Свята-Ільінская царква (Віцебск)

**Свята-Ільінская царква** — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагоддзяў у Віцебску. Знаходзілася ў Задзвінні, на Вялікай Ільінскай вуліцы. Твор архітэктуры барока. Арыгінальная царква згарэла ў 1904 годзе, мураваную рэпліку савецкія ўлады зруйнавалі пасля Другой сусветнай вайны.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
У 1447 годзе вялікі князь Казімір у падзяку за паратунак жонкі, якая ледзь не патанула ў Ільін дзень, фундаваў на берагах Дзвіны, Дняпра і Сажа шэсць цэркваў у імя Святога Прапрока Ільі. Адну з іх збудавалі ў Віцебску каля 1460 года. Невядома, колькі праіснавала царква, аднак звесткі пра яе адсутнічаюць у інвентарах 1552 і 1618 гадоў.

У дакуменце 1863 года паведамляецца, што Ільінскую царкву ў Віцебску збудавалі з фундацыі купцоў Запольскіх у 1746 годзе. Аднак на дзвярах святыні ў XIX ст. існаваў надпіс «1643», якім некаторыя даследчыкі датуюць пабудову царквы. У 1746 годзе царкву маглі поўнасцю або часткову перабудаваць, бо яе архітэктура адпавядае першай палове XVIII ст. Царква належала віцебскаму цэху кормнікаў.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе царква працягвала дзейнічаць. У 1839 годзе ўлады Расійскай імперыі гвалтоўна адабралі царкву ў Святога Прастола і перадалі яе Маскоўскаму патрыярхату.

У 1865 годзе непадалёк збудавалі мураваную мураўёўку ў імя Покрыва Багародзіцы. 13 красавіка 1904 года царква згарэла. Пазней яе адбудавалі з цэглы і ашалявалі дрэвам.

### Наноўшы час 
У 1931 годзе савецкія ўлады зачынілі царкву. У Другую сусветную вайну яна згарэла. Руіны помніка знішчылі пасля вайны.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры драўлянага барока, у традыцыях Віцебскай школы дойлідства. 4-зрубная царква мела крыжова-цэнтрычную кампазіцыю. Яе адметнасцю была невялікая падоўжнасць (19×16 м). Гранёныя бакавыя зрубы перакрываліся асіметрычнымі 7-граннымі шатрамі. Шатры зрубамі завяршаліся спічастымі купаламі-банямі. Да ўваходнага зруба далучалася абходная галерэя. Уваходы ў галерэю з трох бакоў мелі ганкі з стромкімі ламанымі дахамі, завершанымі невялікімі купаламі-банькамі.

Уваходныя дзверы мелі дыяганальную ашалёўку з дэкаратыўным узорам, зробленым каванымі цвікамі. Над уваходам навісалі невялікія хоры. Усе часткі будынка, з выняткам сяродкрыжжа, перакрытага васьмігранным шатром на кансольна-бэлечных ветразях з светлавым «сармацкім» васьмерыком над ім, мелі роўныя падшыўныя столі. Падлога мела пакрыццё з мазаічных прамавугольных цагляных плітак. Пад царквой размяшчалася мураваная крыпта з ганаровымі пахаваннямі. Гладка абчасаныя сцены пакрывалі клеевыя фарбы. Звестак пра роспісы на захавалася.

## Галерэя 
### Гістарычная графіка 

Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (D. Strukov, 1864-67).jpg|Д. Струкаў, 1864—67 гг.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (1883).jpg|1883 г.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (1890) (2).jpg|1890 г.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (1904-07) (2).jpg|да 1900 г.
Viciebsk, Zadźvińnie-Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне-Ільлінская (1904-07) (2).jpg|да 1900 г.
Jafim Minin Viciebsk1.jpg|Я. Мінін, 1927 г.

### Гістарычныя здымкі 

Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (1893).jpg|1895 г.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (1893) (2).jpg|1895 г.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja-Pakroŭskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская-Пакроўская (1890) (2).jpg|1904 г.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (1904).jpg|1904 г.
Viciebsk, Dźvina-Zadźvińnie. Віцебск, Дзьвіна-Задзьвіньне (1900, 1905) (2).jpg|не пазней за 1905 г.
Viciebsk, Dźvina-Zadźvińnie, Pakroŭskaja-Illinskaja. Віцебск, Дзьвіна-Задзьвіньне, Пакроўская-Ільлінская (1901-18).jpg|да 1918 г.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja-Pakroŭskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская-Пакроўская (07.1941).jpg|ліпень 1941 г.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja-Pakroŭskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская-Пакроўская (1941-44).jpg|1942 г.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Віцебск
Віцебск
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Віцебска
Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці