Лівія Друзіла

thumb|280px|Мармуровая статуя Лівіі ў вобразе багіні.
[thumb|left|150px|Бюст Аўгуста з Археалагічнага музея [Стамбула]]
thumb|280px|Манеты з партрэтам Лівіі
**Лі́вія Друзі́ла**, пасля 14 года **Ю́лія Аўгу́ста** ці **Лі́вія Аўгу́ста** (.) (30 студзеня 58 да н.э., Рым — 29, Рым) — жонка Актавіяна Аўгуста (38 да н.э. — 14), маці імператара Тыберыя, прабабка імператара Калігулы, бабка імператара Клаўдзія, і прапрабабка імператара Нерона. Была абагаўлёна імператарам Клаўдзіем.

## Біяграфія 
### Да Аўгуста 
Лівія нарадзілася 30 студзеня 58 года да н.э. у сям’і Марка Лівія Друза Клаўдзіяна, які ўзыходзіў каранямі да Апія Клаўдзія Цэка і яго жонкі Аўфіды, дачкі Аўфідыя Луркана з плебейскага саслоўя, трыбуна 61 года да н.э. Хутчэй за ўсё яна была другой дачкой у сям’і.

У 42 годзе да н.э. яе выдаюць замуж за Тыберыя Клаўдзія Нерона, яе стрыечнага брата па бацьку, якому на той момант споўнілася 43 гады. Яе бацька і муж падтрымлівалі бок забойцаў Цэзара, Брута і Касія, і ваявалі супраць Актавіяна ў час Філіпійскай вайны. Пасля бітвы пры Філіпах яе бацька быў вымушаны скончыць жыццё самагубствам.

Яе муж працягвае выступаць супраць Актавіяна, спачатку на баку Секста Пампея, потым Марка Антонія і яго брата Луцыя Антонія. У 40 годзе да н.э. сям’я вымушана бегчы з Рыма, асцерагаючыся праскрыпцый і праследаванняў з боку Актавіяна. Спачатку Тыберый і Лівія накіраваліся на Сіцылію, а потым вымушаны былі шукаць выратавання ў Грэцыі, прычым на руках у іх ужо быў маленькі Тыберый.
У 39 годзе да н.э. Актавіян абвясціў амністыю і Лівія з мужам змаглі вярнуцца ў Рым. У той час Лівія была цяжарная другім сынам, Друзам, які нарадзіўся ў самым пачатку 38 года да н.э. Хадзілі чуткі, што ён быў сынам Актавіяна, а не Тыберыя Клаўдзія.

### У шлюбе з Аўгустам 
Паводле дегенды, Актавіян закахаўся ў Лівію з першага ж позірку, калі яна была яму прадстаўлена ў 39 годзе да н.э. Так ці інакш, але ён развёўся са сваёй другой жонкай Скрыбоніяй у той самы дзень, калі яна нарадзіла яму дачка, Юлію Старэйшую. Тады ж Тыберый Клаўдзій быў вымушаны развесціся з Лівіяй, якая была на шостым месяцы цяжарнасці.
14 студзеня ў Лівіі нарадзіўся сын, а 17 студзеня, насуперак усім традыцыйным умоўнасцям (рымляне не маглі ажаніцца раней за вызначаны тэрмін пасля разводу) Актавіян і Лівія згулялі вяселле. На вяселлі прысутнічаў і яе былы муж, як бацька яе дзяцей. На момант вяселля Лівіі было 19 гадоў, Актавіяну — 24 гады.

Пасля самагубства Марка Антонія Актавіян, узяўшы імя Цэзар Аўгуст, стаў аднаасобным кіраўніком дзяржавы. Лівія заўсёды прымала значны ўдзел у справах дзяржавы і выступала саветнікам і памочнікам Аўгуста. З 35 года да н.э., калі Аўгуст даў ёй права самастойна распараджацца фінансамі і мець сваіх кліентаў, яна яшчэ актыўней занялася палітыкай, уводзіла ў вышэйшыя дзяржаўныя колы годных паводле яе меркавання людзей. Палітычнай кар’ерай ёй былі абавязаны многія, у тым ліку будучы імператар Гальба, а таксама бацька Атона.

Паколькі ў шлюбе з Аўгустам дзяцей у іх не было, а адзіным родным дзіцем імператара была Юлія Старэйшая, Лівія таксама імкнулася забяспечыць уладай сваіх дзяцей. Тыберый стаў трэцім мужам сваёй зводнай сястры Юліі (у 11 годзе да н.э.), а за Друза выдалі любімую пляменніцу імператара Антонію Малодшую. У 4 годзе Аўгуст прызнаў Тыберыя як свайго спадчынніка.

Дамогшыся вышэйшых дзяржаўных пасад і бліскучай будучыні для сваіх дзяцей, Лівія імкнулася ўсімі сіламі забяспечыць непахіснасць іх пазіцый. Яна агароджвала пазіцыі Тыберыя ад любога вагання. Так, пачынаючы з 23 года да н.э. адзін за адным сканалі ці былі пакараны смерцю ўсё, хто мог прэтэндаваць на прастол:
* Марк Клаўдзій Марцэл (23 да н.э.), пляменнік Аўгуста;
* Луцый Віпсаній Агрыпа (2) і Гай Віпсаній Агрыпа (4), дзеці Юліі Старэйшай ад другога шлюбу з Маркам Віпсаніем Агрыпай, усыноўленыя Аўгустам пад імёнамі Луцый Юлій Цэзар і Гай Юлій Цэзар Віпсаній, па чарзе прызнаныя Аўгустам спадчыннікамі;
* Агрыпа Постум (14) — апошні сын Юліі Старэйшай.

Тацыт прама гаворыць, што гэтыя смерці былі на сумленні Лівіі, якая расчышчала такім чынам месца сваім дзецям (Аналы, 1.3, 1.6). Тое ж можна знайсці ў Дыёна (53.33.4, 55.10A, 55.32; 57.3.6). Аднак Светоній не гаворыць пра дачыненне Лівіі да іх гібелі ні слова, але і ён сцвярджае, што Аўгуст выбраў сваім пераемнікам Тыберыя толькі таму, што больш годных кандыдатур не засталося.

Дыян жа ў сваіх падазрэннях ідзе яшчэ далей, і сцвярджае што Лівія атруціла самага Аўгуста ў 14 годзе пры дапамозе прамочаных ядам фігаў. Аднак гэтага не пацвярджаюць ні Светоній, ні Тацыт.

У сямейным жыцці шлюб Лівіі і Аўгуста можна лічыць шчаслівым. Яна была яго каханым саветнікам, да слоў яе ён прыслухоўваўся, а да саветаў адносіўся з вялікай павагай. Практычна ўвесь свой час яна знаходзілася побач з ім, да самых апошнік гадзін яго жыцця. Ён памёр 19 жніўня 14 года ў Ноле, на руках у яе і Тыберыя. На момант смерці яму было 77 гадоў, а ёй 72 гады. Разам яны пражылі 52 гады.

### Жыццё пасля Аўгуста 
[thumb|200px|left|Статуя Лівіі з [Пестума. У наш час знаходзіцца ў Іспанскім нацыянальным археалагічным музеі ў Мадрыдзе]]
Пасля смерці Аўгуст быў абагаўлёны сенатам. Паводле яго завяшчання траціну свайго стану ён пакінуў Лівіі, а дзве траціны — Тыберыю. Таксама сваім завяшчаннем ён прылічаў Лівію да патрыцыянскага роду Юліяў і даваў ёй імя Юлія Аўгуста, якое замацоўвала за ёй яе высокі статус.

Тыберый, цяпер імператар, спачатку вельмі часта з’яўляўся з ёй на людзях. З 20 года выказванні супраць яе лічыліся дзяржаўным злачынствам. У 24 годзе яна была ўдастоена гонару сядзець на гульнях ці ў тэатры разам з вясталкамі. У сутнасці, яна з’яўлялася таемным кіраўніком дзяржавы.

Аднак вельмі хутка Тыберый астыў да маці і яе неабмежаванай улады. Ён накладвае вета на спробу сената прысвоіць ёй тытул *Mater Patriae* («Маці айчыны»), аналагічны тытулу імператараў *Pater Patriae* («Айцец айчыны»). Тацыт сцвярджае, што нават ад’езд Тыберыя на Капры быў выкліканы тым, што ён не мог больш выносіць сваю маці.

За ўвесь час, што Тыберый адсутнічаў у Рыме, яны бачыліся ўсяго толькі адзін раз. Аўгуста працягвала карыстацца амаль неабмежаванай уладай, аж да таго, што заступалася перад суддзямі за сваіх давераных асоб (Ургуланія, якая казала, што сяброўства з Аўгустай паставіла яе па-над законам; Планцына, якая падазравалася ў забойстве і была апраўданая па заступніцтве Аўгусты). У давяршэнне ўсяго яна ўзвяла ў Рыме статую Аўгуста, прысвечаную Юліям, на якой сваё імя напісала вышэй за імя Тыберыя.

У 29 годзе яна памерла. Тыберый не паехаў на пахаванне, паслаўшы распараджацца пахавальнымі цырымоніямі Калігулу. Яе завяшчанне ён абвясціў несапраўдным, а сенату забараніў якім б там ні было чынам ушаноўваць яе.

Толькі ў 42 годзе Клаўдзій аднавіў яе памяць, даў ёй належныя ўшанаванні і абагавіў яе, прысвоіўшы ёй тытул «Боская Аўгуста». У яе гонар праводзіліся гульні, на якіх яе статую везлі ў калясніцы, запрэжанай сланамі, яе статуі ўзводзіліся побач са статуямі Аўгуста, а жанчыны прыносілі зарокі ў яе імя.

## Вобраз у мастацтве 
thumb|200px|Лівія Аўгуста
* міні-серыял Я, Клаўдзій вытворчасці BBC — ролю Лівіі выканала . Серыял зняты паводле аднайменнага рамана Роберта Грэйвса, дзе распавядаецца пра жыццё рымскага імператара Клаўдзія. Лівія фігуруе ў апавяданні як адзін з галоўных антаганістаў: яна загубіла ўсіх нашчадкаў імператара Аўгуста, свайго мужа, каб яе сын Тыберый заняў прастол.
* фільм Рымская імперыя: Аўгуст — ролю Лівіі выканалі Шарлота Рэмплінг і Марціна Стэла (у маладосці).
* серыял Рым — ролю Лівіі выконвае Эліс Хінлі.

## Гл. таксама 
* Дом Лівіі на Палаціне.
* Віла Лівіі ў раёне Рыма Прыма-Порта.

## Літаратура 
* Тацыт «Аналы»
* Светоній «Жыццё 12 цэзараў»
* Дыян Касій «Рымская гісторыя»
* Роберт Грэйвс «Я, Клаўдзій»

## Спасылкі 
* Партрэты Лівіі
* Найцікавыя факты з жыцця Лівіі. З кнігі «Галерэя рымскіх імператрыц» А.Краўчука
* 
* Дакументальны мінісерыял «Імператрыцы Старажытнага Рыма» / Murderers and Mistresses: Empresses of Ancient Rome"

Катэгорыя:Юліі-Клаўдзіі
Катэгорыя:Жонкі рымскіх імператараў
Катэгорыя:Аўгусты
Катэгорыя:Актавіян Аўгуст