open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Джузэпэ Сантора

**Джузэпэ Сантора** (; 9 лістапада 1894 — 2 чэрвеня 1975) — італьянскі ваенны дзеяч. Аўтар двухтомнай кнігі *L’aeronautica italiana nella seconda guerra mondiale*, прысвечанай удзелу італьянскіх ВПС у Другой сусветнай вайне.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 9 лістапада 1894 года ў раёне Сан-Фердынанда ў Неапалі. У 1915-м быў прызваны ў армію, з прычыны ўступлення Італіі ў Першую сусветную вайну. Першапачаткова прызначаны ў 12-і артылерыйскі полк Кампаніі, а затым у корпус ВПС у якасці назіральніка. З 25 жніўня 1917 года ў складзе 26-й эскадрыллі, з 25 кастрычніка — у 32 эскадрыллі, а ў канцы вайны служыў у 2-й секцыі SVA.

Пасля заканчэння вайны перайшоў у Regia Aeronautica. У 1932 годзе стаў камандзірам 20-га крыла. Будучы прызнаным тэарэтыкам, часта праводзіў заняткі ў Ваенна-паветранай школе Фларэнцыі. Разам з Джына Д’Анджэла быў рэдактарам часопіса *Le Vie dell’Aria*.

У лютым 1936 года павышаны да звання генерала авіяцыйнай брыгады, а затым заняў пасаду камандуючага дывізіяй «Аквіла». Пакінуў падраздзяленне 6 ліпеня 1939-га.

1 лістапада таго ж года стаў намеснікам начальніка штаба Каралеўскіх ВПС. На гэтай пасадзе заставаўся да 1949 года. У верасні 1943-га, даведаўшыся аб падпісанні перамір’я паміж антыгітлераўскай кааліцыяй і Італіяй, перайшоў на бок новага ўрада на чале з П’етра Бадолья. Пасля прызначаны прадстаўніком італьянскіх ВПС у Цэнтры ваенных даследаванняў. У 1957 годзе апублікаваў два тамы *L’aeronautica italiana nella seconda guerra mondiale*, прысвечаных удзелу італьянскіх ВПС у Другой сусветнай вайне, у якіх ён асудзіў недахопы і памылкі, дапушчаныя яго ранейшым кіраўніцтвам у перадваенны перыяд.

Памёр 2 чэрвеня 1975 года.

## Літаратура 
* *Pietro Baroni*, 8 settembre 1943: il tradimento, Milano, Greco & Greco, 2005.
* *Vincenzo Lioy, L’Italia in Africa. L’opera dell’Aeronautica (1919—1937)* Vol.2, Roma, Istituto Poligrafico dello Stato, 1965.
* *Luigi Mancini* (a cura di), Grande Enciclopedia Aeronautica, Milano, Edizioni Aeronautica, 1936.
* *Ordine Militare d’Italia 1911—1964*, Roma, Ufficio Storico dell’Aeronautica Militare, 1925.

## Спасылкі 
* Giuseppe Santoro  — www.generals.dk

Катэгорыя:Военачальнікі Італіі
Катэгорыя:Лётчыкі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Лётчыкі Першай сусветнай вайны (Італія)
Уільям Брэдфард (1590—1657)

**Уільям Брэдфард** (; 1590—1657) — пурытанін, палітык, амерыканскі пісьменнік-храніст.

Ён быў глыбока набожным, самаадукаваным чалавекам, які вывучыў некалькі моваў, у тым ліку яўрэйскую, каб «убачыць на свае ўласныя вочы старажытныя святыя пісанні ў іх першароднай прыгажосці». Удзельнік эміграцыі ў Галандыю, вандравання на «Мэйфлаўэ» у Плімут. Уільям Брэдфард быў абраны губернатарам Плімута ў калоніі Масачусецкай затокі пасля таго, як сепаратысты высадзіліся на амерыканскую зямлю.

Першы гісторык Плімуцкай калоніі. Ягоная «Каланізацыя Плімута» (1651) — зразумелая і захапляючая справаздача аб першых кроках калоніі. Шырокавядома ягонае апісанне першага ўражання ад сустрэчы з Амерыкай.

## Літаратура 
* *Спанкэрэн К. Ван*. Нарыс аб амерыканскай літаратуры / Перакл. В. і Л. Калабан. — Інфармацыйнае агенцтва Злучаных Штатаў, [б.г.]

Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Як абрабаваць хмарачос

**«Як абрабаваць хмарачос»** () — амерыканскі камедыйны баявік 2011 года рэжысёра Брэта Рэтнера.

## Сюжэт 
Джошу Коваксу не пашанцавала — яго абдурыў злосны фінансіст, які жыве ў раскошных апартаментах на верхнім паверсе хмарачоса. Каб вярнуць грошы, Джош з сябрамі вырашаецца на грандыёзны крадзеж з узломам.

Але адным ім гэта не пад сілу, і яны звяртаюцца да мацёрага злачынцы. Справа за малым — шэсць наваяўленых сяброў павінны прабрацца ў пентхаус і адшукаць 20 мільёнаў даляраў.

## У галоўных ролях 
* Бэн Стылер — Джош Ковакс
* Эдзі Мёрфі — Дарнэл Слайд
* Мэцью Бродэрык — містэр Чейз Фіцх’ю
* Кейсі Афлек — Чарлі Гібс
* Алан Алда — Артур Шоу
* Тэа Леоні — спецыяльны агент Клэр Дэнем
* Габуры Сідзібэ — Адэса Мантэра
* Майкл Пенья — Энрыке Дэўра
* Джад Хірш — містэр Сайман

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 2011 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 2011 года
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Сядзіба Абуховічаў (Вялікія Круговічы)

**Сядзіба Абуховічаў** — колішні сядзібна-паркавы комплекс у в. Вялікія Круговічы Ганцавіцкага раёна.

## Гісторыя 
Колішняя сядзіба роду Абуховічаў. Род Абуховічаў з’яўляўся адным з самых найстарэйшых на Беларусі, існаваў амаль шэсць стагоддзяў. У канцы XVI ст. шырока распаўсюдзіўся на Беларусі, меў шмат маёнткаў, у т.л. Сваятычы, Круговічы, Ліпу (Міншчына), Ясянец і інш.

Палац быў пабудаваны ў другой палове XIX ст. Пасля Другой сусветнай вайны тут размяшчалася сельская бібліятэка, якая ў сярэдзіне 1950-х гадоў поўнасцю згарэла.

Сядзібна-паркавы ансамбль уключаў палац, парк, свіран, млын, сыраварню, лесапілку і інш. гаспадарчыя аб’екты.

## Архітэктура 
Палац уяўляў сабой аднапавярховы драўляны прамавугольны ў плане будынак, з гладкім чатырохсхільным дахам, накрытым гонтай. Галоўны фасад палаца быў вылучаны невялікім ганкам на чатырох драўляных слупах.
 
Да палаца вяла доўгая таполевая алея (не захавалася). Цэнтральнае месца ў ансамблі займаюць 3 сажалкі, размешчаныя на адной лініі ўздоўж уязной алеі.

Адначасова з закладкай палаца пачаў фарміравацца новы парк на месцы старога, плошчай каля 5 га. Маляўнічасць парку надае шэраг дубоў, узрост якіх дасягае 400 і больш гадоў. Акрамя дубоў у парку растуць таполі, грабы, клёны, вязы, каштаны і інш. Кампазіцыя парку моцна парушана індывідуальнымі забудовамі.

Захаваўся будынак мураванай каталіцкай капліцы (XVIII ст.), якая знаходзіцца ў крайне занядбаным стане, значна перабудавана, зменена форма даху, закладзены вокны. Капліца ў плане мае форму прамавугольніка, вялікі склеп, двухсхільны дах.

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Сядзібы Ганцавіцкага раёна
Катэгорыя:Абуховічы
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:Вялікія Круговічы
Катэгорыя:Згарэлыя будынкі і збудаванні
Катэгорыя:Зніклі ў 1950-я гады
Эдвард Тэйлар

**Эдвард Тэйлар** (; каля 1642—1729) — амерыканскі паэт і святар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Англіі. Сын фермера сярэдняй рўкі — незалежнага фермера, уладальніка сваёй уласнай зямлі, — Эдвард Тэйлар быў настаўнікам, які ў 1668 г. прыплыў у Новую Англію. Атрымаўшы адукацыю ў Гарвардзе, як усе свяшчэннікі, што прайшлі там падрыхтоўку, ён ведаў грэчаскую, лацінскую і яўрэйскую мовы. Самаадданы і набожны чалавек у адносінах да пасяленцаў, Эдвард Тэйлар дзейнічаў як місіянер, калі пагадзіўся на службу святара ў памежным горадзе Уэстфілдзе (Масачусетс), 160 кіламетраў углыб лясных гушчароў і дзікай прыроды. Ён быў найлепш адукаваным чалавекам у гэтых мясшнах і выкарыстоўваў свае веды мэтанакіравана, працуючы ў якасці гарадскога галавы, лекара і грамадзянскага кіраўніка.

Сціплы, набожны і працавіты, Эдвард Тэйлар ніколі не друкаваў сваіх вершаў, якія былі знойдзены толькі ў 1930-х. Пры тым ягоныя вершы — найлепшыя ўзоры паўночнаамерыканскай паэзіі XVII стагоддзя. Эдвард Тэйлар пісаў разнастайныя вершы: хаўтурныя элегіі, лірыку, сярэднявечныя «дыялогі» і 500-старонкавую «Вершаваную гісторыю хрысціянства» (пераважна гісторыі пакутнікаў). Яго найлепшыя творы, з пункту гледжання сучасных крытыкаў, — серыі кароткіх роздумаў.

## Літаратура 
* *Спанкэрэн К. Ван*. Нарыс аб амерыканскай літаратуры / Перакл. В. і Л. Калабан. — Інфармацыйнае агенцтва Злучаных Штатаў, [б.г.]

Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты ЗША
Масавае атручэнне хлорам у Акабе

27 чэрвеня 2022 года ў порце Акаба, Іарданія, адбылася ўцечка атрутнага газу. Кантэйнер з 25 тонамі хлору зваліўся з крана на прышвартаванае судна і разарваўся. У выніку інцыдэнту загінулі па меншай меры чатырнаццаць чалавек і больш за 265 чалавек пацярпелі.

## Падзеі
27 чэрвеня 2022 года, у 16:15 па мясцовым часе, партовы кран загружаў адзін з некалькіх кантэйнераў для захоўвання хімічных рэчываў пад ціскам на кантэйнеравоз Forest 6 для экспарту ў Джыбуці. Кабельная сістэма крана выйшла са строю, і адзін кантэйнер з хлорам, вагой каля 25 тон, упаў на судна і разарваўся, у выніку чаго хлор вырваўся з кантэйнера. Затым газ жоўтага колеру распаўсюдзіўся па ўсім порце. Па словах Хаджа Хасана, намесніка начальніка Упраўлення партоў рэгіёну Акаба, *«жалезны трос, які нёс кантэйнер з атрутным рэчывам, абарваўся, што прывяло да падзення і ўцечцы рэчыва»*. Судна чакала загрузкі яшчэ 20 кантэйнераў з хлорам.

Відэазапіс інцыдэнту быў апублікаваны ў Twitter іарданскім дзяржаўным тэлеканалам.

Порт быў эвакуіраваны. Супрацоўнікі службы экстранага рэагавання пачалі работу над аказаннем медыцынскай дапамогі пацярпелым. Параненыя былі дастаўлены ў дзве дзяржаўныя бальніцы, палявы шпіталь і прыватную ўстанову. Дырэктар дэпартамента аховы здароўя Акабы Джамаль Абэйдат заявіў, што бальніцы горада перапоўнены і што *«параненыя знаходзяцца ў стане ад сярэдняга да крытычнага»*.

Чыноўнік гарадской аховы здароўя заклікаў жыхароў зачыніць вокны і заставацца ўнутры. Дарожны патруль перакрыў усе дарогі, якія вядуць у Акабу. Бліжэйшы турыстычны пляж, размешчаны ў 7 кіламетрах ад порта, быў эвакуіраваны і зачынены. Збожжасховішчы і перапрацоўчыя ўстаноўкі порта таксама былі часова спынены для праверкі сховішча на прадмет забруджвання газападобным хлорам.

Катэгорыя:Катастрофы 2022 года
Катэгорыя:Тэхнагенныя катастрофы
Катэгорыя:Падзеі 27 чэрвеня
Катэгорыя:Чэрвень 2022 года
Сэмюэл Сівал

**Сэмюэл Сівал** (; 1652—1730) — амерыканскі прававед, адміністратар і рэлігійны дзеяч, пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Англіі, аднак у раннім узросце быў прывезены ў амерыканскую калонію. Ён пасяліўся ў раёне Бостана, дзе скончыў Гарвардскі ўніверсітэт і зрабіў кар’еру прававеда, адміністратара і рэлігійнага дзеяча. Стаў сведкам пераўтварэнняў, якія адбываліся ў ходзе развіцця пурытанскага грамадства ад строга рэлігійнага да грамадства з больш шырокім кругаглядам меркантыльных янкі ў калоніях Новай Англіі, з іх стаўленнем да дабрабыту. Яго «Дзённік», які ахоплівае 1674—1729 гг., міжволі рэгіструе гэты пераход.

«Дзённік» Сэмюэла Сівала жывы і захапляючы. Яго аўтар прытрымліваецца ўзораў паэзіі ранняй Новай Англіі (Уільям Брэдфард, Эдвард Тэйлар).

Нататкі Сівала з’яўляюцца кароткімі занатоўкамі яго паўсядзённага жыцця, якія добра і набожна адлюстроўваюць ягоную цікаўнасць да жыцця. Ён робіць запісы аб невялікіх пакупках цукерак для жанчыны, да якой ён заляцаўся, і аб іх спрэчках наконт таго, ці павінен ён прытрымлівацца традыцый арыстакратычных і багатых людзем, напрыклад, насіць парык альбо карыстацца паслугамі рамізніка.

Яго «Дзённік» часта параўноўваецца з англійскім дзённікам Сэмюэла Пэпі, напісаным у той жа самы перыяд.

## Літаратура 
* *Спанкэрэн К. Ван*. Нарыс аб амерыканскай літаратуры / Перакл. В. і Л. Калабан. — Інфармацыйнае агенцтва Злучаных Штатаў, [б.г.]

Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Балажэвіцка-Васілевіцкі шпулечна-такарны завод

**Балажэ́віцка-Васіле́віцкі шпулечна-такарны завод** — колішняе прадпрыемства, якое дзейнічала ў 1904—1913 гадах ў в. Балажэвічы Мазырскага павета (цяпер вёска ў Мазырскім раёне). У 1913 годзе меў паравы рухавік, 120 рабочых. Вырабляў чаўнакі, бабіны, шпулькі і інш. абсталяванне для прадзільных і ткацкіх фабрык. Прадукцыя завода на міжнароднай выстаўцы 1905 года ў Бруселі адзначана Вялікім залатым медалём, у 1912 годзе ў Бесарабіі — Малым залатым медалём.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Колішнія прадпрыемствы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Балажэвічы
Катэгорыя:1904 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1904 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1913 годзе
Afrixalus quadrivittatus

***Afrixalus quadrivittatus***&nbsp;— від земнаводных з роду  сямейства .

## Апісанне 
Агульная даўжыня дасягае 5&nbsp;см. Галава некалькі пляскатая. Надвокавыя дугі прыпадняты. Морда кароткая, завостраная. Вочы вялікія з вертыкальнымі рамбічнымі зрэнкамі. Тулава каржакаватае. Канечнасці тонкія, аднак даволі развітыя. Дзякуючы ім гэтая амфібія здольная здзяйсняць скачкі да 10,3&nbsp;м. Афарбоўка карычневая розных адценняў. Па спіне праходзіць дзве шырокія белыя або бэжавыя паласы, а таксама ёсць палосы па баках.

## Спосаб жыцця 
Любіць высокія хмызнякі, трапічныя і субтрапічныя дажджавыя лясы. Вядзе дрэвавы спосаб жыцця. Актыўны ноччу. Сілкуецца дробнымі бесхрыбтовымі і іх лічынкамі.

Гэта яйцакладучае земнаводнае. Самка адкладае да 100 яек у лісце, якія знаходзяцца над вадой. Пасля вылуплення апалонікі трапляюць у ваду, дзе праходзяць метамарфоз.

## Распаўсюджанне 
Жыве ад Эфіопіі у Танзаніі (на поўдні) і Нігерыі, Рэспублікі Конга і Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (на захадзе).

## Літаратура 
* Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (red.) (2011). Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.. Species 2000: Reading, UK.. Retrieved on 24 september 2012.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1908 годзе
Катэгорыя:Бясхвостыя земнаводныя
Катэгорыя:Земнаводныя Афрыкі
Наталля Уладзіміраўна Бачкарова

**Наталля Уладзіміраўна Бачкарова** (; нар. 25 ліпеня 1980, Горкі, РСФСР) — расійская актрыса тэатра і кіно, тэлевядучая, спявачка, рэжысёрка, мастачка.

## Біяграфія 
Маці Валерыя (1947—2001), працавала на заводзе ГАЗ, памерла ад сардэчнага прыступу. Бацька — Уладзімір (1954—2006). Малодшая сястра — Надзея (нар. 1986).

Вучылася ў школе № 129 горада Горкага. У 2000 годзе скончыла Ніжагародскае тэатральнае вучылішча (майстэрня Р. Левітэ), у 2002 годзе — Школу-студыю МХАТ (майстэрня А. Табакова). Навучаецца ў РДМПУ імя С. Р. Строганава.

Пасля сканчэння школы-студыі МХАТ, адразу прынята ў трупу МХАТ.

У кіно дэбютавала ў 1999 годзе, сыграла невялікую ролю ў фільме «Кітайскі сервіз». Стала вядомай роляй Дашы Букінай з тэлесерыяла «Шчаслівыя разам», у якім здымалася ў 2006—2013 гадах. Удзельнічала ў здымках кіначасопіса «Ералаш».

У 2010 годзе — вядучая на тэлеканале СТБ (Украіна).

Заснавальніца і дырэктарка Школы-студыі Наталлі Бачкаровай, накіраванай на развіццё творчых здольнасцяў ва ўзросце ад 4 да 17 гадоў.

Член Еўразійскага саюза мастакоў.

## Скандал 
У ноч з 28 на 29 верасня 2019 года актрыса затрымана за захоўванне какаіну. Падчас следства цалкам прызнала віну і раскаялася.

20 студзеня 2020 года Праабражэнскі суд Масквы прызначыў штраф 30 тысяч рублёў і спыніў крымінальную справу. Следчы паведаміў, што Бачкарова загладзіла віну «пералічэннем сродкаў у дабрачынны фонд Яўгена Васкрасенскага».

## Асабістае жыццё 
З 28 верасня 2007 года па 2014 год была ў шлюбе з адвакатам Мікалаем Барысавым (старэйшым за яе на 13 гадоў); яны пазнаёміліся ў цягніку Горкі-Масква. Мікалай быў раней жанаты і меў дачку. У іх ёсць двое дзяцей — сын Іван (нар. 4.1.2007) і дачка Марыя (нар. 22.2.2008).

Асабістае жыццё актрыса не афішуе. Аднак, СМІ адзначалі, што Бачкарова ў адносінах са сваім былым менеджарам.

Катэгорыя:Актрысы Расіі
Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі
Валатава (пратока)

**Валатава́** — правабярэжная пратока ракі Сож у Цэнтральным раёне Гомеля. Старыца ўказанай ракі. Пачынаецца ў раёне Плёсаў, агінае безыменны востраў, ідучы уздоўж Старой Валатавы і Мельнікава Луга, злучаецца з Сожам на поўдні згаданага вострава. На адным з такім берагоў на поўначы размешчана праваслаўная Свята-Мікалаеўская царква пачатку ХІХ ст. У народзе гэтая частка мае назву «Старык».

Другая частка пратокі ўяляе сабой возера даўжынёй у 902 м, шырынёй  — 506 м, даўжыня берагавой лініі — 2,4 км, максімальная глыбіня — 3,5 м, сярэдняя глыбіня — 1,5 м. Схілы сіметрычныя, высокія (2-2,5 м), стромкія, літараль вузкая. Воднае люстра характарызуецца сярэднім хваляванне, добрым перамешваннем водных масаў. У народзе гэтую частку называюць «Плёсы».

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядома з XVI ст. як «озеро села Волотова» (1560 г.), калі належала да ўладанняў гомельскай Траецкай царквы ў асобе святара Фёдара Іванавіча («в которомъ вступу никому нѣтъ, одно тому попу»). Згодна з «Генеральным планам Беліцкага павета» 1784 г. называлася возерам Валатаўскім (*«оз: Волотовское»*), не было злучана з Сожам каля Плёсаў, злучалася з ім пратокай Камароў. Назва Валатаўское (або Волатаўскае) захоўвалася і пазней, што зафіксавана на карце наваколляў Гомеля 1838 г. На той час вадаём ужо меў характар пратокі, якая злучала ўчасткі Сожа каля Плёсаў і каля Дзядна. У ваенна-статыстычным аглядзе 1848 г. пазначаўся як *«рукавъ р. Сожа, называемым Волотовымъ озеромъ»*.

## Галерэя 

Файл:Homiel, Vałatava, Mikałajeŭskaja. Гомель, Валатава, Мікалаеўская (07.1942).jpg|1942 г.
Файл:Пратока Валатава, Гомель, 2019 год.jpg|2019 г.
Файл:Пратока Валатава, краявід з Мікалаеўскай царквой у Старой Валатаве, 2021год.jpg|2021 г.

Катэгорыя:Азёры Гомеля
Катэгорыя:Сож
Альштынскае ваяводства (1975—1998)

**Альштынскае ваяводства** () — адно з ваяводстваў, якія існавалі ў 1975—1998 гадах у Польшчы. Яго цэнтрам быў горад Ольштын. У 1999 годзе было ўключана ў склад Вармінска-Мазурскага ваяводства.

## Гарады 
Найбуйнейшымі гарадамі ваяводства станам на 1998 год былі:
* Ольштын — 171 тыс. жыхароў
* Аструда — 35 тыс. жыхароў
* Ілава — 34 тыс. жыхароў
* Кэнтшын — 30 тыс. жыхароў
* Шчытна — 27 тыс. жыхароў

Катэгорыя:Ваяводствы Польшчы (1975—1998)
Катэгорыя:Гісторыя Вармінска-Мазурскага ваяводства
Майка фіялетавая

**Майка фіялетавая** (*Meloe violaceus*) — від шпанак з падсямейства .

## Арэал 
Распаўсюджаны ад Цэнтральнай і Паўднёвай Еўропы праз Казахстан і Сібір да , а таксама на Каўказе, у Іране, Сярэдняй Азіі і Афганістане. Жыве ў розных біятопах — ад пустынь да гор (на вышыні да 3000 метраў), хоць больш масавы ў астэпненых схілах перадгор’ях.

## Спосаб жыцця 
Дарослыя асобіны (імага) сілкуюцца на , , , , .

## Значэнне 
Часам шкодзіць сельскагаспадарчым культурам. Лічынка — паразіт пчол родаў , , . Даўжыня цела імага 10-32 мм.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1802 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Шпанкі
Ліга канферэнцый УЕФА 2022/2023

**Ліга канферэнцый УЕФА 2022/2023** — другі сезон Лігі канферэнцый УЕФА, штогадовага спаборніцтва футбольных клубаў, якія ўваходзяць у склад УЕФА. Гэта трэці ўзровень еўрапейскага клубнага футбола пасля Лігі чэмпіёнаў і Лігі Еўропы. Турнір праводзіўся з ліпеня 2022 года па чэрвень 2023 года.

У спаборніцтве прынялі ўдзел 177 каманд з 54 футбольных асацыяцый УЕФА. Колькасць месцаў размяркоўвалася згодна з табліцай каэфіцыентаў УЕФА. Пераможцам стаў англійскі «Вест Хэм Юнайтэд», які ў фінале 7 чэрвеня 2023 года ў чэшскай Празе на стадыёне «Фартуна Арэна» перамог італьянскую «Фіярэнціну» з лікам 2:1.

## Рэйтынг асацыяцый 
|

|

|}

## Кваліфікацыя 
### Першы кваліфікацыйны раўнд 
### Другі кваліфікацыйны раўнд 
#### Чэмпіёнскі шлях 
#### Шлях прадстаўнікоў ліг 
### Трэці кваліфікацыйны раўнд 
#### Чэмпіёнскі шлях 
#### Шлях прадстаўнікоў ліг 
### Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф 
#### Чэмпіёнскі шлях 
#### Шлях прадстаўнікоў ліг 
## Групавы этап 
### Група A 
### Група B 
### Група C 
### Група D 
### Група E 
### Група F 
### Група G 
### Група H 
## Плэй-оф 
### 1/16 фіналу 
Першыя матчы этапу прайшлі 16 лютага. Матчы ў адказ — 23 лютага.

### 1/8 фіналу 
Першыя матчы этапу прайшлі 9 сакавіка. Матчы ў адказ — 16 сакавіка.

### 1/4 фіналу 
### 1/2 фіналу 
### Фінал 
2022
Катэгорыя:2022 год у футболе
Катэгорыя:2023 год у футболе
Майкл Уіглсварт

**Майкл Уіглсварт** (; 1631—1705) — пурытанскі багаслоў, паэт.

Англічанін паводле нараджэння, пурытанскі святар, атрымаў адукацыю ў Гарвардзе, практыкуючы ўрач. Атрымаў вядомасць як паэт у Новай Англіі каланіяльнага перыяду. Ён развівае пурытанскую тэму ў сваім творы «Дзень страшнага суда» (, 1662). Доўгае апавяданне часта распадаецца на вершы. Гэтая жахлівая папулярызацыя кальвінізму стала вядомай паэмай. Першы амерыканскі бестселер з’яўляецца ашаламляльным адлюстраваннем у форме балады спрадвечнага асуджэння на пакуты ў пекле.

## Літаратура 
* *Спанкэрэн К. Ван*. Нарыс аб амерыканскай літаратуры / Перакл. В. і Л. Калабан. — Інфармацыйнае агенцтва Злучаных Штатаў, [б.г.]

Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты ЗША
Астралэнцкае ваяводства

**Астралэнцкае ваяводства** () — адно з ваяводстваў, якія існавалі ў 1975—1998 гадах у Польшчы. Яго цэнтрам быў горад Астралэнка. У 1999 годзе было ўключана ў склад Вармінска-Мазурскага ваяводства (1 гміна) і Мазавецкага ваяводства (усе астатнія гміны).

## Гарады 
Найбуйнейшымі гарадамі ваяводства станам на 1998 год былі:
* Астралэнка — 55 тыс. жыхароў
* Вышкаў — 26 тыс. жыхароў
* Остраў Мазавецка — 23 тыс. жыхароў
* Пшасныш — 18 тыс. жыхароў
* Макаў Мазавецкі — 11 тыс. жыхароў

Катэгорыя:Ваяводствы Польшчы (1975—1998)
Катэгорыя:Гісторыя Вармінска-Мазурскага ваяводства
Катэгорыя:Гісторыя Мазавецкага ваяводства
Вайславец (Куяўска-Паморскае ваяводства)

**Вайславец** () — вёска ў Польшчы. Уваходзіць у склад Накельскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Насельніцтва 62 чалавекі. У 1950—1998 гадах уваходзіла ў Быдгашчскае ваяводства.

## Славутасці 
* Сядзіба ў Вайслаўцы

Вайславец (2022-06-29).jpg
Сядзіба ў Вайслаўцы (2022-06-29) 1.jpg
Сядзіба ў Вайслаўцы (2022-06-29) 4.jpg
Сядзіба ў Вайслаўцы (2022-06-29) 8.jpg
Сядзіба ў Вайслаўцы (2022-06-29) 2.jpg
Тур (Куяўска-Паморскае ваяводства)

**Тур** () — вёска ў Польшчы. Уваходзіць у склад Накельскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Насельніцтва 1085 чалавек. У 1950–1998 гадах уваходзіла ў Быдгашчскае ваяводства.
 

Тур. Касцёл.jpg|Касцёл
Тур. Могілкі 3.jpg|Могілкі 
Тур. Пошта.jpg|Пошта

## Спасылкі
Гожаўскае ваяводства

**Гожаўскае ваяводства** () — адно з ваяводстваў, якія існавалі ў 1975—1998 гадах у Польшчы. Яго цэнтрам быў горад Гожаў Велькапольскі. У 1999 годзе было ўключана ў склад Любушскага ваяводства.

## Гарады 
Найбуйнейшымі гарадамі ваяводства станам на 1998 год былі:
* Гожаў Велькапольскі — 20 тыс. жыхароў
* Мендзырэч — 18 тыс. жыхароў
* Слубіцы — 18 тыс. жыхароў
* Костшын над Одран — 17 тыс. жыхароў
* Хошчна — 16 тыс. жыхароў

Катэгорыя:Ваяводствы Польшчы (1975—1998)
Катэгорыя:Гісторыя Любушскага ваяводства
Асувец (Куяўска-Паморскае ваяводства)

**Асувец** () — вёска ў Польшчы. Уваходзіць у склад Быдгашчскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Насельніцтва 1283 чалавек. У 1950–1998 гадах уваходзіла ў Быдгашчскае ваяводства.

## Славутасці 
* Сядзіба ў Асуўцы

Сядзіба ў Асуўцы (2022-06-27) 28.jpg
Сядзіба ў Асуўцы (2022-06-27) 10.jpg
Сядзіба ў Асуўцы (2022-06-27) 27.jpg
Сядзіба ў Асуўцы (2022-06-27) 22.jpg

## Спасылкі
Францішак Антоній Александровіч

**Францішак Антоній Александровіч** (; ? — пасля 1795) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Александровічаў герба «Александровіч». Нарадзіўся ў сям’і Лукаша Антонія.

Лідскі чашнік прыкладна з 1746 года, харужы прыкладна з 1769 года, падкаморы з 1769 года, маршалак з 1783 года, кашталян з 1793 года. Пасол на соймы 1750, 1766, удзельнік Генеральнай канфедэрацыі ВКЛ 1764 года.

## Літаратура 
* 
* *Лаўрэш Л.* Маршалкі Лідскага павета // Лідскі летапісец. № 2 (90). 2020.

Францішак Антоній
Катэгорыя:Кашталяны лідскія
Катэгорыя:Чашнікі лідскія
Міхал Александровіч

**Міхал Ян Александровіч** (; ? — пасля 1703) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Александровічаў герба «Александровіч».

Лідскі скарбнік, пісар земскі, харужы з 1701 года, маршалак з 1704 года. У 1693—1703 гадах неаднаразова выбіраўся паслом на соймы. Змагаўся супраць гегемоніі Сапегаў у Вялікім Княстве Літоўскім.

## Літаратура 
* 
* *Лаўрэш Л.* Маршалкі Лідскага павета // Лідскі летапісец. № 2 (90). 2020.

Міхал
Катэгорыя:Скарбнікі лідскія
Лукаш Антоній Александровіч

**Лукаш Антоній Александровіч** (;  — ) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Александровічаў герба «Александровіч».

Лідскі скарбнік у 1710—1713 гадах, стольнік у 1713—1714 гадах, падстараста ў 1713—1720 гадах, харунжы ў 1714—1749 гадах, з 1733 г. — маршалак каптуровых судоў. Выбіраўся паслом на соймы 1718, 1722 і 1738 гадах, таксама ён быў паслом на элекцыйным сойме 1733 года.

## Сям’я 
Жанаты з Канстанцыяй з Александровічаў (пам. 1749), дачкой наваградскага кашталяна.

Лукаш Антоній
Катэгорыя:Скарбнікі лідскія
Дамінік Александровіч

**Дамінік Александровіч** (; ? — пасля 1791) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Александровічаў герба «Александровіч». Нарадзіўся ў сям’і Лукаша Антонія.

Служыў у войску, паручнік пяцігорскі, ротмістр гусарскі. Пісар земскі лідскі з 1754 года, канюшы вялікі літоўскі
ў 1771—1791 гадах. Пасол на соймы 1754, 1758, 1761, 1764, дэпутат Трыбунала ВКЛ у 1750 годзе, яго маршалак у 1770 годзе. Прыхільнік Чартарыйскіх. Удзельнік Генеральнай канфедэрацыі ВКЛ 1764 года.

Выдаў перакладзеную Ц. Базылікам з лацінскай мовы на польскую кнігу А. Фрыча-Маджэўскага «А6 удасканаленні Рэчы Паспалітай» (Вільня, 1770).

## Літаратура 
* 

Дамінік
Катэгорыя:Дэпутаты Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Антоній Феліцыян Александровіч

**Антоній Феліцыян Александровіч** (; ? — ) — ураднік і рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Александровічаў герба «Александровіч». Нарадзіўся ў сям’і Марціна.

Абат гебдоўскі з 1777 года, каронны вялікі духоўны пісар з 1778 года, сакратар Пастаяннай Рады ў 1778—1780 гадах.

## Літаратура 
* 

Антоній Феліцыян
Катэгорыя:Абаты
Ян Алойзы Александровіч

**Ян Алойзы Александровіч** (;  — ) — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Александровічаў герба «Александровіч». Нарадзіўся ў сям’і Марціна.

Біскуп хелмскі з 1780 года.

## Літаратура 
* 

Ян Алойзы
Катэгорыя:Біскупы хелмскія
Дзеці Дон Кіхота

**Дзеці Дон Кіхота** — савецкі мастацкі фільм 1965 года рэжысёра Яўгена Карэлава.

## Сюжэт 
Пара бацькоў-урачоў і тры сыны: старэйшы Віктар — малады мастак; сярэдні Дзмітрый — студэнт, шукае каханне і спадзяецца з’ехаць па размеркаванні ў Арктыку ці, прынамсі, у тундру; малодшы Юрый — школьнік, які марыць стаць Гагарыным. Сярэдні вырашае ажаніцца, малодшы збіраецца бегчы ў Афрыку вызваляць прыгнечаных неграў, старэйшы вырашае, што ён бяздарны і шукае выйсця з доўгага творчага крызісу. Бацька сямейства Пётр Бандарэнка працуе акушэрам-гінеколагам у радзільным доме. Яго жыццёвы прынцып: калі можна дапамагчы людзям, то трэба рабіць гэта, не чакаючы ўзнагароды, не слухаючы ненавіснікаў і насмешнікаў. У фінале фільма доктар усынаўляе хлопчыка, які застаўся ў радзільным доме, і тут глядач разумее, што ўсе трое яго сыноў таксама ўсыноўленыя. Гэта дзеці былых пацыентаў Бандарэнкі, якія адмовіліся ад дзіцяці, і ён не змог пераканаць іх не рабіць гэтую фатальную памылку, таму ўзяў маральную адказнасць за лёс дзяцей на сябе.

## У ролях 
* Анатоль Дзмітрыевіч Папанаў
* Вера Маркаўна Арлова
* Уладзімір Барысавіч Коранеў
* Леў Георгіевіч Прыгуноў
* Андрэй Юр’евіч Бельянінаў
* Наталля Яўгенаўна Сядых

Катэгорыя:Фільмы студыі «Масфільм»
Катэгорыя:Фільмы СССР
Катэгорыя:Фільмы на рускай мове
Катэгорыя:Фільмы-драмы СССР
Катэгорыя:Фільмы пра мастакоў
Катэгорыя:Фільмы пра Маскву
Аляхновічы (род)

**Аляхновічы** — шляхецкі род герба «Ляліва». Родапачынальнік — літоўскі баярын Рымавід, які жыў у пачатку XV ст. і быў, відаць, сваяком Манівіда, Гедыголда і Вяжа. Меў сыноў Юрыя (родапачынальнік Забярэзінскіх) і Алехну, нашчадкі якога зваліся Аляхновічамі.

## Літаратура 
*
Алехна Рымавідавіч

**Алехна Рымавідавіч** (? — ) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і Рымавіда. Родапачынальнік Аляхновічаў герба «Ляліва».

Маршалак гаспадарскі з 1447 года. Валодаў маёнткамі Забярэззе і Крывічы на Ашмяншчыне. Меў сыноў Пятра, Станіслава, Мікалая і Андрэя.

## Літаратура 
* 

Алехна
Пётр Алехнавіч

**Пётр Алехнавіч** (? — ) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Аляхновічаў герба «Ляліва». Нарадзіўся ў сям’і Алехны Рымавідавіча.

Маршалак П. Я. Мантыгірдавіча ў 1488 годзе, кухмістр ВКЛ з 1492 года; намеснік аліцкі і неманойцкі ў 1494—1502 гадах, скірстымонскі ў 1505—1507 гадах, уцянскі з 1514 года. У 1499 годзе пасол у Малдову. Падпісаў як сведка дагавор 1501 года з Інфлянцкім ордэнам. На Гарадзенскім сойме 1501 года прызначаны вялікім князем літоўскім Аляксандрам дэлегатам на Пётркаўскі сойм, скліканы для абрання Аляксандра на польскі трон і заключэння уніі з Польшчай. У 1506 годзе адзін з паслоў ВКЛ на Люблінскі сойм для перагавораў аб дзяржаўнай уніі. У 1507 годзе адпраўлены паслом у Маскву, дзе быў затрыманы на год.

Валодаў маёнткамі ў Літве, Жамойці, на Валыні і Кіеўшчыне.

## Сям’я 
Яго сыны Станіслаў і Мікалай зваліся Кухмістровічамі.

## Літаратура 
* 

Пётр
Катэгорыя:Дыпламаты Вялікага Княства Літоўскага
Андрэй Алехнавіч

**Андрэй Алехнавіч** (? — ?) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Аляхновічаў герба «Ляліва». Нарадзіўся ў сям’і Алехны Рымавідавіча.

Намеснік ожскі, пераломскі і борцкі ў 1493—1494 гадах. Пасол у Маскву ў 1493 годзе.

## Літаратура 
* 

Андрэй
Катэгорыя:Дыпламаты Вялікага Княства Літоўскага
Çufo TV

**Çufo** ― прыватная тэлевізійная станцыя ў Албаніі, якая базуецца ў яе сталіцы Тыране, якая транслюе дзіцячыя праграмы.

Станцыя выйшла ў эфір 18 снежня 2006 г. Вяшчанне 24 гадзіны ў суткі.

## Праграма 
Станцыя транслюе 24 гадзіны ў суткі, у асноўным мультсерыялы.

Катэгорыя:Тэлеканалы Албаніі
Катэгорыя:Тэлеканалы, запушчаныя ў 2006 годзе
Катэгорыя:Тэлеканалы Косава
Катэгорыя:Тэлеканалы Паўночнай Македоніі
Станіслаў Пятровіч Кухмістровіч

**Станіслаў Пятровіч Кухмістровіч** (? — ?) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Аляхновічаў-Кухмістровічаў герба «Ляліва». Нарадзіўся ў сям’і Пятра Алехнавіча.

У 1528 годзе намеснік віленскага біскупа Яна ў Шаўлях, ставіў у войска 3 коннікаў.

## Літаратура 
* 

Станіслаў Пятровіч
Мон (мова)

**Мон** (саманазва: ဘာသာမန်) — аўстраазіяцкая мова, родная мова монаў. 

Мова мон адыграла значную ролю ў культурнай гісторыі Паўднёва-Усходняй Азіі. Першыя запісы на ёй вядомы з VI ст. Яна выкарыстоўвалася як лінгва франка ў даліне ракі Іравадзі. Аднак пасля заняпаду Хантавады, апошняй дзяржавы монаў, у 1757 г. на землі, традыцыйна населеныя монамі, пачалі перасяляцца выхадцы з сярэдняй М’янмы, якія размаўлялі на бірманскай мове. У гады каланіяльнага панавання Вялікабрытаніі (1853 — 1947 гг.) мова мон фактычна была выключана з афіцыйных дакументаў. У незалежнай М’янме яе выкарыстанне абмяжоўвалася па палітычных прычынах. Так, у 1962 — 2013 гг. не існавала нават друкаваных сродкаў масавай інфармацыі на мон. У выніку, у 2010 г. ЮНЕСКА канстатавала безабаронны статус мовы.

Пісьмовасць мон склалася ў сярэднявеччы на аснове індыйскага пісьма *брахмі*, паўплывала на станаўленне бірманскай і тайскай пісьмовасці. У нашы дні яна ўключае 44 знакі. 35 з іх адлюстроўваюць зычныя гукі, 8 — галосныя гукі, 1 — камбінаваны сімвал.

З мовы мон паходзіць назва краіны М’янма. Упершыню яна была выкарыстана ў 1102 г. 

## Спасылкі 
* Mon language and alphabet
* A Short Introduction to the Mon Language
* Atlas of the World’s Languages in Danger
* မြန်မာ (ဗမာ) လူမျိုးအကြောင်း သိကောင်းစရာ

Катэгорыя:Мон-кхмерскія мовы
Катэгорыя:Мовы М’янмы
Катэгорыя:Мовы Тайланда
Забойства ва Усходнім экспрэсе (фільм, 2017)

**«Забойства ва Усходнім экспрэсе»** () — амерыканская крымінальная кінадрама 2017 года рэжысёра Кенета Брана. Фільм зняты паводле аднайменнага рамана Агаты Крысці пра бельгійскага сышчыка Эркюля Пуаро, які раскрывае забойства, якое адбылося ў цягніку. Прэм’ера стужкі ў Беларусі адбылася 9 лістапада 2017 года.

## Сюжэт 
Падарожжа на адным з самых раскошных цягнікоў Еўропы нечакана ператвараецца ў адну з самых стыльных і захапляльных загадак у гісторыі. Фільм расказвае гісторыю трынаццаці пасажыраў цягніка, кожны з якіх знаходзіцца пад падазрэннем. І толькі сышчык павінен як мага хутчэй разгадаць галаваломку, перш чым злачынец нанясе новы ўдар.

## У ролях 
* Кенет Брана — *Эркюль Пуаро*
* Мішэль Пфайфер — *місіс Кэралайн Хабард / Лінда Ардэн*
* Джоні Дэп — *Эдвард Рэтчэт / Ланфранка Касетці*
* Дэйзі Рыдлі — *Мэры Дэбенхэм*
* Джудзі Дэнч — *княгіня Наталля Драгамірава*
* Пенелопа Крус — *Пілар Эстравадас*
* Уілем Дэфо — *прафесар Герхард Хардман / Сайрус Хардман*
* Джош Гад — *Гектар МакКуін*
* Алівія Колман — *Хільдэгарда Шміт*
* Дэрэк Джэйкабі — *Эдвард Майстэрман*
* Сяргей Палунін — *граф Андрэні*
* Леслі Одом малодшы — *доктар Арбэтнат*
* Люсі Бойнтан — *графіня Андрэні*
* Марван Кензары — *П’ер Мішэль*
* Том Бэйтман — *мсье Бук*
* Мануель Гарсія-Рулфо — *Беньяміна Маркез*

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 2017 года
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Патрык Дойл
Міхал Стафан Аскерка

**Міхал Стафан Аскерка** ( — 1780) — дарадца прускага караля.

## Біяграфія 
Са шляхецкага роду Аскеркаў герба «Мурдэліа» зменены, сын Антонія.

Воляй маці ахрышчаны паводле кальвінскага абраду. З 1721 года вучыўся ў Караляўцы і Берліне. Каб уратаваць бацьку ад смяротнага прысуду, перайшоў у каталіцтва. Пасля 1736 года вярнуўся ў кальвінізм, выехаў у Прусію, набыў маёнтак каля Берліна і стаў дарадцам прускага караля Фрыдрыха II.

Выдаў эканамічны трактат «Неабавязковы план дзеля найхутчэйшага асваення пусткавых земляў у Брандэнбургскай марцы» (*«Unmaftgeblicher Plan wegen baldigen Besetzung derer wiisten contribuablen Hufen in der Chur Marek Brandenburg»*, Бернбург, 1762, беларускі пераклад Мн., 1995)

## Літаратура 
* 

Міхал Стафан
Багуслаў Леапольд Аскерка

**Багуслаў Леапольд Аскерка** (; ? — пасля 1795) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Аскеркаў герба «Мурдэліа» зменены. Нарадзіўся ў сям’і Антонія.

Харужы мазырскі з 1765 года, стараста барыскавіцкі з 1768 года, пісар дэкрэтавы літоўскі ў 1793—1795 гадах; пасол на сойм 1778 года.

## Літаратура 
* 

Багуслаў Леапольд
Катэгорыя:Харунжыя мазырскія
Катэгорыя:Старосты барыскавіцкія
Мікалай Пятровіч Кухмістровіч

**Мікалай Пятровіч Кухмістровіч** (? — каля 1548) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Аляхновічаў-Кухмістровічаў герба «Ляліва». Нарадзіўся ў сям’і Пятра Алехнавіча.

Каралеўскі дваранін у 1532—1534 гадах, мечнік ВКЛ з 1539 года. У 1547 годзе атрымаў ад вялікага князя Жыгімонта Аўгуста на 2 гады Чарнобыль, аднак хутка памёр. У 1547 годзе атрымаў дазвол закласці ў сваіх уладаннях г. Дарагастаі.

## Сям’я 
Меў сыноў Мікалая, Пятра, Яна, Станіслава, Якуба. Мікалай атрымаў пасля бацькі Дарагастаі і даў пачатак роду Дарагастайскіх.

## Літаратура 
* 

Мікалай Пятровіч
Аляксандр Ксавер’евіч Прушынскі

**Аляксандр Ксавер’евіч Прушынскі**, пры нараджэнні **граф Аляксандр Фларыян Эдвард Караль Прушынскі** (4 мая 1934 года, Вялікая Рагозніца — 4 ліпеня 2022 года, Мінск) — шляхціц, беларускі і польскі грамадскі дзеяч, журналіст і выдавец.

## Біяграфія 
Сын пісара Ксаверыя Прушынскага (1907—1950) і Марыі, народжанай Мейштовіч, брат Станіслава Прушынскага. Нарадзіўся ў маёнтку свайго дзеда Оскара Мейштовіча на Гродзеншчыне ў 1934 годзе. У 1945—1947 гадах жыў у ЗША, потым тры гады ў Нідэрландах, дзе яго бацька Ксаверый загінуў у аўтакатастрофе (1950). Пасля вяртання ў Польшчу ў 1950 годзе вучыўся ў сярэдняй школе ў Плоцку, а затым пачаў навучанне на факультэце аўтамабіляў і трактароў Варшаўскага політэхнічнага ўніверсітэта. Атрымаў ступень магістра ў Галоўнай школе планавання і статыстыкі ў Варшаве. З 1965 па 1972 гады працаваў у машынабудаўнічай галіне. У 1972 годзе эміграваў у Канаду, дзе жыў да 1991 года. У 1981 годзе узначаліў рэдакцыю часопіса «Слова-Салідарнасць» у Таронта, які быў адзіным часопісам у заходнім паўшар’і, які перадрукоўваў артыкулы з часопіса «Тыднёвік Салідарнасці». У 1982 годзе пачаў выдаваць перыядычнае выданне «Польскі экспрэс».

Пасля распаду Савецкага Саюза прыкладаў намаганні для вяртання (рэстытуцыі) маёмасці бацькоў на Гродзеншчыне, а таксама спрабаваў уключыцца ў палітычнае жыццё незалежнай Беларусі, у тым ліку ў якасці кандыдата на прэзідэнцкіх выбарах 1994 года (яго кандыдатура не была зарэгістраваная). У 1992 годзе пачаў выдаваць часопіс «Прызмат», прызначаны для палякаў з Беларусі і іншых краін СНД. Узначальваў пэўны час хрысціянска-дэмакратычную партыю.

Ён дэклараваў сябе апанентам рэжыму Аляксандра Лукашэнкі. Зьяўляўся сябрам прызнанага польскімі ўладамі Саюзу палякаў Беларусі. Неаднаразова затрымліваўся і арыштоўваўся беларускай міліцыяй і асуджаўся да штрафаў за незаконныя палітычныя дэманстрацыі. У 2010 годзе няўдала прэтэндаваў на мандат дэпутата Мінскага гарсавета ад хрысціянскіх дэмакратаў. У 2015 годзе зноў выказаў жаданне балатавацца на прэзідэнцкіх выбарах, але Цэнтрвыбаркам адмовіў у рэгістрацыі яго кандыдатуры па фармальных прычынах.

Адна з самых папулярных кніг яго аўтарства — «Залатыя сэрцы і залаты ўраджай», якая ў наступных выданнях выходзіла пад назвай «Палякі — габрэі: баланс стагоддзяў суіснавання», а з 2011 года пад назвай «Што Яўрэі павінны палякам». Кніга таксама перакладзена на англійскую мову, а таксама выдадзена ў Канадзе і ЗША. У 2014 годзе таксама выдаў кнігу «Кіеўскі майдан».

У другім шлюбе ажаніўся з беларускай. Жыў у Мінску, а летам таксама ў Вялікай Рагозніцы пад Гродна, за аднаўленне правоў на якую ў 1990-я гады беспаспяхова змагаўся. Карэспандэнт таронтанскай газеты «Ганец» у Беларусі.

Памёр ў Мінску ў 2022 годзе.

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Х-22

**Х-22** (выраб Д-2, па кадыфікацыі НАТА: ***AS-4 Kitchen*** *- кухня*) — савецкая/расійская звышгукавая крылатая супрацькарабельная ракета паветранага базавання. Уваходзіць у склад авіяцыйнага ракетнага комплексу К-22.

## Апісанне 
Да «Х-22» належыйць цэлая «сям’я» ракет, створаных у СССР у 1960-я гады. Ракета была створана для бамбардзіроўшчыка Ту-22 і пазней разам з ім мадэрнізаваліся. Дапрацаваная ў 1970-я гады ракета мела хуткасць — 4000 кіламетраў за гадзіну і далёкасць палёту 500 кіламетраў. Яна мае і даволі вялікую ёмістасць баявой часткі. Першапачаткова гэты дуэт ракеты і самалёта ствараўся для ўдараў па марскіх аб’ектах і лічыўся вельмі эфектыўным.

У 1970-1980-х гадах гэта была эфектыўная ракета з вялікай далёкасцю, высокай хуткасцю і магутнай боегалоўкай. Аднак той факт, што першапачаткова яна была марской, дае падставы меркаваць, што для наземных цэляў яна неэфектыўная. Супрацькарабельную ракету складана выкарыстоўваць па наземных цэлях — яна вядзецца па радары і цэль павінна быць добра бачная — напрыклад, вялікі кавалак металу ў моры. На паверхні ж зямлі цэль бачная кепска.

Акрамя супрацькарабельных ракет Х-22, былі створаныя і іншыя варыянты, якія маглі наводзіцца на сігнал радара або нават наносіць удары па каардынатах. Гэтыя ракеты мелі інерцыяльную сістэму навігацыі, то-бок аўтапілот, які наводзіў іх на пэўныя каардынаты. Адна з мадыфікацый — Х-22НА — якраз дазваляе весці агонь па наземных цэлях па зададзеных каардынатах — проста цэліцца «ў кропку на карце». Такія ракеты маглі лятаць з улікам рэльефу мясцовасці, але ў цэлым гэта быў аўтапілот.

## Дакладнасць 
Першая версія мадыфікацыі X-22PSI мела даволі нізкую дакладнасць. Гэта былі некалькі сотняў метраў, што не вельмі добра для малых цэляў. Але гэта не было важна, бо яна была абсталяваная тэрмаядзернай боегалоўкай.

Пазней былі распрацаваныя палепшаныя варыянты са звычайнай баявой часткай. Апошняй версіяй наземнай версіі ракеты з’яўляецца Х-22НА (якая ў яе дакладнасць невядома).

## Факты 
* У фільме «Цана страху» ёсць сцэна ўдару гэтых бамбардзіроўшчыкаў ракетамі Х-22 па амерыканскім авіяносцы.
* 17 чэрвеня 2022 года афіцыйныя крыніцы ва Украіне паведамілі пра выкарыстанне Х-22 па цэлях у Данецкай вобласці.

## Спасылкі 
* Х-22. Што вядома пра старыя савецкія ракеты, якімі Расія ўдарыла па Краменчугу

Катэгорыя:Крылатыя ракеты
Самуэль Аскерка

**Самуэль Аскерка** (каля 1600 — ) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Аскеркаў герба «Мурдэліа» зменены. Нарадзіўся ў сям’і Пятра.

Мазырскі пісар земскі, войт з 1633 года, падсудак з 1638 года, суддзя земскі з 1653 года; пасол на сойм 1662 года, дэпутат Трыбунала ВКЛ у 1666 годзе. Удзельнічаў у вайне Рэчы Паспалітай з Расіяй 1609—1618 гадоў, Хацінскай бітве 1621 года, вайне Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629 гадоў, паходах Я. Радзівіла супраць казакоў у 1649 і 1651. Вызначыўся ў вайне Расіі з Рэччу Паспалітай1654—1667 гадоў. У 1654 годзе як палкоўнік узначальваў некалькі харугваў паспалітага рушэння і наёмнікаў, вёў баі пад Быхавам, у заходняй Беларусі.

Выступаў супраць Кейданскай уніі 1655 года са Швецыяй, ваяваў з яе прыхільнікам Б. Радзівілам. У 1658—1659 гадах ваяваў ва ўсходняй Беларусі, у 1660 годзе — на Палессі, у Новагародскім ваяводстве, каля Чарэі, у 1661 годзе — супраць казакоў у паўдёвай Беларусі, у 1662 годзе — супраць расійскіх войск каля Быхава і Чавусаў. У 1671 годзе заснаваў кляштар бернардзінцаў у Слуцку.

## Літаратура 
* 

Самуэль
Катэгорыя:Пісары земскія мазырскія
Катэгорыя:Войты мазырскія
Катэгорыя:Падсудкі мазырскія
Катэгорыя:Суддзі земскія мазырскія
Чалавек супраць пчалы

**«Чалавек супраць пчалы»** () — брытанскі камедыйны тэлесерыял, створаны і напісаны Роўэнам Аткінсанам і Уільямам Дэвісам. Прэм’ера серыяла адбылася на сэрвісе Netflix 24 чэрвеня 2022 года.

## Апісанне 
Ёсць меркаванне, што сапраўдная камедыя — гэта трагедыя плюс час. Але стваральнікі «Чалавека супраць пчалы» даюць больш эфектыўную формулу: рэчы плюс ідыёт. Серыял з такім жа поспехам можна было б назваць «Чалавек супраць дома» ці «Чалавек супраць сябе». Героя Аткінсана звольнілі з супермаркета пасля «канфлікту» з вазком для прадуктаў, а з офіса — пасля «сваркі» са шрэдарам. Наўрад ці гэты мужчына — ідэальны кандыдат, каб даглядаць за домам з галасавымі сістэмамі бяспекі, інструкцыя да якога такая тоўстая, што ёй самой можна змагацца з пчоламі.

«Чалавек супраць пчалы» — гэта вясёлы серыял, ад якога можа атрымаць асалоду ўся сям’я. Роўэн Аткінсан — чалавек, які зарэкамендаваў сябе як камедыйны акцёр, і ў ролі Трэвара Бінглі ён вас не расчаруе. Магчыма, сам серыял можа здавацца трохі хаатычным, але заканчэнне вас прыемна здзівіць.

Стужка часам выглядае трохі дурной і дзіцячай, але, магчыма, у гэтым і ёсць яе сутнасць. «Чалавек супраць пчалы» — не той твор, які трэба падрабязна аналізаваць, гэта хутчэй проста эксцэнтрычная камедыя, якая часам можа не мець аніякага сэнсу, але пры гэтым забаўляе і не нясе шкоды гледачам.

## Сюжэт 
У цэнтры гісторыі — Трэвар Бінглі (Аткінсан), новы супрацоўнік кампаніі House Sitter Deluxe. Ён даглядае за шыкоўнай вілай, абстаўленай каштоўнымі творамі мастацтва і найлепшай тэхнікай, пакуль гаспадары вілы знаходзяцца ў ад’ездзе. Падчас такой адказнай працы ў Трэвара ўзнікае праблема: у дом залятае пчала, якая перашкаджае мужчыне спакойна выконваць свае абавязкі.

Трэвар не здаецца і спрабуе пазбавіцца ад пчалы. Ён хавае яе пад стакан, стараецца выгнаць на вуліцу і робіць шмат іншага, што шкодзіць не пчале, а хатнім жывёлам, маёмасці і каштоўным рэчам. У той жа час гэтая праца — адзіная магчымасць для Трэвара вывезці сваю дачку на адпачынак. Хто ж пераможа ў бітве чалавека ды пчалы?

Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове
Катэгорыя:Тэлесерыялы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Тэлесерыялы 2022 года
Бараў-ін-Фёрнас

**Ба́раў-ін-Фёрнас** () — прамысловы і партовы горад у Англіі, у графстве Камбрыя, адміністрацыйны цэнтр раёна Бараў-ін-Фёрнэс. Горад размешчаны прыкладна за 350 км на паўночны захад ад Лондана і за 97 км ад мяжы з Шатландыяй.

Да XIX стагоддзя Бараў-ін-Фёрнас быў невялікай рыбацкай вёскай, але ў выніку прамысловай рэвалюцыі ў Англіі і будаўніцтва чыгункі Бараў-ін-Фёрнэс стаў актыўна развівацца і выкарыстоўваўся для экспарту сталі. Натуральная гавань, што меў горад, які хутка развіваўся, дазволіла пабудаваць выдатны порт і суднаверфі. Верфі Бараў-ін-Фёрнэс набылі спецыялізацыю па будаўніцтву ваенных караблёў, з 1960-х на верфях будаваліся больш атамныя падводныя лодкі. Пасля заканчэння Халоднай вайны, у сувязі са змяншэннем заказаў ад каралеўскіх ВМС, горад перажыў высокі ўзровень беспрацоўя.

Катэгорыя:Населеныя пункты паводле алфавіта
Катэгорыя:Гарады Англіі
Катэгорыя:Камбрыя
Ажгірэй

**Ажгірэй** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Міхайлавіч Ажгірэй (нар. 1946) — беларускі эканаміст. Кандыдат эканамічных навук.
* Анатоль Вольны (сапр. Анатоль Іўсцінавіч Ажгірэй, 1902—1937) — беларускі паэт, празаік, журналіст, драматург.
* Віктар Мікалаевіч Ажгірэй (нар. 1956) — беларускі мастак.
* Сцяпан Піліпавіч Ажгірэй (1905—1981) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1948), дацэнт.
Стары (тэлесерыял)

**«Стары»** () — амерыканскі сямісерыйны дэтэктыўны трылер з зорным складам, з’яўляецца экранізацыяй аднайменнага рамана Томаса Пэры, галоўную ролю ў якой адыграў Джэф Брыджас. Прэм’ера адбылась 17 чэрвеня 2022 года.

## Апісанне 
У фільме «Стары» ёсць надзвычайна жорсткая сцэна бойкі, збольшага таму, што ў ёй няма нічога прыгожага або харэаграфічнага. Калі Чэйз папярэджвае сваю дачку: «Ты не ведаеш, якімі выродлівымі могуць стаць гэтыя рэчы, калі яны становяцца выродлівымі», ён не жартуе.

Фармат абмежаванага серыяла цягне за сабой некаторыя агаворкі, уключаючы той факт, што серыял не спяшаецца пераходзіць да сутнасці справы ў чатырох першых эпізодах, уключаючы абыходны манеўр з удзелам Эмі Брэнеман ў ролі нявіннага сведкі, уцягнутага ў гэты небяспечны свет.

Тым не менш, Брыджэс, чые праблемы са здароўем і барацьба з ракам у рэальным жыцці дадаюць даволі горкае адценне ў тое, што вы бачыце на экране, вельмі моцны ў ролі састарэлага шпіёна — Джэйсан Борн, калі б ён пражыў досыць доўга, каб стаць чальцом Асацыяцыі амерыканскіх пенсіянераў.

У сцэнары няма нічога асабліва новага, але гэтага і не трэба. Бо хоць Чэйз, магчыма, ужо не той хлопец, якім сябе памятае, ва ўтрыманні ўвагі аўдыторыі, Брыджас і Літгау перадаюць «Старога» ў добрыя рукі.

## Сюжэт 
Аператыўнік ЦРУ Дэн Чэйз (яго грае Брыджэс) ва ўцёках ужо шмат гадоў па прычынах, якіх мы спачатку не ведаем, але узгадваем разам з ім на працягу серыяла. Біл Хек грае Чэйза ў маладосці, калі ён ўдзельнічаў у сакрэтных аперацыях на Блізкім Усходзе, піша CNN.

Патрабуецца многае, каб зноўку ўвесці яго ў строй, але ён гатовы да гэтага, а стомлены ад жыцця шэф ЦРУ Гаральд Харпер, якога выконвае Джон Літгау, выдатна разумее, што дастаць яго будзе складаней, чым мяркуюць падначаленыя. Харпер вельмі падобны на шэрыфа Нотынгема з класічнага фільма «Робін і Мэрыян» 1976 года, якому даручана знайсці персанажа, але які не атрымлівае задавальнення ад гэтай перспектывы і раздражнёны маладымі гарачымі галовамі, на якія ён павінен пакласціся.

## Зноскі 
Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША
Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове
Катэгорыя:Тэлесерыялы 2022 года
Міхаіл Фёдаравіч Аляксейчык

**Міхаіл Фёдаравіч Аляксейчык** (, Мінюны, Слуцкі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — ?) — гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1953), дацэнт (1954). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З 1921 па 1925 год з’яўляўся студэнтам гістарычнага аддзялення педагагічнага факультэта Белдзяржуніверсітэта.
У 1922—1925 гадах працаваў настаўнікам у сярэдняй школе Менска. У 1925—1927 гадах працаваў інспектарам клімавіцкага акруговага аддзела народнай адукацыі Магілёўскай вобласці. У 1927—1928 гадах працаваў загадчыкам мсціслаўскага раённага аддзела народнай адукацыі. З 1928 па 1933 год працаваў загадчыкам Аршанскага гарадскога аддзела народнай адукацыі, а потым дырэктарам рускай чыгуначнай школы, Аршанскага рабочага факультэта. На працягу 1933 года з’яўляўся слухачом Мінскіх курсаў падрыхтоўкі выкладчыкаў ВНУ. З 1933 па 1936 год працаваў выкладчыкам асноў марксізму-ленінізму ў Беларускім дзяржаўным інстытуце народнай гаспадаркі, з 1935 года — намеснік дырэктара па навуковай рабоце гэтага інстытута. У 1936—1939 гадах дырэктар сярэдняй школы Коханава ў Віцебскай вобласці. У 1939—1940 гадах працаваў загадчыкам Віцебскага гарадскога аддзела народнай адукацыі і выкладчыкам Віцебскага педагагічнага інстытута. Пасля эвакуацыі напачатку Вялікай Айчыннай вайны працаваў дырэктарам сярэдняй школы ў Саратаўскай вобласці.

У перыяд з 1942 па 1946 год знаходзіўся на палітпрацы ў шэрагах Савецкай Арміі. У частках 5-га Данскога казачага корпуса браў удзел у вызваленні Румыніі і Венгрыі.

З 1946 па 1947 год працаваў намеснікам дырэктара па вучэбнай частцы Мінскага педінстытута. 21 красавіка 1947 года быў прызначаны дырэктарам Гомельскага педінстытута імя В. П. Чкалава і займаў гэту пасаду да 1954 года. З 1954 па 1955 год займаў пасаду дырэктара Баранавіцкага настаўніцкага інстытута. З 1955 па 1956 год працаваў загадчыкам кафедры асноў марксізму-ленінізму Брэсцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута.

## Узнагароды 
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Медаль «За ўзяцце Будапешта»
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ветераны Великой Отечественной войны, трудившиеся в ГГУ им. Ф. Скорины.
* Аляксейчык, Міхаіл Фёдаравіч

Катэгорыя:Рэктары Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Выкладчыкі Баранавіцкага настаўніцкага інстытута