Дыярыуш Яна Антонія Храпавіцкага

**«Дыярыуш»** () — манументальны помнік мемуарнай літаратуры Вялікага Княства Літоўскага другой паловы XVII стагоддзя, напісаны віцебскім ваяводам Янам Антоніем Храпавіцкім. Твор ахоплівае падзеі з 1656 па 1685 год і з'яўляецца каштоўнай крыніцай па гісторыі палітычнага і прыватнага жыцця Рэчы Паспалітай.

## Гісторыя стварэння і публікацыі 
Ян Антоні Храпавіцкі вёў свой дзённік на працягу 29 гадоў амаль штодзённа, пачаўшы запісы 1 студзеня 1656 года. Твор пісаўся ў спецыяльных запісных кніжках, якія аўтар вазіў з сабой. Сам Храпавіцкі называў свой твор «прыватным дыярыушам» (*Diariusz prywatny*), што сведчыць пра яго першапачатковае прызначэнне для асабістага карыстання.

Упершыню фрагмент дыярыуша быў апублікаваны ў 1787 годзе ксяндзом Марцінам Сташэвічам. У 1845 годзе Ю. Русецкі выдаў больш поўную версію. У наш час частка дыярыуша за 1656—1664 гады была выдадзена ў 1978 годзе польскім гісторыкам Тадэвушам Васілеўскім.

## Змест і структура 
Дыярыуш Храпавіцкага адрозніваецца выключнай рэгулярнасцю і педантычнасцю запісаў. Аўтар фіксаваў як дзяржаўныя справы («otia publica»), так і прыватныя («otia domestica»).

### Дзяржаўныя справы 
Значнае месца ў творы займае апісанне палітычных падзей, у якіх аўтар прымаў непасрэдны ўдзел як пасол на сеймах, дыпламат і сенатар. Храпавіцкі падрабязна апісвае:
*   Вайну са Швецыяй і падпісанне Аліўскага міру (1660).
*   Вайну з Расіяй, у тым ліку дзеянні войскаў Івана Хаванскага на Беларусі (1660).
*   Дыпламатычныя перамовы з Масквой і падпісанне Андросаўскага перамір'я (1667).
*   Удзел у сеймах і камісіях.

### Прыватнае жыццё 
У адрозненне ад многіх іншых мемуарыстаў, Храпавіцкі надаваў вялікую ўвагу фіксацыі паўсядзённых падзей. Ён рэгулярна запісваў:
*   Стан надвор'я (метэаралагічныя назіранні вяліся амаль штодзённа).
*   Атрыманне і адсылку карэспандэнцыі.
*   Візіты гасцей і паездкі.
*   Фінансавыя разлікі і гаспадарчыя справы.
*   Стан здароўя свайго і членаў сям'і (апісанне хвароб і метадаў лячэння, у тым ліку выкарыстанне хініну).

## Стыль і асаблівасці 
Стыль Храпавіцкага характарызуецца як «канцылярскі»: запісы лаканічныя, сухія, пазбаўленыя літаратурных упрыгожванняў і эмацыянальнасці. Аўтар рэдка выказвае свае пачуцці або дае ацэнку падзеям, засяроджваючыся на фактах. Аднак у апісанні ваенных кампаній і крызісных сітуацый (напрыклад, хваробы жонкі) тэкст становіцца больш жывым і эмацыянальным.

Даследчыкі адзначаюць рацыяналізм і прагматызм аўтара, яго еўрапейскую адукаванасць і стрыманасць у рэлігійных пытаннях. Храпавіцкі паўстае як дзяржаўны муж, для якога служэнне Рэчы Паспалітай з'яўляецца галоўным абавязкам.

## Значэнне 
«Дыярыуш» Яна Антонія Храпавіцкага з'яўляецца ўнікальнай гістарычнай крыніцай, якая дазваляе рэканструяваць палітычную гісторыю, паўсядзённы быт і ментальнасць шляхты ВКЛ другой паловы XVII стагоддзя. Дзякуючы рэгулярнасці і падрабязнасці запісаў, твор дае магчымасць прасачыць храналогію падзей з дакладнасцю да дня.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта
Катэгорыя:Дыярыушы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Польскамоўная літаратура Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Літаратурныя творы XVII стагоддзя