open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Джэймс Фрэйн

**Джэймс Фрэйн** () — брытанскі акцёр тэатра, кіно і тэлебачання.

## Біяграфія 
Джэймс Фрэйн нарадзіўся 14 сакавіка 1968 года, ён — старэйшы з васьмі дзяцей. Яго бацька — біржавы маклер, а маці — настаўніца. Фрэйн атрымаў адукацыю ў Ньюпорцкай сярэдняй школе, затым паступіў ва Універсітэт Усходняй Англіі ў Норыджы, па заканчэнні якога перабраўся ў Лондан, дзе навучаўся акцёрскаму майстэрству ў Цэнтральнай школе сцэнічнай гаворкі і драматычнага мастацтва. Быўшы на апошнім курсе, атрымаў ролю ў карціне Рычарда Атэнбора «Краіна ценяў», якая стала яго дэбютам на вялікім экране. Услед рушылі шматлікія ролі на тэлебачанні і ў кіно, самай паспяховай з якіх апынулася праца ў фільме «Смак сонечнага святла» (1999). За ролю *Густава Зоненшайна* ён быў намінаваны на сушуканне прэміі «Джыні» як лепшы акцёр другога плану.

Джэймс Фрэйн рэгулярна выступае і на тэатральнай сцэне. Ён браў удзел у пастаноўках Каралеўскай Шэкспіраўскай кампаніі, Каралеўскага прыдворнага тэатра, а таксама ў спектаклях тэатраў Вест-Энда і на Брадвеі. У 2008 годзе ён быў ганараваны ўзнагароды *Drama Desk Award* у намінацыі «Лепшы акцёрскі склад» у спектаклі па п'есе Гаральда Пінтэра *The Homecoming*.

З 2004 года Фрэйн жанаты з амерыканскай актрысай Мартай Канінгем, у іх двое дзяцей.

## Выбраная фільмаграфія 
## Спасылкі 
*
Граф Монтэ-Крыста (фільм, 2002)

**«Граф Монтэ-Крыста»** () — прыгодніцкі фільм Кевіна Рэйнальдса. За аснову фільма быў узяты раман вядомага французскага пісьменніка і журналіста Аляксандра Дзюма.

## Сцэнарый 
Фільм уяўляе сабой блізкую да арыгінальнага тэксту экранізацыю аднайменнага рамана Аляксандра Дзюма. Марак  мае намер жаніцца на прыгожай , але яго лепшы сябар  будуе на конт гэтага ўласныя планы. Абгавораны Фернанам і яго саўдзельнікам Дантэс трапляе ў турму на востраве Іф і трынаццаць гадоў марыць пра ўцёкі і месці. Яму атрымоўваецца бегчы дзякуючы іншаму нявінна асуджанаму, , які стаў не толькі яго выратавальнікам, але і настаўнікам фехтавання і фінансавага мастацтва. Адшукаўшы адпісаны яму абатам скарб і ўвойдучы ў вышэйшы свет пад імем графа Монтэ-Крыста, Дантэс ажыццяўляе даўно задуманую помсту.

## У ролях 
## Саўндтрэк 
Музыку да фільма напісаў брытанскі кампазітар Эдвард Шэрмур.

## Водгукі грамадства і крытыка 
* Фільм атрымаў станоўчыя водгукі ў Variety, Rolling Stone (ацэнка 3,5 з 5), New York Times (ацэнка 3,5 з 5), San Francisco Chronicle, CNN і USA Today. У Washington Post розныя рэцэнзенты далі яму ацэнкі ад 3 да 4,5 з 5, таксама стрымана фільм быў ацэнены ў Entertainment Weekly (адзнака B-). Адмоўныя водгукі фільм атрымаў ад рэцэнзентаў New York Post (ацэнка 1,5 з 4) і Los Angeles Times (2 з 5).
* Пры бюджэце ў 35 мільёнаў долараў фільм сабраў у сусветным пракаце звыш 75 мільёнаў. На вядучых сайтах IMDB і Rotten Tomatoes фільм атрымлівае ад гледачоў у сярэднім досыць высокія адзнакі (адпаведна больш 7,5 з 10 і больш 6,5 з 10).
* У навукова-папулярнай перадачы «Разбуральнікі легенд» (выпуск 4, 2006 год) выкарыстаны кадры з фільма 2002 года ў сюжэце, дзе правяраецца міф пра тое, што адной шпагай можна рассекчы іншую.

## Спасылкі 
*  
*  
*  

Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы 2002 года
Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў
Катэгорыя:Экранізацыі твораў Аляксандра Дзюма
Катэгорыя:Уцёкі з турмы ў мастацтве
Sauropodomorpha

**Sauropodomorpha** — адзін з падатрадаў яшчаратазавых дыназаўраў, якія жылі ў перыяд сярэдняй і ніжняй юрасі (220—175 млн гадоў назад). Адметнымі прыкметамі Sauropodomorpha з'яўляюцца велізарныя памеры, выключная траваеднасць, доўгая шыя, тоўстыя канечнасці.

## Класіфікацыя 
Некаторыя палеантолагі вылучаюць таксама таксон *Anchisauria* з розным таксанамічным становішчам. *P. Upchurch* (2007) і *A. M. Yates* (2009) ставяць яго ў якасці падтаксона *Sauropodomorpha*, *Galton* (2005) вылучае яго да якасці падгрупы *празаўраподаў*.
  
### Таксанамія
***Падатрад:** *Sauropodomorpha*
** Род: *Saturnalia*
** Род: *Anchisaurus*
** Род: *Arcusaurus*
** Род: *Asylosaurus*
** Род: *Efraasia*
** Род: *Ignavusaurus*
** Род: *Nambalia*
** Род: *Panphagia*
** Род: *Pampadromaeus*
** Род: *Sarahsaurus*
** Род: *Thecodontosaurus*
*** **Інфраатрад:** †Празаўраподы (*Prosauropoda*)
**** Сямейства: *Massospondylidae*
**** Сямейства: *Plateosauridae*
**** Сямейства: *Riojasauridae*
**** '*Скарбу: *Anchisauria'''*
***** Род: *Aardonyx*
***** Род: *Leonerasaurus* 
***** **Інфраатрад:** †Заўраподы (*Sauropoda*)
****** Сямейства: ?*Blikanasauridae*
****** Сямейства: ?*Tendaguridae*
****** Сямейства: *Cetiosauridae*
****** Сямейства: *Mamenchisauridae*
****** Сямейства: *Melanorosauridae*
****** Сямейства: *Omeisauridae*
****** Сямейства: *Vulcanodontidae*
****** *'Група: *Eusauropoda*'*
******* Група: *Neosauropoda*
******* Скарбу: *Turiasauria*

### Філагенетычнае дрэва 
Кладаграма паводле *Diego Pol'' і інш., 2011.

{{clade| style=font-size:100%;line-height:80%
|label1=**Sauropodomorpha**
|1=
}}

## Гл. таксама 
* Апатазаўр

## Спасылкі 
* Динопедия — Энцыклапедыя дыназаўраў

Катэгорыя:Дыназаўры юрскага перыяду
Катэгорыя:Дыназаўры трыясавага перыяду
Катэгорыя:Дыназаўры мелавага перыяду
*
Rotten Tomatoes

**Rotten Tomatoes** (у перакладзе з ; вымаўляецца — *Рот(э)н тама́таўз*) — вэб-сайт, на якім збіраюцца агляды, інфармацыя і навіны кінематографа. Назва сайта ўтворана ад традыцыі кідаць гнілымі памідорамі ў артыстаў, якія не спадабаліся публіцы. Flixster з'яўляецца ўладальнікам *Rotten Tomatoes* са студзеня 2010 года.

Галоўны рэдактар сайта — Мэт Атчыці ().

## Гл. таксама 
* Metacritic

## Спасылкі 
* Rotten Tomatoes 

Катэгорыя:Кінасайты
Катэгорыя:IGN Entertainment
Катэгорыя:Базы даных фільмаў у Інтэрнэце
Партугалія (графства)

**Графства Партугалія** — найменне, якое насілі два феадальных уладання, якія існавалі ў розны час у перыяд з 868 па 1139 год на тэрыторыі сучаснай Партугаліі.

**Першае графства Партугалія** () — феадальнае ўтварэнне, заснаванае Вімарай Перэшам пасля Рэканкісты часткі Пірэнейскага паўвострава ў 868 годзе. Пасля смерці Нуну Мендэша Партугальскае графства было далучана да каралеўству Галісія (ад якога знаходзілася ў пастаяннай залежнасці).

**Другое графства Партугалія ** () — феадальнае ўтварэнне, створанае ў 1093 годзе Альфонса VI Кастыльскім у якасці леннага ўладання для свайго зяця, удзельніка рэканкісты Генрыха Бургундскага. Тэрыторыя другога Партугальскага графства была значна больш тэрыторыі першага: у яго ўваходзілі графства Каімбрскае, частка тэрыторыі правінцыі Траз-уж-Монтыш і Алту-Дору і нават поўдзень Галісіі.

У 1139 годзе (афіцыйна, у 1143) графства Партугалія стала незалежным каралеўствам Партугалія на чале з сынам Генрыха Бургундскага Афонсу I Вялікім.

## Гл. таксама 
* Рэканкіста

Катэгорыя:Гісторыя Партугаліі
Польскае Каралеўства (1385—1569)

**Польскае Каралеўства** (1385—1569), **Каралеўства Ягелонаў**, **Каралеўства Ягайлавічаў** — перыяд у гісторыі Польшчы ў часы ўладарання дынастыі Ягайлавічаў, які ахоплівае позняе Сярэднявечча і ранні Новы Час. Утварылася ў 1386 года пасля ўзыходжання на сталец Уладзіслава II Ягайлы, Вялікага князя Літоўскага.

Ад моманту Крэўскай уніі Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае і Польскае каралеўства мелі аднаго манарха, застаючыся пры гэтым дзвюма асобнымі дзяржавамі. Пасродкам гэтага супрацоўніцтва да сферы ўплываў Польшчы былі далучаныя вялізарныя літоўскія абшары, якія ўключалі ў сябе і землі Кіеўскай Русі. Польска-літоўская унія сталася гістарычна абумоўленай для насельнікаў Польшчы і Літвы, якія суіснавалі і супрацоўнічалі ў адным з найбуйнешых еврапейскіх палітычных фарміраванняў на наступныя чатыры стагоддзі.

У 1569 года дынастычны саюз паводле Люблінскай уніі быў пераўтвораны ў аб’яднаную дзяржаву — Рэч Паспалітую абодвух народаў. Неўзабаве спыніла існаванне і дынастыя Ягайлавічаў. У Вялікім Княстве яе ўладаранне доўжылася блізу 400 год (дынастыя Гедзіміна), у Польшчы — каля 200 год.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Польшчы
Катэгорыя:Каралеўствы

Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1385 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1569 годзе
Бэзлюдзіўка

**Бэзлюдзіўка** () — пасёлак у Харкаўскім раёне, Украіна. Размешчаны на левым беразе ракі Уды.

## Спасылкі 
* Мясцовы тэлеканал

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Харкаўскай вобласці
Кваквы

**Кваквы** (*Nycticorax*) — род птушак сямейства чаплевых атрада буслападобных.

Род уключае 6 відаў. Пашыраны ўсюды, акрамя Аўстраліі і Антарктыды. Жывуць калоніямі ў забалочаных лясах або па берагах вадаёмаў. У залежнасці ад віду актыўныя днём, у прыцемках ці ўначы. Найбольш шматлікая кваква звычайная (на Беларусі трапляецца як залётны від).

Невялікія птушкі (даўжыня кваквы звычайнай да 60 см) з кароткімі шыяй і нагамі. Дзюба прамая, доўгая. Кормяцца рыбай, земнаводнымі, дробнымі беспазваночнымі. Гнёзды на дрэвах ці высокім хмызняку, часам на заломах трыснягу. Нясуць 2—5 (дробныя віды да 8) яец.

## Гл. таксама 
* Жоўтагаловая кваква
* Каледонская кваква

## Літаратура 
* Кваквы // БелЭн у 18 т. Т. 8. Мн., 1999.

Катэгорыя:Чаплевыя
Келан Латс

**Келан Крыстафер Латс** () — амерыканскі , вядомы роляй *Эмета Калена* у фільме «Змярканне».

## Біяграфія 
Келан Крыстафер Латс — чацвёртае дзіця ў сям'і з шасцю братамі і адной сястрой — нарадзіўся 15 сакавіка 1985 года. Вучыўся ў Orange County`s Chapman University на хім. інжынера.

## Кар'ера 
Падзарабляў як мадэль (Рэкламны ролік духоў Elizabeth Arden), здымаўся ў кліпах (Хілары Даф «With love», Hinder «Without You»).

## Асабістае жыццё 
Сустракаўся (да лістапада 2010 года) з Ганна-Лін МакКорд, якая магла стаць яго партнёркай у фільме «Змярканне», сыграўшы *Розалі Хейл*. Цяпер яны канчаткова расталіся.

## Фільмаграфія 
## Цікавыя факты 
* Келан Латс здымаўся ў кліпе Хілары Даф на песню «With love» і кліпе на песню «Without You» групы «Hinder».
* Келан — твар новай маркі адзежы ад Кельвіна Кляйна.
* У 18 лёт кінуў каледж, абраўшы кар'еру акцёра.
* Згодна з рэйтынгам часопіса People у 2010 годзе, Келан Латс з'яўляецца трэцім самым сексуальным мужчынам у свеце пасля Джона Хэма і Раяна Рэйнальдса.

## Спасылкі 
* 
*
Рудакі (паэт)

**Рудакі** Абу Абдалах (Абуль Хасан) Джафар (каля 858, паселішча Панджрудак, цяпер Пенджыкент, Сагдыйская вобласць  — 941) — таджыкскі і персідскі паэт; заснавальнік паэзіі на мове фарсі.

## Біяграфія 
Паводле падання, быў аслеплены. Атрымаў схаластычную адукацыю, ведаў арабскую мову. Праславіўся як спявак і музыкант-рапсод, магчыма, і як аўтар. Больш за 40 гадоў узначальваў плеяду паэтаў пры двары правіцеляў Бухары. Перад смерцю зазнаў ганенне, памёр у галечы.

## Творчасць 
Да сённяшняга часу дайшло каля тысячы яго двухрадкоўяў, цалкам — касіда «Маці віна» (933), аўтабіяграфічная «Ода на старасць» і каля 40 чатырохрадкоўяў (рубаі). Аўтар панегірыкаў, лірычных і дыдактычных твораў, паэм, у т.л. «Каліла і Дымна» (932, пераклад з арабскай, збераглася ў фрагментах). У яго творах апяваецца радасць быцця, дружба, высакародства, каханне, хараство прыроды. Створаны ім стыль пераважаў у фарсімоўнай паэзіі да ХІ ст.

## Пераклады 
На беларускую мову асобныя вершы Рудакі пераклаў Сяргей Грахоўскі.

## Спасылкі 
* Зборнік вершаў Рудакі на рускай і таджыкскай мовах 

Катэгорыя:Персідскамоўныя паэты
Катэгорыя:Таджыкскамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты X стагоддзя
Катэгорыя:Заснавальнікі нацыянальнай пісьменнасці і літаратуры
Катэгорыя:Паэты Таджыкістана
Катэгорыя:Фарсімоўныя паэты
Вянозная кроў

[right|thumb|200px|Вянозная [донарская кроў.]]

**Вянозная кроў** — кроў, якая вяртаецца да сэрца па венам. За выключэннем крыві ў лёгачных венах, вянозная кроў пазбаўлена кіслароду і ўзбагачана вуглякіслым газам у выніку тканкавага газаабмену. Вянозная кроў звычайна цяплей артэрыяльнай, мае ніжэйшы pH, утрымлівае меншую колькасць глюкозы і іншых пажыўных рэчываў, і больш канцавых прадуктаў метабалізму (мачавіна і інш.).

Вянозную кроў атрымліваюць у выніку венапункцыі. Большасць медыцынскіх лабараторных даследаванняў крыві праводзіцца менавіта з вянознай крывёй.

Вянозная кроў мае цёмна-чырвоную з сіняватым адценнем афарбоўку.

Катэгорыя:Кроў
Незалежная Дзяржава Харватыя

**Незалежная Дзяржава Харватыя** () — дзяржава-сатэліт нацысцкай Германіі, абвешчаная ўсташамі 10 красавіка 1941 г. пры ваеннай і палітычнай падтрымцы краін восі і іх саюзнікаў. У 1941 годзе насельніцтва 6640000 чалавек, плошча 102,7 тыс. км². У склад новай дзяржавы ўвайшла частка сучаснай Харватыі без Істрыі і большай часткі Далмацыі, а таксама ўся сучасная Боснія і Герцагавіна, некаторыя раёны Славеніі і Срэм. Уся Істрыя і вялікая частка Далмацыі (з гарадамі Шыбенік і Спліт) па Рымскіх пагадненнях былі ўключаныя ў склад фашысцкай Італіі. НДХ межавала на захадзе і паўднёвым усходзе з Італіяй, на поўначы — з Германіяй і Венгрыяй, на ўсходзе з Сербіяй (Урад нацыянальнага выратавання) і Чарнагорыяй, якая з’яўлялася італьянскім пратэктаратам.

Пасля капітуляцыі Італіі нямецкі ўрад аб’явіў Рымскія пагадненні несапраўднымі і далучыў Далмацыю да Харватыі. Аднак Істрыя, а таксама далмацінскі горад Задар, які ў міжваенны перыяд з’яўляўся італьянскім анклавам, былі акупаваныя Нямеччынай і не ўваходзілі ў НДХ. У краіне разгарнуўся тэрор, накіраваны галоўным чынам супраць праваслаўных сербаў, а таксама яўрэяў і цыган. У выніку масавага знішчэння (на тэрыторыі НДХ існавалі канцлагеры) падчас Другой сусветнай вайны на тэрыторыі НДХ загінула, паводле розных ацэнак, ад 330 000 да 1,2 млн сербаў. У кнізе Браніміра Станаевіча «Усташскі міністр смерці» гаворыцца, што ў НДХ у 1941—1945 гадах загінула 800 тысяч чалавек.

Спроба фізічнага знішчэння сербаў вылілася ва ўзброены супраціў. У выніку ўрад Незалежнай дзяржавы Харватыя фактычна ніколі не кантраляваў значную частку ўласнай тэрыторыі; увесь перыяд яго існавання ў краіне ішла грамадзянская вайна з партызанскімі фарміраваннямі камуністаў і чэтнікаў з аднаго боку, і фарміраваннямі НДХ і нямецка-італьянскімі войскамі — з другога. У канцы 1944 года пад кантролем НДХ і нямецкіх войск знаходзіўся толькі шэраг буйных гарадоў, а таксама найбольш важныя аўтамабільныя дарогі і невялікія ўчасткі тэрыторыі ўздоўж іх.

Харвацкія войскі бралі ўдзел у баявых дзеяннях на Усходнім фронце на баку нацысцкай Германіі. У 1943 г. з паланёных пад Сталінградам харватаў былі сфарміраваны прасавецкія часткі. У ліпені-жніўні 1944 г. узнікла змова Ларковіча-Вокіча, падчас якой шэраг вышэйшых саноўнікаў распачалі спробу сфарміраваць кааліцыйны ўрад на чале з Аўгустам Кошуцічам, намеснікам лідара папулярнай да вайны Сялянскай партыі В. Мачака, які б разарваў саюз з Германіяй і выйшаў з вайны. Яшчэ да пачатку актыўных дзеянняў з боку змоўшчыкаў усе яны былі арыштаваныя, а ў траўні 1945 г. частка іх была пакараная. 6 траўня 1945 гады, калі германскае войска амаль цалкам адступіла з Балкан, харвацкі ўрад пакінуў Заграб. У гэтым жа месяцы Народна-вызваленчая армія Югаславіі пад камандаваннем Іосіпа Броз Ціта цалкам устанавіла кантроль над тэрыторыяй НДХ.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Краіны-манархіі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Харватыі
Катэгорыя:Дзяржавы часоў Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Марыянеткавыя дзяржавы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Краіны Восі і іх саюзнікі
Катэгорыя:Гісторыя Федэрацыі Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Харвацкі калабарацыянізм
Алфея

**Алфея ** (Алтэя ці Алтая) — у грэчаскай міфалогіі — дачка Фесція  і Еўрытэміды (ці Леўкіпы ), жонка Айнея, маці Таксея, Тырэя, Клімена, Горгі, а таксама (ад Айнея або Дыяніса) Дэяніры і (ад Айнея або Арэса) Мелеагра. Згадана ў «Іліядзе» (IX 555). Лічылася прыгажуняй .

Па версіі, калі Дыяніс быў госцем Айнея, ён пакахаў Алфею. Айней пакінуў горад, зрабіўшы выгляд, што для здзяйснення святадзейства, Алфея ж нарадзіла ад Дыяніса Дэяніру, за гасціннасць Дыяніс падарыў Айнею лазу .

У адну ноч з Алфеяй ляглі Айней і Арэс, нарадзіўся Мелеагр. Калі ён нарадзіўся, з’явіліся тры мойры і праспявалі яго лёс: Клато — што ён будзе высакародны, Лахесіс — што адважны, Атрапас — што будзе жыць, пакуль не згарыць галавешка, якая гарэла тым часам у ачагу. Тады Алфея патушыла галавешку і закапала яе  (ці схавала ў куфар).

Мелеагр, стаўшы дарослым, прыняў удзел у Калідонскім паляванні, пасля якога, у запальчывасці ён забіў свайго дзядзьку, брата Алфеі, Плексіпа (або некалькіх братоў ). Гамер апісвае вайну курэтаў і эталян , якая рушыла за гэтым.

Помсцячы за смерць брата, Алфея дастала з куфра галавешку, ад якой залежала жыццё Мелеагра і кінула яе ў агонь, забіўшы тым самым свайго сына . Пасля Алфея, ахопленая раскаяннем, скончыла самагубствам. Па іншай версіі, Мелеагр загінуў у бітве, а Алфея павесілася .

Дзеючая асоба трагедыі Фрыніха «Плеўранянкі» і п’ес аб Мелеагры.

Таксама Алфея (Alfea) — назва школы юных чараўніц з папулярнага мультсерыяла Вінкс (Winx Club)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гераіні старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Этоліі
Tatisaurus

***Tatisaurus***  —  род птушкатазавых дыназаўраў з групы Thyreophora, якія жылі ў мелавым перыядзе (каля 199-196  мільёнаў гадоў назад), на тэрыторыі Азіі. Закамянеласці тэрапода былі знойдзены ў Кітаі. Упершыню апісаны палеантолагам Simmons у 1965 годзе. Прадстаўлены адным відам - T. oehleri.

## Спасылкі
* Сайт пра выкапні *The Paleobiology Database*  на *www.paleodb.org* 

Катэгорыя:Птушкатазавыя
Катэгорыя:Дыназаўры Азіі
Катэгорыя:Дыназаўры крэйдавага перыяду
Прэм’ер-міністры Азербайджана

У артыкуле прадстаўлены **Спіс прэм’ер-міністраў Азербайджана**, якія кіравалі урадам Азербайджанам з 1918 года па цяперашні час. З моманту абвяшчэння Азербайджанскай Дэмакратычнай Рэспублікі была ўведзена пасаду Старшыні Савета Міністраў. У гады савецкай улады кіраўніком урада з'яўляўся Старшыня Савета Народных Камісараў, а пазней Старшыня Савета Міністраў. З набыццём Азербайджанам незалежнасці была заснавана пасаду Прэм'ер-міністра. Прэм'ер-міністр Азербайджана прызначаецца Прэзідэнтам Азербайджана з згоды Мілі Меджліса Азербайджана. 

Колеры радкоў адпавядаюць палітычным партыям, да якіх належаў кіраўнік урада на момант яго знаходжання на пасадзе Прэм'ер-міністра.

## Спіс прэм'ераў 
### Старшыні Савета Міністраў Азербайджанскай Дэмакратычнай Рэспублікі 
### Кіраўнікі ўрадаў Азербайджанскай ССР 
### Прэм'ер-міністры Азербайджана пасля 1991 года 
## Спасылкі 
* Азербайджан (Azerbaijan) 


Азербайджан
Катэгорыя:Спісы:Азербайджан
Сюлкі

**Сю́лкі** (, ) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Войскага сельсавета. 

## Геаграфія 
Размешчаны за 6 км на захад ад Каменца, на правым беразе ракі Крывулі. Паселішча злучана дарогамі з вёскамі Жылічы і Селяховічы.

У кіламетры ад паўднёва-заходняй ускраіны вёскі ў лясным масіве знаходзіцца гара Памір — 174,8 м над узроўнем мора.

## Гісторыя 
У мінулым у вёсцы стаяла драўляная царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы, ад якой да мінулага часу засталіся толькі рэшткі. Захавалася таксама цагляная брама.

З 1939 года ў БССР. Да 14 красавіка 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Ратайчыцкага сельсавета, да 19 мая 1986 года — у склад Камянецкага сельсавета.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
На ўскраіне вёскі знаходзіцца парк пры былой сядзібе Пашкевічаў з сажалкай і рэшткамі гаспадарчых пабудоў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Фотаздымкі на сайце Radzima.org
* Сюлкі на Wikimapia.org
* Славутасці на партале globustut.by 
* Сюлкі на сайце «Каменец и окрестности» 

Катэгорыя:Войскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёна
Мікола Цэлеш

**Мікола Цэлеш** або **Целеш**, поўнае імя **Мікалай Яфімавіч Цэлеш** (; Псеўданімы: *Марцін Люціч*, *М. Люціч*, *М. Лясун*, *Анатоль Чэслаўскі*; Крыптанімы: *М. Ц.*) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў в. Заазер’е Барысаўскага павета (цяпер — Бялыніцкі раён Магілёўскай вобласці).

Вучыўся ў Бялыніцкім народным вучылішчы да 1914 года, калі бацьку з пачаткам Першай сусветнай вайны мабілізавалі ў Рускую імператарскую армію. З 1916 года жыў у бежанстве ў Варонежы, працаваў на пошце, потым перабраўся ў Кадзіеўку Кацярынаслаўскай губерні. У 1919 годзе скончыў агульнаадукацыйныя курсы і мабілізаваны ў Чырвоную Армію. Дэмабілізаваўся ў 1922 годзе і прыехаў у Менск. У пачатку 1933 года працаваў у аддзеле сельскай гаспадаркі рэдакцыі газеты «Звязда». Перад Другой сусветнай вайной працаваў у часопісе «Паляўнічы Беларусі».

У час нямецкай акупацыі працаваў у «Беларускай газэце». З чэрвеня 1944 года — у Германіі.

У 1949 годзе выехаў у ЗША. Зарабляў фізічнай працай. Быў сябрам Беларуска-амерыканскага задзіночання.

У 1976 годзе выйшаў з дому ў Порт-Джэрвісе (штат Нью-Ёрк) і паехаў у Нью-Ёрк, куды, па сведчанні кіроўцы аўтобуса, даехаў, пасля гэтага знік без вестак.

У кнізе Барыса Сачанкі «Пад сузор’ем сярпа і молата» згадана перапіска Цэлеша з Максімам Танкам: *«Мікола Целеш выкладаў умовы, паводле якіх ён згадзіўся б пераехаць жыць на Бацькаўшчыну, у Беларусь. Галоўным з іх былі змена таталітарнага рэжыму, наданне Беларусі сапраўднага суверэнітэту, незалежнасць ад Масквы*». Сачанка бачыў тут сувязь з тым, што Цэлеш потым «*выйшаў з дому і знік*».

Цела яго знайшлі ў 1991 годзе ў сажалцы на ферме каля Порт-Джэрвіса. Расследаванне абставін смерці Міколы Цэлеша працягваецца.

Меў двух сыноў у першым шлюбе, а таксама дзвюх дачок.

## Творчасць 
З 1929 года публікаваўся ў перыёдыцы. Аўтар кніг апавяданняў, у тым ліку для дзяцей: «Апавяданні паляўнічага» (1931), «Са стрэльбай і сабакам» (1932), «Курылка: запіскі вучня царкоўнапрыходскай школы» (1935, 1938), «Знаходка» (1939) і «Буська» (1939).

У час акупацыі выдаў зборнік апавяданняў «На крыжы».

На эміграцыі выйшлі «Дзесяць апавяданняў» (1965). Пасмяротна выдадзены Беларускім інстытутам навукі і мастацтва збор твораў «Хмары над Бацькаўшчынай» (укладзены Лявонам Юрэвічам, 1995).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Летописец из Зазерья: судьба и творчество М. Целеша / А. Пашкевич // Нёман. — 2001. — № 4. — С. 221—232.
* Літаратурны рух на эміграцыі / Лявон Юрэвіч. ― Мінск, 2002.
*  — Т. 6.
* *Туронак Ю.* Беларуская кніга пад нямецкім кантролем (1939—1944). — Мн., 2002.

Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бялыніцкім раёне
Малукскія астравы

**Малукскія астравы** — група астравоў ва ўсходняй частцы Малайскага архіпелага, паміж астравамі Сулавесі і Новая Гвінея.

Тэрыторыя Інданезіі. Плошча 83,7 тыс. км². Насельніцтва каля 2 млн. чал. Асноўныя астравы — Хальмахера, Серам, Буру, Банда, Кай.

Раён Малукскіх астравоў адзін з найбольш актыўных раёнаў, дзе фарміруецца альпійская геасінклінальная вобласць Паўднёва-Усходняй Азіі. Астравы гарыстыя, пераважаюць вышыні ад 1000 да 2000 м (найбольшая — 3019 м, гара Біная). Каля 10 дзеючых вулканаў. Клімат экватарыяльны, на поўдні — субэкватарыяльны. Сярэднія тэмпературы ад 25 °С да 27 °С. Ападкаў ад 1500—2000 мм у нізінах, да 4000—5000 мм у гарах. Рачная сетка густая, рэкі паўнаводныя. Больш за 80 % тэрыторыі ўкрыта вечназялёнымі і лістападнымі трапічнымі лясамі. Вырошчваюць рыс, кукурузу, вострыя прыправы. Тут пашырана гваздзіковае дрэва.

Асноўны порт — Амбон.

## Літаратура 
* 
* George Miller (editor), *To The Spice Islands And Beyond: Travels in Eastern Indonesia*, Oxford University Press, 1996, Paperback, 310 pages, ISBN 967-65-3099-9
* Severin, Tim *The Spice Island Voyage: In Search of Wallace*, Abacus, 1997, paperback, 302 pages, ISBN 0-349-11040-9
* Bergreen, Laurence *Over the Edge of the World*, Morrow, 2003, paperback, 480 pages
* Bellwood, Peter (1997). *Prehistory of the Indo-Malaysian archipelago*. Honolulu: University of Hawai’i Press. ISBN 0-8248-1883-0.
* Andaya, Leonard Y. (1993). *The World of Maluku: Eastern Indonesia in the Early Modern Period*. Honolulu: University of Hawai’i Press. ISBN 0-8248-1490-8.
* Donkin, R. A. (1997). *Between East and West: The Moluccas and the Traffic in Spices Up to the Arrival of Europeans*. American Philosophical Society. ISBN 0-87169-248-1.
* Monk, Kathryn A., Yance De Fretes, Gayatri Reksodiharjo-Lilley (1997). *The Ecology of Nusa Tenggara and Maluku*. Singapore: Periplus Press. ISBN 962—593-076-0.
* Van Oosterzee, Penny (1997). *Where Worlds Collide: The Wallace Line*. Ithaca: Cornell University Press. ISBN 0-8014-8497-9.
* Wallace, Alfred Russel (2000; originally published 1869). *The Malay Archipelago*. Singapore: Periplus Press. ISBN 962—593-645-9.


Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Малайскі архіпелаг

**Малайскі архіпелаг** () — найбуйнейшая група астравоў на Зямлі, знаходзіцца паміж Азіяй і Аўстраліяй.

Каля 10 000 астравоў, агульнай плошчай больш за 2 млн. км². Уключае Вялікія Зондскія астравы, Малыя Зондскія астравы, Філіпінскія астравы, Малукскія астравы і інш. Найбольшыя астравы Калімантан, Суматра, Сулавесі, Ява. На Малайскім архіпелагу тэрыторыя Інданезіі, Малайзіі, Філіпін, Брунея, Усходняга Тымора. 

Пераважаюць сярэдневышынныя і нізкія горы вышынёй да 4101 м (г. Кінабалу на в-ве Калімантан). Ёсць узгорыстыя раўніны і нізіны, складзеныя з алювіяльных і марскіх адкладаў. Горы познекайназойскай і сучаснай складкавасці. Складзены пераважна з неагенавых абломкавых тоўшчаў, прарваных гранітнымі інтрузіямі (на в-ве Калімантан — з палеазойскіх парод). Каля 400 вулканаў, у т.л. больш за 100 дзеючых (самы вядомы вулкан Кракатаў). Радовішчы волава, нафты, газу, баксітаў, медных, нікелевых, жалезных, марганцавых руд і інш.

Клімат экватарыяльны і субэкватарыяльны. На раўнінах тэмпертуры на працягу года 23—26 °С, ападкаў 2000—4000 мм; у гарах тэмпературы 15—17 °С, ападкаў больш за 5000 мм за год. Рэкі кароткія, мнагаводныя. 65% тэрыторыі ўкрыта вільготнымі трапічнымі лясамі, якія з'яўляюцца найстаражытнейшай лясной фармацыяй Зямлі. Характэрны высокі эндэмізм і велізарная відавая разнастайнасць флоры і фаўны. У субэкватарыяльным поясе ўчасткі саваннаў. У гарах вышынная пояснасць.

Трапічнае земляробства: на схілах узгоркаў вырошчваюць рыс, батат, земляны арэх, кукурузу; на нізінах — плантацыі гевеі, хіннага, кававага, гваздзіковага, кардамонавага дрэў і інш. Рыбалоўства.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паўднёва-Усходняя Азія
Малака (паўвостраў)

**Мала́ка** (, , таксама **Малайскі паўвостраў** (, )) — паўвостраў на паўднёвым усходзе Азіі, паўднёвая частка паўвострава Індакітай.

Плошча каля 190 тыс. км², даўжыня (на поўдзень ад перашыйка Кра) 1300 км. Абмываецца на захадзе Андаманскім морам і Малакскім пралівам, на ўсходзе — Паўднёва-Кітайскім морам і яго Сіямскім залівам. Паўн. частка Малакі належыць Тайланду, паўднёвая — Малайзіі (Заходняя Малайзія).

У цэнтральнай частцы Малакі нізкія і сярэдневышынныя горы вышынёю да 2190 м (гара Тахан), расчлянёныя на асобныя масівы з пакатымі вяршынямі і стромкімі схіламі. На ўзбярэжжы забалочаныя нізіны. Складзены з палеазойскай тэтэрыгенна-карбанатнай тоўшчы з праслоямі вулканітаў. Горы ўтвораны з мезазойскіх тэрыгенных адкладаў з гарызонтамі кіслых вулканітаў. Кайназойскія адклады запоўнілі ўпадзіны. Радовішчы волава, вальфраму, баксітаў, золата, каменнага вугалю і інш. Клімат на поўначы субэкватарыяльны, мусонны, на поўдні — экватарыяльны. На раўнінах сярэднямесячныя тэмпературы круглы год 25—27 °C, ападкаў 1500—2000 мм, у гарах больш за 4000 мм за год. Рачная сетка густая, рэкі кароткія, мнагаводныя. Каля 70 % тэрыторыі ўкрыта густым трапічным лесам, пераважна вільготным, вечназялёным, з багатай флорай і фаўнай; на ўзбярэжжах — участкі мангравых лясоў.

Плантацыі рысу, каўчуканосаў, какосавай пальмы. На паўвостраве сталіца Малайзіі — горад Куала-Лумпур.

## Літаратура 
* 

Малака
Малака
Малака
Малака
Малака
Бляйбтрой

**Бляйбтрой**, **Блайбтрой** (Bleibtreu):
* Моніка Бляйбтрой
* Морыц Бляйбтрой
Тайпінскае паўстанне

**Тайпінскае паўстанне** (1850—1864) — сялянская вайна ў Кітаі супраць маньчжурскай імперыі Цын, у склад якой уваходзіў Кітай, і замежных каланізатараў. Лідарам паўстання стаў хрысціянін Хун Сюцюань, які стварыў Нябесную Дзяржаву Вялікага Спакою — незалежную кітайскую дзяржаву, якая існавала адначасова з маньчжурскай імперыяй. Сама назва «Тайпін» азначае «Вялікі Спакой». Тайпінская дзяржава займала значную частку паўднёвага Кітая, пад яго юрысдыкцыяй знаходзілася каля 30 мільёнаў чалавек. Тайпіны спрабавалі праводзіць радыкальныя сацыяльныя пераўтварэнні, замену традыцыйных кітайскіх рэлігій на спецыфічнае «хрысціянства», пры гэтым Хун Сюцюань лічыўся малодшым братам Ісуса Хрыста.

Тайпінскае паўстанне выклікала чараду мясцовых паўстанняў у іншых частках імперыі Цын, якія змагаліся супраць манчжурскіх улад, нярэдка абвяшчаючы ўласныя дзяржавы. У вайну ўвязаліся таксама замежныя дзяржавы. Становішча ў краіне стала катастрафічным. Тайпіны занялі буйныя гарады, спачуваючыя тайпінам паўстанцы занялі Шанхай, прадпрымаліся паходы на Пекін і ў іншыя часткі краіны.

Паўстанне было задушана цынскім войскам пры падтрымцы брытанцаў і французаў. Вайна прывяла да велізарнай колькасці ахвяр — па адзнаках, ад 20 да 30 мільёнаў чалавек.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Кітая
Катэгорыя:Тайпіны
Катэгорыя:Паўстанні ў Кітаі
Доўгае (заказнік)

**До́ўгае** — гідралагічны заказнік на тэрыторыі Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. Створаны як азёрны заказнік для аховы азёр і прылеглых прыродных комплексаў у 1979 годзе. Плошча заказніка складае 3,3 тыс. га (1997). Размешчаны на паўночным усходзе Свянцянскіх град, уключае Доўгае возера, возера Псуя (басейн ракі Заходняя Дзвіна) і прылеглую частку вадазборнай плошчы. Лясы (у асноўным елка з дамешкам бярозы і асіны) пераважна ў паўденёва-ўсходняй частцы. Трапляюцца хвойнікі, у лагчынах — шэраалешнікі. Лясістасць 15 %, па берагах — 25 %. У далінах рэк невялікія лугі. У фітапланктоне возера Доўгае выяўлена рэдкая водарасць асцыляторыя чырванаватая.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гідралагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Гідраграфія Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе
Катэгорыя:Славутасці Глыбоцкага раёна
Ахіл

**Ахіл** (, Ахілэус) ці **Ахіле́с** () — у грэчаскай міфалогіі герой Траянскай вайны, адзін з галоўных персанажаў «Іліяды».

Паводле падання, маці Ахіла, марская багіня Фетыда, каб зрабіць сына бессмяротным, пакупала яго ў свяшчэнных водах ракі Стыкс. Толькі пятка, за якую яна трымала дзіця, засталася паражальная. Загінуў Ахіл ад стралы Парыса, што трапіла ў пятку (адсюль выраз «ахілесава пята»).

Ахіл — улюбёны герой старажытнагрэчаскіх мастакоў і паэтаў, яму прысвечаны шматлікія малюнкі на антычных вазах, пампейскія фрэскі, рэльефы рымскіх саркафагаў. Міф пра Ахіла стаў сюжэтам твораў жывапісцаў А. ван Дэйка, П. П. Рубенса, Н. Пусэна і інш.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Удзельнікі Траянскай вайны
Катэгорыя:Міфы Фесаліі
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Алонза Чорч

**Алонза Чорч** (Alonzo Church; , горад Вашынгтон, ЗША — ) — амерыканскі логік і матэматык.

## Біяграфія 
З 1936 рэдактар часопіса «The journal of symbolic logic» («Часопіс сімвалічнай логікі»). 3 1939 прафесар Прынстанскага, з 1967 Каліфарнійскага ўніверсітэтаў.

## Навуковая дзейнасць 
У 1935 абгрунтаваў палажэнне і невырашальнасць «масавай праблемы» ў выпадку, калі не існуе (або не можжа быць) алгарытму для вырашэння ўсіх адзінкавых праблем, якія ўваходзяць у яе склад. Развіў ідэю аб аддзяленні паняцця функцыі ад паняцця мноства, у 1936 прапанаваў асноўныя гіпотэзы тэорыі вылічальнаых функцый (т.зв. тэзіс Чорча), паводле якой кожная эфектыўна вылічальная функцыя з'яўляецца агульнарэкурсіўнай (вызначанай для ўсіх натуральных значэнняў аргумента). У працы «Уводзіны ў матэматычную логіку» (т. 1, 1956) абгрунтаваў метады матэматычнай логікі вызначыў яе першасныя паняцці, сфармуляваў правілы лагічнага аперыравання (злічэння) з выказваннямі простымі (гл. логіка выказванняў) і раздзеленымі на суб'ект і прэдыкат (гл. логіка прэдыкатаў). Вызначыў такія катэгорыі, як канстанты і пераменныя функцыі, сімвалы, аператары, квантары, несупярэчлівасць і паўната сістэмы аксіём і інш., прапанаваў для лагічных мэт ужываць спецыяльна створаную фармалізаваную мову. Яго даследаванні паўплывалі на развіццё матэматычнай, камбінаторнай і мадальнай логікі, тэорыі алгарытмаў, семантыкі лагічнай.

## Гл. таксама 
* Лямбда-вылічэнне
* Тэзіс Чорча — Цьюрынга
* Функцыянальнае праграмаванне
* Тэорыя вылічальнасці
* Тэорыя алгарытмаў

Катэгорыя:Логікі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Жылічы (Камянецкі раён)

**Жы́лічы** (, ) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці, на правым беразе ракі Крывулі. Уваходзіць у склад Войскага сельсавета. Размешчаны за 5 км на захад ад Каменца.

## Геаграфія 
Паселішча злучана дарогамі з вёскамі Сюлкі, Мікалаева і Ліпна.

За 1 км на паўднёвы захад ад вёскі знаходзіцца пункт вышынёй 171 м над узроўнем мора, уласнай назвы не мае.

## Гісторыя 
З 1939 года ў БССР. Да 14 красавіка 1964 года вёска ўваходзіла ў склад Ратайчыцкага сельсавета, да 19 мая 1986 года — у склад Камянецкага сельсавета.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Павел Іванавіч Лук (нар. 1956) — беларускі скульптар.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Войскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёна
Ратна

**Ратна** ці **Ратнэ** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Валынскай вобласці Украіны, на рацэ Прыпяць. Адміністрацыйны цэнтр Ратнэўскага раёна.

Размешчаны за 130 км на паўночны захад ад Луцка, за 22 км на ўсход ад чыгуначнай станцыі Забалоцце, на аўтамагістралі Брэст — Кіеў .

## Гісторыя 
* XII ст.: першыя згадкі аб паселішчы як  аб умацаваным фарпосце на межах Галіцка-Валынскага княства.
* XV ст.: паселішча належыць князю Любарту, у Вялікім Княстве Літоўскім.
* 1440: мястэчка атрымала Магдэбургскае права, цэнтр староства Рускага ваяводства Каралеўства Польскага.
* 1795: у выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай мястэчка ўвайшло ў склад Расійскай імперыі, у Ковельскім павеце Валынскай губерні.
* 1921: у адпаведнасці з Рыжскім мірным дагаворам увайшла ў склад міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Валынскім ваяводстве.
* 1939: у складзе Украінскай ССР.
* 1940: мястэчка становіцца цэнтрам Ратнэўскага раёна.

## Насельніцтва 
* 1870 год — 2099 чал.
* 1897 год — 3089 чал.
* 1921 год — 2410 чал.
* 1970 год — 5100 чал.
* 2001 год — 8489 чал.
* 2006 год — 9200 чал.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Ratno //  S. 542—543
* 

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Валынскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Ратнэўскага раёна
Ахлафобія

**Ахлафо́бія** ( — «натоўп»,  — «страх»), таксама **дэмафо́бія** — неадчэпны страх, спецыфічная боязь натоўпу.

## Класіфікацыя 
Ахлафобію вызначаюць як пастаянную, паталагічную і неабгрунтаваную боязь натоўпу, нягледзячы на разуменне асобай, якая перажывае гэты страх, што небяспека адсутнічае, а таксама пацверджанне гэтага акружаючымі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Фобіі
Баляслаў III Крывавусты

**Баляслаў III Крывавусты** (;  — ) — польскі князь (1102—1138).

## Біяграфія 
З дынастыі Пястаў. Сын караля Уладзіслава Германа. Да 1113 у барацьбе за адзінаўладдзе ў краіне перамог старэйшага пазашлюбнага брата Збігнева (у т.л. ў 1109 адбіў напад яго саюзніка германскага караля Генрыха V) і аб'яднаў польскія землі. Пасля працяглых войнаў 1102—1122 супраць Свяшчэннай Рымскай імперыі далучыў да Польшчы Усходняе (1116) і на ўмовах леннай залежнасці Заходняе (1123) Памор'е, нанова правёў там хрысціянізацыю. У 1138 падзяліў краіну паміж сынамі на ўдзелы (Сілезія, Вялікая Польшча, Малая Польшча, Мазовія).

## Літаратура 
* Баляслаў III // БелЭн у 18 т. Т. 2. Мн., 1996.

Катэгорыя:Пясты
Спіс дзеючых нацыянальных канстытуцый

__NOTOC__

**Спіс канстытуцый** утрымлівае пералік краін свету ў залежнасці ад даты прыняцця ў іх дзеючых канстытуцый. Спіс аб’яднаны ў дзве групы: некадыфікаваныя канстытуцыі і кадыфікаваныя канстытуцыі. Канстытуцыі непрызнаных і часткова прызнаных дзяржаў прыведзены ў адмысловым раздзеле. Для кожнай канстытуцыі прыводзіцца толькі дата ўвядзення ў дзеянне апошняй канстытуцыі без уліку дадаткаў, правак і іншых змен у зыходны тэкст, якія не абрываюць пераемнасць ад яго.

У  прынята наступная класіфікацыя канстытуцый:
* пісаныя канстытуцыі
** кадыфікаваныя
** некадыфікаваныя
* няпісаныя канстытуцыі
* змяшаныя канстытуцыі

Усе некадыфікаваныя канстытуцыі, у тым ліку няпісаныя і змяшаныя, магчыма аб’яднаць у нефарматныя канстытуцыі.

Самай старой з дзеючых пісаных канстытуцый з’яўляецца Канстытуцыя ЗША, прынятая 17 верасня 1787 года на Філадэльфійскім канвенце.

Сярод нядзейных першых канстытуцый зніклых дзяржаў варта адзначыць  (1755 год), Канстытуцыю Рэчы Паспалітай (1791),  (1848).

## Некадыфікаваныя канстытуцыі 
## Кадыфікаваныя канстытуцыі 
### Канстытуцыі, прынятыя ў XVIII — XIX стагоддзях 
### Канстытуцыі, прынятыя ў XX стагоддзі 
### Канстытуцыі, прынятыя ў XXI стагоддзі 
## Канстытуцыі дзяржаў са спрэчным статусам 
## Канстытуцыі залежных тэрыторый 
## Гл. таксама 
* Гістарычныя канстытуцыі

## Каментары 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

*
Катэгорыя:Канстытуцыйнае права
Катэгорыя:Спісы краін
Батат

**Батат** (*Ipomoea batatas*), салодкая бульба — від кветкавых раслін з роду іпамея сямейства бярозкавых.

## Апісанне 
Шматгадовая (у культуры часта аднагадовая) травяністая расліна з клубнепадобным коранем і сцелістым сцяблом даўжынёй 1—5 м. Лісце цэльнае або пальчаталопасцевае. Кветкі буйныя, ружовыя ці белыя, лейкападобныя. Плод — 4-насенная каробачка.

## Пашырэнне 
Радзіма — Мексіка, Цэнтральная Амерыка. У Еўропу завезены Х. Калумбам, у Афрыку — партугальцамі, Паўночную Амерыку — іспанцамі. Галоўны раён вырошчвання — Кітай, таксама разводзяць у тропіках і субтропіках Індыі, Інданезіі, Японіі, Іспаніі, ЗША і інш. як адну з караняплодных харчовых культур.

## Выкарыстанне 
Харчовая і кармавая расліна. «Клубні» батата маюць 24—28% крухмалу і цукру (адсюль другая назва — «салодкая бульба»). Маса «клубняў» 0,2—10 кг; іх спажываюць свежымі і сушанымі, перапрацоўваюць на кансервы, муку, крупы, крухмал, цукар, патаку, спірт. «Клубні» і бацвінне скормліваюць жывёле. Размнажаюць батат парасткамі прарослых «клубняў» і адрэзкамі сцяблоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бярозкавыя
Катэгорыя:Харчовыя расліны
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Баклажан

**Баклажан** (*Solanum melongena*) — агароднінная расліна сямейства паслёнавых.

## Апісанне 
Шматгадовая (у культуры аднагадовая) расліна з круглым зялёным або фіялетавым сцяблом, часам укрытым камячкамі або рэдкімі калючкамі. Вышыня ад 20 см да 1 м. Лісце простае, авальнае, зялёнае з фіялетавым адценнем. Кветкі фіялетавыя, пазушныя, адзіночныя або ў гронках. Плады — ягады, грушападобныя, круглыя або цыліндрычныя, фіялетавыя, жоўтыя з карычневымі палосамі, зялёныя, белыя; завязваюцца ў месцах разгалінавання. Каранёвая сістэма дрэнна прыжываецца, але вельмі развітая.

Плады ў фазе тэхнічнай спеласці маюць у сабе 6—11 % сухога рэчыва, 2,5—4 % цукроў з перавагай глюкозы, 0,1—0,4 % алеяў, 0,6—1,4 % бялкоў, 1—2 % клятчаткі, 0,5 % пекцінавых рэчываў, а таксама тыямін (B1), нікацінавую кіслату (вітамін PP), руцін (вітамін P), аскарбінавую кіслату (вітамін C). Асабліва каштоўныя тым, што маюць у сабе солі фосфару, кальцыю, магнію, жалеза і іншых элементаў, важных для арганізма чалавека. Гаркату баклажану надае саланін, колькасць якога павялічваецца пры паспяванні.

## Распаўсюджанне 
Цепла- і вільгацелюбівая расліна. Дзікарослы баклажан вядомы ў Індыі, дзе ўведзены ў культуру да нашай эры. У Еўропе разводзілі пераважна як лекавую расліну, з XVIII ст. спажываюць у ежу. Вырошчваюць у тропіках і субтропіках; на Беларусі найбольш у паўднёвых раёнах.

## Выкарыстанне 
Плады спажываюць смажаныя, сушаныя, салёныя, з іх гатуюць соўсы. Са свежых баклажанаў у тэхнічнай спеласці робяць ікру, іх фаршыруюць.

Спажыванне баклажанаў зніжае колькасць халестэрыну ў крыві, стымулюе халестэрымавы абмен унутры печані. Такі ж эфект дае парашок з пладоў. Сок з вараных і сырых пладоў, парашок з лісця маюць антыбіятычныя ўласцівасці і дапамагаюць пры падагры і атэрасклерозе.

## Агратэхніка 
Баклажан святло-, вільгаце- і цеплалюбівы. Ад рэзкіх ваганняў тэмпературы і недахопу вільгаці ў глебе затрымліваецца рост, ападаюць бутоны, кветкі і завязь, прыпыняецца плоданашэнне, павялічваюцца гарката і выродлівасць. Глеба павінна быць урадлівая, добра дрэнажаваная, слабакіслая або нейтральная. Лепшыя папярэднікі — капуста і агурок.

Баклажаны вырошчваюць расадным спосабам. Насенне прарастае пры тэмпературы 25—30 °C, такая ж тэмпература неабходна для росту і развіцця расліны ў маладым узросце. Расаду высаджваюць у грунт ва ўзросце 50—60 дзён на адлегласці 70 см па 2 расліны ў гняздо. Паліванні праводзяць 8—10 разоў за вегетацыю. У перыяд цвіцення расліны падкормліваюць вадкімі ўгнаеннямі. Калі расліна дасягае вышыні 25—30 см, у яе адшчыпваюць верхавінкавыя пункты росту, што спрыяе лепшаму галінаванню, і пакідаюць 3—4 бакавыя парасткі. Пры паліванні неабходна кіравацца прынцыпам «лепш менш, але часцей». Каб атрымаць буйныя плады, пакідаюць іх на расліне 5—6. Астатнія кветкі абрываюць. Убіраюць плады, калі яны пачынаюць бурэць. Іх зразаюць з пладаножкай даўжынёй 2—3 см. Калі спазніцца з уборкай, плады грубеюць і горкнуць.

## Літаратура 
* 
* 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гародніна
Катэгорыя:Паслён
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Візавая палітыка Беларусі

thumb|right|550px|Візавая палітыка Рэспублікі Беларусь

Грамадзяне наступных краін могуць наведваць Рэспубліку Беларусь без візы:

**Неабмежаваны тэрмін**

**90 дзён**

* Венесуэла
* Манголія

**30 дзён**

* Катар
* Куба
* Сербія
* Турцыя
* Эквадор

**30 дзён, пры ўмове, што ёсць прыватнае запрашэнне або турыстычны дакумент**

* Паўночная Македонія
* Чарнагорыя

Былі падпісаны пагадненні пра бязвізавы рэжым з  Бразіліяй (лістапад 2013) і  Ізраілем (верасень 2014) але яны яшчэ не ратыфікаваны. Пагадненне з Ізраілем, як чакаецца, уступіць у сілу ў верасні 2015 года.

## Спасылкі 
* Парадак афармлення віз на ўезд у Беларусь на сайце МЗС Беларусі 

Катэгорыя:Знешняя палітыка Беларусі
Тэорыя

**Тэорыя** (ад  — назіранне, даследаванне) — комплекс ведаў, ідэй, уяўленняў, накіраваных на тлумачэнне пэўных з'яў; форма арганізацыі навуковых ведаў, якая дае цэласнае ўяўленне пра заканамернасці і істотныя сувязі пэўнай сферы рэчаіснасці.

Пачатковыя ўяўленні пра пабудову тэарэтычных ведаў склаліся яшчэ ў антычнасці (Арыстоцель); у III ст. да н.э. з'явілася першая дэдуктыўная тэарэтычныя сістэма («Асновы» Эўкліда). 3 развіццём эксперыментальнай навукі ў XVI—XVIII ст. адбываецца пашырэнне тэарэтычных ведаў пра цеплату, магнетызм, электрычнасць і інш. Спецыяльнае даследаванне тэорыі як формы ведаў пачалося з XVIII ст. (І. Кант і інш.) і актуалізавалася ў XIX—XX ст. у сувязі з патрэбнасцю ў інтэнсіўным развіцці навукі і з'яўленнем адпаведных логіка-матэматычных сродкаў аналізу тэорыі.

У структуры тэорыі вылучаюць шэраг кампанентаў: зыходную эмпірычную аснову, якая ахоплівае комплекс эмпірычных фактаў адпаведнай галіны ведаў; зыходную тэарэтычную аснову, якую ўтварае мноства дапушчэнняў, пастулатаў, аксіём, законаў адпаведнай тэорыі; логіку тэорыі (правілы лагічных вывадаў і доказаў); сукупнасць выведзеных у межах адпаведнай тэорыі высноў, тэарэм, сцвярджэнняў і іх доказаў.

У залежнасці ад спосабу пабудовы зыходнай тэарэтычнай асновы адрозніваюць тэорыі «закрытыя», якія маюць абмежаваную колькасць зыходных пасылак і ўключаюць толькі тыя сцвярджэнні, якія могуць быць лагічна выведзены з гэтых пасылак (дэдуктыўныя тэорыі), і «адкрытыя», у якіх колькасць зыходных пасылак не абмяжоўваецца.

Паводле прыналежнасці да пэўнай галіны ведаў вылучаюць фізічныя, хімічныя, генетычныя, эканамічныя, сацыялагічныя і іншыя тэорыі. Паводле характару задач, якія вырашаюцца тэорыямі, адрозніваюць тэорыі тлумачальныя і апісальныя, накіраваныя найперш на ўпарадкаванне і генералізацыю эмпірычнага матэрыялу. 3 улікам ступені фармалізацыі вылучаюць таксама матэматызаваныя тэорыі, у якіх выкарыстоўваюцца ідэальныя аб'екты, што змяшчаюць і рэпрэзентуюць рэальныя працэсы.

## Літаратура 
* Лоўдзі Д. Гістарычныя ўводзіны ў філасофію навукі: Пер. з англ. Мн., 1995.
* Яцкевіч С. Тэорыя // БелЭн у 18 т. Т. 16. Мн., 2003.

Навуковы метад
Катэгорыя:Філасофія навукі
Тэарэтычная механіка

**Тэарэтычная механіка** — навука, якая вывучае найбольш агульныя заканамернасці механічнага руху і ўзаемадзеяння матэрыяльных аб'ектаў (часціц, іх дыскрэтных сістэм і абсалютна цвёрдых цел); частка агульнай механікі.

Шырока карыстаецца матэматычнымі метадамі, многія з якіх абавязаны ёй сваім узнікненнем і развіццём. Уключае аналітычную механіку, механіку суцэльных асяроддзяў, механіку цел пераменнай масы, а таксама тэорыі: аўтаматычнага рэгулявання, ваганняў, удару, устойлівасці руху і інш.

Законы і метады тэарэтычнай механікі знаходзяць шматлікія дастасаванні ў балістыцы, касманаўтыцы, нябеснай механіцы і інш.

## Гл. таксама 
* Класічная механіка
* Прыкладная механіка
Мікалаева (Камянецкі раён)

**Мікала́ева** (, ) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці, на левым беразе ракі Крывулі. Уваходзіць у склад Войскага сельсавета. Размешчана за 4 км на захад ад Каменца.

У вёсцы 117 гаспадарак, 289 жыхароў (2005).

## Геаграфія 
Паселішча злучана дарогамі з райцэнтрам Каменец, вёскамі Жылічы і Ліпна.

Мікалаева размяшчаецца на левым беразе ракі Крывуля за 1&nbsp;км ад месца яе зліцця з ракой Лясная, за 1&nbsp;км на паўднёвы ўсход ад аўтадарогі Высокае&nbsp;—&nbsp;Кобрын (), за 4&nbsp;км на захад ад Каменца, за 41&nbsp;км на поўнач ад Брэста, за 26&nbsp;км на ўсход ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск на лініі Брэст&nbsp;—&nbsp;Беласток.

## Інфраструктура 
У вёсцы працуе базавая школа, клуб, амбулаторыя, аддзяленне сувязі, 2 крамы.

## Гісторыя 
У 2-я палова XIX ст. Мікалаева - сяло ў Камянец-Літоўскай воласці Берасцейскага павета Гродзенскай губерні Расійскай імперыі, дзяржаўная ўласнасць. У 1857 годзе паводле 10-й рэвізіі 98 рэвізскіх душ. У 1885 годзе  27 двароў, 191 жыхар, царква, школа, карчма. У 1897: паводле перапісу ў складзе Мікалаеўскай сельскай грамады, 36 двароў, 248 жыхароў, Вяліка-Яльнянская царква, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, цагельня, карчма. У 1905 годзе 281 жыхар.

У 1921 годзе ў выніку Польска-савецкай вайны паводле Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Камянец-Літоўскай гміне Берасцейскага павета Палескага ваяводства. У 1923 годзе 45 гаспадарак, 246 жыхароў.

У 1939 годзе ў выніку Пакту Молатава-Рыбентропа ў складзе Брэсцкай вобласці БССР. У 1940 годзе ў вёсцы 54 двары, 280 жыхароў, пачатковая школа. Цэнтр Мікалаеўскага сельсавета Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці. Плошча тэрыторыі сельсавета складала 45 км², уваходзілі 13 паселішчаў (460 двароў, 2206 жыхароў), дзейнічалі 2 цагельныя заводы, 2 ветраныя млыны, 3 пачатковыя школы.

У 1941—1945 гадах на франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі і прапалі бяз вестак 12 вяскоўцаў. У 1950 годзе 67 двароў, 256 жыхароў, калгас імя Гуляева. З 1954 года ў Ратайчыцкім сельсавеце. У 1960 годзе 274 жыхары. З 1964 года ў Камянецкім сельсавеце. У 1970 годзе 255 жыхароў, у калгасе імя Леніна. З 1986 года ў Войскім сельсавеце.

## Інфармацыя для турыстаў 
thumb|left|Царква Св. Параскевы Пятніцы

У вёсцы маецца драўляная царква Св. Параскевы Пятніцы (канец XIX ст.), паводле іншых звестак, мае назву Св. Мікалая. Царква  ўваходзіць у Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь, з'яўляецца аб'ектам 3-й катэгорыі (рэгіянальнага значэння).

Таксама ёсць помнік землякам, якія загінулі ў Другую сусветную вайну.

## Літаратура 
*  С.&nbsp;63—64.

## Спасылкі 
* Фотаздымкі на сайце Radzima.org
* Славутасці на партале globustut.by 
* Мікалаева на сайце «Каменец и окрестности» 

Катэгорыя:Войскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёна
Бізнес-план

**Бізнес-план** — дакумент з абгрунтаваннем запланаванай камерцыйнай дзейнасці фірмы на пэўны перыяд.

Распрацоўваецца супрацоўнікамі фірмы з дапамогай кансультантаў і, як правіла, з удзелам яе кіраўніка для абгрунтавання заявак на атрыманне крэдыту ў камерцыйных банках, распрацоўкі праектаў стварэння прыватных фірм, складання праспектаў эмісіі каштоўных папер (акцый і аблігацый), прыватных прадпрыемстваў і тых, якія прыватызуюцца.

Мэта бізнес-плана: вывучэнне рынку збыту запланаванай прадукцыі (паслуг) з улікам іх колькасці і якасці, аналіз выдаткаў вытворчасці і ступень прыбытковасці запланаванага камерцыйнага мерапрыемства, аналіз магчымага развіцця падзей у запланаванай справе, у т.л. цяжкасцяў і шляхоў іх пераадолення, вылучэнне прыярытэтных паказчыкаў, па якіх можна ацаніць пачатак задуманага мерапрыемства.

## Літаратура 
* Дземічаў А. Бізнес-план // БелЭн у 18 т. Т. 3. Мн,, 1996.

Катэгорыя:Бізнес
Царква Святога Рыгора Асветніка (Шарджа)

**Царква Святога Рыгора Асветніка ў Шарджы** (; ) — храм Армянскай Апостальскай царквы ў раёне Ярмук горада Шарджа (ААЭ), у 300 м ад Міністэрства працы і сацыяльных спраў.
 
Пры царкве дзейнічае нядзельная школа.

## Гісторыя 
Царква Святога Рыгора Асветніка была заснавана ў 1980 годзе мясцовай армянскай абшчынай.

File:Saint Gregory the Illuminator Armenian Apostolic church in Sharjah (interior).JPG

 
## Спасылкі 
* Армянская царква св. Рыгора Асветніка ў Шарджы на сайце azad-hye.net 
* Царква на сайце yellowpages.ae

Катэгорыя:Армянскія храмы
Катэгорыя:Культура Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў
Катэгорыя:Шарджа (горад)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў