open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нобелеўская прэмія па літаратуры

**Нобелеўская прэмія ў галіне літаратуры** — адна з пяці прэмій, якія ўручаюцца штогод Нобелеўскім камітэтам у Стакгольме за выдатныя дасягненні ў літаратурнай творчасці.

## Патрабаванні статута камітэта 
Намінаваць на Нобелеўскую прэмію па літаратуры могуць:
* члены Шведскай акадэміі, іншых акадэмій, інстытутаў і арганізацый з падобнымі мэтамі,
* прафесары гісторыі літаратуры і мовазнаўства ўніверсітэтаў,
* лаўрэаты Нобелеўскай прэміі ў галіне літаратуры,
* старшыні аўтарскіх саюзаў, якія прадстаўляюць літаратурную дзейнасць у адпаведных краінах.

## Крытыка 
Нобелеўская прэмія па літаратуры неаднаразова падвяргалася крытыцы. Пры гэтым крытыкі адзначалі наступныя акалічнасці:
* Прэмію практычна ніколі не атрымліваюць аўтары «жанравай літаратуры», нават самыя знакамітыя. Так, класік навуковай фантастыкі Герберт Уэлс намінаваўся ў 1944 годзе, але быў адкінуты як «занадта папулярны», член Нобелеўскага камітэта Свен Гедын назваў Уэлса «нязначным журналістам». Іншыя класікі жанру, такія як Жуль Верн, Рэй Брэдберы, Артур Кларк або Роберт Хайнлайн, нават не намінаваліся на гэтую прэмію. З класікаў дзіцячай літаратуры яе атрымала Сельма Лагерлёф у 1909 годзе, але ні Л. Фрэнк Баўм, ні Астрыд Ліндгрэн, ні Тувэ Янсан, ні Клайв С. Льюіс. У 1961 годзе Джону Р. Р. Толкіну адмовілі ў прэміі з фармулёўкай (ад сакратара акадэміі Андэрса Остэрлінга), што кнігі англічаніна «ні ў якім разе нельга назваць прозай вышэйшага класу». Карэлу Чапеку адмовілі ў прэміі па палітычных матывах — яго раман «Вайна з саламандрамі» палічылі абразлівым для кіраўніцтва нацысцкай Германіі.

Катэгорыя:Нобелеўская прэмія
Катэгорыя:Літаратурныя прэміі
Іена

**Іена** (па-японску: 円 — кола, круглы) — валюта Японіі, код валюты ISO 4217: JPY. Іена (￥) — адна з сусветных валют.

Курс іены не мае вялікага ўплыву для беларускай гаспадаркі і іншых еўрапейскіх краін (ён уплывае на цэны электронікі), але ён мае вялікае значэнне ў краінах Акіяніі, і для гаспадаркі ЗША.

## Гісторыя 
Іена ўпершыню ўведзеная ў 1872 годзе пасля рэвалюцыі Мэйдзі, і замяніла ранейшую, вельмі складаную грашовую сістэму. Новая, дзесятковая сістэма была ўведзеная на аснове заходніх грашовых сістэм, 1 іен дзяліўся на 100 сэнаў і 1000 рынаў (сэны і рыны былі выведзеныя з абарачэння ў 1959 годзе). Новая манета была плоская і круглая (як і заходнія аналагі), ранейшыя японскія манеты былі авальныя. У 1885 годзе Банк Японіі выпусціў першыя банкноты.

Першапачаткова іена павінна была быць залатой (1,5 грама), аднак хутка ва ўжытку ўзніклі манеты, зробленыя са срэбра. У 1897 годзе вартасць іены была зніжаная да 0,75 грама. У 1931 годзе Японія выйшла з грашовай сістэмы заснаванай на золаце і перайшла на сістэму заснаваную на вартасці актываў цэнтральнага банка.

З 1949 па 1971 год курс ены быў далучаны да долара: 1 USD = 360 JPY.

Катэгорыя:Валюты
Катэгорыя:Грошы Японіі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Фашызм

**Фашы́зм** (па-італьянску: *fascismo*) у вузкім сэнсе — палітычны рух у Італіі першай паловы XX стагоддзя, які ўзначальвалася Беніта Мусаліні. Пазней фашызмам сталі зваць любыя праявы таталітарызму ў спалучэнні з ідэяй нацыянальнай кансалідацыі або расавай выключнасці.

## Фашызм у сучасным разуменні 
Фашызм у сучасным разуменні — дзяржаўны лад, заснаваны на ідэі вяршэнства дзяржавы над нацыяй, аб'яднання народа вакол ідэі нацыянальнага выратавання, дэлегаванне шырокіх, а часта і надзвычайных паўнамоцтваў улады. Адпаведна, гэта першым чынам моцны дзяржаўны апарат, сфарміраваны па ідэалагічнай і палітычнай прыкмеце, цвёрдая або ваенная дысцыпліна. Фашызм можна таксама тлумачыць як форму папулісцкага ультранацыяналізму, заснаванага на звароце да мінулага, яго рамантызацыі і ідэалізацыі.

Ідэя перавагі дзяржаўнага, расавага на асабістым і індывідуальным — адна з базавых ідэй фашызму. Для фашызму характэрна моцнае імкненне да «аднастайнасці» і «нацыянальнай кансалідацыі»; адгэтуль паходзіць нетрывальнасць фашыстаў да любога іншадумства, а таксама да нацыянальных, рэлігійных і іншых меншасцей.

Слова «фашысты» зараз часцей за ўсё асацыюецца з нямецкімі нацыянал-сацыялістамі, хоць сябе яны фашыстамі ніколі не звалі. Гэта не зусім правільнае ўжыванне назвы пачалося з «піўнога путчу» 1923 годзе, калі амерыканскія газеты назвалі путчыстаў «баварскімі фашыстамі», праводзячы паралелі з дзяржаўным пераваротам, ажыццяўлёным Мусаліні ў Італіі ў 1922 годзе. Гэтая назва, асабліва ў краінах былога СССР, больш за ўсё асацыюецца з нямецка-фашысцкімі захопнікамі, распачаўшымі Другую сусветную вайну, іх зверствамі, цынізмам і катаваннямі, якія на шмат вякоў застануцца ў памяці народаў як твар фашызму.

## Прыкметы фашызму 
Фашызм звычайна характарызуецца наступнымі рысамі:

# Спрыяе моцнай нацыянальная кансалідацыі: узвышае дзяржаву над асобай, асабліва ў выглядзе перавагі самога дзяржаўнага апарата і зліцці народа з ім.
# Грунтуе сваю ўладу на адзіным лідару, правадыру.
# Выкарыстае гвалт і сучасныя палітычныя тэхналогіі прапаганды і цэнзуры з мэтай падаўлення палітычных апанентаў.
# Выступае за строгую эканамічную і сацыяльную рэгламентацыю.
# Гуртуе вытворчасць у карпаратыўныя блокі.
# Праводзіць палітыку татальнага кантролю над грамадствам.

Тым не менш, фашысцкім рэжымам часам атрымліваецца дабіцца сур'ёзных поспехаў у эканоміцы і ваеннай сферы.

Трэба адрозніваць фашызм ад нацызму, ідэі якога выраслі з ідэалогіі італьянскага фашызму. Калі фашызм абвяшчае ідэю нацыянальнай кансалідацыі, то нацызм грунтуецца на палітыцы расавай выключнасці.

## Гл. таксама 
* Рускі фашызм
* Папулізм


Катэгорыя:Паліталогія
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Ракаўцы (Глыбоцкі раён)

**Ра́каўцы** (, ) — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Удзелаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1921—1945 гадах вёскі Ракаўцы I i Ракаўцы II у складзе гміны Верхняе, пазней у складзе гміны Глыбокае Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва 
* 1921 год — 349 жыхароў, 70 двароў.
* 1931 год — 325 жыхароў, 74 двары.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзелаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Глыбоцкага раёна
Піраміда (збудаванне)

]]
]]
**Піраміда** — манументальнае збудаванне ў форме звычайнай правільнай геаметрычнай піраміды, у якой бакавыя стораны сыходзяцца ў адной кропцы. Паводле функцыянальнага прызначэння піраміды ў старажытнасці былі месцам пахавання, або адпраўлення культу. Аснова піраміды можа быць трохкутнай, чатырохкутнай або ў форме многавугольніка з адвольным лікам вяршынь, але найбольш распаўсюджанай версіяй з'яўляецца чатырохвугольная аснова. Часта піраміды не з'яўляюцца ідэальнымі геаметрычнымі пірамідамі, а пабудаваныя ў форме асобных тэрас, памер якіх памяншаецца з вышынёй.

У суцэльнай пірамідзе цэнтр масы знаходзіцца даволі нізка, а верхнія частка канструкцыі ляжыць на шырокіх і стабільных ніжніх пластах, што дазваляла старажытным цывілізацыям, якія не мелі дастатковых ведаў аб будаўніцтве, будаваць стабільныя манументальныя збудаванні.

Паводле функцыянальнага прызначэння піраміды ў старажытнасці былі месцам пахавання, або адпраўлення культу. У сваёй класічнай форме піраміды склаліся ў IIІ—II тыс. да н.э. ў Старажытным Егіпце як пахаванні фараонаў (грабніцы). Іх налічваецца каля 100 разнастайных па памерах і функцыях у рознай ступені захаванасці. Самыя вялікія піраміды пабудаваны ў Гізе для фараонаў IV дынастыі: піраміда Хеопса (вышыня 146,6 м), Хефрэна (вышшыня 143,5 м), Мікерына (выш. 66,5 м). Паводле Герадота, піраміда Хеопса будавалі 100 тыс. чал. на працягу 20 гадоў (з'яўляецца адным з 7 дзівосаў свету). Кожная піраміда, акрамя наземнай часткі з калідорамі і рытуальнымі камерамі, мае падземную частку з сістэмай лабірынтаў, шахтаў і інш. Функцыі пірамід канчаткова не высветлены. Яны выраслі з мегалітычнай традыцыі першабытнасці і ўключаюць у сябе сінтэз розных ідэйных, рытуальных, мемарыяльных мэтаў. Асноўны будаўнічы матэрыял — каменныя блокі, часам цэгла і разнастайнае запаўненне ўнутраных частак.

У Шумеры, Вавілоне і Асірыі ступеньчатыя збудаванні пірамідальнага тыпу — зікураты — выкарыстоўвалі ў якасці асновы для храма ці іншага месца пакланення багам (напр., Вавілонская вежа). У І тыс. да н.э. ў Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы будавалі насыпныя храмы ў выглядзе ўсечаных пірамід (Тыкаль, Гватэмала; Чычэн-Іца, Мексіка). У старажытна-рымскім і новаеўрапейскім мастацтве матыў піраміды часта выкарыстоўвалі ў збудаваннях мемарыяльнага тыпу.

Нарвежскі даследчык Тур Хеердал называў пірамідамі апісаныя ім малагабарытныя пабудовы на востраве Тэнерыфэ пад назвай піраміды Гуімар і на Мальдыўскіх астравах. З нядаўна пабудаваных пірамідаў вядомыя шкляныя піраміды ў парыжскім Луўры, піраміда Міру ў Астане і піраміды Голаду ў Расіі.

## Літаратура 
* *Лазука Б. А.* Слоўнік тэрмінаў: Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва — Мінск, 2001. — ISBN 985-01-0124-5

Катэгорыя:Піраміды
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Хакей

**Хаке́й** (анг.: *hockey*, можа, ад французскага *hoquet* — пастуховы кій з круком) — сямейства відаў спорту, у якім дзве каманды стараюцца патрапіць цвёрдым, круглым мячом альбо шайбай ў вароты праціўніка з дапамогай клюшак. У кожнай камандзе ёсць адзін варатар, які абараняе вароты сваёй каманды.

Хакей дзеліцца подле кшталтаў на:
* Хакей з шайбай — гуляецца на лёдзе з маленькім (168-грамовым) гумовым дыскам, званым шайбай. Самы папулярны з усіх відаў хакея — звычайна прыстаўку «з шайбай» апускаюць. Радзімай лічыцца Канада. Папулярны ў Канадзе, Расіі, ЗША, краінах Скандынавіі, Чэхіі, Славакіі, Германіі, Швейцарыі, Беларусі і Латвіі.
* Хакей з мячом (рускі хакей) — гуляецца на лёдзе з маленькім, цвёрдым мячом. Больш за ўсё папулярны ў Швецыі, Фінляндыі, Расіі і Нарвегіі.
* Хакей на траве — звычайна гуляецца на травяным (альбо сінтэтычным) пакрыцці маленькім, цвёрдым мячом. Папулярны ў Аўстраліі, Індыі, Пакістане і Малайзіі.
* Індорхакей — аналаг хакея з мячом, гуляецца ў памяшканні (на пляцоўцы для гандбола).
* Вертыкальны хакей і Санкавы хакей — разнавіднасці хакея для інвалідаў.
* Фларбол — хакей у зале, гуляецца пластмасавымі клюшкамі і полым пластмасавым мячом.

## Спасылкі
Зафіра

**Zafira** (Псеўданімы: *Zafira Blundchen*, *Zafira Klass*, *Betty*, *Bettina*, *Yasmin*, *Lafira*, *Lafirma*; нар. , , Венгрыя) — венгерская порнаактрыса і эратычная мадэль.

Іграла звычайныя і леcбійскія ролі як у парнаграфічных фільмах, так і падчас фотасесій. Здымалася ў фільмах Віва Томаса, Дэніса Дэфранчэска і кампаніі 21Sextury, у шматлікіх французскіх фільмах для дарослых, а таксама ў відэасесіі з Сандрай Шайн ў снежні 2008 года.

У 2006 годзе французская гандлёвая марка Shaï зняла яе ў кліпе з другой мадэллю — Сафі Мун, для рэкламнай кампаніі анлайн, якая складалася з некалькіх невялікіх парнаграфічных фільмаў, спалучаных з каталогам адзення.

У пачатку 2008 года Зафіра зрабіла аперацыю па павелічэнні грудзей, бо адна была большая за другую.

Катэгорыя:Порнаактрысы Венгрыі
Роксі Пантэр

**Роксі Пантэр** — венгерская порнаактрыса.

## Узнагароды 
* 2009 AVN Award nominee — Найлепшая сексуальная сцэна ў фільме замежнай вытворчасці — *Melissa Pornochic 15*
* 2009 AVN Award nominee — Найлепшая замежная актрыса года.

Катэгорыя:Порнаактрысы Венгрыі
Ісландскі сабака

**Ісландскі сабака** () — парода свойскіх сабак, паходзіць ад сабак, завезеных ў Ісландыю вікінгамі.

Пазней, такіх сабак завезлі з Ісландыі на Брытанскія астравы і выкарыстоўвалі для вывядзення парод  і .

## Спасылкі 
* ISIC — Icelandic Sheepdog — афіцыйная інтэрнэт старонка пароды 

Катэгорыя:Пароды сабак паводле алфавіта
Катэгорыя:Пароды сабак Ісландыі
Катэгорыя:Пастуховыя сабакі
Нямецкая аўчарка

250px|thumb|Паштовая марка Беларусі
**Нямецкая аўчарка** — парода свойскіх сабак.

Краіна паходжання: Германія.

Выкарыстанне: пастуховы, універсальны службовы сабака. Рост самца — 62-65 см.

Нямецкая аўчарка была атрымана ў выніку селекцыі і скрыжавання некаторых відаў гуртавых сабак Цэнтральнай і Паўднёвай Германіі.

## Спасылкі 
* Нямецкая аўчарка на dogbreeds.name

Катэгорыя:Пароды сабак паводле алфавіта
Катэгорыя:Пароды сабак Германіі
Катэгорыя:Пастуховыя сабакі
Катэгорыя:Жывёлы на марках
Малосы

, прадстаўнік секцыі малосаў.]]
**Малосы** — некалькі парод сабак, што паходзяць ад старажытных асірыйскіх і егіпецкіх травільных сабак. Галоўныя пароды сучасных малосаў:
* медзялянкі.
* масціфы
* Бардоскія догі 
* нямецкія догі
* далмаціны
* Тоса iну
За выключэннем апошніх, якія невялікага роста, астатнія малосы ўяўляюць сабою вельмі вялікіх і моцных сабак, да 90 см у карку, з масіўнай галавой і моцнымі сківіцамі.

Катэгорыя:Пароды сабак
Тэафіл Трызна

**Тэафіл (Іван) Трызна** (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

З роду Трызнаў герба «Газдава», сын Мікалая Трызны і Марыны Дарагастайскай.

Староста ваўкавыскі, ваявода берасцейскі (з 1642).

Быў жанаты з Ізабэлай, дачкой жамойцкага старосты Яна Альфонса Ляцкага за якой у пасаг атрымаў в. Гарнастаевічы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Тэафіл
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы берасцейскія
Катэгорыя:Старосты ваўкавыскія
Ісландскі конь

**Ісландскі конь** — парода коней, якіх вырошчваюць у Ісландыі. Яе характэрныя рысы — невялікі рост (да 144 см у карку), каржакаватасць і грубаватасць, вялікая галава, густая, дыхтоўная чолка, даўгія грыва і хвост. Масці коней могуць быць розныя — напрыклад, рудая, гнядая, шэрая, вараная, пегая, альбо з рыскамі на нагах.
Ісладнскіх коней не трэба блытаць з поні, нягледзячы на іх падабаенства.

Ісландскія коні дасягаюць зрэласці позна — у 7-8 год, але жывуць доўга — да 40 год. Гадуюцца ў г.зв. табунным развядзенні, на свежым паветры. Толькі з надыходам зімы іх заганяюць ва ўкрыцці. Коні не пужаюцца маразоў, бо абрастаюць тоўстай, дыхтоўнай поўсцю, і рэдка хварэюць.

Асаблівасць іх у тым, што яны пяціалюрны. Яны валодаюць трыма асноўнымі алюрамі — крокам, рыссю і галопам, а таксама скейдам і тэльтам — чатырохтактным хуткім алюрам (пяреднія ногі робяць крокавыя рухі, а заднія рушаць далёка наперад, што дазвалляе каню энергічна рухацца наперад.

Ісландскія коні вельмі кемлівыя. Яны вельмі хутка пераадольваюць такія перашкоды, як коўзкія льды, вострыя камяні альбо хуткаплынныя рэкі. Характар — спакойны, добразычлівы. дзякуючы таму, што на працягу доўгага часу сваёй гісторыі коні не сустракаліся з драпежнікамі. яны не баяцца чалавека і давяраюць яму.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спорт у Ісландыі
Катэгорыя:Пароды коней
Міжнародны валютны фонд

thumb|Будынак МВФ (Вашынгтон)
**Міжнародны валютны фонд**, **МВФ** ( — міжнародная арганізацыя, якая назірае за глабальнай фінансавай сістэмай, макраэканамічнай палітыкай дзяржаў-членаў МВФ, асабліва за абменнымі курсамі валют і плацежным балансам. Арганізацыя ўтворана, каб стабілізаваць міжнародныя абменныя курсы і садзейнічаць эканамічнаму развіццю. МВФ таксама прапануе крэдыты, галоўным чынам для краін, якія перажываюць эканамічныя цяжкасці. Штаб-кватэра МВФ размешчана ў Вашынгтоне (ЗША).

## Функцыі МВФ 
* садзейнічанне міжнароднаму супрацоўніцтву ў грашовай палітыцы;
* развіццё сусветнага гандлю;
* крэдытаванне краін-удзельніц;
* стабілізацыя грашовых курсаў.

## Удзельнікі 
У якасці дзяржаў-заснавальніцаў у фондзе напачатку бралі ўдзел Балівія, Брытанія, Бельгія, Гандурас, Гватэмала, Грэцыя, Дамініканская Рэспубліка, ЗША, Індыя, Ірак, Іран, Ісландыя, Калумбія, Канада, Кітай, Куба (да 2 красавіка 1964 г.), Люксембург, Нарвегія, Нідэрланды, Парагвай, Паўднёвая Афрыка, Польшча (да 1950 г., аднавіла ўдзел 12 чэрвеня 1986 г.), Філіпіны, Францыя, Чэхаславакія (да 1954 г.), Егіпет, Эквадор і Эфіопія. Колькасць удзельнікаў устойліва павялічвалася і ў чэрвені 2010 года дасягнула 185 дзяржаў.

Урад Беларусі бярэ ўдзел у МВФ з 10 ліпеня 1992 года. Урады ўсіх сумежных з Беларуссю краін таксама з’яўляюцца яго ўдзельнікамі. Урад Польшчы — ад заснавання фонду, Літвы — з 29 красавіка 1992 г., Латвіі — з 19 мая 1992 г., Расіі — з 1 чэрвеня 1992 г., Украіны — з 3 верасня 1992 года.

## У Беларусі 
14 красавіка 2009 года, пасля чатырохгадовага перапынку, МВФ аднавіў у Беларусі пасаду свайго сталага прадстаўніка. Яе заняла Наталля Калядзіна, якая раней працавала старшым эканамістам Еўрапейскага аддзелу МВФ.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт арганізацыі


Катэгорыя:Спецыялізаваныя ўстановы ААН
Катэгорыя:Міжнародныя эканамічныя арганізацыі
Катэгорыя:Міжнародныя фінансавыя арганізацыі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Марк Тулій Цыцэрон

**Марк Тулій Цыцэрон** (, 3 студзеня 106 да н.э. — 7 снежня 43 да н.э.) — выдатны старажытнарымскі прамоўца, філосаф, палітык.

## Біяграфія 
right|thumb|300px|Цыцэрон у сенаце выкрывае змову Катыліны і абвінавачвае яго ў здрадзе Радзіме
Цыцэрон нарадзіўся ў правінцыяльнай сям'і. Ён быў з так званых «homo novus» — новых людзей, продкі якіх ніколі не займалі высокіх дзяржаўных пасадаў. «Homo novus» рэдка карысталіся вядомасцю і сустракаліся з абыякавым ці нават варожым стаўленнем да іх рымскіх сенатараў, калі спрабавалі пачаць палітычную кар'еру.

У складаныя для Рыма 80-я гады да н.э. Цыцэрон займаўся адукацыяй і развіццём сваіх талентаў — першапачаткова ён вучыўся ў Рыме, а пасля ў гарадах Грэцыі (у тым ліку ў Афінах). Там ён займаўся перш за ўсё рыторыкай і філасофіяй. Пасля вяртання ў Рым Цыцэрон атрымаў вядомасць як прамоўца ў судовых справах. Цыцэрон прайшоў праз асноўныя дзяржаўныя пасады квестара, эдыла і прэтара, пасля чаго стаў консулам 63 года да н.э. У час свайго консульства ён выкрыў змову Катыліны, за што ён атрымаў велізарную ўдзячнасць ад рымлян. Яго нават празвалі «pater patriae», што магчыма перавесці як «бацька Бацькаўшчыны».

Аднак хутка яго ворагі, якія зайздросцілі яго ўзвышэнню, вымусілі Цыцэрона на некаторы час адправіцца ў «добраахвотнае» выгнанне. Там Цыцэрон актыўна працаваў над сваімі вядомымі творамі. Хутка Цыцэрона зноў запрасілі ў Рым, дзе ён быў адным з лідараў сенатараў, якія выступалі супраць Цэзара і падтрымлівалі Пампея. У час грамадзянскай вайны паміж імі Цыцэрон хутка перабег да Цэзара, які вельмі прыязна сустрэў яго.

Пасля забойства Цэзара Цыцэрон захоўваў прыязныя адносіны са сваім вучням Аўгустам, але той быў вымушаны даць згоду на забойства Цыцэрона, бо да гэтага імкнуўся вораг Цыцэрона і часовы палітычны саюзнік Аўгуста Марк Антоній.

## Спадчына Цыцэрона 
right|thumb|180px|Тытульны ліст трактата «Аб абавязках», выданне 1560 г.
Цыцэрон напісаў шмат трактатаў у форме дыялогаў на тэмы філасофіі, рыторыкі, права, палітыкі. Таксама захаваліся запісанымі некаторыя яго прамовы. Акрамя таго, ад Цыцэрона захавалася велізарная колькасць лістоў да розных рымлян і адказы ад іх.

Лацінская мова яго твораў лічыцца ідэальнай. Шмат хто з пазнейшых рымскіх літаратараў і прамоўцаў імкнуўся да падабенства да Цыцэрона.

### Трактаты Цыцэрона 
* Аб абавязках
* Аб дзяржаве
* Аб дывінацыі
* Аб законах
* Аб лёсе
* Аб межах дабра і зла
* Аб прамоўцы
* Аб прыродзе багоў
* Аб старасці
* Аб сяброўстве
* Брут, ці аб вядомых прамоўцах
* Парадоксы стоікаў
* Прамоўца
* Тускуланскія гутаркі

## Спасылкі 
* Цыцэрон. Выбранныя пісьма і трактаты ў рускамоўным перакладзе

*
Катэгорыя:Філосафы Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Лацінскія філосафы
Катэгорыя:Філосафы I стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Эклектыкі
Катэгорыя:Аратары Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Лацінскія аратары
Катэгорыя:Пісьменнікі I стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Лацінскія паэты
Катэгорыя:Паэты I стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Катэгорыя:Забітыя пісьменнікі
Катэгорыя:Род Туліяў
Катэгорыя:Адвакаты Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Аўгуры
Катэгорыя:Адвакаты паводле алфавіта
Чулымцы

**Чулымцы** — цюркскі народ, які пражывае ў Расіі. Колькасць 656 чал. (2002). Назва паходзіць ад ракі Чулым (прыток Обі), на якой яны пражываюць у яе сярэднім і ніжнім цячэнні. Былі хрышчоныя ў праваслаўі, захоўваюцца некаторыя традыцыі шаманізма. Асноўныя заняткі — земляробства і жывёлагадоўля.

Чулымцы склаліся ў XVII—XVIII стагоддзях, як вынік змешвання цюркскіх груп, якія перамясціліся на ўсход пасля падзення Сібірскага ханства, часткова целяутаў і енісейскіх кыргызаў з дробнымі групамі сялькупаў і кетаў. Пасля ў вялікай ступені асіміляваліся хакасамі і рускімі.

Вялікая частка чулымцаў жыве зараз у Цегульдэцкім раёне Томскай вобласці і ў Цюхцецкім раёне Краснаярскага краю (сёлы Пчальніковае і Чындат).

Чулымская мова належыць да уйгурскай групы цюркскай галіны алтайскай моўнай сям’і. У Цегульдэцкім раёне карэннае насельніцтва гаварыла на сярэднечулымскім дыялекце, у якім вылучалася дзве галіны — *тутальская* і *мелетская*. Чулымская мова бяспісьменная, у школах ніколі не выкладалася.

## Гл. таксама 
* Сібірскія татары

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Расіі
Катэгорыя:Народы Сібіры
Шорцы

**Шорцы** — цюркскі народ, які пражывае ў Расіі, пераважна ў паўднёва-ўсходняй частцы Заходняй Сібіры, галоўным чынам на поўдні Кемераўскай вобласці, а таксама ў некаторых сумежных раёнах Хакасіі і Рэспублікі Алтай. Агульная колькасць каля 14 тыс. чалавек. 

Дзеляцца на дзве этнаграфічныя групы: паўднёвую, або горнатаежную (у пачатку XX ст. вобласць пражывання паўднёвых шорцаў атрымала назву «Горная Шорыя»), і паўночную, або лесастэпавую (г. зв. «абінцы»). 

Паводле антрапалагічнай класіфікацыі шорцаў прынята адносіць да ўральскага тыпу вялікай мангалоіднай расы; у той жа час па шэрагу марфалагічных і краніялагічных прыкмет шорцы выходзяць за рамкі як уральскага, так і паўднёвасібірскага антрапалагічных тыпаў. Па мове шорцам найбольш блізкія чулымцы і алтайцы, па культуры — алтайцы і хакасы.

Мова — шорская, звыш 40% роднай лічаць рускую мову; у шорскай мове прынята вылучаць два дыялекты — мраскі і кондамскі, кожны з якіх у сваю чаргу распадаецца на шэраг гаворак.

## Спасылкі 
* Народы России — Шорцы 
* Шорцы. Традиции, обычаи, обряды
* Шорцы — кто они? Окунитесь в живую историю

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Расіі
Катэгорыя:Народы Сібіры
Катэгорыя:Цюркскія народы
Брашоў

**Брашоў** (, , ) — восьмы па велічыні горад Румыніі, сталіца рэгіёна Брашоў. Знаходзіцца ў цэнтральнай часці краіны, вобласці Трансільванія.

## Гісторыя 
Кранштацкая крэпасць была заснавана ў 1211 годзе Тэўтонскім ордэнам. Упершыню згадваецца як Брашоў пад 1251 годам. У сярэднявечных дакументах горад называўся рознымі назвамі, як то Браска, Браса, Стэфанопаліс, Кранштат і Брашоў. Дзякуючы ўдаламу геаграфічнаму становішчу і гандлёвым сувязям з Малдовай і Валахіяй, горад стаў адным з самых важных эканамічных цэнтраў Трансільваніі.

Іаганес Гонтэр, правадыр трансільванскіх пратэстантаў, нарадзіўся і памёр у Брашове. Менавіта тут ён арганізаваў першую ў Трансільваніі друкарню ў 1535 годзе, і менавіта тут ўбачыла свет першая друкаваная кніга на румынскай мове. Ужо ў 1559 годзе тут існавала румынамоўная школа — верагодна, першая ў краіне.

У 1987 годзе жыхары Брашова падняліся супраць рэжыму Чаўшэску. Гэтыя падзеі ўвайшлі ў гісторыю як Брашоўскае паўстанне.

## Насельніцтва 
Насельніцтва Брашова складае 284.596 чалавек (2002).
Этнічныя групы:
* **Румыны** 258.042 (90,66 %)
* **Венгры** 23.204 (8,54 %)
* **Немцы** 1.717 (0,6 %)
* **Цыганы** 762 (0,26 %)
* **Іншыя** 871 (0,31 %)

## Культурныя і гістарычныя помнікі 
* **Царква Св. Барталамея** — самы стары помнік Брашова. Пабудавана ў 1223 годзе.
* **Царква Св. Мікалая** — пабудавана ў 14 стагоддзі.
* **Чорная Царква** — царква была пабудавана ў 1380 годзе як Царква Св. Марыі. Сваю сучасную назву яна атрымала, будучы часткова разбурана вялікім пажарам ў 1689 годзе.
|thumb|150px|ritht|Чорная Царква
* **Першая румынская школа** — вядома з 1495 года. Тут была надрукавана значная частка першых румынскіх кніг.
* **Брама Кацярыны** — адны з самых старых варот Брашова.

## Музеі 
* **Музей гісторыі**
* **Музей этнаграфіі**
* **Музей мастацтва**
* **Музей першай школы**

## Канцэртныя залы і тэатры 
* **Філармонія**
* **Палац оперы**
* **Тэатр драмы**
* **Тэатр марыянеткі**

## Гарады-пабрацімы 
*  Д’ёр, Венгрыя
*  Касторыя, Грэцыя
*  Кемер, Турцыя
*  Кліўленд, ЗША
*  Ліверпул, Вялікабрытанія
*  Мінск, Беларусь
*  Нетанія, Ізраіль
*  Познань, Польшча
*  Рышон-ле-Цыён, Ізраіль
*  Тамперэ, Фінляндыя
*  Твардагора, Польшча
*  Тур, Францыя
*  Хольсцебро, Данія

## Гл. таксама 
* IAR

## Спасылкі 
* Сайт горада 
* Брашаў. Віртуальная экскурсія 

Катэгорыя:Гарады Румыніі
Кайлан Кёрціс

**Кайлан Кёрціс** (сапр. імя. Кацярына Станкава, нар.) — чэшская порнаактрыса.

## Біяграфія 
Кёрціс была старэйшай у сям’і з двух дзяцей, якая пражывала ў Празе, у той час — Чэхаславакія. Вывучала права і грамадскае адміністраванне перад пачаткам кар’еры мэнэджара . Улетку 2006 года Кёрціс стала зоркай ў трылогіі П’ера Вудмана *XCalibur* перад здымкамі для «Playboy» толькі некалькі тыдняў пазней. Яна стала першай актрысай жорсткага порна, выява якой была размешчана на вокладцы чэшскай версіі Playboy. Яна была першай актрысай кампаніі Woodman Entertainment, якая працавала згодна з эксклюзіўным кантрактам.

## Відэа 
* *Amazonian Dreams* (Woodman Entertainment)
* *XCalibur* (Woodman Entertainment) (lez)
* *XCalibur 2* (Woodman Entertainment)

## Часопісы 
* *Hot Vidéo* November 2006 (Fr.) (interview)
* *Playboy* Sept. 2006 (Playmate of the Month, Cz.)

## Спасылкі 
* 
* Model card, showing her on Playboy cover 
* Xcalibur, Episode 1, German Wikipedia
* Miss September 2006

Катэгорыя:Порнаактрысы Чэхіі
Казімір Казіміравіч

**Казімір Казіміравіч**, **святы Казімір** (,  — ) — каралевіч польскі і вялікі княжыч літоўскі. Каталіцкі святы, ушаноўваецца каталіцкай царквой як патрон Вільні, апякун земляў Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ), патрон Гродзенскага біскупства (з 1991).

## Біяграфічныя звесткі 
Сын Казіміра Ягелончыка. Быў вельмі рэлігійны. Атрымаў добрую гуманітарную адукацыю. Хатнімі яго выхавацелямі былі гісторык Ян Длугаш, выкладчык тэалогіі ў Ягелонскім універсітэце Я. Канта, італьянскі пісьменнік і гуманіст Ф. Калімах.

У 1471 па просьбе праціўнікаў венгерскага караля Мацея Корвіна на чале 12-тысячнага войска беспаспяхова спрабаваў заняць прастол Венгрыі. Калі ў 1475 старэйшы сын Казіміра IV Уладзіслаў заняў чэшскі трон, Казімір-малодшы стаў наследнікам польскай кароны. 3 гэтага часу ён часта наведваў Вільню. У 1481—83 кіраваў справамі ў Польшчы.

Захварэўшы на сухоты і даўшы зарок цнатлівасці, адмовіўся ад шлюбу з дачкой германскага імператара Фрыдрыха III. У маі 1483 па выкліку бацькі прыехаў у Вільню. Дабрачыннасцю заслужыў павагу гараджан.

На Каляды 1483 года наведаў Гродна, але яго здароўе істотна пагоршылася, і 1 сакавіка 1484 г. у цяжкім стане ён быў перавезены ў Вільню, дзе памёр.

## Ушанаванне 
Пахаваны ў каралеўскай капліцы Віленскага кафедральнага сабора. У 1522 адбылася кананізацыя Святога Казіміра, але кананізацыйная була знікла па дарозе. У 1602 Папа Рымскі Клімент VII загадаў аднавіць ушанаванне Святога Казіміра ва ўсім каталіцкім свеце. Асаблівае значэнне культ Святога Казіміра атрымаў на землях ВКЛ, дзе ў яго гонар праводзіцца асобная служба 4 сакавіка. У Вільні ў гэты дзень адбываецца святочны кірмаш («Казюкас», «Казюкі»).

## Літаратура 
* 
* *Ярашэвіч А.* Святы Казімір у гісторыі і мастацтве // Наша вера, № 1 (19), 2002.
* *Харкевіч Валяр’ян.* Урачыстасці падчас кананізацыі Св. Казіміра ў Вільні // Наша слова.pdf, № 15 (67), 12 красавіка 2023. // на pawet.net
* *Янкоўскі Чэслаў.* Пра зямное жыццё і нябесныя цноты св. Казіміра // Наша слова.pdf, № 6 (110), 7 лютага 2024. // на pawet.net

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ягелоны
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XV стагоддзя
Катэгорыя:Кананізаваныя манархі
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Кананізаваныя ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:Святыя Польшчы
Катэгорыя:Святыя Літвы
Катэгорыя:Святыя Беларусі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кафедральным саборы (Вільнюс)
Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія
Катэгорыя:Памерлі ў Вільнюсе
Гары Потэр: прыквел

**Гары Потэр: прыквел** — твор Джаан Роўлінг даўжынёй у 800 слоў, які быў напісаны ў 2008 годзе на паштоўцы спецыяльна для продажу на дабрачынным аўкцыёне пры падтрымцы сеткі кніжных крам Waterstone’s. Паштоўка з тэкстам была прададзена 11 ліпеня 2008 года за £25.000 ($48.855). Уладальнікам твора стаў Хіра Дыгпал (), прэзідэнт інвестыцыйнай банкаўскай кансалтынгавай фірмы Red-33, якая знаходзіцца ў Токіа. Пасля аўкцыёна, ён сказаў, што быў гатовы заплаціць максімум £50.000 (у два разы болей). У той жа дзень тэкст твора быў апублікаваны у Інтэрнэце.

## Сюжэт 
Сірыўс Блэк і Джэймс Потэр, уцякаючы на матацыкле ад паліцэйскага аўтамабіля, які пераследваў іх, згортваюць у вузкі завулак паміж хатамі, у канцы якога — тупік. Аўтамабіль таксама заязджае ў гэты завулак і, такім чынам, падлеткі апыняюцца заціснутымі паміж сцяной і паліцэйскай машынай. Сяржант Фішэр і паліцыянт Андэрсэн вылазяць з машыны і прад’яўляюць марадзёрам абвінавачванне ў перавышэнні хуткасці, яздзе на матацыкле без шлема і супраціве арышту. Нечакана ў завулку з’яўляюцца тры постаці на мётлах, Сірыўс і Джэймс прамаўляюць нейкі заклён, які паднімае машыну на дыбы, а троіцу пакідае без свядомасці. У наступнае імгненне Сірыўс і Джэймс ляцяць на матацыкле, пакінуўшы здзіўленых паліцыянтаў.

## Беларускія пераклады 
Існуе аматарскі пераклад на беларускую мову твора «Гары Потэр: прыквел» Андрэя Багача і Андрэя Філіпчыка, які быў апублікаваны ў электронным фармаце на сайце belpotter.by у 2008 годзе.

## Спасылкі 
* Асабісты сайт Дж. К. Роўлінг
* «Гары Потэр: прыквел» на беларускай
* Арыгінал «Прыквела» на вэб-старонцы Waterstone’s

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Warner Brothers

**Warner Brothers Entertainment, Inc.** ці проста **Warner Brothers** (WB) (, прамаўляецца [*уорнэр бразэрс*]) — амерыканская кампанія, якая з’яўляецца адным з самых вялікіх канцэрнаў па вытворчасці фільмаў і тэлесерыялаў. У наш час гэта філіял групы кампаній Time Warner з офісам у Каліфорніі (ЗША).

## Даччыныя кампаніі 
* New Line Cinema
* Warner Bros. Television
* Warner Bros. Animation
* Warner Home Video
* DC Comics
* Hanna-Barbera *(з 1991 да 2001)*
* Cartoon Network
* CW
* Warner Independent Pictures
* Warner Bros. Studios

## Гл. таксама 
* Metro-Goldwyn-Mayer
* Columbia Pictures
* DreamWorks
* TriStar Pictures
* Universal Studios

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 

*
Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Асацыяцыя забаўляльнага праграмнага забеспячэння (ESA)
Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі
Катэгорыя:Кінакампаніі ЗША
Леў Якаўлевіч Рохлін

**Леў Якаўлевіч Рохлін** (,  — , Нара-Фамінскі раён, Маскоўская вобласць) — расійскі палітычны і ваенны дзеяч, дэпутат Дзяржаўнай Думы РФ 2-га склікання, старшыня Камітэта Дзяржаўнай Думы РФ па абароне (1996—1997), генерал-лейтэнант.

## Біяграфія 
У 1970 годзе скончыў Ташкенцкае вышэйшае агульнавайскавое каманднае вучылішча, як і ўсе наступныя навучальныя ўстановы, з адзнакай. Затым служыў у групе савецкіх войскаў у Германіі, горад Вурцэн. Паступіў у Акадэмію імя Фрунзэ, пасля яе заканчэння служыў у Запаляр’і, а таксама ў Ленінградскай, Туркестанскай, Закаўказскай ваенных акругах.

У 1982—1984 гадах праходзіў службу ў Афганістане, двойчы быў паранены (апошні раз — у кастрычніку 1984 года, пасля чаго быў эвакуіраваны ў Ташкент). Быў камандзірам 860-га мотастралковага палка. У красавіку 1983 года Рохлін быў зняты з пасады за няўдалую, па меркаванні камандавання, ваенную аперацыю, і прызначаны намеснікам камандзіра. Менш чым праз год Рохлін быў адноўлены на пасадзе. Затым камандаваў палком, дывізіяй.

З адзнакай скончыў Акадэмію Генеральнага штаба ў 1993 годзе. З чэрвеня 1993 года быў камандзірам Валгаградскага 8-га Гвардзейскага ваеннага корпуса і начальнікам Валгаградскага гарнізона.

З 1 снежня 1994 года па люты 1995 года ўзначальваў Паўночную групоўку федэральных войскаў у Чачні. Пад яго кіраўніцтвам здзяйсняўся захоп шэрагу раёнаў Грознага, у тым ліку прэзідэнцкага палаца.

3 верасня 1995 года на II з’ездзе руху «Наш дом — Расія» Леў Рохлін заняў трэцяе месца ў спісе НДР. У снежні 1995 года Леў Рохлін быў абраны дэпутатам Дзяржаўнай Думы РФ 2-га склікання па федэральным спісе выбарчага руху «Наш дом — Расія». У студзені 1996 года Леў Рохлін уступіў у члены фракцыі «Наш дом — Расія». Быў абраны старшынёй камітэта Дзяржаўнай Думы па абароне.

З верасня 1997 года ўзначальваў створаны ім палітычны «Рух у падтрымку арміі, абароннай прамысловасці і ваеннай навукі». 9 верасня 1997 года выйшаў з руху «Наш дом — Расія», у канцы верасня — са складу фракцыі «НДР», пакінуў пост старшыні Камітэта па абароне.

У ноч з 2 на 3 ліпеня 1998 года быў знойдзены забітым на ўласным лецішчы ў вёсцы Клокава Нара-Фамінскага раёна Маскоўскай вобласці. Генпракуратура абвінаваціла яго жонку Тамару Паўлаўну Рохліну, якая першапачаткова прызналася ў зробленым. Пазней яна змяніла свае сведчанні, заявіўшы, што абгаварыла сябе пад ціскам і з страху за сваю сям’ю. Нарэшце была апраўдана. Існуе версія забойства генерала Рохліна па загаду расійскіх уладаў, за тое, шта ён нібыта рыхтаваў выступленне расійскіх сілавікоў супраць дзеючай улады.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Курсанты-ленінцы
Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Ташкента
Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Адмовіліся ад узнагарод Расіі
Катэгорыя:Нераскрытыя забойствы ў Расіі
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі II склікання
Катэгорыя:Старшыні Камітэта па абароне Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай чачэнскай вайны
Катэгорыя:Члены НДР
Катэгорыя:Палітыкі Расіі
Катэгорыя:Ваенныя Расіі
Косць Паўляк

**Косць (Кастусь) Паўляк** (нар.  г. ў г. Барыславе Львоўскай вобласці) — украінскі паэт, кампазітар, бард. Працуе таксама пад псеўданімамі, самы вядомы з якіх *Кока Чаркаскі*. Даводзіцца ўнукам па матчынай лініі народнай лемкаўскай спявачцы Ганне Драган.

Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі, фізічны факультэт (1981—1987).

## Творчасць 
Дыпламант фестываляў «Червона рута» (Чарнаўцы, 1989 г.), фестывалю «Дзвин (Звон)» (Канеў, стадыён «Магніт», 1990 г.), «Скрозь цёрне да зорак» (Чаркасы, 1996 г.), «Срэбныя струны» (Чаркасы, 1997 г.), лаўрэат (I месца) фестывалю «Ля Каменнай Магілы» (Мелітопаль, 1997 г.).

Аўтар песні «**Там, на Лемкаўшчыне**», якая пасля выканання яе аўтарам на Першым фестывалі «Червона рута» у 1989 г. атрымала шырокую вядомасць у асяроддзі патрыятычнай украінскай моладзі, увайшла ў шматлікія песенныя зборнікі (напрыклад, «**Спеўнік Украінскага Рыцара**»).

Пераможца Усеўкраінскага конкурсу (2008 г.) перакладаў песень групы «Бітлз» («The Beatles») на родную мову, прымеркаванага да візіту сэра Пола Макартні ва Украіну і яго канцэрту на Плошчы Незалежнасці.

Аўтар паліндомаў — вершаў, якія чытаюцца аднолькава ў прамым і зваротным кірунках.

Кнігі: «ТРАНС. Кока Чаркаскі», «Чытаць Канфуцыя. Кока Чаркаскі».

Лаўрэат прэміі «Мастацкі Алімп» 2006 г.

## Спасылкі 
* Песні аўтара, таксама «Залаты Леў», можна прагледзець тут: http://www.pisni.org.ua/hview.php?id=615
* Паліндромы аўтара можна прагледзець тут: http://virsh.com.ua/poems/30
* «Черкаси зіграли Beatles!» 
* ВІКТАР ЖЫБУЛЬ. ГІСТОРЫЯ І ТЭОРЫЯ ПАЛІНДРОМУ
* Названі переможці конкурсу перекладів пісень «Бітлз» рідною мовою 
* «Крізь терни-да зірок» В.Муратова

Катэгорыя:Украінскія барды
Катэгорыя:Украінскія кампазітары
Катэгорыя:Аўтарская песня
Катэгорыя:Украінамоўныя паэты
Катэгорыя:Украінамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты Украіны
Катэгорыя:Пісьменнікі Украіны
Сафі Эванс

**Сафі Эванс**, сапр. *Sofia Szabo* — венгерская порнаактрыса. Пачала кар'еру з Наха Відалем і была яго сяброўкай ў 1990-я гады, здымаецца ў порнафільмах з 1999 года, калі ёй было 22 гады. Жонка іспанскага порнаакцёра Тоні Рыбаса. Знялася ў больш за 205 фільмах.

## Узнагароды 
Адзначана як Pirate Girl 1999 года. На фестывалі Barcelona International Erotic Film Festival Эванс узнагароджана журы як *Лепшая актрыса* 2001 года, таксама атрымала прыз аўдыторыі з адпаведнай назвай у 2003 годзе. Вядома як эксгібіцыяністка і атрымлівае асалоду калі людзі назіраюць за ёй падчас сексу.

Катэгорыя:Порнаактрысы Венгрыі
Генерал-ад’ютант

**Генерал-ад’ютант** — воінскае, затым толькі свіцкае званне і пасада ў рускай арміі, упершыню ўведзена Пятром I для асоб, якія былі старэйшымі ад’ютантамі пры імператару, генерал-фельдмаршале, іх памочніках, пры поўных генералах. Генерал-ад’ютант пры цару ўзначальваў паходную канцылярыю, а пры генерале-фельдмаршале і яго памочніках выконваў ад’ютанцкія абавязкі і ведаў справаводствам пры штабе. З 1808 года званне генерал-ад’ютанта стала выкарыстоўвацца як ганаровае званне вышэйшых чыноў, залічаемых у світу імператара. Прысвойвалася яно поўным генералам і генерал-лейтэнантам. Гэтага звання ўдастойваліся таксама і іншыя вышэйшыя вайсковыя чыны за заслугі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Узброеныя сілы Расійскай імперыі
Катэгорыя:воінскія званні
Світа Яго Імператарскай Вялікасці

**Світа Яго Імператарскай Вялікасці**, у Расійскай імперыі ў XVII — пачатку XX стагоддзях асобы, якія служылі пры імператары.

З 1843 года ўваходзіла ў склад Імператарскай галоўнай кватэры. Уключала генерал-ад'ютантаў (званне ўведзена Пятром I), генерал-маёраў (або контр-адміралаў) світы (званне заснавана ў 1827 годзе) і флігель-ад'ютантаў (званне ўведзена ў 1775 годзе). Чыны світы неслі дзяжурства пры двары, выконвалі спецыяльныя даручэнні імператара.

## Літаратура 
* Г. А. Міларадавіч Спіс асоб світы іх вялікасцей з царствавання Імператара Пятра I па 1886 г.
Міхаіл Рыгоравіч Хамутоў

**Міхаіл Рыгоравіч Хамутоў** ( — ) — рускі генерал, наказной атаман Данскога казачага войска.

## Біяграфія 
Выхоўваўся ў Пажаскім корпусе і 27 жніўня 1812 г. выпушчаны карнетам у Лейб-гвардыі Гусарскі полк, у якім удзельнічаў у шматлікіх важных бітвах Айчыннай вайны 1812 года — пры Малаяраслаўцы, Вязьме, Дарогабужы, Красным (19 снежня 1812 узнагароджаны за адзнаку залатой шабляй з надпісам «За адвагу».

Удзельнічаў таксама ў Замежных паходах. У 1826 прызначаны камандзірам Санкт-Пецярбургскага ўланскага палка, з якім удзельнічаў у руска-турэцкай вайне 1828—1829; ўдзельнічаў у аблозе і ўзяцці Сілістрыі, блакадзе Шумлы, бітвах пры Кулеўчы і Сліўна, заняцці Адрыанопаля.

З 1829 па 1838 г. Хамутоў паслядоўна быў пры начальніку 5-й уланскай дывізіі, камандзірам 1-й брыгады 4-й уланскай дывізіі, 6-й уланскай дывізіі і, нарэшце, камандзірам адначасова Лейб-гвардыі Гусарскага Яго Вялікасці палка (з 23 верасня 1833 г.) і 2-й брыгады 1-й гвардзейскай лёгкай кавалерыйскай дывізіі (з 27 кастрычніка).

У 1839 г. ён быў прызначаны начальнікам штаба войска Данскога, 6 снежня 1840 узведзены ў генерал-лейтэнанты. У 1848 быў прызначаны выконваючым абавязкі наказного атамана войска Данскога, а праз некалькі месяцаў зацверджаны ў гэтай пасадзе, прычым апынуўся першым атаманам не данскога паходжання. На гэтай пасадзе быў да 1862 года, калі быў прызначаны членам Дзяржаўнага савета.

Узнагароджаны шматлікімі ордэнамі. Пахаваны ў Фёдараўскай царкве Аляксандра-Неўскай лаўры.

Катэгорыя:Выпускнікі Пажаскага корпуса
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Атаманы Данскога казачага войска
Катэгорыя:Удзельнікі напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія IV класа
Катэгорыя:Военачальнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1828—1829
Мікалай Мікалаевіч Шпітонкаў

**Мікалай Мікалаевіч Шпітонкаў**, расійскі ваенны лётчык, Герой Расійскай Федэрацыі. Служыць штурманам у 455-м бамбавальным авіяпалку, які базуецца ў Варонежы. Званне Героя ўдастоены ўказам Прэзідэнта Расіі ад 14 кастрычніка 2008 за выкананне баявых задач падчас аперацый па прымусе Грузіі да міру ў жніўні 2008 года.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1975 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Завіцінску
Катэгорыя:Лётчыкі Расіі
Катэгорыя:Авіяцыйныя штурманы Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі вайны ў Паўднёвай Асеціі (2008)

Катэгорыя:Героі Расійскай Федэрацыі
Ігар Віктаравіч Ржавіцін

{{Ваенны дзеяч
 |імя     = Ігар Віктаравіч
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |выява = 
 |шырыня = 
 |апісанне выявы        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      =
 |прыналежнасць =  
 |гады службы    = 1986 — 2008
 |званне         = 
 |род войскаў      = border|22pxborder|22px Ваенна-паветраныя сілы
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = Другая чачэнская вайна Вайна ў Паўднёвай Асеціі, 2008
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
  
-
 
}
**Ганаровы грамадзянін Рэўды**
 |вікісховішча        =
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = загінуў у баі
}}
**Ігар Віктаравіч Ржавіцін** (, Дзягцярск, Свярдлоўская вобласць — , Грузія), расійскі ваенны лётчык, Герой Расіі. Штурман-выпрабавальнік Службы лётных выпрабаванняў знішчальнай авіяцыі Лётна-выпрабавальнага цэнтра 929-га Дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра імя В. П. Чкалова, палкоўнік.

У авіяцыі з 1986 года. У 1990 годзе скончыў Чэлябінскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча штурманаў. Накіраваны па размеркаванню ў 3-і бамбавальны авіяцыйны полк у складзе 4-й паветранай арміі (Паўночная група войскаў, Польшча). Пасля выхаду часці з Польшчы і яе расфармавання накіраваны для далейшай службы на Далёкі Усход (Прыморскі край, с. Крэмава, аэрадром "Азёрная Падзь"). Штурман экіпажа штурмавіка Су-24, штурман звяна, з 1996 года - памочнік штурмана бамбавальнай эскадрыллі.

У жніўні 2008 года прымаў удзел у баявых дзеяннях у Паўднёвай Асеціі па выратаванню асяцінскага насельніцтва ад генацыду і прымусу Грузіі да міру. Падчас налёту 9 жніўня 2008 года на падпадзяленні грузінскіх войскаў быў збіты і катапультаваўся. Пасля прызямлення загінуў у баі з грузінскімі сіламі.

За мужнасць і гераічнасць, выяўленыя пры выкананні воінскага доўгу ва ўмовах, спалучаных з рызыкай для жыцця палкоўніку Ржавитину Ігару Віктаравічу Указам Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі № 1349 ад 11 верасня 2008 года прысвоена званне Героя Расійскай Федэрацыі пасмяротна.

Пахаваны ў горадзе Рэўда.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Памерлі ў Паўднёвай Асеціі
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Героі Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «За ваенныя заслугі»
Катэгорыя:Выпускнікі Чалябінскага ваеннага авіяцыйнага інстытута штурманаў
Катэгорыя:Авіяцыйныя штурманы Расіі
Катэгорыя:Штурманы-выпрабавальнікі
Катэгорыя:Удзельнікі Другой чачэнскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі вайны ў Паўднёвай Асеціі (2008)
Катэгорыя:Загінулі пры выкананні службовых абавязкаў
Сяргей Андрэевіч Мыльнікаў

{{Ваенны дзеяч
 |імя     = Сяргей Андрэевіч Мыльнікаў
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |выява = Hero of the Russian Federation Sergey Milnikov.jpg
 |шырыня = 
 |апісанне выявы        = Сяргей Мыльнікаў у Крамлі
 |мянушка       = 
 |псеўданім      =
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 2006 — 2008
 |званне         = сяржант
 |род войскаў      = Танкавыя войскі
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = 
Вайна ў Паўднёвай Асеціі:
* Баі за Цхінвал
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
 
}
 |вікісховішча        =
 |сувязі          = капітан Ю. П. Якаўлеў
 |у адстаўцы     = 
}}
**Сяргей Андрэевіч Мыльнікаў** (нар. , Свярдлоўск) — сяржант Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі, танкіст, Герой Расійскай Федэрацыі.

9 жніўня 2008 года батальённая тактычная група, у складзе якой дзейнічала танкавая рота 141-га танкавага батальёна, пры падыходзе для штурму Цхінвалі была атакаваная праўзыходнымі сіламі суперніка. Падчас адбіцця атакі сяржант Мыльнікаў знішчыў тры бронеаб’екты. Затым, вёў бой у горадзе, экіпаж танка пад камандаваннем Мыльнікава знішчыў 2 танкі і 3 адзінкі лёгкай бронетэхнікі, забяспечыўшы тым самым выкананне задачы падтрымоўваемай мотастралковай роты. Сваімі дзеяннямі танкісты (усяго 4 танкі) забяспечылі прарыў да акружаных міратворцаў і выратавалі іх ад знішчэння.

Пасля таго як скончыўся ўвесь боекамплект, сяржант Мыльнікаў вывеў танк з-пад абстрэлу, забяспечыўшы жывучасць тэхнікі і жыццё экіпажа.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі вайны ў Паўднёвай Асеціі (2008)
Катэгорыя:Члены Грамадскай палаты Расіі, 2010—2012
Катэгорыя:Героі Расійскай Федэрацыі
Антон Аляксандравіч Марчанка

{{Ваенны дзеяч
 |імя     = Антон Аляксандравіч Марчанка
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 5.9.1987
 |месца нараджэння = пас. Обухава, , Расія
 |дата смерці    = 8.8.2008
 |месца смерці   = Цхінвалі, Паўднёвая Асеція
 |выява = 
 |шырыня = 
 |апісанне выявы        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      =
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = няма даных — 2008
 |званне         = радавы
 |род войскаў      = 
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = 
Вайна ў Паўднёвай Асеціі:
* Баі за Цхінвал
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
  
}
 |вікісховішча        =
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = загінуў у баі
}}

**Антон Аляксандравіч Марчанка** (, пас. Обухава, Арэнбургская вобласць — , Цхінвалі) — радавы, механік-вадзіцель 19 мотастралковай дывізіі ў складзе міратворчага батальёна змяшаных сіл па падтрыманні міру ў зоне грузіна-асяцінскага канфлікту, Герой Расійскай Федэрацыі.

8 жніўня грузінскімі войскамі была распачатая атака па базавым лагеры батальёна. Міратворцы аказалі люты супраціў праўзыходным сілам суперніка, вялі агонь са стралковай зброі, гранатамётаў і ўзбраення баявых машын пяхоты. Падчас бою Антон Марчанка вывяў падпаленую БМП з пазіцыі расійскіх міратворцаў, тым самым выратаваў ад смерці сваіх таварышаў. Радавы не паспеў пакінуць агорнутую полымем машыну, якая падарвалася ад дэтанацыі паліўных бакаў і боекамплекта. Указам Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ад 1 кастрычніка 2008 года № 1428 яму было прысвоена званне Героя Расіі (пасмяротна).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Удзельнікі вайны ў Паўднёвай Асеціі (2008)
Катэгорыя:Героі Расійскай Федэрацыі
Бадэн-Бадэн

**Ба́дэн-Ба́дэн** () — горад у Германіі, у зямлі Бадэн-Вюртэмберг. Знаходзіцца на заходніх схілах Шварцвальда. Насельніцтва — каля 54 тыс. чалавек. Вядомы курорт.

## Насельніцтва 
## Гарачыя крыніцы 
Бадэн-Бадэн вядомы сваімі гарачымі крыніцамі. Яшчэ старажытныя рымляне лічылі воды гэтых крыніц лячэбнымі. Да цяперашняга часу ў Бадэн-Бадэне захаваліся разваліны рымскіх лазняў.
У XX стагоддзі выдатныя лекары са ўсёй Еўропы адкрывалі тут свае кабінеты і клінікі, прапаноўваючы нетрадыцыйныя методыкі лячэння, поўную дыягностыку арганізма, праграмы амаладжэння і прыгажосці.

## Культурныя і гістарычныя помнікі 
* Курхаўс — цэнтр горада, пабудаваны Фрыдрыхам Вайнбрэнерам у XIX стагоддзі.
* Казіно — казіно, пабудаванае ў XVIII стагоддзі.

### Царквы і замкі 
* Стары замак «Хоэнбадэн», пабудаваны ў 1102 годзе, разбураны ў XV стагоддзі, рэзідэнцыя маркграфаў Бадэн-Бадэна.
* Новы замак.
* Руская царква — царква, пабудаваная ў візантыйскім стыле ў XIX стагоддзі Уладзімірам Пацёмкіным і Бернхардам Бельцэрам.
* Манастырская царква Штыфтскірхэ.
* Манастыр Ліхтэнталь.
* Капэла Стурдза.
* Царква Св. Хрыстафора — пабудавана ў выглядзе піраміды.

### Культура і мастацтва 
* Палац фестываляў — другі па велічыні ў Еўропе оперны тэатр.
* Тэатр
* Павільён мінеральных вод

### Музеі 
* Дзяржаўная выставачная зала.
* Калекцыя Фрыдзера Бурды.
* Музей мастацтва Фабержэ.
* Гарадскі музей.
* Дом Іагана Брамса.
* Руіны рымскіх лазняў.

## Гарады-пабрацімы 
*  Ментона, Францыя
*  Карлавы Вары, Чэхія
*  Ялта, Украіна
*  Манкальеры, Італія
*  Фрайталь, Германія

## Фатаграфіі 

Baden-Baden um 1900.jpg|Бадэн-Бадэн. 1900 г.
Baden-Baden-vom Waldhaus Batschari-38-2021-gje.jpg|Бадэн-Бадэн. 2021 г.
View_of_Baden-baden.jpeg|Від Бадэн-Бадэна
Baden-Baden-Evangelische Stadtkirche-Augustaplatz-16-Fontaene-2021-gje.jpg
Baden-Baden-Theater-114-Hochzeit-2012-gje.jpg|Тэатр
Baden-Baden-Stiftskirche-13b-von Stephanienstr-2021-gje.jpg|Штыфтскірхэ
Baden-Baden-Bernharduskirche-12-von Laubstr-2021-gje.jpg
Baden-Baden-Stourdza-Kapelle-12-gje.jpg|Капэла Стурдза
Baden-Baden Russische Kirche 02-gje.jpg|Руская царква
Baden-Baden-Kloster Lichtental-06-2017-gje.jpg|Манастыр Ліхтэнталь
Baden-Baden-Rathaus-05-Jesuitenplatz-2021-gje.jpg
Baden-Baden 10-2015 img38 Spa house.jpg|Курхаўс
Baden-Baden-Friedrichsbad innen-12-Grosse Badehalle-Kuppel-1990-gje.jpg
Autobahnkirche Baden-Baden.JPG|Царква Св. Хрыстафора

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Сайт горада

Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга