open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ve Interactive

**Ve Interactive** (вымаўляецца *«Ві Інтэрактыў»*) — міжнародная тэхналагічная кампанія з галаўным офісам у Лондане. У кампаніі працуюць больш за 300 супрацоўнікаў. Ve Interactive мае больш за 4,5 тысячы кліентаў у галіне электроннай камерцыі па ўсім свеце: фірма мае 12 офісаў і выкарыстоўвае ў сваёй працы 19 моў. Кампанія прапануе рашэнні па паляпшэнню эфектыўнасці інтэрнэт-крам , дапамагаючы павялічваць абарот кампаній у галіне інтэрнэт-гандлю. Рашэнні Ve Interactive станам на жнівень 2014 года выкарыстоўваюцца кампаніямі-кліентамі ў 44 краінах свету.

Ve Interactive размешчана ў тэхналагічным кластары Тэх-Сіці (East London Tech City), частцы Лондана, якая вядомая сваімі тэхналагічнымі стартапамі. Ve Interactive знаходзіцца ў гістарычным раёне Лондана Кларкенвелл.

Акрамя рашэнняў у сферы электроннай камерцыі, Ve Interactive праводзіць маніторынг дадзеных у сферы анлайн-гандлю і рэгулярна публікуе сваю статыстыку пра тэндэнцыі на рынках, на якіх ажыццяўляе сваю дзейнасць.

У 2013 годзе гадавы аб’ём выручкі Ve Interactive ацэньваўся ў 23 млн фунтаў стэрлінгаў; Прагноз на 2014 год складае 400 млн.

## Гісторыя 
Фiрма Ve Interactive была створана ў кастрычніку 2009 года Дэвідам Дж. Браўнам, брытанскім серыйным прадпрымальнікам, як тэхналагічны стартап. З тых часоў яна хутка расла, што адлюстроўвае рост да 300 % у гадавым вылічэнні..

З моманту свайго заснавання ў Лондане, Ve Interactive заснавала аддзяленні ў наступных гарадах па ўсім свеце:

* Бостан (люты 2011)
* Стакгольм (кастрычнік 2011)
* Сідней (лістапад 2011)
* Сан-Паўлу (студзень 2012)
* Берлін (штаб-кватэра для рэгіёну Нямеччыны, Аўстрыі і Швейцарыі (ліпень 2012))
* Мюнхен (кастрычнік 2012)
* Шанхай (студзень 2013)
* Парыж (чэрвень 2013)
* Амстэрдам (ліпень 2013)
* Токіа (студзень 2014)
* Ганконг (красавік 2014)

Лонданская штаб-кватэра абслугоўвае рынак Брытаніі, але таксама мае спецыялізаваныя групы для Італіі, Польшчы, Расіі і Іспаніі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Ve Interactive  — афіцыйны вебсайт кампаніі
* Ve Interactive — інфармацыйная даведка на сайце CrunchBase.

Катэгорыя:Кампаніі Вялікабрытаніі
Аблайкет

**Аблайкет** (Аблаінкіт) — джунгарскі ўмацаваны будысцкі манастыр XVII стагоддзя. Заснаваны ў 1654 тайшы Аблаем. У 1671 падчас міжусобнай барацьбы ўзяты Галданам быў занядвбаны. Разваліны манастыра знаходзяцца на тэрыторыі Уланскага раёна Усходне-Казахстанскай вобласці. Комплекс размяшчаўся ў горах і ў плане меў форму пяцівугольніка. Па перыметры быў акружаны сцяной вышынёй да 2 м. Сцены абаранялі два культавыя збудаванні, у якіх у XVIII стагоддзі былі выяўлены рукапісы на мангольскай мове, статуі буд і выявы бадхісатваў і дхармапалаў з німбамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Аблаінкіт (крэпасць-манастыр)
* Маёр Ліхароў і пісьмёны Аблаінкіта 

Катэгорыя:Будыйскія храмы і манастыры
Катэгорыя:Славутасці Казахстана
Катэгорыя:Джунгарыя
Катэгорыя:Крэпасці паводле алфавіту
Катэгорыя:Крэпасці Казахстана
Цытадэль Салах ад-Дзіна

: *Гэта артыкул пра цытадэль у Сірыі. Глядзіце таксама Каірская цытадэль пра крэпасць у Каіры.*

міні|300px|Цытадэль Салах ад-Дзіна
**Цытадэль Салах ад-Дзіна** ( — Кал'ат-Салах-ад-Дзін), таксама вядомая як **Замак Салах ад-Дзіна** — замак у Сірыі, размешчаны за 30 км на ўсход ад Латакіі, у высакагорнай мясцовасці, на хрыбце паміж двума глыбокімі ярамі, і акружаны лясамі. Умацаванне існуе прынамсі з сярэдзіны X ст.

## Гісторыя 
У 975 годзе візантыйскі імператар Іаан I Цымісхій захапіў замак, і ён заставаўся пад візантыйскім кантролем прыкладна да 1108 года. У пачатку XII ст. франкі ўзялі яго пад свой кантроль, і замак стаў часткай створанай крыжакамі дзяржавы — Антыяхійскага княства. Крыжакі распачалі вялікую будоўлю, вынікам якой з'яўляецца сучасны выгляд большай часткі замка. У 1188 годзе замак узяты сіламі Саладзіна пасля трохдзённай аблогі. Замак зноў была абложаны ў 1287 годзе, гэтым разам абаронцамі і тымі хто аблажыў замак былі мамлюкі. У 2006 годзе замкі Кал'ат-Салах-ад-Дзін і Крак дэ Шэвалье былі прызнаны аб'ектамі Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА (у 2013 годзе ўнесены ў спіс аб'ектаў пад пагрозай). Замак знаходзіцца ва ўласнасці ўрада Сірыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Сірыі
Катэгорыя:Замкі Сірыі
Катэгорыя:Крэпасці крыжакоў
Катэгорыя:Крэпасці паводле алфавіта
Аляксандр Эдвардавіч Мяйштовіч

**Аляксандр Мяйштовіч** (;  — , Рым) — палітычны і дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі і Польшчы.

Нарадзіўся ў Ковенскай губерні Расійскай імперыі ў сям’і землеўласнікаў. Віцэ-старшыня Ковенскага таварыства сельскай гаспадаркі (1900—1904). Шматгадовы старшыня Віленскага зямельнага банка.

Дэпутат (1909—1917) ад Ковенскай губерні ў Дзяржаўным Савеце Расійскай імперыі, дзе ўваходзіў у склад дэпутацкай групоўкі «Кола Літвы і Русі» ў Дзяржаўным Савеце Расійскай імперыі.

Ад імя Юзафа Пілсудскага старшыня (1921—1922) Часовай урадавай камісіі Сярэдняй Літвы.

У міжваеннай Польшчы быў міністрам юстыцыі (1926—1928) у кабінетах Юзафа Пілсудкага і Казіміра Бартэля.

У 1905—1911 гг. быў прыхільнікам ідэй «краёвасці» (і фінансаваў выданне газеты «Kurier Litewski» краёўцаў), у 1911—1918 гг. быў прыхільнікам ідэй Польскай нацыянальна-дэмакратычнай партыі, у 1918—1939 гг. быў адным з лідараў «віленскіх кансерватараў».

У 1939 г. выехаў у Рым.

## Прозвішча 
## Літаратура 
* *Jurkowski, R.* Sukcesy i porażki. Ziemiaństwo polskie Ziem Zabranych w wyborach do Dumy Państwowej i Rady Państwa 1906—1913 / R. Jurkowski. — Olsztyn: WUWM Olsztyn, 2009. — 550 s.
* *Jurkowski, R.* Ziemiaństwo polskie Kresów Północno-Wschodnich 1864—1904. Działalność społeczno-gospodarcza / R. Jurkowski. — Warszawa : Przegląd Wschodni, 2001. — 606 s.
* *Szpoper, D.* Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s.
* Мяйштовіч Аляксандр. Фрагмент успамінаў. Князь Мірскі // Наша слова.pdf № 4 (160), 22 студзеня 2025; № 5 (161), 29 студзеня 2025.

Катэгорыя:Члены Ковенскага таварыства сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Краёўцы
Катэгорыя:Віленскія кансерватары
Катэгорыя:Палітыкі Сярэдняй Літвы
Катэгорыя:Палітыкі Польшчы
Нацыянальная бібліятэка імя Сечэні

]]
**Нацыянальная бібліятэка імя Сечэні** () — адна з двух нацыянальных бібліятэк Венгрыі (другая — бібліятэка Дэбрэцэнскага ўніверсітэта). У яе склад уваходзіць Карвініяна — рэнесансная бібліятэка караля Мацьяша.

Асноўнай задачай бібліятэкі з'яўляецца збор, апрацоўка і захоўванне ўсіх дакументаў, якія маюць дачыненне да Венгрыі. Сумарны аб'ём фонду складае каля 8 млн адзінак захоўвання. Асноўны фонд *«Хунгарыка»* уключае ўсе выданні, апублікаваныя ў межах Венгрыі на любых мовах; усе выданні, апублікаваныя на венгерскай мове; усе творы, створаныя венгерскімі аўтарамі ці ў супрацоўніцтве з імі не на венгерскай мове або за межамі Венгрыі, і ўсе публікацыі на замежных мовах, якія тычацца Венгрыі.

Нацыянальная бібліятэка была заснавана 25 лістапада 1802 года графам Ферэнцам Сечэні, які перадаў у яе фонд першыя некалькі тысяч розных выданняў, і носіць імя свайго заснавальніка. У наступным годзе публічная бібліятэка адкрылася ў Пешце і першыя часы на хвалі патрыятычнага ўздыму існавала за кошт добраахвотных унёскаў. У 1808 годзе парламентам было прынята рашэнне аб заснаванні Венгерскага нацыянальнага музея, і да 1949 года Нацыянальная бібліятэка Венгрыі знаходзілася ў яго складзе.

У 1846—1847 гадах бібліятэка разам з музеем пераехала ў новы будынак, пабудаванае ў стылі класіцызму. У наш час Нацыянальная бібліятэка імя Сечэні размяшчаецца ў крыле F Будайскага замка.

## Спасылкі 
* http://regi.oszk.hu/index_en.htm 
* Аблічбаваная Карвініяна  

Катэгорыя:Бібліятэкі Венгрыі
Венгрыя
Катэгорыя:Адукацыя ў Будапешце
Катэгорыя:Культура Будапешта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1802 годзе
Катэгорыя:1802 год у Будапешце
Дэбрэцэнскі ўніверсітэт

**Дэбрэцэнскі ўніверсітэт** () — найбуйнейшая навучальная ўстанова ў Дэбрэцэне і адзін з вядучых універсітэтаў у Венгрыі.

## Гісторыя 
Годам заснавання лічыцца 1538 год, калі ў Дэбрэцэне быў адкрыты кальвінісцкі каледж. Установа шмат разоў трансфармавалася і рэарганізоўвалася. Першая ўніверсітэцкая ўстанова на базе дэбрэцэнскага каледжа сфарміравана ў 1912 годзе (Каралеўскі ўніверсітэт Дэбрэцэна), пазней ён быў падзелены.

Сучасны ўніверсітэт заснаваны ў 2000 годзе ў выніку зліцця трох універсітэтаў Дэбрэцэна — сельскагаспадарчага, медыцынскага і прыродазнаўчанавуковага Універсітэта імя Кошута. Станам на 2010-я гады ўніверсітэт прымае каля 32 тыс. студэнтаў, з іх больш за 2 тыс. — з замежжа, прафесарска-выкладчыцкі склад налічвае 1,7 тыс. супрацоўнікаў.

## Вядомыя выпускнікі 
* Лаяш Фюр

## Спасылкі 
* Афіцыйны партал універсітэта 

Катэгорыя:Універсітэты Венгрыі
Катэгорыя:Адукацыя ў Венгрыі
Катэгорыя:Дэбрэцэн
Забжэ

**Забжэ** () — горад на правах павета ў Польшчы, у Сілезскім ваяводстве. Прамысловасць прадстаўленая чорнай металургіяй, машынабудаваннем, хімічнай, шкляной, харчовай і інш.

Адлегласць па прамой паміж гарадамі Забжэ — Мінск 699 км, да Варшавы — 261 км.

Насельніцтва — 178 030 жыхароў (2014).
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Тадэвуш Брадзецкі, польскі акцёр і рэжысёр
## Гарады-пабрацімы
Арадзя

**Ара́дзя** (), **Надзь Варад** (), **Гросвардэйн** () — горад у Румыніі ў Крышане. Паводле даных перапісу 2002 года насельніцтва каля 206 тыс. чалавек (адзінаццатае месца ў краіне).

## Геаграфія 
Цэнтр рэгіёна Крышана, адміністрацыйны цэнтр павета Біхор. Горад размешчаны на мяжы з Венгрыяй, на Сярэднедунайскай нізіне ў даліне ракі Крышул-Рэпедэ (рум. Crişul Repede, венг. Sebes-Körös — *Шэбеш-Керэш*).

## Гісторыя 
Упершыню Арадзя згадваецца пад лацінскай назвай **Варадынум** () у 1113 годзе. Крэпасць Арадзі, руіны якой захаваліся дагэтуль, упершыню згадана ў 1241 годзе ў сувязі з падрыхтоўкамі да абароны ад мангола-татараў. Аднак, толькі ў XVI стагоддзі паселішча пачало ператварацца ў горад.

У 1700-х гадах венскі інжынер Франц Антон Хілебрант спраектаваў забудову горада ў стылі барока. Пачынаючы з 1752 года ў горадзе была пабудавана вялікая колькасць будынкаў, сярод іх: рымска-каталіцкі сабор, Палац епіскапа, Музей зямлі Крыс (Muzeul Ţării Crişurilor).

У канцы Другой сусветнай вайны горад быў вызвалены 12 кастрычніка 1944 года войскамі 2-га Украінскага фронту падчас Дэбрэцэнскай аперацыі.

## Эканоміка 
Арадзя доўгі час была адным з найбольш паспяховых гарадоў у Румыніі, галоўным чынам дзякуючы свайму месцазнаходжанню на венгерскай мяжы — яна была варотамі ў Заходнюю Еўропу. Пасля 1989 года ў Арадзі пачаліся значныя эканамічныя пераўтварэнні, развіццё сферы паслуг.

Узровень беспрацоўя ў горадзе складае каля 6 %, гэта трохі ніжэй чым у сярэднім па Румыніі, але вышэй чым у цэлым у павеце Біхор (2 %). Арадзя ў наш час вырабляе прыблізна 63 % індустрыяльнай вытворчасці павета Біхор, складаючы прыблізна 34,5 % насельніцтва павета. Галоўныя галіны прамысловасці: мэблевая, тэкстыльная, абутковая і харчовая.

## Транспарт 
У горадзе існуе тры трамвайныя маршруты і некалькі аўтобусных. Тры чыгуначныя станцыі. З Арадзі трамвай не даязджае да мяжы 6 км, а гарадскі аўтобус — 4 км.

## Этнічны склад 
* 1910: 69 000 (румын: 5,6 %, венграў: 91,1 %)
* 1920: 72 000 (румын: 5 %, венграў: 92 %)
* 1930: 90 000 (румын: 25 %, венграў: 67 %)
* 1966: 122 634 (румын: 46 %, венграў: 52 %)
* 1977: 170 531 (румын: 53 %, венграў: 45 %)
* 1992: 222 741 (румын: 64 %, венграў: 34 %)

## Архітэктура 
Старыя раёны горада галоўным чынам забудаваны будынкамі ў стылі барока эпохі Аўстра-Венгерскай імперыі. Ускраіны горада ўяўляюць сабой пабудовы часоў камунізму.

У 2002 годзе шматлікія гістарычныя будынкі былі адрэстаўраваны.

## Гарады-пабрацімы 
Арадзя з’яўляецца горадам-пабрацімам наступных гарадоў:

*  Дэбрэцэн, Венгрыя (1992)
*  Лінчэпінг, Швецыя (1996)
*  Каслада, Іспанія (2005)
*  Гіватаім, Ізраіль (2005)
*  Мантуя, Італія (2005)
*  Сейра, Францыя (2008)
*  Івана-Франкоўск, Украіна
*  Кошыцы, Славакія

## Гл. таксама 
* Баскетбольны клуб «Арадзя»

## Спасылкі 
* Турыстычны гід Арадзі 

Катэгорыя:Гарады Румыніі
Галац

**Гала́ц** () ад грэчаскага Галазіян ( — «блакітны», як яго называлі ў Візантыі) — горад і порт на ўсходзе Румыніі, у вусці Дуная, адміністрацыйны цэнтр жудзеца Галац. На 2005 год насельніцтва складала 331,4 тысяч жыхароў. Вядомы з XIII стагоддзя. Металургічны камбінат, суднабудаванне, вытворчасць суднавага абсталявання, хімічная, тэкстыльная, мэблевая прамысловасць. Музей гістарычны, сучаснага румынскага мастацтва. Храмы XVII стагоддзя, ансамбль цэнтра Галаца (1956-1960), новыя жылыя раёны.

## Геаграфічнае становішча 
Горад размешчаны на ўсходзе Румыніі, каардынаты 45°27' пн.ш. і 28°02' у.д. Размешчаны на левым беразе Дуная, займае плошчу 246.4 кв. км, на стыку рэк Сірэт (на захадзе) і Прут (на ўсходзе). Знаходзіцца за 80 км ад Чорнага мора.

## Гісторыя 
Вядомы з XIII стагоддзя. У Галацы была размешчана першая ва ўсходняй Еўропе місія Ватыкана.

У лістападзе 1769 г. каля Галаца адбылася бітва паміж рускай арміяй і туркамі. Галац быў таксама заняты рускай арміяй з 1789 па 1791 гг.

Галац напачатку XIX стагоддзя стаў адным з першых тэатраў ваенных дзеянняў падчас вызваленчай вайны Грэцыі супраць турак 1821—1829 гг.

Менавіта ў Галацы 21 лютага 1821 года пад камандваннем былога расійскага маёра Васіліса Каравіяса, 150 грэкаў (галоўным чынам кефаланійцаў) упершыню ўступілі ў бой з туркамі. Падчас далейшых падзей, пасля гераічнай абароны горада, грэкам удалося прарвацца з абложанага туркамі горада 1 мая 1821 г. пад камандваннем Афанасіяса Карпенісіётыса (гл. Бітва за Галац). Але туркі перабілі жыхароў і спалілі горад.

Грэчаская прысутнасць у Галацы, асабліва ў суднаходстве, была прыкметнай і ў другой палове XIX стагоддзя. У значнай меры гэта прысутнасць, як і прысутнасць іншых замежнікаў, была абумоўлена статусам порта-франка, які быў адменены толькі ў 1883 г. У сілу значнай гістарычнай сувязі горада з Грэцыяй адзін з раёнаў грэчаскай сталіцы, Афін, называецца Галацы.

## Эканоміка 
thumb|right|Металургічны камбінат
У горадзе размешчаны найбуйнейшы ў краіне металургічны камбінат Арселар-Мітал Галац, да 2001 года камбінат належаў дзяржаве. Таксама ў Галацы знаходзіцца найбуйнейшая на Дунаі суднаверф. Гэтаму спрыяе выгоднае эканоміка-геаграфічнае становішча горада, размешчанага недалёка ад чарнаморскага ўзбярэжжа.

Таксама ў Галацы размешчаны памежны пункт з Малдовай.

## Гарады-пабрацімы 
Галац з’яўляецца горадам-пабрацімам наступных гарадоў:

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт муніцыпалітэта 

Катэгорыя:Гарады Румыніі

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1445 годзе
Венгерскі нацыянальны музей

[thumb|300px|Венгерскі нацыянальны музей з помнікам [Янаш Арань|Янашу Араню]]
thumb|300px|Інтэр’ер Венгерскага нацыянальнага музея
**Венгерскі нацыянальны музей** () — адзін з галоўных музеяў Будапешта, прысвечаны гісторыі і мастацтву Венгрыі.

## Гісторыя 
Музей быў заснаваны ў 1802 годзе на аснове калекцыі манет, кніг і рукапісаў графа Ферэнца Сечэні, а ў наш час фонды музея налічваюць больш за мільён розных экспанатаў.

## Будынак 
Размяшчаецца ў велічным будынку з калонамі, створаным па праекце Міхая Полака. У афармленні інтэр'ераў музея бралі ўдзел Карай Лотц і Мор Тан. На ступенях гэтага будынка ў 1848 годзе паэт Шандар Петэфі заклікаў народ да рэвалюцыі, прачытаўшы сваю *«Нацыянальную песню»*.

## Экспазіцыя 
Пастаянныя выстаўкі Венгерскага нацыянальнага музея ахопліваюць гісторыю Венгрыі з моманту заснавання дзяржавы да 1990-х гадоў. У лапідарыі прадстаўлена калекцыя камянёў рымскага перыяду і іншыя археалагічныя знаходкі. Сярэднявечны перыяд і эпоху турэцкага нашэсця ў Венгрыі ілюструюць каралеўскія рэгаліі, прадметы сярэднявечнага побыту, ювелірныя вырабы, калекцыя манет і зброі. У экспазіцыі залы, прысвечанай рэвалюцыі 1848—1849 гадоў, прадстаўлены палатка камандуючага турэцкай арміяй і цудоўныя інкруставаныя рэнесансныя сталы аднаго з храмаў паўночна-ўсходняй часткі Венгрыі. Зала гісторыі XX стагоддзя прыцягвае ўвага выстаўкай зброі часоў дзвюх сусветных войнаў і калекцыяй агітацыйных плакатаў.

Асобная зала музея прысвечана каралеўскай мантыі, у якой каранаваўся заснавальнік венгерскай дзяржавы кароль Іштван. Яна выканана з візантыйскага шоўка з залатым гафтам і ўпрыгожана жэмчугам. Святы Іштван падарыў мантыю царкве ў 1031 годзе.

У партрэтнай галерэі музея прадстаўлена цудоўны збор партрэтаў каралёў з дынастыі Арпадаў.

У музычнай экспазіцыі Венгерскага нацыянальнага музея прадстаўлены клавікорд Моцарта, барытон Эстэрхазі, арфа Марыі-Антуанэты, раялі Бетховена і Ліста.

## Літаратура 
* Венгрия. Издательство «Вокруг света», 2009 ISBN 978-5-98652-226-5
* Михаэль Херл. Будапешт. Издательство Polyglott, 1996 ISBN 5-88395-021-3

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Музеі Будапешта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1802 годзе
Катэгорыя:1802 год у Будапешце
Сасновец

**Сасновец** () — горад на правах павета ў Сілезскім ваяводстве Польшчы. Прамысловасць прадстаўленая чорнай металургіяй, машынабудаваннем, хімічнай, шкляной, харчовай і інш.

Адлегласць па простай Сасновец — Мінск — 685 км, да Варшавы — 252 км.

## Насельніцтва 
* 2013 год — 213 513
* 2023 год — 189 178 жыхароў.

## Асноўныя помнікі і турыстычныя славутасці 
Паводле
* Сялецкі замак (XV ст.) у раёне Селец
* Парк Сілэцкі ў гарадской частцы Селец — палацавы парк
* Палац Дзетля ў раёне Погань
* Парк Дыетлава (раней Жаромскі парк) — палацавы парк у раёне Погань
* Палац Шонаў з паркам і палацавым комплексам у раёне Срадула
* Палац Оскара Шона на вуліцы 1 Мая
* Палац Вілімаў у раёне Срадула
* Палац М’ерашэўскага ў раёне Загожа
* Народны дом у закапанскім стылі ў раёне Астровы Гурнічы
* Кафедральны сабор Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў раёне Сродмесце
* Касцёл Святога Іаакіма (1848)
* Царква Святых Веры, Надзеі, Любові і маці іх Сафіі евангельскай царквы
* Касцёл св. Яахіма ў раёне Загожа
* Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса
* Эвангеліка-аўгсбургскі касцёл св. Яна Евангеліста ў раёне Погань
Білгарад-Дністроўскі

**Білгарад-Дністроўскі** () — горад у Адэскай вобласці Украіны, на Днястроўскім лімане. Адміністрацыйны цэнтр Білгарад-Дністроўскага раёна. Знаходзіцца за 18 км ад Чорнага мора, за 100 км ад Адэсы. Чыгуначная станцыя. Порт.

ЮНЕСКА занесла Белгарад у спіс найстарэйшых гарадоў Еўропы, што мелі бесперапыннае існаванне — побач з Рымам, Афінамі і Іерусалімам.

## Гісторыя 
Век Белгараду-Днястроўскага складае каля 2500 гадоў. Горад шмат разоў змяняў назву (*Ціра*, *Альба*, *Аспракастрон*, *Акчакерман*, *Чатаця-Албэ*, *Манкастра*, *Акерман*), апошняе перайменаванне адбылося пасля далучэння паўднёвай Бесарабіі да СССР (1940).

У IX ст. плямёны ўлічаў і тыверцаў стварылі тут эканамічны, палітычны і гандлёвы цэнтр — Белгарад. З XIII ст. уваходзіў у склад Галіцка-Валынскага княства. У XIV ст. яго захапілі генуэзцы і перайменавалі ў Манкастра (Маўракастра).

У выніку бітвы на Сініх Водах (1362) перайшоў да пляменніка Альгерда князь Юрый Карыятавіч, які вёў актыўную барацьбу супраць татарскіх уладароў.

У XV ст. вядомы пад назвай Чататаальба (Белая фартэцыя) перайшоў да Малдаўскага княства. У 1484 горад захапіла Турцыя, перайменаваўшы яго 1503 у Акерман (Белы камень). У XVI—XVIII стагоддзях быў сталіцай Белгарадскай Арды. Паводле Бухарэсцкай мірнага дагавора 1812, якім скончылася расійска-турэцкая вайна, Акерман увайшоў у склад Расійскай імперыі.

З 1991 у складзе незалежнай Украіны.

### Чорны Горад 
У 1421 на месцы цяперашняга прадмесця Белгараду-Днястроўскага (на супрацьлеглым ад цэнтру горада беразе Днястра) вялікі князь літоўскі Вітаўт заснаваў умацаванае горадзішча, якое атрымала назву Чорны Горад.

Фартыфікацыя згадваецца ў спісе замкаў, складзеным пасля яго смерці ў 1430.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Турыстычная інфармацыя 
Білгарад-Дністроўскі мае шэраг цікавых турыстычных аб'ектаў:
* Акерманская крэпасць (XV ст.).
* Армянская царква (XІV ст.).
* Балгарская царква (1840).
* Грэчаская царква (XIII ст.).
* Падземная царква Іаана Сучаўскага (XIV—XIX ст.).
* Раскопкі старадаўняга горада Ціра( V ст. да н.э.).
* Свята-Ушэсценскі сабор (1815—1820).
* Свята-Мікалаеўская царква (1867).
* Скіфская магіла.
* Сармацкі склеп (III ст. н.э.).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Парты Украіны
Катэгорыя:Гарады на Днястры
Катэгорыя:Курорты Украіны
Катэгорыя:Буджак
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Украіны
Катэгорыя:Гарады Русі
Катэгорыя:Гарады Адэскай вобласці
Бельска-Бяла

**Бельска-Бяла** (, ) — горад на правах павета ў Сілезскім ваяводстве Польшчы.

Адлегласць па прамой паміж гарадамі Бельска-Бяла — Мінск 719 км, да Варшавы — 299 км.

Насельніцтва —  (2014 год).

Утвораны ў 1951 пасля зліцця гарадоў Бельска і Бяла. Бельска мела гарадскія правы з канца XIII стагоддзя. З 1327 года пад уладай Чэхіі. З XV стагоддзя развіваецца суконная вытворчасць. З 1920 года ў складзе Польшчы. Бяла атрымала гарадскія правы ў 1723 годзе. З 1772 года ў складзе Аўстрыі. З 1918 года ў межах Польшчы.

Прамысловасць прадстаўленая машынабудаваннем, хімічнай, шкляной, харчовы і інш.

Турызм: 2 тэатры, 2 музеі. Помнікі архітэктуры: замак XV—XVIII стагоддзяў, касцёлы і комплекс жылых мураваных дамоў XVII—XVIII стагоддзяў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Беларусізм

**Беларусізм** — словы і фразеалагізмы, а таксама сінтаксічныя і граматычныя канструкцыі беларускай мовы, якія выкарыстоўваюцца ў іншай мове (літаратурнай або размоўнай).

## У рускай мове 
У рускай мове да беларусізмаў адносяцца:
* словы беларускай мовы, якія не маюць цалкам супадальных па форме і змесце адпаведнікаў у рускай мове;
* словы беларускай мовы, якія маюць адпаведныя па форме і змесце словы на рускай мове; словы рускай мовы маюць іншую стылістычную афарбоўку альбо належаць да абласной лексікі;
* словы беларускай мовы, якія маюць адпаведнасці па форме ў рускай мове пры несупадзенні аб'ёму значэнняў.

### Сінтаксічныя 
* «Смеяться с (кого-л.)» замест «смеяться над (кем-л.)».
* «Богатый на урожай» замест «богатый урожаем».

### Лексічныя 
* «Незалежность» (саркастычна, з адмоўнай афарбоўкай) замест «независимость» (пра Беларусь).
* «Мова» замест «белоруский язык».
* «Свядомый» (саркастычна, з палітычнай канатацыяй) замест «сознательный» (пра беларускіх патрыётаў).

## У літоўскай мове 
У літоўскую мову патрапіла каля 1000 беларускіх словаў. Пачатковае беларускае ***г*** у літоўскай мове адпадае або замяняецца гукам ***g***. Найбольш характэрнымі словамі, перанятымі з беларускай, з'яўляюцца: anykas — унук, baravikas — баравік, blinas — блін, botggas — батог, cesnykas — часнок, часнок, duda — дуда, grybas — грыб, gutaryti — гутарыці, kisilius — кісель, krupos — крупы, miestas — места (горад), norggas — нарог, slyvа — сліва, visniа — вішня, telyjа — цялё, цяля.

Некаторыя лацінскія і нямецкія словы патрапілі ў літоўскую праз беларускую. Напрыклад: kvarmas — хворма (форма), kvartugas — хвартух (фартух).

Беларускі ўплыў пашырыўся і на фанетыку літоўскай мовы. Нярэдка сустракаецца дзеканне, дзе ***д***, ***т*** перад ***е***, ***і*** замененыя беларускім спосабам гукамі ***дзь***, ***ць***: Dzievas (Бог) замест Dėvas, žalcis (змяя) замест žaltis, kaść (рыць) замест kasti.

Катэгорыя:Запазычанні
Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:Руская мова
Катэгорыя:Літоўская мова
Даходны дом

[thumb|300пкс|Даходныя дамы па [Савецкая вуліца (Мінск)|вул. Савецкай, 17 і 19 у Мінску]]
**Дахо́дны дом** — гарадскі шматкватэрны жылы дом, прызначаны для здачы кватэр у наём.

У Еўропе з’явіліся ў 1830—1840-я гады, у пачатку XX стагоддзя — адзін з асноўных тыпаў жылля гараджан. На Беларусі існавалі з 1870-х гадоў да ўсталявання савецкай улады. У пачатку XX стагоддзя будаваліся 3—5-павярховыя даходныя дамы секцыйнага (найбольш пашыраныя), калідорнага, галерэйнага і мяшанага тыпаў. На 1-м паверсе даходных дамоў былі гандлёвыя ўстановы. Іх архітэктура часцей мела эклектычны характар.

У будаўніцтве даходных дамоў прымалі ўдзел архітэктары В. Вукалаў, С. Гайдукевіч, Г. Гай, С. Шабунеўскі і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жыллё
*
Міжнародны дзень ляўшы

2002 года]]
**Міжнародны дзень ляўшы** () - неафіцыйнае свята, прысвечанае людзям, якія пераважна карыстаюцца левай рукой.Адзначаецца штогод 13 жніўня.

Упершыню гэты дзень быў адзначаны 13 жніўня 1976 года па ініцыятыве *Lefthanders International*. Згодна з асобнымі іншымі звесткамі упершыню дзень ляўшы быў адзначаны 13 жніўня 1992 года па ініцыятыве створанага за два гады да гэтага брытанскага Клуба ляўшэй.

