open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фашчаўка (Шклоўскі раён)

**Фа́шчаўка** (, ) — аграгарадок у Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Фашчаўскага сельсавета. Першапачаткова вёска называлася Чарніца, а назва Фашчаўка ці Хвашчаўка пачала пераважаць у другой палове XVII ст.

## Гісторыя 
Упершыню згадана пад 1604 годам як вёска Чарніца над ручаём Чарніцай ў Плешчыцкім войтаўстве Магілёўскай эканоміі.

У 1612 годзе вёскі Чарніца (пазней Фашчаўка), Княжычка (пазней Княжыцы), Крывель, Чамаданы (пазней Старыя Чамаданы) і Чална (пазней Саськаўка) вылучаны з каралеўскіх уладанняў і перададзены ва ўласнасць Аршанскага калегіума езуітаў.

У 1737—1754 гадах езуіты збудавалі ў Фашчаўцы вялізны мураваны касцёл.

Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе Фашчаўка апынулася ў складзе Расійскай імперыі.

У 1783 годзе ў Фашчаўцы вядомы вадзяны млын на рацэ Чарнічцы.

У 1960-я гады камуністычныя ўлады ўзарвалі Фашчаўскі касцёл — выдатны помнік архітэктуры барока.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Антонавіч Гадуноў (1921—1994) — вучоны-эканаміст, доктар эканамічных навук, прафесар.

## Славутасці 
* Мемарыяльная калона (помнік Святому Сімпліцыяну).

## Страчаная спадчына 
* Касцёл Адведзінаў Найсв. Паннай Марыяй Св. Альжбеты (1754).

## Літаратура 
* 
* Faszczówka (2) //  S. 374

## Спасылкі 
* 
* в. Фашчаўка на Radzima.org

Катэгорыя:Фашчаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шклоўскага раёна
Кляштар місіянераў (Лыскава)

**Кля́штар місіяне́раў** — манастырскі комплекс у Лыскаве Пружанскага раёна, збудаваны ў XVIII стагоддзі. У склад комплексу ўваходзяць Траецкі касцёл і жылы корпус. Кляштар місіянераў — помнік архітэктуры позняга барока, занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

## Мінуўшчына 
Мураваны барочны касцёл і жылы корпус збудавалі ў другой палове XVIII стагоддзя манахі-місіянеры.

Акрамя жылых памяшканняў, на першым паверсе корпуса размяшчаліся кузня і трапезная. Цяпер у будынку дзейнічае ўрачэбная амбулаторыя.

## Архітэктура 
Жылы корпус — двухпавярховы П-падобны будынак. Галоўны ўсходні фасад павернуты ў бок касцёла.

Сцены па перыметры апярэзаны пілястрамі. Бакавыя часткі фасаду падзеленыя карнізнай цягай на 2 ярусы. Пілястры ніжняга ярусу апрацаваныя рустыкай.

Вокны першага паверху знаходзяцца ў аркавых нішах, другога — акаймаваны простымі ліштвамі.

Скляпенні калідора цыліндрычныя з распалубкай, памяшканняў — крыжовыя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Фотаздымкі на «Глобусе Беларусі»

Катэгорыя:Лыскава (Пружанскі раён)
Катэгорыя:Кляштары Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:Місіянерскія кляштары
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Лыскава)

**Касцё́л Найсвяце́йшай Тро́йцы** — каталіцкі храм у Лыскаве Пружанскага раёна, збудаваны ў XVIII стагоддзі. Помнік архітэктуры позняга барока.

## Мінуўшчына 
[thumb|Магіла [Францішак Карпінскі|Ф. Карпінскага на касцёльным цвінтары]]
У 1527 годзе ваявода віцебскі і староста жмудскі Мацей Клочка заснаваў у Лыскаве драўляны касцёл, перададзены Янам Быхаўцам у 1751 годзе манахам-місіянерам. У 1763—1785 гг. яны збудавалі на гэтым месцы мураваны Троіцкі касцёл у стылі віленскага барока. У 1818 да яго прыбудавана вежа. У 1841 касцёл стаў парафіяльным.

У 1866 ў сувязі з падзеямі паўстання 1863 года перабудаваны ў праваслаўную царкву і набыў рысы класіцызму (архітэктар Ф. Афанасьеў). 22 ліпеня 1880 ад маланкі згарэў гонтавы дах, засталася толькі мураваная частка. У 1883—84 гг. архітэктар П. І. Залатароў правёў рэстаўрацыю: зрабіў новыя скляпенні, замяніў кроквенныя канструкцыі даху і пакрыццё.

У 1921, за польскім часам, касцёл вернуты каталікам.

У 50-я гады XX стагоддзя моцна разбураны. У 1960 афіцыйна зачынены, царкоўнае начынне перавезена ў ружанскі касцёл.

Ля касцёла знаходзіцца магіла польскага паэта і драматурга Францішка Карпінскага.

## Архітэктура 
Стылістыка, час збудавання і рэгіён дазваляюць меркаваць, што ва ўзвядзенні касцёла прыняў удзел прыдворны архітэктар А. Сапегі Ян Самуэль Бекер, майстар барочнага класіцызму.

Будынак касцёла складаецца з высокага прамавугольнага нефа, алтарнай апсіды і бакавых капліц, перакрытых крыжовымі скляпеннямі, амаль квадратных у плане. Бакавыя крылы трансепта і сакрысцій маюць крыжовыя скляпенні.

Вежа на галоўным фасадзе чатырох'ярусная; не мае ў плане ніводнай прамой лініі; магутнымі падугамі адыходзіць ад фасаднай сцяны. Куты вежы ўмацаваныя слаістымі пілястрамі ў спалучэнні з паўкалонамі і падпорнымі элементамі ў выглядзе валют. Антаблемент падзяляе яе на высокую ніжнюю частку і верхнія ярусы тэлескапічнай будовы.

Над уваходам у храм размешчаныя вузкія арганныя хоры. Асноўнае памяшканне касцёла зальнае. Інтэр'ер аформлены пілястрамі іанічнага і кампазіцыйнага ордара, паміж якімі невялікія аркі, над якімі прамавугольныя вокны. Калоны размаляваныя пад мармур. У інтэр'еры паўночнай капліцы ўцалелі фрагменты манахромнага роспісу ў тэхніцы грызайль.

## Святары касцёла 
* Юзаф Крапіўніцкі (1908—1909)
* Ота Сідаровіч (1919—?)
* Чэслаў Кардэль (1927—1933)
* Казімір Валенціновіч (1934—1935?)
* Францішак Матэльскі (1936—1937)
* Гераніум Фейч (1936)
* Генрык Запёт (1936—1937)
* Станіслаў Перзхала (1937)
* Ян Ірвуць (1938—1939?)
* Алаізі Зелязнік (1939)
* Міхаіл Варанецкі (1945—1946?)

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Наталля Пракаповіч*. Летапіс духоўнасці: культавая архітэктура Пружаншчыны
* Фатаздымкі на «Глобусе Беларусі»

Катэгорыя:Касцёлы Пружанскага раёна
Катэгорыя:Лыскава (Пружанскі раён)
Лыскава
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:1785 год у Беларусі
Катэгорыя:Касцёлы Пінскай дыяцэзіі
Аляксандр Мікалаевіч Гранькоў

**Аляксандр Гранькоў** (нар. 20 студзеня 1978, Асіповічы) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ-2».

## Клубная кар’ера 
Пачаў кар’еру ў жодзінскім «Тарпеда», потым перайшоў у мінскае «Дынама», у 2004—2005 гадах гуляў за салігорскі «Шахцёр», з якім выйграў чэмпіёнства ў сезоне 2005. У 2006 годзе адправіўся ва Украіну ў крыварожскі «Крыўбас», але не згуляў ніводнага матча і вярнуўся ў жодзінскае «Тарпеда».

У 2009 годзе другі раз перайшоў у «Шахцёр». Доўгі час быў асноўным апорным паўабаронцам, але ў сезоне 2013 стаў з’яўляцца на полі толькі эпізадычна.

У лютым 2014 года перайшоў у «Смалявічы-СТІ», але з-за праблем са здароўем так і не згуляў за смалявіцкі клуб і завяршыў кар’еру.

## Клубная кар’ера 
Пасля завяршэння кар’еры стаў працаваць дзіцячым трэнерам у структуры «Тарпеда-БелАЗ». У лістападзе 2023 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A.

З пачатку 2024 года стаў трэнерам у камандзе «Тарпеда-БелАЗ-2», якая далучылася да Першай лігі.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2005
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (5): 2001, 2010, 2011, 2012, 2013
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (3): 2000, 2003, 2004
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2003, 2004

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-2 Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Крыўбас Крывы Рог
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Касцёл Святога Мікалая (Княжыцы)

**Касцёл Святога Мікалая** — каталіцкі храм у в. Княжыцы Магілёўскага раёна. Помнік архітэктуры ў стылі віленскага барока. Мураваны касцёл пабудаваны паміж у 1750—1791 гады і першапачаткова асвечаны ў гонар **св.** **Антонія** Падуанскага.

Уваходзіць у Спіс гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі пад шыфрам 512Г000493, другая катэгорыя.

## Гісторыя 
У 1681 годзе тагачасны ўласнік Княжыцаў харунжы надворны літоўскі Канстанцін Уладзіслаў Пац заснаваў у паселішчы драўляны кляштар дамініканцаў ды перадаў манахам 18 тысяч злотых. Дзякуючы шчодрым ахвяраванням пераемнікаў (Крыштоф Канстанцін Пац выдаткаваў 15 тыс. злотых у 1724 годзе, Антоні Міхал Пац — 2 тыс. у 1750 годзе, Андрэй і Соф’я Крукоўскія — таксама 2 тысячы) у 1750 годзе пачалося будаўніцтва мураванага касцёла.

У 1780 годзе ў гонар Святога Антонія Падуанскага будынак асвяціў магілёўскі епіскап Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч.

Пасля супроцьрасійскага паўстання кляштар закрылі ў 1832 годзе, а касцёл — у 1863 годзе падчас паўстання Кастуся Каліноўскага. У 1865 годзе ранейшы каталіцкі касцёл ператварыўся ў праваслаўную царкву Аляксандра Неўскага. Над храмам быў надбудаваны псеўдакупал і тры «цыбулепадобныя» купалы над галоўным фасадам. Царква Аляксандра Неўскага дзейнічала да 1965 года.

## Сучасны стан 
Знаходзіцца ў занядбаным стане. Дах паўразбураны. Магчыма вольна пранікнуць усярэдзіну храма, а таксама ў лёхі.

Выява:Kniažycy, Daminikanski. Княжыцы, Дамініканскі (1913).jpg|Касцёл Св. Мікалая (на той час ужо царква Аляксандра Неўскага) у 1913 годзе
Выява:Kniazhycy_catholic_church_2005.jpg|Фота 2005 года. Касцёл у рыштаваннях. 

## Літаратура 
* Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 232—234.

## Спасылкі 
* Здымкі на Radzima.org

Катэгорыя:Касцёлы Магілёўскага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі віленскага барока
Катэгорыя:Княжыцы (Магілёўскі раён)
Катэгорыя:1681 год у Еўропе
Катэгорыя:1780 год у Беларусі
Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Віцебск)

**Касцёл Найсвяцейшай Тройцы** (**Фарны**) — колішні рымска-каталіцкі храм у Віцебску. Дзейнічаў у XVIII — XIX стст. Знаходзіўся на левым беразе Дзвіны, на месцы былога рамесніцка-гандлёвага пасада Ніжняга Замка. Стаяў побач з царквой Дабравешчання Прасвятой Багародзіцы.

У 2-й пал. XIX ст. касцёл да непазнавальнасці перабудавалі расійскія ўлады, а ў 1950-я будынак канчаткова зруйнавалі. Да нашага часу захаваліся падмуркі.

## Гісторыя 
Мураваны касцёл збудавалі як парафіяльны ў 1749 годзе, пры ім мелася драўляная плябанія. Пазней належаў да кляштара марыявітак.

Па здушэнні вызваленчага паўстання (1830—1831) у 1842—1844 роках расійскія ўлады зачынілі касцёл з прычыны яго блізкага размяшчэння да праваслаўнай Дабравешчанскай царквы. Неўзабаве будынак перабудавалі (разабралі вежы).

У 1862—1903 роках у будынку колішняга касцёла размяшчаўся Віцебскі цэнтральны архіў даўніх актаў, архіў губернскай управы, архіў канцылярыі віцебскага генерал-губернатара.

Касцёл пацярпеў у Другую сусветную вайну. У кан. 1950-х — пач. 1960-х помнік зруйнавалі савецкія ўлады.

## Архітэктура 
Касцёл — помнік архітэктуры барока. Гэта была 3-нефная 2-вежавая базіліка. Галоўны фасад падзяляўся пілястрамі і карнізнымі пасамі на тры ярусы і пяць праслаў. Яго завяршаў фігурны франтон, фланкіраваны 5-яруснымі шатровымі вежамі.

## Галерэя 

Выява:Viciebsk. Віцебск (Pieška, XIX).jpg|Ю. Пешка, пач. XIX ст.
Выява:Viciebsk, Zaručaŭje-Nižni Zamak. Віцебск, Заручаўе-Ніжні Замак (J. Pieška, 1800).jpg|З боку Заручаўя. Ю. Пешка
Выява:Viciebsk. Віцебск (1865).jpg|За мостам, 1865
Выява:Viciebsk, Nižni Zamak, Fara-Źviestavańnia. Віцебск, Ніжні Замак, Фара-Зьвеставаньня (1862-66).jpg|Фрагмент здымка, да 1867
Выява:Viciebsk. Віцебск (1868).jpg|Агульны выгляд, 1868
Выява:Parish Catholic Church in Viciebsk (XIX).jpg|Малюнак У. Баярскага
Выява:Viciebsk, Źviestavańnia. Віцебск, Зьвеставаньня (N. Orda, XIX).jpg|Па перабудове. Н. Орда
Выява:Viciebsk, Mahiloŭskja. Віцебск, Магілёўская (XX).jpg|Паштоўка пач. XX ст.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Віцебск
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Віцебска
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Віцебска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя савецкай уладай
Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар дамініканцаў (Віцебск)

**Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар дамініканцаў** — колішні рымска-каталіцкі кляштарны комплекс у Віцебску. Дзейнічаў у XVII — першай палове XIX стст. Займаў пляц плошчай 4950 м² на левым беразе Дзвіны пры ўпадзенні ў яе ручая.

Комплекс складаўся з мураванага касцёла, драўлянага аднапавярховага кляштарнага корпуса на мураваным падмурку і шэрагу гаспадарчых збудаванняў.

## Гісторыя 
Віцебскі дамініканскі кляштар заснаваў падкаморы Адам Кісель (з Брусілава) у 1682 годзе (магчыма, раней — у 1642). У 1771 годзе (паводле іншых звестак — у 1731) пачалося ўзвядзенне мураванага касцёла, якое завяршылася толькі ў XIX ст. у значна спрошчаным варыянце (вынікае з абмерных чарцяжоў, зробленых у час закрыцця кляштару). У 1811 годзе каля касцёла збудавалі новы кляштарны корпус.

Па здушэнні вызваленчага паўстання (1830—1831) у 1832 годзе расійскія ўлады ліквідавалі кляштар. Таго ж года будынак касцёла перадалі Віцебскаму гарнізоннаму батальёна. У наш час кляштарныя збудаванні не існуюць (магчыма, захаваліся падмуркі).

## Архітэктура 
[thumb|злева|Дамініканскі кляштар (справа) на акварэлі [Юзаф Пешка|Ю. Пешкі]]

Касцёл — помнік архітэктуры барока. Гэта была 3-нефная прамавугольная ў плане базіліка з паўкруглая алтарнай часткай і сіметрычнымі сакрысціямі па баках вімы прэзбітэрыя. Хвалістая познебарочная ў ніжняй частцы структура галоўнага фасада-нартэкса была незавершанай. Вышэй за карніз цэнтральнага нефа вежы накрывалі пакатыя шатры з трохвугольным класіцыстычным франтонам паміж імі.

Касцёл меў цыліндрычныя скляпенні на распалубках, што падтрымліваліся апорнымі слупамі ў форме латарынгскага крыжа і адпаведныя ім тонкімі спаранамі падпружнымі аркамі. Інтэр’ер упрыгожвалі шэсць прысценных разьбяных алтароў.

Апроч драўлянага кляштарнага корпуса, у склад комплексу ўваходзілі будынкі флігеля (7 жылых і 1 нежылое памяшканне), лядоўні, свірана, бровара, стайні, пуні і кузні (агульная плошча 4950 м²). Пры кляштары меўся агарод (1531 м²).

## У сілуэце Віцебска 
## Літаратура 
* 
* 
* Тамара Габрусь. Святыні ордэна прапаведнікаў // «Наша Вера» № 4 (26), 2003.
* 

## Спасылкі 
* Касцёл і кляштар дамініканцаў у Віцебску на Radzima.org

Віцебск
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Віцебска
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Віцебска
Палац Агінскіх (Віцебск)

», складзенага падчас акупацыі горада рускімі войскамі Аляксея Міхайлавіча.]]
**Палац Агінскіх у Віцебску** — адзіная вядомая на сённяшні дзень сядзіба Агінскіх, якая існавала на Віцебшчыне ў XVII стагоддзі. Уяўляла сабой арыгінальнае драўлянае палацавае збудаванне з рысамі готыкі і рэнесансу, у якім жылі прадстаўнікі як мінімум чатырох пакаленняў князёў Агінскіх, нашчадкаў троцкага стольніка Самуэля Льва Агінскага. Пабудовы віцебскай рэзідэнцыі былі знішчаны ўжо ў XVIII стагоддзі.

## Гісторыя 
Сведчаннем існавання прэзентабельнай магнацкай рэзідэнцыі Агінскіх у Віцебску з'яўляюцца звесткі пра дзейнасць пры двары інструментальнай капэлы віцебскага ваяводы Марцыяна Міхала Агінскага, якая, паводле паведамляенняў газеты «Kurier Polski», абслугоўвала сямейныя і грамадскія ўрачыстасці.

У 1730 годзе капэла іграла на прыёме, зладжаным з нагоды прызначэння князя Марцыяна на пасаду віцебскага ваяводы; у жніўні 1731 года — на ўрачыстасці ўнясення абраза Св. Юзафа ў Віцебскі езуіцкі касцёл; у 1742 годзе — на прыёме з нагоды атрымання сынам ваяводы Станіславам ордэна Белага Арла; у 1744 годзе — на вяселлі дачкі Марыяны.

Віцебская рэзідэнцыя была знішчана да канца XVIII ст. У першае дзесяцігоддзе XIX ст. побач або нават часткова на падмурках колішняга палаца Агінскіх быў узведзены мураваны будынак езуіцкага вучылішча.

Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Віцебска
Катэгорыя:Збудаванні Вялікага Княства Літоўскага ў гатычным стылі
Катэгорыя:Агінскія
Катэгорыя:Збудаванні Вялікага Княства Літоўскага ў стылі рэнесанс
Цэнтральны дом афіцэраў (Мінск)

**Цэнтральны Дом афіцэраў Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь** ў Мінску (першапачаткова **Дом Чырвонай Арміі**) — помнік савецкага постканструктывізму міжваеннага перыяду аўтарства Іосіфа Лангбарда.

Будаўніцтва Дому Чырвонай Арміі было распачата ў 1934 годзе на месцы колішняга архіерэйскага падвор'я ў Мінску на колішняй вуліцы Скобелеўскай (цяпер Чырвонаармейскай). Новы гмах узводзіўся з выкарыстаннем падмуркаў і сценаў былога падвор'я, таму збудаванне мае цікавае вырашэнне: галоўны фасад упрыгожаны магутнымі паўкруглымі пілястрамі на флангах мае два магутныя рызаліты. Унутры будынка размешчана вялікая колькасць досыць прасторных памяшканняў: тэатральная зала, кіназала, басейн (першы ў Мінску) і іншыя.

У студзені 1946 года ў Доме афіцэраў праходізілі пасяджэнні судовага працэсу над нямецкімі ваеннымі злачынцамі.

## Фотагалерэя 

Файл:Miensk, Dom aficeraŭ. Менск, Дом афіцэраў (2).jpg|Агульны выгляд будынка
Файл:Miensk, Dom aficeraŭ. Менск, Дом афіцэраў (1).jpg|Галоўны фасад
Файл:Miensk, Dom aficeraŭ. Менск, Дом афіцэраў (3).jpg|Дваравы фасад
Файл:Театр армии.JPG|Драматычны тэатр Беларускай арміі (правае крыло)

## Літаратура 
* Архітэктура Беларусі : энцыкл. давед. – Мн., 1993. – С. 49.
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 6. – Мн., 1998.
* Республика Беларусь. Т. 3 : энциклопедия. – Мн., 2005.

## Спасылкі 
* Фота на сайце Мінск стары і новы 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Палацы і дамы культуры
Катэгорыя:Воінскія ўстановы культуры
Катэгорыя:Чырвонаармейская вуліца (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:1939 год у Мінску
Блакітніцы

**Блакі́тніцы** (*Lycaenidae*) — сямейства насякомых атрада матылёў.

## Біялагічнае апісанне 
Дзённыя матылі. Крылы (размах 2—4 см) у самцоў зверху блакітныя (адсюль назва), сінія, зялёныя, аранжава-чырвоныя, часта з металічным бляскам, у самак бурыя, знізу шараватыя або бурыя з дробнымі вочкападобнымі плямамі. Вусікі булавападобныя. Пярэднія ногі ўкарочаныя. Вусені тоўстыя, кароткія, укрытыя валаскамі; кормяцца на шыракалістых дрэвах або кустах, травяністых раслінах (часцей грэчкавых або бабовых). Многія віды звязаны з мурашкамі. У некаторых трапічных блакітніц вусені — драпежнікі, кормяцца тлямі, чарвяцамі, лічынкамі мурашак.

Акукліваюцца часцей у глебе або мурашніках. Зімуюць яйцы, вусені, кукалкі.

## Арэал 
Налічваецца каля 1000 відаў. Вельмі пашыраны. Ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар'я каля 500 відаў. На Беларусі каля 40 відаў, у т. л. , , , , , . Жывуць у лясах, на лугах, лясных палянах, у садах.

## Гл. таксама 
* Стэпавая плямістая блакітніца

## Літаратура 
*
Андрэй Уладзіміравіч Цэван

**Андрэй Цэван** (нар. , ) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у дубліруючым складзе брэсцкага «Дынама».

## Клубная кар’ера 
Пачаў кар’еру ў брэсцкім «Дынама», дзе з цягам часу стаў адным з асноўных ігракоў.

У снежні 2011 года падпісаў кантракт з салігорскім «Шахцёрам». У пачатку 2012 года з’яўляўся ў стартавым складзе, але хутка страціў месца ў аснове і стаў з’яўляцца на полі толькі эпізадычна. Тым не менш, у студзені 2014 года падоўжыў кантракт з гарнякамі. Сезон 2014 пачынаў на лаўцы запасных, але пазней, з-за траўм асноўных ігракоў, замацаваўся ў стартавым складзе салігарчан. З верасня 2014 года з-за траўмы перастаў трапляць на поле. У снежні 2014 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Шахцёр».

Са студзеня 2015 года знаходзіўся ў брэсцкім «Дынама» і ў лютым 2015 падпісаў з ім кантракт. З-за траўмы, аднак, так ніводнага разу і не з’явіўся на полі ў сезоне 2015. У 2016 годзе вярнуўся ў строй, але 2 красавіка ў матчы першага тура супраць БАТЭ зноў атрымаў траўму, з-за якой быў вымушаны завяршыць кар’еру, і пазней увайшоў у трэнерскі штаб дынамаўцаў. З 2018 года пачаў працаваў у акадэміі брэсцкага клуба, а ў ліпені 2018 года далучыўся таксама да каманды «Рух» з Другой лігі і дапамог ёй атрымаць перамогу ў турніры.

У 2021 годзе ў якасці аматара выступаў у Другой лізе за «Брэстжылбуд», правёў 1 матч.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Беларусі на працягу 2005—2006 гадоў.

## Трэнерская кар’ера 
У снежні 2018 года ўвайшоў у трэнерскі штаб «Руха», заняўшы пасаду трэнера-аналітыка. Заставаўся на пасадзе на працягу трох гадоў, разам з клубам прайшоў шлях да Вышэйшай лігі. У студзені 2022 года быў пераведзены трэнерам у дубль «Руха», аднак у хуткім часе клуб зняўся са спаборніцтваў.

Восенню 2023 года стаў памочнікам Андрэя Чалмадзеева ў брэсцкім «Дынама», а са студзеня 2024 года стаў працаваць асістэнтам Чалмадзеева ў дубліруючым складзе дынамаўцаў.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2012, 2013
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2014
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2007, 2014
*  Пераможца Другой лігі чэмпіянату Беларусі: 2018

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Рух Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Брэстжылбуд
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Фашчаўка

**Фа́шчаўка** - тапонім.
## Беларусь 
* Фашчаўка — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці
* Фашчаўка — аграгарадок у Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці
## Расія 
* Фашчаўка (Манастыршчынскі раён)
Мяккацелыя чарапахі

**Мяккацелыя чарапахі, мяккаскурыя чарапахі, мяккія чарапахі** (*Trionychoidea*) — надсямейства прэснаводных чарапах.

Аб’ядноўвае 2 сямействы: двухкіпцюровыя чарапахі — 1 від, пашыраны ў Паўночнай Аўстраліі, на востраве Новая Гвінея, і трохкіпцюровыя чарапахі, або трыоніксы — 6 або 7 родаў, 22 віды; пашыраны ў Азіі, Афрыцы, Паўночнай Амерыцы.

Даўжыня да 90 см. Цела і сплошчаны касцявы панцыр укрыты мяккай скурай без рагавых шчыткоў (адсюль назва). Галава з мяккім хабатком, на канцы якога знаходзяцца ноздры. Лапы шырокія, пальцы злучаны плавальнай перапонкай. Здольныя трымацца пад вадой да 15 гадзін. Кормяцца раслінамі і жывёламі (насякомыя, ракападобныя, малюскі, рыбы, земнаводныя і інш.).

У Азіі — аб’ект промыслу (мяса, яйцы).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Чарапахі
Ракавінныя амёбы

**Ракавінныя амёбы** (*Thecamoebina*), **ракавінныя караняножкі** (*Testacea*) — поліфілетычная група прасцейшых класа караняножак падтыпу .

## Апісанне 
Ад амёб адрозніваюцца наяўнасцю дыска-, груша-, шара- або яйцападобнай ракавіны даўжынёю да 0,15 мм. Маюць ядро, пульсуючую і стрававальную вакуолі. 3 вусця ракавіны выступаюць 6 і больш псеўдаподый. Кормяцца бактэрыямі, водарасцямі, дэтрытам. Размнажаюцца пераважна простым дзяленнем (пры спрыяльных умовах некалькі раэоў за суткі).

## Арэал і экалогія 
Вядома некалькі соцень відаў. Пашыраны паўсюдна, жывуць у прэсных вадаёмах, балотах, імху, глебе; на Беларусі каля 30 відаў, найбольш трапляюцца , ,  і інш.

## Значэнне 
Корм для драпежных беспазваночных, бентасаедных рыб.

## Літаратура 
* Ракавінныя амёбы // БЭ ў 18 т. Т. 13. Мн., 2001.

Катэгорыя:Пратысты
Прасцейшыя

**Прасцейшыя** (*Protozoa*) — царства жывых арганізмаў групы эўкарыёт (паводле іншых класіфікацый належаць да царства пратыстаў). Разглядаюцца як зыходны этап у эвалюцыі шматклетачных жывёл.

## Апісанне 
Вядома некалькі дзясяткаў тысяч відаў. Падзяляюца на 5 (па іншых класіфікацыях да 9) тыпаў:
* саркамастыгафоры
* апікомплексы
* міксаспарыдыі
* мікраспарыдыі
* інфузорыі

Пашыраны ўсюды. Жывуць у марскіх і прэсных водах, у глебе, многія — паразіты, узбуджальнікі хвароб чалавека і жывёл. На Беларусі найбольш трапляюцца жгуцікавыя, саркодавыя, інфузорыі, мікраспарыдыі, міксаспарыдыі, сярод выкапнёвых — прамянёвікі і фарамініферы.

Памеры пераважна мікраскапічныя (0,002—0,15 мм), у некаторых буйнейшыя (да 2 см). Адасобленыя або каланіяльныя арганізмы. Форма зменлівая (амёбы), шарападобная (прамянёвікі), прадаўгаватая (інфузорыі). Вонкавы слой цытаплазмы ўтварае пелікулу, у караняножак — ракавіна. Маюць адно або некалькі ядраў аднолькавай (апаліны) або рознай (большасць інфузорый) будовы. У цытаплазме размешчаны скарачальныя, стрававальныя, выдзяляльныя вакуолі, фібрылярныя ўтварэнні і інш. арганелы, якія выконваюць пэўныя функцыі. Рухаюцца з дапамогай псеўдаподый, жгуцікаў, раснічак. Здольныя да фотасінтэзу або жывяцца гатовымі арганічнымі рэчывамі, многія — драпежнікі. Размнажэнне бясполае (дзяленне, пачкаванне) або палавое (кан’югацыя, капуляцыя). Многія прасцейшыя пры чаргаванні форм размнажэння маюць складаныя жыццёвыя цыклы (асабліва спаравікі). У неспрыяльных умовах утвараюць цысты.

З'яўляюцца кормам для заабентасу, зоапланктону, малявак рыб і інш. Некаторыя паразітычныя прасцейшыя выкарыстоўваюцца для барацьбы з насякомымі — шкоднікамі сельскагаспадарчых і лясных раслін. Амёбы, інфузорыі і іншыя шырока выкарыстоўваюцца ў біяфізічных, генетычных, цыталагічных і іншых даследаваннях. Прасцейшыя — важная састаўная частка кругавароту рэчываў у біясферы, удзельнічаюць у ачыстцы забруджаных вод, фарміраванні донных адкладаў.

Навука, якая вывучае прасцейшых, называецца протазаалогія.

## Гл. таксама 
* Таксаплазма

## Літаратура 
*  С. 21—22.
* Серавин Л.Н. Простейшие... Что это такое? М., Л., 1984.
* Жизнь животных. Т. 1. 2-е изд. М., 1987.
* Xадорн Э., Винер Р. Общая зоология: Пер. с нем. М., 1989.

Катэгорыя:Пратысты
Фарамініферы

**Фарамініферы** (*Foraminifera*) — тып (паводле іншых сістэм — клас) пратыстаў.

Налічваецца больш за 1 тыс. сучасных відаў (з выкапнёвымі каля 30 тыс. відаў). Марскія, пераважна бентасныя арганізмы. Вядомы з кембрыю (каля 570 млн г. назад). На Беларусі ў асадкавых адкладах дэвону, карбону, юры і мелу выяўлены рэшткі больш за 1 тыс. відаў. Выкарыстоўваюцца пры вызначэнні ўзросту геалагічных адкладаў.

Памеры звычайна 0,1—1 мм, зрэдку да 20 см. Маюць ракавінку, у большасці вапняковую, зрэдку хіціноідную або з аглюцініраваных часціц (пясчынак, спіхул, губак і інш.). Ракавінкі адна- і шматкамерныя, размешчаныя ў 1 або 2 рады, па спіралі, зрэдку галінастыя. Праз вусці і поры ў сценках ракавінкі выходзяць тонкія вырасты (псеўдаподыі) для захопу корму і руху. Размнажаюцца з чаргаваннем палавога і бясполага пакаленняў. Кормяцца дробнымі водарасцямі.

Выдзяляюцца класы:
* *Allogromioidia* (Chapman et Parr, 1936)
* *Athalamea* (Haeckel, 1862)
* *Fusulinidia* (Fursenko, 1958)
* *Miliolidia* (Lankester, 1885 = Korzenionóżki)
* *Rotalidia* (Lankester, 1885)
* *Textularidia* (Kuhn, 1926)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пратысты
Лізасома

[thumb|300px|Схема будовы тыповай клеткі жывёлы. Адзначаныя арганоіды (арганелы)
1) [Ядзерка
2) Ядро
3) Рыбасома
4) Везікула
5) Шурпатая эндаплазматычная сетка
6) Апарат Гольджы
7) Клетачная сценка
8) Гладкая эндаплазматычная сетка
9) Мітахондрыя
10) Вакуоля
11) Цытаплазма
12) Лізасома
13) Цэнтрасома
]]
**Лізасомы** (ад  — раствараю і ) — структуры цытаплазмы клетак жывельных і раслінных арганізмаў, якія здольны расшчапляць бялкі, вугляводы, ліпіды, нуклеінавыя кіслоты, поліцукрыды; маюць у сабе больш за 50 гідралітычных ферментаў. Адкрыты К. Дэ Дзювам.

Гэта невялікія мембранныя пузыркі ў клетцы, якія адшнуроўваюцца ад цыстэрнаў комплексу Гольджы і ўтрымліваюць набор стрававальных ферментаў. Клеткавыя арганоіды памерам 0,2 — 0,4 мкм, адзін з відаў везікул. Гэтыя аднамембранныя арганоіды — частка вакуома (эндамембраннай сістэмы клеткі). Розныя віды лізасом могуць разглядацца як асобныя клеткавыя кампартменты.

Лізасомы — шарападобныя цельцы, якія ўтрымліваюць гідралітычныя ферменты і абмежаваны мембранай. Адрозніваюць першасныя, неактыўныя, або гідралазныя, пухірыкі, другасныя (актыўныя) лізасомы і астачавыя цельцы. Другасныя лізасомы атрымліваюцца пры аб'яднанні з фагасомай, пінацытознымі вакуолямі або з змененымі арганеламі самой клеткі (цэлі). Яны забяспечваюць завяршэнне ўнутрыцэлевага пераварвання. Калі расшчапленне ідзе не да канца, у фагалізасоме застаюцца неператраўленыя прадукты і яна ператвараецца ў астачавае цельца (тэлалізасому), якое мае пластковую будову, змяшчае пігменты. 

У цэлях такіх органаў, як печань, ныркі і іншыя, акрамя лізасом выяўлены пераксісомы. Гэта цельцы, пабудаваныя накшталт лізасом, аднак яны маюць большыя памеры (0,3—1,5 мкм) і ўтрымліваюць ферменты акіслення амінакісляў і разбурэння перакісу вадароду, таксічнага для цэлі. Другасныя лізасомы, якія ўтвараюцца ў клетках пратыстаў, звычайна называюць стрававальнымі вакуолямі.

Парушэнне функцыі лізасом вядзе да лізасомных хвароб намнажэння.

## Літаратура 
* *Леанцюк А. С.* Лізасомы // 
* *Арцішэўскі А. А.* Гісталогія з асновамі цыталогіі і эмбрыялогіі: Падручнік. — Мн.: Тэхналогія, 2000. — 311 с. іл. ISBN 985-458-026-1
* Біялогія: падруч. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / пад рэд. М. Д. Лісава; пер. з рус. мовы В. К. Раманцэвіч. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2014. — 270 с.: іл. ISBN 978-985-03-2169-5

## Спасылкі 
* Molecular Biology Of The Cell, 4е выданне, 2002 г. — падручнік па малекулярнай біялогіі на англійскай мове
* * Прэзентацыя пра аўтпфагію і дэградацыю бялкоў 

Катэгорыя:Структуры эўкарыятычнай клеткі
Катэгорыя:Арганелы
Малаялі

**Малаялі** (малаялам *മലയാളി*, літаральна «жыхары гор») — карэннае насельніцтва паўднёвай Індыі, галоўным чынам штата Керала. Да малаялі адносяць як канкрэтны народ, так і прадстаўнікоў малых этнічных і этнаканфесійных груп, якія размаўляюць на мове малаялам. Агульная колькасць у Індыі — 34 776 533 (2011 г.). У выніку эміграцыі буйныя абшчыны малаялі склаліся ў краінах Персідскага заліву і Малайзіі.

## Паходжанне 
Першыя людзі сучаснага тыпу з’явіліся на паўднёвым захадзе Індыі ў каменным веку. Мяркуецца, што яны былі блізкія да продкаў ведаў Шры-Ланкі. Але ў 1 тысячагоддзі да н. э. яны зліліся з прышлым дравідыйскім насельніцтвам. Адзіным нашчадкам старажытных жыхароў з’яўляецца горнае племя уладан. На схілах Заходніх Гатаў захаваліся мегалітычныя збудаванні 1 тысячагоддзя да н. э. Пазней пачалося засяленне Малабара, які доўгі час быў пакрыты лясамі.

Дзякуючы прыдатнаму геаграфічнаму становішчу на Малабарскім узбярэжжы сяліліся выхадцы з розных рэгіёнаў Індыі і іншых краін. Лічыцца, што мова малаялам вылучылася ў IX — XII стст. н. э. Прыкладна ў гэты час сфарміравалася народнасць малаялі. Канчатковае адасабленне малаялі ад іншых дравідыйскіх народаў Паўднёвай Індыі адбылося ў выніку культурнага адраджэння XIX — першай паловы XX стст. У 1956 г. малаялам стаў афіцыйнай мовай штата Керала, а яго носьбіты атрымалі агульную назву малаялі.

## Культура 
Культура малаялі адрозніваецца значнай стракатасцю дзякуючы сталаму знешняму ўплыву, рэлігійнаму і каставаму падзелу грамадства. Больш за палову малаялі займаецца сельскай гаспадаркай. Астатнія — рыбакі, мараплаўцы, рамеснікі, жыхары буйных гарадоў, уцягнутыя ў прамысловасць і сферу абслугоўвання.

Каставая сістэма прыжылася пазней, чым у іншых рэгіёнах Індыі, таму не выціснула традыцыйную матрылакальную сістэму сваяцтва. Яна асабліва характэрна для вышэйшых каст наяраў, якія здольныя прасачыць свае карані па матчынай лініі на працягу некалькіх стагоддзяў. Важную ролю ў сям’і адыгрывае не бацька, а старэйшы брат маці. У ранейшыя часы спадчына таксама перадавалася па лініі маці. У вясковых жыхароў сустракаюцца выпадкі паліандрыі. Выхадцы з вёсак і іх нашчадкі звычайна зберагаюць шчыльныя сувязі з месцам паходжання, што садзейнічае захаванню традыцыйных адносін.

## Мова 
Малаялам, родная мова малаялі, адносіцца да дравідыйскай сям’і моў. Мае агульнае паходжанне з мовамі тамілаў і тэлугу. Шырока выкарыстоўваецца ў паўсядзённым побыце, сродках масавай інфармацыі, літаратуры і г. д. Узровень пісьменнасці адзін з найвышэйшых у Індыі.

## Рэлігія 
Большасць вернікаў-малаялі спавядае індуізм. Вышэйшыя касты: намбудыры, амбалавасі, наяры, тыяры, ілавары.

Вылучаюцца таксама этнаканфесійныя групы хрысціян (пераважна праваслаўных і каталікоў), мусульман і іўдзеяў.

## Спасылкі 
* Origins of Kerala People
* Malayali People, People of Kerala
* India — Kerala

Катэгорыя:Народы Індыі
Катэгорыя:Дравідыйскія народы
Катэгорыя:Народы Азіі
Rhynchonellata

**Rhynchonellata** — клас замковых плечаногіх з падтыпу *Rhynchonelliformea*​​. Вядуць сядзячы лад жыцця, прымацоўваючыся да субстрату добра развітым сцяблом (ножкай). Ракавіна у большасці прадстаўнікоў абодвавыпуклая, форма яе вонкавай паверхні вагаецца ад цалкам гладкай да вельмі складкавай ​​або пакрытай вузкімі канцэнтрычнымі петлепадобнымі лініямі. Выкапнёвыя прадстаўнікі класа вядомыя з ранняга кембрыю, іх парэшткі знойдзеныя па ўсім свеце, уключаючы Антарктыку.

## Класіфікацыя 
У класе *Rhynchonellata* 3 сучасных і 7 выкапнёвых атрадаў: 
* Атрад  
* Атрад  
* Атрад  
* Атрад   
* Атрад   
* Атрад   
* Атрад   
* Атрад   
* Атрад   
* Атрад   
* *Incertae sedis* 
** Сямейства   
** Сямейства   
** Сямейства   
** Род   
** Род   

## Літаратура 
* Treatise on Invertebrate Paleontology, Part H, Brachiopoda (1965). University of Kansas Press and the Geological Society of America. 
* Moore, Lalicker, and Fischer 1952. Invertebrate Fossils, Ch 6, Brachiopoda, R. C. Moore.

## Спасылкі 
* Variety of Life: Rhynchonellata 
* Palaeos Invertebrates: Brachiopoda: Class Rhynchonellata

Катэгорыя:Плечаногія
Катэгорыя:Класы жывёл
Ядзерны ракетны рухавік

thumb
**Ядзерны ракетны рухавік** (ЯРР), *атамны ракетны рухавік* — рэактыўны рухавік, які працуе на ядзерным паліве. Сіла цягі ствараецца выкідам рабочага цела, якое награецца за кошт цяпла, што выдзяляецца ў ядзерным рэактары ў выніку рэакцыі дзялення цяжкіх атамаў або радыеактыўнага распаду. Можа працаваць у атмасферы і беспаветранай прасторы, выкарыстоўваецца ў касманаўтыцы і ваеннай тэхніцы.

## Гл. таксама 
* Ракетны рухавік
* Тэрмаядзерны ракетны рухавік

*

Катэгорыя:Ядзерная фізіка
Катэгорыя:Касмічная тэхніка
Чарабасаўскі канал

**Чараба́саўскі канал**, *Чарабасаўка* — меліярацыйны канал у Беларусі, у  Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Прыпяць.

Даўжыня — 32,2 км. Пачынаецца з Агараджальнага канала за 7,5 км на ўсход ад вёскі Красная Воля, вусце за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Намакрава.

## Літаратура 
*  — С. 219.

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Лунінецкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Багданаўка (Лунінецкі раён)

**Багда́наўка** (, ) — аграгарадок у Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Багданаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Аграгарадок знаходзіцца за 30 км у напрамку на паўночны захад ад горада Лунінец, за 240 км ад Брэста, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Лоўча.

## Гісторыя 
Упершыню вёска згадваецца ў пісьмовых крыніцах у 1800 годзе (у той час у ёй пражывала 168 мужчын і 147 жанчын, налічвалася 53 двары).
. Музей Беларускага Палесся]]
Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы жыло 1637 чалавек у 409 дварах.

У канцы мая 1944 года гітлераўцамі было спалена 395 дамоў, забіта 34 чалавекі, да 11 жніўня 1980 года — у склад Лунінскага сельсавета Лунінецкага раёна, з 11 жніўня 1980 года цэнтр адноўленага Багданаўскага сельсавета. У снежні 1949 года ў вёсцы быў створаны калгас «Гігант»; цяпер тут размяшчаецца СВК «Багданаўка», у якім працуе каля 150 чалавек.

## Насельніцтва 
* 1995 год — 2255 жыхароў, 672 двары.
* 2009 год — 657 двароў, 2260 жыхароў.

## Вядомыя асобы 
* Мікола Ільючык (1966—2025) — беларускі паэт і празаік, публіцыст.

## Інфраструктура 
На тэрыторыі сельсавета размешчаны лясніцтва, два ўчасткі ААТ «Лунінецлес» па нарыхтоўцы і зборы жывіцы, тры крамы, аддзяленне сувязі, урачэбная амбулаторыя, сярэдняя школа, яслі-сад, комплексны прыёмны пункт, філіял АСБ «Беларусбанк», сельскі Дом культуры.

## Славутасці 
* Царква ў гонар святых пакутніц Веры, Надзеі, Любові і маці іх Соф’і (адноўлена ў 1994 годзе).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Багданаўка на Radzima.org
* Рэальны прагноз надвор’я ў вёсцы Багданаўка

Катэгорыя:Багданаўскі сельсавет (Лунінецкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лунінецкага раёна

Катэгорыя:Друцкія-Любецкія
Тэлугу (народ)

**Тэлу́гу** (тэлугу *తెలుగు ప్రజలు*) - народ дравідыйскага паходжання, карэнныя насельнікі Паўднёвай Індыі, галоўным чынам штата Андхра-Прадэш. У выніку эміграцыі буйныя абшчыны тэлугу склаліся таксама ў Вялікабрытаніі, ЗША, Канадзе, краінах Персідскага заліва і г. д. Агульная прыкладная колькасць - 75 млн. чал. (2004 г.).

## Паходжанне
Тэлугу вылучыліся з агулнадравідыйскага пласту насельніцтва ў перыяд сярэднявечча. Аднак з-за геаграфічных, каставых і гістарычных адрозненняў агульная свядомасць укаранілася толькі ў кан. XIX - сяр. XX ст. з развіццём культурнага адраджэння і гуртавання вакол мовы тэлугу. 

## Культура
Асноўным заняткам доўгі час з'яўлялася сельская гаспадарка. Тэлугу вырошчваюць рыс, бабовыя і алейныя культуры, садавіну і гародніну. Разводзяць хатнюю птушку, кароў, свінняў і іншую жывёлу. Ужо ў 1 тысячагоддзі н. э. вылучыліся прафесійныя заняткі гандляроў, ганчароў, кавалёў, цясляроў, якія перадаваліся па спадчыне. 

Сем'і вялікія пашыраныя і малыя нуклеарныя. Да 1947 г. была пашырана палігінія. Шлюбы патрылакальныя, звычайна арганізуюцца бацькамі. Пашыраны шлюбныя адносіны паміж стрыечнымі братамі і сёстрамі. Жонка лічыцца адказнай за дабрабыт сям'і і працягласць жыцця мужа. У фальклоры тэлугу часцяком сустракаюцца матывы нялёгкай удовінай долі, паколькі згубіўшая мужа не можа разлічваць на дабразычлівасць сваякоў. Прадстаўнікі вышэйшых каст маюць абмежаваныя магчымасці разводаў.

Каставая сістэма глыбока ўкаранілася ў грамадстве тэлугу. Так, не прыватныя асобы і сем'і, а менавіта касты земляробаў кантралююць валоданне і размеркаванне зямлі. Шлюбы паміж прадстаўнікамі розных каст звычайна забаронены. 

Тэлугу будуюць паселішчы розных памераў. Некаторыя складаюцца ўсяго з некалькіх гаспадарак, а іншыя сельскія паселішчы больш нагадваюць гарады. Прадстаўнікі розных каст жывуць у розных частках паселішча. Будова жытлаў таксама паказвае паходжанне іх уладальнікаў. Найбольш прымітыўныя жытлы чатырохкутныя, каркасныя, са сценамі з саману і дахам з саломы. Хаты заможных тэлугу шматкамерныя, маюць каменны або цагляны фундамент. Жыхары адной або нават некалькіх вёсак складаюць суседскую абшчыну.     

Тэлугу славяцца песенным і танцавальным мастацтвам. Асаблівае развіццё набыла карнатакская музыка, жанр класічнай індыйскай музыкі, характэрны для ўсіх дравідыйскіх народаў Паўднёвай Індыі, але большасць вядомых прыкладаў паходзіць менавіта з Андхра-Прадэш. Найбольш вядомая творчасць Анамаі (1408 - 1503 гг.), які складаў песні на мове тэлугу пад карнатакскую музыку. 

Тэлугу таксама вылучаюцца сваёй кулінарыяй. Яна адрозніваецца вялікай колькасцю прыпраў і саленняў.

## Мова
Мова тэлугу адносіцца да дравідыйскай сям'і моў. 

## Рэлігія
Большасць вернікаў спавядае індуізм. 

## Спасылкі
*Тэлугу на everyculture.com
*Культурныя асацыяцыі тэлугу ў свеце 
*Тэлугу - касмапалітычная культура 
*Культура тэлугу

Катэгорыя:Народы Індыі
Катэгорыя:Дравідыйскія народы
Катэгорыя:Народы Азіі
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007

**Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007** (17-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Першай лізе) — другі па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай лігі) па футболе сярод беларускіх каманд 2007-га года.

У турніры прымала ўдзел 14 каманд. У сувязі з плануемым пашырэннем Вышэйшай лігі разыгрывалася ажно тры пуцёўкі ў элітны дывізіён. 
У вострай барацьбе перамогу святкаваў дэбютант Першай лігі клуб «Савіт» з Магілёва, які разам з мікашэвіцкім «Гранітам» і сталічным «Лакаматывам» прайшоў у Вышэйшую лігу.

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
### Клубы, якія выйшлі ў Першую лігу з Другой лігі 
* ФК «Дынама-Белкард» (Гродна)
* ФК «Савіт» (Магілёў)

### Клубы, якія выбылі з Вышэйшай лігі ў Першую лігу 
* ФК «Лакаматыў» (Мінск)
* ФК «Белшына» (Бабруйск)

### Клубы, якія выйшлі ў Вышэйшую лігу з Першай лігі 
* ФК «Мінск»
* ФК «Смаргонь»

### Клубы, якія страцілі месца ў Першай лізе па выніках сезона 2006 
* ФК «Ліда»
* ФК «Бяроза»

### Змена назваў клубаў 
* ФК «Мазыр-ЗЛіН» быў перайменаваны ў ФК «Мазыр»
* ФК «Мікашэвічы» быў перайменаваны ў ФК «Граніт-Мікашэвічы»

## Клубы-ўдзельнікі 

### Прадстаўніцтва па рэгіёнах 
У турніры прымалі ўдзел клубы з усіх абласцей краіны.

## Турнірная табліца 
Заўвагі. **1**. Пры роўнай колькасці ачкоў і перамог «Граніт-Мікашэвічы» змешчаны ў турнірнай табліцы вышэй за «Лакаматыў» дзякуючы лепшым паказчыкам у асабістых сустрэчах гэтых камандаў. 
**2**. З клуба «Белшына» зняты 3 ачкі за парушэнне рэгламенту.

## Вынікі матчаў 
Заўвагі. **1**. У матчы «Дынама-Белкард» — «Мазыр» (2:1) гаспадарам залічана тэхнічнае паражэнне (0:3) 
за ўдзел у гульні дыскваліфікаванага футбаліста. 
**2**. У матчы «Хваля» — «Зорка-БДУ» (2:1) абедзвюм камандам залічана тэхнічнае паражэнне (0:3) 
за ўдзел у гульні дыскваліфікаваных футбалістаў.
**3**. У радках паказаны вынікі хатніх матчаў камандаў, у слупках — гасцявых.

## Бамбардзіры 
Крыніца: football.by 

2007
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2007 годзе
Катэгорыя:2007 год у футболе
Тыпаграфіка

[thumb|Узор шрыфта *Trajan*, які заснаваны на [Рымскі капітальны шрыфт|рымскім капітальным шрыфце, якім былі выведзеныя надпісы на падмурку калоны Траяна.]]
**Тыпаграфіка** (ад  — форма і  — пішу) — фармаванне вонкавага і унутранага аблічча тэксту з дапамогай друкарскіх сродкаў. Фарміраванне аблічча тэксту ўключае ў сябе выбар слушнага шрыфту, кегля, фармата радка, міжрадкоўя, а таксама рэгуляванне міжлітарных (кернінг) і міжслоўных інтэрвалаў (трэкінг).

## Спасылкі 
* Правілы набору тэкстаў для вэба  (Спасылка не працуе) -->

### Працяжнік 
* Common dashes 
* Dashes and hyphens  
* Unicode Code Chart: General Punctuation 


Катэгорыя:Дызайн
ASP.NET

**ASP.NET** — тэхналогія стварэння вэб-праграм і вэб-сэрвісаў ад кампаніі Microsoft. Яна з’яўляецца складовай часткай платформы Microsoft.NET і развіццём больш старой тэхналогіі Microsoft ASP. На дадзены момант апошняй версіяй гэтай тэхналогіі з’яўляецца ASP.NET 4.0. Аднак у Windows 8 M3 Версія 6.2.7989 прысутнічае ASP.NET 4.5.

ASP.NET вонкава шмат у чым захоўвае падабенства з больш старой тэхналогіяй ASP, што дазваляе распрацоўшчыкам адносна лёгка перайсці на ASP.NET. У той жа час, унутраная будова ASP.NET істотна адрозніваецца, паколькі яна заснавана на платформе.NET і, такім чынам, выкарыстоўвае ўсе новыя магчымасці, якія прадстаўляюцца гэтай платформай.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ASP.NET
* Новыя магчымасці ASP.NET 4

Катэгорыя:.NET Framework
Катэгорыя:Вэб-праграмаванне
Вязель

**Вя́зель** (*Coronilla*) — род кветкавых раслін сямейства бабовых.

## Батанічнае апісанне 
Адна- або шматгадовыя травяністыя расліны са шматлікімі галінастымі голымі ці валасістымі прамастойнымі, узыходнымі ці ляжачымі сцёбламі і карэнішчам, радзей паўкусты і кусты. Лісце няпарнаперыстаскладанае, чаргаванае з эліпсоіднымі лісцікамі і ланцэтнымі прылісткамі, рэдка простае або трайчастае. Кветкі дробныя, духмяныя, ружовыя, бела-ружовыя, бела-фіялетавыя або жоўтыя ў шарападобных парасоніках на доўгіх пазухавых ці верхавінкавых кветаносах. Плод — лінейны, прамы або сагнуты, дугападобны, рэдка смоўжападобна скручаны членісты струк.

## Арэал 
Выдзяляецца 55 відаў. Пашыраны ва ўмерана цёплых і субтрапічных рэгіёнах Еўропы, Азіі, Афрыкі, але пераважна ў краінах Міжземнамор’я і трапічнай Афрыкі. На Беларусі (пераважна ў паўднёвых раёнах) трапляецца вязель стракаты; расце на сухіх лугах, узлесках, каля дарог.

## Віды 
Паводле базы даных *The Plant List*, род уключае 10 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Лекавыя (мачагонны, слабіцельны, сардэчны і гіпатэнзіўны сродак), кармавыя, меданосныя, сідэратныя і дэкаратыўныя расліны. Асобныя віды — ядавітыя (маюць сардэчныя гліказіды каранізід і карашлін).

## Літаратура 
* Вязель // 

Катэгорыя:Матыльковыя
Рабінія

**Рабі́нія** (*Robinia*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Лістападныя, часта калючыя, дрэвы або кусты. Лісце непарнаперыстаскладанае, аснова чаранка ўтварае покрыва, якое ахоўвае пазушныя пупышкі. Кветкі белыя, ружовыя, чырвоныя ў гронках. Плод — лінейна падоўжаны боб.

## Арэал 
Адрозніваецца каля 20 відаў. Пашыраны ў Паўночнай і Цэнтральнай Амерыцы. Завезены ў Еўропу ў пачатку XVII стагоддзя. На тэрыторыі Беларусі інтрадукавана 4 віды: , ,  і . 

## Значэнне і выкарыстанне 
Драўніна ў рабініі псеўдаакацыі шчыльная, трывалая з цёмна-жоўтым ядром і светлай абалонай; ідзе на выраб мэблі, добра паліруецца. Адна з лепшых меданосаў. Выкарыстоўваецца для замацавання пяскоў, малаплодных і засоленых глеб, схілаў яроў і інш. Дэкаратыўныя расліны. Культывуюцца ў садах і парках.

Рабінія псеўдаакацыя парушае  і псуе мясцовыя экасістэмы, за што занесеная ў чорны спіс у 41 краіне Еўропы. З 31.12.2016 года на тэрыторыі Беларусі расліна занесеная ў чорны спіс і забаронена да інтрадукцыі і (або) акліматызацыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Robinia // The Plant List

Катэгорыя:Матыльковыя
Лібава-Роменская чыгунка

[thumb|right|260px|Будынак упраўлення Лібава-Роменскай чыгункі ў Мінску ([Вуліца Кірава, Мінск|вул. Кірава 11)]]

**Лібава-Роменская чыгунка** — чыгуначная лінія, якая ў 1877—1919 гады звязвала беларускія губерні Расійскай імперыі з партамі Балтыйскага мора і Украінай.

Канцэсія на пабудову дарогі была перададзеная Галоўнаму таварыству расійскіх чыгунак у 1856 годзе, але тады яна не была пабудавана праз адсутнасць капіталу. Потым дамова была перададзеныя інжынеру фон Меку. Казной чыгунка выкуплена 1 мая 1891 года.

Агульная працягласць дарогі склала 1275 вёрст. Чыгунка ўводзілася ў эксплуатацыю асобнымі дзялянкамі: Лібава (Ліепая) — Кашадары, 294 вярсты, у верасні 1871 года; Новая Вільня (цяпер гарадскі раён Вільні) — Мінск, 173 вярсты, у студзені 1873 года; Мінск — Бабруйск, 139,5 вярсты, у верасні 1873 года; Бабруйск — Гомель, 141,8 вярсты, у лістападзе 1873 годзе; Гомель — Бахмач, 184 вярсты ў студзені 1874 годзе. Дарога ўлучала таксама дзялянку Кашадары — Вільня Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі.

[thumb|260px|Віленскі (Лібава-Роменскі) вакзал у [Мінску. Выгляд з боку горада.]]
Скразны рух цягнікоў ад Лібавы да места Ромны пачаўся 15 ліпеня 1874 года. На тэрыторыі Беларусі дарога перакрыжоўвалася ў Мінску з Маскоўска-Брэсцкай, у Жлобіне з Пецярбургска-Адэскай, у Гомелі з Палескімі чыгункамі. Буйнымі чыгуначнымі станцыямі на Беларусі з'яўляліся Беразіна, Бабруйск, Гомель, Жлобін, Мінск, Маладзечна.

Важнае значэнне ў перавозках па чыгунцы адводзілася хлебным грузам. Сярэдняя загрузка таварнага вагона складала 600 пудоў. Па Лібава-Роменскай чыгунцы ў 1890 годзе было перавезена 1 085 019 пасажыраў. Збор з іх склаў 1 281 144 руб. У 1896 годзе было ўжо перавезена 1 516 000 пасажыраў, а грузаў — 185 623 пуды. Агульная сума валавога даходу склала 14 966 719 руб. У 1910 годзе было перавезена 3,5 млн пасажыраў і 355 млн пудоў грузаў.

Лібава-Роменская чыгунка ў 1911 годзе налічвала 444 паравозы, 439 пасажырскіх і 11 632 грузавыя вагоны. Разам з Маскоўска-Брэсцкай, Рыга-Арлоўскай і Палескімі чыгункамі яна садзейнічала развіццю прамысловасці, гарадоў, рыначных адносін на Беларусі.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года дарога была нацыяналізавана і падпарадкавана Наркамату шляхоў зносін РСФСР. У 1920—1921 гадах частка Лібава-Роменскай чыгункі адышла да Латвіі, Літвы і Польшчы.

## Гл. таксама 
* Вуліца Лібава-Роменская

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:Гісторыя Украіны
Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Гісторыя Расіі
Катэгорыя:Чыгункі
Эўглена

**Эўгле́на** (*Euglena*) — род аднаклетачных водарасцей сямейства эўгленавых.

## Апісанне 
Клеткі рухомыя, верацёна-, яйца-, стужкападобныя, цыліндрычныя або трохгранна-прызматычныя, больш-менш спіральна закручаныя, даўжынёй да 500 мкм і больш, здольныя да метабалізму. Пярэдні канец звужаны і закруглены, задні — завостраны, радзей закруглены або з вузкім шыпападобным адросткам. На пярэднім канцы ёсць аранжава-чырвонае вочка, пульсуючыя вакуолі і адтуліна глоткі, з якой выходзіць адзін жгуцік (орган руху), другі, кароткі, знаходзіцца ўнутры глоткі. Клетачнае ядро ў сярэдняй, радзей задняй частцы.

Хларапласты (ад 1 да многіх) зялёныя, рознай формы, пасценныя, радзей восевыя, з пірэноідамі або без іх. Прадукт асіміляцыі — парамілон. Некаторыя водарасці выпрацоўваюць гематахром.

Размнажэнне вегетатыўнае (падоўжаным дзяленнем у рухомым або пальмелападобным стане). Пры неспрыяльных умовах утварае цысты.

## Віды і экалогія 
Адрозніваецца 155 відаў. Пашыраны пераважна ў невялікіх прэсных вадаёмах (лужынах, гумінізаваных або засоленых азёрах і рэках), балотах, на вільготным грунце, некаторыя віды — у забруджаных водах. Летам шэраг відаў можа выклікаць «цвіценне» вады зялёнага або чырвонага колеру. На Беларусі 25 відаў, большасць адзначана ў Прыпяці і сажалках Палесся, часцей трапляюцца , , , , , ;  трапляецца ў глебе.

## Значэнне і выкарыстанне 
Аб'ект лабараторных даследаванняў (, ). На прыкладзе эўглены зялёнай даследаваны асаблівасці будовы і жыццядзейнасці аднаклетачных водарасцей.

## Літаратура 
* *Міхеева Т. М.* Эўглена // 
* *Міхеева Т. М.* Эўглена // 

## Спасылкі 
* Биологический энциклопедический словарь

Катэгорыя:Эўгленавыя водарасці