Мовы Расіі

**Мовы Расійскай Федэрацыі** — мовы, распаўсюджаныя на тэрыторыі гэтай дзяржавы. Яны адносяцца да 14 моўных сем’яў — індаеўрапейскай, алтайскай, уральскай, юкагіра-чуванскай, картвельскай, абхаза-адыгскай, нахска-дагестанскай, сіна-тыбецкай, семіцкай, эскімоска-алеуцкай, чукоцка-камчацкай, енісейскай, аўстраазіяцкай, айнскай; ніўхская мова з’яўляецца ізаляванай.

Пасля кожнай мовы пазначана колькасць тых, што размаўляе на ёй у Расіі: або паводле перапісу 2010, або (калі даныя перапісу лічацца недакладнымі) паводле ацэнкі лінгвістаў (2002 г.). У апошнім выпадку перад імі стаіць значок тыльды (~).

## Індаеўрапейская сям’я 
З індаеўрапейскіх моў у Расіі прадстаўлены славянская, іранская, германская, армянская, грэчаская, індаарыйская, раманская, балтыйская і албанская галіны. Усяго: 40 жывых моў і 1 кніжная.

* Славянская галіна
** беларуская мова 173 980
** украінская мова 1 129 838
** руская мова 137 494 893
** русінская мова 225
** балгарская мова 22 906
** сербахарвацкая мова 11 043
** славацкая мова 1445
** чэшская мова 13 074
** польская мова 67 446
** царкоўнаславянская мова ?
* албанская мова 1209
* армянская галіна 660 935
** усходнеармянская мова ~600 000
*** астраханская гаворка ~1 000
** заходнеармянская мова ~240 000
*** амшэнская гаворка ~200 000
*** данская гаворка ~40 000
* Балтыйская галіна
** латышская мова 22 079
** літоўская мова 31 295
* Германская галіна
** шведская мова 7395
** нідэрландская мова (галандская) 3356
** англійская мова 7 574 303
** ідыш 20 505 (колькасць укл. іўрыт)
** нямецкая мова 2 069 949
** ніжненямецкая мова 
* Грэчаская галіна 42 518
** пантыйская мова (грэчаская) ~40 000
** навагрэчаская мова (літаратурная) ?
* Іранская галіна
** асяцінская мова 451 431
** шугнанская мова 34
** рушанская мова 2
** пушту (афганская) 4649
** талышская мова 3 402
** персідская мова 13 073
** таджыкская мова 141 938
** тацкая мова 2012
** курдская мова (курманджы) 34 699
** белуджская мова 26
* Індаарыйская галіна
** бенгальская мова (бенгалі) 393
** хіндзі 6331
** цыганская мова 128 197
* Раманская галіна
** румынская мова 21 201
** малдаўская мова 96 061
** партугальская мова 11 207
** французская мова 616 394
** італьянская мова 83 202
** іспанская мова 152 147

## Абхаза-адыгская сям’я 
Усяго: 4 жывыя мовы і 2 вымерлыя
* абхазская мова 6786
** садзская гаворка **†**
* абазінская мова 37 831
* адыгейская мова 117 489
* кабардзіна-чаркеская мова 515 672
* убыхская мова **†**

## Нахска-дагестанская сям’я 
Усяго: 42 мовы
* Авара-анда-цэзкая галіна
** аварская мова 715 297
** Андыйская група
*** ахвахская мова 210
*** карацінская мова 255
*** гадаберынская мова 128
*** ботліхская мова 206
*** андыйская мова 5800
*** багвалінская мова (багулальская) 1447
*** тындынская мова (тындальская) 2152
*** чамалінская мова 500
** Цэзкая група
*** гінухская мова 5
*** гунзібская мова 1012
*** хваршынская мова 1737
*** бяжцінская мова 6072
*** цэзкая мова 12 467
* Даргінская галіна 485 705
** мугінская мова ~6571
** кадарская мова ~18 963
** гапшымінска-бутрынская мова ~27 083
** цудахарская мова ~39 225
** урахінская мова (кабінская, хюркілінская) ~73 420
** муірынская мова ~79 938
** мюрэга-губдэнская мова ~81 814
** акушынская мова ~95 795
*** даргінская літаратурная мова
** мегебская мова ~1300
** кункінская мова ~1200
** амухска-худуцкая мова ~1 600
** іцарынская мова (санжы-іцарынская) ~1800
** сірхінская мова ~20 497
** чырагская мова ~1 280
** кайтагская мова ~43 648
** ашцінская мова ~2300
** кубачынская мова ~7089
* лакская мова 145 895
* Лезгінская галіна
** арчынская мова 970
** агульская мова 29 287
** табасаранская мова 126 136
** лезгінская мова 473 173
** цахурская мова 10 596
** рутульская мова 30 360
** удынская мова 2 266
* Нахская галіна
** інгушская мова 305 868
** чачэнская мова 1 354 705
** акінска-арстхойская гаворка (галанчожская) ~90 000

## Картвельская сям’я 
Усяго: 4 мовы
* грузінская мова 170 659
* мегрэльская мова 1529
* лазская мова 25
* сванская мова 71

## Уральская сям’я 
Усяго: 23 жывыя мовы і 5 вымерлыя
* Фіна-ўгорская галіна
** водская мова 68
** іжорская мова 123
** вепская мова 3613
** эстонская мова 15 583
** фінская мова 38 873
** карэльская мова 25 605
*** людзікоўская гаворка ~4 000
*** лівікоўская гаворка (алонецкая) ~20 000
*** уласна карэльская гаворка ~2800
*** цвярская карэльская гаворка ~10 000
** марыйскія мовы 388 378
*** лугава-ўсходняя марыйская мова 365 316
*** горнамарыйская мова 23 062
** мяранская мова **†**
** саамскія мовы 353
*** бабінская саамская мова (акала) **†**
*** церска-саамская мова (яканьгска-саамская) ~6
*** кільдзінская саамская мова ~750
*** колта-саамская мова ~28
** мардоўскія мовы 431 692
*** эрзянская мова (эрзя-мардоўская) ~400 000
*** макшанская мова (макша-мардоўская) ~200 000
** комі-пярмяцкая мова 63 106
** комі-зыранская мова 156 099
** удмурцкая мова 324 338
** мансійская мова 938
** хантыйская мова 9584
** венгерская мова 6888
* Самадыйская галіна
** юрацкая мова **†**
** энецкая мова 43
** нганасанская мова 125
** ненецкая мова 21 926
** камасінская мова **†**
** маторска-тайгійска-карагаская мова **†**
** селькупская мова 1023

## Алтайская сям’я 
Усяго: 41 мова
* Тунгуса-маньчжурская галіна
** негідальская мова 74
** эвенская мова 5656
** эвенкійская мова 4802
** оракская мова (ульта) 47
** удэгейская мова 103
** орацкая мова 8
** ульцкая мова 154
** нанайская мова 1347
* Мангольская галіна
** мангольская мова 8829
** калмыцкая мова 80 546
** бурацкая мова 218 557
* Цюркская галіна
** чувашская мова 1 042 989
** уйгурская мова 1 049
** узбекская мова 273 451
** тафаларская мова 93
** далганская мова 1054
** тувінская мова 253 673
** якуцкая мова 450 140
** чулымская мова (чулымска-цюркская) 44
** шорская мова 2 839
** хакаская мова 42 604
** Горна-алтайская група 55 720
*** паўночнаалтайская мова 1048
**** кумандзінская гаворка 738
**** чалканская гаворка (куу) 310
*** паўднёваалтайская мова ~50 500
**** тубаларская гаворка ~3 000
**** уласна алтайская гаворка (алтай-кіжы) ??
**** тэлеуцкая гаворка 975
**** тэленгіцкая гаворка ~3 000
** крымчакская мова 2
** гагаузская мова 5917
** туркменская мова (трухменская) 30 767
** турэцкая мова (месхетынцы і ўрумы) 146 363
** азербайджанская мова 473 044
** караімская мова 3
** каракалпакская мова 867
** казахская мова 401 455
** нагайская мова 88 328
*** астраханскіх нагайцаў-карагашаў гаворка >34
*** алабугацкіх татараў гаворка >1 144
*** юртаўскіх татараў гаворка (астраханскіх нагайцаў) >31
** башкірская мова 1 152 404
** крымскататарская мова 308
** карачаева-балкарская мова 305 364
** кумыцкая мова 426 212
** кыргызская мова 80 306
** татарская мова 4 280 718
*** сібірскататарская мова (укл. **барабінская гаворка) ~??
* японская мова 33 855
* карэйская мова 42 384

## Енісейская сям’я 
Усяго: 2 жывыя мовы
* кецкая мова 213
* югская мова 1 (ці **†**)
* арынская мова **†**
* пумпакольская мова **†**
* коцкая мова **†**

## Юкагіра-чуванская сям’я 
Усяго: 2 жывыя мовы
* юкагірская мова (паўночнаюкагірская і паўднёваюкагірская) 370
* амокская мова **†**
* чуванская мова **†**

## Чукоцка-камчацкая сям’я 
Усяго: 4 жывыя і 3 вымерлыя мовы.
* чукоцка-каракская галіна
** чукоцкая мова 5095
** керэкская мова **†**
** алютарская мова 25
** каракская мова 1665
* ітэльменская галіна
** ітэльменская мова (заходне-ітэльменская) 82
** усходне-ітэльменская мова **†**
** паўднёва-ітэльменская мова **†**

## Эскімоска-алеуцкая сям’я 
Усяго: 4 жывыя мовы і 2 вымерлыя.
** алеуцкая мова 45
** меднаўска-алеуцкая мова (алеуцка-рускі піджын) 5
* эскімоская галіна 508
** наўканская мова ~70
** чаплінская мова (юіцкая) ~340
** аляскінска-інуіцкая мова **†**
** сірэнікская мова **†**

## Ніўхская мова 
* ніўхская мова (ізаляваны) 688 > 198

## Айнская сям’я 
Усяго: 2 вымерлыя
* сахалінска-айнская мова **†**
* курыльска-айнская мова **†**

## Семіцкая сям’я 
Усяго: 2 мовы і 1 кніжная/замежная
** новаарамейская мова (асірыйская) 7762
** арабская мова 8216
** іўрыт 21 981

## Сіна-тыбецкая сям’я 
Усяго: 2 жывыя мовы і 1 кніжная
** дунганская мова 1088
** кітайская мова (укл. дыялект тазаў) 59 235
** старатыбецкая мова

## Аўстраазіяцкая сям’я 
* в’етнамская мова 26 197

## Гл. таксама 
* Мовы свету
* Мовы Еўразіі
* Мовы Афрыкі
* Мовы Амерыкі
* Мовы Акіяніі
* Мовы СССР
* Спіс дзяржаўных моў Расіі
* Этна-моўны склад насельніцтва Расіі
* Білінгвізм у Расійскай Федэрацыі
* Адукацыя на мовах народаў Расіі
* Моўная палітыка ў Расіі
* Нацыянальна-рэгіянальны кампанент дзяржаўнага стандарту агульнай адукацыі

## Літаратура 
* *Алпатов В.* Языковая ситуация в регионах России «Отечественные записки», № 2, 2005