Традыцыя шахтавых магіл (Мексіка)

**Заходнемексіканская традыцыя шахтавых магіл**, ці **культура шахтавых магіл** — дадзены тэрмін ахоплівае шэраг узаемазвязаных культурных рыс, якія аб'ядноўваюць археалагічныя знаходкі прыкладна 300 г. да н.э. — 400 г. н.э. у заходнемексіканскіх штатах Халіска, Наярыт і ў меншай ступені — Каліма. Амаль усе артэфакты, звязаныя з традыцыяй шахтавых магіл, былі выяўленыя рабаўнікамі магіл, месца іх паходжання невядомыя, што робіць іх датаванне праблематычным. Першыя буйныя не закранутыя рабаўнікамі шахтавыя магілы былі адкрыты толькі ў 1993 г. у г. Уітцілапа, штат Халіска.

Першапачаткова лічылася, што названыя знаходкі адносяцца да Дзяржавы тараскаў, якая існавала адначасова з ацтэкамі. К сярэдзіне 20 ст. стала ясна, што артэфакты і пахаванні дадзенай культуры былі як мінімум на 1000 гадоў старэйшыя. Да нядаўняга часу адзінымі крыніцамі звестак пра культуру стваральнікаў шахтавых магіл былі артэфакты, здабытыя «чорнымі археолагамі» — рабаўнікамі магіл. Іменна з-за нястачы звестак вялікая выстаўка 1998 г. суправаджалася падтэкстам: «Мастацтва і археалогія невядомага мінулага».

У цяперашні час лічыцца, што хоць шахтавыя магілы былі шырока распаўсюджаныя на згаданай тэрыторыі, рэгіён традыцыі шахтавых магіл не ўяўляў сабой адзінай культуры. Сярод археолагаў працягваюцца дыскусіі пра карэктнасць ужывання агульнага тэрміна «Культура шахтавых магіл» ці асобных тэрмінаў «культура Каліма», «культура Халіска», «культура Наярыт».

Да ўзнікнення Традыцыі шахтавых магіл на яе тэрыторыі існавала культура Капача, самым вядомым археалагічным помнікам якой з'яўляецца Ла-Кампана каля мексіканскага горада Каліма. Ла-Кампана працягвала выкарыстоўвацца і пазней, калі на яе тэрыторыі таксама ўзніклі пахаванні Традыцыі шахтавых магіл.

Тэўчытланская традыцыя з'яўляецца альбо нашчадкам Традыцыі шахтавых магіл, альбо нават яе сінонімам.

Файл:Chinesca Nayarit.jpg|right|thumb|250px|Дэталь скульптуры ў «псеўдакітайскім» (*chinesco*) стылі, культура Наярыт, класічны перыяд
Файл:Shaft tomb culture marriage pair Met.jpg|250px|thumb|right|Пара продкаў, Наярыт, 100 да н. э. — 200 н. э., стыль Ікстлан-дэль-Рыа.
Файл:Shaft tomb tree tableau 2.jpg|250px|thumb|Дрэва з птушкамі з Наярыта. Мяркуецца, што птушкі сімвалізуюць душы, якія яшчэ не спусціліся ў падземнае царства, а цэнтральнае дрэва — гэта Месаамерыканскае сусветнае дрэва.
Файл:Jalisco Ameca-style figurine (Art Institute).jpg|right|250px|thumb|Фігурка ў стылі Амека з Халіска, вышыня 56 см.
Файл:Ameca style figurine from Jalisco (Zeetz Jones).jpg|right|250px|thumb|Фігурка ў стылі Амека з Халіска. Рог — характэрная рыса многіх фігур гэтай культуры. Мяч, мабыць, адносіцца да Месаамерыканская гульні ў мяч.
Файл:Shaft tomb culture village scene.jpg|250px|thumb|right|Сцэна з музыкамі і танцорамі
Файл:Chinesco style reclining female - Nayarit Mexico - 300 BCE-300 CE.jpg|right|250px|thumb|Статуэтка ў «псеўдакітайскім» стылі (тып C), якая паказвае чалавека з прыпухлымі і вузкімі вачыма і кароткімі конусападобнымі нагамі.
Файл:Colima shaft tomb dog (T Aleto).jpg|250px|thumb|right|Фігурка сабакі з Калімы (верагодна, падобную пароду вырошчвалі для ўжывання ў ежу, пра што гавораць яе акругленыя бакі).
Файл:Zacatecas figurine, shaft tomb tradition (RightIndex).jpg|right|250px|thumb|Статуэтка ў стылі Сакатэкас з рагамі (верагодна, гэта плеценыя косы) на мужчынскіх фігурках. Як у мужчын, так і ў жанчын — характэрныя галовы з плоскім верхам і рукі, падобныя на вяроўкі.
Файл:Western Mexico Shaft tomb house 3.jpg|right|250px|thumb|Керамічны дом з дахам, характэрным не толькі для шахтавых магіл, але і наступнай тэўчытланскай традыцыі. Мяркуецца, што гэты дом уяўляе сабой дом жывых (зверху) на доме мёртвых (знізу).

## Зноскі 
## Літаратура 
* American Museum of Natural History, «Mexican and Central American Virtual Hall », accessed April 2008.
* 
* 
* Bruhns, Karen Olsen (1994) *Ancient South America*, Cambridge World Archaeology series, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-27761-7.
* Christensen, Alexander F. (1999) «Review of *Ancient West Mexico: Art and Archaeology of the Unknown Past*», *Ethnohistory*, Vol 46, No 3, pp.&nbsp;627–630.
* Coe, Michael (1994) *Mexico, from the Olmecs to the Aztecs*, Fourth Edition, Thames and Hudson, ISBN 0-500-27722-2.
* Coe, Michael and Dean Snow and Elizabeth Benson (1986) *Atlas of Ancient America*; Facts on File, New York.
* Covarrubias, Miguel (1957) *Indian Art of Mexico and Central America*, Alfred A. Knopf, New York.
* Crossley, Mimi, «Unknown Mexico/México Desconocido », accessed June 2008.
* Danien, Elin (2004) «On the Dilemma of a Horn: the Horned Shamans of West Mexico» in *Expedition — Philadelphia*, Vol 46, pp.&nbsp;22–35.
* Foster, Michael (2000) *Greater Mesoamerica: The Archaeology of West and Northwest Mesoamerica*, University of Utah Press, ISBN 978-0-87480-655-7.
* Hosler, Dorothy (1995) *The Sounds and Colors of Power: The Sacred Metallurgical Technology*, The MIT Press, ISBN 978-0-262-08230-3
* Internation Council of Museums Red List, «Nayarit figures (Mexico) », accessed April 2008.
* López Mestas C., Lorenza and Jorge Ramos de la Vega (2006) Some Interpretations of the Huitzilapa Shaft Tomb", in *Ancient Mesoamerica*, vol. 17, pp.&nbsp;271–281.
* Kan, Michael (1989) «The Pre-Columbian Art of West Mexico: Nayarit, Jalisco, Colima» in *Sculpture of Ancient West Mexico, Nayarit, Jalisco, Colima*, Los Angelese County Museum of Art, University of New Mexico Press, ISBN 0-8263-1175-X.
* Kappelman, Julia «Art 347L Mesoamerican Art Syllabus: West Mexico», accessed April 2008.
* Kubler, George (1984) *The Art and Architecture of Ancient America: The Mexican, Maya and Andean Peoples*, Pelican History of Art, Yale University Press, ISBN 0-300-05325-8.
* Meighan, Clement W.; H. B. Nicholson (1989) «The Ceramic Mortuary Offerings of Prehistoric West Mexico: an Archaeological Perspective» in *Sculpture of Ancient West Mexico, Nayarit, Jalisco, Colima*, Los Angelese County Museum of Art, University of New Mexico Press, ISBN 0-8263-1175-X.
* Michelet, Dominique (2000) «Western Mexico» in *The Oxford Encyclopedia of Mesoamerican Cultures*, David Carrasco, ed., Catherine Sifel, Marhe Imber, translators, Oxford University Press, pp.&nbsp;328–333, ISBN 978-0-19-514257-0.
* Metropolitan Museum of Art, Timeline of Art History, accessed April 2008.
* Smithsonian National Museum of the American Indian (2005) *Born of Clay: Ceramics from the National Museum of the American Indian*, NMAI Editions, ISBN 1-933565-01-2.
* Sund, Judy (2000) «Beyond the Grave: The Twentieth-Century Afterlife of West Mexican Burial Effigies», the Art Bulletin.
* Taylor, R. E. (1970) «The Shaft Tombs of Western Mexico: Problems in the Interpretation of Religious Function in Nonhistoric Archaeological Contexts», in *American Antiquity*, Vol. 35, No. 2 (Apr., 1970), pp.&nbsp;160–169.
* Toscano, Salvador (1946) «El Arte y la Historia del Occidente en Mexico» in *Arte Precolombino del Occidente de Mexico*, Salvador Toscano, Paul Kirchoff, Daniel Rubin de la Borbolla, eds., Palacio de Bellas Artes, Mexico City, pp.&nbsp;9–33.
* Weigand, Phil (2001) «West Mexico Classic» in *Encyclopedia of Prehistory*, Vol 5, Peter Peregrine (ed), ISBN 978-0-306-46259-7.
* Williams, Eduardo «Prehispanic West México: A Mesoamerican Culture Area», Foundation for the Advancement of Mesoamerican Studies, Inc. (FAMSI), accessed April 2008.

## Спасылкі 
* Рождённые из глины. Керамика Традиции шахтовых могил Западной Мексики // Мир индейцев. 
* Загадочные мексиканские фигурки // Мир индейцев. 

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Месаамерыкі
Катэгорыя:Гісторыя Мексікі