Саламон Лурыя

**Саламон бен Ехіэль Лурыя** (іўр.: שלמה לוריא), званы **Махаршал** (таксама: «*рабін Саламон з Літвы*» (1510, Брэст — 7 лістапада 1573, Люблін) — рабін, знаўца і каментатар Талмуда.

## Біяграфія 
Сям’я выводзілася з Эльзаса. Бацька і дзед былі вядомымі рабінамі, каментатарамі Талмуда. Бацька Саламона, Янкель, быў рабінам Слуцка, рана памёр. Яго дзед, Ісаак Клаўбер, вядомы сваёй мудрасцю і пабожнасцю, быў рабінам у Познані, дзе выхоўваў і навучаў Саламона да 1535 года. У маі таго ж года ў горадзе адбыўся вялікі і катастрафічны пажар. Дом рабіна Ісаака Клаўбера разам з вялікай бібліятэкай згарэў. Затым Саламон падарожнічаў па ўсёй Рэчы Паспалітай, каб знайсці настаўніка і працягнуць вучобу.«Ён прыбыў у Брэст, дзе слухаў пропаведзі рабіна Кальмана Хаберкастэна. Той адразу распазнаў здольнасці і розум свайго вучня і выдаў за яго замуж сваю дачку Ліпку. Каля 1540 года рабін Кальман адправіўся ў Палесціну. Ён перадаў Лурыі кіраўніцтва акадэміяй, якую заснаваў».У сярэдзіне XVI стагоддзя Лурыя стаў рабінам у Астрозе на Валыні, а пазней кіраўніком мясцовага ешыбота. Яго прызначылі галоўным рабінам Валыні.

У 1555 годзе ён стаў галоўным рабінам Любліна, а ў 1567 годзе кароль Жыгімонт II Аўгуст надаў яму тытул рэктара мясцовага ешыбота.

Лурыя быў праціўнікам схаластычнай школы Майсея Ісрэлеса з Кракава (які быў яго сваяком) за апірышча на аргументы Арыстоцеля. Ён таксама выступаў супраць дыялектычнага метаду (пілпул), піянерам якога ў Любліне быў Якаб Полак. Ён паставіў тытанічную задачу вярнуцца да крыніц Талмуда, прасачыць больш за тысячу гадоў часта заблытаных легальных дыскусій, а затым вызначыць, якія з легальных рашэнняў правільныя і якіх варта прытрымлівацца на практыцы.Для Лурыі аўтарытэт Талмуда мае найвышэйшае значэнне. Таму кожны аўтэнтычны яўрэйскі рэлігійны закон і традыцыя павінны быць заснаваны на талмудычным тэксце. Нягледзячы на ​​вагу нават шматвяковых прэцэдэнтаў і павагу ранейшых рабінаў, якія іх усталявалі, Лурыя лічыў, што талмудычны тэкст з’яўляецца канчатковым арбітрам сапраўднасці і правільнасці любога закона, ідэі ці практыкі. У сваёй асноўнай працы «Ям Шэль Шэлома» («Мора Саламона») Лурыя пачаў, здавалася б, немагчымую задачу прасачыць кожны яўрэйскі закон і практыку да яго талмудычнага паходжання. Тыя, хто не меў такіх каранёў, лічыліся ім неаўтэнтычнымі; тыя, хто адхіляўся ад Талмуда або скажаў яго сэнс, лічыліся памылковымі. Нястомны і няўхільны ў сваёй задачы, Лурыя супрацьстаяў і выкараняў погляды і прэцэдэнты нават самых шанаваных аўтарытэтаў свайго часу і мінулых часоў. Ягоная выдатная эрудыцыя і праніклівыя аналітычныя здольнасці прывялі да стварэння прац, якія амаль немагчыма было атакаваць.Нягледзячы на ​​тое, што некаторыя з яго пастаноў былі прыняты ў пазнейшых рабінскіх тэкстах, яго спроба пераасэнсаваць структуру галахічных тэкстаў і стварыць новую трывалую мадэль для яўрэйскай юрыдычнай пісьменнасці не ўвянчалася поспехам.

Быў пахаваны на старых люблінскіх яўрэйскіх могілках.

Найбольш буйная і галоўная сінагога люблінскай яўрэйскай абшчыны, частка сінагогальнага комплексу ў Падзамчы, была названа ў гонар Магаршала (не захавалася).

## Асноўныя працы 
* *Ям шэл Шлома* (*ים של שלמה*; *Мора Саламона*) — найважнейшая, хоць і няскончаная, праца Лурыі, якая ахоплівае складанасці Талмуда і ўяўляе сабой падрабязнае тлумачэнне галахічных інструкцый.
* *Хохмат Шлома* (*חכמת שלמה*; *Мудрасць Саламона*) — глосы і каментарый да Талмуда
* *Yeri’ot Shlomo* (*יריעות שלמה*; *Апісанне Саламона*, *Прадстаўленне Саламона*) — каментарыі да Торы
* *Амудэй Шлома* (*עמודי שלמה*; *Саламонавы слупы*) — каментарыі да *Сефер га-Міцвот* Мошэ бен Якава з Кусі
* шматлікія рабінскія рэспонсы
* літургічная паэзія

## Спасылкі 
Катэгорыя:Памерлі ў 1573 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1510 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брэсце

Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі
Катэгорыя:Яўрэі ў Польшчы
Катэгорыя:Памерлі ў Любліне
Катэгорыя:Рабіны Беларусі
Катэгорыя:Рабіны