open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вербена лекавая

**Вербе́на лекавая**, **Кошычкі** (*Verbena officinalis*) — від кветкавых раслін з роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 30—70 см. Сцябло прамастойнае, галінастае ў верхняй частцы, чатырохграннае, з рэдкімі залозістымі валаскамі. Корань паўзучы. Лісце супраціўнае, сядзячае, простае, суцэльнае. Ніжняе лісце на кароткіх чаранках. Кветкі дробныя, светла-ліловага колеру, у доўгіх коласападобных суквеццях, утвараючых на верхавінцы сцябла рэдкую мяцёлку. Плод — чатырохарэшак бурага колеру.

## Распаўсюджанне 
Радзімай вербены лекавай лічыцца Еўропа. Распаўсюдзілася на тэрыторыі Азіі, Паўночнай Афрыкі і Паўночнай Амерыкі. Святлолюбівая расліна. Расце у стэпах, на сухіх лугах, на лясных палянах, па берагах вадаёмаў, як пустазелле на палях, пустках, у парках і садах, каля дарог.

## Гаспадарчае значэнне 
Лекавая і дэкаратыўная расліна. Таксама выкарыстоўваецца ў кулінарыі.

## Літаратура 
*  — С. 437.

## Спасылкі 
* 
* 
* Род вербена – Verbena L. // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru 

Катэгорыя:Вербена
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Валадушка круглалістая

**Валаду́шка круглалістая** (*Bupleurum rotundifolium*) — від кветкавых раслін сямейства , тыпавы від роду .

## Назва 
Валадушка круглалістая, валодаўнік, заяча капуста.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая шызавата-зялёная расліна вышынёй 25—150 (15—75) см. Сцябло прамастойнае, круглае, простае або слаба галінастае ў верхняй частцы. Лісце чаргаванае па даўжыні сцябла, простае, суцэльнае, з гладкім краем, сядзячае. Ніжняе лісце падоўжана-эліптычнае, звужанае да асновы, астатняе — круглавата-яйцападобнай формы, пранізанае сцяблом. Кветкі жоўтага колеру, з 5 пялёсткамі, у складаных парасоніках. Плод — віслаплоднік з ніткападобнымі рэбрамі, які пры выспяванні распадаецца на дзве палавінкі.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расліна распаўсюджана ў Еўропе, Міжземнамор’і, на Балканах, у цэнтральных і паўднёвых рэгіёнах Еўрапейскай часткі Расіі, на Каўказе, у Заходняй Сібіры. Святлолюбівая, марозаўстойлівая расліна, ксерафіт. Расце ў стэпах, на сухіх лугах, пашах і агародах, пустках. Цвіце ў маі—ліпені, пладаносіць у чэрвені—жніўні.

Лекавая расліна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Володушка круглолистная, ласкавцы — Bupleurum rotundifolium L. // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru 
* BiolFlor. Datenbank biologisch-ökologischer Merkmale der Flora von Deutschland 

Катэгорыя:Парасонавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Доўгае XIX стагоддзе

**Доўгае XIX стагоддзе** — гістарычны перыяд, які доўжыўся на брытанскага  , які вылучыў яго, з 1789 па 1914 гады (такія ж часовыя рамкі XIX стагоддзя як гістарычнага, а не каляндарнага перыяду, называў у сваіх творах і мемуарах Ілья Эрэнбург). Яго галоўнай асаблівасцю было дамінаванне імперый у свеце. Пачаткам гэтага перыяду з’яўляецца Вялікая французская рэвалюцыя, а канцом — Першая сусветная вайна, у выніку якой былі ліквідаваныя Германская, Расійская, Аўстра-Вугорская і Асманская імперыі. Аб гэтым перыядзе Эрык Хобсбаўм піша ў кнігах «Эпоха рэвалюцый: Еўропа 1789—1848», «Эпоха капіталу: Еўропа 1848—1875» і «Стагоддзе імперый: Еўропа 1875—1914».

Таксама Хобсбаўм папулярызаваў паняцце «Кароткага XX стагоддзя» (1914—1991).

## Літаратура 
* *Горизонтов Л. Е.* Славянские народы и империи в долгом XIX веке. Размышления о векторах исследований // Всероссийское совещание славистов. М., 2005.
* *Gasan Gusejnov.* Long Centuries // TLS, April 29, 2011.

Катэгорыя:1789
Катэгорыя:1790-я
Катэгорыя:1900-я
Катэгорыя:1911
Катэгорыя:1912
Катэгорыя:1913
Катэгорыя:1914
Катэгорыя:XIX стагоддзе
Катэгорыя:Імперыялізм
Катэгорыя:Новы час
Альберт Аляксеевіч Разін

**Альберт Аляксеевіч Разін** () — удмурцкі навуковец і грамадскі дзеяч. Абаронца ўдмурцкай мовы ад знікнення. Заслужаны дзеяч навукі Удмурцкай Рэспублікі. Кандыдат філасофскіх навук, дацэнт. Працаваў у Саюзе навукоўцаў Удмурціі.

10 верасня 2019 года ў Іжэўску (Удмурція, Расія) Альберт Разін з выкарыстаннем бензіну здзейсніў акт самаспалення перад будынкам мясцовага Дзяржсавета. Разін трымаў плакат з цытатай дагестанскага паэта Расула Гамзатава : «І калі мая мова знікне заўтра, то я гатовы памерці сёння». Альберт Разін атрымаў амаль 100 % апёкаў цела, быў шпіталізаваны ў цяжкім стане і памёр у шпіталі праз некалькі гадзін.

## Грамадская дзейнасць 
Альберт Разін быў адным з заснавальнікаў лабараторыі нацыянальных стасункаў Удмурцкага дзяржаўнага ўніверсітэта (УДУ). У 1992 годзе ўдзельнічаў у стварэнні Інстытута чалавека УДУ, быў яго дырэктарам, пакуль штат не быў амаль цалкам скарочаны. З таго часу стаў актывістам руху «Удмурт Кенеш». Разін змагаўся, каб дзеці вывучалі ўдмурцкую мову і не забывалі яе. Раней рыхтаваў зварот да дэпутатаў Дзяржсавета пад назвай «Удмурцкая нацыянальнасць знікае».

Альберт Разін быў адным з навукоўцаў, якія ўлетку 2018 года звярнуліся з адкрытым лістом да старшыні Дзяржаўнага савета Удмурціі Аляксея Прасолава і дэпутатаў з патрабаваннем не падтрымліваць законапраект аб вывучэнні моў у школах, які пагаршаў статус удмурцкай мовы.

10 верасня 2019 года здзейсніў акт самаспалення.

## Водгукі 
Украінскі крымскататарскі палітык, былы старшыня Меджлісу крымскататарскага народа Мустафа Джэмілеў:

Спікер эстонскага парламента Хен Пылуаас:

## Гл. таксама 
* Алекса Гірнік
* Гектар Пітэрсан
* Ян Палах
* Валенці Бадзіляк

## Спасылкі 
* Альберт Разин: «Удмуртский этнос исчезает на глазах»  
* Павел Казарин: Уроки самосожжения // Крым. Реалии 
* Виталий Портников: Самосожжение и русификация // Крым. Реалии 

Катэгорыя:Кандыдаты філасофскіх навук
Катэгорыя:Самаспаленні ў знак пратэсту
Катэгорыя:Самагубствы ў Расіі
Катэгорыя:Удмурцкая мова
Катэгорыя:Вучоныя Расіі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Расіі
Катэгорыя:Актывісты супраць русіфікацыі
Дзіцячы даследчы шпіталь Св. Іуды

**Дзіцячы даследчы шпіталь Святога Іуды** () — лякарня, заснаваная ў 1962 годзе, з’яўляецца дзіцячай лячэбна-даследчай установай, накіраванай на катастрафічныя захворванні дзяцей, у прыватнасці, лейкемію і іншыя віды рака. Выдаткі шпіталя каля 2,8 мільёнаў долараў у дзень, але пацыент не плаціць за лячэнне. Размешчаны ў Мемфісе, штат Тэнэсі, і з’яўляецца некамерцыйнай медыцынскай карпарацыяй, прызначанай службай унутраных даходаў ЗША як арганізацыя, якая не абкладаецца падаткам. 

У 2021 годзе касмічная місія Inspiration4 мела мэтай збор сродкаў на карысць дзіцячага шпіталя.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Сайт дзіцячай даследчай бальніцы St.Jude 
* Праграма па зборы сродкаў з "Window World" даглядае за дзіцячай даследчай бальніцай святога Юды

Катэгорыя:Навуковыя інстытуты ЗША
Катэгорыя:Медыцына ў ЗША
Катэгорыя:Мемфіс (Тэнесі)
Псіхапаталогія

**Псіхапатало́гія** (  — душа,   — хвароба і   — навука) — раздзел псіхіятрыі і , які займаецца вывучэннем расстройстваў псіхікі з пункту гледжання медыцыны і псіхалогіі . Асноўныя метады — клінічнае назіранне і размова.

## Раздзелы 
* **Агульная псіхапаталогія** — вывучае асноўныя, уласцівыя многім псіхічным хваробам, заканамернасці праявы і развіцця паталогіі псіхічнай дзейнасці, агульныя пытанні  і , прыроду псіхапаталагічных працэсаў, іх прычыны, прынцыпы , метады даследавання і лячэння.
* **Прыватная псіхапаталогія** — вывучае асобныя псіхічныя захворванні, іх , , клініку, заканамернасці развіцця, спосабы лячэння і аднаўлення працаздольнасці. Гаворка пры асобных псіхічных захворваннях вывучаецца ў рамках патапсіхалінгвістыкі.

## Літаратура 
* *Ясперс К.* Общая психопатология. — М.: Практика, 1997
Аэрафлоцкы

**Аэрафлоцкы** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Сімферопальскім гарсавеце Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты, падпарадкаваныя Сімферопальскаму гарсавету
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Крыма
Катэгорыя:Сімферопаль
Кіраўскэ (Кіраўскі раён)

**Кіраўскэ** або **Іслям-Тэрэк** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіраўскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна (Крым)
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Крыма
Кароткае XX стагоддзе

**Кароткае XX стагоддзе** — гістарычны перыяд, які доўжыўся, па думку папулярызатара гэтага тэрміна (упершыню прапанаванага венгерскім навукоўцам ) — брытанскага  , — з 1914 па 1991 гады. Пачаткам гэтага перыяду з’яўляецца Першая сусветная вайна, у выніку якой былі ліквідаваныя Германская, Расійская, Аўстра-Венгерская і Асманская імперыі, а канцом — распад СССР і ўсходняга блока.

Гэта быў час наступлення татальнай вайны, рэвалюцыі ў Расіі, Вялікай дэпрэсіі, заняпаду лібералізму і прыходу дыктатур, аб’яднання антыфашысцкіх сіл ў Другой сусветнай вайне, дэкаланізацыі і канца імперый, «залатой эпохі» пасляваеннага ўздыму і наступных перыяд эканамічных крызісаў, развіццё краін трэцяга свету, узнікненне і распад сацыялістычнай сістэмы.

Таксама Хобсбаўм стварыў паняцце «Доўгага XIX стагоддзя» (1789—1914).

## Літаратура 
* ''''. Эпоха крайнасцяў. Кароткі дваццатае стагоддзе 1914—1991. — М.: Незалежная Газета, 2004. — 632 с.

Катэгорыя:XX стагоддзе
Катэгорыя:Найноўшы час
Юрка Вежан

**Юрка Вежан** (Юрый, псеўданімы «Жан», «Я. В-жан») (да 1920 — пасля 1965) — беларускі вайсковы і грамадскі дзеяч. Сябра Беларускай незалежніцкай партыі і арганізацыі «Чорны кот».

## Біяграфія 
Быў афіцэрам Войска Польскага. Падчас Другой сусветнай вайны, перад нападам Германіі на СССР, дапамагаў нямецкай службе выведкі Абвер арганізаваць у Варшаве аддзел беларускіх дэсантнікаў, якія пазней былі скінутыя на тэрыторыю БССР.

Падчас нямецкай акупацыі Беларусі далучаецца да Беларускай незалежніцкай партыі. Прынамсі раз друкаваўся ў газеце Беларускі голас (Вежан Ю. Пасьмертны ўспамін (сьв. п. Янка Шабановіч) // Bielaruski holas (Вільня), 1943, №4). Вядома, што загадам галоўнага ўпраўлення Імперскай Бяспекі ў Берліне аб прызначэнні (зацвярджэньні) «туземных камандзіраў» аперацыі «Любімая Котка» на тэрыторыі генеральнага камісарыяту Беларусь ад 27 лістапада 1943 г. Юрка Вежан быў прызначаны адным з кіраўнікоў арганізацыі «Чорны кот»

У 1944 годзе разам з Васілём Вірам і нейкім Каранеўскім атрымаў загад Абвера стварыць беларускую брыгаду у складзе 10-й нямецкай арміі на Італьянскім фронце, у Аўстрыі, мэтай якой было дэзэрцірства беларусаў з Арміі Андэрса. Юрка Вежан быў прызначаны начальнікам штабу, хутка яго сфармаваў і разам з іншымі кіраўнікамі распрацаваў адмысловую ўніформу для вайскоўцаў брыгады. Праз кепскае фундаванне немцаў працэс фармавання адбываўся надта павольна, але да пачатку 1944 г. удалося сфармацаць адзін батальён, які быў накіраваны пад Монтэ-Касіна. Пазней батальён быў расфармаваны: па інфармацыі Юрыя Грыбоўскага — праз нежаданне беларусаў змагацца на баку нямецкіх войск супраць сваіх жа землякоў у гэтай мясцовасці, што абумовіла масавую дэзэртырства з батальёна, а па інфармацыі Сяргея Ярша — нямецкая выведка выкрыла падрыхтоўку паўстання брыгадай. У выніку кожны дзясяты жаўнер сярод найбольш актыўнай часткі беларусаў, якія вылучаліся нацыянальнай самасвядомасцю, быў расстраляны, а астатнія былі накіраваныя на заводы арганізацыі Тодт.

Пасля заканчэння вайны — на эміграцыі. У лістападзе 1965 г. надрукаваў у газеце «Беларускі голас» (Таронта) (№ 132, лістапад) артыкул пра Вінцэнта Гадлеўскага і Беларускую незалежніцкую партыю «Ці правадыр нацыяналістаў?», дзе сцвярджаў, што Гадлеўскі не быў лідарам БНП: сапраўдным кіраўніком нібы быў Усевалад Родзька, а сама арганізацыя не была створаная перад вайной у Вільні.

Далейшы лёс невядомы.

## Глядзіце таксама 
* 1-ы Беларускі штурмавы ўзвод

Катэгорыя:Члены арганізацыі «Чорны Кот»
Катэгорыя:Члены Беларускай незалежніцкай партыі
Савецкы

**Савецкы** або **Ічкі** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Савецкага раёна.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Савецкага раёна (Крым)
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Крыма
Азоўскэ (Джанкойскі раён)

**Азоўскэ** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Джанкойскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.

## Гісторыя 
Пасёлак Калай быў заснаваны ў канцы XIX ст., у сувязі з будаўніцтвам чыгункі на Феадосію. Пасля ўсталявання савецкай улады ўвайшоў у Крымскую АССР, належаў да Джанкойскага раёна, а ў 1935 годзе Калай стаў райцэнтрам. З 1 лістапада 1941 года па 10 красавіка 1944 года пад нацысцкай акупацыяй. 18 мая 1944 года крымскія татары былі дэпартаваныя ў Сярэднюю Азію, 14 снежня Калай быў перайменаваны ў Азоўскае. Райцэнтр у Крымскай вобласці РСФСР, якая ў 1954 годзе была перададзена ў склад УССР. З 1965 года ў Джанкойскім раёне. З 1991 года ў незалежнай Украіне.

18 сакавіка 2014 года разам з Джанкойскім раёнам паселішча ўключана ў склад Рэспублікі Крым Расійскай Федэрацыі. 16 жніўня 2022 года ў выніку дыверсіі паблізу здарылася загаранне на складзе воінскай часці, дэтанацыя боепрыпасаў, нанесены ўрон чыгунцы і іншым грамадзянскім аб’ектам; мясцовых жыхароў часова эвакуіравалі.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Джанкойскага раёна
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Крыма
Навафэдарыўка

**Навафэдарыўка** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Сакскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Сакскага раёна
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Крыма
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1992 годзе
Ян Раўп

**Ян Раўп**, згадваецца ў некаторых крыніцах таксама пад падвойным сербалужыцка-нямецкім прозвішчам **Rawp-Raupp** (; 17 лістапада 1928, Браўншвайг, Германія — 13 верасня 2007, Будзішын, Германія) — лужыцкі кампазітар і гісторык сербалужыцкай музыкі. Лаўрэат прэміі імя Якуба Чышынскага (1970, 1974).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1928 годзе ў сям'і опернай спявачкі Рут-Маркі Раўпавай і лекара. Пражываў у Берліне і Дрэздэне, дзе выхоўваўся ў сям'і свайго дзеда з боку маці вядомага сербалужыцкага кампазітара Бярната Краўца. З 1938 па 1944 гады навучаўся ў розных вышэйшых навучальных установах у Берліне, Дрэздэне і Баўтцэне. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны працягнуў сваё навучанне ў Вышэйшай школе мастацтва і тэатра ў Баўтцэне. Потым навучаўся ў Сербалужыцкім педагагічным інстытуце ў Радзіборы, па заканчэнні якога некаторы час працаваў настаўнікам.

З 1947 года па накіраванню сербалужыцкай арганізацыі «Домавіна» навучаўся ў Пражскай кансерваторыі, з 1951 па 1955 гады — студэнт факультэта гісторыі мастацтваў у Карлавым універсітэце ў Празе. У 1955 годзе ажаніўся з арганісткай Любінай Галанец.

Пасля вяртання ў 1955 годзе ў Лужыцу да 1986 года працаваў гісторыкам сербалужыцкай музыкі ў Інстытуце сербалужыцкага народазнаўства (з 1992 года — Сербалужыцкі інстытут). Займаўся сістэматызацыяй музычнай культурай лужычанаў. З 1962 года — прафесар універсітэта імя Гумбальдта.

З 1972 па 1980 года — старшыня Таварыства сербалужыцкіх музыкаў (Koło serbskich hudźbnikow). Быў членам Прэзідыума Саюза кампазітараў і музыкаў ГДР і членам Камісіі народнай музыкі Акадэміі мастацтваў у Брно. Адзін з заснавальнікаў Міжнароднага грамадства народнай музыкі ў Лондане. З 1990 года — член сербалужыцкай культурна-асветніцкай арганізацыі «Маціца серба-лужыцкая».

За сваю дзейнасць па развіццю сербалужыцкай музычнай культуры быў двойчы ўдастоены прэміі імя Якуба Чышынскага (1970, 1974), настаўніцкай прэміі Домавіны (1971, 1975) і ордэнам «За заслугі перад Айчынай» (1978).

Памёр 13 верасня 2007 года ў Будзішыне. Пахаваны на Тухорскіх могілках.

## Сачыненні 
* *Drehe mich im Reigen — Volkslieder der Lausitzer Sorben* (1960)
* *Sorbische Volksmusikanten und Musikinstrumente* (1963)
* *Metamorfozy*, 1964
* *Sorbische Musik. Ein Abriss in Wort und Bild* (1966)
* *Esej*, 1967
* *Concerto animato*, 1970
* *Sinfonija verte-bleue*, 1975
* *Sorbische Volksmusikinstrumente und der «Atlas der deutschen Volkskunde»* 1937/39. Lětopis, Reihe C, 1977, Nr. 20, s. 32-45
* *Serbska hudźba* (1978)
* *Kralowy huslerski spěwnik* (1984)

## Літаратура 
* Marka Cyžowa: Dr.. Jan Rawp njebóh. W: Rozhlad 57 (2007) 11, str. 405sl.

Катэгорыя:Члены Маціцы серба-лужыцкай
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Якуба Чышынскага
Антыведута Граматыка

]]
**Антыведута Граматыка**; ; 1571, Рым&#x20;— 1626, там жа)&#x20;— італьянскі жывапісец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Рыме. Па сведчаннях , сваё імя («Антыведута»&#x20;— «меркаваны») мастак атрымаў дзякуючы таму, што бацька чакаў яго хутчэйшага нараджэння, калі знаходзіўся на шляху паміж Сіенай і Рымам.

Рым стаў галоўным горадам у жыцці і кар’еры мастака. Антыведута быў ахрышчаны, тут вучыўся пад кіраўніцтвам мастака Джавані Даменіка Анджэліні, які навучыў яго мастацтву мініяцюры. Па сведчаннях сучаснікаў, ён меў мянушку «Вялікая галава», паколькі спецыялізаваўся на малюнку галоў знакамітых сучаснікаў. Мастак П’етра Белоры згадвае аб тым, што на працягу некалькіх месяцаў у яго майстэрні працаваў Караваджа, уплыў маляўнічай манеры якога прыкметны ў некаторых працах Граматыкі. Абодва мастакі тварылі пад заступніцтвам кардынала  і маркіза .

У 1593 годзе Граматыка стаў членам рымскай Акадэміі Святога Лукі, а ў 1624 годзе ўзначаліў яе. На працягу сваёй творчай кар’еры майстар мещ шмат заказаў ад прыватных кліентаў у Рыме, а таксама ў Іспаніі.

Мастак памёр у Рыме ў 1626 годзе.

## Літаратура 
* Мировое искусство (Мастера итальянского Возрождения) / Сост. И.&nbsp;Г.&nbsp;Мосин.&nbsp;— СПб ООО «СЗКЭО „Кристалл“», 2006.&nbsp;— 160 с. ил. (руск.)&nbsp;

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі барока
Граматыка (значэнні)

**Граматыка**

* Граматыка — раздзел лінгвістыкі, які займаецца вывучэннем і апісаннем будовы словаў
* Антыведута Граматыка — італьянскі жывапісец
Вынаградны

**Вынаградны** (, ) — вёска ў Алушцінскім гарсавеце Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты, падпарадкаваныя Алушцінскаму гарсавету
Закон Бэла-Мажандзі

]]
**Закон Бэла-Мажандзі** абвяшчае: уся аферэнтная інервацыя, то ёсць цэнтраімклівыя (адчувальныя) нервовыя валокны, уваходзіць у спінны мозг праз заднія (дарзальныя) карэньчыкі, а праз пярэднія (вентральныя) карэньчыкі выходзяць , што прадстаўляюць сабой аксоны . Так, пасля перарэзвання пярэдніх карэньчыкаў надыходзіць параліч мускулаў, а пасля перарэзвання задніх карэньчыкаў губляецца адчувальнасць адпаведных участкаў цела.

Закон Бэла — Мажандзі ўсталяваны ў 1822 годзе французьким фізіёлагам . У яго аснову пакладзены апублікаваныя ў 1811 годзе назіранні шатландскага анатама Чарлза Бэла. Закон быў пацверджаны ў доследах на жабах фізіёлага Іагана Мюлера.

## Літаратура 
* 
* Haberling, W (1924). Johannes Müller. Leipzig, Germany: Akademische Verlagsgesellschaft. с. 118-9. 
* Cranefield, Paul Frederic (1974). The Way in and the way out: François Magendie, Charles Bell, and the roots of the spinal nerves. Mt. Kisco, NY: Futura Pub. Co. с. 2,30,87. 

Катэгорыя:1822 год у навуцы
Катэгорыя:Фізіялогія нервовай сістэмы
Баскетбол на Еўрапейскіх гульнях 2019

**Баскетбол на Еўрапейскіх гульнях 2019** — спаборніцтвы па баскетболе на Еўрапейскіх гульнях 2019 прайшлі з 21 па 24 чэрвеня 2019 года ў сталіцы Беларусі, у горадзе Мінску, у спартыўным комплексе «Palova Arena». Было разыграна 2 камплекты медаляў у стрытболе 3×3. У спаборніцтвах прынялі ўдзел 128 чалавек.

Вядучым гульняў быў расійскі спартыўны журналіст, шоўмен, МС — Аляксандр Няўзгода.

## Каляндар 
## Медалі 
### Агульны залік 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Баскетбол на старонках афіцыйнага сайта

Катэгорыя:Спаборніцтвы на Еўрапейскіх гульнях 2019
Катэгорыя:Баскетбольныя спаборніцтвы
Васкакветнік

**Васкакве́тнік** (*Cerinthe*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя, радзей двухгадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны. Лісце простае, чаргаванае. Кветкі з 5 пялёсткамі, чырвонага або жоўтага колеру. Плод — арэшак.

## Распаўсюджанне 
Расліны роду сустракаюцца пераважна ў Еўропе (Міжземнамор’е) і Сярэдняй Азіі.

## Віды 
Род налічвае 6 (3:
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  — С. 419.

## Спасылкі 
* 
* Cerinthe // The Plant List
* *Cerinthe* L. // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)

Катэгорыя:Бурачнікавыя
Майра Мора

**Ма́йра Мо́ра** () — латвійскі дыпламат.

## Біяграфія 
Скончыла факультэт замежных моў Латвійскага ўніверсітэта, там жа атрымала навуковую ступень.
Працягнула адукацыю ў Жэнеўскім інстытуце міжнародных адносін і ў Міжнародным каледжы даследаванняў у вобласці бяспекі ў Германіі.

На дыпламатычнай службе з 1992 года. Прафесійны дыпламат з вялікім вопытам працы ў Міністэрстве замежных спраў Латвіі. Займала пасада пасла па адмысловых даручэннях. Была саветнікам Бюро дзяржсакратара, Еўрапейскім карэспандэнтам, а таксама членам экспертнай камісіі па крызісным кантролі пры Бюро прэм’ер-міністра Латвіі.

У 2000—2004 гадах — пасол Латвіі ў Літве. З 2004 па 2010 год — пасол Латвіі ў Беларусі.

У 2010—2011 гадах займала пасаду кіраўніка аддзела планавання палітыкі МЗС Латвіі. Брала ўдзел у перамовах з Расіяй аб вывадзе вайсковых часцей, два гады працавала намеснікам главы дэлегацыі Латвіі ў Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе у Вене.

З 2011 па 2015 год была главой Прадстаўніцтвы Еўрасаюза ў Рэспубліцы Беларусь. З 1 верасня 2016 года Майра Мора з’яўляецца Генеральным дырэктарам пастаяннага сакратарыята Савета дзяржаў Балтыйскага мора са штаб-кватэрай у Стакгольме (Швецыя).

Узнагароджана высокімі ўзнагародамі Літвы і Аўстрыі.

Нароўні з роднай латышскай мовай, Майра Мора свабодна валодае англійскай, рускай, французскай, нямецкай, ведае італьянскую, беларускую і літоўскую мовы. Займаецца перакладамі на латышскую мову.
Пераклала кнігу «Дыпламатыя» Генры Кісінджэра (2001).

## Спасылкі 
* Ambassador Maira Mora 
* Майра Мора 
* Maira Mora

Катэгорыя:Паслы Латвіі ў Беларусі
Катэгорыя:Паслы Латвіі ў Літве
Катэгорыя:Перакладчыкі Латвіі
Катэгорыя:Дыпламаты Латвіі
Катэгорыя:Перакладчыкі на латышскую мову
Аляксандр Пятровіч Ласкаўнёў

**Аляксандр Пятровіч Ласкаўнёў** (нар. , п. Расоны, Віцебская вобласць) — беларускі навуковец у галіне матэрыялазнаўства. Доктар тэхнічных навук (2004), акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2014; член-карэспандэнт з 2009).

## Біяграфія 
Скончыў у 1972 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. У 1974—1975 гг. інжынер-канструктар Мінскага гадзіннікавага завода. З 1975 г. у Фізіка-тэхнічным інстытуце АН Беларускай ССР, з 2003 — намеснік дырэктара па навуковай працы. 3 2014 па 2022 — акадэмік-сакратар Аддзялення фізіка-тэхнічных навук НАН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы — у галіне матэрыялазнаўства, кампазіцыйных матэрыялаў, парашковай металургіі ліцця алюмініевых сплаваў.

Упершыню даказаў магчымасць апрацоўкай ціскам атрымаць кампазіцыйныя сілуміны з высокім утрыманнем крэмнію і ўключэннямі часціц, якія не ўтвараюць з матрычным сплавам хімічных злучэнняў і маюць слаістую структуру (графіт, дысульфіт малібдэну).

Аўтар (суаўтар) больш як 100 публікацый, у тым ліку 2 манаграфій. Атрымаў 30 аўтарскіх сведчанняў і патэнтаў на вынаходствы.

## Асноўныя працы 
* Композиционные материалы на основе порошковых сплавов алюминия. Гомель, 2002.
* Производство алюминиевых поршней для высокофорсированных двигателей внутреннего сгорания. Минск, 2004 (у сааўт).

## Спасылкі 
* Профіль на сайце НАН Беларусі
* Аляксандр Пятровіч Ласкаўнёў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы Беларусі
Мяшэй кальчаковы

**Мяшэй кальчаковы**, **Мяшэй мутоўчаты** (*Setaria verticillata* L.) P. Beauv.)&nbsp;— від раслін сямейства .

## Апісанне 
Сцёблы да 80&nbsp;см, прамыя або ўзыходзячыя, голыя. Ліставыя пласціны 22 х 0,2—1,1&nbsp;см, рыфлёныя, валасатыя на аснаванні. Мяцёлка 10—90&nbsp;мм, цыліндрычная. Каласкі 1,8—2,5&nbsp;мм, шырока эліптычныя, выпуклыя. Цвіце з ліпеня па лістапад.

## Распаўсюджанне 
Паўночная Афрыка: Алжыр; Егіпет, Лівія; Марока; Туніс. Азія: Бахрэйн; Саудаўская Аравія; Кіпр; Іран; Ірак; Ізраіль; Ліван; Турцыя; Казахстан; Туркменістан; Узбекістан; Кітай. Каўказ: Арменія, Азербайджан; Грузія; Расія&nbsp;— Перадкаўказзе, Дагестан. Еўропа: Аўстрыя; Чэхія; Германія; Польшча; Швейцарыя; Малдова; Украіна [у тым ліку Крым]; Індыя; Балгарыя; Харватыя; Грэцыя [у тым ліку Крыт]; Італія [у тым ліку Сардзінія, Сіцылія]; Румынія; Францыя [у тым ліку Корсіка]; Партугалія; Іспанія; Іспанія [у тым ліку Балеарскія астравы]. Натуралізаваўся ў многіх іншых краінах. Дакладныя родны і натуралізаваны арэалы нявызначаныя з прычыны блытаніны з іншымі таксонами. Засяляе вельмі вільготныя лугі. Цвіце ў асноўным на адносна нізкіх вышынях і толькі ў Паўднёвых Альпах дасягае вышыні больш за 1200 метраў.

## Галерэя 

Starr 010520-0044 Setaria verticillata.jpg|
Setaria verticillata s. str. sl4.jpg|
Setaria verticillata s. str. sl1.jpg|
Illustration Setaria verticillata0.jpg|

## Спасылкі 
* Vascular Flora (ісп.)
* United States Department of Agriculture 

Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Каўказа
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Мяшэй
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1812 годзе
Удмурцкі дзяржаўны ўніверсітэт

**Удмурцкі дзяржаўны ўніверсітэт** (УдДУ, былы Удмурцкі дзяржаўны педагагічны інстытут) — вышэйшая навучальная ўстанова ў Іжэўску, найбуйнейшы цэнтр вышэйшай адукацыі Удмурцкай Рэспублікі. У склад універсітэта ўваходзяць 13 факультэтаў, 7 інстытутаў, 18 навукова-даследчых лабараторый, 7 прадстаўніцтваў, 134 кафедраў, 19 вучэбна-дзелавых цэнтраў.

## Гісторыя 
10 красавіка 1931 года быў утвораны Удмурцкі дзяржаўны педагагічны інстытут (УДПІ). У 1958 годзе УДПІ быў пераведзены з трэцяй катэгорыі ў больш высокую — другую, з правам мець аспірантуру. 5 сакавіка 1971 года Савет міністраў СССР прыняў пастанову аб арганізацыі Удмурцкага дзяржаўнага ўніверсітэта ў Іжэўску.

19 красавіка 1971 года — загадам Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі СССР № 323, УДПІ ператвораны ва Удмурцкі дзяржаўны ўніверсітэт. 29 снежня 1972 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР прысвоена званне Удмурцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя 50-годдзя СССР Міністэрства вышэйшай і сярэдне-спецыяльнай адукацыі РСФСР.

З 20 верасня 2002 г. універсітэт носіць назву «Дзяржаўная адукацыйная ўстанова вышэйшай прафесійнай адукацыі „Удмурцкі дзяржаўны ўніверсітэт“». З 23 сакавіка 2011 года — «Федэральная дзяржаўная бюджэтная адукацыйная ўстанова вышэйшай прафесійнай адукацыі „Удмурцкі дзяржаўны ўніверсітэт“».

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі 
* Альберт Аляксеевіч Разін
* Аляксей Сямёнавіч Шыляеў

Катэгорыя:Універсітэты Расіі
Мяшэй зялёны

**Мяшэй зялёны**, **Мяшэй**, **Прада** (*Setária víridis*) — кветкавая расліна, від роду  сямейства .

Распаўсюджаная пустазельная расліна, дзікі продак культурнага .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая расліна, якая ўтварае мноства сцеблаў 10—50 (100) см вышынёй, прамых ці каленчата ўзыходзячых, звычайна з 4—5 вузламі, у аснаванні і ніжніх вузлах галінавання. Пад суквеццем сцябло шурпатае.

Лісце плоскае, зялёнае, 2—12 мм шырынёй, звычайна да 15 см даўжынёй, па краі і з верхняга боку трохі шурпатае. Сярэдняя жылка вузкая, добра прыкметная пры аснаванні ліста, бакавыя жылкі вельмі вузкія, па 3 з кожнага боку. Язычок прадстаўлены шэрагам раснічак. Похва цыліндрычная або ледзь пляскатая, голая або з дагары накіраванымі раснічкамі і валасінкамі з патоўшчаным аснаваннем.

Аднакветкавыя каласкі 2—2,5 мм даўжынёй сабраны ў групах па 2—6 (палова ў кожнай групе недаразвіты) у даўгаватую або лінейна-цыліндрычную коласападобную мяцёлку 2—12 см даўжынёй, галіны якой рэдукаваны да прыкветкаў пад кожнай групай каласкоў. Пад кожным каласком выступаюць 1—3 зялёныя або цёмна-фіялетавыя шчацінкі, якія перавышаюць каласкі па даўжыні ў 2—3 разы. Каласковыя лускі вельмі няроўныя, плёнкавыя, ніжняя круглява-яйкападобная, з адной жылкай, у 3—4 разы карацей каласка, верхняя 5—7-жылкавая, сходная з каласком па даўжыні і абрысах.

Зярняўка каля 1,7 мм даўжынёй і 1 мм шырынёй.

## Значэнне 
Пустазельная расліна, антрапахор, засмечвае пасевы прапашных і збожжавых культур, зрэдку сустракаецца ў пасевах шматгадовых траў. Адна расліна дае да 7000 насенін. Усходы пры масавым з’яўленні задзярноўваюць і ўсушваюць глебу. Засмечвае насенне проса, ад якога, аднак досыць лёгка аддзяляецца. Амаль не аддзяляецца ад насення магару.

Можа выкарыстоўвацца на сена, будучы скошаным да ўтварэння суквеццяў, ахвотна паядаецца хатняй жывёлай.

## Распаўсюджанне 
Міжземнаморскі від, распаўсюдзіўся ва ўмераных і трапічных рэгіёнах ўсіх кантынентаў. Звычайнае рудэральная расліна па ўсёй Расіі, за выключэннем паўночных раёнаў. Завезены ў Паўночную Амерыку і Аўстралію.

## Таксанамія 
### Сінонімы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Flora Vascular 
* United States Department of Agriculture 

Катэгорыя:Мяшэй
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1812 годзе
Мурамскэ

**Мурамскэ** (, ) — вёска ў Білагірскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Білагірскага раёна (Крым)
Шэрардыя

**Шэрардыя**, **жэрардыя** (*Sherardia*) — манатыпны род раслін сямейства . Уключае адзіны від — **Шэрардыя палявая** ().

Род названы ў гонар брытанскага батаніка .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна, 5-30 см вышынёй. Корань чырвоны, верацёнападобны. Сцёблы прасцёртыя, чатырохгранныя. Ніжняе лісце лапатавае, сабрана ў мутоўку па 4; верхняе — ланцэтнае, па 6 у мутоўцы.

Кветкі двухполыя, сабраны ў галоўкавыя суквецці. Чашачка з адгінам, шасцізубцовая. Вяночак варонкападобны, ружова-ліловы ці белы, адгін чатырохлопасцевы. Тычынак 4; слупок двураздельны; лычыкі галоўкавыя. Плод — сухі, падвойны, шурпаты арэшак.

Цвіценне май—верасень, плоданашэнне з чэрвеня.

## Сінаніміка 
; Роду

* 
* 
* 

; Віду

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Победимова Е. Г. Род Жерардия — Sherardia L. // Флора европейской части СССР / Отв. ред. Ан. А. Фёдоров. — Л.: Наука, 1978. — Т. III. Ред. тома Ю. Л. Меницкий. — С. 89. — 259 с. — 4350 экз.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Манатыпныя роды раслін
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Марэнавыя
902

**902** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 902 год нашай эры, 902 год 1 тысячагоддзя, 2 год X стагоддзя, 2 год 1-га дзесяцігоддзя X стагоддзя, 3 год 900-х гадоў.

## Падзеі 
* 

* 1 жніўня: Аглабіды захапілі Таарміну, апошнюю крэпасць Візантыі на Сіцыліі.

## Нарадзіліся 
* Елюй Яагу — другі імператар Кіданьскай імперыі (926—947).

## Памерлі 
* Аль-Мутадыд Білах — багдадскі халіф з дынастыі Абасідаў
* 5 снежня: Эльсвіта — жонка караля Альфрэда Вялікага
ХК Бабруйск

**«Бабруйск»** — прафесійны хакейны клуб з горада Бабруйск, Беларусь. Заснаваны ў 2018 годзе на аснове «Гомеля-2». Выступае ў Беларускай экстралізе Б.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ХК Бабруйск 
* Афіцыйная старонка ХК Бабруйск ў vk.com 
* Федэрацыя хакея Беларусі 
* Старонка хакея Беларусі

Бабруйск
Катэгорыя:Спорт у Бабруйску
Катэгорыя:2018 год у Бабруйску
Пётр Іванавіч Шувалаў

Граф **Пётр Іванавіч Шувалаў** (,  — 4 [15] студзеня 1762, ) — кіраўнік рускага ўрада на зыходзе царствавання Лізаветы Пятроўны, генерал-фельдмаршал, канферэнц-міністр, камергер, сенатар, рэфарматар і вынаходнік. Бацька пісьменніка Андрэя Шувалава, ад якога паходзяць наступныя графы Шувалавы.

Пётр Іванавіч
Катэгорыя:Сенатары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Камергеры (Расія)
Сібірка

**Сібірка** (*Sibiraea*) — род з сямі відаў кветкавых раслін, якія адносяцца да сямейства .

## Таксанамія 
*Сібірка* была апісана Карлам Іаганам Максімовічам і надрукавана ў  *6: 213*, у 1879 годзе 

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Sibiraea // ИАС «ООПТ России» 

Катэгорыя:Ружавыя
Гузаль Рамазанаўна Сітдыкава

**Гузаль Рамазанаўна Сітдыкава** (; нар. , пас. Інзер, Беларэцкі раён, Башкірская АССР, СССР) — башкірскі грамадскі і палітычны дзеяч, пісьменнік, перакладчык, народны дэпутат Вярхоўнага Савета Башкірскай АССР XII склікання (1991—1995), дэпутат Дзяржаўнага Сходу — курултая Рэспублікі Башкартастан 1—3 скліканняў (1995—2008), член Грамадскай Палаты Рэспублікі Башкартастан 1 склікання (2011—2012), старшыня Таварыства башкірскіх жанчын Рэспублікі Башкартастан (2004—2011), член Саюза пісьменнікаў Рэспублікі Бакартастан і РФ (1995). З 2012 года ўдзельнічае ў міжнародным валанцёрскім руху Вікімедыя.

## Біяграфія 
Нарадзілася 10 чэрвеня 1952 года ў пасёлку Інзер Беларэцкага раёна Башкірскай АССР. У 1967 годзе скончыла васьмігадовую школу, паступіла ў Беларэцкае педагагічнае вучылішча. З 1971 года працавала выхавацелькай у школе-інтэрнаце № 1, далей — у розных адукацыйных установах горада Беларэцка.

У 1980 годзе скончыла бібліятэчны факультэт Чалябінскага дзяржаўнага інстытута культуры. З 1983 года з’яўлялася супрацоўнікам, з 1986 года — загадчыцай аддзела, з 1987 года — намеснікам рэдактара Беларэцкай раённай газеты «Урал».

З 1989 па 1995 г. была галоўным рэдактарам раённай газеты «Урал» Беларэцкага раёна. Тады ж была абраная народным дэпутатам Вярхоўнага Савета Башкірскай АССР XII склікання (1991—1995 гг.).

У 1995—2008 гадах была дэпутатам Дзяржаўнага Сходу — курултая Рэспублікі Башкартастан I—III скліканняў, членам Грамадскай Палаты Рэспублікі Башкартастан I склікання (2011—2012). У 2004—2011 гадах абіралася старшынём Таварыства башкірскіх жанчын Рэспублікі Башкартастан. Прымала ўдзел у працы Выканкама Сусветнага курултая башкір.

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Палітыкі Башкартастана
Катэгорыя:Башкірамоўныя паэты
Катэгорыя:Башкірамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі на башкірскую мову
Катэгорыя:Вікіпедысты
Сібірка алтайская

**Сібірка алтайская** (*Sibiraea laevigata*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Лістападны, вышынёй да 1 метра, галінасты куст, з густымі галінамі, з трывалымі каранямі, якія пранікаюць у вапняковыя скалы. Кара чырванавата-шаравата-карычневая, гладкая і бліскучая. Кветкі дыяметрам 6—7 мм, двухдомныя або гермафрадыты, і цвітуць у чэрвені і пачатку ліпеня. Размнажаецца насеннем, якое спее ў канцы верасня.

## Арэал 
У Харватыі расце ў хмызняках і насаджэннях чорнай хвоі і прыбярэжнага букавага лесу на поўначы і ў цэнтральным Велебіце.

## Ахова 
У Харватыі строга ахоўваецца з 4 верасня 1964 года.

## Спасылкі 
* 
* Zaštićene biljne vrste u Hrvatskoj 
* Hrvatska sibireja 
* Sibiraea croatica Hrvatska sibireja ima tanke bijele latice koje su slične i maslačku no maslačak ima žute latice…
* *Sibiraea laevigata* (L.) Maxim. // ИАС «ООПТ России» 
* Taxon: *Sibiraea laevigata* (L.) Maxim. // U.S. National Plant Germplasm System (GRIN-Global)

Катэгорыя:Ружавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Інзер (Беларэцкі раён)

**Інзер** (, ) — сяло ў Беларэцкім раёне Башкартастана, адносіцца да Інзерскага сельсавета. У канцы XVIII стагоддзя на месцы старой часткі Інзера знаходзілася башкірская вёска Хасанава. Паводле перапісу 1795 года ў Хасанава было 30 двароў. Сяло Інзер заснавана ў 1859 годзе. Да 17 снежня 2004 года мела статус рабочага пасёлка. Размешчана на беразе аднайменнай ракі, у месцы ўпадзення Малога Інзера.

Праз Інзер праходзіць аўтамабільная траса 80К-031 Уфа — Беларэцк. У пасёлку ёсць чыгуначная станцыя Інзер Куйбышаўскай чыгункі,

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Гузаль Рамазанаўна Сітдыкава — башкірская пісьменніца, перакладчыца, палітычны дзеяч

Катэгорыя:Населеныя пункты Беларэцкага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты Башкартастана
Адоеў

**Адоеў** () — пасёлак гарадскога тыпу (з 1959) у заходняй частцы Тульскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Адоеўскага раёна Тульскай вобласці. Утварае аднайменнае муніцыпальнае ўтварэнне рабочы пасёлак Адоеў са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Насельніцтва — 5463 чал. (2018). Размешчаны на левым беразе ракі Упа, за 75 км на паўднёвы захад ад абласнога цэнтра горада Тулы на аўтадарозе Р139 Бялёў — Тула.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Тульскай вобласці
Авантуры Пранціша Вырвіча (фільм)

**«Аванту́ры Пранціша́ Вы́рвіча»** () — беларускі мастацкі фільм паводле рамана Людмілы Рублеўскай «Авантуры Пранціша Вырвіча, шкаляра і шпега». Зняты ў 2020 годзе, прэм’ера фільма не адбылася з палітычных прычын. Праца над карцінай завяршылася ў снежні 2019 года.

Перадпрэм’ерны паказ адбыўся 16 сакавіка 2020 года ў мінскім Доме кіно. У 2020 годзе дубляванне карціны на беларускую мову і выхад яго ў пракат не адбыліся праз эпідэмію COVID-19 і вострую фазу палітычнага крызісу пасля прэзідэнцкіх выбараў.

У 2021 годзе было абвешчана, што выхад у пракат фільма адбудзецца ў снежні, аднак за некалькі дзён да прэм’еры фільм пачалі прыбіраць з афіш беларускіх кінатэатраў. СМІ выказваюць здагадку, што фільм быў забаронены рэжымам Лукашэнкі праз тое, што ў ім здымаліся акцёры рэпрэсаванага Нацыянальнага акадэмічнага тэатра Янкі Купалы, якія сфармавалі тэатральную групу «Купалаўцы».

## Акцёры 
## Здымачная група 
* рэжысёр-пастаноўшчык — Аляксандр Анісімаў
* аператар — Дзмітрый Рудзь
* аўтар сцэнарыя — Валянцін Залужны
* песня да фільму «Застольная песня» — Яраш Малішэўскі

## Крытыка 
## Спасылкі 
*  

Катэгорыя:Фільмы на беларускай мове
Катэгорыя:Экранізацыі раманаў
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы Беларусі
Катэгорыя:Фільмы Беларусі 2020 года
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы 2020 года
Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Церахаў

**Це́рахаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Церахаў (нар. 1978) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр жыллёва-камунальнай гаспадаркі Беларусі.
* Аляксандр Іванавіч Церахаў (нар. 1951) — беларускі празаік.
* Іван Федасеевіч Церахаў — дзяржаўны дзеяч БССР, старшыня Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта (1938—1941).
* Ігар Аляксандравіч Церахаў (нар. 1967) — украінскі чыноўнік і дзеяч мясцовага самакіравання. Гарадскі галава Харкава з 11 лістапада 2021 года.

## Гл. таксама 
* Церахава
Цярэнцьеў

**Цярэнцьеў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Авэнір Афанасьевіч Цярэнцьеў (1938—2003) — беларускі вучоны. Доктар тэхнічных навук (1990), прафесар (1991).
* Валянцін Міхайлавіч Цярэнцьеў — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі раслін;
* Павел Епіфанавіч Цярэнцьеў (1906—?) — едагог, першы і адзіны дырэктар Полацкага педагагічнага інстытута;
* Сяргей Леанідавіч Цярэнцьеў — беларускі дыпламат.
Аляксей Іванавіч Самасуеў

**Аляксе́й Іва́навіч Самасу́еў** (нар. , ) — беларускі палітык і дыпламат.

## Біяграфія 
Скончыў факультэт міжнародных эканамічных адносінаў Беларускага дзяржаўнага універсітэта (1998). На дыпламатычнай службе з 1999 года.

Займаў розныя пасады ў Міністэрстве замежных спраў, працаваў у пасольствах Беларусі ў Казахстане і Бельгіі.

18 верасня 2018 года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Фінляндскай Рэспубліцы, Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Каралеўстве Данія па сумяшчальніцтве.

Займаў гэтыя пасады да 11 сакавіка 2024 года.

## Узнагароды 
* медаль «За ўклад у стварэнне Еўразійскага эканамічнага саюза» III ступені (2015).

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Фінляндыі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Даніі
Сіцыёс

**Сіцыёс**, **сіцыёз** (*Sicyos*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Віды 
Род налічвае 56 відаў. Сярод іх
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Віды, якія раней уключаліся ў род 
*  (Burm.f.) Cogn. (as *S. garcini* Burm.f.)
*  (L.) L. (as *S. trifoliatus* L.)
*  (Michx.) Torr. & A.Gray (as *S. lobatus* Michx.)
*  (Torr. & A.Gray) Howell (as *S. oreganus* Torr. & A.Gray)
*  (Moc. & Sessé ex Ser.) Naudin (as *S. triqueter* Moc. & Sessé ex Ser.)
*  (Jacq.) Sw. (as *S. edulis* Jacq.)

## Літаратура 
*  — С. 514.

## Спасылкі 
* 
* Sicyos // The Plant List
* Sicyos // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)
* *New Zealand Plant Conservation Network*, *Sicyos australis sensu lato* . Accessed 2010-10-04.

Катэгорыя:Гарбузовыя
Павел Міхайлавіч Пуставы

**Па́вел Міха́йлавіч Пуставы́** (нар. , Данецкая вобласць) — беларускі дыпламат.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў (1986), Дыпламатычную акадэмію МЗС Расіі (1990). На дыпламатычнай службе з 1999 года.

Займаў розныя пасады ў Міністэрстве замежных спраў, працаваў у пасольствах Беларусі на Кубе, быў часовым павераным у справах Рэспублікі Беларусь у Канадзе (2007—2010).

12 лютага 2019 года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Каралеўстве Іспанія і пастаянным прадстаўніком Рэспублікі Беларусь пры Сусветнай турысцкай арганізацыі па сумяшчальніцтве.

31 жніўня 2020 года Аляксандр Лукашэнка зняў Пуставога з пасады і пазбавіў яго дыпламатычнага рангу з фармулёўкай «за неналежнае выкананне службовых абавязкаў». Незадоўга да гэтага Пуставы заклікаў да перападліку вынікаў прэзідэнцкіх выбараў і да судоў над вінаватымі ў гвалтоўных дзеяннях, у тым ліку супраць мірных дэманстрантаў.

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Іспаніі
Міжгір’я (Крым)

**Міжгір’я** (, ) — вёска ў Білагірскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым Украіны.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Білагірскага раёна (Крым)
Анатоль Аляксеевіч Сцепусь

**Анато́ль Аляксе́евіч Сцепусь** (нар. , Брэсцкая вобласць) — беларускі дыпламат.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт і Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт.

Працаваў у Гандлёвым прадстаўніцтве Рэспублікі Беларусь у В’етнаме (1994—1998), у 2002—2004 гадах быў часовым павераным у справах Рэспублікі Беларусь у Японіі.

18 красавіка 2008 года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Вялікай Сацыялістычнай Народнай Лівійскай Арабскай Джамахірыі.

З 30 чэрвеня 2014 па 22 мая 2018 года займаў пасаду Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла Рэспублікі Беларусь у Эстонскай Рэспубліцы.

З 2022 года працуе начальнікам упраўлення па працы з дыпламатычным корпусам Галоўнага ўпраўлення па абслугоўванні дыпламатычнага корпуса і афіцыйных дэлегацый «Дыпсэрвіс».

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Эстоніі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Лівіі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Марока
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Тунісе
Валерый Валер’евіч Бараноўскі

**Вале́рый Вале́р’евіч Барано́ўскі** (нар. , ) — беларускі дыпламат.

## Біяграфія 
Скончыў аддзяленне міжнародных зносін гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага універсітэта (1995).

Займаў розныя пасады ў Міністэрстве знешніх эканамічных сувязяў Рэспублікі Беларусь, пасля ў Міністэрстве замежных спраў, працаваў у пасольствах Беларусі ва Украіне і Літве.

15 студзеня 2019 года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы.

18 чэрвеня 2021 года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Куба. 21 сакавіка 2022 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Беларусі ў Нікарагуа па сумяшчальніцтве.

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Літве
Катэгорыя:Паслы Беларусі на Кубе
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Нікарагуа
Андрэй Іванавіч Лучанок

**Андрэй Іва́навіч Лучано́к** (нар. , ) — беларускі дыпламат.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт (1994), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (2000).

Займаў розныя пасады ў Міністэрстве знешніх эканамічных сувязяў Рэспублікі Беларусь, пасля ў Міністэрстве замежных спраў, працаваў у пасольствах Беларусі ў Сірыі і Нідэрландах.

28 сакавіка 2019 года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Аб’яднаных Арабскіх Эміратах і па сумяшчальніцтве ў Дзяржаве Кувейт, Каралеўстве Бахрэйн і Каралеўстве Саудаўская Аравія.

5 жніўня 2024 года вызвалены з пасады Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла Рэспублікі Беларусь у Аб’яднаных Арабскіх Эміратах і па сумяшчальніцтве ў Дзяржаве Кувейт, Каралеўстве Бахрэйн і Каралеўстве Саудаўская Аравія.

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў ААЭ
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Кувейце
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Саудаўскай Аравіі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Бахрэйне
Мікалай Ермалаевіч Пацкевіч

**Мікала́й Ермала́евіч Пацке́віч** (нар. ) — беларускі дыпламат.

## Біяграфія 
У 1995—2000 гадах быў намеснікам старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта. У 2000—2003 гадах быў саветнікам пасольства Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы. У 2003—2006 гадах працаваў у Міністэрстве замежных спраў Рэспублікі Беларусь — быў начальнікам упраўлення па каардынацыі замежнага эканамічнага дзеяння.

16 мая 2006 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Азербайджан.

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Азербайджане
Катэгорыя:Намеснікі старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта
Хронотопь

міні|Лагатып праекта «Хронотопь».
**«Хронотопь»** — сеткавы кінематаграфічны праект аб міфалогіі сучаснага чалавека, рытуалах і абрадах нашага часу. Праект створаны калектывам аўтараў пад куратарствам Андрэя Кудзіненкі.

Пазіцыянуе сабе як погляд на рэчаіснасць, свабодны ад прапаганды, шаблонаў рынку, фарматаў фестывальнага мэйнстрыму. Шукае новыя формы існавання кінематографа: яго фінансавання, вытворчасці, дэманстрацыі, аб’яднання, навучання. У межах праекту створаны кароткія (у сярэднім 3—7 хвілін) эпізоды ў жанры ігравога ці дакументальнага кіно, мак’юмэнтары, анімацыі, якія аб’яднаныя ў альманахі. Створаны вэб-серыял, адукацыйныя праграмы, ладзяцца фестывалі, існуе прафесійнае таварыства ўзаемадапамогі па стварэнні незалежнага кіно.

## Фестывалі і мерапрыемствы 
* альманах «Хронотопь #375» — найлепшы фільм у конкурсе «Омнибус» кінафестывалю «Киношок 2015» (Расія)
* эпізод «Тайна горбатой ямы» — другі прыз «Sensacyjna lato filmow» (Польшча)
* сумесна с кінашколай-студыяй Андрэя Полупанава (Мінск) праведзены два навучальных практыкума-інтэнсіва «ХронотопЬ» 1.0 і 2.0
* 1—8 ліпеня 2016 года ў арт-вёсцы Каптаруны (Віцебская вобласць) прайшоў арт-фэст «Хронотопь.Обнуление» і кіналетнік
* у 2016 годзе альманах «Танатос и Эрос» удзельнік фестываля «Киношок» (Анапа), фестываляў у Мінску, Гродна, Уроцлаве, Варшаве.
*«Венок» — прыз глядацкіх сімпатый фестываля ў Варшаве.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кінематограф Беларусі
Васкакветнік вялікі

**Васкакве́тнік вялікі** (*Cerinthe major*) — від кветкавых раслін сямейства . Тыпавы від роду .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна вышынёй да 65 см. Сцёблы прамастойныя, мясістыя, голыя. Лісце чаргаванае, простае. Кветкі паніклыя, ярка-жоўтыя, з цёмна-чырвонай або пурпуровай аблямоўкай каля асновы.

## Літаратура 
*  — С. 419.

## Спасылкі 
* 
* 
* Восковник большой – Cerinthe major L. // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru 

Катэгорыя:Бурачнікавыя
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Смалёўка зеленаватая

**Смалёўка зеленаватая** (*Silene chlorantha*)&nbsp;— від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна, 30—80&nbsp;см вышынёй. Сцёблы адзінкавыя, негалінаваныя, голыя. Прыкаранёвае лісце ланцэтнае, на доўгіх хвосціках, з выразнай сярэдняй жылкай; сцябловае лісце да верхавіны ўсё меншае, ад ланцэтнага да лінейнага. Суквецце вузка-мяцёлкавае, рэдкае; кветкі на тонкіх ніткападобных кветаножках, размешчаны на восі, радзей на кароткіх галінках. Прыкветкі плёнкавыя, бураватыя, па баках з рэдкімі вейчыкамі. Чашачка вузка цыліндрычная, пры плодзе булавападобная, голая, бледная, з зялёнымі жылкамі, часам злёгку пурпурна афарбаваная. Пялёсткі зеленаватыя, амаль да асновы падзеленыя на лінейныя долі. Каробачка авальная, ≈ 8&nbsp;мм даўжынёй, на кароткай (2&nbsp;мм) ножцы.

## Распаўсюджанне 
Від распаўсюджаны ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе і ўмеранай Азіі.

Ва Украіне від расце на травяністых схілах, у светлых месцах&nbsp;— на ўсёй тэрыторыі, звычайны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Смалёўка
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1792 годзе