open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mountain Dew

**Mountain Dew**, у некаторых краінах стылізаваны пад **Mtn Dew**, (з англ. *Горная раса*) — брэнд безалкагольных напояў, які вырабляецца і належыць PepsiCo. Арыгінальная формула была вынайдзеная ў 1940 годзе Барні і Элі Хартманамі, вытворцамі напояў з Тэнэсі.

## Гісторыя 
Арыгінальны рэцэпт вынайдзены ў Ноксвіле ў 1940-х гг. Таксама з'явіўся ў гарадах Марыён і Джонсан-Сіці. У цяперашні час акрамя напою жоўта-зялёнага колеру існуе некалькі яго разнавіднасцяў, якія адрозніваюцца колерам і густам, у тым ліку дыетычныя і бескафеінавыя.

Mountain Dew выпускаўся таксама ў Вялікабрытаніі з 1996 па 1998 год. У цяперашні час у Вялікабрытаніі на рынак энергетычных напояў быў уведзены новы напой, званы «Маўнтын-дзью-энергія» у цяперашні час асноўны асартымент напояў пад маркай «Маунтын дзью» выпускаецца з выкарыстаннем цукру, кукурузнага сіропу з высокім утрыманнем фруктозы ў звычайных напоях, аспартама — у дыетычных.

Таксама Mountain Dew у перакладзе са слэнгу паўднёвых штатаў азначае 'самагон'.

## Разнавіднасці 
* ***Mountain Dew*** — асноўны варыянт, напой з густам цытрусавых, блізкі да арыгінальнага напою з выкарыстаннем заменнікаў цукру (у верасні 2018 года ў беларускай версіі напою цукар быў заменены на падсалодвальнікі, але ў кастрычніку 2019 года цукар вярнулі ў склад напою з-за слабай цікавасці пакупнікоў да новага густу, што фактычна робіць беларускую версію напою падобнай да версіі Throwback);

* ***Mountain Dew Caffeine Free*** — варыянт без кафеіну;

* ***Diet Mountain Dew*** — дыетычны варыянт арыгінальнага напою, дыетычны без кафеіну;

* ***Mountain Dew Live Wire*** — з густам апельсіна;

* ***Mountain Dew Code Red*** — з густам вішні, дыетычны з густам вішні;

* ***Mountain Dew Voltage*** — звычайны і дыетычны варыянт з густам маліны, лімона і жэньшэня;

* ***Mountain Dew Baja Blast*** — фруктовы моцнагазыраваны напой, даступны толькі ў сетцы рэстаранаў хуткага харчавання «Taco Bell»;

* ***Mountain Dew White Out*** — з мяккім лімонным густам;

* ***Mountain Dew Throwback*** — варыянт арыгінальнага густу з цукрам;

* ***Diet Mountain Dew SuperNova*** — дыетычная версія з водарам трускаўкі, дыні і жэньшэня;

* M***ountain Dew Game Fuel*** — з густам цытруса і вішні, выпушчаны для прасоўвання гульні Halo 3. У далейшым выпускаліся версіі для прасоўвання іншых гульнявых серый: Call of Duty, Titanfall і World of Warcraft;

* ***Mountain Dew Pitch Black*** — з густам чорнага вінаграда, выпушчаны на Хэлоўін у 2004 годзе;

* ***Mountain Dew Spiked*** — варыянт з сокам кактуса апунцыя.

Катэгорыя:Безалкагольныя напоі
Мантэвідэа (дэпартамент)

**Мантэвідэа** () — дэпартамент на поўдні Уругвая. Адміністрацыйны цэнтр — горад Мантэвідэа, які таксама з’яўляецца сталіцай краіны. Гэта самы маленькі дэпартамент краіны, але самы населены.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Канелонес (дэпартамент)

**Канелонес** () — дэпартамент на поўдні Уругвая. Адміністрацыйны цэнтр — горад Канелонес. Размяшчаецца ў вусці эстуарыя Ла-Платы. Гэта другі самы маленькі дэпартамент краіны пасля Мантэвідэа, але другі паводле велічыні насельніцтва пасля таго ж дэпартамента Мантэвідэа. Адносіцца да ліку дзевяці гістарычна першых дэпартаментаў краіны.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Роча (дэпартамент)

**Роча** () — дэпартамент на паўднёвым усходзе Уругвая. Адміністрацыйны цэнтр — горад Роча. На паўночным усходзе дэпартамента на мяжы з Бразіліяй размяшчаецца лагуна Лагоа-Мірын. На мяжы з Бразіліяй знаходзіцца горад Чуй, які падзяляецца на ўругвайскую і бразільскую часткі.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Марцін Гарнік

**Марцін Гарнік** (; нар. , , Германія) — аўстрыйскі футбаліст, які выступае за нямецкі клуб «Дасендорф» і нацыянальную зборную Аўстрыі на пазіцыі нападніка. Нарадзіўся ў сям’і немкі і аўстрыйца.

## Кар’ера 
### Клубная 
Выхаванец футбольнай школы клуба «*SC Vier-und Marschlande*», у якім у 2002 годзе пачаў кар’еру. У 2006 годзе Марцін перайшоў у брэменскі «Вердэр», за які спачатку выступаў у трэцім складзе клуба ў Рэгіянальнай лізе. Яму прыйшлося прапусціць частку сезона 2007 года з-за пералому метатарзальнай косці. З 2010 года ігрок клуба «Штутгарт».

### Міжнародная 
Гарнік, які таксама меў права выступаць за зборную Германіі, усё ж такі вырашыў гуляць за каманду Аўстрыі, хоць ён ніколі там не жыў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Футбалісты Аўстрыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Аўстрыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Дасендорф
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гамбургу
Катэгорыя:Футбалісты Аўстрыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Аўстрыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Вердэр
Катэгорыя:Ігракі ФК Фартуна Дзюсельдорф
Катэгорыя:Ігракі ФК Штутгарт
Катэгорыя:Ігракі ФК Гановер 96
Катэгорыя:Ігракі ФК Гамбург
Роча

**Роча** () — горад на паўднёвым усходзе Уругвая, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага дэпартамента.

## Гісторыя 
Быў заснаваны ў 1793 годзе. Атрымаў статус малога горада (*Villa*) яшчэ да здабыцця краінай незалежнасці. 7 ліпеня 1880 года становіцца адміністрацыйным цэнтрам дэпартамента Роча, а 10 студзеня 1894 года атрымлівае статус горада (*Ciudad*).

Клімат — мяккі акіянічны, з цёплым летам і халаднаватай зімой. Сярэднегадавая тэмпература: 16°С; сярэдняя тэмпература студзеня: 21,7°С; ліпеня: 10,9°С. Сярэднегадавы ўзровень ападкаў: 1123 мм.

## Насельніцтва 
Насельніцтва паводле даных на 2011 год складае 25 422 чалавекі.

Крыніца: *Instituto Nacional de Estadística de Uruguay*

## Вядомыя выхадцы 
* Альберта Дэмічэлі — уругвайскі дзяржаўны дзеяч
* Алехандра Ларэнса-і-Ласада — уругвайскі дыпламат.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* INE map of Rocha

Катэгорыя:Гарады Уругвая
Дыега Гадзін

**Дыега Раберта Гадзін Леаль** (; нар. , Расарыа, Уругвай) — колішні уругвайскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Уругвая. Хуткі абаронца, які спалучаў у сабе наяўнасць добрай фізічнай падрыхтоўкі з магчымасцю добра валодаць мячом.

## Кар’ера 
### Клубная 
У дарослым футболе дэбютаваў у 2003 годзе, дзякуючы выступам за клуб «Сера», у якім правёў тры сезоны, прыняўшы ўдзел у 63 матчах чэмпіянату. Большасць часу, праведзенага ў складзе «Сера», быў асноўным іграком абароны каманды. На працягу сезона 2006—2007 гадоў абараняў колеры ўругвайскага гранду «Насьяналь».

Сваёй гульнёй за апошнюю каманду прыцягнуў увагу прадстаўнікоў трэнерскага штаба клуба «Вільярэаль», у склад якога далучыўся ў жніўні 2007 года. У новым клубе правёў наступныя тры сезоны сваёй гульнявой кар’еры. Гуляючы «Вільярэале» таксама пераважна выходзіў на поле ў аснозным складзе каманды.

У склад клуба «Атлетыка» далучыўся 4 жніўня 2010 года і дэбютаваў за «матраснікаў» у пераможнай сустрэчы на Суперкубак УЕФА, дзе іспанскі клуб быў мацнейшым за італьянскі «Інтэрнацыянале» з лікам 2:0. З тых часоў стаў асноўным абаронцам мадрыдцаў і за наступныя гады атрымліваў з камандай перамогу ў Лізе Еўропы, а таксама яшчэ адзін раз у Суперкубку УЕФА. 7 мая 2019 года аб’явіў аб зыходзе з клуба пасля сканчэння сезона 2018/19.

### Міжнародная 
26 кастрычніка 2005 года дэбютаваў у афіцыйных матчах у складзе зборнай Уругвая ў таварыскай гульні супраць зборнай Мексікі. У складзе зборнай быў удзельнікам розыгрышу Кубка Амерыкі 2007 года ў Венесуэле, чэмпіянату свету 2010 года ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы і розыгрышу Кубка Амерыкі 2011 года ў Аргенціне, атрымаўшы ў тым годзе тытул кантынентальнага чэмпіёна.

## Дасягненні 
**«Атлетыка»**:
* Чэмпіён Іспаніі: 2014
* Уладальнік Кубка Іспаніі: 2013
* Уладальнік Суперкубка Іспаніі: 2014
* Пераможца Лігі Еўропы: 2012, 2018
* Уладальнік Суперкубка УЕФА: 2010, 2012, 2018

**«Атлетыку Мінейру»**:
* Уладальнік Суперкубка Бразіліі: 2022
* Чэмпіён штата Мінас-Жэрайс: 2022

**Уругвай**:
* Уладальнік Кубка Амерыкі: 2011

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Інтэрнацыянале»
* Профіль на BDFutbol 
* Статыстыка на National Football Teams
* Профіль на сайце transfermarkt.co.uk

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Футбалісты Уругвая
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уругвая па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Сера
Катэгорыя:Ігракі ФК Насьяналь Мантэвідэа
Катэгорыя:Ігракі ФК Вільярэал
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыка Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Кальяры
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыку Мінейру
Катэгорыя:Ігракі ФК Велес Сарсфілд
Пайсанду (дэпартамент)

**Пайсанду́** () — дэпартамент на паўночным захадзе Уругвая. Адміністрацыйны цэнтр — горад Пайсанду. На захадзе мяжуе з Аргенцінай. Дэпартамент спецыялізуецца на сельскай гаспадарцы.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Сангастэ

**Сангастэ** () — пасёлак у воласці Отэпя павета Валгамаа, Эстонія. Да рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіў у склад воласці Сангастэ і быў яе адміністрацыйным цэнтрам.
Размешчаны ў паўднёвай частцы Эстоніі, на скрыжаванні дарог Валга-Отэпя і Выру-Тырва, за 22 км на паўночны ўсход ад павятовага цэнтра — горада Валга. Адлегласць да валаснога цэнтра — горада Отэпя — 18 кіламетраў. Вышыня над узроўнем мора — 64 метры.

За 3,5 кіламетры на паўднёвы захад ад пасёлка, у вёсцы Ласікюла, знаходзіцца замак Сагніц (Сангастэ).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Ласікюла

**Ласікюла** — вёска ў воласці Отэпя павета Валгамаа, Эстонія. Да рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Сангастэ. Размешчана ў паўднёвай частцы Эстоніі, каля шашы Отэпя-Валга, за 17 кіламетраў на паўночны ўсход ад павятовага цэнтра — горада Валга. Адлегласць да валаснога цэнтра — горада Отэпя — 21 кіламетр. Вышыня над узроўнем мора — 55 метраў.

На тэрыторыі вёскі знаходзіцца помнік архітэктуры — замак Загніц (Сангастэ).

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 67005.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Аўгуст Гайліт

**Аўгуст Гайліт** (;, каля Сангастэ — , пад Эрэбру, Швецыя) — эстонскі і латвійскі журналіст і пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 9 студзеня 1891 года ў мястэчку Куіксіла, недалёка ад мызы Загніц, у сям’і цесляра і вырас на мызе Фёльк. З 1899 г. вучыўся ў царкоўна-прыходскай і гарадской школе ў Валга, на працягу 1905—1907 гадоў у гарадской школе Тарту.

У 1911—1914 гадах працаваў журналістам у Латвіі, затым з 1916 па 1918 год у Эстоніі. Удзельнічаў у Эстонскай вайне за незалежнасць у якасці вайсковага карэспандэнта.

З 1920 года працаваў прэс-аташэ эстонскага пасольства ў Рызе.

З 1922 па 1924 год жыў у Германіі, Францыі і Італіі. Пасля гэтага ён працаваў пазаштатным пісьменнікам у Тарту і ў Таліне.

З 1932 па 1934 год быў дырэктарам тэатра «Ванемуйнэ» у Тарту. У 1932 годзе ажаніўся з актрысай Элві Вахер-Нандэр (1898—1981), ад якой у 1933 годзе нарадзілася дачка Айлі-Віктаорыя (Aili-Viktooria, памерла ў 2022 годзе).

З ліпеня 1943 года Гайліт быў мэрам Таліна.

У верасні 1944 года эмігрыраваў з сям’ёй у Швецыю, дзе напісаў раман «Палымянае сэрца» («Leegitsev süda», 1945).

Гайліты пасяліліся ў сядзібе Арместа пад Эрэбру. Там Аўгуст Гайліт памёр 5 лістапада 1960 года на 70-м годзе жыцця. Яго прах пахаваны на Паўночных могілках горада Эрэбру. На надмагіллі, выкананым Э. Раздсепам. напісана «Палымянае сэрца / Над клапатлівай вадой» (эст. Üks leegitsev süda / üle rahutu vee").

Увайшоў у складзены ў 1999 годзе па выніках пісьмовага і анлайн-галасавання спіс 100 вялікіх дзеячаў Эстоніі XX стагоддзя.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Аннэ-Мары Рындам

**Аннэ-Мары Рындам** (дацк. Anne-Marie Rindom, нар.  года, Сёлерод, Данія) — дацкая яхтсменка, алімпійская чэмпіёнка 2020 года і чэмпіёнка свету 2015 і 2019 гадоў у класе «Лазер2 Радыял», чэмпіёнка свету 2022 года ў класе ILCA 6. Пераможца Кільскага тыдня (2009, 2010, 2018, 2020) і Французскага алімпійскага тыдня (2011, 2015). Чэмпіёнка Даніі (2015, 2016, 2017).
## Крыніцы
Rickettsia prowazekii

***Rickettsia prowazekii*** — від грамнегатыўных альфапратэабактэрый, аблігатных унутрыцэлявых паразітычных аэробных бактэрый, які з’яўляецца этыялагічным агентам эпідэмічнага сыпнога тыфу, які перадаецца з фекаліямі вошай. У Паўночнай Амерыцы асноўным рэзервуарам *R. prowazekii* з’яўляюцца палятухі. *R. prowazekii* часта акружаны бялковым мікракапсульным слоем і слоем слізі; жыццёвы цыкл бактэрыі звычайна ўключае пазваночных і беспазваночных гаспадароў, як правіла, членістаногіх, як правіла, чалавечую вош Форма *R. prowazekii*, якая існуе ў фекаліях членістаногіх, застаецца стабільна інфекцыйнай на працягу некалькіх месяцаў. *R. prowazekii* на аснове даных секвенавання геному, з’яўляецца найбліжэйшым паў-свабодна жывучым сваяком мітахондрый.

## Гісторыя 
### Адкрыццё 
Энрыке да Роша Ліма, бразільскі лекар, адкрыў гэтую бактэрыю ў 1916 годзе. Ён назваў яе ў гонар свайго калегі Станіслава фон Правачэка, які памёр ад тыфу ў 1915 годзе. І Правачэк, і Роша Ліма былі заражаныя тыфам падчас вывучэння яго ўзбуджальніка ў шпіталі лагера для ваеннапалонных у нямецкім горадзе Котбус. Гэтая бактэрыя не мае жгутыкаў і з’яўляецца аэробам. Яна класіфікуецца *як грамнегатыўная*, бо яе цэлявая сценка не афарбоўваецца крышталічным фіялетавым падчас афарбоўкі паводле Грама; грамнегатыўныя бактэрыі агулам больш устойлівыя да многіх антыбіётыкаў, напрыклад, пеніцыліну.

## Геном 
Геном *R. prowazekii* рэдуцыраваны, мае памер каля 1 Мб і кадуе 834 бялкоў. Некаторыя штамы кадуюць 866 бялкоў. Яны не кадуюць усе бялкі, неабходныя для самастойнага жыцця. Адсутныя працэсы і метабалічныя шляхі павінны забяспечвацца яго гаспадаром, эукарыятычнай цэляй. Па гэтай прычыне *R. prowazekii* часам разглядаецца як мадэль унутрыцэлявага бактэрыяльнага продка мітахондрый.

## Лячэнне 
Вакцыны супраць *R. prowazekii* былі распрацаваны ў 1940-х гадах і былі вельмі эфектыўнымі ў зніжэнні смяротнасці ад тыфу сярод амерыканскіх салдат падчас Другой сусветнай вайны. Імунітэт пасля выздараўлення ад інфекцыі або імунізацыі супраць *R. prowazekii* ў большасці выпадкаў пажыццёвы. Аднак *R. prowazekii* можа выклікаць латэнтную інфекцыю, якая можа рэактывавацца праз гады ці дзесяцігоддзі (хвароба Брыля-Цынсэра). Лячэнне антыбіётыкамі тэтрацыклінавай групы звычайна бывае паспяховым.

## Крыніцы 
## Знешнія спасылкі 
* Агляд таксонаў *Rickettsia prowazekii*  у Інстытуце біяінфарматыкі Вірджыніі
* Праграма даследаванняў біяабароны NIAID для прыярытэтных узбуджальнікаў катэгорый B і C ад Нацыянальнага інстытута алергіі і інфекцыйных хвароб ЗША
Катэгорыя:Протэабактэрыі
Катэгорыя:Заанозы
Катэгорыя:Эпідэмічны тыф
Андрыянаўскі

**Андрыя́наўскі** (, ) — былы пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Бальшавіцкага пассавета.

Скасаваны 13 лістапада 1987 года, зліўся з рабочым пасёлкам Бальшавік.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Тунэ Келам

**Тунэ Келам**, поўнае імя **Тунэ-Вяльда Келам** (), раней Тунэ Сінк, нар. , воласць Тахева, павет Валгамаа, Эстонія) — эстонскі палітык, дэпутат Еўрапейскага парламента ад партыі Саюз Айчыны і Res Publica, якая з’яўляецца часткай Еўрапейскай народнай партыі.

## Біяграфія 
у 1972 годзе склаў мемарандум і накіраваў у ААН ад імя дзвюх падпольных праваабарончых арганізацый. У мемарандуме было патрабаванне спыніць савецкую акупацыю і аднавіць Эстонскую Рэспубліку.

У далейшым цесна супрацоўнічаў з кіруемым Сяргеем Салдатавым Эстонскім Дэмакратычным Рухам. Чытаў лекцыі па розных тэмах для розных падпольных груп, сярод якіх быў моладзевы рух Тарту з Юры Ліна на чале.

У 1975 годзе пад ціскам КДБ быў вымушаны пакінуць пасаду. Быў прыняты на працу ў Дзяржаўную бібліятэку Эстонскай ССР ім. Фр. Р. Крэйцвальда старэйшым бібліёграфам, адкуль быў звольнены ў 1979 годзе. Пасля гэтага ў 1980—1988 гадах працаваў начным вартаўніком у птушкагадоўчым саўгасе Рана.
## Крыніцы
Паўль Когерман

**Паўль Когерман** (; , Талін — , ) — эстонскі хімік і заснавальнік сучасных даследаванняў гаручага сланца.

## Біяграфія 
З 1921 па 1936 год працаваў у Тартускім універсітэце. Пасля абароны кандыдацкай дысертацыі, прысвечанай тэрмічнаму распаду гаручых сланцаў, у 1922 годзе, ён стаў дацэнтам арганічнай хіміі. У 1925 годзе разам з Міхаэлем Вітліхам заснаваў лабараторыю па вывучэнні гаручых сланцаў, у тым жа годзе стаў прафесарам. У 1926 і 1933 гадах Когерман — запрошаны лектар у Швейцарскай вышэйшай тэхнічнай школе Цюрыха, а ў 1927—1928 гадах — у Гарвардзе. У 1934 годзе ў Цюрыху праходзіць абарона яго доктарскай дысертацыі на тэму рэакцый аб’яднання і палімерызацыі дыенаў з ізаляванай падвойнай сувяззю.

З 1936 па 1941 год Кагерман — прафесар арганічнай хіміі ў Талінскім тэхнічным універсітэце, а з 1936 па 1939 — яго рэктар.

У 1938 годзе стаў адным з першых 12 акадэмікаў, прызначаных у новаствораную Акадэмію навук Эстоніі, а ў 1946 — пераабраны пасля таго, як акадэмія стала Акадэміяй навук Эстонскай ССР, Когерман быў старшынёй Эстонскага таварыства прыродазнаўцаў у 1929—1936 гадах.

У 1938—1939 Когерман быў ex officio членам Нацыянальнай Рады. З кастрычніка 1939 г. і да савецкай акупацыі Эстоніі 21 чэрвеня 1940 г. займаў пасаду Міністра народнай адукацыі.

У 1941 годзе Кагерман са сваёй сям’ёй быў дэпартаваны ў лагер для зняволеных у Свярдлоўскай вобласці, у 1945 — датэрмінова вызвалены і вярнуўся ў Эстонію. З 1945 па 1951 год займаў пасаду намесніка кафедры арганічнай хіміі ў Талінскім тэхнічным універсітэце. З 1947 па 1950 г. таксама знаходзіўся на пасадзе дырэктара Хімічнага інстытута Акадэміі навук.
## Крыніцы
Нікаля Жэстэн

**Нікаля Жэстэн** (; нар. , Tréméven) — французскі спартсмен, які выступае ў вяслярным слаламе на каноэ, алімпійскі чэмпіён 2024 года ў слаламе C-1.

## Кар’ера 
Жэстэн пачаў займацца веславаннем у мясцовым клубе «Canoë Kayak Club Quimperlé». Патрапіў у юніёрскую каманду ў 2016 годзе, заняў 5-е месца ў асабістым заліку на юніёрскім чэмпіянаце свету ў Кракаве, а таксама заваяваў бронзу ў камандных спаборніцтвах C1. Нікаля атрымаў 1000 еўра ад супольнасці Quimperlé, для міжнародных паездак. У жніўні 2016 года ён вывіхнуў плячо, з-за чаго прапусціў юніёрскія еўрапейскія спаборніцтвы 2016 года і адбор у каманду 2017 года. Прарыўны сезон Жасціна стаў яго апошнім юніёрскім сезонам, у якім ён заваяваў чатыры медалі і выйшаў у два фіналы Кубка свету. На юніёрскім чэмпіянаце Еўропы 2018 года ён заваяваў сярэбраны медаль у катэгорыі C1 і ў камандзе C1, а затым золата ў камандзе C1 і бронзу ў асабістым заліку на юніёрскім чэмпіянаце свету 2018 года ў Іўрэа.

Першымі гонкамі Нікаля на ўзроўні дарослых спартсменаў сталі два апошнія Кубкі свету сезона 2018 года, дзе ён трапіў у абодва фіналы, заняўшы 8-е і 10-е месцы ў Тацэне і Ла Сеу адпаведна. На Кубку свету 2020 года ў Тацэне ён заваяваў сярэбраны медаль. Да 2021 года Жэстэна трэніравала віцэ-чэмпіёнка свету 1993 і 1995 гадоў Ан Бойксель, а цяпер — трэнер зборнай Францыі Арно Браньяр. Ён удзельнічаў у французскіх адборачных іспытах на летнія Алімпійскія гульні 2020 года, заняўшы 6-е месца. Жустэн заняў 5-е месца на чэмпіянаце Еўропы 2021 года ў Іўрэа.

На чэмпіянатах свету заваяваў тры медалі: два залатыя (каманда C1: 2021, 2023) і адзін сярэбраны (C1: 2023).

На чэмпіянаце свету 2021 года ён заняў 4-е месца ў катэгорыі C1.

У 2022 годзе Жэстэн выйграў агульны залік Кубка свету ў класе C1.

На летніх Алімпійскіх гульнях 2024 года выйграў залаты медаль у класе C1.
## Крыніцы
Вуліца Лай (Тарту)

**Вуліца Лай** ( — Шырокая вуліца) — вуліца ў гістарычнай частцы Тарту, ад бульвара Вабадузэ ідзе на гарадскі ўзгорад Тоамемягі.

## Гісторыя 
Пры заснаванні ў 1938 годзе на вуліцы размясцілася Акадэмія навук Эстоніі.

У савецкія часы, 1950—1987, — вуліца Мічурына.

## Славутасці 
* д. 1 — вядомы як дом Ада Грэнцштэйна
* д. 24 — найстарэйшы драўляны і найстарэйшы жылы будынак Тарту
* д. 38 — карпарацыя Віронія і Батанічны сад Тартускага ўніверсітэта.

У 1918—1921 гадах у д. 35 жыў скульптар Яан Коарт (устаноўлены барэльеф).

Катэгорыя:Вуліцы Тарту
Яан Коарт

**Яан Коарт** (; , Соатага, Тартумаа — , ) — эстонскі скульптар, мастак і спецыяліст па кераміцы. Адзін са стваральнікаў нацыянальнай эстонскай мастацкай школы XX стагоддзі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 6 лістапада 1883 года ў абшчыне Соатага парафіі Яаксі (сучасная воласць Тарту). З 1896 па 1900 гады вучыўся ў Тарту, а ў 1901 годзе навучаўся на курсах нямецкага Рамеснага таварыства. З 1902 па 1905 гады навучаўся ў Цэнтральным вучылішчы тэхнічнага малявання Штыгліца ў Санкт-Пецярбургу, але вымушаны быў пакінуць вучобу з-за ўдзелу ў рэвалюцыйных падзеях 1905 года.

З 1905 па 1908 гады навучаўся ў Парыжы, дзе займаўся скульптурай у Школе прыгожых мастацтваў і ў прыватных майстэрнях. Да 1915 года жыў у Парыжы.

У 1915—1916 гадах працаваў у Маскве, а ў 1916 годзе перасяліўся ў Тарту, дзе разам з Конрадам Мягі, Мікалаем Трыйкам і Крысцьянам Раўдам актыўна ўключыўся ў мясцовае мастацкае жыццё. Жыў у доме 35 на вуліцы Лай (на доме ўсталяваны барэльеф скульптара).

З 1921 па 1934 год жыў і працаваў у Таліне, дзе стварыў шэраг вядомых работ — скульптурныя свяцільнікі адміністрацыйнага будынка на плошчы Свабоды ў Таліне (цяпер — мэрыя Таліна) і скульптура «Казуля» ў Казіным садзе Таліна (1930, вуліца Нунэ). У 1921—1923 гадах працаваў выкладчыкам у Талінскай мастацка-прамысловай школе (папярэдніку Эстонскай акадэміі мастацтваў). З 1928 г. таксама займаўся керамікай, ствараючы ў асноўным партрэты ў тэхніцы высокага абпалу.

У 1921 і 1924 гадах працаваў у Парыжы, у 1927 годзе — у Аўстраліі. З 1934 года працаваў у СССР, куды хутка перавёз і сям’ю. Тэхнічны дырэктар керамічнага завода ў Гжэлі (СССР).

Хутка памёр 14 кастрычніка 1935 года ў Маскве ад пнеўманіі. Пахаваны ў Таліне на могілках Рахумяэ. У гонар мастака названы вуліцы ў Таліне і Тарту.

Увайшоў у складзены ў 1999 годзе па выніках пісьмовага і анлайн-галасавання спіс 100 вялікіх дзеячаў Эстоніі XX стагоддзя.
## Крыніцы
Вуліца Клоастры

**Вуліца Клоастры** ( — Кляштарная) — кароткая (130 м) вуліца ў гістарычнай частцы Тарту, злучае вуліцы Лай і Кроануая.

## Гісторыя 
Да 1989 года — Малая вуліца.

Катэгорыя:Вуліцы Тарту
Вуліца Кюйтры

**Вуліца Кюйтры** ( — Мяснікоўская вуліца) — вуліца ў гістарычнай частцы Тарту, ад вуліцы Кампаній да вуліцы Юлікоалі.

## Гісторыя 
З 1932 года была часткай вуліцы Густава Адольфа. У савецкі час — вуліца Кінгісепа.

Гістарычная назва вядома з 1553 года, у пратаколах — Kuterstrasse. У эстонскай мове küüt — гуж (частка збруі).

Катэгорыя:Вуліцы Тарту
Вуліца Нунэ

**Вуліца Нунэ** () — вуліца ў гістарычным раёне Стары горад Таліна, Эстонія. Пачынаецца ад вуліцы Пік ля брамы Пік-ялг і выходзіць да чыгуначнага вакзала Таліна (вуліца Тоампуестээ). Працягласць — 374 метры.

Катэгорыя:Вуліцы Таліна
Антыкіфера

**Антыкі́фера** (), у мінулым таксама вядомы як **Эгіла** (, ) і **Чэрыгота** ) — грэчаскі востраў на паўднёвым захадзе Эгейскага мора. Плошча (разам з суседнімі астраўкамі і скаламі) — 20,436 км². Насельніцтва (2021 г.) — 39 чалавек.

## Геаграфія 
Антыкіфера месціцца за 29,5 км на паўночны захад ад вострава Крыт, 60 км на поўдзень ад паўднёва-ўсходняга берага Пелапанеса, 31,75 км на паўднёвы захад ад вострава Кіфера. Уваходзіць у склад Кіферскага дыма. 

Утворана ў выніку субдукцыі літасферных пліт каля 5 млн гадоў таму. Паверхня пагорыстая, складзеная пераважна вапнякамі і сланцамі. Берагі спадзістыя, вылучаюцца некалькі галечных і пясчаных пляжаў. На востраве сезонна спыняюцца пералётныя птушкі, вядзецца арніталагічнае назіранне за імі. Маецца статак дзікіх коз. 

Найбуйнейшы населены пункт і адзіны порт Патамос знаходзіцца ў аднайменнай бухце на поўначы Антыкіферы.

## Гісторыя 
У 1 тысячагоддзі да н. э. Антыкіфера была населена дарыйцамі. Востраў быў цэнтрам культу Апалона. На поўначы Антыкіферы ўзнік умацаваны горад-порт Эгіла, у якім у другой палове 1 тысячагоддзя да н. э. жыло да 800 чалавек. Эгіла моцна пацярпела падчас паходаў родасцаў у IV — III стст. да н. э., але адрадзілася як цэнтр пірацтва. У I ст. да н. э. з утаймаваннем піратаў Пампеям Вялікім горад прыйшоў у заняпад. 

У IV — V ст. новае буйное паселішча было заснавана візантыйцамі на паўднёвым захадзе ад Эгіны. У высокім сярэднявеччы востраў трапіў у склад Венецыянскай рэспублікі. У 1797 г. фармальна быў далучаны да французскіх валоданняў на Керкіры. У 1815 — 1863 гг. знаходзіўся пад брытанскім пратэктаратам. У 1864 г. перададзены ў склад Грэцыі. 

У 1900 г. каля Антыкіферы былі адкрыты рэшткі старажытнага карабля рымскіх часоў з багатым скарбам. Сярод знойдзеных артэфактаў асабліва вылучаюцца знакамітыя Антыкітэрскі механізм і Эфеб з Антыкітэры. Пошукі старажытнасей вядуцца і ў нашы дні.

## Славутасці 
Найбуйнейшае паселішча і порт Патамос злучаны паромамі з портамі на Кіферы, Крыце і Пелапанесе. Гэта адзінае месца, дзе маюцца гасцініца, крамы і ўстановы грамадскага харчавання. Нягледзячы на захады мясцовых уладаў, насельніцтва Антыкіферы стала скарачаецца. Тым не меней, улетку сюды прыязджаюць турысты. Іх вабяць адпачынак на моры, рэшткі антычных умацаванняў і порта Эгілы, сярэднявечныя скальныя магільні, старыя вадзяны і ветраныя млыны, маяк на поўдні вострава, а таксама 7 праваслаўных цэркваў. 8 жніўня астравіцяне шырока адзначаюць свята Святога Мірона.    

## Спасылкі 
* ΕΝΩΣΗ ΤΩΝ ΑΠΑΝΤΑΧΟΥ ΑΝΤΙΚΥΘΗΡΙΩΝ  
* Return to Antikythera – Investigating the famous shipwreck
* Antikythera Island: The Peaceful Paradise at the Edge of the Aegean Sea
* Antikythera Mechanism

Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Катэгорыя:Астравы Эгейскага мора
Кумары

**Кумары**:
* Кумары (багіня)
* Кумары (Бразілія)
* Эрык Кумары — эстонскі арнітолаг
Кірбла

**Кірбла** () — вёска ў воласці Ляэнерана павета Пярнумаа ў Эстоніі. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года вёска ўваходзіла ў склад воласці Ліхула павета Ляэнемаа. Паводле перапісу 2000 года ў вёсцы было 300 жыхароў, да перапісу 2011 года насельніцтва зменшылася да 152 чалавек, 142 (93,4 %) з якіх — эстонцы.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Эрык Кумары — эстонскі арнітолаг
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Сезон 2022/2023 «Асторыя Быдгашч»

У сезоне 2022/2023 баскетбольны клуб Асторыя з Быдгашчы прымаў удзел:
* Чэмпіянат Польшчы 2022/2023 (**16 месца**),

## Склад каманды 
*  Майк Сміт
*  Нік Мушынскі
*  Бен Сайманс
*  Эдзі Паланка
*  Куба Карвоўскі (быў ад ліпеня да верасня 2022 года)
*  Ігар Вадоўскі
*  Міхал Каладзей
*  Міхал Плюта
*  Аляксандр Левандоўскі
*  Якуб Ступніцкі
*  Якуб Ульчынскі
*  Пётр Вінькоўскі
*  Натан Кая (ад верасня 2022 года)
*  Філіп Дэрэшынскі
*  Даніэль Шымкевіч (з лістапада 2022)
*  Паўлюс Петрылявічус (ад снежня 2022 года)

== Трэнеры каманды ===
*  Марак Папёлак (галоўны трэнер)
*  Гжэгаж Скіба (асістэнт)
*  Марцін Вазняк (асістэнт)
*  Якуб Лорэнц (трэнер фізічнай падрыхтоўкі)
*  Лукаш Кулікавец (фізіятэрапеўт)
## Крыніцы 
## Спасылкі 
2022/2023
Асторыя Быдгашч
Жаргон

**Жаргон** () — мова якой-небудзь сацыяльнай групы людзей, насычаная словамі і выразамі, уласцівымі толькі для дадзенай групы і незразумелымі для ўсіх астатніх (напрыклад, акцёрскі жаргон, марскі жаргон).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Жаргон
Данецкі фізіка-тэхнічны інстытут імя А. А. Галкіна НАН Украіны

**Данецкі фізіка-тэхнічны інстытут імя А. А. Галкіна НАН Украіны** — навукова-даследчая ўстанова ў складзе Аддзялення фізікі і астраноміі Нацыянальнай акадэміі навук Украіны, займаецца навуковымі даследаваннямі ў галіне фізікі цвёрдага цела ў экстрэмальных умовах і фізікі і тэхналогіі перспектыўных канструкцыйных і функцыянальных матэрыялаў. Уваходзіць у Данецкі навуковы цэнтр НАН Украіны і МАН Украіны.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1965 годзе. З 1994 — імя А. А. Галкіна. Падчас вайны на ўсходзе Украіны быў эвакуіраваны, аднак частка калектыву засталася ў Данецку.

## Навуковыя школы 
* Школа фізікі высокіх ціскаў і спектраскапіі цвёрдых цел
* Школа тэорыі магнетызму
* Школа мезаскапічных з’яў у цвёрдых целах
* Школа тэорыі дынамікі і дэфектаў рашоткі і біяфізікі
* Школа фізікі фазавых ператварэнняў у экстрэмальных умовах

## Структура на тэрыторыі, кантраляванай Украінай 
* Аддзел фізікі высокіх ціскаў і перспектыўных тэхналогій
* Аддзел фазавых ператварэнняў
* Аддзел тэорыі дынамічных уласцівасцяў складаных сістэм
* Аддзел фізічнага матэрыялазнаўства

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт інстытута

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Катэгорыя:Фізічныя інстытуты
Інстытут прыкладной матэматыкі і механікі НАН Украіны

**Інстытут прыкладной матэматыкі і механікі НАН Украіны** — навукова-даследчая ўстанова ў складзе Аддзялення матэматыкі Нацыянальнай акадэміі навук Украіны, займаецца навуковымі даследаваннямі ў галіне матэматыкі, механікі і кібернетыкі. Уваходзіць у Данецкі навуковы цэнтр НАН Украіны і МАН Украіны.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1965 годзе як *Данецкі вылічальны цэнтр*. З 1970 — пад сучаснай назвай. Падчас вайны на ўсходзе Украіны быў эвакуіраваны, аднак частка калектыву засталася ў Данецку.

## Навуковыя школы 
* дыферэнцыяльных ўраўненняў у частковых вытворных
* комплекснага аналізу, тэорыі канфармных адлюстраванняў і тэорыі набліжэнняў
* тэорыі імавернасцей і матэматычнай статыстыкі
* аналітычнай механікі
* матэматычных і тэхнічных праблем кібернетыкі

## Структура на тэрыторыі, кантраляванай Украінай 
* Аддзел тэорыі функцый
* Аддзел нелінейнага аналізу і ўраўненняў матэматычнай фізікі
* Аддзел прыкладной механікі
* Аддзел тэорыі кіруючых сістэм

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт інстытута

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Зараптэры

**Зараптэры** (*Zoraptera*) — атрад насякомых з няпоўным пераўтварэннем (сумяшчаюць прыметы тараканавых і тэрмітаў). 

Даўжыня да 3 мм, ротавы апарат жавальны, вусікі дзевяцічленікавыя. Большасць відаў бяскрылыя і сляпыя, хоць некаторыя маюць дзве пары перапончатых крылаў з рэдкімі жылкамі і вочы.

Вядома каля 30 відаў. Сустракаюцца на розных кантынентах, але ў Еўропе не выяўлены.

Жывуць у лясным подсціле, гнілой драўніне, пад карой. Утвараюць калоніі, але не з'яўляюцца грамадскімі насякомымі. Кормяцца іншымі членістаногімі і спорамі грыбоў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Атрады насякомых
Эрык Кумары

**Эрык Кумары** (, народжаны **Эрык Маціяс Сітс**, ; , Кірбла — , ) — эстонскі вучоны-арнітолаг і эколаг. Доктар біялагічных навук, заслужаны дзеяч навукі Эстонскай ССР (1972), член-карэспандэнт Акадэміі навук Эстонскай ССР (1961).

Апублікаваў больш за 200 навуковых артыкулаў, аўтар больш за 550 кніг, брашур, рэцэнзій і г. д. у шматлікіх выданнях. Супрацоўнічаў з многімі вучонымі свету, уваходзіў у Міжнародны арніталагічны камітэт, займаў пасаду намесніка старшыні Арніталагічнага камітэта АН СССР і ўваходзіў у многія арганізацыі СССР, Еўропы і свету па ахове птушак. З 1974 года член рэдакцыйнай рады зборнікаў «Арніталогія». Займаўся падрыхтоўкай навуковых кадраў, кіраваў многімі кандыдацкімі дысертацыямі, курсавымі і дыпломнымі работамі, а таксама палявымі практыкамі.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Біёлагі Эстоніі
Інстытут фізіка-арганічнай хіміі і вугляхіміі імя Л. М. Літвіненкі НАН Украіны

**Інстытут фізіка-арганічнай хіміі і вугляхіміі імя Л. М. Літвіненкі НАН Украіны** — навукова-даследчая ўстанова ў складзе Аддзялення хіміі Нацыянальнай акадэміі навук Украіны, займаецца навуковымі даследаваннямі ў галіне механізмаў рэакцый арганічных злучэнняў, у тым ліку ва ўмовах гамагеннага і трансфазнага каталізу, рэакцыйнай здольнасці малекул і прамежкавых часціц у гэтых працэсах, хімічных і фізіка-хімічных уласцівасцей вугалю і яго кампанентаў з мэтай распрацоўкі метадаў рацыянальнага выкарыстання вугалю і прадуктаў яго перапрацоўкі, сінтэзу і даследавання будовы і ўласцівасцей гетэрацыклічных злучэнняў, у тым ліку біялагічна актыўных. Уваходзіць у Данецкі навуковы цэнтр НАН Украіны і МАН Украіны.

## Гісторыя 
Стварэнне Інстытута пачалося з арганізацыі на базе Харкаўскага фізіка-тэхнічнага інстытута нізкіх тэмператур АН УССР (г. Харкаў) лабараторыі тонкага арганічнага сінтэзу, якая ў кастрычніку 1964 г. была ўключана ў склад Данецкага фізіка-тэхнічнага інстытута АН УССР (ДФТІ), а ў снежні перайменавана ў лабараторыю малекулярнай спектраскапіі. Да канца 1965 г. былі створаны яшчэ 4 лабараторыі, якія пастановай Прэзідыума АН УССР ад 21 студзеня № 13 былі пераўтвораны ў сектар хіміі ДФТІ. 27 снежня 1966 года (пастановай Прэзідыума АН УССР № 352) сектар хіміі быў выведзены са складу Данецкага фізіка-тэхнічнага інстытута АН УССР і пераўтвораны ў Данецкае аддзяленне фізіка-арганічнай хіміі Інстытута фізічнай хіміі імя Л. У. Пісаржэўскага АН УССР.

Кіруючыся пастановай Савета Міністраў УССР № 90 ад 6 чэрвеня 1975 г., Прэзідыум АН УССР прыняў рашэнне аб стварэнні Інстытута фізіка-арганічнай хіміі і вугляхіміі АН УССР на базе Данецкага аддзялення фізіка-арганічнай хіміі Інстытута фізічнай хіміі імя Л. У. Пісаржэўскага АН УССР.

У 1990 годзе інстытуту было прысвоена імя арганізатара і першага дырэктара акадэміка АН УССР Л. М. Літвіненкі.

Падчас вайны на ўсходзе Украіны быў эвакуіраваны, аднак частка калектыву засталася ў Данецку.

## Структура на тэрыторыі, кантраляванай Украінай 
* Аддзел даследавання нуклеафільных рэакцый
* Аддзел хіміі гетэрацыклічных спалучэнняў
* Аддзел хіміі вугалю
* Аддзел спектрахімічных даследаванняў
* Аддзяленне фізіка-хіміі гаручых карысных выкапняў (Львоў)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт інстытута

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Марыт Баўместэр

**Марыт Баўместэр** (; нар. , Вартэн, Фрысландыя) — галандская яхтсменка, двухразовая алімпійская чэмпіёнка (2016 і 2024), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2012 і бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2020 года, чэмпіёнка свету ў класе «Лазер Радыял».
## Крыніцы 
Катэгорыя:Яхтсмены Нідэрландаў
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па парусным спорце
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па парусным спорце
Алешня (Курская вобласць)

**Алешня** () — хутар у Курскай вобласці Расійскай Федэрацыі, у Суджанскім раёне. Размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы вобласці за 9,5 км ад раённага цэнтра, на мяжы з Украінай. Насельніцтва — 104 жыхароў (2010).

## Гісторыя 
З пачаткам ваеннай аперацыі Узброеных сіл Украіны ў Курскай вобласці хутар, 6 жніўня, перайшоў пад кантроль УСУ.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Суджанскага раёна
Гогалеўка (Суджанскі раён)

**Гогалеўка ** () — сяло ў Курскай вобласці Расійскай Федэрацыі, у Суджанскім раёне. Размешчана ў паўднёва-заходняй частцы вобласці за 6 км ад раённага цэнтра і на адлегасці 1 км ад аўтамабільнай дарогі . Насельніцтва — 184 жыхара (2010).

## Гісторыя 
З пачаткам ваеннай аперацыі Узброеных сіл Украіны ў Курскай вобласці хутар, 6 жніўня, сяло перайшло пад кантроль УСУ.

## Славутасці 
* Царква Нараджэння Прасвятой Багародзіцы (1894)
* Помнік «Воінам-аднавяскоўцам, якія загінулі ў Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945 гг.»

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Суджанскага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты паводле алфавіта
Ледавік Бросвель

**Ледавік Бро́свель** () — . Падвяргаецца ўзмоцненаму раставанню льдоў.

## Геаграфія 
Ледавік мае даўжыню каля 45 кіламетраў і шырыню 20 кіламетраў. Бярэ свой пачатак ад ледзянога грэбня Сюрдомена () — паўднёвай траціны Аўстфоны (), асноўнай ледавіковай шапкі вострава. На захад ад ледавіка знаходзіцца .

## Глабальнае пацяпленне і ледавіковы язык 
Надзвычайна высокія тэмпературы для Шпіцбергена, зафіксаваныя на 2022 год, указваюць на пацяпленне ў сярэднім на 5&nbsp;°C у адносінах да сярэдняга значэння на перыяд 1981—2010 гадоў. Падобная хваля цяпла выклікае выключныя ўзроўні раставання ледзянога покрыва архіпелага, што, у прыватнасці, наглядна праяўляецца ў ледавіка Бросвель.

Так, яшчэ ў 1938 годзе, падчас экспедыцыі Нарвежскай службы па даследаванні Шпіцбергена і Паўночнага Ледавітага акіяна, было заўважана з’яўленне новага дзесяцікіламетровага языка ў моры, што ўтварыўся з прычыны рэзкага ледавіковага зруху. Дзякуючы гэтай з’яве ледавік і мае сваю нарвежскую назву: *---* — «Ледавік рэзкага ўзняцця».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ледавікі Паўночна-Усходняй Зямлі
Катэгорыя:Ледавікі Шпіцбергена
Катэгорыя:Басейн Баранцава мора
Заўралоф

**Заўралоф** (*Saurolophus* — «грабеньчатая яшчарка») — род раслінаедных дыназаўраў падатраду арнітаподаў з монца развітым гарпунападобным грэбенем чэрапа, прадстаўнікі якога жылі у мелавы перыяд.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Птушкатазавыя
Філіпа Сільвестры

**Філіпа Сільвестры** (; —) — італьянскі энтамолаг, прафесар Неапалітанскага ўніверсітэта ў Портычы, акадэмік Нацыянальнай акадэміі дэі Лінчэі.

Вядомы як спецыяліст па ніжэйшых насякомых і мнаганожках, быў піянерам біялагічнага метаду барацьбы са шкоднікамі раслін, выявіў гіперметамарфоз у жужаліц і поліэмбрыёнію ў наезніка Copidosoma truncatellum. Даследаваў насякомых з атрадаў Protura, Thysanura, Diplura, Isoptera, Hymenoptera, Diptera і іншых, а таксама шкоднікаў і іх паразітаў. Адкрыў 2 новыя для навукі атрады насякомых (бязвусікавыя насякомыя ў 1907 годзе і зараптэры ў 1913 годзе). Быў абраны ганаровым членам Міжнароднай арганізацыі біялагічнага кантролю (International Organization for Biological Control, адным з пачынальнікаў якой ён быў у 1948 годзе на Міжнародным энтамалагічным кангрэсе ў Стакгольме), атрымаў ганаровую ступень «doctor honoris causa» Гарвардскага ўніверсітэта.
## Крыніцы
Торфаздабыча

**Торфаздабы́ча** — сукупнасць тэхналагічных аперацый па здабычы торфу, яго перапрацоўцы, сушцы, уборцы пры дапамозе тарфяных машын і комплексаў.

 (Лідскі раён, Гродзенская вобласць, Беларусь)]]

## Гісторыя 
Звесткі пра здабычу «гаручай зямлі», якая выкарыстоўвалася для награвання ежы, ёсць у Плінія Старэйшага (I стагоддзе). У XII—XVIII стагоддзях торфаздабыча вялася ў Шатландыі і Галандыі, у сярэдзіне XVII стагоддзя на тэрыторыі сучаснай Украіны, з канца XVII стагоддзя — на тэрыторыі Расіі.

Напачатку торфаздабычу вялі ўручную. Торф рэзалі спецыяльнымі лапатамі-разакамі на цагліны і сушылі на паветры. У другой палове XIX стагоддзя быў вынайдзены элеватарны спосаб: здабыты торф спецыяльнымі элеватарнымі машынамі перамяшчалі з месца здабычы, перамешвалі і фармавалі ў цагліны. У 1914 годзе інжынер Р. Э. Класон распрацаваў гідраўлічны спосаб («гідраторф»): тарфяны пласт размывалі вадой з дапамогай з гідраманітора, атрыманую масу па трубах перапампоўвалі на спецыяльныя палі, дзе яе сушылі. У 1920-я гады пачалі выкарыстоўваць экскаватарны спосаб торфаздабычы: радовішча торфу распрацоўвалі экскаватарамі, тарфяную масу, раздзеленую на цагліны, раскладвалі стужкамі, сушылі і складвалі ў штабелі. З 1940-х гадоў пачаў развівацца фрэзерны (паверхнева-паслойны) спосаб: паверхневы слой тарфянога пакладу фрэзеруецца (здрабняецца), перамешваецца, сушыцца, укладваецца ўборачнымі машынамі ў навалы і штабелі.

У канцы XX стагоддзя ў сувязі з павелічэннем выкарыстання прыроднага газу, ростам здабычы нафты і вугалю торфаздабыча значна скарацілася.

## У Беларусі 
На тэрыторыі Беларусі прамысловая торфаздабыча для газагенератараў пачалася ў вёсцы Серкавіца Талачынскага раёна Віцебскай вобласці ў 1896 годзе. У 1899 годзе пачалася здабыча торфу каля Гомеля для патрэб цагельняў. З 1900 года каля вёскі Шчэбрын Брэсцкага раёна выраблялі торфабрыкеты. Да 1913 года торфаздабыча пачалася каля Віцебска, Магілёва і Мінска. Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны дзейнічала больш за 200 торфапрадпремстваў. З канца 1970-х гадоў здабыча торфу на паліўныя мэты скарацілася.

## Гл. таксама 
* Тарфяная прамысловасць

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
Катэгорыя:Торф
Катэгорыя:Здабыча карысных выкапняў
Інстытут эканомікі прамысловасці НАН Украіны

**Інстытут эканомікі прамысловасці НАН Украіны** — навукова-даследчая ўстанова ў складзе Аддзялення эканомікі Нацыянальнай акадэміі навук Украіны, займаецца навуковымі даследаваннямі ў галіне эканомікі прамысловасці. Уваходзіць у Данецкі навуковы цэнтр НАН Украіны і МАН Украіны.

## Гісторыя 
Інстытут эканомікі прамысловасці АН УССР быў створаны 8 ліпеня 1969 г. на аснове Данецкага аддзялення эканоміка-прамысловых даследаванняў Інстытута эканомікі АН УССР. З 1994 — пад сучаснай назвай.

Падчас вайны на ўсходзе Украіны быў эвакуіраваны, аднак частка калектыву засталася ў Данецку.

## Навуковыя школы 
* фінансава-эканамічнага стымулявання развіцця прамысловасці
* мадэрнізацыі паліўна-энергетычнага комплексу Украіны
* эканамічных і сацыяльеных праблем прамысловай палітыкі, працоўнага, лічбавага і ўстойлівага развіцця
* кіравання развіццём прадпрыемстваў і інтэгральных структур у прамысловасці
* прасторавага развіцця, інавацыйнай і рэгулятарнай палітыкі

## Структура на тэрыторыі, кантраляванай Украінай 
* Аддзел праблем рэгулятарнай палітыкі і развіцця прадпрымальніцтва (Кіеў, Дніпро)
** Сектар праблем інавацыйнага і інвестыцыйнага развіцця прамысловасці
* Аддзел эканамічных праблем сацыяльнай палітыкі
** Сектар праблем эканамічнай сацыялогіі і сацыяльных камунікацый
* Аддзел фінансава-эканамічных праблем выкарыстання вытворчага патэнцыялу
** Сектар эканамічных праблем развіцця прамысловай вытворчасці
* Аддзел праблем перспектыўнага развіцця паліўна-энергетычнага комплексу
* Аддзел праблем эканомікі прадпрыемства (Кіеў, Краматорск)
* Аддзяленне праблем прасторавага развіцця і рэгіянальнай палітыкі (Дніпро)
** Сектар структурнай дынамікі прасторавых утварэнняў
* Аддзяленне эканамічных праблем прадпрыемстваў і комплексных структур (Краматорск)
** Сектар праблем інтэграваных структур

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт інстытута

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Зензубель

**Зензубель** ( — *Sims* = карніз + *Hobel* = гебель) — рубанак для стругавання фасонных паверхняў.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рубанкі
Ганчароўка (Курская вобласць)

**Ганчароўка** () — слабада ў Курскай вобласці Расійскай Федэрацыі, у Суджанскім раёне. Дэ-фэкта, са жніўня 2024 года пад акупацыяй Украіны. Размешчана ў паўднёва-заходняй частцы вобласці за 1 км ад раённага цэнтра. Насельніцтва — 2759 жыхароў (2010). Адміністрацыйны цэнтр Ганчароўскага сельсавета.

## Гісторыя 
З пачаткам ваеннай аперацыі Узброеных сіл Украіны ў Курскай вобласці слабада перайшла пад кантроль УСУ.

## Транспарт 
Ганчароўка знаходзіцца на аўтадарогах рэгіянальнага значэння:  (Дз’яканава — Суджа — мяжа з Украінай),  (Рыльск — Карэнева — Суджа) і  (Льгоў — Суджа), на аўтадарогах міжмуніцыпальнага значэння  (Суджа — Гуева — Гарналь — мяжа з Украінай) і  ( — райбальніца ў Ганчароўцы). Прыпынак грамадскага транспарту.

## Славутасці 
* Царква Раства Хрыстова (1835).
* Помнік «Воінам, загінуўшым у гады Вялікай Айчыннай вайны»

## Вядомыя асобы 
* Барыс Рыгоравіч Скрамтаеў — савецкі архітэктар, лаўрэат Сталінскай прэміі (1950)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Суджанскага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты паводле алфавіта
Руберойд

**Руберойд** ( «чырвоны» +  «выгляд») — матэрыял для пакрыцця даху або ізаляцыі, зроблены з кардону, прамочанага спецыяльным саставам.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Дахавыя матэрыялы
Хара

**Хара**:
* Хара (род водарасцей)

## Прозвішча 
* Гансала Хара — чылійскі футбаліст
* Масафумі Хара — японскі футбаліст
* Тэрукі Хара — японскі футбаліст
* Хіромі Хара — японскі футбаліст

## Тапонім 
* Хара (вёска)
* Хара (востраў)
* Хара (заліў)
Рубаншчына

**Рубаншчына** () — вёска (сяло да 2024 года) ў Курскай вобласці Расійскай Федэрацыі, у Суджанскім раёне. Размешчана ў паўднёва-заходняй частцы вобласці за 4,5 км ад раённага цэнтра і на адлегасці 1 км ад аўтамабільнай дарогі . Насельніцтва — 147 жыхароў (2010).

## Гісторыя 
З пачаткам ваеннай аперацыі Узброеных сіл Украіны ў Курскай вобласці хутар, 6 жніўня, сяло перайшло пад кантроль УСУ.

