open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гаваікі

**Гаваікі** (на мове маары *Hawaiki*, у іншых палінезійскіх мовах таксама *Havaiki*, *Havai’i*, *Avaiki*, *Sawaiki*, *Hiva*, *Pulotu*) — легендарная прарадзіма палінезійцаў.

Міф аб паходжанні з Гаваікаў сустракаецца ў розных народаў Палінезіі, у тым ліку ў маары, маары астравоў Кука, танганцаў, рапануі і інш. У самоанцаў такога міфа няма, аднак іх найбуйнейшы востраў мае назву Саваі. З Гаваікамі таксама звязана паходжанне назвы Гаваяў.

Паводле вуснай традыцыі, першыя палінезійцы прыплылі з Гаваікаў у Палінезію на адкрытых каноэ. Пасля смерці іх духі зноў вяртаюцца на прарадзіму. Маары сцвярджалі, што Гаваікі — гэта востраў, дзе быў створаны свет і чалавек, і адкуль іх продкі прыбылі ў Новую Зеландыю. На астравах Кука так называлі падземны свет нябожчыкаў. Жыхары Рапануі лічылі, што *Хіва* знаходзіцца на захад ад іх вострава. На Тонга і Самоа паняцце «Гаваікі» значыла «дух» ці «духоўны» і надавалася ў якасці тытула вярхоўным правадырам.

Некаторыя сучасныя даследчыкі звязваюць назву Гаваікаў з востравам Ява, праз які продкі палінезійцаў рухаліся ў бок Акіяніі.

## Спасылкі 
* Гаваікі ў культуры маары
* [Тэ Рангі Хіроа(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%8D_%D0%A0%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%A5%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B0): Адкуль прыйшлі палінезійцы]

Катэгорыя:Выдуманыя астравы
Катэгорыя:Міфалогія
Абрад (фільм)

**«Абрад»** () — драматычны мастацкі фільм 2011 года з містычным сюжэтам. Сусветная прэм’ера адбылася 28 студзеня 2011 года.

## Сюжэт 
Фільм натхнёны рэальнымі падзеямі. Створаны на аснове кнігі *The Making of a Modern Exorcist*, апублікаванай Мэтам Багліа ў 2009 годзе. Галоўны герой кінастужкі — Майкл Ковак, які толькі што скончыў у ЗША семінарыю, з’яўляецца па духу свайму скептыкам, але адпраўляецца ў Ватыкан навучацца экзарцызму. У Рыме ён знаёміцца з айцом Трэвентам, які адкрывае студэнту-няверніку таямніцу цёмнага боку хрысціянскай веры.

## У ролях 
* Энтані Хопкінс — бацька Лукас Трэвент
* Колін О’Донах’ю — Майкл Ковак
* Марта Гасціні — Разарыя
* Алісэ Брага — Анджэліна Варгэс
* Рутгер Хаўэр — Іштван Ковак
* Тобі Джонс — айцец Мэцью
* Кіяран Хайндс — айцец Ксаўер
* Марыя Грацыя Кучынота — цётка Андрыя

## Гл. таксама 
* Апантаная, фільм, 2012

## Літаратура 
*  

## Спасылкі 
* The Rite  — афіцыйны сайт фільма
* IMDb: «The Rite: Trailer #2»
* NME.com: «Абрад The rite full HD Trailer 2011»
* 
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы-трылеры ЗША
Танец хула

**Ху́ла** (гавай. *hula*) — палінезійскі народны танец. У сусветную культуру трапіў з Гавайскіх астравоў.

## Гісторыя
Паводле легенд гавайцаў, першую хулу выканаў бог Лака. Вынаходніцтва танца таксама прыпісваецца Пеле і іншым звышнатуральным істотам. Хула звычайна суправаджала рэлігійныя цырымоніі і свецкія святы. 

Пад час хрысціянізацыі ў  XIX ст. місіянеры-пратэстанты імкнуліся забараніць хулу як юрлівы звычай. Хрысціянам з вышэйшага саслоўя забаранялася танцаваць яе. Астатнія астравіцяне маглі арганізоўваць публічныя выступы толькі згодна спецыяльнаму дазволу. Аднак у друг. пал. XIX ст. забароны былі знятыя гавайскімі каралямі, якія разглядаў традыцыйныя формы мастацтва як важную частку сваёй палітыкі. 

У XX ст. хула стала абавязковым атрыбутам забаў для турыстаў. Дзякуючы Галівуду адбылася папулярызацыя танца ў іншых краінах свету. Зараз у свеце праводзіцца 10 буйных фестываляў хулы. Найбольш вядомы фестываль World Invitational Hula Festival праводзіцца ў лістападзе на востраве Оаху.

## Асаблівасці
Як і іншыя палінезійскія танцы, хула выконваецца на адным месцы. Дазваляюцца толькі рухі *каола* на напаўсагнутых нагах на некалькі крокаў убок. Асноўныя жа рухі выконваюцца сцягном (убакі - *као* і колавыя - *амі*) і рукамі (выцягнутыя рукі з адкрытымі далонямі - *пуа*, рукі ўніз з павольным рухам пальцаў - *уа* і развядзенне рукамі ад галавы - *хаалоэ*).

Хула суправаджаецца працяглымі спевамі і прыпеўкамі.

## Асноўныя напрамкі
У нашыя дні на Гаваях існуе мноства школ і напрамкаў хулы. Найбольш вядомыя - Хула Каіка (*Hula Kahiko*), якая арыентуецца на арыгінальныя старажытныя формы танца, і Хула Аўана (''Hula 'auana*), што ўключае сучасныя стылі.

Image:Jean Augustin Franquelin (after Louis Choris), Danse des femmes dans les iles Sandwich (1822).jpg|Жаночы танец на Гавайскіх астравах (малюнак 1822 г.)
Image: Festal Hawaiian dancers 22.jpg|Сучаснае выкананне
Image:HAWAIIAN SHOWS TOURISTS HOW TO DO THE HULA DANCE - NARA - 553918.tif|Рух *пуа*
Image:Festal Hawaiian dancers 17.jpg| Рухі *хаолоэ* і *амі''

## Спасылкі 
* Як танцаваць хулу
* Афіцыйны сайт World Invitational Hula Festival
* Гісторыя хулы 

Х
Царква Сан-Джавані ін Брагора

**Царква Сан-Джавані ін Брагора** (італ. San Giovanni in Bragora) — царква ў Венецыі, у раёне Кастэла.

Першапачаткова царква была закладзена ў пачатку VIII стагоддзя. У IX стагоддзі дож П'етра III Кандзіяна перабудоўвае яе, каб зрабіць сховішчам мошчаў Святога Іаана Хрысціцеля.

Царква выканана ў простым гатычным стылі. Такі выгляд яна атрымала ў выніку яшчэ адной перабудовы, выкананай паміж 1475 і 1505 гадамі.

У прыдзеле злева ад галоўнага алтара знаходзіцца трыпціх Барталамеа Віварыні «Мадонна з дзіцем, св. Янам і св. Андрэем ». У царкве таксама знаходзяцца некалькі прац Чымы ды Канельяна і Альвізэ Віварыні, у тым ліку «Уваскрэсенне» (1498).

Царква вядомая тым, што ў ёй быў ахрышчаны Антоніа Вівальдзі і П'етра Барба, будучы Папа Рымскі Павел II. У прыходзе царквы нарадзіўся драматург Джачынта Галіна.

У цяперашні час у царквы захоўваюцца нятленныя мошчы святога патрыярха Александрыйскага Іаана Міласцівага, шып з цярновага вянка Збавіцеля, а таксама крыж з часціцамі Дрэва Святога Жыватворчага Крыжа Гасподняга, ім карыстаўся ў час набажэнстваў вялебны Сава Асвячоны.

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі

## Літаратура 
* Marcello Brusegan, *Le chiese di Venezia*, Newton Compton, 2008. ISBN 88-541-0819-7.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Венецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў VIII стагоддзі
Барталамеа Віварыні

thumb|250px|«Хрыстос на троне», 1450
[thumb|250px|«[Мадонна з дзіцем (Віварыні, Эрмітаж)|Мадонна і дзіця», 1490]]

**Барталамеа Віварыні** (; вядомы таксама як **Барталамеа да Мурана**; паміж 1425 і 1432 — паміж 1490 і 1499) — італьянскі жывапісец і скульптар. Прадстаўнік Венецыянскай школы жывапісу.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мурана. У першай палове 1450-х гадах (магчыма, што і да сярэдзіны 1460-х) працаваў, відаць, пераважна разам са сваім старэйшым братам Антоніа (найбольш значная работа гэтага перыяду — «Слава Святога Пятра», напісаная для  ў Падуі). Сярод наступных работ Віварыні вялікае месца займаюць выявы Маці Божай, з якіх асабліва выдатным лічыцца «Вечнадзева на троне» (1465) для  ў горадзе Бары. Апошняя вядомая датаваная праца Віварыні — «Святая Варвара» (1490).

Большасць твораў Віварыні выкананы тэмперай, аднак ён быў і адным з першых італьянскіх мастакоў, якія выкарыстоўвалі алейныя фарбы (пачынаючы з 1473); пісьму алеем Віварыні вучыўся ў Антанела да Месіна.

## Літаратура 
* Giorgio Sinigaglia, ''De' Vivarini: pittori da Murano'', Bergamo: Istituto italiano d'arti grafiche, 1905
* Rodolfo Pallucchini, *I Vivarini: Antonio, Bartolomeo, Alvise*, Venezia: Neri Pozza Editore, 1961 (Saggi e studi di storia dell'arte; 4)
* Francesca D'Arcais, *Antonio Vivarini*, Milano: Fabbri, 1966 (I maestri del colore n.151)
* Federico Zeri, *Antonio e Bartolomeo Vivarini: il polittico del 1451 già in San Francesco a Padova*, in «Antichita viva», n.4, 1975

## Спасылкі 
* Артыкул у Брытаніцы (англ.)

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі Венецыі
Барталамеа
Лака (бог)

**Лака** (гавай. *Laka*) — у міфалогіі гавайцаў бог урадлівасці, пачынальнік і заступнік хулы. У іншых палінезійскіх народаў вядомы пад імёнамі **Рата** (*Rata*), **Лата** (*Lata*), **Ата** (*Ata*), **Ласа** (*Lasa*).

Паводле легенд, Лака паходзіў з Таіці, адкуль рушыў на Гавайскія астравы, каб адпомсціць за смерць бацькі. У дарозе яго лодку перакулілі багі лёсу. Дзякуючы ахвярапрынашэнню ён атрымаў падтрымку ад вялікіх багоў і праз розныя прыгоды дасягнуў сваёй мэты.

Ад Лакі вялі свой род манархі Таіці і Гавайскіх астравоў.

Часам Лака выступае ў гавайскіх легендах як жаночае бажаство-ахоўніца лесу і сястра Пеле.

## Спасылкі
*Багі хулы

Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Багі
Катэгорыя:Палінезійская міфалогія
Альвізэ Віварыні

**Альвізэ Віварыні** (італ. Alvise Vivarini, 1446—1502) — італьянскі жывапісец, пляменнік, а магчыма, вучань Барталамеа Віварыні, таксама прадстаўнік венецыянскай школы.
[thumb|left|Алтар [Тройца|Тройцы. Каля 1478. Музей Бадэ. Берлін]]

Развіўся пад уплывам Джавані Беліні і да некаторай ступені засвоіў ў сваёй манеры сілу і бляск яго каларыту. Працаваў у Венецыі з 1464, памёр пазней 1507 года.

## Літаратура 
* 
* *The Grove Dictionary of Art*, MacMillan Publishers (2000).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі Венецыі
Альвізэ
Андрэа Мантэнья

**Андрэа Мантэнья** (, каля 1431, Ізола-ды-Картура, Венета — 13 верасня 1506, Мантуя) — італьянскі мастак, прадстаўнік Падуанскі школы жывапісу. У адрозненне ад большасці іншых класікаў італьянскага Рэнесансу, пісаў у жорсткай і рэзкай манеры.

## Біяграфія 
[thumb|злева|[Фрэска ў Камерэ дэльі Спозі. 1474. Мантуя]]

Мантэнья нарадзіўся каля 1431 года ў італьянскім мястэчку Ізола-дзі-Картура блізу Венецыі, у сям’і дрывасека. У 1441 годзе быў усыноўлены мастаком Франчэска Скварчонэ. Вучыўся выяўленчаму мастацтву, а таксама латыні ў Скварчонэ, у 1445 годзе быў запісаны ў цэх жывапісцаў Падуі.

Ва ўзросце 17 гадоў Мантэнья ў судзе дамогся незалежнасці ад Скварчонэ і з тых часоў працаваў як самастойны мастак. У маладосці выпрабаваў ўплыў фларэнційскай школы, у прыватнасці Данатэла.

У 1453 годзе Мантэнья ажаніўся з дачкой Джакапа Беліні Нікалосіяй (Нікалаз). У 1460 годзе ён становіцца прыдворным мастаком у герцагаў Ганзага.

Мантэнья памёр 13 верасня 1506 года ў Мантуі.

## Гл. таксама 
* Камера дэльі Спозі

## Літаратура 
* 
* Kristeller P., A. Mantegna, B. — Lpz., 1902;
* Fiocco G., Mantegna, Mil., 1937;
* Tietze-Conrat E., Mantegna, L., 1955;
* Paccagnini G., Andrea Mantegna, Mil., 1961.
* Janson, H.W., Janson, Anthony F.*History of Art*. Harry N. Abrams, Inc., Publishers. 6 edition. January 1, 2005. ISBN 0-13-182895-9
* *Знамеровская Т. П.* Андреа Мантенья — Л., 1961. 
* *Лазарев В. Н.* Старые итальянские мастера — М., 1972. 

## Спасылкі 
* Мантэнья Андрэа. Карціны і біяграфія

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі Адраджэння
NGC 860

**NGC 860** (іншыя абазначэнні — **ZWG 504.37**, **NPM1G +30.0071**, **PGC 8606**) — эліптычная галактыка (E) у сузор’і Трыкутнік.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1871 годзе
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Трыкутнік (сузор’е)
Катэгорыя:Эліптычныя галактыкі
Царква Святых Апосталаў (Венецыя)

**Царква Святых Апосталаў**, **Санці Апастолі** () — царква ў Венецыі, у раёне Канарэджа на аднайменнай плошчы. Непадалёк, на Гранд-канале размяшчаецца Ка д’Ор.

Царква была ўзведзена ў месцы, дзе сяліліся першыя жыхары Венецыі. Царква часта перабудоўвалася, сваё цяперашняе аблічча будынак царквы здабыў у сярэдзіне XVIII стагоддзя. Званіца, якая стаіць побач, была пабудавана ў 1672 годзе. Званіца з’яўляецца адной з самых высокіх у горадзе.

Побач з царквой знаходзіцца капліца, пабудаваная ў рэнесансным стылі і спраектаваная Маура Кадучы. У капліцы знаходзіцца грабніца Марка Корнера працы Туліа Ламбарда.

Над алтаром царквы знаходзіцца карціна «Прычашчэнне Св. Лючыі» (1748) працы Джавані Батыста Т’епола. У роспісе царквы прымаў удзел Фабіа Каналь.

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Венецыі
Палац дожаў

**Палац дожаў** () у Венецыі — помнік італьянскай гатычнай архітэктуры (XIV - XV стагоддзяў). Верагодным архітэктарам першага варыянту палаца быў Філіпа Календарыя. Асноўнае будаўніцтва было ажыццёўлена ў 1309-1424 гг.

Гэты галоўны будынак Венецыі быў перш за ўсё рэзідэнцыяй Дожаў рэспублікі. У палацы засядалі Вялікі савет і сенат, працаваў Вярхоўны суд і вяршыла свае справы таемная паліцыя. На першым паверсе размяшчаліся таксама канторы юрыстаў, канцылярыя, службы цэнзараў і марское ведамства.

Надбудаваны зверху балкон служыў святочнай трыбунай, з якой дож выходзіў да народа. Госці горада, якія прычальвалі да палаца з боку П'яцэты, аказваліся, такім чынам, каля ног кіраўніка Рэспублікі.

Разам з саборам Святога Марка, бібліятэкай Сан-Марка і іншымі будынкамі ўтварае галоўны архітэктурны ансамбль горада.

## Гісторыя 
Палац быў істотна пашкоджаны падчас пажару 20 снежня 1577 г. У ходзе  рэстаўрацыі было вырашана пакінуць будынак у ранейшым гатычным стылі, замест таго, каб змяніць яго на больш сучасны.

Акрамя таго, каб выконваць функцыі рэзідэнцыі Дожаў, у палацы гэтак жа размяшчаліся палітычныя інстанцыі рэспублікі да акупацыі горада войскамі Напалеона ў 1797 годзе.

У цяперашні час будынак з'яўляецца музеем.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт палаца

Катэгорыя:Мастацкія музеі Італіі
Катэгорыя:Палацы Венецыі
Катэгорыя:Музеі Венецыі
Катэгорыя:Збудаванні Італіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Рэзідэнцыі кіраўнікоў
Царква Сан-Рока

**Царква Сан-Рока** () — царква ў Венецыі, знаходзіцца ў раёне Сан-Пола.

Царква ўзведзена і названая ў гонар Святога Роха, які з’яўляецца разам са Святым Маркам, заступнікам Венецыі. Святы Рох лічыўся лекарам ад чумы, страшнага бізуна гарадоў Еўропы ў Сярэднія вякі, асабліва ў Венецыі.

Кожны год 16 жніўня дож наносіў візіт у царкву і маліўся з заклікам да святога, каб той абараніў горад ад чумы. Цяпер гэтая традыцыя разыгрываецца ў штогадовай тэатральнай пастаноўцы.

Будаўніцтва царквы было пачата ў 1489 і скончана ў 1508 годзе архітэктарам Барталамеа Бонам Малодшым. У 1725 годзе царква была часткова перабудавана. Скульптуры былі ўзведзены ў 1760-х гадах архітэктарам Макаруцы.

У царкве знаходзяцца чатыры карціны Тынтарэта, у тым ліку «Святы Рох ацаляе ахвяр чумы».

Побач знаходзіцца Скуола Грандзі ды Сан-Рока.

San Rocco Venezia (Interno).jpg|
San Rocco Venezia (Interno) - Cappella maggiore.jpg|
San Rocco Venezia (Interno) - Cappella maggiore - Soffitto.jpg|
San Rocco Venezia (Interno) - Organo di Gaetano Callido.jpg|
San Rocco Venezia (Interno) - Cristo scaccia i mercanti dal tempio di Giovanni Antonio Fumiani.jpg|

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі

## Літіаратура 
* Allen, Grant (1898). Venice. London: G. Richards. pp.&nbsp;107–112. ISBN 0665050895.

## Спасылкі 
* Церкви Венеції  

Катэгорыя:Храмы Венецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1508 годзе
Давід Рыгоравіч Сімановіч

**Давід Рыгоравіч Сімано́віч** (, , Гомельская вобласць — , Віцебск) — беларускі паэт, перакладчык, сцэнарыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 26 чэрвеня 1932 года ў Нароўлі ў яўрэйскай сям’і лесанарыхтоўшчыка Гірша Маісеевіча Сімановіча і яго жонкі Годы Давідаўны Гарадзецкай (1898—1980), правізара аптэкі ў мястэчку Нароўля. Дзед Давіда Сімановіча — Давід Гарадзецкі, купец 3-й гільдыі, пахаваны на яўрэйскіх могілках у Нароўлі.

У мемуарах Давід Сімановіч упамінае як у 1947 годзе яго класная кіраўніца Аляксандра Дзямідчык любіла расказваць нараўлянскім школьнікам пра партызан-каўпакаўцаў.

Скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1955).

Працаваў настаўнікам у сельскай школе (1955—1959), быў супрацоўнікам газет «Прыпяцкая праўда», «Віцебскі рабочы» (1959—1961) і віцебскага тэлерадыёкамітэта (1961—1971), кіраўніком Віцебскага літаратурнага аб’яднання (1971—1980). Жыў у Віцебску.

У 2007 г. прыязджаў у родную Нароўлю, дзе ў бібліятэцы зрабіў свой творчы вечар: чытаў свае вершы, расказваў гісторыі, звязаныя з бацькоўскім домам і нараўлянскімі сябрамі.

## Творчасць 
Пісаў творы на рускай мове. Дэбютаваў як паэт у 1948 годзе: газета «Зорка». Аўтар кніг вершаў: Вясновая казка. Мінск, 1959; Чароўны луг. Мінск, 1959; Чэрвень-рака. Мінск, 1962; Раўнадзенства. Мінск, 1966; Зялёны конік. Мінск, 1968; Хвіліны. Мінск, 1969; Станцыя трывогі і любові. Мінск, 1972; Ліст табе. Мінск, 1975; Сустрэчныя цягнікі. Мінск, 1978; Сілуэты дзён. Мінск, 1981; Сонечны хмель. Мінск, 1982; Скрозь далячынь часу. Мінск, 1984; Верасень. Мінск, 1990; Выбранае. Мінск, 1995; Маю гонар належаць. Віцебск, «Заходняя Дзвіна», 1999. Выпусціў таксама кн. прозы: Падарожная Аляксандра Пушкіна. Нарысы. Мінск, 1977; Скрозь далячынь часоў. Нарысы. Мінск, 1984. Склаў і адрэдагаваў «Шагалаўскі зборнік» (Віцебск, 1996).

Творы Сімановіча перакладзены на беларускую, балгарскую, грузінскую, ідыш, латышскую, літоўскую, нямецкую і чэшскую мовы. Член Саюза пісьменнікаў СССР (1960), Міжнароднага ПЭН-клуба. Быў старшынёй Пушкінскага (1989) і Шагалаўскага камітэтаў (1991).

## Ушанаванне памяці 
2 ліпеня 2023 г. бібліятэцы ў Нароўлі было прысвоена імя Давіда Рыгоравіча Сімановіча (1932—2014). У афіцыйнай урачыстасці ў нараўлянскай бібліятэцы прынялі ўдзел пляменніца паэта Браніслава Камарэнка, кіраўніцтва Нараўлянскага раёна, жыхары горада.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Сімановіч Давід // Пісьменнікі Віцебшчыны : даведнік / рэд. Ф. І. Сіўко. — Віцебск, 2001. — С. 73—76.
* *Симанович, Д. Г.* Витебский вокзал, или Вечерние прогулки через годы / Д. Г. Симанович. — Минск : Асобны, 2006. — 423 с.

## Спасылкі 
* 
* «Имею честь принадлежать…»  // narovlya.by

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Сцэнарысты СССР
Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі з ідыш
Паданія

thumb|Паданія на карце Італіі.
**Паданія** (італ. Padania) — назва П’емонта, Ламбардыі і іншых паўночных абласцей Італіі (Паданская раўніна), дзе распаўсюджаны паўночнаітальянскія мовы (ламбардская, венецкая, п'емонцкая, лігурская, эмільяна-раманьёльская). Утворана ад лацінскай назвы галоўнай паўночнаітальняскай ракі По — Padus.

Гэты кніжны тэрмін увайшоў у шырокі ўжытак у 1990-я гады, калі партыя сепаратыстаў Ліга Поўначы запатрабавала аддзялення Паданіі ад аграрнага Поўдня, стварыла «ценявы» парламент у Мантуі і правяла падабенства выбараў у яго.

## Гл. таксама 
* Цэнтральная Італія
* Паўднёвая Італія
* Транспаданская Галія
* Цызальпійская Галія, рымская правінцыя
* Транспаданская рэспубліка
* Цыспаданская рэспубліка

## Літаратура 
* Gilberto Oneto, L'invenzione della Padania, Ceresola, Foedus Editore, 1997.
* Margarita Gomez-Reino Cachafeiro, Ethnicity and nationalism in Italian politics : inventing the Padania: Lega Nord and the northern question / Marga — Aldershot, 2002.
* Piero Gribaudi, La Geografia nel primo corso degli istituti Tecnici secondo i programmi del 1946, Editrice SEI, Ristampa Marzo 1951.

Катэгорыя:Сепаратызм
Катэгорыя:Геаграфія Італіі
Царква Скальцы

**Царква дэльі Скальцы** або **Санта Марыя дзі Назарэт** () — царква ў Венецыі, у раёне Канарэджа, пабудавана 1660-1689 гады. Галоўны - заходні - фасад выходзіць на Гранд-канал, ля моста Скальцы за чыгуначным вакзалам.

Атрымала сваю назву ад імя «басаногіх» (італ. scalzi) кармеліцкіх манахаў, якія заснавалі яе ў XVII стагоддзі. Будаўніцтва было даручана Бальдасарэ Лангена ў сярэдзіне XVII стагоддзя і зацягнулася на 35 гадоў. Пазней Джузэпэ Сардзі выканаў работы па фасадзе, а скляпенні капэл у 1743-44 гадах былі распісаны Цьепола.

У 1915 годзе ў царкву трапіла бомба, выпушчаная аўстрыйскімі войскамі. Бомба разбурыла дах і знішчыла фрэску Цьепола.

У царкве быў пахаваны апошні дож Венецыі Ладавіка Манін.

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі

## Літаратура 
* Marcello Brusegan, *Le chiese di Venezia*, Ed. Newton Compton 2008
* Laura Facchin, *Bernardo Falconi (notizie dal 1651 al 1696)*, in G. Mollisi (a cura di), Svizzeri a Venezia nella storia nell'arte nella cultura nell'economia dalla metà del Quattrocento ad oggi, Arte&Storia, a. 8, n. 40, Editrice Ticino Management S.A., Lugano, settembre-ottobre 2008, 206-215.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Венецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Сан-Ларэнца-Маджорэ (Неапаль)

thumb|200px|Капэла Св. Антонія ва ўнутраным двары царквы.
thumb|200px|Рынак рымскай эпохі, раскрыты раскопкамі пад царквой.
**Сан-Ларэнца-Маджорэ** () — царква і манастыр у Неапалі, Італія. Царква знаходзіцца ў цэнтры старажытнага грэка-раманскага горада, на скрыжаванні вуліц Віа Сан Грэгорыа Армена (італ. Via San Gregorio Armeno) і Віа Дэі Трыбуналі (італ. Via dei Tribunali). Назва «Сан-Ларэнца» таксама ўжываецца для абазначэння музея, адкрытага ў царкве, і для археалагічных раскопак рымскай эпохі пад царквой.

## Гісторыя і архітэктура 
Існуючая царква была заснавана францысканскім ордэнам у 1265. Участак быў перададзены ордэну ў кампенсацыю за іншы ўчастак, канфіскаваны пад будаўніцтва Карлам I Анжуйскім новай крэпасці Маскіа Анджаіна (Maschio Angioino), таксама званай Кастэль-Нуова (Castel Nuovo). Сан-Ларэнца складаецца з уласна царквы і манастыра. Вакол ўнутранага манастырскага двара размешчаны музей, прысвечаны гісторыі царквы і ранейшым будынкам.

Участак царквы з'яўляецца характэрным для Неапаля прыкладам напластавання пабудоў розных эпох. Цяперашні будынак манастыра пабудаваны ў XIII стагоддзі на месцы знесенай базілікі VI стагоддзя. Пад будынкам царквы зроблены археалагічныя раскопкі, якімі раскрыта каля паловы рынку рымскай эпохі. Доступ у зону раскопак адкрыты для наведвальнікаў у 1992 годзе, пасля 25 гадоў працы археолагаў.

Манастырскі комплекс пабудаваны ў другой палове XIII стагоддзя і цалкам перабудаваны архітэктарам Санфелічэ (Sanfelice) у 1742 годзе; на галоўным фасадзе былі захаваныя элементы XIV стагоддзя - вялікі партал з арыгінальнымі драўлянымі дзвярыма. Аднанефная царква мае апсіды (інтэр'ер выкананы французскімі майстрамі), з дзевяццю капэламі, якія прымыкаюць да абыходнай галерэі (амбулаторыі). У капэле знаходзяцца грабніца Кацярыны Аўстрыйскай, статуя працы Ціна ды Камаіна (Tino da Camaino) (1323); шостая капэла з правага боку ўпрыгожана фрэскамі, выкананымі неапалітанскія вучнямі Джота.

Сярод памяшканняў манастырскага комплексу, якія выходзяць у клуатр, асаблівую цікавасць уяўляюць Зала Сікста V, столь якой ўпрыгожаны роспісамі Луіджы Радрыгеса (пачатак XVII стагоддзя), і Зала Капітула, таксама багата упрыгожаны арнаментальным жывапісам.

У царкве Сан-Ларэнца Джавані Бакача ў 1338 годзе сустрэў сваю каханую Ф'ямету.

## Літаратура 
*Gaetano Filangieri, *Chiesa e convento di S. Lorenzo maggiore in Napoli: descrizione storica ed artistica*, Napoli 1833.
*B. Capasso, *Napoli greco-romana*, SNSP, Napoli, 1905.
*L. De La Ville Sur-Yllon in *Napoli nobilissima*, Napoli (1892-1896), v. IV
*C. D'Engenio, *Napoli sacra*, Napoli 1623.
*O. Morisani, ''L'arte di Napoli nell'età angioina*, in *Storia di Napoli*, Napoli 1969.
*Fino, *Arte e Storia di Napoli in  San Lorenzo Maggiore'', 1987.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт царквы 

Катэгорыя:Храмы Неапаля
Катэгорыя:Музеі Неапаля
Андрэа Мелдола

**Андрэа Мелдола** (), вядомы як ''Андрэа Ск'явонэ* ці проста *Ск'явонэ*, гэта значыць «далмацін», «славянін» (, , паміж  і 1515, Дзара, Далмацыя — , Венецыя) — італьянскі жывапісец і гравёр венецыянскай школы.

thumb|left|*Зварот Святога Паўла*, Венецыя
[thumb|left|*Святое сямейства са Святой Кацярынай*, [1552, Вена.]]

## Біяграфія і творчасць 
thumb|right|*Вянчанне цёрнам'', гравюра Ск'явонэ па карціне Тыцыяна

Сын гарнізоннага камандзіра ў горадзе Дзара (харвац. Задар) у Венецыянскай Далмацыі, сям'я паходзіла з гарадка Мелдола ў Эміліі-Раманьі. Вучыўся ў Дзары і Венецыі. Склаўся пад уплывам Парміджаніна і італьянскага маньерызму, пасля выпрабаваў уздзеянне Тыцыяна і Тынтарэта (некалькі яго карцін прыпісваліся апошняму).

## Спадчына 
Фрэскі працы Скв'явонэ ў венецыянскім Палацца Дожаў былі ў 1574 знішчаны пажарам. Яго жывапіс і гравюры прадстаўлены ў буйных музеях Еўропы і ЗША, адна з карцін — «Лот з дачкамі» — захоўваецца ў Дзяржаўным Эрмітажы.

## Літаратура 
* Fröhlich-Bum L. Andrea Meldolla, genannt Schiavone. Wien: F. Tempsky, 1913
* Uvodić A. Andrija Medulić, nazvan Schiavone: dalmatinski slikar XVI. stoljeća Split: Galerije umjetnina Primorske banovine, 1934.
* Richardson F.L. Andrea Schiavone Oxford: Clarendon Press; New York: Oxford UP, 1980.

## Спасылкі 
* Працы ў музеях свету

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі Венецыі
Катэгорыя:Гравёры Італіі
Катэгорыя:Мастакі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Памерлі ў Венецыі
Венецыянская школа жывапісу

**Венецыянская школа жывапісу** — адна з галоўнейшых італьянскіх жывапісных школ. Найбольшае развіццё атрымала ў XІV—XVIІІ стст. Для гэтай школы жывапісу ўласціва перавага маляўнічых пачаткаў, яркіх каларыстычных рашэнняў, дэкаратыўных арнаментаў, паглыбленае валоданне пластычна выразнымі магчымасцямі алейнага жывапісу. На пачатку ў ёй спалучаліся гатычныя і візантыйскія традыцыі. У 15 стагоддзі ўзнікаюць рэнесансныя тэндэнцыі, узмоцненыя фларэнційскім уплывам. Найбольшага росквіту школа дасягнула ў 1-й палове 16 стагоддзя (Джарджонэ, Тыцыян). У 17 стагоддзі школа перажывала спад. Новы яе росквіт выявіўся ў манументальна-дэкаратыўным і жанравым жывапісе (гл. Ведута).

## Прадстаўнікі 
Вылучаюць наступных яркіх прадстаўнікоў школы:

* Паала Венецыяна
* Ларэнца Венецыяна
* Стэфана дзі Сант Аньезэ
* Даната Венецыяна
* Катарына Венецыяна
* Нікола Семітэкола
* Якабела Альберэньё
* Нікола дзі П'етра
* Якабела дэль Ф'ёрэ
* Мікеле Джамбона
* Дзаніна дзі П'етра
* Якапа Беліні
* Антоніа Віварыні
* Барталамеа Віварыні
* Джэнціле Беліні
* Джавані Беліні
* Антанела да Месіна
* Карла Крывелі
* Альвізэ Віварыні
* Ладзара Бастыяні
* Карпача
* Чыма да Канельяна
* Тыцыян
* Джарджонэ
* Пальма Векіа
* Ларэнца Лота
* Себасцьяна дэль П’ёмба
* Якапа Басана
* Тынтарэта
* Паала Веранезэ
* Баніфача Веранезэ

## Гл. таксама 
* Сіенская школа жывапісу
* Неапалітанская школа
* Фларэнційская школа жывапісу
* Ферарская школа
* Брэшыянская школа
* Балонская школа
* Генуэзская школа
* Сіенская школа
* Рымская школа
* Умбрыйская школа
* Міланская школа
* Алейны жывапіс
* Чынквечэнта

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.4, Мн., 1997, С.86

## Спасылкі 
Катэгорыя:Венецыя
Катэгорыя:Жывапісныя школы
Мост Арсенале

**Мост Арсенале** () — мост у Венецыі.

Найстаражытнейшы мост, да нашых дзён застаецца драўляным. Дзве зубчастыя вежы, якія стаяць па абодвух берагах аднайменнага канала *Rio dell’Arsenale* і злучаны мостам, былі пабудаваны ў XVI ці XVII стагоддзі.

## Гл. таксама 
* Спіс мастоў Венецыі

## Спасылкі 
А
Мост Фабрыча

**Мост Фабрыча** (, ), сёння — Кватра Капі () — мост I стагоддзя да н.э. у Рыме.
thumb|150px|злева|Антычная стэла

Гісторык Дыян Касій распавядае, што мост быў пабудаваны ў 62 годзе да н.э. куратарам дарог () Луцыем Фабрыцыям наўзамен старога драўлянага знішчанага пажарам моста. Ён злучае Тыберыну з левым берагам Тыбра. Мост даўжынёй 62 метра, шырыня арак — да 24. 5 метраў.

У Сярэднявеччы мост таксама зваўся *pons Iudaeorum*, бо знаходзіўся побач з гета. Цяперашнюю назву — *Ponte dei Quattro Capi* — мост атрымаў па дзвюх антычных стэлах у пачатку моста, з выявай чатырох галоў Геркулеса ці Януса.

## Літаратура 
* O’Connor, Colin (1993), Roman Bridges, Cambridge University Press, p.&nbsp;66, ISBN 0-521-39326-4

## Спасылкі 
* Pons Fabricius на Brueckenweb

Катэгорыя:Славутасці Рыма
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Кастэль-дэль-Ова

**Кастэль-дэль-Ова** (; літаральна «Замак яйка», «Яечны замак») — сярэднявечная крэпасць на востраве ў Тырэнскім моры, злучаным вузкім насыпам з Неапалем. Верагодна, што менавіта тут у VI ст. да н. э. і быў заснаваны грэчаскімі каланістамі гэты горад.

У рымскую эпоху палкаводзец Лукул першым упадабаў гэты востраў і пабудаваў тут сваю вілу. Пры імператары Валентыніяне III востраў быў умацаваны на выпадак нападу, і сюды ў 476 годзе быў высланы з Равены апошні яе імператар, Ромул Аўгустул. Затым на працягу некалькіх стагоддзяў на востраве жылі адны манахі. У IX стагоддзі неапалітанцы былі вымушаныя знесці ўмацаванні, каб не дапусціць іх захопу сарацынамі.

Сённяшні замак быў пабудаваны Ражэрам Сіцылійскім у 1139 годзе для абароны горада з боку мора і атрымаў назву за сваю незвычайную форму (па іншай версіі, з-за чароўнага яйка, прыхаванага пад замкам Вергіліем). Праз сто гадоў каралеўскі двор перабраўся ў Кастэль-Нуова, а ў старым замку засталася казна караля і судовыя ўстановы.

У XV стагоддзі крэпасць была ўзмоцнена на выпадак гарматнага абстрэлу.

## Гл. таксама 
* Кастэль-дэль-Монтэ
* Кастэль-Нуова
* Сант-Эльма

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Італіі
Катэгорыя:Палацы і замкі Неапаля
Мост Скальцы

**Мост Скальцы** () — мост у Венецыі праз Гранд-канал. Злучае раёны Санта-Крочэ і Канарэджа.

Пераклад назвы моста — «Мост басаногіх». Па адной версіі, назва з'явілася з-за вялікай колькасці жабракоў, якія насялялі ў раёне моста, па-іншай, больш верагоднай, з-за аднайменнай царквы басаногіх манахаў-кармелітаў, які знаходзіцца побач. Будаўніцтва сучаснага моста было завершана ў 1934 годзе.

## Гл. таксама 
* Спіс мастоў Венецыі

## Спасылкі 
З
Катэгорыя:З’явіліся ў 1934 годзе
Мост цераз Месінскі праліў

thumb|250px|Фатаграфія Месінскага праліва са спадарожніка, 2002 год

**Мост цераз Месінскі праліў** () — запланаваны мост, які будзе злучаць Сіцылію з Апенінскім паўвостравам.

## Гісторыя 
thumb|right|250px|Від з Месіны на праліў і Апенінскі паўвостраў
У 2006 годзе пры Рамана Продзі праект быў адменены, аднак 6 сакавіка 2009 года ўрад Сільвіа Берлусконі абвясціў пра аднаўленне прац па праекце. Агульны кошт моста ацэньваецца прыкладна ў 6,1 млрд еўра. Калі мост будзе пабудаваны, ён стане самым доўгім вісячым мостам у свеце. Па праекце даўжыня моста складзе 3300 м.

## Гл. таксама 
* Паром у Месінскім праліве

## Літаратура 
* Fritz Leonhardt e Fabrizio de Miranda. *La superiorità del ponte strallato per l’attraversamento dello stretto di Messina*. Lambertini Edilsistemi, 1971.
* Remo Calzona. *La ricerca non ha fine — Il Ponte sullo Stretto di Messina*. Roma, Dei — Tipografia del Genio civile, 2008.
* Fabrizio De Miranda. *Sulla fattibilità del ponte per l’attraversamento stradale e ferroviario dello stretto di Messina*, *Costruzioni Metalliche*, 1983, 5, 311—315.
* Fabio Spadi. ''The Bridge on the Strait of Messina: 'Lowering' the Right of Innocent Passage?*, *International and Comparative Law Quarterly'', 2001, 50.

## Спасылкі 
* Сайт пра мост
* Артыкул пра праект моста

Катэгорыя:Сіцылія
Катэгорыя:Масты Італіі
Катэгорыя:Калабрыя
Катэгорыя:Будаўнічыя праекты
Маўзалей Аўгуста

**Маўзалей Аўгуста** () — маўзалей, пабудаваны Актавіянам Аўгустам на Марсавым полі ў Рыме.

## Апісанне 
thumb|злева|Рэканструкцыя
thumb|злева|Уваход у маўзалей

У 28 годзе да н.э. Аўгуст пачаў будаваць магільны склеп для сябе і сваіх блізкіх у цэнтры Марсава поля. Будынак з траверціну паўтарала форму этрускіх магільнікаў — тумулусаў: у падножжы размяшчаўся цыліндрычны будынак (дыяметрам 87 м), над ім узвышаліся барабаны меншага дыяметра (агульная вышыня складала 44 м), апошні барабан быў увянчаны статуяй імператара, вакол маўзалея знаходзілася тэраса з калонамі. Тэраса выходзіла на дах большага барабана, на даху раслі вечназялёныя дрэвы.

Унутры захоўваліся ўрны з прахам членаў імператарскай сям'і: тут былі пахаваны сам імператар, яго жонка Лівія, сястра Актавія, пляменнік Марселій, а таксама імператары Тыберый, Клаўдзій і Нерва, іншыя прадстаўнікі роду Юліяў — Клаўдзіяў і вядомыя рымскія асобы.

Перад уваходам у маўзалей знаходзіліся два абеліска (магчыма, сімвалы перамогі Аўгуста над Антоніем і Клеапатрай) і бронзавыя пліты з жыццяпісам Аўгуста. Зараз адзін з іх упрыгожвае плошчу перад Квірыналам (*Piazza del Quirinale*), а другі стаіць на п'яцца дэль Эсквіліна (*Piazza Esquilino*), перад базілікай Санта Марыя Маджорэ.

«Архітэктура эпохі Аўгуста, якая адрознівалася класіцыстычным характарам, была адкрыта і для эліністычных уплываў. Не ігнаруе яна, як пацвярджае трактат Вітрувія, і этрускія традыцыі, уключаючы іх у ідэал *старажытнага мастацтва*. Калі Аўгуст загадае збудаваць сабе маўзалей, то ў ім зліваюцца разам усходняе ўяўленне пра манументальнасць царскага магільнага склепа і канцэпцыя этрускага тумулуса: на велізарным цыліндрычным падмурку ўзвышаецца земляны ўзгорак, абсаджаны кіпарысамі».

## Гісторыя 
З падзеннем Рымскай імперыі маўзалей прыйшоў у заняпад, а ў VIII стагоддзі н.э. быў разрабаваны. У сярэднявеччы збудаванне было пераўтворана ў крэпасць, якая пазней падверглася разбурэнню. У 1926 годзе былі праведзены археалагічныя раскопкі, а рэшткі збудавання адрэстаўравалі.

## Літаратура 
* Sovraintendenza Comunale ai Musei Gallerie Monumenti e Scavi, *Gli anni del Governatorato (1926-1944)*, Collana *Quaderni dei monumenti*, Roma, Edizioni Kappa, 1995. ISBN 88-7890-181-4:
:Anna Cambedda, Maria Grazia Tolomeo Speranza, *La sistemazione di piazza Augusto Imperatore*, pp. 93-97.
:Anna Cambedda, Maria Grazia Tolomeo Speranza, ''L'apparato decorativo di Piazza Augusto Imperatore*, pp. 157-160.
:Paola Virgili, *I lavori al Mausoleo di Augusto*, pp. 99-104.
:Anna Lio, *L'Arciconfraternita di San Rocco e la sistemazione del piazzale di accesso all'Augusteo'', pp. 105-108.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Славутасці Рыма
Катэгорыя:Маўзалеі
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Брама Сан-Паола

**Брама Сан Паола** () — брама ў Рыме, якія з’яўляліся часткай Аўрэліянавай сцены.

Брама ў антычнасці звалася *Porta Ostiensis*, бо ад брамы пачыналася Via Ostiensis, некалі дарога ў порт Осцію. Пазней брама была пераназвана *Porta San Paolo*, бо праз яе можна было патрапіць да базілікі Сан-Паола-фуоры-ле-Мура. Брама мае дзве цыліндрычныя вежы і два выхаду. Прама перад ёй стаіць піраміда Цэстыя.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Славутасці Рыма
Катэгорыя:З’явіліся ў IV стагоддзі
Царква Ла Мадалена

**Царква Ла Мадалена** () — царква ў Венецыі ў раёне Канарэджа.

Пабудавана ў стылі неакласіцызму архітэктарам-аматарам Тамаза Тэманца, які жадаў прайграць рымскі Пантэон. Царква не працуе і адкрываецца толькі па асобых выпадках.

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі

Катэгорыя:Храмы Венецыі
Катэгорыя:1760 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Італіі
Фандака дэі Туркі

**Фандака дэі Туркі** () — палац у Венецыі, размешчаны на Гранд-канале. Былы турэцкі падворак.

Будынак з крытымі галерэямі пабудаваны ў XIII стагоддзі ў венета-візантыйскім стылі. Палац быў пабудаваны ў перайманне найбольш раскошным сярэдневізантыйскім будынкам Канстанцінопаля, і ў сваю чаргу з'явіўся прататыпам для шматлікіх венецыянскіх палацаў.

Назва звязана з турэцкімі купцамі, якім будынак даваўся ў наём ў якасці склада і жылля.

Першапачаткова палац быў у валоданні горада і менавіта тут прымалі Найяснейшага імператара Візантыі, а таксама шматлікіх іншых знакамітых гасцей Венецыі. Пасля таго, як палацам доўгі час валодалі розныя багатыя сям'і Венецыі, з 1621 да 1838 ён стаў уласнасцю турэцкай абшчыны.

Будынак быў цалкам адрэстаўраваны ў XIX стагоддзі, і цяпер у ім знаходзіцца Музей натуральнай гісторыі.

## Гл. таксама 
* Спіс палацаў Венецыі

## Літаратура 
* Marcello Brusegan. *La grande guida dei monumenti di Venezia*. Roma, Newton & Compton, 2005. ISBN 88-541-0475-2. 
* ''Guida d'Italia – Venezia''. 3a ed. Milano, Touring Editore, 2007. ISBN 978-88-365-4347-2.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палацы Венецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Італіі
Мошчы

[thumb|300px|Моцы [свяціцель|свяціцеля Амвросія Медыяланскага і мучаніка Гервасія і Пратасія ў крыпце базілікі Святога Амвросія (Мілан)]]

**Мо́шчы** () — рэшткі святых хрысціянскай царквы, якія з'яўляюцца аб'ектам рэлігійнага шанавання ў Праваслаўнай і Каталіцкай цэрквах.

Шанаванне мошчаў у хрысціянстве мае старажытнае паходжанне і згадваецца ў пісьмовых сведчаннях са II стагоддзя (гл. Гісторыя шанавання мошчаў). Канчаткова дагмат шанавання мошчаў святых і абавязковасць іх змяшчэння ў алтары храмаў быў замацаваны ў 787 годзе на Сёмым Сусветным саборы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Хрысціянскія рэліквіі
Евангелісты

, каля 820 года)]]
**Евангелі́сты** ( — тыя, хто ўзвяшчаюць добрую вестку) — апосталы, аўтары чатырох кананічных Евангелляў — Матфей, Марк, Лука і Іаан.

У старажытнасці гэта назва была больш шырокай; так зваліся ўсе прапаведнікі Евангелля ці хрысціянства. Сярод пратэстантаў такое ўжыванне слова захавалася: так завуцца місіянеры і іншыя асобы, якія прапаведуюць хрысціянства, што заключаецца ў Евангеллях. У старажытнай хрысціянскай царкве была асобная ступень ці пасада евангелістаў адмыслова для пропаведзі Евангелля сярод іўдзеяў і язычнікаў.

## Гл. таксама 
* Сімвалы евангелістаў
* Евангелістамі таксама завуць розныя плыні т. зв. Евангельскіх хрысціян.

*
Плошча Калізея

thumb|right|300px|Плошча Калізея ўвечар

**Плошча Калізея** () — плошча ў цэнтры Рыма паміж Віа дэй Форы Імперыялі і Віа Клаўдзіа. Размешчана на мяжы раёнаў Монці, Кампітэлі і Чэліа. Да плошчы можна дабрацца са станцыі метро «Калосеа» лініі Бі Рымскага метрапалітэна.

Плошча названа па Калізею, які знаходзіцца ў цэнтры і займае месца сажалкі, якая была часткай Залатога дому Нерона. Да 1930-х гадоў на плошчы заставаліся фрагменты антычнага фантана Мета суданс і падножжа Калоса Нерона, якія былі канчаткова разбураны падчас прац па пабудове Віа дэй Форы Імперыялі. Побач з плошчай размешчаны Трыўмфальная арка Канстанціна, Храм Венеры і Ромы на Рымскім форуме і рэшткі гладыятарскай арэны Ludus Magnus.

## Літаратура 
* Claudio Rendina; Donatella Paradisi, Le strade di Roma. Volume primo A-D, Roma, Newton Compton Editori, 2004. ISBN 88-541-0208-3

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Плошчы Рыма
Сарацыны

[міні|«Сарацын» (1869), карціна [Жан-Леон Жэром|Жана-Леона Жэрома]]
**Сарацы́ны** ( — усходнія людзі) — негатыўнае найменне мусульман у сярэднявечных заходнееўрапейскіх крыніцах.

Следам за Платамеям (I—II ст.), рымскі гісторык грэчаскага паходжання Аміян Марцэлін (IV ст.) называў сарацынамі адно з качавых арабскіх плямёнаў паўночнага захада Аравійскай пустыні, уздоўж межаў рымскай правінцыі Сірыя. Паступова пацяцце *сарацыны* пачалі ўжываць у заходняй літаратуры датычна ўсіх арабаў, а потым мусульман агулам, а часам у шырокім сэнсе ўсіх некаталікоў. Паняцце было вядома на Русі («Моамеда, жреца срачиньского» згадваў каля 1107 года ігумен Данiла) і шырока распаўсюдзілася ў сувязі з крыжовымі паходамі. З канца XII ст. этымалогію звязвалі з імем курдскага военачальніка, егіпецкага султана Саладзіна (Салах-эд-Дзіна), які ў 1187—1192 гадах узначальваў супраціў блізкаўсходніх мусульманскіх дзяржаў крыжаносцам.

У экзальтаванай свядомасці заходнееўрапейскага духавенства і рыцарства, якія лічылі каталіцкую Еўропу акружанай адзіным фронтам нехрысціянскіх дзяржаў — ад мусульманскай Iспаніі і Блізкага Усходу да Літвы і Русі, то бок сарацынскай дзяржавай уяўлялася тады і ВКЛ. Такія аблуды ўмела падтрымлівала і карысталася ордэнская прапаганда для абгрунтавання права на агрэсію, асабліва ў канцы XIV ст., калі пасля разгрому Тахтамыша Цімурам (Тамерланам) у ВКЛ знайшла прытулак вялікая колькасць татараў. Храніст і паэт, ідэёлаг французскага рыцарства Жан Фруасар, апісваючы падрыхтоўку да крыжовага паходу супраць турэцкага султана Баязіда, які скончыўся трагічным паражэннем хрысціянскай арміі пад Нікапалем у 1396 годзе, пісаў, што «Баязід і Каліф паслалі да некалькіх сарацынскіх каралёў — у Персію, Мідзію, Татарыю і нават у Літву на мяжы з Прусіяй». Англійскі храніст канца XIV ст., манах абацтва Сент-Олбанс Томас Уолсінгэм таксама лічыў «караля Літвы» Вітаўта «сарацынскім уладаром» поруч султанаў «Вавілоніі», Турцыі і татарскіх ханаў: «Гэты кароль Літвы павярнуўся ў веру хрысціянскую з нагоды шчаслівай перамогі, дараванай яму небам, разам з 60 тысяч людзей сваёй секты, якія ў знак веры накладаюць на зброю белы плашч і прышываюць на тых шатах крыж чырвонага колеру». У свядомасці Уолсінгэма вычварна спляліся самыя розныя падзеі — хрышчэнне Літвы ў 1387 годзе, разгром Баязіда Тамерланам у 1402 годзе і бітва на Ворскле ў 1399 годзе.

Пасля Вялікай вайны 1409—1411 гадоў ужыванне паняцця *сарацыны* датычна ВКЛ рэзка скарачаецца, але яшчэ ў 1420-я гады, калі вялікага князя Вітаўта абвінавачвалі ў таемным супрацоўніцтве з асманамі, баварскі храніст Ульрых фон Рыхенталь назваў Вітаўта «herczog zu Sarasio».

## Гл. таксама 
* Маўры
* Арабы
* Сельджукі
* Тэрмагант

## Літаратура 
* *Piekosinski F.* Gosci polscy na soborze Konstancyiskim // Rozprawy Akademii umiejetnosci. Wydzial historyczno-filozoficzny. Ser. II, T. 12 (37). Krakow, 1899;
* *Zins H.* Polska w oczach anglikow. Warszawa, 1974;
* *Белы А.* Пад крыжом Св. Георгiя // Падарожнiк. № 2, 1996.
*  — С. 229.

Катэгорыя:Старажытныя народы
Катэгорыя:Арабскі свет
Катэгорыя:Гісторыя Еўропы
Халіфат

**Халіфат** ( — *Khalīfah* — «спадчыннік», «прадстаўнік») — дзяржава заснаваная на законах шарыяту (ісламская тэакратыя), кіруе якой халіф. Халіф, як спадчыннік прарока Магамета, мае паўнамоцтвы духоўныя (імамат) і мірскія (эмірат).

## Пералік халіфатаў 
* Арабскі халіфат
** Багдадскі халіфат
** Фацімідскі халіфат
** Кордаўскі халіфат
* Асманская імперыя — пасля атрымання Турэцкім Султанам тытула Халіфа
* Халіфат Сакота — тэакратычная ісламская дзяржава ў Заходняй Афрыцы, 1804 — 1903 гг.
* Ісламская дзяржава — непрызнаная квазідзяржава ў цэнтральнай частцы Блізкага Усходу (2014 — 2017 гг.), абвешчаная як халіфат

## Крыніцы
Царква Санта-Марыя дэль Джылья

**Царква Санта-Марыя дэль Джылья** () — царква ў стылі барока ў Венецыі.

Гісторыя заснавання царквы адносіцца да X стагоддзя, калі на яго ўзвядзенне славянскай сям'ёй Джубаніка быў арганізаваны адмысловы фонд.

Адметнай рысай гэтай царквы з'яўляецца фасад. Яго стварыў Джузэпэ Сардзі ў гонар Антоніа Барбара і яго сем'і, і замест звычайных фігур святых на ім з'явіліся абрысы гарадоў Задар, Кандыя, Падуя, Рым, Корфу і Спліт, якія адыгралі не апошнюю ролю для гэтага сямейства. У нішах паміж калонамі можна бачыць статуі братоў Барбара.

У музеі царквы знаходзіцца палатно «Святое сямейства», якое прыпісваецца Рубенсу, і дзве карціны Тынтарэта.

## Галерэя 

Chiesa di Santa Maria del Giglio e il campo Venezia.jpg
Interior of Santa Maria del Giglio (Venice).jpg|Унутранае аздабленне храма
Interior of Santa Maria del Giglio (Venice) Altar.jpg|
Santa Maria del Giglio (Venice) Organ.jpg|органът

## Літаратура 
* Martin Gaier, *Facciate sacre a scopo profano. Venezia e la politica dei monumenti fra Quattro e Settecento.* Istituto Veneto di Scienze, Lettere ed Arti, ISBN 88-88143-14-9.

## Спасылкі 
* Адзіная інфармацыйная сістэма архіўных наглядчыкаў .

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі
* Венецыя

Катэгорыя:Храмы Венецыі
Сант-Эльма

**Сант-Эльма** () — назва пагорка і крэпасці ў Неапалі, размешчаных паблізу картэзіянскага манастыра Св. Марціна. Абодва будынкі ўзвышаюцца над Неапалем і бачныя з любога месца ў горадзе. Назва «Сант-Эльма» паходзіць ад імя старой царквы X стагоддзя, Сант-Эразм, пазней тое імя было скарочана да «Эрма» і, нарэшце, «Эльма».

Крэпасць пачалі ўзводзіць у 1329 пры кіраванні караля Раберта Анжуйскага і скончана ў 1343 годзе, у год яго смерці. Педра Альварэс дэ Таледа, іспанскі намеснік караля, аднавіў крэпасць у перыяд з 1537 па 1546. Крэпасць - зоркападобны замак з шасцю насыпнымі валамі. Падчас рэвалюцыі 1647 пад правадырствам Мазаньела іспанскі віцэ-кароль схаваўся ў крэпасці, каб пазбегнуць рэвалюцыянераў. Сант-Эльма быў таксама сімвалам неапалітанскай рэспублікі ў 1799 годзе.

У цяперашні час у будынку крэпасці размяшчаецца музей Гісторыі мастацтваў «Bruno Molajoli».

## Літаратура 
*M. Orefice, *Castelli medievali nella storia del reame di Napoli*, Edizioni scientifiche italiane (2006)
*''Castel sant'Elmo* (tascabile guida), Editrice Electa (2000) 
*Mazzoleni, *Tra castel dell'Ovo e sant'Elmo'', Editrice Electa (1996)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Італіі
Катэгорыя:Палацы і замкі Неапаля
Царква Сан-Джакама дзі Рыяльта

thumb|upright 1.2|Інтэр'ер царквы Сан-Джакама дзі Рыяльта
**Царква Сан-Джакама дзі Рыяльта** () — царква ў Венецыі, размешчаная ў раёне Сан-Пола.

Некаторыя гісторыкі сцвярджаюць, што падмурак, на якім стаіць царква быў закладзены ў часы першага паселішча ў 421 г. Царква, у яе сённяшнім выглядзе была пабудавана ў XI-XII стст. і адрэстаўраваная ў 1601 годзе. Над гатычным порцікам размешчаны вялікі гадзіннік, якія ненадзейныя. Архітэктурнае рашэнне адзначана уплывам візантыйскага дойлідства.

## Гадзіны для наведвання і транспарт 
* Адкрыта штодня 9.00-12.00 і 16-00-18-00
* Няма ўваходу падчас імшы
* Транспарт: Вапарэта №1 да прычала Rialto

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі

## Літаратура 
* Giuseppe Tassini, Curiosità Veneziane, note integrative e revisione a cura di Marina Crivellari Bizio, Franco Filippi, Andrea Perego, Venezia, Filippi Editore [1863], 2009. 
* Roberto Cessi; Annibale Alberti, Rialto. L'isola, il ponte, il mercato, Bologna, 1934.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Венецыі
Брама Святога Пятра

**Брама Святога Пятра** () — брама сцяны Аўрэліяна ў Рыме.

Брама таксама зваліся *Porta Aurelia* як і старая брама, якая пазней стала брамай Св. Панкрація. Яны знаходзіліся ва ўсходняй частцы Эліява моста (сёння мост Св. Анёла) і, магчыма, з’яўляліся *порта Карнеліа* (пабудаваныя ў III стагоддзі). Пазней брама атрымала назву брама Св. Пятра, па размешчанай недалёка раннехрысціянскай базіліцы Святога Пятра.

## Літаратура 
* Mauro Quercioli, *«Le mura e le porte di Roma»*. Newton Compton Ed., Roma, 1982
* Laura G. Cozzi, *«Le porte di Roma»*. F.Spinosi Ed., Roma, 1968

Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Фартыфікацыйныя збудаванні
Царква Сан-Маізэ

**Царква Сан-Маізэ** () — барочная царква ў Венецыі. Першапачатковая царква VIII ст. была перабудавана ў Х ст. для нейкага Маізэ Веніера, які пажадаў прысвяціць яе свайму нябеснаму заступніку Св. Майсею. У XIV ст. да царквы была дададзеная цагляная званіца са скразной аркадай званіц. Па замове сям'і Фіні перабудавана ў 1682 Алесандра Трэміньёнам. Магутны фасад, упрыгожаны скульптарам Энрыка Мейрынгам, апявае камерцыйныя поспехі сям'і Фіні. Алтарная карціна адлюстроўвае Майсея, які атрымлівае 10 запаведзяў, высечаных з каменя. У нефе царквы знаходзіцца магіла шатландскага фінансіста Джона Лоу, а таксама мноства карцін XVII і XVIII стст. У прэсбітэрыі знаходзяцца драўляныя разьбяныя сядзенні хораў, датаваныя XVI ст. У капэле злева - карціны "Тайная вячэра" Пальмы Малодшага і "Абмыванне ног" Якапа Тынтарэта. Джон Раскін назваў царкву Сан-Маізэ самай нязграбнай пабудовай Венецыі.

## Знешні  

San Moise (Venice) - Cenotafio di Girolamo Fini , di Heinrich Meyring.jpg| 
San Moise (Venice) - Cenotafio di Vincenzo Fini (Monument), di Heinrich Meyring.jpg|
San Moise (Venice) - Cenotafio di Vincenzo Fini di Heinrich Meyring.jpg| 

## Інтэр'ер  

San Moisè (Venice) Interno - General view.jpg|
Enrico Merengo Altare di San Moise.jpg|
San Moisè (Venice) Interno - Fonte battesimale.jpg|
San Moisè (Venice) Interno - Organo.jpg|
San Moisè (Venice) Interno - Mosè colpisce la roccia - Soffitto.jpg|
San Moisè (Venice) Interno - Pietà by Antonio Corradini.jpg|

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі

## Літаратура 
* Reclams Kunstführer Italien. Bd 2: Oberitalien Ost. Stuttgart 1965. S. 917-918.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Венецыі
Царква Санта-Марыя Фармоза

thumb|250px|Інтэр'ер

**Царква Санта-Марыя Фармоза** (італ. Santa Maria Formosa) — царква ў Венецыі, у раёне Кастэла. Знаходзіцца на аднайменнай плошчы Санта-Марыя Фармоза.

Царква была пабудавана ў 1492 годзе на месцы старадаўняй царквы па праекту Маура Кадучы. З архітэктурных асаблівасцей можна адзначыць выпуклыя крэмавыя апсіды, гратэскавая маска ля падножжа званіцы - адна з многіх барочных дэталяў храма.

У царкве знаходзяцца некалькі шэдэўраў прадстаўнікоў Венецыянскай школы жывапісу. Галоўны з іх - поліптых «Святая Варвара са святымі» працы Пальмы іль Век'ё. Гэтая праца лічыцца ў мастака лепшай. Яшчэ адным шэдэўрам з'яўляецца трыпціх «Мадонна Мізэркордыя» працы Барталамеа Віварыні. Ён стварыў гэты твор у 1473 годзе на сродкі царкоўнай кангрэгацыі.

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі

## Літаратура 
* Marcello Brusegan, *Le chiese di Venezia*,  Ed. Newton-Compton, 2008

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Венецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1492 годзе