Чыжоўка (жылы раён)

**Чыжоўка** — адзін з першых жылых раёнаў у Мінску, забудоўваўся з 1964 года паводле адзінага плана. Размешчана на паўднёвым усходзе горада, ад Серабранкі аддзелена Чыжоўскім вадасховішчам. Таксама мяжуе з мікрараёнам Лошыца, МКАД і Мінскім аўтамабільным заводам. Тыповы «спальны раён» з адпаведнай інфраструктурай. Назву атрымала ад былой вёскі Чыжоўка, якая знаходзілася на месцы сучаснай Чыжоўкі-5.

## Гісторыя 
thumb|300px|Вуліца Ташкенцкая
thumb|300px|Вуліца Галадзеда
thumb|300px|Рэшткі прыватнай забудовы
Да сярэдзіны ХХ стагоддзя на месцы сучаснай Чыжоўкі знаходзілася аднайменная вёска, калгасныя палі і фруктовыя сады. У 1951 годзе для забеспячэння вадой ТЭЦ-3 на Свіслачы было створана Чыжоўскае вадасховішча. На яго высокім беразе з’явіўся пасёлак калгаса Зацішша.

Праектаванне новага мікрараёна адбывалася ў пачатку 1960-х гадоў, будаўніцтва пачалося ў 1964 і працягвалася амаль дзесяць гадоў. Згодна з планамі архітэктараў «Мінскдзяржпраекта» — Р.Арцемчыка, Л.Архангельскай, Е.Заслаўскай, А.Шэлякіна — было ўзведзена 6 «Чыжовак», разлічаных на 62 000 чалавек. Паміж 1-й і 5-й Чыжоўкамі была пакінута старая прыватная забудова, што захавалася дасюль. У 1967 годзе да юбілею беларускай сталіцы ўздоўж Чыжоўскага вадасховішча быў разбіты парк, які атрымаў імя 900годдзя Мінска. У 1969 над Свіслаччу быў перакінуты аўтамабільны мост, што злучыў вуліцы Ташкенцкая і Кабушкіна, а Чыжоўку — з Партызанскім праспектам. У тым жа годзе ў новы мікрараён выправіўся першы тралейбус з 16-м нумарам.

Грамадскі цэнтр раёна архітэктары размясцілі паміж Ташкенцкай вуліцай і Ташкенцкім праездам: ён уключаў у сябе кінатэатр Дружба (1974), дом быту, паліклініку, дзіцячую бібліятэку (1982), рынак. Кінатэатр быў пабудаваны паводле тыповага, але вельмі рэдка выкарыстоўваемага праекта ЦНДІЭП імя Мезенцава. У тандэме з кінатэатрам у будынку працавалі кавярня і танцзала. Даволі арыгінальны праект бібліятэкі (архітэктары Чадовіч — Ладкін) атрымаў усесаюзную прэмію УЛКСМ. Цэнтр застаўся незавершаным — так і не быў пабудаваны запланаваны «блок грамадскага харчавання».

У глыбіні Чыжоўкі-2 дзятву сустракала кафэ «Космас» з фантастычнымі інтэр’ерамі і нават светлавой дарожкай, квадраты якой запальваліся, калі на іх наступалі.

У 1984 на беразе Свіслачы з’явіўся заалагічны сад Мінскага аўтазавода — будучы Мінскі заапарк.

Воблік Чыжоўкі істотна змяніў Чэмпіянат свету па хакеі 2014 года. Для яго правядзення былі пабудаваны Чыжоўка-Арэна, гатэль «Арэна», адчынілі дзверы кавярні «Традыцыі» і «Дзіцячая». Вуліца Ташкенцкая і мост праз Свіслач былі расшыраны і ілюмінаваны. Падчас будаўніцтва Чыжоўка-Арэны апошнія дамы пасёлка Зацішша былі знесены, парк 900годдзя Мінска істотна прарэдзілі, забрукавалі, асвятлілі, упрыгожылі.

У пачатку 2018 года была знесена забудова вёскі Карзюкі, на аднайменнай вуліцы будуць узведзены шматпавярховыя панельныя дамы.

## Склад і забудова 
Чыжоўка складаецца з 7 мікрараёнаў
* Чыжоўка-1. Для разбаўлення строю пяціпавярховікаў уздоўж Ташкенцкай вуліцы былі пастаўленыя 4 дзесяціпавярховыя гмахі серыі МК-9 з прыбудаванымі аб’ектамі гандлю і сацыяльна-бытавога абслугоўвання: дзічячае кафэ, сталоўка (цяпер кафэ «Традыцыі»), універсам (сённяшні ЗРПТ), цырульня, магазін «Піянер».
* Чыжоўка-2
* Чыжоўка-3. У гэтым раёне Чыжоўкі выкарыстоўваўся то жа прынцып разбаўлення пяціпавярховікаў гмахамі. У аснове аднаго з размясцілася крама мэблі. Да таго ж уздоўж вуліцы Галадзеда ад яе скрыжавання з Ташкенцкай паўстаў «дом-сцяна».
* Чыжоўка-4
* Чыжоўка-5
* Чыжоўка-6. Тут у 2010-х з’явіўся першы ў Мінску арэндны дом.
* Чыжоўка-7
Асаблівай арыгінальнасцю забудовы Чыжоўка пахваліцца не можа. Больш за палову жылога фонду складаюць тыповыя панельныя і цагляныя пяціпавярховікі, пастаўленыя ў сваёй масе «калонамі» адзін за адным — так званая «радковая забудова», папулярная ў 1960-х. Аднак, нягледзячы на невялікі асартымент праеткаў і дэталяў, у архітэктараў раёна атрымалася стварыць уздоўж асноўных чыжоўскіх вуліц хоць сціплы, але ансамбль.

## Інфраструктура 
thumb|307x307px|Касцёл Святога Духа
Важнае месца ў прасторавай арганізацыі раёна займае размешчаны на скрыжаванні галоўных вуліц грамадскі цэнтр, які ўключае прадпрыемствы і ўстановы культурна-бытавога і камунальнага абслугоўвання (кафэ, бібліятэка, паліклініка, дом быту, універсам). Кінатэатр «Дружба», адкрыты ў 1974, ў 2012 праз нерэнтабельнасць быў закрыты і прададзены на аўкцыёне, у 2017 быў знесены. Па стане на люты 2019 на месцы кінатэатра вядзецца будаўніцтва гандлёвага цэнтра.

У Чыжоўцы таксама пабудаваныя супермаркеты сетак Green, «Суседзі», «Еўраопт», «Віталюр» (з 2023 года «Санта»). Вялікая колькасць школьных і дашкольных устаноў. Маюцца гульнявыя клубы з азартнымі гульнямі.

У раёне маюцца 2 гасцініцы:

* Гасцініца КАДМ сеткі BELMOTEL (вуліца Убарэвіча, 128/2, горад Мінск, 220077, Рэспубліка Беларусь);
* Трохзоркавы гатэль «Арэна» (вуліца Ташкенцкая, 15, горад Мінск, 220077, Рэспубліка Беларусь).

На беразе Чыжоўскага вадасховішча фарміруецца вялікі зялёны масіў — Парк імя 900-годдзя Мінска. Паміж ім і Ташкенцкай вуліцай ў 2010—2013 гг.. да чэмпіянату свету па хакеі быў пабудаваны спартыўны комплекс Чыжоўка-Арэна, на рагу Ташкенцкай і Убарэвіча — трохзоркавы гатэль «Арэна». На поўначы раёна, паміж вуліцай Убарэвіча і ракой Свіслач, размешчаны Мінскі заапарк. Паміж Чыжоўкай-6 і вадасховішчам узнёсся храм Святога Георгія Перамаганосца.

У цяперашні час дзейнічаюць 2 бібліятэкі:

* Бібліятэка № 11 (праезд Ташкенцкі, 3, горад Мінск, 220077, Рэспубліка Беларусь);
* Дзіцячая бібліятэка № 9 (вуліца Убарэвіча, 44, горад Мінск, 220066, Рэспубліка Беларусь).

## Вуліцы 
Асноўнымі магістралямі масіва з’яўляюцца вуліцы Ташкенцкая і Галадзеда, што перасякаюцца пад прамым вуглом. На іх скрыжаванні сфармаваны грамадскі цэнтр раёна.
**Галоўныя вуліцы**:
* Ташкенцкая — галоўная вуліца Чыжоўкі, па сутнасці, праспект. Назвай сваёй абавязаны Ташкенцкаму землятрусу 1966 года, дакладней, той дапамозе якую Беларусь аказала сталіцы УзССР.
* Галадзеда — названа ў гонар М. М. Галадзеда, старшыні СНК БССР у 1927—1937 гадах.
* Убарэвіча — названа імем І. П. Убарэвіча, героя Грамадзянскай вайны, камандарма 5 ранга.
* Чырвонаслабодская
* Капыльская
* Клецкая
* Ташкенцкі праезд
* Праезд Галадзеда
* Карзюкі
**Вулачкі**:
Нясвіжская, Гродзенская, Аўэзава — названа ў гонар Мухтара Амарханавіча Аўэзава, савецкага казахскага пісьменніка, драматурга і вучонага (1897—1961), Старобінская, Стоўбцаўская, 1-шы Зарэчны завулак, 2-гі Зарэчны завулак, 3-і Зарэчны завулак, Зарэчны тупік, 2-гі Кальцавы праезд.

## Транспарт 
thumb|315x315px|Дыспетчарская станцыя «Чыжоўка»
Сувязь з іншымі часткамі горада ажыццяўляецца аўтобуснымі і тралейбуснымі маршрутамі. З дыспетчарскай станцыі «Чыжоўка» адпраўляюцца рэйсавыя аўтобусы ў Міханавічы. Вывадной станцыяй метро для жыхароў Чыжоўкі служыць станцыя Аўтазаводская. Адзін з планаў развіцця Мінскага метрапалітэна меў на ўвазе зрабіць Чыжоўку паўднёвай канцавой чацвёртай лініі.

* Аўтобусы:
# 3с — д/с Чыжоўка — Вакзал
# 5д — могілкі Міханавічы — д/с Чыжоўка
# 5э — д/с Чыжоўка — могілкі Міханавічы
# 16 — д/с Ангарская-4 — д/с Чыжоўка
# 21 — д/с Шабаны — д/с Чыжоўка
# 22 — д/с Ангарская-4 — д/с Чыжоўка
# 48 — д/с Чыжоўка — Ландэра
# 51 — д/с Чыжоўка-1 — чыг.пр. "Лошыца"
# 59 — д/с Чыжоўка — Камароўскі рынак
# 67 — д/с Чыжоўка — Калядзічы
# 88с — д/с Ангарская-4 — Ландэра
# 94с — а/с Аўтазаводская — Чыжоўскія могілкі
# 98 — д/с Лошыца-2 — ст.м. Магілёўская
# 102 — д/с Чыжоўка — Вакзал
# 108 — РК Аўтазаводская — Гатава
# 108б — д/с Чыжоўка — Гатава
# 108д — д/с Чыжоўка — Гатава
# 108п — РК Аўтазаводская — Гатава
# 114с — д/с Чыжоўка — Аўтарынак
# 134с — д/с Чыжоўка — Малінаўка-4
# 148с — д/с Шабаны — Ландэра

* Тралейбусы:
# 16 — д/с Чыжоўка-1 — Вакзал
# 17 — д/с Чыжоўка-6 — д/с «Дражня»
# 26 — д/с Чыжоўка-1 — ст.м. Аўтазаводская
# 49 — д/с Чыжоўка-1 — Алега Кашавога
# 50 — д/с Лошыца-2 — ст.м. Аўтазаводская
# 92 — д/с Чыжоўка-6 — д/с «Карастаянавай»

## Ахова здароўя 
thumb|300px|10 гарадская клінічная бальніца
# 10 гарадская клінічная бальніца
# 22 гарадская паліклініка
# 22 дзіцячая паліклініка

## Адукацыя 
* гімназія № 25
* музычная школа № 43
* СШ № 46
* пачатковая школа № 112
* СШ № 117
* СШ № 124
* СШ № 131
* СШ № 135
* СШ № 143
* Установа адукацыі «Беларуская дзяржаўная акадэмія авіяцыі» (вуліца Убарэвіча, 77, горад Мінск, 220096, Рэспубліка Беларусь).

## Стэрэатыпы 
У народнай свядомасці і гарадскім фальклоры Чыжоўка, нароўні з суседнімі Шабанамі і Серабранкай, разглядаецца як змрочны, алкагольны, пралетарскі і неэкалагічны раён.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* «Районы, кварталы: история минской Чижовки»

Катэгорыя:Жылыя раёны Мінска

Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)