open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Авес

**Востраў Авес** (, літаральна «Птушыны востраў») — востраў у Карыбскім моры. Належыць да дзяржавы Венесуэла. З-за тайфунаў часта мяняе знешні выгляд і губляе тэрыторыю сушы. Прыкладная сучасная плошча — 3,75 га. На востраве размешчана навуковая і ваенная база, але сталага насельніцтва няма.

## Прырода і геаграфія 
Востраў Авес мае каралавае паходжанне, акружаны рыфам. У даўжыню дасягае 540 м. Найбольшая шырыня — каля 22 м. Вышыня сушы — каля 3 м. Сталых крыніц пітной вады няма.

Клімат трапічны вільготны. Найбольш дажджлівыя месяцы — чэрвень, жнівень і кастрычнік. Найбольш сухі месяц — сакавік.

Большая частка паверхні пясчаная, але ў паўночнай частцы вылучаецца травяністая прагаліна. Фаўна прадстаўлена марскімі птушкамі і чарапахамі. На востраве рэгулярна праводзяцца даследаванні марской вады. Лічыцца адным з найбольш важных месц для размнажэння чарапах.

## Тэрытарыяльныя спрэчкі 
Востраў Авес быў адкрыты іспанскімі мараплаўцамі ў канцы XVI ст. Да пач. XIX ст. аспрэчваўся некалькімі дзяржавамі. На востраве не было месца для стварэння сталага паселішча, аднак жыхары Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў наведвалі яго для здабычы чарапах і чарапашых яек.

У 1854 г. амерыканцы выявілі вялікае радовішча гуана і пачалі яго здабычу, што прывяло да пратэстаў адначасова Нідэрландаў і Венесуэлы, якая лічылася спадчынніцай Іспаніі на Малых Антыльскіх астравах. Галандцы накіравалі да вострава ваенны карабель і спынілі незаконную здабычу. Спрэчка паміж Нідэрландамі і Венесуэлай была перададзена на суд каралеве Іспаніі, якая вырашыла яго на карысць Венесуэлы (1865 г.). Але афіцыйнае далучэнне да гэтай дзяржавы адбылося толькі ў 1895 г. У 1878—1912 гг. амерыканцы працягвалі здабычу, пакуль запасы гуана не былі вычарпаны.

Венесуэла здолела ўсталяваць эфектыўны кантроль над востравам толькі ў 1950 г. У 1978 г. пачала працу навуковая станцыя імя Сімона Балівара. У 1980 г. былі дасягнуты пагадненні аб згодзе на прыналежнасць вострава да Венесуэлы з ЗША і Францыяй. У 1988 г. з гэтым пагадзіўся прэм’ер-міністр Дамінікі.

У цяперашні час ніводная краіна не аспрэчвае правы Венесуэлы на востраў, аднак аспрэчваецца 200-мільная эканамічная зона.

## Галерэя 

Image:Aves Island ISS013.jpg|Выгляд з космасу
Image: Isla de Aves en 1647.svg|Абрысы вострава ў 1647 г.
Image:Isla de Aves Venezuela 003.jpg|Станцыя імя Сімона Балівара
Image:Isla de Aves Venezuela 002.jpg|Паўночная частка вострава Авес
Image:Fauna Isla Las Aves - Venezuela 009.jpg|Марская чарапаха
Image:Fauna Isla Las aves - Venezuela 007.jpg|Скаты каля вострава Авес

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора
Катэгорыя:Астравы Венесуэлы
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004

**Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004** (14-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Другой лізе) — 
трэці па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай і 
Першай ліг) па футболе 
сярод беларускіх каманд 2004-га года. 
У турніры прымалі ўдзел 13 каманд, якія змагаліся за дзве пуцёўкі ў 
Першую лігу. 
Перамогу ў турніры атрымала мінская «Змена», 
якая разам з клубам «Орша» прайшла ў Першую лігу.

## Турнірная табліца 
## Спасылкі 
* RSSSF.com
* kick-off.by
* fcgomel.elitno.net

2004
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2004 годзе
Катэгорыя:2004 год у футболе
Царква Георгія Пераможцы (Котра)

**Царква́ Гео́ргія Перамо́жцы** — праваслаўная царква, якая знаходзілася ля вёскі Котра Гродзенскага дабрачыння Гродзенскай епархіі (цяпер у Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці). Не захавалася.

## Гісторыя 
Стаяла на беразе ракі Котра на вясковых могілках, за 1,5 вярсты ад вёскі і за 27 вёрст ад Гродна. Пабудаваная з дрэва, заснавальнік невядомы. Паводле надпісу на абразе святога вялікамучаніка Георгія Пераможцы, якую прыхаджане шанавалі як цудатворную, ён падараваны царкве ў 1560 годзе Іванам Верашчынскім.

У 1865 годзе царква адбудаваная з дапамогай княгіні Надзеі Трубяцкой, пляменніцы князя Канстанціна Святаполка-Чацвярцінскага, скідальскага вотчынніка. У прыходзе 1845 чалавек з вёсак Котра, Бірулічы, Брошкаўцы, Гушчыцы, Кашубінцы, Лашавічы, Мазінаў і Некрашы. Тры царкоўныя школы (Бірулічы, Брошкаўцы, Мазінаў).

## Спасылкі 
* Radzima.net 
* 
* 

Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Гродзенскай вобласці
Котра
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Гродзенскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1560 годзе
Катэгорыя:Котра (Гродзенскі раён)
Спіс авіябаз Беларусі

**Спіс авіябаз Беларусі** — спіс авіяцыйных баз ваеннага прызначэння на тэрыторыі Беларусі.

## Брэсцкая вобласць 
* Авіябаза Баранавічы
* Авіябаза Бяроза

## Віцебская вобласць 
* Авіябаза Балбасава

## Гомельская вобласць 
* Авіябаза Зяброўка
* Авіябаза Быхаў

## Мінская вобласць 
* Авіябаза Мачулішчы

Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Вацлаў Касцевіч

**Ва́цлаў Ста́нкавіч Касце́віч** герба «Ляліва» (каля 1448 — ) — маршалак гаспадарскі (1509), староста кобрынскі (1519).

Бацька — Станка Касцевіч, намеснік ковенскі. Брат — Януш, ваявода віцебскі, пасля падляшскі.

У 1501 або 1502 годзе Вацлаў ажаніўся з кобрынскай княгіняй Ганнай, былой жонкай Фёдара Бельскага. Жонка перайшла з праваслаўя ў каталіцтва і фундавала разам з мужам пабудовы ва ўладаннях каталіцкіх цэркваў. У 1512 годзе іхнія правы на Кобрын былі пацверджаныя вялікім князем.

Па смерці Ганны, апошняй прадстаўніцы роду Кобрынскіх, атрымаў у арэнду кобрынскія землі. У 1522 годзе збудаваў у Дабучыне (цяпер Пружаны) каталіцкую царкву Свв. Жыгімонта і Вацлава. У 1528 годзе ставіў у войска Вялікага Княства Літоўскага 41 вершніка.

Ад другога шлюбу з нейкай Ганнай меў сына і дачку. Сын Пётр памёр у маладым узросце. Дачка Дарота была жонкай князя Яраслава Галоўчынскага (у шлюбе мелі 3 сыноў і некалькіх дачок), а з 1569 года — Станіслава Давойны, ад якога мела яшчэ дачку. Памерла ў 1571 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Старосты кобрынскія
Вацлаў
Касцёл Святых Жыгімонта і Вацлава (Пружаны)

**Касцё́л Святы́х Жыгімо́нта і Ва́цлава** — каталіцкі храм у Пружанах, збудаваны старастам Вацлавам Касцевічам у 1522 годзе. Асвечаны ў гонар Свв. Жыгімонта і Вацлава. Не захаваўся.

Касцёл размяшчаўся на рагу сучасных вуліц Савецкай і Тармасава. Па смерці Касцевіча ў 1532 годзе яго ўладанні перайшлі да каралевы Боны, якая ў 1534 абнавіла касцёл і надарыла яго дадатковымі землямі.

## Святары 
* Ксёндз Матэвуш Путвінскі (1835—1836)

Катэгорыя:Храмы Святога Жыгімонта
Катэгорыя:Храмы Святога Вацлава
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:З’явіліся ў 1522 годзе
Катэгорыя:Пружаны
Катэгорыя:Касцёлы Пружанскага раёна
Катэгорыя:1522 год у Еўропе
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Беларусі
Царква Успення Прасвятой Багародзіцы (Котра)

**Царква́ Успе́ння Прасвято́й Багаро́дзіцы** — праваслаўная царква ў вёсцы Котра Пружанскага раёна, заснаваная ў 1773 годзе. Зруйнаваная за савецкім часам.

## Гісторыя 
У 1773 памешчык Лаўрэнцій Савіцкі заснаваў у Котры драўляны храм, асвечаны ў гонар Успення Прасвятой Багародзіцы. У парафію ўваходзілі вёскі Котра, Радзецк, Пескі, Клепачы, Краснае.

Да стогадовага юбілею ў вёсцы была пабудавана новая, мураваная царква, асвечаная ў 1873 годзе. Да яе прыходу былі далучаны вёскі Бакуны і Ліхасельцы.

Падчас Другой сусветнай вайны купал царквы выкарыстоўвалі нямецкія войскі для трэніроўкі ў стральбе з гармат. Перад гэтым жыхары вёскі былі выселены, а святар атрымаў загад вызваліць памяшканне царквы ад царкоўнага начыння, якое было перавезена ў Мокраўскую царкву. Ад артылерыйскіх снарадаў царква была моцна пашкоджана, засталіся толькі муры.

У пачатку 50-х гадоў XX стагоддзя царква і агароджа канчаткова разабраны, на яе месцы паўстаў вясковы клуб.

## Спасылкі 
* Дакуманты Чарналоскай Свята-Успенскай царквы

Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Брэсцкай вобласці
Котра
Катэгорыя:З’явіліся ў 1773 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1950-я гады
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Пружанскага раёна
Катэгорыя:Котра (Пружанскі раён)
Катэгорыя:1773 год у Беларусі
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003

**Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003** (13-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Другой лізе) — 
трэці па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай і 
Першай ліг) па футболе 
сярод беларускіх каманд 2003-га года.

У турніры прымалі ўдзел 12 каманд, якія змагаліся за дзве пуцёўкі ў 
Першую лігу. 
Па прычыне малой колькасці ўдзельнікаў (найменшая колькасць за ўсю гісторыю Другой лігі) 
пасля звычайнага двухкругавога турніру чатыры лепшыя каманды прайшлі ў фінальны раўнд, 
дзе дадаткова згулялі яшчэ па два матчы паміж сабой.

Перамогу ў турніры атрымаў клуб «Баранавічы», 
які разам з нясвіжскім «Верасам» прайшоў у Першую лігу.

## Турнірная табліца 
### Фінальны раўнд 
## Спасылкі 
* RSSSF.com
* kick-off.by
* fcgomel.elitno.net

2003
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2003 годзе
Катэгорыя:2003 год у футболе
Царква Святых апосталаў Пятра і Паўла (Мокрае)

**Царква́ святы́х апо́сталаў Пятра́ і Па́ўла** — праваслаўная царква ў вёсцы Мокрае Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці. Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю, ахоўваецца дзяржавай.

## Гісторыя 
Асвечаная 3 чэрвеня 1873 года святаром пружанскага дабрачыння Мікалаем Жуковічам у імя святых першавярхоўных апосталаў Пятра і Паўла. Адноўлена ў 1990-х гг.

## Архітэктура 
Храм мае прадольна-восевую кампазіцыю, якая ўключае ў сябе званіцу, трапезную, асноўны аб’ём і апсіду. Званіца трох’ярусная з цыбулінавай галавой на васьмігранным барабане. На даху асноўнага аб’ёму такі самы васьмігранны барабан з цыбулепадобным купалам.

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Храм 4-часткавай падоўжна-восевай кампазіцыі, якую складаюць званіца, трапезная, малітоўная зала, апсіда. У яго сілуэце дамінуе 3-ярусная (2 васьмерыкі на чацверыку) шатровая званіца, завершаная гранёнай цыбулепадобнай галоўкай на 8-гранным барабане. Стральчатыя завяршэнні граняў верхняга яруса званіцы ствараюць зубчастае акаймаванне шатра. Цыбулепадобным купалам завершаны і 8-гранны барабан 4-схільнага даху асноўнага кубападобнага аб’ёму. Уваходны арачны партал кілепадобнай формы. У дэкоры выкарыстаны зубчастыя фрызы, прамавугольныя філёнгі і арачныя нішы, лапаткі, стылізаваная балюстрада.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
* НГАБ у г. Гродна, ф. 849, воп. 1, спр. 16.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Пружанскага раёна
Мокрае
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1873 годзе
Катэгорыя:Мокрае (Пружанскі раён)
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Катэгорыя:1873 год у Беларусі
Павел Свірыд

**Па́вел Свіры́д** ( — , Рэгенсбург, Заходняя Германія) — беларускі грамадскі дзеяч, юрыст.

## Біяграфія 
У 1930-х працаваў у Навагрудку. У 1941 узначаліў Беларускі Нацыянальны Камітэт у Навагрудку, пасля быў старшынём Наваградскага акруговага суда, што аб'ядноўваў міравыя суды Баранавіцкай, Ганцавіцкай, Навагрудскай і Слонімскай акруг.

У чэрвені 1942 узначаліў аддзел школьніцтва Цэнтральнага Бюро Беларускае Народнай Самапомачы, у жніўні таго ж года браў удзел ва Усебеларускім Праваслаўным Саборы на якім быў абраны ў Прэзідыум Сабору, на якім была абвешчана Беларуская Аўтакефальная Праваслаўная Царква.

Удзельнік Другога Усебеларускага Кангрэса 27 чэрвеня 1944, на якім быў абраны ў склад Беларускай Цэнтральнай Рады (кіраваў юрыдычнымі і рэлігійнымі справамі).

Ад лета 1944 — на эміграцыі ў Германіі. Выкладаў у польскай гімназіі Рэгенсбурга (Заходняя Германія)

У жніўні 1945 БЦР пасылала некалькі разоў свайго прадстаўніка ад царкоўных спраў у Францэнсбад дзеля паўстырымання епіскапату ад ліквідацыі БАПЦ.

Павел Свірыд быў удзельнікам XII (аднаўленчага) Пленума БЦР (9 мая 1945, Эльванген).

Памёр у шпіталі пасля доўгай хваробы і цяжкай аперацыі.

