Бялынічы

**Бялы́нічы**.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Упершыню згадваецца з сярэдзіны XVI ст. як сяло ў Аршанскім павеце Віцебскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. З пачатку XVII ст. уласнасць Сапегаў. У 1624 годзе Лаў Сапега заснаваў тут манастыр кармелітаў — адзін з найбагацейшых у ВКЛ. У манастыры знаходзіўся Бялыніцкі абраз Божай Маці, шанаваны хрысціянамі розных канфесій. Праз шматлікія працэсіі і паломніцтва да яе Бялынічы зваліся Беларускай Чанстаховай (абраз знік падчас Вялікай Айчыннай вайны з Магілёўскага краязнаўчага музея). У 1877—1918 гадах у будынках манастыра кармелітаў размяшчаўся праваслаўны Бялыніцкі манастыр Раства Багародзіцы.

У XVII—XVIII стст. у мястэчку дзейнічала друкарня.

### У складзе Расійскай імперыі 
З 1772 года ў Магілёўскім павеце Расійскай імперыі. На 1773 год у мястэчку дзейнічалі тры ўніяцкія царквы (Нараджэння Маці Божай, Святога Іллі і Святога Мікалая) і каталіцкі касцёл Успення Маці Божай. Пасля 1861 года — цэнтр воласці Магілёўскага павета.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Бялынічы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі ўвайшлі ў склад Савецкай Беларусі.

У часы Вялікай Айчыннай вайны пад нямецкай акупацыяй. З ліпеня 1941 года па кастрычнік 1943 года дзейнічала група падпольшчыкаў, якая ў верасні 1943 года разграміла нямецкі гарнізон.

З 1924 года — цэнтр раёна. З 1938 года — гарадскі пасёлак. 26 чэрвеня 1972 года ў склад Бялынічаў уключана вёска Новы Шлях, у 1977 годзе — Бярозаўка і Задруцкая Слабада, 23 снежня 2009 года — вёска Міхайлоў. З 2017 года — горад.

## Галерэя 

Файл:Бялыніцкі музей.jpg|Будынак, дзе ў 1997-2019 гадах размяшчаўся Бялыніцкі раённы мастацкі музей імя В. К. Бялыніцкага-Бірулі (былая назва музея), цяпер знесены
Файл:Бялынічы. Панарама.jpg|Панарама горада з Ільінскай гары
Файл:Капліца. Бялынічы.jpg|Каталіцкая капліца парафіі Маці Божай Бялыніцкай 
Файл:Мастацкі_музей_імя_В.К._Бялыніцкага-Бірулі_ў_г._Бялынічы.jpg|Мастацкі музей імя Вітольда Каэтанавіча Бялыніцкага-Бірулі ў горадзе Бялынічы (сучасны будынак музея)
Файл:Маці Божая Бялыніцкая. Каменная статуя-анёл.jpg|Маці Божая Бялыніцкая. Каменная статуя-анёл, інагураваная з нагоды Дня беларускага пісьменства ў Бялынічах (6 верасня 2020)
Файл:Белыничицентр.jpg|Раённы цэнтр культуры на вуліцы Савецкай

## Насельніцтва 
* 1785 год — 831 чал.
* 1897 год — 2215 чал.
* 1968 год — 7,3 тыс. чал.
* 1977 год — 6,6 тыс. чал.
* 1995 год — 10,7 тыс. чал.
* 2005 год — 9,9 тыс. чал.
* 2009 год — 10&nbsp;688 чал. (перапіс)
* 2016 год — 10&nbsp;220 чал..

Таксама дзейнічаюць ДЛУ «Бялыніцкі лясгас», Бялыніцкае УКП «Жылкамгас», гасцініца «Белыя ночы».

## Культура 
Працуюць Мастацкі музей імя Вітольда Каэтанавіча Бялыніцкага-Бірулі ў горадзе Бялынічы, дзіцячая школа мастацтваў, цэнтралізаваная бібліятэчная сетка, цэнтралізаваная клубная сістэма Бялыніцкага раёна .

## Славутасці 
* Ільінская гара;
* Парк культуры і адпачынку «Ліпавы гай»;
* Мастацкі музей імя Вітольда Каэтанавіча Бялыніцкага-Бірулі ў горадзе Бялынічы;

* Помнік Вітольду Каэтанавічу Бялыніцкаму-Бірулі (1984);
* Царква ў гонар Іконы Бялыніцкай Божай Маці (1990, мураваная);
* Будынак бровара (канец XIX ст.).

### Страчаная спадчына 
* Бялыніцкі касцёл і кляштар кармелітаў

## Памятныя мясціны 
* 
* «Алея герояў» і брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (пахаванне 1941 года) у парку культуры і адпачынку «Ліпавы гай».

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Андрэевіч Арлоўскі (нар. 1939) — беларускі архітэктар.
* Наталля Батракова — беларуская рускамоўная пісьменніца.
* Уладзімір Максімавіч Белахвостаў — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Іосіф Вікенцьевіч Свідзінскі (1918—1996) — удзельнік савецка-фінляндскай 1939—1940 гг. і Вялікай Айчыннай войнаў, Герой Савецкага Саюза. Нарадзіўся ў Бялынічах.
* Янка Шарахоўскі (1908—1973) — беларускі пісьменнік.
* Міхаіл Юшкевіч (1899—1952) — савецкі военачальнік, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
* Дзмітрый Мікалаевіч Крутой (нар. 1981) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Валяр’ян Афанасьевіч Снытко (1939—2021) — расійскі географ беларускага паходжання.
* Дзмітрый Сяргеевіч Набокаў (нар. 1996) — беларускі лёгкаатлет.
* Андрэй Аляксандравіч Ганчук (нар. 1979) — беларускі палітык.

## Гл. таксама 
* Гарады Магілёўскай вобласці
* Гарады Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Бялынічы на Ганцавіцкім краязнаўча-інфармацыйным партале 
* Надвор’е ў горадзе Бялынічы


Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1577 годзе