open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іосіф Майсеевіч Эпштэйн

**Іосіф Майсеевіч Эпштэйн** (; , Ляхавічы, Брэсцкая вобласць — , Масква) — савецкі ўролаг. Доктар медыцынскіх навук (1939), прафесар (1949).

## Біяграфія 
У 1922 годзе скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта (цяпер 1-й ММІ). У 1922—1924 гадах працаваў ва ўралагічнай клініцы Вышэйшай медыцынскай школы (Галоўны клінічны ваенны шпіталь). З 1924 года яго навуковая і ўрачэбная дзейнасць была звязана з уралагічнай клінікай і кафедрай медыцынскага факультэта Маскоўскага ўніверсітэта, а затым 1-га ММІ. Ён паслядоўна займаў пасады экстэрна (1924—1926), ардынатара (1926—1930), асістэнта (1930—1940 і 1941—1948), дацэнта (1948—1949), загадчыка кафедры (1949—1968), прафесара — кансультанта (1968—1969). У 1940—1941 гадах кіраўнік уралагічнага аддзялення Гарадской дзіцячай клінічнай бальніцы № 2 імя І. В. Русакова. У гады Вялікай Айчыннай вайны кансультаваў у шэрагу шпіталяў. Доктарскую дысертацыю на тэму «Туберкулёз ныркі» абараніў у 1939 годзе; прафесар (1949).

Быў членам праўлення Усесаюзнага і старшынёй (1963—1968) Маскоўскага навуковых медыцынскіх таварыстваў уролагаў, рэдактарам рэдакцыйнага аддзела «Уралогія» 2-га выдання Вялікай медыцынскай энцыклапедыі, членам рэдакцыйнай калегіі і адказным сакратаром (1930—1941) часопіса «Уралогія».

Аўтар 120 навуковых прац, у тым ліку 8 манаграфій і падручнікаў, прысвечаных туберкулёзе ныркі, фізіялогіі і паталогіі мачавылучэння, раненні нырак і мачаточнікаў, нетрымання мачы, а таксама захворванняў мачавой бурбалкі, нырачна-каменнай хваробы і анамаліям мачавых шляхоў. Адзін з піянераў укаранення ва ўралагічную практыку шэрагу рэнтгенарадыелагічных метадаў даследавання (тамаграфія нырак, інфузійная ўраграфія, радыеізатопная рэнаграфія, сканіраванне нырак).

Катэгорыя:Уролагі СССР
Катэгорыя:Медыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Катэгорыя:Фтызіятры СССР
Эбон

**Эбон** (, маршал.: *Epoon*) — атол на поўдні Маршалавых Астравоў. Плошча сушы — 5,75 км². Насельніцтва (2011 г.) — 706 чал.

Эбон знаходзіцца прыкладна ў 393 км на паўднёвы захад ад Маджура, сталіцы Маршалавых Астравоў. Складаецца з 22 астравоў, размешчаных на каралавым рыфе, які атачае шырокую лагуну (103,83 км²). На астравах знойдзены фасфаты.

У старажытнасці быў населены мікранезійцамі, продкамі сучасных маршальцаў. У 1799 г. адкрыты амерыканскімі гандлярамі. У XIX ст. стаў перавалачным пунктам для замежных кітабояў. У канцы XIX ст. быў усталяваны пратэктарат Германіі. У 1914—1945 гг. знаходзіўся пад кантролем Японіі. У 1948—1986 гг. — пад апекай ЗША.

Асноўныя гаспадарчыя заняткі эбонцаў — гадоўля рыбы на прамысловых фермах, вырошчванне какосавай пальмы. Дзейнічае аэрапорт.

## Спасылкі 
* Marshall Islands Atoll Information: Ebon Atoll
* MARSHALL I. WEISLER, ATOLLS AS SETTLEMENT LANDSCAPES: UJAE, MARSHALL ISLANDS

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Атолы Маршалавых Астравоў
Мачва

**Мачва** () — вобласць у Сербіі, паміж гарой Цэр і pэкамі Сава і Дрына. У XIII стагоддзі была вядомая пад назвай Махаўскі банат (banatus Machoviensis); у 1247—1262 гэтай зямлёй валодаў зяць венгерскага караля Белы IV, рускі князь Расціслаў Міхайлавіч. Мачва — раўніна, толькі месцамі сустракаюцца лясы. У ёй разводзяцца свінні, буйная рагатая скаціна і коні, добра расце пшаніца. Да 1804 года Мачва была самай багатай з абласцей Сербіі, затым да 1816 знаходзілася ў запусценні і заняпадзе.

Катэгорыя:Геаграфія Сербіі
Мараўская Сербія

thumb|left|Лазар (сербскі князь)

**Мараўская Сербія** () — сярэднявечная сербская дзяржава, якая ўтварылася пасля распаду Сербскага царства. Мараўская Сербія стала апошняй сербскай дзяржавай перад асманскім валадарствам. Заснавальнікам дзяржавы быў Лазар Хрэбелянавіч, пасля кананізаваны праваслаўнай царквой Сербіі як святы.

## Гісторыя 
Лазар Хрэбелянавіч пачаў стварэнне дзяржавы з абласцей колішняга Сербскага Царства, пачаўшы з прыгарада Прызрэна. Крыху пазней ён пачаў умацоўваць дзяржаву, межы якой да 1375 годзе дашлі да Крушэваца. Хоць раней паабяцаўшы Стэфану Урашу дапамогу, ён пазней адмовіўся прыняць удзел у бітве пры Марыцы, дзе Сербская армія пацярпець паражэнне ў баях супраць Асманскай імперыі. Неўзабаве пасля гэтага памёр і Стэфан Ураш, які быў апошнім царом Сербскага царства з дынастыі Неманічаў.

Неўзабаве пасля гэтага Лазар далучыўся да дынастычнага роду Неманічаў, ажаніўшыся з Міліцай Неманіч.

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Сербіі
Няманічы

[thumb|right|Меркаваны [герб роду Няманічаў — двухгаловы арол]]
**Няма́нічы** (серб. Немањићи) — дынастыя ў сярэдневяковай Сербіі (1170—1371). Яе родапачынальнік вялікі жупан Рашкі Стэфан Неманя (1170—1196) заклаў аснову адзінай дзяржавы ў Сербіі. Найбуйнейшыя прадстаўнікі: сын Немані вялікі жупан Стэфан Першавенчаны (1196—1227), які прыняў (1219) каралеўскі тытул; Стэфан Душан (1331—1355), які стварыў вялікае серба-грэчаскае царства на Балканах і абвясціў сябе ў 1346 «царом сербаў і грэкаў». Пры яго сыне цары Стэфане Урашы (1355—1371) дзяржава Няманічаў распалася. На змену ім у Сербскай дэспатыі прыйшлі Лазаравічы.

## Пакаленны роспіс 
* Завіда
* 1.Ціхамір
* 2.Страцімір
* 3.Міраслаў
* 4.Стэфан I Неманя (1166—1199), у шлюбе з Ганнай
* 4.1.Вукан II, кіраўнік Зэты (1196—1208) і Рашкі (1202—1204)
* 4.2.Стэфан II Першавенчаны, кароль Рашкі (1199—1202) і (1204—1228)
* 4.3.Растка (Св. Сава Сербскі)

### Старэйшая галіна 
* 4.1.Вукан II, кіраўнік Зэты (1196—1208) і Рашкі (1202—1204)
* 4.1.1.Георгій
* 4.1.2.Дзмітрый
* 4.1.2.1.Ураціслаў
* 4.1.2.1.1.Вратка
* 4.1.2.1.1.а. Міліца + Лазар Хрэбелянавіч(1371—1389)
* 4.1.2.1.1.а.1.Стэфан Лазаравіч (1389—1427)
* 4.1.2.1.1.а.а. Мара + Вук Бранкавіч

(гл. Бранкавічы)

### Малодшая галіна 
[thumb|right|[Эмблема Няманічаў]]

* 4.2.Стэфан II Першавенчаны, кароль Рашкі (1199—1202) і (1204—1228)
* 4.2.1.Стэфан Радаслаў (1228—1233)
* 4.2.2.Стэфан Уладзіслаў I (1234—1243)
* 4.2.2.1.Стэфан
* 4.2.2.2.Дэса
* 4.2.3.Стэфан Ураш I (1243—1276), жанаты з Аленай Анжуйскай
* 4.2.3.1.Стэфан Драгуцін (1276—1282)
* 4.2.3.1.1.Стэфан Уладзіслаў II (1321—1325)
* 4.2.3.2.Стэфан Ураш II Мілуцін (1282—1321), жанаты з Сіманідай, дачкой Андроніка II
* 4.2.3.2.1.Канстанцін
* 4.2.3.2.2.Стэфан Ураш III Дзечанскі (1321—1331)
* 4.2.3.2.2.1.Сімеон Сініша, кіраўнік Эпіра (1359 ?1370)
* 4.2.3.2.2.1.1.Ёван Ураш, кіраўнік Эпіра (1370—1373)
* 4.2.3.2.2.1.2.Стэфан Дука
* 4.2.3.2.2.1.а. Марыя Ангеліна Дука + Тамаш Прыбічавіч
* 4.2.3.2.2.2.Стэфан Ураш IV Душан (1331—1355), жанаты з Аленай, сястрой Івана Аляксандра
* 4.2.3.2.2.2.1.Стэфан Ураш V (1355—1371)
* 4.2.3.2.2.2.а.??? + Мануіл Ангел, імператар Фесалонікаў
* 4.2.3.2.2.2.b.??? + Асень
* 4.2.3.2.2.2.b.1.Канстанцін I Ціх, цар Балгарыі (1257—1277)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дынастыі сярэдневяковай Еўропы
Катэгорыя:Каралеўскія дынастыі

Катэгорыя:Каралі сербскія
Арыямард (сын Артабана)

**Арыямард** — персідскі военачальнік, удзельнік выправы Ксеркса І на Грэцыю ў 480 да н.э. Паводле Герадота, узначальваў каспіяў, народ, які цяжка ідэнтэфікаваць. Герадот называе яго таксама братам іншага военачальніка — «Артыпія, сына Артабана». Гэты Артабан лічыцца братам цара Дарыя I.

## Літаратура 
* Bivar, ADH (1988): «The Indus Lands», p. 209 // The Cambridge Ancient History IV, Persia, Greece and the Western Mediterranean c.525-479 B.C.
* Burn AG (1960): Persia and the West, p. 334.

Катэгорыя:Ахеменіды
Катэгорыя:Военачальнікі Персіі
Катэгорыя:Памерлі ў V стагоддзі да н.э.
Гобрый (сын Дарыя I)

**Гобрый** () — персідскі военачальнік, прадстаўнік дынастыі Ахеменідаў, сын Дарыя I і Артыстоны.

Падчас паходу свайго зводнага брата Ксеркса І на Грэцыю ў 480 да н.э. камандаваў аддзеламі малаазійскіх народаў: кападакійцаў, лікійцаў і марыяндынаў.

Катэгорыя:Ахеменіды
Катэгорыя:Военачальнікі Персіі
Басак

**Басак** (па-эламску: *Bakanšakka*?, ) — персідскі военачальнік, удзельнік выправы Ксеркса І на Грэцыю ў 480 да н.э. Згодна з Герадотам, узначальваў «фракійцаў з Малой Азіі». Герадот называе яго таксама сынам Артабана, які лічыцца братам караля Дарыя І.

Магчыма, узгадваецца пад імем **Баканшака** ў персепальскіх таблічках, дзе ён названы жаніхом Пандушашы і зяцем караля, г. зн. Дарыя І.

## Літаратура 
* Bivar, ADH (1988): «The Indus Lands», p.&nbsp;209, en The Cambridge Ancient History IV, Persia, Greece and the Western Mediterranean c. 525—479 B.C.
* Burn AG (1960): Persia and the West, p.&nbsp;334.

Катэгорыя:Ахеменіды
Катэгорыя:Военачальнікі Персіі
Катэгорыя:Памерлі ў V стагоддзі да н.э.
Пандушаша

**Пандушаша** — дачка персідскага караля Дарыя І. Узгадваецца ў персепальскіх таблічках. У табліцы PF 784 атрымлівае порцыі ў 60 чвэрцяў мукі, што было вялікай порцыяй. Жонка Бакашакі, які ў табліцы PF-NN 1556 названы зяцем караля. Яго ідэнтыфікуюць з военачальнікам Басакам, узгаданым Герадотам.

## Літаратура 
* Brosius, M (1998): Women in Ancient Persia, pp.&nbsp;26, 72, 144

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Ахеменіды
Катэгорыя:Памерлі ў V стагоддзі да н.э.
Фаравахар

thumb|right|300px|Фаравахар
**Фараваха́р** ( (*faravahar*),  (*fravati*),  (*fravaši*)) — разнавіднасць крылатага дыска, якая выступае як галоўны сімвал зараастрызму, які адлюстроўвае Фравашы, падабенства анёла-ахоўніка ў аўраамічных рэлігіях. Першапачаткова ўяўляў сабой «акрыленае сонца» (сімвал улады і боскага паходжання), да якога пазней была дададзена чалавечая выява.

У сучасным зараастрызме фаравахар асэнсоўваецца як правадыр чалавечай душы на яе жыццёвым шляху да яднання з Ахура-Маздой.

## Гл. таксама 
* Зараастрызм
* Рэлігійныя сімвалы

Катэгорыя:Зараастрыйская сімволіка
Катэгорыя:Рэлігійныя сімвалы
Патыдэя

**Патыдэя** (Ποτίδαια, Potidaea, літ. горад Пасейдона) — старажытнагрэчаскі горад у Македоніі, на паўвостраве Палене (цяпер Касандра), у глыбіні Каранайскага заліва. Горад заснаваны карынфянамі, але падчас Пелапанескай вайны дастаўся афінянам, якія перасялілі шматлікіх жыхароў яго ў Олінф. У 356 г. да н.э. Філіп II Македонскі адваяваў Патыдэю ў афінян, разбурыў яе і тэрыторыю горада падарыў алінфянам. Пры Касандры горад быў адноўлены, атрымаў новае імя — Κασσάνδρεια (Касандрыя) і да нашэсця варвараў быў найбольш значным з македонскіх гарадоў.
## Гл. таксама 
* Аблога Патыдэі, 480 да н.э.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Старажытнай Грэцыі
Касандра (паўвостраў)

**Каса́ндра** (), раней **Палена** — паўвостраў на поўначы Грэцыі, самы заходні з трох, якія ўваходзяць у буйнейшы паўвостраў Халкідыкі (два іншыя — гэта Сітанія і Афон). Адміністрацыйна ўваходзіць у склад нома Халкідыкі. Сваю назву паўвостраў атрымаў у гонар македонскага цара Касандра.

Ад мацерыковай часткі аддзелены каналам Патыдэя, якія быў пракапаны ў найбольш вузкай частцы перашыйка і злучае заліў Тэрмаікос з залівам Касандра. Паверхня ўзвышаная, максімальная вышыня — 353 м.

На паўвостраве развіты турызм (маюцца пляжы з блакітным сцягам, гатэльныя комплексы), развіта сельская гаспадарка.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Паўвостравы Грэцыі
Катэгорыя:Цэнтральная Македонія
Ахемен (царэвіч)

**Ахемен** — персідскі царэвіч другой паловы V ст. да н.э. Валодаў землямі ў раёне Ніпур у Вавілоніі. Верагодна, быў унукам сатрапа Ахемена.

## Спасылкі 
* Dandamayev, M. «Achaemenes». Encycloaedia Iranica. vol. 3. Routledge & Kegan Paul 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Ахеменіды
Катэгорыя:Памерлі ў V стагоддзі да н.э.
Камсамольскі сельсавет (Капыльскі раён)

**Камсамо́льскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Капыльскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Камсамольская.

Утвораны 16 студзеня 1969 года ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці БССР з цэнтрам у вёсцы Камсамольская ў складзе 18 населеных пунктаў (вёскі Асавец, Аснікі, Баркаўцы, Дзянісава, Дунаева, Калюга, Камень, Камсамольская, Кандратавічы, Карачоўшчына, Кісялі, Падлужжа, Пятрылава, Рэпная Града, Сунаі, Труханавічы, Хвойнікі і пасёлак Пукава), якія ўваходзілі ў склад Грозаўскага сельсавета. У 1976 годзе скасаваны пасёлкі Аснікі і Дзянісава. 28 мая 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Грозаўскага сельсавета.

Станам на 1 студзеня 2008 года ў сельсавеце налічвалася 710 гаспадарак, 1481 жыхар, станам на 1 студзеня 2009 г. — 686 гаспадарак, 1438 жыхароў. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 16 населеных пунктаў: вёскі Асавец, Баркаўцы, Дунаева, Калюга, Камень, Камсамольская, Кандратавічы, Карачоўшчына, Падлужжа, Пятрылава, Сунаі, Труханавічы, пасёлкі Кісялі, Пукава, Рэпная Града, Хвойнікі.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1318 чалавек, з іх 92,0 % — беларусы, 5,8 % — рускія, 1,4 % — украінцы.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 8, кн. 2. Мінская вобласць / Рэдкалегія: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — 464 с.: іл. ISBN 978-985-11-0554-6. С. 185, 232.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Капыльскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1969 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе
Апаладор

**Апаладор** () — старажытнагрэчаскае імя, літар. «дарунак Апалона»

* Апаладор Амфіпалійскі — македонскі вайскавод
* Апаладор Афінскі — старажытнагрэчаскі граматык
* Апаладор Ахарнскі — сын фінансіста 4 ст. да н.э. Пасіёна, згадваецца ў шматлікіх прамовах Дэмасфена
* Апаладор Дамаскі — архітэктар эпохі росквіту Рымскай імперыі, пакараны смерцю Адрыянам.
* Апаладор Пергамскі — рытар 1 ст. да н.э.
* Апаладор Селеўкійскі — філосаф-стоік 2 ст. да н.э.
* Апаладор Сіцылійскі — сужыцель Клеапатры
* Апаладор Фалеронскі — паслядоўнік Сакрата, апавядальнік дыялогу, апісанага ў творы Платона «Пір»
* Апаладор Эпікурэйскі — аўтар «Жыцця Эпікура», вядомага ў старажытнай Грэцыі, але цяпер згубленага літаратурнага твора
* Апаладор, бягун
* Псеўда-Апаладор, аўтар «Міфалагічнай бібліятэкі»

Катэгорыя:Грэчаскія імёны
Раўкета (возера)

**Раўке́та** () — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі і Ігналінскім раёне Літвы, у басейне ракі Дзісна, за 40 км у напрамку на паўднёвы захад ад Браслава, каля вёскі Эйтмяны.

Плошча паверхні возера 0,25 км². Даўжыня 0,73 км, найбольшая шырыня 0,55 км, даўжыня берагавой лініі 2,05 км. Катлавіна возера круглаватай формы. Схілы катлавіны пераважна спадзістыя, вышынёй 5—7 м, у паўночнай частцы да 2 м. Сцёк у раку Раўкета.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-18. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1983 год.

## Спасылкі 
* Informacija apie Ignalinos kraštą — Ežerai  

Катэгорыя:Басейн Дзісны
Катэгорыя:Азёры Літвы
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Ігналінскі раён
Катэгорыя:Памежныя азёры
Лазар Хрэбелянавіч

**Лазар Хрэбелянавіч** (;  — ) — апошні незалежны кіраўнік Сербіі (1370—1389), святы Сербскай праваслаўнай царквы.
,1402—1405]]

Лазар паходзіў не з царскага роду; ён быў жанаты на Міліцы, радавод якой часта выводзяць, каб звязаць Лазара з Неманічамі, ад Стэфана Першавенчанага. Упершыню Лазар вызначыўся пасля смерці Стэфана Душана, калі Сербскае царства распалася на асобныя часткі і феадалы пачалі разлютаваную барацьбу за першынство. На Вукашына, які захапіў уладу, падняліся ўсе сербскія велікашы, у тым ліку і Лазар. Ён запрасіў на дапамогу Людовіка I Венгерскага і захапіў у Вукашына ўдзелы і ўладу, а Людовік заняў Мачву.

Лазар не зваў сябе ні царом, ні каралём, але толькі князем, самадзержцам усёй Сербскай зямлі, і жыў у Крушэвацы. У 1376 Лазар дамогся ад візантыйскага патрыярха вызвалення ад накладзенага ім на Сербію яшчэ пры Стэфане Душане праклёну і прызнання сербскага патрыярхата.

Скарыстаўшыся смерцю Людовіка Вялікага Венгерскага, Лазар адваяваў Мачву з Бялградам. Туркам Лазар плаціў штогадовую даніну, але марыў пазбавіцца ад іх, для чаго заключыў ваенны саюз з Твртка Баснійскім і Георгіем Кастрыётам Албанскім.

Калі ў 1389 султан Мурад I прывёў на Косава поле войска, якое нашмат пераўзыходзіла войска Лазара, лёс Сербіі быў вырашаны. Памяць пра Лазара, які загінуў у бітве, да цяперашняга часу захавалася ў сербскіх народных песнях. Святы Лазар быў абезгалоўлены, і яго мошчы былі перанесены ў Раваніцу, дзе насельніцы манастыра ў наш час даглядаюць за хворымі дзецьмі. З 1889 года ў Сербіі ўручаецца ордэн Святога князя Лазара.

## Гл. таксама 
* Лазаравічы — нашчадкі Лазара і Міліцы.

## Спасылкі 
* Святой благоверный князь Лазарь
* Святой Великомученик Лазарь,Царь Сербский
* Дмитрий Табачник «Космет: раненое сердце Сербии» http://telegrafua.com/410/politics/8471/  http://telegrafua.com/412/politics/8501/ 

Катэгорыя:Кіраўнікі Сербіі
Катэгорыя:Святыя Сербіі
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Манархі, якія загінулі ў баі
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XIV стагоддзя
Google AdSense

**Google AdSense** — інструмент ад Google, які дазваляе ўладальнікам вэб-сайтаў зарабляць на размяшчэнні рэкламы.

Уладальнікі сайтаў могуць выбіраць і наладжваць тыпы рэкламных блокаў, якія будуць адлюстроўвацца на іх сайтах, а таксама наладжваць іх размяшчэнне для максімізацыі даходаў.

З 13 снежня 2024 года для карыстальнікаў з Беларусі сэрвіс не даступны.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Google AdSense
* Афіцыйны блог Google AdSense
* Даведкавы Цэнтр Google AdSense

Катэгорыя:Інтэрнэт-рэклама
AdSense
Яцак Адрованж

**Яцак (Гіяцынт) Адрованж-Вайтковіч** гербу Адрованж (1183 або 1185, Камень-Слёнскі — , ) — каталіцкі місіянер і дамініканскі манах, кананізаваны каталіцкай царквой 17 красавіка 1594 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў дваранскай сям'і Адрованжаў, быў сваяком біскупа . Вучыўся ва ўніверсітэтах Парыжа і Балонні. Як і ўсе з гэтага роду, ездзіў у Кракаў і ў мясціны, якія ім належалі, а таксама ў Шыдловец і навакольныя Хлевіск і Дэмбна. Быў канонікам кракаўскай капітулы, старшынёй якой быў Іва Адрованж. Гэты біскуп запрасіў у Польшчу дамініканцаў. Святы Дамінік выказаў пажаданне, каб да ордэна далучылася некалькі палякаў; высланыя ў Ордэн былі прапаведнікі Адрованжаў Яцака і Чэслава. Яны былі апошнімі братамі, якіх блаславіў асабіста Св. Дамінік у 1221 годзе. Наступны генерал дамініканцаў Іардан з Саксоніі выправіў абодвух палякаў у Польшчу з місіяй стварэння новых манастыроў. Яны атрымалі парафіяльны касцёл Св. Троіцы ў Кракаве. У 1226 дамініканамі створана польская правінцыя. Адтуль Св. Яцак быў адпраўлены на генеральны капітул у 1228 годзе. Дзякуючы энтузіязму Св. Яцака былі пабудаваны кляштары ў Гданьску і Плоцку (1225), Хелмна (1233), Эльблонгу (1238), Торуні, Рызе і Кёнігсбергу. Святы Яцак таксама евангелізаваў Русь. Ён заснаваў кляштар у Кіеве і ў Галічы. Ён памёр у Кракаве 15 жніўня 1257 года.

яго падзвіжніцкая дзейнасць апісана Міколам Гусоўскім у агіяграфічнай паэме «Жыццё і подзвігі Святога Гіяцынта».

## Ушанаванне 
Кананізаваны Папас Кліментам VIII 17 красавіка 1594 года. Дзень памяці святога — 17 жніўня, паколькі на 15 жніўня ў каталіцкай царкве прыпадае свята Успення Найсвяцейшай Дзевы Марыі.

Асноўнай гістарычнай крыніцай, звязанай з гісторыяй жыцця Яцака з'яўляецца жыціе, напісанае ў XIV стагоддзі выкладчыкам Станіславам з Кракаўскага кляштара.

Гэты святы з'яўляецца галоўным заступнікам Архібіскупства катавіцкага і апольскага. Ягоным імем названа адно з узгор'яў у Львове, дзе Яцак хаваўся ад татар. Святы Яцак Адрованж з'яўляецца адзіным палякам, увекавечаным у статуях, якія стаяць на калянадзе вакол плошчы Святога Пятра ў Рыме. Яго адлюстраваў у сваіх карцінах Эль Грэка.

У 1686 годзе Папа Інакенцій XI назваў яго заступнікам Літвы. У іспанамоўных краінах вядомы як Сан-Ясінта. З'яўляецца заступнікам базілікі Св. Гіяцынта ў Чыкага, і людзей, якім пагражае ўтапленне.

## Гл. таксама 
* Касцёл Гіяцынта ў Выбаргу

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Святыя Польшчы
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Дамініканцы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1183 годзе
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XIII стагоддзя
Катэгорыя:Кананізаваныя ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве
Адрыян (Патрыярх Маскоўскі)

**Патрыярх Маскоўскі Адрыян** (свецкае імя *Андрэй*; ,  — , ) — 10-ы ў дасінадальны перыяд, 3 24 жніўня 1690 года Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі.

У дапятроўскія часы поўны тытул быў такі: Свяцейшы Кір Адрыян, архіепіскап Маскоўскі і ўсяе Русі і ўсіх Паўночных краін Патрыярх.

Пахаваны ва Успенскім саборы.

Дзесяцігадовая дзейнасць Адрыяна, якая завяршыла сабой патрыяршы перыяд, уяўляе вялікую цікавасць тым, што Адрыян, які меў прыхільнасць да даўніны і неахвотна адгукаўся на рэформы Пятра, павінен быў усвядоміць справядлівасць і трапнасць шматлікіх указанняў Пятра на конт недасканаласці ў царкоўным кіраванні і выступіў з некаторымі папраўкамі, што сталі пачаткам Пятроўскіх рэформ у вобласці царквы.

## Працы 
* «Шчыт веры»
* «Духоўны запавет»
* «Дзве граматы: „Блізкаму баярыну Аляксею Сямёнавічу Шэіну“ пад Азоў, 1696.»

## Спасылкі 
* Адрыян Артыкул у *Праваслаўнай энцыклапедыі* (2000)
* Адрыян  на сайце *Рускае Праваслаўе*
* Андрэй Пятровіч Багданаў. *Патрыярх Адрыян*
* АДРЫЯН, патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі (Андрэй)
* Предстоятельство Патриарха Адриана (1690—1700)  у *Праваслаўнай энцыклапедыі*

Катэгорыя:Патрыярхі Маскоўскія
Экшан (жанр відэагульняў)

**Э́кшан** ( — дзеянне) — жанр камп’ютарных гульняў, у якіх поспех гульца ў вялікай ступені залежыць ад хуткасці яго рэакцыі і здольнасці хутка прымаць тактычныя рашэнні. Дзеянне такіх гульняў развіваецца вельмі дынамічна і патрабуе напружання, увагі і хуткай рэакцыі на падзеі, якія адбываюцца ў гульні.

## Паджанры 
Экшан-гульні маюць некалькі асноўных паджанраў. Тым не менш ёсць шмат гульняў, якія, не ўваходзячы ў гэтыя паджанры, маюць элементы экшан-гульняў. Паколькі вызначэнне экшан і не экшан гульняў спрэчнае, ніжэй прыведзены толькі прамыя нашчадкі жанру:

* Beat 'em up
* Файтынг
* Шутар
* Платформер

## Спасылкі 
* Прыгоды/баевікі гульні 

Катэгорыя:Жанры камп’ютарных гульняў
Ташызм

**Ташы́зм**, **інфармальнае мастацтва** ( — пляма) — кірунак у абстрактным мастацтве, які склаўся ў 1950-я гады і развіваўся паралельна абстрактнаму экспрэсіянізму і інфармелю, з якімі яго часам атаясамляюць. Аднак у адрозненне ад абстрактнага экспрэсіянізму, які зарадзіўся ў ЗША, ташызм часцей разумеецца як спецыфічна еўрапейскі, у першую чаргу, французскі варыянт беспрадметнай творчасці. Яго тыповыя выявы (у карцінах французскіх майстроў П’ера Сулажа або Х. Хартунга) заснаваныя на гульні магутных, буйных мазкоў. Ён рэдка ўключае сімвалічна знакавыя элементы, зыходзячы (як у Ж. Мацье) з чыстай рытмікі артыстычнага жэсту або (як у Ж. Базена) з абагульненых пейзажных уражанняў, якія ўяўляюць сабой свайго роду «абстрактны экспрэсіянізм».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Chilvers, Ian; *A dictionary of twentieth-century art*  Oxford; New York: Oxford University Press, 1998 ISBN 0-19-211645-2
* Таши́зм // *Атанасова Иванка*. Словарь терминов изобразительного искусства — Велико Тырново: Великотырновский университет им. Кирилла и Мефодия, Филологический факультет, Кафедра русистики, 2006. — 142 с. — ISBN 954-775-578-1, ISBN 978-954-775-578-9.

Катэгорыя:Сучаснае мастацтва
Катэгорыя:Мастацтва Францыі
Катэгорыя:Мастацкія кірункі
Алюзія

**Алю́зія** — намёк у паэтычным творы на агульнавядомы факт гістарычнага ці бытавога характару. Некаторыя вершы цалкам засноўваюцца на алюзіі. Злоўжыванне алюзіяй можа прывесці да своеасаблівай зашыфраванасці, невыразнасці сэнсу твору.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Літаратурныя прыёмы
Дзіўная гісторыя доктара Джэкіла і містара Хайда

**Дзіўная гісторыя доктара Джэкіла і містара Хайда** () — аповесць шатландскага пісьменніка Роберта Льюіса Стывенсана, упершыню апублікаваная ў 1886 годзе ў Лондане. Паводле жанру — пераасэнсаванне традыцыйнай для рамантызму тэмы двайніцтва з дамешкам навуковай фантастыкі.

Аповесць Стывенсана часта атаясняюць з рэдкім псіхічным феноменам «падваення асобы», калі ў межах адной чалавека суіснуюць дзве розныя ментальнасці. У гэтым выпадку дзве індывідуальнасці Д-р Джэкіла — увасабленне добрага і злога пачаткаў з абсалютна рознымі маральнымі роўнямі. Уплыў аповесці на сусветную культуру стаў нагэтулькі моцным, што выраз «Jekyll and Hyde» увайшоў у мову і стаў азначэннем чалавека, які ў розных сітуацыях моцна адрозніваецца маральнасцю сваіх паводзінаў.

Дзіўная гісторыя доктара Джэкіла і містара Хайда мела неадкладны поспех і з’яўляецца найбольш пакупаным бестселерам Стывенсана. Сцэнічныя адаптацыі аповесці пачаліся ў Бостане і Лондане менш як праз год пасля публікацыі. Твор натхніў шэраг рэжысёраў на стварэнне экранізацый аповесці.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Творы Роберта Льюіса Стывенсана
Катэгорыя:Кнігі 1886 года
Катэгорыя:Фантастычныя літаратурныя творы
Аксюмаран

**Аксю́маран** або **аксімаран** — спалучэнне супрацьлеглых паняццяў, якія лагічна выключаюць адно другое, але ўжытыя разам даюць новае паэтычнае ўяўленне (разумны дурань, жывы труп, звонкая цішыня і г. д.). Часам аксюмаран выкарыстоўваецца ў загалоўку твора («Смутная радасць» М. Лужаніна) ці нават усёй кнігі («Гарачы снег» А. Наўроцкага). У паэзію заўсёды прыносіць элемент нечаканасці.

## Гл. таксама 
* Плеаназм

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рытарычныя фігуры
Кінафантастыка

**Кінафантастыка** — кірунак і жанр мастацкай кінематаграфіі, які можна ахарактарызаваць павышаным узроўнем умоўнасці. Вобразы, падзеі і антураж фантастычных фільмаў часта наўмысна адсунутыя ад абыдзенай рэальнасці — гэта можа рабіцца як для дасягнення спецыфічных мастацкіх задач, дасягнуць якіх стваральнікам фільму зручней сродкамі фантастыкі, чым сродкамі рэалістычнага кіно, так і проста для забаўлення гледача (апошняе характэрна перш за ўсё для жанравага кіно). Характар умоўнасці залежыць ад пэўнага кірунку ці жанру — навуковая фантастыка, фэнтэзі, фільм жахаў, фантасмагорыя, — аднак усе яны могуць шырока разумецца як кінафантастыка.

## Гл. таксама 
* Прэмія Х’юга за лепшую пастаноўку
* Прэмія Амерыканскай акадэміі кінафантастыкі «Сатурн»
* Навуковая фантастыка

## Спасылкі 

Катэгорыя:Кінематограф
Катэгорыя:Жанры кіно
Цвёрдая форма

**Цвёрдая фо́рма** — верш, для якога строга вызначаюцца колькасць радкоў і спосаб іх рыфмоўкі, а таксама часам правілы паўтарэння асобных радкоў альбо іх частак.

У Еўропе цвёрдыя формы з’яўляюцца пад час эпохі Адраджэння. У гэты перыяд утварыліся санет, рандэль, рандо, трыялет, сексціна. Таксама распаўсюджаныя яны і на Усходзе. Да іх далучаюцца персідскія рубаі, японскія хайку, танка і рэнга. Ствараюцца цвёрдыя формы і ў Новы час. Так у XIX стагоддзі англійскім пісьменнікам Эдвардам Лірам была ўведзеная новая цвёрдая форма — лімерык.


Катэгорыя:Вершазнаўства
Трыялет

**Трыяле́т** () — адна з так званых цвёрдых формаў лірычнай паэзіі. Упершыню з'явіўся ў Францыі ў XIV стагоддзі, як скарочаная форма рандэля.

Трыялет уяўляе сабой верш, які складаецца з 8 радкоў і мае наступную структуру: парадак рыфмаў — *a-b-a-a-a-b-a-b*, першы, чацверты і сёмы радкі строга супадаюць, тое ж датычыцца другога і восьмага радка. Паўторы вершаваных радкоў у трыялеце павінны матывавацца натуральным развіццём тэмы твора, завастраць увагу чытача на яго асноўнай думцы.

Прыкладам трыялету можа служыць наступны верш Максіма Багдановіча:

:*Мне доўгае расстанне з Вамі*
:*Чарней ад Вашых чорных кос,*
:*Чаму ж нядобры час прынёс*
:*Мне доўгае расстанне з Вамі?*
:*Я пабляднеў ад горкіх слёз*
:*І трыялет пачаў славамі:*
:*Мне доўгае расстанне з Вамі*
:*Чарней ад Вашых чорных кос.*

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Цвёрдыя формы
Дэкаданс

**Дэкада́нс**, **дэкадэ́нцтва** (ад  — заняпад) — агульная арыентацыя шматлікіх напрамкаў у амерыканскім і еўрапейскім мастацтве канца XIX — пачатку XX стагоддзяў.

Тэрмін узнік у Францыі ў 1880-х гадах. Асноўныя матывы дэкадансу — адчуванне безнадзейнасці, страта сэнсу быцця, крызыс ідэалаў, тэмы смерці, адзіноцтва, «зыходу ў сябе». Характэрныя змрочныя настроі, культ вытанчанай, згасаючай прыгажосці, часта грэбаванне нормамі грамадства і маралі, эскапізм, індывідуалізм, ідэя свабоды творчасці дзеля творчасці. Дэкаданс праявіўся ва ўсіх відах мастацтва і ў розных стылях. У літаратуры ён найбольш выражаны ў творчасці Э. По, О. Уайльда, Ш. Бадлера, французскіх сімвалістаў (П. Верлен, А. Рэмбо і інш.), таксама дэкаданс прыметны ў жывапісе і графіцы стылю мадэрн (напр., О. Бёрдслей).

## Спасылкі 
* Декадентство  // Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002.
* 

Катэгорыя:Мастацкія напрамкі
Катэгорыя:Літаратура
Антыстрафа

**Антыстрафа́** () — другая страфа ў харавой песні антычнай трагедыі. Звычайна дзеянне антычнай трагедыі суправаджаў хор. Падчас рытмічнага руху хору па сцэне злева направа, з захаду на ўсход, выконвалася (спявалася) антыстрафа (страфа суправаджала рух хору ў супрацьлеглы бок). Такую будову харавых песняў можна сустрэць у трагедыі «Цар Эдып» Сафокла, «Праметэй прыкаваны» Эсхіла і інш.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Вершаскладанне
Катэгорыя:Строфіка
Катэгорыя:Тэатр Старажытнай Грэцыі
Прыкуты Праметэй

**«Прыкуты Праметэй»** () — трагедыя старажытнагрэчаскага драматурга Эсхіла, прадстаўленая ў 444—443 гадах да н.э. Яна ўваходзіла ў тэтралогію, якая, акрамя гэтай, уключала трагедыі «Вызвалены Праметэй» (захавалася фрагментарна) і «Праметэй-Агняносец» (не захавалася), а таксама невядомую сатыраўскую драму.

## Дзеючыя асобы 
* Улада і Сіла, слугі Зеўса
* Гефест
* Праметэй
* Хор Акіянід
* Акіян
* Іо, дачка Інаха
* Гермес

## Сюжэт 
За выкраданне агню Гефест прыкоўвае Праметэя па загадзе Зеўса да скалы пад наглядам Улады і Сілы. Вязня наведваюць Акіяніды, іх бацька Акіян, царэўна Іо (каханая Зеўса), якая ў сваіх блуканнях па свету выпадкова патрапіла да скалы. Праметэй распавядае ім, што ён зрабіў для людзей, выкраўшы агонь у багоў, праклінае Зеўса і прарочыць.

## Пераклады 
На беларускую мову трагедыю пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Спасылкі 
* [«Прыкуты Праметэй» у перакладзе Лявона Баршчэўскага на Беларускай Палічцы(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%87%D0%BA%D0%B0)]

Катэгорыя:П'есы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:П'есы на старажытнагрэчаскай мове
Катэгорыя:П'есы Эсхіла
Катэгорыя:Літаратурныя творы па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Літаратура Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Трагедыі
Калонтытул

thumb|Верхні калонтытул у слоўніку
**Калонтытул** ( — слупок і  — надпіс, загаловак) — загаловачныя звесткі (назва твора, часткі, главы, параграфа і г. д.), якія размяшчаюцца над ці пад тэкстам на некалькіх ці на ўсіх старонках кнігі, газеты, часопіса ці іншага шматстаронкавага выдання. Адрозніваюцца верхні і ніжні калонтытулы.

Катэгорыя:Кніжнае афармленне
Жаночая рыфма

**Жаночая рыфма** — разнавіднасць рыфмы, пры якой націск падае на перадапошні склад зрыфмаваных словаў. Гэтая рыфма надзвычай частая ў беларускай народнай паэзіі. У выніку ўплыву на беларускую вершатворчасць народнай паэзіі, а таксама польскай паэзіі і польскай мовы з яе пастаянным націскам на перадапошнім складзе жаночая рыфма стала ледзь не выключным відам
рыфмы ў беларускім сілабічным вершы:
: А хто бяды не зна́е,
: Хай у мяне спыта́е.
: Я з бядою начава́ла,
: Дык я бяду распазна́ла.

Жаночая рыфма шырока распаўсюджаная ў сучаснай беларускай паэзіі. Гэтай рыфмай напісаная амаль уся паэма Я. Коласа «Новая зямля».

## Гл. таксама 
* Мужчынская рыфма

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Катэгорыя:Метрыка
Мужчынская рыфма

**Мужчы́нская ры́фма** — разнавіднасць рыфмы, пры якой націск падае на апошні склад зарыфмаваных словаў. Адрозніваюць адкрытую мужчынскую рыфму — з галосным на канцы (*дна́ — вайна́, зару́ — пару́*) і закрытую, што мае ў канцы зычны гук (*сто́л — вузё́л, прыва́л — права́л*). У беларускай паэзіі мужчынскія рыфмы сустракаюцца ва ўсе часы яе існавання, хоць у вуснай народнай паэзіі і ў сілабічнай паэзіі яны значна саступаюць жаночым рыфмам.
: Наце ж вам, свашачкі, сыра кусо́к,
: Штоб вам, свашачкі, язык усо́х.
: (Народная песня)

Асаблівае распаўсюджанне набыла мужчынская рыфма ў новай беларускай літаратуры:
: Той лясок невысо́к,
: Дзе бярозавы со́к
: Веснім сонечным днё́м.
: Льецца ў звонкае дно́!..
:(А. Лойка)

Рытміка-інтанацыйную і страфічную адметнасць надае вершаванаму твору чаргаванне мужчынскіх рыфмаў з жаночымі, дактылічнымі і гіпердактылічнымі.

## Гл. таксама 
* Жаночая рыфма
* Дактылічная рыфма
* Гіпердактылічная рыфма

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Параліпаменан

**Параліпаменан** (), **Кні́гі ле́тапісаў** ( **Дзіўрэй га-Ямім** — *«Дзеі дзён»*), **Кні́гі хро́нік** () — дзве кнігі Старога Запавету, размешчаныя між кнігамі Цароў і Ездры. У Танаху з’яўляюцца апошнімі кнігамі.

Першая кніга летапісаў пачынае расповед ад Адама да заснавання ізраільскай манархіі, у асноўным шляхам пераліку генеалогіі. Рэшта 1 Летапісаў, пасля кароткае згадкі Саўла, засяроджаная на кіраванні Давіда. Пачатак 2-й кнігі распавядае пра ягонага сына Саламона, а заключная частка апісвае Іўдзейскае царства з рэдкімі згадкамі Ізраільскага. У заключным раздзеле апісанае падзенне Іўдзеі і вавілонскае паланенне, а ў апошніх вершах раздзела апісаны захоп Вавілона персідскім царом Кірам, які дазваляе ўзнаўленне Храма Саламона і вяртанне яўрэяў на радзіму.

Летапісы напісаныя збольшага адным аўтарам з пазнейшымі дапаўненнямі і выпраўленнямі. Верагодна, аўтар быў левітам, начытаным, пісьменным, багасловам, які, верагодна, жыў у Іерусаліме.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта

Катэгорыя:Танах:Пісанні
Рандо

**Рандо́** (, ад *rond* — кола) — адна з так званых цвёрдых формаў лірычнай паэзіі. З'явілася ў Францыі ў XIV стагоддзі ў выніку развіцця ідэі рандэля.

Рандо мае шмат варыяцыяў, якія аб'ядноўвае шэраг характэрных рысаў: верш складаецца з 15 радкоў, сярод якіх двойчы паўтараецца так званы *рэфрэн* — пачатковыя словы першага радка, якія не абавязкова павінны рыфмавацца з іншымі радкамі; астатнія радкі рыфмуюцца толькі на дзве рыфмы. Напрыклад, рандо можа мець наступную схему: *a-a-b-b-a a-b-b-R a-a-b-b-a-R*, дзе R — рэфрэн.

Прыкладам рандо можа служыць верш Рыгора Крушыны:

:I сны, і мары — музы чары —
:Ствараюць казку дзіўных дзён.
:I думак цэлы легіён
:Снуецца ў сонечным абшары;
:Далёкі спеў ужо чуцён.

:Празрысты свеціцца вялён
:Праз цёплы подых лёгкай пары…
:Прыемны мне прыносяць плён
:I сны, і мары.

:Мне сніцца дом і пышны клён,
:I ўжо няма ніводнай хмары.
:Адно цвітуць, цвітуць як лён
:I сны, і мары.

У беларускай літаратуры першым ужыў форму рандо Максім Багдановіч.

Катэгорыя:Цвёрдыя формы
Катэгорыя:Строфіка
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Катэгорыя:Музыка Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Музыка эпохі Адраджэння
Катэгорыя:Вакальная музыка
Катэгорыя:Музычныя жанры
Лімерык (паэзія)

thumb|«Кніга бязглуздзіцы» Эдварда Ліра, 1875
**Лімерык** — пяцірадковік трохстопнага анапеста з рыфмоўкай ААББА; трэці і чацвёрты радкі, як правіла, маюць па дзве стапы анапеста. У першым радку абавязкова рыфмуецца населены пункт: горад, мястэчка, з'яўляецца іх жыхар — загадкавы, дзіўнаваты, недарэчны. Лімерык — караценькая гісторыя абсурдысцкага зместу пра яго нейкую прыгоду. Узнік лімерык у Ірландыі, атрымаў назву ад аднайменнага горада. Шырока вядомы стаў у XIX ст. дзякуючы творчасць Эдварда Ліра, яго «Кніга нонсэнсу» стала класікай жанру. Звычайна лімерыкі пішуцца з выкарыстаннем каламбураў, неалагізмаў, паэтыкі прымітывізму. Першыя беларускія лімерыкі надрукаваў А. Хадановіч (некалькі цыклаў лімерыкаў пад агульнай назвай «Землякі, альбо Беларускія  лімерыкі», 2000—2001).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэтычныя жанры
Катэгорыя:Гумар
Катэгорыя:Літаратура Ірландыі
Другая кніга летапісаў

**Друга́я кні́га ле́тапісаў** ( **Дзіўрэй га-Ямім Бэт**), **Другая кні́га хронікі** (, )  — кніга Старога Запавету і Танаху. Разам з першай часткай складаюць Параліпаменан.

Падзеі ў Другой кнізе Летапісаў апісаныя паралельна прыведзеным у першай і другой кнігах Цароў, аднак з іншага пункту гледжання. Акцэнт зроблены на духоўны свет і культ, а не на палітычнае жыццё царства.

Кніга падзеленая на 36 раздзелаў. Першыя 9 з іх апісваюць дзейнасць Саламона. Шмат месца нададзена будаўніцтву Храма, потым урачыстасцям яго асвячэння, малітве Саламона і Божаму абяцанню ў адказ на малітву цара.

Пасля падзелу царстваў большая ўвага нададзеная паўднёвай частцы, у якой валадараць нашчадкі Давіда. Цары Іўдзеі ацэньваюцца за іхнюю вернасць Запавету і тое, наколькі яны адпавядаюць той мадэлі ўлады, што пакінуў Давід.
## Пераклады
* Другая кніга Летапісаў у перакладзе Васіля Сёмухі
* 2 Кніга Летапісу ў перакладзе Яна Станкевіча і Майсея Гітліна
* 2-я Кніга Хронікаў у перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* 2-я Кніга Летапісаў у перакладзе Антонія Бокуна

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Танах:Пісанні
Катэгорыя:Параліпаменан
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Ілья Львовіч Курган

**Ілья Львовіч Курган** (сапр. **Эйдэльман**; , , Барысаўская акруга — ) — беларускі , дыктар радыё, . Заслужаны артыст Беларускай ССР (1968).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэатральны інстытут (1949) па спецыяльнасці «Акцёр драматычнага тэатра» (першы выпуск інстытута, курс Еўсцігнея Міровіча). З 1949 года — дыктар (да 1987 года) і артыст Нацыянальнай тэлерадыёкампаніі Беларусі. З 1959 года выкладаў у Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (з 1992 года — прафесар кафедры сцэнічнай мовы), з 1995 года — адначасова ў Беларускім універсітэце культуры.

## Творчасць 
Мастацтва І. Л. Кургана выявілася ў радыёпастаноўках «Прымакі» Я. Купалы, «Паляўнічае шчасце» Э. Самуйлёнка, «Сцяг брыгады» А. Куляшова, «Незабыўныя дні» М. Лынькова, у шматсерыйным радыёспектаклі «Доктар Русель» У. Дзюбы. Сярод запісаў: на радыё — «Скіп’ёўскі лес» К. Чорнага (1995), «Пан Тадэвуш» А. Міцкевіча (1997), на грампласцінках — паэмы «Курган» Я. Купалы, «Новая зямля» і «Сымон-музыка» (урыўкі) Я. Коласа, «Мужнасць» і «Летні дзень» (урыўкі) П. Глебкі, «Дзесяты падмурак» П. Труса, вершы М. Багдановіча, П. Броўкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* «Я Курган, про меня ещё Янка Купала писал». Легендарный диктор — про старость, культуру и шутки  // TUT.BY 26 мая 2016

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Дыктары радыё
Катэгорыя:Радыёвядучыя Беларусі
Катрэн

**Катрэ́н** — чатырохрадкоўе, рыфмаваная страфа ў чатыры вершы, якая мае завершаны сэнс. Схем рыфмоўкі ў катрэна тры: папарная **aabb**, перакрыжаваная **abab** і апаясваючая **abba**. Катрэны разнастайныя і паводле метрычнай, сінтаксічнай структуры, чаргавання клаўзулаў. Усё гэта надае ім надзвычайнае рытмічнае, сінтаксічна-інтанацыйнае багацце, здольнасць выяўляць самыя патаемныя зрухі лірычнага перажывання. Таму катрэны і сталі пануючай формай беларускай строфікі. Яны могуць ужывацца як самастойна, так і ў складзе больш буйных страфічных формаў (санет, васьмірадковік), як у невялікіх вершах, так і ў буйных паэмах. Першыя па часе напісання катрэны сустракаюцца яшчэ ў старажытнай беларускай літаратуры, у прыватнасці ў «Дыярыушы» А. Філіповіча (1647).

## Гл. таксама 
* Рандэль

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Строфіка
Катэгорыя:Цвёрдыя формы
Арсес

**Арсес** — персідскі цар, кіраваў у **338** — **336** гадах да н.э. пад імем **Артаксеркс IV**, з дынастыі Ахеменідаў. Малодшы сын Артаксеркса III. У яго кіраванне, у канцы 338 года да н.э. егіпцяне, пад кіраўніцтвам свайго правадыра Хабабаша, ізноў дамагліся незалежнасці.

Увесну 336 гады да н.э. македонскі цар Філіп II паслаў у Малую Азію 10 тысяч македонскіх воінаў пад камандаваннем вопытнага вайскавода Парменіёна. Падставай для гэтага паходу з’яўлялася вызваленне грэчаскіх гарадоў Малой Азіі ад персідскага валадарання. Некаторыя грэчаскія гарады з радасцю сустрэлі македанян. Такія гарады, як Кізік, Эфес, і нават сатрап Карыі Піксодар гатовы былі супрацоўнічаць з Македоніяй.

Да таго ж, у 336 годзе да н.э. нечакана памёр вопытны вайскавод, камандуючы персідскімі войскамі ў заходніх раёнах Малой Азіі Ментар Родаскі. У чэрвені 336 года да н.э. Арсес, як і яго бацька, таксама апынуўся ахвярай змовы Багоя, і быў забіты разам са сваёй сям’ёй. Кіраваў Арсес каля 2 гадоў. Нягледзячы на такое кароткачасовае кіраванне, Арсес, відаць, паспеў заслужыць нянавісць падданых. Ва ўсякім разе, у адным Вавілонскім тэксце яго імя згадваецца з праклёнамі.

## Літаратура 
* 
* Древний Восток и античность. // Правители Мира. Хронологическо-генеалогические таблицы по всемирной истории в 4 тт. / Автор-составитель В. В. Эрлихман. — Т. 1.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фараоны паводле алфавіта
Катэгорыя:Цары персідскія
Катэгорыя:Кіраўнікі IV стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Ахеменіды
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Фараоны трыццаць першай дынастыі
Сяргей Бенядзіктавіч Карп

**Сярге́й Бенядзі́ктавіч Карп** (, мястэчка , Віленская губерня, цяпер Гродзенская вобласць — ) — дзяржаўны дзеяч БССР.

## Біяграфія 
З 1912 года член яўрэйскай сацыял-дэмакратычнай партыі, уваходзіў у яе кіруючыя органы, з 1921 года член КПСС. 

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года на савецкай і гаспадарчай рабоце. 

З 1919 года па заданні Цэнтральнага бюро яўрэйскай секцыі пры ЦК РКП(б) ствараў левыя арганізацыі «Паалей Цыёна» ў Аўстрыі, Егіпце, Палесціне. 

З 1924 года наркам фінансаў, у 1925—1929 намеснік старшыні СНК, адначасова да лютага 1927 года старшыня Дзяржплана, потым ВСНГ БССР. 

З 1934 года старшыня Дзяржплана РСФСР. Член ЦВК БССР у 1922—1929. Член ЦК КП(б)Б у 1927—1929 гадах. 

10 ліпеня 1937 года быў арыштаваны органамі НКУС СССР. Расстраляны 30 кастрычніка 1937 года. Рэабілітаваны пасмяротна Ваеннай калегіяй Вярхоўнага Суда СССР 22 лютага 1956 года.

## Літаратура 
*  С.91

## Спасылкі 
* Біяграфія на старонцы Міністэрства эканомікі

Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены ЦВК БССР
Катэгорыя:Народныя камісары фінансаў БССР
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Старшыні Дзяржплана БССР
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні СНК БССР
Катэгорыя:Старшыні ВСНГ БССР
Міхаіл Аркадзевіч Лісіцын

**Міхаіл Аркадзевіч (Майсей Айзікавіч) Лісіцын** (,  — ) — беларускі музыкант, , педагог. Заслужаны работнік культуры Беларусі (1972).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую кансерваторыю (1951). З 1946 г. артыст Дзяржаўнага народнага аркестра Беларусі, у 1948—1963 гг. — секстэта домбраў Беларускага радыё і тэлебачання. У 1963—1992 гг. выкладаў у Мінскім педагагічным інстытуце. Кіраўнік аркестраў, у тым ліку народнага аркестра народных інструментаў БДУ (1953—1980).

Аўтар аранжыровак для аркестра народных інструментаў твораў музычнай класікі беларускіх кампазітараў (у тым ліку галоп, вальс і танец з оперы «Калючая ружа» Ю. Семянякі, «Палеская сюіта» Я. Глебава, «Святочная ўверцюра» А. Багатырова, «Мой родны кут» І. Лучанка, «Кадрыль» Я. Цікоцкага, «Полька» М. Чуркіна).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Лисицын, Михаил Аркадьевич (1920—2004) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Дырыжоры Беларусі
Катэгорыя:Дырыжоры паводле алфавіта
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Беларусі
Арон Маркавіч Крыніцкі

**Арон Маркавіч Крыніцкі** (,  — ) — удзельнік камуністычнага падполля ў гады грамадзянскай вайны ў Мінску.

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1925), Інстытут Чырвонай прафесуры (1931). Падчас нямецкай акупацыі Беларусі (1918) адказны сакратар Мінскага падпольнага партыйнага камітэта, адзін з арганізатараў партызанскага руху, член Краявога камітэта камуністычнай арганізацыі Беларусі і Літвы. Пасля вызвалення Мінска намеснік старшыні Мінскага Савета, член Мінскага рэўкама, член ЦВК БССР. У 1920 начальнік аддзела РВС Заходняга фронту, удзельнічаў у падпісанні Дэкларацыі пра абвяшчэнне незалежнасці Беларускай ССР. У 1921—1924 у Мінскім гарсавеце. З 1931 у Наркамасветы РСФСР, з 1933 на выкладчыцкай рабоце ў Маскве.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Катэгорыя:Члены ЦВК БССР
Рангерык

**Рангерык** (, маршал.: *Ron̄dik*) — атол у складзе Маршалавых Астравоў. Плошча сушы — 1,68 км². У наш час незаселены.

Рангерык належыць да заходняга ланцуга атолаў Ралік Маршалавых Астравоў за 34 км на ўсход ад атола Рангелап, за 633 км на паўночны захад ад Маджура. Рангерык складаецца з шырокай лагуны (143,95 км²) і каралавага рыфа, на якім месцяцца 17 астраўкоў, агульнай плошчай 1,68 км².

Рангерык быў адкрыты 3 верасня 1767 года брытанскай экспедыцыяй на чале з С. Уолісам. У той час ён быў населены маршальцамі. Паводле легенды, вярхоўны правадыр Рангерыка быў жанаты з жанчынай-злым духам з атола Уджае. У выніку гэтай небяспечнай сувязі ён аднойчы знік у моры.

У 1885—1914 гадах атол знаходзіўся ў каланіяльнай залежнасці ад Германіі. У 1914—1944 гадах — пад кантролем Японіі. Падчас Другой сусветнай вайны невялікае па колькасці карэннае насельніцтва Рангерыка пакінула сваю радзіму і мігрыравала на суседнія атолы. У 1946—1948 гадах на атоле Рангерык знаходзіліся выхадцы з атола Бікіні, часова пераселеныя амерыканскімі ваеннымі.

У 1947 годзе Рангерык афіцыйна трапіў пад апеку ЗША. У 1954 годзе ён быў забруджаны радыеактыўнымі ападкамі пасля чарговага выпрабавання ядзернай зброі на Бікіні.

У 1986 годзе атол стаў часткай Рэспублікі Маршалавых Астравоў.

## Спасылкі 
* Marshall Islands Atoll Information Rongerik Atoll
* sailblogs.com
* Bikini to Rongelap/Rongerik Atoll
* Demon Girls of Ujae

Рангерык
Рангерык
Рангерык
Рангерык
Маркс Аронавіч Крэмень

**Маркс Аронавіч Крэмень** (, , Гомельскай вобласці) — беларускі вучоны ў галіне педагогікі і псіхалогіі. Доктар псіхалагічных навук, прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Даўгаўпілскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча (1953), Ваенна-паветраную інжынерную акадэмію імя Жукоўскага (1960), кадравы афіцэр, палкоўнік у адстаўцы. З 1960 па 1985 год працаваў у Армавірскім вышэйшым ваенна-авіяцыйным вучылішчы лётчыкаў на пасадах загадчыка лабараторыі, выкладчыка, старшага выкладчыка, начальніка кафедры. У 1985—1990 гадах загадчык кафедры навуковай арганізацыі кіравання вытворчасцю Рэспубліканскага міжгаліновага інстытута павышэння кваліфікацыі спецыялістаў і кіруючых работнікаў галін народнай гаспадаркі. У 1991—1997 гадах галоўны навуковы супрацоўнік Нацыянальнага інстытута адукацыі. З 1997 года прафесар кафедры псіхалогіі кіравання Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

З’яўляецца вядучым спецыялістам у галінах авіяцыйнай псіхалогіі, інжынернай псіхалогіі і псіхалогіі працы, псіхалогіі кіравання. Аўтар больш за 200 навуковых публікацый.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* http://www.pac.by/ru/general-information/structure/institut-gos-sluzhbi/fakultet-podgotovki-perepodgotovki/kaf-psih-upr/kremen 

Катэгорыя:Псіхолагі Беларусі
Катэгорыя:Дактары псіхалагічных навук
Катэгорыя:Афіцэры СССР
Давыд Міхайлавіч Кукуй

**Давыд Міхайлавіч Куку́й** (,  — ) — беларускі вучоны ў галіне металургіі і ліцейнай вытворчасці. Доктар тэхнічных навук, прафесар. Лаурэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1990).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1969). З 1969 года ў Беларускай політэхнічнай акадэміі.

## Навуковая дзейнасць 
Распрацаваў рэсурсазберагальныя тэхналагічныя працэсы вырабу дакладных адлівак і новых ліцейных матэрыялаў.

Сярод апублікаванага:
* Теория и технология литейного производства. Формовочные материалы и смеси: Учебн. пособие / Д. М. Кукуй, Н. В. Андрианов. — Мн.: БНТУ, 2005. — 361 с. — ISBN 985-479-221-8.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы СССР
Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы Беларусі
Макс Саламонавіч Скобла

**Макс Саламонавіч Скобла** (; ,  — , ) — савецкі неўролаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.

## Біяграфія 
У 1926 годзе скончыў Ваенна-медыцынскую акадэмію. З чэрвеня 1926 г. малодшы лекар Харкаўскага акруговага ваеннага шпіталя. З жніўня таго ж года выкладчык кафедры нервовых хвароб. З 1933 г. прыват-дацэнт Ленінградскага інстытута ўдасканалення ўрачоў. У 1934 г. загадчык кафедры нервовых хвароб 3-га Ленінградскага медыцынскага інстытута, па сумяшчальніцтве загадчык нервовым аддзяленне бальніцы імя Мечнікава (з 1934 г. бальніцы імя Нячаева). Па сумяшчальніцтве з 1929 года кансультант, намеснік дырэктара, а ў 1936—1937 гг. дырэктар Ленінградскага нейрахірургічнага інстытута. Працаваў кансультантам-неўрапатолагам Цэнтральнай бальніцы Дальстроя СССР (Магадан). У 1946 годзе быў датэрмінова вызвалены. У маі—жніўні 1946 г. загадчык нервова-псіхічным аддзяленнем і кансультант-неўрапатолаг Магаданскай гарадской бальніцы і паліклінікі. З верасня 1946 па красавік 1949 г. прафесар кафедры нервовых хвароб Томскага медыцынскага інстытута. Адначасова складаўся кансультантам Томскага абласнога шпіталя інвалідаў вайны і гарадской бальніцы. У Томскім медыцынскім інстытуце чытаў лекцыі студэнтам санітарна-гігіенічнага, стаматалагічнага і педыятрычнага факультэтаў.

## Спасылкі 
* http://medart.komlog.ru/ap/browse/document/?query=rec.id%3D%22ASkobloMaksM2009050763480700%22

Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Неўролагі СССР