open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кума

**Кума́** — рака на Паўночным Каўказе ў Расіі.

Даўжыня ракі 802 км. Плошча вадазбору 33,5 тыс. км². Вытокі на паўночных схілах Скалістага хрыбта. У вярхоўі цячэ ў высокіх і стромкіх берагах, сярэдняе цячэнне ў шырокай даліне. Пасля выхаду на Прыкаспійскую нізіну рэчышча падзяляецца на рукавы, воды якіх звычайна не дасягаюць Каспійскага мора. Галоўны прыток — Падкумак. Высокія веснавыя паводкі. Сярэдні гадавы расход вады ў сярэднім цячэнні 11,9 м³/с. Воды вызначаюцца высокай мутнасцю.

Выкарыстоўваецца для арашэння (Церска-Кумскі і Кума-Маныцкі каналы). Адказненскае вадасховішча. На Куме гарады Мінеральныя Воды, Зеленакумск, Будзёнаўск.

## Літаратура 
*  — С. 19.
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* *Алексеевский Н. И.* Кума // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Басейн Каспійскага мора
Катэгорыя:Рэкі Карачаева-Чаркесіі
Катэгорыя:Рэкі Стаўрапольскага края
Катэгорыя:Рэкі Калмыкіі
Катэгорыя:Рэкі Дагестана
Сцяг Пакістана

**Сцяг Пакістана** — палотнішча зялёнага колеру з белай паласой ля тронка і белым паўмесяцам з зоркай. Афіцыйны сцяг краіны прыняты пасля абвяшчэння незалежнасці 14 жніўня 1947 года. Зялёны колер сімвалізуе мусульман, якія складаюць большасць насельніцтва Пакістана, а белы — немусульман. Белы паўмесяц ўвасабляе прагрэс, а белая зорка — святло і веды.

thumb|left|280px|Афіцэры Ваенна-марскога флота Пакістана побач са сцягам Пакістана

## Спасылкі 
* Сцяг Пакістана на ўрадавым сайце  

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Пакістана
Пакістан
Кулундзінская раўніна

**Кулундзі́нская раўніна, Кулундзінскі стэп, Кулунда** — раўніна на поўдні Заходняй Сібіры ў Расіі і Казахстане.

Размешчана ў міжрэччы Обі і Іртыша. На паўднёвым усходзе прылягае да перадгор’яў Алтая, на поўначы мяжуе з Барабінскім стэпам. Плошча каля 100 тыс. км². Вышыня ад 100 да 250 м.

Паверхня хвалістая з характэрным чаргаваннем грыў (выш. да 60 м) і паніжэнняў, занятых рэкамі (Кучук, Кулунда, Бурла і інш.) і бяссцёкавымі азёрамі. У азёрах запасы соды (Петухоўскія, Танатарскія азёры), мірабаліту (Кулундзінскае возера, Кучукскае возера) і кухоннай солі (Вялікае і Малое Яравое). Клімат кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня ад −17 °C да −19 °C, ліпеня 19-22 °C. Гадавая колькасць ападкаў 250—350 мм. На поўначы і ўсходзе злакавыя стэпы на паўднёвых чарназёмах, на поўдні і захадзе палынова-злакавыя на каштанавых глебах. На схілах грыў — «стужачныя» хваёвыя бары і бярозава-асінавыя колкі.

Малочная жывёлагадоўля, збожжавая гаспадарка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Раўніны Расіі
Катэгорыя:Раўніны Казахстана
Катэгорыя:Заходняя Сібір
Катэгорыя:Геаграфія Алтайскага края
Катэгорыя:Паўладарская вобласць
Кура-Араксінская нізіна

**Кура-Араксінская нізіна** знаходзіцца ў Закаўказзі, у Азербайджане, у ніжнім цячэнні рэк Кура і Аракс. На ўсходзе абмываецца Каспійскім морам.

Даўжыня 250 км, шырыня 150 км. Вышыня каля 200 м, у сярэдняй і ўсходняй частках ніжэй узроўня акіяна. Алювіяльна-акумулятыўная раўніна. У аснове — Ніжнекурынскі сінклінорый. Радовішчы нафты. Рэльеф ускладнены конусамі вынасу рэк, грывамі, паніжэннямі («чалы»), узгоркамі з гразевымі вулканамі.

Клімат сухі субтрапічны. Сярэдняя тэмпература студзеня 1,3-3,6 °C, ліпеня 25-28 °C. Гадавая колькасць ападкаў 200—400 мм.

Глебы шэразёмныя і бурыя, шмат саланчакоў і саланцоў. Палыновыя і салянкавыя паўпустыні, выкарыстоўваюцца як зімовыя пашы. На арашальных землях вінаграднікі, сады, вырошчваюць бавоўнік.

Асобныя часткі Кура-Араксінскай нізіны: Карабахская, Муганская, Шырванская, Мільская раўніны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэльеф Азербайджана
Катэгорыя:Каўказ
Катэгорыя:Нізіны
Кура (рака)

**Кура́**&nbsp;— рака ў Турцыі, Грузіі і Азербайджане.

Даўжыня ракі 1364 км, плошча басейна 188 тыс. км². Пачынаецца на Армянскім нагор'і ў Турцыі, да горада Тбілісі цячэ пераважна ў цяснінах, месцамі — у міжгорных катлавінах, ніжэй рэчышча падзяляецца на рукавы, даліна пашыраецца. Вышэй горада Мінгечаур у вузкай цясніне перасякае скалістую граду Баздаг, ніжняе цячэнне па Кура-Араксінскай нізіне, моцна меандрыруе, берагі нізкія, абвалаваныя. Упадае ў Каспійскае мора, утварае дэльту (плошча 100 км²). Галоўны прыток — Аракс. Сярэдні гадавы расход вады каля в. Хулур 270 м³/с. Сцёк наносаў да 21 млн. т за год.

Выкарыстоўваецца для арашэння. Частка вады па канале перадаецца для абваднення ракі Аракс. У дэльце рыбалоўства (сяўруга, бялуга, асётр, судак і інш.). Суднаходная ў ніжнім цячэнні. Зема-Аўчальская, Мінгечавірская і інш. ГЭС. На Куры — гарады Горы, Тбілісі, Руставі (Грузія), Мінгечаур, Сабірабад (Азербайджан).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэкі Азербайджана
Катэгорыя:Рэкі Грузіі
Катэгорыя:Рэкі Турцыі
Сцяг В’етнама

**Сцяг В’етнама** ўведзены 30 лістапада 1955 года як сцяг Дэмакратычнай Рэспублікі В'етнам, што займала тады паўночную частку краіны (Паўночны В'етнам). На ім намаляваная жоўтая пяціканцовая зорка на чырвоным фоне. Суадносіны бакоў сцягу складаюць 2:3. У 1945-1955 абрысы зоркі на сцягу былі крыху іншымі.

Зорка увасабляе лідарства камуністычнай партыі В'етнама, чырвоны колер азначае поспех рэвалюцыі, а пяць прамянёў зоркі часам выкладаюцца як рабочыя, сяляне, салдаты, інтэлігенцыя і моладзь.

З 1976 года, калі Паўднёвы В'етнам афіцыйна аб'яднаўся з Паўночным - сцяг Сацыялістычнай Рэспублікі В'етнам.

## Гістарычныя сцягі 

Выява:Flag of North Vietnam (1945–1955).svg|Сцяг Паўночнага В'етнама ў 1945—1955
|Першы сцяг дынастыі Нгуенаў, 1890—1920, а таксама сцяг Паўднёвага В'етнама, 1948—1975
Выява:Second flag of the Nguyen Dynasty.svg|Другі сцяг дынастыі Нгуенаў, 1920—1945
|Сцяг В'етнамскай імперыі пры японскай акупацыі, 9 сакавіка 1945 — 22 жніўня 1945.
Выява:FNL Flag.svg|Сцяг пракамуністычнага «ўрада Рэспублікі Паўднёвы В'етнам» (В'етконг), 1969—1976

## Глядзі таксама 
* Герб В'етнама
* Сцяг Паўднёвага В'етнама

В
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы В’етнама
Гянджа

**Гянджа** () — другі па велічыні горад у Азербайджане. У перыяд з 1804 па 1918 год называўся *Елізаветпаль*, у 1918—1935 гадах вернута назва Гянджа, у 1935 годзе перайменаваны ў *Кіравабад* (у гонар С. М. Кірава), у 1989 годзе адноўлена назва Гянджа.

Гянджа — адзін з самых цікавых і славутых гарадоў Азербайджана. Размешчаная ля падножжа хрыбта Малы Каўказ, Гянджа на працягу многіх стагоддзяў адыгрывала важную ролю ў жыцці Азербайджана. Горад вядомы як сталіца аднаго з прабацькоў дзяржавы Азербайджан — Гянджынскага ханства. Другі па плошчы горад Азербайджана, трэці — па колькасці насельніцтва.

## Гісторыя 
У антычнасці і сярэднявеччы ў раёне Гянджы знаходзілася вобласць Шакашэн (Сакасена), якая складала асобнае княства ў Арменіі і Каўказскай Албаніі (пасля падзелу Арменіі ў 387 годзе), якім кіраваў армянскі княскі род Даштакаран.

У X стагоддзі стаў галоўным горадам Арана, замяніўшы па значнасці горад Партаў. З 970-х гадоў Гянджа была сталіцай дзяржавы Шэдадзідаў, якія пабудавалі ў 1063 годзе тут крэпасць. У 1046 годзе каля крэпасці адбылася бітва паміж  арміяй Візантыі і сельджукамі. У 1075 годзе горад захоплены сельджукамі, затым быў сталіцай Дзяржавы Ільдэгізідаў і цэнтрам вобласці Аран.

## Клімат 
## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
*  Оламаўц
*  Масква
*  Дзербент
*  Карс
*  Ізмір
*  Анкара
*  Бурса
*  Элязыг
*  Ньюарк (Нью-Джэрсі)
*  Руставі
*  Кутаісі
*  Дняпро
*  Душанбэ
*  Вунгтау

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Артур Расізадэ, прэм’ер-міністр Азербайджана (1996—2003 і 2003—2018).
* Армен Мікалаевіч Габузаў (1906—1999) — урач-анатом. Доктар медыцынскіх навук (1961), прафесар (1962).

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Ленкаранская нізіна

**Ленкаранская нізіна** размешчана на паўднёвым усходзе Каўказа, у Азербайджане, паміж Талышскімі гарамі і Каспійскім морам.

Шырыня 5-6 км на поўдні, 25-30 км на поўначы. Нізіна спадзіста нахілена да мора. Складзена з марскіх і рачных адкладаў, на ўсходзе забалочаная, шмат дробных азёр. Клімат субтрапічны. Зберагліся лясы з каштаналістага дубу, жалезнага дрэва, гледычый, вольхі. Раён вырошчвання субтрапічных культур (чай, рыс, тунг, тытунь, інжыр і інш.) і шаўкаводства. Каля ўзбярэжжа мора — Гызылагаджскі запаведнік з багатай фаўнай птушак.

На Ленкаранскай нізіне размешчаны гарады Ленкарань, Астара.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэльеф Азербайджана
Катэгорыя:Каўказ
Катэгорыя:Нізіны
Ленкарань

**Ленкарань** — горад у Азербайджане, на Ленкаранскай нізіне пры ўпадзенні ракі Ленкараньчай у Каспійскае мора. 260 тыс. жыхароў (2010).

Адзін з самых старажытных гарадоў Азербайджана. У ХII ст. паблізу Ленкарані адкрыты гарачыя мінеральныя крыніцы. У 1629 г. цэнтр нацыянальна-вызваленчага паўстання. 3 сярэдзіны XVIII ст. галоўны горад Талышынскага ханства. У перыяд Руска-іранскіх войнаў ХІХ стагоддзя разбурана персамі, якія пабудавалі тут крэпасць. У 1813 годзе ўзята рускімі войскамі. Паводле Гюлістанскага мірнага дагавора 1813 уваходзіла ў склад Расіі (да 1918 г., з 1846 г. — павятовы горад).

Порт на Каспійскім моры. Чыгуначная станцыя. Цэнтр раёна вырошчвання субтрапічных культур. Харчасмакавая прамысловасць. Тэатр. Краязнаўчы музей. Прыморскі кліматычны і бальнеалагічны курорт (з XIX ст.).

## Клімат 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Сумгаіт

**Сумгаі́т** () — горад (з 1949) у Азербайджане, на ўзбярэжжы Каспійскага мора каля вусця ракі Сумгаіт, за 30 км на поўнач ад сталіцы Азербайджана — Баку. Трэці па плошчы (пасля Баку і Гянджы) горад Азербайджана, з 2010 года — другі па колькасці насельніцтва.

У горадзе развіваюцца хімічная (АТ «Арганічны сінтэз», АТ «Хімпрам»), металургічная (трубапракатны, алюмініевы заводы), машынабудаўнічая, лёгкая, харчовая прамысловасць, вытворчасць будматэрыялаў.

## Гісторыя 
Горад быў створаны ў 1949 годзе на месцы невялікага паселішча ў сувязі з развіццём хімічнай і металургічнай прамысловасці ў рэспубліцы. У 1960 годзе насельніцтва новага горада складала 65 тысяч чалавек. Колькасць насельніцтва імкліва расла і ў 1980-х гадах у Сумгаіце пражывала ўжо чвэрць мільёна чалавек, у горадзе стаў востра адчувацца недахоп жылля.

27—29 лютага 1988 года ў горадзе адбыўся армянскі пагром, які стаў адным з першых актаў этнічнага гвалту ў найноўшай савецкай гісторыі. Паводле афіцыйных даных Генеральнай пракуратуры СССР, у ходзе беспарадкаў у Сумгаіце загінула 26 грамадзян армянскай і 6 грамадзян азербайджанскай нацыянальнасці, больш за сто чалавек было паранена.

## Гарады-пабрацімы 
*  Магілёў
*  Актаў
*  Людвігсхафен
*  Пітэшты
*  Чаркасы
*  Лінц
*  Далас
*  Бары
*  Генуя
*  Руставі
*  Чжучжоў
*  Джэйхан
*  Нявіннамыск
*  Дамадзедава

## Вядомыя асобы 
* Васіф Дурарбейлі (нар. 1992) — азербайджанскі шахматыст, гросмайстар.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Сцяг Джэрсі

**Сцяг Джэрсі** (, , па-нармандску: *Couleu d’Jèrri*) — сцяг кароннага ўладання брытанскай кароны Джэрсі.

Да 1981 года афіцыйна выкарыстоўваўся сцяг Святога Патрыка (Чырвоны Андрэеўскі крыж на белым фоне) з суадносінамі бакоў 3:5. Аднак, 12 чэрвеня 1979 года парламент Джэрсі прыняў, 10 снежня 1980 года ўхвалены каралевай, а з 1 красавіка 1981 года афіцыйна ўведзены новы сцяг, які нагадвае стары, але з намаляванымі гербам і каронай.

thumb|left|200px| Сцяг выкарыстоўваўся толькі на адным судне — «Герцаг Нармандыі»
thumb|left|200px|Сцяг брытанскага лейтэнант-губернатара Джэрсі

## Спасылкі 
* Сцяг Джэрсі

## Гл. таксама 
* Герб Джэрсі
* Гімн Джэрсі

Сцяг
Джэрсі
Сцяг Абхазіі

**Сцяг Абхазіі** ўяўляе сабой палотнішча з чатырма зялёнымі і трыма белымі палосамі, а таксама чырвоным прамавугольнікам у левым верхнім куце. У ім размешчаная адкрытая рука, якая ўвасабляе абхазскую дзяржаўнасць (сімвал Абхазіі, вядомы з часоў Абхазскага царства). Сем зорак, змешчаных над ёй, сімвалізуюць сем абхазскіх рэгіёнаў (сем гістарычных абласцей, сем сучасных раёнаў і сем гарадоў). Сем з'яўляецца для абхазаў святым лікам. Сем зялёна-белых палос увасабляюць памяркоўнасць, якая дазваляе хрысціянству і ісламу суіснаваць у Абхазіі. Сцяг быў створаны па матывах сцягу Рэспублікі Горцаў Паўночнага Каўказу (1918), куды ўваходзіла Абхазія.

## Спасылкі 
Абхазія
Катэгорыя:Абхазія
Люстраныя нейроны

**Люстраныя нейроны** (, ) — нейроны галаўнога мозгу, якія узбуджаюцца як пры выкананні пэўнага дзеяння, так і пры назіранні за выкананнем гэтага дзеяння іншай істотай. Такія нейроны былі пэўна выяўлены ў прыматаў, сцвярджаецца іх наяўнасць у людзей і некаторых птушак. У людзей актыўнасць мозгу, якая ўзгаднялася з паводзінамі люстраных нейронаў, была знойдзена ў лобных долях галаўнога мозгу ў частках, якія адказваюць за рэалізацыю рухальных функцый і ў цемянной долі вялікага мозгу.

Упершыню люстраныя нейроны былі выяўленыя і апісаны Джакома Рыцалаці, Віторыё Галезе і Леанарда Фагасі ва універсітэце горада Парма, Італія ў эксперыментах на малпах з увядзеннем мікраэлектродаў ў зону F5 і верхні скроневы разор.

Функцыя, якую выконваюць люстраныя нейроны да канца смутная і з'яўляецца прадметам навуковых спрэчак. Гэтыя нейроны могуць быць задзейнічаны ў разуменні дзеянняў іншых людзей і ў вывучэнні новых навыкаў шляхам пераймання. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што люстраныя нейроны могуць будаваць мадэль назіраных падзей і дзеянняў, у той час як іншыя адносяць іх функцыі да навыкаў, звязаных з прамовай. Таксама была вылучана пункт гледжання, што праблемы іх функцыянавання могуць ляжаць у аснове некаторых псіхічных захворванняў, у прыватнасці аўтызму. Аднак, сувязь паміж дысфункцыяй люстраных нейронаў і аўтызму застаецца прадметам спрэчак і не падобна на тое, што люстраныя нейроны звязаныя з некаторымі галоўнымі сімптомамі аўтызму.

## Літаратура 
* В. Косоногов Зеркальные нейроны: краткий научный обзор, Ростов-на-Дону, 2009

Катэгорыя:Нейрабіялогія
Сцяг Кувейта

**Сцяг Кувейта** — адзін з дзяржаўных знакаў Кувейта. Уяўляе сабой палотнішча, якое складаецца з трох гарызантальных палос роўнай шырыні. Зверху размешчана паласа зялёнага колеру, ніжэй — белага, пад ёй — чырвонага. Ад заснавання сцяга адыходзіць трапецыя чорнага колеру, якая займае 1/2 шырыні сцяга. Адносіны шырыні сцяга да даўжыні — 1:2.

Сцяг прыняты ў 1961 г. Выкарыстоўваецца на сушы як грамадзянскі і дзяржаўны сцяг, на моры — як грамадзянскі, дзяржаўны і ваенны сцяг. Белы колер сімвалізуе імкненне да справы, чорны — палі бітваў, зялёны — пашы, чырвоны — кроў, пралітую ў баях з ворагамі.

## Галерэя 

file:Flag of Kuwait Al-Sulami 1746-1871.svg| 1762-1871
file:Flag of Kuwait (1903).svg| 1903
file:Flag of Kuwait (1899-1909).svg| 1905
file:Flag of Kuwait (1906 proposal).svg| 1906
file:Flag of Kuwait (1914-1921).svg|1914-1921
file:Flag of Kuwait (Battle of Jahra 1920).svg|1920
file:Flag of Kuwait (1921-1940).svg|1921-1940 
file:Flag of Kuwait (1940-1961).svg|1940-1961
file:Flag of Kuwait.svg|1961 - 

Катэгорыя:Кувейт
Кувейт
Сцяг Вялікабрытаніі

Сцяг Вялікабрытаніі ( — *Юніён Джэк*) уяўляе сабой спалучэнне тэрытарыяльных сцягоў манархіі: англійскага (святога Георгія), шатландскага (святога Андрэя Першазванага) і ірландскага (). На сцягу Уэльса выяўлены дракон.

Вялікабрытанія выкарыстоўвае ў якасці нацыянальнага сцяга каралеўскі штандар (званы **Union Flag** або **Union Jack**). Назва «Юніён Джэк» паходзіць ад англійскай назвы гюйса — сцяга, які падымаюць на ваенных караблях.

## Гісторыя 
Сцяг Вялікабрытаніі вядзе сваю гісторыю з 1603 года, калі кароль Шатландыі Якаў VI успадкаваў пасад Англіі і стаў англійскім каралём пад імем Якава I. Пры гэтым саюз паміж Англіяй і Шатландыяй насіў характар асабістай уніі, і яны заставаліся незалежнымі дзяржавамі. 12 красавіка 1606 года быў зацверджаны новы сцяг саюза дзяржаў: на шатландскі сцяг святога Андрэя (белы касы крыж на сінім фоне) быў накладзены англійскі сцяг святога Георгія (чырвоны крыж на белым фоне).

Першапачаткова сцяг выкарыстоўваўся толькі на моры як вайскоўцамі, так і гандлёвымі караблямі абедзвюх краін. 5 мая 1634 года яго загадалі выкарыстоўваць толькі ваенным суднам у якасці гюйса, у той час як гандлёвыя караблі павінны былі паднімаць сцягі святога Георгія (англійскія) або святога Андрэя (шатландскія). Пры гэтым наземныя часткі працягвалі выкарыстаць сцягі сваіх краін. У Шатландыі меў некаторае распаўсюджанне нацыянальны варыянт сцяга, у якім белы крыж святога Андрэя размяшчаўся вышэй за чырвоны англійскі крыж.

Выява:Union Jack 1606 Scotland.svg|23px|Шатландскі варыянт сцяга. Абмежавана выкарыстоўваўся ў 1606—1707 гадах
Выява:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|23px|Сцяг, прыняты 12 красавіка 1606 года

Пасля прыняцця ў 1707 годзе Акту аб Уніі, які аб’яднаў абодва каралеўствы ў адзінае Каралеўства Вялікабрытаніі, аб’яднаны сцяг стаў сцягам новай дзяржавы.

У 1801 годзе з прыняццем Акту аб аб’яднанні Вялікабрытаніі і Ірландыі было ўтворанае Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі. Да сцяга, які існаваў раней, быў дададзены знак Ірландыі — крыж святога Патрыка. Пры гэтым белы шатландскі і чырвоны ірландскі крыж перасякаюцца вызначаным чынам. У такім выглядзе сцяг Вялікабрытаніі і дайшоў да нашых дзён. Варта адзначыць, што сіні колер сучаснага шатландскага сцяга святлейшы за сіні колер, які выкарыстоўваецца ў «Юніён Джэку».

## Гл. таксама 
* Спіс брытанскіх сцягоў

## Спасылкі 
* Court of the Lord Lyon, Flags 

Вялікабрытанія
Канструктарскае бюро

**Канструктарскае бюро** (**КБ**) — абазначэнне савецкіх часоў для галіновых арганізацый, якія займаліся распрацоўкай новай тэхнікі.

ОКБ або КБ мела нумар, ведамасную прыналежнасць і, часам, найменне.

У цяперашні час канструктарскія бюро ўяўляюць сабой камерцыйную арганізацыю, падрадчыка (аутсорсер), якая займаецца распрацоўкай інжынернага праекта.

## Вядомыя канструктарскія бюро 
* КБ Антонаў (ОКБ-153)
* КБ Ильюшын (ОКБ-39) и (ОКБ-240)
* КБ Калашнікаў
* КБ Сухой
* КБ Тупалеў (ОКБ-156)
* КБ Якаўлева (ОКБ-115)

## Гл. таксама 
* ЦКБ
* ОКБ
* СКБ
* СПКБ
* КБМ
* Шарашка
* Пералік канструктарскіх бюро СССР і Расіі
* Дысплей, КБ

*
Гістарычная геаграфія

**Гістарычная геаграфія** вывучае фізічную, эканамічную і палітычную геаграфію мінулага той ці іншай краіны або тэрыторыі.

На дадзены момант вылучаецца 8 сектараў гістарычнай геаграфіі:
# гістарычная фізічная геаграфія (гістарычнае землязнаўства) — самая кансерватыўная галіна, вывучае змены ландшафту;
# гістарычная палітычная геаграфія — вывучае змены палітычнай карты, дзяржаўнага ладу, маршруты заваявальных паходаў;
# гістарычная геаграфія насельніцтва — вывучае этнаграфічныя і геаграфічныя асаблівасці размеркавання насельніцтва на тэрыторыях;
# гістарычная сацыяльная геаграфія — вывучае ўзаемаадносіны грамадства, змену сацыяльных слаёў;
# гістарычная культурная геаграфія — вывучае духоўную і матэрыяльную культуру;
# гістарычная геаграфія ўзаемадзеяння грамадства і прыроды — прамое (ўплыў чалавека на прыроду) і зваротнае (прыроды на чалавека);
# гістарычная эканамічная геаграфія — вывучае развіццё вытворчасці, прамысловыя рэвалюцыі;
# гісторыка-геаграфічнае краіназнаўства.

## Вядомыя прадстаўнікі 
* Уладзімір Святаслававіч Кусаў (1935-2009)
* Мацвей Кузьміч Любаўскі (1860-1936)
* Віктар Аляксандравіч Мураўёў (1941-2009)
* Міхаіл Мікалаевіч Ціхаміраў (1893-1965)
* Віктар Карнельевіч Яцунскі (1893-1966)

## Спасылкі 
* *Гумилёв Л. Н.* По поводу предмета исторической географии (Ландшафт и этнос) 
* Отделение истории географических знаний и исторической географии Московского центра Русского географического общества  

Катэгорыя:Раздзелы геаграфіі
Катэгорыя:Гісторыя
Геаграфія
Васіль Канстанцінавіч Блюхер

{{Ваенны дзеяч
 |званне           = 
| узнагароды = { Style = "background: transparent"
       
-
       
-
 
-
 
}
**Узнагароды Расійскай Імперыі:**
{ Style = "background: transparent"
     
}
}}
**Васі́ль Канстанці́навіч Блю́хер** ( — ) — савецкі ваенны, дзяржаўны і партыйны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза (1935). Кавалер Ордэна Чырвонага Сцяга № 1 (1918) і Ордэна Чырвонай Зоркі № 1 (1930).

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Яраслаўскай вобласці
Катэгорыя:Постаці Хабараўска
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя военачальнікі
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Камандуючыя Далёкаўсходняй ваеннай акругай
Катэгорыя:Члены Ваеннага савета пры народным камісары абароны СССР
Катэгорыя:Памерлі ад сардэчна-сасудзістых захворванняў
Катэгорыя:Памерлі ў месцах пазбаўлення волі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР ад акруг РСФСР
Катэгорыя:Памерлі ў турмах Расіі
Андрэ Жыд

**Андрэ́ Поль Гіём Жыд** (; , Парыж — , Парыж) — выдатны французскі раманіст, эсэіст, прадстаўнік мадэрнізму, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1947). Быў таксама заснавальнікам літаратурнага часопіса *Nouvelle Revue Française* і адным з заснавальнікаў знакамітага парыжскага выдавецтва *Éditions Gallimard*.

## Біяграфія і ранняя творчасць 
Прыцягнуў увагу крытыкі творам «Зямныя стравы» (, 1897), напісаным рытмічнай прозай, у якім прапаведавалася рамантычная ідэя «качэўніцтва». Па мастацкай мове Жыд блізкі сімвалістам. Жыд быў доўгі час «адшчапенцам» у сучаснай яму французскай культуры: ён быў адным з вельмі нешматлікіх перакананых прапаведнікаў пратэстантызму ў Францыі і разам з тым адным з першых буйных французскіх пісьменнікаў, у творчасці якіх значную ролю граў матыў гомасексуальнасці, што выклікала грамадскі скандал у 1924. Творчасць Жыда аказала вялікі ўплыў на французскіх экзістанцыялістаў, найперш Альбера Камю і Жана-Поля Сартра.
. Партрэт Андрэ Жыда ў *Кнізе масак* Рэмі дэ Гурмона, 1898]]
У канцы 1920-х, пасля неаднаразовых паездак у Афрыку, пісьменнік выступіў з асуджэннем каланіялізму.

## Андрэ Жыд і СССР 
У сярэдзіне 1930-х гадоў, калі Еўропу паглынаў фашызм, А. Жыд захапіўся сацыялістычнай ідэяй, неаднаразова выступаў у падтрымку СССР і наведваў Саюз. Падчас апошняга прыезду (неўзабаве пасля смерці Максіма Горкага ў 1936 годзе) Жыд расчараваўся ў савецкім ладзе. У канцы 1936 выйшла яго яркая кніга «Вяртанне з СССР» (), дзе крытыкуецца адсутнасць свабоды думкі ў СССР, цвёрды кантроль за літаратурай і грамадскім жыццём, некаторыя палахлівыя рысы новага савецкага чалавека; нараўне з гэтым у ёй нямала цёплых слоў у адрас простых савецкіх людзей, захапленні самаадданасцю будоўляў і іншае. Змест кнігі Жыд старанна хаваў да самага выхаду ў свет, і яна выклікала эфект бомбы (найбольш блізкім прэцэдэнтам было расчараванне левага румынскага пісьменніка , які выступіў з крытыкай савецкай бюракратыі ў 1929). Імя пісьменніка (пасля афіцыйнага разбору кнігі ў «Праўдзе») трапіла ў СССР пад забарону, асудзіла кнігу і частка левай інтэлігенцыі на Захадзе, якая безумоўна падтрымлівала Сталіна (у тым ліку Рамэн Ралан і Ліён Фейхтвангер).

Пасля акупацыі Францыі нацыстамі Жыд пераехаў у Туніс (1942).

## Найбольш значныя творы 
* Імараліст (1902)
* Сутарэнні Ватыкана (1914)
* Пастаральная сімфонія (1919)
* Фальшываманетчыкі (1925)
* Тэзэй (1946)

Жыд славуты таксама сваім «Дыярыўшам», які ён складаў ад 1889 г.

## Прызнанне 
У 1947 Шведская акадэмія прысудзіла Жыду Нобелеўскую прэмію па літаратуры «за глыбокія і мастацка значныя творы, у якіх чалавечыя праблемы прадстаўленыя з бясстрашнай любоўю да ісціны і глыбокай псіхалагічнай праніклівасцю».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* «Застольная песня граната» ў перакладзе Ніны Мацяш 

Катэгорыя:Выпускнікі ліцэя Генрыха IV
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Аўтары знакамітых дзённікаў
Катэгорыя:Антыкамуністы
Катэгорыя:Цэнзура ў СССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Францыі
Фёдар Іванавіч Талбухін

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = 
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = 
{ Style = "background: transparent"
 
}
{ Style = "background: transparent"
 
-
       
-
       
-
       
-
       
-
       
-

}
**Узнагароды Расійскай Імперыі:**
{ Style = "background:transparent"
   
}
**Замежныя ўзнагароды:**
{ Style = "background:transparent"
 
}
{ Style = "background:transparent"
     
-
   
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Фё́дар Іва́навіч Талбу́хін** ( — ) — выдатны савецкі военачальнік, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза (пасмяротна), Народны Герой Югаславіі, Герой Народнай Рэспублікі Балгарыі (пасмяротна), кавалер ордэна «Перамога».

## Ушанаванне памяці 
 ў Мінску]]
* Вуліца Талбухіна (Мінск)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Камандуючыя Закаўказскай ваеннай акругай
Барыс Міхайлавіч Шапашнікаў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Барыс Міхайлавіч Шапашнікаў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |Перыяд жыцця     = 
 |выява            = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           =  Палкоўнік (РІА)   
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = **Расійская імперыя**
{ Style = "background: transparent"
       
-
 
}
**СССР**
{ Style = "background: transparent"
       
-
       
-
   
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Барыс Міхайлавіч Шапашнікаў** (, Златавуст — , Масква) — Маршал Савецкага Саюза, савецкі ваенны і дзяржаўны дзеяч, вайсковы тэарэтык.

## Біяграфія 
Б. М. Шапашнікаў унёс значны ўклад у тэорыю і практыку будаўніцтва Узброеных сіл СССР, у іх умацаванне і ўдасканаленне, падрыхтоўку ваенных кадраў. Ён шмат і паспяхова працаваў над развіццём ваеннай навукі, над абагульненнем баявога вопыту Першай сусветнай і Грамадзянскай войн. Удзельнічаў у камісіі па распрацоўцы статутаў, адлюстроўваючы ў іх асноўныя палажэнні ваеннай дактрыны СССР. У найбольш вядомай працы «Мозг войска» вызначыў асноўныя палажэнні аб характары будучай вайны, глыбока раскрыў асаблівасці кіраўніцтва арміяй у вайне і даў дакладнае ўяўленне аб ролі, функцыях і структуры Генеральнага штаба як органа Вярхоўнага Галоўнакамандавання па кіраванню Узброенымі сіламі. Правільнасць яго высноў пацвердзіла Вялікая Айчынная вайна. Б. М. Шапашнікаў адзначаецца ў ваеннай гісторыі як выдатны ваенны тэарэтык, таленавіты практык, добра дасведчаны ў аператыўна-стратэгічных пытаннях.

Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ
Катэгорыя:Начальнікі штабоў дывізій у Першай сусветнай вайне (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Выкладчыкі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ
Андрэй Антонавіч Грэчка

{{Ваенны дзеяч
|званне     = 
|узнагароды = { Style = "background:transparent"
   
}
{ Style = "background:transparent"
         
-
         
-
         
-
         
-
         
-
   
}
ганаровая імянная зброя;  **замежныя ўзнагароды:**
{ Style = "background: transparent"
 
}
{ Style = "background: transparent"
     
-
     
-
     
-
     
-
     
-
     
-
     
}
}}
**Андрэй Антонавіч Грэчка** (, Галадаеўка (цяпер сяло Куйбышава Куйбышаўскага раёна ) — ) — савецкі военачальнік, дзяржаўны і партыйны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, двойчы Герой Савецкага Саюза, Герой ЧССР, міністр абароны СССР.

## Біяграфія 
Андрэй Антонавіч Грэчка нарадзіўся 4 (17) кастрычніка 1903 у слабадзе Галадаеўка (цяпер сяло Куйбышава Куйбышаўскага раёна Растоўскай вобласці) у сям’і селяніна Антона Васільевіча Грэчкі.

У Чырвонай Арміі — з 1919 года. Скончыў кавалерыйскую школу (1926), Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ (1936) і Ваенную акадэмію Генеральнага штаба (1941).

Удзельнік Грамадзянскай вайны, радавы. Пасля заканчэння кавалерыйскай школы камандаваў узводам, эскадронам. З кастрычніка 1938 года — начальнік штаба Асобай кавалерыйскай дывізіі ВОВО, удзельнічаў у паходзе ў Заходнюю Беларусь у верасні 1939 года.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Міністры абароны СССР
Вадзім Вячаслававіч Дапкюнас

**Вадзім Вячаслававіч Дапкюнас** (нар. , , Чукоцкая аўтаномная акруга) — беларускі тэатральны дзеяч і арганізатар тэатральнай справы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і служачых, якая пад канец 1930-х гадоў на партыйны заклік прыехала на асваенне савецкай Поўначы. Пасля вайны сям’я вярнулася ў Мінск.

Скончыў тэхнічнае вучылішча ў Мінску (1960) і Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут па спецыяльнасцях «акцёр драматычнага тэатра і кіно» (1964) і «рэжысёр драмы» (1967). Педагог Мінскага дома культуры прафтэхадукацыі (1961—1967), рэжысёр па народных тэатрах Беларускага рэспубліканскага дома народнай творчасці (1967—1970).

З 1970 па 1972 год працаваў другім і неўзабаве першым сакратаром Фрунзенскага раённага камітэта ЛКСМБ г. Мінску.

У 1972 годзе распачаў выкладчыцкую дзейнасць: спачатку ў Мінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя Горкага, а з 1975 года — у Мінскім інстытуце культуры.

Пасля працы дырэктарам Беларускага тэатра юнага гледача (1978—1981) працягнуў выкладчыцкую дзейнасць у Мінскім інстытуце культуры на кафедры рэжысуры.

У 1983 годзе запрошаны на працу ў Міністэрства культуры Беларусі, дзе працаваў рэдактарам рэпертуарна-рэдакцыйнай калегіі і ва ўпраўленні мастацтваў.

На працягу больш чым пяці гадоў (1996—2001) кіраваў аддзелам тэатраў Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь.

З 2001 па 2007 год працаваў вядучым рэдактарам Канцэртнага аркестра Беларусі.

Працоўную і творчую дзейнасць працягнуў у Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы кіраўніком літаратурна-драматургічнай часткі і памочнікам мастацкага кіраўніка тэатра (2007—2009).

Член прэзідыума Саюза тэатральных дзеячаў Беларусі (СТД). У 1970-я гады — кіраўнік секцыі народных тэатраў СТД.

## Творчы і даследчыцкі шлях 
Ажыццявіў адну з першых у Савецкім Саюзе пастановак п’есы вядомага расійскага драматурга А. Вампілава («Развітанне ў чэрвені», Клайпедскі драматычны тэатр, 1966 год). У шматлікіх публікацыях у газетах «ЛіМ», «Культура», «Звязда», «Чырвоная змена», часопісе «Мастацтва» распрацоўваў праблемы ўзаемадзеяння і ўзаемасувязі прафесійнага і самадзейнага тэатра Беларусі. Удзельнічаў у пастаноўцы спектакляў у беларускіх драматычных і самадзейных тэатрах, шматлікіх масавых тэатралізаваных мерапрыемствах. Здымаўся ў эпізадычных ролях у мастацкіх і тэлевізійных фільмах (сярод іх «Час-не-чакае» (1975), «Пагаварым, брат» (1978) і інш.).

## Прафесійныя адзнакі і ўзнагароды 
* ганаровы знак Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь (2000)
* лаурэат «Крыштальнай зоркі» Саюзу тэатральных дзеячаў Беларусі (2002)
 

## Спасылкі 
* «Фестываль — не толькі свята» 
* На «авансцэне» і ў «мізансцэнах» 
* Напярэдадні юбілею тэатр імя Купалы ўзгадвае сваю гісторыю (відэа)

Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры СССР
Катэгорыя:Тэатральныя педагогі Беларусі
Катэгорыя:Тэатральныя педагогі СССР
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Сцяг Чылі

**Дзяржаўны сцяг Чылі** - прыняты 18 кастрычніка 1817 года. Сцяг складаецца з двух роўных гарызантальных палос: белай (уверсе) і чырвонай. У верхнім левым куце знаходзіцца сіні квадрат, які мае такую ж вышыню, як і белая паласа. У цэнтры квадрата размешчана белая пяціканцовая зорка, якая сімвалізуе правадыра да поспехаў і славы. Сіні колер сімвалізуе неба, белы - Анды, пакрытыя снегам, а чырвоны - кроў, пралітую ў барацьбе за незалежнасць.

## Іншыя сцягі 

Выява:Flag of the President of Chile.svg|Сцяг Прэзідэнта
Выява:Naval jack of Chile.svg|Гюйс ВМС Чылі

## Гістарычныя сцягі 

Выява:Flag of Chile (1812-1814).svg|  — 
Выява:Flag of_Chile (1812-1814, alternative).svg| 
Выява:Flag of Chile of the transition (1817).svg|  — 
Выява:Flag of Chile (1817-1818, 2nd).svg| 
Выява:Flag of Chile_(1818).svg| 

## Сцягі адміністрацыйных абласцей 

Выява:Flag of Aysen, Chile.svg| Айсен
Выява:Flag of Antofagasta Region, Chile.svg| Антафагаста
Выява:Flag of La Araucanía Region.svg| Араўканія
Выява:Flag of Arica y Parinacota, Chile.svg| Арыка-і-Парынакота
Выява:Flag of Atacama, Chile.svg| Атакама
Выява:Flag of Biobío Region, Chile.svg| Біа-Біа
Выява:Flag of Valparaiso Region, Chile.svg| Вальпараіса
Выява:Flag of Coquimbo Region, Chile.svg| Какімба
Выява:Flag of Los Lagos Region, Chile.svg| Лос-Лагас
Выява:Flag of Los Ríos, Chile.svg| Лос-Рыас
Выява:Flag of Magallanes y la Antártica Chilena, Chile.svg| Магальянэс і Чылійская Антарктыка
Выява:Flag of Maule, Chile.svg| Мауле
Выява:Flag of O'Higgins Region, Chile.svg| О'Хігінс
Выява:Flag of the Metropolitan Region, Chile.svg| Санцьяга
Выява:Flag of Tarapaca, Chile.svg| Тарапака

Сцяг
Чылі
Леанід Аляксандравіч Говараў

{{Ваенны дзеяч
 |імя     = Леанід Аляксандравіч Говараў
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   =
 |выява = Marshal of the USSR 1977 CPA 4679.jpg
 |шырыня = 280px
 |апісанне выявы        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць =  >   > 
 |гады службы    =  Белая армія 1918—1919, СССР 1920—1955
 |званне         = 
 |род войскаў      = артылерыя, пяхота, ППА
 |камандаваў     = артылерыйскі дывізіён 51-ы сд;  ;  ;  5-я армія; Ленінградскі фронт;  2-гі Прыбалтыйскі фронт;  Ленінградская ваенная акруга;  Войскі ППА СССР
 |частка          = 
 |бітвы       = Грамадзянская вайна ў Расіі Савецка-фінская вайна  Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
       
-
       
-
       
-
       
-
   
}
{ style="background: transparent"
     
}
{ style="background: transparent"
 
}
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}

**Леанід Аляксандравіч Говараў** (10 (22 лютага) 1897, Бутыркі, Яранскі павет, Вяцкая губерня, Расійская імперыя — 19 сакавіка 1955, Масква, СССР) — савецкі вайсковы дзеяч, артылерыст, Маршал Савецкага Саюза (18.06.1944), Герой Савецкага Саюза (27 студзеня 1945).

Удзельнічаў у бітвах за Маскву і Ленінград, пасля вайны быў намеснікам Міністра абароны СССР, камандаваў войскамі СПА.

Памёр у ноч на 19 сакавіка 1955 года ў падмаскоўным санаторыі «Барвіха». Пасля смерці быў крэміраваны, урна з прахам пахавана ў Крамлёўскай сцяны на Краснай плошчы ў Маскве.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Постаці Белага руху
Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Парада Перамогі
Катэгорыя:Выпускнікі Канстанцінаўскага артылерыйскага вучылішча
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі Генштаба
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Камандуючыя Ленінградскай ваеннай акругай
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіраўскай вобласці
Катэгорыя:Асобы на марках
Юхан Аўгуст Брынель

**Юхан Аўгуст Брынель** () (, Брынгетофта — , ) — шведскі інжынер, металург, аўтар прац па металургіі сталі і азначэнні цвёрдасці металаў і сплаваў.

## Узнагароды 
* 1900 — Гран-пры на Сусветнай выставе ў Парыжы.
* 1900 — Медаль Полхема ад шведскай асацыяцыі студэнтаў-інжынераў, за метад вызначэння цвёрдасці металаў.
* 1907 — Залаты медаль Бессемера ад Інстытута чыгуну і сталі, Лондан.
* 1907 — Званне ганаровага доктара ва ўніверсітэце Упсалы.
* 1914 — Залаты ўзнагародны жэтон Шведскага саюза металургічнай прамысловасці.
* 1921 — Залатая медаль Рынмана ад Шведскага саюза металургічнай прамысловасці.

## Дасягненні 
* Метад Брынеля

Катэгорыя:Інжынеры Швецыі
Катэгорыя:Вучоныя Швецыі
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі інжынерных навук
Мікалай Васільевіч Крэчка

**Мікалай Васільевіч Крэчка** — беларускі дзяржаўны дзеяч, палітык і дыпламат.

## Біяграфія 
З 12 жніўня 1994 года
да 13 кастрычніка 1996 года працаваў намеснікам Міністра ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь.

З 14 жніўня 1997 года да 6 сакавіка 2000 года быў Генеральным консулам у Беластоку . 31 сакавіка 2000 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь ў Польшчы , адстаўлены 21 жніўня 2002 года .

За ўклад у развіццё польска-беларускіх адносін узнагароджаны Камандорскім Крыжам Ордэна Заслугі Рэчы Паспалітай Польшчы .

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Намеснікі міністра ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь
Сяргей Васільевіч Рахманінаў

**Сяргей Васільевіч Рахманінаў** (1 красавіка (20 сакавіка па старым стылі) 1873, Сямёнава, Старарускі павет, Наўгародская губерня, Расійская імперыя — 28 сакавіка 1943) — расійскі , , .

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Маскоўскую кансерваторыю па класе фартэпіяна (1891, у А. Зілоці) і кампазіцыі (1892, у С.Танеева і А. Арэнскага). У 1895 канцэртаваў па Расіі і за мяжой. У 1897—98 дырыжор Маскоўскай прыватнай рускай оперы С. Мамантава, у 1904—06 — Вялікага тэатра. 3 1917 за мяжой, пераважна ў ЗША. У II сусветную вайну даваў канцэрты ў фонд Чырвонай Арміі.

## Творчасць 
С. Рахманінаў — адзін з апошніх кампазітараў-рамантыкаў, які завяршыў рускую рамантычную традыцыю М. Глінкі, П. Чайкоўскага, М. Рымскага-Корсакава. Яго музыцы ўласцівы яркі меладызм, маляўнічасць, арыгінальнасць гарманічнай мовы, багацце і разнастайнасцк рытмікі; рамантычны пафас і напружаны драматызм спалучаюцца з праніклівай лірыкай і паэтычнай сузіральнасцю.

Сярод твораў кампазітара оперы «Алека» (1892), «Скупы рыцар» і «Франчэска да Рыміні» (абедзве паст. 1904); кантата «Вясна» (1902), вакальна-сімфанічная паэма «Званы» (1913); сімфанічная паэма «Востраў мёртвых» (1909), «Тры рускія песні» для аркестра і хору (1926); 3 сімфоніі (1895, 1907, 1936), Сімфанічны танцы (1940), 4 канцэрты (1891, 1901, 1909, 1926); Рапсодыя на тэму Паганіні (1934) для фартэпіяна з аркестрам, фартэпіянныя варыяцыі, 2 фартэпіянныя санаты (1907, 1913), цыклы фартэпіянных п’ес. Больш за 80 рамансаў звязаны з вершамі рускіх паэтаў, сярод іх «Не спявай, прыгажуня, пры мне» («Не пой, красавица, при мне») на словы А. Пушкіна, «Вясеннія воды» («Весенние воды») на словы Ф. Цютчава, «У маўчанні ночы таямнічай» («В молчаньи ночи тайной») на словы А. Фета і інш. Меладычны дар С. Рахманінава выявіўся ў песні «Вакаліз» (1915), якая злучае тыпова рускую распеўнасць са строгай рытмічнай астынатнасцю барочнай арыі. У галіне камернай інструментальнай музыкі значнымі творамі з’яўляюцца «Элегічнае трыа. Памяці вялікага мастака П. І. Чайкоўскага» (1893) і саната для віяланчэлі і фартэпіяна (1901).

Выканальніцкае мастацтва С. Рахманінава — адно з вышэйшых дасягненняў сусветнага піянізму XX ст.

## Бібліяграфія 
* Литературное наследие. Т. 1—3. М., 1978—80.

## Літаратура 
* 
* *Келдыш Ю.* Рахманинов и его время. — М., 1973.
* *Брянцева В.* С. В. Рахманинов. — М., 1976.
* Воспоминания о Рахманинове. Т. 1—2. 5 изд. — М, 1988.
* *Паисов Ю.* Жизнестойкость романтического миросозерцания: Рахманинов // Русская музыка и XX в. — М., 1997.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Памерлі ад меланомы
Катэгорыя:Духоўныя кампазітары
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскай кансерваторыі
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў ЗША
Катэгорыя:Мемуарысты рускага замежжа
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Наўгародскай вобласці
Ферэнц Ліст

**Ферэнц (Франц) Ліст** (, ; 22 кастрычніка 1811,  (Дабар'ян),  — 31 ліпеня 1886, , Германія — , , , , , адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў музычнага рамантызму, заснавальнік венгерскай кампазітарскай школы.

## Біяграфія 
Ліст быў слаўным выканаўцам, вядомым па ўсёй Еўропе дзякуючы свайму фенаменальнаму піянізму і неперавышанаму ўменню арганізоўваць відовішчныя канцэртныя праграмы. Ф. Ліста лічаць адным з найвялікшых піяністаў у гісторыі, нягледзячы на тое, што ніводнага запісу ігры Ліста не існуе. Уплыў фартэпіяннага стылю Ф. Ліста адчувальны дагэтуль. Таксама Ф. Ліст зрабіў важкі ўклад у развіццё рамантычнай музыкі наогул, імя Ліста звязанае з вынаходніцтвам жанру сімфанічнай паэмы.

Ф. Ліст быў першым піяністам, які выступаў з сольнымі канцэртамі, якімі ён заслужыў прызнанне як прафесіяналаў так і шырокай публікі. У той жа час Ф. Ліст быў надзвычай велікадушным чалавекам — ён не шкадаваў часу і сродкаў, дапамагаючы ахвярам стыхійных бедстваў, сіротам, многіх таленавітых студэнтаў ён вучыў бясплатна. Таксама Ф. Ліст спрыяў фонду памяці Бетховена і ахвяраваў значныя сродкі на адкрыццё кансерваторыі ў Будапешце.

Вялікая колкасць яго фартэпіянных твораў увайшла ў традыцыйны рэпертуар, у прыватнасці Венгерскія рапсодыі, Саната сі мінор і два фартэпіянныя канцэрты. Таксама Ф. Ліст зрабіў шматлікія фартэпіянныя транскрыпцыі папулярных сцэн з опер, сімфоній, капрызаў Паганіні і песень Франца Шуберта. Асобныя фартэпіянныя творы Ф. Ліста лічацца вышэйшай пробай фартэпіяннага майстэрства. Таксама Ф. Ліст быў аўтарам вялікай колкасці харавой, вакальнай і сымфанічнай музыкі. Арганныя творы Ф. Ліста занялі галоўнае месца ў рэпертуары арганістаў.

## Біяграфія 
Вучыўся ў К. Чэрні, А. Сальеры, Ф. Паэра і А. Рэйхі. У 1823—1835 гадах жыў у Парыжы, дзе набыў вядомасць як піяніст-віртуоз, пачаў педагагічную і кампазітарскую дзейнасць, у 1835—1839 гадах — у Швейцарыі і Італіі, дзе залажыў асновы сучаснага канцэртнага піянізму. Яго выканальніцкі стыль вызначалі сінтэз рацыянальнага і эмацыянальнага, спалучэнне яскравасці і кантрасту вобразаў з драматызмам, маляўнічасць гучання і віртуозная тэхніка, аркестрава-сімфанічная трактоўка фартэпіяна. З канца 1830-х гг. гастраліраваў па краінах Еўропы. У 1848—1858 гг. прыдворны капельмайстар у Веймары. Як дырыжор паставіў у Веймарскім тэатры больш за 40 опер, у т.л. оперы Р. Вагнера, выканаў у сімфанічных канцэртах усе сімфоніі Л. Бетховена, сімфанічныя творы Г. Берліёза, Р. Шумана, М. Глінкі і інш., узначаліў т.зв. веймарскую школу.
## Памяць 
* Дом Ферэнца Ліста (Веймар)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ферэнц Ліст, біяграфія на Encyclopedia channel  (230 біяграфічных фільмаў пра гістарычныя асоб).
* 
* Сайт, прысвечаны Ф.Лісту 
* Фартэпіянная асацыяцыя ім. Ф.Ліста   — біяграфія, mp3

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Аўстрыі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Венгрыі
Катэгорыя:Рамантызм
Катэгорыя:Рамантычныя кампазітары
Катэгорыя:Кампазітары — аўтары рэквіемаў
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Ены
Катэгорыя:Масоны Германіі
Махавік

right|200 px|Махавік

**Махавік** (*Махавае кола*) — масіўнае круцельнае кола, якое выкарыстоўваецца ў якасці назапашвальніка кінетычнай энергіі.

Часта функцыю махавіка выконвае масіўны круцельны элемент механізму. Такія як ганчарны круг, масіўныя колы вадзянога млына ці масіўныя зубчастыя колы.

## Фізіка 
Кінетычная энергія кручэння, назапашаная ў махавіку, можа быць разлічана па формуле:

: E = \frac{1}{2} I \omega^2

дзе:
* ~I — момант інерцыі масы адносна восі кручэння махавіка
* ~\omega (О мега) — вуглавая хуткасць у радыянах у секунду

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дэталі машын і механізмаў
Выхлапныя газы

з выхлапных труб дызельнага грузавіка]]
**Выхлапныя газы** — прадукт працэсу спальвання паліва.

Выхлапныя газы з’яўляюцца прадуктамі акіслення і няпоўнага згарання вуглевадароднага паліва.

Выкіды выхлапных газаў — асноўная прычына перавышэння дапушчальных канцэнтрацый таксічных рэчываў і канцэрагенаў у атмасферы буйных гарадоў, утварэння смогаў. Нясуць негатыўнае ўздзеянне на здароўе чалавека.

## Складнікі 
* незгарэлыя цвёрдыя мікраскапічныя часціцы вугляроду;
* аксід вуглярода (CO), які ўзнікае пры няпоўным згаранні паліва з прычыны недахопу кіслароду;
* аксіды азоту (NОх);
* вуглевадароды, якія ўтвараюцца ў выніку няпоўнага згарання або выпарэння паліва. Узаемадзейнічаючы з аксідам азоту і пад дзеяннем сонечных прамянёў, пераходзяць у злучэнне, якое спрыяе з’яўленню смогу.

## Гл. таксама 
* Еўра, экалагічны стандарт

Катэгорыя:Рухавік унутранага згарання
Катэгорыя:Забруджванне
Размеркавальны вал

**Размеркава́льны вал** — дэталь механізма машын, прылад, апаратаў, якая забяспечвае пэўны парадак выканання аперацый і цыклічнасць работы.
Асноўная дэталь газаразмеркавальнага механізму (ГРМ), якая служыць для сінхранізацыі ўпуску, выпуску і тактаў працы рухавіка. Таксама ўваходзіць у склад сістэм кіравання розных аўтаматызаваных сітсэм.

Першае падабенства размеркавальнага вала з’явілася ў Старажытнай Грэцыі, прыкладна ў III стагоддзя да нашай эры. Пазней быў апісаны ў Месапатаміі ў 1206 годзе. Валы як часткі механізмаў і машын з’явіліся ў Еўропе прыкладна з XIV стагоддзя.

Сёння размеркавальныя валы знайшлі найбольшае ўжыванне ў рухавіках унутранага згарання ў газаразмеркавальных механізмах. У сучасных аўтамабільных рухавіках, як правіла, размешчаны ў верхняй частцы галоўкі блока цыліндраў і злучаны са шківом ці зубчастай зоркай коленвала рамянём ці ланцугом ГРМ.

Асноўнай часткай размеркавальнага вала з’яўляюцца яго кулачкі, колькасць якіх адпавядае колькасці ўпускных і выпускных клапанаў рухавіка. Такім чынам, кожнаму клапану адпавядае індывідуальны кулачок, які і адкрывае клапан, набягаючы на рычаг штурхача клапана. Калі кулачок «збягае» з рычага, клапан зачыняецца пад дзеяннем магутнай зваротнай спружыны.

## Гл. таксама 
* Газаразмеркавальны механізм
* IV TEC

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рухавік унутранага згарання
Катэгорыя:Дэталі машын і механізмаў
Роберт Шуман

**Роберт Шуман** (,  — , Эндэніх (зараз адзін з гарадскіх раёнаў Бона) — нямецкі кампазітар, дырыжор, музычны крытык, педагог.

Нарадзіўся ў Цвікаў (Саксонія) у сям'і кнігавыдаўца і пісьменніка Аўгуста Шумана (1773—1826). З 1830 браў урокі кампазіцыі і фартэпіяна ў Лейпцыгу. Аднак, захапіўшыся эксперыментамі з механічнымі прыладамі, пашкодзіў сабе рукі і вымушаны быў абмежавацца кампазітарскай кар'ерай. У 1840 годзе ажаніўся з Кларай Вік, дачкой свайго настаўніка па фартэпіяна, якая стала першай выканаўцай многіх яго фартэпіянных твораў.

Творчая спадчына Шумана ахоплівае:
* 4 сімфоніі і 2 сімфанічныя ўверцюры,
* канцэрты для фартэпіяна, скрыпкі, віяланчэлі, а таксама для чатырох валторнаў з аркестрам,
* шматлікія творы для фартэпіяна — 3 санаты, цыклы «Карнавал», «Сімфанічны эцюды» і многія іншыя
* тры струнныя квартэты, фартэпіянны квартэт і квінтэт
* шэраг вакальных цыклаў на словы Генрыха Гейнэ і іншых паэтаў

## Літаратура 
* *Житомирский Д.&nbsp;В.* Роберт Шуман: Очерк жизни и творчества. — М., 1964
* *Ганзбург Г.* Песенный театр Роберта Шумана // Музыкальная академия. — 2005. — №1. — С. 106-119.

## Спасылкі 
* Запісы Шумана на сайце ArtOfPiano.ru 
* Музычны фестываль «Шумановские резонансы»

Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Германіі
Катэгорыя:Рамантызм
Катэгорыя:Рамантычныя кампазітары
Катэгорыя:Кампазітары — аўтары рэквіемаў
Вільгельм Кемпф

**Вільгельм Кемпф** (; ,  — , ) — сусветна вядомы нямецкі піяніст і кампазітар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў наваколлях Берлін а ў сям'і дырэктара каралеўскай музыкі, арганіста царквы Св. Мікалая. Яго дзядуля таксама быў арганістам, а брат Георг стаў дырэктарам духоўнай музыкі ў Эрлангенскім універсітэце.

Усё жыццё канцэртаваў у розных частках свету. Так, з 1936 па 1979 гады ён 10 раз наведаў Японію, за што невялікі японскі востраў назвалі Кемпу-Сан у яго гонар. Свой апошні канцэрт ён даў у Парыжы ў 1981 годзе.

Меў пецярых дзяцей.

Памёр у Пазітана, Італія ва ўзросце 95 гадоў.

## Творчасць 
Вільгельм Кемпф рупліва запісваўся на працягу шасцідзесяці гадоў. Да гэтага часу не страцілі сваё значэнне яго пласцінкі, дзе гучыць музыка Бетховена, Шумана, Брамса, Шуберта, Моцарта, Баха, Ліста, Шапена. Вільгельм Кемпф упершыню ажыццявіў поўны запіс санат Франца Шуберта, і тым самым спрыяў іх папулярнасці. Санаты Бетховена ён апошні раз перапісаў у 1964—1965 гадах у сувязі з укараненнем тэхнікі стэрэа. Падобнае ж адбылося і з яго запісамі канцэртаў Бетховена: дзеля стэрэа-эфекту ён перазапісаў іх з Фердынандам Ляйтнерам.

Камерная музыка прадстаўлена ў рэпертуары Кемпфа сумесна з Егудзі Мянухіным, П'ерам Фар'е, Вольфгангам Шнайдэрханам, Паўлем Грумерам і інш. Для сваіх калегаў Кемпф быў узорам пачуцця рытму.

## Значэнне 
РРаспавядаюць, што калі Кемпф быў у Фінляндыі, кампазітар Ян Сібеліус папрасіў яго сыграць Hammerklavier з 29-ай санаты Бетховена. Калі ж Кемпф скончыў, Сібеліус звярнуўся да яго з словамі: «Не, Вы гралі гэта не як піяніст, Вы гралі… як чалавек».

## Спасылкі 
* Чуть-чуть в фортепианной музыке 
* Wilhelm Kempff
* Wilhelm Kempff — Biography

Катэгорыя:Кампазітары Германіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Германіі
Катэгорыя:Піяністы Германіі