Махаяна

**Махаяна** — адзін з галоўных напрамкаў будызму, нароўні з Тхеравадай. Да Махаяны адносіцца шырокая група будысцкіх традыцый, тэкстаў і практык, распрацаваных у старажытнай Індыі. Махаяна прымае асноўныя палажэнні ранняга будызму, аднак у адрозненне ад Тхеравады таксама прызнае некаторыя дадатковыя дактрыны і тэксты. Ваджраяна разглядаецца як падмноства Махаяны (часам вылучаецца як асобны напрамак будызму), пры гэтым уключае тантрычныя метады, якія лічацца дапамогай у дасягненні стану Буды.

Адной з цэнтральных канцэпцый Махаяны з’яўляецца шлях бодхісатвы, мэтай якога з’яўляецца прасвятленне ўзроўню Буды. У адрозненне ад Тхеравады, будызм Махаяны разглядае мэту стаць Будай як магчымую для кожнага, стан архата пры гэтым лічыцца няпоўным. Махаяна таксама ўключае шматлікіх Буд і бодхісатваў, якіх няма ў Тхеравадзе (напрыклад, Амітабха і Вайрачана). Філасофія Махаяны таксама ўключае шэраг ўнікальных тэорый, такіх як тэорыя пустэчы *Мадх’ямака*, вучэнне свядомасці *Віджнянавада* і вучэнне *пра прыроду Буды*.

Зарадзіўшыся як невялікі рух у Індыі, Махаяна ў выніку стала ўплывовай сілай у індыйскім будызме. Схаластычныя цэнтры Махаяны, такія як Наланда і Вікрамашыла, квітнелі паміж VII і XII стагоддзямі. На працягу гісторыі гэты напрамак будызму распаўсюдзіўся з Паўднёвай Азіі ва Усходнюю Азію, Паўднёва-Усходнюю Азію і Гімалаі. Розныя традыцыі Махаяны сустракаюцца ў Кітаі, Карэі, Японіі, Тайвані, Сінгапуры, В’етнаме, Філіпінах, Малайзіі і Інданезіі. Калі разглядаць Ваджраяну як форму Махаяны, то можна лічыць, што Махаяна таксама дамінуе ў Тыбеце, Манголіі, Бутане і іншых Гімалайскіх рэгіёнах. Таксама Махаяна прысутнічае ў Непале, Малайзіі, Інданезіі і рэгіёнах з азіяцкімі дыяспарамі.

Станам на 2010 год Махаяна была найбуйнейшай традыцыяй будызму: 53 % будыстаў належалі да ўсходнеазіяцкай Махаяны і 6 % да Ваджраяны, пры гэтым да напрамку Тхеравады належалі 36 % будыстаў. 

## Гісторыя 
 перыяд 1-3 стст. Індыйскі музей, Калькута.]]

Паходжанне Махаяны дагэтуль да канца не вызначана, на гэты конт існуе некалькі тэорый. Адзін з поглядаў на Махаяну сцвярджае, што яна існавала як асобная школа-канкурэнт так званых школ Хінаяны. Так званая *«лясная гіпотэза»* сцвярджае, што Махаяна ўзнікла сярод «заўзятых аскетаў, членаў ляснога крыла (*араньявасін*) будыйскага ордэна», якія спрабавалі імітаваць лясное жыццё Буды. Тэорыя культу кнігі, сцвярджае, што Махаяна ўзнікла сярод шэрагу слаба звязаных груп манахаў, якія пакланяліся кнігам, вывучалі, запаміналі, перапісвалі і шанавалі пэўныя сутры Махаяны.

Найранейшыя тэкставыя сведчанні пра Махаяну паходзяць з сутр (разважанняў, пісанняў), якія ўзніклі прыкладна ў пачатку нашай эры. У некаторых з самых ранніх тэкстаў Махаяны, такіх як *Уграпарыпрычча-сутра*, выкарыстоўваецца тэрмін «Махаяна», аднак няма ніякай дактрынальнай розніцы паміж Махаянай і раннімі школамі будызму.

Індыйская Махаяна ніколі не мела свода правіл асобнага ад ранніх школ будызму (Віная), і таму кожны манах, які прытрымліваўся Махаяны, фармальна належаў да адной з ранніх будыйскіх школ.

Найстарэйшы надпіс на камні, у якім змяшчаецца пазнавальны тэкст Махаяны і згадка пра Буду Амітабху (важную постаць Махаяны), быў знойдзены на Індыйскім субкантыненце ў Матхуры і датуецца прыблізна 180 годам н. э.

Рух Махаяны заставаўся даволі невялікім, пакуль не перажыў значны рост у V стагоддзі. Тым не менш, нават пасля V стагоддзя тэксты, якія выкарыстоўваюць тэрмін «Махаяна», усё яшчэ даволі невялікія і ў асноўным належаць манастырам. Кітайскія пілігрымы таго часу, такія як Фасянь (337—422 гг. н. э.) і Сюаньцзан (602—664 гг. н . э.), падарожнічалі ў Індыю і апісвалі манастыры Махаяны у сваіх творах.

Пасля пятага стагоддзя ўплыў махаянскага будызму паступова ўзмацняўся. Некаторыя з яго храмаў сталі масіўнымі манастырскімі комплексамі, напрыклад Наланда і Вікрамашыла. Комплекс Наланда ў рэшце рэшт стаў найбуйнейшым і найбольш уплывовым будыйскім цэнтрам у Індыі на працягу стагоддзяў.

З часам тэксты і філасофія Махаяны дасягнулі Цэнтральнай Азіі і Кітая праз гандлёвыя шляхі, такія як Вялікі шаўковы шлях, а пазней распаўсюдзіліся па ўсёй Усходняй Азіі. Пазней цэнтральнаазіяцкі будызм апынуўся пад моцным уплывам Махаяны і стаў асноўнай крыніцай для кітайскага будызму.

Махаяна распаўсюдзілася з Кітая ў Карэю, В’етнам і Тайвань, а пазней ў Японію. Махаяна таксама распаўсюдзілася з Індыі ў М’янму, а затым на Суматру і ў Малайзію. З Суматры Махаяна распаўсюдзілася на іншыя інданезійскія астравы, у тым ліку на Яву і Барнэа, Філіпіны, Камбоджу.

Пачынаючы з перыяду Гупты (каля III стагоддзя н. э. — 575 г. н. э.), пачаў развівацца новы рух, які абапіраўся на дактрыну Махаяны, а таксама на новыя тантрычныя ідэі. Ён быў вядомы пад назвамі Ваджраяна, Мантраяна або эзатэрычны будызм. Гэты новы рух працягваўся і ў эпоху Пала (VIII стагоддзе — XII стагоддзе н. э.), падчас якой ён стаў дамінаваць у індыйскім будызме.

## Буды Махаяны 
Буды і бодхісатвы (істоты на шляху да стану Буды) з’яўляюцца цэнтральнымі элементамі Махаяны. Махаяна мае пашыраную касмалогію і тэалогію, з рознымі Будамі і магутнымі бодхісатвамі, якія жывуць у розных сусветах і палях Буды (*буда-кшэтра*). Буды, унікальныя для Махаяны, ўключаюць Буду Амітабху («Бясконцае святло»), Акшобх’ю («Непахісны»), Бхайшадж’ягуру («гуру медыцыны») і Вайрачана («Асвятляльнік»). У Махаяне Буда разглядаецца як істота, якая дасягнула найвышэйшага тыпу абуджэння дзякуючы свайму вышэйшаму спачуванню і жаданню дапамагчы ўсім істотам.

Важнай асаблівасцю Махаяны з’яўляецца уласнае разуменне прыроды Буды. Тэксты Махаяны не толькі адлюстроўваюць шматлікіх Буд, акрамя Шак’ямуні, але і разглядаюць іх як надземных істот з вялікімі сіламі і велізарнай працягласцю жыцця. Акрамя таго, Буды актыўна дзейнічаюць у свеце, знаходзячы спосабы навучання і дапамогі ўсім жывым істотам. У Махаяне Буда часта ўспрымаецца як «духоўны кароль, які мае дачыненне да свету і клапоціцца пра яго», а не проста як настаўнік, які пасля смерці «цалкам „выйшаў за межы“ свету і яго клопатаў».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Культура Індыі
Катэгорыя:Школы будызму