Ясень звычайны

**Ясень звычайны** (*Fráxinus excélsior*) — лістападнае дрэва, від роду  сямейства . Адна з лесаўтваральных парод.

## Назва 
Ясень звычайны, ясіон, ясень, сён, сініна.

## Апісанне 
Ясень звычайны — дрэва вышынёй 20-30 м (часам да 40 м) і дыяметрам ствала да 1 м. Крона кампактная, нешырокая.
Кара шэрая парэпаная (у маладых раслін — шэра-зялёная гладкая).

Пупышкі чарнаватыя, аксаміцістыя. Лісце непарнапёрыстае, даўжынёй да 40 см, складаецца з 7-15 прадаўгавата-эліпсоідных або падоўжана-адваротнаяйцападобных, амаль сядзячых на кароткіх чаранках лісточкаў, пілаватых па краі. Лісточкі зверху ярка-зялёныя, а знізу светла-зялёнага колеру, апушаныя па жылцы.

Кветкі дробныя, без калякветніка, абодваполыя, з двума тычынкамі і песцікам з двухраздзельным рыльцам (радзей сустракаюцца кветкі без песціка), сабраны пучкамі ў гронкі на парастках мінулага года. Цвіценне — да з’яўлення лісця, на Беларусі — у красавіку—маі. Маладыя парасткі пакрыты белаватымі сачавічкамі.

Расліна палігамная.

Плады — крылаткі, даўжынёй да 5 см, лінейна-прадаўгаватыя, уверсе завостраныя, спачатку зялёнага колеру, потым карычневага, выспяваюць пад восень, часта ўтрымліваюцца на расліне ўсю зіму.

## Арэал і экалогія 
 ў кастрычніку]]
Расліна мае шырокі арэал, сустракаецца амаль па ўсёй Еўропе, у Крыме, на Каўказе і ў Азіі. Паўночныя межы арэала дасягаюць 63° пн.ш. у Нарвегіі, 61° пн.ш. у Швецыі і 62° пн.ш. у Фінляндыі. Паўночна-ўсходняя і ўсходняя межы праходзяць ад Санкт-Пецярбурга праз Маскву да Казані, а адтуль на паўднёвы захад. Не сустракаецца ў Ірландыі і паўночнай Шатландыі, а таксама ў паўночнай і цэнтральнай частках Скандынаўскага паўвострава. Адсутнічае таксама ў Паўднёвай Еўропе на Пелапанесскім паўвостраве, у паўднёвай частцы Апенінскага паўвострава (Калабрыя), Сіцыліі і Сардзініі, а таксама ў паўднёвай і цэнтральнай частках Пірэнейскага паўвострава.

У Польшчы ясень расце ў нізінах, дасягаючы перадгор’яў Татраў. На Беларусі ясянёвыя лясы (ясеннікі) пашыраны па ўсёй тэрыторыі, займаюць 0,23 % лесапакрытай плошчы. Фарміруюцца на стыку тыповых шыракалістых лясоў (дуброў) і лясоў эўтрофных балот (чорнаалешнікаў). Растуць у лагчынах, поймах рэк і на высокаўрадлівых, вільготных глебах са шчолачнай рэакцыяй. Вылучаюць ясеннікі: кіслічныя, сніткавыя, крапіўныя, папарацевыя, вятроўнікавыя, балотна-разнатраўныя, поймавыя. Лясы маюць важнае водаахоўнае значэнне.

Ясень расце хутка, аддае перавагу ўрадлівым слабашчалачным глебам. Размнажаецца насеннем, пасля рубкі дае багаты параснік ад пня.

## Значэнне і прымяненне 
Выкарыстоўваецца для дэкаратыўнага, ахоўнага і меліярацыйнага лесаразвядзення. Добра глядзіцца ў садова-паркавых ансамблях, алейнай пасадцы.

Вядомыя сарты:
* Fraxinus excelsior ‘Aurea’ — з жаўтлява-зялёным лісцем, якое да восені цямнее.
* Fraxinus excelsior ‘Aurea Pendula’
* Fraxinus excelsior ‘Diversifolia’
* Fraxinus excelsior ‘Pendula’ — ніцая форма: галіны звісаюць да зямлі.
Драўніна ясеня звычайнага вельмі трывалая, прыгожая па тэкстуры і колеры; лёгкая ў апрацоўцы.

Маладыя парасткі могуць служыць кормам для свойскай жывёлы, у лясах іх ахвотна ядуць алені і ласі.

Пры цвіценні ў красавіку — маі дае меданосным пчолам пылок-абножку.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ясень обыкновенный в Энциклопедии декоративных садовых растений 
* Ясень обыкновенный — Fraxinus excelsior L. 
* Otwarta Encyklopedia Leśn 

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Маслінавыя
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Флора Каўказа
Катэгорыя:Расліны на марках
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе