open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Стасева

**Ста́сева** (, ) — аграгарадок (да 2009 г. — вёска) у Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Лёзненскага сельсавета. Да 2004 года цэнтр Стасеўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Размешчаны на рацэ Ольша пры ўпадзенні ў яе ракі Каменка, на аўтамабільнай дарозе  Віцебск — Лёзна — мяжа з Расійскай Федэрацыяй. За 12 кіламетраў на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Лёзна, за 30 кіламетраў ад Віцебска, за 11 кіламетраў ад чыгуначнага прыпыначнага пункта Выдрэя.

## Насельніцтва 
* 2001 год — 200 жыхароў, 98 двароў.

## Інфраструктура 
* пачатковая школа
* Дом культуры
* бібліятэка
* аддзяленне сувязі
* аддзяленне банка
* крама «Прадукты»
* крама «Стас»
* лазня

## Памятныя мясціны 
* Вайсковыя могілкі савецкіх афіцэраў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну — 

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-36-26. Выданне 1985 года. Стан мясцовасці на 1981 год.

## Спасылкі 
* Фатаграфіі на сайце **Фото Планета** 

Катэгорыя:Лёзненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лёзненскага раёна
Стасеўка

Назву **Ста́сеўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Стасеўка — вёска ў Рэчыцкім раёне
* Магілёўская вобласць
** Стасеўка — вёска ў Бабруйскім раёне
Архірэйская Слабодка

**Архірэ́йская Слабо́дка**, **Анто́нава** — гістарычная мясцовасць Мінска, размешчаная ў паўднёва-ўсходняй частцы горада на зямлі Архірэйскага двара.

На паўднёвым захадзе ад Архірэйскай Слабодкі пачынаюцца Тры Карчмы, на паўночным захадзе — Кашары, на поўначы — Стромкі Бераг, на паўночным усходзе — Доўгі Брод.

## Гісторыя 
Зямля належала мінскім архірэям, адсюль назва.

У спісах вуліц Мінска 2-й паловы XIX ст. згадваюцца «Архірэйская слабада» і «Архірэйская Слепня». У раёне вёскі Архірэйская Слабада месцілася Архірэйская Пустыня, дачы мінскі архірэяў.

У пачатку XX ст. Архірэйская Слабодка ўваходзіла ў трэцюю паліцэйскую частку горада. Праз прадмесце праходзілі Шпітальная (цяпер Фрунзэ), Архірэйская  Слабодка (Пуліхава), Новазагародняя, Іванаўская, Андрэеўская, Смаленская, Нагорная, Правіянцкая (Захарава), Старазагародняя (Азгура) вуліцы.

У 1923 годзе савецкія ўлады пераназвалі Архірэйскую Слабодку ў Пуліхаву Слабодку.

### Старыя адрасы 
**Архірэйская Слабодка, 4.* Епархіяльны свечачны завод. Адкрыты ў 1893 годзе. Займаў аднапавярховую камяніцу. Выпускаў свечкі з белага і жоўтага воску. Шостую частку сыравіны складалі агаркі. Прадпрыемства размяшчалася ў раёне цяперашняй вуліцы Пуліхава.

## Сучаснасць 
Пра існаванне прадмесця нагадвае Антонаўскі парк (назва нададзена ў 2006 годзе) і Антонаўская вуліца — колішняя дарога з горада да фальварка архіепіскапа Антонія Зубко.

## Літаратура 
* І. Сацукевіч. Прадмесці // 
* 
* 
* 
* Іван Сацукевіч. Тапанімія вуліцы і плошчаў Мінска ў ХІХ — пачатку ХХ стст. // «Беларускі калегіум», 4 чэрвеня 2008.
* Ростислав Боровой. Минские пригороды XVI — начала XX века // Архитектура и строительство. — 2008. — № 11. — С. 46—50.

## Спасылкі 
* Шпачыраванне па пасёлку Трактарнага завода (часткова Архірэйскай Слабодцы)
* Шпацыраванне па Антонаўскім парку

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Касцёл Святога Роха і кляштар рахітаў (Мінск)

**Касцёл Святога Роха і кляштар рахітаў** — колішні рымска-каталіцкі сакральны комплекс у Менску. Размяшчаўся ў канцы Койданаўскай вуліцы, дзейнічаў у 1750-х — 1830-х гадах.

## Гісторыя 
Заснаваны 3 жніўня 1752 года фундацыяй ксяндза, апостальскага пісара Тамаша Стацэвіча, які ахвяраваў 11&nbsp;000 злотых і абраз Святой Веранікі, а таксама ўнукаў менскага бурмістра Лукаша Богушавіча Шышкі — каралеўскага сакратара Тодара Шышкі з братамі Юрыем, Базылём, Міхалам Шышкамі, якія ахвяравалі кангрэгацыі рохітаў пад пабудову кляштара і шпіталя два пляцы на Койданаўскай вуліцы побач Койданаўскай брамы і гарадскога вала, а таксама 750 злотых на ўтрыманне хворых. Такім чынам у Менску з’явілася таварыства рохітаў з невялікім касцёлам і фундашам у 7000 срэбрам.

У 1788 годзе Міхал Ансялеўскі надаў кляштару 2 сенажаці паблізу горада.

Станам на 1796 год у рэзідэнцыі рохітаў 5 манахаў. У 1797 годзе названы менскія браты-рохіты — Макарый Ахрамовіч (60 гадоў) са шляхты Ашмянскага павета, Урбан Бардзынскі (80 гадоў) і Юзаф Анцілеўскі (70 гадоў) са шляхты Мінскай губерні, Андрэй Ольскі (50 гадоў) са шляхты Навагрудскага павета.

За 1800 год захаваўся Інвентар візіты касцёла і шпіталя братоў рохітаў (*Inwentarz wizyty kosciola i szpitalu brzci rochitow roku 1800*).

У XVIII — пачатку XIX ст. кляштару належалі некалькі пляцаў з будынкамі ў горадзе, а таксама фруктовы сад каля вуліцы Нямігскай і вятрак пры дарозе на Смілавічы.

У 1824 годзе мінскі кляштар рохітаў скасаваны, уся маёмасць перададзена менскага кляштара баніфратраў. Пасля 1832 года кляштар баніфратраў скасаваны, большасць яго будынкаў, у тым ліку колішні кляштар і касцёл рохітаў, знесена, а астатняя маёмасць у 1836 годзе перададзена Мінскаму прыказу грамадскай апекі (Минскому приказу общественного призрения).

У 2-й палове XIX ст. тэрыторыя забудавана жылымі дамамі.

## Архітэктура 
Невялікі драўляны дзвюхвежавы касцёл Святога Роха на падмурку, галоўным фасадам выходзіў на Койданаўскую вуліцу. Інтэр’еры ўпрыгожвалі тры драўляныя разьбяныя алтары.

У галоўным алтары знаходзіліся абразы Святога Роха, Святой Веранікі і Святога Юзафа. На тэрыторыі кляштара размяшчаўся аднапавярховы драўляны шпіталь на 30 ложкаў і тры драўляныя жылыя дамы, у адным з іх жыў ксёндз-капелан, а таксама комплекс гаспадарчых пабудоў і агарод. Тэрыторыя кляштара была абнесена драўляным парканам, галоўная брама размяшчалася з боку Койданаўскай вуліцы.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Касцёл Св. Веранікі і кляштар рохітаў (Мінск) на Radzima.org
* КАСЦЁЛ СВЯТОГА РОХА І КЛЯШТАР РАХІТАЎ 

Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Мінска
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Мінска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя расійскімі ўладамі
Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Мінску
Катэгорыя:Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)
Касцёл Святой Марыі Магдалены і кляштар кармелітаў (Мінск)

**Касцёл Святой Марыі Магдалены і кляштар кармелітаў** — рымска-каталіцкі кляштарны комплекс у Мінску. Дзейнічаў на працягу XVIII ст. Знаходзіўся ў Ракаўскім прадмесці на Новафранцысканскай (Ракаўскай) вуліцы.

Мураваны касцёл з'яўляўся помнікам архітэктуры барока (паводле адной з версій, на яго месцы цяпер стаіць праваслаўнае Епархіяльнае ўпраўленне), да нашых дзён захавалася адна з кляштарных пабудоў (вуліца Ракаўская, 14).

## Гісторыя 
Кляштар кармелітаў заснаваў у 1703 годзе стольнік і падстароста менскі Тэадор Антоній Ваньковіч (паводле іншых звестак у 1677 або каля 1733 года Цеханавецкія), які ахвяраваў ордэну пляц на вуліцы Юраўскай (Ракаўскай) і запісаў 9 тыс. злотых на маёнтку Глушынцы (ці Іслач). У 1735 годзе Я. Турчыновіч-Сушыцкі ахвяраваў рэзідэнцыі некалькі пляцовак з будынкамі. У 1738 годзе віленскі біскуп Міхал Зянковіч заснаваў пры кляштары брацтва Найсвяцейшай Дзевы Марыі Шкаплернай.

У 1750 годзе староства шатроўскі Т. Ваньковіч падараваў манахам 2 плошчы на вуліцы Юраўскай і фальварак Доўгая Ніва (ці Кальварыя) з цагельнямі, які меў 10 моргаў ворнай зямлі і комплекс жылых і гаспадарачых пабудоў. Побач з фальваркам знаходзіліся кляштарныя могілкі з 36 капліцамі, якія ў 1795 годзе пераўтварыліся ў гарадскія парафіяльныя. У 1754 годзе ксёндз Т. Стацэвіч ахвяраваў 4 тыс. злотых на будаўніцтва Кальварыйскага касцёла, пры якім з 1755 года распачало дзейнасць брацтва Панскай Мукі. Апроч таго, кляштару належалі некалькі пляцаў у горадзе з камяніцамі і крамы на рынку.

У 1763 годзе староста менскі Міхаіл Валадковіч вымураваў у стылі барока касцёл Святой Марыі Магдалены і кляштар.

Станам на 1796 год у рэзідэнцыі было 5 манахаў, аднак праз два гады біскуп Якуб Дадэрка скасаваў кляштар і перавёў сюды францысканцаў. Па задушэнні вызваленчага паўстання 1830—1831 гадоў расійскія ўлады канфіскавалі будынкі і высялілі з іх манахаў. Будынак касцёла выкарыстоўваўся пад склад, а ў 2-я пал. XIX ст. яго зруйнавалі.

Беларускі падарожнік і краязнавец Уладзіслаў Сыракомля ў сяр. XIX ст. пісаў

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Касцёл Св. Марыі Магдалены і кляштар кармелітаў (Мінск) на Radzima.org

Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі барока
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Мінска
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Мінску
Катэгорыя:Кармеліцкія кляштары Беларусі
Сяргей Васілевіч Харэўскі

**Сярге́й Васілевіч Харэ́ўскі** (нар. , ) — беларускі мастак, літаратар, гісторык мастацтва, культуролаг, мастацтвазнаўца.
 ў галерэі ЛаСандр-Арт ў Минску 19 верасня 2014 года з мастаком]]

 на адкрыцці выставы графікі Юрыя Якавенкі «Царства Саламона» ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі 30 кастрычніка 2014]]

## Адукацыя 
Вучыўся ў школе з мастацкім ухілам № 26, у Мінскім мастацкім вучылішчы імя А. Глебава (1982—1987), дзе разам з ім вучыліся яго сябры Ігар Варашкевіч, Міхал Анемпадыстаў, Тодар Кашкурэвіч, Лявон Вольскі і інш.

Удзельнічаў у маладзёжных грамадскіх аб’яднаннях «Талака» і «Беларуская Майстроўня» (1979—1984). Прывёў Сяргея Харэўскага і яго стрыечнага брата Андрэя Лапцёнка ў суполку «Беларуская Майстроўня» Міхал Анемпадыстаў:

*Некалькі гадоў таму мастацтвазнаўца Сяргей Харэўскі напісаў кніжку «Звяры-суайчыннікі» …і папрасіў мяне зрабіць прадмову. Паколькі ў кнізе часта згадваліся істоты, радзіма якіх — Новая Зеландыя, я… у прадмове напісаў, што Сяргей Харэўскі нарадзіўся ў Новай Зеландыі ў сям’і перасяленцаў з Беларусі, а потым, начытаўшыся старых падшывак «Нашай Нівы», вярнуўся на радзіму, дзе яго чакалі цяжкія выпрабаванні. Ён стаў піянерам, але быў выключаны з піянерскай арганізацыі за сувязь з важатай. І розныя іншыя сюжэты такога плану я таксама напрыдумляў. Самае цікавае, шмат хто з чытачоў, і сярод іх былі сур’ёзныя журналісты, паверыў, што Харэўскі сапраўды з Новай Зеландыі. Толькі ў рэдакцыі газеты «Навінкі», якая тады выходзіла, усё зразумелі і перадрукавалі прадмову, як узор той літаратуры, якая адпавядае іх выданню.*

## Літаратура 
* *Дубавец, С.* Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду / Сяргей Дубавец; фота А. Канцавога. — [Б. м.] : Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2012, — 457 с.

## Спасылкі 
* Кніга «Звяры-суайчыннікі» на сайце www.knihi.net 
* Пра Сяргея Харэўскага на «Тузіне Гітоў» 

### Інтэрв’ю 
* *Сяргей Харэўскі.* Беларуская архітэктура нібыта ў фраку, але шырынка расшпіленая // euroradio.fm
* *Сяргей Харэўскі.* Минск: мертвый город или город мертвых? // tio.by
* *Сяргей Харэўскі.* [Інтэрв’ю з мастаком Валерыем Песіным(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD).] 
* *Сяргей Харэўскі.* Інтэрв’ю з мастаком Русланам Вашкевічам 
* Што ў Мінска: твар ці пыса? // budzma.by/

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Культуролагі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні
Катэгорыя:Члены Талакі
Мінск стары і новы

**Мінск стары і новы** — беларускі сеціўны рэсурс, прысвечаны гісторыі Мінска. Аўтар-стваральнік — Уладзімір Валажынскі.

Сайт змяшчае фотаздымкі і апісанні вуліц, пляцаў, паркаў, прадмесцяў, помнікаў архітэктуры старога і сучаснага места. Прыведзены спіс пераназванняў вуліцаў; храналогія асноўных гарадскіх падзей; мапы і планы Мінска; славутасці; даведкавая інфармацыя пра музеі, гатэлі. У 2007 годзе на аснове матэрыялаў сайта выйшла кніга з аналагічнай назвай — «Мінск стары і новы».

У 2004 годзе сайт быў адзначаны спецыяльнай намінацыяй аргкамітэта 2-га конкурсу беларускіх кантэнт-праектаў. 4 красавіка 2008 года сайт здабыў гран-пры 6-га штогадовага конкурсу беларускіх кантэнт-праектаў.

## Спасылкі 
* Галоўная старонка сайта «Мінск стары і новы»
* Галоўная старонка (больш поўная версія)
* 

Катэгорыя:Беларуская мова ў інтэрнэце
Катэгорыя:Руская мова ў інтэрнэце
Катэгорыя:Нямецкая мова ў інтэрнэце
Катэгорыя:Англійская мова ў інтэрнэце
Катэгорыя:Культура Мінска
Кляштар марыявітак (Мінск)

**Кляштар марыявітак** — колішні рымска-каталіцкі сакральны комплекс у Мінску. Дзейнічаў у 1771—1850 гадах. Знаходзіўся на Францысканскай вуліцы.

У шэрагу публікацый сустракаецца памылковая лакалізацыя кляштара на Траецкай Гары, дзе напраўдзе знаходзіўся касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і шпіталь сясцёр міласэрнасці.

## Гісторыя 
У Менску жыў і памёр заснавальнік кангрэгацыі марыявітак віленскі ксёндз Юзаф Турчыновіч-Сушыцкі (1697—1773).

Пры кляштары працавала школа, у якой выхаванак навучалі мовам, дамаводству і арыфметыцы. Была невялікая бібліятэка з 26 кніг. У кляштары стала жыло 3—4 законніцы, якія не мелі капліцы і хадзілі на набажэнствы ў касцёл езуітаў.

У 1850 годзе расійскія ўлады закрылі кляштар марыявітак, а яго пляц разам з будынкамі прадалі пад гарадскую забудову.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Chodzko J.* Diecezja Mińska około 1830 roku : [2 t.] / J. Chodzko; oprac. i wyd. M. Radwan. — Lublin : Inst. Europy Środkowo-Wschod., 1998. — T. 2 : Struktury zakonne. — 213 s.

Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Мінска
Катэгорыя:Колішнія кляштары Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Мінску
Сяляева

**Сяля́ева** — возера ў Беларусі, у Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца ў басейне ракі Заходняя Дзвіна за 28 (24) км у напрамку на паўночны ўсход ад Віцебска, за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Рыбакі.

Плошча паверхні возера 0,32 км². Даўжыня 1,08 км, найбольшая шырыня 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі 2,63 км. Катлавіна возера выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны вышынёй 3—4 м. Берагавая лінія слабазвілістая. У возера ўпадае ручай, на захадзе выцякае ручай у Заходнюю Дзвіну.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Витебск: План города. Витебский район: Карта. / Редактор: В. А. Змачинская. — Мн.: РУП «Белкартография», 2009. — 4611 экз.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Белыя лаўкі

**Гандлёвыя рады «Бе́лыя ла́ўкі»** — помнік грамадзянскай архітэктуры XIX стагоддзя ў Пружанах Брэсцкай вобласці. Пабудаваныя ў 1867 годзе з цэглы. Архітэктары — Міхайлоўскі і Савіч.

## Гісторыя 
Збудаваныя на месцы старых драўляных гандлёвых радоў паводле праекту гарадзенскага губернскага архітэктара Міхайлоўскага і епархіяльнага архітэктара Т. Савіча. Першапачаткова мелі праезд ва ўнутраны дворык для падвозу і захоўвання тавараў.

## Архітэктура 
]]
Помнік грамадзянскай архітэктуры XIX стагоддзя з рысамі барока і класіцызму. Цікавыя як рэдкі ўзор грамадзянскай манументальнай архітэктуры.

Прамавугольны ў плане двухпавярховы будынак накрыты двухсхільным дахам з франтонамі на тарцах. 2 рады гандлёвых ячэек утвораныя масіўнымі аркадамі з абодвух падоўжных фасадаў. Насупраць інтэрвалаў паміж слупамі арак неглыбокія прамавугольныя нішы ў сценах, у якіх размешчаныя дзверы і вітрыны гандлёвых памяшканняў.

Колішні праезд пасярэдзіне падкрэслены трохпралётнымі рызалітамі, апрацаванымі пілястрамі і завершанымі фігурнымі франтонамі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Фотаздымкі на «Глобусе Беларусі»
* Фотаальбом на Pruzhany.com
* 

Катэгорыя:Славутасці Пружанскага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:З’явіліся ў 1867 годзе
Катэгорыя:Пружаны
Катэгорыя:Гандлёвыя рады Беларусі
Катэгорыя:1867 год у Беларусі
Аляксандр Адамавіч Ярашэвіч

**Аляксандр Адамавіч Ярашэвіч** (, в. Любкаўшчына Стаўбцоўскага раёна, Мінская вобласць — , Мінск) — беларускі мастацтвазнавец. Кандыдат мастацтвазнаўства (2003).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1962). З 1965 у Інстытуце ядзернай энергетыкі, у 1979—2003 у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі. З 2004 у Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі.

Даследуе мастацтва эпохі барока (скульптуру, іканапіс, алтарнае малярства, іканаграфію) і гісторыю рэлігіі на Беларусі (беларускія манастыры).

Адзін з аўтараў двухтомнага даведніка «Рымска-каталіцкія Кальварыйскія могілкі ў Мінску на Беларусі» (Варшава, 1996, 2000), аўтар кніг «„Маці Божая Снежная“ ў Беларусі» («Про Хрысто, 2003»), «Абраз Маці Божай Будслаўскай» («Про Хрысто, 2004»), укладальнік і адзін з аўтараў альбома «Музей старажытнабеларускай культуры» (Мн., 2004).

Памёр 28 кастрычніка 2016 года.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Аляксандр Ярашэвіч, аўтары часопіса Наша Вера

Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты мастацтвазнаўства
Катэгорыя:Супрацоўнікі АІЭЯД «Сосны»
Лунь стэпавы

**Лунь стэпавы** (*Circus macrourus*) — від мігруючых птушак сямейства каршаковых і падсямейства лунёвых.

## Апісанне 
Зграбная птушка, даўжыня цела 45-52 см, маса 250—450 г, размах крылаў 0,99-1,17 м. Самцы меншыя за самак і больш светлыя. Спіна шыза-шэрая, брушны бок белы з шызаватым напылам на валляку. Надхвосце белае, канцы крылаў чорныя. Самка зверху вохрыста-бурая, знізу бураватая з цёмнымі падоўжнымі стракацінамі.

## Распаўсюджанне 
Сустракаецца ў паўднёвай частцы Усходняй Еўропы і Цэнтральнай Азіі. Зіму праводзіць, галоўным чынам, у Індыі і Паўднёва-Усходняй Азіі. Вельмі рэдка сустракаецца ў Брытаніі і ў Заходняй Еўропе.

## Экалогія 
Гэтая драпежная птушка водзіцца на адкрытых раўнінах, балотах і пустках.

Палюе на маленькіх жывёл, такіх, напрыклад, як яшчаркі, грызуны і птушкі. У пошуках ежы птушка лунае нізка над лугамі.

## Гнездаванне 
Гняздо птушка будуе на зямлі. У кладцы — 4-6 белых яек.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Катэгорыя:Ястрабіныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1770 годзе
Хадулачнік

**Хадулачнік** (*Himantopus himantopus*) — птушка сямейства шыладзюбых (*Recurvirostridae*).

## Апісанне 
У хадулачніка вельмі доўгія, чырвонага колеру лапы і чорная, тонкая, прамая і доўгая дзюба. Даўжыня тулава дасягае ад 33 да 36 сантыметраў, з якіх 6 сантыметраў прыпадае на дзюбу. Галава, патыліца, ніз і надхвосце белыя, спіна і крылы з абодвух бакоў чорныя. Спіна і плечы дарослых самцоў маюць зялёны, а ў самак буры адліў.

## Арэал 
Хадулачнік жыве на адкрытых вадаёмах з прэснай, саланаватай або салёнай вадой у лагунах і стэпах. Яго доўгія лапы дазваляюць шукаць корм у глыбакаводных месцах. Сустракаецца ў асноўным на поўдні Цэнтральнай Еўропы, на Каспійскім і Чорным морах, у Турцыі. Хадулачнік — пералётная птушка, зімуе ў Афрыцы.

## Гл.таксама 
* Спіс птушак Беларусі

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Шыладзюбыя}
Кубак Беларусі па футболе 2006/2007

**Кубак Беларусі па футболе 2006/2007** — 16-ы розыгрыш Кубка Беларусі. 
Пераможцам Кубка, упершыню за сваю гісторыю, стаў футбольны клуб «Дынама» з Брэста, 
які перамог у фінале барысаўскі БАТЭ у серыі пенальці.

## Каляндар 
## 1/32 фінала 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 28 клубаў:
* 3 пераможцы рэгіянальных Кубкаў (Д4 — КФК);
* 15 клубаў Другой лігі (Д3) (усе клубы лігі, акрамя «Гомель-СДЮШАР-8» і мінскай «Змены»);
* 10 клубаў Першай лігі (Д2) (з 14).

Гульні прайшлі 2 і 5 ліпеня 2006.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## 1/16 фінала 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 32 клубы:
* 14 пераможцаў 1/32 фінала;
* 4 астатнія клубы Першай лігі (Д2) («Смаргонь», «Мінск», «Мазыр»-ЗЛіН і «Зорка-БДУ»).
* 14 клубаў Вышэйшай лігі (усе);

Гульні прайшлі 10 і 13 жніўня 2006.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## 1/8 фінала 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніках двух матчаў.*

### Першыя матчы 
Першыя матчы прайшлі 20 верасня 2006.

### Адказныя матчы 
Адказныя матчы прайшлі 4 кастрычніка 2006.

## Чвэрцьфіналы 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніках двух матчаў.*

### Першыя матчы 
Першыя матчы прайшлі 1 красавіка 2007.

### Адказныя матчы 
Адказныя матчы прайшлі 5 красавіка 2007.

## Паўфіналы 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніках двух матчаў.*

### Першыя матчы 
Першыя матчы прайшлі 10 красавіка 2007.

### Адказныя матчы 
Адказныя матчы прайшлі 2 мая 2007.

## Фінал 

## Спасылкі 
* football.by 
* weltfussballarchiv.com 

2007
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2006 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2007 годзе
Катэгорыя:2006 год у футболе
Катэгорыя:2007 год у футболе
Кулік-цякун

**Кулік-цякун** (*Tringa glareola*) — адзін з відаў улітаў сямейства бекасавых, раней род адносілі да ржанкавых.  

Кулік-цякун - птушка з чорна-белым апярэннем, на спіне ёсць карычневыя або бурыя адмеціны. Даўжыня цела 15-25 см.

Гняздуе кулік-цякун на зямлі ў тундры, лесатундры, часам у лясной зоне ад горнай Шатландыі, Паўночнай Еўропе, у Азіі да Камандорскіх і Алеуцкіх астравоў. Часам можа будаваць гнёзды ў дуплах, пакінутых іншымі птушкамі. На зіму ляціць у Афрыку, Індыю, Паўднёва-Усходнюю Азію, сустракалася таксама ў Аўстраліі. У кладцы звычайна 3-4 яйкі, якія высіджваюць самец і самка напераменку 22-23 дні. 

Сілкуюцца на плыткаводдзе і вільготным брудзе ў асноўным насякомымі і чарвякамі, а таксама дробнымі малюскамі.

## Галерэя 

Image:Wood Sandpiper (Tringa glareola) near Hodal I IMG 9536.jpg
Image:Tringa glareola 1 (Marek Szczepanek).jpg
Image:Wood Sandpiper (Non-breeding) at Puri I IMG 9172.jpg
Image:Tringa glareola PA021139.jpg
Tringa glareola MHNT.ZOO.2010.11.117.1.jpg |Museum specimen - Suomussalmi, Finland

Катэгорыя:Бакасавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Беларусь (цягнік)

**«Беларусь»** — фірменны пасажырскі цягнік № 2/1 Мінск — Масква. Цягнік адпраўляецца з вакзала станцыі Мінск-Пасажырскі ў Мінску штодня і прыбывае на станцыю Масква-Беларуская. Агульны час у дарозе складае 9 гадзін 53 хвіліны ў прамым напрамку, а ў зваротным — 10 гадзін 3 хвіліны.

## Гісторыя 
З 16 сакавіка 2020 года па 8 лютага 2021 года ён быў адменены з-за закрыцця мяжы з-за пандэміі каранавіруса.

## Расклад цягніка 
Расклад цягніка на сайце POEZD.RW.BY 

## Схема цягніка 
Вагоны 1,9-10 — купэйныя (40 месцаў) 
Вагоны 2-5 — спальныя(20 месцаў) 
Вагоны 6-7 — спальныя (18 месцаў) 
Вагоны 8 — Ккупэйны (32 месцы) 
Вагоны 11-16 — купэйныя (36 месцаў)

## Спасылкі 
* Фірменны цягнік «Беларусь» на афіцыйным сайце Беларускай чыгункі 

Катэгорыя:Цягнікі Расіі
Катэгорыя:Цягнікі Беларускай чыгункі
Катэгорыя:Фірменныя цягнікі
Чайка марская

**Марская чайка** (*Larus marinus*) — від птушак з сямейства чайкавых (*Laridae*).

## Апісанне 
Марская чайка можа дасягаць даўжыні 75 см і з’яўляецца самым буйным відам чаек. Яна важыць да 2 кг, а размах яе крылаў — каля 170 см. Яе апярэнне афарбавана ў белы колер, за выключэннем верхняга боку крылаў — ён чорны. Магутная жоўтая дзюба на кончыку з ніжняга боку чырвонага колеру. Афарбоўка лапак бледна-ружовая. У птушанят апярэнне бурае і становіцца белым, як у дарослых, толькі па заканчэнні чатырох гадоў. У палёце марская чайка можа дасягаць хуткасці да 110 км/г. У яе няма натуральных ворагаў. Працягласць жыцця складае да 23 гадоў.

## Пашырэнне 
Марская чайка жыве на ўзбярэжжах паўночнай часткі Атлантычнага акіяна і ў Цэнтральнай Еўропе. Арэал ад Паўночнай і Заходняй Еўропы да поўдня Грэнландыі і паўночна-ўсходняй часткі Паўночнай Амерыкі. Насяляе скалістыя берагі акіянаў і мораў, скалістыя астравы рознай велічыні, рэдка на селіцца берагах плоскіх або салёных балот, на тэрыторыях, не знішчаных чалавекам, таксама на астравах рэк і азёр і нават на адкрытых тарфяніках. Пасля гнездавання жыве ў прыбярэжнай зоне мораў, часам да 150 км ад мора, спарадычна на кантынентальных вадаёмах. Пачынае сінантрапізавацца.

Паўночныя папуляцыі пералётныя або качуючыя, паўднёвыя і нарвежскія — аселыя. Узімку некаторыя асобіны здзяйсняюць пералёт з Скандынавіі ў больш паўднёвыя краі, некаторыя зімуюць, сілкуючыся на сметніках.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздуе ў калоніі (часта з іншымі відамі) або адзіночна, на скальных абрывах (радзей на плоскіх участках, напр., на тарфяніках або астраўках, пакрытых травой); у выключных выпадках — на будынках. Гняздо даволі няшчыльнае, чашападобнае, з невялікай колькасці травы; высцілка — з марскіх раслін, траў і пырніку. Верхнія краі гнязда абкладзены каменьчыкамі або рэшткамі марскіх малюскаў.

Яйкі звычайна 2-3 (часам 1-5), шырокаавальныя, светла-палева-жоўтыя, аліўкава-карычневыя, зеленаватыя або зеленавата-гліністыя з папялістымі або блакітна-шэрымі глыбокімі і карычнева-аліўкавымі ці чорна-карычневымі паверхневымі плямамі.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

## Гл. таксама 
* Спіс птушак Беларусі

Катэгорыя:Чайкі
Катэгорыя:Птушкі Еўропы
Катэгорыя:Птушкі Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Авуляцыя

**Авуляцыя** (ад  — яечка) — выхад яйцаклеткі (аацыта другога парадку) з яечніка ў поласць цела пасля разрыву спелага фалікула. З поласці цела яйцаклетка трапляе ў яйцавод (у жанчыны фалопіевы трубы), дзе адбываецца апладненне.

Біялагічны сэнс авуляцыі складаецца ў вызваленні яйцаклеткі ад фалікула для яе апладнення і далейшай транспарціроўкі па палавых шляхах самкі.

## Гл. таксама 
* Менструацыя

## Літаратура 
* R. Lüllmann-Rauch: Histologie. 1. Auflage. Thieme, Stuttgart 2003. S.417-445. ISBN 3-13-129241-5

Катэгорыя:Фізіялогія рэпрадуктыўнай сістэмы жанчын
Бэлты (герб)

**Бэлты**, або **Белты** () — польскі і вялікалітоўскі шляхецкі герб.
Лічыцца, што гэты герб у XI ст. быў перанесены ў Польшчу з Маравіі, а пасля Гарадзельскай уніі пачаў выкарыстоўвацца і ў Вялікім княстве Літоўскім.
Найранейшая пісьмовая ўзгадка адносіцца да 1412 года.
Мае некалькі адмен, сярод іх герб «Календа».

### Апісанне 
Тры срэбных дроцікі ці тры арбалетных балты складзены зоркаю на чырвоным полі, сярэдні з іх астрыём уверх.
На навершы пяць стравусіных пёраў.

### Гербам карыстаюцца 
Бадзінскія (Badinski), Бэлты (Белты, Belt), Бэлтовічы (Белтовічы, Beltowicz), Бенедыктовічы (Benedyktowicz), Бянешкі (Beneszko), Больтц (Boltz), Хахонскія (Chochonski), Хахароўскія (Chochorowski), Цірыссэр (Cirisser), Гранеўскія (Graniewski), Ядзескі (Ядзешкі, Iodziesko, Iodzieszko), Янушоўскія (Januszowski), Кірдзеі (Kierdej, Kierdey, Kierdey Radzinowoyski), Календы (Kolenda, Koleda), Каляндоўскія (Koledowski), Пятржыцкія (Pietrzycki), Пілінскія (Pilinski), Патарчыцкія (Potarczycki), Патаржыцкія (Potarzycki), Пажарыскія (Pozaryski), Пазнякі (Pozniak), Пазаржыцкія (Pozorzycki), Пылінскія (Pylinski), Радзіваноўскія (Radziwanowski, Radziwonski), Страдэцкія (Stradecki), Стржэльніцкія (Strzelnicki), Смяхоўскія (Smiechowski), Сняхоўскія (Sniechowski), Вальшлегер (Wolszleger), Звяркоўскія (Zwierkowski).
* Бэлты змененыя: Ядзешкі (Jodzieszko), Календы (Koleda), Пылінскія (Pylinski), Рэмбоўскія (Rembowski), Сыманалевічы (Сіманалевічы, Symonolewicz).

## Спасылкі 
* Гербоўнік шляхты ВКЛ Герб Бэлты і яго ўжывальнікі.
Статут Арганізацыі Аб’яднаных Нацый

**Статут ААН** — шматбаковае міжнароднае пагадненне, якое засноўвае міжнародную арганізацыю ААН; падпісана 26 чэрвеня 1945 у Сан-Францыска на заключным пасяджэнні Канферэнцыі Аб'яднаных Нацый па стварэнні Міжнароднай Арганізацыі пяццюдзесяццю дзяржавамі (Аўстралія, Аргенціна, Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка, Бельгія, Балівія, Бразілія, Вялікабрытанія, Венесуэла, Гаіці, Гватэмала, Гандурас, Грэцыя, Данія, Дамініканская Рэспубліка, Егіпет, Індыя, Ірак, Іран, Канада, Кітай, Калумбія, Коста-Рыка, Куба, Ліберыя, Ліван, Люксембург, Мексіка, Нідэрланды, Нікарагуа, Новая Зеландыя, Нарвегія, Панама, Парагвай, Перу, Сальвадор, Саудаўская Аравія, Сірыя, СССР, ЗША, Турцыя, Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка, Уругвай, Філіпінскія Рэспубліка, Францыя, Чэхаславакія, Чылі, Эквадор, Эфіопія, Югаславія і Паўднёва-Афрыканскі Саюз) і ўступіла у сілу 24 кастрычніка 1945, пасля таго, як было ратыфікавана пастаяннымі членамі Савета Бяспекі ААН і большасцю іншых дзяржаў, якія падпісалі Статут.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Поўны тэкст Статута ААН на беларускай мове
* Статут ААН на беларускай мове (адноўлены з сайту ААН у Беларусі, які быў выдалены)

Катэгорыя:Арганізацыя Аб’яднаных Нацый
Катэгорыя:Дагаворы і канвенцыі ААН
Дзень нямецкага адзінства

**Дзень нямецкага адзінства** () — з 1990 года нацыянальны свята Германіі, адзначаецца ў адпаведнасці з Дагаворам аб аб'яднанні ФРГ і ГДР 3 кастрычніка ў дзень аб'яднання Германіі. 3 кастрычніка з'яўляецца ў Германіі непрацоўным днём.

## Гісторыя свята 
Пасля аб'яднання краіны ў 1990 годзе нацыянальная свята аб'яднанай краіны меркавалася прызначыць на 9 лістапада — дзень падзення Берлінскай сцяны. Аднак паколькі гэты дзень быў звязаны з цёмнымі перыядамі ў гісторыі Германіі (Піўны путч ў 1923 годзе і лістападаўскія пагромы 1938), для новага дзяржаўнага свята была абраная іншая дата — 3 кастрычніка 1990 года, калі адбылося фактычнае аб'яднанне двух нямецкіх дзяржаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Святы Германіі
Катэгорыя:Святы 3 кастрычніка
Томсан

**Томсан** — англійскае прозвішча і тапонім.

## Прозвішча 
* Аляксандр Іванавіч Томсан (1860—1935) — рускі і савецкі лінгвіст.
* Джозеф Джон Томсан (1856—1940) — англійскі фізік.
* Джордж Паджэт Томсан (1892—1975) — англійскі фізік.
* Джэймс Томсан (1700—1748) — англійскі паэт.
* Томас Томсан (1817—1978)— шатландскі хірург на службе Брытанскай Ост-Індскай кампаніі, брытанскі натураліст і батанік.
* Уільям Томсан, лорд Кельвін (1824—1907) — англійскі фізік.
* Чарлз Уайвіл Томсан (1830—1882) — шатландскі біёлаг і акіянограф.

## Тапонім 
* Томсан — горад у ЗША, у штаце Мінесота.
* Томсан — рака ў Аўстраліі.
* Томсан — кратар на Месяцы.
Статыка

**Ста́тыка** (ад , «нерухомы») — раздзел механікі, у якім вывучаюцца ўмовы раўнавагі механічных сістэм пад дзеяннем прыкладзеных да іх сіл і момантаў. Адрозніваюць статыку цвёрдага цела, статыку пругка дэфармаванага цела, гідрастатыку і аэрастатыку.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Статика // Физический энциклопедический словарь. / Главный редактор А. М. Прохоров.— М.: Советская энциклопедия, 1983.
Герб Рэчы Паспалітай

**Герб Рэчы Паспалітай** — сімвал уніі Каралеўства Польскага і Вялікага княства Літоўскага. Уяўляў сабою аб'яднаны герб абедзвюх дзяржаў на чатырохчасткавым шчыце, у першай і чацвёртай частках польскі белы арол, у другой і трэцяй вялікалітоўская «Пагоня». На малым шчытку звычайна знаходзіўся герб правячага манарха.

## Герб Студзеньскага паўстання 
Падчас Студзеньскага паўстання выкарыстоўваўся адменнік герба, які складаўся ўжо з трох палёў. Трэцяе поле займаў Архангел Міхаіл. Новы герб меў уяўляць сабой Рэч Паспалітую Трох Народаў, аднак афіцыйна так ніколі і не быў выкарыстаны.

File:Coat_of_arms_of_the_January_Uprising.svg|Герб Рэчы Паспалітай Трох Народаў

Катэгорыя:Гербы дзяржаў
Катэгорыя:Рэч Паспалітая
Статыстычная фізіка

**Статысты́чная фі́зіка** — раздзел тэарэтычнай фізікі, які вывучае ўласцівасці сістэм з вялікай колькасцю часціц (малекул, іонаў, атамаў, электронаў, інш.).

Вызначае ўплыў мікраструктуры рэчыва на ўсе яго фізічныя ўласцівасці (дыэлектрычныя, вязкія. пругкія. акустычныя і інш.). У статыстычную фізіку ўваходзіць статыстычная тэрмадынаміка, якая вывучае ўласцівасці рэчыва ў стане статыстычнай раўнавагі (неўраўнаважаныя ўласцівасці і працэсы даследуе фізічная кінетыка), вызначае залежнасць паміж ціскам, аб’ёмам і тэмпературай у сістэме (ураўненне стану рэчыва) у адпаведнасці з характарам сіл міжмалекулярнага ўзаемадзеяння.

Асноўным паняццем статыстычнай фізікі з’яўляецца *статыстычны ансамбль*.

## Літаратура 
* 
* 
*
Уільям Томсан (лорд Кельвін)

{{Вучоны
| Імя                  = Уільям Томсан, лорд Кельвін
| Арыгінал імя       = William Thomson, 1st Baron Kelvin
| Выява          = Baron Kelvin 1906.jpg
| Шырыня               = 250px
| Месца нараджэння       = 
| Месца смерці         = 
| Навуковая сфера = 
| Месца працы = 
| Навуковая ступень = 
| Навуковае званне = 
| Альма-матэр = 
| Навуковы кіраўнік = Уільям Хопкінс
| Знакамітыя вучні = Уільям Эдвард Айртан,Уільям Мюрэй Морысан
| Вядомы як =
| Узнагароды і прэміі = Узнагарода Сміта,Каралеўскі медаль,Медаль Коплі
{ style="background: transparent"
 
-

}
| Роспіс = Lord Kelvin Signature.svg
| Шырыня роспісу =
}}
**Уіяльям Томсан, лорд Кельвін** (; , Белфаст, Паўночная Ірландыя — , Ларгс, Шатландыя) — брытанскі фізік.

Пасля заняткаў па матэматыцы пад кіраўніцтвам свайго бацькі, прафесара матэматыкі Дж. Томсана ў 1841 годзе — студэнт Кембрыджскага ўніверсітэта. З 1846 па 1899 гады — загадчык кафедры фізікі ўніверсітэта Глазга.

У 1890—1895 гады Уільям Томсан — прэзідэнт Лонданскага Каралеўскага таварыства. Тытул лорда Кельвіна атрымаў за навуковыя заслугі ў 1892 годзе.

Лорд Кельвін адзін з першапачынальнікаў тэрмадынамікі, аўтар грунтоўных прац, звязаных з другім пачаткам тэрмадынамікі і яго скарыстаннем ў дачыненні да канкрэтных фізічных праблем.

## Літаратура 
* 
* 
* *Хрусталёв Б. М., Несенчук А. П., Романюк В. Н.* Техническая термодинамика: учебник для вузов : в 2 ч. — Минск: Технопринт, 2004. — 487 с. — ISBN 985-464-547-9.
* 

## Спасылкі 
* *John Munro.* Heroes of the Telegraph (тэкст з праекта «Гутэнберг») 

Катэгорыя:Вучоныя, у гонар якіх названы фізічныя адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Прэзідэнты Каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Матэўчы
Катэгорыя:Натурфілосафы
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Статыстычны ансамбль

**Статыстычны ансамбль фізічнай сістэмы** — набор разнастайных станаў дадзенай сістэмы, якія адпавядаюць вызначаным крытэрыям. З'яўляецца асноўным паняццем статыстычнай фізікі.

Прыкладамі статыстычнага ансамбля з'яўляюцца:
* мікракананічны ансамбль, які апісвае станы сістэмы з зададзенымі (пастаяннымі) энергіяй, імпульсам і момантам імпульсу сістэмы;
* кананічны ансамбль, які апісвае станы сістэмы з пастаяннай колькасцю часціц;
* вялікі кананічны ансамбль, які апісвае станы сістэмы з пераменнай колькасцю часціц (і з зададзеным хімічным патэнцыялам);
* адкрыты статыстычны ансамбль, які апісвае станы сістэмы з пераменнай колькасцю часціц (з зададзеным хімічным патэнцыялам) і з правільным улікам паверхневых членаў;
* ізатэрмічна-ізабарычны ансамбль;
* нераўнаважныя (квазіраўнаважныя) статыстычныя ансамблі.
 
Фізічны сэнс набывае функцыя размеркавання сістэмы па статыстычнаму ансамблю, г.зн. размеркаванне верагоднасці сістэмы знаходзіцца ў тым ці іншым фізічным стане. Звычайна разглядаюцца раўнаважкія размеркаванні, якія апісваюць фізічныя сістэмы, якія знаходзяцца ў тэрмадынамічнай раўнавазе з навакольным асяроддзем. У агульным выпадку любая фізічная сістэма можа знаходзіцца ў нераўнаважным стане.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Тэорыя сістэм
Катэгорыя:Статыстычныя ансамблі
Стаўка падатку

**Стаўка падатку** — велічыня падатку на адзінку падаткаабкладання (гектар зямлі, транспартныя сродкі, рубель даходу і інш.). 

Адрозніваюць: цвёрдыя, прапарцыянальныя і прагрэсіўныя стаўкі падатку. 

У Рэспубліцы Беларусь стаўка падатку ўстанаўліваецца падаткавым заканадаўствам Рэспублікі Беларусь. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Падаткаабкладанне
Стаўбунка

**Стаўбу́нка** — рака ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі і Бранскай вобласці Расіі, левы прыток ракі Беседзь (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 22 км, 19 км з іх на тэрыторыі Веткаўскага раёна. Плошча вадазбору 192 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 %. Пачынаецца на паўночнай ускраіне былой вёскі Стаўбунка ў Бранскай вобласці, вусце каля вёскі Жалезнікі Веткаўскага раёна. Рэчышча на працягу 17,3 км (ад мяжы з Расіяй да аграгарадка Стаўбун Веткаўскага раёна) каналізаванае. Асноўны прыток — рака Гнеў (злева).

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гомельской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Веткаўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Бранскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Беседзі
Торвальд Стаўнінг

**Торвальд Аўгуст Марынус Стаўнінг** (; 26 кастрычніка 1873 — 3 мая 1942) — дацкі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Даніі ў 1924—1926 і 1929—1942 гадах, першы дзяржаўны міністр ад сацыял-дэмакратычнай партыі ў гісторыі Даніі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія Стаўнінга на «Лексіконе»

Катэгорыя:Палітыкі Даніі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Даніі
Катэгорыя:Міністры абароны Даніі
Катэгорыя:Члены Сацыял-дэмакратычнай партыі Даніі
Чаротніца

**Чаротніца** (*Gallinula chloropus*) — невялікая вадаплаўная птушка з сямейства .

## Назва 
Навуковую назву птушкі можна перакласці з лацінскай як «зялёнаногая курачка», што паказвае на знешняе падабенства з хатнімі курамі.

## Апісанне 
Даўжыня цела 32—35 см, размах крылаў 49—56 см. Памерам з голуба. Аліўкава-бурая з белым падхвосцем і з чырвонай плямай голай скуры над дзюбай. У маладых чырвоны колер адсутнічае, дзюба карычнева-зялёная). Птушаняты чорныя, верх галавы і горла чырвона-блакітныя.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны. Чаротніца шырока распаўсюджаная на ўсіх мацерыках, за выключэннем Аўстраліі і Антарктыды. Тыповы жыхар разнастайных вадаёмаў са стаялай або праточнай вадой і забалочанымі, зарослымі берагамі. Звычайна вядзе скрытны спосаб жыцця — нягледзячы на вялікую распаўсюджанасць, гэтую птушку бывае цяжка ўбачыць у дзікай прыродзе. Тым не менш, у густанаселеных раёнах Еўропы птушкі часта прывыкаюць да прысутнасці чалавека.

Тыпова пералётныя толькі папуляцыі з паўночных раёнаў арэала. Месцы зімовак: часткова ў межах гнездавога арэала, а таксама Паўднёвая Еўропа, Паўднёвая i Усходняя Азія, Паўночная Афрыка, Цэнтральная і Паўднёвая Амерыка.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо робіць сярод воднай плаваючай расліннасці або на купіне, каля самай вады, так, што птушка падплывае да гнязда, часам гняздо плаваючае або на беразе сярод раслін у кусце, заўсёды паблізу вады. У выключных выпадках — на кусце або на дрэвах і нават у старых гнёздах іншых відаў да 8 м над зямлёй. Гняздо падоўжанае, чашападобнае амаль выключна з лістоў аеру альбо трыснягу, укладзеных крыж-накрыж (сцёблы толькі ў аснове); высцілка — з дробных лістоў аеру і траў.

Яйкі (звычайна 5—10, можа быць 2—13 і больш — магчыма, знесеныя 2 самкамі) крыху падоўжаныя з тупым вузейшым канцом, жаўтаватыя або зеленаватыя. Глыбокія плямы — шэрыя з фіялетавым адценнем, больш дробныя і густыя; паверхневыя — карычневыя, чырванаватыя або бурыя.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
*  — С. 327.

## Спасылкі 
* Animal Diversity Web: Gallinula chloropus Common moorhen
* Карта распаўсюджвання чаротніцы ў свеце 
* Illinois Natural History Survey. Common Moorhen Gallinula chloropus 
* All About Birds: Common Moorhen
* Birds of Britain: Moorhen, Gallinula chloropus 

Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Катэгорыя:Птушкі Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Птушкі Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Пастушковыя
Стаўбун

**Стаўбу́н** (, ) — аграгарадок (да 2009 года вёска) у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Цэнтр Стаўбунскага сельсавета.

## Геаграфія 
Стаіць на рацэ Стаўбунцы, за 33 км на паўночны ўсход ад Веткі, 55 км ад Гомеля.

## Насельніцтва 
* 2001 год — 1265 жыхароў, 552 двары.

## Інфраструктура 
* Лясніцтва
* Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Стаўбунская сярэдняя школа»
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аптэка
* Аддзяленне сувязі
* Фельчарска-акушэрскі пункт

## Славутасці 
* Абрад «Ваджэнне і пахаванне стралы» — .
* Свята-Мікольская царква.

## Вядомыя асобы 
* Міхась Емяльянавіч Каршук (нар. 1897) — дзеяч беларускага нацыянальна-культурнага руху, краязнавец, публіцыст.
* Марыя Ягораўна Чуяшова (1932—1989) — беларуская калгасніца, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР, Герой Сацыялістычнай Працы (1971).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Стаўбунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна
Палешукі

**Палешукі** (; ; ) — карэннае насельніцтва Палесся. Назва «паляшук» ёсць экзаэтнонімам і як саманазва жыхарамі Палесся ўжываецца зрэдку. Жыхары Палесся захавалі многія архаічныя рысы ў матэрыяльнай і духоўнай культуры, мове і самасвядомасці.

## Даследаванні 
Найбольш адметнай этнаграфічнай групай ёсць заходнія палешукі — усходне-славянская этнічная супольнасць з некаторымі прыкметамі самабытнага этнасу, які, аднак, канчаткова не склаўся. Згодна з Фёдарам Клімчуком, паводле ўмоў гаспадарання заходнія палешукі падзяляюцца на тры групы насельніцтва. Шпілеўскі адрозніваў палескую мову ад беларускай і ўкраінскай і акрэсліў межы яе распаўсюджання.  лічыў магчымым выдзяліць насельніцтва Палесся ў асобную этнічную групу. Этнаграфічныя асаблівасці насельніцтва Палесся адзначаў Кіркор.

Між тым, большасць даследчыкаў сярэдзіны XIX — пачатку XX стагоддзяў адносілі жыхароў Палесся да ўкраінцаў, а іх мову — да гаворак украінскай мовы. У атласах Эркерта і Рытыха, працах гісторыкаў Каяловіча, этнографаў Карскага. Так, згодна з дадзенымі Гродзенскага губернскага статыстычнага камітэта за 1869 год, у Берасцейскім павеце ўкраінцы складалі 51,35 % насельніцтва, у Кобрынскім — 69,59 %. Але падобныя статыстыкі складаюцца толькі на падставе моўнага матэрыялу і паводле меркавання складальнікаў, а не на падставе самавызначэння людзей.

Частка даследчыкаў лічыла, што насельніцтва Заходняга Палесся ўсё ж бліжэй да беларусаў, чым да ўкраінцаў. Такіх поглядаў прытрымліваліся Доўнар-Запольскі, Эрэміч і Бялыніцкі-Біруля.

300px|thumb|Жыхары Кобрына (прыблізна 1916 год)
thumb|Паляшук (фотаздымак да 1917 года)
, 1903)]]

## Мова 
На тэрыторыі Заходняга Палесся Беларусі распаўсюджаны заходнепалескія гаворкі, на тэрыторыі Усходняга Палесся Беларусі — паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы, на тэрыторыі Украіны — паўночны дыялект украінскай мовы.

У 1988 годзе на аснове заходнепалескіх гаворак Беларусі Міколам Шэляговічам () пачалося стварэнне пісьмовай палескай літаратурнай мовы. Тады было ўтворана грамадска-культурнае згуртаванне «Полісьсе» і пачалася распрацоўка пісьмовай нормы адмысловай палескай, ці яцвяжскай, мовы. У 1990 годзе адбылася ўстаноўчая канферэнцыя, на якой абмяркоўваліся розныя этнаграфічныя і мовазнаўчыя праблемы Палесся і, у тым ліку, стварэнне пісьмовай палескай мовы.

## Самасвядомасць палешукоў 
У выніку падчас перапісу насельніцтва 1931 года ў Палескім ваяводстве 707 тысяч чалавек (64 % насельніцтва ваяводства) назвалі сваю мову «тутэйшаю» (; ). На Палессі назва «тутэйшыя», у асноўным, адпавядае паняццю «палешукі», аднак у адрозненне ад экзаэтноніма «паляшук», «тутэйшы» з’яўляецца саманазвай, але не этнонімам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Народы Беларусі
Катэгорыя:Палессе
Катэгорыя:Усходнія славяне
Дамавік

**Дамавік** (*Дамавы, Дамавой, Хатнік, Гаспадар, Падпечнік, Хоплік*) — у славянскіх народаў дамавы дух, міфалагічны гаспадар і заступнік дома або хаты, забяспечвае нармальнае жыццё сям'і, здароўе людзей і жывёл, урадлівасць. Дамавікі — добрыя персанажы беларускай міфалогіі, якія жывуць у жытле або хлеве.

## Апісанне 
У кожнага Дамавіка ёсць Дамавуха, як людзі, яны жывуць разам. Дамавікі падобныя на маленькіх чалавечкаў, але ніколі не паказваюцца людзям на вочы. Дамавікі часта падобныя на гаспадароў хаты. Дамавікі, як і людзі, ядуць, п'юць, радуюцца і засмучаюцца, нараджаюцца і паміраюць.

## Лад жыцця 
На працягу года было некалькі дзён, калі гаспадары дома мусілі выказваць сваё стаўленне да дамавіка. Найчасцей праз гасцінцы — кілішак віна, лусту хлеба, кавалак сала і чагосьці салодкага. Гасцінец пакідалі на стале на ноч, каб дамавік пачаставаўся. Казалі, што апоўначы дамавік абавязкова выйдзе са свайго патаемнага месца і возьме ежу. І тады раніцай можна будзе заўважыць яго сляды і адчуць, як змянілася атмасфера ў хаце.

Пакідаючы ежу дамавіку, абавязкова прыгаворвалі прыблізна так: «Гаспадар-бацюхна, захавай маю хацінку і маю скацінку»; «Гаспадарушка, бацюхна, хлеб-соль прымі, скацінку вадзі»; «Дамавішка-дзядуля, усіх паі, кармі авечушак, наладжвай лад, глядзі гладка і сцялі мякка».

Дамавікі ахоўваюць дом, клапоцяцца пра ўтульнасць. У дамавікоў ёсць свой характар і могуць караць крыклівых і неакуратных гаспадароў дома (напрыклад, могуць пераносіць і хаваць рэчы, каб гаспадары занімаліся не сваркамі, а пошукамі). Калі будуюць новы дом, каб задобрыць дамавіка, пад куты насыпаюць жыта. Калі гаспадыня забывала пакінуць дамавіку прысмакі, той мог пакрыўдзіцца і перастаць дапамагаць гаспадарам, тады ўсё пойдзе наперакос—знікне жаданне працаваць, пахіснецца гаспадарка, апануюць хваробы і нястачы.

Дамавік звычайна ўспрымаўся як ашчадны, клапатлівы гаспадар, які ва ўсім дапамагае працавітай і дружнай сям'і. Тых, хто дрэнна вёў гаспадарку, не клапаціўся пра чысціню і парадак, ленаваўся, ён палохаў, па-свойму шкодзіў—імкнуўся такім чынам чамусьці навучыць. Пры пераездзе ў новую хату дамавіка запрашалі з сабой: «Дамавік, дамавік, не заставайся тут, а ідзі з нашай сям'ёй».

Дамавік, які жыў у згодзе з гаспадарамі, абавязкова папярэджваў пра надыходзячую бяду ці нястачу. Той, хто пачуе гэтыя перасцярогі, адолее непрыемнасці.

З пакалення ў пакаленне перадаваліся пэўныя забароны ў адносінах да дамавіка: заходзячы ў хлеў, гучна не размаўлялі, каб лішні раз не «турбаваць» дамавіка; калі прыносілі ў хату дровы, не кідалі іх з грукатам; жанчыны не павінны былі хадзіць па хаце з распушчанымі і не пакрытымі хустай валасамі.

Пра дамавіка, яго свавольствы і жарты, як ён выглядае і калі з'яўляецца ў сем'ях, шмат расказвалі ў тыя дні, калі па традыцыі яго трэба было частаваць. Адзін з такіх дзён—10 лютага.

## Літаратура 
* Хто ў доме гаспадар? // «Народная газета» № 186(5852), 10 ліст. 2010;
* *Катовіч А.*, *Крук Я.* Хто ў доме гаспадар? Або чым пачаставаць Дамавіка // «Звязда» № 16 (25881), 25 студз. 2007.

Катэгорыя:Славянская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Славянскія духі
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Дрозд Наўмана

**Дрозд Наўмана**  (*Turdus naumanni*) — невялікая пеўчая птушка сямейства драздовых. Відавая назва дадзена ў гонар нямецкага арнітолага Іагана Андрэаса Наўмана (1744-1826).

## Апісанне 
Дрозд Наўмана даўжынёй 23 см прадстаўлены двума выразна адрознымі падвідамі: *T. n. naumanni* і *T. n. eunomus*.

## Харчаванне 
Сілкуецца насякомымі, пладамі і насеннем.

## Літаратура 
* Lars Svensson, Peter J. Grant, Killian Mullarney, Dan Zetterström: Der neue Kosmos Vogelführer. Kosmos, Stuttgart; 1999. ISBN 3-440-07720-9

Катэгорыя:Драздовыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1820 годзе
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Наўман
Зарэчча (Вільня)

**Зарэчча**, таксама **У́жупіс** () — раён Вільні, часткова размешчаны ў Старым горадзе. Раён часта параўноўваюць з раёнам Манмартр у Парыжы. Цяпер у раёне размяшчаюцца мастацкія галерэі, майстэрні і кавярні.

## Размяшчэнне і агульная характарыстыка 
Ужупіс — маленькі і ізаляваны раён. З аднаго боку ён аддзелены ад Старога гораду ракой Вілейкай, з іншай знаходзяцца высокія ўзгоркі, а з трэцяй — індустрыяльная зона, пабудаваная ў савецкія часы. У 16 стагоддзі былі пабудаваныя першыя масты цераз раку. Пераважна квартал быў населены рамеснікамі. З канца 19 стагоддзя ва Ужупісе пачалі сяліцца вайсковыя і дробныя служачыя, аднак большую частку жыхароў складала гарадская галота.

## Зарачанская Рэспубліка 
Зарачанская Рэспубліка — квартал у раёне Ужупіс, жыхары якога абвясцілі незалежнасць. Цяпер рэспубліка мае свой сцяг, канстытуцыю, прэзідэнта, урад і нават войска. Яны святкуюць Дзень Незалежнасці 1 красавіка, які таксама называецца Днём Ужупіса.

## Вядомыя асобы 
* Алена Сакалова-Лекант (1891—1960) — беларуская настаўніца, грамадская дзяячка.

## Спасылкі 
* The Republic of Užupis

Катэгорыя:Раёны Вільні
Іван Іванавіч Лажэчнікаў

**Іван Іванавіч Лажэчнікаў** (14 (25) верасня 1792 — 26 чэрвеня (8 ліпеня) 1869) — рускі пісьменнік, адзін з пачынальнікаў рускага гістарычнага рамана.

У 1842 годзе ён быў зацверджаны ганаровым апекуном Цвярской гімназіі, затым пераведзены ў міністэрства ўнутраных спраў. У 1843—1854 гадах быў 10 гадоў віцэ-губернатарам ў Цверы, затым у Віцебску. 31 ліпеня 1844 года І. І. Лажэчнікаў быў унесены ў кнігу радаводаў Цвярской губерні. 8 красавіка 1851 г. атрымаў чын стацкага саветніка. 31 кастрычніка 1846 Лажэчнікаў атрымаў ордэн Св. Ганны 2-й ступені.

Аўтар рамана «Унучка панцырнага баярына» (1868), у якім вельмі негатыўна і тэндэнцыйна паказаны падзеі паўстання 1863 года ў Беларусі.

Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках