open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дэльфін Далмау-і-Генер

**Дэлфін Далмау-і-Генер** (; 1891, , Іспанія — 1965, , Іспанія) — іспанскі педагог, лінгвіст, эсперантыст.

## Біяграфія 
У 17 гадоў Далмау стаў выкладчыкам у моўнай школе Берліца ў Барселоне, пазней у каледжы Монт-д’Ор дэ Вальпарадзіс ў Тэрасе. Вёў урокі іспанскай і французскай граматыкі з 1914 па 1917 гады ў Байе-Бланку. У 1918 годзе заснаваў першы ліцэй з вывучэннем СМІ і тэхнічных навук, які ў 1940 годзе пераўтварыўся ў Інстытут журналістыкі Бельпост. Супрацоўнічаў з рознымі перыядычнымі выданнямі, быў рэдактарам часопіса «Clarisme». Быў вядомым паліглотам і сусветна прызнаным эсперантистом, працаваў рэдактарам часопіса «Kataluna Esperantisto» і прэзідэнтам Каталонскай федэрацыі эсперанта, у якой быў адным з вядучых ідэолагаў разам з Фрэдэрыкам Пухула-і-Валес.

Асаблівую вядомасць Далмау-і-Генер атрымаў як стэнограф: ён выпусціў першыя дзве пласцінкі для вывучэння каталонскай мовы з галасамі Пумпеу Фабры і Мерсе Родореда, а таксама псіхалагічныя апавяданні і зборнікі заданняў «Пасіўнае паліглотства» (*Poliglotisme passiu*, 1936) і «Лінгвістычныя тлумачэнні» (*Aclariments lingüístics*, 1962). Даследаванні Далмау сталі знакам для педагагічнай лінгвістыкі заняцца пытаннямі, звязанымі з інтэрлінгвістыкай, прота-эсперанталогіяй, педагогікай, сацыялінгвістыкай і філасофіяй мовы. Далмау заўсёды быў у авангардзе культуры і ведаў, якім важным з’яўляецца ўніверсалізм (неабходнасць у міжнароднай дапаможнай мове) і інтэграцыя каталонскага грамадства без якіх-небудзь расколаў у грамадстве.

Прапанова аб пасіўным паліглотстве заключаецца ў развіцці і актыўным выкарыстанні ўласнай мовы, агульнаўжывальнай і размоўнай лексікі і імкненні зводзіць памылкі да мінімуму, але пры гэтым толькі з пасіўным выкарыстаннем як мага большай лексікі з іншых моў. Гэта быў прамежкавы этап паміж сітуацыяй моўнага імперыялізму на іспанскім і сусветным узроўні, які трэба было пераадолець, і фонам для ўзнікнення універсальнай мовы тыпу эсперанта.

## Выбраныя творы 
### На каталонскай 
* Seny i atzar. Llibreria Catalònia, Barcelona, 1932.
* Una altra mena d’en amor. Edicions Clarisme, Barcelona, 1933.
* Polèmica. Edicions Clarisme, Barcelona, 1934.
* Sinceritat. Imp. Flotats, Tarrassa, 1938.
* Poliglotisme passiu. Publicacions de «La Revista», Barcelona, 1936.
* Aclariments lingüístics. Rafael Dalmau, Editor, Barcelona, 1962.

### На эсперанта 
* Ilustrita lernolibro de Esperanto. 1938.
* Stenologio kaj stenografio. Barcelona, 1955.
* Dialekto, dialektiko. Editorial Belpost, Barcelona, 1956.
* Esperanta resumo de la stenologio kaj stenografio. Editorial E. Moreno Medrano, Barcelona, 1961.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Jordi Solé i Camardons, Poliglotisme i raó. El discurs ecoidiomàtic de Delfí Dalmau, Pagès Editors, Lérida, 1998.

Катэгорыя:Педагогі Іспаніі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Іспаніі
Катэгорыя:Эсперантысты
Pontia daplidice

**Pontia daplidice** — від лускакрылых насякомых з сямейства бялянок.

## Арэал 
Распаўсюджаны ад Еўропы да цэнтральнай Азіі, а таксама ў паўднёвай Азіі, Паўднёва-Усходняй Азіі, Японіі, Паўночнай і Усходняй Афрыцы. Жывуць на лугах; на вышыні да 2400 метраў над узроўнем мора. Размах крылаў 42-48 мм.

(MHNT) Pontia daplidice - St Foy d'Aigrefeuille - France - female dorsal.jpg|*Pontia daplidice* ♀ 
(MHNT) Pontia daplidice - St Foy d'Aigrefeuille - France - female ventral.jpg| *Pontia daplidice*♀ △

## Экалогія 
Вусені харчуюцца галоўным чынам на капуставых, рэзедзе, Sisymbrium officinale, Raphanus raphanistrum.

Катэгорыя:Бялянкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Кіеўка

**Кіеўка** — былы пасёлак. З 1929 года ў складзе Брэста.

## Гісторыя 
Кіеўка ўзнікла ў 1870-я гады на ўсходняй ускраіне Брэста ў сувязі з будаўніцтвам чыгункі на Ковель і Кіеў (адсюль і назва). Забудова была сядзібнай, вуліцы нядобраўпарадкаваныя. У пасёлку жылі рабочыя і служачыя чыгункі, рамеснікі, дробныя гандляры. Частка насельніцтва займалася сельскай гаспадаркай. У 1929 годзе ўвайшоў у склад Брэста.

## Забудова 
Асноўныя вуліцы раёна — Войкава, Дварцовая, Калініна, Фруктовая, частка Пушкінскай, Сікорскага, Кіеўскай. Станам на 1987 год тут размяшчаліся прамысловыя прадпрыемствы, будаўнічыя арганізацыі, 2 сярэднія школы, школа-інтэрнат, кінатэатр «Маяк», стадыён «Лакаматыў», магазіны і прадпрыемствы бытавога абслугоўвання насельніцтва.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Брэст)
Centaurea sadleriana

**Centaurea scabiosa sadleriana** — падвід віду , які часам вылучаецца ў асобны від.

## Арэал 
Арэал віду — Сярэднедунайская нізіна, у тым ліку Сербія і Венгрыя. Даволі звычайны ў Ваяводзіне (Сербія), асабліва на гары Фрушка, ва ўсіх астатніх рэгіёнах вельмі рэдкі. Непасрэднай пагрозы знікнення віду няма, але папуляцыя вельмі малая, таму ён уключаны ў Еўрапейскую Чырвоную кнігу раслін, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення, а таксама ў Спіс ахоўных раслін Венгрыі.

Расліна аддае перавагу сухім месцам, лёсавым або пясчаным глебам. Расце як на раўнінах, так і на пагорках.

## Апісанне 
шматгадовая травяністая расліна. Вышыня дарослай расліны — ад 60 да 200 см.

Афарбоўка кветак — ад ружовай да фіялетавай. Цвіце з чэрвеня па кастрычнік.

## Спасылкі 
* На сайце TERRA ALAPÍTVÁNY 
* Сайт прыроднага рэзервата «Засавіца». Старонка, прысвечаная відам, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення ў Сербіі
* Спіс відаў, якія знаходзяцца пад абаронай у Венгрыі

Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Васілёк
Кавалёва (Брэст)

**Кавалёва** (, ) — былая вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Гершонскага сельсавета. З 1958 года ў складзе Брэста.

## Гісторыя 
Былы фальварак у Камянец-Жыравецкай воласці Брэсцкага павета. З 1940 года пасёлак, дзе жылі ваеннаслужачыя. Спачатку ў Пугачоўскім, у 1954—1958 гадах у Гершонскім сельсаветах Брэсцкага раёна. У 1958 годзе ўвайшла ў склад Брэста. З 1978 года ў Маскоўскім раёне горада.

## Забудова 
Вёска стала працягам вуліцы Суворава ў горадзе. У 1980-я гады актыўна вялося будаўніцтва шматпавярховых жылых дамоў, пабудаваны завод «Цветатрон».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Брэст)
Пугачова (Брэст)

**Пугачова** (, ) — былая вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Гершонскага сельсавета. З 1979 года ў Маскоўскім раёне Брэста.

## Гісторыя 
У 1905 годзе складалася з вёскі, трох маёнткаў, хутара і сядзібы, якія ўваходзілі ў склад Камянец-Жыравецкай воласці Брэсцкага павета. З 1940 года цэнтр Пугачоўскага сельсавета і калгаса імя Н. К. Крупскай, у 1954—1979 гадах у Гершонскім сельсавеце Брэсцкага раёна. У 1979 годзе ўвайшла ў склад Брэста.

## Забудова 
Галоўныя вуліцы Кобрынская, Лазовая, Суворава, Цэнтральная, Чычэрына. У 1970-я гады для забеспячэння прадпрыемстваў лёгкай і харчовай прамысловасці спецыяльным тэхналагічным абсталяваннем былі пабудаваны заводы «Тэкстыльмаш» і «Мясамалмаш», аб’яднанныя ў 1986 годзе. Пазней на іх базе створаны Брэсцкі машынабудаўнічы завод. У 1980-я гады вялося актыўнае будаўніцтва жылых дамоў павышанай паверхавасці па вуліцы Суворава.

## Насельніцтва 
* 1905 — 811 жыхароў.

## Вядомыя асобы 
* Кастусь (Канстанцін Фёдаравіч) Жмінько (нар. 1941) — беларускі паэт, мастак.
* Мікалай Мікалаевіч Пракаповіч (нар. 1948) — беларускі паэт, тэлежурналіст, краязнаўца, грамадска-палітычны дзеяч.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Брэст)
Свята-Пакроўская царква (Полацк)

**Храм Пакрова Прасвятой Багародзіцы** — праваслаўная царква канца XVIII — пачатку ХХ стагоддзя ў Полацку, размешчаная на вуліцы Ніжне-Пакроўскай.

## Гісторыя 
Свята-Пакроўскі храм быў пабудаваны ў 1781 годзе і першапачаткова з'яўляўся могілкавай царквой Богаяўленскага манастыра. У 1804 годзе царква была абвешчана саборнаю і фактычна набыла ролю кафедральнага храма. Пасля аднаўлення Полацкай епархіі і пераасвячэння езуіцкага касцёла Святога Стэфана ў саборную царкву ў імя св. Мікалая Мірлікійскага ў 1833 годзе Свята-Пакроўская царква стала прыходскай.

К гэтаму часу будынак храма, у той час драўлянага, моцна састарэў. Неўзабаве царква была пераведзена ў разрад прыпісных і закрыта. Замест яе ў 1838 годзе была пабудавана новая царква ў імя Пакрова Прасвятое Багародзіцы ў будынку былога касцёла францысканскага манастыра. Гэтая царква атрымала назву Нова-Пакроўскай. Аднак у 1860 годзе яна дала асяданне падмурка і была знесена.

Закрытая з 1838 года старая Свята-Пакроўская царква ў 60-х — пачатку 70-х гадоў XIX ст. была адрамантавана і зноў адкрыта.

Пры пажары 1900 года Свята-Пакроўская царква згарэла. Палачане пачалі збіраць сродкі на аднаўленне храма. Роўна цераз пяць гадоў пасля пажару 21 мая 1905 года быў закладзены падмурак новай Свята-Пакроўскай царквы, на гэты раз, каменнай. К пачатку першай сусветнай вайны цагляны храм быў, верагодна, ужо ўзведзены.

У пачатку 30-х гадоў ХХ ст. Свята-Пакроўская царква была закрыта савецкай уладай. Служыцелі храма былі падвергнуты рэпрэсіям. Пасля вызвалення Полацка ад нацыстаў у 1944 годзе ў будынку храма была адкрыта цукерачная фабрыка. У 60-я гады ХХ ст. адбыўся пажар, у якім будынак царквы моцна пацярпеў. У 1967 годзе абгарэлыя сцены храма былі разабраны.

## Аднаўленне 
У 1991 годзе грамадскасцю Полацка было ўзнята пытанне аб аднаўленні храма. У жніўні 1991 года супрацоўнікі беларускай Акадэміі навук правялі археалагічнае даследаванне, каб вызначыць захаванасць падмурка будынка царквы. У 1992 годзе месца царквы было асвячона. У 1997 годзе быў устаноўлены палева-блочны падмурак. Зноў работы былі адноўленыя толькі ў 2003 годзе.

Аўтарамі новага праекта храма стаў архітэктар М. І. Дамакураў і галоўны інжынер Н. А. Асіноўскі. Заказчыкам будаўніцтва з'яўлялася Полацка-Глыбоцкае епархіяльнае ўпраўленне.

Ужо 7 ліпеня 2004 года быў устаноўлены першы купал храма, пакрыццё якога складалася з нітрыту тытану. У кастрычніку 2004 года адбылося адкрыццё і асвячэнне адноўленага храма.

## Гл. таксама 
* Богаяўленскі манастыр у Полацку

## Зноскі 
## Літаратура 
* Данько, Л. Ф. Храм Покрова Пресвятыя Богородицы во граде Полоцке: К торжеству возрождения: Ист. очерк / Л. Ф. Данько. — Полоцк: Изд. Судник, 2004. — 32 с.: ил. — (Наследие Полоцкой земли; вып. 1).

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Полацк
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Полацка
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Полацка
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя савецкай уладай
Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1905 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 2004 годзе
Катэгорыя:Храмы Полацкай і Глыбоцкай епархіі
Трышын

**Трышын** (, ) — былая вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Трышынскага сельсавета. З 1968 года ў складзе Брэста.

## Гісторыя 
Вядома з XVI стагоддзя. Уваходзіла ў склад уладанняў епіскапаў Уладзімірскай і берасцейскай уніяцкай епархія.

У пачатку XX стагоддзя вёска, 2 маёнткі і ўрочышча пад той жа назвай уваходзілі ў склад Косіцкай воласці Брэсцкага павета, 350 жыхароў і фальварак у гміне Косічы Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939  года ў складзе БССР. У 1940—1968 гадах цэнтр Трышынскага сельсавета Брэсцкага раёна і калгаса «Маладая гвардыя». 7 лютага 1967 года да вёскі далучаны пасёлак цагельнага завода № 70. У 1968 годзе ўвайшла ў склад Брэста. З 1978 года ў Маскоўскім раёне горада.

## Забудова 
Асноўная вуліца вёскі стала працягам Маскоўскай вуліцы Брэста
* Трышынскія могілкі
* 80-гадовы плюшч звычайны на Трышынскіх могілках — батанічны помнік прыроды мясцовага значэння.
* Абеліск у гонар расійскага военачальніка Аляксандра Суворава (1952), які быў тут падчас здушэння паўстання Касцюшкі.
* Санаторная школа інтэрнат па вуліцы Трышынскай, 20 — былая сядзіба ўкраінскага пісьменніка Аляксея Старажэнкі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Брэст)
Паўднёвы (Брэст)

**Паўднёвы** (, ) — былы пасёлак у Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіў у склад Гершонскага сельсавета. З 1958 года ў складзе Брэста.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі на месцы пасёлка быў маёнтак у Камянец-Жыравецкай воласці Брэсцкага павета. У пачатку XX стагоддзя зямлю маёнтка выкупіла ваеннае ведамства Расійскай імперыі для будаўніцтва летніх казармаў. У часы Польскай Рэспублікі на месцы казармаў у 1936—1938 гадах пабудаваны ваенны гарадок. З 1939 года ў складзе БССР. Спачатку ў Пугачоўскім, у 1954—1958 гадах у Гершонскім сельсаветах Брэсцкага раёна. У 1958 годзе ўвайшла ў склад Брэста. З 1978 года ў Маскоўскім раёне горада.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Брэст)
Лемуравыя

**Лемуравыя** (*Lemuridae*) — сямейства паўмалпаў, эндэмікі Мадагаскара. 

## Апісанне 
Даўжыня цела да 50 см, хваста да 51 см. Валасяное покрыва густое, чорнае, бурае, шэрае або рыжаватае, можа адрознівацца ў самцоў і самак. На хвасце часам чаргуюцца светлыя і цёмныя папярочныя палоскі. Вочы збліжаныя, вялікія.

## Пашырэнне 
Вядомыя з плейстацэну і галацэну вострава Мадагаскар. Пашыраны на в-ве Мадагаскар і суседніх астравах. Адрозніваецца каля 20 відаў з 5-6 родаў, у т.л. макі, або звычайныя лемуры (*Eulemur*), паўмакі, або лагодныя лемуры (*Hapalemur*) і інш.

Жывуць у лясах на дрэвах, некаторыя на зямлі. Трымаюцца паасобку, парамі, невялікімі групамі або статкамі (да 20 асобін). Карлікавыя і мышыныя лемуры ў засушлівы сезон упадаюць у спячку.

## Асаблівасці біялогіі 
Селяцца ў дуплах або робяць гнёзды з лісця і травы. Усёедныя. Нараджаюць 1—4 дзіцянят.

## Літаратура 
* Лемуравыя //
Чырвоны карал

**Чырвоны карал**, **высакародны карал** (*Corallium rubrum*) — від кішачнаполасцевах жывёл атрада гарганарыяў, або рагавых каралаў, падкласа васьміпрамянёвых каралавых паліпаў.

Жыве на глыбіні 10—300 м у Міжземным моры, Атлантычным акіяне каля Канарскіх астравоў і інш.

Утварае дрэвападобныя калоніі, да 40 см вышынёй, якія прырастаюць да скалістага грунту. Звонку ўкрыты  мяккай карой розных адценняў чырвонага колеру — ад слаба-ружовага да цёмна-чырвонага, амаль чорнага.  Восевы шкілет утвараецца ў выніку зліцця вапняковых спікул. На фоне галін калоціі вылучаюцца снежна-белыя паліпы, вяночак: з 8 перыстых шчупальцаў, пры дапамозе якіх жывёла корміцца рачкамі і іх лічынкамі. Пераважна раздзельнаполыя, бываюць гермафрадыты.

Аб'ект промыслу, са шкілета вырабляюць упрыгожанні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Васьміпрамянёвыя каралы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Рэчыца (Брэст)

**Рэ́чыца** (, ) — мікрараён Брэста. Былая вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці, уваходзіла ў склад Клейнікаўскага сельсавета. З 1968 года ў складзе Брэста.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска і маёнтак уваходзілі ў Косіцкую воласць Брэсцкага павета. З 1879 года ў вёсцы дзейнічаў бровар Шырмы (20 рабочых), які ў 1900 годзе вырабляў 84 тыс. вёдраў піва на 58 тыс. рублёў. Такім жа броварам (19 рабочых) валодаў Таўбэ ў маёнтку, ён вырабляў у 1881 годзе прадукцыі на 18 тыс. рублёў.

У 1930-я гады на месцы маёнтка вырас пасёлак. З 1940 года вёска і пасёлак у складзе Брэсцкага раёна.

У часы Вялікай Айчыннай вайны ў ваколіцах вёскі нямецка-нацысція захопнікі ў ліпені-снежні 1942 года знішчылі 7,2 тысяч чалавек.

Да 1959 года вёска была цэнтрам Рэчыцкага сельсавета і калгаса «Пагранічнік». У 1959—1968 гадах пасёлак зліўся з вёскай, уваходзілі ў Клейнікаўскі сельсавет. У 1968 годзе ўключана ў склад Брэста. З 1978 года ў Ленінскім раёне Брэста.

## Забудова 
Галоўныя вуліцы Рэчыцкая, Пісьменніка Смірнова, Школьная і інш. У 1980-я гады на месцы вёскі вялося інтэнсіўнае будаўніцтва жылых дамоў і прадпрыемстваў культурна-бытавога абслугоўвання; пабудаваны піваварана-вінаробны завод і хлебазавод.

## Насельніцтва 
* 1905 — 440 жыхароў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста
Катэгорыя:Ленінскі раён (Брэст)
Блакіроўка Вікіпедыі ў Турцыі

**Блакіроўка Вікіпедыі на тэрыторыі Турцыі** распаўсюджваецца на ўсе моўныя раздзелы праекта, паводле звестак незалежнай арганізацыі ”Турцыя блакуе”. Блакіроўка была накладзена 29 красавіка 2017 года ў 8:00 па мясцовым часе, пасля адміністрацыйнага загада Рады па інфармацыйных тэхналогіях і камунікацыях. Паводле мясцовай улады, прычынай стала тое, што Вікіпедыя займаецца дыскрэдытацыяй іміджа турэцкага боку. МЗС Турцыі абвясціў, што кіраўніцтва энцыклапедыі было праінфармавана аб неабходнасці спыніць публікацыю ”падманнай і непацверджанай інфармацыі” аб сувязях Анкары з ісламскімі тэрарыстычнымі арганізацыямі, але, нягледзячы на папярэджанні, энцыклапедыя адмовілася выдаліць гэтую інфармацыю. У сувязі з інцыдэнтам заснавальнік Вікіпедыі Джымі Вэйлс размясціў у сваім асабістым профілі зварот да грамадзян Турцыі, у якім абвясціў, што доступ да інфармацыі з’яўляецца базавым правам чалавека, і ён будзе працягваць змагацца за гэтае права.

Аналагічная з’ява назіраецца ў Турцыі не першы раз, і раней была скіравана супраць такіх інтэрнэт-рэсурсаў, як Youtube, Twitter. Па розных звестках, Турцыя заблакавала таксама дзясяткі тысяч веб-сайтаў, а ўнутраныя крыніцы сцвярджаюць, што прычына звязана з барацьбой супраць тэрарызму. 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Інфармацыйныя вайна
Катэгорыя:Палітыка Турцыі
Катэгорыя:Гісторыя Вікіпедыі
Катэгорыя:Цэнзура ў Турцыі
Інь і ян

**Інь і ян** (陰陽) — у старажытнакітайскай міфалогіі і натурфіласофіі цёмны, жаночы пачатак (інь) і супрацьлеглы яму светлы, мужчынскі пачатак (ян). 3 эпохі Чжоў (1027—256 да н.э.) кітайцы разглядалі неба як увасабленне ян, а зямлю — інь. Увесь працэс светабудовы яны ўяўлялі як вынік узаемадзеяння інь і ян, не проціборства іх, а імкнення адно да аднаго. Сістэму інь і ян шырока выкарыстоўваў даасізм.

## Літаратура 
* Інь і ян // 

Катэгорыя:Філасофія даасізму
Катэгорыя:Філасофія Кітая
Катэгорыя:Дуалізм
Майкл Чайнеры

**Майкл Чайнеры** (; нар. , ) — англійскі прыродазнавец.

Вучыўся ў Кембрыджы, дзе спецыялізаваўся ў галіне прыродазнаўчых навук і антрапалогіі.

Рэдагуе «Cecidology», часопіс .

## Кнігі 
* Animals in the zoo,
* Animal communities,
* Purnell’s concise Encyclopedia of Nature,
* * Forests, Kingfisher, London, 1992 ISBN 0-86272-915-7*

Чайнеры добра вядомы сваімі кнігамі пра насякомых:
* * Insects of Britain and Northern Europe, 3rd edition, Collins field guide. ISBN 0-00-219918-1*
* *Insects of Britain and Western Europe, Collins Guide, 1986 (перавыданне ў 1991)*
* *Butterflies of Britain and Europe, Collins Wildlife Trust Guides*.

Катэгорыя:Прыродазнаўцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Папулярызатары навукі
Нам нужна одна победа

**«Нам нужна одна победа»** () — песня Булата Акуджавы, напісаная для мастацкага фільма Андрэя Смірнова «Беларускі вакзал» (1970). У карціне яе спявае сястра міласэрнасці Рая (Ніна Ургант). У фінале фільма музычная тэма паўтараецца ў аркестравай аранжоўцы без слоў.

## Гісторыя стварэння 
Ідэя ўключыць у фільм «Беларускі вакзал» песню, напісаную Булатам Акуджавам, належала аўтару сцэнарыя Вадзіму Труніну. Акуджава пагадзіўся ўдзельнічаць у карціне толькі пасля прагляду ўжо адздыманых фрагментаў. Пазней паэт гаварыў, што яго прыцягнула магчымасць напісаць акопную песню — «з тых, што на фронце спявалі». Задача, пастаўленая стваральнікамі карціны, была няпростай: яны меркавалі, што песня будзе несці ў сабе асноўнае сэнсавае напаўненне эпілогу, а таму ў ёй павінны спалучацца трагічны і пераможны напал.

Пасля доўгіх пошукаў асноўнай тэмы нарадзіліся першыя два радкі; далей праца пайшла хутка. На пачатковым этапе самым важным для Акуджавы быў тэкст; мелодыю ён сур’езна не ўспрымаў і разглядаў яе як дапаможны сродак — «проста каб лягчэй складалася». На «Масфільме», куды аўтар прынёс рукапіс «Дэсантнага батальёна», яго чакаў не толькі Андрэй Смірноў, але і Альфрэд Шнітке. Іх рэакцыя на пачуты марш была дыяметральна процілеглай: кампазітару больш спадабалася музыка, рэжысёру — вершы.

Пры аналізе тэксту Дзмітрый Быкаў звярнуў увагу на радок «Горит и кружится планета» (), назваўшы яе бліскучым.

## Музычная тэма 
Аранжоўку песні, зробленую Альфрэдам Шнітке, даследчыкі называюць «шэдэўрам музычнай драматургіі»; фінальная хроніка карціны, сцэна сустрэчы воінаў на Беларускім вакзале, у якую яна ўключана, па сіле ўздзеяння нагадвае эпізоды «ўсенароднага яднання» са стужкі «Ляцяць жураўлі». Марш быў запісаны ваенным духавым аркестрам, у якім асобным інструментам належала ўласная роля і стала гімнам дэсантных войскаў.

Катэгорыя:Песні Расіі
Катэгорыя:Песні СССР
Катэгорыя:Песні на рускай мове
Катэгорыя:Песні пра Вялікую Айчынную вайну
Катэгорыя:Песні з кінастужак
Катэгорыя:Песні Булата Акуджавы
Іольдыя

**Іольдыя** (*Yoldia*) — род марскіх двухстворкавых малюскаў сямейства нукуланід.

Вядома каля 20 відаў. Пашыраны на шэльфавых мулавых грунтах (на глыбіні да 200 м) халодных і ўмераных мораў Паўночнага паўшар'я і на вялікіх акіянскіх глыбінях. У паўночных морах трапляецца іольдыя паўночная (*Yoldia hyperborea*).

Ракавіна даўжынёю 1—6 см, падоўжана-авальная, гладкая, ад светла-аліўкавага да карычневага колеру. Нага раэвітая, ротавыя лопасці з доўгімі прыдаткамі.

Дэтрытафагі. Корм для бентасаедных рыб.

Ад іольдыі названа Іольдыевае мора.

## Літаратура 
* Іольдыя // 

Катэгорыя:Двухстворкавыя
Оскар Каліс

**Оскар Каліс** (; 23 лістапада 1892, Талін — 1 студзеня 1918, Ялта) — эстонскі мастак, адзін з самых выдатных прадстаўнікоў нацыянальнага рамантызму.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў дваранскай сям'і. Пасля смерці бацькі ў 1898 годзе даводзілася дапамагаць маці ў выхаванні трох братоў-сясцёр. Пасля заканчэння чатырохкласнага Талінскага гарадскога вучылішча ў 1910 годзе стаў працаваць чарцёжнікам у інжынера Э.Боўстэда. У 1914 годзе прынялі на працу чарцёжнікам у Марскую крэпасць Імператара Пятра Вялікага, дзе працаваў да лістапада 1917 года.

Вывучаць мастацтва пачаў ужо ў Талінскім гарадскім вучылішчы. У 1905—1907 гадах вучыўся ў Таліне ў Антса Лайкмаа, у 1912—1913 гадах на мастацкіх курсах Эстонскага мастацкага таварыства. З 1913 года да канца жыцця працаваў у А. Лайкмаа.

## Творчасць 
Ствараў у асноўным творы па матывах эстонскага нацыянальнага эпаса "Калевіпаэг".

## Творы 
» Оскара Каліса]]
* «Lennuk» (1914)
* «Sulevipoja kalm» (1914)
* «Kalevipoeg kasvatab tamme» (1914—1915)
* «Kalevipoeg kellukest helistamas» (1914—1915),
* «Kalevipoeg allmaailmas» (1915)
* «Manala uks» (1915)

## Спасылкі 
* Оскар Каліс 

Катэгорыя:Мастакі Эстоніі
Брацкая магіла савецкіх воінаў (Прывакзальная плошча, Светлагорск)

**Брацкая магіла савецкіх воінаў**  — вайсковае пахаванне ў г. Светлагорск Гомельскай вобласці. Размешчана каля прывакзальнай плошчы. Пахаваны 325 воінаў, якія загінулі ў баях пры вызваленні горада ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Сярод пахаваных — Герой Савецкага Саюза Клычніяз Азалаў. У 1958 годзе на магіле пастаўлены помнік — скульптура воіна.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Брацкія магілы Светлагорскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Светлагорска
Лідзія Мей

**Лідзія Мей** (**Лідзія Юханаўна Старкапф-Мей**; , 2 ліпеня 1896 — 14 верасня 1965) — эстонская мастачка-акварэлістка, майстар нацюрмортаў.

## Біяграфія 
Нарадзілася на эстонскім востраве Хіюмаа і была сярэдняй з траіх дзяцей у сям’і капітана карабля. Усе тры сястры прысвяцілі сябе мастацтву. Лідзія і Наталля сталі прадстаўніцамі мастацкага цячэння «Новая прадметнасць», якое закранула эстонскае мастацтва ў 1920-х гадах, а Крысціна стала скульптарам.

У 1915 годзе Мей скончыла Талінскую жаночую гімназію, вывучала архітэктуру ў Жаночым політэхнічным інстытуце ў Петраградзе да 1918 года, затым вярнулася ў Эстонію. У 1919 годзе ўдзельнічала ў выстаўцы мастацкага аб’яднання «Палас». Вучылася жывапісу ў Мікалая Трыйка. У 1920—1921 гадах працавала настаўнікам малявання ў педагагічным каледжы ў Тарту. Атрымала вядомасць як аўтар акварэляў у канцы 1920-х, яе працы былі на выстаўках у Амстэрдаме, Рызе, Хельсінкі, Берліне і іншых гарадах. У пачатку 1940-х гадоў займалася ілюстрацыяй дзіцячых кніг. Нацюрморты Лідзіі Мей адрозніваюцца яркасцю і багаццем колераў.

## Узнагароды 
15 верасня 1956 года ўзнагароджана Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР.

## Спасылкі 
* Аўтапартрэт (1931) 
* Mai Lewin: Neue Sachlichkeit in Estonian Art 
* Pihlak, Elvi: «*Lydia Mei — Natüürmortide ja lillemaalide meister*» in: *Kunst* Vol. 1962,1 pgs 16-20. Tallinn.

Катэгорыя:Мастакі Эстоніі
Катэгорыя:Акварэлісты СССР
Клімат Эстоніі

**Клімат Эстоніі** пераходны ад умерана-марскога да ўмерана-кантынентальнага з мяккай зімой і халаднаватым летам. 

## Агульная характарыстыка 
Эстонія размешчана ва ўмераным поясе, на поўначы і захадзе абмываецца Балтыйскім морам. На клімат вялікі ўплыў аказваюць атлантычныя цыклоны, паветра з-за блізкасці мора заўсёды вільготнае. Дзякуючы ўплыву Гальфстрыма зіма цяплейшая за зіму ў мацерыковых раёнах Еўразіі. Лета параўнальна халаднаватае. Найбольш цёплы месяц года — ліпень, найбольш халодны — люты. Пераважае пахмурнае і хмарнае надвор'е.

### Тэмпература паветра 
Сярэдняя тэмпература паветра ў Эстоніі, паводле даных шматгадовых назіранняў за перыяд 1961—1990 гг., складае ад +4,1&nbsp;°C да +6,3&nbsp;°C, за перыяд 1981—2010 гг. — ад +4,9&nbsp;°C да +7,1&nbsp;°C. Самая высокая сярэднегадавая тэмпература адзначаецца ў раёнах Саарэмаа і Хіюмаа (+6...+7 градусаў), самая нізкая — у раёнах Ляэнэ-Вірумаа і Йыгевамаа (+4,9...+5,3&nbsp;°C).
Самы халодны месяц — люты з сярэдняй тэмпературай ад −1,8&nbsp;°C на астравах да −6,0&nbsp;°C на мацерыку. Самы цёплы месяц — ліпень, яго сярэднясутачная тэмпература складае ад +16,9&nbsp;°C да +18,0&nbsp;°C (звесткі за перыяд 1981—2010 гг.). Параўнальна невялікая амплітуда сярэднясутачных тэмператур лютага і ліпеня характарызуе ўмеранасць эстонскага клімату.

Рэкордна цёплым месяцам быў ліпень 2010 года ў Нарва-Йыэсуу, яго тэмпература склала +23,4 °C. Рэкордна халодным месяцам быў студзень 1987 года, тады ў Нарве сярэдняя тэмпература склала -18,0 °C.

Абсалютны максімум тэмпературы паветра ў Эстоніі складае +35,6 °C, ён зафіксаваны на метэастанцыі Выру 14 жніўня 1992 года. 7 жніўня 2010 года ў Нарва-Йыэсуу зафіксавалі тэмпературу +35,4 °C. Тартускі рэкорд +35,2 °C, зафіксаваны 2 жніўня 1896 года, з'яўляўся рэкордам Эстоніі да 1992 года, гэта значыць 96 гадоў.

Абсалютны мінімум тэмпературы паветра ў Эстоніі складае −43,5 °C, ён быў адзначаны 17 студзеня 1940 года ў Йыгева.

### Ападкі, адносная вільготнасць паветра і воблачнасць 
Сярэднегадавая сума ападкаў — ад 535 мм на востраве Кіхну да 727 мм у Куўзіку. Адносная вільготнасць паветра, як правіла, высокая і за год складае ад 79 % у Выру да 84 % на астравах. Колькасць дзён з ападкамі — ад 102 на востраве Кіхну да 127 на мацерыку. Ніжняя воблачнасць складае 4,8...5,7 балы.

### Скорасць ветру 
Сярэдняя скорасць ветру ў Эстоніі — ад 2,7 м/с на мацерыку да 6,6 м/с на астравах.

### Сонечнае ззянне 
Сярэдняя працягласць сонечнага ззяння ў годзе — ад 1628 гадзін у Тыраверэ да 1926 гадзін у Вільсандзі.

## Кліматаграма 
У зводнай табліцы прыведзены кліматычныя даныя Эстоніі: тэмпература паветра, вільготнасць паветра, сума сонечнай радыяцыі, скорасць ветру.

Катэгорыя:Геаграфія Эстоніі
Эстонія
Эстонія
Рэзеда жоўценькая

**Рэзеда жоўценькая**, **Рэзеда фарбавальная** (*Reseda luteola*) — двухгадовая расліна да 125 см вышыні, з сямейства .

## Распаўсюджанне і экалогія 
Еўрапейска-каўказскі від. У дзікім выглядзе расце ў Паўночнай Афрыцы, Пярэдняй і Сярэдняй Азіі, Цэнтральнай і Паўднёвай Еўропе, у Малдавіі і на Каўказе.

Ва Украіне расце на палях, пры дарогах (вельмі рэдка ў паўднёва-заходняй часткі), у Крыму і на Каўказе.

## Значэнне 
Змяшчае жоўтае рэчыва, якое выкарыстоўвалі як фарбавальнік.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Рэзедовыя
Катэгорыя:Фарбавальныя расліны
Yponomeuta padella

**Yponomeuta padellus** — матылёк з сямейства гарнастаевых молей (Yponomeutidae). Шкоднае насякомае, пашкоджвае сліву, алычу, абрыкосы, вішню і іншыя костачкавыя. Распаўсюджана ва ўсіх пладовых зонах Украіны і далёка за яе межамі. Значную шкоду наносіць у садах Запарожскай, Херсонскай, Адэскай абласцей і ў Крыму.

## Апісанне 
Матылёк з размахам крылаў 18-22 мм, пярэднія крылы белыя з 16-9 чорнымі кропкамі, размешчанымі трыма няправільнымі радамі; заднія крылы попельна-шэрыя. Матылёк вельмі падобны на Yponomeuta malinellus, але мае шэрыя, а не белыя махры на знешнім краі пярэдніх крылаў. Яйка памерам 0,3 міліметра, жаўтаватае, круглявае. Вусень даўжынёй 14-16 міліметраў, жаўтавата-шэры; галава, грудныя ногі чорныя. Кукалка — 8-11 мм, паласатыя: галава, грудзі і канец брушка афарбаваныя ў чорны колер, астатняя частка брушка ярка-жоўтага колеру, а пасярэдзіне брушка ёсць шэраг цёмных плям трохкутнай формы. Коканы тонкія, празрыстыя, скрозь іх прасвечваюцца кукалкі, тады як коканы *Yponomeuta malinellus* шчыльныя, не прасвечваюцца.

