open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міхаіл Васілевіч Дарашэвіч

**Міхаі́л Васі́левіч Дарашэ́віч** () — беларускі савецкі вучоны-геадэзіст і дзеяч народнай адукацыі. Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1954), прафесар (1961). Член КПСС з 1946 года.

## Біяграфія 
З сям’і служачых. Удзельнік Грамадзянскай вайны. Скончыў Беларускую сельгасакадэмію (1927).

У 1928—1929 гадах працаваў у Наркамаце земляробства БССР. З 1930 года на навукова-педагагічнай рабоце ў ВНУ і НДІ Беларусі. Загадчык кафедры геадэзіі (1933—1941, 1945—1959), дырэктар (1947—1959) Беларускага політэхнічнага інстытута.

У 1959—1968 гадах міністр вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР.

Член ЦК КПБ у 1954—1961 гадах. Дэпутат Вярхоўнага Савета ў 1955—1962 гадах.

Узнагароджаны Ордэнам Леніна, 3 ордэнамі, медалямі.

## Навуковыя інтарэсы 
Аўтар навукова-метадычных прац па розных відах геадэзічных здымак, камеральнай апрацоўцы палявых матэрыялаў, выяўленні і вывучэнні тарфяных радовішчаў Беларусі.

## Ушанаванне памяці 
Яго імем названа адна з вуліц Мінска.

## Літаратура 
* Дарашэвіч Міхаіл Васілевіч // 
* 
* 

## Спасылкі 
* Гісторыя БНТУ

Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Рэктары БНТУ
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі і тэхнікі БССР
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Геадэзісты СССР
Катэгорыя:Геадэзісты Беларусі
Катэгорыя:Міністры вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР
Амбруаз Тама

**Шарль Луі Амбруаз Тама** (; , Мец — , ) — французскі кампазітар, пераважна оперны, член Інстытута Францыі, на працягу 25 гадоў дырэктар Парыжскай кансерваторыі.

З чатырохгадовага ўзросту Тама, выявіўшы музычныя здольнасці, пачаў займацца пад кіраўніцтвам свайго бацькі, таксама музыканта. У Парыжскай кансерваторыі быў вучнем Дурлена па гармоніі, Лесюэра па тэорыі кампазіцыі і Калькбрэнера па фартэпіяна; затым пражыў тры гады ў Італіі. Яго оперы «Міньён» (1866, паводле лібрэта Жуля Барб'е і Мішэля Карэ) і «Гамлет» (1868) абышлі ўсе першакласныя сцэны Еўропы. Напісаў таксама балеты «Цыганка» (1839), «Бэці» (1846) і «Бура» (1889), оперы «Раймон», «Песня летняй ночы», «Франчэска да Рыміні», кантаты, маршы, матэты, квінтэт, квартэты, накцюрны, хоры і інш.

З 1852 года Амбруаз Тама выкладаў у Парыжскай кансерваторыі, а з 1871 года з'яўляўся яе дырэктарам. Узначальваў камісію, па рэкамендацыі якой дзяржаўным гімнам Францыі была абвешчаная «Марсельеза». Сярод вучняў Тама — Жуль Маснэ.

## Спасылкі 
* 
* *Юрый Ханон* [Амбруаз Тама, «настаўнік… *вельмі мізэрны»*](http://khanograf.ru/arte/Амбруаз_Тома_(Эрик_Сати._Лица)) (эссе о Саці і Тама)
Phigalia

**Phigalia** — род матылькоў сямейства , які быў апісаны ў 1829 годзе.

## Роды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Галерэя 

File:Phigalia owadai.jpg|
File:Apocheima hispidaria and Phigalia pilosaria (12985520855).jpg|
File:Moths of the British Isles Series2 Fig15.jpg|
File:Moths of the British Isles Series2 Plate122.jpg|
File:Moths of the British Isles Series2 Plate126.jpg|
File:Pale Brindled Beauty (Phigalia pilosaria) - geograph.org.uk - 1161701.jpg|

Катэгорыя:Пядзенікі
Тама (котка)

**Тама** (29 красавіка 1999&#x20;— 22 чэрвеня 2015)&#x20;— котка, станцыйны наглядчык і выканаўчы дырэктар станцыі Кісі ў японскім горадзе Кінакава прэфектуры Вакаяма.

У красавіку 2006 года чыгуначная кампанія Вакаямі звольніла ўсіх супрацоўнікаў станцый для скарачэння выдаткаў. Станцыйныя наглядчыкі былі набраныя за невялікую зарплату з супрацоўнікаў мясцовых прадпрыемстваў паблізу кожнай станцыі, якія займаліся гэтым адначасова з асноўнай працай. Для станцыі Кісі на пасаду станцыйнага наглядчыка была абрана Тасіка Каяма, бакалейшчыца, што жыла паблізу. Каяма карміла на станцыі бяздомных катоў сярод якіх была Тама.

У студзені 2007 года чыгуначныя чыноўнікі вырашылі афіцыйна назваць Таму станцыйным наглядчыкам. Яе асноўны абавязкам на пасадзе станцыйнага наглядчыка было прывітанне пасажыраў. Пасада прадугледжвала нашэнне фуражкі наглядчыка; «працоўны дзень» доўжыўся з 9 да 17 гадзін; замест зарплаты чыгунка давала Таме бясплатна каціны корм.

Рэкламнае прызначэння Тамы выклікала павелічэнне пасажырапатоку за месяц на 17% у параўнанні з студзенем 2006 года; статыстыка перавозкі пасажыраў за сакавік 2007 года паказала 10% рост у параўнанні з папярэднім фінансавым годам. Даследаванні паказалі, што агалоска прызначэння Тамы спрыяла прытоку 1,1 мільярда іен у мясцовую эканомікі. У студзені 2008 года Тама была павышана да «старэйшага станцыйнага наглядчыка»: у цырымоніі прынялі ўдзел прэзідэнт кампаніі і мэр; у выніку свайго прасоўвання па службе яна стала «адзінай жанчынай на кіруючай пасадзе» ў кампаніі. На сваёй новай пасадзе яна мела «офіс»&#x20;— перапрацаваную будку для продажу квіткоў, абсталяваную каціным туалетам. У студзені 2010 года чыгуначныя чыноўнікі спрыялі прасоўванню Тамы на пасаду «выканаўчага дырэктара» (*Operating Officer*) у знак прызнання яе ўкладу ў пашырэнне кліенцкай базы кампаніі. Тама - першая котка, якая стала адным з кіраўнікоў чыгуначнай карпарацыі.

Яе штат складаўся з двух каціных станцыйных наглядчыкаў-памочнікаў: ката Цібі і маці Тамы, рудой паласатай коткі Мііка. Тама з'явілася ў дакументальным фільме пра котак пад назвай «Зорны шлях» (*La Voie du chat*) на французскай мове і «Каціныя ўрокі» (*Katzenlektionen*) на нямецкай італьянскага рэжысёра Мірыям Танелота.

Файл:Assistant stationmaster Chibi.jpg|Наглядчык-памочнік Цібі ў лістападзе 2007
Файл:Assistant stationmaster Miico.jpg|Наглядчык-памочнік Мііка ў лістападзе 2007

## Спасылка 
* У Японіі ўзвялі ў статус бажаства памерлую котку, якая была начальнікам вакзала // 5 канал.&#x20;— 2015.&#x20;— 29 чэрвеня.
* У Японіі пахавалі котку, якая служыла начальнікам вакзала // BBS.&#x20;— 2015.&#x20;— 28 чэрвеня. (руск.)&nbsp;

Катэгорыя:Каты
Катэгорыя:Чыгуначнікі
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Японіі
Андрэ Дэрэн

**Андрэ Дэрэн** (; , Шату-сюр-Сен — , Гарш) — французскі жывапісец, графік, тэатральны дэкаратар, скульптар, кераміст.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Э. Кар’ера (1898—1899) і ў Акадэміі Жуліяна (1904) у Парыжы. Станаўленне мастака прайшло пад уплывам яго сябра Марыса дэ Вламінка і пазней — Анры Маціса, якія аказалі на яго вялікі ўплыў. Пасля службы ў войску (1900—1904) мастак на два гады (1905—1906) з’ехаў у Вялікабрытанію, дзе стварыў віды Гайд-парку і набярэжных Тэмзы. Гэтыя пейзажы, выкананыя ў духу фавізму, прасякнуты імкненнем перадаць напружанасць жыцця прыроды; іх дэкаратыўны эфект заснаваны на гранічна інтэнсіўным гучанні буйных плям чыстых кантрасных колераў («Лонданская гавань», 1906, Галерэя Тэйт, Лондан). Карціны Дэрэна адразу ж прыцягнулі ўвагу публікі на восеньскім Салоне 1905 года.

Каля 1908 года стыль Дэрэна змяняецца пад уплывам П. Сезана і ранняга кубізму; яго карцінам ўласцівыя рацыяналістычная выразнасць кампазіцый, геаметрычная спрошчанасць і важкасць формаў.

Катэгорыя:Графікі Францыі
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Францыі
Катэгорыя:Фавізм
Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Чарнаморскі флот

**Чарнамо́рскі флот** 

* Чарнаморскі флот Расійскай імперыі
* Чарнаморскі флот ВМФ СССР
* Чарнаморскі флот ВМФ Расіі

## Гл. таксама 
* Ваенна-марскія сілы Балгарыі
* Ваенна-марскія сілы Грузіі
* Ваенна-марскія сілы Румыніі
* Ваенна-марскія сілы Турцыі
* Ваенна-марскія сілы Украіны
Лаура Ашотаўна Геваркян

**Лаура Ашотаўна Геваркян** (; нар. 28 студзеня 1939, Ерэван, Армянская ССР, цяпер Арменія) — армянская актрыса.

## Біяграфія 
У 1962 годзе скончыла акцёрскае аддзяленне Ерэванскага тэатральнага інстытута (курс Армена Гулакяна). Працавала ў тэатры імя Сундукяна. Дэбютавала ў кіно ў 1968 годзе («*Новыя прыгоды няўлоўных*»). Здымалася галоўным чынам у фільмах свайго мужа.

Была жонкай рэжысёра Эдмонда Кеасаяна, маці кінематаграфістаў Давіда Кеасаяна і Тыграна Кеасаяна.

## Узнагароды 
* 1979 — Заслужаная артыстка Армянскай ССР

## Літаратура 
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич Москва, Советская энциклопедия, 1987. — с. 91

## Спасылкі 
* 
* [Лаура Геваркян на сайце КиноПоиск(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%9F%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%BA)]
Пухавіцкая воласць

**Пухавіцкая воласць** — адміністрацыйная адзінка ў складзе Ігуменскага павета Мінскай губерні, існавала да 1924 года. Адміністрацыйны цэнтр — мястэчка Пухавічы.

## Гісторыя 
, 1892 г.]]
Пухавіцкая воласць утворана пасля 1861 года. У 1880-х гадах уключала 7 сельскіх грамад (Ачыжскае, Берліжскае, Блоньскае, Вугалецкае, Пухавіцкае, Турынскае, Хідрынскае), 26 населеных пунктаў (найбуйнейшыя — Пухавічы, Блонь, Падосава, Турын).

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай воласць абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары Пухавічаў накіроўвалі звароты ў Народны Сакратарыят Беларусі са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (; Ігуменскі павет, Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Скасавана 17 ліпеня 1924 года ў сувязі з утварэннем Менскай акругі і падзелам на раёны.

## Насельніцтва 
* 1880-я гады — 9459 жыхароў
* 1919 год — 16475 жыхароў

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Воласці Ігуменскага павета
Святлана Рубенаўна Грыгаран

{{Тэатральны дзеяч
 | імя              = Святлана Грыгаран
 | арыгінал імя       = 
 | выява      = Svetlana Grigoryan.jpg
 | Імя пры нараджэнні = Святлана Рубенаўна Грыгаран
 | Дата нараджэння = 
 | Месца нараджэння = 
 | Дата смерці = 
 | Месца смерці = 
 | Прафесія = 
 | Грамадзянства =  → 
 | Гады актыўнасці = 1943—2013
 | Тэатр = Тэатр музычнай камедыі імя Акопа Параняна
 | Узнагароды = { style="background: transparent"
   
}
{ style="background: transparent"
   
}
 | Сайт             = 
 | imdb_id          = 
}}
**Святлана Рубенаўна Грыгаран** (; 30 верасня 1930, , Армянская ССР, СССР — 12 мая 2014, , Арменія) — савецкая і армянская тэатральная , народная артыстка Армянскай ССР (1987).

## Біяграфія 
Нарадзілася 30 верасня 1930 года ў Ерэване. Упершыню выйшла на сцэну, быўшы студэнткай тэатральнага вучылішча, калі ёй было 13 гадоў. Скончыла Ерэванскі тэатральны інстытут. У 1949 годзе была запрошана рэжысёрам Варданам Аджэмянам у трупу ерэванскага Тэатра музычнай камедыі імя Акопа Параняна, дзе прапрацавала ўсё жыццё. На працягу 55 гадоў іграла ў тандэме з вядомым армянскім акцёрам Карпам Хачванкянам. За 60 гадоў працы ў тэатры сыграла больш 150 роляў.

У 1958 годзе была адным з заснавальнікаў армянскага тэлебачання.

Памерла 12 мая 2014 года пасля працяглай хваробы, пахавана ў гарадскім пантэоне Ерэвана.

## Узнагароды і прэміі 
* Народная артыстка Армянскай ССР (1987).
* Ганаровы грамадзянін Ерэвана (2004).
* Медаль Маўсеса Харэнацы.
* Ордэн «Св. Саак — Св. Месроп» Першапасаднага Св. Эчміядзіна.
* Медаль «За заслугі перад Бацькаўшчынай» 1-й ступені (2011).
* Залаты медаль Міністэрства дыяспары Рэспублікі Арменіі (2011).

## Спасылкі 
* КиноПоиск. Светлана Григорян
* Министр юстиции Армении отметил бесподобную игру и неудержимую энергию актрисы Светланы Григорян // ЕРЕВАН, 12 мая – Новости-Армения. 
 

Катэгорыя:Пахаваныя на Тахмахскіх могілках
Гарнастаевыя молі

**Гарнастаевыя молі** (*Yponomeutidae*) — сямейства молепадобных лускакрылых. У склад сямейства ўваходзяць каля 600 відаў.

## Апісанне 
Дробныя або сярэдняй велічыні матылі з размахам крылаў 6-28 мм. Галава ўкрыта воласападобнымі, густымі, часцей белымі лускавінкамі, прыціснутымі на лбе, накіраванымі наперад на цемені і адагнутымі ў выглядзе чубка на патыліцы. Вусікі ніткападобныя, крыху карацейшыя за пярэднія крылы, 2-і членік губных шчупікаў карацей 3-га. Афарбоўку некаторых матылёў — чорныя кропкі на снежна-белым фоне (адсюль назва сямейства). Крылы ланцэтападобна-авальныя, пераважна з кропкавым малюнкам. Яйцаклад практычна не выяўлены. Матылькі сядзяць у характэрнай позе: паралельна субстрату са шчыльна прыціснутымі вусікамі.

Вусені 1-га ўзросту часта мінуюць лісце і сцёблы кармавой расліны, затым харчуюцца адкрыта, утвараючы павуцінневыя гнёзды на галінках. Кукалкі размяшчаюцца ў адзіночных або злепленых пачкамі коканах у павуцінневых гнёздах. Зімуюць вусені 1-га ўзросту на кары кармавой расліны пад «шчытком», які ўтвараецца выдзяленнямі, якімі ён пакрывае яйцакладку.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Распаўсюджаныя шырока, але большая частка — у тропіках. У Беларусі выяўлена 6 родаў, 14 відаў.

Вусені развіваюцца на раслінах сямейства ружавых, хваёвых, бярозавых, брызглінавых, крушынавых, таўсцянкавых, вярбовых, каменяломнікавых. Адно пакаленне за год.

Прадстаўнікі сямейства — фітафагі, шэраг відаў шкодзіць пладовым і лесапаркавым культурам. Вусені плятуць грамадскае павуцінне, на якім разам развіваюцца мноства вусеняў, і наносяць нязначную шкоду сельскай гаспадарцы, лесаводству і раслінаводству.

## Літаратура 
* *Піскуноў У.* Гарнастаевыя молі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1 / Рэдкал І. Шамякін і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983.
* Thomas Kaltenbach, Peter Victor Küppers: *Kleinschmetterlinge*. Verlag J. Neudamm-Neudamm, Melsungen 1987, ISBN 3-7888-0510-2.

## Спасылкі 
* An invasion of caterpillars has city covered in webs
* Large infestation of ermine moths 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Павой агарожны

**Павой агарожны** (*Calystegia sepium*) — від шматгадовых травяністых раслін роду  сямейства .

## Назва 
Павой агарожны, павітуха, бярозка, уюнок.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з доўгім паўзучым галінастым карэнішчам. Сцёблы да 2-3 м даўжынёй, слабыя, кучаравыя, голыя. Лісце голае, чарашковае, шырокае, трохкутнае або трохкутна-яйкападобнае, ля аснавання сэрцападобнае або сэрцападобна-стрэлападобнае, завостранае або вострае.

Кветканосы даўжэй лісця; прыкветкі ланцэтныя, яйкападобныя або шырокаяйкападобныя, ля аснавання сэрцападобныя, на верхавіне вострыя, радзей тупыя або круглявыя, 1,5—2,5(3) см даўжынёй. Чашалісцікі некалькі карацей прыкветкаў, яйкападобныя або яйкападобна-ланцэтныя, вострыя. Вяночак (3,5)4-6 см даўжынёй, белы або светла-ружовы. Тычынкі значна карацей вяночка; ніткі іх у ніжняй частцы пашыраны і пасаджаны сасочкападобнымі валасінкамі.

Плод — каробачка, каля 1 см даўжынёй, круглявая, з кароткім вострым канцом.

## Сінаніміка 
* Aniseia arifolia Meisn.
* Calystegia dahurica (Herb.) G.Don
* Calystegia rosea Phil.
* Convolvulus americanus (Sims) Greene
* Convolvulus binghamiae Greene
* Convolvulus dahuricus Herb.
* Convolvulus sepium L.basionym
* Convolvulus limnophilus Greene
* Volvulus sepium (L.) Junger

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* (Праверана 15 сакавіка 2012)

Катэгорыя:Бярозкавыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Stenoptilia pelidnodactyla

**Stenoptilia pelidnodactyla** — гэта матылёк з сямейства Pterophoridae.

## Апісанне 
Размах крылаў складае 16—25 мм. Дарослыя знаходзяцца на крыле з мая па верасень.

Сярод харчовых раслін вусеняў каменяломнік зярністы, Saxifraga bryoides, Saxifraga pedemontana, Saxifraga moschata, Saxifraga nervosa, Saxifraga prostii, Saxifraga exarata, Saxifraga aquatica, Saxifraga geranioides і Plantago sempervirens.

## Арэал 
Сустракаецца на большай частцы Еўропы, за выключэннем Партугаліі, Вялікабрытаніі, Ірландыі, Нідэрландах, Харватыі, Грэцыі, Літвы і Украіны.

## Спасылкі 
* lepiforum.de

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Пальцакрылкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1837 годзе
Рэдзька палявая

**Рэдзька палявая** (*Raphanus raphanistrum*) — аднагадовая травяністая расліна, від роду  сямейства .

Вядомы як лекавая і меданосная расліна.

## Назва 
Рэдзька палявая, рэдзька дзікая, рапуха, свірэпа, свірэпка.

## Батанічнае апісанне 
Сцябло вышынёй 10-70 см, часта звілістае.

Ніжняе лісце лірападобна-перыстарассечанае, з чатырма — шасцю парамі лісточкаў.

Пялёсткі жоўтыя, радзей белыя ці пурпурныя.

Струкі даўжынёй 3-8 см, дыяметрам не больш за 5 мм, цвёрдыя, пры паспяванні распадаюцца на асобныя членікі.

Цвіце ўсё лета і восень.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расце на ўсёй тэрыторыі Еўропы, у Паўночнай Афрыцы і Заходняй Азіі (без Аравійскага паўвострава). Натуралізаваны паўсюдна.

Часта расце як пустазелле на пасевах, сустракаецца каля дарог, жылля, на пустках, засмечаных лугах і ўзлесках.

## Гаспадарчае значэнне і прымяненне 
Дае нектар і пылок, таму кветкі ахвотна наведваюць меданосныя пчолы.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Капуставыя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Heliconiinae

**Heliconiinae** — падсямейства матылькоў з сямейства німфалід.

## Апісанне 
Каля 200 відаў; распаўсюджаныя ў Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы. Параўнальна буйныя матылі з даўгаватымі вузкімі крыламі. Размах крылаў да 6-10 см, ярка пафарбаваны ў аранжавыя, чырвоныя, жоўтыя колеры на агульным чорным фоне, часам з даданнем сініх і зеленаватых тонаў.

Кепскі пах і непрыемны смак рэчываў, якія выдзяляюць прадстаўнікі падсямейства, робяць іх неядомымі і тым самым абараняюць ад птушак і іншых ворагаў. Ядучы лісце кармавых раслін, вусені паглынаюць гліказіды, у склад якіх уваходзіць цыяністая група. У працэсе пераварвання апошніх утвараюцца цыяніды.
Яркая афарбоўка — адзін з класічных прыкладаў г. зв. папераджальнай афарбоўкі. Марфалагічнае падабенства матылькоў іншых сямействаў (якія не вылучаюць з’едлівых рэчываў) на віды падсямейства *Heliconiinae* дало падставу казаць пра іх прыстасавальнае перайманне (мімікрыю)

## Асаблівасці 
Здольныя запамінаць месца, дзе калі-то былі злоўлены, і пазбягаюць яго ў будучыні. Механізм дадзенай з’явы застаецца не растлумачаным.

На начлег матылькі збіраюцца вялікімі групамі, застаючыся нерухомымі на галінах дрэў. Як толькі раніцай ўзлятае адзін матыль, як узлятаюць і ўсе астатнія — гэта яшчэ адна неразгаданая асаблівасць прадстаўнікоў падсямейства.

## Вусені і кукалкі 
Вусені пакрытыя густымі валасінкамі. Развіваюцца на відах роду Passiflora. Акукліванне адбываецца праз 3 тыдні. Кукалкі пакрытыя валасінкамі і знешнім выглядам нагадваюць насенне або плады раслін. Стадыя кукалкі доўжыцца каля 10 дзён.

