open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Таццяна Васільеўна Бірыч

**Таццяна Васільеўна Бі́рыч** (, в. Лошніца, Барысаўскі раён — ) — беларускі савецкі афтальмолаг. Член-карэспандэнт АН БССР (1972), доктар медыцынскіх навук, прафесар (1948). Герой Сацыялістычнай Працы (1974). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1944), заслужаны ўрач БССР (1948). Дачка Таццяны Васільеўны Тамара Бірыч таксама была вядомым афтальмолагам.

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт ў 1928 годзе. З 1939 г. дацэнт кафедры хвароб вачэй Мінскага медыцынскага інстытута, з 1941 г. дацэнт медыцынскага інстытута ў Саратаве, кансультант, начальнік аддзялення хвароб вачэй эвакашпіталю. З 1945 па 1985 гг. загадчык кафедры хвароб вачэй Мінскага медыцынскага інстытута. Галоўны афтальмолаг рэспублікі, старшыня Навуковага таварыства афтальмолагаў БССР. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР, намеснік старшыні Вярхоўнага Савета БССР у 1963—1967), вывучэння кровазліцця ў сятчатку ў нованароджаных пры нармальных і паталагічных родах.

Упершыню ў Савецкім Саюзе (1961) ужыла метад крыяхірургіі пры захворваннях вачэй.

### Навуковыя працы 
Аўтар больш за 230 навуковых прац, у тым ліку 4 манаграфій:

* Оксигенотерапия в офтальмологии. Мн.: Беларусь, 1972.
* Изменение глазного дна у новорожденных при нормальных и патологических родах. Мн.: Беларусь, 1975 (совм. с В. Н. Перетицкой).
* Ожоги глаз. Мн.: Беларусь, 1979.
* Применение низких температур в офтальмологии. Мн.: Беларусь, 1984.

## Узнагароды 
Узнагароджана ордэнамі Леніна (1974), Працоўнага Чырвонага Сцяга (1949, 1960), медалямі. Ганаровы грамадзянін горада Мінска (1987).

## Літаратура 
* 
* Татьяна Васильевна Бирич: к 70-летию со дня рождения // Здравоохранение Белоруссии. 1975. № 1.
* Татьяна Васильевна Бирич (К 100-летию со дня рождения (1905—1993 гг.) // Белорусский медицинский журнал. 2005. № 1(11).
* Доктор медицинских наук, профессор Т. В. Бирич: биобиблиогр. указ. Минск: БГМУ, 2005.
* Национальная академия наук Беларуси : персональный состав, 1928—2015. — Минск, 2016.

## Спасылкі 
* Член-карэспандэнт БІРЫЧ Таццяна Васільеўна
* Таццяна Васільеўна Бірыч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Это мы. 110 лет со дня рождения легендарного офтальмолога Татьяны Бирич  
* 

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Афтальмолагі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мінска
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы СССР
Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Варта Вежы Багоў

**«Варта Вежы Багоў»** (*The Guard of Gods Tower*, *Varta Viežy Bahoŭ*, *Tribute to Gods Tower*) — зборнік песень «Gods Tower» у выкананні беларускіх, расійскіх і ўкраінскіх музыкантаў, выдадзены ў 2005 годзе.

## Змест 
### Першы дыск 
### Другі дыск 
Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Катэгорыя:Альбомы 2005 года
ФК Віцебск-2

**Віцебск-2** — другая каманда беларускага футбольнага клуба «Віцебск».

## Гісторыя 
У савецкія часы каманда мела назву КІМ-д (асноўны клуб менаваўся КІМ) і гуляла ў Чэмпіянаце БССР. 
У 1992 каманда пад назвай КІМ-2 трапіла ў новаствораную Другую лігу чэмпіянату Беларусі (а КІМ — у Першую).
У 1995 другая каманда атрымала назву «Кімавец», а ў 1996 была знята з чэмпіянату ў Другой лізе.
 
У 2000 быў створаны адмысловы турнір дублюючых каманд, дзе і гулялі віцебскія рэзервісты. Але, пасля вылету «Віцебска» з Вышэйшай лігі ў 2012 была адноўлена другая каманда, якая заявілася ў Другую лігу пад назвай «Віцебск-2».

У сезонах 2012 і 2013 «Віцебск-2» займаў апошняе месца ў Другой лізе. У 2014 каманда трапіла ў групу А і доўгі час вяла барацьбу за месца ў першай чацвёрцы, якое давала пуцёўку ў фінальны раўнд. У выніку «Віцебск-2» заняў пятае месца ў групе, і пасля перамогі ў стыкавых матчах атрымаў дзявятае выніковае месца ў лізе.

Па выніках сезону 2014 асноўная каманда «Віцебска» атрымала месца ў Вышэйшай лізе пасля трохгадовага перапынку. Паколькі рэзервісты зноў атрымалі магчымасць выступаць у турніры дублёраў, то каманда «Віцебск-2» перастала ўдзельчаць у Другой лізе.

## Папярэднія назвы 
* да 1991: КІМ-д
* 1992—1994: КІМ-2
* 1995—1996: «Кімавец»
* 2012—2013: «Віцебск-2»
* 2014: «МЗВВ-Віцебск-2» (**М**оладзевая **з**борная **В**іцебскай **в**обласці)

## Дасягненні 
* Лепшае дасягненне ў Першай лізе (да 1998 — Другая ліга) — 10 месца (1993/94)

## Статыстыка выступленняў
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі
***1** Стыкавыя матчы супраць клуба «Нёман» (Масты), які заняў 5 месца ў групе Б (0:1, 6:1).

## Галоўныя трэнеры 
* Пётр Дарашкевіч (1992 — 1996)
* Валерый Новікаў (2012 — 2013)
* Арцём Косак (2014, да жніўня)
* Юрый Канаплёў (жнівень — снежань 2014)

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Віцебск-2
Катэгорыя:ФК Віцебск
Катэгорыя:Спорт у Віцебску
Ора (бог)

**Ора** (таіц. 'Oro) — палінезійскі бог вайны. 

## Міфалогія
Лічыўся адным з сыноў Тангароа, жыў на востраве Бора-Бора. Культ Ора ўзнік адносна позна, і яго шырокае распаўсюджанне звязваюць пераважна з дзейнасцю патаемнага святарскага аб'яднання *арыоі*. На астравах Таварыства ён выціснуў больш старажытны культ бога вайны Роа. Гэта тлумачыцца легендай аб каханні паміж Ора і чалавечай жанчынай Ваіраўмаці. Дзеці ад іх шлюбу лічыліся пачынальнікамі некалькіх кіруючых дынастый мясцовых правадыроў. Такім чынам, праз Ора ўсталёўвалася родавая сувязь з самім Тангароа. 

Галоўныя цэнтры шанавання Ора знаходзіліся на астравах Таіці і Раіатэа. На Маркізскіх астравах меў імя Махуі.

## Сімвалы
Вясёлка, чырвоны і жоўты колеры.

## Літаратура 
* Robert D. Craig. "Oro". *Dictionary of Polynesian mythology*. Greenwood Publishing Group (1989), p. 193-194.

## Спасылкі 
*The Arioi society of Tahiti
*Simon Kooijman, ANCIENT TAHITIAN GOD-FIGURES 

Катэгорыя:Багі вайны
Глыбокае (возера, Ушацкі раён)

**Глыбо́кае** — возера ў Беларусі, ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ушача, за 7 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёскі Сержаны.

Плошча паверхні 0,37 км². Даўжыня 1,34 км, найбольшая шырыня 0,4 км. Даўжыня берагавой лініі 3,35 км.  Найбольшая глыбіня 8,6 м, сярэдняя 4,6 м. Аб’ём вады 1,72 млн. м³. Плошча вадазбору 2,3 км².
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны вышынёй 6—15 м, на поўдні і паўднёвым захадзе 2—5 м. На паўднёвым усходзе схілы катлавіны стромкія, вышынёй 10—15 м. Берагавая лінія звілістая. Берагі пясчаныя, вышынёй 0,1—0,2 м, на паўночным усходзе і і паўднёвым захадзе сплавінныя. Падводная частка катлавіны карытападобнай формы. Дно каля берагоў стромкае, пясчанае і глеістае, глыбей 2 м выслана карбанатным і крэменязёмістым сапрапелем.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць 4 ручаі, выцякае ручай у раку Ушача. Зарастае да глыбіні 3,8 м. Шырыня палосы надводнай расліннасці да 20 м.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, лінь, акунь, плотка, краснапёрка і іншыя рыбы.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
Сцяпанаўскі сад

**Сцяпанаўскі сад** — сквер у Цэнтральным раёне Мінска. Тэрыторыя абмежавана вуліцамі Кісялёва і Старавіленскай.

## Гісторыя 
]]
У канцы XIX ст. на рагу вуліц Старажоўскай (Кісялёва) і Міхайлаўскай (Камуністычная) мешчанін Іван Сцяпанаў на ўласнай зямлі пасадзіў фруктовы сад, які ў 1913 годзе быў выкуплены горадам..

У садзе расло мноства кветак, а таксама яблыні, грушы, ліпы, некаторыя з якіх захаваліся да нашых дзён. Дарожкі былі пасыпаны чырвонай цаглянай дробкай. Пасля Вялікай Айчыннай вайны тут збіралася моладзь, ладзіліся танцы пад акардэон.

23 красавіка 2002 года адбылося ўрачыстае адкрыццё ў скверы побач з будынкам-новабудоўляй Пасольства Украіны ў Рэспубліцы Беларусь помніка Тарасу Шаўчэнку з нагоды 185-годдзя з дня яго нараджэння.

9 студзеня 2007 года Мінскім гарадскім Саветам дэпутатаў скверу была афіцыйна прысвоена назва «Сцяпанаўскі сад».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паркі Мінска
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Кісялёва (Мінск)
Катэгорыя:Старавіленская вуліца (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Мінску
Адам Андрэевіч Бірукоў

**Адам Андрэевіч Бірукоў** (, в. Ядраная Слабада, Клічаўскі раён — ) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў камсамольска-маладзёжнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Гомельскай і Пінскай абласцей у гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў ВПШ пры ЦК КПСС у 1958 годзе. З верасня 1940 года сакратар Гомельскага падпольнага абкама ЛКСМБ і Рагачоўскага падпольнага РК ЛКСМБ, да 1 чэрвеня 1943 года член Рагачоўскага падпольнага РК КП(б)Б, адначасова з лістапада 1941 года камандзір партызанскай групы, камісар партызанскага атрада № 255. З 22 лютага 1943 года камісар 8-й Рагачоўскай партызанскай брыгады. У жніўні 1943 — ліпені 1944 1-ы сакратар Пінскага падпольнага абкама ЛКСМБ, у верасні 1943 — сакавіку 1944 член Жабчыцкага падпольнага РК КП(б)Б. З 1947 года на партыйнай і гаспадарчай рабоце. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1959—1963 гадах.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Глыбокае (значэнні)

**Глыбокае** — айконім і гідронім:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Глыбокае — вёска ў Жабінкаўскім раёне
* Віцебская вобласць:
** Глыбокае — горад, адміністрацыйны цэнтр Глыбоцкага раёна
* Гродзенская вобласць:
** Глыбокае — вёска ў Шчучынскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Глыбокае — пасёлак у Касцюковіцкім раёне
** Глыбокае — вёска ў Круглянскім раёне

## Азёры 
### Беларусь 
* Глыбокае — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Заходняя Дзвіна
* Глыбокае — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Лужаснянка
* Глыбокае — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Храпаўлянка
* Глыбокае — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Вята
* Глыбокае — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Галбіца
* Глыбокае — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Палата
* Глыбокае — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нішча
* Глыбокае — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свольна
* Глыбокае — возера ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Бярозаўка
* Глыбокае — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ушача
* Глыбокае — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Усвейка
* Глыбокае Струнава — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Аўсянка

### Расія 
* Глыбокае — возера ў Краснаярскім краі, у басейне ракі Пясіна
Міхаіл Фёдаравіч Бірулін

**Міхаіл Фёдаравіч Бірулін** (, в. Любяціна,  — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Да 1941 года на гаспадарчай і савецкай рабоце ў Віцебскай вобласці. З лістапада 1941 кіраўнік падпольнай групы, камандзір партызанскага атрада, у лютым—кастрычніку 1943 — 1-й Віцебскай партызанскай брыгады, адначасова член Віцебскага падпольнага РК КП(б)Б. Пасля вайны на савецкай і гаспадарчай працы.

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Віцебска
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Табернакль

з галовамі апосталаў Пятра і Паўла]]
**Таберна́кль** (ад  — шацёр) — у каталіцкіх храмах збудаванне для захоўвання прадметаў рэлігійнага пакланення, часта багата аздобленае (разьбой, скульптурнымі выявамі). Яго правобразам з’яўляецца Скінія з Каўчэгам Запавету.
* Табернакль у многіх еўрапейскіх мовах — уласна сам куфар са Святымі Дарамі, у праваслаўнай царкве называецца даразахавальніцай.
* Табернакль у архітэктуры — характэрная пераважна для гатычнага царкоўнага дойлідства вежападобная адкрытая прыбудова або архітэктурна аформленая ніша ў алтарнай сцяне, прызначаная для размяшчэння статуй.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Таберна́кль // Популярная художественная энциклопедия. Архитектура. Живопись. Скульптура. Графика. Декоративное искусство. В 2 т. / Под ред. Полевого В. М. Ред. кол.: В. Ф. Маркузон, Д. В. Сарабьянов, В. Д. Синюков (зам. гл. ред.) — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — Книга II. М—Я, 1986. — С. 274. — 432 с, ил., 32 л. ил. — 200 000 экз.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Імант Янавіч Судмаліс

**Імант Янавіч Су́дмаліс** (, партызанскі псеўданім — «Андэрсан»; 18 сакавіка 1916, г. Цэсіс — 25 мая 1944, Рыга) — латвійскі партызан, адзін з арганізатараў і ўдзельнікаў савецкага партызанскага руху на тэрыторыях Латвіі і Беларусі, акупаваных нямецкай арміяй. Герой Савецкага Саюза (1957, пасмяротна).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Цэсіс у сям’і настаўніка. Жыў горадзе Ліепая, вучыўся ў тэхнікуме. Ва ўзросце 16 гадоў далучыўся да рэвалюцыйнай дзейнасці. З 1932 года член падпольнага камуністычнага саюза моладзі Латвіі́. Потым узначаліў падпольную камсамольскую арганізацыю ў Ліепаі. Быў арыштаваны, знаходзіўся ў турме. У 1940 годзе быў вызвалены і з чэрвеня гэтага ж года займаў пасады першага сакратара Ліепайскага павятовага Камітэта камсамола і члена ЦК камсамола Латвійскай ССР. З пачатку Вялікай Айчыннай вайны разгарнуў актыўную антыгітлераўскую дзейнасць. Узначаліў камсамольскі знішчальны атрад, які удзельнічаў у абароне Ліепаі. У канцы 1941 года Імант Судмаліс стаў кіраўніком падпольнай арганізацыі ў горадзе Рыга. У маі 1942 правёў першую баявую самастойную аперацыю па захопу варожага аўтамабіля, у выніку якой быў знішчаны грузавік, забіта 16 з 20 гітлераўцаў, захоплена зброя. Колькі часу партызаны І. Судмаліса дзейнічалі разам з партызанамі Асвейскай партызанскай брыгады ў раёне Себежа, Асвеі, Полацка. На працягу 1943 года атрад Судмаліса перасоўваўся па тэрыторыі Латвіі і прыгранічных абласцей іншых прыбалтыйскіх рэспублік і каардынаваў працу падпольных арганізацый і савецкіх партызан на тэрыторыі рэйхскамісарыята «Остланд». 13 лістапада 1943 года быў здзейснены падрыў міны на Домскай плошчы ў Рызе ў дзень правядзення нацыстамі мітынга.

18 лтага 1944 года Інмар Судмаліс быў арыштаваны ў выніку здрадніцтва і 25 мая 1944 года разам з іншымі падпольшчыкамі павешаны ў Цэнтральнай турме ў Рызе.

## Памяць 
* У гонар Іманта Судмаліса названа вуліца ў Мінску. На ёй устаноўлена мемарыяльная дошка.
* Помнік у горадзе Рыга на магіле і мемарыяльная дошка на доме, дзе Імант Судмаліц жыў у час падполля.
* Помнікі ў раёне Эспланада ў Рызе, гарадах Цэсіс і Вентспілс, якія былі дэмантаваны.

## Літаратура 
* 
* D. Reita, I. Muzikantiks. Imants Sudmalis. Rīga, 1966.
* СУ́́ДМАЛИС Имант Янович // Великая Отечественная война 1941—1945: энциклопедия. / М. М. Козлов. Редколлегия: Ю. Я. Барабаш, П. А. Жилин (зам. гл. ред.), В. И. Канатов (отв. секретарь) и др. -М.: Советская энциклопедия, 1985.

## Спасылкі 
* 
* Они сражались за Родину: герои Латвии во Второй мировой // Информационное агентство BALTNEWS
* Судмалис Имант Янович // Праект «Память народа»
* Герой Советского Союза Имант Судмалис // Совет общественных организаций Латвии
* Судмал Имант Янович // Праект «Партизаны Беларуси»

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Рух Супраціву ў Латвіі
Катэгорыя:Павешаныя
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Райніса
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Павешаныя на акупаванай тэрыторыі СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Латвіі
Сувойкі

**Суво́йкі** (*Vorticella*) — род кругараснічных інфузорый.

## Апісанне 
Даўжыня каля 150 мкм. Цела мае форму званочка. На пярэднім канцы (адаральная зона) размешчаны 2 рады раснічак (мембранелы), якія звычайна злучаны паміж сабой і закручаны ўлева. Каляротавая спіраль вядзе да ротавай адтуліны, дапамагае хапаць здабычу.

## Пашырэнне 
Адрозніваецца больш за 150 відаў. Пашыраны ў прэсных і марскіх водах. На Беларусі найчасцей адзначаецца .

## Асаблівасці біялогіі 
Сядзячыя жывёлы, прымацоўваюцца да субстрату сцяблінкай, якая можа скарачацца.

Кормяцца дробнымі, завіслымі ў вадзе арганічнымі часцінкамі (бактэрыямі, дэтрытам і інш.). Прыродныя фільтратары вадаёмаў. Некаторыя сувойкі з'яўляюцца вонкавымі паразітамі рыб.

Пры бясполым размнажэнні ўтвараюцца «бадзяжкі», якія свабодна плаваюць, затым прымацоўваюцца да субстрату. Вядомы полавы працэс — кан’югацыя.

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Інфузорыі
Сугвазды

**Су́гвазды** (, ) — аграгарадок у Валожынскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Дорскага сельсавета. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска Сугвазды ўваходзіла ў склад Сугваздаўскага сельсавета.

Знаходзіцца за 12 кіламетраў на ўсход ад горада Валожын, за 70 кіламетраў ад Мінска, за 17 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Палачаны.

## Назва 
Назва Сугвазды з'яўляецца вынікам перастаноўкі літараў пры напісанні: *Sugwozd <* *Sugowdz*. У сваю чаргу, антрапонім "Сугоўдзь" — ад балцка-літоўскага двухасноўнага імені ''Su-gaud'as*. Вядомае прозвішча Сугоўдзь.

Назва Сугвазды (< "Сугаўдзі") уваходзіць у гняздо адыменных тапонімаў на ўсходзе ад Валожына, да якога таксама належаць назвы Цябуты, Есьманы, Гінтаўшчына, Білуці, Кібуці, Нарэйшы, Бурнейкі, Вайнілаўшчына, Даўгулёўшчына і інш. (ад балцка-літоўскіх імёнаў *Čiobutas, Eismantas, Gintas, Bilutis, Kibutis, Nareiša, Burneika, Vainila, Daugulis'').

## Насельніцтва 
* 386 жыхароў, 144 двары (2001)

## Інфраструктура 
* Базавая школа
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Помнікі землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дорскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна
Месапатамская кампанія

**Месапатамская кампанія** (, ; 6 лістапада 1914 — 31 кастрычніка 1918) — баявыя дзеянні, якія адбываліся падчас Першай сусветнай вайны на тэрыторыі Месапатаміі (сучасны Ірак) паміж войскамі Брытанскай імперыі (галоўным чынам індыйскімі) і арміяй Асманскай імперыі.

Брытанскае камандаванне спадзявалася абараніць нафтавыя радовішчы Блізкага Усходу і захапіць асманскую Месапатамію. Турэцкае камандаванне не планавала актыўных дзеянняў у даным рэгіёне, аднак пасля пачатку актыўнага брытанскага наступу было вымушана сфарміраваць 6-ю армію для баявых дзеянняў у Месапатаміі.

У 1916 годзе туркам атрымалася атачыць і паланіць групоўку брытанскіх войскаў у Эль-Куце, пасля чаго англічанам прыйшлося адмовіцца ад актыўных дзеянняў. Аднак у 1917 годзе брытанцы здолелі захапіць Багдад, а да канца 1918 года пад іх кантролем апынулася амаль уся тэрыторыя асманскай Месапатаміі. Баявыя дзеянні завяршыліся на наступны дзень пасля падпісання Мудроскага перамір'я.

Пасля вайны Месапатамія стала брытанскай мандатнай тэрыторыяй.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
**На англійскай мове:**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Катэгорыя:Гісторыя Ірака
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Ірака
Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Індыі
Катэгорыя:Бітвы Асманскай імперыі
Суд прысяжных

**Суд прысяжных** — інстытут судовай сістэмы, які складаецца з калегіі прысяжных засядацеляў, адабраных па методыцы выпадковай выбаркі толькі для гэтай справы і, якія вырашаюць пытанні факту, і аднаго прафесійнага суддзі, які вырашае пытанні права. Суд прысяжных разглядае крымінальныя справы па абвінавачваннях, як правіла, у цяжкіх злачынствах ў першай інстанцыі.

## Літаратура 
* 
* Суд прися́жных // Популярный юридический энциклопедический словарь / Редкол.: О. Е. Кутафин и др. — Москва: Большая Рос. энцикл.: РИПОЛ КЛАССИК, 2001. — С. 696—698. — 796, [3] с.; 17 см. — ISBN 5-85270-165-3 (БРЭ).

Катэгорыя:Судовая сістэма
Суд Лінча

**Суд Лінча** (**лінчаванне**, ) — забойства чалавека, які падазраецца ў злачынстве ці ў парушэнні грамадскіх звычаяў, без суда і без следства, звычайна вулічным натоўпам.
 
Атрымаў назву ў гонар амерыканца па прозвішчы Лінч (адзін, Чарлз, суддзя, практыкаваў лінчаванне падчас Вайны за незалежнасць; другі, Уільям, капітан, увёў у Пенсільваніі «закон Лінча» аб бессудных цялесных пакараннях — але не смяротнае пакаранне — у 1780 годзе) .
 
Дзеянні суддзі Чарлза Лінча (у адрозненне ад Уільяма Лінча), па-першае, не насілі расавага падтэксту, а па-другое, ім папярэднічала абавязковае разгляд існасці справы суддзёй асабіста, без удзелу абвінавачвання і абароны. У цэлым дзеянні Чарлза Лінча былі накіраваны на падтрыманне грамадскага парадку ва ўмовах грамадска-палітычнай нестабільнасці і па сутнасці з’яўляліся спрошчаным правасуддзем ваеннага часу, з той толькі розніцай, што вердыкт выносіўся цывільным суддзёй.

## Спасылкі 
* 

## Гл. таксама 
* Самасуд

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Судовая сістэма
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:Расізм
Катэгорыя:Калектыўныя расправы
Катэгорыя:Віды забойстваў
Помнік Тарасу Шаўчэнку (Мінск)

**Помнік Тарасу Шаўчэнку ў Мінску** — помнік украінскаму паэту, пісьменніку і мастаку, «*будзіцелю нацыі*» Тарасу Рыгоравічу Шаўчэнку ў сталіцы Беларусі горадзе Мінску.

Гэта адзіны паўнафігурны манумент Шаўчэнку ў Беларусі.

## Агульная інфармацыя 
Помнік устаноўлены ў цэнтральнай частцы Мінска — у Сцяпанаўскім садзе на рагу вуліц Старавіленскай і Кісялёва, побач з будынкам Пасольства Украіны ў Рэспубліцы Беларусь з нагоды 185-годдзя з дня нараджэння Тараса Шаўчэнкі.

Аўтары помніка — украінскі скульптар Віктар Ліпаўка і беларускі архітэктар Віктар Крамарэнка, які выканаў архітэктурную прывязку манумента.

## Апісанне 
Помнік уяўляе сабой бронзавую постаць Тараса Шаўчэнкі на невялікім падножжы (цэласная скульптура), якая ўсталяваная на цыліндрычным круглым пастаменце з ружовага граніту на круглым стылабаце з таго ж граніту, дапоўненым пакатымі кругавымі лесвіцамі.

Аўтар адлюстраваў ужо немаладога паэта ў задуменні. Статычнасці і шаблоннасці ва ўвасабленні вобраза Кабзара скульптару ўдалося пазбегнуць. Як у цэлым, так і ў дэталях, праглядаецца некаторае падабенства мінскага помніка Шаўчэнку з вобразам паэта ў маскоўскім помніку Тарасу Шаўчэнку.

Да крытычных заўваг адносна агульнага выгляду помніка Шаўчэнку ў Мінску варта аднесці нагрувашчванне прасторавых фігур ля падножжа манумента, а ва ўвасабленні вобраза паэта можна ўказаць на супярэчлівы, з пункту гледжання дасягнення выразнасці асобы, адвод ад гледачоў позірку і не да канца прапрацаваную позу фігуры (становішча рук).

## Гісторыя 
Першы помнік Тарасу Шаўчэнку ў Мінску быў усталяваны ў 1976 годзе на аднайменным бульвары.

У сувязі з узвядзеннем будынка пасольства Украіны ў Мінску з’явілася ідэя ўсталявання непадалёку ад яго помніка Шаўчэнку ў поўны рост. Помнік Кабзару, добраўпарадкаванне тэрыторыі вакол яго, а таксама ўстаноўка бювета з артэзіянскай вадой па кіеўскай тэхналогіі былі падарункамі ўкраінскай сталіцы Мінску. Урачыстае адкрыццё помніка Тарасу Шаўчэнку адбылося 23 красавіка 2002 года пры ўдзеле кіеўскага мэра Аляксандра Амельчанкі і Старшыні Мінгарвыканкама Міхаіла Паўлава, стаўшы адным з ключавых мерапрыемстваў Дзён Кіева ў Мінску.

## Крыніцы і спасылкі 
* Пам’ятник Тарасу Шевченку в Мінську  на *www.minsk-old-new.com* («Мінськ старий і новий. Мінськ у фотографіях.», + інфо)  
* *Афоніна Анжела* У центрі Мінська відкрито пам’ятник Тарасові Шевченку  // стаття в газеті «Хрещатик» за 23 квітня 2002 року

Мінск
Шаўчэнку
Катэгорыя:З’явіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:2002 год у Мінску
Катэгорыя:Старавіленская вуліца (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Кісялёва (Мінск)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні  Віктара Крамарэнкі
Colin’s

«**Colin’s**» (*камерцыйная назва*) — з’яўляецца часткай прамысловай групы «Eroglu group». Офіс кампаніі размешчаны ў Стамбуле, Турцыя. Кампанія папулярная ў першую чаргу на ўсходнееўрапейскім рынку і імкнецца прадастаўляць вопратку даступнай сярэдняй коштавай катэгорыі . У 2010 у кампаніі працавала больш за .

## Гісторыя 
Кампанія «Colin’s» была створана ў Турцыі ў 1983 годзе як прадпрыемства па вырабе плашчоў і куртак. У 1992 годзе яна была ператворана ў прамысловую швейную кампанію пад гандлёвай маркай «Colin’s». У 1993 годзе кампанія выйшла на міжнародны рынак, адкрыўшы першы магазін за межамі Турцыі.

## Дзейнасць 
На дадзены момант прадукцыя кампаніі «Colin’s» прадстаўлена ў 32 краінах свету, у тым ліку і ў Беларусі.

## Спасылкі 
* www.colinsjeans.com 

Катэгорыя:Вытворцы адзення і абутку
Катэгорыя:Кампаніі Турцыі
Фалклендскі бой

**Бітва ля Фалклендскіх астравоў** (, ) — марская бітва Першай сусветнай вайны, якая адбылася 8 снежня 1914 года паміж германскай крэйсерскай эскадрай віцэ-адмірала Максіміліяна фон Шпее і англійскай эскадрай віцэ-адмірала Доветана Стэрдзі каля Фалклендскіх астравоў.

Камандуючы нямецкай эскадрай, якая складалася з двух браняносных («Шарнхорст», «Гнейзенау») і трох лёгкіх («Дрэздэн», «Нюрнберг», «Лейпцыг») крэйсераў, двух транспартаў і шпітальнага судна, прыняў рашэнне зрабіць удар па англійскай ваенна-марской базе Порт-Стэнлі на Фалклендскіх астравах, але нечакана выявіў на рэйдзе моцную англійскую эскадру, якая прыбыла туды напярэдадні. Англійская эскадра складалася з аднаго эскадранага браняносца, двух лінейных крэйсераў, трох браняносных і двух лёгкіх крэйсераў. Сустрэўшы нечакана моцнага праціўніка, Шпее спрабаваў збегчы, аднак англійскія караблі нагналі германскую эскадру. Шпее загадаў лёгкім крэйсерам і транспартам сыходзіць у розных кірунках. Іх сталі пераследваць англійскія браняносныя і лёгкія крэйсеры, а лінейныя крэйсеры ўступілі ў бой з германскімі браняноснымі крэйсерамі і патапілі іх. Былі таксама знішчаны два лёгкіх германскіх крэйсеры і транспарты. Толькі крэйсеру «Дрэздэн» і шпітальнаму судну атрымалася ўкрыцца.

## Заўвагі 
## Літаратура 
*  

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы ў Атлантычным акіяне
Катэгорыя:Марскія бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Марскія бітвы Германіі
Катэгорыя:Марскія бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фалклендскія астравы
Катэгорыя:Падзеі 8 снежня
Катэгорыя:Снежань 1914 года
Іван Андрэевіч Біч

**Іван Андрэевіч Біч** (, в. Есьманаўцы, Валожынскі раён — кастрычнік ) — герой Грамадзянскай вайны ў Расіі.

## Біяграфія 
Член КПСС з 1917 года. Скончыў Маладзечанскую настаўніцкую семінарыю. Удзельнік Рэвалюцыі 1905—1907 гг. Хаваючыся ад паліцыі, з’ехаў у Сібір. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі член Краснаярскага губрэўкама. Для барацьбы з Калчаком ў сяло Шыткіна Канскага павета арганізаваў партызанскі атрад, у складзе якога ўдзельнічаў у паўстанні, якое ахапіла 13 воласцяў.

Больш за 1000 партызан, сярод якіх былі перасяленцы з беларускіх губерняў, паспяхова змагаліся з калчакаўцамі. Дыверсіямі на ўчастку Тайшэт — Тулун Сібірскай чыгункі яны зрывалі забеспячэнне белагвардзейцаў, стварылі так званую «тайшэцкую затычку». Біч быў камісарам шыткінскіх партызан, узначальваў лыжны атрад.

Падчас баявой аперацыі ў верасня 1919 года трапіў у палон і пасля катаванняў павешаны. У Тайшэце пастаўлены помнік Бічу, яго імем названа сярэдняя школа.

Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі Маладзечанскай настаўніцкай семінарыі
Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995

**Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995**  — трэці па рангу дывізіён па футболе сярод беларускіх каманд другой паловы 1995-га года. 
У сувязі з пераходам на сістэму правядзення чэмпіянатаў "вясна—восень" турнір праходзіў у адзін круг. 
Ліга, як і ў папярэднім сезоне, была падзелена на дзве падгрупы: А і Б.
Першапачаткова ў турніры ўдзельнічалі 26 каманд (па 13 у кожнай падгрупе), але ў 
першым крузе са спабарніцтваў зняліся дзве каманды з групы А: мастоўскі «Дрэваапрацоўчык» і хойніцкае «Стрэлічава».
Пераможца кожнай падгрупы атрымоўваў павышэнне ў Другую лігу. 
У падгрупах А і Б перамаглі адпаведна мазырскі МПКЦ-2 і «Максім-Орша», але паколькі мазырская каманда з'яўлялася фарм-клубам, то яна не магла атрымаць павышэнне, 
якое замест мазыран атрымаў бярозаўскі «Будаўнік».

## Турнірная табліца 
### Падгрупа А 
### Падгрупа Б 
## Спасылкі 
* RSSSF.com
* kick-off.by
* fcgomel.elitno.net 

1995
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1995 годзе
Катэгорыя:1995 год у футболе
Прылукі

Назву **Прылу́кі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Прылукі — вёска ў Брэсцкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Прылукі — вёска ў Карэліцкім раёне
* Мінская вобласць:
** Прылукі — аграгарадок у Мінскім раёне

### Украіна 
* Прылукы (Прылукі) — горад у Чарнігаўскай вобласці
Мурэа

**Мурэа** (франц. *Moorea*, таіц.: *Moʻorea*, літаральна «жоўтая яшчарка») — востраў у Французскай Палінезіі. Уваходзіць у групу Наветраных астравоў Таварыства. Плошча — 134 км². Насельніцтва — 16191 чал. (2007 г.)

## Геаграфія 
Востраў размешчаны не далёка ад Таіці. Мае вулканічнае паходжанне. Даволі ўзгорысты. Найвышэйшы пункт — гара Тахіэа (1 207 м). Уздоўж часткі ўзбярэжжа цягнецца каралавы рыф, які фарміруе 3 невялікія астраўкі *моту*.

Клімат трапічны мусонны. Сезон дажджоў працягваецца са снежня да красавіка. У зімовыя месяцы (чэрвень — верасень) з паўднёвага ўсходу дзьме прахалодны вецер Марааму. Сярэднегадавая тэмпература 24 — 28&nbsp;°C.

## Гісторыя 
Мурэа быў населены палінезійцамі ў канцы 1 тысячагоддзя н. э. Да прыбыцця еўрапейцаў ён з’яўляўся важным духоўным цэнтрам Палінезіі. Да нашага часу захавалася некалькі палінезійскіх стадолаў *марае*. Найбольш старажытны — Афарэату, усталяваны ў IX ст.

Адкрыты ў 1767 г. брытанцам Сэмюэлем Уолісам. На востраве таксама пабывалі Дж. Кук, Ч. Дарвін, О. Кацэбу.

У канцы XVIII ст. быў далучаны да Таіцянскай дзяржавы. У XIX ст. быў абвешчаны калоніяй Францыі.

У 2010 г. група палінезійцаў у пратэст супраць змен у традыцыйным ладзе жыцця абвясціла на Мурэа дзяржаву Хау Пакумоту.

## Эканоміка і інфраструктура 
Мурэа — другі па значэнню востраў Французскай Палінезіі, дзе інтэнсіўна развіваецца турызм. Мясцовыя жыхары займаюцца земляробствам (вырошчваюць ваніль, цытрусавыя, ананасы, бананы і г. д.) і ловам рыбы. Частка тубыльцаў стала працуе на суседнім Таіці.

Востраў звязаны з Таіці і некалькімі іншымі астравамі Таварыства паромнай пераправай. Дзейнічае аэрапорт. Галоўная шаша цягнецца вакол усяго ўзбярэжжа Мурэа.

## Спасылкі 
* 
* Поўны даведнік для наведвальнікаў
* Агульная інфармацыя
* Le gouvernement Hau Pakumotu passe au recrutement… 
* History of Hau Repupirita Pakumotu

Катэгорыя:Астравы Таварыства
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Дзёран

**Дзёран** — верхні пласт глебы, які фарміруецца травою і перапляценнем травянога карэння.

## Біяцэноз 
Дзёран фарміруецца пераважна на лугавых і стэпавых участках, адкрытых лясных прагалінах, уздоўж дарог, дзе росту травы не замінаюць іншыя расліны. Складае аснову культурных газонаў.

Час фарміравання займае ад 1 года і болей у залежнасці ад відаў травянога пакрыцця. У прыродзе адбываецца сталае ўзаемадзеянне і канкурэнцыя травяных раслін, што залежыць ад асаблівасцей надвор’я, кліматычных умоў і характару глебы.

Год за годам дзёран стварае шчыльную, цяжкую глебу. Па складу яна бяднейшая за перагной, але ўтрымоўвае менш хваробатворных бактэрый і грыбоў. Шырока распаўсюджаны дзярнова-падзолістыя і дзярнова-карбанатныя глебы.

З’яўляецца важным месцам для існавання шматлікіх насякомых, жывародкаў, чарвякоў, яшчарак, змей, грызуноў і г. д..

## Выкарыстанне ў земляробстве 
Дзярновая зямля ўваходзіць у склад большасці садовых зямельных сумесяў. Нарыхтоўваецца ўвесну або ў іншы цёплы перыяд года. Лепшая дзярновая зямля атрымліваецца пры нарыхтоўцы яе з месцаў, дзе растуць канюшына і люцэрна. Для атрымання штучнай дзярновай зямлі пасля нарыхтоўкі дзярніну складаюць у штабелі, багата паліваюць і час ад часу перагортваюць для далейшага гніення сцёблаў травы і карэнчыкаў.

Для стварэння газонаў выкарыстоўваюць як прыродны, так і штучны дзёран, сфарміраваны газоннымі травамі. У далейшым яго выкарыстоўваюць для слання паверхні стадыёнаў, пляцовак, а таксама ў дэкаратыўных мэтах.

У многіх краінах свету існуе цэлы напрамак дзярновага земляробства, які адрозніваецца значнай эканамічнай эфектыўнасцю.

## Выкарыстанне ў будаўніцтве 
Здаўна ў мясцовасцях, бедных на іншыя будаўнічыя матэрыялы, дзёран ужываўся пры пабудове жытла. Для пабудовы дзярновых хацін канструюецца каркас, які абкладваецца скруткамі або «цаглінамі» з дзёрну. Дзярновыя будынкі шырока вядомы ў Ісландыі, стэпавых рэгіёнах Паўночнай Амерыкі і Аўстраліі. Акрамя таго, у краінах Скандынавіі да нашых дзён дзёрнам крыюць дахі. Сухі дзёран можа ўжывацца для затыкання дзірак у драўляных і глінабітных пабудовах. На Беларусі выкарыстоўваўся для ацяплення прызбы.

Як будаўнічы матэрыял дзёран мае асаблівасць назапашваць вільгаць, што адмоўна ўплывае на стан драўлянага каркасу. Пры ўзнікненні працэсу гніення патрабуе замены.

## Гл. таксама 
* Мульча

## Галерэя 

Image: Hasholme Carr - geograph.org.uk - 717870.jpg|Дзярновае земляробства
Image:Turf Rolls - geograph.org.uk - 295992.jpg|Нарыхтоўка дзёрну
Image:Dinamo Stadium Minsk.jpg|Газонны покрыў стадыёна "Дынама" у Мінску
Image:Keldur 01.jpg|Ісландскія дзярновыя жытлы
Image:Auðunarstofa 1.JPG|Хата з дзярновым дахам
Image:Canberra House of Parliament lawn (349765992).jpg|Выкарыстанне дзёрну ў дэкаратыўных мэтах (Канбера)

## Спасылкі 
* Родныя вобразы 
* СПАРТЫЎНЫ ГАЗОН АД А ДА Я
* Жыццё ў дзярновым доме
* Як будуецца ісландскі дом з дзёрну

Катэгорыя:Глебазнаўства
Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
ФК Спартак Шклоў

**«Спартак»** — беларускі футбольны клуб з горада Шклоў. Заснаваны ў 1992 годзе. У цяперашні час выступае ў Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
«Спартак» доўгі час гуляў у Другой лізе, некаторы час шклоўскі клуб быў фарм-клубам магілёўскага «Дняпра».

Доўгі час «Спартак» быў трывалым прэтэндэнтам на павышэнне, і ў рэшце рэшт клуб трапіў у Першую лігу. Але, правёўшы там два сезоны, вярнуўся ў Другую лігу. У 2010 годзе клуб па фінансавых прычынах перайшоў у чэмпіянат Магілёўскай вобласці.

У красавіку 2014 года, пасля трох гадоў адсутнасці на рэспубліканскай арэне, шклоўскі клуб зноў стаў удзельнікам Другой лігі. У выніку каманда апынулася ў сярэдзіне табліцы, заняўшы 13 месца з 24.

У сезоне 2015 «Спартак» стаў фарм-клубам магілёўскага «Дняпра», да складу шклоўцаў далучыліся былыя дублёры магіляўчан. У Другой лізе каманда ішла ў сярэдзіне турнірнай табліцы сваёй групы і не прэтэндавала на выхад у фінальны раўнд, але здолела стварыць невялікую сенсацыю ў Кубку Беларусі, перайграўшы спачатку фаварыта Другой лігі «Узду», а потым у першым матчы 1/16 фіналу атрымаўшы валявую перамогу над чэмпіёнам краіны — барысаўскім БАТЭ (2:1), хоць той і быў прадстаўлены дубліруючым складам. Гэтае паражэнне стала для барысаўчан першым у сезоне 2015.

У пачатку 2016 года «Спартак» вырашыў не заяўляцца ў Другую лігу, аб чым канчаткова стала вядома ў красавіку 2016 года. У 2016—2020 гадах клуб удзельнічаў у чэмпіянаце Магілёўскай вобласці, дзе ў 2019 годзе стаў чэмпіёнам.

У 2021 годзе ў выніку аб’яднання Другой лігі з чэмпіянатамі абласцей «Спартак» зноў далучыўся да Другой лігі.

## Папярэднія назвы 
* 1992—1993: «Спартак»
* 2001: «Дняпро»
* 2001—2002: «Спартак-ВАР-Дняпро»
* 2003—2004: «Спартак-ВАР»
* 2005—2013: «Спартак»
* з 2014: «Спартак-Шклоў»

## Дасягненні 
* Найлепшае дасягненне ў Першай лізе — 8 месца (2008)

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Галоўныя трэнеры 
* Уладзімір Прыгодзіч (2001—2016)
* Дзмітрый Цярэнцьеў (з 2021)

## Вядомыя ігракі 
* Андрэй Гарбуноў

## Крыніцы 
Спартак Шклоў
Прылукі (Мінскі раён)

**Прылу́кі** (, ) — аграгарадок у Мінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, на шашы . Уваходзіць у склад Сеніцкага сельсавета.

## Геаграфія 
Размяшчаецца на беразе ракі Пціч за 12 км у напрамку на поўдзень ад Мінска, за 3 км ад чыгуначнай станцыі Пціч.

Таксама паходжанне назвы «прылукі» тлумачыць мясцовая легенда, паводле якой у старадаўнія часы тут адбылася дуэль баярына Яраслава са сваім колішнім паплечнікам за права застацца з маладзіцай Люблянай, у выніку якога яны загінулі разам і месца іх смерці было названа Прылукамі (паводле віду зброі, якой яны біліся).

Гэты сюжэт апрацоўвае ў сваім апавяданні «Прылукі» (1893) беларускі празаік Карусь Каганец.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 50 жыхароў у 8 дварах.

У часы Другой сусветнай вайны ў будынку палаца знаходзілася рэзідэнцыя гаўляйтара Вільгельма Кубэ. Часткова разбураны ў Другую сусветную вайну, палац адбудаваны ў пасляваенны час. Цяпер тут размешчаны Беларускі навукова-даследчы інстытут аховы раслін.

Выява:Pryłuki, Čapski, Прылукі, Чапскі (N. Orda, 10.07.1876).jpg|Прылукі. Палац Чапскіх, раней Оштарпаў і Горватаў. Малюнак Напалеона Орды, 10 ліпеня 1876

## Помнікі гісторыі і культуры 
* Палацава-паркавы комплекс Чапскіх 
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква, 1863 г. 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.

## Вядомыя асобы 
* Валянцін Паўлавіч Занковіч (1937—2025) — беларускі архітэктар, скульптар
* Зянон Станіслававіч Паўлоўскі (1917—1977) — беларускі жывапісец.
* Людміла Фёдараўна Кабашнікава (нар. 1956) – вучоны ў галіне біяфізікі і біяхіміі раслін. Член-карэспандэнт (2017), доктар біялагічных навук (2009), дацэнт (2003).
У вёсцы пахаваны літаратуразнавец Варлен Леанідавіч Бечык (1939— 1985).

## Цікавыя факты 
* у Прылуках знаходзіўся так званы «Зачараваны замак», легенду пра які выкарыстаў у адной з сваіх балад вядомы польскі паэт Антоні Эдвард Адынец, член таварыства філарэтаў.

## Літаратура 
* 
* *Раюк, А.Р.* Роля Оштарпаў і Горватаў у станаўленні прылуцкай сядзібы / А.Р. Раюк // Гістарычна-археалагічны зборнік / Інстытут гісторыі НАН Беларусі; гал. рэд.: А.А. Каваленя. — Вып. 34. — 2019. — С. 101—106.
* *Раюк, А.Р.* Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара / А.Р. Раюк // Научные труды Респ. ин-та высш. школы. Истор. и псих.-пед. науки : сб. науч. ст.: в 3 ч. / РИВШ ; редкол. : В.А. Гайсёнок [и др.]. — Минск : РИВШ, 2023. — Вып. 23. — Ч. 1. — С. 339—346.
* 

## Спасылкі 
* Прылукі на Radzima.org
* Легенда пра вёску Прылукі
* Прылукі — апавяданне Каруся Каганца

Катэгорыя:Сеніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна

Катэгорыя:Іваноўскія
Катэгорыя:Оштарпы
Катэгорыя:Горваты
Катэгорыя:Чапскія
Джордж Сударшан

**Энакал Чэндзі Джордж Сударшан** (нар. 16 верасня 1931) — вядомы амерыканскі фізік-тэарэтык індыйскага паходжання, прафесар Тэхаскага ўніверсітэта ў Осціне.

## Біяграфія 
Джордж Сударшан нарадзіўся ў маленькай вёсачцы Палам на поўдні Індыі. Ён атрымаў сярэднюю адукацыю ў каледжы Church Mission Society, а ў 1951 годзе скончыў Хрысціянскі каледж у Мадрасе. У 1952 годзе ён атрымаў ступень магістра ў Мадраскім універсітэце. Пасля гэтага ён уладкоўваецца ў *Tata Institute of Fundamental Research* (TIFR), дзе нядоўгі час працуе пад кіраўніцтвам Хомі Джэхангіра Бабы. Далей ён перабіраецца ў Нью-Ёрк, паступаючы ў Рочэстэрскі ўніверсітэт, дзе яго навуковым кіраўніком становіцца Роберт Маршак. У 1958 годзе Сударшан атрымлівае ступень доктара філасофіі ў гэтым універсітэце.

## Бібліяграфія 
* Doubt and Certainty (разам з Тоні Ротманам).
* Classical Dynamics (разам з Н. Мукундай).
* Fundamentals of Quantum Optics (разам з Джонам Клаўдэрам).
* Introduction to Elementary Particle Physics (разам з Робертам Маршаком).
* From Classical to Quantum Mechanics: An Introduction to the Formalism, Foundations and Applications (разам з Джамп’ера Эспазіта і Джузэпэ Марма).

## Гл. таксама 
* Квантавая оптыка
* Тахіёны
* Слабае ўзаемадзеянне

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* A LOOK-BACK AT FOUR DECADES OF RESEARCH By ECG SUDARSHAN 
* *Seven Science Quests*, Uni. Texas, Austin 
* Хатняя старонка
* Публікацыі ў ArXiv
* Збор прац
* Сударшан  у Keral.com
* Ліст Сударшана Нобелеўскаму камітэту
* Лекцыя Perspectives And Perceptions: Causality And Unpredictability 
* Ennackal Chandy George Sudarshan

Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Індыі
Катэгорыя:Фізікі Індыі
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі ЗША
Глыбокае (возера, Гарадоцкі раён)

**Глыбо́кае** — возера ў Беларусі, у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Храпаўлянка, за 6 км на паўднёвы захад ад горада Гарадок, каля вёскі Малыя Стайкі.

Плошча паверхні 0,21 км². Даўжыня 0,98 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Плошча вадазбору 10,5 км². Даўжыня берагавой лініі 2,18 км.
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з захаду на ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя вышынёй да 7 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны.
У возера ўпадаюць ручаі і выцякае ручай у возера Пярвішчанскае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Лужаснянкі
Таніт

**Тані́т** — фінікійская багіня месяцу, заступніца Карфагена.

## Шанаванне 
Паходжанне культу і імя Таніт застаецца спрэчным. Некаторыя даследчыкі лічаць, што яны былі запазычаны карфагенянамі ў бербераў Паўночнай Афрыкі, іншыя сцвярджаюць, што Таніт — старадаўняя фінікійская багіня, і яе імя перакладаецца як «тая, хто аплаквае». У антычных тэкстах яе называлі тварам Баала, дамай Карфагена. У гэтым горадзе будавалі прысвечаныя ёй храмы. Сведчанні шанавання Таніт знойдзены ў Ліване, Ізраілі, а таксама ў Гібралтары, на Сіцыліі, Мальце, Ібіцы і ў іншых месцах Заходняга Міжземнамор’я.

У міфалогіі Таніт звязвалася з месяцам, зоркамі, вадою, каханнем, пладавітасцю. Існаваў звычай прынясення ёй у ахвяру малых дзяцей.

Рымляне называлі Таніт Цэлестай і атаясамлялі з Юнонай Люцынай, заступніцай родаў і малых дзяцей.

## Сімвалы 
У Таніт меўся канкрэтны, добра пазнаваемы сімвал — трохкутнік, прамая лінія і акружнасць над ім. Звычайна гэта тлумачыцца як жаночая постаць у шырокай сукенцы з разведзенымі ў бакі рукамі. Акрамя таго, выявы багіні суправаджаліся сімваламі месяцу, вады, рыб і драпежных птушак.

## Спасылкі 
* Tanit
* Johanna Stuckey, Tanit of Carthage
* Monica Sjöö, Tanit on Ibiza

Катэгорыя:Багі неба і надвор’я
Катэгорыя:Багіні
Катэгорыя:Вярхоўныя багі
Катэгорыя:Антычная міфалогія
Катэгорыя:Фінікійская міфалогія
Блажко

**Блажко** — прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Андрэй Агеевіч Блажко — арганізатар і кіраўнік дукорскіх партызан
* Сяргей Мікалаевіч Блажко — расійскі і савецкі астраном.

## Гл.таксама 
* 2445 Блажко — астэроід, названы ў гонар С. М. Блажко.
* Блажко, кратар — месяцавы кратар, названы ў гонар С. М. Блажко.
Андрэй Агеевіч Блажко

**Андрэй Агеевіч Блажко** (, в. Харэвічы (цяпер у межах в. Дукора), Пухавіцкі раён — ) — арганізатар і кіраўнік дукорскіх партызан.

## Біяграфія 
Член РКП(б). З 1915 года матрос Балтыйскага флоту. Удзельнік Кастрычніцкай рэвалюцыі. Падчас польскай інтэрвенцыі ў 1919 годзе камандзір партызанскага атрада Дукорскай воласці, у яго доме размяшчаўся штаб атрада. 3 мая 1920 года арыштаваны, расстраляны ва ўрочышчы Пушча, разам з 15 іншымі партызанамі.

## Памяць 
У вёсцы Дукора яго імем названа вуліца, на магіле помнік.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Кастрычніцкай рэвалюцыі
Катэгорыя:Партызаны
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пухавіцкім раёне
Іаяс (цар іўдзейскі)

Іаяс ( — «Іегова дае спакой»; ; ) — восьмы цар паўднёвага Іўдзейскага царства, адзіны ацалелы сын іўдзейскага цара Ахозіі. Яго маці была Цыў’я з Вірсавіі. Традыцыйнымі гадамі яго панавання лічацца 835—796 да н.э.

## Біяграфія 
Яшчэ немаўля, яго выратавала ад забойства Гафоліяй Іясавефа, дачка цара Іярама. На працягу шасці год хлопчык хаваўся ў Іерусалімскім храме, а на сёмы год у краіне адбылася арганізаваная святаром Іядаем рэвалюцыя, у выніку якой Гафолія была забіта, а сталец заняў непаўналетні цар.

Пакуль быў жывы першасвятар Іядай, Іаяс прытрымліваўся яго саветаў і падтрымліваў служэнне Адзінаму Богу. Іаяс аднавіў Іерусалімскі храм, клапаціўся пра ахвяраванні на яго. Аднак пасля смерці Іядая цар звярнуўся да шанавання язычніцкіх багоў, што выклікала гнеў Бога. Сын Іядая — Захарыя рашуча выступіў супраць язычніцкіх ахвяраванняў, за тое цар загадаў забіць прарока. Прарок загінуў акурат у Храме, падчас ахвяравання. Наступствам гэтага стала нашэсце на Іўдзею сірыйцаў, якія спустошылі краіну. Толькі пасля выплаты вялікай кантрыбуцыі сірыйскі цар Азаіл адступіў ад Іерусаліма.

Гэтыя падзеі выклікалі эканамічны і палітычны заняпад у краіне. Супраць цара была складзена змова, ён быў забіты сваімі ўраднікамі і пахаваны «*ў горадзе Давіда, але не са сваімі продкамі*».

Катэгорыя:Цары іўдзейскія
Катэгорыя:Цары ізраільскія
Gangnam Style

«**Gangnam Style**» — сінгл паўднёвакарэйскага музыканта PSY. Песня выйшла 15 ліпеня 2012 года і ўзначаліла «», а яе відэакліп стаў самым прагляданым у жанры K-pop на YouTube.

16 верасня «Gangnam Style» быў намінаваны ў катэгорыі «найлепшае відэа» прэміі «2012 MTV Europe Music Awards», якая адбылася ў нямецкім горадзе Франкфурт. 20 верасня «Gangnam Style» патрапіў у кнігу рэкордаў Гінэса як відэа, якое набрала найбольшую колькасць «*лайкаў*» у гісторыі YouTube.

## Перадгісторыя 
«Gangnam Style» — гутарковы выраз у карэйскай мове, які азначае раскошны лад жыцця, якім славіцца Канамгу, багаты і модны раён Сеула. У інтэрв’ю CNN PSY параўнаў яго з Беверлі-Хілз.

Песня прысвечана «ідэальнай дзяўчыне, якая ведае, калі трэба быць вытанчанай, а калі дзікай».

## Відэакліп 
Відэа паказвае камічна танцуючага PSY, які з’яўляецца ў нечаканых месцах у Канамгу. Аднак з дзесяці месцаў у гэтым раёне былі зняты толькі два, астатнія знаходзяцца ў Інчхоне і правінцыі Кёнгідо.

## Спасылкі 
*  — афіцыйнае відэа.
*  — варыянт «Oppa Is Just My Style».
* PSY — Gangnam Style (Crystal Lake Remix) — афіцыйны рэліз на Dailymotion.
* 

Катэгорыя:Сінглы 2012 года
Катэгорыя:Музыка Паўднёвай Карэі
Хёна

**Кім Хён-А** (**Kim Hyun-a** па-карэйску: 김현아, Hanja: 金泫雅; , Сеул) — паўднёвакарэская спявачка, танцорка, мадэль, удзельніца гурта 4Minute. Стала вядомая пасля з’яўлення ў кліпе *Gangnam Style* рэпера PSY як танцорка. Да сярэдзіны 2007 года ўдзельнічала ў гурце Wonder Girls.

## Дыскаграфія 
**Міні-альбомы**

* *Bubble Pop!* (2011)
* *Melting* (2012)
* *A Talk* (2014)
* *A+* (2015)
* ''A'wesome* (2016)
* *Following* (2017)
* *I'm Not Cool* (2021)
* *Nabillera* (2022)
* *Attitude* (2024)

**Сумесныя міні-альбомы**

* *1+1=1'' (2021, з рэперам )

Катэгорыя:Музыканты Паўднёвай Карэі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Паўднёвай Карэі
Rail Baltica

thumb|200px|справа|План чыгункі Rail Baltica
**Rail Baltica** (, вымаўляецца **Рэйл Балтыка**) — праект чыгункі з еўрапейскай стандартнай каляінай, якая павінна злучыць Прыбалтыку, Усходнюю і Заходнюю Еўропу. Згодна з праектам, адзіная еўрапейская каляіна павінна злучыць Хельсінкі, Талін, Рыгу, Каўнас, Варшаву і Берлін, а ў далейшым плануецца працяг маршруту да Венецыі, палепшыўшы, такім чынам, транспартнае забеспячэнне паміж Цэнтральнай і Усходняй Еўропай. Галоўнай мэтай Rail Baltica з'яўляецца аднаўленне непасрэднай сувязі краін Балтыі з еўрапейскай чыгуначнай сеткай і развіццё рэгіянальнай інтэграцыі. Інтэграцыя чыгункі краін Балтыі ў транспартную сістэму Еўрасаюза дазволіць павялічыць хуткасць руху цягнікоў, рост пасажырапатоку і грузапатокаў і прыбыткаў.

Усе тры краіны Балтыі і Польшча абвясцілі праект адным са сваіх прыярытэтаў у галіне развіцця транспартнай інфраструктуры. Рашэнне Еўрапарламента і Савета Еўропы вызначыла праект Rail Baltica часткай пан'еўрапейскага калідора, які ўключае таксама аўтадарожную частку (Via Baltica) і адгалінаванне на Калінінград (Via Hanseatica). Каардынатарам праекта ў Еўрапарламенце з'яўляецца Павел Целічка.

## Спасылкі 
* Rail Baltica 

Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Эстоніі
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Латвіі
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Літвы
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Польшчы
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Германіі
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Фінляндыі
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт у Еўропе
Катэгорыя:Праекты
Герб Гарадка

**Герб Гарадка** — герб горада Гарадок і Гарадоцкага раёна.

## Апісанне 
Сучасны герб Гарадка ўяўляе сабой выяву ў залатым полі барочнага шчыта льва, які стаіць, натуральнага колеру, павернутага направа.

## Гісторыя 
Паводле некаторых звестак, у XVI ст. Гарадок меў свой герб: *«у залатым полі леў»*. У 1781 годзе Гарадок атрымаў статус горада і новы герб з выявай Пагоні.

Герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 студзеня 2006 года № 36. У 2011 годзе ў герб былі ўнесены змены: заменена выява ільва, у ільва стала расчынена пашча. Сучасныя герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 28 лютага 2011 года № 86.

## Гл. таксама 
* Сцяг Гарадка

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарадок
Катэгорыя:Гарадоцкі раён
Гарадок
Герб Быхава

**Герб Быхава** — геральдычны сімвал Быхава, дараваны гораду 16 жніўня 1781: *«у чырвоным полі дзве скрыжаваныя чыгунныя гарматы»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 9 жніўня 2002. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад № 97.

Афіцыйнае апісанне:

У чырвоным полі французскага шчыта дзве скрыжаваныя гарматы натуральнага колеру.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Быхаў
Быхаў
Герб Відзаў

**Герб Відзаў** — геральдычны сімвал Відзаў, праект якога з’явіўся паміж 1858—1861: *«у чырвоным полі залатая пчала з чырвонымі вачыма»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 9 лютага 2004.

Афіцыйнае апісанне:

Герб мястэчка Відзы ўяўляе сабой выяву на чырвоным полі французскага шчыта жоўтай пчалы з чырвонымі вачыма.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Відзы
Відзы