open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Метраполія Францыі

lang=be|thumb|200px|Карта метраполіі Францыі
**Метраполія Францыі** () або **французская метраполія** — еўрапейская частка Францыі, якая складаецца з тэрыторый на кантыненце і бліжэйшых астравоў у Атлантычным акіяне, Ла-Маншы і Міжземным моры (у тым ліку і вострава Корсіка). Гэта некалькі састарэлы выраз, з прычыны таго, што ў 1962 годзе Алжыр атрымаў незалежнасць ад Францыі, а слова «метраполія» мае на ўвазе наяўнасць калоній. Заморскія ўладанні Францыі не носяць статусу калоній, з прычыны таго, што па канстытуцыі 1946 года быў створаны Французскі саюз. Афіцыйны юрыдычны тэрмін (які, напрыклад, ужываецца ў афіцыйных дакументах Еўрапейскага саюза) — *еўрапейская тэрыторыя Францыі* ().

Аднак у гутарковай мове французская метраполія (ці проста метраполія) супрацьпастаўляецца заморскім уладанням Францыі, гэта значыць тым тэрыторыям Французскай рэспублікі, якія знаходзяцца па-за еўрапейскай зонай.

Плошча метраполіі — 551 500 км², гэта значыць яна складае 80 % ад агульнай тэрыторыі краіны. Напачатку 2011 года насельніцтва метраполіі дасягнула 63&nbsp;136&nbsp;180 жыхароў, гэта значыць 96 % ад агульнай колькасці.

Часам выкарыстоўваецца тэрмін «кантынентальная Францыя» (), якая ўключае метраполію Францыі без Корсікі. Аднак, гэта таксама не зусім дакладнае вызначэнне, з прычыны таго, што Францыя мае некаторыя тэрыторыі на паўночным усходзе Паўднёвай Амерыкі — там размяшчаецца Французская Гвіяна.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія Францыі
Заморскі дэпартамент Францыі

**Заморскі дэпартамент** (, скарочана DOM) — дэпартамент Францыі, размешчаны па-за французскай метраполіі. Заморскія дэпартаменты маюць той жа палітычны статус, што і дэпартаменты метраполіі.

Паводле прынятай у 1946 годзе Канстытуцыі Чацвёртай Рэспублікі, французскія калоніі Гвадэлупа і Марцініка ў Карыбскім моры, Французская Гвіяна ў Паўднёвай Амерыцы і Рэюньён у Індыйскім акіяне былі вызначаны як заморскія дэпартаменты. З'яўляючыся неад'емнай часткай Францыі і Еўрапейскага саюза, заморскія дэпартаменты прадстаўлены ў Нацыянальным сходзе, Сенаце, Эканамічным і сацыяльным Савеце, выбіраюць членаў Еўрапейскага Парламента і выкарыстоўваюць еўра ў якасці валюты.

Заморская супольнасць Сен-П’ер і Мікелон была заморскім дэпартаментам з 1976 па 1985 год. Таксама з 1946 па 1962 гады статус заморскага дэпартамента меў Алжыр. Па выніках праведзенага 29 сакавіка 2009 года рэферэндуму, заморская супольнасць Маёта стала заморскім дэпартаментам 31 сакавіка 2011 года.

З 1982 года, у адпаведнасці з палітыкай дэцэнтралізацыі, якая праводзіцца французскім урадам, у заморскіх дэпартаментах выбіраюцца рэгіянальныя саветы, якія маюць паўнамоцтвы, аналагічныя саветам дэпартаментаў метраполіі. У выніку перагляду канстытуцыі, які адбыўся ў 2003 годзе, ў абарот быў уведзены тэрмін «заморскі рэгіён», аднак у рэчаіснасці заканадаўства не аддае перавагі аднаму з найменняў, і новы тэрмін практычна не выкарыстоўваецца ў французскіх СМІ.

## Гл. таксама 
* Заморскі рэгіён Францыі
* Адміністрацыйны падзел Францыі
* Дэпартаменты Францыі
Кніга Эклезіяст

**«Эклезіяст»** ( **Мэгілат Кагэлет** — *«Скрутак Прававедніка»*; ;  *«Прапаведнік»*) — частка Бібліі (Старога Запавету) і Танаху.

Кніга прыпісваецца Саламону, але верагодна, што невядомы аўтар толькі ўкладвае свае словы ў вусны мудрага цара. Прапаведнік не стварае сістэматызаванага вучэння, а свае погляды аб сэнсе жыцця выкладае ў невялікіх раздзелах, не звязаных паміж сабою лагічнай сувяззю.

Назіраючы за тым, што адбываецца на Зямлі, Эклезіяст прыходзіць да высновы, што літаральна ўсё не мае сэнсу. Напрыклад, калі чалавек атрымлівае багацце, то ён толькі павялічвае свае клопаты, а ўрэшце багацце не забярэш з сабою ў магілу. Дарэмна людзі аддаюцца вяселлю і ўцехам — яны не прыносяць задавальнення і карысці. Няшчасці жыцця як такога абцяжараны яшчэ і сацыяльнай несправядлівасцю. Вялікія веды толькі павялічваюць сумоту.

Тым не менш чалавек павінен змірыцца з лёсам, прыняць жыццё такім, якое яно ёсць, стварыўшы, такім чынам, пэўны спакой у душы. Эклезіяст заклікае чалавека не аддавацца жыццёвай мітусні, трымацца ва ўсім сярэдзіны і шукаць палёгку ў Бога.

## Літаратура 
* Шамякіна Т. Біблія // Міфалогія і беларуская літаратура: нарысы і эсэ / Таццяна Шамякіна. — Мінск: Маст. літ., 2008. — С. 257—280. ISBN 978-985-02-0925-2.

## Спасылкі 
* Кніга Эклезіяста, альбо Прапаведніка у перакладзе Васіля Сёмухі
* Кніга Экклезіяста або Казаньніка  ў перакладзе Леаніда Галяка
* Казаньнік  ў перакладзе Яна Станкевіча і Майсея Гітліна
* Кніга Эклезіяста ў перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* Кніга Эклезіяста ў перакладзе Антонія Бокуна

Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Танах:Пісанні
Катэгорыя:Цар Саламон
Бразільская Антарктыка

thumb
**Бразільская Антарктыка** () — сектар Антарктыкі ад 60° паўднёвай шыраты да Паўднёвага полюсу і паміж 28° і 53° заходняй даўгаты.

У красавіку 1958 года міністэрства замежных спраў Бразіліі намервалася заявіць пра свае правы на землі ў Антарктыцы ў сектары ад 34°40′ заходняй даўгаты да 53°20′ заходняй даўгаты, аднак гэта так і засталося ў планах.

Бразілія падпісала Дагавор аб Антарктыцы 16 мая 1975 года, зрабіўшы абмоўкі з нагоды сваіх падстаў для тэрытарыяльных прэтэнзій. Аднак у 1986 годзе сектар Бразільская Антарктыка быў абвешчаны *зонай бразільскіх інтарэсаў*, хоць афіцыйна ніякія тэрытарыяльныя прэтэнзіі пры гэтым не высоўваліся. Тэрыторыя Бразільскай Антарктыкі перасякаецца з Аргенцінскім і Брытанскім сектарамі.

Бразілія з кожным годам умацоўвае сваю прысутнасць у Антарктыцы. З 1984 года працавала круглагадоваяантарктычная станцыя «Камандантэ Ферас», якая размяшчалася, праўда, у афіцыйным сектары Бразіліі па-за межамі Бразільскай Антарктыкі. У 2008 годзе першым з глаў дзяржаў тэрыторыю наведаў Прэзідэнт Бразіліі Луіс Інасіу Лула да Сілва. Праўда, яшчэ раней, у лютым 2005 года, Зямлю каралевы Мод наведала нарвежская каралева Соня, але яна не з'яўляецца афіцыйным главой дзяржавы. За месяц да візіту прэзідэнта базу наведалі 13 бразільскіх парламентарыяў. У 2012 годзе станцыя была знішчана пажарам.

## Спасылкі 
* Бразільскі Антарктычны камітэт
* Бразільская антарктычная праграма

Катэгорыя:Тэрытарыяльныя прэтэнзіі ў Антарктыцы
Катэгорыя:Бразілія
Камплексны аналіз

thumb|Графік функцыі

. Насычанасць прадстаўляе аргумент функцыі, а яркасць — модуль.
**Тэорыя функцый кампле́кснай зменнай** (часам таксама ўжываецца тэрмін **кампле́ксны аналіз**) — раздзел матэматычнага аналізу, які вывучае функцыі ад камплексных лікаў. Тэорыя знаходзіць прымяненне ў многіх галінах матэматыкі, у тым ліку ў алгебраічнай геаметрыі, тэорыі лікаў, прыкладной матэматыцы, а таксама ў фізіцы, у тым ліку гідрадынаміцы, тэрмадынаміцы, машынабудаванні, электратэхніцы і квантавай оптыцы.

Тэорыя функцый камлекснай зменнай у прыватнасці займаецца аналітычнымі функцыямі камплекснай зменнай (ці, больш агульна, мераморфнымі функцыямі). Рэчаісная і ўяўная часткі любой аналітычнай функцыі павінны задавальняць ураўненне Лапласа, адсюль натуральным чынам узнікае сувязь з гарманічнымі функцыямі ад дзвюх зменных. Таму камплексны аналіз шырока ўжываецца пры рашэнні двухмерных фізічных задач.

## Гісторыя 
Камплексны аналіз з'яўляецца адным з класічных раздзелаў матэматыкі і ўзнікае ў канцы 18 стагоддзя. Яго распрацоўкай і развіццём займаліся такія выдатныя навукоўцы, як Леанард Ойлер, Карл Фрыдрых Гаус, Бернхард Рыман, Агюстэн Кашы, Карл Ваерштрас, а таксама многія іншыя ў 20-м стагоддзі. Камплексны аналіз, у прыватнасці, тэорыя канформных адлюстраванняў, мае шмат фізічных прымяненняў, а таксама шырока выкарыстоўваецца ў аналітычнай тэорыі лікаў. У наш час тэорыя стала вельмі папулярнай дзякуючы камплекснай дынаміцы і выявам фракталаў, створаных шляхам ітэрацыі галаморфных функцый. Іншае важнае прымяненне камплекснага аналізу — у тэорыі струн, што вывучае конформныя інварыянты ў квантавай тэорыі поля.

## Камплексныя функцыі 
**Камплексная функцыя** — функцыя, у якой як незалежная зменная, так і значэнне з'яўляюцца камплекснымі лікамі. Дакладней, камплекснай функцыяй называецца функцыя, абсяг вызначэння і абсяг значэнняў з'яўляюцца падмноствамі камплекснай плоскасці.

Кожная камплексная функцыя w = f(z) = f(x+iy) можа разглядацца як пара рэчаісных функцый ад дзвюх зменных:
:f ( z ) = u ( x , y ) + iv ( x , y ),
якія вызначаюць яе рэчаісную і ўяўную частку адпаведна. Функцыі u, v называюцца кампанентамі камплекснай функцыі f ( z ).

Паняцце граніцы для паслядоўнасці і функцыі азначаецца так жа, як і ў рэчаісным выпадку, з заменай абсалютнай велічыні на камплексны модуль.

Існаванне граніцы камлекснай функцыі ў пункце
:\lim_{z \to a + bi} f(z) = A + Bi
раўназначна адначасоваму існаванню граніц яе рэчаіснай і ўяўнай часткі:
:\lim_{ x \to a , \; y \to b } u(x, y) = A,
:\lim_{ x \to a , \; y \to b } v(x, y) = B.

Непарыўнасць камплекснай функцыі вызначаецца гэтак жа, як у рэчаісным выпадку, і яна эквівалентная непарыўнасці абедзвюх яе кампанент.
Ігнацій Навумавіч Гранат

**Ігнацій Навумавіч Грана́т** (,  — , ) — расійскі выдавец, заснавальнік (разам са старэйшым братам Аляксандрам Навумавічам) знакамітага выдавецтва «Гранат».

Нарадзіўся ў сям’і адэскага купца Навума (Нахіма Ківавіча Граната. Скончыў юрыдычны факультэт МДУ, затым быў там жа прафесарам палітычнай эканоміі. Аўтар шэрагу ўласных кніг палітэканамічнага і юрыдычнага кірунку — напрыклад, «Да пытання аб абеззямельванні сялянства ў Англіі» (1908).

Браты Гранат былі не толькі выдаўцамі, але і рэдактарамі выпусканых кніг. У 1891—1903 гг. выйшлі першыя 6 выданняў у 8-9 тамах, у 1910—1948 гг. — 7-е перапрацаванае выданне ў 58 тамах, у 1917—1948 гг. — тамы 34-58. Выдаючы «Энцыклапедычны слоўнік Гранат», спрыялі непасрэдны стварэнню расійскіх энцыклапедый, і ўскосна пазней — савецкіх. У 1908 годзе з імі супрацоўнічаў У. І. Ленін.

І. Н. Гранат пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

## Літаратура 
* *Белов, С. В.* Братья Гранат / С. В. Белов. — Москва : Книга, 1982. — 96 с.
* Выпускнікі і навучэнцы Магілёўскай мужчынскай гімназіі 1809—2009 : біябібліяграфічны даведнік / Установа культуры «Магілёўская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна», Аддзел беларускай і краязнаўчай літаратуры; складальнікі : Л. Я. Гурковіч, Т. М. Калініна. — 2-е выданне, дапоўненае і перапрацаванае. — Магілёў, 2009. — С. 29-30.
* Деятели СССР и революционного движения России: энциклопедический словарь Гранат. — репринтное издание. — Москва, 1989. — С. 799.
* История могилевского еврейства : люди и документы : научно-популярные очерки и жизнеописания : в 2 кн. / составитель А. Литин. — Минск, 2002. — Кн. 1. — С. 228—229.
* *Левский, А.* Братья Гранат / А. Левский // Могилевская правда. — 1998. −8 августа. — С. 14.
* *Мельнікаў, М.* Браты — энцыклапедысты / М. Мельнікаў // Магілёўская праўда. — 1984. — 13 снежня.
* *Мельнікаў, М.* Подзвіг нашых землякоў / М. Мельнікаў // За камуністычную працу (Магілёў). — 1982. — 22 красавіка.
* *Яновіч, М.* Ігнацій Гранат. Працаваў за цэлы інстытут / М. Яновіч // Народная воля. — 2004. — 15 верасня. — С. 3.

## Спасылкі 
* Ігнацій Навумавіч Гранат

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве
Катэгорыя:Выдаўцы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Званочак рэпчаты

**Званочак рэпчаты** або **Званочак рапунцэль** (*Campanula rapunculus*) двухгадовая травяністая расліна сямейства , большай часткай з рэпападобна патоўшчаным коранем. У народзе расліна часта завецца проста «рапунцэль», але гэта назва належыць таксама і некаторым іншым відам.

Існуе таксама від .

## Батанічнае апісанне 
Кветкі бялёсыя, у доўгіх пэндзлях.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Расце ў Еўропе і Перадкаўказзі па ўзлесках, лугах, краях палёў, ля дарог.

## Гаспадарчае значэнне і ўжыванне 
Карані яго выкарыстоўваюць у ежу падобна радысцы, маладое лісце — як салату.

## Літаратура 
* Ипатьев А. Н., Овощные растения земного шара, Минск, 1966.

Катэгорыя:Званочак
Катэгорыя:Гародніна
Дагавор аб Антарктыцы

thumb|right|Эмблема Дагаворы аб Антарктыцы.
**Дагавор аб Антарктыцы** — дагавор, які прадугледжвае дэмілітарызацыю раёна Антарктыды, выкарыстанне яго ў выключна мірных мэтах і ператварэнне ў зону, свабодную ад ядзернай зброі. Дагавор заключаны 1 снежня 1959 года ў Вашынгтоне і набыў моц 23 чэрвеня 1961 года пасля яго падпісання 12 дзяржавамі — першапачатковымі ўдзельнікамі. Галоўная мэта дагавора — забяспечыць выкарыстанне Антарктыкі ў інтарэсах усяго чалавецтва. Таксама прадугледжваецца свабода навуковых даследаванняў і заахвочваецца міжнароднае супрацоўніцтва. Забараняюцца любыя ядзерныя выбухі і захаванні радыеактыўных матэрыялаў у Антарктыцы. На студзень 2010 года удзельнікамі дагавора з'яўляюцца 46 дзяржаў, 28 з якіх з'яўляюцца кансультатыўнымі бакамі.

У 1982 годзе, як частка Сістэмы Дагаворы аб Антарктыцы і выканання яго IX Артыкула, набыла моц **Канвенцыя па захаванні марскіх жывых рэсурсаў Антарктыкі** (**АНТКАМ**). Практычнае ўжыванне палажэнняў гэтай Канвенцыі на практыцы рэгулююцца **Камісіяй АНТКАМ**, штаб-кватэра якой знаходзіцца ў аўстралійскім горадзе Хобарт у штаце Тасманія.

## Краіны — удзельнікі Дагаворы 
* Вялікабрытанія — Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі.
* Нідэрланды — распаўсюджаны на Нідэрландскія Антыльскія астравы і Сурынам.
* СССР ратыфікаваў Дагавор (Указ Прэзідыума ВС СССР ад 20.10.1960).
* Манголія вядзе перамовы аб далучэнні да Дагавора аб Антарктыцы, але на сайтах сістэмы Дагавора аб Антарктыцы інфармацыі пра Манголію як удзельніцу Дагавора няма.

## Спасылкі 
* Сакратарыят Дагаворы пра Антарктыку 

Катэгорыя:Антарктыка
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы
Катэгорыя:Тэрытарыяльныя прэтэнзіі ў Антарктыцы
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Ўкраіны
Адміністрацыйны падзел Францыі

]]
**Адміністрацыйны падзел Францыі** — іерархічная сістэма тэрыторый і кіравання тэрыторыямі Францыі. Адміністрацыйны падзел Францыі выконвае тры галоўныя функцыі: палітычную (тэрытарыяльныя супольнасці), электаральную (выбарчыя акругі) і адміністрацыйную (дэцэнтралізаваныя дзяржаўныя органы).

На 1 студзеня 2012 года тэрыторыя Францыі, якая ўключае метраполію (тэрыторыю на кантыненце) і заморскія ўладанні Францыі, падзелена на наступныя, іерархічна падпарадкаваныя часткі:

* 27 рэгіёнаў, з іх 5 заморскіх;
* 101 дэпартамент, з іх 5 заморскіх;
* 342 акругі;
* 4055 кантонаў;
* 36 766 камун;
* тры самыя буйныя французскія камуны — Парыж, Марсель і Ліён, у сваю чаргу, падзелены на 45 муніцыпальных ці гарадскіх акруг: Парыж мае 20, Марсель 16, а Ліён 9.

Заморскія ўладанні Францыі таксама маюць свой адміністрацыйны падзел.
Заморскія ўладанні Францыі

right|thumb|300px|Заморскія ўладанні Францыі
**Заморскія ўладанні Францыі** () — шэраг тэрыторый (пераважна астравоў, за выключэннем кантынентальнай Гвіяны), якія належаць Францыі, але аддаленых ад яе асноўнай еўрапейскай тэрыторыі. Цяпер гэтыя тэрыторыі могуць мець наступны статус:

* заморскі дэпартамент і рэгіён (*département et région d’outre-mer*, абрэвіятура DOM, радзей DROM)
* заморская супольнасць (*collectivité d’outre-mer*, абрэвіятура COM)
* заморскае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне з асобым статусам (*collectivité sui generis*)

Раней, калі яшчэ існаваў статус заморскай тэрыторыі (*territoire d’outre-mer*), па-французску ўсе гэтыя ўладанні часта звалі **DOM-TOM** (абрэвіятура от *départements d’outre-mer / territoires d’outre-mer*).

## Спіс тэрыторый 
### Заморскія дэпартаменты і рэгіёны 
* Гвадэлупа (*la Guadeloupe*)
* Маёта (*Mayotte*)
* Марцініка (*la Martinique*)
* Рэюньён (*la Réunion*)
* Гвіяна (*la Guyane*)

### Заморскія супольнасці 
* Сен-Бартэльмі (*Saint-Barthélemy*)
* Сен-Мартэн (*Saint-Martin*)
* Сен-П’ер і Мікелон (*Saint-Pierre-et-Miquelon*)
* Уоліс і Футуна (*Wallis-et-Futuna*)
* Французская Палінезія (*la Polynésie française*)

### Заморскія адміністрацыйна-тэрытарыяльныя ўтварэнні з асобым статусам 
* Кліпертон (*Clipperton*)
* Новая Каледонія (*la Nouvelle-Calédonie*)
* Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі ці ФПАТ (*Terres australes et antarctiques françaises*, TAAF)

### Заморскія ўладанні Францыі 
Агульная сума плошчы ўсіх 13 тэрыторыі складае 559 655 км² (без Зямлі Адэлі—127 655 км²), а насельніцтва 2 606 600 чалавек.

## Тэрытарыяльныя прэтэнзіі 
* Мадагаскар аспрэчвае астравы Басас-да-Індыя, Глар'ёз, Еўропа, Жуан-ды-Нова, якія ўваходзяць у склад Астравоў Эпарсэ, што маюць асобы статус заморскага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўтварэння Францыі.
* Дзяржава Каморскія Астравы (Саюз Каморскіх Астравоў) прэтэндуе на востраў Маарэ (былы Маёта), які мае статус «заморскага дэпартамента» Францыі.
* Сурынам (былая Галандская Гвіяна) мае прэтэнзіі да тэрыторый Французскай Гвіяны — найбуйнейшага заморскага дэпартамента Францыі.
* Маўрыкій з 1990 г. вядзе перамовы аб вяртанні вострава Трамлен (належыць Францыі). Таксама існуе прынцыповая згода адносна сумеснага кіравання востравам і прылеглай марской прасторай.
* Рэспубліка Вануату аспрэчвае правы на астравы Мэцью і Хантэр, размешчаныя ў Новай Каледоніі, якая з 1946 года носіць статус «заморскай тэрыторыі» Францыі.
* Міжнародная супольнасць не прызнае тэрытарыяльных правоў Францыі на Зямлю Адэлі — антарктычны сектар, уключаны Францыяй у склад яе Паўднёвых і Антарктычных тэрыторый.

## Гл. таксама 
* Калоніі Францыі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт заморскіх уладанняў Францыі  

*
Катэгорыя:Геаграфія Францыі
Асер

**Асер** () — горад у Францыі, размяшчаецца ў дэпартаменце Ёна ў рэгіёне Бургундыя — Франш-Кантэ на рацэ Ёна.

## Гісторыя 
Назва Асера паходзіць ад лацінскага *Autissiodurum*. Ён быў значным цэнтрам і ў гальскія, і ў рымскія часы. Біскуп Герман Асерскі ў V стагоддзі заклаў саборную царкву, існы будынак якой будавалася з XI па XVI стагоддзі, пераважна ў гатычным стылі. Яна знакамітая сваімі вітражамі XIII стагоддзя. Паралельна за саборам ішло будаўніцтва і царквы Св. Еўсевія. Епіскапская пахавальня размешчана ў крыпце царквы Сен-Жэрмен IX стагоддзя, у ёй таксама спачываюць святыя мошчы біскупа Аарона Асерскага.

У раннім Сярэднявеччы горад быў цэнтрам аднайменнай епархіі. Біскупы Асера валодалі функцыямі графа і біскупа адначасова. Пры гэтым біскупы давалі ф’ефы сеньёра, беручы з іх даніну. У VIII-IX стагоддзі было створана графства Асер. У XI стагоддзі яно апынулася аб’яднана з графствамі Невер і Танер. Аб’яднанне захоўвалася да другой паловы XIII стагоддзя.

У 1273 годзе графства пасродкам шлюбу перайшло пад кіраванне Жана I дэ Шалон, сеньёра дэ Рашфор, які стаў родапачынальнікам дома Шалон-Асера. У 1370 годзе Жан IV дэ Шалон-Асер прадаў графства Асера каралю Францыі за 31 000 ліўраў. Канчатковае далучэнне Асера да Францыі адбылося толькі ў 1490 годзе.

## Славутасці 
У Асеры вырабляецца знакамітае віно шаблі.

## Спорт 
У горадзе размяшчаецца футбольны клуб «Асер».

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* Гісторыя Асера

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Бургундыя — Франш-Кантэ
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Ёна
Вальпараіса

**Вальпараі́са** ( — літаральна «Райская даліна») — горад і марскі порт у Чылі. Адміністрацыйны цэнтр аднайменных вобласці, правінцыі і камуны. З’яўляецца цэнтрам гарадской агламерацыі Вялікі Вальпараіса. Насельніцтва горада — 263 499 чалавек (2002).

Тэрыторыя камуны — 402 км². Колькасць насельніцтва камуны — 276 474 жыхароў (2006). Шчыльнасць насельніцтва — 688,43 чал./км².

## Гарады-пабрацімы 
*  Кордава, Аргенціна
*  Аўеда, Іспанія
*  Малака, Малайзія
*  Лонг-Біч, Каліфорнія, ЗША
*  Шанхай, Кітай
*  Новарасійск (Расія), з 1968 года
*  Пусан (Рэспубліка Карэя), з 1999 года
*  Адэса (Украіна), з 1999 года
*  Сан-Францыска, Каліфорнія, ЗША
*  Барселона, Іспанія

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ваенныя парты
Катэгорыя:Парты Ціхага акіяна
Катэгорыя:Камуны Чылі
Катэгорыя:Гарады Чылі
Лар’ян

**Лар’ян** (, ) — партовы горад і камуна на паўночным захадзе Францыі, размяшчаецца ў дэпартаменце Марбіян рэгіёна Брэтань.

## Гісторыя 
Горад Лар’ян узнік у першай палове XVII стагоддзя ў вусці ракі Блавэ падчас росквіту гандлю з Індыяй. Першапачаткова склады для марскога гандлю размяшчаліся ў Порт-Луі, а ў 1628 годзе на ўсход ад Порт-Луі былі пабудаваны дадатковыя склады, якія сталі вядомыя як усходнія ( — усход). Пасля 1664 года ў Лар’яне была пабудавана суднаверф французскай Ост-Індскай кампаніі, што спрыяла далейшаму росту горада.

Падчас Другой сусветнай вайны ў горадзе знаходзілася база нямецкіх падводных лодак. Горад падвяргаўся масіраваным авіяналётам саюзнікаў і быў практычна цалкам разбураны, асабліва моцныя бамбардзіроўкі праводзіліся ў студзені—лютым 1943 года. У сучасным Лар’яне пераважае архітэктура 1950-х гадоў.

## Эканоміка 
Асноўнае значэнне ў эканоміцы Лар’яну мае порт, галоўнымі галінамі ў эканоміцы ёсць гандаль, рыбалоўства, пасажырскія перавозкі.

## Культура 
Для прыцягнення турыстаў праводзяцца спартыўныя спаборніцтвы на вадзе і штогадовы з 1971 года, агульна-кельцкі фестываль этнічнай музыкі.

## Гарады-пабрацімы Лар’яна 
*  Голуэй, Ірландыя
*  Віга, Іспанія
*  Біркенхед, Вялікабрытанія
*  Вэнтспілс, Латвія
*  Людвігсхафен, Германія
*  Чэске-Будзеёвіцы, Чэхія
*  Дэнізлі, Турцыя

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 

Катэгорыя:Гарады Брэтані
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Марбіян
Катэгорыя:Гарады, узнагароджаныя ордэнам Ганаровага легіёна
Перыгё

**Перыгё** (, ) — горад у Францыі, размешчаны ў дэпартаменце Дардонь рэгіёна Новая Аквітанія на правым беразе суднаходнай ракі Іль. Насельніцтва складае 29 573 чалавек, паводле звестак 2010 года.

## Гісторыя 
Да прыходу рымлян на месцы Перыгё было паселішча кельцкага племені петракорыяў; рымляне далі яму назву *Весуна* (). Пасля спусташэння варварамі паселішча моцна скарацілася ў памерах і стала называцца *Цывіт Петракорыум* (, у перакладзе «горад петракорыяў») — адсюль паходзіць назва сучаснага горада.

Першым мясцовым біскупам быў св. Фронт, чые мошчы былі змешчаныя ў абацтве Пуі–Сен Фрон на ўсход ад старога горада. Гэта абацтва стала ў Сярэднявеччы другім цэнтрам горада і супернічала з першым да 1251 года, калі яны былі юрыдычна аб’яднаны. Перыгё быў спустошаны англічанінамі падчас Стагадовай вайны і гугенотамі падчас рэлігійных войнаў XVI стагоддзя.

## Славутасці 
Галоўная славутасць Перыгё — знакаміты сабор Сен-Фрон, які рэзка вылучаецца сярод французскіх сярэднявечных храмаў сваёй пяцікупальнай архітэктурай у візантыйскім стылі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады Новай Аквітаніі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Дардонь
Чэхаславацкая мова

**Чэхаслава́цкая мова** (, ) — паліткарэктны сацыялінгвістычны тэрмін, які выкарыстоўваўся ў Канстытуцыі і афіцыйных дакументах Першай Чэхаславацкай Рэспублікі (1920—1938 гг.) для вызначэння і акрэслівання афіцыйнай мовы дзяржавы.

Тэрмін «чэхаславацкі» падкрэсліваў адзінства і адначасова раўнапраўе двух народаў, чэхаў і славакаў, у адносінах адзін да аднаго.

## Законы пра мову ў Першай рэспубліцы 
29 лютага 1920 года Нацыянальны сход зацвердзіў Канстытуцыю Чэхаславакіі. У гэты ж дзень быў прыняты і шэраг заканадаўчых актаў, у тым ліку Моўны закон ( 122/1920 Sb. z. a n.), які, грунтуючыся на артыкуле 129 Канстытуцыйнага статута краіны (), замацаваў асновы моўных зносін у Чэхаславакіі. У прыватнасці, тэкстам гэтага закону абвяшчалася:

:: .

На практыцы, у міжнародных дакументах з боку Чэхаславакіі гэту функцыю выконвала чэшская мова. Аднак унутры краіны Канстытуцыя 1920 года і іншыя заснаваныя на ёй акты дазвалялі выкарыстанне іншых моў на тэрыторыях, дзе носьбіты гэтых моў складаюць не менш за 20% ад насельніцтва вышэйпамянёнага рэгіёна (рэгіёнаў).

Канстытуцыю 1920 года замяніла Канстытуцыя 1948 г., у якой узгадванне афіцыйнай мовы было прыбрана.

## Гісторыя 
Паняцце «чэхаславацкая мова» ўвайшло ва ўжытак у эпоху нацыянальнага і культурнага адраджэння Чэхаславакіі. «Чэха-славянскае таварыства», створанае ў 1829 годзе студэнтамі Лютэранскага ліцэю ў Браціславе, таксама вядомае як «Таварыства чэхаславацкай мовы і літаратуры», стала важнай часткай славацкага нацыянальнага руху.

У 1836 годзе Людавіт Штур, лідар славацкага нацыянальнага адраджэння ў ХІХ ст., напісаў пісьмо вядомаму чэшскаму гісторыку Францішку Палацкаму. Скардзячыся на неразуменне чэшскай мовы ў выкананні пратэстантаў Верхняй Венгрыі для звычайных славакаў, Штур прапанаваў стварэнне адзінай чэхаславацкай мовы шляхам засваення чэхамі некаторых славацкіх слоў і наадварот.

Між тым, у першай палове ХХ ст. у межах канцэпцыі «чэхаславакізму» трактаванне тэрміна «чэхаславацкая мова» значна змянілася, што выражалася, напрыклад, у зніжэнні статусу славацкай мовы да статусу дыялекту чэшскай мовы найбольш радыкальнымі прадстаўнікамі руху, на ўзор мараўскага дыялекту. Часткова канцэпцыя чэхаславакізму, паводле якой чэхі, маравы і славакі абвяшчаліся адзінай нацыяй з адзінай мовай, тлумачылася неабходнасцю ўсталявання чэхаславацкай дзяржаўнасці з прычыны недастатковай статыстычнай перавагі тытульных нацый адносна тагачаснага нямецкага насельніцтва краіны.

## Гл. таксама 
* Чэшска-славацкія мовы

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Канстытуцыйны Статут Чэхаславацкай рэспублікі, 1920 г., ВікіКрыніцы

Катэгорыя:Заходнеславянскія мовы


Катэгорыя:Мовы Чэхіі
Катэгорыя:Мовы Славакіі
Катэгорыя:Гісторыя Чэхаславакіі
Натал

**Ната́л:**

* Натал — горад у Бразіліі
* Натал — рака ў Бразіліі
* Натал — правінцыя ў ПАР (Квазулу-Натал)
Натал (Рыу-Гранды-ду-Норты)

**Натал** () — горад у Бразіліі, адміністрацыйны цэнтр і самы буйны горад штата Рыу-Гранды-ду-Норты, размяшчаецца ў паўночна-ўсходняй частцы краіны на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна. Натал, паводле статыстыкі арганізацыі IPEA з’яўляецца самым бяспечным адміністрацыйным цэнтрам краіны.

## Гісторыя 
За 20 міляў на поўнач ад Натала размяшчаецца самы блізкі пункт з Лацінскай Амерыкі да Еўропы, які ўпершыню наведалі еўрапейскія маракі ў 1501 годзе — партугальская экспедыцыя пад кіраўніцтвам Амерыга Веспучы. На працягу многіх дзесяцігоддзяў пасля гэтага, ніякіх сталых еўрапейскіх паселішчаў не было ў гэтай вобласці, населенай племянем партыгуар.

У 1597 годзе пасля некалькіх гадоў рэгулярна наладжаных сувязяў французскіх піратаў пад камандваннем Жака Рыфо з карэнным насельніцтвам, партугальскі генерал-губернатар Бразіліі, Франсішку ды Соўза, выгнаў французаў з гэтага месца. 25 снежня 1599 года Натал быў заснаваны як вёска каля форта. Форт, горад і прылеглыя раёны былі заняты нідэрландскімі сіламі з 1633 па 1654 гады і вобласць была вядома як Галандская Бразілія.

## Дэмаграфія 
Згодна са звесткамі на ліпень 2012 года ў горадзе налічваецца 950 820 чалавек, якія пражываюць у горадзе, і 1 363 547 чалавек пражываюць у раёне сталічнай акругі.

## Гарады-пабрацімы 
*  Віфлеем, Палесцінская аўтаномія
*  Кордава, Аргенціна
*  Порту-Алегры, Бразілія
*  Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія
*  Салвадор, Бразілія
*  Гавана, Куба
*  Лісабон, Партугалія

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Бразіліі
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Рыу-Гранды-ду-Норты
Ружа сабачая

**Ружа сабачая**, **Шыпшына сабачая** (*Rosa canina*) — від раслін, якія адносяцца да роду  сямейства .

## Назва 
Назва «ружа сабачая» з’явілася ў кантэксце супастаўлення каштоўнасці дадзенага куста з садовымі ружамі. Паводле другой версіі — Ховард (1987), шыпшына выкарыстоўвалася ў XVIII і XIX стагоддзях для лячэння сабачых укусаў, адсюль і ўзнікла назва.

Беларускія назвы: ружа сабачая, роза, рожа, шупшыннік, шыпшына, шыпшыннік.

## Апісанне 
Шыпшына сабачая — лістападны куст, які дасягае ў вышыню ад 1,5 да 2,5 м.

Парасткі тоўстыя, дугападобна выгнутыя.

плады — гладкія і льсняныя, памяранцава-чырвонага колеру. У Беларусі распаўсюджана па ўзлесках, хмызняках, схілах, пераважна ў паўднёвай частцы, пры рэўматызме і падагры.

Плады ўтрымліваюць нязначную колькасць вітаміна C (0,24-0,85 % ад сухой вагі мякаці). Як вітамінавая расліна шыпшына сабачая вялікага значэння не мае.

### Харчовае выкарыстанне 
 выкарыстоўваюць свежымі, у выглядзе гарбаты (адвару) з сушаных пладоў, сіропу, соку. У харчовай прамысловасці з іх рыхтуюць варэнне, джэм, пасцілу, пюрэ, павідла, кампоты, кісялі прычым у працэсе перапрацоўкі губляецца не больш за 35 % вітамінаў.

Плады шыпшыны прыдатныя для вытворчасці цукерак, мармеладу, дражэ, а канцэнтраваныя прэпараты з іх дадаюць да кандытарскіх вырабаў для іх вітамінізацыі.
З іх рыхтуюць наліўкі, безалкагольныя напоі, віны, гарбатна-кававыя сурагаты, якія адзначаюцца араматам, абумоўленым наяўнасцю эфірных алеяў. Падсмажаныя на лёгкім агні плады выкарыстоўваюць для падрыхтоўкі «кавы», якая мае пах ванілі.

### Дэкаратыўнае выкарыстанне 
Дзякуючы засухаўстойлівасці і здольнасці да парасткавага абнаўлення, добра развітой каранёвай сістэме шыпшына цэніцца ў супрацьэразійных і ахоўных насаджэннях. Іншыя віды шыпшынніка маюць аналагічнае прымяненне.

Шыпшына сабачая — самая распаўсюджаная прышчэпа для садовых руж. Прышчэпленыя на яго ружы набываюць яго непераборлівасць, зімаўстойлівасць і значную ўстойлівасць да хвароб.

### Іншае выкарыстанне 
Шыпшына не вылучае шмат нектару, але яе ахвотна наведваюць пчолы і збіраюць з яе вялікую колькасць пылка. На шыпшынніку часам вылучаецца падзь. Рэкамендуюць высаджваць яе ў месцах, дзе ў канцы мая — першай палове чэрвеня мала пылканосаў.

Пялёсткі шыпшыны — выдатная сыравіна для эфірамаслічнай прамысловасці, парфумерыі, лікёрагарэлачнай вытворчасці. З насення здабываюць тлусты алей, багаты каратынам (да 40 %). Выкарыстоўваюць пры пролежнях, трафічных язвах, дэрматозах, як жоўцегонны, мачагонны супрацьзапаленчы сродак.

У каранях і  шыпшыны ўтрымліваюцца таніды. Іх можна выкарыстоўваць для афарбоўвання тканін у карычневы колер.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Шиповник собачий в Энциклопедии декоративных садовых растений 

Катэгорыя:Ружа
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Кусты
Чарлзтаўн

**Чарлзтаўн** () — горад на востраве Невіс у Карыбскім моры. Галоўны адміністрацыйны цэнтр вострава. Насельніцтва — 1700 чал. (2006 г.).

Чарлзтаўн быў заснаваны ў 1680 г. як гандлёвае паселішча вакол крэпасці Форт-Чарлз. Атрымаў назву ў гонар Карла II Сцюарта. У XVIII ст. меў багатую сефардскую абшчыну, якая займалася гандлем цукрам. У 1840 г. разбураны землятрусам.

З 1983 г. выконвае функцыі адміністрацыйнага цэнтра вострава Невіс.

## Спасылкі 
* Charlestown, Capital of Nevis

Катэгорыя:Сент-Кітс і Невіс
Катэгорыя:Гарады Паўночнай Амерыкі
Футбольная Бундэсліга Германіі

**Бундэсліга** () — прафесійная футбольная ліга для нямецкіх футбольных клубаў, адзін з наймацнейшых футбольных дывізіёнаў ў свеце. З’яўляецца найвышэйшым дывізіёнам у сістэме футбольных ліг Германіі. У ёй выступаюць 18 клубаў. Чэмпіянат праходзіць з жніўня па май, кожная каманда праводзіць 34 матчы. Па выніках сезона апошнія дзве каманды напрамую трапляюць у Другую Бундэслігу Германіі (Д2). Каманда, якая заняла 16-е месца, гуляе пераходныя матчы з 3-й камандай Другой Бундэслігі па выніках сезона.

Усе каманды Бундэслігі ўдзельнічаюць у розыгрышы Кубка Германіі. Пераможца Кубка Германіі гуляе матч з пераможцам Бундэслігі за Суперкубак Германіі.

Праводзіцца з 1963 года, да гэтага футбол у Германіі знаходзіўся на аматарскім узроўні.

## Чэмпіёны 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Хэмпшыр

**Хэ́мпшыр** () — графства на поўдні Англіі.

Адміністрацыйны цэнтр графства горад Вінчэстэр, раней быў сталіцай Англіі. Хэмпшыр з’яўляецца самым густанаселеным графствам у Вялікабрытаніі за выключэннем сталічных акругаў. Амаль палова насельніцтва Хэмпшыра пражывае ў акрузе ў рамках агламерацыі, якая ўключае ў сябе гарады Саўтгемптан і Портсмут. Графства мяжуе з Дорсетам на захадзе, Уілтшырам на паўночным захадзе, Беркшырам на поўначы, графствам Сурэй на паўночным усходзе, і Заходнім Сасексам на ўсходзе. Паўднёвая мяжа праходзіць па ўзбярэжжы Ла-Манша, непадалёк ад вострава Уайт.

У графстве ў свой час жылі вядомыя пісьменнікі Джэйн Осцін і Чарлз Дзікенс.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка  


Катэгорыя:Графствы Англіі
Сяргей Аляксандравіч Падсасонны

**Сяргей Аляксандравіч Падсасонны** (нар. ) — беларускі філолаг, псіхолаг, журналіст і грамадскі дзеяч на карысць ЛГБТ, з 2008 жыве ў Польшчы; галоўны рэдактар інфармацыйнага блоку телебачэння Белсат і вядучы праграмы *Студыя «Белсат»*; доктар гуманітарных навук (адпаведнасць беларускай ступені кандыдата).

## Біяграфія 
### Дзейнасць у Беларусі 
Нарадзіўся ў 1981 годзе, вучыўся ў вясковай школе ў Буда-Кашалёўскім раёне. Скончыў філалагічны факультэт Гамельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны (ГДУ), аспірантуру на гэтым самым факультэце і псіхалагічны факультэт ГДУ. Працаваў настаўнікам рускай, беларускай мовы і літаратуры. У гады 2004—2007 быў выкладчыкам рускай філалогіі ў ГПУ. У 2006 годзе падрыхтаваў кандыдацкую працу з рускай філалогіі па тэме грэху ў творчасці Фёдара Дастаеўскага.

Сяргей Падсасонны ніколі не скрываў сваёй гомасексуальнай арыентацыі. Выдаваў адзін з першых часопісаў ЛГБТ у Беларусі п.т. «Кожнаму сваё».

### Дзейнасць у Польшчы 
[thumb|240px|Сяргей Падсасонны вядзе праграму каля [Прэзідэнцкі палац у Варшаве|Прэзідэнцкага палаца ў Варшаве]]
Хутка пасля пачатку расследавання Сяргей Пасдасонны, з-за страху перад арыштам гуманітарных навук.

Паводле Лукаша Палуцкага, пазіцыя Сяргея Падсасоннага пасярод беларускіх журналістаў параўнальна з пазізыяй агульнавядомай i паважанай у Польшчы журналісткі Манікі Алейнік у польскіх СМІ. З-за гэтай прычыны пасярод варшаўскіх знаёмых ён артымаў мянушку *беларускай Манікі Алейнік*.

Катэгорыя:Актывісты ЛГБТ-руху ў Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Польшчы
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі
Фолькунгі

**Фолькунгі** — гёталандскі знатны род, прадстаўнікі якога ў XII-XIV стст. займалі пасады ярлаў і каралеўскі трон ужо аб’яднанай Швецыі (затым таксама Нарвегіі і Даніі)

Заснавальнік дынастыі — Фольке Фільбютэр (Folke Filbyter), гаспадар маёнтка ў Б'ельбу (таму дынастыя таксама завецца домам Б'ельбу). Яго ўнукі, Біргер, Магнус і Карл, узвысіліся ў гады частых грамадзянскіх войн у першай палове XIII стагоддзя і пасада ярла фактычна перайшла ў рукі дынастыі Фолькунгаў. У 1230-х яны сканцэнтравалі ў сваіх руках не толькі ваенную, але і палітычную ўладу ў краіне, кіруючы ад імя цяжка хворага караля Эрыка Шапялявага, які быў жанаты з ўнучкай ярла Фольке Біргерсана Катарынай і даводзіўся цесцем Біргеру Магнусану. Пасля смерці Эрыка Біргер дамогся абрання каралём свайго непаўналетняга сына і кіраваў ад яго імя.

Кіраванне Фолькунгаў, нягледзячы на частыя канфлікты паміж членамі дынастыі, у якія былі ўцягнуты суседнія краіны, добра адбілася на краіне, перш за ўсё, у частцы стварэння эфектыўнай адміністрацыі і замены звычайнага права каралеўскімі законамі, цэнтралізацыі краіны і павышэння яе абараназдольнасці.

Па прамой мужчынскай лініі дынастыя згасла да канца 14 стагоддзя. Большая частка яе гісторыі выкладзена ў Хроніцы Эрыка.

## Генеалогія 
* Фольке
** Бенгт
*** Біргер Броса (пам. 1202), ярл
**** Фольке (пам. 1220), ярл
***** Сунэ
****** Катарына, жонка конунга Швецыі Эрыка XI Шапялявага (1216-1250)
*** Карл Глухі (пам. 1202), ярл
**** Ульф Фасэ (пам. 1248), ярл
*** Магнус Мінелшэльд
**** Эскіль, лагман Вестэргётланда
**** Карл (пам. 1266), біскуп Лінчэпінга
**** Ярл Біргер (каля 1216—1266), рэгент Швецыі з 1250 года.
***** Вальдэмар I Біргерсан (1239—1302), конунг Швецыі (1250—1276). Звергнуты братам.
***** Бенедыкт (пам. 1291), біскуп Лінчэпінга, герцаг Фінляндыі
***** Эрык (пам. 1275)
***** Магнус I Свірнавы Замок (1240-1290), конунг Швецыі з 1276.
****** Біргер I (каля 1280—1321), конунг Швецыі (1290—1318). Звергнуты братамі.
******* Магнус (пакараны смерцю ў 1320)
****** Інгеборг
****** Вальдэмар Магнусан (пам. 1318), герцаг, у 1306—1318 фактычны суправіцель краіны. Пакараны смерцю конунгам Біргерам I.
****** Эрык Магнусан (1282—1318), герцаг, у 1306—1318 фактычны суправіцель краіны (з братам Вальдэмарам). Пакараны смерцю конунгам Біргерам I.
******* Магнус II (1316—1374), конунг Швецыі (1319—1364) і Нарвегіі (1319—1343). Звергнуты шведскай знаццю.
******** Хокан VI Магнусан (1340—1380), конунг Швецыі (1362—1364) і Нарвегіі (з 1343).
********* Олаф Хакансан (1370—1387), конунг Даніі (з 1376) і Нарвегіі (з 1380).

## У мастацтве 
* Арн: Рыцар-тампліер (фільм 2007 г.)


Катэгорыя:Гісторыя Швецыі
Катэгорыя:Дынастыі сярэдневяковай Еўропы
Катэгорыя:Каралеўскія дынастыі Еўропы
Олаф Хокансан

**О́лаф Хокансан** (; —) — сын нарвежскага караля Хокана Магнусана і Маргарыты Дацкай — дачкі дацкага караля Вальдэмара IV.

## Біяграфія 
У 1376 годзе Олаф узыйшоў на дацкі прастол пад імем *Олаф II*. Паводле іншых звестак ён узяў імя *Олаф III*, з прычыны таго, што ў гісторыі Даніі быў афіцыйна не прызнаны кароль Олуф II, які кіраваў у Сконэ з 1139 года па 1141 год.

Олаф стаў спадчыннікам нарвежскага прастола, калі быў абраны каралём Даніі. Пасля смерці бацькі ён у 1380 годзе атрымаў у спадчыну нарвежскі прастол. На нарвежскім прастоле ён знаходзіўся пад імем *Олаф IV*. Была заключана дацка-нарвежская унія, якая праіснавала да 1814 года. На працягу гэтага перыяду, за выключэннем невялікага перапынку, у Даніі і Нарвегіі кіраваў адзін кароль.

У 1385 годзе Олаф дасягнуў паўналецця ў быў абвешчаны каралём Сконэ, якая з 1370 года належала гарадам Ганзы. Таксама з 1385 года прэтэндаваў на шведскі прастол (у апазіцыі да Альбрэхта Мекленбургскага), але памёр у 1387 годзе

Пасля заўчаснага скону Олафа яго маці Маргарыта Дацкая ў 1389 годзе здолела аб’яднаць Данію, Нарвегію і Швецыю пад уладай адной кароны, у 1397 годзе была заключана Кальмарская унія.

## Спасылкі 
* Усе манархіі свету 

Катэгорыя:Фолькунгі
Катэгорыя:Каралі дацкія
Катэгорыя:Каралі нарвежскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя
Олуф II

**Олуф II Харальдсен** (, пам. 1141) — дацкі анты-кароль-бунтар, кіраўнік Сконэ з 1139 года.

Олуф — сын Харальда Дзіды, унук дацкага караля Эрыка I. Дзядзька Олуфа Эрык II забіў Харальда і 6 яго сыноў, за выключэннем Олуфа. Пасля беспаспяховай спробы атрымаць прастол па спадчыне Олуф у 1139 годзе абвясціў сябе каралём Сконэ. Змагаўся супраць дацкага караля Эрыка III. Падчас грамадзянскай вайны здзяйсняў набегі на тэрыторыю Даніі, падчас аднаго з якіх забіў біскупа Роскіле, за што быў адлучаны Папам Інакенціем II ад царквы. У 1143 годзе Эрык III арганізаваў паход у Сконэ, падчас якога забіў Олуфа.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Каралі дацкія
Катэгорыя:Памерлі ў 1143 годзе
Эрык II Памятны

**Эрык II Памятны** (, каля 1090 — 18 ліпеня 1137) — кароль дацкі (1134—1137).

Сын дацкага караля Эрыка I. Стаў каралём пасля перамогі над сваім дзядзькам Нільсам у бітве ў заліве Фодэвіг ().

Ажаніўся з Мальмфрыдай Мсціслаўнай — дачкой вялікага князя кіеўскага Мсціслава Уладзіміравіча і шведскай прынцэсы Хрысціны Інгесдотэр — аўдавелай па нарвежскім каралі Сігурдзе Крыжаку.

Жорсткі і непапулярны ўладар, забіты на тынгу (народным сходзе).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Каралі дацкія
Катэгорыя:Эстрыдсены
Хокан Магнусан

**Хокан Ма́гнусан** (, ;  — ) — кароль Швецыі (Хокан II) 1362—1363, кароль Нарвегіі (Хокан) з 1343 з дынастыі Фолькунгаў, сын Магнуса II Эрыксана, караля Швецыі і Нарвегіі, і Бланкі Намюрскай, дачкі Жана I, графа Намюра.

## Біяграфія 
У 1343 годзе кароль Швецыі Магнус II абвясціў свайго непаўналетняга сына Хокана каралём Нарвегіі. Аднак, аж да 1355 года рэальная ўлада ў Нарвегіі заставалася ў руках бацькі. Акрамя таго, у 1362 годзе Магнус забяспечыў выбары Хокана каралём Швецыі, падзяліўшы з ім уладу.

У 1363 годзе Магнус II заключыў дынастычны саюз з дацкім каралём Вальдэмарам Атэрдагам, зладзіўшы шлюб Хокана VI Нарвежскага з 11-гадовай дачкой Вальдэмара, Маргарытай (Маргрэтэ). Гэты шлюб азначаў сабой падначаленне Нарвегіі татальнаму дацкаму ўплыву, з якога пазней пасля «вырасла» Кальмарская унія трох паўночных каралеўстваў.

У тым жа 1363 годзе Магнус і Хокан былі выгнаны са Швецыі Альбрэхтам Мекленбургскім. Некалькі гадоў Хокан і Магнус вялі барацьбу з Альбрэхтам за Шведскі трон, але яна скончылася безвынікова; пасля паражэння каля Энчэпінга і паланення Магнуса, абодва яны адмовіліся ад прэтэнзій на шведскі прастол.

## Шлюб і дзеці 
Жонка: **Маргарэтэ I** (1353—1412) — каралева Даніі з 1387. Дзеці:
* **Олаф** (1370—1387), кароль Даніі з 1376, кароль Нарвегіі з 1380

Катэгорыя:Дынастыя Фолькунгаў
Катэгорыя:Каралі нарвежскія
Катэгорыя:Каралі шведскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя
Уладзімір Іванавіч Жаліба

**Уладзімір Іванавіч Жаліба** (; ) — савецкі і ўкраінскі палітычны дзеяч, дыпламат.

## Біяграфія 
* У 1952 — паступіў у Уманскі сельскагаспадарчы інстытут імя А. М. Горкага. Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС.
* З 1957 — працуе аграномам-энтамолагам Трасцянецкага МТС Залазецкага раёна Цярнопальскай вобласці.
* З 1958 — галоўны аграном, начальнік раённай сельскагаспадарчай інспекцыі, галоўны дзяржаўны інспектар па закупках ў Заложцыўкаму раёне.
* З 1962 — другі сакратар Заложцыўскага РК КПУ, намеснік сакратара парткама калгаспа-саўгаспнага кіравання.
* З 1963 — інструктар, кансультант аддзела арганізацыйна-партыйнай работы, інспектар ЦК КПУ.
* З 1971 — першы намеснік старшыні выканкама Цярнопальскага абласнога Савета.
* З 1973 — сакратар Чарнігаўскага абласнога камітэта Кампартыі Украіны.
* З 1980 — старшыня выканкама Кіраваградскага абласнога Савета.
* З 6 красавіка 1990 — абраны старшынёй Кіраваградскага абласнога Савета народных дэпутатаў.
* З 4 сакавіка 1990 — Народны дэпутат Украіны 1-га склікання.
* З лютага 1991 да лютага 1992 — сумясціў пасаду старшыні Кіраваградскага абласнога Савета і старшыні Кіраваградскага аблвыканкама.
* З лютага 1992 — член камісіі Вярхоўнай Рады Украіны па пытаннях развіцця мясцовага самакіравання.
* З сакавіка 1992 да студзеня 1998 — Надзвычайны і Паўнамоцны пасол Украіны ў Рэспубліцы Беларусь

## Гл. таксама 
* Пасольства Украіны ў Рэспубліцы Беларусь

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Офіційна Україна сьогодні

Катэгорыя:Паслы Украіны ў Беларусі
Катэгорыя:Дыпламаты Украіны
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны I склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 11-га склікання
Лагуна Мельгір

**Мельгір** () — лагуна, якая знаходзіцца на паўночным полюсе самага буйнога спадарожніка Сатурна — Тытана, па каардынатах . Лагуна () — падобная да возера фармацыя, якая пры радарным зандаванні мела слабае паглынанне радыёхваль, што кажа аб яе малой глыбіні, альбо поўнай адсутнасці вадкасці.

Дыяметр лагуны складае 23,6 км. Знаходзіцца на паўночным полюсе побач з яго морамі (Кракена, Лігеі і Пунгі). Лагуна складаецца з вадкіх вуглевадародаў (у асноўным з метану, этану і прапану). Лагуна Мельгір з'яўляецца адной з многіх лагун, якія раскіданыя ўздоўж паўночнага полюса Тытана. Пры дапамозе радара Касіні яна была знойдзена ў 2007 годзе.

Названа ў гонар зямнога возера Шот-Мельгір, размешчанага на тэрыторыі Алжыру.

## Гл. таксама 
* Гідрасфера Тытана
* Тытан

## Спасылкі 
* Карта паўночнага полюса Тытана 

Катэгорыя:Паверхня Тытана
Лакуна Нгамі

**Нгамі** () — лакуна, якая знаходзіцца ў паўночным паўшар'і найбольшага спадарожніка Сатурна — Тытана, на каардынатах .

Лакуна () — падобная да возера фармацыя, якая пры радарным зандаванні паказвае слабае паглынанне радыёхваль, што кажа аб яе малой глыбіні, альбо поўнай адсутнасці вадкасці.

Найбольшы папярочнік складае 37,2 км. Знаходзіцца побач з морамі (Кракена, Лігеі і Пунгі). Лакуна складаецца з вадкіх вуглевадародаў (у асноўным з метану, этану і прапану). Лакуна Нгамі з'яўляецца адной з многіх лакун, якія раскіданыя ў паўночным паўшар'і Тытана. Знойдзена радарным зандаваннем апарата Касіні ў 2007 годзе.

Названа ў гонар зямнога возера Нгамі, размешчанага на тэрыторыі Батсваны.

## Гл. таксама 
* Гідрасфера Тытана
* Тытан

## Спасылкі 
* Карта паўночнага паўшар'я Тытана 

Катэгорыя:Паверхня Тытана
Георгій Маргвелашвілі

**Георгій Маргвелашвілі** (; нар.  года, Тбілісі) — грузінскі палітычны дзеяч. Філосаф па адукацыі, рэктар Грузінскага інстытута грамадскіх спраў (2000—2006, 2010—2012), міністр адукацыі і навукі Грузіі (2012-2013). Кандыдат у прэзідэнты на выбарах 2013 ад партыі Грузінская мара - Дэмакратычная Грузія.

## Біяграфія 
Георгій Маргвелашвілі нарадзіўся 4 верасня 1969 года ў Тбілісі ў сям’і партыйнага работніка. У 1992 годзе скончыў факультэт філасофіі і псіхалогіі Тбіліскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Іванэ Джавахішвілі, у 1993—1994 гадах вывучаў сацыялогію ва Універсітэце Цэнтральнай Еўропы. Доктар філасофіі. З 1992 года па 1995 Маргвелашвілі працаваў гідам у турыстычнай кампаніі (спецыялізацыя — горны турызм), асістэнтам менеджэра ў выдавецтве. У 1994—1995 гадах быў начальнікам дэпартамента па маркетынгу кампаніі «Бізнес дзённікі». У 1996—1997 гадах выкладаў філасофію ў Тбіліскім незалежным універсітэце. У 1995—2000 гадах працаваў у Нацыянальным дэмакратычным інстытуце міжнародных адносін спецыялістам (кансультантам праграмы).

У 2000—2012 гадах працаваў у Інстытуце грамадскіх спраў Грузіі GIPA, у тым ліку на пасадзе рэктара ў 2000-2006 і 2010-2012 гадах. З 2006 года па 2010 год займаў пасаду начальніка дэпартамента даследаванняў GIPA. У кастрычніку 2012 года Маргвелашвілі заняў пасаду міністра адукацыі Грузіі ва ўрадзе Бідзіна Іванішвілі. 7 лютага 2013 года Георгій Маргвелашвілі быў прызначаны віцэ-прэм’ерам грузінскага ўрада.

11 мая 2013 года кіруючая кааліцыя «Грузінская мара» назвала Георгія Маргвелашвілі сваім кандыдатам у прэзідэнты Грузіі на выбарах 27 кастрычніка 2013 года. 16 ліпеня 2013 года Маргвелашвілі сышоў у адстаўку з пасады міністра адукацыі, каб выключыць абвінавачванні ў выкарыстанні адміністрацыйнага рэсурсу падчас перадвыбарнай кампаніі. Пры гэтым ён застаўся на пасадзе віцэ-прэм’ера Грузіі. 9 верасня 2013 года прайшоў афіцыйную рэгістрацыю ў якасці кандыдата на пасаду кіраўніка дзяржавы. Георгій Маргвелашвілі апублікаваў шэраг навуковых прац і вучэбных кіраўніцтваў, а таксама мноства артыкулаў па палітыцы, міжнародных адносінах, культуры, філасофіі. Падтрымліваючы курс урада М. Саакашвілі на збліжэнне з ЗША і Заходняй Еўропай, з’яўляўся паслядоўным прыхільнікам незалежнай культурнай палітыкі суверэннай Грузіі, захавання і развіцця грузінскай нацыянальнай мовы.

## Асабістае жыццё 
Дасканала валодае англійскай і рускай мовамі. Не жанаты, ёсць дачка.

Катэгорыя:Міністры Грузіі
Катэгорыя:Прэзідэнты Грузіі
Кнуд V

**Кнуд V** (, 1129 — 9 жніўня 1157, Роскіле) — кароль Даніі з 1146 года. Суправіцель Свена III і Вальдэмара I.

Унук дацкага караля Нільса, сын Магнуса Моцнага. Пасля адрачэння Эрыка III феадалы Ютландыі абвясцілі яго каралём. Наступныя некалькі гадоў ён дарэмна спрабаваў перамагчы ў барацьбе са сваім траюрадным братам Свенам III — кіраўніком Зеландыі. У 1151 годзе Кнуд быў выгнаны з Даніі. Яго просьба да імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Фрыдрыху I дапамагчы дазволіла яму стаць толькі суправіцелем Свена III.

Сакрэтны саюз з Вальдэмарам (сын Кнуда Лаварда, забітага бацькам Кнуда V) прывёў да ўцёкаў Свена III з краіны ў 1154 годзе. Кнуд і Вальдэмар сталі разам кіраваць краінай. Паводле вынікаў новай міжусобнай вайны ў 1157 годзе Кнуд стаў кіраўніком Зеландыі, але падчас святкавання прымірэння ў Роскіле меркавана быў забіты воінамі Свена III.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Каралі дацкія
Катэгорыя:Эстрыдсены
Нільс

**Нільс**, *Nils*, *Niels* — скандынаўскае імя. Першапачаткова — кароткая форма імя Мікалай, радзей — таксама для імёнаў Нікадэмус, Карнелій.
* Нільс — кароль Даніі.
* Нільс — герой кнігі «Цудоўнае падарожжа Нільса з дзікімі гусямі» шведскай пісьменніцы С. Лагерлёф.
* Нільс Трэшаў — нарвежскі пісьменнік і філосаф.
* Нільс Бор — фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі.

Нільс
Кнуд

**Кнуд**, ці **Кнут**, сустракаецца таксама англійская форма **Канут** — імя некалькіх каралёў Даніі, з якіх двое былі таксама каралямі Англіі.

* Кнуд I Хардэкнуд (917? — 948?)
* Кнуд Вялікі (1018—1035), у Даніі вядомы як Кнуд II, у Англіі — Кнуд (Канут) I
* Хардэкнуд (1035—1042), у Даніі вядомы як Кнуд III, у Англіі — Хардыканут ці Кнуд (Канут) II
* Кнуд IV Святы (1080—1086)
* Кнуд V (1154—1157)
* Кнуд VI (1182—1202)

## Гл. таксама 
* Кнут, значэнні
Элівагарскія флюмены

. Элівагарскія флюмены — калю краю дыска ўверсе злева]]

**Элівагарскія флюмены** () — адзіная сістэма каналаў на Тытане, па якіх, імаверна, цякуць вадкія вуглевадароды.

## Геаграфія і геалогія 
Знаходзяцца на Тытане па каардынатах , на заходняй мяжы раёна пад назвай Фенсал, на поўнач ад вобласці Ксанаду, у вялікім кратары Менрва. Максімальны памер структуры складае 260 км.

Сістэма каналаў складаецца з чатырох асноўных каналаў і трох невялікіх, якія ўзнікаюць прыкладна ў пятнаццаці кіламетрах ад паўднёва-ўсходняга краю кратэра Менрва, і цячэ ў паўночна-ўсходнім напрамку амаль на 200 км, далей па меры іх распаўсюджвання два канала даволі выразна прымаюць форму возера, памерамі прыкладна 250×150 км.

Вобласць з дзюн выразна бачная на паўночным усходзе дадзенай структуры. Сістэма каналаў названая ў гонар Элівагара, у скандынаўскай міфалогіі — 12 атрутных ледзяных патокаў.

## Гл. таксама 
* Тытан — найбуйнейшы спадарожнік Сатурна.
* Спіс геалагічных структур на Тытане

Катэгорыя:Паверхня Тытана
Катэгорыя:Азёры Тытана