Ядвіга Антонаўна Чарняўская

**Ядвіга Антонаўна Чарняўская** () — беларускі педагог, літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук, дацэнт. Заслужаны работнік культуры БССР.

## Біяграфія 
Нарадзілася 15 сакавіка 1914 г. у вёсцы Аляксандраўка Гомельскага павета Магілёўскай губерні (цяпер Гомельскі раён Гомельскай вобласці) у сям’і рабочага. Скончыла школу-сямігодку, кароткія настаўніцкія курсы і ў шаснаццаць гадоў стала настаўніцай. У 1930—1932 гг. працавала ў пачатковай школе вёскі Пучын Брагінскага раёна. У 1933—1937 гг. вучылася ў Мінскім педагагічным інстытуце, пасля яго заканчэння выкладала рускую мову і літаратуру ў Мсціслаўскім педагагічным вучылішчы. У сакавіку 1940 г. пераведзена ў Брэсцкае педагагічнае вучылішча, якое рыхтавала настаўнікаў пачатковых класаў.

### Вайна і «лясныя школы» 
У гады Вялікай Айчыннай вайны была ўжо са жніўня 1941 года падпольшчыца. Каб пазбегнуць адпраўкі ў Германію на прымусовыя працы, уладкавалася грузчыцай на складах, па заданні падполля на сабе выносіла медыкаменты, бінты. Летам 1942 г. яе адпраўлялі ў Германію, збегла з-пад варты, хавалася. З-за пагрозы арышту напачатку 1944 г. разам з сяброўкай Верай Івановай выбраліся з горада за Антопаль, перайшлі ў партызанскі атрад імя Я. Р. Макарэвіча брыгады імя Свярдлова Брэсцкага партызанскага злучэння. Камандзірам атрада быў Іван Калілец
З асаблівай цеплынёй успамінаюць былыя дзеці і партызаны адну лясную школу, мабыць самую буйную ў партызанскіх краях. Яна размяшчалася на невялікім астраўку ў глыбіні Спораўскіх балот, за паўкілометра ад другога сямейнага лагера атрада імя Макарэвіча. Яе арганізатарамі сталі дзве юныя берасцейкі Ядвіга Чарняўская і Вера Іванова, даўнія сяброўкі, а ў недалёкім мінулым — выпускніцы абласнога педагагічнага вучылішча. …

Мінула зусім мала часу з дня пачатку заняткаў, як Другая лясная ператварылася ў базавую для ўсіх астатніх школ партызанскай зоны. Сюды за метадычным вопытам выкладання ва ўмовах ляснога жыцця прыязджалі настаўнікі Алена Несвятаева (Першая лясная школа), Анастасія Прадун (Трэцяя лясная школа), Вера Харужая і Галіна Рабчэўская (Чацвёртая лясная школа), Зінаіда Пяскоўская (школа сямейнага лагера атрада імя Жданава) і многія іншыя.

Вера Іванова развучвала з малышамі вершы Аляксандра Сяргеевіча Пушкіна і Якуба Коласа, словы і мелодыі любімых савецкіх песень, старэйшая піянерважатая Алена Мулярчук рыхтавала іх да прыёму ў піянеры, а Ядвіга Чарняўская праводзіла рэпетыцыі літаратурнага мантажу «Быліны для дзяцей» Сяргея Міхалкова, а таксама напісанай ёю п’есы «Юныя мсціўцы». …

З 1 верасня 1944 года, ужо пасля вызвалення Беларусі ад акупацыі, усе «выпускнікі» партызанскіх школ з поспехам сталі працягваць вучобу ў нармальных умовах, з іх не было ніводнага другагодніка. Усім гэтым яны бясспрэчна былі абавязаны сваім выдатным педагогам — Ядвізе Антонаўне Чарняўскай і Веры Георгіеўне Івановай. Менавіта ім, іх выдатнаму вопыту і дзелавым якасцям абавязана Другая лясная школа той вядомасцю, якой яна цалкам заслужана карысталася сярод партызан і жыхароў навакольных вёсак і сёлаў. 

### Пасляваеннае жыццё 
З верасня 1944 г. Я. А. Чарняўская працавала ў Брэсцкім педагагічным вучылішчы, якое аднавілася пасля акупацыі. У 1957 г. у сувязі з ліквідацыяй вучылішча пераведзена ў педагагічны інстытут імя А. С. Пушкіна. Была выкладчыкам, старшым выкладчыкам на кафедры рускай літаратуры. У 1961 г. абараніла дысертацыю «Драматургія Кузьмы Чорнага», атрымала ступень кандыдата філалагічных навук. У 1963—1969 гг. загадвала кафедрай тэорыі і гісторыі рускай літаратуры, замяніўшы таленавітага літаратуразнаўца Аляксея Рубцова (1923—1963), які заўчасна памёр). У 1969 годзе студыяй «Дыяфільм» па апавяданні была створана дыястужка, мастак Р. Саяшнікаў (прагляд даступны на сайце РДДБ).

## Працы 
* Уроки внеклассного чтения в V—VIII классах : пособие для учителя / [Я. А. Чернявская и др.]. — Минск : Народная асвета, 1989. — 142 с.
* Русская советская детская литература : [учеб. пособие для фак. педагогики и методики нач. обучения пед. ин-тов] / Я. А. Чернявская, И. И. Розанов; под ред. В. В. Гниломедова. — 2-е изд., перераб. и доп. — Минск : Вышэйшая школа, 1984. — 512 с.
* Преподавание русской литературы : книга для учителя / [Е. Я. Ленсу, Я. А. Чернявская и др.]. — Минск : Народная асвета, 1984. — 80 с.
* Детская литература : хрестоматия : [учеб. пособие для пед. ин-тов по спец. № 2101 «Русский язык и литература»] / сост. Я. А. Чернявская, Г. В. Регушевская. — Москва : Просвещение, 1980. — 464 с.
* Советская детская литература : учебное пособие для факультетов педагогики и методики начального обучения педагогических институтов / Я. А. Чернявская. — Минск : Вышэйшая школа, 1971. — 343 с.
* Драматургия Кузьмы Чорного : автореферат диссертации … кандидата филологических наук / Я. А. Чернявская ; Институт литературы имени Янки Купалы. — Минск, 1960. — 19 с.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Свет доброты : книга о Ядвиге Антоновне Чернявской / УО «Брестский государственный университет им. А. С. Пушкина»; [авт.-сост.: Ю. В. Потолков, Л. В. Асташенок, С. А. Королевич; под общ. ред. В. А. Степановича]. — Брест : Альтернатива, 2007. — 166 c. : ил.
* ХII Горьковские чтения, посвященные 100-летию со дня рождения Я. А. Чернявской : сб. науч. трудов / [науч. ред. Т. В. Сенькевич]. — Брест : БрГУ, 2014. — 185 с. : ил.
* Заслужаныя работнікі культуры: Чарняўская Ядвіга Антонаўна // Памяць. Брэст : гіст.-дакум. хроніка : у 2 кн. Мінск, 2001. Кн. 2. С. 627.
* Сенькевич, Т. В. Самоотверженное служение делу : педагогическая и научная деятельность Я. А. Чернявской / Т. В. Сенькевич // В мире литературы : сб. науч. трудов. Брест, 2009. Вып. 8. C. 103—108.
* Карпеш, Р. Школа под дубами : [воспоминания Елены Мулярчик, которая во время Великой Отечественной войны была пионервожатой в лесной партизанской школе, где учителями были Я. Чернявская и В. Иванова] / подготовила Розалия Карпеш // Маяк. Берёза, 2016. 22 июня. С. 5.
* Лопатникова, Я. По инициативе питомцев : мемориальная доска педагогу появилась в Бресте : [об открытии мемориальной доски заслуженному работнику культуры БССР, филологу, педагогу Я. А. Чернявской (1914—2005) на доме, где она жила (пр-т Машерова, 57)] / Яна Лопатникова // Брестская газета. 2014. 14 ноября (№ 46). С. 2.
* Саченко, В. Мемориальная доска в память о педагоге : [об открытии мемориальной доски Я. А. Чернявской] / Виктория Саченко // Брестская газета. 2014. 14 ноября (№ 46). С. 2.
* Свиридович, О. Памяти учителя : [об открытии мемориальной доски Я. А. Чернявской] / Ольга Свиридович // Заря. 2014. 13 ноября. С. 2.
* Яскевич, С. Падпісчыца «Звязды» з 1945 года адзначыла свой юбілей : [да 90-годдзя Я. А. Чарняўскай] / С. Яскевіч; фота С. Краўчук // Звязда. 2004. 22 мая. С. 6.
* Мiшчанчук, М. Настаўніца «зялёнай школы» : падпольшчыцы, партызанцы, літаратуразнаўцу, педагогу Ядвізе Антонаўне Чарняўскай — 90 гадоў / М. Мiшчанчук, Ю. Паталкоў // Настаўнiцкая газета. 2004. 17 красавiка. С. 5.
* Потолков, Ю. Жизнеутверждение : [к 90-летию подпольщицы, педагога, литературоведа Я. А. Чернявской] / Юрий Потолков // Заря. 2004. 16 марта.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Падпольшчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі