open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алег Георгіевіч Палячонак

**Алег Георгіевіч Палячонак** (, Ленінград, РСФСР) — беларускі хімік-неарганік. Доктар хімічных навук (1973), прафесар (1975). Член Амерыканскае хімічнае таварыства (2010).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. А. Жданава (спецыяльнасць «Хімія», кваліфікацыя «Радыяхімія», 1959; аспірантура, 1963).
   
Працаваў у Дзяржаўным аптычным інстытуце імя С. І. Вавілава (Ленінград; 1963—1966, старшы навуковы супрацоўнік), Беларускім тэхналагічным інстытуце імя С. М. Кірава (1966—1979, з 1973 — загадчык кафедры), Магілёўскім дзяржаўным універсітэце харчавання (інжынерна-тэхналагічны факультэт завочнай адукацыі, кафедра хіміі, з 1991 — загадчык кафедры, у 1979—1986 — рэктар).

Навуковыя інтарэсы: неарганічная хімія; хімія рэдкіх і рэдказямельных элементаў; хімічная тэрмадынаміка.

## Узнагароды 
Медалі «Ветэран працы» (1987), «За працоўныя заслугі» (2008); нагрудныя знакі «Жителю блокадного Ленинграда» (1989), «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1993) і інш.

Катэгорыя:Рэктары Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта харчовых і хімічных тэхналогій
Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Надзея Ясмінска

**Надзея Ясмінска** (нар. , ) — беларуская пісьменніца, драматург. Піша на рускай і беларускай мовах для дзяцей.

## Творчасць 
У 2006 годзе напісала першую п’есу-казку «У адну навагоднюю ноч». П’еса стала лаўрэатам адкрытага рэспубліканскага конкурсу драматургічных твораў для дзяцей і падлеткаў «Дзіцячы свет такі багаты» (2006) і была апублікавана ў зборніку «Малеча гном» (2007). Першай асобнай кніжкай пісьменніцы стаў зборнік фэнтэзі-вершаў «Зялёныя песні Эрмінтыі», выпушчаны беларускім выдавецтвам «Галіяфы» ў 2012 годзе.

У 2015 годзе ў выдавецтве «Галіяфы» выйшаў зборнік казак для дзяцей «Сем ружаў» — другая кніга з цыклу «Хронікі густога лесу». Кніга стала ўладальніцай прэстыжнай літаратурнай «Прэміі Цёткі» ў 2016 годзе — за лепшы тэкст для дзяцей і падлеткаў і за лепшае мастацкае афармленне (мастак — Кацярына Дубовік).
* «Бусинки и капли» (выд. «Более другое», Санкт-Пецярбург, 2016)
* «Восковой волшебник» (выд. «Чатыры чвэрці», Мінск, 2017)
* «Заклинатель единорогов» (выд. «Аквилегия-М», Масква, 2018). У міжнародным конкурсе «Новая дзіцячая кніга» ўсерасійскага выдавецтва «РОСМЭН» рукапіс «Заклінальнік адзінарогаў» атрымаў узнагароду чытацкага галасавання.
* «Чаму Меша не мае хаты» (выд. «Кнігазбор», Мінск, 2018)
* «Хранитель чародеев» (выд. «Аквилегия-М», Масква, 2018)
* «Косматое сердце» (выд. «Аквилегия-М», Масква, 2018)
* «Дом цікаўных казак» (выд. «Галіяфы», Мінск, 2018)
* «Пацеркі і кроплі» (выд. «Янушкевіч», Мінск, 2018)
* «Море в чемодане» (выд. «Чатыры чвэрці», Мінск, 2019)
* «Восковой волшебник» (выд. «Аквилегия-М», Масква, 2019 — перавыданне)
* «Чароўныя ніткі пані Яніны» (выд. «Чатыры чвэрці», Мінск, 2020)
* «Сподачак для цмока» (выд. «Кнігазбор», Мінск, 2020)
* «Почему у Меши нет дома?» (выдавецкі дом «Городец», Масква, 2020)
* «Мурмузік. Казка пра незвычайнага коціка» (выд. «Чатыры чвэрці», Мінск, 2021)
* «Круглыя казкі» (зборнік казак). Маст. М. Вярцейка. Мінск : Тэхналогія, 2022. — 30 с.
* «Снегурумі» (выд. «Попурри», Мінск, 2023)

### У зборніках 
* «Вітражнае акенца» (апавяданне) // «Мінск назаўжды. Зборнік» (выд. «Янушкевіч», Мінск, 2018)

### П’есы 
* «В одну новогоднюю ночь» — п’еса ў трох дзеях. Лаўрэат адкрытага рэспубліканскага конкурсу драматургічных твораў для дзяцей і падлеткаў «Дзіцячы свет такі багаты» (2006). Апублікаваная ў зборніку п’ес «Малеча гном» і пастаўленая Камерным драматычным тэатрам Мінска ў 2015 пад назвай «Тайна новогодней ночи, или Похититель снов».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Казачнікі Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Цёткі
Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі фэнтэзі Беларусі
Аляксандр Рыгоравіч Бясчастнаў

**Аляксандр Рыгоравіч Бясчастнаў** (, с. Раздорскае, Міхайлаўскі раён, Сталінградская вобласць, РСФСР — ) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі хлебапякарнай вытворчасці. Кандыдат тэхнічных навук (1962).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі тэхналагічны інстытут харчовай прамысловасці (кваліфікацыя «Інжынер-тэхнолаг харчовай прамысловасці», 1951).

Працаваў у Мінскі тэхнікум харчовай прамысловасці (1951—1960, выкладчык), Беларускім навукова-даследчым інстытуце прамысловасці харчовых тавараў (1960—1964, загадчык аддзела, намеснік дырэктара), Магілёўскім тэхналагічным інстытуце (1973—1979, рэктар), Беларускім аграрным тэхнічным універсітэце (1964—1973, 1979—1998, кафедра агульнай хіміі, дацэнт, загадчык кафедры, прафесар кафедры, у 1979—1986 — дэкан інжынерна-педагагічнага факультэта).

## Літаратура 
* Исследование созревания ржаной муки разного выхода : автореферат диссертации … кандидата технических наук / А. Г. Бесчастнов. — Москва, 1962.

Катэгорыя:Рэктары Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта харчовых і хімічных тэхналогій
Катэгорыя:Дэканы БДАТУ
Гнёздава (Смаленскі раён)

**Гнёздава** () — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Гнёздаўскага сельскага паселішча.

## Геаграфія 
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 14 км на захад ад Смаленска на Віцебскай шашы, на правым беразе ракі Дняпро. Аднайменная чыгуначная станцыя на лініі «Смаленск — Віцебск».

## Гісторыя 
У перыяд ранняга жалезнага веку ў I тысячагоддзі да н.э. у раёне Гнёздава ўзнікла некалькі ўмацаваных паселішчаў-гарадзішчаў, якія адносіліся да днепра-дзвінскай культуры. У IV стагоддзі н. э. на пакатым схіле правага карэннага берага Дняпра ў раёне ўпадзення ракі Свінкі з’яўляецца неўмацаванае паселішча земляробаў. Да сярэдзіны V стагоддзя ў вярхоўях Дняпра, уключаючы раён Гнёздава, сфарміравалася насельніцтва, якое адносіцца да банцараўска-тушамлінскай культуры.

Гнёздава лічыцца першапачатковым Смаленскам, з прычыны таго, што археалагічных слаёў да XI стагоддзя ў сучасным Смаленску не выяўлена. Назва горада невядома, але ён мог называцца «Вялікаград», паколькі ў летапісах згаданы як «вялікі і мног людзьмі» (у часы Вешчага Алега).

Гнёздаўскі комплекс помнікаў археалогіі ўключае раскінутыя на 5 км уздоўж Дняпра помнікі 2-й пал. IX — пач. XI стагоддзя: два гарадзішчы, да якіх прылягаюць адкрытыя паселішчы — селішчы, і больш 10 курганных могільнікаў, якія ўвогуле налічваюць каля 6 тыс. насыпаў. Верагодна, Гнёздава згадваецца пад назвай ’’Сюрнес’’ ( ) у спісе гарадоў Усходняй Еўропы старажытнаскандынаўскага геаграфічнага трактата «Якія землі ляжаць у свеце». У раёне Гнёздава праходзіў «шлях з вараг у грэкі» — тут размяшчаўся адзін з волакаў паміж рэкамі Каспляй (левы прыток Заходняй Дзвіны, басейн Балтыйскага мора) і Дняпром (басейн Чорнага мора). Гнёздава, нароўні з Навасёлкамі, даюць у Смаленскім Падняпроўі асноўную масу знаходак скандынаўскіх рэчаў.

У гады Вялікай Айчыннай вайны акупавана нямецкімі войскамі ў ліпені 1941 года, вызвалена ў верасні 1943 года. У пасёлку Гнёздава дзейнічала маладзёжная патрыятычная група, якая ўзначальвалася старэйшым палітруком А. Ніканавым і камсамолкай Н. Чуркінай, студэнткай Смаленскага медыцынскага інстытута. Гнёздаўская патрыятычная арганізацыя была звязана з Красным Борам, Серабранкай і падпольным цэнтрам у Смаленску.

## Гл. таксама 
* Гнёздаўскія курганы
* Гнёздаўскі надпіс

## Спасылкі 
* Гнёздава / Энцыклапедыя Смаленскай вобласці
* Варажскае гняздо. Тамара Пушкіна распавяла пра раскопкі найбуйнейшага паселішча скандынаваў у Расіі

Катэгорыя:Населеныя пункты Смаленскага раёна (Смаленская вобласць)
Катэгорыя:Смаленскае княства
Катэгорыя:Гарады Русі
Гедзяонаўка

**Гедзяонаўка** () — пасёлак у Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Насельніцтва — 812 жыхароў (2007).

## Геаграфія 
Размешчаны ў заходняй вобласці за 4 км на ўсход ад гарадской мяжы Смаленска, на аўтадарозе  Смаленск — Дарагабуж — Вязьма — Зубцоў. Уваходзіць у склад Карахоткінскага сельскага паселішча.

Вуліцы: Палявая, Міру.

## Эканоміка 
Смаленская абласная клінічная псіхіятрычная бальніца, АЗС.

## Славутасці 
* Абеліск на брацкай магіле 5000 грамадзян СССР, пакараных смерцю немецкімі захопнікамі ў 1942-1943 годах. 
* Адміністрацыя псіхіятрычнай бальніцы размешчана ў будынку царквы. На фасадзе маецца іканастас з мазаікі «Дзева Марыя з немаўлём». Будынак пабудаваны ў 1901—1905 гадах. Пад зямлёй бальніцы маецца сістэма падземных хадоў вядучых да будынкаў (у наш час часткова разбурана і затоплена вадой). З хадоў мелася некалькі выхадаў за тэрыторыю бальніцы.

## Цікавыя факты 
У жыхароў Смаленскай вобласці назва пасёлка асацыюецца з бальніцай для псіхічнахворых.

## Спасылкі 
* Гедеоновка/Энцыклапедыя Смаленскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты Смаленскага раёна (Смаленская вобласць)
Вязгіна

**Вязгіна** () — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Смаленскім раёне.

## Геаграфія 
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 25 км на поўнач ад г. Смаленска, на берагах ракі Жараспея, за 20 км на поўнач ад аўтамагістралі . Насельніцтва — 330 жыхароў (2007). Адміністрацыйны цэнтр Вязгінскага сельскага паселішча. У вёсцы ёсць наступныя вуліцы: Міру, Маладзёжная, Дарожная, Набярэжная.

## Гісторыя 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.

## Эканоміка 
Пошта, дом культуры, сельгаспрадпрыемства «Ліпецкае», дзіцячы сад.

Катэгорыя:Населеныя пункты Смаленскага раёна (Смаленская вобласць)
Віктар Якаўлевіч Міхалап

**Віктар Якаўлевіч Міхалап** (, в. Кострыцкая Слабодка, Кіраўскі раён, Магілёўская вобласць — ) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне фінансаў, грашовага абарачэння і крэдыту. Кандыдат эканамічных навук (1970).

## Біяграфія 
Скончыў Магілёўскі дзяржаўны педагагічны інстытут (спецыяльнасць «Руская мова і літаратура», 1959), Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (спецыяльнасць «Эканоміка», 1961; аспірантура, 1966).

Працаваў у Магілёўскім абласным фінансавым аддзеле (1954—1965, эканаміст, начальнік аддзела), Кантрольна-рэвізійным ўпраўленні Міністэрства фінансаў БССР па Магілёўскай вобласці (1965—1970, рэвізор), Магілёўскім машынабудаўнічым інстытуце (з 1970, выкладчык кафедры палітэканоміі), Магілёўскім тэхналагічным інстытуце (з 1973, у 1973—1975 — дэкан тэхналагічнага факультэта, у студзені — красавіку 1973 — в. а. рэктара).

## Літаратура 
* Прибыль и рентабельность совхозов (по материалам совхозов Белорусской ССР) : автореферат диссертации … кандидата экономических наук : 08599 / В. Я. Михолап. ― Минск, 1970.
* Михолап Виктор Яковлевич // 40 лет Могилевскому государственному университету продовольствия. — Минск, 2013. — С. 72 : фото. — Информация также на с. 159.

Катэгорыя:Рэктары Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта харчовых і хімічных тэхналогій
Катэгорыя:Дэканы Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта харчовых і хімічных тэхналогій
Волакавая (Смаленскі раён)

**Волакавая** () — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Смаленскім раёне. Адміністрацыйны цэнтр Волакаўскага сельскага паселішча.

## Геаграфія 
Размешчана ў заходняй часткі Смаленскай вобласці за 30 км на паўночны захад ад Смаленска, за 3 км на поўдзень ад возера Каспля, на правым беразе ракі Удра. За 8 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Леляквінская на лініі Смаленск — Віцебск. Насельніцтва — 275 жыхароў (2007).

## Гісторыя 
Назва вёскі звязана са старажытным шляхам з вараг у грэкі: купцы перацягвалі караблі волакам з возера Каспля да Дняпра (19 км на поўдзень). Упершыню Волакавая згадана ў летапісы, датаванай 1007.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.

Мястэчка было акупавана вермахтам у ліпені 1941 года. Дзейнічаў невялікі нямецкі гарнізон (па стане на жнівень 1942 года — да 50 немцаў і каля 20 калабарантаў; 2 мінамёты, 2 станкавыя і 4 ручных кулямёта). 23 жніўня 1942 года партызанскі атрад (каля 130 чалавек) з т.зв. «Палка І. Ф. Садчыкава» разграміў і знішчыў гарнізон. Сярод партызан было 3 забітых і 8 параненых; з нямецкага боку — каля 30 забітых і 2 палонных немцаў, 2 калабаранты.

## Вядомыя асобы 
Тут нарадзіўся Іван Маркавіч Кружнякоў — поўны кавалер Ордэны Славы.

## Славутасці 
* Гарадзішча ў 0,9 км на поўдзень ад вёскі на правым беразе ракі Удра, 1-го тысячагоддзі нашай эры.
* Курган на паўднёвы ўсход ад вёскі на правым беразе ракі Удра.

Катэгорыя:Населеныя пункты Смаленскага раёна (Смаленская вобласць)
Аўкштайцкае ўзвышша

]]
**Аўкштайцкае ўзвышша** () — марэннае ўзвышша на ўсходзе Літвы, частка Балтыйскай грады, знаходзіцца паміж рэкамі Нярыс, Даўгава, Швянтоя і Жэймена, злучаецца са Свянцянскім узвышшам. Найвышэйшы пункт — 247 м.

Утварэнне ўзвышша звязана з дзейнасцю апошняга ледавіка, магутнасць адкладаў якога складае 80-150 метраў. Рэльеф узгорысты, на ўчастках, утвораных доннай марэнай,  — хвалісты. Гэта самая азёрная частка Літвы: азёры займаюць больш за 6 % паверхні. Усходняя частка складзена пераважна пяскамі і супескамі, цэнтральная і заходняя — супескамі, суглінкамі і глінамі.

## Гл. таксама 
* Аўкштайція
* Аўкштайцкі нацыянальны парк

## Спасылкі 
* vle.lt

Катэгорыя:Узвышшы Літвы
Жан Рафаэль Шчарбакоўскі

**Жан Рафаэль Шчарбакоўскі** (нар. , , Беларусь) — нямецкі футбаліст беларускага паходжання, паўабаронца нямецкага клуба «Энергі» з Котбуса .

## Клубная кар’ера 
Нарадзіўся ў Магілёве, аднак сям’я Жана пераехала ў Германію, калі яму было 11 месяцаў. Пачынаў займацца футболам у клубе «Штэрн 1900», пазней перайшоў у «Герту Цэлендорф». На некаторы час вярнуўшыся ў «Штэрн», далучыўся да акадэміі «Герты», дзе гуляў за юнацкія і моладзевыя каманды, станаваўся чэмпіёнам юнацкай бундэслігі. У сакавіку 2019 года знаходзіўся на праглядзе ў брэсцкім «Дынама», аднак пераход не адбыўся.

У ліпені 2019 года падпісаў кантракт з клубам трэцяга нямецкага дывізіёна «Галешэр». Спачатку выступаў за моладзевую каманду, з пачатку 2020 года пачаў прыцягвацца да асноўнй каманды. Дбютаваў у Трэцяй Бундэслізе 31 студзеня 2020 года, калі выйшаў у стартавым складзе ў матчы супраць «Вікторыі» з Кёльна і быў заменены ў другім тайме. У маі 2020 года падоўжыў кантракт з «Галешэрам» на два гады.

У маі 2022 года падпісаў пагадненне з дрэздэнскім «Дынама» да 2025 года. Згуляўшы толькі ў адным матчы Трэцяй лігі, у студзені 2023 года адправіўся ў арэнду ў «Энергі». У чэрвені 2023 года вярнуўся з арэнды ў «Дынама», а ў студзені 2024 года зноў адправіўся ў «Энергі».

У ліпені 2024 года, разарваўшы пагадненне з «Дынама», падпісаў паўнавартасны кантракт з «Энергі».

## Міжнародная кар’ера 
У 2019 годзе прыцягваўся да юніёрскай зборнай Беларусі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Германіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Галешэр
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Дрэздэн
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергі Котбус
Конкані (мова)

**Ко́нкані** (саманазва *Kōṅkaṇī*, कोंकणी भास) — індаеўрапейская мова, родная для народа конкані. Агульная колькасць носьбітаў — каля 2 млн чалавек. 

## Гісторыя 
Конкані як асобная літаратурная мова склалася ў сярэднявеччы ў рэгіёне Конкан. Першы надпіс быў зроблены ў 1187 г. У новы час прымалася як частка або нават канкурэнт мовы маратхі. Асобны статус у Індыі быў прызнаны ў 1975 г. З 1987 г. з'яўляецца афіцыйнай мовай Гоа. 

## Дыялекты 
Вылучаецца 6 рэгіянальных дыялектаў, кожны з якіх карыстаецца адрозным пісьмом. Пісьмовасць на гоанскім дыялекце на аснове дэванагары.

## Спасылкі 
* The Origins of the Konkani Language
* Konkani: a language in crisis

Катэгорыя:Індаарыйскія мовы
Катэгорыя:Мовы Індыі
Ванлярава

**Ванлярава** () — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Смаленскім раёне. Насельніцтва — 225 жыхароў (2007).

## Геаграфія 
Размешчана ў заходняй вобласці за 22 км на захад ад Смаленска, за 2 км на поўдзень ад аўтадарогі  Арол — Віцебск. Аднайменная чыгуначная станцыя на лініі Масква — Мінск. Уваходзіць у склад Катынскага сельскага паселішча. Вуліцы: Дачная, Будаўнікоў. Вялікі добраўпарадкаваны парк. Частка жыхароў вёскі з’яўляецца вымушанымі перасяленцамі з Літвы.

## Гісторыя 
Назва паходзіць ад памяншальнай ад прозвішча ўладальніка, паўднёва-германскага рыцара Якава фон-Лера, які служыў караля Уладзіслава Вазы.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.

## Эканоміка 
Лясніцтва, крама.

## Славутасці 
* Помнік археалогіі: гарадзішча на паўночны ўсход ад вёскі. Было заселена ў 1-м тысячагоддзі да н.э. плямёнамі днепра-дзвінскай культуры, у XII—XIII выкарыстоўвалася пад феадальную сядзібу.
* Помнік архітэктуры: Царква Аляксандра Неўскага, 1853 год. Гранітныя калоны алтара створаны па праекце вядомага беларускага мастака і скульптара Мікешына М. І..

## Спасылкі 
* Вонлярово/Энцыклапедыя Смаленскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты Смаленскага раёна (Смаленская вобласць)
Смагарынскі сельсавет

**Смагары́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Смагарын.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Рэчыцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Новабарсукоўскага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Рэчыцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе
Святлана Аляксандраўна Талмачова

**Святлана Аляксандраўна Талмачова** — беларуская гісторык. Кандыдат гістарычных навук (2002), доктар гістарычных навук (2023).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Патсдаме (ГДР),з юнацтва жыве ў Мінску. Бацькі выхадцы з Пензенскай вобласці Расіі.

У 1996 закончыла гістарычны факультэт БДПУ. 12 снежня 2002 абараніла кандыдацкую дысертацыю «Сялянскае самакіраванне ў Беларусі (1861—1901 гг.)».

3 2002 па 2004 працавала старшым выкладчыкам факультэта даўніверсітэцкай падрыхтоўкі БДПУ, з 2004 — на гістарычным факультэце, на кафедры славянскай гісторыі і метадалогіі гістарычнай навукі, 2015 годзе — на кафедры гісторыі Беларусі і славянскіх народаў.

У 2016 скончыла дактарантуру БДПУ. Тэма даследавання — «Дзейнасць Мясцовы органаў дзяржаўнага кіравання па рэалізацыі аграрнай палітыкі самадзяржаўя на тэрыторыі Беларусі (1861—1914 гг.)»

Са снежня 2019 — загадчык кафедры гісторыі Беларусі і славянскіх народаў БДПУ.

## Навуковая дзейнасць 
Выкладае вучэбныя дысцыпліны: «Гісторыя ўсходніх славян (Расія і Украіна) (канец XVI — першая палова ХІХ ст.)» і «Гісторыя ўсходніх славян (Расія і Украіна) (1861—1900 гг.)».

Сфера навуковых інтарэсаў і праблематыка навуковых даследаванняў — сацыяльна-эканамічныя працэсы ў Беларусі перыяду капіталізму.

### Асноўныя публікацы 
* Талмачова, С. А. Сялянскае самакіраванне / С. А. Талмачова // Гісторыя беларускай дзяржаўнасці ў канцы XVIII — пачатку ХХІ ст. : у 2 кн. — Кн. 1 / А. А. Каваленя [і інш.]; рэдкал. А. А. Каваленя [і інш.] ; Нац. Акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі. — Мінск : Беларус. навука, 2011. — С. 112—125.
* История восточных славян: хрестоматия: в 2 ч. : уч. электр. изд. локал. распр. — Ч. 1: Внутренняя политика царизма (конец XVI — первая половина XIX в.) / сост. С. А. Толмачева, В. Г. Федорасова; под общ. ред. С. А. Толмачевой. — Минск : БГПУ, 2012.
* Талмачова, С. А. Увядзенне закона аб земскіх начальніках у Беларусі / С. А. Талмачова // Весці Бел. дзярж. пед. ун-та. — 2013. — Сер. 2, Гісторыя. Філасофія. Паліталогія. Сацыялогія. Эканоміка. Культуралогія. — № 4. — С. 11-15.

Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Мінія

**Мінія** () — рака ў Літве, правы прыток Нёмана. Даўжыня — 202 км, вадазбор — 2942 км².

Пачынаецца на Жамайцкім узвышшы, у вусці паблізу Куршскага заліва ўпадае ў дэльту Нёмана.

## Спасылкі 
* vle.lt

Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Катэгорыя:Рэкі Літвы
Нацыянальны пераходны савет (Малі)

**Нацыянальны пераходны савет Малі** () — заканадаўчы органа, створаны 5 снежня 2020 года пераходным урадам Малі пасля дзяржаўнага перавароту, часова замяніўшы ім Нацыянальны сход Малі. Органам, што складаецца з 121 члена, у тым ліку 25 жанчын, кіруе Малік Дзіав. Члены савета маюць статус дэпутатаў, але не абіраюцца, а прызначаюцца новым пераходным урадам .

Нацыянальны савет, як і ўвесь часовы ўрад, будуць функцыянаваць да правядзення прэзідэнцкіх выбараў.

Фарміраванне новага заканадаўчага органа Малі не абышлося без канфліктаў. Так, напрыклад, сілавікі забралі сабе 22 месцы, а прадстаўніком палітычных партый аддалі толькі 11, што выклікала незадаволенасць у апошніх.

Катэгорыя:З’явіліся ў 2020 годзе
Катэгорыя:2020 год у палітыцы
Катэгорыя:Гісторыя Малі
Катэгорыя:Палітыка Малі
Валерый Мікалаевіч Наўныка

**Валерый Мікалаевіч Наўныка** (, г. Сарань, Карагандзінская вобласць, Казахстан) — беларускі фізік-оптык. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (2008), дацэнт (2011).

## Біяграфія 
Скончыў Мазырскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя І. П. Шамякіна (факультэт тэхналогіі, 2003; аспірантура, 2006), Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (спецыяльнасць «Дзяржаўнае кіраванне сацыяльнай сферай», 2018).
    
Працаваў у Інстытуце радыялогіі (Гомель; 2003). Выкладае ў Мазырскім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя І. П. Шамякіна (з 2006, фізіка-інжынерны факультэт, кафедра тэарэтычнай фізікі і прыкладной інфарматыкі, дацэнт, у 2009—2010 — загадчык навукова-даследчага сектара, 2010—2015 — дэкан факультэта тэхналогіі, 2015—2016 — дэкан тэхнолага-біялагічнага факультэта, 2016—2018 — прарэктар па навуковай рабоце, з 14.11.2018 — рэктар).

Навуковыя інтарэсы: галаграфія ў фотарэфрактыўных крышталях; крышталяоптыка; крышталяграфія.

Катэгорыя:Рэктары Мазырскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя І. П. Шамякіна
Катэгорыя:Дэканы тэхнолага-біялагічнага факультэта МДПУ імя І. П. Шамякіна
Катэгорыя:Выкладчыкі фізіка-інжынернага факультэта МДПУ імя І. П. Шамякіна
Незабыўны шпацыр

«**Незабыўны шпацыр**» () — мастацкі фільм 2002 года рэжысёра . Галоўныя ролі ў фільме выканалі Шэйн Уэст, Мэндзі Мур, Пітэр Коят, Дэрыл Хана.

## Сюжэт 
Лэндан Картэр — кумір сваёй школы: ён незалежны, прыгожы і жорсткі да ізгояў. І вядома, ён не заўважае несамавітую Джэймі, якая думае толькі пра вучобу. Пасля чарговай дурной выхадкі Картэра прымушаюць займацца з адстаючымі вучнямі і іграць у школьным спектаклі. Тут ужо яму не абысціся без дапамогі сціплай выдатніцы. Джэймі згаджаецца дапамагчы Лэндану, але толькі калі ён паабяцае, што не будзе ўлюбляцца ў яе. Саманадзейны хлопец ахвотна дае клятву, але неўзабаве пераконваецца, што стрымаць яе будзе вельмі няпроста…

## Узнагароды 
Паводле рэсурса «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 4 кінаўзнагародамі і яшчэ 2 намінацыямі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы-драмы 2002 года
Катэгорыя:Фільмы-меладрамы 2002 года
Катэгорыя:Рамантычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2002 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы-меладрамы ЗША
Катэгорыя:Фільмы пра хрысціянства
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Экранізацыі раманаў
Валянцін Мікалаевіч Шкурко

**Валянцін Мікалаевіч Шкурко** (, в. Буркі, Брагінскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі філосаф, педагог. Кандыдат філасофскіх навук (1966), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна (філасофскае аддзяленне, 1955; аспірантура, 1966).

Працаваўу Партызанскай СШ Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці (1955—1957, дырэктар), Хойніцкім райкаме камсамола (з 1957, першы сакратар), Чачэрскім райкаме Камуністычнай партыі Беларусі, Гомельскім абласным камітэце КПБ (1959—1968), Мазырскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя Н. К. Крупскай (1968—1974, рэктар), Міністэрстве асветы БССР (з 1974, начальнік упраўлення педагагічных навучальных устаноў), Мінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя А. М. Горкага (з 1988, прарэктар па вучэбнай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: стан і перспектывы развіцця бесперапыннай вышэйшай педагагічнай адукацыі; усебаковае развіццё асобы.

## Узнагароды 
Званне «Заслуженный работник высшей школы БССР», значок «Отличник просвещения СССР», знак «За отличные успехи в работе в области высшего образования СССР», ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга, ганаровыя граматы Вярхоўнага Савета СССР, Нацыянальнага Сходу Рэспублікі Беларусь, Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь і інш.

## Літаратура 
* Подъем культурно-технического уровня колхозного крестьянства в период строительства коммунизма : на материалах Белоруссии : автореферат диссертации … кандидата филосфских наук / В. Н. Шкурко. — Минск, 1966.
* Шкурко Валентин Николаевич : персональный библиографический указатель : к 70-летию со дня рождения и 50-летию трудовой и научно-педагогической деятельности / [Л. Н. Давыденко]. — Минск, 2003.

Катэгорыя:Рэктары Мазырскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя І. П. Шамякіна
Уладзімір Уладзіміравіч Куніцкі

**Уладзімір Уладзіміравіч Куніцкі** — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1991).

## Біяграфія 
Уладзімір Куніцкі нарадзіўся ў вёсцы Дукора Мінскай вобласці. Пасля школы пераехаў у Мінск, дзе атрымаў прафесійна-тэхнічную адукацыю па спецыяльнасці «электрык». Служыў у Савецкай арміі. Быў абітурыентам Бакінскага ваеннага вучылішча і пэўны час жыў у Баку, але перадумаў і паступіў на гістарычны факультэт Мінскага педінстытута.

З лістапада 1990 працуе ў Мінскім педагагічным інстытуце. У 1991 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю па спецыяльнасці 07.00.02 «Айчынная гісторыя», а ў 1998 годзе прысвоена Навуковае званне дацэнта па спецыяльнасці «Гісторыя». З 1990 па 2005 год працаваў на кафедры ўсеагульнай гісторыі, з 2005 па 2015 — на кафедры старажытных цывілізацый і сярэднявечча. З 2015 — дацэнт кафедры ўсеагульнай гісторыі і методыкі выкладання гісторыі.

З 1992 па 1995 быў старшынёй прафбюро гістарычнага факультэта, з 1992 па 2005 — член вучонага савета факультэта.

З 1998 па 2005 У. У. Куніцкі працаваў намеснікам дэкана па навукова-даследчай рабоце, быў членам навукова-праблемнага савета факультэта. Пад яго кіраўніцтвам у 1998—2004 было арганізавана 6 навукова-практычных канферэнцый, выпушчана 6 тамоў матэрыялаў канферэнцый і навуковых зборнікаў. Ва ўніверсітэце вёў актыўную грамадскую працу.

## Навуковая дзейнасць 
Вучэбная праца ўключае лекцыйныя курсы па новай гісторыі краін Азіі і Афрыкі, правядзенне практычных заняткаў, кіраўніцтва курсавымі, дыпломнымі і магістарскімі працамі, кандыдацкімі дысертацыямі. Склаў вучэбную базавую праграму па курсе «Новая гісторыя краін Азіі і Афрыкі», распрацаваў тэматыку практычных заняткаў.

### Навуковыя працы 
* Нарысы сацыяльна-эканамічнага і палітычнага развіцця краін Усходу XVI — першай паловы XIX ст.
* Гісторыя краін Афрыкі ў Новы час (XVI — пачатак XX ст.)
* Гісторыя краін Усходу (XVI — пачатак XX ст.)
* Вераванні і культы ў Кітаі ў Новы час

## Сям’я 
У шлюбе з Аксанай Куніцкай, кандыдатам педагагічных навук, сташынёй кафедры сацыяльнай педагогікі факультэта сацыяльна-педагагічных тэхналогій БДПУ.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Зарына Ібрагімаўна Канапацкая

**Зарына Ібрагімаўна Канапацкая** (нар. ) — беларускі вучоны гісторык, Кандыдат гістарычных навук (2005), дачка вядомага беларускага грамадска-палітычнага дзеяча Ібрагіма Канапацкага.

## Сям’я 
Паходзіць з шляхецкага роду беларускіх татар.

Бацька Ібрагім Барысавіч Канапацкі, маці Ганна Кохна, брат Захар Ібрагімавіч Канапацкі.

## Біяграфія 
У 2000 годзе з адзнакай скончыла гістарычны факультэт БДПУ па спецыяльнасці «Гісторыя і замежная мова». У красавіку 2005 года абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Татары ў Беларусі і іх культура. (XIV—XVII стагоддзя)». З верасня 2005 па 2023 год працавала ў Беларускі дзяржаўны педагагічны універсітэт імя Максіма Танка. З лістапада 2009 заняла пасаду дацэнта. У снежні 2012 года скончыла дактарантуру БДПУ.

З’яўляецца распрацоўшчыкам спецкурсаў «Іслам» і «Гісторыя рэлігійных вераванняў народаў Беларусі», якія ўкаранёны ў вучэбна-адукацыйны працэс на гістарычным факультэце БДПУ, у Інстытуце тэалогіі БДУ, Хрысціянскім адукацыйным цэнтры імя свсв. Мяфодзія і Кірыла пры Экзархаце Беларускай праваслаўнай царквы.

У чэрвені 2006 года праходзіла стажыроўку на базе  Універсітэта Лондана па запрашэнні Брытанскай Акадэміі навук. З 2006 года Канапацкая З. І. з’яўляецца членам Асацыяцыі Ісламскіх рукапісаў, членам Камітэта па захаванні і рэстаўрацыі рукапісаў пры Цэнтры вывучэння Сярэдняга Усходу Універсітэта Кембрыджа. З’яўляецца аўтарам-складальнікам каталога найбуйнейшай у Беларусі калекцыі арабскаалфавітных рукапісаў канца XVII — пачатку XX.

У 2008—2009 прымала ўдзел у распрацоўцы вучэбных планаў і вучэбных праграм для студэнтаў спецыяльнасцяў «Гісторыя і сацыяльна-палітычныя дысцыпліны», «Гісторыя і замежная мова», «Гісторыя і рэлігіязнаўства».

У 2008 годзе праходзіла стажыроўку ў моўным цэнтры «Аль-Фараб» («Al-Farabi») (Каір, Егіпет), дзе атрымала кваліфікацыю выкладчыка арабскай мовы. Мае дыплом 1 катэгорыі турэцкага моўнага цэнтра «Todem» Міжнароднай арганізацыі «Tolerance».

З 2012 г. брала ўдзел у міжнароднай праграме фонду Сораса HESP (High Education Spesial Programm) для выкладчыкаў і даследчыкаў ісламу і ісламазнаўчых дысцыплін.

Пэўны час працавала на факультэце сацыяна-культурных камунікацый БДУ.

Восенню 2023 года была затрыманая ГУБАЗіКам нібыта за ўдзел у акцыях пратэсту 2020 года.

Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары
Вярхоўе (Смаленскі раён)

**Вярхоўе** () — вёска ў Смаленскай вобласці Расіі, у Смаленскім раёне. Насельніцтва — 418 жыхароў (2007).

## Геаграфія 
Размешчана ў заходняй частцы вобласці за 16 км на паўночны захад ад г. Смаленска, на берагах ракі Удра ля аўтадарогі  Смаленск — Невель. Уваходзіць у склад Навасельскага сельскага паселішча. Вёска газіфікавана. Рэчка Удра вельмі маленькая і дробная, шырынёй 2-6 метраў.

## Гісторыя 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.

## Эканоміка 
Асфальтабетонны завод, школа з няпоўнай сярэдняй адукацыяй (9 класаў), крамы, медпункт, пошта і клуб. Раней у вёсцы існавала Вопытна-вытворчая гаспадарка «Вярхоўе» Усесаюзнай сельскагаспадарчай акадэміі. У 1997 годзе на яго базе быў утвораны ФД УП для забеспячэння харчом выпраўленчых устаноў Смаленскай вобласці. У 2001 годзе пры Фгупе была арганізавана адзіная ў вобласці сельскагаспадарчая калонія — Федэральная казённая ўстанова «Калонія-паселішча № 7 УФСВН Расіі па Смаленскай вобласці».

## Спасылкі 
* Вярхоўе/Энцыклапедыя Смаленскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты Смаленскага раёна (Смаленская вобласць)
Аляксандр Генадзевіч Бахановіч

**Аляксандр Генадзевіч Бахановіч** ( ) — беларускі спецыяліст у галіне машыназнаўства, сістэм прывадаў і дэталей машын, тэхналогіі машынабудавання. Доктар тэхнічных навук (2007), дацэнт (2003). Рэктар Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта (2020—2023).

## Біяграфія 
У 1994 годзе скончыў Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут па спецыяльнасці «Металарэзныя станкі і інструменты», у 1997 годзе — аспірантуру Беларускай дзяржаўнай політэхнічнай акадэміі.
    
Працаваў у Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1997, аўтатрактарны факультэт, у 2012—2015 — дэкан факультэта, з 2015 — прафесар кафедры «Аўтамабілі», у 2016—2020 — прарэктар па вучэбнай рабоце). Навуковыя інтарэсы: механіка перадачы магутнасці гібкімі сувязямі.

З 20 кастрычніка 2020 года па 17 студзеня 2023 года — рэктар Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта.

17 студзеня 2023 года прызначаны першым намеснікам Міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь.

## Санкцыі ЕС, іншых краін 
21 чэрвеня 2021 года Бахановіч, прызначаны на пасаду Аляксандрам Лукашэнкам, быў унесены ў Чорны спіс Еўрасаюза. Паводле рашэння ЕС, Бахановіч *«нясе адказнасць за рашэнне адміністрацыі ўніверсітэта адлічыць студэнтаў за ўдзел у мірных акцыях пратэсту»*, пастановы аб чым былі прыняты пасля закліку Лукашэнкі 27 кастрычніка 2020 года адлічаць студэнтаў універсітэтаў, якія ўдзельнічаюць у акцыях пратэсту і страйках, — рэпрэсіі супраць грамадзянскай супольнасці і падтрымку рэжыму Лукашэнкі. З той жа фармулёўкай 7 ліпеня 2021 года Бахановіч трапіў і ў санкцыйны спіс Швейцарыі. 6 ліпеня да чэрвеньскага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя.

У чэрвені 2023 года Еўрапейскі суд адхіліў пазоў Бахановіча, які патрабаваў зняцця санкцый ЕС.

## Літаратура 
* Научные основы повышения технических и эксплуатационных характеристик зубчато-ременных передач путем комплексного развития методов проектирования и технологии изготовления : диссертация … доктора технических наук : 05.02.02 ; 05.02.08 : защищена 23.02.2007 : утверждена 17.10.2007 / Баханович Александр Геннадьевич. — Минск, 2006.
* Повышение несущей способности и долговечности зубчато-ременных передач путем выбора их рациональных параметров : диссертация … кандидата технических наук : 05.02.02 : защищена 26.06.1998 : утверждена 00.00.0000 / Баханович Александр Геннадьевич. — Минск, 1997.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэктары Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў 28-га склікання
Катэгорыя:Дэканы аўтатрактарнага факультэта БНТУ
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС
Катэгорыя:Выкладчыкі аўтатрактарнага факультэта БНТУ
Катэгорыя:Намеснікі міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь
Ісмаэль Вагэ

**Ісмаэль Вагэ** () — малійскі ваенны дзеяч. Пасля дзяржаўнага перавароту ў 2020 годзе стаў прэс-сакратаром Нацыянальнага камітэта выратавання народа. У інтэрв’ю France 24 Вагэ заявіў, што дзеянні малійскіх вайскоўцаў не былі пераваротам, таксама паабяцаўшы, што нацыянальны камітэт будзе шукаць новага лідара для пераходу Малі ад ваеннага да грамадзянскага праўлення.

Да гэтых падзей Вагэ быў намеснік начальніка штаба Ваенна-паветраных сіл Малі. Яго прызначэнне на дадзеную пасаду адбылося на фоне тэракту на поўначы краіны ў 2019 годзе, у выніку чаго загінулі 26 вайскоўцаў.

У лютым 2022 трапіў пад санкцыі ЕС за «за перашкоду пераходу Малі да дэмакратыі».

## Спасылкі 
* Wagué, porte-parole de la junte militaire au Mali: "Nous ne sommes pas dans l’architecture d’un coup d’État"» , sur TV5MONDE, 27 août 2020 
Катэгорыя:Ваенныя Малі
Малік Дзіав

**Малік Дзіав** (, нар. 1979, Сегу) — малійскі ваенны і палітычны дзеяч. Адзін з лідараў ваеннай хунты, якая арганізавала дзяржаўны пераварот у жніўні 2020 года.

## Біяграфія 
У 1998 годзе скончыў Нацыянальнае ваеннае вучылішча акадэміі ў Каці, а крыху пазней — Агульнавайскавую ваенную школу ў Кулікора. Пасля стаў намеснікам дырэктара нацыянальнага ваеннага вучылішча Каці і адначасова падначаленым Генеральнага штаба Нацыянальнай гвардыі ў 3-й ваеннай акрузе.

У якасці артылерыйскага афіцэра з 2013 да 2017 год удзельнічаў у баявых дзеяннях супраць ісламарадыкалаў і туэргскіх паўстанцаў. Дзіав быў адным з арганізатараў і кіраўнікоў бунту. Пасля яго прызначаіл часовым віцэ-прэзідэнтам. У кастрычніку таго ж года Дзіав адыграў ключавую ролю ў перамовах з Эканамічнай супольнасцю заходнеафрыканскай дзяржаў аб адмене санкцый.

У лютым 2022 трапіў пад санкцыі ЕС за «за перашкоду пераходу Малі да дэмакратыі».

Катэгорыя:Палітыкі Малі
Катэгорыя:Ваенныя Малі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Самуэль Дабрагост Банавентура Быхавец

**Самуэль Дабрагост Банавентура Быхавец** (? — 3 кастрычніка 1709) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Быхаўцаў герба «Магіла». Сын Яна Янушавіча Быхаўца, стольніка віцебскага і Крыстыны Войны, адзінай дачкі ваўкавыскага харужага Лукаша Андрэевіча Войны.

Cамуэль Дабрагост Банавентура Быхавец быў спярша падчашым менскім (1676 г.) і старостай люцынскім (1678 г.), пазней — стольнікам менскім (1698 г.).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Падчашыі менскія
Катэгорыя:Старосты люцынскія
Катэгорыя:Стольнікі менскія
Аборты ў Беларусі

**Аборты ў Беларусі** легальны з 23 лістапада 1955 года, калі Беларусь была рэспублікай Савецкага Саюза. Дзеючае заканадаўства аб абортах датуецца 31 снежня 1987 года і з'яўляецца адным з самых ліберальных законаў аб абортах у Еўропе. Аборт дазволены па запыце да 12 тыдняў, а пры пэўных абставінах па розных прычынах — да 28 тыдняў.

Закон 1987 года дазваляе рабіць аборты па традыцыйных прычынах нанясення шкоды або смерці плёну і/або маці, згвалтаванню і інцэсту, а таксама:
* смерць мужа падчас цяжарнасці,
* турэмнае зняволенне альбо маці, альбо бацькі,
* пастанова суда аб пазбаўленні цяжарнай жанчыны бацькоўскіх правоў,
* калі хатняя гаспадарка ўжо перавышае пяць дзяцей,
* калі адносіны паміж маці і бацькам сканчаюцца разводам,
* альбо сямейная гісторыя, якая ўключае псіхічныя і фізічныя адхіленні. Узровень знізіўся больш чым на 75%, аборты ў 2008 годзе склалі 42 000 (або 39% ад нараджальнасці).

Катэгорыя:Акушэрства
Катэгорыя:Грамадства Беларусі
Гук (мянушка)

**Гук** () — размоўнае слова, якое азначае *«бруд, дарожнае месіва, глейкая вадкасць або ежа; месіва, размазня; (пагардліва) ёлупень; дзеравеншчына; падонак»* — грэблівая мянушка азіятаў у амерыканскім вайсковым жаргоне з сярэдзіны XX стагоддзя.

Таксама выкарыстоўваецца англамоўнымі амерыканцамі для абазначэння «бруднай, ліпкай, смярдзючай субстанцыі», але аб якой-небудзь сувязі ў гэтых двух слоў невядома.

## Паходжанне 
Оксфардскі англійскі слоўнік не дае вядомых версій паходжання гэтага слова.

У 1899 годзе гэта слова было ва ўжытку ў амерыканскіх ваенных для абазначэння філіпінцаў падчас філіпіна-амерыканскай вайны. Магчыма, яно было запазычана з філіпінскай мовы, ці з’явілася перайманнем гучання філіпінскай мовы для амерыканцаў (гл. варвар), як «Me — gook» (‘я гук’).

Падчас вайны ў В’етнаме у 1960-х гадах гэтае слова атрымала распаўсюджванне сярод амерыканскіх салдат у адносінах да любых азіятаў, у выніку чаго яно стала шырока выкарыстоўвацца і далей распаўсюдзілася ў англамоўных краіны.

Слова «гук» таксама ўжывалася радэзійскімі вайскоўцамі ў перыяд вайны ў Паўднёвай Радэзіі для абазначэння чарнаскурых паўстанцаў ЗАНУ і ЗАПУ (магчыма, слова прыйшло ў іх лексікон дзякуючы амерыканцам-ветэранам вайны ў В’етнаме, якія служылі ў радэзійскай арміі).

## У ЗША 
У ЗША мянушка «гук» найбольш часта выкарыстоўваецца ў адносінах да камуністычным салдат у кантэксце В’етнамскай вайны. Яна лічыцца надзвычай зневажальным эпітэтам і прыраўноўваецца да абразы «чарнамазы». Аднойчы сэнатар Джон Макейн, які пабываў у в’етнамскім палоне, выкарыстаў гэта слова ў фразе «Я ненавіджу гукаў. Я буду ненавідзець іх, пакуль я жывы» і ў выніку вымушаны быў прынесці прабачэнні ўсёй в’етнамскай супольнасці.

У 1969 годзе выйшаў артыкул, напісаная Робертам Г. Кэйсерам, які апісвае выкарыстанне слова «гук».

## Спасылкі 
* Gook
* Kim Pearson. Gook

Катэгорыя:Нацыянальныя мянушкі
Катэгорыя:Карэйская вайна
Катэгорыя:Вайна ў В’етнаме
Уладзіслаў Тадэвуш Быхавец

**Уладзіслаў Тадэвуш Быхавец** (? — 10 жніўня 1761) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Быхаўцаў герба «Магіла». Сын Самуэля Дабрагоста Банавентуры і Крысціны з Дэнгафаў.

Cпярша падчашы менскі (1714—1726 гг.), суддзя Галоўнага трыбунала ВКЛ (1714 і 1736) і староста люцынскі (1718), харужы пяцігорскі знаку Пана падкаморыя ВКЛ (1725) і стольнік ваўкавыскі (1726), суддзя гродскі ваўкавыскі (1727—1736 гг.), затым — падстароста судовы Ваўкавыскага павета (1738—1740) і суддзя земскі ваўкавыскі (1740—1761).

Малодшы сын Ігнацый з жонкай Нявінскай меў сыноў Юзафа, Яна і Антонія.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Падчашыі менскія
Катэгорыя:Старосты люцынскія
Катэгорыя:Харунжыя пяцігорскія
Катэгорыя:Стольнікі ваўкавыскія
Катэгорыя:Суддзі гродскія ваўкавыскія
Катэгорыя:Суддзі земскія ваўкавыскія
Катэгорыя:Падстаросты ваўкавыскія
Катэгорыя:Дэпутаты Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Валянцін Васільевіч Валетаў

**Валянцін Васільевіч Валетаў** (, в. Востраў, Ельскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі вучоны. Доктар біялагічных навук (1993), кандыдат сельскагаспадарчых навук (1983), прафесар (1998).

## Біяграфія 
Скончыў скончыў сярэднюю школу № 1 г. Ельска, Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Біялогія», 1976); Беларускі тэхналагічны інстытут імя С. М. Кірава (аспірантура).

Працаваў у Бярэзінскім біясферным запаведніку (1976—1993, навуковы супрацоўнік), Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (1993—1997, кафедра батанікі і фізіялогіі раслін, у 1996—1997 загадчык кафедры), Мазырскім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя І. П. Шамякіна (1997—2018, рэктар, з 2018 — тэхнолага-біялагічны факультэт, кафедра біялогіі і экалогіі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: раслінныя рэсурсы прыродных і асушаных балотных сістэм; экалогія балот; аптымізацыя адукацыйнай дзейнасці ў ВНУ.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (2013), медалі — Сярэбраны медаль ВДНГ СССР (1998), Нацыянальнага алімпійскага камітэта Рэспублікі Беларусь «За выдатныя заслугі» (2007), Францыска Скарыны (2008), Свяціцеля Кірылы Тураўскага (Беларуская праваслаўная царква, 2008), Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2011).

## Зноскі 
Катэгорыя:Рэктары Мазырскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя І. П. Шамякіна
Катэгорыя:Выкладчыкі тэхнолага-біялагічнага факультэта МДПУ імя І. П. Шамякіна
Катэгорыя:Лесаводы СССР
Катэгорыя:Лесаводы Беларусі
Салтаноўскі сельсавет

**Салтано́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Салтанова.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Рэчыцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Дземяхоўскага сельсавета.

19 чэрвеня 2008 года Дземяхоўскі сельсавет перайменаваны ў Салтаноўскі.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1915 чалавек, з іх 92,8 % — беларусы, 4,5 % — рускія, 1,4 % — украінцы, 0,7 % — балгары; паводле перапісу 2019 года — 1581 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2008 годзе
Ян Сухадольскі

**Ян Сухадо́льскі** () — ураднік Вялікага Княства Літоўскага. Скарбнік літоўскі, удзельнік Чатырохгадовага Сойма і паўстання 1794 года.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Сухадольскіх герба «Слепаўрон». Сын Антонія Сухадольскага і Тэрэзы з Быхаўцаў.

У 1790 годзе пры падтрымцы бацькі выбіраецца на другую кадэнцыю Чатырохгадовага Сойма ад Ваўкавыскага павета. У тым жа годзе становіцца скарбнікам літоўскім. Удзельнік паўстання 1794 года. У 1795 годзе ўваходзіў у склад Скарбовай Дэпутацыі Надзвычайнага Урада Вялікага Княства Літоўскага.

## Сям’я 
Быў жанаты з Тэкляй з Даўнаровічаў. Меў сыноў: Януара, які стаў вядомым мастаком, Райнольда, які стаў паэтам, Валенція, Казіміра і Яцака. А таксама дачок — Марыю і Саламею.

## Літаратура 
* Andrzej Haratym. Suchodolski Antoni // Polski Słownik Biograficzny. Tom XLV/2 W-wa-Krakow 2008, с. 271

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойма 1788—1792
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года
Ян
Катэгорыя:Скарбныя
Войцех Нарбут

**Войцех Нарбут** (; ) — пісьменнік, каралеўскі шамбялян, пасол Чатырохгадовага Сойма.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Нарбутаў герба «Трубы». Нарадзіўся ў 1762 годзе ў радавым маёнтку Сукурчы ў Лідскім павеце. Бацькі — Тадэвуш Нарбут, лідскі падкаморы, і Кацярына з Вяжэвічаў.

Вучыўся ў калегіуме піяраў у Вільні, пасля, з 1774 да 1776 г. — у Collegium Nobilium у Варшаве.

1775 г. — заўважаны Адамам Чартарыйскім становіцца пісарам, а пасля шамбялянам караля.

1788—1792 — быў паслом Чатырохгадовага Сойма ад Лідскага павета. Уваходзіў у склад дэпутацыяў па праверцы Вайсковага Дэпартамента Пастаяннай Рады. Быў прыхільнікам Канстытуцыі 3 мая. Быў сябрам Згуртавання сяброў урадавай канстытуцыі.

1794 г. — прыняў удзел у паўстанні. Атрымаў патэнт паручніка войскаў Рэчы Паспалітай.

Пасля падарожнічаў разам з князем Адамам Чартарыскім за мяжой. У 1801 г. Войцех Нарбут стаў выхавальнікам князя Дамініка Радзівіла. Маецца непацверджаная інфармацыя, што на трохгоддзе (1810—1812) абіраўся маршалкам Лідскага павета.

Па жаданні сяброў напісаў займальныя і гістарычна цікавыя мемуары аб прыдворным жыцці часоў караля Станіслава Аўгуста. Мемуары яго пад назвай «Успаміны аб сваёй службе пажом пры каралі Станіславе» («Pamiętnik o sluźbie swej przy Kroli Stanisławie, jako Paź») планаваў выдаць Юзаф Крашэўскі, але яны засталіся ненадрукаванымі. Акрамя таго, ён пераклаў з французскай «Разважане над Евангеллем…» абата Дюкеня (Abbe Duquesne. «L’evangile medite et distribue pour tous les jours de l’annee, suivant la concorde des quatre evangelistes»). Таксама Войцех Нарбут славіўся сваімі працамі па разьбярстве, якія высока ацэньваліся калекцыянерамі.

Памёр у 1837 годзе ў родных Сукурчах.

## Сям’я 
Быў жанаты з Ганнай з Эйсмантаў. Меў 2 дачок.

## Крыніцы 
Войцех
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойма 1788—1792
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года
Катэгорыя:Павятовыя маршалкі лідскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Лідскім раёне
Антоні Ігнацы Храпавіцкі

**Анто́ні Храпаві́цкі** () — старадубскі маршалак, пасол Чатырохгадовага Сойма, масон.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Храпавіцкіх герба «Газдава». Сын аршанскага кашталяна Мікалая і Барбары з Рэўтаў.

У 1788 г. атрымаў ордэн Св. Станіслава.

Удзельнік Чатырохгадовага Сойма ад Старадубскага павета. Прыхільнік «патрыятычнага» лагера. Член Таварыства сяброў Канстытуцыі.

## Літаратура 
* Skałkowski Adam. Chrapowicki Antoni // Polski Słownik Biograficzny. Tom III. Kraków. 1937. s. 436

Антоні
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойма 1788—1792
Катэгорыя:Старосты старадубскія
Катэгорыя:Масоны Беларусі
Катэгорыя:Пісары земскія старадубскія
Voices of Reality

**«Voices of Reality»** () — дэбютны студыйны альбом беларускага гурта «OpTeamist Project», выдадзены ў 2019 годзе.

## Спіс кампазіцый 
## Удзельнікі запісу 
* Паша Трыпуць — музыка, гітара
* Сяргей Адамовіч — бас
* Уладзімір Міхновіч — клавішныя
* Міхаіл Пенда, Павел Мамонаў — барабаны

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Альбомы 2019 года
Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Тадэвуш Касцялкоўскі

**Тадэвуш Касцялкоўскі** (; нар. каля 1750 — ?) — пасол Чатырохгадовага Сойма, паэт.

## Біяграфія 
Паходзіў з Вількамірскага павета, са шляхецкага роду Касцялкоўскіх герба «Сыракомля». Бацька — Францішак, падкаморы вількамірскі, маці — Ганна з Міткевічаў. У Ашмянскім павеце бацькі мелі чатырскае староства.

Вучыўся ў Collegium Nobilium у Вільні. У 1776 годзе пасол на Сойм ад Вількамірскага павета.

У 1781 годзе атрымаў ордэн Св. Станіслава.

1788 г. — абраны паслом Чатырохгадовага Сойма ад Вількамірскага павета. Быў прыхільнікам каралеўскай партыі. Бараніў ад апазіцыі Пастаянную Раду, шмат разоў выступаў супраць ліквідацыі старостваў (3 сакавіка 1789 г.), а таксама бараніў духавенства ад падатку 20 % (12 сакавіка 1789 г.). Заўсёды выступаў у абарону каралеўскіх прэрагатываў і прывілеяў (18, 28 верасня 1789 г., 2 верасня 1789 г.).

Канстытуцыю 3 мая падтрымаў, стаўшы сябрам Згуртавання прыхільнікаў урадавай канстытуцыі.

Пра далейшы лёс інфармацыі няма.

## Сям’я 
Быў жанаты з Ганнай з Агінскіх Аскеркай, удавой мядзельскага старосты Юзафа Аскеркі.

## Літаратура 
* Krakowski Bernard. Kościałkowski Tadeusz // Polski Słownik Biograficzny. Tom XIV Wrocław-W-wa-Kraków 1968—1969, c. 397

## Спасылкі 
* Генеалогія Касцялкоўскіх

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойма 1788—1792
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Паэты Вялікага Княства Літоўскага