open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Андрэй Валянцінавіч Сакалоўскі

**Андрэй Валянцінавіч Сакалоўскі** — беларускі дзеяч мясцовага кіравання, старшыня Бярэзінскага райвыканкама (з 2024).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Бярэзінскім раёне. У 2001 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Электрыфікацыя і аўтаматызацыя сельскай гаспадаркі».

Працаваў галоўным энергетыкам СПК «Бярэзінскі», дырэктарам ААТ «Бярэзінскае аграпрамэнерга», намеснікам старшыні Бярэзінскага райвыканкама, намеснікам старшыні камітэта — начальнікам упраўлення дарожна-транспартнай дзейнасці і вытворчасці камітэта і па архітэктуры і будаўніцтве Мінаблвыканкама. У лістападзе 2023 года прызначаны намеснікам старшыні Бярэзінскага райвыканкама па жыллёва-камунальнай гаспадарцы.

11 сакавіка 2024 года прызначаны старшынёй Бярэзінскага райвыканкама.

## Зноскі 
Катэгорыя:Старшыні Бярэзінскага раённага выканаўчага камітэта
Ана Хара Веласкес

**Ана Этэль дэль Расарыа Хара Веласкес** (; нар. , , Перу) — перуанскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, міністр па справах жанчын і сацыяльнага развіцця Перу з 11 снежня 2011 па 24 лютага 2014, міністр працы і садзейнічання занятасці Перу з 24 лютага па 22 ліпеня 2014 года, прэм'ер-міністр Перу з 22 ліпеня 2014 па 2 красавіка 2015 года.

## Спасылкі
Расарыа Фернандэс

**Расарыа дэль Пілар Фернандэс Фігероа** (; нар. , ) — перуанскі палітык, прэм’ер-міністр Перу з 19 сакавіка па 28 ліпеня 2011 года.

Нарадзілася ў сям’і юрыста, намесніка міністра юстыцыі. Скончыла Папскі каталіцкі ўніверсітэт Перу, дзе вывучала права. Займалася адвакацкай практыкай, выкладала ў альма-матэр. У 1988 годзе была сузаснавальнікам адвакацкай канторы і працавала ў ёй да пачатку працы ва ўрадзе. У 2007—2009 і ў 2010—2011 гадах — міністр юстыцыі Перу. Па яе ініцыятыве ў Перу была пашырана сетка пенітэнцыярных устаноў і праведзена судовая рэформа.

На наступны дзень пасля адстаўкі 18 сакавіка 2011 года Хасэ Антоніа Чанга прэзідэнт Алан Гарсія Перэс прызначыў Фернандэс новым прэм’ер-міністрам. У адрозненне ад свайго папярэдніка, Фернандэс не ўваходзіць у партыю APRA (Амерыканскі народна-рэвалюцыйны альянс).

Замужам, мае дзвюх дачок.

## Спасылкі
Жэлька Цвіянавіч

**Жэлька Цвіянавіч** (, народжаная Грабовац; нар.  г., , СР Боснія і Герцагавіна, Югаславія) — палітычны і дзяржаўны дзеяч Босніі. Сербскі член Прэзідыума Босніі і Герцагавіны з 2022 года. У мінулым — прэзідэнт Рэспублікі Сербскай (2018—2022), прэм’ер-міністр Рэспублікі Сербскай (2013—2018).

## Біяграфія 
Нарадзілася 4 сакавіка 1967 года ў Тэслічы ў СФРЮ. Дачка баснійскага серба па бацькоўскай лініі і баснійскай харваткі па матчынай лініі.

Скончыла ў Тэслічы пачатковую і сярэднюю школы. Вучылася на філасофскім факультэце Сараеўскага ўніверсітэта.

Скончыла філасофскі факультэт Баня-Лукскага ўніверсітэта. Працягнула адукацыю ў галіне дыпламатычнага і консульскага права на юрыдычным факультэце Баня-Лукскага ўніверсітэта. Абараніла дысертацыю на тэму «Міжнародна-прававая пазіцыя Еўрапейскага Саюза».

Да прыходу ў вялікую палітыку працавала настаўнікам англійскай мовы.

З лютага 2006 г. займала пасаду дарадцы прэм’ер-міністра Рэспублікі Сербскай па пытаннях еўрапейскай інтэграцыі і супрацоўніцтва з міжнароднымі арганізацыямі, пасля чаго была абрана кіраўніком кабінета прэм’ер-міністра Рэспублікі Сербскай.

Узначальвала аддзел каардынацыі і еўрапейскай інтэграцыі ва ўрадзе Рэспублікі Сербскай і была членам-экспертам Камітэта па еўрапейскай інтэграцыі і рэгіянальным супрацоўніцтве Нацыянальнага сходу Рэспублікі Сербскай.

Ва ўрадзе Рэспублікі Сербскай пад кіраўніцтвам прэм’ер-міністра Аляксандра Джомбіча з 29 снежня 2010 года была міністрам эканамічных сувязяў і рэгіянальнага развіцця.

Выбрана прэм’ер-міністрам Рэспублікі Сербскай 12 сакавіка 2013 года. У снежні 2014 года пераабрана на пасаду прэм’ер-міністра Рэспублікі Сербскай.

На ўсеагульных выбарах у Босніі і Герцагавіне 2018 года абрана на пасаду прэзідэнта Рэспублікі Сербскай.

## Спасылкі
Адэльбарг

**Адэльбарг** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Атылія Адэльбарг — шведская мастачка
* Марыя Адэльбарг — шведская мастачка
Дру Друры

**Дру Друры** (; , Лондан — , там жа) — брытанскі энтамолаг, адзін з перадавых у свой час.

## Біяграфія 
Бацька Дру быў майстрам срэбных спраў, і Дру атрымаў у спадчыну яго справу ў 1748 годзе. У 1789 годзе ён пакінуў гэты занятак і цалкам прысвяціў час энтамалогіі. Ён паглыбіўся ў энтамалогію і стаў прэзідэнтам Таварыства энтамолагаў Лондана у 1780—1782 гадах. Памёр у «Turnham Green» (грамадскі парк размешчаны каля шашы Чызік, у прадмесці Чызік, у Лондане) і быў пахаваны ў Сент-Марцін-ін-зэ-Філдсе.

З 1770 да 1787 год ён апублікаваў тры тамы: Ілюстрацыі натуральнай гісторыі (), у якім выстаўлены больш за 240 малюнкаў экзатычных насякомых. Пазней ён быў з выпраўленнямі перавыдадзены пад новай назвай «Ілюстрацыі экзатычнай энтамалогіі» () у 1837 годзе.

Дру Друры быў заўзятым калекцыянерам, і яго энтамалагічная калекцыя складае 11000 асобнікаў.

## Ілюстрацыі экзатычнай энтамалогіі 

Файл:DruryIlusi.jpeg|
Файл:Goliathus_giganteusDruryV1P031A.jpg|
Файл:DruryV1P041AA.jpg|
Файл:DruryV1P001AA.jpg| і іншыя матылі
Файл:DruryV1P004AA.jpg|Віды 
Файл:DruryV1P011AA.jpg| і 
Файл:DruryV1P049AA.jpg|
Файл:DruryV1P003AA.jpg| і 
Файл:DruryV1P050AA.jpg| і 
Файл:DruryV1P046AA.jpg|
Файл:DruryV1P048AA.jpg|

## Літаратура 
* Gilbert, P. 2000: Butterfly Collectors and Painters. *Four centuries of colour plates from The Library Collections of The Natural History Museum, London*. Singapore, Beaumont Publishing Pte Ltd : X+166 S. 27-28, Portr., 88-89, 140—141, 148—149: Lep.Tafel
* Griffin, F. J. 1940: Proc. R. Ent. Soc. London* (A) 15 49-68*
* Haworth, A. H. 1807 *Trans. Ent. Soc. London* 1 33-34
* Heppner, J. B. 1982 *J. Lepidopt. Soc*. 36(2) 87-111 (Sep. Heppner)
* Jardine, W. (B.) 1842 *Nat. Library* 13 17-71, Portr.
* Leach, W. E. 1815 *Brewster, Edinburgh Encyclopaedia* 9 66
* Noblett, B. 1985 *Bull. Amat. Ent. Soc.* 44(349) 170—178, Portr.
* Osborn, H. 1952: *A Brief History of Entomology Including Time of Demosthenes and Aristotle to Modern Times with over Five Hundred Portraits* Columbus, Ohio, The Spahr & Glenn Company : 1-303.
* Salmon, M. A. 2000 *The Aurelian Legacy*. British Butterflies and their Collectors. — Martins, Great Horkesley : Harley Books : 1-432

## Спасылкі 
* Illustrations of exotic entomology- online pictures
* BDH *Illustrations of exotic entomology* complete

Катэгорыя:Энтамолагі Вялікабрытаніі
Алека Хаманд

**Алека Хаманд** (, нар. , , Грэнландыя, Данія) — грэнландскі палітык, лідар сацыял-дэмакратычнай партыі Наперад (з 2009 года па 2014 год), першая жанчына-прэм'ер-міністр Грэнландыі (2013—2014).

## Біяграфія 
Алека Хаманд нарадзілася 23 верасня 1965 года ў горадзе Нарсак, вырасла ў горадзе Уманак. Яе бацька Піітаарак Ёхансан загінуў на паляванні, праваліўшыся пад лёд, калі Хаманд было 7 гадоў. Вучылася ў Нунавуцкім арктычным каледжы ў 1989—1991 гадах і ў Грэнландскім універсітэце (Нук) у 1991—1993 гадах.
З 1993 па 2005 гады працавала ў турыстычнай індустрыі Грэнландыі на розных пасадах.

Упершыню была абрана ў Парламент Грэнландыі ў лістападзе 2005 года, і была прызначаная міністрам сям'і і юстыцыі Грэнландыі. У 2007 годзе стала міністрам фінансаў і замежных спраў Грэнландыі, але ў 2008 годзе выйшла ў адстаўку ў знак пратэсту супраць бюджэтнага дэфіцыту ўрада.

Пасля паражэння партыі Наперад на выбарах 2009 года замяніла Ханса Энаксена на пасадзе кіраўніка партыі. У сакавіку 2013 года яе партыя перамагла на выбарах, атрымаўшы 14 з 31 месца парламента і Алека Хаманда стала першай жанчынай прэм'ер-міністрам Грэнландыі.

1 кастрычніка 2014 года падала ў адстаўку ў сувязі са скандалам па выдатках. Яе пераемнікам на пасадзе прэм'ер-міністра і лідэра партыі стаў Кім Кільсэн. У 2015 годзе на дацкіх парламенцкіх выбарах была абрана дэпутатам Фолькетынгу.

## Спасылкі
Друры

**Друры** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Артур Друры — пяты прэзідэнт ФІФА
* Дру Друры — брытанскі энтамолаг, адзін з перадавых у свой час
* Уільям Друры — англійскі землеўладальнік і палітычны дзеяч
Hemeroblemma opigena

**Hemeroblemma opigena** — від молей з сямейства , упершыню апісаны Дру Друры ў 1773 годзе. Від сустракаецца ад Фларыды да Бразіліі.

Размах крылаў каля 80&nbsp;мм у самак. У Фларыдзе лёт імага ў сакавіку.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* «*Hemeroblemma opigena* (Drury, 1773)». *Catalogue of the Lepidoptera of the French Antilles*. Retrieved December 17, 2019.

Катэгорыя:Молі
Віёла Дэвіс

**Віёла Дэвіс** (; ) — амерыканская актрыса і прадзюсар. Дэвіс з’яўляецца адным з нямногіх выканаўцаў, якія былі ўдастоены тытула «EGOT» (прэміі «Эмі», «Грэмі», «Оскар» і «Тоні»).

Time назваў яе адной са 100 самых уплывовых людзей у свеце ў 2012 і 2017 гадах. У 2020 годзе The New York Times паставіла яе на дзявятае месца ў спісе найвялікшых акцёраў 21 стагоддзя.

## Зноскі 
Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Obie
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША
Катэгорыя:Кінапрадзюсары ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Джульярдскай школы
Галіна Гаўрылаўна Сяргеева

**Галіна Гаўрылаўна Сярге́ева** (нар. ) — беларускі вучоны-гісторык, кандыдат гістарычных навук (1974).

## Біяграфія 
Нарадзілася 16 кастрычніка 1937 года ў мястэчку Багушэўск Багушэўскага раёна БССР (цяпер — гарадскі пасёлак у Сенненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі).

У 1960 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. У 1961—1970 гадах працавала ў Дзяржаўнай бібліятэцы БССР. З 1970 года працавала ў Інстытуце гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, з 1995 года — старшы навуковы супрацоўнік.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы Г. Г. Сяргеевай па праблемах міжнароднай дзейнасці Беларусі, гісторыі і культуры беларускай дыяспары. У 1960—1970 гадах была ў складзе групы Беларускай ССР, якая брала ўдзел у развіцці савецка-балгарскага супрацоўніцтва. Адна з аўтараў прац «Беларуская ССР і сацыялістычныя краіны» (1987), «Нарысы гісторыі Беларусі» (ч. 2, 1995).

Сярод апублікаваных прац:
* Белорусская ССР в советско-болгарском сотрудничестве (1960—1975 гг.) / Г. Г. Сергеева; АН БССР, Ин-т истории. — Мн.: Наука и техника, 1976. — 207 с. ; 17 см;
* Белорусская ССР в научном сотрудничестве Советского Союза и социалистических стран (1945—1985 гг.) / Г. Г. Сергеева ; Акад. наук Белорус. ССР, Ин-т истории. — Минск : Наука и техника, 1986. — 214, [2] с.;
* История славянских народов в трудах белорусских советских исследователей / Г. Г. Сергеева, П. Т. Петриков, В. Н. Михнюк — Мн.: Наука и техника, 1988. — 32,[2] с., 20 см;
* Гісторыя славянскіх народаў у працах беларускіх савецкіх даследчыкаў / Г. Г. Сяргеева, П. Ц. Петрыкаў, У. М. Міхнюк ; Акадэмія навук Беларускай ССР, Беларускі камітэт славістаў — Мн.: Навука і тэхніка, 1988. — 32, [2] с. ; 20 см. // X Мiжнародны з’езд славiстаў : даклады.
* Беларуская дыяспара // Крыжовы шлях. — Мн., 1993;
* Дзяржаўная міграцыйная палітыка Беларусі і яе ўплыў на стан сучаснай дыяспары (90-я гг.) // Белорусский журнал международного права и международных отношений. 1999. № 2.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Институт истории Национальной академии наук Беларуси в лицах (1929—2008 гг.): биобиблиогр. справ. / Г. В. Корзенко [и др.]; Нац. академия наук Беларуси, Ин-т истории. — Минск: Белорусская наука, 2008. — 423 с. — ISBN	978-985-08-0855-4.

## Спасылкі 
* 
* Сергеева Галина Гавриловна // Проект «Музей автографа» ГУ «Сеть публичных библиотек города Гомеля» 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Інжэню

— актрыса-інжэню]]
**Інжэню** (ад  — «наіўная») — сцэнічнае амплуа, выканаўца роляў маладых дзяўчат, наіўных, прастадушных, няхітрых, абаяльных, якія не маюць жыццёвага досведу, гарэзлівых, какетлівых. Да інжэню блізкае амплуа маладых гераінь і субрэтак.

## Літаратура 
*  — С. 456.
Катэгорыя:Тэатральная тэрміналогія
Сезон 2008/2009 «Віталюра» Мінск

У сезоне 2008/2009 баскетбольны клуб «Віталюр» з Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2008/2009 ( **2 месца**),
* Кубак Беларусі 2008 ( **уладальнік**).

## Склад каманды 
*  Аляксандр Бібік
*  Павел Габрусевіч
*  Сяргей Губанаў (пакінуў каманду падчас сезона)
*  Сяргей Дадыкін
*  Дзмітрый Зайцаў
*  Яраслаў Лемік (прыйшоў у каманду падчас сезона)
*  Спартак Паграбнёў
*  Аляксей Пацэвіч
*  Спэнсэр Райенс (прыйшоў у каманду падчас сезона)
*  Дзмітрый Свірыдаў
*  Дзмітрый Тумашык (пакінуў каманду падчас сезона)
*  Максім Шустаў
*  Лінас Юкневічус (прыйшоў у каманду падчас сезона)
*  Канстанцін Яфрэмаў
*  Юрый Яцук

## Трэнеры каманды 
*  Міхаіл Фейман (галоўны трэнер)
*  Канстанцін Харашылаў

## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurobasket.com

## Гл. таксама 
* Сезон 2007/2008 «Віталюра» Мінск
* Сезон 2009/2010 Віталюр-РДВАР

2008/2009
Віталюр
Катэгорыя:2008 год у Мінску
Катэгорыя:2009 год у Мінску
Захад-2021

**Захад-2021** — сумесныя стратэгічныя вучэнні Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі і Рэспублікі Беларусь, якія прайшлі з 10 па 15 верасня 2021 года. Па даных МА РФ, у вучэннях прынялі ўдзел каля 200 тыс. вайскоўцаў, да 760 адзінак тэхнікі і 15 караблёў, у тым ліку каля 290 танкаў; каля 240 адзінак артылерыі і РСЗА; больш за 80 самалётаў і верталётаў. На тэрыторыі Расіі задзейнічаны 400 беларускіх вайскоўцаў і больш за 30 адзінак баявой тэхнікі, а таксама 9 палігонаў Расіі (Кірылаўскі, Стругі Красныя, Муліна, Пагонава, Хмялёўка, Праўдзінскі, Дабравольскі, Дарагабуж, Вольскі).

Вучэнні пачаліся 10 верасня. Тактычная задума была дастаткова стандартнай: адлюстраванне нападу праціўніку, уцягванне яго ў кацёл, акружэнне, знішчэнне і пераход у наступленне. На палігонах у Калінінградскай вобласці вайскоўцы адпрацоўвалі дзеянні па ліквідацыі ўмоўных незаконных узброеных фарміраванняў у гарадскіх умовах, а таксама нанясенне удараў па стацыянарных і рухомых цэлях. Упершыню ў баявой падрыхтоўцы войскаў былі масава, нароўні з танкамі і іншай наземнай і авіяцыйнай тэхнікай, задзейнічаныя інжынерныя, разведвальныя і ўдарныя робаты. Афіцыйная цырымонія закрыцця прайшла 15 верасня на ніжагародскім палігоне «Муліна».

## Заўвагі 
Катэгорыя:Беларуска-расійскія адносіны
Катэгорыя:2021 год у Беларусі
Катэгорыя:2021 год у Расіі
Катэгорыя:Ваенныя вучэнні Беларусі
Катэгорыя:Ваенныя вучэнні Расіі
Яноўская

**Яноўская** — прозвішча. Мужчынская форма — Яноўскі.

## Вядомыя асобы 
* Аліна Яноўская (1923—2017) — польская актрыса.
* Валянціна Васільеўна Яноўская (нар. 1949) — беларуская гісторык.
* Вольга Уладзіміраўна Яноўская (нар. 1983) — беларуская выдавец.
* Лілія Іванаўна Яноўская (нар. 1959) — беларуская альпіністка.
* Соф’я Аляксандраўна Яноўская (1896—1966) — матэматык, логік, філосаф, педагог.
Анж-Фелікс Патасэ

**Анж-Фелікс Патасэ** (; 25 студзеня 1937 — 5 красавіка 2011) — цэнтральнаафрыканскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр (1976—1978) і прэзідэнт Цэнтральнаафрыканскай Рэспублікі (1993—2003). Быў зрушаны падчас грамадзянскай вайны лідарам паўстанцаў Франсуа Базізэ.

## Біяграфія 
Заснавальнік і лідар партыі Рух за вызваленне народа Цэнтральнай Афрыкі.

Патасэ стаў першым прэзідэнтам ЦАР, абраным шляхам дэмакратычных выбараў (1993), якія былі праведзены пад ціскам ААН і іншых міжнародных арганізацый. Быў пераабраны на пасаду прэзідэнта на выбарах 1999 года.

Падчас першага тэрміну знаходжання на пасадзе (1993—1999) адбыліся тры ваенныя бунту ў 1996—1997 гадах і абвастрыўся канфлікт паміж так званымі «паўночнікамі» (у лік якіх уваходзіў Патасэ) і «паўднёўцамі» (да якіх належаў яго папярэднік Андрэ Калінгба).

Падчас другога прэзідэнцкага тэрміну страціў падтрымку многіх сваіх даўніх саюзнікаў, а таксама Францыі, якая ўмешвалася, каб падтрымаць яго падчас першага тэрміну.

Для ўтрымання ўлады звяртаўся па дапамогу да лівійскага лідара Муамара Кадафі і атрадаў Жана-П’ера Бембы з ДРК. Пры падаўленні бунту Базізэ ў 2002 годзе атрымаў дапамогу ад Кадафі на ўмовах прадастаўлення Лівіі 99-гадовай манаполіі здабычы алмазаў, золата і іншых карысных выкапняў у ЦАР. Пры падаўленні таго ж бунту атрады Бембы зрабілі сур’ёзныя разбурэнні ў сталіцы ЦАР Бангі, а пасля выцяснення атрадаў Базізэ разрабавалі яе.

Патасэ быў скінуты ў сакавіку 2003 года, падчас свайго ад’езду на саміт афрыканскіх дзяржаў і пражываў у выгнанні ў Тога. Вярнуўся ў краіну ў студзені 2011 года для ўдзелу ў прэзідэнцкіх выбарах, на якіх прайграў Базізэ, атрымаўшы толькі 21,4% галасоў.

Памёр 5 красавіка 2011 года ў Камеруне.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэзідэнты Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі
Вера Васілеўна Сяргеенкава

**Вера Васілеўна Сярге́енкава** (; нар. ) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (1980), дацэнт (1987).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Маскве. У 1976 годзе скончыла гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Гісторыя». У 1979 годзе скончыла аспірантуру пры ўніверсітэце пад кіраўніцтвам І. В. Аржахоўскага і ў 1980 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Политика российского правительства в области начального народного образования во второй половине 60-х — 70-е гг. XIX в.». З 1979 года В. В. Сяргеенкава працуе выкладчыкам, дацэнтам кафедры гісторыі СССР дасавецкага перыяду, кафедры гісторыі ўсходніх славян, кафедры гісторыі Расіі
* Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2009)

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Историки Беларуси в начале XXI столетия : биобиблиографический справочник / Г. В. Корзенко. — Минск, 2007. — С. 346—347. — 470 с. — ISBN 978-985-08-0855-4.

## Спасылкі 
* Вера Васильевна Сергеенкова // Сайт БДУ
* Сяргеенкава, Вера Васільеўна (кандыдат гістарычных навук; нар. 1954) // Вучоныя Беларусі

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Удзельныя сяляне

**Удзе́льныя сяля́не** () — катэгорыя феадальна-залежных сялян у Расійскай імперыі канца XVIII — сярэдзіны XIX стагоддзя, якія належалі імператарскай сям’і ці асобным яе членам. Паводле прававога статусу, асабістых і маёмасных правоў займалі прамежкавае становішча паміж прыватнаўласніцкімі і дзяржаўнымі сялянамі.

Гэта катэгорыя сялян была ўтворана ў 1797 годзе з дварцовых сялян. Паводле «Устанаўлення аб імператарскай фаміліі» 1797 года землі і сяляне, прыпісаныя да гасударавых і дварцовых маёнткаў, якія належалі імператарскай сям’і, перадаваліся створанаму Дэпартаменту ўдзелаў (з 1826 года ў складзе Міністэрства імператарскага двара). У валасцях для выканання паліцэйскіх функцый ствараліся сельскія прыказы. У дапамогу органам сельскага кіравання ў кожным удзельным маёнтку выбіраўся стараста тэрмінам на год і ад кожных 10 двароў — дзясяцкія, якія мяняліся праз 3 месяцы.

## На Беларусі 
Да дварцовых маёнткаў, з якіх былі ўтвораны ўдзельныя маёнткі, ужо ў 1772 годзе былі аднесены каралеўскія эканоміі ўсходняй Беларусі і Крычаўскае староства. Але ў выніку масавых раздач апошніх расійскім памешчыкам і чыноўнікам колькасць удзельных сялян к 1801 году скарацілася да 905 рэвізскіх душ.

Удзельныя сяляне Беларусі падпарадкоўваліся Смаленскай удзельнай экспедыцыі (з 1808 года Смаленскай удзельнай канторы). У склад удзельных сялян Беларусі ўвайшла частка сялян былых Магілёўскай, Полацкай і Віцебскай дзяржаўных эканомій. Невялікія групы ўдзельных сялян размяшчаліся ў Віцебскай і Магілёўскай губернях (складалі прыкладна 0,45 % удзельных сялян Расійскай імперыі) і знаходзіліся ў розных формах арэнднага ўтрымання (найчасцей у пажыццёвай арэндзе). Паводле агульнарасійскай 6-й рэвізіі 1811 года колькасць удзельных сялян у Віцебскай губерні складала 2046 душ мужчынскага полу, Магілёўскай — 469; паводле 7-й рэвізіі 1816—1817 гадоў — адпаведна 1978 і 367, 8-й рэвізіі 1834 года — 2164 і 945.

Удзельныя сяляне Беларусі мелі даволі высокі ўзровень забяспечанасці зямлёй (на рэвізскую душу ў Віцебскай губерні ў сярэднім прыпадала 3,32 дзесяціны зямлі, у Магілёўскай — 10,64 дзесяціны), хоць іх зямельныя надзелы на 1-ю трэць XIX стагоддзя скараціліся на 18—19 %. Абсалютная бальшыня ўдзельных сялян Беларусі (84 %) займаліся земляробствам, астатнія спалучалі земляробства і промыслы (6 %), працавалі па найме (6 %), гандлявалі (4 %).

У 1836 г. Міністэрства імператарскага двара арганізавала выгадны для сябе абмен раскіданых па імперыі асобных уладанняў імператарскай сям’і на масу казённых маёнткаў Сімбірскай губерні. У парадку гэтага абмену 3109 рэвізскіх душ удзельных сялян на тэрыторыі Віцебскай і Магілёўскай губерняў трапілі ў склад дзяржаўных сялян.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Сялянства Расійскай імперыі
Катэгорыя:Прыгоннае права
Віктуар Сідэмеха Тамега-Догбэ

**Віктуар Сідэмеха Тамега-Догбэ** (франц. Victoire Sidémého Tomegah Dogbé; нар. ) — тагалезскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Прэм’ер-міністр Тога з 28 верасня 2020 года. З’яўляецца першай жанчынай, якая заняла гэтую пасаду.

## Біяграфія 
У 1986 годзе Тамега-Догбэ пачала сваю прафесійную кар’еру ў якасці начальніка аддзела кадраў кампаніі Industries Togolaise des Plastiques (ITP). Пасля яна была прызначаная начальнікам аддзела забеспячэння, затым адміністрацыйна-фінансавым дырэктарам. З 1992 па 1994 год яна перайшла ў Shell, дзе адказвала за сетку гэтай фірмы ў Тога.

З 1994 па 1998 год Тамега-Догбэ з’яўлялася дырэктарам ITP. Займала з 1998 года розныя пасады ў ПРААН у офісах у Сенегале, Малі, Маўрытаніі, Экватарыяльнай Гвінеі і Бурундзі, узначальвала некалькі місій па рэструктурызацыі. У Конга, Буркіна-Фасо, а затым у Беніне яна займала пасаду намесніка прадстаўніка-рэзідэнта ПРААН.

У 2008 годзе Вікторыя Тамега-Догбэ ўвайшла ў склад урада. Прэзідэнт Таго Фора Эсазімна Гнасінгбэ і прэм’ер-міністр Тога Жыльбер Унгбо заклікалі яе на пасаду міністра-дэлегата пры прэм’ер-міністру, які адказвае за нядаўна створаны дэпартамент масавага развіцця.

15 мая 2009 года ўказам прэзідэнта Тога Фора Эсазімны Гнасінгбэ Віктуар Сідэмеха Тамега-Догбэ была прызначаная кіраўніком апарата прэзідэнта рэспублікі ў рангу міністра, стаўшы першай жанчынай, прызначанай на гэтую пасаду.

У 2010 годзе Тамега-Догбэ была прызначаная міністрам масавага развіцця, моладзевага рамяства і занятасці моладзі ў другім урадзе прэм’ер-міністра Гілберта Хунгба. Гэтую пасаду яна таксама займала ў першым і другім урадах Квесі Ахумея-Зуну, а таксама ва ўрадзе Комі Селома Класу.

## Спасылкі
Аміната Турэ

**Аміната Турэ** (фр. Aminata Touré; нар. , , Сенегал) — сенегальская жанчына-палітык, прэм’ер-міністр Сенегала з 1 верасня 2013 па 4 ліпеня 2014 года.

## Біяграфія 
Амінату Турэ нарадзілася 12 кастрычніка 1962 года ў сталіцы Сенегала Дакары. Пры прэзідэнце Макі Сале ў 2012 годзе ўвайшла ва ўрад Абдулы Мбае ў якасці міністра юстыцыі. Прэзідэнт Сенегала Макі Сал 1 верасня 2013 года замест Абдулы Мбае прызначыў новым прэм’ер-міністрам краіны Амінату Турэ. Праз два дні яна сфармавала новы ўрад.

4 ліпеня 2014 года прэзідэнт Сенегала Макі Сал адправіў у адстаўку прэм’ер-міністра Амінату Турэ, пасля таго як кіруючая партыя пацярпела паражэнне на выбарах у гарадскія муніцыпалітэты. У прэзідэнцкай канцылярыі і ў асяроддзі Турэ адзначаюць, што Сал сам папрасіў яе пакінуць пасаду, а па словах экспертаў, насельніцтва непрыхільна адклікалася аб эканамічнай палітыцы ўрада Турэ.

## Спасылкі
Фор Эсазімна Гнасінгбэ

**Фор Эсазімна Гнасінгбэ** (фр. Faure Essozimna Gnassingbé; нар. , Афагнан, Тога) — прэзідэнт Тога з 5 лютага па 25 лютага 2005 года і з 4 мая 2005 года.

## Біяграфія 
Сын прэзідэнта Тога з 1967 года Гнасінгбэ Эядэмы.

Атрымаў адукацыю ў Францыі (Сарбона) па спецыяльнасці фінансавы менеджмент, і ў ваенным ліцэі ў Сен-Сір. У 1992—1997 гадах вучыўся ва Універсітэце Джорджа Вашынгтона ў ЗША, атрымаўшы ступень МВА і прайшоўшы стажыроўку ў шэрагу міжнародных арганізацый. У 1998 годзе ён вярнуўся ў Тога.

З кастрычніка 2002 года член парламента, з 29 ліпеня 2003 года міністр тэлекамунікацый.

Пасля смерці бацькі 5 лютага 2005 года, быў аб’яўлены пры падтрымцы арміі прэзідэнтам краіны (самалёт старшыні Нацыянальнай асамблеі Фамбары Уатара Начаба, які знаходзіўся ў Еўропе і які па канстытуцыі павінен быў выконваць абавязкі часовага прэзідэнта, прымусілі здзейсніць пасадку ў суседнім Беніне). Каб надаць законнасць пераходу ўлады, Нацыянальная асамблея 6 лютага «заднім чыслом» абрала Фора Гнасінгбе сваім старшынёй замест Начабы. Апроч гэтага, дэпутаты адмянілі канстытуцыйную норму аб правядзенні выбараў наступнага прэзідэнта на працягу 60 дзён. Фор Гнасінгбэ мог заставацца прэзідэнтам да канца прэзідэнцкага тэрміна свайго бацькі — гэта значыць, яшчэ тры гады.

Пад ціскам ЭКОВАС, ЕС, Афрыканскага Саюза і ААН, 25 лютага падаў у адстаўку з пасады старшыні Нацыянальнай асамблеі, дамогшыся абрання на гэтую пасаду (з паўнамоцтвамі часовага прэзідэнта краіны) свайго паплечніка Абаса Бонфа і прызначыў прэзідэнцкія выбары, якія і выйграў. Пераабраны на чацвёрты тэрмін у выніку прэзідэнцкіх выбараў 2020 года.
Гнасінгбэ Эядэма

**Гнасінгбэ Эядэма** (фр.: Gnassingbé Eyadema), да 8 мая 1974 года — Эцьен Эядэма (фр. Étienne Eyadéma;  — ) — тагалезскі дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Тога з 14 красавіка 1967 па 5 лютага 2005 года, здолеў заставацца на гэтай пасадзе да сваёй смерці, на працягу 38 гадоў.

Удзельнічаў у двух паспяховых ваенных пераваротах — у студзені 1963 і студзені 1967 года. Стварыў антыкамуністычны аднапартыйны рэжым партыі Аб’яднанне тагалезскага народа з пераследам палітычных апанентаў і культам асобы прэзідэнта. На момант смерці ён быў самым доўгажывучым кіраўніком Афрыкі.
Нікалас Груніцкі

**Нікалас Жэрар Віктар Груніцкі** (фр. Nicolas Gérard Victor Grunitzky, ; , Германская калонія Тога — , , Францыя) — палітычны і дзяржаўны дзеяч Тагалезскай Рэспублікі рады аўтаномнага Тога ў 1956—1958 гадах, прэзідэнт Тога ў 1963—1967 гадах.

## Біяграфія 
Сын адстаўнога нямецкага афіцэра (этнічнага паляка) і афрыканскай прынцэсы, ён атрымаў адукацыю ў Францыі і стаў адным з вядучых палітыкаў каланіяльнага Тога. Выступаючы за цеснае супрацоўніцтва з метраполіяй, Нікалас Груніцкі заснаваў першую таголезскую палітычную партыю, быў дэпутатам Нацыянальнага сходу Францыі і ўзначаліў першы аўтаномны ўрад Тога. У 1958 годзе ён быў адціснуты ад улады Сілванусам Алімпіа (якому ён даводзіўся шваграм), перайшоў у апазіцыю, а затым эміграваў, але пасля перавароту 1963 года зноў узначаліў краіну як другі прэзідэнт ужо незалежнага Тога. Нікалас Груніцкі на працягу чатырох гадоў праводзіў курс на ўсталяванне ў краіне дэмакратычнай сістэмы і шчыльнае супрацоўніцтва з Францыяй, але ў 1967 годзе быў скінуты і неўзабаве загінуў у аўтамабільнай катастрофе.
Чэрыкаўскі лясгас

**Чэрыкаўскі лясгас** — дзяржаўная лесагаспадарчая ўстанова ў Магілёўскай вобласці.

## Гісторыя 
Арганізаваны ў 1936 годзе.

## Апісанне 
Лясгас размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Магілёўскай вобласці на тэрыторыі Чэрыкаўскага (58%), Слаўгарадскага (40%) і Крычаўскага (2%) адміністрацыйных раёнаў.

## Помнікі прыроды 
На тэрыторыі лясгаса знаходзяцца батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння «Вепрынская дуброва» і геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння «Агаленне Чэрыкаў»

## Літаратура 
* Леса и лесное хозяйство Могилевской области. Прошлое и настоящее / Н. В. Домненков. ― Могилев, 2011.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Фільм пра лясгас 

Катэгорыя:Лясгасы Беларусі
Катэгорыя:Слаўгарадскі раён
Катэгорыя:Чэрыкаўскі раён
Катэгорыя:Крычаўскі раён
Агата Увілінгійімана

**Агата Увілінгійімана**, таксама вядомая як **мадам Агата** (, Нгозі — , ) — руандыйскі палітычны дзеяч. Была прэм’ер-міністрам Руанды з 18 ліпеня 1993 года да сваёй смерці 7 красавіка 1994 года. Была забітая ў самым пачатку руандыйскага генацыду. З’яўляецца першай і да гэтага часу адзінай жанчынай, якая займала пасаду прэм’ер-міністра Руанды.

## Шлях да пасады прэм’ер-міністра 
У 1986 годзе яна стварыла эканамічны і крэдытны кааператыў з супрацоўнікаў акадэмічнай школы Бутарэ, пасля чаго яе важная роля ў арганізацыі ўзаемадапамогі зрабілася вядомай уладам у Кігалі, якія імкнуліся прызначыць на адказныя дзяржаўныя пасады асоб, якія паходзяць з праблемных паўднёвых раёнаў краіны. У 1989 годзе яна стала чыноўнікам у Міністэрстве гандлю.

У 1992 годзе яна ўступіла ў Дэмакратычны рэспубліканскі рух (MDR), апазіцыйную партыю, і праз чатыры месяцы была прызначаная міністрам адукацыі ва ўрадзе Дымаса Нсенгіярэм’е, першага прэм’ер-міністра ад апазіцыі, які заняў пасаду па схеме падзелу ўлады, прынятай па выніках перамоваў паміж прэзідэнтам Жувеналем Хаб’ярыманай і пяццю асноўнымі апазіцыйнымі партыямі. На пасадзе міністра адукацыі яна адмяніла сістэму этнічных квот, увёўшы доступ у дзяржаўныя школы і да атрымання стыпендый, якая была звязана толькі з паказчыкамі навучэнцаў. Гэтае рашэнне прывяло да варожага стаўлення да яе з боку партый радыкальных хуту.

17 ліпеня 1993 года, пасля сустрэчы прэзідэнта Хаб’ярыманы і прадстаўнікоў усіх пяці партый, Агата Увілінгійімана стала першай жанчынай на пасадзе прэм’ер-міністра Руанды, замяніўшы доктара Нсенгіярэм’е — чалавека, які прызначыў яе міністрам адукацыі і спробы апраўдання якой прэзідэнта былі непапулярныя сярод астатніх партый. Паколькі Увілінгійімана не мела такой магутнай платформы, як іншыя кандыдаты, і не была саюзнікам Хаб’ярыманы, лічыцца, што яе прызначэнне прэм’ер-міністрам было заснавана на палітычным разліку: з боку прэзідэнта — адносна таго, што яе прызначэнне расколе апазіцыю, з боку апазіцыі — што яна будзе кіравацца. У дзень яе прызначэння Нсенгіярэм’е прыпыніў членства Увілінгійіманы ў MDR (MDR выступіла супраць фарміравання любога часовага ўрада, які выключае паўстанцаў РПФ).

## Спасылкі
Сібель Сібер

**Сібель Сібер** (прозвішча пры нараджэнні Ададземір; нар. , ) — палітык прызнанай толькі Турцыяй Турэцкай Рэспублікі Паўночнага Кіпра. Займала пасаду прэм’ер-міністра ТРСК з чэрвеня па верасень 2013 года, яна стала першай жанчынай, якая займала гэтую пасаду. Таксама ў 2013—2018 гадах з’яўлялася старшынёй асамблеі ТРПК. Сібер стала другой пасля Фацьмы Экенаглу жанчынай, якая займала гэтую пасаду.

## Біяграфія 
Нарадзілася 13 снежня 1960 года ў Нікасіі. Яе бацька, Алтай Ададземір, быў настаўнікам пачатковых класаў з паселішча Мелусея, маці Айсель — хатняй гаспадыняй з Клаўдзіі. Паколькі бацьку перыядычна прызначалі ў розныя школы, сям’я ўвесь час пераязджала.

Ва ўзросце 16 гадоў Сібель паступіла на медыцынскі факультэт Стамбульскага ўніверсітэта, на гэты перыяд прыпаў пік палітычных інцыдэнтаў з удзелам студэнтаў[4]. У 1983 годзе яна скончыла ўніверсітэт, атрымаўшы кваліфікацыю лекара. У 1987 годзе яна завяршыла спецыялізацыю на лекара, які спецыялізуецца на ўнутраных хваробах, практыку праходзіла ў шпіталі Шышлі Этфаль. Пасля заканчэння навучання вярнулася на Кіпр і працавала ў прыватнай клініцы. У 1989 годзе вывучала дыябет і эндакрыналогію ў Віргінскім універсітэце.

У 1983 годзе апублікавала ў газеце з самым высокім на той момант тыражом артыкул, у якім крытыкавала сістэму аховы здароўя ТРСК.

У 2015 годзе балатавалася ў прэзідэнты ТРСК, але прайграла, заняўшы па колькасці набраных галасоў 3-е месца пасля Дэрвіша Эраглу і Мустафы Акынджы.

## Спасылкі
Сара Хендрыксан

**Са́ра Хендрыксан** (, нар.  года, , ЗША) — амерыканская скакуха на лыжах з трампліна, чэмпіёнка свету 2013 года, уладальніца Кубка свету 2011/12, удзельніца Алімпійскіх гульняў 2014 і 2018 гадоў.

## Біяграфія 
Сара вырасла ў спартовай сям’і. У лыжны спорт яе прывёў старэйшы брат ва ўзросце 8 гадоў. Яна пачала трэніравацца ў спартыўным комплексе ў штаце Юта.

Дэбютавала ў вялікім спорце ў сезоне 2008 года, заваяваўшы прызавое месца на чэмпіянаце краіны і стаўшы 16-й на юніёрскім чэмпіянаце свету. У 2009 годзе пачала выступленне ў кантынентальным кубку. Тады ж у 2009 годзе ва ўзросце 15 гадоў пачала выступленне сярод дарослых. Першы поспех прыйшоў на летніх спаборніцтвах у Лілехамеры. У 2010 годзе заняла трэцяе месца на юніёрскім чэмпіянаце свету. 3 снежня 2011 года Сара заваявала першую перамогу на спаборніцтвах у Кубку Свету. З гэтага моманту яна ўвесь час знаходзіцца на вядучых ролях у жаночых скачках з трампліна.

У 2013 годзе Сара заваявала золата на чэмпіянаце свету ў Валь-дзі-Ф’еме ў супрацьстаянні з Сарай Таканасі з Японіі. У першай спробе на 90-метровым трампліне яна паказала найлепшую далёкасць — 106 метраў. Сары належыць абсалютны рэкорд на 95-метровым трампліне (сярод жанчын і мужчын) на трампліне ў Валь-дзі-Ф’еме, усталяваны 15 студзеня 2012 года.

Сара навучалася ў спартовай школе ў Парк-Сіці (The Winter Sports School in Park City). Акрамя скачкоў з трампліна захапляецца футболам.

26 сакавіка 2021 года аб’явіла аб завяршэнні спартыўнай кар’еры.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спартсмены ЗША
Гарадскі пажар

thumb|Вялікі пажар у Лондане ў верасні 1666
thumb|Знішчэнне Раперсвіля ў 1350 годзе
thumb|Пажар у горадзе Аахен 2 мая 1656 года
thumb|Stadtbrand von Salzburg im Jahr 1818
thumb|Гамбургскі пажар 1842 года
**Гарадскія пажары** — гэта пажары, якія знішчаюць значную тэрыторыю горада. Асабліва баяліся гарадскіх пажараў у старажытнасці і сярэднявеччы, бо дамы ў асноўным будаваліся з дрэва і крыліся саломай або гонтай. Навес звычайна моцна выступаў над франтоннымі сценамі, так што падчас пажараў палаючыя кавалкі драўніны падалі на вуліцу, забіваючы прахожых і перашкаджаючы пажарным камандам. Гэта і вузкасць вуліц у той час спрыялі пажару, які мог ахапіць і спаліць значную частку горада.

Толькі пасля буйных пажараў дамы пачалі будаваць больш бяспечна, напрыклад, з супрацьпажарнымі сценамі — брандмаўэрамі (, ад *Brand* — «пажар», і *Mauer* — «сцяна») паміж дамамі ці «мантыйнымі сценамі», каб прадухіліць распаўсюджванне агню на іншыя дамы.

Часам гарадскія пажары пачыналіся, каб вызваліць месца для новых будынкаў — гэта адна з версій Вялікага пажара ў Рыме. Аднак у большасці выпадкаў пажары пачыналіся па неасцярожнасці.

## Буйныя гарадскія пажары 
На працягу ўсёй гісторыі было шмат знішчальных катастроф:

## Літаратура 
* 
* Marie Luisa Allemeyer: *Fewersnoth und Flammenschwert. Stadtbrände in der Frühen Neuzeit.* Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2007, ISBN 978-3-525-36037-8.

## Зноскі 
*
Катэгорыя:Пажары
Сярэдневенгерскія горы

**Сярэдневенге́рскія го́ры** — шэраг ізаляваных горных масіваў у Венгрыі, на захад ад даліны ракі Дунай.

Працягваюцца на 150 (180) км напрамку з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Вышыні 400—700 м. Найвышэйшая кропка — гара Кёрыш-Хедзь () (709 м) у масіве Баконь.

Горы складзены пераважна з даламітаў і вапнякоў. Развіты карст. Старажытны вулканізм. На схілах гор шыракалістыя лясы. Маюцца радовішчы баксітаў, марганцавых руд, мінеральныя крыніцы. У межах масіва Будаі-Хедзьшэг (Буда) размешчана частка сталіцы Венгрыі горада Будапешт. У Сярэдневенгерскіх гарах дзейнічаюць ландшафтныя заказнікі (Вертэш, Герэчэ).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ландшафты и сообщества. Средневенгерские горы у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў)

Катэгорыя:Горы Венгрыі
Юліянэ Зайфарт

**Юліянэ Зайфарт** (; нар.  года, , Цюрынгія, Германія) — нямецкая скакуха з трампліна, удзельніца зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года, двухразовая чэмпіёнка свету 2019 года ў камандных спаборніцтвах.

## Спартыўная кар’ера 
У скачкі Юліянэ прыйшла з горных лыж, якімі займалася з дзяцінства.

З сезона 2011/12 пачала ўдзельнічаць у Кубку свету па скачках з трампліна сярод жанчын. У сваім першым сезоне яна рэгулярна ўваходзіла ў трыццатку найлепшых.

15 лютага 2014 года выйграла Кантынентальны кубак у Лахці. Гэта была яе першая сур’ёзная перамога ў скачках.

Удзельнічала ў Чэмпіянаце свету па лыжных відах спорту 2015 года ў Фалуне. У індывідуальным спаборніцтве яна заняла 14-е месца.

У Алімпійскім сезоне некалькі разоў уваходзіла ў першую дзясятку і тым самым заваявала месца ў зборнай камандзе Германіі на зімовыя Алімпійскія гульні 2018 года. У індывідуальным спаборніцтве ў выніку заняла дзясятае месца.

Сезон 2018/2019 года ў скачках у жанчын стартаваў у нарвежскім Лілехамеры, дзе нямецкая спартсменка перамагла на этапе Кубка свету. Для яе гэта першая перамога і першы подыум на Кубку свету.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спартсмены Германіі
Слова пацана. Крымінальны Татарстан 1970—2010-х

**Слова пацана. Крымінальны Татарстан 1970—2010-х** () — дакументальная кніга расійскага журналіста Роберта Гараева аб «Казанскім феномене» вулічных банд, упершыню апублікаваная ў 2020 годзе. Легла ў аснову мастацкага серыяла «Слова пацана. Кроў на асфальце», які выйшаў на экраны ў канцы 2023 года.

## Змест 
Кніга Гараева прысвечана «казанскаму феномену» — культуры моладзевых банд, якая грала важную ролю ў жыцці Казані познесавецкай эпохі. Яе аўтар сам удзельнічаў у адной з груповак на мяжы 1980-х і 1990-х гадоў і таму мог абапірацца ў тым ліку на ўласны досвед. Гараеў дзеліць гісторыю казанскага феномена на тры фазы. На першай з іх культура банд пачынала складвацца; другая фаза — росквіт першай паловы 90-х гадоў, калі казанскія групоўкі пачалі часткова кантраляваць Маскву і Санкт-Пецярбург; трэцяя — фарміраванне новага крымінальнага пакалення пасля таго, як «аўтарытэты» 90-х па розных прычынах адышлі ад спраў.

## Успрыманне і значэнне 
Кніга легла ў аснову мастацкага серыяла «Слова пацана. Кроў на асфальце», які выйшаў на экраны ў канцы 2023 года. У Расіі гэты серыял здабыў вялікую папулярнасць, у рэйтынгу «Индекс Кинопоиск Pro» па ўзроўні цікавасці гледачоў абагнаў «Гульню ў кальмара», дзякуючы чаму кніга стала адной з самых прадаваных у жанры нон-фікшн. Спецыялісты характарызуюць публікацыю Гараева як «вельмі прадстаўнічы корпус матэрыялаў, якія дазваляюць скласці ўяўленне пра групоўкі казанскага тыпу».

## Заўвагі 
Катэгорыя:Дакументальная проза
Катэгорыя:Кнігі 2020 года
Катэгорыя:Літаратура на рускай мове
Давайн Джой Рэндальф

**Давайн Джой Рэндальф** (; ) — амерыканская актрыса і спявачка.

Атрымала вядомасць праз ролю Оды Мэй Браўн у брадвейскім мюзікле 2012 года «Прывід», якая прынесла ёй намінацыю на прэмію «Тоні» за найлепшую жаночую ролю другога плана ў мюзікле.

У 2023 годзе знялася ў фільме «Пакінутыя» ў ролі Мэры Лэм, за якую атрымала мноства ўзнагарод і намінацый, у тым ліку «Залаты глобус», «Оскар», «Выбар крытыкаў», Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША, Спадарожнік і BAFTA у намінацыі найлепшая жаночая роля другога плана.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША
Марэн Лундбю

**Марэн Лундбю** (; нар.  года, , Оплан) — нарвежская скакуха з трампліна, алімпійская чэмпіёнка 2018 года ў скачках з нармальнага трампліна, двухразовая чэмпіёнка свету (2019 і 2021). Трохразовая ўладальніца Кубка свету.

## Спартыўная кар’ера 
Дэбютавала на чэмпіянаце свету 2009 года ў Лахці ва ўзросце 14 гадоў, калі жаночыя скачкі з трампліна ўпершыню з’явіліся ў праграме чэмпіянатаў свету. На чэмпіянаце свету 2015 года ў Фалуне 20-гадовая Лундбю заваявала сярэбраныя медалі ў змешаных камандах (нарвежцы прайгралі немцам 2,3 бала).

10 снежня 2016 года ў Ніжнім Тагіле ўпершыню перамагла на этапе Кубка свету. Усяго ў сезоне 2016/17 выйграла 4 этапы і заняла трэцяе месца ў агульным заліку.

На чэмпіянаце свету 2017 года ў Лахці засталася без медалёў: 4-е месца ў асабістым першынстве на нармальным трампліне і 5-е месца ў змешаных камандах.

На Алімпійскіх гульнях 2018 года выйграла золата на нармальным трампліне, апярэдзіўшы Катарыну Альтгаўс на 12 балаў.

У сезоне 2017/18 упершыню выйграла агульны залік Кубка свету, атрымаўшы 9 перамог на этапах. У сезоне 2018/19 зноў стала лепшай у Кубку свету, выйграўшы 12 этапаў.

На чэмпіянаце свету 2019 года заваявала медалі ва ўсіх трох дысцыплінах: золата на нармальным трампліне (Марэн выйграла ў Катарыны Альтхаус усяго 0,5 бала) і дзве бронзы ў жаночых камандах і змешаных камандах. На чэмпіянаце свету 2021 года зноў выйграла медалі ў кожнай дысцыпліне: срэбра на нармальным трампліне, золата на вялікім трампліне (медалі ў гэтым відзе былі ўпершыню разыграны на чэмпіянатах свету), а таксама срэбра ў змешаных камандах і бронзу ў жаночых камандах.

18 снежня 2023 года аб’явіла пра завяршэнне спартыўнай кар’еры.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спартсмены Нарвегіі
Долбі (тэатр)

**«До́лбі»** (; раней вядомы пад назвай **«Кодак»**) — тэатр у Лос-Анджэлесе, які адкрыўся 9 лістапада 2001 года і з тых часоў стаў сталай арэнай правядзення цырымоніі ўручэння прэміі «Оскар». Будаўніцтва тэатра спансавала амерыканская кампанія «Eastman Kodak», якая ўклала ў праект 75 мільёнаў долараў, каб тэатр атрымаў яе назву, але ў лютым 2012 года з-за цяжкага фінансавага становішча кампаніі адмовілася спансіраваць тэатр, і ён быў перайменаваны.

Тэатр можа змясціць каля 3400 чалавек, а яго сцэна з’яўляецца адной з найбуйнейшых у ЗША. Акадэмія кінематаграфічных мастацтваў і навук арандуе тэатр за тыдзень да правядзення цырымоніі, а ў астатні час там праходзяць розныя канцэрты, шоў і цырымоніі ўручэння іншых узнагарод. Часам памяшканні тэатра арандуюць для правядзення прыватных мерапрыемстваў, у тым ліку вяселляў.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Канцэртныя залы ЗША
Катэгорыя:Культура Лос-Анджэлеса
Катэгорыя:Оскар
Джонатан Глейзер

**Джонатан Глейзер** (; нар. , , Вялікабрытанія) — брытанскі кінарэжысёр і кліпмэйкер.

## Біяграфія 
Джонатан Глейзер нарадзіўся 26 сакавіка 1965 года ў Лондане. Скончыўшы навучанне па курсе тэатральнага дызайну, ён пачаў ставіць тэатральныя пастаноўкі, рабіць промаролікі для кіно і тэлебачання, яго праца для тэлекампаніі BBC атрымала шэраг прафесійных узнагарод. У 1993 годзе ён зняў тры ўласныя кароткаметражныя фільмы, і паступіў у Акадэмію рэкламы (Academy Commercials). Пасля гэтага ён зняў вядомыя рэкламныя кампаніі для Guinness (Swimblack and Surfer) і Stella Artois (Devils Island). Пачынаючы з сярэдзіны дзевяностых ён здымае шэраг музычных відэа, і ў 1997 году атрымлівае статут «Кліпмэйкера года» па меркаванні MTV. Яго працы ў галіне музычных відэа часта адзначаюцца як аўтарскія і арыгінальныя.

У 2000 годзе выйшаў дэбютны поўнаметражны фільм Глейзера «Сексуальнае жывёліна». За ролю ў гэтай крымінальнай драме сэр Бен Кінгслі быў намінаваны на прэмію «Оскар».

Другі фільм рэжысёра — «Нараджэнне» — выйшаў праз 4 гады. Глейзер стаў таксама сааўтарам сцэнарыя, а галоўную ролю адыграла Ніколь Кідман.

## Зноскі 
Катэгорыя:Кінарэжысёры Вялікабрытаніі
Бад-Наўгайм

**Бад-Наўгайм** () — горад у Германіі, курорт, размешчаны ў зямлі Гесэн. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад раёна Ветэрау. Насельніцтва - 31 176 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча - 32,55 км ². Афіцыйны код - 06 4 40 002.

Горад падзяляецца на 6 гарадскіх раёнаў.

У гонар Бад-Наўгайма названы астэроід (811) Наўгейма, адкрыты ў 1915 годзе.

## Вядомыя асобы 
* Караліна Лінк, нямецкі рэжысёр

## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Гесэна
Secernentea

**Secernentea** — асноўны клас круглых чарвей, характарызуецца шматлікімі хваставымі сасочкамі, вылучальная сістэма складаецца з бакавых каналаў. Як і ва ўсіх нематод, у іх няма крывяноснай і дыхальнай сістэмы.

Secernentea утрымліваюць некалькі паразітычных відаў сярод  і .  — вядомая лабараторная жывёла, якая выкарыстоўваецца як мадэльны арганізм у генетычных даследаваннях.

## Сістэматыка 
Класіфікацыя класа даволі спрэчная і праблематычная.

* Падклас  (парафілетычны?)
** Атрад 
** Атрад 
* Падклас 
** Атрад 
** Атрад  (Часам ўключаюць у Spirurida)
** Атрад  (Часам ўключаюць у Spirurida)
** Атрад  (= Rhabditida)
** Атрад  (раней у Tylenchia)
** Атрад 
* Падклас  (магчыма належыць Rhabditia)
** Атрад 
* Падклас  (магчыма належыць Rhabditia)
** Атрад 
** Атрад 

## Спасылкі 
* **Tree of Life Web Project** (ToL) (2002): Nematoda . Version of January 1, 2002. Retrieved November 2, 2008
* Ferris, H. 2008. THE «NEMATODE-PLANT EXPERT INFORMATION SYSTEM», A Virtual Encyclopedia on Soil and Plant Nematodes. Comparison of Morphology- and DNA-based Classifications. Department of Nematology, University of California 

Катэгорыя:Круглыя чэрві
Караліна Лінк

**Караліна Лінк** (; нар. , , Гесэн) — нямецкі рэжысёр і сцэнарыст кіно і тэлебачання.

## Біяграфія 
Караліна Лінк нарадзілася 2 чэрвеня 1964 года ў горадзе Бад-Наўгайм (Гесэн, ФРГ). Бацьку звалі Юрген, ён быў уладальнікам паба, а пазней — рэстарана. Маці звалі Ільза, яна працавала бухгалтарам ва ўстановах мужа. Караліна апісвае іх як «неінтэлектуальных і немастацкіх людзей». Пасля заканчэння школы «Санкт-Ліяба» год пражыла ў ЗША, дзе працавала няняй; вярнуўшыся ў Нямеччыну, працавала статыстам на здымачнай пляцоўцы і асістэнтам кінааператара (бескарысліва і без указання ў тытрах) пры кінакампаніі Bavaria Film. У 1986—1990 гадах вучылася ў Мюнхенскім універсітэце кіно і тэлебачання. З 1984 года пачала працаваць як рэжысёр (за першыя шэсць гадоў толькі два эпізоды аднаго тэлесерыяла, адзін дакументальны фільм і адзін кароткаметражны, з 1990 года — поўнаметражныя стужкі), з 1988 года — як сцэнарыст.

У 2003 годзе стала сузаснавальніцай Нямецкай кінаакадэміі. З 2006 года — заступнік Фонду здароўя дзяцей. Сябра апякунскай рады арганізацыі «Дзеці за лепшы свет».

## Спасылкі
Сісэ Марыям Кайдама Сідыбэ

**Сісэ Марыям Кайдама Сідыбэ** (фр.: Cissé Mariam Kaïdama Sidibé; , Тамбукту, Французская Заходняя Афрыка — , Туніс) — малійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Малі (3 красавіка 2011 — 21 сакавіка). Першая жанчына-кіраўнік урада ў сваёй краіне.

## Біяграфія 
Скончыла Малійскую нацыянальную школу ўпраўлення (EDA) у Бамака, атрымала ступень у галіне грамадзянскага кіравання.

З 1974 па 1989 год працавала дзяржаўным служачым у Міністэрстве па наглядзе за дзяржаўнымі кампаніямі і таварыствамі, стала памочнікам міністра з 1987 года. Працягнула вучобу ва ўніверсітэтах і фондах Заходняй Афрыкі, а таксама ў Францыі, Канадзе, Бельгіі і Італіі.

У 1991 годзе была прызначаная спецыяльным дарадцам прэзідэнта Амаду Тумані Турэ, затым — міністрам планавання і міжнароднага супрацоўніцтва пераходнага ўрада (жнівень 1991 года — чэрвень 1992). З траўня 1992 па чэрвень 1992 г. была міністрам сельскай гаспадаркі Малі.

Са жніўня 1993 па лістапад 2000 г. займала пасаду выканаўчага сакратара міжурадавага Міждзяржаўнага камітэта па барацьбе з апустыньваннем у Сахелі, які базуецца ва Уагадугу. У жніўні 2001 года зноў была прызначаная спецыяльным дарадцам прэзідэнта.

З сакавіка па чэрвень 2002 г. працавала міністрам развіцця сельскіх раёнаў. У 2003 годзе стала прэзідэнтам адміністрацыйнай рады ўрадавай тытунёвай карпарацыі Малі, SONTAM (Société nationale des tabacs et allumettes du Mali).

У красавіку 2011 года заняла крэсла прэм’ер-міністра Малі.

Адхілена ад пасады ў выніку ваеннага перавароту 2012 года і арыштавана.

Была замужам і мела чацвярых дзяцей.
Ален (Бадэн-Вюртэмберг)

**Ален** () — горад у федэральнай зямлі Бадэн-Вюртэмберг у Германіі.

Цэнтр раёна Усходні Альб ўнутры рэгіёна Усходні Вюртэмберг недалёка ад Штутгарта. Знаходзіцца ў даліне верхняга Кохера ва Усходнім Вюртэмбергу. Недалёка бяруць свой пачатак таксама рэкі Рэмс і Ягст, якія ўпадаюць у Некар. На ўсход і паўднёвы ўсход ад Алена пачынаюцца адгор’і Швабскага Альба, на поўнач — Эльвангенскія горы.

Прыблізна ў 150—160 годзе на тэрыторыі сучаснага Алена быў пабудаваны рымскі форт.

Горад быў заснаваны ў XIII стагоддзі, у пісьмовых крыніцах згадваецца з XIV стагоддзя. З 1360 да 1802 года быў Імперскім вольным горадам, затым быў захоплены Вюртэмбергам. У 1634 годзе горад перажыў моцны пажар.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга
Graptartia granulosa

**Graptartia granulosa** — від аранеаморфных павукоў сямейства .

## Распаўсюджанне 
Гэты від сустракаецца ў Паўднёвай Афрыцы, Усходняй Афрыцы і Цэнтральнай Афрыцы.

## Апісанне 
Жаночы галатып мае памеры 7,2 мм.

## Літаратура 
* Simon, 1896 : *Descriptions d’arachnides nouveaux de la famille des Clubionidae.* Annales de la Société Entomologique de Belgique, vol. 40, p. 400—422 (texte intégral).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Аранеаморфныя павукі
Выцінанка-выразанка

**«Выцінанка-выразанка»** () — беларускі анімацыйны фільм, зняты нацыянальнай кінастудыіяй «Беларусьфільм» у 2010 годзе.

## Сюжэт 
Музычны фільм на тэму песні этна-гурта «Троіца». Жылі-былі стары і старая. І быў у іх сын. Паклікалі яны яго неяк і кажуць: «*Хутка нам, сынок, паміраць, а ты нежанаты. Ідзі па свеце, знайдзі сабе жонку*». Узяў хлопец торбачку і пайшоў… І знайшоў сабе жонку, і справілі яны вясёлае вяселле.
## Здымачная група 
*аўтар сцэнарыя — Міхаіл Тумеля
*рэжысёр-пастаноўшчык — Тумеля Міхаіл
## Зноскі
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мультфільмы Беларусі
Катэгорыя:Мультфільмы на беларускай мове
Катэгорыя:Мультфільмы 2010 года
Уштаган

**Уштаган**:
* Уштаган (Атыраўская вобласць)
* Уштаган (Мангістаўская вобласць)
Арна

**Арна**:

## Італія 
* Арна (Вале-д’Аоста)

## Казахстан 
* Арна (Атыраўская вобласць)
Сафонаўка

**Сафонаўка**:
## Беларусь 
* Сафонаўка (Касцюковіцкі раён)
## Казахстан 
* Сафонаўка (Атыраўская вобласць)