Камерун

**Камеру́н**, **Рэспу́бліка Камеру́н** (, ) — дзяржава ў Цэнтральнай Афрыцы на ўзбярэжжы Гвінейскага заліва Атлантычнага акіяна. Мяжуе з Нігерыяй, Чадам, Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікай, Габонам, Экватарыяльнай Гвінеяй і Рэспублікай Конга. Сталіца — Яўндэ, найбуйнейшы горад — Дуала.

Афіцыйныя мовы краіны — англійская і французская

Плошча краіны — 475 440 км² Па Індэксе чалавечага развіцця Камерун мае ІРЧП 0,588 (2023).

## Гісторыя 
Першымі жыхарамі Камеруна, верагодна, былі бака — паляўнічыя-збіральнікі, таксама вядомыя як качэўнікі пігмеі. З 1-га тысячагоддзя да нашай эры мясцовыя насельнікі вядуць аселы лад жыцця. На поўначы Камеруна развівалася гарадская цывілізацыя Су.

Партугальскія маракі дасягнулі ўзбярэжжа ў 1472 г. Яны адзначылі багацце крэветак у рацэ Вуры і назвалі яе *Rio dos Camarões* (рака крэветак), адкуль і паходзіць назва краіны.

У канцы XVI ст. партугальцаў выціснулі галандцы, а з пачаткам XVIII ст. узбярэжжа Камеруна сталі актыўна каланізаваць англічане, французы і немцы, якія будавалі там гандлёвыя факторыі. Разам з еўрапейцамі ў Камерун трапілі і хрысціянскія місіянеры, якія актыўна распаўсюджвалі хрысціянства.

### Перыяд незалежнасці 
Пад націскам міжнароднай супольнасці Францыя надала незалежнасць усходняй частцы краіны, і 1 студзеня 1960 г. была абвешчана Рэспубліка Камерун. Пасля стварэння незалежнай дзяржавы Нігерыя (кастрычнік 1960 г.) у абедзвюх частках Камеруна па рашэнні ААН праведзены плебісцыт, у выніку якога паўднёвыя вобласці краіны, якія знаходзіліся пад кіраваннем Вялікабрытаніі, уз’ядналіся з Рэспублікай Камерун. 1 кастрычніка 1961 г. утворана *Федэратыўная Рэспубліка Камерун*. Прэзідэнтам краіны абраны старшыня партыі «Камерунскі саюз» Ахмаду Ахіджа. Яго ўрад абвясціў палітыку «планаванага лібералізму». У выніку зліцця Камерунскага саюза з некалькімі партыямі (чэрвень 1966 г.) створаны «Камерунскі нацыянальны саюз» (КНС). Паступовае засяроджванне ўлады ў руках цэнтральнага ўрада прывяло да адмены федэрацыі — 20 мая 1972 г. абвешчаная *Аб’яднаная Рэспубліка Камерун*. У краіне ўсталяваўся аўтарытарны рэжым А. Ахіджа. Правал эканамічнай палітыкі, у выніку чаго краіна апынулася ў глыбокім крызісе і стагнацыі, а таксама актывізацыя апазіцыі вымусілі яго ў 1982 г. падаць у адстаўку. Яго пераемнікам стаў Поль Бія. У сакавіку 1985 г. КНС рэарганізаваны ў ДАНК — «Дэмакратычнае аб'яднанне народа Камеруна». 25 студзеня 1984 г. краіна атрымала назву «*Рэспубліка Камерун*».

Пад націскам апазіцыі 19 снежня 1990 г. прыняты закон аб шматпартыйнасці. На прэзідэнцкіх выбарах 1992 г. перамог П. Бія (40 % галасоў), лідар Сацыял-дэмакратычнага фронту (СДФ) Джон Фру Ндзі набраў 36 %. Апазіцыя апратэставала вынікі выбараў у Вярхоўным судзе, але атрымала адмову. Маніфестацыі і пратэсты, арганізаваныя апазіцыяй на поўначы краіны, прывялі да арышту Дж. Фру Ндзі і яго прыхільнікаў і ўвядзення надзвычайнага становішча на 3-месячны тэрмін. З сямі кандыдатаў на прэзідэнцкіх выбарах 1997 г. зноў абраны П. Бія, які атрымаў 92,57 % галасоў выбаршчыкаў.

### XXI ст. 
На парламенцкіх выбарах 2002 г. ДАНК атрымаў 149 (са 180 мандатаў), СДФ — 22, а Камерунскі дэмакратычны саюз — 5. У маі 2004 г. у сталіцы прайшоў 10-тысячны мітынг, арганізаваны Кааліцыяй апазіцыйных сіл. У г. Гаруа ў жніўні 2004 г. на фоне заклікаў прыхільнікаў ісламу да гвалту ў дачыненні да «няверных» адбыліся сутыкненні паміж мусульманамі і хрысціянамі. На прэзідэнцкіх выбарах 2004 г. з 16 кандыдатаў перамогу атрымаў П. Бія (70,92 % галасоў).

## Дзяржаўны лад 
Камерун — прэзідэнцкая рэспубліка і дэцэнтралізаваная ўнітарная дзяржава. Сучасная мадэль улады сфармавалася праз канстытуцыйныя рэформы пасля незалежнасці, а рэдакцыя Канстытуцыі 1996 года, дапоўненая пазнейшымі папраўкамі, замацавала пераход да двухпалатнага парламента і абвясціла курс на дэцэнтралізацыю. Камерун таксама ўваходзіць у склад Садружнасці нацый з 1995 года.

, прэзідэнт краіны з 1982 года.]]
Ключавая фігура ў сістэме — прэзідэнт. Ён абіраецца прамым усеагульным галасаваннем на 7 гадоў і засяроджвае істотныя выканаўчыя паўнамоцтвы, у тым ліку прызначэнне прэм’ер-міністра і кабінета міністраў, а таксама кіраўніцтва ўзброенымі сіламі. У 2008 годзе папраўкі ў Канстытуцыю краіны скасавалі абмежаванне прэзідэнцкіх тэрмінаў і замацавалі імунітэт прэзідэнта за дзеянні, здзейсненыя пры выкананні паўнамоцтваў

## Эканоміка 
Камерун — краіна з даходам ніжэйшым за сярэдні. Эканоміка ў значнай ступені абапіраецца на выкарыстанне прыродных рэсурсаў і сельскую гаспадарку. Паводле Сусветнага банка, краіна мае запасы нафты і газу, рудных карысных выкапняў, а таксама каштоўныя пароды драўніны і шырокі спектр сельскагаспадарчай прадукцыі (у тым ліку каву, бавоўну, какаву, кукурузу і маніёк). Нягледзячы на рост нафтагазавага сектара з 1980-х гадоў, сельская гаспадарка і лясная гаспадарка працягваюць быць важнымі для занятасці і экспартных паступленняў краіны. Энцыклапедычныя агляды таксама падкрэсліваюць, што эканамічная сітуацыя адчувальная да ваганняў сусветных цэн на ключавыя тавары, найперш на нафту і какаву. Сусветны банк адзначае, што тэмпы росту стрымліваюць інфраструктурныя разрывы, праблемы з кіраваннем і інвестыцыямі, а таксама ўнутраныя канфлікты

У структуры экспарту істотную долю займаюць вуглевадароды. Паводле даных WTO Tariff & Trade Data, у 2022 годзе найбуйнейшымі экспартнымі пазіцыямі былі сырая нафта (37,7 % кошту экспарту), звадкаваны прыродны газ (14,1 %), какава-бабы (12,0 %) і неапрацаваная бавоўна (4,9 %). Да традыцыйных экспартных тавараў таксама адносяць лесаматэрыялы, какаву, бавоўну, бананы і каву, а ў прамысловым сектары важнае месца займае перапрацоўка сельскагаспадарчай сыравіны і вытворчасць асобных гатовых тавараў, у тым ліку тэкстылю і напояў. У імпарце прыкметную ролю маюць машыны і транспартнае абсталяванне, а таксама ўгнаенні, збожжавыя і частка харчовых тавараў

## Адносіны з Беларуссю 
Дыпламатычныя адносіны ўрады ўстанавілі 14 лістапада 2006 года.

## Вядомыя асобы 
* Жан Булі
* Жэрэмі Нжытап

## Гл. таксама 
* Вулкан Камерун

## Спасылкі 

Катэгорыя:Былыя калоніі Германіі
Катэгорыя:Франкамоўныя краіны
Катэгорыя:Унітарныя дзяржавы
Катэгорыя:Англамоўныя краіны і тэрыторыі
Катэгорыя:Цэнтральная Афрыка