Жыровіцы

**Жыро́віцы** (, ), часта **Жыро́вічы** () — аграгарадок у Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці, каля ракі Шчара (за 1 км ад яе). Адміністрацыйны цэнтр Жыровіцкага сельсавета. Месцяцца за 10 км на поўдзень ад Слоніма, за 138 км ад Гродна; на аўтамабільнай дарозе, што злучае Слонім з шашой Мінск — Брэст. Побач пралягае Еўрапейскі маршрут E85.

У Жыровіцах месціцца даўні манастыр, у цяперашні час комплекс Беларускай праваслаўнай царквы.

## Назва 
Афіцыйная, нарматыўная форма назвы — *Жыро́віцы*. Паводле слонімскага краязнаўца Сяргея Чыгрына, яна ўзнікла пад польскім уплывам (ад ).

На думку беларускага географа Вадзіма Жучкевіча, тапонім «Жыровічы» ад прозвішча Жыровіч.

У ХІХ стагоддзі ў Слоніме фіксавалася прозвішча Жыроўскі, паблізу (Луконіца) — Жыровіч. Па той бок Нёмана (Лядск) было Жырэвіч, а ў Браслаўскім краі (Гірэйшы) — Жырэль. Было горадзенскае Жыр. Прозвішчы тыпу Жыр, Жыраў беларускі антрапаніміст Мікалай Бірыла звязваў з русізмам *жыр* «тлушч».

З іншага боку, ёсць латышскае *Žirs*, літоўскае *Žironis*. Аснова *Žir-* у старадаўнім балцка-літоўскім двухасноўным імені *Žir-mantas*, ад якога сучаснае літоўскае прозвішча *Žirmantas*. У суседніх да Слоніма Ружанах ажно да пачатку ХХ ст. фіксавалася прозвішча Жырмонт.

## Гісторыя 
У сярэдзіне XV стагоддзя Жыровічы належалі Гойцавічам (вядомы браты Юшка, Івашка і Федзька), але да канца стагоддзя іх род згас. Паміж 1493—1495 гадамі вялікі князь Аляксандр даў Жыровічы свайму маршалку Солтану Аляксандравічу. У 1495 годзе пан Солтан памёр, пакінуўшы адзінага непаўнагадовага сына Аляксандра.

Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы (1565—1566) Жыровіцы ў складзе Слонімскага павета Новагародскага ваяводства. З 1565 года пачалі праводзіцца кірмашы. Пад 1587 годам упершыню згадваецца Жыровіцкі манастыр. З 1610-х гадоў мясціна знаходзілася ў валоданні Л. Сапегі, потым І. Мялешкі.

У 1624 годзе Жыровіцы атрымалі статус мястэчка, а ў 1652 годзе кароль і вялікі князь Ян Казімір надаў паселішчу магдэбургскае права. Неўзабаве Жыровіцы сталі буйным гандлёвым цэнтрам, які карыстаўся ўласным гербам: *«у блакітным полі выява двух мужчынскіх постацей — правая стаіць на каленях, левая трымае ў працягнутых руках кнігу»*. Падчас Трынаццацігадовай вайны ў 1655 годзе казацкія загоны спалілі мястэчка і манастыр.

19 верасня 1730 года ў Жыровіцах адбылася ўрачыстая каранацыя цудоўнага абраза Маці Божай. Карону, упрыгожаную каштоўнымі камянямі, ахвяравала княгіня Ганна Радзівіл. Абраз захоўваўся пад шклом у залачоных шатах.

Выява:Žyrovičy. Жыровічы (XIX).jpg|Невядомы аўтар, 1-я пал. XIX ст. 
Выява:Žyrovičy, Napaleon Orda.jpg|Н. Орда, 2-я пал. XIX ст.
Выява:Uniate Monastery in Žyrovičy, Napaleon Orda.jpg|Н. Орда, 2-я пал.XIX ст.
Выява:Žyrovičy, Uniate Monastery.jpg|Невядомы аўтар, 2-я пал. XIX ст.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Жыровіцы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Слонімскім павеце. Цягам 1810—1828 тут знаходзілася рэзідэнцыя грэка-каталіцкага епіскапа Брэсцага. У 1828—1839 гадах Жыровіцы былі цэнтрам Літоўскай уніяцкай, а ў 1840—1845 гадах — Літоўскай праваслаўнай епархіі. У 1880-я ў мястэчку дзейнічалі 3 царквы; працавалі духоўнае і жаночае народнае вучылішчы, 3 крамы, 3 шынкі; рэгулярна праводзіліся 3 кірмашы.

У Першую сусветную вайну Жыровіцы занялі нямецкія войскі. У 1919—1920 гадах мястэчка пераходзіла з рук у рукі — ад бальшавікоў да польскага войска. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Жыровіцы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Слонімскага павета Навагрудскага ваяводства.

У 1939 годзе Жыровіцы ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года сталі цэнтрам сельсавета Слонімскага раёна. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1971 год тут было 430 двароў, на 1994 год — 650. У 2005 годзе Жыровіцам прысвоены статус аграгарадка.

Выява:Žyrovičy, Bazylanski. Жыровічы, Базылянскі (1910-39).jpg|Агульны выгляд
Выява:Žyrovičy-manastyr.jpg|Кляштар
Выява:Žyrovičy-carkva.jpg|Царква
Выява:Žyrovičy-vulica.jpg|Вуліца

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1830 г. — 226 муж., з іх шляхты 22, духоўнага саслоўя 11, мяшчан-хрысціян і сялян 187, жабракоў 6.
* **XX стагоддзе**: 1921 г. — 508 чал.; 1971 г. — 2597 чал.; 1994 г. — 3500 чал.; 1993 г. — 2905 жыхароў, 645 двароў.
* **XXI стагоддзе**: 2005 г. — 2570 чал.

## Адукацыя 
У Жыровіцах працуюць дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж (з 1945), сярэдняя школа (з 1966) і школа мастацтваў, дашкольная ўстанова.

## Медыцына 
Медыцынскія паслугі аказваюць бальніца і амбулаторыя.

## Эканоміка 
12 гандлёвых прадпрыемстваў, філіял Беларусбанка і пошта.

## Турыстычная інфармацыя 
.]]
Жыровіцы — цэнтр турызму нацыянальнага значэння. Уваходзяць у турыстычныя маршруты «Мураваны летапіс Панямоння», «Мураваны летапіс Слоніма і Жыровіцаў».

## Славутасці 
У вёсцы размяшчаецца архітэктурны комплекс былога ўніяцкага (цяпер праваслаўнага) Свята-Успенскага манастыра, які складаецца з наступных збудаванняў:
* Гаспадарчыя пабудовы (XVIII—XX стст.)
* Званіца (1828)
* Кляштарны корпус (XVII—XVIII стст.)
* Цэрквы: Успенскі сабор (1613—1650), Богаяўленская царква (1672 або 1769), Крыжаўзвіжанская царква (1769).

Апроч таго, на паўночнай ускраіне вёскі, на могілках, захавалася драўляная Свята-Георгіеўская царква (кан. XVIII ст.).

Размешчана капліца ў гонар Святой роўнаапостальнай княгіні Вольгі, каля крыніцы святой вады.

### Страчаная спадчына 
* Сядзіба «Старыя Жыровіцы».

## Галерэя 

Файл:Zyrovicy2.JPG|Успенская царква і кляштарны корпус
Файл:Zyrovicy1.jpg|Маці Божая Жыровіцкая на франтоне кляштару
Файл:Maci Božaja Žyrovickaja, Bycień. Маці Божая Жыровіцкая, Быцень (XVIII).jpg|Абраз Маці Божай Жыровіцкай
Файл:Zyrovicy3.JPG|Крыніца святой вады
Файл:Капліца Святой Вольгі каля крыніцы (01).jpg|Капліца ў гонар Св. роўнаапостальнай княгіні Вольгі.

## Вядомыя асобы 
* Яўген Іванавіч Хлябцэвіч (1884—1953) — беларускі нацыянальны дзеяч, бібліятэказнавец, бібліёграф, літаратуразнавец.

## Цікавыя факты 
* У Жыровіцах забаранялася сяліцца яўрэям; паводле дакумента часоў Яна Казіміра (захоўваўся яшчэ ў канцы XIX ст.) яўрэям не дазвалялася нават спыняцца тут на начлег, а ў часе праезду праз мястэчка яны мусілі ісці пешшу, з непакрытай галавой і басанож.

## Гл. таксама 
* Мінская духоўная акадэмія

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* .
* 
* 

Катэгорыя:Жыровіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слонімскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства