open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Баляслаў IV Кучаравы

**Баляслаў IV Кучаравы** () (1120/21 — ) — польскі князь, прадстаўнік дынастыі Пястаў.

## Біяграфія 
Сын Баляслава III і яго другой жонкі — Саламеі фон Берг-Шэлькліген, дачкі герцага Бергскага. Заставаўся ў ценю сваіх старэйшых братоў Лешака (ім. 1115) і Казіміра (1120), але пасля іх заўчаснай смерці ў 1131 годзе стаў найстарэйшым нашчадкам з другога шлюбу свайго бацькі.

У 1136 альбо 1137 годзе ажаніўся з наўгародскай князёўнай Вершаславаю (Настассяю), дачкою князя Усевалада Мсціславіча. Мелі траіх альбо чацвярых дзяцей, у тым ліку Баляслава (памёр яшчэ пры жыцці бацькі) і Лешака Мазавецкага. Пасля смерці жонкі ў 1162 годзе Баляслаў ажаніўся з Марыяю, звесткі пра паходжанне якой адсутнічаюць.

Пасля смерці бацькі Баляслаў атрымаў у спадчыну землі Мазовіі і Куяў. Вярхоўным князем Польшчы стаў яго зводны брат Уладзіслаў II. Канфлікты паміж Уладзіславам і яго малодшымі братамі пачаліся ў 1141 годзе і хутка перараслі ў міжусобныя войны, удзел у якіх бралі дружыны кіеўскага князя Усевалада Алегавіча (яго дачка Звініслава была замужам за сынам Уладзіслава II Баляславам Высокім). У выніку кансалідацыі сіл Баляслава Кучаравага і яго малодшых братоў, а таксама масавай падтрымкі з боку польскіх магнатаў Уладзіслаў II быў вымушаны ўцячы да германскага імператара Конрада III, а Баляслаў, здабыўшы пасля доўгай аблогі Кракаў, стаў вярхоўным князем Польшчы. Яго панаванне працягвалася з 1146 па 1173 год.

У 1157 годзе германскі імператар Фрыдрых Барбароса прымусіў Баляслава прызнаць сябе васалам Свяшчэннай Рымскай Імперыі.

У 1159 годзе на выгнанні памёр Уладзіслаў II, недзе паміж 1160—1163 гг. памерла яго жонка, у выніку чаго ў Сілезію вярнуліся сыны Уладзіслава — Баляслаў Высокі і Мешка Плясаногі. У 1166 годзе, выкарыстаўшы паражэнне Баляслава Кучаравага ў Прусіі, Баляслаў і Мешка захапілі ўмацаваныя гарады рэгіёна, што раней былі пад кантролем вярхоўнага князя Польшчы, і такім чынам сталі паўнаўладнымі гаспадарамі Сілезіі. Спробы Баляслава ў 1167 годзе вярнуць кантроль над Сілезіяй скончыліся няўдачаю, што прывяло да канчатковага аддзялення Сілезіі ад рэшты польскіх тэрыторый. Актыўную ролю ў гэтым працэсе адыграў германскі імператар Фрыдрых Барбароса.

Баляслаў Кучаравы памёр 5 студзеня 1173 года, імавернае месца пахавання — Плоцкі кафедральны сабор. Ягоным нашчадкам стаў непаўналетні сын Лешак, а яго апекуном — малодшы брат Баляслава Казімір.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Князі польскія
Катэгорыя:Пясты
Сцяг Казахстана

Блакітны сцяг з залацістым нацыянальным арнаментам злева, залацістым сонцам і парылым сілуэтам арла ў цэнтры — сімвал волі, незалежнасці і суверынітэту Рэспублікі Казахстан. Сцяг быў зацверджаны 4 чэрвеня 1992 года, замяніўшы сабой сцяг Казахскай ССР.
Аўтар сцяга — вядомы дызайнер і мастак, заслужаны дзеяч мастацтваў Казахстану, Шакен Ніязбекаў.

## Апісанне 
Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Казахстан уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча блакітнага колеру з малюнкам у яго цэнтры сонца з прамянямі, пад якім – арол у палёце. У тронка – вертыкальная паласа з нацыянальным арнаментам. Малюнак сонца з прамянямі, арла і вертыкальнай паласы з нацыянальным арнаментам – колеры золата. Суадносіны шырыні сцяга да яго даўжыні 1:2.

## Інтэрпрэтацыя 
Аднаколернасць фону — сімвал адзінства Казахстана.

**Блакітны колер** з'яўляецца традыцыйным для цюрскіх народаў. На сцягу ён азначае бясконцасць неба над усёй зямлёй і людзьмі, а таксама з'яўляецца сімвалам агульнага дабрабыту, спакою, міру і адзінства.

**Сонца** — крыніца жыцця і энергіі. Таму сілуэт сонца з'яўляецца знакам жыцця. Час вызначаецца для вандроўцы рухам сонца. Па законе геральдыкі, сілуэт сонца з'яўляецца знакам багацця. Таму не выпадкова ўсе 32 прамяня сонца ў сцягу маюць форму збожжа — асновы багацця і дабрабыту.

**Арол** або **беркут** у светаразуменні вандроўнікаў займае адмысловае месца. Яго малюнак у гербах і сцягах народаў і этнічных груп, якія засялялі Казахстан, мае даўнюю традыцыю. На мове сімволікі сілуэт арла азначае дзяржаўную ўладу, шырату і празорлівасць. Для стэпнякоў гэта сімвал волі, незалежнасці, імкнення да мэты, да вышыні, палёт у будучыню. Разам з тым, арол, маючы магутную сілу, здольны даць годны адпор любому, хто спрабуе перашкодзіць у дасягненні будучыні. Сілуэт арла паўстаў і ад ідэі імкнення маладога суверэннага Казахстана ў вышыні сусветнай цывілізацыі.

З левага боку, уздоўж тронка, ідзе тыповы **нацыянальны арнамент**, які ўвасабляе культуру і традыцыі Казахстана. У 1992—1996 гг. арнамент быў чырвонага колеру.
'''

## Глядзіце таксама 
* Гімн Казахстана
* Герб Казахстана

* Сцяг Казахскай ССР
* Гімн Казахскай ССР
* Герб Казахскай ССР

## Спасылкі 
Казахстан
Сцяг Казахскай ССР

**Сцяг Казахскай ССР** — дзяржаўны сімвал Казахскай ССР.

Канстытуцыяй 1937 года быў зацверджаны сцяг: чырвонае палотнішча з суадносінамі даўжыні і шырыні роўным 2:1 і залатымі сярпом і молатам у верхнім куце ля тронка, побач з эмблемай адлюстроўвалася таксама золатам надпіс «Казахская ССР».

Назва выконвалася на казахскай мове лацінскімі літарамі. Пасля рэформы казахскага алфавіту, 10 лістапада 1940 года, былі змененыя выява і надпісы на сцягу.

Новы сцяг Казахскай ССР быў зацверджаны ўказам Прэзідыума Вярхоўнай Рады Казахскай ССР ад 24 студзеня 1953 года. Ён уяўляў сабой чырвонае палотнішча з залатымі сярпом і молатам, а таксама чырвонай зоркай, апраўленай залатой аблямоўкай, у верхнім куце ля тронка; у ніжняй частцы палотнішча размяшчалася блакітная гарызантальная паласа, шырыня блакітнай паласы была роўная 2/9 шырыні сцягу, а адлегласць да яе ад ніжняй абзы сцягу - 1/9 шырыні сцягу. Суадносіны даўжыні сцягу да шырыні - 2:1.

## Глядзіце таксама 
* Герб Казахскай ССР
* Гімн Казахскай ССР
* Сцяг Казахстана
* Герб Казахстана
* Гімн Казахстана

## Спасылкі 
* Сцягі Савецкага Казахстана
* Дзяржсімволіка Казахскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі

Казахская ССР
Катэгорыя:Казахская ССР
Кунцаўшчына (жылы раён, Мінск)

**Ку́нцаўшчына** — мікрараён у складзе Фрунзенскага раёна горада Мінска.

## Назва 
Назва мікрараёна Кунцаўшчына ад назвы вёскі Кунцаўшчына, якая была недалёка ад цяперашняга мікрараёна.

## Размяшчэнне 
У заходняй частцы Мінска. Мяжуе з мікрараёнамі Каменная Горка, Дамброўка, Захад. Вёска Кунцаўшчына, ад назвы якой названы мікрараён, была больш на захад, у раёне цяперашняй вуліцы Валожынскай у мікрараёне Красны Бор.

## Вуліцы 
У. Галубка, Кунцаўшчына, Ляшчынскага, Матусевіча, Прытыцкага.

## Гарадская інфраструктура 
2 філіяла ААТ «ААБ Беларусбанк», пошта, аптэкі, паліклініка № 26, гарадскі кардыялагічны дыспансер, 7 дзіцячых садкоў, гімназіі № 4 і № 39, 3 сярэднія школы, музычная школа № 17, 2 ЖЭУ, 3 універсамы («Кунцаўшчына», «Заходнi», «Рублёўскі»), 4 прадуктовых крамы, мэблевы магазін, дом быту.

## Транспарт 
* Дыспетчарская станцыя «Кунцаўшчына»

### Аўтобусы 
* № 12, 17, 29, 30а, 30с, 36, 40, 41, 42, 54, 78, 83э, 101, 107, 116, 121, 121д, 122э, 128, 137, 138, 140, 144с, 149, 177э, 185
* Прыпынак прыгарадных аўтобусаў

### Тралейбусы 
* № 9, 13, 18, 21, 25, 31, 48, 52, 55

### Маршрутныя таксі 
* № 1026, 1106, 1130, 1149, 1183, 1230, 1259

### Метро 
7 лістапада 2005 года былі адкрыты станцыя метро «Кунцаўшчына» і станцыя метро «Каменная горка», якія размясціліся па краях мікрараёна.

## Стрыт-арт
Восенню 2019 года на фасадах трох 12-павярховых жылых дамоў па вул. Прытыцкага 134, 136 і 150 створаны тры манументальных мурала «Будучыня». Муралы ўяўляюць сабой трыпціх на тэму сучаснасці і будучыні Беларусі. Над стварэннем трыпціха працавалі мастакі Artez з Сербіі (мурал «Фрыланс»), Mutus з Беларусі (мурал "Лічбавы свет"), Тонкі і Jofre Oliveras з Іспаніі (мурал «Героі новага часу»). Праект быў рэалізаваны намаганнямі адміністрацыі Фрунзенскага раёна Мінска, стрыт-арт-актывістаў Urban Myths і кампаніі А1.

## Гісторыя 
Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Жылыя раёны Мінска
Герб Казахскай ССР

**Герб Казахскай ССР** — дзяржаўны сімвал Казахскай ССР.

Герб Казахскай ССР грунтуецца на дзяржаўным гербе СССР.

Прыняты з Канстытуцыяй Казахскай ССР 26 сакавіка 1937 года на Надзвычайным Х Усеказахскім з'ездзе Саветаў.

 *артыкул 121:*
 Дзяржаўны герб Казахскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі 
 складаецца з малюнка залатых сярпа і молата, зьмешчаных крыж-накрыж, дзяржальнямі дадолу,
 на чырвоным фоне ў прамянях сонца і ў апраўленні каласоў, з надпісам на казахскай і рускай мовах:
 «Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!». Наверсе гербу маецца пяціканцовая зорка, 
 а ў ніжняй яго часткі - надпіс «Казахская С.С.Р.» на казахскай і рускай мовах.

 «Барлық елдеpдің пролетарлары, бірігіңдер!» — «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!»

Аднак да таго часу не існавала нават эскіза гербу, і быў абвешчаны конкурс.

16 мая 1937 года быў абраны пераможца, з абрэвіятурамі **QSSR** і **КССР** на стужцы.

28 студзеня 1939 года Прэзыдыўм Вярхоўнай Рады Казаскай ССР сваім указам занёс зьмены ў герб. Былі змененыя ўсе надпісы на казахскай мове ў лацінізаваным алфавіце на надпісы ў алфавіце на аснове рускай азбукі (глядзіце Казахскі алфавіт), на галоўнай стужцы абрэвіятуру **QSSR** змяніла **ҚССP** (літара С часта адлюстроўвалася падобнай на лацінскую літару G). Адначасова молат стаў адлюстроўвацца накладзеным на серп.

У 1978 годзе было прынята новае Становішча аб Дзяржаўным гербе Казахскай ССР, у адпаведнасці з якім серп стаў ізноў адлюстроўвацца накладзеным на молат, была паменшаная інтэнсіўнасць чырвонага фону, паменшана колькасць прамянёў сонца.

## Гл. таксама 
* Сцяг Казахскай ССР
* Гімн Казахскай ССР

* Сцяг Казахстана
* Герб Казахстана
* Гімн Казахстана

## У Сеціве 
* Герб Казахскай ССР
* Дзяржсімволіка Казахскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі

Казахская ССР
Катэгорыя:Казахская ССР
Сцяг Арменіі

**Сцяг Арменіі** — дзяржаўны сімвал Рэспублікі Арменія. Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з трох роўных гарызантальных палос: верхняй - чырвонага, сярэдняй - сіняга і ніжняй - аранжавага колеру. Гэтыя колеры стагоддзямі асацыяваліся з армянскай нацыяй. Адносіны шырыні сцяга да яго даўжыні 1:2. Сцяг Арменіі быў прыняты Вярхоўным Саветам Рэспублікі Арменія 24 жніўня 1990 года. А 15 чэрвеня 2006 года, Нацыянальны Сход Рэспублікі Арменія прыняў новы закон «Аб дзяржаўным сцягу Рэспублікі Арменія».

## Гл.таксама 
* Герб Арменіі
* Гімн Арменіі
 

Арменія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Арменіі
Сцяг Азербайджана

)]]
 **Сцяг Азербайджана** — адзін з афіцыйных дзяржаўных сімвалаў Азербайджана (нараўне з гербам і гімнам). Сцяг быў зацверджаны 9 лістапада 1918 года ў якасці дзяржаўнага сцяга Азербайджанскай Дэмакратычнай Рэспублікі, якая праіснавала да 1920 года. Пасля здабыцця незалежнасці ў 1991 годзе сцяг 5 лютага быў зацверджаны ў якасці дзяржаўнага сцяга Азербайджанскай Рэспублікі.

У адпаведнасці з указам прэзідэнта ад 17 лістапада 2009 года ў памяць аб Азербайджанскай Дэмакратычнай Рэспубліцы 9 лістапада кожны год адзначаецца як «Дзень дзяржаўнага сцягу».

## Гл. таксама 
* Герб Азербайджана
* Гімн Азербайджана

Азербайджан
Катэгорыя:Сцягі Азербайджана
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Азербайджана
В’етнамазнаўства

'''В'етнамазнаўства** (**в'етнамістыка''') — сукупнасць навуковых дысцыплін, якія вывучаюць мову, , гісторыю, , , , філасофію, этнаграфію, , помнікі духоўнай і матэрыяльнай культуры В’етнама. В'етнамазнаўства ўваходзіць у комплекс навуковых дысцыплін усходазнаўства. 

Катэгорыя:Усходазнаўства
Сцяг Германіі

**Дзяржаўны сцяг Германіі** з'яўляецца афіцыйным дзяржаўным сімвалам Федэратыўнай рэспублікі Германія. Дзяржаўны сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з трох роўнавялікіх гарызантальных палос: верхняй — чорнага, сярэдняй — чырвонага і ніжняй — залатога колеру. Суадносіны шырыні сцяга да яго даўжыні 3:5.

Для афіцыйных устаноў выкарыстоўваецца варыянт сцяга з нанесеным на яго перайначаным дзяржаўным гербам. Прыватным асобам дазваляецца выкарыстоўваць дзяржаўны сцяг (у тым ліку і з дзяржаўным гербам), але забараняецца выкарыстоўваць сцяг для афіцыйных устаноў.

## Гісторыя сцяга 
Упершыню чорны-чырвоны-залаты колеры з'явіліся ў часы вызваленчых войн супраць Напалеона. Нямецкія салдаты насілі чорныя формы з чырвонымі рукавамі і залатымі гузікамі.

З утварэннем Германскага саюза 1848 года з'явілася пытанне аб дзяржаўным сцягу. 9 сакавіка 1848 года ў Франкфурце афіцыйна быў прыняты Чорна-чырвона-залаты сцяг.

У другім рэйху 1871—1918 гадоў колер сцяга памянялі на чорна-бела-чырвоны, але пасля паражэння ў першай сусветнай вайне Веймарская рэспубліка абрала 11 жніўня 1919 года чорна-чырвона-залаты сцяг як дзяржаўны.

 1935—1945]]
У Трэцім рэйху сцяг зноў памянялі. Дзяржаўным сцягам стаў сцяг НСДАП (чырвоны з белым вакол і чорнай свастыкай) у змененым выглядзе. Гэты сцяг выкарыстоўваў колеры Другой імперыі, але сам чорна-бела-чырвоны сцяг узору 1871—1918 гадоў быў у 1935 годзе афіцыйна забаронены гітлераўцамі.

Пасля вайны пераможцы забаранілі ўсе выгляды нямецкіх нацыянальных сцягоў, і Германія засталася без сцяга. У якасці замены дзяржаўнага сцяга на нямецкіх суднах у 1946—1949 гадах выкарыстоўваўся трохкаляровы вымпел.

Чорна-чырвона-залаты сцяг стаў афіцыйным сцягам ФРГ 23 мая 1949 з прыняццем Асноўнага закона (канстытуцыі). ГДР таксама выкарыстоўвала чорна-чырвона-залаты сцяг, але дадала на яго 1 кастрычніка 1959 года свой герб.

## Малюнак сцяга 
Вонкавы выгляд сцяга зацверджаны пастановай аб нямецкіх сцягах 7 чэрвеня 1950 года.

## Спасылкі 
Германія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Германіі
Завоссе

**Заво́ссе** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сталовіцкага сельсавета. Размешчана за 24 км на поўнач ад Баранавічаў, за 3 км ад вёскі выток Шчары. Насельніцтва 26 жыхароў, 16 гаспадарак (2005).

## Гісторыя 
, Двор Міцкевічаў у Завоссі]]
У Завоссі быў двор і фальварак сям'і Міцкевічаў. Лічыцца, што ў гэтым двары ў 1798 годзе нарадзіўся паэт Адам Міцкевіч  (у метрыцы не пазначана месца нараджэння).

У 1806 годзе маёнтак перайшоў да Стыпулкоўскіх, у 1831 годзе канфіскаваны ўрадам Расійскай імперыі за ўдзел Люцыяна Стыпулкоўскага ў паўстанні 1830-1831 гадоў.

Паводле перапісу 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, дзейнічаў хлебазапасны магазін. У 1909 годзе—вёска, 2 маёнткі і фальварак.

З 1921 года ў складзе Польшчы, у Гарадзішчанскай гміне Навагрудскага павета.

## Насельніцтва 
*1897 — 8 двароў, 110 жыхароў.
* 1909 — 25 двароў, 128 жыхароў.
* 1921 — 8 двароў, 43 жыхары.
* 1939 — 160 жыхароў.
* 1959 — 173 жыхары.
* 1970 — 110 жыхароў.
* 1998 — 23 двары, 36 жыхароў.
*2005 — 16 гаспадарак, 26 жыхароў.

## Славутасці 
* Сядзіба Міцкевічаў (XVIII стагоддзе, 1993—1998 гады) — .
* Помнік Адаму Міцкевічу (1927—1998).

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Міцкевіч (1801—1871) — юрыст, прафесар права. Малодшы брат паэта Адама Міцкевіча.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Завоссе на Radzima.org

Катэгорыя:Сталовіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Сцяг Грузіі

**Сцяг Грузіі** — нараўне з гербам і гімнам з’яўляецца афіцыйным дзяржаўным сімвалам сучаснай Грузіі. Быў зацверджаны 14 студзеня 2004 года.

## Гісторыя 
Цяперашні сцяг прыняты ў 2004 годзе, да зацвярджэння парламентам краіны ў якасці дзяржаўнага сцяга выкарыстоўваўся Нацыянальным рухам Міхаіла Саакашвілі.

З 2012 года 14 студзеня адзначаецца Дзень дзяржаўнага сцяга.

Грузінскі даследчык Іосіф Бічыкашвілі адзначае, што малюнкі пяці крыжоў на тэрыторыі Грузіі былі выяўленыя ў развалінах Некрэскай царквы (не пазней за VI стагоддзя), на фасадах цэркваў Святога Георгія ў Бачорме (X—XI стагоддзя) і Чхары (XIII—XIV стагоддзі); Дманісі (XIV—XV стагоддзя) і г.д.

Сённяшні сцяг Грузіі мае даўнюю гісторыю, гэта пацвярджаецца тым, што на старажытных еўрапейскіх картах Грузію абазначалі пяцікрыжовым сцягам. З такой заявай выступіў афіцыйны прадстаўнік Дзяржаўнага савета па геральдыцы Давід Чхэідзэ.

## Апісанне 
Сучасны сцяг Грузіі ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча белага колеру з пяццю чырвонымі крыжамі — адным цэнтральным Георгіеўскім і чатырма роўнабаковымі Балнісска-Кацхскімі крыжамі ў чатырох квадрантах. 

Намаляваныя на дзяржаўным сцягу Грузіі адзін прамавугольны крыж і па кутах чатыры малых крыжа на срэбным (белым) фоне з'яўляюцца агульнахрысціянскімі сімваламі, якія ўвасабляюць Ісуса Хрыста-Збавіцеля і чатырох евангелістаў. 

Сярэбраны (белы) колер у геральдыцы паказвае на нявіннасць, бязгрэшнасць, чысціню, мудрасць, а чырвоны — мужнасць, адвагу, справядлівасць і любоў.

## Гл. таксама 
* Герб Грузіі
* Гімн Грузіі

## Крыніцы 
Грузія
Катэгорыя:Грузія
Кючук-Кайнарджыйскі дагавор (1774)

[thumb|250px|Мемарыяльная дошка на месцы падпісання дагавора ў 1774 г., сяло [Кайнарджа, Балгарыя]]
**Кючук-Кайнарджыйскі дагавор** — мірны дагавор паміж Расіяй і Асманскай імперыяй, заключаны 21 ліпеня 1774 «у лагеры пры вёсцы Кючук-Кайнарджы» (цяпер Балгарыя); завяршыў першую турэцкую вайну імператрыцы Кацярыны II. Пацвердзіў тэрытарыяльныя заваёвы Расіі ў рамках папярэдняга Белградскага мірнага дагавору ад 1739 года.

Ва ўмовах міру:
* была вымаўлена незалежнасць ад Асманскай імперыі татараў крымскіх, кубанскіх і інш., якія застаюцца ў веданні султана толькі па справах веры;
* Расія ўтрымлівае за сабой Керч, Ені-Кале, Азоў і Кінбурн;
* рускія гандлёвыя караблі ў турэцкіх водах карыстаюцца тымі ж прывілеямі, што і французскія і англійскія;
* за Расіяй прызнаецца права абароны і заступніцтва хрысціян у дунайскіх княствах, у прыватнасці ў Малдаўскім княстве;
* Расія атрымлівае права мець свой флот на Чорным моры і права праходу праз пралівы Басфор і Дарданэлы

Гэтай мірнай дамовай адзначаны момант, з якога пачынаецца паступовае паслабленне Асманскай дзяржавы і адначасова з гэтым узрастанне ўплыву Расіі на Балканскім паўвостраве. Асманская імперыя зацягвала ратыфікацыю дамовы, імкнучыся дамагчыся перагляду ўмоў, якія тычацца ў першую чаргу Малдавіі і Мунтеніі. У гэтым яе падтрымлівалі еўрапейскія дзяржавы, занепакоеныя ўзмацненнем уплыву Расіі ў дунайскіх княствах.

У выніку Кючук-Кайнарджыйскага мірнага дагавору ўзмацніўся нацыянальна-вызваленчы рух насельніцтва Малдавіі. Былі прыняты шэраг зваротаў ад улад княства да Расіі з просьбамі кантролю выканання абавязанняў Асманскай імперыі і падтрымкі ў пашырэнні аўтаноміі.

## Гл. таксама 
* Руска-турэцкія войны
* Яскі мірны дагавор
* Бухарэсцкі мірны дагавор 1812 года

Катэгорыя:Руска-турэцкая вайна (1768—1774)
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Асманскай імперыі
Катэгорыя:Мірныя дагаворы XVIII стагоддзя
1774
Катэгорыя:Гісторыя Малдовы
Катэгорыя:Кацярына II
Катэгорыя:1774 год у Еўропе
Сцяг Турцыі

Чырвоны колер турэцкага сцягу вядзе пачатак ад Умара, кіраўніка Арабскага халіфата ў 634—644 г. і заваёўніка Палесціны, Егіпта і Месапатаміі. У XIV ст. чырвоны колер стаў колерам Атаманскай імперыі. Паўмесяц з зоркай — сімвал ісламу.

## Спасылкі 
Турцыя
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Турцыі
Магерка

Шклоўскага раёна. Пачатак XX стагоддзя]]
**Маге́рка**, **венгерка**, **батораўка** (таксама **Катруха** у жаргоне дрыбінскіх шапавалаў) (Праз  ад  — венгерская шапка) — старадаўні мужчынскі галаўны ўбор без казырка, пашыраны на Беларусі ў XVI—XIX стагоддзях. Спачатку рабілася з аксаміта ці сукна, але потым самым звычайным матэрыялам для магерак стала валяная поўсць.

Звычайна для вытворчасці магерак зшывалі 4 кускі тоўстага сукна з валянай поўсці ў форме каўпака з завернутым уверх аколышам ці ўсечанага конуса вышынёй 15-20 см. Палі не рабіліся. Колер магеркі мог быць рознага адцення ад белага да чорнага, часам — карычневы.

Для ўпрыгожвання магерак карысталіся доўгім пяром, вышыўкай ніткамі і шнурам, часам футравай апухай, а таксама аплікацыяй.

## Выкарыстанне 
Магеркі ўвайшлі ў карыстанне пад уплывам венгерскай моды, былі пашыраны з другой паловы XVI стагоддзя. З часам стала часткай традыцыйнага народнага касцюма ў некаторых польскіх, літоўскіх, украінскіх і беларускіх мясцовасцях.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Магерка на малюнку *д*
* Выява 

Катэгорыя:Беларускі касцюм
Катэгорыя:Літоўскі касцюм
Катэгорыя:Украінскі касцюм
Катэгорыя:Польскі касцюм
Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Катэгорыя:Рускі касцюм
Сцяг Нідэрландаў

[thumb|Сцяг [Батаўская рэспубліка|Батаўскай рэспублікі]]
**Сцяг Нідэрландаў** — дзяржаўны сцяг Каралеўства Нідэрланды. Уяўляе сабой палотнішча, якое складаецца з трох гарызантальных палос чырвонага (верхняя), белага (сярэдняя) і сіняга (ніжняя) колераў. Суадносіны шырыні сцяга да даўжыні — 2:3.

Першапачаткова сцягам рэспублікі, афіцыйна зацверджаным у 1599 годзе, стаў сцяг прынца Аранскага з яго радавымі колерамі: аранжавым, белым і сінім. Перад тым марскія гёзы карысталіся 6-9 палоснымі сцягамі з тым жа спалучэннем колераў. Але ў 1630 годзе, з прычыны рэвалюцыйных узрушэнняў, аранжавая манархічная паласа была замененая на чырвоную. Гэты сцяг захаваўся ў якасці дзяржаўнага нават пасля абвяшчэння Нідэрландаў манархіяй у 1815 годзе.

Лічыцца, што замена на сцягу аранжавага колеру на чырвоны мела таксама практычнае значэнне: аранжавы колер на марскіх сцягах хутчэй выгарае, чым чырвоны. У дні свят аранжавы вымпел каралеўскай дынастыі па-ранейшаму ўздмаюць над дзяржаўным сцягам.

## Іншыя сцягі 

Выява:Naval_Jack_of_the_Netherlands.svg| Гюйс ВМС
Выява:Flag_of_the_Dutch_Ministry_of_Defence.svg| Сцяг міністра абароны
Выява:Royal Standard of the Netherlands.svg| Каралеўскі штандар
Выява:Prinsenvlag.svg| Гістарычны сцяг (сцяг Прынца) 

## Падобныя сцягі 

Выява:Flag of Luxembourg.svg|Сцяг Люксембургаз 1845 (*сучасная версія з 1992*)

Выява:Flag of South Africa (1928-1994).svg|Сцяг Паўднёва-Афрыканскага Саюза (1910 — 1961) і Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікіз 1928 па 27 красавіка 1994
Выява:Flag of Transvaal.svg|Сцяг Трансвааля (1881 — 1902) з 1858 па 1877 і з 1880 па 1902
Выява:Flag of the Orange Free State.svg|Сцяг Аранжавай Свабоднай дзяржавы (Аранжавай Рэспублікі) (1854 — 1902)з 1857 па 1902

## Спасылкі 
Сцяг
Нідэрланды
Катэгорыя:Сцягі Нідэрландаў
Робат

(2000)]]
**Робат** () — віртуальны ці механічны штучны агент. Звычайна ўяўляе сабой электра-механічную машыну пад кіраваннем камп’ютэра альбо электроннага праграмавання, здольную самастойна выконваць пэўныя задачы.

Робат можа непасрэдна падпарадкоўвацца камандам аператара, можа працаваць па загадзя складзенай праграме альбо прытрымлівацца набору агульных указанняў з дапамогай тэхналогіі штучнага інтэлекту. Гэтыя задачы дазваляюць палегчыць або зусім замяніць чалавечую працу на вытворчасці, у будаўніцтве, пры працы з цяжкімі грузамі, шкоднымі матэрыяламі, а таксама ў іншых цяжкіх або небяспечных для чалавека ўмовах. Робаты таксама здольныя выконваць працы на вялікіх глыбінях і ў космасе.

Слова «робат» было прыдумана чэшскім пісьменнікам Карэлам Чапекам і яго братам Ёзэфам і ўпершыню выкарыстана ў п’есе Чапека «Р. У. Р.» («Росумскія ўніверсальныя робаты», 1920). Да з’яўлення прамысловых робатаў лічылася, што робаты павінны выглядаць падобна людзям.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Браціслаўскі Град

thumb|right|Браціслаўскі замак
**Браціслаўскі замак** () — цэнтральны і найважнейшы замак у Браціславе, які многія стагоддзі з'яўляецца неад'емнай часткай гарадской панарамы.

Манументальны «град», узноўлены з руінаў у другой палове XX ст., сімвалізуе больш за тысячу гадоў славацкай гісторыі, размешчаны на паўднёвым астроге Малых Карпатаў, на ўцёсе над левым берагам Дуная, ля перакрыжавання дарог міжнароднага значэння. Браціслаўскі замак — адна з галоўных дамінантаў горада, нацыянальна-культурны помнік.

## Інтэр'ер 
Планіроўка Градскага палаца захавала элементы Сігізмундавай готыкі (рыцарская зала, эркер у аркадзе) і Тэрэзіянскага барока. Для рэпрэзентатыўных функцый каралеўскага барочнага палаца характэрны прадстаўнічыя архітэктанічныя элементы, такія, як урачыстыя лесвіцы, якія займаюць сабой цэлае крыло, і вестыбюль. Ад рэнесансу засталіся толькі фрагменты ў паўднёва-ўсходнім вуглу з багатым роспісам скляпенняў і з расліннымі арнаментамі на сценах былога эркера. Тэрыторыя першага паверху служыць прадстаўніцкім мэтам Славацкай народнай рады. У федэральнай зале ў кастрычніку 1968 года быў падпісаны закон пра Чэхаславацкую федэрацыю. Гэтыя ўрачыстыя памяшканні ўпрыгожаны цэлым шэрагам твораў выбітных сучасных майстроў славацкага мастацтва.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі Славакіі
Катэгорыя:Браціслава
Катэгорыя:Збудаванні Славакіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Збудаванні Славакіі ў стылі барока
Спішскі Град

**Спішскі замак** () — замак ва ўсходняй Славакіі і адзін з найбуйнейшых замкаў у Цэнтральнай Еўропе, які размяшчаецца па-над горадам Спішске-Подграддзе ў рэгіёне, вядомым пад назвай Спіш. Замак быў уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў 1993 годзе (разам з навакольнымі тэрыторыямі Спішскага-Подграддзя і ).

## Гл. таксама 
* Горад Левача

## Спасылкі 
* Сайт Спішскага Граду
* Гісторыя і архітэктура Спішскага граду
* 

Катэгорыя:Замкі Славакіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Славакіі
Катэгорыя:Збудаванні Славакіі ў раманскім стылі
Катэгорыя:Збудаванні Славакіі ў стылі рэнесанс
Катэгорыя:Збудаванні Славакіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Спішска-Нова-Вес (раён)
Трэнчынскі Град

**Трэнчынскі замак** () — замак у заходняй Славакіі па-над горадам Трэнчын.

## Гісторыя 
Замак, верагодна, узнік на месцы старога гарадзішча. Першыя аб’екты, жылая вежа і ратонда, былі збудаваныя ў XI ст. У канцы XIII ст. замкам стаў валодаць венгерскі магнат Матуш Чак, які фактычна кантраляваў тэрыторыю цэлай Славакіі. У гэты час замак быў пашыраны і перабудаваны. Пасля смерці Матуша Чака да XV ст. замак належаў венгерскаму каралю. У XV ст. замак стаў маёмасцю Стэфана Запольскага, які пачаў шырокую перабудову ўсяго замка. У 1540—1560 фартыфікацыю замка ўзмацнілі італьянскія архітэктары. У 1790 годзе замак згарэў. У XIX ст. замак быў закансерваваны, і пазней былі праведзеныя рэстаўрацыйныя работы. У цяперашні час у замку знаходзіцца Трэнчынскі музей.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі Славакіі
Катэгорыя:Трэнчын
Град Чэрвены Камень

**Чэрвены Камень** (, ) — замак у паўднёва-ўсходняй Славакіі ў Малых Карпатах каля вёскі Часта.

Мураваны замак быў збудаваны ў XIII стагоддзі ў складзе агульнага прымежнага ланцуга абарончых умацаванняў, якія аддзялялі Браціславу ад Жыліны. Замак быў цалкам перабудаваны ў крэпасць у першай палове XVI стагоддзя. Калі дваранская сям’я Палфаў набыла замак у 1588 годзе, крэпасць была завершана, і з гэтага часу яна стала прэзентабельным дваранскім замкам.

Нягледзячы на тое, што замак быў некалькі разоў пашкоджаны агнём, ён заўсёды рэканструяваўся высілкамі сям’і Палфаў — уладальнікамі замка да Другой сусветнай вайны. У цяперашні час замак з’яўляецца музеем.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт музея

Катэгорыя:Замкі Славакіі
Катэгорыя:Аб’екты Еўрапейскай спадчыны
Чабрадскі Град

**Чабрадскі замак** (, ) — руіны замка ў Славакіі ў раёне Чабрадскі врбовак на паўднёвым усходзе ад горада Крупіна.

Замак быў пабудаваны ў XIII ст. У XV ст. яго ўзялі гусіцкія войскі, якімі камандаваў Ян Іскра. З канца XVI ст. замак стаў рэзідэнцыяй дваранскага роду Кахары. У 1585 і 1602 гадах ён вытрымаў напад туркаў. У 1812 годзе замак быў канчаткова занядбаны.

Катэгорыя:Замкі Славакіі
Будацінскі Град

**Будацінскі замак** () — замак у паўночна-заходняй Славакіі каля горада Жыліна, дзе рака Кісуца ўліваецца ў раку Ваг.

## Гісторыя 
Замак быў збудаваны ў якасці абарончага ўмацавання ў другой палове XIII стагоддзя на зліцці рэк Кісуца і Ваг. На пачатку XIV стагоддзя перайшоў ва ўладанне Матуша Чака.

З 1487 года новым уладальнікам замка стаў Гашпар Сунаг, сям’я якога валодала ім да канца XVIII ст. У 1551 годзе замак перабудаваны ў рэнесансавым стылі. Турэцкая пагроза з поўдня і ўзрастаючыя паўстанні на пачатку XVII ст. вымусілі сям’ю Сунагаў умацаваць замак новым мурам з бастыёнамі. У 1745 годзе была пабудавана барочная капліца і закладзены парк. Пасля таго, як род Сунагаў абарваўся, да 1945 года новымі ўладальнікамі замка сталі Чакі. Падчас рэвалюцыі 1848—1849 гадоў у Венгрыі імперскія войскі моцна пашкодзілі замак, які быў адноўлены ў 1870 годзе і служыў у якасці баракаў. У 1872 годзе тэрыторыя навакольнага парку была паменшана ў выніку будаўніцтва чыгункі ад Кошыцэ да Богуміна. Апошняя буйная рэканструкцыя адбылася ў 1922—1923 гг. У цяперашні час замак змяшчае тры музейныя выставы.

## Спасылкі 
* Považie museum — Budatín castle 

Катэгорыя:Замкі Славакіі
Бойніцкі замак

**Бойніцкі замак** (, ) — замак у славацкім горадзе Бойніцы. Цяпер у ім размяшчаецца адзін з найбольш папулярных музеяў краіны.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт Бойніцкага замка
* Бойніцкі замак на сайце Castlesinfo  

Катэгорыя:Замкі Славакіі
Славацкі нацыянальны тэатр

**Славацкі нацыянальны тэатр** — тэатр у Браціславе, найстарэйшы ў краіне. Размешчаны ў двух будынках — гістарычным будынку тэатра, пабудаваным у 1884—1886 гг. на плошчы Гвездаслава, а таксама ў сучасным будынку, узведзеным у 2007 годзе на ўскрайку цэнтра горада паблізу берага Дуная.

