open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мікола Грынчык

**Мікола (Мікалай Міхайлавіч) Гры́нчык** (, Быцень, Слонімскі павет — , Мінск) — беларускі літаратуразнавец, крытык, фалькларыст, педагог. Доктар філалагічных навук (1970). Прафесар (1971). Заслужаны дзеяч навукі Беларускай ССР (1977).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. 

У Другую сусветную вайну, з сакавіка 1943 года — агентурны разведчык партызанскага атрада «Савецкая Беларусь» Брэсцкага злучэня, з ліпеня 1944 года — у Савецкай Арміі, на фронце. Быў цяжка паранены. 

Пасля вайны працаваў загадчыкам Быценьскага раённага аддзела сацыяльнага забеспячэння. У 1952 годзе скончыў літаратурны факультэт Гродзенскага педагагічнага інстытута. Настаўнічаў на Гродзеншчыне. Скончыў аспірантуру пры Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР (1957), затым — навуковы супрацоўнік гэтага інстытута. З 1970 года — загадчык кафедры беларускай літаратуры Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Адначасова ў 1973—1985 гадах — галоўны рэдактар рэспубліканскага навуковага міжведамаснага зборніка «Беларуская літаратура». З 1980 года — загадчык кафедры літаратуры Мінскага інстытута культуры.

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны I ступені.

Памёр і пахаваны ў вёсцы Быцень Івацэвіцкага раёна.

## Навуковая дзейнасць 
Выступаў як крытык і літаратуразнавец з 1957 года. Аўтар манаграфій «Максім Багдановіч і народная паэзія» (1963), «Фальклорныя традыцыі ў беларускай дакастрачніцкай паэзіі» (1969), «Шляхі беларускага вершаскладання» (1973), крытыка-біяграфічнага нарыса «Аркадзь Куляшоў» (1964), адзін з аўтараў «Гісторыі беларускай савецкай літаратуры» (1966), «Гісторыі беларускай дакастрычніцкай літаратуры» (1969), «Истории белорусской дооктябрьской литературы» (1977), падручнікаў для студэнтаў філфака педінстытутаў «Гісторыя беларускай савецкай літаратуры. 1917—1940» (1981), «Гісторыя беларускай літаратуры. XIX — пачатак XX ст.» (1981) і «Гісторыя беларускай літаратуры. Старажытны перыяд» (1985).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Сяргей Сцяпанавіч Бульчык

**Сяргей Сцяпанавіч Бульчык** (, г. Мінск — ) — беларусі і рускі савецкі акцёр. Народны артыст БССР (1959).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння студыі БДТ-1 з 1937 года акцёр гэтага тэатра. Працаваў у тэатрах: Заслаўскім калгасна-саўгасным (з 1939), Пінскім абласным драматычным (1940—1941 і з 1946 года). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1954 года ў Магілёўскім абласным драматычным тэатры.

## Творчасць 
Акцёр шырокага творчага дыяпазону. Глыбокі псіхалагізм, выразны знешні малюнак, дакладныя дэталі адрозніваюць сатырычныя вобразы, створаныя Бульчыкам.

Найбольш значныя ролі ў нацыянальным рэпертуары: дзед Бадыль, Гудовіч, Туляга («Партызаны», «З народам», «Хто смяецца апошнім» К. Крапівы), Крыніцкі («Паўлінка» Я. Купалы), Лявон, дзед Цыбулька («Лявоніха на арбіце», «Таблетку пад язык» А. Макаёнка), Духонін («Гады навальнічныя» К. Губарэвіча). Стварыў вобраз У. І. Леніна ў спектаклях «Крамлёўскія куранты» і «Трэцяя патэтычная» М. Пагодзіна, «Імем рэвалюцыі» .

Сярод лепшых роляў рускай і замежнай класікі: Суніца («Рэвізор» М. Гогаля), Любім Тарцоў («» А. Астроўскага), Кутузаў («» ), , Фарліпаполі («», «» К. Гальдоні), Шрусберы («Марыя Сцюарт» Ф. Шылера).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 25.11.2009 100 лет со дня рождения Сергея Степановича Бульчика  
* Сергей Бульчик // КИНО-ТЕАТР.Ру

Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Валянціна Паўлаўна Булава

**Валянціна Паўлаўна Бу́лава** (, в. Капцэвічы, ) — намеснік старшыні Вярхоўнага Савета БССР з 1980 г., Герой Сацыялістычнай Працы (1984). Член КПСС з 1964 года. 
## Біяграфія 
З 1959 г. рабочая Капцэвіцкага агароднінасушыльнага завода, з 1964 г. прадзільшчыца Баранавіцкага баваўняна-папяровага камбіната. Член рэвізійнай камісіі КПБ ў 1971—1976 гг., член Цэнтральнай рэвізійнай камісіі КПСС у 1976—1981.

Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР у 1974—1979 гг, Вярхоўнага Савета БССР з 1980 г. Дзяржаўная прэмія СССР 1975 года.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Катэгорыя:Члены Рэвізійнай камісіі КПБ
Катэгорыя:Члены КПСС
Партызаны (п’еса)

**Партызаны** — п'еса, К. Крапівы, якая была апублікавана і пастаўлена ў 1937 годзе.

## Сюжэт 
Існуе думка, што ў аснову сюжэта п'есы леглі падзеі Грамадзянскай вайны з удзелам дукорскіх партызан, якія адбываліся ў наваколлях вёскі Дукоры. Старажылы расказвалі, што ў канцы 30-х Кандрат Кандратавіч прыязджаў у Дукору, чытаў мясцовым жыхарам сваю п'есу.

## Ролі 
* Туляга — Сяргей Сцяпанавіч Бульчык
* Маці Дрыля — Кацярына Эдуардаўна Міронава
* Даніла Дрыль — Уладзімір Іосіфавіч Уладамірскі

## Пастаноўкі 
Спектакль БДТ-1 быў паказаны ўдзельнікам Народнага сходу Заходняй Беларусі ў Беластоку (1939). Ён паказваўся таксама на першай Дэкадзе беларускага мастацтва ў Маскве (1940), быў адным з самых рэпертуарных у час Вялікай Айчыннай вайны. П'еса часта ставілася самадзейнымі тэатральнымі калектывамі.

Таксама ставіўся ў Цімкавіцкім народным тэатры.

## Водгукі 
Драма «Партызаны», як зазначае I. Навуменка, «дасканалая па мастацкай форме. Мастацтва, майстэрства тут такой высокай пробы, што яго як быццам не заўважаеш».

## Спасылкі 
* Сцэна са спектакляў Тэатра імя Я. Купалы: «Партызаны» К. Крапівы. 1938
* П’еса К. Крапівы «Партызаны» - http://ebooks.grsu.by/

Катэгорыя:Тэатр Беларусі
Катэгорыя:П’есы Кандрата Крапівы
Катэгорыя:Дукора
Беларускае слова (1920)

**«Беларускае слова»** — штодзённая палітычная, літаратурная і эканамічная газета, орган Гродзенскага беларускага нацыянальнага камітэта, з 23 лістапада 1920 — Цэнтральнага беларускага нацыянальнага камітэта. Выдавалася з 2 кастрычніка 1920 да 7 студзеня 1921 у Гродне на беларускай мове. Рэдактары: В. Адамовіч, У. Шалешка (з № 42).

У газеце супрацоўнічалі А. Смоліч (пад крыптанімам «Л. Б.»), С. А. Рак-Міхайлоўскі («С. Р.», «С. Р-к»), Я. Натусевіч і інш. Інфармавала пра падзеі на Беларусі, у Польшчы і ва ўсім свеце. Палітычнае жыццё асвятляла з пазіцый барацьбы за нацыянальнае вызваленне беларускага народа, у гэтай сувязі палемізавала з польскай афіцыйнай прэсай. Друкавала матэрыялы пра Слуцкае паўстанне 1920 (хроніку яго падзей), высвятляла палітычнае аблічча С. Н. Булак-Балаховіча, падкрэслівала яго авантурызм, сувязь з Б. В. Савінкавым. інфармавала пра раззбраенне і інтэрніраванне часцей Булак-Балаховіча польскімі ўладамі. Пільна сачыла за савецка-польскімі перагаворамі ў Рызе, значную ўвагу аддавала захопу Віленшчыны войскамі генерала Л. Жалігоўскага і звязаным з гэтым актам палітычным перспектывам краю. Рэзка крытыкавала палітыку нацыяналчьнага ўціску ў Польшчы: зняволенне ў турмы беларускай інтэлігенцыі, рабункі і фізічныя пакаранні сялян польскімі салдатамі, надзяленне беларускімі і ўкраінскімі землямі польскіх вайскоўцаў — удзельнікаў савецка-польскай вайны 1920, праследаванні беларускіх настаўнікаў, паланізацыю школы.

Расказвала пра работу Гродзенскай беларускай гімназіі, беларускага дзіцячага прытулку, кнігарні і чытальнай залы, беларускія культурна-масавыя мерапрыемствы ў Гродне, грамадскае жыццё беларусаў у ЗША. Асвятляла сацыяльна-палітычнае жыццё ў СССР, змяшчала інфармацыю пра VIII Усерасійскі з'езд Саветаў, пісала пра вывучэнне роднай мовы ў БССР.

Выйшла 78 нумароў. Закрыта ўладамі Польшчы.

## Літаратура 
*  — С. 357.

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Беларускі нацыянальны камітэт (Гродна)
Бакаплаў Паласа

**Бакаплаў Паласа** (*Pallasea quadrispinosa*) — від ракападобных сямейства  атрада .

## Ахова 
Від уключаны ў Чырвоную кнігу Літвы (I кат.), Беларусі (III кат.) і Латвіі (II кат.).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Бакаплавы
Беларускае студэнцкае зямляцтва (Волагда)

**Беларускае студэнцкае зямляцтва** *пры Валагодскім малочнагаспадарчым інстытуце*. Існаваў ў 1926/1927 навучальным годзе ў Волагдзе.

Заснавана былымі студэнтамі Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі, камандзіраванымі дзяржаўнымі органамі БССР на вучобу ў Валагодскі малочнагаспадарчы інстытут, супрацоўнічала з Наркаматам земляробства БССР і Цэнтральным бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі. 

У яго ўваходзілі: В. Валодзька (адказны сакратар), В. Вегнэр, В. Каралькоў, У. Перапечка, Р. Юдэльсон.

## Літаратура 
* Васілеўскі, Ю. Р. Беларускае студэнцкае зямляцтва / Ю. Р. Васілеўскі //  — С. 358.

Катэгорыя:Волагда
Катэгорыя:Беларускія зямляцтвы
Глыбошчына (возера)

**Глыбо́шчына** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Друйка, за 17 км у напрамку на паўночны ўсход ад Браслава, каля вёсак Опліса 1 і Глыбошчына.

Плошча паверхні возера 0,23 км². Даўжыня 0,72 км, найбольшая шырыня 0,42 км. Плошча вадазбору 1,25 км². Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 15 м. У паўднёвай частцы схілы стромкія. Берагавая лінія слабазвілістая. Вышыня берагоў складае 0,3—0,5 м.

З Глыбошчына выцякае ручай у возера Опліса.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-7. Выданне 1982 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Друйкі
Беларускае студэнцкае зямляцтва (Тыфліс)

**Беларускае студэнцкае зямляцтва** *пры Тыфліскім Дзяржаўным політэхнічным інстытуце*. Існаваў з 1927 да 1930(?) у Тыфлісе. Заснавана 23 студзеня 1927 на агульным сходзе студэнтаў-беларусаў інстытута. Старшыня бюро М. Ф. Густыр, сакратар Ф. Брыль, актывісты Ізмайловіч, Кот, Свігач, Чарняўскі.

Галоўныя задачы: вывучэнне беларускай мовы і матэрыяльная дапамога беларускім студэнтам — сябрам зямляцтва. Кантактавала з Цэнтральным бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі, прасіла арганізацыйнай і матэрыяльнай дапамогі з боку дзяржаўных органаў БССР, але не атрымала яе. Выпісвала газету «Савецкая Беларусь», іншыя беларускія перыядычныя выданні. Дзякуючы ЦБ пралетстуда Беларусі для некаторых сяброў зямляцтва арганізавана летняя практыка на бацькаўшчыне. Пад канец дзейнасці — Беларуская секцыя пры Тыфліскім клубе народаў Захаду.

## Літаратура 
* Васілеўскі, Ю. Р. Беларускае студэнцкае зямляцтва / Ю. Р. Васілеўскі //  — С. 358.

Катэгорыя:Тбілісі
Катэгорыя:Беларускія зямляцтвы
Катэгорыя:Беларусы ў Грузіі
Катэгорыя:1927 год у Грузіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1927 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1930 годзе
Катэгорыя:Грузінскі тэхнічны ўніверсітэт
Катэгорыя:Студэнцкія арганізацыі
Беларускае студэнцкае зямляцтва (Казань)

**Беларускае студэнцкае зямляцтва** *ў Казані*. Існавала ў 1924. Аб'ядноўвала студэнтаў-беларусаў Казанскага ўніверсітэта, ветэрынарнага, політэхнічнага, сельскай гаспадаркі і лесаводства, , , рабфакаў і інш. (63 чал.). Старшыня праўлення М. А. Шыркевіч, сакратар П. Кірык; актывісты М. Бухман, В. М. Каральчук, Я. С. Сачко, І. С. Стома.

Супрацоўнічала з Цэнтральным бюро зямляцтваў Казані. Звярталася па матэрыяльную дапамогу ў стыпендыяльную камісію пры ЦВК БССР.

## Літаратура 
* Васілеўскі, Ю. Р. Беларускае студэнцкае зямляцтва / Ю. Р. Васілеўскі //  — С. 358.

Катэгорыя:Казань
Катэгорыя:Беларускія зямляцтвы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:1924 год у Казані
Глыбокае (возера, Мёрскі раён)

**Глыбо́кае** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Вята, за 10 км на паўднёвы захад ад горада Мёры, каля вёскі Апанасенкі.

Плошча паверхні 0,16 км². Даўжыня 0,74 (0,72) км, найбольшая шырыня 0,39 км. Даўжыня берагавой лініі 1,95 (1,7) км. Найбольшая глыбіня возера 16,1 м. Аб’ём вады 0,81 млн. м³. Плошча вадазбору 15,8 (32,2) км².
Катлавіна Глыбокага выцягнутая з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 3 м, разараныя. Берагі нізкія, на паўднёвым усходзе забалочаныя.

Злучана ручаём з возерам Сярэднік, на паўночным усходзе выцякае рака Галчыца ў раку Хараброўка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Глыбокае 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Беларускае студэнцкае зямляцтва (Варшава)

**Беларускае студэнцкае зямляцтва** *ў Варшаве*. Існавала ў 1908—1914. Ініцыятар стварэння і першы кіраўнік (да 1912) М. Гуткоўскі.