## Спасылкі 
* Свірыд Павел

Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса
Катэгорыя:Беларусы ў Германіі
Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады
Катэгорыя:Постаці БАПЦ
Катэгорыя:Члены Беларускай народнай самапомачы
Турышчавічы

**Туры́шчавічы** (, ) — вёска ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Аторскага сельсавета.

Знаходзіцца за 7 км на поўнач ад горада Чачэрск, за 44 км ад чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (лінія Гомель — Жлобін), за 72 км ад Гомелю. Насельніцтва 29 чал. (2004).

На поўначы мяжуе з лесам (урочышча Тарфяное). На поўдні меліярацыйны канал, на ўсходняй ускраіне рака Сож (прыток ракі Дняпро).

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XVI стагоддзя як паселішча ў Чачэрскім старостве Рэчыцкага павета Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. 12 кастрычніка 1510 кароль Жыгімонт I Стары дараваў сяло двараніну К. Пішчыкаву. Паводле інвентара 1704 года — 5 дымоў, у 1726 — 11 дымоў, у Отарскім войтаўстве Чачэрскага староства. Паводле вопісу 1765 года 22 дыма.

Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) у складзе Расійскай імперыі. Паводле рэвізійных матэрыялаў 1859 года ў Чачэрской воласці Магілёўскай губерні, ва ўладанні графа І. І. Чарнышова-Круглікава. У 1871 жыхары захапілі 77 дзесяцін абшарніцкага лесу і прадавалі найбольш каштоўную драўніну, на што Чарнышоў-Круглікаў скрадзіўся міністру ўнутраных спраў. З 1880 дзейнічаў хлебазапасны магазін. Паводле перапісу 1897 дзейнічаў хлебазапасны магазін. У 1909 годзе 351 дзесяціна зямлі.

З 1921 працавала хата-чытальня. У 1926 працавалі паштовы пункт, пачатковая школа ў Отарскім сельсавеце Чачэрскага раёна Гомельскай акругі. У 1931 арганізаваны калгас. 35 жыхароў загінулі на франтох Вялікай Айчыннай вайны. Паводле перапісу 1959 у складзе калгасу «50 гадоў БССР» (цэнтр — вёска Отар).

## Насельніцтва 
* **XVIII стагоддзе**: 1704 — 5 дымоў; 1726 — 11 дымоў; 1765 — 5 дымоў (паводле перапісу)
* **XIX стагоддзе**: 1897 — 30 двароў, 198 жыхароў (паводле перапісу)
* **XX стагоддзе**: 1909 — 35 двароў, 249 жыхароў; 1959 — 192 жыхары (паводле перапісу)
* **XXI стагоддзе**: 2004 — 12 гаспадарак, 29 жыхароў

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Емяльянавіч Саўчанка (нар. 1936) — вучоны-фізік і педагог.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аторскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чачэрскага раёна
Сагавая пальма

**Сагавая пальма** () — шматгадовая вечназялёная расліна. Паходзіць з нізінных трапічных лясоў Паўднёва-Усходняй Азіі і Новай Гвінеі.

## Знешні выгляд 
Расліны з падземнымі разгалінаванымі каранямі і шматлікімі стваламі вышынёй 8 — 12 м. Лісце перыстае даўжынёй 4 — 6 м. Кветкі з'яўляюцца ва ўзросце 15 — 20 гадоў і пасля прынашэння пладоў адміраюць. Размнажаюцца атожылкамі, якія ўтворацца ў аснаванні ствала пасля перыяду красавання.

## Выкарыстанне 
З сярэдняй часткі ствала атрымоўваюць сага — прадукт, надзвычай багаты крухмалам. У некаторых частках Новай Гвінеі аладкі з *сага* з'яўляюцца асноўнай штодзённай ежай. Высушанае лісце і парасткі выкарыстоўваюцца як будаўнічы матэрыял для дахаў, сценак жытла, а таксама плытоў.

Image:Sagu-03 081119-3863 sim.JPG|Вытворчасць сага
Image: Sagu-06 081122-4150 sim.JPG|Сага
Image:Rumbia thatch UN 071121-1327 stbu.jpg|Дах з лісця сагавай пальмы

## Спасылкі 
* Сагавыя пальмы

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Пальмавыя
One Voice (альбом)

**«One Voice»**— дэбютны студыйны альбом выканаўцы музыкі кантры Білі Гілмэна.

Альбом быў запісаны і выдадзены ў Нешвіле ў 2000 годзе.

Неўзабаве альбом зрабіўся вельмі папулярным сярод прыхільнікаў кантры музыкі дзякуючы аднайменнаму хіту «One Voice». У 2001 годзе альбом быў намінаваны на «Грэммі» ў катэгорыі «Найлепшае Мужчынскае Вакальнае Выкананне ў стылі кантры».

Па версіі часопіса «Billboard» «One Voice» спыніўся на дасягненні 2-га радку ў топ-чарце кантры альбомаў. Асацыяцыя Гуказапісваючых Кампаній Амерыкі (RIAA) прысвоіла альбому сертыфікацыю «2х Platinum».

## Спіс кампазіцый 
## Крытыка 
Альбом атрымаў адносна станоўчыя агляды ад крытыкаў, і быў добра прыняты як прыхільнікамі музыкі кантры так і іншымі слухачамі. У асноўным крытыкі бачылі неадпаведнасць паміж даволі дарослым зместам такіх песень як «Little Things» ці «'Til I Can Make It on My Own» і ўзростам юнага спевака.
У той жа час шмат каго ўзрушыла тэма хатняга гвалту і грамадска-сацыяльных праблем, якая чырвонай стужкай праходзіць у «One Voice», «Oklahoma» і «What's Forever For».

## Іншае
Чатыры кампазіцыі з альбома з'яўляюцца кавер-версіямі. "I Think She Likes Me" з'яўляецца кавер-версіяй аднайменнай песні гурта The Moffatts запісанай у 1995 годзе. 
Астатнія кавер-версіі аддаюць дань павагі такім кантры-выканаўцам як Майкл Марцін Мерфі ("What's Forever For", 1982 год) і Тэмі Вайнет ('Til I Can Make It on My Own, 1976 год). 
Таксама ў альбоме можна пачуць новую інтэрпрэтацыю "Little Bitty Pretty One", якая была напісана ў 1957 годзе Боббі Дэем, а затым паспяхова выконвалася шэрагам вядомых спевакоў і гуртоў, сярод якіх былі легендарныя Jackson 5.

Для кожнага з трох сінглаў з альбома быў зняты адпаведны відэа-кліп. У 2000 годзе рэжысёр Трэй Фэнджой зрабіў відэа для "One Voice" i "Oklahoma", а ў 2001 годзе Брэнт Хэджкок зняў відэа для "There's a Hero".

Катэгорыя:Альбомы Білі Гілмэна
Песевічы

**Пе́севічы** (, ) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Лелюкінскага сельсавета.

## Назва 
Фіксавалася старое опсаўскае прозвішча Пес, гервяцкае Песовіч. Ёсць літоўскія *Pesys, Pesaitis*.

## Гісторыя 
## Вялікае Княства Літоўскае 
У сярэдзіне 17 стагоддзя вёска ў Дудскім старостве Ашмянскага павета Віленскага ваяводства. У 1789 годзе 8 дымоў, 2 валокі зямлі, уласнасць Зяньковічаў.

## Пад уладай Расійскай імперыі 
У другой палове XIX—пачатку XX ст. вёска ў Лугамавіцкай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні. У 1861 г. 45 рэвізскіх душ, у складзе маёнтка Лугамавічы Мілеўскай. У 1897 г. 30 двароў, 223 жыхары, у 1909 г. 32 двары, 204 жыхары, 188 дзесяцін зямлі.