## У Сеціве 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Тэатры Славакіі
Катэгорыя:Браціслава
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:1920 год у Браціславе
Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:2007 год у Браціславе
Влколінец

**Влколінец** () — жывапісная вёска ў Жылінскім краі Славакіі, цяпер частка горада Ружамберака, якая з'яўляецца тыповым узорам народнай архітэктуры паўночных Карпатаў. Плошча складае 7,97 км², а насельніцтва — 35 чалавек.

left|thumb|225px
Першыя згадкі пра Влколінец адносяцца да 1376, а ў 1882 вёска была адміністрацыйна ўключана ў склад суседняга горада Ружамберак. Вёска з 1977 уваходзіць у спіс дзесяці этнаграфічных вёсак — музеяў народнай архітэктуры Славакіі, а з 1993 як найбольш цэльны яе ўзор была ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Влколінец прадстаўляе тыповую для Цэнтральнай Еўропы вёску з царквой, званіцай і школай 1860 года пабудовы ў цэнтры паселішча, забудаваную больш за 45 драўлянымі хатамі з чарапічным пакрыццём дахаў, якія маюць па два-тры пакоі. Хоць драўляная званіца, якая прымыкае да школы, адносіцца да 1770 года, царква Багародзіцы, пабудаваная ў барочным стылі, была збудавана толькі ў 1875.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Славакіі
Катэгорыя:Жылінскі край
Катэгорыя:Населеныя пункты паводле алфавіта
Блатніцкі Град

**Бла́тніцкі за́мак** () — гатычны замак, руіны якога размяшчаюцца ля вёскі Блатніца на падножжы Вялікай Фатры ў паўднёва-заходняй Славакіі.

Замак быў збудаваны ў XIII стагоддзі з мэтай абараніць галоўны гандлёвы шлях, які пралягаў ад Нітры на поўнач. Хутка пасля замак стаў дваранскай сядзібай, але князі неўзабаве страцілі цікавасць да яго развіцця пасля з'яўлення новага гандлёвага шляха праз Мошаўцэ і Марцін. Новыя ўладальнікі былі больш шчодрымі і Блатніцкі замак значна пашырыўся ў другой палове XVI стагоддзя. Апошняя рэканструкцыя датуецца 1744 годам. Замак стаў занядбаным з 1790 года і пераўтварыўся ў руіны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі Славакіі
Акадэмія навук Славакіі

thumb|120px|Герб Славацкай акадэміі навук
**Славацкaя акадэмія навук** () — вышэйшая навукова-даследчая ўстанова Славакіі. Акадэмія была заснавана ў 1953 годзе ў Браціславе. Акадэмія ўключае ў сябе 58 навуковых інстытутаў і 13 дапаможных устаноў. 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Славацкай акадэміі навук

Катэгорыя:Браціслава
Катэгорыя:Нацыянальныя акадэміі
Катэгорыя:Навука ў Славакіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1953 годзе
Катэгорыя:1953 год у Браціславе
Універсітэт Янаша Шэе

**Універсітэт Янаша Шэе** — вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта і з сядзібай у Комарна.

## Агульная характарыстыка 
Адзіны ўніверсітэт у Славакіі з венгерскай мовай навучання. Заснаваны ў 2004 годзе ў горадзе Комарна. Складаецца з трох факультэтаў. Названы ў гонар канадскага эндакрынолага аўстра-венгерскага паходжання Янаша Шэе (у літаратуры больш вядомы ў нямецкім варыянце імя і прозвішча як Ханс Селье).

## Структура 
* Эканамічны факультэт
* Гуманітарны факультэт
* Багаслоўскі факльтэт

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Славакіі
Катэгорыя:Комарна
Старая ратуша (Браціслава)

thumb|right|Група турыстаў у Браціслаўскай ратушы
**Старая ратуша ў Браціславе** — адно з найстарэйшых збудаванняў горада і найстарэйшая ратуша Славакіі.

Браціслаўская ратуша збудавана ў гатычным стылі. Вежа датуецца XIII ст., а прыбудова ратушы была завершана да XV ст. Пасля землетрасення 1599 года ратуша была рэканструявана ў стылі рэнесанс, а пасля пажару ў XVIII ст. былі дададзеныя элементы барока. У 1912 годзе да вежы ратушы было прыбудавана крыло, якое спалучала стылі неаготыкі і неарэнесансу.

Ратуша выкарыстоўвалася як месца для гарадскога савета ў XV—XIX стст. Таксама ў будынку ў розныя часы знаходзіліся архіў, мынца і турма. У 1809 годзе пры наступленні войска Напалеона ў ратушу трапіла пушачнае ядро, якое захоўваецца ў будынку дагэтуль.

У цяперашні час у Старой ратушы размешчаны музей.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ратушы Славакіі
Катэгорыя:Музеі Браціславы
Катэгорыя:Славутасці Браціславы
Фуяра

thumb|Фуяра
**Фуяра** () — традыцыйны славацкі драўляны духавы інструмент, папярочная флейта з трыма адтулінамі.

## Спасылкі 
* Сайт аб фуяры
* Фуяра з ПВХ

Катэгорыя:Музычныя інструменты паводле алфавіта
Катэгорыя:Музыка Славакіі
Валашка

[thumb|200px|[Гуралі|Гураль з валашкаю]]
**Валашка** () — доўгая (да 1 метра), тонкая, лёгкая сякерка, якая выкарыстоўвалася ў мінулым славакамі (галоўным чынам пастухамі ці разбойнікамі) як зброя, кій і  інструмент.

Валашка — важкая частка славацкага фальклору і выкарыстоўваецца ў народных танцах. З аднаго боку валашка гострая з іншага - тупая і можа выкарыстоўвацца як малаток.

Акрамя славакаў падобныя сякеркі мелі венгры (фокаш), гуралі (цюпагі), гуцулы.

## Галерэя 

Image:Fokoslovas.jpg|Старажытны венгр з фокашам
Image:Janosik - Wladyslaw Skoczylas (77104868) (cropped).jpg|Юрай Янашык з валашкай
Image:Thokolyi.jpg|Эмірык Цёкёлі з фокашам

## Спасылкі 
* Здымак дэкаратыўнай валашкі 

Катэгорыя:Молаты
Катэгорыя:Сякеры
Катэгорыя:Культура Славакіі
Катэгорыя:Баявыя сякеры
Каталіцтва ў Славакіі

**Каталіцтва ў Славакіі** — найбольш масавая па колькасці вернікаў хрысціянская канфесія, якая станам на 2001 год налічвае 3,7 мільёнаў чалавек, што складае 68,93 % насельніцтва краіны. Таксама існуюць вернікі усходняга каталіцкага абрада (4,09 % насельніцтва краіны).

Станам на 2008 год рымска-каталіцкая царква тэрытарыяльна падзелена на дзве мітраполіі — Браціслаўскую, якая складаецца з пяці дыяцэзій, і Кашыцкую, якая складаецца з трох дыяцэзій. Славацкая грэка-каталіцкая царква прадстаўлена Прэшаўскай мітраполіяй, акрамя прэшаўскай архіепархіі яна ўключае таксама кашыцкую і браціслаўскую епархіі.

## Структура 
* Браціслаўская архідыяцэзія:
** Трнаўская архідыяцэзія
** Нітранская дыяцэзія
** Жылінская дыяцэзія
** Банскабыстрыцкая дыяцэзія
* Кашыцкая архідыяцэзія:
** Спішская дыяцэзія
** Рожняўская дыяцэзія
* Прэшаўская архіепархія (усходні абрад):
** Браціслаўская епархія
** Кашыцкая епархія

## Спасылкі 
* Адміністрацыйная рэформа каталіцкай царквы ў Славакіі 
* Спіс славацкіх дыяцэзій
Дзевінскі Град

**Дзевінскі замак** () — разваліны замка ў Брацілсаве, адзін з народных сімвалаў Славакіі. Па імені Дзевіна названы Дзевінскія вароты — рачныя вароты, дзе Дунай прабіў русла паміж Малымі Карпатамі.

## Гісторыя 
Першае ўмацаванне на месцы Дзевіна з'явілася яшчэ ў рымскія часы і было адным з умацаванняў абарончай сістэмы Лімес Раманус. Вялікамараўскі замак Дзевін упершыню згадваецца ў 864 годзе ў фульдскім летапісе як «Довіна». Замак гуляў важную ролю ў абароне Вялікай Маравіі ад франкаў. Пасля падзення Вялікай Маравіі на некаторы час згубіў сваё значэнне, але ў XIII ст. зноў стаў гуляць важную ролю падчас сутыкненняў Аўстрыі і Венгрыі. У XV ст. замак быў пашыраны. У XVI ст. сям'я Батары значна ўмацавала замак. У XVIII ст., у сувязі з паражэннем Асманскай імперыі замак перастаў гуляць важную ролю і быў занядбаны. У 1809 годзе напалеонаўская армія ўзарвала замак. У XIX ст. разваліны Дзевіна, былой вялікамараўскай крэпасці сталі легендарным месцам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі Славакіі
Катэгорыя:Браціслава
Катэгорыя:Збудаванні Славакіі ў гатычным стылі
Іштван Батары

**Іштван IV Батары** (;  — ) — ваявода Трансільваніі (з 1529). Сын Міклаша IV Батары з Шам'ё (*Somlyo*) і Сафіі-Урсулы Банфі з Лашанца (*Bánffy de Losoncz*).

Паходзіў з уплывовага высакароднага трансільванскага роду Батары.
Пасля паразы венграў ад туркаў у бітве пры Мохачы ў 1526 годзе, у якой загінуў кароль Лаяш II Ягелон, Іштван, прызнаў новага караля Венгрыі Яна I Запальяі (*Zápolya*) і стаў яго верным прыхільнікам. У якасці ўзнагароды кароль прызначыў яго вояводам Трансільваніі (1529).

## Сям’я і дзеці 
Жонка: **Каталіна Тэлегдзі з Тэлегда** (*Thelegdy de Telegd*) (1492—1549). Мелі 8 дзяцей, у тым ліку:

* **Андраш VII** (пам. 1563);
* **Крыштаф I** (1530—1581), князь Трансільваніі;
* **Іштван** (1533—1586), будучы кароль польскі і вялікі князь літоўскі пад імем **Стэфан Баторый**;
* **Ганна**, маці сумна вядомай Эржэбет Батары.

Катэгорыя:Батары
Катэгорыя:Постаці Венгрыі
Усходнеславацкая мікрамова

**Усходнеславацкая мікрамова** () — славянская літаратурная мікрамова пратэстантаў Усходняй Славакіі з сярэдзіны XVIII стагоддзя. Грунтуецца на земплінскай (канфесійны варыянт літаратурнай мовы) і шарыска-спіскай разнавіднасцях усходнеславянскага дыялекта.

Усходнеславацкі дыялект распаўсюджаны на ўсходзе Славакіі, сутыкаючыся з суседнімі заходнеўкраінскімі і польскімі гаворкамі.

Катэгорыя:Славянскія мікрамовы
Катэгорыя:Славацкая мова
Камп’ютарны файл

**Камп’ютарны файл** ( — шухляда, папка) — блок адвольнай інфармацыі, або рэсурс для захоўвання інфармацыі, даступны для камп’ютарных праграм і звычайна размешчаны на якой-небудзь пастаяннай запамінальнай прыладзе. Файл пастаянны ў тым сэнсе, што ён застаецца даступным для праграм пасля завяршэння бягучай праграмы. Камп’ютарныя файлы можна разглядаць як сучасны аналаг папяровых дакументаў, якія традыцыйна знаходзяцца ў офісных і бібліятэчных файлах (адсюль і паходзіць тэрмін).

У інфарматыцы ўжываецца наступнае вызначэнне: файл — упарадкаваная сукупнасць даных, якая захоўваецца на дыску і займае іменаваную вобласць вонкавай памяці.

## Змест файла 
На большасці сучасных аперацыйных сістэм, файлы арганізаваны ў аднамерныя масівы байтаў. Большасць тыпаў файлаў вылучаюць некалькі пачатковых байтаў для метаданых, якія дазваляюць атрымаць некаторыя асноўныя звесткі пра файл.

### Памер файла 
У любы момант часу, файл можа мець памер, звычайна выражаны як колькасць байтаў, які паказвае, які аб’ём даных звязаны з файлам.

### Арганізацыя звестак у файле 
Інфармацыя ў камп’ютарным файле можа складацца з меншых пакетаў інфармацыі (часта званых «запісамі» або «радкамі»), якія індывідуальна розныя, але вылучаюцца некаторымі агульнымі рысамі.

Напрыклад, файл заработнай платы можа змяшчаць інфармацыю пра ўсіх супрацоўнікаў кампаніі і звесткі па кожнай выплаце заработнай платы, кожны запіс у файле тычыцца заработнай платы толькі аднаго супрацоўніка, і ўсе запісы маюць агульную рысу, што яны ставіцца да заработнай платы.

Тэкставы файл можа ўтрымліваць радкі тэксту, адпаведна друкаваным радкам на лісце паперы.

Акрамя таго, файл можа змяшчаць адвольныя двайковыя вобразы або машынныя інструкцыі да выканання.

### Файлавыя аперацыі 
Файлы на камп’ютары можна ствараць, перамяшчаць, змяняць, дапаўняць, скарачаць і сціраць (выдаляць).
Звычайна гэтыя аперацыі выконваюць дастасоўныя камп’ютарныя праграмы, але карыстальнік камп’ютара можа таксама працаваць з файламі ў выпадку неабходнасці.

## Пашырэнне файла 
Многія аперацыйныя сістэмы выкарыстоўваюць пашырэнні ў імёнах файлаў, каб дапамагчы вызначыць, што гэтыя файлы змяшчаюць. Напрыклад, у Windows пашырэнні складаюцца з кропкі ў канцы назвы файла, за якой ідуць некалькі літар для ідэнтыфікацыі тыпу файла. Пашырэнне  адпавядае тэкставаму файлу, пашырэнне  — дакументу Microsoft Word і так далей. Нават калі пашырэнні выкарыстоўваюцца ў аперацыйнай сістэме, ступень, у якой аперацыйная сістэма іх распазнае і ўлічвае, можа адрознівацца. У некаторых сістэмах яны абавязковыя, тым часам іншыя сістэмы іх цалкам ігнаруюць, нават калі пашырэнні ў іх ёсць.

## Гл. таксама 
* Файлавая сістэма
* file, UNIX

Катэгорыя:Файлавыя сістэмы
Катэгорыя:Файл
Нагарджуна

**Нагарджуна** (,  — «срэбраны змей»; , *Lóngshù Луншу*; , *Ру:дзю*; , *ёнгсу*; тэлугу:నాగార్జునా) — індыйскі мысліцель, развіў ідэю аб «пустотнасці» дхарм; заснавальнік будыйскай школы Мадх’ямакі і вядучая постаць у будызме Махаяны. Належыць да ліку 84 махасідхаў будызму.

## Біяграфія 
Дакладныя гады жыцця Нагарджуны невядомыя, меркавана — II—III стагоддзі (150—250), звесткі аб ім пераплятаюцца з фантастычнымі і міфалагічнымі сюжэтамі, таму цяжка вызначыць сапраўдныя падзеі яго жыцця. Шэраг традыцыйных тэкстаў сцвярджае, што ён жыў 600 гадоў (з II стагоддзя да н. э.). Некаторыя крытыкі мяркуюць, што існавалі два розныя Нагарджуны.

Па звестках Кумараджывы (IV—V стагоддзя) Нагарджуна нарадзіўся ў брахманскай сям’і на поўдні Індыі і прайшоў поўны курс брахманісцкай адукацыі, а затым звярнуўся ў будызм сам і звярнуў мясцовага цара; па паведамленнях Сюаньцзана (VII стагоддзе), дзейнасць Нагарджуны праходзіла ў Паўночна-Усходняй Індыі.

## Літаратура 
* Mulamadhyamakakarika of Nagarjuna. The Philosophy of the Middle Way. Introduction, Sansrkrit Text, English Translation and Annotation by D. J. Kalupahana. — Delhi, 1999.
* *Murty K. S.* Nagarjuna. — New Delhi: National Book Trust, 1978.
* *Ramanan K. V.* Nāgārjuna’s Philosophy. — Delhi: Motilal Banarsidass, 1978.
* *Walser J.* Nāgārjuna in Context: Mahāyāna Buddhism and Early Indian Culture. — New York: Columbia University Press, 2005.

## Спасылкі 
* Тэксты Нагарджуны  

Катэгорыя:Філосафы Індыі
Катэгорыя:Постаці будызму
Катэгорыя:Філосафы III стагоддзя
Катэгорыя:Міфічныя доўгажыхары
Антан Берналак

**А́нтан Бе́рналак** (; , вёска Сланіца — , Нове Замкі) — славацкі філолаг і каталіцкі святар. Першым кадыфікаваў літаратурную славацкую мову.

Нарадзіўся ў сям'і земана-землеўладальніка на Орвае. Навучаўся ў 1774—1778 гг. у гімназіі ў Ружамберку, пазней у Браціславе, Трнаве і ўрэшце тэалогію ў Вене. У 1787 годзе скончыў навучанне ў семінарыі ў Браціславе. Працаваў сакратаром архібіскупа, пасля быў святаром у новых Замках. У 1787 годзе выдаў першую кнігу на славацкай мове, у 1790 годзе першую граматыку, заснаваную на заходнеславацкіх дыялектах.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Філолагі Славакіі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Славакіі
Катэгорыя:Постаці славацкага каталіцтва
Сядзячы Бык

**Сядзячы Бык** (на мовах сіў: *Tȟatȟáŋka Íyotake*) (каля 1831 — 15 снежня 1890) — шаман, лідар індзейцаў *ханкпапа* (*Húŋkpapȟa* — адна з сямі галінаў лакота, індзейскага народа з групы сіў), натхняльнік бітвы пры Малым Бігхарне 25 чэрвеня 1876, у якой 1200 індзейцаў сіў і чыене разбілі войскі амерыканскага генерала Джорджа Амстронга Кастара. Гэтая бітва лічыцца адной з найзначнейшых перамог індзейцаў.

Пасля доўгі час хаваўся разам з племенем на тэрыторыі Канады. 20 ліпеня 1881 здаўся амерыканскім уладам. Яму абвясцілі амністыю. Пэўны час выступаў з Шоў Дзікага Захаду Біла Коды. Калі яго прасілі звярнуцца да гледачоў, ён праклінаў іх на роднай мове.

У 1890 улады загадалі арыштаваць яго па падазрэнні ў здрадзе. У бойцы пры арышце Сядзячы Бык і яго сын загінулі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Постаці ЗША
Сцяг Чэхіі

**Сцяг Чэхіі** — афіцыйны дзяржаўны сымвал Чэшскай Рэспублікі. Уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча, якое складаецца з двух роўных гарызантальных палос: белага і чырвонага колеру, з даданнем  сіняга роўнабаковага трохвугольніка.

Чэхія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Чэхіі
Сістэмнае праграмнае забеспячэнне

**Сістэмнае праграмнае забеспячэнне** — гэта прызначанае для ўзаемадзеяння з абсталяваннем камп’ютара праграмнае забеспячэнне, якое складае падмурак для выканання прыкладных (дастасоўных) праграм.

Найбольш агульныя тыпы сістэмнага ПЗ:
* Базавая сістэма ўводу-вываду (), якая забяспечвае базавую функцыянальнасць для працы і кантролю абсталявання, далучанага ці ўбудаванага ў камп'ютар.
* Аперацыйная сістэма, што дазваляе часткам камп'ютара працаваць разам, выконваючы такія задачы, як перадача даных паміж памяццю і дыскамі, або вывад на прыладу адлюстравання. Яна таксама дае платформу для запуску на высокім узроўні сістэмнага і прыкладнога ПЗ.
* Утыліты, якія дапамагаюць аналізаваць, настройваць, аптымізаваць і падтрымліваць працу камп'ютара.

У некаторых публікацыях тэрмін *сістэмнае праграмнае забеспячэнне* таксама выкарыстоўваюць для абазначэння інструментаў праграмавання (напр., кампілятара, лінкера і адладчыка).

У адрозненне ад сістэмнага ПЗ, праграмнае забеспячэнне, якое дазваляе карыстальнікам ствараць тэкставыя дакументы, гуляць у гульні, слухаць музыку, або праглядаць сеціва, называецца прыкладное праграмнае забеспячэнне.

## Тыпы сістэмнага праграмнага забеспячэння 
Сістэмнае ПЗ дапамагае выкарыстоўваць аперацыйную сістэму і камп'ютарныя сістэмы. Яно ўключае ў сябе дыягнастычныя інструменты, кампілятары, серверы, аконныя сістэмы, утыліты, сродкі перакладу моў, праграмы перадачы інфармацыі, базы звестак і інш.

Канкрэтныя віды сістэмнага праграмнага забеспячэння ўключаюць:
* Праграмны загрузчык
* Лінкер
* Утыліты
* Асяроддзе працоўнага стала / Графічны інтэрфейс карыстальніка
* Абалонкі
* BIOS
* Гіпервізары
* Загрузчык аперацыйнай сістэмы
* Сістэмы кіравання базамі звестак

Сістэмнае ПЗ, якое захоўваецца ў энерганезалежнай памяці, такой як інтэгральная схема, звычайна называюць прашыўкай.

Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне
Катэгорыя:Камп’ютар
Оле Крыстэнсен Ромер

**Оле (Олаф) Крыстэнсен Ромер** (; 25 верасня 1644, Орхус — 19 верасня 1710, Капенгаген) — дацкі астраном, першым змерыў хуткасць святла (1676).

## Біяграфія 
У 1681 г. Ромер вярнуўся на радзіму. Зрабіўшыся прафесарам матэматыкі ў Капенгагенскім універсітэце, Ромер заняўся ўладкаваннем мясцовай астранамічнай абсерваторыі, якая, дзякуючы яго працам, хутка заняла вельмі бачнае месца ў навуцы. Ромер вынайшаў некалькі астранамічных інструментаў: паўднёвую трубу, мерыдыяннае кола, экватарыял з гадзінным колам і дугой скланенняў і некаторыя іншыя. З дапамогай іх ён зрабіў цэлы шэраг выдатных даследаванняў: вызначыў скланенні і прамыя узыходжанні больш за 1000 зорак; рабіў на працягу 17 або 18 гадоў назіранні, якія, на яго думку, павінны былі прывесці да вызначэння гадавых паралаксаў нерухомых зорак і інш.

У 1728 г. пажар знішчыў абсерваторыю. Вучню і пераемніку Ромера па кіраванні абсерваторыяй, Гарэбаву, удалося выратаваць толькі нязначную частку рукапісаў Ромера, што затым ў 1735 годзе было ім надрукавана ў яго творы «Basis Astronomiae, seu Astronomiae pars mechanica».

У 1705 году Ромер быў прызначаны на пасады паліцмейстара і бургамістра ў Капенгагене, якія займаў затым да самай сваёй смерці з вялікай карысцю для горада.

Ромер належыць таксама заслуга ўвядзення ў Даніі ў 1710 годзе грыгарыянскага календара. Пасля вяртання Ромера на радзіму ў друку з'явіліся толькі два належаць яму твора — абодва ў «Miscellanea Berolinensia»: «Descriptio luminis borealis» (I, 1710) і «De instrumento astronomicis observationibus inserviente a se invento» (III, 1727).

## Спасылкі 
* Roemer, Ole Christensen *(at the Galileo Project)*
* ROEMER, *Démonstration touchant le mouvement de la lumière*  *(Rømer’s 1676 paper, in French, as ordinary text)*
* A Demonstration concerning the Motion of Light, communicated from Paris  *(Rømer’s 1676 paper, in English and French, as bitmap images)*
* Rømer and the Doppler Principle.  *(further details on Rømer’s result)*
* *Fysikeren Ole Rømer*  

Катэгорыя:Астраномы Даніі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук