open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гуахіра (паўвостраў)

**Гуахіра** (Гоахіра, ) — паўвостраў на поўначы Паўднёвай Амерыкі, паміж Карыбскім морам і Венесуэльскім залівам. Большая частка належыць Калумбіі (дэпартамент Гуахіра), частка — Венесуэле.

Плошча — 12 тыс. км². Вышыня да 853 м. Паверхня на паўднёвым захадзе нізінная, на паўночным усходзе — з асобнымі астанцовымі масівамі вышынёй да 853 м. Клімат і расліннасць трапічныя паўпустынныя. Пашавая жывёлагадоўля. Здабыча солі (на паўднёвым захадзе).

На Гуахіры знаходзіцца самая паўночная кропка Паўднёвай Амерыкі — мыс Гальінас (12 "25 'паўн. ш.). Насупраць размяшчаецца паўвостраў Парагуана.

Паўвостраў Гуахіра — асноўнае месца пражывання індзейцаў гуахіра, якія размаўляюць на мове гуахіра.

Катэгорыя:Геаграфія Калумбіі
Катэгорыя:Геаграфія Венесуэлы
Сент-Хеленс

**Сент-Хеленс** (**гара Святой Алены**) — актыўны стратавулкан, размешчаны ў акрузе Скаманія штата Вашынгтон, ЗША, за 154 кіламетры на поўдзень ад Сіэтла і за 85 кіламетраў ад горада Портленд (штат Арэгон). Названы ў гонар брытанскага дыпламата лорда Сент-Хеленс, сябра даследчыка Джорджа Ванкувера, які праводзіў тапаграфічныя работы ў гэтым раёне ў канцы XVIII стагоддзя. Размешчаны ў Каскадных гарах і з’яўляецца адным з вулканаў «Ціхаакіянскага вогненнага кальца», якое ўключае ў сябе 160 актыўных вулканаў.

Катэгорыя:Горы Вашынгтона
Катэгорыя:Стратавулканы ЗША
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар святых
Катэгорыя:Кардыльеры
Катэгорыя:Вулканы Паўночнай Амерыкі
Мікалай Пракопавіч Міхалап

**Мікалай Пракопавіч Міхалап** (1886—1979) — беларускі мастак-кераміст, графік, дызайнер, фатограф, педагог, адзін з арганізатараў і першы дырэктар Дзяржаўнай карціннай галерэі Беларусі ў 1939—1941 гадах.

## Біяграфія 
Паходзіў з мінскай сям’і чыгуначнага рабочага і пакаёўкі. Скончыў Мінскае гарадское вучылішча, пасля ў 1915 годзе афортнае аддзяленне Цэнтральнага вучылішча тэхнічнага малявання Штыгліца ў Пецярбургу. Настаўнікам Мікалая Пракопавіча быў вядомы рускі гравёр В. Матэ. На выхаванне мастака, фарміраванне яго поглядаў значны ўплыў аказаў музей дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва пры вучылішчы.

З біяграфічных запісаў мастака вядома, што ў 1913 г. ён ажыццявіў паездку ў Белавежскую пушчу для збору матэрыялаў. Там М. Міхалапам былі зроблены зарысоўкі зубра. Створаная ім скульптура «Зубр» экспанавалася на выстаўцы «Мастакі — воінам» у Мінску ў 1915 г. Гэта работа стала сімвалам Беларусі, нацыянальным вобразам краіны. Абвінавачванні ў страце фондаў галерэі ў чэрвені 1941 года ўпалі менавіта на галаву дырэктара галерэі, у сувязі з чым у 1944 годзе, пасля вызвалення Мінска ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, на пасаду дырэктара быў прызначаны іншы супрацоўнік галерэі — Алена Васільеўна Аладава. Але па заканчэнні вайны абвінавачвання былі зняты.

У 1945 г. па рэкамендацыі В. Волкава і М. Керзіна М. Міхалапа прынялі ў Саюз мастакоў Беларусі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-керамісты Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-керамісты СССР
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Людзі на паштовых канвертах
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага Народнага мастацкага вучылішча
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Каскадныя горы

**Каскадныя горы** () — буйны горны хрыбет у заходнім поясе Кардыльераў Паўночнай Амерыкі, які распасціраецца ад паўднёвай часткі канадскай правінцыі Брытанская Калумбія праз амерыканскія штаты Вашынгтон і Арэгон да паўночнай Каліфорніі. Даўжыня каля 1000 км.

## Геалогія і рэльеф 
Складкава-глыбавыя Каскадныя горы з’яўляюцца часткай Ціхаакіянскага вогненнага кольца, якое цягнецца ўздоўж усяго ўзбярэжжа Ціхага акіяна. Некалькі дзеючых і патухлых вулканаў (Рэйнір, 4392 м — найбольшая вышыня хрыбта; Шаста, 4317 м; Ласен-Пік, 3187 м, і інш.) узвышаюцца над моцна расчлянёным вулканічным пласкагор’ем (выш. 1800—2500 м). Вяршынная паверхня адносна выраўнаваная. Горы складзены з мезазойскіх крышталічных парод, якія ў асноўным перакрыты палеагена-неагенавымі лавамі. Маюцца радовішчы медзі і золата.

Большасць вядомых вывяржэнняў у ЗША звязаныя менавіта з вулканамі Каскадных гор. Сярод іх моцныя вывяржэнні вулкана Ласен-Пік у 1914—1915 гадах і Сент-Хеленс у 1980 годзе. Невялікае вывяржэнне Сент-Хеленс адбылося ў 2006 годзе.

Вяршыні вулканаў укрыты снежнікамі і ледавікамі. На схілах фумаролы і гарачыя крыніцы. У паўночнай частцы гор пашыраны старажытныя экзарацыйныя формы. Каскады вадаспадаў на рэках Калумбія, Фрэйзер, Кламат і інш. далі назву хрыбту. Шматлікія лед­авіковыя і вулканічныя азёры.

## Расліннасць 
На вільготных заходніх схілах развіты цемнахвойныя лясы, на су­хіх, усходніх — хваёвыя. Вышэй за 2800—3000 м лясы змяняюцца субальпійскімі і альпійскімі лугамі. Пер­шасныя лясы большай частка вы­руб­аны, на іх мес­цы — збяднелыя другасныя лясы (найбольш каштоўныя паро­ды — ду­гла­сава піх­та і жоўтая хвоя).

Нацыянальныя паркі: Крэйтэр-Лейк, Маўнт-Рэйнір, Ласен-Волканік (ЗША).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Peakware.com 

Катэгорыя:Горныя хрыбты ЗША
Катэгорыя:Брытанская Калумбія
Катэгорыя:Горы Вашынгтона
Катэгорыя:Горы Каліфорніі
Катэгорыя:Геаграфія Арэгона
Уладзімір Іванавіч Пракапцоў

**Уладзі́мір Іва́навіч Пракапцо́ў** (нар. 8 жніўня 1953, Жгуна-Буда, Добрушскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі мастак, з 1998 па 2023 — генеральны дырэктар Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь. Кандыдат мастацтвазнаўства (1984). Ганаровы член Расійскай акадэміі мастацтваў, член Беларускага саюза мастакоў, Беларускага саюза літаратурна-мастацкіх крытыкаў, членам Беларускага камітэта ІКОМ, членам камісіі Рэспублікі Беларусь па справах ЮНЕСКА.

## Біяграфія 
У 1975 годзе скончыў Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. М. Кірава. З 1998 да 2023 года — дырэктар Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь. Пад яго кіраўніцтвам у 2010 годзе праведзена рэстаўрацыя і музеефікацыя Мірскага замка, у 2018 завершаны капрамонт будынка і адкрыта новая пастаянная экспазіцыя Музея В. Бялыніцкага-Бірулі.

## Сям’я 
* Жонка — Вера Паўлаўна Пракапцова (1947—2021), беларуская мастацтвазнаўца.

## Галерэя 

Выява:Eos-by0110s.jpg|«Аўтапартрэт». Палатно, алей. 2005
Выява:Бацькоўскі дом.jpg|«Бацькоўскі дом». Палатно, алей. 2011

## Публікацыі 
* Вітольд Бялыніцкі-Біруля. Альбом. Серыя «Славутыя мастакі з Беларусі» (2012), 72 стар. — ISBN 978-985-01-0967-5
* Станіслаў Жукоўскі. Альбом. Серыя «Славутыя мастакі з Беларусі» (2012), 71 стар. — ISBN 978-985-01-0977-4

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. У 12 т. Т. 12. — Мінск, 2001.
* Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998 : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1998.
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.] Т. 6. — Минск, 2008.
* БД «Беларусь у падзеях i асобах».

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Добрушскім раёне
Катэгорыя:Кандыдаты мастацтвазнаўства
Катэгорыя:Ганаровыя члены РАМ
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Добруша
Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў 26-га склікання
Рарайма (гара)

**Рарайма** (*Roraima*) — сталовая гара (тэпуі) у Паўднёвай Амерыцы. Размешчана на стыку Бразіліі (штат Рарайма), Венесуэлы (Нацыянальны парк Канаіма) і Гаяны (найвышэйшы пункт краіны). Вышыня ў кропцы злучэння межаў (патройны пункт) складае 2723 м над узроўнем мора. Вяршыня Рараймы — плато плошчай каля 34 км².

Справаздачы аб экспедыцыі ў раён гары натхнілі Артура Конан Дойла на напісанне рамана «Закінуты свет».

У раёне Рараймы бяруць пачатак рэкі басейнаў Арынока, Амазонкі і Эсекіба.

## Гл. таксама 
* Гвіянскае нагор’е

## Літаратура 
* Hamish MacInnes. Climb to the Lost World. Penguin Group, 1976, 240 p. (ISBN 9780140034448)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Горы Бразіліі
Катэгорыя:Горы Венесуэлы
Катэгорыя:Горы Гаяны
Катэгорыя:Рарайма (штат)
Ірына Сямёнаўна Шыкунова

**Ірына Сямёнаўна Шыкунова** (, в. Камуна, , Мінская вобласць, БССР — ) — беларуская оперная спявачка (лірычнае сапрана), педагог. Лаўрэат Міжрэспубліканскага конкурсу вакалістаў у Мінску (1962), Заслужаная артыстка (1972), Народная артыстка (1980), Акадэмік Міжнароднай Акадэміі навук Еўразіі (1998), узнагароджаная медалём Францыска Скарыны (2010).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1940 годзе.

Пасля заканчэння ў 1956 годзе Дзяржынскай школы № 2 Мінскай вобласці Ірыну без іспытаў прынялі ў Беларускую кансерваторыю. Скончыўшы яе ў 1964 годзе, яна пачала працаваць у Беларускім дзяржаўным тэатры оперы і балета Беларусі, дзе з цягам часу спявала ўсе асноўныя партыі беларускага і ўсясветнага опернага рэпертуару. Праходзіла стажыроўку ў міланскім тэатры Ла Скала (1970—1971). Пабывала на гастролях у Фінляндыі, Германіі, Польшчы, спявала ў многіх тэатрах былога СССР. З 1989 года выкладала ў Беларускай акадэміі музыкі, класа жаночага вакалу, дацэнт кафедры спеваў.

Творчы набытак — звыш за 30 вядучых оперных партый, дзе стварыла шмат яркіх захапляючых вобразаў: Юзафа («Яснае світанне» А. Туранкова), Марфачка («Алеся» Я. Цікоцкага), Аксана, Святлана («Калі ападае лісце», «Калючая ружа» Ю. Семянякі), Ірына («Сівая легенда» Д. Смольскага), Галька («Галька» С. Манюшкі), Таццяна, Іяланта, Ліза («Яўген Анегін», «Іяланта», «Пікавая дама» П. Чайкоўскага), Віялета, Дэздэмана, Лізавета («Травіята», «Атэла», «Дон Карлас» Дж. Вердзі), Марфа, Купава («Царская нявеста», «Снягурка» М. Рымскага-Корсакава), Маргарыта («Фаўст» Ш. Гуно), Эльза («Лаэнгрын» Р. Вагнера), Донна Анна, Графіня («Дон Жуан», «Вяселле Фігара» В. Моцарта), Яраслаўна («Князь Ігар» А. Барадзіна).

Памерла ў 2020 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Творчы вечар салісткі Дзяржаўнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета БССР Ірыны Шыкуновай [Изоматериал]. 10 сакавіка 1975 г. [запрашэнне]. [Б. м. б. в.]. 1975. 1 арк. (складзены ўдвая)
* *Савік Л. С.* Артыстка з народа. // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Любанскага раёна. — Мінск, 1996.
* 
* 

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Сапрана
Катэгорыя:Тэатральныя педагогі Беларусі
Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна

**Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна** (скарочана ДМВМ імя А. С. Пушкіна, былы «Музей вытанчаных мастацтваў імя імператара Аляксандра III пры Маскоўскім імператарскім універсітэце») — адзін з самых буйных і значных расійскіх музеяў еўрапейскага і сусветнага мастацтва. Помнік архітэктуры, размешчаны ў цэнтры Масквы, па адрасе: вуліца Валхонка, 12. Адкрыты 31 мая (13 чэрвеня) 1912 года.

## Літаратура 
* Музей 3: Художественные собрания СССР: Сборник (70 лет Государственному музею изобразительных искусств имени А. С. Пушкина) / Ред.-сост. И. Е. Прусс; Под общ. ред. д-ра искусствовед. И. Е. Даниловой. — М.: Советский художник, 1982. — 256 с. — 10 000 экз. (обл.)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Музеі, заснаваныя ў 1912 годзе
Катэгорыя:1912 год у Маскве
Катэгорыя:Музеі Масквы
Катэгорыя:Помнікі архітэктуры Масквы
Катэгорыя:Перакрыцці Шухава
Катэгорыя:Мастацкія музеі
Катэгорыя:Мастацкія музеі Расіі
*
Катэгорыя:Хамоўнікі
Катэгорыя:Раман Клейн
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Аляксандра Пушкіна
Катэгорыя:Калекцыі старажытнаегіпецкага мастацтва
Карл Паўлавіч Брулоў

{{Мастак
 |фон                  = 
 |імя                  = Карл Брулоў
 |арыгінал імя       = 
 |імя пры нараджэнні     = Карл Брулоў
 |выява          = Brjullov.jpg
 |шырыня               = 240px
 |апісанне выявы = 
 |дата нараджэння        = 
 |месца нараджэння       = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |паходжанне        = 
 |падданства           = 
 |грамадзянства          = 
 |жанр                 = Гістарычная жывапіс, партрэт
 |вучоба                = Акадэмія мастацтваў
 |стыль                = Акадэмізм, рамантызм
 |працы               = &nbsp;
* «Апошні дзень Пампеяў»,
* «Вершніца»,
* «Аблога Пскова»
* Партрэт М. Ю. Віельгорскага
 |заступнікі          = 
 |уплыў              = Рафаэль, Пусен, Веласкес
 |уплыў на           = Фядотаў, Флавіцкі, Молер, Шаўчэнка, Цімафей Анрэевіч Неф, Крамской, Рэпін, Семірадскі, Сяроў, Шылаў
 |узнагароды              = { style="background: transparent"
   
}
* 1813 — малы сярэбраны медаль АМ («Натуршчык»),
* 1817 — вялікі сярэбраны медаль АМ («Натуршчыкі»),
* 1818 — малы залаты медаль АМ («Уліс і Наўсікая»),
* 1819 — малы залаты медаль АХ («Нарцыс»),
* 1821 — вялікі залаты медаль АХ («З'яўленне Аўрааму трох Анёлаў ля дуба Мамврыйскага»),
* 1834 — залаты медаль выстаўкі Парыжскага Салона (Парыж) («Апошні дзень Пампеяў»).
 |званні               = 
 |прэміі               = 
 |сайт                 = 
 |вікісховішча            = category:Karl Briullov
}}

**Карл Паўлавіч Брулоў** (,  — , Манцыяна, Італія) — рускі мастак, жывапісец, манументаліст, акварэліст, малявальшчык, прадстаўнік акадэмізму.

Член Міланскай і Пармскай акадэмій, Акадэміі Святога Лукі ў Рыме, прафесар Пецярбургскай і Фларэнційскай акадэмій мастацтваў, ганаровы вольны супольнік Парыжскай акадэміі мастацтваў.

Брат Аляксандра Брулова, архітэктара, прадстаўніка стылю рамантызм.

## Спасылкі 
* Карл Паўлавіч Брулоў — Інтэрнэт галерэя (168 прац) 

Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя

Катэгорыя:Мастакі рамантызму
Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Абруселыя італьянцы
Карл Паўлавіч
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Расіі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Тэстача
Катэгорыя:Мастакі-арыенталісты
Чапала

**Чапала** () — найбуйнейшае ў Мексіцы прэснаводнае возера.

## Геаграфія 
Сфармавалася каля 12 мільёнаў гадоў таму праз тэктанічныя зрухі, якія суправаджаліся землетрасеннямі і праваламі глебы. Ёсць меркаванне, што, з улікам вялікага ўзросту возера, за часы свайго існавання яно зменшылася ў 7 разоў у параўнанні з першапачатковай плошчай.

Знаходзіцца за 45 км на паўднёвы ўсход ад Гвадалахары, размешчана на мяжы штатаў Халіска і Мічаакан, на вышыні 1524 м над узроўнем мора. Прыкладныя памеры — 80 км з захаду на ўсход і 18 км з поўначы на поўдзень, плошча каля 1100 км². Сярэдняя глыбіня 4,5 м, максімальная — 10,5 м.

## Апісанне 
У возера ўпадаюць рэкі Лерма, Рыа-Дуэра, Рыа-Сула і Рыа-Гуарача. З возера выцякае рака Рыа-Грандэ-дэ-Сант’яга, якая ўпадае на паўночным захадзе ў Ціхі акіян. На возеры размяшчаюцца тры невялікіх вострава: Ісла-дэ-лос-Алакранэс, Ісла-Мезкла і Ла-Ісла-Менор.

Праз празмерную эксплуатацыю водных рэсурсаў возера і навакольных тэрыторый ёсць пагроза ўзроўню і якасці вады ў Чапала. Праз падзенне ўзроўню вады ў возеры ўтварыліся астравы з багавіння. Узровень вады ўпаў на 2-4 метры, аб’ём страчанай вады, як мінімум, дасягае 50 %.

Возера ёсць месцам жыцця некалькіх відаў пералётных птушак, напрыклад ружовага пелікана, а таксама тысяч мясцовых раслін і жывёл.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Басейн Рыа-Грандэ-дэ-Сант'яга
Катэгорыя:Азёры Мексікі
Мексіканскі песа

**Мексіканскі песа** () — валюта дзяржавы Мексіка. Мексіканскі песа складаецца з 100 сентава.

Знаходзяцца ў звароце банкноты наміналам у 1000, 500, 200, 100, 50 і 20 мексіканскіх песа. У абароце манеты наміналам 100, 50, 20, 10, 5, 2, 1 песа, 50, 20, 10 і 5 сентава.

27 мая 2008 года мексіканскі песа ўвайшоў у спіс свабодна канверсоўных валют, якія выкарыстоўваюцца пры разліках у міжнароднай міжбанкаўскай сістэме CLS.

Сімвал мексіканскага песа, як і ў долара ЗША, — $. Знак цэнта — ¢.

## Спасылкі 
* Манеты — Мексіканскі песа (старыя, новыя, юбілейныя) 
* Мексіканскія песа ўсіх серый выпуску 

Катэгорыя:Песа
Катэгорыя:Эканоміка Мексікі
Катэгорыя:Калектыўныя і саюзныя грашовыя адзінкі
Катэгорыя:Паўночнаамерыканскія валюты
Гімн Перу

**Нацыянальны марш Перу** () — дзяржаўны гімн Перу. Быў напісаны ў 1821 падчас конкурсу на стварэнне дзяржаўнага гімна, абвешчанага Хасэ дэ Сан-Марцінам, і 15 красавіка 1822 г. афіцыйна зацверджаны. У 1869 годзе ў тэкст гімна былі ўнесены нязначныя змены, у 1913 статус гімна быў афіцыйна ўзаконены.

## Тэкст гімна 
## Спасылкі 
* Гімн на сайце nationalanthems.info

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Перу
Перу
Катэгорыя:Песні на іспанскай мове
Катэгорыя:Песні Перу
Катэгорыя:З’явіліся ў 1821 годзе
Катэгорыя:Маршы
Перуанскі новы соль

**Новы соль** () — валюта дзяржавы Перу.

Новы соль уведзены з 1 ліпеня 1991 года ў адпаведнасці з законам ад 3 студзеня 1991 года, замяніўшы ў звароце перуанскі інці у суадносінах: 1 мільён інці = 1 новы соль.

У грашовым звароце краіны знаходзяцца банкноты наміналам у 10, 20, 50, 100 і 200 соляў, манеты ў 1, 2 і 5 соляў, 1, 5, 10, 20, 50 сентымаў.

Катэгорыя:Соль
Катэгорыя:Грошы Перу
Катэгорыя:Паўднёваамерыканскія валюты
Герб Перу

**Герб Перу** — адзін з дзяржаўных сімвалаў Перу, прыняты 25 лютага 1825. У яго цэнтры намаляваны геральдычны шчыт з залатымі бакамі. Шчыт падзелены гарызантальнай лініяй, а ў верхнім полі падзелены яшчэ адной вертыкальнай. На першым полі на светла-блакітным фоне намалявана карычневая вікун'я, якая сімвалізуе фаўну Перу. Другое поле ўвасабляе флору краіны і змяшчае хіннае дрэва. У ніжнім чырвоным полі намаляваны залаты рог багацця, які азначае багацце прыродных рэсурсаў Перу. Над шчытом знаходзіцца лаўровы вянок, а па баках яго атачаюць два перуанскія сцягі і штандары.

Перу
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Перу
Ян Агінскі

**Ян Агінскі** (каля 1625 — ) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў з роду Агінскіх, сын Самуэля і Соф’і Білевіч. Быў выхаваны ў праваслаўі, але пасля стаў каталіком.

Пераходзіў з адных магнацкіх груповак у іншыя са значнай выгадай для сябе. Валодаў шматлікімі маёнткамі.

Разам з другой жонкай Яаннай Тэадорай з Нарушэвічаў ён заснаваў у 1679 годзе францішканскі кляштар ў сваім маёнтку Лапеніца ў Ваўкавыскім павеце.

## Сям’я 
Двойчы жанаты: з Ганнай Сямашкай (шлюб у 1645) меў дзяцей
* Мікалая Францішка;
* Рыгора Антонія;
* Льва Казіміра;
* Ганну;
* Марыяну Ганну;
* Алену. У першым шлюбе са Станіславам Далматам-Ісайкоўскім, сынам Яна Ісайкоўскага і Яанны Тэадоры з Нарушэвічаў (другой жонкі Яна Агінскага), у другім — за чашнікам вялікім літоўскім Мікалаем Тарла. Фундавала выданне «Збору цудаў» гарадзенская Маці Божай Студэнцкай.

Другі раз ажаніўся ў 1660 з Яанай Тэадорай Нарушэвіч, дачкой Станіслава Нарушэвіча, ад якой меў дзяцей:
* Аляксандра;
* Казіміра Дамініка;
* Марцыяна Антонія.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Ян
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы полацкія
Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія
Катэгорыя:Пісары польныя літоўскія
Катэгорыя:Падваяводы віленскія
Катэгорыя:Маршалкі земскія ваўкавыскія
Катэгорыя:Харунжыя ваўкавыскія
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996

**Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996**  — другі па рангу дывізіён па футболе сярод беларускіх каманд 1996-га года.
Турнір праходзіў у два кругі. Першапачаткова планаваўся ўдзел 16 каманд, але яшчэ перад пачаткам сезону спыніла існаванне каманда 
«Бабруйск», а падчас турніру зняліся віцебскі «Кімавец» і барысаўскі «Фамальгаўт», у выніку колькасць удзельнікаў скарацілася да 13. 
Перамогу атрымаў клуб «Трансмаш» з Магілёва, які разам са слонімскім «Камунальнікам» перайшоў у Першую лігу.

## Турнірная табліца 
## Спасылкі 
* RSSSF.com
* kick-off.by
* fcgomel.elitno.net

1996
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1996 годзе
Катэгорыя:1996 год у футболе
Гандураская лемпіра

**Гандураская лемпіра** — грашовая адзінка Гандураса, роўная 100 сентава. Уведзена ў 1926 годзе наўзамен ранейшага срэбнага песа. Залатое ўтрыманне, заяўленае ў 1946 годзе Міжнароднаму валютнаму фонду, роўна 0,444335 г.

## Паходжанне назвы 
Бярэ сваю назву ад імя індзейскага правадыра Лемпіры (1497—1537), які ў 1536 разгарнуў барацьбу супраць іспанскіх каланізатараў. Лемпіра быў забіты ў выніку змовы, а яго атрад разгромлены.

## Спасылкі 
* Цэнтральны банк Гандураса

Катэгорыя:Лемпіра
Катэгорыя:Грошы Гандураса
Катэгорыя:Паўночнаамерыканскія валюты
Герб Гандураса

**Герб Гандураса** — адзін з сімвалаў незалежнай дзяржавы Гандурас. У цэнтры герба - роўнабаковы трохвугольнік, у аснаванні якога знаходзіцца вулкан, акружаны двума замкамі, на якіх знаходзіцца вясёлка. За і пад вулканам, узыходзіць сонца. Трохвугольнік сімвалізуе Ціхі і Атлантычны акіяны, якія абмываюць Гандурас. Іх атачае авал, на якім выгравіраваны літары з чыстага золата: "Рэспубліка Гандурас, Свабодная, суверэнная і незалежная. 15 верасня 1821 года".

Завяршаюць малюнак рог багацця і стрэлы, паміж лісцевымі дрэвамі і ўцёсамі з вапняку з масонскім вокам у цэнтры. Калчан са стрэламі рознакаляровага апярэння - сімвал адзінства сіл нацыі, а таксама напамін пра індзейскае (мая) мінулае краіны. Канчатковы выгляд герба ўсталяваўся ў 1825.

Гандурас
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Гандураса
Аймара (мова)

**Аймара** () — мова народа аймара, які жыве ў Андах. Гэта адна з нешматлікіх індзейскіх моў з колькасцю носьбітаў больш за мільён чалавек. На ёй гаворыць каля 3,1 мільёна чалавек. Аймара, разам з іспанскай, з’яўляецца афіцыйнай мовай Балівіі. На ёй таксама размаўляюць у Перу, Аргенціне і Чылі. У старажытнасці аймара была, верагодна, мовай імперыі Вары, тэрыторыю якой пазней захапілі інкі.

Некаторыя лінгвісты сцвярджаюць, што аймара роднасная сваёй больш распаўсюджанай суседцы, мове кечуа. Гэта гіпотэза, аднак, аспрэчваецца — хоць паміж гэтымі мовамі ёсць падабенства, большасць лінгвістаў сыходзіцца ў меркаванні, што гэта падабенства тлумачыцца тым, што абедзве мовы доўгі час узаемадзейнічалі, займаючы адну або суседнюю тэрыторыю.

Першая граматыка мовы аймара была складзена айцом Людавіка Бертонэ ў 1603 годзе, першы слоўнік — ім жа ў 1608 г.

Аймара — аглютынатыўна-полісінтэтычная мова з парадкам слоў SOV.

## Спасылкі 
* aymara.org  Іспанамоўны сайт пра мову, культуру і народ Аймара.
* Andean language looks back to the future — Андская мова глядзіць назад у будучыню.
* Aymara — Compendio de Estrutura Fonologica y Gramatical, 20 дакументаў у фармаце PDF (на іспанскай мове)
* The Sounds of the Andean Languages  — інфармацыя пра вымаўленне слоў мовы аймара, яе паходжанне і дыялекты, фатаграфіі носьбітаў і іх родных мясцін.
* Мова аймара ў праекце Ethnologue
* Encyclopedy in Aymara 
* Аймара-англійскі слоўнік 
* The Dream of a Perfect Language  — лекцыя Умберта Эка, у якой згадваецца мова аймара.
* JACH’AK’ACHI. Patpatankiri markana kont’awipa  — старонка на мове аймара, прысвечаная гораду Ачакачы.

Катэгорыя:Індзейскія мовы
Катэгорыя:Мовы Балівіі
Катэгорыя:Мовы Перу
Катэгорыя:Мовы Чылі
Катэгорыя:Аймара
Ёахім Гаўк

{{Дзяржаўны дзеяч
 | імя        = Ёахім Гаўк
 | арыгінал імя   = Joachim Gauck
 | выява            =
  |подпіс               =  
 | шырыня    = 
 | тытул              = Прэзідэнт Германіі
 | парадак            = 14
 | сцяг               = Standard of the President of Germany.svg
 | перыядпачатак       = 23 сакавіка 2012
 | перыядканец        = 19 сакавіка 2017 
 | перыяд кіравання   = 
 | папярэднік     = Хорст Зеехофер (в.а.) Крысціян Вульф
 | пераемнік           = Франк-Вальтэр Штайнмаер
 | прэм'ер            = Ангела Меркель
 | віцэ-прэзідэнт     = 
 | каментар        =
 | нацыянальнасць     = 
 | веравызнанне    = лютэранства
 | дата нараджэння      = 24.01.1940
 | месца нараджэння     =
 | дата смерці        =
 | месца смерці       =
 | пахаваны          =
 | бацька               = Вільгельм Ёахім Гаўк
 | маці               = Вольга Гаўк (нар. Варэман)
 | муж             =
 | мужа            = Герхільд Гаўк (1959-1991)
 | дзеці               = Крысціян, Марцін, Гезінэ, Катарына
 | партыя             = беспартыйны
 | дзейнасць       = 
 | прафесія          = пастар
 | адукацыя        = 
 | навуковая ступень     = 
 | узнагароды            = 
{

}
 | аўтограф           = Joachim Gaucks signature.svg
 | манаграма         =
 | сайт               = 
 | вікісховішча            = Joachim Gauck
}}
**Ёахім Гаўк** (; , , Мекленбург, Германія) — нямецкі палітычны дзеяч, прэзідэнт Германіі з 23 сакавіка 2012 па 19 сакавіка 2017. Пратэстанцкі пастар, адзін з лідараў праваабарончага руху ў ГДР, ён быў актыўным сябрам і рэгіянальным прадстаўніком апазіцыйнага Новага форуму і дэпутатам Народнай Палаты ГДР апошняга склікання ад некамуністычнага Альянсу 90. Пасля стварэння адзінай Германскай дзяржавы з 1990 па 2000 год быў першым кіраўніком архівамі Міністэрства дзяржаўнай бяспекі ГДР (Штазі). Быў у ліку падпісантаў Пражскай дэкларацыі, а таксама Дэкларацыі аб злачынствах камунізму.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Палітыкі Германіі
Катэгорыя:Члены Народнай Палаты ГДР
Катэгорыя:Праваабаронцы Германіі
Катэгорыя:Антыкамуністы
Катэгорыя:Дысідэнты ГДР
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты ФРГ
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Вялікім афіцэрскім крыжам ордэна За заслугі перад ФРГ
Катэгорыя:Лютэранскія святары
Мухамед аль-Макрыф

**Мухамед Юсуф аль-Макрыф** (; нар. 1940) — лівійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Кіраўнік Лівійскай рэспублікі як старшыня Усеагульнага Нацыянальнага Кангрэса (з 9 жніўня 2012 года). Верагодны кандыдат на маючых адбыцца выбарах прэзідэнта Лівіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Бенгазі. У 1978—1980 гг. быў паслом Лівіі ў Індыі. У 1980 г. збег у Марока з-за негатыўнага стаўлення да дыктатуры Муамара Кадафі. У 1981 г. заснаваў «Нацыянальны фронт выратавання Лівіі», быў яго лідарам з 1982 па 2001 гг. Быў адным з арганізатараў няўдалага замаху на Кадафі 8 мая 1984 г. У сваю чаргу, агенты Кадафі тройчы спрабавалі забіць яго за мяжой. На працягу больш за 30 гадоў выгнання аль-Макрыф заклікаў да звяржэння рэжыму Кадафі і правядзення дэмакратычных рэформ.

Падчас Грамадзянскай вайны зноў вярнуўся ў Лівію. У 2012 г. узначаліў «Нацыянальны фронт» (пераемнік НФСЛ). На ліпеньскіх выбарах ва Усеагульны нацыянальны кангрэс «Нацыянальны фронт» атрымаў 3 парламенцкія месцы. 9 жніўня 2012 аль-Макрыф быў абраны на пасаду старшыні ВНК (за яго прагаласавалі 113 з 200 дэлегатаў).

## Спасылкі 
Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Палітыкі Лівіі
Катэгорыя:Паслы Лівіі ў Індыі
Мансеф Марзукі

**Мансеф Марзукі** (, поўнае імя **Мансеф Бен Махамед Эль-Бедуі Марзукі**; нар. 7 ліпеня 1945, Грамбалія) — туніскі палітык, праваабаронца, пісьменнік і ўрач. 12 снежня 2011 г абраны першым прэзідэнтам Туніса пасля рэвалюцыі ў 2011 годзе. У лістападзе 2021 года Мансеф Марзукі стаў аб'ектам міжнароднага ордэра на арышт за пагрозу дзяржаўнай бяспецы.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Палітыкі Туніса
Катэгорыя:Праваабаронцы Туніса
Парфірыа Лоба

**Парфірыа Лоба Соса** вядомы таксама як **Пепе Лоба** (; нар. , Трухілья, Гандурас) — гандураскі палітык і багаты землеўладальнік. Дэпутат Нацыянальнага кангрэса Гандураса з 1990 года, Прэзідэнт Нацыянальнага Кангрэса Гандураса ў перыяд 2002 па 2006 год. 29 лістапада 2009 г. абраны на пасаду прэзідэнта Гандураса, 27 студзеня 2010 года заступіў на пасаду.

Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты
Катэгорыя:Прэзідэнты Гандураса
Астравы Антыподаў

**Астравы Антыподаў** () — архіпелаг на поўдні Ціхага акіяна ў 860 км на паўднёвы ўсход ад Новай Зеландыі. Уваходзіць у склад гэтай краіны. Агульная плошча — 22 км². Пастаяннага насельніцтва няма.

## Гісторыя 
Адкрыты ў 1800 г. брытанскім мараплаўцам Генры Ватэрхаўзам. Атрымалі назву Антыподаў за тое, што месцяцца амаль процілегла Вялікабрытаніі. Адразу сюды пачалі прыбываць паляўнічыя на ластаногіх. Але ў выніку неміласэрнага знішчэння пагалоўе марскіх звяроў хутка скарацілася, і пасля 1807 г. зверабойны промысел амаль спыніўся.

У 1998 г. астравы Антыподаў разам з іншымі новазеландскімі субантарктычнымі тэрыторыямі трапілі ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Прырода 
Астравы маюць вулканічнае паходжанне. Большую частку сушы фармуе ўзгорысты востраў Антыподаў. Берагі скалістыя, месцамі сустракаюцца камяністыя пляжы. Найвышэйшы пункт — 366 м.

Клімат субантарктычны. Большая частка паверхні пакрыта тундрай. Вылучаюцца тарфяныя балоты.

Флора складаецца пераважна з разнатраўя. Для фаўны характэрныя шматлікія птушкі, у тым ліку буравеснікападобныя, пінгвіны, эндэмічны від папугаяў і г. д. Разам з чалавекам на астравы трапілі грызуны. У 2012 г. пачалася кампанія па іх ліквідацыі.

## Спасылкі 
* unesco.org
* heritage-expeditions.com
* Offshore islands and conservation 

Катэгорыя:Астраўныя групы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Катэгорыя:Астравы Новай Зеландыі
Антыподы
Сосніца (значэнні)

**Сосніца** — тапонім:

* Сосніца — рака ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток Заходняй Дзвіны
* Сосніца — назва ракі Выдрыца (басейн ракі Дняпро) у верхнім цячэнні
Сураў

**Су́раў**, у верхнім цячэнні **Сураўка** — рака ў Клімавіцкім і Касцюковіцкім раёнах Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Беседзь (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 49. Плошча вадазбору 215 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,1 м³/с Пачынаецца на паўночнай ускраіне вёскі Завідаўка Клімавіцкага раёна, вусце каля вёскі Фёдараўка) Касцюковіцкага раёна. Цячэ па паўднёва-ўсходняй частцы Аршанска-Магілёўскай раўніны. У верхнім цячэнні называецца Сураўка. Даліна пераважна трапецападобная, шырынёй 0,5—1 км, месцамі да 1,5 км. Схілы ўмерана стромкія і стромкія (вышыня 5—15 м), у ніжнім цячэнні абрывістыя (вышыня да 8 м), месцамі парэзаны ярамі. Пойма перарывістая, пераважна адкрытая, чаргуецца па берагах, забалочаная, шырынёй 0,2—0,5 км. Рэчышча звілістае, свабодна меандруе, ад вытоку на працягу 8,4 км каналізаванае. Шырыня ракі ў межань 2—6 м.

Асноўны прыток — Васькаўка (левы).

Каля ракі населеныя пункты Дзямідавічы, Красная Звязда, Валынеж, Фралоўка, Пячары, Цеханічы, Заходы, Галічы, Малашкавічы, Сураў, Післяціна, Ангелаўка, Тупічына, Канічы і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-101. Выданне 1989 года. Стан мясцовасци на 1984 год.
* Ліст карты N-36-101. Выданне 1989 года. Стан мясцовасци на 1985 год.

## Спасылкі 
* Сураў 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Могилёвской области Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Беседзі
Катэгорыя:Рэкі Клімавіцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Касцюковіцкага раёна
Рупанка

**Рупанка** () — возера ў правінцыі Асорна вобласці Лос-Лагас у паўднёвым Чылі.

## Геаграфія 
left|thumb|250px|Возера Рупанка і іншыя азёры Азёрнага краю

З’яўляецца сёмым па велічыні возерам Чылі (плошча возера складае 223 км²). Возера ляжыць у Падоўжанай даліне ля перадгор’яў Анд на вышыні 70 метраў, пры максімальнай глыбіні возера, роўнай 350 метраў, дно возера часткова ляжыць ніжэй за ўзровень акіяна. Каля возера ўзвышаецца пагаслы вулкан Пунтыягуда.

Катэгорыя:Азёры Чылі
Катэгорыя:Азёры Паўднёвай Амерыкі
Мухамед Мурсі

**Мухамед Мурсі Іса аль-Аят** (; ) — егіпецкі дзяржаўны дзеяч. Прэзідэнт Егіпта з 30 чэрвеня 2012 года да 3 ліпеня 2013 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 8 жніўня 1951 года ў Егіпце.

З’яўляўся старшынёй Партыі свабоды і справядлівасці, якая была ўтворана «братамі-мусульманамі» 30 красавіка 2011 года пасля рэвалюцыі ў Егіпце. У 2012 годзе перамог у другім туры прэзідэнцкіх выбараў у Егіпце. 3 ліпеня 2013 года адхілены ад улады вайскоўцамі на фоне масавых пратэстаў супраць яго кіравання.

21 красавіка 2015 года ён прысуджаны да 20-гадовага турэмнага зняволення за забойствы дэманстрантаў у 2012 годзе. 16 мая 2015 года яму і шаснаццаці яго прыхільнікам вынесены смяротны прысуд па абвінавачванні ў дачыненні да масавых уцёкаў зняволеных з турмаў падчас «арабскай вясны» ў 2011 годзе. 18 чэрвеня 2016 года смяротны прысуд быў адменены пад ціскам міжнароднай супольнасці, Мухамед Мурсі прысуджаны да пажыццёвага зняволення за шпіянаж на карысць Катара. Таксама ён абвінавачваўся ў шпіянажы ў сувязі з меркаванымі кантактамі з палестынскай ісламісцкай групоўкай «ХАМАС».

17 чэрвеня 2019 года страціў прытомнасць у судзе пасля слуханняў, а затым памёр.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Егіпта
Катэгорыя:Прэзідэнты Егіпта
Суракарта

**Сурака́рта** (, неафіцыйная назва **Сола**) — інданезійскі горад у правінцыі Цэнтральная Ява. Знаходзіцца за 60 міль ад Джакарты. Днём заснавання горада лічыцца 18 лютага 1745 года

## Музеі 
* Музей гісторыі
* Музей старадаўняй яванскай культуры ў палацы Сола

## Памятныя мясціны 
* Мячэць Мангкунегаран (XVI стагоддзе)
* 2 палацы султана (XVIII стагоддзе)
* Галандскі форт (1779)

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Советская историческая энциклопедия. В 16 томах. — М.: Советская энциклопедия, 1973—1982. — Том 13. СЛАВЯНОВЕДЕНИЕ — СЯ ЧЕН. — 1971.

Катэгорыя:Гарады Інданезіі
Суракарта
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1745 годзе
Сурат

**Сура́т** (,  — добрая краіна) — горад на захадзе Індыі ў штаце Гуджарат. Марскі порт у вусці ракі Тапты, за 23 км ад Камбейскага заліва Аравійскага мора.

Вузел чыгунак і аўтамабільных дарог. Дзейнічае аэрапорт. У горадзе развіта тэкстыльная, харчовая, папяровая прамысловасць. Мастацкія рамёствы (выраб тканін, парчы, карункаў, разьба па дрэве).

Першая англійская гандлёвая факторыя ў Індыі (заснавана Брытанскай Ост-Індскай кампаніяй у 1613 годзе).

## Насельніцтва 
* 1971 год — 471,8 тыс. чал.
* 1981 год — 913 тыс. чал.
* 2001 год — каля 2 млн чал., з прыгарадамі.
* 2011 год — каля 4,6 млн чал.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* [Сурат (туризм) // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru](https://megabook.ru/article/Сурат%20(туризм))

Катэгорыя:Гарады Гуджарата
Вялікія Сурвілішкі

**Вялікія Сурвілішкі, Сурвілішскае, Вялікае Сурвілішскае** — возера ў Беларусі, у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Камайка (прыток Бірветы), за 20 км на захад ад горада Паставы каля вёсак Мягуны і Сурвілішкі.

Плошча паверхні возера 1,03 км². Даўжыня 2,36 км, найбольшая шырыня 0,53 км. Найбольшая глыбіня 9,1 м, сярэдняя 3,1 м. Даўжыня берагавой лініі 5,7 км. Аб’ём вады 3,25 млн м³. Плошча вадазбору 132 км².
Катлавіна возера падпруднага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя. Берагі нізкія, на паўночным захадзе сплавінныя. Дно роўнае. Мелкаводдзе да глыбіні 2 м пясчанае. Глыбей дно возера выслана гліністым ілам, у паўднёва-заходняй частцы — крэменязёмістым сапрапелем. Возера эўтрофнае. Зарастае каля 30 % плошчы возера, шырыня паласы надводнай расліннасці 10—80 м. Злучана пратокай з возерам Малыя Сурвілішкі, упадае рака Янавіца і ручаі, працякае рака Камайка.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка, краснапёрка і іншыя рыбы.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-30. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1982 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Бірветы
Паўднёва-Каліфарнійскі ўніверсітэт

**Паўднёва-Каліфарнійскі ўніверсітэт** (, скар. *USC*) — прыватны даследчы ўніверсітэт ЗША, размешчаны ў Лос-Анджэлесе, штат Каліфорнія. Заснаваны ў 1880 годзе і з'яўляецца самым старым прыватным універсітэтам Каліфорніі.

У 2010 годзе ўніверсітэт Паўднёвай Каліфорніі заняў 23-ю пазіцыю ў рэйтынгу «Нацыянальныя ўніверсітэты» выдання U.S. News & World Report, 73-ю ў агульнасусветным рэйтынгу , а таксама 46-ю пазіцыю ў Акадэмічным рэйтынгу ўніверсітэтаў свету.

У 2010 годзе ва ўніверсітэце навучалася 36 896 студэнтаў: 17 380 бакалаўраў і 19 516 магістраў і дактароў.

Універсітэт актыўна праводзіць навукова-даследчую працу, на якую ў 2008—2009 гадах было вылучана $ 510 млн.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт універсітэта Паўднёвай Каліфорніі 
* Афіцыйны сайт спартыўных каманд універсітэта 

ЗША
Паўднёвая Каліфорнія
Пражская дэкларацыя аб еўрапейскім сумленні і камунізме

**Пражская дэкларацыя аб еўрапейскім сумленні і камунізме** (таксама вядомая як **Пражская дэкларацыя**) — сумесны дакумент, падпісаны 3 чэрвеня 2008 некалькімі вядомымі еўрапейскімі палітыкамі, якія былі палітычнымі вязнямі і гісторыкамі, у якім змяшчаецца заклік да асуджэння камуністычных злачынстваў. Дэкларацыя была прынята ў ходзе міжнароднай канферэнцыі «Еўрапейская сумленне і камунізм», якая была арганізавана камітэтам па пытаннях адукацыі, навукі, культуры, правоў чалавека чэшскага Сената 2-3 чэрвеня 2008 года пад эгідай Аляксандра Вондры, намесніка прэм'ер-міністра Чэшскай Рэспублікі па еўрапейскіх справах.
 
У Дэкларацыі таксама змяшчаўся заклік да ўстанаўлення Еўрапейскага дня памяці ахвяраў сталінізму і нацызму, які, у канчатковым выніку, быў зацверджаны Еўрапейскім парламентам 2 красавіка 2009 года.

## Гл. таксама 
* Рэзалюцыя Савета Еўропы №1481
* Дэкларацыя аб злачынствах камунізму

Катэгорыя:Антыкамунізм
Катэгорыя:2008 год у Празе
Катэгорыя:Дэкларацыі
Рэната Муратаўна Літвінава

**Рэната Муратаўна Літвінава** (, ) — расійская , рэжысёр, сцэнарыст і тэлевядучая. Заслужаная артыстка РФ (2003), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Расіі (2001).

## Біяграфія 
Рэната Літвінава нарадзілася ў Маскве ў сям’і лекараў.

У 1984 Рэната паступіла на сцэнарны факультэт УДІКа. Вучылася на адным курсе з Раманам Качанавым і Аркадзем Высоцкім.

Як актрыса дэбютавала ў фільме Кіры Муратавай «Захапленні» ў 1994, як рэжысёр — у фільме «Няма смерці для мяне». Усенародная вядомасць прыйшла да яе пасля здымкі ў серыяле «Мяжа. Тайговы раман» і тэлевізійных праектаў на НТБ і Муз-ТБ.

З 2005 па 2011 год зняла некалькі музычных кліпаў спявачцы Земфіры.

У 2007 г. выдавецтвы «Амфара» і «Сеанс» ў серыі «Бібліятэка кінадраматурга» выпусцілі кнігу «Валодаць і належаць», у якую ўвайшлі навэлы і кінасцэнарыі.

У 2008 г. у пракат выйшаў паўнаметражны дакументальны фільм Літвінавай «Зялёны тэатр у Земфіры».

## Спасылкі 
* Біяграфія, напісаная самай Рэнатай Літвінавай
* 
* Біяграфія на www.rusactors.ru
* Інтэрв’ю на сайце часопіса «Афіша» (сакавік 2003)
* Інтэрв’ю на сайце часопіса «Рускі рэпарцёр» (чэрвень 2007)

Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі
Катэгорыя:Сцэнарысты Расіі
Катэгорыя:Акцёры агучвання Расіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РФ у вобласці літаратуры і мастацтва
Мікола Сурначоў

**Мікола Сурначоў** (нар. снежань 1917 г. у в. Слабада, , Гомельская вобласць — памёр , пад Берлінам) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Гомельскага сельскагаспадарчага тэхнікума працаваў аграномам на Рагачоўшчыне. Потым перайшоў у раённую газету «Камунар». У 1937—1939 гадах вучыўся на літаратурным факультэце Гомельскага педагагічнага інстытута. У 1939 годзе перавёўся ў Мінскі педагагічны інстытут. Вучобу сумяшчаў з працай у рэспубліканскіх газетах «Звязда» (1939—1940) і «Чырвоная змена» (1940—1941). З 1941 года — у Чырвонай Арміі, удзельнічаў у абароне Каўказа, у вызваленні Беларусі, Украіны, Румыніі, Польшчы.

## Творчасць 
Друкавацца пачаў у 1933 г. (рагачоўская раённая газета «Камунар»). Выйшлі зборнікі паэзіі «На сурмах баравых» (1946), «Барвовая зара» (1959), кніга вершаў, лістоў і ўспамінаў «Акопны спеў» (1986). Выступаў з літаратурна-крытычнымі артыкуламі і рэцэнзіямі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, ордэнам Айчыннай вайны І ступені (пасмяротна) і медалямі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Алесь Марціновіч* Мікола Сурначоў падчас вайны адкрываў новыя магчымасці лірычнага псіхалагізму // Звязда
* *Дмитрий Шеваров* Микола Сурначёв писал стихи на белдорусском и русском языках // Российская газета
* Сурначев Николай Николаевич // Знаменитые люди Гомельщины 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Лейтэнанты СССР
Педру Алварыш Кабрал

**Педру Алварыш Кабрал** (1467 ці 1468, Бельмонтэ — каля 1520, Сантарэн) — партугальскі мараплавец, якому належыць адкрыццё Бразіліі.

## Адкрыццё Бразіліі 
Паходзіў са шляхетнай партугальскай сям’і. Пасля ўдалага вяртання Васка да Гама быў пасланы ў Індыю каралём Мануэлам I у якасці адмірала 2-га партугальскага флоту, які складаўся з 13 караблёў і 1200 чалавек экіпажа.

Адплыў 9 сакавіка 1500 года з Лісабона, але, каб пазбегнуць зацішша на афрыканскім беразе, узяў больш заходні кірунак і праз месяц апынуўся ля берага Паўднёвай Амерыкі, цяпер бразільскага. 24 красавіка ён высадзіўся і назваў берагавую паласу Terra da Vera Cruz, абвясціўшы яе валоданнем Партугаліі.

Усведамляючы значэнне зробленага ім адкрыцця, Кабрал накіраваў у Лісабон аднаго з капітанаў, Гаспара дэ Лемуша, са знакамітым пасланнем каралю, якое напісаў яго сакратар Перу Ваш дэ Камін’я. Праз некалькі месяцаў кароль адправіў у Вера-Круш 3 каравелы пад камандаваннем адмірала Куэлью. Кабрал між тым аднавіў плаванне ў Індыю.

Катэгорыя:Мараплаўцы Партугаліі
Катэгорыя:Гісторыя Бразіліі
Іпамея

**Іпаме́я** (*Іpomoea*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя, павойныя ці сцелістыя травы і кусты. Карэнішча клубнепадобна патоўшчанае. Парасткі некаторых відаў дасягаюць даўжыні да 18 м. Лісце чаргаванае, суцэльнае, часта апушанае валаскамі, якія надаюць яму шаўкавісты бляск. Плод — каробачка.

## Арэал і экалогія 
Адрозніваецца каля 500 відаў. Пашыраны пераважна ў тропіках. Культывуецца, найбольш каштоўны від — батат. На тэрыторыі Беларусі вырошчваюць  як дэкаратыўную расліну.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Маевский П. Ф.* Ipomoea L. — Ипомея // Флора средней полосы европейской части России. — 11-е исправл. и дополн. изд. — М. : Тов-во научных изданий КМК, 2014. — С. 387—388. — 635 с. — 2000 экз. — ISBN 978-5-87317-958-9.

Катэгорыя:Бярозкавыя
Сантарэн (Партугалія)

**Сантарэн** (; []) — горад у Партугаліі, цэнтр аднайменнай акругі і муніцыпалітэта, цэнтр гістарычнай правінцыі Рыбатэжу. Колькасць насельніцтва — 28,9 тыс. жыхароў (горад), 63,6 тыс.жыхароў (муніцыпалітэт). Горад і муніцыпалітэт уваходзіць у эканоміка-статыстычны рэгіён Алентэжу і субрэгіён Лезырыя-ду-Тэжу. Па старым адміністрацыйным дзяленні ўваходзіў у правінцыю Рыбатэжу. Горад названы ў гонар святой Ірыны Тамарскай, якая з'яўляецца заступніцай горада.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на правым беразе Тэжу, за 65 км на паўночны ўсход ад Лісабона.

Муніцыпалітэт мяжуе:
: на поўначы — муніцыпалітэты Порту-дэ-Мош, Алканена, Торэш-Новаш
: на ўсходзе — муніцыпалітэты Галеган, Шамушка
: на паўднёвым усходзе — муніцыпалітэты Алпіярса, Алмейрын
: на поўдні — муніцыпалітэт Карташоў
: на паўднёвым захадзе — муніцыпалітэт Азамбужа
: на захадзе — муніцыпалітэт Рыу-Маёр

## Гісторыя 
Горад заснаваны ў 1095 годзе.

Старажытнае паселішча на месцы сучаснага Сантарэна існавала ўжо ў VIII стагоддзі да н.э. У 138 годзе да н.э. тэрыторыя была захоплена рымлянамі, і горад атрымаў назву Scalabis. У перыяд рымскага панавання Scalabis быў адным з найважнейшых адміністрацыйных цэнтраў правінцыі Лузітанію. Пасля заваёвы аланамі і вандаламі назва горада было зменена на Santa Iria або Santa Irene (святая Ірына), ад якога і паходзіць сучасная партугальская назва. У 715 годзе горад быў захоплены маўрамі. Вернуты пад юрысдыкцыю партугальскага караля Дона Афонсу Энрыкеша ў 1147. Горад іграў важную ролю ў сярэднявечнай Партугаліі. Тут праходзілі картэсы. Кароль Фернанду I (1345—1383) быў пахаваны тут у францысканскім манастыры. Горад сур'ёзна пацярпеў у выніку землетрасення ў 1755. Сучасны Сантарэн атрымаў статус горада ў 1868. У пачатку XIX стагоддзя быў захоплены і разрабаваны войскамі Напалеона.

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Фернанду I
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Партугаліі
Катэгорыя:Муніцыпалітэты акругі Сантарэн
Гімн Бразіліі

**Нацыянальны гімн Бразіліі** () у першапачатковым варыянце быў створаны 7 красавіка 1832 года, аднак не быў прызнаны афіцыйна да абвяшчэння рэспублікі ў 1889. Дэкрэт аб зацвярджэнні гімна быў падпісаны 29 студзеня 1890. Сучасны тэкст гімна быў зацверджаны 6 верасня 1922, напярэдадні стагоддзя абвяшчэння незалежнасці Бразіліі. Аўтар слоў - Асарыа Дуке Эстрада, кампазітар - Францыска Мануэль ды Сілва.

## Тэкст 
**Мелодыя:** Франсіску Мануэль да Сільва (1795-1865)
**Тэкст:** Жаакім Азарыу Дукэ Эстрада (1879-1927)

## Спасылкі 
* Гімн Бразіліі.
		

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Бразіліі
Бразілія
Катэгорыя:Песні 1832 года
Група дваццаці

**G20**, **Група дваццаці** (афіцыйна: ) — фармат міжнародных нарад міністраў фінансаў і кіраўнікоў цэнтральных банкаў, якія прадстаўляюць 20 эканомік: 19 найбуйнейшых нацыянальных эканомік і Еўрапейскі саюз (ЕС), прадстаўлены Дзяржавай-старшынёй Савета Еўрапейскага саюза (акрамя тых выпадкаў калі краіна-старшыня з’яўляецца сябрам Вялікай васьмёркі і такім чынам ужо прадстаўлена ў G20). Акрамя таго, звычайна на сустрэчах G20 прысутнічаюць прадстаўнікі Міжнароднага Валютнага Фонду і Сусветнага Банка.

У сукупнасці, G20 прадстаўляе 90 % сусветнага валавога нацыянальнага прадукту, 80 % сусветнага гандлю (уключаючы гандаль унутры ЕС) і дзве траціны насельніцтва свету.

З’яўляецца форумам для супрацоўніцтва і кансультацый па пытаннях, якія адносяцца да міжнароднай фінансавай сістэмы. Да 2008 года група не праводзіла самітаў на вышэйшым узроўні, яе асноўнай формай дзейнасці былі штогадовыя сустрэчы на ​​ўзроўні міністраў фінансаў і кіраўнікоў цэнтрабанкаў.

Была створана ў адказ на фінансавыя крызісы канца 1990-х і ўсведамленне таго, што краіны з рыначнай эканомікай, якія развіваюцца, не былі адэкватна прадстаўлены ў сусветных эканамічных абмеркаваннях і прыняцці рашэнняў.

## Гісторыя 
26 верасня 1999 года міністры фінансаў і старшыні галоўных банкаў Вялікай васьмёркі запрасілі на першую сустрэчу Групы дваццаці 15-16 снежня ў Берліне (Германія) сваіх калег з Еўрапейскага Саюза і 12 іншых буйных дзяржаў: Аргенціна, Аўстралія, Бразілія, Інданезія, Індыя, Кітай, Мексіка, Паўднёвая Афрыка, Паўднёвая Карэя, Расія, Саудаўская Аравія і Турцыя. Прычынай паслужыла патрэба ў пераадоленні наступстваў Азіяцкага фінансавага крызісу 1997 года. 15 лістапада 2008 года ў Вашынгтоне (ЗША) адбылася першая сустрэча Групы дваццаці на ўзроўні кіраўнікоў дзяржаў. У 2009—2010 гадах кіраўнікі дзяржаў Групы дваццаці збіраліся на нараду двойчы на год.

19 чэрвеня 2012 года на сустрэчы ў Лос-Кабасе (штат Паўднёвая Ніжняя Каліфорнія, Мексіка) Група дваццаці ўхваліла вылучэнне звыш $450 млрд у Міжнародны валютны фонд на пераадоленне гаспадарчых забурэнняў. У 2017 годзе на ўдзельнікаў Групы дваццаці прыпадала 85% валавога прадукту свету, 66% насельніцтва Зямлі, 75% міжнароднага гандлю і 80% інвестыцый у свеце.

## Краіны G20 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

## Спіс нарад 
## Гл. таксама 
* Вялікая васьмёрка (G8, G7, G6)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт G20 — Página oficial del G-20 
* 

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:2008 год у эканоміцы