open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Усеагульная канфедэрацыя працы — рабочая сіла

**Усеагульная канфедэрацыя працы — рабочая сіла** () — французскі прафсаюз. Быў заснаваны ў 1948 годзе былымі членамі Усеагульнай канфедэрацыі працы, якія былі незадаволеныя вялікім уплывам камуністаў на прафсаюз.

У 1967 годзе былі раскрыты сувязі прафсаюза з ЦРУ. Так, высветлілася, што ў 1947 годзе, падчас забастоўкі Усеагульнай канфедэрацыі прасаюзаў, амерыканскія прафсаюзныя актывісты Ірвінг Браўн і Джэй Лаўстан на сродкі Давіда Дубінскага спансавалі антыкамуністаў, якія выйшлі з УКП, з мэтай стварэння апазіцыйнага УКП прафсаюза, які ў далейшым атрымаў назву «Рабочая сіла». Пасля таго, як грошы Дубінскага скончыліся, Браўн і Лаўстан звярнуліся за дапамогай да ЦРУ, якое неўзабаве пачало спансаванне антыкамуністычных прафсаюзаў не толькі ў Францыі, але і ў Італіі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт УКП — рабочая сіла

Катэгорыя:Прафсаюзы Францыі
Адольф Валяр’янавіч Крывіцкі

**Адольф Валяр’янавіч Крывіцкі** (, в. Храпянева, Навагрудскі павет, Мінская губерня, цяпер Навагрудскі раён — , ГУЛАГ, пас. , Ухцінскі раён, РСФСР) — беларускі каталіцкі святар.

## Біяграфія 
З польскай мяшчанскай сям’і. Скончыў Магілёўскую духоўную семінарыю ў Санкт-Пецярбургу. Прыняў сакрамент святарства ў 1910 годзе. Служыў у касцёле Св. Міхаіла Арханёла ў Навагрудку. З 1915 года капелан філіяльнага  ў г. Сумы Харкаўскай губерні. Арыштаваны ў лістападзе 1922 года. Вызвалены ў 1923 годзе. Служыў у парафіі Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Барысаве, у касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў в. Зембін, адначасова катэхет, барысаўскі дэкан.

Зноў арыштаваны на кароткі тэрмін у 1931 годзе. У чарговы раз арыштаваны 5.11.1933. Прывезены ў Менск. Асуджаны 24.2.1934 з К. Андрэкусам і інш. асобай нарадай пры АДПУ за «антысавецкую агітацыю» і як «член контррэвалюцыйнай арганізацыі» да 10 гадоў ППЛ. Этапаваны ў Кіраў. З 2.1.1934 ва  НКУС Комі АССР (пас. Чыб’ю, цяпер г. Ухта). Пры раздзяленні лагера пераведзены ў выдзелены асобна  (пас. Важаёль, п/с № 243). З красавіка 1937 года ў інвалідным лагпункце Ухта-Пячорскага лагера. З 1941 года ў лагпункце  каля Усць-Поцьмы. Памёр ад крупознай пнеўманіі. Рэабілітаваны 31.5.1989 пракуратурай БВА. Групавая справа Крывіцкага і інш. № 28053-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Комі
Дземідзенка

**Дземідзенка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Міхайлавіч Дземідзенка (нар. 1960) — беларускі спецыяліст у галіне тэлекамунікацыйных сістэм і камп’ютарных сетак.
* Іван Якаўлевіч Дземідзенка (1896—1956) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарнай хірургіі. Доктар ветэрынарных навук, прафесар (1941). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1949).
Раўль Бот

**Раўль Бот** (; , , Венгрыя — , Сан-Дыега, Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі матэматык. Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1964), замежны член Французскай акадэміі навук (1995), Лонданскага каралеўскага таварыства (2005).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Венгрыі, але пасля нараджэння яго сям’я пераехала ў Чэхаславакію, адкуль пад пагрозай нацысцкай акупацыі пераехала ў Канаду. Служыў у канадскіх часцях у Еўропе падчас Другой сусветнай вайны. Атрымаў адукацыю ва ўніверсітэце Мак-Гіла ў Манрэалі, затым пераехаў у ЗША. Спачатку працаваў у галіне тэарэтычнай электратэхнікі, затым заняўся чыстай матэматыкай, дыферэнцыяльнай геаметрыяй і тапалогіяй і асабліва алгебраічнай тапалогіяй. З 1949 года супрацоўнік Інстытута перспектыўных даследаванняў у Прынстане. Працаваў у тэорыі гаматопій груп Лі, выкарыстоўваючы метады тэорыі Морса, дзе ўвёў функцыі Морса — Бота. Створаная Майклам Ацья тапалагічная K-тэорыя зацікавіла Бота і ён шмат гадоў супрацоўнічаў з Ацья, спачатку ў даследаванні перыядычнасці ў K-тэорыі, затым у абагульненні тэарэм аб нерухомых пунктах, дзе галоўнымі вынікамі былі так званая «тэарэма Вудс-Хоўла», месцы правядзення канферэнцыі (Вудс-Хоўл) і тэарэма Ацьі — Бота аб нерухомым пункце. У далейшым яны супрацоўнічалі ў пошуках абагульнення вынікаў Пятроўскага аб гіпербалічных ураўненнях у частковых вытворных і ў матэматычнай фізіцы (тэорыя калібровачных палёў). Таксама вядомая тэарэма Барэля — Бота — Вейля ў тэорыі прадстаўленняў груп Лі.

Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Таполагі
Катэгорыя:Памерлі ад раку лёгкага
Сяргей Сяргеевіч Гіргель

**Сяргей Сяргеевіч Гіргель** (нар. , в. Цімошкава, Мёрскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1992), прафесар (1997).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі педагагічны інстытут імя С. М. Кірава (спецыяльнасць «Фізіка і матэматыка», 1968), Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (аспірантура, 1975; дактарантура, 1986).
    
Працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 1974, фізічны факультэт, кафедра оптыкі, прафесар, у 1993—1998 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: оптыка; магнітаоптыка; фізіка і оптыка крышталёў; оптыка светлавых пучкоў.

## Бібліяграфія 
* Кристаллооптика магнитоупорядоченных сред : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.04.18 : защищена 19.02.1992 : утверждена 08.05.1992 / Гиргель Сергей Сергеевич. — Гомель, 1991.
* Основы теоретической кристаллооптики магнитоупорядоченных сред : монография / С. С. Гиргель. — Гомель, 2008.
* Скалярные астигматические 3D световые пучки Куммера-Гаусса / С. С. Гиргель // Проблемы физики, математики и техники. — 2013. — № 1. — С. 19—24.
* Кристаллооптика и нелинейная оптика : тестовые задания для студентов / С. С. Гиргель. — Гомель, 2013.
 

## Літаратура 
* 
* Гиргель Сергей Сергеевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 40.
* Гиргель Сергей Сергеевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн., кн. 1. — С. 300.
* Из Бокутева гнезда : [Гиргель С. С.] / В. Лебедева // Университет профессорский / [Гомельский государственный университет имени Франциска Скорины]. — Гомель, 2005. — С. 70—73.
 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Віктар Антонавіч Гальдадзе

**Віктар Антонавіч Гальдадзе** (нар. , пас. Содакамбінат, Міхайлаўскі раён, Алтайскі край, Расія) — беларускі спецыяліст у галіне фізікі і механікі палімераў. Доктар тэхнічных навук (1989), прафесар (1998). Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі (2004).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Фізічная электроніка», 1971), Інстытут механікі металапалімерных сістэм АН БССР (аспірантура, 1978).

Працаваў у Інстытуце механікі металапалімерных сістэм НАН Беларусі (з 1972, у 1989—2009 — загадчык лабараторыі, 2009—2011 — загадчык аддзела), Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 2011, факультэт фізікі і інфармацыйных тэхналогій, кафедра радыёфізікі і электронікі, прафесар).
 
Навуковыя інтарэсы: электрычныя і магнітныя ўласцівасці палімераў і палімерных кампазіцыйных матэрыялаў (у т. л. нанакампазітаў); палімерныя і металпалімерныя электрэты; упаковачныя плёнкі; герметызуючыя і процікаразійныя матэрыялы; палімерныя валакністыя фільтруючыя матэрыялы; мадыфікаванне хімічных валокнаў.

## Бібліяграфія 
* Управление структурой и свойствами полимерных материалов методами поляризации в электрических и магнитных полях : диссертация … доктора технических наук : 01.04.19 : защищена 09.06.1989 : утверждена 20.10.1989 / Гольдаде Виктор Антонович. — Рига, 1989.
* Материаловедение : учебник / [В. А. Струк и др.]. — Минск, 2008.
* Физика конденсированного состояния / В. А. Гольдаде, Л. С. Пинчук. — Минск, 2009.
* Smart materials taxonomy / Victor Goldade, Serge Shil’ko, Alexander Neverov. — Boca Raton [et al.], 2016.

## Спасылкі 
* Гольдаде Виктор Антонович

Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы СССР
Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі факультэта фізікі і інфармацыйных тэхналогій ГДУ імя Ф. Скарыны
Алег Міхайлавіч Дземідзенка

**Алег Міхайлавіч Дземідзенка** (нар. , с. Вялікі Бор, Хойніцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне тэлекамунікацыйных сістэм і камп’ютарных сетак. Доктар тэхнічных навук (2004), прафесар (2004).

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Арганізацыя механізаванай апрацоўкі эканамічнай інфармацыі», 1982), Маскоўскі інстытут інжынераў грамадзянскай авіяцыі (аспірантура, 1991), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (дактарантура, 2004).
    
Працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (фізічны факультэт, кафедра аўтаматызаваных сістэм апрацоўкі інфармацыі, прафесар, у 1993—2007 — загадчык кафедры, з 2007 — прарэктар па навуковай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: аптымізацыя работы лакальных вылічальных сетак. Навуковыя інтарэсы: аптымізацыя работы лакальных вылічальных сетак.

## Бібліяграфія 
* Методы и средства исследования и адаптации вычислительного процесса под рабочую нагрузку на локальную вычислительную сеть : диссертация … доктора технических наук : 05.13.13 : защищена 14.11.2003 : утверждена 30.06.2004 / Демиденко Олег Михайлович. — Гомель, 2003.
* Имитационное моделирование взаимодействия процессов в вычислительных системах / О. М Демиденко, И. В. Максимей. — Минск, 2000.
* Проектное моделирование вычислительного процесса в локальных вычислительных сетях / О. М. Демиденко, И. В. Максимей. — Минск, 2001.
 

## Літаратура 
* Загадочный мир компьютерных технологий : [Демиденко О. М.] / В.Лебедева, Д. Павловец // Университет профессорский. — Гомель, 2005. — С. 91—95.
 

Катэгорыя:Постаці савецкай інфарматыкі
Катэгорыя:Постаці беларускай інфарматыкі
Сяргей Фёдаравіч Ермакоў

**Сяргей Фёдаравіч Ермакоў** (, г. Мар’іна Горка, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі фізік. Доктар тэхнічных навук (2002), прафесар (2008).

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіка», 1977), Інстытут механікі металапалімерных сістэм АН БССР (аспірантура, 1981).
    
Працаваў у Інстытуце механікі металапалімерных сістэм імя У. А. Белага НАН Беларусі (1979—2018, вядучы навуковы супрацоўнік, у 2003—2005 — загадчык лабараторыі, 2005—2012 — загадчык аддзела «Трыбафатыка вадкакрышталічных нанаматэрыялаў», 2012—2018 — загадчык лабараторыі «Трыбафатыка змазачных матэрыялаў»), Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (па сумяшчальніцтве, 2002—2018, прафесар кафедры «Інфармацыйна-кіруючыя сістэмы і тэхналогіі»), Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 2018, прафесар кафедры агульнай фізікі).

Навуковыя інтарэсы: фізіка кандэнсаванага стану; матэрыялазнаўства; трэнне і знос у машынах.

## Бібліяграфія 
* Трибофизика жидкокристаллических материалов в металло- и биополимерных сопряжениях : диссертация … доктора технических наук : 01.04.07 : защищена 00.00.2001 : утверждена 27.03.2002 / Ермаков Сергей Федорович. ― Гомель, 2001.
* Разработка смазочных материалов с мезогенными соединениями для повышения триботехнических характеристик металлополимерных пар трения : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 05.02.04 / Ермаков Сергей Федорович. ― Калинин, 1986.
 

## Літаратура 
* Ермаков Сергей Федорович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 505.
* В дружбе с низким трением : [Ермаков Сергей Федорович] / С. Щербаков // Путь в науку : очерки о докторах и профессорах — выпускниках гомельских вузов. — Гомель, 2005. — Вып. 2 : Доктора и профессора — выпускники ГГУ им. Ф. Скорины. — С. 65—67.
 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы СССР
Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы Беларусі
Тамара Тадэўска

**Тамара Тадэўска** (; нар. 1 чэрвеня 1985, Скоп’е, Югаславія), таксама вядомая як **Тамара** — паўночнамакедонская спявачка, прадстаўніца Паўночнай Македоніі на конкурсе «Еўрабачанне 2019».

## Жыццё 
Тамара нарадзілася ў Скоп'е. Яна расла ў музычнай сям'і. Яе бацька, Велька Тадзеўскі, выкладае македонскую мову ў музычнай школе, а яе маці, Брана, баснійская сербка, оперная спявачка. Маці Тамары паўплывала на яе глыбокі, оперны вакальны стыль.

У яе ёсць старэйшая сястра — вядомая поп-спявачка Ціяна Дапчэвіч.

27 чэрвеня 2015 года Тамара выйшла замуж за былога баскетбаліста Аляксандра Дзімітраўскі. У іх ёсць дачка па імі Ханна і сын Дарэн. У 2022 годзе пара расталася пасля сямі гадоў шлюбу. 

## Кар'ера 
Яе першая афіцыйная песня — дуэт са сваёй сястрой Ціянай пад назвай «Igra luda» (Гульня людзей), выпушчаны ў 1997 годзе.

У 2003 годзе яна выканала песню «1003» на чарнагорскім фестывалі ў Будве, дзе заняла 2-е месца.

У 2005 годзе быў выпушчаны яе першы альбом пад назвай «Sino» (Сіні). Альбом стаў альбомам года ў Македоніі.

У 2007 годзе Тамара дамаглася поспеху падчас македонскага адбору на Еўрабачанне. Яна набрала 105 балаў, заняўшы другое месца з песняй «Kazi koh si ti» (Скажы мне, хто ты).

У лютым 2008 года Тамара перамагла на фестывалі ў Скоп'е 2008 з кампазіцыяй «Vo ime na ljubovta» (У імя кахання), тым самым атрымаўшы права прадстаўляць Македонію на конкурсе песні Еўрабачанне 2008. Песня стала хітом на Балканах, і ёй прадказвалі поспех на Еўрабачанні. На конкурсе песні Еўрабачанне 2008, які праходзіў у Бялградзе, Сербія, яна выступіла ў другім паўфінале пад нумарам 18. Яна выканала ангельскую версію «Vo ime na ljubovta» пад назвай «Let Me Love You» і заняла 10-е месца ў паўфінале. 

У 2019 годзе Тодзеўска прадстаўляла Паўночную Македонію на конкурсе песні Еўрабачанне 2019 у Тэль-Авіве з песняй «Proud» (Горды). У фінале яна заняла сёмае месца з 305 баламі і заняла першае месца ў галасаванні журы. Гэта лепшы вынік Паўночнай Македоніі на гэтым конкурсе. 

У снежні 2019 года Тамара прыняла ўдзел у 21-м выпуску Kёnga Magjike з песняй «Monsters» (Монстры) і заняла пятае месца ў агульным заліку.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* 2005 «Sino» 
* 2015 «Eden Den» 

### Песні 
* 1997 «Igra luda»
* 2002 «Dali znam»
* 2002 «Koga bi mozela»
* 2003 «1003»
* 2004 «Sex»
* 2004 «Sino»
* 2004 «Molci molci»
* 2005 «Najverni Prijateli»
* 2005 «Ljubi, ljubi»
* 2005 «Šetaj»
* 2005 «A, što ako?»
* 2005 «Ljubovna prikazna»
* 2006 «Losa Devojka»
* 2006 «Sedmo Nebo»
* 2007 «Kaži Koj Si Ti»
* 2007 «Luda»
* 2007 «Za Makedonija»
* 2007 «Smešhno zar ne»
* 2008 «Vo ime na ljubovta»
* 2008 «So maki sum se rodila»
* 2008 «Dajem Ti Sve»
* 2009 «Usne ko krv»
* 2009 «Una magia Pandev»
* 2009 «Šarena Pesma»
* 2009 «Davam Jas Se»
* 2019 «Proud»
* 2019 «Monsters»
* 2020 «Sloboda»
* 2020 «Rise»
* 2021 «Porok»

### Зборнікі 
* 2007 «Makedonija Naviva»
* 2008 «Makedonija Zasekogaš»
* 2009 «Kirilico Ispeana»

## Зноскі 
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2008
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2019
Уладзімір Аляксандравіч Зыкуноў

**Уладзімір Аляксандравіч Зыкуноў** (нар. , г. Злынка, Навазыбкаўскі раён, Бранская вобласць, Расія) — беларускі фізік-тэарэтык. Доктар фізіка-матэматычных навук (Расія, 2017; Беларусь, 2018), дацэнт (2008), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны (спецыяльнасць «Фізіка», 1992; аспірантура, 1996).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (1992—2016, кафедра «Фізіка», у 2009—2015 — загадчык кафедры), Аб’яднаным інстытуце ядзерных даследаванняў (г. Дубна, Маскоўская вобласць, 2016—2018, вядучы навуковы супрацоўнік лабараторыі фізікі высокіх энергій), Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 2018, прафесар кафедры «Аўтаматызаваныя сістэмы апрацоўкі інфармацыі»).

Навуковыя інтарэсы: фізіка высокіх энергій; тэарэтычная фізіка; матэматычная статыстыка.

## Бібліяграфія 
* Эффекты радиационных поправок в современных экспериментах в физике высоких энергий : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.04.02 : защищена 26.10.2016 : [утверждена в Российской Федерации 05.04.2017 : нострифицирована в Республике Беларусь 14.03.2018] / Зыкунов Владимир Александрович. — Гомель, 2016.
* Электрослабые радиационные эффекты в поляризационном меллеровском рассеянии / Зыкунов В. А. // Ядерная физика. — 2004. — Т. 67, № 7. — С. 1366—1379.
* Weak radiative corrections to the Drell-Yan process for large invariant mass of a dilepton pair / Zykunov V. A. // Physical review D: Particles, fields, gravitation and cosmology. — 2007. — Vol. 75, № 7. — 073019. — P. 1—11.
 

## Спасылкі 
* Зыкунов Владимир Александрович
 

Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі Беларусі
Дзмітрый Рыгоравіч Лін

**Дзмітрый Рыгоравіч Лін** (, г. Рэчыца, Гомельская вобласць — ) — беларускі спецыяліст у галіне фізікі і механікі палімераў, патэнтазнавец. Доктар тэхнічных навук (1994), прафесар (1992).

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіка», 1969; аспірантура, 1974), Цэнтральны інстытут патэнтазнаўства.
    
Працаваў у Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 1978, фізічны факультэт, кафедра агульнай фізікі, прафесар, у 1984—1997 — загадчык кафедры, 1997—2007 — прарэктар па навуковай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: фізіка і механіка палімераў; фізіка-механічныя пераўтварэнні палімераў у кантакце з металамі і іх злучэннямі; эфектыўныя метады фарміравання металапалімерных матэрыялаў і вырабаў.

## Узнагароды 
Медаль Рэспублікі Беларусь «За працоўныя заслугі» (1997), прэмія Ленінскага камсамолу Беларусі (1973) і інш.

## Бібліяграфія 
* Научные основы создания слоистых металлополимерных машиностроительных материалов с использованием термопластов и эластомеров : диссертация …. доктора технических наук : 05.02.01: защищена 14.06.1993 : утверждена 14.01.1994 / Лин Дмитрий Григорьевич. — Гомель, 1993.
* Демографические и социально-медицинские последствия Чернобыльской аварии на территории Беларуси / Д. Г. Лин, С. В. Севдалев, Н. А. Бабурова. — Гомель, 2011.
 

## Спасылкі 
* 
* Лин Дмитрий Григорьевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 488.
* Лин Дмитрий Григорьевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2009. — Т. 3 : Гомельская область : в 2 кн., кн. 1. — С. 396—397.
* Талантливый организатор науки / В. Сафонов, В. Лебедева // Путь в науку : очерки о докторах и профессорах — выпускниках гомельских вузов. — Гомель, 2005. — Вып. 2 : Доктора и профессора — выпускники ГГУ им. Ф. Скорины. — С. 103—108.
* Дмитрий Григорьевич Лин (07.03.1945—08.09.2017) // Полимерные материалы и технологии. — 2017. — Т. 3, № 3. — С. 83—84.
 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Бамбардзіроўка Тэтуана

**Бамбардзіроўка Тэтуана** () — паветраная атака на горад Тэтуан, сталіцу Іспанскага Марока, якая адбылася 18 ліпеня 1936 года ў пачатку грамадзянскай вайны ў Іспаніі.

## Сітуацыя 
17 ліпеня 1936 года ў Мелільі пачалося паўстанне нацыяналістычна настроеных вайскоўцаў. Ноччу яны здолелі цалкам захапіць горад. Артура Альварэс-Буіла Гадзіна, вярхоўны камісар Іспаніі ў Марока, адмовіўся далучыцца да апазіцыі, але ў рэшце рэшт быў узяты ў палон і заменены палкоўнікам Эдуарда Саенсам дэ Буруага. Да таго часу ўсё Іспанскае Марока апынулася ў руках паўстанцаў.

Як толькі рэспубліканскі ўрад у Мадрыдзе атрымаў першыя весткі аб паўстанні, то ён загадаў ваенна-паветраным сілам здзейсніць серыю налётаў на пазіцыі мяцежнікаў. Для правядзення паветраных аперацый былі хутка пераабсталяваны камерцыйныя самалёты Douglas DC-2 і Fokker F.VII, якія вылецелі з аэрадрома Таблада (Севілья) для здзяйснення 17 і 18 ліпеня серыі налётаў на гарады Мелілья (там размяшчаліся казармы Замежнага легіёна), Сеута, Лараш і Тэтуан.

## Бамбардзіроўка 
18 ліпеня ў раёне, вядомым як Медзіна Тэтуана, рэспубліканцы скінулі 8 бомбаў. Яны трапілі ў будынак Вярхоўнай камісіі і мячэць, што прывяло да шматлікіх ахвяр. З-пад абломкаў было вынята 15 забітых і больш за 40 параненых. Мясцовае мараканскае насельніцтва, раззлаванае разбурэннямі і ахвярамі, падняло паўстанне супраць іспанцаў. Натоўп накіраваўся да Вярхоўнага камісарыяту. Мяцежныя войскі спрабавалі суцішыць мараканцаў, але тыя апынуліся нястрымнымі. Дэлегат па справах карэнных народаў палкоўнік Хуан Луіс Бейгбедэр адправіўся да свайго сябра, візіра Ахмеда эль-Ганміа, просячы дапамогі. Ён прыбыў на месца падзей на кані і, заклікаючы да імя Алаха, уціхамірыў суайчыннікаў.

Візір быў удастоены ордэна Святога Фердынанда. Генерал Франсіска Франка, лідар іспанскіх нацыяналістаў, асабіста ўручыў яму ўзнагароду.

## Вынікі 
Налёт не нанёс ніякай шкоды сілам нацыяналістаў, але сама бамбардзіроўка выклікала раздражненне ў мараканцаў і згуртавала іх вакол паўстанцаў супраць рэспубліканскага ўрада.

Катэгорыя:Бамбардзіроўкі грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Катэгорыя:Падзеі 18 ліпеня
Катэгорыя:Ліпень 1936 года
Катэгорыя:Гісторыя Марока
Мікалай Васілевіч Максіменка

**Мікалай Васілевіч Максіменка** (нар. , в. Ліпень, Асіповіцкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі фізік-тэарэтык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1993), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі педагагічны інстытут імя В. П. Чкалава (спецыяльнасць «Фізіка. Матэматыка», 1965), Інстытут фізікі АН БССР (аспірантура, 1969).
    
Працаваў у Інстытуце фізікі АН БССР (1970—1973), Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 1974, кафедра тэарэтычнай фізікі, прафесар, у 1976—2008 — загадчык кафедры, 1986—1989 — дэкан фізічнага факультэта). Інфармацыя на 2021 год.

Навуковыя інтарэсы: фізіка электрамагнітных узаемадзеянняў адронаў у састаўных мадэлях рэлятывісцкай квантавай тэорыі поля.

## Узнагароды 
Ганаровыя граматы Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі СССР (1977, 1978, 1983, 1984), НАН Беларусі (2006, 2011), нагрудны знак «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» і інш.

## Бібліяграфія 
* Поляризуемость и составные модели адронов в релятивистской квантовой теории поля : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.04.02 : защищена 05.04.1993 : утверждена 10.09.1993 / Максименко Николай Васильевич. — Гомель, 1993.
* Поляризуемость и гирация элементарных частиц / Л. Г. Мороз, Н. В. Максименко // Вопросы атомной науки и техники. Серия: Общая и ядерная физика. — Харьков, 1979. — Вып. 4 (10). — С. 26.
* Static electric polarizability of charged bound relativistic system / N. V. Maksimenko, V. V. Andreev // Actual Problems of Microwold Physics : proceedings of International School-Seminar, Gomel, Belarus, July 28 — August 8, 2003 / Joint Institute for Nuclear Research [et al.]. — Dubna, 2004. — Vol. 2. — P. 155—178.
 

## Літаратура 
* 
* Максименко Николай Васильевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 622.
* Максименко Николай Васильевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2021. — Т. 6 : Могилевская область : в 2 кн., кн. 2. — С. 36.

Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі СССР
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі Беларусі
Катэгорыя:Дэканы факультэта фізікі і інфармацыйных тэхналогій ГДУ імя Ф. Скарыны
Літоўскі крыж

* Літоўскі крыж — герб Ягелонаў, частка герба Вялікага княства Літоўскага «Пагоня».
* Літоўскі крыж — традыцыйнае літоўскае мастацтва апрацоўкі і ўпрыгажэння крыжоў.
Вячаслаў Рыгоравіч Пінчук

**Вячаслаў Рыгоравіч Пінчук** (, с. Астрагляды, Брагінскі раён, Гомельская вобласць — ) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне вывучэння працэсаў умацавання і разбурэння паверхневых металаў пры трэнні. Доктар тэхнічных навук (1995), кандыдат фізіка-матэматычных навук (1973), прафесар (1997).

## Біяграфія 
Скончыў Пермскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча (1957); Пермскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. М. Горкага (спецыяльнасть «Радыёфізіка», 1966); Фізіка-тэхнічны інстытут АН УССР, г. Харкаў (аспірантура, спецыяльнасць «Фізіка цвёрдага цела», 1972).
    
Працаваў у Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 1972, фізічны факультэт, кафедра фізіка цвёрдага цела, 1972—1976; кафедра агульнай фізікі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: фізіка трываласці металаў пры нагружэнні, у тым ліку пры нізкіх тэмпературах (крыягенная фізіка) і пры фрыкцыйным нагружэнні.

## Бібліяграфія 
* Анализ дислокационной структуры поверхностного слоя металлов при трении и разработка методов повышения их износостойкости : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.02.04 / Пинчук Вячеслав Григорьевич. — Гомель, 1994.
* Микроструктура и разрушение металлов при трении : монография / В. Г. Пинчук, С. В. Короткевич, В. В. Свиридова. — Гомель, 2009.
* Износостойкость металлов при граничном трении : монография / С. В. Короткевич, В. Г. Пинчук, С. О. Бобович. — Гомель, 2011.
 

## Літаратура 
* 
* Пинчук Вячеслав Григорьевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 6. — С. 77.
* Пинчук Вячеслав Григорьевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2013. — Т. 3 : Гомельская область : в 2 кн., кн. 2. — С. 198.
* Родительский дом — начало начал : [Пинчук Вячеслав Григорьевич] / В. Лебедева // Университет профессорский : [75 лет / Гомельский государственный университет им. Ф. Скорины]. — Гомель, 2005. — С. 247—250.
 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Металазнаўцы СССР
Катэгорыя:Металазнаўцы Беларусі
Уладзімір Аляксандравіч Кацько

**Уладзімір Аляксандравіч Кацько** (нар. 13 студзеня 1940) — беларускі ўрач-хірург. Доктар медыцынскіх навук (1984), прафесар (1986). Прафесар кафедры дзіцячай хірургіі Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

## Біяграфія 
У 1956 годзе скончыў сярэднюю школу з сярэбраным медалём, у 1962 годзе — Мінскі медыцынскі інстытут. Працаваў загадчыкам Караваціцкага сельскага ўрачэбнага участка Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці, ардынатарам хірургічнага аддзялення Гомельскай абласной бальніцы, загадчыкам хірургічнага аддзялення Ельскай раённай бальніцы. Імкненне да навуковай дзейнасці і павышэння прафесіяналізму заахвоціла У. А. Кацько паступіць у аспірантуру (1965—1968) пры Першай кафедры шпітальнай хірургіі МДМІ, якую ўзначальваў таленавіты хірург І. М. Стальмашонак.

Уся далейшая працоўная дзейнасць звязана з МДМІ. У 1968 годзе ён залічаны на пасаду асістэнта кафедры шпітальнай хірургіі па курсе дзіцячай хірургіі, а ў 1969 годзе пераведзены на новаўтвораную кафедру дзіцячай хірургіі, у 1982 годзе зацверджаны ў званні дацэнта. У 1984 годзе абараніў у Маскве доктарскую дысертацыю і ў 1986 годзе зацверджаны ў званні прафесара.

У 1990 годзе У. А. Кацько выбраны загадчыкам кафедры дзіцячай хірургіі МДМІ, кіраўніком лабараторыі па вывучэнні гамеастазу пры гнойнай інфекцыі ў дзяцей і адначасова назначаны пазаштатным галоўным дзіцячым хірургам Міністэрства аховы здароўя БССР, кіраўніком Цэнтра дзіцячай хірургіі на базе 1-й гарадской клінічнай бальніцы. Кафедру ўзначальваў да 2002 года.

## Узнагароды 
Узнагароджаны знакам «Выдатнік аховы здароўя», ганаровымі граматамі Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, БДМУ.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 8. — Мінск, 1999

Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ
Лугаводства

**Лугаво́дства** — навука і галіна раслінаводства, якая займаецца пытаннямі выкарыстання і паляпшэння прыродных лугоў, стварэннем сеяных сенажацей і пашаў, вытворчасцю травяных кармоў.

Галоўныя кірункі даследаванняў — распрацоўка навуковых асноў і эканамічна абгрунтаваных мерапрыемстваў па інтэнсіфікацыі вытворчасці кармоў, укараненне высокапрадукцыйных сенажацей і пашы для розных глебава-кліматычных умоў.

## На Беларусі 
Пасля стварэння ў 1911 годзе Мінскай балотнай доследнай станцыі сфарміраваўся навукова-даследчы цэнтр па вывучэнню праблем лугаводства. Даследаванні праводзілі такія вучоныя, як М. Ф. Лебядзевіч, А. М. Арцюхоў, Р. І. Ламкевіч. Развіццё лугаводства звязанае з дзейнасцю З. М. Дзянісава, А. С. Меяроўскага, Я. У. Рудэнка, М. В. Сініцына, В. Г. Стралкова, С. Г. Скарапанава і інш.

Навуковыя даследаванні вядуць Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па земляробстве, Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі, Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія, сельскагаспадарчыя вышэйшыя навучальныя ўстановы.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Луговодство  // Энцыклапедычны слоўнік «Гранат»

Катэгорыя:Раслінаводства
Дворнік (значэнні)

**Дворнік**:
* Дворнік — прафесія, звязаная з падтрыманнем чысціні і парадку ў двары і на вуліцы.

## Прозвішча 
* Аляксандр Міхайлавіч Дворнік (нар. 1950) — беларускі радыеэколаг, фізік. Доктар біялагічных навук (1999), кандыдат фізіка-матэматычных навук (1988).
* Уладзімір Андрэевіч Дворнік (нар. 1963) — дзяржаўны дзеяч Беларусі, Заслужаны працаўнік сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.
Георгій Сямёнавіч Міцюрыч

**Георгій Сямёнавіч Міцюрыч** (, г. Мазыр, Гомельская вобласць — ) — беларускі фізік-оптык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1998), прафесар (2003).

## Біяграфія 
Скончыў Мазырскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Н. К. Крупскай (спецыяльнасць «Агульнатэхнічныя дысцыпліны і праца. Фізіка», 1976), Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (аспірантура, 1982).
    
Працаваў у Мазырскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя Н. К. Крупскай (1982—1987, фізіка-матэматычны факультэт, кафедра тэарэтычнай фізікі, выкладчык, з 1984 — намеснік дэкана), Беларускім гандлёва-эканамічным універсітэце (2002—2013, прарэктар па навуковай рабоце), Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (1987—2002 і з 2014, геолага-геаграфічны факультэт, кафедра геалогіі і геаграфіі, прафесар, адначасова навуковы супрацоўнік НДС, у 1987—1996 — начальнік сектара).

Навуковыя інтарэсы: крышталяоптыка паглынальных гіратропных асяроддзяў; фотаакустычная спектраскапія гіратропных і магнітаактыўных асяроддзяў.

## Бібліяграфія 
* Фотоакустическая спектроскопия гиротропных сред : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.04.05 ; 01.04.06 : защищена 12.12.1997 : утверждена 29.04.1998 / Митюрич Георгий Семенович. — Гомель, 1997.
* Modern photoacoustic spectroscopy problems theory and experiment (a review) / G. S. Mityurich, J. Motylewski, J. Ranachowski. — Warszawa, 1993.
 

## Літаратура 
* 
* Митюрич Георгий Семенович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 5. — С. 117.
* Митюрич Георгий Семенович // Кто есть кто в Республике Беларусь, 2001. — Минск, 2001. — Т. 1. — С. 111.
* Митюрич Георгий Семенович // Кто есть кто в Республике Беларусь. Люди дела. — Минск, 1999. — С. 305.
* Митюрич Георгий Семенович : [некролог] // Гомельская праўда. — 2020. — 31 снежня (№ 150). — С. 23.
 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Со Джы Хе

**Со Джы Хе** (, ханча: *徐智慧*; нар. 24 жніўня 1984, Сеул, Паўднёвая Карэя) — паўднёвакарэйская актрыса і мадэль. Упершыню Со прыцягнула да сябе ўвагу пасля здымак фільма жахаў «Голас», а ўжо пазней пачала здымацца ў бязлікіх тэлесерыялах, у тым ліку «Шын Дон» (2005), «Над вясёлкаю» (2006), «Я цябе кахаю» (2008), «Асаблівы дзень Чунджы» (2008), «49 дзён» (2011), «Месяц і зоркі для цябе» (2012), «Панч» (2014), «Увасабленне рэўнасці» (2016), «Кардыяхірургі» (2018), «Каханне з неба» (2019) і «Павячэраем разам?» (2020).

## Біяграфія 
Со Джы Хе нарадзілася ў сталіцы Паўднёвай Карэі, горадзе Сеуле. Со з дзяцінства заўсёды марыла стаць актрысай. Яна ўпершыню далучылася да індустрыі забаў, зняўшыся ў некалькіх музычных кліпах.

Першым праектам актрысы стал тэлесерыял 2003 года «Ва-банк», дзе яна сыграла эпізадычную ролю.

## Фільмаграфія 
### Фільмы 
### Тэлесерыялы 
Катэгорыя:Актрысы Паўднёвай Карэі
Людвік Антонавіч Слатвінскі

**Людвік (Людвіг-Міхаіл) Антонавіч Сягней-Слатвінскі** (; 25 жніўня 1801, маёнтак Раванічы, Ігуменскі павет — паміж 1876 і 1889) — дзяржаўны службовец.

## Паходжанне 
Паходзіў са шляхецкага роду Слатвінскіх герба «Ляліва», унесенага 23 ліпеня 1804 у 6-ю частка ДРК Мінскай губерні і зацверджанага ў дваранстве ўказам Сената ад 17 лістапада 1832 года (нар. каля 1773 — 15 чэрвеня 1805, г. Вільня, пахавана там жа), ад якой меў сына Людвіка і дачу Юліяну-Анастасію (нар. 1800 у маёнтку Раванічы). Сястра Юліяна-Анастасія ажанілася 12 мая 1818 года ў Доме мінскага віцэ-губернатара з Уладзіславам Аскеркам.

## Сям’я 
Ажаніўся 6 студзеня 1827 года ў Мінскім каталіцкім касцёле з Сузаннай Вікенцьеўнай Гечэвіч (нар. каля 1803 — пасля 16.02.1859), дачкой мінскага грамадзянскага губернатара Вікенція Іванавіча Гечэвіча. Дзеці:
* Гвіда Вінцэнт Станіслаў (12 верасня 1829, г. Мінск — пасля 1889), чыноўнік адмысловых даручэнняў пры мінскім грамадзянскім губернатары (на 15 сакавіка 1857); У шлюбе з Камілай Шышко (пам. пасля 1858);
* Маўрыкій Антоній Адам (нар. 14 верасня 1830 у г. Мінску);
* Вільгельміна Ева Антаніна (12 студзеня 1832, двор Раванічы — пасля 15 сакавіка 1857). У шлюбе з Мечыславам Францам Міхайлавічам Прушынскім (1808 — пасля 15 сакавіка 1857), траюрадным братам мінскага губернскага маршалка Яўстаха Станіслававіча Прушынскага;
* Адам Гаўдэнцій Людвіг (12 лютага 1833, двор Раванічы — пасля 24 мая 1863), выпускнік Горы-Горацкага земляробчага інстытута (1856), калежскі сакратар (1860), канцылярскі чыноўнік Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу (з 1857 па 1863);
* Ядвіга (1838, двор Раванічы — пасля 1846).

## Літаратура 
* 
* 
* *Раюк, А.Р.* Нефармальныя сувязі паміж дваранствам Мінскай губерні ў 1795—1863 гг. / А.Р. Раюк // Гісторыя і грамадазнаўства. — 2020. — №1. — С. 58—63.
* *Раюк, А.Р.* Нефармальныя сувязі паміж губернскім дваранствам у Беларусі ў 1795–1863 гг. / А.Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фалькларыстыкі / Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы Нац. акад. навук Беларусі ; навук. рэд. А.І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2008. — Вып. 4. — С. 406—412.

Катэгорыя:Слатвінскія
Аляксандр Міхайлавіч Дворнік

**Аляксандр Міхайлавіч Дворнік** (нар. , Гомель) — беларускі радыеэколаг, фізік. Доктар біялагічных навук (1999), кандыдат фізіка-матэматычных навук (1988), прафесар. Правадзейны член Міжнароднага саюза радыеэколагаў (International Union of Radioecology, 1995), Міжнароднага экалагічнага саюза (Eco-Ethics International Union, 1998).

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (1972).
    
Працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 2003, біялагічны факультэт, кафедра батанікі і фізіялогіі раслін, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: фізіка элементарных часціц; радыебіялогія; радыеэкалогія; мадэляванне біялагічных працэсаў.

## Бібліяграфія 
* Радиоэкологическая оценка лесных экосистем после ядерных аварий: методология, моделирование, прогноз : диссертация … доктора биологических наук : 06.03.03 ; 03.00.16 : защищена 23.12.1998 : утверждена 15.09.1999 / Дворник Александр Михайлович. — Гомель, 1998.
* Исследование процессов образования мезонных резонансов в некогерентных пион-углеродных взаимодействиях при 5 ГэВ/с : диссертация … кандидата физико-математических наук : 01.04.01 : защищена 00.00.1988 : утверждена 07.12.1988 / Дворник Александр Михайлович. — Гомель, 1987.
* Атмосферный перенос радионуклидов с дымом лесных пожаров / Дворник А. М., Дворник А. А. // Проблемы лесоведения и лесоводства / Национальная академия наук Беларуси, Институт леса. — 2007. ― Вып. 67. ― С. 370―379.
* Радиоизотопы и их стабильные аналоги в лесных экосистемах / А. М. Дворник, А. А. Дворник // Известия Гомельского государственного университета имени Ф. Скорины. — 2008. — № 5, ч. 2. — С. 14—19.
* Forest and Chernobyl : forest ecosystems after the Chernobyl nuclear power plant accident, 1986—1994 / V. Ipatyev [et al.] // Journal of Environmental Radioactivity. — 1999. — Vol. 42, iss. 1. — P. 9—38.
 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эколагі СССР
Катэгорыя:Эколагі Беларусі
Катэгорыя:Радыёлагі СССР
Катэгорыя:Радыёлагі Беларусі
Нукуора

**Нукуора** () — атол на поўдні Каралінскіх астравоў. Уваходзіць у склад дзяржавы Федэратыўныя Штаты Мікранезіі. Агульная плошча — каля 40 км². Плошча сушы — 1,67 км². Насельніцтва — 372 чалавекі (2007 г.).

## Геаграфія 
Атол Нукуора месціцца амаль за 500 км на паўднёвы захад ад вострава Панпеі. Уяўляе сабою шырокую лагуну ў атачэнні працяглага каралавага рыфа, на паверхні якога вылучаецца каля 47 астраўкоў-моту. 42 з іх пакрыты расліннасцю. Найбуйнейшы моту на паўднёвым усходзе лагуны мае назву Нукуора. Заходняя частка рыфа нізкая, падчас прыліваў цалкам пакрываецца вадой.

Клімат экватарыяльны вільготны. Сярэднедзённыя тэмпературы вагаюцца на працягу года ад +22&nbsp;°C да +28&nbsp;°C. Пераважаюць усходнія вятры.

## Гісторыя 
Першыя людзі пасяліліся на Нукуора ўжо ў VIII — IX стст. Іх паходжанне невядома. Сучасныя насельнікі складаюць дробную этнічную супольнасць, якая адносіцца да знешніх палінезійцаў. Паводле іх паданняў, яны паходзяць з Самоа, адкуль іх правадыр Вавэ перасяліўся праз атол Капінгамарангі.

У 1806 г. атол быў адкрыты іспанскім суднам з Філіпінаў. З 1870 г. яго наведвалі хрысціянскія місіянеры.

У 1873 г. і 1877 г. культуру насельнікаў Нукуора даследаваў Ян Станіслаў Кубары. Дзякуючы яму стала шырока вядома пра арыгінальныя статуі *ціна аіту*, што выразаліся тубыльцамі ў рэлігійных мэтах з драўніны хлебнага дрэва.

З XIX ст. атол знаходзіўся пад фармальным кантролем Іспаніі, Германіі, Японіі і ЗША. З 1986 г. уваходзіць у якасці асобнага муніцыпалітэта ў склад штата Панпеі (Федэратыўныя Штаты Мікранезіі).

## Культура 
Тубыльцы атола Нукуора — знешнія палінезійцы, якія размаўляюць на мове, блізкай да моў Капінгамарангі і Тувалу. Асноўныя заняткі — рыбалоўства, вырошчванне какосавай пальмы і тара. У нашы дні на атоле працуе ферма па вырошчванню жэмчугу.

Традыцыйна нукуорцы падзяляюцца на 5 родаў, прычым род правадыроў лічыцца асобным. Да прыняцця хрысціянства яны спавядалі політэістычную рэлігію, шанавалі багоў *тупуа* і духаў продкаў *аіту таната*. Правадары сумяшчалі палітычныя функцыі з рэлігійнымі. Галоўным сакральным цэнтрам з'яўляўся штучны пагорак *мараэ* з храмавым будынкам *амалау* на востраве Нукуора.

Старажытнае мастацтва нукуорцаў адмета вырабам драўляных статуй *ціна аіту*. Іх выразалі з дапамогай ракавін (пазней —еўрапейскіх інструментаў), а потым шліхтавалі пемзай. У нашы дні захавалася 37 статуй з Нукуора, усе яны знаходзяцца ў прыватных калекцыях.

Статуі з Нукуора:

Nkr-20160623-samouli-0005.jpg|
Micronesia, isole caroline, nukuoro, figura di divinità, 1790 ca. 01.JPG|

## Спасылкі 
* Nukuoro Atoll, Federated States of Micronesia
* A Nukuoro Origin Story
* Wooden sculptures from Nukuoro
* Caroline Islands, State of Pohnpei, Nukuoro Atoll 

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Каралінскія астравы
Катэгорыя:Атолы
Андрэй Генадзевіч Цурыкаў

**Андрэй Генадзевіч Цурыкаў** (нар. , Гомель) — беларускі эколаг, ліхенолаг, міколаг. Доктар біялагічных навук (Расія, 2022), дацэнт (2013), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны (спецыяльнасць «Біялогія», 2005; магістратура, 2006; аспірантура, спецыяльнасць «Батаніка», 2009).
    
Працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 2005, біялагічны факультэт, кафедра батанікі і фізіялогіі раслін, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: ліхеналогія; мікалогія; экалогія.

## Бібліяграфія 
* Лихенобиота Беларуси: анализ разнообразия и перспективы практического использования : диссертация … доктора биологических наук : 03.02.12 : защищена 13.10.2021 : утверждена 15.02.2022 / Цуриков Андрей Геннадьевич. ― Санкт-Петербург, 2021.
* Эколого-биологическая оценка биоиндикационных свойств листоватых и кустистых эпифитных лишайников как тест-объектов качества городской среды : автореферат диссертации … кандидата биологических наук : 03.00.16 / Цуриков Андрей Геннадьевич. ― Гомель, 2009.
* Лишайники Юго-Востока Беларуси (опыт лихеномониторинга) / А. Г. Цуриков. — Гомель, 2013.
* Lichens from Gomel region: a provisional checklist / Tsurykau Andrei, Khramchankova Volha // Botanica Lithuanica. — 2011. — Vol. 17, iss. 4. — P. 157—163.
* New or otherwise interesting records of lichens and lichenicolous fungi from Belarus / Andrei Tsurykau, Vladimir Golubkov, Martin Kukwa // Herzogia. — 2014. — Vol. 27, iss. 1. — P. 111—120.
* The lichens of the Cladonia pyxidata-chlorophaea complex in Belarus / Andrei Tsurykau, Vladimir Golubkov // Folia Cryptogamica. Estonica. — 2015. — Fasc. 52. — Lk. 63—71.
 

Катэгорыя:Міколагі Беларусі
Катэгорыя:Ліхенолагі
Катэгорыя:Эколагі Беларусі
Факультэт псіхалогіі і педагогікі ГДУ імя Ф. Скарыны

**Факультэт псіхалогіі і педагогікі ГДУ імя Ф. Скарыны** — адзін з факультэтаў Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1997 годзе на базе падрыхтоўчага аддзялення (быў заснаваны ў 1969 годзе) як факультэт псіхалогіі і давузаўскай падрыхтоўкі. З 2010 года факультэт рэарганізаваны і перайменаваны ў факультэт псіхалогіі і педагогікі.

## Дэканы 
* Уладзіслаў Аляксандравіч Бейзераў (з 2014)

Псіхалогіі і педагогікі
ГДУ імя Ф. Скарыны
ГДУ імя Ф. Скарыны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:1997 год у Гомелі
Літвінаў

**Літвінаў** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Валянцін Аляксандравіч Літвінаў — беларускі архітэктар
* Леў Маркавіч Літвінаў — беларускі рэжысёр

## Гл. таксама 
* Літвінава
* Ліцвінаў
Юрый Міхайлавіч Жучэнка

**Юрый Міхайлавіч Жучэнка** (, Пенза, Расія — ) — радыебіёлаг, эколаг, геафізік. Доктар біялагічных навук (1999, Расія; 2004, Беларусь), кандыдат фізіка-матэматычных навук (1977), прафесар (2010).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі політэхнічны інстытут імя М. І. Калініна (спецыяльнасць «Фізіка дазіметрыі і засцярогі», 1970).
    
Працаваў у Цэнтральнай аэралагічнай абсерваторыі (горад Даўгапрудны, Расія; з 1970), Дзяржаўным навукова-даследчым цэнтры вывучэння прыродных рэсурсаў (Даўгапрудны, Расія; з 1974), Беларускім філіяле Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута сельскагаспадарчай радыялогіі (1986—1990, загадчык фізіка-хімічнага аддзела, намеснік дырэктара па навуцы), Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 2005, біялагічны факультэт, кафедра хіміі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: геафізіка (фізіка верхніх слаёў атмасферы); радыебіялогія; экалогія.

## Узнагароды 
Медаль СССР «За працоўную доблесць» (1987).

## Бібліяграфія 
* Математическое моделирование потоков радионуклидов из сельскохозяйственных и естественных экосистем с целью радиационной реабилитации загрязненных территорий : диссертация … доктора биологических наук : 03.00.01 : защищена 00.12.1998 : утверждена 02.07.1999 / Жученко Юрий Михайлович. — Обнинск, 1998.
* Экспериментальное исследование широтных вариаций корпускулярных излучений в верхней атмосфере : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук : 01.04.12 / Жученко Юрий Михайлович. — Обнинск, 1977.
* Проблемы радиационной реабилитации загрязненных территорий / [Ю. М. Жученко и др.]. — Гомель, 2004.
 

## Літаратура 
* Жученко Юрий Михайлович : От Пензы до Гомеля — путь ученого / В. Агеец // Путь в науку. — Гомель, 2006. — Вып. 3 : Очерки о докторах и профессорах — выпускниках и сотрудниках вузов и НИИ Гомельщины. — С. 104—106.
 

Катэгорыя:Радыёлагі СССР
Катэгорыя:Радыёлагі Беларусі
Катэгорыя:Радыёлагі Расіі
Катэгорыя:Эколагі СССР
Катэгорыя:Эколагі Беларусі
Катэгорыя:Эколагі Расіі
Леанід Міхайлавіч Сапегін

**Леанід Міхайлавіч Сапегін** (, Гомель — ) — беларускі батанік. Доктар біялагічных навук (1987), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя В. П. Чкалава (1959; аспірантура, 1964), Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (дактарантура, 1985).
    
Працаваў у Гомельскім дзяржаўным ўніверсітэце імя Ф. Скарыны (з 1964, біялагічны факультэт, кафедра батанікі і фізіялогіі раслін, прафесар, у 1986—1996 — загадчык кафедры, у 1978—1982 — дэкан факультэта).

Навуковыя інтарэсы: сінтаксанамія, склад, структура і прадукцыйнасць лугавой расліннасці Беларускага Палесся; экалагічная стратэгія рацыянальнага выкарыстання, паляпшэння і аховы лугавой расліннасці.

## Бібліяграфія 
* Синтаксономия луговой растительности как основа разработки экологической стратегии использования (на примере пойм Белорусского Полесья) : диссертация … доктора биологических наук : 03.00.05 : защищена 00.00.1987 : утверждена 30.10.1987 / Сапегин Леонид Михайлович. — Гомель, 1986.
* Пойменные луга Птичи, их улучшение и рациональное использование : автореферат диссертации … кандидата биологических наук : 094 / Сапегин Л. М. — Киев, 1968.
    

## Літаратура 
* 
* Белорусский ботаник : Сапегин Леонид Михайлович / Н. Дайнеко // Путь в науку : очерки о докторах и профессорах — выпускниках гомельских вузов. — Гомель, 2005. — Вып. 2 : Доктора и профессора — Выпускники ГГУ им. Ф. Скорины. — С. 181—185.
* Няўрымслівасць даследчыка / І. Карабанаў, А. Палуян // Университет профессорский. — Гомель, 2005. — С. 270—275.
* Леонид Михайлович Сапегин (1935—2014) / В. И. Парфенов, Н. М. Дайнеко, И. М. Степанович // Ботаника (исследования). — Минск, 2014. — Вып. 43. — С. 287—290.
* Сапегін Леанід Міхайлавіч : [некралог] // Гомельскі ўніверсітэт. — 2014. — 27 мая (№ 10). — С. 6.

Катэгорыя:Дэканы біялагічнага факультэта ГДУ імя Ф. Скарыны
Катэгорыя:Батанікі СССР
Катэгорыя:Батанікі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі біялагічнага факультэта ГДУ імя Ф. Скарыны
Пётр Васілевіч Палятаеў

**Пётр Васілевіч Палятаеў** (, ст. Навасергіеўская, Арэнбургская вобласць, Расія — ) — фізіёлаг. Доктар біялагічных навук (1967), прафесар (1968). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Омскі сельскагаспадарчы інстытут (зоатэхнічны факультэт, 1937), Сельскагаспадарчую акадэмію імя К. А. Ціміразева (аспірантура, 1947).
    
Працаваў у Яраслаўскай доследнай станцыі па жывёлагадоўлі (1937—1939), Алтайскім сельскагаспадарчым інстытуце (1947—1958, загадчык кафедры фізіялогіі, адначасова дэкан зоатэхнічнага факультэта), Валагодскім малочным інстытуце (1958—1968, загадчык кафедры фізіялогіі), Гомельскім дзяржаўным універсітэце (1969—1971, загадчык кафедры фізіялогіі чалавека, жывёл і біяхіміі), Белгарадскім дзяржаўным педагагічным інстытуце (з 1971, професар кафедры анатоміі і фізіялогіі чалавека і жывёл, у 1971—1986 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: фізіялогія жывёл; педагогіка вышэйшай і сярэдняй школы.

## Бібліяграфія 
* Физиологические особенности лактации жирномолочных коров : автореферат диссертации … доктора биологических наук / Полетаев П. В. ― Свердловск, 1966.

## Літаратура 
* Ад памочніка машыніста да прафесара / А. Палуян // Университет профессорский / Гомельский государственный университет им. Ф. Скорины. — Гомель, 2005. — С. 237—238.
 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Фізіёлагі СССР
Катэгорыя:Дэканы
Лазоўская

**Лазоўская** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Агнія Аляксандраўна Лазоўская — савецкая спявачка
* Галіна Баляславаўна Лазоўская — беларуская палітык

## Гл. таксама 
* Лазоўскі
Такуу

**Такуу** () — атол на паўднёвым захадзе Ціхага акіяна. Уваходзіць у склад дзяржавы Папуа — Новая Гвінея. Займае плошчу каля 2 км², аднак большая яе частка — лагуна. Плошча сушы — каля 0,9 км². Найбуйнейшы і адзіны населены востраў Нуугурыгія (Нукутоа) на паўднёвым усходзе рыфа займае 0,725 км². У 2014 г. тут жыло 316 чалавек.

Такуу адметны тым, што геаграфічна з'яўляецца часткай Меланезіі, але яго жыхары — знешнія палінезійцы. Лічыцца, што атол быў населены каля 1000 гадоў таму. Асноўныя заняткі тубыльцаў — рыбалоўства і земляробства. Яны захавалі многія старажытныя абрады, традыцыйныя вераванні і песенны фальклор.

Рост насельніцтва, скарачэнне рэсурсаў і бедная інфраструктура выклікалі крызіс ў канцы XX — пачатку XXI ст. Ён прывёў да эміграцыі мясцовых жыхароў, пераважна на суседні востраў Бугенвіль.

NukutoaHighTide.JPG|Востраў Нуугурыгія (Нукутоа)
TakuuVillage.jpg|Вёска на Такуу

## Спасылкі 
* Takuu — My atoll, my home, place of my ancestors 
* Unique culture of Takuu Atoll at risk from climate change, migration
* Anke Moesinger Influence of socio-economic stressors on interpretations of climate change on Takuu Atoll, Papua New Guinea

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Саламонавы астравы
Катэгорыя:Астравы Папуа — Новай Гвінеі
Катэгорыя:Атолы