Зоя Коўш

**Зоя Аляксандраўна Коўш**, у шлюбе **Кратовіч** () — беларуская грамадская дзяячка, юрыстка.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і праваслаўнага святара і грамадска-палітычнага і царкоўнага дзеяча Аляксандра Каўша і Елізаветы Суравец, гарадзенскай мяшчанкі.

У 1929 годзе скончыла Віленскую беларускую гімназію, потым — юрыдычны факультэт Віленскага ўніверсітэта. Уваходзіла ў Беларускі студэнцкі саюз:

Улетку 1944 года была сакратаркай Радаслава Астроўскага ў Берліне. Пры набліжэнні савецкіх войск да Берліна Беларуская цэнтральная рада са ўсімі сваімі аддзеламі эвакуявалася на захад Германіі. Паводле Чарапука, Коўш у ліку супрацоўнікаў таксама паехала туды, але неўзабаве вярнулася ў Берлін, дзе і засталася да прыходу Савецкай Арміі. Да канца 1946 года жыла ў савецкай зоне акупацыі. Яе брат Святаслаў Коўш быў камендантам беларускага лагера для перамешчаных асоб у Ватэнштаце ў брытанскай зоне акупацыі. Зоя наведвала брата ў лагеры і распавядала жудасныя рэчы пра бальшавікоў. Вярнулася ў Берлін, каб прадаць свае рэчы. Паводле слоў Чарапука, Зою арыштавалі на чорным рынку на Александэрплац. Чарапук пісаў, што яе брат *«цяпер пачаў рэклямаваць мучальніцкую сьмерць сястры за Бацькаўшчыну». Сваякоў ужо нікога не было. Вярнула матчын дом на вуліцы Летняй, 7.

Пад канец жыцця муж быў паселены ў пакойчык для прыслугі. Па ўспамінах Сяргея Шупы, «чатыры дробныя звяглівыя дварнякі, якія спалі на канапах і замянілі пані Зоі сям’ю і сяброў». Сяргей Шупа са сваёй сям’ёй пасяліўся ў доме Зоі Каўшанкі ў 1991 годзе, ужо пасля смерці мужа. Зоя ўжо на той час цяжка хварэла на рак.

Памерла 17 кастрычніка 1994 года ў Вільні. Пахавана ў Вільні на Ліпаўскіх (Спаса-Ефрасінеўскіх) могілках. У кастрычніку 1995 года адбылося адкрыццё помніка з паніхідай. Хата на Летняй вуліцы пасля яе смерці адышла да літоўскай дзяржавы, але Сяргею Шупу ўдалося выкупіць будынак. У 2008 годзе былы прыватны дом Зоі Коўш быў зруйнаваны.

## Публікацыі 
* *«Fräulein… ад беларускага камітэту»* // Наша Ніва. 1991. № 4. Стр. 2, 14-15. (Успаміны часаў нямецкай акупацыі Вільні)
* *Дзесяць месяцаў у адзіночнай камэры Менскай турмы* // Наша Ніва. 1993. № 10. С. 6-7.
* *Успамін вучаніцы* // Беларус Віленшчыны № 13 (дадатак да Эхо Литвы № 19, 28 студзеня 1994. — С. 4. Пра Антона Луцкевіча.)
* *Роздумы з юбілею гімназіі* // Беларус Віленшчыны № 34 (дадатак да Эхо Литвы № 123, 24 чэрвеня 1994. — С. 4.)
* *Успаміны* // Спадчына № 6-1995. С. 223—267.

## Спасылкі 
* *Так мне напісана ў Страшнай кнізе* // Наша Ніва. 1994. № 10. С. 6-7. № 12. С. 6-7.
* *Зоя Кратовіч-Каўшанка* // Беларус Віленшчыны № 50 (дадатак да Эхо Литвы № 207, 21 кастрычніка 1994. — С. 4.)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Луцкевіч Л. Развітанне з сяброўкай // Беларус Віленшчыны № 51 (дадатак да Эхо Литвы № 213, 28 кастрычніка 1994. — С.4)
* Войцік, Галіна. *Дзяўчынка ў сіняй сукенцы: да 5-годзьдзя з дня сьмерці Зоі Каўшанкі''. Рунь. 9 лістапада 1999. № 27. С.2.
* .
* .
* У Вільні знеслі дом Зоі Каўшанкі //Наша Ніва 18 лістапада 2008

## Спасылкі 
* Вопіс архіва Зоі Коўш у Віленскім Беларускім Музеі імя Івана Луцкевіча
* Адлічбаваныя матэліялы архіва Зоі Коўш у Віленскім Беларускім Музеі імя Івана Луцкевіча

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Катэгорыя:Юрысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Члены Беларускага студэнцкага саюза