open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гуманітарная геаграфія

]]
**Гуманітарная геаграфія** — міждысцыплінарны навуковы кірунак, які вывучае розныя спосабы прадстаўлення і інтэрпрэтацыі зямных прастор у чалавечай дзейнасці, уключаючы разумовую (ментальную) дзейнасць.

Гуманітарная геаграфія развіваецца ва ўзаемадзеянні з такімі навуковымі галінамі і напрамкамі, як кагнітыўная навука, культурная антрапалогія, культуралогія, філалогія, паліталогія і міжнародныя адносіны, геапалітыка і палітычная геаграфія, мастацтвазнаўства, гісторыя.

Катэгорыя:Кагнітыўныя навукі
Катэгорыя:Раздзелы геаграфіі
Катэгорыя:Гуманітарныя навукі
Tethea or

**Tethea or** — від молей з сямейства . Ён быў упершыню апісаны  і Іаганам Шыфермюлерам у 1775 годзе. Від можна знайсці ў Еўропе, Паўночнай і Усходняй Азіі і Японіі. Імага нагадвае .
 

(MHNT) Tethea or - Boskovice Czech Republic- Male dorsal.jpg|♂  
(MHNT) Tethea or - Boskovice Czech Republic- Male ventral.jpg|♂   △ 	

Размах крылаў 38-43&nbsp;мм. Імага лётае з красавіка па жнівень у залежнасці ад месца.

Сілкуюцца лічынкі на вярбе і таполі, у асноўным асіне.

## Падвіды 
*  (Еўропа і Турцыя)
*  (Matsumura, 1933) (Японія)
*  (Graeser, 1888) (Расія, Карэя, Манголія, Кітай: Хэйлунцзян, Цзілінь, Ляанін, Унутраная Манголія, Пекін, Шаньсі, Шэньсі, Нінся-Хуэйскі аўтаномны раён, Ганьсу, Сіньцзян)

## Спасылкі 
* Poplar lutestring on *UKMoths*
* *Lepidoptera of Belgium* 
* *Lepiforum.de*
* *Vlindernet.nl* (in Dutch)

Катэгорыя:Молі
Катэгорыя:Серпакрылкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Callinectes

**Callinectes** — род марскіх плаваючых крабаў сямейства .

## Знешні від і будова 
Як і іншыя прадстаўнікі сямейства, *Callinectes* характарызуюцца пераўтварэннем пятай пары ног у шырокія лопасці, якія выкарыстоўваюцца для плавання. Гэтая здольнасць, разам з моцнымі вострымі клюшнямі, дазваляе ім быць хуткімі і агрэсіўнымі драпежнікамі.

## Віды 
Род уключае 16 відаў:

*  Fausto, 1980
*  (Rochebrune, 1883)
*  Ordway, 1863
*  Stimpson, 1859
*  A. Milne-Edwards, 1879
*  Smith, 1869
* 
*  (Gerstaecker, 1856)
*  Benedict, 1893
*  (A. Milne-Edwards, 1861)
*  Ordway, 1863
*  (Rochebrune, 1883)
*  Contreras, 1930
*  Rathbun, 1896
*  Williams, 1966
*  Ordway, 1863

Катэгорыя:Крабы
Спіс музеяў, разбураных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022)

Падчас уварвання Расіі ва Украіну 2022 года была пашкоджана вялікая колькасць устаноў культуры. У спісе прадстаўлены музеі, якія атрымалі значныя разбурэнні.

## Музеі 
Катэгорыя:Уварванне Расіі ва Украіну (2022)
Катэгорыя:Музеі Украіны
Удыч (рака)

**Удыч** () — рака ў Чаркаскай і Вінніцкай абласцях Украіны, левы прыток Паўднёвага Буга.

## Агульнае 
Даўжыня — 56 км, плошча басейна — 681 км². Ухіл раки — 1,7 м/км.

Цячэ па Прыдняпроўскай нізіне. Даліна пераважна трапецападобная, шырынёй 1—1,2 км, глыбінёй 60—70 м. Пойма месцамі аднабаковая, пакрыта хмызняком і лугамі; пераважнай шырынёй 100—200 м. Рэчышча ўмерана звілістае, берагі на асобных участках прыўзнятыя (вышыня да 1,5 м).

Жыўленне снегавое і дажджавое. Бываюць дажджавыя паводкі. Ледастаў з сярэдзіны снежня да сярэдзіны сакавіка.

Пабудаваны шлюзы-рэгулятары. Выкарыстоўваецца для тэхнічнага водазабеспячэння, рыбалоўства.

## Літаратура 
* Географічна енциклопедія України: [у 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. — Т. 3. — К., 1993. — ISBN 5-88500-015-8 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прытокі Паўднёвага Буга
Катэгорыя:Рэкі Вінніцкай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Чаркаскай вобласці
Культурная геаграфія

**Культурная геаграфія** — кірунак сацыяльна-эканамічнай геаграфіі, які вывучае прасторавыя культурныя адрозненні і тэрытарыяльнае размеркаванне культур.

Як навуковы кірунак створаны Карлам Заўэрам у 1930-х гадах, доўгі час развіваўся пераважна ў ЗША. Пасля Заўэра найбольшы ўклад у станаўленне культурнай геаграфіі ўнеслі Рычард Хартсхорн і Вільбур Зялінскі. Заўэр ужывае пераважна метадалогію якаснага і дэскрыптыўнага аналізу, абмежаванасць якіх у 1930-х гадах імкнуўся пераадолець у краіназнаўчай геаграфіі Рычард Хартсхорн, а ў далейшым прыхільнікі рэвалюцыі колькаснага аналізу. У 1970-х гадах узрастае крытыка пазітывізму ў геаграфіі і празмернай захопленасці колькаснымі метадамі.

З 1980-х гадоў становіцца вядомы такі кірунак як "новая культурная геаграфія". Яна абапіраецца на крытычныя тэорыі Мішэля дэ Серта і Жыля Дэлёза, якія адмаўляюць традыцыйнае ўяўленне аб статычнай прасторы. Развіццё гэтых ідэй атрымала ў непрэзентатыўнай тэорыі.

Двума асноўнымі раздзеламі культурнай геаграфіі з'яўляюцца паводніцкая і кагнітыўная геаграфія.

## Вобласці вывучэння 
* Глабалізацыя, якая тлумачыцца як культурная канвергенцыя,
* вестэрнізацыя ці падобныя ёй працэсы мадэрнізацыі, амерыканізацыі, ісламізацыі і іншыя,
* тэорыі культурнай гегемоніі або культурнай асіміляцыі з дапамогай культурнага імперыялізму,
* культурная рэгіянальная дыферэнцыяцыя — вывучэнне адрозненняў у ладзе жыцця, які ўключае ідэі, сацыяльныя ўстаноўкі, мову, сацыяльныя практыкі, інстытуты і структуры ўлады і поўны спектр культурных практык у геаграфічным рэгіёне,
* вывучэнне культурнага ландшафту,
* іншыя вобласці уключаючы дух месца, каланіялізм, пост-каланіялізм, інтэрнацыяналізм, іміграцыя і эміграцыя, экалагічны турызм.

## Гл. таксама 
Гуманітарная геаграфія
Таццяна Міхайлаўна Яршова

**Таццяна Міхайлаўна Яршова** (нар. , ) — беларуская артыстка балета. Народная артыстка Беларусі (1992).

## Біяграфія 
У 1971 годзе скончыла Рыжскае харэаграфічнае вучылішча (педагогі —  і Марына Сізава). Пасля сканчэння вучылішча працавала ў .

З 1976 года — салістка, з 1990 года — педагог-рэпетытар Нацыянальнага акадэмічнага тэатра балета Беларусі.

## Творчасць 
Танцоўшчыца класічнага плана. Яе творчую індывідуальнасць вызначаюць эмацыянальная выразнасць, тонкі густ, музыкальнасць, адчуванне стылю. Сярод партый на беларускай сцэне: Адэта — Адылія, Аўрора, Маша («Лебядзінае возера», «Спячая прыгажуня», «Шчаўкунок» П. Чайкоўскага), Кармэн («» Ж. Бізэ — Р. Шчадрына), Раймонда («» А. Глазунова), Нэле («Ціль Уленшпігель» Я. Глебава), Жызэль («» А. Адана), Сільфіда («» Х. Левенскольда), Фрыгія («» А. Хачатурана), Кітры («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Ліза («» ), Блудніца («» на музыку К. Орфа), Дзева-выбранніца («» І. Стравінскага), Джульета («Рамэа і Джульета» С. Пракоф’ева) і інш.

## Узнагароды 
* Лаўрэат  ў Варне (Балгарыя, 1974, другое месца і сярэбраны медаль) і Маскве (1977, трэцяе месца і бронзавы медаль)
* Дыплом Першага Міжнароднага конкурсу маладых артыстаў балета імя Сяргея Дзягілева ў Маскве як лепшы педагог-рэпетытар (1992)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Аляксандр Пятровіч Сасноўскі

**Аляксандр Пятровіч Сасноўскі** (нар. , г. Магілёў) — беларускі дырыжор, педагог.

## Біяграфія 
Скончыў у 1978 годзе Беларускую кансерваторыю па класе Х. Абраміса, у 1983 годзе Ленінградскую кансерваторыю па класе Ю. Цеміркана. У 1981—1991 і з 1993 дырыжор, з 1994 галоўны дырыжор Беларускага дзяржаўнага музычнага тэатра. 3 1988 адначасова мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор сімфанічнага аркестра Брэсцкага абласнога тэатра драмы і музыкі. 3 1994 выкладае ў Беларускай акадэміі музыкі.

## Творчасць 
Творчасці Сасноўскага ўласцівы прафесійнае майстэрства, артыстызм, актыўнасць дырыжорскай волі, эмацыянальнасць і экспрэсія. Выразная мануальная тэхніка і ўяўная лёгкасць выканання — характэрныя рысы яго індывідуальнага стылю, якія абумоўліваюць высокую якасць гучання аркестра і зладжанасць музычн.-тэатр. ансамбля. Пад яго музычным кіраўніцтвам пастаўлены аперэты «» Ф. Легара (1984), «Мільянерка» Я. Глебава (1987), «Клоп»  (1988), «»  (1992), «»  (1994), «Шклянка вады» У. Кандрусевіча (1995), «» І. Штрауса (1997), «Дарагая Памэла» М. Самойлава, «Севастопальскі вальс» К. Лістова, «Цалуй мяне, Кэт!» К. Портэра (усе 1998), «Даратэя» Ц. Хрэннікава (2000), опера «Viva la mamma!, або Пікантныя кашмары тэатральнага жыцця» Г. Даніцэці (1993), балеты «Штраусіяна» на музыку Штрауса (1992), «» на музыку Ф. Шапена (1995), «» Ж. Бізэ — Р. Шчадрына (1998) і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дырыжоры Беларусі
Катэгорыя:Дырыжоры XX стагоддзя
Катэгорыя:Музычныя педагогі XX стагоддзя
Катэгорыя:Музычныя педагогі Беларусі
Генацыд украінцаў

**Генацыд украінцаў** () або **этнацыд украінцаў** () — гэта мэтанакіраваныя кампаніі поўнага або частковага знішчэння ўкраінскага народа, арганізаваныя і праведзеныя маскоўскімі/расійскімі дзяржавамі. Яе ключавымі складнікамі былі масавыя забойствы сялян праз Галадамор, рэпрэсіі супраць украінскай інтэлігенцыі (расстрэльнае адраджэнне), русіфікацыя Украіны і ўкраінскай мовы, знішчэнне ўкраінскай царквы, дэпартацыя ўкраінцаў і наступнае засяленне ўкраінскіх зямель іншымі нацыянальнасцямі.

Падчас шырокамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну, калі сталі вядомыя ахвяры масавых расстрэлаў у Кіеўскай вобласці, на сайце расійскага дзяржаўнага інфармацыйнага агенцтва РІА Навіны быў апублікаваны артыкул з абгрунтаваннем генацыду украінцаў, у якой змяшчаюцца заклікі да правядзення рэпрэсій, дэўкраінізацыі, дэеўрапеізацыі, генацыду народа. Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі заявіў, што артыкул на сайце дзяржаўнага расійскага агенцтва РІА Новости, у якім абгрунтоўваецца генацыд украінцаў, будзе адным з доказаў будучага трыбунала.

## Гл. таксама 
* Савецкая акупацыя Украіны
* Што Расія павінна зрабіць з Украінай
* Ізюмскія брацкія магілы
* Бучанская разня


Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна
Катэгорыя:Генацыд
Катэгорыя:Гісторыя Украіны
Катэгорыя:Голад
Катэгорыя:Таталітарызм
Лоры Меткалф

**Ло́ра Элі́забет «Ло́ры» Ме́ткалф** (; нар. ) — амерыканская актрыса. Абладальніца трох прэмій «Эмі» і двух прэмій «Тоні», а таксама намінантка на «Оскар» і «Залаты глобус».

Меткалф нарадзілася ў горадзе Карбандэйл, штат Ілінойс. Яна была старэйшай з трох сясцёр. Вучылася ў горадзе Эдвардсвіль, Ілінойс. Яе бацька быў дырэктарам па бюджэце ўніверсітэта Паўднёвага Ілінойса-Эдвардсвіля, маці працавала бібліятэкарам. Яе стрыечнай бабуляй была драматург Зоі Акінс, уладальніца Пулітцэраўскай прэміі.

Грала ў фільмах «Адчайна шукаю Сьюзен», «Як стварыць ідэал», «Унутранае расследаванне», «Дзядзька Бак», «Імгненне вока», «Нявеста ў бягах», «Крык 2», «Адчайныя хатнія гаспадыні», а таксама ў серыяле «Тэорыя Вялікага выбуху», згуляла маці Шэлдана Купера.

Меткалф выконвае галоўныя ролі ў сіткомах «Старасць — не радасць» і «Маркці», у 2013 і 2014 гадах, адпаведна. 9 мая 2014 года, CBS замовіў здымкі першага сезона серыяла для трансляцыі ў тэлесезоне 2014-15 гадоў.

## Зноскі
Меранэ

**Меранэ** () — горад у Германіі, у зямлі Саксонія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Хемніц. Уваходзіць у склад раёна Цвікау. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Меранэ. Насельніцтва —  чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 19,77 км². Афіцыйны код — 14 1 73160.

Горад падзяляецца на 4 гарадскія раёны.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ота Грыбель, нямецкі мастак

Катэгорыя:Гарады Саксоніі
Пасцельны клоп

**Пасцельны клоп** (*Cimex lectularius*) або **блашчыца** — крывасмактальны від насякомых з атраду паўцвердакрылых.

## Апісанне 
Мае моцна пляскатае цела даўжынёй ад 3 да 8,4&nbsp;мм у залежнасці ад насычэння крывёю. Самцы менш самак. Афарбоўка&nbsp;— ад брудна-жоўтай да цёмна-карычневай. З пярэдняга краю галавы адыходзіць хабаток, прыстасаваны для праколу тканак і смактання крыві. Дзякуючы геаметрыі і гнуткасці сегментаванага цела галодны клоп слаба ўразлівы для механічных спосабаў барацьбы з ім. Сыты клоп становіцца менш рухомым, яго цела набывае больш круглявую форму і адпаведную крыві афарбоўку (па колеры якой&nbsp;— ад чырвонага да чорнага&nbsp;— можна прыкладна вызначыць, калі дадзеная асобіна ў апошні раз сілкавалася).

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Гематафагі
Катэгорыя:Паразіты
Катэгорыя:Клаповыя
Катэгорыя:Сінантропныя віды
Ота Грыбель

**Ота Грыбель** (ням.: Otto Griebel, ,  — , ) — нямецкі мастак і графік, які працаваў у такіх кірунках жывапісу, як новая прадметнасць і рэвалюцыйны, сацыялістычны рэалізм.

## Жыццё і творчасць 
Нарадзіўся ў сям’і абіўшчыка. У 1909 годзе ён пачынае навучанне на мастака-афарміцеля, затым паступае ў дрэздэнскую Вышэйшую школу мастацтваў, дзе знаёміцца з Ота Дзіксам. З 1911 года і да прызыву ў дзейнае войска ў 1915 годзе ён вывучае роспіс па шкле ў Ёзэфа Галера ў Школе прыкладнога мастацтва ў Дрэздэне, піша свае першыя карціны алеем.

У жніўні 1915 года адпраўляецца салдатам на фронт. Пасля заканчэння Першай сусветнай вайны ён становіцца членам дрэздэнскага Рабоча-салдацкага Савета і ўступае ў Камуністычную партыю Германіі. У 1919 годзе паступае ў Дрэздэнскую Акадэмію мастацтваў, у клас Роберта Штэрля і знаёміцца з Оскарам Какошкам. У 1919—1920 гадах мастак захапляецца дадаізмам, збліжаецца з такімі майстрамі, як Георг Грос і Джон Хартфілд. Пераехаўшы ў Берлін у 1924 годзе ўдзельнічае ў мастацкім руху Дрэздэнскага сецэсіёна. Быў удзельнікам гуртоў Малады Рэйнланд у Дзюсельдорфе, берлінскай лістападаўскай групы, адным з заснавальнікаў «Чырвонай групы» ў Дрэздэне і інш.

У 1933 годзе, пасля прыходу ў Германіі да ўлады нацыянал-сацыялістаў, Грыбель быў арыштаваны гестапа, а яго працы абвешчаныя «чужым камуністычным мастацтвам». Большая частка яго палотнаў загінула падчас бамбардзіроўкі Дрэздэна ў лютым 1945 года амерыканцамі. Пасля заканчэння вайны мастак да 1960 года выкладаў на Рабоча-сялянскім факультэце ў дрэздэнскай Вышэйшай мастацкай школе.

Грыбель быў таксама артыстам лялечнага тэатра.
Якаб Грымер

**Якаб Грымер** (каля 1526,  — 1590, ) — фламандскі пейзажыст. У 1539 годзе пачаў вучыцца ў Габрыэля Баўвенса, у 1547 годзе стаў членам гільдыі Святога Лукі. Дзейнасць прыходзіцца на 1533—1588 гады, яе значэнне выходзіць далёка за межы Нідэрландаў. Яго карціны прадстаўляюць галоўным чынам раўнінны пейзаж у ваколіцах Антверпена, часта ажыўлены фігурамі біблейскіх персанажаў («Вясковы пейзаж з двума патрыярхамі», 1572, Вена), альбо свецкія сцэны.
Ужэшч

**Ужэшч** () — раён і гістарычная мясцовасць у Гданьску на паўночны захад ад цэнтра горада.

## Гісторыя 
Назва «Ужэшч» паходзіць ад старапольскіх слоў «Урэст» і «Ужост», якія ў сваю чаргу азначалі верас (раней на гэтай тэрыторыі быў лес з верасам). З дакумента князя Святаполка ІІ, выдадзенага 25 лістапада 1263 года, бачна, што першапачатковая назва — Урэшт. У 1404 годзе паселішча атрымала назву Лангфур — у той час тут мелі свае гаспадаркі нямецкія рыцары-крыжакі. «Лангфур» па-нямецку азначаў доўгую пад’язную дарогу.

## Транспарт 
* Гданьск-Ужэшч — чыгуначная станцыя

## Адукацыя і навука 
* Гданьскі політэхнічны ўніверсітэт
* Вышэйшая школа турызму і гатэльнай справы ў Гданьску

## Гл. таксама 
* Верхні Ужэшч
* Ніжні Ужэшч

Катэгорыя:Геаграфія Гданьска
Джон Хартфілд

**Джон Хартфілд** (*John Heartfield*, сапраўднае імя **Гельмут Герцфельд**, ; ,  — , там жа) — нямецкі мастак, фатограф, плакатыст і дэкаратар. Брат публіцыста і выдаўца Віланда Герцфельда.

## Біяграфія 
Вучыўся ў мюнхенскай Школе прыкладнога мастацтва (1907—1911) і ў вучылішчы мастацкага рамяства ў берлінскім Шарлотэнбургу (1912—1914). У 1915 годзе Хельмут Херцфельд амерыканізаваў свае імя і прозвішча, стаўшы Джонам Хартфілдам — такім чынам ён выказаў свой пратэст супраць германскага ваеннага патрыятызму, які захліснуў краіну пасля пачатку Першай сусветнай вайны. Спачатку належаў да групы «палітычных дадаістаў». У 1930—1931 гадах жыў у СССР, у 1933—1950 гадах на эміграцыі ў Празе і Лондане. У 1950 годзе вярнуўся ў ГДР. Стваральнік пралетарскага антыфашысцкага, антыімперыялістычнага фотамантажнага плаката; працаваў таксама ў часопісах, кіно і як мастак кнігі. Лаўрэат Нацыянальнай прэміі ГДР (1957). Яго творчасць вядома з прычыны яго актыўнай барацьбы з нацысцкім рэжымам.

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Фатографы Германіі
Вернер Грэф

**Вернер Грэф** (; ,  — , Блэксберг, Вірджынія) — нямецкі скульптар, жывапісец, графік, фатограф, кінарэжысёр і вынаходнік.

У 1921 годзе пачаў вучыцца ў Баўхаўсе ў Веймары. Трапіў пад уплыў Тэа ван Дусбурга, а таксама Піта Мандрыяна. У 1922 годзе стаў членам групы «Дэ Стэйл» («Стыль») і друкаваў артыкулы па гісторыі мастацтва. Да эміграцыі ў Іспанію ў 1934 годзе быў членам нямецкага Веркбунда. З 1950 года ў яго канструктывісцкіх карцінах з’явіліся фігуратыўныя элементы.

Катэгорыя:Скульптары Германіі
Катэгорыя:Графікі Германіі
Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Фатографы Германіі
Катэгорыя:Кінарэжысёры Германіі
Катэгорыя:Вынаходнікі Германіі
ХАП Грысхабер

**ХАП Грысхабер**, першапачаткова *Гельмут Андрэас Паўль Грысхабер* (,  — ) — нямецкі графік, ксілограф і мастак. У 1926-27 гадах вучыўся друкарскаму мастацтву ў Ротлінгене.

У 192—1928 гадах вывучаў мастацтва ў Штутгарце. Затым ён наведаў Парыж, Лондан, Егіпет, Аравію і Грэцыю. У пачатку нацысцкага рэжыму, з 1933 па 1940 год, Грысхаберу было забаронена займацца сваёй прафесіяй. За гэты час ён зарабляў на жыццё рабочым у горадзе Ройтлінген. Ваенныя гады ён правёў у нямецкай арміі і, як ваеннапалонны, прымусова працаваў у бельгійскіх шахтах. Пасля вайны ён вярнуўся ў Германію, жыў у невялікім катэджы на Ахальме і засяродзіўся на выкананні маштабных гравюр на дрэве і плакатаў. З 1951 па 1953 г. выкладаў у мастацкай школе «Bernsteinschule». Паміж 1955 і 1960 гадамі ён выкладаў у Акадэміі прыгожых мастацтваў у Карлсруэ ў якасці пераемніка Эрыха Хекеля.

Грысхабер быў пацыфістам і палітычным актывістам не толькі супраць дыктатуры ў Грэцыі і Чылі, але і ў галіне аховы прыроды і экалогіі, супраць атамных станцый, а таксама за стварэнне моста паміж дзвюма Германіямі. Яго спадарожніцай з 1967 года да смерці была лірычная паэтэса Маргарэт Гансман.

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Мёдон

**Мёдон** () — камуна ў Францыі, паўднёва-заходні прыгарад Парыжа на паўднёвым беразе Сены ў дэпартаменце О-дэ-Сен. З медонскіх узгоркаў адкрываецца адзін з найлепшых відаў на французскую сталіцу. Насельніцтва —  жыхароў (2005).

