open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фотатранзістар

**Фотатранзі́стар** — оптаэлектронная паўправадніковая прылада, транзістар (звычайна біпалярны), кіраванне токам калектара ў якім адбываецца пад уздзеяннем святла на аснове ўнутранага фотаэфекту. Прызначаны пераўтвараць светлавыя сігналы ў электрычныя з адначасовым іх узмацненнем.

Канструктыўна фотатранзістар уяўляе сабой монакрышталічную пласцінку паўправадніка, на якой створаны 3 вобласці, аналагічныя калектару, базе і эмітару біпалярнага транзістара, змешчаную ў ахоўны корпус з празрыстым акенцам для праходжання святла. Вобласць базы фотатранзістара звычайна не мае вывада. У электрычную схему ўключаецца падобна біпалярнаму транзістару — з агульным эмітэрам і нулявым токам базы.

Пры асвятленні базы фотатранзістара ў ёй узнікаюць парныя носьбіты зараду. Уздзеянне электрычнага поля калектарнага пераходу вядзе да іх раздзялення і назапашвання ў вобласці базы асноўных носьбітаў зараду. У сваю чаргу гэта прыводзіць да аслаблення патэнцыяльнага бар'ера эмітарнага пераходу і павелічэння электрычнага току праз фотатранзістар.

## Выкарыстанне 
Фотатранзістары выкарыстоўваюцца ў якасці элементаў гальванічнай развязкі (у т.л. у аптронах), датчыкаў асвятлення.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Транзістары
Стаячае

**Стая́чае** — тапонім

* Стаячае — возера ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці ў басейне ракі Сож
* Стаячае — возера ў Касцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласці ў басейне ракі Беседзь
Янаўскае (возера)

**Янаўскае** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 35 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 2 км на поўнач ад вёскі Бухава, у басейне ракі Дрыса.

Плошча паверхні 0,01 км². Даўжыня 0,16 км, найбольшая шырыня 0,14 км. Даўжыня берагавой лініі 0,42 км.

Размешчана сярод пераўвільготненага лесу. Схілы катлавіны вышынёй 2—5 м. Выцякае ручай у возера Валоба.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Сіняе (возера)

**Сі́няе** — возера ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, за 33 км на захад ад горада Мар’іна Горка, за 4,1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Каладзіно, паміж урочышчамі Воўчы Востраў і Мармулёўскае. Адносіцца да басейна ракі Пціч.

Плошча паверхні 0,175 км², даўжыня 0,49 км, найбольшая шырыня 0,43 км. Найбольшая глыбіня 2,5 м, сярэдняя 1,7 м. Даўжыня берагавой лініі 1,45 км. Аб'ём вады 0,3 млн м³.

Возера размешчана на асушаным балоце, пакрытым сеткай меліярацыйных каналаў. Берагі нізкія тарфяністыя, параслі хмызняком, забалочаныя. Зарастае слаба. На паўднёвым захадзе шырокай пратокай возера злучана з вялікай сеткай меліярацыйных каналаў і праз яе з ракой Бабёнка.

У возеры водзяцца карась, лінь, акунь, плотка, лешч і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-92 
* Агульная характарыстыка азёр Мінскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Мінскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Пцічы
Цётча

Назву **Цётча** маюць:

* Цётча — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, належыць да групы Ушацкіх азёр
* Цётча — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці
Вадкія крышталі

**Вадкія крышталі** (скарочана ВК; ) — гэта фазавы стан, у якое пераходзяць некаторыя рэчывы пры пэўных умовах (тэмпература, ціск, канцэнтрацыя ў растворы). Вадкія крышталі валодаюць адначасова ўласцівасцямі як вадкасцей (цякучасць), так і крышталяў (анізатрапіі). Па структуры ВК ўяўляюць сабой вязкія вадкасці, якія складаюцца з малекул выцягнутай або дыскападобнай формы, пэўным чынам упарадкаваных ва ўсім аб'ёме гэтай вадкасці. Найбольш характэрным уласцівасцю ВК з'яўляецца іх здольнасць змяняць арыентацыю малекул пад уздзеяннем электрычных палёў, што адкрывае шырокія магчымасці для прымянення іх у прамысловасці. Па тыпу ВК звычайна падзяляюць на дзве вялікія групы: нематыкі і смектыкі. У сваю чаргу нематыкі падпадзяляюцца на ўласна нематычныя і халестэрычныя вадкія крышталі.

## Літаратура 
* *P. G. de Gennes and J. Prost*, The Physics of Liquid Crystals. 2nd Edition — Clarendon Press, Oxford, 1993. 
* *M. J. Stephen, J. P. Straley*, Physics of Liquid Crystals. Rev. Mod. Phys., Vol. 46, No 4, October 1974. 
* *А. А. Минько*, Физика жидких кристаллов : курс лекций / А. А. Минько. — Минск: БГУ, 2009. — 112 с. 
* *С. Чандрасекар*, Жидкие кристаллы. — М.: Мир, 1980. — 344 с.
Герб Бабінавічаў

**Герб Бабінавічаў** — герб аграгарадка Бабінавічы Лёзненскага раёна. Герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад  г. № 373.

## Гісторыя 
]]

Гістарычны герб Бабінавічы атрымалі 16 жніўня 1781 года: «*у верхняй частцы тарчы частка гербу Магілёўскага: у залатым полі Расійскага герба: чорны двухгаловы арол, які выходзіць да палавіны, увенчаны трыма залатымі каронамі. у ніжняй — у блакітным полі 2 мачты з флюгерамі*» — у знак таго, што ў ваколіцах горада нарыхтоўваўся карабельны лес. У гэты час у Бабінавічах існавалі прыстань і склад лесаматэрыялаў, што сплаўлялі адсюль рэкамі Лучоса і Дзвіна ў Рыгу.

## Апісанне 
Сучасны герб Бабінавічаў уяўляе сабой французскі шчыт, у блакітным полі якога намаляваны дзве мачты натуральнага колеру з залатымі флюгерамі.

## Спасылкі 
* [Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%82_%D0%A0%D1%8D%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C) ад  г. № 373] 

Катэгорыя:Бабінавічы (Лёзненскі раён)
Бабінавічы
Герб Чарнаўчыцаў

**Герб Чарнаўчыцаў** — герб вёскі Чарнаўчыцы Брэсцкага раёна. Герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад  г. № 101.

## Апісанне 
Герб Чарнаўчыцаў уяўляе сабой варажскі шчыт, у блакітным полі якога намаляваны сярэбраны Троіцкі касцёл з чырвоным аздабленнем, у чорным ускрайку, што ў сімвалічнай форме перадае назву населенага пункта — сярэбраны паляўнічы ражок, які служыць напамінам пра фундатара касцёла Мікалая Крыштафа Радзівіла Сіротку.

## Спасылкі 
* [Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%82_%D0%A0%D1%8D%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C) ад  г. № 101] 
* Герб и флаг деревни Чернавчицы Брестского района 

Катэгорыя:Чарнаўчыцы
Чарнаўчыцы
Плюсы (аграгарадок)

**Плю́сы** — аграгарадок у Беларусі, на паўднёва-заходнім беразе возера Плюсы. Цэнтр сельсавета Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці. Насельніцтва 255 чал. (2010). Знаходзяцца за 26 км на поўнач ад Браслава, за 15 ад чыгуначнай станцыі Краслава.

## Гісторыя 
У гістарычных крыніцах Плюсы ўпершыню згадваюцца ў XVI ст. пад назвай *Перасвеціца*. На думку гісторыка А. Зіміна, адсюль паходзіў дзяржаўны і грамадскі дзеяч І. Перасветаў. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Плюсы ўвайшлі ў склад Браслаўскага павета Віленскага ваяводства. Паселішча было ўладаннем вялікіх князёў, цэнтрам невялікага нягродавага староства (дзяржавы, 8 валок), размешчаным на мяжы з Курляндыяй. Пад 1784 Плюсы згадваюцца як мястэчка («слабодка») з размешчаным побач панскім дваром. У XVIII ст. уладальнікі мясціны Сальмановічы збудавалі тут касцёл Святой Тройцы. У канцы XVIII ст. да касцёла належала 108 паселішчаў, у 1845 налічваліся 1544 вернікі.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Плюсы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Браслаўскім павеце Віленскай губерні, з 1843 у Новааляксандраўскім павеце Ковенскай губерні. У 1854 тут утварылася яўрэйская земляробчая калонія.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Плюсы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Браслаўскага павета Віленскага ваяводства. Станам на 1931 у мястэчку было 27 гаспадарак, касцёл, сінагога, пошта, крамы.

У 1939 Плюсы ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 сталі цэнтрам сельсавета Відзаўскага раёна (з 1960 у Браслаўскім раёне). Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1998 тут было 110 двароў.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1859 — 15 чал.
* **XX стагоддзе**: 1921 — 88 чал.; 1931 — 135 чал.; 1998 — 265 чал.; 1999 — 271 чал.; 2000 — 266 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2010 — 255 чал.

### Інфраструктура 
У Плюсах працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, амбулаторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Славутасці 
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (пачатак XX стагоддзя) — .
* Помнік землякам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну.

## Вядомыя асобы 
* Пётр Казіміравіч Бялусь (нар. 1976) — беларускі дзяржаўны службовец.
* Іван Сямёнавіч Перасветаў — пісьменнік, публіцыст.

## Літаратура 
* 
* Plusy //  S. 271.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плюскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства
Бярозаўка (прыток Таліцы)

**Бяро́заўка** — рака ў Слуцкім і Любанскім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Таліца.

Даўжыня ракі 16,8 км. Плошча вадазбору 223 км². Пачынаецца за 0,5 км на захад ад вёскі Заграддзе Слуцкага раёна. Упадае ў Таліцу за 3,5 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Урэчча. Рэчышча каналізаванае. На рацэ знаходзіцца гарадскі пасёлак Урэчча.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Слуцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Любанскага раёна
Катэгорыя:Басейн Пцічы
Сцяг Пінскага раёна

**Сцяг Пінскага раёна** — сцяг Пінскага раёна. Сцяг і герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад  г. № 101.

## Апісанне 
Сцяг Пінскага раёна ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, якое складаецца з дзвюх роўнавялікіх частак, падзеленых вертыкальна: дрэўкавая частка — чырвонага колеру, вольная — блакітнага колеру. У цэнтры пярэдняга боку палотнішча размешчана выява герба Пінскага раёна.

## Гл. таксама 
* Герб Пінскага раёна

## Спасылкі 
* [Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%82_%D0%A0%D1%8D%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C) ад  г. № 101] 

Пінскі раён
Катэгорыя:Пінскі раён
D-кварк

**d-кварк**, ці **ніжні кварк** () — кварк першага пакалення фундаментальных ферміёнаў, мае зарад -(1/3)e. Разам з u-кваркамі d-кваркі ўтвараюць нуклоны (пратоны і нейтроны), якія з’яўляюцца асноўнымі складнікамі атамнага ядра. Пратон складаецца з двух u-кваркаў і аднаго d-кварка, а нейтрон — з аднаго u-кварка і двух d-кваркаў.

## Квантавыя лікі 
Спін d-кварка роўны 1/2, цотнасць дадатная. Праекцыі ізаспіна і слабага ізаспіна роўныя −1/2 (знак процілеглы u-кварку). Барыённы лік роўна +1/3; а лептонны лік, дзіўнасць, зачараванне, праўдзівасць і прыгажосць роўныя 0. Як і іншыя кваркі, d-кварк нясе адзін з трох каляровых зарадаў (якія ўмоўна называюцца чырвоным, сінім і зялёным).

## Маса 
Маса d-кварка, па апошніх дадзеных, складае 4,79 ± 0,07 МэВ, ён другі па лёгкасці сярод кваркаў пасля u-кварка.

## Гісторыя 
Існаванне d-кваркаў упершыню было прапанавана ў 1964 годзе, калі Гел-Ман і Цвейг распрацавалі кваркавую мадэль. Першыя эксперыментальныя доказы былі атрыманы ў эксперыментах па глыбока няпругкім рассейванні у SLAC у 1967 годзе.

## Адроны, якія ўтрымліваюць d-кварк 
* *Мезоны*:
** Зараджаныя піоны (\pi^{\pm}) утрымліваюць d-кварк і u-антыкварк (ці наадварот), а нейтральны піон (\pi^0) лінейную камбінацыю d-кварка і d-антыкварка і u-кварка і u-антыкварка (як і больш цяжкія ρ- і ω-мезоны, гл. ніжэй)
** Нейтральныя каоны (K^0, \, \bar{K}^0) утрымліваюць адзін d-кварк або адзін d-антыкварк.
** Мезоны η і η', якія не маюць водару, з’яўляюцца лінейнай камбінацыяй некалькіх кварк-антыкваркавых пар, у тым ліку d-кварка і d-антыкварка.
** Ρ±-мезоны маюць той жа склад, што і зараджаныя піоны, толькі іх спін роўны 1, а не 0.
** Нейтральныя B-мезоны (B^0, \, \bar{B}^0) і зараджаныя D± мезоны ўтрымліваюць d-кварк і d-антыкваркі.

* *Барыёны*:
** Нейтрон (n) змяшчае два d-кваркі, а пратон (p) — адзін.
** Дадатны, нейтральны і адмоўны дэльта-барыёны (Δ +, Δ0, Δ-) ўтрымліваюць адзін, два і тры d-кваркі адпаведна.
** Нейтральная лямбда-часціца (Λ0) змяшчае адзін d-кварк. Зачараваная дадатная лямбда-часціца (Λ+c) аналагічна.
** Нейтральная сігма-часціца (Σ0) і адмоўная сігма-часціца (Σ-) утрымліваюць адзін і два d-кваркі адпаведна.
** Адмоўная ксі-часціца (Ξ-) і зачараваная нейтральная ксі-часціца (Ξ0c) утрымліваюць d-кварк .
** Антычасціцы вышэйназваных барыёнаў утрымліваюць d-антыкварк.

## Зноскі 
## Гл. таксама 
* Кварк
* Ізаспін

## Літаратура 
* Вычарпальнае апісанне ўсіх вядомых уласцівасцей d-кварка ў Review of Particle Properties http://pdg.lbl.gov/2007/tables/qxxx.pdf, http://pdg.lbl.gov/2007/listings/q123.pdf.

Катэгорыя:Кваркі
Катэгорыя:Фізіка элементарных часціц
Катэгорыя:Стандартная мадэль
S-кварк

**s-кварк**, ці **дзіўны кварк** () — кварк другога пакалення, мае электрычны зарад — (1/3)*e* і дзіўнасць −1. Ён — самы лёгкі сярод кваркаў пасля *u*-кварка і *d*-кварка: яго маса ляжыць у дыяпазоне 95 ± 25 МэВ. Першая **дзіўная часціца** (элементарная часціца, якая змяшчае дзіўны кварк) — каон — была адкрыта яшчэ ў 1947 годзе, але сам *s*-кварк не быў вядомы, пакуль Гел-Ман і Цвейг не распрацавалі кваркавую мадэль у 1964 годзе.

## Адроны, якія змяшчаюць *s*-кварк 
Некаторыя адроны змяшчаюць *s*-кварк, у тым ліку:
* Каоны — мезоны, якія змяшчаюць *s*-кварк (ці яго антычасціцу) і *u*- ці *d*-кварк.
* η- і η'-мезоны без водараў з’яўляюцца лінейнымі камбінацыямі некалькіх кварк-антыкваркавых пар, уключаючы пару дзіўны-антыдзіўны кварк-антыкварк.
* φ-мезон без водараў змяшчае толькі пару дзіўны-антыдзіўны кварк-антыкварк.
* Дзіўныя барыёны, вядомыя як гіпероны: Σ і Λ змяшчаюць адзін дзіўны кварк, Ξ — два, Ω — тры.
У складзе ўсіх адронаў (у тым ліку і тых, якія не змяшчаюць валентных *s*-кваркаў) ёсць прымесь віртуальных (марскіх) пар, якія складаюцца з дзіўнага кварка і антыкварка.

## Спасылкі 
* Зводная табліца уласцівасцей кваркаў на сайце Particle Data Group. 
* Табліца уласцівасцей лёгкіх кваркаў (u, d, s) на сайце Particle Data Group. 

## Гл. таксама 
* Дзіўная матэрыя
* Кваркавая (дзіўная) зорка

Катэгорыя:Кваркі
Катэгорыя:Фізіка элементарных часціц
Катэгорыя:Стандартная мадэль
Сцяг Варацэвічаў

**Сцяг Варацэвічаў** — сцяг вёскі Варацэвічы Іванаўскага раёна. Сцяг і герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад  г. № 101.

## Апісанне 
Сцяг Варацэвічаў уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча жоўтага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры пярэдняга боку якога размешчана выява герба вёскі Варацэвічы.

## Гл. таксама 
* Герб Варацэвічаў

## Спасылкі 
* [Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%82_%D0%A0%D1%8D%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C) ад  г. № 101] 

Катэгорыя:Варацэвічы
Варацэвічы
Сцяг Іванава

**Сцяг Іванава** — сцяг горада Іванава і Іванаўскага раёна. Сцяг і герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад  г. № 101.

## Апісанне 
Сцяг Іванава ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча блакітнага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у верхняй дрэўкавай частцы якога намаляваны герб горада Іванава.

## Гл. таксама 
* Герб Іванава

## Спасылкі 
* [Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%82_%D0%A0%D1%8D%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C) ад  г. № 101] 

Катэгорыя:Іванава
Іванава
Катэгорыя:Іванаўскі раён
Пакаленне элементарных часціц

У фізіцы элементарных часціц **пакаленне** — гэта частка класіфікацыі элементарных часціц, якая адносіцца да фундаментальных ферміёнаў (кваркаў і лептонаў). Часціцы розных пакаленняў адрозніваюцца толькі масай і водарам; усе фундаментальныя ўзаемадзеянні і квантавыя лікі ідэнтычныя. Паводле Стандартнай мадэлі, існуе ўсяго тры пакаленні.

У кожным пакаленні два лептоны і два кваркі. Два лептоны — гэта адзін лептон з электрычным зарадам −1 (падобны электрону) і адзін нейтральны (нейтрына); з двух кваркаў адзін мае зарад −1/3 (тыпу d-кварка), а другі +2/3 (тыпу u-кварка).
* Першае пакаленне ўключае ў сябе: электрон, электроннае нейтрына, d-кварк і u-кварк.
* Другое пакаленне ўключае ў сябе: мюон, мюоннае нейтрына, s-кварк і c-кварк.
* Трэцяе пакаленне ўключае ў сябе: тау-лептон, тау-нейтрына, b-кварк і t-кварк.

Кожны член наступнага пакалення мае масу большую, чым адпаведная часціца папярэдняга (для нейтрына гэта застаецца толькі здагадкай, адваротная іерархія мас не выключана эксперыментальна). Напрыклад, зараджаны лептон першага пакалення (электрон) мае масу ўсяго 0,511 МэВ, мюон (другое пакаленне) мае масу 106 МэВ, а тау-лептон (трэцяе пакаленне) мае масу 1777 МэВ (амаль у два разы цяжэйшы за пратон).

Усе звычайныя атамы ўтрымліваюць часціцы першага пакалення. Электроны акружаюць атамнае ядро, якое складаецца з пратонаў і нейтронаў, якія ўтрымліваюць u- і d-кваркі. Другое і трэцяе пакаленні зараджаных часціц не прысутнічаюць у звычайнай матэрыі і назіраюцца толькі ва ўмовах вельмі высокіх энергій. Нейтрына ўсіх пакаленняў пранізваюць сусвет, але рэдка ўзаемадзейнічаюць са звычайнай матэрыяй.

## Магчымае існаванне чацвёртага пакалення 
Магчымасць існавання чацвёртага (пятага і г. д.) пакалення ў некаторай ступені выключаная эксперыментам. Напрыклад, калі б існавалі новыя пакалення (адносна лёгкіх) ферміёнаў, звязаных з Z-базонам, апошні меў бы большую шырыню распаду, чым вымераная на вопыце (яна супадае з тэарэтычна прадказанай для выпадку трох пакаленняў). Такім чынам, наступныя пакаленні элементарных ферміёнаў магчымыя толькі ў выпадку, калі іх члены маюць масу больш за палавіну масы Z-базона і/або не ўзаемадзейнічаюць з ім. Акрамя таго, тры пакаленні лёгкіх нейтрына адпавядаюць назіранай касмалагічнай распаўсюджанасці гелію.

Катэгорыя:Фізіка элементарных часціц
Катэгорыя:Нявырашаныя праблемы сучаснай фізікі
Сіняя Града

**Сіняя Града** — возера ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, за 29 км на захад ад горада Мар'іна Горка, за 1,8 км на паўднёвы захад ад вёскі Церабель. Адносіцца да басейна ракі Пціч.

Плошча паверхні 0,036 км², даўжыня 0,32 км, найбольшая шырыня 0,14 км. Даўжыня берагавой лініі 0,8 км.

Возера размешчана на ўскрайку асушанага балота. Берагі нізкія, пясчаныя і пясчана-тарфяністыя, параслі хмызняком, забалочаныя. Зарастае слаба.

У возеры водзяцца карась, лінь, акунь, плотка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-92 
Катэгорыя:Азёры Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Пцічы
Янез Потачнік

**Янез Потачнік** (; 22 сакавіка 1958, паселішча Кропа, Славенія) — славенскі палітык, з 2010 года — еўрапейскі камісар па навакольным асяроддзі. Былы міністр Славеніі па еўрапейскіх справах.

## Біяграфія 
У 1984—1987 гадах працаваў у якасці памочніка дырэктара, а ў 1993—2001 гадах — дырэктар Інстытута макраэканамічнага аналізу і развіцця ў Любляне. З 1988 па 1993 гады — старэйшы навуковы супрацоўнік Інстытута эканамічных даследаванняў у Любляне. У 1993 годзе ён атрымаў доктарскую ступень па эканоміцы ў Люблянскім універсітэце.

У 2001—2002 гадах Я. Потачнік займаў пасаду саветніка міністра Кабінета міністраў Славеніі, а з 2002 па 2004 гады — міністр па справах Еўропы. Ён узначальваў дэлегацыі на перамовах пра далучэнне Славеніі да ЕС у перыяд паміж 1998 і 2004 гадамі. У тым жа годзе ён стаў еўракамісарам па пытаннях навукі і даследаванняў.

## Спасылкі 
* Янез Потачнік на сайце Еўрапейскай камісіі 

Катэгорыя:Выпускнікі Люблянскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Эканамісты Славеніі
Катэгорыя:Міністры Славеніі
Катэгорыя:Еўрапейскія камісары
T-кварк

'''*t*-кварк'* (скарачэнне ад *топ-кварк'' ), ці **праўдзівы кварк** () — кварк трэцяга пакалення, мае зарад +(2/3) е. Маючы масу 173,1 ± 1,3 ГэВ/c² , ён з'яўляецца самым масіўным сярод усіх часціц Стандартнай Мадэлі; яго маса блізкая да масы ядра рэнію. Час жыцця *t*-кварка складае 5 с, у 20 разоў менш за часавыя маштабы моцнага ўзаемадзеяння. З-за кароткага часу жыцця ён не паспявае пасля ўзнікнення адранізавацца (стаць часткай адрона) і паводзіць сябе як «голы» кварк; такім чынам, не існуе адронаў, якія ўтрымілівалі б валентны *t*-кварк (віртуальныя *t*-кваркі, строга кажучы, прысутнічаюць у любым адроне). Распадаецца амаль заўсёды на b-кварк і *W*-базон (слабы распад); каля 9 % распадаў адбываюцца з выпраменьваннем лёгкага зараджанага лептона (электрона ці мюона) і адпаведнага нейтрына. Распад з вылетам цяжкага τ-лептона пакуль не назіраўся з дастаткова значнай статыстыкай. Электрамагнітныя каналы распаду заглушаны (радыяцыйны распад у лягчэйшыя *u*- ці *c*-кварк па рэакцыях *т*→γ*u*, *т*→ γ*c* не выяўлены, эксперыментальная імавернасць такіх рэакцый меншая чым 0,6 %). Аналагічныя слабыя рэакцыі з вылетам замест фатона *Z*-базона (*t*→*Z*0*u*, *t*→*Z*0*c*) прадказаны, але дакладна пакуль не назіраліся (імавернасць меншая за 14 %). Распад *t*-кварка за кошт моцнага ўзаемадзеяння забаронены.

Быў адкрыты ў 1995 годзе ў эксперыментах на калайдары Тэватрон у амерыканскай лабараторыі Фермілаб калабарацыямі CDF і D0. Да запуску Вялікага адроннага калайдара Теватрон быў адзіным у свеце эксперыментальным комплексам, дзе магла нарадзіцца пара *t*-кваркаў. Энергія сутыкнення пратон-антыпратоннай пары ў сістэме цэнтра мас на гэтым паскаральніку роўная 1,96 ТэВ. Пры такой энергіі пары *t*-кварк + *t*-антыкварк нараджаюцца з сячэннем каля 7 пікабарн, што супадае з прадказаннем Стандартнай Мадэлі (6,7—7,5 пікабарн для масы *t*-кварка 175 ГэВ/c²).

Адкрыццё *t*-кварка канчаткова пацвердзіла рэальнасць кваркаў, закрыўшы нявырашаную праблему фізікі аб іх нерэальнасці.

## Гл. таксама 
* b-кварк

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Зводная табліца ўласцівасцей часціц на сайце Particle Data Group. 
* Поўная табліца ўласцівасцей часціц на сайце Particle Data Group. 

Катэгорыя:Кваркі
Катэгорыя:Стандартная мадэль
Коні Хедэгард

**Коні Хедэгард** (; , Хольбек, Данія) — дацкі і еўрапейскі палітык, еўрапейскі камісар па пытаннях клімату з 9 лютага 2010 года.

Скончыла Капенгагенскі ўніверсітэт, дзе вывучала гісторыю і літаратуру. У 1984 годзе была абрана ў парламент Даніі, але ў 1990 годзе не здолела пераабрацца. Працавала журналістам у газетах *Berlingske Tidende*, *Politiken*, у Дацкай тэлерадыёкампаніі. У 2004 годзе была прызначана міністрам экалогіі Даніі, у 2005 годзе таксама заняла пасаду міністра супрацоўніцтва паўночных дзяржаў (). У 2007 годзе была прызначана міністрам па справах клімату і энергетыкі. У новым складзе Еўракамісіі, зацверджаным 9 лютага 2010 года, Хедэгард заняла створаную пасаду камісара па пытаннях клімату.

Да 16 снежня 2009 года Хедэгард старшынствавала на канферэнцыі ААН па змяненні клімату ў Капенгагене.

## Публікацыі 
* *Connie Hedegaard*, *Claus Hagen Pedersen*. Det 20. århundrede: de 100 mest betydningsfulde personer i Danmark, 1999
* *Connie Hedegaard*. Da klimaet blev hot, 2008

## Спасылкі 
* Коні Хедэгард на сайце Еўракамісіі 

Катэгорыя:Палітыкі Даніі
Катэгорыя:Выпускнікі Капенгагенскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Міністры па справах клімату і энергетыкі Даніі
Катэгорыя:Міністры Паўночнага супрацоўніцтва Даніі
Катэгорыя:Міністры аховы навакольнага асяроддзя Даніі
Круглае (возера)

**Круглае** — возера ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, за 31 км на захад ад горада Мар'іна Горка, за 1,3 км на поўнач ад вёскі Валасач. Адносіцца да басейна ракі Пціч.

Плошча паверхні 0,01 км², даўжыня 0,14 км, найбольшая шырыня 0,11 км. Даўжыня берагавой лініі 0,4 км.

Возера размешчана на ўскрайку асушанага балота, пакрытага сеткай меліярацыйных каналаў. Берагі нізкія, пясчаныя і тарфяністыя, параслі хмызняком, забалочаныя. Зарастае слаба.

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-92 

Катэгорыя:Азёры Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Пцічы
Доўгае (возера, Пухавіцкі раён)

**Доўгае** — возера ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, за 32 км на захад ад горада Мар'іна Горка, за 3,7 км на захад ад вёскі Церабель. Адносіцца да басейна ракі Пціч.

Плошча паверхні 0,03 км², даўжыня 0,33 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 0,75 км.

Возера размешчана сярод асушанага балота, пакрытага сеткай меліярацыйных каналаў. Берагі нізкія, тарфяністыя, параслі хмызняком, балоцістыя. Зарастае слаба. На паўночным захадзе каналізаваным ручаём злучана з вялікай сістэмай меліярацыйных каналаў.

У возеры водзяцца карась, лінь, акунь, плотка, лешч і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-92 

Катэгорыя:Азёры Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Пцічы
Фторыставадародная кіслата

**Фторыставадародная кіслата, плавікавая кіслата, фторавадародная кіслата** — раствор фторыстага вадароду ў вадзе, HF.

Бясколерная вадкасць. Шчыльнасць 1149 кг/м³ пры тэмпературы 15 °С (1,00132—1,07099 г/см³ пры 25 °С). Тэмпература кіпення азеатропнай сумесі (38,2 % фторыстага вадароду па масе) складае 114,5 °С. Моцная кіслата. Утварае солі — фтарыды. Рэагуе са шматлікімі рэчывамі, у т.л. з аксідамі крэмнію, малібдэну, вальфраму, танталу, ніобію, бору і з сілікатамі (у т.л. са шклом).

## Атрыманне 
Фторыставадародную кіслату атрымліваюць растварэннем фторыстага вадароду ў вадзе, воднай абсорбцыяй газападобных прадуктаў сернакіслага раскладання фтарыду кальцыю, флюарытавых руд, фторзмяшчальных адходаў прамысловасці, пірагідролізам фтарыдаў кальцыю, урану і іншых металаў.

## Выкарыстанне 
Выкарыстоўваецца ў працэсах сінтэзу фтарыдаў, у складзе раствораў для траўлення шкла, кварцу, металаў і некаторых сплаваў і інш.

## Шкоднае ўздзеянне 
Фторыставадародная кіслата таксічная. Выклікае апёкі скуры (уздзеянне разбаўленай кіслаты можа выявіцца праз некалькі гадзін), раздражненне слізістых абалонак.

## Літаратура 
* 
* 
*

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру 
* Фтороводородная кислота  // Российская энциклопедия по охране труда: В 3 т. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Изд-во НЦ ЭНАС, 2007. 

Катэгорыя:Неарганічныя кіслоты
Катэгорыя:Злучэнні фтору
Катэгорыя:Злучэнні вадароду
Катэгорыя:Высоканебяспечныя рэчывы
Зужава

**Зужава** — возера ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, за 20 км на паўднёвы захад ад горада Мар'іна Горка, за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Пясчанка. Адносіцца да басейна ракі Пціч.

Даўжыня 0,14 км, найбольшая шырыня 0,11 км. Даўжыня берагавой лініі 0,4 км.

Возера размешчана сярод вялікага балотнага масіва. На поўдні ўпадае каналізаваны ручай. Зарастае істотна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-92 
Катэгорыя:Азёры Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Пцічы
Грымячае

**Грымячае** — возера ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, за 27 км на паўднёвы ўсход ад горада Мар'іна Горка, за 2,5 км на поўдзень ад вёскі Весялова, каля ўрочышча Галіны. Адносіцца да басейна ракі Сіняя.

Плошча паверхні 0,01 км², даўжыня 0,12 км, найбольшая шырыня 0,11 км. Даўжыня берагавой лініі 0,35 км.

Возера размешчана на ўскраіне балотнага масіву. Берагі нізкія, пераважна сплавінныя, параслі хмызняком і рэдкалессем. На поўдні злучана ручаём з каналам Пратасевіцкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-105 

Катэгорыя:Азёры Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Беліцкае (возера)

**Беліцкае** — возера ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, за 14 км на паўночны захад ад горада Мар'іна Горка, за 0,7 км на паўночны захад ад вёскі Белае. Адносіцца да басейна ракі Цітаўка.

Плошча паверхні 0,015 км², даўжыня 0,14 км, найбольшая шырыня 0,14 км. Даўжыня берагавой лініі 0,43 км.

Возера размешчана на ўскраіне асушанага балота, пакрытага сеткай меліярацыйных каналаў. Берагі нізкія, пясчаныя і тарфяністыя, параслі хмызняком, забалочаныя. Зарастае ўмерана.

У возеры водзяцца акунь, плотка, карась і іншыя віды рыб.

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-92 

Катэгорыя:Азёры Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Свіслачы (прыток Бярэзіны)
ISO 3166-2:AZ

**ISO 3166-2:AZ** — стандарт Міжнароднай арганізацыі па стандартызацыі, які вызначае геокоды. З'яўляецца падмноствам стандарту ISO 3166-2, якія адносяцца да Азербайджана. Стандарт ахоплівае 7 раёнаў у складзе аўтаномнай рэспублікі Нахичевань, 1 аўтаномную рэспубліку, 11 муніцыпалітэтаў і 59 раёнаў Азербайждана. Кожны геокод складаецца з двух частак: кода Alpha2 па стандарце ISO 3166-1 для Азербайджана — **AZ** і дадатковага кода запісаных праз злучок. Дадатковы двух-трёхбуквенный код рэспублікі, муніцыпалітэта, раёна утвораны сугучна назве рэспублікі, муніцыпалітэта, раёна. Геокоды аўтаномнай рэспублікі, муніцыпалітэтаў і раёнаў Азербайджана з'яўляюцца падмноствам кодаў дамена верхняга ўзроўню — **AZ** прысвоенага Азербайджану ў адпаведнасці са стандартамі **ISO 3166-1**.

## Геокоды Азербайджана першага ўзроўню 
Геокоды 1 рэспублікі і 11 муніцыпалітэтаў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення Азербайджана.

Геокоды 59 раёнаў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення Азербайджана.

## Геокоды Азербайджана другога ўзроўню 
Геокоды 7 раёнаў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення Азербайджана.

## Геокоды пагранічных Азербайджану дзяржаў 
* Расія — ISO 3166-2:RU (мяжуе на поўначы),
* Грузія — ISO 3166-2:GE (мяжуе на паўночным захадзе),
* Арменія — ISO 3166-2:AM (мяжуе на захадзе і паўночным усходзе),
* Іран — ISO 3166-2:IR (мяжуе на поўдні),
* Турцыя — ISO 3166-2:TR (мяжуе на захадзе).

## Гл. таксама 
* ISO 3166-1
* ISO 3166-2
* Адміністрацыйны падзел Азербайджана

## Спасылкі 
*  
* Геокоды Азербайджана 

2:AZ
*
Свяценскае

**Свяценскае** — возера ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, за 18 км на паўночны захад ад горада Мар’іна Горка, за 6 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Рудзенск. Адносіцца да басейна ракі Свіслач.

Плошча паверхні 0,11 км², даўжыня 0,44 км, найбольшая шырыня 0,29 км. Максімальная глыбіня 0,5 м, сярэдняя 0,3 м. Даўжыня берагавой лініі 0,86 км. Аб’ём вады 0,03 млн м³.

Возера размешчана сярод асушанага балотнага масіва, на якім вядуцца торфараспрацоўкі. З-за гэтага памеры возера і ўзровень вады ў ім значна вагаюцца.

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-92 
* Агульная характарыстыка азёр Мінскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Мінскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Лочынскае

**Ло́чынскае** — возера ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці, за 26 км на поўнач ад горада Асіповічы, за 0,1 км на поўнач ад вёскі Лочын. Адносіцца да басейна ракі Балачанка.

Плошча паверхні 0,56 км². Даўжыня 1,07 км, найбольшая шырыня 0,71 км. Максімальная глыбіня 2,0 м, сярэдняя 1,0 м. Даўжыня берагавой лініі 2,97 км. Аб’ём вады 0,56 млн м³.

Возера размешчана на ўскарайку асушанага балота, пакрытага сеткай меліярацыйных каналаў. Берагі пераважна нізкія, пясчаныя (месцамі гліністыя), параслі хмызняком і рэдкалессем, часам лесам. Мелкаводдзе вузкае (на ўсходзе і захадзе шырэйшае). Дно ўздоўж берагоў пясчанае і тарфяніста-пясчанае, глыбей сапрапелістае. Найбольшыя глыбіні размешчаны ў паўднёвай частцы возера. Зарастае істотна. На поўначы і захадзе злучана з вялікімі сістэмамі меліярацыйных каналаў.

У возеры водзяцца карась, лінь, акунь, плотка, лешч, шчупак і іншыя віды рыб.

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-94 
* Агульная характарыстыка азёр Магілёўскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Магілёўскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Асіповіцкага раёна
Глухое (возера, Пухавіцкі раён)

**Глухое** — возера ў Беларусі, у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, за 17 км на паўночны захад ад горада Мар’іна Горка, за 1,5 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Свіслач. Адносіцца да басейна ракі Свіслач.

Даўжыня 0,31 км, найбольшая шырыня 0,17 км. Даўжыня берагавой лініі 0,78 км.

Возера размешчана сярод асушанага балотнага масіва, на якім вядуцца торфараспрацоўкі. З-за гэтага катлавіна возера амаль поўнасцю асушана, асобныя невялікія азёрцы захаваліся ў заходняй частцы катлавіны.

## Літаратура 
* Ліст карты N-35-92. Выданне 1979 года.

Катэгорыя:Азёры Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Прыгодніцкая літаратура

**Прыго́дніцкая літарату́ра** (таксама авантурны раман, ад ) — жанр рамана, які сфарміраваўся у сярэдзіне XIX стагоддзя.

## Зараджэнне жанру 
Жанру папярэднічала такая літаратурная плынь у еўрапейскай культуры, як рамантызм і неорамантызм, з ўласцівым імкненнем ўцячы ад мяшчанскай штодзённасці ў свет экзотыкі і гераічнасці. Прыгодніцкая літаратура абапіраецца на досвед шматстайных літаратурна-мастацкіх апавядальных жанраў з авантурна-займальная ўсталёўкай, якія атрымалі развіццё значна раней — рыцарскі эпас XII—XVI стст., раманы барока («Астрэя» д'Юрфе і г.д.), круцельскія раманы прыгод, літаратура вандраванняў XVII–XVIII стст. і гатычны раман прадрамантызма з яго скажонасцямі, таямніцамі і жахамі.

## Фарміраванне жанру 
У прыгодніцкім  рамане прыкметна выяўленае дзяленне персанажаў на герояў і злыдняў, а падзеі развіваюцца ярка і імкліва. Сюжэту ўласцівая таямнічасць і авантура, а героям — перажыванні, харызматычнасць, яркасць характараў і эмацыйнасць. Адметны ўплыў на зараджэнне прыгодніцкай літаратуры аказалі гатычныя ды гістарычныя раманы Вальтара Скота, Віктора Гюго, ды іншых класікаў. А ў фарміраванне жанру ўнёсак зрабілі майстры неорамантычнай прозы Аляксандр Дзюма і Роберт Льюіс Стывенсан. Напачатку вылучаліся  гісторыка-прыгодніцкія творы («Тры мушкецёры», «Каралева Марго» Аляксандра Дзюма), сацыяльна-прыгодніцкія («Граф Монтэ-Крыста» Аляксандра Дзюма, «Парыжскія таямніцы» ). Таксама аднымі з першых узораў прыгодніцкай літаратуры з’явіліся «марскія раманы»  і серыя раманаў з амерыканскага жыцця Фенімора Купера.
 
Перыяд канцу XIX – пачатку XX ст. стаў «Залатым векам» прыгодніцкага жанру. Да гэтага перыяду з жанру ўжо вылучылася дастаткова багата падвідаў — кнігі пра пошукі скарбаў, пра піратаў, пра індзейцаў, марскія раманы, каланіяльныя, шпіёнскія, рабінзанада і іншыя.

## Глядзіце таксама 
* Беларуская прыгодніцкая проза

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Скрыпіца (значэнні)

**Скрыпіца:**

* Скрыпі́ца — рака ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Прыпяць
* назва віду грыбоў  — шапкавы базідыяльны грыб сямейства
Беларускі мост

]]
**Беларускі мост (Філёўскі мост)** — трохпралётны чыгуначны сталёвы бэлечны мост у Маскве праз раку Маскву. Мост выкарыстоўваецца для Беларускага кірунку Маскоўскай чыгункі. У аснове моста — пабудова 1895 года, рэканструяваная двойчы: ў 1938 і 1961 гадах.

## Гісторыя будаўніцтва і рэканструкцыі 
Першы драўляны чыгуначны мост на аднапутнай лініі Масква — Брэст быў пабудаваны на гэтым месцы ў 1871 годзе.

У 1875 годзе драўляны мост быў заменены на металічны, таксама аднапутны, які меў двухпралётную неразрэзную ферму з яздой паверсе. Канструкцыя шырынёй ўсяго 100 метраў аказалася няўдалай: падчас паводкі нізкія фермы сыходзілі пад ваду і ператвараліся ў плаціну, а правабярэжная аснова моста амаль адразу прасела і дала расколіны.

У 1895 годзе быў пабудаваны новы, двухшляховы мост. Тры пралёты па 55,75 метраў мелі агульную адтуліну ў 160 метраў — у паўтары разы больш папярэдняй канструкцыі. Два пралёты былі пабудаваны з выкарыстаннем старой маставой фермы, разрэзанай напалам і узмоцненай па нормах 1884 года.

У такім выглядзе мост праслужыў да пачатку будаўніцтва канала імя Масквы. Пабудова канала запатрабавала павышэння габарыту моста для пропуску рачных судоў. Праект поўнай замены моста быў адхілены на карысць эканомнай перабудовы існуючага моста. У сярэднім пралёце моста ферма з яздой паверсе была заменена на ферму з яздой унізе.

Двухшляховая канструкцыя 1938 года апынулася цалкам жывучай і працуе па сённяшні дзень. Бакавыя пралёты XIX стагоддзя, якія мелі шмат вытворчых дэфектаў, у 1950-я гады запатрабавалі замены. У 1961 годзе іх замянілі на сталежалезабетонныя бэлькі. Галоўным крытэрыем пры выбары праекта і тэхналогіі рамонту быў час («акно»), на працягу якога спыняецца рух цягнікоў. На замену чатырох пралётных будынкаў метадам папярочнай перасоўкі спатрэбілася не больш за 16 гадзін «вокнаў».

Катэгорыя:Масты Масквы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1895 годзе
Катэгорыя:1895 год у Маскве
Навуць (рака)

**На́вуць**, **Роў** — рака ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Скрыпіца (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 31 км. Плошча вадазбору 269 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 м/км. Пачынаецца ў сутоках каналаў Страявы і Жыткавіцкі, за 3,5 км на паўночны захад ад вёскі Навуць, вусце за 3,8 км на поўдзень ад вёскі Пасека. Даліна невыразная. Рэчышча каналізавана на ўсім працягу (22 км ад вытоку). Вадазбор нізінны. Асноўны прыток — Рудзянецкі канал (злева). Выкарыстоўваецца для напаўнення сажалак рыбгаса «Чырвоная Зорка» і ў якасці водапрыёмніка меліярацыйных сістэм.

## Флора 
Воды ракі насяляюць 50 відаў водарасцей.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Скрыпіцы
Дземенка (рака)

**Дземенка**, **Дзяменка** — рака ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Даўжыня 10 км. Бярэ пачатак у балотах на поўнач ад вёскі Вятчын. Упадае ў возера Чырвонае. Рэчышча на працягу 7 км ад вусця каналізаванае.

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-129 

Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Жыткавіцкага раёна
Дземенка

Назву **Дзе́менка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Дземенка — вёска ў Петрыкаўскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Дземенка — вёска ў Асіповіцкім раёне

## Рэкі 
* Дземенка — рака ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці
Крупцы (могілкі)

Могілкі **Крупцы́** (за савецкім часам — *Піянерскія могілкі*) — могілкі ў Мінску. Названыя паводле колішняй вёскі Крупцы, цяпер прадмесце горада Мінска. Могілкі згадваюцца з XVI стагоддзя, у 1973 годзе закрытыя для пахаванняў.

## Гісторыя 
Могілкі вядомыя з XVI стагоддзя.

### Рэканструкцыя 2012 года 
У 2012 годзе праведзеная рэканструкцыя могілак, якая атрымала адмоўную рэакцыю грамадскасці. Рэканструкцыя могілак праводзілася з прымяненнем цяжкой гусенічнай тэхнікі, якая ездзіла па магілах. Крыжы былі замененыя на бетонныя надгалоўнікі, знесеныя металічныя агароджы. Некаторыя магілы былі незваротна згубленыя, па іх пракладзеныя дарожкі з пліткі. У выніку рэканструкцыі былі знесеныя руіны капліцы-пахавальні Вярыгаў XIX стагоддзя. У часе рэканструкцыі спецкамбінатам праводзіўся пошук сваякоў памерлых, пахаваных на могілках Крупцы. Пошук праводзіўся дзеля атрымання згоды на замену старых надмагілляў на новыя бетонныя надгалоўнікі.

## Апісанне могілак 
Плошча тэрыторыі 1,16 га. Захаваліся некаторыя магілы ХІХ ст. У цяперашні час традыцыйнае пахаванне труны ў магілу на Крупцах не дазваляецца па прычыне абмежаванай плошчы.

## Спасылкі  
* 
* 
* Могілкі «Крупцы» на Wikimapia
* Могілкі «Крупцы» на Foursquare

Катэгорыя:Могілкі Мінска
Катэгорыя:Крупцы
Плясецкае

**Плясе́цкае** — возера ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, на мяжы з Калінкавіцкім раёнам, за 34 км на паўночны ўсход ад горада Петрыкаў, за 2,2 км на ўсход ад вёскі Церабаў. Адносіцца да басейна ракі Трэмля.

Плошча паверхні возера каля 0,22 км², даўжыня 0,61 км, найбольшая шырыня 0,51 км. Найбольшая глыбіня 1,5 м, сярэдняя 0,9 м. Даўжыня берагавой лініі 1,81 км. Аб’ём вады 0,20 млн м³.

Размешчана на ўскрайку асушанага балотнага масіву. Схілы катлавіны маюць вышыню да 2 м. Берагі нізкія, пераважна забалочаныя, параслі хмызняком, на паўднёвым захадзе лесам. Дно выслана глеем і сапрапелем. Зарастае істотна. На паўднёвым усходзе ўпадае ручай. На захадзе пратокай злучана з канавай Плясецкая.

У возеры водзяцца акунь, плотка, шчупак, лешч і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-142. Выданне 1975 г.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Басейн Трэмлі
Катэгорыя:Азёры Петрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Азёры Калінкавіцкага раёна
Духоўна-рыцарскі ордэн

**Духоўна-рыцарскія ордэны** — у Заходняй Еўропе ваенна-манаскія арганізацыі рыцараў, якія ствараліся ў перыяд крыжовых паходаў у 12—13 стст. пад кіраўніцтвам каталіцкай царквы галоўным чынам для крыжовых паходаў і вайны з нявернымі: супраць Ісламу ў Святой зямлі, у Іспаніі ці ў Турцыі, або супраць язычнікаў у Літве, у Эстоніі ці ў Прусіі з мэтай распаўсюджвання каталіцтва (пасля Рэфармацыі часам і пратэстанцтва). Пазней ордэны маглі стаць свецкімі.

Да духоўна-рыцарскіх ордэнаў адносяцца ордэны: Іаанітаў, Тампліераў, Тэўтонскі ордэн, Ордэн Алькантара, Ордэн Калатравы і інш.

## Членства 
Як манахі, члены духоўна-рыцарскіх ордэнаў давалі зарокі ўстрымання, паслушэнства, беднасці. Як рыцары-феадалы яны насілі зброю, удзельнічалі ў заваявальных паходах. Маладых прыхільнікаў называлі неафітамі. Неафіт павінен быў прайсці абавязковы абрад прысвячэння.

## Структура ордэна 
Структура духоўна-рыцарскіх ордэнаў была іерархічнай. Кожны ордэн узначальваў вялікі магістр (гросмайстар), які выбіраўся пажыццёва і зацвярджаўся Папам. Яму падпарадкоўваліся начальнікі «правінцый» (мясцовых падраздзяленняў ордэна) — прыёры, а таксама маршалы (якія распараджаліся фінансамі ордэна), камандоры (кашталяны замкаў і крэпасцей) і інш. Яны складалі генеральны капітул, які склікаўся перыядычна і меў заканадаўчую ўладу. Большую частку ордэнаў складалі браты-рыцары.

## Гісторыя 
Дзякуючы падараванням, захопам, ліхвярскім і гандлёвым здзелкам духоўна-рыцарскія ордэны зарабілі вялікія станы, сталі буйнымі зямельнымі ўласнікамі, якія жорстка эксплуатавалі залежнае сялянства, і набылі значную эканамічную і палітычную сілу. З умацаваннем у еўрапейскіх дзяржавах цэнтралізаванай улады духоўна-рыцарскія ордэны паступова страцілі значэнне, хоць некаторыя з іх (напрыклад, Тэўтонскі) працягваюць існаваць дагэтуль.

## Спіс ордэнаў 
## Гл. таксама 
* Ордэн, арганізацыя
* Манаскія ордэны
* Рыцарскія ордэны

## Літаратура 
* Forey, Alan John. The Military Orders: From the Twelfth to the Early Fourteenth Centuries. Basingstoke: Macmillan Education, 1992.
* Повседневная жизнь тамплиеров в XIII веке. Жорж Бордонов.издательство: Мол. гвардия
* 

## Спасылкі 
* The Military Orders 

Катэгорыя:Рыцарскія ордэны
Катэгорыя:Рэлігійныя ордэны
Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Крыжовыя паходы
Катэгорыя:Каталіцкія ордэны і кангрэгацыі
Калішскі мір

**Калішскі мір** () — мірны дагавор паміж Каралеўствам Польскім і Тэўтонскім ордэнам, які быў падпісаны 2 чэрвеня 1343 года ў Калішы і афіцыйна завяршыў польска-тэўтонскую вайну 1326—1332 гадоў.

Па ўмовах дагавора Куявія і Добжынская зямля вярталіся Польшчы. Наўзамен польскі кароль Казімір III назаўжды адмаўляўся ад прэтэнзій на Памерэлію, а таксама афіцыйна прызнаваў права Ордэна на Хелмінскую (Кульмерланд) і Міхалаўскую землі і Гданьскае Памор’е (Памерэлію).

## Перамовы 
Мір быў выгодны польскаму боку, бо прадугледжваў тэрытарыяльныя саступкі на яе карысць, аднак Ордэн адмовіўся добраахвотна растацца з Хелмінскай і Міхалаўскай землямі, а таксама з Усходнім Памор’ем, хоць у 1339 годзе на варшаўскім працэсе папскі трацейскі суд прызнаў, што гэтыя землі павінны належаць Польшчы. Тым часам Папа Бенедыкт XII не падтрымаў рашэнне суда, настойваючы на неабходнасці паўторнага разгляду.

Пераемнік Бенедыкта Клімент VI быў прыхільнікам Ордэна. У гэтых умовах польскаму каралю прыйшлося вырашаць: ці працягваць барацьбу з крыжакамі, ці пайсці на падпісанне міру. Казімір выбраў мір, бо Ордэн быў на піку магутнасці, і зыход вайны з ім, хутчэй за усё, быў бы яшчэ больш невыгодным для Польшчы.

Як вынік падпісання дагавора Казімір пазбавіўся тытула князя паморскага як у афіцыйнай тытулатуры, так і на пячатках. Дагавор прызнаваў факт мінулага ўладання караля польскага Памор’ем, землямі Хелмінскай і Міхалаўскай, акрамя таго, Казімір не перадаваў правы валодання крыжакам, а проста адмаўляўся ад усіх правоў на гэтыя землі. Ужо ў самім патрабаванні Ордэна адрачэння караля ад правоў на Памор’е было прызнанне існавання гэтых правоў. Поспехам польскай дыпламатыі быў і той факт, што ў канчатковым тэксце дагавора не было выпрацаванай на вышаградскім працэсе 1335 года формулы «вечнае падараванне Ордэну».

## Гл. таксама 
* Польска-тэўтонскія войны

## Зноскі 
Катэгорыя:Мірныя дагаворы Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XIV стагоддзя
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Польшчы
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Тэўтонскага ордэна
Катэгорыя:1343 год у Еўропе
Катэгорыя:Падзеі 2 чэрвеня
Рэгіёны Фарэрскіх астравоў

**Фарэрскія астравы** падзелены на шэсць рэгіёнаў (, сісла) і 34 камуны, да 2008 года таксама існаваў падзел на сем выбарчых акруг. Кожны рэгіён мае свайго *шэрыф*а.

Рэгіёны (сіслы) Фарэрскіх астравоў:
* Эстурай — рэгіён і выбарчая акруга.
* Нораяр (*Norðoyar* «Паўночныя астравы») — рэгіён і выбарчая акруга. Астравы Борай, Фуглай, Кальсай, Кунай, Свуйнай, Віяй.
* Сандай — рэгіён і выбарчая акруга. Астравы Луйтла-Дуймун, Сандай, Скувай, Стоўра-Дуймун.
* Стрэймай — рэгіён, падзелены на дзве выбарчыя акругі:
** Паўночны Стрэймай.
** Паўднёвы Стрэймай. Астравы Хестур, Кольтур, Ноўльсай, паўднёвая частка вострава Стрэймай.
* Сувурай — рэгіён і выбарчая акруга.
* Воар — рэгіён і выбарчая акруга. Астравы Мічынес і Воар.

## Гісторыя 
Адміністрацыйны падзел Фарэрскіх астравоў неаднаразова змяняўся. У 1980-х астравы складаліся са звыш 50 камун. У апошнія дзесяцігоддзі іх колькасць увесь час скарачалася і працягне скарачацца ў будучыні. Мэтай міністэрства ўнутраных спраў з'яўляецца стварэнне да 2015 годзе ад сямі да дзевяці камун, якія б часткова ці цалкам супадалі з межамі рэгіёнаў і выбарчых акруг. Калі гэта здарыцца, то Фарэрскія астравы адмовяцца ад рэгіянальнага падзелу, пакінуўшы толькі падзел на камуны.

Акрамя таго, працяглы час ішло абмеркаванне скарачэння або нават адмовы ад выбарчых акруг. Падчас выбараў 2008 года выбарчыя акругі былі канчаткова адменены.

## Гл. таксама 
* Камуны Фарэрскіх астравоў
* Спіс астравоў Фарэрскага архіпелага
Ярэмчэ

**Ярэ́мчэ** (, да 2006 года — *Яремча*) — горад абласнога падпарадкавання ва Украіне, у Івана-Франкоўскай вобласці. Размешчаны на рацэ Прут, на аўтадарозе Івана-Франкоўск — Рахіў — Ужгарад. Чыгунка звязвае горад з абласным цэнтрам і Львовам. Ярэмчэ — самы вядомы кліматычны курорт Прыкарпацця, турыстычны цэнтр Івана-Франкоўскай вобласці, цэнтр «зялёнага» турызму Прыкарпацця, які таксама называюць тварам гарналыжнай краіны Букавэль (c.Паляныця).

Лічыцца, што першым пасяліўся сярод гор бядняк Ярэма і ад яго імя пайшла назва горада. Заснаваны ў 1787 годзе. Мае статус горада з 1963 года. 14 снежня 2006 года Вярхоўная Рада Украіны удакладніла назву горада, змяніўшы яе з Ярэмча () на Ярэмчэ (). Да Ярэмчэ далучаны два старажытныя сёлы — Дора і Ямна, якія размешчаны адпаведна ніжэй і вышэй па цячэнні ракі Прут. У гэтых сёлах захаваліся асобныя чыгуначныя станцыі.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Турыстычны партал горада, створаны выканаўчым камітэтам Ярэмчанскага гарадскога савета 
* ВР змяніла назву горада Ярэмча Уніан
* Замкі і храмы Украіны. Ярэмчэ, якое вы ня ведалі

Катэгорыя:Гарады Івана-Франкоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Надвірнянскага раёна
Нораяр

**Нораяр** (, таксама , літаральна «Паўночныя астравы») — рэгіён у паўночна-ўсходняй частцы Фарэрскіх астравоў, у які ўваходзяць астравы Кальсай, Кунай, Борай, Віяй, Свуйнай і Фуглай. Клаксвуйк з'яўляецца сталіцай гэтага рэгіёна.

## Літаратура 

* Christiansen, Hans T., Rói Patursson, and Sörensen Björn. Norðoyar. Stockholm: Informationsgruppen AB, 1989. ISBN 91-86004-77-8 

Катэгорыя:Рэгіёны Фарэрскіх астравоў