open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Брагінка

**Бра́гінка** — рака ў Гомельскай вобласці Беларусі і на Украіне, раней была левым прытокам Прыпяці (басейн Дняпра). На рацэ знаходзіцца гарадскі пасёлак Брагін.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 179 км, з іх 165,7 км у межах Беларусі. Плошча вадазбору 2778 км², у межах Беларусі 1886,5 км².

Пасля рэгулявальных працаў — пракопвання каналаў, якія сталі адводзіць ваду ў Дняпро, раку падзяляюць на 3 самастойныя аб′екты:

### Брагінка Верхняя 
Цячэ ад вытоку (за 0,5 км на 3 ад вёскі Пракісель) да вытоку Дзяржаўнай канавы і далей да ўпадзення ў Дняпро (Рэчыцкі, Лоеўскі і Брагінскі раёны, даўжыня 76 км, плошча вадазбору 1390 км²). Упадаюць Кербецкая канава, Шчэлбінская канава і інш.

### Брагінка Сярэдняя 
Цячэ ад вытоку Дзяржаўнай канавы (за 2 км на поўдзень ад вёскі Гарадзішча) да вытоку канала Івераўка (другая назва — канава Марозаўка) і далей да ўпадзення ў Дняпро (Брагінскі раён, даўжыня 55 км, плошча вадазбору 460 км²).

### Брагінка Ніжняя 
Цячэ ад вытоку канала Івераўка да ўпадзення ў Кіеўскае вадасховішча ў межах Украіны (Брагінскі раён, даўжыня 36,5 км, плошча вадазбору 928 км²).

Увесь іх вадазбор на Гомельскім Палессі. Даліна Брагінкі пераважна невыразная. Абалона нізкая, забалочаная, шырынёй 0,5—1 км. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае. Шырыня ў межань Брагінкі Верхняй 8—14 м. Сярэдняй і Ніжняй 15—30 м. Замярзае ў 1-й дэкадзе снежня, крыгалом у канцы сакавіка.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Катэгорыя:Прытокі Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Хойніцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Брагінскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Лоеўскага раёна
Сцяг Кубы

thumb|250px|Пабудова сцяга Кубы.
**Сця́г Ку́бы**, які кубінцы называюць «сцягам самотнай зоркі» (па-іспанску: *La bandera de la estrella solitaria*), створаны рэдактарам газеты «*La Verdad*» (з іспанскай: «Праўда») Мігелем Тэурбэ-Калонам у 1849 годзе.
thumb|250px|Сцяг, які выкарыстоўваецца парламентам Кубы

## Гісторыя кубінскага сцяга 

File:Flag of Cross of Burgundy.svg|Сцяг Бургундскага крыжа (1521–1843)
File:Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg|Сцяг Лацінскай Амерыкі (1843–1873; 1874–1898)
File:Flag of the First Spanish Republic.svg|Сцяг першай іспанскай рэспублікі (1873–1874)
File:Céspedes flag.svg|Сцяг Сеспеда ў Дзесяцігадовай вайне (1868–1878)
File:Flag of Cuba (1902–1906).svg|Сцяг першай рэспублікі Куба (1902–1906; 1909–1959)
File:M-26-7.svg|Сцяг Руху 26 ліпеня
File:Naval jack of Cuba.svg|
File:Flag of the Prime Minister of Cuba.svg|Сцяг прэм'ер-міністра Кубы (1959–1976)
File:Flag of the President of Cuba.svg|Штандар прэзідэнта кубы
File:Flag of the United States (1896-1908, 3-2 aspect ratio).svg|Сцяг ваеннага ўрада Злучаных Штатаў на Кубе (1898-1902; 1906–1909)

Куба
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Кубы
Глазга

**Глазга** (, ) ― самы буйны горад Шатландыі, трэці па колькасці насельніцтва горад Вялікабрытаніі, пасля Лондана і Бірмінгема. Адміністрацыйны цэнтр вобласці Глазга. Месціцца ў заходня-цэнтральнай частцы Шатландыі на рацэ Клайд, за 32 км ад яе вусця.
Заснаваны ў сярэдзіне VI стагоддзя і ў Сярэднявеччы лічыўся адным з важных рэлігійных і адукацыйных цэнтраў Шатландыі. Вытворчая рэвалюцыя XVIII стагоддзя пераўтварыла яго ў адзін з буйных прамысловых цэнтраў у Вялікабрытаніі (асабліва ў сферы суднабудавання). Каралеўскі шатландскі нацыянальны аркестр.
## Вядомыя асобы 
* Джэймс Мак-Эвой

Катэгорыя:Гарады Шатландыі
Белая Натапа

**Белая Натапа** — рака ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Чорная Натапа (на правабярэжжы Сажа ў басейне Дняпра).

## Назва 
У гэтай мясціне абапал Сажа назвы Белая Натапа і Чорная Натапа адлюстроўваюць асаблівасць называння суседніх рэк або ракі з яе прытокам. Перад Рослаўлем у раку Асцёр (левы прыток Сажа) адна за другой уцякаюць Белая Рыдага і Чорная Рыдага (< *Rūdaga* «Рудая (рака)»). Ніжэй па цячэнні Астра прыток Белая Немка ўцякае ў раку Немку (найверагодней раней Чорная Немка).

Таксама, у раку Сожанку (цячэ паралельна ніжняму цячэнню ракі Асцёр) адна за другой уцякаюць Чорная Натапа і Крапіўна (з другога, левага боку Сажа ад Чорнай Натапы і Белай Натапы).

Назва Натапа (< **Nat-ap-*) балцкага паходжання, складаецца з дзвюх асноў. Першая аснова звязаная з прускім **nātis*, латышскім *natre, natra*, літоўскім *noterė, notra* «крапіва».

Назва Крапіўна на сожскім левабярэжжы — найімаверней пераклад ранейшай назвы «(Белая) Натапа».

Другая аснова ў назвах Натапа звязаная з прускім *api* «рака», літоўскім *upė*. Яна ж у такіх двухасноўных балцкіх гідронімах на ўсходзе старабалцкай тэрыторыі, як Няропля «Глыбокая рака», Каспля «Камарыная рака» (на Верхнім Падзвінні), Жукопа «Рыбная рака» (у вярхах Волгі). Таксама і ў аднаасноўных гідронімах Упа (прыток Акі), Вопь (прыток Дняпра), Упінка (прыток Сажа каля Хіславічаў), якія значаць «Рака» або «Паўнаводная».

Назва Натапа значыць «Крапіўная рака». Тапанімічны комплекс «Белая Натапа — Чорная Натапа» паўтараўся паабапал цячэння Сажа.

## Гідраграфія 
Даўжыня 50 км. Плошча вадазбору 235 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,3 м³/с Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,2 м/км.

Пачынаецца за 1,2 км на ўсход ад вёскі Багацькаўка, вусце каля вёскі Кашаны. Прытокі — Альхоўка, Дамалка, невялікія ручаі і канавы (Дзедавец інш.).

Даліна складаная, у прырэчышчавай частцы скрынкападобная. Абалона вузкая. Рэчышча звілістае, у вярхоўі на 20,5 км і ў сярэдняй плыні на 2,9 км каналізаванае; шырыня ў вярхоўі 3—5 м, ніжэй вёскі Лапаціна 10—12 м. Берагі абрывістыя, вышынёй 2—3 м.

На рацэ вёскі Падсолтава, Мазалава, Новае Сяло, Лапаціна, Добрае.

У рацэ водзяцца шчупак звычайны, плотка, акунь, пячкур і іншыя віды рыб.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-76. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1985 г. 
* Ліст карты N-35-76. Выданне 1982 г. 
* *Шарухо И. Н.* География Могилёвской области: Пособие / Г. Ридевский, В. Хомяков, И. Шарухо и др.; под ред. И. Н. Шарухо. — Могилёв: МГУ им. А. А. Кулешова, 2007. — 328с. 

Катэгорыя:Басейн Сажа
Катэгорыя:Рэкі Мсціслаўскага раёна
Бродня (рака)

**Бродня** — рака ў Смалявіцкім і Барысаўскім раёнах Мінскай вобласці, правы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра). Даўжыня 33 км. Плошча вадазбору 214 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 1,4 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰.

## Асноўныя прытокі 
* *Праваруч*: Сойка.
* *Леваруч*: Каўпеніца.

Пачынаецца за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Прысынак Смалявіцкага раёна, упадае ў Бярэзіну каля вёскі Вялікае Стахава Барысаўскага раёна. Цячэ пераважна па Верхнебярэзінскай нізіне.

Даліна ў верхнім цячэнні трапецападобная (шырыня 3—4 км) са спадзістымі схіламі; у сярэднім і ніжнім цячэнні невыразная, зліваецца з далінамі рэчак Гайна і Бярэзіна. Абалона забалочаная, у верхнім цячэнні шырынёй 0,3—0,8 км, у ніжнім зліваецца з прылеглай мясцовасцю. Рэчышча ад вытоку на 12 км каналізаванае, ніжэй слаба меандруе. Шырыня ракі ў межань у верхнім цячэнні 1—3 м, сярэднім 4—8 м, ніжнім 8—12, у вусці 15—17 м. Берагі невысокія, часта пераходзяць у абалону, забалочаныя.

## Літаратура 
* 
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.
* 

Катэгорыя:Рэкі Смалявіцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Барысаўскага раёна
Брожа (рака)

**Бро́жа**, **Продзвінка**, **Брожка** — рака ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 28 км. Плошча вадазбору 390 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 м/км. Пачынаецца паміж вёскамі Мачулкі і Мартынаўка, вусце за 1,5 км на ўсход ад вёскі Продзвіна. У высокай плыні 10 км рэчышча каналізаванае. Асноўны прыток — рака без назвы, якая ўпадае ў Брожу справа каля вёскі Глебава Рудня.

Каля ракі вёскі Ласі, Брожа, Глебава Рудня, Продзвіна, пасёлак Брожа.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области. Описание истоков рек в Могилёвской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Бабруйскага раёна
Бруса

**Бру́са** — рака ў Беларусі Клецкім раёне Мінскай вобласці, правы прыток ракі Лань (басейн Прыпяці).

Даўжыня ракі 11,9 км. Пачынаецца каля вёскі Якшычы, вусце за 1,4 км на паўночны ўсход ад вёскі Лукаўцы. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Лані
Катэгорыя:Рэкі Клецкага раёна
Павіяны

**Павія́ны** (*Papio*) — род прыматаў з сямейства мартышкавых (*Cercopithecidae*). Адносна колькасці відаў, якія адносяцца да рода павіанаў, сярод заолагаў няма кансенсуса. Некаторыя даследчыкі аб'ядноўваюць усіх павіянаў у адзін від, іншыя падзяляюць іх на пяць самастойных відаў.

Катэгорыя:Мартышкавыя
Брыжоўка

**Брыжоўка** — рака ў Беларусі, у Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Мошна (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 15,8 км. Пачынаецца за 1 км на паўднёвы захад ад былой вёскі Зосіна, вусце за 1 км на захад ад вёскі Бяскова. На працягу 1,2 км каналізаваная.

## Літаратура 
*  — С. 470.
* Природа // Лиозненский район : альбом / отв. за выпуск Н. Б. Борщ. — Витебск, 2006. — С. 4—5
* Ліст карты N-36-23. Выданне 1985 г. Стан мясцовасці на 1981 г.

Катэгорыя:Басейн Лучосы
Катэгорыя:Рэкі Лёзненскага раёна
Бронная

**Бро́нная** — рака ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, левы прыток канавы Плоская (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 5 (13) км. Пачынаецца ў лясным ўрочышчы Хахлоўка за 6,2 км на паўднёвы захад ад вёскі Хрышчановічы Івацэвіцкага раёна, вусце за 8 км на паўночны захад ад вёскі Бронная Гара Бярозаўскага раёна. Цячэ па лясістай забалочанай мясцовасці.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Брестской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Івацэвіцкага раёна
Буклёўка

**Буклёўка** — рака ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Прыпяць.

Даўжыня ракі 15 км. Пачынаецца каля вёскі Надаткі, працякае праз Лешненскае вадасховішча і возера Рэчышча. Рэчышча каналізаванае ад вёскі Лешня да вусця на працягу 6,5 км.

## Назва 
Да нядаўна на вярхах ракі Буклёўкі была аднайменная вёска.

Ёсць нямецкія прозвішчы *Buckl*, *Buckel*.

Ёсць літоўскія прозвішчы *Buklis, Buklys*.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Мазырскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Буклінка

**Буклінка** — рака ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дзітва (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 8 км. Пачынаецца за 0,5 км на поўдзень ад вёскі Баяры, упадае ў Дзітву на ўсходзе ад вёскі Ажэлішкі ў забалочанай мясціне. На працягу 3 км ад вытоку каналізаваная. Каля вёскі Пяткаўшчына створаныя рыбагаспадарчыя сажалкі (агульнай плошчай 1,45 км²).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Воранаўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Дзітвы
Будавесць (рака)

**Будаве́сць** — рака ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Обаль (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі складае 23 кіламетра. Плошча вадазбору 284 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 м/км.
Пачынаецца за 1,2 км на паўночны ўсход ад вёскі Лоўжа (у высокай плыні рака называецца *Будавіца*) і цячэ па ўсходняй ускраіне Полацкай нізіны. Працякае праз возера Доўгае. Упадае ў Обаль каля вёскі Плігаўкі 2. Асноўныя прытокі — Чарніца (правы) і Баброўка (левы). Рэчышча ад вытоку на працягу 19 км каналізаванае.

У басейне ракі знаходзяцца азёры Малое, Вялікае, Сасноўскае, Латкоўскае, Чорнае Балота і іншыя.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-23. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.
* Ліст карты N-35-35. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год.
* Ліст карты N-35-36. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Обалі
Мангейм

**Манге́йм** () — горад у Германіі, трэці (пасля Штутгарта і Карлсруэ) па велічыні горад у зямлі Бадэн-Вюртэмберг.

## Гісторыя 
Вёска *Mannenheim* упершыню ўспамінаецца ў Лоршскім кодэксе пад 766 годам. У 1607 годзе паселішча атрымала гарадскія правы. Пазней быў пабудаваны цяперашні гістарычны цэнтр горада ў форме падковы, з палацам, перпендыкулярнымі вуліцамі, якія дзялілі горад на квадратныя кварталы, адсюль і назва цэнтра *Квадраты*. У 1720 годзе ў Мангейм з Гайдэльберга была перанесена рэзідэнцыя пфальцкіх курфюрстаў, такім чынам горад атрымаў палітычнае значэнне. У XVIII стагоддзі быў пабудаваны Мангеймскі палац у стылі барока, адзін з буйнейшых замкаў Еўропы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Адукацыя 
* Мангеймскі ўніверсітэт
* Бадэн-Вюртэмбергская акадэмія папулярнай музыкі

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Альберт Ладэнбург (1842—1911) — нямецкі хімік-арганік.
* Франчэска Лебрэн (1756—1791) — нямецкая спявачка, (сапрана), піяністка і кампазітар італьянскага паходжання. .
* Альберт Шпеер (1905—1981) — дзеяч Трэцяга рэйха.
* Рыхард Крафт-Эбінг (1840—1902) — нямецкі псіхіятр, сексолаг.
* Іаган Баптыст Крамер (1771—1858) — брытанскі піяніст і кампазітар германскага паходжання.
* Іаган Якаб Гекель (1790—1857) — нямецкі заолаг і іхтыёлаг.

## Крыніцы 
## Спорт 
* У Мангейме праходзіў чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2010 года.
* У Мангейме два футбольных клуба. Футбольны клуб «Вальдгоф» папулярней за «Мангейм», але апошні тытулаваней. Футбольны клуб «Мангейм» у 1949 годзе стаў чэмпіёнам Германіі.

Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга
Браўнфельс

**Браўнфельс** () — горад у Германіі, у зямлі Гесэн. Уваходзіць у склад раёна Лан-Дыль. Насельніцтва складае 11&nbsp;228 чалавек (на 30 чэрвеня 2007 года).
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Отмар Герстэр, нямецкі кампазітар
## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 

Image:Braunfels Schloss.jpg| 
Image:Braunfels_Auf_der_Schütt.jpg| 
Image:Braunfels_Marktplatz.JPG| 
Image:Braunfels_Solmser_Hof.jpg| 

## Спасылкі 
* www.braunfels.de Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Гесэна
Булянка

**Булянка**, **Бродак** — рака ў Беларусі, у Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці і Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Грыўда (прыток Шчары, басейн Нёмана).

## Гідраграфія 
Даўжыня складае 17 км. Плошча вадазбору 92 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰. Пачынаецца каля вёскі Баравікі Слонімскага раёна, цячэ па раўніннай мясцовасці, упадае ў Грыўду каля вёскі Грыўда. На ўсім працягу каналізаваная. Лясістасць тэрыторыі вадазбору 12 %.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прытокі Грыўды
Катэгорыя:Рэкі Слонімскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Івацэвіцкага раёна
Була (рака)

**Бу́ла** — рака ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Грыўда (прыток Шчары, басейн Нёмана).

## Назва 
Назва Була балцкага паходжання, верагодна яцвяжская.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 14 км. Плошча вадазбору 72,7 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,9 ‰.

Пачынаецца за 2 км у напрамку на поўнач ад вёскі Какошчыцы, працякае па раўніннай мясцовасці, упадае ў Грыўду за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Старадзевяткавічы. На ўсім працягу каналізаваная. Вадазбор раўнінны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Слонімскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Грыўды
Быстранка (рака)

**Быстранка** — рака ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Проня (басейн Дняпра). Даўжыня 5,5 км. Пачынаецца за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Ляскоўка, вусце за 1 км на ўсход ад вёскі Старое Прыбужжа. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Проні
Катэгорыя:Рэкі Дрыбінскага раёна
Бурчак

**Бурчак** — рака ў Ваўкавыскім і Мастоўскім раёнах Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Верацёйка (басейн Нёмана). Даўжыня 8 км. Пачынаецца на паўднёвым захадзе ад вёскі Навасады Ваўкавыскага раёна, упадае ў Верацёйку на паўднёвым захадзе ад вёскі Кулёўшчына Мастоўскага раёна. Абалона балоцістая, у яе верхняй і сярэдняй частках здабываецца торф. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Ваўкавыскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Мастоўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Свіслачы (прыток Нёмана)
Брусята

**Бруся́та** — рака ў Крупскім і Бярэзінскім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 37 км. Плошча вадазбору 340 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 м/км.
Пачынаецца з возера Нерыб у Крупскім раёне, упадае ў Бярэзіну за 2 км на захад ад вёскі Журоўка Бярэзінскага раёна. Цячэ па Цэнтральнабярэзінскай раўніне.

Даліна ў вярхоўі невыразная, у сярэдняй і нізкай плыні трапецападобная, шырынёй да 2 км. Абалона пераважна двухбаковая, яе шырыня 0,3—0,5 км, месцамі да 0,8 км. Рэчышча ў высокай і сярэдняй плынях каналізаванае і выпрастанае на 27 км. Шырыня ракі ў межань 8—10 м. Асноўны прыток — рака Плаўня (злева).

Каля ракі населеныя пункты Міхеевічы, Дзмітравічы, Журоўка.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Бярэзінскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Крупскага раёна
Быстрыца (рака)

**Быстрыца** — рака ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне Заходняй Дзвіны.

Даўжыня ракі 18 км. Плошча вадазбору 123 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,5 м/км. Пачынаецца з возера Каравайна, працякае праз азёры Іванец, Бабынічы і Нявіда. Упадае ў возера Лесава (басейн Начы).

У басейне ракі бяссцёкавае возера Вялікі Белянок, азёры Малы Белянок, Акунёва, Круглае, Нясіта і інш.

## Літаратура 
* Блакітная кніга Беларусі  — Мн.: БелЭн, 1994.
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Начы (прыток Заходняй Дзвіны)
Катэгорыя:Рэкі Полацкага раёна
Быстрая (прыток Усы)

**Бы́страя** — рака ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці і Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Уса (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 15 км. Плошча вадазбору 28 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 м/км. Пачынаецца на паўднёвым захадзе ад вёскі Кляцішча Стаўбцоўскага раёна ў лясным урочышчы Крывуха, цячэ праз лес. Абалона на ўсім працягу забалочаная, у сярэдняй плыні меліяраваная. Упадае ва Усу (у нізоўі называецца Шубіна-Нёманскі канал) за 3 км на паўднёвы захад ад вёскі Галандэрня.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Рака Быстрая (басейн ракі Нёман) 

Катэгорыя:Рэкі Стаўбцоўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Усы (прыток Нёмана)
Паска (рэгіён)

**Па́ска** (, на кечуа: *Pasqu suyu*) — адзін з 24-х дэпартаментаў Перу. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сера-дэ-Паска.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэгіёны Перу
Адарант

[thumb|right|Статуя [Гудеа ў форме адаранта]]
**Адарант** (ад лац. *«захоплены»*) — у Міжрэччы фігурка чалавека, якую вырабляюць з мяккіх парод каменя, а пазней — гліны, якую ўсталёўваюць ў храме для таго, каб маліцца за чалавека, які яе паставіў.

Статуя адаранта прадстаўляла чалавека, які сядзіць або калі ён моліцца са складзенымі на грудзях рукамі. Твар звычайна выконваўся дбайней, чым тулава, хоць і павінен быў адпавядаць пэўным ўмоўнасцям, што пазбаўляла скульптуру індывідуальных рысаў.

На плячы адаранта звычайна быў выбіты надпіс, які паведамляў, хто быў яго ўладальнікам. Вядомыя знаходкі, калі першы надпіс быў сцёрты і пазней заменены іншым.

Катэгорыя:Месапатамія
Катэгорыя:Скульптура
Бычок (ручай)

]]
**Бычок** — ручай у Слуцкім раёне Мінскай вобласці, правы прыток ракі Случ. Даўжыня 6,6 км. Пачынаецца за 0,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Варкавічы, вусце ў цэнтры Слуцка. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Случы (прыток Прыпяці)
Катэгорыя:Рэкі Слуцкага раёна
Гогенштаўфены

**Гогенштаўфены** () — дынастыя паўднёва-германскіх каралёў і імператараў Свяшчэннай Рымскай імперыі (1138—1254), згаслая ў мужчынскім пакаленні ў 1268 г., са смерцю .

Першы дакладна вядомы продак іх быў Фрыдрых Бюрэнскі, які жыў каля сярэдзіны XI ст. Яго сын, Фрыдрых I, пабудаваў замак на , або . Ён атрымаў ад Генрыха IV у 1079 годзе герцагства Швабскае і руку яго адзінай дачкі Агнэс. Прэтэндэнтамі на гэта герцагства былі Бертальд, сын Рудольфа Швабскага (праціўніка Генрыха IV), і ; пасля працяглых войнаў, якія ішлі з пераменным поспехам, у Майнцы быў заключаны мір (1097), па якому Фрыдрых прызнаны быў герцагам Швабскім.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Свяшчэнная Рымская імперыя

Катэгорыя:Дынастыі Германіі
Павел Іванавіч Шыдлоўскі

**Павел Іванавіч Шыдлоўскі** (21 чэрвеня 1908, в. Прысынак, цяпер Уздзенскі раён — люты 1992) — беларускі дзеяч самадзейнага мастацтва, кампазітар. Заслужаны дзеяч культуры Беларусі (1957). У 1935—1978 гадах загадчык клуба і кіраўнік аднаго са старэйшых самадзейных калектываў Беларусі — Прысынкаўскага хору. Аўтар песень, частка якіх выдадзена асобнымі зборнікамі (1962, 1970). Пра Шыдлоўскага зняты дакументальны фільм «Песня жытняга поля» (1982).

## Літаратура 
*

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ва Уздзенскім раёне
Катэгорыя:Постаці беларускага мастацтва
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Беларускай ССР
Быстрая (прыток Проні)

**Бы́страя** — рака ў Горацкім і Дрыбінскім раёнах Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Проня (басейн Дняпра).

Даўжыня 46 км. Плошча вадазбору 688 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 4,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 ‰.

## Асноўныя прытокі 
* **Праваруч**: Дняпрэц, Лебядзёўка, Каліноўка (рака), Жалезня
* **Леваруч**: Рамясцвянка, Карчаваха

## Агульныя звесткі 
Пачынаецца каля мяжы з Расіяй, за 5 км на ўсход ад вёскі Быстрая Горацкага раёна, вусце каля гарадскога пасёлка Дрыбін. Цячэ пераважна па Горацка-Мсціслаўскім узвышшы.

Даліна трапецападобная, шырынёй 0,8—1 км. Абалона месцамі двухбаковая, яе шырыня 0,2—0,25 км. Рэчышча звілістае, шырыня ракі ў межань 3—15 м. Выкарыстоўваецца ў якасці водапрыёмніка меліярацыйных каналаў. Каналізавана 6 км рэчышча ў высокай плыні. Каля арграгарадка Горы на рацэ вадасховішча Горы.

## Гідранімія 
Рака названая паводле характару плыні: славянскае «bystry» — хуткі.

## Літаратура 
* 
* *Шаруха Т. М.* Гідранімія Магілёўшчыны // Магілёўскі мерадыян: Нататкі магілёўскага аддзела беларускага геаграфічнага таварыства. Т. 1. Вып. 2. — Магілёў, 2001. — С. 86—100.
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-63. Выданне 1982 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Проні
Катэгорыя:Рэкі Горацкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Дрыбінскага раёна
Олаф Даніэль Вестлінг

**Прынц Даніэль, герцаг Вестэргётландскі** (імя пры нараджэнні: Олаф Даніэль Вестлінг ; н. 15 верасня 1973, Эрэбру) — фізкультурны трэнер і ўладальнік спартзалаў, муж кронпрынцэсы Швецыі Вікторыі (вяселле адбылося 19 чэрвеня 2010).

## Біяграфія 
Вырас у Окельбу, вучыўся ў школе ў Сандвікене, служыў у Хельсінгскім палку ў Гельвэ. Уладальнік кампаніі Balance Training, у якой ёсць тры cпортзалы ў цэнтры Стакгольма. Пазнаёміўся з Вікторыяй у 2002 годзе, калі быў яе асабістым трэнерам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Залатая рэчка

**Залатая рэчка**, Златажэчка — рака ў Лідскім раёне Беларусі, правы прыток Нёмана.

Даўжыня — 10 км. Плошча вадазбору 30 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,3 ‰.

Пачынаецца каля вёскі Табала, упадае ў Нёман на паўднёвы захад ад вёскі Беліца. Каналізаваная ад вытоку да моста на дарозе Беліца — Жалудок.

Вадазбор нізінны, пад лесам 12 %.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Лідскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Табала

Назву **Табала́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Табала — вёска ў Гродзенскім раёне
* Табала — вёска ў Лідскім раёне

## Прозвішча 
Фіксавалася жалудоцкае прозвішча Табала, было зэльвенскае Табалевіч. Засведчаны жамойцкі тапонім XVI ст. Табалішке.

## Этымалогія 
**Табала́** — натоўп, гурт, зграя. Параўн. аналагічныя ўкр. *та́бала* і *табала́*, якія, паводле ЕСУМ, запазычаны з  — маса, натоўп, апошняе ў сваю чаргу — да табар. Аднак паўночна-заходні арэал распаўcюджанасці беларускіх найменняў не дазваляе прама звязваць іх з украінскімі, а хутчэй прыводзіць да думкі аб тыпалагічнай тоеснасці фанетычнай субстытуцыі санорных у запазычанай лексемы. Больш імаверна, згодна з Лабко, звязаць іх з  — цурбанны вечар, куцця, што да *tabala* — калодка, якую цягалі хлопцы і дзеўкі на Каляды, *tabalaĩ* — народны музычны інструмент у выглядзе падвешаных дошчачак, якія выдаюць гукі рознай вышыні, адсюль значэнне «натоўп, гурт» адносна ўдзельнікаў шматлікай і шумнай святочнай працэсіі. Падобны звычай пад назвай «валачыць калодку» на масленіцу вядомы таксама ва Украіне. Не выключана сувязь з  — дошка, на падабенства якога з літоўскімі словамі звярнуў увагу Шмітляйн.

**Табала́** — пустамеля, недарэка, звягала, што лаецца і крычыць. Рус. дыял. *табалу́ бить* — бадзяцца без справы, гарэзіць і вытворныя *табалы́га* — бадзяга, гультай, *табалы́жить, табалы́жничать* — бадзяцца без справы; гультаяваць, параўн. з   — кульгаць; блытаць, *tabalùs mùšti* — куляцца. Ёсць падставы выводзіць беларускае слова непасрэдна з  — тое, што боўтаецца, бірулька, з натуральным семантычным пераасэнсаваннем  — матляць—балбатаць, да семантыкі параўн. целяпацца—целяпень.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Этымалагічны слоўнік беларускай мовы. Т. 13. Су — Трапкач / уклад. Р. М. Малько і інш.; гал. рэдактар Г. А. Цыхун. — Мінск: Беларуская навука, 2010. — 351 с.
Ноўгарад-Северскі

**Но́ўгарад-Се́верскі** () — горад у Чарнігаўскай вобласці Украіны, цэнтр раёна. Размешчаны на правым беразе ракі Дзясны.

## Гісторыя 
Вядомы з 1044 года. Узнік паселішча севяран. У 1068 і 1080 разбураны полаўцамі. 3 1096 сталіца Северскага княства. Паход ноўгарад-северскага князя Ігара Святаславіча на полаўцаў (1185) апісаны ў «Слове аб палку Ігаравым». Пасля разбурэння мангола-татарамі (1239) страціў былое значэнне. У 13 — 1-й пал. 14 ст. ў складзе Бранскага княства. У 2-й пал. 14 — 15 ст. ўваходзіў у Вялікае Княства Літоўскае. 3 1503 належаў Расійскай дзяржаве. Паводле Дэулінскага перамір'я (1618) адышоў да Рэчы Паспалітай. Паводле Андросаўскага перамір'я (1667) замацаваны за Расіяй. 3 1782 цэнтр Ноўгарад-Северскага намесніцтва, з 1797 павятовы горад Маларасійскай, з 1802 — Чарнігаўскай губерняў. У 1-ю сусветную вайну акупіраваны нямецкімі войскамі (красавік—снежань 1918). Моцна пацярпеў у час нямецка-фашысцкай акупацыі (1941—43).

## Насельніцтва 
* 2007 год — 14,4 тыс. чал. 
* 2021 год — 12 647 чал. 

## Эканоміка 
Прадпрыемствы лёгкай прамысловасці і інш.

## Транспарт 
Чыгуначная станцыя. Прыстань на р. Дзясна.

## Славутасці 
* Спаса-Праабражэнскі манастыр

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Русі
Катэгорыя:Гарады Чарнігаўскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты Ноўгарад-Сівэрскага раёна
Марс-4

**«Марс-4»** — савецкая аўтаматычная міжпланетная станцыя з серыі КА «Марс», адпраўленая да Марсу 21 ліпеня 1973 года ў 19:30:59. Быў запушчаны ў складзе чатырох АМС, прызначаных для вывучэння планеты. У групу ўваходзілі апараты «Марс-4» і «Марс-5», якія павінны былі выйсці на арбіту Марса і забяспечваць сувязь з пасадкавымі модулямі, якія неслі АМС «Марс-6» і «Марс-7».

Вага станцыі разам з палівам 3440 кг, без паліва — 2270 кг.

АМС дасягнула арбіты Марса 10 лютага 1974 года. З-за дэфектаў у электроніцы, тармазныя рухавікі не спрацавалі, і Марс-4 праляцеў міма планет на адлегласці 2200 км. Станцыя перадала адну фатаграфію і даныя па ўпершыню выяўленай іёнасферы Марса. На дадзены момант апарат рухаецца па арбіце вакол Сонца.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* На сайце NASA 

Катэгорыя:Касмічная тэхніка
Марс-3
Тахагенератар

**Тахагенера́тар** ( — хуткасць + генератар) — электрычная машына, вымяральны генератар, прызначаны для вымярэння частаты вярчэння або вуглавой скорасці (вуглавога паскарэння) валоў машын і механізмаў, жорстка звязаных з ротарам тахагенератара, па значэнні велічыні або частаты яго ЭРС.

Дзеянне тахагенератара заснавана на прапарцыянальнасці вуглавой частаты вярчэння яго ротара ЭРС пры пастаянным патоку ўзбуджэння. Адрозніваюць тахагенератары пераменнага току (асінхронныя і сінхронныя) і пастаяннага току (з незалежным узбуджэннем і з пастаяннымі магнітамі).

## Недахопы 
Тахагенератар не можа дакладна вымяраць нізкія хуткасці вярчэння (прыкладна менш за 3—5 % ад намінальнай).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Электрычныя машыны
Катэгорыя:Вымяральныя прыборы
Завадны апельсін

**«Завадны апельсін»**, **«Механі́чны апельсі́н»** () — раман-антыутопія англійскага пісьменніка Энтані Бёрджэса, напісаны ў 1962 годзе. Раман стаў шырока вядомым дзякуючы знакамітай экранізацыі, зробленай рэжысёрам Стэнлі Кубрыкам у 1971 годзе.

## Гісторыя напісання і назвы 
Энтані Бёрджэс напісаў свой раман адразу пасля таго, як дактары паставілі яму дыягназ пухліна мозга і заявілі, што жыць яму засталося не больш за год. Гэтая акалічнасць істотна адлюстравалася сюжэце рамана. Сам Бёрджэс казаў, што гэты твор, наскрозь прасякнуты болем.

Назва механічны апельсін ужываецца ў пераносным сэнсе і азначае чалавека, пазбаўленага свабоды выбара, волі.
Мяркуецца, што словозлучэнне пайшло са слэнгу лонданскіх кокні. Таксама можна заўважыць паралелі з малайскай мовай (аўтар сем год пражыў ў Малайзіі), дзе слова «orang» значыць «чалавек», а на англійскай «orange» — «апельсін»

## Сюжэт 
Падзеі разгортваюцца ў недалёкай будучыні (адносна 1970-ых) у Англіі. Раман складаецца з трох частак і апавядае пра незвычайнага хлопца-падлетка Алекса. У першай частцы аўтар уводзіць нас у страшны свет будучыні і апісвае злачынствы Алекса і ягонай банды. У другой частцы Алекс трапляе ў турму, дзе яму прапануюць правесці эксперымент, прайсці адмысловы «курс лячэння» пасля якога ён зможа выйсці на волю. У трэцяй апісваецца новае жыццё Алекса пасля турмы.

## Мова рамана 
Раман напісаны даволі незвычайнай мовай — сумесь англійскай і рускай. Так званы «надсат», моладзевы слэнг «надсатых» (наццатых), то бок тынэйджэраў.

Аўтар выказаў меркаванне, што ў будучыню сферы ўплыву славяна-цыганскай культуры значна пашырацца і гэта закране перш за ўсё мову. Аднак слэнг пашыраны толькі сярод маладзейшага пакалення, і можна заўважыць што сярод дарослых ён застаецца незразумелым.
У англійскім тэксце сярод іншых ужываюцца такія словы як «korova», «ruki», «litso», «starikashka», «drug», «zavedenije» ды інш. Таксама ў рамане згадваюцца знакамітыя расійскія мясціны, як, напрыклад, Парк Перамогі.

## Экранізацыя 
У 1971 годзе раман быў экранізаваны рэжысёрам Стэнлі Кубрыкам. Роль Алекса выконвае акцёр Малькольм Макдауэл, для якога гэтая экранізацыя стала першай сур’ёзнай работай. Гэты фільм стаў класічным і займеў вялікую папулярнасць, адразу стаўшы часткай моладзевай культуры 70-ых. Фільм атрымаў 5 узнагарод і 16 намінацыі. Праз масавыя беспарадкі, што пачаліся адразу пасля прэм’еры, а таксама праз вялікую колькасць гвалту і непрыстойных сцэн, фільм быў забаронены судом Вялікабрытаніі.

Таксама паводле кнігі былі пастаўленыя шматлікія тэатральныя пастаноўкі.

## Мастацкая каштоўнасць 
Твор мае вялікую мастацкую каштоўнасць. У ім паднятыя вострыя пытанні агрэсіі ў сучасным грамадстве, чалавечай волі. Што прымушае чалавека чыніць гвалт? Ці мае нехта права пазбаўляць чалавека свабоды выбару, волі няхай нават з мэтай пакарання і выпраўлення?

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* старонка на IMDB

Катэгорыя:Літаратура Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кнігі 1962 года
Катэгорыя:Антыўтопіі
Катэгорыя:Раманы XX стагоддзя
Катэгорыя:Раманы на англійскай мове
Барбароса

* Фрыдрых Барбароса — імператар свяшчэннарымскі
* Хайрадзін Барбароса — асманскі мараплавацель
* План «Барбароса» — план вайны Германіі супраць СССР
Буржуазія

**Буржуазія** (ад  — гараджане) — грамадскі клас, які жыве за кошт інвестыцыяў капіталу.

## Літаратура 
* .
* А. Lucheire, «Les Communes françaises à l'époque des Capétiens directs» (П., 1890);
* J. Flach, «Les origines Communales»;

**Манаграфіі па гісторыі буржуазіі ў Францыі**
* Е. Bonvalot, «Le Tiers État, d’après la charte de Beaumont et ses filiales» (П., 1884);
* Désmolins, «Mouvement communal et municipal au moyen âge»;
* Bardoux, «La bourgeoisie française»;
* Perrens, «La démocratie en France au moyen âge»;
* Giraud-Teulon, «La royauté et la bourgeoisie»;
* A. Babeau, «La ville sous l’ancien régime».
## Гл. таксама 
* Пралетарыят

Катэгорыя:Капіталізм
Катэгорыя:Марксізм
Катэгорыя:Сацыяльныя класы
Валочная памера

**«Валочная памера»** — назва аграрнай рэформы ў ВКЛ, якая праводзілася на працягу 2-й пал. 16 — пач. 17 ст.

Рэформа пачалася ў 1557 г. з ініцыятывы Боны Сфорцы, маці кар. і вял.кн. Жыгімонта Аўгуста, з мэтай павелічэння дзяржаўных даходаў. Рэформа праводзілася паводле адмыслова распрацаванай інструкцыі — «Уставы на валокі».

Пад час рэформы спраўджваліся правы на зямлю, ствараліся комплексныя панскія гаспадаркі — фальваркі, уводзілася адзіная мера абкладання залежных сялян — валока, рэгламентаваліся павіннасці сялян, разбуралася сялянская абшчыны і г.д.

У поўным аб'ёме рэформа праводзілася на тэрыторыі Заходняй і Цэнтральнай Беларусі, спачатку на дзяржаўных, а пасля — прыватных і царкоўных землях.

Валочная памера садзейнічала паскарэнню запрыгоньвання сялян і фарміраванню адзінага сялянскага саслоўя.

## Літаратура 
* 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Эканоміка Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Прыгоннае права
Карскі

**Карскі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Ануфрыевіч Карскі — фалькларыст
* Мацей Карскі — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, вучоны, педагог
* Яўхім Фёдаравіч Карскі — філолаг
Хайрадзін Барбароса

**Хайрадзін Барбароса** (,  — ) — магутны карсар, які падпарадкаваў сабе паўночнае ўзбярэжжа Алжыра і кантраляваў амаль усё Міжземнае мора; адмірал Асманскай імперыі.

Атрымаўшы ў 1518 годзе, пасля смерці старэйшага брата Аруджа, вялікую пірацкую флатылію, абвясціў сябе султанам Алжыра і прызнаў вярхоўную ўладу Асманскай імперыі. Перамога над моцнай іспанскай арміяй пад камандаваннем віцэ-караля Сіцыліі Уга дэ Манкады дазволіла яму стаць паўнамоцным уладаром Алжыра і амаль усяго Міжземнага мора. Асманскі султан Селім I прызначыў яго камандуючым свайго флоту і бейлербеем («эмірам эміраў», на той час іх было ўсяго сем чалавек на ўсю імперыю) Афрыкі.

Атрымаўшы перамогу ў Туніскай вайне над флотам Свяшчэннай Рымскай імперыі і сабраўшы значныя багацці, перабраўся ў Стамбул, дзе пражыў апошнія гады свайго жыцця. Лічыцца найвялікшым турэцкім мараплаўцам.

Катэгорыя:Асманская імперыя
Катэгорыя:Постаці Алжыра
Schweizerische Industrie Gesellschaft

**Schweizerische Industrie Gesellschaft** (SIG) — Швейцарскі канцэрн, які спецыялізіруецца на вырабе картону, чыгуначнага транспарту і зброі.

## Чыгунка 
У 1853 годзе SIG была заснавана ў Нойхаўзен Райнфаль (Шафхаўзен, Швейцарыя), як вытворца чыгуначных вагонаў. У канцы 1970-х, SIG быў адным з двух будаўнікоў апошняга трамвая ў Таронта.

## Агнястрэльная зброя 
З 1860 па 2000 год, SIG рабіў агнястрэльную зброю. Прадукцыя пастаўлялася ў ЗША пад маркай SIG Arms.

У сувязі са швейцарскімі абмежаваннямі на экспарт зброі, SIG ўступіла ў адносіны з нямецкай кампаніяй JP Sauer & Sohn з мэтай, каб атрымаць доступ на сусветны рынак зброі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт па вырабляемай зброі
Штатгальтар

**Штатга́льтар** (), ці **статха́ўдар** (; у абедзвюх мовах азначае *трымаць замест [кагосьці]*) — у шэрагу дзяржаў Еўропы службовая асоба, якая ажыццяўляла дзяржаўную ўладу і кіраванне на якой-небудзь тэрыторыі дадзенай дзяржавы. Раўназначна венецыянскаму тытулу «дож».

Намесніцтва паходзіць з старажытнасці. Калі памеры дзяржавы не дазвалялі кіраўніку дзяржавы аператыўна рэагаваць на падзеі ў аддаленых правінцыях, то ён прызначаў свайго штатгальтара. Іх часта называлі губернатарамі.

Найбольшую вядомасць атрымалі штатгальтары Рэспублікі Злучаных правінцый (Галандыі).

## Гл. таксама 
* Спіс штатгальтэраў Нідэрландаў у англійскай Вікіпедыі 
* Спіс рэйхсштатгальтараў у англійскай Вікіпедыі 
* Рэйхсштатгальтар

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Еўропы
Катэгорыя:Пасады
Аўрыл Лавін

**Аўры́л Рамона Лаві́н** (, ) — канадская спявачка і актрыса.

Яе сям’я франка-канадскага паходжання; па-французску яе імя вымаўляецца як *Аўры́ль Лаві́нь* (ад  — красавік і  — вінаграднік), па-англійску — *А́ўрыл Лавы́н*. Муж — , былы муж — Дэрык Уіблі.
## Дыскаграфія
* «Let Go» (2002)
* «Under My Skin» (2004)
* «The Best Damn Thing» (2007)
* «Goodbye Lullaby» (2011)
* «Avril Lavigne» (2013)
* «Head Above Water» (2019)
* «Love Sux» (2022)

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Канады
Катэгорыя:Рок-музыканты Канады
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Жаночы вакал у рок-музыцы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ivor Novello Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Джуна»
Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards
Катэгорыя:Выканаўцы RCA Records
Прынц Аранскі

[thumb|Чатыры пакалення прынцаў Аранскіх: Вільгельм I, [Морыц Аранскі і Фрэдэрык Хендрык, Вільгельм II, Вільгельм III]]
**Прынц (Насау)-Аранскі** () — тытул, які меў у гісторыі Нідэрландаў розныя значэння. Цяперашні прынц Аранскі - Вілем Аляксандр.

Першапачаткова гэта спадчынны тытул манарха суверэннага княства Аранія на поўдні Францыі, які дакладней перакладаць як "князь», чым «прынц ». З XVI стагоддзя дыленбургская галіна Насаускага дома, да якой перайшло валоданне Араніяй, іграла ключавую ролю ў нідэрландскай палітыцы. Найбольш знакаміты прынц Вільгельм I Аранскі па мянушцы «Маўклівы», адзін з лідараў Нідэрландскай рэвалюцыі і Рэфармацыі XVI стагоддзя.

Нашчадкі Вільгельма традыцыйна абіраліся на пасаду штатгальтэра Злучаных правінцый. Прынц Вільгельм III Аранскі, які кіраваў Нідэрландамі з 1672, у 1689 стаў таксама каралём Англіі і Шатландыі. Пасля смерці бяздзетнага Вільгельма адразу некалькі яго далёкіх сваякоў заявілі свае правы на валоданне Араніяй: так, кіраўнікі прускай дома Гогенцолернаў дагэтуль носяць гэты тытул як адзін з другарадных.

Па выніках Напалеонаўскіх войнаў і Венскага кангрэса (1815) Нідэрланды сталі незалежнай манархіяй, а прынцы Аранскія ператварыліся ў кіруючую Аранскую дынастыю гэтага каралеўства. З таго часу тытул прынца ўжываецца, як гэта звычайна ў манархічным доме, як тытул наследніка прастола; калі спадкаемніца — жанчына, яна таксама мае тытул прынцэсы Аранскай (у адрозненне, напрыклад, ад Вялікабрытаніі, дзе жанчына-спадкаемніца не тытулуецца прынцэсай Уэльскай, а так называецца толькі жонка спадкаемца).

Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Постаці Нідэрландаў
Delphi (мова праграмавання)

**Delphi** — мова праграмавання, якая выкарыстоўваецца ў аднайменным асяроддзі распрацоўкі. Спачатку мова называлася Object Pascal. Пачынаючы з асяроддзя распрацоўкі Delphi 7.0, у афіцыйных дакументах кампанія Borland пачала выкарыстоўваць назву Delphi для пазначэння мовы Object Pascal.

Распрацоўка новага асяроддзя праграмавання пачалася з моманту, калі Borland вырашыў, што патрэбны Pascal з больш прадуманай рэалізацыяй ААП і пачалі распрацоўку *Delphi*, якая выкарыстоўвала ідэі *Object Pascal*, прапанаваныя *Apple* за аснову. *Borland* таксама называў сваю рэалізацыю *Object Pascal* у першых версіях *Delphi*, аднак змяніў назву на «мова праграмаваньня *Delphi*» ў далейшым. Асноўнае дапаўненне ў параўнанні з папярэднімі версіямі — заснаваная на спасылках (reference-based) аб’ектная мадэль, віртуальныя канструктары і дэструктары, і ўласцівасці. Існуе некалькі кампілятараў, заснаваных на гэтым дыялекце.

## Знакамітыя праграмы, зробленыя на Delphi 
Сярод самых распаўсюджаных праграм, зробленых на Delphi, магчыма знайсці:
* Відэа і аўдыё прайгравальнікі: The KMPlayer, X-Player, AIMP, Snow Player.
* Абмен інфармацыяй у інтэрнэце: Skype, QIP, QIP Infium и R&Q, The Bat! і si.Mail, PopTray, FeedDemon, XanaNews, Xnews.
* Вэб-распрацоўка: Macromedia HomeSite (HTML-рэдактар), TopStyle, Pro (CSS-рэдактар), Macromedia Captivate, Quick Page 2008.
* Вэб-браўзеры: Avant Browser, Netcaptor.
* і інш.

Катэгорыя:Мовы праграмавання
Катэгорыя:Паскаль
Катэгорыя:Аб’ектна-арыентаваныя мовы праграмавання
Эль-Аюн

**Эль-Аюн** () — неафіцыйная сталіца Заходняй Сахары, былой іспанскай калоніі, якая цяпер знаходзіцца пад кантролем Марока. Насельніцтва налічвае каля 190 тыс. чалавек. Горад заснаваны ў Х стагоддзі. Росквіт гораду прыйшоўся на ХІХ стагоддзе, калі пачалася іспанская каланізацыя.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна, у аазісе на беразе ўэда (падземнай ракі) Хамра. Рэльеф мясцовасці раўнінны, сустракаюцца дзюны. Клімат трапічны, сухі, узлагоджаны блізкасцю акіяна. Ападкі не значныя. Расліннасць прадстаўлена фінікавымі пальмамі, фігавымі дрэвамі і акацыямі. Узбярэжныя воды Атлантычнага акіяна багатыя на рыбныя рэсурсы.

## Насельніцтва 
Насельніцтва горада налічвае каля 190 тыс. чалавек і складае палову насельніцтва Заходняй Сахары. 95 % насельніцтва — сахраві. Асноўнай мовай з’яўляецца арабская, але ўжываецца і яе дыялект — *хасанія*. Асноўная рэлігія — іслам.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Афрыкі
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Заходняя Сахара

[thumb|Заходняя Сахара на карце [Афрыка|Афрыкі]]
**Заходняя Сахара** () — ранейшая іспанская калонія (*Іспанская Сахара*) у паўночнай Афрыцы на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна. У наш час краіна акупаваная Марока, якая называе яе сваёй Паўднёвай правінцыяй. Заходняя Сахара мяжуе з Марока, Алжырам і Маўрытаніяй. Да нашага часу не вызначаны афіцыйны статус Заходняй Сахары.

## Гісторыя 
У 1911 годзе тэрыторыя Заходняй Сахары была каланізаваная Іспаніяй, атрымаўшы назву «Іспанская Сахара». Незалежнасць Заходняя Сахара атрымала ў 1975 годзе, калі 300 000 мараканцаў прайшло маршам па тэрыторыі Заходняй Сахары.

Пачаткова, тэрытарыяльным прэтэнзіі да Заходняй Сахары, акрамя Марока, мела і Маўрытанія, якая нават увяла войскі ў паўднёвую частку краіны. У наш час Марока кантралюе большую частку Заходняй Сахары. Багатыя радовішчы фасфатаў, а таксама значная дапамога мараканскім мігрантам з боку дзяржавы зрабіла міграцыю мараканцаў сюды вельмі прывабнай. Невялікая ўсходняя частка Заходняй Сахары кантралюецца Фронтам Палісарыё, які змагаецца за аднаўленне незалежнасці краіны.

## Палітыка 
## Геаграфія 
Амаль уся тэрыторыя краіны занятая камяністай пустэльняй, толькі на поўдні з'яўляюцца пясчаныя дзюны. Паверхня краіны раўнінная, з высокімі абрывамі на ўзбярэжжы акіяна.

## Адміністрацыйны падзел 
## Эканоміка 
Большая частка тэрыторыі эканамічна не выкарыстоўваецца. Дарожная сетка развітая вельмі слаба. Аснова сельскай гаспадаркі Заходняй Сахара гэта рыбная лоўля, ў аазісах вырошчваюцца фінікі. Прамысловасць сканцэнтраваная на пераапрацоўцы здабываючыхся тут жа фасфатаў. Узбярэжжа акіяна валодае значным патэнцыялам па выкарыстоўванні энергіі ветру.

Заходняя частка краіны атрымлівае значную дапамогу з боку Марока на развіццё інфраструктуры ў рамках праграмы па засяленні Заходняй Сахары мараканцамі. Усходняя частка краіны, дзе размяшчаюцца лагеры бежанцаў, вельмі залежыць ад міжнароднай дапамогі.

У апошнія гады значна павысіліся прыбыткі Заходняй Сахары ад турызму. У Ад-Дахлі лятаюць самалёты з Іспаніі і Канарскіх астравоў.

## Дэмаграфія 
Тэрыторыя Заходняй Сахары заселеная, у асноўным, прадстаўнікамі народу сахраві, але дзеянні мараканскіх уладаў па асыміляцыі Заходняй Сахары выклікалі значны рост колькасці мараканцаў.

## Гл. таксама 
* Горад Эль-Аюн
Бялянка (рака)

**Бяля́нка** — рака ў Крычаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Сож (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 14 км. Плошча вадазбору 57 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 м/км. Пачынаецца каля заходняй ускраіны вёскі Камароўка, вусце за 1 км на ўсход ад аграгарадка Бель 1. Каналізаваныя 10 км рэчышча верхняга і сярэдняга цячэння. Асноўны прыток — ручай Рышта (левы).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-76. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1985 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёваской области. Описание истоков рек Могилёвской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Крычаўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Сажа
Бярозаўка (прыток Вужыцы)

**Бяро́заўка** — рака ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Вужыца (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня 14 км. Плошча вадазбору 52 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,9 ‰. Пачынаецца за 1 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Каменка, упадае ў Вужыцу за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Леснікова. У высокай плыні рэчышча на працягу 2,5 км каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-9. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Вужыцы
Каена

**Каена** () — сталіца Французскай Гвіяны, заморскага дэпартаменту Францыі. Насельніцтва складае  чалавек (2007).

## Гісторыя 
Заснаваная ў 1664. Каена вядомая як месца экспарту каенскага перцу. З XVIII па XX стагоддзе, як і ўся Гвіяна, была месцам палітычнай высылкі і катаргі. З-за трапічнага клімату і распаўсюджвання цяжкіх ліхаманак лічылася, што ў сасланага ў Каену мала шанцаў выжыць (па некаторых дадзеных, не больш за 3%). Падчас Вялікай французскай рэвалюцыі, асабліва ў перыяд тэрмідарыянскага канвента і Дырэкторыі, катаржную турму Сінамары называлі «сухая гільяціна». Аднак генералу Пішэгру ўдалося збегчы з Гвіяны.

## Насельніцтва 
Дынаміка змены колькасці насельніцтва:
* 1974: 30 461 чал.
* 1982: 38 091 чал.
* 1990: 41 067 чал.
* 1999: 50 594 чал.
* 2006: 58 004 чал.
* 2010: 64 297 чал.

## Выбітныя асобы 
* Анры Сальвадор - французскі эстрадны спявак

## Спасылкі 
* Préfecture de Guyane Афіцыйная старонка
* Images of Cayenne and French Guiana
* Cayenne photo gallery

Катэгорыя:Французская Гвіяна
Катэгорыя:Гарады Францыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1664 годзе
Порт-Элізабет

**Порт-Элізабет** () — горад у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы. Заснаваны ў 1820 годзе. Насельніцтва складае 737 600 чалавек (2005). З лютага 2021 г. імя Геберга, ад імя Хоса пасёлка Вальмер, было аформлена ўрадам Паўднёвай Афрыкі для прызначэння горада Порт-Элізабэт.

Катэгорыя:Гарады ПАР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1820 годзе
Французская Гвіяна

**Французская Гвіяна** () — найбуйнейшы заморскі дэпартамент Францыі, размешчаны на паўночным усходзе Паўднёвай Амерыкі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Каена. Мяжуе на захадзе з Сурынамам, на поўдні і ўсходзе з Бразіліяй, на поўначы і паўночным усходзе амываецца Атлантычным акіянам.

## Гісторыя 
Калонія Францыі з 1604 года. З 1946 года — заморскі дэпартамент Францыі.

## Палітыка 
### Унутраная палітыка 
Французскі прэзідэнт прызначае прэфекта, які здзяйсняе кіраванне дэпартаментам. Французская Гвіяна мае аднаго прадстаўніка ў Нацыянальнай Асамблеі — парламенце Францыі.

## Геаграфія 
З’яўляючыся часткай Францыі, Французская Гвіяна з’яўляецца найбуйнейшай часткай Еўрапейскага Саюзу, размешчанай не на востраве па-за межамі Еўропы (акрамя іспанскіх тэрыторыяў у Афрыцы).

## Эканоміка 
У 1964 годзе Гвіяна, дзякуючы блізкасці да экватару, была абраная Францыяй як месца будаўніцтва касмічнага стартавага комплексу. Быў пабудаваны касмадром у Куру.

## Дэмаграфія 
Насельніцтва сканцэнтравана на вузкай узбярэжнай паласе, унутраныя раёны амаль бязлюдныя.
Томас Эдвард Лоўрэнс

**Томас Эдвард Лоўрэнс**, больш вядомы як **Т. Э. Лоўрэнс**, альбо **Палкоўнік Лоўрэнс**, альбо **Лоўрэнс Аравійскі** (; , вёска Трэмадок — , Клаўд Хілс) — брытанскі афіцэр і пісьменнік, які адыграў вялікую ролю ў Вялікім арабскім паўстанні 1916—1918 гг.. Лоўрэнс лічыцца ваенным героем як у Вялікабрытаніі, так і ў шэрагу арабскіх краін Блізкага Усхода.

Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі