open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімір Віктаравіч Даманеўскі

**Уладзімір Віктаравіч Даманеўскі** (, г. , Мінская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
У 1983 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт, у 1998 — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працоўную дзейнасць пачаў у 1982 г. інжынерам-радыёмеханікам Дзяржынскай бройлернай птушкафабрыкі. У 1984—1988 гг. працаваў дырэктарам станцыі юных тэхнікаў у Дзяржынску, з 1990 года — інструктарам арганізацыйнага аддзела Дзяржынскага гаркама КПБ. У 1990—1998 гг. быў загадчыкам аддзела па справах моладзі Дзяржынскага гарадскога выканаўчага камітэта, а потым — Дзяржынскага раённага выканаўчага камітэта.

У 1998—2006 гг. працаваў у Мінскім абласным выканаўчым камітэце: галоўны спецыяліст упраўлення арганізацыйна-кадравай работы, інспектар галоўнага ўпраўлення кадраў, намеснік начальніка ўпраўлення — загадчык арганізацыйнага аддзела галоўнага ўпраўлення арганізацыйна-кадравай работы, намеснік старшыні камітэта па сельскай гаспадарцы і харчавання. З 2006 г. працаваў інспектарам па Мінскай вобласці інспектарскага аддзела Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. У 2009—2013 гг.- старшыня Слуцкага райвыканкама. З 2013 года — памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — галоўны інспектар па Гродзенскай вобласці.

Са снежня 2014 г. — Старшыня Магілёўскага аблвыканкама.

20 сакавіка 2019 года Старшыням Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта Мікалаю Шарснёву і Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта Уладзіміру Даманеўскаму быў абвешчаны вымова за незабеспячэнне выканання даручэння прэзідэнта Беларусі пра своечасовую выплату заработнай платы. Паводле даных на студзень 2019 года, сярэдняя заработная плата ў Віцебскай вобласці складала 830 рублёў, а ў Магілёўскай — 817,3 рубля. Самым «бедным» раёнам стала Шаркаўшчына ў Віцебскай вобласці — 579,3 рубля. Недалёка сышоў і Мсціслаўскі раён у Магілёўскай вобласці — 580,9 рубля.

26 сакавіка 2019 года Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка наведаў малочнатаварны комплекс «Сліжы» ААТ «Амкадор-Шклоў», які належыць да аграхолдынга «Купалаўскае», дзе быў абураны ўмовамі, у якіх утрымліваюцца жывёлы, а таксама адсутнасцю парадку ў вытворчых памяшканнях. У выніку Лукашэнка даручыў зняць з пасад усіх вінаватых і ўзбудзіць крымінальныя справы, старшыню Шклоўскага райвыканкама Васіля Віцюнова было вырашана назначыць кіраўніком аграхолдынга «Купалаўскае», а памочніка Прэзідэнта па Магілёўскай вобласці Генадзя Лаўранкова — выконваючым абавязкі старшыні райвыканкама, выконваць абавязкі старшыні Магілёўскага аблвыканкама замест знятага Уладзіміра Даманеўскага быў прызначаны ягоны тагачасны першы намеснік Мікалай Кароцін.

## Спасылкі 
* Даманеўскі Уладзімір Віктаравіч // БЕЛТА

Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектары па Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Старшыні Слуцкага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання
Стапа (мера даўжыні)

**Стапа́**&nbsp;— састарэлая адзінка вымярэння даўжыні, якая выкарыстоўвалася на тэрыторыі Беларусі. Гэтая мера ўваходзіла ў дзяржаўную сістэму мер Вялікага Княства Літоўскага, дзе яе даўжыня складала 12&nbsp;цаляў (прыблізна 32,5&nbsp;см).

## Гістарычныя засведчанні 
У помніках старабеларускага пісьменства слова «стапа» са значэннем адзінкі даўжыні выяўлена пераважна ў тэксце рыцарскага рамана «Александрыя»:
* «…другого теды днꙗ прыехалі кꙋ ѡдной рецѣ, на которих берегах полно было тростины велми толстои, ꙗко сосны на шест десꙗт стопъ высоки»;
* «Были там дерева высокии на сто стопъ, а были подобны бобковому і ѡливному дереву».

Хоць у помніках пісьменства метрычнае значэнне слова зафіксавана не вельмі часта, ускосныя факты сведчаць пра яго больш шырокае ўжыванне ў старабеларускай мове. Пацверджаннем гэтага з’яўляецца статус стапы як афіцыйнай дзяржаўнай меры ВКЛ. Метрычнае значэнне замацавалася за словам таму, што стапа (ступня нагі) непасрэдна ўжывалася пры вымярэнні даўжыні. У выніку яно набыло пастаянную велічыню, якая прыблізна адпавядала англійскаму футу.

## Семантыка і параўнанне 
Слова «стапа» са значэннем «ступня» або «адзінка вымярэння» сустракаецца ў многіх славянскіх мовах. У старабеларускай мове яно таксама захоўвала непасрэднае анатамічнае значэнне ступні: «До стоп у ног витого королевского маестату упадаемъ» (1648).

Лінгвістычны аналіз паказвае наступныя паралелі:
* Ва ўкраінскай мове ўжываецца ў значэннях «ступня», «след нагі» і «адзінка даўжыні (фут)».
* У рускай мове абазначае ступню, меру ў вершаскладанні, груд, складзены парадкам, а таксама след (у выразе «по стопам»).
* У славенскай мове — «след і фут», у чэшскай — «ступня і след», у польскай- «ступня, падэшва (гары) і фут».

У сучаснай беларускай дыялектнай мове стапой называецца ступня нагі. Гэтае значэнне захоўваецца і ў практыцы народнага вымярэння, напрыклад, пры вымярэнні дошак: «Доску добра стапой мераць. Станеш на канец і йдзеш па досцы стапа да стапы» (запісана ў вёсцы Морач).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Беларускія меры даўжыні
Крок (адзінка даўжыні)

**Крок** — даўняя мера даўжыні: «Стадіонъ, стадій, стаи, гоны: рке кроковъ...»; «Поприще: миля, ...в той замыкаетсѧ [1000] кроковъ: або осмъ стадій...». У помніках дзелавога пісьменства яно не выяўлена, аднак даволі часта ўжываецца ў помніках іншых жанраў.

В. Віннік, прымаючы пад увагу тое, што на ўсходзе Украіны слова крок ужывалася рэдка, лічыць, што яно прыйшло ва ўкраінскую мову з польскай, хоць паходзіць яно з агульнаславянскай мовы (kork — нага). Ужыванне яго ў старабеларускай мове не дае падставы зрабіць такі вывад. Разам з тым пакуль што недастаткова фактаў, каб даказаць, што старабеларуская мова захавала яго з агульнаславянскай эпохі.

У сучаснай беларускай мове слова крок атрымала шырокае распаўсюджанне і ўжываецца з метрычным значэннем: «Я прайшоў крокаў сто».

## Літаратура 
* Скурат, К. У. Даўнія беларускія меры: (лексічны аналіз) / К. У. Скурат; [рэд.: М. А. Жыдовіч, А. І. Жураўскі]; АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: Навука і тэхніка, 1974. — 190, [1] с. — С. 20—21.

Катэгорыя:Гістарычныя адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння адлегласці
Ландандэры (графства)

**Ландандэ́ры**, або **Дэ́ры** (, Derry; ) — гістарычнае графства і акруга на поўначы Ірландыі. Уваходзіць у склад правінцыі Ольстэр на тэрыторыі Паўночнай Ірландыі. Адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы горад — Ландандэры. Насельніцтва 247 132 чалавек (3-е месца сярод графстваў Паўночнай Ірландыі; звесткі 2011 г.).

## Геаграфія 
Плошча тэрыторыі — 2075 км² (4-е месца).

## Палітыка 
Жыхары Паўночнай Ірландыі, якія прытрымліваюцца рэспубліканскіх поглядаў, называюць горад і графства выключна другой назвай — Дэры, лічачы першую сімвалам брытанскай акупацыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Графствы Паўночнай Ірландыі
Даўн (графства)

**Да́ўн** (; ) — гістарычнае графства на паўночным усходзе Ірландыі. Уваходзіць у склад правінцыі Ольстэр на тэрыторыі Паўночнай Ірландыі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Даўнпатрык, найбуйнейшы горад — Бангар. Насельніцтва 531 665 чалавек (2-е месца сярод графстваў Паўночнай Ірландыі; звесткі 2011 года). Плошча тэрыторыі 2466 км² (3-е месца).

## Спасылкі 
* County Down website
* Armagh and Down Tourism 

Катэгорыя:Графствы Паўночнай Ірландыі
Ішмэ-Даган

**Ішмэ-Даган** (Ish-me-Da-gan літар. *«Пачуў Даган»*) — цар Ісіна, цар Шумера і Акада, кіраваў прыблізна ў **1955** — **1935** гадах да н.э.

Сын Ідзін-Дагана.

Пры Ішмэ-Дагане пачалося стварэнне новага збору законаў, завершанага яго пераемнікам Ліпіт-Іштарам. Яму належыць цікавая рэформа. Ён змог вызваліць жыхароў (*эрэн*) свяшчэннага Ніпура ад падатку-дзесяціны і ад вайсковай павіннасці, замяніўшы яе службай выключна на храмы; гаворка ідзе, мабыць, пра царскіх людзей, а не пра супольнікаў. Такую меру Ішмэ-Даган мог ўвесці, верагодна, таму, што разлічваў на наёмных воінаў з амарэяў. Зрэшты, відаць, ад нейкай амарэйскай жа групы Ішмэ-Даган пацярпеў сур’ёзнае паражэнне пад Кішам.

Ішмэ-Даган — герой рытуальнага гімна ў гонар «узвядзення калясніцы Энліля». Кіраваў Ішмэ-Даган 20 гадоў і памёр бясспрэчным уладаром Ніжняй Месапатаміі.

## Літаратура 
* История Древнего Востока. Зарождение древнейших классовых обществ и первые очаги рабовладельческой цивилизации. Часть 1. Месопотамия / Под редакцией И. М. Дьяконова. — М.: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1983. — 534 с. — 25 050 экз.
* 

## Спасылкі 
* Спіс датавальных формул Ішмэ-Дагана
* Ніпурскі царскі спіс 

Катэгорыя:Цары ісінскія
Катэгорыя:Месапатамія
Лахіш

**Лахіш** (, , ) — старажытны біблейскі горад, які размяшчаўся ў паўднёвай Палесціне, цяпер Тэль-эд-Дувейр у дзяржаве Ізраіль. Упершыню згадваецца ў амарнскіх таблічках як Лакіша (EA 287, 288, 328, 329, 335).

Заснаваны ў 2-м тыс. да н.э, разбураны Ісусам Навінам. Адноўлены ў эпоху цара Саламона, і з гэтага часу з'яўляўся важным умацаваным пунктам на паўднёвай мяжы Іўдзейскага царства на караванным шляху з поўдня Міжземнаморскага ўзбярэжжа ў Іўдзейскія горы. Горад згадваецца ў Бібліі ў спісе гарадоў, умацаваных царом Іўдзейскага царства Раваамам (Параліпаменан 2, 11, 7), быў разбураны падчас паходу фараона Шэшонка, потым адноўлены. У 760 годзе да н.э., у часы кіраванне іўдзейскага цара Озіі, горад быў пашкоджаны землетрасеннем, і зноў адноўлены.

Наступнае разбурэнне горада адбылося ў 701 годзе да н.э. падчас паходу асірыйскага цара Сінахерыба на Іўдзейскага царства. Барэльеф, які захаваў узяцце Лахіша, быў адкрыты англійскімі археолагамі ў Ніневіі, сталіцы Асірыі і перавезены ў Брытанскі музей, дзе знаходзіцца дагэтуль. Насып, які быў створаны асірыйскімі салдатамі для падвозу тарана і іншых аблогавых прылад пад сцены горада Лахіша, раскапана археолагамі.

Лахіш быў ізноў адноўлены і канчаткова разбураны ў 586 годзе да н.э. падчас паходу Навухаданосара на Іўдзейскае царства.

Падчас раскопак у Лахішы выяўлена вялікая колькасць астраканаў з яўрэйскімі надпісамі палеаяўрэйскім шрыфтам, так званыя «лахішскія пісьмы». Гэтыя астраканы з'яўляюцца каштоўным сведчаннем, якое пралівае святло на паўсядзённае жыццё горада.
Пасля вяртання іўдзеяў з Вавілонскага палону, Лахіш быў адбудаваны, але заставаўся невялікім гарадком, які канчаткова страціў сваё значэнне ў эліністычны перыяд і пакінутым жыхарамі.

Размешчаны за 30 км на паўднёвы ўсход ад Ашкелона і 23 км на захад ад Хеўрона. У 1994 годзе абвешчаны Ізраілем археалагічным паркам нацыянальнага значэння.

## Спасылкі 
* 
* 
* Фота горада Лахіш 

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Ізраілі
Катэгорыя:Старажытныя гарады Блізкага Усходу
Катэгорыя:Гарады Іўдзеі
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Ізраіля
Катэгорыя:Колішнія гарады
Кіш (Шумер)

thumb|300px|Старажытнае Двурэчча

**Кіш** () — горад і дзяржава ў Старажытнай Месапатаміі (Ірак), за 18 км на паўночны ўсход ад Вавілона.

## Гісторыя 
Горад Кіш (суч. Тэль-Ухаймір) быў заснаваны ў канцы IV тыс. да н.э. на месцы больш старажытных паселішчаў. Абшчынным богам Кіша быў Забаба.

У XXVIII ст. да н.э. быў цэнтрам першага аб'яднання шумерскіх плямёнаў. У пачатку Раннедынастычнага перыяду ў Кішы кіравала паўлегендарная I дынастыя Кіша, вядомая толькі па «Царскім спісе».
 
Першапачаткова спіс кіраўнікоў I дынастыі Кіша адкрываўся Этанам. Затым да пачатку кішскага спісу (перад Этанам) быў дададзены пералік мясцовых семіцкіх родапачынальнікаў і татэмаў, які паводле свайго паходжання, мабыць, не меў дачынення да пераліку «цароў». Для ўсяго кішскага спісу — як да, так і пасля Этаны — характэрны фантастычныя лічбы працягласці кіравання цароў.

Аж да XXVI стагоддзя кіраўнікі Кіша былі самымі магутнымі ў Паўночным Двурэччы.

Каля 3500 г. да н.э. тут з'яўляецца найстаражытнае клінапіснае пісьмо (таблічка з Кіша).

У XXVIII ст. да н.э. у барацьбе з г. Урукам страціў сваё панаванне.

У XXIV ст. да н.э. Кіш быў разбураны шумерскім царом Лугальзагісі, неўзабаве быў адноўлены акадскім царом Сарганам. У далейшым Кіш самастойнай ролі не адыгрываў, застаючыся буйным правінцыйным цэнтрам Вавілоніі, дзяржавы Ахеменідаў, Парфянскага царства і дзяржавы Сасанідаў. Пры раскопках (1912 і 1923—32) выяўлены рэшткі палаца (XXVIII—XXV стст. да н.э.), які складаўся з 2 будынкаў: больш старажытнага, прамавугольнага ў плане, абнесенага крапасной сцяной з вежамі, і пазнейшага, які меў у заходняй частцы вузкую залу з 4 калонамі па цэнтральнай восі, а ва ўсходняй — галерэю з калонамі на парапеце. Даследаваны некропаль раннедынастычнага перыяду (2-я чвэрць III тысячагоддзя да н.э.) са мноствам керамікі, бронзаў, зброі і ўпрыгожванняў, цыліндрычных пячатак. Выяўлены будынкі акадскай эпохі і наступных перыядаў (у тым ліку 3 палацавыя будынкі, 224—651), а таксама вялікі архіў клінапісных дакументаў (пачатак III—I тысячагоддзе да н.э.).

## Раскопкі 
Французская група археолагаў пад кіраўніцтвам Анры дэ Жэнуяка праводзіла ў Кішы першыя раскопкі паміж 1912 і 1914. У перыяд з 1923 па 1933 там таксама працавала англа-амерыканская група (Oxford-Field Museum Expedition — экспедыцыя музея Оксфарда) на чале са Стывенам Лэнгданам.

## Гл. таксама 
* 1-я дынастыя Кіша
* 2-я дынастыя Кіша
* 3-я і 4-я дынастыі Кіша

## Галерэя 

File:Развалины древнего Шумерского г.Киш (совр. городище Телль-Ухаймир, Ирак)..jpg|Гарадзішча Тэль-Ухаймір, Ірак
File:Tableta_con_trillo.png|Гліняныя таблічкі з Кіша (3500 г. да н.э.)
File:Small jug Kish Louvre AO10603.jpg|Ваза, знойдзеная ў раскопках Кіша (III ст. да н.э.)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Шумера
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Іраку
ФК Міт’юлан

**«Міт’юлан»** () — дацкі футбольны клуб, які прадстаўляе гарады Хернінг і Ікаст. Каманда была заснавана ў 1999 годзе ў выніку аб’яднання футбольных клубаў «Ікаст» і «Хернінг Фрэмад».

Названы па імі Цэнтральнай Ютландыі — дацкай адміністрацыйнай вобласці.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Даніі:**
** **Чэмпіён (4)**: 2014/15, 2017/18, 2019/20, 2023/24

* **Кубак Даніі:**
** **Уладальнік** (2): 2018/19, 2021/22
** **Фіналіст** (4): 2002/03, 2004/05, 2009/10, 2010/11

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Міт’юлан
ФК Крузэйдэрс

**Крузэйдэрс** () — паўночнаірландскі футбольны клуб з горада Белфаст.

## Гісторыя 
Клуб заснаваны ў 1898 годзе.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Паўночнай Ірландыі:**
** **Чэмпіён (7):** 1972/73, 1975/76, 1994/95, 1996/97, 2014/15, 2015/16, 2017/18
** **2-е месца (5):** 1992/93, 1995/96, 2010/11, 2012/13, 2016/17

***Кубак Паўночнай Ірландыі:**
** **Пераможца (5):** 1966/67, 1967/68, 2008/09, 2018/19, 2021/22
** **Фіналіст (3):** 1979/80, 2010/11, 2011/12

***Кубак лігі Паўночнай Ірландыі:**
** **Пераможца (2):** 1996/97, 2011/12
** **Фіналіст (6):** 1986/87, 1995/96, 2007/08, 2012/13, 2013/14, 2019/20

***Суперкубак Паўночнай Ірландыі:**
** **Фіналіст (2):** 2015, 2016

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Крузэйдэрс
Катэгорыя:Белфаст
ФК Пюнік

**«Пюнік»** () — армянскі футбольны клуб з Ерэвана. Заснаваны ў 1992 годзе.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Арменіі:** 
** **Чэмпіён (15)**: 1992, 1995/96, 1996/97, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2014/15, 2021/22
** **2-е месца** (4): 1994, 2011, 2018/19, 2022/23

* **Кубак Арменіі:** 
** **Пераможца (8)**: 1995/96, 2002, 2004, 2009, 2010, 2012/13, 2013/14, 2014/15
** **Фіналіст** (4): 1992, 1996/97, 2006, 2016/17

* **Суперкубак Арменіі:** 
** **Пераможца (10)**: 1998, 2002, 2004, 2005, 2007, 2008, 2010, 2011, 2015, 2022
** **Фіналіст** (6): 1997, 2003, 2006, 2009, 2013, 2014

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Пюнік

Катэгорыя:1992 год у Ерэване
ФК Б36 Торсхаўн

**Б36** () — фарэрскі футбольны клуб з горада Торсхаўн. Заснаваны ў 1904 годзе.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Фарэрскіх астравоў:**
** **Чэмпіён (11):** 1946, 1948, 1950, 1959, 1962, 1997, 2001, 2005, 2011, 2014, 2015

***Кубак Фарэрскіх астравоў:**
** **Пераможца (7):** 1965, 1991, 2001, 2003, 2006, 2018, 2021

***Суперкубак Фарэрскіх астравоў:**
** **Пераможца (1):** 2007.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Б36 Торсхаўн
Катэгорыя:Торсхаўн
Іўдзейскія горы

**Іўдзейскія горы** (, *Harei Yehuda*; , *Jibal al-Khalil*) — горы на ўсходзе Ізраіля, размешчаны вакол Іерусаліма да Іўдзейскай пустыні, якая спускаецца да Мёртвага мора. Вышыня гор складае 800-900 м над узроўнем мора
[thumb|left|Іўдзейскія горы, від пры пад'ездзе да [Іерусаліма з Тэль-Авіва]]
[thumb|left|Іўдзейскія горы і Іўдзейская пустыня, від з боку [Мёртвае мора|Мёртвага мора.]]

Назва Іўдзейскія горы паходзіць ад калена Іуды, аднаго з дванаццаці каленаў Ізраілевых, якое атрымала гэтыя землі пры заваяванні Ханаанскай зямлі яўрэямі пасля выхаду з Егіпта. 

Праз Іўдзейскія горы праходзіць лінія ізраільскай чыгункі, якая з Бейт-Шэмеша праз раку Сарэк і даліну Рэфаім ідзе да Іерусалімскай паўднёвай чыгуначнай станцыі Малха. У наш час распрацоўваецца план развіцця рэгіёна Іўдзейскіх гор.

З палітычнага пункта гледжання, у наш час тэрыторыя, на якой размешчаны Іўдзейскія горы, кіруецца часткова дзяржавай Ізраіль і адміністрацыяй Заходняга берага ракі Іардан.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Горы Ізраіля
Катэгорыя:Біблейскія месцы
Катэгорыя:Геаграфія Евангелляў
Катэгорыя:Іўдзея
Катэгорыя:Горы Палесціны
Порцік Славы

**По́рцік Сла́вы** сабора Сант'яга-дэ-Кампастэла — раманскі порцік, створаны  і яго майстэрняй па заказу караля Галісіі і Леона  паміж 1168 і 1188. Першая дата запісана ў дакуменце, падпісаным Фернанда II 23 лютага 1168, у якім ён дае Матэа зарплату за сваю працу па будаўніцтве базілікі Санцьяга (дакумент захоўваецца ў музеі сабора). Другая дата пазначана на перакладзіне.

Для стварэння порціка Матэа распрацаваў новы склеп.

На 1 красавіка 1188 года размешчаныя перамычкі порціка, як паказана ў вышэйзгаданай рэгістрацыі. Аднак папаўненне было адкладзена да 1211 года, у якім храм быў асвячоны ў прысутнасці караля Альфонса IX.

Арыгінальны порцік быў распісаны ў раманскай вобразнасці, пафарбаваны ў белы, чорны, чырвоны, сіні і залаты колеры, задакументаваныя некалькі рэстаўрацый жывапісу, у XV і XVI стагоддзях, а таксама адна, здзейсненая Крыспінам Эвеліна ў 1651 годзе, падчас якой рэстаўрыраваныя рукі, ногі і твары святых за 130 дукатаў. З часам гэтыя колеры амаль цалкам зніклі. Розныя рэстаўрацыйныя працы, якім быў падвергнуты порцік і якія праводзяцца з 2009 года, выявілі карціны, намаляваныя пасля яго стварэння, а таксама часткі, дзе захавалася арыгінальная фарба, якая была цалкам схаваная пад назапашаным пылам.

## Спасылкі 
* O Pórtico da gloria en «Rincones de Santiago»
* O Pórtico da Gloria no Victoria and Albert Museum
* Alfredo Eiras: «Músicos do Pórtico da Gloria», na colección *Debuxos de Galicia* IV 
* *El Pórtico de la Gloria* (parte 1ª; 12:19 minutos) (parte 2ª; 11:41 minutos). Conferencia de Francisco Prado-Vilar no Instituto Cervantes de Berlín, co gallo da expoición «Pórtico virtual», xuño 2011. 

Катэгорыя:Саборы Іспаніі
Катэгорыя:Скульптура Іспаніі
Катэгорыя:Сант’яга-дэ-Кампастэла
Прыапуліды

**Прыапуліды** (*Priapulida*) — клас марскіх беспазваночных жывёл. Жывуць у тоўшчы марскіх донных адкладаў. Большасць прадстаўнікоў вядзе рыючы спосаб жыцця ці жыве ў інтэрстыцыялі. Выдзяляльная сістэма звязаная з палавой. Раздзельнаполыя, развіццё з метамарфозам.

Сучасныя прыапуліды прадстаўлены 18 відамі, якія аб'яднаныя ў семь родаў. У морах Расіі вядома 4 віды.


Катэгорыя:Класы жывёл
Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм

**Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм** — штогадовая ўзнагарода Амерыканскай акадэміі кінамастацтваў. Лічыцца найважнейшай і самай прэстыжнай, бо адзначае ў цэлым ўсю працу над карцінай: рэжысёраў, акцёраў, кампазітараў, сцэнарыстаў, аператараў і рэшты, хто прыклаў намаганні да яе стварэння.

Ніжэй пералічаны фільмы, ўганараваныя гэтай прэміяй з моманту яе заснавання, а таксама карціны-намінанты.

## Цікавыя факты 
З 2009 года на гэту прэмію прэтэндуюць 10 фільмаў, замест звычайных пяці намінацый мінулых гадоў. Зроблена гэта для таго, каб адзначыць таксама і фільмы-блокбастары, якія маюць вельмі вялікія касавыя зборы, і тым самым прыцягнуць большую колькасць гледачоў да самой цырымоніі ўзнагароджання.

На прэмію «найлепшы фільм» намінуюцца мастацкія фільмы працягласцю 40 хвілін і больш, у якіх не менш як 75 % фраз прамаўляецца на англійскай мове. Для іншых фільмаў прадугледжана катэгорыі «Найлепшы фільм на замежнай мове», «Найлепшы мастацкі кароткаметражны фільм» ды іншыя.

Аднак для васямнаццаці фільмаў на іншых мовах, намінаваных на асноўную прэмію, было зроблена выключэнне (з іх заваявалі ўзнагароду толькі «Паразіты», 2019).
* «Вялікая ілюзія» (Францыя, 1937),
* «Дзэта» (Францыя, 1969),
* «Эмігранты» (Швецыя, 1971),
* «Шэпты і крыкі» (Швецыя, 1973),
* «Паштар» (Італія, 1994),
* «Жыццё цудоўнае» (Італія, 1997)
* «Тыгр крадзецца, цмок хаваецца» (Кітай — Ганконг — Тайвань — ЗША, 2000),
* «Каханне» (Аўстрыя — Германія — Францыя, 2012),
* «Рома» (Мексіка — ЗША, 2018),
* «Паразіты» (Рэспубліка Карэя, 2019),
* «Мінары» (ЗША, 2020, зняты на карэйскай),
* «Сядай за руль маёй машыны» (Японія, 2021),
* «На Заходнім фронце без перамен» (Германія — ЗША, 2022),
* «Анатомія падзення» (Францыя, 2013),
* «Зона інтарэсаў» (ЗША — Вялікабрытанія — Польшча, 2023, зняты на нямецкай мове),
* «Эмілія Перэс» (Францыя — Мексіка — Бельгія, 2024),
* «Я ўсё яшчэ тут» (Бразілія, 2024).

## Пераможцы і намінанты 
### 1929—1930 
### 1931—1940 
### 1941—1950 
### 1951—1960 
### 1961—1970 
### 1971—1980 
### 1981—1990 
### 1991—2000 
### 2001—2010 
### 2011—2020 
### 2021—2030 
### Крыніцы 
## Дасягненні фільмаў 
### Дасягненні па іншых намінацыях Оскара 
### Дасягненні паводле жанраў 
### Дасягненні па рэйтынгах 
### Дасягненні па рэкордах 
### Дасягненні па ролях 
### Дасягненні паводле краін і мовам 
### Дасягненні па тэхналогіях 
## Статыстыка 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Фільм
Оскар
Кінарынхі

**Кінарынхі** (*Kinorhyncha*, ад  — рухаю і  — рыла) — клас марскіх беспазваночных жывёл. Характарызуюцца гідрастатычным шкілетам, целам, пакрытым ігольчастай хітынавай , і прысутнасцю ў сценцы цела колцавых і дыяганальных цягліц. Валодаюць вельмі маленькімі памерамі.

## Будова 
Даўжыня 0,1—1 мм. Цела пляскатае, жаўтаватае або карычневае, двухбакова-сіметрычнае, складаецца з 13 (зрэдку э 14) сегментаў (занітаў); укрыта кутыкулай з венчыкамі шыпоў або кручкоў. Скура — з аднаслойнага эпітэлію. Мускулатура складаецца з асобных пучкоў папярочна-паласатых мускулаў. Кішэчнік у выглядзе простай трубкі. Нервовая сістэма складаецца з галаўнога каляглотачнага кальца і брушнога нервовага ствала з вялікай колькасцю нервовых клетак у кожным сегменце тулава. Стрававальная сістэма скразная, на пярэднім канцы цела прысутнічае *мускулістая глотка* з выступаючым *ротавым конусам*, якія змяшчаюць *ротавую адтуліну*. Выдзяляльная сістэма *протанефрыдыяльнага тыпу*.

## Пашырэнне 
Пашыраны ўсюды. Жывуць у грунтах, у прыбярэжнай зоне і на глыбіні да 750 м. У свеце вядома каля 130 відаў, у Расіі — 30 відаў.

## Асаблівасці біялогіі 
Раздзельнаполыя, развіццё з метамарфозам.

Кормяцца аднаклетачнымі водарасцямі, мікраарганізмамі, дэтрытам.

## Філагенія 
Кінарынхі — вельмі малавывучаная група, мяркуецца, што філагенетычна яны больш за ўсё блізкія іншым псеўдацэламічным чарвякам (Loricifera).

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Класы жывёл
Мустафа IV

**Мустафа́ IV** (, ;  — ) — султан Асманскай імперыі (29 мая 1807 — 28 чэрвеня 1808).

Сын султана Абдул-Хаміда I. Узыйшоў на прастол у выніку янычарскага мецяжу супраць Селіма III і яго рэформаў. Лідар мяцежнікаў Мустафа-паша Кабакджы быў прызначаны вялікім візірам. Было абвешчана пра роспуск «новых войскаў» (нізам-і-джэдзід), многія прыхільнікі рэформаў пакараны смерцю.

Пры Мустафе IV працягвалася вайна з Расіяй. Асманскі флот, які спрабаваў прарваць блакаду Дарданэлаў, быў разгромлены ў Афонскай марской бітве. У жніўні 1807 года было заключана перамір’е, падчас якога рускія войскі працягвалі акупаваць Дунайскія княствы.

Улетку 1808 года рушчукскі губернатар Мустафа-паша Байрактар з вернымі яму войскамі арганізаваў паход на Канстанцінопаль з мэтай аднаўлення на прастоле Селіма III. Прыхільнікі Мустафы IV не змаглі аказаць яму сур’ёзнага супраціўлення. Падчас штурму палаца Мустафа IV загадаў забіць свайго стрыечнага брата — былога султана Селіма III і свайго малодшага роднага брата Махмуда, але апошняга забойцы знайсці не змаглі. Авалодаўшы палацам, Мустафа-паша арыштаваў Мустафу IV, а шэхзадэ Махмуд, які быў знойдзены да таго часу, узведзены на прастол.

У лістападзе 1808 года пачаўся чарговы янычарскі мяцеж, удзельнікі якога імкнуліся аднавіць Мустафу на прастоле. Падчас гэтага мецяжу былы султан Мустафа быў забіты па загадзе Махмуда II.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Султаны Асманскай імперыі
Катэгорыя:Кіраўнікі XIX стагоддзя
Канал Іосіфа

**Бахр-Юсуф** ( «канал Іосіфа») — старажытны канал, які злучае Ніл з Мерыдавым возерам у Фаюмскім аазісе Егіпта. Выкапаны па загадзе фараона Аменемхета IV на месцы аднаго з малых прытокаў Ніла. У&nbsp;перыяд Новага царства канал меў пяць метраў у глыбіню і дзве дамбы, якія рэгулявалі вадасцёк. Высах разам з Мерыдавым возерам у часы Пталамеяў, але быў адноўлены арабамі, якія лічылі, што яго пабудаваў біблейскі патрыярх Іосіф. На заходнім беразе канала стаяў горад Аксірынх.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каналы Егіпта
Катэгорыя:Геаграфія Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Фаюмскі аазіс
Эль-Фаюм

**Эль-Фаю́м** — адміністрацыйны цэнтр аднайменнай мухафазы ў Сярэднім Егіпце, размешчаны ў Фаюмскім аазісе і акружаны з усіх бакоў Лівійскай пустыняй. Насельніцтва — 306 393 жыхары (2005).

Фараоны 12-й дынастыі часта мелі рэзідэнцыі ў Фаюме, які называўся тады Шэдыт. Пра гэта сведчаць раскапаныя Фліндэрсам Пітры рэшткі храмаў і пахавальных пірамід. У пазнейшыя часы Шедыт (копц. П-ём) быў вядомы як Горад гадаў, або Кракадылопаль, пераназваны Пталамеямі ў Арсіною і меў бога-заступніка Себека з галавой кракадзіла. Тут жа знаходзіўся знакаміты Лабірынт, апісаны Герадотам. Сярод шматлікіх археалагічных знаходак Фаюмскай вобласці сусветную славу здабылі фаюмскія партрэты. Эль-Фаюм таксама вядомы пад назвай «Горад кракадзілаў і партрэтаў».

У Фаюме ёсць некалькі вялікіх кірмашоў, мячэцей, лазняў і папулярны штотыднёвы рынак. Канал, які называецца Бахр-Юсуф, праходзіць праз горад, па яго берагах стаяць дамы. Два масты перакінуты цераз раку: адзін складаецца з трох арак, па ім праходзіць галоўная вуліца; другі складаецца з дзвюх арак, над ім узвышаецца мячэць султана Кайтбея — падарунак ад жонкі ў гонар мамлюкскага султана ў Фаюме. У цэнтры горада знаходзіцца канал, з чатырма вадзянымі коламі, якія былі прыняты ў правінцыі Фаюм у якасці нацыянальнага сімвала.

## Гл. таксама 
* Мерыдава возера
* Фаюмская культура
* Фіёміі

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарады Егіпта
Катэгорыя:Гарады Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Фаюмскі аазіс
Фаюмскі аазіс

**Фаюмскі аазіс** — аазіс на паўднёвы захад ад Каіра. Цэнтр — горад Фаюм. Аддзелены ад даліны Ніла градой узгоркаў і пяскамі Лівійскай пустыні. Уяўляе сабой тэктанічную ўпадзіну і знаходзіцца на 43 м ніжэй узроўню мора. Назва паходзіць ад старажытнаегіпецкага слова *фіём* «балота», *фіём-нтэ-мерэ* «возера, разліў» (Ніла).

Памеры аазіса ацэньваюцца ў 1270—1700 км², з іх на 1000 км² вядзецца сельскагаспадарчая дзейнасць. Галоўным чынам вырошчваюцца збожжавыя культуры, бавоўна, інжыр, вінаград, аліва. Развіта вытворчасць ружовага алею з мясцовай сыравіны. Маюцца пашы авечак.

Вузкая даліна Эль-Лахун, якая перасякае ланцуг невысокіх узгоркаў, злучае аазіс з далінай Ніла. Праз Эль-Лахун пракладзены канал Іосіфа (Бар-Юсуф), які спрадвеку арашаў аазіс, ён распадаецца на 12 рукавоў і злучаецца са слабасалёным возерам Біркет-эль-Керун.

У далёкім мінулым аазіс называлі садамі Егіпта і яго памеры ў некалькі разоў перавышалі цяперашнія. У Фаюмскім аазісе фараон Аменемхет III стварыў найстаражытнае гідратэхнічнае збудаванне — Мерыдава возера. Антычныя аўтары лічылі яго адным з цудаў свету; цікавыя апісанні яго — у Герадота, Дыядора, Страбона, Пталамея, Плінія. Зрэшты, да часоў Пталамеяў возера не займала і паловы сваёй першапачатковай плошчы. Неверагодную ўрадлівасць Арсінойскага нома апісвае Страбон.

## Гл. таксама 
* Фаюм

## Спасылкі 

Катэгорыя:Аазісы Егіпта
Катэгорыя:Месцы палеанталагічных знаходак
Мерыдава возера

**Мерыдава возера** (старажытнаегіпецкае *Мі-ур*, або *Мер-ур*, ) — салёнае возера ў Егіпце, на тэрыторыі Фаюмскага аазіса. Плошча складае каля 233 км². Знаходзіцца на ўзроўні 43 м ніжэй узроўню мора. Сучаснае возера Карун з'яўляецца рэшткай буйнога возера, якое размяшчалася на гэтым жа месцы і мела плошчу ад 1270 да 1700 км². Першапачаткова гэта была вялізарная водная прастора, якая паступова высыхала па дагэтуль невядомых прычынах (магчымы геалагічны абвал, інфільтрацыя, моцнае выпарэнне з-за пацяплення клімату і г.д.).

Гісторыя аазіса Эль-Фаюм (копц. Fa-Youm — возера, мора) непарыўна звязана з гэтым возерам, бо на яго берагах у вялікай колькасці вадзіліся кракадзілы, а жыхары абагаўлялі іх, таму грэкі назвалі горад, які знаходзіўся тут, Кракадзілопалем (сучасны Медынет-Эль-Фаюм). Ужо ў перыяд Старога царства Мерыдава возера, быўшы прэснаводным, выкарыстоўвалася ў мэтах ірыгацыі, але ўжо ў тыя часы ўзровень вады панізіўся настолькі, што Аменемхет I (XII дынастыя) правёў ірыгацыйна-дрэнажныя працы, у выніку якіх вада паднялася да цяперашняга ўзроўню. Пры фараоне Аменемхеце III частку возера асушылі, і яно было пераўтворана ў штучны вадаём, злучаны з Нілам каналам Іосіфа (сярэдзіна XIX стагоддзя да н.э.).

У 50-х гг. XX ст. была прадпрынята спроба аднаўлення возера, аднак у пустыні не ўдалося адваяваць калісьці ўрадлівыя землі. Колькасць солі, якая моцна вагаецца ў розных месцах, робіць ваду непрыдатнай для паліву. Па меры набліжэння да возера пышная расліннасць саступае месца пустэчы, а паўночны бераг уяўляе сабой пустыню. На берагах шмат птушак, непадалёк размешчана стаянка бедуінаў.

## Літаратура 
* БСЭ, 2-е издание, том 27, стр 170.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Азёры Егіпта
Катэгорыя:Фаюмскі аазіс
Спас Уседзяржыцель

Вілейскага раёна]]
Спас **Уседзяржыцель**, або **Пантакратар** (ад  — *усяўладны*, *усёмагутны*) — цэнтральны вобраз у іканаграфіі Хрыста, які ўяўляе Яго як Нябеснага Цара і Суддзю. Уседзяржыцелем Гасподзь шматкроць называецца ў Старым і Новым Запаветах. Збавіцель можа адлюстроўвацца ў рост, седзячы на троне, па пояс, або пагрудны. У левай руцэ скрутак або Евангелле, правая звычайна ў дабраслаўляючым жэсце.

## Паходжанне і значэнне назвы 
 ў саборы Сант'яга-дэ-Кампастэла]]
Эпітэт «Уседзяржыцель», напісаны побач з імем Ісуса Хрыста, выказвае, апроч іншага, дагмат Богаўцелаўлення: тытул Уседзяржыцеля ставіцца ў поўнай меры і да Боскай, і да чалавечай прыроды Збавіцеля. З'яўляецца складнікам грэчаскіх слоў *παν* — усе, і *κρατος* — сіла. Эпітэт часцей за ўсё разумеецца пад сэнсам усемагутнасці, гэта значыць, магчымасці стварыць абсалютна ўсё, што з'яўляецца адной з прэрагатыў Бога. Іншымі словамі, менш літаратурным перакладам слова *παντοκρατωρ* будзе словазлучэнне «Уладар усяго», «Кіраўнік свету».

Гістарычна тэрмін з'явіўся ў раннехрысціянскім грамадстве, калі ўсё часцей у грэчаскай мове стала праяўляцца неабходнасць перавесці адно з яўрэйскіх імёнаў Бога — *Эль Шадай* (іўр.: **אל שדי**).

Найменне  неаднакроць сустракаецца ў Старым Запавеце: «Госпадзе Уседзяржыцель, Божа Ізраіля!», «Цар усемагутны, найвысокі, Бог Уседзяржыцель», «ва ўладзе Госпада ўседзяржыцеля вароты смерці».

У раннехрысціянскай традыцыі, у Новым Запавеце імя «Усеўладны» паказвае на Хрыста Другога прышэсця: так, апостал Павел ў 2-м пасланні да Карынцянаў піша: «І буду вам Айцом, і вы будзеце Маімі сынамі і дачкамі, кажа Гасподзь Уседзяржыцель». Двойчы гэтае імя выкарыстоўвае ў Адкрыцці Ян Багаслоў: «Я ёсць Альфа і Амега, пачатак і канец, кажа Гасподзь, Які ёсць, і быў, і прыйдзе, Уседзяржыцель», «Свят, свят, свят Гасподзь Бог Уседзяржыцель, які быў, ёсць і будзе».

## Літаратура 
* . Иконографія Господа Бога и Спаса нашего Іисуса Христа. Лицевой иконописный подлинникъ. Томъ. I. СПб., Комитет попечительства о русской иконописи. 1905. Репринт. М. «Паломникъ». 2001.
* Припачкин И. А. Иконография Господа Иисуса Христа. М., Изд-во «Паломникъ», 2001.- 224 с.: ил. ISBN 5-87468-110-8
* Ю. Г. Бобров Основы иконографии древнерусской живописи. СПб.: Аксиома, Мифрил, 1996. — 256 с, ил. (Малая история культуры) ISBN 5-86457-024-9

Катэгорыя:Іканаграфія Ісуса Хрыста
Рамон Пінейра Лопес

**Рамон Пінейра Лопес** (Ланкара,  — Сант’яга-дэ-Кампастэла, ) — іспанскі палітык і інтэлектуал, які вёў дзейнасць у Галісіі. Быў ганараваны прэміяй у Дзень галісійскай літаратуры за 2009 год. Быў заключаны ў турму паміж 1946 і 1949 гадамі.

Як інтэлектуал, быў адным з заснавальнікаў і першых кіраўнікоў Галактыкі і выдавец часопіса Грааля.

Палітычна, у дадатак да фарміравання Mocidades Galeguistas, быў членам галісійскай партыі, а пасля дэмакратызацыі Іспаніі, быў таксама незалежным дэпутат парламента Галісіі ў складзе спісу партыі сацыялістаў Галісіі.

## Біяграфія 
Вучыўся ў сярэдняй школе ў Луга, дзе ён далучыўся да моладзі ў партыі Galeguista, прыняў удзел у абласным камітэце, які працаваў на рэферэндуме аб Статуце Аўтаноміі Галісіі 1936 года.

Пасля грамадзянскай вайны ў Іспаніі (у якім ён павінен быў далучыцца да мяцежнага боку, каб пазбегнуць рэпрэсій), ён вывучаў філасофію і пісьмо ў Сант’яга-дэ-Кампастэла.

## Літаратура 
* Bernárdez, Carlos L. y otros, *Literatura gallega. Século XX*, Edición A Nosa Terra, Vigo, 2001, págs. 210—211.

Катэгорыя:Палітыкі Іспаніі
Кракадзілопаль

у Хавары каля Кракадзілопаля.]]
**Кракадзілопаль** ( — «горад гадаў») — грэчаская назва старажытнаегіпецкага горада Шэдыт, размешчанага на беразе Мерыдава возера ў Фаюмскім аазісе. У наш час на яго месцы размяшчаецца горад Кіман-Фарыс.

Шэдыт быў культавым цэнтрам Себека — бога з галавой кракадзіла. У вялікім храме ў выглядзе лабірынта, які быў апісаны Герадотам, жрацы трымалі зямное ўвасабленне Себека — свяшчэннага кракадзіла, прыбранага золатам і алмазамі. Пасля смерці свяшчэнных кракадзілаў муміфікавалі, падобна жрацам і фараонам. У адным толькі Кім-эль-Брэйгат археолагі выявілі пахаванні з дзвюма тысячамі кракадзілавых мумій, не лічачы розных пахавальных прыстасаванняў, напрыклад, адмысловых насілак для кракадзілаў.

Пталамей II Філадэльф пераназваў Кракадзілопаль у Арсіною ў гонар Арсіноі II, сваёй сястры і жонкі. З распаўсюджваннем хрысціянства ў Арсіноі была заснавана копцкая епіскапія. Пра ранняе развіццё хрысціянства сведчаць познеантычныя папірусы, у вялікай колькасці выяўленыя ў акрузе ў 1877—1878 гг.

## Спасылкі 
Кракадзілопаль
Кракадзілопаль
Себек

**Себе́к** (**Сабе́к**), або **Су́хас** () — старажытнаегіпецкі бог вады і разліву Ніла, які маляваўся з галавой кракадзіла; лічыцца, што ён адпужвае сілы зла і з'яўляецца абаронцам багоў і людзей. Паводле «Тэкстаў пірамід», Себек — сын Нейт. Супастаўляўся з Сетам, богам зямлі Гебам, з сонечным бажаством Ра ў форме Себек-Ра і з Асірысам. Себек шанаваўся галоўным чынам у Фаюме, на берагах Мерыдава возера, у Ком-Омба (Омбасе), Кракадылопалі, а таксама некаторых іншых месцах блізкіх да вады. Яго культ быў асабліва распаўсюджаны ў часы Сярэдняга царства, у перыяд кіравання XII дынастыі (19-18 стст. да н.э.), многія фараоны якой мелі рэзідэнцыі ў Фаюме і часам насілі імёны, вытворныя ад імя Себек (напрыклад, Себекхатэп ці Нефрусебек). У позні перыяд з'явілася спадарожная багіня Себектэт.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Волков И. М. Древнеегипетский бог Себек. Пг., 1917.

Катэгорыя:Старажытнаегіпецкія багі
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Фаюмскі аазіс
Гібрыд

**Гібры́д** (ад  — помесь) — арганізм ці клетка, атрыманыя ў выніку скрыжавання формаў, якія генетычна адрозніваюцца адна ад адной. Паняцце гібрыд асабліва распаўсюджана ў батаніцы, але ўжываецца і ў заалогіі.

Магчымасць штучнага атрымання гібрыдаў упершыню выказаў здагадку нямецкі навуковец Р. Камерарыус у 1694 годзе. Упершыню штучную гібрыдызацыю ажыццявіў англійскі садоўнік Томас Фэйрчайлд, скрыжаваўшы ў 1717 годзе розныя віды гваздзікоў.

## Тэрміналогія 
Гібрыды могуць быць унутрыродавымі (пры скрыжаванні відаў якія належаць да аднаго роду) ці міжрадавымі (пры скрыжаванні відаў, якія адносяцца да розных родаў).

У прамысловым і аматарскім кветкаводстве таксама выкарыстоўваецца тэрмін грэкс (), які быў уведзены Карлам Лінеем для выкарыстання бінамінальнай наменклатуры ў класіфікацыі штучных гібрыдаў.

У кветкаводстве гібрыды першага пакалення называюцца першаснымі гібрыдамі.

## Гл. таксама 
* Гібрыдызацыя
* Грэкс
* Селекцыя
* Хімера
* Гібрыды насякомых

## Спасылкі 
*
Сабор Святога Якава

**Сабор Святога Якава** — каталіцкая святыня  ў галісійскім горадзе Сант'яга-дэ-Кампастэла, дзе спачываюць яго мошчы. Найбуйнейшы паломніцкі цэнтр сярэднявечнага каталіцтва, канчатковы пункт на шляху Святога Якава. Гістарычная частка горада, які склаўся вакол сабора, уключана ў .

, выгляд знізу]]
## Гісторыя 
Мошчы Святога Якава былі  ў Галісіі пустэльнікам Пелаё ў 814 годзе, у праўленне Астурыйскага караля Альфонса II. На месцы адкрыцця была ўзведзена часовая капліца, якую ў IX стагоддзі змянілі адзін за адным два каменных сабора. У 997 годзе храм спаліў хаджыб . Вароты і званы царквы ён павёз з сабой у Кордаву і перадаў у .

Цяпер існуючы сабор заклаў у 1075 кастыльскі кароль Альфонса VI. Ён будаваўся з граніту на вобраз і падабенства тулузскай . У 1895 годзе быў апублікаваны знойдзеная ў саборы рукапіс — , які прыпісваецца пяру аднайменнага пантыфіка. Ён утрымлівае каштоўныя звесткі аб будаўніцтве храма. У 1128 раманскі сабор — адзін з самых ёмістых ў Еўропе — быў асвечаны.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт сабора

Святога Якава сабор
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Іспаніі
Катэгорыя:Месцы паломніцтва
Катэгорыя:Сант’яга-дэ-Кампастэла
Сант’яга-дэ-Кампастэла
Завілейскі павет

* Завілейскі павет (1791—1793) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вялікага Княства Літоўскага
* Завілейскі павет (1794—1842) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Расійскай Імперыі
Статут аўтаноміі Галісіі

**Статут аўтаноміі Галісіі 1936 года** — статут аўтаноміі, які цалкам абапіраўся на рэферэндум 28 чэрвеня, але не атрымаў зацвярджэння ў парламенце з-за грамадзянскай вайны ў Іспаніі, а таксама з-за што Галісія кантралявалася паўстанцамі з пачатку баявых дзеянняў.

Працэс галісійскай аўтаноміі была праведзены першапачаткова рэспубліканцамі з Аўтаномнай Галісійскай рэспубліканскай арганізацыі (ORGA), у тым ліку нацыяналістамі Вільярам Понтэ і Лоіса Пенья Нова. ORGA заўсёды меў большасць у камісіях, сходах і г.д. да 1932 года. Тым не менш, паколькі праект не быў зацверджаны законам у Асамблеі муніцыпалітэтаў, якая праводзілася ў Сант’яга-дэ-Кампастэла ў канцы 1932 года, Галісійская партыя стала падбухторшчыкам і рухаючай сілай працэсу, асабліва ў падрыхтоўцы і распрацоўцы плебісцыту 1936 года.

### Бібліяграфія 
* Alfonso Bozzo, Alfonso : «Estatuto de Autonomía», na *Gran Enciclopedia Galega*, s. v. «Estatuto», Lugo, 2003.
* Beramendi, Justo: *A Autonomía de Galicia*. Cadernos do Museo do Pobo Galego 13, Santiago 2005.
* Castelao: *Diario 1921*, Editorial Galaxia, Vigo, 1977.
* Monteagudo, Henrique (coord.): *Obras [Castelao]*, Galaxia, Vigo, 2000.
* Cores Trasmonte, Baldomero: «O Estatuto de Autonomía de Galicia (1932—1936) Os Documentos Oficiais», FOESCA, Santiago, 1998, ISBN 978-84-605-7632-7.
* Salgado, Fernando:*El Estatuto gallego del 36*, Tiempo de historia. Año II, n.22, 1976.
* Villares, Ramón (coord.): «Vota o Estatuto», en *Galicia siglo XX*, *La Voz de Galicia*, 2004.
* *Estatuto de Autonomía de Galicia*, Enciclopedia Galega Universal, en liña.
* *Galicia. Estatutos de Autonomía 1936 e 1981* . Parlamento de Galicia, 2011. ISBN 978-84-7836-095-6

### Спасылкі 
* *Galicia conmemora hoy el 50º aniversario…*, El País, 28/06/1986 .
* *O referendo da autonomía de Galicia frustrada pola ditadura…* , Xornal.com, 01/07/2011.
* *De como un fraude electoral salvó la vida a Castelao*, 28/06/2011, Atlántico Diario .
* Alfonso Bozzo: «El Estatuto de 1936 y la oposición gallega», en *Triunfo digital* 720, 13.11.1976, 41-42

Катэгорыя:1936
Катэгорыя:Палітыка Іспаніі
Мафікенг

**Мафікенг**, да 1980 года **Мафекінг** (, ) — горад у ПАР, цэнтр Паўночна-Заходняй правінцыі, размешчаны на мяжы з Батсванай, у 1400 км ад Кейптаўна і 260 км ад Яганэсбурга. У 2001 насельніцтва горада складала 49300 чалавек. Размешчаны на стэпавай раўніне на вышыні 1500 м па берагах ракі Малопа.

## Гісторыя 
Першапачаткова ў раёне горада размяшчалася рэзідэнцыя правадыроў племя баралонг, якое належыць да тсвана. У 1880-я гады брытанскія каланісты, выкупіўшы ў правадыроў зямлю, заснавалі паселішча Мафікенг, што перакладаецца з мовы тсвана як *месца камянёў*. Пазней жыхары сталі вымаўляць назву як Мафекінг. Падчас Другой англа-бурскай вайны горад, гарнізонам якога камандаваў Роберт Бадэн-Паўэл, быў абложаны бурамі з кастрычніка 1899 да мая 1900, пасля чаго яны знялі аблогу. Горад адносіўся першапачаткова да калоніі Бечуаналенд, цэнтрам якой з’яўляўся, з 1895 да Капскай калоніі, з 1910 да ПАС. Таксама ў Мафікенгу з 1885 па 1965 гады размяшчаўся цэнтр суседняга пратэктарата Бечуаналенд.

У 1970-я гады ў горадзе размяшчалася часавая сталіца бантустана Бапутатсвана, у склад якога ён не ўваходзіў. Неўзабаве побач была пабудавана сталіца бантустана, Ммабата. У 1980 горад быў афіцыйна пераназваны ў Мафікенг. Пасля ліквідацыі бантустана ў 1994 Мафікенг і Ммабата былі аб’яднаны, прычым Мафікенг стаў сталіцай Паўночна-Заходняй правінцыі.

## Клімат 

## Адукацыя 
У горадзе размешчаны адзін з кампусаў Паўночна-заходняга ўніверсітэта.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады ПАР
Катэгорыя:Англа-бурскія войны
Loricifera

**Loricifera** — група марскіх інтэрстыцыяльных беспазваночных, апісаная ў 1983 годзе ў якасці новага тыпу жывёльнага царства. Першы від  быў апісаны дацкім заолагам .

## Апісанне 
Насяляюць у інтэрстыцыялі ад узбярэжжа да глыбіні 7000 м. Даўжыня цела дарослых асобін ад 100 мкм да 1 мм, хігінсавы лічынкі некаторых відаў могуць дасягаць 800 мікрон.

Цела дзеліцца на тулава і хобат (інтраверт). Тулава пакрыта , якая складаецца з асобных пласцінак. Інтраверт падзелены на ротавы конус, узброены штылет, сярэднюю частку з доўгімі прыдаткамі — скалідамі і шыйную вобласць.

З яйка выходзіць так званая хігінсава лічынка.

Па сучасных уяўленнях *Loricifera* уключаюць у групу  — чарвей, якія нясуць інтраверт і скаліды, да іх таксама адносяцца  і .

Сярод *Loricifera* выяўленыя віды, якія пастаянна жывуць у анаэробных умовах — унікальная рыса, што пакуль не выяўленая ў іншых жывёл.

## Класіфікацыя 
### *Armorloricus*
* *Armorloricus davidi* Kristensen & Gad, 2004
* *Armorloricus elegans* Kristensen & Gad, 2004
* *Armorloricus kristenseni* Heiner, 2004

### *Australoricus*
* *Australoricus oculatus*

### *Nanaloricus*
* *Nanaloricus khaitatus* Todaro & Kristensen, 1998
* *Nanaloricus mysticus* Kristensen, 1983

### *Phoeniciloricus*
* *Phoeniciloricus simplidigitatus* Gad, 2004

### *Pliciloricus*
* *Pliciloricus cavernicola*
* *Pliciloricus corvus* Gad, 2005
* *Pliciloricus dubius* Higgins & Kristensen, 1986
* *Pliciloricus enigmaticus* Higgins & Kristensen, 1986
* *Pliciloricus gracilis* Higgins & Kristensen, 1986
* *Pliciloricus hadalis* Kristensen & Shirayama 1988
* *Pliciloricus leocaudatus* Heiner & Kristensen, 2005
* *Pliciloricus orphanus* Higgins & Kristensen, 1986
* *Pliciloricus pedicularis* Gad 2005
* *Pliciloricus profundus* Higgins & Kristensen, 1986
* *Pliciloricus senicirrus* Gad, 2005
* *Pliciloricus shukeri* Heiner & Kristensen, 2005

### *Rugiloricus*
* *Rugiloricus carolinensis* Higgins & Kristensen, 1986
* *Rugiloricus cauliculus* Higgins & Kristensen, 1986
* *Rugiloricus ornatus* Higgins & Kristensen, 1986
* *Rugiloricus polaris* Gad and Arbizu, 2005

### *Spinoloricus*
* *Spinoloricus cinziae* Neves et al., 2014
* *Spinoloricus turbatio* Heiner, 2007

### *Titaniloricus*
* *Titaniloricus inexpectatovus* Gad, 2005

## Літаратура 
* *Малахов В. В., Адрианов А. В.* Головохоботные (Cephalorhyncha) — новый тип животного царства. — М.: КМК Лтд., 1995.
* Danovaro, R.; Dell’Anno, A.; Pusceddu, A.; Gambi, C.; Heiner, I.; Kristensen, R.M. (2010). The first metazoa living in permanently anoxic conditions. *BMC Biology* **8**: 30

Катэгорыя:Класы жывёл
Катэгорыя:Scalidophora
Катэгорыя:Жывёлы
Герб Мадэйры

**Герб Мадэйры** прыняты 24 красавіка 1991 года.

## Апісанне 
Уяўляе сабой двойчырассечаны на блакіт і золата шчыт, у цэнтры якога намаляваны партугальскі Ордэн Хрыста. Блакітны колер сімвалізуе размяшчэнне вострава ў моры, залаты — мяккі клімат, дзякуючы якому квітнее эканоміка вострава. Крыж павінен нагадваць пра тое, што востраў быў выяўлены членамі ваеннага рыцарскага ордэна, якія належалі да дому Генрыха Мараплаўца: Жуанам Гансалвешам Зарку і Трыстанам Вазам Тэкстэйрам. Крыж падкрэслівае сувязь з Партугаліяй.

Шчыт падтрымліваюць цюлені-манахі, самыя буйныя сысуны, якія жывуць у прыбярэжных водах, і былі выяўлены першымі пасяленцамі вострава. Залатая армілярная сфера нагадваюць пра эпоху Вялікіх геаграфічных адкрыццяў, у часы якіх партугальцы пачалі засяляць востраў. 

Унізе герба размешчаны дэвіз: *Das Ilhas as Mais Belas e Livres* (З усіх астравоў, самы прыгожы і свабодны).
## Спасылкі 
Мадэйра
Катэгорыя:Мадэйра
Мадэйра
Герб Брытанскай тэрыторыі ў Індыйскім акіяне

**Герб Брытанскай тэрыторыі ў Індыйскім акіяне** упершыню быў прадстаўлены ў 1990 годзе, у час святкавання 25-годдзя ўтварэння тэрыторыі.

## Апісанне 
Герб уяўляе сабой шчыт сіняга колеру, унізе якога на трох белых хвалістых лініях размешчана пальмавае дрэва і карона Святога Эдуарда, у левым верхнім вугле размешчана сонца. Уверсе шчыта знаходзіцца сцяг Вялікабрытаніі.

Карона і сцяг Вялікабрытаніі сімвалізуюць прыналежнасць да Аб'яднанага Каралеўства, звілістыя сінія лініі — хвалі Індыйскага акіяна, а какосавая пальма — асноўную расліннасць астравоў.

У якасці шчытатрымальнікаў выступаюць дзве марскіх чарапахі (біса і зялёная чарапаха), якія стаяць на беразе, абсыпаным марскімі ракавінкамі. Усё разам яны адлюстроўваюць мясцовую жывую прыроду. Шчыт вянчае марская карона над якой узвышаецца вежа чырвонага колеру, якая нясе сцяг Брытанскай тэрыторыі ў Індыйскім акіяне.

Унізе герба нацыянальны дэвіз *In tutela nostra Limuria* (лац.: «Лемурыя пад нашай апекай»), і адсылае нас да неіснуючага кантынента Лемурыя, які паводле падання размяшчаўся ў Індыйскім акіяне.

## Спасылкі 
* На сайце Геральдика.ру

Катэгорыя:Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне
Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне
Герб Сахарскай Арабскай Дэмакратычнай Рэспублікі

**Герб Арабскай Дэмакратычнай рэспублікі Заходняя Сахара** — сімвал, створаны Фронтам Палісарыа, рухам за незалежную Заходнюю Сахару, які 27 лютага 1976 абвясціў Арабскую Дэмакратычную рэспубліку Заходняя Сахара.

## Апісанне 
На гербе намаляваны дзве скрыжаваныя вінтоўкі са сцягамі АДЗС, па-над імі — чырвоны паўмесяц і зорка — сімвалы ісламу. Герб апраўлены дзвюма аліўкавымі галінамі па баках. На чырвонай стужцы на арабскай мове напісаны дэвіз Палісарыа «حرية ديمقراطية وحدة» («Свабода, Дэмакратыя, Адзінства»).

## Спасылкі 
Сахарскай Арабскай Дэмакратычнай Рэспублікі
Катэгорыя:Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка
Герб Французскіх Паўднёвых і Антарктычных тэрыторый

**Герб Французскіх Паўднёвых і Антарктычных тэрыторый** быў створаны ў 1950 г. Сюзанай Гацье па даручэнні адміністратара тэрыторыі.

## Апісанне 
Герб уяўляе сабой шчыт, падзелены на чатыры палі — два блакітныя і два залатыя. У першым поле намалявана кергеленская капуста, у другім — амар, у трэцім — верхняя частка тулава імператарскага пінгвіна, у чацвёртым — айсберг.

Кергеленская капуста сімвалізуе архіпелаг Кергелен, амар — востраў Сен-Поль, а імператарскі пінгвін — зямлю Адэлі, раён Антарктыкі, на які прэтэндуе Францыя. Айсберг сімвалізуе ФПАТ у цэлым. Астравы Эпарсэ, якія ўваходзяць у склад тэрыторый з 2007 года, аднак на гербе яны не прадстаўлены.

Шчыт падтрымліваюць два сярэбраныя марскія сланы. Па-над шчытом размешчаны надпіс  «Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі» на французскай мове, два якары і тры зоркі.

## Гл. таксама 
* Заморскія тэрыторыі Францыі
## Спасылкі 
* Апісанне герба на афіцыйнай старонцы ФПАТ  

Катэгорыя:Гербы дзяржаў
Катэгорыя:Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі
Катэгорыя:Гербы Францыі