Шаўкоўніца чорная

**Шаўкоўніца чорная**, **Тут чорны** (*Morus nigra*) — лістападнае дрэва; від роду Шаўкоўніца сямейства Тутавых. Шырока распаўсюджана ў культуры. Вырошчваюць дзеля смачных пладоў і драўніны.

## Батанічнае апісанне 
Шаўкоўніца чорная — лістападнае дрэва з разгалістай кронай вышынёй 10-13 м, часам да 15 метраў, са шматлікімі кароткімі галінамі.

Ствол просты, велічны, часта разгаліноўваецца на некалькі моцных галін. Кара карычневага колеру, пакрытая разоркамі, шурпатая. Маладыя парасткі часта чырванаватыя, пакрыты валаскамі.

Шаўкоўніца чорная вядома вялікай колькасцю храмасом, іх у храмасомным наборы 154 пары (308 асобнікаў).

## Распаўсюджанне 
Шаўкоўніца чорная паходзіць з Паўднёва-Заходняй Азіі, дзе спрадвеку культывавалася дзеля сваіх ядомых пладоў і шырока распаўсюдзілася на захад і на усход. Увод у культуру адбыўся так даўно, што дакладны натуральны арэал цяпер не вызначаны.

Найбольш шырока яна распаўсюджана ў Іране, Афганістане, Таджыкістане, Узбекістане і Паўночнай Індыі, дзе часта выкарыстоўваецца для вырабу джэмаў і шэрбетаў. Таксама сустракаецца на Каўказе, у Малдове, Крыму і Украіне.

### Хімічны склад ягад 
Ягады шаўкоўніцы чорнай утрымліваюць:

* цукар да 12 % (глюкоза, цукроза)
* арганічныя кіслоты (яблычная, лімонная.

### Гісторыя 
Паходзіць з Паўднёва-Усходняй Азіі (Карэя, Кітай), дзе да гэтага часу сустракаецца дзікая форма. Даўно ўведзена ў культуру, вядомая з часоў еўрапейскай антычнасці. Шаўкоўніца згадвалася ў часы Арыстоцеля і Аляксандра Македонскага. Аб тутавых ягадах пісалі паэты Вяргілій і Авідзій, навуковец Пліній Старэйшы.

У Еўропе ўпершыню чорную шаўкоўніцу пачалі вырошчваць у Італіі ў часы імператара Юстыніяна Вялікага (483—565 н. э.), як корм для вусеняў . Толькі каля 1434 года яна стала змяняцца шаўкоўніцай белай, якая лепш падыходзіць для гэтай мэты

Акрамя пладовых сартоў, выведзена некалькі дэкаратыўных формаў. Пераважаюць формы з белымі або ружовымі ягадамі, але ёсць і з чорнымі. Форма кроны можа быць ніцай, пірамідальнай або шарападобнай.

### Выкарыстанне драўніны 
Драўніна шаўкоўніцы вельмі шануецца з-за сваіх якасцяў — яна шчыльная, пругкая, цяжкая, мае жоўты колер.

### Выкарыстанне лісця 
Лісце з-за сваёй жорсткасці менш прыдатнае для кармлення тутавых шаўкапрадаў, чым лісце шаўкоўніцы белай ў с.  і  у Бахчысараі. Апошняя з'яўляецца самай старой шаўкоўніцай Крыма.

## Уплыў на культуру 
### У літаратуры 
Згадваецца ў некалькіх месцах Бібліі. З Першай кнігі Макавейскай (6,34) можна даведацца што чырвоным сокам пладоў шаўкоўніцы раз'юшвалі сланоў перад боем. У Евангеллі ад Лукі (17,6) прыводзіцца прыпавесць Ісуса са словамі «*Калі б вы мелі веру з гарчычнае зерне, вы б сказалі гэтаму сікамінаваму дрэву: вырвіся з коранем і высадзіся ў моры, і будзе вам паслухмянае*». Лягчэй зразумець, што вырыванне шаўкоўніцы з каранямі было вельмі цяжкім, калі ўлічыць, што ў Ізраілі яе карані і ствол абкладвалі камянямі і грудамі зямлі, каб не адбылося пералому. Акрамя таго, абкладзены зямлёю ствол ствараў параснік, які замяшчаў ролю ствала пасля яго пералому (ствол шаўкоўніцы дастаткова далікатны).

Пліній Старэйшы лічыў шаўкоўніцу сімвалам разважлівасці і розуму, паколькі яна апошняя з высокіх дрэў вясной пакрываецца лісцем, што ратуе яе ад падмярзання падчас нечаканых вясновых замаразкаў.

### У геральдыцы 
Шаўкоўніца чорная прысутнічае на гербах адразу некалькіх іспанскіх адміністрацыйных адзінак, у тым ліку на гербах муніцыпалітэтаў , , , , , .

Файл:Escudo de Puerto Moral.svg|Герб 
Файл:Escudo de El Carpio (Córdoba).svg|Герб 
Файл:Coat of Arms of Navalmoral de la Mata.svg|Герб 
Файл:Escudo de Montánchez.svg|Герб 
Файл:Escudo de Moral de Calatrava (Ciudad Real).svg|Герб 
Файл:Escudo de Moraleja de Enmedio.svg|Герб 

## Літаратура 
* Довженко В. Р. и А. В. «Растения служат человеку», Симферополь, «Таврия», 1991
* Васюта В. М. и др., « Справочник садовода», Киев, 1990

## Спасылкі 
* 
* Flora of China: *Morus nigra*
* Шаўкоўніца чорная ў Энцыклапедыі дэкаратыўных садовых раслін

Катэгорыя:Пладовыя дрэвы
Катэгорыя:Тутавыя
Катэгорыя:Садавіна
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі