open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзямянскі раён

**Дзямянскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Наўгародскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Дзямянск. Пасёлак знаходзіцца за 181 км ад Вялікага Ноўгарада.

## Геаграфія 
Раён размешчаны на паўднёвым усходзе Наўгародскай вобласці паміж 57 ° і 58 ° паўночнай шыраты і 32 ° і 33 ° усходняй даўгаты на пераходзе ад Прыільменскай нізіны да Валдайскага ўзвышша. Найвышэйшы пункт раёна, 288 м — гара Арэхаўна на поўначы вёскі Арэхаўна, непадалёк (на поўнач) ад Селігера, на паўднёвым усходзе раёна. Самыя нізкія ступені (тэрасы) Прыільмення вышынёй да 30 м над узроўнем мора з павышэннем да 50 м знаходзяцца ў раёне пасёлка Лычкова. Араграфічныя прыступкі Валдайскага ўступа і Валдайскага ўзвышша на тэрыторыі раёна падзяляюць на тры часткі: Дзямянская нізіна (32—80 м над узроўнем мора), Трыгор’е (80—200 м над узроўнем мора) і Селігерскае Паазер’е (больш за 200 м над узроўнем мора).

Плошча тэрыторыі — 3198,94 км².

Катэгорыя:Раёны Наўгародскай вобласці
Машанскі раён

**Машанскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Наўгародскай вобласці Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Машанское.

## Геаграфія 
Плошча — 2 568,28 км². Раён размешчаны на ўсходзе Наўгародскай вобласці. На поўначы мяжуе з Хвойнінскім, на ўсходзе — з Пястоўскім, на захадзе — з Баравіцкім раёнамі Наўгародскай вобласці, на поўдні — з Цвярской вобласцю.

Асноўныя рэкі — Увер і Кабожа.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Наўгародскай вобласці
Валатоўскі раён

**Валатоўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і скасаванае муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Наўгародскай вобласці Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Волат. У сакавіку 2020 года Валатоўскі раён ператвораны ў муніцыпальную акругу, усе сельскія паселішчы скасаваныя.

## Геаграфія 
Валатоўскі раён — самы малы па плошчы з 21 раёна Наўгародскай вобласці, плошча яго тэрыторыі — 1.003,46 км². 58 % тэрыторыі вобласці займаюць лясы, пераважна лісцевыя. На тэрыторыі вобласці размешчаны 213 км² сельгасугоддзяў, у тым ліку 166 км² ралля.

Катэгорыя:Раёны Наўгародскай вобласці
Красцецкі раён

**Красцецкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Наўгародскай вобласці Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр — рабочы пасёлак Крэстцы.

## Геаграфія 
Плошча — 2 790,63 км². Раён знаходзіцца ў цэнтры Наўгародскай вобласці. Мяжуе на захадзе з Наўгародскім раёнам і возерам Ільмень, на поўначы — з Малавішэрскім раёнам і ракой Мста, на ўсходзе — з Акулаўскім і Валдайскім раёнамі, на поўдні — з Дзямянскім і Парфінскім раёнамі.

Катэгорыя:Раёны Наўгародскай вобласці
Veles

**«Veles»** () — НСБМ-гурт з Польшчы. Спачатку быў вядомы пад назвай «Belthil» (1992—1994). «Veles» знаходзіцца ў спісе гуртаў Антыдыфамацыйнай лігі, якія граюць «музыку нянавісці».

## Склад 
* Blasphemous — спеў
* Conqueror — гітара, бас-гітара
* Rob Darken — клавішы (сесійны)
* Asper Blast — бас-гітара (сесійны)
* Rydell — бубны (сесійны)

### Былыя ўдзельнікі 
* Bealphares — гітара
* Lupus Wszeslawiewicz — гітара, бас-гітара
* Krist — гітара (сесійны)
* Tom — гітара (сесійны)
* Witalis — бас-гітара
* Piotr Alankiewicz — клавішы
* Błażej «Paimon» Adamczuk — бубны

## Творчасць 
### Дэмаальбомы 
* *The Triump of Pagan Beliefs* (1994)
* ''Promo '97* (1997)

### Супольныя альбомы 
* *Blood on My Knife* (2004, сумесна з «Legion»)

### Поўнафарматныя альбомы 
* *Night on the Bare Mountain* (1995)
* *Black Hateful Metal* (1997)
* *The Black Ravens Flew Again'' (2004)

## Спасылкі 
* Гурт на «Encyclopaedia Metallum»

Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:НСБМ-гурты Польшчы
ВАЛЬКІРЫЯ

**«ВАЛЬКІРЫЯ»** — фолк-хардкор-гурт правага напрамку з Беларусі.

## Мінуўшчына 
Гурт утварыўся ў 2008 годзе ў Капылі. Першапачаткова жанр гурта быў блізкі да язычніцкага чорнага метала. У тым жа годзе гурт даў свой першы канцэрт, пасля чаго зрабіў перапынак да лета 2009 года. Шмат змяняўся склад, большасць музыкаў пераехала ў Мінск.

Узімку 2010 года да гурта далучыўся другі гітарыст.

## Светапогляд 
Тэматыка песень — ушанаванне родных абшараў, вера продкаў і гонар за свой народ. Гурт выступаў за здаровы лад жыцця і падтрымліваў рух «sXe».

## Творчасць 
### Альбомы 
* Там, Дзе Зорнае Неба (2013)

### Зборнікі 
* NS MUSIC Sampler VII (2011)
* NS MUSIC Sampler 9 (2011)
* Славянский Хардкор vol. 2 (2014)

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Афіцыйная суполка ў сацыяльнай сетцы «У Кантакце»
* Гурт на «Last.fm»
* Гурт на «Encyclopaedia Metallum»

### Рэцэнзіі 
* Руская рэцэнзія

Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2008 годзе
Катэгорыя:Фолк-метал-гурты Беларусі
Катэгорыя:Хардкор-гурты Беларусі
Катэгорыя:НСБМ-гурты Беларусі
Катэгорыя:Гурты Капыля
Вігі (ЗША)

**Партыя ві́гаў** () — адна з асноўных палітычных партый ЗША ў 1833—1856 гадах.

Амерыканская партыя вігаў была створана ў 1833 г. у процівагу Дэмакратычнай партыі і Прэзідэнту Эндру Джэксану. Першапачаткова яна яб'ядноўвала прыхільнікаў Нацыянальнай рэспубліканскай партыі, Антымасонскай партыі і некаторых дэмакратаў, незадаволеных фінансава-эканамічнай палітыкай аднапартыйцаў. 

Вігі выступалі за вяршэнства закона і нязменнасць Канстытуцыі, абарону ўласнасці, падтрыманне грамадскага парадку. Іх эканамічныя патрабаванні ўключалі падтрымку адзінай фінансавай сістэмы і высокіх тарыфаў, палітыку размеркавання і федэральнага фінансавання інфраструктурных праектаў. 

Палітыкі, якія балатаваліся ад партыі вігаў і займалі пасады прэзідэнтаў ЗША:
* Уільям Генры Гарысан 
* Закары Тэйлар 
* Джон Тайлер
* Мілард Філмар

Партыя вігаў распалася пасля выбрання прэзідэнтам дэмакрата Франкліна Пірса. Яе пераемніцай лічыцца Рэспубліканская партыя.   

## Спасылкі 
* Whig Party — Definition, Beliefs & Leaders
* [Whig Party (United States) — New World Encyclopedia](https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Whig_Party_(United_States))
* The American Whig Party (1834—1856) — Hal Morris

Катэгорыя:Кансерватыўныя партыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі ЗША
Шыпы (гарадзішча)

**Шыпы** — археалагічны помнік каля вёскі Шыпы Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, каля ўрочышча (1 км на ўсход ад яго) Новае Запалоўе.

## Апісанне 
Пляцоўка памерам 60×58 м, вышынёй да 9 м. З паўднёвага боку захаваліся рэшткі вала вышынёй 2 м. Выявілі ў 1938 годзе А. Цэгак-Галубовіч і У. Галубовіч, абследавалі ў 1967 годзе Г. В. Штыхаў, у 1981 годзе Л. У. Дучыц. Культурны пласт 0,5-0,6 м. У ім знойдзены рэшткі арнаментаванай ляпной керамікі. Адносіцца да ранняга жалезнага веку.

Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі АН БССР.

## Літаратура 
* Археалагічныя помнікі // Гісторыя Залескага краю / Р. Шарыпкін. — Глыбокае : Вольнае Глыбокае, 2002. — С. 8-13.
* Глыбоцкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 224—239.

Катэгорыя:Гарадзішчы Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Шыпы (Глыбоцкі раён)
Латная

**Латная** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Семілуцкім раёне Варонежскай вобласці Расіі. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне Латненскае гарадское паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Насельніцтва — 7330 чал. (2018). Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1944 года. Аднайменная чыгуначная станцыя на лініі «Варонеж-Касторнае».

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Варонежскай вобласці
Дзмітрый Аляксандравіч Пантус

**Дзмітрый Аляксандравіч Пантус** (нар. , Бярозаўка, Лідскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч. З 2020 года старшыня Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Бярозаўка Лідскага раёна. У 2005 годзе скончыў Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт. У 2005 годзе прайшоў перападрыхтоўку ў Інстытуце павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў па новых накірунках развіцця тэхнікі, тэхналогіі і эканомікі БНТУ па спецыяльнасці «эканоміка і кіраванне на прадпрыемстве». У 2010 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «эканоміка і кіраванне на прадпрыемстве прамысловасці».

Працоўную дзейнасць пачаў у 2005 годзе на пасадзе інжынера-энергетыка аддзела галоўнага энергетыка ААТ «Шклозавод „Нёман“», дзе да 2012 года працаваў на пасадах намесніка начальніка навукова-тэхнічнага цэнтра, намесніка галоўнага інжынера — начальніка навукова-тэхнічнага цэнтра, галоўнага інжынера.

З лютага 2012 года па сакавік 2014 года працаваў на пасадзе дырэктара ААТ «Лідскія аўтобусы „Нёман“», а з красавіка па жнівень 2014 г. — на пасадзе намесніка Старшыні Гродзенскага гарадскога выкаўначага камітэта.

Са жніўня 2014 года да чэрвеня 2020 года займаў пасаду намесніка Старшыні Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 4 чэрвеня 2020 года прызначаны Старшынёй Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь.

24 лютага 2022 года быў унесены ў спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША. У тым жа годзе ён трапіў у чорныя спісы Аўстраліі, Вялікабрытаніі, Канады, Новай Зеландыі і Украіны; у чэрвені 2023 года Еўрапейскі Саюз і Швейцарыя далучыліся да санкцый супраць Пантуса.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* vpk.gov.by 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярозаўцы
Катэгорыя:Выпускнікі БНТУ
Катэгорыя:Старшыні Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС
Шчаўкуны (гарадзішча)

**Шчаўкуны** — археалагічны помнік каля вёскі Шчаўкуны Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 0,5 км на паўночны ўсход ад вёскі, каля хутара Дварэц, на правым беразе ракі Авута.

## Апісанне 
Вышыня над поймай ракі 15-20 м. Пляцоўка памерам 120×20 м выцягнута з захаду на ўсход. Выявіў у канцы 1930-х гадоў Я. Н. Драздовічам, у 1981 годзе абследавала Л. У. Дучыц. Культурны пласт 0,6-0,7 м. У ім знойдзены рэшткі ляпной керамікі. Адносіцца да днепра-дзвінскай і штрыхаванай керамікі культур, датуецца VI ст. да н. э. — IV ст. н. э.

Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі АН БССР.

## Літаратура 
* Археалагічныя помнікі // Гісторыя Залескага краю / Р. Шарыпкін. — Глыбокае : Вольнае Глыбокае, 2002. — С. 8-13.
* Глыбоцкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 224—239.

Катэгорыя:Гарадзішчы Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Шчаўкуны (Глыбоцкі раён)
Іл-2

**Іл-2** (паводле кадыфікацыі НАТА: **Кара**) — саветскі штурмавік часоў Другой сусветнай вайны, створаны ў КБ Ільюшына пад кіраўніцтвам Сяргея Уладзіміравіча Ільюшына. Самы масавы баявы самалёт у гісторыі авіяцыі, было выпушчана больш за 36 тысяч штук.

Канструктары называлі распрацаваны імі самалёт «лятаючым танкам». Пілоты-знішчальнікі люфтвафэ празвалі Іл-2 «бетонным самалётам» (). Па сцвярджэнні некаторых савецкіх аўтараў, салдаты вермахта называлі яго «чумой» (, даслоўна: «чорная смерць»).

Іл-2 прымаў удзел у баях на ўсіх тэатрах ваенных дзеянняў Вялікай Айчыннай вайны, а таксама ў Савецка-японскай вайне. У лютым 1941 года пачалася серыйная вытворчасць (загад А. І. Шахурына № 739 ад 14.12.1940).

Першыя серыйныя Іл-2 выраблены ў лютым 1941 года ў Варонежы на заводзе № 18 (з лістапада 1941 года завод эвакуіраваны ў Куйбышаў). Іл-2 серыйна вырабляўся таксама на авіяцыйных заводах № 1 і № 18 у Куйбышаве, на авіяцыйным заводзе № 30 у Маскве. З агульнай колькасці Іл-2 (35 941 шт.) 74 % выраблена ў Куйбышаве — 26 888 шт. Некаторы час на працягу 1941—1942 гадоў самалёт выпускаўся заводам № 381 у Ленінградзе і Ніжнім Тагіле.

## Іл-2 у філатэліі 

Файл:2011. Марка России 1478.jpg|Іл-2, Паштовая марка Расіі, 2011
Файл:USSR stamp CPA 990.jpg|Паштовая марка СССР з выявай паветранага бою Іл-2, 1945

## Спасылкі 
Катэгорыя:Самалёты Ільюшына
Катэгорыя:Самалёты СССР
Катэгорыя:Авіяцыя Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Аб’екты на марках
Уладзімір Сакалоў

**Уладзімір Сакалоў**:
* Уладзімір Глебавіч Сакалоў — беларускі этнограф і фалькларыст.
* Уладзімір Мікалаевіч Сакалоў — рускі паэт.
* Уладзімір Фёдаравіч Сакалоў — беларускі мастак-графік.
Сямён Абрамаў

**Сямён Абрамаў**:
* Сямён Сямёнавіч Абрамаў (1938—2017) — беларускі ўрач ветэрынарнай медыцыны. Доктар ветэрынарных навук (1986), прафесар (1995).
* Сямён Ціханавіч Абрамаў (нар. 1936) — беларускі мастак-жывапісец, галерыст
Desolate Heaven

**«Desolate Heaven»** — беларускі блэк-метал-гурт з Мінска. Лірыка гурта прасякнутая антыхрысціянствам.

## Склад 
* Matvey — бубны, гітары (2008—2018)
* Temnarod — тэксты, спевы (2008—2014, 2015—2018)
* Hors — бас-гітара (2010—2018)
* Skryhat — гітары (2012—2014), спевы (2014—2018)

## Творчасць 
### Альбомы 
* Ваши боги мертвы (2009)
* Осквернение (2012)
* Воспеть конец времён (2013)
* Пепел (2017)

### Складанкі 
* Hammerstorm vol. II (2014)
**Спліт-альбомы**

* The Ashes of Cosmic Uncreation (2020, разам з гуртам *Defunctus Astrum*)

## Спасылкі 
* Дыскаграфія гурта на «Encyclopaedia Metallum»
* Гурт на «Bandcamp»
* Гурт на «Discogs»
* Тэмнародава інтэрв’ю (2018)
* Пра альбом «Пепел» 
* Пра альбом «Пепел» на «hitkiller.com»

Катэгорыя:Блэк-метал-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2008 годзе
Zaklon

**«Zaklon»** — Цемнародаў блэк-метал-праект з Мінска. Лірыка гурта прасякнутая антыхрысціянствам. Праект заставаўся цалкам студыйным ажно да 2018 года, першы свой канцэрт даў 7 красавіка 2018 года на фестывалі «DISTANT SHADOWS II». Потым быў выступ на фестывалі «Крывійскі гіг», а 8 чэрвеня 2019 года адбыўся сумесны выступ з польскім гуртам «MGŁA» ў Мінску.

## Творчасць 
### Дэмаальбомы 
* Вечнасць… усепраглынальная цемра (2004)
* Халодны позiрк маўклiвага неба (2004)
* …Дзе вецер нараджае гімны зімы (2005)
* Зруйнаваная веліч (2006)

### Супольныя альбомы 
* Tribute to Abyssic Hate — Suicide for Your Solution (2010, разам з «The True Endless», «Xerión», «Borgne» і «Crystalline Darkness»)

### Поўнафарматныя альбомы 
* Услед змёрзламу сонцу… (2010)
* Шэпт чорнага лісьця (2011)
* Сымбалі нязбытнага (2012)
* Nikoli… (2014)
* Viatry Karačunavaj nočy (2016)
* Zychod (2020)
* U niabyt (2023)
* Marna (2023) EP

### Самотнікі 
* Восеньская атрута ў нашых жылах… (2013)

## Спасылкі 
* Дыскаграфія гурта на «Encyclopaedia Metallum»

* Афіцыйная суполка ў сацыяльнай сетцы «Фэйсбук»
* Гурт на «Discogs»
* Гурт на «Bandcamp»
* Рэцэнзія на «hitkiller.com»
* Ангельскі артыкул пра гурт (2019) 

### Інтэрв’ю 
* Цемнародава інтэрв’ю (2013)
* Цемнародава інтэрв’ю (2014)
* Цемнародава інтэрв’ю (2016) 
* Цемнародава інтэрв’ю (2018)
* Цемнародава інтэрв’ю (2018) 

Катэгорыя:Блэк-метал-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1999 годзе
Андрэй Фаміч Хруцкі

**Андрэй Фаміч Хруцкі** ( — ?) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
]]
Брат мастакоў Івана і Тэадора. Са жніўня 1840 года па ліпень 1843 года вучыўся ў  ў Санкт-Пецярбургу. У 1843 годзе паступіў у Пецярбургскую Імператарскую Акадэмію мастацтваў, дзе вучыўся вольным слухачом у 1843—1854 гг. і атрымаў званне мастака. У 1870 г. прыязджае ў в. Захарнічы і селіцца ў флігелі сядзібнага дома.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Ларынскай гімназіі
Канна індыйская

**Ка́нна індыйская** (*Canna indica*) — кветкавая расліна роду  раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з галінастым, часта клубнепадобна патоўшчаным карэнішчам. Сцябло прамое, моцнае, вышынёй да 3 метраў. Размнажаецца насеннем і дзяленнем карэнішча.

## Літаратура 
*  — С. 473.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Імбіракветныя
Катэгорыя:Флора Амерыкі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны
Катэгорыя:Харчовыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Кіжынгінскі раён

**Кіжынгінскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Рэспубліцы Бурація, Расія.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Кіжынга.

## Геаграфія 
Мяжуе на захадзе з Заіграеўскім, на поўначы — з Хорынскім і Яраўнінскім раёнамі рэспублікі, на паўднёвым захадзе і на паўднёвым усходзе — з Забайкальскім краем. Кіжынгінскі раён займае плошчу 7871 км².

Катэгорыя:Раёны Бураціі
Бежацкі раён

**Бежацкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Цвярской вобласці, Расія.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Бежацк.

## Геаграфія 
Плошча 2810 км². Раён размешчаны ў цэнтры ўсходняй частцы вобласці і мяжуе:
* на поўначы — з Малакоўскім раёнам
* на ўсходзе — з Краснахолмскім, Санкоўскім і Кесавагорскім раёнамі
* на поўдні — з Кашынскім і Рамешкаўскім раёнамі
* на захадзе — з Максаціхінскім раёнам.
Асноўная рака — Малога.

Катэгорыя:Раёны Цвярской вобласці
Аляксандра Сямёнаўна Слуцкая

**Аляксандра Сямёнаўна з Алелькавічаў** (каля 1503 — пасля 1556) — вялікалітоўская арыстакратка, жонка князя Канстанціна Астрожскага, маці князя Канстанціна-Васіля Астрожскага.

## Біяграфія 
Дачка слуцкага князя  і мсціслаўскай княжны Анастасіі Іванаўны.

Пасля смерці Таццяны Гальшанскай (1480 — 12 ліпеня 1522) пасрэдніцтвам кіеўскага мітрапаліта Іосіфа і земскага скарбніка  князь Астрожскі заключыў дамову са княгіняй слуцкай Анастасіяй пра шлюб з яе дачкой Аляксандрай. Імаверна, шлюб адбыўся на наступны год.

Ужо ў 1528 годзе Аляксандра выступае ў крыніцах як жонка Канстанціна Астрожскага і маці двух дзяцей.

28 снежня 1528 года яна атрымала пацвярджэнне запісу мужа, які ўзяў за ёй 1000 чырвоных пасагу і запісаў ёй вена 6000 коп грошай на Тураве, Сатыеве і іншых маёнтках.

У 1530 годзе Канстанцін Астрожскі памёр і Аляксандра засталася ўдовай.

У 1531 годзе атрымала прывілей на гандаль у Тарасаве Мінскага павета.

У 1556 годзе атрымала прывілей на пабудову горада ў сваім мястэчку Сляды. Гэта апошняя згадка ў крыніцах пра яе.

## Дзеці 
* сын Канстанцін-Васіль (1526—1608) — ваенны, палітычны і культурны дзеяч, заснавальнік Астрожскай академіі,  (1539—1608), староста ўладзімірскі, маршалак Валынскай зямлі (1550—1608), ваявода кіеўскі (1559—1608).
* дачка Соф’я-Маўра (да 1531 — пасля 1561) — астрожская князёўна.

## Літаратура 
* '''' Потомство Рюрика. Материалы для составления родословий. С. 28-29
*  . Біла Церква, 2006.

 
Катэгорыя:Алелькавічы
Катэгорыя:Астрожскія
Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага
Свабода (фільм)

**«Свабо́да»** () — беларускі незалежны мастацкі фільм рэжысёра Андрэя Курэйчыка, зняты ў 2020 годзе.

## Сюжэт 
Сын Ганны — наркаман. У маці ёсць план, як пазбавіць сына ад залежнасці. Следчы Інтэрпола, які займаецца раследаваннем справы мужа Ганны, становіцца перашкодай для ажыццяўлення яе плана. Ён упэўнены, што жанчына можа дапамагчы яму атрымаць неабходную інфармацыю. Ганна павінна зразумець, што праўда мае сваю сілу, што ёсць віна, якую нельга прыняць, і любоў, ад якой нельга адмовіцца.

## Акцёры 
## Стварэнне 
Здымкi фiльма вялiся ў сядзiбе Сегеняў (в. Краскi, Гродзенская вобласць, Беларусь) увосень 2019 года.

Сцэна ў музеі здымалася ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

Роль лектара выканаў спадар Дзідзье Канес, Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Французскай Рэспублікі ў Рэспубліцы Беларусь.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы Беларусі
Катэгорыя:Фільмы Андрэя Курэйчыка
Таржоцкі раён

**Таржоцкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Цвярской вобласці, Расія.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Таржок.

## Геаграфія 
Плошча 3128 км². Раён размешчаны ў цэнтральнай частцы вобласці і мяжуе:
* на поўначы — з Вышневалоцкім і Спіраўскім раёнамі,
* на ўсходзе — з Ліхаслаўльскім і Калінінскім раёнамі,
* на поўдні — са Старыцкім раёнам,
* на захадзе — з Куўшынаўскім раёнам
Асноўныя рэкі — Цверца, Цьма — прытокі Волгі, Асуга прыток Цверцы. Іншыя значныя рэкі: Поведзь, Лагавеж, Рачайна, Шостка.

## Вядомыя асобы 
* Анатоль Фёдаравіч Логінаў (1923—2008) — Герой Савецкага Саюза.

Катэгорыя:Раёны Цвярской вобласці
Лешуконскае (сяло)

**Лешуконскае** () — сяло ў Архангельскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Лешуконскага раёна і Лешуконскага сельскага паселішча. Лешуконскае размешчана ў месцы зліцця рэк Вашкі і Мязені. Насельніцтва — 4760 чалавек (2012).

Катэгорыя:Населеныя пункты Архангельскай вобласці
Васільеўскі Мох

**Васільеўскі Мох** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Калінінскім раёне Цвярской вобласці Расіі. Утварае гарадское паселішча пасёлак Васільеўскі Мох як адзіны населены пункт у яго складзе, якое мяжуе з Міхайлаўскім сельскім паселішчам. Размешчаны за 18 км на поўнач ад горада Цвер. Канцавая чыгуначная станцыя лініі Дарашыха — Васільеўскі Мох (з 2013 года не дзейнічае). Насельніцтва — 2223 чалавека (2018).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Цвярской вобласці
Кужэнкіна (пасёлак гарадскога тыпу)

**Кужэнкіна** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Цвярской вобласці Расіі.

Уваходзіць у Балагоўскі раён, у складзе якога ўтварае муніцыпальнае ўтварэнне Кужэнкінскае гарадское паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе.

Размешчаны на рэках Шліна, Шлінка (прыток Шліны) і Ладыжанка (прыток Шлінкі), за 176 км на паўночны захад ад абласнога цэнтра, за 20 км на поўдзень ад горада Балагое. Чыгуначная станцыя на лініі Балагое — Вялікія Лукі. Паблізу пасёлка праходзіць аўтатраса М10 «Расія».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Цвярской вобласці
Ільінска-Подамскае

**Ільінска-Подамскае** () — сяло ў Архангельскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Вілягодскага раёна і Ільінскага сельскага селішча. Размяшчаецца на рацэ Віледзі. У сяле пачынаюцца дарогі «Котлас — Каражма — Ільінска-Подамскае» і «Ільінска-Подамскае — Вілягодск — Саміно — Перавоз — Развілка». Насельніцтва — 3254 чалавека (2012).

Катэгорыя:Населеныя пункты Архангельскай вобласці
Лясное (Цвярская вобласць)

**Лясное** () — сяло ў Расіі, на поўначы Цвярской вобласці, адміністрацыйны цэнтр Ляснога раёна. Размешчана за 191 км на поўнач ад абласнога цэнтра Цвяры на невялікіх рэчках Чурманаўка і Нашатыранка (упадаюць у Сарагожу, басейн Волгі) і возеры Крэміна.

Бліжэйшая чыгуначная станцыя — Пястова (чыгунка Санкова — Санкт-Пецярбург) — за 42 кіламетры.

Праз Лясное праходзіць аўтамабільная дарога Максаціха — Лясное — Пястова.

Катэгорыя:Населеныя пункты Цвярской вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1545 годзе
Кесава Гара

**Кесава Гара** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Цвярской вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Кесавагорскага раёна, у складзе якога ўтварае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Кесава Гара са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Пасёлак размешчаны на беразе ракі Кашынкі (левы прыток Волгі), на ўсходзе вобласці, за 32 км ад Кашына, за 50 км ад Бежацка, за 180 км ад Цверы недалёка ад мяжы з Яраслаўскай вобласцю.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Цвярской вобласці
Тылецыя

**Тылецыя** (*Tilletia*) &nbsp; — род грыбоў сямейства . Назва ўпершыню была апублікаваная ў 1847 годзе.

Пашыраны ў Еўразіі, Амерыцы, Афрыцы, Аўстраліі. Паразіты, пашкоджваюць завязь, радзей лісце і іншыя оргаы раслін, пераважна сямейства злакаў, астравых.

## Класіфікацыя 
Род *Tilletia* налічвае 326 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* Tulasne, L.-R.; Tulasne, C. 1847. Mémoire sur les Ustilaginées comparées aux Urédinées. Annales des Sciences Naturelles Botanique. 7:12-127 — P.112

Катэгорыя:Роды грыбоў
Катэгорыя:Базідыяльныя грыбы
Радчанка (Цвярская вобласць)

**Радчанка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Канакоўскім раёне Цвярской вобласці Расіі. Насельніцтва — 1411 чал. (2018). Размешчаны на беразе Іванькаўскага вадасховішча, за 32 км на паўднёвы ўсход ад абласнога цэнтра, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Рэдкіна на лініі Масква — Санкт-Пецярбург. Паромная пераправа праз вадасховішча. Узнік у 1921 годзе разам з будаўніцтвам тарфяной доследнай станцыі. У 1965 годзе Указам Прэзідыума ВС РСФСР пасёлак перайменаваны ў Радчанка — у гонар аднаго з арганізатараў савецкай тарфяной прамысловасці І. І. Радчанка.

Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1939 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Цвярской вобласці
Радчанка

**Радчанка** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Зінаіда Фёдараўна Радчанка — беларуская і ўкраінская фалькларыстка

## Тапонім 
* Радчанка (Цвярская вобласць)
Калевала (Карэлія)

**Калевала** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Рэспубліцы Карэлія, адміністрацыйны цэнтр Калевальскага нацыянальнага раёна і Калевальского гарадскога паселішча. Пасёлак размешчаны на паўночным беразе возера Сярэдняе Куйта, у вусці ракі Ухта.

За 550 км ад Петразаводска. За 160 км на ўсход ад пасёлка знаходзіцца чыгуначная станцыя Кемь, з якой Калевала звязаная аўтамабільнай дарогай.

## Гісторыя 
Да 1922 года населены пункт быў адміністрацыйным цэнтрам Ухцінскай воласці, затым — Ухцінскага адміністрацыйнага раёна, з 1923 года — Ухцінскага павета.
У 1927 годзе пушчана ў эксплуатацыю Ухцінскі раённая электрастанцыя. З 29 жніўня 1927 года — адміністрацыйны цэнтр Ухцінскага раёна Аўтаномнай Карэльскай ССР, які 20 лютага 1935 года быў перайменаваны ў Калевальскі раён. Падчас Савецка-фінскай вайны (1941—1944) лінія фронту праходзіла за 16 км ад пасёлка.

Сяло Ухта была афіцыйна пераназваная ў Калевала ў 1961 годзе.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Эдуард Старкоў, расійскі рок-музыкант

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карэліі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1552 годзе
Таццяна Сямёнаўна Гальшанская

**Таццяна (Ганна) Сямёнаўна Гальшанская** (пам. 1522) — княгіня з роду Гальшанских герба Гіпацэнтаўр, першая жонка гетмана вялікага літоўскага князя Канстанціна Іванавіча Астрожскага.

## Біяграфія 
Таццяна Гальшанская — адзіная дачка Сямёна Юр’евіча Гальшанскага — дзяржаўнага, грамадскага і ваеннага дзеяча Вялікага княства Літоўскага, гетмана вялікага літоўскага, і яго жонкі . Унучка Юрыя Сямёнавіча Гальшанскага, князя дубровіцкага.

Пасля смерці бацькі Сямёна Юр’евіча у 1505 годзе ёй адышлі яго вотчыны (у тым ліку частка Глуска, Гальшан, Раманава, Копысі, Барані і іншыя).

У 1509 годзе Таццяна Сямёнаўна выйшла замуж за князя Канстанціна Іванавіча Астрожскага. Праз год, у 1510 годзе, у іх нарадзіўся сын  (1510—1539).

У 1518 годзе памерла бабка Таццяны —  (жонка  і ўся яе маёмасць, з-за адсутнасці прамых спадчыннікаў, перайшла да мужа Таццяны — Канстанціна Іванавіча, які каля гэтага часу быў прызначаны ваяводам троцкім. У лік атрыманай спадчыны ўваходзіў і горад Роўна, якім род Астрожскіх валодаў да 1621 года.

Пасля смерці Альжбеты Астрожскай (1539—1582), адзінай унучкі Таццяны Сямёнаўны, яе багацці перайшлі да сына мужа ад другога шлюбу, кіеўскага ваяводы Канстанціна Канстанцінавіча Астрожскага і яго нашчадкаў.

## Літаратура 
* *Wolff J*. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. — Warszawa, 1895. 
* Encyklopedia historii Polski. — Warszawa, 1994. — T. 1. — S. 240 (Tablica genealogiczna rodu Holszańskich). 
* *Якавенка Н. * Українська шляхта з кінця XIV до середини XVII ст. Київ, 2008, ст. 359—362 

Таццяна Сямёнаўна
Таццяна Сямёнаўна
Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага
AUTONOMICON

**«AUTONOMICON»** — эксперыментальны гурт з Гродна, які пазней стаў інтэрнацыянальным. Музыкі гурта знаходзяцца таксама ў Польшчы, Германіі і В’етнаме.

## Творчасць 
### Поўнафарматныя альбомы 
* Nocturnes (2006)
* Nonsongs (2008)
* Dead Europe FM (2009)
* Icarus Messerschmitt (2017)
* будет не будет (2018)
* себякин грядёт (2019)
* Aum! & Autonomicon - Bestiarium (2024)
* VA-альбом на вершы Кшыштафа Шатраўскага (2025)

### Міні-альбомы 
* Shopping music EP (2010)
* Kali (2016)
* Sunny girl EP (2018)

### Самотнікі 
* why all of you are (2018)
* Miensk-neperamiensk (2016)
* My Love (2007 Live) (2019)
* трупатруп (2019)
* прибралась (2020)
* евровенки (2020)

## Спасылкі 
* Гурт  на «Tuzin.by»
* Гурт на «Soundcloud»
* Гурт на «Last.fm»
* Гурт на «Bandcamp»

Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2004 годзе
Катэгорыя:Панк-рокавыя гурты Беларусі
Катэгорыя:Гурты з Гродна
Леанід Вячаслававіч Кураўлёў

**Леанід Вячаслававіч Кураўлёў** (, , , СССР — ) — савецкі і расійскі акцёр. Народны артыст РСФСР (1977).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 8 кастрычніка 1936 года ў Маскве.

У 1955 годзе паступіў на акцёрскае аддзяленне УДІКа, дзе вучыўся на курсе Барыса Уладзіміравіча Бібікава, які ён скончыў у 1960 годзе. Аднакурснікамі былі Святлана Дружыніна, Сафіко Чыяўрэлі.

У кіно дэбютаваў студэнтам, сыграў салдата-сапёра Марозава ў фільме Андрэя Таркоўскага і Аляксандра Гардона «Сёння звальнення не будзе …». Паралельна акцёр зняўся ў дыпломнай працы Васіля Шукшына «З Лебядзінага паведамляюць» і ў прыгодніцкім фільме Міхаіла Швейцэра «Мічман Панін» (абодва фільма — у 1960).

У 1960—1992 гадах — акцёр Тэатра-студыі кінаакцёра. Талент камедыйнага, вострахарактарнага акцёра выявіўся ў фільмах «Залатое цяля» (1968), «Іван Васілевіч мяняе прафесію» (1973), «Самазабойца» (1991). Сярод іншых фільмаў: «Жыве такі хлопец» (1964), «Ваш сын і брат» (1966), «Вій», «Старэйшая сястра» (абодва 1967), «Пачатак» (1970), «Семнаццаць імгненняў вясны» (1973), «Афоня» (1975), «Ты — мне, я — табе» (1977), «Мы, ніжэйпадпісаныя» (1980) і інш.

Удзельнічаў у тэлеперадачы «Белы папугай». У канцы 1990-х гадоў вёў на тэлеканале «РТР» праграму «Свет кніг з Леанідам Кураўлёвым», у якой распавядаў пра кніжныя навінкі.

Памёр 30 студзеня 2022 года.

## Выбраная фільмаграфія 
* (1961) «Калі дрэвы былі вялікімі» — *Лёня*
* (1968) «Залатое цяля» — *Шура Балаганаў*
* (1973) «Іван Васілевіч мяняе прафесію» — *Жорж Міласлаўскі*
* (1973) «Сямнаццаць імгненняў вясны» — *оберштурмбанфюрэр Айсман*
* (1975) «Афоня» — *Апанас Баршчоў*
* (1979) «Месца сустрэчы змяніць нельга» — *Капчоны*

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Расіі
Катэгорыя:Акцёры агучвання СССР
Катэгорыя:Акцёры агучвання Расіі
Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі
Алеся Віктараўна Журакоўская

**Алеся Журакоўская** (нар. 13 жніўня 1973, Кіеў, Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік) — украінская актрыса. Заслужаная артыстка Украіны (2016).

## Фільмаграфія 
* Востраў (2016)
* Данбас (2018)
* Прыгонная (2019)

Катэгорыя:Актрысы Украіны
Chrysotoxum elegans

**Chrysotoxum elegans** — від журчалак. Сустракаецца на поўдні мацерыковай Еўропы. Лічыліся, што лічынкі сілкуюцца каранёвай тлёй.

Катэгорыя:Журчалкі
Acricotopus

**Acricotopus** — род двухкрылых сямейства .

## Віды 
* 
* *A. simplex* Zhang & Wang 2004
* *A. zhalingensis* Zhang

Катэгорыя:Званцы
Вусач вясковы

**Вусач вясковы** (*Arhopalus rusticus*) — від жукоў-вусачоў з падсямейства .

## Арэал 
Распаўсюджаны ў лясах Еўропы, Паўночнай Афрыцы, Азіі і Паўночнай Амерыкі.

## Экалогія 
Лічынкі развіваюцца ўнутры розных хвойных дрэў, такіх як хвоя, піхта, лістоўніца, але ў прыватнасці елка. Дарослыя насякомыя актыўныя ў начны час сутак, праводзячы час на кармавых раслінах; могуць прылятаць на штучную крыніцу святла. Жыццёвы цыкл адной асобіны доўжыцца два-тры гады. Даўжыня цела імага 10-30 мм.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Вусачы
Sericoda quadripunctata

**Sericoda quadripunctata** — від жукоў сямейства 

.

## Арэал 
Сустракаецца ў Еўропе і Паўночнай Азіі (без Кітая) і Паўночнай Амерыкі.

## Літаратура 
* Arnett, R.H. Jr.; Thomas, M. C., eds. (2000). American Beetles, Volume I: Archostemata, Myxophaga, Adephaga, Polyphaga: Staphyliniformia. CRC Press. ISBN 978-0849319259.
* Bousquet, Yves (2010). Illustrated Identification Guide to Adults and Larvae of Northeastern North American Ground Beetles (Coleoptera: Carabidae). Pensoft Publishers.
* LeConte, J.L. (1861). Classification of the Coleoptera of North America. Smithsonian Miscellaneous Collections. 3. Smithsonian Institution. doi:10.5962/bhl.title.38459. ISBN 0665100558.
* Riley, K.; Browne, R. (2011). «Changes in ground beetle diversity and community composition in age structured forests (Coleoptera, Carabidae)». ZooKeys (147): 601-21. doi:10.3897/zookeys.147.2102. PMC 3286241. PMID 22371677.
* White, Richard E. (1998) [1983]. A Field Guide to the Beetles of North America (Peterson Field Guides). Houghton Mifflin Harcourt. ISBN 0395910897.

Катэгорыя:Жужалі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1774 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Насякомыя Паўночнай Амерыкі
Закон Снеліуса

Першыя ўпамінанні аб праламленні святла ў вадзе і шкле сустракаюцца ў творы Клаўдзія Пталамея «Оптыка», які выйшаў у свет у ІІ ст. н. э.

Закон прамламлення святла быў эксперыментальна вызначаны ў 1620 г. галандскім вучоным Вілебродам Снеліусам. Незалежна ад Снеліуса закон праламлення быў таксама адкрыты Рэнэ Дэкартам.

Закон праламлення светлавых хваль:
]]
\sin\theta_1/\sin\theta_2=n_2/n_1=n_{21}

адносіна сінуса вугла падзення да сінуса вугла праламлення ёсць велічыня пастаянная для двух дадзеных асяроддзяў і роўная адноснаму паказчыку праламлення другога асяроддзя адносна першага;

прамяні, падаючы і праломлены, ляжаць у адной плоскасці з перпендыкулярам, праведзеным у пункт падзення праменя да плоскасці мяжы падзелу двух асяроддзяў.

Другі выгляд закону:

\sin\theta_1n_1=\sin\theta_2n_2

Катэгорыя:Фізічныя законы
Катэгорыя:Геаметрычная оптыка
Ізапліт

**Ізапліт** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Канакоўскім раёне Цвярской вобласці Расіі. Разам з пасёлкам Азяркі ўтварае муніцыпальнае ўтварэнне гарадское паселішча пасёлак Ізапліт.

Размешчаны на Верхняволжскай нізіне, за 44 км на паўднёвы ўсход ад абласнога цэнтра, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Рэдкіна на лініі Масква — Санкт-Пецярбург. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1946 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Цвярской вобласці
Пяазерскі

**Пяазерскі** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Лоухскім раёне Карэліі. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Пяазерскага гарадскога паселішча. Размешчаны на паўночным беразе возера Тухка. Канцавая станцыя чыгуначнай лініі ад станцыі Лоухі (на лініі Санкт-Пецярбург — Мурманск). Знаходзіцца на 112 км трасы 86К-127 Лоухі — Суапера.

На поўнач ад пасёлка знаходзіцца дзяржаўны нацыянальны парк «Паанаярві» — асабліва ахоўная прыродная тэрыторыя,

Населены пункт утвораны 18 верасня 1973 года. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1976 года.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карэліі
Пража (Карэлія)

**Пража** (; ; ) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Пражынскага гарадскога паселішча і Пражынскага нацыянальнага муніцыпальнага раёна Рэспублікі Карэлія.

Насельніцтва — 3487 чал. (2019). Пасёлак размешчаны на беразе возера Пражынскае, за 49 км на паўднёвы захад ад Петразаводска, на аўтадарозе Р21 (E 105) Санкт-Пецярбург — Кола, паблізу ракі Шуі.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карэліі
Надвоіцы

**Надвоіцы** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Сегежскім раёне Карэліі, адміністрацыйны цэнтр Надвоіцкага гарадскога паселішча. Насельніцтва 7380 чалавек (2019). Пасёлак размешчаны на паўвостраве Майнавалок, на паўднёва-заходнім беразе возера Воіцкага, у паўночна-заходняй ускрайку возера Выгвозера, якое з’яўляецца часткай трасы Беламорска-Балтыйскага канала. У 1934 годзе пабудавана прыстань на возеры для перавалкі грузаў і абслугоўвання суднаў Беламорска-Балтыйскага каналу. Дзейнічае чыгуначная станцыя лініі Сегежа — Беламорск.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карэліі
Павянец

**Павянец** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Мядзведжагорскім раёне Рэспублікі Карэлія, адміністрацыйны цэнтр Павянецкага гарадскога паселішча.

Размешчаны на беразе Павянецкага заліва Анежскага возера, пры ўпадзенні ў яго ракі Павянчанкі, за 26 км на ўсход ад чыгуначнай станцыі Мядзведжая Гара (на лініі Санкт-Пецярбург — Мурманск).

Пачатковы пункт Беламорска-Балтыйскага канала (у раёне пасёлка знаходзіцца «Павянецкага лесвіца» з сямі шлюзаў). Пасёлак звязаны аўтамабільнымі дарогамі з гарадамі Мядзведжагорск і Пудаж.

## Гісторыя 
Вядомы з XV стагоддзя як паселішча Вяжыцкага Наўгародскага манастыра З XVII стагоддзя меў назву *Павянецкі Радок*. У XVIII стагоддзі — *Павянецкая прыстань*. З 1872 года павятовы горад *Павянец*, з 1938 года рабочы пасёлак з той жа назвай. У 1703—1736 гадах у Павянецкім Радку працаваў чыгуналіцейны завод, заснаваны Пятром I.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карэліі
Беламорскі раён

**Беламорскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Рэспублікі Карэлія Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Беламорск.

## Геаграфія 
Раён размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы Рэспублікі Карэлія ўздоўж узбярэжжа Анежскай губы Белага мора. Плошча — 12797 км².

Мяжуе з Кемскім, Калевальскім, Муязерскім і Сегежскім раёнам Рэспублікі Карэлія, на паўднёвым усходзе — з Архангельскай вобласцю.

Больш за палову тэрыторыі раёна займаюць балоты, каля 40 % тэрыторыі пакрыта лесам (асноўныя пароды: хвоя і елка), астатнюю тэрыторыю займае акваторыя Белага мора.

Прамысловыя прыродныя рэсурсы раёна складаюць рыба, морапрадукты, лясныя рэсурсы, торф. Карысныя выкапні прадстаўлены гранітам, пясчана-жвіровымі матэрыяламі, малібдэнавымі рудамі, золатам.

Найбуйнейшыя рэкі: Ніжні Выг, Калежма, Пяла, Нюхча, Ухта, Сума, Тунгуда, Летняя, Маленьга.

Катэгорыя:Раёны Карэліі
Палітычныя рэпрэсіі

**Палітычныя рэпрэсіі** (ад  — падаўленне, прыгнёт) — пакаранне, карныя меры, якія прымяняюцца дзяржаўнымі органамі з мэтай абароны і захавання існуючага ладу.

Любыя палітычныя рэпрэсіі з’яўляюцца праявай палітычнага гвалту.

## Гвалт 
Палітычныя рэпрэсіі часта суправаджаюцца гвалтам, які можа быць законным або незаконным у адпаведнасці з унутраным заканадаўствам. Гвалт можа ўстараняць палітычную апазіцыю наўпрост, забіваючы членаў апазіцыі, так і ўскосна, усяляючы страх.

## Гл. таксама 
* Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)
* Рэпрэсіі ў СССР
* Сталінскія рэпрэсіі
* Чырвоны тэрор

## Літаратура 
* Липатов И. М. Сущность и основные формы политического насилия в современных условиях (философско-социологический анализ) М., 1989.
* Политология. Энциклопедический словарь /Общ. ред. и сост. *А. М. Аверьянов*. М.: Publishers, 1993. С. 191.
* *Пиджаков А. Ю.*, Сущность и разновидности политического насилия. Теоретический журнал «Credo», 2002.
Салавецкі раён

**Салавецкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) у Архангельскай вобласці, Расія.

Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Салавецкі.

## Геаграфія 
Салавецкі раён адносіцца да раёнаў Крайняй Поўначы.

Размешчаны на Салавецкіх астравах. На тэрыторыі астравоў размешчаны Салавецкі манастыр.

Катэгорыя:Раёны Архангельскай вобласці
Людавіт Пасаўскі

**Людавіт** (забіты ў ) — князь панонскіх харватаў (каля 810—823).

Галоўная крыніца інфармацыі пра Людавіта — Аналы каралеўства франкаў.

Людавіт, магчыма, сын свайго папярэдніка Вайнаміра, узначаліў барацьбу харватаў супраць франкаў. У 819 годзе ён разбіў войскі франкаў і пры падтрымцы славенцаў  над войскамі саюзніка франкаў — жупана далмацінскіх харватаў Борны. Паходы супраць Людавіта, прадпрынятыя франкамі ў 820 і 821 гадах, не мелі поспеху. Аднак у 822 годзе, калі ў Панонскую Харватыю было накіравана новае шматлікае войска франкаў, Людавіт быў вымушаны адступіць у Далмацыю, дзе ў наступным годзе быў забіты адным са сваякоў Борны.

Пераемнікам забітага князя ў Панонскай Харватыі стаў Уладзін, сын аднаго з папярэднікаў Людавіта — Сіліміра.

## Спасылкі 
* Leaders of Pannonian Croatia

Катэгорыя:Князі харвацкія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Зайкаўскі канал

**Зайкаўскі канал** — меліярацыйны канал у Гарадоцкім раёне, у басейне Ловаці. Даўжыня 10 км. Пачынаецца за 1,5 км на поўдзень ад урочышча Чырвоная Горка, упадае ў возера Сясіта з усходу за 1 км на паўночны захад ад вёскі Зайкава.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Каналы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Ловаці
Муязерскі

**Муязерскі** (, , ) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Муязерскага раёна Карэліі. Пасёлак размешчаны ў цэнтральнай частцы Заходне-Карэльскага ўзвышша, на левым беразе ракі Муязерка. Насельніцтва — 2816 чалавек (2019). У пасёлку размешчана чыгуначная станцыя Муязерка лініі Суаярві — Кастамукша Акцябрскай чыгункі.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карэліі
Алонецкі раён

**Алонецкі раён** ці **Алонецкі нацыянальны раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Рэспублікі Карэлія Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Алонец.

## Геаграфія 
Агульная плошча — 3988 км². Размешчаны ў паўднёвай частцы Рэспублікі Карэлія на Алонецкай раўніне. Мяжуе на поўначы і паўночным захадзе — з Пражынскім і Піткяранцкім раёнам Рэспублікі Карэлія.
на поўдні і паўднёвым усходзе — з Ленінградскай вобласцю, на паўднёвым захадзе мае працяглы (каля 120 км) выхад да Ладажскага возера. Каля 90 % тэрыторыі раёна займаюць лясы і балоты. На тэрыторыі раёна — 49 азёр і 11 рэк.

Рэльеф — пераважна раўнінны. На поўначы і ўсходзе раёна сустракаюцца ўзвышшы, самы высокі пункт — гара Жалезная (97 м).

Катэгорыя:Раёны Карэліі
Дамінік Фантана

**Дамінік Фантана** (пам. каля 1755 г.)  — архітэктар эпохі барока ў Рэчы Паспалітай. Меў званне каралеўскага архітэктара і капітана каралеўскіх войскаў.

Брат архітэктара Іосіфа Фантана II. Абгрунтаваўся ў Горадні. Бацька слыннага архітэктара Іосіфа III Фантана. 

## Творы 
* Палац Радзівілаў у Гродне (узведзены ў 1738—1744)
* Палац Радзівілаў у Здзецеле (аўтарства Д. Фантана не пацверджана).

Файл:PalaceOfRadzivilHarodnia.jpg| Палац Радзівілаў у Гародні
Файл:Ździecieł, Napaleon Orda.jpg| Палац Радзівілаў у Здзецеле

## Літаратура 
* Гардзееў, Ю. Магдэбурская Гародня. — Гародня-Ўроцлаў, 2008.

Катэгорыя:архітэктары Беларусі
Катэгорыя:архітэктары Польшчы
Катэгорыя:Архітэктары барока
Катэгорыя:Архітэктары Гродна
Ліберальная партыя (Вялікабрытанія)

**Лібера́льная партыя** () — адна з найбольш уплывовых палітычных партый Вялікабрытаніі на працягу 1859 — 1988 гг.

## Спасылкі 
* The Liberal Party Сайт сучаснай Ліберальнай партыі (пасля 1989 г.)
* Адкуль пайшлі ліберальныя дэмакраты
* Ліберальная партыя на encyclopedia.com

Катэгорыя:Ліберальныя партыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гісторыя Вялікабрытаніі
Ілья Яўгенавіч Дзятлаў

**Ілья Яўгенавіч Дзятлаў** (, Масква) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Сын архітэктара Яўгена Дзятлава, нарадзіўся ў час навучання бацькоў у Маскве.

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1972 годзе. Працаваў у БелНДІдзіпрасельбудзе, з 1973 года — архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1977 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
]]
]]
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): добраўпарадкаванне бульвара па праспекце Машэрава і водна-зялёнай зоны ўздоўж ракі Свіслач (1974), помнік студэнтам і выкладчыкам БПІ, які загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны (1975), рэканструкцыя Траецкага прадмесця (1980) у Мінску, манумент у гонар першабудаўнікоў Салігорска (1978), рэканструкцыя гістарычнай зоны цэнтра Мінска (1986), манумент піянерскай славы і памятныя знакі каля месца пахавання піянера-героя М. Казея ў вёсцы Станькава (1986).

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалём і дыпломам Саюза архітэктараў СССР на аглядзе-конкурсе за лепшы праект года (1986, у аўтарскім калектыве), 1-я прэмія на рэспубліканскім конкурсе за праект помніка партызанскай славы Беларусі (1975).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары СССР
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Салігорска
Помнік шахцёрам-першапраходцам (Салігорск)

**Помнік шахцёрам-першапраходцам** — помнік у Салігорску, размешчаны на вул. Казлова, каля гасцініцы «Новае Палессе».

У 1949 годзе па поўнач ад г. п. Старобін беларускія геолагі выявілі адно з буйнейшых у Еўропе, 2-е па велічыні ў СССР радовішча калійных солей. Пласты, прыгодныя для прамысловай здабычы надземным спосабам (магутнасць 2,3—6,5 м), залягаюць па глыбіні 350—900 м. На базе радовішча пабудаваны 4 калійныя камбінаты, якія ўваходзяць у вытворчае аб’яднанне «Беларуськалій» і даюць 45 % агульнасаюзнай вытворчасці калійных угнаенняў.

У 1978 годзе ў гонар салігорскіх шахцёраў — піянераў горнаруднай прамысловасці Беларусі — узведзены 5-метровы помнік з бетону працы скульптара Г. Буралкіна. На шырокім пастаменце перад глыбамі (імітуюць сільвініт) са слядамі разцоў горнага камбайна ўстаноўлена скульптура маладога шахцёра, абліцаваная меддзю. У гордай паставе фігуры і ў жэсце напрацаваных рук перададзена пачуццё годнасці гаспадара зямных нетраў. Дынамічнаму руху фігуры, яе абагульненаму ўвасабленню адпавядае чаканная пластыка. Выразнасць кампазіцыйнага вырашэння, яснасць і дакладнасць мастацкай характарыстыкі надаюць вобразу манументальнасць.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:1978 год у Беларусі
Катэгорыя:Помнікі Салігорска
Катэгорыя:Вуліца Казлова (Салігорск)
Катэгорыя:Творы Генадзя Буралкіна
Помнік студэнтам і выкладчыкам Беларускага політэхнічнага інстытута

**Помнік студэнтам і выкладчыкам Беларускага політэхнічнага інстытута** — помнік у Мінску, размешчаны ў скверы каля будынка галоўнага корпуса Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта (былы БПІ). Стэла па праекце архітэктара Ільі Дзятлава пастаўлена ў 1975 годзе на ўшанаванне памяці студэнтаў і выкладчыкаў інстытута, якія загінулі на франтах Вялікай Айчыннай вайны і ў партызанскай барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:1975 год у Мінску
Катэгорыя:Помнікі Мінска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ільі Дзятлава
Катэгорыя:Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт
Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Дуброўка прамастойная

**Дубро́ўка прамастойная, калган, вузік** (*Potentilla erecta*) — кветкавая расліна, від роду  сямейства .

## Назвы 
Дуброўка прамастойная, калган, вузік, дзеравянка, перавяжыха, сурмаліна. Натуралізавалася на тэрыторыі Паўночнай Амерыкі. Расце у светлых лясах, на ўзлесках і палянах, на сухадольных лугах і балотах, пашах і пустках, па берагах вадаёмаў і ў іншых месцах.

Ахоўваецца на тэрыторыі Арменіі, шэрагу рэгіёнаў Расіі і Украіны.

## Гаспадарчае значэнне 
Лекавая, дубільная (у карэнішчы маецца да 35 % танідаў) і фарбавальная расліна.

## Літаратура 
*  — С. 441.
* 

## Спасылкі 
* 
* *Potentilla erecta* (L.) Raeusch. (Лапчатка прямостоячая) // ИАС «ООПТ России»

Катэгорыя:Дуброўка
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Дубільныя расліны
Катэгорыя:Фарбавальныя расліны
Катэгорыя:Расліны на марках
Вера Рыгораўна Духаніна

**Вера Рыгораўна Духаніна** (, Кіеў) — беларускі і ўкраінскі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1967 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працавала архітэктарам ва Ужгарадскім філіяле Дзіпраграда. З 1970 года — архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
Распрацавала праекты планіроўкі і забудовы сёлаў Закарпацця — Чорны Паток, Грушава, грамадска-гандлёвы цэнтр у пасёлку Чынадзіева.

Удзельнічала ў распрацоўцы праектаў мікрараёна Зялёны Луг-5 (1975), 9-павярховых жылых дамоў у мікрараёне па вуліцы Я. Коласа, Турнірнай, Скарыны (1980), выставачнай базы міжнародных выставак (1981), навучальнага корпуса інстытута культуры (1986) у Мінску.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Украіны
Катэгорыя:Архітэктары Мінска