open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ваенна-паветраныя сілы Азербайджана

150px|thumb|Апазнавальны знак ВПС Азербайджана

**Ваенна-паветраныя сілы Азербайджана** ()&nbsp;— від Узброеных сіл Азербайджана.

Па стане на 2006 год, колькасць ВПC Азербайджана складала 7 900 ваенных .

## Гісторыя 
Сучасная гісторыя ВПС Азербайджана пачалася 8 красавіка 1992 года, калі азербайджанскі лётчык старшы лейтэнант Вагіф Курбанаў, які служыў на авіяцыйнай базе Сіталчай, дзе базаваўся 80-ы асобны штурмавы авіяполк, сагнаў самалёт Су-25 і пасадзіў яго на грамадзянскім аэрадроме ў горадзе Еўлах. У далейшым колькасць баявых самалётаў пастаянна расла. Павялічылася таксама колькасць пілотаў і палепшыўся іх узровень баявой падрыхтоўкі. У 1995 годзе ў ВПС было ўсяго некалькі лётчыкаў, зараз у шэрагах узброеных сіл Азербайджана налічваецца некалькі сотняў добра навучаных пілотаў. Большасць пілотаў ВПС Азербайджана праходзілі курсы і стажыроўкі ў Турцыі, Германіі, ЗША і іншых краінах.

Якасць баявых самалётаў таксама палепшылася — на месца старых мадэляў закупляюцца новыя, пераважна ва Украіне і Расіі. Вялікая ўвага надаецца сацыяльнай забяспечанасці афіцэраў ВПС.

З нядаўніх часоў войскі супрацьпаветранай абароны далучаны да ВПС Азербайджана. У страі застаюцца зенітна-ракетныя комплексы С-75 і С-125 класа «зямля-паветра», ваенныя зенітна-ракетныя комплексы «Круг» і «Аса». З радарных станцый СПА краіны здольна адсочваць не толькі ўласна паветраную прастору, але і дзяржаў у памежнай паласе.

## Пункты базавання 
305px|thumb|Асноўныя ваенна-паветраныя базы Азербайджана

## У Сеціве 
* Можливості військової авіації Азербайджану, 15.02.2009  

Катэгорыя:Узброеныя сілы Азербайджана
Трабавічы

**Тра́бавічы** (, ) — вёска ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Жарабковіцкага сельсавета.

Да 15 снежня 1980 года вёска ўваходзіла ў склад Навасёлкаўскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жарабковіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна
Сцяг Ваёмінга

**Сцяг Ваёмінга** () - адзін з дзяржаўных знакаў амерыканскага штата Ваёмінг.

Сцяг штата Ваёмінг уяўляе сабой сіняе прамавугольнае палотнішча з белай і чырвонай аблямоўкай. У цэнтры сцяга намаляваны сілуэт амерыканскага бізона (які звычайна завецца ў ЗША «Бафала») белага колеру, які глядзіць у бок тронка. На боку бізона, як кляймо, размяшчаецца пячатка Ваёмінга.

Дадзены сцяг перамог на конкурсе, арганізаваным Ваёмінгскім аддзяленнем руху «Дочкі Амерыканскай Рэвалюцыі» па прапанове прафесара Ваёмінскага ўніверсітэта  Грас Райманды Хебарды (*Grace Raymond Hebard*) з прызам у 20 $. Перамогу на конкурсе атрымала Верна Кеайс Кейеса (*Verna Keays Keyes*), дыпламаваны спецыяліст Чыкагскага мастацкага інстытута. 31 студзеня 1917 года гэты сцяг быў зацверджаны заканадаўчым сходам Ваёмінга і падпісаны губернатарам Робертам Д. Карэй (*Robert D. Carey*).

## Апісанне сцяга 
Вышыня сцяга складае 7/10 яго даўжыні. Знешняя паласа чырвонага колеру шырынёй 1/20 даўжыні сцяга. Да яе прымыкае паласа белага колеру шырынёй 1/40 даўжыні сцяга. Пакінутае поле сцяга сіняга колеру, у цэнтры якога намаляваны белы сілуэт Бафала даўжынёй 1/2 даўжыні сіняй часткі палотнішча, іншыя памеры Бафала павінны быць у прапорцыі да яго даўжыні. На рэбрах Бафала намаляваная вялікая пячатка штата Ваёмінг сіняга колеру. Дыяметр пячаткі 1/5 даўжыні сцяга. Да сцяга прыкладзены залаты шнур з залатымі пэндзлікамі. Адценні чырвонага і сіняга колеру такія ж, як на сцягу ЗША.

Катэгорыя:Сцягі ЗША
Язэп Пушча

**Язэп Пушча**, сапр. **Іосіф Паўлавіч Плашчынскі** (, в. Каралішчавічы, Менскі павет, Мінская губерня, цяпер  — , ; Іншыя псеўданімы: *Л.Кудзер*; *Язэп Кудзер*; *Лясун*; *Пушча*; *А.Пушча*; *Л.Трыер*;) — беларускі паэт, крытык, перакладчык.

## Біяграфія 
Старэйшы брат Ізідара Плашчынскага. У 1918 — жніўні 1921 вучыўся ў Мінскім рэальным вучылішчы. У 1921—1922 — слухач курсаў беларусазнаўства Наркамасветы БССР. У 1921-26 працаваў настаўнікам. У 1923 быў адным з заснавальнікаў літаратурнага аб’яднання «Маладняк», пазней — «Узвышша». Быў падрыхтаваны да друку, але не выйшаў зборнік лірыкі «Грэшная кніга». У канцы 1920-х ускладніліся пошукі паэта, у некаторых яго творах прагучалі песімістычныя ноты.

Для твораў пасляваеннага часу характэрна ўзбагачэнне ўтрымання, пашырэнне паэтычнага далягляду.

Пасля прыезду ў Мінску ў друку з’яўляюцца вершаваная казка «На Бабрыцы» (1960), кніга «Вершы і паэмы» (1960) і зборнік «Пачатак легенды» (1963).

На беларускую мову пераклаў раман Фёдара Дастаеўскага «Бедныя людзі» (1930) і аповесць Аляксея Талстога «Дзяцінства Мікіты» (1960).

Асобныя творы Пушчы пакладзены на музыку.

## Літаратура 
* 
* 
* Беларускі фальклор : энцыклапедыя : [у 2 т. / рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2006. — Т. 2. — С. 397. — 2000 экз. — ISBN 985-11-0366-7.
* 
* 
* 
* 
* Календарыюм // «Czasopis». № 9, 2009.
* Максімовіч В. А. Шыпшынавы край: Старонкі бел. літ. 20—30-х гг. ХХ ст.: Дапам. для наст. — Мінск, 2002.
* Грахоўскі С. Запозненыя сустрэчы: (Успаміны) // Грахоўскі С. Так і было. Мн., 1986.
* Міхнюк У. Адысея Язэпа Пушчы: [Паказанні рэпрэсаванага пісьменніка] // ЛіМ. 1992, 23 кастр.
* Шушкевіч С. Над труною паэта // Шушкевіч С. Выбр. тв: У 2 т. Мн., 1978. Т. 2.
* Ярош М. З кагорты першапраходцаў // Полымя. 1983, № 8.
* Мішчанчук М. «Лепш вольным птахам рэзаць шыр нябёсаў…»: Эвалюцыя творчасці Я. Пушчы ў 20-я гг. // Бел. мова і літ. у школе. — 1991. — № 2.

## Спасылкі 
* Язэп Пушча (Іосіф Паўлавіч Плашчынскі)  // Віртуальны рэсурс, прысвечаны 120–годдзю з дня нараджэння Язэпа Пушчы ў межах праекта «На хвалі часу, у плыні жыцця», Нацыянальная бібліятэка Беларусі.

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднання «Маладняк»
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Сцяг Вашынгтона

**Сцяг Вашынгтона** () — адзін з сімвалаў амерыканскага штата Вашынгтон. Адзіны сцяг ЗША зялёнага колеру і з выявай прэзідэнта ЗША.

## Апісанне сцяга 
Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча цёмна-зялёнага колеру, сімвалізуючага мянушку штата — «Вечназялёны штат». У цэнтры знаходзіцца пячатка штата Вашынгтон, на якой намаляваны партрэт першага прэзідэнта ЗША Джорджа Вашынгтона, і па акружнасці, на залатым фоне, надпіс «Пячатка штата Вашынгтон 1889».

Кожны сцяг павінен мець афіцыйныя ідэнтычныя пячаткі, па адной на кожным боку сцяга і размешчаныя так, каб цэнтр кожнай пячаткі быў строга размешчаны па цэнтры сцяга. Пячатка можа мець вышчарблены край.

Пры вырабе сцяга шырыня сцяга павінна адносіцца да яго даўжыні як 5/8, дыяметр пячаткі да даўжыні сцяга 1/3.

## Выраб сцяга 
Паколькі пячатка павінна быць выканана з абодвух бакоў, гэты сцяг — самы дарагі дзяржаўны сцяг у Злучаных Штатах. Асобы, якія жадаюць зрабіць сцяг штата Вашынгтон, павінны паслаць дзве копіі іх версіі сцяга Дзяржсакратару штата Вашынгтон. Калі яны будуць ухвалены, сакратар адсылае адну копію сцяга таму вытворцу з паметкай «адобрана», а другі застаецца ў яго для кантролю.

Пячатка штата можа быць выраблена вышыўкай, фарбай і метадам друку. Па краях сцяга могуць выкарыстоўвацца махры, якія маюць тое ж адценне, што і кольца з надпісам на пячатцы.

Катэгорыя:Сцягі ЗША
Сцяг Вермонта

**Сцяг Вермонта** () — адзін з дзяржаўных знакаў амерыканскага штата Вермонт.

Сучасны варыянт сцяга быў прыняты Генеральнай Асамблеяй Вермонта 1 чэрвеня 1923 года. Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:1,66 (альбо 3:5) з сінім (блакітным) фонам і размешчаным па цэнтры гербам штата.

Да 1923 года выкарыстоўваўся сцяг Рэспублікі Вермонт і два сцягі, падобныя на сцяг ЗША.

Выява:Flag_of_the_Vermont_Republic.svg|Сцяг Рэспублікі Вермонт (1760-я — 30 красавіка 1804 )
Выява:Flag_of_Vermont_(1804-1837).svg|Сцяг штата Вермонт (1 мая 1804  — 19 кастрычніка 1837 )
Выява:Flag_of_Vermont_(1837-1923).svg|Сцяг штата Вермонт (20 кастрычніка 1837 — 31 мая 1923)

Катэгорыя:Сцягі ЗША
Налібацкі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)

**Налі́бацкі сельсавет**, **Налібо́цкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Налібакі. Плошча 352,8 км².

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Івянецкага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Прудскага сельсавета.

8 чэрвеня 1963 года цэнтр Прудскага сельсавета перанесены ў вёску Налібакі, сельсавет перайменаваны ў Налібацкі сельсавет. У 1977 годзе скасаваны хутар Стокі, у 1980 годзе — хутар Тарасава.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1304 чалавекі, з іх 66,0 % — палякі, 31,1 % — беларусы, 2,3 % — рускія; паводле перапісу 2019 года — 959 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Івянецкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1963 годзе
Жарабковіцкі сельсавет

**Жарабко́віцкі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) Жарабковічы.
 (2014 г.).]]
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ляхавіцкага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Падлескага сельсавета, які 3 ліпеня 1972 года перайменаваны ў Жарабковіцкі сельсавет. 4 верасня 1972 года скасавана вёска Засценак-Зубелевічы (аб’яднана з вёскай Зубелевічы). На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 13 населеных пунктаў. 15 снежня 1980 года ў склад сельсавета з Навасёлкаўскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі Валасачы, Дамашы, Пірштукі, Сваятычы і Трабавічы). 6 красавіка 1981 года ў склад адноўленага Падлескага сельсавета перададзены 7 населеных пунктаў (вёскі Зубелевічы, Падлессе, Патапавічы, Рамашкі, Свісткоўшчына, Улазавічы, Шавялі). 2 ліпеня 2008 года скасавана вёска Астрэйкі. 20 снежня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Падлескага сельсавета (аграгарадок Падлессе, вёскі Зубелевічы, Патапавічы, Рамашкі, Свісткоўшчына, Улазавічы, Шавялі).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (10 населеных пунктаў) — 1689 чалавек, з іх 92,1 % — беларусы, 3,4 % — палякі, 2,7 % — рускія, 1,1 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (17 населеных пунктаў) — 2268 чалавек.

## Літаратура 
* Ёсць край такі [Тэкст] : гістарычна-літаратурная хроніка / рэд.-склад. У. М. Лаўрэнаў. — [Б. м.] : Баранавіцкая ўзбуйненая друкарня, 2003. — 427 с. — ISBN 985-6676-41-X
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

## Спасылкі 
* Землякі — Пра Жарабковіцкі край і краязнаўцу Уладзіміра Лаўрэнава // Советская Белоруссия


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1972 годзе
Сіндры

**Сіндры** (Эйтры) — у германа-скандынаўскай міфалогіі дварф, з якім Локі спрачаўся ў кавальскім майстэрстве.

Сіндры паспрачаўся з Локі аб тым, што зможа зрабіць рэчы больш умелыя за тыя, што зрабіў Двалін. У Локі было тры рэчы, таму і Сіндры павінен быў вырабіць лепшую рэч за тры спробы. Першым ён выкаваў пярсцёнак Драўпнір, які кожны дзявяты дзень ствараў яшчэ восем залатых пярсцёнкаў. Другім её выкаваў вепрука Гулінбурсці, які быў спрытным, як Слейпнір, і насіў свайго ездака праз лясы, моры і горы лёгка і свабодна, як па роўным шляху. Трэцім быў выкаваны молат М’ёльнір, які заўсёды вяртаўся ў руку гаспадара.

Асы прызналі М’ёльнір лепшым вырабам і Локі прайграў пары.

Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія
Катэгорыя:Гномы
Сялява (возера)

**Сяля́ва** — адно з найбуйнейшых азёраў на паўночным усходзе Беларусі, размешчана на тэрыторыі Крупскага раёна Мінскай вобласці ў басейне ракі Лукомка (прыток Заходняй Дзвіны) за 20 км на поўнач ад горада Крупкі.

Возера Сялява з’яўляецца азёрным вадасховішчам, узнікшым на месцы азёр Сялява і Рабца пры будаўніцтве плаціны Сяляўскай ГЭС на рацэ Югна ў 1965 годзе.
Плошча паверхні возера каля 15 км², з іх прыкладна дзве траціны — паўднёвы плёс (уласная тэрыторыя возера Сялява), адна трэць — паўночны плёс (тэрыторыя возера Рабца). У цэнтральнай частцы возера знаходзяцца тры выспы, самая буйная з якіх мае плошчу каля 200 гектараў. Даўжыня возера 15 км, найбольшая шырыня 3 км. Найбольшая глыбіня дасягае 17,6 м.Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны маюць вышыню 6—8, на поўначы 3—5 метраў. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія і пясчаныя. Месцамі берагі забалочаныя. Ложа возера да глыбіні 4—6, у асобных месцах да 10 метраў, выслана пясчана-галечнымі, пясчанымі і апясчаненымі адкладамі, глыбей — сапрапелем.Возера эўтрофнае, праточнае. У возера ўпадаюць рэкі Высокая і Ракітаўка, пратока з возера Худавец, ручаі і меліярацыйныя каналы. На поўначы Сялява злучана шырокай пратокай з возерам Абіда. Зарастае слаба.
У возеры водзяцца шчупак, лешч, лінь, акунь, плотка, мянтуз і іншыя віды рыб.

Каля возера вёскі Баркі, Высокае, Прошыка, Старожышча, Худава, Дубы, Гузовіна, Янаўшчына, аграгарадок Калодніца. Возера ўваходзіць у склад ландшафтнага заказніка рэспубліканскага значэння «Сялява».

Сярод мясцовых жыхароў існуе легенда што 28 жніўня 1942 года ў возера Сялява зваліўся бамбардзіроўшчык Пе-8, які перавозіў у Англію 4 тоны золата ў якасці перадаплаты за пастаўкі па ленд-лізу.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-59. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Лукомкі
Катэгорыя:Азёры Крупскага раёна
Нацыянальная гвардыя Азербайджана

і Ільхам Аліеў аглядаюць Нацыянальную гвардыю.]]

**Нацыянальная гвардыя Азербайджана** () — уваходзіць у структуру Асобай дзяржаўнай службы аховы Азербайджана.

## Гісторыя 
Нацыянальная гвардыя Азербайджанскай Рэспублікі была створана 25 снежня 1991 і на пачатак 2007 года налічвала 2500 чалавек.

## Місія 
Нацыянальная гвардыя Азербайджана з’яўляецца спецыяльным ваенным падраздзяленнем, нададзеным адмысловымі паўнамоцтвамі па забеспячэнню аховы Азербайджанскага дзяржавы і Прэзідэнта рэспублікі.

Катэгорыя:Узброеныя сілы Азербайджана
Азербайджан
Катэгорыя:Ганаровая варта
Дзяржаўная пагранічная служба Азербайджана

250px|thumb|right|Сцяг дзяржаўнай памежнай службы

**Дзяржаўная памежная служба (ДПС) Азербайджана** () — дзяржаўная ваенная арганізацыя, асноўнай задачай якой з'яўляецца ахова дзяржаўнай мяжы Азербайджанскай Рэспублікі.

Дзяржаўная памежная служба Азербайджана была створана 31 ліпеня 2002 указам прэзідэнта Азербайджанскай Рэспублікі на базе выведзенага з Міністэрства нацыянальнай бяспекі Упраўлення памежвойскамі.

Кіруе ДПС генерал-лейтэнант Эльчин Гуліеў.

## Місія 
Асноўнымі задачамі Дзяржаўнай памежнай службы Азербайджана з'яўляюцца ахова дзяржаўнай мяжы рэспублікі, барацьба з міжнародным тэрарызмам, барацьба з нелегальнай міграцыяй і гандлем людзьмі, барацьба з кантрабандай, незаконным абаротам наркотыкаў, барацьба з распаўсюджваннем кампанентаў зброі масавага паражэння, абарона нефтегазодобывающих платформаў і трубаправодаў ў азербайджанскім сектары Каспійскага мора.

## Структура 
Да складзе Дзяржаўнай памежнай службы Азербайджана ўваходзіць Берагавая ахова Азербайджана.. Дзяржаўная памежная служба Азербайджана падпарадкоўваюцца не Міністэрству абароны Азербайджана, а Прэзідэнту Азербайджана і выконваюць непосредсвенно яго загады.

## Галерэя 

Выява:Abbasquliyev Geytepe 2010.JPG|Нам. начальніка ДПС генерал-маёр М. Аббаскулиев на ваеннай прысягі памежнікаў у Гейтепе
Выява:Caspian patrol boat.jpg|Каспійскі вартаўнічы карабель
Выява:Azerbaijani Navy on Baku Bay during a military parade.jpg|Марскія сілы Памежных войск Азербайджана падчас параду 26 чэрвеня 2011 а

Катэгорыя:Узброеныя сілы Азербайджана
Катэгорыя:Паліцыя Азербайджана
Катэгорыя:Дзяржаўныя арганізацыі Азербайджана
Мілаш Абрэнавіч

**Мілаш Абрэнавіч** (*Мілаш Тэадоравіч*, ) — князь Сербіі ў 1815—1839 і 1858—1860 гг. заснавальнік дынастыі Абрэнавічаў.

Мілаш Тэадоравіч, сын селяніна, нарадзіўся каля 1780 і быў пастухом.

## Першае сербскае паўстанне 
Прыняў удзел у распачатым у 1804 годзе Першым сербскім паўстанні, якое ўзначаліў Карагеоргій Петравіч. Мілаш Тэадоравіч стаў адным з правадыроў паўстанцаў, але Карагеоргій забіў (1810) яго зводнага брата Мілана Абрэнавіча, чыё імя ўзяў Мілаш. Пасля гэтага два лідары паўстання ўступілі ў востры канфлікт.

## Кіраванне 
У 1815 годзе ўзначаліў Другое сербскае паўстанне. Пад ціскам Расіі, асманскія ўлады пагадзіліся на аўтаномію Сербіі на чале з Мілашам Абрэнавічам.

Армія прымусіла яго адрачыся ад прастола (1839), аднак ён вярнуўся на трон (1858).

Мілаш Абрэнавіч выкарыстоўваў аўтарытарныя метады кіравання. Здушыў некалькі паўстанняў у краіне. У 1835 быў прымушаны прыняць Статут (Канстытуцыю), па якім засноўваўся парламент.

## Цікавыя факты 
Падчас Другога сербскага паўстання Абрэнавіч упершыню выкарыстоўвае прывітанне трыма пальцамі як знак самаідэнтыфікацыі сербаў.

Катэгорыя:Кіраўнікі Сербіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сербіі
Сялява (значэнні)

**Сялява**:
* **Сялява** — прэснаводная і паўпрахадная рыба роду сігаў сямейства ласосепадобных
* **Сялява** — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Крупскім раёне Мінскай вобласці і Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці
## Прозвішча 
* Аляксандр Генадзевіч Сялява — беларускі футбаліст
* Антоній Сялява — уніяцкі царкоўны дзеяч

## Гл. таксама 
* Сяляўскае возера — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі
* Сялява — возера ў Крупскім раёне Мінскай вобласці Беларусі
Сабор Святога Януарыя

**Сабор Св. Януарыя** — саборная царква Неапаля, прысвечана нябеснаму заступніку горада — святому Януарыю. Закладзена Карлам Анжуйскім на падмурках двух старажытных базілік (ад якіх захаваліся фрагменты мазаічнага ўбрання). Дабудавана і асвечана пры яго ўнуку Роберце.

## Гістарычны нарыс 
Царква была закладзена ў другой палове XIII стагоддзя Карлам I Анжуйскім на падмурках двух старажытных базілік. Будаўніцтва працягвалася ў гады кіравання яго сына, караля Карла II і скончылася напачатку XIV стагоддзя пры яго ўнуку Роберце. Стваральнікам крыпты быў ламбардзец Тамаза Мальвіта. Фасад, абноўлены ў канцы XIX пад кіраўніцтвам архітэктара Энрыка Альвіна, утрымлівае партал XV у. са скульптурамі Ціна да Камайна. Арган царквы быў пабудаваны Філіпа Чыміна (Cimino) у 1767 г., апошняя рэканструкцыя (1974) выканана Дж. Руфаці (Ruffatti).

## Архітэктура 
### Капэла Св. Януарыя 
Асноўнай славутасцю храма з'яўляецца капліца св. Януарыя, да стварэння ўбрання якой прыклалі руку Даменікіна, Гвіда Рэні, Хасэ Рыбера і іншыя майстры XVII стагоддзя. У капэле Мінутола, якая згадваецца ў «Дэкамероне», захаваліся роспісы XIV стагоддзя. У самым храме вісяць рэлігійныя палотны Перуджына і Лукі Джардана.
злева|thumb|Інтэр'ер нефа

Галоўнай рэліквіяй сабора, якая паражала розумы жыхароў Неапаля яшчэ ў Сярэднявеччы, з'яўляецца сасуд з крывёй св. Януарыя, запячатаны 1690 гадоў назад. Калі яго двойчы ў год дэманструюць вернікам (у першую суботу мая і 19 верасня), кроў невытлумачальным чынам закіпае, займаючы сабой увесь сасуд.

Калі «цуд крыві» св. Януарыя не здараецца, неапалітанцы лічаць гэта прадвесцем бяды. Так, у 1527 г. у горад прыйшла чума, ад якой загінула 40 тысяч гараджан, а ў 1979 г. — адбылося землетрасенне, якое адабрала тры тысячы жыццяў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Навуковае тлумачэнне феномену

Катэгорыя:Каталіцкія храмы Італіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Італіі
Катэгорыя:Саборы Італіі
Катэгорыя:Храмы Неапаля
Катэгорыя:Цуды ў хрысціянстве
Прэзідыум Босніі і Герцагавіны

**Прэзідыум Босніі і Герцагавіны** (, , ) — вышэйшый выканаўчы орган Босніі і Герцагавіны.

## Склад 
У адпаведнасці з артыкулам V канстытуцыі, Прэзідыум складаецца з трох членаў: адзін басняк і адзін харват абіраюцца ад Федэрацыі Босніі і Герцагавіны, адзін серб ад Рэспублікі Сербскай. Члены Прэзідыума абіраюцца на 4-гадовы тэрмін.

## Паўнамоцтвы 
## Члены Прэзідыума 
### 1996 
* Алія Ізетбегавіч (басняк)
* Мамчыла Краішнік (серб)
* Крэшымір Зубак (харват)

### 1998 
* Алія Ізетбегавіч (басняк) (1998 - 2000)
* Халід Геньяч (басняк) (2000 - 2001)
* Берыз Белкіч (басняк) (2001 - 2002)
* Жыўка Радзішыч (серб)
* Антэ Йелавіч (харват) (1998 - 2001)
* Ёза Крыжанавіч (харват) (2001 - 2002)

### 2002 
* Сулейман Ціхіч (басняк) (2002 - 2006)
* Мірка Шаровіч (серб) (2002 - 2003)
* Барыслаў Паравац (серб) (2003 - 2006)
* Драган Човіч (харват) (2002 - 2003)
* Іва Міро Йелавіч (харват) (2003 - 2006)

### 2006 
* Харыс Сілайджыч (басняк) (2006 - 2010)
* Нябойша Радманавіч (серб) (2006 - 2010)
* Жэлька Комшыч (харват) (2006 - 2010)

### 2010 
* Бакір Ізетбегавіч (басняк) (2010 -)
* Нябойша Радманавіч (серб) (2010 - )
* Жэлька Комшыч (харват) (2010 - )

## Спасылкі 
* Cfйт Прэзідыума 
* Артыкул V Канстытуцыі Босніі і Герцагавіны 

Катэгорыя:Боснія і Герцагавіна
Гаў-дэ-По

[thumb|300px|Гаў-дэ-По ў [Горад Артэз, Францыя|Артэзе]][thumb|250|Гаў-дэ-По ў [Лурдзе]]
**Гаў-дэ-По** () — рака на паўднёвым захадзе Францыі, якая належыць басейну ракі Адур.

## Этымалогія 
Тэрмін «gave» адносіцца да дакельцкага перыяду і з’яўляецца зборным для назвы водных струменяў у заходніх Пірэнеях. Другая частка назвы паходзіць ад горада По.
thumb|300px|left|Рака пры выхадзе з кара Гаварні

## Геаграфія 
Даўжыня ракі 193,1 км. Крыніца знаходзіцца ў Пірэнейскіх горах, у кары Гаварні (фран. *Le cirque de Gavarnie*). Гаў-дэ-По зліваецца з Гаў-д'Аларон і ўпадае ў Адур. Дзесяцікіламятровы ўчастак ад зліцця дзвюх рэк да ўпадзення ў Адур завецца «Струмені аб’яднаныя» (фран. *Gaves Réunis*).

## Дэпартаменты і гарады 
Рака працякае ў наступных населеных пунктах:
* Лурд (дэпартамент Верхнія Пірэнеі)
* По, Артэз (дэпартамент Пірэнеі Атлантычныя)

## Спасылкі 
* http://www.geoportail.fr 
* The Gave de Pau at the Sandre database

Катэгорыя:Рэкі Францыі
По (горад)

**По** (, ) — галоўны горад гістарычнай вобласці Беарн і французскага дэпартамента Атлантычныя Пірэнеі. Горны курорт і цэнтр зімовых відаў спорту. Насельніцтва: 78732 жыхароў (на 1999 год).

## Геаграфія 
Па размешчаны на краю плато, якое ўзвышаецца на 40 метраў над ручаем По, які спускаецца са схілаў Пірэнеяў. З галоўнай вуліцы горада — бульвара Пірэнеяў даўжынёй 1600 метраў — адкрываецца від на заснежаныя горныя вяршыні. На эмблеме горада намалявана знакамітая вяршыня Пік дзю Мідзі д’Асо.

## Гісторыя 
Па быў заснаваны ў XI стагоддзі. Назва азначае на мясцовым дыялекце «загарадзь». У XVI стагоддзі замак По стаў улюблёнай рэзідэнцыяй манархаў Навары з дому Альбрэ; тут нарадзіўся будучы кароль Генрых IV (як, зрэшты, і заснавальнік шведскай дынастыі Бернадотаў — Карл XIV).

У XX стагоддзі адбываецца індустрыялізацыя — узнікаюць прадпрыемствы аэракасмічнай і газаздабыўнай прамысловасці. C 1901 года ў По штогод праводзяцца аўтагонкі.

Катэгорыя:Гарады Новай Аквітаніі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Атлантычныя Пірэнеі
Катэгорыя:Беарн
Уільям Уайлер

**Уільям УАЙЛЕР** (; , Мюлуз, Францыя — ) — амерыканскі кінарэжысёр.

3 1920 у Галівудзе. Здымаў вестэрны, камедыі, меладрамы, пасля 1930-х г. — псіхалагічныя драмы з вострай праблематыкай: «Тупік» (паводле С. Кінгслі, 1937), «Іезавель» (1938), «Навальнічны перавал» (паводле Э. Бронтэ, 1939), «Лісічкі» (паводле Л. Хелман, 1941), «Місіс Мінівер» (1942; прэмія «Оскар»), «Найлепшыя гады нашага жыцця» (паводле М. Кантара, 1946; «Оскар»; прыз Міжнароднага кінафестывалю ў Марыянске-Лазне, Чэхія, 1948). Высокай рэжысёрскай культурай вызначаліся экранізацыі амерыканскай класікі «Спадчынніца» (паводле Г. Джэймса, 1949) і «Кэры» (паводле Т. Драйзера, 1952), псіхалагічная драма «Гадзіны адчаю» (1955), вестэрн «Сяброўскае ўгаворванне» (1956; галоўны прыз Міжнароднага кінафестывалю ў Канах, Францыя, 1957), гістарычны суперкалос «Бен Гур» (1959; «Оскар»), «Рымскія канікулы» (1953), камедыі «Як украсці мільён» (1966), «Смешная дзяўчынка» (1968) і інш.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Уайлер // БелЭн у 18 т. Т. 16. Мн,, 2003.

Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША
Алфрэд Норт Уайтхед

**Алфрэд Норт Уайтхед** (; , г. Рэмсгіт, Вялікабрытанія — ) — англійскі логік, філосаф і матэматык. Прафесар Кембрыджскага і Лонданскага (з 1914), Гарвардскага (з 1924) універсітэтаў.

Адзін з заснавальнікаў лагістычнай школы ў філасофіі матэматыкі, якая ў значнай ступені вызначыла развіццё матэматычнай логікі («Principa mathematica», т. 1—3, 1910—13, з Б. Раселам).

Для эвалюцыі філасофскіх поглядаў А. Уайтхеда характэрны пераход з пазіцый неарэалізму да аб'ектыўнага ідэалізму, набліжанага да платанізму. Імкнуўся да ўзгаднення філасофіі з прыродазнаўчымі дысцыплінамі, да рацыянальнага абгрунтавання навукі і яе ролі сярод іншых сістэм ведаў (мастацтва, рэлігія, філасофія). Уяўляў прыроду ў выглядзе адзінства падзей («элементарных фактараў пачуццёвага вопыту») і аб'ектаў («вечных элементаў у прыродзе»), што, на яго думку, дазваляе разумець прыроду як працэс і сумясціць палажэнні пра незалежнасць прыроды ад думкі і пра тоеснасць прыроды і вопыту. Лічыў, што ўсё існае з'яўляецца часткай вопыту: індывідуальнага для канечных рэчаў і божага для свету наогул. Сусветны працэс разглядаў як «вопыт Бога», у якім «вечныя аб'екты» пераходзяць з ідэальнага божага свету ў свет фізічны і якасна вызначаюць падзеі. Сцвярджаў, што паколькі падзея мае часовы, зменлівы характар, яна арганічная; прапанаваў замяніць паняцце матэрыі паняццем «арганізм». Лічыў, што аб'ектам вывучэння навукі з'яўляюцца арганізмы (напр., біялогія вьюучае больш буйныя арганізмы, фізіка — меншыя). Для сацыялагічных поглядаў А. Уайтхеда характэрны разуменне ідэй як галоўных рухальных сіл грамадства і абсалютызацыя ролі вучоных у сацыяльным развіцці.

## Літаратура 
* Уайтхед // БелЭн у 18 т. Т. 16. Мн., 2003.

Катэгорыя:Філосафы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Замак По

**Замак По** () — замак у горадзе По, сталіцы французскага дэпартамента Пірэнеі Атлантычныя, у Беарне. У гэтым замку 13 снежня 1553 года з’явіўся на свет Генрых IV, кароль Францыі і кароль Навары.

## Гісторыя 
thumb|злева|Від на замак з берага ракі Гаў-дэ-По
thumb|злева|Замак По
Замак вядомы з часоў Сярэднявечча. Ён узвядуць на ўзгорку, якія ўзвышаюцца над ракой Гаў-дэ-По (:fr:Gave de Pau).

Замак По акружаны палісадам з калоў (французскае *pieux*, беарнскае *pau*), сімвалізуючых вернасць і шчырасць. Ад іх паходзіць і назва замка. Значны ўклад у гісторыю замка ўнёс Гастон III дэ Фуа, больш вядомы пад імем Гастон Феб. Пры ім быў узведзены каменны данжон вышынёй 33 метра, на якім выгравіравалі надпіс: «Febus me fe», якая азначае на беарнскай «Феб мяне зрабіў». У наш час замак пераўтвораны ў музей, дзе экспануюцца прадметы розных эпох (пачынаючы з эпохі Генрыха IV). Асабліва багатая калекцыя экспанатамі часоў Рэстаўрацыі.
thumb|злева|Статуя Генрыха IV перад уваходам у замак

## Спасылкі 
* Site officiel du musée national du Château de Pau.
* Galerie Virtuelle Haute Définition Musée national du Château de Pau. 
* Site personnel autour du château de Pau. 
* Le château de Pau, un lieu de pouvoir. 

Катэгорыя:Музеі Францыі
Катэгорыя:Шато
Катэгорыя:Замкі Францыі
Катэгорыя:По
Салтанова

**Салтано́ва** (, ) — аграгарадок у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Салтаноўскага сельсавета, з 2008 года цэнтр сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 15 км у напрамку на захад ад горада Рэчыца, за 65 км ад Гомеля, за 3 км ад чыгуначнай станцыі Дземяхі. Каля аграгарадка працякае рака Ведрыч.

## Гісторыя 
У 1872—1917 гадах у вёсцы дзейнічаў Салтаноўскі драцяна-цвіковы завод. Меў паравы рухавік. У 1913 годзе працавала 75 чал. У 1-ю сусветную вайну вырабляў цвікі, калючы дрот, скобы.

## Насельніцтва 
* 2001 год — 970 жыхароў, 398 двароў.

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-36-121. Выданне 1989 года. Стан мясцовасці на 1985 год.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Салтаноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Рэчыцкага раёна
Жазэ I

**Жазэ́ I** (; , палац Рыбейра, Лісабон, Партугалія — 24 лютага 1777, палац Сінтра, Сінтра, Партугалія) — кароль Партугаліі і Альгарвы з 31 ліпеня 1750, сын Жуана (Іаана) V.

[left|thumb|175px|Помнік Жазэ I у [Лісабоне]]

Пасля смерці бацькі ўступіў на прастол у 1750. Усе справы кіравання дзяржавай падаў маркізу дэ Памбалу, сам жа аддаўся задавальненням. Пры ім адбылося разбуральнае Лісабонскае землетрасенне 1755 года. Замах на жыццё караля, які меў месца ў 1758 (гл. Авейру), паслужыла нагодай да выгнання з Партугаліі езуітаў. Памёр пасля працяглай хваробы, падчас якой рэгенцтва належала яго жонцы Марыяне Вікторыі, дачцэ іспанскага караля Філіпа V. Жазэ атрымлівала ў спадчыну яго старэйшая дачка Марыя I.

## Сям'я 
У 1732 годзе Жазэ жаніўся на Марыяне Вікторыі, дачцэ іспанскага
караля Філіпа V. Ад гэтага шлюбу нарадзіліся чатыры дочкі:
* Марыя I (1734—1816),
* Марыя Ганна Францыска (1736—1813),
* Марыя Францыска Даратэя (1739—1771),
* Марыя Францыска Бенедыкта (1746—1829).

## Шлюбы дочак 
Не маючы спадчыннікаў мужчынскага полу, кароль Жазэ ў 1760 годзе выдаў сваю старэйшую дачку Марыю I за свайго роднага брата, Педру.
У 1777 годзе малодшая дачка — Марыя Францыска Бенедыкта — выйшла замуж за свайго роднага пляменніка — старэйшага сына Марыі I — Жазэ. Дзве іншыя дочкі засталіся незамужнімі.

Катэгорыя:Каралі партугальскія
Катэгорыя:Браганса (дынастыя)
Парламенцкія выбары ў Славеніі (1990)

**Парламенцкія выбары** ў Скупшчыну Сацыялістычнай Рэспубліцы Славеніі прайшлі ў красавіку 1990 года.

## Вынікі выбараў 
Катэгорыя:Выбары ў Славеніі
Катэгорыя:Выбары 1990 года
Катэгорыя:1990 год у Славеніі
Катэгорыя:Красавік 1990 года
П’ер Тэяр дэ Шардэн

'''Мары-Жазеф П'ер Тэяр дэ Шардэн''' (Pierre Teilhard de Chardin; , замак Сарсена каля г. Клермон-Феран, Францыя — ) — французскі філосаф, тэолаг і палеантолаг. Член Парыжскай АН (1950).

## Біяграфічныя звесткі 
3 1899 член Таварыства Ісуса (ордэн езуітаў). Скончыў езуіцкую семінарыю на в-ве Джэрсі (1907), святар (1911). 3 1913 у Інстытуце палеанталогіі чалавека пры Музеі натуральнай гісторыі ў Парыжы. 3 1920 прафесар Каталіцкага ўніверсітэта ў Парыжы (у 1926 абвінавачаны ў антыдактрынальнасці і адхілены ад выкладання). 3 1923 удзельнічаў у палеанталагічных экспедыцыях у Манголіі, Паўднёва-Заходнім Кітаі, Індыі, Бірме, Яве і інш. Адзін з першаадкрывальнікаў сінантрапа, знойдзенага ім у 1929 каля Пекіна. Даследаваў трацічную і раннечацвярцічную фаўну і антрапагенез на тэрыторыі Паўднёвай Азіі.

## Светапогляд 
У цэнтры яго філасофіі — праблема чалавека як біялагічнай і надбіялагічнай (свядомай) істоты; выступаў за аб'яднанне ідэалізму і матэрыялізму ў выглядзе «фенаменалогіі», якая б улічвала і ўнутраны, і вонкавы бакі свету. Эвалюцыю Зямлі разглядаў як трансфармацыю найперш псіхічную, што тлумачыў наяўнасцю ў зямной матэрыі элементарнай свядомасці. У развіцці свету вылучаў 3 этапы: пераджыццё (узнікненне нежывой прыроды), жьццё (спантаннае развіццё жывой прыроды і разгалінаванне жывёльнага свету), з'яўленне чалавека (вырашальная стадыя ў эвалюцыі Зямлі, якая паклала пачатак наагенезу). Сцвярджаў, што, як зліццё аднаклетачных прывяло да прагрэсу жывой прыроды, так і чалавецтва павінна рухацца да духоўнага аб'яднання, «мегасінтэзу» індывідаў, нацый і рас. Эвалюцыйны падыход характэрны і для яго тэалагічных поглядаў: разглядаў стварэнне свету Богам не як адзіначасны акт, а як бесперапынны працэс. На яго думку, чалавек на шляху да Бога павінен не ўхіляцца ад паўсядзённасці, а актыўна ператвараць рэчаіснасць у адпаведнасці з Божай ідэяй «адухаўлення матэрыі».

Вучэнне П. Тэяр дэ Шардэна — тэярдызм — атрымала масавую папулярнасць як альтэрнатыва неатамізму — афіцыйнай дактрыне рымска-каталіцкай царквы.

## Гл. таксама 
* Касмізм
* Наасфера
* Пункт Амега

## Літаратура 
* Кісялёва, Н. Г. Тэяр дэ Шардэн / Н. Г. Кісялёва // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Беларуская энцыклапедыя; рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. Т. 16: Трыпалі — хвіліна. — Мн.: «Беларуская энцыклапедыя», 2003. — 572, [3] с. — ISBN 985-11-0263-6. — С. 151.

Катэгорыя:Філосафы Францыі
Катэгорыя:Касмізм
Катэгорыя:Эвалюцыяністы
Катэгорыя:Каталіцкія святары
Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Англіканскія святыя
Катэгорыя:Постаці французскай палеанталогіі
Казімеж Пшэрва-Тэтмаер

**Казімеж Пшэрва-Тэтмаер** (Kazimierz Przerwa-Tetmajer; , в. Людзьмеж, Польшча — ) — польскі пісьменнік; прадстаўнік «Маладой Польшчы».

Скончыў Ягелонскі універсітэт у Кракаве (1889). Друкаваўся з 1886.

Выдаў 8 зборнікаў вершаў (1891—1924), якім уласцівы імпрэсіяністычна-сімвалісцкі характар, метафарычнасць, музычнасць; звяртаўся да пейзажнай, інтымнай і філасофскай лірыкі. У драмах «Сфінкс» (1893), «Завіша Чорны» (1901), «Рэвалюцыя» (1906) выразныя сімвалісцкія тэндэнцыі. Сэнс быцця чалавека, праблемы сучаснасці і мастацтва ў раманах «Анёл смерці» (1898), «Пані Мэры» (1901), «Гібель» (1905); прырода, традыцыі і побыт жыхароў польскіх Татраў у цыкле апавяданняў «На Скалістым Падгаллі» (1903—10). У гістарычным рамане «Легенда Татраў» (1910—11) мастацкае асэнсаванне гісторыі Польшчы 17 ст. Раман «Канец эпапеі» (т. 1—4, 1913—17) пра вайну 1812 і ўдзел у ёй палякаў.

Асобныя творы К. Тэтмаера ў перакладзе на беларускую мову друкаваліся ў газеце «Наша ніва» (1910—13).

Адно з апавяданняў «Дудар» пераклаў на беларускую мову Вацлаў Ластоўскі, верш «На дзень анёла» — Алег Мінкін.

## Літаратура 
* Хмяльніцкі М. Тэтмаер // БелЭн у 18 т. Т. 16. Мн., 2003.

Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Гваздзіковыя

**Гваздзіковыя**, **Гваздзічныя** (*Caryophyllaceae*) — сямейства кветкавых двухдольных раслін з парадку гваздзікакветных.

## Апісанне 
Шмат- або аднагадовыя травяністыя расліны, рэдка паўкусты і кусты. Лісце простае, звычайна суцэльнае, супраціўнае, найчасцей без прылісткаў. Кветкі ў рознага тыпу суквеццях, рэдка адзіночныя, двухполыя ці аднаполыя, 5-членныя, з двайным калякветнікам ці без пялёсткаў, апыляюцца насякомымі. Завязь верхняя. Плады розных тыпаў (звычайна каробачка, арэшка- ці ягадападобныя).

## Пашырэнне 
Каля 80 родаў і больш за 2000 відаў. Пашыраны ўсюды, пераважна ва ўмераных і арыдных абласцях Паўночнага паўшар'я, асабліва ў Міжземнамор'і і Ірана-Туранскай фларыстычнай вобласці. На Беларусі 25 родаў, найбольш вядомыя , галадок, , , , , , , пясчанка, , , , , талянка, ,  і больш за 70 відаў. Растуць у лясах, хмызняках, на лугах, балотах, палях, па берагах рэк.

## Выкарыстанне 
Лекавыя, тэхнічныя, меданосныя, харчовыя, кармавыя і каштоўныя дэкаратыўныя расліны, некаторыя віды — ядавітыя і пустазелле.

## Літаратура 
* *Вынаеў Г.* Гваздзіковыя // БелЭн у 18 т. Т. 5. Мн., 1997.


Катэгорыя:Сямействы раслін
Руперт Брук

**Руперт Брук** (; ) — англійскі паэт.

Вучыўся ў King's College у Кембрыджы. Падчас вучобы цікавіўся беларускім фальклорам. У 1912 г. напісаў п'есу «Літва», падзеі якой адбываюцца ў сялянскай хаце каля Магілёва. Гэта быў адзін з першых англійскіх твораў, прысвечаных беларускай тэматыцы. У 1916 г. п'еса была ўпершыню пастаўленая на сцэне ў Чыкага.

Стаў вядомы ідэалістычнымі ваеннымі санетамі часоў Першай сусветнай вайны, хоць сам не паспеў паўдзельнічаць у ніводнай бітве. Памёр на шляху на бітву пры Галіполі ад запалення крыві ў Эгейскім моры. Пахаваны на востраве Скірас.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Гардзіенка Н.* Беларусы ў Вялікабрытаніі / Наталля Гардзіенка; пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мінск: Медысонт, 2010. — 620 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; кн.18). ISBN 978-985-6887-63-8

Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі
Парламенцкія выбары ў Славеніі (1992)

Парламенцкія выбары ў Дзяржаўны збор Славеніі — 2-я дэмакратычныя выбары ў Славеніі, якія прайшлі 6 снежня 1992 г. Яўка выбаршчыкаў склала 85,6 %.

## Вынікі выбараў 
Катэгорыя:Выбары ў Славеніі
Катэгорыя:Выбары 1992 года
Катэгорыя:1992 год у Славеніі
Катэгорыя:Падзеі 6 снежня
Катэгорыя:Снежань 1992 года
Уільям Мейкпіс Тэкерэй

**Уільям Мейкпіс Тэкерэй** (; , г. Калькута, Індыя — ) — англійскі пісьменнік; найбуйнейшы прадстаўнік англійскага рэалізму.

Вучыўся ў Кембрыджскім універсітэце (1828—29). Творчую дзейнасць пачаў як мастак-карыкатурыст (2000 малюнкаў увайшлі ў кнігу «Тэкерыяна», 1875). Друкаваўся з 1836. У 1860—62 быў рэдактарам часопіса «Корнхіл» (*Cornhill*).

Галоўная тэма яго твораў — выкрыццё заган тагачаснага англійскага грамадства. Аўтар сатырыка-гумарыстычных «Нататкі Жаўтаплюша» (1840), «Пендэніс» (1850), гістарычных «Гісторыя Генры Эсманда» (1852), «Віргінцы» (1857) раманаў, сямейнай хронікі «Ньюкамы» (1855). Вяршыня яго творчасці — раман «Кірмаш пыхлівасці» (1848), у якім паказаў жыццё простых людзей у перыяд напалеонаўекіх войнаў, узняў вострыя маральна-палітычныя і сацыяльна-грамадскія праблемы. Аўтар шматлікіх аповесцей, вершаў, кніг эсэ, у іх ліку сатырычная «Кніга снобаў» (1847), літаратурна-крытычных нарысаў («Англійскія гумарысты XVIII ст.», 1853), цыкла пародый («Раманы славутых літаратараў», 1847), рэцэнзій, перакладаў і інш. Яго творы адметныя сюжэтнай разгалінаванасцю, займальнасцю інтрыгі, рытмічнай разнастайнасцю, насычаны каламбурамі, матывамі маскі, марыянеткі.

## Літаратура 
* Тэкерэй // БелЭн у 18 т. Т. 16. Мн., 2003.

Катэгорыя:Пісьменнікі Англіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Пісьменнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Судзіны

* Судзіны — група заходнебалцкіх плямён.
* Судзіны — трубчастыя органы, па якіх цячэ вадкае рэчыва.
Гай Пікарда

**Гай Піка́рда** (; , Лондан — ) — брытанскі даследчык беларускай культуры.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і брэтонца і брытанкі ірландскага паходжання. Скончыў Оксфардскі ўніверсітэт (1955), універсітэт у Сарбоне (1959). Атрымаў юрыдычную адукацыю і цягам дваццаці гадоў працаваў адвакатам у французскай амбасадзе ў Лондане.

У канцы 1950-х г. адправіўся з экспедыцыяй на Падляшша, дзе збіраў старажытныя беларускія царкоўныя спевы. Вывучае творчасць беларускіх кампазітараў М. Равенскага, М. Куліковіча (Шчаглова), жыццё і дзейнасць Ф. Скарыны, распрацоўвае гісторыю перакладаў Бібліі на беларускую мову, праблематыку гісторыі ВКЛ. Займаецца пошукам старажытных беларускіх царкоўных спеваў і іх выданнем. У 1959 адшукаў у Кіеве Супрасльскі і Жыровіцкі ірмалоі — рукапісныя музычныя зборнікі XVI ст. рэлігійнага зместу. У 1961—70 выкладаў музыку і спевы ў беларускай школе імя Кірылы Тураўскага ў Лондане. Выдаў «Беларускі царкоўны спеўнік. Св. Літургія» (кн. 1—2, 1979—91), «Беларускі духоўны спеўнік» (Вільня, Лондан, 1989), склаў даведнік пра Беларускую бібліятэку імя Ф. Скарыны ў Лондане (1971), анталогію беларускіх шматгалосых песнапенняў «Залатая Беларусь» (1998). Знайшоў і апублікаваў звесткі пра беларуска-брытанскія кантакты даўнейшых часоў: пра Яна Літвіна, Аляксандра Рыпінскага, Алену Іваноўскую і «Кембрыджскую хеўру», брытанскія кантакты Рады БНР і інш. Дапамагаў у арганізацыі на працягу 30 гадоў лекцый па беларусазнаўстве, выданні «The Journal of Byelorussian Studies». Ад 1997 да 2007 г. амаль у адзіночку рабіў англамоўны часопіс «Byelorussian Chronicle».

Член Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў (Мінск), кіруючай рады Беларускай бібліятэкі і музея імя Ф. Скарыны, сакратар Англа-беларускага таварыства (Лондан).

Узнагароджаны медалём Францыска Скарыны (2000), дыпломам UNESCO (2006).

Паводле апошняй просьбы даследчыка, яго парэшткі пахаваныя ў крыпце Чырвонага касцёла ў Мінску. Архіў Гая Пікарды захоўваецца ў Беларускай бібліятэцы імя Ф. Скарыны ў Лондане.

## Выбраная бібліяграфія 
* The Francis Skaryna Byelorusian Library and Museum. London, 1971.
* Алегарычная геральдыка Францішка Скарыны // Спадчына. 1992. № 6; 1993. № 1; 1993. № 2.
* Старонкі гісторыі беларускай царкоўнай музыкі // Беларусіка=Albaruthenica. Мн., 1992. Кн. 2.
* Францыск Скарына і кабала // Крыніца. 1995. № 9.
* Diplomatic Missions of The Belarusian National Republic in London (1919—1922) // Belarusian Chronicle. № 15. 2001. P. 9—14.
* St Cyril’s House, Finchley // Belarusian Chronicle. № 18. 2001. P.24 —32.
* Раньняя англа-беларуская вясна (1915) Гуя Онслаў, Галена Іваноўская і Кембрыдзкая «хеўра» // Беларус. № 511. 2005.

## Літаратура 
* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Аўтар-укладальнік: Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3
* Гардзіенка Н. Беларусы ў Вялікабрытаніі / Наталля Гардзіенка; пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мінск: Медысонт, 2010. — 620 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; кн.18). ISBN 978-985-6887-63-8
* Дынглі Дж. Гай дэ Пікарда // Беларус. № 533. 2007.
* Языковіч Л. Пікарда // 

Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Францішак Бартуль

**Францішак Бартуль** (, Бярозкі Дрысенскага павета Віцебскай губерні, цяпер Краслаўскі край Латвіі. — , Манхасет, штат Нью-Ёрк, ЗША) — беларускі грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыў сярэднюю тэхнічную гімназію ў Дзвінску (цяпер Даўгаўпілс).

Падчас Другой сусветнай вайны ў 1940 годзе мабілізаваны ў Чырвоную Армію, трапіў у нямецкі палон і апынуўся ў Шчэціне, быў прызначаны перакладчыкам. Не вярнуўся пасля адпачынку ў Дзвінску. У 1943 годзе скончыў Віленскую беларускую настаўніцкую семінарыю. Вучыўся ў Мінскай афіцэрскай школе БКА (1944).

З ліпеня 1944 года ў эміграцыі. Знаходзіўся ў Кёнігсбергу, дзе працаваў у Камітэце самапомачы. У 1944—1945 годзе вучыўся на філасофскім факультэце Мюнхенскага каталіцкага ўніверсітэта, пазней — на філасофскім факультэце Грыгарыянскага ўніверсітэта ў Рыме. Адтуль перабраўся ў Вялікабрытанію, скончыў Лонданскі інстытут тэхнічнай стаматалогіі са спецыяльнасцю тэхніка-дантыста. З 24 снежня 1946 года быў сябрам Згуртавання беларусаў у Вялікай Брытаніі, а ў 1949 годзе абраны старшынёй арганізацыі. Пазней выконваў іншыя функцыі ў Галоўнай управе ЗБВБ. Быў сябрам Згуртавання беларускіх камбатантаў з 1949 года, адным са стваральнікаў Беларускага хрысціянскага акадэміцкага аб’яднання «Жыццё» і Беларускага акадэміцкага каталіцкага таварыства «Рунь».

У 1956 годзе з жонкай выехаў у ЗША. Жыў у Нью-Ёрку, дзе меў дантыстычную майстэрню. Актыўны ўдзельнік беларускага жыцця. Уваходзіў у кіраўніцтва БАЗА і яго нью-ёркскага аддзела, быў сябрам рэдкалегіі газеты «Беларус», ад 1982 года старшынёй Рады дырэктараў Фундацыі імя Пётры Крэчэўскага, членам Рады БНР.

Памёр 4 снежня 2005 года ў Манхасеце на Лонг-Айлендзе (штат Нью-Ёрк). Пахаваны на беларускіх могілках Божай Маці Жыровіцкай ў Іст-Брансуіку.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Арлоў Ул.* Імёны свабоды. (Бібліятэка Свабоды. XXI стагодзьдзе.) / пад рэд. К. Гарэлік — 3-е выд., дап. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2015—668 с.: іл.
* *Гардзіенка Н.* Беларусы ў Вялікабрытаніі / пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн., 2010.
* 

Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Члены Беларуска-амерыканскага задзіночання
Катэгорыя:Члены Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Латвіі
Камсамольская праўда

«**Комсомо́льская пра́вда**» () — штодзённая газета, заснаваная 13 сакавіка 1925 года. У савецкі перыяд — орган ЦК УЛКСМ.

## Гісторыя 
Створана ў адпаведнасці з рашэннем XIII з’езду РКП (б). Першы нумар газеты выйшаў 24 мая 1925 года накладам 31 тыс. асобнікаў.

Газета першапачаткова арыентавалася на моладзевую аўдыторыю, таму ў ёй было шмат навукова-папулярных і прыгодніцкіх артыкулаў. У 1960—1970-х гадах у ёй працавалі такія журналісты як Галаванаў і Пяскоў. З пачаткам перабудовы ў газеце пачалі з’яўляцца сацыяльна-крытычныя артыкулы, якія яшчэ больш падвысілі папулярнасць газеты. У канцы 1980-х гадоў яе наклад дасягаў 20 млн асобнікаў.

З 1 снежня 1990 года «Комсомольская правда» перастала быць органам ЦК УЛКСМ, ператварыўшыся ва ўсесаюзную штодзённую газету.

19 жніўня 1991 года падчас Жнівеньскага путчу газета была забаронена ГКЧП і ўпершыню за ўсю гісторыю не выйшлі па графіку нумары 19 і 20 жніўня. Але ўжо 21 жніўня газета надрукавала ўсю хроніку падзеяў путчу як гістарычны дакумент.

У 1990—2000-я гады ад грамадcка-палітычнай тэматыкі газета прыкметна зрушыла акцэнт увагі на свецкую хроніку, жыцці знакамітасцей і пацеху чытача, стаўшы адным з буйных «таблоідаў». Палітычны агляд у газеце застаўся, але стаў займаць менш месца.

З 1993 года выходзіць штотыднёвік «Комсомольская правда» (часам званы «таўстушка») з павялічаным аб’ёмам. Яго наклад значна перавышае наклад штодзённага нумара і дасягае 3,1 мільёну асобнікаў. Да 2005 года штотыднёвік выходзіў па пятніцах, затым — па чацвяргах.

13 лютага 2006 года згарэў увесь шосты паверх будынка, дзе размяшчалася маскоўская рэдакцыя газеты «Комсомольская правда». Нягледзячы на пажар, «Камсамолка» засталася працаваць на вуліцы Праўды. Рэдакцыю перанеслі ў будынак былой паліклінікі на вул. Праўды, 15.

У пачатку жніўня 2007 года «Комсомольская правда» змяніла адрас і пераехала на Стары Пятроўска-Разумоўскі праезд (станцыя мэтро «Дынама»), дзе і знаходзіцца дагэтуль. Выдавецкі дом займае 3 паверху ў 8-павярховым будынку Маскоўскага швейнага аб’яднання «Вымпел» (заснаванае ў 1914 годзе), якое здае значную частку сваіх пляцаў пад камерцыйныя і іншыя арганізацыі.

## У Беларусі 
«КП у Беларусі» — беларуская версія выдання, якая выходзіла ў 1994—2021 гадах. Пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года газеце не давалі друкавацца ў Беларусі і выдалілі з дзяржаўнай сеткі распаўсюджвання па падпісцы і ў розніцу. За паўгода пасля жніўня 2020 года тыраж выдання ўпаў са 150 да 39 тысяч асобнікаў.

29 верасня 2021 года сайт «КП у Беларусі» — kp.by — быў заблакаваны з-за матэрыялу Генадзя Мажэйкі пра перастрэлку ў Мінску, 1 кастрычніка журналіст быў арыштаваны. 5 кастрычніка 2021 года «Камсамольская праўда» закрыла свой беларускі філіял. У цяперашні час артыкулы і нататкі з навінамі з Беларусі публікуюцца на сайце расійскага выдання, у спецыяльна створаным раздзеле belarus.kp.ru.

## Гл. таксама 
* КП в Белоруссии

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* «КП в Белоруссии»  

Катэгорыя:Газеты Расіі
Катэгорыя:Газеты Беларусі
Сайт

.org]]
**Сайт**, **вэб-сайт** (ад :  — «павуцінне, сетка» і  — «месца», літаральна «месца, сегмент, частка ў сетцы») — сукупнасць вэб-старонак прыватнай асобы або арганізацыі ў камп’ютарнай сетцы, аб’яднаных пад адным адрасам (даменным імем ці IP-адрасам).

Усе вэб-сайты ў сукупнасці складаюць Сусветнае павуцінне, доступ да якога карыстальнікі атрымоўваюць праз Інтэрнэт. Для прагляду вэб-сайтаў патрэбная адмысловая праграма — вэб-браўзер. Акрамя вэб-сайтаў, якія даступныя кожнаму ў Інтэрнэце, існуюць прыватныя вэб-сайты ўнутры прыватных камп’ютарных сетак (напрыклад, вэб-сайт кампаніі з унутранай дакументацыяй для супрацоўнікаў), а таксама сайты ў ананімных сетках (напрыклад, Даркнэт), якія патрабуюць выкарыстання дадатковых праграм.

Для прамога доступу кліентаў да сайтаў на серверах быў адмыслова распрацаваны пратакол HTTP.

## Спіс сайтаў па папулярнасці 
Папулярнасць сайтаў вызначаецца, як правіла, па колькасці наведвальнікаў. Станам на снежань 2025 года найбольш папулярнымі сайтамі ў свеце былі наступныя:

# google.com — пошукавая сістэма і мультысэрвісны партал.
# youtube.com — сэрвіс які прадстаўляе паслугі хостынгу відэаматэрыялаў.
# facebook.com — самая вялікая сацыяльная сетка у свеце.
# instagram.com — сацыяльная сетка з распаўсюджваннем фота і кароткіх відэа.
# chatgpt.com — віртуальны суразмоўца з генератыўным штучным інтэлектам.
# x.com (раней  Twitter) — сацыяльная сетка з кароткімі тэкставымі нататкамі.
# reddit.com — сацыяльная сетка з мноствам тэматычных форумаў.
# whatsapp.com — сэрвіс абмену паведамленнямі і галасавой сувязі.
# wikipedia.org — свабодная мультымоўная ўніверсальная энцыклапедыя.
# bing.com — пошукавая сістэма ад Microsoft.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сайты
Катэгорыя:Сусветнае павуцінне