З’езд у Луцку

, 1934]]
**З’езд еўрапейскіх манархаў у Луцку** адбыўся ў 1429 годзе ў замку Любарта. Яго мэтай было вырашэнне палітычных і эканамічных пытанняў дзяржаў Цэнтральна-Усходняй Еўропы.

## Перадгісторыя 
Крэўская унія прадугледжвала аб’яднанне Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага на ўмовах асабістай уніі. Фактычна гэта азначала інкарпараванне Літвы ў склад Польшчы. Аднак у выніку грамадзянскай вайны 1389—1392 гадоў вялікім князем літоўскім стаў Вітаўт, які праводзіў самастойную ўнутраную і знешнюю палітыку, але ўсё роўна вымушаны быў прызнаваць сюзерэнітэт караля польскага і Вярхоўнага князя Літвы Ягайлы. Неаднаразовыя спробы пазбавіцца ад васалітэту не прыносілі поспеху.

Імператар Свяшчэннай Рымскай Імперыі, кароль венгерскі, нямецкі і чэшскі Сігізмунд заахвочваў Вітаўта да атрымання сапраўднай незалежнасці, прапанаваўшы таму прыняць каралеўскую карону і зраўняцца тым самым з Ягайлам. Імператар хацеў цалкам аддзяліць Літву ад Польшчы, каб аслабіць уплыў апошняй на венграў і прусаў, бо Сігізмунд меў там свае інтарэсы. У далейшым ён хацеў стварыць саюз паміж літоўцамі, венграмі і немцамі супраць польскай дзяржавы. Пытанне аб каранацыі Вітаўта і стварэння асобнага Літоўска-Рускага Каралеўства павінна было вырашыцца ў Луцку. Акрамя таго, былі нявырашанымі многія складаныя палітычныя, абаронныя і эканамічныя пытанні, якія наспелі ў той час у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе. Зрабіўшы Луцк паўднёвай сталіцай Літвы, Вітаўт вырашыў правесці з’езд менавіта тут. Сюды з’ехаліся манархі, каб вырашыць свае і агульныя праблемы.

У пачатку студзеня 1429 года госці пачалі з’язджацца ў горад. Для іх размяшчэння былі прыгатаваныя двары і дамы не толькі ў Луцку, але і яго ваколіцах. Былі нарыхтаваныя сотні бочак віна і піва, статкі ласёў, зуброў, дзікоў, валы, бараны, залатыя і сярэбраныя сталовыя прыборы. Усяго ў Луцк прыбылі 15 тысяч чалавек, што перавышала насельніцтва горада ў некалькі разоў.

## Бакі і прадстаўнікі 
Гаспадарамі былі Вітаўт з літоўскімі і рускімі княжымі родамі: Гальшанскіх, Сангушак, Чацвярцінскіх, Чартарыйскіх, Астрожскіх, Друцкіх, Курцэвічаў, шляхецкі род Кердзей, а таксама луцкія каталіцкі, праваслаўны, армянскі епіскапы, яўрэйскае духавенства.

У Луцк прыбылі прадстаўнікі наступных дзяржаў:
* Каралеўства Польскае. Кароль Уладзіслаў II Ягайла, кракаўскі біскуп Збігнеў Алясніцкі, Ян Тарноўскі, ваявода кракаўскі, сенатар Войцех Ястшэмбец, прадстаўнікі сем’яў Міхалоўскіх, Астрарога, Саматульскіх, князь лягніцкі (васал чэшскага караля), ваявода брэст-куяўскі, герцаг паморскі.
* Свяшчэнная Рымская імперыя, Венгрыя. Будучы імператар і кароль рымскі, чэшскі, венгерскі Сігізмунд з жонкай Барбарай, нямецкія, чэшскія, венгерскія, харвацкія, аўстрыйскія паны, шмат дваран, прыслугі, узброенай варты.
* Дацкае Каралеўства. Кароль дацкі і шведскі Эрык VII.
* Лівонскі Ордэн. Магістр Ордэна Зігфрыд Ландар фон Шпонхейм са сваімі рыцарамі.
* Тэўтонскі Ордэн. Камандор Балге.
* Папа Рымскі Марцін V даслаў пасланца легата Андрэя Дамінікана.
* Візантыйская імперыя. Прадстаўнікі імператара Іаана VIII.
* Вялікае княства Маскоўскае. Гаспадар Васіль II Васільевіч, мітрапаліт Фоцій.
* Вялікае княства Разанскае. Гаспадар Іван Фёдаравіч.
* Вялікае княства Цвярское. Гаспадар Барыс Аляксандравіч.
* Адоеўскае княства. Князь Юрый Раманавіч.
* Татарскія ханы Перакопскай, Данской, Волжскай ордаў.

Спачатку ў Луцк прыбыла польская дэлегацыя, пасля іншыя. Рымскі кароль спазніўся і прыбыў у Луцк толькі ў 20-х чыслах студзеня. Яго сустрэча была асабліва пышнай. Далёка за горад выехалі гаспадары на чале з Вітаўтам і Ягайлам і прадстаўнікі рускай, лацінскай, армянскай, яўрэйскай, караімскай абшчын Луцка. Пасля ўрачыстай сустрэчы працэсія рушыла да самога горада. Насустрач выходзілі многія жыхары з вёсак, самі лучане і госці з’езду. Працэсія мела пэўнае значэнне прэзентацыі, дзе кожны кіраўнік спрабаваў паказаць сваё прадстаўніцтва як мага пышней, каштоўней, багацей. Усё адбывалася пад гукі званоў цэркваў і касцёлаў, труб, барабанаў, сурм. Па прыбыцці ў замак вялікі князь зладзіў яшчэ адзін прыём з каралеўскімі ўшанаваннямі. 

Пакуль не пачаліся дыпламатычныя перамовы, госці забаўляліся, балявалі. Штодня спажывалася 700 бочак мёду, віна, мальвазіі і іншых напояў, 700 валоў, 1400 бараноў, сотні ласёў, дзікоў, а таксама іншыя стравы. У перапынках паміж дыскусіямі госці бавілі час у розных забавах, рыцарскіх турнірах, паляваннях. Шут Вітаўта (пазней высветлілася, што ён быў агентам Сігізмунда і шпіёніў на яго карысць) забаўляў гасцей.
* **Валашскае пытанне**. Венгры, туркі і палякі прэтэндавалі на землі Малдавіі. У барацьбе з туркамі Малдова па пагадненні 1412 года павінна была выступаць на баку Сігізмунда. Але яна не выконвала абавязацельствы. Сігізмунд за гэта прапаноўваў падзяліць край паміж Польшчай і Венгрыяй.
* **Каранаванне Вітаўта**. Каб адцягнуць амбіцыі Вітаўта на Чэшскае Каралеўства, і каб аслабіць Польшчу, Сігізмунд здаўна падбухторваў Вітаўта на Літоўскае Каралеўства. Вітаўт таксама гэтага хацеў, але актыўнымі праціўнікамі літоўска-рускага каралеўства былі палякі, якія кіраваліся тым, што літоўцы не маюць права грэбаваць уніяцкімі абавязацельствамі. Пытанне каранацыі адклалі на наступны з’езд у Вільні.
* **Стварэнне антытурэцкай кааліцыі**. Манархі, якія мелі свае інтарэсы на Балканы або паблізу ракі Дунай, былі занепакоены турэцкай пагрозай. Хоць адносіны Порты і Візантыі зрэдку складваліся мірна, вынік асманска—венецыянскай вайны 1423—1430 гадоў на карысць туркаў і турэцкая аблога Канстанцінопаля 1422 года не давалі падставы для надзеі на мірную будучыню. Венгерскі і нямецкі кароль выступіў з прапановай да Літвы і Польшчы ўвайсці ў антытурэцкую кааліцыю, на што палякі адказалі сваім нежаданнем падвяргацца вялікай небяспецы, пакуль у кааліцыі не будзе вялікая колькасць еўрапейскіх дзяржаў.
* **Ганзейскае пытанне**. Дацкі кароль Эрык быў асабліва зацікаўлены ўрэгуляваць адносіны з гарадамі Нямецкай Ганзы. Адвечныя сутыкненні паміж імі і Даніяй высільвалі каралеўства. Абмяркоўваліся пытанні аб урэгуляванні адносін з гарадамі Ганзы.
* **Рэлігійныя пытанні**. На з’езд выносілася пытанне аб уніі каталіцкай і праваслаўнай цэркваў. Вітаўт імкнуўся мець у княстве самастойную царкоўную арганізацыю, акрамя таго, унію падтрымліваў рымскі кароль і папскія паслы. Аднак духавенства адмовілася нават уступаць у дыскусію, у выніку справа скончылася нічым. Абмяркоўваліся на фоне пытання аб расколе каталіцкай царквы і дзейнасць гусітаў у Чэхіі.

Акрамя таго, абмяркоўваўся шэраг пытанняў аб выпрацоўцы правілаў гандлю, аб падатках, аб суднаходстве па Балтыцы.

Асноўнае пытанне (каранацыя Вітаўта), на паспяховае рашэнне якога спадзяваліся Сігізмунд і Вітаўт, сарвана палякамі. Выказаўшы свой пратэст, польская дэлегацыя пакінула Луцк. Усё ж каранацыю Вітаўта запланавалі на жнівень наступнага года. З-за процідзеяння палякаў падзею перанеслі на верасень 1430. Каранацыйныя акты былі падрыхтаваны ў канцылярыі Сігізмунда. Літва абвяшчалася каралеўствам на вечныя часы. Аднак праз перашкоды з боку палякаў, якія перакрылі шлях і не пусцілі карону ў Літву, урачыстая каранацыя Вітаўта так і не адбылася.

## Значэнне 
Для тагачаснага Луцка як аднаго з галоўных гарадоў ВКЛ з’езд манархаў быў важнай дыпламатычнай і гістарычнай падзеяй, якая падкрэсліла значнасць горада ў развіцці княства і Каралеўства Польскага. Але, улічваючы вялікую колькасць рознагалоссяў і спрэчак паміж удзельнікамі з’езду, вялікага палітычнага значэння для Еўропы ён не меў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Карона Вітаўта. Ізуминка історії
* Puota Lucko suvažiavime
* Apie vytauto karūnavimą (недаступная спасылка)
* T.J.Stecki. Łuck starożytny i dzisiejszy, — Kraków, 1876 — s.54
* Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 1, pod red. F. Sulimirskiego, B. Chlebowskiego, W. Walewskiego, t. 5, 1884, s. 779.
* Kalendarium Władysława II Jagiełły
* Adam Wojnicz. Łuck na Wołyniu, — Łuck, 1922 — s.11
* Т. Садоўнік, В.Біруліна, В. Баран. Європейський з'язд 1429 року ў Луцьку. — Луцьк, 2006 ISBN 966-361-133-2

Катэгорыя:Знешняя палітыка Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Міжнародныя канферэнцыі
Катэгорыя:1429 год у Еўропе
Катэгорыя:Гісторыя Луцка
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі