open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тэкстыль

**Тэкстыль** ( — тканіна, матэрыя) — вырабы з тканіны, выпрацаваный з гнуткіх, мяккіх валокнаў і нітак (тканіны, вата, сеткі і г. д.), якія вырабляюцца звычайна з прадзіва на ткацкім станку.

Слова тэкстыль — вытворнае ад лацінскага textere, што азначае *плесці*, *пераплятаць*. Хоць ткацтва — найбольш распаўсюджаны спосаб вырабу тэкстылю, існуюць і іншыя спосабы: вязанне, пляценне, намотванне і валянне.

## Гісторыя 
Першымі тэкстыльнымі валокнамі, верагодна, былі амаль не апрацаваныя парасткі травы. З іх у дагістарычныя часы плялі шырмы, торбы, рыбалоўныя сеткі і вяроўкі. Пазней людзі навучыліся выкарыстоўваць больш тонкія матэрыялы — ільняное, канаплянае, джутавае валакно, поўсць жывёл.

Найстаражытнейшыя вядомыя навуцы тканіны з'явіліся ў Старажытным Егіпце — іх ткалі з лёну больш 7 тысяч гадоў назад.

З III тысячагоддзя да н. э. пачалі выкарыстоўваць іншыя валокны, у прыватнасці шоўк у Кітаі і бавоўна ў Індыі. Верагодна, яшчэ раней на Блізкім Усходзе з'явіліся ваўняныя тканіны. Гэтыя тэкстыльныя вырабы былі ў старажытнасці важным прадметам абмену і гандлю.

Вынаходства Джонам Кеям круцільнай машыны (1730) і самалётнага чоўна (1733), а затым прадзільных машын Рычардам Аркрайтам і Сэмюэлем Кромптанам механізавала вытворчасць баваўняных тканін і стымуляваў пачатак Прамысловай рэвалюцыі ў Вялікабрытаніі.

З канца XIX стагоддзя ўсё большае распаўсюджванне атрымліваюць штучныя (на аснове прыродных палімераў) і сінтэтычныя (з вуглевадароднай сыравіны) валокны, сярод якіх найбольш вядомыя віскоза, нейлон і лайкра.

## Літаратура 
* 
* Тэксты́ль; Тэксты́́льны // 

## Спасылкі 
* Тысячагоддзе ткацтва ў Ч’япасе (Мексіка)
* Тэкстыльная прамысловасць
Адміністрацыйны падзел Нікарагуа

thumb|right|300px|Дэпартаменты Нікарагуа
Паводле Канстытуцыі 1986 года, Нікарагуа — унітарная рэспубліка. Яе тэрыторыя падзяляецца на 15 дэпартаментаў і 2 аўтаномных рэгіёна.

Код Міжнароднай арганізацыі па стандартызацыі — ISO 3166-2:NI.
Байбак

**Байбак**, або **стэпавы сурок** (*Marmota bobak*) — грызун роду суркоў, насельнік цалінных стэпаў Еўразіі.

## Знешні выгляд 
Байбак адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў вавёркавых: даўжыня яго цела 50-70 см, маса атлусцелых самцоў дасягае 10 кг. Цела ў байбакоў тоўстае, нязграбнае, на кароткіх, моцных лапах, узброеных буйнымі кіпцюрамі. Галава вялікая, пляскатая, шыя кароткая.

Ад іншых суркоў байбака лёгка адрозніць па кароткім хвасце (не больш за 15 см) і аднастайнай пясчана-жоўтай афарбоўцы. З-за цёмных кончыкаў асцявых валасоў яго спіна пакрыта цёмна-бурай або чорнай рабізной, згушчаецца на патыліцы і на верхняй частцы галавы. Шчокі светла-рудаватыя; пад вачыма бурыя або чорныя стракаціны. Бруха прыкметна цямнейшае; канец хваста цёмна-буры. Сустракаюцца суркі-альбіносы. Лінька ў байбакоў адзін раз на год; пачынаецца ў траўні і сканчаецца (у старых суркоў) да канца жніўня, часам зацягваецца да верасня.

Катэгорыя:Вавёркавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1776 годзе
Бакаплавы

**Бакаплавы**, таксама **Разнаногія** (*Amphipoda*) — атрад ракападобных.

## Апісанне 
Цела даўжынёй 0,3—25 см, сціснутае з бакоў, сегментаванае, бясколернае, жаўтаватае, зеленаватае, сіняе, чырвонае, стракатае. Ёсць 1—2 пары грудных сегментаў, якія зрастаюцца з галавой. Вочы фасетачныя. Ногі грудных сегментаў розныя (адсюль адна з назваў атрада), першая пара з падклюшняй, некаторыя з кручкамі і амаль усе з лісцепадобнымі жабернымі пласцінкамі, ногі брушных сегментаў — плавальныя і скакальныя.

Гэтыя дробныя рачкі, для якіх характэрна адсутнасць карапакса, маюць 7 пар грудных і 6 пар брушных ног. 

## Пашырэнне 
Вядома каля 9000 відаў бакаплаваў. Распаўсюджаныя па ўсім свеце. Пашыраны ў марскіх і прэсных вадаёмах, некаторыя ў вільготнай глебе.

Аб'екты акліматызацыі і аквакультуры.

## Асаблівасці біялогіі 
Усёедныя, ёсць драпежнікі.

Раздзельнаполыя. Яйцы выношваюць у вывадкавай камеры. Размнажаюцца найбольш у асенне-зімовы перыяд. Развіццё прамое, без метамарфозы. Працягласць жыцця — 1—6 гадоў.

Корм для рыб і птушак.

## Літаратура 
* *Хмялёва Н. М.* Разнаногія ракападобныя //
Хуігальпа

**Хуігальпа** — горад і муніцыпалітэт у Нікарагуа, сталіца дэпартамента Чанталес. Размешчаны ў цэнтральнай частцы краіны, прыблізна ў 140 км на ўсход ад сталіцы краіны, горада Манагуа. Знаходзіцца ў даліне ў невялікім горным хрыбце Амерыкэ. Насельніцтва складае 71 320 чалавек, плошча - 1037 км ². Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва - 50 чал/км ².

Хуігальпа была заснавана ў 1668 годзе, 11 чэрвеня 1877 г стала сталіцай дэпартамента. Атрымала статус горада 27 студзеня 1879 года

Катэгорыя:Гарады Нікарагуа
Каміла Скалімоўская

**Каміла Скалімоўская** (; ,  — , ) — польская кідальніца молата.

Была чэмпіёнкай Алімпійскіх гульняў у Сіднеі (2000), здабытчыцай сярэбранага (2002) і бронзавага медалёў чэмпіянату Еўропы (2006). 2 разы была рэкардсменкай свету сярод юніораў (2000, 2001), 12 разы рэкардсменкай Польшчы, 7 разоў чэмпіёнкай Польшчы. Была самай малодшай у гісторыі польскай медалісткай Алімпійскіх гульняў (менш за 18 гадоў), чэмпіёнкай і рэкардсменкай Польшчы (13 гадоў, 229 дні).

З 2004 года працавала ў паліцыі, мела званне сяржанта .

## Спасылкі 
* Профіль IAAF
* Профіль на Sports Reference 

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Польшчы
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Польшчы
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Памерлі ад тромбаэмбаліі лёгачнай артэрыі
Катэгорыя:Спартсмены, якія загінулі падчас спаборніцтваў
Уладзімір Уладзіміравіч Дуброўшчык

**Уладзімір Уладзіміравіч Дуброўшчык** (, ) — беларускі лёгкаатлет (дыскабол).

Срэбны прызэр Летніх Алімпійскіх гульняў у Атланце, удзельнік Летніх Алімпійскіх гульняў у Сіднеі, у якіх заняў 7 месца. Чэмпіён Еўропы сярод юніёраў (1991) і чэмпіён Еўропы (1994). Сярэбраны прызёр чэмпіёнату свету (1995). Бронзавы прызёр Фіналу Гран-Пры ў Манака (1995).

5 разоў быў рэкардсменам Беларусі (1993, 1994, 1995, 1996, 1999).

## Спасылкі 
* sports-reference.com  
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся 7 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1972 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродне
Катэгорыя:Кідальнікі дыска Беларусі
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па лёгкай атлетыцы
Мангравыя экарэгіёны

Гэта **пералік мангравых экарэгіёнаў** у залежнасці ад раёнаў свету.

## Афратропіка 
## Аўстралайзія 
## Індамалая 
## Неатропіка 
Катэгорыя:Мангры
Катэгорыя:Экарэгіёны
Андрэ Агасі

**Андрэ́ Кірк Ага́сі** (**Агасян**) (, нарадзіўся 29 красавіка 1970 года, Лас-Вегас, штат Невада, ЗША) — амерыканскі прафесійны тэнісіст армянскага паходжання, былая першая ракетка свету.

## Дасягненні 
Прафесіянал з 1986 года. Выйграў 60 турніраў у адзіночным (у тым ліку 8 турніраў Вялікага шлема, 17 турніраў серыі Мастерс, 1 Кубак Мастэрс і 1 Алімпійскія гульні) і 1 турнір (турнір серыі Мастэрс) у парным разрадзе.

Лепшыя вынікі ў турнірах «Вялікага шлема»:
* Чэмпіён Аўстраліі (1995, 2000, 2001, 2003) у адзіночным разрадзе.
* Чэмпіён Уімблдана (1992) у адзіночным разрадзе.
* Чэмпіён ЗША (1994, 1999) у адзіночным разрадзе.
* Чэмпіён Францыі (1999) у адзіночным разрадзе.

Выйграў Кубак Мастэрс у 1990 годзе.

Першая ракетка свету з 10 красавіка 1995 года, захоўваў гэты тытул (з перапынкамі) на працягу 101 тыдня.

Чэмпіён Летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года ў адзіночным разрадзе.

Выйграў 17 з 22 фіналаў турніраў серыі Мастэрс, у якіх удзельнічаў.

22 кастрычніка 2001 года ў Лас-Вегасе Андрэ спалучыўся шлюбам з яшчэ адной легендай тэніса — Штэфі Граф. 27 кастрычніка ў іх нарадзіўся сын, названы Джэдэн Джылам. 3 кастрычніка 2003 года ў іх нарадзілася дачка — Джаз Элі ().

Завяршыў выступы 3 верасня 2006 года.

На дадзены момант застаецца апошнім тэнісістам, хто здолеў выйграць усё 4 турніры Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* Фундацыя Агасі  
* 

Катэгорыя:Тэнісісты ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся 29 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лас-Вэгасе
Zündapp KS 750

**Zündapp KS 750** — цяжкі армейскі матацыкл, які вырабляўся ў Германіі ў 1941—1948 гг.

Матацыкл KS750 быў сканструяваны адмыслова для ваенных мэтаў. Выкарыстоўваўся германскай арміяй, звычайна, у складзе разведвальных або асобных матацыклетна-стралковых частак, маглі быць на ўзбраенні ўзводаў кіравання і сувязі штабных рот і батарэй розных воінскіх частак, разведкі, фельдсвязі, палявой жандармерыі. Нараўне з падобнай мадэллю BMW R75 быў адным з характэрных германскіх матацыклаў часоў Другой сусветнай вайны. Каля 70% частак матацыклаў Zündapp KS 750 і BMW R75 былі ўзаемазаменнымі, што вельмі спрашчала пастаўкі войскаў запаснымі часткамі да матацыклаў.

Сілавы агрэгат уяўляў сабой гарызантальны двухцыліндравы рухавік з паветраным астуджэннем і скрынку перадач з чатырма пярэднімі і заднімі перадачамі.

Матацыкл абсталёўваўся каляскай, кола якой мела прывад праз блакаваны дыферэнцыял, тарсіённую падвеску, і тормаз кола ад задняй восі матацыкла. Злева і справа на кузаве мацаваліся сумкі з баепрыпасамі, а ў пярэдняй часткі на спецыяльнай турэлі ўсталёўваліся кулямёты MG-34 або MG-42.

Да 1942 года вырабляўся грамадзянскай прамысловасцю, а ў 1942—1945 гг. — вайсковым ведамствам. Усяго было выпушчана 18.695 матацыклаў Zündapp KS 750 Wehrmachtsgespann.

## Тэхнічныя характарыстыкі 
**Агульныя:**
:*Даўжыня: 2385 мм
:*Баявая маса (з каляскай): 0,4 т
:*Вага каляскі: 130 кг
:*Дапушчальная макс. нагрузка: 0,6 т
:*Ёмістасць бака: 23 л
:*Сярэдні расход паліва: 6,5 л/100 км
:*Запас ходу: 300 км

**Рухавік:**
:*Тып: 2-цыліндравы чатырохтактны з апазітным размяшчэннем цыліндраў
:*Аб'ём: 745 куб. см
:*Ход поршня: 85 мм
:*Магутнасць: 26 к.с./19 кВт
:*Сістэма запальвання: магнета

**Хадавыя якасці:**
:*Трансмісія: Карданная галоўная перадача з прывадам на кола каляскі
:*Скрынка перадач: 4 хуткасці, 1 паніжальная, 1 задняя
:*Тормазы: Пярэдні — Seilzug, Задні і тормаз каляскі — барабанны з гідраўлічным прывадам
:*Макс. хуткасць 95 км / г.
:*Максімальны вугал пад'ёму: 45 °
:*Максімальная глыбіня броду: 425 мм

## Літаратура 
*c. 521, МАТАЦЫКЛЫ: Сусветная энцыклапедыя. - М: АСТ: АСТ М74 Масква, 2005, ISBN 5-17-035499-1.

Катэгорыя:Матацыклы Германіі
Лізэ Майтнер

**Лізэ Майтнер**, таксама **Лізе Мейтнер** (; , , Аўстра-Венгрыя — , , Вялікабрытанія) — аўстрыйскі фізік і радыяхімік. Праводзіла даследаванні ў галіне ядзернай фізікі, ядзернай хіміі і радыяхіміі.

## Ушанаванне памяці 
У гонар Лізэ Майтнер названы штучна сінтэзіраваны хімічны элемент Мейтнерый (атамны нумар 109).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Фізікі Аўстрыі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Энрыка Фермі
Катэгорыя:Жанчыны-вучоныя
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы хімічны элемент
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём імя Макса Планка
Баака (дэпартамент)

**Баака** (ісп.: Boaco) — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Баака размешчаны ў цэнтральнай частцы Нікарагуа, ля ўсходняга берага возера Нікарагуа. Быў утвораны ў 1938 годзе з часткі дэпартамента Чанталес. Плошча дэпартамента Баака складае 4.244 км ². Колькасць насельніцтва роўная прыблізна 171.000 чалавек (адзнака на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва - каля 40 чал./км ². Галоўны горад - горад Баака.

У адміністрацыйным плане да дэпартамент Баака падзяляецца на 6 муніцыпій:
* Баака
* Камаапа
* Сан-Хасэ-дэ-дос-Рэматэс
* Сан-Ларэнца
* Санта-Дзюсія
* Тэустэпэ

Катэгорыя:Дэпартаменты Нікарагуа
Караса (дэпартамент)

**Караса** (ісп.: Carazo) — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Караса размешчаны на паўднёвым-захадзе Нікарагуа, на ціхаакіянскім узбярэжжы гэтай краіны. Яго плошча складае 1.050 км ². Колькасць насельніцтва роўная 180.000 чалавек (ацэнка, на 2006 год). Шчыльнасць жыхароў дэпартамента - каля 171 чал./км ². Галоўны горад - горад Хінатэпэ.

