open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Антс Антсан

**Антс Антсан** (; , , Эстонія — ) — савецкі эстонскі канькабежац, алімпійскі чэмпіён 1964 года на дыстанцыі 1500 м, Чэмпіён Еўропы 1964 года ў мнагабор’і, чэмпіён 1964 года ў мнагабор’і. Заслужаны майстар спорту СССР (1964).

## Біяграфія 
Займаўся тэнісам пад кіраўніцтвам Эвальда Крээ, а таксама лёгкай атлетыкай пад кіраўніцтвам Аляксандра Чыкіна. Трэнерам па канькабежным спорце быў лёгкаатлет Олаф Альман.

У 1961 годзе стаў майстрам спорту. На Алімпіядзе 1964 года заваяваў залаты медаль на дыстанцыі 1500 м. Быў прызнаны найлепшым канькабежцам 1964 года і атрымаў прыз імя нарвежскага канькабежца Оскара Мацісена, атрымаў званне Заслужанага майстра спорту.

З 1964 года выступаў за талінскі ДСА «Калеў». У 1975 годзе скончыў Талінскі педагагічны інстытут імя Эдуарда Вільдэ.

З 1962 па 1970 гады працаваў інструктарам, а ў 1970—1972 гадах трэнерам у ДСА «Калеў», у 1973—1977 гадах быў дырэктарам школы веласіпеднага спорту на веладроме «Калеў», з 1977 года з’яўляўся спартыўным кіраўніком па раёнах Таліна, у 1993—2000 гадах быў кіраўніком і дарадцам аддзела культуры і спорту Цэнтральнай раённай управы Таліна.

Падчас цырымоніі адкрыцця Алімпіяды 1992 года ў Альбервілі Антсан быў сцяганосцам каманды Эстоніі.

Ганаровы член Алімпійскага камітэта Эстоніі (1997), лаўрэат прыза Оскара Мацісена (1964).

Быў у шлюбе з эстонскай актрысай Эвэ Ківі. У 1968 годзе ў пары нарадзіўся сын.

Катэгорыя:Канькабежцы СССР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па канькабежным спорце
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1964 года
Катэгорыя:Канькабежцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 1964 года
Катэгорыя:Канькабежцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 1968 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па канькабежным спорце
Марыйская нізіна

**Марыйская нізіна** () — нізіна па левабярэжжы Волгі, размешчаная пераважна ў паўднёва-заходняй частцы Рэспублікі Марый Эл, ад яе заходніх межаў да ракі Малая Какшага.

Вышыня нізіны вагаецца ад 50 да 100 м. На плоскіх міжрэччах размешчаны грады старажытных дзюнаў. Нізіна дрэнуецца левымі прытокамі Волгі, такімі як Вятлуга, Вялікая Какшага і інш. Шмат дробных азёр і балот. Глебы падзолістыя, пясчаныя, часткова забалочаныя. Нізіна пакрыта хваёвымі лясамі; па поймах рэк — дубовыя лясы, лугі.

Катэгорыя:Нізіны Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Марый Эл
Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская раўніна
Канцадайлаў

**Канцадайлаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Арсеній Уладзіміравіч Канцадайлаў — расійскі футбаліст
* Уладзімір Анатолевіч Канцадайлаў — беларускі мастак
Артур Карл Цаброўскі

(у адстаўцы) **Артур Карл Цаброўскі** (13 жніўня 1942 &#x2013; 12 лістапада 2005) — афіцэр ВМС ЗША. Ён таксама працаваў з кастрычніка 2001 года па студзень 2005 года дырэктарам  Міністэрства абароны ЗША. На гэтай пасадзе ён адказваў за выступленне ў якасці абаронцы, каардынатара і каталізатара трансфармацыі ўзброеных сіл Злучаных Штатаў.

## Маладосць і марская кар’ера 
Цаброўскі нарадзіўся ў Пасейку, штат Нью-Джэрсі, у польска-амерыканскай сям’і. Ён скончыў  ў 1964 годзе, атрымаў ступень магістра ў галіне кіравання камп’ютарнымі сістэмамі ў  і вучыўся ў .

У 1964 годзе ён паступіў у ваенна-марскі флот праз .

Цаброўскі быў марскім лётчыкам і камандаваў  і  авіяносца. Ён камандаваў штурмавым караблём , авіяносцам  і баявой групай USS *America*. У снежні 1993 года ў якасці RADM(L) ён камандаваў .

Меў вопыт баявых дзеянняў у В’етнаме і Персідскім заліве. Яго сумесныя абавязкі ўключалі службу ў якасці дырэктара аддзела камандавання, кантролю, сувязі і камп’ютараў (J-6) Аб’яднанага штаба.

Адмірал Цаброўскі выйшаў у адстаўку з ваенна-марскога флоту 1 кастрычніка 2001 года, праслужыўшы больш за 37 гадоў, пасля чаго служыў  ў Ньюпарце, штат Род-Айленд.

## Упраўленне па трансфармацыі сіл 
Міністр абароны заклікаў стварыць Упраўленне па трансфармацыі сіл у падтрымку шырокага мандата прэзідэнта Джорджа Буша па трансфармацыі ваеннага патэнцыялу краіны. Трансфармацыя мела на мэце кінуць выклік статус-кво з дапамогай новых канцэпцый амерыканскай абароны, каб забяспечыць пераважную і працяглую канкурэнтную перавагу амерыканскай арміі на наступныя дзесяцігоддзі. Цаброўскі быў прызначаны міністрам абароны Дональдам Рамсфельдам з 29 кастрычніка 2001 года, падпарадкоўваючыся непасрэдна міністру і намесніку міністра абароны.

У якасці дырэктара па трансфармацыі сіл адмірал Цаброўскі працаваў над тым, каб звязаць трансфармацыю са стратэгічнымі функцыямі, ацэньваў намаганні ваенных ведамстваў па трансфармацыі і спрыяў , рэкамендуючы крокі для інтэграцыі бягучых мерапрыемстваў па трансфармацыі. Сярод яго асноўных абавязкаў адмірал Цаброўскі кантраляваў службу і праграмы сумесных эксперыментаў і даваў палітычныя рэкамендацыі міністру і намесніку міністра абароны.

Віцэ-адмірал Цаброўскі памёр 12 лістапада 2005 года ва ўзросце 63 гадоў. Пахаваны на  9 студзеня 2006 года.

## Спасылкі 
* Biography from the Office of Force Transformation
* Portrait of Admiral Cebrowski by Margaret Holland Sargent

Катэгорыя:Постаці Пасейка
Катэгорыя:Военачальнікі ЗША
Катэгорыя:Ваенна-марскія сілы ЗША
Элізабет Баселі

**Элізабет Баселі** (, ,  — , ) — французская ваенная і грамадзянская лётчыца. Першая жанчына-лётчык-знішчальнік, якая служыла ў французскіх Ваенна-паветраных сілах, устанавіла восем сусветных рэкордаў па далёкасці, вышыні і хуткасці.

## Біяграфія 
Баселі нарадзілася ў Парыжы 11 сакавіка 1914 года. Яна вучылася ў Вольнай школе палітычных навук у Парыжы і скончыла яе ў 1935 годзе. Студэнткай удзельнічала ў розных гуманітарных арганізацыях, у тым ліку ў Чырвоным Крыжы. Зацікавілася авіяцыяй пасля таго, як разам з братам наведала авіяцыйную канферэнцыю. Спачатку яна працавала валанцёрам на аэрадромах, працуючы ў ангарах і над рухавікамі, пакуль у студзені 1938 года не атрымала ліцэнзію прыватнага пілота. Купіла ўласны самалёт «Леапольдаф», пачала займацца вышэйшым пілатажам і вырашыла атрымаць ліцэнзію дзяржаўнага пілота. Аднак пачалася Другая сусветная вайна, і ўсё навучанне грамадзянскіх асоб было адменена; часопіс палётаў Баселі таго перыяду заканчваецца 4 жніўня 1939 года.

У 1944 годзе быў сфарміраваны корпус жанчын-ваенных лётчыкаў, і Баселі далучылася да іх у званні малодшага лейтэнанта. Яна прайшла навучанне вышэйшаму пілатажу і сама стала трэнерам. 12 лютага 1946 года яна атрымала ліцэнзію ваеннага лётчыка — першая жанчына ў Францыі. Аднак са сканчэннем вайны жанчыны-пілоты зрабіліся непатрэбнымі, і замест гэтага ёй прапанавалі адміністрацыйную пасаду. Баселі адмовілася і вырашыла вярнуцца ў грамадзянскую авіяцыю. У маі 1947 года яна пачала навучанне ў якасці пілота планёра пад кіраўніцтвам Пола Лепанса ў Бейнсе, атрымаўшы ліцэнзію праз чатыры месяцы. Баселі адразу пачала выходзіць на спаборніцтвы, усталяваўшы шэраг рэкордаў. У 1951 годзе Баселі наведала Злучаныя Штаты Амерыкі і сустрэла пару пілотаў гідрасамалётаў, якія прапанавалі ёй магчымасць кіраваць гідрасамалётам; яна прайшла навучанне за 10 дзён і паспяхова атрымала ліцэнзію пілота гідрасамалёта.

Баселі вярнулася ў войска ў 1952 годзе, далучыўшыся да прэзентацыйнай эскадрыллі лётчыкаў вышэйшага пілатажу, якая базуецца ў Этампе, пад назвай Patrouille de France. Баселі і эскадрылля выступалі ў Манака, Алжыры і Іспаніі, прычым Баселі была адным з сольных выканаўцаў. У 1957 годзе ёй прапанавалі працу ў Алжыры, і яна пагадзілася. Яна служыла ва Уэд-Хаміміне і выконвала ваенныя эвакуацыі, транспартныя місіі і дастаўляла харчы і пошту ў войскі.

Да 45 гадоў яна налятала 900 гадзін, здзейсніла 335 вылетаў і перастала лётаць. У канцы кар’еры Элізабет працавала аташэ-рэдактарам у аэранавігацыйнай службе да выхаду на пенсію ў 1969 годзе.

Выйшаўшы на пенсію, Баселі стала прэзідэнтам камітэта па гісторыі Аэраклуба Францыі і напісала мемуары.

Катэгорыя:Лётчыкі Францыі
Шашана Сімон Чэтфілд

**Шашана Сімон Чэтфілд** (нар. 5 кастрычніка 1965) —  ВМС ЗША, з 1 жніўня 2019 года займае пасаду . Яна першая жанчына, якая заняла гэтую пасаду.

## Маладосць і адукацыя 
Шашана Чэтфілд родам з , штат Каліфорнія, скончыла  ў 1983 годзе. Затым яна атрымала ступень бакалаўра міжнародных адносін і французскай мовы ў Бостанскім універсітэце ў 1987 годзе. Пасля таго, як яна прайшла  ў ваенна-марскі флот, яна наведвала  ў Гарвардзе і атрымала ступень магістра дзяржаўнага кіравання. Адмірал Чэтфілд абараніла ступень доктара адукацыі ва .

## Ваенная кар’ера 
Адмірал Чэтфілд атрымала кваліфікацыю пілота ваенна-марскога верталёта ў 1989 годзе ў рамках праграмы  Бостанскага ўніверсітэта. Яна пілатавала ,  і , знаходзячыся ў эскадрыллях верталётаў баявой падтрымкі і марской падтрымкі.

Яна камандавала некалькімі вайсковымі падраздзяленнямі, у тым ліку .

З 2001 па 2004 год яна была асістэнтам прафесара кафедры паліталогіі ў .

З 1 жніўня 2019 года займае пасаду .

## Узнагароды 
У дадатак да ваенных узнагарод адмірал Чэтфілд атрымала прызнанне ад урада Гуама за яе кіраўніцтва і ўклад у развіццё вострава. У 2009 годзе яна была названая адным з выбітных выпускнікоў Бостанскага ўніверсітэта.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Военачальнікі ЗША
Адамсан-Эрык

**Адамсан-Эрык** (, сапраўднае імя Эрык Карл Хуга Адамсан, ; ,  — , , Эстонская ССР) — эстонскі мастак, дзеяч мастацтва і культуры.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 жніўня 1902 года ў Тарту ў шматдзетнай сям’і. Пачатковую адукацыю атрымаў дома, а пазней навучаўся ў пачатковай школе Каарытсэ. Працягнуў вучобу ў гімназіях — I Аляксандраўскай і Хуга Трэфнера. У 1920—1923 гадах наведваў лекцыі на юрфаку Тартускага ўніверсітэта вольнаслухачом. Таксама яго імя было ў спісе вучняў мастацкай школы «Палас». У 1923 годзе адправіўся за мяжу, паступіў у Мастацка-прамысловую школу Берлін-Шарлотэнбург. У 1925 годзе падарожнічаў па Італіі, праехаў ад Генуі да Неапаля, наведаў Капры.

Як жывапісец Эрык канчаткова сфармаваўся, прайшоўшы навучанне ў Парыжы (у 1924—1927 гадах). Ён быў студэнтам шэрагу вольных акадэмій, у тым ліку Каларосі, акадэміі Рансона і Манпарнаса, дзе выкладалі Ражэ Бісьер, Жорж Брак, Андрэ Лот і іншыя майстры.

Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Эстоніі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Чапаева (Гомель)

**Чапаева** — жылы масіў у Навабеліцкім раёне Гомеля. У межах Гомеля з 1957 г., да гэтага — пасёлак ва Улукаўскім сельсавеце Гомельскага раёна Гомельскай вобласці. Асноўныя вуліцы — Высокая, Усходняя, Валадарскага, Свярдлова, Бабушкіна, Магістральная. Бязладнасць вулічнай забудовы спарадзіла неафіцыйнае найменне гэтага раёна ***Собачий Ящик*** (літаральна — Сабачая Скрыня), якое бытавала сярод жыхароў суседняй Новай Беліцы.

У пачатку 1930-х гг. жыхары вуліцы Свярдлова і яе наваколляў супольна з сялянамі вёскі Якубаўка стварылі калгас імя В. І. Чапаева. Мяркуецца, што на яго аснове ўзнік пасёлак імя Чапаева (ці проста — Чапаева). На момант уваходжання складаўся са 100 двароў, дзе пражывала 430 чалавек.

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Гомеля
Барыс Аркадзевіч Мардвінаў

**Барыс Аркадзевіч Мардві́наў** (;  — ) — савецкі тэатральны рэжысёр і педагог, прафесар (1939), Заслужаны артыст РСФСР (1935).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Маскве. У 1921 годзе скончыў 2-ю студыю Маскоўскага Мастацкага тэатра. У 1921—1936 гадах акцёр і рэжысёр. У 1927—1936 рэжысёр, з 1930 года загадчык мастачкай часткі і галоўны рэжысёр Маскоўскага музычнага тэатра. У 1936—1940 гадах рэжысёр Вялікага тэатра. У 1935—1940 гадах Б. А. Мардвінаў кіраваў кафедрай сцэнічнага майстэрства Дзяржаўнага інстытута тэатральнага майстэрства. У 1943—1946 гадах мастацкі кіраўнік Варкуцінскага ГУЛАГаўскага тэатра, у 1946—1947 гадах рэжысёр Саратаўскага акадэмічнага тэатра оперы і балета і загадчык кафедры сцэнічнага майстэрства Саратаўскай кансерваторыі. У 1947—1951 гадах Б. А. Мардвінаў у Дзяржаўным тэатры оперы і балета БССР на пасадзе галоўнага рэжысёра. Адначасова выкладаў у Беларускай кансерваторыі і Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце.

## Творчасць 
На беларускай сцэне паставіў оперы «Кастусь Каліноўскі» Д. Лукаса, «Алеся» Я. Цікоцкага (1947), «Пікавая дама» П. Чайкоўскага (1948). Прымаў удзел у пастаноўцы балетаў «Князь-возера» В. Залатарова (1949), «Чырвоны мак» Р. Гліэра (1950).

## Літаратура 
* 
* 
* Музыкальная энциклопедия. / Под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1973—1982.

## Спасылкі 
* *Виленкин В.* Борис Аркадьевич Мордвинов // Сайт МХТ им. А. П. Чехова 
* Борис Мордвинов // Кино-Театр.ру 

Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры СССР
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Оперныя рэжысёры СССР
Катэгорыя:Оперныя рэжысёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Тэатральныя педагогі СССР
Катэгорыя:Тэатральныя педагогі XX стагоддзя
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Вязні ГУЛАГа
Падгорная (Гомель)

**Падгорная** — колішнія вёска ў Давыдаўскім сельсавеце Гомельскага раёна Гомельскай вобласці. У межах Гомеля — з 1968 г.. На тэрыторыі месцяцца Гомельская абласная клінічная бальніца, гімназія № 36 імя І. Мележа, дашкольныя дзіцячыя ўстановы, храм свяціцеля Лукі Крымскага і апостала і евангеліста Лукі, гандлёвыя аб’екты (урочышчы Шведская Гара і Ракава Лаза. Нельга выключаць пераасэнсаванне ў тапоніме «Падгорная» назвы аднаго з колішніх хутароў (звычайна паходзілі ад прозвішча гаспадара) або ўказанне на тэрытарыяльную блізкасць да ўрочышча Шведская Гара.

29 красавіка 1968 г. вёска ўвайшла ў межы Гомеля.

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Гомеля
Янушка

**Янушка** — шматзначны тэрмін:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Я́нушка — былы хутар у Смаргонскім раёне

## Прозвішча 
### Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Давыдавіч Янушка (1930—2008) — беларускі лесавод, эканаміст.
* Вячаслаў Аляксеевіч Янушка (1950—2021) — беларускі вучоны ў галіне сардэчна-сасудзістай хірургіі, прафесар, доктар медыцынскіх навук (1990).
Анатоль Давыдавіч Янушка

**Анатоль Давыдавіч Янушка** (, в. Цялядавічы, Капыльскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі лесавод, эканаміст. Доктар сельскагаспадарчых навук (1994), прафесар (1978). Заснавальнік і член рэдкалегій часопіса «Лесное и охотничье хозяйство» (Мінск), «Белорусской лесной газеты» (Мінск).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі лесатэхнічны інстытут імя С. М. Кірава (1954), Інстытут лесу АН БССР (аспірантура, 0000).
    
Працаваў у Крымскім дзяржаўным запаведніке (1964—1967), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (1954—1964 і 1967—2008, інжынерна-эканамічны факультэт, кафедра эканомікі прыродакарыстання і менеджменту, прафесар, у 1967—1993 — загадчык кафедры эканомікі і арганізацыі вытворчасці, 1968—1985 — прарэктар па навуковай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: эканоміка і арганізацыя вытворчасці на прадпрыемствах лясной гаспадаркі; паляпшэнне прадукцыйнасці і якаснага складу лясоў.

## Узнагароды 
* Заслужаны работнік вышэйшай школы Беларускай ССР (1980).

## Бібліяграфія 
* Лесные ресурсы Беларуси и основы их рационального использования и воспроизводства в условиях рыночной экономики : автореферат диссертации … доктора сельскохозяйственных наук : 06.03.02 / Янушко Анатолий Давыдович. — Минск, 1993.
* Лиственница в лесах БССР и перспективы ее разведения : автореферат диссертации … кандидата сельскохозяйственных наук / А. Д. Янушко. — Рига, 1962.
  

## Літаратура 
* Янушка Анатоль Давыдавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 276.
* Янушка Анатоль Давыдавіч // Хто ёсць хто ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. — Мінск, 2004. — С. 117.
Хімічная палярнасць

— часты прыклад для дэманстрацыі палярнасці. Прысутнічаюць два зарады: адмоўны зарад у сярэдзіне (чырвонае адценне) і станоўчы зарад на канцах (сіняе адценне).]]
У хіміі **палярнасць** — гэта падзел электрычнага зарада, які прыводзіць да таго, што малекула або яе хімічныя групы маюць электрычны дыпольны момант з адмоўна зараджаным і станоўча зараджаным канцамі.

Палярныя малекулы павінны ўтрымліваць адну або некалькі палярных сувязей з-за розніцы ў электраадмоўнасці паміж звязанымі атамамі. Малекулы, якія змяшчаюць палярныя сувязі, не маюць малекулярнай палярнасці, калі дыполі сувязяў кампенсуюць адна адну дзякуючы сіметрыі.

Палярныя малекулы ўзаемадзейнічаюць праз дыполь-дыпольныя міжмалекулярныя сілы і вадародныя сувязі. Палярнасць ляжыць у аснове шэрагу фізічных уласцівасцей, уключаючы паверхневае нацяжэнне, растваральнасць і тэмпературы плаўлення і кіпення.

## Палярнасць сувязяў 
Не ўсе атамы прыцягваюць электроны з аднолькавай сілай. Велічыня «цягі», якую атам аказвае на свае электроны, называецца яго электраадмоўнасцю. Атамы з высокай электраадмоўнасцю, такія як фтор, кісларод і азот — аказваюць большую сілу прыцягнення да электронаў, чым атамы з меншай электраадмоўнасцю, такія як шчолачныя і шчолачназямельныя металы. Усё разам гэта прыводзіць да нераўнамернага размеркавання электронаў паміж атамамі, паколькі электроны будуць набліжацца да атама з больш высокай электраадмоўнасцю.

Паколькі электроны маюць адмоўны зарад, няроўнае размеркаванне электронаў у сувязі прыводзіць да ўтварэння электрычнага дыполя: падзелу станоўчага і адмоўнага электрычных зарадаў. Паколькі колькасць зарада, які падзяляецца ў такіх дыполях, звычайна меншая за фундаментальны зарад, іх называюць частковымі зарадамі, якія пазначаюцца як \delta + (дэльта плюс) і \delta - (дэльта мінус). Гэтыя сімвалы былі ўведзены сэрам Крыстаферам Інголдам і доктарам Эдыт Хільдай (Ашэрвуд) Інголд у 1926 годзе. Дыпольны момант сувязі разлічваецца шляхам множання колькасці падзеленага зарада і адлегласці паміж зарадамі.

Гэтыя дыполі ўнутры малекул могуць узаемадзейнічаць з дыполямі ў іншых малекулах, ствараючы дыполь-дыпольныя міжмалекулярныя сілы.

* Хімічныя ўласцівасці
* Калоідная

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Хімічная сувязь
* Палярнасць сувязей і малекул
* Палярнасць малекулы

Катэгорыя:Хімічныя ўласцівасці
Катэгорыя:Фізічная хімія
Антоні Ян Тышкевіч

**Антоні Ян Тышкевіч** (, Лагойск — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Чашнік вялікі літоўскі (1640), падскарбі надворны літоўскі (1640—1645), маршалак надворны літоўскі (1645—1649), староста вількамірскі, адміністратар Берасцейскай эканоміі.

## Сям’я 
З лагойскай лініі роду Тышкевічаў, старэйшы сын ваяводы берасцейскага Яна Яўстаха Тышкевіча і яго першай жонкі Сафіі Вішнявецкай, дачкі чаркаскага старосты Міхала Вішнявецкага. Меў братоў падкаморага берасцейскага Казіміра, біскупа віленскага Юрыя, ваяводу чарнігаўскага Крыштафа і чашніка кіеўскага Феліцыяна.

Нарадзіўся ў Лагойску ў 1609 годзе, рана страціў маці.

Ажаніўся з Хрысцінай Швыкоўскай, меў аднаго сына:
* Уладзіслаў Тышкевіч (1644—1684) — крайчы вялікі літоўскі (1676—1684)

## Біяграфія 
У 1640 годзе назначаны чашнікам вялікім літоўскім, у тым жа годзе атрымаў пасаду падскарбія надворнага літоўскага.

У 1645 годзе назначаны маршалкам надворным літоўскім.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Антоні Ян
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Старосты вількамірскія
Катэгорыя:Адміністратары Берасцейскай эканоміі
Паверхневае нацяжэнне

, сіла Ван-дэр-Ваальса, няўстойлівасць Плато-Рэлея.]]
 узаемадзейнічаюць у гэтай спробе разрэзаць кроплю вады.]]

**Паверхневае нацяжэнне** — гэта імкненне паверхняў вадкасці ў стане спакою скарачацца да мінімальна магчымай плошчы паверхні. Паверхневае нацяжэнне — гэта тое, што дазваляе аб’ектам з больш высокай шчыльнасцю, чым вада, такім як лязо брытвы і насякомыя (напрыклад, водныя бегуны), плаваць на паверхні вады, не апускаючыся нават часткова.

На мяжы вадкасць-паветра паверхневае нацяжэнне ўзнікае ў выніку большага прыцягнення малекул вадкасці адна да адной (за кошт кагезіі), чым да малекул у паветры (за кошт адгезіі).

Тут задзейнічаны два асноўныя механізмы. Адным з іх з’яўляецца ўнутраная сіла малекул на паверхні, якая прымушае вадкасць сціскацца. Гэтую *тангенцыяльную* сілу звычайна называюць паверхневым нацяжэннем. Канчатковы эфект заключаецца ў тым, што вадкасць паводзіць сябе так, быццам яе паверхня пакрыта расцягнутай эластычнай мембранай. Але з гэтай аналогіяй нельга заходзіць занадта далёка, бо нацяжэнне эластычнай мембраны залежыць ад ступені дэфармацыі мембраны, у той час як паверхневае нацяжэнне з’яўляецца неад’емнай уласцівасцю падзелу вадкасць-паветра або вадкасць-пара.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фізіка
R (мова праграмавання)

**R** — гэта мова праграмавання, створаная для статыстычных вылічэнняў і графічнага прадстаўлення даных навукоўцамі Росам Іхака і Робертам Джэнтльменам.  Мова напісана на C, Fortran і ўласна R, яе падтрымкай займаюцца R Core Team і R Foundation.

R выкарыстоўваецца для інтэлектуальнага аналізу даных, у біяінфарматыцы і статыстыцы для аналізу даных і распрацоўкі статыстычнага праграмнага забеспячэння. Магчымасці R значна пашыраюцца дадатковымі пакетамі, якія ствараюцца непасрэдна карыстальнікамі R і распаўсюджваюцца праз адзіны рэпазіторый CRAN. Станам на студзень 2023 года рэпазіторый CRAN налічвае 18988 даступных пакетаў.

R распаўсюджваецца як свабоднае праграмнае забеспячэнне з адкрытым зыходным кодам па ліцэнзіі GNU GPL у выглядзе выконвальных файлаў для розных аперацыйных сістэм, у тым ліку FreeBSD, Linux, Windows і MacOS. Мова мае інтэрфейс каманднага радка, таксама даступныя графічныя карыстальніцкія інтэрфейсы, напрыклад RStudio і Jupyter.

У студзені 2023 года R займала 13-е месца ў індэксе TIOBE, абганяючы Ruby, Rust і Perl. Станам на студзень 2018 года мова R мела менш за 1% актыўных карыстальнікаў на GitHub. 

## Прыклад 
Прыклад базавага сінтаксісу праграмы на R:

```r
> x  y  print(y) # Выдрук значэнняў вектара
[1]  1  4  9 16 25 36

> z  z # Зварот значэння z да бягучага асяроддзя
[1]  2  6 12 20 30 42

> z_matrix  z_matrix 
     [,1] [,2]
[1,]    2   20
[2,]    6   30
[3,]   12   42

> 2*t(z_matrix)-2 # Матрыца транспануецца, кожны элемент памнажаецца на 2, ад кожнага элемента адымаецца 2
     [,1] [,2] [,3]
[1,]    2   10   22
[2,]   38   58   82
```

## Гл. таксама 
* Статыстыка
* Біяінфарматыка

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт R 
* Рэпазіторый пакетаў для R
* Тэхнічныя артыкулы аб мове праграмавання R і пакетах для яе

Катэгорыя:Мовы з дынамічнай тыпізацыяй
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне з ліцэнзіяй GNU GPL
Віні-Пух і дзень клопатаў

«**Віні-Пух і дзень клопатаў**» — савецкі мультыплікацыйны фільм.

Трэці мультфільм-экранізацыя паводле аднайменнай казкі А. Мілна. У аснове ляжаць чацвёрты і шосты раздзел кнігі, аб’яднаныя сцэнарыстамі ў адну гісторыю. Таму ён мае ўдвая большую працягласць

## Сюжэт 
Стары шэры вослік Іа стаіць на беразе возера і сумуе. Да яго прыходзіць Віні-Пух, якому Іа прызнаецца, што ў яго сёння дзень нараджэння, аб якім ніхто не ўспомніў. Віні-Пух заўважае, што вослік недзе страціў хвост. Пазней Віні-Пух сустракаецца з Пятачком, і яны вырашаюць павіншаваць Іа: Віні-Пух падорыць яму гаршчок з мёдам, а Пятачок — паветраны шарык. Аднак па дарозе Пух з’еў мёд і прыйшоў да восліка з пустым чыгуном, а Пятачок, жадаючы першым паднесці Іа падарунак, так спяшаўся, што ўпаў на шарык, моцна знерваваўся і прынёс восліку толькі лопнуў шарык. Але вослік і такім падарункам рады, да таго ж прыходзіць Сава і дорыць яму яго страчаны хвост. Аказваецца, па дарозе Віні-Пух зайшоў да яе і, убачыўшы на званочку яе дома дзіўны шнурок, пазнаў у ім хвост Іа і пераканаў Саву падарыць восліку гэты «шнурок». Да вялікага здзіўлення Совы, яго чапляюць на Іа, і кампанія весела адзначае дзень нараджэння осліка.

## У ролях 
* Уладзімір Асенеў-ад аўтара
* Яўген Паўлавіч Лявонаў-Віні-Пух
* Ія Сяргееўна Савіна-Пятачок
* Эраст Паўлавіч Гарын-вослік Іа
* Зінаіда Нарышкіна-сава

## Спасылкі 
* «Винни-Пух и день забот» на сайте «Энциклопедия отечественного кино»
Палтаўскае сельскае паселішча

**Палтаўскае сельскае паселішча** () — муніцыпальнае ўтварэнне ў Краснаармейскім раёне Краснадарскага края Расіі.

У рамках адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Краснадарскага края яму адпавядае **Палтаўская сельская акруга**.

Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт — станіца Палтаўская.

Катэгорыя:Сельскія паселішчы Краснаармейскага раёна (Краснадарскі край)
Уладзімір Віктаравіч Цімашэнкаў

**Уладзімір Віктаравіч Цімашэнкаў** (, Масква, Расія — ) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі, біямеханікі. Доктар педагагічных навук (1997), прафесар (2001). Cуддзя нацыянальнай катэгорыі па веласіпеднаму спорту.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры (спецыяльнасць «Фізічная культура і спорт», 1970; аспірантура, 1977).

Працаваў у Навукова-даследчым інстытуце фізічнай культуры і спорту Рэспублікі Беларусь (1997—2001, намеснік дырэктара па навукова-даследчай рабоце), Беларускім інстытуце правазнаўстве (Мінск, 2003—2011, кафедра фізічнага выхавання, загадчык кафедры), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (2011—2014, інжынерна-эканамічны факультэт, кафедра фізічнага выхавання і спорту, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: функцыянальная дыягностыка арганізма чалавека; тэорыя і методыка спартыўнай трэніроўкі і аздараўленчай фізкультуры; спартыўная метралогія і біямеханіка.

## Узнагароды 
Граматы Міністэрства спорту і турызму Беларускай ССР (1978, 1979), Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2001), Камітэта па фізічнай культуры і спорту СССР (1980), нагрудны знак «За развіццё фізічнай культуры і спорту ў Рэспубліцы Беларусь» (2009) і інш.

## Бібліяграфія 
* Основы реализации потенциальных способностей спортсменов в циклических локомоциях с механическими преобразователями движений (на модели велосипедного педалирования) : диссертация … доктора педагогических наук : 13.00.04 ; 01.02.08 : защищена 11.03.1997 : утверждена 15.12.1997 / Тимошенков Владимир Викторович. — Минск, 1997.
* Самоорганизация образа жизни студентов Беларуси и Польши : монография / В. В. Тимошенков, А. Н. Тимошенкова, В. Староста. — Минск, 2009.

## Літаратура 
* Тимошенков Владимир Викторович
Іванаўская

**Іванаўская** () — станіца ў Краснаармейскім раёне Краснадарскага края.

Адміністрацыйны цэнтр Іванаўскага сельскага паселішча.

Катэгорыя:Населеныя пункты Краснадарскага края
Палтаўская

**Палтаўская** () — станіца ў Краснадарскім краі. Адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы населены пункт Краснаармейскага раёна. Утварае МУ Палтаўскае сельскае паселішча.

## Геаграфія 
Станіца размешчана на берагах Палтаўскага ерыка, гэтая рака задоўга да ўтварэння станіцы называлася «Сухая Ангалы» («Ангалы» ў перакладзе са старажытнацюркскага — «які мае маці», а рака «Ангалы» сёння мае іншую назву — «Ангелінскі ерык»), цячэ ў межах дэльты Кубані, за 65 км на паўночны захад ад Краснадара, за 12 км на поўнач ад Славянска-на-Кубані. Станіца акружаная рысавымі чэкамі. Агульная яе плошча — 17 км².

Чыгуначная станцыя Палтаўская на ветцы Крымск — Цімашоўск.

## Гісторыя 
Заснаванае ў 1794 годзе Палтаўскае куранное паселішча з’яўляецца адным з першых сарака паселішчаў чарнаморскіх казакоў на Кубані (гл. Кубанскія казакі). Назва перанесена з аднайменнага курэня Запарожскай Сечы, названага ў сваю чаргу па горадзе Палтава.

У снежні 1932 года было цалкам выселена на Урал ўсё насельніцтва станіцы Палтаўскай. На іх месца паселены сем’і дэмабілізаваных чырвонаармейцаў, выхадцаў з Цэнтральнай Расіі і Беларусі. Станіца атрымала іншае імя — Краснаармейская. У 1994 годзе станіцы было вернута гістарычнае імя.

У гады Вялікай Айчыннай вайны побач са станіцай размяшчаўся ваенны аэрадром ст. Краснаармейская, які атрымаў назву па бліжэйшаму населенаму пункту. Прыкрыццё раёна забяспечваў 508-ы асобны зенітны артылерыйскі дывізіён (508 озадн РГК).

## Спорт 
У станіцы базіруецца матабольны клуб «Кіравец».

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Адрыян Фёдаравіч Міхайлаў (1853−1929) — рускі рэвалюцыянер, народнік.
* Анатоль Іванавіч Аўсяннікаў (1936−1979) — савецкі журналіст-міжнароднік, перакладчык, паліглот.
* Павел Андрыянавіч Пода (1908−1943) — Герой Савецкага Саюза.

## Літаратура 
* *Радин А., Шаумян Л.* За что жители станицы Полтавской выселяются с Кубани в северные края. М.: Партиздат, 1932.
* *Соловьёв В. А.* Суворов на Кубани: 1778—1793. — Краснодарское книжное издательство, 1986. — 190 с. — 15 000 экз.

## Спасылкі 
* Сайт станіцы Палтаўскай
* Сайт Адміністрацыі Палтаўскага сельскага паселішча

Катэгорыя:Населеныя пункты Краснадарскага края
Катэгорыя:Краснаармейскі раён (Краснадарскі край)
Партызанская брыгада «Стары»

**Партызанская брыгада «Стары»** — партызанская брыгада, створаная ў жніўні 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Барысаўскага раёна. У маі 1943 года брыгада (213 партызан) была расфарміравана.

## Склад 
Брыгада была створана на базе атрадаў «Стары» (пазней «За Радзіму»), А. І. Тамашэвіча (пазней «За Бацькаўшчыну»), «Беларусь», «Бальшавік», у лістападзе 1942 года ўключаны атрад «Смерць фашызму», у красавіку 1943 года створаны атрад імя Варашылава.

## Камандаванне 
### Камандзіры 
* В. С. Пыжыкаў (Уладзіміраў, «Стары»);
* І. З. Рабышаў (выконваў абавязкі)

### Камісары 
* Б. Р. Бывалы;
* Я. Я. Ліхтэр

### Начальнікі штаба 
* І. З. Рабышаў (выконваў абавязкі);
* М. А. Курачкін (выконваў абавязкі);
* Я. С. Чумакоў

## Гісторыя 
Баявыя аперацыі партызаны праводзілі на камунікацыях Крупкі — Смалявічы, Барысаў — Зембін і іншых. У другой палове 1942 года падарвалі больш за 10 эшалонаў, 13 мастоў, пашкодзілі больш за 13 км тэлефонна-тэлеграфнай лініі, спалілі 4 прадпрыемствы, 4 нямецкія склады. Нападалі на варожыя гарнізоны ў вёсках Неманіца, Зачысце, Барань, Кішчына Слабада, Жыцькава, Кастрыца, Траянаўка Барысаўскага, вёсцы Красналукі (разам з атрадам «Гвардзеец») Халопеніцкага раёнаў. У лютым 1943 года ўдзельнічалі ў баях з карнікамі, выратавалі жыхароў вёскі Баранскія Пруды Барысаўскага раёна ад смяротнай кары.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1943 годзе
Перым

**Пе́рым** (), або **Ма́юн** () — востраў ў Баб-эль-Мандэбскім праліве каля ўзбярэжжа Емена. Плошча — каля 13 км². Насельніцтва (2004) — 221 чалавек.

## Геаграфія 
Востраў Перым месціцца ў 310 км ад Саны, сталіцы Емена. Аддзелены ад Аравійскага паўвострава так званай Малой плыняй Баб-эль-Мандэбскага праліва (2,72 км). Праліў паміж Перымам і Афрыкай (20,5 км) складае так званую Вялікую плынь. 

Востраў уяўляе сабою рэшткі старажытнага вулкана, што вывяргаўся ў міяцэне. Вышэйшы пункт дасягае 65 м. На паўднёвым захадзе вылучаецца шырокая натуральная гавань, якая здаўна прыцягвала да сябе мараплаўцаў. 

Клімат сухі спякотны. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — каля 60 мм. На Перыме няма сталых крыніц пітной вады.

## Гісторыя 
Перым быў вядомы антычным географам пад назвай Дыядора. На ім спыняліся мараплаўцы, сезонна — рыбакі і збіральнікі жэмчугу. У 1513 г. пасля няўдалага нападу на Сану на яго бераг высадзіўся Афонсу ды Албукеркі, аднак быў вымушаны хутка пакінуць з-за адсутнасці пітной вады. У 1538 г. Перым увайшоў у склад Асманскай Порты. У XVII ст. пасля выгнання асманаў з Саны і з-за частых нападаў аманскіх арабаў улада Порты стала фармальнай. У 1799 г. флот Брытанскай Ост-Індскай кампаніі выкарыстоўваў востраў для ўварвання ў Егіпет.

Зноў улады Вялікабрытаніі зацікавіліся Перымам у XIX ст. у сувязі з будаўніцтвам Суэцкага канала. У 1857 г. тут было заснавана брытанскае ваеннае паселішча. У 1861 г. пабудаваны маяк. У канцы XIX ст. Перымская гавань была істотна паглыблена, каб у ёй маглі спыняцца буйныя караблі. На востраве дзейнічала прыватная вугальная кампанія, якая забяспечвала палівам судны, што рухаліся паміж Чырвоным морам і Індыяй. Падчас I Сусветнай вайны на поўначы Перыма высаджваўся турэцкі дэсант, але спроба захапіць востраў скончылася паразай. 

У 1967 г. брытанцы пакінулі Перым. Ён стаў часткай Народнай Дэмакратычнай Рэспублікі Емен. Тут была адчынена ваенная авіябаза, якая кантралявалася савецкімі спецыялістамі. 

З 1990 г. востраў у складзе аб'яднанай Еменскай Рэспублікі. У 2015 г. Перым трапіў пад кантроль хусітаў, а потым — ваеннай кааліцыі Саўдаўскай Аравіі і ААЭ. Яны ўзнавілі дзеянне ваеннай авіябазы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Perim Island Colony — The British Empire
* James A. Fargher Perim: the strategic island that never was 
* Mallick, D., Gass, I., Cox, K., De Vries, B., & Tindle, A. (1990). Perim Island, a volcanic remnant in the southern entrance to the Red Sea. Geological Magazine, 127(4), 309—318

Катэгорыя:Астравы Емена
Катэгорыя:Астравы Чырвонага мора
Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Партызанская брыгада «Уперад» (спецбрыгада НКДБ СССР)

**Партызанская брыгада «Уперад»** — партызанская брыгада, створаная на базе перапраўленага 21 красавіка 1942 года  ў нямецкі тыл атрада (30 чалавек), які папоўніўся мясцовым насельніцтвам. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Добрушскага, Чачэрскага, Кармянскага, Рагачоўскага, Свяцілавіцкага, Касцюковіцкага, Краснапольскага, Крычаўскага, Прапойскага, Хоцімскага, Чавускага, Чэрыкаўскага раёнаў і Арлоўскай вобласці. 1 кастрычніка 1943 года брыгада (411 чалавек) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Камндаванне 
### Камандзіры 
* П. Р. Шамякін;
* П. Г. Малюгін

## Гісторыя 
Партызаны пусцілі пад адхон 101 эшалон, знішчылі і папсавалі 77 паравозаў, 1180 вагонаў і платформ, 75 аўтамашын, 5 самалётаў, 39 танкаў і бронемашын, параход і 2 баржы, узарвалі 32 склады, 38 мастоў, сапсавалі 59 км чыгуначнага пуці і 9 км тэлеграфна-тэлефоннай лініі. У баі разам з партызанскім атрадам «Слаўны» знішчылі 50 гітлераўцаў, 5 грузавых і легкавую аўтамашыны, 2 гарматы, 2 мінамёты, захапілі зброю. Перадавалі камандаванню Чырвонай Арміі звесткі разведкі. 29 верасня разам з часцямі Чырвонай Арміі разграмілі нямецкую калону, захапілі 300 падвод, 5 аўтамашын з боепрыпасамі, 7 самаходных гармат «Фердынанд», 3 гарматы, 4 мінамёты і іншае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1943 годзе
Сенненская партызанская брыгада

**Сенненская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў кастрычніку 1942 года ў выніку падзелу партызанскай брыгады М. П. Гудкова. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Сенненскага, Чашніцкага і Лепельскага раёнаў. У верасні 1943 года з брыгады была вылучана група (60 партызан) для арганізацыі Багушэўскай партызанскай брыгады. 26 чэрвеня 1944 года брыгада (1939 партызан; 13 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
* атрад В. А. Захарчанкі;
* атрад імя Суворава;
* атрад імя Хаіркізава;
* атрад імя Чапаева;
* атрад А. М. Захарава;
* 6-ы атрад;
* атрад «За Радзіму»;
* атрад імя Аляксандра Неўскага;
* атрад «Смерць фашызму»;
* атрад П. Ф. Гарбачова;
* атрад імя Багдана Хмяльніцкага;
* атрад імя Кутузава;
* разведвальны атрад.

## Камандаванне 
### Камандзір 
* В. С. Лявонаў;

### Камісары 
* П. В. Сырцаў;
* М. Ц. Любімцаў

### Начальнікі штаба 
* В. Дз. Сыценка;
* І. К. Пашчанка;
* Я. З. Шарахоўскі

## Гісторыя 
Партызаны праводзілі дыверсіі на камунікацыях. У «рэйкавай вайне» на чыгунках Орша — Віцебск, Орша — Лепель падарвалі і папсавалі больш за 1 тысячу рэек. У снежні 1942 года разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсцы Чарэя, у верасні — кастрычніку 1943 — у вёсках Граеўшчына, Слідцы, Закур’е, Прыдвор’е, Лукомль Чашніцкага раёна, удзельнічалі ў Лепельскай аперацыі, Лепельскім баі. У снежні 1943 — сакавіку 1944 вялі баі каля вёскі Новая Беліца Сенненскага раёна. У студзені — лютым 1944 года разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Ходцы, Ладзікава, Ладынец, Крыльцова Сенненскага раёна. У час карнай экспедыцыі супраць партызан Полацка-Лепельскай зоны ў маі 1944 года разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Залессе, Матырына Лепельскага раёна, у чэрвені прарвалі блакаду на шашы Лепель — Барысаў і Халопенічы — Бягомль.

## Памяць 
У 1975 годзе ў гонар брыгады ў вёсцы Антаполле Чашніцкага раёна была ўстаноўлена мемарыяльная дошка, у 1975 годзе ў вёсцы Чарэя Чашніцкага раёна — мемарыяльная дошка, у 1968 годзе каля вёскі Крайцы Лепельскага раёна — мемарыяльны знак.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Стэфан Шчанецкі

**Стэфан Шчанецкі** (; 1655 — 1736) — польскі езуіт.

## Біяграфія 
Уступіў у ордэн езуітаў 15 лістапада 1673 года; пасля навіцыяту ў Кракаве скончыў настаўніцкую семінарыю ў Любліне (1675-1676). Затым вывучаў філасофію ў Калішы (1676-1679). Настаўніцкую практыку праходзіў у Познані (1679-1680) і Любліне (1680-1681). Вывучаў тэалогію ў Познані (1681-1685).

Выкладаў філасофію ў школах свайго ордэна, быў пракуратарам сваёй правінцыі ў Рыме.

Напісаў, акрамя мноства пропаведзяў і панегірыкаў: «*Fragmenta philosophiae universae*» (ч. I, Каліш, 1694; ч. II, Люблін, 1716); «*Professio circa puerorum in virtute, sapientia et policia institutionem etc.*» (Каліш, 1715); «*Szczera prawda przeciw obł udnemu fa ł szowi, to jest prosta z pisma ś wi ę tego odpowied ź katolicka na wykr ę tne, osobliwie karola Drelnikarta z tego ż pisma zarzuty dys sydenckie*» (Познань, 1719) і іншыя.

## Літаратура 
* *Grzebień L.* Sczaniecki (Szczaniecki) Stefan h. Osoria (1658–1737), jezuita, pedagog i kaznodzieja, prowincjał, Polski Słownik Biograficzny, t. 36. — Wrocław, 1996.
* *Kochanowicz J.* Podręcznik pedagogiki Stefana Sczanieckiego SJ z 1715 roku. — Kraków, 2001.

Катэгорыя:Езуіты
Вал (Гомель)

**Вал** — колішняя мясцовасць у Гомелі. 

Беларускай савецкай прэсай канца 1920-х гадоў падаваўся як своеасаблівы сімвал «старога Гомеля» — «захудалага гарадка», што супрацьпастаўляўся Гомелю новаму — цэнтру прамысловасці, «адной з магутных баз будаўніцтва сацыялізму». Быў забудаваны ардынарнымі драўлянымі дамамі. Дакладнае знаходжанне застаецца невядомым. Нельга выключаць сувязь назвы з даўнейшымі абарончымі ўмацаваннямі часоў старосцінскага Гомеля або народным пераасэнсаваннем адметнасцей рэльефу мясцовасці.

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Гомеля
Уладзімір Андрэевіч Паўлаў

**Уладзімір Андрэевіч Па́ўлаў** ( — ) — беларускі пісьменнік, лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Івана Мележа (1997).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Замошша (Любанскі раён, Мінская вобласць, Беларусь) у сялянскай сям’і. У 1954 годзе скончыў сярэднюю школу ў вёсцы Дарасіно, працаваў ў раённай газеце «Кліч Радзімы» ў Любані. У 1954—1957 радах праходзіў службу ў Савецкай Арміі. У 1962 годзе скончыў аддзяленне журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Адначасова з вучобай працаваў на Беларускім радыё. У 1962—1967 гадах працаваў загадчыкам аддзела і адказным сакратаром у газеце «Чырвоная Змена», у 1967—1971 гадах — адказным сакратаром кінабюлетэня «На экранах Беларусі», у 1971—1972 гадах — кансультантам Саюза пісьменнікаў БССР. 3 1972 па 1986 гады У. Паўлаў працаваў ў выдавецтве «Мастацкая літаратура», потым — у апараце Саюза пісьменнікаў (з 1990 года на пасадзе намесніка старшыні). Супрацоўнічаў з часопісам «Вясёлка».

## Творчасць 
Друкавацца пачаў у 1954 годзе. Асноўныя тэмы творчасці У. А. Паўлава — памяць ваеннага дзяцінства, праца, вернасць, каханне, гераізм народа ў Вялікую Айчынную вайну, роздум над надзённымі праблемамі часу. Выдаў зборнікі паэзіі «Узлётная паласа» (1960), «Далягляд» (1964), «Светацені» (1967), «Начная балада» (1971), «Сонца купаецца» (1976), «Сляза на вейцы» (1982), «Гадавое кальцо» (1986), «Што было на Беларусі» (1994) і інш., зборнікі аповесцей і апавяданняў «Годы нашы — птушкі» (1970), «Ад агню і мяча» (1973); кнігі для дзяцей «Пажарніца» (1968), «Чуж-чужаніца» (1979), «Радзімкі» (1989), «Колькі гусей убачыў Яўсей» (1994), «Хто знае — адгадае» (1997). Таксама выступаў як перакладчык. Выйшлі ў свет на беларускай мове раманы «Чужая дачка» Я. Фельдэака, «Момант ісціны» («У жніўні сорак чацвёртага…») У. Багамолава, паасобныя творы рускіх, украінскіх, літоўскіх, грузінскіх, балгарскіх і іншых паэтаў (кніга перакладаў «Поціск рукі», 1991).

## Узнагароды і ўшанаванне памяці 
Камітэтам ушанавання У. А. Паўлаў узнагароджаны Кубкам «Спадчыны» з выявай Герба «Пагоня» (25.03.1998). Таксама занесены ў Кнігу гонару «Рупліўцы твае, Беларусь». Летам 2010 года ў вёсцы Замошша Любанскага раёна адбылося свята паэзіі «Словам слаўлю свой куток», прысвечанае юбілею пісьменніка. У 1997 годзе аповесць «Пад схіленым дрэвам» адзначана літаратурнай прэміяй імя Івана Мележа.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Паўлаў Уладзімір Андрэевіч  // ДУК «Любанская раённая цэнтральная бібліятэка»
* *Ліпскі У.* Дзеля памяці. Дзіцячы пісьменнік Уладзімір Паўлаў  // Партал выдавецкага дома «Звязда»

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Рыхард Антанс

**Рыхард Антанс** (; , в. Пука, воласць Вана-Антсла, Вырумаа, Ліфляндская губерня — , Маскоўская вобласць) — эстонскі эканаміст, акадэмік АН Эстонскай ССР (1961), дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання.

## Біяграфія 
Член РКП(б) з 1920 года. У 1920-я гады — на камсамольскай працы ў Барнауле. Скончыў Інстытут чырвонай прафесуры ў Ленінградзе (1934). Пасля далучэння Эстоніі да СССР накіраваны ў рэспубліку, працаваў выкладчыкам палітычнай эканоміі ў Тартускім універсітэце (1940—1941).

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У пасляваенныя гады — прарэктар Тартускага ўніверсітэта (1949—1951), рэктар Эстонскай сельскагаспадарчай акадэміі (1951—1954), дырэктар Інстытута эканомікі АН Эстонскай ССР (1954—1966). З 1951 года — член-карэспандэнт, з 1961 года — акадэмік АН Эстонскай ССР. Займаўся праблемамі аграрных адносін і пытаннямі ўзнаўлення ў сельскай гаспадарцы. Яго пяру належыць шэраг навукова-даследчых работ (каля 30). Пад яго кіраўніцтвам было завершана буйное даследаванне аб навуковых асновах развіцця народнай гаспадаркі Эстоніі.

Абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання (1950—1954). Памёр у 1966 годзе ў Падмаскоўі. Пахаваны ў Таліне на Лясных могілках.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вырумаа
Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Эканамісты Эстоніі
Катэгорыя:Рэктары
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Беларускі прафсаюз работнікаў хімічнай, горнай і нафтавай галін прамысловасці

**Беларускі прафсаюз работнікаў хімічнай, горнай і нафтавай галін прамысловасці** (: **Белхімпрафсаюз**) — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі.

## Гісторыя 
Першыя згадкі пра прафсаюзы хімікаў у Беларусі адносяцца да 1920 года.

У 1990 годзе на базе рэспубліканскага прафсаюза рабочых хімічнай і нафтахімічнай прамысловасці, які ўваходзіў у Беларускі рэспубліканскі савет прафесійных саюзаў, быў створаны Беларускі прафсаюз работнікаў хімічных галін прамысловасці. Прафсаюз прытрымліваўся ідэі незалежнасці прафсаюзаў ад якіх-небудзь палітычных і грамадскіх арганізацый, дзяржаўных і адміністрацыйных органаў, непадкантрольнасць і непадсправаздачнасць ім, а таксама ў далейшым увайшоў у Федэрацыю прафсаюзаў Беларусі, у якую ўваходзіць да гэтага часу

Белхімпрафсаюз, нараўне з цяпер забароненымі прафсаюзамі РЭП, БНП і СПМ, уваходзіць у глабальны саюз IndustriALL.

Першасныя прафсаюзныя арганізацыі Белхімпрафсаюза прысутнічаюць на такіх прадпрыемствах як «Белшына», «Гродна Азот», «Нафтан», «Беларуськалій», Мазырскі НПЗ і на іншых вытворчасцях хімічнай прамысловасці Беларусі.

Катэгорыя:Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі
Катэгорыя:1990 год у Беларусі
Ваенны спадарожнік

**Ваенны спадарожнік** — гэта штучны спадарожнік Зямлі, які выкарыстоўваецца для ваеннай мэты. Найбольш распаўсюджанымі місіямі з’яўляюцца збор разведвальных дадзеных, суднаходства і ваенная сувязь. Першыя ваенныя спадарожнікі займаліся фотаразведкай. Былі зроблены спробы распрацаваць зброю, якая базуецца на спадарожніках, але гэтыя працы былі спыненыя ў 1967 годзе пасля ратыфікацыі міжнародных дагавораў аб забароне разгортвання зброі масавага знішчэння на арбіце.

## Навігацыйныя спадарожнікі 
Першая спадарожнікавая навігацыйная сістэма Transit, выкарыстоўваная ВМС ЗША, была пратэставаная ў 1960 годзе. Яна складалася з пяці спадарожнікаў і магла забяспечваць навігацыйныя папраўкі прыкладна адзін раз у гадзіну.

Падчас гонкі ўзбраенняў перыяду халоднай вайны ядзерная пагроза выкарыстоўвалася для апраўдання выдаткаў на стварэнне больш дасканалай навігацыйнай сістэмы. Гэта стала прычынай разгортвання сістэмы GPS, якая першапачаткова дапамагала падводным лодкам вызначаць свае каардынаты пасля ўсплывання. Першы спадарожнік GPS быў запушчаны ў 1974 годзе, разгортванне савецкай сістэмы  у 1982 годзе дало падставу Кангрэсу ЗША вылучыць грошы для паскарэння работ па GPS, поўная эксплуатацыйная гатоўнасць якога была абвешчаная ў красавіку 1995 года.

## Сістэмы ранняга выяўлення 
Шэраг краін распрацавалі спадарожнікавыя сістэмы ранняга папярэджання, прызначаныя для выяўлення  на розных этапах палёту. У ЗША гэтыя спадарожнікі эксплуатуюцца праграмай забеспячэння СРА (Defense Support Program, DSP). Першы запуск спадарожніка DSP адбыўся 6 лістапада 1970 года, 23-і і апошні запуск — 10 лістапада 2007 года. Гэтая праграма пасля была заменена інфрачырвонай сістэмай касмічнага базавання . У Савецкім Саюзе касмічны складнік сістэмы папярэджання аб ракетным нападзе быў разгорнуты да 1979 годзе на аснове чатырох касмічных апаратаў сістэмы «».

## Конкурс ідэй 
З мэтай паскорыць распрацоўку новых ваенных спадарожнікаў і тэхналогій, ВПС ЗША, пачынаючы з сакавіка 2019 года праводзяць конкурсы прадуктыўных ідэй, якія дазваляюць атрымаць выйгрыш у касмічнай вайне. Аўтары прынятых ідэй атрымліваюць неадкладнае ўзнагароджанне ў памеры ад 100 тысяч долараў ЗША. Так, на конкурсе ідэй, які праходзіў з 5 па 6 лістапада 2019 года было заключана падобных кантрактаў на агульную суму $22,5 млн долараў.

## Спасылкі 
* Space: The Frontiers of Modern Defence

Катэгорыя:Тыпы штучных спадарожнікаў
Катэгорыя:Штучныя спадарожнікі Зямлі
Маўрытанец (фільм)

**«Маўрытанец»** () — брытана-амерыканскі мастацкі фільм рэжысёра  з Джодзі Фостэрам і Бенедыктам Камбербэтчам у галоўных ролях. Яго прэм’ера адбылася 12 лютага 2021 года. Карціна атрымала неадназначныя водгукі; у прыватнасці, яе раскрытыкавалі за прыхарошванне рэальных падзей. Высока была ацэнена гульня Тахара Рахіма.

## Сюжэт 
Галоўны герой фільма — чалавек, які апынуўся па рашэнні амерыканскіх уладаў у Гуантанама, адной з самых страшных турмаў свету. Яму пачынаюць дапамагаць адвакат і ваенны пракурор. Літаратурнай асновай сцэнара сталі мемуары Махамеда Ульд Слахі «Дзённік Гуантанама».

## У ролях 
* Джодзі Фостэр — Нэнсі Халандэр
* Бенедыкт Камбербэтч — падпалкоўнік Сцюарт Коуч
*  — Тэры Дункан
* Тахар Рахім — Махамед Ульд Слахі
*  — Ніл Баклэнд
*  — сяржант C. Сэндз

## Вытворчасць і прэм’ера 
Праект быў анансаваны ў лістападзе 2019 года. Здымкі пачаліся 2 снежня таго ж года ў Паўднёвай Афрыцы. Першапачаткова карціна павінна была называцца «Вязень 760», але ў лістападзе 2020 года атрымала канчатковую назву «Маўрытанец».

Прэм’ера ў ЗША адбылася 12 лютага 2021 года на канале . У Вялікабрытаніі ў сувязі з закрыццём кінатэатраў з-за пандэміі COVID-19 прэм’ера адбылася 1 красавіка 2021 года на інтэрнэт-відэасэрвісе .

## Крытыка 
На агрэгатары Rotten Tomatoes фільм атрымаў рэйтынг адабрэння 72 %, а таксама 109 станоўчых водгукаў кінакрытыкаў з сярэдняй ацэнкай 6,9/10. Тым не менш кансэнсус сэрвісу абвяшчае: *«"Маўрытанец" паказвае падзеі, якія адбываліся ў рэальнасці, занадта мякка, аднак яго ратуе акцёрская гульня Тахара Рахіма»*. На Metacritic стужка атрымала змешаныя водгукі: 25 крытыкаў — 52 з 100.

## Узнагароды і намінацыі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы 2021 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы-трылеры ЗША
Катэгорыя:Фільмы-трылеры Вялікабрытаніі
Хардбас

**Хардбас** (праз рус.: *хардбас(с)* ад англ.: *hard bass*, літ.: *жорсткі бас*) — паджанр пампінг-хауса, які зарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу ў канцы 1990-х гадоў, чэрпаючы натхненне ў бадзёрым тэхна, хардстайле, а таксама пад уплывам сучаснай расійскай культуры. Характэрны бас характарызуецца хуткім тэмпам (звычайна 150—175 удараў у хвіліну), донкам, характэрнымі басавымі лініямі (шырока вядомымі як «жорсткі адскок»), скажонымі гукамі, моцнымі ўдарамі нагамі і, падчас, спевам або рэпам. У шэрагу еўрапейскіх краін з’явіліся так званыя «сцэны хардбаса», якія ёсць падзеямі, звязанымі з жанрам, у якіх некалькі людзей танцуюць на публіцы ў масках, часам з удзелам мошынга.

## Гісторыя 
### Сярэдзіна 2010-х — канец 2010-х: мемы і абмежаваны мэйнстрым у Расіі 
З сярэдзіны 2010-х хардбас часта фігуруе як інтэрнэт-мем, які звязаны з гопнікамі, сядзеннем на кукішках, алкагольнымі звычкамі і беднасцю як цэнтральнымі стэрэатыпамі рускага і славянскага ладу жыцця. B2S, арганізатар хард-дэнс мерапрыемстваў з Нідэрландаў, арганізоўваў хард-бас мерапрыемствы на стадыёне GelreDome з 2009 па 2019 год.

## Зноскі 

Катэгорыя:Інтэрнэт-мемы
Катэгорыя:Інтэрнэт-культура
Катэгорыя:Жанры электроннай танцавальнай музыкі
Катэгорыя:Музычныя жанры Расіі
Катэгорыя:2000-я гады ў музыцы
Катэгорыя:2010-я гады ў музыцы