Параграф 175

**Параграф 175** — антыгомасексуальнае палажэнне , што дзейнічала з 1871 па 1968 год. Параграф існаваў у крымінальным заканадаўстве Германіі з 15 мая 1871 года, калі быў уведзены адзіны крымінальны кодэкс Германскай імперыі, па 11 чэрвеня 1994 года, калі параграф 175 быў цалкам выкраслены з крымінальнага кодэкса паводле рашэння Бундэстага. Паводле гэтага параграфа пераследаваліся дзеянні сексуальнага характару паміж асобамі мужчынскага полу, а ў ранейшых версіях — таксама і сексуальныя кантакты з жывёламі.

У гітлераўскай Германіі параграф 175 быў значна больш жорсткі, а пераслед гомасексуальных мужчын прыняў сістэматычны характар. Усяго ў Трэцім рэйху па абвінавачанні ў «ненатуральнай распусце» паміж мужчынамі былі асуджаны каля 50 тысяч чалавек. Параграф 175 у яго ўзмоцненай нацысцкай рэдакцыі працягваў дзейнічаць і пасля вайны ў ФРГ. Толькі з 1953 па 1965 год у эпоху канцлера Адэнаўэра па параграфе 175 у ФРГ былі заведзены каля 100 тысяч крымінальных спраў, і ў палове выпадкаў выносіліся абвінаваўчыя прысуды. У ГДР тэкст параграфа быў вернуты да яго данацысцкай версіі, аднак і тут ён працягваў дзейнічаць да ўвядзення ў 1968 годзе новага крымінальнага кодэкса ГДР.

Пасля лібералізацыі антыгомасексуальнага заканадаўства ў ГДР і ФРГ пад канец 1960-х — пачатку 1970-х гадоў поўнае скасаванне крымінальнага пераследу добраахвотных аднаполых сексуальных кантактаў паміж мужчынамі і раўнаванне ўзросту згоды для гомасексуальных і гетэрасексуальных кантактаў у аб’яднанай Германіі адбыліся толькі ў 1994 годзе.

## Перадгісторыя 
 перад сценамі Цюрыха, 1482 год.]]

У другой палове XIII стагоддзя сексуальныя кантакты паміж мужчынамі, як і шмат іншых «садомскіх грахоў», у Еўропе пад уплывам хрысціянскай маралі былі ўведзены ў ранг цяжкіх злачынстваў, якія караліся аж да смяротнага пакарання. У XVI—XVII стагоддзях адбыўся падзел паміж двума відамі садаміі. Скаталожніцтва па-ранейшаму лічылася цяжкім злачынствам, якое каралася спаленнем жыўцом. Аднаполыя сексуальныя кантакты сталі лічыцца менш сур’ёзным злачынствам, за якое належала пакаранне смерцю мячом.

На мяжы XVIII—XIX стагоддзяў адбылося змякчэнне сярэднявечнага заканадаўства. У 1791 годзе ў Францыі быў прыняты , заснаваны на правах чалавека і грамадзяніна, які касаваў кары за злачынствы супраць маральнасці. Пазней гэта яшчэ раз было пацверджана і крымінальным кодэксам Напалеона 1810 года, які разглядаў у якасці «злачынстваў супраць маралі» () толькі тыя сексуальныя дзеянні, якія былі злучаны з парушэннем правоў трэціх асоб, што прывяло да поўнага легалізавання добраахвотных сексуальных адносін паміж мужчынамі. Каральнымі заставаліся толькі гвалтоўныя сексуальныя дзеянні і сексуальныя дзеянні, здзейсненыя ў грамадскім месцы ці з асобай, што не дасягнула 15 гадоў (артыкулы 330—332).

Ліберальнае французскае заканадаўства зрабіла ўплыў на многія паўднёвыя і заходнія нямецкія дзяржавы. Так, прыкладам, каралеўства Баварыя, узяўшы за ўзор Напалеонаўскія кодэксы, у сваім крымінальным кодэксе 1813 года скасавала ўсе , стаўшы першай нямецкай дзяржавай, што дэкрыміналізавала гомасексуальныя кантакты паміж мужчынамі. У наступныя гады гэты прыклад перанялі і некаторыя іншыя германскія дзяржавы, што або зусім скасавалі кары за аднаполыя кантакты паміж мужчынамі, або значна зменшылі тэрміны кары.

У адрозненне ад многіх іншых нямецкіх дзяржаў, Прусія ніколі не дэкрыміналізавала гомасексуальныя адносіны паміж мужчынамі. У красавіку 1851 года ўступіў у дзеянне новы крымінальны кодэкс прускіх дзяржаў, § 143 якога таксама прадугледжваў крымінальную кару за «ненатуральную распусту паміж мужчынамі». Пасля ўтварэння ў 1866 годзе Паўночнагерманскага саюза для яго быў створаны новы адзіны крымінальны кодэкс, які ў значнай меры арыентаваўся на прускі крымінальны кодэкс 1851 года, і § 143 прускага УК («ненатуральная распуста») быў практычна даслоўна пераняты КК Паўночнагерманскага саюза, атрымаўшы ў ім іншы нумар — § 152.

У 1870 годзе крымінальны кодэкс Паўночнагерманскага саюза набыў моц, аднак параграф пра «ненатуральную распусту» атрымаў у ім іншы нумар — § 175. Адтуль 15 мая 1871 года гэты параграф без змены і з тым жа самым нумарам перайшоў у крымінальны кодэкс Германскай імперыі.

## Увядзенне адзінага імперскага крымінальнага кодэкса 
### Пашырэнне § 175 на ўсю Кайзераўскую Германію 
У 1871 годзе адбылося аб’яднанне германскіх дзяржаў у адну імперыю вакол Прускага каралеўства, і з 1 студзеня 1872 года новы крымінальны кодэкс набыў моц у якасці асноўнага крымінальнага кодэкса на тэрыторыі ўсёй імперыі. Такім чынам, § 175 КК Германскай імперыі сваімі каранямі ідзе ў прускі крымінальны кодэкс 1851 года і з’яўляецца ў крымінальнай сістэме аб’яднанай Германіі праз КК Паўночнагерманскага саюза.

Варта адзначыць, што пад «ненатуральнай распустай» разумеліся не любыя «распусныя дзеянні» паміж мужчынамі, але толькі такія сексуальныя кантакты, пры якіх палавы орган аднаго мужчыны пранікаў усярэдзіну цела іншага (то бок толькі такія кантакты, якія ў нямецкай мове можна было апісаць паняццем *beischlafliche Handlung*). Такім чынам, розныя формы непранікальнай мастурбацыі не траплялі пад параграф 175. Тым часам суддзі і юрысты таго часу вялі роспачныя спрэчкі пра тое, што падыходзіла пад вызначэнне *beischlaflich*, а што не. Часам на судах даводзілася глыбока ўдавацца ў дэталі і высвятляць, ці былі аголены палавыя органы і ці пранікала сперма аднаго партнёра ў цела іншага. Прымяненне § 175 было вельмі цяжкім для суддзяў, бо падсудныя заўсёды маглі дамовіцца і адмаўляць наяўнасць палавога акта, без чаго засудзіць іх было складана. Судовым урачам вельмі рэдка ўдавалася знаходзіць на целе падсудных сляды палавога кантакту. Лік асуджаных за «ненатуральную распусту» до пачатку XX стагоддзя не перавышаў 500 чалавек штогод.

Падобная трактоўка мела значэнне і сэнс пры разглядзе тагачаснага заканадаўства, злучанага з рэгламентацыяй . Так, згодна § 182 КК, тэрмінам да аднаго года турмы караўся толькі палавы акт, здзейснены мужчынам з «цнатлівай дзяўчынкай», якая не дасягнула 16 гадоў. Мэтай гэтага параграфа была не засцярога дзяцей ад сексуальнага замаху ў сённяшнім разуменні, а абарона «дзявоцкай бязгрэшнасці». Адносна сексуальных кантактаў дарослых жанчын з хлопчыкамі ці дзяўчынкамі, старэйшымі за 14 гадоў, у крымінальным кодэксе не ўтрымлівалася ніякіх указанняў. Сексуальныя кантакты з дзецьмі, якія не дасягнулі 14 гадоў, рэгламентаваліся § 176 КК і крымінальна пераследаваліся. Супраць новай хвалі крымінальнага пераследу за «ненатуральную распусту» выступала Баварыя, у якой такія дзеянні ўжо з 1813 года больш не былі незаконнымі. Аднак урад Рэйха «ад імя ўсяго германскага народа» адказаў адмовай, спаслаўшыся на тое, што большасць насельніцтва ацэньвае такія дзеянні як злачынныя.

Чарга гучных працэсаў у 1907—1909 гадах, злучаных са , значна ўзмацняе антыгомасексуальныя настроі ў грамадстве.

У 1909 годзе ствараецца адмысловая камісія па распрацоўцы новага крымінальнага кодэкса. З боку  камісіі было паказана захаваць кару «ненатуральнай распусты паміж мужчынамі» і пашырыць адпаведны параграф і на жанчын. У 1913 годзе Крымінальная Камісія пры Рэйхстагу рэкамендуе далейшае ўзмацненне § 175. Праца па складанні новага крымінальнага кодэкса працягваецца аж да Першай сусветнай вайны. У 1918 годзе пасля сканчэння вайны ў чарнавым варыянце новага крымінальнага кодэкса рэкамендацыі 1913 года па ўзмацненні кары захоўваюцца.

### Спробы рэфармавання ў Веймарскай рэспубліцы 
З падзеннем імперыі і стварэннем Веймарскай рэспублікі былі гарантаваны свабоды слова і сходаў усіх грамадзян. Тым часам адбываецца  і з’яўляецца вялікі лік арганізацый гомасексуалаў. У 1922 годзе пад кіраўніцтвам міністра юстыцыі  завяршаецца праца над чарнавым варыянтам новага крымінальнага кодэкса (). У канчатковым варыянце кодэкса добраахвотныя сексуальныя кантакты паміж дарослымі мужчынамі больш не пераследуюцца (злачыннымі застаюцца прастытуцыя і прымус з выкарыстаннем залежнага становішча).

Гучны судовы працэс над   у 1924 годзе прыводзіць да ўзмацнення істэрыі, рэзкага павелічэння колькасці абвінаваўчых прысудаў па § 175 і новых дыскусій пра ўзмацненне жорсткасці заканадаўства.

У 1925 годзе пасля змены кабінета міністраў адбываецца чарговая змена чарнавіка, і аднаполыя сексуальныя кантакты паміж мужчынамі зноў ставяцца па-за законам. У прыватнасці, § 296 «Усеагульнага нямецкага крымінальнага кодэкса» прадугледжваў крымінальную адказнасць за палавыя кантакты паміж мужчынамі, стаўшы, такім чынам, спадчыннікам § 175. Апроч таго, праект новага КК уводзіў дадатковы § 297 («Цяжкія выпадкі распусты паміж мужчынамі»), які караў за прастытуцыю, кантакты з непаўналетнімі, а таксама прымус да аднаполых сексуальных кантактаў паміж мужчынамі.

Узмацненне жорсткасці заканадаўства тлумачылася спробай абароны «здаровай моладзі» не толькі ад фізічнага спакушэння, але і ад уцягнення ў гомасексуальныя групы шляхам актыўнай прапаганды з дапамогай часопісаў і грамадскіх імпрэз:

Асабліва ў буйных гарадах ужо цяпер нават пад дзеяннем § 175 можна назіраць, як мужчыны, схільныя да аднаполых кантактаў, яднаюцца ў групы, якія разгортваюць актыўную прапаганду праз свае часопісы і грамадскія імпрэзы; характар іх прыхільнасцей мае на ўвазе ў сабе імкненне ўцягнуць на свой шлях моладзь, якая па прыродзе сваёй не мела аднаполых схільнасцей…

З 1925 па 1929 гады праект новага крымінальнага кодэкса шматкроць абмяркоўваўся ў Рэйхстагу пры розных яго скліканнях. За яго поўнае ці частковае скасаванне выступалі прадстаўнікі КПГ, СДПГ і НДП.

Нарэшце, 16 кастрычніка 1929 года камітэт па справах крымінальнага заканадаўства () пры Рэйхстагу правёў галасаванне па лёсе антыгомасексуальнага заканадаўства. У выніку дэбатаў 15 галасамі супраць 13 быў адхілены § 296, што крыміналізаваў добраахвотныя сексуальныя кантакты паміж дарослымі мужчынамі. Пры гэтым пераважная большасць падтрымала ўвядзенне новага § 297, які вылучаў асобна «цяжкую распусту паміж мужчынамі» з ужываннем службовага становішча ці залежнага становішча партнёра,  і спакушэнне мужчынамі, старэйшымі за 21 год, непаўналетніх асоб мужчынскага полу. Для падобных «цяжкіх выпадкаў» была прадугледжана кара ад 6 месяцаў турмы да 5 гадоў катаргі. Другое чытанне законапраекта ў крымінальным камітэце так і не адбылося, бо рэйхстаг быў датэрмінова расфармаваны рэйхсканцлерам Брунінгам і 14 верасня 1930 года адбыліся новыя парламенцкія выбары, на якіх найбольшы прырост атрымала НСДАП, стаўшы другой па велічыні фракцыяй у парламенце.

 ахарактарызаваў галасаванні па абодвух параграфах як «адзін крок наперад і два назад». Гэта тлумачыцца тым, што новы крымінальны кодэкс крыміналізаваў толькі мужчынскую (гомасексуальную) прастытуцыю, але не жаночую (гетэрасексуальную). Апроч таго, незаконнымі аб’яўляліся гомасексуальныя адносіны мужчыны, старэйшага за 21 год, з непаўналетнім юнаком 16-21 гадоў, тым часам як гетэрасексуальны мужчына вольна мог мець сексуальныя кантакты з непаўналетнімі дзяўчынамі 16-21 гадоў. У будучыні ж меркавалася крыміналізаваць не толькі пранікальныя палавыя кантакты, але і любыя формы гомасексуальных кантактаў.

У 1930 годзе пачаліся перамовы паміж Германіяй і Аўстрыяй пра прававую ўніфікацыю, што прыпыніла планы па рэфармаванні крымінальнага кодэкса Германіі. У сакавіку 1930 года адмыслова створаны прававы камітэт па пытаннях уніфікацыі заканадаўства абедзвюх краін прагаласаваў 23 галасамі «за» і 21 галасамі «супраць» за захаванне раней адпрэчанага параграфа, што крыміналізаваў добраахвотныя сексуальныя кантакты паміж дарослымі мужчынамі. Перамовы працягнуліся да 1932 года, аднак у сувязі з падзеннем Веймарскай рэспублікі планы па складанні новага крымінальнага кодэкса так і не спраўдзіліся.

## Узмацненне жорсткасці § 175 і яго прымяненне ў нацысцкай Германіі 
### Нацысцкая рэдакцыя параграфа 
Значны ўплыў на ўзмацненне жорсткасці антыгомасексуальнага заканадаўства ў нацысцкай Германіі зрабілі падзеі «ночы доўгіх нажоў», калі Гітлер расправіўся над штурмавікамі СА, лідар якіх  быў гомасексуалам. Новая рэдакцыя параграфа 175 была зацверджана 28 чэрвеня і набыла моц з 1 верасня 1935 года. Пры гэтым была значна зменена і пашырана яго фармулёўка. У прыватнасці, словазлучэнне «ненатуральная распуста паміж мужчынамі» было заменена на «распусту з іншым мужчынам». Гэта дазваляла трактаваць тэкст больш шырока і прымяняць яго не толькі на пранікальныя анальныя палавыя кантакты, як гэта было раней, але і шырыць на любыя іншыя формы сексуальнага ўзаемадзеяння паміж мужчынамі, у тым ліку і без непасрэднага фізічнага кантакту. Пры ранніх фармулёўках параграфа 175 довад наяўнасці пранікальных анальных кантактаў быў абцяжараны, а ў новай фармулёўцы яго больш не патрабавалася, што істотна палягчала вынясенне абвінаваўчых прысудаў. Пры гэтым сам тэкст закона не паказваў ні мінімальных, ні максімальных тэрмінаў кары. Крыху пазней выракам Імперскага суда па крымінальных справах было дадзена наступнае тлумачэнне (RGSt 73, 78, 80 f): склад злачынства існуе, калі «аб’ектыўна было зачэплена грамадскае пачуццё сораму і суб’ектыўна было жаданне ўзбудзіць юрлівае жаданне аднаго з двух мужчынаў ці трэцяга мужчыны». Пры гэтым нават не патрабавалася наяўнасць узаемных дакрананняў адзін да аднаго. У прыватнасці, злачынствам лічыліся не толькі самазадавальненне пры іншым мужчыне, дакрананне эрагаваным пенісам да цела іншага мужчыны і петынг (пры гэтым наяўнасць эякуляцыі не патрабавалася), для ўсталявання наяўнасці злачынства па § 175 зараз было досыць пацалунка ці нават наяўнасці «юрлівага пагляду». Другая частка § 175 давала суднам магчымасць у «асабліва лёгкіх выпадках» адмовіцца ад вынясення карання асобам, што не дасягнулі на момант здзяйснення «злачыннага дзеяння» ўзросту 21 года. Да «лёгкіх», аднак, не адносіліся выпадкі сексуальных кантактаў з пранікненнем. Для выпадкаў «цяжкай распусты» («спакушэнне» моладзі 14—21 гадоў, прастытуцыя, прымяненне гвалту ці выкарыстанне службовага становішча ці залежнага становішча партнёра) быў створаны ўзмацняльны параграф § 175a. Выпадкі сексуальных кантактаў з жывёламі, таксама раней залучаныя ў параграф 175, былі вынесены без сэнсавай змены ў асобную частку — у § 175b.

Варта адзначыць, што аналагаў § 175a, ч. 3 у частцы «гомасексуальнага спакушэння» мужчынам, старэйшым за 21 год, падлетка 14—21 года для гетэрасексуальных кантактаў у крымінальным заканадаўстве Трэцяга рэйха не існавала. Абвінавачанні § 182 КК, які застаўся без змен і прадугледжваў крымінальную кару за скланенне да палавога акту «цнатлівай дзяўчынкі», якая не дасягнула 16 гадоў, падаваліся толькі па заяве ад пацярпелых, таму «гетэрасексуальнае спакушэнне» было толькі , у адрозненне ад «гомасексуальнага спакушэння». Такім чынам, узрост згоды для сексуальных кантактаў з мужчынамі ў дзяўчын складаў 16 гадоў (згодна § 182), а ў юнакоў — 21 год (згодна § 175a). Адносна сексуальных кантактаў дарослых жанчын з хлопчыкамі ці дзяўчынкамі, старэйшымі за 14 гадоў, у крымінальным кодэксе зусім не ўтрымлівалася ніякіх указанняў. Сексуальныя кантакты з дзецьмі, якія не дасягнулі 14 гадоў, рэгламентаваліся ў § 176 КК, што застаўся без змен з 1876 года. Такім чынам, § 151 новага крымінальнага кодэкса ГДР усталёўваў узрост сексуальнай згоды для аднаполых кантактаў (як паміж двума мужчынамі, гэтак і паміж дзвюма жанчынамі) на адзнацы ў 18 гадоў, тым часам як узрост згоды для разнаполых кантактаў, згодна § 149 КК ГДР, складаў 16 гадоў.

Параграф 3 новага КК ГДР загадваў адмаўляцца ад кары за дзеянні, што не аказалі ўплыву на правы і зацікаўленні грамадзян і грамадства. Засноўваючыся на гэтым, Вярхоўны суд ГДР без якіх-небудзь публічных дэбатаў у сваім рашэнні ад 11 жніўня 1987 года пастанавіў адмовіцца ад крымінальнага пераследу за гомасексуальныя кантакты з асобамі, старэйшымі за 16 гадоў. Неўзабаве законам ад 14 снежня 1988 года § 151 КК ГДР быў цалкам скасаваны, і было наказана ў дачыненні да гомасексуальных кантактаў выкарыстоўваць тыя ж праўныя нормы, што і для гетэрасексуальных (то бок згодна § 149 КК ГДР).

Узрост сексуальнай згоды для аднаполых і для разнаполых кантактаў быў зраўнаваны і склаў 14 гадоў, а сексуальныя кантакты з падлеткамі 14-16 гадоў (як аднаполыя, гэтак і разнаполыя) заставаліся злачыннымі толькі ў выпадках выкарыстання адсутнасці «палавой сталасці» падлетка, у адпаведнасці з § 149 КК ГДР. Такім чынам, гомасексуальныя кантакты больш не згадваліся ў крымінальным кодэксе краіны. Новае правіла набыло моц 1 ліпеня 1989 года.

Нягледзячы на лібералізацыю заканадаўства, дзяржава, як і суседняя ФРГ, так і не прызнала асуджаных у Трэцім рэйху па § 175 ахвярамі рэпрэсій.

## Развіццё ў аб’яднанай Германіі 
### Канчатковае скасаванне параграфа 
Паводле дадатку да , які ўступіў у сілу 29 верасня 1990 года і рэгуляваў уступ праўных нормаў ФРГ на далучанай тэрыторыі, заканадаўства ФРГ набывала моц на тэрыторыі былой ГДР неадкладна з моманту далучэння, у той жа час дагавор прадугледжваў некаторыя адступленні. У прыватнасці, на тэрыторыях «» працягвалі дзеяць палажэнні параграфаў 149—150 КК ГДР, паводле якіх узрост згоды складаў 16 гадоў, у тым ліку і для гомасексуальных кантактаў абодвух палоў. У той жа час на тэрыторыі «» па-ранейшаму прымяняліся палажэнні § 175 і § 182 КК ФРГ. Гэта прыводзіла да парадоксу, паводле якога, прыкладам, сексуальны кантакт паўналетняга мужчыны з 16-гадовым падлеткам не з’яўляўся злачынствам ва Усходнім Берліне, аднак крымінальна караўся Заходнім.

Для прывядзення заканадаўства да адной нормы 31 мая 1994 года Бундэстаг пад кіраваннем «» хрысціянскіх і свабодных дэмакратаў пры падтрымцы Сацыял-дэмакратычнай партыі,  і Партыі зялёных канчаткова скасавалі § 175 КК ФРГ і § 149 КК ГДР, і наказы § 182 КК ФРГ у новай рэдакцыі былі сфармуляваны ў гендарна-нейтральнай форме і пашыраны ў тым ліку і на гомасексуальныя кантакты абодвух палоў, а таксама на сексуальныя кантакты дарослых жанчын з падлеткамі мужчынскага полу, якія не дасягнулі 16 гадоў. Адпаведны закон набыў моц 11 чэрвеня 1994 года. Такім чынам, на тэрыторыі заходняй Германіі ў 1994 годзе ўпершыню ў гісторыі нямецкай дзяржаўнасці былі крыміналізаваны добраахвотныя сексуальныя кантакты паўналетніх жанчын з падлеткамі 14-15 гадоў абодвух палоў.

### Рэабілітацыя асуджаных 
Пытанне пра легітымнасць вынесеных па параграфе 175 прысудаў падымалася ў Заходняй Германіі яшчэ з 1969 года пасля лібералізацыі антыгомасексуальнага заканадаўства, у той жа час у ГДР падобныя дыскусіі не вяліся. Асноўным «каменем спатыкнення» ў дадзеных дыскусіях доўгі час з’яўляўся вырак Канстытуцыйнага суда ФРГ, вынесены ў 1957 годзе. Першая афіцыйная парламенцкая ініцыятыва па пытанні пра рэабілітацыю і выплату кампенсацый асуджаным за добраахвотныя гомасексуальныя кантакты паміж дарослымі ў ФРГ і ў ГДР была занесена ў Бундэстаг у 2000 годзе ад фракцыі Партыі дэмакратычнага сацыялізму і была адразу ж адхілена, не атрымаўшы ніякай грамадскай агалоскі.

Тэма рэабілітацыі асуджаных гомасексуалаў стала прадметам гарачых палітычных дыскусій толькі праз два гады. У выніку 23 ліпеня 2002 года Бундэстаг рэабілітаваў мужчын, асуджаных у 1935—1945 гадах па § 175 (кантакты без абцяжарвальнай ) і 175a п. 4 (мужчынская гомасексуальная прастытуцыя) ў рэдакцыі ад 28 чэрвеня 1935 года. Прысуды па § 175a п. 3 (спакушэнне непаўналетніх асоб да 21 года) скасаваны не былі. Апроч таго, прысуды па тых жа самых § 175 і 175a п. 4, што працягвалі дзейнічаць без змены ў ФРГ і вынесеныя пасля 1949 года, таксама не былі закрануты. Такая сітуацыя выклікала шмат пратэстаў у грамадстве. У прыватнасці,  назвала прыняты закон «палітычнай пачварнасцю», бо касаваліся прысуды за тыя ж самыя дзеянні, здзейсненыя ў часы Трэцяга рэйха, якія ў ФРГ працягвалі лічыцца крымінальна каральнымі.

Ніякія наступныя спробы паўплываць на заканадаўца не мелі поспехаў. Пацярпелі няўдачу заявы фракцыі «Левых» у лістападзе 2008 года і фракцыі «Саюз 90/Зялёныя» ў снежні таго ж года ў Бундэстагу, якія ставілі на парадак дня пытанне пра рэабілітацыю і выплату кампенсацый асуджаным за добраахвотныя аднаполыя сексуальныя кантакты ў ФРГ і ГДР. У маі 2009 года абедзве заявы былі адпрэчаны фракцыямі ХДС, СДПГ і СвДП, са спасылкай на тое, што пераслед па параграфах 175 і 175a быў пацверджаны Канстытуцыйным судом ФРГ. У той жа час 7 ліпеня 2010 года Бундэстаг аднагалосна прыняў рэзалюцыю, у якой выказаў шкадаванне пра тое, што нацысцкая рэдакцыя параграфа 175 выкарыстоўвалася ў ФРГ без змены аж да 1969 года, а таксама прызнаў зневажэнне гонару і годнасці гомасексуальных мужчын, якое адбывалася да 1994 года ў сувязі з існаваннем крымінальнага артыкула за гомасексуальныя кантакты.

У снежні 2010 года і ў лістападзе 2012 года фракцыяй «Саюз 90/Зялёныя» і ў верасні 2012 года фракцыяй «Левых» пытанне пра рэабілітацыю і выплату кампенсацый асуджаным пасля 1945 года гомасексуалам было пастаўлена паўторна, аднак разгледжана так не было і страціла актуальнасць з прычыны сканчэння перыяду дзеяння парламента.

У сваім афіцыйным дакладзе, падрыхтаваным для пасяджэння прававога камітэта Бундэстага, які адбыўся ў 2013 годзе, суддзя Ульрых Кеслер () адзначыў, што асноўная праблематыка масавага скасавання выракаў па антыгомасексуальных параграфах палягае ў тым, што ў ФРГ і ў ГДР меў месца розны ўзрост згоды для гомасексуальных і гетэрасексуальных кантактаў. У сувязі з гэтым пры масавым скасаванні могуць быць скасаваны прысуды, вынесеныя за спакушэнне дзяцей. У тым жа дакладзе Кеслер, аднак, паказаў, што скасаванне выракаў па § 175 і § 175а, вынесеных у ФРГ да 1994 года і ў ГДР да 1968 года, у многіх выпадках можа быць здзейснена ў масавым парадку, бо ў выпадку гомасексуальнага кантакту з  для гомасексуальных мужчын прысуды па параграфам 175 і 175a выносіліся дадаткова (). У выпадку ж з прысудамі па § 151 КК ГДР, вынесенымі ў ГДР пасля 1968 года, справа ідзе складаней, бо крымінальны кодэкс ГДР 1968 года выразна праводзіў адрозненне паміж гомасексуальнымі (§ 151) і гетэрасексуальнымі (§ 149 і § 150) палавымі злачынствамі.

22 сакавіка 2017 года ўрад Германіі прапанаваў законапраект, аўтарам якога выступіў міністр юстыцыі ФРГ Хайка Маас, які касуе ўсе прысуды па § 175, вынесеныя ў паваеннай Германіі. Апроч таго, законапраект прадугледжвае кампенсацыю асуджаным у памеры 3000 еўра за прысуд плюс 1500 еўра за кожны пачаты год турэмнага зняволення. Законапраектам таксама прадугледжана і «калектыўная рэабілітацыя» ў форме фінансавай падтрымкі  ў памеры 500 тысяч еўра штогод. 23 чэрвеня 2017 года закон быў прыняты Бундэстагам, аднак у апошняй канчатковай рэдакцыі праекта быў зменены ўзрост згоды з 14 на 16 гадоў, тым самым мужчыны, асуджаныя па параграфе 175 за кантакты з падлеткамі 14-15 гадоў, былі выключаны з рэабілітацыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя ЛГБТ-руху ў Германіі
Катэгорыя:Правы ЛГБТ у Германіі
Катэгорыя:Прававая сістэма нацысцкай Германіі
Катэгорыя:Крымінальны пераслед гомасексуальных адносін
Катэгорыя:Гісторыя крымінальнага права
Катэгорыя:Крымінальнае права Германіі