Еўрапейская хартыя рэгіянальных моў

**Еўрапе́йская Ха́ртыя рэгіяна́льных моў або моў ме́ншасцей** — адна з еўрапейскіх дамоў, прынятая ў 1992 годзе пад эгідаю Савета Еўропы з мэтай абароны і прасоўвання гістарычных моў або моў меншасцей у Еўропе, падрыхтоўку да якой ажыццявіла Пастаянная Канферэнцыя па мясцовых і рэгіянальных уладах Еўропы. Фактычныыя палажэнні былі складзены Парламенцкай Асамблеяй Савета Еўропы на аснове рэкамендацыяў Кангрэса мясцовых і рэгіянальных уладаў Еўропы — арганізацыі, што ўтварылася ў выніку рэарганізацыі Пастаяннай Канферэнцыі.

## Асноўныя прынцыпы 
Палажэнні Хартыі прадугледжваюць падтрымку мовам, што традыцыйна выкарыстоўваюцца грамадзянамі дзяржаў-падпісантаў Хартыі і пры гэтым у значнай ступені адрозніваюцца ад афіцыйнай мовы/мовы большасці, маюць пэўную тэрытарыяльную аснову або выкарыстоўваюцца ў межах усяе дзяржавы. Зыходзячы з азначанага, Хартыя не прадугледжвае падтрымку моў мігрантаў або моў, што разглядаюцца ўладамі дзяржавы як дыялект афіцыйнай мовы або мовы большасці. Падтрымку з боку Хартыі таксама могуць атрымаць мовы, якія не маюць дзяржаўнага статусу, але маюць афіцыйны статус у якой-небудзь адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінцы краіны (напрыклад, каталонская мова ў Каталоніі). З іншага боку, палажэнні Хартыі могуць не распаўсюджвацца на мовы, якія з’яўляюцца дзяржаўнымі, але фактычна ёсць мовамі меншасці (напрыклад, ірландская мова ў Рэспубліцы Ірландыя). Існуюць прэцэдэнты падпісання Хартыі, але наступнай пасля гэтага Канстытуцыйнай забароны дзеяння Хартыі (Францыя).

Палажэнні Хартыі прапаноўваюць усім дзяржавам-падпісантам вялікі набор сродкаў для абароны і заахвочвання выкарыстання мясцовых гістарычных рэгіянальных моў або моў меншасцей. Палажэнні Хартыі прадугледжваюць два ўзроўні абароны рэгіянальных моў, аднак усе дзяржавы-падпісанты мусяць прытрымлівацца прынамсі мінімальнага ўзроўню падтрымкі. Дзяржава-падпісант таксама можа ўзяць на сябе абавязацельствы па вышэйшым узроўні падтрымкі мовы, у выніку чаго дзяржава-падпісант абавязваецца ўзяць на сябе забеспячэнне не менш як 35 захадаў па абароне моў.

## Мовы, што знаходзяцца пад абаронай паводле Хартыі 
Ніжэй прыведзены пералік краін-падпісантаў Хартыі, а таксама мовы, што атрымалі ў іх падтрымку пасля ратыфікацыі Хартыі. У дужках прыведзеная дата ратыфікацыі.

 Арменія (25 студзеня 2002)
* Асірыйская мова
* Грэчаская мова
* Руская мова
* Курдская мова
* Езідская мова

 Аўстрыя (28 чэрвеня 2001, ратыфікавала Хартыю адносна кожнай мовы асобна для кожнай зямлі)
* Харвацкая мова (Бургенланд)
* Славенская мова (Карынтыя, Штырыя)
* Венгерская мова (Бургенланд, Вена)
* Чэшская мова (Вена)
* Славацкая мова (Вена)
* Цыганская мова (Бургенланд)

 Боснія і Герцагавіна (21 верасня 2010)
* Албанская мова
* Чарнагорская мова
* Чэшская мова
* Ідыш
* Італьянская мова
* Венгерская мова
* Македонская мова
* Нямецкая мова
* Польская мова
* Румынская мова
* Русінская мова
* Славацкая мова
* Славенская мова
* Сефардская мова
* Турэцкая мова
* Украінская мова

 Вялікабрытанія (27 сакавіка 2001. Ніжэй пералічаныя мовы, ратыфікаваныя ў Злучаным Каралеўстве Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі, а таксама мовы, ратыфікаваныя па-за Каралеўствам — на Кароннай Зямлі Востраў Мэн)
* Валійская мова
* Ірландская мова
* Корнская мова
* Мэнская мова
* Шатландская мова
* Шатландская германская мова (у т.л. ольстэрска-шатландская мова)

 Іспанія (9 красавіка 2001)
* Арагонская мова (Арагон)
* Астурлеонская мова (Астурыя, Кастылія і Леон)
* Басконская мова (афіцыйны статус — у Краіне Баскаў, таксама — Навара)
* Валенсійская мова (дыялект каталонскай, але прызнаны як мова ў Валенсіі)
* Галісійская мова (Галісія)
* Каталонская мова (Балеарскія астравы, Каталонія, Арагон)

 Данія (8 верасня 2000. Хартыя не закранае фарэрскую і грэнландскую мовы, што маюць уласны афіцыйны статус у адпаведных аўтаноміях)
* Нямецкая мова

 Кіпр
* Армянская мова
* Кіпрска-арабская мова

 Венгрыя (26 красавіка 1995)
* Харвацкая мова
* Нямецкая мова
* Грэчаская мова
* Румынская мова
* Сербская мова
* Славацкая мова
* Славенская мова

 Ліхтэнштэйн (18 лістапада 1997)
* адсутнічаюць

 Люксембург (22 чэрвеня 2005)
* адсутнічаюць

 Нарвегія (10 лістапада 1993)
* Саамскія мовы
* Квенская мова
* Цыганская мова
* Скандынаўска-цыганская мова

 Нідэрланды (2 мая 1996)
* Заходнефрызская мова (Фрысланд)
* Лімбургская мова (Лімбург)
* Ніжнесаксонская мова (па ўсёй краіне)
* Цыганская мова (па ўсёй краіне)
* Ідыш (па ўсёй краіне)

 Германія (16 верасня 1998. Ратыфікавала Хартыю адносна кожнай мовы асобна для кожнай зямлі)
* Дацкая мова (Шлезвіг-Гольштэйн)
* Верхнелужыцкая мова (Саксонія)
* Ніжнелужыцкая мова (Брандэнбург)
* Паўночнафрызская мова (Шлезвіг-Гольштэйн)
* Затэрландская фрызская мова (Ніжняя Саксонія)
* Цыганская мова (па ўсёй краіне)
* Ніжненямецкая мова (Брандэнбург, Брэмен, Гамбург, Ніжняя Саксонія, Мекленбург — Пярэдняя Памеранія, Паўночны Рэйн — Вестфалія, Саксонія-Ангальт, Шлезвіг-Гольштэйн)

 Польшча (12 лютага 2009)
* Армянская мова
* Беларуская мова
* Ідыш
* Іўрыт
* Караімская мова
* Кашубская мова
* Лемкаўская мова
* Літоўская мова
* Нямецкая мова
* Руская мова
* Славацкая мова
* Татарская мова
* Украінская мова
* Цыганская мова
* Чэшская мова

 Румынія (24 кастрычніка 2007)
* Албанская мова
* Армянская мова
* Балгарская мова
* Венгерская мова
* Грэчаская мова
* Ідыш
* Італьянская мова
* Македонская мова
* Нямецкая мова
* Польская мова
* Руская мова
* Русінская мова
* Славацкая мова
* Сербская мова
* Татарская мова
* Турэцкая мова
* Украінская мова
* Харвацкая мова
* Чэшская мова

 Славакія (5 верасня 2001)
* Балгарская мова
* Венгерская мова
* Нямецкая мова
* Польская мова
* Русінская мова
* Украінская мова
* Харвацкая мова
* Цыганская мова
* Чэшская мова

 Славенія (4 кастрычніка 2000)
* Венгерская мова
* Італьянская мова
* Цыганская мова

 Сербія (15 лютага 2006. Ратыфікаваная 22 снежня 2005 года ў часы існавання Сербіі і Чарнагорыі)
* Албанская мова
* Баснійская мова
* Балгарская мова
* Венгерская мова
* Румынская мова
* Русінская мова
* Славацкая мова
* Украінская мова
* Харвацкая мова
* Цыганская мова

 Украіна (19 верасня 2005. Мовы не ўказаныя па прыметніках, аднак ратыфікаваныя «мовы наступных нацыянальных меншасцей». У пералік не трапілі русіны, якія ва Украіне лічацца этнічнай групай украінцаў. Фактычнае выкарыстанне маюць толькі некаторыя з ратыфікаваных моў)
* Балгарская мова
* Беларуская мова
* Венгерская мова
* Гагаузская мова
* Грэчаская мова
* Ідыш
* Крымскататарская мова
* Малдаўская мова
* Нямецкая мова
* Польская мова
* Руская мова
* Румынская мова
* Славацкая мова

 Фінляндыя (9 лістапада 1994)
* Саамскія мовы
* Шведская мова (адна з дзяржаўных)

 Харватыя (5 лістапада 2007)
* Чэшская мова
* Венгерская мова
* Італьянская мова
* Русінская мова
* Сербская мова
* Славацкая мова
* Украінская мова

 Чарнагорыя (15 лютага 2006)
* Албанская мова
* Цыганская мова

 Чэхія (15 лістапада 2006)
* Славацкая мова (ва ўсёй краіне)
* Польская мова (Мараўскасілезскі край, раён Фрыдак-Містак, раён Карвіна)
* Нямецкая мова
* Цыганская мова

 Швейцарыя (23 снежня 1997)
* Італьянская мова
* Рэтараманская мова

 Швецыя (9 лютага 2000)
* Ідыш
* Меянкіелі
* Саамскія мовы
* Фінская мова
* Цыганская мова

## Спасылкі 
* Падрабязная інфармацыя пра Хартыю на афіцыйным сайце Савета Еўропы ,,,,

Катэгорыя:1992 год у праве
Катэгорыя:Міжнародныя праваабарончыя дакументы
Катэгорыя:Правы меншасцей
Катэгорыя:Канвенцыі Савета Еўропы
Катэгорыя:Моўная палітыка
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Украіны