open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Карлскуга

**Карлскуга** () — горад у Швецыі ў лене Эрэбру, адміністрацыйны цэнтр Карлскугскай камуны. Паселішча названа ў гонар Карла IX, а skoga азначае «лес».

Насельніцтва — .

Размешчаны на паўночным беразе возера Мёкельн. З’яўляецца прамысловым цэнтрам.

## Гісторыя 
Першапачаткова паселішча называлася Möckelns bodar (на старашведскай Myklesboda). Складалася з некалькіх хацін рыбакоў. Герцаг Карл Сёдэрманландскі наведаў гэтае месца ў канцы XVI стагоддзя, у сувязі з чым з’явілася цяперашняя назва.

У 1586 годзе быў заснаваны царква прыход Карлскуга, а неўзабаве была пабудавана і драўляная царква.

Дзякуючы рачной сістэме і багатым запасам лесу ў XVII стагоддзі ў Карлскузе атрымала развіццё металургія. У гэты час былі пабудаваныя 14 малых жалезаробчых майстэрняў і 8 кавальскіх молатаў, якія прыводзяцца ў дзеянне вадзянымі коламі. Большая частка з іх існавала да 1860-х гадоў, але найбуйнейшым жалезаробчым прадпрыемствам стала Буфарская мануфактура. У 1871 годзе на Бафарс вырабілі 6124 тоны жалеза, больш, чым на любым іншым прадпрыемстве ў Швецыі.

Горад вырас вакол двух цэнтраў — вёскі Карлскуга і Буфарскай мануфактуры. У 1882 годзе прыход Карлскуга налічваў . У 1885 годзе вёска атрымала гарадскі статут, а ў 1940 годзе і статус горада.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Швецыі
Катэгорыя:Эрэбру (лен)
Заблудаўская сінагога

**Заблудаўская сінагога** — драўляная сінагога, узведзеная ў Заблудаве ў XVII стагоддзі. Была знішчана нацыстамі 24 чэрвеня 1941 года. Належала да найбольш прыгожых і каштоўных драўляных сінагог на тэрыторыі былой Рэчы Паспалітай. Знаходзілася паміж вуліцамі Суражскай (Suraska) і Беластоцкай (Białostocka), каля сучаснага пажарнага дэпо.

## Гісторыя 
Сінагога імаверна ўзведзена ў 1614—1621 гадах. Паводле дакументаў з дворскага архіва ў Заблудаве ў 1635 годзе Крыштаф Радзівіл дазволіў будаўніцтва сінагогі. Магчыма, дазвол тычыцца прыбудовы да будынка, які ўжо існаваў. Зыгмунт Глогер лічыць, што будынак сінагогі быў узведзены ў XVI стагоддзі.

Сінагога была пабудавана з дрэва лістоўніцы без выкарыстання цвікоў. Будынак меў 18 м у вышыню і 11 м у шырыню. У выніку першай перабудовы ў 1646 годзе быў дабудаваны бабінец для жанчын. Рэканструкцыя сінагогі праводзілася паміж 1705 і 1712 гадамі. Выдатным дасягненнем сталярнага мастацтва быў ламаны гонтавы дах. Паводле Зыгмунта Глогера адзін з вуглавых шчытоў «нясе на сабе адбітак стылю вядомага сёння як закапанскі». Галоўны неф сінагогі быў аздоблены дэкаратыўным фрызам. Дзве прыбудовы, размешчаныя па вуглах будынка, нагадваюць традыцыйныя для шляхецкіх сядзіб алькежы. У іх размяшчаўся рабінскі суд.

24 чэрвеня 1941 года нямецкія салдаты аблілі сінагогу бензінам і спалілі яе.

## Планы па аднаўленні 
У 1980-х гг. узнікла ідэя аднаўлення сінагогі, аднак ніякіх крокаў не было прадпрынята. У 2001 годзе рэстаўратарамі, у тым ліку з ЗША і Германіі, быў прапанаваны праект рэканструкцыі заблудаўскай сінагогі. Праект падтрымалі Падляскі музей у Беластоку, Яўрэйскі гістарычны інстытут у Варшаве і Асацыяцыя рэстаўратараў, якая ўзяла на сябе рэканструкцыю. Захаваліся інвентары 1923 года, выкананыя Дэпартаментам польскай архітэктуры Варшаўскага тэхналагічнага ўніверсітэта. Галоўнай цяжкасцю з планаванай рэканструкцыяй будзе недахоп кваліфікаваных спецыялістаў-цесляроў, якія могуць з дапамогай гістарычных інструментаў аднавіць будынак як мага бліжэй да арыгінала.

## Літаратура 
* T. Wiśniewski, *Bożnice Białostocczyzny. Żydzi w Europie Wschodniej do roku 1939*, Białystok 1992.

## Спасылкі 
* Заблудаўская сінагога на партале Віртуальны Штэтл

Заблудаў
Сінагога
Лінга

**Астравы Лінга** () — архіпелаг у Ціхім акіяне. Уваходзіць у склад Інданезіі. Агульная плошча - 2206 км². Насельніцтва (2010 г.) - 86230 чал.

## Геаграфія
Архіпелаг Лінга размяшчаецца на захадзе Інданезіі ў 54 км на ўсход ад Суматры, у 126 км на паўднёвы ўсход ад Сінгапура, у 673 км на паўночны захад ад Джакарты, у 9135 на паўднёвы ўсход ад Мінска. Усяго налічвае 15 буйных астравоў, якія ўяўляюць сабою паверхню падводнага вулканічнага ўзняцця. Найвышэйшы пункт — гара Лінга (1 163 м), найменне якой, як мяркуюць, паходзіць ад слова "лінгам", і якая дала назву найбуйнейшаму востраву і цалкам усяму архіпелагу. Клімат вільготны экватарыяльны.

Дзякуючы адносна малой шчыльнасці насельніцтва і аддаленасці ад буйных прамысловых цэнтраў на Лінга захавалася першародная прырода — горныя экватарыяльныя лясы з мноствам птушак, яшчарак і насякомых, а таксама некрануты каралавы рыф. Астравы і навакольныя воды насяляюць марскія чарапахі, шматлікія рыбы, у тым ліку акулы.

## Інфраструктура
Большасць насельніцтва Лінга — выхадцы з суседняй Суматры, якія займаюцца земляробствам і рыбалоўствам. Яны жывуць пераважна на марскім узбярэжжы ў невялікіх вёсках і захоўваюць традыцыйны лад жыцця. Паступова развіваецца экалагічны турызм.

На астравах 2 марскіх порта, сталы паромны транзіт у кірунку Суматры і вострава Бангка.

## Спасылкі 
* The Ruia and Lingga Islands, Northern Indonesia
* Riau Archipelago / Lingga Islands 
* Sediments Around the Riau Islands, Indonesia 
* Pulau Lingga Travel Guide 

Лінга
Лінга
Лінга
Лінга
Руслан Бахціяравіч Зяйналаў

**Руслан Зяйналаў** (нар. , Варашылаўград, УССР) — украінскі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера
Выхаванец луганскага футбола, пасля сезону ў Латвіі ў 2004 годзе вярнуўся на Украіну, дзе гуляў за розныя клубы, пераважна ў Першай лізе. У лютым 2013 года стаў іграком бабруйскай «Белшыны». З-за траўмы ў чэрвені 2013 года пакінуў бабруйскі клуб і ў хуткім часе перайшоў у «Александрыю». У 2014 годзе пакінуў каманду і завяршыў кар’еру.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Александрыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Крымцяпліца
Катэгорыя:Ігракі ФК Дзясна Чарнігаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтавік-Укрнафта
Катэгорыя:Ігракі ФК Сталь Алчэўск
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыга (1999)
Катэгорыя:Ігракі ФК Зара Луганск
Скандынаўская прэмія Шведскай акадэміі

**Скандынаўская прэмія Шведскай акадэміі** (, гутаркова называецца «Малая нобелеўская прэмія») — найбуйнейшая прэмія Швецыі ў галіне мастацкай літаратуры, якая ўручаецца з 1986 года Шведскай акадэміяй пісьменнікам, якія ўнеслі значны ўклад у літаратуру Швецыі, Даніі, Нарвегіі, Ісландыі і Фінляндыі. Грашовая частка прэміі складае 350 тысяч шведскіх крон (44 тысячы еўра).

## Лаўрэаты 
Катэгорыя:Літаратурныя прэміі
Катэгорыя:Літаратурныя прэміі Швецыі
Стаячая хваля

аў]]
**Стая́чая хва́ля** — з’ява, выкліканая інтэрферэнцыяй дзвюх хваль з аднолькавай частатой і амплітудай, але супрацьлеглымі кірункамі распаўсюджвання. У выніку ўтвараецца сістэматычны  з **вузлоў**, дзе амплітуда роўная нулю, і **пучнасцей** — пунктаў з максімальнай амплітудай. Адлегласць між вузламі роўная палавіне даўжыні інтэрферуючых хваль. Усе пункты стаячай хвалі ў кожны момант знаходзяцца ў раўнаважным становішчы. У тым ёсць адрозненне ад , дзе ўсе пункты праходзяць раўнаважнае становішча па чарзе, а ўздоўж усяе хвалі няма такога пункта, дзе амплітуда была б роўная нулю, як у вузле.

Адхіленне *u* стаячай хвалі як функцыю ад пазіцыі *x* і часу *t* для аднаго вымярэння можна вывесці наступным чынам (у адпаведных каардынатах):
: \!\, u(x,t)= A\cos(\omega t-kx) + A\cos(\omega t+kx) = 2A\cos(kx)\cos(\omega t),
дзе *А* — амплітуда інтэрферуючых хваль, \omega — вуглавая частата і *k* — хвалевы лік.

## Утварэнне стаячай хвалі 
Звычайная стаячая хваля ўтвараецца, калі хваля адбіваецца ад двух фіксаваных пунктаў. Напрыклад, гукавая хваля ў закрытай трубцы. З прычыны інтэрферэнцыі, у пэўных пунктах амплітуда знікае, у іншых наадварот — узмацняецца. Стаячая хваля ўтвараецца толькі, калі даўжыня хвалі суадносіцца з наяўнай прасторай. У выпадку з закрытай трубкай, стаячая хваля ўтвараецца, калі даўжыня хвалі роўная дзвюм даўжыням трубкі, ці калі палавіна даўжыні хвалі роўная даўжыні трубкі, і г. д. Такім чынам, стаячая хваля ўтвараецца толькі ў выпадку наяўнасці рэзананса. Іншыя хвалі, якія прабягаюць па трубцы, скажам, у выпадку ўзбуджэння звонку, альбо застаюцца бягучымі хвалямі, альбо хутка затухаюць. Апошняе адбываецца, калі вонкавае ўзбуджэнне знікае.

На гэтым прынцыпе заснаваны арган. Трубы аргана прадуваюцца паветрам. Пры гэтым утвараецца гук усіх частот з усімі даўжынямі хваль. Аднак толькі хвалі з даўжынёй, якая суадносіцца з даўжынёй канкрэтнай трубкі, могуць прымусіць яе гучаць.

Вышэйназваныя прыклады датычаць аднамерных сістэм. Стаячыя хвалі, аднак, могуць утварацца ў двух вымярэннях (вібруючая пласціна) і трох вымярэннях (унутры корпуса струннага інструмента альбо ў ваннай каморы з певуном пад душам). У большых памяшканнях стаячыя хвалі могуць утварацца асабліва пры нізкіх частотах (большая даўжыня хвалі). Пры гэтым можна назіраць дзіўныя гукавыя эфекты. Напрыклад, у куце памяшкання ўсё можа быць добра чутно, а ў цэнтры — зусім нічога (значыць, там знаходзіцца вузел).

## Літаратура 
* 
* 
* Стоячая волна // Физический энциклопедический словарь / Главный редактор А. М. Прохоров. — М.: Советская энциклопедия, 1983.
* ГОСТ 24346-80: Вибрация. Термины и определения.

Катэгорыя:Акустыка
Катэгорыя:Хвалевыя з’явы
Ларс Алін

**Ларс Алін** (,  — ) — шведскі аўтар і эстэтык.

## Біяграфія 
Алін пакінуў школу, калі яму было 13, каб пракарміць сваю сям'ю. Пазней ён вучыўся ў некалькіх сярэдніх школах.

Пасля заканчэння вучобы Ларс пераехаў у Стакгольм, дзе напісаў два неапублікаваныя раманы. Першы поспех прыйшоў з *Tåbb med manifestet* (1943). Гісторыя пра маладога пралетарыя, які адхіляе каштоўнасці камунізму на карысць секулярызуемай Лютэранскай тэалогіі, дзе чалавек ацэнены па яго справах без прадузятых паняццяў, рыхтавала глебу для яго наступных работ. Крытыкі параўноўвалі Аліна з Фёдарам Дастаеўскім і Томасам Манам.

## Узнагароды 
Сярод прэмій, атрыманых пісьменнікам ёсць Прыз Дзевяці ў 1960, *Litteraturfrämjandets stora romanpris* у 1962 і Маленькая Нобелеўская прэмія ў 1966. У 1995 годзе атрымаў Скандынаўскую прэмію Шведскай акадэміі.

## Значныя творы 
* *Tåbb med manifestet*, 1943
* *No Eyes Await Me* (зборнік апавяданняў), 1944
* *Min död är min* , 1945
* *Om*, 1946
* *Kanelbiten*, 1953
* *The Great Amnesia*, 1954
* *Natt i marknadstältet*, 1957
* *Bark and Leaves*, 1961
* *Sjätte munnen*, 1985

## Літаратура 
*"Ahlin, Lars", *Academic American Encyclopedia*, 1991 edition, p.&nbsp;198.
*"Ahlin, Lars".  Encyclopædia Britannica.  *Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite*.  Chicago: Encyclopædia Britannica, 2007.

Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Спакушэнне Янсана

**Спакушэнне Я́нсана** () — традыцыйная шведская запяканка з бульбы, цыбулі, марынаваных шпротаў, паніровачных сухароў і вяршкоў. Звычайна ставіцца на калядны шведскі стол, але ўжываецца і ў іншыя дні таксама. Страва таксама распаўсюджана ў Фінляндыі пад назвай *Janssonin kiusaus*.

## Гісторыя 
Лічыцца, што назва паходзіць ад прозвішча опернага спевака Пеле Янсана (1844—1889), які славіўся гурманам. Паводле іншай версіі, прапанаванай Гунарам Стыгмаркам у газеце *Gastronomisk kalender*, назва была запазычана з фільма *Janssons frestelse* (1928) з удзелам папулярнага акцёра Эдвіна Адольфсана; назва для гэтай стравы было прыдумана маці Стыгмарка для таварыскай вячэры, адкуль яна распаўсюдзілася на іншыя хатнія гаспадаркі і ў рэшце рэшт трапіла ў кніжкі па кулінарыі.

## Спасылкі 
* Бульбяная запяканка Спакушэнне Янсана  

Катэгорыя:Стравы з бульбы
Катэгорыя:Шведская кухня
Катэгорыя:Фінская кухня
Магнус Гёста Мітаг-Лефлер

**Магнус Густаў (Гёста) Мітаг-Лефлер** (; , Стакгольм — , Юрсхальм) — шведскі матэматык.

Скончыў Упсальскі ўніверсітэт у 1872 годзе. Прафесар універсітэтаў у Гельсінгфорсе (з 1877 года) і Стакгольме (з 1881 года). Работы прысвечаны тэорыі аналітычных функцый. У 1882 годзе заснаваў адзін з найбуйнейшых матэматычных часопісаў — Acta Mathematica. Вядомым вучнем Мітаг-Лефлера быў фінскі матэматык Ялмар Мелін.

## Гл. таксама 
* Зорка Мітаг-Лефлера
* Тэарэма Мітаг-Лефлера
* Функцыя Мітаг-Лефлера

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Швецыі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН (1917—1925)
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Ганаровыя члены АН СССР
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Артэмісія I

** Артэмісія I** () — кіраўніца Карыі, падданая персідскага валадара Ксеркса. Магчыма, мела тытул сатрапа. Удзельніца марской бітвы пры Саламіне.

Дакладныя гады жыцця Артэмісіі невядомы. Згодна Герадоту, яе бацька Лігдамед быў галікарнасцам. Маці паходзіла з Крыта. Пасля смерці мужа, сатрапа Карыі, яна ўзначаліла яго валоданні. У 480 г. да н. э. прыняла ўдзел у бітве пры Саламіне на баку персаў. Герадот паведамляў, што ў Артэмісіі ў той момант гадаваўся маленькі сын. Яна падрыхтавала і сама ўзначаліла 5 караблёў, на якіх плылі малаазіяцкія дарыйцы. Уплыў Артэмісіі быў значным. Герадот паведамляў, што да яе парадаў прыслухоўваўся сам Ксеркс . Артэмісія выступала супраць вялікай бітвы паміж флатамі персаў і грэкаў, паколькі лічыла, што грэкі пераўзыходзяць персаў на моры "як мужчына жанчыну". Аднак Ксеркс не паслухаў парады . 

Калі бітва пры Саламіне персамі была ўжо прайграна, карабель, на якім плыла кіраўніца Карыі, пераследваўся афінянамі. Каб пазбегнуць сутычкі з ворагам, Артэмісія пратараніла карабель саюзнікаў. Афіняне вырашылі, што яна перайшла на іх бок, і скончылі пераслед. Цікава, што за захоп Артэмісіі ў палон грэчаскае камандаванне абяцала 1000 драхм. 

Служкі Ксеркса прынялі патоплены Артэмісіяй карабель за грэчаскі і паведамілі валадару аб яе гераізме. Ксеркс нібы на гэта заўважыў: "Мае мужчыны ператварыліся ў жанчын, а жанчыны ў мужчын". Пасля няўдалай бітвы Артэмісія параіла Ксерксу адступіць з Грэцыі, хаця яго сухапутная армія ўсё яшчэ ўяўляла значную сілу. На гэты раз персідскі ўладар пагадзіўся з ёю. Артэмісія вярнулася са сваімі караблямі і сынамі Ксеркса ў Эфес і больш не прымала ўдзел у вайне .

Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Карыя
Бангка

**Ба́нгка** (, ад , літаральна «волава») — буйны востраў ля ўсходняга ўзбярэжжа Суматры. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Бангка–Белітунг. Плошча — 11 942 км². Насельніцтва (2008 г.) — 245 000 чал., пераважна кітайцы і малайцы.

## Геаграфія 
Востраў Бангка месціцца ў 13 км на ўсход ад вострава Суматра, у 92 км на захад ад вострава Белітунг, у 351 км на поўнач ад Джакарты, у 365 км на паўднёвы ўсход ад Сінгапура, у 9380 км на паўднёвы ўсход ад Мінска. Даўжыня — 221,5 км, найбольшая шырыня — 116 км.

Геалагічная будова вострава нагадвае суседні паўвостраў Малака, складаецца з гранітаў і сланцаў, пакрытых пясчанымі і алювіяльнымі глебамі, асадкавымі пародамі. Паверхня большасцю ўзгорыстая (да 700 м) з густой сеткай рэк. На захадзе сустракаюцца балоцістыя нізіны. Карысныя выкапні — волава, свінец, жалеза, вальфрам, марганец.

Клімат экватарыяльны вільготны. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — каля 3000 мм. У выніку здабычы волава першародныя лясы вострава Бангка былі амаль вынішчаны, пераважаюць культурныя насаджэнні.

## Гісторыя 
Востраў Бангка вядомы з пісьмовых крыніц з сярэдзіны 1 тысячагоддзя н. э. У XVIII ст. ён належаў султану Палембанга. У 1710 г. на Бангке былі знойдзены радовішчы волава. Для іх эксплуатацыі на востраў увозіліся кітайскія рабочыя. У 1812 г. тэрыторыя была перададзена султанам Брытанскай Ост-Індскай кампаніі, якая ў сваю чаргу ў 1814 г. перадала яго Нідэрландскай Ост-Індскай кампаніі ў абмен на Кочы ў Індыі.

Галандскія прадпрымальнікі заснавалі на Бангке плантацыі белага перцу, які карыстаўся значным попытам як у Еўропе, так і ў Кітаі. Аднак галоўны прыбытак давала здабыча волава, якую спачатку кантралявала Ост-Індская кампанія, а потым дзяржава. У сувязі з сусветнай эканамічнай дэпрэсіяй 1929—1933 гг. узровень здабычы значна знізіўся. Адміністрацыя была вымушана перадаць радовішчы кітайскім прадпрымальнікам. Для іх заахвочвання былі зніжаны падаткі, дазваляўся гандаль опіумам. Колькасць кітайскага насельніцтва хутка вырасла.

У 1942—1945 гг. востраў Бангка быў акупаваны Японіяй. Японскія салдаты учынілі на ім разню палонных аўстралійскіх салдатаў і медсясцёр.

У 1949 г. востраў стаў часткай незалежнай Інданезіі. Вытворчасць волава была нацыяналізавана. У 1960-ыя гг. выкарыстоўваўся як месца высылкі камуністаў.

У 2000 г. увайшоў у склад зноў створанай правінцыі Бангка–Белітунг.

## Эканоміка 
Традыцыйна эканоміка вострава засноўвалася на здабычы волава і вырошчванні перачных культур. У наш час найбольш важнай галіной становіцца турызм. Востраў Бангка часцяком разглядаецца як альтэрнатыва знакамітаму Балі.

Дзейнічаюць 4 марскія порты, найбуйнейшы ў Пангкал–Пінанге. Плануецца будаўніцтва АЭС.

## Спасылкі 
* britannica.com
* Bangka Island 
* Bangka Island: Now and Then
* Judith Spence, Bangka Island 
* Bangka, the Indonesian island haunted by a massacre
* Travel Guide to Pulau Bangka 

Катэгорыя:Вялікія Зондскія астравы
Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Аксель Кронштэт

**Аксель Кронштэт** (, , Штропста — , Стакгольм) — шведскі хімік і мінеролаг. Адкрыў элемент нікель. Таксама вядомы тым, што ўвёў сістэматычнае выкарыстанне гарэлак для аналізу хімічнага складу карысных выкапняў.

У 1738 годзе Аксель Кронштэт запісаўся ў Упсальскі ўніверсітэт. Па жаданні бацькі вывучаў спачатку матэматыку, каб пазней стаць ваенным афіцэрам. Ёган Готшальк Валерыус абудзіў цікавасць да мінералогіі, якой ён прысвяціў сваё жыццё. У 1742 годзе ён пачынае працаваць у кіраванні шахтамі Швецыі, дзе з часам атрымлівае ўсё больш высокія пасады.

У 1758 годзе робіцца кіраўніком ўсходніх і заходніх шахт Швецыі. У 1751 годзе яму ўдаецца ўпершыню вылучыць экстракцыю нікелю. Ужо ў 1753 годзе становіцца членам Шведскай акадэміі навук. Імя элемент атрымлівае ў 1754 годзе, хоць сам Кронштэт называе яго ў 1756 цэалітам. Таксама зрабіў падрабязны аналіз вальфрамату кальцыю, вывучаў ўласцівасці гіпсу і ўнутраную структуру карысных выкапняў.

## Спасылкі 
* Навуковая бібліятэка дысертацый і аўтарэфератаў disserCat
* Аксель Кронштэт 

Катэгорыя:Хімікі Швецыі
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Мінералогі
Якаб Георг Агард

**Якаб Георг Агард** (, , Лунд - ) — шведскі батанік, альголаг.

1854 - прафесар батанікі ў Лундскім універсітэце, з 1879 заслужаны прафесар. Сын К. А. Агарда, аўтар шматлікіх твораў па батаніцы, вядомы ў асаблівасці працамі па вывучэнні водарасцей. Агард працягваў папаўняць багатую калекцыю водарасцей, перайшла да яго ў спадчыну ад бацькі.

## Навуковыя працы 
*  1835
*  Лунд, 1839
*  1842.
*  1844.
*  
*  1858. (2 vol.)
*  1860.
*  1872.
*  1885.
*  1889.

## Бібліяграфія 
* Krok Th., Bibliotheca botanica suecana, Uppsala, 1925, s, 8—19.

Катэгорыя:Батанікі Швецыі
Катэгорыя:Альголагі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Лінея
Карл Петэр Тунберг

**Карл Петэр Тунберг** (, — ) — шведскі вучоны-натураліст, за ўклад у навуку яго называюць «бацькам паўднёваафрыканскай батанікі» і «японскім Лінеем».

Карл Петэр Тунберг нарадзіўся ў горадзе Ёнчэпінг, Швецыя і, паступіўшы ва ўніверсітэт горада Упсала, стаў вучнем Карла Лінея ў год, калі выдатнаму навукоўцу быў прысвоены рыцарскі тытул за навуковыя дасягненні. Ва ўніверсітэце Тунберг вывучаў натурфіласофію і медыцыну, атрымаўшы ў 1767 годзе навуковую ступень, абараніўшы дысертацыю на тэму «De venis resorbentibus».

У 1770 Тунберг пакінуў Швецыю, пераехаўшы ў Парыж, дзе працягваў вывучаць медыцыну і прыродазнаўства. 1771 Тунберг жыў у Амстэрдаме і Лейдэне, вывучаючы батанічныя сады і музеі Галандыі. Там, Джон Бурман, па рэкамендацыі Карла Лінея, прапанаваў яму наведаць галандскія калоніі ў Японіі, каб сабраць асобнікі для галандскіх батанічных садоў.

У 1772 годзе па даручэнні Галандскай Ост-Індскай кампаніі ён адправіўся ў якасці ўрача на мыс Добрай Надзеі, дзе прабыў тры гады. Тунберг, ведаючы пра тое, што ў тыя часы Японія дазваляла ўезд у сваю краіну толькі галандскім гандлярам, вывучыў галандскую мову, каб мець магчымасць выдаваць сябе за галандца. Акрамя таго ў Кейптаўне Тунберг атрымлівае ступень доктара медыцыны, а таксама здзяйсняе тры вельмі небяспечныя экспедыцыі ўнутр мацерыка, сабраўшы вялікую колькасць асобнікаў флоры і фаўны паўднёвай Афрыкі.

У сакавіку 1775 года Тунберг пераязджае на Яву, затым два месяцы праводзіць у Батавіі, наведвае Самаранг і Буітэнзорг і, затым, адпраўляецца ў Японію.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Батанікі Швецыі
Катэгорыя:Заолагі Швецыі
Катэгорыя:Медыкі Швецыі
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Чэрыкаўскі гісторыка-краязнаўчы музей

**Чэрыкаўскі гісторыка-краязнаўчы музей** — музей горада Чэрыкава, заснаваны 10 чэрвеня 1983 г. Асноўны фонд налічвае 7778 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 3416. Плошча экспазіцыі 318 м². У музеі 6 экспазіцыйных залаў: «Прырода», «Дарэвалюцыйны перыяд», «Кастрычніцкая рэвалюцыя», «Леменская школа-камуна», «Вялікая Айчынная вайна», «Сучаснасць». Экспануюцца зуб і косці маманта, жалезная сякера, калекцыя ручнікоў і набожнікаў, кашулі, гліняныя вырабы, калекцыі нумізматыкі, узоры карысных выкапняў, матэрыялы пра дзейнасць падполля і партызанскага руху і інш.

У музеі праводзяцца выстаўкі твораў мастакоў, дзіцячых цацак, музейныя заняткі і інш.

## Літаратура 
* Музеі Беларусі=Музеи Беларуси : даведнік / рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мінск, 2008. — С. 552—553.
* Республика Беларусь : энциклопедия : в 6 т. / редактор Г. П. Пашков. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 517—518.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. / рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мінск, 2003. — Т. 6. Ч. 2. — С. 185.

Катэгорыя:Музеі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Чэрыкава
Катэгорыя:Культура Чэрыкава
Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі
Катэгорыя:Гістарычныя музеі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1983 годзе
Катэгорыя:1983 год у Беларусі
Свята-Троіцкая царква (Гарадок)

**Свята-Троіцкая царква** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Гарадку Віцебскай вобласці, пабудаваны ў 1999 годзе паводле праекта архітэктара Ю. Г. Сакалоўскага на аснове папярэдняй царквы.

## Архітэктура 
Вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам з паўкруглай апсідай. Накрыта пакатым 4-х схільным дахам, над якім узвышаецца 8-гранны барабан зграбных прапорцый са сферычным купалам, узведзеным на нізкі чацверыковы пастамент. Да асноўнага аб’ёму далучана званіца. Бакавыя фасады асіметрычна расчлянёны лучковымі аконнымі праёмамі.

У архітэктуры выкарыстаны класіцыстычныя рудыменты папярэдняга будынка — перамычкі з замковым каменем аконных праёмаў, вуглавая рустоўка, сферычны купал.

### Інтэр’ер 
Прастора інтэр’ера, перакрытая плоскай столлю, пашыраецца за кошт адкрыцця ў яе светлавых кубападобнага і 8-граннага барабанаў па цэнтры даху, якія падтрыманы шырокімі аркамі. Апсіда вылучана мураванай перагародкай, на якой створаны драўляны іканастас. Над уваходам хоры на 4 слупах і перакінутай цераз іх аркадзе.

## Літаратура 
* * Кулагін, А. М.* Свята-Троіцкая царква, г. Гарадок / А. М. Кулагін // Праваслаўныя храмы на Беларусі: энцыклапедычны даведнік. — Мн., 2001. — С. 56.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Віцебская і Аршанская епархія
Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе
Катэгорыя:Славутасці Гарадка
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Храмы Віцебскай і Аршанскай епархіі
Катэгорыя:1999 год у Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Юрыя Сакалоўскага
Жлобінскі гісторыка-краязнаўчы музей

**Жлобінскі гісторыка-краязнаўчы музей** — музей Жлобіна, займае будынак былога касцёла Святога Казіміра, пасля Другой сусветнай вайны пераробленага дзіцячы сад. Будынак узведзены ў 1911 годзе.

Фонды музея на 2013 год: 14.268 экспанатаў, з іх: асноўны — 8571 і дапаможны — 5697. Фонд пастаянна папаўняецца.

Мае 4 выставачныя залы:
* этнаграфічная зала з фрагментамі сялянскай хаты, аформленай з улікам інтэр’еру XIX ст. у Жлобінскім раёне,
* чыгуначная зала, бо Жлобін з’яўляецца буйным чыгуначным вузлом і ўся гісторыя звязана з развіццём чыгункі,
* зала, прысвечаная рэвалюцыйным падзеям,
* асноўная экспазіцыя прысвечана ВАВ (гільзы ад снарадаў і патронаў, мінамёт, зброя, адзенне, посуд, лісты, фатаграфіі, узнагароды і многае іншае).

## Экспазіцыя 
У фондах музея захоўваюцца матэрыялы, прысвечаныя А. П. Капусціну, П. І. Масіку, П. А. Карыбскаму, М. П. Косцеву, Л. Р. Пятроўскаму, Ф. П. Пічугіну, З. Д. Віхніну, С. А. Панамарову, В. В. Гузаву, І. Р. Шарабурка і інш. 

## Галерэя 

Файл:Дворец в Красном Береге.jpg|Сядзіба ў Красным Беразе.
Файл:Памятник детям — жертвам Великой Отечественной войны в дер. Красный Берег. Вид с воздуха DJI 2118-HDR (51322625948).jpg|Помнік дзецям — ахвярам Вялікай Айчыннай вайны ў Красным Беразе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт музея 
* Мемориальный комплекс и музей «Детям — жертвам войны» .

Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Жлобіна
Катэгорыя:Культура Жлобіна
Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі
Катэгорыя:Гістарычныя музеі Беларусі
Обальскі керамічны завод

**Обальскі керамічны завод** — прадпрыемства па вытворчасці сценавых матэрыялаў. Заснаваны ў 1929 г. у г. п. Обаль Шумілінскага раёна як цэглавы завод № 37 з сезоннай вытворчасцю на базе радовішча цэглавых глін. У 1947 г. аднавіў работу, у 1954 г. пачаў бесперапынную вытворчасць цэглы. З 1969 г. называецца Обальскі цэглавы завод. У 1974—1977 гг. пабудаваны завод керамічных вырабаў са шлікернай падрыхтоўкай глінянай масы (адзінае ў Беларусі прадпрыемства, якое выкарыстоўвае такую тэхналогію). У 1980 г. два заводы аб’ядналіся ў адзін. З 2002 г. камунальнае вытворчае УП.

Завод вырабляе цэглу, тратуарную плітку, вырабы мастацкай керамікі.

## Літаратура 
* Обольский керамический завод // Республика Беларусь : энциклопедия : в 6 т. / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Мн., 2007. — Т. 5. — С. 497.

Катэгорыя:Прадпрыемствы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Обаль (Шумілінскі раён)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1929 годзе
Катэгорыя:Вытворцы керамікі
Катэгорыя:1929 год у Беларусі
Ларс Хёрмандэр

**Ларс Вальтэр Хёрмандэр** (, М’ельбю — , Мальмё) — шведскі матэматык, лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1962) і прэміі Вольфа (1988) за працы па тэорыі ўраўненняў у частковых вытворных. Член Шведскай каралеўскай акадэміі навук (з 1968). Віцэ-прэзідэнт Міжнароднага матэматычнага саюза (1987—1990). Быў прафесарам Лундскага ўніверсітэта.

Катэгорыя:Матэматыкі Швецыі
Лясныя могілкі (Стакгольм)

**Лясныя могілкі** () — могілкі, размешчаныя ў паўднёвай частцы Стакгольма, Швецыя. Адлюстроўваюць развіццё архітэктуры ад рамантычнага нацыяналізму да сталага функцыяналізму.

## Гісторыя стварэння 
thumb|left|120px|Статуя на капліцы Святога крыжа
thumb|250px|Капліца Уваскрасення
У 1915 годзе быў абвешчаны міжнародны конкурс на праект новых могілак у Эншэдзе на поўдні Стакгольма. Быў абраны праект маладых архітэктараў руху функцыяналізму Гунара Асплунда і Сігурда Леверэнца. Працы распачаліся ў 1917 годзе на тэрыторыі старога кар'ера, зарослага хвоямі, і працягваліся тры гады. Выкарыстанне архітэктарамі натуральнага ландшафту дазволіла ім стварыць дзіўную атмасферу спакою, што ў наступным мела моцны ўплыў на праекты могілак па ўсім свеце.

Апошняя архітэктурная праца Гунара Асплунда, крэматорый з капліцамі Веры, Надзеі і Святога крыжа, адкрыўся неўзабаве пасля яго смерці ў 1940 годзе. У 1994 годзе Лясныя могілкі былі ўнесеныя ў спіс Сусветнай спадчыны, і, хоць на іх няма такой колькасці вядомых пахаванняў, як на Паўночных могілках Стакгольма, Лясныя могілкі з'яўляюцца буйной турыстычнаю славутасцю. У Павільёне Талюм наведвальнікам прапаноўваецца да агляду выстаўка, прысвечаная могілкам, іх гісторыі і двум архітэктарам, якія іх стварылі.

## Вядомыя асобы, пахаваныя на Лясных могілках 
[thumb|right|250px|Магіла [Грэта Гарба|Грэты Гарба на Лясных могілках]]
* Гунар Асплунд — архітэктар
* Грэта Гарба — актрыса
* Эйвінд Юнсан — пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры

## Гл. таксама 
* Паўночныя могілкі, Стакгольм

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце «ЮНЕСКА-Спадчына» 
* Афіцыйны сайт (швед.)
* Віртуальны тур па Лясных могілках (англ.) 

Катэгорыя:Могілкі Стакгольма
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Швецыі
Катэгорыя:Славутасці Стакгольма
Катэгорыя:Могілкі паводле алфавіта
Эрык Гунар Асплунд

**Эрык Гунар А́сплунд** (, , Стакгольм — ) — шведскі архітэктар.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Каралеўскім тэхналагічным інстытуце і ў Акадэміі мастацтваў у Стакгольме да 1909 года.

Збудаванні Асплунда 1920-х гадоў (Гарадская бібліятэка ў Стакгольме, 1924-1927) — узоры неакласіцызму.

У 1930-я гады пачынальнік функцыяналізму ў Швецыі (Бактэрыялагічны інстытут у Стакгольме, 1933-1937).

Асплунд спалучаў класічную раўнавагу кампазіцыйных вырашэнняў будынкаў і ансамбляў з выкарыстаннем сучасных канструкцый і будаўнічых матэрыялаў.

## Галерэя 

Выява:Skandiateatern Asplund 1922.jpg|Кінатэатр Skandia, Стакгольм
Выява:Stockholms-stadsbibliotek-2003-04-14.jpg|Гарадская бібліятэка ў Стакгольме, 1924-1927
Выява:Gothenburg's city hall.jpg|Ратуша ў Гётэбаргу
выява:Skogskyrkogarden WoodChapel1.jpg|Лясныя могілкі, Стакгольм

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 480 с. іл.

## Спасылкі 
* Гунар Асплунд на сайце музея сучаснага мастацтва 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 22 верасня
Катэгорыя:Памерлі 20 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 1940 годзе
Катэгорыя:Архітэктары Швецыі
Катэгорыя:Архітэктары-мадэрністы
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Выпускнікі Каралеўскай акадэміі вольных мастацтваў (Швецыя)
Міхаіл Сцяпанавіч Камельчык

{{Ваенны дзеяч
 |імя = Міхаіл Сцяпанавіч Камельчык
 |арыгінал імя =   
 |дата нараджэння  = 8.6.1921
 |месца нараджэння = вёска Бушмін,,Віцебская вобласць
 |дата смерці    = 27.10.2006
 |месца смерці = 
 |выява = Міхаіл Сцяпанавіч Камельчык.jpg
 |шырыня = 
 |апісанне выявы = 
 |мянушка =  
 |прыналежнасць = 
 |гады службы = 1940-1958
 |званне = 
 |род войскаў = 
 |камандаваў = 
 |частка = 
 |бітвы = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды = 
{
       
-
 
}
 |сувязі = 
 |у адстаўцы = 
}}

**Міхаі́л Сцяпа́навіч Каме́льчык** (нар.  года, вёска Бушмін, Талачынскі раён, Віцебская вобласць-) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Беларус. З 1944 года М.С. Камельчык, камандзір звяна гвардзейскага штурмавога авіяпалка, гвардыі старшы лейтэнант ажыццявіў 170 баявых вылетаў. Удзельнік Парада Перамогі. Герой Савецкага Саюза (15.05.1946).

Да 1958 года служыў у Савецкай Арміі, падпалкоўнік. У 1958 годзе ў званні падпалкоўніка Камельчык быў звольнены ў запас па стане здароўя. З таго ж года ён пражываў у Смаленску, працаваў настаўнікам у школе. У 1967 Камельчык скончыў Смаленскі педагагічны інстытут, пасля чаго працаваў у ім загадчыкам метадычнага кабінету кафедры марксізму-ленінізму. З 1970 Камельчык працаваў выкладчыкам гісторыі ў Смаленскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце. Браў удзел у грамадскім жыцці, быў членам Савецкага камітэта ветэранаў вайны і камітэта Фонду міру. Памёр 27 кастрычніка 2006 года, пахаваны на Брацкіх могілках Смаленска.

## Званні і ўзнагароды 
Ганаровы грамадзянін г. Познань. Узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, двума ордэнамі Айчыннай вайны  I ступені, ордэнам Чырвонай Зоркі, медалямі.

## Літаратура 
* Камельчык, М. Ключ ад Берліна / М. Камельчык // Віцебскі рабочы. – 1990. – 8 мая.
* Салаўёў, М. Характар, народжаны мужнасцю / М. Салаўёў // Настаўніцкая газета. – 1977. – 29 кастр.

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Познані
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Выпускнікі Смаленскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Свята-Троіцкі сабор (Хоцімск)

**Свята-Троіцкі сабор** — праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Хоцімску Магілёўскай вобласці. Размешчаны на вуліцы Кірава, 24.

## Гісторыя 
Закладзены ў 1861 годзе ў гонар адмены прыгоннага права. У маі 1873 года на Пяцідзясятніцу магілёўскі архіепіскап Яўсевій асвяціў храм у гонар Святой Троіцы, а яго прыбудовы — у гонар Казанскай іконы Божай Маці і Мікалая Цудатворца.

У 1938 годзе савецкія ўлады зачынілі сабор, спалілі абразы ў двары райвыканкаму і разбурылі званіцу. Будынак прыстасоўвалі пад банк, школу механізацыі, збожжасховішча і Дом культуры. У 1992 годзе будынак вярнулі прыходу. Прыхаджане пабудавалі 2 капліцы, агароджу і аднавілі вежы купалоў. У 2004 годзе для сабора ўпершыню ў Беларусі быў адліты звон вагой 1280 кг.

У 2011 годзе пры саборы быў заснаваны штогадовы нацыянальны фестываль званарства «Хоцімскія перазвоны». На 2013 год пры саборы працавала школа і духоўная гімназія на 170 дзяцей.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Будынак цэнтральнай крыжовай кампазіцыі: да кубападобнага ў плане цэнтральнага аб’ёму далучаны аднолькавыя аб’ёмы бакавых прыдзелаў і прытвора, паўкруглая апсіда з бакавымі рызніцамі.

Крылы храма накрыты пакатымі двухсхільнымі дахамі Цыбулепадобныя купалы на шатрах васьмігранных барабанаў завяршаюць вуглы і чатырохсхільны дах асноўнага аб’ёму, шацёр званіцы. У дэкоры фасадаў выкарыстаны элементы старажытнарускага царкоўнай архітэктуры атынкаваныя фасады апяразаны прафіляваным карнізам, крапаваны аркатурнымі фрызамі, надваконнымі броўкамі і арачнымі нішамі.

Унутры малітоўная зала падзелена на 3 нефы 4 магутнымі пілонамі, на якія праз парусныя скляпенні абапіраецца васьмігранны светлавы барабан з купалам. Нефы, прыдзелы і рызніцы перакрыты крыжовымі і цыліндрычнымі скляпеннямі, апсіда — конхай. Перад храмам пастаўлена белакаменная 3-арачная брама.

## Капліца 
Побач з храмам у 1990-я гады пабудавана капліца ў гонар жыхароў горада, якія загінулі ў гады 1-й сусветнай, грамадзянскай і Вялікай Айчыннай войнаў.

## Літаратура 
*  — С. 344
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1873 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Хоцімска
Катэгорыя:Храмы Магілёўскай і Мсціслаўскай епархіі
Катэгорыя:1873 год у Беларусі
Паўночныя могілкі (Стакгольм)

**Паўночныя могілкі** () — найвялікшыя могілкі Швецыі, знаходзяцца ў паўночнай частцы Стакгольма. На тэрыторыі могілак вылучаюцца ўчасткі для нябожчыкаў іўдзейскага і каталіцкага веравызнанняў.

## Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках 
thumb|250px|left|Капліца
thumb|250px|left|Могілкі Нора беграўнінгсплатсен
* Саламон Аўгуст Андрэ (1854—1897) — інжынер, аэранаўт, даследчык Арктыкі
* Клас Понтус Арнальдсан (1844—1916) — пісьменнік, палітык і пацыфіст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1908)
* Інгрыд Бергман (1915—1982) — актрыса, тройчы лаўрэат прэміі «Оскар»
* Фольке Бернадот (1895—1948) — дыпламат
* Франц Бервальд (1796—1868) — кампазітар-рамантык
* Ганна Вітлак (1852—1930) — шведская журналістка, педагог, феміністка, суфражыстка.
* Аўгуст Тэадор Бланш (1811—1868) — пісьменнік і дзяржаўны дзеяч
* Альвар Гульстранд (1862—1930) — афтальмолаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1911)
* Нэлі Закс (1891—1970) — нямецкая паэтэса, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1966)
thumb|250px|left|Магіла Соф'і Кавалеўскай
* Соф'я Кавалеўская (1850—1891) — расійскі матэматык і механік, пісьменніца
* Івар Кругер (1880—1932) — інжынер, фінансіст, вядомы як «Запалкавы кароль»
* Густаф дэ Ляваль (1845—1913) — інжынер, вынайшаў *сапло Лаваля*.
* Вільгельм Мубэрг (1898—1973) — пісьменніца
thumb|left|250px|Магіла Альфрэда Нобеля
* Альфрэд Нобель (1833—1896) — вынаходнік і заснавальнік Нобелеўскай прэміі
* Ульрых Сальхаў (1877—1949) — фігурыст, Алімпійскі чэмпіён 1908 года
* Морыц Стылер (1883—1928) — акцёр, сцэнарыст і рэжысёр нямога кіно
* Юхан Аўгуст Стрындберг (1849—1912) — пісьменнік, драматург
* Акскль Гуга Тэадор Тэарэль (1903—1982) — біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1955)
* Пер Альбін Хансан (1885—1946) — палітык, прэм’ер-міністр Швецыі ў 1932—1936 і 1936—1946 гадах
* Віктар Шэстрэм (1879—1960) — рэжысёр і акцёр

## Глядзіце таксама 
* Лясныя могілкі, Стакгольм

## Спасылкі 
Катэгорыя:Могілкі Стакгольма
Катэгорыя:Славутасці Стакгольма
Катэгорыя:З’явіліся ў 1827 годзе
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Бабруйска

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Бабруйска** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі горада Бабруйска Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Бабруйску гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 15 аб’ектаў, з якіх 11 — помнікі архітэктуры, 2 — помнікі гісторыі, 1 — помнік археалогіі, 1 — помнік мастацтва.
 
14 аб’ектаў — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння, 1 аб’ект — гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Бабруйска 
|}

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Бабруйск
Катэгорыя:Гісторыя Бабруйска
Катэгорыя:Славутасці Бабруйска
Катэгорыя:Культура Бабруйска
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мсціслаўскага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Мсціслаўскага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Мсціслаўскім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 79 аб’ектаў, з якіх 56 — помнікі археалогіі, 22 — помнікі архітэктуры, 1 — помнік гісторыі.

72 аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння, 6 аб’ектаў — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэспубліканскага значэння, 1 аб’ект — гісторыка-культурная каштоўнасць міжнароднага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Мсціслаўскага раёна 
|}

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Мсціслаў
Катэгорыя:Гісторыя Мсціслаўскага раёна

Катэгорыя:Культура Мсціслаўскага раёна
Вадзім Іванавіч Мілько

**Вадзім Мілько** (нар. , Пэрвамайск, УССР) — украінскі футбаліст, паўабаронца клуба «Колас» з Каваліўкі.

## Клубная кар’ера 
У 2002 годзе трапіў у сістэму кіеўскага «Дынама», гуляў за фарм-клубы, за асноўную каманду правёў толькі дзве сустрэчы. У 2009—2012 гадах быў іграком луганскай «Зары», улетку 2012 года трапіў у палтаўскую «Ворсклу».

У лютым 2013 года стаў іграком бабруйскай «Белшыны». Трывала выступаў у аснове бабруйскага клуба, звычайна на пазіцыі апорнага паўабаронцы. Па заканчэнні сезона ў снежні 2013 года пакінуў бабруйскі клуб.

У пачатку 2014 года знаходзіўся на праглядзе ў «Севастопалі», але ў выніку ў сакавіку 2014 года падпісаў кантракт з дэбютантам беларускай Вышэйшай лігі «Слуцкам». У слуцкім клубе стаў трывалым іграком асновы, звычайна гуляў як апорны паўабаронца, але нярэдка выступаў на флангах. Стаў самым рэзультатыўным іграком «Слуцка» ў першай палове сезона 2014, забіўшы 2 галы і аддаўшы 3 галявыя перадачы.

У канцы чэрвеня 2014 года пакінуў «Слуцк» па заканчэнні кантракта. Але, не здолеўшы працаўладкавацца ва Украіне, 16 ліпеня падпісаў новае пагадненне са «Слуцкам». У пачатку жніўня, аднак, атрымаў траўму, з-за якой выбыў на некалькі месяцаў. Вярнуўся на поле толькі ў лістападзе 2014 года, звычайна выходзячы на замену.

У снежні 2014 года чарговы раз пакінуў «Слуцк» па заканчэнні кантракта, але ў студзені 2015 года зноў падоўжыў кантракт з клубам. У сезоне 2015 заставаўся асноўным іграком случан, але па заканчэнні сезона кантракт быў разарваны.

У студзені 2016 года знаходзіўся на праглядзе ў «Александрыі», але не падышоў. У лютым 2016 года вярнуўся ў Слуцк і неўзабаве падпісаў новы кантракт з клубам. Улетку некаторы час быў капітанам каманды. Па заканчэнні сезона разарваў кантракт са «Слуцкам».

У сакавіку 2017 года вярнуўся ва Украіну, падпісаўшы кантракт з ровенскім «Верасам», аднак ужо ў красавіку пакінуў яго. Пазней далучыўся да каваліўскага «Коласа» і ў ліпені 2017 года афіцыйна стаў іграком гэтага клуба.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за юнацкія зборныя Украіны. У 2007 годзе згуляў тры матчы за моладзевую зборную Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Колас Каваліўка
Катэгорыя:Ігракі ФК Верас Роўна
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Ворскла Палтава
Катэгорыя:Ігракі ФК Зара Луганск
Катэгорыя:Ігракі ФК Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-2 Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-3 Кіеў
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Асіповіцкага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Асіповіцкага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Асіповіцкім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 107 аб’ектаў, з якіх 99 — помнікі археалогіі, 7 — помнікі гісторыі, 1 — помнік архітэктуры.
 
Усе аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Асіповіцкага раёна 
|}

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Асіповіцкі раён
Катэгорыя:Гісторыя Асіповіцкага раёна
Катэгорыя:Славутасці Асіповіцкага раёна
Катэгорыя:Культура Асіповіцкага раёна
Вестманланд

**Вестманланд** (Västmanland):
* Лен Вестманланд — лен у сучаснай Швецыі
* Правінцыя Вестманланд — гістарычная правінцыя ў Швецыі
Шыпшынавы суп

thumb|Шклянка з шыпшынавым супам
**Шыпшынавы суп** () — суп з шыпшыны, папулярны далікатэс у Швецыі. Яго часта ставяць на стол у якасці напою або ў якасці дэсерту з малаком, вяршкамі або ванільным марожаным. Вельмі часта ядуць упрыкуску з маленькім мігдальным печывам. Калі ядуць на сняданак, то суп значна прасцейшы, у ім менш садавіны і ён больш вадкі.

Ягады збіраюць спелымі і чырвонымі, пасля першых замаразкаў восенню, затым старанна высушваюць, зберагаючы пры гэтым вялікую колькасць вітаміну C. Высушаныя плады шыпшыны можна набыць у шведскіх крамах прадуктаў харчавання на імпарт.

Акрамя таго, шыпшынавы суп звычайна ўжываюць пры прастудзе у сувязі з высокім утрыманнем вітаміну С.

Катэгорыя:Шведская кухня
Катэгорыя:Супы
Катэгорыя:Дэсерты
Крапкакор

**Крапкакор** (, мн.л. ад ) — традыцыйная шведская страва, бульбяныя клёцкі з начынкай з цыбулі і свініны або бекона. Асноўныя складнікі крапкакору: бульба, пшанічная мука, цыбуля, соль і фарш або свініна. Крапкакор у асноўным ядуць ў паўднёвых шведскіх рэгіёнах — Эландзе, Смоландзе, Готландзе і Блекінгэ.

Крапкакор ставіцца на стол са сметанковым маслам, смятанай і бруснічным соусам.

## Гісторыя 
Першапачаткова крапкакор гатаваўся з адваранай галавы рыбы, якую фаршыравалі. У лене Кальмар і правінцыі Блекінгэ крапкакор ужо ў 18 стагоддзя лічыўся мясцовай славутасцю. У той час яны рабіліся з пшанічнай або ячневай мукі, а начынка — з кубікаў шпіка або рыбы. Пасля таго, як у Швецыі ў сярэдзіне 19 стагоддзя пачалі вырошчваць бульбу, крапкакор гатуюць з варанай і/або сырой таркаванай бульбы.

## Спасылкі 
* Рэцэпт крапкакора 
* Rezept für den grauen Blekingekroppkaka bei ragazze.se 

Катэгорыя:Шведская кухня
Катэгорыя:Клёцкі
Катэгорыя:Стравы з бульбы
Катэгорыя:Калядная ежа
Хельгэ Гётрык Баклунд

**Хэльгэ Гётрык Баклунд** (, Тарту — , Упсала) — шведскі геолаг, мінеролаг і петрограф.

У 1902 годзе скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт, з 1908 года, атрымаўшы да гэтага ступень доктара філасофіі ў Вене, працаваў захавальнікам Геалагічнага музея Пецярбургскай Акадэміі навук, з 1918 года быў прафесарам геалогіі і мінералогіі ў Ілі (Фінляндыя). У 1924—1943 гадах — прафесар Упсальскага ўніверсітэта (Швецыя). У 1947 годзе абраны членам Шведскай Каралеўскай акадэміі навук.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя навуковыя працы Баклунда напісаны ў галіне петраграфіі і тэктонікі скандынаўскіх краін і прыпалярных рэгіёнаў. Перагледзеў стратыграфію архейскіх парод Балтыйскага шчыта і ўстанавіў адзіны цыкл готакарэлід. У 1899—1901 гадах быў геолагам руска-шведскай экспедыцыі на Шпіцбергене, у 1904 — геолагам у рускай экспедыцыі ў паўночную частку Сібіры, у 1909 годзе — у паўночны Урал, ў 1911 годзе — у Туркестан. Даследаваў геалагічны будынак Алтая ў 1915 годзе, Палярнага Урала ў 1916, паўночнай Манголіі ў 1917. У 1911—1913 гадах у якасці дзяржаўнага геолага Аргенціны, даследаваў радовішчы волава ў Аргенціне і Балівіі.

Катэгорыя:Геолагі Швецыі
Катэгорыя:Мінералогі Швецыі
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі Обу
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Бабруйскага раёна

**Гісторыка-культурныя каштоўнасці Бабруйскага раёна** — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Бабруйскага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.

У Бабруйскім раёне гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі прызнаны 80 аб’ектаў, з якіх 74 — помнікі археалогіі, 6 — помнікі гісторыі.
 
79 аб’ектаў — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння, 1 аб’ект — гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці Бабруйскага раёна 
|}

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Бабруйскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Бабруйскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Бабруйскага раёна
Катэгорыя:Культура Бабруйскага раёна
Белітунг

**Беліту́нг** () — адзін з двух найбуйнейшых астравоў інданезійскай правінцыі Бангка–Белітунг. Плошча — 4 478 км². Насельніцтва (2008 г.) — 135 000 чал.

## Геаграфія 
Востраў Белітунг месціцца ў заходняй частцы Інданезіі, у 92 км на ўсход ад вострава Бангка, у 352 км на паўночны ўсход ад Джакарты і ў 9600 км на паўднёвы ўсход ад Мінска.

Складзены пераважна крышталічнымі пародамі. Гранітныя скалы і ўзгоркі ў цэнтры вострава ўзвышаюцца да 500 м. Пераважаюць пясчаныя і алювіяльныя глебы, россыпы асадкавых парод. На Белітунгу здабываюць волава і буры вугаль.

Клімат экватарыяльны вільготны. Сярэднегадавая колькасць ападкаў каля 3000 мм.

## Гісторыя 
Карэннымі насельнікамі вострава лічацца малайцы-*белітунг* (*Urang Belitong*), якія перасяліліся сюды ў XVII ст., займаліся сельскай гаспадаркай і рыбалоўствам. Да пачатку XIX ст. востраў фармальна належаў султану Палембанга. У рэчаіснасці, мясцовыя малайскія абшчыны ўзначальвалі шаманы-*дукун*. У 1812 г. быў далучаны да валоданняў Брытанскай Ост-Індскай кампаніі, у 1824 г. перададзены Нідэрландам.

Галандцы адкрылі на Белітунгу радовішчы волава. Для яго здабычы ў 1850 г. была створана «Кампанія Білітон» (*Billiton Maatschappij*), якая да 1958 г. фактычна з’яўлялася галоўным адміністратарам. Для працы на радовішчах прыцягваліся закантрактаваныя кітайскія рабочыя.

У 1949 г. Белітунг увайшоў у склад Інданезіі. У 1958 г. мясцовая прамысловасць была нацыяналізавана. Дзяржава спрыяла перасяленню беззямельных сялян з Суматры, Мадуры і Балі. У 2000 г. была створана правінцыя Бангка–Белітунг.

## Эканоміка 
Асновай эканомікі з’яўляюцца здабыча волава і бурага вугалю, а таксама сельская гаспадарка. Рыбалоўства мае дадатковае значэнне. У адрозненне ад суседняга вострава Бангка, Белітунг пакуль застаецца найменей развітай часткай Заходняй Інданезіі. Тут амаль не пашыраны турызм. У многіх частках вострава няма водаправодаў і электрычнасці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вялікія Зондскія астравы
Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Раніца (значэнні)

**Раніца** — пачатак, першая палова дня.

## Газеты і часопісы 
* Раніца (1914), часопіс беларускай студэнцкай моладзі
* Раніца (1921), беларуская грамадска-палітычная і літаратурная газета
* Раніца (1929), газета для дзяцей школьнага ўзросту і падлеткаў
* Раніца (1939), газета, якая выдавалася са снежня 1939 па красавік 1945 ў Берліне на беларускай мове

## Мастацтва 
* «Раніца ў гарах», карціна нямецкага мастака Каспара Давіда Фрыдрыха
Раніца

thumb|250px|Ранішні туман
thumb|250px|Раніца ў даліне
**Раніца** — пачатак, першая палова дня ад усходу сонца (світання) да поўдня. У кожнай геаграфічнай зоне, кліматычным поясе і ў кожны сезон раніца характарызуецца пэўным наборам параметраў. Раніцай людзі прачынаюцца і адпраўляюцца працаваць, што стварае своеасаблівы каларыт.

## Раніца ў мастацтве 
* Раніца ў гарах

Катэгорыя:Суткі
Стэнкіль

**Стэнкіль** () — шведскі кароль, заснавальнік дынастыі Стэнкіляў.

## Біяграфія 
Яго маці звалі Астрыд, дачка Нхяла, сына Фіна Касога з Халугаланда, а яго бацькам (паводле сагі пра Хёрвер) быў Рэгнвальд Стары. Спачатку Стэнкіль быў ярлам у Швецыі, а пасля смерці конунга Эймунда Старога (з дачкой якога быў жанаты) шведы абвясцілі яго конунгам. Кіраваў прыблізна да 1066 года.

Сучасныя яму крыніцы апісваюць Стэнкіля як набожнага кіраўніка, які спрыяў распаўсюджванню хрысціянства ў краіне. Быў вядомы сваім уменнем страляць з лука.

Абодва яго сына — Хальстэн і Інгэ — пасля таксама былі каралямі.

Катэгорыя:Каралі шведскія