Святкаванне дня ляўшэй мае наступныя мэты:
* распаўсюдзіць веды пра тыя нязручнасці, з якімі сутыкаюцца ляўшы ў свеце, населеным пераважна праўшамі;
* навучаць дызайнераў і вытворцаў як забяспечыць камфорт і бяспеку ляўшэй пры стварэнні прдукцыі і праектаванні будынкаў;
* адзначаць тыя моцныя бакі і перавагі, якімі валодаюць ляўшы, і абвяргаць тыя міфы і забабоны, якія склаліся вакол леварукасці ў шматлікіх культурах на працягу стагоддзяў і з'яўляюцца крыніцай перадузятага стаўлення і сёння;
* забяспечыць максімальна вялікі асартымент інструментаў і абсталявання распрацаваных адмыслова для леварукіх людзей каб зрабіць іх побыт прасцейшым;
* даследаваць разнастайныя аспекты леварукасці.

## Спасылкі 
* Сайт пра Дзень ляўшы
* Інфармацыя пра дзень на сайце Каляндар свят

Катэгорыя:Святы 13 жніўня
Катэгорыя:Міжнародныя дні
Фарс

[thumb|250px|Прагляд фарсу ў тэатры ([Кузьма Пятроў-Водкін)]]
**Фарс** ( — начыняю) — малая, аднаактная пацяшальная камедыя. Узнік каля 12 ст. ў гарадах Заходняй Еўропы ў якасці жартоўнай устаўкі (начыння) ў літургічнай драме, містэрыі і плошчавым карнавальным паказе. Росквіту дасягнуў у французскай літаратуры 14—16 стст., дзе акрэсліўся ў самастойны жанр народнага паказу. Выяўленчыя асаблівасці: карыкатурнасць дзейных асоб (з выкарыстаннем вобразаў-масак), буфанаднасць прыёмаў, эксцэнтрычнасць паказу падзей, схільнасць да адвольных знешніх эфектаў, вострасюжэтных грубавата-пікантных абставін і зніжанай лексікі. У ходзе развіцця часам набліжаецца да сатырычнай камедыі. Разам з пераважна пацяшальным прызначэннем выконвае ролю палітычнай сатыры і памфлета. Да фарсавасці ў сваіх творах шматкроць прыбягалі Бертальд Брэхт, Лопэ дэ Вега, Карла Гальдоні, Жан Мальер, Мігель Сервантэс і Уільям Шэкспір. Многія прыёмы захаваліся ў сучаснай цыркавой клаўнадзе і святочна-карнавальных паказах. У беларускай драматургіі выяўленчыя прыёмы таксама шырока выкарыстоўваліся (Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч «Пінская шляхта», Янка Купала «Прымакі», Леапольд Родзевіч «Конскі партрэт», Уладзіслаў Галубок «Ветрагоны», Еўсцігней Міровіч «Каваль-ваявода», Андрэй Макаёнак «Трыбунал» і Алесь Петрашкевіч «Куды ноч, туды сон»).

Катэгорыя:Камедыя
Катэгорыя:Віды і жанры тэатра
Катэгорыя:Жанры кіно
Катэгорыя:Драматургія
Катэгорыя:Сатыра
Катэгорыя:Цырк
Лапідарый (экспазіцыя)

right|thumb|Музей-лапідарый (Будапешт, Венгрыя)
**Лапідарый** (ад  — камень) — экспазіцыя ўзораў старадаўняга пісьма, выкананага на каменных плітах (у тым ліку надмагіллях). Пад гэта паняцце таксама трапляюць рэшткі скульптур і пабудоў, гэта значыць часткі некалі адзінага цэлага (часам невядомага паходжання), якія часцяком выстаўляюцца ў месцах археалагічных раскопак.

## Гл. таксама 
* Гліптатэка

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музеі
Паўночная Ютландыя

**Тапонім**:
* Вобласць Паўночная Ютландыя — адміністрацыйная вобласць у Даніі.
* Востраў Паўночная Ютландыя — востраў на поўначы Даніі.
Наланда

**Нала́нда** — будыйскі ўніверсітэт і манастырскі комплекс, які існаваў у V—XII стст. на поўначы Індыі, адзін з найбуйнейшых адукацыйных цэнтраў свайго часу, у якім працавалі, выкладалі і навучаліся многія выдатныя будыйскія філосафы з розных краін, і куды з'язджаліся шматлікія паломнікі. У наш час руіны Наланды — гістарычны помнік у індыйскай правінцыі Біхар, у 90 км на паўднёвы ўсход ад Патны, старажытнай сталіцы Індыі.

## Гісторыя 
Універсітэт быў заснаваны ў першай траціне V стагоддзя. Росквіт Наланды прыйшоўся на перыяд кіравання Гупцкай дынастыі, аднак кіраўнікі Пала, якія змянілі Гуптаў, працягвалі аказваць заступніцтва гэтай установе.

Пра Наланду пісаў вядомы кітайскі будыйскі навуковец і падарожнік VI стагоддзя Сюаньцзан. Там выкладала тысяча прафесараў, вучылася дзесяць тысяч студэнтаў, універсітэту належалі дзевяціпавярховыя пабудовы, 6 храмаў і 7 манастыроў, у бібліятэцы захоўвалася 9 мільёнаў кніг. Паводле Сюаньцзану, ва ўніверсітэце існавала ранняе падабенства ўступных іспытаў: прыбыўшым для ўдзелу ў дыскусіях брамнікі задавалі складаныя пытанні, так што тыя, што не здолелі даць адказ адмаўляліся ад ідэі ўвайсці.

У 1193 годзе ўніверсітэт быў разбураны ў выніку ўварвання цюркскай захопніцкай арміі на чале з мусульманскім фанатыкам Бахціярам Халджы, які ўкараняў іслам сілай зброі. Тысячы манахаў былі спалены жыўцом ці абезгалоўлены, найбагацейшая бібліятэка Наланды была спалена. Гэта падзея нанесла вялікі ўдар па будызме ў Індыі, які пасля гэтага прыйшоў у заняпад. Шматлікія будыйскія манахі, ратуючыся ад праследаванняў, беглі ў Непал і Тыбет.

У 1351 годзе ў Тыбеце адкрыўся навучальны цэнтр пад тым жа імем.

thumb|left|300px|Руіны Наланды
У IX—XII стагоддзях дзякуючы дзейнасці настаўнікаў з Наланды сфармавалася тыбецкая будыйская традыцыя. Навукоўцы з Наланды сфармулявалі асноватворныя прынцыпы махаяны, на якія ў далейшым абапіралася большасць школ далёкаўсходняга будызму, а таксама некаторыя ідэі, якія атрымалі развіццё ў тхеравадзе.

Ва ўніверсітэце Наланды размяшчаліся майстэрні па перапісцы кніг, а таксама майстэрні будыйскага жывапісу і бронзавай скульптуры. Па ўсёй верагоднасці ў Наландзе былі выпрацаваны ваджраянскія каноны адлюстравання будыйскіх божастваў, якія ў далейшым разам з уцекачамі ад ісламскіх іканаборцаў манахамі былі перанесены ў мастацтва Непала і Тыбета.

На месцы ўніверсітэта засталіся часткова захаваныя руіны. Паблізу размяшчаецца сучасны цэнтр тхеравады. Раскапаная археалагічная зона займае плошчу каля 150,000 кв. м, але яшчэ значная частка застаецца нераскрытай. У размешчаным паблізу музеі захоўваюцца манускрыпты, выяўленыя пры раскопках.

З 2006 года сіламі будыстаў Індыі і іншых краін плануецца адраджэнне ўніверсітэта Наланды пад назвай Nalanda International University. Першыя заняткі ў Міжнародным Універсітэце Наланды запланаваны на 2014 год.

## Гл. таксама 
* Гісторыя будызму

## Спасылкі 
* Гісторыя манускрыпта з Наланды 

Катэгорыя:Будыйскія навучальныя ўстановы
Катэгорыя:Будыйскія храмы і манастыры Індыі
Катэгорыя:Музеі Індыі
Брэіла (жудзец)

**Брэі́ла** () — румынскі жудзец у рэгіёне Валахія.

## Геаграфія 
Жудзец займае плошчу 4766 км².

Мяжуе з жудзецамі Тулча — на ўсходзе, Бузэу — на захадзе, Галац і Вранча — на поўначы, Яламіца і Канстанца — на поўдні.

## Насельніцтва 
У 2007 годзе насельніцтва жудзеца складала 365 628 чалавек (у тым ліку мужчынскае насельніцтва — 178 044 і жаночае — 187 584 чалавек), шчыльнасць насельніцтва — 76,15 чал./км².

## Адміністрацыйны падзел 
У жудзецы знаходзяцца 1 муніцыпій, 3 гарады і 40 камун.

### Гарады 
* Янка (Ianca)
* Ынсурацэй (Însurăţei)
* Фэурэй (Făurei)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Жудзецы Румыніі
Жудзецы Румыніі

**Жудзе́ц** ( — «павет») — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Румыніі першага ўзроўню. Жудзецы падзяляюцца на гарады і камуны.

## Гісторыя 
Упершыню падзел на жудзецы быў уведзены ў XV стагоддзі, калі жудзецы кіраваліся *жу́дамі* (), якія выконвалі адміністрацыйныя і судовыя функцыі. Сучасны адміністрацыйны падзел на жудзецы быў усталяваны ў XIX стагоддзі па прыкладзе французскіх дэпартаментаў: у кожным жудзецы быў прызначаны прэфект, які быў прадстаўніком урада жудзеца і главой мясцовай адміністрацыі.

Камуністычная партыя змяніла сістэму жудзецаў рускай сістэмай раёнаў, але ў 1968 годзе жудзецы былі адноўлены. У 1981 годзе былыя жудзецы Ілфаў і Яламіца былі рэарганізаваны ў жудзецы Джурджу, Кэлэраш, Яламіца і Ілфаў. Да 1995 года Ілфаў быў асобным жудзецам. У наш час ён знаходзіцца ў падпарадкаванні муніцыпія Бухарэст.

## Спіс жудзецаў 
Румынія падзелена на 41 жудзец і 1 муніцыпій (2011):

## Спасылкі 

Румынія
Паўднёва-ўсходні рэгіён развіцця Румыніі

**Паўднёва-ўсходні рэгіён развіцця Румыніі** () — адзін з рэгіёнаў развіцця Румыніі. Не з'яўляецца адміністрацыйнай адзінкай, быў створаны ў 1998 годзе для лепшай каардынацыі мясцовага развіцця падчас уступлення Румыніі ў Еўрапейскі саюз.

## Склад 
У склад ПУРР Румыніі ўваходзяць жудзецы:
*Брэіла
*Бузэу
*Вранча
*Галац
*Канстанца
*Тулча

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Рэгіёны развіцця Румыніі
Карлавы Вары (раён)

**Раён Карлавы Вары** () — адзін з 3 раёнаў Карлаварскага края Чэшскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Карлавы Вары. Плошча раёна&nbsp;— 1 514,95 кв. км. (з якіх 331,61 км займае ваенны палігон Градзіштэ з насельніцтвам у 601 чалавек), насельніцтва складае 124 054 чалавек. У раёне налічваецца 54 муніцыпалітэта, з якіх 14&nbsp;— гарады.

## Геаграфія 
Раён размешчаны ў цэнтральнай частцы края. Мяжуе з раёнамі Хеб і Сокалаў Карлаварскага края; Пльзень-поўнач і Тахаў Пльзенскага края; Хомутаў і Лоўні Усцецкага края; на паўночным захадзе — дзяржаўная мяжа з Германіяй.

## Гарады і насельніцтва 
Даныя на 2009 год:

Сярэдняя шчыльнасць — 81,89 чал./км²; 82,62 % насельніцтва жыве ў гарадах.

## Спасылкі 
* Даныя МУС ЧР

Катэгорыя:Раёны Карлаварскага края
Васіль Фёдаравіч Маас

**Васіль Фёдаравіч Маас** (? — пасля 1900, Коўна) — расійскі архітэктар, архітэктар мінскага губернскага праўлення.

## Біяграфія 
Навучаўся ў Акадэміі мастацтваў. У 1864 годзе атрымаў 2 сярэбраны медаль за праект тэатра; у 1865 г. — званне класнага мастака 3 ступені за праект сельскай царквы.

### Дзейнасць у Адэсе 
З 1856 года працаваў у Адэсе, дзе некаторы час працаваў архітэктарам у Адэскім інжынерным упраўленні i выкладаў у Адэскай рысавальнай школе; будынак 3-й мужчынскай гімназіі, цяпер корпус універсітэта ўнутраных спраў на Успенскай.

### Дзейнасць у Мінску 
Пад старасць у 1889 годзе Васіль Маас па невядомай прычыне пераехаў у Мінск, дзе стаў архітэктарам губернскага праўлення. У Мінску распісаў плафон глядзельнай залы Гарадскога тэатра.

Спрабаваў стварыць школу для мастакоў з малазабяспечаных пластоў грамадства, якая магла б зарабляць правядзеннем выставак. Адкрылася яна 24 мая 1891 года ў залах Дваранскага сходу. Было прадстаўлена каля 100 карцін, у ліку якіх знаходзіліся творы А. Бартэльса, Я. Матэйкі, І. Айвазоўскага, Э. Сукоўскага, , Мяшчэрскага. Аднак яна не мела таго поспеху, на які разлічвалі арганізатары. Пасля пакрыцця расходаў засталася зусім нязначная сума.

У канцы 1891 года В. Ф. Маас стварыў мастацка-сталярную майстэрню, у якой не толькі бясплатна выкладаў, але і выдаваў вучням штотыдзень па 50 капеек са сваіх сродкаў, каб даць ім магчымасць хадзіць на заняткі. Для майстэрні было выдзелена памяшканне пры летнім тэатры ў гарадскім садзе. З надыходам летняга тэатральнага сезона майстэрня пазбавілася памяшкання і з-за адсутнасці грошай на наём іншага спыніла існаванне.

Але В. Ф. Маас не здаецца. У 1894 годзе ён звяртаецца ў Акадэмію мастацтваў з просьбай дапамагчы ў арганізацыі мастацкай школы. Пры гэтым паведамляе, што мінскія жывапісцы — баталіст А. Папоў і акварэліст Э. Сукоўскі згодныя гэтак жа, як і ён, выкладаць бясплатна. Аднак і гэтая спроба скончылася безвынікова.

Дзейнасць В. Мааса сустрэла супраціў з боку чыноўнікаў, у выніку чаго ён пасля 1900 года з’ехаў у Коўна, дзе і памёр.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Адэсы
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Мінскія губернскія архітэктары
Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Пётр Рыгоравіч Кахоўскі

**Пётр Кахоўскі** (; 1797 або 1799 — 1826) — расійскі дваранін, дзекабрыст, забойца (1825) генерала Міларадавіча і камандзіра лейб-гвардыі Грэнадзёрскага палка Мікалая Сцюрлера (1786—1825).

## Біяграфія 
Пётр Кахоўскі паходзіў са збяднелых дваранаў Смаленскай губерні. Ён нарадзіўся ў 1797 годзе (або ў 1799 годзе ў сяле Праабражэнскім, вучыўся ў пансіёне пры Маскоўскім універсітэце: «па-руску, па-нямецку і па-французску чытаць, пісаць і казаць умее, гісторыю, геаграфію і арыфметыку ведае». Па прызнанні самога Кахоўскага, на фарміраванне яго думкаў паўплывала дзіцячае вывучэнне «грэкаў і рымлян», «нядаўнія перавароты ў кіраваннях Еўропы» і знаходжанне за мяжою ў 1823—1824 гг. У 1816 годзе Кахоўскі паступіў на вайсковую службу ў лейб-гвардыі егерскі полк юнкерам, але за «шум і розныя нядобрапрыстойнасці… неплацёж грошай у кандытарскую краму і ленасць да службы» быў разжалаваны ў радавыя і ў 1817 годзе адпраўлены на Каўказ, дзе за выдатную службу зноў зроблены ў юнкерам. Даслужыўшыся да паручніка, у 1821 годзе Кахоўскі па хваробе атрымаў адстаўку. Моцна бедаваў, быў вельмі самотны, бяз роднасных сувязяў і сяброў.

У 1825 годзе прыехаў у Пецярбург, намерваючыся адправіцца ў Грэцыю, каб ваяваць за яе незалежнасць. Маючы «палкі характар, гатовы на самаадданасць» (Кандрат Рылееў) і свабодалюбнасць («я і ў ланцугах буду вечна вольны»), быў прыняты ў Паўночнае тайнае таварыства. Кахоўскі лічыў неабходным знішчэнне самадзяржаўнай улады, знішчэнне ўсёй царскай дынастыі і ўсталяванне рэспублікі. Кахоўскага, як зусім самотнага чалавека, дзекабрысты азначылі царазабойцам. 14 снежня на Сенацкай плошчы Кахоўскі забіў пецярбургскага генерал-губернатара Міларадавіча і палкоўніка Сцюрлера, параніў свіцкага афіцэра, але не вырашыўся забіць новага цара.

Быўшы ў зняволенні, на следстве паводзіў сябе дзёрзка, адкрыта выказваючыся пра недахопы расійскага дзяржаўнага ладу і непахвальна характарызуючы імператараў Аляксандра I і Мікалая I. У ліку пяці дзекабрыстаў быў павешаны. Сарваўшыся з пятлі з-за неспрактыкаванасці ката, быў зноў павешаны.
Дакладнае месца пахавання Кахоўскага невядома.

## Адрасы ў Санкт-Пецярбургу 
* 1825 год — гасцініца «Неапаль» — набярэжная Екацярынінскага канала, 79.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзекабрысты
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Пакараныя смерцю рэвалюцыянеры
Катэгорыя:Зняволеныя Петрапаўлаўскай крэпасці
Катэгорыя:Павешаныя
Катэгорыя:Выхаванцы маскоўскага ўніверсітэцкага пансіёну
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаленскім раёне (Смаленская вобласць)
Хоўп Мірліз

**Хоўп Мірліз** () (8 красавіка 1887 — 1 жніўня 1978) — брытанская пісьменніца і перакладчыца, у наш час найбольш вядомая раманам «Луд-у-Смузе» (, 1926), уплывовым творам у жанры фэнтэзі. Нарадзілася ў Кенце, шмат часу правяла ў Францыі і Паўднёвай Афрыцы. Падчас навучання ў Кэмбрыджы блізка пасябравала з выкладчыцай Джэйн Элен Харысан, вядомай эліністкай.

## Літаратура 
* *The Oxford Dictionary of National Biography*, entry by Julia Briggs
* *The Anatomy of Bibliomania*, by Holbrook Jackson, 2001
* *The Life and Work of Jane Ellen Harrison*, by Annabel Robinson, Oxford University Press, 2002

Катэгорыя:Пісьменніцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Літамержыцы

**Літамержыцы** ( ), **Лейтмерыц** () — старадаўні горад у Чэхіі, размешчаны ў даліне рэк Лабы (Эльбы) і Огржэ, прыкладна ў 72 км ад Прагі. Колькасць насельніцтва — 25 687 чалавек. (2004 год). Нацыянальны склад: пераважна чэхі.

thumb|left|250px|Сучасны від на Літамержыцы (Чэхія) з узгорка Радабыл

## Гісторыя 
Афіцыйнай датай заснавання горада лічыцца 1057 год, калі князь Спытыгнеў II заснаваў тут базіліку ў раманскім стылі, на месцы якой у XVII стагоддзі ўзвялі сабор Св. Стэфана. У X-XII стст. Літамержыцы ўваходзілі ва ўладанні дынастыі Пржэмысловічаў, якія, аднак, даравалі яго шляхетнаму роду Вршоўцаў разам з горадам Жацец за ваенныя і палітычныя заслугі (да 1108 года).

З XIII стагоддзі Літамержыцы становяцца культурным цэнтрам края. У прыватнасці, тут ўзнікаюць рэзідэнцыі францысканскага і дамініканскага манаскіх ордэнаў. Горад паступова забудоўваецца каменнымі дамамі, пашыраецца. У XV-XVI стст. асабліва актыўна забудоўваецца. На працягу шматлікіх стагоддзяў асноўнымі галінамі эканомікі Літамержыцаў заставаліся рамёствы, гандаль, вінаробства і рачны транспарт. У XIX стагоддзі тут стала развівацца харчовая прамысловасць. У наш час у Літамержыцах праводзяцца сельскагаспадарчыя выстаўкі пад назвай «Гарод Чэхіі».

## Насельніцтва 
## Славутасці 
Сабор Святога Стэфана, касцёлы Св. Войцеха і Св. Вацлава, касцёл Усіх Святых, езуіцкі і дамініканскі саборы, касцёл капуцынаў, сінагога. Непадалёк ад горада знаходзяцца: Клашцерац над Огржы, высокі ўзгорак Радабіл і былы падземны ваенны завод Трэцяга рэйха Б5-Рыхард.

Файл:Litomerice main square 02.JPG
Файл:Litoměřice Sv Štěpán Edit.jpg|Сабор Святога Стэфана
Файл:Litoměřice náměstí 1.jpg
Файл:Litoměřice, náměstí a radnice.jpg

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Гарадскі сайт 

Катэгорыя:Гарады Усцецкага края
Катэгорыя:Гарады на Эльбе
Курган Ягайлы

**Курган Ягайлы** () — пяціметровы курган, насыпаны ў жніўні 1959 года ўдзельнікамі Агульнапольскага злёту польскіх скаўтаў з Саюза польскага гарцарства. Знаходзіцца на полі Грунвальдскай бітвы за 1,3 кіламетры на паўднёвы ўсход ад помніка Грунвальдскай перамогі.

Лічыцца, што менавіта з гэтага месца Уладзіслаў II Ягайла камандаваў сваімі войскамі ў першай фазе бітвы. З кургана адкрываецца вельмі добры від на поле бітвы. Менавіта на гэтым месцы распальваннем вогнішча звычайна завяршаюцца Грунвальдскія злёты, якія ладзяцца «Саюзам грунвальдскіх дружынаў».

## Літаратура 
* Rafał M. Socha: *Słownik Grunwaldzki.* [w:] Barbara Bogdańska-Pawłowska (red.): *Poradnik Drużynowego Drużyny Grunwaldzkiej*, Komenda Chorągwi Warmińsko-Mazurskiej ZHP im. "Grunwaldu" w Olsztynie, Olsztyn 1996, s. 63

Катэгорыя:Грунвальд (гміна)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1959 годзе
Катэгорыя:Грунвальдская бітва
Катэгорыя:Помнікі Польшчы
Помнік Святому Вацлаву

**Помнік Святому Вацлаву** () — конная статуя чэшскага князя Вацлава Святога (924—936) на Вацлаўскай плошчы перад Нацыянальным музеем у Празе, збудаваная чэшскім скульптарам Іозефам Вацлавам Мысльбекам (1848—1922) у стылі манументальнага рэалізму. Помнік з'яўляецца адным з сімвалаў Прагі і чэшскай дзяржаўнасці наогул. У 1995 годзе абвешчаны нацыянальным помнікам культуры Чэшскай рэспублікі.

## Конкурс праектаў помніка 
Пасля таго як у 1879 годзе барочная конная статуя князя Вацлава, Святога заступніка Чэхіі, працы Яна Іржы Бендля (пам. 1680) была перанесена з Вацлаўскай плошчы ў Вышаград, узнікла неабходнасць у новым, больш сучасным помніку на месцы ранейшага. У студзені 1894 года быў абвешчаны конкурс, да ўдзелу ў якім былі дапушчаны восем скульптараў, якія нарадзіліся або пражывалі ў Чэхіі. Па выніках конкурсу першае месца было вырашана не прысуджаць, а другое падзялілі адразу два аўтары — Багуслаў Шнірх і Іозеф Вацлаў Мысльбек. Ім было прапанавана ўдасканаліць свае праекты для ўдзелу ў канчатковым туры конкурсу.

Князь Вацлаў у праектах двух скульптараў быў адлюстраваны ў розных іпастасях: у Шнірха гэта быў святы, падзвіжнік, які бласлаўляў натоўпы народа, у Мысльбека ж — воін і вайскавод у поўнай амуніцыі, які бясстрашна глядзеў удалячынь. У выніку быў выбраны праект Мысльбека. Пазней, аднак, арыгінальная мадэль помніка неаднаразова змянялася і ўрэшце конная статуя князя Вацлава была акружана чатырма статуямі іншых чэшскіх святых: Святой Людмілы, Святога Пракопа, Святога Войцеха і Святога Яна (статуя апошняга неўзабаве была заменена статуяй Святой Анежкі).

## Узвядзенне помніка 
Праца над помнікам працягвалася больш за трыццаць гадоў. Суаўтарамі Мысльбека былі архітэктар Алаіс Дрыяк, які склаў праект, і скульптар Цэлда Клоўчак, які ўпрыгожыў пастамент помніка арыгінальным арнаментам. Бронзавае ліццё помніка выканала фірма *Bendelmayer*.

Падчас стварэння статуй святых Мысльбек надаў вялікую ўвагу іх тварам: так, твар Святога Войцеха набыў рысы твару пражскага архібіскупа Францыска фон Паўла-Шонбарна, а твар Святога Пракопа — рысы самога Іозефа Вацлава Мысльбека. Мадэллю для статуі каня паслужыў сямігадовы армейскі жарабец Арда (асобная статуя якога была ўсталявана Мысльбекам у Кошыцах). Фігура самога Вацлава падчас стварэння была дапоўнена кальчугай, мячом і шлемам.

Помнік быў усталяваны на сваім месцы ў 1912 годзе першапачаткова з трыма статуямі вакол Святога Вацлава і адкрыты 28 кастрычніка 1918 года. Чацвёртая статуя была ўсталявана ў 1924 годзе. Урачыстае адкрыццё помніка адбылося 27 кастрычніка 1935 года. У 1979 годзе помнік абнесены вытанчаным бронзавым ланцугом.

У 2003—2005 гадах была праведзена рэстаўрацыя помніка, унутр была ўсталявана сэнсарная камера.

**«Святы Вацлаў, герцаг зямлі Чэшскай, князь наш, не дай загінуць ні нам, ні дзецям нашым»**

## Спасылкі 
* Pomník svatého Václava / Помнік Святому Вацлаву 

Катэгорыя:Помнікі Прагі
Катэгорыя:Нацыянальныя помнікі культуры Чэхіі
Катэгорыя:Нове-Места (Прага)
Катэгорыя:1924 год у Празе
Дом «Ля Чорнай Маці Божай»

**Дом «Ля Чорнай Маці Божай»** () — будынак у стылі кубізм, размешчаны ў цэнтры Прагі паміж плошчай «Агароднінны рынак» і вуліцай Цэлетна каля Парахавой вежы, збудаваны ў 1911—12 гадах для купца Францішка Хербста архітэктарам Іозефам Гочарам. Аб'ект атрымаў сваю назву ў гонар статуі, якая стаяла на гэтым месцы каля барочнага дома раней.

Гэта першы прыклад ужыцця кубізму ў архітэктуры ў Чэхіі, на аснове якога склаўся характэрны стыль. Першапачатковы варыянт праекта быў занадта наватарскім. Было прад'яўлена патрабаванне, каб будынак спалучаўся з суседняй гістарычнай забудовай. Тады архітэктар перапрацаваў праект, выкарыстаўшы старыя барочныя элементы ў новай форме, асабліва гэта выявілася ў паддашкавых вокнах, таксама ў дэкоры калон, якія па-новаму тлумачаць іанічны ордар.

Архітэктар выкарыстоўваў жалезабетонны каркас па прыкладзе Чыкагскай школы, таму былі створаны шырокія ўнутраныя прасторы. Арыгінальны інтэр'ер — амаль адзіны захаваны кубічны інтэр'ер у свеце.

Многія гады ў будынку размяшчаўся музей кубізму, аднак з 2012 года ён быў быў закрыты з-за недахопу сродкаў. У 2010 годзе будынак унесены ў спіс Нацыянальных помнікаў культуры Чэхіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Прагі
Катэгорыя:Творы кубізму
Катэгорыя:Старэ-Места
Катэгорыя:Славутасці Прагі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1910-я гады
Катэгорыя:1910-я ў Празе
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Чэхіі ў стылі мадэрн
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Чэхіі ў стылі кубізм
Шчурок

**Шчурок**, **шчур звычайны** (*Pinicola enucleator*) — птушка сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела 20—22 см, размах крылаў 30,5—35 см, вага 48—50 г. Параўнальна вялікі, з дзвюма белымі палосамі на крыле. Дзюба кароткая i тоўстая, яе верхняя кручкаватая частка выступае над ніжняй. Хвост доўгі. Выразны палавы дымарфізм. У самцоў апярэнне галавы, спіны і грудзей малінавыя, брушка шэрае, крылы і хвост чарнавата-бурыя. У самак малінавы колер заменены бруднаватым жоўта-аранжавым. Маладыя падобныя да самкі. Спеў — меладычныя свіст.

## Пашырэнне 
Арэал: Паўночная Еўропа і астатняя частка Галарктыкі без крайняй поўначы і поўдня. У Азіі паўднёвая мяжа на поўначы Манголіі, у Амерыцы — на поўдзень праз горы на захад да Арызоны. Насяляе паўночныя раёны хваёвай тайгі з прымессю вольхаў і бяроз, а таксама мяшаныя лясы. У час пералётаў па-за гнездавым арэалам, галоўным чынам, у хваёвых лясах, асабліва з ягаднымі кусцікамі або падростам. Можа залятаць у гарады.

Аселы, часам пералётны (інвазійны) від. Падчас інвазій залятае аж да Цэнтральнай, Заходняй і Паўднёвай Еўропы (Францыя, Вялікабрытанія, Нідэрланды, Германія, Данія, Літва, Польшча, Славакія, Венгрыя, Аўстрыя, Швейцарыя, Італія, Украіна). Далятае да Масквы, Кірава, Азоўскага мора; у Японіі — да Хакайда. На тэрыторыі Беларусі практычна не гняздуецца, але часам залятае ўзімку падчас качовак і інвазій. Пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС невялікая калонія шчурка пасялілася на тэрыторыі зоны адчужэння ў Нараўлянскім раёне.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца пупышкамі і насеннем хвоі, пладамі рабіны, ядлоўцу і інш.

Гняздо звычайна на елцы ці сасне ў развілцы галін бліжэй да ствала на вышыні 2—4 м ад зямлі, у некаторых месцах таксама ў ельніку або бярэзніку. Плоскае, аснова з тонкіх галінак хваёвых дрэў (звычайна елак, радзей сасны), бярозы i ядлоўцу, якія тырчаць ва ўсе бакі па-за гняздом. Сценкі з тонкіх сухіх галінак, кавалкаў ядлоўцу, травы і карэньчыкаў (звонку ўплецены кавалкі імхоў і лішайнікаў), высцілка з тонкіх карэньчыкаў, травінак, лішайнікаў, моху, часам з дамешкам шэрсці.

Яйкі (4, часам 3—5) звычайна крыху падоўжаныя з вострым вузейшым канцом, бела-блакітныя, светла-шэра-блакiтныя або зеленавата-блакітныя; глыбокія плямкі светла-шэра-фіялетавыя ці іржава-шэрыя, паверхневыя — большыя, рэдкія, карычнева-чорныя ці цёмна-пурпурова-карычневыя, згушчаныя на шырэйшым канцы.

## Падвіды 
* *Pinicola enucleator alascensis* Ridgway, 1898
* *Pinicola enucleator californica* Price, 1897
* *Pinicola enucleator carlottae* Brooks, 1922
* *Pinicola enucleator enucleator* (Linnaeus, 1758)
* *Pinicola enucleator eschatosa* Oberholser, 1914
* *Pinicola enucleator flammula* Homeyer, 1880
* *Pinicola enucleator kamtschatkensis* (Dybowski, 1883)
* *Pinicola enucleator leucura* (Müller, 1776)
* *Pinicola enucleator montana* Ridgway, 1898
* *Pinicola enucleator pacatus* Bangs, 1913
* *Pinicola enucleator sakhalinensis* Buturlin, 1915

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
* 

Катэгорыя:Уюрковыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе