open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Васіль Міронавіч Якіменка

**Васіль Міронавіч Якіменка** (, в. Рэкта,  — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З 1932 года працаваў на чыгунцы ў Крычаве, у 1941—1942 гадах на будаўніцтве ў Маскве і Ішыме.

У партызанах з чэрвеня 1942 года: камандзір аддзялення, узвода, камісар атрада, у кастрычніку 1943 — ліпені 1944 — 121 партызанскай брыгады імя А. Ф. Брагіна. З 1944 года ў органах юстыцыі, на партыйнай і адміністрацыйна-гаспадарчай працы.

## Спасылкі 
* Якименко Василий Миронович  // Праект «Партызаны Беларусі»
* 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Валянціна Кузьмаўна Яікава

**Валянціна Кузьмаўна Яікава** (, в. Стара-Забалота, ,  —) — беларуская савецкая спартсменка. Заслужаны майстар спорта СССР па  (1978), майстар спорта СССР па верталётнаму (1975) спорту. Абсалютная чэмпіёнка свету па вышэйшым пілатажы, 3-разовая абсалютная чэмпіёнка Еўропы, 17-разовая чэмпіёнка свету, 10-разовая чэмпіёнка Еўропы, 12-разовая чэмпіёнка СССР, 4-разовая чэмпіёнка Беларусі.

## Біяграфія 
З 1969 года — лётчык-інструктар Мінскага аэраклуба ДТСААФ СССР. Абсалютная чэмпіёнка свету ў шматбор’і, чэмпіёнка свету ў камандным першынстве і ў асобных практыкаваннях (1978, Чэске-Будзеёвіцы, ЧССР). Сярэбраны прызёр чэмпіяната свету ў шматбор’і і чэмпіёнка свету ў асобных практыкаваннях (1976, Кіеў). Чэмпіёнка СССР у асобных практыкаваннях (1978).

## Узнагароды 
Узнагароджана ордэнам «Знак Пашаны», медалём «За працоўную адзнаку», Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР, медалём А. І. Пакрышкіна, тройчы — ганаровым знакам ЦК УЛКСМ і ганаровым знакам ЦК ДТСААФ.

## Спасылкі 
* Женщина, которая никогда не плачет: легендарная летчица Валентина Яикова  
* Яикова Валентина Кузьмовна 

Катэгорыя:Спартсмены Беларусі
Катэгорыя:Лётчыкі Беларусі
Катэгорыя:Спартсмены СССР
Катэгорыя:Авіяспартсмены
Катэгорыя:Лётчыкі СССР
Марочна

Назву **Марочна** маюць:

* Марочна — балота ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі
* Марочна — вадасховішча ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі

## Населеныя пункты 
### Украіна 
* Ровенская вобласць:
** Марочна — сяло ў Зарычнэнскім раёне
Хавайся ў бульбу (фестываль)

**«Хавайся ў бульбу»** — штогадовы міжнародны мотафестываль, які праходзіць у беларускім Гродне. Адметнай рысай з’яўляецца своеасаблівы мотапарад па вуліцах горада, які праводзяць удзельнікі з розных краін. У межах мерапрыемства ладзяцца шматлікія конкурсы і прэзентацыі. Абавязковая частка фестывалю — канцэрт рок-гуртоў.

## Гісторыя 
### XII фестываль 
З 29 па 30 красавіка 2016 года адбыўся XII міжнародны мотафестываль «Хавайся ў бульбу 2016». У ім удзельнічалі больш за тысячу матацыклістаў з Германіі, Чэхіі, Польшчы, Літвы і іншых краін. Месцам правядзення фестываля з’яўлялася база адпачынку «Купалінка». Мотапарад па шляху ў горад удзельнікі фестывалю расцягнулі на некалькі кіламетраў праз вуліцы БЛК, Болдзіна, Вясновую, Савецкіх Пагранічнікаў і Сацыялістычную. Завяршыўся мотапарад на плошчы Леніна перад будынкам гарвыканкама. У канцэрце прынялі ўдзел гурты «Прощай привычка», «Punkrot», «Haze», «Irdorath», «Drum Ecstasy», «STUFF», «BEACH BOOGIE BAND», «Grodno-Hard-Blues-Band», «7 минут жизни», «Ойра», «ТТ-34», трыб’ют-калектыў «Blood Brothers», «J:морс».

## Спасылкі 
*

Катэгорыя:Фестывалі Беларусі
Катэгорыя:Культура Гродна
Марочна (вадасховішча)

**Марочна** — вадасховішча ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, прыкладна за 2,4 км у напрамку на поўдзень ад вёскі Калоднае.

Створана ў 1988 годзе. Плошча паверхні 1,4 км². Даўжыня 1,9 км, найбольшая шырыня 1,15 км. Найбольшая глыбіня 5,2 м. Аб'ём вады 4,3 млн м³. Ваганні ўзроўню вады 2,9 м. Напаўняецца вадой з ракі Стубла.

## Літаратура 
*  — С. 129.

Катэгорыя:Вадасховішчы Столінскага раёна
Катэгорыя:Вадасховішчы Брэсцкай вобласці
Харыса (страва)

**Xарыса** — мясная страва ўсходняй кухні, якая па сваім выглядзе напамінае суп-пюрэ з развараной пшаніцы і мяса птушкі. У Арменіі лічыцца нацыянальнай стравай. У Турцыі існуе падобная страва пад назвай **кешкек**, якая ўлучана ЮНЕСКА як турэцкая нацыянальная страва ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва. У пакістанскай кухні страва мае назву **халім**. У Іране вядома як **халіме гушт** і халім. Халім таксама ўзбекская страва. У Сярэдняй Азіі халім з'яўляецца рытуальным, таксама рыхтаваўся як ахвярная страва на курбан. У Азербайджане завецца **халім ашы**.

Харыса рыхтуецца, зазвычай, з курыцы, але часам з індычкі ці нават бараніны.

## Спасылкі 
* Рецепт арисы

## Літаратура 
* Т. А. Хатранова *Армянская кухня* Ростов-на-Дону, 2001 год.
* Статьи *Haleem* и *Harissa* в книге Alan Davidson *The Oxford Companion to Food*, OUP Oxford, 2014 ISBN 019104072X, 9780191040726

Катэгорыя:Усходняя кухня
Катэгорыя:Азербайджанская кухня
Катэгорыя:Арабская кухня
Катэгорыя:Армянская кухня
Катэгорыя:Пакістанская кухня
Катэгорыя:Узбекская кухня
Адводы

**Адво́ды** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 24 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, за 0,7 км на паўночны захад ад вёскі Старынкі, у басейне ракі Крашанка.

Плошча паверхні 0,28 км². Даўжыня 0,78 км, найбольшая шырыня 0,46 км. Найбольшая глыбіня 2,2 м, сярэдняя — 1,48 м. Даўжыня берагавой лініі 2,13 км. Аб’ём вады ў возеры 0,41 млн м³. Плошча вадазбору 31,8 км².

Злучана ручаём з возерам Зыкоўскае, на поўдні выцякае ручай у раку Крашанка.

## Літаратура 
* 
*  — С. 162.
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Рудэральныя расліны

, Ізраіль]]
**Рудэральныя расліны** (**рудэралы**) (ад , родны склон ruderis — друз, будаўнічае смецце) — пустазельныя расліны, якія растуць на смеццевых звалках, уздоўж дарог. Як правіла, маюць ахоўныя прыстасаванні — шыпы, пякучыя валасінкі, атрутныя рэчывы.

Рудеральные расліны адносяць да синантропных арганізмаў.

Да рудеральных раслін ставяцца:
* дурнап’ян
* блёкат
* крапіва
* лопух
* дурнічнік
* свірэпка звычайная
* каноплі

Катэгорыя:Экалогія раслін
Катэгорыя:Сінантропныя віды
Малісіт

**Малі́сіт** (; ; саманазва: *Wəlastəkwiyik*, літаральна "народ прыгожай ракі") — алганкінскі народ, карэнныя жыхары ўсходу Канады і ЗША. Агульная колькасць - каля 4 000 чал.

Да прыходу еўрапейцаў малісіт насялялі землі ўздоўж ракі Сент-Джон. Уваходзілі ў склад канфедэрацыі Вабанакі, якая супрацьстаяла іракезам. Малісіт вялі вандроўны лад жыцця. Займаліся паляваннем, збіральніцтвам і рыбалоўствам. Назва народа паходзіць з мовы суседзяў-мікмак і значыць "павольная гаворка".

Першым еўрапейцам, які ўсталяваў кантакт з малісіт у 1604 г., быў французскі падарожнік Самюэль дэ Шамплейн. З 1677 г. сярод малісіт вялі місіянерскую дзейнасць французскія езуіты. У першай палове XVIII ст. падтрымлівалі французаў у ваенных дзеяннях супраць брытанскіх каланістаў. У 1763 г. Вялікабрытанія ўсталявала кантроль над тэрыторыямі малісіт, аднак у 1776 г. прызнала іх маёмасныя правы на зямлю. У 1812 г. гэтыя тэрыторыі былі падзелены паміж ЗША і Канадай.

У наш час насяляюць шэраг аўтаномных рэзервацый у штаце Мэн, правінцыях Квебек і Нью-Брансуік. Большасць прадстаўнікоў гэтага народа працуе ў лясной гаспадарцы або абслугоўвае турыстаў. Захаваліся некаторыя традыцыйныя рамёствы, у тым ліку пляценне кошыкаў.

Малісіт знакаміты міфалагічнымі паданнямі пра Вялікага Духа *Gici Niwaskw* і героя Клускапа, што забіў вялізарную жабу Аглебему і дапамагаў духам ствараць сусвет.

## Спасылкі 
* Maliseet Indians
* Native Peoples in the Upper St.John River valley
* Maliseet History 
* Houlton Band of Maliseet Indians
* Native Languages of the Americas: Maliseet (Malecite, Malecites, Malisit)

Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Народы Канады
Катэгорыя:Народы ЗША
Мімікрыя Вавілава

**Мімікрыя Вавілава** — форма мімікрыі раслін, пры якой дзікарослыя расліны набываюць адну ці некалькі характарыстык сельскагаспадарчых культур праз пакаленні штучнага адбору. З'ява названа ў гонар Мікалая Іванавіча Вавілава, выбітнага расійскага і савецкага вучонага-генетыка, батаніка, селекцыянера, які вызначыў цэнтры паходжання культурных раслін.

Мімікрыя Вавілава з'яўляецца прыкладам несвядомага штучнага адбору — чалавек несвядома адбірае (уручную або пры дапамозе сартавальных машын) формы пустазельных раслін, больш блізкія да культурных па памеры і форме насення, часу паспявання і распаўсюджвае іх. Дадзеная мімікрыя ўзнікае насуперак мэтам сельскай гаспадаркі. Падобным чынам развіваецца ўстойлівасць да антыбіётыкаў і гербіцыдаў. Існуе верагоднасць, што, пераняўшы некаторую колькасць карысных якасцяў культурных раслін, пустазельная расліна можа ў выніку стаць культурнай. Такія віды будуць *другаснымі сельскагаспадарчымі культурамі*. Верагодна, менавіта дзякуючы такому адборы ўвайшлі ў культуру жыта і авёс — пустазелле, якое засмечвала пасевы пшаніцы.

Катэгорыя:Мімікрыя
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Сяргей Сцяпанавіч Мацапура

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Сяргей Сцяпанавіч Мацапура
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 15.02.1919
 |месца нараджэння = вёска Гдзень, , Гомельская вобласць
 |дата смерці      = 17.03.1998
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1939—1965
 |званне           = капітан
 |род войскаў      = танкавыя войскі
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
     
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Сяргей Сцяпанавіч Мацапу́ра** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
С. С. Мацапура нарадзіўся ў вёсцы Гдзень (зараз у Брагінскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі). Скончыў 7 класаў школы, працаваў трактарыстам у калгасе. З 1939 года на службе ў Чырвонай Арміі. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнік баявых дзеянняў на Паўночна-Заходнім, Цэнтральным, Калінінскім, 1-м украінскім, 2-м Украінскім, 1-м Беларускім франтах — наводчык і камандзір гарматнага разліку, разведчык, камандзір разліку станковага кулямёта, механік-вадзілель танка Т-34. Удзельнік прыгранічных баёў на тэрыторыі Літвы, абароны Полацка, Невеля, Новасакольнікаў, Корсунь-Шаўчэнкаўскай, Тарапецка-Холмскай, Уманьска-Баташанскай, Люблінска-Брэсцкай, Вісла-Одэрскай аперацый. Быў тройчы паранены.

Механік-вадзіцель танка (49-я гвардзейская Вапнярская танкавая брыгада, 12-ы гвардзейскі Уманьскі танкавы корпус, 2-я танкавая армія, 1-ы Беларускі фронт) гвардыі старшына С. С. Мацапура вызначыўся ў студзені 1945 г. у баях за вызваленне гарадоў Сахачаў і Інаўроцлаў на тэрыторыі Польшчы.

Пасля вайны служыў у Групе савецкіх войскаў у Германіі. Пасля дэмабілізацыі ў 1947 годзе служыў у органах Міністэрства ўнутраных спраў СССР. У 1951 годзе скончыў курсы пры Уладзімірскай афіцэрскай школе МУС СССР. З 1965 г. капітан С. С. Мацапура ў запасе. Працаваў у навукова-даследчым аб’яднанні ў Маскве.

Памёр С. С. Мацапура 17 сакавіка 1998 г. Пахаваны на Шчэрбінскіх Паўднёвых могілках у Маскве.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* ордэн Леніна
* ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* ордэн Чырвонай Зоркі
* медалі.

## Літаратура 
*  — С. 227.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Маскве
Катэгорыя:Капітаны СССР
Віно на свяце Святога Марціна

**«Віно на свяце Святога Марціна»** () — самая вялікая.

У 2010 годзе спецыялісты музея Прада пацвердзілі аўтэнтычнасць і аўтарства карціны, даследаванне рэнтгенам дазволіла выявіць фрагменты подпісу Брэйгеля; раней музей набыў карціну за меншую суму, чым яна магла б быць пры наяўнасці пацверджанага аўтарства. Сюжэт карціны адпавядае задакументаванаму апісанню працы, якая захоўвалася ў асабняку роду Ганзага ў пачатку XVII стагоддзя, тым не менш, пацвердзіць гэта напэўна нельга; так, у Музеі гісторыі мастацтваў у Вене знаходзіцца падобная карціна, якая адлюстроўвае святкаванне дня Святога Марціна.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Карціны Пітэра Брэйгеля Старэйшага
Катэгорыя:Жанравыя карціны
Катэгорыя:Карціны са збораў музея Прада
Манганіт

{{Мінерал
 |Назва = Манганіт
 |Выява = ManganiteUSGOV.jpg
 |Подпіс = 
 |Формула = MnO(OH)
 |Колер       = чорны, шэры
 |Колер рысы  = 
 |Бляск       = паўметалічны
 |Празрыстасць= непразрысты
 |Спайнасць   = дасканалая па {010}, сярэдняя па {001} і {110}
 |Сінгонія    = манаклінная
 |Параметры рашоткі = 
 |Цвёрдасць  = 3,5—4
 |Злом       = няроўны
 |Прымесь    = Fe, Ba, Pb, Cu, Al, Ca
 |Шчыльнасць = 4,3
 |Паказчык пераламлення = 
}}
**Манганіт** — мінерал з падкласа гідраксідаў, оксігідраксід марганцу MnO(OH). Змяшчае 89,16 % марганцу, дамешкі жалеза, барыю, свінцу, алюмінію, медзі, кальцыю.
 (Германія)]]
Крышталізуецца ў манакліннай сінгоніі. Крышталі непразрыстыя, слупкаватыя, прызматычныя і псеўдарамбічныя. Часта ўтварае друзы. Колер цёмна-шэры да чорнага з бураватым адценнем. Шчыльнасць 4,3 г/см³. Цвёрдасць 3,5—4 па шкале Моаса. Паходжанне асадкавае, зрэдку — гідратэрмальнае.

Радовішчы манганіту на тэрыторыі Грузіі, Казахстана, Украіны, Германіі і інш.

## Выкарыстанне 
Манганіт выкарыстоўваецца ў якасці руды на марганец, у вытворчасці ферамарганцу.

## Літаратура 
*  — С. 65.
* Геологический словарь: в 2-х томах. — М.: Недра. Под редакцией К. Н. Паффенгольца и др.. 1978.
* Горная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. Под редакцией Е. А. Козловского. 1984—1991.

## Спасылкі 
* Манганит // КаталогМинералов. Ru
* Manganite Mineral Data // Mineralogy Database Webmineral.com
* 

Катэгорыя:Мінералы марганцу
Катэгорыя:Гідравокіслы (мінералы)
Катэгорыя:Вокіслы і гідравокіслы (мінералы)
Канцэрт (карціна Вермера)

**«Канцэрт»** — карціна нідэрландскага жывапісца Яна Вермера, створаная паміж 1663—1666 гадамі. У 1990 годзе карціна была  з бостанскага Музея Ізабелы Сцюарт Гарднер і дагэтуль яе месцазнаходжанне не вядома. Карціна лічыцца самай дарогай з выкрадзеных і зніклых карцін, яе кошт прыкладна ацэньваецца ў 200 мільёнаў долараў.

На карціне намаляваны трое музыкантаў: дзяўчына іграе на клавесіне, мужчына іграе на лютні і яшчэ адна дзяўчына спявае. Клавесін упрыгожаны роспісам з відам Аркадыі. На падлозе ляжыць яшчэ адзін музычны інструмент — віёла да гамба. У жывапісе Вермера музычная тэматыка часта перагукваецца з тэмай закаханасці і спакусы (як, напрыклад, на карціне «Перапынены ўрок музыкі»).

Катэгорыя:Карціны Яна Вермера
Катэгорыя:Выкрадзеныя карціны
Металападобніца злакавая

**Металападобніца злакавая** (*Plusia festucae*) — матылёк з сямейства совак (*Саўкі*).

## Апісанне 
Размах крылаў 34-46 мм. Пярэднія крылы карычневыя, з нераўнамерным напыленнем залацістых лускавінак; у цэнтры дзве залацістыя, нярэдка датыкальныя плямы; у вяршыні шэраг падоўжаных плям таго ж колеру, даўжыня якіх значна перавышае шырыню.

Вусені жывуць на розных травах і асаках.

## Арэал 
Еўразійскі полізанальны від. Даволі звычайны, як у стэпавых, так і ў лясных раёнах, з чэрвеня да верасня, у двух генерацыях.

## Спасылкі 
* Металловидка Plusia festucae
* Металловидка стеблевая — Plusia festucae (Linnaeus, 1758)
* Металловидка зёлкавая (Plusia festucae)
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Белянец (возера, Ушацкі раён)

**Беляне́ц** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 9 км на поўнач ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Мяніца (Полацкі раён), у басейне ракі Ушача.

Плошча паверхні 0,064 км². Даўжыня 0,47 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Найбольшая глыбіня 1,6 м, сярэдняя — 0,91 м. Даўжыня берагавой лініі 1,24 км. Аб’ём вады ў возеры 0,06 млн м³.

Схілы катлавіны вышынёй 3—5 м. На поўначы па ручаі, які злучае возера з ракой Ушача, забалочаная пойма.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Гроўт

**Гроўт** () — англійская сярэбраная манета 14-19 стагоддзяў. Упершыню выраблены ў 1351 годзе (лігатурная маса 4,57 г), адпавядаў 4 пені. З канца 15 стагоддзя маса манеты бесперапынна змяншалася (у 1-й палове 19 стагоддзя 1,88 г). У 1856 годзе чаканка гроўта спынена, да 1857 года заставаўся ў абарачэнні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Манеты Вялікабрытаніі
Баравянок (возера, каля вёскі Двор Пліна)

**Баравяно́к** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 8 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 1 км на захад ад вёскі Двор Пліна, у басейне ракі Альзініца.

Плошча паверхні 0,09 км². Даўжыня 0,41 км, найбольшая шырыня 0,28 км. Найбольшая глыбіня 10,8 м, сярэдняя — 4,9 м. Даўжыня берагавой лініі 1,16 км. Аб’ём вады ў возеры 0,44 млн м³. Плошча вадазбору 0,4 км².

Схілы катлавіны вышынёй 7—10 м, укрыты лесам, на поўначы разараныя. Берагі высокія, пясчаныя, на паўночным захадзе забалочаныя, пад хмызняком. Падводная расліннасць пашырана да глыбіні 4,5 м.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-33. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
Periphanes delphinii

**Periphanes delphinii** — від насякомых з сямейства Соўкі.

## Апісанне 
Размах крылаў — 24-36 мм. Асноўны фон пярэдніх крылаў уяўляе сумесь светлага і цёмна-фіялкава-ружовага адценняў, папярочныя палосы фіялетава-чырвоныя. Заднія крылы бялёсыя з цёмнымі жылкамі і буравата-шэрай папярочнай паласой ля вонкавага краю, махры светлыя.

## Распаўсюджанне 
Міжземнаморскі від, распаўсюджаны ў Еўропе, акрамя поўначы, на Каўказе і поўдні Урала і Прыўралья, у Малой, Пярэдняй і Цэнтральнай Азіі, Паўночнай Афрыцы.

Ва Украіне сустракаецца амаль паўсюль.

## Асаблівасці біялогіі 
У стэпавых раёнах дае 2 пакаленні ў год. Матылі 1 пакалення лётаюць з канца красавіка да чэрвеня, другога — у ліпені-верасні. Вусень харчуецца кветкамі і пладамі рагулек і боцікаў. Зімуе кукалка ў глебе. Сустракаецца на лугах, астэпненых схілах пагоркаў і гор, у парках, садах і да таго падобнае.

## Пагрозы і ахова 
Пагрозы: узворванне стэпаў, лугоў, прымяненне пестыцыдаў у садах і парках, празмерны выпас жывёлы на лугах.

Ахова не ажыццяўляецца. Трэба захаваць стэпавыя і лугавыя ўчасткі, абмежаваць выпас жывёлы, выкошванне травы, забараніць прымяненне пестыцыдаў у месцах пражывання віду.

## Спасылка 
* Чырвоная кніга Украіны

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Соўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Баравянок

Назву **Баравяно́к** маюць:

## Азёры 
* Баравянок — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Альзініца, каля вёскі Двор Пліна
* Баравянок — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Альзініца, каля вёскі Лажане
Баравянок (возера, каля вёскі Лажане)

**Баравяно́к** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 15 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Лажане, у басейне ракі Альзініца.

Плошча паверхні 0,12 км². Даўжыня 0,62 км, найбольшая шырыня 0,3 км. Найбольшая глыбіня 14,0 м, сярэдняя — 6,6 м. Даўжыня берагавой лініі 1,51 км. Аб’ём вады ў возеры 0,79 млн м³. Плошча вадазбору 3,2 км².

Ляжыць сярод узгоркаў вышынёй 6—9 м, укрытых лесам. Берагі пясчаныя, забалочаныя, пад хмызняком. Падводная расліннасць пашырана да глыбіні 4 м.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-33. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
Гарадзянец

**Гарадзяне́ц** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 17 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёскі Івахнава, у басейне ракі Выдрыца.

Плошча паверхні 0,25 км². Даўжыня 0,67 км, найбольшая шырыня 0,46 км. Найбольшая глыбіня 14,1 м, сярэдняя — 5,6 м. Даўжыня берагавой лініі 1,88 км. Аб’ём вады ў возеры 1,40 млн м³.

Схілы катлавіны вышынёй да 10 м, разараныя, на поўдні і ўсходзе вышынёй да 15 м, пад лесам. Берагі высокія, на поўдні і ўсходзе зліваюцца са схіламі. Злучана ручаём з возерам Вербна. У паўночнай частцы возера маецца невялікі востраў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Грушавы сок

**Грушавы сок** — прадукт, які атрымліваецца з груш.

## Сок 
Свежавыціснуты грушавы сок звычайна мае каламутны выгляд і густую кансістэнцыю. Грушавы сок прадаецца ў крамах разліты ў пачкі або пластмасавыя ці шкляныя бутэлькі. Грушавы сок багаты хімічным складам. Высокае ўтрыманне калію дапамагае выводзіць камяні з нырак, умацоўвае сасуды і лечыць мочакаменную хваробу.

## Разнавіднасці 
* **Грушавы мёд**, або густы грушавы сок, званы таксама глейкая груша або грушавы канцэнтрат, — непразрысты, цёмна-карычневы (аж да чорна-карычневага) загуслы сок з грушы (часам у яго дадаюць яблычны сок). Вырабляецца, у асноўным, у цэнтральнай Швейцарыі. Падобныя прадукты (vin cuit або raisinée) вядомыя ў кантонах Юра, Во і Фрыбур. Фабрычная вытворчасць пад лэйблам «Бірнель» наладжана фірмай Уніпекцін у Эшанцы.

* **Грушавы сідр** — алкагольны напой са зброджанага соку грушы. Ён падобны на яблычны сідр як па працэсу вытворчасці, так і па аналагічных параметрах, напрыклад, змест спірту — ад 5 да 8, 5 аб.%. У адрозненне ад звычайнага сідру, грушавы змяшчае шмат цукру.

Катэгорыя:Груша
Катэгорыя:Сокі
Грушавы мёд

**Грушавы мёд** (ням. *Birnenhonig*, таксама *глейкая груша, густы грушавы сок, грушавы канцэнтрат*) — непразрысты, цёмна-карычневы (аж да чорна-карычневага) загусцелы сок з грушы (часам у яго дадаюць яблычны сок). Вырабляецца ў асноўным у цэнтральнай Швейцарыі. Падобныя прадукты (vin cuit або raisinée) вядомыя ў кантонах Юра, Во і Фрыбур. Фабрычна вытворчасць пад лэйблам «Бірнель» наладжана фірмай Уніпекцін ў Эшенце.

## Вытворчасць 
Для вырабу грушавага мёду збіраюць так званыя грушы «тайлерс», класічны сорт, найбольш прыдатны для варэння. Гэты сорт груш раней быў настолькі распаўсюджаны ў кантоне Люцэрн, што іх называлі яшчэ «люцэрнскімі» (падобна ў Цуге: «цугскімі»). Пры зборы ўраджаю важна злавіць момант, калі грушы яшчэ цвёрдыя, але ўжо пачынаюць станавіцца карычневымі і падаць з дрэў. Тады мёд атрымліваецца сакавітым і салодкім. Часам дадаюць салодкія сарты яблыкаў.
Пасля адціску сок зліваюць у медны таз, утрымліваючы ў сіце занадта буйныя кавалкі, і пакідаюць на ноч у падвале. На наступны дзень збіраюць «шум» (валокны, якія плаваюць на паверхні) і ставяць таз на агонь. Пена збіраецца яшчэ да пачатку кіпення. Варэнне доўжыцца 6-7 гадзін. Ці дасягнута патрэбная кансістэнцыя, правяраюць у халодным посудзе: калі пасля мяшання маса трымае форму, яе можна разліць у керамічны посуд і пакінуць на ноч астываць.

## Выкарыстанне 
У цяперашні час грушавы мёд выкарыстоўваецца для бутэрбродаў або для начыння ў печыва (напрыклад, у люцэрнскія пернікі). Часта яго выкарыстоўваюць як інгрэдыент для «гшвелці» (традыцыйнага варыянту варанай бульбы) ці казінага сыру. Падчас Другой сусветнай вайны «Грушава-мядовае малако» замяняла каву з малаком.

Катэгорыя:Мёд
Катэгорыя:Швейцарская кухня
Катэгорыя:Груша
Катэгорыя:Намазкі
Катэгорыя:Сіропы
Малое Уклейна

**Мало́е Укле́йна** — возера ў Беларусі, ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 18 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, на поўнач ад вёскі Капылоўшчына, у басейне ракі Альзініца.

Плошча паверхні 0,09 км². Даўжыня 0,53 км, найбольшая шырыня 0,24 км. Найбольшая глыбіня 6,3 м, сярэдняя — 4,65 м. Даўжыня берагавой лініі 1,39 км. Аб’ём вады ў возеры 0,42 млн м³.

Схілы катлавіны вышынёй да 15 м, пад хмызняком. На поўдні ўпадае ручай, на ўсходзе выцякае ручай у возера Вялікае Уклейна.

## Літаратура 
* 
* 

* Ліст карты N-35-33. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1974 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
Кулікі (падатрад)

**Кулікі** (*Charadrii*) — устарэлы падатрад водных і каляводных птушак атрада .

Вылучаўся раней. Да яго адносілі сямействы:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Аднак усё часцей прыводзяцца аргументы на карысць таго, што сярод кулікоў ёсць дзве групы птушак, адна з якіх (сяўцы, шыладзюбы, кулікі-сарокі) роднасная чайкам і крачкам, а другая, якая складаецца з бакасавых птушак і якан і каляровых бакасаў, якія прымыкаюць да іх, складае самастойную эвалюцыйную галіну.

## Харчаванне 
Жывяцца пераважна або выключна дробнымі бесхрыбтовымі жывёламі — насякомымі і іх лічынкамі, ракападобнымі, чарвякамі, малюскамі і павукамі. Многія ядуць і раслінную ежу, а шэраг буйных кулікоў жывіцца земнаводнымі, дробнаю рыбай і яшчаркамі.

## Знешні выгляд 
Памеры вар’іруюць: маса цела некаторых відаў роду Calidris не перавышае 30 грамаў, маса буйных Numenius  перавышае 1 кілаграм. Многія віды даўгадзюбыя і даўганогія але не меншая колькасць каратканогіх і караткадзюбых. Афарбоўка таксама зменлівая. Большасць кулікоў афарбаваныя сціпла нават у шлюбным уборы, але, аднак, многія, напрыклад турухтан, большасць кнігавак, кулікі-сарокі, каменешарка, шыладзюбы, вераценнікі, некаторыя сяўцы маюць яркую і кантрасную афарбоўку

## Размнажэнне 
Пераважная большасць кулікоў гняздуецца на зямлі, толькі некаторыя могуць гнездавацца на дрэвах. У кладцы, як правіла, не больш за 4 яек. Яйкі маюць ахоўную афарбоўку, шкарлупіна кантрасна афарбаваная, з плямамі рознага колеру, формы і памеру. Маса яек адносна масы саміх птушак вельмі вялікая. Удзел у наседжванні і клопаце пра патомства бывае розны. Сустракаецца як і манагамія, пры якой бацькі ў роўнай ступені прымаюць удзел у наседжванні яек і клопаце пра патомства, так і іншыя віды шлюбных дачыненняў, напрыклад праміскуітэт, калі самец і самка сустракаюцца толькі для спаравання, а ўсе клопаты аб наседжванне яек і патомства прымае самка; паліандрыя, калі самка спароўваецца з некалькімі самцамі і адкладае некалькі кладак, якія наседжваюць самцы; палігінія, калі самец спароўваецца з некалькімі самкамі, але сам не наседжвае; здвоенае гнездаванне, калі самка адкладае 2 кладкі, адну з якіх наседжвае самец, а другую яна сама. Птушаняты вывадкавага тыпу.

## Чалавек 
Кулік намаляваны на гербе Кулыкіўскага раёна Чарнігаўскай вобласці Украіны.

Файл:Kulikivskiy rayon gerb.png

## Літаратура 
* «Кто такие кулики?»  на сайте Рабочей группы по куликам в рамках  при Отделении общей биологии Российской Академии наук.
* 
* Полный определитель птиц европейской части России/Под общей редакцией д.б.н. М.В Калякина

Катэгорыя:Сеўцападобныя
Прысухае

**Прысу́хае** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 18 км на захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 0,8 км на захад ад вёскі Чамярычына, у басейне ракі Альзініца.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,17 км, найбольшая шырыня 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі 0,47 км.

Вакол возера забалочаны луг.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Пупок дабрародны

**Пупок дабрародны**, **валовае вочка** (*Chamaemelum nobile*) — шматгадовая травяністая расліна; від роду  сямейства , тыпавы від гэтага роду. Лекавая расліна.

## Батанічнае апісанне 
Моцна пахкая расліна.

Сцёблы 10-30 см вышынёй, прамыя або ўзыходзячыя, разгалінаваныя.

Лісце сідзячае, с двойчы- ці тройчы-перыстарассечанымі даўгаватымі або лінейна-даўгаватымі прылісткамі 1—6 см даўжынёй и 4—15 мм шырынёй.

Кошыкі адзінкавыя, абгорткі 3-6 мм у вышыню, 6-12 мм у дыяметры, язычковыя кветкі белага колеру, трубчастыя — жоўтыя.

Час цвіцення — з ліпеня па верасень.

## Гаспадарчае значэнне і прымяненне 
Разводзіцца як лекавая і дэкаратыўная расліна. Лекавае дзеянне расліны аналагічна такому ў аптэчнага рамонка.

Мае дэкаратыўныя махрыстыя формы.

### Лекавыя ўласцівасці 
Уласцівасці: бактэрыцыднае, заспакаяльнае, жоўцегоннае, супрацьзапаленчае, супрацьспазматычнае, болесуцішальнае.

### Касметычнае дзеянне 
У крэмах для рук змякчае скуру, загойвае расколіны. Карысны пры куперозе. Прыбірае мяшкі пад вачыма, выдаляе азызласць з твару.

### Псіха-эмацыянальнае дзеянне 
Эфектыўны сродак пры бессані (асабліва ў спалучэнні з лавандай). Нават у невялікіх канцэнтрацыях валодае заспакаяльным дзеяннем, здымае спазмы і курчы, дапамагае пры шоку (масаж у вобласці сонечнага спляцення).

## Батанічная класіфікацыя 
### Таксанамія 
Від уваходзіць род  семейства  порядка .

### Сінонімы 
Доўгі час таксанамічных становішча віду заставалася няўстойлівым, розныя аўтары ўключалі таксон у розныя роды, гэтая сітуацыя стала адной з прычын утварэння шырокай сінанімікі:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* , nom. inval.
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Chamaemelum nobile* (L.) All. // ИАС «ООПТ России» 

Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1785 годзе
Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Дударна

**Ду́дарна** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 14 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 1,5 км на ўсход ад вёскі Стайкі, у басейне ракі Ушача.

Плошча паверхні 0,058 км². Даўжыня 0,37 км, найбольшая шырыня 0,23 км. Найбольшая глыбіня 12,2 м, сярэдняя — 5,8 м. Даўжыня берагавой лініі 0,96 км. Аб’ём вады ў возеры 0,34 млн м³.

На поўдні выцякае ручай у раку Ушача.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Дзеці славы (фільм)

**Дзеці славы** () — венгерскі фільм пра венгерскае паўстанне 1956 года ды матч «Кроў у басейне».

## Сюжэт 
Ідзе 1956 год. У центры сюжэту Каралі Сабо — капітан алімпійскай зборнай Венгрыі па водным пола. Ягоная кар’ера паспяхова развіваецца: ён упадабанец як шараговых заўзятараў, так і высокапастаўленых чыноўнікаў. Наперадзе ў яго бясхмарная будучыня, слава, увага дзяўчат. Але ўсё мяняецца за адзін дзень. Каханне, рэвалюцыя, танкі на вуліцах Будапешта, целы расстраляных — усё гэта штурхае маладога спартоўца ў вір паўстання. Фільм распавядае пра гістарычныя падзеі, звязаныя з венгерскім паўстаннем 1956 года, а таксама нагадвае пра знакаміты «*крывавы*» паўфінал па водным пола паміж зборнымі СССР і Венгрыі на алімпіядзе ў Мельбурне.

## Пракат 
Фільм з'явіўся ў кінатэатрах Венгрыі 23 кастрычніка 2006 года 50-й гадавіны рэвалюцыі. 29 кастрычніка 2006 года быў паказаны ў Белым доме для прэзідэнта Джорджа Буша.

## Пераклад на беларускую мову 
Фільм дубляваны па-беларуску тэлеканалам Белсат. Прэм’ера на тэлеканале Белсат адбылася 24 чэрвеня 2012 г. у 22:00.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* «Дзеці славы». Трэйлер

Катэгорыя:Фільмы Венгрыі 2006 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы 2006 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Венгрыі
Катэгорыя:Фільмы пра Алімпійскія гульні
Tyta luctuosa

***Tyta luctuosa***  (лац.) — матылёк з сямейства совак.

Від сустракаецца ў большай частцы Еўропы, Азіі і ў Паўночнай Афрыцы.

Дарослы матылёк дасягае ў даўжыню 11 мм, цёмна-карычневай афарбоўкі з адной вялікай белай плямай на кожным крыле. Размах крылаў 22-26 мм.

У год з'яўляецца два пакаленні, у цёплых рэгіёнах можа быць і трэцяе пакаленне. Самка адкладае 400—500 яек. Вусень карычневага колеру. Харчуецца зялёнымі лісцем і кветкамі палявых траў. Завезены ў ЗША для барацьбы з інвазійнай .

## Літаратура 
* Coombs, E. M., et al., Eds. (2004). *Biological Control of Invasive Plants in the United States*. Corvallis: Oregon State University Press, 155.

## Спасылкі 
* European and Butterflies Moths by Chris Jonko
* USACE Biocontrol Profile 
* Action Plan for UK Native Moth 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Соўкі
Белянок (возера)

**Беляно́к** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 11 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Загуззе, за 0,6 км на ўсход ад возера Баравянок, у басейне ракі Альзініца.

Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,18 км. Даўжыня берагавой лініі 0,75 км.

Схілы катлавіны вышынёй 10—15 м, пад лесам. На захадзе забалочаная пойма шырынёй 75 м.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Азербайджанская літаратура

**Азербайджанская літаратура** бярэ пачатак у фальклоры. Самыя старажытныя помнікі народна-паэтычнай творчасці — так званыя мідыйскія легенды, народныя паданні (7-6 ст.да н.э.). Рэлігійна-філасофскія погляды старажытных азербайджанцаў адлюстраваны ў помніку «Авеста». Гераічны эпас прадстаўлены паэмамі-дастанамі, сярод якіх самы значны «Кёр-аглы». Рамантычныя сюжэты складаюць аснову дастанаў «Аслі і Керэм», «Ашук-Гарыб» і інш. Стваральнікамі, выканаўцамі і зберагальнікамі народнай творчасці былі спевакі-ашугі. Старажытныя пісьмовыя помнікі не захаваліся, але ёсць звесткі, што ў 5 стагоддзі ў Каўказскай Албаніі існаваў алфавіт, былі напісаны арыгінальныя і перакладныя кнігі. У 7-9 стагоддзях узмацніўся араба-ісламскі, у 11 стагоддзі — іранскі ўплыў на азербайджанскую культуру. Арабская і персідская мовы сталі афіцыйнымі, на іх стваралі паэты і вучоныя Хатыб Тэбрылі, Гатран Тэбрызі. Адначасова развівалася азербайджанская мова.
Парк Дружбы народаў (Мінск)

**Парк Дру́жбы наро́даў** — ландшафтны парк у Савецкім раёне г. Мінска, створаны ў 1978 г. на месцы Мінскай балотнай доследнай станцыі.

## Геаграфія 
Парк Дружбы народаў знаходзіцца ў паўночнай частцы Мінска паміж вуліцамі вуліцамі Максіма Багдановіча, Някрасава, Лілі Карастаянавай, Кульман і Крапоткіна. Плошча складае 67 га.

Закладзены  як дэндрапарк на тэрыторыі былога Камароўскага балота, дзе 1911 года размяшчалася Мінскай балотнай доследнай станцыі. Меркавалася, што будзе спалучаць функцыі парку адпачынку і батанічнага саду. Тэрыторыя на поўдзень ад вул. Сурганава была адведзена тыповым прадстаўнікам флоры Беларусі. Наяўныя меліярацыйныя канавы планавалася выкарыстаць для стварэння серыі сажалак і каскадаў. Паўночная частка была адведзена экспазіцыі раслін розных краін і геаграфічных раёнаў. Высаджвалася 136 відаў дрэў, а таксама кусты і травы.

У 2019 годзе мела пачацца рэканструкцыя, якая прадугледжвае абнаўленне пешаходных дарожак, асвятлення, устаноўку лавак і іншых малых архітэктурных форм, магчыма, антывандальнага спартыўнага абсталявання.

## Апісанне парку 
Усяго ў парку высаджаны 4222 дрэвы, з іх 895 — хвойныя. Парк знаходзіцца на абслугоўванні УП «Зелянбуд» Савецкага раёна г. Мінска.

Паўночная частка парку ў межах вул. Арлоўская — тэрыторыя доследных палёў Беларускага НДІ меліярацыі і лугаводства — вул. Някрасава — вул. Лілі Карастаянавай займае плошчу 40,3 га. Характарызуецца якасным спалучэннем парод ландшафтных кампазіцый. У ёй шмат светлых ажурных груп з лістоўніцы сібірскай і бярозы. Сярод мясцовых драўняных парод сустракаецца маньчжурскі арэх і хвоя веймутава. Добраўпарадкаванне пляцовак для адпачынку, спартыўных і дзіцячых пляцовак, дарожак з адсеву, водна-дэкаратыўнай сістэмы, таршэраў асвятлення, будынкі грамадскага туалета патрабуюць правядзення капітальнага рамонту і рэканструкцыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паркі Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1978 годзе
Катэгорыя:1978 год у Мінску
Катэгорыя:Вуліца Максіма Багдановіча (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Някрасава (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Лілі Карастаянавай (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Кульман (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Крапоткіна (Мінск)
Катэгорыя:Арлоўская вуліца (Мінск)
Харавац

**Харавац** ( — назва армянскага шашлыка. Харавац з’яўляецца самай тыповай стравай армянскай кухні, прапанавуецца ў рэстаранах, сямейных святах, у якасці фаст-фуду ў Арменіі і ў армян усяго свету.

## Этымалогія 
Слова «խորոված» на армянскай мове азначае «смажаны» і паходзіць ад дзеяслова «խորովել» (для грыля).

## Апісанне 
Харавац традыцыйна рыхтуюць мужчыны. У Арменіі існуе каля 20 спосабаў гатаванні хараваца, што адрозніваюцца выглядам карыстанага мяса і спосабамі яго марынавання — у каньяку, віне ці воцаце.

Тыповы харавац рыхтуюць з кавалкаў мяса на грылі на шампуры (շամփուր), хоць стэйкі ці адбіўныя гатуюць на грылі і без шампураў.

Кулінарная кніга *Армянскія стравы: факт, выдумка ў фальклоры* ад 2006 года дае такія парады для гатавання хараваца:
# Адлегласць паміж вогнішчам і шампурамі павінна быць прыкладна ад 12 да 15 см
# Буйныя кавалкі мяса павінны заўсёды знаходзіцца ў сярэдзіне шампура — там, дзе больш тэмпература ад вогнішча
# Шампуры павінны быць змешчаны блізка адзін да аднаго, каб захоўваць цёпла ад агоне
У самой Арменіі харавац часта робіцца на мясе з косткамі (выкарыстоўваецца бараніна ці свіныя адбіўныя). Заходнія армяне за межамі Арменіі таксама скарыстаюць мяса з косткамі і завуць страву турэцкай назвай шашлык — хоць словам «шашлык» у Арменіі завуць катлеты з фаршу, засмажаныя на ражне (*ласха шашлык* ці *люля-кебаб — так завуць яго* азербайджанцы). У сучаснай Арменіі самым папулярным мясам для хараваца з’яўляецца свініна. Армяне за межамі Арменіі, зазвычай, аддаюць перавагу для гатавання гэтай стравы бараніне, ялавічыне ці курынаму мясу.

У Арменіі існуе два падвіды хараваца: па-карску і хазані (выраб на патэльні).

## Літаратура 
* Семёнова С. В. Армянская кухня (Азбука национальной кулинарии). М. РИПОЛ классик. 2103. с. 32. ISBN 978-5-386-06950-6.

## Спасылкі 
* Хоровац.
* Хоровац как форма мужского творчества.
* Кухни мира. Разные виды шашлыка от лучших кулинаров Армении 

Катэгорыя:Армянская кухня
Катэгорыя:Шашлык
Катэгорыя:Мясныя стравы
Чорнае (возера, Ушацкі раён)

**Чо́рнае** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 7,5 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 1 км на ўсход ад вёскі Слабада, у басейне ракі Ушача.

Плошча паверхні 0,17 км². Даўжыня 0,65 км, найбольшая шырыня 0,39 км. Даўжыня берагавой лініі 1,65 км.

Размешчана сярод балота. За 0,7 км на паўночны ўсход знаходзіцца возера Малое Азярко.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Tricarpelema giganteum

**Tricarpelema giganteum** — аднадольная травяністая расліна з роду  сямейства . Гэты від родам з Індыі і Бутану. Tricarpelema giganteum — тыпавы від роду *Tricarpelema*.

Катэгорыя:Камялінавыя
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Флора Азіі
Свята-Успенская царква (Плябань)

**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм у в. Плябань Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
На заходняй ускраіне вёскі. Пабудавана ў другой палове 18 ст. з цэглы як касцёл, закрыты і перададзены пад царкву ў 1872 г. Пасля Вялікай Айчынай вайны знаходзіўся ў паўзруйнаваным стане. Рэстаўрыраваны ў канцы 20 — пачатку 21 ст.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры пераходнага стылю ад барока да класіцызму. Прамавугольны ў плане будынак пад высокім двухсхільным дахам, завершаным па цэнтры васьмігранным шатровым барабанам. Па фронце галоўнага фасада да яго дабудавана прамавугольнае ў плане 1-павярховае крыло плябаніі пад двухсхільным дахам, таксама завершаным васьмігранным барабанам. Плоскасны двух'ярусны галоўны фасад раскрапаваны магутнымі пілястрамі на 3 пласлы. Верхні ярус — шчыт з пакатымі бакавымі гранямі і трохвугольным франтонам у завяршэнні. Трохвугольнымі шчытамі завершаны тыльны алтарны фасад і тарцовы фасад бакавога крыла. Бакавыя сцены рытмічна расчлянёны стральчатымі аконнымі праёмамі і вялікімі пілястрамі ў прасценках. Па перыметры будынак апяразаны прафіляваным карнізам, які вылучае высокую цокальную частку.

Зала храма перакрыта плоскай драўлянай столлю. Побач з храмам пастаўлена двух'ярусная чатырохгранная шатровая званіца.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Плябань
Катэгорыя:Храмы Маладзечанскай епархіі
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Беларусі
Ганна Радзівіл (1567—1617)

**Ганна фон Кетлер** ці **Ганна Радзівіл, Ганна Радзівілава**. (, ;  — ) — курляндская прынцэса, літоўская князёўна і ардынатка Клецка (1586—1617).

## Біяграфія 
### Паходжанне 
Прадстаўніца нямецкай княжацкай дынастыі .  Дачка Готгарда фон Кетлера, , і . Сястра курляндскіх герцагаў  і , і герцагіні .

### Жыццяпіс 
Нарадзілася ў Мітаве, Курляндыя.

Жонка літоўскага князя Альбрэхта Радзівіла, вялікага маршалка літоўскага і ардыната Клецка. Вяселле адбылося 12 студзеня 1585 года ў Мітаве. Пад уплывам мужа перайшла з лютэранства ў каталіцтва.

Нарадзіла 4 дзяцей.

Памерла ў горадзе Тыкоцін, Польшча.

## Дзеці 
* Сын:
** Ян Альбрэхт Радзівіл (1591—1626) — ардынат клецкі.
* Дочкі:
** Ганна Радзівіл (?—?) — памерла да дасягнення паўналецця.
** Кацярына Радзівіл (?—?) — памерла да дасягнення паўналецця.
** Барбара Радзівіл (1590—1614) — жонка Мікалая Кішкі (?—1644), падскарбія літоўскага.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Schiemann, Тэадор; Crecelius, Wilhelm. Kettler, Gotthard // *Allgemeine Deutsche Biographie* — Leipzig: Duncker & Humblot, 1882. — Band 15. — S. 680-685.
* Matthiesen, Heinz. Gotthard Kettler. // *Neue Deutsche Biographie*. — Berlin: Duncker & Humblot, 1964. — Band 6. — S. 678 f. (Спасылка ).

## Спасылкі 
* Anna Kettler Prinzessin v.Kurland  // Descendants of Charlemagne.
* Kettler family  // Genealogy.eu.
* Anna Kettler (ID: dw.3478). (пол.)

Ганна
Ганна
Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага
Царква Святой Тройцы (Поразава)

**Царква ў гонар Святой Троіцы** — праваслаўны храм у г.п. Поразава Свіслацкага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіца ў цэнтры вёскі.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1872 годзе з цэглы на месцы царквы, якая згарэла ў 1868 годзе.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Чатырохчасткавая аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя складаецца з васьміграннай званіцы над кубападобным прытворам, кароткай трапезнай, папярочнай прамавугольнай у плане малітоўнай залы, пяціграннай апсіды з бакавымі рызніцамі. Двухсхідьны дах асноўнага аб’ёму завершаны па цэнтры цыбулепадобным купалам на васьмігранным барабане, па ўскрайках — макаўкамі. Макаўкамі завершаны вальмавы дах апсіды і шацёр званіцы. Тры ўваходы ў прытворы вырашаны калонкамі арачнымі парталамі, арачныя аконныя праёмы дэкарыраваны рустам.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Поразава
Катэгорыя:З’явіліся ў 1872 годзе
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Свіслацкага раёна
Катэгорыя:Храмы Гродзенскай і Ваўкавыскай епархіі
Катэгорыя:1872 год у Беларусі
Spodoptera exigua

**Spodoptera exigua **- адзін з самых вядомых сельскагаспадарчых шкоднікаў сярод насякомых. Ён родам з Азіі, але распаўсюдзіўся па ўсім свеце і цяпер сустракаецца амаль у любым месцы, дзе вырошчваюцца яго харчовыя расліны Пражэрлівыя лічынкі наносяць асноўную шкоду.

## Адкрыццё 
Паходзіць з краін Паўднёва-Усходняй Азіі, быў упершыню выяўлены ў Паўночнай Амерыцы прыкладна ў 1876 годзе, калі ён быў знойдзены ў штаце Арэгон, а Фларыды дасягнуў ў 1924 годзе.

Катэгорыя:Соўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1808 годзе
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Поўбераг)

**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Поўбераг Навагрудскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на паўднёвай ускраіне вёскі.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1839 годзе з цэглы і дрэва.

## Архітэктура 
Помнік народнага дойлідства. Прамавугольная ў плане, каркаснай канструкцыі: паміж мураванымі слупамі складзены драўляныя сцены. Над аб'ёмам — двухсхільны дах з цыбулепадобнай галоўкай па цэнтры вільчыка. Галоўны фасад вылучаны трохвугольным франтонам, у цэнтры якога на 3 брусах умацаваны звон. Сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах. Абразы другой палавіны 18 ст. «Сашэсце Святога Духа».

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Поўбераг
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Храмы Навагрудскай епархіі
Катэгорыя:1846 год у Беларусі
Аэрадынамічная якасць

**Аэрадынамічная якасць** лятальнага апарата — адносіна пад'ёмнай сілы да лабавога супраціву (або адносіна іх каэфіцыентаў) у паточнай сістэме каардынатаў пры дадзеным вугле атакі.

## Вызначэнне 
Аэрадынамічная якасць вызначаецца наступнымі суадносінамі:

: K(\alpha) = \frac{C_{ya}(\alpha)}{C_{xa}(\alpha)}, 

дзе
:  \alpha — вугал атакі;
:  C_{xa} — каэфіцыент лабавога супраціву;
:  C_{ya} — каэфіцыент пад'ёмнай сілы.

## Апісанне 
Пад'ёмная сіла ўяўляе сабой карысны складнік аэрадынамічнай сілы, які падтрымлівае лятальны апарат у паветры. Лабавы супраціў, наадварот, прыводзіць да дадатковага выдатку энергіі лятальнага апарата і з'яўляецца шкодным складнікам. Такім чынам, іх адносіна дазваляе характарызаваць якасць лятальнага апарата. Большай аэрадынамічнай якасці адпавядае большая пад'ёмная сіла і (або) меншы супраціў руху.

Максімальнае значэнне аэрадынамічнай якасці для самалёта адпавядае найвыгоднаму вуглу атакі для ажыццяўлення планіравання на максімальную далёкасць у спакойнай атмасферы.
Аэрадынамічная дасканаласць самалёта вызначаецца меншым лабавым супрацівам пры дадзенай пад'ёмнай сіле.

На паляры, якая ўяўляе сабой аб'яднаны графік залежнасці каэфіцыентаў лабавога супраціву і пад'ёмнай сілы ад вугла атакі, аэрадынамічная якасць для кожнага вугла атакі з'яўляецца тангенсамвугла нахілу лініі, якая злучае пачатак каардынат, з кропкай паляры, адпаведнай гэтаму вуглу атакі.

У больш простым прадстаўленні аэрадынамічная якасць можна расцэньваць як адлегласць, якую можа праляцець лятальны апарат з некаторай вышыні ў штыль з выключаным рухавіком (калі ён наогул ёсць). Напрыклад, на планёры якасць звычайна каля 30, а на дэльтаплане — 10). Гэта значыць, з вышыні ў 1 кіламетр спартыўны планёр зможа праляцець у ідэальных умовах прыблізна 30 км, а дэльтаплан — 10.

Аэрадынамічная якасць савецкага стратэгічнага бамбавальніка сярэдзіны 50-х гг 3М дасягнула рэкорднага значэння[*удакладніць*]

— 18,5 адзінкі (для параўнання: гэты паказчык у Ту-16 быў каля 14, а ў вельмі дасканалых па тым часе замежных самалётаў «Аўра Вулкан» і Б-47 — 17,0 і 17,25, адпаведна). Перавысіць 19 адзінак удалося пазней, на цяжкіх машынах са зменнай стрэлападобнасцю крыла: В-1В і Ту-160.

## Літаратура 
* В.Б. Шавров. История конструкций самолётов в СССР 1938-1950 гг. Издание 3-е, исправленное. — М.: «Машиностроение», 1994. — .
* Loftin L. K., Jr. Quest for performance: The evolution of modern aircraft. — Washington, D.C.: NASA Scientific and Technical Information Branch, 1985.

## Спасылкі 
* Словарь авиационных терминов
Катэгорыя:Аэрадынаміка
Краснае (возера, Ушацкі раён, басейн Ушачы)

**Кра́снае** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 8 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёскі Качаны, у басейне ракі Ушача.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,22 км, найбольшая шырыня 0,13 км. Даўжыня берагавой лініі 0,5 км.

Схілы катлавіны вышынёй 10 м, на поўдні і ўсходзе пад агародамі, астатнія параслі хмызняком. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй да 10 м на ўсходзе, да 120 м на поўначы.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы