Блёкат чорны

**Блёкат чорны** (*Hyoscýamus níger*) — двухгадовая травяністая расліна, від роду  сямейства , якая першапачаткова расла ў Еўразіі, а затым распаўсюдзілася паўсюдна.

Усе часткі расліны атрутныя, утрымліваюць моцнадзейныя алкалоіды — ,  і атрапін. Блёкат і яго прэпараты ўжываюць і як лекавую расліну, але толькі па прызначэнні лекара.

## Назва 
Відавую назву *niger* — *чорны* — расліна атрымала з-за чорна-фіялетавага зева кветкі.

Сярод беларускіх назваў блёкат чорны, блёкат, дурнап’ян, мардоўнік, гарлачыкі, зубнік, дур-трава, дыдар, дыдыр.

## Батанічнае апісанне 
Двухгадовая расліна вышынёй 20-115 см, з непрыемным пахам, пакрытае мяккім клейкім пушком. У першы год утварае толькі  эліптычных завостранага, выемкава-перыстараздзельнага або буйназубковага мяккага лісця на доўгіх хвосціках. Прамыя, тоўстыя (таўшчынёй ля аснавання 1,5—2 см), галінастыя, пакрытыя мяккімі валасінкамі сцёблы.

Корань вертыкальны, таўшчынёй да 2-3 см, слабагалінасты. Плоданасіць у ліпені — верасні.

Сцябловае лісце збіраюць у ліпені, падчас цвіцення раслін.

Вырошчванне блёкату чорнага ў культуры магчыма на ўрадлівых друзлых глебах. Участкі, на якіх застойваецца вада, для вырошчвання блёкату непрыдатныя. Лепшыя папярэднікі — чорны  і азімыя, якія высейвалі па ўгноенаму пару. Глебы з падвышанай кіслотнасцю неабходна . Угнаенні ўносяць пад асноўнае узворванне пры пасеве і ў падкормах. Пасеў вырабляюць вясной ці пад зіму. Для вясновага пасеву насенне неабходна . Пасеў вырабляюць радавым спосабам з міжраддзямі ў 60 см з заладкай насення на глыбіню 1,5-2 см. Норма высеву насення 8-9 кг са ўсходжасцю не ніжэй за 65-70 %. Калязімовы пасеў вырабляюць павярхоўна, без заладкі насення пры норме высеву 10-11 кг/га. На першым годзе жыцця расліна развівае толькі разетку прыкаранёвага лісця, на другім годзе цвіце і плоданасіць. Догляд плантацый складаецца ў праполцы і рыхленні міжраддзяў, падкормах і барацьбе са шкоднікамі і хваробамі. Збор ураджаю лісця ў першым годзе вегетацыі праводзяць у канцы лета, калі большая частка яго дасягае поўнага развіцця (спыняецца рост ліставай пласцінкі). Абрываюць буйнае лісце, пакідаючы дробнае ў сярэдзіне разеткі. На наступны год увесну ў пачатку цвіцення збіраюць сцябловае лісце. Траву перад сушкай здрабняюць на саламарэзцы. Ураджайнасць паветрана-сухой сыравіны складае 8-12 ц/га. Расліна, запісаная як *Herba Apollinaris*, выкарыстоўвалася жрыцамі Апалона для . Гэтыя псіхаактыўныя ўласцівасці ўключаюць у сябе візуальныя галюцынацыі і адчуванне палёту. Першапачаткова блёкат выкарыстоўваўся ў , арабскіх краінах і Азіі, хоць у Сярэдневякоўі быў распаўсюджаны і ў Англіі. У апошні час дадзеныя пра яго ранейшае выкарыстанне ў шатландскім неаліце былі аспрэчаныя. Джон Джэрард у сваёй кнізе «Herball» піша, што «Лісце, насенне і сок, пры прыёме ўнутр выклікаюць неспакойны сон, падобны сну п’янага, які доўга цягнецца і з’яўляецца смяротным для пацыента. Мыццё ног у адвары блёкату, а таксама часта водар яго кветак наводзіць сон». Блёкат выйшаў з ужывання ў півавараў з-за замены яго на  у XI—XVI стагоддзях, паколькі  забараняў выкарыстоўваць пры вытворчасці піва любыя інгрэдыенты, акрамя ячменю (соладу), хмелю і вады.

Насенне блёкату знайшлі ў магіле вікінгаў каля дацкага  ў 1977 годзе. З улікам таго, што здробненыя і расцёртыя на скуру пялёсткі блёкату могуць даць адчуванне здранцвення з мяккім адчуваннем палёту, гэта адкрыццё прывяло да тэорыі, што іменна блёкат, а не грыбы або спірт выкарыстоўваўся для распальвання легендарнай лютасці ў .

### У медыцыне 
Прэпараты блёкату чорнага валодаюць спазмалітычным, болесуцішальным і седатыўным дзеяннем, што абумоўлена наяўнасцю ў расліне трапанавых алкалоідаў.

Лісце ўваходзіць у склад проціастмавых збораў — астматолу і астмаціну, выкарыстоўваюцца для атрымання блёкатавага алею, які ўжываецца пры медыцынскім масажы як адцягвальны сродак пры неўралгіях.

## У масавай культуры і мастацтве 
У 1910 годзе брытанскі лекар — гамеапат  выкарыстаў блёкат для забойства жонкі.

Блёкат, як мяркуюць, была асноўным кампанентам яду, які прыняў  ў трагедыі У. Шэкспіра «Рамэа і Джульета». Некаторымі лічыцца, што раслінны настой пад назвай , якім быў атручаны   ў аднайменнай трагедыі, павінен атаясамлівацца з настоем блёкату (), хоць ёсць і іншыя кандыдаты на гэтую роль.

### У філатэліі 
Выява блёкату чорнага была выкарыстана Поштай Германіі на паштовых марках 1981 і 1982 гадоў.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Фармакапейны артыкул пра *блёкат чорны*  на сайте «Зелёная аптека» 
* *Блёкат чорны* на сайце USDA NRCS 

Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Паслёнавыя (падсямейства)
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Энтэагены
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Расліны на марках
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе