open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вежа Брэмені

**Вежа Брэмені** () — абарончае збудаванне Талінскай крапасной сцяны, якое належыць да ліку чатырохпавярховых падковападобныя вежаў. Праз Вежу Брэмені праходзіць Брэмені-Кяйк, які злучае вуліцу Уўс з вуліцай Венэ.

Знешняя сцяна таўшчынёй больш за 2 метры, унутраная сцяна таўшчынёй 1 метр. У вежы падвойныя замкі, так як у пачатку XX стагоддзя вежа выкарыстоўвалася як парахавое сховішча.

На другі паверсе, дзе была турма, можна трапіць з гарадской сцены па лесвіцы. Там неасветлены, з маленькімі паветранымі вокнамі пакой з ўмураванымі ў сцены жалезнымі кольцамі.

На трэціх і чацвёртых паверхах памяшканні з амбразурамі і камінамі.

Катэгорыя:Талін
Катэгорыя:Стары горад Таліна
Катэгорыя:Вежы Таліна
Дзяржаўная граніца Беларусі

**Дзяржаўная мяжа Рэспублікі Беларусь** — лінія і вертыкальная паверхня ўздоўж гэтай лініі, якая вызначае межы тэрыторыі Рэспублікі Беларусь — сушы, водаў, нетраў і паветранай прасторы.

## Межы 
Найбольшую працягласць мае мяжа з Расіяй (1 283 км), найменшую — з Латвіяй (172,912 км).

На беларуска-літоўскай мяжы ўсталявана **1 957** пагранічных слупоў, на беларуска-латвійскай — **417**, на беларуска-польскай — **667**.

### Спрэчныя дзялянкі 
#### Украіна 
На сённяшні дзень дзяржаўная мяжа рэгулюецца Дамоваю паміж Беларуссю і Украінай аб сяброўстве, дабрасуседзтве і супрацоўніцтве ад 17 чэрвеня 1995 года. Дамова аб Дзяржаўнай мяжы паміж Беларуссю і Украінай ад 12 мая 1997 года ў той самы год была ратыфікаваная Вярхоўнай Радай Украіны, аднак да сёння не ратыфікаваная Нацыянальным Сходам Рэспублікі Беларусь.

Паводле старшыні Дзяржаўнага памежнага камітэта Беларусі Ігара Рачкоўскага, працягласць працы па дэмаркацыі мяжы можа працягвацца да 10 год і патрабуе 51 мільярда беларускіх рублёў.

#### Літва 
На пачатку 1990-х гадоў паміж Беларуссю і Літвой разгарэлася тэрытарыяльная спрэчка за прыналежнасць чыгуначнай станцыі Адуцішкі. Станцыя хоць і знаходзілася ў савецкія часы на тэрыторыі ЛітССР, аднак адміністрацыйна падпарадкоўвалася Беларускай чыгунцы . Толькі ўвосень 1994 года беларускі бок, які раней патрабаваў ад Літвы грашовую кампенсацыю за выкарыстанне станцыі, перадаў яе Літве бязвыплатна.

## Падзеі 2020 года 
29 кастрычніка 2020 года Беларусь закрыла межы з Літвой, Польшчай, Украінай і Латвіяй на ўезд. Грамадзяне Беларусі нейкі час не маглі вярнуцца дадому. Пазней з’явілася афіцыйнае тлумачэнне сітуацыі на мяжы і грамадзян Беларусі ўсё ж пачалі пускаць на тэрыторыю рэспублікі. Афіцыйна, межы закрыты *«ў сувязі з эпідэмічнай абстаноўкай у сумежных краінах з Рэспублікай Беларусь»*.

## Спасылкі 
* Сайт Дзяржаўнага пагранічнага камітэта РБ
Шатландскі фунт

**Шатландскі фунт** (анг. Pound Scots, скотс. Pund Scots) — грашовая адзінка Шатландыі. Хоць Шатландыя і частка Вялікабрытаніі, яна мае права на выпуск уласных грашовых знакаў. Шатландскі фунт абавязковы да прыёму на ўсёй тэрыторыі Злучанага Каралеўства, а не толькі ў Шатландыі.

* Эмітэнт — Каралеўскі Банк Шатландыі, Банк Шатландыі, банк «Клайдсдэйл» (кожны з 3-х эмітэнтаў выкарыстоўвае свой уласны дызайн банкнот)
* Асноўныя колеры банкнот — карычневы, аліўкавы, зялёны.


Катэгорыя:Валюты
Вежа Кулдзяла

**Вежа Кулдзяла** () — вежа Талінскай крапасной сцяны.

Кулдзяла ўзвялі ў якасці кутняй вежы гарадской сцяны ў 1311—1320 гадах.

Назва вежы *de Guldene Voet* узнікла ў 1434 годзе. Пазней сцяну пашырылі ў паўночным напрамку і пабудавалі вежу Лоевеншэдэ ()

У афармленні вежы Кулдзяла можна вылучыць некалькі перыядаў. Істотныя перабудовы былі ажыццёўленыя ў 1370—1372 гадах, затым пасля 1422 года і ў 1610-ых гадах, калі вежа Кулдзяла дасягнула сваёй максімальнай вышыні ў 22,5 метра.

Вежа пяціпавярховая і мае падковападобную форму, унутраная частка якой выходзіць у бок горада. Верхнія паверхі насілі абарончыя функцыі, а ніжнія выкарыстоўваліся ў якасці складскіх памяшканняў.

Вежа добра захавалася і ў цяперашні час яе памяшканні выкарыстоўвае моладзевая арганізацыя Кодулін для правядзення выстаў і лекцый.

Катэгорыя:Вежы Таліна
Катэгорыя:Стары горад Таліна
Беларуска-літоўская граніца

**Беларуска-літоўская граніца** — дзяржаўная граніца працягласцю 678,819 км. Пачынаецца ад патройнага сутыку з Польшчай на паўночным захадзе і цягнецца да патройнага сутыку з Латвіяй на паўночным усходзе.

Сучасная граніца паўстала пасля распаду СССР, калі абедзве дзяржавы атрымалі незалежнасць.

Першая спроба стварэння граніцы адбылася згодна з Маскоўскім дагаворам ад 12 ліпеня 1920 года, калі Савецкая Расія празнала за Літвой землі з Вільняй, Гродна, Лідай і Ашмянамі.

Першая беларуска-літовіская граніца паўстала ў 1939 годзе, пасля аб’яднання Заходняй Беларусі з БССР. Яна супадала са старай літоўска-польскай граніцай. Паводле савецка-літоўскай угоды ад 10 кастрычніка 1939 года СССР перадаў Літве раён Вільні і Аранаў, а таксама вузкі пас зямлі ў бок Свянцянаў. Пасля абвяшчэння Літоўскай ССР, 6 лістапада 1940 года ЛітССР атрымала курорт Друскенікі, гарады Свянцяны і Салечнікі, а таксама чыгуначную станцыю Гадуцішкі з навакольнымі вёскамі.

Такі падзел рэспублік пратрываў да атрымання абедзвюма дзяржавамі незалежнасці, пасля чаго мяжа ператварылася ў дзяржаўную граніцу.

На пачатку 1990-х паміж Беларуссю і Літвой разгарэлася тэрытарыяльная спрэчка за прыналежнасць чыгуначнай станцыі Адуцішкі. Станцыя хоць і знаходзілася ў савецкія часы на тэрыторыі ЛітССР, аднак адміністрацыйна падпарадкоўвалася Беларускай чыгунцы. Толькі ўвосень 1994 беларускі бок, які раней патрабаваў ад Літвы грашовую кампенсацыю за выкарыстанне станцыі, перадаў яе Літве бязвыплатна.

6 лютага 1995 года ў Вільні быў падпісаны дагавор аб беларуска-літоўскай мяжы, ратыфікаваны Беларуссю 26 кастрычніка 1996 года. Дагавор юрыдычна вызначыў і замацаваў дзяржаўную мяжу на аснове «савецкай» лініі 1940 года.

## Гл. таксама 
* Міграцыйны крызіс у Літве (2021)
* Беларуска-польска-літоўскае памежжа

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны
Катэгорыя:Геаграфія Літвы
Катэгорыя:Гродзенская вобласць
Катэгорыя:Віцебская вобласць
Сакольскі павет (Польшча)

**Сакольскі павет**, таксама **Сакульскі павет** () — павет у Падляскім ваяводстве Польшчы, створаны ў 1999 годзе падчас адміністрацыйнай рэформы. Адміністрацыйны цэнтр — горад Саколка. Акрамя палякаў, тут у значнай колькасці жывуць беларусы і татары.

## Адміністрацыйны падзел 
У склад павета ўваходзіць 10 гмін:
* Гміна Дамброва Бяластоцка
* Гміна Карыцін
* Гміна Крынкі
* Гміна Кузніца
* Гміна Новы Двур
* Гміна Сакулка
* Гміна Сідра
* Гміна Сухаволя
* Гміна Шудзялова
* Гміна Янаў

## Вядомыя асобы 
* Язэп Варонка (1891, Кузніца — 1952) — беларускі палітычны дзеяч, журналіст, публіцыст. Першы старшыня Народнага сакратарыята Беларускай Народнай Рэспублікі.
* Янка Геніюш (1902, Крынкі — 1979) — беларускі грамадскі дзеяч, ахвяра палітычных рэпрэсій, муж паэткі Ларысы Геніюш.
* Мікола Чарнецкі (1899, в. Малыя Азяраны — 1944) — беларускі грамадскі і палітычны дзеяч, публіцыст, педагог.
Пер Лагерквіст

**Пер Ла́герквіст** (;  — ) — шведскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1951).

## Асноўныя працы 
* *Människor* (1912)
* *Ordkonst och bildkonst* (1913)
* *Två sagor om livet* (1913)
* *Motiv* (1914)
* *Järn och människor* (1915)
* *Ångest* (1916)
* *Sista människan* (1917)
* *Teater* (1918)
* *Kaos* (1919)
* *Det eviga leendet* (1920)
* *Den lyckliges väg* (1921)
* *Den osynlige (bok) | Den osynlige* (1923)
* *Onda sagor* (1924)
* *Gäst hos verkligheten* (1925)
* *Hjärtats sånger* (1926)
* *Det besegrade livet* (1927)
* *Han som fick leva om sitt liv* (1928)
* *Kämpande ande* (1930)
* *Konungen* (1932)
* *Vid lägereld* (1932)
* *Кат (навела) | Bödeln* (1933)
* *Den knutna näven* (1934)
* *I den tiden* (1935)
* *Människan utan själ* (1936)
* *Genius (bok) | Genius* (1937)
* *Seger i mörker* (1939)
* *Sång och strid* (1940)
* *Dvärgen* (1944)
* *Barabbas* (1950)
* *Aftonland* (1953)
* *Sibyllan* (1956)
* *Pilgrim på havet* (1962)
* *Det heliga landet* (1964)
* *Mariamne* (1967)
* *En hjältes död* (навела)

## Беларускія пераклады 
* Кат: Аповесць; Карлік: Раман / Пер Лагерквіст; Пер., прадм. Г. Шупенькі. — Мн.: Маст. літ., 1986.
* Вызваленне

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Дзявочая вежа (Талін)

**Дзявочая вежа** () — вежа ў паўднёва-захадняй частцы Талінскай абарончай сцяны паміж надвратнай вежай Лююхіке Ялг і вежай Хар’ю на поўнач ад вуліцы Камандандзі.

Вежа ўпершыню згадваецца ў 1373 годзе. Вежа атрымала сваё імя ў гонар капітана вежы Хінса Мегнэ()

Пазней імя перайначылася ў (), з якога ў перакладзе на эстонскі з’явілася — Neitsitorn.

Вежа была першапачаткова трохпавярховай і была адкрыта ў бок горада, вышыня яе складала 12,5 метраў. Вежа мае трапецападобную форму.

Вежа моцна пацярпела падчас аблогі Таліна рускімі войскамі падчас Лівонскай вайны ў 1577 г.. Пазней вежу перабудавалі і выкарысталі ў якасці турмы да 1626 года. З 1842 года вежу выкарыстоўвалі ў якасці жылога дома.

З канца XIX стагоддзя да 1960-х гадоў XX стагоддзя ў вежы размяшчаліся атэлье мастакоў, у тым ліку Крысц’яна і Паўля Раўдаў, пасля Другой сусветнай вайны ў вежы шмат гадоў жыў выдатны архітэктар Карл Бурман.

Вежу, якая развальвалася, сталі прыводзіць у парадак ў 1968 годзе, у істотна перабудаванай вежы ў 1980 годзе адкрылася кафэ *Neitsitorni*.

У цяперашні час вежа стаіць пустая і не выкарыстоўваецца.

## Спасылкі 
* Дзявочая вежа перайшла ва ўласнасць горада Таліна // rus.err.ee, 21.12.2010

Катэгорыя:Вежы Таліна
Доўгі Герман

**До́ўгі Ге́рман** () — вежа замка Тоампеа, на аднайменным узгорку ў Таліне, сталіцы Эстоніі. Першая частка была пабудавана ў 1360—1370 гадах. Яна была перабудавана (вышыня павялічана да 45,6 метраў) ў XVI стагоддзі. Да вяршыні вежы вядзе лесвіца з 215 прыступак.

Вежа Доўгі Герман размешчана побач з будынкам Эстонскага парламента, а сцяг на вяршыні вежы на вышыні 95 метраў над узроўнем мора з'яўляецца адным з сімвалаў Эстоніі.

Дзяржаўны сцяг, з памерамі 191 см на 300 см, падымаецца адначасова з прайгравання дзяржаўнага гімна Эстоніі падчас узыходу сонца (але не раней 7 гадзіны раніцы) і апускаецца ў час захаду (але не пазней 10 гадзін вечара). Калі яго спускаюць, можна чуць песню «Радзіма, маё шчасце і радасць мая».

## Спасылкі 
* Стародка пра вежу Доўгі Герман на сайце Віртуальных прагулак VirtualGuide.ru

Катэгорыя:Вежы Таліна
Кік-ін-дэ-Кёк

**Кік-ін-дэ-Кёк** (*Kiek in de Kök*, ніжненямецкая мова *Зазірні ў кухню*) — старая (нямецкая) назва вежаў, ў асноўным тых, якія былі часткай гарадскіх фартыфікацыйных умацаванняў. Яны атрымалі сваё імя з-за таго, што жыхары вежы ў прамым сэнсе маглі ўбачыць, *што гатуецца* ў кухнях бліжэйшых дамоў.

У часы Ганзейскага саюза і Тэўтонскага Ордэна вежы за межамі сучаснай Германіі таксама атрымлівалі гэтую назву, напрыклад, у Гданьску (Данцыгу) і Таліне.

Вежа, якая знаходзіцца ў Таліне — артылерыйская вежа, пабудаваная ў 1475 годзе. Яна мае вышыню 38 метраў і сцены таўшчынёй 4 метры. гарматныя ядры, датаваныя 1577 годам, да гэтага часу умантаваныя ў знешнія сцены.

## Гісторыя 
Рэстаўрацыйныя працы XX стагоддзя вярнулі вежы і навакольнай мясцовасці яе першапачатковае аблічча. Зараз вежа працуе як музей і фотагалерэя.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Кік-ін-дэ-Кёк 
* TV3: Kiek in de Kökist saab aastasse 2219 (З Кік-ін-дэ-Кёк можна патрапіць у 2219 г.)  // DELFI, 01.02.2010 

Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі
Катэгорыя:Вежы Таліна
Джызан (правінцыя)

**Джызан** () — адна з правінцый Саудаўскай Аравіі. Размешчана на паўднёвым-захадзе краіны, мяжуе з Еменам і мае выйсце да Чырвонага мора.

Плошча — 11,671 км², насельніцтва — 1,359,790 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — Джызан.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Саудаўскай Аравіі
Чыкага Блэкхокс

**Чыкага Блэкхокс** () — амерыканскі прафесійны хакейны клуб, выступае ў Нацыянальнай хакейнай лізе ў Цэнтральным дывізіёне Заходняй канферэнцыі. Каманднай сталіцай з’яўляецца горад Чыкага, штат Ілінойс, ЗША.

Год заснавання клуба: 1926

У залежнасці ад месца гульні, каманда выкарыстоўвае наступныя колеры формы: Чырвоны, белы і чорны

Чэмпіёны ў 1934, 1938, 1961, 2010

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Клубы НХЛ
Катэгорыя:Хакейныя клубы ЗША
Катэгорыя:Чыкага
Асір (правінцыя)

**Асір** () — адна з правінцый Саудаўскай Аравіі. Размешчана на поўдні краіны, мяжуе з Еменам.

Плошча — 81,000 км², насельніцтва — 1,861,339 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — Абха.

З 1916 па 1928 асір з'яўляўся самастойным каралеўствам, пакуль не быў далучаны да Саўдаўскай Аравіі.

## У Сеціве 
Катэгорыя:Правінцыі Саудаўскай Аравіі
Анахайм Дакс

**Анахайм Дакс** () — амерыканскі прафесійны хакейны клуб, выступае ў Нацыянальнай хакейнай лізе ў Ціхаакіянскім дывізіёне Заходняй канферэнцыі. Каманднай сталіцай з’яўляецца горад Анахайм, штат Каліфорнія, ЗША.

Год заснавання клуба: 1993

У залежнасці ад месца гульні, каманда выкарыстоўвае наступныя колеры формы: чорны, залаты, аранжавы і белы

Чэмпіёны ў 2007

## Статыстыка 
Папярэднія пяць сезонаў.

## Вядомыя гульцы 
* Руслан Салей

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Клубы НХЛ
Катэгорыя:Хакейныя клубы ЗША
Катэгорыя:Анахайм (Каліфорнія)
Малдаўскі лей

**Малдаўскі лей** () — грашовая адзінка Малдовы. На дадзены момант маюцца папяровыя купюры наміналамі 1, 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500, 1000 леяў, а таксама манеты вартасцю 1 (ужо не выкарыстоўваецца), 5, 10, 25, 50 баняў (bani). Лей змяніў малдаўскі купон 29 лістапада 1993 года. Абмен вырабляўся па курсе «1 лей = 1000 купонаў».

## Этымалогія 
Асноўную ролю на ўнутраным і знешнім рынку Малдаўскага княства гралі замежныя сярэбраныя і залатыя манеты: дукаты, флорын, злоты і іншыя. У XVII стагоддзі на Балканах і ў Малдову пракралася нідэрландская манета «leeuwendaalder», на якой быў намаляваны леў. Жыхары Малдовы называлі гэтыя манеты леямі. У 1867 годзе гэта назву атрымала валюта Румыніі, а пасля развалу СССР і грашовая адзінка Малдовы. У балгарскага лева дакладна такая ж гісторыя.

## Гл. таксама 
* Малдоўскі купон

Катэгорыя:Эканоміка Малдовы
Spicy Horse

**Spicy Horse** () — незалежная Шанхайская кампанія, распрацоўшчык камп’ютарных гульняў, заснаваная Амэрыкенам Мак-Гілам у 2007.

## Гісторыя 
Кампанія была заснавана ў 2007 геймдизайнерам Амэрыкенам Мак-Гілам, і з’яўлялася найбуйнейшай заходняй кампаніяй-распрацоўшчыкам у Кітаі.

У кампаніі, распоженной у раёне Чжабей, працуюць больш за 70 чалавек.

## Прадукцыя 
Іх першая гульня, *American McGee’s Grimm*, была выпушчаная на GameTap у ліпені 2008 ў выглядзе эпізодаў, і яны выпускаліся да сакавіка 2009. Гульня выкарыстала рухавік Unreal Engine 3 кампаніі Epic Games.

Spicy Horse распрацоўвае працяг *American McGee’s Alice* для Electronic Arts пад назвай*Alice: Madness Returns*. Гэта будзе першая мультиплатформенная гульня, якая была цалкам распрацавана і створана ў Кітаі. Акрамя таго, яны стварылі малую кампанію, Spicy Pony, якая займаецца стварэннем лічбавых мабільных медиаигр для iPhone. Іх першая гульня, *DexIQ*, была выпушчаная ў пачатку снежня 2009. Іх другі праект — адаптацыя Чырвонай Капялюшыка для IPad пад назвай *Akaneiro*.

## Гульні 
* ''American McGee's Grimm* (2008 — 2009)
* *DexIQ* (2009)
* *American McGee presents: Crooked House*
* *American McGee presents: Angry Red* (*Akaneiro* ў Японіі)
* *Alice: Madness Returns'' (2011)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Spicy Horse  
* Афіцыйны сайт Амэрыкена Мак-Гіл 
* Сайт Spicy Pony  
* Spicy Horse  на сайце MobyGames 

Катэгорыя:Прыватныя кампаніі Кітая
Катэгорыя:Вытворцы камп’ютарных гульняў Кітая
Катэгорыя:Кампаніі Кітая
Румынскі лей

**Лей**, або **румынскі новы лей** (, мн. лік lei) — нацыянальная валюта Румыніі.

Складаецца з 100 банаў (адз.л. — бан). Код ISO 4217 RON (ROmanian New Leu; да рэформы 2005 года — ROL, ROmanian Leu). Лічбавы код 946. Цяперашняя валюта змяніла ранейшы лей ў выніку рэформы 1 ліпеня 2005 года, якая прадугледжвала дэнамінацыю ў 10 000 разоў.


Катэгорыя:Валюты
Мяшчане

**Мяшчане**, **мяшчанства**, **мешчанін** () — гараджане, гараджанін. Саслоўе ў Вялікам Княстве Літоўскам Рэчы Паспалітай да 1772 г., і пасля 1772 г. — у Расійскай імперыі (зараз тэрыторыі Беларусі, Украіны, Польшчы, Літвы і Расійскай Федэрацыі). Тэрмін «сярэдняга класа», «дробнага бюргерства», «буржуазіі» ў цяперышняй сацыялогіі.

Сацыяльны стан людзей вольных, які складаецца з грамадзян горада (), якія рэгулююцца муніцыпальным правам, сфарміраваны ў сярэднявеччы.

Сярэдні клас статус якога быў сфарміраваны ў XIII ст. у сувязі з фарміраваннем сярэднявечных гарадоў у асаблівае заканадаўства. Бюргераў ад атрымання феадальных кіраўнікоў урада і іншых прывілеяў. Як гарадскога жыцця супольнасці кіравацца выразна пэўнымі законамі. Для выканання ўмоў допуску да гэтага закона, павінны спачатку атрымаць грамадзянства муніцыпальнага права, што пры пэўных умовах рэгулюецца палажэннямі так званых «гарадскіх». Атрыманне допуску да муніцыпальнага права давала мешчанам шмат льгот — у тым ліку дапускаецца свабодная эканамічная дзейнасць, галасаваць і выстаўляць сваю кандыдатуру да муніцыпальных органаў улады, членаў брацтва і купецкіх гільдый рамеснікаў.

З канца XVI ст. у Польшчы, умовы для паступлення ў гарадской закон — вызнаць рэлігію Рымска-Каталіцкай Царквы. Сярэдні клас заняў прамежкавы стан паміж вышэйшым статусам — рыцарамі і ніжнім сялянствам. Асноўныя сферы заняткаў мяшчан былі рамёствы, промыслы, гандаль. Таму мяшчанства складалася ў асноўным з купцоў і рамеснікаў завязаныя на сваіх характарыстыках. У той жа час - схільны да моцнага сацыяльна-эканамічнага стану (стратыфікацыі) багатых патрыцыяў і беднага насельніцтва. Вылучаныя з кіруючай буржуазіі маюць свае ўласныя законы і не падлягаюць уладзе муніцыпальных саветаў яўрэяў і каталіцкага духавенства. Акрамя таго, не быў у ліку сярэдняга класа ў жыцці горада, але не малі права плебсу. У Польшчы, насельніцтва рускага паходжання падавалі заяву аб прыёме ў муніцыпальнае права толькі пасля 1724 года. Паступова сярод сярэдняга класа багатых слаёў былі звязаны ў гільдыі.

У Расійскай імперыі ў 1775—1917 падатнае саслоўе з былых "пасадскіх людзей" — рамеснікі, дробныя гандляры і домаўладальнікі. Аб'ядноўваліся па месцы жыхарства ў абшчыны з некаторымі правамі самакіравання. Да 1863 г. па закону маглі падвяргацца цялесным пакаранняў.

Мяшчанства вызначалася грамадска-палітычнай актыўнасцю, унеслі прыкметны ўклад у культуру і гісторыю сучасных Беларусі, Украіны, Польшчы, Літвы і Расійскай Федэрацыі. З мяшчанства адбываецца такі сацыяльны пласт як інтэлігенцыя. Пасля 1917 г. у часе панавання дыктатуры пралетарыяту і ідэалогіі бяскласавага грамадства гэтае слова ўжывалася з адмоўным падтэкстам. У пераносным сэнсе (алегорыя) — людзі з дробнымі інтарэсамі, абмежаваным кругаглядам.

## Літаратура 
* «Современный толковый словарь русского языка», Ридерз Дайджест, г. Москва, 2004 г. ISBN 5-89355-108-7, с. 348;
* укл. Василь Яременко і Оксана Сліпушко, «Тлумачний словник української мови», вид. «Аконіт», м. Київ, 2000 р. ISBN 966-7173-02-X, том 2 (Ж-О), с. 658.

Катэгорыя:Саслоўі
Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае
Кузніца (гміна)

**Кузні́ца** () — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Сакульскага павета Падляскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Кузніцы. Плошча гміны складае 133,41 км². Станам на 2013 год у гміне Кузніца пражывалі 4276 чалавек, шчыльнасць — 32,3 чал./км².

На тэрыторыі гміны размешчаны пагранічны пераход з Беларуссю Кузніца — Брузгі.

Самай вялікай ракой гміны з'яўляецца Ласасянка.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Гміны Сакульскага павета
Паміра-Алай

**Паміра-Алай** — горная сістэма на паўднёвым усходзе Сярэдняй Азіі, у Таджыкістане, часткова ў Кыргызстане, Узбекістане і Туркменістане, якая аб’ядноўвае хрыбты на поўдзень ад Ферганскай даліны. Складаецца з трох асноўных частак: Гісара-Алая, Таджыкскай дэпрэсіі і Паміра. Працягласць з захаду на ўсход каля 900 км, шырыня да 400 км.

## Зноскі 
Катэгорыя:Горныя сістэмы Азіі
1990-я

## Асноўныя падзеі 
* 1990—1991 — распад СССР (дэкларацыі суверэнітэту саюзных рэспублік).
* 8 снежня 1991 года — стварэнне СНД.
## Спасылкі
Памірскія мовы

**Памірскія мовы** — арэальная сукупнасць роднасных моў, якія адносяцца да іранскіх моў (усходняя група).

Пашыраны ў далінах заходняга і паўднёвага Паміра (Таджыкістан, Афганістан, Пакістан, паўночная Індыя, Кітай). Да іх належаць: ваханская, язгулямская, ішкашымская мовы, шугнана-рушанская група моў (шугнанская, рушанская, хуфская, бартангская, арашорская, сарыкольская), па пэўных уласцівасцях — мунджанская і йідга, мёртвая старажытна-ванджская і, магчыма, саргулямская. Граматычны лад памірскіх моў пераважна сінтэтычны. Іх структурнае падабенства і агульнасць лексічнага фонду даюць падставы меркаваць пра іх канвергентнае развіццё ў моўным саюзе. Памірскія мовы беспісьмовыя. Для носьбітаў большасці з іх мовай пісьма і адукацыі служыць таджыкская мова, для носьбітаў сарыкольскай мовы — уйгурская мова.


Катэгорыя:Іранскія мовы
Катэгорыя:Мовы Таджыкістана
Катэгорыя:Мовы Афганістана
Катэгорыя:Мовы Пакістана
Катэгорыя:Мовы Кітая
Paradise

**«Paradise»** — камп’ютарная гульня ў жанры прыгодніцкай гульні, створаная па сюжэце Бенуа Сокаля кампаніяй White Birds Productions у 2006 года.

## Сюжэт 
Дзеянне гульні разгортваецца ў гарачай Афрыцы, дзе гульцу прыйдзецца сутыкнуцца з мноствам загадак і небяспек, гуляючы за маладую жанчыну, дачка караля Радон, дыктатара неіснуючай Афрыканскай краіны Морания. Эн Сьміт была ў Еўропе, калі даведалася, што яе бацька цяжка хворы. Самалёт, на якім паляцела галоўная гераіня, пацярпеў крушэнне пасярод Афрыканскага кантынента. З гэтага моманту і пачынаецца дзеянне гульні.

## Глядзіце таксама 
**Amerzone*
**Syberia*
**Syberia II*
**Sinking Island*

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт      
* сайце Новага Дыска 
* 
* 

Катэгорыя:Гульні для Windows
Катэгорыя:Квэсты
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з трохмернай графікай
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні паводле алфавіта
Міхаіл Лаўрэнцьевіч Вяроўкін

**Міхаіл Лаўрэнцьевіч Вяроўкін** ( — ) — беларускі вучоны-архівіст, археограф.

## Біяграфія 
Верагодна, паходзіў з Віцебшчыны. У 1839—1847 вучыўся ў Полацкай духоўнай семінарыі. У 1847—1853 гг. выкладаў у духоўным вучылішчы ў Віцебску. Працаваў у Полацкай духоўнай кансісторыі, віцебскім губернскім праўленні, губернскім статыстычным камітэце. З 1888 г. архіварыус Віцебскага цэнтральнага архіва старажытных актаў.

## Дзейнасць 
Адзін са складальнікаў і рэдактараў (В.17-26) «Гісторыка-юрыдычных матэрыялаў». У каментарыях да дакументаў падкрэсліваў ролю праваслаўнай царквы ў гісторыі Беларусі 16—17 ст. Публікацыю інвентароў суправаджаў уласнымі падлікамі агульнага даходу сялян, велічыні іх надзелаў, павіннасцей і інш. Аўтар вершаў і баек (друкаваліся ў газеце «Витебские губернские новости».)

## Літаратура 
Асветнікі зямлі беларускай Х-пачатак ХХст.

Катэгорыя:Археографы Беларусі
Катэгорыя:Архівісты Беларусі
Катэгорыя:Архівісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Полацкай духоўнай семінарыі
Sinking Island

**Sinking Island** — камп’ютарная гульня ў жанры квэста, створаная па сюжэце Бенуа Сакаля кампаніяй White Birds Productions у 2007.

## Сюжэт 
Рэспектабельны гатэль, размешчаны на выдатным каралавым востраве. Тут праводзяць час багатыя і вельмі багатыя людзі. Здаецца, што сама прырода засцерагае гэта месца ад усякага роду здарэнняў. Але ўсё мяняецца ў адзін момант. Гаспадар гатэля знойдзены мёртвым, а востраў раптоўна пачынае сыходзіць пад ваду. У гульца ёсць усяго 72 гадзіны, каб расследаваць загадкавае забойства і паспець выратаваць сваё жыццё. Час працуе супраць гульца. Варта замарудзіцца — і частка вострава сыдзе пад ваду, разам з усімі доказамі.

## Гульнявы працэс 
Ёсць два варыянты праходжання гульні: з абмежаваннем па часе, альбо без яго. Пры праходжанні з абмежаваннем, па заканчэнні тэрміну, адпушчанага на расследаванне, востраў пачне апускацца ў ваду.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* Island*на сайце Microids  
* Island*на сайце Новага Дыска 

Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2007 года
Катэгорыя:Гульні для Nintendo DS
Катэгорыя:Гульні для Windows
Катэгорыя:Квэсты
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з трохмернай графікай
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні паводле алфавіта
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні XXI стагоддзя
Згуртаванне беларускай шляхты

**Згуртаванне Беларускай Шляхты**, **ЗБШ** — грамадска-патрыятычная і навукова-культурная добраахвотная арганізацыя асоб шляхецкага стану. Існавала з 1988 г., юрыдычна заснаваная 1 лістапада 1992 г. на 1-м (Устаноўчым) Сойме ў Мінску. Афіцыйна спыніла дзейнасць у маі 2000 года.

* Вышэйшы орган — Сойм, паміж соймамі — Найвышэйшая Рада.
* Выканаўчыя органы: Галоўны сакратарыят і сакратарыяты на месцах. Мае тэрытарыяльныя філіялы, кіруючы орган — соймік.
* Апошнім Вялікім маршалакам быў Анатоль Пятровіч Грыцкевіч, Ганаровым маршалакам — граф Андрэй-Станіслаў Цеханавецкі.
* Асноўныя мэты ЗБШ: аб'яднанне і згуртаванне асоб шляхецкага стану на падставе агульных інтарэсаў, усебаковае вывучэнне, захоўванне, адраджэнне і развіццё беларускай нацыянальнай духоўнай і матэрыяльнай культуры.
* Выдавала часопіс «Годнасць».
* Працуе форум.

## Літаратура 
* *Грыцкевіч А.* Згуртаванне беларускай шляхты // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя. Мінск: «Беларуская энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1996. С. 437. Тыр. 10 000 экз. ISBN 985-11-0041-2.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка «Згуртавання Беларускай Шляхты»;
* *Анатоль Грыцкевіч*. Беларуская шляхта  // Спадчына. (1993);
* Сапеги из Южной Африки // Белорусская деловая газета (1999);
* 1 лістапада 1992 году ў Менску адбыўся Першы (Устаноўчы) Сойм Згуртаваньня Беларускай Шляхты // Svaboda.org. (2005).

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Арыстакратыя
Сычуань

**Сычуа́нь** — правінцыя на паўднёвым захадзе Кітая, у басейне верхняга цячэння ракі Янцзы. Плошча 570 тыс. км². Насельніцтва каля 82 млн чал. (2009). Адміністрацыйны цэнтр — г\орад Чэнду.

Усходняя частка — узгорыстая Сычуаньская катлавіна (Чырвоны басейн), акаймавана гарамі. Рэкі (Янцзы і яе прытокі) мнагаводныя, багатыя гідраэнергіяй.
 
Асноўны земляробчы раён — Сычуаньская катлавіна. Галоўная збожжавая культура — рыс. Вырошчваюць кукурузу, пшаніцу, ячмень, бабовыя, батат, рапс, цукровы трыснёг, чай, бавоўнік, тунг, цытрусавыя. Шаўкаводства. Гадуюць на захадзе якаў, авечак, коз, на ўсходзе буйвалаў, свіней.

Здабыча нафты, каменнай солі, каменнага вугалю, жалезнай руды, азбесту і інш. Прамысловасць: машынабудаванне, хімічная, баваўняная, харчовая; чорная і каляровая металургія. Асноўныя прамысловыя цэнтры: Чунцын, Чэнду, Цзыгун. Транспарт чыгуначны і рачны.

## Вядомыя асобы 
* Дэн Сяапін
* Лі Цын’юнь

## Гл. таксама 
* Статуя Буды ў Лэшане

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
*
Туркменбашы

**Туркменбашы** (, раней **Краснаводск**) — горад у Балканскім вілаяце Туркменістана.

Насельніцтва — 68 тыс. жыхароў (2005)

Порт на Каспійскім моры. Нафтаперапрацоўчая, харчовая, лёгкая прамысловасць.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Краснаводскі заліў

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Туркменістана
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1869 годзе
Джынсы

**Джынсы** () — штаны з шчыльнай баваўнянай тканіны, з праклёпанымі стыкамі швоў на кішэнях. Упершыню выраблены ў 1853 г. Леві Страўсам у якасці рабочага адзення для фермераў, так званых Рэд-Нэкаў. Першапачаткова джынсы шылі з канаплянай парусіны італьянскай або французскай вытворчасці. Менавіта дзякуючы гэтаму матэрыялу джынсы заваявалі славу выключна трывалага адзення. 

## Вядомыя брэнды 
* Levi’s

Катэгорыя:Адзенне
Надзея Канстанцінаўна Крупская

**Надзея Канстанцінаўна Крупская (Ульянава)** (, Санкт-Пецярбург — , Масква) — савецкая грамадская дзяячка, педагог. Жонка Уладзіміра Леніна. Ганаровы член АН СССР (1931). Доктар педагагічных навук (1936).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў незаможнай шляхецкай сям’і, выхадцаў з Валынскай губерні. Бацька — паручнік Канстанцін Ігнацьевіч Крупскі (1838—1883), належаў да арганізацыі Камітэт рускіх афіцэраў у Польшчы, маці — Лізавета Васілеўна Цістрава (1843—1915), гувернантка. Дзед па бацьку Ігнат Крупскі, слуцкі дваранін, выведзены як персанаж у паэме «Файнбергада» слуцкага паэта Р. Скурата.

Скончыла гімназію (1887), вучылася на вышэйшых Бястужаўскіх жаночых курсах. У 1891—1896 г. настаўнічала ў Пецярбургу, адначасова (з 1890) займалася рэвалюцыйнай дзейнасцю. Была арыштаваная ў 1896 г., з 1898 член Расійскай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі, у тым жа годзе яе асудзілі да трох гадоў ссылкі ў сяло Шушанскае Уфімскай губерні (цяпер Краснаярскі край), дзе адбываў ссылку і У. Ульянаў (Ленін). Там яна з ім прымае хрысціянскі шлюб у Рускай Праваслаўнай Царкве. У 1900—1901 адбывала ссылку ва Уфе. З 1901 г. суправаджала У. Леніна ў эміграцыі, падтрымлівала яго ў якасці сакратара і прэс-сакратара. Дапамагала У. Леніну ў выданні газет «Искра» і «Вперёд» (1901—1905), «Пролетарий» і «Социал-демократ» (1907—1911). 3 красавіка 1917 зноў у Расіі. Удзельніца Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917. Пасля 1917 г. працавала ў савецкай сістэме адукацыі. Член калегіі Наркамасветы, з лістапада 1920 старшыня Галоўпалітасветы пры Наркамасветы РСФСР, з 1929 намеснік народнага камісара асветы РСФСР. 3 1924 член ЦКК, з 1927 член ЦК ВКП(б).

Распрацоўвала прынцыпы савецкай сістэмы народнай асветы, метадалагічных і метадычных асноў навучання і выхавання. Аўтар прац па педагогіцы і ўспамінаў пра У. Леніна.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці СССР
Катэгорыя:Дактары педагагічных навук
Катэгорыя:Дэлегаты II з’езда РСДРП
Катэгорыя:Дэлегаты III з’езда РСДРП
Катэгорыя:Дэлегаты IV з’езда РСДРП
Катэгорыя:Дэлегаты VI з’езда РСДРП
Катэгорыя:Дэлегаты VII з’езда РКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты X з’езда РКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты XI з’езда РКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты XII з’езда РКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты XIII з’езда РКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты XVII з’езда УКП(б)
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Члены ЦВК СССР
Ландграф

**Ландграф** ( - ) - ў сярэднявечнай Германіі кіраўнік княства (ландграфства). "Ландграф" - паходзіць ад слова "Land" зямля, краіна; і "Graf" - граф.

Тытул князёў, становішча якіх было падобна з становішчам герцагаў. На іх ляжаў абавязак не толькі ў сваім графстве, але і ў больш шырокай вобласці падтрымліваць мір, а ў выпадку вайны даваць каму трэба ўзброенае прыкрыццё. У такім сэнсе гэты тытул належаў толькі Ландграфству Цюрынгіі і Эльзаса, але яго насілі і многія іншыя князі, якія не мелі падобных паўнамоцтваў.

## Гл. таксама 
* Ландвойт
* Войт
* Бенефіцыі
* Чынш
* Чыншавік
* Лен
* Феод
* Маркграф
* Асада

## Літаратура 
* Frank, "Die Landgrafschaften des Heiligen R ö mischen Reichs", (Брауншв. 1863); 
* Schroeder, "Lehrbuch der deutschen Rechtsgeschichte", (Лпц. 1888); 
* за ред. академіка АН УРСР О. С. Мельничука, "Словник іншомовних слів", м. Київ, 1985 р., с. 479, 221.

Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Арыстакратыя
Пяндж

**Пяндж** (, ) — рака ў Азіі, левы прыток Амудар'і.

Утвараецца пры зліцці рэк Памір і Вахандар'я. Працякае паміж Афганістанам (левы бераг) і Таджыкістанам, за выключэннем невялікага ўчастка раёна Хамадоні Хатлонскай вобласці, дзе, у выніку змены рэчышча, частка земляў Таджыкістана апынулася на левым беразе ракі. Даўжыня 921 км, плошча басейна 114 тыс. км², сярэдні расход вады 1000 м/с². Выкарыстоўваецца для арашэння. Па частцы даліны Пянджа ідзе аўтамабільны тракт Душанбэ — Харог. Прыток: рака Язгулем.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Афганістана
Катэгорыя:Рэкі Таджыкістана
Катэгорыя:Басейн Амудар’і
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Герхарт Гаўптман

**Герхарт Ёган Роберт Гаўптман** (;  — ) — нямецкі драматург. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1912). Прэмія прысуджана «найперш у прызнанне плённага, шматстайнага і выдатнага ўнёску ў вобласць драматычнага мастацтва».

## Творы 
### Раманы 
* Юродзівы Эмануэль Квінт (1910)
* Атлантыда (1912)
* Прывід (1923)
* Ванда, дэман (1926)
* Востраў вялікай Маці (1928)

### Навелы 
* Карнавал (, 1887)

### П’есы 
* «Перад захадам сонца» (, 1889)
* «Затанулы звон»

## Пераклады на беларускую 
Драму «Затанулы звон» (у аўтарскім перакладзе "Затонуты звон") на беларускую пераклала Наталля Арсеннева.

Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Драматургі Германіі
Каржанеўскі

**Каржанеўскі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антон Станіслававіч Каржанеўскі (1910—1991) — беларускі мастак.
* Георгій Мікалаевіч Каржанеўскі (1949—2014) — беларускі грамадскі актывіст.
* Іосіф Іванавіч Каржанеўскі (1806—1870) — беларускі вучоны ў галіне хірургіі і інфекцыйных хвароб, доктар медыцыны.
* Мікалай Мікалаевіч Каржанеўскі (1906—1944) — удзельнік вызвалення Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, генерал-маёр.
* Сяргей Георгіевіч Каржанеўскі (нар. 1978) — беларускі краязнавец, гісторык і публіцыст.

## Гл. таксама 
* Каржанеўская
Стайкаўскі сельсавет (Івацэвіцкі раён)

**Ста́йкаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Стайкі.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Косаўскага раёна Брэсцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1947 года ў складзе Івацэвіцкага раёна. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Гошчаўскага сельсавета. З 25 снежня 1962 года ў складзе Бярозаўскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — адноўленага Івацэвіцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 10 населеных пунктаў.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3171 чалавек, з іх 94,3 % — беларусы, 4,0 % — рускія, 0,9 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 2936 чалавек; паводле перапісу 2019 года — 2936 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бярозаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Стайкі (Івацэвіцкі раён)

**Ста́йкі** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Стайкаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Вёска знаходзіцца за 2 км у напрамку на захад ад горада Івацэвічы, за 133 км ад Брэста, за 2 км ад чыгуначнай станцыі Івацэвічы.

## Насельніцтва 
* 1017 жыхароў, 386 двароў (2001).

## Памятныя мясціны 
У вёсцы помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Стайкаўскі сельсавет (Івацэвіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Паўль Гайзэ

**Паўль Гайзэ** (Хейзэ; ням. Paul Johann Ludwig von Heyse; ,  — , ) — нямецкі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1910) «за мастацкасць, ідэалізм, якія ён дэманстраваў на працягу ўсяго свайго доўгага і прадуктыўнага творчага шляху ў якасці лірычнага паэта, драматурга, раманіста і аўтара вядомых усім свеце навел». Ён выдаў 24 тома навел, 6 раманаў, каля 60 п'ес і 9 паэтычных зборнікаў.

Разам з Э. Гейбелем, Ф. Бодэнштэдтам, Т. Лінгам і іншымі ўтварыў так званы Мюнхенскі гурток паэтаў-эстэтаў, прыхільнікаў чыстага мастацтва.

Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Расчоска

**Расчоска**, таксама **грабянец** ці **грэбень** — індывідуальны прадмет побыту для расчэсыванія валасоў і масажу галавы (масажны грабянец).

## Старажытная расчоска 
Самы старажытны грэбень быў знойдзены пры раскопках на тэрыторыі Старажытнага Рыма. Ён быў зроблены з косткі жывёлы і меў 8 зубчыкаў.

Катэгорыя:Валасы
Катэгорыя:Прадметы побыту
Падчашы

**Падчашы** (,  - "виночерпий") - ў Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай першапачаткова памочнік чашніка, затым заняў у іерархіі чыноў больш высокае месца. Яго абавязкам было падаваць напоі да каралеўскага стала (адказваць за асабістую бяспеку першай асобы дзяржавы), таму на гэтую пасаду прызначаліся асабліва адказныя асобы.

* Вялікі падчашы Кароны і Літоўскі - займалі месца пасля стольніка, перад вялікім гранічным (межавы). 
* Земскі павятовы падчашы ў Кароне Польскай займалі месца паміж стольнікам і падсудкам суда. 
* А ў Літве - паміж гарадскім пісарам і чашнікам, іх пажыццёва прызначаў на пасаду кароль.
* Да перыяду Беларусі ў складзе Расійскай імперыі пасля 1772 г. пасада падчашага звалася обер-шэнк.

## Літаратура 
* «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1899 г., том 26, с. 581;
* Фасмер М. Р., "Этимологический словарь русского языка", г. Москва, изд. "Прогресс", 1964-1973 г..

Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Тытулы
Карл Густаў Вернер фон Хейдэнстам

**Карл Густаў Вернер фон Хейдэнстам** (шв. Carl Gustaf Verner von Heidenstam) (6 ліпеня 1859 — 20 мая 1940) — шведскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1916) «як найслынны прадстаўнік новай эпохі ў сусветнай літаратуры».

## Творчасць 
Дэбютаваў неарамантычным зборнікам паэзіі «Паломніцтва і гады вандровак» (1888). У эсэ «Рэнесанс» (1889) выступіў супраць натуралізму. Спалучэнне аўтабіяграфічных рыс з фантастычнымі элементамі ў рамане ў прозе і вершах «Ханс Аліенус» (1892), напісаным пад уплывам ідэй Ф. Ніцшэ. Патрыятычная паэзія ў неарамантычным духу ў зборніках «Вершы» (1895), «Народ» (1899). Узборніках «Новыя вершы» (1915) і «Апошнія вершы» (апубл. 1942) зварот да класіцыстычнага метаду. У зборніках навел «Каралінды» (т. 1—2, 1897—98), «Святы Георгій і дракон» (1900), раманах «Паломніцтва святой Біргіты» (1901), «Род Фолькунгаў» (т. 1—2, 1905—07) і інш. гераізаваны вобраз мінулага Швецыі.

Быў цэнтральнай фігурай у літаратуры 90-х 19-га стагоддзя. У той час як шведская літаратура 1880-х была прасякнутая натуралізмам, фон Хейдэнстам пісаў свае творы ў рамантычным ключы, мяркуючы, што вядучую ролю ў творы мусіць мець фантазія аўтара.
У 1908-10 гг. выдаецца яго кніга «Шведы і іх павадыры». Гэтая кніга была напісаная на замову выдавецтва Боніерс як падручнік па гісторыі Швецыі, аналагічны падручніку па геаграфіі Швецыі, створанаму Сельмай Лагерлёф у форме аповесці пра хлопчыка Нільса Хольгерсана і яго падарожжа з дзікімі гусямі.

Палемізаваў з Ю. А. Стрындбергам («Распад і ўпадак пралетарскай філасофіі», 1911). Аўтар мемуараў «Калі цвілі каштаны» (апубл. 1941).

На беларускую мову асобныя яго вершы пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Беларускія пераклады 
* [Вершы] // Далягляды, 92. Мн., 1992.

## *Літаратура* 
* *Баршчэўскі Л.* Хейдэнстам // БЭ ў 18 т. Т. 17. — Мн., 2003.

Катэгорыя:Паэты Швецыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Карл Шпітэлер

**Карл-Фрыдрых Георг Шпітэлер** () вядомы пад псеўданімам **Карл-Фелікс Тандэм** (ням. *Carl Felix Tandem*; , Лісталь — , ) — швейцарскі паэт, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1919) «за непараўнальны эпас „Алімпійская вясна“».

Вывучаў права і тэалогію ва ўніверсітэтах Базеля, Цюрыха, Гайдэльберга. У 1871—1879 гадах жыў у Расіі.

Пісаў на нямецкай мове. У эпічнай паэме ў прозе «Праметэй і Эпіметэй» (1880—1881) заўважна перапляценне матываў антычнай міфалогіі і новых касмалагічных ідэй. Абстрактна-алегарычны характар у зборніка эпічна-фантастычных паэм «Экстрамундан» (1883), пасля якога пісьменнік эвалюцыяніраваў у бок рэалістычна-псіхалагічнага метаду (драмы «Парламенцёр», 1889; «Славалюб», 1892; навелы зборніка «Фрыдлі-скандаліст», 1891; аповесці «Густаў. Ідылія», 1892; «Лейтэнант Конрад», 1898). Паэтычным зборнікам «Матылькі» (1889) і «Балады» (1896) уласцівы памяркоўна-эксперыментальны характар. Галоўныя творы — вершаваны эпас «Алімпійская вясна» (1900—1905, перапрацаванае выданне 1910), у якім узнята тэма ўзаемаадносін мастака і ўлады, і сімвалісцкі раман «Імага» (1906). Аўтар прац па літаратуразнаўстве, эстэтыцы, перапрацовак народных балад, аўтабіяграфічнай прозы і інш.

Развіваючы класічны стыль і ідэалістычны кірунак у нямецкамоўнай літаратуры, прапанаваў арыгінальны варыянт эпічнага апавядання, які меў у перайначаных варыянтах працяг і ў літаратуры XX ст. Яго творчасць была адзначана крытыкамі, а таксама Фрыдрыхам Ніцшэ, які рэкамендаваў яго на пасаду рэдактара мюнхенскага часопіса «Кунстварт» («Мастацкі агляд»).

Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты Швейцарыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Швейцарыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі са Швейцарыі
Дарыа Фо

**Дарыа Фо** (, 24 сакавіка 1926, Санджай — 13 кастрычніка 2016) — італьянскі драматург, рэжысёр, тэарэтык сцэнічнага майстэрства, жывапісец. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1997), ганаровы доктар рымскага універсітэта «Ла Сапіенца» (2006).

## Біяграфія 
З 1963 года выступаў акцёрам, рэжысёрам, аўтарам скетчаў для кабарэ і вулічных тэатраў, з 1969 кіраваў перасоўнай тэатральнай трупай «Ла Камуна». Быў блізкі да левых сацыялістычных сіл, у 1970 выйшаў з кампартыі Італіі.

Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Драматургі XX стагоддзя
Патрык Уайт

**Патрык Віктар Мартындэйл Уайт** (; ,  — ) — аўстралійскі пісьменнік. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1973) «За эпічнае і псіхалагічнае майстэрства, дзякуючы якому быў адкрыты новы літаратурны мацярык».

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Кембрыджскі ўніверсітэт (1935). Дэбютаваў у 1935.

## Творчасць 
Аўтар раманаў «Шчаслівая даліна» (1939), «Жывыя і мёртвыя» (1941), «Дрэва чалавечае» (1955), «Фос» (1957), «Седакі калясніцы» (1961), «Амулет» (1966), «Вівісектар» (1970), «Вока буры» (1973), «Пояс цнатлівасці» (1976), «Пра многае ў адным» (1986), а таксама п’ес, зборнікаў апавяданняў і аповесцей, вершаў, аўтабіяграфічнай кнігі «Трэшчыны ў шкле» (1981), у якіх паказана англійская рэчаіснасць, жыццё і норавы аўстралійцаў, праблемы мастака і мастацтва, жыцця і смерці, чалавека і прыроды, прыгожага і пачварнага, велічнага і пакутнага. Яго творы адметныя маштабнасцю сюжэтаў, каларытнасцю персанажаў, прытчавасцю, насычаны складанымі метафарамі і алегорыямі.

## П’есы 
* Bread and Butter Women (1935) не пастаўленая.
* The School for Friends (1935) не пастаўленая.
* Return to Abyssinia (1947) не пастаўленая.
* The Ham Funeral (1947) prem. Union Theatre, Adelaide, 1961.
* The Season at Sarsaparilla (1962)
* Night on Bald Mountain (1964)
* A Cheery Soul (1963)
* Big Toys (1977)
* Signal Driver: A Morality Play for the Times (1982)
* Netherwood (1983)
* Shepherd on the Rocks (1987)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Пісьменнікі Аўстраліі
Дэрэк Уолкат

{{Пісьменнік
|імя              = Дэрэк Уолкат
|арыгінал імя     = Derek Alton Walcott
|выява            = Derek Walcott.jpg
|апісанне выявы   = 
|месца нараджэння = , Сент-Люсія
|месца смерці     = Сент-Люсія
|род дзейнасці    = 
|гады актыўнасці  = 
|кірунак        = 
|жанр             = 
|мова твораў      = 
|прэміі           = 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры (1992))
* Стыпендыя Макартура (1981)
|узнагароды       = {
 
|роспіс           = Firma-Derek-Walcott.png
|Вікісклад        = 
|Вікітэка         =
}}
**Дэрэк Элтан Уолкат** (; 23 студзеня 1930, Кастры, Сент-Люсія — , Сент-Люсія) — паэт і драматург, ураджэнец Сент-Люсіі. Пісаў на англійскай мове. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1992) «за яскравую паэтычную творчасць, якая поўніцца гістарызмам і з’яўляецца вынікам адданасці культуры ва ўсёй яе разнастайнасці.»

Верш Уолката «Змяя» на беларускую мову пераклаў Сяргей Прылуцкі.

## Бібліяграфія 
### Зборнікі 
* 1948 *25 Poems*
* 1949 *Epitaph for the Young: Xll Cantos*
* 1951 *Poems*
* 1962 *In a Green Night: Poems 1948–60*
* 1964 *Selected Poems*
* 1965 *The Castaway and Other Poems*
* 1969 *The Gulf and Other Poems*
* 1973 *Another Life*
* 1976 *Sea Grapes*
* 1979 *The Star-Apple Kingdom*
* 1981 *Selected Poetry*
* 1981 *The Fortunate Traveller*
* 1983 *The Caribbean Poetry of Derek Walcott and the Art of Romare Bearden*
* 1984 *Midsummer*
* 1986 *Collected Poems, 1948-1984*
* 1987 *The Arkansas Testament*
* 1990 *Амерас* ()
* 1997 *The Bounty*
* 2000 ''Tiepolo's Hound*
* 2004 *The Prodigal*
* 2007 *Selected Poems* (Edited, selected, and with an introduction by Edward Baugh)
* 2010 *The White Egrets*
* 2010 *The White Egrets*
* 2014 *The Poetry of Derek Walcott 1948–2013*
* 2016 *Morning, Paramin* (illustrated by Peter Doig)

### Пастаноўкі 
* (1950) *Henri Christophe: A Chronicle in Seven Scenes*
* (1951) *Harry Dernier: A Play for Radio Production*
* (1953) *Wine of the Country*
* (1954) *The Sea at Dauphin: A Play in One Act*
* (1957) *Ione*
* (1958) *Drums and Colours: An Epic Drama*
* (1958) *Ti-Jean and His Brothers*
* (1966) *Malcochon: or, Six in the Rain*
* (1967) *Dream on Monkey Mountain*
* (1970) *In a Fine Castle*
* (1974) *The Joker of Seville*
* (1974) *The Charlatan*
* (1976) *O Baby!*
* (1977) *Remembrance*
* (1978) *Pantomime*
* (1980) *The Joker of Seville and O Babylon!: Two Plays*
* (1982) *The Isle Is Full of Noises*
* (1986) Three Plays (*The Last Carnival*, *Beef, No Chicken*, and *A Branch of the Blue Nile*)
* (1991) *Steel*
* (1993) *Odyssey: A Stage Version*
* (1997) *The Capeman* (lyrics, in collaboration with Paul Simon)
* (2002): *Walker and The Ghost Dance*
* (2011): *Moon-Child*
* (2014): *O Starry Starry Nigh*

### Проза 
* 1998  *What the Twilight Says. Essays''

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Іосіф Іванавіч Каржанеўскі

**Іосіф Іванавіч Каржанеўскі** (, ;  — ) — беларускі вучоны ў галіне хірургіі і інфекцыйных хвароб, доктар медыцыны.

## Біяграфія 
Нарадзіўся на тэрыторыі сучаснага  Мінскай вобласці. Скончыў гімназію ў Нясвіжы, медыцынскі факультэт Віленскага ўніверсітэта. Працаваў пры ўніверсітэце памочнікам празектара анатоміі. У 1829 годзе абараніў дысертацыю на ступень доктара медыцыны.

У 1831 годзе пакінуў службу і паехаў у Брэст-Літоўск і Віцебск, дзе прымаў удзел у барацьбе з халерай. У 1832 г. памочнік празектара хірургічнай клінікі Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі. У 1835 годзе экстраардынарны прафесар, выкладаў дэсмургію (раздзел хірургіі — вучэнне аб павязках). У 1837—1839 гадах займаўся ва ўніверсітэцкіх клініках за мяжой і па вяртанні ў 1840 годзе прызначаны экстраардынарным прафесарам і дырэктарам акадэмічнай клінікі. Пасля закрыцця акадэміі ў 1843 годзе застаўся па-за штатам і займаўся практычнай дзейнасцю па хірургіі ў Вільне. Быў вядомы ў Польшчы як лепшы хірург. Аўтар навуковых прац па пытаннях лячэння сыпнога тыфу, пераломаў, артапедыі, дэсмургіі.

## Літаратура 
* Асветнікі зямлі беларускай — Мн., 2001.
* 

## Спасылкі 
* *Крылов-Толстикович А. Н.* Русские врачи XVII — начала XX вв.
* Корженевский, Иосиф Иванович // Большая биографическая энциклопедия

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Інфекцыяністы Беларусі
Empire Earth III

**Empire Earth III** — камп’ютарная гульня ў жанры стратэгіі рэальнага часу (RTS). «Empire Earth III» распрацавана кампаніяй Mad Doc Software і выдадзеная кампаніяй Sierra Entertainment ў першай палове лістапада 2007 года эксклюзіўна для ПК. Выдавец ў Расіі — кампанія Софт Клаб.

## Апісанне гульні 
Гульня шмат у чым падобная на Age of Empires, Казакі: Еўрапейскія вайны і Rise and Fall: Civilizations at War. У гульні прысутнічае стандартная ўсім стратэгія ў рэальным часе механіка: збор рэсурсаў, будаўніцтва базы, навучанне войскаў і знішчэнне варожых юнітаў.
У гульні з’явілася глабальная стратэгічная карта як у Civilization або Empire: Total War.

Гулец можа ўзяць пад свой кантроль любую з 3 бакоў: Захад (Амерыка + Еўропа), Блізкі Усход (Егіпет) і Усход (Кітай). Кожная раса мае сваё перавага: Захад — магутныя тэхналогіі, Блізкі Усход — мабільнасць і хуткасць, Усход — колькасць.

## Ацэнкі і меркаванні 
Пасля поспеху першай і другой часткі Empire Earth усе чакалі ад трэцяй часткі рэвалюцыі ў жанры. Аднак гульня правалілася. Большасць гульнявых выданняў паставіла гульні вельмі нізкія адзнакі, але фанаты серыі былі цалкам згодныя. У лік недахопаў ўвайшлі не самая лепшая графіка, якая патрабавала ад камп'ютараў досыць вялікай магутнасці. Таксама былі раскрытыкаваныя незразумелы інтэрфейс у глабальным рэжыме, слабы штучны інтэлект, аднастайна карт, нецікавыя місіі, адсутнасць сюжэту ў кампаніі і сумны гульнявы працэс.
* Гульняманія — 5/10
* Playground.ru — 9.1/10
* Absolute Games — 40%
* Gamespot — 3.5/10

Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2007 года
Катэгорыя:Гульні для Windows
Катэгорыя:Стратэгіі ў рэальным часе
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні паводле алфавіта
Цэнтнер

**Цэнтнер**, скарочана *ц* (,  — «сто») — метрычная адзінка вымярэння масы, роўная 100 кілаграмам.

Хоць слова «цэнтнер» нямецкага паходжання, у Германіі пад цэнтнерам разумеюць 100 метрычных фунтаў, гэта значыць 50 кг.

## Гл. таксама 
* Тона (метрычная тона) = 10 цэнтнераў = 1000 кілаграм.
* Хандрэдвейт

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння масы