## Найноўшы час 
У 1921—1939 гадах у Лугамавіцкай воласці Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 годзе 35 двароў, 157 жыхароў.

3 12 кастрычніка 1940 года вёска (46 двароў, 231 жыхар) у Чапунскім сельсавеце Юрацішкаўскага раёна. 3 26 чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 год акупаваная нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Падчас вайны была спалена.

У 1948 годзе адкрыта пачатковая школа. У 1950 годзе арганізаваны калгас «Маладая гвардыя». 3 1954 годзе у калгасе «17 верасня». 3 16 ліпня 1954 года ў Лежневіцкім сельсавеце. 3 20 студзеня 1960 года ў Іўеўскім раёне. 3 1986 годзе у калгасе «Савецкая Беларусь» і ў Лелюкінскім сельсавеце. У 1970 г. 145 жыхароў. Цяпер у складзе калгаса «Лежневічы».

У 1999 годзе 25 двароў, 49 жыхароў.

## Вядомыя асобы 
* Мечыслаў Іосіфавіч Дмухоўскі (1960—2015) — журналіст, адзін з заснавальнікаў Выдавецкага дома «Субяседнік».

## Спасылкі 
* Памяць: Іўеўскі раён . - Мінск: Белта, 2002.

Катэгорыя:Лелюкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна
Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі
Гардзееўка (Бранская вобласць)

**Гардзе́еўка** (; былая назва — **Гардзе́ева Бу́да**) — сяло ў Бранскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Гардзееўскага раёна. Адно з найбуйнейшых і найбольш добраўпарадкаваных сёлаў Бранскай вобласці. Насельніцтва 3 014 чал. (2010).

## Геаграфія 
Размешчана на рацэ Паконка (басейн Дняпра). Знаходзіцца за 28 км на захад ад горада Сураж, за 29 км на паўночны захад ад горада Клінцы.

## Этымалогія назвы 
Назва сяла ўтварылася ад імя старадубскага пісара Гардзея Насікевіча, які дзякуючы ўніверсалу гетмана Івана Мазепы заснаваў на рацэ Паконка слабаду, якая атрымала назву Гардзеева Буда.

## Гісторыя 
* 20 лістапада 1704 — першыя згадкі пра сяло пад назвай Гардзеева Буда.
* пачатак XVIII ст. — у Гардзееўцы было 18 дымоў.
* сярэдзіна XVIII ст. — у сяле была пабудаваная царква Раства Багародзіцы, земская школа, бровар, пяньковы завод, некалькі ветракоў.
* 1768 — тут налічвалася 83 дымы і 466 жыхароў.
* 1781 — сяло ўваходзіць у склад Суражскага павета Чарнігаўскай губерні.
* 1897 — у Гардзееўцы ўжо больш за 300 дымоў і 2073 жыхары.
* 1921 — у складзе Клінцоўскага павета Гомельскай губерні.
* 1929 — цэнтр Гардзееўскага раёна Клінцоўскай акругі Заходняй вобласці.
* 1937 — у складзе Гардзееўскага раёна Арлоўскай вобласці.
* 1944 — перадаецца ў склад ізноў утворанай Бранскай вобласці.

## Архітэктура 
* Царква Раства Прасвятой Багародзіцы (2006)

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Мікалаевіч Скіба (нар. 1949) — матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.

## Літаратура 
* Андрэй Катлярчук. Беларусы Бранскага края. Этнічная гісторыя і сучаснасць  // ARCHE, 2-2001 (Народны нумар)

## Спасылкі 
* Алег Трусаў. Беларуская Атлантыда: Без бар’ераў. Северскія землі // Радыё Свабода, 19 кастрычніка 2007
* Гарадскі сайт

Катэгорыя:Населеныя пункты Гардзееўскага раёна
Чапунь

**Ча́пунь** (, ) — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Лелюкінскага сельсавета.

## Гісторыя 
У другой палове 18 стагоддзя вёска ў Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства. Адносілася да Дудскага староства. У 1789 г. 17 аселых гаспадарак, каля 10 валок зямлі.

У 1861 г. 78 рэвізскіх душ. Адносілася да маёнтку Лугамавічы памешчыка Мілеўскага, у складзе Лугамавіцкага сельскага таварыства. У 1866 г. 23 двары, 165 жыхароў, у 1897 г. 41 двор, 311 жыхароў, у 1909 г. 53 двары, 348 жыхароў, 377 дзесяцін зямлі.

У 1921 — 1939 гг. у Лугамавіцкай гміне Валожынскага павета Навагрудскага ваяводства Польшчы. У 1921 г. 60 двароў, 277 жыхароў.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (71 двор, 396 жыхароў) цэнтр Чапунскага сельсавета Юрацішкаўскага раёна. 3 28 ліпеня 1941 г. да 7 ліпеня 1944 г. акупаваная нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У 1952 г. створаны калгас «Герой». 3 16 ліпеня 1954 г. у складзе новаўтворанага Лежневіцкага сельсавета. 3 20 студзеня 1960 г. у Іўеўскім раёне. 3 1954 г. у калгасе «Ленінскі шлях», з 1975 г. у калгасе імя М.І.Калініна, з 1986 г. цэнтр калгаса «Савецкая Беларусь». У 1970 годзе - 381 жыхар. З 1986 года вёска ў складзе Лелюкінскага сельсавета.

У 1999 г. 138 двароў, 387 жыхароў.

## Славутасці 
* Царква Святой Варвары
* Помнік Першай сусветнай вайны нямецкім салдатам
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Вядомыя асобы 
* Ларыса Емяльянаўна Мікуліч (нар. 1956) — беларуская артыстка тэатра лялек.

## Гл. таксама 
* Малая Чапунь

## Спасылкі 
* 
* Здымкі беларускай вёскі 1916 года прадаюцца за 1 еўра - фота, Наша Ніва, 18 лістапада 2012
* Свіная чума: рэпартаж з Чапуні Ютуб 06.2013

Катэгорыя:Лелюкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна
Стэнлі Коэн

**Стэнлі Коэн** (; ) — амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1986 годзе разам з Рытай Леві-Мантальчыні. Адкрыў фактар росту эпідэрмісу.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 лістапада 1922 года ў раёне Флатбуш Брукліна (Нью-Ёрк). Яго бацькамі былі яўрэі-эмігранты з Расійскай імперыі — Луі Коэн і Фані Коэн (Фейтэль). Скончыў Бруклінскі каледж (1943) і Оберлін-каледж у Агая (1946). З 1952 года — у Вашынгтонскім універсітэце, з 1959 года — ва ўніверсітэце Вандэрбільда ў Нашвіле.

Член Нацыянальнай АН ЗША і Амерыканскай акадэміі навук і мастацтваў.

## Навуковая праца 
Працуючы з Рытай Леві-Мантальчыні (су-лаўрэат Нобелеўскай прэміі ў 1986 годзе) з Вашынгтонскага ўніверсітэта ў Сэнт-Луісе ў 1950-х гадах, Коэн ізаляваў фактар росту нерваў, а затым адкрыў фактар росту эпідэрмісу. Ён працягваў свае даследаванні клеткавых фактараў росту пасля пераезду ва ўніверсітэт Вандэрбільда ў 1959 годзе. Яго даследаванні клеткавых фактараў росту маюць фундаментальнае значэнне для разумення развіцця рака і распрацоўкі супрацьракавых прэпаратаў.

З’яўляецца аўтарам навуковых прац па вывучэнні структур фактараў росту і іх уздзеянні на развіццё клеткі і органаў, эндакрыналогіі.

## Узнагароды 
* 1983 — Прэмія Луізы Грос-Хорвіц (сумесна з Р. Леві-Мантальчыні)
* 1985 — Міжнародная прэмія Гайрднера
* 1986 — Нацыянальны навуковы медаль ЗША
* 1986 — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне
* 1986 — Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэту
* Біяграфія Стэнлі Коэна
* Stanley Cohen Nobel link

Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Луізы Грос-Хорвіц
Катэгорыя:Эндакрынолагі ЗША
Случарэцкі павет

**Случарэ́цкі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Навагрудскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Сталіца — горад Слуцк.

Утварыўся на аснове Слуцкага княства згодна з Канстытуцыяй 3 мая (1791). Існаваў да 1793 года, калі ў выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Расійскай імперыі.

Назвы павета паходзіла ад ракі Случ — левага прытока Прыпяці і галоўнай воднай артэрыі слуцкага рэгіёна.

## Геральдыка 
Пра герб новага павета і форму прадстаўнічага адзення мясцовых ураднікаў сведчыць апісанне, змешчанае ў соймікавай ухвале. Паводле яе, герб Случарэцкага павета будзе размешчаны *«на павятовай харугве, якая павінна быць на чырвоным полі, з аднаго боку калос, на версе калоса — польская шапка і пры тым жа калосе шабля, як знак, што сімвалізуе свабоду; з другога боку — літоўская Пагоня і Цялё, як знак таго, што пры панаванні найяснейшага Станіслава Аўгуста прынятай у 1791 г. [Уставай], мая месяца 3 і 5 дня, было забяспечана народу шчасце, разам з фарміраваннем нашага павета»*.

Адным з цэнтральных сюжэтаў пры распрацоўцы геральдыкі павета стала адлюстраванне падзякі за яго манарху, а таксама акцэнтаванне сувязі паміж узнікненнем Случарэцкага павета і прыняццем Канстытуцыі 3 мая 1791 г.. На харугве сама Канстытуцыя сімвалічна адлюстравана ў выглядзе калюмны («калоса»), якая займае на павятовым гербе цэнтральнае месца.
.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Новагародскага ваяводства
Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Слуцка
Катэгорыя:З’явіліся ў 1791 годзе
Вінцэнт Тышкевіч

{{ДД
| беларускае імя                 = Вінцэнт Тышкевіч
| арыгінальнае імя    = 
| парадак-жан             = 
| партрэт             = Vincent Tyškievič. Вінцэнт Тышкевіч (1873).jpg
| шырыня партрэта     = 200px
| подпіс     = Вінцэнт Тышкевіч. Гравюра XIX ст.
| герб                = POL COA Leliwa.svg
| шырыня герба        = 100px
| подпіс герба        = Герб «Ляліва»
| тытул              = 
| перыядпачатак     = 
| перыядканец = 
| папярэднік          = 
| пераемнік           = 
| дата нараджэння          =  
| месца нараджэння   = 
| дата смерці               = 
| месца смерці       = 
| род                 =
| бацька              =
| маці                = 
| жонка               =
| дзеці               = *няма*
| рэлігія             = 
| узнагароды             = { style="background: transparent"
 
}
| Commons            = Wincenty Tyszkiewicz
}}
**Вінцэнт Тышкевіч** (1757 — , маёнтак Дубай каля Пінска) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Пісар вялікі літоўскі (з 1780), рэферэндар вялікі літоўскі (з 1781).

## Біяграфія 
thumb|злева|110px|Вінцэнт Тышкевіч

З лагойскай лініі роду Тышкевічаў гербу «Ляліва», сын Антонія Казіміра, генерал-лейтэнанта літоўскага войска, і Тэрэзы з роду Тызенгаўзаў. Успадкаваў ад бацькі тытул графа на Лагойску і Бярдычаве і маёнткі Лагойск (Мінская губерня), Свіслач (Літоўска-Гродзенская губерня) і Белаполле (Слабодска-Украінская губерня), а таксама шэраг маёнткаў у Пінскім павеце (Мінская губерня). Трымаў Стралкоўскае староства.

Нанова перабудаваў маёнтак Свіслач, заклаў галандскага кшталту парк, перарэзаў яго каналамі і стварыў вялікі заасад. Заснаваў у мястэчку на ўласныя сродкі Свіслацкую гімназію — цэнтр асветы і вальнадумства на Гарадзеншчыне пачатку XIX стагоддзя.

У 1778 г. пабраўся шлюбам з Марыяй-Тэрэзай Панятоўскай (1761—1831), пляменніцай польскага караля і вялікага князя літоўскага Станіслава-Аўгуста, ад якой не меў дзяцей.

Паводле тэстаменту ад 1813 г. свае багатыя маёнткі перадаваў сваякам: Лагойск адпісаў графу Пію Тышкевічу (1756—1858), Белаполле — украінскім Тышкевічам, а Свіслач — графу Юзафу Тышкевічу (1724—1815), старосце вяляціцкаму.

## Цікавыя факты 
Вінцэнт Тышкевіч практыкаваў пакаранні ў дачыненні да ўласных аканомаў, калі тыя пераўзыходзілі раз і назаўсёды ўсталяваны гадавы прыбытак маёнтку.

Вінцэнт
Катэгорыя:Рэферэндары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты стралкоўскія
Майкл Кларк Ракфелер

**Майкл Кларк Ракфелер** (,  — знік ) — амерыканскі калекцыянер, вандроўнік і антраполаг. Даследаваў культуру папуаскіх народаў на захадзе Новай Гвінеі.

## Біяграфія 
Майкл Кларк Ракфелер нарадзіўся ў заможнай сям'і Н. Э. Ракфелера, будучага віцэ-прэзідэнта ЗША. У 1960 г. скончыў Гарвардскі ўніверсітэт. Некалькі месяцаў служыў у арміі ЗША. Удзельнічаў у гарвардскай экспедыцыі да народа дані ў заходнюю частку Новай Гвінеі. Вярнуўся ў Новую Гвінею яшчэ раз для збору калекцыі прадметаў культуры тады мала вывучанага народа асмат.

## Знікненне 
17 лістапада 1961 г. каноэ, у якім плылі М. К. Ракфелер і яго галандскі калега было знойдзена перакуленым. Абодва даследчыкі зніклі. Былі арганізаваны пошукі, якія скончыліся беспаспяхова. У 1964 г. быў афіцыйна абвешчаны мёртвым. Мяркуецца, што ён загінуў на рацэ ад кракадзілаў або быў забіты асматамі. Аднак таямнічыя абставіны смерці выклікалі чуткі, што М. К. Ракфелер застаўся жывы і патаемна вядзе існаванне сярод тубыльцаў.

## Значэнне 
Яго калекцыя драўляных скульптур стала важнай асновай збору культуры асмат у музеі Метраполітэн у Нью-Ёрку. У 1963 г. урад Інданезіі на доўгі час зачыніў землі асмат для даследчыкаў. Дазвол на правядзенне экспедыцый быў дадзены толькі ў 1991 г. За гэты час традыцыйная культура асмат зведала значныя змены..

Аб пошуках М. К. Ракфелера быў зняты дакументальны фільм, які ўтрымоўваў этнаграфічныя звесткі і стаў своеасаблівым помнікам маладому даследчыку.

## Спасылкі 
* Фільм «Пошук Майкла Ракфелера» на англійскай мове
* Знікненне Майкла Ракфелера 

Катэгорыя:Этнографы ЗША
Катэгорыя:Антраполагі ЗША
Катэгорыя:Даследчыкі Аўстраліі і Акіяніі
Майкл Кларк
Варонецкі замак

**Варонецкі замак** — абарончае збудаванне ў в. Варонічы Вялікага Княства Літоўскага (цяпер вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці), збудаванае паводле загаду Жыгімонта Аўгуста.

Адыгрываў істотную ролю ў час Інфлянцкай вайны. У 1581 годзе быў узяты войскамі Стэфана Баторыя. 

Ад замка захавалася гарадзішча, якое дасюль носіць найменне «замак» і падзяляецца на тры часткі: усходнюю, заходнюю і паўднёвую, аддзеленых адна ад адной ровам.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Замчышча ў г.п. Варонічы на Radzima.org
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Полацкага раёна
Катэгорыя:Варонічы (Полацкі раён)
Варонічы

Назву **Варо́нічы** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Варонічы — вёска ў Полацкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Варонічы — вёска ў Зэльвенскім раёне
** Варонічы — вёска ў Свіслацкім раёне
** Варонічы — вёска ў Слонімскім раёне
* Мінская вобласць:
** Варонічы — вёска ў Вілейскім раёне
** Варонічы — былая вёска ў Вецярэвіцкім сельсавеце Пухавіцкага раёна
** Варонічы — вёска ў Рудзенскім сельсавеце Пухавіцкага раёна
## Азёры 
* Варонічы, Варонеч — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ушача
Клецкае гета

**Клецкае гета** (ідыш: קלעצקער געטאָ, Klecker geto) — яўрэйскае гета ў Клецку, створанае нацыстамі ў перыяд акупацыі Беларусі.

Напярэдадні вайны ў Клецку пражывала 4190 яўрэяў. Заснаванае адразу пасля заняцця горада немцамі 27 ліпеня 1941 года. На тэрыторыі яго жыло каля  1,5 тысячы асоб прызнаных яўрэямі.

28 чэрвеня 1941 былі расстраляны Соф'я Тайц і Хана Гелер. 20 жніўня 1941 немцы расстралялі яшчэ 35 чалавек, сярод якіх Юзаф Жухавіцкі, Рыгор Каваль, Г.А. Тарабура, М. Розенфельд і інш.

30 кастрычніка 1941 (па іншых дадзеных у канцы верасня ) на рыначнай плошчы было сабрана ўсё яўрэйскае насельніцтва. Немцы выбралі выбралі спецыялістаў, рабочых і іх сем'і, а тых хто не трапіў у іх лік — каля 3500 чалавек — вывелі да загадзя выкапаных равоў каля хрысціянскіх могілак і расстралялі. У снежні 1941 былі расстраляны старшыня і члены юдэнрата, якіх абвінавацілі у тым, што яны спрабавалі паставіць у гета харчы звыш нормы.

Пастанова аб ліквідацыі была прынята немцамі ў ліпені 1942 года. У ноч з 20 на 21 ліпеня аддзелы СС і літоўскай і беларускай паліцыі атачылі гета, але сустрэлі ўзброенае супраціўленне ад жыхароў гета. На чале паўстанцаў стаяў Мойша Фіш, былы салдат Войска Польскага. На другім паверсе сінагогі быў усталяваны кулямёт. Паўстанцы мелі дзве вінтоўкі, восем пісталетаў і дзесяць гранат.

Пад час бою былі забіты тры нямецкія афіцэры і чатыры беларускіх паліцэйскіх.

Клецкія яўрэі падпалілі гэта, каб пад заслонай дыму ўцячы з агароджанай тэрыторыі. Уцячы здолелі каля 400 чалавек, але вайну перажыло толькі 25 з іх, сярод якіх Янкель Гелер. Частка збеглых трапіла ў партызанскую брыгаду генерала Ф. Капусты.

Забітыя ў гета яўрэі былі пахаваны на ўскрайку горада каля лесу з назвай "*Старына*".

== Пасля вайны. У 1996 г. ўсталяваны помнік ахвярам Халакосту.

## Спасылкі 
* Relacja Jankiela Gellera o zagładzie Żydów w Klecku, w: Kleck w czasie wojny, w: Nieświeskie wspomnienia, Warszawa 2001, s. 324

Катэгорыя:Гісторыя Клецка
Катэгорыя:Гета ў Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1941 годзе
Касаржэўскі замак

**Касаржэўскі замак** — абарончае збудаванне ля вёскі Валь на рэчцы Дрысе, дзе яе перасякае стары шлях з Полацка на Рыгу. 

У пачатку XVII ст. замак быў спалены. 1652 годам датуецца грамата Яна Казіміра, якой апошні дае права мястэчку і замку адбудавацца.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Кобрынскі замак

**Кобрынскія замкі** — комплекс драўляных абарончых і адміністрацыйных збудаванняў 14—18 ст. у Кобрыне.

Размяшчаліся на р. Кобрынцы, на месцы ранейшага дзядзінца і вакольнага горада Кобрына. Паводле інвентара 1597 года, комплекс складаўся з Верхняга і Ніжняга замкаў. Замкі былі ўмацаваны сценамі з гародзен і вежамі, адна з якіх была адначасова і млыном. Збудаванні мелі гонтавыя дахі. Ва ўнутраным двары стаялі драўляныя гаспадарчыя і жылыя пабудовы.

## Літаратура 
* *Якімовіч, Ю. А.* Драўлянае дойлідства беларускага Палесся. — Мн., 1978.
* 
* 
Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Кобрына
Катэгорыя:Славутасці Кобрына
Скарбніца

у Станькава]]
**Скарбніца** — традыцыйнае гаспадарчае збудаванне ў сядзібах, замках, манастырах, дзе захоўвалася найбольш каштоўная маёмасць (скарб). Часам скарбніца аб'ядноўвалася з капліцай, жылымі ці гаспадарчымі збудаваннямі, на фасадзе афармлялася ганкам, порцікам ці галерэяй.

## Літаратура 
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.
* 
Катэгорыя:Архітэктура Беларусі
Мазырскі замак

**Мазырскі замак** — драўлянае абарончае і адміністрацыйнае збудаванне позняга сярэднявечча ў Мазыры. Існаваў у XV—XVIII стагоддзях на гарадзішчы старажытнага Мазыра. Пабудаваны на месцы ўмацаванага драўлянага замка XIV стагоддзя. Займаў мыс паміж шырокімі ярамі, якія праразалі высокі карэнны бераг Прыпяці.

У XVI стагоддзі цэнтральная частка Мазыра была абнесеная астрогам. У 1520—1530-я гады зруйнаваны татарамі. Каля 1543 года быў адноўлены драўляны замак з гароднямі і вежамі. Чатырохгранныя вежы мелі па сем баявых ярусаў з падсябіццямі, а зверху накрываліся шатровым дахам. Сцяна з гародняў мела два баявыя ярусы і таксама мела падсябіцці з бланкаваннем. Дзве гародні былі прыстасаваныя для жылых мэтаў. На замкавым двары стаяла замкавая царква Спаса, некалькі трохкамерных дамоў, скарбніца, свіраны, піўніца і іншыя.

