open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гарчак

**Гарча́к звычайны** (*Rhodeus sericeus*) — рыба сямейства карпавых.

## Назва 
Мяса яго бывае горкім (адсюль назва). Народныя назвы *гаркушка, гарчыца* і інш.

## Апісанне 
Даўжыня 4—8, часам да 9,5 см. Па форме нагадвае маленькага карасіка. Цела высокае, сціснутае з бакоў, з няпоўнай бакавой лініяй, буйной луской; бакі серабрыстыя з вузкай зялёна-сіняй палоскай. Галава невялікая, рот паўніжні. Самкі драбнейшыя зв самцоў. У час нерасту самцы стракатыя з чырвонымі спінным і анальным плаўнікамі, у самкі вырастае доўгі яйцаклад.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў прэсных вадаёмах Еўропы і Азіі. Распаўсюджана ў вадаёмах з павольным цячэннем, або стаячай вадой, пясчаным і камністым дном, дзе многа буйных двухстворкавых малюскаў. У невялікай колькасці ёсць амаль ва ўсіх рэках і азёрах Беларусі.

Аселая прыдонная рыба. Трымаецца чародкамі.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца гарчак пераважна фітапланктонам.

Полавая спеласць у 2—3 гады. Нераст вясной і летам. Ікру адкладвае ў мантыйную поласць перлавіц і бяззубак, таму пашырэнне гарчака залежыць ад пашырэння гэтых малюскаў. Плоднасць 100—200 тысяч ікрынак.

## Промысел 
Прамысловага значэння не мае.

## Літаратура 
* Гарчак // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
* 

Катэгорыя:Карпавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1776 годзе
Бронетранспарцёр

[thumb|240px|[БТР-90 (2008 г.)]]
[thumb|240px|Беларускі БТР [Volat V2 (2021 г.)]]
**Бронетранспарцёр** (БТР)&nbsp;— баявая бранявая колавая або гусенічная машына для перавозу мотастралкоў (да 28 чалавек), вядзення бою і агнявой падтрымкі, разведкі, аховы на маршы, патрулявання і сувязі. Таксама выкарыстоўваецца для буксавання гарматы і мінамёта, эвакуацыі параненых і перавозу боепрыпасаў. Узброены 20-міліметровай аўтаматычнай гарматай і кулямётам або 2-ма кулямётамі, часам гранатамётам і процітанкавамі кіруемымі ракетамі. Хуткасць на колах дасягае 110&nbsp;км/гадз. Запас ходу да 1000&nbsp;км. На гусеніцах адпаведна 75&nbsp;км/гадз. і 400&nbsp;км. Найчасцей плывучы, прыстасаваны для паветранага перавозу і дэсантавання, аснашчаны радыёстанцыяй і прыладай для стральбы ноччу. У ЗША вырабляецца плывучы гусенічны M113, у Германіі і Расіі&nbsp;— плывучыя колавыя «Фукс» і БТР-80 адпаведна.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бранятэхніка
*
Катэгорыя:Колавыя аўтамабілі ваеннага прызначэння
Будынак былой паштовай станцыі (Няхачава)

**Будынак былой паштовай станцыі** — помнік позняга класіцызму ў в. Няхачава Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці з цэглы. Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. Цяпер выкарыстоўваецца як адміністрацыйны будынак.

## Апісанне 
Конна-паштовая станцыя ўзведзеная ў 1846 годзе па ўзорным праекце на шашы Мінск-Брэст. Кампазіцыйна складаецца з трох аднапавярховых карпусоў, якія размешчаны па адной лініі, але аб'ёмамі саступаюць у глыбіню тэрыторыі і ўтвараюць Е-падобную планіроўку.

Бакавыя аб'ёмы восі ядналіся з галоўным праз сцены з брамамі, што вялі да ўнутранага двара. У галоўным корпусе знаходзіліся службовыя памяшканні і жыллё для падарожных, а у бакавых — стайня, пуня і карэтная. З дэкору прысутнічалі плоская рустоўка сцен, паўцыркульныя абрысы акон галоўнага корпуса і арачныя глухія рамкі вакол усіх акон. Цэнтральны будынак вылучаны рызалітам, завершаным ступеньчатым атыкам. аконныя праёмы (лучковыя ў цэнтральным корпусе і прамавугольныя ў бакавых) аздоблены лучковымі аркамі.

## Літаратура 
* «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік». Мінск, «Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», 1993 год. 620 стар. ISBN 5-85700-078-5
* «Свод памятников истории и культуры Белоруссии. Брестская область». Минск, издательство «Белорусская Советская Энциклопедия имени Петруся Бровки», 1990 год
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Паштовыя станцыі
Катэгорыя:Пошта ў Беларусі
Катэгорыя:Няхачава
Капліца Святога Казіміра (Ружаны)

**Каплі́ца Свято́га Казі́міра**, таксама **Касцё́л Святога Казіміра** — каталіцкі храм у Ружанах Пінскай дыяцэзіі. Помнік архітэктуры ранняга класіцызму.

## Гісторыя 
Пабудову капліцы фундаваў уласнік ружанскага маёнтка Аляксандр Сапега. Праект выканаў саксонскі архітэктар Ян Самуэль Бекер. Будаўніцтва звязваюць з мошчамі святога Казіміра, якія ў сярэдзіне XVII стагоддзя захоўваліся ў ружанскіх уладаннях Сапегаў. Першапачаткова капліца ўваходзіла ў склад комплексу базыльянскага кляштара.

## Архітэктура 
Будынак мураваны прамавугольны ў плане, накрыты двухсхільным дахам. Па перыметры будынка праходзіць прафіляваны карніз. Прамавугольныя высокія вокны. Уваходныя дзверы і бакавыя нішы аздоблены ліштвамі. Сцены ў інтэр’еры завершаныя карнізам. Алтар мураваны ў выглядзе порціка дарычнага ордара.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Касцёл Св. Казіміра на «Глобусе Беларусі»

Катэгорыя:Касцёлы Пінскай дыяцэзіі
Ружаны
Катэгорыя:Храмы Ружанаў
Катэгорыя:Касцёлы Пружанскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1792 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:1792 год у Беларусі
Галаўнёвыя грыбы

**Галаўнёвыя грыбы** (*Ustilaginales*) — парадак ці клас паразітычных базідыяльных грыбоў.

## Апісанне 
Міцэлій шматклетачны, бясколерны, развіваецца паміж клетак расліны, радзей унутрм клетак, мае гаўсторыі, з дапамогай якіх грыбы жывяцца. У залежнасці ад асабліпасцей розных відаў міцэлій можа пранізваць карані, сцяблы, лісце, суквецці, дзе ўтвараюцца шчыльныя спляценні з масай круглаватых двух’ядравых спор — хламідаспор памерам 4—30 мкм, якімі грыбы размнажаюцца.

Паразіты пераважна збожжавых культур. Разбураюць пашкоджаныя органы раслін з утварэннм пылаватай масы хламідаспор. Абалонка спор гладкая сеткаватая, шчаціністая або бародаўчатая.

## Пашырэнне 
У парадку 8 сямействаў, каля 1000 відаў. Пашыраны па ўсім зямным шары акрамя Антарктыды. Звычайна спецыялізаваныя паразіты вышэйшых травяністых раслін. На Беларусі найбольш вядомыя віды з роду *Ustilago*.

Пашкоджаныя імі расліны не гінуць, а доўгі час развіваюцца. Органы раслін, пашкоджаных галаўнёвымі грыбамі, часта нагадваюць абвуглены прадмет з-за чорнай, сажыстай масы спор паразітаў. Мікоз раслін у такім выпадку называецца «галаўня».

## Асаблівасці біялогіі 
У цыкле развіцця галаўнёвых грыбоў назіраецца чаргаванне 3 стадый, або фаз: гаплоіднай (кароткачасовая, базідыяспоры і першасны міцэлій), дыкарыятычнай (працяглая, другасны, паразітны міцэлій) і дыплоіднай (вельмі кароткая, спелыя хламідаспоры). У масе (напр., цвёрдая галаўня ў зярняўцы пшаніцы дае 8—10 млн штук хламідаспор) — гэта чорны, фіялетавы або чырвоны пылаваты парашок унутры пашкоджаных тканак расліны. У некаторых відаў утвараюцца спаракучкі з 40—50 і больш спор. Хламідаспоры пераносяць працяглае высушванне і зберагаюць жыццядзейнасць на працягу 20 і больш гадоў. Прарастаючы, утвараюць 4-клетачныя базідыі з гаплоіднымі базідыяспорамі (меншых памераў, з гладкай тонкай, неафарбаванай абалонкай). Ёсць віды, якія не ўтвараюць базідыяспор (пыльная галаўня пшаніцы і ячменю) або базідыя з адной клеткі з 4—8 базідыяспорамі. Базідыяспоры некаторых відаў (пухірастая галаўня кукурузы) здольныя пачкавацца з утварэммем канідый. Гэтым значна павялічваецца выхад споравай масы.

Галаўнёвыя грыбы гатэраталічныя: для стварэння новага пакалення спор і для заражэння расліны неабходна зліццё дзвюх знешне аднолыкавых, але фізіялагічна розных базідыяспор або процілеглых міцэліяльных клетак. Пасля папарнага зліцця баэідыяспор утвараюцца дыплоідныя клеткі, якія прарастаюць у дыкарыятычны міцэлій. Ім адбываецца заражэнне раслін.

## Меры барацьбы 
Меры барацьбы: пратручванне і тэрмаапоацоўка насення, рацыянальнае размяшчэнне культур у севазвароце, правядзенне сяўбы ў аптымальныя тэрміны, падбор устойлівых сартоў.

## Літаратура 
* *Чакалінская Н. І.* Галаўнёвыя грыбы // 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9
Эклектыка (архітэктура)

[thumb|[Будынак пазямельна-сялянскага банка, Магілёў|Будынак магілёўскага пазямельна-сялянскага банка]]
**Экле́ктыка** — архітэктурны стыль , які быў папулярны ў XIX—пач. XX ст., у якім адна праца ўключае элементы з гістарычна папярэдніх стыляў. Выкарыстанне рознастылявых формаў, як правіла, носіць некрытычны характар, то выяўляецца ў неадпаведнасці аб'ёмна прасторавай кампазіцыі будынка і яго мастацкага вобразу функцыянальнаму прызначэнню, канструкцыйнай аснове.

У архітэктуры Беларусі эклектызм панаваў з сярэдзіны XIX ст. З'явіліся новыя тыпы будынкаў, канструкцыйныя прыёмы класіцызму былі практычна вычарпаныя. Вырашэнні фасадаў і інтэр'ераў будынкаў характарызаваліся дэкаратыўнасцю, спалучэннем рознастылявых (готыка, барока, мадэрн, неабарока і інш.) формаў і элементаў. Сярод помнікаў эклектызму: Касцёл Святой Варбары ў Віцебску, Магілёўскі пазямельна-сялянскі банк.
Эклектычнасцю архітэктурных вырашэнняў вызначаюцца горадабудаўнічыя структуры канца XIX—пач. XX ст.: забудовы вуліц Леніна і Савецкай у Гомелі, Ажэшкі ў Гродне і інш. Архітэктура 1940—50-х арыентавалася на традыцыйныя прыёмы рэнесансу і класіцызму (забудова часткі праспекта Незалежнасці ў Мінску. Эклектызм часткова закрануў катэджнае будаўніцтва 1980 — пач. 1990-х гадоў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя стылі
Катэгорыя:Эклектыка
Паліцэйская акадэмія 5: Прызначэнне — Маямі Біч

**«Паліцэйская акадэмія 5: Прызначэнне — Маямі Біч»** () — амерыканская камедыя 1988 года рэжысёра Алана Маерсана. З’яўляецца пятым фільмам з серыі «Паліцэйская акадэмія». Фільм «Паліцэйская акадэмія 4: Грамадзяне ў дазоры», які быў выпушчаны годам раней, папярэднічаў гэтаму фільму, а ў 1989 годзе выйшаў наступны фільм «Паліцэйская акадэмія 6: Горад у аблозе». Фільм атрымаў рэйтынг PG за своеасаблівы слэнг і непрыстойны гумар.

Стыў Гутэнберг не змог здымацца ў фільме ў ролі Кэры Махоўні з-за занятасці ў фільме «Трое мужчын і немаўля». Замест яго стваральнікі фільма запрасілі Мэта Мак-Коя ў якасці новага персанажа.

## Спасылкі 
* Паліцэйская акадэмія 5: Прызначэнне — Маямі Біч на сайце Internet Movie Database 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 1988 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1988 года
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Паліцэйская акадэмія
Катэгорыя:Фільмы кампаніі Warner Bros.
Катэгорыя:Фільмы Алана Маерсана
Катэгорыя:Фільмы, ў якіх дзеянне адбываецца ў Маямі
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1988 года
Міжнародны аэрапорт Дананг

**Міжнародны Аэрапорт Дананг** (*Sân bay quốc tế Đà Nẵng*) — галоўны аэрапорт В’етнама. Знаходзіцца за 3 кіламетры на ўсход ад горада Дананга.

## Гісторыя 
Першая чарга аэрапорта была пабудавана да 1935 года. 2 мая 1958 года аэрапорт пачаў абслугоўваць замежныя рэйсы.

Катэгорыя:Дананг
Катэгорыя:Аэрапорты В’етнама
Франц Іосіфавіч Перхаровіч

{{Ваенны дзеяч
|імя     = Франц Іосіфавіч Перхаровіч
|дата нараджэння  = 27.05.1894
|дата смерці    = 11.10.1961
|месца нараджэння =  вёска Заляддзе, , Рэспубліка Беларусь
|месца смерці = , СССР
|выява = Franz Perkhorovich.jpg
|шырыня = 180
|апісанне выявы =
|мянушка =
|прыналежнасць = , 
|гады службы =  1915—1917   1918—1951
|званне = 
|род войскаў = пяхота
|камандаваў = 47-я армія
|частка =
|бітвы = Першая сусветная вайна, Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды =
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
       
-
    
-
  
-

}
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"

}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}
**Франц Іосіфавіч Перхаровіч** (, вёска Заляддзе, Докшыцкі раён, Віцебская вобласць —  — генерал-лейтэнант (1945), Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў Ваенную акадэмію імя Фрунзэ (1932), курсы «Выстрал» (1941). У арміі з 1915 г., у Чырвонай Арміі з 1918 г. Удзельнік 1-й сусветнай і грамадзянскай войнаў. 3 1921 г. камандзір асобнай роты, начальнік штаба стралковага палка, начальнік аддзялення ў штабе ваеннай акругі. У Вялікую Айчынную вайну з 1941 г. на Заходнім, Варонежскім, 1-м Украінскім, 1-м Беларускім і 3-м Беларускім франтах камандзір палка, дывізіі, корпуса, камандуючы арміяй. Удзельнік абароны Масквы, вызвалення Украіны, Беларусі, Польшчы, Вісла-Одэрскай і Берлінскай аперацый. Войскі пад яго камандаваннем вызначыліся ў час прарыву абароны праціўніка на тэрыторыі Польшчы, пры фарсіраванні Віслы і ў баях на подступах да Одэра.
 
Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 06.04.1945 г.

Да 1951 г. у Савецкай Арміі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны 3 ордэнамі Леніна, ордэнамі Чырвонага Сцяга, Суворава 2-й ступені, 4 іншымі ордэнамі, медалямі.

## Літаратура 
* Перхаровіч Франц Іосіфавіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Докшыцкага раёна / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2004. — С. 374—375.
*  — С. 305.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Ваеннапалонныя СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Камандзіры дывізій у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Камандзіры карпусоў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Пахаваныя на Увядзенскіх могілках
AEIOU

[thumb|right| 200px|[Ілюмінаваны рукапіс]]
[thumb|right|200px|[Замак Граца]]

**AEIOU** — акронім, які імператар Фрыдрых III змяшчаў на розных каштоўных рэчах, сваім гербе, а таксама на тых збудаваннях, якія былі пабудаваны пад яго заступніцтвам. Пры Марыі Тэрэзіі гэты дэвіз размяшчаўся на гербе Тэрэзіянскай ваеннай акадэміі. У наш час гэты дэвіз размяшчаецца на пячатках выпускнікоў Акадэміі.

## Значэнні 
Існуе звыш 300 розных інтэрпрэтацый абрэвіятуры AEIOU. Аўстрыйскі гісторык Альфонс Лхоцкі склаў 86 розных інтэрпрэтацый гэтай абрэвіятуры. Найбольш распаўсюджаныя сярод іх наступныя:

* Austriae est imperare orbi universo (Аўстрыі наканавана кіраваць светам);
* Austria erit in orbe ultima (Аўстрыя будзе апошняй на зямлі);
* Austria est imperium optime unita (Аўстрыя — лепшы імперскі саюз);
* Augustus est iustitiae optimus vindex (Імператар з’яўляецца лепшым абаронцам справядлівасці);
* Austria est imperatrix omnis universi (Аўстрыя з’яўляецца кіраўніком свету).

У Інтэрнэце існуе анлайн-энцыклапедыя на нямецкай і англійскай мовах AEIOU.

## Гл. таксама 
* Каланіяльная экспансія Габсбургскай манархіі

## Літаратура 
* Эндрю Виткрофт Хабсбургс: Воплощение Империи (1995), ISBN 0-14-023634-1.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Аўстрыі
Катэгорыя:Акронімы
Зуль

**Зуль** () — горад у цэнтры Германіі, адміністрацыйная адзінка акруговага падпарадкавання ў складзе федэральнай зямлі Цюрынгія. Насельніцтва 39,2 тыс. чалавек (2010). 

## Геаграфія 
Горад размешчаны на поўдні Цюрынгенскага Леса. Праз горад праходзяць федэральныя аўтамагістралі A71 і A73, а таксама чыгунка, якая злучае Берлін з Эрфуртам, Штутгартам і Цюрыхам. Зуль акружаны гарамі вышынёй 600-980 м. У гарах ёсць паклады жалезных і медных руд, малахіту, шпата і інш.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Вільгельм Куно, канцлер Германіі
* Ёханес Людвіг, нямецкі саначнік, алімпійскі чэмпіён
* Карына Харфух, нямецкая актрыса

Катэгорыя:Гарады Цюрынгіі
Каракалпакская мова

**Каракалпа́кская мова** (саманазва: *Qaraqalpaq tili*) — цюркская мова. Родная мова каракалпакаў. Афіцыйная мова ў Каракалпакстане. Агульная колькасць носьбітаў (2014 г.) - 684 тыс. чал.

Мова каракалпакаў уваходзіць у кыпчакскую групу цюркскіх моў, блізкая да моў казахаў і нагайцаў. Да 1928 г. правапіс арабскімі літарамі. З 1928 г. да 1940 г. алфавіт на аснове лацінкі. З 1940 г. да 1994 г. алфавіт на аснове кірыліцы.

Сучасны алфавіт на аснове лацінкі:

Катэгорыя:Цюркскія мовы
Катэгорыя:Мовы Узбекістана
Ульянка

**Ульянка**:

* Ульянка — рака ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці, прыток Дняпра
* *Ульянка* — другая назва ракі Ула
Піхта сібірская

**Піхта сібірская**, **Ельніца сібірская** (*Abies sibirica*) — від вечназялёных дрэў роду  сямейства .

## Экалогія 
Расце пераважна ў лясах з перавагай , , мяшаных лясах, значна радзей у лясах  і рэдкалессях. Часам ўтварае чыстыя насаджэнні.

## Гаспадарчае значэння 
З ігліцы і маладых галінак піхты сібірскай атрымліваюць піхтавы алей.

## Класіфікацыя 
### Таксанамічнае становішча 
### Падвіды і гібрыды 
Два падвіды:
*  ; ; ; ; 
*  ; [syn. ]

У Кітаі (Хэйлунцзян) знойдзены прыродны гібрыд, апісаны ў 1957 годзе:
*  = *Abies nephrolepis* × *Abies sibirica*

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Піхта
Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Мачульскі

**Мачульскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Фёдаравіч Мачульскі (1893—1973) — літаратуразнавец.
* Віктар Іванавіч Мачульскі (1810—1871) — расійскі энтамолаг, афіцэр і разведчык Генштаба
* Генадзь Канстанцінавіч Мачульскі — беларускі архітэктар.
* Раман Навумавіч Мачульскі (1903—1990) — арганізатар партызанскага падполля і партызанскага руху ў Беларусі. Герой Савецкага Саюза.
Іван Барысавіч Непачаловіч

{{Ваенны дзеяч
 |імя                  = Іван Барысавіч Непачаловіч
 |арыгінал імя       = 
 |дата нараджэння        = 
 |месца нараджэння       = 
|дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |выява          = 
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы = 
 |мянушка             = 
 |псеўданім            = 
 |прыналежнасць       = 
 |гады службы          = 1941—1965
 |званне               = палкоўнік
 |род войскаў            = 
 |камандаваў           = 
 |частка                = 
 |бітвы             = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды              = { style="background:transparent"

}
{ style="background:transparent"

-

}
 |вікісховішча = 
 |сувязі       = 
 |у адстаўцы   = 
 |аўтограф     = 
}}
**Іван Барысавіч Непачаловіч** (, вёска Арэхаўка, Старадарожскі раён — ) — ваенны лётчык. Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
У Чырвонай Арміі з 1941 года, са снежня 1943 года — лётчык-штурмавік на 3-м Украінскім фронце. Удзельнік вызвалення Украіны, Малдовы, Румыніі, Балгарыі, Югаславіі, Венгрыі. Зрабіў 179 баявых вылетаў. У 1945 годзе за высокае майстэрства, мужнасць, адвагу і гераізм, праяўленыя ў гады Вялікай Айчыннай вайны, прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, двума ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, ордэнам Чырвонай Зоркі, медалямі.

Пахаваны ў вёсцы Мінкавічы Старадарожскага раёна.

## Літаратура 
*  — С. 288.
* Навечно в сердце народном. — Мн., 1984. — С. 375.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Ваенныя лётчыкі СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-паветранай інжынернай акадэміі імя М. Я. Жукоўскага

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Код аэрапорта ІКАА

**Код аэрапорта ІKAА** (або **ІКАО** ад англ.  *ICAO*  — International Civil Aviation Organization), таксама **індэкс аэрапорта ІKAА** — чатырохлітарны ўнікальны індывідуальны ідэнтыфікатар, які прысвойваецца аэрапортам свету Міжнароднай арганізацыяй цывільнай авіяцыі (**ІКАА**). Гэтыя коды выкарыстоўваюцца авіякампаніямі, органамі кіравання паветраным рухам, метэаралагічнымі службамі для перадачы аэранавігацыйнай і метэаралагічнай інфармацыі па аэрапортах, планаў палётаў (флайт-планаў), абазначэння цывільных аэрадромаў на радыёнавігацыйных картах, а таксама ў якасці адрасоў аэрапортаў у міжнароднай сетцы тэлеграфнай авіяцыйнай сувязі AFTN.

## Структура кода ІКАА 
thumb|600px|Карта краін і тэрыторый з указаннем прэфікса кода аэрапорта ICAO, які выкарыстоўваецца на іх

Коды ІКАO маюць рэгіянальную структуру. Першыя дзве літары ўтвараюць рэгіянальны прэфікс. Першая літара кода ідэнтыфікуе рэгіён у свеце — кантынент, частку кантынента (напрыклад, «E» — Паўночная Еўропа, «L» — цэнтральная і паўднёвая Еўропа) або краіну з вялікай тэрыторыяй («K» — кантынентальная частка ЗША, «C» — Канада, «Y» — Аўстралія). Другая літара ідэнтыфікуе краіну ў рэгіёне, які адпавядае першай літары. Астатнія дзве (тры для буйных краін) літары кода паказваюць на аэрапорт у гэтай краіне.

У наш час усе магчымыя прэфіксы на літару «L» ужо выкарыстоўваюцца. Літары I, J,Q і X не выкарыстоўваюцца ў якасці першай літары кода аэрапорта ICAO. Спецыяльны код ZZZZ зарэзерваваны для выпадкаў, калі складаецца план палёту ў аэрапорт, які не мае кода ІКАO.

Для СССР, як для краіны з вялікай тэрыторыяй, была вылучана асобная першая літара кода — літара «U». Коды аэрапортам на тэрыторыі былога СССР прысвойваліся з такім разлікам, каб другая літара кода паказвала на тэрытарыяльнае ўпраўленне цывільнай авіяцыі, у распараджэнні якога знаходзіўся ў той час аэрапорт.

## Коды IKAА і коды ІАТА 
Апроч кода ІКАА, многія аэрапорты маюць код ІАТА — трохлітарны код, які прысвойваецца аэрапортам свету Міжнароднай асацыяцыяй паветранага транспарту (ІАТА). У кантынентальнай частцы ЗША і ў Канадзе коды аэрапортаў ІАТА — гэта коды аэрапортаў ІКАА без першай літары-прэфікса. У астатніх частках свету (уключаючы Аляску і Гавайскія астравы, які ўваходзяць у ЗША) гэта не так.

Невялікія аэрапорты (асабліва аэрапорты мясцовых паветраных ліній) могуць не мець ні кода ІКАА, ні кода ІАТА.

## Прэфіксы 
## Гл. таксама 
* Спіс аэрапортаў паводле коду **ІКАА**: U
* Індэкс дзяржаўнага аэрадрома
* Код ІАТА

## Спасылкі 
* Location Indicators by State 

Катэгорыя:Авіяцыйныя тэрміны
Катэгорыя:Коды ІКАА
Катэгорыя:Геакоды
Катэгорыя:Спісы краін
Катэгорыя:Спісы кодаў
Непачаловіч

**Непачаловіч** — прозвішча
* Ала Іванаўна Непачаловіч (1951 — 2021), беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва
* Іван Барысавіч Непачаловіч — ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза
Лістоўніца сібірская

**Лістоўніца сібірская**, **Мадрына сібірская** (*Larix sibirica*) — від хвойных дрэў з роду  сямейства .

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Larix sibirica*  у базе дадзеных The Gymnosperm Database 
* 

Катэгорыя:Лістоўніца
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1833 годзе
Фёдар Яфрэмавіч Макавецкі

{{Ваенны дзеяч
 |імя     = Фёдар Яфрэмавіч Макавецкі 
 |арыгінал імя =   
 |дата нараджэння  = 25.02.1899 
 |дата смерці    = 7.05.1974 
 |месца нараджэння = в. Багданаўка цяпер , Віцебская вобласць, Беларусь. 
 |месца смерці   = г. п.  Коханава, , Віцебская вобласць
 |выява = Фёдар Яфрэмавіч Макавецкі.jpg
 |шырыня = 200px
 |апісанне выявы =     
 |мянушка       =  
 |прыналежнасць = 
 |гады службы   = 1919—1947
 |званне        = гвардыі падпалкоўнік
 |род войскаў   = пяхота
 |камандаваў    = 231-м гвардзейскім стралковым палком; 825-м стралковым Цярнопальскім Чырванасцяжным палком 
|частка = 75-я гвардзейская стралковая дывізія; 302-я стралковая дывізія 
 |бітвы = Грамадзянская вайна ў Расіі, 
 |узнагароды = { style="background:transparent"
 
}
{
     
}
{
     
}
Медалі
 |сувязі = 
 |у адстаўцы = 
}}
**Фёдар Яфрэмавіч Макавецкі** (, вёска Багданаўка, Талачынскі раён, Віцебская вобласць — ) — удзельнік Грамадзянскай і Вялікай Айчыннай войнаў, Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і сялян. Скончыў 8 класаў школы.  У Чырвонай Арміі з 1919 года. Удзельнік грамадзянскай вайны. Скончыў Кароткатэрміновыя курсы ваенных камандзіраў у Маскве, у 1926 годзе — Аб'яднаную ваенную школу імя Леніна ў Ташкенце, у 1935 годзе — курсы «Выстрал». У 1927—1937 гг. на службе у пагранічных войсках НКУС СССР. У 1938 г. скончыў Вышэйшую пагранічную школу і выкладаў у Саратаўскай пагранічнай школе НКУС СССР.

У час Вялікай Айчыннай вайны са студзеня 1942 г. на  Паўднёва-Заходнім, Варонежскім, Сталінградскім, Данскім, Цэнтральным, Беларускім, 1-м і 4-м Украінскім франтах. Удзельнічаў у Сталінградскай і Курскай бітвах. Стралковы полк пад камандаваннем  падпалкоўніка Ф. Я. Макавецкага вызначыўся 21 верасня 1943 г. пры фарсіраванні рэк Дзясна і Дняпро на поўнач ад Кіева. 

Да 1947 года служыў у Савецкай Арміі. Жыў і працаваў у гарадскім пасёлку Коханава Талачынскага раёна. Памёр Ф. Я. Макавецкі 7 мая 1974 г.

## Літаратура 
* 
* *Белінскі, М.* Герой Савецкага Саюза Ф. Е. Макавецкі / Віцебскі рабочы. — 1947. — 22 чэрв.
* *Захараў, Г.* Партрэт героя / Г. Захараў // Віцебскі рабочы. — 1972. — 15 ліп.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Афіцэры СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Военачальнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Постаці Коханава
Хвоя румелійская

**Хво́я румелі́йская**, **Хвоя веймутава румелійская** (*Pinus peuce*) — вечназялёнае аднадомнае вузка-пірамідальнае дрэва сярэдняй вышыні, від роду Хвоя (секцыя *Strobus*) сямейства .

## Спасылкі 
* *Хвоя румелійская:* інфармацыя на сайце The Gymnosperm Database 

Катэгорыя:Хвоя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1846 годзе
Барыс Аляксандравіч Майстрэнка

{{Ваенны дзеяч
|імя = Барыс Аляксандравіч Майстрэнка
|арыгінал імя =   
|дата нараджэння  = 1.12.1923
|месца нараджэння = горад , Чарнігаўская вобласць
|дата смерці = 15.1.1945
|месца смерці = 
|выява = 
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1942—1945
|званне = 
|род войскаў = бранетанкавыя войскі
|пасада =
|частка =
|бітвы = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
       
}
|сувязі = 
|у адстаўцы =
}}

**Барыс Аляксандравіч Майстрэнка** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Камандзір танка лейтэнант Майстрэнка вызначыўся ў чэрвені 1944 г. у час прарыву абароны праціўніка на Карэльскім перашыйку і вызвалення горада Выбарг. Памёр ад ран. Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 15.3.1945 г. Яго імем названа сярэдняя школа № 1 у Ноўгарадзе-Северскім Чарнігаўскай вобласці.

## Літаратура 
* Землякі — героі // Памяць. Асіповіцкі раён. - Мн., 2002. - С. 324.
*  — С. 523.
* Майстренко Борис Александрович // Герои Советского Союза: Краткий биогр. слов.- М.,1987. - Т. 2. - С. 12.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Танкісты СССР
Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Памерлі ад ран
Пётр Паўлавіч Нікіфараў

{{Ваенны дзеяч
 |імя              = Пётр Паўлавіч Нікіфараў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 29.7.1917
 |месца нараджэння = 
|дата смерці       = 7.4.1971
 |месца смерці     = 
 |выява          = 
 |шырыня         = 
 |апісанне выявы = 
 |мянушка        =
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць  = 
 |гады службы    = 1938 — 1960
 |званне         = 
 |род войскаў    = авіяцыя
 |камандаваў     = 
 |частка         = 
 |бітвы          = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды     = { style="background:transparent"

}
{ style="background:transparent"

-

}
 |вікісховішча = 
 |сувязі       = 
 |у адстаўцы   = 
 |аўтограф     = 
}}
**Пётр Паўлавіч Нікі́фараў** (, Віцебск — ) — лётчык-ас. Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Віцебску ўсям'і служачага. Беларус. Пасля сканчэння 8-мі класаў працаваў на чыгуначнай станцыі Віцебск. У 1938 годзе скончыў Віцебскі аэраклуб, потым Барысаглебскую ваенную школу лётчыкаў (1939). У Чырвонай Арміі з 1938 года.
 
У Вялікую Айчынную вайну з мая 1942 г. знаходзіўся 1-м, 2-м Украінскіх франтах. Удзельнік баёў пад Сталінградам, Курскай бітвы, вызвалення Украіны, Польшчы, Румыніі, скончыў вайну ў Чэхаславакіі.
 
Штурман 129-га гвардзейскага знішчальнага авіяпалка (22-я гвардзейская знішчальная авіяцыйная дывізія, 2-я паветраная армія) капітан П. П. Нікіфараў зрабіў 297 баявых вылетаў, правёў 69 паветраных баёў, збіў 20 варожых самалётаў. Званне Героя Савецкага Саюза яму прысвоена 27 чэрвеня 1945 года.
 
Пасля вайны да 1960 года служыў у Савецкай Арміі, звольніўся ў запас у званні палкоўніка. Жыў у горадзе Клін Маскоўскай вобласці, працаваў на гаспадарчай рабоце.

## Літаратура 
* Нікіфараў Пётр Паўлавіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска: у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2002. — Кн. 1. — С. 631.
* Никифоров Пётр Павлович // Герои Советского Союза: краткий биографический словарь: в 2 т. / А. А. Бабаков [и др.]. — М., 1988. — Т. 2. — С. 163.
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Ваенныя лётчыкі СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Ульянка (рака)

**Улья́нка** — рака ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Дняпро.

Даўжыня ракі 20 км. Плошча вадазбору 70 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,8 м/км. Пачынаецца за 1,2 км на паўднёвы захад ад вёскі Мікалаеўка, вусце на ўсходняй ускраіне вёскі Данькавічы. Цячэ па паўднёва-ўсходніх схілах Аршанскага ўзвышша. Рэчышча ад вытоку на працягу 1,2 км каналізаванае. У верхнім і сярэднім цячэнні ў межань месцамі перасыхае.

Каля ракі населеныя пункты Савеленкі, Ганцавічы, Папоўцы, Гарадзянка, Вялікая Камароўка, Літоўск, Загор'е, Данькавічы.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Рака Ульянка 
* Ліст карты N-36-61. Выданне 1985 г. 

Катэгорыя:Рэкі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Шклоўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Дняпра
Фёдар Пракопавіч Нікіцін

{{Ваенны дзеяч
|імя = Фёдар Пракопавіч Нікіцін
|арыгінал імя =   
|дата нараджэння  = 13.4.1913 
|месца нараджэння = 
|дата смерці =  3.11.1979
|месца смерці = 
|выява = 
|шырыня = 300px
|апісанне выявы =
|мянушка =
|прыналежнасць =    
|гады службы = 1939—1940  1944—1945
|званне = 
|род войскаў = пяхота
|камандаваў =
|частка =
|бітвы = * Польскі паход РСЧА
* Савецка-фінская вайна
* Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды = { style="background: transparent"
{ style="background: transparent"
 
-
 
-

-

}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}

**Фёдар Пракопавіч Нікіцін** (, вёска Шпілёўшчына, Кіраўскі раён, Магілёўская вобласць — ) — Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
Беларус. Пасля службы ў Чырвонай Арміі працаваў брыгадзірам паляводчай брыгады (1935—1937). У 1939 г. зноў прызваны ў армію. Удзельнічаў у вызваленчым паходзе ў Заходнюю Беларусь і савецка-фінляндскай вайне 1939—1940 гг.

У гады Вялікай Айчыннай вайны баец 540-га партызанскага атрада. З 1944 г. на фронце. Камандзір аддзялення аўтаматчыкаў вызначыўся пры вызваленні Чавускага раёна ў чэрвені 1944 г.: прабраўся ў тыл ворага і знішчыў каля 100 гітлераўцаў. За подзвіг, здзейснены ля вёскі Падгор'е, прысвоена званне Героя Савецкага Саюза (24.03.1945). Пасля вайны жыў і працаваў у Бабруйску.

## Літаратура 
* Ваенная энцыклапедыя Беларусі / галоўны рэдактар Л. У. Языковіч. — Мінск, 2010. — С. 696.
* 
* Памяць: Гісторыка-дакум. хроніка Кіраўскага раёна. — Мн.: Выш. шк., 1997. — С. 241.
* Республика Беларусь : энциклопедия : в 6 т. / редактор Г. П. Пашков. — Минск, 2007. — Т. 5. — С. 444.

Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Вагіф Азіз аглы Мустафа-задэ

**Вагіф Азіз аглы Мустафа-заде** (; ; Баку — , Ташкент) — азербайджанскі джазавы  і .

## Спасылкі 
* Восточный Джаз Вагифа Мустафа-заде  
* Джазовая музыка Вагифа Мустафа-заде прозвучала в Таллинне через 40 лет // Novosti ERR, 12.10.2010

Катэгорыя:Выпускнікі Бакінскага музычнага вучылішча імя А. Зейналы
Катэгорыя:Джазмэны Азербайджана
Цярэшчанка

**Цярэшчанка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антон Сяргеевіч Цярэшчанка (нар. 1995) — беларускі футбаліст.
* Віктар Іванавіч Цярэшчанка (нар. 1950) — беларускі палітык.
* Дзмітрый Юр’евіч Цярэшчанка (нар. 1987) — украінскі футбаліст.
* Кузьма Юр’евіч Цярэшчанка (1888—1922) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.
Мугам

годзе]]

**Муга́м** (), ці **Мугама́т** () — адзін з асноўных жанраў азербайджанскай традыцыйнай музыкі, шматчасткавы вакальна-інструментальны твор. Мугам — гэта таксама агульная назва ладоў азербайджанскай музыкі. Мугаму характэрны імправізацыйны тып меладычнага разгортвання на аснове пэўнага мугам-лада. Мугам выконваюцца як цалкам (дэстгях), так і па частках спеваком-салістам (ханендэ) з iнструментальным суправаджэннем або ў выглядзе сольных інструментальных твораў (на ,  і інш.).

## Гл. таксама 
* Сімфанічны мугам

## Літаратура 
* Беляев В. М. Азербайджанская народная песня // *Беляев В. М.* О музыкальном фольклоре и древней письменности. М.: Советский композитор, 1971, с.108-162. (первая публикация статьи, написанной в 1960).
* Энциклопедия азербайджанского мугама. Баку: Фонд Гейдара Алиева и др., 2012. 264 с.

## Спасылкі 
* Мугам на сайце ЮНЕСКА 
* Санубар Багирова: «Мугам»
* Сайт пра мугам  
* Мугам радыё 
* Джазавыя выканаўцы мугама 
* Мугам, навучальны фільм

Катэгорыя:Народная музыка
Катэгорыя:Жанры фальклору
Катэгорыя:Музыка Азербайджана
Катэгорыя:Гісторыя музыкі Азербайджана
Катэгорыя:Шэдэўры вуснай і нематэрыяльнай спадчыны чалавецтва
Гучок

**Гучок** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Яўгенавіч Гучок (нар. 1965) — беларускі юрыст-крыміналіст.
* Пётр Іосіфавіч Гучок (1923—1945) — Герой Савецкага Саюза.
* Яўген Сяргеевіч Гучок (1940—2024) — беларускі паэт.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Раман Навумавіч Мачульскі

**Рама́н Наву́мавіч Мачу́льскі** ( — ) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага падполля і партызанскага руху ў Беларусі. Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Скончыў Рэспубліканскую школу прапагандыстаў пры ЦК КП(б)Б (1937). З 1937 года на партыйнай рабоце ў Грэску, Чэрвені, Плешчаніцах (Мінская вобласць).

У гады Вялікай Айчыннай вайны ўпаўнаважаны ЦК КП(б)Б у Мінскай і Палескай абласцях, сакратар Мінскага падпольнага абкома КП(б)Б, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў злучэння партызанскіх атрадаў Мінскай і Палескай абласцей, камандзір партызанскага злучэння Барысаўска-Бягомльскай зоны Мінскай вобласці.

Пасля вайны знаходзіўся на партыйнай рабоце. У 1944—1948 гады — старшыня Мінскага аблвыканкама, з 1950 года першы сакратар Пінскага абкама КП(б)Б, у 1954—1959 гады — старшыня Брэсцкага аблвыканкама.

Член ЦК КПБ у 1949—1960 гады. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1947—1955 гадах, Вярхоўнага Савета СССР у 1954—1962 гадах. Намеснік Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР у 1947—1951 гадах.

## Узнагароды 
Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена ў 1944 годзе за вялікія заслугі ў арганізацыі і развіцці партызанскага руху, мужнасць і гераізм, праяўленыя ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

Узнагароджаны трыма ордэнамі Леніна, ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі, трыма ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, медалямі.

Заслужаны работнік культуры БССР (1980)

## Творы 
Аўтар кніг «Вечный огонь» (1965), «Старонкі бессмяротнасці» (1972), «Люди высокого долга» (1975), «На огненной земле» (1983).

## Памяць 
У Мінску імя Р. Н. Мачульскага носіць сярэдняя школа № 104, яго імем названа вуліца, на доме, дзе ён жыў, устаноўлена мемарыяльная дошка. Занесены ў Кнігу Народнай Славы Старадарожскага раёна.

## Літаратура 
* 
* 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Всенародная борьба в Белоруссии. В 3 т. — Минск. «Беларусь». 1984.
* Высшее партизанское командование Белоруссии 1941—1944. — Минск, 2009.

## Спасылкі 
* Мачульский Роман  // Праект «Партизаны Беларуси»
* Герой Советского Союза Роман Наумович Мачульский   // Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны
* УЛИЦА ИМЕНИ… Мачульский   // Агенцтва «Минск-Новости»

Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Старадарожскім раёне
Катэгорыя:Члены Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Якуб Герасімавіч Міско

**Якуб (Якаў) Герасімавіч Міско** (); Падпольны псеўданім: *Лазар*, Псеўданімы: *Асот*) — беларускі празаік, публіцыст, журналіст, паэт, перакладчык, крытык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Падчас Першай сусветнай вайны разам з сям’ёй у бежанстве ў Расіі, вучыўся там у пачатковай школе, яго мусілі выключыць за актыўны ўдзел у вучнёўскім страйку, наладжаным у першы дзень апеляцыйнага працэсу ў справе Сялянска-работніцкай грамады (29 лютага 1929). Паводле меркавання Анатоля Сідарэвіча, лёс Якуба Міско гэта частка трагедыі заходнебеларускіх хлопцаў, які паверылі у камунізм, чым карысталіся камуністычныя дзеячы, у прыватнасці Ігнат Дварчанін, многія дзеячы КПЗБ трапілі пад палітычныя рэпрэсіі. Пасля ўмяшання Панцеляймона Панамарэнкі, Е. Путрамента, М. Каўнацкай.

Аўтар успамінаў пра вызваленчую барацьбу ў Заходняй Беларусі.

## Прызнанне 
* Кавалер 5 баявых ордэнаў
* Заслужаны дзеяч культуры Беларусі (1967)

## Бібліяграфія 
* *Міско Я.* Было яно калісьці: Дакументальная аповесць // Маладосць. 1980, № 9.
* *Міско Я.* Маё маўклівае сэрца: З літаратурнай спадчыны / Склад. Я. Брыль — Мн., 1983;

## Літаратура 
* *Башлакоў М.* Рэха ўдзячнай памяці: Старонкі ўспамінаў // Беларусь. 1984, № 4;
* ;
* ;
*  — Т. 4;
* *Саламевіч І. У.* Беларуская газета //  — С. 370.
* *Сідарэвіч А.* Разведчыкі і «калабаранты»: беларусы за беларусаў / Наша ніва. 12.09.2014;
* *Цітовіч Г.* Паклон даўняму сябру // ЛіМ. 1981, 12 чэрв.;
* *Чыгрын С.* Чалавек маўклівага сэрца: Да 100-годдзя нашага земляка пісьменніка і журналіста Якуба Міско // Газета Слонімская. № 731. 2011, 8 чэрв.;
* ЭГБ, т. 5.

Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Беларускай ССР
Шалфей

**Шалфе́й**, **са́львія**. Паводле базы даных *The Plant List* (2013), род уключае 986 відаў.

Некаторыя віды:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Гл. таксама 
* Salvia castanea
* Salvia hians
* Salvia nubicola

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Sage: The Genus Salvia* by Spiridon E. Kintzios, CRC Press, 2000. ISBN 978-90-5823-005-8.
* *The Gardener’s Guide to Growing Salvias* by John Sutton, Timber Press, 1999. ISBN 978-0-88192-474-9.
* *The New Book of Salvias* by Betsy Clebsch, Timber Press, 2003. ISBN 978-0-88192-560-9.

## Спасылкі 
* 
* 


Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Востраў-прывід

.]]
**Востраў-прывід** — агульная назва для астравоў, якія ў розны час маляваліся на картах, але на самай справе не існуюць. З часоў антычнасці ў Еўропе абмяркоўвалася існаванне астравоў на захад ад Геркулесавых слупоў (Антылія) і на паўночны захад ад Брытаніі (). У часы Вялікіх геаграфічных адкрыццяў на карты трапіла вялікая колькасць уяўных астравоў, за якія прымалі айсбергі і верхнія міражы. Не выключана, што некаторыя астравы-прывіды (напр.,  блізу Сіцыліі, востраў  у Паўднёвай Атлантыцы) калісьці існавалі, але пасля былі знішчаныя стыхіяй.

Ад астравоў-прывідаў варта адрозніваць міфічныя астравы, існаванне якіх ніколі не было прадметам навуковай цікавасці (у «Адысеі» —  і , у рускіх казках — востраў ), і міфічныя кантыненты, якія на карты таксама не наносяць (Атлантыда, , , ).

## Літаратура 
* * Henry Stommel* Lost Islands: The Story of Islands That Have Vanished from Nautical Charts. University of British Columbia Press, 1984. ISBN 0-7748-0210-3
* *Куприн А. М.* Слово о Карте. — М.: Недра, 1987. — 143 с.
* *Рамсей Р.* Открытия, которых никогда не было

Катэгорыя:Астравы-прывіды
Катэгорыя:Марскія легенды
Міхаіл Міхайлавіч Зялёнкін

{{Ваенны дзеяч
|імя = Міхаіл Міхайлавіч Зялёнкін
|арыгінал імя = 
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці = 
|месца смерці = 
|выява = 
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1940—1945
|званне = 
|род войскаў = авіяцыя
|пасада =
|частка =
|бітвы = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
-
 
-
 
-
 
-

}
|сувязі = 
|у адстаўцы =
}}
**Міхаіл Міхайлавіч Зялёнкін** (, Рудзенск, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць —  Мінск) — Герой Савецкага Саюза, беларускі мастак.

## Біяграфія 
 ў гонар Героя Савецкага Саюза Міхаіла Зялёнкіна.]]

Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка. Пасля заканчэння Віцебскага мастацкага вучылішча працаваў у Мінску на фабрыцы «Кастрычнік», там жа вучыўся ў аэраклубе. З 1939 года ў шэрагах Чырвонай Арміі. У 1941 годзе скончыў Батайскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў. Ваяваў у складзе 156-га авіяпалка на Калінінскім, Заходнім, Волхаўскім, 1-м і 2-м Беларускіх франтах. Свае першыя паветраныя перамогі сяржант М. М. Зялёнкін атрымаў на знішчальніку І-16. З лета 1944 года ваяваў ужо на Як-3.

Да жніўня 1944 года начальнік звяна 156-га знішчальнага авіяцыйнага палка. Здзейсніў 218 баявых вылетаў, збіў асабіста 19 самалётаў і 1 аэрастат.

15 траўня 1946 года за мужнасць і венную доблесць, праяўленыя ў гады Вялікай Айчыннай вайны, лётчыку было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Узнагароджаны ордэнамі: Леніна, Чырвонага Сцяга, Суворава 3-й ступені, Айчыннай вайны 1-й ступені, Чырвонай Зоркі; медалямі.

У 1954 годзе скончыў Беларускі інстытут народнай гаспадаркі, жыў і працаваў у Мінску. З 1965 года член Саюза мастакоў СССР. Пахаваны на Паўночных могілках у Мінску.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.

Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў СССР
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Вароты Іштар

скім музеі Пергамон]]

**Вароты Іштар** — восьмыя вароты ўнутранага горада ў Вавілоне. Пабудаваны ў 575 г. да н.э. па загадзе цара Навухаданосара ў паўночнай частцы горада.

## Апісанне 
Вароты Іштар уяўляюць сабой велічэзную паўкруглую арку, абмежаваную па баках гіганцкімі пілонамі. Вароты выходзілі на так званую Дарогу Працэсій, уздоўж якой ішлі сцены. Былі прысвечаны багіні Іштар і пабудаваны з цэглы, пакрытага ярка-блакітнай, жоўтай, белай і чорнай глазурай (палівай). Сцены варот і Дарогі працэсій пакрыты барэльефамі незвычайнай прыгажосці, якія адлюстроўваюць жывёл у позах, вельмі блізкіх да натуральных. Сцены дарогі ўпрыгожваюць каля 120 барэльефаў ільвоў. Сцены варот пакрыты перамежнымі радамі выяў сірушаў і быкоў. Усяго на варотах каля 575 выяў жывёл. Дах і дзверы варот былі выраблены з кедру. Праз вароты Іштар па Дарозе Працэсій у дзень святкавання Новага года праносіліся статуі багоў.

Колдэвей апісвае вароты Іштар так:

Калі будаўніцтва варот завяршыліся, Навухаданосар склаў надпіс, які быў зроблена клінапісам і выстаўлены на ўсеагульны агляд. Надпіс пачынаецца так:

Таблічка з гэтым надпісам цяпер захоўваецца ў Пергамскім музеі.

Паменшаная копія варот, пабудаваная Садамам Хусейнам, была разбурана падчас ваенных дзеянняў.

## Рэканструкцыя 
Рэканструкцыя варот Іштар і Дарогі Працэсій была здзейснена ў 1930-х гг. у Пергамскім музеі ў Берліне з матэрыялу, знойдзенага археолагам Робертам Колдэвеем. Фрагменты варот і львы, якія ўпрыгожвалі Дарогу працэсій, захоўваюцца ў розных музеях свету. У стамбульскім Археалагічным музеі захоўваюцца барэльефы львоў, цмокаў і быкоў. У дэтройцкім Музеі мастацтваў захоўваецца барэльеф сіруша. Барэльефы львоў ёсць у Луўры, музеі Метраполітэн у Нью-Ёрку, Усходнім Інстытуце ў Чыкага, Музеі школы дызайну Род-Айленда і Музеі вытанчаных мастацтваў у Бостане.

Копія варот Іштар пабудавана ў Іраку каля ўваходу ў музей, будаўніцтва якога так і не было завершана.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Іраку
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнай Месапатаміі
Катэгорыя:Вавілон
Эмблема Непала

**Эмблема Непала** была зменена пасля Непальскай грамадзянскай вайны.

Новая эмблема была ўведзена 30 снежня 2006 года. На эмблеме намаляваны сцяг Непала, гара Эверэст, зялёныя ўзгоркі, якія сімвалізуюць пагорыстыя вобласці Непала, а жоўты колер — урадлівыя рэгіёны, злучаныя мужчынскія і жаночыя рукі, якія сімвалізуюць раўнапраўе палоў, і гірлянду рададэндранаў (нацыянальная кветка). Па-над гэтым — белы сілуэт у форме геаграфічных абрысаў Непала. У ніжняй частцы эмблемы цёмна-чырвоны (колер Непала) скрутак з нацыянальным дэвізам на санскрыце: जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपी गरीयसी (jananī janmabhūmiśca svargādapi garīyasī), які перакладаецца як «Маці і Радзіма больш, чым нябёсы». Тэкст дэвізу, які часта прымаецца за ўрывак з «Рамаяны», насамрэч адносіцца да твора «Анандамат» (аўтар — Банкім Чандра Чатападзьяй). Гэта эмблема з'яўляецца першай, на якой перасталі маляваць непальскія клінкі.

## Эмблема Каралеўства Непал 
thumb|180пкс|mini|Эмблема Каралеўства Непал 1962—2008 гг.
На эмблеме, якая выкарыстоўвалася да 30 снежня 2006 года, прысутнічалі выявы белай каровы, зялёнага фазана (гімалайскі манал), Сонца і Месяца, двух салдатаў гуркха (у аднаго з іх за поясам крывой нож (кукры) і лук у руках, а ў іншага вінтоўка), пікаў Гімалаяў, двух перакрыжаваных непальскіх сцягоў і кукры, слядоў Гаратхака (бажаство апекуна Гуркха) і каралеўскага галаўнога ўбору. Гэта варыянт эмблемы таксама змяшчаў чырвоны скрутак з нацыянальным дэвізам.

## Галерэя 

Выява:Arms Achievement of Nepal 1935.jpg|Герб Непала 1935 г.
Выява:Coat of arms of kingdom of Nepal, 1935.jpg|Герб Непала 1935 г.
Выява:Coat of arms of nepal in 1946.jpg|Герб Непала 1946 г.

## Спасылкі 
Непал
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Непала
Сяргей Іванавіч Грыцавец

**Сяргей Іванавіч Грыцавец** () — першы ў СССР двойчы Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Бараўцы Навамышскага раёна (цяпер у Баранавіцкім раёне) 19 ліпеня 1909 г. у сялянскай сям’і, дзе акрамя яго было пяцёра дзяцей. Бацька — Іван Антонавіч, маці — Ганна Фамінічна.

З пачаткам Першай сусветнай вайны сям’я эвакуявалася на станцыю Шуміха Омскай чыгункі. Там Сяргей пайшоў у школу. Пасля яе заканчэння працаваў рабочым на чыгунцы і вучнем слесара на механічным заводзе ў Златавусце.

Скончыў Арэнбургскую ваенную школу лётчыкаў (1932), школу паветранага бою (1936).

Лётчык-знішчальнік, камандзір авіязвяна, атрада, знішчальнага авіяпалка.

Удзельнік грамадзянскай вайны ў Іспаніі (з ліпеня па кастрычнік 1938 года збіў больш за 30 самалётаў праціўніка), у 1939 годзе на рацэ Халхін-Гол (збіў 12 самалётаў, у адным з баёў выратаваў камандзіра авіяпалка У. Забалуева).

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 лютага 1939 года маёру Грыцаўцу нададзена званне Героя Савецкага Саюза.

Другі раз званне Героя было нададзена 29 жніўня 1939 года за подзвігі на рацэ Халхін-Гол. У прадстаўленні да звання ўказана, што *«за перыяд з 22 чэрвеня па 30 жніўня 1939 гады ў небе МНР выканаў 138 паспяховых баявых вылетаў, збіўшы 12 варожых самалётаў».*

Загінуў у авіякатастрофе каля пасёлка Балбасава Аршанскага раёна Віцебскай вобласці.

У Мінску, Баранавічах, Балбасаве, вёсцы Моўчадзь Баранавіцкага раёна яму пастаўлены помнікі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Лётчыкі СССР
Катэгорыя:Савецкія ваенныя спецыялісты ў Іспаніі
Катэгорыя:Удзельнікі баёў на Халхін-Голе
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Асобы на марках
Пётр Іосіфавіч Гучок

**Пётр Іосіфавіч Гучок** ( в. Лысоўшчына, Ігуменскі павет, БССР — ) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Выпускнік Міханавіцкай няпоўнай сярэдняй школы 1937 года. Лётчык злучэння, якім камандаваў А. І. Пакрышкін. За час баявых дзеянняў Пётр Гучок здзейсніў больш за 200 баявых вылетаў, змагаўся ў паветры 56 разоў. Знішчыў 20 варожых самалётаў.

18 красавіка 1945 года ў час паветранага бою ў раёне Берліна баявая машына Гучка была падбіта зенітнай артылерыяй нацыстаў. Старшы лейтэнант Пётр Гучок пахаваны на могілках савецкіх салдат у польскім горадзе Чэнстахова.

## Узнагароды 
* Герой Савецкага Саюза — *Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 чэрвеня 1945 года*,
* два ордэны баявога Чырвонага Сцяга,
* ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
* 

Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Сімфанічны мугам

**Сімфанічны мугам** — жанр азербайджанскай музыкі. Створаны ў 1948 годзе кампазітарам Фікрэтам Аміравым. Ф. Аміраў, грунтуючыся на асаблівасцях музычнага матэрыялу і кампазіцыі мугамаў, напісаў сімфанічныя творы «Шур» і «», тым самым заклаўшы аснову жанру ў азербайджанскай сімфанічнай музыцы. Асноўная асаблівасць гэтага жанру заключаецца ў тым, што тут захоўваюцца прынцыпы, уласцівыя мугамнаму  (прынцып развіцця, заснаваны на паступовым, паслядоўным узыходжанні, будынак кампазіцыі, лінія драматургічнага руху), адначасова ў развіцці мугамных мелодый выкарыстоўваюцца метады сімфанічнага развіцця, разнастайнасць аркестроўкі.

Да гэтага жанру звярталіся многія азербайджанскія кампазітары.

Катэгорыя:Музыка Азербайджана
Катэгорыя:Жанры класічнай музыкі