Мёдон развіваўся вакол рэзідэнцыі Бурбонаў, якую Людовік XIV выбудаваў для свайго сына, «вялікага дафіна». Пасля смерці спадчынніка прастола Мёдонскі палац прыйшоў у заняпад і быў канчаткова знішчаны ў гады франка-прускай вайны. Яго руіны перададзены ў распараджэнне філіяла Парыжскай абсерваторыі. Падобны ж лёс напаткаў і палац Бельвю ў Мёдоне, пабудаваны для маркізы дэ Пампадур каралеўскім архітэктарам Габрыелем.

Катэгорыя:Камуны дэпартамента О-дэ-Сен
Катэгорыя:Прыгарады Парыжа
Марсель Грамер

**Марсель Грамер** (;  — ) — французскі мастак. Напісаў шмат работ на сацыяльныя тэмы.

Марсель Грамер нарадзіўся ў сям’і педагога. Наведваў студыі на Манпарнасе і наведваў заняткі ў «Académie de La Palette». У 1912 годзе праходзіў ваенную службу ў Лілі. Быў паранены ў 1916 годзе ў бітве на Соме. Грамер вярнуўся ў Парыж. Працаваў у парыжскай студыі, маляваў сваю майстэрню, яе святло і змест.

Грамера вельмі рана прызналі галерэі і музеі. У 1931 годзе П’ер Маціс выставіў работы Грамера на адкрыцці сваёй нью-ёркскай галерэі. У 1933 годзе рэтраспектыва ў Kunsthalle de Baie пацвердзіла важнасць яго твораў. У 1937 годзе яго работы былі выстаўлены па загадзе дзяржавы на Парыжскай міжнароднай выставе.

Грамер напісаў крыху больш за семсот палотнаў.

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-экспрэсіяністы
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Францыя)
Антуан-Жан Гро

**Антуан-Жан Гро** (франц. Antoine-Jean Gros; ,  — , ) — французскі мастак-акадэміст, які набыў вядомасць выявамі перамог напалеонаўскай арміі і ўнёс, такім чынам, прыкметны ўклад у фарміраванне гераічнага міфа аб Напалеоне.

## Жыццё і творчасць 
Антуан-Жан Гро нарадзіўся 16 сакавіка 1771 года ў Парыжы. У 1785 годзе, ва ўзросце 14 гадоў Гро паступае ў навучанне да Жака-Луі Давіда, які аказаў значны ўплыў на мастацкае развіццё Гро. У 1787 годзе будучы майстар пачынае вучнем у школе пры Акадэміі мастацтваў у Парыжы. У 1793 годзе ён бяжыць пры дапамозе Давіда ад нарастаючай хвалі рэвалюцыйнага тэрору праз Геную ў Фларэнцыю.

У Італіі ён робіць замалёўкі са знакамітых шэдэўраў у музеях, знаёміцца з паэтам Альф’еры, мастаком Франсуа-Ксаўе Фабрам і графіняй Олбані. У 1794 годзе вяртаецца ў Геную, дзе знаёміцца з жонкай Напалеона, Жазефінай дэ Багарнэ. Напалеон прымае мастака да сябе на службу і дае яму замовы.

У 1802 годзе атрымлівае за карціну «Бітва пры Назарэце» нацыянальную прэмію жывапісу. У 1804 годзе выстаўляе ў Салоне за гэты год палатно «Напалеон каля хворых чумой у Яфе», якое мела трыўмфальны поспех. У 1808 годзе прызначаецца партрэтыстам імператарскай сям’і (за працу «Напалеон на поле бітвы ў Прэйсіш-Эйлаў»). Пры наведванні Парыжскага салона імператар, завяршыўшы цырымонію ўзнагароджання, зняў з сябе ордэн Ганаровага легіёна і прымацаваў яго на грудзі жывапісца. У 1811 годзе атрымлівае дзяржаўную замову на роспіс у інтэр’еры Пантэона (скончана ў 1824 годзе).

Пасля звяржэння Напалеона і ўцёкаў Давіда з Францыі яго месца на чале студыі заняў Гро. Сярод яго вядомых вучняў — Луі-Фелікс Ам'ель, Жан Альфонс Роэн.

У гады Рэстаўрацыі працаваў выключна ў акадэмічным стылі. Стыль позніх прац сухаваты, ім бракуе яркага рамантызму імперскай эпохі. Найбольшым поспехам у гэты час карысталіся яго партрэты. Пасля 1830 года засяроджваецца на міфалагічных сюжэтах.
Томас Грахавяк

**Томас Грахавяк** (; ,  — , ) — нямецкі мастак, прадстаўнік «ар інфармель». У 1948 годзе быў адным з заснавальнікаў мастацкага аб’яднання «Малады Захад». У яго ранніх фігуратыўных, а пазней у ташысцкіх творах пераважаюць чорныя каліграфічныя знакі. З 1962 года ў яго творах з’яўляюцца рытмічна арганізаваныя лініі («Варыяцыя 7», Кунстхале, Рэклінгхаўзен).

Катэгорыя:Мастакі Германіі XX стагоддзя
Георг Грос

**Георг Грос** ( — ) — нямецкі мастак, вядомы асабліва сваімі карыкатурнымі малюнкамі і карцінамі з жыцця Берліна 1920-х гадоў.

У часы Веймарскай рэспублікі ён быў вядомым членам берлінскіх груп дадаізму і новай аб’ектыўнасці. Эміграваў у ЗША ў 1933 годзе, атрымаў грамадзянства ў 1938 годзе. Адкінуўшы стыль і тэматыку сваіх ранейшых работ, ён рэгулярна выстаўляўся і шмат гадоў выкладаў у Студэнцкай мастацкай лізе ў Нью-Ёрку. У 1959 годзе вярнуўся ў Берлін, дзе неўзабаве памёр.

Катэгорыя:Мастакі-жанрысты Германіі
Катэгорыя:Акварэлісты
Катэгорыя:Графікі Германіі
Катэгорыя:Мастакі-экспрэсіяністы Германіі
Катэгорыя:Дадаізм
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Германіі
Катэгорыя:Камуністы ЗША
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Германіі
Ханс Грундзіг

**Ханс Грундзіг** (; ,  — , ) — нямецкі мастак і графік.

## Жыццё і творчасць 
Вучыцца маляваць Грундзіг пачаў пад кіраўніцтвам свайго бацькі, мастака-дэкаратара. У 1915—1919 і ў 1920—1921 гадах ён займаецца ў Дрэздэне, у мясцовай Школе прыкладнога мастацтва. У 1922 годзе мастак пераходзіць у Вышэйшую школу прыгожых мастацтваў Дрэздэна, дзе займаецца па 1927 год.

У гэты перыяд творчасць Грундзіга знаходзіцца пад моцным уплывам работ Ота Дзікса. У 1926 годзе Грундзіг уступае ў КПГ. У 1928 годзе ён ажаніўся з мастачкай Леа Лангер, разам з якой у 1929 годзе становіцца членам дрэздэнскай Асацыяцыі рэвалюцыйных мастакоў. Стылістычна працы Грундзіга можна аднесці да такіх плыняў у жывапісе, як новая рэчыўнасць і рэвалюцыйна-пралетарскі рэалізм. У 1932 годзе Грундзіг прыязджае ў СССР, дзе ўдзельнічае ў маскоўскай выставе «Рэвалюцыйнае мастацтва ў капіталістычных краінах».

Пасля прыходу ў Германіі да ўлады нацыянал-сацыялістаў, у 1934 годзе Грундзігу было забаронена займацца жывапісам. Тым не менш, ён працягваў маляваць. У 1934—1939 гадах мастак стварае графічную серыю «Жывёлы і людзі» («Tiere und Menschen»). У 1935—1938 гадах — трыпціх Тысячагадовы рэйх (Das Tausendjährige Reich) (цяпер — у Дрэздэнскай галерэі). Творчасць Грундзіга ў гэты перыяд была выразнай антыфашысцкай накіраванасці, работы ствараліся ў рэалістычна-экспрэсіўным стылі. Нацыянал-сацыялістычнымі ўладамі працы мастака былі прылічаны да твораў т. зв. дэгенератыўнага мастацтва, і шэраг яго прац былі адабраны для прапагандысцкай выставы пад гэтай назвай, якая адбылася ў ліпені 1937 года. Восем палотнаў Грундзіга былі канфіскаваны.

