Фрэдрыка Брэмер

**Фрэдрыка Брэмер** (швед. *Fredrika Bremer*; 17 жніўня 1801 — 31 снежня 1865) — шведская пісьменніца і фемінісцкм рэфарматар . Яе «*Нарысы паўсядзённага жыцця»* карысталіся вялікай папулярнасцю ў Вялікабрытаніі і ЗША ў 1840-50-х гадах, і яе лічаць шведскай Джэйн Осцін, якая надала рэалістычнаму раману вядомасць у шведскай літаратуры. У канцы 30-х гадоў яна паспяхова звярнулася да караля Карла XIV з просьбай аб вызваленні ад апекі яе брата; у свае 50 гадоў яе раман «*Герта»* выклікаў грамадскі рух, які забяспечыў усім незамужнім шведскім жанчынам законнае паўнагоддзе ва ўзросце 25 гадоў і заснаваў Каралеўскую семінарыю па падрыхтоўцы вышэйшых настаўнікаў, першую шведскую вышэйшую школу ў Швецыі для жанчын. Гэта таксама натхніла Сафі Адлерспарэ на пачатак выдання газеты *Home Review*, першага жаночага часопіса ў Швецыі. У 1884 годзе яна стала цёзкай Асацыяцыі Фрэдрыкі Брэмер — першай у Швецыі арганізацыі па абароне правоў жанчын.

## Ранні перыяд жыцця 
Фрэдрыка Брэмер нарадзілася 17 жніўня 1801 у Туорле сядзіба ў воласці Пікіё за межамі Або, Швецыя (цяпер Турку, Фінляндыя). Яна была другой дачкой і другім дзіцем з сямі Карла Фрэдрыка Брэмер (1770—1830) і Біргіты Шарлоты Гольстром (1777—1855). Яе бабуля і дзядуля Джэйкаб і Ульрыка Фрэдрыка Брэмер стварылі адну з найбуйнейшых бізнес-імперый ў шведскай Фінляндыі, але пасля смерці маці ў 1798 годзе Карл ліквідаваў сваю ўласнасць. (Праз некалькі гадоў, у выніку Руска-шведскай вайны, адна з напалеонаўскіх воін, Фінляндыя будзе далучана да Расіі.) Калі Фрэдрыцы было тры гады, сям’я пераехала ў Стакгольм. На наступны год яны набылі замак Астра, які знаходзіўся на адлегласці каля 32 кіламетраў ад сталіцы. Тут прайшлі чарговыя два дзесяцігоддзі жыцця Фрэдрыкі, туды прыязжалі на лета, а таксама ў іншы бліжэйшы маёнтак, які належаў яе бацьку, а зіму праводзілі ў кватэры ў Стакгольме.

Фрэдрыка і яе сёстры выхоўваліся, каб выйсці замуж, каб стаць грамадскімі асобамі і гаспадынямі вышэйшага класа, як іх уласная французская маці. Яны атрымалі адукацыю, звычайную для дзяўчынак іх класа ў Швецыі, з прыватнымі выхавальнікамі, а затым сямейная паездка па Германіі, Швейцарыі, Францыі і Нідэрландах у 1821 і 1822 гадах да іх сацыяльных дэбютаў. Яна была таленавітым мініяцюрыстам і вывучала французскую, англійскую і нямецкую мовы. Пазней яна распавяла, што некалькі гадоў вяла дзённік у дзявоцтве — «своеасаблівая маральная справаздача, у якую ўводзіўся кожны дзень з кароткім назіраннем за *добрым*, *дрэнным* альбо *нейтральным»*, але, паколькі штогадовыя вынікі заўсёды паказвалі, што ў агульнай колькасці больш нейтральных дзён, яна стамілася ад гэтага, а потым толькі захоўвала яго падчас падарожжаў у якасці нататкаў для іншых. Брэмер палічыла, што абмежаванае і пасіўнае сямейнае жыццё шведскіх жанчын яе часу задушлівае і расчаравальнае, а яе ўласная адукацыя была незвычайна строгай, і жорсткія графікі кіравалі яе днямі. Яна апісала сваю сям’ю як «пад прыгнётам мужчынскай жалезнай рукі»: будучы ў Стакгольме дзяўчатам забаранялі гуляць на вуліцы і выконваць практыкаванні, скачучы ўверх і ўніз, трымаючыся за спінкі крэслаў. Яна пісала французскую паэзію ва ўзросце васьмі гадоў, але палічыла свой час у Парыжы несуцяшальным з-за дрэннага нораву бацькі. На працягу ўсяго дзяцінства яе лічылі няёмкай і непакорнай, а адна з яе сясцёр пазней напісала, як ёй падабалася адразаць часткі сукенак і штор і кідаць рэчы ў агонь, каб назіраць, як яны згараюць.

## Дарослае жыццё 
Пасля вяртання ў Швецыю яна дэбютавала ў грамадстве вышэйшага класа ў Стакгольме і Арсце, але вымушаная пасіўнасць жаночага жыцця стала для яе невыноснай: «Як ціха, як каламутная вада, час стаіць для моладзі, якая падчас сумнага і бяздзейнага жыцця, зацягвае свае дні». Вершы Шылера глыбока закранулі яе і яна пачала імкнуцца да нейкай кар’еры, дзякуючы якой яна магла б рабіць дабро ў свеце, акрамя традыцыйных заняткаў жанчын. Як пазней яна напісала: «Вышываючы вечны і шэры каўнер, я ўсё больш нямею… што значыць, у маіх жывых сілах маё жаданне жыць. Пачуццё пакут не анямела. Яно пагаршалася з кожным днём, як мароз падчас зімы, які расце. Агонь маёй душы трывожна мільгануў адным толькі жаданнем — назаўсёды вымерці». «Нежыццё», якое яна чакала, выклікала ўспышку дэпрэсіі. Яе рашучасць знайсці працу ў адным са шпіталяў Стакгольма была падарвана сястрой, але яна знайшла вялікае задавальненне ў дабрачыннай дзейнасці вакол сямейнага маёнтка ў Арсце ў зімы 1826-7 і 1827-8.

Яе сацыяльная праца стала пачаткам яе літаратурнай кар’еры, бо яна пачала пісаць і шукаць выдаўцоў у 1828 годзе з першапачатковай мэтай выкарыстаць адукацыю ў галіне мастацтва і літаратуры, каб зарабіць сродкі на дабрачынную дзейнасць. (Яна напярэдадні напісала абураную рэпліку супраць мужчынскай «тыраніі», выказанай у лютэранскай пропаведзі Ёхана Олафа Уоліна «Аб ціхім прызыве жанчын», але яна была апублікавана толькі пасмяротна.) Яе 4-ты том «*Нарысы паўсядзённага жыцця»* выходзіў ананімнымі серыямі з 1828 па 1831 год і стаў непасрэдным поспехам, у прыватнасці, комікс «*Сям’я Н»* — які з’явіўся ў другім і трэцім тамах. Яна ахарактарызавала гэты працэс як адкрыццё, бо, пачаўшы пісаць, яна адчула, што словы прыходзяць «як бурбалкі шампанскага з бутэлькі». Шведская акадэмія прысудзіла ёй свой меншы залаты медаль 1 студзеня 1831 года. Яна працягвала пісаць да канца жыцця.

Пачуццё пакут не анямела, і яе поспех і жаданне працягваць пісаць падштурхнулі яе да глыбейшага вывучэння літаратуры і філасофіі. Сябар з Англіі Фрэнсіс Левін пазнаёміў яе з утылітарызмам Бентама, які лібералізаваў яе палітычныя погляды. Ідэя Бентама — забяспечыць «найбольшае шчасце для вялікай колькасці» таксама заахвоціла яе працягваць надаваць свой час пісьменніцкай дзейнасці. Увосень 1831 года яна пачала браць прыватныя ўрокі ў Пера Ёхана Бёкліна (1796—1867), педагога па рэформах і дырэктара школы ў Крысціянстадзе. Ён аспрэчыў яе падтрымку дзеячаў асветніцтва і класіцызму, такіх як Гердэр і Шылер, з канцэпцыяй рамантызму, заснаванай на Платоне. Урокі працягваліся да лета 1833, да таго часу яны былі вельмі блізкія.

У той час яна напісала: «Я хачу пацалаваць мужчыну, пакарміць дзіця грудзьмі, кіраваць хатняй гаспадаркай, быць шчаслівай і не думаць ні пра што, акрамя іх і хвалы Бога». Яна, аднак, вагалася, прымаючы прапанову Бёкліна аб шлюбе, і пасля таго, як ён паспешліва ажаніўся з іншай жанчынай у 1835 годзе, яна сышла з таварыства Стакгольма і ніколі не выходзіла замуж. Абодва засталіся блізкімі карэспандэнтамі на працягу ўсяго жыцця. *«Дочкі прэзідэнта»* (1834) лічацыцца, што прадстаўляе сталасць Брэмер, выкарыстоўваючы добра заўважаны малюнак дзяцінства ў яе гумары, цвяроза ілюструючы росквіт стрыманай маладой жанчыны ў больш адкрыты і дружалюбны лад жыцця. *«Ніна»*, яе працяг 1835 года, у якой яна паспрабавала ўвязаць свой рэалістычны стыль з большай колькасцю спекулятыўнай філасофіі, якую яна абмяркоўвала з Бёклінам, — мастацкая няўдача, якая была жорстка разгледжана, не ў апошнюю чаргу самімі Бёклінам і Брэмер.

## Пісьменніцкая кар’ера 
На працягу наступных пяці гадоў Брэмер пасялілася ў якасці госця сваёй сяброўкі графіні Сціны Зомерхейльм у сядзібе Томб Манор у Нарвегіі. Першапачаткова яна планавала працаваць медсястрой у адной з мясцовых бальніц, але зноў задумалася, замест гэтага прысвяціўшы свой час літаратуры. У гэты перыяд гісторыі графіні пра састарэлага сваяка натхнілі Брэмер на шэдэўр 1837 года *«Суседзі»*. Яе пільнае вывучэнне прац Гётэ і Гейера, з якім яна пазнаёмілася падчас візіту ў Стакгольм у 1837-8 гады, далі некалькі аспектаў для яе наступнага рамана *«Дом»* (1839). Гатызм яе сучаснікаў-мужчын падштурхнуў яе да п’есы 1840 года *«Трал»*, прысвечанай жаночай долі ў эру вікінгаў. Пасля смерці графіні Брэмер вярнулася ў Стакгольм у 1840 годзе.

Пасля смерці бацькі ў 1830 годзе Фрэдрыка зблізілася з маці. Аднак у адпаведнасці з Грамадзянскім кодэксам Швецыі 1734 года ўсе незамужнія жанчыны былі непаўнагадовымі пад апекай найбліжэйшага сваяка мужчынскага полу да таго часу, пакуль яны не выйшлі замуж, пасля чаго яны былі пад апекай мужоў: аўтаматычна толькі аўдавелыя і разведзеныя жанчыны былі законна паўнагадовымі. Згодна з гэтым законам, яна і яе незамужняя сястра Агатэ былі са смерці бацькі падапечнымі старэйшага брата, які на законных падставах кантраляваў іх фінансы, і гэта іх расчаравала, бо іх брат безадказна марнаваў сямейнае багацце на працягу апошняга дзесяцігоддзя. Адзіным сродкам выпраўлення сітуацыі быў прамы зварот да караля; на такія хадайніцтвы, якія былі звычайнымі для прадпрымальніц, звычайна давалі станоўчы адказ, іх хадайніцтва было ўхвалена і фармальна атрымана законнае паўнагоддзе. Зіму 1841-42 гадоў яна правяла адна ў замку Арста, бавячы свой час, дапісваючы трактат «*Ранішнія гадзіны»* (1842), у якім заявіла пра свае асабістыя рэлігійныя перакананні ў першую чаргу як сэнс, а з другога — містычнае адкрыццё. Гэта выклікала некаторы супраціў. Што яшчэ больш важна, праца была першай, якую яна падпісала сваім поўным імем, адразу ж зрабіўшы яе літаратурнай знакамітасцю. У 1844 годзе Шведская акадэмія ўзнагародзіла яе вялікім залатым медалём.

У 1842 годзе Брэмер спыніла самаізаляцыю, у якой жыла пасля шлюбу Бёкліна, і вярнулася ў шведскія грамадскія колы, якія яна адлюстравала ў сваім *дзённіку* на наступны год. праца таксама паслужыла яе ўкладам у дыскусію, якую праводзіў Альмквіст у спрэчнай працы «*Сара Відэбек»*. Нягледзячы на тое, што яна была «страшэнна простай», яе шматлікія сябры ведалі яе як сціплую, але адданую, энергічную і валявую. Яна заявіла, што пра матэрыяльныя набыткі мала клапоціцца: на пытанне Карла Густава фон Брынкмана, чаму яна ніколі не можа быць калекцыянерам мастацтва, яна адказала: «Несумненна, што нічога шчаслівая са мной вартага грошай ніколі не будзе — нават медаль Шведскай акадэміі. Прапануйце мне 50 даляраў за што-небудзь, акрамя цёплага шыняля, і я аддам». Сувязі з яе бескарыслівасцю Гейер аднойчы адзначыў, што, «мая дарагая Фрэдрыка, калі б ты сапраўды магла штурхнуць нас усіх на неба, ты б была не супраць застацца па-за сабой». 

Яна пачала падарожнічаць спачатку па Швецыі, а потым і за мяжу. У Брокгаўзе яна адкрыла сваю серыю 1841 года «*Выбраная бібліятэка замежных класікаў»* () з перакладам «*Суседзяў»* і яго поспех прымусіў іх выдаць яшчэ сем тамоў твораў Брэмер да канца наступнага года. Да таго часу Мэры Хаўіт пачала публікаваць пераклады на англійскую мову ў Лондане і Нью-Ёрку; яны апынуліся нават больш папулярнымі ў Англіі і ЗША, чым арыгінальныя творы ў Швецыі, забяспечваючы яе цёплы прыём у замежжы. Пасля кожнага падарожжа Брэмер публікавала ўдалыя тамы апісанняў альбо дзённікавых запісаў месцаў, якія яна наведала. Яе візіт у Рэйнланд у 1846 годзе падштурхнуў яе да напісання ў 1848 годзе: *«Некалькі лістоў з берагоў Рэйна»*, «*Летняе падарожжа»* і «*Жыццё брата* і сястры», апошні расказваў пра яе ўражанні ад напружанасці, якая прывяла да звяржэння караля Луі Філіпа ў Францыі.

## Падарожжы 
Натхнёная працамі Дэ Таквіля і Марціна, Брэмер наведвала і шмат падарожнічала па Злучаных Штатах. Пакінуўшы Капенгаген 11 верасня 1849 года, яна прыбыла ў Нью-Ёрк 4 кастрычніка. З мэтай вывучэння ўплыву дэмакратычных інстытутаў на грамадства, асабліва для жанчын, яна пабывала ў Бостане і Новай Англіі, дзе пазнаёмілася з Эмерсанам, Лангфелам, Лоўэлам, Готарнам і Ірвінгам; суполкамі шэйкераў і квакераў усярэдне-Атлантычных штатах; Поўдзень, дзе яна вывучала ўмовы чорных рабоў; і Сярэдні Захад, дзе яна агледзела мясцовыя скандынаўскія абшчыны і індзейцаў. Як і Дэ Таквіль да яе, яна наведвала амерыканскія турмы і размаўляла са зняволенымі. Затым яна наведала Іспанскую Кубу, перш чым вярнуцца ў Нью-Ёрк для адправіўлення ў Еўропу 13 верасня 1851 года. На працягу ўсяго шляху яна пісала шырокія лісты да сваёй сястры Агатэ, якія потым былі адрэдагаваны ў яе 2-томнай працы *«Дамы Новага свету»* 1853 года. Раней, адлюстраваўшы шведскі дом як свет для сябе, цяпер яна прадставіла амерыканскі свет, як выдатны дом з мноствам сем’яў, якія прымалі яе, калі яна блукала. Шэсць тыдняў яна правяла ў Брытаніі, наведаўшы Ліверпуль, Манчэстэр, Бірмінгем і Лондан і сустрэщшыся з Элізабэт Гаскел, Чарльзам Кінгслі і Джорджам Эліятам. Яе серыя артыкулаў пра Англію для *Aftonbladet* у асноўным тычылася яе спрыяльнага ўражання ад Сусветнай выстаўкі, якую яна наведвала чатыры разы. Пазней яны былі сабраны для англійскай публікацыі пад назвай *«Англія»* ў 1851 годзе.

## Актывізм 
Пасля вяртання ў Швецыю ў лістападзе Брэмер паспрабавала далучыць дам сярэдняга і вышэйшага класа да сацыяльнай працы, падобнай на тую, якую знайшла ў Амерыцы і Англіі. Яна была адным з заснавальнікаў Стакгольмскага жаночага таварыства па доглядзе дзяцей('** альбо **') для аказання дапамогі дзецям, якія засталіся сіротамі ў выніку ўспышкі халеры ў Стакгольме ў 1853 годзе, і Жаночага таварыства для паляпшэння ўмоў зняволеных (''*) забяспечыць маральнае кіраўніцтва і рэабілітацыю жанчын-зняволеных у 1854 годзе. 28 жніўня 1854 года, на фоне Крымскай вайны, London *Times* апублікавала яе «Запрашэнне да мірнага саюза» разам з рэдакцыйным папрокам яго зместу: пацыфісцкі зварот да Хрысціянскіх жанчын. У 1862 годзе Фрэдрыка распавяла ў прэсе і аб працы адной з першых школ для глуханямых у краіне, заснаванай Жанэтай Берглінд, што дапамагло станаўленню і фінансаванню праекта.

У 1856 годзе яна апублікавала свой раман «*Герта»* як замалёўку з рэальнага жыцця і завяршыла выдуманы замах на статус дарослых незамужніх жанчын другога класа ў адпаведнасці з Грамадзянскім кодэксам 1734 года з дадаткам, які пералічвае апошнія шведскія судовыя справы па гэтай тэме. Праца заахвоціла абмеркаванне «*Герты»* (**) ва ўсім шведскім грамадстве, дасягнуўшы парламента ў 1858 годзе. Там была рэфармавана старая сістэма, каб дазволіць (незамужнім) жанчынам хадайнічаць перад бліжэйшым судом (а не каралеўскім судом) ва ўзросце 25 гадоў. Праз пяць гадоў заканадаўства было перагледжана і ўсе (незамужнія) жанчыны аўтаматычна дасягнулі законнага паўнагоддзя ў 25 гадоў. Гэта не паўплывала на статус замужніх жанчын, якія ўсё яшчэ знаходзіліся пад апекай мужа, альбо разведзеных жанчын ці ўдоў, якія ўжо мелі законнае паўнагоддзе. Раман таксама паспяхова паставіў пытанне аб «жаночым універсітэце». Högre Lärarinneseminariet, дзяржаўная школа па адукацыі настаўнікаў-жанчын, была адкрыта ў 1861 годзе [8].

Брэмер не прысутнічала падчас абмеркавання *«Герты»*, бо з 1856 па 1861 яна ўдзельнічала ў яшчэ адным вялікім падарожжы па Еўропе і Леванце. Выехаўшы 27 мая 1856 года, яна ўпершыню на працягу года наведала Швейцарыю, Брусель і Парыж. Яе асабліва цікавіла «вольная царква», якая яшчэ толькі зараджалася ў Швейцарыі. З верасня 1857 года яна падарожнічала па ўсё яшчэ раз’яднаным італьянскім паўвостраве, супрацьпастаўляючы каталіцкую практыку Папскай дзяржавы лютэранскай шведскай царкве. Нарэшце, яна з’ехала з Месіны на Мальту і адтуль адправілася ў Палестыну, прыбыўшы 30 студзеня 1859 года, хоць і амаль 60-гадовая, яна адсочвала жыццёвы шлях Ісуса Хрыста на караблі, цягніку, фургоне і конях. Яна знаходзілася ў Канстанцінопалі перад гастролямі па Грэцыі са жніўня 1859 года па май 1861 года. Яна прыбыла ў Стакгольм 4 ліпеня 1861 года. Яе аповеды пра паездку былі апублікаваны ў «*Жыцці ў Старым свеце»* ў шасці тамах з 1860 па 1862 год.

Пасля яе вяртання ў Швецыю, яна выказала задавальненне ў сувязі з рэформамі *«Герты»*, а таксама яны выяўляла цікавасць да Högre Lärarinneseminariet і яго вучням. Яна аднавіла дабрачынныя праекты і дапамагала «*Home Journal»* — першаму жаночаму часопісу ў Скандынавіі, які Сафі Адлерспарэ заснавала падчас яе адсутнасці. Пасля апошняй паездкі ў Германію з ліпеня па кастрычнік 1862 года яна засталася ў Швецыі да канца жыцця. Паведамляецца, што яна была задаволена скасаваннем сойма ў Швецыі і рабства ў ЗША. Яна памерла ў замку Арста за межамі Стакгольма 31 снежня 1865 года.

## Памяць 
Фрэдрыка Брэмер — цёзка Фрэдэрыкі, горада ў амерыканскім штаце Аёва, і акругі Брэмер . Яна таксама цёзка сярэдняй школы Фрэдрыкі Брэмер у Мінеапалісе, штат Мінесота .

Амерыканскі Шведскі гістарычны музей у Філадэльфіі, штат Пенсільванія, уключае пакой Фрэдрыкі Брэмер, прысвечаную яе дасягненням.

### Літаратурная 
Раманы Фрэдрыкі Брэмер звычайна былі рамантычнымі гісторыямі таго часу, як правіла, пра незалежную жанчыну, якая распавядае пра свае назіранні за іншымі, якія вядуць перамовы аб рынку шлюбаў. Яна выступала за новае сямейнае жыццё, менш засяроджанае на членах мужчынскага полу і забяспечваючы большае месца для жаночых талентаў і асоб. Адлюстроўваючы ўласнае дзяцінства, многія яе працы ўключаюць вострую гарадскую і сельскую раздвоенасць; без выключэння яны ўяўляюць сабой прыроду як месца абнаўлення, адкрыцця і самаадкрыцця.

Да таго часу, калі Брэмер раскрыла сваё імя публіцы, яе творы былі прызнанай часткай культурнага жыцця Швецыі. Пераклады зрабілі яе ўсё больш папулярнай за мяжой, дзе яе лічылі «шведскай міс Осцін». Па яе прыбыцці ў Нью-Ёрк газета *New York Herald* заявіла, што яна «напэўна … мае больш чытачоў, чым любая іншая жанчына-пісьменніца на свеце», і абвясціла яе аўтарам «новага стылю літаратуры». На працягу двух гадоў знаходжання ў Амерыцы Брэмер, літаратурная знакамітасць, ніколі не заставалася без месца для пражывання, нягледзячы на тое, што да яе прыезду нікога не ведала. Яе высока ацанілі Ральф Уолда Эмерсан і Уолт Уітмен, а «*Маленькія жанчыны»* Луізы Мэй Олкат уключаюць сцэну чытання місіс Марч твораў Брэмер чатыром дачкам.

Аднак яе папулярнасць за мяжой узнікла ў 1840-х і 1850-х гадах і згасла на мяжы стагоддзяў, хаця англійскі празаік канца XIX стагоддзя Джордж Гісінг чытаў «Герту» ў 1889 годзе. У Швецыі яна працягвала карыстацца вялікай пашанай, хоць яе і менш чыталі. Апублікаванне яе лістоў у 1910-х гадах ажывіла навуковую цікавасць, але толькі да яе асабістага жыцця і падарожжаў. Да 1948 года шведскі крытык Альгот Верын пісаў, што Брэмер «сапраўды жыве толькі як імя і сімвал… Не мае значэння, ці забудуцца на яе раманы». Раманы Брэмер былі зноў адкрыты шведскімі феміністкамі ў другой палове 20 стагоддзя і падвяргаюцца крытычнай пераацэнцы.

### Сацыяльная 
Фрэдрыка Брэмер цікавілася тагачасным палітычным жыццём і сацыяльнымі рэформамі, якія тычацца гендэрнай роўнасці і сацыяльнай працы, і яна была актыўнай удзельніцай дэбатаў аб правах жанчын, а таксама філантропам. У палітычным плане яна была лібералам, які адчуваў сімпатыю да сацыяльных праблем і руху рабочага класа. 

У 1853 годзе яна стала сузаснавальнікам Стакгольмскага fruntimmersförening för barnavård (Стакгольмскі жаночы фонд па догляду дзіцяці) з Фрэдрыкай Лімнел.

У 1854 годзе яна была адным з заснавальнікаў Жаночага таварыства па паляпшэнні ўмоў зняволеных (*Fruntimmersällskapet för fångars förbättring*) разам з Мацільдай Фой, Марыяй Седэршыёльд, Бэці Эрэнборг і Эміліяй Эльмблад. Мэта складалася ў тым, каб наведаць жанчын-зняволеных, каб аказаць маральную падтрымку і палепшыць іх характар шляхам вывучэння рэлігіі. Яе раман «*Герта»* (1856) застаецца самым уплывовым творам. Гэта цёмны раман пра адсутнасць свабоды для жанчын, і ён выклікаў у парламенце дыскусію пад назвай «Дыскусія пра Герту», якая ўнесла свой уклад у новы закон аб законным паўнагоддзі для дарослых незамужніх жанчын у Швецыі ў 1858 годзе адпраўной кропкай для сапраўднага фемінісцкага руху ў Швецыі. «*Герта»* таксама ўзняла дэбаты вышэйшай фармальнай адукацыі для жанчын, а ў 1861 годзе, універсітэт для жанчын настаўнікаў, *Högre lärarinneseminariet*, быў заснаваны дзяржавай пасля прапанаванай у «*Герце»* жаночага ўніверсітэта*.* У 1859 годзе Сафі Адлерспарэ, натхнёная раманам, заснавала газету «*Tidskrift för hemmet»*. Гэта было адпраўной кропкай для працы Адлерспарэ як арганізатара шведскага фемінісцкага руху.

У 1860 годзе яна дапамагла Ёхане Берлінд заснаваць *Tysta Skolan,* школа для глуханямых ў Стакгольме. На выбарчых рэформах адносна выбарчага права 1862 года яна падтрымала ідэю прадаставіць жанчынам выбарчае права, пра што казалі як пра «жудаснае відовішча» бачыць «крыналіны ў выбарчых скрынях», але Брэмер надала ідэі падтрымку, і ў тым жа годзе законна паўнагадовыя жанчыны атрымалі выбарчае права на муніцыпальных выбарах у Швецыі. У яе гонар быў названы першы ў Швецыі сапраўдны рух за правы жанчын — Асацыяцыя *Фрэдрыкі Брэмер (Fredrika Bremer Förbundet*), заснаваны Сафі Адлерспарэ. Брэмер з задавальненнем згадала і рэкамендавала працу іншых жанчын-прафесіяналаў. У сваёй працах яна згадала і лекара Ловізу Арберг, і гравёра Сафію Альбум.

## Працы 
У 1860 годзе яна дапамагла Ёхане Берлінд заснаваць *Tysta Skolan,* школа для глуханямых ў Стакгольме. На выбарчых рэформах адносна выбарчага права 1862 года яна падтрымала ідэю прадаставіць жанчынам выбарчае права, пра што казалі як пра «жудаснае відовішча» бачыць «крыналіны ў выбарчых скрынях», але Брэмер надала ідэі падтрымку, і ў тым жа годзе законна паўнагадовыя жанчыны атрымалі выбарчае права на муніцыпальных выбарах у Швецыі. У яе гонар быў названы першы ў Швецыі сапраўдны рух за правы жанчын — Асацыяцыя *Фрэдрыкі Брэмер (Fredrika Bremer Förbundet*), заснаваны Сафі Адлерспарэ. Брэмер з задавальненнем згадала і рэкамендавала працу іншых жанчын-прафесіяналаў. У сваёй працах яна згадала і лекара Ловізу Арберг, і гравёра Сафію Альбум.

* *Нарысы паўсядзённага жыцця* (; 3 т. Т. 1828-31)
* *Новыя замалёўкі штодзённага жыцця* (**; 10 тамоў. 1834-58)
* *Трал* (**; 1840)
* *Ранішнія гадзіннікі* (**; 1842) Пераклад са шведскай. Бостан: Рэдынг і кампанія. 1843 год. Далікатныя блакітныя абгорткі.
* *Жыццё ў Швецыі.* *Дочкі прэзідэнта* Пераклад Мэры Хаўіт. Нью-Ёрк: Harper & Brothers, 1843. Fragile tan wrappers. *No 22 — Бібліятэка выбраных раманаў*
* *Хатнія або сямейныя клопаты і сямейныя радасці* Пераклад Мэры Хаўіт. Нью-Ёрк: Harper & Brothers, 1844. Fragile tan wrappers. *No 38 — Бібліятэка выбраных раманаў*
* *Сям’я H___: Тралінан; Аксель і Ганна ;; і іншыя казкі* Пераклад Мэры Хаўіт. Нью-Ёрк: Harper & Brothers, 1844. Fragile tan wrappers. *No 20 — Бібліятэка выбраных раманаў*
* *Жыццё ў Далекарліі: Адпуст Моры ў* перакладзе Мэры Хаўіт. Нью-Ёрк: Harper & Brothers, 1845. Fragile tan wrappers. *No 58 — Бібліятэка выбраных раманаў*
* *Некалькі* лістоў з берагоў Рэйна (**; 1848)
* *Браты і сёстры: аповесць пра дамашняе жыццё* Пераклад з арыгінальнага неапублікаванага рукапісу Мэры Хаўіт. Нью-Ёрк: Harper & Brothers, 1848. Fragile tan wrappers. *No 115 — Бібліятэка выбраных раманаў*
* *Суседзі* Пераклад Мэры Хаўіт. Нью-Ёрк: Harper & Brothers, 1848. Fragile tan wrappers. *No 20 — Бібліятэка выбраных раманаў*
* *Летняе падарожжа: Паломніцтва* (**; 1848)
* *Жыццё на Поўначы* (**; 1849)
* *Велікодная прапанова* Пераклад з арыгінальнага неапублікаванага рукапісу Мэры Хаўіт. Нью-Ёрк: Harper & Brothers, 1850 г. Fragile tan wrappers
* *Дамы ў Новым Свеце* (**; 2 т. 1853—1854)
* *Поўнач сонца: паломніцтва* Перакладзена з арыгінальнага неапублікаванага рукапісу Мэры Хаўіт. Нью-Ёрк: Harper & Brothers, 1855. Fragile tan wrappers. *No 124 — Бібліятэка выбраных раманаў*
* «Пра раман як эпас нашага часу» ()
* *Жыццё ў старым свеце* (**; 6 тамоў. 1860—1862)
* *Невялікае паломніцтва ў Святую Зямлю* (**; 1865)
* *Англія восенню 1851* (**; 1922)

## Зноскі 
## Літаратура 
* Arping, Åsa Fredrika Bremer at Svenskt kvinnobiografiskt lexikon
* . 
* 
* Stendahl, Brita K. *The Education of a Self-Made Woman, Fredrika Bremer, 1801—1865* (Edwin Mellen Press. 1994) 
* Wieselgren, Greta *Fredrika Bremer och verkligheten: Romanen Herthas tillblivelse'' (Kvinnohistoriskt arkiv. Norstedt. 1978) 

## Спасылкі 
* Fredrika-Bremer-Förbundet
* Women’s History — Fredrika Bremer @ About.com 

Катэгорыя:Постаці Турку
Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі