open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пячкур

**Пячку́р, пячкур звычайны** (*Gobio gobio*) — рыба сямейства карпавых. Народныя назвы: *дудорга, келб, келбук, коблік, крумель, піскіж, пяскар, стаўпец*.

## Апісанне 
Невялікая рыбка з падоўжаным, верацёнападобным целам, пакрытым буйнай луской. Даўжыня да 22 см, але звычайна не больш за 12-15 см, маса да 80 г. Самкі буйнейшыя за самцоў. Рот ніжні, дугападобны, у вуглах рота па аднаму вусіку. Ніжняя губа шырока перарвана. Рыла доўгае, удвая большае за дыяметр вока. Вочы адносна буйныя.

Афарбоўка тыпова донная, забяспечвае маскіроўку на цёмным грунце. Спіна шэра-бурая, бакі і бруха серабрыстыя, у буйных асобін жаўтаватыя. Па баках цела размешчаны каля 10 чорных ці бурых плям уздоўж бакавой лініі. Спінны і хваставы плаўнікі шэра-жоўтыя, з шэрагамі дробных цёмных плямак, астатнія плаўнікі бясколерныя. Хваставы плаўнік прыкметна выразаны.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў рэках і азёрах Еўропы і Азіі. Мае разарваны арэал. Сустракаецца ад Партугаліі да басейна Амура і рэк паўночна-заходняга ўзбярэжжа Японскага мора. У Расіі звычайны ў вадаёмах як еўрапейскай (за выключэннем Кольскага паўвострава і Паўночнай Карэліі), так і азіяцкай частак, не адзначаны на ўсход ад Енісея, дзе яго арэал перарываецца; зноў з’яўляецца пячкур у басейне Амура, сустракаецца ў Манголіі і Кітаі (рэкі Ялу і Ляахэ), даходзіць да п-ва Карэя.

Шырока распаўсюджаны від. Жыве і ў азёрах, і ў нізоўях рэк з павольным цячэннем, і ў вярхоўях хуткіх рэк. Сустракаецца нават у слабасалёных водах Паўночнай Балтыкі.

## Асаблівасці біялогіі 
Трымаецца каля дна. Жыве невялікімі чародамі ў месцах з пясчаным або камяністым грунтам. Корміцца бентасам (лічынкі, дробныя малюскі і інш.). Летам трымаецца на мелкаводдзі, зімуе на глыбокіх мясцінах.

Палаваспелым становіцца пры дасягненні даўжыні 8 см. Нераст у красавіку—чэрвені, калі вада прагрэецца да 15 °C. Адкладванне ікры парцыённае, на плыні, ў неглыбокіх месцах з камяніста-пясчаным дном. Ікрынкі дыяметрам 1,3-1,5 мм прыклейваюцца да грунту. Плоднасць 1-3 тыс. ікрынак. Ікра развіваецца каля 8 дзён. Лічынкі і маляўкі паядаюць планктон і іншых найдрабнейшых бесхрыбетных. Моладзь трымаецца ля самага берага, а па меры росту сыходзіць на больш глыбокія месцы.

Дасягае ўзросту 8-10 год, але рэдка перавышае 3 гады.

## Промысел 
Прамысловага значэння не мае. Аб’ект аматарскага лову. Яго звычайна ловяць вудой на чарвяка або матыля. Сам пячкур — прынада для лоўлі драпежных рыб.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* ecosystema.ru 
* fishbase.org 

Катэгорыя:Карпавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Лістацелы

**Лістацелы**, ліставідкі (*Phylliidae*) — сямейства насякомых атрада палачнікаў, або зданневых.

Пашыраны пераважна ў тропіках Азіі.

Даўжыня да 12,5 см. У самак цела шырокае, сплошчанае. Афарбоўка і жылкаванне надкрылаў імітуюць лісце раслін, ногі лістападобна расшыраныя. Крылы рэдукаваныя, 1 пара. Перамяшчаюцца марудна або нерухома вісяць на галінах або чаранках лісця. Самцы не падобныя да лісця, з укарочанымі надкрыламі, рухавыя, добра лятаюць, здольныя да аўтатаміі. Расліннаедныя. Адкладваюць яйцы.

## Класіфікацыя 
У сямействе *Phylliidae* 1 падсямейства з 4 родамі і 51 відам:
* Падсямейства *Phylliinae*
** Трыба *Nanophylliini*
*** Род 
**** 
**** 
**** 
**** 
** Трыба *Phylliini*
*** Род 
**** 
**** 
**** 
**** 
**** 
**** 
*** Род 
**** 
**** 
*** Род 
**** Падрод *Phyllium*
***** *Phyllium athanysus*
***** *Phyllium bilobatum*
***** *Phyllium caudatum*
***** *Phyllium celebicum*
***** *Phyllium drunganum*
***** *Phyllium elegans*
***** *Phyllium ericoriai*
***** *Phyllium gantungense*
***** *Phyllium geryon*
***** *Phyllium hausleithneri*
***** *Phyllium jacobsoni*
***** *Phyllium mabantai*
***** *Phyllium mamasaense*
***** *Phyllium mindorense*
***** *Phyllium monteithi*
***** *Phyllium palawanense*
***** *Phyllium parum*
***** *Phyllium philippinicum*
***** *Phyllium rarum*
***** *Phyllium rayongii*
***** *Phyllium siccifolium*
***** *Phyllium tibetense*
***** *Phyllium tobeloense*
***** *Phyllium westwoodii*
***** *Phyllium woodi*
***** *Phyllium yunnanense*
***** *Phyllium zomproi*
**** Падрод *Pulchriphyllium*
***** *Phyllium asekiensis*
***** *Phyllium bioculatum*
***** *Phyllium brevipenne*
***** *Phyllium chitoniscoides*
***** *Phyllium exsectum*
***** *Phyllium frondosum*
***** *Phyllium giganteum*
***** *Phyllium groesseri*
***** *Phyllium keyicum*
***** *Phyllium schultzei*
***** *Phyllium sinense*
***** *Phyllium suzukii*

Катэгорыя:Зданевыя
Гуцкі

**Гуцкі́** (, ) — вёска ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Батчынскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Астап Васільевіч Лапскі (1926—2012) — мовазнаўца-асветнік, выкладчык кафедры ўкраінскай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта, паэт.

## Спасылкі 
* Гуцкі на карце Батчынскага сельсавета

Катэгорыя:Батчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёна
Імшарніца

**Імша́рніца, андрамеда** (*Andromeda*) — род кветкавых раслін сямейства верасовых.

## Апісанне 
Шматгадовая, вечназялёная кусцікавая расліна вышынёю 6—40 см. Сцяблы тонкія, ляжачыя, чырвона-бурыя з буравата-шэрымі галінкамі. Лісце чаргаванае, лінейна-авальнае або ланцэтападобнае, скурыстае, знізу лямцавае з завернутымі краямі. Кветкі белавата-ружовыя, з яйкападобна-гарлачыкавым зросла-пялёсткавым вяночкам і чырвонай чашачкай на паніклых кветаножках. Цвіце ў маі—чэрвені. Плод — 5-гнездавая шматнасенная каробачка.

## Арэал 
Род уключае 2 віды. Пашыраны ва ўмераным і арктычным паясах Паўночнага паўшар’я. Адзіны від на Беларусі —  расце ў забалочаных хвойных лясах, на сфагнавых балотах.

## Значэнне 
Лекавая, фарбавальная (дае чорную фарбу) і таніданосная расліна. Лісце мае ядавіты гліказід, небяспечны для авечак і коз.

## Літаратура 
* 
*  — С. 217.
* Андромеда // 

## Спасылкі 
* The genus *Andromeda* is in the family *Ericaceae* in the major group *Angiosperms* (Flowering plants) // The Plant List
* 

Катэгорыя:Бруснічныя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты
Катэгорыя:Расліны балот
Парыж (значэнні)

Назву **Парыж** маюць:
* Горад Парыж, сталіца Францыі
* Вёска Парыж, Беларусь
Іказнь

*Іказнь — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці.
*Іказнь — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці.
*Іказнь — замак у XVI - XVIII ст. на востраве Замак на возеры Іказнь.
Паморская культура

**Памо́рская культу́ра** (усходнепаморская культура, вейхяроўска-краташынская, усходнепаморская, паморска-падклёшавая, культура падклёшавых пахаванняў) — археалагічная культура ранняга жалезнага веку плямёнаў, якія ў 7-3 стагоддзях да н.э. (фазы D—Lt C1) насялялі большую частку Польшчы, заходняе Палессе і заходнюю Валынь. Вядома больш за 3000 помнікаў і месцазнаходжанняў. На тэрыторыі Беларусі вядомы толькі помнікі позняга этапу, якія належалі да ўсходняй перыферыйнай групы. Яна разглядаецца як варыянт паморскай альбо асобная культура — падклошавых пахаванняў; помнікі распаўсюджаны ў Мазовіі, Малой Польшчы, заходняй Валыні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Польшчы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Украіны
Батчынскі сельсавет

**Ба́тчынскі сельсавет** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок Батчы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці БССР. 4 верасня 1972 года ў склад сельсавета з Пецькаўскага сельсавета пералічаны пасёлак Фруктовы. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 12 населеных пунктаў.

Батчынскаму сельсавету адміністрацыйна падпарадкавана 12 населеных пунктаў: аграгарадок Батчы, вёскі Агароднікі, Андронава, Батчы, Гуцкі, Літвінкі, Мазічы, Мельнікі, Паляцічы, Чаравачыцы, Шыповічы ды два пасёлкі — Птушкафабрыка і Фруктовы.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3003 чалавекі, з іх 88,3 % — беларусы, 6,3 % — украінцы, 4,4 % — рускія; паводле перапісу 2019 года — 2912 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

## Спасылкі 
* Карта Батчынскага сельсавета


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Кена

**Кена** — адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы горад мухафазы Кена ў Рэспубліцы Егіпет. Насельніцтва 206831 жыхар (2006). Размешчаны ў даліне ракі Ніл, прыкладна за 70 км на поўнач ад Луксора. У грэка-рымскі перыяд горад вядомы як *Каін* або Каінеполіс. Гістарычны горад Дэндэра размешчаны на процілеглым боку Ніла.

## Спасылкі 
* Фатаграфіі Кены 
* Сайт губернатарства Кена 

Катэгорыя:Гарады Егіпта
Слана

**Сла́на**, **Шаё** (, , , у перакладзе на ) — рака ў Славакіі і Венгрыі, прыток Цісы. Адносіцца да басейна Дуная. Працякае праз Рожняву, Торналю (Славакія); Путнак, Шаёсентпетэр, Казінцбарцыка, Мішкальц (Венгрыя). Галоўныя прытокі — Бодва, Горнад, Рымава, Мурань, Сінва.

Плошча вадазборнага басейна 12&nbsp;700 км², агульная даўжыня 229 км. Сярэдні расход вады 70 м³/с. Не штогадова замярзае на 1-2 месяца. Харчаванне пераважна дажджавое, з летне-восеньскімі паводкамі.
thumb|left|Слана

## Гл. таксама 
* Бітва на рацэ Шаё

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Славакіі
Катэгорыя:Рэкі Венгрыі
Катэгорыя:Прытокі Цісы
Славацкае Рудагор’е

**Славацкае Рудагор’е** () — горны рэгіён у спішскай Славакіі, які ляжыць на ўсход ад Зволена і захад ад Кошыц. З поўначы Славацкае Рудагор’е абмежавана рэкамі Грон і Горнад. Даўжыня каля 140 км, шырыня каля 40 км, плошча каля 4000 км².

## Падзел 
Славацкае Рудагор’е складаецца з незалежных горных хрыбтоў:
* Спішска-Гемерскі Карст
** Муранска Планіна
** Славацкі Рай
* Волаўске Врхі
* Століцке Врхі (найвышэйшая частка Рудагор’я, 1476 м)
* Вепарске Врхі
* Рэвуцка Врховіна
* Славацкі Карст
* Ч’ерна Гора

Катэгорыя:Заходнія Карпаты
Катэгорыя:Горы Славакіі
Культура полацка-смаленскіх доўгіх курганоў

**Культу́ра по́лацка-смале́нскіх до́ўгіх кургано́ў** — археалагічная культура сярэдзіны VIII—X стст. н.э. ў Смаленскім Падняпроўі, Беларускім Падзвінні і Дзвінска-Нёманскім міжрэччы, дзе яна працягвала існаваць да пачатку XI ст. Носьбітамі культуры былі гістарычныя крывічы.

Межы арэалу культуры на поўначы дасягаюць вярхоўя рэк Вялікая і Ловаць, на ўсходзе праходзяць па Вопі (правы прыток Дняпра), на поўдні пралягаюць ад вярхоўяў Сажа цераз басейн Бярэзіны да вярхоўяў Віліі, на захадзе даходзяць да азёр Нарач і Дрысвяты. Назва археалагічнай культуры паходзіць ад формы невысокіх доўгіх валападобных курганоў. Доўгімі лічацца насыпы, даўжыня якіх перавышае шырыню ў два і больш разоў.

Адным з першых даследчыкаў культуры доўгіх курганоў быў Уладзімір Ільіч Сізоў. Як самастойная археалагічная культура была вылучана Я.А. Шмітам.

## Гл. таксама 
* 

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Расіі
Кёнігслутэр-на-Эльме

**Кёнігслутэр-на-Эльме** () — горад у Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія.

Уваходзіць у склад раёна Гельмштэт. Насельніцтва складае 16&nbsp;214 чалавек (на 31 снежня 2006 года). Займае плошчу 130,58 км². Афіцыйны код — *03 1 54 013*.

Горад падзелены на 18 гарадскіх раёнаў.

## Насельніцтва 
|}

## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 

Выява:Königslutter Merian.png|Від на Кёнігслутэр-на-Эльме да 1650 года (медзярыт Матэўса Мерыяна Старэйшага)
Выява:Königslutter Dom Vor.jpg|  
Выява:Kaiser-Lothar-Linde.jpg|  

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі
Сітнік

**Сі́тнік**, **Сітнёг**, **Сітняк**, **Сіт** (*Júncus*) — буйны род кветкавых раслін сямейства . Тыпавы род сямейства.

## Апісанне 
Аднагадовая або шматгадовая, у апошніх карэнішча кароткае ці падоўжанае, утварае дзёран, або паўзучае з цыліндрычнымі сцебламі. Вышыня ад 2—3 да 80—90 см. Суквецце разгалінаванае, радзей галоўчатае. Плод — каробачка. Расце на вільготных месцах, лугах, па берагах вадаёмаў.

## Сінонім 
* .

На тэрыторыі Беларусі растуць 17 відаў:

Іншыя віды:
* 

## Галерэя 

File:Juncus acutus3.jpg|*Juncus acutus*
File:Juncusbreweri.jpg|*Juncus breweri*
File:Juncusensifolius.jpg|*Juncus ensifolius*
File:Juncusxiphioides.jpg|*Juncus xiphioides*

## Літаратура 
* Енциклопедія українознавства. У 10-х т. / Гол. ред. Володимир Кубійович. — Париж; Нью-Йорк: Молоде Життя, 1954—1989.
* 
* \
* Род 1. *Júncus* L. — Си́тник // *Маевский П. Ф.* Флора средней полосы европейской части России. 11-е изд. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2014. — С. 21, 24, 483—486. — 635 с., ил. — ISBN 978-5-87317-958-9.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Салерна

**Сале́рна** () — горад і порт на Тырэнскім моры, у Паўднёвай Італіі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Салерна. Насельніцтва складае трохі больш 146 тысяч жыхароў (даныя 2009 года). Найбольш развітыя галіны прамысловасці — машынабудаванне, металургія, хімічная, тэкстыльная, харчовая прамысловасць. У горадзе размешчаны дзяржаўны ўніверсітэт. Салерна знакаміты ў першую чаргу тым, што з’яўляецца прывабным для турыстаў усяго свету прыморскім курортам. У XI—XIII стагоддзях славіўся сваёй медыцынскай школай, прэзідэнтам якой быў вядомы ўрач Іаан Міланскі.

Заступнікам горада лічыцца Св. Мацвей. Свята горада 21 верасня.

## Дэмаграфія 
Дынаміка насельніцтва:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:200000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 26681
  bar:1871 from:0 till: 27579
  bar:1881 from:0 till: 30929
  bar:1901 from:0 till: 42466
  bar:1911 from:0 till: 46235
  bar:1921 from:0 till: 53785
  bar:1931 from:0 till: 61141
  bar:1936 from:0 till: 67186
  bar:1951 from:0 till: 90970
  bar:1961 from:0 till: 117363
  bar:1971 from:0 till: 155496
  bar:1981 from:0 till: 157385
  bar:1991 from:0 till: 148932
  bar:2001 from:0 till: 144078
PlotData=
  bar:1861 at: 26681 fontsize:S text: 26.681 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 27579 fontsize:S text: 27.579 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 30929 fontsize:S text: 30.929 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 42466 fontsize:S text: 42.446 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 46235 fontsize:S text: 46.235 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 53785 fontsize:S text: 53.785 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 61141 fontsize:S text: 61.141 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 67186 fontsize:S text: 67.186 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 90970 fontsize:S text: 90.970 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 117363 fontsize:S text: 117.363 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 155496 fontsize:S text: 155.496 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 157385 fontsize:S text: 157.385 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 148932 fontsize:S text: 148.932 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 144078 fontsize:S text: 144.078 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Па даных  ISTAT

## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Кампаніі
Катэгорыя:Камуны правінцыі Салерна

Катэгорыя:Былыя сталіцы
Сусветная выстаўка (1855)

[thumb|265px|[Палац індустрыі ў Парыжы.]]
**Сусветная выстаўка прац прамысловасці, сельскай гаспадаркі і вытанчаных мастацтваў** (фр. *Exposition Universelle des produits de l’Agriculture, de l’Industrie et des Beaux-Arts*) — другая па ліку сусветная выстаўка і першая, праведзеная ў Парыжы.

Парыжская выстаўка праходзіла на Елісейскіх палях з 15 мая па 15 лістапада 1855 года пад патранажам прынца Напалеона і была прызвана перасягнуць па размаху сваю лонданскую папярэдніцу.

Павільёны 34 краін займалі тэрыторыю ў 16 га. У якасці адказу на лонданскі Крыштальны палац у Парыжы быў узведзены Палац індустрыі, на месцы якога ў 1900 годзе збудавалі Гран-пале. Нароўні са спаборніцтвамі на прамысловую і аграрную тэматыку праводзіўся конкурс сярод мастакоў-акадэмістаў, які судзілі такія майстры, як Дэлакруа і Энгр.

Падлічана, што выстаўку наведала звыш 5 мільёнаў чалавек і тым не менш яна не прынесла прыбытак арганізатарам. Адным з яе вынікаў стала ўвядзенне сістэмы класіфікацыі бардоскіх вінаў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сусветныя выстаўкі
Катэгорыя:Мастацкія выстаўкі Францыі
Катэгорыя:Гісторыя Парыжа
Катэгорыя:1855
Рожнява

**Рожнява** (, , ) — горад у Славакіі на рацэ Слана ў Славацкім Рудагор’і. Насельніцтва каля 19 тыс. чалавек.

## Гісторыя 
Рожнява ўпершыню згадваецца ў 1291 як невялікае паселішча шахцёраў, якія здабывалі золата і серабро. У 1382 годзе кароль Людовік I Вялікі даруе Рожняве гарадскія правы. У XVI-XVII стагоддзях Рожнява падвяргаецца шматлікім нападам туркаў і ўваходзіць у паласу заняпаду. XVIII стагоддзе прыносіць паляпшэнне сітуацыі, і Рожнява становіцца важным гандлёвым цэнтрам Гемера.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Шахцёрскі музей

У двары музея знаходзіцца адзін з трох самых старых у свеце паравых каткоў, 1883 года выпуску, выраблены ў Брытаніі фірмай «Aveling & Porter». Дзве іншыя падобныя машыны знаходзяцца ў нарвежскім Осла і брытанскім Нотынгеме

* Ансамбль галоўнай плошчы
* Гатычны кафедральны сабор Св. Марыі
* Езуіцкі касцёл
* Касцёл Св. Ганны
* Лютэранская кірха
* Кальвінісцкая царква
* Вартаўнічая вежа
* Палац біскупа
* Ратуша
* Замкі Бетліяр і Красна Гуорка непадалёк

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* Турыстычны сервер Рожнявы
* Сайт шахцёрскага музея ў Рожняве

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Пшэворская культура

**Пшаво́рская культу́ра** — археалагічная культура, насельніцтва якой з мяжы 3-2 стагоддзяў да н.э. да 1-й паловы 5 стагоддзя н.э. насяляла землі пераважна сярэдняй і паўднёвай Польшчы. Назва культуры паходзіць ад грунтавога могільніка ў мясцовасці Гаць каля горада Пшэварск Падкарпацкага ваяводства, даследаванага К. Гадачакам у 1905, уведзена ў навуковы зварот Л. Нідэрле ў 1931.
 

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Польшчы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Украіны
Катэгорыя:Жалезны век
Дом Аўгуста

250px|thumb|right|Дом Аўгуста
250px|thumb|right|Пакой з выявай масак
**Дом Аўгуста** (, ) — дом на ўзгорку Палацін у Рыме, у якім жыў імператар Аўгуст.

Дом быў пабудаваны ў 36 годзе да н. э. і Аўгуст жыў у ім яшчэ да таго як стаў імператарам. У дом уваходзілі пакоі імператара, бібліятэка, пакоі з фрэскамі, якія адлюстроўваюць багіню Кібелу, тэатральныя маскі, гірлянды. Пакоі былі вельмі маленькімі і сціплымі, тады як у частцы дому, якая выкарыстоўвалася для грамадскіх прыёмаў, былі вялікія памяшканні, багата ўпрыгожаныя стука і мармурам. Да дому Аўгуста прылягаў дом яго жонкі Лівіі.

Пасля смерці Аўгуста, дом быў пашыраны ў Domus Tiberiana. Пасля пажару пры Нероне верхнія паверхі дому былі знесены, комплекс будынкаў перабудаваны. У цэнтры арэала на месцы пакланення Боскага Аўгуста — *Sacrarium Divi Augusti* быў пабудаваны храм Цэзараў (*templum Divorum ці aedes Caesarum*) для пакланення імператарскай пары Аўгуста і Лівіі.

Вялікая частка дому на сённяшні дзень разбурана.

## Спасылкі 
* Дом Аўгуста

Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
А
Гедрус

**Гедрус** — легендарны літоўскі князь герба Кітаўрус, вядомы з 2-й і 3-й рэдакцый Літоўскай хронікі і прац залежных ад яе гісторыкаў (у прыватнасці, Стрыйкоўскага). Звесткі гэтай часткі Хронікі лічыцца вельмі ненадзейнымі і адлюстроўваюць, імаверна, перадусім познія генеалагічныя легенды.

У Хроніцы Гедрус — унук Гілігіна, сын вялікага князя Рамана, брат Нарымонта, Трайдзеня, Даўмонта і Гольшы, заснавальнік горада Гедройцы і продак аднайменнага княжацкага рода.

## Гл. таксама 
* Род Гедройцаў

Катэгорыя:Легендарныя літоўскія князі
Катэгорыя:Гедройцы
Порцік

**Порцік** () — крытая галерэя, перакрыцце якой абапіраецца на калоны, які падтрымліваюць яе або непасрэдна, або з дапамогай архітрава, які ляжыць на іх, або пасродкам перакінутых паміж імі арак. Порцік, адкрыты з аднаго боку, з процілеглага боку абмяжоўваецца сцяной — або глухой, або з дзвярамі і вокнамі.

## Гісторыя 
Порцік уведзены ў архітэктуру старажытнымі грэкамі і быў запазычаны ад іх старажытнымі рымлянамі. У антычных пабудовах ён служыў месцам, у якім можна было сядзець і прагульвацца, схаваўшыся ад пякучых прамянёў сонца ці ад дажджу. Гэты род пабудоў утрымаўся ў дойлідстве Сярэднявечча (манастырскія клуатры) і эпохі Адраджэнні. У новы час порцікі шырока выкарыстоўваліся ў архітэктуры класіцызму XVIII — першай трэці XIX стагоддзя.

## Фотагалерэя 

Выява:Ac.pantheon3.jpg|Порцік рымскага Пантэона (II стагоддзе н. э.)
Выява:Hermitage Atlantes.jpg|Порцік Новага Эрмітажа (1840—1850)

## Літаратура 
* Heiner Knell: *Architektur der Griechen: Grundzüge*. Wiss. Buchges., Darmstadt, 1988. ISBN 3-534-80028-1

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Універсітэт Парыж IV Сарбона

**Універсітэт Парыж IV Сарбона** — французскі дзяржаўны гуманітарны ўніверсітэт. Часткова ўніверсітэт размешчаны ў гістарычным будынку Сарбоны, але таксама мае філіялы ў 6-й, 7-й і 8-й муніцыпальнай акрузе Парыжа. Універсітэт Парыж IV — Сарбона, як і астатнія 12 Парыжскіх універсітэтаў, заснаваны ў 1970 годзе з прычыны рэформы ўніверсітэтаў пасля майскія падзей 1968 года.

У 2018 годзе ўвайшоў у склад новага Універсітэта Сарбона.

## Структура 
Універсітэт складаецца з 16 факультэтаў, а таксама ўключае Інстытут прыкладных гуманітарных навук, Інстытут даследаванняў сучасных заходніх цывілізацый, Вышэйшую школу журналістыкі і камунікацый і Педагагічны інстытут пры Універсітэце Парыж IV.

**Факультэты:**
* Факультэт французскай літаратуры
* Факультэт французскай мовы
* Факультэт лацінскай мовы
* Факультэт грэчаскай мовы
* Факультэт філасофіі і сацыялогіі
* Факультэт гісторыі
* Факультэт гісторыі мастацтваў і археалогіі
* Факультэт геаграфіі
* Факультэт англійскай мовы
* Факультэт германскіх моў і цывілізацый
* Факультэт іберыйскай і лаціна-амерыканскай цывілізацый
* Факультэт італьянскай і румынскай моў
* Факультэт славянскіх моў і цывілізацый
* Факультэт арабскіх і яўрэйскіх цывілізацый
* Факультэт музыкі

## Гл. таксама 
* Сарбона

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Універсітэты Парыжа
Катэгорыя:Дзяржаўныя вышэйшыя навучальныя ўстановы Францыі
Катэгорыя:Універсітэты Францыі
Музей сучаснага мастацтва (Барселона)

[thumb|Музей сучаснага мастацтва ў [Барселона|Барселоне]]
**Музей сучаснага мастацтва ў Барселоне** (, скар.**MACBA**) — мастацкі музей у сталіцы Каталоніі.

Будынак, пабудаванае па праекце архітэктара Рычарда Мэера, адкрылася 28 лістапада 1995 года. У калекцыі музея знаходзяцца пераважна творы мастацтва другой паловы ХХ стагоддзя, а таксама працы сучасных мастакоў. Экспазіцыя музея змяняецца кожныя тры-чатыры месяца.
]]

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Музея сучаснага мастацтва ў Барселоне   

Катэгорыя:Мастацкія музеі Іспаніі
Катэгорыя:Музеі Барселоны
Катэгорыя:Музеі сучаснага мастацтва
Фужэр

**Фужер** () — старадаўні горад-крэпасць у Брэтані (дэпартамент Іль і Вілен), які навісае з вяршыні кража над далінай ракі Нансон. У Сярэднявечча за ўладанне гэтым ключавым пунктам на франка-брэтонскай мяжы ішла бесперастанная барацьба паміж французскімі і англійскімі феадаламі. У 1166 годзе Фужэрскі замак разбурыў Генрых Плантагенет. Нягледзячы на бурную гісторыю, 13-вежавая крэпасць дайшла да нашага часу. У XIX стагоддзі ў гэты патрыярхальны, маляўнічы гарадок завітвалі шматлікія літаратары, уключаючы Флабера і Гюго. Насельніцтва 22 тыс. жыхароў. (1999).

## Эканоміка 
У 2007 годзе сярод 12924 чалавек у працаздольным узросце (15-64 гадоў) 9265 былі актыўныя, 3659 — неактыўныя (паказчык актыўнасці 71,7 %, у 1999 годзе было 71,5 %). З 9265 актыўных працавала 8116 чалавек (4234 мужчыны і 3882 жанчыны), беспрацоўных было 1149 (535 мужчын і 614 жанчын). Сярод 3659 неактыўных 1319 чалавек былі вучнямі або студэнтамі, 1243 — пенсіянерамі, 1097 былі неактыўнымі па іншых прычынах.

## Галерэя 

Выява:Bretagne Fougeres 04021.jpg|Цэнтральная вуліца
Выява:Fougères - Bretagne, France 07.jpg|Агульны выгляд горада
Выява:Bretagne Fougeres 2005 138a.jpg|Сярэдневяковыя ўмацаванні

## Літаратура 
* Badault (D.), Chevrinais (J.-C.). Mémoire en images : Fougères, A. Sutton, Rennes, 2 vol., 1994.
* Cucarull (J.). L’enquête orale, source de l’histoire industrielle et technique. L’exemple des ouvriers de la chaussure de Fougères, in Geslin (C.) (dir.). La vie industrielle en Bretagne, une mémoire à conserver, Presses universitaires de Rennes, Rennes, 2001, p.&nbsp;131—146.
* Heudré (B.). Fougères : le pays et les hommes, Coutances, 1980, 216 p.
* Le Bouteiller (C.). Notes dur l’histoire de la ville et du pays de Fougères, Rennes, 4 vol., 1912.

Катэгорыя:Гарады Брэтані
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Іль і Вілен
Катэгорыя:Замкі Францыі
Мост Нармандыі

**Мост Нармандыі** — вантавы дарожны мост, адзін з самых доўгіх падвесных мастоў у свеце. Спраектаваны французскім інжынерам Мішэлем Вірлажо.

Знаходзіцца ў Францыі, перасякае вусце ракі Сены паміж Гаўрам і Анфлёрам. Даўжыня збудавання складае ў цэлым 2350 м з цэнтральным пралётам у 935 м, маюцца два бакавых шляхаправода: паўднёвы даўжынёй 600 м і паўночны даўжынёй 800 м, а шырыня ў 23 м дастатковая для чатырохпалоснага руху транспарту. Ён стаіць на 184 апорах. Пілоны, якія падтрымліваюць праезная частка, маюць вышыню 215 м. Па сваіх памерах на 2009 год ён займае другое месца ў свеце.

У праект было ўкладзена 465 млн долараў. Праблемы пры будаўніцтве былі настолькі вялікія, што ўзвядзенне вантавага моста заняло амаль 7 гадоў. Пабудаваны ў 1995 г.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вантавыя масты
Катэгорыя:Нармандыя
Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:Масты цераз Сену
Катэгорыя:Гаўр
Генрык Барановіч

**Генрык Барановіч** (, в. Крывуля, Ашмянскі павет — ), Таронта, Канада) — беларускі грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Паступіў у настаўніцкую семінарыю ў Барунах, па яе ліквідацыі перавёўся і ў сярэдзіне 1930-х гг. скончыў Віленскую настаўніцкую семінарыю. Працаваў настаўнікам.

Як падхарунжы 5-га Віленскага пяхотнага палка ўдзельнічаў у Польскай абарончай вайне, 22 верасня 1939 года трапіў у нямецкі палон. 9 кастрычніка 1940 вызвалены з лагера ваеннапалонных. З верасня 1941 супрацоўнік Ф. Акінчыца ў Вустраўскай школе прапагандыстаў (пад Берлінам). З лістапада 1943 арганізатар і кіраўнік Працоўнай групы СБМ у Германіі, рэдактар часопіса «Малады змагар». Пасля вайны жыў у Таронта (Канада), уваходзіў у склад кіраўніцтва Згуртавання беларусаў Канады. Да пачатку 1971 года быў радным БНР, у 1957, 1960—1962, 1967 і 1968 гадах — сакратаром Канадскага сектара Рады БНР.

## Літаратура 
* *Туронак Ю.* Саюз Беларускай Моладзі ў Нямеччыне // Беларускі гістарычны агляд. Том 11, Сшытак 1-2 (20-21), сьнежань 2004.
* *Туронак Ю*. Людзі СБМ / Юры Туронак. — Вільня: Gudas, 2006. — 224 с.

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Члены Саюза беларускай моладзі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ашмянскім раёне
Андрэй (Крыт)

**Андрэй**, свецк. **Аляксандр КРЫТ** (, в. Мархачоўшчына, цяпер Стаўбцоўскі раён Мінскай вобл. — ) — рэлігійны і грамадскі дзеяч беларускага замежжа, праваслаўны святар, іерарх Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы (БАПЦ).

## Біяграфія 
Нарадзіўся на Стаўбцоўшчыне ў сям'і праваслаўных беларусаў. У 1924 скончыў Нясвіскую гімназію, у 1927 г. — настаўніцкія курсы ў Радашкавічах. Браў удзел у нацыянальным руху: быў членам БСРГ. Удзельнік Польскай абарончай вайны (1939), трапіў у палон, быў вызвалены і ўключыўся ў грамадскае жыццё беларусаў у Нямеччыне. Удзельнічаў грамадска-палітычных і культурных арганізацыях. З вясны 1941 член управы Беларускага камітэта самапомачы ў Берліне, з верасня 1941 — супрацоўнік Ф. Акінчыца ў Вустраўскай школе прапагандыстаў (пад Берлінам). Застаўся ў эміграцыі. З пачатку 1950-х гадоў жыў у Вялікабрытаніі. Рукапаложаны ў сан святара 25.6.1950. Член Згуртавання беларусаў Вялікай Брытаніі. З сярэдзіны 1950-х гадоў браў удзел у арганізацыі беларускага царкоўна-рэлігійнага жыцця ў эміграцыі. Адзін з ініцыятараў і заснавальнікаў парафіі БАПЦ у г. Брэдфард. Працаваў адміністратарам Беларускага грамадска-царкоўнага дома. Адпраўляў багаслужэнні для беларускіх вернікаў у Бірмінгеме, Кембрыджы, Лондане. У Манчэстэры адначасова са святарскай службай выкладаў Закон Божы для беларускіх дзяцей у суботняй школе. Старшыня вікарыяльнай управы БАПЦ у Вялікабрытаніі. З лютага 1961 — у ЗША. Рукапаложаны ў сан епіскапа 15.2.1968. У 1970 абраны кіраўніком епархіі БАПЦ у Паўночнай Амерыцы, з 1971 — першы іерарх БАПЦ у эміграцыі. Адміністраваў і выконваў святарскія абавязкі ў прыходзе Жыровіцкай Божай Маці ў Кліўлендзе (штат Агая). Удзельнік 2-га сабора БАПЦ (Гайленд-Парк, штат Нью-Джэрсі, 27-29.5.1972). На саборы абраны старшынёй прэзідыума. Пахаваны на беларускіх могілках у Гайленд-Парку (штат Нью-Ёрк).

## Літаратура 
* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Аўтар-укладальнік: Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3
* Гардзіенка Н. Беларусы ў Вялікабрытаніі / пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн,, 2010.
* Кіпель В. Беларусы ў ЗША. — Мн., 1993.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стаўбцоўскім раёне
Катэгорыя:Епіскапы Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы
Пансексуальнасць

**Пансексуальнасць** (ад  — усё і  — пол) — сексуальная арыентацыя, якая характарызуецца магчымасцю эмацыйнай, рамантычнай (платанічнай), эратычнай (пачуццёвай) або сексуальнай цягі да людзей па-за залежнасцю ад іх гендарнай ідэнтычнасці і біялагічнага полу.

## Пансексуальнасць і бісексуальнасць 
Бісексуальнасць — сексуальная арыентацыя, якая характарызуецца цягай як да свайго, так і процілеглага полу. У адрозненне ад пансексуальнасці, бісексуальнасць не складаецца з цягі да людзей, не якія трапляюць пад рамкі ідэі гендарнай і палавой бінарнасці.

Пансексуальнасць апісваецца як «спосаб абыйсці дваістасці і эсэнцыялізм „бі“».

Некаторыя людзі, якія самаідэнтыфікуюць сябе як бісексуалы, маюць цягу да людзей, якія не з'яўляюцца ні мужчынамі, ні жанчынамі як у плане іх біялагічнага полу, так і ў плане іх гендарнай ідэнтычнасці (напрыклад, інтэрсексуалы, транссексуалы, гендэрквір і інш.). Часткай прычын, па якіх такія індывіды, якія ў сутнасці з'яўляюцца пансексуаламі, не асацыююць сябе з пансексуальнасцю, могуць з'яўляцца непашыранасць тэрміна і негатыўныя канатацыі, звязаныя з ім. Некаторыя вызначаюць бісексуальнасць як «цяга да людзей больш за аднаго полу». Іншыя супрацьпастаўляюць «цягу да людзей некалькіх полаў» і «цяга па-за залежнасцю ад полу», уласцівую пансексуальнасці.

Катэгорыя:ЛГБТ
Катэгорыя:Сексалогія
Катэгорыя:Сексуальная арыентацыя
Балажэвічы

**Балажэ́вічы** (, ) — вёска ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Скрыгалаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
Ля вёскі ў 1904—1914 працаваў Балажэвіцкі дрэваапрацоўчы купецкі завод. Ён заваяваў Вялікі залаты медаль на выстаўцы ў Бруселі (1905) і Малы залаты медаль на выстаўцы ў Бесарабіі (1912) за высакаякасныя чаўнакі, бабіны, катушкі і паганялкі для прадзільных і ткацкіх фабрык. Завод меў паравы рухавік 100 кс. Працавалі 120 чалавек (1913).

## Сучаснасць 
У вёсцы працуе пачатковая школа.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скрыгалаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мазырскага раёна
Шырата

**Шырата́** — геаграфічная каардыната ў шэрагу сістэм сферычных каардынат, якая вызначае становішча пунктаў на паверхні Землі, Сонца, планет і на нябеснай сферы адносна экватара, экліптыкі.

 (сіні) дзеліць шар напапалам і перасякае мерыдыяны (жоўты) пад вуглом 90°. Усе
суцэльныя лініі гэтага малюнка — артадраміі. Пункцірныя лініі — лініі аднолькавай шыраты.]]

Геаграфічная шырата φ — гэта вугал паміж вертыкальнай лініяй у гэтым пункце і плоскасцю экватара, які адлічваецца ад 0 да 90° у абодва бакі ад экватара. Геаграфічную шырату пунктаў, якія ляжаць у паўночным паўшар’і, (паўночная шырата) прынята лічыць дадатнай, шырату пунктаў у паўднёвым паўшар’і — адмоўнай. Акрамя таго, прынята гаварыць пра шыроты, большыя па абсалютнай велічыні — як пра *высокія*, а пра блізкія да нуля — як пра *нізкія*.

З-за адрознення формы Зямлі (геоіда) ад шара, геаграфічная шырата пунктаў крыху адрозніваецца ад іх геацэнтрычнай шыраты, г.&nbsp;з. ад вугла паміж кірункам на гэты пункт з цэнтра Зямлі і плоскасцю экватара.

Шырату месца можна вызначыць з дапамогай такіх астранамічных прылад як секстант ці гноман (прамое вымярэнне), таксама можна выкарыстоўваць сістэмы GPS ці ГЛАНАСС (ускоснае вымярэнне). Ад шыраты, як і ад пары года, залежыць працягласць дня.

## Гл. таксама 
* Паралель
* Геаграфічныя каардынаты
* Даўгата
* Шыротная занальнасць

Катэгорыя:Геадэзія

Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Грудзінаўка

**Грудзі́наўка** (, ) — аграгарадок у Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Следзюкоўскага сельсавета. Знаходзіцца за 27 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Быхава, за 40 км ад Магілёва.

## Гісторыя 
У 1813—1837 гадах у вёсцы працавала Грудзінаўская суконная мануфактура.

У 1913 г. дзейнічала царкоўна-прыходская, а ў 1922 - сямігадовая школа.  

Да 2013 года Грудзінаўка была цэнтрам Грудзінаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1997 год — 697 жыхароў, 298 двароў.

## Памятныя мясціны 
* Комплекс былой сядзібы – сядзібны дом і парк (Палацава-паркавы ансамбль Талстых), пачатак XIX стагоддзя — .
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.

## Літаратура 
*  — С. 453.
* 
* Ліст карты N-36-85. Выданне 1978 г.

## Спасылкі 
* Грудиновка, усадьба Толстых 
* Грудиновка
* Грудзінаўка на radzima.org

Катэгорыя:Следзюкоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Быхаўскага раёна
Карэйскі праліў

**Карэйскі праліў** — праліў паміж Карэйскім паўвостравам і астравамі Японскага архіпелага Ікі, Кюсю і паўднёва-заходнім ускрайкам Хансю.

Злучае Японскае і Усходне-Кітайскае моры. Даўжыня праліва — 324 км, найменшая шырыня — 180 км, найменшая глыбіня на фарватары — 73 м. Востраў Цусіма дзеліць Карэйскі праліў на Усходні (Цусімскі праліў) і Заходні праходы.

## Назва праліва 
У розных краінах рэгіёна праліў і яго праходы называюцца па-рознаму.

Катэгорыя:Пралівы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Пралівы Паўднёвай Карэі
Катэгорыя:Пралівы Японіі
Кампаніла сабора Святога Марка

thumb|right|200px|Кампаніла на фоне сабора
thumb|200px|Чарцяжы вонкавага віду і разрэзы (1831) перад разбурэннем

**Кампаніла сабора Святога Марка** () — звонавая вежа сабора Святога Марка ў Венецыі. Знаходзіцца на плошчы Сан-Марка.

[thumb|200px|left|Аб'ектыў зафіксаваў момант разбурэння кампанілы ў [1902 годзе.]]
Упершыню на гэтым месцы ў VIII стагоддзі была пабудавана гадзіннікавая вежа.

У сённяшнім выглядзе званіца была пабудавана ў 1514 годзе. Вежа служыла вартаўнічай вежай і маяком для караблёў, якія ўваходзілі ў лагуну.

Вежа вышынёй амаль 100 метраў, складалася з:
* трывалай цаглянай шахты, якую ў Сярэднявечча выкарыстоўвалі як умяшчальню для катавальнай клеткі;
* звонавай пляцоўкі, на якой размяшчаецца пяць званоў. Кожны са званоў меў сваё прызначэнне. Самы вялікі, пад назвай «Мараньёна», заклікаў людзей на працу рана раніцай і званіў падчас абеду;
* пляцоўкі агляду.

Вежа ўвянчана пірамідальным шпілем з флюгерам у выглядзе залатога анёла, які быў устаноўлены напачатку XVI стагоддзя.

Побач са званіцай размяшчаецца ладжэта, у якой размяшчалася ахова Палаца Дожаў. Ладжэта была пабудавана Джакапа Сансавіна.

14 ліпеня 1902 года званіца цалкам абрынулася. Прычынамі падзення сталі землетрасенні, удары маланак і агульны знос пабудовы. Пры падзенні вежа разбурыла таксама і ладжэту. Цікава, што пры разбурэнні вежы не пацярпеў ніводны чалавек. Было вырашана аднавіць вежу, у дакладнасці паўтарыўшы вонкавы выгляд і ўзмацніўшы канструкцыю. Адноўленая званіца была адкрыта ў Дзень Святога Марка 25 красавіка 1912 года.

## Літаратура 
* Giulio Lorenzetti, Venezia e il suo estuario, Trieste, Edizioni Lint, 1963. ISBN 88-86179-24-3 
* Giuseppe Tassini, Curiosità veneziane, Venezia, Filippi editore, 1988. 
* AA.VV., Il campanile di San Marco - Il crollo e la ricostruzione, Milano, Silvana editoriale, 1992. ISBN 88-366-0399-8 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Венецыі
Катэгорыя:Званіцы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1514 годзе
Ікі

— японскі востраў у Цусімскім праліве, у 20 км ад берагоў Кюсю; адміністрацыйна ўваходзіць у прэфектуру Нагасакі. Галоўны населены пункт на востраве — горад Ікі.

## Геаграфія 
Ікі — вулканічны востраў у Цусімскім праліве паміж Цусімай і Кюсю. Плошча вострава — 138,5 км²; максімальная адлегласць ад паўночнага берага да паўднёвага — 17 км, ад заходняга да ўсходняга — 15 км. Найвышэйшы пункт — патухлы вулкан , 213 м над узроўнем мора. Апошняе вывяржэнне Такэнацудзі было 0,6—0,9 мільёнаў гадоў назад; тым не менш, на востраве існуюць гарачыя крыніцы.

Дзякуючы галіне цёплай плыні Курасіа, на Ікі мякчэйшы клімат, чым на асноўных астравах Японіі на той жа шыраце.

## Спасылкі 
* Сайт адміністрацыі горада Ікі 

Катэгорыя:Астравы Японіі
Катэгорыя:Нагасакі (прэфектура)
Ясла

**Я́сла** () — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Ясельскага павета Падкарпацкага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляеца сядзібай вясковай гміны Ясла. Займае плошчу 36,65 км². Насельніцтва 38 104 чалавек (на 2004 год).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 

Выява:Kirkut-jaslo.jpg| 
Выява:Jaslo-swieci.jpg| 
Выява:Jan-Nepomucen-z-1770.jpg| 

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада
Тропікі

250px|right|thumb|Тропікі на карце планеты
thumb|250px|Поўдзень у тропіках

**Тро́пікі** (от  — паваротны круг) — кліматычныя зоны Землі. У строга геаграфічным разуменні размешчаны паміж тропікам Казярога ці Паўднёвым тропікам і тропікам Рака ці Паўночным тропікам — асноўнымі паралелямі, якія размешчаны на 23° 27′ на поўдзень і поўнач ад экватара і вызначаюць найбольшую шырату, на якой Сонца апоўдні можа падняцца ў зеніт (у дзень летняга сонцастаяння).

Для трапічных рэгіёнаў характэрны гарачы клімат.

## Гл. таксама 
* Трапічныя паясы
* Трапічны клімат
* Субтропікі

## Літаратура 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Цеканне

**Цеканне** — фанетычная з’ява, звязаная з пераходам гука [т] пры яго памякчэнні ў мяккую афрыкату [ц’], а таксама вымаўленне гэтай афрыкаты. Напрыклад, *ціхі, на дроце, мяту — мяці, ты — цябе, куст — кусцік, несці, лацінскі, бацвінне*.

## Распаўсюджванне 
Цеканне ўласціва беларускай мове і некаторым дыялектам рускай мовы.

## Беларуская мова 
У старабеларускай мове цеканне ўзнікла паміж XIV—XVI стагоддзямі. У пісьмовых помніках адлюстроўваецца з XV стагоддзя. Пашырана на ўсёй этнічнай тэрыторыі беларусаў, што сведчыць на карысць гіпотэзы пра яго самастойнае развіццё. Я. Карскі тлумачыў паходжанне цекання (як і дзекання) празмерным змякчэннем зубных гукаў [т] і [д], якія пачалі вымаўляцца са свісцячым адценнем, уласцівым гукам [с] і [з], што і прывяло да ўзнікнення мяккіх афрыкат [ц’] і [z’] ([дз’]).

Цеканне з’яўляецца характэрнай асаблівасцю беларускай літаратурнай і дыялектнай моў (за выключэннем заходнепалескіх гаворак).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Юргелевіч П. Курс сучаснай беларускай мовы з гістарычнымі каментарыямі. Мн., 1974.

Катэгорыя:Беларуская фанетыка
Васіль Камароўскі

**Васіль (Базыль) Камароўскі** (псеўд. *Антось Вярбіна*; 20 верасня 1914, Наваградчына — 28 верасня 1953, Таронта) — грамадскі дзеяч, пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся на Стаўбцоўшчыне. Удзельнік Польскай абарончай вайны 1939. Пасля вызвалення ў сакавіку 1941 з лагеру ваеннапалонных сакратар Беларускага камітэту самапомачы ў Берліне, з верасня 1941 — супрацоўнік Ф. Акінчыца ў Вустраўскай школе прапагандыстаў (пад Берлінам). Застаўся ў эміграцыі. Працаваў у газеце «Раніца», у 1945 годзе разам з Сяргеем Хмарам, Андрэем Чэмерам і інш. заклаў Літаратурную сустань «Баявая Ўскалось». У 1949 годзе выехаў у Канаду, жыў у Таронта. Уваходзіў у грамадскія згуртаванні беларусаў Канады, член замежнага сектару Беларускай народнай грамады. Загінуў у аўтакатастрофе ў Таронта.

## Спасылкі 
* Лявон Юрэвіч. Літаратурны рух на эміграцыі. Менск, БГА, 2002

Катэгорыя:Беларусы ў Канадзе
Катэгорыя:Баявая ўскалось
Катэгорыя:Беларускі калабарацыянізм
Катэгорыя:Беларусы ў Германіі
Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Чырвоны мост (Полацк)

**Чырвоны мост** — мост у Полацку цераз раку Палату. Па трасе праходзіць вуліца Еўфрасінні Полацкай.

Атрымаў сваю назву ў памяць пра кровапралітную бітву паміж рускімі і французскімі войскамі, якая адбылася 19—21 кастрычніка ў час Французска-рускай вайны 1812 года. У выніку баёў за адзіны мост цераз Палату, яго драўляны насціл стаў літаральна чырвоным ад крыві.

Падчас Другой сусветнай мост быў знішчаны. У 1946 годзе быў пабудаваны новы высокі драўляны мост. У 1950-х гадах на правым беразе ля маста ўсталявалі мемарыяльную мармуровую пліту ў гонар войскаў, што штурмавалі горад у 1812 годзе.

У 1975 годзе на месцы драўлянага быў пабудаваны новы жалезабетонны мост з узнаўленнем ранейшых элементаў афармлення. Перад мостам устаноўлены памятны знак з тэкстам:

Цераз гэты мост рускія войскі пад камандаваннем генерала Вітгенштэйна і атрада Пецярбургскага апалчэння пасля бязлітасных баёў 6-8/19-21/кастрычніка 1812 г. увайшлі ў горад і вызвалілі яго ад непрыяцеля, чым паклалі пачатак выгнанню напалеонаўскіх войскаў з беларускай зямлі. З таго часу ў памяць пра загінулых і разлітай крыві гэты мост стаў звацца «ЧЫРВОНЫМ»

Катэгорыя:Славутасці Полацка
Катэгорыя:Масты Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Полацка
Катэгорыя:Транспарт Полацка
Замак Бетліяр

**Бетліяр** (, часам ) - замак у гемерскім рэгіёне Славакіі, каля Рожнявы.

thumb|злева|200px|Від унутры

## Гісторыя 
Замак быў пабудаваны Штэфанам Андрашы напачатку XVIII стагоддзя на месцы рэнесанснага замка сям'і Бебекі. У 1880-1886 была праведзена перабудова замка ў стылі французскага паляўнічага замка. У замку знаходзіцца мноства калекцыя кніг, карцін і іншых прадметаў мастацтва. У парку вакол пасаджаны рэдкія віды дрэў а таксама знаходзіцца рэштка некранутага цісавага лесу.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі Славакіі
Гемер

right|thumb|Гемер

**Гемер** (, ) — гістарычная вобласць Славакіі. Цэнтр — Гемерскі град, пазней Рымаўска Собата. Размяшчаецца на тэрыторыі сучасных раёнаў Рымаўска Собата, Рожнява, Рэвуца, Брэзна.

## Геаграфія 
Гемер размяшчаецца ў Славацкім Рудагор'і, прыблізна паміж сучаснай славацка-венгерскай мяжой, гарадамі Полтар, Рожнява і Нізкімі Татрамі.

## Цэнтр 
Гемерскі камітат узнік у XII стагоддзі. Першай сталіцай была крэпасць Гемер, потым Плешывец і нарэшце Рымаўска Собата.

## Спасылкі 
* Гемерскі Град 
* Турызм у Гемеры

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Еўропы
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Славакіі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Венгрыі
Замак Бецкаў

**Бецкаў** (, ) — замак паміж Новым Местам-над-Вагам і Трэнчынам.

## Гісторыя 
Замак быў упершыню згаданы ў хроніцы XII стагоддзя. У XIII стагоддзі на месцы першапачатковага драўлянага замка быў пабудаваны каменны. У XIV-XV стагоддзях замак быў перабудаваны ўладальнікамі, сям’ёй Шцібар, адным з самых уплывовых родаў Венгрыі. У XVI стагоддзі з-за пастаяннай небяспекі турэцкіх набегаў умацаванні замка былі ўзмоцнены. У XVII стагоддзі замак страціў сваё значэнне. У 1727 годзе адбыўся пажар і замак быў пакінуты ўладальнікамі.

## Музей 
Замак і музей адкрыты ад мая да канца верасня, ад 9:00 да 18:00.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі Славакіі
Замак Будмерыцы

**Бу́дмерыцы** () — замак каля Модры. Размешчаны каля падножжа Малых Карпат, на ўсход ад горада.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 1889 годзе сям'ёй Палфі ў псеўдагатычным стылі. У 1945 годзе на падставе Дэкрэтаў Бенеша нацыяналізаваны. У наш час належыць Саюзу славацкіх пісьменнікаў. Наведванне замка ў Будмерыцах магчыма па дамоўленасці.

## Спасылкі 
* Інфармацыя пра славутасці Будмерыцаў

Катэгорыя:Замкі Славакіі
Катэгорыя:Модра
Модра

**Мо́дра** (, , ) — горад у заходняй Славакіі, размешчаны ў падножжа Малых Карпат.

## Гісторыя 
Модра ўпершыню згадваецца ў 1158 годзе як уладанне біскупа з Нітры. У 1361 становіцца каралеўскім горадам, у 1607 свабодным каралеўскім горадам. У наш час Модра знакамітая сваім віном і керамікай.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Прыхадскі касцёл
* Лютэранская кірха
* Гарадская крэпасць
* Ратуша
* Замак Будмерыцэ

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Галіцкі замак (Славакія)

**Галичский замок** () — славацкі замак у вёсцы Галіч, размешчанай у 8 км на захад ад горада Лучэнец. Замак пабудаваны ў стылі барока.

## Гісторыя 
У часы Сярэднявечча на месцы сучаснага замка стаяў замак, згаданы ўпершыню ў 1450 годзе. У канцы XV стагоддзя замак знеслі, а ў 1554 годзе на месцы старога замка сям'я Форгах пабудавала новы. У XVIII стагоддзі ён быў перабудаваны ў стылі барока.

## Спасылкі 
* Гісторыя і фотагалерэя замка

Катэгорыя:Замкі Славакіі
Голіцкі замак

**Голіцкі замак** () — замак у Голічы, ля мяжы з Чэхіяй. Размешчаны на Замацкай вуліцы.

## Гісторыя 
Першапачатковы замак узнік на мяжы XI-XII стагоддзяў, упершыню згадваецца ў 1256 годзе. У XIV стагоддзі Матуш Чак пашырыў замак. У XV стагоддзі замак быў ізноў перабудаваны. У XVI-XVII стагоддзях вакол старога замка будуецца новая сцяна з бастыёнамі. У 1736 замак стаў маёмасцю аўстрыйскай імператарскай сям’і, якая перабудоўвае яго ў стылі позняга барока. Замак быў летняй рэзідэнцыяй імператараў, у ім падоўгу жыла Марыя Тэрэзія. У 1919 годзе замак стаў маёмасцю чэхаславацкай дзяржавы. У наш час аб’ект рэстаўруецца і доступ туды абмежаваны.

## Спасылкі 
* Гісторыя замка на сайце Голіча

Катэгорыя:Замкі Славакіі
Катэгорыя:Трнаўскі край
Чахціцкі замак

right|thumb|200px|Руіны замка

**Чахціцкі замак** (, , ), разваліны замка ў Чахціцах, заходняя Славакія. Размешчаны на ўзгорку 375 м. над узроўнем мора. Знакаміты дзякуючы сумна вядомай «Чахціцкай пані» — Елізавеце Батары.

## Месцазнаходжанне 
Паміж Вішнёвым і Чахціцамі: 

## Гісторыя 
Узнік у першай палове XIII стагоддзя як каралеўская вартаўнічая крэпасць на заходніх межах. У 1273 замак пашкоджаны падчас аблогі чэшскім каралём Пржэмыслам Отакарам II. Першымі ўладальнікамі была дваранская сям'я Гунт-Познан славацкага паходжання. У 1392 уладальнікам стаў Сцібар са Сцібажыцаў, з 1569 уладальнікамі стала сям'я Надашдзь. У 1708 замак узялі куруцы Ферэнца Ракацы і разбурылі яго. З тых часоў замак у развалінах.

## Галерэя 

Выява: Slovakia_Cachtice_hrad_vyhlad2.JPG
Выява: Slovakia_Cachtice_hrad_1.JPG
Выява: Slovakia_Cachtice_hrad_2.JPG
Выява: Čachtický hrad.jpg
Выява: Slovakia_Cachtice_hrad_koleso.JPG
Выява: Slovakia_Cachtice_hrad_popisna_tabula.JPG
Выява: Slovakia_Cachtice_hrad_vyhlad1.JPG
Выява: Rek00b.jpg
Выява: Cachtice_rek01.jpg
Выява: Cachtice_rek02.jpg
Выява: Cachtice_rek03.jpg
Выява: Cachtice_rek04.jpg

Катэгорыя:Замкі Славакіі