Эрвэ Базен

**Эрвэ Базен** (), сапраўднае імя **Жан-П’ер Мары Эрвэ-Базен** (; , Анжэ — ) — французскі пісьменнік, удзельнік Руху Супраціву, прэзідэнт Ганкураўскай акадэміі (з 1973). Лаўрэат Міжнароднай Ленінскай прэміі «За ўмацаванне міру паміж народамі» (1980).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў пабожнай буржуазнай сям’і. Дзяцінства прайшло ў дэпартаменце Мен і Луара. Праз частыя канфлікты з уладнай маці (вобраз якой пазней выведзены ў рамане «Гадзюка ў кулаку») некалькі разоў уцякаў з дому, пакуль у 20 гадоў урэшце не пакінуў сям’ю. Нягледзячы на цяжкія ўспаміны, выкліканыя бацькоўскай сядзібай, усё жыццё заставаўся вельмі прывязаны да родных мясцінаў — менавіта там адбываюцца дзеі большасці яго раманаў.

Пасля пансіяната Эрвэ Базен паступіў на факультэт літаратуры ў Сарбоне. Дзеля заробку браўся за кожную працу, змяніў шмат прафесій. Самастойнае жыццё пачаў прадаўцом хустак і шкарпэтак на вядомай вуліцы Лепік у Парыжы, дарозе ў краіну мастакоў — на Манмартр. Гандаль не пайшоў, але Базен не журыўся, асвойваў прафесію за прафесіяй. Быў мулярам, тынкоўшчыкам, цесляром, электраманцёрам. Літаратурную дзейнасць пачаў беспаспяховымі вершамі. У 1946 годзе стварае паэтычны часопіс «Ракавіна» (*La Coquille*), выпусціў 8 нумароў; у 1948 годзе атрымаў прэмію Апалінера за «Дзень» (*Jour*) — свой першы зборнік паэм, напісаны як працяг *À la poursuite d’ris*. Потым парадай Поля Валеры кінуў паэзію і заняўся прозай.

Канфліктныя адносіны з маці натхнілі пісьменніка на раман «Гадзюка ў кулаку» (*Vipère au poing*, 1948), апавяданне пра поўныя нянавісці адносіны ў сям’і Рэзо: бяздушную і жорсткую маці, што ўвесь час знаходзіць новыя спосабы прыгнёту і прыдзірак, і яе дзяцей, найперш апавядальніка Жана Рэзо. Гэтыя «Атрыды ў фланэлевай камізэльцы», як называў раман сам Эрвэ Базена, былі добра ацэнены крытыкам Марысам Надо. Раман меў велізарны поспех у пасляваенны час, як і многія іншыя, дзе натуралістычна апісваліся норавы эпохі і ствараліся верагодныя псіхалагічныя партрэты. Персанажы «Гадзюкі ў кулаку» сталі героямі і іншых раманаў: «Смерць коніка» (*La mort du petit cheval*, 1950) і «Крык савы» (*Cri de la chouette*, 1971).

У 1950 годзе Эрвэ Базен апублікаваў *L’amour est à réinventer* ў часопісе  *La Nef*, у тым жа нумары друкаваліся творы , Жака Адыберці, , Марыса Друона і Андрэ Маруа.

Эрвэ Базена лічаць «сямейным раманістам», сям’я — цэнтральная тэма ўсіх яго раманаў. Эдварда Кузьміна адзначала, што *«аналіз псіхалогіі шлюбу  надзвычай грунтоўна і пільна распрацаваны пісьменнікам»*. Пры гэтым, як паказвае крытык у сувязі з раманам «Шлюбная жыццё» (*Le Matrimoine*, 1966), *«кожная палова роду чалавечага можа прачытаць яго са сваіх пазіцый. Жанчыны прачытаюць яго з гарачым спачуваннем, пазнаўшы, нібы ў люстэрку, свае штодзённыя вялікія і маленькія драмы. Мужчына ж можа прачытаць раман з поўным самаздавальннем, салідарны з героем, разам з ім абвінаваціўшы жанчыну ва ўсім бязладдзі побыту. І не адразу заўважыць, што, здаецца, пісьменнік злавіў яго ў пастку»*. У гутарках Базен бязбоязна раскрываўся, падахвочваючы і суразмоўцу быць такім жа непасрэдным і адкрытым, каб не марнаваць час размовы. Базен спяшаўся жыць, павышаны тэмп жыцця, нават разводы і шлюбы (якіх было чатыры), колькасць дзяцей, ледзь не большае за колькасць раманаў, былі нармальным адлюстраваннем падараванага яму леанардаўскага творчага і жыццёвага зараду.

Тым жа часам Базен піша навелы і эсэ, як, напрыклад, «Усё, у што я веру» (*Ce que je crois*, 1977).

У 1960 годзе Эрвэ Базен стаў членам Ганкураўскай акадэміі, а ў 1973 годзе яе прэзідэнтам (Хорхэ Семпрун, які мусіў змяніць Франсуа Нурысье, перадаў Базену сваю чаргу).

Эрвэ Базен быў актывістам руху за мір, звязанага з Камуністычнай партыяй, ідэі якой былі блізкія пісьменніку. Удзельнічаў у Супраціве, не прыняўшы капітуляцыі Францыі перад нацысцкай Германіяй. У пасляваенныя гады Базен змагаўся супраць ідэі магчымасці ядзернага канфлікта:

Файл:Point d'ironie (Hervé Bazin).svg|іронія
Файл:Point de doute (Hervé Bazin).svg|сумненне
Файл:Point de conviction (Hervé Bazin).svg|упэўненасць
Файл:Point d'acclamation (Hervé Bazin).svg|згода
Файл:Point d'autorité (Hervé Bazin).svg|аўтарытэтнасць
Файл:Point d'amour (Hervé Bazin).svg|каханне

## Асноўныя творы 
* «Змяя ў кулаку» / *Vipère au poing* (1948)
* «Галавой аб сцяну» / *Tête contre les murs* (1949)
* «Смерць коніка» / *La Mort du petit cheval* (1950)
* «Устань і ідзі» / *Lève-toi et marche* (1951)
* *Contre vents et marées* (1953)
* «Я люблю нягледзячы ні на што…» / *Qui j’ose aimer* (1955)
* «Дзеля сына» / *Au nom du fils* (1960)
* «Алей ў агонь» / *L’huile sur le feu* (1965)
* «Шлюбная жыццё» / *Le Matrimoine* (1966)
* «Шчасліўцы з вострава адчаю» / *Les Bienheureux de la désolation* (1970)
* «Крык савы» / *Cri de la chouette* (1971)
* «Мадам Экс» / *Madame Ex* (1974)
* «І агонь пажырае агонь» / *Un feu dévore un autre feu* (1978)
* «Зялёны храм» / ''L'église verte* (1981)
* *Le Démon de minuit* (1988)
* *L'École des pères'' (1991)

## Беларускія пераклады 
Паасобныя творы на беларускую пераклаў Сяргей Шупа.
* Здаецца мансарда // Французская навела XX стагоддзя. — Мн., 1992.

Катэгорыя:Камуністы Францыі
Катэгорыя:Эсэісты Францыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Міжнароднай Ленінскай прэміі «За ўмацаванне міру паміж народамі»
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі XX стагоддзя