open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Яраслава Ананка

**Яраслава Ананка** () — беларуская паэтэса, перакладчыца, літаратуразнаўца.

## Біяграфія 
Нарадзілася ва Украіне. У 1989 разам з бацькамі пераехала ў Чэрвень (Беларусь). Вучылася на журфаку БДУ (2004—2006). Скончыла Літаратурны інстытут у Маскве (2011). З 2012 — дактарантка Універсітэт імя Гумбальта (Берлін).

## Творчасць 
Піша на беларускай і рускай мовах. Друкавалася ў часопісах «Дзеяслоў» (Мінск), «Монолог» (Мінск-Масква), «Урал» (Екацярынбург), «День-Ночь» (Краснаярск), а таксама ў альманахах «Минская школа» (Мінск) и «Камчия» (Сафія). Пераможца конкурсаў «Дзень Зямлі» (Мінск, 2003), «Малады літаратар. Да стагоддзя „Нашай Нівы“» (Мінск, 2006). Уваходзіла ў лонг-лісты конкурсаў «Литрентген» (Екацярынбург, 2006), «Заблудившийся трамвай» (Санкт-Пецярбург, 2009). Перакладае з польскай і нямецкай моў. Лаўрэат міжнароднага конкурсу (2 месца) «Лучший перевод Ч.Милоша на русский язык» (2011) (сумесна з Генрыхам Кіршбаумам).

Вершы перакладаліся на балгарскую і нямецкую мовы.

Як літаратуразнаўца, займаецца даследаваннем рускай эміграцыі ў Берліне (Уладзіслаў Хадасевіч), праблемамі сучаснай беларускай паэзіі і руска-польска-беларускімі літаратурнымі і культурнымі сувязямі.

## Бібліяграфія 
### Творы 
* Вершы. Дзеяслоў (2005), № 5 (18). Минск. 179.
* Вершы. Дзеяслоў (2007), № 3 (28). Минск.
* Записки. День-Ночь (2006), № 11-12. Красноярск. 204—205.
* Стихи. Урал (2006), №. 9. Екатеринбург.
* Стихи. Монолог. Свободное творчество (Альманах, 2007), № 11. Минск. 132—137.
* Стихи. Минская школа (Альманах поэзии, 2009), № 1. Минск. 99-105.
* Стихи. Камчия (Литературный альманах, 2010), София. 25-28.

### Пераклады 
* Петэр Хухель. Гадзіна дзевятая. Пераклады: Ананка, Я., Кіршбаум, Г. Дзеяслоў (2012), № 1. Минск. 147—152

### Артыкулы 
* Ананка, Я. Кіршбаум, Г. Шэпча пыл. Аб паэзіі Петэра Хухеля. Дзеяслоў № 2 (56), 2012, 153—154.. Минск.
* Ананко, Я. Переписка Л. Ю. Брик и В. А. Сосноры. Подготовка текста и комментарий. Звезда № 1 (2012), 158—180; № 2 (2012), 119—143; № 3 (2012), 127—160. Санкт-Петербург.
* Ананко, Я. Киршбаум, Г. Qaddafi's death in the Russian blogosphere and beyond. Popular reactions to the Libyan leader's death speak to a grander narrative of conflicted attitudes toward the West.  Post-Soviet Post. Stanford University.

## Спасылкі 
* Старонка на «Беларускім Літаратурным Радыё»
* Старонка на «Новой литературной карте России»

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА на Шры-Ланцы

У **спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА на Шры-Ланцы** ўваходзяць 8 аб’ектаў, у тым ліку 6 аб’ектаў культурнай і 2 аб’екты прыроднай спадчыны. Яшчэ 2 аб’екты знаходзяцца ў папярэднім спісе чакання.

## Спасылкі 
* Шры-Ланка на сайце ЮНЕСКА

Шры-Ланка
Катэгорыя:Сусветная спадчына на Шры-Ланцы
Лінейная функцыя

**Лінейная функцыя** — функцыя выгляду
: 
y = kx + b
,
дзе *k* і *b* — сапраўдныя лікі.

Асноўная ўласцівасць: прырашчэнне функцый прапарцыянальнае прырашчэнню аргумента. Графік лінейнай функцыі на плоскасці *xOy* — прамая лінія. Пры гэтым *b* — ардыната пункта перасячэння графіка функцыі воссю *Oy*, *k = tg α*, дзе *α* — вугал паміж гэтай прамой і воссю *Ox*.

Лінейная функцыя выкарыстоўваецца ў фізіцы і тэхніцы, каб паказаць залежнасць паміж прама прапарцыянальнымі велічынямі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Элементарныя функцыі
Быхаўская сінагога

**Быхаўская сінагога** — іўдзейскае сакральнае збудаванне ў Быхаве, узведзенае ў пачатку XVII ст. Аб'ект Дзяржаўнага спісу гістарычна-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь. Помнік архітэктуры позняга рэнесансу.

## Архітэктура 
Цэнтрычнае мураванае абарончае збудаванне, амаль квадратнае ў плане, завяршаецца пакатым 4-схільным дахам. Фасады падзяляюцца тонкім карнізам на 2 ярусы. Нізкі другі ярус спярша праразалі прамавугольныя і круглыя байніцы (пазней іх замуравалі). Цяпер роўніцы муроў другога яруса падзяляюцца неглыбокімі прамавугольнымі нішамі. Тоўстыя сцены (1,75 м) першага яруса праразаюць высокія паўцыркульныя вокны з раструбамі ў абодва бакі. Аконныя праёмы аб'ядноўваюцца на ўсю сцяну нішай, якая злучаецца падугамі з кутнімі пілястрамі, апрацаванымі рустам. Галоўны заходні фасад з левага боку вылучаецца круглай абарончай вежай з сходамі, якая звязвала сутарэнне і гарышча.

Цэнтральнае месца ў інтэр'еры займае 2-ярусная трыбуна-біма, пляцоўка якой абмяжоўваецца 4 магутнымі 8-граннымі слупамі, злучанымі паміж сабой аркамі. Яны з'яўляюцца канструкцыйнай асновай для цыліндрычных скляпенняў з распалубкамі. Кутнія часткі перакрываюцца крыжовымі скляпеннямі. Ніжні ярус бімы мае паўсферычнае перакрыцце, апрацаванае стукавым шматкаляровым раслінным арнаментам, верхні праразаюць паўцыркульныя праёмы. У цэнтры ўсходняй сцяны паміж пілястрамі знаходзіцца алтар-ніша, аблямаваны стукавай ляпнінай.

У наш час знаходзіцца ў занядбаным стане.

Захаваўся будынак школы, які належаў сінагозе. Інтэр'еры і частка фасада страчаны. Прыстасаваны пад вучэбны клас (цагляная частка) і пад жыллё (драўляная частка).

## Галерэя 

Выява:Bychaŭ. Быхаў (XX).jpg|Да 1914
Выява:Bychaŭ-synagoga.jpg|Да 1914
Выява:Bychaŭ. Быхаў (1930th).jpg|1930-я

## Літаратура 
* 
* 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

## Спасылкі 
* Цуды Беларусі. 7 велічных сынагог, якія руйнуюцца // svaboda.org 1 лютага 2020
* Здымкі на Radzima.org
* antares_610, фотарэпартаж 2011 г.
* 

Катэгорыя:Сінагогі Беларусі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Быхава
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі рэнесанс
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Аляксандр Хадкевіч

**Аляксандр Хадкевіч**: 
* Аляксандр Іванавіч Хадкевіч (каля 1475&nbsp;— 1549) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, ваявода новагародскі.
* Аляксандр Рыгоравіч Хадкевіч (?—1578) — староста магілёўскі і гарадзенскі.
* Аляксандр Хадкевіч (1560—1626) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, ваявода троцкі.
* Аляксандр Крыштаф Хадкевіч (каля 1618&nbsp;— 1676) — вялікалітоўскі духоўны дзеяч, біскуп вендэнскі.
Свята-Дабравешчанская царква (Супрасль)

**Дабравешчанская царква** — праваслаўны храм у Супраслі (Польшча), помнік культавай архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, прадстаўнік «абароннага дойлідства». Уваходзіць у комплекс пабудоў праваслаўнага Супраслеўскага манастыра, аднаго з шасці ў Польшчы. Манастыр у Супраслі быў адным з галоўных інтэлектуальных цэнтраў Вялікага Княства Літоўскага нароўні з Кіева-Пячорскай лаўрай і Вільняй.

## Гісторыя 
Манастыр заснаваны маршалкам ВКЛ А. Хадкевічам у 1505—1510 гг. Царква асвечана ў 1511 годзе. У 1557 годзе яе інтэр'ер быў аздоблены фрэскамі.

У першай палове XVII стагоддзя Дабравешчанская царква перададзена ўніяцкай царкве. У 1771 годзе завяршэнні вежаў і інтэр'ер царквы перароблены ў стылі ракако. Багатыя ляпныя і жывапісныя дэкарацыі закрылі фрэскі ў апсідзе, сцены і слупы закрыты драўлянымі панэлямі.

Адраджэнне Супрасльскага манастыра адбылося ў гады дзейнасці архіепіскапа Беластоцка-Гданьскай епархіі Савы. У 1982 годзе ў Супрасль прыбыў манах Мірон (Хадакоўскі), манаскае жыццё адноўлена ў 1984 годзе. У 1984 года было прынята рашэнне аб аднаўленні падарванага Дабравешчанскага сабора — і 4 чэрвеня архіепіскап Сава заклаў першы камень у падмурак сабора.

## Архітэктура 
Помнік гатычнага праваслаўнага храмабудаўніцтва ў ВКЛ, Супраслеўская царква ўяўляе сабой мадыфікаваную версію характэрнага для візантыйскай традыцыі крыжова-купальнага храма з рысамі каталіцкай базілікі. Спалучэнне гатычных элементаў з візантыйскімі дало падставу назваць гэты стыль готыкай ВКЛ. Пяцівежавая кампазіцыя царквы набліжае яе да Сафійскага сабора ў Полацку і Прачысценскай царквы ў Вільні.

Храм мае выразныя абарончыя рысы. Чатыры нарожныя вежы мелі выразна абарончае прызначэнне, а вось пятая, якая мусіла сімвалізаваць цэнтральны купал, у спалучэнні з высокім гатычным дахам набыла празмерна выцягнуты выгляд. Дойлід Супраслеўскай царквы дасягнуў вельмі высокага майстэрства ў інтэрпрэтацыі гатычных форм і тэхналогій і прыстасаванні іх да праваслаўнай традыцыі.

## Фрэскі 
Аб сістэме роспісаў Супрасльскай царквы дае ўяўленне скуф'я, люстра купала, дзе знаходзілася выява Хрыста Пантакратара з закрытай кнігай, якая, згодна з прароцтвам Іаана Багаслова, будзе раскрыта ў дзень Страшнага суда.

Выява:Святы Бахус. 1557.jpg|Святы Бахус
Выява:Святы Георгій. 1557.jpg|Святы Георгій
Выява:Святы Дзімітрый. 1557.jpg|Святы Дзімітрый
Выява:Постаць святога3. 1557.jpg|Постаць святога

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Падляскага ваяводства
Супрасль
Супрасль
Супрасль
Катэгорыя:Супрасль
Катэгорыя:Супрасльскі Дабравешчанскі манастыр
Катэгорыя:Візантыйска-рускія фрэскавыя цыклы ў Польшчы
Катэгорыя:Абарончыя храмы
Катэгорыя:Храмы Беластоцка-Гданьскай епархіі
Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі Анёльскай і кляштар бернардзінцаў (Мсціслаў)

**Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі Анёльскай і кляштар бернардзінцаў** — колішні рымска-каталіцкі кляштарны комплекс у Мсціславе. Дзейнічаў у XVIII—XIX стагоддзях. Знаходзіўся ў цэнтры места. Складаўся з драўлянага (з 1775 — мураванага) касцёла, а таксама драўляных і мураваных кляштарных карпусоў.

## Гісторыя 
thumb|250px|Сілуэт касцёла (з правага края)

У 1727 або 1729 харунжы віцебскі Я. Рамейка-Гуткоўскі разам з жонкай Крыстынай з Галынскіх фундаваў у Мсціславе кляштар бернардзінцаў. Манахі ўтрымлівалі 6-класную гімназію (праіснавала да 1831). Па здушэнні вызваленчага паўстання (1830—1831) царскім указам ад 19 ліпеня 1832 кляштар ліквідавалі.

У 1858 адбыўся пажар, які пашкодзіў будынкі. Па здушэнні нацыянальна-вызваленчага паўстання (1863—1864) расійскія ўлады ў 1870 гвалтоўна перарабілі касцёл у царкву Маскоўскага патрыярхату. У перапісцы Сіноду і магілёўскага губернатара зазначаецца: «перабудаваць б. бернардзінскі касцёл выгадна, бо ён займае месца пры найгалаўнейшым бульварным пляцы».

## Сучаснасць 
У наш час у значна перабудаваным будынку касцёла размяшчаецца царква БЭМП. Кляштарны корпус не захаваўся.

## Архітэктура 
Касцёл — помнік архітэктуры барока. Прамавугольны ў плане 1-нефны будынак пад двухсхільным дахам, з трохвугольным франтонам у цэнтры і дзвюма 3-яруснымі купальнымі вежамі. Над алтаром размяшчалася невялікая вежка-сігнатурка.

1-павярховы кляштарны корпус размяшчаўся злева ад галоўнага фасада касцёла і фланкіраваўся з тарцу абарончай вежай.

## Літаратура 
* 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. - Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. - 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* Касцёл і кляштар на Radzima.org
* 

Катэгорыя:Касцёлы Мсціслава
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Бернардзінскія кляштары Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Мсціслава ў стылі барока
Зуброўка (напой)

**Зуброўка** — алкагольны напой (настойка) мацункам 40°. Цяпер вырабляецца ў Беларусі, Польшчы, Расіі. Настойваецца на траве , якая, растучы ў Белавежскай пушчы, з’яўляецца ежай для зубраў, адкуль і пайшла назва. Можа мець розныя адценні жоўтага колеру — ад светла-жоўтага да бурштынавага.

Гліказід кумарыну, які прысутнічае ў зуброўцы духмянай, надае настойцы характэрны водар і даўкі смак і спрыяе апетыту і лепшаму пераварванню ежы. Падаецца «Зуброўка» да халоднага мяса, дзічыны, птушкі і халодных закусак.

## Гісторыя 
Зуброўка выраблялася на тэрыторыі Рэчы Паспалітай з пачатку XVI стагоддзя, і да XVIII стагоддзя стала адным з найлюбых напояў шляхты і сялян.

У 1926 годзе польская кампанія ў горадзе Брэст-Літоўск (цяпер Брэст, Беларусь) вынайшла спосаб масавай вытворчасці гэтага напою, які потым запазычылі мноства кампаній па ўсім свеце.

## Спасылкі 
* Belalco  — Афіцыйны сайт брэсцкага вытворцы
* Grasovka Афіцыйны сайт
* Polmos Białystok Афіцыйны сайт
* Zubrowka.net  — Афіцыйны сайт зуброўкі
* Zubrowka: Polish Vodka and Cultural Geographic Indicators
* Зуброўка ў Германіі 

Катэгорыя:Польская кухня
Катэгорыя:Беларускія напоі
Катэгорыя:Моцныя спіртныя напоі
Чапля чырвоная

**Чапля чырвоная**, **чапля рыжая** (*Ardea purpurea*) — птушка з сямейства чаплевых.

## Агульная характарыстыка 
Даўжыня цела 70—90 см, размах крылаў 120—150 см. Самка крыху меншая за самца.

Апярэнне чырвонай чаплі каштанава-бурае, спіна шэрая. Маладыя ў меншай ступені кантрасныя, ржава-шэрыя. Чырвоная чапля крыху драбнейшая за шэрую чаплю. Падобная да шэрай чаплі, але шыя і галава ржавага колеру. У палёце значна цямнейшая, без кантрасных белых плямаў на згібе крылаў, больш стройная.

## Распаўсюджанне 
Гняздуецца ў Еўропе, Паўднёвай Азіі і Афрыцы. Еўрапейскія чаплі зімуюць у Афрыцы, на поўдзень ад Сахары. У Еўропе паўночная мяжа гнездавання праходзіць на Украінскім Палессі, на тэрыторыі Беларусі рэдкі залётны від.

Чырвоная чапля жыве ў трысняговых зарасніках ля вады. Насяляе вялікія заліўныя балотныя тэрасы, парослыя трыснягом, паблізу вільготных адкрытых прастораў, зарастаючыя азёры, вільготныя палі (напрыклад, рысавыя).

## Спосаб жыцця 
Чырвоная чапля значна радзей садзіцца на дрэвы, чым іншыя буйныя чаплі. Дзякуючы доўгім пальцам можа хадзіць нават па самай топкай глебе. Калі яе спалохаць, яна выцягваецца ў трыснягу і падымае дзюбу вертыкальна ўверх, зліваючыся з навакольным асяроддзем. Гэтым яна вельмі нагадвае бугая.

Корміцца дробнай рыбай, жабамі, паўзунамі, насякомымі, грызунамі.

Гняздо ладзіць у густым трыснягу, спружыністая аснова з сухога трыснягу (часам пакладзеная на галіны) або скрыжаваных паміж сабой раслінах; іншы раз гняздо на кусце вярбы, якая расце на сплавіне.

Яйкі (3—6) злёгку падоўжаныя з тупым вузейшым канцом, зеленавата-блакітныя.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Чаплевыя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1766 годзе
Капліца Усіх Гаротных Радасць (Бабруйск)

**Капліца ў гонар абраза Божай Маці «Усіх Гаротных Радасць»** — праваслаўная капліца ў Бабруйску. Належыць да Свята-Мікола-Сафійскага прыхода. Размешчаная на рагу вуліц Крылова і Мінскай, ля галоўнага ўваходу на Мінскія могілкі. Побач з капліцай знаходзіцца помнік Святому Георгію Пераможцу.

## Гісторыя 
Узводзілася з 1997 года сіламі гараджан. Будаўніцтва не аднойчы спынялася па патрабаванні гарвыканкама, які прапаноўваў паменшыць вышыню капліцы, таму што яна была вышэй за фігуру вершніка на суседнім мемарыяле ў гонар воінаў-вызваліцеляў Бабруйска. Асвячоная ў 2001 годзе. Адкрыта 11 мая 2001 года. Прататыпам царквы з'яўляецца храм Георгія Пераможца на Паклоннай гары ў Маскве.

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце епархіі

Катэгорыя:Культавыя збудаванні Бабруйска
Катэгорыя:Капліцы Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:вуліца Крылова (Бабруйск)
Катэгорыя:Мінская вуліца (Бабруйск)
Катэгорыя:2001 год у Бабруйску
Катэгорыя:Храмы Бабруйскай епархіі
Кубак Беларусі па футболе 1993/1994

**Кубак Беларусі па футболе 1993/1994** — трэці розыгрыш Кубка Беларусі. 
Пераможцам Кубка стаў футбольны клуб «Дынама» з Мінска (другі раз у гісторыі), 
які ў фінале перамог бабруйскі «Фандак» з лікам 3:1.

## Каляндар 
## 1/16 фіналу 
Усе 28 клубаў-удзельнікаў пачалі са стадыі 1/16 фіналу, сярод іх:
* 4 клубы Трэцяй Лігі (з 18);
* 8 клубаў Другой Лігі (з 15);
* 16 клубаў Першай Лігі (усе).

Клубы ніжэйшых ліг супрацьстаялі клубам Першай лігі.
Па жараб’ёўцы 4 клубы Першай лігі аўтаматычна прайшлі ў наступны раўнд.

Гульні прайшлі 3 ліпеня 1993.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## 1/8 фіналу 
Гульні прайшлі 7 ліпеня 1993.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## Чвэрцьфіналы 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніках двух матчаў.*

### Першыя матчы 
Першыя матчы прайшлі 11 ліпеня 1993.

### Матчы ў адказ 
Матчы ў адказ прайшлі 2 і 8 жніўня 1993.

## Паўфіналы 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніках двух матчаў.*

### Першыя матчы 
Першыя матчы прайшлі 6 кастрычніка 1993.

### Матчы ў адказ 
Матчы ў адказ прайшлі 28 кастрычніка 1993.

## Фінал 

## Статыстыка 
### Бамбардзіры 
## Гл. таксама 
* Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994
* Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994
* Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994

## Спасылкі 
* wildstat.ru
* kick-off.by

1994
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1993 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1994 годзе
Катэгорыя:1993 год у футболе
Катэгорыя:1994 год у футболе
RTAI

**RTAI** () — прыкладны інтэрфейс рэальнага часу, заснаваны на ядры Linux.

Строга кажучы, RTAI не з’яўляецца аперацыйнай сістэмай, як, напрыклад, QNX, але, заснаваны на ядры Linux, і дае магчымасць зрабіць яго цалкам выцясняльным. Linux мае недахоп падтрымкі рэальнага часу, і каб атрымаць адпаведныя паводзіны, трэба ўнесці змяненні ў зыходным кодзе Linux у частках апрацоўкі перарыванняў і палітыках планавання. Такім чынам атрымаецца сістэма рэальнага часу з нізкай затрымкай і высокай прадказальнасцю, але пры гэтым асяроддзе Linux будзе не рэальнага часу (доступ да TCP/IP, графічны дысплэй і ваконная сістэма, і г.д.).

RTAI прапаноўвае такія ж сэрвісы для ядра Linux, дадаючы магчымасці прамысловых АСРЧ. У асноўным, RTAI уяўляе сабой дыспетчар перарыванняў, які ловіць перарыванні з перыферыі і ў выпадку неабходнасці адпраўляе іх да Linux. Гэта не патрабуе глыбокай мадыфікацыя ядра — выкарыстоўваецца канцэпцыя HAL для атрымання інфармацыі ад Linux ды перахопу некаторых функцый. Такі падыход з’яўляецца прычынай простай адаптацыі ў ядры Linux, лёгкага партавання на розныя версіі ядраў — RTAI разглядае Linux як фонавую задачу, якая працуе, пакуль няма ніякай актыўнасці сярод задач рэальнага часу.

Прыкладны інтэрфейс рэальнага часу ў асноўным складаецца з 2 частак:
* патч заснаваны на Adeos для ядра Linux, які забяспечвае ўзровень абстрагавання ад апаратных сродкаў;
* шэраг сэрвісаў для палягчэння распрацоўкі праграм рэальнага часу.

## Гісторыя 
RTAI з’яўляецца універсітэцкім праектам, пачатым ў канцы 1990-х Паола Мантэгаза і яго камандай з дэпартамента аэракасмічнай тэхнікі (DIAPM) з політэхнічнага інстытута Мілана. Першапачаткова ён быў распрацаваны як варыянт RTLinux. У студзені 2003 года RTAI аб’яднаўся з праектам Xenomai, які таксама заснаваны на Linux ядры. Як і Linux, RTAI з’яўляецца свабодным праектам.

## Падтрымліваюцца архітэктуры працэсараў 
RTAI падтрымлівае шэраг архітэктур:
* x86 (з альбо без FPU і TSC)
* x86-64
* PowerPC
* ARM (StrongARM; ARM7: clps711x-family, Cirrus Logic EP7xxx, CS89712, PXA25x)
* MIPS

RTAI забяспечвае вызначаны водгук на перарыванні, POSIX-сумяшчальных і родных RTAI задач рэальнага часу.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Аперацыйныя сістэмы рэальнага часу
Кубак Беларусі па футболе 1992/1993

**Кубак Беларусі па футболе 1992/1993** — другі розыгрыш Кубка Беларусі. 
Пераможцам Кубка стаў футбольны клуб «Нёман» з Гродна, 
які ў фінале перамог рэчыцкі «Ведрыч» з лікам 2:1.

## Каляндар 
## 1/32 фіналу 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 27 клубаў:
* 13 клубаў Трэцяй Лігі (Д3) (з 16);
* 13 клубаў Другой Лігі (Д2) (з 16);
* 1 клуб Першай Лігі (з 17).

Па жараб’ёўцы 5 клубаў аўтаматычна прайшлі ў наступны раўнд.
Гульні прайшлі 24 і 30 верасня 1992.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## 1/16 фіналу 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 32 клубы:
* 16 пераможцаў 1/32 фіналу;
* 16 астатніх клубаў Першай Лігі.

Гульні прайшлі 7 кастрычніка 1992.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## 1/8 фіналу 
Гульні прайшлі 14 кастрычніка 1992.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## Чвэрцьфіналы 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніках двух матчаў.*

### Першыя матчы 
Першыя матчы прайшлі 21 кастрычніка 1992.

### Матчы ў адказ 
Матчы ў адказ прайшлі 5 лістапада 1992.

## Паўфіналы 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніках двух матчаў.*

### Першыя матчы 
Першыя матчы прайшлі 24 сакавіка 1993.

### Матчы ў адказ 
Матчы ў адказ прайшлі 2 мая 1993.

## Фінал 

## Статыстыка 
### Бамбардзіры 
## Гл. таксама 
* Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993
* Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993
* Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993

## Спасылкі 
* wildstat.ru
* kick-off.by

1993
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1992 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1993 годзе
Катэгорыя:1992 год у футболе
Катэгорыя:1993 год у футболе
Стэмфіліум

**Стэмфі́ліум** (*Stemphylium*) — род недасканалых грыбоў сямейства .

Каля 10 відаў. Пашыраны ў Еўразіі. На тэрыторыі Беларусі 4 віды: , , , . Трапляюцца на раслінных рэштках, насенні, спелых пладах, выклікаюць іх гніенне. Некаторыя — факультатыўныя паразіты, узбуджальнікі плямістасці раслін.

## Апісанне 
Міцэлій септыраваны, развіваецца ў тканках або частках або часткова на паверхні. Канідыяносцы дэферэнцыяваныя, адзіночныя або ў выглядзе дзярнінак. Канідыі адзіночныя, верхавінкавыя, з папярочнымі і падоўжнымі перагародкамі або з некалькімі перацяжкамі.

## Літаратура 
* 
* Род Стемфилий (*Stemphylium*) // Жизнь растений : в 6 т. / гл. ред. Ал. А. Фёдоров. — М. : Просвещение, 1976. — Т. 2 : Грибы / под ред. М. В. Горленко. — 479 с. — 300 000 экз.

## Спасылкі 
* Stemphylium revisited // Studies in Mycology 87: 77-103 (2017).

Катэгорыя:Плеяспоравыя
Катэгорыя:Роды грыбоў
На куццю

**«На Куццю»** — паэма Янкі Купалы, завершаная 14 снежня 1911 года ў Санкт-Пецярбургу. Упершыню надрукаваная ў газеце «Наша Ніва» 22 снежня 1911 года. Сваёй патрыятычнай накіраванасцю і маштабнасцю твор выходзіць за межы вершаванай аповесці і набліжаецца да героіка-рамантычнае паэмы. У яго структуры і прыёмах мастацкага абагульнення адчуваецца цесная сувязь з традыцыямі славянскага рамантызму, асабліва з Адамам Міцкевічам і Юльюшам Славацкім.

## Апісанне 
Сюжэт паэмы пабудаваны вакол фантастычнай сцэны княжацкага балю на старым замчышчы ў калядны вечар. Праз каларытнае ўзнаўленне старажытных звычаяў і павер'яў, сімвалічныя вобразы і дэталі аўтар разгортвае глыбокі філасофскі роздум пра мінулае і будучыню роднага краю.

## Літаратура 
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «На куццю» / Аўтар — М.Грынчык. — C. 416—417.
* Грынчык М. Фальклорныя традыцыі ў беларускай дакастрычніцкай паэзіі. — Мн., 1969. — С.229—231.
* Лазарук М. Беларуская паэма ў другой палавіне ХІХ- пачатку ХХ стагоддзя. — Мн., 1970.
* Лойка А. Гісторыя беларускай літаратуры. Дакастрычніцкі перыяд. Ч.2. — Мн., 1980.

## Спасылкі 
* Паэма Я.Купалы «На Куццю»: кароткі змест і мастацкія асаблівасці / Т.Грамадчанка  на сайце slowo.ws

Катэгорыя:Паэмы Янкі Купалы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1911 годзе
Стэнакардыя

**Стэнакардыя** (, састарэлы сінонім: грудная жаба) — захворванне, якое характарызуецца адчуваннем болю або пачуццём дыскамфорту за грудзінай. Боль з’яўляецца раптоўна пры фізічнай нагрузцы або эмацыйным стрэсе, пасля прыёму ежы, звычайна ірадыіруе ў вобласць левага пляча, шыі, ніжнюю сківіцу, паміж лапатак, левую падлапаткавую вобласць і працягваецца не больш за 10-15 хвілін. Боль знікае пры спыненні фізічнай нагрузкі або прыёме нітрату кароткага дзеяння (напрыклад, нітрагліцэрыну пад язык). Клінічная карціна стэнакардыі была ўпершыню апісаная Уільямам Гебердэнам.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Скворцов В. В.*, *Тумаренко А. В.*, *Скворцова Е. М.*, *Неклюдова Д. А.*, *Калиниченко Е. И.* Ишемическая болезнь сердца и стенокардия // Медицинская сестра, № 7, 2015.
* Национальные рекомедации. Диагностика и лечение стабильной стенокардии — Мн., 2010. — 86 с.  // Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр «Кардыялогія», Беларускае навуковае таварыства кардыёлагаў
* *Митьковская Н. П.*, *Ласкина О. В.*, *Патрик Тифи* Нестабильная стенокардия или нестабильные коронарные синдромы? // Неотложная кардиология и кардиовоскулярные риски, том 4, № 1, 2020. — С. 816—849. 
* Стенокардия (хронический коронарный синдром): учебное пособие для врачей, обучающихся по программам высшего и дополнительного профессионального образования по специальностям: терапия, общая врачебная практика, кардиология / Галявич А. С., Камалов Г. М., Галеева З. М., Балеева Л. В., Шакирова Р. М. — Казань: КГМУ, 2020. — 54 с. 

Катэгорыя:Кардыялогія
Стэнлі

**Стэнлі** () — англамоўнае імя, прозвішча, тапонім.

## Імя 
* Стэнлі Болдуін — дзяржаўны і палітычны дзеяч Вялікабрытаніі
* Стэнлі Кубрык — амерыканскі кінарэжысёр і прадзюсар

## Прозвішча 
* Генры Мортан Стэнлі — англійскі падарожнік, даследчык Афрыкі
* Уэндэл Мерэдыт Стэнлі — амерыканскі вучоны ў галіне вірусалогіі, Нобелеўскі лаўрэат

## Тапонім 
* Горад Порт-Стэнлі
* Парк Стэнлі
* Вадаспады Стэнлі
Стэнаграфія

)]]
**Стэнагра́фія** (ад  — вузкі, цесны і γράφειν — пісаць) — спосаб пісьма з дапамогай спецыяльных знакаў і цэлага шэрагу скарачэнняў, які дае магчымасць хутка запісваць вусную мову. Хуткасць стэнаграфічнага запісу перавышае хуткасць звычайнага ў 4—7 разоў.

У 2009 годзе першы адпаведны беларускамоўны падручнік выдаў Станіслаў Суднік.

## Гісторыя 
Стэнаграфія вядома са старажытных часоў (Старажытная Грэцыя — IV стагоддзе да н.э., Старажытны Рым — I стагоддзе да н.э.).
Адзін з першых помнікаў стэнаграфіі — надпіс стэнаграфічнымі знакамі на знойдзенай у Акропалі ў Афінах мармуровай пліце, якая адносіцца да 350 года да н.э. Тэрмін *стэнаграфія* ўведзены ў Англіі ў 1602 годзе Дж. Уілісам у кнізе «Мастацтва скорапісу, або Стэнаграфія».

## У СССР і Расіі 
У СССР у 1933 годзе на аснове тэарэтычнага і практычнага параўнання сямі стэнаграфічных сістэм Народным камісарыятам асветы была прынята Дзяржаўная адзіная сістэма стэнаграфіі (ДАСС), створаная на аснове сістэмы М. М. Сакалова. Для рускай мовы яна была прынята і ў рэспубліках СССР. Гэта курсіўная сістэма, заснаваная на вывучэнні біямеханічных заканамернасцяў пісьма, на ўліку частотнасці літар і марфем у звычайным пісьме і частотнасці знакаў у стэнаграфічным пісьме. Адным з прынцыпаў яе з’яўляецца стандартнасць напісанняў (слова выпісваецца адным аднастайным спосабам). ДАСС удасканальвалася, былі прапанаваны альтэрнатыўныя сістэмы.

У Расіі дзейнічае супольнасць рэдактараў і стэнаграфістаў «Институт стенограммы».

## Стэнаграфічныя машыны 
На стэнаграфічных друкарскіх машынах з дапамогай клавішаў вусная мова запісваецца на рухомую папяровую стужку звычайнымі літарамі і іх спалучэннямі (акордамі); хуткасць запісу складае 120—150 слоў за мінуту. Гэты працэс пісьма называецца *стэнатыпіяй*. З развіццём магнітнага гуказапісу і з’яўленнем дыктафонаў стэнаграфічныя машыны страцілі сваё значэнне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Герасимов В. В.* Стенография. Изд. 2-е, переработ. — Мн.: Вышэйшая школа, 1975. — 272 с.
* *Fiodorov Anatole*. Scorapice: English Shorthand Reference-Dictionary = *Фёдоров А. М.* Scorapice: Английская стенография. Словарь-справочник — Мн.: Колорград, 2020. — 80 с. — ISBN 978-985-596-507-8.
* *Романова Е. Д.* Основы стенографии: учебник для. нач. проф. образования / Е. Д. Романова. — М.: Издательский центр «Академия», 2010. — 176 с. — ISBN 978-5-7695-5920-4.
* *Вексман Р. А.*, *Каждан Я. К.*, *Порто Т. С.* Стенография. Изд. 3-е, переработ. — М.: Просвещение, 1977. — 319 с., илл.

## Спасылкі 
* *Власов Д.* Стенография и её рыцарь // Архив журнала «Наука и жизнь»
* *Левинсон, К. А.* О зависимости статуса дисциплин от культурно-регионального контекста (на примере стенографии): препринт WP6/2011/05 / К. А. Левинсон; Нац. исслед. ун-т «Высшая школа экономики». — М.: Изд. дом Высшей школы экономики, 2011. — 32 с. — 150 экз.
* Стенография // Энцыклапедычны слоўнік «Гранат»
* В Швейцарии живо искусство стенографии // Наша Газета.ch
*
Уэндэл Мерэдыт Стэнлі

**Уэндэл Мерэдыт Стэ́нлі** (; , Рыджвіл, штат Індыяна — , Саламанка) — амерыканскі вірусолаг і біяхімік. Член Нацыянальнай АН ЗША (1941) і Нью-Ёркскай АН (1963), замежны член Французскай акадэміі навук (1970).

## Біяграфія 
У 1926 годзе скончыў Эрлемскі каледж у Рычмандзе (штат Індыяна). З 1929 года працаваў у Ілінойскім універсітэце, з 1930 года ў Мюнхенскім універсітэце. У 1931 годзе вярнуўся ў ЗША, у Ракфелераўскі інстытут медыцынскіх даследаванняў (Нью-Ёрк), з 1932 года ў Ракфелераўскім інстытуце ў Прынстане. З 1948 года прафесар Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац па хіміі, рэпрадукцыі і зменлівасці вірусаў, адкрыў шлях для атрымання чыстых прэпаратаў вірусаў і іх вывучэння. Вылучыў у крышталічным выглядзе вірус мазаікі тытуню (1935), вірус поліяміэліту (1955).

## Нобелеўская прэмія 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1946, сумесна з Дж. Самнерам і Дж. Нортрапам).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* .

## Спасылкі 
* Wendell M. Stanley // Сайт Нобелеўскага камітэта
* СТЭНЛИ (Stanley), Уэнделл Мередит // Сайт кафедры фізічнай і калоіднай хіміі імя прафесара В. А. Когана Паўднёвага федэральнага ўніверсітэта
* Стэнли Уэнделл Мередит // Фонд знаний «Ломоносов»
* Wendell M. Stanley, Ph.D. // The American Association of Immunologists, Inc.

Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Вірусолагі ЗША
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Нацюрморт

[thumb|[Вілем Калф. Нацюрморт з кітайскай супніцай. 1660. Карцінная галерэя. Берлін]]
. Кветкі і фрукты. 1839]]
**Нацюрмо́рт** ( — «мёртвая прырода») — жанр выяўленчага мастацтва, выява неадушаўлёных прадметаў, у адрозненне ад партрэтнай, жанравай, гістарычнай і пейзажнай тэматыкі.

Зыходную кропку ранняга нацюрморта можна знайсці ў XV—XVI стагоддзях, калі ён разглядаўся як частка гістарычнай ці жанравай кампазіцыі. Доўгі час нацюрморт захоўваў сувязь з рэлігійнай карцінай, апраўляючы кветкавымі гірляндамі фігуры Маці Божай і Ісуса Хрыста, а таксама часта размяшчаючыся на адваротным боку алтарнага абраза (як у «Трыпціху сямейства Брак» Рагіра ван дэр Вэйдэна). Таксама ў XVI стагоддзі была распаўсюджана традыцыя стварэння партрэтаў з выявай чэрапа, напрыклад, партрэт Жана Карандэля працы Яна Госарта (гл. vanitas). Раннія нацюрморты часта выконвалі ўтылітарную функцыю, напрыклад, у якасці ўпрыгожвання створак шафы ці для маскіроўкі нішы ў сцяне.

Нацюрморт канчаткова афармляецца ў якасці самастойнага жанру жывапісу ў творчасці галандскіх і фламандскіх мастакоў XVII стагоддзя. Прадметы ў нацюрмортнага жывапісу гэтага перыяду часта ўтрымліваюць утоеную алегорыю — або скарабежнасці ўсяго зямнога і непазбежнасці смерці (Ванітас), або — у шырэйшым сэнсе Пакут Хрыстовых і Уваскрэсення. Гэта значэнне перадаецца праз выкарыстанне прадметаў — у большасці выпадкаў знаёмых і сустракаемых у штодзённым жыцці, якім надаецца дадатковае сімвалічнае значэнне.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жанры жывапісу

Катэгорыя:Жанры фатаграфіі
Смак

**Смак** — адчуванне, якое ўзнікае пад ўздзеяннем раствораў хімічных рэчываў на рэцэптары органаў смаку жывёл і чалавека.

Смакавыя адчуванні вызначаюцца канфігурацыяй малекул рэчыва і дзейнасцю смакавай сістэмы. Складаныя смакавыя адчуванні утвараюцца спалучэннем асноўных смакавых адчуванняў.

Асноўныя смакавыя адчуванні:
* кіслае,
* салёнае,
* салодкае,
* горкае.

Смак сфарміраваўся ў ходзе эвалюцыі як механізм, вызначаючы паводзінныя рэакцыі пры выбары якаснай ежы.

## Літаратура 
* *Леанцюк А. С.* Смак // 
* 

## Спасылкі 
* [Вкус (физиолог.)](http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Вкус%20(физиолог.)/) // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Адчуванні
ФК Вертыкаль Калінкавічы

**«Вертыкаль»** — беларускі футбольны клуб з горада Калінкавічы, заснаваны ў 1996 годзе. У цяперашні час выступае ў Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
З часу стварэння ў 1996 годзе клуб гуляў у Другой лізе. У 2003—2004 гадах правёў два сезоны ў Першай лізе, але потым вярнуўся на ранг ніжэй.

У пачатку 2012 з-за фінансавых цяжкасцей клуб не быў дапушчаны да Другой лігі. У сезонах 2012 і 2013 калінкавіцкі клуб выступаў у чэмпіянаце вобласці, у 2013 годзе здолеў стаць чэмпіёнам Гомельскай вобласці.

У красавіку 2014 годзе стала вядома аб вяртанні «Вертыкалі» ў склад Другой лігі. Правёўшы ў трэцім дывізіёне тры сезоны, у пачатку 2017 года каманда зноў пакінула рэспубліканскую арэну.

У 2021 годзе ў выніку аб’яднання Другой лігі з чэмпіянатамі абласцей «Вертыкаль» была адроджана і далучылася да Другой лігі.

### Эмблемы 

Выява:ФК Вертыкаль Калінкавічы.gif|да 2014 года
Выява:ФК Вертыкаль Калінкавічы (2016).gif|з 2016 года

## Дасягненні 
* Чэмпіён Гомельскай вобласці: 2013
* Найлепшае дасягненне ў Першай лізе — 13 месца (2003)
* Найбуйнейшая перамога: 11:0 («Палессе» Козенкі, 2002)

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Галоўныя трэнеры 
* Аляксандр Крупічэўскі (1996—1997)
* Анатоль Петрушэнка (1997—1999)
* Ігар Чаранёў (1999—2005)
* Леанід Змушко (2006—2016)
* Арцём Галяк (з 2021)

## Крыніцы 
Вертыкаль Калінкавічы
Генры Мортан Стэнлі

**Генры Мортан Стэ́нлі** GCB (; сапраўднае імя — **Джон Роўлендс**;  — ) — журналіст, знакаміты падарожнік, даследчык Афрыкі. Рыцар Вялікага Крыжа ордэна Лазні.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Дэнбі (Уэльс). З 6 гадоў выхоўваўся ў працоўным доме, ва ўзросце 15 гадоў збег. У 17-гадовым узросце юнгай на караблі даплыў да Новага Арлеана (ЗША), дзе працаваў на купца Генры Стэнлі, які пазней яго ўсынавіў. У час Грамадзянскай вайны ў ЗША 1861—1865 гадоў быў валанцёрам у войску паўднёўцаў, трапіў у палон, збег, пасля перайшоў на службу да паўночнікаў, дэзерціраваў. З сярэдзіны 1870-х гадоў займаўся журналістыкай. У 1871—1872 гадах у якасці карэспандэнта газеты «New York Herald» адправіўся ў Цэнтральную Афрыку на пошукі Д. Лівінгстана. Знайшоўшы Лівінгстана, разам з ім абследаваў возера Танганьіка. У 1874—1877 гадах у якасці кіраўніка англа-амерыканскай экспедыцыі перасек Афрыку з усходу на захад, дайшоў да возера Вікторыя, адкрыў горны масіў Рувензоры, азёры Эдуард і Джордж, даследаваў раку Кагера. Дасягнуў вярхоўяў ракі Луалаба, удакладніў, што яна з’яўляецца вытокам ракі Конга, пазначыў на карце яе сярэднюю частку і спусціўся да месца ўпадзення ў Атлантычны акіян. У 1879—1884 гадах на службе ў бельгійскага караля Леапольда II, актыўна ўдзельнічаў у захопе зямель у басейне ракі Конга і стварэнні «Незалежнай дзяржавы Конга» (пасля Бельгійскае Конга). Адначасова адкрыў азёры Маі-Ндомбэ і Тумба. У 1887—1889 гадах кіраваў англійскай экспедыцыяй, зноў перасек Афрыку з захаду на ўсход, даследаваў раку Арувімі, вызначыў прыналежнасць возера Эдуард да сістэмы ракі Ніл.

Пахаваны ў Вэстмінстэрскім абацтве, побач з Давідам Лівінгстанам. Імем Генры Стэнлі названы вадаспады (парогі) у вярхоўі ракі Конга (з 1983 года — Баёма).

## Сачыненні 
* How I found Livingstone (L., 1872)
* Through the Dark Continent (1878)
* The Congo and the founding of its free state (1885)
* In darkest Afrika (1890)
* Му dark companions and their strange stones (L., 1893)
* Му early travels and adventures in America and Asia (L., 1895)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 394. — 671 с. с илл.
* 
* 
* *Абрамов Я. В.* Генри Мортон Стэнли. Его жизнь, путешествия и географические открытия. — М.: ТомСувенир, 2015. — 256 с.; 5,50 см × 7,00 см × 1,43 см — ISBN 978-5-906045-96-6.
* 300 путешественников и исследователей. Биографический словарь. — Москва: Мысль, 1966. — 271 с.

## Спасылкі 
* *Карпов Г. В.* Генри Мортон Стенли. В дебрях Африки. 3-е изд. / Перевод с английского, под редакцией и с примечаниями И. И. Потехина. — М.: Государственное издательство географической литературы, 1958. 
* Стэнли Генри Мортон // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru
* Стэнли Генри Мортон // Энциклопедический словарь Гранат

Катэгорыя:Журналісты ЗША
Катэгорыя:Падарожнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Падарожнікі Уэльса
Катэгорыя:Постаці ўэльскай геаграфіі
Катэгорыя:Даследчыкі Афрыкі
Катэгорыя:Рыцары Вялікага крыжа ордэна Лазні
Дзяржаўны сакратар

**Дзяржаўны сакратар (Дзяржсакратар)** — назва вышэйшых дзяржаўных пасад у шэрагу краін Еўропы і Амерыкі.

У **Расіі** дзяржаўным сакратаром зваўся начальнік Дзяржаўнай канцылярыі (справаводнага органа Дзяржаўнага савета), якая існавала з 1810 па 1917 год. У 1991—1992 гадах пост дзяржаўнага сакратара існаваў у РСФСР.

* Дзяржаўны сакратар у Расійскай імперыі
* Дзяржаўны сакратар РСФСР

У **ЗША** дзяржаўны сакратар — кіраўнік Дзяржаўнага дэпартамента (замежнапалітычнага ведамства) — Міністр замежных спраў. Існуюць таксама пасады дзяржаўных сакратароў у Міністэрстве абароны.

* Дзяржаўны сакратар ЗША
* Дзяржаўны сакратар арміі ЗША
* Дзяржаўны сакратар ваенна-паветраных сіл ЗША

У **Ватыкане** дзяржаўны сакратар Святога прастола (і Ватыкана) — вышэйшая адміністрацыйная службовая асоба.

* Дзяржаўны сакратар Ватыкана
Манаграма

]]

**Манагра́ма** ( — адзін,  — літара) — знак, складзены са злучаных паміж сабой, пастаўленых побач ці пераплеценых адна з адной пачатковых літар імя і прозвішча або са скарачэння цэлага імя.

## Гісторыя 
. Лікія.]]
Манаграмы сустракаюцца на грэчаскіх манетах з 350 года да н.э. Самыя раннія вядомыя манаграмы на грэчаскіх манетах часта складаюцца з першых дзвюх літар назвы горада. Напрыклад, манаграма на манетах антычнага горада Ахая складаецца з літар альфа (Α) і хі (Χ), злучаных разам.

Манаграмы ў першыя стагоддзі нашай эры выкарыстоўваліся на медалях эпохі Дэцыя і інш.
]]

## Манаграма ў мастацтве 
Часцей за ўсё падобныя знакі сустракаюцца на творах мастацтва. Многія мастакі, пераважна жывапісцы і гравёры, выстаўляюць іх на сваіх працах замест подпісу. Часам для такога пазначэння прыналежнасці працы менавіта яму мастак пазначае яе дзе-небудзь на не асабліва бачным месцы, якой-небудзь, заўсёды адной і той жа фігурай — напрыклад, выявай крылатай змейкі (Лукас Кранах Старэйшы), кветкі гваздзікі (), акуляраў (Паул Брыл), савы (Херы мет дэ Блес) і г.д.

## Выкарыстанне манаграм 
]]
Аднак манаграмай, акрамя таго, завецца напісанне наогул усякага імя ў скарочаным выглядзе. Сюды ж адносяцца вензелі і маркі, якімі ў Сярэднявеччы, пачынаючы з VII стагоддзя, Папы, каралі і важныя асобы змацоўвалі свае граматы і загадвалі выразаць на сваіх пячатках, змяшчаць на манетах, а таксама скарочаныя надпісы, які здаўна змяшчаліся на іконах і некаторых прадметах царкоўнага начыння. З XVI ст. выкарыстоўваюцца для гандлёвых, фабрычных і выдавецкіх марак. Часам манаграмы ўжываліся для знакаў адрознення, у ваеннай і прыдворнай форме.
Вялікае распаўсюджванне манаграмы атрымалі ў прыватным побыце як метка ўладальніка на экслібрысах, ювелірных вырабах, бялізне, посудзе і інш.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сімвалы
Катэгорыя:Каліграфія
Катэгорыя:Імёны
Інгемар Стэнмарк

**Ян Інгемар Стэ́нмарк** (; нар. , Іосешэ, камуна Стуруман, Швецыя) — шведскі гарналыжнік.
 
Двухразовы алімпійскі чэмпіён 1980 года ў слаламе (50,37) і гіганцкім слаламе (1:20,25). З’яўляецца другім пасля італьянца Густава Тоні спартсменам, які заваяваў у гарналыжным спорце 3 Кубкі свету (1976—1978). Адзіны за 112-гадовую гісторыю замежны прадстаўнік не паўночных лыжных дысцыплін, якому была ўручана прэстыжная нарвежскі Хольменколенскі медаль (1979).
 
Стэнмарк нарадзіўся ў Лапландыі. Яго сям’я пераехала ў Тарнабі, калі яму было 4 гады. Ён стаў на лыжы ў 5 гадоў і ў 8 выйграў свае першыя нацыянальныя спаборніцтвы.

## Рэкорд спаборніцтваў 
Стэнмарк выйграў гарналыжных спаборніцтваў больш, чым хто-небудзь іншы. Этапы Кубка свету ён выйграваў 86 разоў. На другім месцы аўстрыец Херман Маер з 54 перамогамі. Выйграваў Стэнмарк толькі ў двух дысцыплінах — у слаламе і гіганцкім слаламе, хуткасны спуск і камбінацыя).
 
Трохразовы ўладальнік Кубка свету ў 1976—1978 гадах. Пераможца ўсіх этапаў Кубка па гіганцкім слаламе ў 1977—1978 (7 з 7) і 1978—1979 (10 з 10). У 1979—1980 гг. Стэнмарк выйграў 10 з 11 этапаў Кубка па гіганцкім слаламе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інгемар Стэнмарк на сайце МАК
* 
* Профіль Стэнмарка на сайце ski-db.com
* Часопіс «Лыжны спорт». Стэнмарк.

Катэгорыя:Гарналыжнікі Швецыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па гарналыжным спорце
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Швецыі
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1980 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1976 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1976 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1980 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1988 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па гарналыжным спорце
Стэноз

**Стэно́з** ( — «вузкі, цесны») ці **стрыктура** ( — «сціск») — устойлівае звужэнне фізіялагічнай адтуліны або трубчастага органа.
 
Напрыклад, адрозніваюць стэнозы сасудаў, трахеі, кішэчніка, пазваночнага канала, чэрапа і інш. Прыроджаны лакальны стэноз аорты носіць назву каарктацыя аорты.
 
Стэноз бывае сапраўдным (змены ў сценках органа) і несапраўдным (звужэнне прасвета органа абумоўлена сцісканнем яго звонку). Сапраўдны стэноз органа можа быць як прыроджаным, так і набытым, абумоўленым якім-небудзь мясцовым альбо сістэмным паталагічным працэсам (рубцы пасля запаленчых працэсаў, язваў і інш.).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Стеноз // Большая медицинская энциклопедия : в 30 т. / Гл. ред. Б. В. Петровский. — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1985. — Т. 24 : Сосудистый шов — Тениоз. — 544 с.: ил.
* 

## Спасылкі 
* *Ильясов Р. К., Пилипович А. А., Данилов А. Б.* Cтеноз спинномозгового канала // Русский медицинский журнал. 2014; 20.
* Стеноз митрального клапана // ФГБУ «НМХЦ им. Н. И. Пирогова» Минздрава России
* Спинальный стеноз // Больница скорой медицинской помощи, Томск

Катэгорыя:Паталагічная анатомія
Плакат

. «Бязлітасна знішчым захопнікаў!», 1942. Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]]
[250px|right|thumb|Плакат [Летнія Алімпійскія гульні 1920|VII Алімпійскіх гульняў у Антверпене (1920)]]
**Плакат** ( ад  — аб'ява, афіша, ад *plaquer* — наляпіць, прыляпляць) — кідкая, як правіла буйнафарматная, выява, якая суправаджаецца кароткім тэкстам, створаная ў агітацыйных, рэкламных, інфармацыйных ці навучальных мэтах. (У іншым значэнні — разнавіднасць графікі). У сучасным дызайне плакат успрымаецца як «зведзенае ў выразную візуальную формулу паведамленне, прызначанае сучасніку для высноў і пэўных дзеянняў». Гэта формула адлюстроўвае пэўны ўзровень графічнага дызайну і інфармуе пра прадмет камунікацыі.

Да асаблівасцей жанру можна аднесці наступнае: плакат павінен быць бачны на адлегласці, быць зразумелым і добра ўспрымацца гледачом. У плакаце часта выкарыстоўваецца мастацкая метафара, рознамаштабныя фігуры, адлюстраванне падзей, якія адбываюцца ў розны час і ў розных месцах, контурнае пазначэнне прадметаў. Для тэксту важным з'яўляецца шрыфт, размяшчэнне, колер. У плакатах выкарыстоўваецца таксама фатаграфія ў спалучэнні з рысункам і з жывапісам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Графіка
Стэркулія

**Стэркулія** (*Sterculia*) — род кветкавых раслін падсямейства  сямейства .

## Апісанне 
Вечназялёныя і лістападныя дрэвы вышынёй да 30 метраў. Лісце чаргаванае, простае ці складанае. Кветкі часта з непрыемным пахам, дробныя, часам буйныя, зеленаватыя, ярка-чырвоныя, у мяцёлчатых суквеццях. Плод — лістоўка (лістоўкападобны, каробачка).

## Распаўсюджанне 
Род налічвае каля 100 (па іншых звестках каля 300) відаў, распаўсюджаных у тропіках абодвух паўшар’яў (пераважна ў Азіі і Афрыцы). Распаўсюджаны ад мангравых лясоў да саванн у шырокіх межах вільготнасці.

## Гаспадарчае значэнне 
Лекавыя, харчовыя, дэкаратыўныя, тэхнічныя, кармавыя расліны. Як дэкаратыўную расліну культывуюць . Яе порыстую і мяккую драўніну выкарыстоўваюць для вырабу тонкіх гатункаў паперы, насенне, у якім маецца кафеін, — сурагат кавы. З лубяных валокнаў  і  плятуць вяроўкі і рыбалоўныя сеткі. У многіх відаў насенне і маладыя карані ядомыя. Са сцёблаў стэркуліі здабываюць камедзь.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Жизнь растений: В 6 т. — Т. 5. Ч. 2 Цветковые растения / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1981.

## Спасылкі 
* 
* Flora of Zimbabwe: Cultivated plants: genus page: Sterculia
* Стеркулия // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru

Катэгорыя:Мальвавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Лорэнс Стэрн

**Лорэнс Стэрн** (; , Кланмел, Ірландыя — , Лондан) — выбітны англійскі пісьменнік XVIII стагоддзя.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў багаслоўскі факультэт Кембрыджскага ўніверсітэта (1738). Доўга быў пастарам у вёсцы.

## Творчасць 
Першы раман, напісаны Стэрнам «Жыццё і меркаванні Трыстрама Шэндзі» (англ. *The life and opinions of Tristram Shandy*; Лондан, 1759—1767), здабыў аўтару вялізарнейшую папулярнасць; навізна яго манеры ўзбудзіла ўсеагульную ўвагу і Стэрн, калі пераехаў у Лондан, стаў улюбёнцам вышэйшага грамадства. Гэты раман складаецца з шэрагу эпізодаў; увесь твор у цэлым прасякнуты арыгінальнай вучонасцю і ўяўляе сабой хутчэй геніяльныя бязладныя накіды, чым суцэльны мастацкі твор. «Трыстрам Шэндзі» вытрымаў шмат выданняў, быў перакладзены на шматлікія еўрапейскія мовы і па сваёй сутнасці з'яўляецца крытыкай на ўсю традыцыю рамана эпохі Асветніцтва.

Болей зграбна напісаны раман «Сентыментальнае падарожжа па Францыі і Італіі» (англ. *Sentimental journey through France and Italy*; Лондан, 1768), напісаны Стэрнам пасля сапраўднага здзейсненага ім падарожжа па пералічаных краінах. Гэтае сачыненне, ад якога атрымаў сваю назву «сентыментальны» кірунак у літаратуры, уяўляе сабой адлюстраванне любоўных прыгодаў падарожніка, якія чаргуюцца з выкладаннем хвалюючых яго пачуццяў.

Гульня рэальнасці і вымыслу, персаніфікацыя вобраза чытача, натуральнасць кампазіцыі, геданізм, ігравыя прыёмы, спалучэнне філасофскіх разважанняў і аўтарскай іроніі, глабальных праблем і кур'ёзных дробязей, высокага і нізкага ставяць гэтыя творы ў лік значных з'яў у гісторыі літаратуры, што істотна паўплывалі на пошукі літаратуры XX ст. — мадэрнізму (асабліва плыні свядомасці) і постмадэрнізму.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Мемуарысты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Сентыменталізм
Катэгорыя:Выпускнікі Кембрыджскага ўніверсітэта
Стэрыны

thumb|Стэран
**Стэры́ны**, **стэролы** — група біяхімічна важных рэчываў з групы стэроідаў. У аснове структуры стэрынаў ляжыць насычаны тэтрацыклічны вуглевадародны стэран.

Стэрыны ўтвараюцца ва ўсіх жывёльных і раслінных арганізмах і з’яўляюцца важнымі ўдзельнікамі тлушчавага абмену.

Па крыніцах атрымання стэрыны можна падзяліць на:
* зоастэрыны (з жывёл)
* фітастэрыны (з раслін)
* мікастэрыны (з грыбоў)
 
Большасць стэрынаў — крышталічныя рэчывы. Яны растваральныя ў арганічных растваральніках, але ў вадзе нерастваральныя. Найбольш вядомы са стэрынаў вышэйшых жывёл — халестэрын.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Стэроіды
Стэроіды

[thumb|right|250px|Малекула папярэдніка ўсіх прыродных стэроідаў [ланастэрола.]]
**Стэро́іды** — рэчывы жывёльнага ці радзей расліннага паходжання, якія валодаюць высокай біялагічнай актыўнасцю.

Стэроіды ўтвараюцца ў прыродзе з ізапрэноідных папярэднікаў. Асаблівасцю будовы стэроідаў з’яўляецца наяўнасць кандэнсаванай тэтрацыклічнай сістэмы гонана (ранейшая назва — стэран). Ядро гонана ў стэроідаў можа быць насычаным або часткова ненасычаным, утрымліваць алкільныя і некаторыя функцыянальныя групы — гідраксільныя, карбанільныя або карбаксільныя.
 
Сярод стэроідаў вядомы стэрыды, стэрыны, вітаміны групы D, жоўцевыя кіслоты, стэроідныя гармоны, сардэчныя гліказіды, стэроідныя алкалоіды і інш. У рэгуляцыі абмену рэчываў і некаторых фізіялагічных функцый арганізма ўдзельнічаюць стэроідныя гармоны.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Жмуров, В. А.* Большая энциклопедия по психиатрии / В. А. Жмуров. — 2-е изд. — М.: Джангар, 2012. — 864 с.

## Спасылкі 
* Стероиды и их влияние на организм человека  // Магілёўскі абласны дыспансер спартыўнай медыцыны
* * Gerald F. O’Malley*, *Rika O’Malley* Анаболические стероиды // Справочник MSD


Катэгорыя:Арганічная хімія
Стэрэахімія

**Стэрэахімія** (ад  — цвёрды, прасторавы) — раздзел хіміі аб прасторавай будове малекул і яе ўплыве на хімічныя ўласцівасці (статычная стэрэахімія) і на кірунак і скорасць рэакцый (дынамічная стэрэахімія). Асаблівасці прасторавай будовы выяўляюцца ў з'яўленні стэрэаізамераў; гэтыя асаблівасці ўплываюць на скорасць і кірунак хімічных ператварэнняў, на фізічныя ўласцівасці рэчываў, на характар іх фізіялагічнага дзеяння і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Большая политехническая энциклопедия: более 7000 словарных статей / Авт.-сост. В. Д. Рязанцев. — Москва: Мир и образование, 2011. — 700, [3] с. — ISBN 978-5-94666-621-3/-.
* 

## Спасылкі 
* *Бутин К. П.* Глава 8. Теоретическая стереохимия // З кнігі *О. А. Реутов, А. Л. Курц, К. П. Бутин* «Органическая химия. Углубленный курс» на сайце хімічнага факультэта БДУ
* Основы стереохимии // Карпаратыўны партал Томскага політэхнічнага ўніверсітэта