Брусніцы

**Брусні́цы звычайныя**, **Брусніцы**, **Брушніцы**, **Брусніца** (*Vaccinium vitis-idaea*) — зімова-зялёны кусцік, від роду  сямейства .

## Назва 
Відавая назва *vitis-idaea* у перакладзе уласна азначае — «вінаградная лаза з гары Іда» (востраў Крыт). Назва *vitis-idaea* для брусніц упершыню прыводзіцца ў  і Геснера. Антычныя пісьменнікі *брусніцы* не згадвалі.

Сярод беларускіх назваў такія, як брусніцы, брушніца, брусніка, баруўка, брушніца, бружыніца, мучыльнік, брусніца, бруснічнік.

## Біялагічнае апісанне 
Шматгадовы вечназялёны кусцік вышынёй 10—30 см з доўгім паўзучым карэнішчам, прамастойным ці ўзыходным галінастым сцяблом.

Карэнішча гарызантальнае з прыўзнятымі галінастымі парасткамі вышынёй 10-30 см.

Лісце чарговае, частае, скурыстае, на кароткіх хвосціках, зваротнаяйкападобнае або эліптычнае, з суцэльнымі загнутымі краямі, бліскучае, даўжынёй 2-3 см, шырынёй да 1,5 см.

Пылковыя зёрны размешчаны ў тэтраэдрычных тэтрадах, маюць амаль шарападобную форму. Даўжыня палярнай восі асобнага зярна 23-30 мкм, экватарыяльны дыяметр 30-39 мкм. У абрысе круглява-трохкутныя, 42-45 мкм у дыяметры. Разоры датыкаюцца паміж сабой, даўжыня паўбаразны 13-17 мкм, шырыня 4,5-6,5 мкм; краі разор роўныя, канцы злёгку адцягнутыя, прытупленыя і накіраваны ў бок дыстальнай паверхні; мембрана разор гладкая. Экзіна покрыўная, таўшчынёй 0,7-1 мкм. Тэкстура плямістая. Пылок цёмна-шэрага колеру.

Асноўныя дзеючыя рэчывы сыравіны — фенолагліказіды; змяшчае таксама дубільныя рэчывы, пераважна кандэнсаваныя групы, флаванолавы гліказід гіперазід, урсолавая кіслата.

## Культываванне 
thumb|250px|Плады брусніц
Звесткі пра першыя спробы культывавання брусніц ставяцца да 1745 года. У Цэнтральным гістарычным архіве Санкт-Пецярбурга ёсць указ Лізаветы Пятроўны, у якім загадваецца ў Царскім садзе «партери убирать брусницею и бушбомами», а таксама ўказ 1765 года Канцылярыі ад будынкаў, у якім прадпісваецца майстру Фоку адшукаць спосабы обсадить ў Пецяргофе, у Манплізе і ля Шахматнай гары замест бушбома «от бываемых великих морозов вызябает».

Але сапраўдныя работы па акультурванню брусніц пачаліся ў 1960-я гады у ЗША, ФРГ, Швецыі, Галандыі, Фінляндыі, Польшчы. У ФРГ у 1994 годзе было створана 40 га бруснічных плантацый, распрацаваны поўны комплекс машын для вырошчвання і ўборкі ўраджаю. У 1960—1970 годы спажыўкааперацыя БССР нарыхтоўвала ў год 2,6-3,4 тыс. т. ягад, але к канцу 1970-х гэта колькасць упала да 0,32-1,8 тыс. т. ягад. Стала актуальным пытанне пра ўвядзенне брусніц у культуру. У 1980-я гады культурныя плантацыі брусніцы былі закладзеныя ў Беларусі, Літве, Расіі. У параўнанні з дзікімі зараснікамі, ураджайнасць ягад на культурных плантацыях вышэй у 20-30 разоў. З адной соткі можна атрымліваць 50-60 кг ягад штогод.

## У культуры і мастацтве 
Вядома выслоўе, дзе брусніца выступае сінонімам прыгажосці і маладосці жанчыны: «Маладзіца як брусніца».

Вядома выява брусніц, створаная рускай мастачкай .

## У філатэліі 
* У 1964 годзе ў СССР была выпушчаная паштовая марка з выявай брусніц (ЦФА № 3136).
* У 2004 годзе ў Беларусі была выпушчана паштовая марка з выявай брусніц
* Выява брусніц змешчана на гербе Шаркаўшчыны

File:BIA Szarkowszczyzna COA.jpg|Герб Шаркаўшчыны
Файл:The Soviet Union 1964 CPA 3136 stamp (Wild Berries. Lingonberry, partridgeberry, mountain cranberry or cowberry (Vaccinium vitis-idaea)).jpg|Паштовая марка СССР
Файл:2004. Stamp of Belarus 0533.jpg|Паштовая марка Беларусі

## Літаратура 
* 
* Дикорастущие плоды и ягоды/Шапиро Д. К., Михайловская В. А., Манциводо Н. И.—2-е изд., перераб. и доп.—Мн.: Ураджай, 1981.—159 с., 16 л. ил.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Бруснічныя
Катэгорыя:Кусцікі
Катэгорыя:Ягады
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Харчовыя расліны
Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя культуры
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Расліны на марках