open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Цвік

**Цвік** — зробленая з цвёрдага металу, часцей за ўсё сталі, рэч, з аднаго бока завостраная, а з другога скончаны плоскім капялюшыкам, служыць для злучэння розных элементаў (звычайна дрэва), іх забіваннем. Для забівання цвікоў ужываецца малаток. 
Звычайна, пры працах патрабуючых хуткага забівання вялікай колькасці цвікоў карыстаюцца электрычнымі ці пнеўматычнымі малаткамі, якія патрабуюць спецыяльных цвікоў, злучаных платыкавым пасам.

## Гісторыя 
У старажытнасці чалавек вырабляў цвікі з костак рыбы, шыпоў раслін, з дрэва цвёрдых парод.

У эпоху бронзавай культуры з'явіліся першыя металічныя цвікі — літыя і кованыя. Потым цвікі сталі вырабляцца з меднага і жалезнага дрота.

У наш час цвікі вырабляюцца ў асноўным з жалеза. У асобных выпадках яны вырабляюцца з латуні, медзі, цынка і іншых матэрыялаў.

## Тэхналогія вытворчасці 
Да канца XIX стагоддзя каваныя цвікі складалі прадмет шырокай саматужнай вытворчасці. Вытворчасць, як правіла, заключалася ў наступным: рабочы браў жалезны прут, напальваў у горне, ударамі молата адцягваў яго на кавадле, завастраючы на канцы і пакідаючы патаўшчэнне на месцы будучай галоўкі. Затым прут ля галоўкі адсякалася і ўстаўляўся ў брусок з адтулінай, пасля чаго галоўка расплюшчвалася малатком.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крапежныя вырабы
Амерыга Веспучы

**Амерыга (Амерыка) Веспучы** (; , Фларэнцыя — , Севілья) — падарожнік, ад імя якога была названа Амерыка.
## Спасылкі
Веспучы
Веспучы
Веспучы
Катэгорыя:Мараплаўцы ІспанііВеспучы
Другая Устаўная грамата

**Другая Устаўная грамата да народаў Беларусі** прынята Выканаўчым камітэтам Рады Усебеларускага з'езда ў Мінску 9 сакавіка 1918.

## Гістарычны кантэкст 
За тыдзень да гэтага паміж немцамі і бальшавікамі быў заключаны Брэсцкі мір. За немцамі заставалася паўночна-заходняя частка Беларусі, а бальшавікі мусілі атрымаць цэнтральную і ўсходнюю Беларусь. Апроч таго, немцы паабяцалі бальшавікам не прызнаваць ніякіх дзяржаў на акупаваных тэрыторыях, якія пасля 3 сакавіка 1918 г. абвясцілі пра сваю незалежнасць. Народны Сакратарыят і Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда нямецкія ўлады, што сядзелі ў Мінску, таксама не прызнавалі.

У гэтых умовах беларускія дзеячы пайшлі на абвяшчэнне Другой Устаўной граматы. Першая Устаўная грамата была апублікавана 21 лютага.

## Змест 
Тэкст Другой граматы складаўся з васьмі пунктаў.

У межах рассялення і лічэбнай перавагі беларускага народу абвешчана Беларуская Народная Рэспубліка. Часова заканадаўчую ўладу ў Беларускай Народнай Рэспубліцы брала на сябе Рада Усебеларускага З'езда, дапоўненая прадстаўнікамі нацыянальных меншасцяў Беларусі. Асноўныя законы Беларускай Народнай Рэспублікі пазней павінен быў зацвердзіць Устаноўчы Сойм Беларусі‚ скліканы на асновах агульнага і роўнага выбарчага права.

Абвешчаны правы і вольнасці грамадзян і народаў Беларускай Народнай Рэспублікі: вольнасць слова‚ друку‚ сходаў‚ забастовак‚ хаўрусаў; вольнасць сумлення‚ незачэпнасць асобы і памешкання; права народаў на нацыянальна-персанальную аўтаномію; роўнасць усіх моваў народаў Беларусі. Скасавана прыватная ўласнасць на зямлю, абвешчана аб перадачы зямлі бяз выкупу тым‚ хто на ёй працуе; лясы‚ азёры і нетры зямлі абвешчаны ўласнасцю БНР. Усталявана найбольшая працягласць рабочага дня ў 8 гадзін.

## Асаблівасці друку 
Сяргей Шупа ў сваёй кнізе «Падарожжа ў БНР» зазначае, што пры наборы Другой Устаўной Граматы ў друкарні Грынблата ўзнікла нечаканая праблема — у наборнай касе скончылася літара «а».

## Вынікі 
8 сакавіка Рада Усебеларускага з’езда была перайменаваная ў Раду БНР, 23 сакавіка ў яе склад была ўключана Віленская беларуская рада, а 25 сакавіка была прынята Трэцяя Устаўная грамата, якой абвяшчалася незалежнасць Беларускай Народнай Рэспублікі.

Другая Устаўная грамата была выдадзена запознена. Брэсцкі мір быў ужо ратыфікаваны. Германія, выконваючы яго артыкулы, не магла прызнаць БНР. Акрамя таго, кіруючыя колы Германіі насцярожвалі палажэнні аб нацыяналізацыі зямлі, азёраў і лясоў. Незадаволеныя былі і многія дзеячы БНР, не вызначалася дакладна тэрыторыя Беларускай дзяржавы, нічога не гаварылася аб характары адносін Беларусі з іншымі дзяржавамі, у т.л. з Расіяй. Гэтыя пытанні былі вырашаны ў Трэцяй Устаўнай грамаце.

Ва ўмовах ваеннай акупацыі тэрыторыі Беларусі ажыццявіць выказаныя ў Другой Устаўнай грамаце намеры не ўдалося.

## Літаратура 
* *Сідарэвіч А.* Другая Устаўная грамата // 
## Спасылкі 
* Акты Беларускай Народнай Рэспублікі

Катэгорыя:Дакументы Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:Сакавік 1918 года
Эдвард Мунк

**Э́двард Мунк** (; , Лётэн, Нарвегія — , Экелі, недалёка ад Осла) — нарвежскі мастак і графік, які аддаваў перавагу сімвалізму і  экспрэсіянізму.

## Біяграфічныя звесткі 
Вучыўся ў Осла ў Каралеўскай школе малявання (1881—86) і ў майстэрні К. Крога (1882—83). Працаваў у Нарвегіі, Даніі, Францыі, Германіі.

## Творчасць 
У ранні перыяд зазнаў уплыў В. ван Гога і П. Гагена. Светаўспрыманне Э. Мунка сфарміравалася пад уплывам твораў пісьменнікаў-сімвалістаў Х. Егера і А. Стрындберга, што абумовіла ў яго карцінах матывы адзіноцтва, трывогі, смерці.

Творам уласцівы эмацыянальная напружанасць і абвостраная выразнасць вобразаў, жорсткі, віхрападобны контурны малюнак, павышаная дынаміка кампазіцый, дысананс колераў: «Хворая дзяўчынка» (1885—86), «Сястра мастака» (1892), «Крык», «Пакой паміраючага» (1893), «Вампір» (каля 1893), «Самота» (1894), «Танец жыцця» (1899), «Танец на беразе» (1900—02), «Дзеці на вуліцы» (1910), «Начны вандроўнік» (1939) і інш. Большасць карцін 1890—1910-х г. уваходзяць у няскончаны цыкл «Фрыз жыцця».

Графічныя творы вызначаюцца змрочным эратызмам, успрыняццем жанчыны як увасаблення негатыўнай, разбуральнай сілы: «Дзяўчына і смерць» (1894), «Мадонна» (1895—1902), серыя «Укус» (1913) і інш.

Аўтар фрэсак для залаў універсітэта ў Осла («Альма Матэр», «Гара людзей» і інш., 1909—15).

## Ушанаванне памяці 
Музей Мунка ў Осла займаецца зборам, апрацоўкай і папулярызацыяй творчасці мастака і графіка.

## Літаратура 
* Мунк // 

Катэгорыя:Мастакі Нарвегіі
Гадзіннік Суднага дня

**Гадзіннік Суднага дня** () — сімвалічны гадзіннік, які быў прыдуманы ў 1947 годзе ў непрыбытковай арганізацыі Bulletin of Atomic Scientists і нерэгулярна абнаўляецца (паказваецца) ў часопісе арганізацыі і на яе сайце. У выглядзе гадзінніка, на якім час, блізкі да апоўначы, паказаны стан глабальнай небяспекі (спачатку — міжнародная напружанасць і магчымасць пачатку ядзернай вайны, пазней таксама кліматычныя змяненні і пагрозы ад новых тэхналогій); 12 гадзін сімвалічна адпавядаюць Суднаму дню (канцу свету).

19 студзеня 2015 Гадзіннік Суднага дня пераведзены на 23:57 (другое па небяспецы значэнне ў гісторыі; столькі ж на Гадзінніку было ў 1949—1953 і 1984—1988 гадах; бо́льшую глабальную небяспеку Гадзіннік паказваў толькі ў 1953—1959 гадах).

Паказанні гадзінніка мяняюцца не аператыўна, і таму ён можа не паказваць кароткатрывалыя пагрозы. Таму некаторыя крызісы, якія рэальна маглі стаць пачаткам ядзернай вайны (Берлінскі 1961, Карыбскі 1962, вучэнні Able Archer 83) не паўплывалі на рух стрэлак.

## Гісторыя паказанняў Гадзінніка 

## Спасылкі 
*  Раздзел сайта thebulletin.org, прысвечаны Гадзінніку Суднага дня 

Катэгорыя:Ядзерная зброя
Фадзееўскі

thumb|250px|right|Паўвостраў Фадзееўскі
**Паўвостраў Фадзееўскі** () — расійскі паўвостраў  плошчай 5300 км², размешчаны ў акваторыі Усходне-Сібірскага мора. Максімальная вышыня 57 м над узроўнем мора. 

## Тапаграфічныя карты 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Новасібірскія астравы
Катэгорыя:Паўвостравы Расіі
Катэгорыя:Колішнія астравы
Кнут Гамсун

**Кнут Га́мсун** (), сапраўднае імя **Кнуд Пе́дэрсен** (;  — ) — нарвежскі пісьменнік, паэт, драматург, сацыяльны крытык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі літаратуры (1920).

## Біяграфія 
Вёў вандроўнае жыццё, змяніў шмат прафесій. З 1911 года жыў у Нарвегіі. У 1934 годзе публічна выказаў сваю падтрымку нацыстам. У 1945 годзе арыштаваны, у 1947 годзе асуджаны за калабарацыянізм.

## Творчасць 
У ранніх раманах і аповесцях «Голад» (1890), «Містэрыі» (1892), «Новая зямля» (1893), «Пан» (1894), «Вікторыя» (1898), зборніку навел «Сіеста» (1898), напісаных у традыцыях неарамантызму, адчуваецца ўплыў філасофскіх ідэй Ф. Ніцшэ, Э. Сведэнбарга, А. Шапенгаўэра. С. Кіркегара, эстэтыкі А. Стрындберга, Ф. Дастаеўскага. У раманах «Пад восеньскай зоркай» (1906), «Беноні», «Роза» (абодва 1908), «Вандроўнік грае пад сурдзінку» (1909) дамінуюць матывы самотнага вандроўніцтва, беспрытульніцтва, пошуку шляхоў да зліцця з прыродай. Раманы «Апошняя ўцеха» (1912), «Дзеці свайго часу» (1913), «Мястэчка Сегельфос» (1915), «Плады зямлі» (1917; Нобелеўская прэмія) вызначаюцца непрыняццем тагачаснай заходняй цывілізацыі (за выключэннем нямецкай). Ідэі зліцця з прыродай і зямлёй развіваюцца ў раманах «Жанчыны каля студні» (1920), «Аўгуст» (1930), «А жыццё ідзе» (1933), «Кольца замыкаецца» (1936). Аўтар драматычных твораў «Каля брамы царства» (1895), «Гульня жыцця» (1896), «Вечаровая зара» (1898), «Манах Вэнт» (1902), зборнікаў вершаў «Дзікі хор» (1904), мемуараў «На зарослых сцяжынках» (1949).

## Беларускія пераклады 
Асобныя творы К. Гамсуна пераклалі на беларускую мову Лявон Баршчэўскі і Лідзія Ёхансен.

* Царыца Саўская // Крыніца 1996, № 25 (10).
* Голад / Пер. Л.Баршчэўскага; Пан. Вікторыя / Пер. Л. Ёхансен. Мн.: Выдавец А.Янушкевіч, 2017.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Голад. Урывак з рамана
* Бахарэвіч А. Успаміны пра электрычнасць — prajdzisvet.org

Катэгорыя:Пісьменнікі Нарвегіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Роберт Джэймс Фішэр

**Ро́берт (Бо́бі) Джэймс Фі́шэр** (; , , ЗША — , Рэйк’явік, Ісландыя), пахаваны на могілках у Сельфасе — адзін з самых яскравых і выбітных шахматыстаў сваёй эпохі, адзіннацаты чэмпіён свету па шахматах (1972—1975). Па версіі часопіса «Chess Informant» — лепшы шахматыст ХХ ст..

## Спасылкі 
* Партыі Фішэра ў базе chessgames.com
* 65 ключавых пазіцый з партый Фішэра .
* Жыццё Бобі Фішэра (відэа)  .

Катэгорыя:Чэмпіёны свету па шахматах
Катэгорыя:Шахматысты ЗША
Катэгорыя:Шахматныя гросмайстры
Катэгорыя:Удзельнікі шахматных алімпіяд
Катэгорыя:Памерлі ад нырачнай недастатковасці
Катэгорыя:Постаці антысемітызму ў ЗША
Катэгорыя:Пахаваныя ў Ісландыі
Зямля Бунгэ

**Востраў Зямля Бунгэ**, (), расійскі востраў плошчай 6200 км², размешчаны ў акваторыі Усходне-Сібірскага мора. Максімальная вышыня 58 м над узроўнем мора.

## Тапаграфічныя карты 
* 
----
* 
* 

* 
* 

* 
* 
* 

Катэгорыя:Новасібірскія астравы
Катэгорыя:Астравы Паўночнага Ледавітага акіяна
Rattus losea

**Rattus losea** — від пацукоў, сямейства мышыных.

Выяўлены ў Кітаі, Лаосе, В'етнаме, Тайвані і Тайландзе.

## Літаратура 
* Rattus losea. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on 20 July 2007.
* Musser, G. G. and M. D. Carleton. 2005. Superfamily Muroidea. pp.&nbsp;894-1531 *in* Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson and D. M. Reeder eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore.

Катэгорыя:Пацукі
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1871 годзе
Вуліца Барыкіна (Гомель)

**Вуліца Барыкіна** — вуліца ў паўднёва-заходняй частцы Гомеля (Савецкі раён), адна з галоўных вуліц горада. Названая ў 1957 годзе ў гонар Е. Барыкіна.

Пачынаецца ад скрыжавання вуліцы Інтэрнацыянальнай (Новы Кавальскі пуцеправод) і вуліцы Фрунзэ, канчаецца каля Аб’язной дарогі. Працягласць каля 7800 м.

## Гісторыя 
Як вуліца пачала фармавацца да 1880 года. Прынамсі на плане Гомеля 1930-х гадоў абрысы вуліцы даходзяць да цяперашняга скрыжавання з вул. Б.Хмяльніцкага.

У пачатку 1960-х, у сувязі з будаўніцтвам шэрагу прамысловых прадпрыемстваў будучага Савецкага раёна, вуліца падаўжаецца да з-да Цэнтраліт.

З пачатку 2010-х і да 2020-х гадоў сядзібную забудову на ўчастку ад вул. Гомельскай да вул. Іверскай (цотны бок) змяніла забудова 9-павярховымі дамамі.

## Перасякае вуліцы 
* Аб’язную
* Базавую
* Індустрыяльны праезд
* Барысенкі
* Транспартны праезд
* Геафізікаў праезд
* Касмічную
* Сасновую
* Уладзімірава
* Талбухіна
* Чарнаморскую
* Амурскую
* Талалахіна
* Безыменную
* Багдана Хмяльніцкага
* Рэчыцкую шашу
* Кастрычніцкі праезд
* 30 год БССР
* Гомельскую
* Лермантава
* Куйбышава
* Украінскую

## На вуліцы размешчаны 
* Аддзяленні сувязі
* кінатэатр «Кастрычнік»
* бюст Тараса Шаўчэнкі
* СШ № 3
* аўтобусны парк № 1
* Завод пускавых рухавікоў
* Корпус № 3 ГДТУ імя П. В. Сухога
* кафэ «Ежа»

* ліцейны завод Цэнтраліт
* тралейбуснае дэпо № 2
* філіял "Энергасбыт" РУП "Гомельэнэрга"
* завод Металаканструкцый

## Перспектывы 
У перспектыве на няцотным баку вуліцы, у раёне скрыжавання з вуліцай Гомельскай, плануюць знос сядзібнай забудовы і будаўніцтвам 9-ці павярховых дамоў.

## Крыніцы 
Барыкіна
Лён

**Лён** (*Linum*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Мае тонкае сцябло. Лісце вузкае, чаргаванае, сядзячае. Колер кветак часцей за ўсё блакітны або жоўты, радзей чырвоны. Кветкі правільныя, 5-членныя, у парасонападобных суквеццях. Плод — каробачка. Насенне багатае алеем.

## Арэал 
Да роду належыць каля 230 відаў. Пашыраны ў субтрапічным і ўмераным паясах Паўночнага паўшар'я. На ўсіх кантынентах культывуюць  — старажытную прадзільную і алейную культуру. Вылучаюць 5 груп: лён буйнанасенны, лён-даўгунец, лён-кудравец, ці кудраш, лён прамежкавы, лён сцелісты. Найбольш вядомыя дзікарослыя  і , трапляюцца на сырых лугах, сярод хмызнякоў. У культуры вырошчваецца пераважна лён-даўгунец.

## Віды 
Род, паводле розных дадзеных, уключае ад 100 да 200 відаў. База даных *The Plant List* налічвае 141 дзейсных назваў відаў роду *Linum*, некаторыя з іх:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Выкарыстоўваецца чалавекам у харчовай, лёгкай і іншых галінах прамысловасці.

Лён-даўгунец вырошчваецца ў асноўным у вільготных абласцях умеранага кліматычнага поясу. Любіць лён халаднаватае і вільготнае лета са значнай колькасцю пахмурных дзён, спрыяльныя для яго сугліністыя і супясчаныя глебы. Расце і вырошчваецца ў т. л. у Беларусі. Найбольшая канцэнтрацыя лёну ў Віцебскай вобласці, на поўначы Гродзенскай, Мінскай і Магілёўскай абласцей. Па зборы льновалакна — 43 тысяч тон у 2017 — Беларусь заняла трэцяе месца ў свеце, саступаючы Францыі і Бельгіі, апярэджваючы Расію і Вялікабрытанію.

## Літаратура 
* *Пярэднеў У.* Лён // 


Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Катэгорыя:Тэхнічныя культуры
Катэгорыя:Алейныя культуры
Проса

**Про́са** (*Panicum*) — род аднагадовых травяністых раслін сямейства злакаў, налічваецца каля 500 відаў.

З III тысячагоддзя да нашай эры проса вырошчваюць як сельскагаспадарчую культуру ў Кітаі і Манголіі.

Пераважна вырошчваецца . Са збожжа проса вырабляюць крупы. Проса з’яўляецца каштоўнай крупяной культурай, якая здольная забяспечыць адносна высокія і даволі стабільныя ўраджаі нават у засушлівыя гады. Пры выкананні тэхналогіі гадоўлі яно дае часта больш высокія ўраджаі, чым іншыя збожжавыя культуры.

Пасяўныя плошчы проса займаюць чацвёртае месца ў свеце сярод асноўных збожжавых культур. У апошнія гады вытворчасць проса павялічылася ў шматлікіх краінах Амерыкі, Еўропы і Азіі.

## Гл. таксама 
* Яглі
* Бяссольнік

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Просавыя
Катэгорыя:Збожжавыя культуры
Крыс

крыс з хвалепадобным клінком]]
**Крыс** (або **керыс**) — нацыянальны кінжал з характэрнай асіметрычнай формай клінка. З'явіўся на востраве Ява, распаўсюджаны па ўсёй Інданезіі, на Філіпінах і ў Малайзіі. Этымалогія звязана з старажытнаяванскім словам нгерыс (ngeris), што азначае «калоць», «пранізваць».

## Літаратура 
* Anthony C. Tirri «Islamic weapons: Maghrib to Moghul»

Катэгорыя:Кінжалы
Балі (востраў)

**Балі** () — востраў у Малайскім архіпелагу, у групе Малых Зондскіх астравоў, у складзе Інданезіі. Разам з суседнім востравам Пеніда фарміруе інданезійскую правінцыю Балі. Адміністрацыйны цэнтр — Дэнпасар.

Агульная плошча —  км². Насельніцтва (2023) —  чалавек, пераважна балійцы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Малайскі архіпелаг
Балі
Грэчка

**Грэчка** (*Fagopyrum*) — род кветкавых сямейства . Амаль усе віды вырошчваюцца ў якасці сельскагаспадарчай культуры, зерні грэчкі выкарыстоўваюцца ў якасці крупы.

## Апісанне 
Аднагадовыя травяністыя расліны. Прадстаўнікі роду дасягаюць вышыні 1,5 м. Цвіце ў канцы лета, кветкі маюць белую або ружовую афарбоўку.

## Распаўсюджанне 
Натуральная вобласць распаўсюджання — умерана цёплыя і субтрапічныя вобласці Усходняй і Паўднёва-Усходняй Азіі.

На тэрыторыі Беларусі 2 дзікарослыя віды:  і .

## Таксанамія 
Род Грэчка ўключае 26 відаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Выкарыстанне 
### Гісторыя культуры 
Радзімай грэчкі з’яўляецца Паўднёва-Усходняя Азія, адкуль магчыма, каля 6000 гадоў да н.э. распаўсюдзіўся на Цэнтральную Азію і Тыбет, а затым на Блізкі Усход і ў Еўропу. Адамашванне хутчэй за ўсё, адбылося ў заходнім рэгіёне Кітая — Юньнань.

Грэчка была адной з самых ранніх культур, якую завезлі еўрапейцы ў Паўночную Амерыку. Кругасветнае распаўсюджванне было завершана ў 2006 годзе, калі некаторыя віды грэчкі, распрацаваныя ў Канадзе, былі пасаджаны ў Кітаі.

Расійская імперыя была сусветным лідарам у вобласці вытворчасці грэчкі. Раёны гадоўлі ў Расійскай імперыі былі ацэнены ў 6,5 млн акраў (26&nbsp;000 км²), за ёй ішла Францыя (0,9 млн акраў; 3500 км²). У 1970 годзе Савецкі Саюз вырасціў прыкладна 4,5 млн акраў (18&nbsp;000 км²) грэчкі.

### Краіны-лідары 
Становішча на 2005 год.
* Расія
* Украіна
* Кітай
* Украіна
* Францыя
* Польшча
* Казахстан
* ЗША
* Бразілія
* Літва
* Беларусь

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Драсёнавыя
Кінжал

**Кінжа́л** ( ханджар) — халодная зброя з кароткім (да 50 сантыметраў) прамым ці выгнутым клінком, завостраным з аднаго ці двух бакоў.

Часцей за ўсё кінжал выкарыстоўваецца для блізкага бою, але існуюць разнавіднасці кінжала з уцяжараным лязом, прызначаныя для кідання.

## Гл. таксама 
* Крыс

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.268

Катэгорыя:Халодная зброя
Ява

**Ява** — востраў, знаходзіцца ў складзе Інданезіі (сталіца Інданезіі, Джакарта, размешчана на востраве Ява). Плошча 132 тыс. км². Працягнуўся на 1000 кіламетраў з захаду на ўсход, трыццаць адсоткаў яго тэрыторыі займаюць джунглі. Уваходзіць у адміністрацыйны рэгіён Ява.

Ява — самы населены востраў у свеце (124 млн чал., 2005), шчыльнасць насельніцтва складае 979 чал./км². Карэнныя народы — сунды, бадуі, тэнгеры, яванцы і бетаві. На паўночным усходзе таксама шчыльна жывуць мадурцы, а на паўднёвым усходзе — балійцы. Найболей распаўсюджаныя мовы — яванская і інданезійская.

На Яве знаходзіцца каля 120 вулканаў, з іх 30 дзейсных.

На востраве выгадоўваюць адзін са знакамітых гатункаў кавы — Копі Лювак.

На востраве Ява знаходзіцца галоўная выбітнасць Інданезіі — ступа Барабудур. Гэта святыня будысцкай рэлігіі ўяўляе сабой мадэль будысцкай касмалогіі. Храм уваходзіць у спіс найважных архітэктурна-гістарычных помнікаў ЮНЕСКА і адносіцца да аб’ектаў сусветнай спадчыны.

## Ява ў культуры 
Дзеянне рамана «Амок» (1930) беларускага пісьменніка Янкі Маўра адбываецца на востраве Ява.

## Гл. таксама 
* Яванскае мора
* Вулкан Мерапі


Катэгорыя:Вялікія Зондскія астравы
Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Уладзімір Васілевіч Гасцюхін

**Уладзі́мір Васі́льевіч Гасцю́хін** () — савецкі і беларускі акцёр тэатра і кіно, Заслужаны артыст РСФСР (1982), Народны артыст Беларусі (1996).

У 2017 годзе зняўся ў прапагандысцкім фільме тэлеканала Беларусь 1 «Белы легіён чорных душ. Журналісцкае расследаванне»

## Погляды 
Трымаецца антыамерыканскіх і антыўкраінскіх поглядаў, у прыватнасці, у 2014 годзе, пасля Еўрамайдана і анексіі Крыма Расіяй, заяўляў:

У снежні 2015 года за сваю палітычную пазіцыю і погляды на ўкраінскія падзеі 2013—2014 гадоў Гасцюхін уключаны ў чорны спіс асоб, якім забаронены ўезд на тэрыторыю Украіны.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Члены Рэспубліканскай партыі працы і справядлівасці
Эдвард Грыг

**Э́двард Хагеруп Грыг** (; , , Нарвегія — , , Нарвегія) — нарвежскі  перыяду рамантызму, музычны дзеяч, піяніст, дырыжор. Буйнейшы прадстаўнік нарвежскай кампазітарскай школы. Член Шведскай каралеўскай музычнай акадэміі (1872), Французскай акадэміі прыгожых мастацтваў (1889), ганаровы доктар музыкі Кембрыджскага (1893) і Оксфардскага (1906) універсітэтаў.

## Біяграфічныя звесткі 
Вучыўся ў Лейпцыгскай кансерваторыі (1858-62, клас К.Райнэке), а таксама ў Н. Гадэ і інш. Разам з кампазітарам Р. Нурдракам, які паўплываў на станаўленне яго творчай індывідуальнасці, і інш. арганізаваў міжскандынаўскае музычнае таварыства «Эўтэрпа» (1864, Капенгаген). 3 1866 жыў у Крысціяніі (Осла), сябраваў з паэтам і драматургам Б. Б'ёрнсанам, паводле п'ес якога напісаў шэраг музычна-сцэнічных твораў, у т.л. незакончаную оперу «Улаф Тругвасан», музыку да п'есы «Сігурд Крыжаносец», 1872; эскізы да оперы «Арнульт Геліне», да меладрамы для чытальніка і аркестра «Бергліёт», шмат рамансаў і песень. У 1871 заснаваў канцэртнае Музычнае таварыства (цяпер Філарманічнае таварыства). У 1880-90-я г. набыў сусветную славу як кампазітар, дырыжор, піяніст. У 1898 у Бергене арганізаваў І фестываль нарвежскай музыкі (праводзяцца і цяпер, з 1953 — штогадовыя фестывалі яго музыкі).

## Творчасць 
Творчасць Грыга фармавалася пад уплывам нарвежскай народнай культуры. Яго творчасць глыбока нацыянальная, з рысамі нямецкага рамантызму. Майстар фартэпіяннай («Лірычныя п'есы» і інш. цыклы) і камерна-вакальнай музыкі (каля 150 рамансаў і песень). Яркі індывідуальны стыль Э.Грыга, тонкага каларыста, у многім блізкі да музыкі імпрэсіянізму. Ён па-новаму трактаваў санатную форму (струнны квартэт, 3 санаты для скрыпкі і фартэпіяна; санаты для віяланчэлі і фартэпіяна, для фартэпіяна), драматызаваў і сімфанізаваў форму варыяцый («Старанарвежскі раманс з варыяцыямі» для аркестра, «Балада» для фартэпіяна і інш.) і канцэрта (канцэрт для фартэпіяна з аркестрам, 1868). У шэрагу твораў увасобіў вобразы народных легенд і паданняў (2 аркестровыя сюіты з музыкай да драмы «Пер Гюнт» Г. Ібсена, 1888, 1896; фартэпіянныя п'есы «Шэсце гномаў», «Кобальд»). Апрацоўваў нарвежскія народныя мелодыі. Пад уздзеяннем фальклору скпаліся характэрныя для Э.Грыга стылістычныя прыёмы і асаблівасці гармоніі і рытмікі. Выступаў як музычны крытык (аўтабіяграфічны нарыс «Мой першы поспех», 1905; артыкул «Моцарт і яго значэнне для сучаснасці», 1906, і інш.).

Творчасць Эдварда Грыга стала эпохай у развіцці нарвежскага мастацтва.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт Трольхаўген    

Катэгорыя:Асобы на марках
Jagged Alliance 3

**Jagged Alliance 3** — гульня з аднайменнай серыі.

## Інфармацыя пра гульню 
У сакавіку 2010 года ўсе правы (акрамя social network rights) былі прададзены праваўладальнікам Strategy First нямецкай кампаніі bitComposer Games. Па словах прадстаўніка кампаніі, дамоўленасці з расійскай кампаніяй "Акелла", якая да таго лічылася падрадчыкам па распрацоўцы і эксклюзіўным выдаўцом Jagged Alliance 3 на прасторах краін СНД, ануляваныя.

## Спасылкі 
* bitComposer Games Acquires the License for Jagged Alliance  

Катэгорыя:Гульні
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2012 года
Лешак Энгелькінг

**Ле́шак Марыя Энгелькінг** (; ) — польскі паэт, празаік, эсэіст, літаратуразнаўца, літаратуры крытык, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1955 годзе. Скончыў Варшаўскі ўніверсітэт. Выкладаў літаратуру і кіназнаўства ў Польшчы, Украіне, Славакіі.

Перакладае з ангельскай (за пераклады паэзіі і эсэістыкі Э. Паўнда атрымаў узнагароды часопіса «Літаратура ў свеце» (1989) і Саюза польскіх перакладчыкаў, 2000), іспанскай, чэшскай, рускай, славацкай, украінскай моваў. Аўтар кніг «Хайку ўласныя і чужыя» (*Haiku własne i cudze*, 1991), «Пяты дом» (*Dom piąty*, 1997), «І іншыя вершы» (*I inne wiersze*, 2000) і інш. Творы Л. Энгелькінга перакладаліся на ангельскую, чэшскую, славацкую, украінскую мовы. На беларускую яго вершы перакладаў А. Хадановіч.

## Творы 
### Паэзія 
* *Autobus do hotelu Cytera*, 1979
* *Haiku własne i cudze*, 1991
* *Mistrzyni kaligrafii i inne wiersze*, 1994
* *Dom piąty*, 1997
* *I inne wiersze*, 2000
* *Muzeum dzieciństwa*, 2011
* *Komu kibicują umarli?*, 2013
* *Suplement*, 2016.

### Проза 
* *Szczęście i inne prozy*, 2007

### Анталогіі 
* *Wyspy na jeziorze*, 1988
* Oleg Pastier, Karol Chmel, Ivan Kolenič, *Oko za ząb. Trzej współcześni poeci słowaccy*, 2006
* *Maść przeciw poezji. Przekłady z poezji czeskiej*, 2008
* Leszek Engelking, Andrzej Szuba, *Obraz i wir. Antologia anglo-amerykańskiego imagizmu*, 2016

### Манаграфіі 
* *Vladimir Nabokov*,1989
* *Vladimir Nabokov. Podivuhodný podvodník*,1997
* *Surrealizm, underground, postmodernizm. Szkice o literaturze czeskiej*, 2001
* *Codzienność i mit. Poetyka, programy i historia Grupy 42 w kontekstach dwudziestowiecznej awangardy i postawangardy*, 2005
* *Chwyt metafizyczny. Vladimir Nabokov — estetyka z sankcją wyższej rzeczywistości*, 2011
* *Nowe mity. Twórczość Jachyma Topola*, 2016
* *Bytom w literaturze: dzieła, miejsce, zakorzenienie, tożsamość, mit*, 2018
* *Szwejkowie i Don Kichoci*, 2019

## Узнагароды 
* «Literatura na Świecie» — перакладчыцкая прэмія, 1989, 2003, 2009, 2018
* Прэмія Premia Bohemica (Чэхія), 2003
* Перакладчыцкая прэмія Польскага ПЕН-цэнтра, 2010

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Падборкі вершаў Л.Энгелькінга ў перакладзе Андрэя Хадановіча

Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Перакладчыкі Польшчы
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на польскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі са славацкай мовы
Серафім Антонавіч Андраюк

**Серафім Антонавіч Андраюк** (, в. , Бельскі павет, Беластоцкае ваяводства, Польская Рэспубліка, цяпер у Падляскім ваяводстве, Польшча — ) — беларускі літаратуразнавец, крытык. Кандыдат філалагічных навук (1966). Заслужаны работнік культуры Беларусі (1994).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 10 сакавіка 1933 года ў в. Градалі Бельскага павета Беластоцкага ваяводства ў сялянскай сям’і. З 1945 года разам з бацькамі жыў у в. Бербашы Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці.

У 1957 годзе скончыў аддзяленне беларускай мовы і літаратуры філалагічнага факультэта БДУ. Працаваў выкладчыкам у Крываносаўскай сярэдняй школе Старадарожскага раёна Мінскай вобласці. У 1965 годзе скончыў аспірантуру пры Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР. У 1966—1981 гадах — навуковы супрацоўнік гэтага інстытута. У 1981—1993 гадах — галоўны рэдактар, у 1993—1996 гадах — дырэктар выдавецтва «Мастацкая літаратура».

Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1972 года. Жыў у Мінску.

Памёр 4 красавіка 2022 года.

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку як крытык і літаратуразнавец у 1964 годзе. Друкаваў рэцэнзіі і артыкулы па пытаннях гісторыі беларускай савецкай літаратуры і сучаснага літаратуранага працэсу. Даследаваў творчы і жыццёвы шлях пісьменнікаў І. Пташнікава, Б. Сачанкі, І. Мележа і іншых беларускіх літаратараў. 
Выдаў манаграфіі «Жыццё. Літаратура. Героі» (1973), «Традыцыі і сучаснасць» (1981), зборнікі крытычных артыкулаў «Вывяраючы жыццём» (1976), «Жыць чалавекам» (1983), нарыс творчасці І. Пташнікава «Чалавек на зямлі» (1988). Прымаў удзел у працы над калектыўнымі манаграфіямі «Стыль пісьменніка» (1974), «История белорусской советской литературы» (1977), «Сучасная літаратура: каардынаты ідэйна-мастацкага пошуку» (2008), шматтомнай «Гісторыі беларускай літаратуры ХХ стагоддзя» (1999—2014).

Складальнік, аўтар прадмоў і каментароў да кніг серыі «Беларускі кнігазбор», прысвечаных пісьменнікам Ц. Гартнаму, К. Крапіве, І. Мележу, Я. Брылю, А. Кулакоўскаму.

## Выбраная бібліяграфія 
* 
* 

## Узнагароды 
* Літаратурная прэмія імя Івана Мележа (1984) за кнігу «Жыць чалавекам».

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Чыгрын С.* Серафім Андраюк. Даследчык беларускай прозы і крытыкі // З беластоцкай зямлі / Пад.рэд. Я.Вапы — Białystok: Offset Print, 2008. 308 с. ISBN 978-83-925904-5-3.

## Спасылкі 
* *Алесь Марціновіч*. Жыў чалавекам 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бельскім павеце (Падляскае ваяводства)
Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Сільвія Крыстэль

**Сільвія Марыя Крыстэль** (; , Утрэхт, Галандыя — ) — нідэрландская мадэль, актрыса, пісьменніца.

Вядомая перш за ўсё як выканаўца галоўнай ролі ў французскай эратычнай стужцы «Эмануэль», што выйшла на экраны ў 1974 годзе. Пазней знялася ў некалькіх сіквелах да «Эмануэль», а таксама ў «Пятым мушкецёры», «Прыватных уроках» і інш.

## Спасылкі 
* 
* Sylvia Kristel — Video

Катэгорыя:Пісьменнікі Нідэрландаў
Катэгорыя:Нідэрландскамоўныя пісьменнікі
Курган

**Курга́н** — разнавіднасць пахавальных помнікаў, распаўсюджаных на ўсіх кантынентах, акрамя Аўстраліі і Антарктыды.

Характарызуецца, як правіла, утварэннем землянога насыпу над пахавальнай ямай. Вылучаюцца шматлікія тыпы курганоў, якія характарызуюцца асаблівасцямі канструкцыі пахавальнай камеры і насыпу. Курганы насыпаліся зверху штучных збудаванняў: зруба, шатра, агароджы, над выкапанымі ў зямлі магіламі, над пахаваннямі на паверхні зямлі. Часам пахаванні знаходзіліся ў насыпу кургана.

Курганы адрозніваюцца па форме насыпу і памерам, унутранай будове, размяшчэнню пахаванага чалавека і абраду пахавання. Адрозніваюць круглыя, авальныя, прамавугольныя і выцягнутыя курганы. Вышыня ад 30 см да 20 м, даўжыня (дыяметр) ад 3 да 100 метраў. Пахаванні ў курганах бываюць адзіночнымі і калектыўнымі (курганныя могільнікі). Сустракаюцца «пустыя» курганы без пахаванняў (кенатафы), насыпаныя на ўшанаванне тых, хто памёр ці загінуў на чужыне.

У народзе курганы маюць свае назвы — *Валатоўкі, Капцы, Курганкі, Шведскія магілы, Французскія магілы, Дзявочыя магілы, Змяенкі, Сопкі, Старыя кладкі*.

## Літаратура 
* 
* 
* *Каробушкіна Т. М.* Курган // Археалогія і нумізматыка Беларусі : Энцыклапедыя / Рэдкал.: В. В. Гетаў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 1993. — С. 357—358.
* 
* 
* 

Катэгорыя:Антрапагенны ландшафт
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты паводле тыпаў
Катэгорыя:Дагістарычныя земляныя збудаванні
Катэгорыя:Надмагільныя помнікі
Катэгорыя:Пахаванні
Франтон

касцёла дэ ла Мадэленэ ў Парыжы]]
**Франто́н** (,  — лоб, пярэдняя частка сцяны) — трохкутнае або паўцыркулярнае (рэдка) завяршэнне будынка, або асобнага архітэктурнага элемента (партала, каланады) абмежаванага з бакоў двухсхі льным дахам і знізу карнізам.

Поле франтона завецца тымпан. Невялікі скос у верхняй частцы франтона (ці шчыта двухсхільнага даху) называецца залобак.

## Гл. таксама 
* Шчыт (архітэктура)
* Акратэрый

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Дах
Катэгорыя:Скульптура
Каця Кін

**Каця Кін** (, сапр. імя — Сусі ла Кур (); нар. 7 лютага 1968, Фрэдэрыксберг, Данія) — дацкая порнаактрыса, займалася мадэльным бізнесам у Паўднёвай Амерыцы. Цнатлівасці Каця пазбавілася ў 13 год з 20-гадовым маладзёнам. Першы лесбійскі досвед у Каці быў у 20 год.

Катэгорыя:Порнаактрысы Даніі
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Асобы
Кашубія

[thumb|Турыстычная карта на [кашубская мова|кашубскай мове]]
thumb|Герб Кашубіі
**Кашубія** (таксама *Кашубы*;, *Кашубшчына*; ; ; ; ) — заходнеславянская этнічная тэрыторыя кашубаў на паўночным захадзе Польшчы. Галоўная грамадская арганізацыя кашубаў Кашубска-Паморскае аб'яднанне называе неафіцыйнай сталіцай Кашубіі горад Гданьск. У некаторых энцыклапедычных выданнях кашубскай сталіцай названы гарады Вейхерава або Картузы.

## Месцы пражывання 
## Гісторыя 
Найважнейшая асаблівасць гісторыі Кашубіі і кашубаў — супрацьстаянне ў розныя перыяды германізацыі і паланізацыі. Згадкі пра Кашубію сустракаюцца яшчэ да XII ст. Частка гэтай тэрыторыі падзяліла лёс Памор’я і кіравалася кашталянамі і рода-пляменнымі валадарамі. Вярхоўная ўлада да XIII ст. належала польскаму каралю, а пасля нямецкаму імператару, адначасова пачалася іх германізацыя. Памор’е раздрабнілася на феадальныя ўладанні, за выключэннем Гданьскага Памор’я, якое заставалася пад уладай Польшчы.

Пад 1238 годам згадваецца князь Багуслаў як «герцаг Кашубіі» (*dux Cassubie*); пазней прускія каралі менаваліся Herzog von Kassuben, т.б. Кашубія была герцагствам. Рэфармацыя пранікла ў заходнюю частку Памор’я яшчэ ў 1534 годзе, а ўсходняя частка заставалася пераважна каталіцкай. У 1637 годзе выгас род князёў шчэцінскіх і кароль польскі Уладзіслаў IV злучыў у сваіх руках усе кашубскай зямлі, але ўжо ў 1657 годзе саступіў частку іх у васальнае валоданне Брандэнбургу, а пры першым і другім раздзелах Рэчы Паспалітай і ўсе астатнія кашубскай землі адышлі Прусіі. Яшчэ тады, калі яны належалі Польшчы, тут адбывалася нямецкая каланізацыя, побач з якой ішла і германізацыя насельніцтва. З часу далучэння ўсіх кашубскіх зямель да Прусіі германізацыя атрымала афіцыйную санкцыю; прускі ўрад прымаў рашучыя меры супраць славянскай гаворкі, дзейнічаючы, галоўным чынам, пры дапамозе царквы (пратэстанцкай) і школы.

У 1811 годзе польская мова ў Лаўэнбургскай (Люцэнбургскай) акрузе была афіцыйна забаронена; забаронена было рыхтаваць дзяцей да канфірмацыі на польскай мове. Пазней былі зроблены спробы выгнаць славянскую мову з каталіцкай школы, з заменай на ўроках Закона Божага польскай мовы на нямецкую; падставай да гэтага паслужыла ў 1843 годзе хадайніцтва абласнога сойма ў Кёнігсбергу. Каталіцкае духавенства, баючыся, што ўслед за нямецкай мовай з’явіцца і пратэстантызм, звярнулася па дапамогу да данцыгскага пастара Мрангавіуса, які меў вялікі навуковы аўтарытэт — ён выдаў заключэнне пра тое, што кашубская мова, якая ўжываецца ў Заходняй Прусіі, ёсць толькі гаворка польскай мовы (Hochpolnisch), больш да яе блізкая, чым баварская або саксонская гаворкі да літаратурнай нямецкай мовы (Hochdeutsch). На падставе гэтага ў 1846 годзе дазволена было выкладаць Закон Божы ў кашубскіх абласцях на «роднай мове» насельніцтва, а ў 1852 годзе выйшаў міністэрскі дазвол выкладаць «родную мову, як аснову для вывучэння нямецкай» (die Muttersprache, als Grundlage zur Erlernung des deutschen).

## Спасылкі 

Катэгорыя:Памеранія
Катэгорыя:Рэгіёны Польшчы
Катэгорыя:Геаграфія Паморскага ваяводства
234-ы гвардзейскі Чарнаморскі дэсантна-штурмавы полк

**234 гвардзейскі Чарнаморскі ордэна Кутузава III ступені імя святога Аляксандра Неўскага дэсантна-штурмавы полк** — падраздзяленне Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі. Уваходзіць у 76-ю гвардзейскую дэсантна-штурмавую дывізію.

Сфарміраваны ў 1926 годзе як 221-ы стралковы полк. Баявы шлях полк пачаў у Вялікай Айчыннай вайне. Байцы палка ваявалі пры абароне Адэсы, у частках Крымскага, Паўночна-Каўказскага, Паўднёва-усходняга і Сталінградскага франтоў. Пасля пераназвання ў 234-ы гвардзейскі полк ваяваў на Данскім, Заходнім і 2-м Беларускім франтах. За выхад да дзяржаўнай мяжы і вызваленне горада Брэста Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР полк быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга. Вялікую Айчынную вайну полк скончыў на Эльбе. 17 мая 1945 года за выдатныя баявыя дзеянні па вызваленні горада Данцыг полк быў узнагароджаны ордэнам Кутузава 3 ступені.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны полк рэгулярна браў удзел у ваенных вучэннях рознага ўзроўню. У канцы 1980-х гадоў асабовы склад палка прымаў удзел у міратворчых місіях у Ерэване, Кіравабадзе, Баку. Дапамагаў ліквідаваць наступствы землетрасення ў Арменіі. У якасці міратворчых сіл падраздзяленні палка прымалі ўдзел у міратворчых місіях у Югаславіі, Прыднястроўі, Паўднёвай Асеціі, Абхазіі.

З 1995 па 1996 гады полк прымаў удзел у Першай чачэнскай вайне. У 1999 і 2004 гадах полк удзельнічаў у Другой чачэнскай вайне.

Катэгорыя:Паліцы УС Расіі
Катэгорыя:Вайсковыя часці і фарміраванні, створаныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Паветрана-дэсантныя войскі СССР і Расіі
Катэгорыя:Гвардзейскія палкі
247-ы дэсантна-штурмавы Каўказскі казачы полк

**247-ы дэсантна-штурмавы Каўказскі казачы полк**, падраздзяленне Паветрана-дэсантных войскаў Расіі ў складзе 7-й гвардзейскай дэсантна-штурмавой (горнай) дывізіі. Сфарміраваны 18 сакавіка 1973 года ў Кутаісі як 21-я асобная дэсантна штурмавая брыгада ЗкВА. У 1992 перадыслакаваны ў Стаўрапаль (ПКВА). У 1997 перафарміравана ў полк.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Расіі
Ларс фон Трыер

**Ларс фон Тры́ер** (, імя пры нараджэнні Lars Holbæk Trier;  нар. , , Данія) — дацкі кінарэжысёр і сцэнарыст. Адзін з аўтараў маніфеста «*Догма 95*». Меркаванні крытыкаў адносна яго работ часта дыяметральна разыходзяцца.

Трыер пачаў ствараць кіно ў 11 гадоў. Перыядычна церпіць на дэпрэсію, а таксама на размаітыя фобіі, у прыватнасці на аэрафобію. Яго першы публічны фільм выйшаў у 1977 годзе — кароткаметражная стужка «*Садоўнік, які вырошчвае архідэі*», а праз 7 гадоў выйшла першая поўнаметражная карціна «*Элемент злачынства*» (1984). Сярод мноства ўзнагарод, прызоў і намінацый Ларса фон Трыера вылучаюцца «*Залатая пальмавая галіна*» (за фільм «*Танцорка ў цемры*»), гран-пры і прыз журы Канскага кінафестывалю.

## Літаратура 
* Georg Tiefenbach: *Drama und Regie (Writing and Directing): Lars von Trier’s Breaking the Waves, Dancer in the Dark, Dogville.* Wurzburg: Konigshausen & Neumann 2010. 251 pages. ISBN 978-3-8260-4096-2.

## Спасылкі 
* 
* Кінакампанія Zentropa
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі
Водарасці

**Водарасці** (*Algae*) — гетэрагенная экалагічная група пераважна фататрофных аднаклетачных, каланіяльных ці мнагаклетачных арганізмаў, якія жывуць, як правіла, у водным асяроддзі, у сістэматычным дачыненні ўяўляе сабой сукупнасць многіх аддзелаў. Традыцыйна водарасці адносілі да раслін, аднак згодна сучаснай сістэматыцы яны адносяцца да пратыстаў

## Спасылкі 
Катэгорыя:водарасці
Катэгорыя:альгалогія
Катэгорыя:поліфілетычныя групы
Інтэрнацыянальная вуліца (Гомель)

**Інтэрнацыянальная вуліца** (был. **Кавальская**) — вуліца, размешчаная ў Цэнтральным раёне горада Гомеля. Названая ў 1920-я гады. Працягласць каля 1120 м, ад Праспекта Леніна да Кавальскага пуцеправода.

## Перасякае вуліцы 
* Праспект Леніна
* Катуніна
* Гагарына
* Маісеенкі
* Фрунзэ
* Талстога
* Барыкіна (праз пуцеправод Кавальскі-2)

## Гісторыя 
Пачала забудоўвацца ў першай палове XIX стагоддзя цаглянымі і драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў на вуліцы знаходзіліся шматлікія майстэрні, гандлёвыя прадпрыемствы, заводы лакавы і чыгуналіцейны (цяпер станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава). Кавальская вуліца, на якой пражывала значная частка працоўных, была месцам збораў і сходак. У гады Вялікай Айчыннай вайны вуліца моцна разбураная. Сучасная забудова прадстаўленая дамамі (пераважна жылымі) рознай паверхавасці з убудаванымі на першых паверхах крамамі. На вуліцы размешчаны вытворчыя, і адміністрацыйныя карпусы швейнага ПА «Камінтэрн», хлебазавода № 1, завода вымяральных прыбораў (закрыты) і завода імя С. М. Кірава, сярэдняя школа № 19, інтэрнаты завода імя Кірава і дарожна-будаўнічага тэхнікума, лазня № 3, крамы.

## Забудова 
* вуглавы 12-14-ці павярховы жылы дом «для алімпійцаў» з убудавана-прыбудаванымі памяшканнямі (праектаванне і будаўніцтва ў 2004—2006; архітэктары У. Талочка, А. Талочка, Л. Краўчэня). Кампазіцыя пабудаваная на павышэнні паверхавасці да цэнтра, акцэнтавана ў праекце вежавым аб’ёмам з металічным шатровым завяршэннем. Фасады маюць пластычныя закругленыя абрысы з выкарыстаннем вуглавых эркераў, вырашаны спалучэннем белага, жоўтага і аранжавага колераў.

## Літаратура 
* Гомель. Энциклопедический справочник. — Мн.: БелСэ, 1991. — 527 с.

## Спасылкі 
Інтэрнацыянальная
Эвалюцыя

дрэва паказвае агульнае паходжанне арганізмаў усіх трох даменаў]]

**Эвалюцыя** () — працэс неантагенетычнага , аднаўзроўневай якаснай трансфармацыі, працэс структурнай змены чагосьці ад аднаго стану да іншага. Эвалюцыя (у процівагу рэвалюцыі) — працэс развіцця, які складаецца з паступовых колькасных змяненняў, без рэзкіх скачкоў.

**Біялагічная эвалюцыя** — незваротнае і накіраванае гістарычнае развіццё жывой прыроды, якое суправаджаецца змяненнем генетычнага складу папуляцый, фарміраваннем адаптацыі, утварэннем і выміраннем відаў, пераўтварэннем экасістэм і біясферы ў цэлым. Біялагічная эвалюцыя вывучаецца эвалюцыйнай біялогіяй.

Існуе некалькі эвалюцыйных тэорый, агульным для якіх з’яўляецца сцвярджэнне, што існуючыя цяпер формы жыцця з’яўляюцца нашчадкамі іншых формаў жыцця, што існавалі раней. Эвалюцыйныя тэорыі адрозніваюцца тлумачэннем механізмаў эвалюцыі. У дадзены момант найбольш распаўсюджанай з’яўляецца , якая з’яўляецца развіццём тэорыі Дарвіна.


Катэгорыя:Эвалюцыйная біялогія
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
7-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія

**7-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія (горная)** (**7-я дшд(г)**), злучэнне Паветрана-дэсантных войскаў Расіі. Сфармавана 15 кастрычніка 1948 года на базе 322-га гвардзейскага парашутна-дэсантнага ордэна Кутузава 2-й ступені палка 8-го гвардзейскага паветрана-дэсантнага корпуса ў г. Полацку Беларускай ваеннай акругі. Адразу ж была перадыслакавана ў гарады Каўнас і Марыямпаль Літоўскай ССР. Асабовы склад злучэння ўдзельнічаў у аперацыях па блакаванню і знішчэнню фашысцкіх памагатых з ліку літоўскіх нацыяналістаў. Дывізія прымала ўдзел у падзеях у Венгрыі (1956) і Чэхаславакіі (1968).

У жніўні 1993 гады дывізія перадыслакавана з Каўнаса спачатку ў Майкоп, затым у Новарасійск на тэрыторыю Паўночна-Каўказскай ваеннай акругі. У 1993–1996 гадах асабовы склад злучэння выконваў міратворчыя задачы ў Абхазіі. Са студзеня 1995 па красавік 2004 гады часткі дывізіі выконвалі баявыя задачы ў Чачні.

## Падраздзяленні 
* 108-ы гвардзейскі дэсантна-штурмавы Кубанскі казачы ордэны Чырвонай Зоркі полк 
* 247-ы дэсантна-штурмавы Каўказскі казачы полк (Стаўрапаль)
* 1141-ы гвардзейскі артылерыйскі полк (Анапа) 
* 743-ы асобны гвардзейскі батальён сувязі 
* 188-ы асобная зенітная ракетна-артылерыйская батарэя
* 649-ы асобны інжынерна сапёрны батальён (ст. Старацітараўская Краснадарскага края) 
* 185-я асобная ваенна-транспартная авіяцыйная эскадрылля (г. Крымск Краснадарскага края); 
* 967-я асобная рота дэсантнага забеспячэння 
* 162-я асобная выведвальная рота 
* 1681-ы асобны батальён матэрыяльнага забеспячэння (Анапа) 
* 6-ы асобны рамонтна-аднаўленчы батальён 
* 3995-ы ваенны шпіталь (аэрамабільны) 
* 286-я станцыя фельд’егерска-паштовай сувязі

Катэгорыя:Паветрана-дэсантныя войскі Расіі
8-я Іншагародняя вуліца (Гомель)

**8-я вуліца Іншагародняя** — вуліца ў заходняй частцы горада Гомеля. Названая ў 1930-я гады ў сувязі з селішчам тут іншагародніх. Працягласць каля 430 м, ад вул. Азёрнай да пуцеправода з вул. Уладзімірава.

## Перасякае вуліцы 
* Уладзімірава (цераз пуцеправод)
* Іншагародняя
* Барыса Царыкава
* Азёрную

## Гісторыя 
Забудоўвалася аднапавярховымі хатамі сядзібнага тыпу. Сучаснае аблічча вуліцы пачало складацца ў 1960-я гады, калі ў горадзе пачалося інтэнсіўнае будаўніцтва жылля. З 1970 года забудоўваецца 9-павярховымі дамамі.

## На вуліцы размешчаныя 
* завод Станочных вузлоў
* аптэка
* аддзяленне сувязі
* СПТУ-126 мясцовых промыслаў
* дзіцячыя садкі

Катэгорыя:Вуліцы Гомеля
Вуліца Фрунзэ (Гомель)

**Вуліца Фрунзэ **(былая **Свячная**) размешчана ў центральнай частцы горада Гомеля. Апошні раз пераназваная ў 1926 годзе ў гонар М. В. Фрунзэ. Працягласць прыблізна 500 м, ад Інтэрнацыянальнай вуліцы да Старага і Новага мастоў праз раку Сож. Вуліца вядома з XVIII стагоддзя. Забудаваная ў асноўным будынкамі камерцыйна-завадскога тыпу.

## На вуліцы размешчаны 
* Гомельскае аддзяленне энерганагляду
* Раённае кіраванне энергетыкі і электрифікацыі «Гомельэнерга»
* ЦЭЦ-1
а і Сбер Банка]]
* № 6А — абласное ўпраўленне «Беларусбанка» (2004—2005; архітэктар У. Талочка)
* № 6 — «Сбер Банк» (2001—2003; архітэктар У. Талочка)

## Перасякае вуліцы 
* Інтэрнацыянальную
* Пралетарскую

## Спасылкі 
Фрунзэ
Нярэйша (Беліцкі сельсавет)

**Нярэ́йша** (, ) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Беліцкага сельсавета.

Вёска знаходзіцца на мяжы Сенненскага і Талачынскага раёнаў Віцебскай вобласці, раней адносілася да Раснянскага сельсавета. У вёсцы Нярэйша да 70 гадоў мінулага стагоддзя знаходзілася кіраванне калгасу «Світанак». У вёсцы мелася пачатковая школа, бібліятэка, свідравіна з воданапорнай вежай, дзве фермы, свіраны з сушылкамі. З 1980-х гадоў меўся аўтобусны рух з горадам Сянно. У вёсцы было каля 30 двароў.

## Гісторыя 
Згадваецца ў 1666 годзе ў складзе вёсак, выдзеленых вялікім гетманам літоўскім Паўлам-Янам Сапегам з маёнтку Беліца Беліцкаму дамініканскаму кляштару.

Да 20 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Беліцкага сельсавета, да 7 жніўня 1979 года — у склад Раснянскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Беліцкі сельсавет (Сенненскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Сенненскага раёна
Ротар

электрычнага рухавіка]]
**Ротар** — частка машын або механізмаў, якая круціцца падчас працы вакол сваёй восі.

Найболей часта выкарыстоўваюцца ў вытворчасці помп, кампрэсараў, вентылятараў, вытворчасці электрычных машын, рухавікоў, генератараў і турбін. 

## Віды ротараў 
Па метаду выканання электрычнай машыны
* Фазны
* Каротказамкнуты

## Гл. таксама 
* Статар

Катэгорыя:Электрычныя машыны
Ганчарства

thumb|Праца на ганчарным крузе
**Ганчарства** — выраб рэчаў утылітарнага і дэкаратыўна-прыкладнога прызначэння з абпаленай гліны. Назва паходзіць ад слова «горн» («гран», «гарно»). Зарадзілася ў раннім неаліце; як рамяство вылучылася са з’яўленнем ганчарнага кола (у Беларусі ў X стагоддзі).

Выява:1992. Stamp of Belarus 0017.jpg
Выява:1992. Stamp of Belarus 0019.jpg
Выява:1992. Stamp of Belarus 0020.jpg
Выява:Stamp of Belarus - 2017 - Colnect 678020 - National crafts Jug and bowl.jpeg

## Гл. таксама 
 Столінскага раёна]]
* Спарышы

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Традыцыйнае беларускае ганчарства 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Вытворчасць
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
Катэгорыя:Народныя промыслы
Фільм

thumb|200px|справа|Кінакамера Bolex H16
**Фільм** ( — плёнка) — тэрмін, які аб'ядноўвае сукупнасць фатаграфічных малюнкаў (кадраў), звязаных адзіным сюжэтам, вобласць ужывання фільма як аднаго з кірункаў мастацтва — кінамастацтва, а таксама кінаіндустрыю. Існуе шмат іншых тэрмінаў, якія ўжываюцца ў гэтым сэнсе: «кінакарціна» або проста «карціна», «фотап'еса», «кінапаказ», «кіназдымка» і часцей за ўсё — «фільм», «кінафільм». У вузкім сэнсе кінастужкай называюць твор кінематаграфіі, тады як фільмам — твор кінамастацтва. У шырокім сэнсе для абазначэння кінафільма выкарыстоўваюць слова «кіно».

Кінафільм прызначаны для дэманстрацыі ў кінатэатрах, у адрозненне ад тэлефільма, прызначанага для дэманстрацыі па тэлебачанні. Фільмы вырабляюцца шляхам запісу рэальных людзей і аб'ектаў з дапамогай кінакамеры. Таксама могуць выкарыстоўвацца анімацыйныя тэхналогіі або спецыяльныя эфекты. Фільм уключае серыю асобных кадраў, але калі гэтыя кадры паказваюцца паслядоўна і хутка, то для гледача ствараецца ілюзія руху. Мігценне пры змене кадраў незаўважна з-за эфекту інертнасці зрокавага ўспрымання, калі вока захоўвае візуальны вобраз на долі секунды пасля таго, як вобраз знікае. Таксама праз рэлевантнасць, якая выклікае ў назіральніка ўражанне руху — псіхалагічны эфект, які вызначаецца як бэта-рух.

Кінафільм лічыцца важнай формай мастацтва. Фільмы маюць забаўляльны, навучальны, натхняльны характар, а таксама могуць быць адукацыйнымі. Візуальныя элементы кіно не патрабуюць перакладу, што робіць фільмы глабальным спосабам камунікацыі. Любы фільм можа прыцягнуць сусветную ўвагу, асабліва з дадаткам у выглядзе дубляжу або субцітраў, якія перакладаюць дыялогі. Фільмы — таксама артэфакты асобных культур, якія адлюстроўваюць гэтыя культуры і, у сваю чаргу, уплываюць на іх.

## Спасылкі 
* Уся інфармацыя пра фільмы
* Класічныя фільмы
* The Internet Movie Database (IMDb)

Катэгорыя:Кінематограф
Статар

і статар]]
**Ста́тар** — нерухомая частка машыны або механізму, унутры якой размешчана круцільная частка машыны — ротар.
 з пасудамыйнай машыны]]
Найболей часта выкарыстоўваюцца ў вытворчасці помп, кампрэсараў, вентылятараў, вытворчасці электрычных машын, рухавікоў, генератараў і турбін і інш.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Статор  // Партал Neftegaz.RU

Катэгорыя:Электрычныя машыны
Катэгорыя:Дэталі машын і механізмаў