Дзяражня (Касцюковіцкі раён)

**Дзяра́жня** (, ) — былая вёска ў Касцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Беладубраўскага сельсавета.

У 1931—1992 гадах цэнтр Дзяражненскага сельсавета. Ліквідавана 20 сакавіка 2012 года.

## Геаграфія 
Дзяражня знаходзілася на прытоку Беседзі. Побач праходзіла аўтадарога Краснаполле—Хоцімск. Вёска размяшчалася за 12 км на паўднёвы захад ад Касцюковіч, за 172 км ад Магілёва. Бліжэйшая чыгуначная станцыя — Камунары на лініі Крычаў—Сураж. На паўднёвы ўсход ад Дзяражні знаходзілася былая вёска Печанеж.
      
File:Dziaraznia Byly centr vioski (2023-05-27).webp|Агульны выгляд былога цэнтра вёскі 
       Файл:Dziaraznia_Daroha_u_byloj_vioscy_1_(2023-05-27).webp|Асфальтаваная дарога ў былой вёсцы.
        Файл:Dziaraznia_Daroha_u_byloj_vioscy_2_(2023-05-27).webp|Іншы ракурс дарогі.
      Файл:Dziaraznia_Krajavid_na_byly_nasielieny_punkt_(2023-05-27).webp|Краявід на тэрыторыю былога населенага пункта.

## Гісторыя 
Археалагічны помнік — курганны могільнік (9 насыпаў), які размешчаны за 2 кіламетры на паўднёвы ўсход ад вёскі, і старажытнае гарадзішча, за 1,5 кіламетра на паўночны захад ад вёскі на правым беразе ракі Дзяражня, сведчаць, што гэтая мясцовасць заселена людзьмі ў далёкай старажытнасці.

Вёска ўпершыню згадана пад 1777 годам як вёска Дзяражня ў Чэрыкаўскім павеце Магілёўскай губерні. Па рэвізіі 1816 года вёска, 8 двароў, 66 сялянскіх душ мужчынскага полу, належала памешчыку В. І. Галынскаму. Па рэвізскіх матэрыялах 1850 года ў вёсцы было 116 жыхароў, ва ўладанні памешчыка А. І. Камара. У 1852 годзе ў маёнтку памешчык Альфонс Комар заснаваў сукнавальню, даход з якой складаў 200 рублёў. На 1880 год вёска, 27 двароў, 237 жыхароў, у Студзянецкай воласці Чэрыкаўскага павета Магілёўскай губерні. Частка вяскоўцаў займалася кавальскім і кравецкім промысламі. Побач з вёскай праходзіла вялікая дарога. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы было 33 двары, вадзяны млын, карчма, царква. У 1896 годзе была пабудавана драўляная праваслаўная Архістраціга-Міхайлаўская царква (прыход якой аб'ядноўваў 1707 прыхаджан). Царкве належала 33 дзесяціны зямлі.

На пачатку XX стагоддзя сяло — цэнтр сельскагаспадарчай грамады, якая мела ў карыстанні 333 дзесяціны зямлі. У 1907 годзе адкрыта народнае вучылішча (30 вучняў). У 1909 годзе 30 двароў, 238 жыхароў. Меліся млын і казённая вінная крама. У 1923 годзе вясковыя дзеці наведвалі школу за 0,5 кіламетра ў вёсцы Красніца, у 1924 годзе тут навучалася 10 дзяцей з вёскі Дзяражня.

З 3 сакавіка 1924 года вёска ў БССР. З 17 ліпеня 1924 года вёска ў Касцюковіцкім раёне Калінінскай, з 9 чэрвеня 1927 года Магілёўскай акругі. У 1926 годзе 63 двары, 327 жыхароў. Працавалі вятрак, сукнавальня, вадзяны млын, скураная майстэрня, кузня. У 1929 годзе створаны калгас «Сталінскі прызыў». З 3 мая 1931 года вёска — цэнтр сельсавета.

У Вялікую Айчынную вайну 30 верасня 1943 года вызвалена ад нямецка-фашысцкіх акупантаў.

У 1986 годзе ў складзе саўгаса «Печанеж» (цэнтр — вёска Печанеж). Працавалі Дзяражненскае лясніцтва, 8-гадовая школа, 6-гадовая школа, Дом культуры, фельчарска-акушэрскі пункт, магазін, аддзел сувязі.

Крывалінейная вуліца, арыентаваная з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, забудавана двухбакова індывідуальнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. У цэнтры часткі вёскі сярод жылой забудовы размяшчаліся грамадскія будынкі.

У сувязі з радыяцыйнай забруджанасцю пасля чарнобыльскай катастрофы жыхары (231 сям'я) пераселены ў чыстыя мясцовасці.

## Насельніцтва 
* 1816 год — 66 сялянскіх душ мужчынскага полу
* 1850 год — 116 жыхароў
* 1880 год — 237 жыхароў, 27 двароў
* 1909 год — 238 жыхароў, 30 двароў
* 1926 год — 327 жыхароў, 63 двары
* 1959 год — 336 жыхароў
* 1970 год — 290 жыхароў
* 2007 год — 1 жыхар, 1 гаспадарка

## Інфраструктура 
* 1880 год — карчма, вадзяны млын
* 1907 год — народнае вучылішча (30 вучняў)
* 1909 год — млын, казённая вінная крама
* 1926 год — вятрак, сукнавальня, вадзяны млын, скураная майстэрня, кузня
* 1986 год — Дзяражненскае лясніцтва, 8-гадовая школа, бібліятэка, Дом культуры, фельчарска-акушэрскі пункт, магазін, аддзел сувязі

## Славутасці 
* Курганны могільнік (9 насыпаў, за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі)
* Старажытнае гарадзішча (за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі на правым беразе ракі Дзяражня)
* Драўляная праваслаўная Архістраціга-Міхайлаўская царква (пабудавана ў 1896 годзе)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі