open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Джордж Бурэй

**Джордж Бурэй** (англ. C. George Boeree, 15 студзеня 1952 — 5 студзеня 2021) — амерыканскі псіхолаг і настаўнік. Ён стварыў у 1965 годзе, працуючы ва ўніверсітэце Шыппенберга (Пенсільванія) штучную мову Лінгва франка нова.
## Біяграфія
Ён нарадзіўся ў 1952 годзе ў Бадхоеўдорп, каля Амстэрдама ў Нідэрландах. У 1956 годзе ён разам з бацькамі і братам эміграваў у ЗША. У 1972 годзе ажаніўся, мае трох дачок.

## Прымячанні 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Стваральнікі і прапагандысты моў
Рагулькі

**Рагу́лькі** (*Delphínium*) — род травяністых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны вышынёй да 2 метраў і болей. Лісце чаргаванае. Кветкі буйныя, часцей за ўсё сіняга, блакітнага і фіялетавага колеру. Плод — лістоўка.

## Арэал 
Налічвае каля 250 (каля 300) відаў, пашыраных ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я і ў гарах трапічнай Афрыкі.

## Значэнне і выкарыстанне 
Лекавыя, інсектыцыдныя і дэкаратыўныя расліны. З-за ўтрымання алкалоідаў могуць выклікаць атручэнні.

## Ахова 
Від  занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь і ахоўваецца ў Латвіі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь 
* 
* 


Катэгорыя:Флора Еўразіі
Джарай

**Джарай**, або **зярай** (саманазва *Ra Glai*) — аўстранезійскі народ, карэннае насельніцтва цэнтральных горных раёнаў В’етнама і ўсходняй Камбоджы. Агульная колькасць - каля 268 тыс. чал. (2013 г.). 

Джарай лічаць сябе карэннымі жыхарамі тых рэгіёнаў, дзе і ў наш час складаюць этнічную большасць. Да пачатку XIX ст. яны былі падначалены в'етамі і ўвайшлі ў склад іх дзяржавы. Пасля ўсталявання французскай каланіяльнай улады атрымалі абмежаваную аўтаномію, некаторыя з іх прынялі хрысціянства. Джарай пацярпелі падчас вайны ў В'етнаме, паколькі праз іх тэрыторыі (як непасрэдна ў самім В'етнаме, так і ў Камбоджы) праходзіў шлях дастаўкі зброі для паўстанцаў Паўднёвага В'етнама. У сучасным В'етнаме джарай з'яўляюцца афіцыйнай нацыянальнай меншасцю і атрымоўваюць дзяржаўную дапамогу.  

Асноўнымі заняткамі джарай з'яўляюцца падсечна-агнявое земляробства, паляванне і рыбалоўства. Вёскі, якія спецыялізуюцца на адным з гэтых відаў дзейнасці, звычайна кааперыруюцца з суседзямі, што падтрымліваюць іншыя. 

Сацыяльная арганізацыя заснавана на сістэме пашыраных родаў, якія сумесна валодаюць пэўнымі землямі. Да нашых дзён будуюцца так званыя доўгія хаціны, у якіх шмат сем'яў жывуць разам. Адлік сваяцтва вядзецца па лініі маці. Шлюбы знутры аднаго рода забаронены.

Народная культура надзвычай багатая. Захоўваецца аўтэнтычны фальклор, музыка, танцы і спевы. Нават тыя з джарай, хто афіцыйна спавядае хрысціянства, шануюць продкаў, духаў лясоў і гор, практыкуюць традыцыйную пахавальную абраднасць.

Мова адносіцца да аўстранезійскай сям'і моў, блізкая да моў чамаў і эдэ. У В'етнаме выкарыстоўваюць пісьмо на аснове лацінскай графікі, у Камбоджы — кхмерскай. 

## Спасылкі
*Ethnic Jarai Community in Cambodia Stands its Ground  
*Jarai Tomb House Conservation
*Gia Rai people 
*Ethnic peoples 
*We, Jarai, sleep together

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы В’етнама
Катэгорыя:Народы Камбоджы
Катэгорыя:Аўстранезійцы
Сіністэр Гейтс

**Браян Элвін Хэйнер-малодшы** (; нар. , Хантынгтан-Біч, ЗША), вядомы як **Сіністэр Гейтс** () — амерыканскі рок-музыка, гітарыст гурту Avenged Sevenfold.

## Кар’ера 
Браян не да канца вывучыўся ў Музычным інстытуце ў Галівудзе па класе джазавай гітары. Праз паўгода дарэмных спроб выбіцца ў людзі яму патэлефанаваў сябар па школе — The Rev — і прапанаваў быць гітарыстам у іх гурце Avenged Sevenfold. Браян пагадзіўся. Хейнер прыйшоў у гурт ва ўзросце 18 гадоў. Тады быў канец 1999 года і гурт ледзь скончыў запісваць свой першы альбом Sounding the Seventh Trumpet. Потым альбом быў перавыдадзены з ужо з новым удзедьнікам групы — Сіністэрам Гейтсам.

Гейтс быў узнагароджаны часопісам *Metal Hammer* у намінацыі «Young Shredder» (2006 год), часопісам *Total Guitar Magazine* ў намінацыі «Лепшы гітарыст» (2006).

## Сям’я 
Яго бацька Браян Хейнер-старэйшы — музыкант і камедыянт, вядомы ў Амерыцы пад псеўданімамі «Guitar Guy» і, дзякуючы сыну, «Papa Gates». У Сіністэра ёсць сястра МакКенна і два браты — Брент і Джоні. Жанаты на Мішэль ДиБенедетто (Michelle DiBenedetto). Вяселле адбылася 7 мая 2010 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Avenged Sevenfold

Катэгорыя:Avenged Sevenfold
Каралеўства Хуахінэ

**Хуахінэ** — колішняя дзяржава ў Палінезіі, існавала на працягу 2-й паловы XVIII і амаль усяго ХІХ стагоддзя.

Каралеўства было створана ў 1760 годзе калі на сталец узышоў заснавальнік , якая кіравала Хуахінэ на працягу ўсяго існавання гэтай дзяржавы — . Яго дзяржава складалася з двух невялікіх астравоў — *Хуахінэ-Нуі* і *Хуахінэ-Іці*, агульнай плошчай . Мова — адзін з дыялектаў таіцянскай. Нягледзячы на свае невялікія памеры, каралеўства Хуахінэ было прызнана шэрагам еўрапейскіх дзяржаваў і нават падтрымлівала з некаторымі з іх дыпламатычныя адносіны. Незалежнае існаванне Хуахінэ працягвалася да 15 верасня 1895 года, калі Францыя акупавала тэрыторыю Хуахінэ і пазбавіла стальца каралеву . Тэрыторыя Каралеўства была ўключана ў склад французскіх уладанняў у Акіяніі.

Катэгорыя:Палінезія
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Акіяніі
Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1760 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1895 годзе
Народная Рэспубліка Балгарыя

**Народная Рэспубліка Балгарыя** () — афіцыйная назва Балгарыі падчас сацыялістычнага рэжыму. НРБ з’яўлялася членам Арганізацыі Варшаўскага дагавора і Савета эканамічнай узаемадапамогі.

У Другую сусветную вайну Царства Балгарыя ўступіла на баку Восі. У 1943 годзе на фоне пераходу ініцыятывы ў вайне на бок Савецкага Саюза ў краіне ўзмацніўся камуністычны рух і цар Барыс III зрабіў спробу выйсці з саюза з Германіяй, але 28 жніўня нечакана памёр. У 1944 годзе Балгарыю ахапіў палітычны крызіс. Няўдалыя спробы мірных перамоў прывялі да таго, што ў верасні 1944 года савецкія войскі пачалі ўварванне, не сустрэўшы, аднак, аніякага супраціву. 9 верасня камуністы пры дапамозе міністра абароны Івана Марынава ажыццявілі дзяржаўны пераварот і прыйші да ўлады, абвясціўшы народную рэспубліку.

У 1944—1945 гадах новы урад правёў шэраг рэпрэсій супраць палітычных супернікаў, калектывізацыю і экспрапрыяцыі, што прывяло да ўзнікнення партызанскага Гаранскага руху, які карыстаўся падтрымкай Грэцыі. Для ліквідацыі супраціву быў створаны Камітэт дзяржаўнай бяспекі (ДС), які захоўваў важную ролю ўвесь час існавання НРБ. Рэферэндум 1946 года афіцыйна замацаваў сацыялістычны рэжым. Старшынёй Савета Міністраў стаў адзін з самых харызматычных дзеячаў Камінтэрна, Георгі Дзімітроў. Ён наладжваў сяброўскія стасункі з Югаславіяй і актыўна ўдзельнічаў у распрацоўцы праекта Балканскай Федэрацыі (дзяржавы, якая павінна была аб’яднаць Югаславію, Албанію, Балгарыю, Румынію, і, пры ўмове перамогі кампартыі ў грамадзянскай вайне, Грэцыю).

Смерць Дзімітрова ў 1949 годзе супала з савецка-югаслаўскім расколам, які паставіў крыж на ідэях аб’яднання Балканаў. Новы генеральны сакратар Балгарскай камуністычнай партыі, сталініст Вылка Чарвенкаў, правёў чысткі ў партыі, закончыў калектывізацыю, нягледзячы на ўзброеныя выступы сялян, і аб’явіў курс на індустрыялізацыю краіны.

У 1954 годзе пасля дэсталінізацыі да ўлады прыйшоў Тодар Жыўкаў. Пры ім НРБ увайшла ў Арганізацыю Варшаўскага дагавора, прымаў удзел у падаўленні Венгерскага паўстання 1956 года і Пражскай вясны. Шчыльнае супрацоўніцтва з СССР прыносіла Балгарыі значныя эканамічныя выгады.

У 1989 годзе, падчас Восені народаў, Жыўкава адхілілі ад ўлады, а БКП страціла свой кіруючы статус і змяніла назву на Балгарская сацыялістычная партыя. У 1990 годзе прэзідэнтам стаў кандыдат ад апазіцыйнага Саюза дэмакратычных сіл Жэлю Жэлеў, а з афіцыйнай назвы дзяржавы выключана слова «народная».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Балгарыі
Балгарыя
Да працы

**«Да працы»** — газета рэвалюцыйна-дэмакратычнага кірунку ў Заходняй Беларусі. Выдавалася 1 кастрычніка 1927—16 снежня 1928 у Вільні на беларускай мове 2 разы на тыдзень. Працягвала традыцыі газет Беларускай сялянска-работніцкай грамады (БСРГ). 3 12 сакавіка 1928 орган Беларускага сялянска-рабочага пасольскага клуба «Змаганне».

У сувязі з рэпрэсіямі польскіх улад выдаўцы 15 разоў мянялі назву газеты: *«Наша праца»* (1—29 кастрычніка 1927), *«Праца»* (5—23 лістапада 1927), *«Права працы»* (7—24 снежня 1927), *«Навагодняя праца»* (27 снежня 1927), *«Думка працы»* (4—28 студзеня 1928), *«Сіла працы»* (1—24 лютага 1928), *«Воля працы»* (12—31 сакавіка 1928), *«Красавік»* (5 красавіка 1928), *«Голас працы»* (14 красавіка—30 мая 1928), *«Зара працы»* (2—29 чэрвеня 1928), *«Сцяг працы»* (4—31 ліпеня 1928), *«Доля працы»* (3—29 жніўня 1928), *«Рэха працы»* (1-29 верасня 1928), *«Слова працы»* (5—31 кастрычніка 1928), *«За працу»* (5—27 лістапада 1928, *«Да працы»* (з 1 снежня 1928)

Мела рубрыкі «Палітычная хроніка», «Выбарная хроніка», «3 сейму» і інш. Пісала пра цяжкае сацыяльна-эканамічнае становішча працоўных Заходняй Беларусі, нацыянальна-вызваленчы рух, рознагалоссі паміж прадстаўнікамі ідэй сацыялістычнай і нацыянальнай арыентацыі ў барацьбе за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленне, гісторыю стварэння і дзейнасць розных партый і арганізацый, у т. л. БСРГ, Польскай сацыялістычнай партыі, Беларускай хрысціянскай дэмакратыі, Беларускага сялянскага саюза і інш. Асвятляла падрыхтоўку, выбары і работу польскага сейма, інфармавала пра ход судовага працэсу над дзеячамі БСРГ. На старонках газеты змешчаны выступленні беларускіх паслоў у польскім сейме, артыкулы з нагоды 10-й гадавіны незалежнасці Польшчы, матэрыялы пра культурнае жыццё ў Заходняй Беларусі, вершы М. Васілька, Х. Ільяшэвіча, А. Салагуба, В. Таўлая і інш., пад рубрыкай «Маленькі фельетон» матэрыялы І. Маразовіча (пад псеўд. Я. Маланка), пераклады на беларускую мову асобных твораў У. Караленкі.

Выйшла каля 120 нумароў, з іх больш за 50 канфіскавана. Закрыта польскімі ўладамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Пагада Дацынь

**Пагада Дацынь** (кіт. 大秦塔) у раёне Чжоўчжы () кітайскай правінцыі Шэньсі каля горада Сіянь — найстаражытная хрысціянская царква на Далёкім Усходзе. Узведзена хрысціянамі-нестарыянамі (прадстаўнікі Асірыйскай царквы) прыблізна ў 640 годзе. Першапачаткова ўваходзіла ў склад манастыра.

У VIII стагоддзі атрымала назву «Дацынь» — так старажытныя кітайцы называлі Рымскую імперыю і Візантыю. Падчас пераследаў хрысціян у Кітаі (каля 845 г.) храм прыйшоў у запусценне. У XIV стагоддзі збудаванне аблюбавалі будысцкія манахі, якія пакінулі яго ўслед за землетрасеннем 1556 года, што заваліла падземныя пераходы і нанеслі вялікую шкоду будынку. У 1998 годзе кітайскі ўрад прызнаў пагаду адным з нешматлікіх захаваных помнікаў нестарыянскага хрысціянства ў Кітаі і ўзяло яе пад ахову, прысвоіўшы статус аб'екта нацыянальнага здабытку Кітая.

На сценах помніка дагэтуль можна разглядзець выявы Ражства Хрыстова і Іёны пад сценамі Ніневіі. Таксама захаваліся асобныя надпісы на сірыйскай мове. У наш час захаванасці пагады пагражаюць не столькі землетрасенні, колькі перыядычныя паводкі. У 1999 годзе была праведзена касметычная рэстаўрацыя; падчас новых прац мяркуецца расчысціць пахаваныя ў XVI стагоддзі падземныя залы.

Каля пагады ўсталявана на чарапасе-бісі копія так званай «Нестарыянскай стэлы», збудаванай у 781 годзе прадстаўнікамі той жа Асірыйскай царквы. Арыгінал стэлы знаходзіцца ў музеі «Лес стэл». У трох кіламетрах на ўсход ад пагады знаходзіцца знакаміты храмавы комплекс Лаўгуаньтай.

## Літаратура 
* Thompson, Glen L. *Christ on the Silk Road*.

Дацынь
Дацынь
Дацынь
Катэгорыя:Сіянь
Катэгорыя:Асірыйская царква Усходу
Эгіна

[thumb|Эгіна ў чаканні [Зеўса, карціна Фердынанда Боля]]
**Эгіна** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі наяда, дачка рачнога бога Асопа, якая была выкрадзена Зеўсам і нарадзіла яму сына Эака, што славіўся самым набожным і справядлівым сярод грэкаў.

Зеўс выкраў яе з Фліунта і прынёс на востраў Энону, асцерагаючыся Геры. Зеўс спакусіў яе ў агністым абліччы. Або Зеўс прыняў аблічча арла.

Злучэнне Зеўса і Эгіны антычныя крыніцы лакалізавалі на востраве Эгіна, які раней нібы зваўся Энонай. Імя выкрадальніка німфы назваў Асопу Сісіф, завошта ўгневаны грамабой наслаў на яго Танатаса. Эгіна нарадзіла сына Эака. Пасля нараджэння сына Эгіна стала жонкай Актара. Нарадзіла ад Актара сына Менетыя.

Яе статуя ў Алімпіі. Статуя ў Дэльфах — дарунак фліясійцаў.

У гонар Эгіны названы астэроід  (91) Эгіна, адкрыты ў 1866 г.

## Спасылкі 
* Энцыклапедыя антычнай міфалогіі: Эгіна 

Катэгорыя:Німфы
Катэгорыя:Міфы Аргаліды
Эгіна (значэнні)

**Эгі́на**:
* Эгіна — німфа, дачка рачнога бога Асопа, якая нарадзіла ад Зеўса сына Эака.
* Эгіна — востраў у Саранічным заліве Эгейскага мора.
* (91) Эгіна — астэроід Галоўнага астэроіднага пояса.
Афая

[thumb|[Храм Афаі на востраве Эгіна]]
**Афа́я** ( «не цёмная») — старажытнагрэчаская багіня.

Шанаванне багіні Афаі ў антычны час мела месца выключна на востраве Эгіна, хоць вучонымі ўсталявана, што яе культ быў прыўнесены з Крыта, дзе ён прасочваецца пачынаючы з XIV стагоддзя да н.э. Афая лічылася багіняй-заступніцай вострава, а таксама багіняй урадлівасці, багацця і сельскагаспадарчых прац. Пасля падначалення Эгіны Афінам Афая, паводле Паўсанія, нярэдка атаясамлівалася з Афінай Паладай, Артэмідай і німфай Брытамартыдай (якая ўваходзіла ў світу Артэміды і часам атаясамлялася са сваёй валадаркай).

Храм Афаі знаходзіўся на ўзгорку ў 13 кіламетрах на ўсход ад сталіцы Эгіны і быў пабудаваны каля 500 годы да н.э. на месцы больш старога храма. У 1812 годзе яго статуі, якія ўпрыгожвалі порцік, былі набыты баварскім спадчынным прынцам Людвігам (будучым каралём Баварыі Людвігам I) і з тых часоў знаходзяцца ў мюнхенскай Гліптатэцы.

Археалагічныя раскопкі ў храме Афаі праводзіліся аж да 1988 года.

## Спасылкі 
* Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна  Калекцыі  Геракл з усходняга франтона храма Афіны Афаі на в. Эгіне
* *Сядоў, Уладзімір*. Храм Афіны Афаі на востраве Эгіна

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Катэгорыя:Багіні ўрадлівасці
Мармуры Элгіна

thumb|300px|Экспазіцыя збору Элгіна ў Брытанскім музеі
**Мармуры Элгіна** (*Elgin Marbles*) — неперасягнены збор старажытнагрэчаскага мастацтва, галоўным чынам з Афінскага акропаля, якое было прывезена ў Англію напачатку XIX стагоддзя лордам Эльджынам і цяпер захоўваецца ў Брытанскім музеі.

Лорд Эльджын, быўшы брытанскім паслом у Канстанцінопалі падчас напалеонаўскіх войн, пасля доўгіх перамоў з турэцкім урадам прыняўся за збіранне фрагментаў старажытнагрэчаскага мастацтва (пераважна пластычнага). У напісаным пазней апраўданні лорд Эльджын матываваў свае дзеянні жаданнем выратаваць каштоўныя аскепкі антычнасці ад пагібельнага ўздзеяння часу, абыякавага стаўлення мясцовага насельніцтва і ад магчымых у будучыні ваенных дзеянняў.

Найбольш выдатныя з сабраных ім твораў статуі, якія ўпрыгожвалі сабой франтоны Зеўса Усеэлінскага на в-ве Эгіне, некаторыя з франтонных статуй афінскага Парфенона, лепш іншых захаваныя яго метопы, значная частка рэльефнага фрыза «Панафінейская працэсія», што апяразваў знадворку цэлу гэтага храма, некалькі пліт фрыза з храма Бяскрылы Перамогі ў Афінах, адна з карыятыд Эрэхтэёна, каласальная статуя Дыяніса, якая ўваходзіла ў склад харэгічнага помніка Фразіла на паўднёвым схіле афінскага акропаля, надпіс з надмагільнага помніка афінян, загінулых пры Патыдэі. [thumb|left|[Фідый з вучнямі. 27-я метопа з фрыза Парфенона. Бітва лапіфаў з кентаўрамі]]

Турэцкі ўрад, які не праяўвіў цікавасці да шэдэўраў антычнасці, дазволіў вываз усяго сабранага Эльджынам у Лондан. На гэта пайшло 10 гадоў — з 1802 па 1812 год, прычым частка грузу ў 1804 годзе затанула ля вострава Кіфера, але пасля была паднята на паверхню. У 1806 годзе Эльджын вярнуўся на радзіму, і на працягу 10 гадоў збор заставаўся яго прыватнай уласнасцю.

Напярэдадні Грэчаскай рэвалюцыі Брытанію захліснула хваля фіэлінізму. Лорд Эльджын апынуўся мішэнню выпадаў у друку з боку лорда Байрана і іншых уладароў розумаў эпохі рамантызму. Абвінавачванні ў скнарнасці, махлярстве і вандалізме прыцягнулі да мармураў увагу брытанскіх парламентарыяў. Спецыяльная камісія занялася вывучэннем калекцыі Эльджына і прызнала мэтазгодным яе набыццё дзяржавай для размяшчэння ў Брытанскім музеі. У 1816 г. збор быў выкуплены ў Эльджына за параўнальна сціплую суму ў 35 000 фунтаў.

Практычна з моманту адраджэння грэчаскай дзяржаўнасці Грэцыя патрабавала ад Брытаніі вяртання мармураў Эльджына як неад'емнай часткі нацыянальнага здабытку. Грэкі адмаўляюцца прызнаць легітымным дазвол турэцкага ўрада на вываз скарбаў з краіны. Брытанскі бок, у сваю чаргу, указвае на тое, што лордам Эльджынам рухалі добрыя намеры, і адмаўляецца вярнуць перамешчаныя каштоўнасці на зямлю старажытнай Элады. Спрэчкі пра лёс перамешчаных каштоўнасцей аднавіліся ў сувязі з адкрыццём музея Акропаля ў 2000-я гады.

## Літаратура 
* 
* Мармуры Элгіна у Брытанскай энцыклапедыі

Катэгорыя:Брытанскі музей
Катэгорыя:Перамешчаныя каштоўнасці
Катэгорыя:Скульптуры Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Афінскі акропаль
Мнесікл

**Мнесікл** (грэч. *Μνησικλής*) — старажытнаафінскі дойлід другой паловы V ст. да н.э., сучаснік Перыкла, які працаваў у стылі высокай класікі.

## Працы 
thumb|Прапілеі афінскага Акропаля
Найбольш вядомай яго працай з'яўляюцца Прапілеі — манументальныя ўваходная брама афінскага Акропаля, якая была пабудавана з 437 г. да н.э. да 432 г. да н.э. У двух вонкавых порціках Прапілеяў быў скапіраваны дарычны стыль калон Парфенона, абодва будынкі павінны былі складаць візуальнае адзінства. Порцікі злучае ўнутраная каланада ў іанічным стылі. Паўночнае крыло Прапілеяў займала пінакатэка. Першапачатковы праект гэтага збудавання, як было даказана Дэрнфельдам, меркаваўся значна больш грандыёзным, але не быў ажыцёўлены па прычынах, не вядомых з дакладнасцю. Мяркуюць, што тут мела ролю варожая Перыклу партыя, якая прыкрывалася рэлігійнымі меркаваннямі, з прычыны таго, што Прапілеі павінны былі заняць сабой частку ўчастку зямлі, прысвечанага Артэмідзе Браўроніі і знішчыць частку пеласгічнай сцяны, што лічылася свяшчэннай. Прапілеі засталіся няскончанымі з прычыны Пелапанескай вайны, якая ўспыхнула ў 431 годзе: сумы, прызначаныя для іх пабудовы, былі ўжыты на ваенныя выдаткі.

Мнесикл таксама працаваў на будаўніцтве Эрэхтэёна з 421 г. да н.э. да 405 г. да н.э.

## Літаратура 
* *Роговин Н. Е.* «Пропилеи Акрополя в Афинах», — М, 1940.
* *Вundgаard J. A.* «Mnesicles», — Kbh, 1957.

## Спасылкі 
* 
* Вялікая савецкая энцыклапедыя, «Мнесікл»

Катэгорыя:Архітэктары Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Афінскі акропаль
Катэгорыя:Асобы
Калікрат

**Калікра́т** (; нар. каля 470 г. да н.э. — † 420 г. да н.э.) — старажытнагрэчаскі архітэктар сярэдзіны V стагоддзя да н.э., які працаваў у Афінах. Браў удзел ў ажыцяўленні архітэктурнай праграмы Перыкла. Пабудаваў па праекце Іктына Парфенон (437—438 год да н.э.). Калікрат лічыцца таксама архітэктарам храма Нікі Аптэрас (427—424 да н.э.) — падабенства гэтага храма з храмам на рацэ Іліс (разбураны ў 1778) непадалёк ад Афін дазволіла прыпісаць апошні Калікрату. Акрамя таго, Калікрат у 443—442 да н.э. завяршыў збудаванне Доўгіх сцен, якія абаранілі дарогу з Афін у Пірэй.

У гонар Калікрата названы кратар на Меркурыі.

Катэгорыя:Архітэктары Старажытнай Грэцыі
Карыятыда

thumb|Карыятыды. Акропаль, Афіны, Грэцыя.

**Карыятыда** — статуя апранутай жанчыны, якая была ўведзена ва ўжыванне старажытнагрэчаскім дойлідствам для падтрымкі антаблемента і, такім чынам, замяняла сабой калону ці пілястры.

Упершыню згадваецца Вітрувіем у яго трактаце прысвечаным Актавіяну Аўгусту.

*«Так, напрыклад калі хто-небудзь у сваёй пабудове паставіць замест калон мармуровыя статуі жанчын у доўгіх адзеннях, званыя карыятыдамі, і змесціць на іх мутулы і карнізы, то цікаўным ён дасць такое тлумачэнне: пелапанескі горад Кары склаў супраць Грэцыі саюз з непрыяцелямі — персамі; пасля грэкі, са славаю заваяваўшы сабе свабоду пераможным канчаткам вайны, з агульнай згоды абвясцілі вайну карыйцам. І вось, узяўшы іх горад, перабіўшы мужчын і спустошыўшы іх дзяржава, яны адвялі іх жонак у рабства, пры гэтым не дазволіўшы ім зняць ні іх доўгіх адзенняў, ні іншых убораў замужніх жанчын не толькі для таго, каб правесці іх адзін раз у трыўмфальным шэсці, але каб яны, служачы цяжкім прыкладам рабства, пакрытыя вечнай ганьбай, відавочна плаціліся за злачынства сваіх суграмадзян. Дзеля гэтага тагачасныя архітэктары ўжылі для грамадскіх будынкаў статуі гэтых жанчын, змясціўшы іх для нясення цяжару, каб і нашчадства памятала пра пакаранне карійцыў.»*

Вітрувій «10 кніг пра архітэктуру» кн.1, гл.1., 5

Калі такая статуя малюе жанчыну з кошыкам пладоў ці кветак на галаве, то яна завецца таксама **канефорай**. Назва, прысвоенае гэтаму архітэктурнаму матыву, паходзіць, як мяркуюць, ад дзяўчын г. Карыя у Аркадыі, якія, на святах у гонар багіні Артэміды, здзяйснялі рэлігійныя танцы з кошыкамі на галовах.

Найбольш вядомыя карыятыды антычнага часу — у порціку Эрэхтэёна на афінскім Акропалі, вядомага таксама як *порцік карыятыд* ці *Пандрасіён*, па імі німфы Пандросы, і ў скарбніцы сіфносцаў у Дэльфах.

У Сярэднявеччы карыятыды амаль зусім не ўжываліся, і зноў сталі нярэдка з'яўляцца ў архітэктуры, пачынаючы з эпохі Адраджэння. У найноўшым мастацтве карыятыдамі завуцца не толькі жаночыя фігуры, апранутыя, ці напаўаголеныя, якія падтрымліваюць бэлькі, ці якой б там ні быў выступ будынка, але і падобныя ж мужчынскія фігуры, хоць больш правільная назва апошніх — атланты.

## Гл. таксама 
* Кора, статуя

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Скульптура Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Манументальна-дэкаратыўная скульптура
Цэла

thumb|right|200px|План храма з цэлай у цэнтры
**Цэла** () — унутраная частка грэчаскага і рымскага храма.

Першапачаткова маленькі (пазней і вялікі) пакой для харчовых прыпасаў у рымскіх дамах; таксама ўнутраная частка культавых будынкаў, асабліва храмаў, у якой знаходзіліся выява божастваў; унутранае свяцілішча, куды быў забаронены ўваход усім, акрамя пэўнага кола духавенства.

Памер цэлы класічных храмаў быў невялікі і адрозніваўся прастатой аздаблення, у параўнанні з вонкавым бокам храма, дзе абшчына вернікаў збіралася для правядзення абрадаў.

У цэле, папярэднікам якой з'яўляюцца мінойскія і мікенскія мегароны без знешняга порціка і калон (пранаас), захоўваліся скарбы храма, ахвяраванні вернікаў.

За цэлай, у апістадоме, знаходзіўся адытон — святая святых храма, куды ўваход быў схаваны, каб не дапусціць рабаванні скарбаў. Размяшчэнне калон адносны цэлы вызначае розныя віды храмаў (антавы храм, прастыль, перыптар, псеўдаперыптар, дыптар, псеўдадыптар).

## Гл. таксама 
* Гарбхагрыха
* Святая святых

## Спасылкі 
* Цэла ў ВСЭ

Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Перыптар

**Перы́птар** ( — акружаны калонамі, *«кругакрылы»*; ад  — вакол і  — крыло, бакавая каланада) — асноўны тып старажытнагрэчаскага храма, прамавугольнае ў плане збудаванне, якое з чатырох бакоў атачае каланада. Адлегласць ад яе да сцен нааса роўна аднаму інтэркалумнію. Вакол з усіх бакоў часцей за ўсё ўжываўся дарычны ордар, калоны стаялі ў адзін рад.

Унутры перыптар звычайна складаўся з пранааса і нааса (лацінскае цэла), ззаду нааса звычайна рабіўся апістадом. Як і ў большасці храмаў, размяшчэнне ўваходу традыцыйна было на ўсходнім боку. Перыптар склаўся да пачатку VII ст. да н.э. і стаў найбольш распаўсюджаным тыпам храма ў перыяд архаікі.

Паняцце ўвёў Вітрувій, ім жа дадзена тыпалогія старажытнагрэчаскіх храмаў: мегарон, прастыль, амфіпрастыль, перыптар, дыптар.

Самы знакаміты з захаваных перыптараў — Парфенон афінскага Акропаля (447—438 гг. да н.э.). Да выкарыстання знешніх формаў перыптара звярталіся архітэктары заходнееўрапейскага класіцызму, неакласіцызму і ампіру XVII—XIX стст..

Катэгорыя:Тыпы старажытнагрэчаскіх храмаў
Уклейна (возера, Полацкі раён)

**Укле́йна** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Палата, за 30 км на паўночны ўсход ад Полацка, за 7 км на поўдзень ад возера Дрэтунь.

Плошча паверхні возера 0,25 км², даўжыня 1 км, найбольшая шырыня 0,33 км. Даўжыня берагавой лініі 2,42 км.
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 10 метраў, пясчаныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, у асобных месцах забалочаныя. У паўночнай частцы возера востраў плошчай каля 0,1 га.
Упадае ручай з возера Нячвора. На ўсходзе выцякае ручай у раку Тросніца.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Уклейна

**Уклейна** — тапонім:

* Уклейна — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Палата
* Уклейна — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Ула
* Вялікае Уклейна — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Альзініца
Уклейна (возера, Лепельскі раён)

**Укле́йна** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула, прыкладна за 12 км на паўночны ўсход ад горада Лепель.

Плошча паверхні 0,07 км², даўжыня 0,63 км, найбольшая шырыня 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі 1,37 км. Плошча вадазбору 14,8 км².
Катлавіна Уклейна лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны стромкія, вышынёй да 15 м.

Злучана пратокай з возерам Мухна. Выцякае пратока ў возера Бобрыца.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Зборная Расіі па футболе

**Зборная Расіі па футболе** — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе Расію на ўсіх міжнародных матчах і турнірах па футболе. Збіраецца, кіруецца і кантралюецца пад кіраўніцтвам Расійскага футбольнага саюза.

## Чэмпіянат свету 
* 1994 — групавы этап
* 1998 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2002 — групавы этап
* 2006 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2010 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2014 — групавы этап
* 2018 — чвэрцьфінал

## Чэмпіянат Еўропы 
* 1996 — групавы этап
* 2000 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2004 — групавы этап
* 2008 — 3-4 месца
* 2012 — групавы этап
* 2016 — групавы этап
* 2020 — *кваліфікавалася*

## Форма 
### Асноўная форма зборнай 

### Рэзервовая форма зборнай 

### Экіпіроўка 
## Спасылкі 
* Артыкул на сайце ФІФА
Святая святых

**Святая святых** (, ) — калька з яўрэйскага *Кадэш ха-Кадашым* () — самае запаветнае месца Скініі сходу, а затым і Іерусалімскага храма, дзе захоўваліся Скрыжалі Запавету.

Гэтай назвай пазначалася ўнутраная частка Скініі сходу, аддзеленая ад вонкавага памяшкання завесай (**парахет**), у якой знаходзіўся Каўчэг Запавету. Святасць месца вызначалася яшчэ і тым, што менавіта там, над каўчэгам, Бог з’яўляўся першасвятару для абвяшчэння сваёй волі і запаветаў яўрэйскаму народу. У Іерусалімскім храме, Святая святых звалася таксама **двір** ( або **давір**) і ў ёй размяшчаўся Краевугольны камень Храмавай гары, над якім цяпер стаіць мусульманскі Купал Скалы. Лічыцца, што з яго Бог пачаў Стварэнне свету.

Святая святых у іўдаізме характарызавалася як месца, дзе фізічна адчуваецца прысутнасць Бога (гл. Шэхіна).

## Рытуал 
Як у Скініі сходу, так і ў Іерусалімскім храме, уваходзіць у Святая святых дазвалялася выключна першасвятару, і то раз у годзе ў Судны дзень. Першасвятар акрапляў памяшканне крывёй ахвярных жывёл (быка і казла, прынесеных у ахвяру на ахвярніку ў вонкавым двары Храма) і курыў духмяныя рэчывы перад Каўчэгам Запавету. Там жа размяшчаліся залатыя курыльніцы. Падчас гэтага дзейства першасвятар прамаўляў тэтраграматон, запаветнае імя Бога, і гэта было адзіным момантам, калі імя Божае называлася ўслых. Паводле падання, асоба першасвятара пры гэтым выпраменьвала ззянне.

## У Хрысціянстве 
Хрысціянскі Храм таксама мае сваё Святое Святых, але ў яго могуць уваходзіць і Архірэі (як Першасвятар), і Іерэі (як Святары), і Дыяканы (як Левіты)

## Сучасны сэнс 
«Святая святых» — у агульным сэнсе — 1) самае дарагое, запаветнае. 2) найбольш запаветнае, святое месца ў цэнтральных культавых збудаваннях розных рэлігій, доступ да якога звычайна строга табуяваны і з якім традыцыйна злучаецца фізічная прысутнасць боскіх сіл.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Яўрэйскі Храм
Катэгорыя:Метафары
Катэгорыя:Крылатыя выразы
Аляксандр Анатолевіч Кержакоў

**Аляксандр Анатолевіч Кержакоў** (; нар. , , Ленінградская вобласць, СССР) — расійскі футбаліст (нападнік) і тренэр. Адзін з самых паспяховых футбалістаў у гісторыі Расіі. Выступаў за нацыянальную зборную Расіі (2002—2016). На клубным узроўні вядомы ў першую чаргу па выступах за санкт-пецярбургскі «Зеніт».

## Клубная кар’ера 
Пасля заканчэння СДЮШАР «Зеніт» Аляксандр пачаў выступаць за аматарскую каманду «Светагорац» з горада Светагорск. У канцы 2000 года паводле рэкамендацыі Казачэнкі галоўны трэнер «Зеніта» Юрый Марозаў запрасіў Кержакова ў «Зеніт». У новым клубе Кержакоў дэбютаваў 10 сакавіка 2001 года ў матчы 1 тура чэмпіянату Расіі супраць «Ротара» ў Валгаградзе, выйшаў у асноўным складзе і адыграў усю гульню. Амаль адразу атрымаў месца ў асноўным складзе каманды.

28 снежня 2006 года Кержакоў падпісаў кантракт з іспанскім клубам «Севілья» на 5,5 года. Сума трансферу склала 5 млн еўра. Партнёрамі Аляксандра па нападзе сталі Луіс Фабіяну і Фрэдэрык Канутэ, аднак іграку не заўсёды знаходзілася месца ў складзе. У 2008 годзе Кержакоў вярнуўся ў Расію ў маскоўскае «Дынама», якое ўзначальваў Андрэй Кобелеў, з якім ён разам выступаў за «Зеніт» у 2001 годзе.

16 студзеня 2010 года Кержакоў вярнуўся ў «Зеніт», падпісаўшы кантракт на 4 гады. Сума трансферу склала 6,5 млн еўра.

## Міжнародная кар’ера 
У 2002 годзе Алег Раманцаў запрасіў 19-гадовага Кержакова ў зборную Расіі. Дэбют футбаліста ў нацыянальнай камандзе адбыўся ў таварыскім матчы супраць зборнай Эстоніі ў Таліне 27 сакавіка 2002 года.

## Трэнерская кар’ера 
У сакавіку 2018 года быў зацверджаны трэнерам юнацкай зборнай Расіі (юнакоў 2001 года нараджэння). У верасні 2020 года стаў галоўным трэнерам клуба «Том». Па выніках сезона 2020/21 «Том» заняла апошняе месца ў ФНЛ і засталася ў лізе толькі дзякуючы рашэнню КДК аб пераводзе «Чайкі» ў ПФЛ, а Кержакоў пакінуў клуб.

У чэрвені 2021 года ўзначаліў клуб «Ніжні Ноўгарад», які перад гэтым выйшаў у Прэм’ер-лігу. Пакінуў каманду па закачэнні сезона 2021/22, у якім клуб заняў 11-е месца.

У лютым 2023 года быў прызначаны галоўным трэнерам кіпрскай «Карміятысы», аднак ужо ў красавіку пакінуў пасаду.

## Дасягненні 
 **Зеніт**
* Чэмпіён Расіі: 2010, 2011/2012, 2014/2015
* Пераможца Кубка Расіі: 2010
* Пераможца Суперкубка Расіі: 2011, 2016
* Пераможца Кубка УЕФА: 2007/2008

 **Севілья**
* Пераможца Кубка УЕФА: 2006/2007
* Пераможца Кубка Іспаніі: 2006/2007
* Пераможца Суперкубка Іспаніі: 2007

 **Цюрых**
* Пераможца Кубка Швейцарыі: 2016

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Светагорац
Катэгорыя:Ігракі ФК Зеніт Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Севілья
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Цюрых
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Расіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Том Томск
Катэгорыя:Трэнеры ФК Ніжні Ноўгарад
Катэгорыя:Трэнеры ФК Карміятыса
П’емонцкая Вікіпедыя

'''П'емонцкая Вікіпедыя''' (п'ём. Piemontèisa wikipedia) — моўны раздзел Вікіпедыі на п'емонцкай мове

## Статыстыка 
Па стане на    года п'емонцкі раздзел Вікіпедыі ўтрымлівае  .   , з іх  здзейснілі якое-небудзь дзеянне за апошнія 30 дзён, а   з правамі адміністратара.

* Агульная колькасць правак — .

## Уплыў на мову 
Вікіпедыя ўплывае на «дэітальянізацыю» п'емонцкай мовы. Так, быў папулярызаваны неалагізм «ragna» у значэнні «сусветнае павуцінне». На ўзроўні марфем сістэматычна аддаецца перавага прыстаўкам, якія не маюць падабенства з італьянскімі.

## Спасылкі 
* П'емонцкая Вікіпедыя
* List of Wikipedias
* Артыкул «Вікіпедыя» на п'емонцкай мове
* Бягучая статыстыка П'емонцкай Вікіпедыі

Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі
Катэгорыя:Раманскія Вікіпедыі
Ёруба

**Ёруба**:
* Ёруба, народ, народ у Заходняй Афрыцы
* Ёруба, мова, мова народа ёруба
Дзень незалежнасці і адзінства

**Дзень незалежнасці і адзінства** () — дзяржаўнае свята Славеніі, якое штогод адзначаецца 26 снежня. Заснавана ў памяць аб афіцыйныі абвяшчэнні вынікаў рэферэндуму 1990 года аб незалежнасці Славеніі, на якім 88,5% выбаршчыкаў (94,6% тых, хто галасаваў) выказаліся за выхад краіны са складу Югаславіі і абвяшчэнне незалежнасці краіны.

З 1991 па 2005 гады свята звалася проста **Днём незалежнасці**, аднак сучасную назву ён атрымаў у верасні 2005 года па ініцыятыве Сацыял-дэмакратычнай партыі. Гэта свята не варта блытаць з Днём дзяржаўнасці, які адзначаецца 25 чэрвеня ва ўгодкі абвяшчэння незалежнасці Славеніі.

## Гл. таксама 
* Святы Славеніі

Незалежнасць і адзінства
Катэгорыя:Святы 26 снежня
Сацыял-дэмакраты (Славенія)

**Сацыял-дэмакраты** (, *SD*) — вядучая палітычная партыя Славеніі, член кіруючай кааліцыі.

## Гісторыя 
Партыя была заснавана ў 1989 ў якасці **Партыі дэмакратычнага абнаўлення** як пераемнік Саюза камуністаў Славеніі. У маі 1993 Партыя дэмакратычнага абнаўлення, Сацыял-дэмакратычны саюз і Рабочая партыя аб'ядналіся ў '''Аб'яднаны спіс сацыял-дэмакратаў'* (, *ZLSD''), які праіснаваў да 2003. Узначальвае партыю Борут Пахар.

## Праграма 
Партыя выступае за дэмакратычны сацыялізм на аснове парламенцкай дэмакратыі, салідарнасці, сацыяльнай і прававой дзяржавы і сацыяльнага партнёрства.

## Дасягненні партыі на выбарах 
### Парламенцкія выбары 
### Еўрапарламент 
Паводле выбараў 2009 года, партыя прадстаўлена ў Еўрапарламенте 2 дэпутатамі. Член Сацыялістычнага інтэрнацыянала (з 1996) і Партыі Еўрапейскіх сацыялістаў (з 2003).

## Лідары партыі 
### Прэзідэнты партыі 
* Кірыл Рыбічыч (1990—1993)
* Петэр Бекеш (1993)
* Янез
* Борут Пахар (1997—2012)
* Ігар Лукшыч (2012—2014)
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Палітычныя партыі Славеніі
Катэгорыя:Сацыял-дэмакратычныя партыі
Катэгорыя:Сацыялістычны інтэрнацыянал
Дуньхуанскія рукапісы

. Кітайскі манускрыпт на шоўку (V ст.), вывезены з Магаа экспедыцыяй Пеліё. Нацыянальная бібліятэка Францыі]]

**Дуньхуанскія рукапісы** — збор важных рэлігійных і свецкіх дакументаў (каля 20 000 аб’ектаў), выяўленых у пячорах Магаа ў Дуньхуане (Кітай) на пачатку XX стагоддзя. Як відаць, дакументы змясцілі сюды ў XI стагоддзі, калі манускрыпты сталі выцясняцца з ужывання друкаванымі кнігамі. Рукапісы напісаны ў V — пачатку XI стагоддзяў і ўключаюць працы на розныя тэмы, ад гісторыі і матэматыкі да народных песень і танцаў. Хоць большасць рэлігійных дакументаў складаюць тэксты пра будызм, у зборы прысутнічаюць дакументы пра даасізм, нестарыянства і нават іўдаізм. Яны напісаны, галоўным чынам, на кітайскай і тыбецкай мовах, але прысутнічаюць рукапісы на палі, сагдыйскай і раней невядомых мовах, такіх як хатанасакская.

Рукапісы выявіў даоскі манах . Пазней ён прадаў іх заходнім даследчыкам, у прыватнасці, Аўрэлю Стэйну і , у тым ліку найстаражытнейшую ў свеце друкаваную кнігу «Алмазная сутра» (каля 868 года). Некаторыя з дакументаў таксама набылі рускія і японскія даследчыкі. Аднак шмат якія рукапісы, галоўным чынам дзякуючы высілкам Ло Чжэньюя, захаваліся ў Кітаі. Тыя дакументы, якія набылі заходнія даследчыкі, цяпер захоўваюцца ў шматлікіх установах па ўсім свеце, такіх як Нацыянальная бібліятэка Кітая, Брытанская бібліятэка і Нацыянальная бібліятэка Францыі. Усе дакументы ў рамках Міжнароднага дуньхуанскага праекта былі аблічбаваны і цяпер знаходзяцца ў бясплатным доступе ў Інтэрнэце.

## Класіфікацыя 
### Паводле моў 
* Класічная і гутарковая (байхуа) кітайская
* Іўрыт
* Хатанасакская
* Тыбецкая
* Архона-енісейская
* Палі
* Санскрыт
* Сагдыйская
*  (Тангуцкае пісьмо)
* Тахарскія

### Паводле жанраў 
* Рэлігійныя рукапісы
** Будысцкія і тыбецкія
** Даоскія, у тым ліку «Ху-хуа цзін» () і каментары «Xiang’er» Школы нябесных настаўнікаў да «Даа дэ цзін»
** Іўдзейскія пакутныя малітвы *Selihah*
** Нестарыянскія, у тым ліку «Канон аб асновах першапачатковага» і «Гімн Святой Троіцы» на кітайскай мове.
** Маніхейскія
* Рукапісы па філасофіі, у прыватнасці па канфуцыянству, у тым ліку старажытныя выданні зборніка афарызмаў у каментарах Хуан Кана (Huang Kan, 皇侃) і Шу цзін
* Літаратура
** Папулярныя апавяданні па будыйскіх матывах, вядомыя як *bian wen* (變文)
** Народныя песні
** Класічная кітайская паэзія
* Гісторыя, афіцыйная і мясцовая
** Старажытнатыбецкая хроніка
* Геаграфія, у тым ліку *Wang wu tianzhu guo chuan*
* Медыцына
* Астраномія, у тым ліку 
* Матэматыка
* Варожбы, у тым ліку «Кніга варожб»
* Слоўнікі, у тым ліку фрагменты *Qieyun*
* Ноты
* Натацыя танцаў
* Розныя дакументы, такія як кантракты, бухгалтарскія кнігі, пазыковыя распіскі

## Спасылкі 
* Cathy CANTWELL & Robert MAYER. Early Tibetan Documents on Phur pa from Dunhuang.
* «The Sweet Sage and The Four Yogas: A Lost Mahāyoga Treatise from Dunhuang.» Sam van Schaik, The British Library. JIATS, no. 4 (December 2008), THL #T5564, 67 pp. © 2008 by Sam van Schaik, IATS, and THL
* Multilingualism in Tun-huang
* Міжнародны дуньхуанскі праект 

Катэгорыя:Рукапісы
Катэгорыя:Культура Кітая
Абмаражэнне

**Абмаражэнне** — пашкоджанне тканак скуры праз замярзанне. Найчасцей закранае аддаленыя ад сэрца вялікія адкрытыя ўчасткі скуры. Ускладненне вядзе да змярцвення тканак.

## Папярэджанне 
Пашкоджанне прадухіляецца праз выхад на мароз у шматслойным адзенні і змазванне твару і рук тлустым крэмам (здор, камфорны алей і шмалец), расціранне твару толькі сухой далонню і ўсміханне, жвавы рух на марозе і адпачынак па вяртанні ў цёплае месца. Варта пазбягаць нашэння металічных упрыгожванняў, прагулак на галодны страўнік, палення цыгарэт і распіцця алкаголю на марозе. Таксама адзенне і абутак павінны быць цёплымі, сухімі і непрадзімальнымі з натуральнай поўсці і скуры. Галаўны ўбор і капюшон павінны захінаць вушы. Захоўванню цеплыні спрыяюць шарсцяныя шкарпэткі і пальчаткі (рукавіцы), шалік і абутак са сцілкамі (валёнкі).

## Прычыны 
Пашкоджанню спрыяе цеснае і вільготнае адзенне і абутак, цялеснае ператамленне, голад, змушанае працяглае нерухомае і нязручнае становішча, папярэдняя халадавая траўма, аслабленасць перанесенымі хваробамі, патлівасць ног, хранічныя хваробы сасудаў ніжніх канечнасцей і сардэчна-сасудзістай сістэмы, цяжкія механічныя пашкоджанні са стратай крыві, паленне.

## Праявы 
Пашкоджанне выяўляецца праз паколванне і бледнасць скуры, пасля сагравання ўзнікае боль, ацёк і пухіры на скуры.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Траўмы
Катэгорыя:Тэрмарэгуляцыя
Катэгорыя:Дэрматалогія
Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь

**Мінканфесійнае хрысціянскае рэлігійнае брацтва «Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь»** — біблейскае таварыства, утворанае ў 1992 годзе.

## Гісторыя 
Створанае ў студзені 1992 года па ініцыятыве вернікаў праваслаўнай, рымска-каталіцкай, грэка-каталіцкай канфесій, евангельскіх хрысціян-баптыстаў, хрысціян веры евангельскай, адвентыстаў сёмага дня, беларускай евангельскай царквы.

У першы прэзідыум увайшлі Герман Родаў (старшыня), Васіль Сёмуха (віцэ-старшыня), Якаў Патупчык (выканаўчы дырэктар), прадстаўнікі традыцыйных канфесій аа. Г. Латушка, Я. Матусевіч, М. Сапель, Э. Сабіла і вядомыя навукоўцы У. Конан, А. Грыцкевіч, І. Чарота.

## Дзейнасць 
Займаецца распаўсюджваннем і прапагандай Бібліі і іншай духоўнай літаратуры ў Рэспубліцы Беларусь, удзельнічае ў перакладзе Бібліі на беларускую мову, ажыццяўляе выданне хрысціянскай літаратуры на беларускай і рускай мовах.

## Гл. таксама 
* Пераклад Бібліі Беларускага біблейскага таварыства

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Біблейскія таварыствы
Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Рэлігійныя арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Пераклад Бібліі Рымска-Каталіцкага Касцёла на Беларусі

**Перакла́д Бі́бліі Ры́ма-Каталі́цкага Касцё́ла на Белару́сі** быў пачаты ў 2007 годзе і на цяперашні час працягваецца.

Перакладам займаецца «Секцыя па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакументаў Касцёла» Камісіі Божага культу і дысцыпліны сакраментаў пры Канферэнцыі каталіцкіх біскупаў у Беларусі (далей — Секцыя). Яна дзейнічае з 1992 года, перакладаючы розныя літургічныя тэксты касцёла. За час працы былі створаныя мноства перакладаў, якія ў большай ці меншай ступені змяшчаюць асобныя тэксты Святога Пісання.

У 2002—2005 гадах Секцыя здзейсніла пераклад на беларускую мову Лекцыянарыя. Да яго каталіцкія святары карысталіся беларускімі перакладамі найперш Лукаша Дзекуць-Малея, у меншай ступені — Уладзіслава Чарняўскага і Васіля Сёмухі. Пераклад Лекцыянарыя быў здзейснены з арыгіналу: Stuttgartensia (яўрэйскі) і Nestle-Aland (грэчаскі) — з улікам лацінскай Новай Вульгаты. Крыніцай перакладу паслужылі 27-е і 28-е выданні Nestle-Aland.

20 снежня 2025 года ў пастаральным цэнтры імя св. Дамініка Савіа ў Бараўлянах адбылася прэзентацыя першага поўнага афіцыйнага рыма-каталіцкага перакладу «Пяцікніжжа Майсея» на беларускую мову. Кніга Быцця, Кніга Левіта і Кніга Другазаконне былі перакладзены з Biblia Hebraica Quinta, а Кніга Зыходу і Кніга Лічбаў — з Biblia Hebraica Stuttgartensia. 

## Бібліяграфія 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Перакладзеныя Секцыяй кнігі Бібліі

Катэгорыя:Каталіцтва ў Беларусі
Пераклад Бібліі Беларускага біблейскага таварыства

**Перакла́д Белару́скага бібле́йскага тавары́ства** — поўны пераклад Бібліі на беларускую мову, выдадзены Беларускім біблейскім таварыствам у 2012 годзе. Пераклад створаны на аснове рукапісаў каталіцкага святара Уладзіслава Чарняўскага.

## Гісторыя 
У 1995—1998 гадах Уладзіслаў Чарняўскі перадаў рукапісы свайго перакладу Бібліі Антонію Бокуну, цяпер пастару пратэстанцкай царквы «Ян Прадвеснік». У яго апрацоўцы выйшлі «Кніга Быццё» (1997), «Новы Запавет» (1999) і Пяцікніжжа (2002).

Далей Антоній Бокун дапамог наладзіць кантакты прадстаўнікоў Беларускага Біблейскага таварыства з ксяндзом Чарняўскім. Пазней да гэтай справы далучыліся айцец Андрэй Абламейка і айцец Сяргей Гаек. Незадоўга да сваёй смерці, пры канцы 2001 года, Уладзіслаў Чарняўскі перадаў Біблейскаму таварыству правы на выданне ўласных рукапісаў. Даследчыкі таварыства распачалі іх дапрацоўку і набор, і ўжо ў 2003 годзе выйшла новае выданне Новага Запавету. Цягам наступных гадоў вялася праца па рэдагаванні тэксту поўнай Бібліі, да якой былі прыцягнуты навукоўцы-лаціністы Жанна Некрашэвіч-Кароткая і Таццяна Федасеева. Падчас іх працы тэкст Чарняўскага звяраўся з Новай Вульгатай, быў набліжаны да сінадальнага перакладу і пазбавіўся дыялектызмаў з гаворак Гарадзеншчыны і Валожыншчыны, дзе Уладзіслаў Чарняўскі нарадзіўся і пражыў значную частку жыцця.

Версія Чарняўскага змяшчае больш беларускіх паняццяў, азначэнняў, канструкцыяў у параўнанні з іншымі «апалячанымі» каталіцкімі перакладамі. Варыянт перакладу Біблейскага таварыства крытыкуе каталіцкі святар Сяргей Сурыновіч, які таксама займаецца праблематыкай беларускіх перакладаў Бібліі. Хібамі выдання ён лічыць непаслядоўнасць транслітарацыі і перакладу ўласных імёнаў і геаграфічных назваў, а таксама пазбаўленне перакладу індывідуальнасці з-за залішняга выкарыстанне літаратурнай лексікі (у адрозненне ад гутарковай мовы ксяндза Чарняўскага) і, як вынік, ускладненне чытання канчатковага варыянту тэксту  Пры падрыхтоўцы да новага выдання рэдакцыйным аддзелам Біблейскага таварыства была зроблена вялікая праца па выпраўленню і ўдакладненню перакладу. Другакананічныя кнігі не былі ўключаны ў выданне.

## Спасылкі 
* Выданне 2012 года
* Выданне 2017 года

Катэгорыя:Пераклады Бібліі
Катэгорыя:Кнігі 2012 года
Катэгорыя:Кнігі 2017 года
Камяні спатыкнення

thumb|250пкс

**Камяні спатыкнення** () — праект нямецкага мастака . Мемарыял мусіць нагадваць людзям пра лёс ахвяр нацызму, пра тых, каго забілі, саслалі або вымусілі да самагубства.

Большая частка камянёў усталявана ў памяць яўрэйскіх ахвяр нацызму. Іншыя камяні ўсталяваны ў памяць цыганоў, Сведак Іеговы, гомасексуалаў, левых, удзельнікаў Руху Супраціўлення і іншых.

thumb|злева|180пкс|Гюнтэр Дэмніг
Камянямі спатыкнення — кубічныя бетонныя блокі з бокам 10 см, акаваныя лістамі латуні з надпісамі. Яны ўмураваны ў брук або ходнікі перад былымі дамамі ахвяр нацызму. На латуневай пласціне выгравіравана імя, год нараджэння, год і месца смерці чалавека.

Ідэя нарадзілася ў мастака ў 1993 годзе, у 1994 годзе ён прадставіў яе на выстаўцы ў Кёльне.

Да кастрычніка 2008 года Гюнтэр Дэмніг паставіў каля 17 000 камянёў прыкладна ў 350 гарадах і муніцыпалітэтах Германіі, Аўстрыі і іншых еўрапейскіх краін. З камянямі мусяць захоўвацца ўспаміны пра пераслед нацысцкай эпохі. Яны заахвочваюць прахожых спыніцца і прачытаць напісанае.

Кошт аднаго каменя складае 95 еўра. Работы ажыццяўляюць уручную. Выдаткі на праект пакрываюць дабрачыннымі зборамі і ахвяраваннямі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Мемарыяльныя збудаванні
Катэгорыя:Мемарыялізацыя Халакоста
Іспанізацыя

**Іспанізацыя** (; *Hispanización*) — працэс добраахвотнага або гвалтоўнага пераходу на іспанскую мову і засваення іспанскай культуры. У самім іспанамоўным свеце адрозніваюцца два блізкія, але досыць выразна размежаваных паняцці: кастыльянізацыя — першасная іспанізацыя пачатку каланіяльнага перыяду, і лацінаамерыканізацыя — другасная іспанізацыя ў краінах Новага Свету. Падчас кастыльянізацыі адбылося першае знаёмства аўтахонных народаў (мая, кечуа, аймара і г.д.) з іспанскай мовай і культурай, і разгарнулася актыўная метысацыя. Падчас каланізацыі, і асабліва пасля атрымання незалежнасці ад Іспаніі, кожная з іспана-амерыканскіх краін паступова набыла свой этнадэмаграфічны каларыт, мала звязаны з сучаснай Іспаніяй. Падчас лацінаамерыканізацыі гэтыя іспанамоўныя субкультуры ўплываюць на іншыя рэгіёны. Гэтак, у другой палове ХХ стагоддзя адбылася актыўная лацінаамерыканізацыя Маямі кубінскімі эмігрантамі, а Х’юстана і Лос-Анджэлеса — мексіканскімі (мексіканізацыя). У адрозненне ад папярэдніх хваль іміграцыі, больш за 75 % лацінаамерыканскіх імігрантаў у ЗША захоўваюць іспанскую мову ў той ці іншай меры.

## Гл. таксама 
* Іспанізмы

Катэгорыя:Іспанская мова
Катэгорыя:Культурная асіміляцыя
Пастар

**Пастар** (,  «пастух» ці «пастыр») — біблейскі тэрмін, які ўказвае на абавязак *пастыра* клапаціцца пра царкву, гэта значыць *паству* (алегарычна «статак авечак»). У лютэранскіх абшчынах пастары — гэта людзі, закліканыя для публічнай пропаведзі і здзяйснення таінстваў. 
Неафіцыйна выкарыстоўваюцца «пастыр» і «пастар» у дачыненні да святароў у каталіцтве і праваслаўі.

## Пастар у пратэстанцтве 
Пратэстанцтва прытрымліваецца канцэпцыі "ўсеагульнага святарства" і ў пратэстанцтве пастар не разглядаецца як святар, які мае адмысловы статус, які адрозніваецца ад статусу іншых членаў царквы, ён разглядаецца як асоба, якая займае пэўнае служэнне і мае адпаведнае пасвячэнне. Пратэстанцкі пастар з'яўляецца прапаведнікам юрыдычна зарэгістраванай рэлігійнай арганізацыі. Пратэстанцтва запазычыла слова «прэсвітар» і «епіскап» з Бібліі, а слова «пастар» выкарыстоўваецца ў якасці сіноніма гэтых тэрмінаў. У нямецкай кангрэгацыі выкарыстоўваецца словазлучэнне  (спадар пастар). У некаторых дэнамінацыях ранняга пратэстанцтва пастарскае адзенне — чорная кашуля і белы каўнерык, у канфесіях позняга пратэстанцтва — класічны еўрапейскі касцюм.

## Гл. таксама 
* Хрысціянства
* Каталіцтва, Усходнекаталіцкія цэрквы
* Праваслаўе
* Пратэстантызм
* Секта, Ерась
* Гісторыя хрысціянства

## Літаратура 
* Пастор // Христианство: Словарь/ Под общ. ред. Л. Н. Митрохина.— М.:«Республика», 1994. — с. 339. ISBN 5-250-02302-9.
* под ред. д-ра Подольского Б., д-ра Профьева Д., Уваль Э., «Иврит-русский, Русско-ивритский (Словарь)», изд. Рольник (Хакибуц хамеухад), г. Тель-Авив, 1993 г. ISBN 965-326-010-3 стр. 502, 312;
* с разрешения церковных властей (синодальный перевод Библии), «Библия (книги Священного Писания Ветхого и Нового Завета в русском переводе с приложениями)», издательство «Жизнь с Богом», Брюссель, четвёртое издание, Imprime en Belgique, D. L. 0362 — 1 — 1989, стр. 2406.

## Спасылкі 
* Схематычная гісторыя хрысціянства;

Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Пратэстанцтва
Катэгорыя:Праваслаўныя святары
Катэгорыя:Евангельскія хрысціяне
Катэгорыя:Лютэранская іерархія
Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Катэгорыя:Духавенства