Крупскія герба «Корчак»

**Крупскія герба «Корчак»** — нашчадкі белзскага ваяводы Ежы Крупскага.

Паводле Яна Длугаша, продкі Крупскіх — Корчакі (), супольнасць родаў-карыстальнікаў герба «Корчак», русіны (). Першы вядомы продак Крупскіх герба Корчак — русін Ежы Крупскі (1472—1548).

Прозвішча паходзіць ад радавога маёнтка Крупэ, паводле крыніц латынню і польскай — «de Crupe» (то-бок "*з Крупэ*"), як напрыклад Іван з Крупэ — «Johannis de Crupe» (да XIV ст.). У XV ст. у тэкстах на польскай з’яўляецца сучасная форма прозвішча -- на польскай *Jan Krupski (Krupskij)*. Ужо на латыні тэкст 1534 года змяшчае «Crupsky» (Акт надзела зямлі Крупскага Ераніма), у 1550 — «Crupski» (Акт заканчэння вучобы ў Кракаўскім універсітэце Крупскага Валерыя).

Пазней называліся Домам Крупскіх ().

## Род валодаў нерухомасцю 
* Маёнтак Навасёлкі Ігуменскага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі,
* Маёнтак Кавярляны Мінскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага до 1742 г. (пасля 1742 г. — маёнтак Шоломецы Рэчыцкага павета),
* Крупэ (Krupe), Орхово (Orchowo), Собебор (Sobiebor), Стральцу (Strzelce), Дубна (Dubnę), Гацы (Gaci, Gać), Белобожница (Białóbożnica), Ястрабли (Jastrabli), Киселина (Kisielina), Осовки (Osówki), Лихановки (Łychanowki), Устилуг (Uściług), Людзин (Ludzin), Ометынец (Ometyniec), Усвят (Uświacie), Узблочя (Uzbłocia), Крупы Крупеніна (Krupie Krupienina), Чашичи (Czaszyc), Крупы Шыловіч (Krup Szylowicz), Пилонэк (Pilonek), Бялынычи (Białynicz), Бабинычи (Babnina), Хізы (Chizy), маёнтак Станішек ()
і інш..
; Род засноўваў царквы:
* У 1507 г. — каталіцкі храм «Маці Божай Суцяшэння» (належыць Ордэну Братоў Меншых Капуцынаў) у горадзе Орхувек (каля Влодава) Крупскі Ежы і Крысціна.
* У 1727 г. — каталіцкі манастыр з храмам Ордэна Дамініканцаў у г. Гродна Крупскі Станіслаў (фінансаваў 1283 злотых і 10 грошаў па Акту № 6986)
і інш..

## Род ў часы Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай 
 пана валынскага Ераніма Крупскага 1576 г.]]

Род Крупскі быў унесены ў Гербоўнік Рэчы Паспалітай, пасля 1413 года Уніі Вялікага Княства Літоўскага з Польшчай.

У Рэестры Войска Запарожскага 1649 года 16 кас. пры каралю Яну II Казіміры і шляхетныя гетмане Багданам Хмяльніцкім у казацтва запісаны паны шляхцічы:
* Крупскі Васіль (Канеўскі полк) у сотні з Іванам Богуна,
* Крупскі Алекса (Кропівнянскій полк),
* Крупскі Лявонцій (полк Навіцкага) харунжага пры шляхетныя гетмане Іване Мазепе (1697).
* Крупскі — казак Веніцкай сотні Кальніцкага полка (Рэестр Запарожскага войска 1649 г.).
* Крупскі Тіміш (Цімафей) — казак Батуринскага курэня (Рэестр Запарожскага войска 1756 г.).

;Іншыя персоны гэтага перыяду:
# Крупская Сафія (з зямлі Холмшчыны) — панна баярыня замка г. Луцк (1528 г.), і яе сястра Крупская Кацярына жонка князя Богдана Тура з роду Свірскі (1512 г.);
# Крупскі Георгій — ротмістр, кіраўнік 162 вершнікамі (1503 г.), шляхціч Падолля;
# Крупскі Іван — войт в Смаленскам ваяводстве (4 красавіка 1690 г.);
# Крупскі Іаахім-Стэфан (з Віцебскага ваяводства) — электор (выбаршчык) караля Уладзіслава IV (1595—1648);
# Крупскі Давыд — шляхціч Віцебскага ваяводства (акты 1638—1641 гг.);
# Крупскі Христофер (з Руськага ваяводства) — электор (выбаршчык) караля Уладзіслава IV (1595—1648);
# Андрэй Курбскі — насіў прозвішча **Крупскі** (Krupski) герба Леварт ў Вялікім Княстве Літоўскім правінцыі Рэчы Паспалітай;
# Крупскі Бернардус — манах францысканец, каталіцкі святар, багаслоў, аўтар кнігі «Аб’ява Нябесных Тайн святой Брыгіты» (1698 г.);
# Крупскі Станіслаў-Ёсафат — ландвойт горада Гродна, падчашы горада Старадуб (1727 г.);
# Крупскі Апанас — уладальнік маёнтка Кавярляны (да 1742 г.);
# Крупскі Андрэй — грэка-каталіцкі місіянер манахаў святога Васіля Вялікага атрымаў Грамату на службу ў Белую Русь Вялікага Княства Літоўскага (цяпер — Беларусь) 13 мая 1786 года ад біскупа Львоўскага, Галіцкага і Камянецкага Пятра Белянскага (цяпер ва Украіне);
# Крупскі Ян — чашнік горада Ашмяны, прывілей (грамата караля, канфірмацыі 17.04.1763 г.);
# Крупскі Міхаіл — суддзя горада Мінска (1817 г.)
і інш..

## Род ў часы Расійскай Імперыі 
, 1900 г.]]
, 1903 г.]]
, 1906 г.]]
Род прызнаны ў расійскім дваранстве па Магілёўскай губерні 16 сакавіка 1799 г. і 12 лістапада 1811 г. як «старажытны высакародны дваранскі род», з унясеннем у 6 частку Дваранскай Радаводнай Кнігі. Даволі значная частка роду не была зацверджана ў расійскім дваранстве і запісаная ў «падатныя» саслоўя. Іншыя галіны радаслоўнага дрэва ўнесены ў Дваранскія Радаводныя Кнігі Мінскай, Віцебскай, Віленскай, Ковенскай, Падольскай і Кіеўскай губерні. Былі прадстаўнікі роду і ў Аўстра-Венгерскай імперыі.

; Веравызнанне: у родзе Крупскі было Грэка-каталіцкія (уніяты), Рымска-каталіцкія і Праваслаўнае (артадоксы). У Расійскай імперыі пасля рэпрэсій да уніяцкім веравызнанні некаторыя сталі праваслаўнымі святарамі і вернікамі. Але ў многіх краінах свету да гэтага часу нашчадкі роду вызнаюць Каталіцтва. У следстве ўплыву пратэстантызму і атэізму ў апошні гістарычны перыяд з’явіліся некаторыя прадстаўнікі роду вызнаюць пратэстантызм або зусім не практыкуюць Хрысціянства.

;Персоны гэтага перыяду:
# Крупскі Баніфацый Урбановіч — расійскі дваранін, паляк, рыма-каталік, удзельнік польскага паўстання 1863 года супраць Расійскай імперыі за аднаўленне Рэчы Паспалітай у межах 1772 года;
# Крупскі Кірыл Кірылавіч — ваенны капелан, протаіерэй, святар Рускай Праваслаўнай Царквы з 24.02.1842 г., адзін з найстарэйшых законнікаў Ваеннага Ведамствы Расійскай імперыі, скончыў Пецярбургскую Духоўную Акадэмію ў 1837 г. і стаў першым магістрам багаслоўя (тэалогіі), заняў кафедру філасофіі ў той жа Акадэміі (01.09.1837 г.), больш за пяцьдзясят гадоў у пасады настаўніка Закона Божага кавалерыйскіх юнкераў Мікалаеўскай Акадэміі Генеральнага штаба (пазней — Мікалаеўскае кавалерыйскай Вучылішча) і Школы гвардзейскіх падпрапаршчыка (8 мая 1896 г.см.);
# Адкрывальнік радовішчы золата, кіраўнік Салаірскага Рудніка на Алтаі Крупскі Андрэй Антонавіч (1854—1895);
# Крупскі Н. Я. — епархіяльны назіральнік Царкоўна-прыходскіх школ і Школ граматы у данскіх казакоў пры кансісторыі Рускай Праваслаўнай Царквы ў г. Новачаркаск, калежскі сакратар (1901—1903 гг.);
# Кавалеры Ваеннага ордэна святога Георгія за руска-японскую вайну 1904—1905 гг. (Для хрысціян): Крупскі Аляксандр (№ 3669 2 ст., № 16976 3 ст., № 115932 4 ст.);, Крупскі Бенедыкт (№ 107435 4 ст.); Крупскі Вацлаў (№ 133465 4 ст.); Крупскі Максім (№ 159066 4 ст.); Крупскі Тамаш (№ 100881 4 ст.).

## Род ў часы СССР 
* 765 носьбітаў прозвішча «Крупскі» і 7 чалавек прозвішча «Крупская» загінулі на ваеннай службе ў дзеючай арміі ў перыяд Другой сусветнай вайны (1939 −1945 гг.).
* 70 носьбітаў прозвішча «Крупскі» і 20 чалавек прозвішча «Крупская» былі рэпрэсаваныя камуністычным рэжымам, і ў наступстве рэабілітаваныя (пасмяротна).

;Персоны гэтага перыяду:
# Крупскі Раман — польскі афіцэр, рэпрэсаваных у Катыні НКВД СССР (сакавік-май 1940 г.);
# Крупскі — адзін з кіраўнікоў антыбальшавіцкага паўстання ў лістападзе 1918 г. у Вяліскам ўездзе Заходняй вобласці (Камуны).

## Формы прозвішчы 
У мужчынскім родзе ў беларускай мове — «Крупскі», у польскай — «Krupski», у рускай — «Крупский», ва украінскім — «Крупський». Жаночага роду пішацца з канчаткам «-ая» (Крупская). Пры чым у англамоўных краінах (у эміграцыі) прозвішча не пішуць у жаночым родзе, а запісваюць аднолькава для мужчын і жанчын — «Krupski».

## Геаграфія 
; Жывуць сучасныя прадстаўнікі роду (больш за 2000 нашчадкаў): большая частка ў Беларусі, Украіне, Польшчы, Расійскай Федэрацыі, Літве; пазней, меншая частка ў эміграцыі — Латвіі, Эстоніі, Вялікабрытаніі, Ірландыі, Германіі, Швецыі, Швейцарыі, Францыі, Італіі, ЗША (запісаныя першыя Крупскі эмігранты з Еўропы ў 1880 годзе), Канадзе, Аўстраліі, Малдове, Таджыкістане, Узбекістане, Казахстане, Грузіі, Ізраілі.

## Вядомыя прадстаўнікі прозвішча 
* Надзея Крупская;
* Крупскі Аляксандр — член Украінскай Цэнтральнай Рады УНР 2-га і 3-га складу (1917—1918 г.);
* Герой Савецкага Саюза Крупскі Павел Піліпавіч (18.2.1924-4.11.1943);
* Герой Савецкага Саюза (№ 897) Крупскі Віктар Іосіфавіч (21.12.1921-2000), лётчык-знішчальнік, палкоўнік ВПС СССР, абіраўся ў дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР.
* Інжынер-контрадмірал ВМФ СССР Крупскі Міхаіл Аляксандравіч (1902—1975).
* Дырэктар Упраўлення па пытаннях ветэранаў і рэпрэсаваных асоб Польшчы Крупскі Януш (09.05.1951-10.04.2010).
* Вучоны хімік-тэхнолаг, прафесар, вынаходнік, стацкі саветнік, аўтар навуковых публікацый Крупскі Аляксандр Кірылавіч (1845—1911).
* Лекар (доктар) ветэрынарыі, дацэнт і прафесар Цюрыхскага ўніверсітэта (Швейцарыя) — Крупскі Антон Станіслававіч (Schleinikon кантон Цюрых 1889/07/27 — 1948/12/03 Цюрых);
* Навагродскі ваявода (чэрвень 1921 — кастрычнік 1921 гг.) II Рэчы Паспалітай 1919—1939 гг. Крупскі Чэслаў;
* брыгадны генерал, начальнік контрразведкі, следчы органаў бяспекі, кіраўнік Галоўнага Інспектарата Міністэрства Унутраных Спраў Польшчы — Крупскі Мікалай (1919/09/25 Пялики ў Польшчы);
* Футбаліст (Arka Gdyni), брамнік экстра-класа, трэнер — Крупскі Яраслаў (1969/07/07 г.н. Вейгерова ў Польшчы);
* Баскетбалістка, пісьменніца для дзяцей і моладзі, сцэнарыстка і аўтар дыялогаў ў серыялах — Крупская Беата (1970/01/23 г.н. Ольштын ў Польшчы);
* лёгкаатлет СССР Крупскі Аляксандр Канстанцінавіч;
* Гісторык літаратуры і тэатра, літаратурны крытык, бібліёграф, шматгадовы дырэктар Ягелонскага Бібліятэкі названы «бацькам бібліяграфіі польскай» Крупскі (J. **Krupski**) — псеўданім у «Karol Jozef Teofil Estreicher» (1827/10/22 г.н. Кракаў — 1908/09/30 г.см. Кракаў)
і інш..

## Крыніцы 
## Літаратура 
* «Перапіс войска Вялікага княства Літоускага 1528 года», г. Мінск, 2003 г.
* том I—XXXIX, «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1865—1915. (руск.)
* выпуск 1-31, «Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные», Созонов, Дм. Ив. Довгялло, губернская типо-литография, г. Витебск, 1871—1903. (руск.)
* стр. 25, «Смоленская шляхта», под редакцией Б. Г. Федорова, том II, издательство «Русское экономическое общество», 2006 г. (руск.)
* str. 123—156, S. Dumin, S. Górzyński. Spis szlachty wylegitymowanej w guberniach grodzieńskiej, mińskiej, mohylewskiej, smoleńskiej i witebskiej. — Warzsawa: DiG, 1993 r. (стр. 123—156, С. Думин, С. Гуржинский. Список дворянства, утвержденного в Витебской, Гродненской, Минской, Могилевской и Смоленской губерниях. — Варшава: DiG, 1993 г.) (польск.)
* «Ogrod krolewski», Paprocki Bartlomiej, D. Siedlczanski, Praga, 1599 r. (польск.)
* «Poczet herbow szlachty Korony Polskiey y Wielkiego Xiestwa Litewskiego: gniazdo y perspektywa staroswieckiey cnoty», Potocki Waclaw, Kraków, 1696. (польск.)
* str.222, t.1, «Urzednicy Wielkiego księstwa Litewskiego (Spisy)», Warszawa-2001; t.1 «Wojewodstwo Wilenskie. XIV—XVIII wiek», pod red. A. Rachuby; t.4, Warszawa-2003; «Ziemia Smolenska i wojewodstwo Smolenskie XIV—XVI wiek»). (польск.)
* Herbarz Wołyński — opracowanie: Towarzystwo «Pro Archivo», Kraków (Krupski 1866—1909, Krupski 1839-64, Krupski 1802-48) (польск.)
* str. 58-59, «Herbarz szlachty prowincyi Witebskiej», wydanie Herolda Polskiego, w Krakowie, 1899 r. (польск.)
* str. 93, tom IX, «Herbarz Polski», Kaspra Niesieckiego S.J., w Lipsku, 1842 r. (польск.)
* str. 223—227, str. 396, tom 5, «Herbarz Polski», Kaspra Niesieckiego S.J., w Lipsku, 1840 r. (польск.)
* str. 349—351, tom XII, cz. 1, «Herbarz Polski», Adam Boniecki, Warszawa, 1908 r. (польск.)
* str. 189, «Spis nazwisk shlachty Polskiey», Jerzy Sewer Hr. Dunin-Borkowski, Lwow, 1887 r. (польск.)
* str. 240, «Zbior nazwisk szlachty», P.N. Małachowski, Lublin, 1803 r. (польск.)
* str. 177—182, tom 1, «Herby szlachty Polskiej», Zbigniew Leshchyc, w Poznaniu, MCMVIII r. (польск.)
* str. 53, cz. 1, «Wiadomość o kleynocie szlacheckim oraz herbach domów szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Xięstwie Litewskim», E.A. Hr. Kuropatnicki, Warszawa, 1789 r. (польск.)
* str. 194—230, t.1, «Monografie historyczno-genealogiczne niektórych rodzin polskich», S.K. Kossakowski, Warszawa, 1859 r. (польск.)
* str. 376—387, t.1, «Herbarz wielu domow Korony Polskiey y W. X. Litewskiego», Stanislaw Jozef (A Duneburg) Duńczewski, «Zamoicii in Collegio Universitatis», z drukarni B. Jana Kantego (Kraków), (Menfis) 1756 r. (польск.)
* Brzezina Winiarski A. Herby Szlachty Rzeczypospolitej. — Warszawa, 2006. (польск.)
* Znamierowski A. Herbarz rodowy. — Warszawa, 2004. (польск.)
* Dworzaczek Wlodzimierz, «Genealogia», Warszawa, 1959 r. (польск.)

Катэгорыя:Прозвішчы паводле алфавіта