Помнікі Кутузаву і Барклаю-дэ-Толі (Санкт-Пецярбург)

**Помнікі Кутузаву і Барклаю-дэ-Толі** ў Санкт-Пецярбургу ўстаноўлены на Казанскай плошчы ля Неўскага праспекта ў  горада.

## Гісторыя 
Пасля смерці М. І. Кутузава ў 1813 г. і М. Б. Барклая-дэ-Толі ў 1818 г. імператар Аляксандр I загадаў іх увекавечыць устаноўкай помнікаў перад Казанскім саборам у Санкт-Пецярбургу, для чаго выдаў царскі рэскрыпт ад 23 верасня 1818 года.

Скульптары Імператарскай Акадэміі мастацтваў адмовіліся ад удзелу ў конкурсе на праект помнікаў, бо ў ім было абавязковая ўмова адлюстраваць ваеначальнікаў у сучасных ваенных мундзірах, а не ў туніках або антычных мантыях, як было прынята ў тыя часы. Таму нават праз паўгода пасля адкрыцця конкурсу не было прадстаўлена ніводнага эскіза помніка. Мадэлі помнікаў даручылі рабіць нямецкаму скульптару , але яго праца не была прынятая, паколькі яму не ўдалося стварыць пераканаўчы вобраз рускіх палкаводцаў. У 1829 годзе імператар Мікалай I у мэтах выканання волі бацькі арганізаваў конкурс на стварэнне помнікаў Кутузаву і Барклаю-дэ-Толі, у якім прынялі ўдзел скульптары Барыс Іванавіч Арлоўскі і , якія вярнуліся з Рыма. Выбраны быў эскіз Б. І. Арлоўскага, і ён у студзені 1830 года пачаў працу над помнікамі.

Па прапанове Агюста Манферана пастамент да помніка спачатку меркавалася зрабіць з чырвонага граніту і ўпрыгожыць бронзавымі барэльефамі, Арлоўскі меркаваў выканаць іх з менш пышнага і больш таннага паўночнага граніту, але ў выніку Мікалай I прыняў варыянт архітэктара Васіля Пятровіча Стасава. Пастаменты ў выкананні вядомага каменацёса  былі выраблены з паліраванага граніту вясной 1837 года. Манферан прапанаваў выканаць надпісы на пастаментах накладнымі бронзавымі літарамі, аднак Арлоўскі, паказаўшы на нетрываласць гэтага варыянту, вырашыў тады выбіць літары ў камені.

Мадэлі помнікаў былі завершаны ў 1831 годзе. Самі помнікі былі адлітыя вядомым майстрам  у ліцейні майстэрні Акадэміі мастацтваў: у 1832 г. — скульптура Кутузава, у 1836 г. — Барклая-дэ-Толі, прычым статую Барклая-дэ-Толі атрымалася адліць толькі з другога разу.

Пад кіраўніцтвам архітэктара К. А. Тона помнікі былі ўсталяваныя на свае пастаменты: 30 мая 1837 г. — фігура М. І. Кутузава, 15 чэрвеня 1837 г. — фігура М. Б. Барклая-дэ-Толі. Урачыстая цырымонія адкрыцця помнікаў Кутузаву і Барклаю-дэ-Толі адбылася 25 снежня 1837 г. у гонар дваццаць пятай гадавіны перамогі над Напалеонам. На цырымоніі прысутнічалі ўся імператарская сям’я і многія знакамітыя асобы. Праз некалькі дзён помнікам былі аддадзены воінскія ўшанаванні. Аднак гэтыя падзеі Б. І. Арлоўскі ўжо не бачыў — ён памёр за восем дзён да адкрыцця манументаў.

Помнікі карысталіся вялікай папулярнасцю ў народа, таму ў пачатку 1839 г. п’едэсталы помнікаў абнеслі чыгуннымі агароджамі, выкананымі К. А. Тонам. Пасля агароджы былі заменены металічнымі тумбамі з ланцугамі.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны манументы Кутузаву і Барклаю-дэ-Толі працягвалі стаяць на сваіх п’едэсталах, і воінскія часці, якія праходзілі міма іх па Неўскаму праспекту страявым крокам, аддавалі воінскае прывітанне.

Скульптуры некалькі разоў рэстаўраваліся: у 1945, 1972 і 2002 гадах.

## Апісанне 
Б. І. Арлоўскі здолеў дасягнуць максімальнага партрэтнага падабенства помнікаў з рэальнымі персанажамі. Абодва палкаводца намаляваны ў сваіх ваенных мундзірах. Кутузаў паказаны ў імклівым дзеянні пры разгроме французскай арміі — ён стаіць у фельдмаршальскім мундзіры і плашчы, у правай руцэ трымае аголеную шпагу, у левай — фельдмаршальскае жазло. Постаць Барклая-дэ-Толі, які камандаваў адступленнем расійскай арміі ад мяжы, Арлоўскі адлюстраваў менш дынамічнай: палкаводзец глядзіць удалячынь, у апушчанай левай руцэ трымае маршальскае жазло. Арлоўскі паказаў абодвух ваеначальнікаў, якія стаяць на кінутых на зямлю французскіх сцягоў: Барклай-дэ-Толі стаіць на яшчэ разгорнутым сцязе з арлом, а Кутузаў — на згорнутым сцязе з канчаткова зрынутым арлом. Вышыня помніка Барклаю-дэ-Толі складае 4 метра, помніка Кутузаву — 4,1 метра, вышыня пастаментаў — 3,5 метра.

Фігуры Кутузава і Барклая-дэ-Толі знаходзяцца строга насупраць каланад Казанскага сабора — яны былі ўпісаныя ў бакавыя парталы сабора, якія ў перспектыве апраўляюць іх нібы вялікія прастакутныя рамы.

Надпіс на пастаменце Кутузаву абвяшчае:

ФЕЛЬДМАРШАЛУ
КНЯЗЮ
КУТУЗОВУ СМОЛЕНСКОМУ
1812

На пастамент Барклая-дэ-Толі нанесены словы:

ФЕЛЬДМАРШАЛУ
КНЯЗЮ
БАРКЛАЮ ДЕ ТОЛЛИ
1812, 1813, 1814, 1815

## У літаратуры і фальклоры 

Барклай-де-Толли говорит:
— У меня живот болит
А Кутузов отвечает:
— Вот аптека, полегчает.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 

Кутузаву
Катэгорыя:Помнікі Міхаілу Кутузаву