## Славутасці 
* Сядзіба купцоў Тахтаміравых.

## Вядомыя асобы 
* Міхаіл Іосіфавіч Гурэвіч — савецкі авіяканструктар. Герой Сацыялістычнай Працы (1957).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Суджанскага раёна
Фальцгэбель

**Фальцгэбель** () — інструмент у выглядзе калодкі з разцом і абмежавальнымі лінейкамі для выстругвання пазоў уздоўж краю дошак, брусоў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рубанкі
Эдгар Кант

**Эдгар Кант** (, 21 лютага ,  — , Лунд, Швецыя) — эстонскі географ, адзін з заснавальнікаў сацыяльнай геаграфіі, рэктар Тартускага універсітэта (1941—1944).

## Біяграфія 
З 1936 года — прафесар эканамічнай геаграфіі, у 1938—1940 гадах — прарэктар Тартускага ўніверсітэта. У 1938 годзе стаў адным з першых і самым маладым з 12 акадэмікаў, прызначаных у новаствораную Акадэмію навук Эстоніі, і стаў загадчыкам секцыі гуманітарных навук. Удзельнічаў у стварэнні атласа Эстоніі. У 1939 годзе ўзнагароджаны ордэнам Белай зоркі III ступені.

Далучэнне Эстоніі да СССР Эдгар Кант не вітаў, лічыў, што савецкаму ўварванню эстонцы павінны супрацьдзейнічаць па прыкладзе Фінляндыі. У 1940 годзе сышоў са ўсіх займаных пастоў.

У 1941—1944 гадах (падчас нямецкай акупацыі) Эдгар Кант — часовы рэктар Тартускага ўніверсітэта. Фактычна прыступіў да абавязкаў рэктара 20 ліпеня 1941 года.

Пасля вяртання Эстоніі пад кантроль Савецкага Саюза быў вымушаны пакінуць радзіму. У савецкай Эстоніі Канта называлі здраднікам; у прыватнасці, ставілася ў віну перадача Эстонскаму ўраду ў выгнанні каштоўнага металу з фондаў Тартускага універсітэта, расцэнены як крадзеж.

Працягнуў навуковую працу ў Швецыі, у Лундскім універсітэце, з 1945 па 1947 год — у архіве ўніверсітэта; у 1947—1950 гадах у якасці выкладчыка, да 1963 года — навуковым супрацоўнікам, у 1963—1967 гадах на пасадзе прафесара. Шырокія міжнародныя сувязі Эдгара Канта істотна паўплывалі на развіццё шведскай геаграфічнай навукі. Асноўнымі напрамкамі даследаванняў Эдгара Канта тым часам былі мадэрнізацыя рэгіянальнага адміністрацыйнага падзелу Швецыі, вывучэнне міграцыйных патокаў, у наступныя гады ён зацікавіўся гісторыяй геаграфічнай тэрміналогіі. З 1965 года Эдгар Кант удзельнічаў у рабоце па стварэнню міжнароднага геаграфічнага слоўніка, спецыялізуючыся на рэгіянальнай геаграфіі. Памёр у 1978 годзе ў Лундзе.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэктары Тартускага ўніверсітэта
Інстытут праблем штучнага інтэлекту МАН Украіны і НАН Украіны

**Інстытут праблем штучнага інтэлекту МАН Украіны і НАН Украіны** — навукова-даследчая ўстанова ў складзе Аддзялення інфарматыкі Нацыянальнай акадэміі навук Украіны, займаецца навуковымі даследаваннямі ў галіне распрацоўкі інтэлектуальных сістэм, інавацыйных інфармацыйна-камунікацыйных тэхналогій, інтэлектуальных рабатызаваных сістэм і комплекснага даследавання сістэм штучнага інтэлекту з мэтай укаранення ў розныя сферы жыцця грамадства. Уваходзіць у Данецкі навуковы цэнтр НАН Украіны і МАН Украіны.

## Гісторыя 
Інстытут праблем штучнага інтэлекту Міністэрства асветы і навукі Украіны і Нацыянальнай акадэміі навук Украіны (ІПШІ) створаны сумесным рашэннем Міністэрства вышэйшай адукацыі Украіны і Акадэміі навук Украіны на правах юрыдычнай асобы на базе Спецыяльнага канструктарскага бюро (СКБ) «Інтэлект» Данецкага дзяржаўнага універсітэта.

Пастановай Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Украіны № 272 ад 1 лістапада 2001 г. Інстытут уключаны ў склад Аддзялення інфарматыкі НАН Украіны.

Падчас вайны на ўсходзе Украіны быў эвакуіраваны, аднак частка калектыву засталася ў Данецку.

## Структура на тэрыторыі, кантраляванай Украінай 
* Аддзел тэарэтычных даследаванняў у галіне штучнага інтэлекту
* Сектар інтэлектуальнай уласнасці і навукова-тэхнічнай інфармацыі
* Аддзел інтэлектуальных робататэхнічных сістэм
* Аддзел камп’ютарна-інфармацыйных тэхналогій
* Аддзел распазнавання глядзельных і маўленчых вобразаў
* Аддзел карэкцыі функцыянальных станаў чалавека ў экстрэмальных умовах

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт інстытута

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Сезон 2013/2014 «Будаўніка» Мінск

У сезоне 2013—2014 валейбольны клуб «Будаўніка» з Мінска прымаў удзел у наступных турнірах:
* Чэмпіянат Беларусі 2013/2014 (**Чэмпіён**),
* Кубак Беларусі 2013 (**Уладальнік**).

## Склад каманды 
1. Андрэй Радзюк (1990) 
2. Эдгарда Гаас (Пуэрта-Рыка) 
3. Барыс Чабатароў (1991) 
4. Сяргей Бусел (1989) 
5. Стасіс Лешчынскас (1991) 
6. Сяргей Акуліч (1986, к) 
10. Гарсія Эдгардо Гааз (1991, Куба) 
11. Ігар Казлоўскі (1993) 
13. Дзмітрый Ліхарад (1977) 
14. Вадзім Пранько (1991) 
15. Алег Мікановіч (1975) 
17. Радзівон Міскевіч (1995) 
99. Андрэй Каваленка (1993) 
99. Антон Сінгаеўскі (1994) 
99. Максім Хілько (1987) 

## Трэнеры каманды 
*  Аляксандр Сінгаеўскі (галоўны трэнер)
*  Віктар Фандо (трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2012/2013 «Будаўніка» Мінск
* Сезон 2014/2015 «Будаўніка» Мінск

## Спасылкі 
* Stroitel Mińsk 
* СТРОИТЕЛЬ (МИНСК) 
* ВХОД СВОБОДНЫЙ! ПРИГЛАШАЕМ БОЛЕЛЬЩИКОВ НА ФИНАЛЬНЫЙ ЭТАП ЧЕМПИОНАТА БЕЛАРУСИ ПО ВОЛЕЙБОЛУ! 
2013/2014
Будаўніка Мінск
Катэгорыя:2013 год у Мінску
Катэгорыя:2014 год у Мінску
БТР-7

**БТР-7** — украінскі варыянт комплекснай мадэрнізацыі савецкага бронетранспарцёра БТР-70.

Дэманстрацыйны ўзор быў распрацаваны ў ініцыятыўным парадку на Мікалаеўскім рамонтна-механічным заводзе.

Корпус бронетранспарцёра цалкам герметычны, ён зроблены са сталёвых бранявых лістоў і з’яўляецца апорнай канструкцыяй, на якой устаноўлены ўсе агрэгаты і механізмы машыны. Люкі для высадкі дэсанту перапрацаваныя па ўзоры БТР-80. БТР мае ўзмоцненую супрацьмінную абарону класа 3А і 3В па класіфікацыі НАТА.

Можа быць усталявана наступнае ўзбраенне:
:* 14,5-мм кулямёт КПВТ (500 патронаў);
:* 7,62-мм кулямёт ПКТ (1500 патронаў);
:* 30-мм аўтаматычнага гранатамёта АГС-17 (87 стрэлаў);
:* два 130-мм СТРК «Бар’ер» (4 СТКР)

БТР абсталяваны двума рухавікамі IVECO і механічнай шасціступеньчатай каробкай перадач.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Бронетранспарцёры
Катэгорыя:Бранятэхніка Украіны