## Спіс родаў 
* *Acraea* Fabricius, 1807
* *Actinote* Hübner, 1819
* *Agraulis* Boisduval et Leconte, 1833
* *Altinote* Potts, 1943
* *Argynnis* Fabricius, 1807
* *Argyreus* Scopoli, 1777
* *Argyronome* Hübner, 1819
* *Bematistes* Hemming, 1935
* *Boloria* Moore, 1900
* *Brenthis* Hübner, 1819
* *Cethosia* Fabricius, 1807
* *Childrena* Hemming, 1943
* *Cirrochroa* Doubleday, 1847
* *Clossiana* Reuss, 1920
* *Cupha* Billberg, 1820
* *Damora* Nordmann, 1851
* *Dione* Hübner, 1819
* *Dryadula* Michener, 1942
* *Dryas* Hübner, 1807
* *Eueides* Hübner, 1816
* *Euptoieta* Doubleday, 1848
* *Fabriciana* Reuss, 1920
* *Heliconius* Kluk, 1802
* *Issoria* Hübner, 1819
* *Kuekenthaliella* Reuss, 1921
* *Lachnoptera* Doubleday, 1847
* *Miyana* Fruhstorfer, 1914
* *Paduca* Moore, 1886
* *Pardopsis* Trimen, 1887
* *Phalanta* Horsfield, 1829
* *Philaethria* Billberg, 1820
* *Podotricha* Michener, 1942
* *Proclossiana* Reuss, 1926
* *Smerina* Hewitson, 1874
* *Speyeria* Scudder, 1872
* *Terinos* Boisduval, 1836
* *Vagrans* Hemming, 1934
* *Vindula* Hemming, 1934

## Літаратура 
* Brown, Keith S. Jr. (1981): The biology of *Heliconius* and related genera. *Annu. Rev. Entomol*. 26: 427-456.
* Miller, L. D. & Miller, J. Y. (2004): *The Butterfly Handbook*: 130. Barron ' s Educational Series, Inc., Hauppauge, New York. ISBN 0-7641-5714-0.

Катэгорыя:Насякомыя Цэнтральнай Амерыкі
Катэгорыя:Насякомыя Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Німфаліды
Плошча Леніна (Брэст)

**Плошча Леніна** () — плошча ў Ленінскім раёне Брэста, у гістарычным цэнтры горада. Мае форму выцягнутага прамавугольніка, размешчана па вул. Леніна, на скрыжаванні з вуліцамі Пушкінскай і Энгельса ў іх пешаходнай частцы.

## Гісторыя 
## Забудова 
Усе будынкі, які фарміруюць плошчу, размешчаны па вуліцы Леніна. Забудова заходняга боку плошчы ўнесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь. 
### Няцотны бок 
* № 7 — Упраўленне КДБ па Брэсцкай вобласці — 

* № 9 — будынак банка (1926, арх. Станіслаў Філасевіч). Трохпавярховы будынак з высокім цокальным паверхам, які складаецца з двух узаемна перпендыкулярных крылаў, злучаных аб'ёмам у выглядзе дамінуючай над усёй пабудовай ратонды са сферычным купалам.  — 
]]
* № 11 — будынак Брэсцкага аблвыканкама (1938). Пабудаваны з цэглы як ваяводскае ўпраўленне. Першапачаткова ўяўляў сабой чатырохпавярховы аб'ём прамавугольнай у плане формы з выступаючымі на галоўным і дваровым фасадах цэнтральнымі рызалітамі. У 1960 г. прыбудавана чатырохпавярховае крыло, якое надало плану Г-падобную форму. — 

* № 13 — Адміністрацыя Ленінскага раёна Брэста — 
* № 15 — Брэсцкая гарадская бальніца — 

### Цотны бок 
* № 18 - чатырохпавярховы будынак.
* № 20 — 
* № 22 — 

* № 24  (*вул. Пушкінская, 4*) — чатырохпавярховы будынак.

* № 32 (*вул. Пушкінская, 1*) — чатырохпавярховы будынак.
]]
* № 34 — Кафедральны касцёл Святога Крыжа (1856). Уяўляе сабой прамавугольную базіліку з паўкруглай апсідай, якая завяршае цэнтральны неф. У 1948 годзе ён быў зачынены, у 1950—1957 гадах перабудаваны, і да 1990 года ў ім размяшчаўся Брэсцкі абласны краязнаўчы музей..  — 

## Помнікі 
* Помнік У. І. Леніну (1958; скульптар М. Ластачкін, архітэктар Г. Заборскі) — 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плошчы Брэста
Катэгорыя:Ленінскі раён (Брэст)
Катэгорыя:Гістарычны цэнтр Брэста
Дабрыца (прыток Усы)

**Дабры́ца** — рака ў Чэрвеньскім і Бярэзінскім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Уса (прыток Бярэзіны, басейн Дняпра).

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 25 км. Плошча вадазбору 130 км². Пачынаецца за 1 км на паўночны захад ад вёскі Марыямпаль Чэрвеньскага раёна (на поўдзень ад аграгарадка Ляды). Упадае ва Усу каля вёсак Вусце і Асмалоўка Бярэзінскага раёна Рэчышча каналізаванае ў верхнім цячэнні. Каля вёскі Рэчкі на рацэ сажалка. Асноўны прыток — рака Узнічы (праваруч).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэкі Чэрвеньскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Бярэзінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Фіялка апушаная

**Фія́лка апушаная**, **фіялка кароткаваласістая** (*Viola hirta*) — кветкавая травяністая расліна роду  сямейства .

## Марфалагічнае апісанне 
Шматгадовая расліна вышынёй 5—10 см са шматгаловым карэнішчам, з якога вырастаюць ліставая разетка і кветкі.

Лісце з абодвух бакоў пухнатае, на доўгіх хвосціках, яйкападобнае або трохкутна-сэрцападобнае, каля 4 см у даўжыню, з дробнагародкавай аблямоўкай. Летняе лісце буйней, на больш доўгіх хвосціках.

Кветкі на доўгіх кветаножках, абодваполыя, сіметрычныя, без паху. Чашалісцікі яйкападобныя, тупыя, з каротказакругленымі прыдаткамі. Плод — каробачка.

Цвіце ў красавіку—маі.

## Геаграфічнае распаўсюджанне 
Распаўсюджаная ў Еўропе ў абласцях міжземнаморскага, умеранага і марскога клімату. На тэрыторыі Беларусі трапляецца зрэдку.

Святлолюбівая расліна, ксерафіт, мезафіт, мезатроф. Расце на сухіх, пераважна вапнавых глебах: на травяністых палянах, лугах, сярод хмызнякоў, па ўзлесках светлых лясоў. Дэкаратыўная расліна.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Рандушка Д., Шомшак Л., Габерова И.* Цветовой атлас растений. — Братислава: Обзор, 1990. — С. 416. — ISBN 80-215-0068-9
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фіялка
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Рэзеда

**Рэзеда** (*Reseda*) — род адна-, двух- і шматгадовых травяністых раслін сямейства рэзедовых.

## Апісанне 
Сцяблы прамастойныя або прыўзнятыя, густааблісцелыя. Лісце суцэльнае ці перыста-раздзельнае. Кветкі няправільныя, двухполыя, з падпесцікавым дыскам і адным прыкветнічкам, у канцавых пірамідальных або коласападобных гронках; чашачка 4—6-раздзельная; пялёсткі свабодныя, у адной колькасці з чашалісцікамі і чаргуюцца з імі, 2 верхнія — буйнейшыя за ніжнія. 3—11-раздзельныя, ніжнія — пераважна з адной доляй; тычынак 10—16. Плод — каробачка.

## Арэал 
Вядома каля 60 відаў (31 від:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Яшчэ больш 120 назваў відаў маюць нявызначаны статус.

## Значэнне і выкарыстанне 
Фарбавальпыя, эфіраалейныя і дэкаратыўныя расліны; ёсць пустазелле. Добрыя меданосы.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Рэзедовыя
Лябіёза

**Лябіёза** (*Colisa labiosa*) — рыба атрада акунепадобных.

## Апісанне 
Даўжыня да 10 см. Цела высокае, авальнае, пярэдняя яго частка фіялетавая, задняя сіняя. Брушка сіне-зялёнае. На целе папярочныя карычнева-чырвоныя палосы, уздоўж яго цёмная паласа. Плаўнікі цёмна-аліўкавыя, брушныя відазменены ў ніці, чырванаватыя ў самцоў і блакітныя ў самак.

## Пашырэнне 
Водзіцца ў вадаёмах Індыі і Бірмы. У Еўропу завезена ў пач. XX ст.

Вядома як акварыумная рыба. Гадуюць у невялікіх акварыумах з цёмным грунтам, густой расліннасцю.

## Літаратура 
* Лябіёза // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3 / Рэдкал І. Шамякін і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984.

Катэгорыя:Акунепадобныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1877 годзе
Віла Каліба

**Віла Каліба** () — філіял Татраўскага музея, які знаходзіцца ў горадзе Закапанэ Малапольскага ваяводства, Польшча. Першы будынак закапанскага стылю, які спраектаваў польскі архітэктар і пісьменнік Станіслаў Віткевіч. Знаходзіцца на вуліцы Касцеліска, 18. Будынак уваходзіць у склад турыстычнага маршруту «». Помнік культуры Малапольскага ваяводства.

## Гісторыя 
Будынак быў пабудаваны ў 1893 годзе. Яго назва паходзіць ад дыялектнага гуральскага слова «Koliba», якое азначае пастушы будан. Віла была пабудавана для землеўладальніка Зыгмунта Гнатоўскага, які першапачаткова хацеў пабудаваць простую гуральскую хату, каб размясціць у ёй сваю этнаграфічную калекцыю. Аднак, план будаўніцтва быў зменены Станіславам Віткевічам, які дадаў да будынка асобную заходнюю частку, на першым паверсе якой размясціў гасціную і спальню, а на другім паверсе — яшчэ адну спальню і пакой для прыслугі. У 1901 годзе да будынка была дададзеная яшчэ адна невялікая прыбудова.

2 мая 1983 года будынак быў унесены ў рэестр помнікаў культуры Малапольскага ваяводства пад рэгістрацыйным нумарам *А-346*.

Са снежня 1993 года ў будынку быў арганізаваны Музей закапанскага стылю імя Станіслава Віткевіча, які стаў філіялам Татраўскага музея.

## Літаратура 
* Stanisława Witkiewicza styl zakopiański Teresa Jabłońska, wydawnictwo BOSZ, 2008, ISBN 978-83-7576-029-3

Катэгорыя:Закапанэ
Катэгорыя:Музеі Малапольскага ваяводства
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Малапольскага ваяводства
Гуральскі народны касцюм

**Гуральскі народны касцюм** — традыцыйны касцюм гуралей (этнакультурнай групы палякаў-горцаў).

## Апісанне 
Багата дэкараваныя вышыўкай і ўзорамі народныя касцюмы гуралей з'явіліся адносна нядаўна — у канцы XIX стагоддзя. Да гэтага іх адзенне не мела падобных упрыгожванняў. Так, паводле звестак 1870-х гадоў, новатаргскія гуралі насілі штаны з белага сукна. Па швах яны абшываліся чорна-белымі ваўнянымі ніткамі. Паміж двума кавалкамі сукна ўшываўся шляк, каб не рваліся краі.

Па ўспамінах старажылаў, упершыню ўпрыгожаныя шнурамі штаны прывёз з Венгрыі бацька селяніна Юзэка Вальцака з Скібувек. Гэтыя шнуры з белай і чорнай скручанай воўны нашываліся ўздоўж швоў. Гуральскія майстры сталі ўскладняць узоры, замянялі шнуры каляровай вышыўкай. Спераду на штанах сталі вышываць складаныя арнаментальныя кампазіцыі, якія атрымалі назву пажаніц. Арнамент пажаніцы мае форму сэрца. У цэнтры размяшчаецца цыркульная разетка, зорка або раслінны матыў у крузе. Старадаўнія пажаніцы мелі больш сціплы дэкор: арнамент у выглядзе крэсіва або петлепадобных абцугоў. Узор пажаніц можа адрознівацца ў залежнасці ад рэгіёна, аднак іх агульны стыль застаецца нязменным. Падобны стыль упрыгожванняў характэрны для традыцыйнага адзення і астатняга насельніцтва Карпацкай вобласці (венграў, румыны, славакаў, прыкарпацкіх украінцаў).

Важнай часткай гуральского касцюма з'яўляюцца цухі — мужчынскія кароткія курткі з белага сукна, упрыгожаныя рознакаляровай вышыўкай. Па традыцыі, вышыўкай у гуралей займаліся мужчыны. Цухі і вышытыя штаны (порткі) уваходзяць у склад святочнага касцюма. Цухі і порткі пажылых гуралаў, як правіла, маюць больш сціплую вышыўку.

Катэгорыя:Культура Польшчы
Катэгорыя:Нацыянальныя касцюмы
Аліна Шапачнікаў

міні|Grands ventres (Вялікі пузы). 1968
**Аліна Шапачнікаў** (; 16 мая 1926, Каліш, Польшча — 2 сакавіка 1973, Пасі, Францыя) — польскі скульптар і графік яўрэйскага паходжання.

## Біяграфія 
Аліна Шапачнікаў нарадзілася 16 мая 1926 года ў горадзе Каліш ў сям'і ўрача. У час Другой сусветнай вайны з-за яўрэйскага паходжання была змешчана ў гета Пабяніцаў і Лодзі, затым знаходзілася ў канцлагерах Асвенцім, Берген-Бельзен і Тэрэзіенштат.

Пасля заканчэння вайны ў 1946—1947 гадах вучылася на скульптара ў Празе, першапачаткова ў майстэрні Отакара Велімскага, затым у Пражскай Вышэйшай школе прыкладнога мастацтва. Дзякуючы стыпендыі, у 1947—1950 гадах працягнула вучобу ў парыжскай Нацыянальнай вышэйшай школе прыгожых мастацтваў, аднак з-за цяжкай хваробы яна была вымушана перапыніць вучобу і вярнуцца ў Польшчу.

У 1963 годзе Аліна Шапачнікаў ізноў пераехала ў Парыж. У 1969 годзе ў яе быў дыягнаставаны рак грудзі, і ў 1973 годзе яна памерла ў санаторыі Пра-Катанэ ў Пасі.

## Асабістае жыццё 
Яна была жонкай польскага гісторыка мастацтва Рышарда Станіслаўскага, іх сын Пётр жыве ў Францыі. Пасля разводу са Станіслаўскім яна выйшла замуж за польскага графіка Рамана Цяслевіча, з якім заставалася ў шлюбе да самай смерці.

## Мастацкая творчасць 
Пражываючы ў Польшчы, яна стварала выразныя фігуратыўныя скульптуры, выкарыстоўваючы такія матэрыялы як бронза і камень. У Парыжы яна пачала эксперыментаваць з каляровымі злепкамі ўласнага цела ў поліэстэры і поліўрэтане. У апошнія гады жыцця на яе творчасці адбівалася ўсведамленне надыходзячай смерці.

Яе працы знаходзяцца ў экспазіцыі Музея сучаснага мастацтва ў Нью-Ёрку, у Музея сучаснага мастацтва ў Лос-Анджэлесе, парыжскага Цэнтра Пампіду і лонданскай Галерэі Тэйт.

## Спасылкі 
* Аліна Шапачнікаў на culture.pl 
* Аліна Шапачнікаў на flickr
* Gazeta Wyborcza

Катэгорыя:Скульптары Польшчы
Катэгорыя:Графікі Польшчы
Катэгорыя:Вязні канцлагера Тэразін
Катэгорыя:Вязні канцлагера Асвенцім
Катэгорыя:Вязні канцлагера Берген-Бельзен
Лыса-Гура (Свентакшыскія горы)

**Лыса-Гура** (**Лысая Гара**; ) — гара ў Польшчы ў масіве Свентакшыскіх гор. З вышынёй 594 м гэта другая па вышыні вяршыня хрыбта (пасля Лысіцы з 612 м). На яе схілах і на вяршыні гары пракладзена некалькі пешаходных маршрутаў. Там размешчаны руіны паганскага капішча IX стагоддзя, Бенедыктынскі манастыр Святога Крыжа XI стагоддзя і тэлевежа «Свенты-Кшыж». З гарой таксама звязана ў мясцовая легенда аб шабашах ведзьмаў.

## Размяшчэнне 
Лыса-Гура складзена ў асноўным з кварцыту і кембрыйскіх сланцаў. Ляжыць ва ўсходняй частцы масіва Лысагуры і з’яўляецца другім па велічыні пікам Свентакшыскіх гор (пасля Лысіцы). Гара ўваходзіць у склад , гэта важная кропка шматлікіх экскурсійных маршрутаў рэгіёна.

## Славутасці 
У часы  Лыса-Гура, хутчэй за ўсё, была свяшчэннай гарой і месцазнаходжаннем паганскага храма трох багоў, згаданага ў летапісах Яна Длугаша. Захаваліся рэшткі кварцытавай U-падобнай сцяны вакол верхняй частцы горы. Будынак датуецца VIII—X стагоддзямі, мае даўжыню каля 1,5 км і вышыню 2 м. Храм быў закінуты пасля хрышчэння Польшчы. Легенда аб ведзьміных шабашах, верагодна, звязаная са старым культам.

На месцы паганскага храма быў заснаваны Бенедыктынскі кляштар Святога Крыжа (па легендзе, заснаваў манастыр у 1006 годзе кароль Польшчы Баляслаў Храбры, але большасць крыніц адносяць яго да XI-га стагоддзя). Манастыр быў названы ў гонар фрагмента Крыжа Гасподняга, які нібыта захоўваўся там і быў аб’ектам паломніцтва. Манастыр разбураўся і аднаўляўся некалькі разоў на працягу ўсёй сваёй гісторыі, найбольш значныя разбурэнні адбываліся ў 19 і 20 стагоддзях. Пасля падзелу Польшчы ў часы Расійскай імперыі будынак у 1819 годзе было пераўтвораны ў турму. Манастыр быў часткова адноўлены на працягу міжваеннага перыяду пасля здабыцця Польшчай незалежнасці. Падчас нацысцкай акупацыі выкарыстоўваўся як турма і месца пакарання смерцю савецкіх ваеннапалонных (тут загінула каля 6000 чалавек). Пасля вайны польскі камуністычны ўрад перадаў будынак Свентакшыскаму нацыянальнаму парку, які часткова адрэстаўраваў пабудовы. На бягучы момант у частцы былых будынкаў манастыра знаходзіцца музей, а частка была занятая іншай рэлігійнай арганізацыяй (). Манастыр Святога Крыжа даў назву Свентакшыстскім гарам і Свентакшыстскаму ваяводству. У манастыры знаходзяцца некалькі муміфікаваных целаў; адно з іх, згодна з чуткамі, належыць князю Іераміі Вішнявецкаму.

Яшчэ адным характэрным будынкам пагорка з’яўляецца тэлевежа «Свенты-Кшыж» — самая высокая свабодна стаячая тэлевежа ў Польшчы. Гэтая 157-метровая бетонная вежа была пабудавана ў 1966 годзе.

Савецкія ваеннапалонныя, расстраляныя нацыстамі пахаваныя ў брацкай магіле побач з вяршыняй. У ніжняй частцы ўзгорка ёсць помнік палякам, што загінулі ў Катыні.

## Спасылкі 
* Łysa Góra  // Internetowa encyklopedia PWN
* Święty Krzyż — Sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego 

Катэгорыя:Горныя вяршыні паводле алфавіта
Катэгорыя:Вяршыні вышынёй да 1000 метраў
Катэгорыя:Геаграфія Свентакшыскага ваяводства
Катэгорыя:Горы Польшчы
Араксія Ашотаўна Даўцян

{{Музыкант
 |Імя              = Аракс Даўцян
 |Дата нараджэння    = 
 |Месца нараджэння   = 
 |Дата смерці      = 
 |Месца смерці     = 
 |Краіна           = 
 |Прафесіі        = 
 |Спявацкі голас  = сапрана
 |Жанры            = 
 |Калектывы       = Вялікі тэатр, Сімфанічны аркестр Дзяржтэлерадыё Арменіі
 |Узнагароды          = { style="background:transparent"
     
}
}}

**Араксія Ашотаўна Даўцян** (22 красавіка 1949, Мілан — 28 ліпеня 2010, Масква) — армянская оперная спявачка (сапрана).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў звычайнай сям'і — бацька быў вайсковым лётчыкам, маці — медычны працаўнік. Пасля адстаўкі бацькі сям'я вяртаецца з Расіі ў Ерэван, дзе будучая спявачка паступае ў музычную школу імя Сараджава ў клас фартэпіяна. Дырэктар школы — вядомая спявачка Малання Чалахян адкрыла ў дзяўчынкі выдатныя вакальныя дадзеныя і стала займацца з ёй.

* 1975 г. скончыла Ерэванскую кансерваторыю (клас Р. І. Гулабян).
* 1975—1980 гг. — ілюстратар Ерэванскай кансерваторыі.
* 1980—1986 гг. — салістка Опернай студыі кансерваторыі,
* 1986—1992 гг. — салістка сімфанічнага аркестра Дзяржтэлерадыё Арменіі.

У 1984 г., пасля перамогі на конкурсе ім. Виотти у Верчэлі, была запрошана ў Вялікі тэатр, дзе яна дэбютавала ў партыі Віялеты («Травіята» Вердзі). Наступны сур'ёзны поспех прынесла ёй канцэртнае турнэ ў ЗША і па краінах Еўропы з аркестрам «Віртуозы Масквы» пад кіраваннем Уладзіміра Співакова.

Выступала больш за ў 120 аўтарытэтных канцэртных залах свету: «Карнэгі Хол» (Нью-Ёрк), «Гаво» (Парыж), «Канцэрт Гебау» (Амстэрдам), «Сентр Хол» (Токіа) і г.д., супрацоўнічала з такімі вядомымі артыстамі, як Рыкарда Шаі, Генадзь Раждзественскі, Клаўс Петэр Флор, Алена Абразцова, Тамара Сіняўская і інш.

Выкладала вакал у Дзяржаўнай кансерваторыі ім. Камітаса (з 1997 г. — прафесар кансерваторыі), а таксама ў Маскве, дзе працавала да канца жыцця.

Была аднадумцам апазіцыйнага руху Арменіі і змагалася за свабоду палітвязняў.

## Узнагароды і званні 
* Народная артыстка Рэспублікі Арменія (2004)
* Заслужаная артыстка Армянскай ССР (1987)
* Заслужаная артыстка Расійскай Федэрацыі
* Лаўрэат Усесаюзнага конкурсу вакалістаў ім. Глінкі (1979)
* Лаўрэат Міжнароднага конкурсу музыкі і танца ім. Віёці ў Верчэлі (1984)

## Спасылкі 
* Скончалась всемирно известная певица Аракс Давтян
Бэлхатоўская ЦЭС

**Бэлхатоўская ЦЭС** () — буйная польская кандэнсацыйная электрастанцыя з агульнай усталяванай магутнасцю . Размешчана ў горадзе Бэлхатаў Бэлхатоўскага павета Лодзьскага ваяводства. У якасці паліва выкарыстоўвае буры вугаль, які здабываецца ў размешчаных побач вугальных разрэзах.

З'яўляецца найбуйнейшай электрастанцыяй Польшчы і найбуйнейшай ЦЭС Еўрасаюза, чацвёртай у свеце ЦЭС па ўсталяванай магутнасці і, станам на 2016 год, з'яўляецца наймагутнейшай станцыяй, якая выкарыстоўвае ў якасці паліва выключна буры вугаль.

## Сучасны стан 
*Бэлхатоўская* цеплавая электрастанцыя вырабляе ў сярэднім 27-28 млрд КВт•гадз у год, што складае 20 % ад усёй гадавой вытворчасці электраэнергіі ў Польшчы. Станцыя належыць і кіруецца «PGE Elektrownia Bełchatów S.A.», якая з'яўляецца падраздзяленнем .

Пасля ўводу ў эксплуатацыю новага энергаблока магутнасцю 858&nbsp;МВт в у кастрычніку 2010 года і шэрагу мерапрыемстваў па мадэрнізацыі, праведзеных у 2011 і 2015 гадах, агульная ўсталяваная магутнасць станцыі складае . Паводле наяўнай інфармацыі, новы энергаблок вытворчасці «Alstom» мае ККД 42 %, што дазваляе зменшыць удзельнае вылучэнне вуглякіслага газу і расходванне паліва. «Alstom» таксама праводзіла мадэрнізацыю ўсіх 12 турбін з мэтай больш эфектыўнага выкарыстання пары, у 2009 годзе быў падпісаны кантракт на мадэрнізацыю энергаблока № 6. Гэтая праграма мадэрнізацыі ажыццяўляецца пры падтрымцы Еўрапейскай камісіі і ацэньваецца ў 

## Бэлхатоўскае вугальнае радовішча 
Адкрытую распрацоўку бурага вуглю ў раёне горада Бэлхатаў ажыццяўляе аднайменная польская кампанія «Бэлхатаў». Заснаваная 17 студзеня 1975, дзяржаўная «Бэлхатаў» была прыватызавана 1 студзеня 1999 года, пасля чаго стала мець арганізацыйна-прававую форму таварыства з абмежаванай адказнасцю (ТАА). Асноўным спажыўцом бурага вуглю з'яўляецца *Бэлхатоўская ЦЭС*.

Здабыча ажыццяўляецца на трох участках (). Радовішча «Bełchatów» з агульнымі запасамі ў 2 млрд тон плануецца выкарыстоўваць да 2038 года.

## Фотагалерэя 

Выява:BOT_Elektrownia_Bełchatów.jpg|Бэлхатоўская ЦЭС
Выява:Belchatow-elektrownia.jpg|Бэлхатоўская ЦЭС
Выява:Kompalniaielektrownia.jpg|Бэлхатоўская ЦЭС і вугальны разрэз
Выява:KWB Bełchatów3a.JPG|Бэлхатоўскі буры вугаль і электрастанцыя на другім плане

## Спасылкі 
Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі
Катэгорыя:Бэлхатаў
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Лодзьскага ваяводства
Катэгорыя:Электрастанцыі Польшчы
Гарнастаевая моль чаромхавая

**Гарнастаевая моль чаромхавая** (*Yponomeuta evonymella*) - гэта дзённы матыль з сямейства . Размах крылаў матылька складае ад 16 да 25 мм.

## Апісанне 
Харчовая расліна матылька - чаромха, што адбілася на беларускай назве. Паколькі вусені робяць вялікае павуцінневае гняздо, яны могуць аб'есці цэлае дрэва да голых галін, але пры гэтым цалкам магчыма, што дрэва можа выжыць, зніжаючы тэмпы развіцця ў наступным сезоне росту.

Час лёту вагаецца ад ліпеня да жніўня. Матылька можна знайсці па ўсёй Еўропе і ў Паўночнай і Усходняй частках Азіі.

Сярод падобных відаў (таксама разбуральных шкоднікаў):
* Yponomeuta padella
* Yponomeuta malinellus

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Гарнастаевыя молі
Рэзедовыя

**Рэзедовыя** (*Resedaceae*) — сямейства двухдольных раслін.

У сістэме APG II сямейства ставіцца да парадку Капустакветныя. У сістэме Кронквіста  ўваходзяць у парадак *Capparales*.

## Распаўсюджанне, апісанне 
Арэал сямейства ўключае ўмераныя і субтрапічныя вобласці Еўропы, Паўночнай Афрыкі, заходняй Азіі, Сярэдняга Усходу і Паўднёвай Амерыкі.

Прадстаўнікі сямейства — аднагадовыя, двухгадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны.

## Выкарыстанне 
Некаторыя прадстаўнікі сямейства — дэкаратыўныя расліны.

Некаторыя віды роду Рэзеда культывуюць для атрымання эфірных алеяў, якія выкарыстоўваюцца ў парфумерыі, а таксама для атрымання фарбавальніка, які выкарыстоўваецца ў вытворчасці фарбаў і ў тэкстыльнай прамысловасці.

## Роды 
Сямейства складаецца прыкладна з 70 відаў, аб'яднаных у шэсць родаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 


Катэгорыя:Сямействы раслін
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Яніна Левандоўская

**Яніна Антаніна Левандоўская**, у дзявоцтве **Доўбар-Мусніцкая** (; 22 красавіка 1908 — красавік 1940) — польская планерыстка і лётчыца-аматарка, адзіная жанчына — ахвяра Катынскага расстрэлу.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Харкаве ў сям’і Юзафа Доўбар-Мусніцкага, афіцэра расійскай арміі, будучага польскага генерала.

Вучылася ў кансерваторыі, спрабавала сябе ў якасці артысткі, працавала тэлеграфісткай. Адначасова яна паступіла ў аэраклуб у Познані, скончыла курсы пілатавання і радыётэлеграфіі. У 1937 годзе атрымала пасведчанне спартыўнага пілота. У 1939 годзе ажанілася з Мечыславам Левандоўскім, інструктарам па планерызме.

Пасля нападу Германіі на Польшчу ў верасні 1939 года, пачуўшы, што ў Луцку ствараецца авіяцыйная часць, Яніна з таварышамі з аэраклуба накіравалася туды і была залічана ў III авіяцыйны полк. 22 верасня каля Гусяціна полк авіятараў акружылі савецкія войскі, якія ўварваліся ў Польшчу з усходу. Разам з іншымі афіцэрамі Яніна трапіла ў савецкі палон і была накіравана ў Казельскі лагер (Опціна пустынь).

У лагеры была ўзведзена ў званне падпаручніка адным са старэйшых афіцэраў.

Прозвішча Яніны Левандоўскай прыводзіцца ў этапным спісе на адпраўку ў распараджэнне Упраўлення НКУС па Смаленскай вобласці за нумарам 0401. У наступным спісе (№ 0402) захавалася дата — 20 красавіка 1940. Гэта азначае, што Яніна Левандоўская была расстраляная ў Катынскім лесе ў канцы красавіка 1940 года.

У 1943 годзе, калі нямецкія акупанты выявілі пахаванні расстраляных, яны знайшлі сярод іх рэшткі адной жанчыны. У 1945 годзе чэрапы эксгумаваных ахвяр расстрэлу патрапілі ў распараджэнне польскага прафесара судовай медыцыны Баляслава Папельскага. Да нашага часу іх засталося толькі сем, яны захоўваюцца ў Кракаве. Адзін з іх — жаночы. Экспертыза ДНК для пацверджання таго, што гэта чэрап Яніны Левандоўскай, верагодна, пакуль не была праведзена.

У адпаведнасці з загадам Міністэрства абароны Польшчы № 439/MON ад 5 кастрычніка 2007 года, ёй прысвоена званне «паручнік авіяцыі» (пасмяротна)

Малодшая сястра Агнешка Доўбар-Мусніцкая была расстраляная немцамі ў тым жа 1940 годзе ў Пальмірах як удзельніца ваеннай арганізацыі «Ваўкі».

## Літаратура 
* Grajek J., *Kronika działalności Towarzystwa Pamięci Generała Józefa Dowbora-Muśnickiego w Lusowie k. Poznania*, Lusowo, 2000
* Urszula Olech, *Pro Memoria. Janina Lewandowska*, Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 2 (128), Warszawa 1989

## Спасылкі 
* *В. Дыбальская.* Пошла Янка на войну
* *Janina Lewandowska*, Polskie Siły Powietrzne w II wojnie światowej

Катэгорыя:Ахвяры катынскага расстрэлу
Катэгорыя:Жанчыны-авіятары
Катэгорыя:Жанчыны ў войнах
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Лётчыкі Польшчы
Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе
Татраўскі музей

**Татраўскі музей імя Цітуса Халубінскага **() — музей, які знаходзіцца ў горадзе Закапанэ, Малапольскае ваяводства, Польшча. Зарэгістраваны ў . Музей размяшчаецца па адрасе: вуліца Крупуўкі, 10. Музей экспануе прадметы, звязаныя з гісторыяй, матэрыяльнай і культурнай жыццём гістарычна-этнаграфічных рэгіёнаў Падгалле, Спіш і Арава. Музей названы імем польскага лекара і этнографа .

## Гісторыя 
Ініцыятарам стварэння музея ўзнікла сярод паслядоўнікаў польскага лекара, грамадскага дзеяча і краязнаўцы Тытуса Халубінскага (1820—1889). У 1888 годзе імі было заснавана Таварыства музея імя Тытуса Халубінскага. Мэтай гэтага таварыства стаў збор батанічных, геалагічных, этнаграфічных і заалагічных матэрыялаў, звязаных з Татрамі. Таварыствам стала збірацца бібліятэка. Першая экспазіцыя была выстаўлена ў 1889 годзе ў Закапанэ ў неіснуючым цяпер доме на вуліцы Крупуўкі. У канцы XIX стагоддзя музей сфармаваў багатую калекцыю этнаграфічных матэрыялаў.

У 1892 годзе па праекце варшаўскага архітэктара Ёзэфа Піуса Дзеконскага было пабудавана паяшканне для музея. У гэтым жа годзе ў будынку была размешчана калекцыя, сабраная Таварыствам імя Тытуса Халубінскага. Да 1911 г. актыўнасць Таварыства імя Тытуса Халубінскага значна скарацілася і музейная калекцыя амаль не папаўнялася. У 1913 годзе пачалося будаўніцтва новага памяшкання для музея, якое завяршылася ў 1920 годзе. У 1922 годзе адбылося ўрачыстае адкрыццё новага музейнага дома на вуліцы Крупуўкі, 10.

У канцы 20-х гадоў XX стагоддзя ў музеі сфармаваліся аддзелы сучаснага мастацтва, рамесны аддзел і аддзел татраўскага перадгор'я. У перыяд паміж двума сусветнымі войнамі ў музеі была заснавана метэаралагічная станцыя. У гэты ж час музей стаў выдаваць навуковы штогоднік «Rocznik Podhalański».

Пасля Другой сусветнай вайны Татраўскі музей перайшоў ва ўласнасць дзяржавы і стаў займацца дзейнасцю па зборы інфармацыі і захаванні помнікаў культуры і прыроды. У гэты ж час навуковы калектыў стаў займацца палявымі работамі ў Подгаллі і ў музеі былі адкрыты мастацкі і гістарычны аддзелы. У 1954 годзе пасля стварэння Татраўскага нацыянальнага парку дзейнасць музея па вывучэнню і захаванню дзікай прыроды значна скарацілася.

У 70-е гады XX стагоддзя ў музеі быў адкрыты аддзел па ахове помнікаў.

## Філіялы 
У музеі дзейнічаюць чатыры філіяла ў Закапанэ і філіялы ў вёсках , Чарна Гура,  і Лапушна:
* Віла Каліба у Закапанэ (Музей закапанскага стылю імёны Станіслава Віткевіча) — першы будынак закапанскага стылю;
* Галерэя Уладзіслава Хасіёра ў Закапанэ — музей мастацтва;
* Галерэя мастацтва імя Уладзімежа і Ежы Кульчыцкіх у Закапанэ;
* Музей Карнелія Макушынскага ў Закапанэ;
* Музей Хохлаўскага паўстання ў Хохолуве;
* Сядзіба Тэтмаераў ў вёсцы Лапушна;
* Сядзіба Каркошаў ў вёсцы Чарна Гура;
* Дом солтыса і  ў Юргаве;

## Літаратура 
* Józef Nyka, Tatry Polskie. Przewodnik, str. 51, Wydawnictwo TRAWERS, Latchorzew, 1998

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Закапанэ
Катэгорыя:З’явіліся ў 1889 годзе
Катэгорыя:Музеі Малапольскага ваяводства
Грамадскі дзеяч

**Грама́дскі дзе́яч** — асоба, якая займаецца грамадскай дзейнасцю, гэта значыць дзейнасцю па добраахвотнаму абслугоўванню палітычных, культурных, прафесійных патрэб грамадства.

## Гл. таксама 
* Дзяржаўны дзеяч
* Палітык

## Літаратура 
* *Беликов П. Ф.* Рерих — общественный деятель // Грани эпохи. — № 46. — 2011. — 12 июля.
* *Орловский П.* Тургенев как общественный деятель // Одесское обозрение. — 1908. — 23 августа.
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы
Sargassum

**Sargassum** — род марскіх бурых водарасцей сямейства .

## Апісанне 
Каранёвай часткай прымацоўваюцца да дна. Будучы адарванымі, утвараюць так званыя слаявіны, якія свабодна плаваюць і не размнажаюцца.

Распаўсюджаныя па берагах цёплых мораў планеты. Слаявіны ўтвараюць так званыя саргасавы моры («лугі акіяна»), што абцяжарвае рух караблёў. Самым вядомым з такіх мораў з’яўляецца Саргасава мора Атлантычнага акіяна.

Род уключае больш за 300 відаў марскіх бурых водарасцей:

## Крыніцы 
Катэгорыя:Бурыя водарасці
Chaetodon fasciatus

**Chaetodon fasciatus **- від  рыб сямейства Chaetodontidae. Сустракаецца толькі ў Чырвоным моры.

Мае жоўтае цела з 11 дыяганальнымі палосамі і дасягае максімальнай даўжыні 22 см.У прыродным асяроддзі пражывання яны плаваюць над і вакол каралаў, якімі яны харчуюцца. Таксама назіралася харчаванне жэлепадобным зоапланктонам, напрыклад  і  .

## Спасылкі 
* Fessler, Jennifer L. & Westneat, Mark W. (2007): Molecular phylogenetics of the butterflyfishes (Chaetodontidae): Taxonomy and biogeography of a global coral reef fish family. *Mol. Phylogenet. Evol.* **45**(1): 50–68.  (HTML abstract)
* FishBase [2008]: *Chaetodon fasciatus*. Retrieved 2008-SEP-01.
* Hsu, Kui-Ching; Chen, Jeng-Ping & Shao, Kwang-Tsao (2007): Molecular phylogeny of *Chaetodon* (Teleostei: Chaetodontidae) in the Indo-West Pacific: evolution in geminate species pairs and species groups. *Raffles Bulletin of Zoology Supplement* **14**: 77-86. PDF fulltext
* Siliotti, A. (2002): *Fishes of the red sea* Geodia, Verona. ISBN 88-87177-42-2

Катэгорыя:Акунепадобныя