open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксей Віктаравіч Ігнашоў

**Аляксей Ігнашоў** (), мянушка на рынгу **«Чырвоны Скарпіён»** — беларускі кікбаксёр у суперцяжкай вазе, сусветная знакамітасць у баях версіі К-1, сяміразовы чэмпіён свету па тайскім боксе. Акрамя таго ён станавіўся чэмпіёнам свету ў Сусветным Гран-пры K-1 2003 у Парыжы і Сусветным Гран-пры K-1 2001 у Нагое, Цяпер жыве ў Оклендзе, Новая Зеландыя і трэніруецца ў Balmoral Lee Gar Gym пад кіраўніцтвам Лола Хеймулі.

## Баец 
«Чырвоны Скарпіён» асабліва вядомы за ўдары каленам, выкарыстаўшы іх у накаўце з Нікаласам Петасам і Картэрам Вільямсам. Лічыцца найталенавіты кікбаксёрам у цяжкой вазе ў свеце ў наш час. Да 16 мая 2009 г. быў адзіным, хто змог накаўтаваць Сэмі Шылта. Пры гэтым Аляксей лічыцца вельмі нестабільным байцом, які перыядычна паказвае млявую і бляклую працу ў рынгу. Да прыкладу, у баі з Петэрам Артсам у 2003 г. у чвэрцьфінале фінальнага турніру К-1. У 2005 годзе Ігнашоў траўміраваў калена ў баі супраць Б'ёрна Брэга і ў яго быў некаторы спад у выступах на рынгу. Зараз ён зноў набраў форму і рыхтуецца да новых баёў.

Ігнашоў трэніраваўся ў клубе «Чынук» (Мінск). Цяпер трэніруецца ў Новай Зеландыі і Японіі.

## Тытулы 
* Чэмпіён сусветнага Гран-пры К-1 у Парыжы ў 2003 г.
* Чэмпіён сусветнага Гран-пры К-1 у Нагое ў 2001 годзе
* Чэмпіён Беларускага Гран-пры К-1 у Мінску ў 2000 г.
* Чэмпіён свету ў цяжкай вазе па версіі ISKA ў 2000 годзе
* Чэмпіён свету ў цяжкай вазе па версіі WMC ў 2000 годзе
* Чэмпіён свету ў цяжкай вазе па версіі WMC ў 1999 годзе
* Чэмпіён свету ў цяжкай вазе па версіі ISKA ў 1999 годзе
* Чэмпіён Еўропы па версіі WPKL ў 2000 годзе
* Чэмпіён Еўропы ў цяжкім вазе па муай-тай сярод аматараў у 1997 г.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Кікбаксёры Беларусі
Катэгорыя:Байцы змяшаных адзінаборстваў Беларусі
Джэніс Дзікінсан

**Джэніс Дорын Дзікінсан** (; нар.  —) — вядомая амерыканская мадэль, актрыса і фатограф. Пазіцыянуе сябе як першую ў свеце супермадэль.

З 2003 года ўдзельнічае ў розных тэлепраектах: America's Next Top Model, The Surreal Life, Abbey & Janice: Beauty & The Best і іншых. У перыяд з 2006 па 2008 гг. вяла ўласнае рэаліці-шоу The Janice Dickinson Modeling Agency.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Брукліне, адным з раёнаў Нью-Ёрка, у сям'і Рэя і Джэні Дзікінсана. Дзяцінства і юнацкасць правяла ў Галівудзе, штат Фларыда. Мае беларуска-польскія карані. Яе маці па паходжанні полька, а бацька — беларус.

Сям'я Джэніс не была паспяховай. Бацькі зараблялі мала. Маці працавала медсястрой, бацька — у службе ВМС. Пры гэтым у іх хаце пастаянна чуліся крыкі і лаянка; бацька займаўся рукапрыкладствам. У сваёй кнізе «Ніхто не абароніць» («No Lifeguard on Duty: The Accidental Life of the World's First Supermodel») яна піша, што бацька з 5 гадоў гвалтаваў яе сястру, а пазней, калі Джэніс споўнілася 9, ўжываў сексуальны гвалт і па адносінах да яе. Акрамя Джэніс ў сям'і Дзікінсан было яшчэ дзве дачкі.

У Джэніс былі цяжкія адносіны з бацькамі. Паводле яе слоў, яе бацька быў «монстар», які псіхалагічна здзекаваўся над ёй. Пакуль Джэніс расла, яна не раз выслухоўвала ад бацькі: «Ты ніколі не будзеш з сябе што-небудзь уяўляць!». Магчыма, менавіта гэта дало Джэніс імкненне і энергію даказаць адваротнае.

У 1973 годзе Джэніс скончыла сярэднюю школу. Вырашыўшы стаць фотамадэллю, у пачатку 1970-х гг. вярнулася ў Нью-Ёрк.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Фотамадэлі ЗША
Катэгорыя:Фатографы ЗША
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Топ-мадэлі ЗША
Катэгорыя:Топ-мадэлі
Пётр Міхайлавіч Калінін

**Пётр Міхайлавіч Калінін** (нар. 23 чэрвеня 1956) — беларускі майстар каратэ (стыль Сётакан, VIII дан). Майстар спорту СССР, чэмпіён СССР і Беларусі, шматразовы пераможца міжнародных спаборніцтваў, Заслужаны трэнер Беларусі. Адзін з ветэранаў беларускага каратэ, пачаўшы займацца яшчэ ў канцы 1970-х у першай групе ў Інстытуце фізкультуры, дзе ён тады вучыўся. Пазней навучаўся сам і ў розных настаўнікаў. Апошнім і галоўным настаўнікам з’яўляецца сербскі доктар Ілля Ёрга, заснавальнік стылю Фудакан.

Вывучаў стылі Сётакан, Сіто-ру, Кёкусінкай (8 кю, IFK), сэкай-но кэмпо (1-й дан), Фудакан (8-ы дан). Навучаўся ў Акадэміі баявых мастацтваў Каліфарнійскага ўніверсітэта. З канца 1970-х гадоў таксама працуе трэнерам па каратэ і рукапашным баі.

Маёр міліцыі, выкладаў у Таварыстве «Дынама».

Удзельнік каманды «Сэкай» на фестывалі ушу ў Рызе (1988 г.) і баявых мастацтваў у Кіеве (1989 г.).

У цяперашні час (2009) — намеснік старшыні Беларускай федэрацыі традыцыйнага каратэ-до.

У цяперашні час пражывае ў Мінску.

Катэгорыя:Майстры баявых мастацтваў
Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Каратысты Беларусі
Міхаіл Васільевіч Селькін

**Міхаіл Васільевіч Селькін** (, Ветка, Гомельская вобласць — , Гомель) — беларускі навуковец-алгебраіст, выбітны прадстаўнік Гомельскай алгебраічнай школы, рэктар Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Ф. Скарыны (1999—2004), член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (2000—2004).

## Біяграфія 
З адзнакай скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (1969). У 1978 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю і стаў кандыдатам фізіка-матэматычных навук. У 1998 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Максімальныя падгрупы ў тэорыі класаў канчатковых груп». Працаваў старшым выкладчыкам, дацэнтам, намеснікам дэкана, дэканам матэматычнага факультэта, першым прарэктарам Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Ф. Скарыны, рэктарам гэтага ўніверсітэта. Прафесар. Член-карэспандэнт Беларускай акадэміі адукацыі.

У 2000—2004 гадах — дэпутат Савета Рэспублікі ад Гомельскай вобласці. Быў членам Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па заканадаўству і дзяржаўнаму будаўніцтву.

Памёр 17 красавіка 2023 года.

## Навуковыя працы 
* Селькин М. В. Максимальные подгруппы в теории классов конечных групп. — Мінск: Беларуская навука, 1997.

## Узнагароды 
* Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (1997).
* Ганаровы грамадзянін г. Гомеля (2002).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Рэктары Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання
Катэгорыя:Дэканы ГДУ імя Ф. Скарыны
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гомеля
Таццяна Мікалаеўна Пучак

**Тацця́на Мікала́еўна Пу́чак** (нар. ; Мінск, БССР) — беларуская тэнісістка. Пераможца 8 турніраў WTA у пары. Паўфіналістка парнага турніру юніёрскага Уімблдана-1997.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце WTA 
* Профіль на сайце ITF 
* Профіль на сайце FedCup 

Катэгорыя:Тэнісісткі Беларусі
Катэгорыя:Тэнісныя трэнеры Беларусі
Анатоль Уладзіміравіч Ларукоў

**Анатоль Уладзіміравіч Ларукоў** (нар. , Архонская, Паўночна-Асецінская АССР, СССР) — расійскі і беларускі дзюдаіст, заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь, трэнер

## Дасягненні 
* Бронзавы прызёр Алімпіяды ў Сіднеі (2000 год)
* Першы беларускі дзюдаіст, які заваяваў медаль на Алімпійскіх гульнях.
* Сямнацціразовы чэмпіён і прызёр кубкаў свету.
* Чэмпіён Еўропы ў 2002 годзе.
* Чэмпіён Еўропы сярод юніёраў у 1990 годзе.
* Чэмпіён СНД у 1992 годзе.
* Чэмпіён Расіі 1996 года.
* Удзельнік Алімпійскіх гульняў у Афінах 2004 годзе ў катэгорыі да 73 кг.

## Спасылкі 
* Асабістыя даныя пра спартсмена 
* Вынікі першага чэмпіянату СНД па дзюдо
* сайт Беларускага дзюдо
* Выбітныя людзі станіцы Архонская
* База гэтых Алімпійскіх гульняў
* Відэаролік паядынку з Дж. Мадалоні у Сіднеі-2000

Катэгорыя:Дзюдаісты Расіі
Катэгорыя:Дзюдаісты Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Дзюдаісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Дзюдаісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Дзюдаісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па дзюдо
Катэгорыя:Трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Чэмпіёны Беларусі па дзюдо
Ігар Міхайлавіч Басінскі

**Ігар Міхайлавіч Басінскі** (, , БССР) — беларускі стралок-пісталетчык. Заслужаны майстар спорту СССР (1986).

Стральбой стаў займацца з 10 гадоў. У 1987 годзе стаў уладальнікам Кубка свету. У 1988 годзе ў Сеуле ён стаў бронзавым прызёрам у складзе зборнай СССР. У Барселоне Басінскі, які выступаў за Аб'яднаную каманду, не ўдалося заваяваць медалі. У Атланце ў 1996 годзе ён заваяваў срэбра, выступаючы ўжо за незалежную каманду Беларусі. У 2000 годзе ў Сіднеі Ігар Басінскі заваяваў сярэбраны і бронзавы медалі.

Акрамя медалёў Алімпіяд, Ігар Басінскі — неаднаразовы чэмпіён свету ў асабістым і камандным заліках, неаднаразовы чэмпіён і прызёр чэмпіянатаў Еўропы ў асабістым і камандным заліках, а таксама неаднаразовы чэмпіён і рэкардсмен Еўропы, СССР і Беларусі.

Ігар Басінскі прызнаваўся лепшым спартсменам БССР 1986 і 1987 гг і лепшым спартсменам Беларусі ў 2000 годзе.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Стралкі СССР
Катэгорыя:Стралкі Беларусі
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1988 года
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Сусветны дзень вегана

**Сусветны дзень вегана** () — свята, якое адзначаецца з 1994 штогод 1 лістапада, у гадавіну стварэння «Веганскага таварыства» (, заснаванага ў Вялікабрытаніі ў 1944). У гэты дзень праводзяцца мерапрыемствы і інфармацыйныя акцыі, прысвечаныя веганам і веганству.

У 2004 юбілейны дзясяты Дзень вегана супаў з 60-гадовым юбілеем «Веганскага таварыства».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Веганства
Катэгорыя:Неафіцыйныя святы
Катэгорыя:Святы 1 лістапада
Міхаіл Якаўлевіч Фінберг

**Міхаі́л Я́каўлевіч Фі́нберг** () — беларускі дырыжор, мастацкі кіраўнік і дырэктар Нацыянальнага акадэмічнага канцэртнага аркестра Рэспублікі Беларусь, прафесар Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі. Народны артыст Беларусі (1994).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 21 лютага 1947 года ў Мазыры. Бацька — Янкель Фінберг (1900 г.н.), рабочы; маці — Бэля Фінберг (1905 г.н), прачка. У сям’і гаварылі на ідышы. Акрамя Міхаіла, у сям’і былі старэйшыя дзеці — Сямён і Зіна (памерла ад голаду па дарозе ў эвакуацыю). Развітанне адбылося 13 снежня ў вялікай зале Белдзяржфілармоніі, пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках. 

## Палітычныя погляды 
Перад рэферэндумам 2004 года і ў час пратэстаў супраць фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў 2020 года падтрымаў Аляксандра Лукашэнку. На пытанне пра стаўленне да ўдзельнікаў акцый пратэсту заявіў: «*Гэта бандыты. Яны супраць нас. Я люблю сваю радзіму, мой тата прайшоў усю вайну, брат прайшоў усю вайну, сястра… Я служыў у арміі такую колькасць гадоў, што ўвесь мой аркестр столькі гадоў не служыў. Куды яны выходзяць? Трэба любіць сваю радзіму*». На пытанне пра стаўленне да беларускага бела-чырвона-белага сцяга адказаў: «*Я да сцягоў ніяк не стаўлюся, у мяне быў адзін сцяг — чырвоны*».

Пасля звальнення бальшыні трупы Купалаўскага тэатра ўдзельнічаў у пралукашэнкаўскіх канцэртах на сцэне тэатра.

## Узнагароды і званні 
* Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1990).
* Народны артыст Беларусі (1994).
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1996) — *за канцэртныя праграмы 1992—1995 гадоў*.
* Лаўрэат прэміі Саюзнай Дзяржавы (2007).
* Лаўрэат спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
* Лаўрэат прэміі Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі (2007).
* Лаўрэат спецыяльнай прэміі Савета міністраў Рэспублікі Беларусь імя У. Мулявіна.
* Лаўрэат прэміі ЛКСМБ (1990).
* Уладальнік «Зоркі Міхаіла Фінберга» на Алеі Зорак у Маскве (2004)
* Ордэн Францыска Скарыны (2006) «*За значны асабісты ўклад у развіццё нацыянальнай культуры, захаванне і прапаганду лепшых музычных традыцый*».
* Юбілейны медаль «60 год Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне».
* Юбілейны знак «10 год з Дня яднання народаў Беларусі і Расіі».
* Ганаровы грамадзянін Мазыра (2005).
* Ганаровы грамадзянін Нясвіжа (2006).
* Ганаровы грамадзянін Мінскай вобласці (2012).

## Спасылкі 
* Біяграфія  на сайце Нацыянальнага акадэмічнага канцэртнага аркестра Рэспублікі Беларусь .

Катэгорыя:Дырыжоры Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларускай ССР
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Францыска Скарыны
Катэгорыя:Народныя артысты Беларусі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Нясвіжа
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мазыра
Нікала Буало-Дэпрэо

**Нікала Буало-Дэпрэо** (; ) — французскі , , тэарэтык класіцызму.

Здабыў вядомасць кнігай «Сатыры» і ў 1677 годзе быў прызначаны Людовікам XIV прыдворным гістарыёграфам (разам з Ж. Расінам). Самы вядомы твор Н. Буало — паэма-трактат «Паэтычнае мастацтва» (*L’art poétique*), у якім выкладаюцца прынцыпы класіцыстычнай паэтыкі.

## Творы 
* «Сатыры» (*Satires*, 1660—1668).
* «Пасланні» (*Épîtres*, 1669—1695)
* «Паэтычнае мастацтва» (*Art poétique*, 1674)
* «Трактат аб ўзнёслым» (пераклад сачынення Лонгіна; *Traité du sublime*, 1674)
* «Налой» (*Le Lutrin*, 1674—1683)
* «Дыялог пра герояў рамана» (*Dialogue sur les héros de roman*, 1688)
* «Крытычныя разважанні пра Лонгіна» (*Réflexions critiques sur Longin*, 1694—1710)
* «Лісты Шарлю Перо» (*Lettres à Charles Perrault*, 1700)

## Беларускія пераклады 
Паасобныя творы на беларускую пераклад Лявон Баршчэўскі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Франкамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэтыка
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Францыі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі
Свяцільня Джэка

thumb|220px|Свяцільня Джэка
**Свяцільня Джэка** () — адзін з асноўных атрыбутаў свята Хэлоўін, уяўляе сабой выразаны ў выглядзе галавы гарбуз з падсветкай (традыцыйна - свечкай, але сёння часта выкарыстоўваецца электрычнае падсвятленне).

Катэгорыя:Святы
Томас Стафард

**Томас Ста́фард** (; ) — амерыканскі астранаўт. Генерал-лейтэнант Ваенна-паветраных сіл ЗША (у адстаўцы).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 верасня 1930 года ў горадзе Уэтэрфард (штат Аклахома, ЗША). У 1952 годзе скончыў Ваенна-марскую акадэмію ЗША, у 1959 годзе — школу лётчыкаў-выпрабавальнікаў. З 1962 года — у атрадзе астранаўтаў НАСА.

Удзельнічаў у касмічных палётах па праграмах «Джэміні-6А», «Джэміні-9а», быў камандзірам у місіях «Апалон-10» і «Саюз» — «Апалон». З’яўляецца адным з 24 чалавек, якія даляцелі да Месяца (у складзе экспедыцыі Апалон-10), але ён не высаджваўся на ім.

У 1969 і 1970 гадах Стаффорд быў узнагароджаны медалём НАСА «За выдатныя заслугі».

Масон, член ложы «Вестэрн Стар» № 138, Аклахома.

Памёр 18 сакавіка 2024 года.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце НАСА 
* Томасу Стаффорду 90 лет! // Музей космонавтики 

Катэгорыя:Астранаўты ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аклахоме
Катэгорыя:НАСА
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Масоны ЗША
Барыс Абрамавіч Гельфанд

**Барыс Абрамавіч Гельфанд** (, ) — беларускі і ізраільскі шахматыст, міжнародны гросмайстар (1989). Віцэ-чэмпіён свету па шахматах 2012—2013 (у маі 2012 года прайграў матч на першынства свету індыйскаму шахматысту Вішванатану Ананду). У 1998 годзе пераехаў на пастаяннае месца жыхарства ў Ізраіль.

## Біяграфія 
З шахматамі пазнаёміўся ў шасцігадовым узросце. У 1970-х быў вучнем мінскага шахматнага трэнера Эдуарда Зелькінда, пазней займаўся ў Тамары Галавей і Альберта Капенгута. У 1980—1983 наведваў двухтыднёвыя сесіі Школы Петрасяна ў Расіі. Пераможца XIII Мемарыяла Сакольскага ў Мінску (1983). Чэмпіён БССР па шахматах 1984 і 1985.

Пераможца Кубка свету 2009 года, які праходзіў у Ханты-Мансійску.

Удзельнічаў у 9-і шахматных алімпіядах — XXIX-я (1990) у Нові-Сад за зборную СССР, XXXI-я (1994) у Маскве, XXXII-я (1996) у Ерэване за зборную Беларусі, XXXIV—XXXIX (2000—2010) за зборную Ізраіля.

З 1998 года жыве ў Ізраілі (горад Рышон ле-Цыён). Жанаты з Маяй, мае дачку — Авіталь, у 2011 годзе нарадзіўся сын — Аўнер.

Катэгорыя:Імігравалі ў Ізраіль з Беларусі
Джон Зорн

**Джон Зорн** (англ.: John Zorn;  г., Квінс, Нью-Ёрк) — амерыканскі кампазітар-авангардыст, саксафаніст, музычны прадзюсар, заснавальнік лэйбла *Tzadik* і руху яўрэйскай авангарднай музыкі *Radical Jewish Culture*. Адзін з лідараў сучаснага музычнага авангарду.

Творчасць Зорна адрознівае жанравая разнастайнасць: у яго арсенале працы ў джазавай стылістыцы, сачыненні акадэмічнай авангарднай музыкі, спалучэнні хардкора, клезмерскай музыкі і свінга, сладжа і нойз, электра-акустычныя эксперыменты, неідіяматычная імправізацыя.

## Спасылкі 
* Музыка радыкальнай яўрэйскай культуры Джона Зорна Міхаэля Дорфмана
* Рэкорд-лэйбл «Цадзік»
* Няпоўная дыскаграфія Зорна 
* Art of the States: John Zorn 
* Біяграфія і дыскаграфія Джона Зорна Скота Мейкранца 
* Джон ЗОРН: маналог музыканта
* неафіцыйны сайт Джона Зорна
* абмеркаванне творчасці Джона Зорна на Джазавым форуме 
* Дэканструкцыя ў музыцы  Марселя Кабусена — інтэрактыўная дысертацыя пра музычны дэканструктывізм Джона Зорна і інш.

Катэгорыя:Кампазітары ЗША
Катэгорыя:Саксафаністы ЗША
Катэгорыя:Выканаўцы яўрэйскай музыкі
Катэгорыя:Джазмены ЗША
Катэгорыя:Музыканты прагрэсіўнага рока
Катэгорыя:Музыканты авант-прога
Катэгорыя:Лаўрэаты стыпендыі Мак-Артура
Хэлаўін

**Хэлаўін** () — свята, якое мае карані ў традыцыях старажытных кельтаў, у Ірландыі і Шатландыі, гісторыя якога пачалася на землях сучаснай Вялікабрытаніі і паўночнай Францыі; адзначаецца 31 кастрычніка — напярэдадні Дня ўсіх святых.

Традыцыйна святкуецца ў англамоўных краінах, хаця афіцыйным выхадным ці дзяржаўным святам не з’яўляецца. З канца ХХ стагоддзя з цягам працэсу амерыканізацыі і глабалізацыі мода на атрыбутыку Хэлаўіна з’явілася таксама ў большасці неангламоўных краін Захаду, у краінах СНД і Усходняй Еўропы. Свята таксама нефармальна адзначаецца ў некаторых іншых краінах, якія маюць шчыльныя культурныя сувязі з ЗША ці Вялікабрытаніяй, напрыклад, у Японіі, Паўднёвай Карэі, Сінгапуры, Аўстраліі і Новай Зеландыі, у шэрагу астраўных краін Акіяніі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Святы Шатландыі
Катэгорыя:Святы Ірландыі
Катэгорыя:Святы ЗША
Катэгорыя:Святы Канады
Катэгорыя:Восеньскія святы
Катэгорыя:Святы 31 кастрычніка
Катэгорыя:Народнае хрысціянства
Катэгорыя:Культ продкаў
Bugatti Veyron

**Bugatti Veyron** (вымаўляецца *Бугаці Вейрон*) — мадэль аўтамабіля фірмы Bugatti (канцэрн Фольксваген). Самы хуткі і самы дарагі аўтамабіль у свеце для дарог агульнага карыстання. Машына названая ў гонар французскага гоншчыка з каманды Бугаці 30-х гадоў, П'ера Вейрона.

Veyron
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Аўтамабілі, прадстаўленыя ў 2005
Серная кіслата

**Серная кіслата** H2SO4 — моцная двухасноўная кіслата, якая адпавядае вышэйшай ступені акіслення серы (+6). Пры звычайных умовах канцэнтраваная серная кіслата — цяжкая алеістая вадкасць без колеру і паху. У тэхніцы сернай кіслатой называюць яе сумесі з вадой, так і з серным ангідрыдам SO3. Калі малярныя адносіны SO3:H2O  1, — раствор SO3 ў сернай кіслаце (олеум).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сульфаты
Катэгорыя:Неарганічныя кіслоты
Катэгорыя:Злучэнні серы
Катэгорыя:Атрутныя рэчывы
Катэгорыя:Харчовыя дабаўкі
П’ер Вейрон

'''П'ер Вейрон''' (фр. Pierre Veyron; , Эз, Францыя — , там жа) — французскі аўтагоншчык. Найбольшую вядомасць атрымаў дзякуючы перамозе ў гонцы 24 гадзіны Ле-Мана, і як даў імя аднаму з самых вядомых суперкараў ў гісторыі - Bugatti Veyron.

У 1932 годзе Вейрон пачынае працаваць з Бугаці. Ён працаваў тэставым кіроўцам і адначасова інжынерам праектыроўшчыкам. Таксама займаўся даводкай новых аўтамабіляў. Як завадскі кіроўца Бугаці ён удзельнічаў у заездах да 1937 года. У сезоне 1933 і 1934 ён нават выйграваў берлінскую гонку АФУС. У 1939 ён падняўся на вяршыню сваёй кар'еры, перамогшы разам з Жан-П'ерам Віміле гонку 24 гадзіны Ле-Мана.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце кампаніі Bugatti
* Статыстыка выступаў  на гонках «24 гадзіны Ле-Мана»

Катэгорыя:Аўтагоншчыкі Францыі
Катэгорыя:Пілоты 24 гадзін Ле-Мана
Катэгорыя:Bugatti
Хларапласты

thumb|250px|Мадэль хларапласта
**Хларапласты** — зялёныя пластыды, якія сустракаюцца ў клетках раслін і некаторых бактэрый. З іх дапамогай адбываецца фотасінтэз. Хларапласты ўтрымоўваюць хларафіл. З'яўляюцца дзвухмембраннымі арганеламі. Пад двайнай мембранай маюцца тылакоіды (мембранныя ўтварэнні, у якіх знаходзіцца электронтранспартны ланцуг хларапластаў).

Зялёны колер хларапластаў абумоўлены прысутнасцю ў іх асноўных фотасінтэтычных пігментаў — хларафілаў. Хларапласты ўтрымліваюць таксама дапаможныя пігменты — аранжавыя, жоўтыя або чырвоныя караціноіды.

У раслін у адной клетцы ліста можа знаходзіцца некалькі дзясяткаў хларапластаў, а ў некаторых водарасцей — толькі 1—2 гіганцкія хларапласты (напр. у хларэлы або спірагіры).

Часцей за ўсё хларапласты маюць форму дваякавыпуклай лінзы. Як і для мітахондрый, для хларапластаў характэрна двухмембранная будова. Паміж вонкавай і ўнутранай мембранамі знаходзіцца міжмембранная прастора. Вонкавая мембрана роўная, яна абмяжоўвае хларапласт. Унутраная мембрана ў працэсе развіцця хларапласту ўтварае замкнутыя дыскападобныя ўтварэнні — тылакоіды. Стосікі ляжачых адзін на другім тылакоідаў называюцца гранамі.

У мембранах тылакоідаў размешчаны фотасінтэтычныя пігменты, якія паглынаюць святло, а таксама ферменты, што ўдзельнічаюць у пераўтварэнні энергіі святла.

Унутранае асяроддзе хларапласту — строма. У ёй змешчаны кальцавыя малекулы ДНК, усе тыпы РНК, рыбасомы, запасныя рэчывы (ліпіды, зерні крухмалу) і розныя бялкі, у тым ліку ферменты, якія ўдзельнічаюць у фіксацыі вуглякіслага газу.

Асноўная функцыя хларапластаў — ажыццяўленне фотасінтэзу. Акрамя таго, у іх адбываецца сінтэз АТФ, некаторых ліпідаў і бялкоў.

Хларапласты здольны дзяліцца, дзякуючы чаму іх колькасць у клетцы можа павялічвацца.

## Літаратура 
* 
* Біялогія: падруч. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / пад рэд. М. Д. Лісава; пер. з рус. мовы В. К. Раманцэвіч. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2014. ISBN 978-985-03-2169-5

Катэгорыя:Арганелы
Катэгорыя:Анатомія раслін
Катэгорыя:Фотасінтэз
Паруснікі

**Паруснікі** (*Istiophorus Lacepède*) — самая хуткая рыба ў свеце, род сямейства Паруснікавыя атрада акунепадобныя, які ўключае два віды рыб. Жыве ў трапічных водах Індыйскага акіяна (Istiophorus platypterus) і ў цэнтральнай і заходняй частках Ціхага акіяна (Istiophorus albicans). Развівае хуткасць да 130 км/гадз.

Катэгорыя:Паруснікавыя
Катэгорыя:Негеральдычныя фігуры
Bhutanitis lidderdalii

**Bhutanitis lidderdalii** ці *Armandia lidderdali* — дзённы матыль сямейства . Відавая лацінская назва дадзена ў гонар Dr. Lidderdale, з асабістай калекцыі якога і быў апісаны першы экзэмпляр матыля.

## Апісанне 
Размах крылаў 100—116 мм. Асноўны фон крылаў цёмны. Тонкія поласы размяшчаюцца на крылах пераважна вертыкальна жоўтага колеру. Крылы медыяльна выцягнутыя, верхнія закругленыя. Ніжнія — з 3 хвосцікамі — латэральны самы доўгі, медыяльны карацейшы. У аснове хвосцікаў размяшчаецца яркая пляма. Дыстальная частка плямы афарбаваная ў жоўта-аранжавыя колеры, праксімальная — у ярка-чырвоны колер. У сярэдзіне плямы знаходзяцца 2-3 светлыя вочкі на агульным чорным фоне, у рознай ступені выяўленыя ў розных падвідаў. Ніжні бок крылаў афарбаваны ў шэры колер.

## Арэал і падвіды 
Номынатыўны падвід Bhutanitis lidderdalii lidderdalii жыве ў індыйскім штаце Нагаленд, у Сікіме, Бутане і на поўначы М'янмы, у Непале. Падвід Bhutanitis lidderdalii spinosa — у кітайскай правінцыі Сычуань. Падвід Bhutanitis lidderdalii ocellotomaculata — у паўночным Тайландзе. Адрозніваюцца падвіды некаторымі дэталямі малюнка крылаў.

Катэгорыя:Паруснікі
Квінтэсенцыя

**Квінтэсенцыя** (ад  — пятая сутнасць) — шматзначны тэрмін.

* Квінтэсенцыя ў антычнай і сярэднявечнай натурфіласофіі і алхіміі — пяты элемент, пятая стыхія, самая тонкая, якая пранізмае ўвесь свет, душа свету.
* Квінтэсенцыя ў пераносным значэнні — самае галоўнае, самае важнае, найбольш істотнае, асноўная сутнасць.
* Квінтэсенцыя, касмалогія
Паруснікі (матылі)

**Паруснікі** або **Кавалеры** (*Papilionidae*) — сямейства лускакрылых.

## Апісанне 
Сярэднія, буйныя і вельмі буйныя матылі з найбагацейшай разнастайнасцю афарбоўкі і малюнка крылаў, асабліва ў трапічных рэгіёнах. Размах крылаў да 28 см (самка *Ornithoptera alexandrae*), у большасці відаў — 50-130 мм. Самыя буйныя і разнастайныя па форме і афарбоўцы паруснікі сустракаюцца ў тропіках. Але і сярод іх сваёй прыгажосцю і яркасцю вылучаецца род: *Ornithoptera*.

## Распаўсюджанне 
Налічваюць да 700 відаў. Пашыраны ўсюды, акрамя палярных абласцей; асабліва шматлікія і разнастайныя ў тропіках.

У гарах прадстаўнікі сямейства сустракаюцца да мяжы вечных снягоў і льдоў, напрыклад, ля палярнага круга на паўночным усходзе Якуціі на вышыні каля 1500 метраў над узроўнем мора сустракаецца *Parnassius arcticus*. У Непале *Bhutanitis lidderdalii* жыве ў гарах на вышыні да 2800 метраў. У Гімалаях, у наваколлях гары Эверэст, *Parnassius hanningtoni* жыве яшчэ вышэй — на вышыні да 6000 метраў над узроўнем мора. На Беларусі 4 віды: апалон, махаон, падалірый і апалон чорны, або мнемазіна; усе занесены ў Чырвоную кнігу.

## Літаратура 
* Максімава С. Паруснікі // БЭ ў 18 т. Т. 12. Мн., 2001.
Неўкен (горад)

**Неўкен** () — горад у Аргенціне, размешчаны ў міжрэччы Неўкен і Лімай. Сталіца аднайменнай правінцыі, адной з самых багатых у Аргенціне, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Канфлуэнсія і найбуйнейшы горад аргенцінскай Патагоніі.

Горад Неўкен — месца рэзідэнцыі губернатара правінцыі Неўкен, у ім таксама размяшчаюцца Вярхоўны суд і заканадаўчы орган правінцыі. Горад, разам з Плацьерам і Чыпалеці, фармуе буйную агламерацыю Неўкен-Плацьер-Чыпалеці.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Аргенціны
Неўкен (правінцыя)

**Неўкен** (ісп.: Neuquén) — правінцыя ў аргенцінскай Патагоніі.

## Назва 
Назва горада і правінцыі — Неўкен — паходзіць ад араўканскага словы Newenken (адважны).

## Геаграфія 
Неўкен мяжуе на поўначы з Мендоса, на захадзе з Чылі, на поўдні і на ўсходзе з Рыа-Негру і на поўначы усходзе з Ла-Пампай. У гэтай правінцыі знаходзяцца нацыянальныя паркі Лос-Ар'янес, Ланін, Наўэль-Уапі і Лагуна Бланка. На тэрыторыі правінцыі знаходзіцца возера Уэчулафкен.

## Адміністрацыйны падзел 
Правінцыя падзеленая на 16 дэпартаментаў.

Катэгорыя:Правінцыі Аргенціны
Фелісіці Хафман

**Фелісіці Кендал Хафман** (; нар. 9 снежня 1962, Бедфард, штат Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканская актрыса, лаўрэат прэмій «Эмі», «Залаты глобус» і «Прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША». Яна вядомая на тэлебачанні па сваёй ролі Лінет Скаво ў тэлесерыяле «Адчайныя хатнія гаспадыні», дзе яна здымаецца з 2004 года, і Даны Уітакер ў драмедзі «Ноч спорту» 1998-2000 гадоў. У 2006 годзе яна выйграла «Залаты глобус» у катэгорыі «Лепшая жаночая роля ў драме» і была намінаваная на "Оскар" за галоўную ролю ў незалежнай драме «Трансамерыка».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Фелісіці Хафман  на сайце Internet Off-Broadway Database
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Obie
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Незалежны дух»
Катэгорыя:Асобы
Хелен Мірэн

Дама **Хелен Мірэн**, DBE (, народжаная **Алена Лідзія Васільеўна Міронава**, ; ) — англійская актрыса, лаўрэат прэміі «Оскар» . Вядомая выкананнем роляў венцаносных асоб (Лізавета I, 2005; Лізавета II, 2006). Як Дама-Камандор Ордэна Брытанскай Імперыі (5 снежня 2003 года) мае права насіць з імем тытул Dame (жаночы аналаг тытула сэр).

## Кар’ера 
Кінакар’ера Хелен Мірэн адзначылася вядучымі ролямі ў фільмах «Калігула» (1979, рэж. Цінта Брас), «Кухар, злодзей, яго жонка і яе палюбоўнік» (1989, реж. Пітэр Грынуэй). Галоўная роля ў драме «Дзённік тэрарыста» (1984) прынесла ёй прыз Канскага фестываля за найлепшую жаночую ролю. Паколькі Хелен часцей іншых актрыс класічнай англійскай школы з’яўлялася на экране аголенай, кінакрытыкі называлі яе «секс-сімвалам для інтэлектуалаў». У экранізацыі навукова-фантастычнага рамана Артура Кларка «2010: год уваходжання ў кантакт» (1984) Мірэн іграе камандзіра савецкага касмічнага карабля «Леонов».

З 1972 года Хелен працуе з праслаўленым рэжысёрам Пітэрам Брукам: на працягу года яны раз’язджаюць па краінам трэцяга свету, выступаючы перад тубыльцамі і зборшчыкамі садавіны.

На брытанскім тэлебачанні Хелен Мірэн на працягу шэрагу гадоў іграла інспектара паліцыі Джэйн Тэнісан у серыяле «Галоўны падазраваны» (тры прэміі BAFTA, 1992-94). У 2005 годзе знялася ў ролі каралевы Лізаветы I у аднайменнай англійскай тэлестужцы (прэмія «Эмі»). У 2006 годзе Хелен Мірэн выканала ролю Лізаветы II у фільме «Каралева», які аналізаваў рэакцыю каралеўскага сямейства на смерць прынцэсы Дыяны. Гэта майстэрская праца была ганаравана «Оскарам» за найлепшую жаночую ролю, а таксама прызам Венецыянскага кінафестывалю.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Інтэрв’ю рускай рэдакцыі BBC 
* **відэа** — Shakespeare’s «As You Like It», end of play — «Як вам гэта спадабаецца», акт V, сцэна 4 (радкі 108 — фінал), Хелен Мірэн — *Разалінда*; Джон Молдэр-Браўн — *Гіменэй*, (здымкі 30 мая—16 чэрвеня 1978 , Шатландыя) // YouTube

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Сялянства

**Сялянства** (ад бел. селянін — жыхар сяла, вёскі) — традыцыйная сацыяльная група непасрэдных сельскагаспадарчых вытворцаў, якія вялі гаспадарку сіламі сваёй сям'і, уласнымі прыладамі і цяглавай сілай на сваёй або арандаванай зямлі; карысталіся пэўнымі правамі і неслі абавязкі (павіннасці); мелі ўласцівыя ім псіхалагічныя рысы: прыхільнасць да традыцыі ў вытворчасці, побыце, свядомасці, схільнасць да мясцовай замкнутасці і г.д.

Ва ўсіх дакапіталістычных і раннекапіталістычных грамадствах сялянства складала асноўную частку насельніцтва і аказвала значны ўплыў на іх гісторыю. 3 прагрэсам вытворчых сіл і развіццём грамадскага падзелу працы сяляне ўцягваліся ў сацыяльна-эканамічныя сувязі, што ствараліся таварна-грашовымі адносінамі, і падвяргаліся сацыяльнаму расслаенню. 3 іх асяроддзя ў значнай ступені сфарміраваліся класы гарадскіх наёмных работнікаў і прадпрымальнікаў.

3 глыбокай старажытнасці існаваў комплекс сацыяльна-эканамічных і палітычных праблем, звязаных з сялянскім землекарыстатем і землеўладаннем і канфліктамі паміж сялянствам і іншымі катэгорыямі землекарыстальнікаў (землеўладальнікаў) — т.зв. аграрнае пытанне. Для яго вырашэння на працягу ўсёй гісторыі дзяржаўнай формы грамадства праводзіліся і праводзяцца шматлікія аграрныя рэформы, якія ў залежнасці ад таго, якія сацыяльна-палітычныя сілы іх праводзяць, маюць розны змест і па-рознаму адбіваюцца на лёсах сялян.

У развітым рыначным грамадстве сялянства — адносна нешматлікі сацыяльны слой (так, у сельскагаспадарчай вытворчасці Германіі ў 1990-я г. было занята 6 % працаздольнага насельніцтва, Нідэрландаў — 4 %, Вялікабрытаніі — 1,2 %). У адных з гэтых краін амаль завершаны, у іншых працягваецца працэс замены традыцыйных сялянскіх гаспадарак на чыста капіталістычныя фермерскія і памяншэння колькасці сялянства. Як і раней, сялянства складае зачную частку эканамічна актыўнага насельніцтва ў краінах, якія развіваюцца (у 1990-я г. ў Індыі 65 %, Кітаі 60 %, Кеніі каля 80 % і г.д.).

3 разбурэннем пазямельнай абшчыны сялянства розных краін здаўна аб'ядноўваецца ў пэўныя формы сельскагаспадарчай кааперацыі. У СССР фарсіраванае каапераванне сельскай гаспадаркі адбывалася ў выглядзе калектывізацыі. 3 развіццём індустрыялізацыі колькасць сельскага насельніцтва тут значна паменшьшася (34 % у 1987). У былых рэспубліках СССР з ліквідацыяй сацыялістычных эканамічных і грамадскіх адносін далейшы лёс фактычна рассяляненага сельскага насельніцтва залежыць ад шляхоў і поспеху праводзімых рыначных рэформ.

## Гл. таксама 
* Айчызныя людзі

## Літаратура 
* 
* *Каханоўскі А. Г.* Урадавыя мерапрыемствы папярэджання нелегальнай працоўнай эміграцыі сялянства Беларусі (канец XIX — пачатак XXст.) // Працы гістарычнага факультэта БДУ. Вып. 6. 2011. http://elib.bsu.by/handle/123456789/2992 
* 


Катэгорыя:Аграрнае грамадства
Катэгорыя:Сацыяльная гісторыя
Гомельскі філіял Універсітэта грамадзянскай абароны МНС Рэспублікі Беларусь

**Гомельскі інжынерны інстытут МНС Рэспублікі Беларусь** — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова ў горадзе Гомелі.

## Гісторыя 
Гомельскі інжынерны інстытут МНС Рэспублікі Беларусь з’яўляецца правапераемнікам Гомельскага сярэдняга пажарна-тэхнічнага вучылішча Галоўнага ўпраўлення ваенізаванай пажарнай службы МУС Рэспублікі Беларусь, створанага загадам Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь у маі 1997 года. Загадам Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь на базе Гомельскага сярэдняга пажарна-тэхнічнага вучылішча створана Гомельскае вышэйшае камандна-інжынернае вучылішча МНС Рэспублікі Беларусь з адначасовым адкрыццём спецыяльнасці «Папярэджанне і ліквідацыя надзвычайных сітуацый» і арганізацыяй падрыхтоўкі спецыялістаў з прысваеннем кваліфікацыі «Інжынер па папярэджанні і ліквідацыі надзвычайных сітуацый» па вочнай форме навучання. У лістападзе 2004 года Гомельскае вышэйшае камандна-інжынернае вучылішча Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь перайменавана ва ўстанову адукацыі «Гомельскі інжынерны інстытут Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь».

## Структура 
### Факультэты 
* Факультэт вочнага навучання (тэрмін навучання 4 гады)
* Факультэт завочнага навучання (тэрмін навучання 5 гадоў на базе сярэдняй агульнай, сярэдняй спецыяльнай адукацыі, 3 гады на базе сярэдняй спецыяльнай адукацыі па профілі спецыяльнасці)

### Кафедры 
* Кафедра тактыкі правядзення аварыйна-выратавальных работ і тушэння пажараў
* Кафедра пажарнай прафілактыкі і папярэджання надзвычайных сітуацый
* Кафедра пажарнай аварыйна-выратавальнай і фізічнай падрыхтоўкі
* Кафедра пажарнай аварыйна-выратавальнай тэхнікі
* Кафедра прыродазнаўчых навук
* Кафедра гуманітарных навук
* Кафедра арганізацыі дзейнасці органаў і падраздзяленняў па надзвычайных сітуацыях

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Гомеля
Катэгорыя:Універсітэт грамадзянскай абароны МНС Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Рэчыцкі праспект
Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны каледж

**Віцебскi дзяржаўны тэхналагічны каледж** — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў Віцебску.

## Гісторыя 
11 лістапада 1983 года загадам Дзяржкамітэта БССР па прафесійна-тэхнічным адукацыі і Міністэрства прамбудматэрыялаў БССР № 129/117-К было створана «Віцебскае сярэдняе гарадское прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 163».

4 ліпеня 1984 года загадам Дзяржкамітэта па прафесійна-тэхнічнай адукацыі № 81 «Віцебскае сярэдняе ГПТВ № 163 будаўнікоў» рэарганізавана ў «Віцебскае сярэдняе прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 147 будаўнікоў».

23 лютага 1993 года загадам Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь № 63 «Віцебскае прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 147 будаўнікоў» было перайменавана ў «Віцебскае прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 147 народных мастацкіх рамёстваў».

12 ліпеня 1994 года рашэннем выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў № 166 «Віцебскае прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 147 народных мастацкіх рамёстваў» пераўтворана ў «Віцебскае вышэйшае прафесійнае вучылішча народных мастацкіх рамёстваў». Пачалася падрыхтоўка спецыялістаў з сярэдняй спецыяльнай адукацыяй на аснове прафесійна-тэхнічнай адукацыі.

У 1996 годзе пачаліся навучальныя заняткі ў новым чатырохпавярховым вучэбна-лабараторным корпусе.

У 1997 годзе ўведзена ў строй вучэбна-вытворчая майстэрня. У 1998 годзе пабудаваны будынак для навучальных майстэрняў дрэваапрацоўчай вытворчасці.

22 жніўня 2000 года загадам Міністэрства адукацыі № 371 статус установы адукацыі «Віцебскае вышэйшае прафесійна-тэхнічнае вучылішча народных мастацкіх рамёстваў» быў зменены на «Віцебскі дзяржаўны прафесійна-тэхнічны каледж».

30 лістапада 2001 года адбылося адкрыццё басейна.

27 снежня 2005 года загадам Міністэрства адукацыі № 371 статус установы адукацыі «Віцебскі дзяржаўны прафесійна-тэхнічны каледж» быў зменены на «Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны каледж».

## Дырэктары 
* Віктар Іосіфавіч Фядотаў (1983—1985)
* Леанід Мікіціч Арэшанка (1985)
* Ігар Леанідавіч Сарокін (2008, з 2019 — па цяперашні час)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ВітДТК
* Сярэднія спецыяльныя навучальныя ўстановы Рэспублікі Беларусь
* Куды паступаць?
* Абітурыент 2011 
* Адукацыйны партал 
* Аўташкола ВітДТК

## Гл. таксама 
* Адукацыя ў Беларусі
* Каледж

Катэгорыя:Каледжы Віцебска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1983 годзе
Катэгорыя:1983 год у Віцебску
Катэгорыя:Вуліца Гагарына (Віцебск)
Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт
Беларуская дзяржаўная акадэмія авіяцыі

**Белару́ская дзяржа́ўная акадэ́мія авія́цыі** (БДАА, ) — установа адукацыі ў Мінску, якая забяспечвае атрыманне сярэдняй спецыяльнай адукацыi, iнтэграванай з вышэйшай адукацыяй, і па асобных спецыяльнасцях — вышэйшай адукацыі першай ступені, павышэнне кваліфікацыі і перападрыхтоўку авіяцыйнага персаналу ў сістэме бесперапыннай адукацыі на платнай аснове.

## Гісторыя 
Мінскае авіятэхнічнае тэхнічнае вучылішча грамадзянскай авіяцыі (МАТВГА) створана 1 кастрычніка 1974 года. Першыя тры выпускі набіраліся ў асноўным з моладзі, якая адслужыла ў шэрагах СА.

У студзені 1991 года вучылішча было ператворана ў Мінскі авіяцыйна-тэхнічны каледж (МАТК).

3 красавіка 1995 года каледж перайшоў у веданне Дзяржаўнага камітэта па авіяцыі Рэспублікі Беларусь і 25 жніўня 1995 года рэарганізаваны ў Мінскі дзяржаўны вышэйшы лётна-тэхнічны каледж (МДВЛТК).

У 2001 годзе МДВЛТК быў пераназваны ў Мінскі дзяржаўны вышэйшы авіяцыйны каледж (МДВАК).

1 красавіка 2015 года МДВАК быў ператвораны ва ўстанову адукацыі «Беларуская дзяржаўная акадэмія авіяцыі» (БДАА), падначаленую з 2016 года Міністэрству транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь.

## Рэктары 
* Пётр Паўлавіч Кліменка (1974—1981)
* Дзмітрый Рыгоравіч Глушчанка (1981—1983)
* Мікалай Андрэевіч Сідаровіч (1983—1999)
* Аляксандр Іванавіч Навуменка (1999—2009)
* Аляксандр Анатолевіч Лапцэвіч (2009—2015)
* Рыгор Фёдаравіч Лаўшэнка (2015—2018)
* Арцём Артуравіч Шагідзевіч (2018—2025)
* Ігар Георгіевіч Яцкевіч (з 2025 года)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:1974 год у Мінску
Катэгорыя:Вуліца Убарэвіча (Мінск)
Катэгорыя:Авіяцыйныя навучальныя ўстановы
Іма Сумак

**Іма Сумак** (анг. Yma Sumac, Imma Sumack, сапраўднае імя — Зоіла Аўгуста Імператрыс Кавары дэль Касцільё (Zoila Augusta Emperatriz Chavarri del Castillo);  — ) — перуанская оперная спявачка і актрыса, якая мела сусветную вядомасць і валодала ўнікальным галасавым дыяпазонам у 5 актаў.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* *Voice of the Xtabay* (Capitol, 1950)
* *Legend of the Sun Virgin* (Capitol, 1952)
* *Inca Taqui* (Capitol, 1953)
* *Mambo!* (Capitol, 1954)
* *Legend of the Jivaro* (Capitol, 1957)
* *Fuego Del Ande* (Capitol, 1959)
* *Recital* (Electrecord, 1961)
* *Miracles* (London, 1971)

### Зборнікі 
* *The Spell of Yma Sumac* (Pair, 1987)
* *Amor Indio* (Saludos Amigos, 1994)
* *Shou Condor* (Promo Sound, 1997)
* *The Ultimate Yma Sumac Collection* (Capitol, 2000)
* *Virgin of the Sun God* (Old Fashion, 2002)
* *The Exotic Sounds of Yma Sumac* (Sounds of the World, 2002)
* *Queen of Exotica* (Universe, 2005)

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Перу
Катэгорыя:Выканаўцы Capitol Records
Неўкен (рака)

**Неўкен** — рака на поўдні Аргенціны, адна з найвялікшых рэк Патагоніі. Рака бярэ на поўначы тэрыторыі правінцыі Неўкен і ўпадае ў раку Рыа-Негра.

Галоўныя прытокі: Агрыё, і ручай Кавунка.

Катэгорыя:Рэкі Аргенціны
Быстрая

**Быстрая** — тапонім і гідронім:

## Вёскі 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць:
** Быстрая — вёска ў Горацкім раёне

### Расія і Украіна 
* Быстрая - вёска ў Слюдзянскім раёне Іркуцкай вобласці.
* Быстрая - вёска ў Мантураўскім раёне Кастрамской вобласці.
* Быстрая - вёска ў Мінусінскім раёне Краснаярскага краю.
* Быстрая - вёска ў Арлоўскім раёне Арлоўскай вобласці.
* Быстрая - вёска ў Усольскім раёне Пермскага краю.
* Быстрая - вёска ў Галышманаўскім раёне Цюменскай вобласці.
* Быстрая (раней Кабарта) - зніклая вёска ў Крыме.

## Рэкі 
* Рака Быстрая, прыток Проні
* Рака Быстрая, прыток Усы
Віцебскі дзяржаўны станкаінструментальны каледж

**Віцебскі дзяржаўны станкаінструментальны каледж** — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў Віцебску. Размешчаны па адрасе вул. Політэхнічная, 2. Заснаваны 25 верасня 1920 года. У 2016 годзе далучаны да Віцебскага дзяржаўнага тэхнічнага каледжа.

## Бесперапынная адукацыя 
Каледж супрацоўнічаў з наступнымі навучальнымі ўстановамі:

* Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт (па ўсіх спецыяльнасцях)
* Маскоўскі тэхналагічны ўніверсітэт „Станкін“ (па ўсіх спецыяльнасцях)
* Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт
* Беларуска-Расійскі ўніверсітэт (Магілёў)
* Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт

Па спецыяльнасцях:
*2-36 01 01-01 «Тэхналогія машынабудавання» (вытворчая дзейнасць)
*2-36 01 03-01 «Тэхналагічнае абсталяванне машынабудаўнічай вытворчасці» (вытворчая дзейнасць).
*2-53 01 31-01 «Тэхнічнае абслугоўванне тэхналагічнага абсталявання і сродкаў робататэхнікі ў аўтаматызаванай вытворчасці» (вытворчая дзейнасць).

Катэгорыя:Каледжы Віцебска
Катэгорыя:Політэхнічная вуліца (Віцебск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:1920 год у Віцебску
Пудзіла

thumb
**Пудзіла** — чучала, якое выстаўляецца ў садах і гародах, якое служыць для адгону птушак (напрыклад, крумкач). Пудзіла часта робіцца вонкава падобным да чалавека: як правіла, гэта размешчаная на палцы старая вопратка, якой з дапамогай саломы надаецца форма. Часам для большага эфекту да пудзіла могуць быць прымацаваныя круцёлкі, шумавыя прынады. Аднак пудзілы могуць адпужваць і карысных птушак, што знішчаюць шкодных насякомых.

Катэгорыя:Ахова раслін
Катэгорыя:Птушкі
Леў Самойлавіч Бакст

**Леў Самойлавіч Бакст** (,  — , ) — мастак, сцэнограф, кніжны ілюстратар, майстар станковага жывапісу і тэатральнай графікі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Гродне ў сям’і дробнага гандляра. Пасля сям’я пераехала ў Пецярбург. Вучыўся ў 6-й Пецярбургскай гімназіі, Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў (1883—1887), парыжскіх студыях Ж. Л. Жэрома і Р. Жульена (1893—1897), пазней — у фінскага мастака А. Эдэльфельта.

У 1890—1900 гадах працаваў у Маскоўскім мастацкім тэатры, Аляксандраўскім тэатры, ствараў партрэты, кніжныя ілюстрацыі, выступаў як мастак-графік. Быў удзельнікам аб’яднання «Свет мастацтва», супрацоўнічаў з часопісамі «Свет мастацтва», «Залатое руно», «Апалон». Першым спектаклем, для якога Бакст стварыў дэкарацыі і касцюмы, стаў балет «Сэрца маркізы» для імператарскіх тэатраў у пастаноўцы вядомага балетмайстра М.Петыпа.

У 1902 годзе выконваў заказ цара Мікалая II на напісанне карціны «Сустрэча рускіх маракоў у Парыжы».

У 1906—1909 гадах выкладаў жывапіс у прыватнай мастацкай школе Л. М. Звягінцавай у Пецярбургу. Cярод яго вучняў — М. Шагал.

З 1909 года Л. Бакст жыў пераважна ў Парыжы. Быў вядучым дэкаратарам «рускіх сезонаў за мяжой» С. П. Дзягілева, займаўся эскізамі дэкарацый і мадэліраваннем адзення для балетаў «Клеапатра» (1909), «Шэхерэзада» і «Жар-птушка» (1910), «Нарцыз» (1911), «Дафніс і Хлоя» (1912). У 1910-1920-я гады мастак працаваў у тэатрах Лондана, Нью-Йорка, Бруселя, Рыма.

Як жывапісец выстаўляўся з 1898 года ў Берліне, Празе, Вене, Венецыі, Рыме, Парыжы, Мюнхене. Пісаў сюжэтна-тэматычныя работы, дэкаратыўныя пано, пейзажы, партрэты.

Аўтар тэарэтычных прац у галіне мастацтва. У 1914 годзе абраны членам Імператарскай акадэміі мастацтваў. Кавалер ордэна Пачэснага легіёна (1914).

Памёр 27 снежня 1924 года ад ацёку лёгкіх у Парыжы. Яго імем названа адна з вуліц сталіцы Францыі.

Некаторыя творы Бакста захоўваюцца ў карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка ў Мінску.

## Галерэя 

Выява:Bakst Uzhin.jpg|Вячэра, 1902
Выява:Z. Gippius by L.Bakst (1906, Tretyakov gallery).jpg|Зінаіда Гіпіус, 1906
Выява:Terror Antiquus by L.Bakst (1908).jpg|Старажытны жах, 1908
Выява:Léon Bakst 001.jpg|Эскіз балетнага гарнітура да балету Жар Птушка, 1910
Выява:Bakst - Ida Rubinstein (1885-1960) comme Helene de Sparte, 1912.jpg|Эскіз гарнітура для Іды Рубінштэйн, балет *Алена Спартанская*, 1912

## Бібліяграфія 
* *Alexandre A., Cocteau J.* L’art decoratif de Leon Bakst. — , 1913.
* *Lewinson A.* The story of Leon Bakst’s life. — B., 1922.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Л. Бакст у Rollins College .

Катэгорыя:Мадэрн
Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Сцэнографы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Асобы на марках
Карнеол

**Карнеол**, або **сердалі́к** — мінерал, чырванавата-ружовая, жоўта-чырвоная ці аранжавая-чырвоная разнавіднасць халцэдону. Ювелірна-вырабны камень.

## Назва 
Назва мінерала звязана з афарбоўкай каменя (ад  — ягада кізіла), а 'сердалік' — ад грэчаскай назвы гэтага каменя σαρδόνυξ.

## Уласцівасці 
Асаблівасці афарбоўкі абумоўлены складам і характарам размеркавання прымешак, у якасці галоўнага хромафора выступае мінерал гематыт, які знаходзіцца ў карнеоле ў выглядзе тонкадысперсных раўнамерна распыленых мікрачасціц. Прасвечвае ў тонкіх сколах.

Фізіка-хімічныя ўласцівасці мінерала супадаюць з уласцівасцямі халцэдона.

## Радовішчы 
У Індыі (Гуджарат) у ЗША (штат Мантана). Масіў Карадаг у Крыму. З Індыі паступаюць самыя прыгожыя гатункі каменя — пасля працяглага знаходжання на святле колер з карычняватага пераходзіць у густы аранжава-чырвоны. Радовішчы таксама ў Бразіліі, Уругваі, у Забайкаллі (Расія).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Карнеол у базе мінералаў
* 
* Артыкул на сайце «Мир минералов»  

Катэгорыя:Каштоўныя камяні
Катэгорыя:Разнавіднасці кварцу
Катэгорыя:Вокіслы (мінералы)
Сінонімы

**Сінонімы, адменнікі** (у лінгвістыцы) — словы адной часціны мовы, розныя па гучанні і напісанні, але якія маюць аднолькавае або вельмі блізкае лексічнае значэнне.

Прыклады сінонімаў ў беларускай мове: журба — туга, цень — засень.

Служаць для павышэння выразнасці мовы, дазваляюць пазбягаць яе аднастайнасці.

Варта адрозніваць сінонімы і намінальныя вызначэнні — апошнія ўяўляюць поўную тоеснасць.

## Гл. таксама 
* Антонімы
* Амонім
* Лінгвістычная семантыка
* Квазісінонімы
* Сінанімайзер
* Аналаг
* Паронімы

## Літаратура 
* *Яўневіч М. С.* Сінтаксічная сінаніміка ў сучаснай беларускай літаратурнай мове — Мн., 1997.

Катэгорыя:Лексікалогія
Амафон

**Амафоны** — фанетычная двухсэнсоўнасць, фанетычныя амонімы (грэч. ὁμός - аднолькавы + φωνή - гук) — словы, якія гучаць аднолькава, але пішуцца па-рознаму і маюць рознае значэнне.

Прыклады: ро**д**-ро**т**, гры**б**-гры**п**, ко**д**-ко**т**

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.1, Мн., 1996, С.308

## Гл. таксама 
* Амонім
* Паронім

Катэгорыя:Фанетыка
Катэгорыя:Пісьменнасць
Бочка

ныя бочкі]]
**Бо́чка** — ёмістасць, посуд адносна вялікага аб'ём для пастаяннага або часовага захоўвання розных вадкіх і сыпкіх рэчываў, а таксама для ўпакоўкі розных тавараў.

Бочкі бываюць рознай формы, але звычайна дно, верх і разрэз цэнтральнай часткі бочкі маюць форму акружнасці, пры гэтым дыяметр цэнтральнай часткі большы дыяметраў асновы і верха.

Раней бочкі рабілі з клёпкі (драўляных дошак, прыгатаваных адмысловым чынам), дно і вечка ўстаўляліся ў пазы, сцягнутыя драўляным або металічным абручом.

Зараз бочкі робяць з розных матэрыялаў: пластмасы, металу і інш. Зрэшты, бачарнае рамяство не забытае і дагэтуль: у драўляных бочках вытрымліваюць якаснае віно і самагонку (каньяк, віскі і г. д.)

## Гл. таксама 
* Бондарства
* Вінная бочка
* Квасная бочка
* «Гайдэльбергская бочка»
* Бочка віленская

Катэгорыя:Ёмістасці
Катэгорыя:Бандарныя вырабы
Гайдэльбергская бочка

**Гайдэльбергская бочка** — самая вялікая бочка для віна, якая захоўваецца ў сутарэннях Гайдэльбергскага замка. Яна зроблена з высакаякаснага дуба вядомым нямецкім майстрам М. Вернерам для вытрымкі віна, якое пастаўлялася да двара высокапастаўленых вяльможаў. Бочка была выраблена ў 1751 годзе са 130 дубовых ствалоў. Яе ёмістасць — 212 422 літры.

Катэгорыя:Славутасці Бадэн-Вюртэмберга
Катэгорыя:Вінаробства
Катэгорыя:Ёмістасці
Талерка

**Талерка** — посуд, з якога ўжываюць першую і другую стравы, з трэціх страў толькі дэсерты. Пераважна талерка круглай формы. Талеркі таксама бываюць для хараства — дэкаратыўныя талеркі.

## Матэрыял 
Матэрыял часта грае вялікую ролю ў прызначэнні талеркі.

* Керамічныя, або гліняныя
* Шкляныя
* фарфоравыя
* Драўляныя
* Металічныя

Таксама талеркі бываюць для аднаразовага прызначэння. 

* Пластыкавыя
* Папяровыя

## Прызначэнне 
Талеркі маюць розную глыбіню. Глыбіня талеркі залежыць ад яе прызначэння. Талеркі вялікай глыбіні пераважна прызначаныя для першай стравы, радзей трэцяй стравы. Талеркі малой глыбіні&nbsp;— для другой і трэцяй стравы.

Талеркі малога памеру і малой глыбіні часта выкарыстоўваюцца як ніжняя частка кубачка, каб змесціва ў кубачку, у асобных выпадках вылівалася на талерку. Такія талеркі завуць сподачкамі.

Катэгорыя:Посуд