Літ

**Літ** (, мн. ч. *litai*) — валюта Літоўскай Рэспублікі з 1922 па 1941 і з 1993 па 2015 год.

Міжнародны код валюты па ISO 4217 — **LTL**.

## Гісторыя 
Пасля Першай сусветнай вайны у незалежнай Літоўскай Рэспубліцы ў звароце знаходзіліся грашовыя сродкі іншых дзяржаў.

У сувязі з адсутнасцю ўласнага эмісійнага банка, па дамове з германскай Усходняй крэдытнай касай (*Darlehnskasse Ost*), афіцыйным грашовым сродкам у Літве стаў *аўксінас* (літ. auksinas; *остмарка*). У сярэдзіне 1922, з-за гіперінфляцыі маркі, у Літве парушылася нармалёвае функцыянаванне гандлю, фінансаў і крэдытаў. Сойм Літвы у тэрміновым парадку прыняў закон аб уводзінах літа і ўстанове Банка Літвы.

Часавыя банкноты з датай эмісіі 10 верасня 1922 былі выпушчаныя 25 верасня 1922 г. Літ быў уведзены ў зварот 1 кастрычніка, але фактычна — 2 кастрычніка 1922. Абмен аўксінаў на літ ажыццяўляўся па курсе, які штотыдзень усталёўваўся міністрам фінансаў з улікам суадносін маркі і долара. Першапачатковыя суадносіны былі 175&nbsp;:&nbsp;1. Па ім былі пералічаныя чыгуначныя і паштовыя тарыфы, падаткі, аблігацыі, уклады ў ашчадных касах і г. д. Банкноты друкаваліся ў Англіі, Чэхаславакіі і Германіі. Манеты выпуску 1925 г. таксама чаканіліся за мяжой. Эмісія манет 1936 і 1938 гг. чаканілася ў Каўнасе.

Пасля ўваходжання Літвы ў склад СССР (1940), з 25 сакавіка 1941 літ быў заменены савецкім рублём.

Пасля ўзнаўлення незалежнасці (1991) у якасці аплатнага сродку выкарыстоўваліся з 5 жніўня 1991 г. часавыя грошы «агульныя талоны», т. н. «вагноркі», ад прозвішча прэм'ер-міністра Літвы Гедыміна Вагноруса. C 1 кастрычніка 1992 яны былі абвешчаныя адзіным законным аплатным сродкам.

## Манеты і банкноты 
Літ дзеліцца на 100 цэнтаў.

### Манеты 
На аверсе ўсіх манет літаў і цэнтаў — намінал, на рэверсе — герб.

Манеты 9 наміналаў:

    **1 цэнт**: выпуск 1991 г., сплаў алюмінію; дыяметр 18,75 мм, таўшчыня 1,30 мм, маса 0,88 г;

center|thumb|1 цэнт

    **2 цэнта**: выпуск 1991 г., сплаў алюмінію; дыяметр 21,75 мм, таўшчыня 1,30 мм, маса 1,19 г

 center|thumb|2 цэнта

    **5 цэнтаў**: выпуск 1991 г., сплаў алюмінію; дыяметр 24,40 мм, таўшчыня 1,35 мм, маса 1,49 г

 center|thumb|5 цэнтаў

    **10 цэнтаў**: выпуск 1991 г. — сплаў медзі, цынку і цыну; дыяметр 16,00 мм, маса 1,40 г; выпуск 1997, 1998, 1999, 2006, 2007, 2008 — сплаў медзі, цынку і нікеля; дыяметр 17,00 мм, таўшчыня 1,70 мм, маса 2,60 г

 center|thumb|10 цэнтаў

    **20 цэнтаў**: выпуск 1991 г. — сплаў медзі, цынку і цыну; дыяметр 17,5 мм, маса 2,10 г; выпуск 1997, 1998, 1999, 2007, 2008 — сплаў медзі, цынку і нікеля; дыяметр 20,50 мм, таўшчыня 2,10 мм, маса 4,80 г

 center|thumb|20 цэнтаў

    **50 цэнтаў**: выпуск 1991 г. — сплаў медзі, цынку і цыну; дыяметр 21,00 мм, маса 3,03 г; выпуск 1997, 1998, 1999, 2000 — сплаў медзі, цынку і нікеля; дыяметр 23,00 мм, таўшчыня 2,10 мм, маса 6,00 г

 center|thumb|50 цэнтаў

    **1 літ**: выпуск 1998, 1999, 2000, 2001, 2002 гг. сплаў медзі і нікеля; дыяметр 22,30 мм, таўшчыня 2,20 мм, маса 6,25 г

 center|thumb|1 літ

    **2 літа**: выпуск 1998, 1999, 2001, 2002, 2008 гг., унутраная частка — сплаў медзі і нікеля, вонкавая — сплаў медзі, алюмінію і нікеля; дыяметр 25,00 мм, таўшчыня 2,20 мм, маса 7,50 г

 center|thumb|2 літа 

    **5 літаў**: выпуск 1998, 1999 гг., унутраная частка — сплаў сплаў медзі, алюмінію і нікеля, вонкавая — медзі і нікеля; дыяметр 27,50 мм, таўшчыня 2,35 мм, вага 1,30 мм, маса 10,10 г

 center|thumb|5 літаў 

У 1991 годзе быў выпушчаны калекцыйны набор манет ад 1 цэнта да 5 літаў.
У 2000 і 2003 гадах былі выпушчаныя калекцыйныя наборы ад  1 да 5 цэнтаў 1991 г  і ад 10 цэнтаў да 5 літаў. Такі жа набор будзе выпушчаны ў 2008 годзе.
Склад і памеры манет з набораў такія жа, як і ў манет, пералічаных вышэй.

### Юбілейныя манеты 
Акрамя таго, выпускаюцца юбілейныя манеты рознай вартасці. 

thumb|left 
1 літ (1997) да 75-годдзю Літоўскага банка і літа.

1 літ (1997) да 75-годдзю Літоўскага банка і літа (залатая манета).

10 літаў (1999), выпушчаная ў рамках міжнароднай праграмы «Самыя маленькія манеты міру. Гісторыя золата» (залатая манета). Вага 1 244 гр. Адчаканена 5 500 штук. 
thumb|left 
1 літ (1999) да 10-годдзю Балтыйскага шляху.
thumb|left 
1 літ (2004) да 425-годдзю Вільнюскага ўніверсітэта
1 літ (2005) з выявай  Палаца кіраўнікоў у Вільнюсе.
thumb|left 
500 літаў (2005) з выявай Палаца кіраўнікоў у Вільнюсе (залатая манета). Вага 31 10 гр. Адчаканена 1 000 штук. 
* Lithuanian Mint 

### Банкноты 
Банкноты 9 наміналаў:

* ** 1 літ** (выпуск спынены, адбіраецца з абарачэння)

*Аверс*: Жамайце (,  Юлія Бенюшэвічуце-Жыманцене; 1845—1921), літоўская пісьменніца.

*Рэверс*: драўляны касцёл Св. Іасафата ў Палушэ (, Аўкштота; 1747—1757)

 center|thumb|*1 літ* 

* ** 5 літаў** (выпуск спынены, адбіраецца з абарачэння)

*Аверс*: Ёнас Яблонскіс (, 1860—1930), літоўскі мовазнавец, «бацька» літоўскай літаратурнай мовы.

*Рэверс*: Скульптура Пятраса Рымшы (, 1881—1961) адлюстроўвае таемныя школы, якія дзейнічалі ў Літве ў перыяд забароны літоўскага друку лацінскім шрыфтам (1864—1904).

 center|thumb|*5 літаў* 

* ** 10 літаў**

*Аверс*: Сцяпонас Дарус (, 1896—1933) і Стасіс Гірэнас (, 1894—1933), літоўскія лётчыкі, якія загінулыя пры трансатлантычным пералёце (1933).

*Рэверс*: Самалёт «Lituanika», фрагменты контураў Амерыкі і Еўропы.

 center|thumb|*10 літаў* 

* ** 20 літаў**

*Аверс*: Майроніс (, уласна Ёнас Мачуліс; 1862—1932),  паэт.

*Рэверс*: Статуя Волі - праца скульптара Юозаса Зікараса на фоне Ваеннага музея Вітаўта Вялікага ў Каўнасе.

center|thumb|*20 літаў*

* ** 50 літаў**

*Аверс*: Ёнас Басанавічус (, 1851—1927), навуковец і палітык, патрыярх літоўскага нацыянальнага адраджэння.

*Рэверс*: Кафедральны сабор Св. Станіслава, званіца і вежа Гедзіміна ў Вільнюсе.

center|thumb|*50 літаў*

* ** 100 літаў**

*Аверс*: Сімонас Даўкантас (, 1793—1864), гісторык, заснавальнік літоўскай нацыянальнай гістараграфіі.

*Рэверс*: Ансамбль Вільнюскага ўніверсітэта з касцёлам Св. Яна і званіцай.

center|thumb|*100 літаў* 

* ** 200 літаў** (з 1997)

*Аверс*: Відунас (, уласна Вільгельм Стараст; 1868—1953), настаўнік, фалькларыст, пісьменнік і філосаф.

*Рэверс*: Маяк у Клайпедзе (1796).

center|250pxcenter|thumb|*200 літаў*

* ** 500 літаў** (з 2000)

*Аверс*: Вінцас Кудзірка (, 1858—1899), паэт і кампазітар, аўтар літоўскага нацыянальнага гімна.

*Рэверс*: Звон Волі (У. Кудзірка быў рэдактарам газеты «Звон») на фоне ідэалізаванага літоўскага пейзажа.

center|thumb|*500 літаў*

Банкноты друкуюцца за межамі Літвы. Спачатку яны друкаваліся United States Banknote Corporation, пазней брытанскай кампаніяй De La Rue і нямецкай Giesecke & Devrient GmbH.

У 1991 годзе былі выпушчаныя першыя банкноты пасля аднаўлення незалежнасці Літвы. Варта адзначыць, што банкнота ў 50 літаў была выпушчаная з памылкай. На банкноце, намалявана на каньку Кафедральнага Сабора, па цэнтры, статуя Св. Алены. Яна трымае крыж у правай руцэ, як і на самім Саборы ў рэчаіснасці. На банкноце 1991 г Св. Алена трымае крыж у левай руцэ.http://www.banknotes.com/LT49.JPG(http://www.example.com)

## Гл. таксама 
* Літоўскі талонас
* Рубель

## Спасылкі 
* Літоўскія талоны. Першыя грошы незалежнай Літвы. 
* Манеты краін СНД і Балтыі 
*

Катэгорыя:Валюты
Катэгорыя:Грошы Літвы