open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ла-Тартуга

**Востраў Ла-Тартуга** (, літаральна «Чарапахавы востраў») — востраў на паўднёвым усходзе Карыбскага мора. З’яўляецца федэральным уладаннем Венесуэлы. Плошча — 156,6 км². Сталага насельніцтва няма.

## Геаграфія 
Востраў Ла-Тартуга знаходзіцца за 83 км на поўнач ад узбярэжжа Венесуэлы, за 168 км на паўночны ўсход ад Каракаса, за 86,6 км на усход ад вострава Маргарыта. Формай нагадвае чарапаху, за што і атрымаў сваю назву. Даўжыня — 24,4 км. Найбольшая шырыня — 10,4 км.

Ла-Тартуга мае вулканічнае паходжанне, аднак паверхня складзена пераважна друзлымі вапняковымі пародамі асадкавага характару. Яны выдатна ўсмоктваюць вільгаць, таму рэк і азёр на востраве няма, назіраецца недахоп прэснай вады. Найвышэйшы пункт — 40 м. На поўначы, захадзе і крайнім усходзе бераг пясчаны. Астатняе ўзбярэжжа скалістае. Ёсць радовішчы паваранай солі. Вакол вострава шмат каралавых рыфаў (каля 156,60 км²).

Клімат марскі трапічны. Сезон дажджоў цягнецца з кастрычніка па снежань.

## Прырода 
На паўднёвым і паўднёва-ўсходнім узбярэжжы захаваліся мангравыя лясы. Астатняя частка вострава пакрыта пустыннай расліннасцю, кактусамі і хмызнякамі. На востраве спыняюцца пералётныя птушкі.

У адрозненні ад сушы, каралавыя рыфы вакол Ла-Тартугі адрозніваюцца значнай разнастайнасцю жыццёвых форм, тут шмат малюскаў.

Файл:PSM V76 D408 Groups of nesting sooty terns.png|Хмызнякі каля ўзбярэжжа
Файл:La Tortuga 2010 012.jpg|Ракавіна малюска на пляжы
Файл:Moluscos de Venezuela 2013 000.JPG|Ракавіны малюскаў з Ла-Тартугі
Файл:La Tortuga 2010 004.jpg|Ракавіны малюскаў фарміруюць аснову вапняковага друзу

## Гісторыя 
Археолагамі высветлена, што ў старажытнасці на востраве Ла-Тартуга стваралі свае часовыя паселішчы індзейцы-протатаіна. Найстаражытнейшы археалагічны помнік адносіцца да 200 г. н. э.

Адкрыты ў 1499 г. іспанскай экспедыцыяй Алонса дэ Ахеда і Амерыга Веспучы. З другой паловы XVI ст. на ім здабывалі соль. У 1605—1631 гг. на востраве паспрабавалі замацавацца галандцы, але былі выгнаныя іспанскімі ўладамі.

У 1811 г. уключаны ў склад Венесуэлы.

У 1974 г. востраў Ла-Тартуга быў абвешчаны зонай інтарэсаў турыстычнай галіны. Аднак да нашага часу турызм вельмі абмежаваны з-за адсутнасці сталых паселішчаў, пітной вады, транспартнай і гасцінічнай інфраструктуры. На востраве сезонна спыняюцца венесуэльскія рыбакі.

## Спасылкі 
* Isla La Tortuga Facts
* Isla La Tortuga historia
* Venezuela, a paradise in search of tourists
* Isla La Tortuga Travel Guide 
* El paraíso sí existe y está en Venezuela: conoce la imponente isla La Tortuga (+fotos) 

Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора
Катэгорыя:Астравы Венесуэлы
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Катэгорыя:Малыя Антыльскія астравы
Герард Давід

**Герард Давід** (каля 1460-70, Аўдэватэр, Паўднёвая Галандыя — , Бругэ) — нідэрландскі жывапісец. З 1494 быў гарадскім жывапісцам ў Бругэ. Творы Давіда (2 кампазіцыі «Суд Камбіза», 1498, трыпціх «Хрышчэнне Хрыста» — у муніцыпальнай мастацкай галерэі, Бругэ) адрозніваюцца мяккасцю і сакавітасцю жывапіснай манеры, майстэрствам перадачы асвятлення, паэтычнасцю пейзажных матываў.

Катэгорыя:Мастакі Нідэрландаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў правінцыі Утрэхт
Мікалай Сямёнавіч Васілеўскі

**Мікалай Сямёнавіч Васілеўскі** (, в. Макраны (цяпер частка в. Чырвоная Дубрава),  Мінскай вобласці — ) — беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук (1986), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі педагагічны інстытут (1954). 3 1961 г. у Дзяржаўнай бібліятэцы БССР, з 1968 г. у Мінскім педагагічным інстытуце замежных моў, з 1978 г. у Мінскім педагагічным інстытуце.

Даследаваў праблемы сучаснай беларускай літаратурнай мовы. Аўтар прац «Прадуктыўныя тыпы дзеясловаў у сучаснай беларускай мове» (1970) і «Дзеяслоўнае словаўтварэнне: Адыменныя суфіксальныя лексемы» (1985).

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Мікалай Васілеўскі

**Мікалай Васілеўскі**:
* Мікалай Пятровіч Васілеўскі (1904—1937) — беларускі графік і жывапісец.
* Мікалай Сямёнавіч Васілеўскі (1928—1989) — беларускі мовазнавец.
Васьміпрамянёвыя каралы

**Васьміпрамянёвыя каралы** (*Octocorallia*) — падклас кішачнаполасцевых жывёл.

## Апісанне 
Маюць восем перыстых шчупальцаў вакол ротавай адтуліны. Гастральная поласць падзелена васьмю радыяльнымі мяккімі перагародкамі на камеры; ад рота ў яе апускаецца эктадэрмальная глотка.

Утвараюць калоніі разнастайнай формы, памераў і афарбоўкі, якія складаюцца з дробных (звычайна ме­нш за 1 см) паліпаў. Асновы паліпаў пагружаюцца ў цела калоніі, а іх кішэчныя поласці зя­за­ны паміж сабой. Шкілет калоніі складаецца з асобных элементаў — вапняковых спікул рознай формы (іголак, па­лачак, ве­рацён, лускавінак), у не­като­рых шкілет будуецца з рагавых пла­сцінак.

## Пашырэнне 
Вядомы з пачатку мезазою. Выдзяляецца 3 ці 4 сучасныя атрады, у т.л. ; ; . 

Налічваецца каля 3000 відаў. Пашыраны пераважна ў марскіх водах трапічнага пояса. Найбольш вядомыя: , ,  і інш. 3 многіх вырабляюць упрыгожанні, сувеніры.

## Асаблівасці біялогіі 
Размнажэнне палавое і бяслолае (пачкаванне). Кормяцца прасцейшымі, бактэрыямі, часцінкамі дэтрыгу і інш. Многія свецяцца. Калоніі прыгожыя, рознакаляровыя. Утвараюць каралавыя рыфы. 

## Зноскі 
## Літаратура 
*
Фелісьен Сезар Давід

**Фелісьен Сезар Давід** (; , Кадэнэ, Ваклюз — , Сен-Жермен-ан-Ле) — французскі кампазітар.

Пачынаў займацца музыкай як харыст у Саборы Збавіцеля ў горадзе Экс-ан-Праванс, ў 1829 г. узначаліў хор, аднак прыйшоў да высновы, што яго музычнай адукацыі недастаткова, і адправіўся ў Парыжскую кансерваторыю, дзе займаўся, у прыватнасці, у Франсуа Юзэфа фон Феці і Франсуа Бенуа, а таксама асіставаў Напалеону Рэберу ў яго прыватным класе гармоніі. Пасля аднаго з паловай гадоў (1830-1831) заняткаў у кансерваторыі Давід захапіўся сенсіманізмам.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Францыі
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Сенсіманісты
Барыс Віян

**Бары́с Вія́н** (; , г. Віль-д'Аўрэ, Францыя — ) — французскі пісьменнік, музыкант, аўтар і выканаўца песень.

Дэбютаваў зборнікам «Сто санетаў пра каханне» (1941), раманам «Сумятня ў Ардэнах» (1942, выд. 1966). Вылучаюцца раманы «Пена дзён» (1947), «Восень у Пекіне» (1947), п’еса «Усеагульная скуралупня» (паст. 1950). Пад псеўданімам Вернон Салівэн апублікаваў свае раманы «Я прыйду плюнуць на вашы магілы» (1946), «Мёртвыя аднаго колеру» (1947), «Знішчыць усіх вырадкаў» (1948), «Яны не разумеюць, што робяць» (1949), выдаўшы іх за пераклады амерыканскіх бестселераў. У 1950 пасля судовага разбору «як перакладчык» Б. Віян абвінавачаны ў «зневажанні нораваў». Аўтар раманаў «Чырвоная трава» (1950), «Сэрцадзёр» (1953), зборніка вершаў «Я не хацеў бы здохнуць» (1962), п’есы «Падвячорак генералаў» (паст. 1962), лібрэта опер «Снежны кавалер» (1957, муз. Ж. Дэлеру) і «Фіеста» (1958, муз. Д. Міё). Барыс Віян распрацаваў прынцыпова новую эстэтыку, якая папяэднічала постмадэрнізму. Пацыфізм і нонканфармізм Б. Віяна, непрыняцце яго героямі рэлігіі, дзяржавы і працы, геданізм і эскапізм засвоены маладзёжнай контркультурай 1960-х гадах.

## Беларускія пераклады 
* Ваўкалак: [Апавяданне] // Французская навела XX ст. Мн., 1992.
* Сюрпрыз — вечарынка ў Леабіля // Бабілёнская бібліятэка. Мн., 2007.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Музыканты Францыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Вастрыца

**Вастры́ца** (*Asperugo*) — род кветкавых раслін сямейства . Адзіны від — **вастрыца распасцёртая** (*Asperugo procumbens*).

Пашыраны ў Еўропе, Азіі, у Паўночнай Афрыцы, як занесеная расліна — у Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі трапляецца зрэдку як пустазелле на агародах і каля жылля.

Аднагадовая цвёрдаапушаная травяністая расліна з распасцёртым па зямлі сцяблом даўжынёю да 60 см. Лісце чаргаванае, падоўжана-эліпсоіднае. Кветкі дробныя, спачатку фіялетавыя, потым блакітныя ці сінія, адзіночныя або ў 2—3 у пазухах верхняга лісця. Плод — чатырохарэшак.

Лекавая (процізапаленчы і адхаркваючы сродак) расліна.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Бурачнікавыя (падсямейства)
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Мікалай Пятровіч Васілеўскі

**Мікалай Пятровіч Васілеўскі** (, Санкт-Пецярбург — 1937, Салаўкі) — беларускі графік і жывапісец.

## Біяграфія 
Пасля I сусветнай вайны жыў на радзіме бацькоў у в. Сіняўская Слабада (Карэліцкі раён Гродзенскай вобласці). Быў арыштаваны (разам з бацькам) падлеткам у Мінску пастановай калегіі АДПУ (1920) прыгавораны як «член сям’і асуджанага» да высылкі. Скончыў Віленскую беларускую гімназію, займаўся ў мастацкай студыі пры гімназіі ў Я. Драздовіча. У 1926—1928 гадах супрацоўнічаў у часопісе «Маланка». Уступіў у КСМЗБ. 3 1930 года жыў у БССР, працаваў мастаком-карыкатурыстам у газетах «Звязда», «Савецкая Беларусь», «Калгаснік Беларусі».

Арыштаваны 12.9.1933 у Мінску. Прыгавораны пастановай калегіі АДПУ СССР 9.1.1934 як «член контррэвалюцыйнай арганізацыі БНЦ» да 8 гадоў папраўча-працоўных лагераў. Па першай справе  рэабілітаваны пракуратурай Беларусі 19.10.1992, па другой рэабілітаваны трыбуналам БВА 18.4.1956.

## Творчасць 
У сатырычных малюнках, карыкатурах выкрываў праявы сацыяльнага і нацыянальнага ўціску, палітыку санацыйнага рэжыму ў Заходняй Беларусі. Як кніжны графік аформіў «Беларускі каляндар на 1929», кнігу С. Паўловіча «Пішы самадзейна» (1929), «Першыя зярняткі» (1936), «Засеўкі» (1937), часопіс для дзяцей «Заранка», раманс К. Галкоўскага «Лугам, лугам зеляненькім». Творчасць М. Васілеўскага адметная ўвагай да нацыянальных традыцый, імкненнем перадаць мовай мастацтва ідэі нацыянальна-вызвольнага руху. У пейзажных творах адлюстроўваў асаблівасці краявідаў і народнай архітэкгуры Навагрудчыны.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Графікі СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў Беларусі
Вастралодачнік

**Вастралодачнік**, **Вастралодка** (*Oxytropis*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны (часта без сцябла), паўкусцікі або калючыя, звычайна падушкападобныя кусцікі. Лісце чаргаванае, няпарнаперыстае, рэдка простае або трайчастае. Кветкі рознага колеру, у пазушных гронкападобных суквеццях. Лодачка на канцы выцягнутая ў вастрыё (адсюль назва). Плод — невялікі, звычайна аднагнездавы апушаны боб.

## Арэал і віды 
Налічваецца каля 400 відаў. Пашыраны пераважна ў Паўночным паўшар’і, у асноўным на поўдні ў гарах. На тэрыторыі Беларусі рэдка трапляецца .

## Прымяненне 
Дэкаратыўныя, кармавыя і лекавыя расліны.

## Гл. таксама 
* Oxytropis pseudoleptophysa

## Літаратура 
* Вастралодачнік //  — С. 33.
*  — С. 420.

Катэгорыя:Матыльковыя
Вастракільніца

**Вастракі́льніца** (*Lembotropis*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Кусты вышынёй да 1,5 м, ад асновы моцна галінасты, з прамымі прутападобнымі ўзыходнымі галінкамі. Лісце трайчастае, з непрыкметнымі прылісткамі. Кветкі залаціста-жоўтыя, з непрыемным пахам, у негустых коласападобных гронках. Кіль лодачкі на верхавінцы дзюбападобна адцягнуты (адсюль назва). Плод — падоўжна-лінейны боб.

## Распаўсюджанне 
Адрозніваецца некалькі відаў. Пашыраны ў Сярэдняй, Паўднёвай і Усходняй Еўропе. На тэрыторыі Беларусі зрэдку трапляецца  — расце на пясчаных мясцінах, у хваёвых барах, на высечках.

## Значэнне і выкарыстанне 
Дэкаратыўныя, сідэратныя і меданосныя расліны.

## Літаратура 
* Вастракільніца //  — С. 33.
*  — С. 420.
## Спасылкі 
* Lembotropis // The Plant List

Катэгорыя:Матыльковыя
Катэгорыя:Пірафіты
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Лакуна Атакама

**Атакама** () — лакуна, якая знаходзіцца у паўночнай палярнай вобласці самага буйнога спадарожніка Сатурна — Тытана, па каардынатах . Лакуна () — падобная да возера фармацыя, якая пры радарным зандаванні мела слабае паглынанне радыёхваль, што кажа аб яе малой глыбіні, альбо поўнай адсутнасці вадкасці.

Максімальны памер лакуны складае 36 км. Знаходзіцца побач з морамі (Кракена, Лігеі і Пунгі). Ўтрымлівае вадкія вуглевадароды (у асноўным метан, этан і прапан). Лакуна Атакама з'яўляецца адной з многіх лакун, якія раскіданыя у паўночнай палярнай вобласці Тытана. Пры дапамозе радара Касіні яна была знойдзена ў 2007 годзе.

Названа ў гонар зямной пустыні Атакама, размешчанай на тэрыторыі Чылі.

## Гл. таксама 
* Гідрасфера Тытана
* Тытан

## Спасылкі 
* Карта паўночнай палярнай вобласці Тытана 

Катэгорыя:Паверхня Тытана
Лагуна Джэрыд

**Джэрыд** () — лагуна, якая знаходзіцца на паўночным полюсе самага буйнога спадарожніка Сатурна — Тытана, па каардынатах . Лагуна () — падобная да возера фармацыя, якая пры радарным зандаванні мела слабае паглынанне радыёхваль, што кажа аб яе малой глыбіні, альбо поўнай адсутнасці вадкасці.

Дыяметр лагуны складае 42,6 км. Знаходзіцца на паўночным полюсе побач з яго морамі (Кракена, Лігеі і Пунгі). Лагуна складаецца з вадкіх вуглевадародаў (у асноўным з метану, этану і прапану). Лагуна Джэрыд з'яўляецца адной з многіх лагун, якія раскіданыя ўздоўж паўночнага полюса Тытана. Пры дапамозе радара Касіні яна была знойдзена ў 2007 годзе.

Названа ў гонар зямнога возера Шот-эль-Джэрыд, размешчанага на тэрыторыі Тунісу.

## Гл. таксама 
* Гідрасфера Тытана
* Тытан

## Спасылкі 
* Карта паўночнага полюса Тытана 

Катэгорыя:Паверхня Тытана
Людовік II Анжуйскі

**Людовік II Анжуйскі** (;  — ) — герцаг Анжу, граф Мэна і Праванса, тытулярны кароль Неапаля, сын Людовіка I Анжуйскага і Марыі Блуаскай. Пасля смерці бацькі атрымаў у спадчыну герцагства Анжу і графства Мэн у Францыі, фактычна незалежны Праванс і прэтэнзіі на карону Неапаля.

## Біяграфія 
У 1389 годзе авіньёнскі Антыпапа Клімент VII дараваў Людовіку інвестытуру на Неапаль, з прычыны таго, кароль Уладзіслаў, які валадарыў у Неапалі, быў адлучаны гэтым антыпапам у 1386 годзе. У 1390 годзе Людовік II і яго маці здолелі з дапамогай наёмнай арміі захапіць Неапаль, а кароль Уладзіслаў і яго маці-рэгентка Маргарыта Дураца беглі ў Гаэту. Каралі-супернікі мелі прыкладна роўныя сілы, таму вайна паміж імі расцягнулася на 10 гадоў. У 1399 годзе Уладзіславаў, які, выгодна, ажаніўся і здолеў сабраць на сродкі ад пасагу значную армію, выбіў Людовіка з Неапаля.

Наступныя 10 гадоў Людовік жыў у Францыі, бяручы ўдзел на боку арманьякаў у перыпетыях міжусобнай вайны арманьякаў і бургіньёнаў у кіраванне Карла VI.

У 1409 годзе Людовік па закліку пізанскага антыпапы Аляксандра V вызваліў Рым ад Уладзіслава, які акупаваў «вечны горад». Сумесна з пераемнікам Аляксандра V антыпапам Янам XXIII Людовік уварваўся ў межы Неапалітанскага каралеўства і разграміў Уладзіслава пры Ракасецы (Roccasecca) у 1411 годзе. У наступныя гады Людовік і Ян XXIII страцілі сімпатыі неапалітанскай знаці і былі вымушаны адступіць.

Людовік II быў жанаты з Іаландай Арагонскай (1384—1443), якая адыграла значную ролю ў французскай гісторыі пры Карле VII. Іх сыны Людовік III (1403—1434), Рэнэ Добры (1409—1480) паслядоўна атрымалі ў спадчыну Анжу, Праванс і прэтэнзіі на Неапаль. Трэці сын Карл Мэнскі (1414—1472) адыгрываў значную ролю пры двары свайго швагра Карла VII, а яго сын Карл IV Мэнскі (1436—1481) завяршае гісторыю анжуйскай галіны Валуа. Дачка Людовіка II Марыя Анжуйская (1404—1463) ажанілася з Карлам VII. Яшчэ адна дачка Іаланда (1412—1440) — жонка Францыска I (1414—1450), герцага Брэтонскага (1442—1450).

## Сям’я 
Жонка Іаланда Арагонская (1384—1443) іх дзеці:

# Людовік III (1403—1434)
# Марыя Анжуйская (1404—1463) ажанілася з Карлам VII
# Рэнэ Добры (1409—1480)
# Іаланда (1412—1440) — жонка Францыска I (1414—1450), герцага Брэтонскага (1442—1450)
# Карл Мэнскі (1414—1472)

Катэгорыя:Кіраўнікі Неапалітанскага каралеўства
Катэгорыя:Герцагі Анжуйскія
Катэгорыя:Дынастыя Валуа-Анжу
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XV стагоддзя
Малыя Радванічы

**Малы́я Радва́нічы** (, ), **Зарэчныя Радванічы** — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Радваніцкага сельсавета. 

## Геаграфія 
Размешчаны за 32 км на паўднёвы ўсход ад Брэста, за 24 км ад чыгуначнай станцыі Жабінка. Транспартныя сувязі па аўтадарозе Вялікія Радванічы — Брэст.

Гідралагічны пост дзейнічае на рацэ Рыта.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. З 1861 года ўладанне М. Гутоўскага, якому належала 196 дзесяцін зямлі; сяляне Радваніцка-Зарэчнага сельскагаспадарчага таварыства мелі 341 дзесяціну зямлі. Дзейнічала школа граматы.

У 1905 годзе вёска ў Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Радваніцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы спалілі 6 двароў, загубілі 35 жыхароў; на фронце загінулі 15 вяскоўцаў, 5 — у партызанах.

4 верасня 1972 года да Малых Радванічаў далучана вёска Муры.

## Насельніцтва 
* 117 двароў, 632 жыхары (1878)
* 86 двароў, 663 жыхары (1897)
* 356 жыхароў (1905)
* 65 двароў, 367 жыхароў (1921)
* 116 двароў, 494 жыхары (1940)
* 442 жыхары (1970)
* 230 гаспадарак, 670 жыхароў (1997)
* 213 гаспадарак, 611 жыхароў (2005)

## Эканоміка 
Землі ў складзе Рэспубліканскага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр „Заходні“» (цэнтр — аг. Вялікія Матыкалы).

## Славутасці 
* Магіла ахвяр фашызму (1942) — 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Радваніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Міхалін (Брэсцкі раён)

**Міхалі́н** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Радваніцкага сельсавета. Размешчаны за 28 км на паўднёвы ўсход ад Брэста, 10 км ад чыгуначнай станцыі Закруцін.

У складзе Рэспубліканскага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр „Заходні“» (цэнтр — аг. Вялікія Матыкалы).

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Маёнтак складаўся з фальварка і аднайменнай вёскі. У 1833 годзе ўласнасць пані М. Абрэмскай, якой належала 500 дзесяцін зямлі. У 1876 годзе вёска адносілася да Яцкавіцкай сельскай грамады.

У 1905 годзе вёска ў Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1925 года дзейнічалі дзве ячэйкі КПЗБ.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы спалілі 5 двароў, загубілі 24 жыхароў; на фронце загінулі 21 вясковец, 3 — у партызанах. 2 кастрычніка 1942 года ва ўрочышчы Дубрава фашысты расстралялі 13 жыхароў і сям’ю партызана Грудніка.

## Насельніцтва 
* 83 сялянскія душы (1833)
* 51 двор, 215 жыхароў (1876)
* 89 жыхароў (1905)
* 31 двор, 166 жыхароў (вёска і калонія) (1921)
* 70 двароў, 355 жыхароў (1940)
* 131 жыхар (1970)
* 24 гаспадаркі, 47 жыхароў (1997)
* 18 гаспадарак, 28 жыхароў (2005)

## Славутасці 
* Магіла ахвяр фашызму (1942) — 

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Радваніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Міхалін

**Міхалін** — тапонім.

## Брэсцкая вобласць 
* Вёска Міхалін, Брэсцкі раён

## Магілёўская вобласць 
* Вёска Міхалін, Чэрыкаўскі раён
Франопаль (Брэсцкі раён)

**Франо́паль** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Радваніцкага сельсавета. Размешчаны за 36 км на паўднёвы ўсход ад Брэста, за 20 км ад чыгуначнай станцыі Жабінка.

У складзе Рэспубліканскага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр «Заходні» (цэнтр — аг. Вялікія Матыкалы).

Радзіма ўдзельніка рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, ганаровага грамадзяніна Брэста Васіля Пятровіча Ласковіча.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. У 1858 годзе маёнтак ва ўладанні А. Соладава, які меў 221 дзесяціну зямлі. У 1897 годзе працавалі хлебазапасны магазін, лаўка. Адносілася да Радваніцкай сельскай грамады.

У 1905 годзе вёска ў Радваніцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Непадалёку знаходзілася аднайменнае паселішча (12 жыхароў). Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Радваніцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну нямецка-фашысцкія акупанты знішчылі 39 двароў, загубілі 13 жыхароў; на фронце загінулі 18 вяскоўцаў.

## Насельніцтва 
* 271 сялянская душа (1858)
* 563 жыхары (1897)
* 98 жыхароў (1905)
* 72 будынкі, 38 жыхароў (1921)
* 124 двары, 484 жыхары (1940)
* 284 жыхары (1970)
* 65 гаспадарак, 117 жыхароў (1997)
* 42 гаспадаркі, 77 жыхароў (2005)

## Вядомыя асобы 
* Васіль Пятровіч Ласковіч (1914—2012) — удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, ветэран Вялікай Айчыннай вайны, пісьменнік.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Радваніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Франопаль

**Франо́паль** — тапонім.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Франопаль — вёска ў Брэсцкім раёне.
** Франопаль — вёска ў Іванаўскім раёне.
* Віцебская вобласць:
** Франопаль — вёска ў Мёрскім раёне.
** Франопаль — вёска ў Пастаўскім раёне.
* Мінская вобласць:
** Франопаль — былая вёска ў Мядзельскім раёне.
Людовік (герцаг Бургундскі)

**Людовік, герцаг Бургундскі** (;  — ) — дафін Францыі з 1711 года, сын Людовіка Вялікага Дафіна і Марыі Ганны Баварскай, старэйшы ўнук Людовіка XIV.

Атрымаў выхаванне ў духу каталіцкай набожнасці апошніх гадоў кіравання Караля-Сонца. З 1702 года дзед увёў герцага Бургундскага ў Дзяржаўны савет (да гэтага часу яго малодшы брат Філіп ужо стаў каралём Іспаніі Філіпам V). На прынца ўплывала прыдворная «набожная партыя» (devots), і ён сам неўзабаве завёў уласную групоўку, куды ўваходзілі яго настаўнік Фенелон, герцагі дэ Бавіе і дэ Шэўроз, а таксама Луі дэ Сен-Сімон (вядомы мемуарыст). Кружок падтрымліваў ідэю «асветнага абсалютызму» і дваранскай алігархіі з вялікай колькасцю кансультатыўных арыстакратычных «саветаў», якія адначасова абмяжоўвалі самаўпраўнасць караля і адціскалі ад стырна ўлады буржуазію. Заўчасная смерць герцага Бургундскага перашкодзіла планам яго кружка здзейсніцца, аднак некаторых падобных тэндэнцый незалежна працягвалі прытрымлівацца рэгент — Філіп II Арлеанскі і яго пераемнікі. Пры рэгенцтве нядоўгі час праіснавала полісінодыя, сістэма калектыўнага кіравання, а на працягу 1715—1789 года буржуазія сістэматычна абмяжоўвалася ў правах займаць дзяржаўныя пасады (у адрозненне ад умеранага дэмакратызму, уласцівага ў гэтай справе Людовіку XIV).

Пасля смерці бацькі ў 1711 годзе герцаг Бургундскі стаў спадчыннікам прастола і дафінам, аднак ужо ў лютым 1712 года сканаў разам са сваёй жонкай Марыяй-Адэлаідай Савойскай ад эпідэміі адзёру. Ад гэта хваробы праз месяц памер і іх старэйшы сын, 4-гадовы герцаг Брэтонскі. Малодшае двухгадовае дзіця, герцаг Анжуйскі, выжыў і пасля смерці прадзеда стаў у 1715 годзе каралём Людовікам XV.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Бурбоны
Катэгорыя:Спадчыннікі, якія не ўзышлі на прастол
Катэгорыя:Герцагі бургундскія
Катэгорыя:Дафіны Францыі
Катэгорыя:Военачальнікі Францыі
Катэгорыя:Удзельнікі вайны за іспанскую спадчыну
Катэгорыя:Памерлі ад адзёру
Цыбуля скарада

**Цыбуля скарада**, **цыбуля рэзанец**, **трыбулька** (*Allium schoenoprasum*) — травяністая расліна сямейства цыбулевых.

## Апісанне 
Шматгадовая цыбульная расліна вышынёй 15-45 см. Цыбуліны прадаўгаватыя, размешчаныя на кароткім карэнішчы. Сцябло ўнутры пустое, аблісцелае. Лісце (1-2) кароткае, дудчастае, з доўгай похвай. Суквецце — шарападобны парасонік, без цыбулінак. Лісцікі калякветніка ружовыя або ружова-фіялетавыя, бліскучыя. Насенне вуглаватае.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: Еўропа, Каўказ, Сібір, Далёкі Усход, Паўночная Амерыка. Знаходзіцца ў Беларусі ў асобных лакалітэтах у межах шырокага галарктычнага арэала на паўднёвай мяжы яго паўночнаэўрапейскага раўніннага фрагмента. Расце на сырых лугах у далінах рэк.

## Асаблівасці біялогіі 
Цвіце ў канцы чэрвеня-ліпені, пладаносіць у жніўні. Размнажэнне насеннае і вегетатыўнае.

## Выкарыстанне 
У культуры добра пладаносіць, дае ўсходжае насенне і самасеў.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Дикие родичи культурных растений — *Allium schoenoprasum* L. — Лук скорода, шнитт // Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения

Катэгорыя:Цыбуля
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны
Катэгорыя:Гародніна
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Людовік Вялікі Дафін

**Людовік Вялікі Дафін** (; —) — адзінае законнае дзіця Людовіка XIV ад Марыі-Тэрэзіі Іспанскай, якое не памерла ў маленстве, і яго спадчыннік (дафін Францыі). Памёр за чатыры гады да смерці бацькі і не валадарыў.

Для выхавання дафіна па загадзе Людовіка была складзена 64-томная бібліятэка класічнай літаратуры Ad usum Delphini («для карыстання дафіна»), «вычышчаная» ад «нясціплых» выразаў. Выдатны военачальнік Вайны за іспанскую спадчыну.

## Сям’я і нашчадства 
У 1680 годзе ажаніўся з Марыяй Ганнай Баварскай (1660—1690). Сыны:
* Людовік, герцаг Бургундскі, памёр таксама пры жыцці дзеда (1712) і не валадарыў (бацька Людовіка XV);
* Філіп, герцаг Анжуйскі, з 1700 кароль Іспаніі (Філіп V), заснавальнік іспанскай галіны Бурбонаў;
* Карл, герцаг Берыйскі і Алансонскі, граф дэ Пуацье (пам. 1714, бяздзетным).

Пасля смерці жонкі Людовік уступіў у другі законны марганатычны шлюб з Марыяй Эміліяй Тэрэзай дэ Жалі дэ Шуэн. Другая жонка дафіна не насіла тытул «дафіны». Дзяцей ад гэтага шлюбу не было.

Вялікі Дафін меў таксама трох пазашлюбных дочак, усе яны нарадзіліся пасля смерці першай жонкі:
* Луіза Эмілія дэ Ватэдар (1694—1719), у шлюбе з Нікаля Менажэ.
* Ганна-Луіза дэ Банбур (1695—1716), у шлюбе з Ан-Эрарам д’Авагурам.
* Шарлота дэ Флеры (1697—1750), у шлюбе з Жэрарам Мішэлем дэ Ла Жаншэрам.

Катэгорыя:Бурбоны
Катэгорыя:Военачальнікі Францыі
Катэгорыя:Спадчыннікі, якія не ўзышлі на прастол
Катэгорыя:Дафіны Францыі
Грыфон (сын Карла Мартэла)

**Грыфон** (, 726—753) — сын Карла Мартэла Герыстальскага, франкскага маярдома, ад наложніцы (паводле іншых даных, другой жонкі) Свангільды.

## Біяграфія 
Пасля смерці бацькі Грыфон, якога яго адзінакроўныя браты Піпін Кароткі і Карламан лічылі незаконнанароджаным, прэтэндаваў на сваю долю ва ўладзе. Неўзабаве ён быў пасаджаны братамі ў манастыр пасля таго, як яны зманам завабілі яго на сустрэчу. У 747 годзе Грыфон бег з манастыра ў Баварыю да герцага Адзілона, які аказаў яму ўсялякую дапамогу. Пасля смерці Адзілона ў 748 годзе Грыфон сам абвясціў сябе герцагам Баварыі.

Піпін Кароткі, які тады ўжо стаў, пасля саслання ў манастыр Карламана, адзінаўладным маярдомам Франкскага каралеўства, уварваўся ў Баварыю, разбіў войскі Грыфона і пасадзіў на баварскі прастол малалетняга сына Адзілона, Тасілона III. Грыфон не склаў зброі, ізноў бег і працягваў дзеянні супраць Піпіна Кароткага (з 751 года караля франкаў) з новай арміяй, пакуль не быў забіты ў 753 годзе ў баі пры Сен-Жан-дэ-Мар'ене.

## Літаратура 
* Лебек С. Происхождение франков. V—IX века / Перевод В. Павлова. — М.: Скарабей, 1993. — Т. 1. — 352 с. — (Новая история средневековой Франции). — 50 000 экз. — ISBN 5-86507-001-0

Катэгорыя:Герцагі баварскія
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VIII стагоддзя
Катэгорыя:Піпініды
Карл Юны

**Карл Юны** (, 772—4 снежня 811) — кароль франкаў у 800—811 гадах.

Ён быў другім сынам Карла Вялікага і першым сынам ад яго другой (паводле крыніц, першай ці трэцяй) жонкі Хільдэгарды з Вінцгау. Пасля таго як Карл Вялікі падзяліў імперыю паміж сваімі сынамі, Карл Юны ў 800 годзе атрымаў тытул Караля Франкаў. Карл быў каранаваны каронай караля франкаў у Рыме 25 снежня 800 года, у той самы дзень, калі яго бацька быў каранаваны імператарскай каронай. Да гэтага (з 790 года) ён кіраваў графствам Мэн. Яго старэйшы брат, Піпін Гарбаты, быў пазбаўлены спадчыны, а яго малодшыя браты Карламан (пад імем Піпін) і Людовік Набожны атрымалі адпаведна Італію і Аквітанію.

У 789 годзе Карл Вялікі прапанаваў Карлу Юнаму ажаніцца з Эльфлідай, дачкой караля Усходняй Англіі Офы. Офа настойваў, што гэта можа адбыцца толькі калі дачка Карла Вялікага ажэніцца з сынам Офы Экгфрытам. Карл пакрыўдзіўся на гэта і зачыніў порты для англійскіх гандляроў. Пазней порты былі зноў адкрыты, гандлёвыя адносіны адноўлены, а праз некалькі гадоў, у 796 годзе, Карл і Офа склалі першы вядомы ў гісторыі Англіі гандлёвы дагавор.

Карл Юны сканаў у Баварыі 4 снежня 811.

Катэгорыя:Каралінгі
Катэгорыя:Каралі франкаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Іосіф Сцяпанавіч Пятосін

**Іосіф Сцяпанавіч Пятосін** (, Бабруйскі павет, цяпер Магілёўская вобласць — , Мінск, НКУС) — беларускі матэматык, педагог. Прафесар (1932).

## Біяграфія 
З сям'і рабочага. Атрымаў вышэйшую адукацыю ў Маскоўскім універсітэце (1906). З 1906 года выкладаў у сярэдніх і вышэйшых навучальных установах Літвы і Расіі. З 1921 года ў БДУ (з 1922 намеснік дэкана, у 1924-31 загадчык фізіка-матэматычнага аддзялення педагагічнага факультэта), адначасова ў 1931-38 гадах у Беларускім энергетычным інстытуце, у 1933 годзе ў БПІ. Навуковыя працы па аперацыйным злічэнні і дыферэнцыяльных ураўненнях. Член матэматычнай секцыі Галоўнай тэрміналагічнай камісіі Інстытута беларускай культуры. Падчас арышту выкладчык Беларускага політэхнічнага інстытута. Арыштаваны 16.5.1938. Асуджаны «тройкай» НКУС 22.8.1938 як «удзельнік контррэвалюцыйнай паўстанцкай арганізацыі і агент польскай разведкі» да ВМП з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны. Рэабілітаваны трыбуналам БВА 13.3.1956. Справа П. № 6692-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі МДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі БНТУ
Катэгорыя:Постаці Інстытута беларускай культуры
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Радамская канфедэрацыя

*(Пане Каханку)*]]
[thumb|Расійскі пасол [Мікалай Васільевіч Рэпнін|Мікалай Рэпнін, фактычны ініцыятар склікання і лідар канфедэрацыі]]

**Радамская канфедэрацыя** — канфедэрацыя, скліканая 23 чэрвеня 1767 года ў Радаме пад прыкрыццём расійскіх войскаў палкоўніка Васіля Кара для абароны ранейшага ладу Рэчы Паспалітай. Узнікла ў якасці рэакцыі стварэнне іншаверскіх канфедэрацый (Слуцкай і Торуньскай). 3 жніўня 1767 года яна была адноўлена ў Варшаве, доўжылася да 15 снежня 1767 года. Канфедэрацыя была створана па прапанове расійскага пасла Мікалая Рэпніна для ажыццяўлення раўнапраўя іншаверцаў, вяртання ранейшых шляхецкіх свабод і навязвання расійскага паручыцельства. Яе падтрымлівала магнацкая апазіцыя (Патоцкія), якая супрацьстаяла рэформам караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Мэтай радамчан быў прыгнёт «Фаміліі» Чартарыйскіх праз адхіленне яе ад уплыву на дзяржаўныя справы.

Маршалкам Радамскай канфедэрацыі стаў Караль Станіслаў Радзівіл *(Пане Каханку)*, маршалкам літоўскім — Станіслаў Бжастоўскі, сакратаром — Марцін Матушэвіч.

Тым не менш, фактычным лідарам канфедэрацыі стаў Мікіта Рэпнін, які даў указанне канфедэратам падпарадкавацца Станіславу Панятоўскаму і адправіць польскіх дэлегатаў да імператрыцы Кацярыне II з прашэннем аб гарантыі палітычнай сістэмы Рэчы Паспалітай. Мяркуецца, што гэта прашэнне да імператрыцы было падрыхтавана самім Рэпніным.

## Літаратура 
* Aleksander Kraushar. Książę Repnin i Polska w pierwszem czteroleciu panowania Stanisława Augusta: (1764—1768). Wyd. nowe, przejrz. i popr. Warszawa: Gebethner i Wolff; Kraków: G. Gebethner i Spółka, 1900. T. 1. 399 p.

## Спасылкі 
* Konfederacja radomska

Катэгорыя:Канфедэрацыі Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:1767
Катэгорыя:Палітыка Расійскай імперыі
Катэгорыя:Радам
Рызота

**Рызо́та** (, азначае «маленькі рыс») — распаўсюджаная страва з рысу ў Паўночнай Італіі. Упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах толькі ў XIX стагоддзі.

Для рызота выкарыстоўваецца круглы багаты крухмалам рыс сартоў Арборыа, Бальда, Падана, Рома, Віалоне Нана, Маратэлі або Карнаролі. Апошнія тры сарты лічацца лепшымі для рызота і яны найбольш дарагія. У залежнасці ад традыцый рэгіёну, рыс спачатку абсмажваюць на аліўкавым алеі або сметанковым масле, або на курыным тлушчы. Затым у рыс паступова даліваюць кіпячы булён (з мяса, рыбы, птушкі, гародніны) або звычайную ваду (як правіла, для рызота з морапрадуктаў) з разліку 3-4 шклянкі на 1 шклянку рысу і тушаць, пры гэтым памешваючы. Наступную порцыю вадкасці дадаюць толькі тады, калі зярняткі рысу ўвабралі ў сябе папярэднюю порцыю. У канцы прыгатавання дадаюць жаданы напаўняльнік — мяса, морапрадукты, грыбы, гародніну або сухафрукты.

Часам, каб надаць гатовай страве яшчэ большую крэмавасць (якая характэрна для гатункаў рысу з павышаным утрыманнем крухмалу), у амаль гатовую страву дадаюць сумесь узбітага венцам сметанковага масла з цёртым пармезанам ці пекарына. У рэчаіснасці, варыянтаў рызота мноства, страва не мае дакладнага складу кампанентаў і іх суадносін. У сапраўдным рызота неабходна дабіцца аднастайнай «цякучасці» гатовай стравы і крэмавай кансістэнцыі.

## Спасылкі 
* Рэцэпт рызота (рыс з грыбамі) 

Катэгорыя:Стравы з рысу
Катэгорыя:Італьянская кухня
Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 297

**Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 297** — рэзалюцыя, прынятая 15 верасня 1971 года, якая рэкамендавала Генеральнай асамблеі ААН прыняць Катар у члены ААН.

Рэзалюцыя была прынята 15 галасамі з 15. 

Катар атрымаў статус незалежнай дзяржавы 1 верасня 1971 года. Катар афіцыйна прызнала большасць краін свету, у тым ліку і СССР (8 верасня 1971 года), быў заключаны новы дагавор з Вялікабрытаніяй аб дружбе, у якім гаварылася пра захаванне «традыцыйных сувязяў» паміж дзвюма краінамі. Таму не існавала ніякага процідзеяння ўступленню Катара ў члены ААН.

## Гл. таксама 
*Рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН 552 (1984)

## Спасылкі 
*Тэкст рэзалюцыі на UN.org (PDF)

Катэгорыя:Рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН
Катэгорыя:Катар
Адміністрацыйны падзел Лесота

Лесота падзелена на 10 акруг, якія кіруюцца сакратарамі, сталіца завецца горад-лагер (*camptown*). Акругі падзелены на варды.

Спіс акруг Лесота:


Катэгорыя:Спісы:Лесота
Унутраная Аўстрыя

**Уну́траная А́ўстрыя** () — тэрмін, які выкарыстоўваецца для абазначэння дзяржаўнага ўтварэння канца XIV—XVI стагоддзяў, якое было ўтворана з прычыны падзелу ўладанняў Габсбургаў і ўключала герцагствы Штырыя, Карынтыя і Крайна.

Паводле Нойбергскага дагавора 1379 г. тэрыторыі, якія належалі дынастыі Габсбургаў падлягалі падзелу паміж двума братамі Альбрэхтам III і Леапольдам III. Першы атрымаў уласна герцагства Аўстрыя і стаў родапачынальнікам *Альбертынскай лініі* Габсбургаў. Другі стаў кіраўніком Штырыі, Карынтыі, Крайны, Ціроля і Пярэдняй Аўстрыі і заснавальнікам *Леапальдзінскай лініі*. Неафіцыйна княства Альбрэхта III звалася **Ніжняя Аўстрыя** (не блытаць з сучаснай федэральнай зямлёй Ніжняя Аўстрыя), а дзяржава Леапольда III — **Верхняя Аўстрыя**.

У 1402 г. Леапальдзінская лінія зноў падзялілася на дзве галіны: герцаг Эрнст Жалезны атрымаў у валоданне Унутраную Аўстрыю, а герцаг Фрыдрых IV — Ціроль і Пярэднюю Аўстрыю. Да канца XV стагоддзя Альбертынская лінія вымерла і ўсе аўстрыйскія землі былі аб'яднаны пад уладай герцага Унутранай Аўстрыі Фрыдрыха V.

У 1564 г. імператар і аўстрыйскі эрцгерцаг Фердынанд I зноў падзяліў уладанні Габсбургаў паміж сваімі сынамі. Унутраная Аўстрыя адышла да малодшага сына імператара Карла II. Яго сын Фердынанд II у 1619 г. аб'яднаў аўстрыйскія ўладанні і стаў імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі. Цірольская лінія Габсбургаў праіснавала да 1665 г., пасля чаго яе ўладання былі ўключаны ў склад адзінай Аўстрыйскай манархіі.

## Гл. таксама 
* Спіс кіраўнікоў Аўстрыі
* Габсбургі

Катэгорыя:Гісторыя Аўстрыі
Лукашэвіч

**Лукашэвіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Вацлававіч Лукашэвіч (нар. 1972) — беларускі тэлевядучы, журналіст.
* Алена Усцінаўна Лукашэвіч (1932—2017) — беларускі педыятр, народны ўрач СССР, выдатнік аховы здароўя.
* Альгерд Лукашэвіч — польскі акцёр.
* 
* Аляксей Стэфанавіч Лукашэвіч (1924—1943) — Герой Савецкага Саюза.
* Андрэй Міхайлавіч Лукашэвіч (нар. 1970) — беларускі гісторык.
* Георгій Аляксеевіч Лукашэвіч (1939—1997) — беларускі вучоны ў галіне акушэрства.
* Давід Андрэевіч Лукашэвіч (1906-?) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Ілья Ігаравіч Лукашэвіч (нар. 1998) — беларускі футбаліст.
* Клаўдзія Канстанцінаўна Лукашэвіч (Клаўдзія Каліна) (1925—1994) — беларуская пісьменніца.
* Максім Андрэевіч Лукашэвіч (нар. 1992) — беларускі футбаліст.
* Мікалай Антонавіч Лукашэвіч (нар. 1934) — беларускі матэматык.
* Ніна Пятроўна Лукашэвіч — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства.
* Станіслаў Міхайлавіч Лукашэвіч (1935—2011) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Мінскага гарадскога выканкама (1977—1980).
* Сяргей Уладзіміравіч Лукашэвіч — беларускі дыпламат.
* Уладзімір Васілевіч Лукашэвіч (нар. 1943) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Уладзімір Канстанцінавіч Лукашэвіч — беларускі філосаф.
* Цімафей Ігаравіч Лукашэвіч (нар. 1997) — беларускі футбаліст.
Нойбергскі дагавор

**Нойбергскі дагавор** (; 9 верасня 1379) — дагавор, які быў заключаны паміж аўстрыйскімі герцагамі Альбрэхтам III і Леапольдам III  і прадугледжваў падзел паміж імі ўладанняў Габсбургаў. Пагадненне было падпісана 9 верасня 1379 г. у горадзе Нойберг-ан-дэр-Мюрц, у Штырыі.

У адпаведнасці з Нойбергскім дагаворам Альбрэхт III атрымліваў уласна герцагства Аўстрыю разам са штырыйскімі ленамі ў Верхняй Аўстрыі (даліна Энса, Штайр, Зальцкамергут), а Леапольд III станавіўся кіраўніком астатніх частак габсбургскай манархіі: Штырыі, Карынтыі, Крайны, Істрыі, Ціроля і Пярэдняй Аўстрыі. Дагавор супярэчыў пастановам папярэдніх аўстрыйскіх кіраўнікоў Альбрэхта II і Рудольфа IV, якія забаранялі падзел уладанняў Габсбургаў.

Нойбергскі дагавор падзяліў Аўстрыйскую манархію паміж Альбертынскай і Леапальдзінскай лініямі габсбургскага дому і адзначыў пачатак працяглага перыяду раздробненасці ў Аўстрыі. Адзінства дзяржавы была адноўлена толькі ў 1490 г.

Катэгорыя:Гісторыя Аўстрыі
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XIV стагоддзя
Катэгорыя:Верасень 1379 года
Зальцкамергут

**Зальцкамергут** () — гістарычная вобласць у Аўстрыі на ўсходзе ад Зальцбурга, на тэрыторыі федэральных земляў Верхняя Аўстрыя (72 %), Зальцбург (12 %) і Штырыя (16 %). Багаты азёрамі горны край у даліне ракі Траўн — традыцыйнае месца турызму. Назва Зальцкамергут, літаральна *маёмасць Салянай палаты*, нагадвае пра часы, калі навакольныя саляныя шахты кіраваліся імперскай адміністрацыяй з Вены. У 1997 годзе раён горада Гальштат і гара Дахштайн увайшлі ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, як па крытэрыі выключнага прыроднага ландшафту, так і за яго ролю ў развіцці чалавецтва — саляныя шахты Зальцкамергута распрацоўваліся, пачынаючы з другога тысячагоддзя да н.э.

## Геаграфія 
Ландшафт вобласці вызначае рачная сістэма Траўна з 76 вялікімі і малымі азёрамі, і горы, якія атачаюць яе — Дахштайн, Мёртвыя горы і Пячорныя горы. Тры асноўныя ландшафты Зальцкамергута — альпійскія перадгор’і (поўнач), сярэднегор’е (Mittelgebirge), складзенае флішавымі пародамі, і ўласна альпійскае высакагор’е, складзенае вапняковымі пародамі. Зальцкамергут быў сфармаваны ледавіком, ізаляваныя ўчасткі якога падчас апошняга пацяплення ўтварылі азёры і высакагорныя балоты. У вапняковых горных масівах распаўсюджаны пячоры, у тым ліку пячора Хірлац агульнай даўжынёй 96 км.

## Гісторыя 
Найстаражытная культура чалавека, вядомая ў Зальцкамергуце — мондзэйская культура, датаваная 3600-3300 гг. да н.э. Мондзэйскія пасяленцы будавалі хаты на вадзе і ўмелі апрацоўваць медзь. Добра вывучана Гальштацкая археалагічная культура, 900—400 гг. да н.э. Названая па Гальштаце ў Зальцкамергуце, гэта культура шырока прадстаўлена ад паўночнай Францыі да Албаніі (варыянт гальштацкай культуры ў Венгрыі і ў Заходняй Украіне вядомы як Гава-галіградская культура).

З сярэдзіны XV стагоддзя раён саляных шахт — ва ўласнасці дому Габсбургаў, сама ж назва Зальцкамергут упершыню згадана ў 1656. У XVIII—XIX стагоддзі аўстрыйская дзяржава падтрымлівала прыбытковую саляную манаполію, увесь час прыразаючы да Зальцкамергута новыя лясныя ўгоддзі — саляварні патрабавалі паліва. Сучасныя межы вобласці ўсталяваліся толькі ў сярэдзіне XX стагоддзя.

## Азёры і гарады 
У склад Зальцкамергута ўваходзіць дзесяць раёнаў:
* Аусзэерланд (штырыйская частка Зальцкамергута) з цэнтрам Бад-Аўззэ
* Вольфгангзэ
* Унутраны Зальцкамергут з гарадамі Гальштат, Бад Гойзерн, Обертраўн
* Траўнзэ
* Атэрзэ
* Бад Ішль
* Мондзэе
* Фуксзэе
* Атэргау
* Альмталь

## Спасылкі 
*
Дойчэ банк Парк

**Дойчэ банк Парк** (); да 1 мая 2005 года *Вальдштадыён* (, *лясны стадыён*; да 1 ліпеня 2020 года *Камерцбанк-Арэна* (, *лясны стадыён*) — стадыён у горадзе Франкфурт-на-Майне, Германія. Хатняя арэна футбольнага клуба *Айнтрахт*, у 1991—2007 гадах на ім таксама праводзіла хатнія матчы каманда па амерыканскім футболе *Франкфурт Гэлаксі*.

Стадыён размешчаны на поўдзень ад ракі Майн у лясным масіве *Frankfurter Stadtwald* у гарадскім раёне Заксенгаўзен (*Sachsenhausen*). Адкрыты ў 1925 годзе і з тых часоў некалькі разоў мадэрнізаваны стадыён быў з 2002 па 2005 год перабудаваны ў чыста футбольны стадыён з нагоды чэмпіянату свету па футболе ў 2006. Умяшчая 51 500 гледачоў, ён уваходзіць у дзесятку буйнейшых футбольных стадыёнаў Германіі.

Характэрнай асаблівасцю стадыёна з'яўляецца дах намётавага тыпу плошчай у 37 500 кв.м., які нагадвае кола са спіцамі. Дах вагой у 3 000 тон падтрымліваецца 44 калонамі.

Спартыўны комплекс знаходзіцца ва ўласнасці горада Франкфурта і ўключае не толькі футбольную арэну, але і іншыя спартыўныя збудаванні. Да іх адносяцца  футбольныя пляцоўкі, басейн, тэнісны корт, пляцоўка для пляжнага валейбола і залы зімовых відаў спорту. Раней існавалі таксама веладром, каток і міні-поле для гольфа. Ад арэны праз галоўны вакзал Франкфурта ідзе электрычка (*S-Bahn*), побач са стадыёнам знаходзіцца таксама трамвайны прыпынак.

## Значныя спартыўныя падзеі
* Чэмпіянат свету па футболе 1974
* Чэмпіянат свету па футболе 2006
* Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988
* Кубак Канфедэрацый 2005
* Фінал Кубка УЕФА 1980
* Жаночы чэмпіянат свету па футболе 2011
* Фінал Кубка УЕФА сярод жанчын 2002, 2008
* Фінал Кубка Нямецкага футбольнага саюза 1966, 1969, 1976, 1982, 1984
* Суперкубак Нямецкага футбольнага саюза 1987, 1988
* Чэмпіянат Еўропы па амерыканскім футболе 2010

11 верасня 2010 г. на стадыёне прайшоў баксёрскі паядынак, у якім Уладзімір Клічко абараніў свае тытулы IBF, WBO і IBO  ў цяжкай вазе, накаўтаваўшы ў дзесятым раўндзе былога чэмпіёна WBC нігерыйца Сэмюэла Пітэра.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Германіі
Катэгорыя:Франкфурт-на-Майне
Энс

**Энс** () — рака ў Цэнтральнай Еўропе, правы прыток Дуная.

Выток Энса знаходзіцца ў горах Ніжняга Таўэрна, на тэрыторыі аўстрыйскай федэральнай зямлі Зальцбург. Далей рака працякае ў паўночна-ўсходнім кірунку па тэрыторыі Штырыі ў даліне паміж горнымі градамі Усходніх Альпаў.

## Літаратура 
* 

## Фотагалерэя 

Выява:Ennsradweg bei Radstadt.jpg|Верхняе цячэнне Энса ў Радштата
Выява:Ennstal.jpg|Энс у Штырыі
Выява:Enns in Steyr.jpg|Энс у Штайры

Катэгорыя:Геаграфія зямлі Зальцбург
Катэгорыя:Штырыя
Катэгорыя:Верхняя Аўстрыя
Катэгорыя:Ніжняя Аўстрыя
Катэгорыя:Рэкі Аўстрыі
Катэгорыя:Прытокі Дуная
Кніга Іова

**«Кніга Іова»**, або **«Кніга Ёва»** ( **Сеф́ер Ёў**; ; )— частка Бібліі (Старога Запавету).

«Кніга Іова» расказвае пра безабароннасць чалавека ў свеце. Гэта глыбока філасофскі твор. Д’ябал спрачаецца з Богам, ці сапраўды Іоў верны Богу: неабходна праверыць яго вернасць. Бог дазваляе гэта. I вось у героя паміраюць дзеці, усе родзічы, гіне жывёла. Ён ужо не багаты чалавек, не шэйх племені, не бацька. Але ўсё роўна Іоў праслаўляе Бога. Тады д’ябал пасылае на яго цяжкую хваробу. Іоў пакутуе ад несправядлівасці, скардзіцца, плача. Усё ж ён даказвае сваю вернасць Богу, а галоўнае, бескарыслівасць веры. Д’ябал пераможаны. Усё да Іова вяртаецца, ён жыве сто сорак гадоў.

Мова твора надзвычай архаічная, напоўнена метафарамі, шмат якія словы не сустракаюцца больш нідзе.

«Кніга Іова» падводзіць рысу пад цэнтральнай для літаратуры Старажытнага Усходу праблемай сэнсу жыцця. Уплыў кнігі адчуваецца ва У. Шэкспіра, Ё. Гётэ, Ф. Дастаеўскага.

## Біблія Францыска Скарыны 
Усяго захавалася 15 экзэмпляраў кнігі, з іх 5 поўных. Выданне адкрываецца тытульным лістом з гравюрай, назвай кнігі і чатырохрадковымі вершамі. На першым аркушы прадстаўлена «*Предъсловие в книгу Иов*», у якім асветнік распавядае пра значэнне кнігі і анатуе яе змест.
Пасля даецца тэкст кнігі, а на перадапошнім аркушы — пасляслоўе, у якім указваецца выдаўца, месца друкавання («*у старом месте Празском*»), а таксама час выхаду кнігі ў свет.

## Пераклады 
* Кніга Ёва ў перакладзе Васіля Сёмухі
* Ёў у перакладзе Яна Станкевіча і Майсея Гітліна
* Кніга Ёва ў перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* Кніга Ёва ў перакладзе Антонія Бокуна

## Літаратура 
* *Шамякіна Т.* Біблія // Міфалогія і беларуская літаратура: нарысы і эсэ: для ст. шк. узросту / Таццяна Шамякіна. — Мінск: Маст. літ., 2008. — С. 257—280. ISBN 978-985-02-0925-2.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Танах:Пісанні
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта

Катэгорыя:Іоў Шматпакутны
Заморскі рэгіён Францыі

**Заморскі рэгіён** (франц. *Région d’outre-mer*) — статус, прысвоены ў 2003 г. заморскім дэпартаментам Францыі. Тэрміны «заморскі дэпартамент» і «заморскі рэгіён» па цяпер дзеючай французскай канстытуцыі фармальна раўнапраўныя, хоць апошні дагэтуль ўжываецца значна радзей.

У лік заморскіх аднадэпартаментных рэгіёнаў уваходзяць:
* Гвадэлупа
* Марцініка
* Французская Гвіяна
* Рэюньён
* Маёта (з 31 сакавіка 2011 года)

У кожным заморскім рэгіёне дзейнічае выбарны рэгіянальны савет. Гэтыя рэгіёны — нароўні з метрапальнымі — таксама дэлегуюць сваіх прадстаўнікоў у агульнанацыянальныя структуры — Нацыянальную асамблею, Сенат, Савет па сацыяльных і эканамічных пытаннях.

Унутраная статыстыка Францыі ўключае заморскія рэгіёны ў склад самой Францыі (у адрозненне ад астатніх заморскіх уладанняў: заморскіх супольнасцей і заморскіх адміністрацыйна-тэрытарыяльных утварэнняў з асобым статусам).

## Спасылкі 
* Ministère de l’Outre-Mer
* some explanations about the past and current developments of DOMs and TOMs (in French)
Ганна Аўстрыйская (1573—1598)

[thumb|[Марцін Кобер Ганна Аўстрыйская, каралева Польшчы і Швецыі (1595)]]

**Ганна Аўстрыйская** (, , ; , Грац — , Варшава) — эрцгерцагіня аўстрыйская з роду Габсбургаў, першая жонка караля польскага і вялікага князя літоўскага Жыгімонта III Вазы.

## Біяграфія 
Ганна быў старэйшай дачкой эрцгерцага Карла II (1540—1590) і яго жонкі Марыі-Ганны (1551—1608), дачкі герцага Баварыі Альбрэхта V. 31 мая 1592 года яна ажанілася ў Кракаве з польскім і — пазней — шведскім каралём Жыгімонтам III Вазай (1566—1632), адзіным сынам караля Швецыі Юхана III і яго першай жонкі Кацярыны Ягелонкі, сястры кіраўніка Рэчы Паспалітай Жыгімонта II Аўгуста. Ганна Аўстрыйская была дбайнай каталічкай.

Ганна сканала з-за ўскладненняў, выкліканых нараджэннем яе апошняга дзіцяці. Пахавана ў кракаўскім Вавельскім саборы. Паводле надпісу на яе саркафагу, датай нараджэння Ганны з’яўляецца 1567 год, гэта значыць яно адбылося за 4 гады да таго як яе бацькі пажаніліся. Пасля смерці Ганны Жыгімонт III ажаніўся з яе сястрой, Канстанцыяй Аўстрыйскай.

## Дзеці 
У шлюбе з Жыгімонтам III Ганна нарадзіла пецярых дзяцей, з якіх толькі адзін дасягнуў паўналецця:
* Ганна-Марыя (1593—1600)
* Катарына (1594)
* Уладзіслаў IV Ваза (1595—1648), кароль Польшчы, Рускі цар. Жанаты ў першым шлюбе (1637) на эрцгерцагіні Цэцыліі-Рэнаце Аўстрыйскай (1611—1644), у другім шлюбе (1645) на прынцэсе Луізе-Марыі Ганзага.
* Катарына (1596—1597)
* Крыстафер (1598).

## Літаратура 
* Wilhelm Binder: *Allgemeine Realencyclopädie oder Conversationslexicon für das katholische Deutschland*, Band 12, S. 965
* Constantin von Wurzbach: Habsburg, Anna von Oesterreich (Königin von Polen). Nr. 27. В: Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich. Band 6. Verlag L. C. Zamarski, Wien 1856—1891, S. 151

## Галерэя 
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Ваза (дынастыя)
Катэгорыя:Княгіні і каралевы польскія
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Швецыі
Катэгорыя:Вялікія княгіні літоўскія
Катэгорыя:Памерлі пры родах
Катэгорыя:Эрцгерцагіні Аўстрыйскія