Андрэй Іванавіч Дэньер

**Андрэй Іванавіч Дэньер** (Андрэй (Генрых) Деньер; Генрых-Ёган Дэньер; 1820, Магілёў, Расійская імперыя&nbsp;— 3 сакавіка 1892, Санкт-Пецярбург, Расійская імперыя)&nbsp;— расійскі мастак, піянер фатаграфіі ў Расіі. Фатограф Тараса Рыгоравіча Шаўчэнкі

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і швейцарскага грамадзяніна Іагана Дэнье, пры нараджэнні атрымаў імя&nbsp;— Генрых Дэнье. Пазней змяніў імя на Андрэй Іванавіч Дэньер. Часам выкарыстаў і Андрэй (Генрых) Дэньер.

У Магілёве скончыў гімназію (1842), пасля чаго рушыў у Пецярбург і стаў  у Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў у класе гістарычнага жывапісу Карла Брулова. Вучыўся і адначасова даваў ўрокі малявання ў розных прыватных навучальных установах.

У 1851 годзе скончыў навучанне ў Акадэміі, атрымаўшы званне некласнага мастака гістарычнага і партрэтнага жывапісу.

Яшчэ падчас навучання ў Акадэміі, Дэньер захапіўся фатаграфіяй і ў 1849 годзе на Неўскім праспекце Пецярбурга адкрыў фотаатэлье «Дагератыпная ўстанова мастака Дэньера».

Працаваў спачатку нядоўга ў тэхніцы дагератыпіі, затым у тэхніцы вітрапіі (фатаграфіі на шкле), а пазней адным з першых асвоіў калоідны (мокракалоідны) працэс.

А.&nbsp;І.&nbsp;Дэньер вынайшаў спосаб атрымання мяккасці контураў пры друку («эфект Дэньера»). Для гэтага рабіў два негатывы на пласцінках рознай таўшчыні, а затым друкаваў з абодвух.

У атэлье Дэньера здымаліся ўсе пласты насельніцтва, у тым ліку і Царскі двор.

Папулярнасці Дэньера спрыяла «Мастацкая накіраванасць» створаных ім партрэтаў, выкарыстанне сваіх навыкаў прафесійнага жывапісца.

У лепшыя часы ў майстэрні Дэньера працавала да 18 чалавек, у тым ліку рэтушорамі былі будучыя вядомыя мастакі І. М. Крамской, , ,  і іншыя.

Дзейнасць Дэньера запомнілася не толькі высакакласным выкананнем бягучых прыватных заказаў, але і выданнем па падпісцы на працягу года (1865) штомесячнага альбома з 12 фотаздымкаў, знятых з натуры вядомых у той час у Расіі людзей («Альбома фатаграфічных партрэтаў Найсвятлейшых асоб і асоб, вядомых у Расіі»).

У 1860 годзе, адным з першых, Дэньер экспанаваў свае працы на выстаўцы ў Імператарскай Акадэміі мастацтваў.

У тым жа годзе&nbsp;І.&nbsp;Дэньер удастоены звання «фатографа іх імператарскіх Вялікасцей» і права адлюстроўваць дзяржаўны герб на сваёй прадукцыі, увайшоў у склад фатаграфічнага аддзела Імператарскага Расійскага тэхнічнага таварыства становіцца членам Французскага фатаграфічнага таварыства, выступае эксперт на расійскіх і міжнародных фотавыстаўках.

З пачатку 1880-х гг. працаваў у майстэрні разам з сынам Адольфам.

Да 1890 г. А.&nbsp;І.&nbsp;Дэньер захоўваў швейцарскае грамадзянства і толькі за два гады да смерці прыняў расійскае падданства.

Памёр Андрэй Іванавіч Дэньер 5 сакавіка 1892 года ў Санкт-Пецярбургу, пахаваны на .

У 1890 годзе ўладальнікам фотаатэлье «Г.&nbsp;Дэньер» на Неўскім праспекце стаў Роберт Пель, сын аптэкара .

Асноўныя працы А.&nbsp;І.&nbsp;Дэньера захоўваюцца ў Расійскай Нацыянальнай бібліятэцы (РНБ, Пецярбург) і Дзяржаўным гістарычным музеі (ДГМ, Масква).

## Выставачная дзейнасць, узнагароды 
А.&nbsp;І.&nbsp;Деньер быў актыўным удзельнікам міжнародных і расійскіх выставак:

* у Пецярбургу (1860), Імператарская Акадэмія мастацтваў;
* у Берліне (1865, было выстаўлена шэсцьдзесят работ);
* у Лондане (1862, 1871, сярэбраны медаль; 1873, сярэбраны медаль);
* Усерасійская мануфактурная выстаўка ў Пецярбургу (1870, сярэбраны медаль);
* Політэхнічная выстаўка ў Маскве (1872, ганаровая ўзнагарода);
* Міжнародная выстаўка ў Вене (1873);
* Першая у Расіі фатаграфічнай выстаўка ў Пецярбургу (1888, медаль ІРТА);
* II выставы V аддзела ІРТА ў Пецярбургу (1889);
* Усерасійская выстаўка ТРТВ у Маскве (1889).

## Узаемаадносіны А.&nbsp;І.&nbsp;Дэньера з Тарасам Рыгоравічам Шаўчэнкам 
Андрэй Дэньер і Тарас Шаўчэнка былі добра знаёмыя з маладых гадоў: вучыліся ў адзін час у Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў у аднаго выкладчыка&nbsp;— Карла Брулова.

Часта сустракаліся пасля вяртання Шаўчэнкі з ссылкі.

Па ўспамінах Благавешчанскага"у яго майстэрню, акрамя Мікешына часцей за ўсё хадзілі скульптар , жывапісец Г.&nbsp;Дэньер і інш…. Дэньер напісаў з Тараса Рыгоравіча партрэт, які … падаваў на выстаўку".

У фотаатэлье Дэньера былі зробленыя .
Файл:Taras Shevchenko 1858.jpg|
Файл:Taras Shevchenko 1859 (zoom).jpg|
Файл:Shevchenko with friends (1859).jpg|
Файл:1858. Шевченко Тарас Григорьевич.jpg|

## Літаратура 
* *Бархатова Е.&nbsp;В.* Русская светопись. Первый век фотоискусства 1839—1914.&nbsp;— Санкт-Петербург : Альянс : Лики России, 2009
* *Яцюк В.* Таїна Шевченкових світлин.&nbsp;— К., 1998.&nbsp;— С. 29-32
* *А.&nbsp;А.&nbsp;Благовещенский*. Шевченко в Петербурге (1858—1861) (Воспоминания о Тарасе Шевченко.&nbsp;— К.: Дніпро, 1988.&nbsp;— С. 337—346; 545—549.)
* Музей Тараса Шевченка
* Биография и информация
* Словари и и энциклопедии на Академике
* Фотограф Андрей Иванович Деньер [Архівовано 20 березня 2018 у Wayback Machine.]
* Руниверс
* Фотограф Андрей (Генрих) Иванович Деньер
* Fototikon [Архівовано 1 квітня 2019 у Wayback Machine.]

Катэгорыя:Фатографы XIX стагоддзя