open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ягор Цімуравіч Гайдар

**Ягор Цімуравіч Гайдар** (, Масква — , Масква) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, эканаміст. З’яўляўся адным з ідэолагаў і кіраўнікоў эканамічных рэформ пачатку 1990-х гадоў у Расіі. У 1991—1994 гадах займаў высокія пасады ва Урадзе Расіі (у тым ліку з’яўляўся выканаўчым абавязкі Кіраўніка Урада). Дэпутат Дзярждумы Расіі першага (1993—1995) і трэцяга (1993—2003) скліканняў.

Дырэктар Інстытута эканомікі пераходнага перыяду, член Назіральнага савета Аналітычнага цэнтра аграспажывецкай эканомікі.

## Спасылкі 
* Інтэрв’ю з Ягорам Гайдарам, «Новая Газета»  — (відэа), 19 лютага 2009 г.
* Інтэрв’ю з Ягорам Гайдарам, «New Times» — (відэа), 24 красавіка 2007 г.
* Ягор Гайдар на радыё «Эхо Москвы»
* Інтэрв’ю з Ягорам Гайдаром пра крызіс 
* Кампрамат. Ру: Уся праўда пра Гайдара 
* Афіцыйны сайт Ягора Гайдара 
* Сайт Інстытута эканомікі пераходнага перыяду («Інстытута Гайдара»)
* Ягор Гайдар у Лентапедыі
* Кніга Я. Гайдара «Государство и эволюция» 
* Кніга Я. Гайдара «Гибель империи»
* Рэцэнзія на кнігу Я. Гайдара «Гибель империи» 
* Ясін «50 лет Гайдару» 
* Крытыка расійскіх рэформ айчыннымі і замежнымі эканамістамі 
* Анекдоты пра Ягора Гайдара на peoples.ru

Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Першыя намеснікі Старшыні Урада Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Урада Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Міністры РСФСР
Катэгорыя:Кіраванцы Расіі
Катэгорыя:Палітыкі СССР
Катэгорыя:Члены СПС
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Расіі
Катэгорыя:Старшыні Урада РФ
Катэгорыя:Выпускнікі эканамічнага факультэта МДУ
Катэгорыя:Дактары эканамічных навук
Катэгорыя:Памерлі ад ацёку лёгкіх
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі I склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі III склікання
Катэгорыя:Саветнікі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Ганаровыя прафесары ВШЭ
Яўген Ігнатавіч Сямашка

**Яўген Іванавіч Сяма́шка** (нар. , в. Ігнаткаўцы, ) — беларускі журналіст, гісторык.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт у 1971 годзе. 3 1971 года на журналісцкай рабоце ў Ашмянах (у газеце «Красное знамя».

Даследуе дзейнасць польскага антысавецкага падполля на Беларусі ў 1940-я гады.

## Бібліяграфія 
* Армія Краёва на Беларусі. — Мн.: Бел. выд. т-ва «Хата», 1994. — 269 с. — ISBN 985-6007-09-7.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гисторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Журналісты СССР
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Батбаян

**Батбаян**, **Бат Баян** (? — 690) — кіраўнік Вялікай Балгарыі (665—668), паходзіў з роду Дула.

Лічыцца старэйшым з сыноў Кубрата, стваральніка Вялікай Балгарыі. Пасля смерці бацькі ўзначальвае племянныя аб'яднанні булгараў. Супраць волі Кубрата, які бачыў існаванне Вялікай Балгарыі ў адзінстве кіруючых органаў, гэта значыць сыноў, успыхнулі канфлікты паміж братамі і плямёнамі на чале з імі. Скарыстаўшыся гэтым, з усходу ў 671 пачалося ўварванне войск Хазарскага каганата і ўжо ў 672 Батбаян стаў васалам хазараў.

## Гл. таксама 
* Кубрат
* Вялікая Балгарыя

Катэгорыя:Вялікая Балгарыя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VII стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Балгарыі
Катэгорыя:Дула (дынастыя)
Іосіф (Сямашка)

**Іосіф Сяма́шка** (, с. Паўлаўка Ліпавецкага пав. Кіеўскай губ., цяпер Вінніцкая вобласць, Украіна — ) — уніяцкі, потым праваслаўны царкоўны дзеяч Расійскай імперыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і уніяцкага святара. Скончыў вышэйшую вучэбную ўстанову для уніятаў — Галоўную семінарыю пры Віленскім універсітэце са ступенню магістра багаслоўя (1820).

Кафедральны прапаведнік і прафесар багаслоўя Луцкай семінарыі, пасвячоны ў бязжоннага іпадыякана, потым у дыякана (1820). Засядацель Луцкай кансісторыі, пасвячоны ў святара (1821). У 1822 годзе протаіерэй, член 2-га (уніяцкага) дэпартамента рымска-каталіцкай калегіі (Санкт-Пецярбург). 3 1823 г. канонік, з 1825 — прэлат-схаласт Луцкага уніяцкага кафедральнага капітула, які заставаўся ў Пецярбургу.

У 1827 годзе Іосіф Сямашка падаў расійскаму імператару запіску аб становішчы уніяцкай царквы ў Расійскай імперыі і сродках па яе далучэнні да праваслаўя. Запіска была ўхвалена Мікалаем I і стала праграмай далейшых дзеянняў. 3 1829 г. вікарны епіскап мсціслаўскі Полацкай уніяцкай архіепархіі, старшыня яе кансісторыі. Адначасова захоўваў членства, а потым старшынства ў калегіі (у 1828 годзе створана асобная Грэка-уніяцкая калегія). 3 1833 г. прызначаны Літоўскім епархіяльным грэка–каталіцкім епіскапам. На гэтай пасадзе вёў падрыхтоўчую работу па скасаванні уніі: ездзіў па епархіях, наглядаў за ўвядзеннем у храмах іканастасаў і служэбнікаў маскоўскага друку, вынішчэннем арганаў і навучаннем святароў богаслужэнню на царкоўнаславянскай мове і інш., узгадняў арганізацыйныя пытанні з дзяржаўнымі ўладамі. У верасні 1836 г. звярнуўся з лістом да пецярбургскага мітрапаліта Серафіма з прашэннем аб далучэнні да праваслаўя. Быў ініцыятарам і актыўным удзельнікам Полацкага царкоўнага сабора (1839).

3 1840 года праваслаўны архіепіскап Літоўскі і Віленскі (з 1852 мітрапаліт). У 1844 г. пераехаў з Пецярбурга ў сваю епархію, спачатку ў Жыровічы, потым у Вільню (1845), садзейнічаў пераводу з Жыровіч у Вільню Літоўскай духоўнай семінарыі. 3 красавіка 1847 г. член Свяцейшага Сінода.

У апошнія гады займаўся дабрачыннасцю, збіраў дакументы, пісаў мемуары.

## Бібліяграфія 
* Записки Иосифа митрополита Литовского, изданные Императорскою Академиею Наук по завещанию автора : В 3 частях / Митрополит Иосиф (Семашко). — Санкт-Петербург : Типография Императорской Академии наук, 1883. — Т. 1. — 745 с.: 1 л. портр.; Т. 2. — 786 с.: 1 л. портр.; Т. 3. — 1042 с.: 1 л. портр.

## Літаратура 
* *Киприанович Г. Я.* Жизнь Иосифа Семашки, митрополита литовского и виленского и воссоединение западнорусских униатов с православной церковью в 1839 г. 2 изд. Вильна, 1897.
* 
* 

## Спасылкі 
* Протаіерэй Сергій Гардун: Мітрапаліт Іосіф (Сямашка) уз’яднаў дзве раздзеленыя часткі беларускага народа —уніятаў іт праваслдаўных — у адно цэлане // Афіцыйны партал Беларускай Праваслаўнай Царквы
* Партрэт. Іосіф Сямашка  // Годзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі

Катэгорыя:Заходнерусізм
Катэгорыя:Епіскапы віленскія і літоўскія
Гірмантаўцы

**Гі́рмантаўцы** () — аграгарадок у Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 26 км на паўночны захад ад Баранавічаў, за 227 км ад Брэста, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Мордзічы на лініі Баранавічы — Ліда.

## Назва 
Фіксавалася старое літоўскае прозвішча Гірмонт. Было старажытнае балцка-літоўскае двухасноўнае імя *Gir-mantas*.

## Гісторыя 
У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, а з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. З 12 кастрычніка 1940 года да 17 лютага 1975 года і з 6 жніўня 1978 года — цэнтр сельсавета.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 15 аднавяскоўцаў.

Да 17 лютага 1975 года цэнтр Гірмантаўскага сельсавета, да 6 жніўня 1979 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета, да 26 чэрвеня 2013 года ўваходзіла ў склад Гірмантаўскага сельсавета.

## Інфраструктура 
* Сельсавецкая і калгасная сядзібы
* Рамонтна-механічныя майстэрні
* Ветэрынарны ўчастак
* Клуб
* Аддзяленне сувязі
* Аўтаматычная тэлефонная станцыя
* Бібліятэка
* Сярэдняя школа (з 1982 года ў ёй працуе краязнаўчы музей)

## Насельніцтва 
* 51 двор, 350 жыхароў (1897)
* 73 двары, 403 жыхары (1909)
* 74 дамы, 380 жыхароў (1921)
* 420 жыхароў (1939)
* 315 жыхароў (1959)
* 90 двароў, 151 жыхар (1970)
* 151 двор, 324 жыхары (1998)
* 102 гаспадаркі, 295 жыхароў (2005)

## Памятныя мясціны 
У цэнтры вёскі размешчаны помнік землякам.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Гран

**Гран** (ад  — зярнятка) — састарэлая неметрычная адзінка масы ў аптэкарскай практыцы.

За 1 гран у Расіі прымалася маса, роўная 62,2 мг. У англійскай сістэме мер гран гандлёвы, аптэкарскі і тройскі роўны 64,798&nbsp;911&nbsp;481&nbsp;965&nbsp;400 мг.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Англійская сістэма мер
Катэгорыя:Руская сістэма мер
Катэгорыя:Аптэка
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння масы
Замасцяны (Ваўкавыскі раён)

**Замасця́ны** (, ) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Воўпаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
На 01.01.2004 г. 6 двароў, 9 жыхароў.

Плошча 6,34 га, працягласць межаў — 1 158 метраў.

## Памятныя мясціны 
Помнік археалогіі — селішча, ранняе Сярэднявечча. На левым беразе р.Рось. Датуецца XI-XIV ст. Выявіла ў 1958 г. Ф.Д.Гурэвіч, абследаваў у 1984 г. Я.Г.Звяруга. У абрыве ракі прасочваецца культурны пласт цёмна-шэрага колеру 0,4-0,5 м. Знойдзена ганчарная кераміка, у т.л. абломкі посуду з дамешкамі жарствы ў гліне. Памеры селішча 200х250 м. Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Воўпаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёна
Кіламетр

**Кіламе́тр** (скарочана **км**, **km**) — шырокараспаўсюджаная кратная метру адзінка вымярэння даўжыні.

1 **км** = 1000 м = 0,621 міль = 0,9374 вярсты = 1094 ярдаў = 3281 футаў = 1,057 светлавых гадоў = 6,67 а. а.

## Кратныя і дзельныя адзінкі 
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння адлегласці
Крэйда

**Крэйда** або **мел** — асадкавая горная парода, мяккі белы вапняк, складзены пераважна з карбанатных (CaCO3 90-98 %) арганічных рэшткаў (какалітафарыдаў, фарамініфер, абломкаў ракавін інацэрамаў і інш.) і нерастваральных у кіслаце мінералаў.

Мел намнажаўся ў познакрэйдавых эпікантынентальных басейнах пераважна на глыбіні 150—200 м (Дняпроўска-Данецкая ўпадзіна), да 400—500 м. Трапляецца ў адкладах крэйдавага перыяду.

Выкарыстоўваецца ў вапнавай, цэментнай, шкляной, цукровай, гумавай, папяровай, парфумернай, металургічнай, хімічнай прамысловасці, у сельскай гаспадарцы і інш.

На 01.01.1999 у баланс Рэспублікі Беларусь уключаны 32 радовішчы крэйды, з разведанымі запасамі — 207,6 млн т (для вапны) і 360,6 млн т (для цэменту).

На базе радовішчаў крэйды працуюць Бярозаўскі камбінат сілікатных вырабаў (буд. вапна), «Ваўкавыскцэментнашыфер», Клімавіцкі камбінат будаўнічых матэрыялаў, «Крычаўцэментнашыфер».

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.10: Малайзія — Мугараджы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мінск: БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0169-9 (Т. 10).

Катэгорыя:Карысныя выкапні
Лаўрын Война

**Лаўрын (Ваўжынец) Войнавіч Грычынавіч** (? — 23 кастрычніка 1580) — дваранін каралеўскі, земскі пісар гарадзенскі (1565—1566), пісар вялікі літоўскі (з 1566), падскарбі дворны літоўскі (1569—1576), падскарбі земскі літоўскі (з 1576); староста пінскі (з 1574), староста гарадзенскі, староста кобрынскі, дзяржаўца квасоўскі, красніцкі, хвяйданскі, індурскі.

З пінскага баярскага роду Войнаў-Грычынавічаў, сын кашталяна мсціслаўскага Войны Мацвеевіча. У літаратуры даецца і іншае паходжанне, так энцыклапедыя «Вялікае княства Літоўскае» дае бацькам Мацея з падляшскага роду Войнаў. Крыніцы, аднак, у 1573 годзе называюць Бенедыкта братам Лаўрына, у 1599 годзе братамі Бенедыкта і Габрыэля называе Сямён Война, у 1631 годзе Лаўрын, Бенедыкт, Габрыэль і Сямён названы братамі, а Абрам «братанцам» (пляменнікам) Дароты Вайнянкі. Такім чынам, паходжанне з пінскага роду выглядае пэўным.

У маладосці служыў каралеве Боне, у тым ліку і ў Італіі. Браў удзел у Валочнай памеры, у 1558—1560 гадах мераў Гарадзенскае староства (у тым ліку ўласна Гродна ў 1560 годзе), у 1561—1566 гадах — паўторна Пінскае староства. Неўзабаве па Люблінскай уніі (1569) ажыццяўляў у Вялікім Княстве Літоўскім вылучэнне ўласных маёнткаў вялікага князя Жыгімонта Аўгуста з ліку сталовых добраў і агулам дзяржаўных зямель, упарадкаванне іх фінансавых спраў. Пасол на соймы 1569, 1578, 1580 гадоў.

Валодаў маёнткамі Боршчава ў Берасцейскім, Ласосна і Путрышкі ў Гарадзенскім, Свіслаччу ў Ваўкавыскім, Мярацічамі ў Новагародскім паветах. Да 1571 года купіў Высокае і Расну ў Станіслава Хлявіцкага, у 1571 — Азяраны і возера Свіцязь у князя Канстаціна Канстанцінавіча Астрожскага.

На Попіс 1567 года з маёнткаў і дзяржаў Квасоўскай, Красніцкай і Індурскай ставіў 35 «коней» і 24 драбы.

## Сям’я 
Жанаты быў, напэўна, з невядомай імем і галіной княжной Друцкай.

Меў, прынамсі, сына Андрэя і дачку Кацярыну.

У літаратуры даюцца і іншыя, але ўяўныя дзеці — сыны Мацей, Вінцэнт і Андрэй (на праўдзе пляменнікі, сыны Сямёна Войны), дочкі — Дарота і Раіна Вайнянкі (на праўдзе сёстры, дочкі Войны Мацвеевіча).

## Літаратура 
* 
* 

Лаўрын
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Старосты пінскія
Катэгорыя:Старосты гарадзенскія
Катэгорыя:Старосты кобрынскія
Катэгорыя:Дзяржаўцы красніцкія
Катэгорыя:Дзяржаўцы квасоўскія
Катэгорыя:Дзяржаўцы індурскія
Катэгорыя:Старосты хвейданскія
Катэгорыя:Пісары земскія гарадзенскія
Габрыэль Война

**Габрыэль Война** (? — ) — сакратар каралеўскі, рэферэндар свецкі і вялікі пісар літоўскі (1585—1589), падканцлер літоўскі (з 1589); староста мерацкі, краснасельскі, пянянскі, опсаўскі.

З роду Войнаў-Грычынавічаў, сын Войны Мацвеевіча Грычыны. Меў братоў Сямёна, Рыгора, Сокала, Бенедыкта і Лаўрына.

Браў удзел у паходах Стэфана Баторыя, вызначыўся пры штурме Полацка. Вялікі пасол караля і вялікага князя Жыгімонта Вазы ў Маскву ў 1590—1591 гадах.

Абіраўся паслом на соймы. Займаў пасаду каралеўскага сакратара.

## Літаратура 
* 

Габрыэль
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Падканцлеры літоўскія
Катэгорыя:Старосты мерацкія
Катэгорыя:Старосты пянянскія
Катэгорыя:Старосты опсаўскія
Катэгорыя:Рэферэндары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты краснасельскія
Караль Станіслаў Радзівіл

* Караль Станіслаў Радзівіл (1669-1719), вялікі канцлер літоўскі
* Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку», ваявода віленскі
Прастамоўе

**Прастамоўе** — 1) вусна-размоўныя словы, выразы, іх варыянты і формы, якія выкарыстоўваюцца ў літаратурнай мове як стылістычны сродак зніжанай, грубаватай характарыстыкі прадметаў, вобразаў, з'яў. Напрыклад, «абармот», «выскаляцца», «перціся на ражон», «раней яны прыгажэй была». 2) Разнавіднасць нацыянальнай мовы, якой уласцівы вусна-размоўныя словы, выразы, формы і якой карыстаюцца як сродкам непасрэдных вусных моўных зносін.

## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Лексікалогія
Катэгорыя:Фанетыка
Альфрэд Рубікс

**Алфрэд Пятровіч Рубікс** (нар. , ) — латвійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, у 1990—1991 — член Палітбюро ЦК КПСС і першы сакратар ЦК КПЛ, з 1999 старшыня Сацыялістычнай партыі Латвіі, з 2009 — дэпутат Еўрапарламента.

## Спасылкі 
* Біяграфія  на сайце Сацпартыі Латвіі

Катэгорыя:Выпускнікі Рыжскага тэхнічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Латвійскай Рэспублікі
Катэгорыя:Міністры Латвійскай ССР
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Латвіі
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Латвіі
Катэгорыя:Члены Палітбюро ЦК КПСС
Катэгорыя:Дэпутаты Пятага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Стратавулкан

thumb|Стратавулкан
thumb|Будова стратавулкана ў разрэзе
**Стратавулка́н**, **змешаны вулкан**, **слаісты вулкан** (ад  — слой), — тып вулкана, які мае канічную форму, складзены з мноства слаёў ацвярдзелай лавы, тэфры вулканічнага попелу. Стратавулкан характэрызуецца высокай, стромкай формай і перыядычнымі выбухнымі вывяржэннямі. Вывяргаемая лава — вязкая і густая, дзякуючы гэтаму яна застывае перад тым, як паспее далёка распаўсюдзіцца.

Стратавулканамі, напрыклад, з’яўляюцца Ключаўская Сопка і Карымская Сопка на Камчатцы, Фудзіяма ў Японіі.

## Гл. таксама 
* Гара Карысімбі
* Вулкан Пінатуба
* Вулкан Фуса
* Сінабунг

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Стратовулкан (смешанный вулкан) // Геологический словарь: в 2-х томах. / Под редакцией К. Н. Паффенгольца и др. — М.: Недра, 1978.
* Стратовулкан // Геологический словарь. В 2-х тт. Т. 2: М—Я / Под. ред. А. Н. Криштофовича. Отв. ред. Т. В. Спижарский. — М.: Государственное научно-техническое издательство по геологии и охране недр, 1955.

Катэгорыя:Вулканы
Катэгорыя:Стратавулканы
Алоіс Альцгеймер

**Ало́іс Альцге́ймер** (; , Макбрэіт, Баварыя — , Брэслаў, Германія) — нямецкі псіхіятр і неўролаг, аўтар артыкулаў па такіх праблемах як алкагольны псіхоз, шызафрэнія, эпілепсія, сіфіліс мозга, харэя Хантынгтона, артэрыйсклератычная атрафія мозга (1894), прэсенільны псіхоз (1907).

## Гл. таксама 
* Хвароба Альцгеймера

Катэгорыя:Псіхіятры Германіі
Катэгорыя:Неўролагі Германіі
Катэгорыя:Медыкі Германіі
Оўлафсвік

**Оўлафсвік** () — горад і абшчына ў Ісландыі.

У 1887 годзе ў Оўлафсвіку была адкрытая першая дзяржаўная ў Ісландыі школа.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Выбітныя асобы Оўлафсвіка 
У Оўлафсвіку нарадзіўся мастак Эро.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ісландыі
Ісфахан

**Ісфаха́н** ( — esfahān) — горад у Іране на беразе ракі Заяндэ, за 340 км на поўдзень ад Тэгерана. Адміністрацыйны цэнтр правінцыі Ісфахан, трэці па велічыні горад Ірана (пасля Тэгерана і Мешхеда). Насельніцтва — 1583 тыс. чалавек (2006).

## Гісторыя 
У 1598 годзе шах Абас I Вялікі перанёс у Ісфахан сталіцу Ірана. У горадзе размешчана вялікая колькасць помнікаў ісламскай архітэктуры XI-XIX стагоддзяў. Асабліва знакаміты плошча Імама і пятніцкая мячэць — помнік Сусветнай спадчыны. У Іране горад часта называюць **Нах-е джахан** (*«Палова свету»*).

## Клімат 
## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Плошча Імама

## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Лазаравы, армянскі род

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Муніцыпалітэт Ісфахана 
* Афіцыйны сайт Ісфахана 
* Вандроўка беларуса ў Ісфахан 
* Пятніца ў Ісфахане 

Катэгорыя:Гарады Ірана
Катэгорыя:Гісторыя Ірана
Розмары Клуні

**Розмары Клуні** (,  — ) — амерыканская эстрадная спявачка і актрыса сярэдзіны ХХ стагоддзя.

## Біяграфія 
Кар'еру спявачкі пачала ў 1940-я гады, выступала ў дуэце са сваёй роднай сястрой Бэці. У першай палове 1950-х гадоў Розмары стала адной з найпапулярнейшых спявачак Злучаных Штатаў Амерыкі. Яе песні «Come On-a My House» (1951), «Half As Much» (1952), «Hey There» (1953) і «This Ole House» (1954) займалі першыя радкі ў амерыканскіх топ-спісах найбольш паспяховых музычных твораў (гл. Billboard Hot 100).

У 1953 годзе Розмары выйшла замуж за ўладальніка ўзнагароды «Оскар» кінаакцёра Хасэ Фэрэру. У гэтым шлюбе нарадзіліся сыны Мігель і Рафаэль, якія таксама, як і бацька, сталі кінаакцёрамі.
З надыходам эпохі рок-н-ролу папулярнасць спявачкі пачала змяншацца. У артысткі пачаліся праблемы з псіхікай, асабліва пасля таго, як яна стала сведкам забойства Роберта Кенэдзі. Сітуацыя з псіхічным станам ускладнялася тым, што Розмары Клуні прымала наркотыкі.

Памерла Розмары Клуні 29 чэрвеня 2002 года ад раку лёгкіх.

Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Алег Анатольевіч Платонаў

**Алег Анатольевіч Платонаў** (нарадзіўся 11 студзеня 1950, Свярдлоўск, РСФСР) — рускі пісьменнік, нацыяналіст, публіцыст і грамадскі дзеяч. Аўтар канспірагічных і антысеміцкіх публікацый, прысвечаных «жыдамасонскай змове». Актыўна адмаўляе халакост. Доктар эканамічных навук. Дырэктар «Інстытута Гісторыі Рускай Цывілізацыі». Праца А. А. Платонова «Гісторыя рускага народа ў XX стагоддзі» ўключана выдавецтвам «Алгарытм» ў кніжную серыю «Класіка рускай думкі». 

## Бібліяграфія 
* «Воспоминания о народном хозяйстве» (1990)
* Русский труд. — М.: Современник, 1991. — 335 с., ил.
* Убийство царской семьи. — М.: Советская Россия, 1991. — 192 с. ISBN 5-268-01159-6
* «1000 лет русского предпринимательства» (1995)
* «Экономика русской цивилизации» (1995)
* «Заговор цареубийц» (1996)
* «Николай II в секретной переписке» (1996)
* «Жизнь за Царя. Правда о Григории Распутине» (1996)
* «Тайна беззакония. Иудаизм и масонство против христианской цивилизации» (1998)
* «Россия под властью криминально-космополитического режима» (1998)
* «Почему погибнет Америка» (8 изданий)
* «Николай II. Жизнь и царствование» (1999)
* «Загадка Сионских протоколов» (1999)
* «История цареубийства» (2001)
* «Пролог цареубийства» (2001)
* «Жизнь за царя» (3 издания)
* «Россия под властью масонов» (4 издания)
* «Государственная измена»
* «Покушение на русское царство»
* «Война с внутренним врагом. История и идеология русского патриотизма» (2006)
* «Русская экономика без глобализма» (2006)

Кнігі А. Платонава і іншых аўтараў, надрукаваныя пад яго рэдакцыяй, унесены ў Спісак забароненых экстрэмісцкіх матэрыялаў Расійскай Федэрацыі, а таксама ў Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў Беларусі.

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Дактары эканамічных навук
Флейта

**Фле́йта** ( ад ) — агульная назва для шэрагу інструментаў з групы драўляных духавых. У адрозненне ад іншых духавых інструментаў, у флейты гукі ўтвараюцца ў выніку рассячэння плыні паветра аб грань, замест выкарыстання язычка. Музыка, які грае на флейце, звычайна мянуецца флейтыстам. Флейтай звычайна называюць найбольш распаўсюджаную ў прафесійнай музыцы разнавіднасць флейтаў — папярочную флейту. Флейта з’яўляецца адным з самых старажытных музычных інструментаў. Прабацькам флейты можна назваць звычайны свісток, які з’явіўся яшчэ ў старажытных народаў і ў тыя часы быў хутчэй не музычным інструментам, а цацкай альбо прыстасаваннем для выканання рэлігійных магічных абрадаў, як, напрыклад, у індзейцаў Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі, якія рабілі свісткі з гліны, касцей і дрэва.

## Гісторыя развіцця 
Старажытнай формай флейты, відаць па ўсім, з’яўляецца свісток. Паступова ў свістковых люлечках сталі праразаць пальцавыя адтуліны, ператвараючы просты свісток у свістковую флейту, на якой ужо можна было выконваць музычныя творы. Першыя археалагічныя знаходкі флейты датуюцца 35—40 тысячамі гадоў да нашай эры і адносяцца да рэгіёна Швабская Альба ў Германіі. Гэтыя флейты паказваюць, што распрацаваная музычная традыцыя існавала з самага ранняга перыяду прысутнасці сучаснага чалавека ў Еўропе.

Падоўжная флейта была вядома ў Старажытным Егіпце яшчэ пяць тысяч гадоў таму назад, і яна застаецца асноўным духавым інструментам на ўсім Блізкім Усходзе. Падоўжная флейта, якая мае 5—6 пальцавых адтулін і здольная да актаўнага перадування, забяспечвае поўны музычны гукарад, асобныя інтэрвалы ўнутры якога могуць змяняцца, утвараючы розныя лады пасродкам перакрыжаваных пальцаў, закрыцця адтулін напалову, а таксама змены кірунку і сілы дыхання. Да гэтага тыпу належаць: старадаўні флажалет, блокфлётэ, двайная флейта, а таксама беларускія народныя інструменты — адзіночная дудка і парныя дудкі.

На тэрыторыі Беларусі знойдзены на паселішчы Дубакрай (каля возера Сенніца) дзве касцяныя прамыя адкрытыя флейты перыяду ранняга неаліту. Яны маюць па 4 гукавыя адтуліны і наступныя памеры: адна даўжынёй 11,7 см, дыяметрам 0,5—0,8 см, другая — даўжынёй 12 см пры дыяметры 0,6—1 см.

## Глядзіца таксама 
* Дзі — кітайская папярочная флейта
* Ірландская флейта — папярочная флейта, выкарыстоўваемая ў Ірландыі
* Кена — балівійская падоўжная флейта
* Жалейка — беларуская падоўжная двуствольная свістковая флейта
* Пыжатка — руская падоўжная аднаствольная флейта
* Уістл — ірландская (шатландская, англійская) падоўжная флейта
* Посудападобная флейта — флейта, корпус якой мае посудападобную форму

## Літаратура 
* 
* Тризно, Б. В. Флейта / Б. В. Тризно; Ленинградский государственный институт театра, музыки и кинематографии. — Москва: Музыка, 1964. — 50 с., 1 л. ил. ил., нот. ил. — (Музыкальные инструменты).

## Спасылкі 
* Форум флейтыстаў
* Флейта — спосабы вырабу і ігры 
* Нотны архіў для флейты


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Музычныя інструменты паводле алфавіта
14/88

**14/88** (/Чатырнаццаць Словаў) — кодавы лозунг (часам таксама ўжываецца ў якасьці прывітання або подпісу) у неанацыстаў і часткі нацыяналістаў.

Лічба 14 азначае чатырнаццаць словаў неанацысцкага ідэолага Дэвіда Лэйна:  («**Мы павінны захаваць існаванне Нашага народа і будучыню для Белых дзяцей**»).

Лічба 88 з’яўляецца закадаваным прывітаннем «Heil Hitler!» («Хайль Гітлер!»), паколькі літара «H» стаіць у лацінскім алфавіце восьмай. Лічба запаведаў Дэвіда Лэйна таксама роўная васьмідзесяці васьмі; гэта, зразумела, не выпадкова.

Катэгорыя:Белы нацыяналізм
Дэвід Лэйн

**Дэ́від Лэйн** (; 2 лістапада 1938 — 28 мая 2007) — амерыканскі актывіст і прыхільнік ідэй белага нацыяналізму.

Дэвід Лэйн нарадзіўся ў 1938 годзе. У 1979 годзе стварыў «Дэнверскі аддзел рыцараў Ку-клукс-клану». З’яўляецца адным з заснавальнікаў арганізацыі Боба Мэцьюза «The Order». Чальцы «The Order» абвінавачваюцца ў выкраданні грошай, забойствах, падрывах бомб, вырабе фальшывых банкнот, арганізацыі ваенізаваных лагераў з мэтаю звяржэння урада ЗША.

Лэйн быў прысуджаны да 190 гадоў пазбаўлення волі па абвінавачванні ў арганізацыі забойства радыёвядучага Алана Берга ў 1984 годзе. Сваё дачыненне да забойства адмаўляў. Пакаранне адбываў у федэральнай турме ADX Florence ва Фларэнцыі, штат Каларада.

З’яўляецца аўтарам папулярнага ў асяроддзі неанацыстаў лозунга «14 словаў»: «We must secure the existence of our people and a future for White children» («Мы павінны захаваць існаванне Нашага народа і будучыню для Белых дзяцей»). Знаходзячыся ў заключэнні, пісаў кнігі з вобласці «тэорыі змовы». Прапаведаваў «ватанізм» (Wotanism).

Памёр 28 мая 2007 года ў сне вечарам у турме ў Індыяне.

## Працы 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Творчасць Дэвіда Лэйна  

Катэгорыя:Тэрарысты ЗША
Катэгорыя:Белы нацыяналізм
Катэгорыя:Нацыяналісты ЗША
Катэгорыя:Члены Ку-клукс-клана
Катэгорыя:Злачынцы ЗША
Катэгорыя:Неанацысты ЗША
Катэгорыя:Памерлі ад эпілепсіі
Катэгорыя:Антысемітызм у ЗША
Неанацызм

**Неанацы́зм** — прыхільнасць да нацыянал-сацыялістычнай ідэалогіі пасля 1945 года. Частка арганізацый, ідэалогію якіх вызначаюць гэтым паняццем, адмаўляюць сваю належнасць да неанацызму; але ёсць і рухі, якія адкрыта прызнаюць сябе «нацыянал-сацыялістычнымі».

## Адрозненні ад нацыянал-сацыялізму 
* Многія неанацысты прыхільныя версіі антыглабалізму і *белага сепаратызму* (*расіалізму*), якія адрозніваюцца ад імперскіх амбіцый класічнага нацыянал-сацыялізму.
* Можа ігнаравацца, змяняцца або скажацца прынцып правадырызму. Неанацысты звычайна не афішуюць сваіх фюрэраў, а за сімвалічную асобу лічаць Гітлера.
* У адрозненне ад зыходных нацыянал-сацыялістаў, некаторыя неанацысты прымаюць ідэю дэмакратыі (як варыянт «белай спадчыны» з антычнасці).

## Гл. таксама 
* 14/88

## Спасылкі 

Катэгорыя:Нацызм
Катэгорыя:Неафашызм
Ку-клукс-клан

**Ку-клукс-клан**, ККК () — назва некалькіх былых і існых расісцкіх і тэрарыстычных арганізацый у ЗША, пераважна ў паўднёвых штатах.

Ку-клукс-клан быў створаны ў 1864 пасля Грамадзянскае Вайны; афіцыйна добраахвотна расфармаваны ў 1869 (гвалт нефармальных груп пад імем *ККК* працягваўся да 1872 года).

Узноўлены ў пачатку 1920-х. Першапачаткова *ККК* узнікае ў паўднёвых штатах у якасці таемнай арганізацыі, закліканай у нестабільных умовах грамадзянскай вайны абараніць уласнасць і інтарэсы белых грамадзян. Члены *ККК* прытрымліваюцца пратэстантызму ў фундаменталісцкай форме. У наступным *ККК* эвалюцыянуе ў праварадыкальную расісцкую арганізацыю, ідэалогія і палітычная дзейнасць якой характарызуюцца як антысеміцкая, антыкамуністычная, антыкаталіцкая, *ККК* прадпрымае напады на чорнаскурых і рэспубліканцаў, у апошні час салідарызуецца з рухам супраць абортаў, асабліва негатыўна ўспрымае дзейнасць федэральнага ўрада.

Складаецца з мноства нешматлікіх незалежных групаў, некаторыя з якіх выяўляюць высокую ступень схільнасці да гвалту.

Актывістаў налічваецца ад **4000** да **6500** (у ЗША, дзе з 1981 года колькасць *ККК* упала з **10000**; **400** чалавек знаходзіцца ў KKK Англіі). У руху знаходзяцца пераважна працоўныя сярэдніх гадоў.

ККК распаўсюдзіла вобласць аперацый на ЗША, Канаду, Англію. Фінансаванне ажыццяўляецца ў асноўным за лік уласных сродкаў.

Тыпы дзеянняў: начныя напады на меншасці (перш за ўсё чарнаскурых), падпалы, выбухі, збіранне зброі і ваеннае навучанне.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Chalmers, David M. (2003) *Backfire: How the Ku Klux Klan Helped the Civil Rights Movement*. ISBN 0-7425-2310-1
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* McVeigh, Rory. *The Rise of the Ku Klux Klan: Right-Wing Movements and National Politics,* (2009), on 1920s
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Winner of the 1918 Pulitzer Prize for history.
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Дадатковая літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* The Southern Poverty Law Center пра ККК
* The ADL пра KKK 
* Inside Today’s KKK  — слайдшоў часопіса *Life*.
* Доўгае інтэрв’ю  са Станли Хорном, аўтарам кнігі «Нябачная імперыя: Гісторыя ККК, 1866—1871»
* Рыцары Белай Камеліі Ку-Клукс-Клана 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1865 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1915 годзе
Катэгорыя:Расізм
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі ЗША
Катэгорыя:Правы чалавека ў ЗША
Катэгорыя:Белы нацыяналізм
Катэгорыя:Хрысціянскі тэрарызм
Андрэй Алегавіч Касціцын

**Андрэ́й Але́гавіч Касці́цын** (, Наваполацк, Віцебская вобласць, БССР) — беларускі хакеіст. У наш час выступае ў КХЛ за каманду «Сочы». Лепшы хакеіст Беларусі 2008 года.

## Біаграфія 
Выхаванец наваполацкай дзіцяча-юнацкай хакейнай школы. За нацыянальную зборную Беларусі выступае з 2002 года. Удзельнік чэмпіянатаў свету 2003, 2004 ў першым дывізіёне, 2005, 2006 2008, 2012, 2014 гадоў у складзе зборнай Беларусі.

У лютым 2012 года «Манрэаль Канадыенс» абмяняў Андрэя Касціцына ў «Нэшвіл». Кампенсацыяй за Касціцына сталі выбар у другім раўндзе драфта і ўмоўны выбар на драфце 2013 года. У 2012 годзе Андрэй вярнуўся ў Расію ў «Трактар», з якім стаў фіналістам Кубка Гагарына.

У маі 2014 года пасля паспяховага выступлення зборнай Беларусі на чэмпіянаце свету ў Остраве, дзе Андрэй быў адным з лепшых бамбардзіраў, з’явілася інфармацыя, што ён можа заключыць кантракт з клубам НХЛ.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Наваполацку
Катэгорыя:Хакеісты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па хакеі
Катэгорыя:Ігракі ХК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ХК Тарпеда Ніжні Ноўгарад
Катэгорыя:Ігракі «Нэшвіл Прэдатарз»
Катэгорыя:Ігракі «Манрэаль Канадыенс»
Катэгорыя:Ігракі «Гамільтан Булдагс»
Катэгорыя:Ігракі ХК Юніёр Мінск
Катэгорыя:Ігракі ХК Хімік Васкрасенск
Катэгорыя:Ігракі ХК ЦСКА Масква
Катэгорыя:Ігракі ХК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ХК Юнацтва-Мінск
Катэгорыя:Ігракі ХК Хімік Наваполацк
Катэгорыя:Хакеісты КХЛ
Барыс Хрыстаў

**Бары́с Хры́стаў** (; , , Балгарыя — , , Італія) — балгарскі оперны спявак (бас). Народны артыст Балгарыі (1975).

## Біяграфія 
Скончыў Сафійскі ўніверсітэт. Спевам вучыўся ў Італіі. З 1942 жыў у Рыме. Выступаў у многіх тэатрах свету, з 1946 годасаліст тэатра «Ла-Скала».

## Творчасць 
Прадаўжальнік традыцый Ф. Шаляпіна. Сярод лепшых партый: Барыс Гадуноў («Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага), Філіп II («Дон Карлас» Дж. Вердзі), Мефістофель («Фаўст» Ш. Гуно) і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Басы
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Балгарыі
Катэгорыя:Народныя артысты Балгарыі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Плоўдзіва
Фёдар Іванавіч Шаляпін

**Фё́дар Іва́навіч Шаля́пін** (, Казань — , Парыж) — рускі оперны спявак (бас), у розны час саліст Вялікага і Марыінскага тэатраў, а таксама тэатра Метрапалітэн Опера, першы народны артыст Рэспублікі (1918), у 1918—1921 гадах — мастацкі кіраўнік Марыінскага тэатра. Мае рэпутацыю артыста, злучыў у сваёй творчасці «прыроджаную музычнасць, яркія вакальныя дадзеныя, незвычайнае акцёрскае майстэрства». Займаўся таксама жывапісам, графікай і скульптурай. Аказаў вялікі ўплыў на сусветнае опернае мастацтва.

## Узнагароды 
* 1902 — бухарскі ордэн Залаты зоркі III ступені.
* 1907 — Залаты крыж Прускага арла.
* 1908 — кавалер афіцэрскага звання.
* 1910 — званне Саліста Яго Вялікасці (Расія).
* 1912 — званне Саліста Яго Вялікасці італьянскага караля.
* 1913 — званне Саліста Яго Вялікасці англійскага караля.
* 1914 — англійскі ордэн за асаблівыя заслугі ў галіне мастацтва.
* 1914 — рускі ордэн Станіслава III ступені.
* 1916 — званне афіцэра.
* 1918 — званне Народнага артыста Рэспублікі (прысвоена ўпершыню).
* 1934 — камандор ордэна Ганаровага легіёна (Францыя).

## Спасылкі 
* Радыёперадачы «Шаляпініяна»  цыклу «З калекцыі рэдкіх запісаў» М.Малькова.
* Ілка Папова. Сустрэчы на опернай сцэне.  Фёдар Іванавіч Шаляпін. (стар. 143—157). Электронная версія, выпраўленая і дапоўненая (пер. з балг. М. Малькова). — СПб. 2013.
* Эва Бандровска-Турска. Воспоминания артистки. (Фрагмент книги) «Чительник». Варшава. 1989 г. стр. 237. Пер. с польского М. Малькова — электрон. изд. Спб. 2016 
* Пола Негри. Шаляпин в моём доме. (Фрагмент книги «Воспоминания П.Негри», 1970 г.). Пер. з польск. М. Малькова — электрон. изд. Спб. 2016 
* Пётр Золотович (Петър Золотович) Шаляпин в Софии. Журнал «Поглед» (София), 1984, № 47-49. Пер. з болгарского. М. Малькова — электрон. изд. Спб. 2016 
* Ежи Чаплицкий. Воспоминания про Ф. И. Шаляпина. Пер. с польск. М. Малькова — электрон. изд. Спб. 2016 
* *Жорж Кунелли* (Georges Cunelli). Титта Руффо, Карузо и Шаляпин (пер. с англ. М.Малькова) — электрон. изд. Источник: Titta Ruffo. An Anthology. Edited by Andrew Farkas. Greenwood Press. London. England; pp.&nbsp;63–68: G. Cunelli, Titta Ruffo, Caruso and Chaliapin. Спб. 2017 
* М. М. Голинкин. Воспоминания про Шаляпина (фрагменты мемуаров дирижёра «Из дворцов Яфета к хижине Сима», Тель-Авив, 1957 г.). Пер. з иврита М. В. Копштейна, лит. ред. М. Малькова — электрон. изд. Спб. 2017
Міхаіл Рагоза

**Міхаіл Рагоза** (каля 1540 — паміж 18 чэрвеня і 15 жніўня ) — праваслаўны, потым уніяцкі царкоўны дзеяч Рэчы Паспалітай.

## Біяграфія 
Са шляхецкага роду герба «Рагоза» Менскага ваяводства.

У 1576 годзе пісар валынскага ваяводы князя Богуша Карэцкага. Пасля прыняцця манаства архімандрыт манастыроў Менскага Ушэсценскага (з 1579), Слуцкага Траецкага (з 1582), Морацкага.

З 1589 года мітрапаліт кіеўскі і ўсяе Русі. Праводзіў рэформы праваслаўнай царквы з мэтай павысіць аўтарытэт і адукацыю духавенства і паменшыць умяшанне свецкіх уладаў у царкоўныя справы. З 1590 года ўвёў практыку штогадовых сабораў з удзелам прадстаўнікоў духавенства, шляхты, брацтваў. Пры ім было забаронена свецкім асобам кіраваць манастырамі, усталявана новая працэдура прызначэння епіскапаў і мітрапаліта: кароль зацвярджаў адну з 4 кандыдатур, вылучаных на такім штогадовым саборы. Сабор 1594 года падпарадкаваў брацтвы царкоўным іерархам, што ўзмацніла супярэчнасці паміж імі (напрыклад, у 1595 годзе мітрапаліт забараніў выступаць з казаннямі прапаведніку віленскага брацтва Стафану Зізанію). З 1594 годзе Міхаіл Рагоза далучыўся да падрыхтоўкі злучэння праваслаўнай царквы з рымска-каталіцкай. Пад яго старшынствам царкоўны сабор у Брэсце ў 1596 годзе абвясціў Берасцейскую унію і зацвердзіў яе ўмовы. Міхаіл Рагоза захаваў у новаўтворанай уніяцкай царкве тытул мітрапаліта. Праваслаўны сабор 1596 года, які адбыўся ў Брэсце адначасова з уніяцкім, абвясціў аб пазбаўленні яго сана, аднак гэта і іншыя падобныя захады праваслаўнага духавенства не мелі вынікаў. Міхаіл Рагоза карыстаўся ў пашырэнні уніі падтрымкай каралеўскай улады.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты
Катэгорыя:Мітрапаліты Кіеўскія, Галіцкія і ўсяе Русі
Катэгорыя:Постаці беларускага ўсходняга каталіцтва
Катэгорыя:Постаці ўсходняга каталіцтва
Труба

{{Музычны інструмент
|назва                = Труба
|выява             = Trumpet 1.jpg
|класіфікацыя           = * Аэрафон
* Медны духавы музычны інструмент з вентылямі
|дыяпазон                = \new Staff \with {\remove "Time_signature_engraver"} {\time 2/1
fis1 \glissando c** }
|подпіс дыяпазону       = Дыяпазон па напісанні
|роднасныя інструменты = Трамбон, карнет, флюгельгорн
|музыканты               = Спіс трубачоў
|вікісховішча               = Trumpets
}}
**Труба́'* (, , , ) — медны духавы музычны інструмент альтова-сапранавага рэгістра, самы высокі па гучанні сярод медных духавых.

Труба вядома са старажытных часоў. Выкарыстоўвалася ў якасці сігнальнага інструмента паляўнічымі, пастухамі, у ваеннай справе і інш. З XVII стагоддзя трубу пачалі выкарыстоўваць у якасці аркестравага інструмента. У сучасным выглядзе, з вентыльным механізмам, з’явілася да сярэдзіны XIX стагоддзя.

У прафесійнай музыцы выкарыстоўваюцца як аркестравы і сольны інструмент. Адрозніваюць: пікала, малую, альтовую і басовую трубы.

## Канструкцыя 
Труба складаецца з цыліндрычнай трубкі, якая на канцы пераходзіць у конусную. Трубка сагнутая звычайна ў адзін абарот і складае адно цэлае з раструбам. Дыяметр трубкі звычайна каля 11 мм, раструба — каля 15 см. Даўжыня трубы ад 1,3 да 2,2—3 м.

## На Беларусі 
На Беларусі трубой (таксама «берасцянкай», «дудой») называлі інструмент цыліндрычнай, канічнай, выгнутай формы са скручаным у адзін абарот ствалом. У якасці матэрыялу для вырабу выкарыстоўваліся розныя пароды дрэва: яліна, клён, асіна, вольха, ліпа, бяроза ці кара дрэваў, а таксама бляха. Для здабывання гукаў прымяняўся муштук.

Па згадках былых пастухоў, на трубах трубілі з самага ранку, «каб сабраць скаціну на выган»; днём, «каб склікаць кароў з кустоў»; увечары, «каб даяркі йшлі даіць».

Працэс ігры на трубе ў старажытных беларускіх крыніцах апісваецца тэрмінамі «іграць», «трубіць», «ударыць».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Труба // Назина И. Д. Белорусские народные музыкальные инструменты: Самозвучащие, ударные, духовые/ [Ред. М. Я. Гринблат]. — Мн.: Наука и техника, 1979. — с. 124—134.
* 
* *Розенберг А. А.'' Труба́ // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 5: Симон — Хейлер. — 1981. — Стб. 619—621. — 1056 стб., илл. — 102 200 экз.
* 
* 

## Спасылкі 
* [Труба (муз. инструмент)](http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Труба%20(муз.%20инструмент)/)  // Вялікая савецкая энцыклапедыя 
* 

Катэгорыя:Медныя духавыя музычныя інструменты
Катэгорыя:Ваенная музыка
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Кранк-кор

**Кранк-кор** (, таксама вядомы як **скрыма-кранк, кранк-панк**, і **скранк**) — музычны жанр, які спалучае кранк з элементамі мейнстрымнага пост-хардкора. Амерыканскае выданне *The Phoenix* давала такое вызначэнне жанру: «кранк-кор — гэта камбінацыя мінімалістычнага хіп-хопа ўсходняга ўзбярэжжа, тэхна-брэйкдаўнаў, простых рытмаў драм-машыны, надрыўны вакал і асабістай паэтыкі».

Асноўнымі выканаўцамі гэтага жанру крытыкі называюць — Brokencyde, 3OH!3, Millionaires, Breathe Carolina, Hollywood Undead, I Set My Friends on Fire, Family Force 5, Kesha і MC ParaMaKo.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Стылі хіп-хопа
Катэгорыя:Танцавальная музыка
Катэгорыя:Электронная музыка
Кранк

**Кранк** () — гэта адна з формаў паўднёвага хіп-хопу (southern hip-hop) ці dirty south. Кранк з'яўляецца міксам з паўтаральных напеваў і драм-машынных рытмаў, згенераваных, як правіла, на адной з самых папулярных драм-машын — Roland TR-808. Адным з самых вядомых выканаўцаў кранка з'яўляецца Lil Jon.

## Спасылкі 
* # 1 CRUNK BLOG ON THE NET  

Катэгорыя:Стылі хіп-хопа
Катэгорыя:Музычныя жанры
Рыгор Сцяпанавіч Пірагоў

**Рыго́р Сцяпа́навіч Піраго́ў** (; , сяло Навасёлкі Разанскай губерні — , ) — рускі спявак (бас), спевакамі сталі ўсе яго браты — Аляксандр, Аляксей, Міхаіл.

## Біяграфія і творчасць 
З сялянскай сям’і. У 1898 годзе пераехаў з бацькамі ў Разань, працаваў у плотніцкай артэлі. З 16 гадоў спяваў у царкоўным хоры. У 1903 годзе паступіў у Маскоўскае музычна-драматычнае вучылішча, навучаўся спеву ў М. Я. Мядзведзева і Л. Д. Данскога да 1908 года, паралельна працуючы на фабрыцы купца В. Пярлова і выступаючы ў змяшчаюцца на яго сродкі царкоўным хоры. Спрабаваў паступіць ў Вялікі тэатр, быў прыняты ў Марыінскі тэатр, дэбютаваў у 1909 годзе ў партыі Нілаканты (опера Л. Дэліба «Лакмэ»). У 1910—1915, 1917—1921 гадах — саліст Вялікага тэатра, выступаў таксама ў Адэскім оперным тэатры, Петраградскім Народным доме. З 1921 года спяваў у операх і даваў сольныя канцэрты ў Сібіры, на Урале, на Украіне, у Закаўказзі і Узбекістане. Гастраляваў у Будапешце (1914), Рызе (1923), Берліне (канец 1923 — пачатак 1924), Бухарэсце, Празе і Капенгагене (лета 1924).

25 лістапада 1930 года ў Вялікай зале Маскоўскай кансерваторыі адбыўся апошні канцэрт спевака.

## Спасылкі 
* Дебют Григория Пирогова // История, культура и традиции Рязанского края  
* Песни в исполнении Александра Пирогова 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расіі
Катэгорыя:Басы
Катэгорыя:Постаці Вялікага тэатра
Паўднёвы хіп-хоп

**Паўднёвы хіп-хоп** (), таксама вядомы як **Southern rap** (Паўднёвы рэп) і **Dirty South** (Брудны поўдзень) — жанр у сучасным хіп-хопе. 
З’явіўся ў другой палове 90х гадоў на поўдні ЗША (Маямі, Мемфіс, Новы Арлеан, Атланта, Х'юстан і г.д.). Характарызуецца па большасці вульгарнай, памяшанай на сексе лірыкай і глыбокім, насычаным, "клубным" гучаннем. Стыль адрозніваецца інавацыямі, што выходзяць за рамкі непасрэдна хіп-хопу.

Ключавымі прадстаўнікамі паўднёвага хіп-хопа з'яўляюцца: , , , , Lil Wayne, , , , , , Lil Jon, , , , , , , , , , , , , .

## Зараджэнне і цяперашні час 
[[Файл:Do_the_Dab.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Do_the_Dab.jpg|злева|міні|252x252пкс|Паўднёвая група Migos з'яўляецца адным з тых, хто папулярызаваў рух Dab (кліп Migos — «Look At My Dab» )]]
На працягу 1980-х і 1990-х на амерыканскім хіп-хоп рынку дамінавалі рэпэры з Усходняга і Заходняга узбярэжжаў ЗША. Лос-Анджэлес і Нью-Ёрк — два гарады, у якіх хіп-хоп меў шырокую ўвагу публікі. У 1980-я на поўдні ЗША пачалася хваля ўздыму хіп-хоп-музыкі. Geto Boys — гурт з Х'юстана — стаў адным з першых хіп-хоп-гуртоў з поўдня ЗША, якая атрымала шырокую вядомасць па ўсіх ЗША. Таксама поспех да Паўднёвага хіп-хопу прыйшоў пасля выпуску ўсё тых жа Geto Boys другога альбома *Grip It! On That Other Level* ў 1989 годзе. Запіс гэтага альбома доўжыўся год, яе прадзюсарам выступіў . Затым у 1991 выйшаў чацвёрты альбом гурта ''We Can't Be Stopped'', які быў прызнаны плацінавым у 1992 годзе. Пасля таго як Geto Boys падняліся да славы хіп-хопа, Х'юстан стаў сталіцай Паўднёвага хіп-хопа. На славу выйшаў гурт 2 Live Crew, у трэках якіх выкарыстоўваліся цяжкія ўдары сабвуфераў. У канцы 1980-х гадоў з'явіліся і іншыя групы з іншых гарадоў, такія як UGK з Порт-Артура, 8 Ball & MJG з Мемфіса. У пачатку 2000-х на поўдні з'явіліся новыя выканаўцы, накшталт T.I., Ludacris, Lil Jon, Young Jeezy з Атланты, Trick Daddy і Rick Ross з Маямі, а таксама адзін з найпапулярнейшых выканаўцаў пачатку XXI стагоддзя — Lil Wayne з Новага Арлеана, які здолеў навязаць барацьбу рэперам з Нью-Ёрка, накшталт  і . Найбольшы росквіт паўднёвага хіп-хопа здарыўся ў перыяд 2002 па 2004, калі каля 50-60% усіх музычных хіп-хоп хітоў прыпадалі на выканаўцаў з поўдня.

На дадзены момант найзыркімі прадстаўнікамі хіп-хоп культуры поўдня з'яўляюцца: Juicy J , Migos, Young Thug, Future, Travis Scott, 2 Chainz, Rae Sremmurd, Waka Flocka Flame, Gucci Mane, Rich Homie Quan, Big K.R.I.T., 21 Savage, Rick Ross, Denzel Curry і Lil Yachty. Акрамя выканаўцаў поўдня, многія іншыя артысты не з Паўднёвага ўзбярэжжа, накшталт ,  і  зарэкамендавалі сябе, выступаючы пад Паўднёвыя біты.

## Спасылкі 
* DirtySouthRap.com  

## Нататкі 
Катэгорыя:Музычныя жанры
Катэгорыя:Стылі хіп-хопа
Гольф

**Гольф** () — спартыўная гульня, у якой асобныя ўдзельнікі альбо каманды спаборнічаюць, заганяючы маленькі мячык у спецыяльныя лункі ўдарамі клюшак, імкнучыся прайсці адведзеную дыстанцыю за мінімальную колькасць удараў.

## Гісторыя 
Лічыцца, што гульня ў гольф зарадзілася ў Шатландыі і была вынайдзена пастухамі, якія з дапамогай посахаў (будучых клюшак) заганялі камяні ў трусіныя норы. Меркавана гульня існавала ўжо ў XIV стагоддзі, а ў XV стагоддзі ў Шатландыі выйшла некалькі законаў, якія забаранялі гуляць у *«гоўф»*. У XVII стагоддзі клюшкамі ў мяч гулялі ўжо ў Нідэрландах. Гульня ў яе сучасным выглядзе аформілася ў XIX стагоддзі ў Шатландыі.

## Пляцоўка для гольфа 
Пляцоўка для гольфа складаецца з серыі лунак, кожная з якіх мае сваю стартавую пляцоўку (). Стартавая пляцоўка адзначаецца двума пазнакамі, якія паказваюць дапушчальныя межы зоны, дзе можа быць усталяваны калок для мяча (). Таксама часткай пляцоўкі з’яўляюцца гладкае поле () і няроўная пляцоўка () і іншыя перашкоды (). Фінальнай часткай пляцоўкі з’яўляецца лунка, якая, для магчымасці арыентавання, пазначаецца якой-небудзь выявай (найчасцей сцяжком). Лунка размяшчаецца на спецыяльным лужку «грын» (), дзе вышыня травы мінімальная. У іншых месцах вышыня травы можа быць самай рознай для таго, каб абцяжарыць мінанне пляцоўкі.

Большасць лунак размяшчаецца на лініі прамой бачнасці ад стартавай пляцоўкі да грына, аднак некаторыя лункі могуць адхіляцца ў правы або левы бакі. Такія лункі звычайна называюцца «доглег» (, як адсылка да формы сабачай лапы). Лунка можа называцца «левы доглег» або «правы доглег» у залежнасці ад таго, у якім баку ад прамога курсу яна размешчана. Часам кірунак на лунку можа выгінацца двойчы, у гэтым выпадку лунка завецца «двайны доглег».

Тыповая пляцоўка для гольфа складаецца з 18 лунак, але таксама распаўсюджаны пляцоўкі з дзевяццю лункамі, якія гуляюцца, адпаведна, два разы за раунд.

Першапачатковыя шатландскія пляцоўкі ў асноўным размяшчаліся на дзюнах (), якія размяшчаліся побач з берагам і былі пакрыты пластом зямлі. Гэта прывяло да ўзнікнення тэрміна «лінкс», які азначае пляцоўку для гольфа ля ўзбярэжжа, пабудаваную на пясчанай натуральнай аснове.

## Спасылкі 
* Міжнародная федэрацыя гольфа


Катэгорыя:Гульнёвыя віды спорту
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Джавані Бакача

**Джавані Бакача ** (іт.: *Giovanni Boccaccio*) (16 чэрвеня 1313 – 21 снежня 1375) — італьянскі паэт і празаік, яскравы прадстаўнік гуманізму Ранняга Адраджэння. Пазашлюбны сын фларэнтынскага купца. Дзяцінства правёў у Фларэнцыі, потым вывучаў права і гандаль у Неапалі. Пасля навучання вярнуўся ў Фларэнцыю. Сябраваў з Петраркам. Быў вялікім знаўцам класікі, перш за ўсё Тацыта і Тыта Лівія. Пачаў пісаць вершы і паэмы для арыстакратычнай публікі каралеўскага двара, якія зрабілі яго вядомым паэтам. 

## Бібліяграфія 
* Il Filocolo (1336-1338)
* Il Filostrato (1335)
* Teseida (1339-41)
* Commedia delle ninfe fiorentine (1341-1342)
* L'amorosa visione (1342)
* Elegia di Madonna Fiammetta (1343-1344)
* Дэкамерон (*Decameron*) 1349 – 1352, 1370 – 1371
* Il trattatello in laude di Dante (1357)

## Спасылкі 

Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Адраджэння
Катэгорыя:Рэнесансныя гуманісты
Катэгорыя:Лацінамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі XIV стагоддзя
Катэгорыя:Паэты XIV стагоддзя
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названы кратар на Меркурыі
Катэгорыя:Паэты Адраджэння
Аўтаспорт

thumb|Старт гонак «Формулы-І», 2008 год, Канада

**Аўтаспо́рт**, **аўтамабільны спорт**; , таксама ) — катэгорыя технічных відаў спорту, у якіх людзі спаборнічаюць у хуткасці праходжання трасы на аўтамабілях (прататып, легкавы аўтамабіль, грузавік, пазадарожнік і г. д.) Большасць сусветных чэмпіянатаў па аўтаспорту праводзяцца Міжнароднай аўтамабільнай федэрацыяй.

Аўтаспорт — папулярны від спорту. Тэлетрансляцыі спаборніцтваў маюць вялікую тэлевізійную аўдыторыю ва ўсім свеце. Асаблівасць аўтагонак у тым, што гэта тэхнічны від спорту, і поспех у іх патрабуе працы вялікіх калектываў спецыялістаў: канструктараў, механікаў, штурманаў і пілотаў.

Аўтагонкі выконваюць таксама функцыю распрацоўкі і тэставання інавацыйных тэхналогій у канструяванні аўтамабіляў. Вядучыя сусветныя вытворцы аўтамабіляў і аўтамабільных аксэсуараў звычайна маюць свае завадскія каманды альбо спансуюць незалежныя каманды. Акрамя перавагаў, звязаных з тэставаннем новых тэхналогій, спонсарства служыць таксама сродкам рэкламы.

## Гісторыя 
Першыя гонкі пачаліся неўзабаве пасля будаўніцтва першага паспяховага аўтамабіля з бензінавым рухавіком. Першая гонка адбылася 28 красавіка 1887 года і была арганізвана галоўным рэдактарам парыжскага выдання «Le Vélocipède», гаспадаром Фосье. Гонка складалася з 2 км трасы ад моста Неі ў Булонскім лесе. Яе выйграў Жорж Бутон з кампаніі Дыён-Бутон на машыне, якую ён пабудаваў разам з Жулем-Альберам дэ Дыёнам, але Бутон быў і адзіным удзельнікам заезду, таму гэту гонку складана назваць паўнавартасным спаборніцтвам.

## Гл. таксама 
* Формула-1
* Шыкана

## Спасылкі 
* Міжнародная аўтамабільная федэрацыя 


Катэгорыя:Тэхнічныя віды спорту
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы