Блакітная сойка

**Блакітная сойка, паўночнаамерыканская блакітная сойка** *(Cyanocitta cristata)* — птушка з атрада  сямейства , арэал якой ахоплівае ўсходнюю частку Паўночнай Амерыкі. Яна насяляе большую частку ўсходніх і цэнтральных Злучаных Штатаў Амерыкі; некаторыя ўсходнія папуляцыі могуць быць пералётнымі. Аселыя папуляцыі таксама сустракаюцца на Ньюфаўндлендзе (Канада), а гнездавыя папуляцыі — па ўсёй паўднёвай частцы Канады. Гняздуецца як у лісцевых, так і ў хвойных лясах, і часта сустракаецца ў жылых раёнах.

Птушкі вылучаюцца яркай афарбоўкай, пераважна блакітнай, з белымі грудзьмі і нізам цела, і блакітным чубам; вакол шыі — чорны «ашыйнік» і чорная аблямоўка за чубам. Самцы і самкі падобныя па памерах і апярэнні, якое не мяняецца на працягу года. Вылучаюць чатыры падвіды.

Харчуецца блакітная сойка пераважна насеннем і арэхамі, напрыклад, жалудамі, якімі можа запасацца на пазней; мяккай садавіной, членістаногімі і, зрэдку, дробнымі хрыбетнымі. Звычайна птушка збірае ежу з дрэў, кустоў і зямлі, а часам ловіць насякомых у паветры. Блакітныя сойкі могуць быць вельмі агрэсіўнымі да іншых птушак; часам яны руйнуюць чужыя гнёзды.

## Таксаномія 
Упершыню блакітная сойка была апісана англійскім натуралістам Маркам Кейтсбі ў ягонай публікацыі 1731 года «Прыродазнаўчая гісторыя Караліны, Фларыды і Багамскіх астравоў» () пад назвай '**. Пазней Карл Ліней у выданні сваёй працы «Сістэма прыроды» 1758 года апісаў яе як **', прылічыўшы да роду *Варона*.

У XIX стагоддзі французскі арнітолаг Шарль Люсьен Банапарт у 1838 годзе апісаў птушку як '** у працы «Геаграфічны і параўнальны спіс птушак Еўропы і Паўночнай Амерыкі» (). Сваю ж сучасную навуковую назву, **', яна атрымала ад Х’ю Эдвіна Стрыкленда ў 1845 годзе.

Назва роду '** паходзіць ад старажытнагрэчаскіх слоў **' (*kyáneos*; «цёмна сіні») і ''* (*kitta''; «балбатлівая птушка», сойка [еўрапейская]). Такім чынам, тэрмін «сіняя балбатуха» ўказвае на ярка-блакітнае апярэнне галавы, патыліцы, спіны і хваста птушкі. Відавы эпітэт '** («чубатая») паходзіць з лацінскай мовы і адносіцца да прыкметнага блакітнага чуба сойкі.

## Апісанне 
, 1830-я гады]]
Даўжыня блакітнай сойкі ад дзюбы да хваста складае 22-30 см, вага — 70-100 г, а размах крылаў — 34-43 см.

На галаве птушкі ёсць выразны чуб (карона з пер’я), які яна можа падымаць або апускаць у залежнасці ад настрою. Калі птушка ўзбуджаная або агрэсіўная, чуб цалкам падняты. Пры спалоху чуб тапырыцца вонкі, як шчотка. Калі птушка харчуецца з іншымі сойкамі або адпачывае, чуб прыціснуты да галавы; калі раздушыць блакітнае пяро, сіні колер знікне, бо будова будзе разбурана. Фактычным пігментам у яе пер’і з’яўляецца меланін , а таксама пашырэнню арэалаў многіх іншых відаў птушак. У перыяд з 1966 па 2015 год папуляцыя блакітнай сойкі скарачалася ўздоўж атлантычнага ўзбярэжжа, але ў паўночнай частцы арэала штогод павялічвалася больш чым на 1,5 %, у тым ліку на Лабрадоры, у Новай Шатландыі, паўднёвым Квебеку і паўднёвай Манітобе.

Самы паўночны падвід, **', з’яўляецца пералётным пры неабходнасці. У самых паўночных частках свайго арэала ён можа адлятаць на некалькі соцень кіламетраў на поўдзень. Назіраліся тысячы блакітных соек, якія мігравалі зграямі ўздоўж Вялікіх азёр і атлантычнага ўзбярэжжа. Пералёт адбываецца ўдзень, у свабодных зграях ад 5 да 250 птушак. Многае ў іхніх міграцыйных паводзінах застаецца загадкай. Некаторыя асобіны застаюцца на зіму ва ўсіх частках свайго арэала. Маладыя сойкі, верагодна, мігруюць часцей, чым дарослыя, але многія дарослыя таксама мігруюць. Некаторыя асобіны мігруюць на поўдзень у адзін год, застаюцца на поўначы наступнай зімой, а потым зноў ляцяць на поўдзень праз год. Дагэтуль ніхто дакладна не высветліў, чаму яны мігруюць. Верагодна, гэта звязана з умовамі надвор’я і даступнасцю зімовых крыніц ежы, што можа вызначаць, ці будуць іншыя паўночныя птушкі перамяшчацца на поўдзень. Яна ляціць, трымаючы тулава і хвост на адным узроўні, і павольна ўзмахвае крыламі. Праз павольную хуткасць палёту гэты від становіцца лёгкай здабычай для ястрабаў і соў, калі ляціць на адкрытай мясцовасці. Практычна ўсе драпежныя птушкі, якія жывуць на той жа тэрыторыі, што і блакітная сойка, могуць паляваць на яе, асабліва хуткія спецыялісты па паляванні на птушак, такія як ястрабы роду *Accipiter*. Розныя драпежнікі могуць паляваць на яйкі і птушанят сойкі аж да іхняга вылету з гнязда, сярод іх — вавёркі, змеі, каты, крумкачы, яноты, апосумы, іншыя сойкі і, магчыма, многія з тых жа драпежных птушак, што нападаюць на дарослых асобін.

Блакітная сойка можа быць карыснай для іншых відаў птушак, бо яна можа праганяць драпежных птушак, такіх як ястрабы і совы, і падымае крык, калі бачыць драпежніка на сваёй тэрыторыі. Таксама вядома, што яна падае трывожны сігнал, калі паблізу з’яўляюцца ястрабы або іншая небяспека, і меншыя птушкі часта распазнаюць гэты крык і адразу ж хаваюцца. Часам яна можа імітаваць крыкі драпежнікаў, асабліва  і , магчыма, каб праверыць, ці ёсць паблізу ястраб, але таксама, магчыма, каб адпудзіць іншых птушак-канкурэнтаў за ежу. Таксама блакітная сойка можа нападаць на кажаноў, якія адпачываюць у лістоце, напрыклад, на нетапыроў віду *Lasiurus borealis*. Сойкі вельмі тэрытарыяльныя птушкі, і яны праганяюць іншых ад кармушак, каб прасцей здабыць ежу. Акрамя таго, блакітная сойка можа руйнаваць гнёзды іншых птушак, крадучы яйкі і птушанят. Аднак гэта, магчыма, адбываецца не так часта, як прынята лічыць, бо ў адным з даследаванняў толькі 1 % рацыёну складалі іншыя птушкі.

Блакітныя сойкі, як і іншыя крумкачовыя, вельмі цікаўныя і лічацца разумнымі птушкамі. Маладыя асобіны дзеля гульні хапаюць яркія або бліскучыя прадметы, такія як накрыўкі ад пляшак або кавалкі алюмініевай фольгі, і носяць іх з сабой, пакуль не страцяць цікавасць. Нядаўна было заўважана, як дзікая блакітная сойка выкарыстоўвала кавалак кары, каб дапамагчы сабе злавіць павука.

## Рацыён 
Блакітныя сойкі ўсёедныя, прытым, паводле ацэнак Адзюбонаўскага таварыства, 75 % іхняга рацыёну складае раслінная ежа. Яны маюць моцныя дзюбы, якімі расколваюць арэхі, звычайна прытрымліваючы іх лапамі, а таксама ядуць кукурузу, збожжа і насенне. Блакітныя сойкі асабліва любяць есці арахіс у шкарлупіне.

Ежу яны шукаюць як на зямлі, так і на дрэвах, і іхні рацыён уключае практычна ўсе вядомыя віды раслінных і жывёльных крыніц: жалуды і букавыя арэшкі, насенне пустазелля, збожжа, садавіну і розныя ягады, арахіс, хлеб, мяса, дробных бесхрыбетных, рэшткі ежы ў гарадскіх парках, корм з птушыных кармушак, а таксама зрэдку яйкі і птушанят. Часам блакітныя сойкі робяць запасы ежы, але наколькі часта — моцна залежыць ад канкрэтнай асобіны.

Хоць у сваіх паводзінах блакітныя сойкі падаюцца задзірлівымі, каля кармушак яны часта саступаюць іншым птушкам сярэдняга памеру. У Фларыдзе каля кармушак над блакітнымі сойкамі дамінавалі , ,  і ; назіралася, як усе яны час ад часу агрэсіўна не дапускалі соек да корму Узрост іншай дзікай сойкі, паводле знаходак, складаў каля 17 з паловай гадоў. Больш тыповая працягласць жыцця для дзікіх птушак, якія дажываюць да дарослага ўзросту, складае каля 7 гадоў. Акрамя драпежнікаў і выпадковых сутыкненняў з антрапагеннымі аб’ектамі, распаўсюджанай прычынай смяротнасці ў апошнія дзесяцігоддзі стаў вірус Заходняга Ніла, да якога крумкачовыя ў цэлым, здаецца, асабліва ўспрымальныя. Аднак, нягледзячы на некалькі значных лакальных скарачэнняў папуляцыі, у цэлым вірус, здаецца, не прывёў да знясілення папуляцыі блакітных соек.

## У культуры чалавека 
».]]

### Фальклор 
У старых афраамерыканскіх паданнях поўдня Злучаных Штатаў блакітная сойка была значнай метафізічнай істотай. У некаторых паданнях блакітнай сойцы прыпісвалася стварэнне зямлі, «калі ўвесь свет быў вадою», праз тое, што яна прынесла першую зярнінку або кавалак бруду. У іншых паданнях блакітная сойка часова лічылася паслугачом Д’ябла, і яе не было відаць па пятніцах, бо яна збірала галлё для распальвання пекла і несла агонь грэшнікам на Зямлі. Вызваленая ад сваіх абавязкаў у суботу, яна спявала ў гэты дзень шмат і радасна.

### Кінематограф 
Антрапаморфная блакітная сойка па імені Мардэкай (*Mordecai*) — адзін з галоўных персанажаў анімацыйнага серыяла «Звычайнае шоу» () тэлеканала «Cartoon Network».

### Талісманы і сімвалы 
Блакітная сойка з’яўляецца правінцыйным сімвалам канадскай правінцыі Востраў Прынца Эдуарда.

Блакітная сойка таксама з’яўляецца афіцыйным талісманам Універсітэта Джонса Хопкінса, Універсітэта Элмхёрст і Крэйтанскага ўніверсітэта.

Блакітная сойка была абраная як сімвал бейсбольнай каманды Галоўнай лігі «Таронта Блю-Джэйс», а таксама некаторых яе фарм-клубаў. Уласна назва самой каманды перакладаецца як «Блакітныя сойкі Таронта». Іхні талісман, Эйс, — гэта антрапаморфная блакітная сойка.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* **YouTube**: Блакітная сойка ласуецца арэшкамі  (Даўжыня 03:52)
* **YouTube**: Блакітная сойка шукае галінкі для гнязда  (Даўжыня 01:56)

Катэгорыя:Крумкачовыя