Комант

**Комант** або **Скоманд**, **Скаламенд** (, ; каля  — канец XIII ст.) — князь судаўскі, кіраўнік супраціўлення судаваў і іншых прусаў агрэсіі Тэўтонскага ордэна ў 1277—1283 гадах.

## Імя 
*Скаламенд* — двухасноўнае імя, аснова *skal-* звязана з  «багаты, шматлікі; сытны, шчодры» або *skalti* «расці, цвісці», аснова *mant-* — з *mantus* «кемны; прыдатны». Такім чынам, імя значэннем магло быць блізкае да «Мнагадумны» (тыпалагічна падобнае да польскага *Балемысл*) і мець за аналаг імя *Даўмонт* — *Daumantas* (першая аснова з *daug* «шмат»). Разам з іменнай асновай *Skal-* былі таксама асновы *Go-*, *Ko-*, *Sko-*, якія адна з адной не атаясняюцца.

## Біяграфія 
Лічаць, што як уладар Судавы Комант меў рэзідэнцыю каля возера Скаментна ў ваколіцах сучаснага Элка (Польшча), дзе захавалася гарадзішча XIII ст. з кальцавым валам, якое гісторыкі атаясняюць з замкам Скомандбургам (літар. *Комантаў замак*), спаленым у 1280 годзе. Паблізу гарадзішча з XV ст. вядома вёска Скамантэн (), цяпер .
 
У 1273 і 1278 гадах Комант на чале судаўскіх ваяроў пры падтрымцы вялікалітоўскага войска («русінаў») спустошыў Кульмскую зямлю ва ўладаннях Тэўтонскага ордэна, ваяваў каля гарадоў Кульма і Торна, замкаў Вельсайс, Граўдэнц, Зантыр, Клемент, Ліпу, Марыенвердэр, Пловіст, Рэдзін, Турніц і Хрыстбург. У 1280 годзе немцы спалілі рэзідэнцыю Команта, у адказ ён уварваўся і парабаваў Самбію, дзе ўзяў у палон Людвіга фон Лібенцэля, але неўзабаве вызваліў яго. Каля 1281 года, унікаючы ціску Ордэна Комант з Судавы перасяліўся на Русь — у тую яе частку, што належала ВКЛ, напэўна ў Гародню. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што ў княжанне Трайдзеня Комант быў другой пасля вялікага князя асобай у дзяржаве.

Можа, неўзабаве па пераездзе ў ВКЛ Комант быў пераведзены ў заходнюю Жамойць, — так дазваляе думаць назва вёскі Скомантай (; паблізу Вейвіржэнаў) і вялізнае гарадзішча побач, выдатна ўмацаванае ў XIII ст., размешчанае паблізу колішняга замка Гедзіміна. З гэтым перыядам жыцця Команта, можа, звязана і назва вёскі Гомантлаўкіс («Комантава поле») паблізу Рэтавы ў Жамойці (цяпер Рэтаўскае староства Літвы), а таксама вёскі Каманцішкі (*Kamantiškių* <**Komantiškių*; цяпер у Мяркінскім старостве Літвы) і Коматава (Гродзенскі раён). Можа, якраз ў Коматаве знаходзілася сядзіба Команта, пра якую вядома толькі размяшчэнне паблізу Гродна.

У 1282 або 1283 годзе Комант, можа, незадаволены сваім статусам у ВКЛ па смерці Трайдзеня (1282), перабег да немцаў, быў імі ахрышчаны і пэўны час жыў у замку Балга. У 1284 годзе Комант быў правадніком і начальнікам прускага атрада ў складзе ордэнскага войска падчас паходу на Гародню, а вясной 1285 года атрымаў невялікі надзел зямлі ў Натангіі і разам з трыма сынамі пасяліўся там у Стэгенах (, ; ад пруск.: *steege* — адрына; цяпер мясцовасць каля  у Барташыцкім павеце Польшчы). Там неўзабаве ён і памёр. Пазней, можа ў 1289 годзе, хтосьці з сыноў Команта са Стэгенаў мог вярнуцца ў ВКЛ.

Некаторыя гісторыкі, напрыклад Стывен Роўвел, атаясняюць Команта са згаданым у «Задоншчыне», аповесці канцы XIV ст., бацькам або цесцем Гедзіміна Скаламендам. Паводле «Задоншчыны», удзельнікі Кулікоўскай бітвы (1380) Андрэй і Дзмітрый Альгердавічы называюць сябе праўнукамі Скаламендавымі — *«Брате Дмитрей, сами есмя собе два браты, сынове Олгордовы, а внуки есмя Едимантовы, а правнуки есми Сколомендовы»*. Ежы Ахманскі мяркуе, што «праўнукі» трэба разумець у шырокім сэнсе — «нашчадкі», і лічыць Команта дзедам Гедзіміна. Томас Баранаўскас не згодны з такой інтэрпрэтацыяй і лічыць, што Альгердавічы пэўна і паслядоўна называюць спачатку свайго бацьку Альгерда, потым дзеда Гедзіміна і прадзеда Скаламенда, і ў гэтым кантэксце пераскок праз адну прыступку дынастыі надуманы Ахманскім.

Такім чынам, Комант, калі ён тоесны Скаламенду, быў або бацькам, або цесцем Гедзімінам, і другое больш імаверна зыходзячы з іншых вядомых крыніц.

Паводле Паўла Шпілеўскага, жыхары Гродзенскай і Ковенскай губерняў яшчэ ў сярэдзіне XIX ст. спявалі гістарычныя песні пра паходы ятвяжскага князя Команта («Комата»).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Охманьски Е.* Гедеминовичи — «правнуки Сколомендовы» // Польша и Русь: Черты общности и своеобразия в историческом развитии Руси и Польши XII—XIV вв. М., 1974. С. 358—364.
* *Ochmański J.* Gedyminowicze — «prawnuki Skolomendowy» // Ars historica. Poznań, 1976. S. 252—258.
* *Ochmański J.* Gedyminowicze — «prawnuki Skolomendowy» // Ochmański J. Dawna Litwa. Studia historyczne. Olsztyn, 1986. S. 358—364.
* *Rowell S.C.* Iš viduramžių ūkų kylanti Lietuva. — V., 2001.
* *Tęgowski Jan*. Pierwsze pokolenia Giedyminowiczów. — Poznań ; Wrocław : Wydaw. hist., 1999. — 319, [1] с.; 24 см. — (Biblioteka genealogiczna, ISSN 1509-8702; T. 2).; ISBN 83-913563-1-0 — S. 304—305.
* *Шпилевский П. М.* Путешествие по Полесью и Белорусскому краю. — Минск, 1992. — С. 40.
* *Baranauskas T.* Gedimino kilmė  // Voruta № 44(278), 1996.11.23;
* *William L. Urban*. The Prussian Crusade, 2nd, Chicago, Illinois: Lithuanian Research and Studies Center, 315, 342, 366. ISBN 0-929700-28-7.

Катэгорыя:Князі судаўскія