1950-я

**1950-я гады** — дзесяцігоддзе, якое ўключае гады з 1950 па 1959.

## Найважнейшыя падзеі 
* Халодная вайна (1946—1990). Другі перыяд «Чырвонай пагрозы» (1947—1957; макартызм). Выпрабаванні тэрмаядзерных бомбаў правялі ЗША (1952) і СССР (1953) падчас ядзернай гонкі.
* Далучэнне Тыбета да КНР (1950—1951).
* Карэйская вайна (1950—1953). Індакітайская вайна (1945—1954). Жэнеўская канферэнцыя, 1954.
* ЗША змянілі курс у дачыненні да Японіі (1950, «Reverse course»), створаны Сілы самаабароны Японіі (1954). Спынена акупацыя Германіі (1954). Уступ ФРГ у НАТА (1955, Бундэсвер).
* Аперацыя ЦРУ па звяржэнні прэзідэнта Ірана, пасля нацыяналізацыі ім нафтавых радовішчаў (1953; Abadan Crisis). Аперацыя па звяржэнні прэзідэнта Гватэмалы (1954).
* Створаны Еўрапейскае аб’яднанне вугалю і сталі (1952), Еўрапейская супольнасць па атамнай энергіі (1957) і Еўрапейская эканамічная супольнасць (1957).
* Вайна за незалежнасць Алжыра (1954—1962).
* Сталінскі перыяд завершаны (1953), пачатак хрушчоўскай адлігі садзейнічаў савецка-кітайскаму расколу. Кампанія па асваенню цаліны (1954—1960).
* Кубінская рэвалюцыя (1953—1959).
* Арганізацыя Варшаўскага дагавора (1955—1991). Венгерскае паўстанне (1956).
* Ліпеньская рэвалюцыя ў Егіпце (1952). Суэцкі крызіс (1956).
* У Кітаі кампанія пад лозунгам «Хай расквітаюць сто кветак» (1957), Вялікі скок (1958—1960).
* Рэформа адукацыі ў ЗША (1958; National Defense Education Act) пасля запуску савецкага спадарожніка.
* Пятая французская рэспубліка змяніла чацвёртую (1958; Шарль дэ Голь; крызісы Чацвёртай рэспублікі).
* Дагавор пра Антарктыку (1959).

## Навука і тэхніка 
* 1950 — стварэнне тэорыі звышправоднасці (Л. Д. Ландау, В. Л. Гінзбург), СССР.
* 1951 — стварэнне тэорыі кіраванага тэрмаядзернага сінтэзу (І. Е. Там, А. Д. Сахараў, А. А. Лаўрэнцьеў), СССР.
* 1952 — першае выпрабаванне тэрмаядзернай зброі (1 лістапада, ЗША).
* 1953 — расшыфравана структура ДНК.
* 1954 — запушчана Обнінская АЭС, першая ў свеце атамная электрастанцыя, СССР, Обнінск.
* 1954 — стварэнне першага ў свеце лазера (М. Г. Басаў, А. М. Прохараў), СССР.
* 1954 — стварэнне першага ў свеце такамака, СССР.
* 1955 — у СССР здзейснены першы палёт першага ў свеце серыйнага рэактыўнага пасажырскага самалёта Ту-104.
* 1957 — патэнт на біякіраванне (CCCP) .
* 1957 — у СССР спушчана на ваду першае ў свеце надводнае судна з ядзернай сілавой устаноўкі атамны ледакол «Ленін».
* Касмічная гонка (1957—1975)
** 1957 — запуск першага ў свеце штучнага спадарожніка Зямлі (СССР)
** 1957 — запуск першага ў свеце біялагічнага штучнага спадарожніка Зямлі з сабакам Лайкай (СССР).
** 1958 — запуск першай у свеце касмічнай ракеты шматразовага выкарыстання «Бура» (НВА імя С. А. Лавачкіна, СССР)
** 1958 — запуск касмічнай праграмы «Месяц» (СССР), станцыя Месяц-1 становіцца першым штучным спадарожнікам Сонца.
** 1959 — станцыя Месяц-2 (СССР) першай дасягнула паверхні Месяца.
** 1959 — чалавек упершыню ўбачыў адваротны бок Месяца — станцыя Месяц-3 (СССР) зрабіла і перадала яго фатаграфіі.
* 1958 — кампанія DuPont (ЗША) выпусціла на рынак поліурэтанавыя валокны.
* 1958 — стварэнне тэорыі звышцякучасці — Нобелеўская прэмія 2003 г. (В. Л. Гінзбург, Л. П. Пітаеўскі), СССР.
* 1958 — першы ў свеце самалёт Ту-142ЛАЛ (замова 247, пасля Ту-119) з ядзернымі рухавікамі, СССР.
* 1959 — першы самы вялікі ў свеце звышгукавы бамбардзіроўшчык М-50 У. М. Мясішчава (СССР)

| ||

|}

## Культура 
* У ЗША распачата камерцыйная эксплуатацыя каляровага тэлебачання — сістэма NTSC (1953).
* Росквіт рок-н-рола. Элвіс Прэслі набыў сусветную вядомасць (1956).
* Росквіт стылю гугі.
* Стылягі.
* VI Сусветны фестываль моладзі і студэнтаў (1957, СССР).
* З’яўленне байкераў у ЗША (Outlaw motorcycle club).

### Літаратура 
* Рэй Брэдберы (1920—2012) . «Марсіянскія хронікі» (1950). «451 градус па Фарэнгейце» (1953).
* Роберт Энсан Хайнлайн (1907—1988) . «Лялькаводы» (1951). «Зорны дэсант» (1959).
* Джэром Дэвід Сэлінджэр (1919—2010) . «Над прорвай у жыце» (1951).
* Эрнэст Хэмінгуэй (1899—1961) . «Стары і мора» (1952).
* Уільям Голдынг (1911—1993) . «Уладар мух» (1954).
* Джон Рональд Руэл Толкін (1892—1973) . «Уладар пярсцёнкаў» (1954).
* Барыс Леанідавіч Пастарнак (1890—1960) . «Доктар Жывага» (1955).
* Астрыд Ліндгрэн (1907—2002) . «Карлсан» (1955).
* Джані Радары (1920—1980) . «Прыгоды Чыпаліна» (1957).
* Юрый Васільевіч Бондараў (1924—2020) . «Батальёны просяць агню» (1957).
* Юрый Сяргеевіч Рытхэу (1930—2008) . «Час раставання снягоў» (1958).

### Кіно 
* «Гадзіла» (1954).
* «12 угневаных мужчын» (1957).
* «Бен-Гур» (1959; 11 прэмій «Оскар»).

*  Іван Аляксандравіч Пыр'еў
*  Сяргей Апалінарыевіч Герасімаў
*  Сяргей Фёдаравіч Бандарчук
*  Міхаіл Канстанцінавіч Калатозаў
*  Сяргей Іосіфавіч Юткевіч
*  Аляксандр Гаўрылавіч Іваноў
*  Міхаіл Ільіч Ром
*  Вера Мікалаеўна Пашэнная
*  Любоў Пятроўна Арлова
*  Сяргей Дзмітрыевіч Сталяроў
*  Ала Дзмітрыеўна Ларыёнава
*  Лідзія Мікалаеўна Смірнова
*  Марына Аляксееўна Ладыніна
*  Валянціна Васільеўна Сярова
*  Мікалай Апанасавіч Кручкоў
*  Барыс Фёдаравіч Андрэеў

*  Пётр Мартынавіч Алейнікаў
*  Міхаіл Іванавіч Жараў
*  Мікалай Мікалаевіч Рыбнікаў
*  Сяргей Мікалаевіч Філіпаў
*  Марк Навумавіч Бернес
*  Эліна Аўрамаўна Быстрыцкая
*  Зоя Аляксееўна Фёдарава
*  Людміла Маркаўна Гурчанка
*  Яўген Якаўлевіч Урбанскі
*  Вячаслаў Васільевіч Ціханаў
*  Васіль Сямёнавіч Ланавы
*  Міхаіл Аляксандравіч Ульянаў
*  Інакенцій Міхайлавіч Смактуноўскі
*  Георгій Аляксандравіч Юматаў
*  Міхаіл Міхайлавіч Яншын
*  Надзея Васільеўна Румянцава

*   Альфрэд Хічкак
*   Элізабет Тэйлар
*  Мэрылін Манро
*  Інгрыд Бергман
*  Марлан Бранда
*  Джэймс Дзін
*  Ава Гарднер
*  Лана Цёрнер
*   Одры Хепбёрн
*   Грэйс Келі
*  Грэгары Пек
*  Гэры Купер
*  Брыжыт Бардо
*  Сафі Ларэн

### Музыка 
* П’ер Булез (1925—2016), кампазітар, дырыжор . «Малаток без Майстра» (1955).

*  Мацвей Блантэр
*  Мікіта Багаслоўскі
*  Канстанцін Лістоў
*  Юрый Мілюцін
*  Барыс Макравусаў
*  Аркадзь Астроўскі
*  Васіль Салаўёў-Сяды
*  Мадэст Табачнікаў
*  Оскар Фельцман
*  Марк Фрадкін
*  Ціхан Хрэннікаў

*  Лідзія Русланава
*  Клаўдзія Шульжэнка
*  Марк Бернес
*  Уладзімір Бунчыкаў
*  Уладзімір Нячаяў
*  Леанід Уцёсаў
*  Бінг Кросбі
*  Элвіс Прэслі
*  Фрэнк Сінатра
*  Бо Дыдлі
*  Бадзі Холі

*  Рэй Чарлз
*  Эла Фіцджэральд
*  Луі Армстронг
*  Чак Беры
*  Дзін Марцін
*  Майлс Дэвіс
*   Пол Анка
*   Даліда

### Спорт 
*  Леў Яшын
*  Пеле
*  Эміль Затапек
*  Рокі Марчыяна
*  Хуан Мануэль Фанхіа

## Палітыка 
### Асобы 
*  Іосіф Сталін
*  Лаўрэнцій Берыя
*  Мікіта Хрушчоў
*  Мао Цзэдун
*  Кім Ір Сен
*  Уінстан Чэрчыль
*  Энтані Ідэн
*  Гаральд Мак-Мілан
*  Гары Трумэн
*  Дуайт Эйзенхаўэр
*  Фідэль Кастра
*  Шарль дэ Голь
*  Рэнэ Каці
*  Конрад Адэнаўэр
*  Франсіска Франка
*  Давід Бен-Гурыён
*  Гамаль Абдэль Насер

## Гл. таксама 
## Крыніцы