open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Клецкая мячэць

**Клецкая мячэць** — колішняя мячэць у горадзе Клецку Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
У XVI ст. татары з’явіліся на Клеччыне.

Мячэць пабудавана ў 1881 годзе.

Прыход заснаваны ў 1886 годзе. Зямлю пад мячэць ахвяраваў Якуб Якубоўскі ў 1880 годзе. Дрэва для будавання падарылі князі Радзівілы. Мячэць рамантавалася ў 1911, 1930—1931 гадах.

Пры вызваленні горада Першым Беларускім фронтам 3 ліпеня 1944 года мячэць згарэла. Пасля 1945 года мясцовыя татары маліліся ў доме імама.

Klecak, Tatarski. Клецак, Татарскі (1901-27).jpg
Klecak, Tatarski. Клецак, Татарскі (1928) (2).jpg
Klecak, Tatarski. Клецак, Татарскі (1928).jpg
Klecak, Tatarski. Клецак, Татарскі (1932).jpg

## Спасылкі 
* Мячэць | Клецк

Катэгорыя:Мячэці Беларусі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Клецка
Катэгорыя:1881 год у Беларусі
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі
Ляймен (Бадэн)

**Ляймен** або **Ляймэн** () — горад у Германіі, у зямлі Бадэн-Вюртэмберг. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Карлсруэ.

У 1982 годзе беларускі эмігрант Юрый Попка ў сваёй кватэры на базе ўласнай калекцыі адкрыў Беларускі музей. У рамках рамонтных работ музей быў закрыты, а гарадскія ўлады перавезлі музейную калекцыю ў складскія памяшканні. У сакавіку 2026 года па ініцыятыве супольнасці RAZAM захаваныя экспанаты былі перавезены ў Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Барыс Бекер (нар. 1967) — нямецкі тэнісіст.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга
Калушын

**Калушын** () — горад у Польшчы, за 60 км на ўсход ад цэнтра Варшавы. Уваходзіць у склад Міньскага павета Мазавецкага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Калушын. Насельніцтва 2,9 тыс. чалавек (на 2018). 

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада
Мандалорац

**«Мандалорац»** () альбо **«Зорныя войны: Мандалорац»** () — прыгодніцкі касмічны вэб-серыял, створаны Джонам Фаўра і паказаны на канале Disney+ ў 2019 годзе. Гэта першы гульнявы серыял у сусвеце «Зорных войнаў». Сюжэт разгортваецца праз пяць гадоў пасля падзей фільма «Вяртанне джэдая» і за 25 гадоў да падзей фільма «Абуджэнне Сілы» і апавядае пра прыгоды мандалорца-паляўнічага на галовы. Другі сезон выйшаў у 2020 годзе. Трэці сезон выйшаў у 2023 годзе.

## Сюжэт 
## У ролях 
* Педра Паскаль — мандалорац / Дын Джарын, самотны стралок-паляўнічы на галовы. Гэта «знайдыш», выратаваны ў дзяцінстве мандалорцамі.
* Грогу — прадстаўнік таго ж віду, што і Ёда, з падобнымі ўменнямі Сілы. Гэта дзіцё ў 50-гадовым веку. За яго злаўленне абвешчаная ўзнагарода, і мандалорац намагаецца не даць яго ў крыўду іншым паляўнічым.
* Карл Уэзэрс — Грыф Карга, кіраўнік гільдыі паляўнічых на галовы, які наймае мандалорца на пошук здабычы.
* Вернер Херцаг — «Кліент», які абвясціў узнагароду за дастаўку яму каштоўнай здабычы.
* Амід Абтагі — доктар Першынг, навуковец на працы ў «Кліента».
* Нік Нолці — агучыў Куіла, фермера з расы ўгнотаў, які выкупіўся з імперскага рабства.
* Тайка Вайціці — агучыў IG-11, дроіда-паляўнічага на галовы. Пасля спробы забойства «Дзіцёнка» і расстрэлу Джарынам Куіл перапраграмаваў IG-11 на абарону Дзіцёнка.
* Джына Карана — Карасінтыя «Кара» Дзюна, колішняя паўстанка і наймітка з Альдэраана, якая ў грамадзянскай вайне змагалася на баку Паўстанцкага альянса.
* Эмі Седарыс — Пелі Мота, грызлівая карабельная механік на Татуіне.
* Джэйк Канавейл — Тора Калікан, малады паляўнічы на галовы, які хоча далучыцца да гільдыі.
* Мінг-На Вэнь — Фенек Шэнд, наёмная забойца, якая сутыкаецца з мандалорцам.
* Марк Бун (малодшы) — Ранзар «Рэн» Малк, сталы найміт і кіраўнік банды навалачы, якая хоча вызваліць вязня з карабля Новай рэспублікі.
* Біл Бэр — Мейфельд, колішні імперскі стралок, ключавая фігура Малкавай банды.
* Наталія Тэна — тві’лечка Сіань, удзельніца Малкавай банды.
* Клэнсі Браўн — Берг, дэваронец, удзельнік Малкавай банды.
* Рычард Аёўадзі — агучыў дроіда Q9-0, ці «Нуля», удзельніка Малкавай банды.
* Ісмаэль Крус Кордава — тві’лек Куін, брат Сіані.
* Джанкарла Эспозіта — Моф Гедэон, колішні афіцэр імперскай таемнай паліцыі, жыццё якога змянілася пасля знішчэння паўстанцамі другой Зоркі смерці.
* Эмілі Суолау — «Збраярка», мандалорка, якая куе зброю і рыштунак з бескарскай сталі і сочыць за выкананнем традыцый ацалелымі мандалорцамі.

## Сезоны 
### Сезон 1 (2019) 
## Саўндтрэк 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Навукова-фантастычныя тэлесерыялы ЗША
Катэгорыя:Тэлесерыялы, знятыя па матывах фільмаў
Катэгорыя:Тэлесерыялы пра «Зорныя войны»
Катэгорыя:Фільмы Lucasfilm
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Людвіг Ёрансан
Катэгорыя:Тэлесерыялы 2019 года
Ашмянская сінагога

**Ашмянская сінагога** — іўдзейскае сакральнае збудаванне ў горадзе Ашмяны.

## Гісторыя 
Дакладны час пабудовы сінагогі невядомы. У часе Другой сусветнай вайны ў будынку былой сінагогі было гета, у якім знаходзіліся больш за 4 тысячы вязняў. Пры БССР у будынку быў склад прадукцыі спажыўкааперацыі. У 2012 годзе будынак перайшоў на баланс краязнаўчага музея.

У 2018 годзе Беларускі камітэт Міжнароднай рады па пытаннях помнікаў і гістарычных мясцін (ІКАМОС) і Ашмянскі краязнаўчы музей сумесна рэалізавалі канцэпцыю «Распрацоўкі праекта аднаўлення былой Ашмянскай сінагогі», арыентаваную на патрэбы мясцовай супольнасці.

