open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пітэр Браян Медавар

{{Вучоны 
|Імя                  = Пітэр Браян Медавар
|Арыгінал імя       = Peter Brian Medawar
|Фота                 = Peter Brian Medawar.jpg
|Месца нараджэння       = 
|Месца смерці         = 
|Грамадзянства          = 
|Навуковая сфера        = заалогія, імуналогія
|Месца працы         = 
|Навуковая ступень       = 
|Навуковае званне        = 
|Узнагароды і прэміі     = Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (1960)
{ style="background:transparent"

}
|Сайт                 = 
}}
**Пітэр Браян Медавар** (англ.: Sir Peter Brian Medawar) (28 лютага 1915, Петропаліс, Рыа-дэ-Жанэйра — 2 кастрычніка 1987, Лондан) — англійскі біёлаг. Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1949), ганаровы член Нью-Ёркскай акадэміі навук (1957), ганаровы член Брытанскай акадэміі (1981).

Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (1960) (сумесна з Ф. Бёрнетам).

## Сачыненні 
* Uniqueness of the individual, L., 1957
* Future of man, L., 1960
* Immunological tolerance, в книге: Les prix Nobel en 1960, Stockh., 1961, p.&nbsp;125—34
* The art of soluble, N. Y. — L., 1967
* Induction and intuition in scientific thought, Phil., 1969.

Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Заолагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Ганаровыя члены Брытанскай акадэміі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Калінгі
Нантэр

**Нантэр** () — горад у Францыі, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента О-дэ-Сен, адзін з найбуйнейшых прыгарадаў Парыжа, знаходзіцца за 11 км ад цэнтра французскай сталіцы. Насельніцтва горада — каля 90 тыс. жыхароў.

На яго тэрыторыі размешчаны ўстановы і арганізацыі рэгіянальнага, сталічнага, агульнадзяржаўнага і міжнароднага значэння: прэфектура дэпартамента Верхняя Сена, Гандлёва-прамысловая Палата Парыжа, Танцавальная школа Парыжскай Оперы, Універсітэт Парыж X — Нантэр (33 000 студэнтаў), Архітэктурная школа, консульствы замежных дзяржаў (Марока, Туніс, Алжыр), штаб-кватэры шэрагу буйных кампаній і фірмаў.

Размяшчэнне на карце Парыжа|thumb|left|250 px

Прамысловасць прадстаўлена такімі галінамі як электроніка, электратэхніка, металургія, аўтаматыка.

У маі 1968 года ў Нантэры прайшлі студэнцкія хваляванні, якія прывялі да ўсеагульнай забастоўкі, якая стала самай буйнай забастоўкай у гісторыі працоўных рухаў Францыі, а таксама да крызісу грамадства і, як выказаўся ў той час дэ Голь, да «крызісу цывілізацыі».

## Гарады-пабрацімы 
*  Уотфард (), Вялікабрытанія (1960)
*  Вялікі Ноўгарад, Расія (1974)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Іль-дэ-Франс
Катэгорыя:Камуны дэпартамента О-дэ-Сен
Бярозавая губка

**Бярозавая губка**, **губа бярозавая** (*Piptoporus betulinus*) — губавы базідыяльны грыб сямейства .

## Апісанне 
thumb|left|Гіменафор
Пладовыя целы аднагадовыя, мясістыя, без ножкі, памерам 10-20 × 2-6 см, спачатку амаль шарападобнай, затым падковападобнай формы, шэра-карычневага колеру, з тоўстым адагнутым уніз краем, прымацаваны бокам да субстрату. Паверхня гладкая, белаватая, пазней шэрая, жаўтаватая або бледна-бурая. Тканка белая, мяккая, потым коркавая. Мякаць з горкім густам і моцным грыбным пахам. Гіменафор трубчасты. Тубачкі даўжынёй да 8 мм, спачатку белыя, з часам жаўцеюць. Поры круглаватыя, таўстасценныя, спачатку белага, затым шэра-карычневага колеру. Споры 5-7 × 1,5-2 мкм, бясколерныя, цыліндрычныя, сагнутыя, з гладкай паверхняй. Базідыі двух-або чатырохспоравыя.

## Экалогія 
Сапратроф і паразіт (дрэваразбуральнік). Расце ў лісцевых і хвойных лясах адзіночна ці групамі на адмерлых і жывых (зрэдку) ствалах бярозы, ламаччы, сухастоі, пнях, нарыхтаванай драўніне. Выклікае жоўта-бурую гніль дэструктыўнага тыпу.

## Гаспадарчае значэнне 
Зніжае выхад дзелавой драўніны.

З грыба была вынятая поліпарэнавая кіслата — біялагічна актыўнае рэчыва з ярка выяўленым супрацьзапаленчым дзеяннем, якое не саступае па сіле картызону.

Грыб лічыцца неядомым з-за жорсткай мякаці.

## Літаратура 
* Бярозвая губка // 
* *Jordan M.* The Encyclopedia of Fungi of Britain and Europe — 2004. — С. 93. — 384 с. — ISBN 0711223785

Катэгорыя:Фамітапсідавыя
Катэгорыя:Неядомыя грыбы
Губа яловая

**Губа яловая**, **Каранёвая губка** (*Heterobasidion annosum*) — грыб, базідыяміцэт сямейства .

## Назва 
Упершыню від апісаны ў 1821 Эліясам Фрысам, пад назвай *Polyporus annosum*. У 1874 нямецкі лесавод Тэадор Гартыг звязаў грыб з хваробамі хваёвых і пераназваў яго ў *Heterobasidion annosum*, гэта назва зараз і ўжываецца для абазначэння віду

## Біялагічнае апісанне 
Пладовае цела грыба шматгадовае, разнастайнай і часта няправільнай формы: ад капытападобнай і раковінападобнай да распасцёртай або распасцёрта-адагнутай. У папярочніку пладовае цела ад 5 да 15 см і таўшчынёй да 3,5 мм. Паверхня канцэнтрычна пакрыта барознамі, пакрытая тонкай светла-бурай або шакаладна-бурай скарынкай.

## Экалогія і распаўсюджванне 
Каранёвая губка распаўсюджана на тэрыторыі Паўночнага паўшар’я (Паўночная Амерыка і Еўразія). З’яўляецца эканамічна значным патагенных грыбом прыблізна 200 розных відаў хваёвых і крепкоствольных лісцяных парод з 31 роду. Грыб паражае пароды родаў — піхта, клён, лістоўніца, яблыня, хвоя, елка, таполя, груша, дуб, секвоя і тсуга; часцей за ўсё сустракаецца на голасемянных.

## Хімічны склад 
У складзе грыба знойдзеныя проціпухлінных рэчывы.

## Інфравідавыя таксоны 
Формы:
* 
* 
* 
* 

Варытэт:
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Такі грыб — усёй Балтыцы галава 

Катэгорыя:Сыраежкавыя (парадак)
Ксаўе Далан

**Ксаўе́ Дала́н** (поўнае імя Ксаўе Далан-Тадрос, ) — канадскі акцёр, рэжысёр, прадзюсар і сцэнарыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 сакавіка 1989 года ў Манрэалі правінцыі Квебек, Канада. Дэбютаваў у вельмі юным узросце, здымаючыся ў рэкламных роліках для аптэчнай кампаніі. Затым здымаўся ў фільмах і серыялах, у якасці дзіцячага акцёра. У 2006 годзе зняўся ў кароткаметражцы «Люстраное лета» рэжысёра Эцьена Дэсрасьерс, якая выйграла «Берлінале», у 2007 годзе ў «Пакутніцах» Паскаля Лаж’е.

Рэжысёрскі дэбют — фільм «Я забіў сваю маму», які сам Далан апісвае як напаўаўтабіяграфічны, не хаваючы таго факту, што ён гей. Фільм выйграў тры намінацыі ў праграме «Двухтыднёвік рэжысёраў» Канскага кінафестывалю ў 2009 годзе, а таксама быў намінаваны Канадай на Оскар.

У 2009 годзе Далан здымае фільм «Уяўнае каханне», які выйграў «Prix Regard Jeune» праграмы «Асобы погляд» Канскага кінафестывалю і ўзнагароду Сіднейскага кінафестывалю.

Трэці фільм Далана «Laurence Anyways» будзе пра транссексуалаў. Сцэнарый ужо напісаны, здымкі пачнуцца ўлетку 2011 года. Прэм’ера назначана на 2012 год.

У 2009 годзе ўдзельнічаў у дубляванні мультсерыяла «Паўднёвы Парк» на французскую мову — Далан агучыў Стэна.

### Дачыненні з Беларуссю 
У пазаконкурснай праграме ігравога кіно Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад» у 2014 годзе была прадстаўлена рэтраспектыва Ксаўе Далана «Уяўнае каханне», у рамках якой былі паказаны стужкі «Я забіў сваю маму» (2009), «І ўсё ж Ларанс» (2012), «Том на ферме» (2013).

## Фільмаграфія 
### Акцёр 
* 2010 — «Добрыя суседзі» — *Жан-Марк*
* 2010 — «Уяўнае каханне» — *Франсіс*
* 2009 — «Я забіў сваю маму» — *Юберт Мінель*
* 2008 — «Пакутніцы» — *Антуан*
* 2007 — «С’юзі» — *Punk*
* 2006 — «Люстраное лета» (кароткаметражны) — *Жульен*
* 2001 — «Таемная крэпасць» — *Майкл*
* 1997 — «Арол ці рэшка» — *Эдуард*
* 1997 — «Амерта» (тэлесерыял) — *Нікаля*
* 1994 — «Мерсі» (тэлесерыял) — *Філс*

### Рэжысёр і сцэнарыст 
* 2016 — «The Death and Life of John F. Donovan»
* 2016 — «Juste la fin du Monde»
* 2014 — «Мамачка» (*Mommy*)
* 2013 — «Том на ферме» (*Tom à la ferme*)
* 2012 — «І ўсё ж Ларанс» (*Laurence Anyways*) — меладрама, драма
* 2010 — «Уяўнае каханне» — меладрама, драма
* 2009 — «Я забіў сваю маму» — драма, біяграфія

## Спасылкі 
* 
* Пра фільм «Я забіў сваю маму»
М. Арол

**М. Арол**, сапраўднае імя **Сцяпан Язэпавіч Пяцельскі (Пятэльскі)** (каля , в. Гарадок, Беластоцкі павет, Падляскае ваяводства, Польшча — 1917 ці 1918) — беларускі паэт, перакладчык, публіцыст, фалькларыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў царкоўна-настаўніцкую школу ў Ялоўцы (1909), затым настаўнічаў у Ялоўцы, Гарадку, Струзе (1910—1912) і Парэччы. У 1913—1914 гадах жыў на Ковеншчыне. На пачатку 1-й сусветнай вайны мабілізаваны ў армію, браў удзел у баявых дзеяннях, узнагароджаны Георгіеўскім крыжам. Апошнюю вестку да сям’і выслаў 25 верасня 1917 года з Украіны, дзе дыслакавалася яго 16-я артылерыйская брыгада. Памёр ва Украіне ад эпідэміі тыфу ў канцы 1917 або ў 1918 годзе.

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку вершам у 1909 годзе (газета «Наша ніва»). Паэтычныя і публіцыстычныя творы пісьменнік публікаваў у Беларускім календары «Нашай нівы», часопісе «Лучынка» і іншых беларускіх выданнях. Падрыхтаваў кніжку паэзіі «Лірнік» і ў 1913 годзе паслаў у Віленскае выдавецкае таварыства, аднак яе выхаду перашкодзіла 1-я сусветная вайна. Асобныя творы змешчаны ў кнігах «Хрэстаматыя новай беларускай літаратуры» (Вільня, 1927), «Беларуская дакастрычніцкая паэзія» (1967), «Беларускім календары» (Беласток, 1979).

Вершы М. Арла вылучаюцца глыбока прачутымі грамадска-патрыятычнымі матывамі («Кліч», «Сынам Беларусі», «На чужыне», «Сяўцам»). Сярод іх праблемы сацыяльнай рэчаіснасці і вобраз паняволенага роднага краю займаюць цэнтральнае месца. Вершам гэтага цыклу ўласцівыя высокі грамадскі пафас, публіцыстычная накіраванасць. Ужо ў ранніх творах М. Арла праявілася схільнасць да філасафічнасці, да шырокай абагульненасці малюнка і ўзбуйнення мастацкага вобразу. Рэальны план у яго вершах нярэдка пераплятаецца з абагульнена-сімвалічным («Смерць і жыццё», «Надзея», «Агляд жыцця», «Ахвяра», «Арфа»). Ёсць у М. Арла шэраг вершаў, у якіх ён ужывае фальклорную паэтыку, творча пераасэнсоўваючы народна-песенныя традыцыі Беласточчыны («Доля і жабрак», «Ноч», «Песня» і інш.).

Важнае месца ў пісьменніцкай спадчыне М. Арла займаюць празаічныя творы — апавяданні і пераклады. На беларускую мову перакладаў, у прыватнасці, творы В. Бялінскага, дастасоўваючы яго думкі да патрэб самасцвярджэння беларусаў, хвалюючых праблем беларускай літаратуры.

## Бібліяграфія 
* 

## Літаратура 
* 
* Беларускія пісьменнікі: 1917—1990 / Уклад. А. Гардзіцкі. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X
* *Туронак Ю.* М. Арол — нашаніўскі пясняр Беласточчыны // Ніва. 1978. 5 верасня.

Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя‎
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Беластоцкім павеце
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Кавалеры знака ордэна Святога Георгія
Катэгорыя:Памерлі ад тыфу
Чага

**Чага** — стэрыльная (бясплодная) форма грыба, які адносіцца да віду *Inonotus obliquus* аддзела Базідыямікота. Часта сустракаецца на бярозах. Радзей насяляе некаторыя іншыя жывыя дрэвы — алешыну, рабіну, бук, вяз, клён. Выкарыстоўваецца ў медыцыне як супрацьпухлевы і супрацьгастрытны сродак.

## Біялагічнае апісанне 
Чага утвораецца ў выніку заражэння дрэва паразітным грыбам *Inonotus obliquus*. Яго споры прарастаюць толькі ў тым выпадку, калі трапляюць на пашкоджаныя ўчасткі кары дрэў. Утвараецца нараст няправільнай формы, які дасягае ад 5 да 40 см у дыяметры і таўшчынёй 10-15 см.

Паверхня нараста чорная, пакрыта шматлікімі трэшчынкамі. Знутры афарбоўка цёмна-карычневая (з прычыны пігментацыі гіф), бліжэй да драўніны пераходзіць у руда-бурую. Нараст працяты белымі прожылкамі, якія складаюцца з бескаляровых гіф. Рост часам можа працягвацца да 10-20 гадоў, але немінуча вядзе да гібелі дрэва-гаспадара.

Пасля адмірання дрэва на супрацьлеглым баку ствала з'яўляецца ўласна пладовае цела грыба. Яно развіваецца пад карой, прычым гіфы распаўсюджваюцца на 0,5-1 м па даўжыні ствала. Па меры паспявання спор утворацца грэбняпадобныя вырасты — так званыя «упартыя кружэлкі». Яны прарываюць кару дрэва, агаляючы свідра-карычневы гіменафор. Споры спачатку бясколерныя, затым набываюць бледна-рудаватую афарбоўку; таўстасценныя, з адной або некалькімі кроплямі алею ўнутры.

## Распаўсюджванне 
Чага сустракаецца ў бярозавых лясах Расіі, усходняй Еўропы, Карэі, на поўначы ЗША, у гарах Паўночнай Караліны. Арэал яе, аднак, не выходзіць за межы арэала бярозы, абрываючыся ў зоне пераходу ад тайгі да лесастэпу.

У Беларусі сустракаецца па ўсёй тэрыторыі, але даволі рэдка.

## Літаратура 
* Чага и её лечебное применение / Под ред. Булатова П. К., Березиной М. П., Якимова М. А. — Ленинград: Медгиз, 1959. — 333 с.
* Атлас ареалов и ресурсов лекарственных растений СССР — М., 1980.
* Энциклопедический словарь лекарственных растений и продуктов животного происхождения / Под ред. Г. П. Яковлева, К. Ф. Блинова. — СПб.: Специальная литература, 1999

## Спасылкі 
* http://www.medscape.com/medline/abstract/15588653 **Antioxidant effects of Inonotus obliquus**. J Ethnopharmacol. 2005; 96(1-2):79-85 (ISSN: 0378-8741)

Катэгорыя:Гіменахетавыя
Адміністрацыйны падзел Туніса

У адміністрацыйна-тэрытарыяльных адносінах Туніс падзяляецца на 24 вілаета. У французскіх і англійскіх крыніцах замест слова «вілает» () выкарыстоўваецца тэрмін «гувернарат» ().

thumb|right|270px|Вілаеты Туніса

Вілаеты падзяляюцца на 262 мутамадыята (акругі) і далей падзяляюцца на шайхаты .


Катэгорыя:Туніс
Рысінскі

**Рысі́нскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Саламон Рысінскі (каля 1560—1625) — вялікалітоўскі паэт-лацініст, філолаг, фалькларыст-парэміёлаг, пратэстанцкі дзеяч
* Францішак Рысінскі (1749 — каля 1830) — расійскі паэт-сатырык
Мухамор чырвоны

**Мухамор чырвоны**, **Мухамора звычайная** (*Amanita muscaria*) — ядавіты псіхаактыўны грыб рода Мухамор (*Amanita*) парадка Agaricales (*Agaricales*), адносіцца да базідыяміцэтаў.

## Назвы 
У шматлікіх еўрапейскіх мовах назва гэтага грыба адбываецца ад старадаўняга яго спосабу прымянення — у якасці сродку супраць мух (, , ), лацінскі відавы эпитет тоже происходит от слова «муха» (). У славянскіх мовах слова «мухамор» (, ,  и др.) стала назвай рода *Amanita*.

**Навуковыя сінонімы**:
* 
* 
* 

## Апісанне 
thumb|Мухамор

Капялюшык памерам ад 5 да 20 см. Форма яго ў пачатку паўшарападобная, затым раскрываецца да плоскай. Скурка ярка-чырвоная, рознай гушчыні колеру, бліскучая, усеяная белымі барадаўчатая шматкамі, па краях расчыненых капялюшыкаў бывае прыкметная штрыхаватасць.

Мякаць белая, пад скуркай светла-аранжавая або светла-жоўтая, без паху, з саладкаватым густам.

## Галерэя 

Amanita muscaria 120.jpg
Amanita muscaria 200.jpg
Amanita muscaria 77.jpg
Amanita muscaria 8.jpg
Amanita muscaria. Eastern Siberia.jpg

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Грыбы і грыбная кулінарыя: папулярны энцыклапедычны даведнік / Г. Сяржаніна, І. Яшкін. — Мінск: Беларуская асацыяцыя кулінараў, 2005. — 387 с. — ISBN 985-6081-34-3.

## Спасылкі 
* Таксанамія і ілюстрацыі на сайце www.mycobank.org

Катэгорыя:Мухамор
Катэгорыя:Ядавітыя грыбы
Біланцы

**Біла́нцы** (, ) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жырмунскага сельсавета.

## Назва 
Тут сама з Восава былі прозвішчы Біланец, Білан. Было старое літоўскае занёманскае Білановіч. Ёсць латышскае *Bilans*.

## Гісторыя 
Вёска Біланцы згадваецца ў вопісе парафій Лідскага дэканату 1784 года ў Гародзенскай парафіі. Належала польнаму гетману літоўскаму Людвіку Тышкевічу.

З 1921 года ў складзе Польшчы. 

Паводле Ольгерда Хамінскага, станам на 1927—1933 гг. у гэтай вёсцы доля літоўскамоўнага насельніцтва складала 11-25 %.

З 1939 года ў БССР.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Жырмунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна
Паводка ў Еўропе (2002)

[thumb|right|300px|Паводка ў [Дрэздэне]]

У жніўні 2002 года ў Еўропе адбылася найбуйнейшая за апошнія 100 гадоў паводка, выкліканая ліўнямі, якія доўжыліся тыдзень. Прынесеная шкода была ацэнены ў мільярды еўра. Мацней усяго папакутавалі Чэхія, Аўстрыя, Германія, Славакія, Польшча, Венгрыя, Румынія і Харватыя.

## Зона паражэння 
### Чэхія 
У Празе ацэнка паводкі змянялася з яе ростам. Моцныя ліўні выклікалі рэзкі ўздым узроўня Влтавы. Спачатку лічылі за 50 гадоў, 100 гадоў, 200 гадоў і нарэшце найбуйнейшая паводка за апошнія 500 гадоў (2002—1502), месцамі дамы затапіла па другія паверхі, рака паднялася на 6-7 метраў. Затапіла частку Пражскага метро, станцыі якія знаходзіліся побач ці ў нізінных месцах па берагах Влтавы. Асцерагаліся разбурэнні старажытнага Карлава моста. Водны вал пакаціўся ўніз па цячэнню ракі па Чэхіі і выхаду ў Лабу (Эльбу) і далей на нямецкую мяжу.

### Германія 
Водны вал выйшаў у Эльбу і панёсся да Дрэздэна, вадамерныя пасты на мяжы, у горадзе паведамлялі пра бесперапынны рост узроўня ракі, дасягнуўшы ўзроўня набярэжных пачалося затапленне горада, у музеях горада рыхтаваліся да эвакуацыі калекцый са скляпоў і першых паверхаў будынкаў, паднімаючы ўсё на верхнія паверхі. Максімальна Эльба паднялася на 10-11 метраў. Цэнтр горада Цвінгер, Опера стаялі ў вадзе, затапіла парк у Цвінгеры, іншыя паркі горада. Паводка распаўсюджвалася ўніз па плыні, у Магдэбурга прарвала ахоўныя дамбы і затапіла сенажаці і палі. Чым далей па Эльбе тым менш паднімаўся ўзровень у рацэ, і ўжо не вельмі высокі ўзровень ракі быў у вусці ля Гамбурга. Усходнія землі Германіі (б. ГДР) вынеслі асноўны ўдар стыхіі. Канцлер Германіі Шродэр на верталёце аблятаў пацярпелыя раёны. Такой паводкі не было апошніх 200 гадоў.

## Паводка ў басейне Дуная, яго прытокаў 
Дажджы ў Еўропе ахапілі вялікую плошчу. З вярхоўяў Дуная і яго прытокаў аб'ёмы вады абрынуліся ў Дунай і сфарміравалі паводкавую хвалю якая пайшла ўніз па Дунаі, выклікаючы моцны ўздым узроўня ракі, пагражаючы прыбярэжным гарадам і паселішчам, затапляючы нізіны і набярэжныя гарадоў Лінц, Вена, Будапешт, Бялград, Браціслава. Паводка ў Венгрыі па Цісе, разбурэнне дамбаў і затапленне вёсак у Румыніі і Балгарыі.

Катэгорыя:Паводкі
Францішак Рысінскі

**Францішак Рысінкі** ( — каля 1830) — паэт-сатырык.

## Біяграфія 
Паводле адных звестак, паходзіў са шляхты Віцебскага павета, паводле іншых, яго род быў з Украіны. У пачатку XIX стагоддзя старшыня Палаты цывільнага суда ў Віцебску.

## Творчасць 
Пісаў на польскай і, паводле сучаснікаў, беларускай і рускай мовах. Аўтар эпіграм, іранічна-філасофскіх і гумарыстычных вершаў, вельмі папулярных у свой час, у т.л. прысвечаныя пэўным асобам, але пры жыцці аўтара яны не друкаваліся. Творы вылучаюцца дасціпнасцю, камізмам, грубаватым гумарам. Сярод папулярных яго вершаў «Хіба прашу я дажджу…», «Пан Дамінік…», «Роздум пасля страты закладзенага маёнтка».

Творы Ф. Рысінскага распаўсюджваліся на Віцебшчыне ў спісах, завучваліся на памяць. Некаторыя з гэтых запісаў трапілі ў архіў Ф. Карпінскага, частку сабраў маршалак Полацкага павета С. Грабніцкі. Верагодна, аўтарству Ф. Рысінскага належаць шырокавядомыя ў Падзвінні беларуска-польскія макаранічныя вершаваныя мініяцюры «Лямант закаханага» («Залёты аднаго гайдука да прачкі», «Плач пакінутага каханай») і «За пекнай паненкай аж душа сумуе», якія ўзнавіў па памяці і выдаў у кнізе «Беларусь» (Парыж, 1840) А. Рыпінскі.

## Літаратура 
* *Кісялёў Г.* Францішак Рысінскі — паэт і памешчык [1749-1830] // Постаці: [Новыя біягр. звесткі вялікіх продкаў] // Спадчына. — Мн:, 1992. № 5, 6.
* 

Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Brugmansia

**Brugmansia** — род раслін сямейства . Выдзелены з рода . Да яго адносяцца невялікія дрэвы і хмызнякі. Расліны атрутныя.

Род названы у гонар галандскага батаніка  (1763—1819).

## Віды 
Род налічвае каля 10 відаў, некаторыя з іх:

* 
* 
* , гібрыд *Brugmansia aurea* і *Brugmansia versicolor*;
* , гібрыд (*Brugmansia suaveolens* і *Brugmansia versicolor*) з *Brugmansia suaveolens*
* 
* 
* 

## Сінонімы 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Паслёнавыя (падсямейства)
Музей сучаснага мастацтва

*Мінскі музей сучаснага выяўленчага мастацтва
*Музей сучаснага мастацтва (Барселона)
*Музей сучаснага мастацтва (Лінц)
*Музей сучаснага мастацтва (Парыж)
Бастунскі сельсавет

**Басту́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Воранаўскага раёна Гродзенскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок Бастуны.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Тракельскі сельсавет** у складзе Лідскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Тракелі. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 3 красавіка 1959 года сельсавет перададзены Воранаўскаму раёну, у склад сельсавета з Бердаўскага сельсавета Лідскага раёна перададзены населеныя пункты Кадаўбы, Левашы, Меляшы, Пашкі, Сліжы, Сугайлы, Такары і Цвермы, да сельсавета далучана частка скасаванага Гервянікаўскага сельсавета Лідскага раёна. 11 студзеня 1966 года да сельсавета далучана частка скасаванага Пажыжмаўскага сельсавета (8 населеных пунктаў: Абрамаўшчызна, Вайцяшуны, Дайноўка, Лаўцуны, Малыя Германішкі, Маркаўшчызна, Мікянцы, Поліпніца), у склад новаўтворанага Дварышчанскага сельсавета перададзены 25 населеных пунктаў (Бянейкі, Гервянікі, Гімбуты, Гурыны, Дворышча, Крыніцы, Левашы, Лясныя Дворышчы, Марысева, Мар’янова, Меляшы, Мігуны, Мяйлуны, Мяргенцы, Пашкі, Пашунцы, Сангайлы, Сліжы, Суцькі, Такары, Уладзіславова, Цвермы, Эйтуны, Юравічы і Ячанцы). 11 лютага 1972 года ў склад Пераганцаўскага сельсавета перададзены населеныя пункты Вайцяшуны, Малыя Германішкі, Маркаўшчызна і Поліпніца, вёска Дайноўка перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Воранаўскаму пассавету. 19 красавіка 1973 года ў склад сельсавета з Пагародненскага сельсавета перададзены населеныя пункты Балотнікі, Бальсі, Бастуны, Вяканцы, Занюны, Лапацішкі, Рачкуны, Сакалы і Цёмны Дол, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Бастуны, а сельсавет перайменаваны ў Бастунскі сельсавет. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Бастунскага сельсавета 21 населены пункт.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1446 чалавек, з іх 80,0 % — палякі, 15,4 % — беларусы, 3,5 % — рускія; паводле перапісу 2019 года — 1110 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лідскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Беняконскі сельсавет

**Беняко́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Воранаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Беняконі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Воранаўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Ромуцеўскага сельсавета. 29 красавіка 1960 года ў склад Воранаўскага сельсавета перададзены 7 населеных пунктаў (Бялюнцы, Дайнава, Забалаць, Кмітаўшчызна, Рэмізава, Станішы і Тусуманцы). 11 студзеня 1966 года ў склад сельсавета з Воранаўскага пассавета вернуты вёскі Забалаць і Рамізава. 11 лютага 1972 года ў склад сельсавета з Воранаўскага пассавета перададзены 8 населеных пунктаў: Бялюнцы, Вараноўка, Дайнава, Малыя Навасады, Мілюнцы, Станішы, Тусуманцы і Цеслюкішкі. У 1978 годзе ў склад сельсавета з Паляцкішскага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (вёска Любарты, хутары Жальвідоры, Кодзі і Кужы).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2953 чалавекі, з іх 83,7 % — палякі, 12,0 % — беларусы, 3,3 % — рускія, 0,5 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 2319 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Рокнія

thumb|right|250px|Адзін з дальменаў у Рокніі
**Рокнія** — дагістарычны некропаль. Знаходзіцца ў правінцыі Гельма на паўночным усходзе Алжыра. Уключае больш за 7000 дальменаў (для параўнання, па ўсёй Францыі было знойдзена толькі 4500 дальменаў, уключаючы паўразбураныя і сёння не захаваўшыеся) на паласе даўжынёй каля 2 км уздоўж скалістага ўзбярэжжа.

У цяперашні час у Рокніі пражывае берберскае племя шауі.

## Літаратура 
## Спасылкі 
* Фатаграфіі дальменаў Рокніі (подпісы на французскай мове) 

Катэгорыя:Неаліт Афрыкі
Катэгорыя:Мегаліты Афрыкі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Алжыры
Капсійская культура

thumb|right|300px|Асноўныя знаходкі ібера-маўрытанскай і капсійскай культур на поўначы Афрыкі
**Капсійская культура** — мезалітычная археалагічная культура Міжземнамор'я IX—V тыс. гад. да н.э. Упершыню выяўлена ў Тунісе. Змяняе Аранскую культуру. Асноўныя заняткі — паляванне і збіральніцтва (каля стаянак знойдзены кіпы ракавін). Капсійцы ўпершыню пачалі выкарыстоўваць лук і стрэлы. Знойдзены арнаментаваныя сасуды з страусіных яек. Мяркуецца, што носьбіты дадзенай культуры пакінулі наскальныя роспісы ў пячорах Іспаніі.

## Антрапалагічны выгляд 
[thumb|200px|Чалавек з [пахаванне|пахавання Капсійскай культуры]]
Капсійцы належалі да міжземнаморскай галіны белай расы

## Літаратура 
* Алиман А., Доисторическая Африка, пер. с франц., М., 1960;
* 3амятнин С. Н., О возникновении локальных различий в культуре палеолитического периода, в кн.: Происхождение человека и древнее расселение человечества, М., 1951;
* Wulsin F. R., The prehistoric archaeology of North-West Africa, Camb., 1941.

## Спасылкі 
* Капсійская культура

Катэгорыя:Дагістарычная Афрыка
Катэгорыя:Мезаліт Афрыкі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Афрыкі
Катэгорыя:Археалогія ў Алжыры
Катэгорыя:Археалогія ў Лівіі
Катэгорыя:Археалогія ў Марока
Катэгорыя:Археалогія ў Тунісе
Джамеа эль-Кебір

**Джамеа эль-Кебір** () — мячэць у горадзе Алжыр.

Пабудавана ў 1097 годзе ў часы праўлення султана Алі ібн Юсуфа з дынастыі Альмаравідаў. У гонар яго названы адзін з мінарэтаў, створаны пазней — у 1324 годзе. У 1840 г. на знешняй сцяне створана галерэя.

Мячэць знаходзіцца на вуліцы Дэ ла Мар.	

## Спасылкі 
* Фотаздымкі мячэці

## Гл. также 
*"Вялікая мячэць у марской Street, Алжыр, Алжыр," Фатаграфія з 1899 па Сусветнай лічбавай бібліятэкі

Катэгорыя:Мячэці Алжыра
Алжырская пустыня

[thumb|200px|Дзюны [Алжырскай пустыні]]
**Алжырская пустыня** — () — пустыня, якая знаходзіцца на поўначы Афрыкі, і з'яўляецца часткай пустыні Сахара. Плошча Алжырскай пустыні — 3.500.000 км². Займае 80% тэрыторыі Алжыра. 

Самая вялікая зафіксаваная тэмпература — 50.6 °C у Ін Салаху.

## Спасылкі 
* http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20728201
* http://wn.com/Algerian_Wonderland_Desert_*HD*
* http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2810%2960981-6/fulltext

Катэгорыя:Пустыні Алжыра
Шэліф

**Шэліф** () — рака ў Алжыры.

Даўжыня ад вытоку ракі Туіль (Cебгаг) складае 725 (700) км. Плошча вадазбору каля 35 000 км².

Рака бярэ пачатак на паўночных схілах гор Амур (сістэма Сахарскага Атласа), у верхнім цячэнні перасякае пустынныя Высокія плато, цячэ ў паўночным напрамку, упадае ў Міжземнае мора. Высокая воднасць зімой; расход вады дасягае 1000—5000 м³/с. Летам малаводная, месцамі перасыхае. Узровень вады ў залежнасці ад частаты засушлівых перыядаў можа змяняцца. Пры гэтым у сезон паводкі мясцовае насельніцтва выкарыстоўвае ваду з Шэліфа на арашэнне палёў. На рацэ вадасховішча Грыб і ГЭС.

Згадваецца ў творы Жуля Верна «Гектар Сервадак».

## Літаратура 
* Шэліф // 
* Шелиф, Уэд-Шеллифф // Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 594. — 671 с. с илл.
* 

## Спасылкі 
* Chelif River // Encyclopaedia Britannica

Катэгорыя:Рэкі Алжыра
Катэгорыя:Басейн Міжземнага мора ў Афрыцы
Брага

* Брага (горад)
* Брага (напой)

## Прозвішча 
* Абел Брага (нар. 1952) — бразільскі футбаліст.
* Алісэ Брага (нар. 1983) — бразільская актрыса.
* Сонія Брага (нар. 1950) — бразільская актрыса.
* Тэофілу Брага (1843—1924) — партугальскі палітык, гісторык, пісьменнік, літаратуразнавец.
Алжырскія пагадненні (1981)

**Алжырскія пагадненні** былі падпісаны 19 студзеня 1981 года паміж ЗША і Іранам пры пасродніцтве алжырскага ўраду. Пагадненні дазволілі крызіс з амерыканскімі заложнікамі, захопленымі 4 лістапада 1979 года пры штурме пасольства ЗША ў Тэгеране ўзброенымі студэнтамі. У выніку пагаднення ўсе заложнікі былі вызвалены.

Сярод асноватворных пунктаў пагаднення варта вылучыць:
* ЗША не будуць умешвацца ва ўнутраныя справы Ірана
* ЗША размарозяць банкаўскія рахункі Ірана і знімуць гандлёвыя санкцыі
* Абодва бакі пагадзіліся на стварэнне арбітражнага іскавога трыбунала для вырашэння канфліктаў
* Іран абавязаўся выплачваць знешні доўг перад ЗША

## Спасылкі 
* Поўны тэкст Алжырскіх пагадненняў 

Катэгорыя:Падзеі 19 студзеня
Катэгорыя:Студзень 1981 года
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы ЗША
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Ірана
Катэгорыя:Гісторыя Алжыра
Катэгорыя:1981 год у ЗША
Катэгорыя:1981 год у Іране
Катэгорыя:1981 год у праве
Рэлігія ў Алжыры

[thumb|Мячэць [Джамеа эль-Кебір пабудавана ў 1097 годзе.]]
Сярод **рэлігій у Алжыре** найбольш распаўсюджанай з'яўляецца іслам, але існуе невялікая колькасць людзей, якія вызнаюць
іўдаізм ці хрысціянства.

## Іслам у Алжыры 
Іслам з'яўляецца дзяржаўнай рэлігіяй краіны і рэгулюе практычна кожную сферу жыцця грамадзян. Існуе закон, які прадугледжвае пакаранне кожнага, хто заклікае мусульманіна адрачыся ад ісламу і прыняць іншую рэлігію,), пераважна каталікоў, і прыблізна 1 тыс. прыхільнікаў іўдаізму. Антысемітызм уладамі не заахвочваецца. Калісьці іўдзейская абшчына Алжыра была вельмі шырокай і налічвала 140 тыс. чалавек, але вялікая частка пакінула краіну пасля войны за незалежнасць у 1962 годзе (атрымаўшы магчымасць, эмігрыравала ў Францыю).
Сабор Афрыканскай Божай Маці

**Сабор Афрыканскай Богамаці** () — каталіцкі храм у горадзе Алжыр, сталіцы аднайменнай дзяржавы Алжыр. Размешчаны ў паўночнай частцы горада на 124-мятровай скале, якая ўзвышаецца над морам.

Царква адкрыта ў 1872 годзе пасля 14 гадоў будаўніцтва. Вонкавае аблічча будынка выкананы ў неавізантыйскім стылі, які тады быў у модзе сярод архітэктараў рэлігійных збудаванняў.

Сімвалічнае і рэлігійнае значэнне базілікі адлюстравана ў надпісе, які знаходзіцца ў алтарнай апсідзе: *«Notre Dame d’Afrique Priez Pour Nous Et Pour Les Musulmans»*, што ў перакладзе з французскай мовы азначае — *«Афрыканская Маці Божая, маліся за нас, і за мусульман*».

## Галерэя 

Выява:Mgr Lavigerie.jpg|Статуя Шарлья-Марсьяля Альмана-Лавіжры, місіянера і кардынала
Выява:Algiers-NotreDamedAfrique.jpg|Інтэр'еры базілікі
Выява:Intérieur de NDA.jpg|Інтэр'еры базілікі
Выява:NOTRE DAME D'AFRIQUE.ALGER.jpg|Базіліка на фоне заліва

## Спасылкі 
Катэгорыя:Алжыр (горад)
Афрыканскага Богамаці сабор
Катэгорыя:Неавізантыйская архітэктура
Мячэць Кетшава

**Мячэць Кетшава** (, *Djamaa Ketchaoua*) — мячэць у горадзе Алжыр. Размешчана ля падножжа крэпасці, вядомай змешваннем стыляў маўрытанскай і візантыйскай архітэктуры.
thumb|left|250px|Фасад мячэці

Была заснавана ў 1612 годзе. У 1845—1962 гадах падчас французскай акупацыі выкарыстоўвалася як Сабор Святога Філіпа. Галоўныя ўваходныя дзверы, да якіх вядуць 23 прыступкі, упрыгожаны порцікам з чатырма чорнымі мармуравымі калонамі. Дах ляжаць на шэрагу скляпенняў, якія падтрымліваюцца калонамі з белага мармуру, частка якіх захавалася ад першапачатковай пабудовы.

## Спасылкі 
* Старыя фатаграфіі кафедрала 

Катэгорыя:Мячэці Алжыра
Бліда (горад)

**Блі́да** () — горад у Алжыры, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Бліда. Насельніцтва — каля 264 598 чалавек (2005). Размешчаны прыкладна за 45 км на паўднёвы захад ад сталіцы краіны — горада Алжыр. Назва Бліда паходзіць ад арабскага слова «*белда*» — горад.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Алжыра
Кала-Бені-Хамад

**Кала-Бені-Хамад** (*Кал’ат-Бану-Хамад*, ) — старажытны горад у правінцыі Мсіла ў паўночнай частцы Алжыра. Заснаваны ў 1007 годзе як крэпасць; да 1090 — сталіца Хамадзідаў, разбураны ў 1152 годзе Абд-аль-Мумінам з дынастыі Альмахадаў. Аб'ект са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Апісанне 
Раскопкі французскіх (1897, 1908, 1948) і алжырскіх (з 1964) археолагаў выявілі рэшткі гарадскіх сцен, сігнальнай вежы, мячэці з мінарэтам, шырокага палацавага комплексу XI ст. Апошні ўключае ансамбль Дар-эль-Бахр з басейнам і багатым дэкорам (роспіс па стуку, мармур, маёліка). Разбураная мячэць з 13 нефамі і 8 шэрагамі месцаў дагэтуль з'яўляецца адной з самых вялікіх у Алжыры.

Актыўна наведваецца турыстамі.

## Ілюстрацыі 

File:Kalaa des Beni Hammad.1.jpg
File:Kalaa des Beni Hammad.2.jpg
File:Kalâa des Béni Hammad.1.jpg
File:Kalâa des Béni Hammad.2.jpg
File:Kalâa des Béni Hammad.3.jpg
File:Kalâa des Béni Hammad.4.jpg
File:Kalâa des Béni Hammad.5.jpg
File:Kalâa des Béni Hammad.6.jpg
File:Kalâa des Béni Hammad.7.jpg
File:Kalâa des Béni Hammad.8.jpg
File:Kalâa des Béni Hammad.9.jpg
File:Kalâa des Béni Hammad.10.jpg
File:Kalâa des Béni Hammad.11.jpg
File:Kalâa des Béni Hammad.12.jpg
File:Kalâa des Béni Hammad.13.jpg
Image:Kalaa des Beni Hammad.5.jpg

## Спасылкі 
* UNESCO Site for Al Qal’a of Beni Hammad

Да
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Алжыры
Катэгорыя:Гарады Алжыра
Поўдзень

300px|thumb|Паўднёвы напрамак
**Поўдзень** — адзін з чатырох асноўных бакоў свету, які паказвае ў напрамку паўднёвага полюсу. Абазначаецца літарамі **Пд** альбо **S** («south»).

На картах паўднёвы бок звычайна знаходзіцца ўнізе.

Іншымі асноўнымі бакамі свету з'яўляюцца захад, усход і поўнач.

## Гл. таксама 
* Арыентаванне
* Ружа вятроў
* Час
* Часавы пояс
* Сонца
* Компас
* Навігацыя

Катэгорыя:Арыентаванне
Зорныя войны

**Зорныя войны** () — фантастычная сага амерыканскага рэжысёра Джорджа Лукаса. Фільмы гэтага цыкла аказалі велізарны ўплыў на міжнародную поп-культуру.

Першы фільм выйшаў 25 мая 1977 года пад назвай «Зорныя войны». Ён меў велізарны касавы поспех. Гэта выратавала кампанію *20th Century* ад крызісу, які ёй пагражаў. Калі сумненні ў акупнасці праекта зніклі, першы фільм атрымаў падзагаловак «Эпізод IV: Новая надзея». За ім выйшлі два фільмы-працягі: «Эпізод V: Імперыя наносіць удар у адказ» у 1980 годзе і «Эпізод VI: Вяртанне джэдая» ў 1983 годзе.

У 1999—2005 гадах выйшла трылогія-прыквел.

У 2015-2017 гадах выйшла трылогія-сіквел.

## Кінаэпапея 
У цыкле фільмаў «Зорныя войны» дзевяць эпізодаў. Спачатку былі зняты эпізоды IV—VI, праз некаторы час I—III, потым VII—IX.
У цэнтры «Зорных войнаў» — жыццёвы шлях Энакіна Скайуокера, галоўнага героя сагі.

Арыгінальная трылогія
* 1977 год — «Зорныя войны. Эпізод IV: Новая надзея» / Star Wars: Episode IV — A New Hope. Бюджэт — 11 мільёнаў $
* 1980 год — «Зорныя войны. Эпізод V: Імперыя наносіць удар у адказ» / Star Wars: Episode V — The Empire Strikes Back. Бюджэт — 32 мільёны $
* 1983 год — «Зорныя войны. Эпізод VI: Вяртанне джэдая» / Star Wars: Episode VI — Return of the Jedi. Бюджэт — 32,5 мільёна $

Трылогія-прыквел
* 1999 год — «Зорныя войны. Эпізод I: Уяўная пагроза» / Star Wars: Episode I — The Phantom Menace. Бюджэт — 115 мільёнаў $
* 2002 год — «Зорныя войны. Эпізод II: Атака клонаў» / Star Wars: Episode II — Attack of the Clones. Бюджэт — 120 мільёнаў $
* 2005 год — «Зорныя войны. Эпізод III: Помста сітхаў» / Star Wars: Episode III — Revenge of the Sith. Бюджэт—115 мільёнаў $

Трылогія-сіквел рэжысёра Дж. Дж. Абрамса
* 2015 год — Зорныя войны: Абуджэнне Сілы
* 2017 год — Зорныя войны: Апошні джэдай
* 2019 год — Зорныя войны: Уздым Скайуокера

## Беларускі пераклад 
Для ўсіх фільмаў франшызы ёсць субцітры. Для часткі 5 – агучка (пад назвай «Зоркавыя войны»).

Таксама існуюць субцітры для іншых твораў у сусвеце, такіх як:
# Фільм «Праныра-адзін» (субцітры)
# Фільм «Сола» (субцітры)
# Серыял «Обі-Ван Кенобі» (субцітры і агучка)
# Серыял «Мандалорац» (субцітры і агучка)
# Серыял «Андар» (субцітры)
# Серыял «Кніга Бобы Фета» (субцітры і агучка)
# Анімэ «Бачанні» (субцітры)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт «Зорных войнаў» 
* Wookieepedia — вікі-праект Вукіпедыя, прысвечаны сусвету «Зорных войнаў» 


Катэгорыя:Выдуманыя сусветы
Катэгорыя:20th Century Fox
Катэгорыя:Міфапаэтыка
Катэгорыя:Касмаопера
Катэгорыя:Медыяфраншызы
Кус-кус (страва)

**Кус-кус**, або **кускус** () — традыцыйная страва краін Магрыба.

Даўней гатавалася з проса, цяпер звычайна з круп кус-кус ад якіх страва атрымала сучасную назву. Часам кус-кус гатуюць з булгура.

## Распаўсюджанне 
Кус-кус адна з асноўных страў бербераў і іншага насельніцтва краін Магрыба, у т.л. Марока, Алжыра, Туніса і Лівіі. Таксама распаўсюджаны ў іншых частках Афрыкі, некаторых рэгіёнах Блізкага Усходу, а таксама ва Францыі і сіцылійскай правінцыі Трапані ў Італіі.

## Віды 
Кус-кус з мясам (пераважна баранінай і ягняцінай) распаўсюджаны удалечыні ад міжземнаморскага берага. У прыбярэжных абласцях Магрыба і на востраве Джэрба гатуюць кус-кус з рыбай і морапрадуктамі. Нярэдка робяць вегетарыянскі кус-кус з гароднінай. Салодкі кус-кус з вінаградам, сухафруктамі, арэхамі называюць **масфуф**.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Крупы
Катэгорыя:Крупяныя стравы
Катэгорыя:Магрыб
Катэгорыя:Міжземнаморская кухня
Катэгорыя:Мараканская кухня
Катэгорыя:Алжырская кухня
Катэгорыя:Туніская кухня
Катэгорыя:Сірыйская кухня
Катэгорыя:Арабская кухня
Бастуны

**Басту́ны** () — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Бастунскага сельсавета.

## Назва 
Тут сама (Беняконі) фіксавалася прозвішча Бастовіч. Ёсць літоўскія *Bastis, Bastys*, тапонім *Bastūnai*.

## Гісторыя 
Вядомы з XVI ст., сяло, шляхецкая ўласнасць у Лідскім павеце ВКЛ. У 1567 годзе з сяла ставілі ў войска 3 кані з узбраеннем. У 1690 годзе маёнтак, уласнасць Я. Кантрыма, Я. Масевіча.

Вопіс парафій Лідскага дэканату ў 1784 г. згадвае фальварак, вёску і карчму пані Ёдкавай, удавы маршалка Лідскага павету Ежы Антоні Ёдкі, у складзе Гародзенскай парафіі. Бастунская карчма стаяла пры гасцінцы з Ліды да Вільні.

З 1939 года ў БССР. 19 красавіка 1973 года вёска перададзена з Пагародненскага сельсавета ў склад Тракельскага сельсавета, дзе стала яго цэнтрам, адначасова Тракельскі сельсавет быў перайменаваны ў Бастунскі.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Алёна Віктараўна Дубіцкая (нар. 1990) — беларуская лёгкаатлетка.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Бастунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна
Ібера-маўрытанская культура

thumb|right|300px|Асноўныя знаходкі ібера-маўрытанскай і капсійскай культур на поўначы Афрыкі
**Ібера-маўрытанская культура**, ці **аранская культура**, ці **уштаційская культура** (па назве археалагічнага помніка Уштата) — эпіпалеалітычная археалагічная культура на тэрыторыі Паўночнай Афрыкі. Па адной з гіпотэз, культура ўзнікла ў выніку міграцыі краманьёнцаў (носьбітаў мехтоіднай расы) з тэрыторыі Іберыйскага паўвострава (адкуль і назва); паводле іншай гіпотэзы, з’яўляецца нашчадкам больш ранняй атэрыйскай культуры, якая займала тую ж тэрыторыю. Існавала ў перыяд каля 10 120 — 8 550 гг. да н. э. У неалітычны субплювіяльны перыяд (апошні вільготны перыяд у гісторыі Сахары) рэшткі культуры паглынуты капсійцамі.

## Літаратура 
* D. Lubell, " Continuité et changement dans l'Épipaléolithique du Maghreb ", in : *Le Paléolithique en Afrique, l’histoire la plus longue*, Artcom' , Errance, 2005, ISBN 2-87772-297-X

## Спасылкі 
* Diversité mitochondriale de la population de Taforalt(12.000 ans BP — Maroc), Kéfi at al 2005

Катэгорыя:Мезаліт Афрыкі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Афрыкі
Кускус

* Кускус — сумчатая жывёла роду Кускусаў сямейства Посумаў (*Phalangeridae*)
* Кускус (кус-кус) — крупы або макаронныя вырабы з цвёрдых сартоў зерневых
* Кускус (кус-кус) — традыцыйная страва краін Магрыбу, гатаваная з аднайменных круп
Кускусы

**Кускусы** (*Phalanger*) — род сумчатых сямейства посумы (Phalangeridae).

## Віды і распаўсюджванне 
У складзе роду вылучаюцца 13 відаў:

* Phalanger alexandrae
* Phalanger carmelitae
* Аднакаляровы кускус (Phalanger gymnotis)
* Phalanger intercastellanus
* Вудларскі кускус (Phalanger lullulae)
* Phalanger matabiru
* Phalanger matanim
* Phalanger mimicus
* Пухнаты кускус (Phalanger orientalis)
* Phalanger ornatus
* Phalanger rothsschildi
* Шаўковы кускус (Phalanger sericeus)
* Шаўкавісты кускус (Phalanger vestitus)

Кускусы сустракаюцца на Малукскіх астравах, Тыморы, Сулавесі, у Новай Гвінеі, на Саламонавых астравах і паўвостраве Кейп-Ёрк на паўночнай ускрайку Аўстраліі. Селяцца ў лясах і хмызняковых зарасніках.

## Апісанне 
Кускусы досыць буйныя жывёлы. Іх поўсць густая і пухнатая, можа быць белай, рудой ці нават чорнай. Пыса кароткая, вушы маленькія і амаль непрыкметныя, а доўгі хвост голы на канцы, кускусы чапляюцца ім за галінкі. Даўжыня цела ад 24 да 65 см, хваста — 24-60 см. Вага дасягае ад 1 да 7 кг.

## Спосаб жыцця 
Кускусы жывуць пераважна на дрэвах, рэдка спускаючыся на зямлю. Дзякуючы ўчэпістаму хвасту і двум вялікім пальцам на кожнай руцэ яны выдатна адаптаваліся да свайго асяроддзя — вільготнага трапічнага лесу. Цэлы дзень яны спяць у дуплах дрэў, а ўначы павольна караскаюцца па дрэве ў пошуках ежы. Кускусы аддаюць перавагу жыццю ў адзіноце, не ўтвараюць устойлівых груп.

Катэгорыя:Кускусавыя
Катэгорыя:Сумчатыя
Бен-Джавад

**Бен-Джавад** — горад у Лівіі, муніцыпалітэт Сурт. Размешчаны на беразе заліва Сідра. Насельніцтва каля 10 тыс. чалавек.

Падчас паўстання ў Лівіі ў 2011 годзе горад 5 сакавіка быў заняты сіламі паўстанцаў, але ўжо 6 сакавіка яны былі выцеснены ўрадавымі войскамі. 27 сакавіка пры падтрымцы з паветра міжнароднай кааліцыяй паўстанцы зноў захапілі горад, але 29 сакавіка прыхільнікі Кадафі зноў выцеснілі паўстанцаў з горада.

Катэгорыя:Гарады Лівіі
Рыбат

[right|300px|thumb|Рыбат у [Горад Манасцір|Манасціры (Туніс).]]
**Рыбат** (ад  — гасцініца) — першапачаткова азначае вартавы дом або ўмацаванне, якіх нямала было ў многіх месцах на межах вобласці ісламу для іх абароны. Пазней падобныя збудаванні выкарыстоўваліся для абароны камунікацый і служылі цэнтрамі суфійскай містычнай культуры.

## Спасылкі 
* Hassan S. Khalilieh. The Ribat System and Its Role in Coastal Navigation. Journal of the Economic and Social History of the Orient, Vol. 42, No. 2 (1999), pp. 212—225 (Focusing on a coastal ribat system on the eastern Mediterranean and Indian Ocean which provided refuge for traders from pirates and hostile fleets).
* «The Ribats in Morocco and their influence in the spread of knowledge and tasawwuf»  from: *al-Imra’a al-Maghribiyya wa’t-Tasawwuf* (The Moroccan Woman and Tasawwuf in the Eleventh Century) by Mustafa 'Abdu’s-Salam al-Mahmah)
* Ribat of Soussa, Muslim invention of rib vaulting? on muslimheritage.com, dated 23 February 2003.
* Majid Khadduri. War And Peace in the Law of Islam. Johns Hopkins Press, (1955) ISBN 1584776951. p.81.

Катэгорыя:Ісламскія тэрміны
Катэгорыя:Гісторыя ісламу
Катэгорыя:Магрыб
Катэгорыя:Ісламская архітэктура
Сумчатыя

**Сумчатыя** (*Metatheria*, *Marsupialia*) — інфраклас (разглядаўся таксама як атрад) млекакормячых.

## Апісанне 
Даўжыня ад 4 да 300 см, маса да 90 кг. Раслінаедныя, насякомаедныя, драпежныя, ёсць усёедныя. Размнажэнне ад аднаго да некалькіх разоў за год. Самкі большасці відаў маюць вывадковую сумку (адсюль назва), у якую адкрываюцца саскі (2—6) малочных залоз. Дзіцяняты нараджаюцца слабаразвітымі і развіваюцца ў сумцы (да 250 сут.), дзе прымацоўваюцца да саска, з якога малако выпырскваецца пры скарачэнні спецыяьных мышцаў.

## З'яўленне і распаўсюджанне 
Зыходзячы з палеанталагічных даследаванняў, сумчатыя былі вельмі распаўсюджаныя ў мезазоі, але пазней іх, як і клаачных, выцеснілі плацэнтарныя з большасці кантынентаў. Час з'яўлення сумчатых, па некаторых адзнаках, ~ 186—193 млн год. (юрскі перыяд). Найстаражытнымі выкапнёвымі парэшткамі сумчатых лічацца знойдзеныя ў адкладах мелавога перыяду правінцыі Ляанін, на паўднёвым усходзе Кітая, парэшткі сысуна *Sinodelphys szalayi* ўзростам 125 млн гадоў.

Большасць сумчатых Паўднёвай Амерыкі вымерлі пасля ўзнікнення натуральнага моста паміж Паўднёвай і Паўночнай Амерыкай, па якім з поўначы на поўдзень сталі пранікаць новыя віды («вялікі Міжамерыканскі абмен»). Толькі апосумы змаглі вынесці канкурэнцыю і нават распаўсюдзіцца на поўнач.

У адрозненне ад Паўднёвай Амерыкі аўстралійскі свет сумчатых ў выніку геаграфічнай ізаляцыі захаваўся да гэтага дня, аднак пасля з'яўлення чалавека 45000 гадоў таму і тут ён зведаў істотныя змены. Згодна з шырока распаўсюджанай гіпотэзай усе віды буйных сумчатых былі выкаранены пасяленцамі неўзабаве пасля іх высадкі ў Аўстраліі. Існуюць аднак даследаванні, якія сцвярджаюць, што буйныя сумчатыя суіснавалі з чалавекам да 15 000 гадоў назад і вымерлі ў выніку холаду і засух апошняга ледніковага перыяду. Па гэтай гіпотэзе прычынай іх вымірання стаў не чалавек, а іх недастатковая адаптацыйная здольнасць. Аднак уплыў чалавека ўсё ж бясспрэчны. У 1936 памёр апошні тасманійскі сумчаты воўк.

У цяперашні час у свеце налічваецца каля 250 відаў сумчатых. Пашыраны пераважна ў Аўстраліі, а таксама на а-вах Вялікія Зондскія, Тасманія, Новая Гвінея, у Паўднёвай, Цэнтральнай і Паўночнай Амерыцы; акліматызаваны ў Новай Зеландыі. Насяляюць разнастайныя ландшафты і вадаёмы.

## Класіфікацыя 
Падзяляюцца на 2 падатрады, адрозніваецца каля 250 відаў.

Філагенетычныя ўзаемаадносіны паміж сучаснымі атрадамі сумчатых могуць быць паказаны ў выглядзе кладаграммы:

## Літаратура 
*
Аль-Джаф

**Аль-Джаф** () — сталіца муніцыпалітэта Эль-Куфра, Лівія. Насельніцтва — 17 788 чал. (на 2010 год).

## Клімат 
Аль-Джаф практычна не атрымлівае ападкаў, у сярэднім тут выпадае толькі 2,5 мм у год. Сярэдняя тэмпература ўлетку раўнуецца 37,8° С.

## Геаграфічнае становішча 
Горад знаходзіцца да захаду ад аазіса Куфра. Гэта адзін з найбольш моцна арашаемых аазісаў у пустыні Сахары.

Катэгорыя:Гарады Лівіі
Свяцілішча Святога Ігнація Лаёлы

**Свяцілішча ў Лаёле** — велізарны барочны храмавы комплекс у горадзе Аспейція (Краіна Баскаў), пабудаваны ў XVII—XVIII стагоддзях на месцы нараджэння св. Ігнація Лаёлы, заснавальніка ордэна езуітаў. Асабняк, у якім св. Ігнацій зведаў «прасвятленне», цалкам убудаваны ў базіліку; яго асабісты пакой павернуты ў капелу.

Дом Лаёлы заставаўся ўласнасцю яго сям’і да 1682 года, калі па патрабаванні каралевы Марыяны сям’я была вымушана саступіць уладанне памесцем езуітам. Праект базілікі распрацаваў італьянскі архітэктар Карла Фантана. Будаўнічыя працы былі галоўным чынам завершаны ў 1708 годзе, аднак асвячэнне базілікі адбылося толькі праз 30 гадоў.

У 1767 годзе, калі будаўніцтва паўночнага крыла царкоўнага комплексу было ў самым разгары, іспанская карона выгнала езуітаў з краіны. На працягу XIX стагоддзя ўладанне свяцілішчам пяць разоў пераходзіла ад свецкіх улад да духоўных. Езуіты змаглі завершыць пабудову 150-метровага фасада толькі да 1888 года. У наш час пры базіліцы працуюць духоўны цэнтр, шырокая бібліятэка, радыёстанцыя і багадзельня.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Краіна Баскаў
Катэгорыя:Збудаванні Іспаніі ў стылі барока
Катэгорыя:Храмы Іспаніі
Катэгорыя:Базілікі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Карла Фантана
Фецан

**Фецан**, *Фезан*, *Фузан*, *Фесан* (араб. فزان, трансліт. Fezzan, Fuzzan, Fessan, Fesan), *Фізан* (турэцк. Fizan) — гістарычная вобласць у Паўночнай Афрыцы.

Размяшчалася на поўдзень ад Трыпалітаніі, мяжа пачыналася каля 400-500 км ад узбярэжжа заліваў Малога Сірта (суч. Габес) і Вялікага Сірта (суч. Сідра). Фецан ўяўляў сабой вобласць аазісаў у пустыні прыкладна на працягу 500 км у шырыню і 600 км у даўжыню. У перыяд антычнасці тут знаходзіліся вобласці Фазанія і Гараманціда (часам не дакладна атаясамліваецца). Зараз месцазнаходжанне Фецана адпавядае паўднёваму захаду тэрыторыі сучаснай дзяржавы Лівія. Прыкладная плошча — 550&nbsp;000&nbsp;км².

## Гісторыя 
Перыяд ужывання тапоніма — з VII стагоддзя па нашы дні.

Паводле Герадота, у Фезане жылі старажытныя прямёны гарамантаў, умідыйцаў і інш. Аддаленасць ад мора дазваляла мясцовым плямёнам адбіваць напады рымлян, вандалаў і інш. У VII ст. заваяваны і ісламізаваны арабамі. Фезан уваходзіў у склад розных арабскіх дзяржаў, але фактычна захоўваў аўтаномію. Пасля захопу прыбярэжных раёнаў Лівіі Асманскай імперыяй (1551) плямёны Фезана больш за 30 гадоў супраціўляліся туркам, у 1838—42 адбылося буйное антытурэцкае паўстанне. У час і пасля італа-турэцкай вайны 1911—12 насельніцтва Фезана ўпарта супраціўлялася італьянскім войскам. У 1943 акупіраваны французскімі войскамі (выведзены ў 1956). У 1951—63 адміністрацыйная правінцыя незалежнай Лівіі. У 1963 правінцыя скасавана і падзелена на дзве мухафазы.

## Літаратура 
* Фецан // БЭ ў 18 т. Т. 16. Мн., 2003.

Катэгорыя:Гісторыя Лівіі
Катэгорыя:Гісторыя Паўночнай Афрыкі