Ганна Шведская

**Ганна Ваза Шведская** (; 17 мая 1568 — 26 лютага 1625) — польская і шведская княгіня, стараста Брадніцы і Голуба. Яна была малодшым дзіцём караля Швецыі Юхана III і Кацярыны Ягелонкі. Яна была блізкая са сваім братам Жыгімонтам Вазай, каралём Польшчы (1587—1632) і каралём Швецыі (1592-99). Выхавана каталічкай, Ганна перайшла ў лютэранства ў 1584 годзе, што зрабіла яе недапушчальнай нявестай для многіх каталіцкіх каралеўскіх асоб Еўропы, і яна засталася незамужняй.

## Біяграфія 
### Ранні перыяд жыцця 
Ганна была малодшым дзіцём герцага Юхана Фінляндскага і Кацярыны Ягелонкі, сястры караля Польшчы Жыгімонта II Аўгуста. Яна нарадзілася ў Эскільстунахусе адразу пасля вызвалення яе сям’і з палону ў замку Грыпсхольм. Яе бацька ўзышоў на шведскі трон у 1569 годзе, як Юхан III. Як і яе брат Жыгімонт, Ганна выхоўвалася каталіком ад маці і наведвала каталіцкую імшу.

Ёй было прапанавана некалькі шлюбаў. У 1577 годзе вяліся дыскусіі па арганізацыі шлюбу паміж Ганнай і аўстрыйскім эрцгерцагам — Маціясам альбо Максіміліянам II, але гэта стала немагчымым пасля яе змены веры праз год пасля смерці маці. У 1587 годзе Густаў Браге паехаў за Жыгімонтам і Ганнай у Польшчу, калі Жыгімонт быў абраны там каралём. У 1589 годзе ён афіцыйна папрасіў у Жыгімонта рукі Ганны, і хаця яму не далі адназначнага адказу, яму не адмовілі, што прымусіла яго спадзявацца, што яго могуць прыняць. Патэнцыйнаму шлюбу паміж прынцэсай Ганнай і Густавам Браге жорстка супрацьстаяў герцаг Карл, які разглядаў яго як змову Густава Браге зрабіць княгіню Ганну кіруючай каралевай-рэгентам Швецыі, а яе адзіны брат Жыгімонт адсутнічаў у Польшчы, і таму ён выкарыстаў іх адносіны у сваёй паклёпніцкай хроніцы *«Karlskrönikan»*. Хоць гэта быў не самы пажаданы шлюб, Ганна адмовілася ад усіх іншых сватоў. З цягам часу з задуманага шлюбу нічога не атрымалася, і Ганна, і Браге засталіся незамужнімі. Пэўнага тлумачэння гэтаму ў гістарычных крыніцах не знайсці, але Густаў Браге ўсё жыццё заставаўся на баку Жыгімонта і Ганны і ў канчатковым рахунку рушыў услед за імі ў Польшчу, калі яны назаўсёды пакінулі Швецыю.

### Шведскае праўленне яе брата 
У лістападзе 1592 года яе брат Жыгімонт перайшоў на шведскі прэстол пасля смерці іх бацькі. У верасні 1593 года Ганна вярнулася ў Швецыю ў кампаніі брата караля Жыгімонта і нявесткі каралевы Ганны. Папскі пасланнік Германіка Малашпіна паставіўся да яе з недаверам.

З 1592 года Жыгімонт вёў перамовы аб шлюбе паміж Ганнай і маркграфам Янам Георгам Брандэнбургскім, але палітычная напружанасць працягвала затрымліваць пагадненне. У лютым 1598 года Жыгімонт запатрабаваў, каб Карл дазволіў Ганне вярнуцца ў Польшчу, бо яе вяселле з Янам Георгам было нарэшце прызначана на Вялікдзень у гэтым годзе. Карл паспрабаваў прадухіліць яе выезд, патрабуючы інвентарызацыі яе шведскай маёмасці і абяцання, што яна будзе канфіскавана дзяржавай, калі яна памрэ незамужняй. Ганна пратэставала, параіла Карлу супрацоўнічаць з Жыгімонтам і прапанавала сябе як пасярэдніка. Па вяртанні Жыгімонта ў Швецыю Ганна адразу ж далучылася да яго ў грамадзянскай вайне, якая разгарэлася паміж Жыгімонтам і Карлам. Ёй было дадзена заданне быць пасярэднікам, але з-за недаверу Карла да яе яна не змагла шмат чаго дасягнуць. Пасля паразы Жыгімонта ў бітве пры Стонгебру ў 1598 годзе яна пакінула Швецыю, каб жыць з ім у Польшчы.

### Пазнейшае жыццё ў Польшчы 
Пасля 1598 года Ганна правяла астатняе жыццё ў Польшчы, хаця заўсёды называла сябе прынцэсай Швецыі. Яна вядома як *Anna of Svecia* (Ганна Шведская), яна была пратэстантам-членам каталіцкай каралеўскай сям’і і выступала ў якасці абаронцы высланых пратэстанцкіх шведскіх лаялістаў Жыгімонта і польскіх пратэстантаў. Княгіня Ганна падтрымлівала добрыя адносіны і ўплыў на Жыгімонта, і яна выконвала функцыі яго палітычнага саветніка па дзяржаўных справах, што зрабіла яе супярэчлівай фігурай у Польшчы.

Падчас палону Карла Гіленхельма, пазашлюбнага сына герцага Карла, у Польшчы ў 1610-13 гадах, яна надавала яму вялікую ўвагу. Ёй было даручана Жыгімонтам дапытаць Гіленхельма, у той час, калі Жыгімонт, схаваўшыся за заслонай, падслухваў. Яна абвінаваціла Карла ў змове з мэтай прыцягнуць канфлікт паміж Жыгімонтам і Юханам III, што Гіленхэльм адмаўляў.

Ганна засталася незамужняй. У 1602 годзе герцаг Карл дэ Гансага-Невер прапанаваў шлюб з французскім прынцам, які так і не быў рэалізаваны. Перамовы з Янам Георгам Брандэнбургскім былі канчаткова спынены ў 1609 годзе. Чуткі пра тое, што яна мела любоўныя адносіны са ссыльным шведскім графам Густавам Браге, прыхільнікам Жыгімонта, ніколі не пацвердзіліся, але імі карыстаўся Карл IX, які баяўся яе палітычнага ўплыву і ў лісце да Жыгімонта 1607 года пісаў: «Твая атрутная сястра, стваральніца ўсяго злога і народжаная да знішчэння ўсіх зямель і каралеўства». Калісьці Карл IX баяўся, што яна выйдзе замуж за расійскага цара Дзмітрыя, што, аднак, было ілжывай чуткай.

Жыгімонт зрабіў Ганну старастай Брадніцы ў 1605 годзе і Голубы ў 1611 годзе. Яна падзяляла свой час паміж сваімі феадальным валоданнямі і дваром брата. Апанажам Ганны быў Страсбург (цяпер Брадніца), каралеўскі прускі раён у Польшчы недалёка ад Балтыкі, дзе яна жыла ў Голубе і Страсбургу. Яна стала вельмі паважанай дзякуючы сваёй выдатнай вучобе. Яна цікавілася літаратурай, музыкай, садоўніцтвам і медыцынай. Яна была спецыялістам у галіне лекавых траў і мела ўласную аптэку. З дапамогай італьянскага памочніка яна самастойна правяла эксперыменты ў галіне фітатэрапіі. Яна фінансавала гербарый Сымона Сірэнія.

Ганну пахавалі ў касцёле Найсвяцейшай Марыі ў Торуні, Польшча, праз некалькі гадоў пасля яе смерці, бо Папа ўпершыню забараніў пахаванне пратэстанта на блаславёных могілках у каталіцкай Польшчы. Толькі яе пляменнік, кароль Уладзіслаў IV Ваза, атрымаў адмену гэтага ўказа. Ён пабудаваў выдатны чорны помнік з мармуровай грабніцы з белай алебастравай фігурай каханай цёткі.

## Галерэя 

Файл:Elbfas Portrait of a lady with a fan (detail).jpg|Ганна Шведская праца Эльбфаса (неўстаноўлена Нацыянальным музеем, але прынята акадэмічнымі пісьменнікамі)
Файл:Brodnica, Pałac Anny Wazówny.JPG|Палац Ганны Вазы ў Брадніцы, дзе яна пражывала.
Файл:Brodnica (js)2.jpg|Вежа замка ў Брадніцы, дзе яна пражывала. Замак быў знесены прусамі ў 1785 годзе.
Файл:Brodnica, pomnik Anny Wazówny 1.JPG|Помнік Ганне ў Брадніцы
Файл:Golub-Dobrzyn1 ver.jpg|Замак у Голубе-Добжыні, яе рэзідэнцыя паміж 1616 і 1623 гадамі, якую яна ўпрыгожыла мансардай.
Файл:Torun kosciol NMP wnetrze.jpg|Неф царквы Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Торуні, дзе і была пахавана.
Файл:Torun kosciol NMP mauzoleum Anny Wazowny (portal) 01.jpg|Партал да маўзалея Ганны Вазы ў касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Торуні.
Файл:Torun kosciol NMP mauzoleum Anny Wazowny (postac).jpg|Выява Ганны Вазы з яе маўзалея

 

## Спасылкі 
* Anteckningar om svenska qvinnor / (па-шведску)
* Svenskt biografiskt handlexikon / (па-шведску)
* http://www.visittorun.pl/386,l2.html#vasa
* http://www.historiesajten.se/visainfo.asp?id=588

Катэгорыя:Прынцэсы Швецыі
Катэгорыя:Ваза (дынастыя)