Пасля перабудовы ў 1576 годзе меў 5 вежаў. У 1609 годзе замак цалкам згарэў, у 1613 годзе адноўлены. У ходзе ваенных дзеянняў XVII стагоддзя замак неаднойчы быў разбураны і паступова прыйшоў y заняпад. У XVIII стагоддзі Мазырскі замак — парадны замкава-палацавы комплекс, які складаўся з драўлянага палаца ў цэнтры і гаспадарчай зоны.

Пры даследаванні на замчышчы выяўлены рэшткі жылой пабудовы 16 стагоддзя з кафлянай печчу, складзенай з гаршковай і каробчатай кафлі, упрыгожанай геаметрычным арнаментам.

## Літаратура 
* *Якімовіч, Ю. А.* Драўлянае дойлідства беларускага Палесся — Мн., 1978.
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Замак
Катэгорыя:Гісторыя Мазыра
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мазыра
Сенцы

**Се́нцы** (або *сені*, *сенкі*, *прывен*, *прымен*, *ляцён*) — памяшканне для захавання цяпла ў цёплай хаце звычайна ў выглядзе зрубнага трысцена, які далучаўся да хаты пры дапамозе двух шулаў. У сенцах стаялі гаспадарчыя прылады (абавязкова — жорны), часам жывёла, аднак пэўнага гаспадарчага прызначэння сенцы не мелі. Вядомы ў жыллі многіх краін свету.

Уваход у сенцы часта вылучаецца ганкам або верандай.

## Літаратура 
* 
* 
* *Якімовіч, Ю. А.* Драўлянае дойлідства беларускага Палесся. — Мн., 1978.

Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідства
Тураўскі замак

**Тураўскі замак** — абарончае збудаванне ў Тураве.

## Гісторыя 
У кан. Х ст. заснаваны драўляны грод. Умацаванні старажытнага Турава надзейна абаранялі яго ад набегаў непрыяцеля. У 1158 годзе горад вытрымаў жорсткую дзесяцітыднёвую аблогу войскаў паўднёварускай кааліцыі князёў, а ў 1160 — трохтыднёвую аблогу валынскіх князёў.
У XIII ст. была пабудавана абарончая мураваная вежа-бергфрыд.

У 1502 і 1521 гадах быў разрабаваны татарамі. У 1649 годзе захоплены і спустошаны гетманам Янушам Радзівілам. У 1654—1667 гг. спустошаны і разрабаваны маскоўцамі.

## Архітэктура 
Тураўскі замак узнік на месцы драўлянага грода часоў Старажытнай Русі. Абарончая сістэма старажытнага горада будавалася на ўмелым злучэнні натуральных перашкод са штучнымі ўмацаваннямі, збудаванымі ў адпаведнасці з рэльефам мясцовасці і з улікам абарончай тактыкі таго часу.

Гарадзішча старажытнага Турава складалася з дзвюх частак, якія займалі мыс, прыпадняты на 5-6 м над забалочанай поймай Язды. На адной з пляцовак знаходзіўся дзяцінец, на іншай — вакольны горад, якія падзяляў абарончы роў, шырыня якога складала ад 20 да 25 м, глыбіня каля 5 м. Паўкруглым абарончым ровам, запоўненым вадой, гарадзішча таксама было акружана з усходняга і паўднёвага бакоў.

Дзядзінец быў размешчаны на найбольш умацаванай мысавай частцы гарадзішча. Верагодна, па перыметры пляцоўкі дзяцінца калісьці праходзіў земляны вал. Пра гэта сведчаць захаваныя з заходняга боку невялікія ўзвышэнні. Апроч гэтага, дзяцінец некалі атачалі драўляныя сцены з вежамі. Знакаміты падарожнік Павел Шпілеўскі ў 1859 годзе пісаў пра рэшткі сямівежавага замка, умацаванага равамі і валамі.

У новых умовах і з уключэннем у маладую дзяржаву Вялікае Княства Літоўскае змяніліся функцыі і роля замка і яго абарончых умацаванняў. Грод падзяліўся на непасрэдна велікакняжацкі замак і гандлёва-рамесны горад.

Найлепей гэта сімвалізуе з’яўленне мураванай вежы-бергфрыда, або вежы валынскага тыпу, падобнай на Камянецкую і Брэсцкую. Яна акрамя абарончай функцыі мела прэзентабельны характар і мусіла сімвалізаваць уладу князя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Славутасці Турава
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Турава
Lernu!

**Lernu!** (ці lernu.net) — бясплатны шматмоўны сайт са свабодным уваходам для азнаямлення і вывучэння міжнароднай мовы эсперанта. Назва *Lernu* паходзіць ад дзеяслова *lerni*, які азначае «вучыць». Сайт створаны міжнароднай маладзёжнай арганізацыяй E@I якая, пачала працу ў якасці працоўнай групы Сусветнай маладзёжнай арганізацыі эсперантыстаў.

Сайт уключае разнастайныя інструменты для вывучэння эсперанта, такія як практыкаванні, гульні, слоўнікі, граматычныя даведнікі, сістэму праверкі ведаў і мультымедыйная бібліятэку з музыкай, агучаныя апавяданні і відэа. Ёсць магчымасць весці размову праз сэрвіс імгненных паведамленняў або на форуме на разнастайныя тэмы і навіны, якія адбываюцца ў свеце эсперанта.

Па даных статыстыкі сайт lernu.net штомесяц наведваюць прыблізна 75 тысяч разоў. Большасць наведвальнікаў складаюць карыстальнікі з Еўропы, Паўднёва-Усходняй Азіі і з двух амерыканскіх кантынентаў.

## Гісторыя 
Праект *lernu!* быў упершыню паказаны ў красавіку 2000 года на семінары Esperanto@Interreto (цяпер E@I), які адбыўся ў Стакгольме, Швецыя і запушчаны ў кастрычніку 2001 года на другім семінары E@I, які праходзіў у горадзе Упсала. У 2002 годзе праект атрымаў фінансавую падтрымку ад эсперантыстаў з ЗША Фонд даследаванняў у галіне эсперанта (ESF). Гэта дазволіла пачаць працу на старэннем вэб-версіі курса, які быў запушчаны ў жніўні таго ж года. Публічна сайт стаў даступны 21 снежня 2002 года і да гэтага часу падтрымліваецца арганізацыяй E@I пры фінансавай падтрымцы ESF, а таксама дзякуючы ахвяраванням шматлікіх добраахвотнікаў па ўсім свеце.

На працягу чатырох гадоў развіцця праекта значны ўклад зрабілі некаторыя прыхільнікі праекта. У абавязкі асноўнай каманды распрацоўшчыкаў уваходзіць агульнае адміністраванне і развіццё сайта. Над дызайнам і праграмным кодам старонкі працавала некалькі чалавек. Цяпер сайт перакладзены больш як на 20 моў свету праз адмысловую сеткавую платформу перакладу.

## Курсы 
На сайце ёсць некалькі курсаў, пачынаючы з простага вывучэння слоў (Bildoj kaj Demandoj) і заканчваючы перапісанымі гісторыямі (Kio okazas).

Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:Эсперанта
Катэгорыя:Адукацыйныя сайты
Раманава

**Раманава** — шматзначны тэрмін.

## Вядомыя асобы 
* Валянціна Мікалаеўна Раманава — танцоўшчыца, балерына, балетмайстар. Народная артыстка Узбекскай ССР (1977)
* Таццяна Аляксандраўна Раманава — вучоны ў галіне глебазнаўства, доктар біялагічных навук (1979), прафесар (1989), Заслужаны дзеяч навукі БССР (1981)
* Яна Сяргееўна Раманава — расійская біятланістка

## Населеныя пункты 
Назву **Рама́нава** маюць:

### Беларусь 
* Раманаўская Слабада — прадмесце ў Мінску
* Віцебская вобласць:
** Раманава — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Раманава — вёска ў Гарадоцкім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Раманава — гістарычная назва вёскі Леніна ў Горацкім раёне
* Мінская вобласць:
** Раманава — гістарычная назва вёскі Леніна ў Слуцкім раёне

### Расія 
* Раманава (Раманаўскі раён)

## Гл. таксама 
* Вуліца Раманава
* Раман
* Раманавічы
* Раманавы
* Раманаў
* Раманаўка
* Раманаўскае
* Раманаўская
* Раманаўскі
* Раманаўцы
* Раманаўшчына
* Раманішкі
* Раманішчы
* Раманчук
* Раманчукі
* Раманы
* Раманькі
* Раманюк
* Раманюкі
Гарадзішчанскае гета

**Гарадзішчанскае гета** — яўрэйскае гета на Слонімскім завулку ў гарадскім пасёлку Гарадзішча Баранавіцкага раёна, створанае нацыстамі ў перыяд акупацыі Беларусі. Першае гета на Беларусі дзе адбыліся масавыя знішчэнні яўрэяў.

Праз некалькі дзён па ўваходу немцаў у Гарадзішча імі былі расстраляны 17 яўрэяў-закладнікаў. Сярод іх дзве сям'і Цырынскіх і савецкія актывісты.

20 кастрычніка 1941 а 10 гадзіне раніцы ў Гарадзішча прыбыла каманда СС. Дарослым мужчынам-яўрэям было загадана ўзяць рыдлёўкі і з'явіцца на плошчы. 68 спецыялістаў пакінулі ў гета. Іншых 150 мужчын падзялілі на дзве групы. Адну завезлі на машынах ва ўрочышча Пагарэльцы за 2 км ад Гарадзішча, а другую ў лес Міхнаўшчына за 4 км. Ім абвясцілі, што трэба выкапаць ямы для ваенных патрэб. Але гэта былі магілы ў якіх на наступны дзень 21 кастрычніка 1941 года расстралялі 1440 Гарадзішчанскіх яўрэяў. Сярод іх былі цырульнік Елін, браты Красільшчыкі і 105-гадовы рабін Мардуховіч. У той самы дзень у лесе Міхнаўшчныа былі забіты 70 прадстаўнікоў інтэлігенцыі Гарадзішча — дактары, настаўнікі, адвакаты і інш.

Наступная акцыя была праведзена напачатку мая 1942 года. Тады каля праваслаўнай царквы Гарадзішча было расстраляна 35 яўрэяў. У жніўні 1942 тамсама расстралялі каля 100 яўрэйскіх спецыялістаў («масцеравых»).

## Спасылкі 
* Гетто Белоруссии — примеры геноцида 

Катэгорыя:Гарадзішча (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Гета ў Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1941 годзе
Панасюкі

**Панасюкі́** (, ) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Дзмітровіцкага сельсавета. У складзе ААТ «Камянецкая пушча».

Панасюкі месцяцца за 200 м на паўночны захад ад аўтадарогі «Абход тэрыторыі нацыянальнага парку „Белавежская пушча“» (), за 200 м на паўднёвы захад ад ракі Палічна, за 29 км на паўночны захад ад Каменца, за 63 км на поўнач ад Брэста, за 31 км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск на лініі Брэст — Беласток.

У вёсцы 13 гаспадарак, 16 жыхароў (2005).
* 1939: у выніку Пакта Молатава-Рыбентропа ў складзе Брэсцкай вобласці БССР.
* 1940: у Бялоўскім сельсавеце Гайнаўскага раёна Брэсцкай вобласці.
* 1941—1945: у 1941 годзе нямецкія захопнікі расстралялі ў вёсцы настаўніка і дэпутата сельсавета, мясцовых жыхароў. Цягам Другой сусветнай вайны на франтах загінулі і прапалі без вестак 9 жыхароў вёскі.
* 1945: у Камянецкім раёне.
* 1948: у пачатковай школе 68 вучняў.
* 1954: у складзе Ражкоўскага сельсавета.
* 1959: у складзе Дзмітравіцкага сельсавета.
* 1960: 143 жыхары.
* 1970: 92 жыхары, у саўгасе імя Дзімітрава.

## Літаратура 
*  С. 73.

## Спасылкі 
* Надвор'е ў Панасюках

Катэгорыя:Дзмітровіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёна
Віктар Кандратавіч Хаўратовіч

**Віктар Кандратавіч Хаўратовіч** (, вёска Стары Сінін, , Магілёўская вобласць — , ) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1954—1956 гг. служыў у Савецкай Арміі. У 1957 г. скончыў Магілёўскі будаўнічы тэхнікум. У 1957—1958 гг. — майстар на будаўніцтве ў Самаркандзе (Узбекістан). Затым вярнуўся на Магілёўшчыну, дзе працаваў прарабам у саўгасах Горацкага, Краснапольскага, Слаўгарадскага раёнаў, майстрам, старшым інжынерам у будаўнічых арганізацыях Касцюковіч, Крычава, Слаўгарада, Краснаполля, настаўнікам Мхініцкай васьмігадовай школы Краснапольскага раёна, старшым тэхнікам «Белдзяржпраекта» ў Магілёве, у 1966—1968 гг. вучыўся ў Магілёўскім педінстытуце. У 1982—1989 гг. працаваў начальнікам прарабскага ўчастка ў Бялынічах.

## Паэтычныя зборнікі 
* «Сонца на кельме» (1983),
* «Зямныя колеры і гукі» (1990).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Кузьма Рыгоравіч Хромчанка

**Кузьма Рыгоравіч Хромчанка** (, п. Калінаўка, , Магілёўская вобласць — 25 кастрычніка 2009) — беларускі літаратуразнавец, .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Хадзіў у школы ў Вялікіх Хутарах і Гарадзецкай (1935-41), у Краснапольскую сярэднюю школу (1943-47). Скончыў літаратурны факультэт Магілёўскага педагагічнага інстытута (1951). Выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Дзятлаўскай сярэдняй школе (Гродзенская вобласць, 1951—1953). Вучыўся ў аспірантуры (1953—1956), працаваў навуковым супрацоўнікам, вучоным сакратаром Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР (1956—1966). З 1966 г. на выкладчыцкай рабоце ў Беларускім дзяржаўным універсітэце, дацэнт кафедры беларускай літаратуры; загадчык кафедры славістыкі (1993-1997). Кандыдат філалагічных навук. Член СП БССР (1983). Жыў у Мінску.

## Навуковыя працы 
У друку выступаў з рэцэнзіямі і літаратурна-крытычнымі артыкуламі з 1957 г. Аўтар манаграфій «Піліп Пестрак: Жыццё і творчасць» (1960), «Беларуская мастацкая проза (канец XIX — пачатак XX ст.)» (1979), «Скрыжаванні шляхоў адраджэння: беларуска-ўкраінскія літаратурныя ўзаемасувязі 20-30-х гадоў ХХ стагоддзя» (2009), навукова-папулярнай кнігі «За шчасце зямное» (1966).

Даследаваў праблемы гістарычнага развіцця беларускай прозы, пытанні тэксталогіі, мастацкага перакладу, літаратурных узаемасувязей.

## Літаратура 
* 
* Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. — Мінск, 1995. — Т. 6. — С. 202—203

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі