open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын 2023/2024

**Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын 2023/2024** — 32-і чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па гандболе.

## Выніковае размеркаванне месцаў 
## Найлепшыя гульцы 
* варатар — Марыя Траян (БНТУ-БелАЗ);
* левая крайняя — Яна Сотнікава (БНТУ-БелАЗ);
* левая паўсярэдняя — Крысціна Чмыхава («Гомель»);
* лінейная — Алена Жарун («Гомель»);
* правая крайняя — Юлія Іванчыкава (БНТУ-БелАЗ);
* разыгрываючая — Няліна Шпак ("Гараднічанка ");
* правая паўсярэдняя — Ульяна Петрачкова (БНТУ-БелАЗ).

Найлепшым бамбардзірам чэмпіянату стала Анастасія Грахоўская («Віцябчанка»), якая закінула ў 34 матчах 325 мячоў.

## Спасылкі 
* Беларуская федэрацыя гандбола
* ИСТОРИЯ ЧЕМПИОНАТОВ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ ПО ГАНДБОЛУ
* «БНТУ-БелАЗ» — чемпион Беларуси по гандболу сезона 2023/2024

2023
Катэгорыя:2023 год у гандболе
Катэгорыя:2024 год у гандболе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2023 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2024 годзе
Рамла

**Рамла** — горад у Ізраілі, які знаходзіцца на Ізраільскай прыбярэжнай раўніне і адносіцца да Цэнтральнай адміністрацыйнай акругі. Цэнтр адміністрацыйнай падакругі Рамла. Размешчаны за 24 км на ўсход ад Тэль-Авіва.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ізраіля
Вогненныя калясніцы

**«Вогненныя калясніцы»** () — брытанская спартыўная гістарычная драма, знятая Х’ю Хадсанам у 1981 годзе. У назву вынесена цытата з Чацвёртай кнігі Царстваў Бібліі (4 Цар 2:11 і 6:17).

Карціна заваявала дзве прэміі Канскага кінафестывалю (1981), чатыры прэміі «Оскар», у тым ліку ў катэгорыі «Найлепшы фільм» (1982), тры прэміі BAFTA (1982) і мноства іншых узнагарод, аднак запомнілася ў першую чаргу інструментальнай тэмай грэчаскага кампазітара Вангеліса, якая абыйшла першыя радкі ўсяго свету.

## Беларуская агучка 
Афіцыйны беларускі пераклад быў падрыхтаваны студыяй «Кінаконг» і выйшаў у 2018 годзе.

## Сюжэт 
Фільм пастаўлены па рэальных падзеях і расказвае аб саперніцтве двух атлетаў-бегуноў, якія прадстаўлялі Вялікабрытанію на Алімпійскіх гульнях 1924 года ў Парыжы: студэнта Кембрыджа, яўрэя Гаральда Абрахамса і шатландскага місіянера Эрыка Лідэла. У цэнтры ўвагі аўтараў карціны — супрацьстаянне двух характараў і двух супрацьлеглых светапоглядаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Беларускі трэйлер

Катэгорыя:Фільмы-драмы 1981 года
Катэгорыя:Фільмы Вялікабрытаніі 1981 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы на французскай мове
Катэгорыя:Фільмы пра хрысціянства
Катэгорыя:Фільмы пра спорт
Катэгорыя:Фільмы пра Алімпійскія гульні
Катэгорыя:Фільмы, заснаваныя на рэальных падзеях
Катэгорыя:Кінарэжысёрскія дэбюты
Катэгорыя:Фільмы Х’ю Хадсана
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Ватыканскі спіс фільмаў
Катэгорыя:Фільмы, агучаныя па-беларуску праектам Кінаконг
Гета ў Маляцічах

**Гета ў Маляцічах** (лета — лістапад 1941) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў вёскі Маляцічы Крычаўскага раёна і бліжэйшых населеных пунктаў падчас Халакосту.

## Гісторыя 
Вёска Маляцічы была захоплена нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года. Акупацыя доўжылася да 1 кастрычніка 1943 года.

Пасля акупацыі немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў вёсцы гета.

3 лістапада 1941 года паліцаі прывезлі ў Маляцічы з суседняй Антонаўкі яўрэйку з двума дзецьмі (сем гадоў і два гады). Іх адвялі да моста і расстралялі. Старэйшы паспрабаваў уцячы, але яго злавілі, паклалі каля забітай маці і застрэлілі.

Аднойчы раніцай у лістападзе 1941 года ў Маляцічы прыехалі немцы на трох машынах і загадалі сабрацца ўсім жыхарам вёскі. Затым беларусаў вывелі на ўскраіну і загадалі стаяць на пагорку. Потым туды, да вялікага, былога памешчыцкага віннага склепа прывялікаля 100 (122, 70) яўрэяў. Асуджаным людзям абвясцілі, што яны будуць забітыя, а беларусам нагадалі, што за дапамогу габрэям належыць смерць. Потым габрэяў падводзілі да краю склепа, стралялі і целы падалі ўніз. Калі яма напоўнілася забітымі, наступныя целы закідвалі наверх. Пасля расстрэлу яму прысыпалі зямлёй, а частка целаў засталася не закапаная. Два дні месца расстрэлу ахоўвалася і нікому не дазвалялі падыходзіць.

На наступны дзень немцы правялі яшчэ адну акцыю  Яны схапілі 15—20 яўрэяў (жанчын і дзяцей) адвялі іх да моста каля вёскі і паліцай Антон Кучук іх расстраляў.

## Памяць 
У 1975 годзе ў цэнтры Маляцічаў усталявалі скульптуру «Воін з дзіцем» у гонар вызваліцеляў вёскі з імёнамі загінулых мірных жыхароў — у тым ліку, і яўрэяў.

У 2004 годзе педагогі і вучні маляціцкай сярэдняй школы ўсталявалі новы помнік на брацкай магіле маляціцкіх яўрэяў.

У 2017 годзе ў Маляцічах недалёка ад будынка сельсавета быў усталяваны помнік габрэям Антонаўкі, забітым 14 лістапада 1941 года.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Маляцічы
Катэгорыя:Гісторыя Крычаўскага раёна
Катэгорыя:Маляцічы (Крычаўскі раён)
Анастасія Сініцына

**Анастасія Сініцына** (нар. , Растоў-на-Доне, Расія) — расійская гандбалістка.

Выступала за «Растоў-Дон» (Расія) (1999—2006), львоўскую «Галычанку» (Украіна) (2007-08), краснадарскую «Кубань» (Расія (2008-10). С 2010 года вызступает за мінскі БНТУ.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Гандобольный БНТУ покидают Синицына и Нестерук
* Синицина Анастасия Борисовна
* Анастасия Синицына: "В Беларуси иной раз не знаешь, чего ждать от соперника. Третья в таблице команда играет с нами на равных, а пятая получает «минус 23»
* Швеция, Франция, Хорватия и другие страны
* Видная роль. Анастасия Синицына: без компромиссов
* Anastasia SinitsynaPlayer

Катэгорыя:Гандбалісткі Расіі
Галіна Уладзіміраўна Гаваранкова

**Галіна Уладзіміраўна Гаваранкова** — беларускі інжынер-канструктар, галоўны інжынер праектаў.

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут ў 1960 годзе. З 1960 года працавала ў «Белдзяржпраекце» як галоўны інжынер праектаў.

## Прафесійная дзейнасць 
Была аўтаркай праектаў серый буйнапанэльных жылых дамоў для гарадоў Гомеля, Бабруйска, Магілёва, Салігорска, Наваполацка, Гродна.

## Узнагароды 
Была ўзнагароджана ордэнам «Знак Пашаны».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Інжынеры-канструктары Беларусі
Dianthus campestris

**Dianthus campestris** — від кветкавых раслін сямейства ; распаўсюджаны ва Усходняй і Паўднёва-Усходняй Еўропе, у Заходняй і Сярэдняй Азіі. Відавы эпітэт паходзіць ад  — «палявы».

## Апісанне 
Шматгадовая расліна. Лісце ланцэтна-лінейнае, разам са сцяблом уверсе коратка шарсцістае, унізе шурпатае. Бясплодных бакавых парасткаў няма. Прыкветкавыя лускі ў 2-3 разы карацейшыя за чашачку. Чашачка 15-18 мм даўжынёй.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны ва Усходняй і Паўднёва-Усходняй Еўропе (Грэцыя, Балгарыя, Румынія, Малдова, Украіна, Расія), у Заходняй і Сярэдняй Азіі (Турцыя, Казахстан, Заходняя Сібір).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1808 годзе
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Гваздзік
Сініцына

**Сініцына** — жаночая форма прозвішча Сініцын.

## Прозвішча 
* Анастасія Сініцына — расійская гандбалістка

## Тапонім 
* Сініцына (Веткаўскі раён)
Вастсэ-Куустэ

**Вастсэ-Куустэ**  — пасёлак у воласці Пылва павета Пылвамаа, Эстонія.

Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіў у склад воласці Вастсэ-Куустэ (скасаваная) і быў яе адміністрацыйным цэнтрам. Размешчаны каля чыгункі Тарту—Пячоры, за 16 км на паўночны захад ад валаснога і павятовага цэнтра — горада Пылва. Вышыня над узроўнем мора — 78 метраў.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Раанана

**Раанана** (‎) — горад у Паўднёвым Шароне ў Ізраілі, за 19 км ад Тэль-Авіва. Каледжы. У 2022 годзе ў горадзе праходзілі спаборніцтвы Макабіяды 2022.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ізраіля
Яўнэ

**Яўнэ**:

## Ізраіль 
* Яўнэ (Ізраіль)

## Украіна 
* Яўнэ (Бараніўскі раён)
Яўнэ (Ізраіль)

**Яўнэ** (‎) — горад у Цэнтральнай акрузе Ізраіля, за 24 км на поўдзень ад Тэль-Авіва і за некалькі кіламетраў ад марскога берага.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ізраіля
Цэнтральная акруга (Ізраіль)

**Цэнтральная акруга** () — адна з сямі адміністрацыйных акруг Ізраіля. Уключае большую частку вобласці Шарон. Адміністрацыйны цэнтр Цэнтральнай акругі — Рамла, найбуйнейшы горад — Рышон-ле-Цыён. Плошча — 1293 км ².

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Акругі Ізраіля
Мадыін-Макабім-Рэўт

**Мадыін-Макабім-Рэўт** () — горад у Ізраілі, знаходзіцца ў Цэнтральнай акрузе паміж Тэль-Авівам і Іерусалімам. Заснаваны ў 1993 годзе.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ярыў Левін — ізраільскі палітык
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ізраіля
Рош-ха-Аін

**Рош-ха-Аін** — горад у Ізраілі, у Цэнтральнай акрузе, які знаходзіцца недалёка ад Петах-Тыквы. Размешчаны каля вытокаў ракі Яркон, на мяжы паміж далінай Хашарон і горнай вобласцю Шафела.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ізраіля
Дар’я Грабова

**Дар’я Грабова** (нар. , Тэрніўка, Украіна) — украінская гандбалістка.

Нарадзілася ў горадзе Тэрніўка, Днепрапятроўская вобласць. У гандбол пайшла з 9 гадоў. Пасля восьмага класа забралі ў спартовую школу пад Кіевам, там вучылася 3 гады, потам у Львоў, у Галычанку, прафесійную каманду. Потым быў «Матор», дзе правяла 5 гадоў, але ў крызіс жаночы клуб цалкам распаўся. Таму на паўгода з’ехала ў Славакію. Сезон 2009—2010 яна пачынала ў славацкай «Ювенце» з Міхалаўца, алё ў снежні 2009 года скасавала кантракт і перайшла ў мінскі «БНТУ-БелАЗ».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Гандбол. Украинка перестала считаться в Беларуси легионеркой
* Grobova, DARIYA
* Наша Даша

Катэгорыя:Гандбалісткі Украіны
Гіватаім

**Гіватаім** ( — «два ўзгоркі») — горад у Ізраілі, знаходзіцца ў Тэль-Авіўскай акрузе, уваходзіць у агламерацыю Гуш-Дан, прымыкае да Тэль-Авіва з усходу і мяжуе на поўначы і ўсходзе з Рамат-Ганам.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ізраіля
Нагарыя

**Нагарыя** () — горад у Паўночнай акрузе Ізраіля. Плошча, якая знаходзіцца пад кіраваннем гарадскога муніцыпалітэта — 10,5 км ². Размешчана ў раўніннай мясцовасці на поўначы міжземнаморскага ўзбярэжжа Ізраіля, за 34 км на поўнач ад Хайфы, за 10 км на поўнач ад Ака і за 9 км на поўдзень ад паўночнай мяжы Ізраіля і гротаў Рош ха-Нікра.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ізраіля
Ляшчына дрэвападабная

**Ляшчына дрэвападабная** (*Corylus colurna*) — від дрэў сямейства .

## Апісанне 
Дрэва вышынёй да 25&nbsp;м з густой шырокапірамідальнай кронай. Ствол добра сфарміраваны, пакрыты светла-шэрай пласціністай карой. Пупышкі да 6 мм даўжынёй, даўгавата-яйцападобныя, чырвона-бурыя, апушаныя, часам голыя. Лісце буйное, авальнае, цёмна-зялёнае, з падвойна-зубчастым краем, на доўгіх, залозіста-апушаных хвосціках. Плод — арэх з лямцавай абгорткай, якая цалкам пакрывае арэх і рассечана на доўгія, пакручаныя або выгнутыя долі, у разы даўжэйшыя за арэх. Арэхі з тоўстай трывалай шкарлупінай, сціснутыя па баках, сабраны ў пучкі па 3-7.

## Распаўсюджанне 
Паходзіць з Балкан, Каўказа, Паўночнага Ірана, Гімалаяў. У Прыкарпацці і Закарпацці яна добра акліматызавалася, перспектыўная не толькі ў зялёнай гаспадарцы, але і ў лясных пасадках, добра расце ў зацішных месцах у багатых тыпах умоў месцапражывання.

## Практычнае выкарыстанне 
Драўніна прыгожага ружовага адцення, высока цэніцца пры вытворчасці мэблі, з-за чаго ў многіх месцах натуральнага распаўсюджання яна была амаль цалкам высечана. У СССР была занесена ў Чырвоную кнігу як знікаючы рэліктавы від.

У дэкаратыўных пасадках рэкамендуецца высаджваць алеямі, рэдкімі групамі і салітэрамі.

Арэшкі ядомыя і смачныя, але іх прамысловая каштоўнасць невысокая з-за вельмі тоўстай і цвёрдай шкарлупіны.

Паколькі расліна не дае каранёвых атожылкаў, а расце аднаствольным дрэвам, яе зручна выкарыстоўваць як прышчэпу для культурных сартоў лясных арэхаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ядомыя арэхі і семечкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Бярозавыя
Ноф-ха-Галіль

**Ноф-ха-Галіль**, да 2019 года **Нацрат-Іліт** — горад у Ізраілі. Размешчаны на вышыні ад 430 да 573 метраў над узроўнем мора ва ўсходняй частцы Назарэцкага горнага хрыбта, які ўтварае паўночную мяжу Ізрэельскай даліны ў Ніжняй Галілеі. У паўночнай частцы горада ўзвышаецца гара Хар-Ёна (573 м). Ноф-ха-Галіль размешчаны побач з Назарэтам, за 38 км ад Хайфы і за 24 км ад Тыверыі.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ізраіля
Арабэ

**Арабэ** — горад у паўночнай акрузе Ізраіля. Атрымаў статус мясцовага савета ў 1965 годзе і статус горада ў 2016 годзе.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ізраіля
Яркон

**Яркон** — рака ў Ізраілі, якая працякае ў цэнтральнай частцы краіны. Бярэ пачатак з крыніц каля крэпасці Антыпатрыда, каля горада Рош-ха-Аін. Упадае ў Тэль-Авіве ў Міжземнае мора. Даўжыня ракі — 27,5 км (найбуйнейшая рака Ізраіля, якая ўпадае ў Міжземнае мора). Працякае цераз сем гарадоў. У Тэль-Авіве, за 1,5 км да ўпадзення ў Міжземнае мора, у Яркон упадае рака Аялон. Плошча вадазборнага басейна — 1805 км². Сярэднегадавы расход вады — 8 м³/с.
Катэгорыя:Рэкі Ізраіля
Эр-Русайфа

**Эр-Русайфа** — горад у Іарданіі, у мухафазе Эз-Зарка. Размешчаны ў басейне ракі Эз-Зарка, на шашы паміж гарадамі Аман і Эз-Зарка, на вышыні 610 м над узроўнем мора.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Іарданіі
Ляўкобрыум шызы

**Ляўкобрыум шызы** (*Leucobryum glaucum*) — від імхоў парадку .

## Апісанне 
Расліны ў высокіх кампактных падушках або газонах. Сцеблы 1-12.5 мм (радзей карацей). Лісце 3-9 мм, прамое, прама-выгнутае, часам серпавата-аднабаковае, верхавіна вострая або завостраная, звычайна зубчастая на кончыку. Спецыялізаванае бясполае размнажэнне з дапамогай скапленняў дробных лістападобных гем на кончыку сцябла і лісця з рызоідамі на верхавіне. Каробачкавыя ножкі 8-18 мм, чырванаватыя. Каробачка моцна нахіленая і выгнутая, калі сухая і пустая, 1.5-2 мм, ад чырвонай да чырванавата-карычневай афарбоўкі. Споры ад амаль гладкіх да тонкапапілёзных, 13-18 мкм. Каробачкі спеюць у жніўні-снежні.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Дыкранавыя
Паўночная акруга (Ізраіль)

**Паўночная акруга** () — адна з сямі адміністрацыйных акруг Ізраіля. Плошча — 4638 км ², плошча сушы — 4478 км ². Адміністрацыйны цэнтр — Ноф-ха-Галіль, найбуйнейшы горад Паўночнай акругі — Назарэт.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Акругі Ізраіля
Corylus sieboldiana

**Corylus sieboldiana** — від кветкавых раслін сямейства . Распаўсюджаны ва Усходняй Азіі.

## Распаўсюджванне 
Расліна расце на Прыамур’і, на поўначы Манголіі, ў Кітаі, на Карэйскім паўвостраве і ў Японія (Хакайда, Хансю). Сустракаецца ў бедных відамі і халаднавата-вільготных лясах на сухіх або свежых, кіслых або злёгку шчолачных, пясчана-гумусных глебах у сонечных месцах. Від цеплалюбівы і звычайна марозаўстойлівы.

## Апісанне 
5-метровы куст з апушанымі парасткамі. Лісце мае ножку даўжынёй ад 1,5 да 2,5 сантыметраў. Ліставая пласцінка даўжынёй ад 5 да 10 сантыметраў, ад зваротнаяйцападобнай да падоўжанай эліптычнай формы, доўга завостраная, звычайна закругленая аснова і двойчы зубчасты край ліста. Жылкі валасістыя. Маладое лісце часта мае чырвоную пляму пасярэдзіне. Мужчынскія каташкі адзінкавыя або ў групах ад двух да шасці; мужчынскія кветкі маюць чырвоныя тычынкі. Арэхі растуць групамі па два-тры. Яны маюць канічную форму, каля 1,5 см у даўжыню і пакрытыя шчаціністай абалонкай, якая зраслася, утвараючы вузкую трубку, і мае кароткія зубцы з цэлымі бакамі наверсе.

## Выкарыстанне 
Насенне выкарыстоўваюцца ў ежу сырым або абсмаленым. З насення выкормліваюць таксама алей.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Бярозавыя
Эз-Зарка (рака)

**Эз-За́рка** () — рака ў Іарданіі, буйны прыток ракі Іардан. Плошча басейна — 3900 км².

Упамінаецца ў Бібліі пад назвай Явак.

Выток знаходзіцца на поўнач ад горада Эз-Зарка пры зліцці двух вадзі: Вадзі-эль-Джурф і Вадзі-Дулейль. Басейн ахоплівае найбольш густанаселеныя раёны Іарданіі на ўсход ад Іардана.

Рака моцна забруджана бытавымі і прамысловымі сцёкамі.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Іарданіі
Эз-Зарка (мухафаза)

**Эз-Зарка́** () — мухафаза ў цэнтры Іарданіі. Адміністрацыйны цэнтр — Эз-Зарка.
Плошча — 4 761 км², насельніцтва — 931 100 чалавек (2012). На поўначы мяжуе з мухафазай Эль-Мафрак, на поўдні з мухафазай Аман, на захадзе з мухафазамі Эль-Балка і Джараш, на ўсходзе з Саудаўскай Аравіяй.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Эз-Зарка (мухафаза)
Катэгорыя:Мухафазы Іарданіі
Эз-Зарка

**Эз-Зарка**:

## Егіпет 
* Эз-Зарка (Егіпет)

## Іарданія 
* Эз-Зарка (Іарданія)
* Эз-Зарка (мухафаза)
* Эз-Зарка (рака)
Эз-Зарка (Егіпет)

**Эз-Зарка** (‎) — горад на поўначы Егіпта, размешчаны на тэрыторыі мухафазы Дум'ят. знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы мухафазы, на правым беразе Дам'ецкага рукава дэльты Ніла, за 26 км на паўднёвы захад ад Дум'ята, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі. Абсалютная вышыня - 6 метраў над узроўнем мора.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Егіпта
Сымерпалу

**Сымерпалу** () — пасёлак у Эстоніі, у павеце Вырумаа. У 1991—2017 гадах, да адміністрацыйнай рэформы мясцовага самакіравання Эстоніі, з’яўляўся адміністрацыйным цэнтрам воласці Сымерпалу.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Ласва

**Ласва** () — вёска ў воласці Выру павета Вырумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Ласва і была яе адміністрацыйным цэнтрам. Размешчана за 10 км на ўсход ад валаснога і павятовага цэнтра — горада Выру. Вышыня над узроўнем мора — 79 метраў.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кулдрэ

**Кулдрэ** () — вёска ў павеце Вырумаа воласці Антсла на паўднёвым усходзе Эстоніі. Былы адміністрацыйны цэнтр воласці Урвастэ. 
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Хаанья

**Хаанья**:
* Хаанья (вёска)
* Хаанья (воласць)
* Хаанья (прыродны парк)
* Хаанья (узвышша)
Сігма (спецпадраздзяленне)

**«Сігма»**, таксама **Група «С»** — падраздзяленне спецыяльнага прызначэння Федэральнай памежнай службы Расійскай Федэрацыі.

## Гісторыя 
17 мая 1994 года кіраўнік ФПС, генерал-палкоўнік А. І. Нікалаеў падпісаў загад аб фарміраванні спецыяльных разведвальных падраздзяленняў пагранічных войскаў Расіі, да якіх адносіліся: групы «С» («Сігма») у прамым падначаленні начальніка штаба пагранічных войск Расіі, асобныя групы спецыяльнай разведкі (АГСпР) у прамым падначаленні начальнікам штабоў пагранічных акругаў і ўзводы вайсковай разведкі (УВР) пры манеўраных групах пагранічных атрадаў у прамым падначаленні начальнікаў штабоў пагранічных атрадаў. Усе памежныя разведвальныя спецпадраздзяленні, знаходзячыся ў складзе памежных войск, адначасова знаходзіліся ў аператыўным падначаленні галоўнага органа вайсковай разведкі – Галоўнага разведвальнага ўпраўлення (ГРУ) Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі.

Стварэнне спецпадраздзяленняў «Сігма» пачалося 1 лютага 1995 года. На працягу 1995 года былі сфармаваныя два падраздзяленні — у Маскве (89 чалавек) і ў Краснадары (30 чалавек). Планавалася стварэнне яшчэ аднаго падраздзялення ў Хабараўску, ад якога прыйшлося адмовіцца па эканамічных прычынах. База групы створана пад Шарамеццева. «Сігма» знаходзілася ў прамым падначаленні дырэктара ФПС і яго намесніка па развеведцы. У штаце былі толькі афіцэры і прапаршчыкі.

Краснадарскае аддзяленне «Сігмы» расфармавалі ў 1997 годзе, а маскоўскае падраздзяленне — у 2003, пры аб’яднанні ФПС РФ і ФСБ РФ.

## Крыніцы 
## Відэа 
*  (2019) на YouTube | *Студия «Авторская программа Александра Сладкова»*. Телеканал «Россия-1».
*  (2021) на YouTube | *Сладков +*

Катэгорыя:Пагранічныя войскі
Ляшчына буйная

**Ляшчына буйная**, ці **Ламбардскі арэх** (*Corylus maxima*) — від кветкавых раслін сямейства , радзімай якога з’яўляецца Балканскі паўвостраў.

## Апісанне 
Куст або невялікае дрэва вышынёй 6-10 метраў. Маладыя парасткі карычневыя або бурыя, пакрытыя чачавічкамі і аксаміцістым залозістым апушэннем. Лісце круглявае або шырока-авальнае, коратка завостранае, двойчы зубчастае, зверху голае, знізу шэра-апушанае, мякка-волосістае, 7-14 × 6-11 см. Мужчынскія каташкі маюць даўжыню 5-10 см. Плод — арэх, 18-25 × 10-15 мм, шарападобны эліпсоідны або даўгаваты, шаравата апушаны на верхавіне, паверхня неглыбокая баразнаватая або гладкая, злёгку бліскучая, карычневая. 2n=22.

## Распаўсюджанне 
Радзімай з’яўляецца Балканскі паўвостраў; від натуралізаваны ў Вялікабрытаніі, Германіі, Аўстрыі, Турцыі, Крыму; інтрадукаваны і культывуецца ў некаторых іншых краінах. Засяляе лясы і вырошчваецца ў садах.

## Выкарыстанне 
Від шырока культывуецца для атрымання смачных ядомых арэхаў. Ён таксама шырока выкарыстоўваецца ў садаводстве, уключаючы дэкаратыўны сорт Purpurea з фіялетавым лісцем. Лісце выкарыстоўвалася ў традыцыйнай турэцкай медыцыне ўнутр у якасці адвару пры экзэмах, а кавалачкі лісця звонку для лячэння ацёкаў і высыпанняў.

## Галерэя 

Файл:Corylus_maxima_0.4_R.jpg|Лісток
Файл:Corylus_maxima_R0015239.JPG|Каташак
Файл:Corylus_maxima_'Purpurea'.jpg|*Corylus maxima* 'Purpurea'
Файл:Corylus_maxima_Purpurea_0.8_R.jpg|Плод
Файл:Corylus_maxima_fruit.jpg|Ураджай ляшчыны ў Турцыі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Бярозавыя
Кены

**Кены** або **Кена**.

У 1603 годзе вёска была прыпісаная да Віленскай Евангелічна-рэфармаванай царквы. На 1630 годзе ў вёсцы было 49 татарскіх двароў. У 1690 годзе тут пабудаваны кляштар бернардзінцаў. Пэўны час уласнасць Крыштафа Бяганскага, скарбніка браслаўскага, з 1794 года ўласнасць Казелы.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце. З 1827 года ўласнасць Яна Славінскага, потым астранома Пятра Славінскага, які тут памёр у 1881 годзе. У 1866 годзе было 143 жыхары, з іх 13 праваслаўных і 130 каталікоў. Пасля 1861 года ў Шумскай воласці Віленскага павета.

За часамі Першай сусветнай вайны з 1915 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй. З 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР, у канцы сакавіка Кены заняты польскімі войскамі. У 1919 годзе створана пачатковая школа.

У 1920 годзе Кены апынуліся ў Сярэдняй Літве, з 1922 года ў складзе Польшчы. У беларускай гістарыяграфіі землі вядомыя як Заходняя Беларусь. У 1920 годзе пабудаваны драўляны касцёл Маці Божай Вастрабрамскай.

У другой палове верасня 1939 года Кены заняты Чырвонай Арміяй, 10 кастрычніка 1939 года паводле дагавора з СССР тэрыторыя Віленскай вобласці перададзена Літве. З 1940 года ў Літоўскай ССР.

У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі. У Кенах існаваў яўрэйскі працоўны лагер пры Віленскім гета.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Пётр Славінскі (1795—1881) — астраном і педагог.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Kena 2. Visuotinė lietuvių enciklopedija, T. IX (Juocevičius-Khiva). – Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2006. 728 psl.
* Kinė (Kena). Mūsų Lietuva, T. 1. – Bostonas: Lietuvių enciklopedijos leidykla, 1964. – 201 psl.

Катэгорыя:Населеныя пункты Віленскага раёна
Наталля Гесць

**Наталля Гесць** (нар. , Карэлічы, Беларусь) — беларуская гандбалістка.

Адвучылася тры гады ў Гарадзенскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву. Потым трапіла ў склад «Гараднічанкі» і правяла там 7 сезонаў. Пасля сканчэнні кантракта запрасілі ў «БНТУ-БелАЗ», дзе я правяла яшчэ 2 сезоны. У 2019 годдзе падпісала кантракт з «Гомелям».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Natalya Hests
* Беларусь. Наталья Гесть: «В жизни все делаю правой рукой. А взяла мяч левой — оказалось удобно реализовать бросок»
* Гесть Наталья
* Гесть Наталья Сергеевна
* Правая «крайняя» Наталья Гесть рассказала о себе и планах на сезон

Катэгорыя:Гандбалісткі Беларусі
Дзіяна Шаг

**Дзіяна Шаг** (нар. , Ашмяны, Беларусь) — беларуская гандбалістка.
 
За прафесійную кар’еру яна выступала за «Віцебчанку» і БНТУ-БелАЗ. У ліпені 2024 гады падпісала кантракт з гродзенскай «Гараднічанкай».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Dziana Shah
* Диана Шаг перешла в «Городничанку» 
* После матча. Диана Шаг 

Катэгорыя:Гандбалісткі Беларусі
Aconitum napellus

**Aconitum napellus** — від кветкавых раслін сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовая расліна да 30-130 см вышынёй, з густымі суквеццямі кветак колеру індыга. Лісце 5-10 см у дыяметры, сегментаванае на 5-7 частак, утварае пірамідальны куст да 70 см у папярочніку.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Расце ў Паўночнай і Цэнтральнай Еўропе.

## Практычнае выкарыстанне 
 У мінулым расліна выкарыстоўвалася як папулярны яд. Смерць надыходзіць праз 6 гадзін пасля атручвання. У Рымскай імперыі яе выкарыстоўвалі для пакарання злачынцаў. Вырошчванне гэтай расліны было забаронена пад страхам смяротнага пакарання.

## Галерэя 

Файл:Aconitum_napellus_007.JPG|Агульны выгляд расліны
Файл:Aconitum_napellus3_ies.jpg|Будова кветкі
Файл:Aconitum_napellus_012.JPG|Насенне
Файл:Aconitum_napellus_inflorescence_(21).jpg|Сорт з белымі кветкамі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Боцікі
Мінскі кацёл

**Мінскі кацёл** — акружэнне войскамі 1-га, 2-га і 3-га Беларускіх франтоў у ходзе Мінскай аперацыі галоўных сіл 4-й і асобных злучэнняў 9-й нямецкіх армій на ўсходзе ад Мінска 3 ліпеня 1944 года. У кацёл трапіоа 105 000 гітлераўцаў. 4 ліпеня 1944 савецкія войскі — часткі 49-й, 50-й армій 2-га Беларускага фронту, 33-й арміі 3-га Беларускага фронту, частка сіл 1-й і 4-й паветраных армій пачалі ліквідацыю акружаных войск. Спробы іх вырвацца з «катла» поспеху не мелі. 7-8 ліпенязнішчаны ці ўзяты ў палон галоўныя сілы нямецкіх войск, 9-11 ліпеня — астатнія асобныя групы. У Мінскім «катле» знішчана больш за 70 000 і ўзята ў палон каля 35 000 салдат і афіцэраў праціўніка, у тым ліку 12 генералаў.

У ліквідацыі «катла» ўдзельнічалі партызаны брыгад 2-й Мінскай, «Буравеснік», імя Ракасоўскага, «За Савецкую Беларусь», імя газеты «Правда», «Полымя», імя Шчорса і іншыя. Партызаны ахоўвалі ўсе асноўныя аб'екты ў Мінску і яго ваколіцах.

Акружэнне праціўніка ў Мінскім «катле» — важнае дасягненне ў развіцці савецкага ваеннага майстэрства. Упершыню ў наступальных дзеяннях Чырвонай Арміі праціўнік быў акружаны і разгромлены ў выніку паралельнага і франтальнага праследавання на глыбіні 200—250 км ад папярэднягя краю яго абароны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы СССР
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Ліпень 1944 года
Марыя Траян

**Марыя Траян** (нар. , Ліда, Беларусь) — беларуская гандбалістка.
 
З 2019 года грала за галощны склад «БНТУ-БелАЗ». У сезоне-2023/24 была прызналі лепшым брамнікам чемпіяната Беларусі. У жніўні 2024 года падпісала кантракт з італьянскай «Ленай» з правінцыі Брэшыа, якая па выніках чэмпіянату-2023/24 атрымала пуцёўку ў серыю А і зноў выступіла ў элітным дамскім дывізіёне.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Беларусь. Лучшая вратарь сезона-2023/24 Мария Троян рассталась с чемпионом страны БНТУ-БелАЗом
* Лучшая вратарь белорусского чемпионата-2023/24 Мария Троян стала игроком итальянского «Лено»
* Maryia TRAYAN
* Maryia Trayan

Катэгорыя:Гандбалісткі Беларусі
Алена Агбаба

**Алена Агбаба** (нар. , Кікінда, Сербія) — сербская гандбалістка. Сястра сербскай гандбалісткі Марыі Агбабы.

Сезон 2017—2018 правяла ў гомельскім клубе «Гомель». У чэрвеня 2019 года завяршыла сезон у польскай «Пагоні» са Шчэціна і перайшла ў «Бекешчабы». У Шецинским клубе згуляла 29 матчаў і закінула 54 мячы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Jelena Agbaba
* Венгрия. Сербские гандболистки Елена Агбаба и Йована Йовович продлили контракты с «Будаершем»

Катэгорыя:Гандбалісткі Сербіі
Катэгорыя:Ігракі ЖГК Погань Шчэцін
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Сербіі па гандболе
Марыя Агбаба

**Марыя Агбаба** (нар. , Кікінда, Сербія) — сербская гандбалістка. Сястра сербскай гандбалісткі Алены Агбабы.
 
Бараніла колеры « Шыяфака», «Гомеля», «Ягадзіны», «Самбатхэя» і «Вашаша». З 2022 года выступае за венгерчкую «Бекешчабу» . У сезоне 2023/24 згуляла 30 матчаў і закінула 176 мячоў.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Marija Agbaba

Катэгорыя:Гандбалісткі Сербіі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Сербіі па гандболе
Катэгорыя:Ігракі ЖГК Шыяфак
Роасна-Аліку

**Роасна-Аліку** () — пасёлак у муніцыпалітэце Пайдэ павета Ярвамаа, Эстонія. Да рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года пасёлак быў адміністрацыйным цэнтрам воласці Роасна-Аліку. Размешчаны за 14 кіламетраў на паўночны ўсход ад павятовага цэнтра — горада Пайдэ. Вышыня над узроўнем мора - 87 метраў.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Хяэдэмеэстэ

**Хяэдэмеэстэ** () — сельскі пасёлак у воласці Хяэдэмеэстэ павета Пярнумаа, Эстонія. Размешчаны на беразе Рыжскага заліва, недалёка ад шашы Талін—Рыга, за 41 кіламетр на поўдзень па шашы ад павятовага цэнтра — горада Пярну. Вышыня над узроўнем мора — 8 метраў.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Гета ў Косаве

**Гета ў Косаве** (канец чэрвеня 1941 — 25 жніўня 1942) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў горада Косава Івацэвіцкага раёна падчас Халакосту.

## Гісторыя 
Перад вайной яўрэі складалі 2/3 насельніцтва Косава. 26 (25) чэрвеня 1941 мястэчка заняў вермахт. Акупацыя доўжылася да 13 ліпеня 1944 года.

У верасні 1942 года гета было цалкам знішчана. Усяго ў Косаве было забіта каля 4500 яўрэяў.

## Памяць 
На брацкай магіле вязняў гета ва ўрочышчы Мерачоўшчына, дзе летам 1942 года гітлераўцы і паліцаі забівалі яўрэяў з Косаўскага гета, узведзены помнік забітым.

У ліпені 2011 года ва ўрочышчы Ялаваста, дзе таксама праводзіліся расстрэлы, усталяваны мемарыяльны камень.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Косава
Катэгорыя:Косава (горад)
Катэгорыя:Гісторыя Івацэвіцкага раёна
Уулу

**Уулу** () — вёска ў воласці Хяэдэмеэстэ павета Пярнумаа, Эстонія. Адміністрацыйны цэнтр воласці Хяэдэмеэстэ.

Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Тахкурана і была яе адміністрацыйным цэнтрам. Размешчана за 15 кіламетраў ад цэнтра горада Пярну. Вышыня над узроўнем мора — 22 метры.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Сур’ю

**Сур’ю** () — вёска ў воласці Саардэ павета Пярнумаа, на паўднёвым захадзе Эстоніі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Aconitum moldavicum

**Aconitum moldavicum** — від рэдкіх травяністых раслін сямейства .

## Экалогія 
Расце ў шыракалістых лясах, на ўзлесках, сярод хмызнякоў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Боцікі
Эрмісту (возера)

**Эрмісту** — возера ў паўднёва-заходняй Эстоніі, адміністрацыйна адносіцца да вёскі Эрмісту ў воласці Тыстамаа павета Пярнумаа. На ўсходнім беразе возера размешчана вёска Эрмісту, на паўднёвым — пасёлак Тыстамаа. Агульная плошча возера — 454,3 га (9-е месца сярод найбуйнейшых азёр у Эстоніі), плошча воднай паверхні — 449,5 га, плошча 14 астраўкоў на возеры — 4,8 га. Даўжыня вадаёма — 4070 м, шырыня — 1750 м. Найбольшая глыбіня — 2,9 м, сярэдняя глыбіня — 1,3 м. Даўжыня берагавой лініі — 21 779 м. Плошча вадазбору — 32,3 км ². Абмен вады адбываецца 2 разы на год.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Broussonetia papyrifera

**Broussonetia papyrifera** — від лісцяных дрэў сямейства .

## Апісанне 
Расліна прымае форму куста або дрэва ад 10 ло 20 метраў вышыні. Лісце можа быць ад 15 да 20 см, мае вышчэрблены край, з ніжняга боку святлейшае і пакрыта валасінкамі. Аднак яно можа прымаць розныя формы нават на адным дрэве.

## Жыццёвы цыкл 
Від мае мужчынскія і жаночыя асобіны, квітнеючыя рознымі кветкамі. Тычынкавыя кветкі — пухнатыя каташкі да 8 см, жаночыя — круглай формы да 2 см. Костачкавыя плады (чырвоныя або аранжавыя) з’яўляюцца ў кластарах. Скідае лісце на зіму. Звычайна цягавітая расліна, якая можа моцна разрастацца і ператварацца ў «пустазелле». Распаўсюджванне адбываецца як праз жывёл і птушак, якія ядуць плады, так і праз надзвычай шырокую каранёвую сістэму.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Расце ў лістападных дажджавых лясах, у далінах і цяснінах у Кітаі, гарах Паўднёва-Усходняй Азіі. Культывуецца на астравах Ціхага акіяна. Можа адчуваць сябе добра як у халодных стэпах Кітая, так і на трапічным востраве Фіджы.

## Практычнае выкарыстанне 
На астравах Акіяніі з адбітай кары вырабляюць драўляную нятканую матэрыю, «тапу». Валокны расліны служаць матэрыялам для вырабу рыбалоўных снастей, паперы, тканін ва Усходняй Азіі. Плады і гатаванае лісце ядомае.

## Галерэя 

Файл:Gelso_da_carta_-_autunno.JPG|Лісце восенню
Файл:Broussonetia_papyrifera_-_Botanischer_Garten_Freiburg_-_DSC06385.jpg|Жаночыя кветкі
Файл:Broussonetia_papyrifera_-_fleurs_mâles.jpg|Мужчынскія кветкі
Файл:Broussonetia_papyrifera_fruits.jpg|Плады
Файл:Broussonetia_papyrifera_MHNT_Texture_of_the_trunk.jpg|Тэкстура ствала
Файл:Starr_061106-1467_Broussonetia_papyrifera.jpg|Вытворчасць "тапы"

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Ліс.&nbsp;— К.: Махаон-Україна, 2008.&nbsp;— 304 с., іл.&nbsp;— С. 134.

Катэгорыя:Тутавыя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Тыстамаа

**Тыстамаа** () — пасёлак у муніцыпалітэце Пярну павета Пярнумаа, Эстонія.

Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіў у склад воласці Тыстамаа і быў яе адміністрацыйным цэнтрам. Размешчаны за 30 кіламетраў на захад ад павятовага цэнтра — горада Пярну. Вышыня над узроўнем мора — 11 метраў. Недалёка ад пасёлка знаходзіцца найбуйнейшы вадаём павета — возера Эрмісту. Цераз пасёлак працякае рака Тыстамаа.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Крыжавік зграбны

**Крыжавік зграбны** (*Neoscona adianta*) — від аранеаморфных павукоў сямейства .

## Арэал 
*Neoscona adianta* мае палеарктычнае распаўсюджанне. Асабліва часта сустракаецца ў Заходняй і Цэнтральнай Еўропе.

## Апісанне 
Жыве на лугавых раслінах, у тым ліку на  і некаторых хмызняках сямейства верасовыя. Брушка павука вар’іруе ад шараватай да чырвона-карычневай і аранжавай гамы з яркімі белымі або крэмавымі трыкутнікамі з чорнай аблямоўкай. Самкі буйнейшыя за самцоў 5,5 — 7,0 мм, самцы 4,0-5,0 мм. Павуцінне няправільнай формы, размешчана невысока ад зямлі. Часта павук проста аплятае вяршыню кветкі.

## Галерэя 

Файл:Neoscona_adianta,_Livorno_2.JPG|*Neoscona adianta* (Італія).
Файл:Neoscona_adianta_1.jpg|*N. adianta**Jacobaea vulgaris*
Файл:Neoscona_adianta_1_2.jpg|Галавагрудзі *N. adianta*.
Файл:Neoscona_adianta_4.JPG|*N. adianta*, выгляд знізу.
Файл:Aculepeira_ceropegia.web.jpg|Лоўчая сетка і гняздо *N. adianta*.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Фатаграфіі розных каляровых варыяцый. 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1802 годзе
Катэгорыя:Павукападобныя Азіі
Катэгорыя:Павукападобныя Еўропы
Катэгорыя:Павукі-кругапрады
Тыхеметса

**Тыхеметса** () — пасёлак у воласці Саардэ павета Пярнумаа. За 50 км ад Пярну, ад Кілінгі-Нымэ 6 км, ад Вільяндзі — 50 км і ад Мыйзакюла 11 км (па дарогах).
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Алікуківі

**Алікуківі** () — вёска ў воласці Саардэ павета Пярнумаа.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Лаэкверэ

**Лаэкверэ** () — пасёлак у воласці Віні павета Ляэнэ-Вірумаа, Эстонія. У 1991—2017 гадах (да адміністрацыйнай рэформы самакіраванняў Эстоніі) Лаэкверэ быў адміністрацыйным цэнтрам воласці Лаэкверэ.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Ракверэ (значэнні)

* Ракверэ
* Ракверэ (аэрадром)
* Ракверэ (воласць)
* Ракверэ (станцыя)
Рыа Брава

**«Рыа Брава»** () — кінафільм 1959 года ў жанры вестэрн, зняты рэжысёрам Говардам Хоўксам. У галоўных ролях Джон Уэйн, Дын Марцін.

У 2014 годзе *«Рыа Брава»* быў прызнаны Бібліятэкай Кангрэса «культурна, гістарычна або эстэтычна значным» і адабраны для захавання ў Нацыянальным рэестры фільмаў.

## Сюжэт 
Шэрыф маленькага мястэчка Рыа Брава Джон Чэнс арыштоўвае забойцу. Брат арыштаванага, вядомы бандыт, збірае самых адчайных галаварэзаў з усёй акругі для яго вызвалення. Горад наводнены злачынцамі, але Чэнс прымае выклік. На дапамогу да шэрыфа прыходзяць толькі п'яніца, спявачка і малады, але хуткі стралок.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы на іспанскай мове
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1959 года
Катэгорыя:Вестэрны ЗША
Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў
Катэгорыя:Фільмы кампаніі Warner Bros.
Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)
Шарль Валькенер

Барон **Шарль Валькенер** (,  — ) — французскі вучоны, біёграф, энтамолаг, арахнолаг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Парыжы і вучыўся ва ўніверсітэтах Глазга і Оксфарда.

У 1813 годзе абраны акадэмікам у Інстытут Францыі. Быў мэрам 5-й акругі Парыжа, а ў 1816—1825 гадах прэфект дэпартамента Сены. Барон з 1823 года. З 1839 быў захавальнікам Аддзела карт у Нацыянальнай бібліятэцы Францыі, з 1840 — пастаянны сакратар Акадэміі надпісаў і прыгожага пісьменства пры Інстытуце Францыі.

Адзін з заснавальнікаў Энтамалагічнага таварыства Францыі ў 1832 годзе і яго Прэзідэнт у 1835 і 1841 гадах.

Памёр у 1852 годзе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Энтамолагі Францыі
Барэйкаўшчына

Назву **Барэйкаўшчына** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Барэйкаўшчына — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці

### Літва 
* Барэйкаўшчына — вёска ў Віленскім раёне Віленскага павета
Romulea

**Romulea** — род шматгадовых травяністых клубнецыбульных раслін сямейства . Уключае больш за 100 відаў, якія растуць у Міжземнамор’і, на Аравійскім паўвостраве, у Афрыцы да Капскай правінцыі ўключна.

## Таксанамія 
Род названы ў гонар легендарнага заснавальніка Рыма Ромула.

## Батанічнае апісанне 
Клубнецыбуліна 1,5 — 3 см у дыяметры, плоская або круглявая; покрыўныя лускі плёнкавыя, ападаюць. Сцябло простае або галінастае, недаразвітае, аднакветкавае. Пучок вузкалінейных або ніткападобных лісткоў у аснове сцябла, звычайна лісце пераўзыходзіць сцябло па даўжыні. Кветкі звычайна адзінкавыя, 2-3 см у дыяметры, у залежнасці ад віду маюць жоўтую, ружовую, пурпуровую або фіялетавую афарбоўку. Насенне звычайна круглявае, у трохгнёздавай круглявай або эліптычнай шматнасеннай каробачцы.

## Вырошчванне 
У раёнах з субтрапічным кліматам шэраг відаў вырошчваюць у якасці вяснова- або асеннеквітнеючых мнагалетнікаў адкрытага грунту для альпійскіх горак. У культуры яны падобныя прадстаўнікам роду . Істотных маразоў не пераносіць.

## Віды 
Паводле інфармацыі базы даных *The Plant List*, род уключае 109 відаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Галерэя 

Файл:Romulea_exima_Darling_(2).jpg|
Файл:Romulea_flava_var_minor_(1).jpg|
Файл:Romulea_flava_var._flava_f.jpg|
Файл:Romulea_ligustica_(flowers).jpg|
Файл:Romulea_linaresii_0079.JPG|
Файл:Romulea_phoenicia_1.JPG|
Файл:Romulea_rosea_-_Schlechter_ex_Beguinot_Rondebosch_common.jpg|
Файл:Romulea_requienii_fiori.JPG|
Файл:Romulea_tempskyana_(IMG_20220108_115455_-_IMG_20220108_115505).guetzli.jpg|

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Pacific Bulb Society: *Romulea*

Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Касачовыя
Крыжавік змрочны

**Крыжавік змрочны** (*Nuctenea umbratica*) — від аранеаморфных павукоў сямейства .

## Апісанне 
Памеры самцоў ад 7,5 да 8 мм, самак ад 12 да 16 мм.

Цела павука пляскатае і мае цёмную афарбоўку (некаторыя прадстаўнікі віду, якія жывуць на дрэвах у лесе і расколінах скал, маюць больш карычневую афарбоўку). Верхняя частка брушка па перыферыі трохі святлейшая, пакрыта невялікімі белымі плямамі (якія пры блізкім разглядзе ўяўляюць сабой невялікія пучкі светла-шэрых валасінак). У цэнтры брушка можна адрозніць 3 пары дробных чорных кропак, якія ўтвараюць западзіны. На брушным баку 2 сіметрычныя жаўтлявыя плямы.

## Распаўсюджанне 
Дадзены від распаўсюджаны на ўсю Еўропу і Заходнюю Азію аж да тэрыторыі Усходняга Азербайджана. Таксама жыве ў краінах Паўночнай Афрыкі. У невялікай колькасці жыве ў Цэнтральнай і Паўднёва-Усходняй Азіі. Від пераважна жыве ў светлых лісцяных і змешаных лясах.

## Экалогія 
Агрэсіі не праяўляе. Укус, хоць і балючы, але бясшкодны. Днём павук хаваецца ў расколіне ў сцяне або ў дупле кары. Ён здольны спляскаць брушка і змясціцца ў шчыліну шырынёй 3-4 міліметры побач са сваім павуціннем. Ва ўмераных зонах яго можна сустрэць з пачатку вясны, нават прахалоднымі начамі, калі ён ловіць першых матылькоў або першых маладых осмій.

## Падвіды 
* Araneus umbraticus Clerck, 1757
* Aranea sexpunctata Linnaeus, 1758
* Aranea swammerdamii Scopoli, 1763
* Aranea cicatricosa De Geer, 1778
* Epeira umbraticola Lister, 1778
* Aranea impressa Fabricius, 1779
* Aranea litterata Panzer, 1804
* Epeira cinerea C. L. Koch, 1844
* Epeira thomisoides Dufour, 1855
* Epeira umbratica obscura Franganillo, 1909
* Nuctenea umbratica obscura (Franganillo, 1909)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Ralph Platen, Bodo von Broen, Andreas Herrmann, Ulrich M. Ratschker & Peter Sacher: Gesamtartenliste und Rote Liste der Webspinnen, Weberknechte und Pseudoskorpione des Landes Brandenburg (Arachnida: Araneae, Opiliones, Pseudoscorpiones) mit Angaben zur Häufigkeit und Ökologie. Naturschutz und Landschaftspflege in Brandenburg 8, Heft 2 (Beilage); 1999.
* 

Катэгорыя:Павукі-кругапрады
Талі

**Талі**:

## Прозвішча 
* Рычард Брэнт Талі — астраном

## Тапонім 
* Талі (Эстонія)
Талі (Эстонія)

**Талі** () — вёска ў воласці Саардэ павета Пярнумаа.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Сійм Селіс — эстонскі лыжнік
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Мехікоарма

**Мехікоарма** — пасёлак у воласці Рапіна павета Пылвамаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Меэксі павета Тартумаа. Размешчаны на заходнім беразе возера Ляміярв, у месцы, дзе яно самае вузкае (2 км). Адлегласць да валаснога цэнтра — горада Элва — 60 км, да павятовага цэнтра — горада Тарту — 43 км. Вышыня над узроўнем мора — 33 метры.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Сійм Селіс

**Сійм Селіс** (; нар.  года, Талі) — эстонскі лыжнік, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Сочы. Выступае ў спрынтарскіх гонках.

## Кар’ера 
У Кубку свету Селіс дэбютаваў 7 студзеня 2006 года, у сакавіку 2012 года адзіны раз трапіў у дзясятку лепшых на этапе Кубка свету, у спрынце. Мае на сваім рахунку 6 трапленняў у трыццатку найлепшых на этапах Кубка свету, 3 у камандных спаборніцтвах і 3 у асабістых. Найлепшым дасягненнем Селіса ў агульным выніковым заліку Кубка свету з’яўляецца 118-е месца ў сезоне 2011-12.

На Алімпійскіх гульнях 2014 года ў Сочы стаў 59-м у спрынце вольным стылем.

За сваю кар’еру ў чэмпіянатах свету ўдзелу не прымаў. Найлепшым вынікам на юнацкіх і маладзёжных чэмпіянатах свету з’яўляецца для яго 17-е месца ў спрынце на маладзёжным чэмпіянаце свету 2010 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Лыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Лыжнікі Эстоніі
Выну (Тартумаа)

**Вы́ну** () — пасёлак у воласці Кастрэ павета Тартумаа, Эстонія.

Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіў у склад воласці Выну (скасаваная) і быў яе адміністрацыйным цэнтрам. Размешчаны за 19 км на паўднёвы ўсход ад павятовага цэнтра - горада Тарту. Вышыня над узроўнем мора - 45 метраў.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Іосіф Львовіч Дубаў

**Іосіф Львовіч Дубаў** ( — ) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне гарадскога планавання.

## Біяграфія 
Скончыў у 1954 годзе Ленінградскі планавы інстытут. З 1961 года працаваў у Гомельграмадзянпраекце старшым інжынерам-эканамістам планіровачнай групы, з 1963 года — галоўным эканамістам, намеснікам кіраўніка , з 1966 года — начальнікам . Быў членам партыйнага бюро інстытута.

## Прафесійная дзейнасць 
Кіраваў праектам планіроўкі прыгараднай зялёнай зоны Гомеля, займаўся планіроўкай Паўночнага прамысловага раёна Гомеля, праектам размяшчэння першай чаргі жыллёвага і культурна-бытавога будаўніцтва, тэхніка-эканамічным абгрунтаваннем выкарыстання пойменных тэрыторый горада пад жыллёвае будаўніцтва, эканамічным раздзелам праекта генеральнага плана Рэчыцы. Ініцыяваў выкарыстанне ў гарадскіх праектах забудовы будынкаў павышанай паверхавасці, а таксама забудову пойменных тэрыторый. Адзін з аўтараў генплана Гомеля 1963 года. Аўтар праекта пнеўматранспарту ў Гомелі.

## Узнагароды 
Быў узнагароджаны сямю медалямі, у іх ліку:
* Медаль «50 гадоў Узброеных Сіл СССР» (1968),
* Медаль «За доблесную працу. У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна» (1970),
* Медаль «30 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1975).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:эканамісты Беларусі
Катэгорыя:горадабудаўнікі Беларусі
Выну (Ляэнэмаа)

**Выну** — вёска ў муніцыпалітэце Хаапсалу павета Ляэнэмаа на захадзе Эстоніі. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовага самакіравання ў 2017 годзе ён знаходзіўся ў воласці Рыдала.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Кірыл Крээк, эстонскі дырыжор і кампазітар
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кірылус Крээк

**Кірылус (Кірыл) Крээк** (; ​​нар. 3 снежня [21 лістапада] 1889, Выну, павет Ляэнэмаа — , Хаапсалу) — эстонскі кампазітар.

Вывучаў трамбон і кампазіцыю ў Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі з 1908 па 1916 год непасрэдна перад рускай рэвалюцыяй, затым працаваў настаўнікам музыкі спачатку ў сваім родным Хаапсалу (у заходняй Эстоніі), у Тартускім музычным вучылішчы, а потым у Талінскай кансерваторыі.

Катэгорыя:Кампазітары Эстоніі
Лаэва

**Лаэва** — вёска ў воласці Тарту павета Тартумаа (Эстонія). Да адміністрацыйнай рэформы мясцовага самакіравання ў 2017 годзе была цэнтрам воласці Лаэва.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Юленурмэ (значэнні)

* Юленурмэ
* Юленурмэ (воласць)
* Юленурмэ (прыпыначны пункт)
Юленурмэ

**Юленурмэ** () — пасёлак у павеце Тартумаа воласці Камб’я Эстоніі. Быў адміністрацыйным цэнтрам воласці Юленурмэ.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кырвекюла

**Кырвекюла** () — пасёлак у воласці Тарту павета Тартумаа, на ўсходзе Эстоніі.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Мійна Хярма, эстонскі кампазітар
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Малкоў

**Малкоў** — мужчынскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ігар Георгіевіч Малкоў (нар. 1937) — беларускі інжынер і педагог.
* Ігар Ігаравіч Малкоў (нар. 1981) — беларускі архітэктар, дызайнер.
Barsine rubricostata

**Barsine rubricostata** — від матылькоў падсямейства .

## Арэал 
Прадстаўнікі віду сустракаюцца на паўвостраве Малайзія, Суматры, Калімантане. Гэта, як правіла, рэдкі від, які жыве ў нізінах на вышыні да 1790 метраў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* The Moths of Borneo

Катэгорыя:Мядзведзіцы
Піхтла

**Піхтла** () — вёска ў воласці Саарэмаа павета Саарэмаа на захадзе Эстоніі. Да адміністрацыйнай рэформы 2017 года вёска ўваходзіла ў склад аднайменнай воласці.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Ігар Ігаравіч Малкоў

**Ігар Ігаравіч Малкоў** (нар. ) — беларускі архітэктар, дызайнер. Кандыдат архітэктуры (2009), дацэнт (2012).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў  годзе Віцебску ў сям’і інжынера Ігара Малкова. Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту па спецыяльнасці «Архітэктура прамысловых і грамадскіх збудаванняў» у 2004 годзе.

Выкладаў ў Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту. У 2009 годзе атрымаў ступень кандыдата архітэктуры, у 2012 годзе — званне дацэнта. З 2017 года — дацэнт кафедры «Архітэктура».

У 2015 годзе стаў саветнікам архітэктуры Беларускага акадэмічнага цэнтра Міжнароднай акадэміі архітэктуры. З’яўляецца кіраўніком дызайн-студыі «Malkov» у Маскве (інфармацыя на 2023 год).

## Навуковыя інтарэсы 
Займаецца даследаваннямі ў галіне планіроўкі і архітэктуры гарадскіх і сельскіх паселішчаў, а таксама фарміравання інтэр’ераў жылых памяшканняў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:архітэктары Беларусі
Катэгорыя:дызайнеры Беларусі
Катэгорыя:архітэктары Расіі