File:Yponomeuta.padella.pupae.jpg|Кукалкі
File:Yponomeuta.padella.jpg|
File:Yponomeuta.padella.emerging.adult.jpg|
File:Yponomeuta.padella.caterpillars.jpg|Вусені пладовай молі

## Экалогія 
Зімуюць гусеніцы першага ўзросту пад шчытком. У канцы красавіка яны выходзяць з-пад шчыткоў і адразу плятуць павуцінневыя гнёзды, злучаючы парамі лісты, затым аб'ядаюць іх з краёў. Развіваюцца на працягу 35-45 дзён, праходзячы пяць узростаў. Акукляюцца ў павуцінным гняздзе асобна адзін ад аднаго. Кукалкі раскіданы па ўсёй галінцы, дзе размешчана павуцінневае гняздо; суцэльныя пучкі коканаў, як *Yponomeuta malinellus*, не ўтвараюць. Праз 8-10 сутак, у канцы мая — пачатку чэрвеня выходзяць матылькі. Лёт працягваецца да сярэдзіны жніўня. Праз 14-16 дзён пасля выхаду матылі спарваюцца, пасля чаго на 5-6 суткі пачынаюць адкладванне яек. Самка адкладае па 15-40 яек на гладкую кару тонкіх галінак і заліваюць іх сліззю, якая хутка застывае на паветры. Пладавітасць — 80-100 яек. Праз 8-15 дзён адраджаюцца вусені ўпадаюць у дыяпаузу і застаюцца пад вільгаценепранікальным шчытком да вясны наступнага года. Вясной вусені пашкоджваюць лісце і аплятаюць галіны густой павуцінай. У выпадку значных пашкоджанняў зніжаецца колькасць і якасць ўраджаю, памяншаецца прырост парасткаў, парушаецца працэс закладкі пладовых пупышак. Колькасць шкоднікаў зніжаюць неспрыяльныя для іх ўмовы надвор'я і значная колькасць энтамафагаў.

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце Аграрны сектар Украіны 
* Электронная энцыклапедыя сельскай гаспадаркі 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Гарнастаевыя молі
Acrolepiopsis assectella

**Acrolepiopsis assectella** — матылёк з сямейства .

## Апісанне 
Матылёк — размах крылаў 12—15 мм. Яйкі авальныя, малочнага колеру. Вусені апошняга ўзросту даўжынёй 10—11 мм, жаўтлява-зялёныя з карычневымі бародаўкамі. Кукалка цёмна-карычневая.

## Экалогія 
Зімуюць кукалкі або матылькі ў глебе пад расліннымі рэшткамі. Вясной матылі адкладаюць адзінкавыя яйкі на ніжні бок лісця цыбулі, на шыйку цыбуліны, кветкавыя стрэлкі. Развіццё вусеняў доўжыцца 12-16 дзён. Акукліванне адбываецца на кармавой расліне або ўнутры ліста. Кукалка развіваецца 9—15 дзён. На працягу года шкоднік дае два-тры пакаленні.

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце Аграрны сектар Украіны 

Катэгорыя:Матылі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1839 годзе
Клычніяз Азалаў

**Клычнія́з Аза́лаў** (10 сакавіка 1921 — 27 снежня 1943) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, шабельнік 58-га гвардзейскага кавалерыйскага палка 16-й гвардзейскай Чарнігаўскай кавалерыйскай дывізіі (сфарміраванай у снежні 1941 года ў горадзе Уфе як 112-я Башкірская кавалерыйская дывізія) 7-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса 61-й арміі Цэнтральнага фронту, Герой Савецкага Саюза (1944), гвардыі чырвонаармеец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 10 сакавіка 1921 года ў ауле Меджаур Баба Сары, цяпер Марыйскі этрап Марыйскага велаята Туркменістана, у сялянскай сям'і. Па нацыянальнасці туркмен. Працаваў у калгасе.

У Чырвонай Арміі з 1941 года. З мая 1943 года на фронце.

Вызначыўся пры фарсіраванні Дняпра ў раёне г. п. Лоеў у кастрычніку 1943 г. Пад моцным агнём праціўніка гвардыі радавы К. Азалаў пераправіўся разам з аддзяленнем на правы бераг ракі і на працягу 2 гадзін стрымліваў націск ворага, што садзейнічала пераправе падмацаванняў. Першым кінуўся ў траншэі ворага, знішчыў 13 гітлераўцаў. У баі за чыгуначную станцыю Шацілкі быў цяжка паранены і 27 снежня 1943 г. памёр ад ран.

Пахаваны ў Шацілках (цяпер Светлагорск) у брацкай магіле савецкіх воінаў каля прывакзальнай плошчы.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза
* Ордэн Леніна
* Пасмяротна ганараваны вышэйшай ступені адрознення Туркменістана — звання «Герой Туркменістана».

## Памяць 
* Імем Героя названа вуліца у горадзе Светлагорску Гомельскай вобласці.
* Імя Азалава носіць школа № 3, у якой ён вучыўся.
* У родным калгасе ўстаноўлены бюст Героя.
* Імя Клычніяза Азалава высечана залатымі літарамі на мемарыяльных дошках разам з імёнамі ўсіх 78-мі Герояў Савецкага Саюза 112-й Башкірскай (16-й гвардзейскай Чарнігаўскай) кавалерыйскай дывізіі, устаноўленых:
** у Нацыянальным музеі Рэспублікі Башкартастан (горад Уфа, вуліца Савецкая, 14)
** у музеі 112-й Башкірскай (16-й гвардзейскай Чарнігаўскай) кавалерыйскай дывізіі (горад Уфа, вуліца Левітана, 27).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Пахаваныя ў Светлагорску
Катэгорыя:Героі Туркменістана
Acrolepiopsis

**Acrolepiopsis** — гэта род матылькоў сямейства Гарнастаевыя молі. У яго ўключаюць 103 віды.

## Віды 
* *Acrolepiopsis assectella* Zeller, 1839
* *Acrolepiopsis betulella* Curtis, 1838
* *Acrolepiopsis brevipennella* (Moriuti, 1972)
* *Acrolepiopsis californica* Gaedike, 1984
* *Acrolepiopsis chirapanthui* (Moriuti, 1984)
* *Acrolepiopsis clavivalvatella* Moriuti, 1972
* *Acrolepiopsis delta* (Moriuti, 1961)
* *Acrolepiopsis deltoides* Gaedike, 1971
* *Acrolepiopsis halosticta* (Meyrick, 1914)
* *Acrolepiopsis heppneri* Gaedike, 1984
* *Acrolepiopsis incertella* (Chambers, 1872)
* *Acrolepiopsis infundibulosa* Gaedike & Karsholt, 2001
* *Acrolepiopsis issikiella* (Moriuti, 1961)
* *Acrolepiopsis japonica* Gaedike, 1982
* *Acrolepiopsis kostjuki* Budashkin, 1998
* *Acrolepiopsis leucoscia* (Meyrick, 1927)
* *Acrolepiopsis marcidella* Curtis, 1850
* *Acrolepiopsis mauli* Gaedike & Karsholt, 2001
* *Acrolepiopsis nagaimo* Yasuda, 2000
* *Acrolepiopsis orchidophaga* Moriuti, 1982
* *Acrolepiopsis persimilis* Moriuti, 1974
* *Acrolepiopsis peterseni* Gaedike, 1994
* *Acrolepiopsis postomacula* (Matsumura, 1931)
* *Acrolepiopsis reticulosa* (Braun, 1927)
* *Acrolepiopsis sapporensis* Matsumura, 1931
* *Acrolepiopsis sinense* Gaedike, 1971
* *Acrolepiopsis sinjovi* Gaedike, 1994
* *Acrolepiopsis suzukiella* (Matsumura, 1931)
* *Acrolepiopsis tauricella* Staudinger, 1871
* *Acrolepiopsis ussurica* Zagulajev, 1981
* *Acrolepiopsis vesperella* Zeller, 1850

Катэгорыя:Гарнастаевыя молі
Acanthurus mata

***Acanthurus mata*** — від марскіх трапічных рыб, якія належаць да сямейства Acanthuridae.

## Апісанне 
Рыба сярэдніх памераў, можа дасягаць даўжыні 50 см. Цела мае авальную форму і сціснута з бакоў. Як і іншыя прадстаўнікі сямейства, *Acanthurus mata* плавае з дапамогай грудных плаўнікоў. Хваставы плаўнік мае форму паўмесяца. Рот маленькі і завостраны.
Цела з прожылкамі блакітных гарызантальных ліній на карычневым фоне; з часам колер можа змяніцца на шэра-блакітны. Жоўтая падоўжная паласа праходзіць праз вочы і падзяляецца на дзве лініі, якія праходзяць перад вачамі. Верхняя губа таксама жоўтая. Спінны і анальны плаўнікі сіняватыя з жоўтым бляскам, іх аснаванні падкрэслівае тонкая чорная лінія.

## Арэал 
Гэтая рыба мае шырокае распаўсюджанне ў трапічных водах, ад заходняй часткі Індыйскага акіяна да архіпелагаў пасярод Ціхага акіяна, г. зн. па ўсім Інда-Ціхаакіянскім рэгіёне.

## Асяроддзе пражывання 
*Acanthurus mata*, як правіла, засяляе стромкія схілы вакол каралавых рыфаў у дыяпазоне глыбінь ад 5 да 45 м.

## Харчаванне 
Харчуецца планктонам з перавагай зоапланктону.

Катэгорыя:Акунепадобныя
Лясныя пажары ў Грэцыі (2007)

]]
**Лясныя пажары ў Грэцыі ў жніўні 2007 года** сталі самымі інтэнсіўнымі і разбуральнымі пажарамі ў Грэцыі за апошнія 150 гадоў. Гарачае сухое надвор'е спрыяла стыхійнаму распаўсюджванню агню на значнай тэрыторыі краіны, перш за ўсё ў паўднёвай траціны краіны: на паўвостраве Пелапанес, востраў Эўбея, рэгіёны Атыка, Аркадыя. Урад Грэцыі абвясціў надзвычайнае становішча і правёў эвакуацыю дзясяткаў населеных пунктаў, заклікаў на дапамогу міжнародныя і замежныя арганізацыі, у тым ліку МНС Беларусі і Расіі. У выніку пажараў загінулі 79 чалавек. Агонь разбурыў мноства дамоў, ушчыльную падышоў да археалагічных помнікаў Старажытнай Алімпіі, якія ўсё ж удалося зберагчы. Не выключана, што адной з прычын такой колькасці пажараў сталі наўмысныя падпалы.

## Прычыны 
Прычыны пажару крыюцца ў спалучэнні некалькіх неспрыяльных фактараў (кліматычных, геаграфічных і чалавечых) і да гэтага неаднаразова прыводзілі да пажараў у краіне ў гэтым сезоне.

### Клімат 
Грэцыя, асабліва паўднёвая, вылучаецца цёплым, сухім кліматам (гл міжземнаморскі клімат), малой колькасцю ападкаў восенню і летам. Тут мала ападкаў, а рэчкі кароткія, нешматлікія і малаводные, большасць з іх перасыхае летам. Лета 2007 года было асабліва засушлівае, тры антыцыклоны з тэмпературамі да 40&#x20;°C паспелі прайсці над Грэцыяй за перыяд з чэрвеня па верасень, а ахвярамі эпізадычных пажараў да жніўня сталі 9 чалавек.

### Геаграфія 
Як і наогул у Міжземнамор’е, пераважны рэльеф на поўдні рэгіёну — пагоркі і невысокія засушлівыя горы і пласкагор'і (на ўсходзе) з пераважна сухой хмызняковай расліннасцю, у значнай ступені выгаралай да канца лета ад пякучага сонца.

### Надвор'е 
У жніўні-кастрычніку ў Грэцыі стаіць сухое цёплае надвор'е. Нават невялікія ветры, якія пачалі дзьмуць з мора спрыялі ўзмацненню пажару і распаўсюджванню дыму. У жніўні 2007 парывы ветру ўзмацніліся, а вільготнасць паветра знізілася да рэкордна нізкага ўзроўню ў 1 %. Падобныя ўмовы стварылі ідэальные перадумовы да бесперашкоднагп разрастання пажару. Дым ад пажару значна панізіў якасць паветра, абцяжарыў дыханне, скараціў бачнасць, у тым ліку ў сталіцы (Афіны).

## Арганізацыя 
Урад абвясціў надзвычайнае становішча і эвакуацыю насельніцтва з пацярпелых раёнаў, а таксама звярнуўся за дапамогай да міжнародных арганізацыям.

### Ацэнкі шкоды 
Летам 2007 у Грэцыі было зарэгістравана звыш 3 000 ачагоў узгарання. У цэлым пацярпела тэрыторыя плошчай 2 700 кв. км., сярод якіх значную долю складалі каштоўныя аліўкавыя гаі і іншыя сельскагаспадарчыя ўгоддзі. З 2 700 км², 1 500 (55,6 %) склалі дзікія лясы Паўднёвай Грэцыі.

## Гл. таксама 
* .
* 

## Спасылкі 
* Греция в огне лесных пожаров
* СМИ про пожары в Греции

Катэгорыя:Катастрофы ў Грэцыі
Катэгорыя:2007 год у Грэцыі
Катэгорыя:Жнівень 2007 года
Катэгорыя:Лясныя пажары
Катэгорыя:Стыхійныя бедствы 2007 года
Tegeticula

**Tegeticula** — гэта род матылькоў сямейства Prodoxidae. З'яўляюцца апыляльнікамі розных відаў роду .

## Віды 
* *Tegeticula altiplanella*
* *Tegeticula antithetica*
* *Tegeticula baccatella*
* *Tegeticula baja*
* *Tegeticula california*
* *Tegeticula carnerosanella*
* *Tegeticula cassandra*
* *Tegeticula corruptrix*
* *Tegeticula elatella*
* *Tegeticula intermedia*
* *Tegeticula maculata*
* *Tegeticula maderae*
* *Tegeticula mexicana* (syn: *Tegeticula treculeanella*)
* *Tegeticula mojavella*
* *Tegeticula rostratella*
* *Tegeticula superficiella*
* *Tegeticula synthetica*
* *Tegeticula tambasi*
* *Tegeticula tehuacana*
* *Tegeticula yuccasella*

## Літаратура 
* Althoff, D.M., Segraves, K.A., Leebens-Mack, J., & Pellmyr, O. (2006). "Patterns of Speciation in the Yucca Moths: Parallel Species Radiations within the *Tegeticula yuccasella* Species Complex." *Systematic Biology* 55(3): 398-410. 

Катэгорыя:Молі
Катэгорыя:Матылі
Pomacanthus asfur

**Pomacanthus asfur**- від марскіх рыб, добра вядомы за выкарыстанне ў марскіх акварыумах.

## Апісанне 
Вырастаюць да максімальнай даўжыні 40 см. Дарослыя асобіны, як правіла, цёмна-шаравата-чорныя з шырокім, паўлунным жоўтым плаўніком і жоўтым хвастом. Спінны плаўнік мае 12 шыпоў і 19-20 мяккіх прамянёў, выцягнутых у ніткі, якія развіваюцца за рыбай у час плавання. Анальны плаўнік мае 3 шыпа і ад 18 да 20 мяккіх прамянёў. Грудныя плаўнікі маюць ад 17 да 18 прамянёў. Маладыя асобіны маюць зусім іншы знешні выгляд. У іх асноўны колер сталёва-сіні з шэрагам вертыкальных, звілістых палос белага і бледна-блакітнага колераў.

## Распаўсюджанне і месцы пражывання 
Сустракаецца ўздоўж ўсходняга ўзбярэжжа Афрыкі на глыбіні да 15 метраў. Яго арэал распасціраецца ад Чырвонага мора і Адэнскага заліва да Занзібара. Можа быць знойдзены таксама ў Персідскім заліве. Ёсць непацверджаныя назіранні гэтага віду ля ўзбярэжжа Фларыды. Яго месцапражыванні ўключаюць прыбярэжныя рыфы з цвёрдымі і мяккімі караламі, расколіны і вусці пячор. Від баязлівы, што робіць цяжкімі яго назіранні.

## Біялогія 
Харчуецца пераважна абалонікамі і губкамі. Ікру адкладаюць па адной ікрынцы на марскім дне.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Катэгорыя:Акунепадобныя
Pomacanthus

**Pomacanthus** — род трапічных марскіх рыб з сямейства Pomacanthidae. Агульная даўжыня цела складае ад 28 см () да 60 см (). Афарбаваныя вельмі ярка. Арэал роду ахоплівае трапічныя вады Індыйскага, Ціхага і заходняй частцы Атлантычнага акіяна. Жывуць на каралавых рыфах і ў глыбокіх лагунах. Папулярныя рыбы ў марскіх акварыумах.

## Класіфікацыя 
У родзе *Pomacanthus* 13 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Акунепадобныя
Pomacanthus navarchus

***Pomacanthus navarchus*** — від марскіх рыб, які сустракаецца ў Інда-Ціхаакіянскай вобласці, а таксама ў некаторых абласцях на ўсходзе Індыйскага акіяна. Часам разводзіцца ў акварыумах. З’яўляецца адным з самых маленькіх сярод буйных відаў сямейства. Ён вырастае да памеру 41 см у даўжыню, але звычайна меншы. Працягласць жыцця — да 21 года. Маладыя рыбіны трымаюцца бліжэй да водмеляў, а  больш сталыя асобіны апускаюцца да 37-метровай глыбіні. У асноўным сілкуюцца губкамі і абалоннікамі. Моладзь у асноўным сіняга колеру з белымі палосамі. У сталым узросце яны набываюць жоўтую афарбоўку на баках, спінным плаўніку і хвасце.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Акунепадобныя
ФК Арэса Любань

**«Арэса»** — беларускі футбольны клуб з горада Любань. У цяперашні час выступае ў Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
У пачатку 1990-х гадоў клуб з Любані пад назвай «Арэса» ўдзельнічаў у Трэцяй лізе чэмпіянату Беларусі.

У 2000-х гадах каманда пад назвай «Любань» выступала ў чэмпіянаце Мінскай вобласці, дзе займала месцы пераважна ў ніжняй частцы табліцы. У 2014 годзе «Любань» заваявала срэбраныя медалі абласнога першынства і на наступны год заявілася ў Другую лігу, дзе заняла 16-месца з 20. Прапусціўшы турнір у 2016 годзе, у сезоне 2017 «Любань» зноў далучылася да Другой лігі.

Перад сезонам 2018 каманда доўгі час вырашала, ці прымаць удзел у Другой лізе, і толькі ў канцы сакавіка афіцыйна адмовілася ад выступлення ў турніры. У 2020 годзе «Любань» выступала ў чэмпіянаце Мінскай вобласці, а ў 2021 годзе ў выніку аб’яднання Другой лігі з чэмпіянатамі абласцей зноў далучылася да Другой лігі. У сезоне 2022 клуб адмовіўся ад удзелу ў чэмпіянаце Беларусі.

У сакавіку 2023 года стала вядома, што каманда з Любані пад назвай «Арэса» вяртаецца ў Другую лігу.

## Папярэднія назвы 
* 1992—1995: «Арэса»
* 2002—2022: «Любань»
* з 2023: «Арэса»

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Крыніцы 
Арэса Любань
Бюст П. І. Клімука (Брэст)

**Бюст П. І. Клімука** — помнік у Брэсце, размешчаны на скрыжаванні вул. Маскоўскай і бульвара Касманаўтаў. Устаноўлены ў 1978 г. ў гонар двойчы Героя Савецкага Саюза генерал-маёра авіяцыі беларускага лётчыка-касманаўта Пятра Ільіча Клімука, які нарадзіўся ў Брэсцкім раёне.

## Апісанне 
Аўтарамі помніка з'яўляюцца скульптар І. Міско і архітэктар С. Баткоўскі. Бронзавы пагрудны бюст касманаўта вышынёй 1,1 м устаноўлены на высокім пастаменце з чырвонага граніту, які дасягае ў вышыню 3 м. У развароце выпрастаных плячэй, павароце галавы, выразных рысах твару — рашучасць і цвёрдасць. Мундзір, выявы ўзнагарод удакладняюць характарыстыку героя. Ніз пастамента абвіты бронзавым вянком. Асіметрычны гранітны стылабат з 3 прыступкамі злева агінае бардзюр. На пастаменце рзльефная выява 2 ордэнаў Леніна і 2 медалёў «Залатая Зорка». Ніжэй накладнымі бронзавымі літарамі даецца тэкст Указа Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР аб узнагароджанні П. I. Клімука ордэнам Леніна і 2-м медалём «Залатая Зорка».

Спалучэнне паліраванага чырвонага граніту пастамента і стылабата з цёмнай бронзай бюста надае яму дэкаратыўны эфект і ўзмацняе яго гераічнае гучанне. Вакол разбіты газоны, раней таксама былі высаджаны дрэвы.
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Помнікі Брэста
Катэгорыя:Маскоўская вуліца (Брэст)
Катэгорыя:Бульвар Касманаўтаў (Брэст)
Катэгорыя:1979 год у Брэсце
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Сяргея Баткоўскага
Катэгорыя:Творы Івана Міско
Катэгорыя:Бюсты
Crocodylus siamensis

**Crocodylus siamensis** — паўзун сямейства сапраўдных кракадзілаў, жыве ў некаторых краінах Паўднёва-Усходняй Азіі.

## Знешні выгляд 
Большасць дарослых асобін не перавышае ў даўжыню 3 м, максімум 4 м, хоць гібрыды з гребнистым кракадзілам бываюць значна вялікіх памераў. Маладыя сіямскія кракадзілы падобныя на светла-афарбаваных грабністасць, дарослыя маюць больш шырокую пысу і некалькі іншае размяшчэнне лускі на шыі.

## Спосаб жыцця 
Жыве ў Камбоджы, Інданезіі, Малайзіі, Лаосе, М'янме, В'етнаме, Тайландзе і на востраве Калімантан, аддае перавагу жыццю ў балотах, павольных рэках і па берагах азёр. Аснову рацыёну складае рыба, можа таксама есці амфібій, рэптылій і дробных млекакормячых.

Палавой сталасці дасягае ва ўзросце 10 гадоў. Падчас дажджлівага сезону (красавік—май) самка будуе гняздо і адкладае 20-50 яек. Прыкладна праз 80 дзён з іх вылупляюцца кракадзіляты, маці адкрывае гняздо і адносіць іх да вады. Першы час яна клапоціцца пра нашчадства, абараняе яго ад драпежнікаў.

## Папуляцыя 
Агульная колькасць віду ацэньваецца ў 5000 асобін. Практычна ва ўсіх краінах, за выключэннем Камбоджы, знаходзіцца пад пагрозай вымірання. Мерапрыемствы па ахове і гадоўлі ў няволі, якія праводзяцца ў Камбоджы, апынуліся даволі паспяховымі, падобныя праграмы існуюць і ў Тайландзе.

Занесены ў Чырвоную Кнігу, як выміраючы від. Асноўную небяспеку ўяўляе паляванне і скарачэнне звыклых месцаў пражывання. Гібрыдызацыя з Crocodylus porosus (у асноўным пры развядзенні ў няволі) таксама можа пагражаць генетычнай чысціні віду.

## Спасылкі 
* 
* 
* crocodilian.com: *Crocodylus siamensis* 
* Crocodylus siamensis на zooclub.ru  
* Crocodylus siamensis 

Катэгорыя:Сапраўдныя кракадзілы