У 1940 годзе Х. Грундзіг быў арыштаваны і адпраўлены ў канцэнітрацыйны лагер Заксенхаўзен. Пазней ён быў уключаны ў склад штрафнога батальёна і накіраваны на Усходні фронт. У 1944 годзе мастак добраахвотна пераходзіць на бок Савецкай арміі. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны, у 1946 годзе Грундзіг вяртаецца ў Дрэздэн і працуе там прафесарам і рэктарам дрэздэнскай Вышэйшай мастацкай школы. У 1948 годзе ён сыходзіць на пенсію па стане здароўя. У 1955—1956 гадах мастак піша кнігу мемуараў пад назвай «Паміж карнавалам і вялікім пастом» (Zwischen Karneval und Aschermittwoch, рус. пераклад — М., 1964). У сацыялістычнай Германіі ён карыстаўся заслужанай пашанай і павагай як адзін з «герояў антыфашысцкага супраціву». Карціны, створаныя Х. Грундзігам уваходзяць у залаты фонд рэалістычнага мастацтва Германіі XX стагоддзі.

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Графікі Германіі
Леа Грундзіг

**Леа Грундзіг** (, у дзявоцтве — **Леа Лангер**; ,  — , Міжземнае мора) — нямецкая мастачка і графік.

## Біяграфія 
Леа Лангер нарадзілася ў яўрэйскай сям’і, якая прытрымлівалася традыцый іудаізму. У юнацтве дзяўчына адмаўляецца ад выканання рэлігійных абрадаў, прынятых дома. У 1922—1924 гадах яна вучылася ў дрэздэнскай Школе прыкладнога мастацтва, у 1924—1926 гадах — у Акадэміі прыгожых мастацтваў Дрэздэна, у класе Ота Гусмана. Тут Леа знаёміцца са сваім будучым мужам, таксама мастаком Хансам Грундзігам, а таксама з Ота Дзіксам, які аказаў моцны ўплыў на яе творчасць. У 1926 годзе дзяўчына становіцца членам КПГ і адной з заснавальніц дрэздэнскай секцыі «Асацыяцыі рэвалюцыйных мастакоў». У 1928 годзе Леа Лангер, супраць волі бацькоў, выходзіць замуж за Ханса Грундзіга. У наступныя гады жыцця ў Германіі яна стварае некалькі графічных серый: «Харцбургскі фронт» («Harzburger Front»), «Пад свастыкай» («Unterm Hakenkreuz», 1936), «Яўрэй вінаваты!» («Der Jude ist schuld!»), «Пагражае нам вайна!» («Krieg droht!»), «У даліне смерці» («Im Tal des Todes») і «Гета» («Ghetto»).

У 1935 годзе Леа Грундзіг было забаронена выстаўляць свае працы, у 1936 годзе яе арыштавалі нацысты. У сувязі з тым, што мастачка была ў камуністычнай партыі, яна была заключана ў турму, дзе знаходзілася з мая 1938 года па снежань 1939. Пасля вызвалення Леа Грундзіг эмігрыруе ў Браціславу. У 1940 годзе яна трапляе ў Славакію ў лагер для бежанцаў, а годам пазней эмігрыруе ў Палесціну. Да 1942 года Леа Грундзіг жыве ў лагеры для бежанцаў Атліт, пасля гэтага — у Хайфе і ў Тэль-Авіве.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны мастачка вяртаецца ў Еўропу. З лістапада 1948 па люты 1949 года яна жыве ў Празе, потым прыязджае ў Дрэздэн. У 1949 годзе Леа Грундзіг становіцца прафесарам дрэздэнскай Акадэміі мастацтваў, наведвае КНР, Кубу і Камбоджу. У 1961 годзе яна прымаецца ў правадзейныя члены Акадэміі мастацтваў ГДР, у 1964—1970 гадах — абіраецца прэзідэнтам Саюза мастакоў ГДР. З 1964 года Леа Грундзіг — член ЦК СЕПГ. У 1958 годзе ў Берліне ў свет выходзяць мемуары мастачкі пад назвай «Асобы і гісторыя» (Lea Grundig: Gesichte und Geschichte. Autobiografie, Dietz Verlag, Berlin 1958).

У 1975 і ў 1976 гадах у Берліне і Дрэздэне прайшлі буйныя выстаўкі яе работ. Памерла падчас падарожжа па Міжземнамор’і. Леа Грундзіг пахаваная ў Дрэздэне, побач з магілай яе мужа Ханса Грундзіга.

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Памерлі ў моры
Віктар Уладзіміравіч Саркісьян

**Віктар Уладзіміравіч Саркісья́н** (нар. , г. Каменск-Шахцінскі, Растоўская вобласць, РСФСР) — беларускі артыст балета. Народны артыст БССР (1975).

## Біяграфія 
Пасля сканчэння Беларускае харэаграфічнае вучылішча ў 1967 годзе быў салістам Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі да 1989 года. У 1967—1973 гадах адначасова выкладчык Беларускае харэаграфічнае вучылішча, у 1983—1985 галоўны балетмайстар Дзяржаўнага тэатра музычнай камедыі Беларусі.

У 1989—1992 гадах працаваў у Дамаску (Сірыя) у .

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1973 года.

## Творчасць 
Танец Саркісьяна вылучаецца пластычнай выразнасцю, моцнай экспрэсіяй, віртуознай тэхнікай, вялікім скачком. Індывідуальнасць артыста здольная асіміляваць розныя ролі і стылі. Яму падуладныя класіка і характарнасць, гратэск і героіка. Дэбютаваў у партыі Базіля («Дон Кіхот» Л. Мінкуса). Сярод лепшых партый: Нуралі («» Б. Асаф’ева), Армен («» А. Хачатурана), П’еро («Арлекінада» Р. Дрыга), Іван («Альпійская балада» Я. Глебава), Тарэра («» Ж. Бізэ — Р. Шчадрына), Крас («» А. Хачатурана). Найб. нечаканыя яркія і выразныя, з’едліва саркастычныя і трагічна гратэскавыя вобразы Саркісьяна: кароль Філіп («Тыль Уленшпігель» Я. Глебава) і Д’ябал («Стварэнне свету» А. Пятрова). 3 іншых партый: Юнак («Пасля балю» Г. Вагнера), Тыль і Машэка («Тыль Уленшпігель» і «Курган» Я. Глебава), Блазан і Ротбарт, Кот («Лебядзінае возера», «Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), Чыпаліна («» К. Хачатурана), Блазан («» С. Пракоф’ева). Выступіў як балетмайстар у спектаклях: «Паненка і хуліган» на музыку Дз. Шастаковіча (1982), «» Ф. Легара (1984), «Дзяніс Давыдаў» А. Мдывані (1985) у тэатры музычнай камедыі; «» Ж. Афенбаха (1983) і «» Р. Штрауса (1987) у тэатры оперы і балета.

## Узнагароды 
Лаўрэат 1-га  (1969, Масква).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Балет : энциклопедия. — Москва, 1981. — С. 452.

Катэгорыя:Артысты балета СССР
Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Грубер

**Грубер** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Габрыэль Грубер, вучоны і педагог
* Франсіс Грубер, французскі мастак
Clams Casino (музычны выканаўца)

**Майкл Вольпе** (нарадзіўся 12 мая 1987 г.), прафесійна вядомы як **Clams Casino**, — амерыканскі прадзюсар і аўтар песень з Натлі, штат Нью-Джэрсі. У цяперашні час Вольпе падпісаў кантракт з Columbia Records і Sony Music. Ён прадзюсаваў трэкі для такіх выканаўцаў, як ASAP Rocky, Lil B, Vince Staples, Joji, The Weeknd, і Mac Miller, а таксама зрабіў рэміксы на творы Big KRIT, Washed Out, і Ланы Дэль Рэй.

## Кар’ера 
Жыхар Хасбрук-Хайтс, штат Нью-Джэрсі, Вольпе пачаў займацца музыкай з клавіятурамі, калі быў студэнтам сярэдняй школы Натлі .

Афіцыйны дэбютны EP Вольпе *Rainforest* быў выпушчаны на Tri Angle Records у 2011 годзе  . Яго мікстэйп *Instrumentals* быў выпушчаны 7 сакавіка 2011 г., пасля чаго 5 чэрвеня 2012 г. былі выпушчаны альбомы *Instrumentals 2*  і *Instrumentals 3* у 2013 г. . Мікстэйпы распаўсюджваліся бясплатна праз яго сайт.

Вольпе ўнёс партытуру для *Locomotor*, харэаграфіі яго стрыечнага брата Стывена Пятроніа, выпушчанага ў 2014 годзе  . Ён выпусціў свой дэбютны студыйны альбом *32 Levels* на Columbia Records у 2016 годзе. Ён рушыў услед за сваім *мікстэйпам Instrumentals 4*, выпушчаным у 2017 годзе.

У красавіку 2020 года Clams Casino ачысціў сэмпл Imogen Heap для яго інструментальнай песні «I’m God», якая ўпершыню з’явілася на альбоме Lil B 2009 года *6 Kiss* . Песня застаецца для яго самай папулярнай, набраўшы больш за 25 мільёнаў праглядаў на YouTube.

## Музычны стыль 
Музыка Вольпе была апісана як «[аб’яднанне] звычайных хіп-хоп барабанаў, адчувальнага слыху для нестандартных мелодый і перадазіроўкі дзіўна рухомай атмасферы».

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

**Міні-альбомы**

* *Rainforest* (2011)
* *Spider Web* (разам з Wicca Phase Springs Eternal and Fish Narc) (2018)

## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт

Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Катэгорыя:Выканаўцы Columbia Records
Катэгорыя:Рэперы ЗША
Франсіс Грубер

**Франсіс Грубер** (,  — , ) — французскі мастак і заснавальнік Школы новага рэалізму.

## Біяграфія 
Фрэнсіс Грубер нарадзіўся 15 сакавіка 1912 года ў Нансі (Латарынгія). Бацька — мастак, майстар вітражоў. У 1916 годзе сям’я пераехала ў Парыж, дзе рана праявіўся талент мастака, які развіваўся пад кіраўніцтвам бацькі, а таксама Манеса і Брака, якія жылі па суседстве.

У 1929—1932 гадах вучыўся жывапісу ў Скандынаўскай акадэміі ў Дзюфрэна і Фрыеза. У 18 гадоў дабіўся свайго першага поспеху на Восеньскім салоне ў 1930 годзе.

Раннія творы рамантычнага плана адзначаны ўплывам яго любімых мастакоў — Босха, Дзюрэра, Груневальда, Кало. З 1937 годзе пісаў пейзажы ў меланхалічным ці трывожным настроі (серыя «Навальніцы»). У 1938 годзе ён пасябраваў з Джакамеці і звярнуўся да тыповага для яго жывапісу матыву адзінокай фігуры ў інтэр’еры.

Знясіленыя, прыгнечаныя постаці, асветленыя халодным паўзмрокам, згубленыя ў пустой прасторы, адпавядалі грамадскім настроям першых пасляваенных гадоў. Грубер быў прызнаны заснавальнікам напрамку мізерабілізму, які пазней, пасля яго ранняй смерці, працягнуў Бернар Бюфэ. Адна з прац Грубера «Іоў» (1944, Тэйт, Лондан), напісаная ў 1944 годзе ў «Восеньскім салоне», пазней вядомым як Салон вызвалення, пасля вызвалення Парыжа ад нямецкай акупацыі, адлюстроўвае прыгнечаныя народы, такія як Іоў. У Бібліі ён перажыў шмат пакут.

Нягледзячы на туберкулёз, які стаў прычынай яго ранняй смерці, Грубер працаваў з вялікай энергіяй і ўнёс значны ўклад не толькі ў французскае мастацтва. Жывапісец памёр 1 снежня 1948 года.
Кіслы

**Кіслы** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віктар Уладзіміравіч Кіслы, беларускі прадпрымальнік
* Канстанцін Кіслы, беларускі музыкант, кампазітар
* Уладзімір Кіслы, мастак і рэстаўратар
Груневальд

**Груневальд** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ісак Груневальд, шведскі мастак
* Маціяс Груневальд, нямецкі мастак
Ісак Груневальд

**Ісак Хіршэ Груневальд** (,  — загінуў  года ў авіякатастрофе пад Осла) — шведскі жывапісец, графік, дызайнер і мастацкі педагог.

Быў другім старэйшым сынам антыквараў Бернхарда Груневальда і Сафіі Лёў, народжанай у Расійскай імперыі. Ісак Груневальд быў жанаты з Сігрыд Х’ертэн у 1911—1937 гадах і Мартай Грундэль у 1937—1946 гадах. Ён бацька Торстэна Рыдберга, Івана Груневальда і Б’ёрна Груневальда. Груневальд вучыўся ў школе асацыяцыі мастакоў у 1905—1908 гадах і ў акадэміі Маціса ў Парыжы ў 1908—1911 гадах. У 1926 годзе Груневальд стаў членам Акадэміі прыгожых мастацтваў. У 1932 годзе быў прызначаны прафесарам Акадэміі выяўленчага мастацтва, а затым дзесяць гадоў працаваў прафесарам мастацтваў у акадэміі, з 1932 па 1942 год, калі адкрыў школу жывапісу Груневальда.
Маціяс Груневальд

**Маціяс Груневальд** (; , 1470 ці 1475 — Гале, ) — апошні вялікі мастак паўночнага адраджэння. Захавалася не больш за дзясятак яго твораў, з якіх галоўны — «Ізенгеймскі алтар». Працаваў пры двары майнцскіх архібіскупаў (1508—1525). У сваёй творчасці з бязмежнай эмацыйнай сілай выказаў трагічны напал і ўзвышаны містычны спірытуалізм эпохі. Пераадкрыты ў пачатку XX стагоддзя нямецкімі экспрэсіяністамі, якія палічылі яго сваім прамым папярэднікам.
Сілы тэрытарыяльнай абароны Узброеных сіл Украіны

**Сілы тэрытарыяльнай абароны Узброеных сіл Украіны** () — асобны род сіл Узброеных сіл Украіны (УСУ), на які ўскладаецца арганізацыя, падрыхтоўка і выкананне задач тэрытарыяльнай абароны.

Непасрэднае кіраўніцтва тэрытарыяльнай абаронай ажыццяўляе Галоўнакамандуючы УСУ праз камандуючага сіл тэрытарыяльнай абароны. 1 студзеня 2022 года, на падставе Закона Украіны «Аб асновах нацыянальнага супраціву» створаны Сілы тэрытарыяльнай абароны. У складзе Сіл тэрытарыяльнай абароны Украіны плануецца арганізаваць 25 брыгад (па адной брыгадзе на рэгіён), якія будуць аб'ядноўваць больш за 150 батальёнаў (адзін батальён на раён ). Фарміраванне падраздзяленняў Сіл тэрытарыяльнай абароны было запланавана завяршыць да 15 лютага 2022 года.

Тэрытарыяльная абарона, нараўне з рухам супраціву і падрыхтоўкай грамадзян Украіны да нацыянальнага супраціву, з'яўляецца складовай часткай Нацыянальнага супраціву на Украіне.

Камандуючы сіл тэрытарыяльнай абароны ВСУ — брыгадны генерал Ю. А. Галушкін .

Катэгорыя:Узброеныя сілы Украіны
Гістарычны цэнтр Гданьска

**Гістарычны цэнтр Гданьска** або **Сяродмесце** — раён і гістарычная мясцовасць у Гданьску. Тут знаходзіцца былы і сучасны цэнтр горада, адміністрацыя горада, сканцэнтраваны асноўныя славутасці, помнікі гісторыі і архітэктуры.

16 верасня 1994 года гістарычны цэнтр Гданьска ў межах абарончых збудаванняў XVII стагоддзя быў унесены ў польскі нацыянальны Спіс помнікаў гісторыі.

## Структура 
]]
]]

Гістарычны цэнтр Гданьска як раён падзяляецца на наступныя драбнейшыя марфалагічныя адзінкі (мясцовасці):

## Транспарт 
Праз цэнтр раёна праходзіць траса W-Z (Алея Арміі Краёвай), якая ўваходзіць у склад ваяводскай дарогі № 501, перасякае развязку імя Еўрасаюза з нацыянальнай дарогай № 91, якая з'яўляецца часткай асноўнай камунікацыйнай артэрыі Труймяста.

Чыгуначны вакзал Гданьск-Галоўны, які знаходзіцца тут, абслугоўвае ўсе віды пасажырскіх чыгуначных зносін. Гэта таксама пачатковы прыпынак хуткай гарадской чыгункі, якая праходзіць па агламерацыі Труймяста і суседніх гарадах. 1 красавіка 2015 года ўведзены ў эксплуатацыю прыпыначны пункт Гданьск-Цэнтр пад віядукам Алеі Арміі Краёвай.

Каля Доўгага ўзбярэжжа знаходзіцца прыстань Гданьскага параходства, якое ажыццяўляе экскурсійныя рэйы па Гданськім заліве і, раней, ў Калінінград. З Рыбнага рынку адпраўляецца водны трамвай па маршрутам Жабіны Крукі - Вестэрплятэ і Рыбны рынак - Заходнія пагоркі. Акрамя таго, круізныя судны курсіруюць з набярэжнай Малтавы ў Вестэрплятэ і Хель. Пасажырскі паром на Алавянку адпраўляецца ад Журава на Малтаве.

Амаль усе аўтобусы, якія ідуць на ўсход, захад і поўдзень ад горада, адпраўляюцца ці спыняюцца тут. Аўтобусныя платформы знаходзяцца на вуліцы Янай з Кольна, на галоўным чыгуначным вакзале, на Валах Пястоўскіх і ля Музея Другой сусветнай вайны. На вуліцы Трэццяга мая знаходзіцца аўтавакзал, які абслугоўвае міжгароднія і міжнародныя аўтобусы.

Катэгорыя:Геаграфія Гданьска
13-я Касцюковіцкая партызанская брыгада

**13-я Касцюковіцкая партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў маі 1943 года. 
Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Касцюковіцкага, Клімавіцкага і Прапойскага раёнаў. 29 верасня 1943 года брыгада (1080 партызан, 3 батальёны) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
Брыгада была створана на базе 719-га, 46-га, 718-га атрадаў (са жніўня 1943 года сталі адпаведна 1-ым, 2-ім і 3-ім батальёнамі).

## Камандаванне 
### Камандзір 
* С. А. Мазур.

### Камісар 
* Дз. Е. Савельеў.

### Начальнік штаба 
* І. М. Мароз.

## Гісторыя 
Партызаны 20 красавіка — 31 мая 1943 года зрабілі рэйд з Клічаўскага раёна ў Клімавіцкі, фарсіравалі рэкі Друць, Дняпро, Проня, Сож, з боем перайшлі чыгунку Быхаў — Рагачоў. У чэрвені — верасні 1943 года вялі баі з нямецкай арміяй, абараняючы раён дыслакацыі, праводзілі аперацыі на чыгунцы Клімавічы — Касцюковічы і прылеглых грунтовых дарогах. Удзельнічалі ў аперацыі «рэйкавая вайна».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1943 годзе
Азоўсталь

**Азоўсталь** () — металургічны камбінат ва Украіне. Размешчаны ў Марыупалі на беразе Азоўскага мора ў вусці ракі Кальміўс. Быў манапалістам ва Украіне па выпуску некаторых відаў металапракату. Камбінат знішчаны падчас расійска-ўкраінскай вайны.

## Гісторыя 
12 жніўня 1933 года ў шэсць гадзін і дзевятнаццаць хвілін доменная печ № 1 новага завода выдала першы чыгун. Першым кіраўніком будучага металургічнага гіганта быў Я. С. Гугель, які разам з кіраўніком КП(б)У С. В. Касіёрам даваў запуск домне.

7 верасня 1943 года, перад адступленнем нямецкіх войскаў з горада, завод «Азоўсталь» быў практычна цалкам знішчаны — доменныя і мартэнаўскія печы, абсталяванне параэлектрапаветранадзімальнай станцыі, знішчаны коксавыя батарэі каксахімічнага завода. На тэрыторыі «Азоўсталі» не было энергазабеспячэння, не працаваў транспарт. Агульная шкода, нанесеная заводу, склала 204 млн рублёў.

### Расійска-ўкраінская вайна 
Пасля ўварвання Расіі на Данбас у 2014 годзе генеральны дырэктар «Азоўсталі» прыняў рашэнне аднавіць усе бамбасховішчы на тэрыторыі завода, забяспечыць іх сухімі пайкамі, вадой і іншым, неабходным для доўгатэрміновай абароны.

Пасля 24 лютага 2022 года было прынята рашэнне адкрыць праходы камбіната для забеспячэння свабоднага доступу мірных жыхароў да бамбасховішчаў.

Падчас баёў за Марыупаль 19 красавіка 2022 года расійскія войскі пачалі штурм прадпрыемства. Украінскія войскі занялі перыметральную абарону завода. Металургічны завод быў амаль цалкам знішчаны налётамі расійскай авіяцыі падчас баёў.

4 мая расійскія войскі ўварваліся на тэрыторыю камбіната. З 1 па 7 мая Украіна і Расія пры падтрымцы ААН дамовіліся аб эвакуацыі мірных жыхароў, якія хаваліся ў бамбасховішчах «Азоўсталі». Акупанты не пагаджаліся на працэдуру вываду ваенных абаронцаў «Азоўсталі».

У ноч з 16 на 17 мая частка абаронцаў «Азоўсталі» была эвакуяваная на акупаваную РФ тэрыторыю па гуманітарным калідоры для далейшай дастаўкі на тэрыторыю, падкантрольную ўкраінскім уладам. Утрыманне «Азоўсталі» да гэтага тэрміну дало Украіне час для фарміравання рэзерваў, перагрупоўкі сіл і атрымання дапамогі ад партнёраў. Камандаванне палка «Азоў» засталося на тэрыторыі завода. 20 мая 2022 года камандаванне абаронцаў «Азоўсталі» пакінула завод. 108 з іх Украіна вярнула з расійскага палону 21 верасня 2022 года ў абмен на Віктара Медзведчука.

Украінская ўлады абвясцілі пра адбудову камбіната пасля вайны, у той час як расійская улада, якая акупавала Марыупаль, паведаміла аб тым, што аднаўляць камбінат не збіраецца.

## Гл. таксама 
* Метінвест

## Спасылкі 
Катэгорыя:Металургічныя прадпрыемствы
Катэгорыя:Прамысловасць Украіны
Катэгорыя:Марыупаль
Аліва (Гданьск)

**Аліва** () — раён і гістарычная мясцовасць у Гданьску, на паўночным усходзе да якой прымыкае горад Сопат.

## Агульная характарыстыка 
Упершыню згадваецца ў 1186 годзе. На працягу стагоддзяў гэта была манастырская вёска цыстэрцыянскага абацтва. З 1874 года — горад, з 1926 года — раён Гданьска. У сваёй цяперашняй адміністрацыйнай форме мяжуе на паўночным усходе з Сопатам. На захадзе ён акружаны марэннымі пагоркамі, пакрытымі Аліўскімі лясамі, якія ўтвараюць Труймясцкі ландшафтны парк.

## Транспарт 
* Гданьск-Аліва — чыгуначная станцыя

## Помнікі гісторыі 
* Базіліка Святой Троіцы, Дзевы Марыі і Святога Бернарда
* Аліўскі палац абатаў
* Парк імя Адама Міцкевіча

## Адукацыя і навука 
* Гданьскі ўніверсітэт
* Акадэмія фізічнага выхавання і спорту імя Анджэя Снядэцкага ў Гданьску
* Гданьская духоўная семінарыя

Катэгорыя:Геаграфія Гданьска
Лёгкая пяхота

**Лёгкая пяхота** — адменнік пяхоты як роду войскаў, прызначаная для далёкага (кідальнага, стралковага) бою, як правіла, урассыпную.

## Гісторыя 
Галоўнай баявой задачай *лёгкай пяхоты* было парушэнне варожага ладу цяжкай пяхоты і знішчэнне суперніка з тымі ж мэтамі. У блізкім бою *лёгкая пяхота* з прычыны адсутнасці таго ж строю не магла змагацца ні з варожай кавалерыяй, ні з цяжкай ці сярэдняй пяхотай. Безабароннасць перад нападамі кавалерыі з'яўлялася галоўным фактарам, які абмяжоўвае колькасць *лёгкай пяхоты* ў фармаваннях узброеных сіл дзяржавы.

У розных дзяржавах для абазначэння *лёгкай пяхоты* ў розны час ужываліся свае назвы:пелтасты — Старажытная Грэцыя, веліты — Старажытны Рым, псілы — Візантыя, пішчальнікі — Расія, шасёры, вальтыжоры і тыральеры — Францыя, егеры — Прусія, Расія, фузілёры — Францыя, Прусія, берсальеры — Сардзінія, Італія.

У сучасны перыяд слова словазлучэнне «*лёгкая пяхота*» ужываецца да фармаванняў стралкоў (пяхотнікаў), якія не маюць у сваёй арганізацыйна-штатнай структуры «цяжкіх узбраенняў» (танкаў, БМП, БТР і гэтак далей), навучаных для вядзення бою пры любым надвор'і, у гарадскіх умовах, на перасечанай мясцовасці, супраць партызан і тэрарыстаў. Не абцяжараная "цяжкімі ўзбраеннямі" лёгкая пяхота валодае больш высокімі аператыўнасцю і мабільнасцю.

Катэгорыя:Пяхота
Антон Юр’евіч Лукашоў

**Антон Лукашоў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца магілёўскага «Дняпра».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец магілёўскага «Дняпра», у 2021 годзе выступаў у Другой лізе за рэзервовую каманду «Дняпро-Юні». Да сезона 2022 стаў рыхтавацца з асноўнай камандай «Дняпра», якая пазней атрымала месца ў Вышэйшай лізе. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 3 красавіка 2022 года ў матчы супраць салігорскага «Шахцёра» (0:4), калі выйшаў на замену ў канцы сустрэчы. У далейшым працягваў часам выхадзіць на замену, а з верасня 2022 года замацаваўся ў стартавым складзе каманды. У снежні 2023 года падоўжыў пагадненне з «Дняпром» на два гады.

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро-2 Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Сафіт

**Сафі́т** (ад  — столь) — сцэнічная арматура, прызначаная для асвятлення сцэны наперадзе і ўверсе. Складаецца са свяцільняў , зманціраваных у секцыях, якія падвешаны да спецыяльных металічных фермаў і падымаюцца ці апускаюцца пры дапамозе грузавых пад’ёмаў або электраматора.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будаўнічыя элементы і канструкцыі
Катэгорыя:Святлатэхніка
Катэгорыя:Электратэхніка
Катэгорыя:Сцэнічнае абсталяванне
Віктар Трафімавіч Навуменка

**Віктар Трафімавіч Навуменка** (, г.п. Антопаль,  — ) — беларускі тэатразнавец. Кандыдат мастацтвазнаўства (1993).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі інстытут тэатра, музыкі і кінематаграфіі ў 1974 годзе. Працаваў намеснікам дырэктара Беларускага тэатра імя Я. Купалы, у 1983—1998 у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1989 года, член Беларускага саюза літаратурна-мастацкіх крытыкаў з 1997 года.

## Навуковая дзейнасць 
Даследчык гістарычнага і сучаснага стану тэатра імя Я. Купалы, акцёрскай і рэжысёрскай творчасці, эканомікі тэатра. Адзін з аўтараў «Гісторыі беларускага тэатра» (т. 3, 1987), зборнікаў «Тэатр і жыццё» (1989), «Тэатр і глядач» (1993). Аўтар сцэнарыя дакументальнага фільма «Антракт» (пра М. Яроменку, 1992, сумесна з Р. Смольскім).

## Творы 
* Театральный эксперимент в театрах Белоруссии: Проблемы, поиски, решення. Мн., 1990.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэатразнаўцы Беларусі
Гунхільда Росен

**Караліна Мацільда Гунхільда Росен** (; , Норчэпінг — , Стакгольм) — шведская танцоўшчыца балета і харэограф. Стаяла на чале балетнай школы пры Каралеўскай оперы ў Стакгольме.

## Біяграфія 
Гунхільда Росен нарадзілася ў 1855 годзе ў Норчэпінгу. Яе настаўнікам быў танцоўшчык і балетмайстар . У 1872 годзе Гунхільда ўвайшла ў склад балетнай трупы Каралеўскай оперы ў Стакгольме, а ў 1881 годзе стала прыма-балярынай.

Верагодна, вялікі ўплыў на яе мастацтва аказалі Айседора Дункан, якая выступала ў Стакгольме ў 1906 годзе, і Ганна Паўлава, якая была там на гастролях у 1908 годзе. Уплыў Дункан асабліва адчувалася ў працы Росен як харэографа, у прыватнасці, у пастаўленых ёю «пластычных танцах», якія ўспрымаліся як новае слова ў балетным мастацтве.

Іншай вядомай працай Росен стала пастаноўка «Пяць пачуццяў» (De fem sinnena) 1915 года, у якой былі задзейнічаныя , Сіры Эстэрхольм і . Для сваіх пастановак Росен выбірала музыку такіх кампазітараў, як Артур Рубінштэйн, Морыц Машкоўскі, Фрыдэрык Шапен, Роберт Шуман. Пастаўлены ёю ў 1918 годзе балет «Лебедзі» (Svanorna) на музыку некалькіх кампазітараў карыстаўся вялікім поспехам і вытрымаў 30 пастановак за два гады.

У 1912 годзе Гунхільда Росен узначаліла балетную школу пры Каралеўскай оперы. З 1913 па 1922 год таксама займала, дэ-факта, пасаду балетмайстра. У 1922 годзе атрымала гэтую пасаду афіцыйна, стаўшы такім чынам першай у Швецыі жанчынай-балетмайстрам. Яна была другой жанчынай-балетмайстрам у Каралеўскім балеце пасля Сафі Дагін, але першая, якая заняла гэтую пасаду ў адзіночку.

Гунхільда Росен памерла ў Стакгольме ў 1925 годзе.

## Літаратура 
* *Svenskt porträttgalleri* vol. XXI: Tonkonstnärer och sceniska artister (Stockholm 1897)
* *Nationalencyklopedien* (online edition)

## Спасылкі 
*
Міхаіл Аляксандравіч Казакевіч

**Міхаіл Казакевіч** (нар. , Жабінка) — беларускі футбаліст, брамнік брэсцкага «Дынама» і моладзевай зборнай Беларусі.

## Клубная кар’ера 
Доўгі час займаўся ў сталічным РДВАР, а летам 2019 года далучыўся да акадэміі брэсцкага «Дынама», у 2020 годзе пачаў падцягвацца да дубля. У пачатку 2021 года, калі брэсцкі клуб пакінула большасць складу, стаў трэніравацца з асноўнай камандай і ў лютым падпісаў двухгадовы кантракт з клубам. У 2021 годзе быў рэзервовым брамнікам і не з’яўляўся на полі ў асноўнай камандзе, гуляў за дубль.

2 красавіка 2022 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, адгуляўшы другі тайм матча з «Іслаччу» (2:2). Далей чаргаваўся ў складзе з Радзівонам Сямукам, а з лета, калі Сямук пакінуў клуб, застаўся асноўным брамнікам каманды. У снежні 2022 года падоўжыў кантракт з дынамаўцамі да канца сезона 2023. У снежні 2023 года падпісаў новае двухгадовае пагадненне з «Дынама».

## Міжнародная кар’ера 
У кастрычніку 2018 года гуляў за юнацкую зборную Беларусі (да 17 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.

27 верасня 2022 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, адгуляўшы ўсе 90 хвілін у таварыскім матчы супраць Казахстана (1:1).

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст