open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міхал Ачапоўскі

**Міхал Ачапоўскі** (, маёнтак Пацейкі на Наваградчыне — , Варшава) — беларуска-польскі аграном і эканаміст, прафесар Віленскага універсітэта. Прадстаўнік класічнай школы эканамічнай думкі.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Слуцкай гімназіі, пасля чаго паступіў у Віленскі універсітэт. 27 ліпеня 1810 года Міхал Ачапоўскі атрымаў ступень кандыдата філасофіі, а ў 1812 годзе — доктара філасофіі на матэматычным факультэце.

## Навуковая і практычная дзейнасць 
Пасля атрымання навуковай ступені Міхал Ачапоўскі працаваў аканомам у абшарніка Рэне на Жмудзі. Ён карыстаўся інавацыйнымі на той час агранамічнымі дасягненнямі, дзякуючы чаму вывеў давераныя яму гаспадаркі на перадавы ўзровень. Да таго ж Ачапоўскі друкаваў асветніцкія працы ў «Віленскім дзённіку», папулярным культурна-навуковым часопісе таго часу. У 1819 годзе вучоны выдаў сваю першую сур'ёзную працу па аграноміі, «Асновы сельскагаспадарчай хіміі», у Вільні на польскай мове.

У 1819—1822 годзе Ачапоўскі здзейсніў навуковую вандроўку па краінах Еўропы. Ён наведаў Германію, Галандыю, Францыю, Англію і іншыя краіны, сустракаўся з Альбрэхтам Таерам, прафесарам Берлінскага ўніверсітэта. Пад патранажам Таера на працягу году Ачапоўскі вывучаў вопыт аграрнай навукі і практыкі ў Германіі.

З 1822 года прафесар Ачапоўскі ўзначальвае кафедру сельскай гаспадаркі у Віленскім універсітэце. У 1823 годзе ён абраны Сапраўдным Сябрам Імператарскага Маскоўскага Таварыства сельскай гаспадаркі, у 1824 годзе — Сапраўдны Сябар Імператарскага вольнага эканамічнага таварыства.

Пасля закрыцця Віленскага ўніверсітэта ў 1831 годзе Ачапоўскі пераязджае ў Польшчу. Там у 1835 годзе ён робіцца дырэктарам Марыямпальскага інстытута сельскай гаспадаркі, атрымоўвае прызнанне як у Польшчы, так і за яе межамі.

## Працы 
Найбольш вядомыя навуковыя працы: «Асновы сельскагаспадарчай хіміі», «Асновы аграноміі — навукі аб глебах», двухтомная праца «Аб спосабе гаспадарання ў паўночным клімаце» (2 тамы), а таксама галоўная праца жыцця — «Сельская гаспадарка, якая ўключае ў сябе ўсе галіны земляробства» у 12 тамах.

## Літаратура 
* *Радзюк А.* Ля вытокаў аграрнай навукі ў Беларусі і Літве: жыццё і дзейнасць Міхала Ачапоўскага / А. Р. Радзюк, В. У. Галубовіч // XV международная научно-практическая конференция «Современные технологии сельскохозяйственного производства» : материалы конференции (Гродно, 27 апреля, 18 мая 2012 года) : в двух частях / Учреждение образования «Гродненский государственный аграрный университет». — Гродно : ГГАУ, 2012. — Часть 2 : Экономика, бухгалтерский учет, технология хранения и переработки, общественные науки. — С. 418—419.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Катэгорыя:Эканамісты Польшчы
Катэгорыя:Вучоныя Расійскай імперыі
Катэгорыя:Постаці польскай аграноміі
Катэгорыя:Выпускнікі Слуцкай гімназіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта
Дворышча (Мінск, усходняя)

**Дво́рышча** — колішняя вёска на левым беразе ракі Свіслач, з 1967 года ў складзе Мінска.

## Гісторыя 
У 1897 годзе засценак Дворышча Сеніцкай воласці, 20 двароў, 120 жыхароў, у маёнтку Дворышча 1 двор, 34 жыхары. У 1917 годзе вёска ў Сеніцкай воласці Мінскага павета: 19 двароў, 138 жыхароў; побач засценак Дворышча (23 жыхары), хутар Дворышча Гарбуза (15 жыхароў), пазней зліліся ў адну вёску. З 1924 года ў Навадворскім сельсавеце Самахвалавіцкага раёна, з 1931 года ў адміністрацыйным падпарадкаванні Менскага гарсавета, з 1934 года ў Менскім раёне. У 1967 годзе ўключаная ў межы горада Мінска.

Забудова вёскі захавалася, месціцца на вуліцы Дворышчы.

Працяг гэтай вуліцы ўключае і тэрыторыю ранейшай вёскі Бугрымаўка.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска
Полацкі каледж

**Полацкі каледж** — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў г. Полацк Віцебскай вобласці. Філіял Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава. Размешчаны па адрасе вул. Еўфрасінні Полацкай, 26.

## Гісторыя 
У кастрычніку 1872 г. адкрылася **Полацкая настаўніцкая семінарыя**, першым дырэктарам стаў Юльян Фаміч Крачкоўскі. 22 ліпеня 1875 г. адбыўся першы выпуск настаўнікаў пачатковых класаў для сельскіх школ. У 1912 г. настаўніцкай семінарыі прысвоена імя расійскага палкаводца Якава Кульнева.

## Будынак 
Будынак Полацкай настаўніцкай семінарыі быў перабудаваны з былой паўразбуранай манастырскай пабудовы. Аўтарам праекта будынка і дамовай царквы быў Іван Іванавіч Лявіцкі.

## Спецыяльнасці 
* Музычная адукацыя
* Турызм і гасціннасць
* Дашкольная адукацыя
* Замежная мова
* Пачатковая адукацыя

## Дырэктары 
* з 1872 — Юльян Фаміч Крачкоўскі
* 1878—1885 гг. — Аляксей Віктаравіч Бялецкі
* 1885—1905 гг. — Яўграф Іванавіч Смірноў
* з 1905 гг. — Клаўдзій Іванавіч Ціхаміраў
…
* 1946—1949 гг. — Лука Яфрэмавіч Сакалоўскі
* 1949—1960 гг. — Макар Фёдаравіч Макаранка
* 1960—1962 гг. — Зінаіда Васілеўна Арцёменка
* 1962—1978 гг. — Пётр Купрыянавіч Пацей
* 1978—1998 гг. — Генадзь Пятровіч Найдзёнак
* з 1998 г. — Таццяна Генадзеўна Палушкіна

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Вуліца Еўфрасінні Полацкай (Полацк)
Катэгорыя:Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава

Катэгорыя:1879 год у Беларусі
Dziennik Wileński

**«Dziennik Wileński»** (бел.: «*Віленскі дзённік»*) — літаратурна-мастацкі і навукова-папулярны часопіс. Выходзіў у 1805–1806 і 1815-1830 гады на польскай мове ў Вільні.

## Апісанне 
Спачатку часопіс выдаваў Віленскі ўніверсітэт. У 1815—1818 годзе рэдактарам «Віленскага дзённіка» быў Казімір Контрым, вядомы польскі літаратар і публіцыст, адзін з заснавальнікаў асветніцкай суполкі Таварыства шубраўцаў.

У 1818—1821 гадах часопіс выдавала Віленскае таварыства друкароў, а ў 1822—1830 гадах «Віленскі дзённік» друкаваў у сваёй прыватнай друкарні Антон Марціноўскі, ён жа быў рэдактарам часопіса. Агулам выйшла 64 нумары «Дзённіка».

У розныя гады над часопісам працавалі філолаг Готфрыд Эрнст Гродэк, прыродазнавец і навуковец Станіслаў Баніфацы Юндзіл. У часопісе друкаваліся прафесар медыцыны Андрэй Матушэвіч, эканаміст і аграном Міхал Ачапоўскі, мастак і філосаф Мікола Длускі, гісторык Міхал Балінскі ды іншыя.

## Літаратура 
* Aldona Prašmantaitė. Dziennik Wileński (1805–1830) kaip mokslo istorijos šaltinis, Iš Lietuvos istorijos tyrinėjimų / Jaunųjų istorikų darbai, kn. 7, Vilnius, 1991, p. 51–57.
* Žurnalistikos enciklopedija. – Vilnius: Pradai, 1997. – 115 psl.

Катэгорыя:Часопісы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Часопісы на польскай мове
Свінарый пальцавы

**Свінарый пальцавы** (, сінонімы — *Panicum dactylon*, *Capriola dactylon*) — травяністая расліна; від роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 15-50 см. Мае тоўстыя доўгія далікатныя карэнішчы, ляжачыя ўзыходзячыя сцёблы з вузкім жорсткім лісцем.

## Распаўсюджанне 
Радзіма — паўднёвая Еўропа, паўночная Афрыка, Азія і Аўстралія.

## Прымяненне 
### Кармавая расліна 
Святлалюбная солестойкая і засухаўстойлівая расліна. У пустынных і паўпустынных зонах, у прыватнасці, у зоне авечкагадоўлі, выкарыстоўваецца як кармавая расліна.

### Лекавая расліна 
Карэнішчы з каранямі выкарыстоўваюцца ў народнай медыцыне розных краін. Мае мачагоннае, слабільнае, слабое гіпатэнзіўнае дзеянне. Экстракты расліны ў даследаваннях прадэманстравалі выяўленыя болесуцішальныя і супрацьзапаленчыя ўласцівасці.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* FAO factsheet: *Cynodon dactylon* 

Катэгорыя:Метлюжковыя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1805 годзе
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Галавыя кляшчы

**Галавыя кляшчы** (*Eriophyoidea*) — надсямейства кляшчоў з атрада Trombidiformes. Больш за 4200 відаў.

## Апісанне 
Мікраскапічнага памеру кляшчы (0,1—0,3 мм), форма цела чэрвепадобная або верацянопадобная. Усе постэмбрыянальныя стадыі маюць толькі 4 нагі (дзве заднія пары редукаваны). Уключае расліннаедных прадстаўнікоў, у тым ліку небяспечных шкоднікаў лясных і культурных раслін (Eriophyes pyri, Eriophyes mali, Acalitus phloeocoptes, Eriophyes vitis і іншыя клешчы). Уключае драбнейшага ў свеце прадстаўніка ўсяго класа павукападобных: від *Abacarus hystrix* (адзін з самых дробных відаў тыпу членістаногія ў цэлым) — іх даўжыня ад 0,125 да 0,250 мм.

## Класіфікацыя 
У надсямейства ўключаюць больш за 360 родаў і 4200 відаў. Група была ўпершыню вылучана ў 1898 годзе аўстрыйскім акаролагам Альфрэдам Налепам.

## Класіфікацыя 
* Eriophyidae
* Phytoptidae
* Diptilomiopidae
Найстаражытныя прадстаўнікі, вядомыя з бурштыну трыясавага перыяду:  *Ampezzoa* і  *Triasacarus*.

## Літаратура 
* Четвериков Ф. Е. Четырехногие клещи (Acari, Eriophyoidea) с Осоковых (сем. Cyperaceae L.) Европейской части России и сопредельных территорий. Автореф. дисс. на соиск. степ. канд. биол. наук. — СПб., 2008—237 с.
* Manson, D. C. M. Eriophyoidea except Eriophyinae (Arachnida: Acari). — Wellington, New Zealand: DSIR, 1984. — 144 с. — (Fauna of New Zealand — Number 4). — ISBN 0-477-06745-X.
* Manson, D. C. M. Eriophyinae (Arachnida: Acari: Eriophyoidea). — Wellington, New Zealand: DSIR, 1984. — 128 с. — (Fauna of New Zealand — Number 5). — ISBN 0-477-06746-8.

## Спасылкі 
* Biolib.cz .
* Fauna Europaea  .
* Четырехногие клещи (Acari: Tetrapodili) на осоковых (Cyperaceae) окрестностей г. Днепропетровска. zoology.dp.ua
Quercus brantii

**Quercus brantii**  — адзін з відаў дуба.

## Арэал 
Расце ў Заходняй Азіі, уключаючы Іран, Ірак, Сірыю і Турцыю.

## Значэнне 
*Quercus brantii* займае больш за 50 % лясоў Загросскага ляснога раёна і з’яўляецца самым важным відам дрэў Загроса ў Іране.

Іранцы выкарыстоўваюць насенне ў народнай медыцыне. Іншыя карысныя прадукты, якія атрымліваюцца з дубоў — гэта дровы, вугаль і драўніна.

## Спасылкі 
* Quercus brantii in Encyclopaedia of Life

Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Дуб
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў XIX стагоддзі
Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Астравец)

**Касцёл Узвіжання Святога Крыжа** — каталіцкі храм у г. Астравец Гродзенскай вобласці.

## Гісторыя 
Пабудаваны цераз дарогу ад каталіцкіх могілак ў 1910—1911 гг. з цэглы на парафіяльныя сродкі. Узняты на высокі цокаль, выкладзены магутнымі вапняковымі квадрамі. Да адкрыцця ў 1994 г. выкарыстоўваўся як гандлёвы склад.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры неараманскага стылю. У аснове аб’ёмна-прасторавага вырашэння — 3-нефавая 2-вежавая базіліка з трансептам і 5-граннай апсідай з сакрысціямі. Галоўны фасад фланкіраваны 2-яруснымі чацверыковымі вежамі (шатровыя завяршэнні не захаваліся); аб’ём нартэкса на ўсю шырыню запоўнены магутным перспектыўным парталам і акном-ружай над ім. У прасценках высокіх арачных нефавых вокнаў-трыфорыумаў ступеньчатыя контрфорсы. Спічасты сілуэт ствараюць 2-схільныя шчыты тарцовых фасадаў. У адпаведнасці са стылем у аснову ўсіх праёмаў пакладзена форма паўцыркульнай аркі. Сцены крапаваны аркатурнымі паясамі, нішамі-экседрамі, апяразаны прафіляванымі карнізамі.

Прастора інтэр’ера 2 радамі слупоў расчлянёна на нефы, перакрытыя цыліндрычнымі скляпеннямі. Над уваходам — галерэя хораў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Касцёлы Астравецкага раёна
Катэгорыя:Астравец
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў неараманскім стылі
Катэгорыя:1911 год у Беларусі
Калочча

**Кало́чча** — возера ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Прыпяць, за 15 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Мазыр, прыкладна за 0,45 км на паўночны ўсход ад вёскі Стрэльск.

Плошча паверхні возера 0,16 км². Даўжыня 1,5 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 3,18 км. Катлавіна возера старычнага тыпу, на левабярэжнай пойме Прыпяці. Схілы катлавіны спадзістыя, пясчаныя, вышынёй да 5 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пясчаныя, высокія.

## Літаратура 
*  — С. 452.

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Гомельской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Мазырскага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Аглана

**А́глана** (, традыцыйная беларуская назва **Аглонь**, **Аглона**) — пасёлак у Латвіі ў рэгіёне Латгалія, адміністрацыйны цэнтр Агланскага краю. Знакаміты барочным каталіцкім храмам, першапачаткова дамініканскім, які мае статус *базілікі меншай*. Размешчаны на возеры Цырышы. Насельніцтва на 2015 год — 964 чалавекі. Знаходзіцца за 234 км ад Рыгі, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Аглана (лінія Рэзэкнэ — Даўгаўпілс). Аўтамабільныя дарогі на Дагду, Краславу, Мадану.

## Гісторыя 
### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім 
Упершыню Аглонь упамінаецца ў XVII стагоддзі. У 1694 годзе Юстына Шастовіцкая (з Сяліцкіх) фундавала тут кляштар дамініканцаў. У 1700 годзе ў вёсцы збудавалі першы драўляны касцёл (асвечаны ў 10 верасня 1751 года, згарэў у 1766 годзе). У 1768—1789 гадах на месцы драўлянага збудавалі новы мураваны касцёл.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе Аглонь апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Дзвінскім павеце Віцебскай губерні. У 1860 годзе каля мястэчка адкрылася чыгуначная станцыя Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1918 годзе Аглонь занялі войскі Германскай імперыі.

### Найноўшы час 
1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі Аглонь увайшла ў склад Беларускай ССР. У 1920 годзе бальшавікі перадалі мястэчка Латвіі.

У 1980 годзе Папа Рымскі Ян Павел II надаў касцёлу ў Аглане статус малой базілікі. 8 верасня 1993 года ён наведаў пасёлак.

## Насельніцтва 
* **XX стагоддзе**: 2000 год — 2655 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2015 год — 964 чал.

## Славутасці 
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар дамініканцаў (1768—1789)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Лін Рэдгрэйв

**Лін Рэдгрэйв** (; 8 сакавіка 1943 — 2 чэрвеня 2010) — брытанская актрыса з акцёрскай дынастыі Рэдгрэйв. Уладальніца двух прэмій «Залаты глобус», а таксама двойчы намінантка на прэмію Амерыканскай кінаакадэміі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Актрысы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Незалежны дух»
Катэгорыя:Памерлі ад раку малочнай залозы
Рэдгрэйв

**Рэдгрэйв** () — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ванеса Рэдгрэйв, брытанская актрыса.
* Лін Рэдгрэйв, брытанская актрыса.
* Майкл Рэдгрэйв
Ікра ў кулінарыі

**Ікра** — у кулінарыі назва некалькіх халодных страў (закусак), якія вырабляюцца з рыбінай ікры або ікры малюскаў.

## Чырвоная ікра 
ы з ікрой]]
Чырвоная ікра — салёная, змяшаная з алеем і антысептыкамі ікра ласосевых рыб. Змяшчае вялікую колькасць бялкоў і лецыціну, вітаміны А, D і некаторыя іншыя.

## Чорная ікра 
Чорная ікра — спецыяльна прыгатаваная страва з салёнай ікры асятровых рыб. У цяперашні час лічыцца дэлікатэсам. Па спосабе апрацоўкі вылучаюць крупчастую ікру (ікрынкі лёгка падзяляюцца адна ад адной, выкарыстоўваецца адборная спелая ікра), паюсную ікру (пюрэ з тлустых сартоў сяўругі, часам у сумесі з асятровай), ястычную ікру (з горшай часткі ўлову, засальваецца прама ў плёнцы — ястыку). У чорнай ікры змяшчаецца поўны набор амінакіслот, у тым ліку глутамінавая і аспарагінавая, лізін, серын, лейцын; мінералы, калій, магній, фосфар і жалеза, а таксама нямала вітамінаў.

## Крупчастая і паюсная 
Як чорная, так і чырвоная ікра могуць адрознівацца па спосабам прыгатавання:
* **Крупчастая ікра**.
* '***. Чырвоная паюсная ікра называецца таксама ***'.

## Ікра мінтая 
Ікра мінтая — салёная ікра рыбы мінтай. Яна змяшчае шмат бялкоў, вітамінаў A, B, B, B, B, C, E, PP, жалеза, калій, кальцый, магній, малібдэн, фтор.

## Ікра лятучай рыбы 
Адзін з інгрэдыентаў сушы.

## Сінтэтычная ікра 
Сінтэтычная ікра — сурагатны прадукт, які імітуе па смаку і выгляду рыбную ікру, у большасці сваім — ласосевых і асятровых рыб. У яе склад першапачаткова ўваходзілі такія кампаненты, як харчовы жэлацін, бялок курыных яек, харчовы фарбавальнік, соль і араматызатар з сельдзевых рыб.

## Ікра слімакоў 
Ікра слімакоў — дэлікатэс французскай кухні.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рыбныя стравы
Катэгорыя:Закускі
Тайтаа

**Тайтаа** () — паўвостраў на заходнім узбярэжжы Паўднёвай Амерыкі, у складзе Чылі.

Даўжыня складае 124 км, шырыня — 115 км. Максімальная вышыня — 1372 м. Паўвостраў прыціскаецца да Патагонскіх Анд вузкім нізінным перашыйкам . З поўдня абмываецца залівам Пеньяс. Фіёрд даўжынёй 16 км, у які спускаецца ледавік Сан-Рафаэль, аддзяляе Тайтаа ад мацерыка.

Паверхня гарыстая, пакрытая вечназялёнымі лясамі. У 1945 годзе на паўвостраве быў адкрыты нацыянальны парк , на тэрыторыі якога знаходзяцца шматлікія азёры, найбуйнейшым з якіх з'яўляецца возера Пресідэнтэ-Рыяс, і звілістыя каньёны.

## Літаратура 
* Артыкул у Геаграфічнай энцыклапедыі.
* .

Катэгорыя:Геаграфія Чылі
Катэгорыя:Паўвостравы Паўднёвай Амерыкі
Каркавада (вулкан)

**Каркавада** () — стратавулкан, размешчаны за 25 км на поўдзень ад вусця ракі Ельча ў правінцыі Палена чылійскага рэгіёна Лос-Лагас. Недалёка ад вулкана знаходзіцца пасёлак Чайтэн. Вытачаная ледавікамі гара ўвянчаная шлакавым конусам, які ўтварыўся ў эпоху галацэну. Ля падножжа вулкана знаходзіцца шэраг маляўнічых азёр. У яснае надвор’е вулкан бачны з вострава Чылаэ.

Вулкан і тэрыторыя каля яго з’яўляецца часткай Нацыянальнага парку Каркавада.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  (таксама ўключае вулканы Аргенціны, Балівіі і Перу)

## Гл. таксама 
* Спіс вулканаў Чылі

Катэгорыя:Вулканы Чылі
Катэгорыя:Стратавулканы Чылі
Ледавіковая штрыхоўка

**Ледавіковая штрыхоўка** — сістэмы тонкіх паралельных драпін, якія нанесены на цвёрдыя пароды пяском і жвірам, уключаным у ніжнюю паверхню ледавіка.

У шырокім сэнсе пад ледавіковай штрыхоўкай разумеюць усе дробныя формы рэльефу, выпрацаваныя ў пародах ложа дзеяннем ледавіковай эрозіі.

Так, з уздзеяннем больш дробных часціц звязана ***ледавіковая паліроўка***, а самыя буйныя штрыхі, звязаныя з уздзеяннем валуноў, называюць ***ледавіковымі разорамі***. У мяккіх пародах на востраве Келіз ледніковыя разоры дасягаюць 120 м даўжыні, 11 м шырыні і 3 м глыбіні. На цвёрдых далікатных пародах штрыхоўка і барознавасць суправаджаюцца ***серпападобнымі шнарамі*** (зарубкамі) і расколінамі-паўмесяцамі, арыентаванымі па нармалі да рысак і баразён.

Ледавіковую штрыхоўку, нараўне з іншымі прыкметамі, выкарыстоўваюць для таго, каб вызначыць кірунак руху лёду старажытных зледзяненняў.

File:Glacial striation 21149.JPG|Ледавіковая штрыхоўка на барановых ілбах, гара Рэйнір
File:Israfflor pa berghall.jpg|Ледавіковая штрыхоўка (злева) і паліроўка (справа). Да штрыхоўкі не адносіцца папярочная расколіна (на пярэднім плане).
File:Glacial grooves.jpg|Ледніковыя разоры ў вапняках на востраве Келіз, Агая

## Літаратура 
* Гляциологический словарь / Под ред. В. М. Котлякова. — Л.: Гидрометеоиздат, 1984. — 527 с.

## Спасылкі 
* Ледавіковая штрыхоўка

Катэгорыя:Гляцыялогія
Катэгорыя:Ледавіковыя формы рэльефу
Катэгорыя:Эразійныя формы рэльефу
Гуляўнік лекавы

**Гуля́ўнік лекавы**, **Кудзер лекавы** (*Sisymbrium officinale*) — від кветкавых раслін роду  сямейства капуставых.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая жорстка валасістая травяністая расліна.
Сцябло прамое, шырока разгалінаванае, 30—60 см вышынёй. Лісце чаргаванаеае; ніжняе — на хвосціках, з 4—6 даўгаватымі надрэзаназубчастымі бакавымі долямі, верхняя доля больш бакавой, дзідападобная; верхавінныя — сядзячыя, ля аснавання дзідападобныя, зубчастыя або амаль цэльнакрайнія. Кветкі дробныя, правільныя, абодваполыя, у падоўжаных бязлістых гронках; пялёсткі (іх 4) з кіпцікам, жоўтыя. Плод — стручок. Цвіце ў чэрвені — ліпені.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны на тэрыторыі Еўразіі і Паўночнай Амерыкі.
Расце па ўсёй тэрыторыі Украіны як пустазелле на палях, уздоўж дарог і каля жылля.

## Хімічны склад 
Трава змяшчае гліказід тыпу сінігрыну і энзім міразін, якія пры ўзаемадзеянні ўтвараюць эфірны гарчычны алей, каратын (у свежым лісці 76 мг%) і аскарбінавую кіслату.

## Фармакалагічныя ўласцівасці і выкарыстанне 
Гаючыя якасці гэтай расліны былі вядомыя яшчэ лекарам Старажытнай Грэцыі. Яе і цяпер цэняць як сродак, што дзейнічае на залозы верхніх дыхальных шляхоў, павялічвае колькасць макроты і разрэджвае яе, што палягчае адхаркванне. Нягледзячы на гэта, асноўным паказаннем да прызначэння трэба лічыць запаленне верхніх дыхальных шляхоў. У Францыі расліну называюць травой спевакоў і рэкамендуюць яго педагогам, артыстам і іншым асобам, якія па прафесіі напружваюць голас, як сродак, што змякчае болевыя адчуванні і запаленчы стан верхніх дыхальных шляхоў, памяншае хрыпласць. Акрамя таго, расліну выкарыстоўваюць як мачагонны (ацёкі, нырачная недастатковасць), звязальны (панос, дызентэрыя) і супрацьцынготны сродак (эфектыўным супрацьцынготным сродкам лічыцца настойка са свежага лісця). Маладое лісце ядомае, яго выкарыстоўваюць для падрыхтоўкі вітамінных салатаў, вінегрэтаў, юшак і зялёнага баршчу.

## Нарыхтоўка і захоўванне 
Для медыцынскіх патрэб выкарыстоўваюць свежую (у выглядзе соку або салаты) або сушаную траву (Herba Sisymbrii). Перавагу трэба аддаваць свежым раслінам, сабраным падчас цвіцення, паколькі пры захоўванні яна часткова губляе свае лячэбныя ўласцівасці. Сушаную траву захоўваюць у шчыльна зачыненых шкляных або бляшаных банках. Тэрмін захоўвання — 1 год.
Расліна неафіцынальная.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сухоребрик лікарський
* [Растения Беларуси // Гербарий ЦБС НАН Беларуси MSKH](http://hbc.bas-net.by/plantae/plantinfo.php?aaafamilia=Brassicaceae&aut_sp=(L.)%20Scop.&genus=Sisymbrium&intrasp=&kodnazv=1632&species=officinale&type=ras)  
* PLANTS Database
* 

Катэгорыя:Гуляўнік
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1772 годзе
Сумахавыя

**Сумахавыя** (*Anacardiaceae*) — сямейства, уключае каля 600 відаў і 72 родаў кветкавых раслін, якія маюць плады-касцянкі. Некаторыя віды выпрацоўваюць атрутнае рэчыва урушыёл. Тыпавы род сямейства — *Anacardium* (да якога адносіцца кеш’ю). Іншыя віды сямейства: манга, Toxicodendron radicans, сумах, Cotinus coggygria і фісташка.

## Некаторыя роды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Сямействы раслін
Сухія лясы Мадагаскара

**Сухія лясы Мадагаскара** — экарэгіён сухіх трапічных шыракалістых лясоў, якія растуць уздоўж заходняга ўзбярэжжа вострава Мадагаскар. Працяглая ізаляцыя Мадагаскара ад астатняга свету вызначыла непаўторнасць аблічча і яго сухіх трапічных лясоў. Іх флора і фаўна з'яўляюцца аднымі з самых багатых і своеасаблівых у свеце, характарызуюцца вялікай колькасцю эндэмічных відаў, родаў і сямействаў.

## Клімат 
Клімат экарэгіёна сухі трапічны, сухі сезон можа працягвацца 8 месяцаў, дажджы выпадаюць з кастрычніка па красавік. Тэмпературы вар'іруюць ад 30°-33 °C да 8°-21 °C. Гадавая колькасць ападкаў складае ад 1500 мм на поўначы да 1000 мм на поўдні.

## Структура лесу 
Гэтыя лясы ў цэлым лістападныя, характарызуюцца багаццем адносна цяжкага апалага лісця. На структуру, відавы склад і вышыню лясоў вялікі ўплыў аказваюць глебы. Так на найбольш урадлівых глебах растуць больш высокія лясы, вышыня дрэў складае 10-15 м. На пясчаных глебах дрэвы вырастаюць да 10-12 м, а на скальных растуць толькі нізкарослыя лясы. Асноўныя лесаўтваральныя пароды належаць сямействам , , ,  і . Сярод кустоў шырока прадстаўлены сямействы *Leguminosae* і . У гэтым ярусе разнастайныя ліяны сямейства . Травяны полаг развіты слаба, аднак у некаторых лясах можна сустрэць дыван з архідэй *Lissochilus*.

Катэгорыя:Геаграфія Мадагаскара
Катэгорыя:Лясныя экарэгіёны
Катэгорыя:Экарэгіёны Афрыкі
Ментынь

**Ме́нтынь** — рака ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Вузлянка (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 17 (15) км. Плошча вадазбору 84 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4 м/км. Выток ракі знаходзіцца за 1 км у напрамку на поўнач ад вёскі Галінова. Вадазбор у межах Нарачанска-Вілейскай нізіны. Упадае ў Вузлянку прыкладна за 0,4 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Ляскі. Рэчышча каналізаванае. Асноўныя прытокі — Шабеніха (Журыха) злева і Рудня справа.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-54. Выданне 1979 г.
* Ліст карты N-35-42. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1980 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Вілейскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нарачы
Toxicodendron radicans

**Toxicodendron radicans** — лістападная ліяна; від роду *Toxicodendron* сямейства .

## Сінонімы 
* Philostemon radicans (L.) Raf.
* Rhus radicans L.
* Rhus toxicodendron var.&nbsp;radicans (L.) Torr.

## Батанічнае апісанне 
Ліяна, якая высока ўзбіраецца па апорах з дапамогай паветраных каранёў або сцелецца па зямлі. Маладыя парасткі слаба апушаныя або голыя.

Лісце тройчыскладанае, лісточкі яйкападобныя або рамбічныя, да 12 см даўжынёй, на верхавіне завостраныя. З абодвух бакоў светла-зялёнае, зверху бліскучае, знізу па жылках злёгку апушанае, цэльнакрайняе, буйназубцовае або лопасцевае, на хвосціках 1-3 см даўжынёй. Агульны хвосцік ліста 5-10 см даўжынёй. Увосень лісце становяцца кармінавым і аранжавым.

### Кветкі 
Цвіце ў чэрвені — ліпені. Цвіце і плоданасіць са другога года.

Суквецці — пазухавыя мяцёлкі 3-6 см даўжынёй. Кветкі зелянява-белыя.

### Плады 
Плоданасіць у кастрычніку, плады захоўваюцца да вясны.

Плады — касцянкі, 5-6 мм у дыяметры, сплюснуто-шаровідные, шиповато-волосістой, бура-зялёныя, односемянные. Насенне з неглыбокімі падоўжнымі баразёнкамі.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расце на сухіх глебах.

Агульнае распаўсюджанне: Паўночная Амерыка ад Новай Шатландыі да Фларыды і на захад да Мінесоты і Арканзаса.

## Гаспадарчае значэнне і прымяненне 
Дэкаратыўная, ядавітая расліна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты
Катэгорыя:Сумахавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Артур Бернардыс

**Артур да Сілва Бернардыс** (; , Вісоза, Мінас-Жэрайс, Бразілія — , Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія) — бразільскі дзяржаўны дзеяч, адвакат, дванаццаты прэзідэнт Бразіліі (1922—1926).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Бразіліі
Schlegeliaceae

**Schlegeliaceae** — сямейства кветкавых раслін парадку Ясноткакветныя (*Lamiales*). Змяшчае 5 родаў. Часам яго разглядалі ў складзе сямейства Залознікавыя (*Scrophulariaceae*).

## Арэал 
Прадстаўнікі сямейства распаўсюджаныя ў трапічнай Амерыцы.

## Таксанамія 
Да сямейства адносяць наступныя роды:
* *Exarata*
* *Gibsoniothamnus*
* *Schlegelia*
* *Synapsis*
* *Thomandersia*

Катэгорыя:Сямействы раслін
Катэгорыя:Ясноткакветныя
Дрэвастой

**Дрэвастой** — сукупнасць дрэў, якія ўтвараюць асноўны кампанент насаджэння. Найбольш важны складальнік насаджэння.

У дрэвастоі вылучаюць галоўныя і другасныя дрэвавыя пароды. Дрэвавую пароду, якая ў пэўных лесараслінных і эканамічных умовах найлепшым чынам адпавядае гаспадарчым мэтам, называюць галоўнай. Другасная дрэвавая парода мае меншую гаспадарчую каштоўнасць за галоўную пароду.

Трэба таксама ўлічваць, што ў некаторых пэўных умовах другасныя пароды можна аднесці да галоўных.

## Віды дрэвастою 
* *Карэнны дрэвастой* — дрэвастой, які фарміруецца ў натуральных умовах і характарызуецца пераважнай пародай, адпаведнай гэтым лесараслінным умовам.
* *Вытворны дрэвастой* — дрэвастой, які фарміруецца на месцы карэннага ва ўмовах, парушаных дзейнасцю чалавека або натуральных прыродных працэсаў.
* *Насенны дрэвастой*.
* *Параснікавы дрэвастой* — дрэвастой, які ўтварыўся ад пнёвага парасніку, каранёвых атожылкаў і адводкаў.
* *Чысты дрэвастой* — дрэвастой, які складаецца з адной дрэвавай пароды або з адзінкавай прымешкай іншых парод.
* *Змяшаны дрэвастой* — дрэвастой, які складаецца з дзвюх і больш дрэвавых парод.
* *Просты дрэвастой* — дрэвастой, у якім дрэвы ўтвараюць адзін ярус.
* *Складаны дрэвастой* — дрэвастой, у якім дрэвы ўтвараюць два і больш ярусаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Лясная гаспадарка
Катэгорыя:Лес
Мата (экарэгіён)

**Мата** — трапічны і субтрапічны паўлістападны лес у Бразіліі, расце ў асноўным на ўсходзе Бразільскага нагор'я. Тут клімат сушэй і халадней, чым неабходна для развіцця вільготных трапічных лясоў. На час яркавыразнага сухога сезону многія дрэвы скідаюць лісце.

Лясы, дзе грунтавыя воды залягаюць неглыбока і дзе глебы добра захоўваюць вільгаць, застаюцца густымі, з круглагадовай вегетацыяй дрэў. Распаўсюджаныя ў некаторых раёнах штата Сан-Паўлу і на поўдні штата Мінас-Жэрайс. Пераважаюць высокія вечназялёныя шыракалістыя пароды, колькасць лістападных дрэў невялікая.

Калі грунтавыя воды залягаюць глыбока і глебы друзлыя і пясчаныя, пераважаюць сухія лясы (mata seca), толькі ўздоўж рачных берагоў растуць галерэйныя лясы з больш разнастайнай расліннасцю. Шырокія сухія лясы характэрныя для ўнутранай часткі штата Баія і паўночнай паловы штата Мінас-Жэрайс.
У гаспадарчым дачыненні сухія лясы ўяўляюць сабой меншую каштоўнасць.

## Спасылкі 
* Eastern Brazil 

Катэгорыя:Лясныя экарэгіёны
Катэгорыя:Экарэгіёны Бразіліі
Катэгорыя:Сухія трапічныя і субтрапічныя лясы
Мата

* Мата — экарэгіён у Бразіліі
* Мата — рака ў Расіі
* Хуан Мата — іспанскі футбаліст
Тугайныя лясы

, ЗША]]
 ў Кызылардынскай вобласці]]
**Тугайныя лясы** (**тугаі**) — разнавіднасць пойменных галерэйных лясоў, спецыфічная мініэкасістэма, якая ўзнікае па берагах неперасыхальных рэк Сярэдняй і Цэнтральнай Азіі, такіх як Сырдар’я, Амудар’я, Ілі, бягучых ва ўмераных або субтрапічных пустынях, а таксама ў сухіх стэпах Еўразіі, напрыклад, уздоўж ракі Куры ў Азербайджане. Шырыня паласы лесу звычайна невялікая — усяго толькі пара дзясяткаў метраў ад краю вады па абодвух берагах ракі. У дэльтавых нізоўях такіх рэк, дзе ўвільготненыя плошчы значныя, тугайныя лясы ператвараюцца ў непраходныя джунглі, якія нагадваюць мангры.

Тыповая расліннасць, як правіла, прадстаўлена вербамі, разнастайнымі кустамі, густа аплеценымі калючымі лозамі ажыны, і рэзка кантрастуе з рэдкай і несамастойнай расліннасцю суседняй пустыні. Такім чынам, тугайныя лясы — гэта свайго роду біялагічны аазіс. Яны становяцца месцам гнездавання вадаплаўнай птушкі; ажынай харчуюцца шматлікія фазаны; там жывуць крумкачовыя, ястрабіныя, шмат паўзуноў, земнаводных, таксама як і млекакормячых — , , , ,  і г. д.

## Бібліяграфія 
* 
* Тугайные ландшафты ў кнізе: *М. А. Гвоздецкий, Н. І. Міхайлаў.* Фізічная геаграфія СССР. М., 1978.

Катэгорыя:Тыпы лесу
Пад’языковая косць

**Пад’языковая косць** () — невялікая костка, мае форму падковы, залягае пад цягліцай языка.

## Анатомія 
Пад’языковая косць складаецца з цела і вялікіх і малых рагоў. Цела косткі мае форму пласціны, выпуклай спераду. Ад верхняга да ніжняга краю патаўшчаецца. Бакавыя краі цела злучаюцца з вялікімі рагамі пры дапамозе сустаўных паверхняў альбо кудзелістага або гіялінавага храстка. Вялікія рогі тонкія і доўгія з патаўшчэннямі на канцах, адыходзяць ад цела косткі па кірунку вонкі назад. Малыя рогі адыходзяць ад месца злучэння цела косткі з вялікімі рагамі. Часам могуць заставацца храстковымі. Іх канцы заключаны ў шыла-пад’язычны звязак, які часам змяшчае адну або некалькі маленькіх костачак.

Да малога рога пад’язычнай косткі прымацаваная храстковаглоткавая частка () сярэдні канстрыктар глоткі (), а да вялікага рога, з якога — ражкова-глоткавая частка () сярэдняга канстрыктара. Да пад’язычнай косткі мацуюцца некаторыя мышцы шыі.

Звязаная з лапаткава-пад’язычнай цягліцай.

У рэдкіх выпадках пашкоджанні гэтай косткі могуць прывесці да смерці.

Катэгорыя:Чэрап
Замкавая вуліца (Мінск)

**Замкавая вуліца** () — вуліца ў Цэнтральным раёне Мінска, у Ракаўскім прадмесці.

## Гісторыя 
Замкавая з'яўлялася галоўнай вуліцай у Менскім замку, а потым на Замчышчы на працягу ўсяго перыяду яго існавання ажно да сярэдзіны XX ст.. Яе траса была найстаражытнейшай з усіх вуліц у Мінску. Яна перасякала Замчышча па дыяганалі з усходу на захад і ўжо ў першай палове XVI ст. была забрукавана. Пазней вуліца цягнулася і за валам аж да скрыжавання з Вялікай Татарскай, злучаючы  замак з Пятніцкім канцом.
. Вул. Замкавая. 1972]]
Захаваўся толькі невялікі заходні ўчастак Замкавай.

## Спасылкі 
* Замковая улица 

Катэгорыя:Цэнтральны раён (Мінск)
Катэгорыя:Ракаўскае прадмесце
Дзмітрый Юр’евіч Пятроў

**Дзмітрый Юр’евіч Пятроў** (; нар. 16 ліпеня 1958, Сталінагорск, Тульская вобласць, РСФСР, СССР) — савецкі і расійскі перакладчык, вядучы праграмы «Паліглот».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Перакладчыкі Расіі
Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі
Катэгорыя:Паліглоты
Львоўскае Успенскае брацтва

**Львоўскае брацтва** (*Успенскае Стаўрапігійнае брацтва ў Львове*, *Львоўская стаўрапігія*) — нацыянальна-рэлігійная грамадская супольнасць праваслаўных жыхароў Львова ў 1572 − 1788 гадах.

## Літаратура 
# Гайдай Л. Історія України в особах, термінах, назвах і поняттях.- Луцьк: Вежа, 2000.
# Довідник з історії України. За ред. І.Підкови та Р.Шуста.- К.: Генеза, 1993. 
# Ісаєвич Я. Д. Братства та їх роль у розвитку української культури 16-17 ст.- К.: Наукова думка, 1966.
# Шустова Ю. Э. Документы Львовского Успенского Ставропигийского братства (1586—1788): источниковедческое исследование. М.: Рукописные памятники Древней Руси, 2009. 648 с., ил. (Россия и Христианский Восток. Библиотека; Вып. 8).

Катэгорыя:Гісторыя Львова
Катэгорыя:Праваслаўе ва Украіне
Катэгорыя:Царкоўныя брацтвы
Катэгорыя:Арганізацыі Украіны
Муравенскае

**Му́равенскае** — наліўное вадасховішча ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі.

Створана ў 1982 годзе. Знаходзіцца каля былой вёскі Чэрнеў. Плошча паверхні 1,68 км². Даўжыня 2,8 км, найбольшая шырыня 1,2 км. Найбольшая глыбіня 5,4 м, сярэдняя 4,4 м. Аб'ём вады ў вадасховішчы каля 7,4 млн м³. Вадасховішча наліўное. Напаўняецца вадой па падвадным канале з ракі Сярэдняя Брагінка. Ваганні ўзроўню вады на працягу года да 4,5 м.

## Літаратура 
*  — С. 410.
* 

Катэгорыя:Вадасховішчы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Брагінскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1982 годзе
Бандама

**Бандама** — рака ў Заходняй Афрыцы. З'яўляецца самай працяглай ракой у Кот-д’Івуары. Даўжыня ракі — каля 1050 км, басейн 98.500 км². Цячэ з поўначы на поўдзень; упадае ў Гвінейскі заліў.

У 1973 годзе на рацэ пабудавана ГЭС (магутнасць 176 МВт). Суднаходная на 65 км ад вусця, вышэй з-за парогаў і рэзкага зніжэння ўзроўню вады ў сухі перыяд перамяшчэнне з'яўляецца немагчымы.

Горад Ямусукра, сталіца Кот-д'Івуара, размешчаны ў непасрэднай блізкасці ад ракі Бандама.

Катэгорыя:Рэкі Кот-д’Івуара
Кавалі (рака)

**Кавалі** — рака ў Заходняй Афрыцы. Даўжыня — 515 км, самая доўгая рака ў Ліберыі. Плошча басейна — каля 30 225 км².

Бярэ пачатак на заходнім схіле хрыбта Німба, у запаведніку Мон-Німба, паблізу паселішча Туа (Гвінея). Абгінае горны запаведнік з поўначы і цячэ на поўдзень. Працякае праз Кот-д’Івуар і Ліберыю і затым зноў вяртаецца на мяжу з Кот-д’Івуарам. Упадае ў Гвінейскі заліў.

Катэгорыя:Рэкі Гвінеі
Катэгорыя:Рэкі Кот-д’Івуара
Катэгорыя:Рэкі Ліберыі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Арлоўскі фронт

**Арло́ўскі фронт** — аператыўнае аб'яднанне Чырвонай Арміі падчас Вялікай Айчыннай вайны, якое існавала ўсяго адзін дзень, перейменавана ў Бранскі фронт.

## Гісторыя 
Арлоўскі фронт быў створаны 27 сакавіка 1943 года згодна з дырэктывай Стаўкі ВГК ад 24 сакавіка 1943 года шляхам перайменавання Курскага фронту.

У склад фронту ўвайшлі:
3-я і 61-я агульнавайсковыя арміі; 15-я паветраная армія.

28 сакавіка 1943 года згодна з дырэктывай Стаўкі ВГК ад 28 сакавіка 1943 года перайменаваны ў Бранскі фронт.

## Камандаванне 
Камандуючы — генерал-палкоўнік М. А. Рэйтэр (27 сакавіка 1943 года — 28 сакавіка 1943 года).

Начальнік штаба — генерал-лейтэнант Л. М. Сандалаў.

Член Ваеннага савета фронту — генерал-лейтэнант танкавых войскаў І. З. Сусайкаў.
## Спасылкі 
* Фронты Советских Вооружённых Сил во время Второй мировой войны  

Катэгорыя:Савецкія франты ў гады Вялікай Айчыннай вайны
Гальшанскі сельсавет

**Гальша́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр сельсавета — аграгарадок (да 2009 года вёска) Гальшаны.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ашмянскага раёна Вілейскай вобласці. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Каменскага сельсавета. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 2 снежня 1961 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Барунскага сельсавета, 23 сакавіка 1964 года — тэрыторыя скасаванага Доргішкаўскага сельсавета. 20 мая 1966 года ў склад Куцавіцкага сельсавета перададзена вёска Гейстуны. У 1978 годзе ў склад Семярніцкага сельсавета перададзены 12 населеных пунктаў (вёскі Валовікі, Вялікае Поле, Дворышча, Доргішкі, Зноскі, Казлоўшчына, Маркінята, Міхайлоўшчына, Пашкішкі, хутары Барок, Крывуля і Паклева). У 1986 годзе скасаваны хутары Мацуты і Пропасць. 15 снежня 1997 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Семярніцкага сельсавета. 22 лістапада 2012 года скасаваны хутар Карлаўшчына.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2842 чалавекі, 93,2 % — беларусы, 4,8 % — палякі, 1,0 % — рускія; паводле перапісу 2019 года — 2284 чалавекі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Сквер Георгія Канстанцінавіча Жукава

**Сквер Георгія Канстанцінавіча Жукава** () — сквер у Маскоўскім раёне Мінска. Мае форму трохвугольніка, тэрыторыя абмежавана вуліцамі Чыгуначнай, Мініна і праездам паміж імі. У скверы ўстаноўлены бюст Г. К. Жукава.

Рашэннем Мінскага гарадскога савета дэпутатаў ад 18 чэрвеня 2008 года скверу было нададзена імя чатыры разы Героя Савецкага Саюза, маршала Г. К. Жукава.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скверы Мінска
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Чыгуначная вуліца (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Мініна (Мінск)
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Георгія Жукава
Барунскі сельсавет (Ашмянскі раён)

**Бару́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр сельсавета — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Баруны.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Каецяняцкі сельсавет** у складзе Ашмянскага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Каецяняты. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Баруны, сельсавет перайменаваны ў Барунскі сельсавет. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 2 снежня 1961 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Гальшанскага сельсавета.

17 студзеня 1969 года Барунскі сельсавет утвораны зноў у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці БССР з цэнтрам у вёсцы Баруны ў складзе 34 населеных пунктаў (вёскі Аляны, Антанова, Баруны, Біюцішкі, Бразгалішкі, Вайцехава, Вашчынікі, Гейстуны, Гінеўцы, Гіргіляны, Дайнаполе, Загарняты, Зубаўшчына, Зялёны Бор, Каецяняты, Кастына, Курган, Кураўшчына, Кутараўшчына, Макаўшчына, Пятровічы, Смаленка, Трасечаняты, Федзевічы, Чараны, Чаркасы, Чэрнушка, Шанцілаўшчына, Шапавалы, хутары Зара, Карпуцішкі, Кузьмішкі, Рудэнішкі і Свілаўка), якія ўваходзілі ў склад Куцавіцкага сельсавета. 19 жніўня 1985 года скасаваны хутар Кураўшчына. 30 мая 1988 года ў склад сельсавета з Семярніцкага сельсавета перададзены 13 населеных пунктаў (вёскі Бянюны, Гарэцкаўшчына, Гудаўшчына, Палуды, Равы, Сідляроўшчына, Шальціны, хутары Барадоўшчына, Засценне, Лігі, Мар’янова, Місюнішкі і Студзянец). 22 лістапада 2012 года скасаваны хутар Чараны.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1497 чалавек, з іх 94,5 % — беларусы, 3,8 % — палякі, 1,5 % — рускія; паводле перапісу 2019 года — 1069 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1961 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1969 годзе
Чырвоная Слабада (Мінск)

**Чырво́ная Слабада́**, да 1920-х **Архірэ́йская Слабада́** — колішняя вёска на левым беразе ракі Свіслач, з 1967 года ў складзе Мінска.

## Гісторыя 
Месцілася на зямлі Мінскай епархіі, адсюль назва Архірэйская Слабада. На поўначы месціўся фальварак Архірэйская Пустынь і Архірэйскае Урочышча. У 1889 годзе 12 двароў. У 1897 годзе вёска ў Сеніцкай воласці Мінскага павета, 22 двары, 135 жыхароў. У 1917 годзе 44 двары, 282 жыхары.

З усталяваннем савецкай улады атрымала назву Чырвоная Слабада. З 1924 года ў Навадворскім сельсавеце Самахвалавіцкага раёна, з 1931 года ў адміністрацыйным падпарадкаванні Менскага гарсавета, з 1934 года ў Менскім раёне. У 1967 годзе ўключаная ў межы горада Мінска, Заводскі раён.

Вясковая забудова захавалася, вуліца Чырвоная Слабада. Назву Чырвоная Слабада носіць парк, які месціцца цераз вуліцу Свіслацкую.

## Гл. таксама 
* Чырвоная Слабада (могілкі)

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска
Анатоль Міхайлавіч Ісачанка

**Анато́ль Міха́йлавіч Іса́чанка** ( ) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Старшыня Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта (з 2021 года).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1966 годзе ў вёсцы Кузнец Клінцоўскага раёна Бранскай вобласці.

У 1988 годзе скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію, у 2005 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працоўную дзейнасць пачаў старшым інжынерам калгаса «Савецкая Беларусь» у Горацкім раёне Магілёўскай вобласці. Пасля займаў розныя кіруючыя пасады, з 2000 года — старшыня калгаса «Гарадзец» Шклоўскага раёна. У 2002—2004 гадах — намеснік, першы намеснік старшыні Шклоўскага райвыканкама, у 2004—2008 гадах — старшыня Кіраўскага райвыканкама, а з 2008 па 2014 год быў намеснікам старшыні Магілёўскага аблвыканкама па сельскай гаспадарцы.

У 2014—2016 гадах — старшыня Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў.

16 снежня 2016 года быў прызначаны памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па Мінскай вобласці.

З 4 ліпеня 2017 года — старшыня Мінскага абласнога выканаўчага камітэта. Быў адстаўлены з пасады 29 лістапада 2019 года і неўзабаве прызначаны Прэзідэнтам у склад Савета Рэспублікі 7-га склікання, 8 снежня 2019 года быў абраны намеснікам старшыні Савета Рэспублікі.

13 снежня 2021 года прызначаны старшынёй Магілёўскага аблвыканкама. У эфіры «Беларусь 1» ад 19 ліпеня 2022 года заявіў, што заробак у Магілёўскай вобласці нізкі і «абсалютна не дастатковы», але сітуацыя на рынку працы стабільная, бо «ёсць рабочыя месцы і чалавек пры жаданні можа заўсёды ўладкавацца».

## Міжнародныя санкцыі 
24 верасня 2020 года Сейм Літвы ўключыў Анатоля Ісачанку ў спіс асоб, якім забаронены ўезд на тэрыторыю Літвы. Гэта рашэнне было прынята ў адказ на фальсіфікацыю вынікаў прэзідэнцкіх выбараў 2020 года і рэпрэсіі супраць мірных пратэстоўцаў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектары па Мінскай вобласці
Катэгорыя:Старшыні Кіраўскага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Дэпутаты Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў 27-га склікання
Катэгорыя:Намеснікі старшыні Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання
Катэгорыя:Старшыні Мінскага абласнога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Старшыні мясцовых саветаў Беларусі
Шахматны стол

**Шахматны стол** — стол, функцыянальна прыстасаваны для гульні ў шахматы. Шахматная дошка пры гэтым, як правіла, з'яўляецца неад'емнай часткай вечка, таксама шахматны стол часта абсталюецца шуфлядамі для захоўвання шахматных фігур. 

## Шахматны стол як прадмет дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва
Шахматны стол можа быць па-майстэрску упрыгожаным прадметам мэблі гуляючым дэкаратыўную ролю ў інтэр'еры. Шахматная дошка на такіх сталах выконваецца часцей за ўсё ў тэхніцы інкрустацыі з ужываннем дарагіх парод драўніны (кедра, чырвонага дрэва, палісандру), каменя, косці і інш., можа мець разьбу і пазалоту.а 

Выкарыстанне такога шахматнага стала, як правіла, не абмяжоўваецца толькі гульнёй у шахматы. Многія выкарыстоўваюць яго як дэкаратыўны прадмет мэблі і знак цікавасці да гульні, а таксама ў якасці прадмета валодання мудрагелістым наборам шахматных фігур.

## Шахматны стол як элемент садова-паркавай архітэктуры і абсталявання кафэ 
У многіх краінах свету шахматныя сталы маюцца ў гарадскіх і універсітэцкіх парках і садах, таксама імі могуць абсталёўвацца кафэ. 
File:Schachtisch 2011-12-14.jpg|Мініятурны шахматны стол у стылі Бідэрмейер
File:Xadrez.JPG|Паркавы шахматны стол
File:Chess-norway.jpg|Шахматны стол у кафэ

Катэгорыя:Шахматы
Катэгорыя:Сталы
Більярдны стол

**Більярдны стол (Більярд)** — спецыяльны стол, сканструяваны і абсталяваны для гульні ў більярд.

## Канструкцыя 
Більярд як правіла, уяўляе сабой абцягнуты сукном стол з шасцю падвешанымі да кутах лузами з бартамі, для гульні адмысловымі шарамі пры дапамозе кія.

Більярдны стол складаецца з рамы, стальніцы, падставы гульнявай паверхні, апор, бартоў і луз.

Більярдавыя сталы (дакладней — пліта стала) вырабляюцца з дрэва або каменя; адпаведна, яны адрозніваюцца па якасці і цане. Параметры і характарыстыкі гульнявага поля залежаць ад тэхналогіі і матэрыялаў, іх вырабу. Звычайна даўжыня більярднага стала роўна ў два разы больш яго шырыні.

Памер стала часцей за ўсё вар'іруецца ад 8х4 да 12х6 футаў (2240х1120 і 3500х1750 мм. адпаведна). Колер сукна — зялёны (радзей — сіні, сустракаецца на сталах для пула). Памеры і формы луз адрозніваюцца ў розных відах більярда (хоць, напрыклад, у карамболе лузы, наогул адсутнічаюць).

## Спасылкі 
* Унікальнае вынаходства - крыштальныя більярдавыя сталы 
Катэгорыя:Більярд
Катэгорыя:Сталы
Гродзінскі сельсавет

**Гро́дзінскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Гродзі.

Утвораны 20 чэрвеня 1988 года ў складзе Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці БССР з часткі скасаванага Палянскага сельсавета. У 2002 годзе скасаваны хутары Краўчышкі і Рачкі.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1051 чалавек, з іх 91,2 % — беларусы, 5,7 % — палякі, 1,2 % — рускія, 1,1 % — цыганы; паводле перапісу 2019 года — 806 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1988 годзе
Вуліца Карла Маркса (Віцебск)

**Вуліца Карла Маркса** — адна з галоўных магістраляў Чыгуначнага раёна Віцебска. Размешчана ў заходняй частцы горада. Працягласць 3200 метраў, ад вуліцы Лявонава да заходняй ўскраіны горада. Праходзіць уздоўж паўднёва-ўсходняга схілу Юр'евай горкі (і яе адгор'я Залатой гары).

Першапачаткова называлася **Новаманастырскай**, бо была адной з дарог да Маркава манастыра (Стара-Манастырская вуліца — сучасная вуліца Максіма Горкага). У 1922 годзе пераназваная ў гонар германскага сацыял-дэмакрата Бебеля, а ў 1934 годзе названа ў гонар нямецкага філосафа, сацыёлага і эканаміста Карла Маркса.

Пачала фарміравацца ў 1-й палове XIX стагоддзя. У 1937-38 гадах у заходняй частцы вуліцы пабудаваны 3-павярховыя жылыя дамы для працаўнікоў фабрыкі «Дзвіна» імя Л. М. Кагановіча. Пасля ВАВ забудоўвалася 2-3-павярховымі дамамі, з 1990-х гадоў забудоўваецца шматпавярховымі жылымі дамамі.

На вуліцы размешчана сярэдняя школа № 8, аддзел матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі.

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

Катэгорыя:Вуліцы Віцебска
Катэгорыя:Вуліцы, названыя ў гонар Карла Маркса
Сквер горада-пабраціма Чанчунь

**Сквер горада-пабраціма Чанчунь** () — сквер у Савецкім раёне Мінска. Размешчаны па вул. Берасцянскай, пасярод жылой забудовы, побач з Пасольствам КНР у Беларусі.

Рашэннем Мінскага гарадскога савета дэпутатаў ад 18 чэрвеня 2008 года скверу было нададзена імя Чанчуня (Кітай), горада-пабраціма Мінска.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скверы Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)
Катэгорыя:Берасцянская вуліца (Мінск)