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Пуантылізм
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пер-Лашэз
Смолка ліпкая

**Смолка ліпкая** (*Silene viscaria*) — від шматгадовых травяністых раслін сямейства .

## Назва 
Смолка ліпкая, смолка, крываўнік, смалёўка, смалянка, сон-дрымота, сон-трава.

## Апісанне 
thumb|250px|left|Кветка
Сцябло прамастаячае, цыліндрычнае, простае ці зверху слаба разгалінавае. Вышыня расліны 30—60 см. Лісце лінейна-ланцэтнае, супраціўнае. Кветкі ружова-чырвоныя, пяціпялёсткавыя, сабраныя ў мяцёлку, памер 1—2 см. Плод каробачка.

Квітнее ў мае-чэрвені.

Святлолюбівая расліна. Расце на пясчаных схілах, узлесках і палянах ў хваёвых барах, на сухіх лугах.

## Хімічны склад 
Трава ўтрымлівае сапаніны. Ядавітая расліна.

## Таксанамія 
### Сінонімы 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне і ўжыванне 
Адвар травы п'юць пры маткавых крывацёках. Дэкаратыўная расліна.

## Ахова 
Згадана ў Чырвоных кнігах Рэспублікі Комі, Масквы, Мурманскай вобласці.

## Літаратура 
* Лекарственные растения и и их применение. Изд. 5-5, перераб. и доп. «Наука и техника». Мн., 1974. 592 с. с ил. (АН БССР. Ин-т эксперим. ботаники им. В. Ф. Купревича)

Катэгорыя:Смалёўка
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Група армій «Паўднёвая Украіна»

**Група армій «Паўднёвая Украіна»** () — аператыўна-стратэгічнае аб'яднанне ва ўзброеных сілах Германіі падчас Другой сусветнай вайны. Група армій дзейнічала ў 1944 г. у Паўднёвай Украіне, у Малдове і Румыніі. У склад групы армій уваходзілі таксама румынскія, венгерскія і славацкія войскі.

## Баявыя дзеянні 
Група армій «Паўднёвая Украіна» была створана 31 сакавіка 1944 г. з армій Груп армій «Поўдзень» і «A». У яе ўвайшлі армейская група «Вехлер» (8-я нямецкая армія, 4-я румынская армія і 17-ы нямецкі асобны армейскі корпус), размешчаная ў Паўночнай Малдове, армейская група «Думітрэску» (6-я нямецкая армія і 3-я румынская армія), размешчаная ў Бесарабіі і 17-я нямецкая армія, якая знаходзілася ў Крыму. У задачу групы армій уваходзіла абарона балканскага кірунку ад савецкіх войскаў і перашкода іх выйсцю ў Румынію. 17-й арміі абаранялася ў Крыму.

8 красавіка 1944 г. войскі савецкага 4-га Украінскага фронта перайшлі ў наступ у Крыму. Пасля месячных разлютаваных баёў да 12 мая Крым быў канчаткова заняты савецкімі войскамі. 17-я армія была разгромлена, яе рэшткі рэарганізаваны і 25 ліпеня армія была перададзена Групе армій «Паўночная Украіна».

20 жніўня савецкія войскі 2-га і 3-га Украінскіх франтоў перайшлі ў наступ у Малдове. Група армій «Паўднёвая Украіна» не змагла стрымаць імклівы наступ савецкіх войскаў і да 24 жніўня значная частка яе сіл апынулася ў акружэнні. Астатнія войскі групы армій адышлі ў Румынію, аднак ім не атрымалася стварыць там магутнага фронта абароны. 23 жніўня ў Румыніі адбыўся дзяржаўны пераварот, у выніку чаго румынскія часткі склалі зброю. 5 верасня рэшткі нямецкіх войскаў разам з венгерскімі войскамі паспрабавалі перайсці ў контрнаступленне ў Паўночнай Трансільваніі, аднак былі разгромлены. 23 верасня група армій была расфармавана, яе войскі перададзены зноў створанай Групе армій «Поўдзень».

## Камандуючыя 
* генерал-фельдмаршал () Фердынанд Шорнер (31 сакавіка — 25 ліпеня 1944)
* генерал-палкоўнік () Яганес Фрыснер (25 ліпеня — 23 верасня 1944)

## Склад групы армій 
* 6-я армія (31 сакавіка — 23 верасня 1944)
* 8-я армія (31 сакавіка — 23 верасня 1944)
* 17-я армія (31 сакавіка — 25 ліпеня 1944)
* 3-я армія (Румынія) (31 сакавіка — 24 жніўня 1944)
* 4-я армія (Румынія) (31 сакавіка — 24 жніўня 1944)
* 2-я армія, Венгрыя (5 верасня — 23 верасня 1944)
* 3-я армія, Венгрыя (5 верасня — 23 верасня 1944)
* 17-ы асобны армейскі корпус (31 сакавіка — 23 верасня 1944)

## Спасылкі 
* Дакументы, загады, склад, імянныя спісы, падраздзяленні групы армій «Паўднёвая Украіна» 

Катэгорыя:Нямецкія групы армій у Другой сусветнай вайне