Аб'ядноўвала студэнтаў-беларусаў Варшаўскага ўніверсітэта. У 1908 у складзе зямляцтва 100 чал. Арганізоўвала культурныя, этнаграфічныя мерапрыемствы, у т.л. дабрачынныя. Праводзіла беларускія вечарыны. У 1910 у беларускай музычна-вакальнай вечарыне ўдзельнічалі беларускія пісьменнікі Г. Леўчык і А. Пшчолка; у лютым 1913 у вечарыне з песнямі, танцамі і беларускай кухняй удзельнічалі трупы І. Буйніцкага, хору пад кіраўніцтвам М. Тэадаровіча, дэкламатара П. Гуткоўскага. Дзякуючы намаганням Р. Гуткоўскага надрукавана праграма вечарынкі на беларускай мове, за што ён быў арыштаваны. Сярод актывістаў браты Гуткоўскія, А. Салаўёвіч і інш. Дзейнасці зямляцтва спрыялі тагачасны рэктар Варшаўскага ўніверсітэта прафесар Я. Карскі, яго жонка і дачка С. М. і Н. Я. Карскія, беларускі паэт Леўчык.

## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Гісторыя Варшавы
Катэгорыя:Беларускія зямляцтвы
Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Польшчы
Катэгорыя:Варшаўскі ўніверсітэт
Катэгорыя:З’явіліся ў 1908 годзе
Катэгорыя:1908 год у Варшаве
Катэгорыя:Беларускія студэнцкія арганізацыі
Беларускае студэнцкае зямляцтва (Саратаў)

**Беларускае студэнцкае зямляцтва** *ў Саратаве*. Існавала ў 1927/28 навучальным годзе. Аб’ядноўвала 65 беларускіх студэнтаў. Кіраўнік студэнт Саратаўскага ўніверсітэта Я. Л. Шавялёў. Падтрымлівала сувязі з Цэнтральным бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі і Саратаўскім губернскім бюро пралетарскага студэнцтва. Атрымлівала з Беларусі кнігі па беларусазнаўстве і падручнікі беларускай мовы. На арганізацыйныя выдаткі атрымала грашовую датацыю ад Наркамата асветы Беларусі.

## Літаратура 
* Васілеўскі, Ю. Р. Беларускае студэнцкае зямляцтва / Ю. Р. Васілеўскі //  — С. 358.

Катэгорыя:Саратаў
Катэгорыя:Беларускія зямляцтвы
Катэгорыя:1927 год у Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1927 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1928 годзе
Беларускае слова (1926)

**«Белару́скае сло́ва»** — заходнебеларуская штотыднёвая грамадска-палітычная і літаратурная газета. Выдавалася з 3 лютага 1926 да 9 лютага 1928 года ў Вільні на беларускай мове. Выдавец — Часовая беларуская рада, з № 20 (1926) — Беларуская нацыянальная рада. Адказны рэдактар — Т. Вернікоўскі.

У сваіх праграмных артыкулах заяўляла пра нацыянальнае адраджэнне, тэрытарыяльную і культурна-нацыянальную аўтаномію Беларусі, перадачу зямлі сялянам на падставе ўласнасці, шырокі дэмакратызм, барацьбу з камунізмам, нацыянальную царкву, далучэнне Усходняй Беларусі да Заходняй, прызнанне польскай дзяржаўнасці, спыненне нацыянальнай варожасці, агульную грамадскую згоду паміж польскім і беларускім народамі.

Крытыкавала праграмы Беларускай сялянска-работніцкай грамады (БСРГ), Беларускага сялянскага саюза, Беларускай хрысціянскай дэмакратыі, «камуністычную работу» БСРГ і яе газеты «Беларуская ніва». Пісала пра варожасць апошняй да газеты «Беларуская крыніца», якую «Беларуская ніва» называла «буржуазна-ксяндзоўскім» органам, пра адносіны беларускіх палітычных арганізацый да БСРГ, якая выступае за «інтэрнацыянальныя інтарэсы пралетарыяту», здрадзіўшы беларускаму сялянству.

Змяшчала матэрыялы пра краявы польскі з’езд у Гродне, агульны сход таварыства «Прасвет» і яго працу (арганізацыю беларускіх настаўніцкіх курсаў і бібліятэк, удзел у школьным плебісцыце, падтрымку беларускіх культурных устаноў і інш.), асвятляла пытанні беларускага школьніцтва, працаўладкавання інтэлігенцыі ў школы і адміністрацыйныя ўстановы, удзелу ў самаўрадах, зямельнай справы і інш. Уважліва сачыла за працэсам беларусізацыі ў БССР. У артыкуле «Бальшавікі і царква», які быў апублікаваны ў 1926 годзе (№ 3), крытычна ставілася да змены ў БССР абраду «хрышчэння» на «акцябрыны», калі немаўлят накрывалі чырвоным сцягам і давалі ім імёны Акцябр, Рэвалюцыя, Марксіст.

Змяшчала на сваіх старонках агляды падзей у свеце і Польшчы, юрыдычныя парады. У рубрыцы «Наш сатырыкон» друкавала пародыі на творы І. Крылова, Ядвігіна Ш., артыкулы Я. Светазара, пераклады з рускай мовы твораў П. Раманава і інш.

Выйшла 74 нумары.

## Літаратура 
* 
* *Дзяшко, В. І.* «Беларускае слова» / В. І. Дзяшко //  — С. 357.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1926 годзе
Беларускае студэнцкае зямляцтва (Варонеж)

**Беларускае студэнцкае зямляцтва** *ў Варонежы*. Існавала з лістапада 1924 да вясны 1929. Заснавана беларускімі студэнтамі Варонежскага сельскагаспадарчага інстытута (31 чал.). Пазней далучыліся студэнты ўніверсітэта і рабфака.

З восені 1925 складалася з 2 секцый: пры  і . Зімою 1925 — 55 сяброў (34 у сельскагаспадарчым інстытуце, 21 ва ўніверсітэце). У зямляцтва ўваходзілі ўраджэнцы Беларусі, Літвы, Пскоўшчыны, Смаленшчыны. Старшыня праўлення К. Бужынскі, сакратар Ф. Дамінікоўскі, з 8 лістапада 1926 адпаведна Кантар і Шчытовіч; актывісты: студэнты Брожын, Давыдаў, А. Малевіч, Шкрэдаў. На пакрыццё арганізацыйных выдаткаў у 1927/1928 навучальным годзе атрымала грашовую датацыю ад Наркамата асветы БССР. Працавала ў кантакце з Цэнтральным бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі і з Варонежскім гарадскім бюро пралетстуда. Планавала арганізацыю гурткоў беларусазнаўства і беларускай мовы, беларусізацыю працы зямляцтва. Рэгулярна атрымлівала ад ЦБ пралетстуда Беларусі беларускай газеты, часопісы. У красавіку 1928 Варонежскае гарадское бюро пралетстуда адмовілася супрацоўнічаць з зямляцтвам.

## Літаратура 
* Васілеўскі, Ю. Р. Беларускае студэнцкае зямляцтва / Ю. Р. Васілеўскі //  — С. 358.
* Д-скі [Дамінікоўскі Т.] Як жыве і працуе беларускае зямляцтва ў Варонежы // Чырвоны сцяг. — 1925. — № 5—6. — С.

Катэгорыя:Варонеж
Катэгорыя:Беларускія зямляцтвы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:1924 год у Варонежы
Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі
Беларускае студэнцкае зямляцтва (Томск)

**Беларускае студэнцкае зямляцтва** *ў Томску*. Існавала ў 1927/28 навучальным годзе. Заснавана 20 верасня 1927 года на сходзе студэнта-беларусаў Сібірскага тэхналагічнага інстытута і Томскага ўніверсітэта. 

У склад зямляцтва ўваходзіў 31 чал., старшыня праўлення Пашкоўскі, сакратар А. Багданаў. Выпісвала беларускія газеты і часопісы. Супрацоўнічала з беларускім аддзяленнем рабфака ў Томску, вяло перапіску з Цэнтральным бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі і Народным камісарыятам асветы БССР.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Томск
Катэгорыя:Беларускія зямляцтвы
Катэгорыя:1927 год у Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1927 годзе
Катэгорыя:Томскі дзяржаўны ўніверсітэт
Катэгорыя:Томскі політэхнічны ўніверсітэт
Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)

**Беларускае студэнцкае зямляцтва** *ў Ленінградзе*. Дзейнічала з перапынкамі ў 1925—1937(?). Аб'ядноўвала зямляцтвы беларускіх студэнтаў асобных навучальных устаноў Ленінграда. Утворана ў выніку рэарганізацыі Асацыяцыі беларускіх студэнтаў ВНУ у Петраградзе.

Асноўныя задачы: нацыянальна-культурная праца, навуковая дзейнасць, матэрыяльная ўзаемадапамога. Выканаўчы орган — выбарнае праўленне. Супрацоўнічала з Ленінградскім гарадскім саветам пралетарскага студэнцтва і Цэнтральным бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі. З 1927 на арганізацыю культурна-асветных мерапрыемстваў (адбываліся ў Беларускім доме асветы) атрымлівала грашовыя датацыі ад Наркамата асветы БССР (да 1500 руб. на навучальны год). Сябры зямляцтва ўдзельнічалі ў падрыхтоўцы літаратурна-музычных вечарын беларускіх пісьменнікаў Я. Купалы, Я. Коласа, Ц. Гартнага, пачынаючых літаратараў П. Кабзарэўскага, З. Піваварава, Б. Пятроўскага, Р. Сапуна (Р. Папараць), Я. Шарахоўскага. 

З зямляцтвам супрацоўнічалі беларускія вучоныя А. Сержпутоўскі, К. Пушкарэвіч, дзеячы беларускага нацыянальна-культурнага руху Я. Канчар, Л. Сеўрук і інш. Сярод сяброў беларускія пісьменнікі Р. Жалязняк, Р. Сапун, А. і П. Пруднікавы і інш. Са студзеня 1929 пры зямляцтве дзейнічала навуковае таварыства па вывучэнні Беларусі ў складзе каля 30 сяброў (старшыня праўлення А. Дрозд, навуковы сакратар Пратасевіч). Сябры таварыства (сярод іх М. Грынблат і інш.) удзельнічалі ў экспедыцыях па Беларусі, арганізаваных супрацоўнікамі АН БССР.

## Літаратура 
* Васілеўскі, Ю. Р. Беларускае студэнцкае зямляцтва / Ю. Р. Васілеўскі //  — С. 358.

Катэгорыя:Арганізацыі Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Беларускія зямляцтвы
Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі
Катэгорыя:1925 год у Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Зніклі ў 1937 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1925 годзе
Беларускае таварыства

**Беларускае таварыства** () — групоўка дэнацыяналізаванай інталігенцыі і чыноўнікаў, а таксама прадстаўнікоў заможнай часткі беларускіх сялян, якія арыентаваліся на саюз з царскім урадам, каб з яго дапамогай прыдбаць землі польскіх памешчыкаў. Існавала ў 1908—першай палове 1910-х гадоў. Узнікла ў Вільні на аснове таварыства «Крестьянин». Заснавальнікі Л. М. Саланевіч, П. В. Каранкевіч. Дзейнасць таварыства ўзначальвала праўленне (10 чал.); старшыні Л. М. Саланевіч, П. В. Каранкевіч (з жніўня 1911). Друкаваныя органы — газеты «Белорусская жизнь», «Северо-Западная жизнь», «Белорусский вестник». 

Таварыства стаяла на пазіцыях заходнерусізму, галоўнай задачай лічыла «развіццё ў беларускай народнасці самасвядомасці на асновах рускай дзяржаўнасці». З'яўлялася правадніком шавіністычнай палітыкі царызму на Беларусі, атрымлівала субсідыі ад урадавага адміністрацыйна-бюракратычнага апарату, падтрымлівала сувязі з правымі дэпутатамі 3-й Дзяржаўнай думы. Спрабавала дыскрэдытаваць беларускі нацыянальна-вызваленчы рух, выклікаць рэпрэсіі супраць газеты «Наша ніва». Падтрымлівала сталыпінскую аграрную рэформу. На з'ездзе прадстаўнікоў вёскі Паўночна-Заходняга краю (канец 1908—пачатак 1909, Вільня), скліканым таварыствам сумесна с дэпутатамі Думы, настойвала на больш інтэнсіўным правядзенні хутарызацыі ў Віленскай і Гродзенскай губерняў.

Пры абмеркаванні ў 1909—1910 законапраекта аб увядзенні земства ў заходніх губернях таварыства дамагалася аб'яднання ўсяго «рускага» (беларускага) праваслаўнага насельніцтва з рускімі памешчыкамі на платформе велікадзяржаўнага шавінізму для барацьбы супраць «польскага засілля». Выказвала спачуванні П. А. Сталыпіну ў сувязі з замахам у Кіеве на яго «каштоўнае для Расіі жыццё» (1911). Да пачатку Першай сусветнай вайны сышло з палітычнай арэны.

## Літаратура 
*  — С. 359.
*

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Беларуская асацыяцыя ахвяр палітычных рэпрэсій

**Грамадскае аб’яднанне «Белару́ская асацыя́цыя ахвя́р паліты́чных рэпрэ́сій»** *(БААПР)* — добраахвотнае аб’яднанне грамадзян, якія пацярпелі ад палітычных рэпрэсій.

Устаноўчы з’езд адбыўся 7—8 лютага 1992 года ў Мінску. Зарэгістравана Міністэрствам юстыцыі Рэспублікі Беларусь 5 чэрвеня 1992 года. Вышэйшы орган — з’езд, кіруючы — рада, выканаўчы — управа. Старшыні: Г. В. Штыхаў (у 1992—1994), Алена Кобец-Філімонава, Зінаіда Тарасевіч.

БААПР ставіць сабе за мэту: удзел у рабоце па аднаўленні парушаных правоў і інтарэсаў незаконна рэпрэсіраваных грамадзян, садзеянне поўнай і публічнай рэабілітацыі ахвяр рэпрэсій; аказанне прававой, матэрыяльнай, сацыяльна-бытавой і іншай дапамогі пацярпелым ад палітычных рэпрэсій; удзел у рабоце па ўвекавечанні памяці ахвяр рэпрэсій, пошукі месцаў пахаванняў рэпрэсіраваных, устанаўленне помнікаў ахвярам рэпрэсій, стварэнне Кніг памяці; садзеянне дэмакратычным пераўтварэнням і барацьбу супраць актаў беззаконня і дыскрэдытацыі; развіццё прававой і гуманітарнай свядомасці грамадзян; арганізацыю сумесна з архіўнымі ўстановамі выставак і іншых асветных мерапрыемстваў, прысвечаных памяці ахвяр рэпрэсій, і іншае.

У склад арганізацыі ўваходзілі Бабруйскае аддзяленне ахвяр палітычных рэпрэсій, Гродзенскае абласное аб’яднанне ахвяр неабгрунтаваных палітычных рэпрэсій (абодва створаны ў 1990 годзе), Брэсцкая абласная асацыяцыя ахвяр неабгрунтаваных рэпрэсій, Гомельская асацыяцыя ахвяр палітычных рэпрэсій (абедзве ў 1991 годзе), Брэсцкая і Маладзечанская гарадскія, Пухавіцкая раённая асацыяцыі ахвяр палітычных рэпрэсій (усе ў 1992 годзе).

## Літаратура 
* 
* *Адамушка, У. І.* Беларуская асацыяцыя ахвяр палітычных рэпрэсій / У. І. Адамушка //  — С. 366.

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Сосенка (возера)

**Со́сенка** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Тураўлянка, каля вёскі Крывушчына, за 25 км на ўсход ад Лепеля, за 1,2 км на поўнач ад возера Крывое.

Плошча паверхні 0,17 км², даўжыня 0,69 км, найбольшая шырыня 0,36 км, даўжыня берагавой лініі 1,8 км. Найбольшая глыбіня возера 7,2 м, сярэдняя 3,9 м. Аб'ём вады 0,67 млн. м³. Плошча вадазбору 1,13 км².
Катлавіна возера эварзійнага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, складзеныя з суглінкаў. Вышыня схілаў 10—12 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны, паўночна-заходнія і паўночна-ўсходнія сплавінныя. Глыбіні да 2 метраў займаюць каля 24 % плошчы возера. Дно да глыбіні 1,5—3,5 м выслана пяском і апясчаненым ілам, глыбей — гліністым ілам.
Возера эўтрофнае. Водная маса стратыфікавана. Выцякае ручай у возера Крывое. Надводная расліннасць распаўсюджваецца на адлегласці 10—15 м ад берага і да глыбіні 1,1—1,5 м. Падводная расліннасць пашыраецца да глыбіні 3,5 м.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, плотка, краснапёрка, карась, лінь і іншыя рыбы.

Паблізу ад паўднёвага берага возера пралягае аўтамабільная дарога  (Сянно — Бешанковічы — Ушачы).

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Ушацкая група азёр
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Беларускае таварыства дабрачыннасці

**Белару́скае тавары́ства дабрачы́ннасці** *ў Стоўбцах*. Дзейнічала з 15 ліпеня 1931 да жніўня 1933 года.

За мэту ставіла развіццё нацыянальнай самасвядомасці беларускага насельніцтва Заходняй Беларусі. Займалася таксама аказаннем матэрыяльнай і маральнай дапамогі бедным, сіротам, інвалідам, прапагандавала санітарныя веды сярод сялян. Пры таварыстве працавалі клуб з бібліятэкай і радыё, беларускі хор (кіраўнік Г. I. Цітовіч) і хор у вёсцы Стары Свержань (40 чалавек, кіраўнік Гарановіч), ставіліся драматычныя спектаклі ў Стоўбцах і навакольных вёсках, а таксама ў Нясвіжы, Міры. Сябры таварыства праводзілі курсы земляробства, чыталі лекцыі, вялі заняткі па беларускай грамаце з дзецьмі, якія вучыліся ў польскіх школах; 20 чэрвеня 1932 года арганізавалі ў Стоўбцах дабрачынную народную забаву-імпрэзу, грашовы збор ад якой перададзены бедным сялянам. За кошт фонду таварыства былі закуплены абутак, вопратка і размеркаваны сярод дзяцей-сірот і інвалідаў. Зімой 1932—1933 у Стоўбцах і вёсках Залужжа і Жацерава былі арганізаваны курсы кройкі і шыцця для сялян. Таварыства неаднаразова падпадала пад рэпрэсіі польскіх улад.

30 ліпеня 1933 года на агульным сходзе арганізацыі прынята рашэнне далучыцца да Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні. Актывістамі таварыства былі Ф. Акінчыц, І. Гундзіловіч, М. Сабалеўскі і іншыя.

## Літаратура 
* 
* *Васілеўскі, Ю. Р.* Беларускае таварыства дабрачыннасці / Ю. Р. Васілеўскі //  — С. 359.

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Стоўбцаў
Беларуская аўтакефальная царква (справа)

**«Беларуская аўтакефальная царква»** — назва «шпіёнска-паўстанцкай арганізацыі», прыдуманай у ліпені—верасні 1937 супрацоўнікамі НКУС БССР для ўзбуджэння крымінальнай справы і правядзення палітычных працэсаў над дзеячамі Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы (БАПЦ).

## Гісторыя 
Паводле версіі НКУС, арганізацыя пачала фарміравацца ў 1918 годзе ў час нямецкай акупацыі Менска; складалася з 13 паўстанцкіх груп, якія «існавалі» ў Асіповіцкім, Барысаўскім, Клічаўскім, Менскім, Пухавіцкім, Смалявіцкім, Смілавіцкім і Чавускім раёнах; «аб’ядноўвала» больш за 200 чал., у т. л. 2 архіепіскапаў, 30 святароў, 170 кулакоў і былых царскіх чыноўнікаў. Яе кіраўніком быў абвешчаны епіскап Філарэт (Раменскі); у кіруючы цэнтр уключана 12 чал.: архіепіскап Афанасій (Вячорка), святары Мінскай аўтакефальнай царквы Марыі Магдаліны А. П. Кіркевіч, С. I. Кульчыцкі, М. С. Рубановіч і рэгент П. П. Вяршынскі, святар Дзяржынскай царквы С. Я. Садоўскі, дзякі Я. С. Бараноўскі і У. С. Лобач, бухгалтар А. Я. Наўроцкі, а таксама В. А. Лобач, М. Я. Раменская, Н. I. Пуйман. У члены «арганізацыі» быў залічаны і мітрапаліт Мелхіседэк, які нібыта ажыццяўляў асабістую сувязь з Юзафам Пілсудскім.

3 польскай разведкай «арганізацыя» нібыта была звязана праз ксяндза Яна Баравіка і пінскага архіепіскапа Аляксандра (Іназемцава). «Удзельнікаў арганізацыі» абвінавачвалі ў «контррэвалюцыйнай агітацыі супраць калгасаў», у тым, што яны «па ўказаннях Раменскага праводзілі на практыцы унію з рымска-каталіцкай царквой, прыцягвалі да царквы антысавецкі актыў католікаў». Паводле абвінаваўчага заключэння, «контррэвалюцыйнай групай царкоўнікаў намечаны кандыдатам у Саветы пры перавыбарах Кульчыцкі, і за яго вядзецца агітацыя ў царкве, сярод веруючых». У час арышту членаў арганізацыі была канфіскавана літаратура рэлігійнага зместу і далучана да справы «як контррэвалюцыйная», у т. л. кнігі Э. Рэнана, часопіс «Вера и разум» і інш.

Паводле рашэння Асобай тройкі НКУС БССР ад 25 кастрычніка 1937 года прыгавораны да вышэйшай меры пакарання 11 кіраўнікоў «арганізацыі» і 1 лістапада 1937 года расстраляны ў Менску; В. А. Лобач і Пуйман прыгавораны да 10 гадоў папраўча-працоўных лагераў. 

Пра рэабілітацыю ўдзельнікаў «арганізацыі» пытанне ўзнімалася ў ліпені 1940, снежні 1954 і студзені—сакавіку 1958. Аднак толькі ў адносінах да жанчын было прызнана, што яны «засуджаны без дастатковых на тое падстаў». У маі 1960 па скарзе сваякоў «за недаказанасцю складу злачынства» рэабілітаваны У. С. Лобач. 5 красавіка 1989 года на падставе арт. 1 Указа Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 16 студзеня 1989 года рэабілітаваны ўсе члены «арганізацыі».

## Літаратура 
* Процька, Т. С. «Беларуская аўтакефальная царква» / Т. С. Процька //  — С. 367.

Катэгорыя:Рэпрэсіі ў БССР
Катэгорыя:Судовыя працэсы перыяду сталінскіх рэпрэсій
Катэгорыя:Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква
Беларуская Аўтаномная Праваслаўная Царква

**Белару́ская Аўтано́мная Правасла́ўная Царква́** — аб'яднанне беларускіх епархій абнаўленчай царквы, якое існавала ў 1924—1934. 

## Гісторыя 
Абнаўленцы заяўлялі аб падтрымцы сацыялістычнага грамадства, дэмакратызавалі царкоўнае кіраванне, патрабавалі перагляду дагматыкі, этыкі, літургіі і іншых бакоў рэлігінна-царкоўнага жыцця. Аб'яднанне ўтворана ў маі 1924 на чале са Свяшчэнным сінодам і мітрапалітам Магілёўскім і Беларускім на Першым Беларускім абласным царкоўным саборы (Магілёў). Да канца 1920-х г. уключала каля 500 парафій, галоўным чынам ва ўсходніх абласцях (Аршанская, Віцебская, Высачанска-Веліжская, Магілёўская і Мсціслаўская епархіі). 

У снежні 1924 з падпарадкавання БАПЦ выйшлі парафіі Дубровенскага раёна, якія абвясцілі ўласную царкоўную незалежнасць. 3 пачатку 1930-х г., ва ўмовах пераходу СССР да жорсткай антырэлігійнай палітыкі і агульнага крызісу абнаўленства БАПЦ хутка страціла свае пазіцыі і ў снежні 1934 пастановай Свяшчэннага сінода праваслаўных цэркваў у СССР была ліквідавана, яе парафіі вярнуліся пад уладу Маскоўскай патрыярхіі. Выдавала часопіс «Белорусский православный вестник» (Магілёў, 1924—1927). 

## Мітрапаліты 
* Уладзімір (Кірылаў) (1924—1926)
* Іосіф (Крачатовіч) (1926—1934)

## Літаратура 
* *Антонаў В. В.* Беларуская аўтаномная праваслаўная царква //  — С. 367.
* *Шиленок Д. Ф., свящ.* Из истории Православной Церкви в Белоруссии. 1922—1939. Обновленческий раскол в Белоруссии. — М.: Издательство Крутицкого подворья, Общество любителей церковной истории, 2006. — 216 с. — (Материалы по истории Церкви. Кн. 38).
* *Бараненко В. В.* Региональная обновленческая периодика (на примере издания «Белорусского Православного Вестника» 1924—1927 гг.) // Церква — наука — суспільство: питання взаємодії. Матеріали Тринадцятої Міжнародної наукової конференції (27-29 травня 2015 р.). — Київ: Нац. Києво-Печер. іст.-культ. заповідник, 2015. — С. 191—193.
* *Бараненко В. В.* Ликвидация Белорусской обновленческой церкви в 1934—1938 гг. // Вестник ПСТГУ. Серия II: История. История Русской Православной Церкви. 2017. — Вып. 76. — С. 67-77.

Катэгорыя:Праваслаўе ў Беларусі
Беларускае таварыства дружбы і культурнай сувязі з замежнымі краінамі

**Беларускае таварыства дружбы і культурнай сувязі з замежнымі краінамі** — добраахвотная грамадская арганізацыя, якая садзейнічае развіццю дружбы і супрацоўніцтва беларускага народа з народамі замежных краін. Створана 7 красавіка 1926 як Таварыства культурных сувязей Савецкай Беларусі з заграніцай. Каля вытокаў яго былі Я. Купала, Я. Колас, Ц. Гартны, М. Чарот і іншыя дзеячы беларускай культуры. У 1952—1958 мела назву Беларускае таварыства культурнай сувязі з заграніцай. У 1956 годзе па праекце архітэктара Яўгена Заслаўскага ўзведзены двухпавярховы будынак таварыства па вуліцы Захарава, 28. 12 верасня 1991 зарэгістравана Міністэрствам юстыцыі Рэспублікі Беларусь.

У склад таварыства на правах калектыўных членаў уваходзяць грамадскія арганізацыіцыі, творчыя саюзы, калектывы работнікаў прамысловых прадпрыемстваў, калгасаў, навучальных і навуковых устаноў і інш. На 1 студзеня 1990 мела 12 рэспубліканскіх аддзяленняў: Таварыства савецка-польскай дружбы (з 1958), Савецкае таварыства дружбы з Германіяй (з 1958), Таварыства савецка-кітайскай дружбы (з 1958), Таварыства савецка-балгарскай дружбы (з 1961), Таварыства савецка-чэхаславацкай дружбы (з 1961), Таварыства савецка-венгерскай дружбы (з 1963), таварыства «СССР — Канада» (з 1962), таварыства «СССР — Фінляндыя» (з 1963), таварыства «СССР — Францыя» (з 1964), Таварыства савецка-в’етнамскай дружбы (з 1966), Таварыства савецка-кубінскай дружбы (з 1973), Таварыства савецка-аўстрыйскай дружбы (з 1980). Працавалі 10 абласных, 38 гарадскіх і раённых, 311 пярвічных арганізацый. Працуюць секцыі: садзеяння сацыяльна-эканамічнаму развіццю рэспублікі і ліквідацыі вынікаў радыёактыўнага забруджання; узаемасувязі з грамадскімі арганіцыямі рэспублікі; па ўзаемадзеянню з замежнымі краінамі; літаратуры і мастацтва; грамадскіх і гуманітарных навук.

Сучасная назва і статут прыняты 17 снежня 1978 на рэспубліканскай канферэнцыі таварыства. Асноўныя задачы, вызначаныя статутам: азнаямленне грамадскасці замежных краін са здабыткамі культуры беларускага народа, са знешняй палітыкай Рэспублікі Беларусь, садзейнічанне ўмацаванню міра міжнароднаму супрацоўніцтву; папулярызацыя на Беларусі дасягненняў навукі і культуры ў замежных краінах, арганіцыя дапамогі жыхарам Беларусі, якія пацярпелі ад катастрофы на Чарнобыльскай АЭС. Таварыства супрацоўнічае з 320 грамадскімі арганізацыямі 74 краін свету, у т. л. Аўстрыі, В’етнама, Вялікабрытаніі, Бельгіі, Германіі, Італіі, ЗША, Канады, Славакіі, Польшчы, праводзіць вечары дружбы, Дні Беларусі, сустрэчы, дыскусіі, выстаўкі. У рабоце Таварыства ўдзельнічаюць беларускія пісьменнікі, вучоныя, кампазітары і інш. У 1991 у сувязі з абвяшчэннем суверэнітэту Рэспублікі Беларусь пачата стварэнне самастойных таварыстваў дружбы з асобнымі замежнымі краінамі.

## Літаратура 
* Ваніцкі, А. М. Беларускае таварыства дружбы і культурнай сувязі з замежнымі краінамі / А. М. Ваніцкі //  — С. 360.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Бэт (літара)

ב ב

**Бэт** () — другая літара яўрэйскага алфавіта. На пісьме перадаецца наступным чынам: **ב**. Таксама абазначае лічбу 2.

Бэт — адна з шасці літар (), якія атрымліваюць дагеш каль у пачатку слова або пасля агаласоўкі «шва нах». Гэта значыць, што ў пачатку слова і ў некаторых іншых выпадках гэта літара абазначае гук «б» ([b]), а ва ўсіх астатніх выпадках чытаецца як «в» ([v]). Літара называецца «бэт», а не «вэт», менавіта таму, што ў назве літары сама літара стаіць на пачатку.

Літара **ב** з'яўляецца адной з чатырох літар яўрэйскага алфавіта, якія абазначаюць губны зычны.

Літара *бэт* паходзіць ад слова *баіт* (), што абазначае «дом». Абрысы літары — піктаграма, схематычная выява дома з фундаментам, сцяной, уваходам (з іншага боку) і дахам.

## Гл. таксама 
* Яўрэйскі алфавіт

Катэгорыя:Яўрэйскі алфавіт
Сутыкненне двух ТУ-134 над Днепрадзяржынскам

thumb|right|250px|Схема сутыкнення самалётаў
**Сутыкненне двух Ту-134 над Днепрадзяржынскам** — авіякатастрофа, якая адбылася ў суботу 11 жніўня 1979 года і стала адной з найбуйнейшых у гісторыі авіяцыі.

11 жніўня 1979 года ў 13 гадзін 35 хвілін у небе ў раёне Днепрадзяржынска на вышыні 8400 метраў сутыкнуліся два самалёты Ту-134А кампаніі "Аэрафлот", у выніку чаго загінулі ўсе 178 пасажыраў абодвух рэйсаў. Паводле колькасці ахвяр гэта авіякатастрофа ў гісторыі Украіны і Ту-134 займае першыя месцы, у гісторыі Савецкага Саюза і сутыкненняў у паветры ў свеце — другое, а сярод сутыкненняў самалётаў наогул — трэцяе. У спісе загінулых апынуліся 17 членаў узбекскага футбольнага клуба «Пахтакор», праз гэта трагедыя набыла асаблівы рэзананс.

Ту-134А борт № 65816 ляцеў па рэйсе 7628 Чалябінск—Варонеж—Кішынёў, а Ту-134АК борт № 65735 - па рэйсе 7880 Ташкент—Гур'еў—Данецк—Мінск.

Экіпаж самалёта Ту-134А СССР-65735 пахаваны на Усходніх могілках Мінска.

File:Aircrew USSR 65735 plate.JPG
File:Aircrew USSR 65735 tomb (1).JPG

## Спасылкі 
* Память: «Пахтакор-79» 
* BBC: Трагедия «Пахтакора»: как это было 
* *Піке над Дніпропетровщиною*. Сьогодні виповнюється 30 років із дня авіакатастрофи, в якій загинула команда «Пахтакор». Тепер у Курилівці поставили пам’ятник футболістам // «Україна Молода» №&nbsp;145 за 11 серпня 2009 року 
* По следам авиакатастрофы (гибель ф/к «Пахтакор») (geocaching.su) 
* Оставшиеся на небесах (Блог Яўгена Панкратава і фільм «Тайна гибели "Пахтакора"») 
* Последний полет «Пахтакора» (Комсомольская правда, 13 жніўня 2009) 

Катэгорыя:Авіякатастрофы
Катэгорыя:Днепрапятроўская вобласць
Катэгорыя:ФК Пахтакор Ташкент
Катэгорыя:Катастрофы ва Украіне
Катэгорыя:Катастрофы 1979 года
Катэгорыя:1979 год ва Украіне
Катэгорыя:1979 год у Мінску
Катэгорыя:1979 год у Ташкенце
Катэгорыя:Падзеі 11 жніўня
Катэгорыя:Жнівень 1979 года
Трыццаць срэбранікаў

[thumb|300px|[Іуда Іскарыёт|Іуда атрымлівае ад першасвятароў трыццаць срэбранікаў за здраду Ісуса Хрыста.  Мація Прэці, 1640]]
**Трыццаць срэбранікаў** - цана, за якую Іуда Іскарыёт згадзіўся аддаць Ісуса Хрыста у рукі першасвятароў Сінедрыёна, пра гэта ў Новым Запавеце запісана ў Евангеллі ад Матфея 26:15. Перад падзеямі Апошняй вячэры, Іуда пайшоў да першасвятароў і пагадзіўся перадаць Ісуса ў абмен на 30 сярэбраных манет, а пасля поўны раскаяння вярнуў грошы назад.

Паводле Евангелля ад Матфея такім чына выканана прароцтва, запісанае ў кнізе прарока Ераміі. Тым не менш, у кнігі Ераміі няма згаданага прароцтва, а прароцтва пра трыццаць срэбранікаў запісана ў кнізе Захарыі, у якой апісваецца вяртанне плацяжу ў трыццаць срэбранікаў амаль такім жа чынам, як і ў Евангеллі ад Матфея.

Тып манет дагэтуль дакладна не вызначаны, а вобраз часта выкарыстоўваецца ў мастацкіх работах з выявай пакут Хрыста. Фраза выкарыстоўваецца ў літаратуры і штодзённым жыцці для абазначэння людзей, гатовых за грошы пайсці на здраду.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Іуда Іскарыёт
Катэгорыя:Біблейскія выразы
Катэгорыя:Біблейскія грашовыя і вагавыя адзінкі
Катэгорыя:Прылады Пакутаў
Святое возера (возера, Лепельскі раён)

**Свято́е** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Эса, на заходняй ускраіне горада Лепель.

Плошча паверхні возера 0,11 км², даўжыня 0,53 км, найбольшая шырыня 0,34 км, даўжыня берагавой лініі 1,35 км. Найбольшая глыбіня дасягае 8,7 м, сярэдняя 4,7 м. Аб'ём вады ў возеры 0,52 млн. м³. Плошча вадазбору 3,39 км².

Вадазбор спадзістахвалісты і дробнаўзгорысты, з марэнных суглінкаў і супескаў. Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй ад 2—3 да 8—14 м, спадзістыя, на поўдні стромкія. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі катлавіны. Паўночна-заходнія берагі нізкія і тарфяністыя, на захадзе возера месцамі сплавінныя. Уздоўж заходняга і паўночна-заходняга берага пойма шырынёй ад 30 да 200 метраў. Дно возера ўздоўж берагоў пясчанае, астатняя частка дна выслана гліністым ілам.
Возера эўтрофнае. Упадаюць ручаі і каналы. Выцякае ручай у возера Проша.

## Літаратура 
* *Макрыцкі А. М.* Святое возера // 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Берасцейская ратуша

**Берасцейская ратуша** — колішняе збудаванне на рыначнай плошчы ў Берасці (тэрыторыя Брэсцкай крэпасці).

## Гісторыя 
Берасце атрымала Магдэбургскае права 15 жніўня 1390 г. пасля захопу горада Ягайлам падчас міжусобнай вайны ў Вялікім Княстве Літоўскім. У Вялікім Княстве Літоўскім Магдэбургскае права на той час было нададзена толькі сталіцы — Вільні ў 1387 годзе.

Пры будаўніцтве крэпасці ў 1833—1842 гг. рыначная плошча заставалася незабудаванай, сама ратуша разабрана.

### Размяшчэнне 
На падараванай Брэсцкай абласной бібліятэкай копіі плана Берасця Георга М. фон Фюрстэнгофа 1740 года маленькі чырвоны прамавугольнічак, пазначаны нумарам 10, ідэнтыфікаваны як вежай старажытнай ратушы. Аналіз спадарожнікавых здымкаў дазволіў выявіць месцазнаходжанне ратушы, якое было падмацавана далейшымі даследаванні вядомага плана Берасця Эрыка Дальберга 1657 года, а таксама плана горада 1798 года і інш. У адрозненне ад іншых падобных пабудоў, атрымлівалася, што Берасцейская ратуша была пабудавана не ў цэнтры старажытнага горада, а амаль на беразе Мухаўца пры зліцці яго з Бугам. Канчаткова пацвердзіць вынікі пошукаў могуць толькі археалагічныя даследаванні.

## Архітэктура 
Дакладных звестак пра архітэктуру Берасцейскай ратушы няма, але на гарадскіх пячатках XVI—XVII стагоддзяў намалявана вежа пры зліцці дзвюх рэк. Паводле меркавання польскага даследчыка Томаш Жук-Рыбіцкага яна была шасцікутнай з невялікім круглым акенцам уверсе, дзе, магчыма, быў усталяваны гадзіннік — гэта можа быць сведчаннем таго, што на пячатках адлюстравана вежа ратушы.

## Спасылкі 
* Чаму Брэст без ратушы?

Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Брэста
Катэгорыя:Ратушы Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Брэста
Святое возера (возера, Чашніцкі раён)

**Свято́е во́зера** — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Лукомка, каля вёскі Слабодка.

Плошча паверхні возера 0,12 км². Даўжыня 0,6 км, найбольшая шырыня 0,25 км, даўжыня берагавой лініі 1,45 км.
Катлавіна выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны на поўдні і паўднёвым захадзе спадзістыя вышынёй да 6—10, астатнія схілы стромкія вышынёй да 20—25 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Каля паўднёва-ўсходняга берага возера забалочаная пойма шырынёй да 50 м.

Ручаём Святое злучана з Лукомскім возерам.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Чашніцкага раёна
Ірына Ігараўна Дзеранчук

**Ірына Ігараўна Дзеранчук**, народжаная **Бурая** (нар. , г. Мінск) — беларуская савецкая спартсменка (хуткаснае падводнае плаванне). Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1975).

## Біяграфія 
З 1979 трэнер ЦК ДТСААФ БССР па хуткасных відах падводнага плавання. Чэмпіёнка свету (1976, Гановер, ФРГ — падводнае плаванне з аквалангам на 100 і 400 і ныранне на 50 м), Еўропы (1975, Вітэль, Францыя — падводнае плаванне з аквалангам на 100, ныранне на 25 м, эстафета 4×100 м — плаванне ў ластах), СССР (1976 г. — ныранне на 50 м, 1977 — падводнае плаванне з аквалангам на 100 і 400 м, ныранне на 50 м).

Пераможца і прызёр міжнародных і усесаюзных спаборніцтваў, рэкардсменка свету (1975-77).

## Спасылкі 
* 1st World Championship -finswimming 

Катэгорыя:Майстры спорту СССР міжнароднага класа
Катэгорыя:Спартсмены СССР
Катэгорыя:Спартсмены Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Катэгорыя:Трэнеры СССР
Катэгорыя:Трэнеры Беларусі
Карбід кальцыю

**Карбі́д кальцыю** (вугляродзісты кальцый, ацэтыленід кальцыю), СаС2 — злучэнне кальцыю з вугляродам. Упершыню атрыманы Ф. Вёлерам у 1862 годзе.

## Уласцівасці 
Крышталічнае рэчыва. Колер тэхнічнага карбіду кальцыю ад светла-бурага да чорнага (хімічна чысты СаС2 — бясколерны). Існуе ў 3 мадыфікацыях: з кубічнай (a), тэтраганальнай (b) і трыкліннай (g)крышталічнымі рашоткамі. Шчыльнасць 2,2 г/см³, тэмпература плаўлення 2300 °С.

Бурна ўзаемадзейнічае з вадой з вылучэннем ацэтылену. Пры награванні з азотам пры тэмпературы 1100—1150 °C утварае цыянамід кальцыю (СаСN2). Пры награванні аднаўляе амаль усе металы да карбідаў або свабодных металаў. Рэагуе з разбаўленымі мінеральнымі кіслотамі і воднымі растворамі шчолачаў.

## Атрыманне і выкарыстанне 
Карбід кальцыю атрымліваюць пракальваннем у адкрытых і закрытых электрычных печах нягашанай вапны ў сумесі з антрацытам або коксам. Выкарыстоўваецца ў якасці сыравіны для атрымання ацэтылену, цыянаміду кальцыю, аднаўлення шчолачных металаў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Карбид кальция // ХиМиК.ру 
* 

Катэгорыя:Карбіды
Андрэй Мацвеевіч Бурак

**Андрэй Мацвеевіч Бурак** (, в. Асвеіца, Дрысенскі павет, Віцебская губерня, цяпер  — , Кагарлыцкі раён, Кіеўская вобласць) — сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Андрэй Бурак нарадзіўся ў рабочай сям’і. Атрымаў няпоўную сярэднюю адукацыю. З 1938 года пражываў разам з сям’ёй у Ніжнім Тагіле Свярдлоўскай вобласці, працаваў спачатку на заводзе імя Куйбышава, затым ва Уральскім леспрамгасе. 14 чэрвеня 1941 года быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію Ніжнетагільскім раённым ваенным камісарыятам Свярдлоўскай вобласці. З пачатку Вялікай Айчыннай вайны — на яе франтах. Да верасня 1943 года гвардыі чырвонаармеец Андрэй Бурак быў наводчыкам кулямёта 3-га батальёна 198-га гвардзейскага стралковага палка 68-й гвардзейскай стралковай дывізіі 40-й арміі Варонежскага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

24 верасня 1943 полк Бурака падышоў да Дняпра ў раёне пасёлка Ржышчаў Кагарлыцкага раёна Кіеўскай вобласці Украінскай ССР. Камандаванне прыняло рашэнне паслаць групу байцоў для заняткі плацдарму на яго заходнім беразе. Ноччу гэтая група фарсіравала Дняпро, але трапіла пад шквальны агонь праўзыходных сіл праціўніка. Тады камандаванне паслала новую групу на дапамогу той, што змагалася на плацдарме. У гэту групу ўвайшоў і Бурак. Нягледзячы на масіраваны варожы агонь, група пераправілася і замацавалася на плацдарме. Нямецкія войскі распачалі тры спробы контратакаваць, але ўсе яны праваліліся. Бурак знаходзіўся ў самым цэнтры плацдарма. Агнём свайго кулямёта ён знішчыў каля 100 варожых салдат і афіцэраў, а таксама падбіў танк. 7 кастрычніка 1943 года ён загінуў у баі. Пахаваны на ўсходняй ускраіне вёскі Балыка-Шчучынка таго ж раёна.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 13 лістапада 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі чырвонаармеец Андрэй Бурак пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Быў таксама ўзнагароджаны ордэнам Леніна.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382
* Золотые Звёзды свердловчан. — Свердловск: Средне-Уральское кн.изд. 1970.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. Минск, 1984.

Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Верхнядзвінскім раёне
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кіеўскай вобласці
Кастаўе

**Кастаўе́** — возера ў Віцебскім раёне ў басейне ракі Заходняя Дзвіна, за 28 км на паўночны ўсход ад Віцебска, за 6 км на поўнач ад вёскі Курына.

Плошча паверхні 0,65 км², даўжыня 3,2 км, найбольшая шырыня 0,34 км, даўжыня берагавой лініі 6,98 км. Найбольшая глыбіня 4,8 м, сярэдняя 3,3 м. Аб'ём вады ў возеры 2,14 млн. м³. Плошча вадазбору 5 км².Катлавіна возера лагчыннага тыпу, моцна выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны стромкія, пясчаныя, вышынёй да 15 метраў. Берагавая лінія звілістая. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны возера. Месцамі (у канцах возера на захадзе і ўсходзе) берагі забалочаныя і сплавінныя. Дно плоскае, да глыбіні 1—1,5 м пясчанае, глыбей — выслана сапрапелем.
Возера Кастаўе эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі і выцякае ручай у Заходнюю Дзвіну. Возера зарастае слаба. Прыбярэжная расліннасць перарывістай палосай распаўсюджваецца на адлегласці 5—15 м ад берага.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, язь, плотка, верхаводка, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

Каля возера размешчаны база адпачынку і паляўніча-рыбалоўная база.

## Літаратура 
* *Рачэўсскі А. М.* Кастаўе // 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Сомніца

**Со́мніца** — рака ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток Заходняй Дзвіны.

Даўжыня ракі 10 км. Выцякае з возера Пушна, упадае ў Заходнюю Дзвіну паблізу ад вёскі Кулакова. Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,6 м/км. Плошча вадазбору 48 км². Рэчышча ў верхнім цячэнні каналізаванае. У Сомніцу ўпадае ручай з возера Заазер’е. У басейне ракі знаходзяцца таксама азёры Семянец і Маркоцінец.

На рацэ вёска Шалкова.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Полацкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Заходняй Дзвіны