У адміністрацыйным плане Караса падзелены на 8 муніцыпій:
* Дырыямба
* Далорэс
* Эль-Разарыа
* Хінатэпэ
* Ла-Канкіста
* Ла-Пас-дэ-Караса
* Сан-Маркас
* Санта-Тэрэса

Катэгорыя:Дэпартаменты Нікарагуа
Беларускі цэнтральны камітэт у Вікторыі

**Беларускі цэнтральны камітэт у Вікторыі** — арганізацыя беларускай эміграцыі ў штаце Вікторыя (Аўстралія).

Заснаваны ў 1963 у Мельбурне прыхільнікамі Рады БНР (Мікола Нікан і інш.) і Беларускай цэнтральнай рады. З 1972 член Федэральнай рады беларускіх арганізацый Аўстраліі. Супрацоўнічае з міжнароднымі арганізацыямі і ўваходзіць у Аўстарлійскую нацыянальную этнічную раду. Ладзіць святкаванні нацыянальных угодкаў, традыцыйныя сяброўскія вечарыны, сустрэчы беларусаў Аўстраліі (з 1976). З 1972 да пач. 1990-х г. існаваў Беларускі дом, дзе праходзілі нацыянальныя імпрэзы, выступаў беларускі хор, працавала вячэрняя школа. У 1972 г. з ініцыятывы цэнтральнага камітэта створаны Беларускі жаночы камітэт у Вікторыі.

## Літаратура 
* Гардзіенка Н. Беларусы ў Аўстраліі: да гісторыі дыяспары / Натальля Гардзіенка; Прадмова І. Сурвіллы. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2004. — 468 с., [4] арк. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 3).
* Ляднёва А. Беларускі цэнтральны камітэт // БЭ ў 18 т. Т. 2. — Мн.: БелЭн, 1996.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Аўстраліі
Катэгорыя:Беларусы ў Мельбурне
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1963 годзе
Катэгорыя:1963 год у Аўстраліі
Гранада (дэпартамент)

**Гранада** () — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Гранада знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Нікарагуа, і прылягае да паўночнага берага возера Нікарагуа. Плошча яго складае 929 км². Колькасць насельніцтва дэпартамента —  чалавек (ацэнка, на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва — 208 чал./км². Галоўны горад дэпартамента — Гранада. На тэрыторыі гэтага дэпартамента, блізу горада Гранада, знаходзіцца вулкан Мамбача.

У адміністрацыйным плане тэрыторыя дэпартамента Гранада падзяляецца на 4 муніцыпіі:
* Дырыя
* Дырыяма
* Гранада
* Нандаймэ

Катэгорыя:Дэпартаменты Нікарагуа
Чынандэга (дэпартамент)

**Чынандэга** (ісп.: Chinandega) — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Чынандэга знаходзіцца на крайнім паўночным захадзе Нікарагуа. На захадзе ён абмываецца водамі Ціхага акіяна, на яго поўначы праходзіць дзяржаўная мяжа Нікарагуа з Гандурасам. Плошча дэпартамента складае 4.926 км². Колькасць насельніцтва — 450.000 чалавек (ацэнка на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва складае 91 чал./км². Галоўны горад дэпартамента - Чынандэга. Асновай эканомікі Чынандэгі з’яўляецца сельская гаспадарка і перапрацоўка яе прадуктаў. Галоўныя сельскія культуры - цукровы трыснёг, арахіс і бананы. З цукровага трыснягу наладжана прамысловая вытворчасць рому.

У адміністрацыйным плане дэпартамент Чынандэга падзяляецца на 13 муніцыпій:
* Чычыгальпа
* Чынандэга
* Сінка-Пінас
* Карынта
* Эль-Рэалейра
* Эль-Віейра
* Пасалтэга
* Пуэрта-Маразан
* Сан-Францыска-дэль-Нортэ
* Сан-Педра-дэль-Нортэ
* Санта-Томас-дэль-Нортэ
* Саматыла

Катэгорыя:Дэпартаменты Нікарагуа
Анджэла Дэвіс

{{Палітык
| Імя              = Анджэла Дэвіс
| Арыгінал імя   = Angela Davis
| Фота             = Angela-Davis-Mar-28-2006.jpg
| Шырыня           = 250px
| Подпіс          = Выступ ва ўніверсітэце Альберты, 28 сакавіка 2006
| Імя пры нараджэнні = 
| Псеўданімы       = 
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння = 
| Дата смерці =
| Месца смерці =
| Грамадзянства = 
| Веравызнанне =
| Партыя = Камуністычная партыя ЗША
| Асноўныя ідэі =
| Род дзейнасці =
| Узнагароды =
{ style="background:transparent"
 
 
}
| Сайт =
}}

**Анджэла Івона Дэвіс** (; 26 студзеня 1944, Бірмінгем, штат Алабама, ЗША) — амерыканская праваабаронца, дзеяч камуністычнага руху, сацыёлаг, педагог і пісьменнік. У 1970-х гадах была сімвалам руху за правы зняволеных. Была звязана з партыяй «Чорныя пантэры».

Катэгорыя:Праваабаронцы ЗША
Катэгорыя:Камуністы ЗША
Катэгорыя:Сацыялісты ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры ЗША
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Кандыдаты ў віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Постаці фемінізму
Катэгорыя:Актывісты ЛГБТ-руху ў ЗША
Жазэ Маўрынью

**Жазэ́ Маўры́нью** (; нар. , Сетубал) — партугальскі футбольны трэнер, сын вядомага партугальскага брамніка і трэнера Фелікса Маўрынью.

Лічыцца адным з найлепшых трэнераў у Еўропе. Здолеў за два гады заваяваць усе еўрапейскія трафеі з «Порту» і прывесці «Чэлсі» да чэмпіёнскага тытулу пасля 50-гадовага перапынку.

## Біяграфія 
Да 16 гадоў ён гуляў у аматарскай лізе, пакуль яго бацька Фелікс Маўрынью (на той момант трэнер «Віторыі», легендарны ў мінулым брамнік зборнай Партугаліі) не пераканаў яго ў тым, каб ён стаў яго памочнікам, бо клуб быў небагаты, яму проста бракавала персанала. І з 16 гадоў Жазэ стаў актыўна дапамагаць бацьку, раз’яжджаючы па краіне і назіраючы за супернікамі «Віторыі», робячы запісы аб усім што магло бы дапамагчы ў дасягненні выніку.

Працаваў з камандай англійскага клуба «Чэлсі», з якім расстаўся 19 верасня 2007 года па ўзаемнай згодзе. 2 чэрвеня 2008 года Маўрынью падпісаў кантракт з міланскім «Інтэрам». 28 мая 2010 года перайшоў у «Рэал» з Мадрыда.

У 2013 годзе зноў стаў трэнерам «Чэлсі» і прывёў яго да чарговага чэмпіёнства Англіі. У 2016—2018 гадах працаваў у «Манчэстэр Юнайтэд». У лістападзе 2019 года ўзначаліў «Тотэнхэм Хотспур», адкуль быў звольнены ў красавіку 2021 года.

У маі 2021 года было абвешчана, што Маўрынью летам узначаліць «Рому». Быў звольнены з «Ромы» ў студзені 2024 года.

## Дасягненні 
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў УЕФА: 2004, 2010
* Пераможца Лігі Еўропы: 2003, 2017
* Чэмпіён Партугаліі: 2003, 2004
* Уладальнік Кубка Партугаліі: 2003
* Чэмпіён Англіі: 2005, 2006, 2015
* Уладальнік Кубка англійскай лігі: 2005, 2007, 2015, 2017
* Уладальнік Суперкубка Англіі: 2005, 2016
* Уладальнік Кубка Англіі па футболе: 2007

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Партугаліі
Катэгорыя:Ігракі ФК Белененсіш
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыу Аві
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Партугаліі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Бенфіка Лісабон
Катэгорыя:Трэнеры ФК Уніян Лейрыя
Катэгорыя:Трэнеры ФК Порту
Катэгорыя:Трэнеры ФК Чэлсі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Трэнеры ФК Манчэстэр Юнайтэд
Катэгорыя:Трэнеры ФК Тотэнхэм Хотспур
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рома
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Інфанта дона Энрыке
Катэгорыя:Трэнеры-пераможцы Кубка УЕФА і Лігі Еўропы УЕФА
Манагуа (дэпартамент)

**Манагуа** (ісп.: Managua) — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Манагуа знаходзіцца ў заходняй частцы краіны, на беразе возера Манагуа. На захадзе ён абмываецца водамі Ціхага акіяна. Плошча дэпартамента складае 3.672 км². Колькасць насельніцтва складае прыблізна 1.400.000 чалавек (ацэнка на 2006 год). Шчыльнасць жыхароў тут роўная 384 чал./км², што робіць яго самым шчыльнанаселенным дэпартаментам Нікарагуа. Галоўны горад дэпартамента - Манагуа - з'яўляецца таксама і сталіцай краіны.

У адміністрацыйным плане дэпартамент Манагуа падзяляецца на 9 муніцыпій:
* Сьюдад-Сандына
* Эль-Круцэра
* Манагуа
* Матэарэ
* Сан-Францыска-Лібрэ
* Сан-Рафаэль-дэль-Сур
* Тыкуантэпэ
* Тыпітапа
* Віла-Карлас-Фансека

Катэгорыя:Дэпартаменты Нікарагуа
Чанталес (дэпартамент)

**Чанталес** (ісп.: Chontales) — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Чанталес знаходзіцца ў цэнтральнай частцы краіны, ля ўсходняга ўзбярэжжа возера Нікарагуа. Плошча дэпартамента складае 6.378 км². Колькасць насельніцтва — 186 000 чалавек (па ацэнцы 2006 года). Шчыльнасць жыхароў дэпартамента - каля 29 чал./км². Галоўны горад Чанталеса - Хуігальпа.

Асновай эканомікі дэпартамента Чанталес з'яўляецца сельская гаспадарка. Тут вырошчваюцца ў першую чаргу каўчук, рыс, цытрусавыя; вырабляецца высечка каштоўных гатункаў драўніны.

У адміністрацыйным плане Чанталес падпадзяляецца на 10 муніцыпій:
* Акаяра
* Камалапа
* Эль-Карал
* Хуігальпа
* Ла-Лібертад
* Сан-Францыска-дэ-Куапа
* Сан-Педра-дэ-Лавага
* Санта-Дамінга
* Санта-Томас
* Віла-Сандына

Катэгорыя:Дэпартаменты Нікарагуа
Эстэлі (дэпартамент)

**Эстэлі** () — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Эстэлі знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Нікарагуа. Яго плошча складае 2335 км². Колькасць насельніцтва — 220 000 чалавек (ацэнка, на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва — 94 чал./км ². Галоўны горад дэпартамента — горад Эстэлі.

У адміністрацыйным плане тэрыторыя дэпартамента Эстэлі падзяляецца на 6 муніцыпій:
* Кандэга
* Эстэлі
* Ла-Трынідад
* Пуэбла-Нуэва
* Сан-Хуан-дэ-Лімей
* Сан-Нікалас

Катэгорыя:Дэпартаменты Нікарагуа
Хінатэга (дэпартамент)

**Хінатэга** (ісп.: Jinotega) — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Хінатэга знаходзіцца ў паўночнай частцы Нікарагуа; на яго поўначы праходзіць дзяржаўная мяжа паміж Нікарагуа і Гандурасам (па рацэ Рыа-Кака). Плошча дэпартамента складае 9.755 км ², што робіць яго другім па плошчы дэпартаментам краіны (не ўлічваючы аўтаномных рэгіёнаў). Колькасць насельніцтва - 302.000 чалавек (ацэнка, на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва - 31 чал. / км ². Галоўны горад дэпартамента - Хінатэга.

У гісторыі Нікарагуа горад Сан-Рафаэль-дэль-Нортэ адыграў асаблівую ролю. У ім у 1920-я - 1930-я гады была штаб-кватэра арміі генерала Сандына, нацыянальнага героя Нікарагуа.

У адміністрацыйным плане тэрыторыя дэпартамента Хінатэга падзяляецца на 8 муніцыпій:
* Эль-Куа-Бакай
* Ла-Канкордыя
* Сан-Рафаэль-дэль-Нортэ
* Сан-Себасцьян-дэ-Ялі
* Санта-Марыя-дэ-Пантасма
* Вівілі
* Сан-Хасэ-дэ-Бакай
* Хінатэга

Катэгорыя:Дэпартаменты Нікарагуа
Рывас (дэпартамент)

**Рывас** (ісп.: Rivas) — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Рывас знаходзіцца на крайнім паўднёвым захадзе Нікарагуа. На захадзе яго тэрыторыя абмываецца водамі Ціхага акіяна, на ўсходзе ад яго знаходзіцца возера Нікарагуа, у паўднёвай частцы дэпартамента праходзіць дзяржаўная мяжа паміж Нікарагуа і Коста-Рыкай. Плошча дэпартамента складае 2.155 км². Колькасць насельніцтва - 170.000 чалавек (ацэнка на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва - 79 чал. / км². Галоўны горад дэпартамента - Рывас.

Галоўнымі славутасцямі дэпартамента Рывас з'яўляюцца пясчаныя пляжы заліва Сан-Хуан-дэль-Сур на Ціхім акіяне і вулкан Аметэпэ на найбуйнейшым аднайменным востраве возера Нікарагуа.

У адміністрацыйным плане дэпартамент Рывас падпадзяляецца на 10 муніцыпій:
* Альтаграцыя
* Белен
* Буэнас Айрэс
* Кардэнас
* Маёгальпа
* Патасі
* Рывас
* Сан-Хорхэ
* Сан-Хуан-дэль-Сур
* Тола

Катэгорыя:Дэпартаменты Нікарагуа
Леон (дэпартамент)

**Леон** (ісп.: León) — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Леон знаходзіцца ў заходняй частцы Нікарагуа, на поўдзень ад яго ляжыць возера Манагуа. Плошча дэпартамента складае 5.107 км ². Колькасць насельніцтва складае 394.000 чалавек (ацэнка на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва - 77 чал./км ². Галоўны горад - Леон.

У адміністрацыйным плане тэрыторыя дэпартамента Леон падзелена на 10 муніцыпій:
* Эль-Хікараль
* Эль-Саўс
* Ла-Пас-Цэнтр
* Ларэйнага
* Леон
* Нагаротэ
* Квецальгуатэ
* Сан-Хасэ-дэ-Ахуапа
* Санта-Роза-дэль-Пеньён
* Тэліка

Катэгорыя:Дэпартаменты Нікарагуа
Чынандэга

**Чынандэга** () — горад у Нікарагуа.

## Геаграфія 
Горад Чынандэга размешчаны на крайнім паўночным захадзе Нікарагуа, у 20 кіламетрах ад ціхаакіянскага ўзбярэжжа гэтай краіны, і з'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам дэпартамента Чынандэга. Гэты горад таксама ляжыць у 134 кіламетрах на паўночны захад ад сталіцы Нікарагуа — Манагуа. Колькасць насельніцтва — 133 700 чалавек (на 2004 год).

Клімат трапічны, вільготны. Глеба тут урадлівая, што дапамагае збіраць добрыя ўраджаі апельсінаў, цукровага трыснягу, бавоўны і бананаў. Сярэднегадавая тэмпература +28 °С. Перыяд дажджоў — з мая па кастрычнік, затым наступае засушлівы перыяд.

Катэгорыя:Гарады Нікарагуа
Мадрыс (дэпартамент)

**Мадрыс** (ісп.: Madriz) — дэпартамент у Нікарагуа. 

Дэпартамент Мадрыс знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы Нікарагуа, на яго поўначы праходзіць дзяржаўная мяжа паміж Нікарагуа і Гандурасам. Плошча дэпартамента складае 1.602 км ². Колькасць яго насельніцтва складае 136.000 чалавек (ацэнка на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва - 85 чал./км ². Галоўны горад дэпартамента - горад Самота. Дэпартамент быў створаны з старога дэпартамента Нуэва Сеговія ў 1936 годзе і атрымаў сваю назву ад імя прэзідэнта Нікарагуа Хасэ Мадрыса. 

Асновай эканомікі дэпартамента Мадрыс з'яўляецца сельская гаспадарка, у якой занятыя больш за 75% насельніцтва. 
Катэгорыя:Дэпартаменты Нікарагуа
Масая (дэпартамент)

**Масая** () — дэпартамент у Нікарагуа.

Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Нікарагуа і з плошчай у 590 км ² з'яўляецца самым маленькім дэпартаментам краіны. Колькасць насельніцтва яго складае 325 тыс. чалавек (адзнака на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва роўная 550 чал./км ². Галоўны горад дэпартамента - горад Масая.

Асновай эканомікі дэпартамента Масая з'яўляецца сельская гаспадарка. На плантацыях выгадоўваюцца тытунь, маіс, цукровы трыснёг, джут.

У адміністрацыйным плане тэрыторыя дэпартамента Масая падзелена на 9 муніцыпій:
* Катарына
* Ла-Кансепсьён
* Масатэпэ
* Масая
* Нандасма
* Ніндыры
* Нікінаамо
* Сан-Хуан-дэ-Ар'ентэ (Сан-Хуан-дэ-Арыентэ)
* Тысма

Катэгорыя:Дэпартаменты Нікарагуа
Самота

**Самота** (ісп.: Somoto) — горад на паўночным захадзе Нікарагуа. Адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Мадрыс. Насельніцтва 20,3 тыс. (2005).

Размешчаны прыкладна ў 150 км да поўначы ад сталіцы краіны Манагуа, каля мяжы з Гандурасам. 
thumb|left|150px|Каньён Самота

У горадзе ёсць царква, пабудаваная у 1661 годзе. Недалёка ад Самота праводзяцца археалагічныя раскопкі, матэрыялы якой прадстаўлены ў мясцовым музеі. У некалькіх кіламетрах знаходзіцца каньён Самота - адна з турыстычных славутасцяў Нікарагуа. У лістападзе ў горадзе ладзіцца карнавал.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Нікарагуа
Матагальпа

**Матагальпа** (ісп.: Matagalpa) — горад на паўночным захадзе Нікарагуа, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Матагальпа. У 2005 годзе насельніцтва дасягнула 109100 жыхароў. Насельніцтва дэпартамента складае 480 тыс. жыхароў.

## Гісторыя 
Горад заснаваны ў 1554 годзе.
У 1850 годзе ў наваколлях горада выявілі радовішчы золата.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Нікарагуа
Вольга Фёдараўна Нікановіч-Сахарава

**Вольга Фёдараўна Сахарава** (дзявочае прозвішча **Нікановіч**; , в. Казаноўка, Лепельскі павет, Віцебская губерня, цяпер , Віцебская вобласць — ) — беларуская пісьменніца. Жонка Сяргея Сахарава.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і праваслаўнага святара Хведара Нікановіча. Скончыла Полацкую дзяржаўную гімназію ў 1900 годзе. Працавала настаўніцай прыходскай школы для дзяўчынак у Люцыне (цяпер г. Лудза, Латвія). У траўні 1905 г. выйшла замуж за выкладчыка Люцынскага гарадскога вучылішча Сяргея Сахарава. У студзені 1907 г. разам з мужам пераехала ў Юр’еў (цяпер Тарту, Эстонія), дзе займалася на прыватных курсах дашкольнага выхавання. Пасля некалькі гадоў працы ў Віцебску, Юр’еве, Пінску. 3 1917 г. — ізноў у Люцыне, куды яе муж Сяргей Сахараў быў запрошаны на пасаду дырэктара мясцовай рускай гімназіі. Узначальвае прыватны дзіцячы садок, прымае актыўны ўдзел у працы мясцовай беларускай грамады. У 1922 г. разам з сям’ёй пераязджае ў Рыгу, а ў 1925-м — у Дзвінск, дзе С. Сахараў становіцца дырэктарам Дзвінскай дзяржаўнай беларускай гімназіі. У 1932 г. пасля таго, як яе мужа пазбавілі пасады дырэктара беларускай гімназіі, перабіраецца ў Рыгу. Потым яшчэ некалькі разоў была вымушаная змена месца жыхарства: Краслава, Дзвінск, потым ізноў Рыга. Дапамагала мужу збіраць беларускі фальклор.

Частыя пераезды, смерць старэйшай дачкі Галіны адмоўна паўплывалі на стан яе здароўя. Перанесла паралюш, затым прыступ другога. 13 сакавіка 1943 года памерла ў Люцынскім шпіталі. Пахавана ў Люцыне (Лудза) на мясцовых могілках.

## Сям’я 
У шлюбе з Сяргеем Сахаравым мела дачок Ірыну і Галіну.

## Творчасць 
Актыўная пісьменніцкая дзейнасць В. Сахаравай распачалася пасля пераезду ў 1917 г. у Люцын. Яна пісала невялічкія інсцэніроўкі для выхаванцаў свайго дзіцячага садка, якія і ставіла разам з імі. Паводле матываў паэмы Янкі Купалы «Сон на кургане» напісала п’есу — казачную феерыю «На Полацкім замчышчы» (паст. 1927, выд. 1928), да якой Канстанцін Галкоўскі мапісаў 6 музычных ілюстрацый (хары і сольныя нумары). П’еса «Птушка на волі» (1932, пра жыццё на вёсцы) нагадвала «Паўлінку» Я. Купалы. Яе п’есы «Маладыя пабегі», «Ліст да Прэзідэнта», «Аксюткіна ёлка» ставіліся ў Дзвінскай беларускай гімназіі. Пісала вершы (зборнік «Водгукі сэрца»; рукапіс у Цэнтральнай бібліятэцы АН Літвы).

Некалькі ейных драматычных твораў засталіся ў рукапісах. У 2015 г. у Мінску выйшаў найбольш поўны на цяперашні час том «Выбраных твораў» Вольгі і Сяргея Сахаравых, куды не патрапіла інсцэніроўка «Вяселля», якая заставалася ў рукапісах і захоўваецца ў аддзеле рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ імя Якуба Коласа.

## Бібліяграфія 
* Птушка на волі : п’еса ў 3 дзеях / В. Ф. Сахарава. — Дзвінск, 1932.

## Літаратура 
* Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / пад. рэд. А. В. Мальдзіса. — Мн., 1995. — Т. 5. — С. 260—261.
* Саламевіч І. Нікановіч-Сахарава // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн., 2011.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Латвіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чашніцкім раёне
Матагальпа (дэпартамент)

**Матагальпа** (ісп.: Matagalpa) — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Матагальпа размешчаны ў цэнтральнай частцы Нікарагуа. Плошча яго складае 8.523 км². Колькасць насельніцтва - 494.000 чалавек (ацэнка на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва - 58 чал./км². Галоўны горад дэпартамента - Матагальпа. Асновай эканомікі дэпартамента Матагальпа з'яўляецца сельская гаспадарка. Галоўная культура - кава.

У адміністрацыйным плане дэпартамент Матагальпа падзяляецца на 13 муніцыпій:
* Сьюдад-Дарыё
* Эсквіпулас
* Матагальпа
* Матынгуас
* Муй-Муй
* Ранча-Грандэ
* Рыа-Бланка
* Сан-Дыянісій
* Сан-Ісідра
* Сан-Рамон
* Себака
* Тэрабона
* Тума-Ла-Далія

Катэгорыя:Дэпартаменты Нікарагуа
Нуэва-Сеговія (дэпартамент)

**Нуэва-Сеговія** (ісп.: Nueva Segovia) — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Нуэва-Сеговія знаходзіцца на поўначы Нікарагуа, на мяжы гэтай краіны з Гандурасам. Плошча дэпартамента складае 3.123 км ². Колькасць насельніцтва - 215.000 чалавек (адзнака 2006 года). Галоўны горад Нуэва-Сеговіі - горад Акаталь.

У адміністрацыйным дачыненні да дэпартамент Нуэва-Сеговія падпадзяляецца на 12 муніцыпій:
* Сьюдад-Антыгуа
* Дыпільта
* Эль-Хікара
* Халапа
* Макуэліза
* Мазонтэ
* Мура
* Акаталь
* Квілалі
* Сан-Фернанда
* Санта-Марыя
* Вівілі
Катэгорыя:Дэпартаменты Нікарагуа
Акаталь

**Акаталь** () — горад на паўночным захадзе Нікарагуа, на 21 км на поўдзень ад мяжы з Гандурасам. Цэнтр дэпартамента Нуэва-Сеговія. У 2000 годзе насельніцтва дасягнула 31932 чалавек.

Размешчаны ў вузкай даліне паміж двума горнымі ланцугамі на ўзбярэжжы ракі Кака.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Нікарагуа
Рыа-Сан-Хуан

**Сан-Хуан** (ісп.: Río San Juan) — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Сан-Хуан знаходзіцца на крайнім поўдні Нікарагуа і названы па імі ракі Сан-Хуан, даўжынёй у 200 кіламетраў, што цячэ з возера Нікарагуа ля галоўнага горада дэпартамента Сан-Карлас, і ўпадае ў Карыбскае мора ля горада Сан-Хуан-дэль-Нортэ. У паўднёвай частцы дэпартамента таксама праходзіць дзяржаўная мяжа Нікарагуа і Коста-Рыкі. На паўночным захадзе дэпартамент ляжыць ля возера Нікарагуа і ў яго склад уваходзяць таксама 36 астравоў архіпелага Салентынамэ. Ва ўсходняй частцы дэпартамента Сан-Хуан размешчаны вялікі прыродны запаведнік Біярэзерват Індыа-Маіз (Reserva Biológica Indio-Maíz).

Плошча дэпартамента Сан-Хуан складае 7.473 км ². Колькасць насельніцтва - 98.000 чалавек (ацэнка на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва - 13 чал./км ². 70% ад агульнай колькасці жыхароў занятыя ў сельскай гаспадарцы; вырошчваецца пераважна рыс, маіс і бабы. Найбольш буйныя гарады дэпартамента - яго цэнтр Сан-Карлас і Сан-Мігеліта.

У адміністрацыйным плане дэпартамент Сан-Хуан падзяляецца на 6 муніцыпій:
* Сан-Карлас
* Эль-Алмендра
* Эль-Касціла
* Марыта
* Сан-Хуан-дэль-Нортэ
* Сан-Мігеліта
Катэгорыя:Дэпартаменты Нікарагуа
Этнаграфія

[thumb|300px|Даследчык і шаман племені [Пігмеі|пігмеяў]]
**Этнаграфія** (ад  — «этнас» (народ) і γράφω — «пішу») — частка гістарычнай навукі, якая вывучае народы-этнасы і іншыя этнічныя ўтварэнні, іх паходжанне (этнагенез), склад, рассяленне, культурна-бытавыя асаблівасці, а таксама іх матэрыяльную і духоўную культуру.

Пад тэрмінам «этнаграфія» ў большасці заходніх краін маюць на ўвазе апісальную дысцыпліну (напрыклад, музеезнаўства) — у адрозненне ад агульнай тэарэтычнай плыні, «этналогіі», якая займаецца вырашэннем народазнаўчых праблем. Аднак у многіх выпадках гэтыя навуковыя галіны блізкія адна адной і цесна звязаныя.

## Гл. таксама 
* Беларуская этнаграфія

## Літаратура 
* *Бромлей Ю. В.* Этнос и этнография. — М.: 1973
* *Бромлей Ю. В., Марков Г. Е.* Этнография. — М.: МГУ, 1982
* *Громов Г. Г.* Методика этнографических экспедиций. — М. 1966.
* *Итс Р. Ф.* Введение в этнографию: Учебное пособие . — Л.: Издательство Ленинградского университета, 1991
* *Пименов В. В.* Основы этнографии: программа дисциплины. — М.: МГУ, 1988.
* *Пименов В. В.* Основы этнологии: Учебное пособие . — М., МГУ, 2007.
* *Токарев С. А.* Истоки этнографической науки. — М.: Наука, 1978.
* *Токарев С. А.* История зарубежной этнографии. — М.: Высшая школа, 1978.
* *Токарев С. А.* Этнография народов СССР. Исторические основы быта и культуры. — М.: МГУ, 1952.
* *Чебоксаров Н. Н., Чебоксарова И. А.* Народы, расы, культуры. — М.: Наука, 1971.
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Дапаможныя гістарычныя навукі
Завадскі

**Завадскі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Завадскі (1899—1964) — польскі дзяржаўны дзеяч.
* Адам Завадскі — віленскі выдавец.
* Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі (1972—2000?) — беларускі журналіст, тэлевізійны аператар.
* Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі — украінскі бадмінтаніст.
* Ігар Барысавіч Завадскі — украінскі акардэаніст.
* Уладзімір Георгіевіч Завадскі (1919—1992) — Герой Савецкага Саюза.
* Уладзіслаў Завадскі (нар. 1996) — беларускі футбаліст.
* Юзаф Завадскі (1781—1838) — віленскі выдавец.
* Юрый Аляксандравіч Завадскі — савецкі рэжысёр.
Марселен Бертло

'''П'ер Эжэн Марселен Бертло'* (фр. Marcellin Berthelot; 25 кастрычніка 1827, Парыж - 18 сакавіка 1907, Парыж) — французскі фізік, хімік і грамадскі дзеяч.

Berthelot, Marcellin – Révolution chimique, 1890 – BEIC 11800561.jpg|*La Révolution chimique'', 1890

## Спасылка 
* Марсэлен Бертла: Біяграфія (Notice biographique de l'Académie française)

Катэгорыя:Выпускнікі ліцэя Генрыха IV
Катэгорыя:Хімікі Францыі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі
Катэгорыя:Члены Венгерскай акадэміі навук
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Францыі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Дэві
Вавілаў

**Вавілаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антон Уладзіміравіч Вавілаў (нар. 1949) — беларускі вучоны ў галіне машыназнаўства.
* Сяргей Іванавіч Вавілаў, савецкі фізік.
* Максім Андрэевіч Вавілаў, генерал-лейтэнант.
* Мікалай Іванавіч Вавілаў, савецкі вучоны-генетык.
* Уладзімір Фёдаравіч Вавілаў, савецкі кампазітар, гітарыст і лютніст.
Альгіеба

**Альгіеба** (γ Льва / γ Leonis) — падвойная зорка ў сузор'і Льва.

Назва Альгіеба паходзіць ад арабскага Al-Jabhah, што азначае лоб. Насуперак гэтаму значэнню, зорка ў рэчаіснасці з'яўляецца грывай Льва. Лацінская назва - Juba («грыва»).

α Льва (Рэгул), η Льва, γ Льва (Альгіеба), ζ Льва, μ Льва і ε Льва (Альгенубі) утвараюць астэрызм "Серп".

Катэгорыя:Леў (сузор’е)
Мікола Нікан

**Мікола Нікан** (,  — ) — грамадскі дзеяч беларускай эміграцыі, педагог.

## Біяграфія 
Скончыў Свіслацкую гімназію (1928) і вышэйшыя курсы ў Варшаве (пасля 1931). Настаўнічаў. У пачатку II сусветнай вайны мабілізаваны ў польскую армію, трапіў у Вільню. У 1939 быў арыштаваны савецкімі ўладамі і высланы ў Варкуту. У 1942 г. далучыўся да арміі Андэрса. У шэрагах 2-га Польскага корпуса прайшоў праз Сірыю, Егіпет, удзельнічаў у ваенных дзеяннях у Італіі. У 1947 ў Англіі дэмабілізаваўся ў рангу капітана. Адзін з заснавальнікаў і кіраўнікоў Згуртавання беларусаў Вялікай Брытаніі, ініцыятар куплі ў Лондане будынка для Беларускага дома.

3 канца 1951 ў Аўстраліі, да 1968 працаваў на нафтаперапрацоўчым камбінаце. Быў сакратаром Згуртавання беларусаў у Вікторыі. Адзін з заснавальнікаў і кіраўнікоў Беларускага цэнтральнага камітэта (БЦК) у Вікторыі. Доўгі час быў прадстаўніком БЦК у Камітэце паняволеных народаў. Ініцыятар стварэння і шматгадовы кіраўнік беларускай вячэрняй школы і беларускай бібліятэкі ў Мельбурне, выкладаў беларускую мову і геаграфію. Быў адным з ініцыятараў набыцця Беларускага дому, падтрымаў ідэю арганізацыі Сустрэч беларусаў Аўстраліі. Доўгія гады распаўсюджваў беларускую прэсу ў штаце Вікторыя і быў сталым карэспандэнтам з Мельбурна для розных эміграцыйных выданняў. Карэспандэнт газеты «Беларус» (Нью-Ёрк) па Аўстраліі. Ініцыятар склікання Першага сусветнага з'езда беларускай эміграцыі (1948) і Першай сустрэчы беларусаў Аўстраліі (1976). Намеснік старшыні Рады БНР па Аўстраліі. Член кіраўніцтва Сусветнага аб'яднання беларускай эміграцыі (рэферэнт архіва і дакументацыі). Пахаваны на могільніку Фоўкнэр Меморыял Парк каля Мельбурна.

## Літаратура 
* Гардзіенка Н. Беларусы ў Аўстраліі: да гісторыі дыяспары / Натальля Гардзіенка; Прадмова І. Сурвіллы. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2004. — 468 с., [4] арк. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 3).
* Гардзіенка Н. Беларусы ў Вялікабрытаніі / Наталля Гардзіенка; пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн.: Медысонт, 2010. — 620 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; кн.18). ISBN 978-985-6887-63-8

Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі
Дэнебола

**Дэнебола** (β Льва / β Leonis) — трэцяя па яркасці зорка ў сузор'і Льва пасля Рэгула і Альгіебы. Гэта зорка спектральнага класа А, размешчаная прыкладна на адлегласці 36 светлавых год ад Зямлі. Яе свяцільнасць ў 12 разоў пераўзыходзіць Сонца. Бачны бляск складае 2,14 m.

Катэгорыя:Леў (сузор’е)
ЗІС-115

thumb|250px
**ЗІС-115** () — савецкі браніраваны аўтамабіль вышэйшага класа. Быў выпушчаны абмежаванай серыяй ў канцы 1940-х гадоў на аўтамабільным заводзе імя Сталіна. Прызначаўся для вышэйшых кіраўнікоў СССР — членаў Прэзідыума ЦК ВКП(б). Адзін з аўтамабіляў ЗІС-115 выкарыстоўваўся Іосіфам Сталіным у якасці асноўнага службовага аўтамабіля. Некалькі аўтамабіляў былі падораныя кіраўнікам іншых краін: Кім Ір Сену, Маа Цзэдуну, старшыні ЦК Польскай Аб'яднанай Рабочай партыі Баляславу Беруту, прэзідэнту Фінляндыі.

Усяго з 1948 па 1949 было выпушчана 32 лімузіна.

## Канструкцыя 
Пазначэнне *ЗІС-115* меў аўтамабіль у зборы, шасі — *ЗІС-110С*, кузаў у зборы — *ЗІС-145*.

Кузаў машыны ўяўляў сабой замкнёную бронекапсулу, абшытую звонку кузаўнымі панэлямі ад ЗІС-110. Бронекапсула, з супрацьпульнай і супрацьаскепкавай абаронай, выраблялася са сталі таўшчынёй 6,3 мм. Таўшчыня шкла — 75,5 мм, праз вялікую вагу бакавыя вокны падымаліся з дапамогай гідраўлічных дамкратаў. У машыны былі падвойнае дно, падвойны дах і асабліва ўзмоцненая задняя сценка. Уласная масса аўтамабіля складала 4200 кг. Усе агрэгаты шасі былі мадэрнізаваныя і ўзмоцнены ў адпаведнасці з павелічэлай нагрузкай. Спецыяльна для гэтай мадэлі былі распрацаваныя новыя шыны 7,50-17 большага дыяметру (820 мм). Знешне машыну можна было адрозніць па іншых каўпаках колаў (аўтамабіль меў узмоцненыя масты) і дадатковай фары спераду.

Бранекорпус выпускалі на ваенным Падмаскоўным заводзе. Кожная бранявая панэль на кожнай машыне праходзіла ваенную прыёмку і падвяргалася выпрабавальнаму абстрэлу на адпаведнасць вышэйшай катэгорыі абароны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

115
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Людвігсбург

**Людвігсбург** () — горад у Германіі, раённы цэнтр у зямлі Бадэн-Вюртэмберг.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Штутгарт. Уваходзіць у склад раёна Людвігсбург. Насельніцтва складае  чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 43,33 км². Афіцыйны код — *08 1 18 048*.

Галоўная славутасць — Людвігсбургскі палац. У Людвігсбургу размешчаны Федэральны цэнтр расследаванняў злачынстваў нацыстаў.

## Насельніцтва 
## Адукацыя і культура 
* Бадэн-Вюртэмбергская кінаакадэмія

## Вядомыя асобы 
* Арнольд ван Генеп (1873—1957) — французскі фалькларыст і этнограф.

## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 

Ludwigsburg-Schloss-08-2006-gje.jpg
Ludwigsburg-Schloss-64-Luester-2009-gje.jpg
Ludwigsburg-Schloss-72-Fuehrung-2009-gje.jpg
Ludwigsburg-Schlossgarten-28-barocke Broderie-2009-gje.jpg
Ludwigsburg-Schlossgarten-Kuerbisfest-04-2014-gje.jpg
Ludwigsburg-Schloss Favorite-16-2009-gje.jpg
Ludwigsburg-Schloss Monrepos-08-2009-gje.jpg
Ludwigsburg-Monrepos-Park-14-Ziegen-2009-gje.jpg

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга
Mercedes-Benz W31

thumb|275px
**Mercedes-Benz G4 (W31)** — трохвосевы пазадарожнік Mercedes-Benz. Выпускаўся з 1934 па 1939 гады.

Аўтамабіль ствараўся як цяжкі армейскі пазадарожнік, але з-за складанай канструкцыі і дарагоўлі, рэйхсвер амаль адразу адмовіўся ад яго. Аднак G4 спадабаўся рэйхсканцылярыі і стаў выкарыстоўвацца нацысцкімі кіраўнікамі для паездак на манеўры, а пачынаючы з 1938 года — для выездаў у прыфрантавыя раёны і ўступлення ў зрынутыя еўрапейскія сталіцы. Пасля забойства гаўляйтэра Пратэктарата Багеміі і Маравіі Райнгарда Гайдрыха большасць пазадарожнікаў атрымалі браняваныя кузавы і кулетрывалыя покрыўкі. Некалькі машын выкарыстоўвалі ў якасці перасоўных радыёстанцый, якія абслугоўвалі Гітлера ў яго рэзідэнцыях у Альпах, Берхтасхадэне і пад Вінніцай.

## Тэхнічныя характарыстыкі 
## Выпуск 
[thumb|200px|Mercedes-Benz G4 (шасі №406530) з экспазіцыі Auto und Technik Museum Sinsheim ([Зінсхайм, Германія)]]

Толькі 3 з 57 выпушчаных Mercedes-Benz G4 дайшлі да нашага часу ў абсалютна аўтэнтычным выглядзе. Адзін з гэтых аўтамабіляў (шасі № 440881, 1939 года выпуску) належаў іспанскаму дыктатару Франсіска Франка. Яшчэ адна машына (шасі № 440875) трапіла да французскага рэстаўратара Андрэ Лякока, а праз яго — да амерыканскага калекцыянера. Трэці аўтамабіль (шасі №406528) патрапіў у ЗША ў пасляваенныя гады і доўгі час выстаўляўся ў Imperial Palace Museum.

Чацвёрты вядомы аўтамабіль (шасі №406530) выстаўляецца ў Музеі аўтамабіляў і тэхнікі ў Зінсхайме (*Auto und Technik Museum Sinsheim*). Ён не лічыцца аўтэнтычным, паколькі ў свой час быў перабудаваны ў пажарную машыну, а пасля адноўлены нанава.

## Спасылкі 
*  

W 31
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Axel Springer SE

**«Аксель Шпрынгер АГ»** () — адзін з найбуйнейшых еўрапейскіх выдавецкіх і медыяканцэрнаў, які выпускае звыш 150 найменняў газет і часопісаў у больш за 32 краінах, уключаючы Германію, Францыю, Іспанію, Расію, Швейцарыю, Венгрыю, Польшчу, Чэхію і інш. Агульны лік працаўнікоў у кампаніі перавышае 10000 чалавек, а гадавы прыбытак складае больш 2 млрд €.

Найбольш вядомыя выданні ў Германіі — «Die Welt», «Bild», «Auto Bild», «ComputerBild», «Maxim», «YAM!» і мн. інш.

## Спасылкі 
* Axel Springer Russia 
* Афіцыйны сайт Axel Springer AG  
* http://www.axelspringer.de/inhalte/pdf/axelspringer_at_a_glance.pdf 

Катэгорыя:Медыякампаніі
Катэгорыя:Кампаніі Германіі
Катэгорыя:Кампаніі Берліна
Вуліца Астроўскага (Гродна)

**Астроўскага вуліца** — адна галоўных магістралей у цэнтральнай частцы горада Гродна. Названа 1939 годзе ў гонар рускага савецкага пісьменніка М. А. Астроўскага. Да гэтага моманту называлася ў гонар апошняга караля Рэчы Паспалітай — Панятоўскага. Працягласць каля 750 метраў. Размешчана ад вуліцы М. Горкага да вуліцы Дзяржынскага. Пачала забудоўвацца ў 1910 гадах. Цяпер забудавана адна і двухпавярховай сядзібнай забудовай. На вуліцы змешчаны дзіцячыя паліклінікі, абласны эндыкрыналагічны дыспасер. Па вуліцы ходзіць грамадскі транспарт: аўтобусы, тралейбусы і маршрутныя таксі.

## Літаратура 
* Гродно: Энциклопедический справочник. — Мн.: «Белоруская Совецкая Энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1989. — ISBN 5-85700-015-7 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Гродна
Вуліца Паўлоўскага (Гродна)

**Вуліца Паўлоўскага** – вуліца ў цэнтральнай частцы горада Гродна. Працягласць – 250 метраў. Размешана ад вуліцы Кірава да вуліцы Чапаева. Названа ў 1964 годзе ў гонар савецкага ваеннага кіраўніка М. В. Паўлоўскага.  Да гэтага называлася *Жандармскім завулкам*, *Пясочная*. Пачала забудоўвацца ў першай палове XIX стагоддзя. На доме № 21, у якім жыў Паўлоўскі, ў 1964 годзе ўсталявана мемарыяльная дошка. Цяпер на вуліцы размешчана жаночая кансультацыя, педагагічнае вучылішча.
## Літаратура 
* Гродно: Энциклопедический справочник. — Мн.: «Белоруская Совецкая Энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1989. — ISBN 5-85700-015-7.

## Спасылкі 
* *Иван ГАВРИЦКИЙ, Ольга ЗАЕНЧКОВСКАЯ* От Кавказа до Праги и Маньчжурии. История генерала-полковника Николая Павловского и улицы его имени.  // Газета «Гродзенская праўда»

Катэгорыя:Вуліцы Гродна
Франсуа П’ер Гіём Гізо

'''Франсуа П'ер Гіём Гізо'* (, , Нім — , Валь-Рышэ) — французскі гісторык, крытык, палітычны і дзяржаўны дзеяч.

## Бібліяграфія 
* Scherer Edm. Études critiques sur la littérature contemporaine. 1863.
* A. Bardoux, *Guizot*, Hachette, 1894
* A. Gayot, *François Guizot et Madame Laure de Gasparin*, Grasset, 1934
* Ch.-H. Pouthas, *Guizot pendant la Révolution*, Plon, 1923
* Ch.-H. Pouthas, *La Jeunesse de Guizot'', Alcan, 1936

## Спасылкі 
* Скульптурны партрэт працы Анарэ Дам’е
* Fiches consacrées à Guizot sur le site de l’Académie française 
* Guizot le libéral 
* L’Europe de Guizot 

Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Гісторыкі Францыі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Францыі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Францыі
Катэгорыя:Міністры адукацыі Францыі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Францыі
Катэгорыя:Мемуарысты Францыі
Катэгорыя:Паслы Францыі ў Вялікабрытаніі
Lincoln Continental SS-100-X

**SS-100-X** — прэзідэнцкі кабрыа-лімузін. Аўтамабіль, у якім быў забіты прэзідэнт ЗША Джон Фіцджэральд Кенэдзі.

## Апісанне 
Створаны кампаніяй *Hess & Eisenhardt* па заказу . Агульную зборку ажыццяўляў завод кампаніі Lincoln. Прадстаўлены ў студзені 1961 года, паступіў у гараж Белага дома 15 чэрвеня 1961 года.

Асновай машыны стаў серыйны кабрыялет з адкрытым шасцімесным апорным кузавам Lincoln Continental Convertible (мадэль *74А*) узору 1961 года. Між дзвярэй была зроблена ўстаўка і ў цэнтральнай частцы салона за пярэднімі сядзеннямі была ўсталявана папярочная перагародка са ссоўным шклом, якая пераходзіла ў дзве трывалыя стойкі з вузкімі бакавымі акенцамі і арку для ўсталявання даху. У задняй частцы пасажырскага салона знаходзілася шырокае сядзенне для першай асобы, якое з дапамогай гідрапрывада магло прыўздымацца на вышыню да 27 сантыметраў. Унутры аб’ёмнай перагародкі меліся два дадатковыя складаныя сядзенні для ахоўнікаў. У салоне таксама меліся асвятленне, ацяпляльнік, кандыцыянер паветра з дзвюма панэлямі кіравання, вогнетушыльнік і светлавыя індыкатары адкрыцця і закрыцця дзвярэй. Абіўка была выканана з камбінацыі натуральнай цёмна-сіняй скуры, шэрай ворсавай тканіны і коцікавага футра на поручнях сядзенняў і дзвярных кішэнях.

На машыне была прыменена сістэма зменных элементаў даху, якія па выбары службы аховы можна было аператыўна здымаць або ўсталёўваць на аўтамабіль у залежнасці ад надвор’я ці ступені небяспекі. На выбар меліся тры віды плоскіх празрыстых плексігласавых панэляў для ўстаноўкі над рознымі часткамі салона і чатыры Г-падобныя пластыкавыя або сталёвыя каўпакі для ўсталявання над заднім сядзеннем. З кожнага боку аўтамабіля пад кузавам меліся дзве кароткія высоўныя падножкі, на якіх падчас павольнага прасоўвання прэзідэнцкага картэжу стаялі ахоўнікі. Яшчэ два ахоўнікі стаялі на невялікіх пляцоўках, размешчаных з абодвух бакоў задняга бампера, і трымаліся за сталёвыя поручні на крышцы багажніка.

На пярэдніх крылах мантавалі два флагштокі, на задніх — дзве антэны бартавой радыёсістэмы.

У параўнанні з базавай машынай ўласная маса павялічылася з 2,3 да 3,5 тон.
 і яго жонка Жаклін ў лімузіне SS-100-X у дзень забойства (22 лістапада 1963 года)]]
Пасля забойства Джона Кенэдзі аўтамабіль быў адпраўлены на фабрыку Hess & Eisenhardt, дзе было ўсталявана браніраванне, куленепрабівальнае шкло. Перабудаваны аўтамабіль быў адпраўлены ў гараж Белага дома і выкарыстоўваўся да 1967 г. У 1967 аўтамабіль зноў быў адпраўлены на дапрацоўку, пасля якой эксплуатаваўся Белым домам да 1977 г., пасля чаго машына адправілася ў музей Генры Форда.

## Спасылкі 
* Проект SS-100-Х: как был устроен Lincoln президента Кеннеди // kolesa.ru 

Continental SS-100-X
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта