open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лінас Каяла

**Лінас Каяла**, часам **Кояла** (; ) — літоўскі палітолаг, выкладчык Інстытута паліталогіі і міжнародных адносін Вільнюскага ўніверсітэта, дырэктар Цэнтра даследаванняў геапалітыкі і бяспекі (GSSC). 

## Біяграфія 
У 1997–2009 гг. вучыўся ў вільнюскай гімназіі імя Габія. Пасля ў 2009–2013 гг. вучыўся ў Віленскім універсітэце TSPMI, дзе атрымаў ступень бакалаўра паліталогіі. У 2013–2015 гг. вучыўся ў магістратуры еўрапейскіх даследаванняў. Пасля атрымання стыпендыі Фулбрайта ў 2017–2018 гг. быў запрошаным даследчыкам у Гарвардскім універсітэце. У 2022 годзе скончыў з адзнакай Global Business Diploma ў Оксфардскім універсітэце і атрымаў прыз за лепшую дысертацыю. У 2024 годзе атрымаў ступень магістра дзелавога адміністравання ў Кембрыджскім універсітэце.

Да 2016 года быў дырэктарам Цэнтра даследаванняў Усходняй Еўропы (RESC), перайменаваны ў 2024 годзе ў GSSC. Да прыходу ў GSSC працаваў у СМІ, а таксама ў Міністэрстве замежных спраў, кіраваў рознымі міжнароднымі праектамі, рыхтаваў тэксты. Быў экспертам групы па перамовах Цэнтра даследаванняў Расіі і Еўразіі імя К. В. Дэвіса Гарвардскага ўніверсітэта (ЗША) і пазаштатным навуковым супрацоўнікам Інстытута даследаванняў знешняй палітыкі (ЗША). 

У 2021 годзе палітолаг заняў трэцяе месца ў выбарах самых уплывовых грамадскіх дзеячаў Літвы Delfi, а ў 2022 г. – другое месца, а ў 2023 зноў заняў трэцяе месца.  

У 2023 годзе атрымаў прэмію «Дэльфійскіх тытанаў».

## Асабістае жыццё 
У 2021 годзе ажаніўся з урачом-псіхіятрам-ардынатарам Евай Радзевічуце.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітолагі Літвы
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Канадзе

**Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Канадзе імя Францішка Скарыны** (БІНіМ) — арганізацыя навукоўцаў, пісьменнікаў, мастакоў і іншых прадстаўнікоў беларускай культуры ў Канадзе, аб’яднаных для развіцця беларускіх даследаванняў і культуры з мэтай распаўсюджвання і прасоўвання такіх даследаванняў і культуры ў Беларусі, Канадзе і за мяжой.

## Спасылкі 
* 

## Гл. таксама 
* Спіс арганізацый беларускай дыяспары

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Канады
Беларуская салідарнасць

**«Беларуская салідарнасць»** () — няўрадавая арганізацыя (НДА) ў Брне, Чэхія. Заснавана 17 кастрычніка 2024 года, першая зарэгістраваная беларуская НДА ў Брне.

## Гісторыя 
«Беларуская салідарнасць» афіцыйна зарэгістравана 17 кастрычніка 2024 года ў Брне, Чэхія. Арганізацыя таксама праводзіць розныя акцыі і ініцыятывы, скіраваныя на падтрымку беларускай культуры і супольнасці. Сярод іх:

* **Мова Нанова** — курсы беларускай мовы для пачаткоўцаў і прасунутых. Курсы прызначаны для ўсіх, хто хоча вывучыць беларускую мову.
* **Дзень Волі** — акцыя ў падтрымку беларускай дэмакратыі і свабоды. Акцыя праводзіцца штогод 25 сакавіка.
* **Каляды**, **Купалле** — святкаванне беларускіх традыцыйных свят у сучасным фармаце.
* **Брненская поўнач** — цыкл паказаў сучасных беларускіх фільмаў у кінатэатрах Брна.
* **Брненскі поўдзень** — нефармальныя заняткі па беларускай мове.

Акцыі і ініцыятывы адкрыты для ўсіх зацікаўленых і ёсць магчымасцю пазнаёміцца з беларускай культурай і супольнасцю.

## Эмблема 
Арганізацыя выкарыстоўвае як эмблему выяву вершніка з герба «Пагоня», у графічным варыянце, што быў на сцягу Жыгімонта Карыбутавіча, калі ён прыйшоў у Маравію.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
*  — пра рэгістрацыю арганізацыі

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Чэхіі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2024 годзе
Вуліца Пенязькова (Гомель)

**Пенязькова** — вуліца ў Савецкім раёне горада Гомеля. Вуліца названа ў гонар Д. Н. Пенязькова — удзельніка Вялікай Айчыннай вайны, Героя Савецкага Саюза, Ганаровага грамадзяніна горада Гомель.

З’яўляецца самай першай вуліцай, пабудаванай ў мікрараёне Шведская Горка.

## Гісторыя 
Вуліца з’явілася як адна з цэнтральных вуліц мікрараёна Шведская Горка. 

У 2024 годзе была адкрыта для транспарту дарога, картаграфічны працяг вуліцы, якая звязала Шведскую Горку і 5-ы мікрараён.У перспектыве, уздоўж гэтай новай часткі вуліцы Пенязькова будзе пабудавана 2-я чарга мікрараёна.

Па стане на пачатак 2025 года, вуліца мае забудову толькі з цотнага боку.

## Перасякае вуліцы 
* В. Г. Сярогіна
* Карбышава
* Р. Дзенясенкі
* П. Гельман
Гета ў Кажан-Гарадку

**Гета ў Кажан-Гарадку** (лета 1941 — 3 верасня 1942) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў вёскі Кажан-Гарадок Лунінецкага раёна і бліжэйшых населеных пунктаў падчас Халакосту.

## Гісторыя 
Вёска Кажан-Гарадок была занята вермахтам 10 ліпеня 1941 года. Акупацыя працягвалася 3 гады — да 10 ліпеня 1944 года. Габрэі Кажан-Гарадка, як і ўсе жыхары Заходняй Беларусі, якія да 17 верасня 1939 года былі ў складзе Польшчы, не змаглі эвакуявацца, таму што без спецыяльных пропускаў савецкія ваенныя патрулі, нягледзячы на блізкасць нямецкіх войск, закрывалі ім выезд на ўсход далей Мікашэвічаў.

Пасля акупацыі немцы, рэалізуючы гітлераўскую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў мястэчку гета.

Тэрыторыя гета была абмежавана вуліцамі Пескі і Бірукоўка і ўключала ў сябе не менш за дзесяць дамоў. Гета было абгароджана некалькімі радамі калючага дроту і ахоўвалася нямецкімі салдатамі і паліцаямі.

Яўрэяў выкарыстоўвалі на самых цяжкіх прымусовых работах, прымушаючы рамантаваць масты і дарогі, уручную валіць і перацягваць тоўстыя дрэвы, уручную распілоўваць бярвёны на дошкі. Яўрэяў, у тым ліку жанчын і дзяцей, запрагалі ў вазы і выкарыстоўвалі замест коней.

3 верасня 1942 года вязняў вывелі на ўскраіну вёскі да яўрэйскіх могілак. Асуджаных людзей падводзілі невялікімі групамі да падрыхтаванай магільнай ямы глыбей чалавечага росту, прымушалі распрануцца дагала і расстрэльвалі. Усяго ў гэты дзень у Кажан-Гарадку былі забітыя 937 габрэяў, сярод якіх былі 325 жанчын і 301 дзіця.

Уцячы з месца расстрэлу было практычна немагчыма — вакол акрамя рэдкіх маладых нізкарослых дрэў нічога не было і схавацца было няма дзе. Але прыкладна 15 чалавек здолелі выратавацца. Напрыклад, двое падлеткаў уцяклі па дарозе да месца расстрэлу і ім дапамог схавацца мясцовы жыхар Павел Каратыш-Лівончык. Сярод ацалелых былі Уліцкі, Мучнік, браты Сямён і Давід Луцкія. Яны ў большасці пасля ваявалі ў партызан.

## Памяць 
У 1971 годзе на брацкай магіле габрэяў у Кажан-Гарадку мясцовымі ўладамі была ўсталяваная стэла з надпісам: «*Тут у 1942 годзе па-зверску расстраляна нямецкімі фашыстамі 937 савецкіх грамадзян*» — без згадкі аб нацыянальнасці загінулых.

У 1993 годзе помнік рэканструявалі. Пад шасціканцовай зоркай з’явіўся надпіс на іўрыце і беларускай мове: «*Брацкая магіла. Яўрэям Кажан-Гарадка, якія загінулі ад рук нямецкіх нацыстаў у 1941—1943 гадах. Вечная памяць загінуўшым. Аб’яднанне яўрэяў з Лунінца і Кажан-Гарадка ў Ізраілі*». У ніжняй частцы стэлы ўмураваная дошка з надпісам, знятая з першага помніка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кажан-Гарадок
Кажан-Гарадок
Катэгорыя:Гісторыя Лунінецкага раёна
Леся Смолінг

**Леся Смолінг** (нар. , Гарадэнка, Украіна) — украінская гандбалістка.

Выхаванец Гарадэнкаўскай дзіцяча-юнацкай спарцищнай школы, дзе трэнерам быў Багдан Аліман. Гандболам займаецца з другога класа. З 10 класа вучылася ў Львоўскім вучылішчы фізічнай культуры. У снежні 2015 года скончыла Львоўскі палітэхнічны інстытут па спецыяльнасці «дакументазнаўства і інфармацыйная дзейнасць».

Прафесійную гандбольную кар’еру пачала ў львоўскай «Галічанцы», выступаць за каманду пачала яшчэ падчас вучобы ў школе.

У міжсезонне 2017 года падпісала двухгадовы кантракт з беларускім гандбольным клубам «Гомель»

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Lesya Smolinh
* Польша. 24-летняя разыгрывающая Леся Смолинг сменила «Ярослав» на «Кобежице»

Катэгорыя:Гандбалісткі Украіны
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Украіны па гандболе
Катэгорыя:Майстры спорту Украіны
Катэгорыя:Выпускнікі Львоўскай палітэхнікі
Катэгорыя:Выпускнікі Львоўскага дзяржаўнага вучылішча фізічнай культуры
Катэгорыя:Ігракі ЖГК АЗС Кашалін
Катэгорыя:Ігракі ЖГК ЯКС Ярослаў
Катэгорыя:Ігракі ЖГК КПР Кабяжыцы
Фрыц Эрпенбек

**Фрыц Эрпенбек** (, ,  — , ) — нямецкі пісьменнік, публіцыст і акцёр.

## Біяграфія 
Эрпенбек вучыўся на слесара ў Оснабруку і браў урокі акцёрскага майстэрства. Удзельнічаў у Першай сусветнай вайне. З 1920 года выступаў на сцэне ў Тэатры Лесінга і ў Піскатора ў Берліне, а таксама спрабаваў сябе ў якасці рэжысёра і драматурга. У 1928 годзе ажаніўся з пісьменніцай Хеда Цынер.

У 1927 годзе ўступіў у Камуністычную партыю Германіі. З 1929 года займаўся журналісцкай дзейнасцю, у 1931—1933 гадах займаў пасаду галоўнага рэдактара сатырычнага часопіса «Чырвоны перац» ().

У 1933 годзе эмігрыраваў у Прагу, у 1935 годзе разам з жонкай перабраўся ў СССР, дзе працаваў рэдактарам некалькіх выданняў. У 1936 годзе зняўся ў эпізадычнай ролі турэмнага наглядчыка ў фільме «Змагары». Уступіў у Нацыянальны камітэт «Свабодная Германія», працаваў намеснікам галоўнага рэдактара радыёстанцыі «Свабодная Германія». Увайшоў у групу Ульбрыхта.

У 1945 годзе Эрпенбек вярнуўся ў Германію, дзе ў 1946 годзе ўступіў у САПГ.

У 1946—1958 гадах займаў працу на пасадзе галоўнага рэдактара часопіса «Тэатр часу» () і «Тэатральная служба» (). Разам з Бруна Хеншэлем заснаваў выдавецтва *Henschel Verlag*.

З 1951 года кіраваў галоўным аддзелам выканальніцкага мастацтва і музыкі пры Савеце міністраў ГДР.

У 1959—1962 гадах займаў пасаду галоўнага драматурга тэатра Фольксбюне ў Берліне, затым займаўся літаратурнай дзейнасцю.

Магіла Эрпенбека знаходзіцца на  у Берліне. Імем Эрпенбека названа адна з вуліц у берлінскім раёне Панкаў.

### Сям’я 
* жонка — Хеда Эрпенбек-Цынер (1907—1994), нямецкая пісьменніца
** сын — Ён Эрпенбек (нар. 1942), нямецкі фізік, філосаф і пісьменнік
*** унучка — Джэні Эрпенбек (нар. 1967), нямецкая пісьменніца і рэжысёр

## Сачыненні 
* *Aber ich wollte nicht feige sein*, апавяданне, 1932
* *Musketier Peters*, апавяданне, 1936
* *Emigranten*, раман, Масква, 1937
* *Heimkehr*, аповесць, 1939
* *Deutsche Schicksale*, апавяданні, 1939
* *Kleines Mädel im großen Krieg*, апавяданне, 1940
* *Gründer*, раман, Масква, 1941 (т. 1)
* *Gründer*, раман (т. 2-3), Берлін, 1945 і 1949
* *Lebendiges Theater*, сачыненні і літаратурная крытыка, 1949
* *Wilhelm Pieck. Ein Leben Stimmungsbild*, 1951
* M. Linzer (Hrsg.) *Aus dem Theaterleben. Aufsätze und Kritiken*, 1959
* *Künstlerpension Boulanka*, дэтэктыўны раман, Gelbe Reihe 1964, экранізаваны пад назвай «Пансіён «Буланка»
* *Vorhang auf!*, гістарычныя апавяданні, 1965
* *Tödliche Bilanz*, дэтэктыўны раман, 1965
* *Aus dem Hinterhalt*, дэтэктыўны раман, 1967
* *Nadel im Heu*, дэтэктыўны раман, 1968
* *Der Fall Fatima*, дэтэктыўны раман, 1969

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Fritz Erpenbeck*. In: Richard Drews, Alfred Kantorowicz (Hg.), *verboten und verbrannt. Deutsche Literatur — 12 Jahre unterdrückt*, Berlin und München: Heinz Ullstein — Helmut Kindler Verlag, 1947, S. 37 f.
* Erpenbeck, Fritz // Wer war wer in der DDR? : ein biographisches Lexikon / Helmut Müller-Enbergs[вд] (Hg.). Unter Mitarb. von Olaf W. Reimann und Bernd-Rainer Barth. — Überab. und erw. Neuausg.. — Berlin: Links, 2000. — S. 192—193. — 1037 S. — ISBN 3-86153-201-8.
Жорж Бідо

**Жорж-Агюстэн Бідо** (; , Мулен — , Камбо-ле-Бэн) — французскі палітык і дзяржаўны дзеяч, двойчы Прэм’ер-міністр Францыі ў 1946 і 1949–1950 гадах.

## Біяграфія 
Атрымаў адукацыю ў Сарбоне і працаваў выкладчыкам гісторыі. У 1931 годзе далучыўся да Народна-дэмакратычнай партыі. З 1934 года быў галоўным рэдактарам лева-каталіцкай газеты, дзе выступаў супраць фашызму, дыктатуры і антысемітызму.

Падчас Другой сусветнай вайны ўдзельнічаў у французскім Руху Супраціву. У 1943 годзе, пасля арышту Жана Мулена, стаў старшынёй Нацыянальнага савета Супраціву, фактычна кіруючы рухам унутры Францыі і спрыяючы вызваленню Парыжа ў жніўні 1944 года.

Пасля вызвалення Францыі займаў пасаду міністра замежных спраў у Часовым урадзе Шарля дэ Голя, падпісаўшы савецка-французскую дамову аб узаемадапамозе ў 1944 годзе. З 23 чэрвеня па 28 лістапада 1946 года і з 28 кастрычніка 1949 па 24 чэрвеня 1950 года быў прэм'ер-міністрам Францыі. Таксама займаў пасады міністра абароны (1951–1952) і міністра замежных спраў (1953–1954).

У 1958 годзе заснаваў правацэнтрысцкую партыю «Французскі народна-хрысціянскі рух». Пасля прыходу да ўлады дэ Голя і яго курсу на прадастаўленне незалежнасці Алжыру, Бідо стаў адным з лідараў апазіцыі. У 1963 годзе, пасля няўдалага замаху на дэ Голя, вымушаны быў эміграваць у Бразілію. У 1968 годзе амніставаны і вярнуўся ў Францыю.

За свае заслугі быў узнагароджаны ордэнам Ганаровага легіёна і ордэнам Вызвалення.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Андрэ Тардзьё

**Андрэ П’ер Габрыэль Амедэ Тардзье** (, ,  — , ) — французскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, тройчы прэм’ер-міністр Францыі (1929–1930, 1930, 1932).

## Біяграфія 
Вучыўся ў прэстыжным Ліцэі Кандарсэ, а затым у Вышэйшай нармальнай школе. У маладосці займаўся журналістыкай, супрацоўнічаў з газетай «Le Temps», спецыялізуючыся на германскай палітыцы.

Удзельнічаў у Першай сусветнай вайне, пасля якой стаў актыўным дзяржаўным дзеячам. Быў блізкім паплечнікам прэзідэнта Раймона Пуанкарэ. Удзельнічаў у распрацоўцы Версальскага мірнага дагавора. У 1920-я гады займаў міністэрскія пасады, у тым ліку міністра ўнутраных спраў.

Упершыню заняў пасаду прэм'ер-міністра ў 1929 годзе, праводзіў палітыку мадэрнізацыі эканомікі і развіцця сацыяльнага забеспячэння. Аднак у сувязі з эканамічным крызісам яго ўрад быў вымушаны сысці ў адстаўку.

Пасля вяртання на пасаду ў 1930 годзе працягнуў рэформы, але сутыкнуўся з палітычнымі цяжкасцямі і праз некалькі месяцаў пакінуў пасаду. У 1932 годзе зноў узначаліў урад, але нядоўга трымаўся на гэтай пасадзе.

Пасля сыходу з палітычнага жыцця пісаў кнігі і займаўся аналітыкай. Ён быў адным з буйнейшых французскіх палітыкаў свайго часу. Яго дзейнасць у сферы эканамічных рэформаў і міжнародных адносін аказала ўплыў на далейшае развіццё Францыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
П’ер-Эцьен Фландэн

**П’ер-Эцьен Фландэн** (; , Парыж — , Сэн-Жан-Кап-Фера) — французскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, які займаў пасады прэм'ер-міністра і міністра замежных спраў Францыі.

## Біяграфія 
Атрымаў вышэйшую юрыдычную адукацыю і працаваў адвакатам. З 1914 па 1940 гады быў дэпутатам Нацыянальнага сходу, а ў 1930-х гадах узначальваў парламенцкую групу «Дэмакратычны альянс». У 1924—1934 гадах займаў розныя міністэрскія пасады. З 8 лістапада 1934 па 1 чэрвеня 1935 года выконваў абавязкі старшыні Савета міністраў Французскай Рэспублікі. З 24 студзеня па 4 чэрвеня 1936 года быў міністрам замежных спраў.

У 1940 годзе выступаў супраць палітыкі Народнага фронту і падтрымліваў дзеянні маршала Петэна па выхадзе Францыі з вайны і заключэнні саюзу з Германіяй. З 13 снежня 1940 па 9 лютага 1941 года займаў пасаду міністра замежных спраў у калабарацыянісцкім урадзе Вішы. 14 снежня 1940 года быў уключаны ў Вышэйшы ўрадавы савет разам з Петэнам, Дарланам і Лавалем.

Мінімальна супрацоўнічаў з немцамі, падтрымліваючы саюзнікаў. У пачатку лістапада 1942 года ён выехаў у Алжыр разам з Дарланам, дзе 11 снежня быў арыштаваны і ў 1944 годзе перададзены французскім уладам. 26 ліпеня 1946 года Вышэйшы суд юстыцыі ў Парыжы асудзіў яго да 5 гадоў пазбаўлення грамадзянскіх правоў, але ўлічваючы яго заслугі перад рухам Супраціву, прысуд быў адменены ў той жа дзень.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Пакроўка (Салігорск)

**Пакро́ўка** (, ) — былы пасёлак у Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Чыжэвіцкага сельсавета.

Скасаваны 23 лютага 1978 года, уключаны ў мяжу горада Салігорска.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Салігорск
Каміль Шатан

**Каміль Шатан** (; , Парыж — , Вашынгтон) — французскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, які тройчы займаў пасаду прэм'ер-міністра Францыі ў перыяд Трэцяй рэспублікі.

Быў актыўным удзельнікам французскай палітыкі і прадстаўляў радыкальна-сацыялістычную партыю. Займаў пасаду прэм'ер-міністра Францыі тройчы: з 21 лютага па 2 сакавіка 1930 года, з 26 лістапада 1933 па 30 студзеня 1934 года і з 22 чэрвеня 1937 па 18 студзеня 1938 года.

Падчас свайго другога тэрміну на пасадзе прэм'ер-міністра, змяніў Альбера Саро, які займаў гэтую пасаду з 26 кастрычніка па 26 лістапада 1933 года.

Пасля акупацыі Францыі нацысцкай Германіяй у 1940 годзе, эміграваў у ЗША, дзе пражываў да сваёй смерці 1 ліпеня 1963 года ў Вашынгтоне.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Рабер Шуман

**Жан-Баціст Нікаля Рабер Шуман** (; , Люксембург — , Мозель, Францыя) — французскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, які займаў пасаду прэм'ер-міністра Францыі. Адзін з заснавальнікаў Еўрапейскага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Люксембургу, але першапачаткова меў нямецкае грамадзянства, бо яго бацька, ураджэнец Латарынгіі, быў падданым Германіі пасля яе анексіі 1871 года. Вучыўся ў Люксембургу і Мецы, а вышэйшую адукацыю па правазнаўстве атрымаў у Германіі.

Пасля Першай сусветнай вайны, калі Латарынгія зноў стала французскай, у 1919 годзе быў абраны дэпутатам Нацыянальнага сходу Францыі ад Мозеля. Ён абараняў асаблівы прававы статус Эльзаса-Латарынгіі і падтрымліваў хрысціянскія каштоўнасці ў палітыцы.

Падчас Другой сусветнай вайны быў арыштаваны Гестапа, але ўцёк і далучыўся да французскага Супраціву. Пасля вайны аднавіў палітычную дзейнасць, стаўшы міністрам фінансаў, прэм’ер-міністрам (1947–1948) і міністрам замежных спраў (1948–1952).

9 мая 1950 года, у супрацоўніцтве з Жанам Манэ, прапанаваў стварэнне Еўрапейскага аб’яднання вугалю і сталі — першага кроку да еўрапейскай інтэграцыі. Гэта ініцыятыва прывяла да падпісання Парыжскай дамовы (1951), што стала асновай для будучага Еўрапейскага саюза.

У 1958 годзе стаў першым старшынёй Еўрапейскага парламента. Пайшоў з палітыкі ў 1962 годзе і памёр у 1963 годзе. Яго намаганні ў аб’яднанні Еўропы адзначаны ўзнагародамі, а каталіцкая царква пачала працэс яго беатыфікацыі.

Штогод 9 мая адзначаецца Дзень Еўропы ў гонар ягонай дэкларацыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Цынер

**Цынер** — нямецкае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Поль Цынер (1890—1972) — аўстрыйскі пісьменнік, рэжысёр і прадзюсар.
* Хеда Цынер (1907—1994) — нямецкая пісьменніца, актрыса, журналістка і радыёвядучая.
* Эміл Цынер (1909—1942) — чэхаславацкі шахматыст.
* Эрнст Цынер (1886—1970) — нямецкі астраном і гісторык астраноміі.
Aphroditidae

**Aphroditidae** — сямейства марскіх многашчацінкавых кольчатых чарвей атраду .

Буйныя паліхеты, дасягаюць да 20 см у даўжыню. Спінны бок пакрыты густым лямцам з вельмі тонкіх шчацінак, якія пераліваюцца ўсімі колерамі вясёлкі. Перасоўваюцца павольна поўзаючы па марскім дне. На спінным баку гэтых паліхет досыць часта пасяляюцца актыніі, сіпункуліды, часам імшанкі, якія ім не перашкаджаюць, а наадварот маскіруюць на дне і абараняюць ад драпежнікаў.

Жывуць у асноўным у субтрапічным і трапічным морах.

## Класіфікацыя 
У сямействе *Aphroditidae* 7 сучасных родаў з 109 відамі і 1 выкапнёвы род:

*  Linnaeus, 1758 (52 віды)
*  Kinberg, 1856 (4 віды)
*  Seidler, 1923 (1 від)
*  Pettibone, 1966 (2 віжы)
*  Kinberg, 1856 (31 вид)
*  *Alessandrello & Teruzzi, 1986 (6 відаў, юра — эацен)*
*  Savigny, 1818 (1 від)
*  Claparède, 1868 (18 відаў)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Жизнь животных. Том 1. Простейшие. Кишечнополостные. Черви / под ред. Ю. И. Полянского, гл. ред. В. Е. Соколов. — 2-е изд. — М.: Просвещение, 1987. — С. 374. — 448 с.

## Спасылкі 
* Polychaetes — An Interactive Identification Guide: Aphroditidae
* Marine Species Identification Portal — Macrobenthos of the North Sea — Polychaeta: Family Aphroditidae

Катэгорыя:Многашчацінкавыя чэрві
Катэгорыя:Сямействы жывёл
Іван Ціханавіч Грышын

**Іван Ціханавіч Грышын** (16 снежня 1901, вёска Унукавічы, Рослаўскі раён, Смаленская вобласць — 20 чэрвеня 1951) — генерал-палкоўнік (1945), Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
У Чырвонай Арміі з 1920 года. Член КПСС з 1927. Скончыў у 1936 Скончыў ваеннную акадэмію імя Фрунзэ. З чэрвеня 1941 года на Заходнім, Бранскім, 2-м Беларускім франтах: камандзір стралковай дывізіі, начальнік штаба 50-й, потым 11-й гвардзейскай армій, з чэрвеня 1943 камандуючы 49-й арміяй. Удзельнік Смаленскай, Беларускай, Усходне-Прускай аперацый. Армія пад яго камандаваннем вызначылася ў баях за вызваленне Магілёва, пры фарсіраванні Дняпра, Друці, Бярэзіны, удзельнічала ў ліквідацыі мінскага «катла».

Пасля вайны на камандных пасадах у Савецкай Арміі.

## Памяць 
* Яго імем названа вуліца ў Магілёве.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Марфуа Тахтахаджаева

**Марфуа Сайдумараўна Тахтахаджаева** (нар. 1944, Ташкент, Узбекская АССР, СССР) — узбекская незалежная журналістка і даследчыца, змагарка за  . Заснавальніца і кіраўнік Жаночага рэсурснага цэнтру ў Ташкенце.

## Біяграфія 
Марфуа Сайдумараўна Тахтахаджаева нарадзілася ў Ташкенце ў 1944 годзе ў сям’і інжынераў. Яе бацькі — Сайдумар Тахтахаджаеў і Максудахон Тахтахаджаева. У 1961 годзе скончыла школу № 43 г. Ташкента, а ў 1967 годзе — Ташкенцкі політэхнічны інстытут. Па адукацыі архітэктар, кандыдат навук. 30 гадоў працавала ў галіне архітэктуры .

## Узнагароды 
У 2003 годзе ў Ташкенце была ўзнагароджана прэміяй міжнародных арганізацый «Жанчына года ва Узбекістане».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Жанчыны Узбекістана
Катэгорыя:Пісьменнікі Узбекістана
Катэгорыя:Феміністкі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Узбекістана
Рэнэ Плевен

**Рэнэ Плевен** (; , Рэн — , Парыж) — французскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, які двойчы займаў пасаду прэм'ер-міністра Францыі.

Атрымаў юрыдычную адукацыю. Падчас Другой сусветнай вайны далучыўся да руху генерала Шарля дэ Голя і адыграў важную ролю ў фінансаванні руху Супраціву. Пасля вайны займаў розныя міністэрскія пасады, у тым ліку міністра фінансаў і міністра замежных спраў.

Яго імя звязана з «планам Плевена» (1950 год), які прадугледжваў стварэнне Еўрапейскай абароннай супольнасці. Аднак праект быў адхілены французскім парламентам у 1954 годзе.

Ён застаўся ў гісторыі як адзін з архітэктараў еўрапейскай інтэграцыі і прыхільнік трансатлантычнага партнёрства.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Анры Кей

**Антуан Анры Кей** (; ) — французскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, які тройчы займаў пасаду Прэм’ер-міністра Францыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 31 сакавіка 1884 года ў дэпартаменце Карэз ў сям’і, якая мела арыстакратычнае паходжанне. Пасля атрымання вышэйшай адукацыі, пачаў палітычную дзейнасць, далучыўшыся да Радыкальнай партыі.

Палітычную кар’еру распачаў у сярэдзіне 1920-х гадоў, калі быў абраны у Нацыянальны сход Францыі. З часам займаў розныя міністэрскія пасады, у тым ліку міністра сельскай гаспадаркі, фінансаў, працы і грамадскіх работ.

Тройчы прызначаўся Прэм’ер-міністрам Францыі, узначальваючы ўрад у 1948, 1950 і 1951 годах. Яго кіраванне было спробай стабілізаваць эканаміку краіны пасля Другой сусветнай вайны.

Памёр 15 чэрвеня 1970 года ў Парыжы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Камп’ютарная шына

(зверху ўніз: ×4, ×16, ×1 і ×16), у параўнанні са слотам для карты традыцыйнай 32-бітнай шыны PCI (самы ніжні)]]

**Камп’ютарная шына** — сістэма камунікацыі, што перадае даныя паміж кампанентамі ўнутры камп’ютара або паміж камп’ютарамі. Яна ўключае як апаратныя сродкі (напрыклад, правады, аптычнае валакно), так і праграмнае забеспячэнне, у тым ліку пратаколы сувязі. У сваёй аснове шына гэта агульны фізічны шлях, звычайна складзены з правадоў або дарожак на друкаванай плаце, які дазваляе некалькім прыладам абменьвацца інфармацыяй. Для ўнікнення канфліктаў і забеспячэння ўпарадкаванага абмену данымі шыны абапіраюцца на пратакол сувязі, што вызначае, якая прылада можа перадаваць даныя ў пэўны момант часу.

Шыны класіфікуюцца ў залежнасці ад іх ролі. Напрыклад, сістэмныя шыны (таксама вядомыя як унутраныя шыны, унутраныя шыны даных ці шыны памяці) злучаюць цэнтральны працэсар і памяць. Шыны пашырэння, таксама называныя перыферыйнымі шынамі, пашыраюць сістэму для падключэння дадатковых прылад, у тым ліку перыферыйных. Прыклады шырока выкарыстоўваемых шын — PCI Express (PCIe) для высокахуткасных унутраных злучэнняў і ўніверсальная паслядоўная шына () для падключэння вонкавых прылад.

Сучасныя шыны выкарыстоўваюць як паралельную, так і паслядоўную перадачу даных, прымяняючы прасунутыя метады кадзіравання для дасягнення максімальнай хуткасці і эфектыўнасці. Такія функцыі, як , павышаюць прадукцыйнасць, дазваляючы перадачу даных непасрэдна паміж прыладамі і памяццю без умяшання працэсара.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Архітэктура камп’ютараў
Элізабет Эйзенстайн

**Элізабэт Эйзенстайн**, таксама *Элізабэт Эйзенштэйн* (, 11 кастрычніка 1923 — 31 студзеня 2016) — амерыканскі гісторык культуры, даследчыца ролі друку і кнігі ў станаўленні заходніх таварыстваў Новага часу.

## Біяграфія 
Нашчадак яўрэйскіх эмігрантаў з Германіі, унучка  і праўнучка . Скончыла , абараніла дысертацыю ў Рэдкліфскім каледжы, дзе яе настаўнікам быў . У 1959—1974 гадах — дацэнт Амерыканскага ўніверсітэта (Вашынгтон (акруга Калумбія)). У 1975—1988 — прафесар гісторыі на гістарычным аддзяленні Мічыганскага ўніверсітэта. З 1978 года — пастаянны кансультант Цэнтра кнігі Бібліятэкі Кангрэса. Выкладала ў Нацыянальным універсітэце Аўстраліі, у Оксфардзе і інш.

## Навуковыя інтарэсы 
На велізарным гістарычным матэрыяле прасачыла ўплыў друкаваных сродкаў камунікацыі на Рэфармацыю, Рэнесанс, Асвету, навуковую рэвалюцыю. Развівала некаторыя ідэі , разам з тым актыўна палемізуючы з ім. Двухтомная манаграфія Эйзенстайн «Друкаваны станок як крыніца пераменаў» (1979, скарочанае выданне — 1983, перавыданне 2000, 2005) дала імпульс шматлікім даследчыкам, стала настольнай кнігай для гісторыкаў культуры Новага часу.

## Працы 
* The First Professional Revolutionist: Filippo Michele Buonarotti. Cambridge: Harvard University Press, 1959. ISBN 978-0-674-30400-0.
* The printing press as an agent of change: communications and cultural transformations in early modern Europe. 2 vols. Cambridge: Cambridge University Press, 1979. ISBN 0-521-22044-0.
* The printing revolution in early modern Europe. Cambridge: Cambridge University Press, 1983 (перавыд. 2000, 2005) ISBN 0-521-25858-8, ISBN 0-521-27735-3.
* Print culture and Enlightenment thought. Chapel Hill: University of North Carolina Press u.a., 1986
* Grub Street abroad: aspects of the French cosmopolitan press from the age of Louis XIV to the French Revolution. Oxford: Clarendon Press, 1992. ISBN 0-19-812259-4.
* Divine Art, Infernal Machine, The Reception of Printing in the West. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2011

## Прызнанне 
Стыпендыя Гугенхайма (1981). Прэмія Амерыканскай асацыяцыі гісторыкаў за навуковыя дасягненні (2002). Ганаровы доктар гуманітарных навук Мічыганскага ўніверсітэта (2004).

У 1993 Нацыянальная кааліцыя незалежных даследчыкаў (NCIS) заснавала прэмію імя Элізабэт Эйзенстайн.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* The Advent of printing: historians of science respond to Elizabeth Eisenstein’s The printing press as an agent of change/ Ed. by Peter F. McNally. Montreal: Graduate School of Library and Information Studies, McGill University, 1987
* Baron S.A. a.o. Agent of change: print culture studies after Elizabeth L. Eisenstein. Amherst: University of Massachusetts Press, 2007

## Спасылкі 
* Аналітычная інтэлектуальная Біяграфія Элізабэт Эйзенстайн
* 

Катэгорыя:Стыпендыяты Гугенхайма
Катэгорыя:Гісторыкі культуры
Катэгорыя:Гісторыкі ЗША
Аляксандр Іванавіч Бас

**Аляксандр Іванавіч Бас** (нар. 17 жніўня 1971)  — беларускі ваенны дзеяч, генерал-маёр (2022).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Хотамель.

У 1992 годзе скончыў Чалябінскае вышэйшае танкавае каманднае вучылішча імя 50-годдзя Вялікага Кастрычніка.

Прайшоў шлях ад камандзіра танкавага ўзвода 50-й гвардзейскай мотастралковай дывізіі да начальніка штаба танкавага батальёна 50-й асобнай гвардзейскай механізаванай брыгады 28-га армейскага корпуса.

Пасля заканчэння ў 2002 годзе камандна-штабнога факультэта Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь далейшую службу праходзіў на пасадах памочніка начальніка аператыўнага аддзялення і начальніка разведкі — начальніка разведвальнага аддзялення штаба 38-й асобнай гвардзейскай мабільнай брыгады, начальніка разведкі — начальніка разведвальнага аддзялення Галоўнага штаба сухапутных войск, намесніка начальніка цэнтра – начальніка Аператыўна-мабілізацыйнага аддзялення 72-га гвардзейскага аб’яднанага вучэбнага цэнтра падрыхтоўкі прапаршчыкаў і малодшых спецыялістаў, начальніка штаба – першага намесніка камандзіра 11-й асобнай гвардзейскай механізаванай брыгады, камандзіра 6-й асобнай гвардзейскай механізаванай брыгады.

Па завяршэнні навучання на факультэце Генеральнага штаба беларускай Ваеннай акадэміі прызначаны на пасаду намесніка начальніка – начальніка інспекцыйнага ўпраўлення Галоўнай ваеннай інспекцыі Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.

У 2020 годзе стаў намеснікам камандуючага войскамі Заходняга аператыўнага камандавання.

У 2023 годзе заняў пасаду начальніка галоўнага ўпраўлення баявой падрыхтоўкі Узброеных Сіл. На гэтай пасадзе, у прыватнасці, кіраваў мерапрыемствамі па падрыхтоўцы расійскіх вайскоўцаў беларускімі інструктарамі.

У 2024 годзе прызначаны камандуючым войскамі Паўночна-Заходняга аператыўнага камандавання.

## Санкцыі 
На фоне расійска-ўкраінскай вайны ў 2022 годзе трапіў пад санкцыі ЕС і Вялікабрытаніі як уцягнуты «ва ўдзел або падтрымку палітыкі і дзеянняў, якія дэстабілізуюць Украіну ці падрываюць або пагражаюць тэрытарыяльнай цэласнасці, суверэнітэту і незалежнасці Украіны».

## Узнагароды 
* Медаль «За бездакорную службу» II ступені (2019)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце МА РБ 

Катэгорыя:Генерал-маёры (Беларусь)
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС
Катэгорыя:Выпускнікі Чалябінскага вышэйшага танкавага каманднага вучылішча
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь
Эрпенбек

**Эрпенбек** () — прозвішча:

* Джэні Эрпенбек (нар. 1967) — нямецкая пісьменніца і рэжысёр
* Ён Эрпенбек (нар. 1942) — нямецкі фізік, філосаф і пісьменнік
* Фрыц Эрпенбек (1897—1975) — нямецкі пісьменнік, публіцыст і акцёр
* Хеда Эрпенбек-Цынер (1907—1994) — нямецкая пісьменніца, жонка Фрыца Эрпенбека
Баранавічы (Баранавіцкі раён)

**Бара́навічы** (, ) — былая вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Каўпеніцкага сельсавета.

27 лютага 1978 года скасавана, уключана ў мяжу горада Баранавічы.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Эдгар Фор

**Эдгар Фор** (; , Безье — , Парыж) — французскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, юрыст, гісторык і пісьменнік, які двойчы займаў пасаду прэм'ер-міністра Францыі (1952 і 1955-1956).

## Біяграфія 
Вывучаў правазнаўства ў Парыжскім універсітэце і атрымаў ступень доктара права. У 1928 годзе ён стаў адвакатам. Падчас Другой сусветнай вайны ён удзельнічаў у Супраціве і пасля вызвалення Францыі пачаў палітычную кар'еру.

Быў сябрам некалькіх палітычных партый, пачынаючы з радыкальнай партыі. У 1946 годзе ён быў абраны дэпутатам Нацыянальнага сходу. У розныя гады ён займаў пасады міністра фінансаў, юстыцыі, адукацыі і сельскай гаспадаркі. Як прэм'ер-міністр Францыі ў 1950-х гадах, ён сутыкнуўся з сур'ёзнымі палітычнымі і эканамічнымі праблемамі, у тым ліку вайной у Індакітаі і Алжырскім крызісе.

У часы Пятай рэспублікі займаў пасаду старшыні Нацыянальнага сходу (1973–1978).

Актыўна займаўся навуковай і пісьменніцкай дзейнасцю. Ён быў абраны сябрам Французскай акадэміі ў 1978 годзе. Яго творы тычацца гісторыі, права і палітычнай тэорыі.

Эдгар Фор пакінуў значны след у палітычнай гісторыі Францыі, вядомы сваім прагматызмам і дыпламатычным мастацтвам. Яго творы па гісторыі і палітыцы застаюцца актуальнымі для даследчыкаў французскай палітыкі ХХ стагоддзя.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Кернаўскія курганы

**Кернаўскія курганы** (Код: A1469-1474) – археалагічны комплекс, прадстаўлены пяццю курганамі на месцы былога сярэднявечнага горада. Аб’ект размешчаны на тэрыторыі Шырвінцкага раёна Віленскага павета Літвы, на паўднёвай ускраіне сучаснага Кернава, на правым схіле даліны ракі Вілія. Частка Дзяржаўнага культурнага запаведніка Кернава. Уваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Курганы датуюцца VI—XIV стагоддзямі. 

Комплекс археалагічных помнікаў складаецца з больш чым 50 помнікаў археалогіі, гісторыі і культуры: курганаў (гор) Аўкура, Міндоўга Состаса, Ліздзейка, Ігулас (назвы гарадзішчаў былі прыдуманы ў XIX ст.), Крывейкішкі, а таксама могільніка, кургана і гарадзішча Кернава.

Упершыню курганы апісаў у 1857 годзе Канстанцін Тышкевіч. Праз два гады тут былі арганізаваны раскопкі пад кіраўніцтвам Уладзіслава Сыракомлі. У 1979—1983 гг. курганы даследвала археалагічная экспедыцыя Віленскага ўніверсітэта і Інстытута гісторыі Літвы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Lebedytė R. Kernavės piliakalniai. Istoriniai tyrimai. V., 1985. (VAA. F. 5, b. 3636).
* Morkūnaitė I. Respublikinės reikšmės archeologijos paminklų – Kernavės piliakalnių Širvintų rajone teritorijos sutvarkymas. Paruošiamieji darbai. Architektūriniai tyrimai. V., 1987.

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Літве
Катэгорыя:Курганы
Храсты (Баранавіцкі раён, хутар)

**Храсты́** (, ) — былы хутар у Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіў у склад Навамышскага сельсавета.

Скасаваны 27 лютага 1978 года, уключаны ў мяжу горада Баранавічы.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Гета ў Чэрнеўцы

**Гета ў Чэрнеўцы** (лета—верасень 1941) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў пасёлка Чэрнёўка Дрыбінскага раёна і бліжэйшых населеных пунктаў падчас Халакосту.

## Гісторыя 
Пасёлак быў захоплены нямецкімі войскамі 14 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 29 чэрвеня 1944 года. Немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў мястэчку гета.

У першых чыслах жніўня немцы расстралялі каля 200 габрэяў.

Дарослае негабрэйскае насельніцтва Чэрнеўкі і суседняга пасёлка Васільеўка прыгналі глядзець на расстрэл, які працягваўся каля трох гадзін. Пасля расстрэлу паліцэйскія падзялілі рэчы забітых.

Усяго ў Чэрнеўцы былі забітыя каля 800 яўрэяў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Чэрнеўка
Катэгорыя:Гісторыя Дрыбінскага раёна
Камп’ютарная памяць

. У 2021 годзе больш за 90 працэнтаў камп’ютарнай памяці персанальных камп’ютараў і сервераў было гэтага тыпу.]]

**Камп’ютарная памяць** захоўвае інфармацыю, такую як даныя і праграмы, для непасрэднага выкарыстання ў камп’ютары. Тэрмін памяць часта з’яўляецца сінонімам тэрмінаў памяць з адвольным доступам (аператыўная памяць, RAM), асноўная памяць ці першаснае сховішча.

Асноўная памяць працуе на высокай хуткасці ў параўнанні з павальнейшым, але таннейшым на біт і больш ёмістым . Акрамя захоўвання адкрытых праграм і актыўна апрацоўваемых даных, аперацыйныя сістэмы выкарыстоўваюць ёмістасць памяці для , пакуль яна не спатрэбіцца запушчаным праграмам. Пры неабходнасці змесціва камп’ютарнай памяці можа быць перададзена ў .

Сучасная камп’ютарная памяць рэалізавана як , дзе даныя захоўваюцца ў , пабудаваных з  і іншых кампанентаў на інтэгральнай схеме. Існуюць два асноўныя віды паўправадніковай памяці: энергазалежная і энерганезалежная. Прыклады энерганезалежнай памяці — флэш-памяць, ROM, PROM, EPROM і EEPROM памяць. Прыклады энергазалежнай памяці —  (DRAM), якая выкарыстоўваецца для першаснага захоўвання, і  (SRAM), якая выкарыстоўваецца галоўным чынам для .

Большасць паўправадніковай памяці арганізавана праз ячэйкі памяці, кожная з якіх захоўвае адзін біт (0 або 1). Арганізацыя флэш-памяці ўключае як аднабітавую ячэйку памяці, так і шматузроўневую ячэйку, здольную захоўваць некалькі біт адразу. Ячэйкі памяці згрупаваны ў  фіксаванай даўжыні, напрыклад, 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64 або 128 біт. Кожнае слова можна адрасаваць двайковым адрасам з N бітаў, што робіць магчымым захоўваць 2^N слоў у памяці.

## Гл. таксама 
* Камп’ютарнае захаванне даных
* Памяць з адвольным доступам

## Крыніцы 
Катэгорыя:Архітэктура камп’ютараў
Катэгорыя:Запамінальныя прылады
Зміцер Лукашук

**Зміцер Лукашук** — беларускі журналіст, музыкант і радыёвядоўца.

## Біяграфія 
У 1991 г. скончыў факультэт журналістыкі БДУ. Ппрацаваў у беларускіх СМІ: «Чырвоная змена», «Рэгіянальная газета», Радыёстанцыя «Беларуская Моладзёжная», Радыё 101,2.

Аўтар большасці тэкстаў рок-гурта «Крама», а таксама менеджар гурта.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Лукашук пра тое, як выглядае нацыянальная ідэя ва ўмовах вымушанага падзелу беларускага грамадства — Наша Ніва, 05.06.2023

Катэгорыя:журналісты Беларусі
Пятранеле Арынтайце

**Пятранеле Арынтáйце** часам **Пятранеле Арынтайце-Януцэне** (, *Petronėlė Orintaitė-Janutienė*; 18 лютага 1905, Лепалоты, Лукская воласць — 16 снежня 1999, Лос-Анджэлес, ЗША) — літоўская пісьменніца, паэтэса, педагог, грамадская дзяячка і феміністка.

## Біяграфія 
У 1925 годзе скончыла Ваўкавішскую гімназію (каля Мар’ямпалю). У 1929 годзе скончыла гуманітарны факультэт Літоўскага ўніверсітэта ў Коўне.

У 1929 г. выкладала ў Таўрагскай настаўніцкай семінарыі, у 1930 г. — у Ваўкавішскай гімназіі. У 1932—1937 гадах — настаўніца літоўскай мовы і літаратуры ў Шавельскай гімназіі, кіравала гімназічным гуртком пісьменнікаў, арганізоўвала асветніцкія імпрэзы ў горадзе.

У 1936 годзе яна была адзінай сведкай на вяселлі Саламеі Нерыс з скульптарам Бернардам Бучасам. У 1937—1939 гадах працавала ў Коўне, у 1939—1943 гадах — у Ваўкавішках.

у 1939 годзе пабралася шлюбам з адвакатам Казісам Янутам (1912—2006). У 1941 у іх нарадзіўся сын Данатас Янута.

У 1944 г. выехала ў Германію, у 1945—1949 г. выкладала літоўскую мову і літаратуру ў Аўгсбургскай літоўскай сярэдняй школе.

У 1949 г. пераехала ў Чыкага (ЗША), у 1959 г. у Лос-Анджэлес.

У 1999 памерла ў ЗША. Была перапахавана ў Літве ва Уладзіслававе (Сувалкія).

## Творчасць 
Першыя творы — вершы — апублікавала ў 1926 г., пісала кнігі для дзяцей.

Пісала пад псеўданімамі: Zanavykų Ashara, Petro Nella, Balė Vaivorytė, Balė Voveraitė.

Вершы і апавяданні друкаваліся ў «Naujoji vaidilutė», «Naujoji Romuva», «Lietuvos aidas», «Dienovidis», «Eglutė» і інш.

У 1965 годзе апублікавала ўспаміны пра Саламею Нерыс «Ką laumės lemė».

З 1992 — член Саюза літоўскіх пісьменнікаў.Д

У рэалістычнай прозе прытрымлівалася феміністычнага кірунку.

## Творы 
#### Паэзія 
* Vingių vingiai, 1930
* Dirvonų dukterims, 1939
* Šulinys sodyboje, 1951
* Legendų liepsnos, 1986

#### Апавяданні 
* Iš sostinės, 1932
* Jurgučio pieva, 1938
* Marti iš miesto, 1948

#### Раманы 
* Paslėpta žaizda, 1934
* Daubiškės inteligentai, 1937
* Ką laumės lėmė Liepalotų medynuose, Biografija, 2006

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нарадзіліся 18 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1905 годзе
Катэгорыя:Паэтэсы Літвы
Катэгорыя:Літоўскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:педагогі Літвы
Катэгорыя:грамадскія дзеячы Літвы
Катэгорыя:Літоўцы ў ЗША
Катэгорыя:Памерлі ў Лос-Анджэлесе
Катэгорыя:Пахаваныя ў Літве
Катэгорыя:Постаці фемінізму Літвы
Катэгорыя:Памерлі ў 1999 годзе
Катэгорыя:Памерлі 16 снежня
Lidl

**Lidl** — нямецкая міжнародная сетка супермаркетаў-дыскаўнтараў, якая мае больш чым 12 тысяч крамаў у кожнай краіне-сяброўцы Еўрапейскага Саюза, Сербіі, Швейцарыі, Вялікабрытаніі і ЗША. Сядзіба кампанія размяшчаецца ў горадзе Некарзульме з зямлі Бадэн-Вюртэмберг. Належыць групе Schwarz Group, у якую таксама ўваходзіць сетка гіпермаркетаў Kaufland. Lidl з’яўляецца галоўным канкурэнтам іншай нямецкай сеткі дыскаўнтараў Aldi на некалькіх рынках.

## Гісторыя 
У 1930 годзе Ёзэф Шварц стаў партнёрам у кампаніі Südfrüchte Großhandlung Lidl & Co., якая базавалася ў Гайльброне. У 1858 годзе яна працавала пад назвай A. Lidl & Cie і спецыялізавалася на продажы экзатычнай садавіны. Шварц перайменаваў кампанію ў Lidl & Schwarz KG і пашырыў бізнес у аптовы гандаль прадуктамі.

е.]]
Першая крама-дыскаўнтэр Lidl была адкрытая ў 1973 годзе, капіюючы канцэпцыю Aldi. Шварц пільна выяўляў тавары, якія не прадаваліся, выкідваючы іх з паліцаў, і зніжаў выдаткі, захоўваючы памер гандлёвых пунктаў як мага меншым. Да 1977 года сетка налічвала толькі 33 дыскаўнтэры. У 1977 годзе пад кіраўніцтвам яго сына Дытэра Шварца група Schwarz пачала засяроджвацца на зніжках, буйных супермаркетах і аптовых рынках тыпу кэш-энд-керы. Дытэр не жадаў выкарыстоўваць назву Schwarz-Markt, што з нямецкай мовы літаральна значыць «чорны рынак», і пастанавіў выкарыстаць імя былога бізнес-партнёра свайго бацькі, Лідла, але юрыдычныя чыннікі не дазволілі яму гэта зрабіць. Калі ён выявіў газетны артыкул пра мастака і школьнага настаўніка на пенсіі Людвіга Лідла, ён купіў у яго правы на выкарыстанне яго прозвішча за тысячу нямецкіх марак.

Свен Зайдэль быў прызначаны генеральным дырэктарам кампаніі ў сакавіку 2014 года пасля таго, як папярэдні генеральны дырэктар Карл-Гайнц Голянд сышоў у адстаўку. Голянд займаў пасаду выканаўчага дырэктара з 2008 года, але пакінуў пасаду праз нявыкрытыя «непераадольныя» рознагалоссі адносна будучай стратэгіі. Зайдэль сышоў з пасады ў лютым 2017 года пасля таго, як Manager Magazin паведаміў, што ён трапіў у няміласць Клауса Герыга, які ўзначальваў Schwarz Group з 2004 года. Зайдэля змяніў на пасадзе генеральнага дырэктара датчанін Яспер Гёер, які раней узначальваў аддзел міжнародных закупак Lidl.

## Бізнесовая мадэль 
Як і другі нямецкі супермаркет Aldi, Lidl прытрымліваецца прынцыпу нулявых адкідаў без празмернасцей і «перадачы эканоміі спажыўцу», выстаўляючы большасць прадуктаў у іх арыгінальных кардонных скрынях, што дазваляе кліентам браць прадукт беспасярэдне з такой тары. Калі кардонная скрынка спустошваецца, яе наўпрост замяняюць новай поўнай. Колькасць персаналу трымаецца на невялікім узроўні.

У параўнанні з Aldi, як правіла, прапануецца больш брэндавых прадуктаў. Lidl распаўсюджвае шмат недарагіх прадуктаў для гурманаў, вырабляючы як уласныя прадукты, гэтак і робячы пастаўкі мясцовых кампаній, там дзе знаходзіцца крама. Як і Aldi, у Lidl штотыдзень робяцца адмысловыя прапановы, а запасы нехарчовых тавараў часта змяняюцца. У адрозненне ад Aldi, Lidl актыўна рэкламуецца на сваёй радзіме ў Германіі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:гандлёвыя сеткі Германіі
Катэгорыя:кампаніі Германіі
Міса (паста)

**Міса** — густая паста, вырабленая шляхам закісання соевых бабоў з дапамогай цвільных грыбоў віду рысавы аспергіл.

Спачатку вараныя соевыя бабы змешваюць з грыбком рысавага аспергілу. Пры гэтым, дадаюць рыс і салёную ваду. Атрыманую сумесь пакідаюць закісаць ад 2-х месяцаў да 2-х гадоў. Вылучаюць 3 віды стравы паводле дадатку:
* *Белая*. Дадаецца белы рыс. Мае параўнальна кароткі час закісання. Валодае мяккім смакам.
* *Жоўтая* (карычневая). Дадаюць пшаніцу або ячмень. Мае найбольш выразны смак.
* *Чырвоная*. Гатуюць з уласна соевых бабоў. Бродзіць найдаўжэй. Мае найбольш салёны смак.

Файл:Miso 003.jpg|Чырвоная міса (2022 год)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Запраўкі
Катэгорыя:Намазкі
Катэгорыя:Ферментаваная ежа
Катэгорыя:Японская кухня
Костыверэ

**Костыверэ** () — пасёлак у воласці Йыэляхтмэ павета Хар'юмаа, Эстонія. Размешчаны за 2,5 кіламетра на паўднёвы захад ад валаснога цэнтра — вёскі Йыэляхтмэ — і за 10 кіламетраў на ўсход ад Таліна. Вышыня над узроўнем мора — 44 метры.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Йыэляхтмэ

**Йыэляхтмэ** () — вёска ў воласці Йыэляхтмэ павета Хар'юмаа, Эстонія. 
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Мята перцавая

**Мя́та пе́рцавая** (*Méntha piperíta*) — шматгадовая травяністая расліна роду Мята сямейства .

Культурная расліна — расце ў садах і гародах, дужа пахучая.

## Батанічнае апісанне 
]]

Расліна з гарызантальным карэннем і шматлікімі галінастымі сцёбламі. Колер сцёблаў цёмна-фіялетавы з багатымі кропкавымі залозкамі, голымі ці злёгку апушанымі.

Лісце накрыж-супрацьлеглае, яйцападобнае альбо ланцэтападобнае, па краю востразубчастае.

Кветкі дробныя, светла-ліловыя, сабраныя на верхавіне сцябла і ветак у галоўка-калосападобныя суквецці. У адрозненне ад іншых ясноткакветных яны не двугубыя, а амаль правільныя. У насенні знойдзены тлусты алей (20 %).

Алей мяты перцавай бясколерны, з жаўтлявым ці зелянявым адценнем, прыемным крамяным густам і пахам. Пры адстойванні гусцее і цямнее. Асноўнай складовай часткай эфірнага алею з’яўляецца другасны спірт *l*-ментол (45—92 %). У алеі лісця ўтрымліваюцца таксама эфіры метолу з воцатнай і валерыянавай кіслотамі, α- і β- пінен, ліманен, дыпентэн, феландрэн, цыніёл, цытраль, гераніёл, карвон, дыгідракарвон.

## Выкарыстанне 
У медыцыне ўжываецца лісце і эфірны алей перцавай мяты (*Folia et oleum Menthae piperitae*).

Эфірны алей ужываюць вонкава як болесуцішальны сродак і антысептык пры неўралгічных і раматусных болях, пры хваробах верхніх дыхальных шляхоў, пры катары. Ужываюць унутр — пры стэнакардыі, страўнікавых болях і як антысептык пры страўніка-кішачнай павольнасці (лякса).

Настойка і настой з лісця мяты ўжываюцца як сродак супраць млоснасці і ваніты, таксама дзеля паляпшэння стрававання. Мятная вада, якую атрымліваюць пры перагонцы мяты ці пры растварэнні эфірнага алею, выкарыстоўваецца для змянення смаку і паху лекаў і як дэзадаруючае пры пялесканні ротавай поласці.

У народнай медыцыне ўзвары травы п’юць пры болях у жываце, ляксе, кашалі, млоснасці, пякотцы; зялёнае лісце прыкладваюць праз зрэбную анучку на апёкі, валасень.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Ясноткавыя
Катэгорыя:Спецыі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Іхасалу

**Іхасалу** () — вёска ў воласці Йыэляхтмэ павета Хар'юмаа, Эстонія. Размешчана за 38 кіламетраў ад Таліна, на ўсходнім узбярэжжы паўвострава Іхасалу. Мяжуе з вёскай Неэмэ на поўначы, з залівам Іхасалу на захадзе, з залівам Кабернеэмэ і вёскай Кабернеэмэ на захадзе і вёскамі Йыэсуу і Руу на поўдні. Вышыня над узроўнем мора — 20 метраў.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Іру (вёска)

**Іру** () — вёска ў воласці Йыэляхтмэ павета Хар'юмаа, Эстонія. Размешчана ў ніжнім цячэнні ракі Пірыта, на яе правым беразе, каля ўсходняй мяжы Таліна. На ўсходзе мяжуе з Маарду. Адлегласць да валаснога цэнтра — вёскі Йыэляхтмэ — 14,2 кіламетра, адлегласць да цэнтра Таліна («Віру Кескус») — 11,3 кіламетра. Вышыня над узроўнем мора — 35 метраў.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Іру (Талін)

**Іру** () — мікрараён у раёне Пірыта горада Таліна, сталіцы Эстоніі. Размешчаны на мяжы Таліна і воласці Віймсі. Плошча — 0,43 км². У мікрараёне Іру праходзяць вуліцы Ірусіла, Ківіяя, Нарвская шаша, Пярнамяэ.
Катэгорыя:Мікрараёны Таліна
Маарду (вёска)

**Маарду** () — вёска ў воласці Йыэляхтмэ павета Хар'юмаа, Эстонія.  Размешчана за 6 кіламетраў на ўсход ад Таліна. Мяжуе з аднайменным горадам. Вышыня над узроўнем мора - 45 метраў.

На поўначы вёска мяжуе з шашой Талін—Нарва. Цераз вёску праходзіць дарога Лагедзі-Костыверэ.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Неэмэ (Йыэляхтмэ)

**Неэмэ** () — вёска ў воласці Йыэляхтмэ павета Хар'юмаа, Эстонія. Размешчана на ўскрайку паўвострава Іхасалу, за 40 кіламетраў ад Таліна. Мяжуе з залівам Іхасалу на захадзе, з залівам Кабернеэмэ на ўсходзе, з Балтыйскім морам на поўначы і з вёскай Іхасалу на поўдні. Вышыня над узроўнем мора — 20 метраў.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Лоа (вёска)

**Ло́а** () — вёска ў воласці Йыэляхтмэ павета Хар'юмаа, Эстонія. Размешчана за 10 км на ўсход ад Таліна, за 8,5 км ад аднайменнага пасёлка. Адлегласць ад сталіцы да вёскі па шашы Талін—Нарва — 11 км. Вышыня над узроўнем мора — 42 метры.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Фор

**Фор**:
* Дэні Фор — палітык, прэзідэнт Сейшэльскіх Астравоў з 16 кастрычніка 2016 года.
* Фелікс Фор — прэзідэнт Францыі.
* Эдгар Фор — французскі палітык, двойчы абіраўся прэм’ер-міністрам Францыі.
Плевен (значэнні)

* Плевен
* Плевен (абшчына)
* Рэнэ Плевен — французскі палітык, двойчы прэм’ер-міністр Францыі
Смолінг

**Смолінг** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Крыс Смолінг — англійскі футбаліст
* Леся Смолінг — украінская гандбалістка
Лоа (пасёлак)

**Ло́а** () — пасёлак у воласці Йыэляхтмэ павета Хар'юмаа, Эстонія. Знаходзіцца за 1,5 км на ўсход ад Таліна. Вышыня над узроўнем мора — 38 метраў. Клімат умераны.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2018

**Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2018** — 21-ы розыгрыш кубка Беларусі па гандболе сярод жанчын. Фінал чатырох адбыўся ў Мінску 17-18 мая 2018 года. Перамогу атрымаў клуб «БНТУ-БелАЗ». MVP «фіналу чатырох» — Алеся Сафонова («БНТУ-БелАЗ»).

## Паўфіналы 
## Матч за 3-е месца 
## Фінал 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Кубок Беларуси. Золотой дубль «политеха»

Катэгорыя:2018 год у гандболе
Катэгорыя:2018 год у Мінску
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2018 годзе
2018
Катэгорыя:Спорт у Мінску
Йыэсуу (Йыэляхтмэ)

**Йыэсуу** () — вёска ў воласці Йыэляхтмэ павета Хар'юмаа, Эстонія. Размешчана ў вусці ракі Ягала, на ўзбярэжжы Фінскага заліва, за 16 км на ўсход ад Таліна. Вышыня над узроўнем мора – 19 метраў.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі