open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Генрых Дмахоўскі

**Ге́нрых Міхайлавіч Дмахо́ўскі** (*ён жа Генрык Дмухоўскі*, *Генры Д. Сандэрс*;  — ) — удзельнік нацыянальна-вызваленчага руху на землях Беларусі, Літвы і Польшчы ў 1830 — 1860-я гады. Скульптар.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкай сям’і. Пасля сканчэння прыродазнаўчага факультэта Віленскага ўніверсітэта (1828) далучыўся да паўстання 1830—1831, удзельнічаў у партызанскіх дзеяннях на мяжы Расійскай імперыі. Пасля паразы паўстання атрад Г. Дмахоўскага быў вымушаны адступіць на Палессе, а затым на Валынь, адтуль у Галіцыю (на тэрыторыю Аўстра-Венгрыі). Аўстра-венгерскія ўлады арыштавалі Г. Дмахоўскага, суд прыгаварыў яго да зняволення, якое адбыў у 1834—1841 гадах у крэпасці Куфтайн. Пасля вызвалення жыў у Францыі, вучыўся ў мастацкай школе, наведваў майстэрні вядомых скульптараў.

У 1846 годзе ўдзельнічаў у вулічных баях у Львове. У 1852 годзе апынуўся ў ЗША пад імем Генры Д. Сандэрс. Для будынку кангрэсу (у Вашынгтоне) ён стварае бюсты Джорджа Вашынгтона, Томаса Джэферсана, Бенджаміна Франкліна, Тадэвуша Касцюшкі. Гэтыя бюсты і сёння ўпрыгожваюць памяшканне Кангрэса ЗША. У гэты час ён робіць медальён з сілуэтамі пакараных смерцю дзекабрыстаў, бюст Л. Кошута, скульптурную групу «Гарыбальдзі з воінамі». У ЗША памерлі яго жонка і дзеці, пахаваныя ў Філадэльфіі, на магіламі Г. Дмахоўскім пастаўлены помнік.

Па смерці родных, у маі 1861 года (4 гады цягнулася бюракратычная валакіта — пакуль яму далі дазвол выехаць з ЗША) Г. Дмахоўскі адкрыў скульптурнае атэлье ў Вільні. Сярод найлепшых твораў, зробленых у гэты час, — мадэль надмагільнага помніка Барбары Радзівіл, фігура Св. Уладзіслава для віленскай кафедры, помнік Уладзіслава Сыракомлі. Абраны грамадствам правадзейным членам Віленскай археалагічнай камісіі.

Падчас паўстання 1863—1864 Г. Дмахоўскі стаў паўстанцкім камісарам Дзісненскага павета. Загінуў 26 мая 1863 года ў адным з першых баёў з расійскімі войскамі каля фальварка Парэчча. Пахаваны на курганным могільніку каля вёскі Бірулі Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці. У маі 2020 на магіле Г. Дмахоўскага быў усталяваны помнік.

## Літаратура 
* Кісялёў Г. Адысея паўстанца-скульптара // Кісялёў Г. Героі і музы. Мн., 1982.
* Багадзяж М. Жыццё Дмахоўскага // Новы Час № 9(14), 2003.
* Walendowski T. Posag zwrócony ku rzece // Przegląd Polski (17 sierpnia), 2005.
* Ермаловіч В. Генры Сандэрс, ён жа Генрык Дмахоўскі //Газета «Рэспубліка» № 188, 02.10.2010.

## Спасылкі 
* Генры Сандэрс, ён жа Генрык Дмахоўскi: Нават у турме скульптар i рэвалюцыянер займаўся мастацтвам // sb.by 2 кастрычніка 2010

Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Скульптары Польшчы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мёрскім раёне
Катэгорыя:Пахаваныя ў Докшыцкім раёне
Генрык
Узброеныя сілы Харватыі

У склад узброеных сіл Харватыі ўваходзяць сухапутныя войскі, ВПС, ВМС і атрады СПА. У войска заклікаюцца юнакі з 19 гадоў. Лік вайскоўцаў – прыкладна 56 200 чалавек. Ваенныя выдаткі ў 2000 склалі 575 млн. дол., або 3,8% СУП. У траўні 2000 Харватыя адной з апошніх еўрапейскіх краін увайшла ў праграму НАТА «Партнёрства ў імя міру». Харватыя ўступіла ў НАТА у красавіку 2008.

## Гл. таксама
* Ваенна-марскія сілы Харватыі
* НАТА

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка міністэрства абароны Харватыі   
* Афіцыйная старонка ўзброеных сіл Харватыі   
* Часопіс Харвацкі воін 
* Афіцыйная старонка замежных добраахвотнікаў Харвацкай арміі
Аарон

**Аарон** () — паводле біблейскага падання, першасвяштар ізраільскага народа, сын Амрама і Іахаведы, левіт, старэйшы брат прарока Майсея, дзейсны яго супрацоўнік і памочнік у справе вызвалення сваіх суайчыннікаў ад егіпецкай няволі.

## Святарства 
Паводле Бібліі, быў закліканы да гэтай дзейнасці самім богам, які адвёў яму 123 гады зямнога жыцця і надзяліў яго род правам першасвятарства. Менавіта ад яго першасвятарскі сан зрабіўся спадчынным і перадаваўся да старэйшага прадстаўніка ў яго родзе. Астатнія прадстаўнікі гэтага жрэчаскага роду выконвалі абавязкі святяроў. Аб велізарным значэнні гэтай жрэчаскай касты ў тагачасным грамадскім жыцці сведчыць той факт, што першасвятары прымалі самы дзейсны ўдзел як у рэлігійных, так і грамадска-палітычных справах. Яны служылі ў войску ў якасці кіраўнікоў, пісцоў і простых воінаў. Амаль усе ізраільскія суды былі запоўнены святарамі, якія судзілі народ па закону Майсея. Але галоўным і важнейшым іх абавязкам была служба алтару, вывучэнне закону і навучанне народа. Апрача іх ніхто не меў права набліжацца да алтара, запальваць свяцільні, курыць фіміям, прымаць ахвярапрынашэнні і ажыццяўляць розныя іншыя свяшчэнныя дзеянні. Галоўным жа начальнікам над святарамі і над усім племем левітаў з’яўляўся сам першасвятар, які прадстаўляў народ свайго племя, насіў спецыяльнае адзенне, быў кіраўніком судовых спраў, тлумачальнікам волі боскай і вестуном ісціны ў апошняй інстанцыі. Ён абвяшчаў будучы лёс краіны і народа, карыстаўся выключнымі правамі і адыгрываў выдатную ролю ў яго гісторыі, таму нярэдка здаралася, што вярхоўная ўлада і годнасць першасвятара спалучаліся ў адной асобе. Падзенне Іерусаліма ў часы Рымскай імперыі паклала канец існаванню іудзейскага першасвятарства.

## Выявы 
У раннехрысціянскім і раннім сярэднявечным мастацтве Аарон часта выяўляўсяся юным, у антычных адзеннях (мазаікі царквы Санта-Марыя-Маджорэ ў Рыме, 432—440). З IX ст. замацавалася традыцыя ўяўляць Аарона старым, у першасвятарскім уборы. Выявы Аарона сустракаюцца ў складзе кампазіцый на біблейскія тэмы ў ліку старазапаветных прарокаў у роспісах і скульптуры гатычных парталаў, таксама ў візантыйскім і старажытнарускім мастацтве.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Большая российская энциклопедия  

Катэгорыя:Персанажы Пяцікніжжа
Катэгорыя:Іўдзейскія першасвятары
Катэгорыя:Міфічныя доўгажыхары
Катэгорыя:Майсей
Катэгорыя:Кніга Зыход
Катэгорыя:Іўдаістычная міфалогія
Карачаў

**Карачаў** () — горад (з 1146 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Карачаўскага раёна Бранскай вобласці. Насельніцтва 17,7 тыс. чалавек (2018). Заснаваны ў 1146 годзе.

Размешчаны на рацэ Снежаць (прыток Дзясны), за 46 км ад Бранска.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Заводы «Электрадэталь», «Металіст», «Машыны і запчасткі», швейная фабрыка.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Мікалай Аляксеевіч Аўчыннікаў (1905—1980) — беларускі мастак
## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Бранскай вобласці
Дуброўніцкая рэспубліка

**Дуброўніцкая рэспубліка** (, , ) — горад-дзяржава на ўзбярэжжы Адрыятычнага мора, існавала з XIV ст. да 1808 г. Сталіцай рэспублікі быў горад-порт Дуброўнік, акрамя якога тэрыторыя дзяржавы ўключала далмацінскае узбярэжжа ад Неума да Бокі Каторскай, паўвостраў Пельешац і астравы Ластава, Млет і шэраг іншых невялікіх астраўкоў вакол сталіцы.

Паўстаўшы як цэнтр марскога і сухапутнага гандлю з Балканамі, Дуброўніцкая рэспубліка дасягнула піка сваёй магутнасці ў XV—XVI ст, калі яна стала адным з галоўных пасярэднікаў у эканамічных адносінах Асманскай імперыі і еўрапейскіх дзяржаў. Нягледзячы на тое, што пераважную большасць насельніцтва было славянамі, грамадска-палітычны лад і кіравальная эліта рэспублікі знаходзіліся пад моцным італьянскім уплывам, а афіцыйнай назвай дзяржавы была на лацінскай мове *Рэспубліка Рагуза*. У розныя перыяды сваёй гісторыі Дуброўнік прызнаваў намінальны сюзерэнітэт Венгрыі, Асманскай імперыі і Аўстрыі, аднак фактычна заставаўся незалежным. Структура кіравання рэспублікі забяспечвала немагчымасць канцэнтрацыі ўлады ў адных руках, дзякуючы чаму часам Дуброўнік завуць першай у Еўропе дэмакратычнай дзяржавай. У 1806 г. тэрыторыя Дуброўніка была акупаваная войскамі Напалеона, у 1808 г. рэспубліка была скасаваная і далучаная да Францыі. У цяперашні час гэтыя землі складаюць самую паўднёвую частку Харватыі

## Літаратура 
* История Югославии, т. 1-2. — М., 1963;
* *Фрейдзон В. И.* История Хорватии. — М., 2001;
* *Фрейденберг М. М.* Дубровник и Османская империя. — М., 1989.

## Спасылкі 
* Гістарычныя факты пра Дуброўнік  

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Харватыі
Катэгорыя:Дуброўнік
Куна (валюта)

**Куна** (*kuna*) — гістарычная грашовая адзінка Харватыі. Назва звязана з адной з асноўных гістарычных даграшовых адзінак славян — скуркай куніцы. Міжнародны код у сістэме ISO 4217 — **HRK**. Адна куна ўраўноўваецца 100 ліпам. На 2004 год адзін еўра прыкладна адпавядаў 7,5 кунам. З 1 студзеня 2023 года заменена на еўра.

## Гісторыя 
Куна была ўведзеная наўзамен *харвацкага дынара* ў 1994 годзе пасля атрымання Харватыяй незалежнасці (харвацкі дынар незадоўга перад гэтым быў уведзены замест *югаслаўскага дынара*). Да гэтага аналагічную назву ў 1940-х гадах мела грашовая адзінка Незалежнай дзяржавы Харватыі, дзе правіў прафашысцкі рэжым.

## Абменныя курсы 
* На Yahoo! Finance: AUD | CHF | EUR | GBP | JPY | USD
* У Харвацкім Цэнтрабанку 

## Спасылкі 
* Croatian **Kuna**
* Paper **Kuna**s in Croatian National Bank
* Katalog suvremenog hrvatskog novca

Катэгорыя:Эканоміка Харватыі
Катэгорыя:Валюты
Рыека

**Рыека** (, , , ) — горад у Харватыі, трэці па велічыні горад краіны пасля сталіцы — Заграба і Спліта. Знаходзіцца ў паўночнай частцы Далматыі побач з паўвостравам Істрыя. Насельніцтва 202 043 чалавек (2012). 80 % насельніцтва — харваты.

## Агульныя звесткі 
Горад ляжыць пры ўпадзенні рэчкі Рэчыны ў Рэчскі заліў, які з’яўляецца часткай заліва Кварнер Адрыятычнага мора. Гістарычна і аж па сённяшні дзень Рыека — найбуйнейшы харвацкі порт, як грузавы, так і пасажырскі.
Асноўныя прыбыткі горада — парты, суднабудаванне і турызм.

## Вядомыя асобы 
* Славенка Дракуліч (нар. 1949) — пісьменніца і публіцыстка
* Іван Зайц (1832—1914) — кампазітар, дырыжор, педагог

Катэгорыя:Гарады Харватыі
Гімн Харватыі

«**Lijepa naša domovino**» («**Выдатная наша Радзіма**») — гімн Харватыі.

Словы Антуна Міхановіча, музыка Ёсіпа Руньяніна.

## Спасылкі 
* Музыка гімна (без слоў)

Харватыя
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Харватыі
Айцы Царквы

**Айцы Царквы** (, ) — выдатныя пісьменнікі ранняга хрысціянства, якія ў сваіх творах закраналі пытанні хрысціянскай веры, маральнасці і Царкоўнага ладу. З IV ст. гэтым тэрмінам пачынаюць называць славутых настаўнікаў хрысціянскай старажытнасці. «Дэкрэт Геласія» (пачатак VI ст.), які памылкова прыпісваўся папу рымскаму Геласію I упершыню змяшчае спіс прававерных царкоўных пісьменнікаў, якія названыя тытулам «Айцы Царквы». Вывучэннем твораў Айцоў Царквы займаецца патралогія.

## Умовы для прызнання «Айцом Царквы» 
* Прававернасць навукі (doctrina orthodoxa). Маецца на ўвазе не адсутнасць памылак, але захоўванне еднасці з Царквой.
* Святасць жыцця (sanctitas vitae). Святасць у разуменні першых хрысціян, неабавязковае абвяшчэнне асобы святой Царквой.
* Старажытнасць (antiquitas). Прыналежнаць да часавага перыяду да смерці Ісідара з Севіліі на г.зв. Захадзе (636 год) і да Яна з Дамаска на г. зв. Усходзе (прыкладна 749 год).
* Прызнанне Царквой (approbatio Ecclesiae). Яўнае прызнанне неабавязковае, дастатковым з'яўляецца цытаванне ў афіцыйных дакументах.

## Тэрыторыя дзейнасці Айцоў Царквы 
Айцы Царквы дзейнічалі на тэрыторыі Рымскай імперыі. Прыняты падзел Айцоў на усходніх і заходніх. Гэты падзел адпавядае падзелу імперыі на усходнюю і заходнюю часткі. Да г. зв. «Захаду» належаць Айцы рымскага і карфагенскага асяроддзяў, а да «Усходу» — Айцы Малой Азіі, Грэцыі, Палестыны і Сірыі, Егіпта, Антыёхіі і прылеглых земляў.

## Айцы Царквы — Дактары Каталіцкага Касцёла 
Некаторым Айцам Царквы, якія адыгралі вельмі вялікую ролю ў жыцці ранняй Царквы, Каталіцкі Касцёл надае тытул Дактароў (Настаўнікаў) Касцёла. Гэты тытул даецца значным, прызнаным святымі, тэолагам.
Вось спіс Айцоў Царквы, якія з'яўляюцца дактарамі Касцёла:

## Гл. таксама 
* Патрыстыка
* Патралогія
* Багаслоўе

## Спасылкі 
* Patrology — Myriobiblos, the e-text Library of the Chrurch of Greece
* Early Church Fathers
Дуброўнік

**Дуброўнік** (), гістарычная назва **Рагуза** () — горад у Далмацыі, у паўднёвай частцы Харватыі, на адрыятычным узбярэжжы. Дуброўнік — адміністрацыйны цэнтр жупаніі Дуброўнік-Нерэтва, знакаміты міжнародны курорт, буйны марскі порт.

Дуброўнік — старажытны горад з багатай гісторыяй. Спачатку ў Сярэднявеччы росквіту горада спрыяў марскі гандаль, што дазволіла Дуброўніцкай рэспубліцы стаць адзіным горадам-дзяржавай ва ўсходняй Адрыятыцы, здольным сапернічаць з Венецыяй. Дзякуючы свайму багаццю і ўмелай дыпламатыі, горад актыўна развіваўся на працягу XV і XVI стагоддзяў. У Дуброўніку квітнелі мастацтва і навука, горад стаў адным з цэнтраў развіцця харвацкай мовы і культуры, доўгі час у Дуброўніку актыўна выкарыстоўвалася цяпер вымерлая далмацінская мова. Пакаленні мінулага пакінулі ў Дуброўніку вялікую архітэктурную спадчыну, што ў спалучэнні з прыгажосцямі мясцовай прыроды прывяло да таго, што горад завуць «Жамчужынай Адрыятыкі».

## Вядомыя асобы 
* Іван Буніч Вучыч
* Мілаван Глішыч
* Іван Гундуліч
* Марын Држыч

## Гл. таксама 
* Рака Трэбішніца

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Славутасці Харватыі
Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Харватыі
Катэгорыя:Сусветная спадчына — каталіцызм
Катэгорыя:Парты Адрыятычнага мора
Задар

**Задар** (, ) — горад у Харватыі. Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы ўзбярэжжа Адрыятыкі, сталіца правінцыі Задар. Насельніцтва 69 556 чал. (2001).

## Агульныя звесткі 
Горад размешчаны па берагах густа парэзанага бухтамі Адрыятычнага ўзбярэжжа. Стары горад Задара, мелы вялікую культурна-гістарычную каштоўнасць, знаходзіцца ў межах рымскага горада.

Насельніцтва горада занята ў турыстычным сэрвісе, гандлю, харчовай прамысловасці, рыбалоўстве, машынабудаванні, караблебудаванні.

Задарскі Універсітэт быў заснаваны ў 1396 г. і з’яўляецца адным з найстарэйшых у Харватыі.
 
У непасрэднай блізкасці ад горада размешчаныя тры нацыянальных парка — Карнаты, Пакленіца і Паўночны Велебіт.

## Славутасці 
* Царква святога Даната
* Кафедральны сабор
* Народная плошча

## Спасылкі 
* Турыстычны партал Задара

Катэгорыя:Гарады Харватыі
Катэгорыя:Славутасці Харватыі
Геаграфія Харватыі

**Харватыя** — дзяржава ў паўднёва-ўсходняй Еўропе, на Балканскім паўвостраве. Плошча — 56 542 км², плошча воднай акваторыі — 33 200 км². Насельніцтва — 4 495 904 чалавекі (2005 год).

## Агульныя звесткі 
Сталіца і найбуйнейшы горад — Заграб (779 тысяч жыхароў). Найвышэйшы пункт краіны — гара Дынара, цэнтральны пік Дынарскага нагор’я (1 830 метраў).

Краіна складаецца з дзвюх частак: кантынентальнай, размешчанай, галоўным чынам, у басейне ракі Савы, і адрыятычнай, выцягнутай вузкай паласой па ўзбярэжжы Адрыятычнага мора. Характэрнай асаблівасцю адрыятычнага ўзбярэжжа з’яўляецца незвычайна вялікі лік астравоў, звычайна выцягнутых раўналежна берагу з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Адрыятычнае ўзбярэжжа Харватыі ўтварылася пры структурна-дэнудацыйным раздзяленні ў выніку апускання заходняй часткі Балканскага паўвострава і частковага затаплення морам берагавых хрыбтоў Дынарскага нагор’я. Шматлікія астравы, звілістыя залівы і пралівы ў спалучэнні з міжземнаморскай расліннасцю надаюць узбярэжжу незвычайна маляўнічы выгляд. 1185 Далмацінскіх астравоў займаюць плошчу каля 2500 км², з іх населеныя каля 60. Самыя вялікія — Црэс, Крк займаюць плошчу больш за 405 км². Іншыя буйныя астравы — Брач, Хвар, Віс і інш. Самая малая група астравоў — Палагружа пасярод Адрыятычнага мора. На астравах размешчаныя тры з васьмі нацыянальных паркаў Харватыі — Брыўны, Карнаты і Млет.

Працягласць марскога берага — 5 835 кіламетраў; з іх 1 777 кіламетраў — даўжыня кантынентальнага ўзбярэжжа, 4 058 кіламетраў — даўжыня берагавой лініі астравоў.

## Межы 
На поўначы Харватыя мяжуе са Славеніяй (670 км), на паўночным усходзе з Венгрыяй (329 км), на ўсходзе з Сербіяй (241 км), на поўдні з Босніяй і Герцагавінай (932 кіламетры) і Чарнагорыяй (25 км).
У паўднёвай частцы адрыятычнага ўзбярэжжа да мора выходзіць вузкі 10-кіламетровы ўчастак Босніі і Герцагавіны, на якім размешчаны горад Неум. З-за гэтага паўднёвая частка Харватыі, цэнтрам якой з’яўляецца горад Дуброўнік, адрэзаная па сушы ад астатняй часткі краіны.

## Клімат 
Кліматычныя ўмовы розных рэгіёнаў краіны вельмі разнастайныя. У паўночна-заходняй і ўсходняй Харватыі клімат — умерана-кантынентальны і кантынентальны.
Узімку маразы слабыя, але часам ідзе снег, вясна і восень працяглыя і дажджлівыя, лета цёплае, часамі засушлівае. У горных раёнах клімат характэрны для сярэднягор’я — халодныя і снежныя зімы, цёплае лета. На ўзбярэжжы і астравах клімат міжземнаморскі — дажджлівая і бясснежная зіма, доўгае і цёплае лета, мяккія вясна і восень. Турыстычны сезон на ўзбярэжжы доўжыцца з сярэдзіны мая па сярэдзіну кастрычніка.

## Гл. таксама 
* Гарады Харватыі
* Спіс астравоў Харватыі
* Далмацыя
Стэфан Душан

**Стэфан Ураш IV Душан Няманіч** () — сербскі кароль (1331—1346) з роду Няманічаў, з 1346 г. — «цар сербаў і грэкаў» (да смерці ў 1355 годзе).

Старэйшы сын караля Сербіі Стэфана Ураша III. У 1331 годзе падняў мяцеж супраць бацькі і зрынуў яго з пасады. У выніку шэрагу войн з Візантыяй і Венгрыяй Стэфану Душану атрымалася стварыць велізарную дзяржаву, у якую ўваходзілі Македонія, Эпір, Фесалія, частка Фракіі; адлюстраваннем гэтага стала ў 1346 годзе яго каранаванне ў якасці «Цара сербаў і грэкаў» пры адначасовай установе ў Сербскай праваслаўнай царкве патрыярства. У 1349 годзе выдаў так званы «Законнік Стэфана Душана» — зборнік законаў Сербіі.

Быў жанаты з Аленай, сястрой балгарскага цара Яна Аляксандра. Сын Стэфана Душана, Стэфан Ураш V, стаў апошнім царом Сербіі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Сербіі
Катэгорыя:Каралі сербскія
Катэгорыя:Няманічы
Катэгорыя:Цары сербскія
Франья Туджман

**Франья Туджман** (; , пасёлак Veliko Trgovišće ў жупаніі Krapinsko-zagorska — , Заграб) — харвацкі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэзідэнт Харватыі (1990—1999). Маршал Харватыі (1995).

Вядомы таксама як гісторык з рэвізіянісцкімі і нацыяналістычнымі поглядамі (у прыватнасці, у сваіх кнігах ён сцвярджаў, што усташы забілі нашмат менш сербаў, чым ім прыпісваюць, што крытыка ўсташоў накіравана на знявагу нацыянальнай годнасці харватаў і «сербізацыю» Югаславіі).

Падчас і пасля вайны на аскепках былой Югаславіі Туджмана не раз абвінавачвалі ў генацыдзе сербскага насельніцтва ў Харватыі і іншых злачынствах супраць нехарватаў.

## Біяграфія 
З 1941 да 1961 года служыў у Народна-вызваленчай арміі Югаславіі (падчас Другой сусветнай вайны камандаваў партызанскім атрадам).

З 1961 года працаваў дырэктарам Інстытута гісторыі рабочага руху ў Заграбе. У 1965 годзе ён абараніў дысертацыю па тэме «Прычыны крызісу манархічнай Югаславіі: ад утварэння ў 1918 годзе да развалу ў 1941 годзе», аднак праз год быў абвінавачаны ў плагіяце, у сувязі з чым пакінуў пасаду дырэктара Інстытута, а таксама выключаны з Кампартыі Югаславіі.

У 1972 годзе быў абвінавачаны ў нацыяналізме і асуджаны на два гады турмы, з якіх адседзеў усяго 9 месяцаў.

У лютым 1981 года асуджаны на тры гады з забаронай грамадскай дзейнасці на пяць гадоў (у турме ён правёў 17 месяцаў).

У чэрвені 1987 года Туджман атрымаў права выезду за мяжу, і разам з жонкай адправіўся ў Канаду.

У 1990 годзе абраны парламентам на пост прэзідэнта Харватыі. Пераабіраўся на прамых выбарах 1992 і 1997 гадоў.

29 мая 2013 года Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі адзначыў, што Франья Туджман быў удзельнікам супольнай злачыннай змовы, мэтай якой было выгнанне нехарвацкага насельніцтва з тэрыторый, якія павінны былі стаць часткай харвацкай дзяржавы на тэрыторыі Босніі і Герцагавіны.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Біяграфія

Катэгорыя:Фельдмаршалы і маршалы
Катэгорыя:Палітыкі Харватыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Харватыі
Насельніцтва Славеніі

Асноўнае **насельніцтва Славеніі** складаюць славенцы. Значную яго частку складаюць таксама харваты, сербы, баснійцы, венгры, італьянцы.

**Этнічны склад:**
* Славенцы (80,0 %)
* Харваты (2,8 %)
* Сербы (2,4 %)
* Баснійцы (1,4 %)
* Венгры (0,7 %)
* Чарнагорцы (0,2 %)
* Македонцы (0,2 %)
* Албанцы (0,2 %)
* Італьянцы (0,5 %)
* Астатнія (4,4 %)

Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва складае 95 чалавек на км2. Прыблізна палова жыхароў пражывае ў гарадах, астатнія — у сельскай мясцовасці.

Афіцыйная мова славенская. Венгерская і італьянская мовы маюць статут афіцыйных у абласцях, памежных з Венгрыяй і Італіяй.
Геаграфія Славеніі

Рэльеф Славеніі пераважна горны. Паўночны захад краіны займаюць Юлійскія Альпы. На поўначы па мяжы з Аўстрыяй цягнецца хрыбет Каранаванке, паўднёвей паднімаюцца Савінскія Альпы, усходней — масіў Пахор’е. Паўднёвы захад краіны займае вапняковае плато Карст і вузкая паласа ўзбярэжжа Трыесцкага заліва. На ўсходзе ў міжрэччы Драва-Мурa размяшчаецца пагорыстая вобласць Славенске-Горыцэ.
Усходней рэкі Мура, да мяжы з Венгрыяй — вобласць Славенска Крайна.

Клімат большай часткі краіны ўмерана-кантынентальны; у ўзбярэжжа Адрыятычнага мора клімат міжземнаморскага тыпу.

Галоўныя рэкі Сава і Драва — прытокі Дуная.

Ніжнія часткі схілаў гор займаюць букавыя і дубовыя лясы, вышэй — хваёва-яловыя. На вяршынях высокіх масіваў развітыя альпійскія лугі.

## Некаторыя гарады 
* Горад Вяленье
* Горад Крань
* Горад Нова-Горыца
* Горад Нова-Места
* Горад Птуй

## Спасылкі
Істрыя

**Істрыя** (, , ) — назва паўвострава ў Адрыятычным моры, у паўночнай частцы Харватыі. Невялікая частка паўвострава належыць Славеніі.

## Агульныя звесткі 
Істрыя — найбуйнейшы паўвостраў Адрыятычнага мора, толькі з паўночнага і часткова з усходняга боку звязаны з мацерыком. З захаду ад паўвострава ляжыць Трыесцкі заліў, з усходу — заліў Кварнер.

Паўвостраў Істрыя — вельмі прывабны турыстычны кірунак. Адпачывальнікаў прыцягваюць як прыгожыя пейзажы, пышныя пляжы ва ўтульных бухтах, так і старадаўнія прыгожыя мястэчкі ў венецыянскім стылі.

## Гл. таксама 
* Горад Копер

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Турыстычны сайт пра Істрыю
* Афіцыйны сайт Істрыі
* Даведнік па славенскай частцы Істрыі 

Катэгорыя:Паўвостравы Харватыі
Катэгорыя:Геаграфія Славеніі
Клінцы

**Клінцы́** () — горад (з 1729 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Клінцоўскага раёна Бранскай вобласці. Насельніцтва 66,1 тыс. чалавек (2005), другі па велічыні ў вобласці пасля Бранска.

Размешчаны на рацэ Ту́расна (басейн Дняпра), за 170 км ад Бранска на трасе Гомель — Бранск.

Аўтакранавы завод, фабрыка па апрацоўцы дыяментаў, аўтарамонтны завод, швейная фабрыка, трыкатажная фабрыка, камбінат будаўнічых матэрыялаў, завод тэлефоннай апаратуры.

## Гісторыя 
Паселішча на месцы Клінцоў заснавана ў 1703 годзе беглым селянінам-стараабраднікам Васілём Апанасавічам Клінцовым. У 1708—1709 гадах мясцовыя стараверы аказалі значную дапамогу расійскім войскам у ходзе Паўночнай вайны (1700—1721), за што ў 1715 годзе цар Пётр I спецыяльным указам замацаваў за імі гэтую зямлю, а паселішча атрымала статус слабады пад назвай Клінцы. У 1720 годзе І. Г. Сабальшчыкаў заснаваў тут першую буйную гарбарную вытворчасць. Значны прыток насельніцтва адбыўся пасля разгрома цэнтра стараверства ў Ветцы ў 1735—1736 гадах і асабліва ў 1763—1764 гадах. Пасад Суражскага павета Ноўгарад-Северскага намесніцтва (1782—1796), Маларасійскай губерні (1796—1802), Чарнігаўскай губерні (1802—1919). З апошняй чвэрці XVIII стагоддзя да пачатку 1810-х гадоў цэнтр выдання старадрукаваных кніг «новым цісненнем»: у 1785 годзе адкрыта друкарня Жалезнікавых, Рукавішнікава (да канца 1780-х гадоў), у 1786 годзе — Карташова. У пачатку ХІХ стагоддзя ўзнікла буйная тэкстыльная вытворчасць. У 1870—1890-х гадах Клінцы перажывалі эканамічны заняпад.

У красавіку 1918 года заняты аўстра-германскімі войскамі, у снежні 1918 года вызвалены Багунскім палком Чырвонай Арміі пад камандаваннем М. А. Шчорса. Павятовы цэнтр Гомельскай губерні (1921—1926), Бранскай губерні (1926—1929).

Горад з 1925 года. Акруговы цэнтр (1929—1930) Заходняй вобласці. З 1929 года раённы цэнтр Заходняй вобласці (1929—1937), Арлоўскай вобласці (1937—1944), Бранскай вобласці (з 1944).

У час Вялікай Айчыннай вайны 20 жніўня 1941 года акупіраваны германскімі войскамі, практычна разбураны. Вызвалены савецкім войскам 25 верасня 1943 года падчас Бранскай наступальнай аперацыі.

У 1986 годзе горад і яго наваколлі пацярпелі ў выніку Чарнобыльскай аварыі. З 2005 года ўтварае гарадскую акругу. У 2015 годзе Пастановай Урада РФ горад аднесены да зоны пражывання з правам на адсяленне.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Васільевіч Даманаў (1940—2014) — беларускі мастак.
* Святлана Мікалаеўна Курылкіна (нар. 1963) — беларускі фізік-оптык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2000), прафесар (2003).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Бранскай вобласці
Карантанія

[thumb|300px|Тэрыторыя Карантаніі каля [800 г.]]
**Карантанія** () — адна з найстаражытных славянскіх дзяржаў, узніклая ў пачатку VII ст. на тэрыторыі Карынціі, Штырыі і Славеніі. Дзяржава праіснавала каля трохсот гадоў, пакуль не была ўключана ў склад Каралінгскай імперыі. Славянскае насельніцтва Карантаніі (карантанцы) з'яўляецца родапачынальнікамі сучасных славенцаў.

Катэгорыя:Гісторыя Славеніі
Катэгорыя:Былыя краіны
Гімн Славеніі

**Гімн Славеніі** з 1989 года складае сёмая страфа верша Францэ Прашэрна (1800—1849) «Zdravljica» (, 1844). Музыка гімна прыналежыць Станку Прэмрлу (1880—1965).

Верш Прэшэрна быў забаронены аўстрыйскай цэнзурай за прапаганду славянскага адзінства. Ён ставіцца да так званай фігурнай паэзіі — кожная страфа графічна нагадвае куфель.

З 1918 па 1989 гады гімнам Славеніі была Naprej zastava slave.

## Тэкст 
Zive naj vsi narodi,
ki hrepene docakat' dan,
da, koder sonce hodi,
prepir iz sveta bo pregnan;
da rojak
prost bo vsak,
ne vrag, le sosed bo mejak!

## Спасылкі 
* Музыка гімна (без слоў)

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Славеніі
Славенія
Рэймс

**Рэймс** (, МФА: [ʀɛ̃s]) — горад і камуна ў паўночна-ўсходняй частцы Францыі ў адміністрацыйным рэгіёне Гранд-Эст, у дэпартаменце Марнэ. Знаходзіцца на адлегласці каля  ад Парыжа, на рацэ Весле.

У 1990 годзе шчыльнасць насельніцтва складала 385 чал/км².

Колькасць жыхароў:

* 180 620 (1990)
* 180 000 (2002)

## Славутасці 
* Базіліка Святога Рэмігія

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Морыс Хальбвахс
* Жан Бадрыяр
* П’ер Кашон
* Жан-Батыст дэ ла Саль (1651—1719) — каталіцкі святы і святар.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Гранд-Эст
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Марна
Агульнабеларускі Саюз Вайскоўцаў

**Агульнабеларускі Саюз Вайскоўцаў** (АБСВ) — ветэранская арганізацыя беларускіх вайскоўцаў у другой палове 1940-х у Заходняй Германіі. Арганізаваны ў 1948(?), праўдападобна, як супрацьвага прабэнээраўскаму Аб'яднанню Беларускіх Ветэранаў генерала Ф. Кушаля. Меў прабэцээраўскую арыентацыю.

Вядомы праект статуту АБСВ. У ім абвяшчаліся наступныя заданні арганізацыі:
* Аб'яднаць усіх былых вайскоўцаў беларускіх армій і былых вайскоўцаў-беларусаў з іншых армій, якія стаяць на грунце незалежнасці Беларусі;
* Развіваць у сяброў Саюзу пачуцці рыцарскай чэснасці, духу дружнай грамадскай працы, салідарнасці і ўзаемадапамогі;
* Падрыхтоўваць сяброў Саюзу да актыўнай грамадскай працы на карысць свайго народу, Краю і інш.

Найвышэйшым кіруючым органам АБСВ быў Агульны Сход. Існавала і «Часовае Кіраўніцтва АБСВ», аднак яго склад невядомы. Праект статуту дапускаў уваходжанне ў склад АБСВ ужо існых арганізацый беларускіх вайскоўцаў на аўтаномных правах. Невядома, ці АБСВ арганізацыйна аформіўся, або спыніў сваё існаванне яшчэ на самым пачатку. Цалкам магчыма, што сябры арганізацыі на пачатку 1950-х уліліся ў склад Беларускага Вызвольнага Руху, як больш перспектыўнай і актыўнай вайсковай арганізацыі.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Германіі
Крайна

2 Крайна: 2a Верхняя, 2b Унутраная, 2c Ніжняя3 Корушка4 Ніжняя Штырыя5 Прэкмур'е]]
**Крайна** (, , ) — гістарычная вобласць, якая займае большую частку тэрыторыі сучаснай Славеніі. Ядро Крайны — землі ў вярхоўі ракі Савы. Сама Крайна раздзяляецца на тры вобласці — Унутраную Крайну, Верхнюю Крайну і Ніжнюю Крайну (з Белай Крайнай).

У старажытнасці Крайну засялялі плямёны кельтаў і ілірыйцаў; з канца I ст. да н. э. Крайна - частка рымскай правінцыі Панонія.

У IV—VI ст. н. э. — арэна барацьбы готаў, гунаў, лангабардаў. У канцы VI ст. была заселена славянамі. З канца VI да канца VIII ст. знаходзілася пад уладай авараў.

У канцы VIII ст. ўвайшла ў склад дзяржавы франкаў, якія ўтварылі на тэрыторыі Крайны марку пад назвай Карния.

З другой паловы X ст. да пачатку XI ст. Верхняя і частка Унутранай Крайны ўваходзіла ў склад герцагства Вялікая Карантанія, Ніжняя Крайна ўвайшла ў Славенскую марку.

Да другой паловы XIII ст. Крайнай валодалі розныя нямецкія феадальныя роды, найбольш значныя з якіх — Андэкс-Мераны і Шпангаймы. У 1269—1276 гады ўваходзіла ў склад уладанняў чэшскага караля Пржэмысла II; з 1279 года — феод графаў Горыцка-Цірольскіх.

У 1335 годзе адышла да Габсбургаў. З 1364 года Крайна — герцагства, затым адна з каронных земляў Габсбургаў (галоўны горад Любляна).

У XVI стагоддзі Крайна — цэнтр буйных сялянскіх паўстанняў (1515 і 1573 гадоў) і рэфармацыйнага руху, з якім звязана абуджэнне нацыянальнай самасвядомасці славенскага народа, стварэнне літаратурнай мовы.

У 1763-1848 гады Крайна ўваходзіла па чарзе ў склад Грацкай і Люблянскай губерняў, у 1809—1813 гады — Ілірыйскіх правінцый. Пасля 1848 г. атрымала адміністрацыйную самастойнасць.

У XIX ст. Крайна — цэнтр славенскага нацыянальнага руху.

Пасля распаду Аўстра-Венгрыі большая частка Крайны па Рапальскаму дагавору (1920) увайшла ў склад Каралеўства сербаў, харватаў, славенцаў (з 1929 года — Югаславія), меншая (Унутраная Крайна) адышла да Італіі.

Па мірным дагаворы з Італіяй 1947 года ўся тэрыторыя Крайны аб'яднана ў складзе Сацыялістычнай рэспублікі Славенія ў СФРЮ.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Славеніі
Палітыка Славеніі

Славенія — дэмакратычная парламенцкая рэспубліка. Заканадаўчы орган — парламент, які складаецца з дзвюх палат: Дзяржаўны збор і Дзяржаўны савет. Кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт, які адначасова з’яўляецца вярхоўным галоўнакамандуючым, абіраецца кожныя 5 гадоў. Выканаўчая ўлада належыць ураду (які прызначаецца парламентам) на чале з прэм’ер-міністрам. Судовая ўлада незалежная ад выканаўчай і заканадаўчай улады.

## Парламент 
Парламент складаецца з двух палат: *Дзяржаўнага Збору* (drzavni zbor) і *Дзяржаўнай Савета* (drzavni svet). У Дзяржаўны Збор абіраецца 90 дэпутатаў па прапарцыйнай сістэме (па адным прадстаўніку ад італьянскіх і венгерскіх рэгіёнаў). Дзяржаўная Рада выконвае функцыі верхняй палаты. У ім засядаюць 22 дэпутата, уяўлялыя важныя эканамічныя, структурныя і нацыянальныя гурты грамадства. Парламент, як і прэзідэнт, абіраецца кожныя 5 гадоў.

## Канстытуцыя 
## Палітычныя партыі 
* Ліберальная дэмакратыя Славеніі (Liberalna demokracija Slovenije, LDS)
* Соціал-демократы (Socialni demokrati, SD)
* Славенская нацыянальная партыя (Slovenska nacionalna stranka, SNS)
* Дэмакратычная партыя пенсіянераў Славеніі (Demokratična stranka upokojencev Slovenije, DeSUS) (30.05.1991 —)
* "Зялёныя" Славеніі (Zeleni Slovenije)
* Новая Славенія – Хрысціянская народная партыя (Nova Slovenija — Krscanska ljudska stranka, NSi)
* Партыя славенскага народа (Stranka slovenskega naroda, SSN)
* Славеныя наша (Slovenija je naša, SJN)
* Славенская дэмакратычная партыя (Slovenska demokratska stranka, SDS)
* Славенская народная партыя (Slovenska ljudska stranka, SLS)
* Партыя маладых Славеніі (Stranka mladih Slovenije, SMS)
* Партыя Акацыя (Akacije)
* Рабочая партыя Славеніі (Delavska stranka Slovenije, DSS) (02.1991 —)
* Дэмакратычная партыя (Demokratska stranka, DS) (03.1994 —)
* Рэгіянальная партыя Штырыі (Deželna stranka Štajerske, DSŠ) (16.10.1995 —)
* Радзіма народная партыя(Domovinska narodna stranka, DONS) (19.05.1991 —)
* Рух за культурны мір і нягвалт (Gibanje za kulturo miru in nenasilja) (23.05.1990 —)
* Рух за аддзяленне Славеніі (РGibanje za odcepitev Slovenije, SAMO) (29.09.1990 —)
* Жаночы голас Славенія (Glas žensk Slovenije) (2004 —)
* Ліга грамадзянскай рэформы (Građanski reformski savez, GRS) (24.04.1991 —)
* Харвацкая дэмакратычная супольнасць Славеніі (Hrvatska demokratska zajednica Slovenije, HDZS) (20.04.1991 —)
* Істрыцкая дэмакратычная асамблея (Istrski demokratski zbor, IDZ) (5.10.1991 —)
* Югаслаўская фдэрацыя (Jugoslovanska zveza, JZ) (7.05.1989 —)
* Хрысціянска-дэмакратычная партыя (Krščansko demokratska stranka, KDS) (2008 —)
* Хрысціянскія сацыялісты Славеніі (Krščanski socialisti Slovenije, KSS) (12.09.2007 —)
* Хрысціянска-сацыяльны саюз (Krščansko socialna unija, KSU)) (25.04.1995 —)
* Сацыяльна-ліберальная партыя (Socialna liberalna stranka, LS) (1999 —)

### Партыі, якія скончылі сваё існаванне 
* Актыўная Славенія (Aktivna Slovenija) (8.05.2004 — 2007)
* Камуністычная партыя Славеніі (Komunistična partija Slovenije, KPS) (1920—1952)

## Гл. таксама 
* Парламенцкія выбары ў Славеніі (1990)
* Парламенцкія выбары ў Славеніі (1992)
Эканоміка Славеніі

Нацыянальная валюта Славеніі — толар, але c 1 студзеня 2007 года ўрад ажыццяўляе пераход на выкарыстанне еўра, які падоўжыўся да 15 студзеня 2007 года. 1 еўра афіцыйна прыраўнаны да 239,64 толараў.

Славенія першай з краін, якія далучыліся да ЕС у 2004 г., запусціла ў абарот адзіную еўрапейскую валюту.
Сярэдняя брута зарплата ў Славеніі за верасень 2007 г. склала 1260 еўра, сярэдняя нета зарплата (пасля выплаты падаткаў і страхавых унёскаў) — 820 еўра.
Мінімальная зарплата ў 2007 годзе складала 522 еўра.
 
Буйная энергетычная кампанія Petrol з’яўляецца цалкам дзяржаўнай і ў адпаведнасці з адмысловым рашэннем урада не можа быць прыватызаваная.

## Асноўная прадукцыя 
Кукуруза, пшаніца, вінаград.
Ртуць, нафта, прыродны газ, цынк, олава, буры вугаль.
Ядзерная энергія.
Дрэваапрацоўка (мэбля), вытворчасць паперы, цэлюлозы, машынабудаўніцтва (сельскагаспадарчая тэхніка). Цэгла.
Турызм: Пастойна, Істрыя і Юліанскія Альпы.

## Спасылкі 
* Славенія
Распад Югаславіі

right|thumb
Фактарамі распаду югаслаўскай федэрацыі сталі смерць Ціта і фіяска праводжанай яго пераемнікамі нацыянальнай палітыкі, распад сусветнай сацыялістычнай сістэмы, воплеск нацыяналізму ў Еўропе (прычым не толькі ў краінах Цэнтральна-Усходняга рэгіёна).

З прычыны нарастальных нацыянальных рознагалоссяў па завяшчанні Ціта пасля яго смерці пост прэзідэнта краіны быў скасаваны, а на чале краіны ўстаў Прэзідыум, члены якога (главы саюзных рэспублік і аўтаномных абласцей) штогод змянялі адзін аднаго па чарзе. Кароткачасовы эканамічны цуд у сярэдзіне 1980-х гг. скончыўся імклівай інфляцыяй і развалам эканомікі, што прывяло да абвастрэння адносін паміж эканамічна больш развітымі Харватыяй і Славеніяй, і астатнімі рэспублікамі.

У 1990 г. ва ўсіх шасці рэспубліках СФРЮ былі праведзеныя мясцовыя выбары. Перамогу на іх усюды атрымалі нацыяналістычныя сілы. 

Падчас грамадзянскай вайны і распаду ад Вялікай Югаславіі ў канцы XX ст. аддзяліліся чатыры з шасці саюзных рэспублік (Славенія, Харватыя, Боснія і Герцагавіна, Македонія). Тады жа на тэрыторыю спачатку Босніі і Герцагавіны, а затым аўтаномнага края Косава былі ўведзеныя міратворчыя сілы ААН пад кіраўніцтвам ЗША. У Косава, пад падставай урэгулявання cагласна мандату ААН міжэтнічнага канфлікту паміж сербскім і албанскім насельніцтвам, ЗША і іх саюзнікі правялі ваенную аперацыю па захопу і фактычнаму аддзяленню ад Югаславіі і Сербіі гэтага аўтаномнага края, які апынуўся пад пратэктаратам ААН. Тым часам Югаславія, у якой у пачатку XXI ст. заставалася дзве рэспублікі, ператварылася ў Малую Югаславію (Сербія і Чарнагорыя). На сённяшні дзень, пасля правядзення рэферэндума аб незалежнасці ў Чарнагорыі, апошнія астаткі ранейшай федэрацыі сышлі ў гісторыю, Сербія і Чарнагорыя таксама сталі незалежнымі дзяржавамі.

## Абвяшчэнне незалежнасці 
*  Славенія (25 чэрвеня 1991)
*  Харватыя (25 чэрвеня 1991)
*  Рэспубліка Македонія (8 верасня 1991)
*  Харвацкая рэспубліка Герцаг-Босна (18 лістапада 1991)
*  Рэспубліка Сербская Краіна (19 снежня 1991)
*  Рэспубліка Сербская (28 лютага 1992)
*  Боснія і Герцагавіна (6 красавіка 1992)
*  Аўтаномная вобласць Заходняя Боснія (18 лістапада 1993)
*  Чарнагорыя (3 чэрвеня 2006)
*  Сербія (5 чэрвеня 2006)
*  Косава (17 лютага 2008)

Катэгорыя:Грамадзянскія войны
Марлан Бранда

**Ма́рлан Бра́нда** (; 3 красавіка 1924, Омаха, Небраска, ЗША — , , ЗША) — амерыканскі  кіно і тэатра, . Адзін з найвыбітнейшых амерыканскіх акцёраў.

Вучыўся ў ваеннай акадэміі, у тэатральным класе школы сацыяльных даследаванняў, а потым у Акцёрскай студыі Лі Страсберга. У 1944 дэбютаваў у тэатры на Брадвеі ў п’есе «Я памятаю маму», а ў 1950 — у кіно (фільм «Мужчыны»).

Для акцёрскай манеры Бранда ўласцівы непасрэдная эмацыйнасць, імправізацыйны талент, прыцягальнасць і г.д. Свой уласны стыль ён распрацаваў па сістэме Станіслаўскага. Яго ігра мела ўплыў на такіх акцёраў як Джэймс Дін, Роберт Дэ Ніра, Пол Ньюман. Дыяпазон яго акцёрскіх здольнасцей надзвычай шырокі — ад псіхалагічных драм да лёгкіх камедый. Найбольш удалыя і складаныя ролі сыграў у фільмах «Пагоня» (1965), «Хросны бацька» (1972; прэмія «Оскар»), «Апошняе танга ў Парыжы» (1972), «Апакаліпсіс сёння» (1979), «Дон Жуан дэ Марка» (1995). Здымаўся ў кінастужках вядомых амерыканскіх і еўрапейскіх рэжысёраў — Ф. Ф. Копалы, Э. Казана, Б. Берталучы і інш. Неаднаразовы лаўрэат міжнародных кінафестываляў, прэмій Брытанскай кінаакадэміі. У 1994 апублікаваў мемуары пад назвай «Песні, якім навучыла мяне маці».

## Фільмаграфія 
* 1951 — Трамвай «Жаданне»
* 1954 — У порце
* 1969 — Хросны бацька
* 1972 — Апошняе танга ў Парыжы
* 1978 — Супермен

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залатая маліна»
Катэгорыя:Радыёаматары
Сцяг Калінінградскай вобласці

**Сцяг Калінінградскай вобласці** з’яўляецца знакам Калінінградскай вобласці. Прыняты 8 чэрвеня 2006 года.

## Апісанне 
Сцяг Калінінградскай вобласці ўяўляе сабою прамавугольнае палатно, падзеленае на тры гарызантальныя палосы. Верхняя — чырвоная, сярэдняя — жоўтая, ніжняя — сіняя. Верхняя і ніжняя паласы роўнавялікія, сярэдняя паласа складае 1/3 верхняй (ніжняй) палосы. На чырвоным полі, у левым верхнім вуглу, намаляваная срэбная крэпасць з вензелем імператрыцы Лізаветы Пятроўны. Адносіны шырыні сцяга да яго даўжыні 2:3.

## Гл. таксама 
* Герб Калінінградскай вобласці

## Крыніцы 
Калінінградская вобласць
Катэгорыя:Калінінградская вобласць
Гамер Сімпсан

**Гамер Джэй Сімпсан** () — адзін з галоўных герояў мультсерыяла «Сімпсаны».

З’яўляецца ўвасабленнем стэрэатыпаў аб амерыканцах-прадстаўніках працоўнага класа: гультаяваты, дурны, неталерантны, хварэе атлусценнем, ужывае спіртное ў вялікай колькасці. Гамер працуе інспектарам па бяспецы на Спрынгфілдскай атамнай электрастанцыі, у сектары 7G, але выкарыстоўвае любую магчымасць сысці з працы, каб выпіць піва ў «Карчме Мо». Кахае жонку і любіць дзяцей, тым не менш часта забывае не толькі важныя даты і падзеі, але нават імя сваёй малодшай дачкі. Рост Гамера 183 см. Улюбёны гатунак — Duff.

Стыль адзежы Гамера даволі просты — звычайна ён апрануты ў белую кашулю і сінія штаны, на працы апранае гальштук, а на ноч апранаецца ў блакітную піжаму.

Мэт Грэйнінг прыдумаў гэтага персанажа, як і астатніх членаў сем'і Сімпсанаў, для анімацыйных заставак «Шоў Трейсі Ульман» па прозьбе Джэймса Брукса. Сваё імя персанаж атрымаў у гонар бацькі Грейнінга, але мультыплікатар асоба падкрэслівае, што акрамя імя, іх нішто не аб’ядноўвае. 19 красавіка 1987 г Гамер упершыню з’явіўся на экране ў кароткаметражнай серыі «Good Night».

Паводле стваральніка Сімпсанаў, Мэту Грэйнінгу, аналагам Гамера з’яўляецца персанаж серыяла «Футурама» Бэндэр. Апісваючы іх падобнасць, Грэйнінг сказаў: «Яны абодва цалкам нявінныя. Абодва жадаюць таго, чаго ім бракуе».

Катэгорыя:Персанажы Сімпсанаў
Сцяг Пензенскай вобласці

**Сцяг Пензенскай вобласці** з’яўляецца сімвалам Пензенскай вобласці. Прыняты 15 лістапада 2002 года.

## Апісанне 
Сучасны сцяг Пензенскай вобласці быў зацверджаны 15 лістапада 2002 года. Сцяг уяўляе сабою прамавугольнае палатно, якое складаецца з адной вертыкальнай і адной гарызантальнай палосаў: вертыкальнай — зялёнага (травянога), гарызантальнай — жоўтага (залатога) колераў. Адносіны вышыні сцяга да яго даўжыні 1:1,6.

Шырыня вертыкальнай паласы роўная 1/4 яе вышыні. Па цэнтры жоўтай паласы з невялікім зрушэннем уверх і налева да тронка сцяга размяшчаецца сімвалічная ваява Спасу Нерукатворнага. Вышыня выявы раўна 2/3 вышыні сцяга. Агульны колер малюнка — цёмна-залаты.

Зялёны колер сімвалізуе прыроду Пензенскай вобласці, яе лесу, а таксама урадлівасць, вечнае жыццё і здароўе. Жоўты колер сімвалізуе палі, мудрасць, веды, святло, багаты ураджай, перспектыву. Сімвалічны малюнак Спасу Нерукатворнага сімвалізуе духоўнасць, усеадзінства, нацыянальнае адраджэнне.

## Гл. таксама 
* Герб Пензенскай вобласці

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Закон Пензенской области «О флаге Пензенской области»

Пензенскай вобласці сцяг
Сцяг Рэспублікі Алтай

**Сцяг Рэспублікі Алтай** з'яўляецца дзяржаўным сімвалам Рэспублікі Алтай. Прыняты 3 сакавіка 1993 года. 

## Апісанне 
Сцяг Рэспублікі Алтай уяўляе сабою прамавугольнае палатно з чатырох гарызантальных палосаў: верхняя — белага колеру, ніжняя — блакітнага, вузкія палосы — белага і блакітнага колераў. Два колеры сцяга Рэспублікі Алтай адпавядаюць колерам Дзяржаўнага сцяга Расійскай Федэрацыі і падкрэсліваюць, што Рэспубліка Алтай з'яўляецца суб'ектам Расійскай Федэрацыі. Блакітныя палосы з'яўляюцца знакам чысціні, неба, гор, рэк і азёр Алтая. Белыя палосы ўвасабляюць вечнасць, імкненне да адраджэння, кахання і згодзе народаў Рэспублікі Алтай. Суадносіны палосаў складаюць 1/4, 1/25 і 1/25 да шырыні сцяга. Суадносіны шырыні сцяга да яго даўжыні 2:3.

## Гл. таксама 
* Герб Рэспублікі Алтай

### У Сеціве 
* Положение о государственном флаге Республики Алтай

Аlтай рэспуblікі сцяг
Сцяг Бураціі

]]
**Сцяг Бураціі** з’яўляецца дзяржаўным сімвалам Бураціі. Прыняты 29 кастрычніка 1992 года.

## Апісанне 
Сцяг Рэспублікі Бурація ўяўляе сабою прамавугольнае палатно, якое складаецца з трох гарызантальна размешчаных каляровых палос: верхняй сіняга колеру, складае дзве чвэрці шырыні, сярэдняй белага колеру, складае адну чацвёртую шырыні, і ніжняй жоўтага колеру, складае адну чацвёртую шырыні сцяга. У левым верхнім куце сіняй часткі палатна сцяга на адлегласці адной чвэрці даўжыні сцяга ад дрэўка намаляваны жоўтым колерам традыцыйны знак Бураціі — саёмба, які ўяўляе сабою малюнак месяца, Сонца і агменю ў наступнай паслядоўнасці: унізе серп месяца, над ім круг сонца, а над імі малюнак агменю з трыма галінкамі полымя. Адносіны шырыні сцяга да яго даўжыні 2:3.

Сіні — нацыянальны колер у буратаў, увасабляе гістарычныя карані і культурныя сувязі народаў Бураціі, а таксама непарушнасць і пэўнасць. Белы — знак высокіх маральных пачаткаў, шчасця, спакою, дабрабыту, міру, адзінства і цэласнасці. Спалучэнне сіняга і белага гаворыць аб тым, што Бурація — частка Расійскай Федэрацыі. Жоўты (залаты) падкрэслівае духоўны пачатак (вернікі-бураты ў Забайкаллі вызнаюць ламаізм — разнавіднасць паўночнага будызму, знак колеру якога — жоўты, залаты), жоўты гаворыць і аб літасці, гармоніі чалавека і прыроды, духоўным удасканаленні.

## Гл. таксама 
* Герб Бураціі

### У Сеціве 
* «Закон Республики Бурятия (#2324-III) О Государственном флаге Республики Бурятия»

Бураціі сцяг
Катэгорыя:Бурація
Сцяг Дагестана

[thumb|250px|right|Сцяг [Дагестана]]
**Сцяг Дагеста́на** з'яўляецца дзяржаўным сімвалам Дагестана. Прыняты 29 кастрычніка 1992 года. 

## Апісанне 
Сцяг Рэспублікі Дагестан уяўляе сабою прамавугольнае палатно з трох роўнавялікіх гарызантальных палосаў: верхняй — зялёнага, сярэдняй — блакітнага і ніжняй — чырвонага колеры. Адносіны шырыні сцяга да яго даўжыні — 2:3.

Зялёны ўвасабляе жыццё, багацце дагестанскай зямлі і адначасова выступае як традыцыйны колер ісламу (вернікі-дагестанцы — у большасці мусульмане-суніты). Галубой (сіні) — колер мора (усходнюю частку рэспублікі абмывае Каспійскае мора), сімвалізуе прыгажосць і веліч дагестанскага народа. Чырвоны азначае дэмакратыю, асветніцкую сілу чалавечага розума ў працэсе тварэння жыцця, мужнасць]] і адвагу насельніцтва Краіны гор (Дагестана).

## Гл. таксама 
* Герб Дагестана

### У Сеціве 
* «Закон (#27) О Государственном Флаге Республики Дагестан»

Дагестана сцяг
Катэгорыя:Дагестан
Сцяг Інгушэціі

**Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Інгушэ́ція** () — адзін з асноўных дзяржаўных сімвалаў Рэспубліцы Інгушэція.

Цяперашні сцяг зацверджаны 11 ліпеня 1999 года і ўнесены ў Дзяржаўны геральдычны рэгістр Расійскай Федэрацыі пад нумарам 152.

11 ліпеня — Дзень Дзяржаўнага сцяга Рэспубліцы Інгушэція. З’яўляецца святочным днём Інгушэціі, усталяваным Указам Кіраўніка Рэспублікі 11 верасня 2014 года.

## Апісанне 
Сцяг Рэспублікі Інгушэція ўяўляе сабою прамавугольнае палатно з трох гарызантальных палосаў: верхняй — зялёнага, сярэдняй — белага і ніжняй — зялёнага колеру. Сярэдняя паласа — шырокая. У цэнтры шырокай белай паласы намаляваны чырвоны салярны знак.

Белы сімвалізуе чысціню намераў і дзеянняў, характэрных народу Інгушэціі. Зялёны — абуджэнне прыроды, багацце і ўрадлівасць зямлі рэспублікі, а таксама іслам, які вызнаюць інгушы. Чырвоны ўвасабляе іх нялёгкую шматвяковую барацьбу супраць несправядлівасці, за сваё выжыванне і права жыць на зямлі сваіх продкаў у свеце і згодзе з суседнімі народамі.

Салярны знак азначае вечны рух Сонцы і Сусвету, узаемасувязь, бясконцасць, вечнасць усяго існага. Дугападобныя промні знака звернутыя супраць руху гадзіннікавай стрэлкі, па кірунку кручэння Зямлі вакол Сонца, роўна і Сонца вакол сваёй восі. У такім напісанні знак з’яўляецца знакам дабрабыту, тварэння, бясконцага развіцця і росквіту народа.

## Гл. таксама 
* Герб Інгушэціі

Інгушэція
Катэгорыя:Інгушэція
Сцяг Кабардзіна-Балкарыі

**Сцяг Кабардзіна-Балкарыі** з'яўляецца дзяржаўным сімвалам Кабардзіна-Балкарыі. Прыняты 21 ліпеня 1994 года. 

## Апісанне 
Сцяг Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі ўяўляе сабою палатно, якое складаецца з 3-х роўнавялікіх гарызантальных палосаў: сіне—блакітны, белай і зялёнай. У цэнтры палатна круг, падзелены на сіне-блакітнае і зялёнае паля, пасярэдзіне белы малюнак Эльбруса. Адносіны шырыні сцяга да яго даўжыні 2:3.

## Гл. таксама 
* Герб Кабардзіна-Балкарыі

### У Сеціве 
*«Закон Кабардино-Балкарской Республики о государственном флаге Кабардино-Балкарской Республики»

Кабардзіна-Балкарыі сцяг
Сцяг Калмыкіі

[thumb|250px|right|Сцяг [Калмыкія|Калмыкіі]]
**Сцяг Калмыкіі** з’яўляецца дзяржаўным сімвалам Калмыкіі. Прыняты 11 чэрвеня 1996 года.

## Апісанне 
Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Калмыкія ўяўляе сабою прамавугольнае палатно залаціста-жоўтага колеру, у сярэдзіне якога намаляваны блакітны круг з белай кветкай лотаса, які складаюцца з дзевяці лепясткаў. Верхнія пяць лепясткаў лотаса ўвасабляюць пяць кантынентаў зямнога шара, чатыры ніжніх лепястка — чатыры бакі света, сімвалізуючыя імкненне народаў рэспублікі да сяброўства, супрацоўніцтва са ўсімі народамі свету.

Дзяржаўны сцяг Рэспублікі Калмыкія прымацоўваецца да дрэўка, увенчанага наканечнікам чырвонага колеру ў форме «галіны полымя» з контурнымі абрысамі на ім старажытнага знака Дзербен Айратаў — чатырох змацаваных паміж сабою кругоў, у аснове якога «улан зала».

* Адносіны шырыні сцяга да яго даўжыні — 1:2
* Адносіны радыўсу круга да шырыні сцяга — 1:3,5
* Адносіны даўжыні наканечніка да шырыні сцяга — 1:4,5

## Гл. таксама 
* Герб Калмыкіі

## Спасылкі 
* «Закон Республики Калмыкия о государственных символах Республики Калмыкия»

Каlмыкіі сцяг
Дзяржаўны геральдычны рэгістр Расійскай Федэрацыі

**Дзяржаўны геральдычны рэгістр Расійскай Федэрацыі** — спіс апісанняў і выяў сімвалаў, якія атрымалі афіцыйнае зацвярджэнне ў Расійскай Федэрацыі, створаны «у мэтах сістэматызацыі і ўпарадкавання выкарыстання афіцыйных знакаў і адметных знакаў». Вядзенне рэгістра ўскладзена на Геральдычны савет пры Прэзідэнце Расійскай Федэрацыі. Створаны ў 1996 годзе.

Паводле Палажэння аб геральдычным рэгістры ў яго ўносяцца:
* афіцыйныя знакі Расійскай Федэрацыі і суб’ектаў Расійскай Федэрацыі (сцягі, гербы);
* афіцыйныя знакі федэральных органаў дзяржаўнай улады і органаў дзяржаўнай улады суб’ектаў Расійскай Федэрацыі (сцягі, гербы, эмблемы);
* афіцыйныя знакі органаў мясцовага самакіравання і іншых муніцыпальных утваронняў (сцягі, гербы, эмблемы);
* знакі адрознення, узнагароды федэральных органаў выканаўчай улады і органаў выканаўчай улады суб’ектаў Расійскай Федэрацыі.

## Гл. таксама 
* Георгій Вадзімавіч Вілінбахаў

Катэгорыя:Геральдыка
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Расіі
Сцяг Рэспублікі Карэлія

**Сцяг Карэліі** з'яўляецца дзяржаўным сімвалам Карэліі. Прыняты 24 сакавіка 1993 года. 

## Апісанне 
Сцяг Рэспублікі Карэлія ўяўляе сабою прамавугольнае палатно з роўнавялікімі гарызантальнымі палосамі: верхняя паласа чырвонага колеру, сярэдняя — блакітнага колеру і ніжняя зялёнага колеру. Адносіны шырыні сцяга да яго даўжыні 2:3.

## Гл. таксама 
* Герб Карэліі

### У Сеціве 
* Сцягі Карэліі
* «Закон Республики Карелия о Государственном флаге Республики Карелия»
* Положение о государственном флаге Республики Карелия

Карэlіі сцяг