## Архітэктура 
Храм узведзены ў стылі класіцызму. Фасады аздоблены сціплымі лапаткамі і шматпрофільным цагляным гзымсам пад дахам пабудовы. Прамавугольны аб’ём цэнтральнага памяшкання (рытуальнай залы), перакрыты трохступенчатым дахам чатырохсхільнай формы. Як і ў іншых сінагогах Беларусі, адлюстравана ўвасабленне стылізаванага і пераасэнсаванага вобразу жылля, каўчэга. Праз значныя памеры і канструкцыйныя патрэбы дах мае ступенчатую будову (абумоўлена двух’яруснай будовай кроквеннай сістэмы). Такія дахі былі шырока вядомы ў замках, палацах, цэрквах і касцёлах.

Для сінагогі характэрны мінімум дэкаратыўнага і пластычнага аздаблення: пілястры, гарызантальныя паяскі і карнізы, арачныя і паўарачныя завяршэнні праёмаў.

Ашмянская сінагога добра захавала свой першапачатковы інтэр’ер.

## Галерэя 

Ašmianskaja synagoga. Ашмянская сынагога (J. Bułhak, 1925).jpg
Ašmianskaja synagoga. Ашмянская сынагога (1919-39).jpg
Ašmianskaja synagoga. Ашмянская сынагога (1919-39) (2).jpg
Ašmianskaja synagoga. Ашмянская сынагога (1929) (2).jpg
Ašmianskaja synagoga. Ашмянская сынагога (1929).jpg
Ašmianskaja synagoga. Ашмянская сынагога (1929) (4).jpg
Synagogue, Ashmiany.jpg

## Літаратура 
* Бацяеў, В. Сінагога / В. Бацяеў, І. Герасімава, У. Пярвышын // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск, 1996. — Т. 6. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — С. 301.
* Былая сінагога // Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь / склад.: В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск, 2009. — С. 336.
* Вярцінскі, Р. Э. Помнікі гісторыі і культуры Ашмяншчыны − каштоўныя тварэнні рук нашых продкаў і сучаснікаў / Р. Э. Вярцінскі // Ашмяншчына: гісторыя і сучаснасць: матэрыялы навук.-практ. краязн. канф. / рэдкал.: Ф. Э. Вярцінскі [і інш.]. − Гродна−Ашмяны, 1995. − С. 13.
* Лавринович-Лесницкая, Т. Главная Ошмянская синагога / Т. Лавринович-Лесницкая // Города Беларуси. Гродненщина / Ю. А. Татаринов. − Минск, 2009. − С. 108−109.
* Сінагогі // Памяць: гіст.-дакум. хроніка Ашмянскага раёна / рэдкал.: Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мінск, 2003. — С. 616.
* Тарасаў, А. Сінагогі і мячэці Гарадзеншчыны / А. Тарасаў // Культура Гродзенскага рэгіёну: праблемы развіцця ва ўмовах поліэтнічнага сумежжа: зб. навук. прац / адк. рэд. А. М. Пяткевич. − Гродна, 2003. − С. 265.
* Лавринович-Лесницкая, Т. Главная Ошмянская синагога / Т. Лавринович-Лесницкая // Города Беларуси. Гродненщина / Ю. А. Татаринов. − Минск, 2009. − С. 108−109.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Сінагогі Беларусі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Ашмян
Відзянішкей

**Відзя́нішкей** (, традыцыйная беларуская назва — **Відзенішкі**) — вёска ў Малетайскім раёне Уцянскага павета Літвы. Цэнтр Відзянішкейскай сянюніі. Размешчана на левым беразе ракі , за 9 км на захад ад Малетая, каля аўтамабільнай дарогі Уцяна — Малетай. Насельніцтва на 2011 год — 368 чалавек. 

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўспамін пра Відзенішкі змешчаны ў Хроніцы Вартберга і датуецца 1373 годам. У 1385 годзе яны ўвайшлі ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства.

У 1620 годзе Марцін Гедройц збудаваў у Відзенішках касцёл Святога Лаўрына і заснаваў пры ім кляштар аўгусцінаў.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Відзенішкі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні.

Каля 1893 года ў Відзенішках было 34 будынкі.

### Найноўшы час 
Пасля польска-літоўскіх баёў і падпісання пагаднення паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Літвой у 1919 годзе Відзенішкі апынуліся ў складзе Літвы. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: ~1893 год — 239 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 368 чал.

## Славутасці 
* Замчышча
* Касцёл Святога Лаўрына і кляштар аўгусцінаў (1620)
* Могілкі каталіцкія, капліца (1905)

## Спасылкі 
*
Гедройцы (мястэчка)

**Гедройцы** або **Гедройці**, таксама **Гіедра́йчэй** () — мястэчка ў Маляцкім раёне Уцянскага павета Літвы. Цэнтр Гедройцкай сянюніі. Размешчана на беразе возера Кемент (Гейдроцы), за 21 км на паўднёвы захад ад Малятаў.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Упершыню Гедройцы () згадваюцца ў крыжацкай хроніцы 1338 года. У 1373 і 1375 гадах вёску спусташалі крыжакі. У 1385 годзе яна ўвайшла ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства.

У 1445 годзе ў Гедройцах быў пабудаваны касцёл, фундаваны ксяндзом Юзафам Гедройцем. Пад 1514 годзе яны ўпамінаюцца як мястэчка.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Гедройцы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні.

У часы паўстання 1863—1864 гадоў у ваколіцах Гедройцаў адбылася адна з найбуйнейшых бітваў з расійскімі войскамі.

### Найноўшы час 
У 1918 годзе абвешчаны часткай Літвы. У снежні 1920 года ў ваколіцах Гедройцаў адбыліся баі паміж літоўскім і польскім войскамі. Пасля мястэчка было ў нейтральнай зоне паміж Літвой і Польшчай, але потым увайшло ў склад Літвы. З 1940 года ў Літоўскай ССР. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка было пад акупацыяй Германіі.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
### Дэмаграфія 
* **XIX стагоддзе**: ~1881 год — 297 чал. (148 муж. і 149 жан.)
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 684 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Святога Барталамея (1812)
* Могілкі старыя каталіцкія

## Вядомыя асобы 
* Міхал Гедройц (каля 1420—1485) — каталіцкі манах, па смерці зваўся блаславёным.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
*
Пятровіч

**Пятровіч** — беларускае прозвішча, а таксама імя па бацьку.

## Вядомыя носьбіты 
* Барыс Пятровіч, сапраўднае *Барыс Пятровіч Сачанка* (нар. 1959) — беларускі пісьменнік, празаік.
* Генадзь Уладзіміравіч Пятровіч (1926—2003) — беларускі спявак, Заслужаны артыст БССР.
* Іван Андрэевіч Пятровіч, больш вядомы як *Янка Нёманскі* (1890—1937) — беларускі празаік, публіцыст, эканаміст, грамадскі дзеяч.
* Іосіф Людвігавіч Пятровіч (1920—1990) — беларускі гісторык.
* Марыя Людвігаўна Пятровіч (1933—2005) — беларускі матэматык.
* Міхаіл Уладзіміравіч Пятровіч (нар. 1951) — беларускі вучоны-эканаміст.
* Павел Рыгоравіч Пятровіч (1909—2002) — беларускі вучоны ў галіне гідрабіялогіі.
* Станіслаў Пятровіч (1780—1826) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі.
* Сяргей Астапавіч Пятровіч (1931—1981) — беларускі тэатразнавец.
* Уладзімір Вікенцьевіч Пятровіч (нар. 1952) — беларускі палітык.

## Гл. таксама 
* Пятровічы
Cage The Elephant

**«Cage The Elephant»** — амерыканскі рок-гурт з горада Боўлінг-Грын (штат Кентукі), утвораны ў сярэдзіне 2006 года. Першы альбом выдадзены ў 2008 годзе; на яго паўплывалі такія стылі, як класічны рок, фанк, блюз. Другі альбом гурту «Thank You, Happy Birthday» адлюстроўвае моцны ўплыў хард-року, фанку, блюзу і такіх гуртоў, як «Pixies».

27 студзеня 2020 года на 62-й цырымоніі ўручэння музычнай прэміі «Grammy» іх альбом «Social Cues» прызнаны «Найлепшым рок-альбомам» 2019 года.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**
* *Cage the Elephant* (2008)
* *Thank You, Happy Birthday* (2011)
* *Melophobia* (2013)
* ''Tell Me I'm Pretty* (2015)
* *Social Cues'' (2019)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2006 годзе
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2000-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2010-х
Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Выканаўцы RCA Records
Аўксэніўка

**Аўксэніўка** () — вёска ў Вэрхнёдніпроўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Вэрхнёдніпроўскага раёна
Мікалай (Шамяціла)

**Епіскап Мікалай** (свецкае імя: **Мікалай Іванавіч Шамяціла**; , Аброва, Пінскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — , Мінск, БССР, СССР) — беларускі праваслаўны дзеяч, епіскап Слуцкі (1923—1933).

## Біяграфія 
Па нацыянальнасці беларус. Нарадзіўся ў шматдзетнай сям’і праваслаўнага святара Івана Шамяцілы. Навучаўся ў Пінскім духоўным вучылішчы, у 1897 годзе скончыў Мінскую духоўную семінарыю.

У 1899 годзе быў пасвечаны ў іерэя і прызначаны настаяцелем Параскева-Пятніцкай царквы ў вёсцы Мясяцічы Пінскага павета. З 1902 года — выкладчык Закона Божага ў Мінскім жаночым вучылішчы. У 1903 годзе прызначаны настаяцелем Троіцкай царквы ў вёсцы Белавушы.

У 1904 годзе паступіў у Маскоўскую духоўную акадэмію, якую скончыў са ступенню кандыдата багаслоўя (1908). Па вяртанні ў Беларусь служыў у Міхайлаўскай царкве ў Востраве, прадмесці Слуцка. 22 красавіка 1914 года прызначаны настаяцелем слуцкага Мікалаеўскага кафедральнага сабора, старшынёй Слуцкага аддзялення Епархіяльнага вучылішчнага савета з наданнем сана протаіерэя.

Падчас польска-савецкай вайны падтрымліваў кантакты са Слуцкім беларускім нацыянальным камітэтам, культурна-асветніцкім таварыствам «Папараць-Кветка». Падтрымліваў і прапагандаваў сярод вернікаў ідэі беларускага нацыянальнага адраджэння. 29 мая 1920 года выступіў з урачыстым малебнам перад выпускнікамі Слуцкіх беларускіх настаўніцкіх курсаў, у якім заклікаў маладых настаўнікаў служыць на карысць бацькаўшчыны і беларушчыны.

У пачатку 1920-х гадоў ідэйна зблізіўся з прыхільнікамі аўтакефаліі праваслаўнай царквы Беларусі епіскапам Бабруйскім Філарэтам, святарамі Уладзімірам Бірулям, Валяр’янам Навіцкім і іншымі. Выступаў супраць абнаўленцаў, якія стварылі Беларускую аўтаномную праваслаўную царкву.

У сакавіку 1923 года мітрапаліт Мелхіседэк пасвяціў айца Мікалая ў епіскапа Слуцкага, вікарыя Мінскай епархіі.

Арыштаваны 21 жніўня 1926 года ДПУ БССР па абвінавачванню ў антысавецкай дзейнасці, аднак вызвалены ў верасні 1926 года з-за недаказанасці злачынства. У ліпені 1927 года ў епіскапа здарыўся інсульт з частковай паралізацыяй.

Зноў арыштаваны ў 1933 годзе і разам з 20 святарамі Слуцкага вікарыяцтва прыгавораны да 8 гадоў зняволення ў лагерах па сфабрыкаванай справе «контррэвалюцыйнай праваслаўнай паўстанцкай арганізацыі». Па афіцыйнай версіі, памёр ад тыфу ў мінскім шпіталі, па іншых звестках — расстраляны ў Мінскай унутранай турме АДПУ і тайна пахаваны на гарадскіх лютэранскіх могілках.

Рэабілітаваны 17 ліпеня 1989 года пракуратурай БССР.

## Узнагароды 
* Узнагароджаны скуф’ёй (1899), набедранікам, камілаўкай, нагрудным крыжам (1911).

## Літаратура 
* 
* 

 
Катэгорыя:Епіскапы слуцкія
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пінскім павеце (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івацэвіцкім раёне
Падбярэззе (Літва)

**Падбярэззе**, часам **Пабя́ржэ** () — вёска ў Віленскім раёне Віленскага павета Літвы. Цэнтр Пабярэззеўскай сянюніі. Размешчана на рацэ , на поўнач ад Вільні.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўспамін пра Падбярэззе датуецца 1484 годам, калі яно ўваходзіла ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства. У 1503 годзе тут збудавалі касцёл.

У XVI ст. Падбярэззе ўпамінаецца як мястэчка, якое знаходзілася ў валоданні віленскіх біскупаў.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Падбярэззе апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні.

Каля 1887 года ў Падбярэззі было 67 будынкаў. У 1900 годзе тут збудавалі царкву-мураўёўку.

За часамі Першай сусветнай вайны з 1915 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй. З 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР, у канцы сакавіка занята польскімі войскамі.

У 1920 годзе Падбярэззе апынуліся ў Сярэдняй Літве, з 1922 года ў складзе Польшчы. У беларускай гістарыяграфіі землі вядомыя як Заходняя Беларусь.

У другой палове верасня 1939 года Падбярэззе занята Чырвонай Арміяй, 10 кастрычніка 1939 года паводле дагавора з СССР тэрыторыя Віленскай вобласці перададзена Літве. З 1940 года ў Літоўскай ССР.

У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: ~1887 год — 1119 чал., з іх 432 каталікі, 129 праваслаўных і 558 іўдзеяў
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 919 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (1932)
* Могілкі іўдзейскія

### Страчаная спадчына 
* Царква (1900; мураўёўка)

## Вядомыя асобы 
* Генрых Юр’евіч Грыгоніс (1889—1955) — беларускі акцёр тэатра і кіно, Народны артыст Беларусі (1941).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
*
Выдавецтва Уладзіслава Знамяроўскага

**Выдаве́цтва Уладзісла́ва Знамяро́ўскага** — прыватнае беларускае выдавецтва, якое дзейнічала ў Вільні ў 1920-я — сярэдзіне 1930-х гадоў. Заснавана Уладзіславам Знамяроўскім. Выдала каля 20 кніг арыгінальнай і перакладной мастацкай літаратуры, падручнікаў, слоўнікаў.

У 1920—1923 гады выйшлі «Беларускі каляндар на 1920 год», «Сцэнічныя творы» Леапольда Родзевіча, аповесць «Стася» Дзядзькі Пранука, «Сцэнічныя творы для дзіцячага тэатра», зборнік гумарыстычных вершаў «Снапок» Альберта Паўловіча, «Мае каляды» А. Сумнага, «Руска-беларускі слоўнік» Максіма і Гаўрылы Гарэцкіх (2-е выданне). У 1926—1933 гады выдадзены «Кароткі нарыс гісторыі Беларусі» Усевалада Ігнатоўскага (4-е выданне), «Дзед Завала» Ядвігіна Ш. (2-е выданне), «Сон Гаўрылы і розныя вершы» У. Ініцкага, «Баўтручок і іншыя гумарыстычныя апавяданні і жарты (з народнага)», «Ад чаго зло на свеце» і «Ці шмат чалавеку трэба зямлі…» Льва Талстога і іншыя кнігі. Мела выдавецкія серыі «Сцэнічныя творы» і «Гумарыстычная бібліятэчка».

За выпуск у 1928 годзе «Беларускага дэкламатара», у які ўвайшлі вершы Янкі Купалы, Якуба Коласа, Цёткі і другіх беларускіх паэтаў, Знамяроўскі быў прыцягнуты польскімі ўладамі да судовай адказнасці. Мастацка-афарміцельскі ўзровень выданняў быў невысокі з-за адсутнасці ў выдавецтве фінансавых сродкаў. Заняпала ў сувязі з рэпрэсіямі польскіх улад супраць нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі. Апошнямі кнігамі выдавецтва былі «Путы кахання» У. Казлоўшчыка і «Правакацыя беларускага народа» Фабіяна Акінчыца.

## Літаратура 
* .
* 

Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Катэгорыя:1920 год у Вільні
Інтурке

**І́нтурке** (), традыцыйная беларуская назва — **Інтуркі**) — вёска ў Малетайскім раёне Уцянскага павета Літвы. Цэнтр Інтуркеўскай сянюніі. Размешчана на беразе возера , за 12 км на паўднёвы ўсход ад Малетая. Насельніцтва на 2011 год — 237 чалавек.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўспамін пра Інтуркі датуецца 1373 годам. У 1385 годзе яны ўвайшлі ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства.

У XVI стагоддзі Інтуркі сталі цэнтрам староства. У 1555 годзе ў мястэчку быў пабудаваны касцёл.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Інтуркі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні.

На 1868 год у Інтурках было 14 будынкаў, была пабудавана царква.

### Найноўшы час 
Пасля польска-літоўскіх баёў і падпісання пагаднення паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Літвой у 1919 годзе Інтуркі апынуліся ў складзе Літвы. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 года да 1944 года мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1868 год — 414 чал. у *вёсцы Інтурках*, 31 чал. у *фальварку Інтуркі* і 8 чал. у *карчме Інтурках*
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 237 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1855)
* Могілкі: каталіцкія, праваслаўныя
* Царква Покрыва Багародзіцы (1868; мураўёўка)

## Галерэя 

Inturkė2.JPG|Касцёл
Inturkė, Lithuania - panoramio (13).jpg|Царква-мураўёўка
Inturkė, akmuo.JPG|Уязны знак
Inturkė3.JPG|У цэнтры вёскі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
*
Уладзімір Паўлавіч Трафіменка

**Уладзімір Паўлавіч Трафіменка** (4 красавіка 1944 — 17 кастрычніка 2021) — беларускі дызайнер, спецыяліст у прамысловым дызайне i мастацтве.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1975) па спецыяльнасці «мастак-канструктар». Працаваў у галіне прамысловага дызайну на розных прадпрыемствах Мінска. У 1973—1978 гадах браў значны удзел у стварэнне асартыменту ВА «Луч» — мужчынскіх, жаночых, дзіцячых і іншых гадзіннікаў «Луч», распрацоўкі абаронены патэнтамі і атрымалі медалі ВДНГ СССР. Таксама У. П. Трафіменкам распрацаваны вежавы гадзіннік на адміністратыўным будынку ВА «Луч».

У 1987 годзе прыняты у Саюз дызайнераў СССР. З 1989 года член Савета Беларускага саюза дызайнераў, пэўны час намеснік прэзідэнта гэтай арганізацыі. З 1990 года ўзначальваў ТАА «Сэнс-Тэхна», якое з 1996 года распрацоўвае і вырабляе навукаёмістае абсталяванне ў галіне рэнтгенаграфіі і спектраметрыі, адзначана міжнароднымі ўзнагародамі. 

У 1999—2002 гадах быў членам Ваенна-геральдычнай камісіі Савета Бяспекі Рэспублікі Беларусь. Паводле эскізаў У. П. Трафіменкі выраблена значная колькасць дзяржаўных узнагарод і іншых знакаў. Браў актыўны ўдзел у рабочай групе па пераглядзе статуса і вонкавага выгляду дзяржаўных узнагарод па распараджэнні Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Жыў і працаваў у Мінску. Памёр 17 кастрычніка 2021 года.

## Прызнанне 
* Медаль ордэна свяціцеля Кірыла Тураўскага (2007)
* Ордэн Пашаны (2014)
* Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (29 красавіка 2019) «*за выдатныя дасягненні ў прафесійнай дзейнасці, значны асабісты уклад у развіццё нацыянальнага прамысловага дызайну і мастацтва*».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Александр Лукашенко 11 сентября вручил госнаграды заслуженным работникам различных сфер 
* Состав Военно-геральдической комиссии при Совете Безопасности Республики Беларусь
* Представители различных сфер деятельности удостоены госнаград

Катэгорыя:Дызайнеры Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза дызайнераў
Кадаанскія мовы

**Кадаанскія мовы** — сям'я індзейскіх моў, распаўсюджаных у Паўночнай Амерыцы. 

Кадаанскія мовы сфарміраваліся ў месцы існавання Кадаанскай археалагічнай культуры. Каля 3 тысяч гадоў таму протакадаанская мова распалася на паўночную і паўднёвую галіны. У нашы дні паўднёвая галіна прадстаўлена мовай індзейцаў кадо, паўночная — мовамі паўні, арыкара і вічыта.

Існуе гіпотэза аб генетычнай сувязі кадаанскіх моў з сіўанскімі і іракезскімі.

## Спасылкі 
* Caddoan Language Family
* Caddoan languages in World Heritage Encyclopedia

Катэгорыя:Кадаанскія народы 
Катэгорыя:Індзейскія мовы
Феафан (Семяняка)

**Архіепіскап Феафан** (у свеце: **Мікалай Адамавіч Семяняка**; , Дзятлава, Слонімскі павет, Гродзенская губерня — , Хабараўск, СССР) — праваслаўны царкоўны дзеяч, публіцыст, паэт, архіепіскап Мінскі і Беларускі (1930—1935).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і настаўніка (пісара). Рускі. Скончыў Жыровіцкае духоўнае вучылішча і Віленскую духоўную семінарыю. У 1904—1905 годзе служыў псаломшчыкам у Барысаглебскай царкве ў вёсцы Накрышках. 14 лістапада 1905 года пасвечаны ў сан іерэя.

З 1905 да 1911 года служыў у цэрквах на Гродзеншчыне. Са жніўня 1911 года працаваў выкладчыкам Закона Божага ў . Займаўся краязнаўствам, паэзіяй, напісаў нарыс пра гісторыю манастыра.

Падчас Першай сусветнай вайны эвакуіраваўся ў Тыфліс. У 1921 годзе быў пераведзены ў Маскву, быў настаяцелем шэрагу храмаў. 30 лістапада 1925 года быў арыштаваны і асуджаны за «контррэвалюцыйную дзейнасць» на 2 гады. Быў сасланы ў Комі, падчас зняволення аўдавеў.

Пасля вызвалення вярнуўся ў Маскву, быў узведзены ў сан протаіерэя, прыняў манаства і імя Феафан. 13 снежня 1930 года па блаславенні мітрапаліта Сергія быў пасвечаны ў епіскапа Мінскага і Беларускага, і ў лютым 1931 года выехаў у Мінск.

Адпраўляў набажэнствы ў невялікай драўлянай Свята-Мікалаеўскай царкве ў прадмесці Козырава. 9 ліпеня 1934 года быў узведзены ў сан архіепіскапа. У 1935 годзе ён часова кіраваў Полацкай і Віцебскай епархіяй. На гэтай пасадзе 9 красавіка 1935 года Феафан быў арыштаваны супрацоўнікамі НКУС як *«адзін з кіраўнікоў антысавецкай арганізацыі ў пас. Козырава»*. Быў асуджаны да 8 гадоў зняволення ў лагеры, у 1937 годзе прыгавораны да расстрэлу. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда БССР у 1990 годзе.

## Літаратура 
* 
* *Салаўёў Р.* Архіепіскап Феафан — нязломны святар / Расціслаў Салаўёў // Перамога. — 2010. — № 10. — 6 лютага. — С.3.

Катэгорыя:Епіскапы мінскія
Катэгорыя:Епіскапы полацкія
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя
Катэгорыя:Памерлі ў Хабараўску
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Драпежныя грыбы

**Драпежныя грыбы** — нетаксанамічная група грыбоў, міцэлій якіх валодае структурамі для ўлоўлівання і харчавання мікраскапічнымі (радзей больш буйнымі) жывёламі. З’ява драпежніцтва ўзнікала ў грыбоў неаднаразова, вядома каля 200 сучасных драпежных відаў, якія належаць да аддзелаў зігаміцэтаў, аскаміцэтаў і базідыяміцэтаў. Не варта блытаць драпежныя грыбы з грыбамі-паразітоідамі, у прыватнасці з прадстаўнікамі роду .

У палеанталагічным летапісе прадстаўлены бедна. Вядомыя выкапнёвыя астаткі (аднаклетачныя лоўчыя кольцы) з бурштыну ўзростам 100 млн гадоў (мелавы перыяд, позні альб); акрамя таго, драпежныя грыбы былі у мексіканскім бурштыне ўзростам 30 млн гадоў (алігацэн—міяцэн).

## Гісторыя вывучэння 
Рускія даследчыкі М. С. Варонін (1869 год) і  (1881 год) выявілі, што некаторыя глебавыя грыбы ўтвараюць на сваім міцэліі кольцы. У 1888 годзе нямецкі вучоны  устанавіў, што яны служаць для лоўлі і забойства нематод. У грыбоў для лоўлі здабычы ёсць петлі, галоўкі, кропелькі клеючага рэчыва і г д. Як толькі нематода трапляе ў кольца або пятлю, то адразу пачынае супраціўляцца, спрабуючы вызваліцца. Чым больш актыўныя рухі, тым у большую колькасць кольцаў і завес трапляе чарвяк. Гадзіны праз дзве яго рухі запавольваюцца і спыняюцца. Ад грыба да нематоды адыходзіць парастак, пашыраны канец якога называюць «інфекцыйным бульбусам». Ён укараняецца ў цела чарвяка і там хутка разрастаецца, пакуль  не запаўняюць усю паражніну цела жывёлы. Прыкладна праз суткі ад нематоды застаецца толькі скурка.

## Прыклады 
У прадстаўнікоў распаўсюджанага па ўсім свеце роду  ніткі грыбніцы ўтвараюць вырасты ў выглядзе кольцаў з трох рэагавальных на дотык клетак. Калі ў такую пятлю выпадкова сунецца нематода, яны за дзесятую долю секунды ўспушваюцца ў тры разы і так туга перацягваюць ахвяру, што яна гіне. Тады ніткі грыба прарастаюць ўнутр ахвяры і пераварваюць яе.

Некаторыя грыбы палююць у вадзе. Від  здабывае ў сажалках амёб, калембал, калаўротак, нематод і іншых мікраскапічных жывёл. Грыб утварае кароткія вырасты, якія служаць прынадай. Варта жывёле схапіць яе, як яна аказваецца на кручку, які затым пераварвае ахвяру і высмоктвае яе знутры.

## Прыкладное значэнне 
Для барацьбы з нематодамі пры вырошчванні агароднінных культур і шампіньёнаў былі распрацаваны метады прымянення біяпрэпаратаў (папярэдняя назва — «нематафагацыд»), якія прадстаўляюць сабой масу міцэлія і спор у спалучэнні з пажыўнымі субстратамі: кукурузнай сечкай, саломіста-гнаявымі компостамі і грануламі, сумессю торфу з саломай, сланечнікавай лузгой і г. д. Біяпрэпараты атрымліваюць у два этапы. Спачатку на збожжы або пажыўным асяроддзі з даданнем  ў колбах вырошчваецца маткавая культура. Затым яе выкарыстоўваюць для засева субстрату ў 2-3-літровых шкляных банках.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Трафічная экалогія
Катэгорыя:Мікалогія
Катэгорыя:Аграномія
Катэгорыя:Драпежніцтва
Катэгорыя:Экалогія грыбоў
Рэанімацыйная робататэхніка

**Рэанімацыйная робататэхніка** — тэхналогіі складовых частак рабатызаванага эвакуацыйнага комплексу для выкарыстання ў медыцыне катастроф і рэанімацыйных мерапрыемствах для выратавання параненых або пацярпелых у катастрофах, у сукупнасці здольных не толькі спыніць крывацёк, бесперапынна праводзіць неабходны маніторынг здароўя, зафіксаваць шыйны аддзел у выпадку пераломаў, але таксама ўвесці чалавека з дапамогай адмысловай газавай сумесі ў стан штучнай комы («гібернацыі»), расцягнуўшы такім чынам час «».

## Прыклады 
*  прызначаны для выканання аварыйна-выратавальных работ на поле бою, а таксама пры ліквідацыі наступстваў землятрусаў ці іншых .
*  — робат-змяя, канструкцыя якога дазволяе адшукаць людзей ў завалах будынкаў.

## Крытычныя тэхналогіі 
* тэхналогіі малаінвазіўныя дыягностыкі — аналіз асноўных паказчыкаў жыццядзейнасці;
* распрацоўка апаратна-тэхнічнага забеспячэння аператыўных умяшанняў;
* стварэнне адаптыўных маніпулятараў са зваротнай сувяззю, у тым ліку з функцыянальных і інтэлектуальных актывавальных матэрыялаў;
* распрацоўка сродкаў рэанімацыйнай падтрымкі і сістэм маніторынгу функцыянальнага стану арганізма;
* хімічныя сродкі запаволення метабалізму, увядзення ў штучную кому.
* 
* Рабатызаваная хірургія
*  — робат-выратавальнік
*  — праграма інтэнсіўнай тэрапіі пры траўме на дашпітальным этапе.
*  — рухомы армейскі хірургічны шпіталь.

Катэгорыя:Робататэхніка
Катэгорыя:Рэаніматалогія
Рудаміна (Віленскі раён)

**Рудамі́на**, часам **Рудаміна́** () — вёска ў Віленскім раёне Віленскага павета Літвы. Цэнтр Рудамінскай сянюніі. Размешчана на рацэ Рудамінка, за 12 км на поўдзень ад Вільні.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўпамін пра Рудаміну датуецца 1377 годам. У 1385 годзе вёска ўвайшла ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
, каля 1900 г.]]
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Рудаміна апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні.

У XIX стагоддзі ўладанне Тышкевічаў, адносілася да маёнтка Немеж.

На 1866 год у Рудаміне было 16 будынкаў. У 1877 годзе тут збудавалі царкву-мураўёўку.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Рудаміна абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй. З 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР, у канцы сакавіка занята польскімі войскамі.

У 1920 годзе Рудаміна апынулася ў Сярэдняй Літве, з 1922 года ў складзе Польшчы. У беларускай гістарыяграфіі землі вядомыя як Заходняя Беларусь.

У другой палове верасня 1939 года Рудаміна занята Чырвонай Арміяй, 10 кастрычніка 1939 года паводле дагавора з СССР тэрыторыя Віленскай вобласці перададзена Літве. З 1940 года ў Літоўскай ССР.

У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1866 год — 281 чал., з іх 235 каталікоў, 26 праваслаўных і 20 іўдзеяў; 1881 год — 201 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 3921 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1909)
* Могілкі: каталіцкі, старыя праваслаўныя
* Царква Святога Мікалая (XVIII ст.), помнік драўлянага дойлідства
* Спаса-Праабражэнская царква (1877; мураўёўка)

## Галерэя 

Rudaminos baznycia2.jpg|Касцёл
Rudaminos baznycia3.jpg|Інтэр’ер касцёла
Rudamina, rusų koplyčia 1.JPG|Мікольская царква
Rudaminos cerkves griuvesiai2011.jpg|Царква-мураўёўка

## Вядомыя асобы 
* Андрэй Рудаміна-Дусяцкі (каля 1595—1632) — каталіцкі рэлігійны дзеяч, місіянер у Кітаі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Сергій (Каралёў)

**Епіскап Сергій** (свецкае імя *Аркадзь Каралёў*; , Масква — , Казань) — праваслаўны дзеяч, архіепіскап.

## Біяграфія 
У 1905 годзе скончыў Маскоўскую духоўную акадэмію. 17 красавіка 1921 года быў хіратанізаваны ў епіскапа Бельскага. У 1922 годзе высланы з Польшчы, жыў у Празе, быў вікарыем мітрапаліта Еўлогія, які кіраваў Заходнееўрапейскім экзархатам РПЦ, затым перайшоў у юрысдыкцыю канстанцінопальскага патрыярхату.

У 1945 годзе Сергій і Еўлогій вярнуліся ў лона Рускай Праваслаўнай Царквы. 3 7 чэрвеня 1946 года — архіепіскап Венскі РПЦ, а з кастрычніка 1946 года — экзарх Сярэдняй Еўропы.

З верасня 1950 года быў архіепіскапам Казанскім і Чыстопальскім.

 
Катэгорыя:Варшаўска-Бельская епархія
Катэгорыя:Епіскапы Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Праваслаўная Царква Чэхіі і Славакіі
Рукойні

**Рукойні** () — вёска ў Віленскім раёне Віленскага павета Літвы. Цэнтр Рукойненскай сянюніі. Месціцца на паўднёвы ўсход ад Вільні.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўпамін пра Рукойні датуецца 1435 годам. Пасля адміністрацыйнай рэформы 1567 года ў складзе Віленскага павета Віленскага ваяводства, уласнасць каталіцкай царквы, цэнтр маёнтка. Напісанне старабеларускай мовай: ''Рукойни.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Рукойні апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні. У вайну 1812 года згарэў драўляны каталіцкі касцёл. У 1814 годзе збудаваны мураваны касцёл коштам архідыякана віленскай катэдры Міхала Длускага. У XIX стагоддзі Рукойні мелі статус дзяржаўнага мястэчка. У 1838 годзе ў Рукойнях быў арыштаваны паўстанец Шыман Канарскі. Пасля 1861 года цэнтр Рукойненскай воласці Віленскага павета.

На 1859 год у Рукойнях было 26 будынкаў, на 1866 год — 25.

За часамі Першай сусветнай вайны з 1915 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй. З 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР, у канцы сакавіка заняты польскімі войскамі.

У 1920 годзе Рукойні апынуліся ў Сярэдняй Літве, з 1922 года ў складзе Польшчы. У беларускай гістарыяграфіі землі вядомыя як Заходняя Беларусь.

У другой палове верасня 1939 года Рукойні заняты Чырвонай Арміяй, 10 кастрычніка 1939 года паводле дагавора з СССР тэрыторыя Віленскай вобласці перададзена Літве. З 1940 года ў Літоўскай ССР.

У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы. У 2024 годзе быў зацверджаны герб Рукойняў.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1859 год — 244 чал.; 1866 год — 364 чал., з іх 261 каталік, 53 праваслаўныя і 50 іўдзеяў; 1881 год — 323 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (1823)

### Страчаная спадчына 
* Царква Покрыва Багародзіцы (1860-я; мураўёўка)

## Вядомыя асобы 
* Павел Ксаверый Бжастоўскі (1739—1827) — вялікалітоўскі дзяржаўны і рэлігійны дзеяч.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Krzywicki J. Rukojnie //  S. 959.

## Спасылкі 
*
Шашолы

**Шашолы**, таксама **Шашуо́лей** () — мястэчка ў Вількамірскім раёне Віленскага павета Літвы. Цэнтр сянюніі. Месціцца за 16 км на паўднёвы ўсход ад Вількаміра.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўпамін пра Шашолы датуецца 1334 годам. У 1385 годзе яны ўвайшлі ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства. Старабеларускай мовай: *Шешолы*. Паводле Хронікі Лівоніі Германа Вартберга, у 1375 годзе лівонскі магістр Вільгельм з Урымерсгайма ўчыніў напад на некалькі паселішчаў ВКЛ, у тым ліку Шашолы.

У 1567 годзе Шашолы сталі мястэчкам, тут збудавалі касцёл.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Шашолы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні.

Каля 1890 года ў Шашолах было 22 будынкі.

За часамі Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Шашолы занялі войскі Германскай імперыі.

### Найноўшы час 
Па польска-літоўскіх баях і падпісанні пагаднення паміж Польшчай і Літвой у 1919 годзе Шашолы апынуліся ў складзе Літвы. З 1940 года ў Літоўскай ССР. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка было пад акупацыяй Германіі.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: ~1890 год — 169 чал., з іх 140 каталікоў і 29 іўдзеяў
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 138 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Святога Іосіфа Рамесніка (1751)
* Сядзіба (XIX—XX стагоддзі)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мястэчкі Літвы
Федэрацыя прафсаюзаў Украіны

**Федэрацыя прафсаюзаў Украіны** (: **ФПУ**) — украінскае аб'яднанне прафсаюзаў. Пасля абвяшчэння незалежнасці Украіны 6 кастрычніка 1990 года была створана *Федэрацыя незалежных прафсаюзаў Украіны*, якая стала пераемнікам Украінскага рэспубліканскага саюза прафсаюзаў. Дэкларацыю аб заснаванні Федэрацыі падпісалі 25 рэспубліканскіх прафсаюзаў і 24 рэгіянальныя прафсаюзы. У лістападзе 1992 года адбыўся другі з'езд Федэрацыі, на якой было прынята рашэнне аб перайменаванні арганізацыі ў *Федэрацыю прафсаюзаў Украіны*.

У склад Федэрацыі ўваходзіць 4,8 мільёнаў сябраў, 44 усеўкраінскіх прафсаюза і 25 прафаб'яднанняў. Федэрацыя прафсаюзаў Украіны з'яўляецца членам Міжнароднай канфедэрацыі прафсаюзаў і супрацоўнічае з Міжнароднай арганізацыяй працы.
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Прафсаюзы Украіны
Дыянісій (Валядзінскі)

**Епіскап Дыянісій** (свецкае імя *Канстанцін Валядзінскі*; , Мурам — , Варшава) — праваслаўны дзеяч, мітрапаліт варшаўскі.

## Біяграфія 
Скончыў Казанскую духоўную акадэмію. 21 красавіка 1913 года хіратанізаваны ў епіскапа Крамянецкага.

У 1919 годзе эміграваў. 27 лютага 1923 года абраны мітрапалітам варшаўскім — кіраўніком ПАПЦ. Падчас Другой сусветнай вайны ўзначальваў праваслаўную царкву ў Генерал-губернатарстве. У 1948 годзе напісаў пакаянны ліст аб вяртанні ў РПЦ і быў прыняты ў сане мітрапаліта.

 

Катэгорыя:Епіскапы Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Украінскія праваслаўныя епіскапы
Катэгорыя:Епіскапы Варшаўска-Бельскай епархіі
Катэгорыя:Епіскапы Уроцлаўска-Шчэцінскай епархіі
Атыдэя

**Атыдэ́я**, **Вушка** (*Otidea*) — род сумчатых грыбоў сямейства  парадку .

## Апісанне 
Пладовыя целы (апатэцыі) буйныя, аднабока развітыя, вухападобныя, з завернутымі ўсярэдзіну краямі, каля асновы звужаныя ў ножку, мясістыя, ярка-афарбаваныя або карычнева-бурых таноў, звонку гладкія, з гіменіем на ўвагнутай паверхні, сядзяць групамі, радзей адзіночныя. Сумкі цыліндрычныя, 8-споравыя. Сумкаспоры эліпсоідныя, бясколерныя, гладкія.

## Пашырэнне 
Вядома некалькі дзясяткаў відаў, пашыраных у Еўропе, Амерыцы, Індыі, Аўстраліі. На Беларусі трапляюцца , .

Сапратрофы. Растуць у лясах на глебе.

Малавядомыя ядомыя грыбы.

## Літаратура 
* *Сяржаніна Г. І.* 

Катэгорыя:Піранемавыя
Катэгорыя:Роды грыбоў
Акадэмія навук СССР

**Акадэмія навук СССР** — вышэйшая навуковая ўстанова Савецкага Саюза з 1925 па 1991 год, аб’ядноўвала вядучых навукоўцаў краіны і падпарадкоўвалася непасрэдна Савету Міністраў СССР (да 1946 г. Савет Народных Камісараў СССР). Ажыццяўляла агульнае навуковае кіраўніцтва даследаваннямі па найважнейшых праблемах прыродазнаўчых і грамадскіх навук у краіне, ў акадэміях навук саюзных рэспублік, у іншых навуковых установах, а таксама ў вышэйшых навучальных установах.

У 1991 годзе ўказам прэзідэнта РСФСР на базе Акадэміі навук СССР была створана Расійская акадэмія навук.

## Прэзідэнты 
* А. П. Карпінскі (1917—1936)
* У. Л. Камароў (1936—1945)
* С. І. Вавілаў (1945—1951)
* А. М. Несмяянаў (1951—1961)
* М. У. Келдыш (1961—1975)
* А. П. Аляксандраў (1975—1986)
* Г. І. Марчук (1986—1991)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акадэмія навук СССР
Нікіценка

**Нікіценка** — прозвішча.

Вядомыя носьбіты:
* Міхаіл Піліпавіч Нікіценка (1912—1980) — вучоны ў галіне нейрамарфалогіі і антрапалогіі.
* Пётр Георгіевіч Нікіценка (нар. 1943) — беларускі эканаміст.
Цімафей (Шрэтэр)

**Епіскап Цімафей** (свецкае імя *Георгій Шрэтэр*; , Тамахіў, Ровенская вобласць — , Варшава) — праваслаўны дзеяч, мітрапаліт варшаўскі.

## Біяграфія 
Скончыў багаслоўскі факультэт Варшаўскага ўніверсітэту. Служыў у прыходскай царкве ў Ланаўцах на Валыні. У 1934—1938 гадах — вайсковы святар, а ў 1938 годзе хіратанізаваны ў епіскапа Люблінскага, вікарыя Варшаўска-Холмскай епархіі. Адначасова выкладаў у Варшаўскім універсітэце гамілетыку (тлумачэнне Святога Пісання, а таксама прынцыпаў прапаведніцтва). Падчас Другой сусветнай вайны жыў у Яблачынскім манастыры. 3 1944 года епіскап Холмскі, з 1945 года — архіепіскап Беластоцкі і Бельскі, намеснік мітрапаліта Варшаўскага. У чэрвені 1948 года вярнуўся ў лона Рускай Праваслаўнай Царквы. 3 1961 года мітрапаліт Варшаўскі і усёй Польшчы.

Катэгорыя:Епіскапы Беластоцка-Гданьскай епархіі
Катэгорыя:Епіскапы Варшаўска-Бельскай епархіі
Палікарп (Сікорскі)

**Епіскап Палікарп** (свецкае імя *Пётр Сікорскі*; , Зэлэнькы, Украіна — , Францыя) — украінскі праваслаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыў Кіеўскую духоўную семінарыю. У 1919—1921 гадах быў віцэ-дырэктарам Дэпартамэнта агульных справаў ва ўрадзе Пятлюры. 3 1921 года жыў у Польшчы, з 1922 года — епіскап Луцкі. 2 жніўня 1941 года мітрапаліт Варшаўскі Дыянісій прызначыў яго архіепіскапам Луцкім і Ковельскім, а 24 снежня 1941 года — адміністратарам Аўтакефальнай Украінскай Праваслаўнай Царквы. 3 мая 1942 года — мітрапаліт Кіеўскі. 3 1944 года — за мяжой, жыў у Парыжы, кіраваў Украінскай Замежнай Праваслаўнай Царквой.

Катэгорыя:Украінскія праваслаўныя епіскапы
Катэгорыя:Кіеўскія праваслаўныя мітрапаліты
Катэгорыя:Польская аўтакефальная праваслаўная царква
Васыліўка (Вэрхнёдніпроўскі раён)

**Васыліўка** () — вёска ў Вэрхнёдніпроўскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Вэрхнёдніпроўскага раёна
Храсты

Назву **Храсты́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Храсты — былая вёска ў Балабанавіцкім сельсавеце Навамышскага раёна
** Храсты — былы хутар у Навамышскім сельсавеце Баранавіцкага раёна
* Мінская вобласць:
** Храсты — варыянт назвы вёскі Крынічнае Любанскага раёна да 1969 года
Грыгорый (Барышкевіч)

**Архіепіскап Грыгорый** (свецкае імя **Георгій Іва́навіч Барышкевіч**; , мястэчка Мэжырыч, Валынская губерня, Расійская імперыя — , Чыкага, ЗША) — праваслаўны дзеяч, епіскап Гомельскі і Мазырскі.

## Біяграфія 
У 1910 годзе скончыў Валынскую семінарыю, Імператарскую духоўную акадэмію ў Казані (1914).

Служыў на Валыні, быў настаяцелем сабора ва Уладзіміры-Валынскім (1927—1932), затым у Крамянцы. Са студзеня 1939 года — настаяцель сабора ў Гродне. У 1942 годзе пастрыжаны ў манахі пад імем Рыгора (Грыгорыя), узведзены ў архімандрыты, а ў кастрычніку 1943 года прызначаны епіскапам Гомельскім і Мазырскім. З лета 1944 года ў эміграцыі. У 1946 годзе перайшоў у лона РЗПЦ. 3 1947 года — епіскап Манрэальскі і Усходнеканадскі, з 1954 года — архіепіскап. У 1954 годзе ўзначаліў Чыкагска-Кліўлендскую епархію (з 1957 года епархія Чыкагска-Дэтройцкая і Сярэдняга Захаду).

Катэгорыя:Епіскапы Рускай замежнай царквы
Катэгорыя:Епіскапы гомельскія і жлобінскія
Табарышкі

**Табарышкі**, часам **Та́барышкес** () — вёска ў Салечніцкім раёне Віленскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Тургельскай сянюніі. Размешчана на рацэ Мерачанцы, на паўночны ўсход ад Салечнікаў, каля беларуска-літоўскай граніцы. 

## Назва 
Тапонім Табарышкі, відаць, утварыўся ад прозвішча Табар (Войцех Табар быў віленскім біскупам у 1492—1507 гадах, нарадзіўся ў Табарышках).

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўпамін пра Табарышкі датуецца 1507 годам, калі яны ўваходзілі ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства.  Назва старабеларускай мовай: *Таборишки*, *Таборышки*. На 1567 год цэнтр маёнтка, уладанне С. Гамшэя. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй. З 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР, у канцы сакавіка занята польскімі войскамі.

У 1920 годзе Табарышкі апынуліся ў Сярэдняй Літве, з 1922 года ў складзе Польшчы. У беларускай гістарыяграфіі землі вядомыя як Заходняя Беларусь.

У другой палове верасня 1939 года Табарышкі заняты Чырвонай Арміяй, 10 кастрычніка 1939 года паводле дагавора з СССР тэрыторыя Віленскай вобласці перададзена Літве. З 1940 года ў Літоўскай ССР.

У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

Tabaryški, Važynski. Табарышкі, Важынскі (1913).jpg|Сядзіба, 1913 г.
Tabaryški, Važynski. Табарышкі, Важынскі (J. Bułhak, 1930).jpg|Сядзіба. Я. Булгак, 1930 г.
Tabaryški, Važynski. Табарышкі, Важынскі (1919-39).jpg|Сядзіба, да 1939 г.
Tabaryški, Važynski. Табарышкі, Важынскі (1919-39) (3).jpg|Гаспадарчыя пабудовы, да 1939 г.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1859 год — 166 чал.

## Славутасці 
* Гаспадарчы двор Важынскіх
* Капліца прыдарожная
* Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (1770), помнік традыцыйнага беларускага драўлянага дойлідства
* Могілкі старыя каталіцкія, капліца

### Страчаная спадчына 
* Сядзіба Важынскіх (XIX ст.)

## Вядомыя асобы 
* Войцех Табар (~1453—1507) — рэлігійны і дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, біскуп віленскі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Малыя Салечнікі

**Малыя Салечнікі**, часам **Малыя Салешнікі**, таксама **Шальчынінке́лей** () — вёска ў Салечніцкім раёне Віленскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Салечніцкай сянюніі. Размешчана за 8 км на поўнач ад Салечнікаў, на рацэ Вісінча.

## Гісторыя 
Упершыню Малыя Салечнікі (або проста Салечнікі, прыметнік Малыя ўжываўся каб не блытаць з горадам Салечнікі) упамінаюцца ў XVII стагоддзі, калі яны ўваходзілі ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства. Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Minori Soleczniki* (3 ліпеня 1510 года). У гэты час з фундацыі Яна Альфонса Ляцкага тут быў пабудаваны касцёл.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Малыя Салечнікі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні.

На 1866 год у Малых Салечніках было 12 будынкаў.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Малыя Салечнікі абвешчаны часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. Пазней пад кантролем войскаў Літвы. З 1922 года як частка Сярэдняй Літвы трапілі ў склад Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Віленскага павета Віленскага ваяводства. У беларуская гістарыяграфіі землі вядомы як Заходняя Беларусь.

У другой палове верасня 1939 года Малыя Салечнікі заняты Чырвонай Арміяй, 10 кастрычніка 1939 года паводле дагавора з СССР тэрыторыя Віленскай вобласці перададзена Літве. З 1940 года ў Літоўскай ССР.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

Salečniki Małyja, Mianoŭski. Салечнікі Малыя, Мяноўскі (1914).jpg|Сядзіба, 1914 г.
Salečniki Małyja, Mianoŭski. Салечнікі Малыя, Мяноўскі (1919-39).jpg|Сядзіба, да 1939 г.
Salečniki Małyja, Śviatoha Juryja. Салечнікі Малыя, Сьвятога Юрыя (1925).jpg|Касцёл, 1925 г.
Salečniki Małyja, Rynak. Салечнікі Малыя, Рынак (V. Ravienskaja, 1938).jpg|Рынак, 1938 г.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1866 год — 82 чал., з іх 72 каталікі і 10 іўдзеяў
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 615 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Святога Юрыя (1770), помнік традыцыйнага драўлянага дойлідства.
* Сядзіба Мяноўскіх (1840-я)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Ракшыцкі сельсавет

**Ра́кшыцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ільянскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Ракшыцы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ільянскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Альковіцкага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ільянскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе