Роўна

**Роўна**, або **Рыўнэ** () — горад у заходняй частцы Украіны, на рацэ Усця. Адміністрацыйны цэнтр Ровенскай вобласці і Ровенскага раёна. Плошча 58,24 км². Насельніцтва — 264 тыс. чал. (2024).

Знаходзіцца за 307 км на захад ад Кіева. Чыгуначны вузел. Праз горад праходзяць аўтамабільныя дарогі Кіеў — Жытомір — Роўна — Дубна — Львоў — Чоп (, частка ), Роўна — Луцк — Усцілуг () і Стараканстантынаў — Астрог — Здалбунаў — Роўна — Сарны — Жыткавічы (Беларусь) ().

## Гісторыя 
* 
* 1283: першы пісьмовы ўспамін пра Роўна як паселішча Галіцка-Валынскага княства ў хроніцы «Rocznik kapituły krakowskiej».
* 1340: у складзе Вялікага Княства Літоўскага.
* 1481: уладальніца паселішча Марыя Нясвіцкая збудавала ў ім драўляны замак.
* 1492: атрымала Магдэбургскае права.
* 1548: княгіня Кастэлецкая заснавала ў Роўне касцёл.
* 1565/66: у Валынскім ваяводстве.
* 1569: згодна з умовамі Люблінскай уніі перайшло да Каралеўства Польскага.
* 1575: у Роўне было 543 будынкі, а ў 1629 — 505 будынкаў і 10 вуліц (Замкавая, Школьная, Дубнаўская, Літоўская і інш.).
* 1637: заснаванне ў Роўне шпіталя паводле фундацыі Томаша Замойскага.
* 1680: загон украінскіх казакаў спустошыў горад.
* 1728: пачатак будаўніцтва мураванага палаца Любамірскіх.
* 1750: у Роўне было 683 будынкаў.
* 1775: будаўніцтва мураванага касцёла.
* 1793: у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай апынулася ў складзе Расійскай імперыі, цэнтр павета.
* 1873: праз горад прайшла чыгунка Брэст — Кіеў.
* 1919: часовая сталіца УНР.
* 1921: згодна з Рыжскім мірным дагаворам увайшло ў склад міжваеннай Польскай Рэспублікі.
* 1939: у складзе Украінскай ССР, цэнтр вобласці.
* 28 чэрвеня 1941 — 2 лютага 1944: знаходзілася пад нямецкай акупацыяй, цэнтр Райхскамісарыята «Украіна».

## Насельніцтва 
* 1863 — 6402 чал.
* 1885 — 7357 чал. (3576 мужчын і 3781 жанчына), з іх паводле стану: 957 шляхты, 22 духоўныя асобы, 31 ганаровы грамадзянін, 125 купцоў, 5105 мяшчан, 658 сялян, 17 чэхаў-каланістаў, 99 іўдзеў-сялян, 698 жаўнераў і іх сем’яў, 165 іншаземцаў; паводле веры: 1763 праваслаўныя, 664 рымска-каталікі, 58 евангелістаў, 17 чэшскіх гусітаў, 4850 іўдзеяў, 5 магаметан.
* 1897 — 25 тыс. чал.
* 1921 — 30 тыс. чал.
* 1939 — 43 тыс. чал.
* 1959 — 56 тыс. чал.
* 1970 — 116 тыс. чал.
* 1975 — 155 тыс. чал.
* 1991 — 239 тыс. чал.

### Мова 
## Фізіка-геаграфічная характарыстыка 
Роўна мае ўмерана кантынентальны клімат з халоднай, снежнай зімой і цёплым летам. Снежнае покрыва звычайна трымаецца з лістапада па сакавік. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае 598 мм (24 цалі), чэрвень і ліпень з’яўляюцца самымі вільготнымі месяцамі, а студзень і люты — самымі засушлівымі.

## Эканоміка 
У Роўна працуюць ПАО «Рівнеазот», завод высакавольтнай апаратуры; прадпрыемствы лёгкай прамысловасці — фабрыкі швейная і нятканых матэрыялаў; прадпрыемствы будаўнічага комплексу — камбінаты домабудаўнічы і буйнапанэльнага домабудавання, ВА «Рівнозалізобетон», завод сухіх будаўнічых сумесяў «Адiнол»; дрэваапрацоўчай прамысловасці — ВА «Рівнодерев»; таксама працуе піваварны завод «Рівень**»**, фабрыка па апрацоўцы бурштыну і вырабе ювелірных вырабаў «Укрбурштин» (на тэрыторыі Ровенскай вобласці ёсць радовішчы і здабыча бурштыну).

## Транспарт 
Аўтобусную сувязь забяспечваюць цэнтральны аўтавакзал горада і аўтастанцыя «Чайка» (у асноўным ажыццяўляюцца рэйсы ў Сарненскім кірунку).

У горадзе знаходзіцца пасажырская і грузавая чыгуначная станцыя Роўна, падпарадкаваная Ровенскай дырэкцыі Львоўскай чыгункі. Станцыя Роўна размешчана на лініі Здалбунаў-Ковель. На станцыі спыняюцца ўсе цягнікі і прыгарадныя цягнікі, якія праходзяць праз яе. Да станцыі курсуюць таксама рэгіянальныя электрацягнікі з Кіева і Львова і рэгіянальны цягнік лакаматыўнай цягі Ковель — Цярнопаль (праз Луцк, Здалбунаў — Краснае).

Гарадскі аэрапорт размешчаны за 8 км ад цэнтра Роўна, практычна ў межах горада. Каля аэрапорта праходзяць аўтамабільныя магістралі, што дазваляе за хвіліны дабрацца да чыгуначнага вакзала, аўтавакзала і цэнтра горада.

## Адукацыя і навука 
]]
]]
Вышэйшыя навучальныя ўстановы:
* Нацыянальны ўніверсітэт воднай гаспадаркі і прыродакарыстання
* Ровенскі дзяржаўны гуманітарны ўніверсітэт
* Міжнародны эканоміка-гуманітарны ўніверсітэт імя акадэміка Сцяпана Дзем’янчука
* Ровенская медыцынская акадэмія
* Ровенскі інстытут Адкрытага міжнароднага ўніверсітэта развіцця чалавека «Украіна»
* Ровенскі інстытут славяназнаўства Кіеўскага славістычнага ўніверсітэта
* Ровенскі інстытут Кіеўскага ўніверсітэта права

Навучальныя ўстановы прафесійна-тэхнічнай адукацыі:
* Вышэйшае прафесійнае вучылішча № 1
* Ровенскі дзяржаўны аграрны каледж
* Ровенскі эканоміка-гуманітарны і інжынерны каледж
* Ровенскі кааператыўны эканоміка-прававы каледж
* Ровенскі каледж эканомікі і бізнесу
* Ровенскі аўтатранспартны каледж Нацыянальнага ўніверсітэта воднай гаспадаркі і прыродакарыстання
* Ровенскі каледж тэхналогій і дызайну
* Тэхнічны каледж Нацыянальнага ўніверсітэта воднай гаспадаркі і прыродакарыстання

## Культура 
Вядомыя сваімі творчымі поспехамі Ровенскі абласны музычна-драматычны тэатр, Ровенская філармонія. У горадзе працуе таксама лялечны тэатр, заапарк, краязнаўчы музей, два кінатэатры: кінатэатр «Україна» (раней — «Жовтень») і 3D-кінатэатр «Эра». У былым касцёле Святога Антонія знаходзіцца Дом арганнай музыкі.

Цэнтрам культурнага развіцця моладзі горада з’яўляецца Палац дзяцей і моладзі, дзе дзейнічаюць мноства гурткоў і секцый, якія ахопліваюць розныя тэматыкі ад танцаў да асноў інжынерыі.

Ровенская пісьменніцкая арганізацыя налічвала звыш 30 чалавек празаікаў і паэтаў; у розныя гады ўзначальвалі яе Аляксандр Багачук, Яўген Шморгун, Сцяпан Бабін, Лідзія Рыбенка і інш.

## Спорт 
Самыя папулярныя камандныя віды спорту ў гараджан — спідвей (СК «Рівненський Спідвей») і футбол (ФК «Верас»).

ФК «Верас» заснаваны ў 1957 годзе. Выступае ва ўкраінскай Прэм’ер-лізе. Хатняй арэнай клуба з’яўляецца стадыён «Авангард». На дадзены момант ёмістасць складае на 4 500 чалавек. Пасля завяршэння рэканструкцыі ўмяшчальнасць стадыёна складзе 13 466 тысяч гледачоў.

СК «Рівненський Спідвей» быў заснаваны ў 1959 годзе. Стадыён для правядзення спаборніцтваў называецца — «Ровенскі стадыён тэхнічных відаў спорту (мотатрэк)». Тут праводзіліся важныя спаборніцтвы па спідвеі, уключаючы адборачны раўнд чэмпіянату свету па спідвеі ў 1962 годзе і ў 1991 годзе. Акрамя спартыўных спаборніцтваў на Ровенскім мотатрэку праводзяцца розныя канцэрты, выступленні і іншыя культурныя мерапрыемствы.

## Славутасці 
* Гістарычная забудова горада канца XIX — пачатку XX стагоддзі
* Касцёл Св. Антонія (1868, цяпер зала арганнай музыкі)
* Сабор Уваскрэсення Гасподняга (1895)
* Царква Успення Прасвятой Багародзіцы (1756)

## Галерэя 

Файл:Church of the Assumption-Rivne2.jpg|Царква Успення Прасвятой Багародзіцы
Файл:Rivne3.JPG|Грэка-каталіцкая царква
Файл:Railway Station-Rivne.JPG|Чыгуначны вакзал
Файл:Rivne8.JPG|Сабор Уваскрасення Гасподняга
Файл:Maidan Rivne.JPG|Кінапалац «Украіна»
Файл:Rivne Soborna.JPG|Вуліца Саборная
Файл:Rivne2.JPG|Будынак раённага савета

## Вядомыя асобы 
* Яраслаў Еўдакімаў (нар. 22.11.1946) — спявак, Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі, Народны артыст Беларусі.
* Юрый Луцэнка (нар. 1964) — украінскі палітычны і дзяржаўны дзеяч.
* Ганна Валентыновіч (1929—2010) — польская грамадская дзеячка, актывістка і заснавальніца прафсаюза «Салідарнасць».
* Леанід Краўчук (1934—2022) — першы прэзідэнт Украіны.
* Улас Самчук (1905—1987) — класік украінскай літаратуры.
* Пётр Чуйкевіч (1818—1874) — украінскі педагог, этнограф.
* Ала Мікалаеўна Бодак (нар. 1967) — беларускі палітык.
* Мікалай Сцяпанавіч Ефімішын (1914—?) — урач-хірург. Доктар медыцынскіх навук (1968).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка гарадскога савета 
* Розподіл населення за національністю та рідною мовою  
* Гарадскі даведнік і анлайн карта Роўна

Катэгорыя:Гарады Ровенскай вобласці