Віслава Шымборска

**Віслава Шымборска** (;  — , Кракаў) — польская паэтэса, эсэістка, літаратурны крытык і перакладчыца французскай літаратуры з пакалення Калумбаў. Лаўрэатка Нобелеўскай прэміі ў галіне літаратуры за 1996 год.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзілася ў 1923 годзе ў мястэчку Курнік, непадалёк ад Познані. У 1924 годзе сям’я Шымборскіх пераехала ў Познань, а ў 1931 годзе — у Кракаў. У Кракаве Віслава Шымборска скончыла пачатковую школу і паступіла ў гімназію. Падчас Другой сусветнай вайны вучылася ў падпольнай школе, а ў 1943 годзе пачала працаваць на чыгунцы, каб пазбегнуць высылкі ў Германію на прымусовыя працы. У 1945 годзе Віслава Шымборска паступіла на аддзяленне паланістыкі Ягелонскага ўніверсітэта, пасля перавялася на аддзяленне сацыялогіі, аднак у 1948 годзе матэрыяльныя праблемы прымусілі яе спыніць навучанне.

У 1948 годзе выйшла замуж за Адама Влодэка, з якім яна разышлася ў 1954 годзе. Некалькі пазней уступіла ў шлюб з пісьменнікам і паэтам Корнэлам Філіповічам, якога не стала ў 1990 годзе. Да 1966 года Шымборска была членам Польскай аб’яднанай рабочай партыі. Але пазней яна дыстанцыявалася ад сацыялізму. У 1980-х далучылася да апазіцыйнай арганізацыі «Салідарнасць» і працавала ў польскім самавыданні *Arka* і ў часопісе «Культура», які выдаваў у Парыжы Ежы Гедройц.

## Творчасць 
Першы верш «Шукаю слова» (*Szukam słowa*) быў апублікаваны ў сакавіку 1945 года ў штодзённым выданні «Польскі дзённік» (*Dziennik Polski*). Пад канец 1940-х выданню зборніка паэзіі Шымборскай было адмоўлена па ідэалагічных матывах, у выніку чаго паэтэса пачала збліжацца з сацыялістычным рэалізмам. Яе першы паэтычны зборнік выйшаў у 1952 годзе пад назвай «Таму жывем» (*Dlatego żyjemy*), сюды ўваходзілі вершы з такімі назвамі, як «*Ленін*», «*Мы вітаем будаўніцтва сацыялістычнага горада*». Духам сацыялістычнага рэалізму пранікнуты таксама і яе другі зборнік вершаў «Пытанні да самой сябе» (*Pytania zadawane sobie*). Пазней паэтэса адзначала, што тэматыка і стыль яе першых двух зборнікаў былі яе «юнацкім грашком». Значным крокам наперад у творчым літаратурным станаўленні Шымборскай стаў яе зборнік вершаў «Гуканне Еці» (*Wołanie do Yeti*), які выйшаў у 1957 годзе, і ў якім яна звярнулася да верлібру.

У гэтых і наступных зборніках «Соль» (1962), «Сто пацех» (1967) паэтэса ўздымае філасофскія, маральна-этычныя і гуманістычныя праблемы, яны напоўнены паэтыкай споведзі і рэфлексійнасцю. У паэтычных кнігах «Вялікая лічба» (1976), «Людзі на мосце» (1986), «Канец і пачатак» (1993) адчуваюцца пошукі глыбіннага эместу, першапрычыны чалавечага быцця, сувязей паміж вечным і імгненным, тоесным і нятоесным, існуючым і неіснуючым, ім уласціва лаканічная метафара, рацыянальная канструкцыя твора, іронія, блізкая да гратэску, гульні, стылізацыі, пародыі, каламбура. У зборніку «Імгненне» (2002) няспынны пазнавальны рух думкі, унутранае самавыяўленне, абвостранае адчуванне дысгармоніі свету.

У лірыцы Шымборска аддае перавагу свабоднаму вершу, напісанаму простай, незамыславатай мовай. Вершы часта маюць вельмі інтымны характар.

Выдала больш за 20 кніг, яе творы перакладзеныя на дзясяткі моў.

## Ацэнкі 
Яна піша так, быццам гэта простая справа, на якую здольнае нават дзіця, — складаць вершы — так казалі пра яе крытыкі.

Беларускі літаратар Альгерд Бахарэвіч заўважыў:

Нямецкі літаратурны крытык Марсэл Райх-Ранікі характэрызаваў Шымборску як «найвыбітнейшую паэтэсу сваёй краіны, чыя надзвычай прадуманая, іранічная лірыка мае некаторую скіраванасць у бок філасофскай лірыкі».

## Прэміі і ўзнагароды 
У 1954 г. Шымборска была ўзнагароджана Літаратурнай прэміяй Кракава, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Польшчы 1955, у 1963 г. узнагароджана прэміяй польскага міністэрства культуры, у 1990 г. прэміяй Зігмунда Каленбаха, у 1991 г. прэміяй Гётэ, у 1995 г. прэміяй Гердэра. У тым жа годзе Віслава Шымборска атрымала ганаровы доктарскі тытул познаньскага Універсітэта імя Адама Міцкевіча. У 1996 годзе, поруч з прэміяй польскага ПЭН-клуба і прэміяй Самуэля Багуміля Ліндэ, Шымборска была ўзнагароджана Нобелеўскай прэміяй «*за яе творчасць, якая іранічна-дасканала раскрывае гістарычную і біялагічную сувязь у фрагментах чалавечай рэчаіснасці*».

## Выбраная бібліяграфія 

  
    
* Dlatego żyjemy (1952)
* Pytania zadawane sobie (1954)
* Wołanie do Yeti (1957)
* Sól (1962)
* 101 wierszy (1966)
* Sto pociech (1967)
* Wiersze wybrane (1967)
* Poezje wybrane (1967)
* Wszelki wypadek (1972)
* Wielka liczba (1976)
    
    
* Ludzie na moście (1986)
* Poezje: Poems (edycja dwujęzyczna polsko-angielska) (1989)
* Lektury nadobowiązkowe (1992)
* Koniec i początek (1993)
* Widok z ziarnkiem piasku (1996)
* Sto wierszy — sto pociech (1997)
* Chwila (2002)
* Rymowanki dla dużych dzieci (2003)
* Dwukropek (2005)
* Tutaj (2009)
* Wystarczy (2012)
    
  

## Беларускія пераклады 
На беларускую мову яе творы пераклалі А. Брусевіч, А. Вярцінскі, Х. Граматовіч, А. Емяльянаў-Шыловіч, М. Казлоўская, А. Лойка, Е. Лось, М. Мартысевіч, К. Маціеўская, Н. Мацяш, С. Прылуцкі, А. Пысін, Н. Русецкая, Я. Семяжон, М. Танк, А. Хадановіч, Я. Чыквін, В. Швед, Ганна Янкута.
* Свет, варты вяртання: Лірыка / Пер. з пол. і камент. Н. Мацяш. — Мн.: Мастац. літ., 1991. — 150, [1] с. — (Паэзія народаў свету).
* Хвіля: вершы на польскай мове і ў перакладзе на беларускую Ніны Мацяш / Віслава Шымборска. — Мінск: Беларускі кнігазбор, 2005. — 67 с.
* Голас у абарону парнаграфіі [Вершы: Дзьве малпы Брэйгеля; Фатаздымак 11 верасьня; Тэрарыст, ён назірае; Сьпіс; Багіня плоднасьці эпохі палеаліту; Нічога двойчы] // № 6 (57) — 2007. С. 205—208. Пераклаў Сяргей Прылуцкі.
* Двукроп’е: вершы / Віслава Шымборска. — Мінск : Про Хрысто, 2010. — 71 с.
* Канец і пачатак: выбраныя вершы. — Мінск: І. П. Логвінаў, 2013. — 460 с.
** Канец і пачатак: выбраныя вершы. Другое выданьне. — Логвінаў, 2023. — 460 с.
* Партрэт з памяці. — Гутэнберг, 2024. — 352 с.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Віслава Шымборская. Вершы
* prajdzisvet.org
** З кнігі «Тут» 
* Разьвітаньне з краявідам
* Віслава Шымборска, лірыка
* radyjo.net

Катэгорыя:Пісьменніцы Польшчы
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Перакладчыкі Польшчы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі на польскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з французскай мовы