Мазыр

**Мазы́р**, 29 чэрвеня 1962 года — вёска Баравікі Баброўскага сельсавета. У 1975 адбыўся пуск першай чаргі Мазырскага нафтаперапрацоўчага завода. У 1988 пачаўся рэгулярны трамвайны рух. 9 сакавіка 1988 года ў склад горада ўключаны вёскі Бабры і Майская Козенскага сельсавета.

30 жніўня 2007 года Мазырскі раён і горад Мазыр аб'яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — Мазырскі раён з адміністрацыйным цэнтрам горад Мазыр.
Файл:Mazyr, Prypiać. Мазыр, Прыпяць (1901-17) (2).jpg|Панарама з боку Прыпяці
Файл:Mazyr, Piatnickaja. Мазыр, Пятніцкая (25.03.1918).jpg|Вуліца Пятніцкая, 1918
Файл:Mazyr, Piatnickaja. Мазыр, Пятніцкая (1912).jpg|Царква Святой Параскевы Пятніцы
Файл:Mazyr, Zamkavaja, Fara. Мазыр, Замкавая, Фара (1901-17).jpg|Фарны касцёл
Файл:Mazyr, Słuckaja. Мазыр, Слуцкая (1908).jpg|Вуліца Слуцкая
Файл:Mazyr, Zamkavaja. Мазыр, Замкавая (1901-17) (3).jpg|Вуліца Замкавая
Файл:Mazyr, Śvidoŭskaja, Kianievič. Мазыр, Сьвідоўская, Кяневіч (1901-17) (3).jpg|Вуліца Свідоўская. Сядзіба Кеневічаў
Файл:Mazyr, Kimbaraŭka, Cysteryjanski. Мазыр, Кімбараўка, Цыстэрыянскі (Szulman, 1916) (3).jpg|Кімбараўка. Касцёл і кляштар цыстэрыянаў

## Насельніцтва 

ImageSize = width:auto height:200 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:30 right:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:120000
ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1552 from:0 till:1500
  bar:1576 from:0 till:2000
  bar:1724 from:0 till:1500
  bar:1795 from:0 till:2000
  bar:1825 from:0 till:3000
  bar:1850 from:0 till:6500
  bar:1878 from:0 till:7834
  bar:1897 from:0 till:8076
  bar:1907 from:0 till:9976
  bar:1927 from:0 till:14300
  bar:1939 from:0 till:17500
  bar:1959 from:0 till:25700
  bar:1970 from:0 till:48800
  bar:1973 from:0 till:58000
  bar:1991 from:0 till:103000
  bar:1997 from:0 till:108000
  bar:2004 from:0 till:111500
  bar:2009 from:0 till:108792
  bar:2017 from:0 till:111801
  bar:2024 from:0 till:105152
TextData=
  fontsize:10px pos:(70,195)
  text:Дынаміка змянення колькасці насельніцтва Мазыра

* **XVI стагоддзе**: 1552 год — 1,5 тыс. чал.; 1571 год — каля 2 тыс. чал.; 1576 год — 2 тыс. чал.
* **XVIII стагоддзе**: 1724 год — 1,5 тыс. чал.; 1795 год — каля 2 тыс. чал.
* **XIX стагоддзе**: 1825 год — каля 3 тыс. чал.; 1850 год — каля 6,5 тыс. чал.; 1866 год — 5899 чал.; 1878 год — 7834 чал. (3902 муж. і 3932 жан.), у тым ліку 5457 праваслаўных, 23 стараверы, 446 каталікоў, 10 евангелістаў і 1898 іўдзеяў; 1897 год — 8067 чал.
* **XX стагоддзе**: 1907 год — 9976 чал.; 1908 год — 10&nbsp;395 чал.; каля 1910 год — 12&nbsp;251 чал. (6338 муж. і 5883 жан.), з іх паводле веры: праваслаўных 4118, раскольнікаў 68, каталікоў 619, пратэстантаў 22, іўдзеяў 7276, іншых 148; паводле саслоўя: шляхты 248, духоўнага саслоўя 45, ганаровых грамадзян і купцоў 315, мяшчан 9886, ваенных 732, сялян 885, іншых 140; 1927 год — 14,3 тыс. чал.; 1939 год — 17,5 тыс. чал.; 1959 год — 25,7 тыс. чал.; 1970 год — 48,8 тыс. чал.; 1973 год — 58 тыс. чал.; 1991 год — 103 тыс. чал.; 1995 год — 106,3 тыс. чал.; 1997 год — 108 тыс. чал.; 1998 год — 109,2 тыс. чал.; 1999 год — 111,8 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2004 год — 111,5 тыс. чал.; 2006 год — 111,6 тыс. чал.; 2008 год — 112,0 тыс. чал.;  — 112,2 тыс. чал.; 2009 год — 108&nbsp;792 чал. (перапіс); 2016 год — 112&nbsp;003 чал.; 2017 год — 111&nbsp;801 чал.

## Эканоміка 
У 1912-14 гг. у Целепуках, прыгарадзе Мазыра працаваў Мазырскі фанерна-дрэваапрацоўчы завод. Вырабляў дошкі, фанеру і інш. У 1910—1913 гг. меў 2 паравыя рухавікі (150 к.с.), працавала да 200 рабочых; выраблена прадукцыі на 565,4 тыс. руб.

Цэнтр нафтаперапрацоўчай прамысловасці (Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод). Працуюць прадпрыемствы машынабудавання і металаапрацоўкі (Мазырскі машынабудаўнічы завод, «Мазырсельмаш», «Беларускабель»), дрэваапрацоўчай, лёгкай, харчовай прамысловасці (вытворчасць куханнай солі — ААТ «Мазырсоль»).

Гасцініцы гарадскога савета «Дынама», «Элада», гасцінічны комплекс «Прыпяць».

## Транспарт 
У Мазыры, акрамя аўтобусаў, працуе трамвайны транспарт. Даўжыня лініі — больш за 20 кіламетраў. Дзейнічае адзін маршрут. У горадзе знаходзяцца чыгуначныя станцыі Мазыр-Паўночны і Мазыр.

## Культура 
thumb|left|250пкс|Палац культуры
Дзейнічаюць кінатэатр «Мір», Мазырскі драматычны тэатр імя Івана Мележа, Мазырская філармонія, парк культуры «Перамога». У 1990 годзе адкрыўся Палац культуры МНПЗ. Жыхароў горада абслугоўваюць больш за 50 бібліятэк. У Мазыры ёсць краязнаўчы музей, музей прыкладнай творчасці, гарадская выстаўная зала.

## Адукацыя 
У Мазыры працуюць будаўнічы тэхнікум, вучылішча — геалогіі, будаўнічая, медыцынская і музычная, 15 сярэдніх і 4 музычныя школы, 35 дашкольных устаноў. Установа вышэйшай адукацыі — Мазырскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя І. П. Шамякіна.

## Спорт 
Асноўныя спартыўныя аб’екты: басейн, 3 стадыёны, гарналыжны комплекс, школа алімпійскага рэзерву Беларусі. Мясцовая футбольная каманда — ФК «Славія-Мазыр».

## СМІ 
У кабельнай сетцы Мазыра вяшчае мясцовы тэлеканал. Таксама горад мае ўласныя друкаваныя выданні — газеты «Жыццё Палесся» і «На свае вочы».

## Забудова 
Архітэктурна-планіровчную сістэму Мазыра абумовіў складаны рэльеф (рака Прыпяць, мноства яраў). Культурны і гістарычны цэнтр горада — плошча Леніна — геаграфічна знаходзіцца на ўскраіне, на беразе Прыпяці. Уздоўж ракі праходзіць вуліца Савецкая, перпендыкулярна да якой рэчышчам і схіламі яраў у глыб горада падымаюцца іншыя вуліцы.

## Славутасці 
Праз горад праходзяць турыстычныя маршруты: «Мазыр старадаўні», «Палескі край, яго традыцыі і побыт», «Мазыр даўні і сучасны», «Святыні Мазыршчыны». Працуе Мазырскі аб’яднаны краязнаўчы музей культуры.

* **Замчышча** (XV—XVIII стст.).
* Гарадзішча-2 перыяду ранняга сярэднявечча (ІХ–ХІ), ва ўрочышчы Кімбараўка, паміж вуліцай Гогаля і завулкам Фабрычным у паўднёва-ўсходняй частцы Мазыра — .
* Стаянка-1 перыяду неаліту (4–3-е тысячагоддзі да н.э.), каля будынка па вуліцы Нялідава, 21а ў мікрараёне Зарэчны (былы пасёлак Пхоў) Мазыра — .
* Стаянка-2 перыяду неаліту (4–3-е тысячагоддзі да н.э.), на паўднёвым беразе возера Уюнец, з левага боку ад дарогі Мазыр – Калінкавічы, за 3,8 км на поўнач ад цэнтра Мазыра (плошчы Леніна) — .
* Гістарычная забудова (кан. XIX — пач. XX стст., фрагменты).
* Свята-Міхайлаўская сабор і манастырскі жылы корпус (1760—1775, былы касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар бернардзінцаў).
* Свята-Мікалаеўская царква.
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар цыстэрцыянцаў (1711).
* Касцёл Святога Міхаіла і манастыр цыстэрыянак (1743—1745).
* Бровар (1885).
* Сядзіба Кеневічаў (пач. XIX ст., пазней мужчынская гімназія).

### Памятныя мясціны 
* Могілкі іўдзейскія.
* Курган Славы

### Страчаная спадчына 
* Замак (XVI ст.).
* Касцёл і кляштар марыявітак (XVIII ст.).
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Фарны, 1616).
* Сінагога.
* Царква Праабражэння Гасподняга (XVI ст.).
* Царква Святога Мікалая (XVI ст.).
* Царква Святой Параскевы Пятніцы (XVIII ст.).
* Царква Святой Тройцы (1888).

Мазыр. Асабняк.jpg|Былы асабняк
Church of Saint Michael Archangel, Mazyr.jpg|Колішні касцёл бернардзінцаў
Мазыр. Касцёл Святога Міхала Арханёла і кляштар цыстэрцыянак (01).jpg|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар цыстэрцыянак
Будынак былой мужчынскай гімназіі 02.jpg|Колішняя сядзіба Кеневічаў
Мазыр. Касцёл і кляштар цыстэрцыянаў (01).jpg|Былыя касцёл і кляштар цыстэрцыянцаў
Мазыр. Драўляны замак пад старыну (03).jpg|Замкавая гара
Mazyr4.JPG|Прыпяць
Мозырь. Пивзавод..JPG|Бровар

## Вядомыя асобы 
* Святлана Міхайлаўна Басуматрава (1946—2016) — паэтэса.
* Аляксандр Абрамавіч Брэгман (1895—1919) — рэвалюцыянер.
* Мікалай Мікітавіч Пушкар (1919—1939) — мастак, скульптар-кераміст, Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР, член Беларускага саюза мастакоў.
* Яўген Уладзіміравіч Дворак (нар. 1950) — беларускі архітэктар.
* Эдуард Міхайлавіч Дзечка (нар. 1936) — вучоны ў галіне тэхналогіі машынабудавання і металаапрацоўкі, доктар тэхнічных навук.
* Сяргей Іванавіч Дубавец (нар. 1959) — беларускі журналіст, літаратар, крытык і выдавец.
* Якаў Эмануілавіч Кенігсберг (1939—2013) — вучоны-імунолаг, доктар біялагічных навук.
* Міхаіл Аляксеевіч Марціновіч (нар. 1979) — беларускі футбаліст.
* Давыд Барысавіч Мельцэр (нар. 1925) — беларускі гісторык-славіст.
* Міхаіл Васілевіч Радзевіч (1838—1919) — беларускі і расійскі публіцыст, крытык, педагог, этнограф.
* Ксенія Міхайлаўна Сітнік (нар. 1995) — беларуская спявачка.
* Сямён Іванавіч Трызна (1890—1968) — вучоны ў галіне селекцыі раслін, доктар сельскагаспадарчых навук.
* Міхаіл Якаўлевіч Фінберг (нар. 1947) — дырыжор.
* Аляксандр Нічыпаравіч Шыманоўскі (1850—1918) — этнограф.
* Ларыса Аляксандраўна Ярмоліна (1900—1984) — актрыса, Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР.

## Гарады-пабрацімы 
*  Корасцень, Украіна
*  Северадзвінск, Расія
*  Страканіцы, Чэхія

## Гл. таксама 
* Гарады Гомельскай вобласці
* Гарады Беларусі
* Спіс вуліц Мазыра

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* г. Мазыр на Radzima.org
* Мазыр — парафія Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі на Catholic.by
* Фота Мазыра