Уладзімір (горад, Украіна)

**Уладзімір** () — горад у Валынскай вобласці Украіны, цэнтр Уладзімір-Валынскага раёна. Насельніцтва — 37,9 тыс. жыхароў (2022). Знаходзіцца за 72 км ад Луцка. Чыгуначная станцыя на лініі Ковель — Чэрванаград.

## Назва 
Названы *Уладзімірам* ад імя кіеўскага князя Уладзіміра Святаславіча, які, па адной з версій, заснаваў яго, па другой -- нарадзіўся ў Будзяцічах за 20 км ад горада. З 1911 года перайменаваны на *Уладзімір-Валынск*, каб адрозніваць ад Уладзіміра-на-Клязьме ў Расіі. 14 снежня 2021 года Вярхоўная Рада Украіны ўхваліла змяненне назвы.

## Геаграфія 
Размешчаны на правым беразе Лугі, у паўднёва-заходняй частцы Валынскай вобласці, на стыку пагорыстага Валынскага ўзвышша і Палескай нізіны, у прыроднай зоне змяшаных лясоў.

Клімат Уладзіміра ўмерана-кантынентальны, характарызуецца адносна мяккай зімой з частымі адлігамі, умерана цёплым вільготным летам, зацяжнымі вясной і восенню. Сярэдняя тэмпература студзеня −4,9 °C, ліпеня +18 °C. Ападкаў каля 600 мм за год.

## Гісторыя 
Упершыню згаданы пад 988 годзе, калі кіеўскі князь Уладзімір Святаславіч надаў яго ва ўдзел свайму сыну Усеваладу. У 992 годзе ва Уладзіміры заснавана епіскапская кафедра.

Пачынаючы з XII стагоддзя, у перыяд феадальнай раздробненасці Русі, горад становіцца цэнтрам удзельнага Валынскага княства, у якім зацвердзілася асобная княжцкая дынастыя, заснаваная ўнукам Уладзіміра Манамаха — князем Ізяславам Мсціславічам, якія кіравалі на Валыні ў 1146—1154 гадах.

У першай палове XIII стагоддзя Уладзімір становіцца адным з цэнтраў аб’яднанага Галіцка-Валынскага княства (з 1253 — каралеўства). Гэты перыяд адносіцца да часу кіравання князя Данііла Раманавіча Галіцкага (1201—1264) і яго брата Васілька Раманавіча Валынскага (1205—1271). Сярэдзіна XIII стагоддзя — час найвышэйшага росквіту старажытнага Уладзіміра, ён славіўся як значны цэнтр гандлю, рамёстваў, мастацтва, тут сфарміравалася самабытная архітэктурная школа, таксама тут пісаўся Галіцка-Валынскі летапіс — найбольш каштоўная гістарычная крыніца другой паловы XIII — пачатку XIV стагоддзя.

У 1241 Уладзімір быў захоплены і разрабаваны ордамі хана Батыя. Летапіс сведчыць, што пасля адыходу арды ў горадзе не засталося жыхароў, а цэрквы былі запоўнены трупамі.

Пасля распаду Галіцка-Валынскай дзяржавы ў сярэдзіне XIV стагоддзя Уладзімір уваходзіць у склад Вялікага Княства Літоўскага, а пасля Люблінскай уніі 1569 — у склад Польскага каралеўства. У 1324 горад атрымаў Магдэбургскае права.

У XVIII стагоддзі горад занепадае і становіцца маленькім правінцыйным мястэчкам.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай ў 1795 горад увайшоў у склад Расійскай імперыі, як адзін з павятовых цэнтраў Валынскай губерні.

З пачаткам Першай сусветнай вайны Уладзімір-Валынскі стаў арэнай баявых дзеянняў. У 1915 Уладзімір-Валынскі быў акупаваны аўстра-венгерскімі войскамі, акупацыйныя ўлады знаходзіліся ў горадзе да заканчэння вайны ў 1918.

Па ўмовах Рыжскага мірнага дагавора (1921) Уладзімір-Валынскі ўвайшоў у склад Польшчы і стаў адным з павятовых цэнтраў Валынскага ваяводства. 19 верасня 1939 Уладзімір-Валынскі быў заняты часткамі Чырвонай Арміі і ўключаны ў склад СССР.

Пасля нападу Германіі на СССР Уладзімір-Валынскі быў акупаваны нямецкімі войскамі ўжо 23 чэрвеня 1941, вызвалены 20 ліпеня 1944.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Будынак ваеннага камісарыята (былы Афіцэрскі сход, 1900)
* Будынак гістарычнага музея (1912)
* Земляныя валы старажытнарускага гарадзішча (X—XIII стст.)
* Камяніца генерала Чарнаглазава (узор драўлянай архітэктуры, 1879)
* Касцёл езуітаў (1776, цяпер царква Раства Хрыстова)
* Касцёл Св. Яўхіма і Ганны (1772)
* Кірха (1929, цяпер царква Св. Іасафата)
* Кляштар дамініканцаў (1789)
* Ладамірскія могілкі (магілы вядомых месцічаў, магілы ваяроў расійскага і савецкага войска)
* Царква Св. Георгія (ваенны храм, 1908)
* Царква Св. Міколы (1780)
* Царква-ратонда Св. Васіля (XIII—XIV стст.)
* Успенская царква (Мсціславаў храм, 1156—1160) — найстаражытнейшы храм Валыні, пахавальня галіцка-валынскіх князёў

## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 

Выява:Dormition volyn.jpg|Успенская царква
Выява:Dormition volyn interior.jpg|Інтэр’ер царквы
Выява:Volyn jesuits.jpg|Былы касцёл езуітаў
Выява:Volyn rotunda.jpg|Васільеўская царква-ратонда
Выява:Cerkiew św. Bazylego Włodzimierz Wołyński.JPG|Васільеўская царква-ратонда
Выява:ВолодимирДомініканський.jpg|Кляштар дамініканцаў
Выява:ВолодимирБудКонстр.jpg|Будынак у стылі польскага канструктывізму па вуліцы Саборнай
Выява:ВолодимирКаплиця.jpg|Капліца на Ладамірскіх могілках
Выява:ВолодимирМузей.jpg|Уладзіміра-Валынскі гістарычны музей 
Выява:Wlodzimierz kosciol.jpg|Касцёл Св. Яўхіма і Ганны
Выява:Cerkiew św. Mikołaja we Włodzimierzu Wołyńskim.JPG|Мікалаеўская царква

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Уладзіміра-Валынскі гістарычны музей — Афіцыйны вэб-сайт

Катэгорыя:Населеныя пункты Уладзімір-Валынскага раёна
Катэгорыя:Гарады Валынскай вобласці