open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Амурат Аляксандравіч Раткевіч

**Амурат Аляксандравіч Раткевіч** (, Стары Мядзел) — ваенны, удзельнік Другой сусветнай вайны. Кавалер Крыжа Монтэ Касіна і Медаля Вайны, брытанскіх узнагародаў Зорка вайны 1935—1945 гадоў і Зоркі Італіі.

## Біяграфія 
Працаваў шорнікам (вырабляў седлы). У 1931 годзе служыў у 33-м пяхотным палку. У час вераснёўскай кампаніі з 1 да 19 верасня 1939 года быў у складзе 207-га рэзервововага пяхотнага палка міжваеннай Польскай Рэспублікі. Трапіў у савецкі палон. 25 жніўня 1941 года ўступіў у Польскае войска, пазней у СССР трапіў у лагеры ваеннапалонных у Вязніках (Уладзімірская вобласць). Накіраваны ў 14-ы пяхотны полк 5 пяхотнай дывізіі Арміі генерала Андэрса. На Італьянскім фронце 13 лютага 1944 — 2 мая 1945 года служыў у складзе 7 палка супрацьпаветранай абароны 2 Польскага корпуса. У Польскіх Узброеных Сілах да 25 сакавіка 1947 года. Адасланы да фільтрацыйнага лагера ў Сейфгарт (графства Стафардшыр) у Вялікабрытаніі. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:ваенныя Польшчы
Амія

**Амія**, **глейная рыба** (*Amia calva*) — рыба атрада аміяпадобных. Адзіны сучасны рэліктавы прадстаўнік атрада. Можа дыхаць атмасферным паветрам.

## Апісанне 
Даўжыня да 90 см. Цела акруглае, рыла кароткае. Восевы шкілет акасцянелы, на галаве скурныя накладныя косці (прыкмета прымітыўных рыб), захавалася гулярная пласціна (касцяны шчыт пад ніжняй сківіцай). Рот канцавы. Луска цыклоідная; спінны плаўнік доўгі, складаецца прыкладна з 48 промняў, хваставы — пакарочаны, сіметрычны, круглаваты. Плавальны пузыр можа функцыянаваць як лёгкае.

Спіна цёмная, аліўкавая або карычневая, бакі святлейшыя з мармуровым ці плямістым малюнкам. Бруха крэмавага або белага колеру. У аснове хваста (асабліва ў самцоў і маладых асобін) ёсць яркая чорная пляма ў аранжавым або жоўтым кольцы, гэта «ілжывае вока», якое збівае з панталыку драпежнікаў.

## Пашырэнне 
Жыве ў прэсных неглыбокіх стаячых забалочаных вадаёмах ва ўсходняй частцы Паўночнай Амерыкі на поўдзень ад Вялікіх азёр.

Атрад аміяпадобных () вядомы з сярэдзіны трыясавага перыяду, у мезазоі перажываў росквіт, але ў ХХ-ХХІ ст. застаўся толькі адзін від.

## Асаблівасці біялогіі 
Драпежнік, корміцца бесхрыбетнымі і дробнай рыбай.

Вільдэр назіраў за тым, як глейная рыба дыхае: яна падымаецца да паверхні вады, шырока раскрывае рот, пры гэтым не ўдыхаючы паветра, а праглынаючы вялікую яго колькасць. Гэты «ўдых» часта паўтараецца, калі вада сапсаваная ці даўно не мянялася.

Самкі адкладваюць ікру ў гнёзды, якія рыхтуюць самцы. Для самцоў характэрны клопат аб патомстве.

## Кулінарнае выкарыстанне 
Ікра глейнай рыбы нагадвае асятровую і прадаецца як яе недарагі аналаг. Глейная рыба адпавядае патрабаванням кашрута, яе ікра можа ўжывацца прыхільнікамі іўдаізму. Мяса аміі — неядомае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ільная Рыба. Энцыклапедыя Брэма 

Катэгорыя:Аміяпадобныя
Катэгорыя:Рыбы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Жывыя выкапні
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1766 годзе
Герб Дзяржынска

**Герб Дзяржынска** — геральдычны знак горада Дзяржынска, Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці Беларусь.

## Апісанне 
У блакітным полі перакрыжаваныя чорная дубовая галіна з залатымі жалудамі і лісцем і залатая аліўкавая галіна з сямю чорнымі пладамі.
Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 21 ліпеня 2008 года № 398.

## Гісторыя 
Паводле мясцовага падання, у згарэлай праваслаўнай царкве горада быў абраз з надпісам «Крутагор’е, 1146 год». З гэтага часу і вядзе сваё летазлічэнне населены пункт: паселішча Крутагор’е, пазней мястэчка Койданава, з 1932 г. — горад Дзяржынск.

Пры Жыгімонце I Старым з 1539 г. Койданава стала цэнтрам староства, а калі ўладальнікам мястэчка стаў Мікалай Радзівіл Руды, Койданаўскае староства было ператворана ў графства. Койданава лічылася адным з найбуйнейшых мястэчак. У 1564 г. тут быў узведзены мураваны Кальвінскі збор, меліся замак, касцёл, ратуша, рынак, было 6 вуліц і млыны. У мястэчку на скрыжаванні важных гандлёвых шляхоў развіваліся рамёствы, гандаль, а пазней дзейнічалі вінакурны-дражджавы і лесапільны заводы, фабрыка па перапрацоўцы лёну.

Пра тое, што ў Койданава існаваў гарадскі герб упершыню было напісана ў кнізе І. Ф. Шпілеўскага і Л. А. Бабровіча «Мястэчка Койданава». У нашы дні, падчас падрыхтоўкі да заснавання герба і флага горада і раёна была праведзена даследчая праца па ўдакладненню выявы і апісання герба. Раней ён быў рэканструяваны гісторыкам А. К. Цітовым і мастаком А. А. Шупляцовым. У 2008 г. у Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі быў накіраваны афіцыйны запыт з просьбай выявіць гістарычныя дакументы XVI–XVIII ст., з інфармацыяй аб даце надання герба Койданаўскаму графству ці гораду. У адказе былі пералічаны некаторыя дакументальныя факты, якія сведчаць аб існаванні ў Койданава ў XVII–XIX стст. асаблівага права на гарадское самакіраванне, калі ў якасці ўзору браліся пэўныя нормы магдэбургскага права. Аднак у архіўных фондах Беларусі і Польшчы не ўдалося знайсці дакументы XVI–XVIII стст. з выявай або апісаннем гарадской пячаткі г. Койданава або яго герба.

Менавіта таму, захоўваючы шырока вядомыя ўжо на працягу доўгага перыяду часу геральдычныя фігуры – перакрыжаваныя галіны дуба і алівы – заснаваны герб мае іспанскую форму шчыта, у адрозненне ад барочнай, якую маюць іншыя гістарычныя, дакументальна зафіксаваныя гербы.

## Гл. таксама 
* Сцяг Дзяржынска

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Герб города Дзержинск // «Геральдика Беларуси» 

Дзяржынск
Катэгорыя:Дзяржынск
Рымінскі

**Рымінскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Леў Мікалаевіч Рымінскі — савецкі архітэктар
* Міхаіл Рымінскі — танцоўшчык, спявак і драматычны акцёр
Дра

**Дра, Уэд-Дра** () — рака на паўночным захадзе Афрыкі, на поўдні Марока.

Даўжыня ракі каля 1150 км. Плошча вадазбору 11,5 тыс. км². Выток знаходзіцца на горным хрыбце Высокі Атлас. Вада ракі разбіраецца на арашэнне і да Атлантычнага акіяна даходзіць толькі ў перыяд раставання снегу ў гарах. Сталы вадаток толькі ў гарах на працягу прыкладна 200 км.

## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 491. — 672 с. с илл.
* 

## Спасылкі 
* Drâa River // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Рэкі Марока
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Уорнер Бакстэр

**Уорнер Бакстэр** (,  — ) — амерыканскі кінаакцёр, найбольш вядомы дзякуючы сваёй ролі ў фільме «У старой Арызоне», за якую атрымаў прэмію «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю.

## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Пуэрта-Монт

**Пуэрта-Монт** () — горад у Чылі. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны, правінцыі Льянкіуэ і вобласці Лос-Лагас. Насельніцтва —  (2002). Горад і камуна ўваходзяць у склад правінцыі Льянкіуэ і вобласці Лос-Лагас.

Тэрыторыя камуны — 1673 км². Колькасць насельніцтва —  (2007). Шчыльнасць насельніцтва — 127,5 чал./км². Знаходзіцца за 915 км на поўдзень ад сталіцы Чылі горада Сант’яга.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Чылі
Даратэя Энгельбрэтсдатэр

**Даратэя Энгельбрэтсдатэр** (; , , Нарвегія — , там жа) — першая паэтэса і пісьменніца Нарвегіі, адна з найбольш прыкметных фігур нарвежскай літаратуры.

## Біяграфія 
Даратэя нарадзілася ў сям'і Энгельбрэта Ёргенсана і Ганны Урангель. Яе бацька служыў дырэктарам мясцовай школы, а затым пробашчам сабора.

У 1652 годзе Даратэя выйшла замуж за Амбросіуса Хардэнбека, пісьменніка-багаслова. Пасля смерці бацькі Даратэі ён стаў настаяцелем сабора ў 1659 годзе. У іх нарадзілася пяцёра сыноў і чатыры дачкі. У 1678 годзе ў Капенгагене выйшаў першы зборнік яе паэзіі «Själens aandelige Sangoffer». У зборнік увайшлі гімны і псалмы на біблейскую тэматыку. Зборнік меў велізарны поспех. Паэтэсу запрасілі ў Данію, дзе яна была прадстаўлена да двара. Таксама яе прадставілі Томасу Кінга, які лічыўся «бацькам» дацкай паэзіі. Паэты абмяняліся невялікімі вершаванымі імправізацыямі.

У 1683 годзе памёр муж Даратэі. З дзевяці яе дзяцей сямёра памерлі, а двое прапалі без вестак. Усе яе наступныя паэтычныя творы працятыя болем і пакутай, у прыватнасці паэма «Afften Psalme». Другі па вядомасці яе твор быў апублікавана як раз, калі ў яе жыцці надышлі цяжкія часы. Паэма «Tåreoffer» («Ахвярныя слёзы» або «Песенныя ахвярапрынашэнні душы») была апублікавана ў 1685 годзе. Гэта была вялізная паэма рэлігійнага зместу ў чатырох частках. Яна перавыдавалася некалькі разоў. У 1698 годзе ў Даратэі выходзіць трэці зборнік псалмоў «Et kristeligt Valet fra Verden» («Хрысціянскае развітанне са светам»). На думку іншага нарвежскага літаратара Людвіга Хольберга, Даратэя Энгельбрэтсдатэр была «самай вялікай нарвежскай паэтэсай».

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Нарвегіі
Катэгорыя:Паэты Нарвегіі
Катэгорыя:Пісьменнікі барока
Катэгорыя:Нарвежскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нарвежскамоўныя паэты
Мануэль Монт

**Мануэль Франсіска Антоніа Хуліян Монт Торэс** (, , Петорка - Сант’яга, Чылі) — палітычны дзеяч Чылі, прэзідэнт Чылі з 1851 да 1861 года.

Выхадзец з сям’і імігрантаў з Каталоніі, вывучаў права, займаўся адвакацкай практыкай. Пачынаючы з 1840 года займаў некалькі міністэрскіх пасад ва ўрадзе Мануэля Бульнеса. Быў абраны прэзідэнтам Чылі ў 1851 годзе, і пераабраны ў 1856 годзе. У 1861 годзе быў абраны старшынёй Вярхоўнага суда і заставаўся на пасадзе да сваёй смерці. Яго імя прысвоена гораду Пуэрта-Монт.

Катэгорыя:Прэзідэнты Чылі
Хасэ Хаакін Перэс

**Хасэ Хаакін Перэс** (;  — ) — чылійскі палітычны дзеяч. Прэзідэнт Чылі (1861—1871) год. Міністр ўнутраных спраў і грамадскай бяспекі Чылі (1849—1850), Старшыня Сената Чылі (1873—1876).

Катэгорыя:Прэзідэнты Чылі
Рамон Барас Лука

**Рамон Барас Лука** (,  — , Сант’яга, Чылі) — чылійскі адвакат і палітык. Прэзідэнт Чылі з 23 снежня 1910 года па 23 снежня 1915 года. Член Ліберальнай партыі Чылі. Падчас яго кіравання пачалася Першая сусветная вайна, Чылі заняла нейтральную пазіцыю.

Катэгорыя:Прэзідэнты Чылі
Катэгорыя:Юрысты Чылі
Мануэль Бульнес

**Мануэль Бульнес Прыета** (; , Кансепсьён, Чылі — , Сант’яга, Чылі) — чылійскі ваенны і палітычны дзеяч, прэзідэнт Чылі з 1841 па 1851 гады.

Удзельнічаў у вайне за незалежнасць ад Іспаніі.

Удзельнічаў у 1829 годзе ў рэвалюцыі супраць ліберальнага ўрада, а затым у вайне супраць Перу-балівійскай канфедэрацыі, выйграў Юнгайскую бітву ў Андрэса дэ Санта Круса 20 студзеня 1839 года, пасля чаго быў абвешчаны нацыянальным героем Чылі.

Быў прызначаны міністрам прэзідэнтам Хасэ Хаакінам Прыета, і неўзабаве пасля гэтага, быў кандыдатам у прэзідэнты на выбарах 1841 года, якія выйграў.

Катэгорыя:Прэзідэнты Чылі
Абраам Аянедэль

**Абраам Аянедэль Уруція** (;  — ) — чылійскі юрыст, займаў пасаду прэзідэнта Чылі на працягу 82 дзён у 1932 годзе.

Вывучаў права ва Універсітэце Чылі ў Сант’яга, а ў 1897 годзе атрымаў дыплом юрыста. У 1891 годзе прымаў удзел у чылійскай грамадзянскай вайны на баку арміі Кангрэсу.

У 1927 годзе быў прызначаны членам Вярхоўнага суда Чылі, пасля стаў яго старшынёй. 2 кастрычніка 1932 года, у сувязі з паўстаннем гарнізонаў у Антафагаста і Кансепсьёне, прэзідэнт Барталамэ Бланш падаў у адстаўку і перадаў уладу Аянедэлю. Уся яго дзейнасць на гэтай пасадзе звялася да арганізацыі правядзення усеагульных выбараў, на якіх перамог Артура Алесандра, якому Аянедэль перадаў паўнамоцтвы на Каляды, 24 снежня 1932 года.

Катэгорыя:Выпускнікі Чылійскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Прэзідэнты Чылі
Перэс

**Перэс** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Венсан Перэс — акцёр
* Луіс Эрнеста Перэс — мексіканскі футбаліст
* Себасцьян Перэс — калумбійскі футбаліст
* Серхіа Перэс — мексіканскі гоншчык, пілот «Формулы-1»
* Хасэ Хаакін Перэс — прэзідэнт Чылі
* Хуліа Гервасіа Перэс — уругвайскі футбаліст
* Шымон Перэс — прэзідэнт Ізраіля
* Яймэ Перэс — кубінская лёгкаатлетка
Барталамэ Бланш

**Барталамэ Гільерма Бланш Эспеха** (; , Ла-Серэна, Чылі — 10 чэрвеня , Сант’яга) — чылійскі армейскі афіцэр, часовы прэзідэнт Чылі ў 1932 годзе.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Ла-Серэна, Какімба, дзе атрымаў сярэднюю адукацыю ў гарадскім ліцэі. Затым у 1895 паступіў кадэтам у ваенную акадэмію ў Сант’яга, скончыўшы яе ў званні другога лейтэнанта кавалерыі, атрымаў прызначэнне ў эскадрон Escolta.

У званні лейтэнанта служыў у ваенным вучылішчы, у падраздзяленні па адпрацоўцы кавалерыйскіх навыкаў. З 1904 да 1905 года для праходжання далейшай службы быў накіраваны ў Германію, дзе навучаўся ў кавалерыйскай школе ў Гановеры. Вярнуўшыся ў Чылі, у званні капітана служыў у кавалерыйскім палку № 1 «Granaderos». У 1912 годзе навучаўся ў ваеннай акадэміі, па выпуску з якой атрымаў званне маёра і атрымаў прызначэнне ў якасці кіраўніка камісіі па даследаванні паўвострава Тайтаа, а затым атрымаў прызначэнне ў кавалерыйскі полк № 2 «Cazadores».

У званні падпалкоўніка камандаваў кавалерыйскімі палкамі № 4 «Coraceros» і № 2 «Cazadores», дзе як намеснік ваеннага міністра ён браў на сябе каманднае лідарства.

У 1925 годзе, будучы палкоўнікам, быў прызначаны ваенным аташэ ў пасольства Чылі ў Францыі, а затым генеральным кіраўніком спраў паліцыі.

У 1927 годзе атрымаў званне брыгаднага генерала і прызначаны ваенным міністрам, займаючы гэтую пасаду да 1930 года.

У 1932 годзе стаў міністрам унутраных спраў у часовым урадзе Карласа Давілы. Пасля адстаўкі якога з 13 верасня таго ж года стаў часовым прэзідэнтам рэспублікі Чылі. Наступныя падзеі мяцяжу 27 верасня 1932 года прымусілі яго сысці ў адстаўку менш чым праз месяц пасля ўступлення на пасаду — 3 кастрычніка 1932 года, перадаўшы паўнамоцтвы старшыні Вярхоўнага суда Чылі Абрааму Аянедэлю.

Катэгорыя:Прэзідэнты Чылі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Чылі
Прынцып тоеснасці

**Пры́нцып то́еснасці** — фундаментальны прынцып квантавай механікі, паводле якога тоесныя часціцы пры квантавамеханічным апісанні іх станаў лічацца прынцыпова неадрознымі. Гэта азначае, што станы фізічнай сістэмы, якія адрозніваюцца перастаноўкамі тоесных часціц, лічацца адным станам. У адрозненне ад класічнай механікі, дзе за кожнай часціцай можна прасачыць па яе траекторыі, у квантавай механіцы паняцце траекторыі адсутнічае і тоесныя часціцы страчваюць сваю індывідуальнасць.

З прынцыпу тоеснасці вынікае, што сістэма тоесных базонаў павінна апісвацца поўнасцю сіметрычнымі (адносна перастановак каардынат і спінавых пераменных), а сістэма тоесных ферміёнаў — поўнасцю антысіметрычнымі хвалевымі функцыямі.

З прынцыпу тоеснасці вынікае таксама існаванне ў сістэмах тоесных часціц спецыфічных квантава-механічных абменных эфектаў, напрыклад, абменнага ўзаемадзеяння.

## Гл. таксама 
* Тоесныя часціцы
* Прынцып Паўлі

## Літаратура 
*  С. 481.

Катэгорыя:Квантавая механіка
Катэгорыя:Фізічныя законы
Эма Стоўн

**Эмілі Джын (Эма) Стоўн** (; нар. ) — амерыканская актрыса; лаўрэат прэміі «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — камедыя ці мюзікл (2017).

Найбольш вядомая па фільмах «Выдатніца лёгкіх паводзін» і «Ла-Ла Ленд», за гульню ў якіх яна была намінавана на прэмію «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — камедыя ці мюзікл, а таксама па фільмах «Гэтае дурное каханне», «Прыслуга» і «Новы Чалавек-павук», у якім яна сыграла ролю Гвен Стэйсі, дзяўчыну супергероя Чалавека-павука. За ролю дачкі галоўнага героя ў чорнай камедыі «Бёрдмэн» была намінаваная на прэмію «Оскар».

## Фільмаграфія 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую жаночую ролю»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»
Катэгорыя:Дзеці-акцёры ЗША
Тоесныя часціцы

**То́есныя часці́цы** — часціцы (ферміёны і базоны), якія пры квантава-механічным апісанні характарызуюцца аднолькавымі масамі, электрычнымі зарадамі, спінамі і іншымі квантавымі лікамі. Напрыклад, усе пратоны Сусвету лічацца тоеснымі.

Усе тоесныя часціцы падпарадкоўваюцца прынцыпу тоеснасці, а ферміёны — таксама і прынцыпу Паўлі.

## Літаратура 
*  С. 481.

Катэгорыя:Статыстычная механіка
Катэгорыя:Квантавая механіка
Фрыц Лондан

**Фрыц Вольфганг Лондан** (;  — ) — нямецкі фізік-тэарэтык. Яго фундаментальны ўклад у тэорыю хімічнай сувязі і міжмалекулярных сіл (лонданаўскія дысперсійныя сілы) лічацца сёння класічнымі і разглядаюцца ў сучасных падручніках па фізічнай хіміі.

Разам з сваім братам Хайнцам Лонданам зрабіў значны ўклад у разуменне электрамагнітных уласцівасцяў звышправоднасці (Ураўненне Лонданаў).

## Біяграфія 
Лондан нарадзіўся ў Брэслаў, Сілезія, Германія (цяпер Вроцлаў, Польшча) у сям'і Франца Лондана (1863—1917). Пасля прыходу да ўлады нацыстаў ён губляе пасаду ў Берлінскім універсітэце з-за яўрэйскага паходжання. Займаючы часова пасады ў Англіі і Францыі, ён канчаткова эмігруе ў Злучаныя Штаты ў 1939 годзе. У 1945 годзе ён атрымлівае грамадзянства ЗША. Да канца свайго жыцця быў прафесарам ва Універсітэце Дзьюка. У 1953 годзе быў узнагароджаны медалём Лорэнца. Памёр Лондан у 1954 годзе ў горадзе Дарэм, Паўночная Караліна.
Дамінга Санта Марыя

**Дамінга Санта Марыя** (, , Сант’яга, Чылі — , Сант’яга, Чылі) — чылійскі дзяржаўны дзеяч, адвакат, член Ліберальнай партыі Чылі. У 1881—1886 — прэзідэнт Чылі, міністр замежных спраў і каланізацыі Чылі ў 1879, міністр унутраных спраў Чылі ў 1879—1880 гадах, міністр фінансаў Чылі ў 1863—1864 гадах, старшыня Сената Чылі ў 1888—1889 гадах.

## Спасылкі 
* Біяграфія  

Катэгорыя:Прэзідэнты Чылі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Чылі
Тамара Рыгораўна Раеўская

**Тамара Рыгораўна Раеўская** (нар. , ) — беларуская эстрадная . Заслужаная артыстка Беларускай ССР (1974).

## Біяграфія 
Тамара Рыгораўна Раеўская нарадзілася ў 1940 годзе ў горадзе Асіповічы. Там скончыла пяць класаў, пасля чаго сям'я пераехала ў Мінск. Пасля школы паступіла ў музычнае вучылішча ў Маладзечне на дырыжорска-харавое аддзяленне. Там прабыла тры гады і перавялася ў Мінск. У 1971 годзе скончыла Мінскае музычнае вучылішча.

У 1962 г. пасля ўдалага дэбюту ў адной з праграм эстраднага аркестра Беларускага тэлебачання і радыё Т. Раеўская стала салісткай гэтага калектыву.  З 1973 года — салістка Дзяржтэлерадыё Беларусі. Працавала там каля 30 гадоў. Паралельна вяла канцэртную дзейнасць. У 1992 г. яна стала педагогам Дзяржаўнага канцэртнага аркестра Беларусі пад кіраўніцтвам выдатнага музыканта Міхаіла Фінберга. На працягу многіх гадоў Т. Раеўская вяла на рэспубліканскім радыё перадачу «Матчына песня», неаднаразова з поспехам выступала на Магілёўскім фестывалі «Залаты шлягер».

## Творчасць 
У рэпертуары Тамары Раеўскай песні самых вядомых савецкіх кампазітараў, у тым ліку Яўгена Глебава, Ігара Лучанка, Яўгена Грышмана, Юрыя Антонава і многіх іншых.

У фільме «Спяшайся будаваць дом» выканала песні «Зберажы каханне» () і «Песня пра пошту» () за актрысу .

## Узнагароды 
Заслужаная артыстка БССР (1974).

## Літаратура 
* 
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.] Т. 6. — Минск, 2008.

Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага дзяржаўнага музычнага каледжа імя М. І. Глінкі
Педра Монт

**Педра Эліяс Пабла Монт Монт** (; , Сант’яга, Чылі — , ) — чылійскі палітычны дзеяч. Займаў пасаду прэзідэнта Чылі з 1906 года да сваёй смерці ад інсульту ў 1910 годзе. Яго кансерватыўны ўрад спрыяў развіццю будаўніцтва чыгунак і вытворчай дзейнасці, але ігнараваў надзённыя сацыяльныя і працоўныя праблемы.

## Спасылкі 
* Кароткая біяграфія  

Катэгорыя:Юрысты Чылі
Катэгорыя:Памерлі ад інсульту
Катэгорыя:Прэзідэнты Чылі
Беларусь на конкурсе песні Еўрабачанне 2017

**Беларусь** прыняла ўдзел у 62-м конкурсе песні Еўрабачанне, які прайшоў у 2017 годзе ў Кіеве, Украіна. Прадстаўнік выбраны на нацыянальным адборачным конкурсе, арганізаваным тэлеканалам Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніяй Рэспублікі Беларусь. Перамог гурт NAVI з песняй «Гісторыя майго жыцця».

Гурт прадставіў сваю песню ў другім паўфінале.

## Нацыянальны адбор 
## Гл. таксама 
* Беларусь на конкурсе песні Еўрабачанне
* Конкурс песні Еўрабачанне 2014

## Спасылкі 
* Беларусь на афіцыйным сайце Конкурсу песні «Еўрабачанне» 

Катэгорыя:Конкурс песні Еўрабачанне 2017
2017
Катэгорыя:2017 год у Беларусі
Інды-фолк

**Інды-фолк** (Indie folk, *незалежная народная музыка*) — музычны жанр, створаны ў 1990-х гадах аўтарамі-выканаўцамі песень з інды-рок-супольнасці, пад уплывам фолк-музыкі і класічнага кантры. Інды-фолк спалучае ў сабе запамінальныя мелодыі інды-року з акустычным гучаннем сучаснага фольку. Да натхняльнікам жанру і раннім выканаўцам адносяць Elliott Smith, Will Oldham, Ani DiFranco і Dan Bern. Аднак інды-фолк па-сапраўднаму зацвердзіўся толькі ў 2000-х, з такімі лэйбламі, як Saddle Creek, Barsuk, Ramseur і Sub Pop. Сярод найважнейшых выканаўцаў адзначаюцца The Decemberists (з іх неа-кельцкім фолкам), Fleet Foxes (з іх гармоніямі рэгіёну Апалачы), Iron & Wine (з іх разнастайнасцю, ад акустычных лоў-фай-балад да пышнага электрычнага року, у рэчаіснасці, ніколі не выходзіць за межы інды-фольку), The Cave Singers, Loch Lomond, Bon Iver, Or, The Whale, Great Lake Плыўцы і Blind Pilot. Такія патэнцыйныя мега-зоркі, як Mumford & Sons і The Lumineers накладваюць акустычныя інструменты на поп-рок-аснову.

## Спасылкі 
* Інды-фолк на about.com 
* Інды-фолк на allmusic.com
Катэгорыя:Музычныя жанры
Катэгорыя:Фолк-музыка
Катэгорыя:Фолк-рок
Фолк-рок

**Фолк-рок** () — музычны жанр, які аб'ядноўвае элементы народнай музыкі і року. У першапачатковым і найбольш вузкім сэнсе тэрмін «фолк-рок» адносіўся да жанру, які ўтварыўся ў ЗША і Вялікабрытаніі ў сярэдзіне 1960-х гадоў. Першаадкрывальнікам жанру з'яўляецца група The Byrds з Лос-Анджэлеса, якая пачынае выконваць амерыканскую народную музыку і песні Боба Дылана ў тыповай рок-инструментовке, пад моцным уплывам The Beatles і іншых груп «брытанскага ўварвання». Тэрмін «фолк-рок» упершыню з'явіўся ў амерыканскай музычнай прэсе ў чэрвені 1965-га года для апісання дэбютнага альбома гурта The Byrds. Выданне групай The Byrds кавер-версіі песні «Mr. Tambourine Man» Боба Дылана і яе наступны камерцыйны поспех ініцыявалі бум фолк-рока ў сярэдзіне 1960-х гадоў. Не меншы ўплыў аказаў сам Дылан, у прыватнасці, значнымі з'яўляюцца яго альбомы *Bringing It All Back Home*, *Highway 61 Revisited* і *Blonde on Blonde*, запісаныя сумесна з электрычнай рок-групай. Выступ Дылана на Ньюпортском фолк-фэсце 25 ліпеня 1965 года, пры падтрымцы электрычнай рок-групы, таксама лічыцца значным падзеяй у развіцці фолк-року.

Гэтаму жанру папярэднічалі амерыканскі фолк-ривайвл, біт-музыка The Beatles і іншых груп брытанскага ўварвання, хітовае выданне народнай песні «The House of the Rising Sun» групай The Animals і творчасць гурта The Beau Brummels. У прыватнасці, уплыў фолк-музыкі відавочна ў песнях гурта The Beatles «I'm a Loser» і «you've Got to Hide Your Love Away», і іх моцнае ўплыў на фолк-рок. У рэпертуары большасці фолк-рок-выканаўцаў прысутнічаюць як народныя песні, так і песні аўтараў-выканаўцаў, такіх як Дылан. Музычнае змест стылю выяўляецца моцнай вакальнай складнікам і, адносна, «чыстым» (без выкарыстання розных дадатковых электронных эфектаў і прыстасаванняў, якія скажаюць гук) падыходам да выкарыстання электрагітар, як, напрыклад, джэнгл-гучанне 12-струннай гітары групы The Byrds. Падобнае гучанне джэнгл-гітары ўзнікла ў музыцы гурта The Searchers і запісах групы The Beatles на працягу 1964 і 1965 гадоў, калі Джордж Харысан выкарыстаў 12-струнную гітару Rickenbacker.

Катэгорыя:Жанры рок-музыкі
Катэгорыя:Музычныя жанры
Ігар Аляксеевіч Пазняк

**І́гар Аляксе́евіч Пазня́к** (нар. ) — дырэктар дырэкцыі інфармацыйнага вяшчання тэлеканала СТБ.

## Біяграфія 
Выпускнік геаграфічнага факультэта БДУ. На СТВ з 2002 года. Працуе ў навінавых перадачах «Неделя» і «24 часа». Пераможца конкурса «Тэлевяршыня-2007» у намінацыі «Найлепшы рэпарцёр».

Жанаты. Ёсць дачка.

## Спасылкі 
* Абліччы СТВ 

Катэгорыя:Тэлевядучыя Беларусі
Катэгорыя:Тэлевядучыя XXI стагоддзя
Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары СТБ
Конкурс песні Еўрабачанне 2004

**Конкурс песні Еўрабачанне 2004** (; ; ) — 49-ы конкурс у гісторыі «Еўрабачання». Ён прайшоў 12 траўня і 15 мая 2004 года ў Стамбуле на арэне «Абдзі Іпекчы» ў Стамбуле, Турцыя, дзякуючы перамозе турэцкай спявачкі Сертаб Эрэнер, якая выйграла конкурс 2003 года ў Рызе. Упершыню конкурс прайшоў у новым фармаце. У фінал адразу дапускаліся 10 краін, якія занялі найвышэйшыя месцы на папярэднім конкурсе, краіна-гаспадыня, а таксама прадстаўнікі «вялікай чацвёркі» дзяржаў, якія ўносяць найбольшую долю ў бюджэт ЕВС. Упершыню ў гісторыі ў конкурсе ўдзельнічала адразу 36 краін. Андора, Албанія, Беларусь і Сербія і Чарнагорыя ўдзельнічала ў конкурсе ўпершыню, Манака вярнулася пасля 25-гадовага перапынку. Таксама павінна было адбыцца вяртанне Люксембурга пасля 11-гадовага адсутнасці, аднак тэлекампанія RTL не змагла вырашыць фінансавыя пытанні.

Усе краіны-ўдзельніцы мелі права на галасаванне ў кваліфікацыйным раўндзе і фінале, аднак Францыя, Польшча і Расія не транслявалі паўфінал па прычыне няўдзелу ў ім і таму не ўдзельнічалі ў першым галасаванні. Упершыню ўсе 36 краіны выкарыстоўвалі тэлефоннае галасаванне для вызначэння вынікаў. Пры гэтым у ходзе падліку галасоў узніклі праблемы з гэтым працэсам у Манака і Харватыі.

На конкурсе быў выкарыстаны новы лагатып з сэрцападобным сцягам. Лозунг конкурсу гучаў як «Пад небам адзіным», акцэнтуючы ўвагу на адзінстве Еўропы і важнасць еўрапейскай інтэграцыі для Турцыі.

Упершыню на конкурсе былі прадстаўнікі Беларусі — дуэт «Аляксандра і Канстанцін», які выканаў на конкурсе песню «My Galileo». У гэтым годзе краіна атрымала 10 балаў і заняла 19 месца ў паўфінале.

Упершыню конкурс «Еўрабачанне» выйграла Украіна, якая ўдзельнічала ў ім толькі ў другі раз. Яе прадстаўляла спявачка Руслана з кампазіцыяй *Wild Dances*. Другое месца заняў прадстаўнік Сербіі і Чарнагорыі Жэлька Ёксімавіч з кампазіцыяй Lane moje, трэцяе — прадстаўнік Грэцыі Сакіс Рувас з кампазіцыяй Shake it. Расіянка Юлія Савічава засталася на 11-м месцы.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт конкурсу песні Еўрабачанне

2004
Катэгорыя:Май 2004 года
Касама

**Каса́ма** — горад у паўночнай часты Замбіі, адміністрацыйны цэнтр Паўночнай правінцыі.

Ацэначная колькасць насельніцтва ў 1975 годзе — 12 000 жыхароў. Вузел аўтамабільных дарог, чыгуначная станцыя на лініі Дар-эс-Салам (Танзанія) — Капіры-Мпошы (Замбія). У горадзе дзейнічае аэрапорт, прадпрыемствы лёгкай і харчовасмакавай прамысловасці, аддзяленне ўніверсітэта Замбіі.

## Насельныцтва 
* 1975 год — 12 000 жыхароў (ацэначная)
* 2000 год — 74 243 жыхароў

## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 634. — 672 с. с илл.

## Спасылкі 
* Kasama // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Гарады Замбіі
Коханава (значэнні)

Назву **Ко́ханава** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Коханава — гарадскі пасёлак у Талачынскім раёне.
** Коханава — пасёлак у Талачынскім раёне.
Манастыр (значэнні)

Манастыр — рэлігійная абшчына манахаў ці манашак у хрысціянстве (апроч пратэстантызму), індуізме, будызме, ісламе

Назву **Манасты́р** маюць наступныя населеныя пункты:
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Манастыр — вёска ў Браслаўскім раёне
** Манастыр — пасёлак у Талачынскім раёне
** Манастыр — назва вёскі Мар’іна Чашніцкага раёна да 1964 года
* Гомельская вобласць:
** Манастыр — назва вёскі Саснавец Петрыкаўскага раёна да 1964 года
Народны камісарыят па ваенных справах БССР

**Наро́дны камісарыя́т па вае́нных спра́вах Белару́скай ССР** быў утвораны 26 жніўня 1920 года на базе Камісарыята па ваенных справах Ваенна-рэвалюцыйнага камітэта БССР. Быў ліквідаваны 1 лістапада 1924 года.

Самастойнай ваеннай палітыкі ССРБ не праводзіла. Асноўная ўвага камісарыята канцэнтравалася на правядзенні мерапрыемстваў па ўмацаванні дзяржаўных межаў, барацьбе з антыўрадавымі ўзброенымі фарміраваннямі, выкананні палітычных і гаспадарчых задач.

У сувязі са стварэннем СССР Наркамат быў скасаваны і яго функцыі былі перададзены саюзнаму Наркамату па ваенным і марскім справам.

## Наркамы 
* Язэп Адамовіч (1920 — 1921)

## Літаратура 
* . С. 289.

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:Народныя камісарыяты БССР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1924 годзе
Джос

**Джос** — горад у Нігерыя. Адміністрацыйны цэнтр штата Плато.

Горад размешчаны ў цэнтральнай частцы Нігерыі, на плато Джос. Заснаваны ў пачатку XIX стагоддзя. Насельніцтва ў 1981 годзе складала каля 100 тыс. чалавек.

## Эканоміка і культура 
Горад Джос з’яўляецца чыгуначным вузлом і горназдабываючым цэнтрам краіны. Дзейнічаюць дрэваапрацоўчыя прадпрыемствы, універсітэт,  Джоскі музей (заснаваны ў 1952 годзе), музей Інстытута афрыканскіх даследаванняў (заснаваны ў 1957 годзе), заапарк.

## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 476. — 672 с. с илл.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Нігерыі
Квантавая хімія

**Ква́нтавая хі́мія** — раздзел тэарэтычнай хіміі, у якім вывучаюцца будова і ўласцівасці хімічных злучэнняў, іх рэакцыйная здольнасць, кінетыка і механізм хімічных рэакцый на аснове ўяўленняў і з дапамогай метадаў квантавай механікі.

Развіццё квантавай хіміі пачалося ў 1920—30-я г., калі былі прапанаваны метады апісання будовы электронных абалонак малекул: метад валентных сувязей (В. Хайтлер і Ф. Лондан далі квантава-хімічнае тлумачэнне кавалентнай сувязі ў малекуле вадароду, Дж. Слейтэр і Л. Полінг развілі іх падыход) і метад малекулярных арбіталей (асновы метаду распрацавалі Ф. Хунд, Р. Малікен, Д. Хартры і іншыя), які стаў асноўным для апісання будовы электронных абалонак любых малекул, колькаснага разліку малекулярных структур, а таксама вызначэння сувязі паміж будовай малекул і іх рэакцыйнай здольнасцю.

Квантава-хімічныя ўяўленні і метады выкарыстоўваюць пры вывучэнні высокамалекулярных злучэнняў і ў малекулярнай біялогіі.

## Літаратура 
*  С. 209.
* Фларри Р. Л. Квантовая химия: Введение: Пер. с англ. М., 1985.
* Современные проблемы квантовой химии: Методы квантовой химии в теории межмолекулярных взаимодействий и твердых тел. Л., 1987.


Катэгорыя:Фізічная хімія
Лівінгстан

**Лівінгстан** () — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Давід Лівінгстан — англійскі падарожнік
* Джордж Лівінгстан — шатландскі футбаліст
* Дуг Лівінгстан — шатландскі футбаліст
* Эдвард Лівінгстан — 11-ы Дзяржскаратар ЗША
## Тапонім 
* Лівінгстан (Алабама)
* Лівінгстан (Тэхас)
Лукуга

**Лукуга** () — рака ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, правы прыток Луалабы, адзіная рака, якая выцякае з возера Танганьіка. Плошча басейна — 244 500 км².

## Гідралогія 
Лукуга мае вялікую цікавасць для гідролагаў, бо аб’ём вады, якую рака нясе з возера, значна змяняецца час ад часу. Рачны сцёк з’яўляецца самым вялікім у траўні і найменшым у лістападзе, адпавядаючы сезонным ваганням ўзроўню вады ў возеры. Рака вельмі адчувальная да доўгатэрміновых зменаў клімату. З 1965 года сцёк мае тэндэнцыю да павелічэння, хоць поўны адток ракі Конга ў гэты ж перыяд часу памяншаецца.
Дуглас Рэйнер Хартры

**Дуглас Рэйнер Хартры** (, , Кембрыдж — , Кембрыдж) — англійскі фізік-тэарэтык і матэматык. Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1932).

Працы Хартры ў галіне фізікі прысвечаны ў асноўным квантавай тэорыі і атамнай фізіцы. Ён таксама вядомы сваёй дзейнасцю ў галіне стварэння і абслугоўвання вылічальных сістэм, з’яўляючыся адным з піянераў вылічальнай тэхнікі ў Вялікабрытаніі.

Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Вайна за Чорныя Узгоркі

**Вайна за Чорныя Узгоркі** (), таксама вядомая як **Вялікая вайна сіу** () — вайна ЗША супраць індзейцаў сіу і шаенаў, якія пражывалі на паўночным захадзе Вялікіх раўнін, у 1876—1877 гг. Скончылася паланеннем індзейцаў з наступнай перапраўкай у рэзервацыі.

## Гісторыя 
Пасля заканчэння грамадзянскай вайны паскорылася каланізацыя Захаду ЗША. Перамяшчэнні пасяленцаў і пракладка транскантынентальнай чыгункі выклікалі негатыўную рэакцыю індзейцаў, якія пражывалі там, што вылілася ў адкрытае ўзброенае супрацьстаянне. Вайна скончылася ў 1868 г. падпісаннем дагавора, паводле якога дарогі пасяленцаў і фарты ўздоўж іх знішчаліся.

Акрыяўшы ад знясілення пасля вайны з Поўднем, урад ЗША 6 снежня 1875 года прад'явіў індзейцам ультыматум, паводле якога тыя павінны былі да 1 лютага 1876 г. прыйсці ў спецыяльныя агенцтвы, да якіх яны прыпісаны (для перапраўкі ў рэзервацыі). Ультыматум быў праігнараваны, тым больш што зімовыя вандраванні былі для індзейцаў вельмі рэдкімі. 18 студзеня была выпушчана забарона на продаж індзейцам зброі і боепрыпасаў. 8 лютага генералы Тэры і Крук атрымалі загады на падрыхтоўку да паходу.

Вайна на ўсім сваім працягу характарызавалася праследаваннем войскамі ЗША індзейскіх плямёнаў, якія перамяшчаліся разам з жанчынамі, дзецьмі і пажыткамі. Спачатку амерыканцы нападалі на невялікія стойбішчы, не грэбуючы забойствам жанчын і дзяцей, чым выклікалі мабілізацыю іншых плямёнаў. У маі на поўдні Мантаны сабралася вялікае качэўе з прадстаўнікоў розных індзейскіх народнасцей пад правадырствам Сядзячага Быка. Некалькі калон амерыканскіх войскаў спрабавала дагнаць іх, што ў выніку ўдалося Кастэру з мабільнай часткай калоны Тэры. Ён быў разгромлены ў Літл-Бігхарн, дзе загінуў разам з 267-ю падпарадкаванымі. Гэтыя страты ў некалькі разоў перавысілі страты за ўсю астатнюю вайну. Сядзячы Бык падзяліў качэўе, якое адыходзіла далей невялікімі групамі. Увосень 1876 г. у палон патрапілі некаторыя вядомыя правадыры, далей вайна праходзіла меней бурна, таму што большасць індзейцаў скарыліся патрабаванням ЗША. Вялікая вайна сіу была апошнім буйным канфліктам паміж карэннымі жыхарамі Паўночнай Амерыкі і ЗША.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* American Military History — Заваяванне Захаду ў Індзейскіх войнах, 1865—1890 

Катэгорыя:Войны XIX стагоддзя
Катэгорыя:Войны ЗША
Катэгорыя:Канфлікты 1876 года
Катэгорыя:Канфлікты 1877 года
Катэгорыя:Войны сіў
Людміла Іванаўна Златава

**Людміла Іванаўна Златава** (,  — ) — беларуская  (лірыка-каларатурнае сапрана). Народная артыстка БССР (1980).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння Маскоўскай кансерваторыі ў 1962 годзе, у 1962—1991 гадах салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР. У 1991—1993 гадах — дырэктар опернай трупы тэатра.

## Творчасць 
Свабодна валодае лёгкім, рухомым голасам, арганічна ўжываецца ў характары сваіх гераінь, Ірыны, Маці («Калючая ружа» і «Зорка Венера» Ю. Семянякі), Ганначкі («Брэсцкая крэпасць» ). Сярод партый класічнага рэпертуара: Марфа, Шамаханская царыца («» і «» М. Рымскага-Корсакава), Цэрліна («Дон Жуан» В. А. Моцарта), Разіна («Севільскі цырульнік» Д. Расіні), Нарына («» Г. Даніцэці), Джыльда, Віялета («Рыгалета» і «Травіята» Д. Вердзі), Мімі і Мюзета («» Д. Пучыні), Маргарыта («» Ш. Гуно), Мікаэла, Лейла («Кармэн» і «» Ж. Бізэ).

Выступала ў канцэртах. Гастралявала ў ВНР, ГДР, ПНР, ЧССР, у Францыі і Егіпце.

## Літаратура 
* 
* 
* Златова Людмила Ивановна // Музыкальная энциклопедия. / Под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1973—1982.

## Спасылкі 
* 
* Людмила Златова // КИНО-ТЕАТР.РУ 

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Сапрана
Тупунгатыта

**Тупунгатыта** () — актыўны вулкан. Вышыня 6000 м. Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Анд (Галоўная Кардыльера) на тэрыторыі Аргенціны. Абмежаваны горнымі хрыбтамі Валье-дэ-лас-Вакас на поўначы і ўсходзе і Валье-дэ-лос-Арконес-Інферыёр на поўдні і захадзе. Тупунгатыта паўстаў пры сутыкненні тэктанічных пліт Наска і Паўднёва-Амерыканскай. Знаходзіцца на мяжы Чылі і Аргенціны, на ўсход ад г. Сант’яга, прыкладна за 50 км на поўдзень ад Аканкагуа ў правінцыі Мендоса.

Катэгорыя:Вулканы паводле алфавіта
Катэгорыя:Геаграфія Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Горы Аргенціны
Катэгорыя:Вулканы Аргенціны
Катэгорыя:Стратавулканы Чылі
Джым Дынглі

**Джым (Джэймс) Дынглі** (; нар. , ) — славіст, даследчык беларускай гісторыі і літаратуры, прафесар Лонданскага ўніверсітэта, адзін з заснавальнікаў Міжнароднага фонда Янкі Купалы.

## Біяграфія 
Скончыў Каледж Ісуса Хрыста пры Кембрыджскім універсітэце (1963). Працаваў асістэнтам у аддзеле славістыкі Брытанскага музея (1964―1966), стажыраваўся ў Маскве, працаваў выкладчыкам рускай мовы і літаратуры Універсітэта Рэдынга, выкладчыкам рускай мовы, літаратуры і ўкраінскіх даследаванняў ва Універсітэцкім каледжы Лондана і інш. Выкладчык Лонданскага ўніверсітэта.

Заснавальнік і старшыня Брытанскай асацыяцыі ўкраінскіх даследаванняў (1990—1995), старшыня Англа-беларускага таварыства (1981— сярэдзіна 1990-х, 2004—2014), актыўны удзельнік часопіса «The Journal of Byelorussian Studies» («Часопіс беларускіх даследаванняў»), яго рэдактар у 1972―1979 гадах. З сярэдзіны 1970-х гадоў сакратар рады бібліятэкі імя Францыска Скарыны ў Лондане. У 1991 годзе адзін з арганізатараў першага Міжнароднага кангрэсу беларусістаў.

Сябраваў з айцом Аляксандрам Надсанам, Гаем Пікардам і Арнольдам Макмілінам.

Ганаровы сябра Беларускага ПЭН-Цэнтра.

## Перакладчык 
Пераклаў на англійскую мову і зрабіў каментарыі да «Ліста да рускага сябра» Аляксея Каўкі, выдадзенага ў Лондане Згуртаваннем беларусаў у Вялікай Брытаніі.

Пераклаў з беларускай мовы на англійскую «Краіну Беларусь» Уладзіміра Арлова (2013), «Рыбін горад» Наталкі Бабінай (2013), «Дзеці Аліндаркі» Альгерда Бахарэвіча, эсэ Тані Скарынкінай «A Window on Another Life» і іншыя творы.

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалём Францыска Скарыны (1991), медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі (2019).

Пераклад Дынглі кнігі Максіма Знака «Зэкамэрон» трапіў у лік 15 кніг, уганараваных прэміяй Англійскага ПЭН-клуба PEN Translates за найлепшы пераклад года.

## Літаратура 
* *Гардзіенка Н.* Беларусы ў Вялікабрытаніі. — Мінск: Медысонт, 2010. — 620 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; кн.18). ISBN 978-985-6887-63-8. PDF

## Спасылкі 
* Брытанскі беларусазнаўства пра Скарынаўскую бібліятэку у Лондане
* Джым Дынглі: Скарынаўскай бібліятэкай у Лондане на сёння не карыстаецца ніхто, акрамя аднаго чалавека // Наша ніва, 25 мая 2015

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на англійскую мову
Палац Ла-Манеда

**Палац «Ла-Манеда»** () — афіцыйная рэзідэнцыя прэзідэнта Чылі, размешчаная ў Сант’яга. У будынку знаходзяцца таксама міністэрства ўнутраных спраў і сакратарыяты прэзідэнта і ўрада.

## Гісторыя 
Палац быў пабудаваны іспанскай каланіяльнай адміністрацыяй Чылі ў 1784—1805 гадах па праекце італьянскага эмігранта Хаакіна Таескі ў стылі класіцызму як будынак манетнага двара, які размяшчаўся ў будынку ў 1814—1929 гадах і даў яму назву. У 1845 годзе прэзідэнт Мануэль Бульнес зрабіў яго таксама рэзідэнцыяй прэзідэнта і ўрада, а ў 1930 годзе ў перыяд праўлення Габрыэля Гансалеса Відэлы палац стаў афіцыйнай рэзідэнцыяй прэзідэнта Чылі, а да 1958 года — і месцам яго пражывання. У тым жа годзе перад палацам была адкрыта Плошча Канстытуцыі.

11 верасня 1973 года палац, дзе знаходзіўся прэзідэнт Сальвадор Альендэ, быў часткова разбураны ў ходзе штурму падчас ваеннага перавароту, аднак да 11 сакавіка 1981 года адноўлены, хоць некаторыя сляды куль былі захаваныя. Акрамя гэтага, па распараджэнні Піначэта пад будынкам быў пабудаваны бункер.

У 2003 годзе прэзідэнт Рыкарда Лагас адкрыў палац для наведвання турыстамі. У 2006 годзе перад яго паўднёвым фасадам з’явілася плошча Грамадзян, на якой быў узведзены культурны цэнтр палаца і ўсталяваны помнік прэзідэнту Артура Алесандры.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1805 годзе
Катэгорыя:Афіцыйныя рэзідэнцыі кіраўнікоў дзяржавы
Катэгорыя:Сант’яга
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Чылі
Taraxacum sonchoides

**Taraxacum sonchoides** - шматгадовая травяністая расліна роду Адуванчык сямейства .

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзьмухавец
Крымінальны кодэкс Украіны

**Крымінальны кодэкс Украіны** *()* — прыняты Вярхоўнай Радай Украіны нарматыўна-прававы акт, у якім устаноўлены падставы і прынцыпы крымінальнай адказнасці, злачыннасць і каральнасць дзей, падставы вызвалення ад крымінальнай адказнасці і пакарання. Дзеючы КК Украіны быў прынята 5 красавіка 2001 года, набыў моц з 1 верасня 2001 года.

Крымінальны кодэкс Украіны мае сваёй задачай прававое забеспячэнне аховы правоў і свабод чалавека і грамадзяніна, уласнасці, грамадскага парадку і грамадскай бяспекі, навакольнага асяроддзя, канстытуцыйнага ладу Украіны ад злачынных замахаў, забеспячэнне міру і бяспекі чалавецтва, а таксама папярэджанне злачынстваў.

Для ажыццяўлення гэтай задачы Крымінальны кодэкс Украіны вызначае, якое грамадска небяспечнае дзеянне з’яўляецца злачынствам і якія пакарання прымяняюцца да асоб, якія іх ўчынілі.

Сучасны КК Украіны значна рэфармаваным у параўнанні з пачатковай яго рэдакцыяй, было прынята 5 красавіка 2001 года, аднак заканадаўчыя змены ў яго не носяць сістэмнага спарадкаваны характар.

## Структура КК Украіны 
Крымінальны кодэкс Украіны складаецца з Агульнай і Асаблівай частак.
* Агульная частка змяшчае 15 частак (арт. 1-108) і ўстанаўлівае перадумовы прызнання або непрызнання асобы вінаватым у здзяйсненні злачынства.
* Асаблівая частка складаецца з 20 раздзелаў (арт. 109—447) у ёй апісаны кожны склад злачынства і ўстаноўлена мера адказнасці.

## Гл. таксама 
* Крымінальнае права

## Спасылкі 
* Крымінальны кодэкс Украіны на сайце Вярхоўнай Рады Украіны

Украіна
Катэгорыя:Права Украіны
Катэгорыя:2001 год ва Украіне
Катэгорыя:2001 год у праве
Верні Ловет Камеран

**Верні Ловет Камеран** (**Кэмеран**; ,  — ) — англійскі падарожнік, першы еўрапеец, які прайшоў экватарыяльную Афрыку ад Індыйскага акіяна да Атлантычнага.

## Біяграфія 
Камерон быў ваенным мараком, удзельнікам ваеннага канфлікту ў Абісініі ў 1868 годзе, прымаў удзел у кампаніі брытанскіх каланіяльных войскаў па спыненні гандлю людзьмі ва Усходняй Афрыцы. У 1872 годзе ён быў прызначаны начальнікам экспедыцыі, арганізаванай Каралеўскім геаграфічным таварыствам на дапамогу Лівінгстану; у сакавіку 1873 года экспедыцыя прыбыла ў Занзібар і 24 сакавіка, пераправіўшыся з вострава на кантынентальны бераг, з паселішча Багамаё накіравалася ўглыб кантынента. 4 жніўня атрад Камерана сустрэў рэшткі экспедыцыі Лівінгстана, вяртаецца ў Занзібар з яго целам.

Кіруючыся атрыманымі ад Геаграфічнага таварыства ўказаннямі працягнуць справу Лівінгстана, Кэмеран рушыў далей, дабраўшыся ў лютым 1874 года ў горад Уджыджы на возеры Танганьіка, дзе знайшоў паперы экспедыцыі Лівінгстана. Далей Камеран паспрабаваў рушыць на захад, Сплаўляючыся па рэках Лукуга і Луалаба, якія ён лічыў прытокамі Конга, аднак вымушана быў працягнуць падарожжа па сушы і, у рэшце рэшт, прайшоўшы па цалкам невядомым краінам 5800 км на паўднёвы захад, дасягнуў Луанды 7 лістапада 1875 года. Гэта падарожжа, асабліва дзякуючы добрым назіранням і надзейным вызначэнням геаграфічных каардынат, належыць да найбольш прадуктыўных падарожжаў Новага часу; Камеран быў ўдастоены залатых медалёў Лонданскага і Парыжскага геаграфічных таварыстваў.

У 1878 годзе Камеран праехаў праз Малую Азію да Тыгра і Еўфрата, каб даследаваць магчымасць пракладкі чыгункі ад Міжземнага мора да Індыі. У 1882 годзе ён адправіўся ў яшчэ адно афрыканскае падарожжа, на гэты раз у раён Залатога берага (Цяперашняй Ганы), разам з іншым вядомым падарожнікам Рычардам Бёртанам. Камеран загінуў, вяртаючыся з палявання, у англійскім графстве Бэдфардшыр: яго скінуў конь.

Сваё галоўнае падарожжа Камеран апісаў у кнізе «Праз Афрыку» (, 1876); для юнацтва адаптаванае выданне «У дзікай Афрыцы» (, 1887). Другая афрыканская экспедыцыя Камерана апісана ім разам з Бёртанам у сумеснай кнізе «На Залаты бераг за золатам» (, 1883).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Падарожнікі Вялікабрытаніі
Сіцылійская Вікіпедыя

**Сіцылійскіх Вікіпедыя** (Wikipedia ’n sicilianuWikipedia 'n sicilianu) — раздзел Вікіпедыі на сіцылійскай мове. Створана ў кастрычніку 2004 года. Змяшчае  артыкулы,  зарэгістраваных карыстальнікаў, 7 адміністратараў. Агульная колькасць старонак у сіцылійскай Вікіпедыі&#x20;— , правак&#x20;— , загружаных файлаўзагружаных файлаў — 1410. Глыбіня (узровень развіцця моўнага падзелу) сіцылійскай Вікіпедыі малая і складае  пунктаў. 

## Статыстыка размеркавання праглядаў па краінах 
Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2004 годзе
Вікіпедыя
Вікіпедыя
Народны камісарыят гандлю БССР

**Наро́дны камісарыя́т га́ндлю Белару́скай ССР** (**Народны камісарыят забеспячэння БССР**, **Народны камісарыят унутранага гандлю БССР**) быў утвораны ў 1924 годзе на базе Камісіі па ўнутраным гандлі БССР пад назвай **Народны камісарыят па ўнутраным гандлі БССР**.

З 1926 года быў перайменаваны ў *Народны камісарыят гандлю БССР*. У 1931 годзе наркамат пераўтвораны ў *Народны камісарыят забеспячэння БССР*, у 1934 годзе на яго базе створаны *Народны камісарыят унутранага гандлю БССР*, пераўтвораны ў 1938 годзе ў *Народны камісарыят гандлю БССР*.

З 1946 года пераўтвораны ў Міністэрства гандлю БССР.

## Наркамы 
* Іван Антонавіч Васілевіч (1925)
* Іосіф Адамайціс (1926—1928)
* Нічыпар Аксючыц (1928—1929)
* Казімір Бенек (1929—1930)
* Аўгуст Балцін (1931—1933)
* Нохім Гурэвіч (1933—1937)
* Уладзімір Ванееў (1938—1941)
* Віктар Выхадцаў (1941—1946)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Высшие органы государственной власти и центрального управления Белорусской ССР (1965—1991 гг.). В 3 ч. Ч. 2. — Минск, 2000. — С.145-164.
* В годы трудные, послевоенные: к 80-летию Министерства торговли / В. Демьянович // Гермес. — 2004. — № 5. — С. 9—11. (3ОК6513)

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:Народныя камісарыяты БССР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1946 годзе
Белае (возера, Расонскі раён, басейн Нішчы)

**Бе́лае** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 20 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 3,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Вароніна, у басейне ракі Нішча.

Плошча паверхні 0,09 км². Даўжыня 0,5 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 1,35 км. Размешчана сярод лесу. Схілы катлавіны вышынёй 15—20 м. На поўначы забалочаная пойма шырынёй 50—100 м.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Exadel

**Exadel** — міжнародная ІТ-кампанія, якая займаецца распрацоўкай праграмнага забеспячэння і ІТ-кансалтынгам. Галоўны офіс знаходзіцца ў г. Уолнат-Крык, Каліфорнія, ЗША. На дадзены момант кампанія мае выдзеленыя цэнтры распрацоўкі ў шасці краінах і больш за 900 супрацоўнікаў у розных гарадах ЗША (Уолнат Крык, Каліфорнія і Болдэр, Каларада), Беларусі (Мінск, Гродна, Гомель, Віцебск, Брэст), Украіны (Вінніца, Харкаў), Літвы (Вільнюс, Клайпеда), Расіі (Екацярынбург, Чалябінск) і Польшчы (Беласток, Шчэцін). У Беларусі кампанія ўваходзіць у дзясятку найбуйнейшых распрацоўшчыкаў праграмнага забеспячэння з ліку кампаній-рэзідэнтаў Парку высокіх тэхналогій Беларусі (ПВТ).

## Гісторыя 
* 1998 г. — Створана кампанія Exadel у г. Канкорд, Каліфорнія, ЗША.
* 1999 г. — Кампанія засноўвае першы цэнтр распрацоўкі (Расія).
* 2003 г. — Адкрыццё мінскага офіса (Беларусь).
* 2006 г. — Exadel засноўвае трэці цэнтр распрацоўкі (Украіна). Кампанія ўвайшла ў Топ-100 распрацоўшчыкаў праграмнага забеспячэння па версіі часопіса SD Times .
* 2007 г. — Мінскі офіс Exadel становіцца рэзідэнтам Парку высокіх тэхналогій . Exadel заключае пагадненне аб партнёрстве з Redhat (Jboss)  .
* 2011 г. — Аддзяленне кампаніі ў Беларусі займае першае месца ў намінацыі «Лепшы замежны цэнтр распрацоўкі ПВТ» у конкурсе «Залаты байт» , які праводзіцца Паркам высокіх тэхналогій.
* 2014 г. — Кампанія адкрывае цэнтр распрацоўкі ў Літве  і другі офіс ва Украіне (Вінніца)  . Exadel уваходзіць у рэйтынг «Software 500» уплывовага выдання ў сферы праграмнага забеспячэння і інфармацыйных тэхналогій «Software Magazine»  . На міжнароднай канферэнцыі MATE-2016 распрацаваны ў кампаніі прадукт Appery быў прызнаны адной з лепшых платформаў для стварэння мабільных праграм .
* 2015 г. — Кампанія ўвайшла ў дзясятку найбуйнейшых распрацоўшчыкаў праграмнага забеспячэння у Беларусі  з прадуктам Appery увайшла ў Топ-100 кампаній Паўночнай Амерыкі па версіі часопіса Red Herring.
* 2016 г. — Кампанія прайшла сертыфікацыю па стандарту бяспекі ISO/IEC 27001: 2013 . Адбываецца далейшы рост кампаніі — адчыняецца цэнтр распрацоўкі ў Польшчы (Беласток) . Exadel набыў кампанію Amadeus Consulting (Болдэр, Каларада, ЗША), якая займаецца распрацоўкай праграмнага забеспячэння, а таксама кампанію AKME Software (Шчэцін, Польшча).

## Дзейнасць 
* Распрацоўка заказнога праграмнага забеспячэння
* Міграцыя, аптымізацыя і распрацоўка карпаратыўнага праграмнага забеспячэння
* ІТ-кансалтынг
* Распрацоўка праграмных прадуктаў
* Тэставанне і кантроль якасці

## Крыніцы 
Катэгорыя:ІТ-кампаніі
Катэгорыя:Распрацоўка праграмнага забеспячэння
Катэгорыя:Аўтсорсінг