Дзяржаўны камітэт па будаўніцтве і архітэктуры Савета Міністраў Беларускай ССР

**Дзяржаўны камітэт па будаўніцтве і архітэктуры Савета Міністраў Беларускай ССР** (**Дзяржбуд БССР**) — саюзна-рэспубліканскі орган дзяржаўнага кіравання, які існаваў у Беларускай ССР у 1957—1991 гадах. У верасні 1991 года пераўтвораны ў Дзяржаўны камітэт Рэспублікі Беларусь па архітэктуры і будаўніцтве.

## Гісторыя 
Дзяржбуд БССР быў створаны 28 верасня 1955 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР. Ён утвораны на базе Упраўлення па справах архітэктуры пры Савеце Міністраў БССР і аддзела разгляду праектаў і каштарысаў Дзяржаўнай планавай камісіі БССР.

## Статутная дзейнасць 
### Задачы 
Асноўнай задачай Дзяржбуду БССР было распрацоўка і рэалізацыя дзяржаўнай палітыкі ў галіне будаўніцтва і архітэктуры. Камітэт каардынаваў будаўнічую дзейнасць, забяспечваў распрацоўку тыпавых праектаў і стандартаў, кантраляваў іх выкананне і садзейнічаў навукова-тэхнічнаму прагрэсу ў сферы праектавання і будаўніцтва.

Дзяржбуд БССР таксама ажыццяўляў дзяржаўную экспертызу будаўнічых праектаў і каштарысаў, удзельнічаў у распрацоўцы стратэгій індустрыялізацыі і механізацыі будаўнічай вытворчасці. Асаблівая ўвага надавалася павышэнню якасці работ, скарачэнню тэрмінаў будаўніцтва і зніжэнню яго сабекошту.

### Функцыі 
Камітэт распрацоўваў і зацвярджаў тыпавыя і эксперыментальныя праекты жылых, прамысловых і сельскагаспадарчых будынкаў, арганізоўваў іх укараненне, а таксама кантраляваў якасць праектных і будаўнічых прац.

Дзяржбуд БССР удзельнічаў у распрацоўцы дзяржаўных стандартаў у галіне будаўніцтва, вызначаў цэны на жыллёва-грамадзянскія і прамысловыя аб’екты, кантраляваў выкананне тэхнічных умоў. Акрамя гэтага, ён праводзіў экспертызу праектаў і распрацаваў планы забудовы гарадоў і пасёлкаў.

### Правы 
Згодна з Палажэннем, Дзяржбуд БССР меў права праводзіць праверкі ў міністэрствах, ведамствах, падведамасных арганізацыях, навукова-даследчых установах, праектных і будаўнічых кампаніях. Камітэт кантраляваў тэхнічны ўзровень праектавання і будаўніцтва, забяспечваў укараненне перадавых тэхналогій, а таксама меў паўнамоцтвы выдаваць абавязковыя пастановы і інструкцыі.

## Структура 
Дзяржаўны камітэт СМ БССР па справах архітэктуры і будаўніцтва ўзначальваўся старшынёй, прызначаным Вярхоўным Саветам БССР. Намеснікаў старшыні і членаў калегіі зацвярджаў Савет Міністраў БССР. Старшыня камітэта нёс персанальную адказнасць за яго дзейнасць, выдаваў загады і інструкцыі ў межах сваёй кампетэнцыі.

Пры Дзяржбудзе БССР дзейнічаў навукова-тэхнічны савет, які аналізаваў і распрацоўваў асноўныя напрамкі развіцця навукі і тэхнікі ў будаўніцтве, горадабудаўніцтве і праектаванні. Ён таксама праводзіў экспертызу навукова-тэхнічных распрацовак і выпрацоўваў рэкамендацыі. Яго склад і структура змяняліся, але савет функцыянаваў на працягу ўсяго перыяду існавання камітэта.

Выкананне функцый Дзяржбуду БССР ажыццяўлялася праз яго цэнтральны апарат, структура якога неаднаразова змянялася.

На 1965 год ён уключаў кіраўніцтва, тэхнічны савет, шэраг аддзелаў (у тым ліку праектных, будаўнічых, эканамічных і экспертызы), а таксама Галоўную інспекцыю дзяржаўнага архітэктурнага кантролю. У 1965 годзе было прынята новае штатнае раскладанне: створаны аддзел эканомікі будаўніцтва, скасаваны тэхнічны савет, а Упраўленне справамі пераўтворана ў адміністрацыйна-гаспадарчы аддзел.

Пастановай 1968 года зацверджана новая структура, якая ўключала Дзяржаўную будаўнічую інспекцыю і асобныя аддзелы па жыллёва-грамадзянскім, сельскім і прамысловым будаўніцтве, эканоміцы, экспертызе праектаў, механізацыі і новай тэхніцы. У 1974 годзе створана Упраўленне праектных арганізацый, а ў 1975-м ліквідаваны аддзел па спецыялізаваным будаўніцтве, яго функцыі перададзены новаму аддзелу планіроўкі і забудовы прамысловых вузлоў.

У 1977 годзе ўведзены аддзел стандартаў і тэхнічных умоў. У 1979 годзе аддзел навукова-даследчых работ і новай тэхнікі быў рэарганізаваны ў асобнае кіраванне. У 1985 годзе прынята новае Палажэнне, якое ўдакладняла задачы і паўнамоцтвы Дзяржбуду, уключаючы кантроль якасці будаўнічых работ і магчымасць прыпынення будаўніцтва пры парушэннях.

У 1987 годзе Упраўленне дзяржаўнай экспертызы было заменена на Галоўэкспертызу пры Дзяржбудзе БССР. У 1988 годзе створана Галоўнае ўпраўленне архітэктуры і горадабудаўніцтва, што адлюстроўвала рост яго значэння ў планаванні развіцця гарадоў і населеных пунктаў.

У 1988 годзе для павышэння ролі Дзяржбуду ў рэформе гаспадарчага механізму была ўведзена новая структура цэнтральнага апарату, якая ўключала кіраўніцтва, Галоўнае ўпраўленне архітэктуры і горадабудаўніцтва, Навукова-тэхнічнае ўпраўленне, Упраўленне будаўнічай індустрыі, Упраўленне планавання і цэнаўтварэння, Дзяржаўную будаўнічую інспекцыю і Упраўленне справамі. У кастрычніку 1988 года Упраўленне планавання і цэнаўтварэння было скасавана, а яго функцыі перададзены іншым аддзелам.

У студзені 1989 года зацверджана новае Палажэнне, згодна з якім Дзяржбуд БССР заставаўся саюзна-рэспубліканскім органам, падпарадкаваным Савету Міністраў БССР і Дзяржбуду СССР. Ён адказваў за тэхнічную палітыку ў будаўніцтве, развіццё архітэктуры і горадабудаўніцтва, а таксама навукова-тэхнічны прагрэс у гэтых галінах.

У снежні 1989 года Упраўленне будаўнічай індустрыі пераўтворана ў Галоўнае ўпраўленне будаўнічай індустрыі. У 1990 годзе створаны аддзел па ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС і забудове сельскіх населеных пунктаў.

У лютым 1991 года Дзяржбуд БССР быў пераўтвораны ў Дзяржаўны камітэт БССР па архітэктуры і будаўніцтве, пры гэтым яго функцыі і падпарадкаванне не змяніліся. Пасля рэарганізацыі цэнтральны апарат уключаў кіраўніцтва, Галоўнае ўпраўленне архітэктуры і горадабудаўніцтва, Навукова-тэхнічнае кіраванне, Упраўленне будаўнічай індустрыі, Дзяржаўную будаўнічую інспекцыю, а таксама аддзелы эканомікі, цэнаўтварэння, механізацыі і фінансаў. Гэтая структура захоўвалася да верасня 1991 года.

## Старшыні Дзяржбуда БССР 
* 1955—1979 — Уладзімір Адамавіч Кароль
* 1979—1986 — Уладзімір Гаўрылавіч Еўтух
* 1986—1991 — Юрый Аляксандравіч Пуплікаў

## Падведамасная сетка 
Падведамасная сетка Дзяржбуду БССР складалася з кіруючых органаў, навукова-даследчых, праектных і будаўнічых арганізацый. Паводле пастановы Савета Міністраў БССР ад 3 ліпеня 1965 г., у сістэму ўваходзілі ўпраўленні па будаўніцтве і архітэктуры аблвыканкамаў і Мінскага гарвыканкама.

Камітэту непасрэдна падпарадкоўваліся Беларускі дзяржаўны праектны інстытут «Белдзяржпраект» (1933), Беларускі дзяржаўны інстытут праектавання сельскагаспадарчага будаўніцтва «Белдзіпрасельбуд» (1945, раней — «Белсельпраект»), Беларускі дзяржаўны інстытут прамысловага праектавання «Белпрампраект» (1949), Беларускі дзяржаўны інстытут інжынерных вышуканняў (БелДІІВ, 1964) і Інстытут будаўніцтва і архітэктуры (ІБІА, 1957).

У 1971 годзе «Белгіпрасельбуд» пераўтвораны ў Беларускі навукова-даследчы і праектны інстытут па будаўніцтве на сяле («БелНДІдзіпрасельбуд»). У 1972 годзе пры ІБІА створана Канструктарска-тэхналагічнае бюро з вопытнай вытворчасцю (КТБ з ВП). У 1976 годзе Мінскі філіял ЦНДІП горадабудаўніцтва пераўтвораны ў Беларускі НДІ горадабудаўніцтва («БелНДІПГорадабудаўніцтва»). У тым жа годзе ў Мінску адкрыта пастаянная будаўнічая выстава Дзяржбуду БССР.

У 1979 годзе быў створаны Беларускі навукова-даследчы і праектна-тэхналагічны інстытут арганізацыі і кіравання будаўніцтвам («БелНДІАКБ»). У 1985 годзе на яго базе разам з ІБІА і КТБ з ВП утвораны Навукова-тэхнічны цэнтр (НТЦ). У 1987 годзе «БелНДІАКБ» і ІБІА ліквідаваны, а на іх аснове створаны Беларускі НДІ па будаўніцтве («БелНДІБ») і Праектна-канструктарска-тэхналагічнае бюро (ПКТБ). Гэтыя ўстановы разам з эксперыментальна-вопытным прадпрыемствам (ЭВП) і праектна-канструктарскім бюро («Будаўтааматызацыя») ўвайшлі ў склад навукова-праектна-тэхнічнага аб’яднання (НПТА «Белбуднавука»).

З 1987 года дзейнічала Галоўэкспертыза пры Дзяржбудзе БССР. У 1988 годзе рэарганізаваны службы архітэктуры і будаўніцтва выканкамаў: у абласных Саветах, Мінскім і Гомельскім гарсаветах створаны галоўныя ўпраўленні архітэктуры і горадабудаўніцтва, у гарадах-цэнтрах — адпаведныя ўпраўленні, у іншых гарадах — аддзелы архітэктуры і горадабудаўніцтва.

У 1990 годзе на базе «Белдзяржпраекта» і Будаўнічай выставы Дзяржбуду БССР утвораны арэндныя прадпрыемствы (АП) «Белпраект» і «Белінтэрбудпрагрэс». У 1991 годзе структурныя падраздзяленні «Белбуднавукі» (ПКТБ, ЭВП, БелНДІБ) атрымалі статус юрыдычных асоб з непасрэдным падпарадкаваннем Дзяржбуду БССР. У тым жа годзе БелДІІВ перайменаваны ў Беларускі інстытут інжынерных вышуканняў «Геасэрвіс».

Падведамасная сетка Дзяржбуду БССР на верасень 1991 года ўключала наступныя арганізацыі і ўстановы: АП «Белпраект», Галоўэкспертызу, БелНДІгорадабудаўніцтва, ЭВП, ПКТБ, БелНДІдзіпрасельбуд, інстытут «Белпрампраект», інстытут «Геасэрвіс», БелНДІБ, АП «Белінтэрбудпрагрэс», ПКБ «Будаўтааматызацыя» і адпаведныя службы выканкамаў мясцовых Саветаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Высшие органы государственной власти и центрального управления Белорусской ССР (1965—1991 гг.) : [В 3 ч.] / Редкол.: Федосов В. В.(гл.ред.) и др.; Гос.ком.по арх.и делопроизводству Респ. Беларусь, Европ. Фонд «Диалог», Бел.науч.-исслед.ин-т документоведения и арх.дела, Нац.арх. Респ. Беларусь. Ч.3. — Минск : БелНИИДАД], 2000. — 202 с. — Авт.указаны на обороте тит.л. — Библиогр.в конце ст. — ISBN 985-6099-66-8

Катэгорыя:Дзяржаўныя камітэты Беларускай ССР
Катэгорыя:Дзяржбуд БССР
Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 1991 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1955 годзе