Маліна звычайная

**Маліна звычайная**, **Маліна чырвоная**, **Маліна** (*Rubus idaeus*) — расліна сямейства ружавых. З’яўляецца дыягнастычным відам для класу расліннасці Epilobietea angustifolii.

Расце па высечках, лясах, хмызняках, берагах рэк. Часта разводзіцца ў садах.

## Батанічнае апісанне 
Маліна звычайная — лістападны паўкуст са шматгадовым карэнішчам, з якога развіваюцца двухгадовыя надземныя сцёблы вышынёй 1,5-2,5 метра.

Карэнішча звілістае, дравяністае, са шматлікімі даданымі каранямі, якія ўтвараюць магутную разгалінаваную сістэму.

Сцёблы прамастаячыя. Парасткі першага года травяністыя.

Плады з’яўляюцца звычайна на другі год. У першы год на парастках замяшчэння ў пазухах лісця толькі закладваюцца 2 кветкавыя пупышкі, з якіх на другі год адрастаюць пладовыя галінкі. У паўднёвых раёнах плады з’яўляюцца і на парастках першага года ў сярэдзіне восені. Існуюць таксама ремантантныя сарты маліны, адаптаваныя да ўмоў сярэдняй паласы Расіі, здольныя плоданасіць на парастках першага года.

## Арэал і экалогія 
Сустракаецца ў еўрапейскай частцы Расіі, Украіне, на Каўказе, у Сібіры; распаўсюджана ў Беларусі. Ва Украіне распаўсюджана на Палессі, у паўночнай частцы , у Карпатах. Культывуецца па ўсёй Украіне. Прамысловая нарыхтоўка магчымая ў Валынскай, Ровенскай, Івана-Франкоўскай, Чарнавіцкай, Закарпацкай абласцях.

Расце ў падлеску сырых мяшаных і шыракалістых лясоў, хмызняках, на ўзлесках, на высечках, га́рах, лясных палянах і прасеках, сярод іншых кустоў па берагах рэк і ў ярах, часта ўтварае суцэльныя зараснікі.

3 мінеральных злучэнняў мякаць пладоў маліны ўтрымлівае шмат жалеза.

Насенне ўтрымлівае да 22 % тлустага алею. У медыцыне сушаныя плады ўжываюцца як патагонны сродак, сіроп — для паляпшэння смаку мікстуры.

### Іншае 
Меданос. Дзякуючы таму, што кветка маліны нахілена ўніз, пчала, якая здабывае нектар, знаходзіцца як бы пад натуральным падстрэшкам і можа працаваць нават падчас дробнага цёплага дажджу. З нектара, сабранага з 1 га квітнеючай лясной маліны, пчолы атрымліваюць 70 кг мёду, а з 1 га садовай маліны — 50 кг. Малінавы мёд змяшчае 41,34 % левулезы і 33,57 % глюкозы, валодае прыемным пахам і густам. Пчолы, збіраючы нектар, павялічваюць ураджайнасць маліны на 60-100 %.

Лісце можа служыць для заварванне гарбаты. Яно змінаецца рукамі, лісце вылучае сок і чарнее, а потым яго сушаць на печы.

## Агратэхніка 
Маліна патрабавальная да ўрадлівасці, паветра- і вільгацезабеспячэння верхняга перагнойнага гарызонта глебы, дзе размешчана асноўная маса каранёў. Таму пад перадпасадачную апрацоўку глебы ўносяць высокія дозы арганічных і мінеральных угнаенняў. Пасадку маліны праводзяць восенню або вясной. Адлегласць паміж кустамі: пры куставым спосабе вырошчвання 0,7—1 м, пры палосным — 0,25—0,5 м. Добрыя ўраджаі магчымы толькі пры шпалернай культуры. На ўзроўні сярэдняй вышыні парасткаў нацягваюць два паралельныя рады дроту або сінтэтычнага шпагату з абодвух бакоў паласы раслін, шырынёй 30—50 см. Пры куставым спосабе вырошчвання парасткі падвязваюць веерам — да аднараднай шпалеры з двух радоў дроту.

: Распаўсюджанне: Амурская вобласць, поўдзень Хабараўскага края, Сахалінская вобласць, Прыморскі край; лясная і лесастэпавая зоны. Умераная Еўразія.
* .
* .
* . Гэты від сямейства  праводзіць зіму ў стадыі яйца ўнутры тканін сцеблаў каля бакавых пупышак на культурнай і дзікай маліне, з’яўляецца пераносчыкам віруса выраджэння.

### Пашкоджанні бутонаў 
* .

### Пашкоджанні пладоў 
* . Дарослыя жукі і лічынкі пашкоджваюць ягады і кветкі. Жукі зімуюць у глебе на глыбіні 5-10 см паблізу кустоў маліны. Па заканчэнні зімоўкі сілкуюцца тычачкамі і песцікамі кветак розных раслін, а затым пераходзяць на маліну, ядучы маладое лісце і выгрызаючы змесціва бутонаў. Яйцакладка ажыццяўляецца на маладыя лісточкі, а затым у маладыя кветкі. Лічынкі сілкуюцца пладаложам, а часам і касцяніцай, з-за чаго ва ўжытку ягады называюць «чарвівыя». Акукліванне лічынак адбываецца ў глебе.
* . Пярэднія крылы 5-7 мм даўжынёй, шэра-карычневыя з фіялетавым адлівам, упрыгожаны залаціста-жоўтымі плямамі рознай велічыні, з якіх два найбольш буйных прымыкаюць да задняга краю. Вусікі кароткія. Еўразійскі лясны від. Матылькі лятаюць днём, у канцы чэрвеня і ліпені. Вусені жывуць на маліне.

### Пашкоджанні пупышак 
* . Маленькі начны матылёк з жоўтай галавой. Размах крылаў 11-14 мм. Пярэднія крылы пурпурна-карычневыя, бліскучыя з жоўтымі крапінкамі. Заднія крылы шэрыя з чорнымі серабрыстымі махрамі. Зімуе ў стадыі вусеня ў маленькіх белых шчыльных коканах пад адсталай карой старых сцеблаў маліны, у пяньках або на паверхні глебы. Ранняй вясной вусені выходзяць з коканаў і пранікаюць у пупышкі маліны. Пашкоджаныя пупышкі засыхаюць, развіваюцца толькі адзінкавыя лісточкі. Сілкуючыся змесцівам пупышкі, вусень прагрызае ход да сярэдзіны парасткаў. Скончыўшы харчаванне, акукліваюцца ў сярэдзіне парасткаў або ўнутры пупышкі. Кукалкі карычневыя, 5-8 мм. Праз некалькі дзён з кукалак выходзяць матылькі. Лёт адбываецца ў перыяд цвіцення маліны. Яйцы адкладаюцца па адным у кожнай кветцы. Вусені сілкуюцца пладаложам ягад да пачатку іх паспявання, а затым спыняюць развіццё, спускаюцца да аснавання парасткаў і ўпадаюць у дыяпаўзу

### Пашкоджанні лісцеў 
* 
* . У перыяд распускання пупышак гэты від кляшчоў можна выявіць на ніжнім баку лісця. Пры вялікай колькасці кляшчоў ліст пакрываецца бледна-зялёнымі масляністымі плямамі, форма ліста становіцца выродлівай. Дарослыя самкі зімуюць пад лускавінкамі пупышак.

### Пашкоджанні каранёў 
* 

## Маліна ў культуры 
### Маліна ў філатэліі 
Паштовыя маркі з малінай звычайнай выпушчаны поштай Беларусі і Узбекістана.

File:2004. Stamp of Belarus 0539.jpg|Паштовая марка Беларусі
File:Stamps of Uzbekistan, 2007-23.jpg|Паштовая марка Узбекістана

### Маліна ў геральдыцы 
Выява маліны выкарыстана на гербах некалькіх адміністрацыйных адзінак.

File:Malenice CoA.jpg|Герб 
File:Malenovice (FM) CoA.svg|Герб 
File:Malinova znak.jpg|Герб 

### Маліна ў жывапісе 
Самыя розныя мастакі малявалі маліну на сваіх палотнах. Сярод іх , , Вільям Мэйсан Браўн, , Фёдар Талстой, Іван Хруцкі і іншыя.

Red Raspberries on a Forest Floor by William Mason Brown, c. 1866, High Museum of Art.jpg|Вільям Мэйсан Браўн. «Маліна на лясной глебе»
File:Levi Wells Prentice, Cherries and Raspberries in a Basket.jpeg|. «Вішні і маліна ў кошыках»
File:Ветка малины, бабочка и муравей.jpg|Фёдар Талстой. «Галіна маліны, матылёк і мураш»
File:Хруцкий Плоды и птичка 1833.jpg|Іван Хруцкі. «Плады і птушка»

## Літаратура 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.
* *, , А.&nbsp;М.&nbsp;Краснова;* «» Справочник; Киев, , 1983. 
* 
* *Казаков И. И., Кичина В. В.* Малина. — М., 1980
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Маліна
* ГОСТ Р 54691-2011. Малина и ежевика свежие. Технические условия 

Катэгорыя:Маліна
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Кусты
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Ягады
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Расліны на марках