open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Спіс гарадоў-мільянераў Паўночнай Амерыкі

Ніжэй прыведзены спіс гарадоў Паўночнай Амерыкі з насельніцтвам больш мільёна чалавек. Спіс складзены паводле алфавіту (краін). Сталіцы вылучаны **тоўстым шрыфтам**.

## Гл. таксама 
* Спіс гарадоў-мільянераў Аўстраліі і Акіяніі
* Спіс гарадоў-мільянераў Еўропы
* Спіс гарадоў-мільянераў Паўднёвай Амерыкі
* Спіс гарадоў-мільянераў Азіі
* Спіс гарадоў-мільянераў Афрыкі

Паўночнай Амерыкі
Гарады-мільянеры
Гарады-мільянеры
Анры Енверавіч Хагуш

**Анры Хагуш** (нар. , Гагра, Абхазская АССР) — расійскі футбаліст (абаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у тульскім «Арсенале».

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў Абхазіі, але ўжо ў маладосці трапіў у маскоўскі «Спартак». З 2006 па 2008 гады выступаў за БАТЭ, дзе быў асноўным іграком, разам з барысаўскім клубам гуляў у Лізе чэмпіёнаў. У лютым 2009 года перайшоў у казанскі «Рубін», але амаль адразу быў аддадзены ў арэнду, гуляў у клубах расійскай Прэм’ер-лігі.

У сакавіку 2013 года вярнуўся ў Беларусь, падпісаўшы кантракт з «Тарпеда-БелАЗ». У матчы першага тура супраць «Мінска» прычыніў траўму Паўлу Вайцяхоўскаму, але і сам атрымаў траўму, з-за якой выбыў амаль да канца сезона. Вярнуўся ў строй у верасні 2013 года і зноў заняў месца ў аснове аўтазаводцаў. У складзе «Тарпеда-БелАЗ» выступаў на пазіцыі правага абаронцы.

У студзені 2014 года зноў стаў іграком БАТЭ. Неўзабаве замацаваўся ў асноўным складзе барысаўчан на пазіцыі правага абаронцы. У снежні 2014 года перайшоў у клуб расійскай Прэм’ер-лігі «Арсенал» з Тулы. З 2019 года стаў радзей з’яўляцца на полі, часцей заставаўся на лаўцы запасных. У пачтаку 2021 года вырашыў перайсці на трэнерскую працу ў клубе, стаўшы памочнікам галоўнага трэнера.

## Міжнародная кар’ера 
У 2007 годзе правёў адзін матч за моладзевую зборную Расіі.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі (4): 2006, 2007, 2008, 2014
*  Уладальнік Суперкубка Беларусі: 2014
*  У спісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2008

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Тула
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтахімік Ніжнякамск
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Нальчык
Катэгорыя:Ігракі ФК Растоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Кубань Краснадар
Катэгорыя:Ігракі ФК Рубін Казань
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Ніжні Ноўгарад
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Масква
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Расіі
Свен Гедын

**Свен Андэрс Гедын** (, , Стакгольм, Швецыя — ) — шведскі падарожнік.

## Біяграфія 
У 1893—1902 гадах даследаваў Тыбет і паўночны захад Цэнтральнай Азіі.

У 1905—1908 гадах з Трапезунда (цяпер горад Трабзон, Турцыя) праз паўночна-усходні Іран, Кашмір дасягнуў вытокаў рэк Брахмапутра і Сатледж.

Адкрыў Гандысышань.

У 1923 годзе здзейсніў кругасветнае падарожжа праз Паўночную Амерыку, Японію, Манголію і Сібір.

У 1927—1935 гадах вывучаў Кітай, Манголію, Заходні Тыбет і Усходні Туркестан.

## Бібліяграфія 
Выбраныя творы:
* *Genom Persien, Mesopotamien och Kaukasien: reseminnen*, 1887
* *Genom Khorasan och Turkestan: minnen från en resa i Centralasien 1890 och 1891*, 1892-93
* *En färd genom Asien* (Падарожжа па Азіі), 1-2, 1898
* *Asien — Tusen mil på okända vägar* 1-2, 1903
* *Öfver land till Indien* 1-2
* *Scientific results of a journey in Central Asia 1899—1902*, 1-7, 1904-07
* *Transhimalaya: upptäckter och äfventyr i Tibet* 1-3, 1909-12
* *Från pol till pol* (Ад полюса да полюса), 1-2, 1911
* *Fronten i väster* (Фронт на Захадзе), 1915
* *Kriget mot Ryssland* (Война супраць Расіі), 1915
* *Ein Volk in Waffen: den deutschen Soldaten gewidmet*, 1915
* *Southern Tibet: discoveries in former times compared with my own researches in 1906—1908*, 1-12, 1915-22
* *Till Jerusalem*, 1917
* *En levnadsteckning*, 1920
* *Jehol — Kejsarstaden*, 1931
* *Erövringståg i Tibet*, 1934
* *Stora hästens flykt*, 1935
* *Tyskland — 60 år*, 1939
* *Chiang Kai-Shek: marskalk av Kina*, 1939
* *Mitt liv som upptäcksresande* (Маё жыццё падарожніка), 1-4, 1930
* *Det kämpande Tyskland (under medverkan av Sven Hedin)*, 1941
* *History of the expedition in Asia 1927—1935*, 1-4, 1943-45
* *Utan uppdrag i Berlin* (Б, 1949
* *Mina hundar i Asien*, 1952

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Бібліяграфія  
* Біяграфія Свена Гедына  

Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Калума
Красевічы (Чэрвеньскі раён)

**Красе́вічы** (, ) — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Смілавіцкага сельсавета. За 3 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Смілавічы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Смілавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Гёталанд

thumb|Гёталанд
**Гёталанд** або **Ёталанд** () — гістарычная назва паўднёвай часткі Швецыі (назва ад паўночна-германскага племя гаўтаў, ці гётаў, ётаў, якія ў старажытнісці насялялі востраў Готланд). Адна з трох зямель Швецыі, якая складаецца з 10 правінцый. Геаграфічна знаходзіцца ў паўднёвай Швецыі, на поўначы мяжуе з зямлёй Свеаланд, з глухімі лясамі Тыведэн, Цюласкуг і Кульмардэн, якія ствараюць мяжу паміж дзвюма землямі.

Займае 22 % плошчы краіны, дзе жыве амаль 50 % яе насельніцтва.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Швецыі
Нобелеўскі камітэт

**Нобелеўскі камітэт** — арганізацыя, якая выконвае вялікую частку працы па выбары лаўрэатаў Нобелеўскіх прэмій. Існуе 5 Нобелеўскіх камітэтаў, кожны з якіх прымае рашэнне ў адной з пяці намінацый, заснаваных Нобелем.

Чатыры Нобелеўскіх камітэта, якія працуюць над прэміямі па фізіцы, хіміі, фізіялогіі і медыцыне і літаратуры, з’яўляюцца спецыяльнымі органамі Шведскай каралеўскай акадэміі навук, Каралінскага інстытута і Шведскай акадэміі. Гэтыя камітэты толькі вылучаюць кандыдатаў на прэмію, канчатковыя рашэнні прымаецца на «вялікіх асамблеях», на якія збіраюцца ўсе члены акадэмій пры выбары лаўрэата прэмій па фізіцы, хіміі і літаратуры і 50 членаў Нобелеўскай асамблеі Каралеўскага інстытута для прэміі па фізіялогіі і медыцыне. Нобелеўскую прэмію міру прысуджае пяты, нарвежскі Нобелеўскі камітэт, які размешчаны ў Стортынгу (парламенце Нарвегіі) і які з’яўляецца часткай Нарвежскага Нобелеўскага інстытута, прычым ён як абірае кандыдатаў, так і прымае канчатковае рашэнне.

Абранне лаўрэатаў Прэміі Шведскага дзяржаўнага банка па эканамічных навуках памяці Альфрэда Нобеля (якая фармальна не з’яўляецца Нобелеўскай прэміяй) праводзіцца аналагічна абранні іншых лаўрэатаў.

## Галерэя 

Выява:Main building of the Royal Swedish Academy of Sciences (Kungliga Vetenskapsakademien), Frescati, Norra Djurgården, Stockholm.jpg|Два Нобелеўскіх камітэта, па фізіцы і хіміі, а таксама камітэт, які прысуджае прэмію па эканоміцы, размешчаны ў Шведскай каралеўскай акадэміі навук.
Выява:KI Berz lab 20060723.jpg|Нобелеўскі камітэт па фізіялогіі і медыцыне размешчаны ў Каралінскім інстытуце.
Выява:Svenska-Akademien.jpg|Нобелеўскі камітэт па літаратуры знаходзіцца ў Шведскай акадэміі.
Выява:Norske nobelinstiutt 1.jpg|Нарвежскі Нобелеўскі камітэт

Катэгорыя:Нобелеўская прэмія
Катэгорыя:Шведская каралеўская акадэмія навук
Джон Баньян

**Джон Баньян** (; , ,  — 31 жніўня, 1688, Лондан, Англія) — англійскі прапаведнік, баптысцкі дзеяч, добра вядомы дзякуючы сваёй працы «Падарожжа пілігрыма ў Нябесную краіну». Не зважаючы на тое, што Баньян быў нонканфармістам і членам незалежнай царквы, ён часцяком апісваецца як баптыскі прапаведнік і кангрэгацыяніст, але сам аддаваў перавагу свайму апісанню проста як хрысціянін. Дзень ушаны адзначаецца Царквой Англіі 30 жніўня, а таксама дзенб яго памяці маецца ў літургічным календары Епіскапальнай царквы ў ЗША — 29 жніўня.

Баньян атрымаў адукацыю ў доме свайго бацькі, разам з іншымі беднымі сельскімі хлапчукамі, і той факт, што адукацыі атрымаў зусім мала, быў выгадным для яго бацькі і яго будучаму гандлю. Ён рушыў услед бацьку, гандлюючы бляшанымі вырабамі, што ў той час лічылася заняткам нізкім, і гістарычна асацыявалася з качавым ладам жыцця цыганаў. У 1640-х гадах праходзіў службу ў паляменцкім войску. У 1649 годзе абраўся шлюбам з маладой дзяўчынай Мэры.

## Спасылкі 
* Біяграфія Баньяна. Whole Some Words. 
* Працы Баньяна. Праект Гутэнберг 
* Міжнарожнае таварыства імя Баньяна . 

Катэгорыя:Постаці баптызму
Катэгорыя:Англіканскія святыя
Катэгорыя:Постаці пратэстанцтва
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Постаці англійскага багаслоўя
Іаган Бугенхаген

**Іаган Бугенхаген** (; , Волін, Свяшчэнная Рымская імперыя — 20 красавіка, 1558, Вітэнберг, Свяшчэнная Рымская імперыя) — нямецкі прапаведнік, дзеяч Рэфармацыі, тэолаг, паслядоўнік і паплечнік Марціна Лютэра. Іаган з поспехам прасоўваў Рэфармацыю Памеранію і Данію. Сярод яго асноўных дасягненняў маюцца арганізацыя лютэранскіх цэркваў у Паўночнай Германіі і Скандынавіі. Мае мянушку «другі апостал Поўначы».

## Біяграфія 
### Раннія гады 
Нарадзіўся ў 1485 годзе ў памеранскім горадзе Волін. З 1502 года вывучаў багаслоўе і гуманітарныя навукі ў Грайфсвальдзе і ўжо ў 1503 годзе быў прызначаны рэктарам школы ў Трэптаве. Паводле даручэння герцага Багуслава X напісаў першую гісторыю Памераніі на лацінскай мове.

### Вітэнберг 
У Вітэнбергу Бугенхаген стаў пастарам прыходу і сябрам Марціна Лютэра. Ён быў членам каманды Лютэра, якая здзейсніла пераклад Бібліі з лацінскай на нямецкую мову, а таксама прымаў удзел у дыскусах паводле рэформ Ульрыха Цвінглі. У 1523 годзе, дзякуючы сваім лекцыям, быў запрошаны ва ўніверсітэт Вітэнберга. Такім чынам Бугенхаген стаў адным з самых уплывовых рэфарматараў у горадзе.

17 сакавіка 1533 года Іаган атрымаў званне доктара багаслоўя ва ўніверсітэце Вітэнберга, дзякуючы падтрымцы з боку Марціна Лютэра.

### Рэфармацыйная праца 
Галоўным унёскам Бугенхагена лічыцца тое, што ён з вялікім поспехам усталяваў царкоўныя парадкі ў шэрагу гарадоў, такіх як Браўншвайг, Гамбург, Любек, Брэмен, Гётынген, Оснабрук і іншых. У 1534 годзе Бугенхаген правёў Рэфармацыю ў Памераніі, а ў 1537 годзе адправіўся з той жа мэтай у Данію, дзе таксама працаваў над аднаўленнем універсітэта Капенгагена і стаў у ім першым рэктарам і выкладчыкам багаслоўя. У 1542 годзе Іаган увёў тыя ж царкоўныя парадкі ў Шлезвіг-Гольштэйне, а ў 1543 годзе наведаў цэрквы ў Хільдэсхайме і Браўншвайгу.

### Апошнія гады 
Пасля смерці Лютэра ў 1546 годзе, Бугенхаген клапаціўся аб яго ўдаве і дзецях. Бугенхаген памёр у Вітэнбергу ў 1558 годзе і быў пахаваны ў царкве Святой Марыі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Literatur von und über Johannes Bugenhagen . Deutschen Nationalbibliothek. 
* Informationen zu Bugenhagen. Pommerschen Evangelischen Kirche. 
* Johannes Bugenhagen. Ökumenischen Heiligenlexikon. 

Катэгорыя:Лютэранскія тэолагі
Катэгорыя:Постаці Рэфармацыі
Катэгорыя:Багасловы Германіі
Катэгорыя:Перакладчыкі Германіі
Катэгорыя:Перакладчыкі на нямецкую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі на нямецкую мову
Катэгорыя:Выкладчыкі Гале-Вітэнбергскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Заходнепаморскім ваяводстве
Катэгорыя:Памерлі ў Саксоніі-Ангальт
Эдыкт аб талерантнасці (1782)

**Эдыкт аб талерантнасці** () — дакумент, выдадзены святым рымскім імператарам Іосіфам II 2 студзеня 1782 года. Паводле яго яўрэі атрымалі большую свабоду ў адпраўленні сваіх рэлігійных абрадаў.

Патэнт стаў часткаю праводзімай Іосіфам II палітыкі радыкальных рэформ па пераўтварэнні імперыі Габсбургаў у ідэальную асветніцкую дзяржаву. Дагэтуль ён выдаў эдыкт, які тычыўся толькі хрысціянскіх дэнамінацый. Жыды ж падпадалі пад ранейшыя абмежаванні, усталяваныя ў Сярэднявеччы: так, яны не мелі права валодаць нерухомасцю.

Патэнт 1782 года першапачаткова распаўсюджваўся на ніжнюю Аўстрыю. Паводле яго ўмоў яўрэйскія дзеці атрымлівалі магчымасць навучацца ў дзяржаўных школах альбо засноўваць уласныя з нямецкай мовай навучання. Дарослыя атрымалі дазвол навучацца ва ўніверсітэтах, займацца гандлем, адчыняць прадпрыемствы і служыць у войску. Ранейшыя патрабаванні па абавязковым нашэнні залатой зоркі альбо сплаты асобнага падатку былі скасаваныя.

Тым не менш, замест выкарыстання пісьмовага іўрыта і размоўнага ідыша прадугледжвалася ўжыванне нямецкай мовы. Афіцыйныя дакументы і падручнікі не маглі друкавацца на іўрыце. «Талерантныя» яўрэі ў Вене і інтэлігенцыя падтрымала патэнт Іосіфа II, аднак большасць асцерагалася магчымай асіміляцыі і пагрозы культуры і ладу жыцця.

## Гл. таксама 
* Эмансіпацыя яўрэяў

## Спасылкі 
* Тэкст эдыкту 
* Тэкст эдыкту 

Катэгорыя:Падзеі 1782 года
Катэгорыя:Падзеі 2 студзеня
Катэгорыя:Гісторыя права
Катэгорыя:Аўстрыйская імперыя
Катэгорыя:Права Аўстрыі
Катэгорыя:Права Венгрыі
Катэгорыя:Канфесійнае права
Шорт-трэк

thumb|
**Шо́рт-трэ́к** (, ) — форма канькабежнага спорту. У спаборніцтвах некалькі спартсменаў (як правіла 4—8: чым больш дыстанцыя, тым больш спартсменаў у забегу) адначасова катаюцца па авальнай лядовай дарожцы даўжынёй 111,12 м.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Зімовыя алімпійскія віды спорту
Хакей на траве

**Хакей на траве** — летні алімпійскі від спорту. Арганізацыяй спаборніцтваў займаецца Міжнародная федэрацыя хакея на траве (Fédération Internationale de Hockey, FIH). У Міжнародную федэрацыю хакея ўваходзяць больш за 116 краін.

Існуе разнавіднасць хакея на траве ў закрытых памяшканнях — індор-хакей, які лічыцца асобным відам спорту, і адрознівацца не толькі пакрыццём, але і меншым памерам пляцоўкі і колькасцю гульцоў у кожнай камандзе.

thumb|Фрагмент гульні ў хакей на траве|left
Хакей на траве карыстаецца вялікай папулярнасцю ў Нідэрландах, Германіі, Іспаніі, Бельгіі, Англіі, Ірландыі, Аргенціне, Аўстраліі, Новай Зеландыі, ПАР, Індыі, Пакістане, Малайзіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Фрыстайл

**Фрыста́йл** () — від лыжнага спорту. У склад фрыстайла ўваходзяць лыжная акрабатыка, скі-крос, могул і ньюскул скіінг. Лыжны балет — адна з дысцыплін фрыстайла, якая існавала да 1999 года, была выключаная з праграм афіцыйных спаборніцтваў. Балет складаўся са спуску па пакатым схіле пад музычнае суправаджэнне з дэманстрацыяй элементаў слізгацення, крокаў, кручэнняў, скачкоў.

## Лыжная акрабатыка 
У лыжнай акрабатыцы спартсмены з адмыслова спрафіляванага трампліна здзяйсняюць серыю з двух розных па складанасці скачкоў. Трампліны бываюць 3 відаў: вялікі (патройны) (вышыня 4,05 м, ухіл 70°); сярэдні (падвойны) (3,5 м, 65°); малы (сальтавы) (2,1 м, 55°). Гара прызямлення павінна быць пакрытая друзлым снегам. Ачкі налічаюцца за тэхніку адрыву ад трампліна, траекторыю палёту, фігуру і прызямленне. 5 суддзяў ацэньваюць фігуру (з 7 балаў), 2 суддзі ацэньваюць прызямленне (з 3 балаў). Найбольшую і найменшую адзнаку за палёт адкідаюць, пакінутыя 3 адзнакі сумуюць. З адзнакаў за прызямленне выводзяць сярэднюю адзнаку і памнажаюць яе на 3. Атрыманыя сумы за палёт (максімум — 21 бал) і прызямленне (максімум — 9 балаў) складаюць і памнажаюць на каэфіцыент складанасці элементу. Па найбольшым ліку балаў вызначаецца пераможца. Неафіцыйным рэкордам з’яўляецца сума балаў 268.7 (, ЗША, 11.01.2007).

## Могул 
Могул — гэта спуск па грудкаватым, куп’істым схіле. Лавіруючы паміж грудамі, спартсмен увесь час паварочвае ногі з лыжамі то ў адзін, то ў іншы бок. Траса спуску ўключае два трампліны, на якіх лыжнік дэманструе скачкі. Выступ ацэньваецца па наступных крытэрах: тэхніка заваротаў, складанасць скачкоў і якасць іх выканання, а таксама час спуску.

## Скі-крос 
Скі-крос — гонка па адмысловай горналыжнай трасе, якая ўключае ў сябе снежныя перашкоды ў выглядзе розных трамплінаў, хваляў і віражоў. Спаборніцтвы па скі-кросе праходзяць у два этапы. На першым этапе, у кваліфікацыі, спартсмены праходзяць трасу на час па адным. Па выніках кваліфікацыі спартсмены размяркоўваюцца па групах у чатыры чалавекі для ўдзелу ў фіналах. Фінальныя заезды праходзяць па алімпійскай схеме, з выбываннем. Перамагае той, хто прыходзіць да фінішу першым.

## Слоўпстайл 
Слоўпстайл — выкананне серыі акрабатычных скачкоў на трамплінах, пірамідах, контр-ухілах, парэнчах, размешчаных паслядоўна на працягу ўсёй трасы. Дысцыпліна ўключаная ў праграму Алімпіяды-2014 рашэннем Выканкаму МАК на паседжанні ў Дурбане (ПАР) 4 чэрвеня 2011.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Зімовыя алімпійскія віды спорту
Парусны спорт

, Rostock]]
**Парусны спорт** — від спорту, у якім спартсмены спаборнічаюць, выкарыстоўваючы рыштунак, галоўным чынам, лодкі і судны, адмысловыя сані для снегу ці лёду, а таксама каляскі для перасоўвання па цвёрдай паверхні, якія рухаюцца парусамі.

Сваё развіццё парусны спорт, несумнеўна, атрымаў у тых краінах, дзе дадзеным відам спорту было зручна займацца, зыходзячы з геаграфічнага становішча.

Спачатку яхтынг стаў папулярны на тэрыторыі Галандыі, а праз некаторы час і побач з англійскімі берагамі можна было назіраць спартсменаў, якія займаліся парусным спортам. Першыя згадванні ў летапісах пра гонкі на парусных яхтах датуюцца 1662 годам.

Ужо праз стагоддзе з’явіліся першыя яхт-клубы. З цягам часу яхт-клубы распаўсюдзіліся па тэрыторыі ўсёй Еўропы.

Слова «яхта» паходзіць ад галандскага *jacht* — паруснае, парусна-маторнае ці маторнае судна для воднага спорту і прагулак.

Першы міжнародны саюз паруснага спорту быў заснаваны ў 1907 годзе, з 1996 года ён змяніў сваю назву на Міжнародную федэрацыю паруснага спорту.

Ужо ў 1998 годзе дадзеная арганізацыя аб’ядноўвала каля 115 нацыянальных федэрацый.

У адрозненне ад шматлікіх іншых відаў, у парусным спорце не так моцна выяўляецца залежнасць ад прыродных дадзеных. Залежнасць ад вагі і росту не моцная, і пры гэтым заўсёды можна абраць падыходзячы для сябе (пад рост і вагу) клас яхт.

У крэйсерскіх відах (у тым ліку і адзіночных кругасветных гонках) жанчыны выступаюць нароўні з мужчынамі, і досыць годна.

У Алімпійскую праграму 2016 года ўключаная дысцыпліна «катамаран» са змяшаным (жанчына і мужчына) экіпажам.

Па фарматах парусных гонак адрозніваюць: матчавыя гонкі, гонкі флоту і камандныя гонкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Беларуская федэрацыя паруснага спорту 

Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Эдыкт аб талерантнасці

**Эдыкт аб талерантнасці** () — дакумент, выдадзены імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Іосіфам II 13 кастрычніка 1781 года. Эдыкт фактычна завяршыў Контррэфармацыю ў Габсбургскай імперыі. Гэты дакумент натхніў асветніцкія ідэалы Іосіфа II (іосіфізм), і ў наступным годзе ён выдаў Талеранцыйны эдыкт.

Паводле эдыкта евангелісты (лютэране і кальвіністы), а таксама праваслаўныя, якія насялялі Цыслейтанскую частку імперыі Габсбургаў, атрымалі свабоду веравызнання, мажлівасць будаўніцтва дамоў малітвы і ўрэгулявання стасункаў з пануючай Каталіцкай царквой (напрыклад, належныя плацяжы). Прыхільнікі гэтых веравызнанняў былі практычна ўраўнаваныя ў грамадзянскіх правах з каталікамі: атрымалі магчымасць валодаць маёнткамі, займацца рамёствамі, пражываць у гарадах, атрымліваць навуковыя званні і займаць дзяржаўныя пасады. Тым не менш, каталіцтва заставалася дзяржаўнай канфесіяй, і дамы малітвы іншых канфесій маглі будавацца толькі з пэўнымі абмежаваннямі: напрыклад, галоўны ўваход нельга было рабіць з боку вуліцы, таксама былі забароненыя вежы (хоць у Драгомыслі такі дазвол быў атрыманы).

 (Аўстрыя)]]
Пасля выдання эдыкта на тэрыторыі Цыслейтаніі зборы паўсталі ў такіх мясцінах, як Вена, Верхняя Аўстрыя, Трыест і Прага. Агулам за тры гады пасля выдання эдыкта ў Аўстрыі і па-за Аўстрыйскай Сілезіяй паўстала 50 збораў. Ва ўсходняй частцы Аўстрыйскай Сілезіі — на Цешынскай Сілезіі — знаходзілася найбольшая на той час суполка лютэран на тэрыторыі Цыслейтаніі. Гэтую правінцыю ад астатніх адрознівала тое, што тут ужо існавала г. зв. *царква ласкі* (Царква Ісуса ў Цешыне), таму эдыкт быў тут прыняты ў іншай фармулёўцы. Дзякуючы выданню Эдыкта аб талерантнасці да цешынскай царквы далучыліся новыя зборы рэгіёна: у Бельскай, Яважы, Блудавіцах, Комарнай Льготцы, Вісле, Быстржыцах, Устрані, Галешаве, Наўсях, Драгомыслі, Старой Бельскай. У заходняй, опаўскай частцы правінцыі паўстаў толькі адзін збор у Голчавіцах ().

У наступныя гады выдадзеныя яшчэ некалькі дэкрэтаў, дапаўняючых эдыкт, у тым ліку з мэтай стрымання далейшага развіцця евангельскай царквы на тэрыторыі дзяржавы. Поўнае ўраўнаванне ў рэлігійных правах адбылося ў сярэдзіне XIX стагоддзя ў пару Вясны народаў.

## Гл. таксама 
* Пратэстанцкі эдыкт

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Арыгінал тэксту эдыкта 
* Скан арыгіналу

Катэгорыя:1781 год у Еўропе
Катэгорыя:Падзеі 13 кастрычніка
Катэгорыя:Гісторыя хрысціянства
Катэгорыя:Гісторыя права
Катэгорыя:Аўстрыйская імперыя
Катэгорыя:Права Аўстрыі
Катэгорыя:Права Венгрыі
Катэгорыя:Канфесійнае права
Кайса Варг

thumb|Ілюстрацыя з першага выдання паваранай кнігі Кайсы Варгі*Hjelpreda I Hushållningen För Unga Fruentimber*
**Ганна Крысціна Варг**, больш вядома як **Кайса Варг** (, Эрэбру — , Стакгольм) — шведскі аўтар кулінарнай кнігі, адна з самых вядомых кухараў у гісторыі Швецыі.

## Біяграфія 
Кайса Варг нарадзілася ў Эрэбру ў буржуазнай сям'і. Яе бацькамі былі Катарына Левіна і Андэрс Варг. Яе бацька памёр пасля працяглай хваробы, калі ёй было пяць гадоў. У 1710 годзе яе маці пабралася шлюбам з капітанам Эрыкам Росенстрэлем (), затым пераехала з дочкамі Ганнай Крысцінай і Ганнай Катарынай у дом у Фінспангу. Маці ў новым шлюбе нарадзіла яшчэ семярых дзяцей.

Невядома, чаму і калі Варг пакінула дом і пераехала ў Стакгольм, Яны былі яе апошнімі працадаўцамі. У яе былі добрыя адносіны з імі. Леанард, які памёр у 1759 годзе, завяшчаў, што пасля яго смерці Кайса мае права жыць у яго доме., а таксама парады аб хатніх справах, такіх як фарбаванне тканіны або вырабу свечак.

Гэтая кніга выступала ў якасці асноўнага дапаможніка хатніх гаспадынь на працягу некалькіх пакаленняў, пакуль новае абсталяванне для кухні, якое з'явілася ў XX стагоддзі, не зрабіла яе састарэлай. Кніга таксама апісвае шведскую кухню, калі яшчэ шырока не ўжывалі бульбу, што робіць яе важным гістарычным дакументам.

## Памяць 
У горадзе Эрэбру ў музеі драўляных будынкаў пад адкрытым небам Вадчэпінгу знаходзіцца дом дзяцінства Кайсы Варг.
Гётэбаргскі трамвай

**Гётэбаргскі трамвай** () — грамадскі транспарт Гётэбарга. Кіруе кампанія Göteborgs Spårvagar AB, рэгулюе кампанія грамадскага транспарту Västtrafik.

Агульная даўжыня сеткі — прыкладна 190 км, агульная даўжыня ліній — 80 км. Гэта самая вялікая трамвайная сетка ў Скандынавіі. 200 трамваяў, 12 дзённых і 5 начных маршрутаў.

Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Швецыі
Катэгорыя:Гётэбарг
Міхаіл Барысавіч Кроль

**Міхаіл Барысавіч Кроль** (,  — ) — беларускі неўрапатолаг. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1931), член-карэспандэнт АН СССР (1939), доктар медыцынскіх навук (1918), прафесар (1921). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1931). 

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт (1901). У 1923—1932 гадах загадчык кафедры, дэкан медыцынскага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, у 1930—1932 гадах дырэктар Мінскага медыцынскага інстытута. З 1933 года дырэктар клінікі нервовых хвароб Усесаюзнага інстытута эксперыментальнай медыцыны. У 1935—1939 гадах адказны рэдактар часопіса «Неўрапаталогія і псіхіятрыя».

Заснавальнік беларускай школы неўрапатолагаў. У клінічнай практыцы выкарыстаў метад хранаксіі, які дазваляе даследаваць тонкія функцыі нервовай сістэмы. Звярнуў увагу на ўзаемную абумоўленасць гнозісу, праксісу і маўлення. На клінічным матэрыяле паказаў значэнне адаптацыйнай ролі вегетатыўнай нервовай сістэмы. Займаўся віруснымі нейраінфекцыямі (шаленства, сыпны тыф, праказа), вывучаў тайговы энцэфаліт.

## Асноўныя працы 
* Невропатологические синдромы. 2 изд. М.; Л.: Биомедгиз, 1936.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ректоры университета // Белорусский государственный медицинский университет 
* Міхаіл Барысавіч Кроль у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* 

Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Неўролагі Беларусі
Катэгорыя:Неўролагі СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДМУ
Катэгорыя:Медыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Неўролагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Псіхіятры Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рэктары Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дэканы БДУ
Фігурнае катанне

**Фігу́рнае ката́нне** — канькабежны від спорту, які адносіцца да складанакаардынацыйных відаў спорту. Асноўная ідэя заключаецца ў перасоўванні спартсмена ці пары спартсменаў на каньках па лёдзе са зменамі напрамку руху і выкананнем дадатковых элементаў (кручэннем, скачкамі, камбінацыямі крокаў, падтрымак і інш.) пад музыку.

Фігурнае катанне як асобны від спорту сфарміравалася ў 1860-х гадах і ў 1871 годзе было прызнана на I Кангрэсе канькабежцаў. Першыя спаборніцтвы адбыліся ў Вене ў 1882 годзе сярод мужчын-фігурыстаў.

У 1908 і 1920 гадах спаборніцтвы па фігурным катанні прайшлі на летніх Алімпійскіх гульнях. Трэба адзначыць, што фігурнае катанне — першы з зімовых відаў спорту, які патрапіў у алімпійскую праграму. З 1924 года фігурнае катанне нязменна ўваходзіць у праграму зімовых Алімпійскіх гульняў.

З 1986 года і па цяперашні час афіцыйныя міжнародныя спаборніцтвы па фігурным катанні, такія як чэмпіянат свету, чэмпіянат Еўропы, чэмпіянат Чатырох кантынентаў і іншыя, праходзяць пад эгідай Міжнароднага саюза канькабежцаў (ІСУ, ад ).

У фігурным катанні вылучаюць 5 дысцыплін: мужчынскае адзіночнае катанне, жаночае адзіночнае катанне, парнае фігурнае катанне, спартыўныя танцы і групавое сінхроннае катанне. Групавое сінхроннае катанне пакуль не ўключанае ў праграму афіцыйных спаборніцтваў, па дадзеным відзе фігурнага катання праходзіць асобны чэмпіянат свету па сінхронным катанні на каньках.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Міжнароднага саюза канькабежцаў
Сучаснае пяцібор’е

thumb|Крос на 3000 метраў — адна з дысцыплін пентатлону
'''Суча́снае пяцібор'е**, **пентатлон''' ( — пяць +  — спаборніцтва) — від спорту з класы спартыўных мнагаборстваў, у якім удзельнікі спаборнічаюць у пяці дысцыплінах: канкур, фехтаванне, стральба, бег, плаванне. Падзяляецца на мужчынскае і жаночае пяцібор'е, таксама падзяляецца па ўзросце. Сучасным называецца для адрознення ад антычнага.

## Спасылкі 
* Міжнародная федэрацыя сучаснага пяцібор'я


Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Стралковы спорт

**Стралко́вы спорт** — від спорту, у якім удзельнікі спаборнічаюць у стральбе з агнястрэльнай і пнеўматычнай зброі.
 СССР, прысвечаная 45-му чэмпіянату свету па стралковаму спорту]]
Падраздзяляецца на кулявую стральбу, дзе стральба вядзецца з наразной зброі ў ціры па мішэнях, і стэндавую стральбу, дзе ўдзельнікі страляюць з гладкаствольнай зброі па адмысловых мішэнях-талерачках, якія ляцяць, на адкрытых стрэльбішчах. Таксама існуе стральба з лука.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сайт  //  Беларускай федэрацыі стралковага спорту

Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Спартыўная гімнастыка

thumb|Гімнаст на паралельных брусах
**Спартыўная гімна́стыка** — від спорту, які ўключае спаборніцтвы на гімнастычных снарадах, у вольных практыкаваннях і ў апорных скачках. У сучаснай праграме гімнастычнага шматбор’я: для жанчын — на брусах рознай вышыні, бервяне, у апорных скачках, вольных практыкаваннях; для мужчын — у вольных практыкаваннях, апорных скачках, на кані, кольцах, паралельных брусах і перакладзіне.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Міжнародная федэрацыя гімнастыкі
* GYMmedia.com International  

Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Тэквандо

]]
**Тэквандо**, **таэквандо́**, **тхэквандо** () — карэйскае адзінаборства. Характэрная асаблівасць тэквандо — ногі ў паядынку выкарыстоўваюцца больш актыўна, чым рукі. Звышзадачай тэквандо ў старажытнасці было выбіванне вершніка з сядла. Слова «тэквандо» складаецца з трох словаў: «тэ» — нага, «квон» — кулак (рука), «-до» — мастацтва, шлях тэквандо, шлях да ўдасканалення (шлях рукі і нагі). Па вызначэнні Чхвэ Хон Хі, «тэквандо азначае сістэму духоўнай трэніроўкі і тэхніку самаабароны бяз зброі, нароўні са здароўем, а таксама кваліфікаваным выкананнем удараў, блокаў і скачкоў, выкананых галаруч і нагамі для паражэння аднаго ці некалькіх супернікаў».

## У Беларусі 
У Беларусі секцыі тэквандо з’явіліся ў 1980-х гадах. У 2000 годзе Беларуская федэрацыя тэквандо была прынята ў еўрапейскую федэрацыю. Зборная каманда Беларусі на XV чэмпіянаце свету 2002 года ў Карэі заняла 8-е агульнакаманднае месца. Сярод беларускіх спартсменаў прызёры чэмпіянатаў свету: М. Жураўская і А. Чарняўская (2001, 2002), Ю. Сухавіцкая (1998), А. Маракоў, В. Міхельсон, К. Шуша (2000) і іншыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Культура Карэі

Катэгорыя:Баявыя мастацтвы паводле алфавіта
Сінхроннае плаванне

thumb|250px|Група ў сінхронным плаванні (падтрымка)
**Сінхроннае плаванне**, мастацкае плаванне, фігурнае плаванне — практыкаванні (комплексы рухаў) у вадзе (часткова на сушы) з элементамі харэаграфіі, акрабатыкі і гімнастычных камбінацый; від воднага спорту. 

Выконваецца сола, дуэтамі або групай. У спаборніцтвы ўключаюцца тэхнічныя і адвольная (пры музычным суправаджэнні) праграмы.

Выкананне фігур на вадзе ўзнікла ў 1920—30-я гады ў Еўропе, ЗША, Канадзе і інш. У 1952 створаны Камітэт сінхроннага плавання пры Міжнароднай федэрацыі плавання. Міжнародныя спаборніцтвы праводзяцца з 1958. Першы чэмпіянат свету праведзены ў 1973 (Бялград), Еўропы — у 1977 (Несшэ, Швецыя), у праграме Алімпійскіх гульняў з 1984 (Лос-Анджэлес).

Сінхроннае плаванне — адзін з самых вытанчаных і элегантных відаў спорту. Найбольш развіта ў Расіі, Японіі, Канадзе, Францыі, ЗША і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Рэгбі-7

thumb|250px|матч Регбі-7
**Рэгбі-7** () — разнавіднасць класічнага рэгбі, якая зарадзілася ў Шатландыі. Назва тлумачыцца тым, што ў кожнай камандзе ўсяго па сем ігракоў (тры нападнікі і чатыры абаронцы), а гульня складаецца з двух таймаў па сем хвілін (перапынак — адна хвіліна).

У цяперашні час рэгбі-7 культывуецца амаль у 100 краінах. У камандзе 7 ігракоў (4 абаронцы і 3 нападнікі), а таксама трое запасных. Працягласць матчу — 2 таймы па 7 хвілін з хвілінным перапынкам паміж імі (у фінале — 2 таймы па 10 хвілін з перапынкам паміж таймамі ў 2 хвіліны). Пры неабходнасці прызначаецца дадатковы час — 5 хвілін. У выпадку, калі адной з камандаў атрымаецца пры гэтым дамагчыся поспеху, гульня спыняецца.

Гэты дынамічны від рэгбі паспеў трапіць у заяўку на ўдзел у праграме Алімпійскіх гульняў 2012 года ў Лондане, але быў адхілены. 9 кастрычніка 2009 года на 121 сесіі МАК у Капенгагене 81 голасам супраць 8 было вырашана ўключыць рэгбі-7 у праграму Алімпійскіх гульняў 2016 у Рыа-дэ-Жанэйра.

Катэгорыя:Камандныя віды спорту
Катэгорыя:Рэгбі
Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Кёрлінг

282px|right|thumb|Спаборніцтвы па кёрлінгу
**Кёрлінг** () — зімовы алімпійскі від спорту, гульня на лёдзе паміж дзвюма камандамі, мэта якой размясціць цяжкую гранітную шайбу (камень) бліжэй да цэлі, чым шайба каманды-суперніка. Па сваім прынцыпе гульня падобная на боўлінг на траве.

У кёрлінг гуляюць дзве каманды па чатыры іграка, якія па чарзе кідаюць гладкія адпаліраваныя гранітныя шайбы па ледзяной дарожцы ў напрамку да цэлі, адзначанай на дарожцы канцэнтрычнымі кругамі. Два іграка дапамагаюць накіраваць шайбу ў патрэбную кропку з дапамогай адмысловых шчотак, якімі яны націраюць лёд у напрамку руху шайбы. Гульня дзеліцца на энды, у кожным з якіх камандам налічваюцца ачкі, у залежнасці ад таго, колькі сваіх шайбаў апынуліся бліжэй да цэлі, чым бліжэйшая шайба каманды-суперніка. Гульня складаная, як тэхнічна, так і стратэгічна.

Кёрлінг уваходзіць у праграму Алімпійскіх гульняў, пачынаючы з Алімпіяды 1998 года ў Нагана. У 2006 годзе Міжнародны алімпійскі камітэт прыняў рашэнне рэтраспектыўна прызнаць афіцыйным спаборніцтвы па кёрлінгу, якія праводзіліся ў рамках Міжнароднага спартыўнага тыдню ў 1924. Падчас Алімпіяды 1932 таксама праводзіўся паказальны матч па кёрлінгу паміж камандамі ЗША і Канады.

## Спасылкі 
* Міжнародная федэрацыя кёрлінгу 

Катэгорыя:Зімовыя алімпійскія віды спорту
Лыжнае дваябор’е

thumb|Лыжнае дваябор'е
'''Лы́жнае дваябор'е** — алімпійскі від спорту, які спалучае ў сваёй праграме скачкі на лыжах з трампліна і лыжныя гонкі. Іншая назва — **паўночная камбінацыя'''. Першапачаткова найбольш развітым гэты від спорту быў у Нарвегіі: на першых 4 зімовых Алімпіядах (1924, 1928, 1932 і 1936) увесь подыюм займалі нарвежцы, а з 12 даваенных чэмпіянатаў свету нарвежцы выйгралі восем. Па стане на канец Алімпійскіх гульняў 2010 года ў Ванкуверы, нарвежцы выйгралі 11 залатых алімпійскіх медалёў у лыжным дваябор'і, на другім месцы фіны з 4 залатымі медалямі.

У апошнія гады традыцыйная праграма лыжнага дваябор'я зведала істотныя змены. На дадзены момант праводзяцца дзве індывідуальныя дысцыпліны: скачок са звычайнага ці вялікага трампліна (адна спроба) і лыжная гонка на 10 км. вольным стылем. Для кожнай з гэтых дысцыплін дзейнічаюць агульныя правілы з малаважнымі дадаткамі.

Стартавая пазіцыя ўдзельнікаў спаборніцтваў на лыжнай трасе вызначаецца месцам, занятым у скачках з трампліна. Першым сыходзіць на дыстанцыю пераможца, астатнім за кожнае ачко адставання на трампліне налічаецца вызначаная колькасць секунд (сістэма Гундэрсена).

Камандны від — эстафета 4×5 км: кожны з 4 удзельнікаў каманды здзяйсняе па адным скачку, а затым каманды сыходзяць са старту лыжнай эстафеты з улікам агульнага выніку каманды ў скачках.

Раней і індывідуальныя віды, і эстафеты праводзіліся ў іншых фарматах: з трампліна ўдзельнікі здзяйснялі па 2 скачкі, а затым беглі 15 км. (быў таксама спрынт на 7,5 км. пасля аднаго скачку). У эстафеце спартсмены таксама здзяйснялі па 2 скачкі, а яшчэ раней эстафета праводзілася ў фармаце 3×10 км.

## Спасылкі 
* FIS — Fédération Internationale de Ski 
* IOC — International Olympic Committee 
* Лыжнае дваябор'е на зімовых Алімпійскіх гульнях  

Катэгорыя:Зімовыя алімпійскія віды спорту
Ленц

**Ленц** — прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Аляксандр Карлавіч Ленц, беларускі антраполагі і псіхіятр
* Дэзідэрый Ленц, нямецкі мастак
* Зігфрыд Ленц, нямецкі пісьменнік
* Мішэль Ленц, люксембургскі паэт
* Эміль Ленц, расійскі фізік і электратэхнік
* Якаб Міхаэль Рэйнхальд Ленц, нямецкі пісьменнік
Шведскі рыксдалер

**Рыксдалер** (*riksdaler*) — шведскі талер. Быў уведзены на ўзор германскага рэйхсталера. Чаканка рыксдалераў пачалася пры Густаве I Васе. Першапачаткова чаканіўся вагой у 29,4 г (28 г срэбра), а з 1540 да 1830 года - каля 29,3 г (25,6 г срэбра).

Асноўнай грашовай адзінкай з часоў Густава I была марка. У 1530 годзе 1 рыксдалер каштаваў 3 маркі, а ў 1560 - амаль 4 маркі. Як грашова-падліковая адзінка ён захоўваў гэты ўзровень да 1776 года, у той час як кошт манеты моцна вагаўся. Самы нізкі курс - 4,5 маркі - рыксдалер меў у 1568-1592 гадах. Самы высокі - каля 38 марак - быў зафіксаваны для рыксдалераў, выпушчаных для ваенных патрэб. У XVII стагоддзі яго сярэдні курс складаў 6,5 маркі.

З 1875 года ў якасці асноўнай грашовай адзінкі была ўведзена шведская крона.

## Літаратура 
* Krause, Chester L., and Clifford Mishler (1978). Standard Catalog of World Coins: 1979 Edition. Colin R. Bruce II (senior editor) (5th ed.). Krause Publications. ISBN 0873410203.
* Krause, Chester L., and Clifford Mishler (1991). Standard Catalog of World Coins: 1801–1991 (18th ed.). Krause Publications. ISBN 0873411501.

Катэгорыя:Гісторыя Швецыі
Катэгорыя:Манеты Швецыі
Катэгорыя:Манеты Фінляндыі
Інстытут псіханеўралогіі АН БССР

**Інстытут псіханеўралогіі АН БССР** (іншая назва — **Псіханеўралагічны інстытут АН БССР**) — адна з трох першых даследчых арганізацый медыцынскай тэматыкі ў складзе беларускай Акадэміі навук (нароўні з Інстытутам тэарэтычнай медыцыны і Медыцынскім навукова-даследчым кабінетам). Быў утвораны ў 1930 годзе. Дырэктарам-арганізатарам новаўтворанага інстытута стаў заснавальнік кафедры псіхіятрыі БДМУ прафесар Аляксандр Карлавіч Ленц. У 1931—1932 гг. дырэктарам інстытута быў акадэмік Міхаіл Барысавіч Кроль.

Даследаванні Інстытута былі прысвечаны фізіялагічнаму вывучэнню псіхозаў, сацыяпатыі і іншым пытанням псіхіятрыі.

Інстытут у 1936—1940 гг. уваходзіў у склад *Аддзялення матэматычных і прыродазнаўчых навук АН БССР*, у 1940-41 гг. — у склад *Аддзялення прыродазнаўчых і сельскагаспадарчых навук*. Спыніў сваю дзейнасць у 1941 годзе ў выніку акупацыі нямецка-фашысцкімі войскамі Мінска. Пасля вайны не аднаўляўся, даследаванні былі працягнуты ў арганізацыях Міністэрства аховы здароўя і ў Інстытуце тэарэтычнай медыцыны.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Зборнік прац Псіханеўралагічнага інстытуту / Беларуская акадэмія навук. - Менск : Выдавецтва Беларускай акадэміі навук, 1933
* Зборнік прац Інстытуту псіханеўралогіі / Беларуская акадэмія навук. - Менск : Выдавецтва Беларускай акадэміі навук, 1934―1936

Катэгорыя:Інстытуты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Медыцына ў Беларусі
Лыжныя гонкі

[thumb|Старт тартускага марафону ў [Эстонія|Эстоніі]]
**Лыжныя гонкі** — гонкі на лыжах на вызначаную дыстанцыю па спецыяльна падрыхтаванай трасе сярод асоб вызначанай катэгорыі (узроставы, мякінай і т. д.). Адносіцца да цыклічных відаў спорту. Алімпійскі від спорту з 1924 года.

Упершыню спаборніцтвы ў лыжным бегу на хуткасць адбыліся ў Нарвегіі ў 1767 годзе. Па прыкладзе нарвежцаў рушылі шведы і фіны, пазней захапленне гонкамі ўзнікла і ў Цэнтральнай Еўропе. У канцы 19 — пачатку 20 стагоддзя ў многіх краінах з'явіліся нацыянальныя лыжныя клубы. У 1924 годзе была створаная Міжнародная федэрацыя лыжнага спорту (FIS). У 2000 FIS налічвала 98 нацыянальных федэрацый.

## Спасылкі 
* Міжнародная федэрацыя лыжнага спорту 


Катэгорыя:Лыжны спорт
Катэгорыя:Зімовыя алімпійскія віды спорту
Снаўбордынг

thumb|Снаўбордар у скачку
**Снаўбо́рдынг**, або **снаўбо́рд** (, ) — алімпійскі від спорту, які заключаецца ў спуску з заснежаных схілаў і гор на адмысловым снарадзе — снаўбордзе. Першапачаткова зімовы від спорту, хаця асобныя экстрымалы асвоілі яго нават летам, катаючыся на снаўбордзе на пясчаных схілах (сэндбордынг).

Паколькі, часцяком, катанне на снаўбордзе праходзіць на непадрыхтаваных схілах і на вялікіх хуткасцях, для абароны ад траўмаў выкарыстоўваецца разнастайнае экіпіраванне — шлемы, абарона суставаў, рук, ног, спіны.

У 1998 года на зімовай Алімпіядзе ў Нагана снаўбордынг быў упершыню ўключаны ў алімпійскую праграму.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Зімовыя алімпійскія віды спорту
Іосіфізм

[thumb|250px|Імператар [Іосіф II Габсбург|Іосіф II]]
**Іосіфінізм** — тэрмін, які ўжываецца для пазначэння ўнутранай палітыкі, якая праводзілася імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Іосіфам II у дачыненні да Рымска-каталіцкай царквы і яе ўплыву ў аўстра-венгерскім грамадстве. Іосіф II, праводзячы пэўныя рэформы, выдаваў адмысловыя заканадаўчыя акты, якія падпарадкоўвалі Рымска-Каталіцкую царкву свецкім уладам і вызначалі царкоўную структуру Каталіцкай царквы як адзін з элементаў дзяржавы. Паводле гэтых законаў каталіцкія святары рабіліся дзяржаўнымі служачымі і былі абавязаныя цалкам падпарадкоўвацца заканадаўству дзяржавы.

## Гл. таксама 
* Эдыкт аб талерантнасці

## Літаратура 
* Йозеф Лортц, История Церкви, т. II, изд. Христианская Россия, М., 2000, ISBN 5-87468-076-4
* Ромер Міхал. Справы іосіфінізму ў Літве // Наша Слова № 3 (1466), 15 студзеня 2020. // на pawet.net

Катэгорыя:Каталіцтва ў Аўстрыі
Катэгорыя:Эпоха Асветніцтва
Катэгорыя:Габсбургская манархія
Катэгорыя:Рэформы
Санны спорт

**Санны спорт** — гэта спаборніцтвы ў хуткасным спуску на аднамесных ці двухмесных санях па загадзя падрыхтаванай трасе. Спартсмены размяшчаюцца на санях на спіне, нагамі наперад. Кіраванне санямі адбываецца пры дапамозе змены палажэння цела.

## Гісторыя 
Першы арганізаваны збор спартсменаў адбыўся ў 1883 годзе ў Швейцарыі. У 1913 годзе ў Дрэздэне (Германія) заснаваная Міжнародная Федэрацыя Саннага Спорту (Internationale Schlittensportverband). Гэта арганізацыя кіравала спортам да 1935 года, калі яна была ўключана ў склад Міжнароднай федэрацыі бабслэю і табагану (FIBT). Пасля прыняцця рашэння пра замену скелетону санным спортам у праграме Зімовых Алімпійскіх гульняў, у 1955 годзе ў Осла (Нарвегія) быў праведзены першы Чэмпіянат свету. У 1957 годзе заснаваная Міжнародная федэрацыя саннага спорту (Fédération Internationale de Luge de Course, FIL). Санны спорт быў уключаны ў праграму Зімовых Алімпійскіх гульняў у 1964 годзе.

## Правілы 
Правілы саннага спорту досыць простыя — перамагае спартсмен, які прайшоў трасу за найменшы час. Удзельнік павінен стартаваць на працягу вызначанага часу пасля таго, як траса вызвалілася.

Спартсмен абавязаны фінішаваць разам з санямі, у адваротным выпадку ён дыскваліфікуецца. Аднак дазваляецца спыніцца на трасе, ізноў сесці на сані і працягнуць спуск.

Вага санак і іх прылада рэгламентаваныя. Тэмпература палоззя таксама павінна знаходзіцца ў вызначаным дыяпазоне, які залежыць ад тэмпературы паветра. Таксама існуюць абмежаванні на вагу спартсменаў і іх экіпіраванне, уключаючы камбінезоны, абутак, шлемы і пальчаткі.

Як і ў іншых відах спорту, якія звязаныя з хуткасным праходжаннем, папярэднія спаборніцтвы вызначаюць парадак старту, які можа апынуцца важным у выпадку пагаршэння стану трасы. Агульны час спартсмена складаецца з вынікаў двух і больш заездаў.

У санным спорце праводзяцца спаборніцтвы сярод адзіночак і параў. Фармальна жанчыны могуць спаборнічаць у парах, але фактычна амаль усе парныя спаборніцтвы праводзяцца сярод мужчын. На буйных турнірах праводзяцца камандныя спаборніцтвы, у якіх каманда складаецца з мужчыны, жанчыны і пары.

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Зімовыя алімпійскія віды спорту
Прыгоды Несцеркі

**Прыгоды Несцеркі** — першы беларускі поўнаметражны анімацыйны фільм. Зняты на кінастудыі Беларусьфільм. Прэм'ера адбылася 25 сакавіка 2013 года ў мінскім кінатэатры Дом кіно. Рэжысёр карціны — Ігар Віктаравіч Волчак. Сцэнарыст — Дзмітрый Сяргеевіч Якутовіч. Гукарэжысёр — Сяргей Чупроў.

## Сюжэт 
Фільм складаецца з 8 гісторый, у якіх герой народных легенд і паданняў Несцерка са сваімі неразлучнымі сябрамі сабакам і катом знаходзяць выхад з любой сітуацыі. Яны ператвараюць звычыйныя гліняныя збаны ў музычны інструмент, перамагаюць крыважэрнага Цмока, які выкраў нявесту Несцеркі, і знаходзяць управу на Ліха, якое пасялілася ў іх доме.

Пачуўшы наказ ад багіні рамёстваў часцей глядзець пад ногі, бо скарбы часта хаваюцца там, дзе менш за ўсё чакаеш іх убачыць, Несцерка атрымлівае ў дар талент ганчара і з энтузіязмам бярэцца за справу. Разам са сваім памочнікам і верным сябрам сабакам лепіць гаршчкі і сувеніры з гліны і мае намер прадаць іх на кірмашы. Шлях Несцеркі да вялікіх грошай перапоўнены рознымі перашкодамі. Аднак пацешны герой дастойна іх пераадольвае і робіць для сябе пэўныя жыццёвыя высновы, кожная з якіх увасабляецца ў прыказках. Напрыклад, «Не сунь носа ў чужое проса», «Захочаш есці, навучышся і колы гнуць, і лапці плесці», «Не пазнаўшы ліха, не пазнаеш і радасці».

## Праца над фільмам 
Праца над мультфільмам вялася амаль 10 гадоў рознымі мастакамі. Таму самае складанае, па словах рэжысёра, было злучыць серыі ў адну скразную сюжэтную лінію. Фільм зроблены для дзяцей, каб «яны не толькі забаўляліся, але і чамусьці вучыліся». Напрыклад, таму, што багацце не галоўнае, а ёсць больш важныя каштоўнасці: «Трэба глядзець пад ногі. Часта скарб ляжыць пад нагамі». У 2003 годзе выйшла першая з 8 серый, у 2012 годзе завяршылася работа над апошняй часткай. Пасля чаго ўсе серыі зманціравалі, ператварыўшы праект у поўны анімацыйны метр на 52 хвіліны.

## Агучанне 
* Аляксандр Кашпераў,
* Дзмітрый Пусцільнік,
* Віктар Манаеў,
* Генадзь Аўсяннікаў,
* Аляксандр Ткачонак.

Катэгорыя:Мультфільмы Беларусі
Катэгорыя:Мультфільмы на беларускай мове
Катэгорыя:Мультфільмы 2013 года
Катэгорыя:Поўнаметражныя анімацыйныя фільмы
Катэгорыя:Маляваныя мультфільмы
Катэгорыя:Мультфільмы студыі «Беларусьфільм»
Нацыянальны дзень Швецыі

[thumb|[Сцяг Швецыі]]
 на святкаванні Нацыянальнага дня]]
**Нацыянальны дзень Швецыі**, або **Дзень шведскага сцяга** ( або *svenska flaggans dag*) — свята Швецыі, адзначаецца штогод 6 чэрвеня. Свята было заснавана рыксдагам у 1983 годзе, да гэтага яно адзначалася як Дзень шведскага сцяга.

## Гісторыя 
Заснавальнікі сучаснай Швецыі прапанавалі увекавечыць дату абрання караля Густава Ваза ў 1523 годзе, і з 1910-х гадоў свята традыцыйна адзначаецца на Алімпійскім стадыёне ў Стакгольме.

Аднак некалькі дзесяцігоддзяў гэтая дата не лічылася нацыянальным святам. 6 чэрвеня 1523 года распалася Кальмарская унія і завяршылася праўленне Даніі, у гэты дзень Швецыя здабыла незалежнасць. Але гэтыя падзеі адбыліся занадта даўно і не мелі дастатковай значнасці для грамадскай свядомасці.

## Падзеі 
Падзеі ў шведскай гісторыі, якія адбыліся 6 чэрвеня:
* 1523 - Густаў I Ваза быў абраны каралём Швецыі, што азнаменавала распад Кальмарскай уніі.
* 1654 - Карл X ўспадкаваў трон Швецыі пасля адрачэння каралевы Крысціны.
* 1809 - Новы ўрадавы апарат вярнуў палітычную ўладу шведскаму дваранству.
* 1857 - Сафія Насаўская выйшла замуж за караля Швецыі і Нарвегіі Оскара II.
* 1974 - Урад абвясціў Швецыю канстытуцыйнай манархіяй, якая рэгулюецца парламентам.

Падзеі 1523 і 1809 гадоў лічацца найбольш важнымі. Першая - аднаўленне Швецыі як незалежнай дзяржавы пасля Кальмарскай уніі, другая - стварэнне ўрадавага ладу, які існаваў да 1970-х гадоў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Святы Швецыі
Катэгорыя:Святы 6 чэрвеня
Алімпійскі стадыён (Стакгольм)

**Стакгольмскі стадыён** () або **Стакгольмскі алімпійскі стадыён** () — мультыспартыўны стадыён у Стакгольме, Швецыя.

## Гісторыя 
Стадыён быў пабудаваны да Алімпійскіх гульняў 1912 па праекце архітэктара Торбена Грута. Пры будаўніцтве стадыёна была змененая лінія віражоў бегавой дарожкі, у выніку чаго даўжыня дарожкі скарацілася да 380 метраў 33 сантыметры, хоць круг павінен быў складаць дакладна 400 метраў. Першапачаткова на трыбунах было 2 ярусы, пасля правядзення Гульняў верхні ярус быў разабраны. Стакгольмскі стадыён з’яўляецца адным з самых невялікіх па ўмяшчальнасці сярод Алімпійскіх стадыёнаў.

Побач з арэнай у 1973 годзе была адкрыта станцыя метрапалітэна «Стадыён».

Катэгорыя:Спартыўныя збудаванні Швецыі
Катэгорыя:Футбольныя стадыёны
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Стакгольма
Катэгорыя:Спорт у Стакгольме
Вікторыя (кронпрынцэса Швецыі)

**Кронпрынцэса Вікторыя** (поўнае імя Вікторыя Інгрыд Аліса Дэзірэ, Victoria Ingrid Alice Désirée), **герцагіня Вестэрготландская** (; нар.  г., Стакгольм) — спадчынніца шведскага трону, дачка караля Швецыі Карла XVI Густава з дынастыі Бернадотаў і каралевы Сільвіі, старэйшая сястра прынца Карла Філіпа і прынцэсы Мадлен. Вікторыя пры нараджэнні мела званне прынцэсы, але пасля канстытуцыйнай рэформы 1980 года, якая змяніла парадак спадкавання прастолу, стала спадчыннай прынцэсай Швецыі.

## Біяграфія 
Вікторыя нарадзілася 14 ліпеня 1977 г у шпіталі Каралінскага ўніверсітэта ў прыгарадзе Стакгольма — Сольнэ і была першым дзіцем у сям’і караля Швецыі Карла XVI Густава і каралевы Сільвіі. Імяніны прынцэсы адзначаюцца 12 сакавіка, а ў дзень нараджэння, 14 ліпеня, абавязкова падымаецца дзяржаўны сцяг.

Была хрышчоная ў Каралеўскай Царкве Швецыі 27 верасня 1977 года. Яе хроснымі бацькамі сталі кароль Нарвегіі Харальд V, дзядзька па матчынай лініі, Ральф Зомерлат, каралева Нідэрландаў Беатрыкс і яе цётка княгіня Дэзірэ, баранэса Сілфлайшэлд.

Вікторыя з’яўляецца адзінай у свеце жанчынай-спадчынніцай каралеўскага трона (з тых, хто займае першае месца ў спісе прастоласпадкавання) і носіць тытул Яе каралеўская вялікасць кронпрынцэса. Па лініі свайго бацькі, які з’яўляецца траюрадным братам каралевы Лізаветы II, яна таксама з’яўляецца спадчынніцай брытанскага трону ў чарговасці атрымання на 205 месцы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Серафімаў
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белай ружы Фінляндыі
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Трох Зорак
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Слана
Катэгорыя:Кавалеры Вышэйшага ордэна Хрызантэмы
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Леапольда I
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа грэчаскага ордэна Пашаны
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Катэгорыя:Кавалеры Вялікай Зоркі Пашаны за Заслугі перад Аўстрыйскай Рэспублікай
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Паўднёвага Крыжа
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Стара Планіна»
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага Крыжа французскага Ордэна «За заслугі»
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага Крыжа ордэна За заслугі перад ФРГ
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Сокала
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Адольфа Насау
Катэгорыя:Бернадоты
Катэгорыя:Члены каралеўскага дому Швецыі
Вебер

**Вебер** — нямецкае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Альфрэд Вебер, нямецкі сацыёлаг
* Вільгельм Эдуард Вебер, нямецкі фізік
* Карл Марыя фон Вебер, нямецкі кампазітар
* Макс Вебер, нямецкі сацыёлаг
* Макс Вебер (мастак)
* Франсіс Вебер, французскі кінарэжысёр
* Эрнст Генрых Вебер, нямецкі анатам

## Адзінка вымярэння 
* Вебер, адзінка вымярэння