Авечая воўна

**Авечая воўна** — тэкстыльная сыравіна, вырабленая з поўсці свойскай авечкі.

## Дарога ад пашы да воўнапрадзільнай фабрыкі 
Авечкі жывуць 10—12 гадоў, кожная жывёла можа вырасціць не менш за 3 кг воўны ў год, некаторыя пароды даюць да 18&nbsp;кілаграмаў. Воўну  адзін-два разы на год (умелы стрыгальшчык стрыжэ больш за 20 авечак у гадзіну). Настрыжаная воўна захоўваецца як суцэльнае руно, розныя часткі якога пазней класіфікуюцца ў пэўныя класы якасці.

Сырая воўна ўтрымлівае ў сярэднім менш за палову масы прадзільных валокнаў, 10—45 % тлушчу і поту, 5—20 % — бруд, які трапіў у поўсць на пашы, акрамя таго валокны могуць утрымліваць да 25 % вільгаці. Тлушч і пот выдаляюцца  (атрыманы  можа быць выкарыстаны ў касметыцы), а раслінныя інгрэдыенты  з дапамогай сернай кіслаты (вугленне).

## Уласцівасці 
Чыстае валакно складаецца з , пігменту і хімічна звязанай вільгаці. З хімічных элементаў 50 % прадстаўлены вугляродам, яшчэ 40 % кіслародам і азотам. Паверхня валакна лускаватая.

Адмысловая структура ланцужковай малекулы надае валакну цудоўную эластычнасць і гнуткасць (E-модуль). Такім чынам, воўна амаль не камечыцца, але пры гэтым не такая трывалая, як іншыя тэкстыльныя валокны, і губляе дадаткова 10—20 % трываласці пры намаканні.  дзве партыі воўны ў адно і тое ж адценне наўрад ці магчыма. Ваўняныя вырабы павінны быць абаронены ад молі. Воўна значна даражэйшая за звычайныя тэкстыльныя валокны.

### Танката валакна 
Для ацэнкі якасці воўны важныя даўжыня, трываласць, утрыманне раслінных інгрэдыентаў, адценне колеру, а вызначальнай з’яўляецца танката валакна. У цяперашні час танката адносіцца да таўшчыні папярочнага перасеку валакна, вымеранай у мікраметрах (мкм). Прыкладна да канца 20-га стагоддзя танката таксама паказвалася ў адпаведнасці з так званай « » (колькасць прадзенняў/клас воўны).

Лічба перад **’s** паказвала колькасць маткоў (560 ярдаў кожны) , якія можна было вырабіць не больш чым з 1 фунта (453 г) валакна. Танката звычайна пастаўляных ваўняных праж можа быць прыблізна пералічана: ад 16 мкм (= 90’s) да 40 мкм (= 36’s) або як (максімальная) танката пражы:

ад 90’s = \frac{1000}{90 . 1,129} = 9,84  да

36’s = \frac{1000}{36 . 1,129} = 24,6 тэкс

Абазначэнне танкаты воўны па Брэдфардскай сістэме дагэтуль (у 2020 годзе) выкарыстоўваецца, напрыклад, у некаторых краінах Азіі.

У ЗША з 1 студзеня 2007 года дзейнічае палажэнне (за подпісам прэзідэнта), якое вызначае абазначэнне сярэдняй танкаты валокнаў у вырабах з чыстай воўны (і сумесяў з утрыманнем воўны больш за 45 %) у адпаведнасці з правіламі, атрыманымі з сістэмы Брэдфарда, напрыклад:

SUPER 90’s — валокны з танкатой больш за 19,25 мкм

SUPER 140’s — 150’s — з танкатой ніжэй 16,75 мкм

SUPER 240’s — 250’s — з танкатой ніжэй 11,75 мкм і г. д.

Існуе таксама тэрмін Super Bale — для цюка самай тонкай воўны ў свеце. Усяго з яго будзе выраблена каля 40—50 касцюмаў. Ён з’яўляецца прадметам аўкцыёну і зацікаўлены ў ім вядучыя перапрацоўчыя кампаніі (напрыклад, ).

## Віды воўны 
Паводле знаходак на тэрыторыі сучасных Турцыі і Ірака, пачаткі гадоўлі авечак адносяцца да 11 тысяч гадоў таму.

Агульная колькасць авечак на зямным шары ў другім дзесяцігоддзі XXI стагоддзя перавышае 1 мільярд, але большасць з іх вырошчваецца на мяса і малако. У развядзенні прымаюць удзел: Кітай — 171 мільён, Аўстралія — 103, пятнаццаць краін Еўрасаюза — 99 і краіны былога Савецкага Саюза — 65 мільёнаў.

Пароды авечак, ад якіх часткова паходзяць назвы воўны, дзеляцца (у спецыяльнай літаратуры) на 3 ці 4 групы:

*  — гэта вельмі тонкая воўна (каля 14—25 мкм),  50—150 мм, моцна закручаная, мяккая, адносна мала бліскучая.  была выведзена ў Іспаніі прыкладна ў 1700 годзе, але за апошнія 100 гадоў у пародзе дамінавала Аўстралія (разам з Новай Зеландыяй).  дае 3,5—6 кг у год, а  — да 18 кг&nbsp;сырой воўны

Сярэдні выхад (доля чыстага валакна ў агульнай стрыжцы) перавышае 50 %.

* Шэвіёт або гладкая воўна мае валокны даўжынёй 170—400&nbsp;мм і таўшчынёй 40—44&nbsp;мкм, злёгку закручаная, з асаблівым бляскам. Сярэдняя маса воўны з авечкі — 3—7&nbsp;кг поўсці, выхад ніжэй за 40 %. Сёння пераважная большасць  вырошчваецца на мяса і малако.

У так званых *нізінных авечак* (Кітай, Расія, Цэнтральная Еўропа) селекцыйнае прызначэнне, даўжыня і таўшчыня валакна падобныя з шэвіётам.

* Мяшаныя воўны былі атрыманы шляхам скрыжавання розных парод, і ў залежнасці ад рэгіёна, у якім вырошчваюцца авечкі, валакно больш падобнае на мерыноскую воўну або шэвіёт. Колькасць гэтых воўнаў перавышае дзве папярэднія групы. Даўжыня 100—200&nbsp;мм, танката 27—40&nbsp;мкм, сярэдні выхад 39 %.

Долі асобных відаў у сусветным спажыванні ў канцы ХХ стагоддзя:  39 %, мяшаныя 33 %, іншыя віды авечак 28 %.

## Сусветнае спажыванне воўны 
Сусветная вытворчасць мытай воўны.

## Ланалін 
Важным пабочным прадуктам авечай воўны з’яўляецца , хімічна вельмі складаны васковы тлушч, які складаецца ў асноўным з халестэрыну, эстэраў і некалькіх тлустых кіслот. Выкарыстоўваецца ў касметыцы (змякчае і разгладжвае скуру), у тэкстыльнай прамысловасці (змякчальнік; дадаецца ў некаторыя мыйныя сродкі), у , у медыцыне і фармакалогіі (антыбактэрыяльны і гіпаалергенны сродак; спрыяе гаенню невялікіх апёкаў; выкарыстоўваецца для вытворчасці вітаміна D3.

## Літаратура 
* Alfons Hofer: *Stoffe — 1. Textilrohstoffe, Garne, Effekte*, str. 167—210, Deutscher Fachverlag, Frankfurt nad Mohanem 1992, ISBN 3-87150-366-5

Катэгорыя:Воўна
Катэгорыя:Тэкстыльныя валокны
Катэгорыя:Авечкагадоўля