Дуброўна

**Дубро́ўна**, на рацэ Дняпро пры ўпадзенні ў яго рэк Задубровенка і Свінка. За 107 км на паўднёвы ўсход ад Віцебска, 8 км ад чыгуначнай станцыі Асінаўка на лініі Орша—Смаленск (Расія), аўтадарогамі злучаны з Оршай, Горкамі, Асінторфам.

## Назва 
На думку Вадзіма Жучкевіча, у аснове тапоніма «Дуброўна» паняцце, якое пазначае тып лесу — дубовы лес, дуброва.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Датаванне першага ўспаміну пра Дуброўна няпэўнае. Пад 1392 або 1393 гг. у Метрыцы Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаецца «*зямля пустая Дубровенская*», якую князь Дзмітрый Сямёнавіч запісаў княгіні Соф’і і яе дзецям. Аднак сучасныя даследчыкі мяркуюць, што ў дакуменце ідзе гаворка пра іншае «Дуброўна» або адбылося няслушнае датаванне падзеі. У канцы XV ст. неаднаразова ўпамінаецца воласць «*Дубровенскі шлях*». Расійскі гісторык М. Любаўскі лічыў, што цэнтрам гэтай воласці была вёска Дубровенка (цяпер не існуе) на захадзе Смаленшчыны, аднак цалкам магчыма, што воласць спярша мела сваім цэнтрам Дуброўна, ад якога і атрымала назву. Пагатоў, дагэтуль тут ужо збудавалі замак.

Першы дакладны пісьмовы ўпамін пра Дуброўна як «горад» у значэнні ўмацаванага паселішча датуецца 1514 г. З пачатку XVІ ст. яно стала цэнтрам воласці на мяжы Віцебскага і Смаленскага ваяводстваў. Пазней тут утварылася Дубровенскае графства. У розныя часы мясцовасць знаходзілася ў валоданні вялікіх князёў, Глябовічаў, Сапегаў, Любамірскіх і іншых.

У 1535, 1536 гг. Дуброўна пацярпела ад набегаў маскоўскіх захопнікаў. 22 кастрычніка 1564 г. Дуброўна было захоплена маскоўскімі войскамі. У 1630 г. Мікалай Глябовіч заснаваў у мястэчку касцёл і кляштар бернардзінцаў. У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) па працяглай аблозе ў чэрвені—кастрычніку 1654 Дуброўна занялі маскоўскія войскі, якія спалілі замак і вывезлі мясцовых жыхароў у Смаленск. У 1664 напярэдадні адступлення маскоўскія акупанты зноў вывезлі з мястэчка і ваколіц вялікую колькасць мяшчан і сялян з жонкамі і дзецьмі.

У часы Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) у 1708 загоны казакаў і калмыкаў на чале з расійскім капітанам Салаўёвым спалілі Дуброўна. У 1732 Юрый Станіслаў Сапега атрымаў дазвол на правядзенне ў мястэчку кірмашу на дзень Святога Ільі. У 1750 тут заснавалі суконную мануфактуру.

Dubroŭna, Aršanskaja. Дуброўна, Аршанская (H. Lajbovič, 1760).jpg|Кляштар бернардзінцаў, XVIII ст.
Файл:Dubroŭna. Дуброўна (M. Ivanov, 1784) (2).jpg|М. Іваноў, 1784
Файл:Dubroŭna, Dniapro. Дуброўна, Дняпро (M. Ivanov, 1784).jpg|М. Іваноў, кан. XVIII ст.
Файл:Dubrovienski zamak. Дубровенскі замак (M. Ivanov, 1784).jpg|М. Іваноў, кан. XVIII ст.
Файл:Dubroŭna. Дуброўна (Lauvergne, 1840).jpg|B. Lauvergne, 1840

### Расійская імперыя 
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Дуброўна апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Аршанскай правінцыі; з 1777 у Аршанскім павеце Магілёўскага намесніцтва, пазней губерні. На 1780 год у мястэчку дзейнічалі чатыры царквы і адзін касцёл, працавала паштовая станцыя, штогод праводзілася 3 кірмашы. У 1781 у Дуброўне пачала працаваць гадзіннікавая фабрыка, першая ў Расійскай імперыі. У 1785 пры кляштары піяраў (адкрыўся замест бернардзінскага ў 1774) пачаў дзейнічаць калегіум. У 1788 Іван Староў на заказ Рыгора Пацёмкіна распрацаваў праекты: сядзібнага будынка, гасцінага двара, перабудовы царквы Улетку 1789 выбітны садовы майстар-практык і мастак-праектоўнік апошняй чвэрці XVIII стагоддзя, Вільям Гульд аб’ехаў маёнткі Пацёмкіна ў Магілёўскай губерні і склаў праект парку ў Дуброўне. У 1809 Ф. К. Любамірскі збудаваў тут новы касцёл.

На 1860 у Дуброўне быў 1001 дом (з іх мураваных — 3), дзейнічала 6 цэркваў (з іх 3 мураваныя), мураваныя касцёл і каталіцкая капліца, драўляная сінагога і 13 іўдзейскіх "малітоўных школ". На паштовай станцыі прымалася і выдавалася розная карэспандэнцыя. Мелася вольная аптэка. У мястэчку знаходзілася кватэра прыстава 2-га стану і конны этап. 3 навучальных устаноў дзейнічалі казённае яўрэйскае вучылішча 1-га разраду і сельскае вучылішча пры Мікольскай царкве. Працавалі 3 прамысловыя прадпрыемствы, 4 талесныя фабрыкі, 4 піваварні, 2 вадзяныя млыны. Кірмашы праводзіліся ў нядзелю, сераду і пятніцу. Праз раку Дняпро хадзіў паром. На 1861 Дуброўна была цэнтрам воласці Горацкага павета Магілёўскай губерні, уласнасць Любамірскіх. У 1870 у мястэчку пачала працаваць кумыса-лекавальная ўстанова. На 1909 у Дуброўне было 869 жылых дамоў, з якіх 10 мураваных, працавалі 5 млыноў. У пач. XX ст. у мястэчку пачала працаваць ткацкая фабрыка.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 згодна з Трэцяй Устаўной граматай Дуброўна абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі было перададзена ў склад РСФСР. У 1924 Дуброўна вярнулі БССР, дзе яно стала цэнтрам раёна (у 1962—1965 уваходзіла ў склад Аршанскага раёна). У 1925 Дуброўна атрымала статус горада. У Другую сусветную вайну з 16 ліпеня 1941 да 26 чэрвеня 1944 горада знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

28 лютага 2011 года быў афіцыйна зацверджаны сцяг горада.

Файл:Dubroŭna, Dniapro. Дуброўна, Дняпро (1901-18).jpg|Панарама, да 1914
Файл:Dubroŭna, Lubamirski. Дуброўна, Любамірскі (1901-18).jpg|Палац Любамірскіх, да 1914
Файл:Dubroŭna,_Lubamirski._Дуброўна,_Любамірскі_(1918).jpg|Палац Любамірскіх, каля 1918
Файл:Dubroŭna, Lubamirski. Дуброўна, Любамірскі (1920-39).jpg|Палац Любамірскіх
Файл:Dubroŭna, Lipki. Дуброўна, Ліпкі (1901-18).jpg|Парк Ліпкі, гаспадарчыя пабудовы Любамірскіх
Файл:Dubroŭna, Aršanskaja. Дуброўна, Аршанская (1920-39).jpg|Вуліца Аршанская. Кляштар
Файл:Dubroŭna, Vysokaja synagoga. Дуброўна, Высокая сынагога (1905).jpg|Высокая сінагога, 1905
Файл:Dubroŭna, Vysokaja synagoga. Дуброўна, Высокая сынагога (1922).jpg|Высокая сінагога, да 1910
Файл:Dubroŭna, Vysokaja synagoga. Дуброўна, Высокая сынагога (1913).jpg|Высокая сінагога, 1913
Файл:Dubroŭna, Škoła. Дуброўна, Школа (1920-29).jpg|Яўрэйская школа

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1846 — 3 441 чал.; 1860 — 6 884 чал., з іх 2 623 праваслаўныя, 74 каталікі, 1 пратэстант, 4 183 іўдзеі; 1897 — 7 974 чал.; 1900 — 5 070 чал., з іх 2 567 праваслаўных, 162 каталікі, 5 пратэстантаў, 2 336 іўдзеяў
* **XX стагоддзе**: 1909 — 9 469 чал.; 1917 — 5 294 чал.; 1926 — 7 920 чал.; 1939 — 9,9 тыс. чал.; 1959 — 4,9 тыс. чал.; 1971 — 6,4 тыс. чал.; 1991 — 9,8 тыс. чал.; 1993 — 10,1 тыс. чал.; 1995 — 9,8 тыс. чал.; 1997 — 9,7 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 — 8,9 тыс. чал.; 2007 — 8,8 тыс. чал.; 2008 — 8,6 тыс. чал.; 2009 — 8 041 чал. (перапіс); 2015 — 7 345 чал.; 2016 — 7 224 чал.; 2017 — 7 122 чал.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы харчовай, лёгкай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Гасцініца. Цэнтр ганчарнага рамяства, так званай дубровенскай керамікі.

## Транспарт 
Праз Дуброўна праходзіць аўтамабільная дарога  (Орша — Буда (да )). За 8 км на поўнач ад горада — аўтамагістраль .

## Культура 
Дзейнічаюць дом культуры, дом рамёстваў, 2 бібліятэкі.

## Адукацыя 
У Дуброўне працуюць 2 сярэднія, дзіцяча-юнацкая спартыўная і музычная школы, дапаможная школа-інтэрнат, дашкольныя ўстановы, сярэдняя прафесійна-тэхнічнае вучылішча механізацыі сельскай гаспадаркі.

## Рэлігія 
У Дуброўне дзейнічаюць цэрквы Святой Тройцы і Святога Мікалая, а таксама каталіцкая капліца. Дзейнічае касцёл Маці Божай Фацімскай.

## Мас-медыя 
Выдаецца раённая газета «Дняпроўская праўда».

## Турыстычная інфармацыя 
### Інфраструктура 
Дуброўна — цэнтр традыцыйнага ганчарнага рамяства, так званай «дубровенскай керамікі». З 1993 года праводзіцца рэгіянальны фестываль музыкі Падняпроўя «Дняпроўскія галасы ў Дуброўне». Спыніцца можна ў гарадской гасцініцы.

### Славутасці 
У цэнтры Дуброўна і за 100 м на ўсход ад упадзення ракі Дубровенкі ў Дняпро захаваліся 2 гарадзішчы, якія з’яўляюцца помнікамі археалогіі.
* Замчышча
* Кляштар бернардзінцаў (1809) (пачатак ХІХ стагоддзя), вул. Аршанская 3 — 
* Касцёл Маці Божай Фацімскай
* Свята-Троіцкая царква (1809), вул. Чырвонаслабодская, 3 — 
* Суконна-талесная мануфактура (канец XIX ст.)
* Свята-Мікалаеўская царква (2003)
* Капліца Святых Барыса і Глеба (2-я пал. XIX ст.)
* Радавая забудова (XIX—1-я пал. XX стст.)
* Каменны крыж
* Яўрэйскія могілкі
* Брацкая магіла ў скверы (1941—1944), вул. Садовая — 
* Вежа з гадзіннікам. Устаноўлена ў цэнтры горада ў чэрвені 2018 года ў азнаменаванне 625-годдзя горада Дуброўна і ў гонар правядзення 25-га Міжнароднага фестывалю песні і музыкі «Дняпроўскія галасы ў Дуброўне»

### Страчаная спадчына 
* Касцёл бернардзінцаў
* Сінагога Высокая (XIX ст.)
* Царква Святога Мікалая (XVIII ст.)
* Палац Любамірскіх (XVIII ст.)

## Галерэя 

Файл:Dubroŭna.Zamčyšča.JPG|Замчышча
Файл:Dubroŭna Sv. Troickaja carkva.JPG|Царква Святой Тройцы
Файл:Дуброўна. Кляштар бернардзінцаў (03).jpg|Кляштар бернардзінцаў
Файл:Дуброўна. (02).jpg|Суконна-талесная мануфактура
Файл:Dubroŭna Vulicy.JPG|Вуліцы горада
Файл:Dubroŭna Kazarski 1.JPG|Помнік Казарскаму
Файл:Dubroŭna Kazarski 2.JPG|Помнік Казарскаму
Файл:Dubroŭna Vajskovy Memaryjal.JPG|Ваенны мемарыял

## Вядомыя асобы 
* Алеся Мікалаеўна Турава — беларуская спартсменка.
* Маргарыта Мікалаеўна Турава — беларуская лёгкаатлетка.
* Канстанцін Валер’евіч Сямёнаў — беларускі спартсмен.
* Казімір Семяновіч, артылерыст і вынаходнік, паводле думкі беларускіх гісторыкаў (напр., Бельскі, Ткачоў), паходзіў з ваколіц Дуброўны.
* Аляксандр Іванавіч Казарскі (1797—1833) — герой руска-турэцкай вайны 1828—1829 гадоў, капітан 1-га рангу.
* Якаў Саламонавіч Палякоў (1832—1909) — расійскі фінансіст.
* Восіп Давыдавіч Лур’е (1868—1955) — французскі філосаф і літаратуразнавец.
* Ганна-Эстар (Ганна Паўлаўна) Тумаркіна (1875—1951) — швейцарскі філосаф, першая ў Еўропе жанчына — прафесар філасофіі.
* Генадзь Пятровіч Латышаў (нар. 1946) — беларускі архітэктар.
* Юрый Навумавіч Ліпскі (1909—1978) — савецкі астраном.
* Цві Цэйтлін (нар. 1923) — амерыканскі скрыпач.
* Натан Аксельрод — ізраільскі кінарэжысёр.
* Майсей Саламонавіч Беленькі — савецкі літаратурны крытык.
* Барыс Навумавіч Гутэнтог — савецкі мастак.
* Якаў Савельевіч Шур — савецкі фізік.
* Чарлз Яфэ — амерыканскі шахматыст.
* Уладзімір Трафімавіч Кабуш
* Сямён Захаравіч Фрадкін — доктар медыцынскіх навук, прафесар.
* Мікіта Іванавіч Смарчкоў (1916—2002) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза. Ганаровы грамадзянін Дуброўна. Нарадзіўся ў вёсцы Трафіменкі.
* Юрый Васілевіч Гаўрын (1943—2016) — беларускі мастак-жывапісец, манументаліст.
* Ізраіль Фрумкін (1850—1914) — яўрэйскі журналіст, перакладчык, грамадскі дзеяч Ізраіля.
* Міхл Лейві Радкінсон — пісьменнік
*  (1902—1984) — канадскі юрыст.

## Гл. таксама 
* Гарады Віцебскай вобласці
* Гарады Беларусі
* Спіс вуліц Дуброўна

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Прагноз надвор’я ў Дуброўне 
* м. Дуброўна на Radzima.org
* Дуброўна  на Прыдзвінскі крайн: Гісторыя і сучаснасць 
* Парафія Маці Божай Фацімскай у Дуброўне. Афіцыйны сайт
* Дуброўна — парафія Маці Божай Фацімскай на Catholic.by


Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры
Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства