open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кайман (МБТС)

**Мабільны браняваны транспартны сродак «Кайман»** — беларуская браняваная разведвальна-дазорная машына. Выпускалася на 140-м рамонтным заводзе (г. Барысаў). Пастаўлялася ва Узброеныя сілы Беларусі і на экспарт.

## Гісторыя 
Распрацавана на 140-м рамонтным заводзе пад кіраўніцтвам галоўнага канструктара завода — Вольгі Пятровай. Падмуркам для распрацоўкі паслужылі савецкія машыны БРДМ-2 і БТР-60. Новаствораны аўтамабіль атрымаў пазначэнне МБТС — «мабільны браняваны транспартны сродак» і імя ўласнае — «Кайман». Прадстаўлены ў 2015 годзе.

2 мая 2017 года дырэктар 140-га рамонтнага завода А. Чуракоў паведаміў у інтэрв’ю, што заводам ўжо пабудаваныя пяць бронемашын, якія прайшлі выпрабаванні ў 38-й асобнай гвардзейскай дэсантна-штурмавой брыгадзе ў Брэсце і ў 103-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай брыгадзе ў Віцебску.

У жніўні 2018 МБТС «Кайман» удзельнічаў у ваенным парадзе ў Кот-д’Івуары.

У снежні 2021 года паведамлялася, што з-за санкцый Еўрапейскага Саюза, накладзеных на 140-ы рамонтны завод, былі спыненыя пастаўкі бранявых лістоў з Фінляндыі, у выніку чаго вытворчасць «Кайманаў» спынілася.

## Апісанне 
### Рухомасць 
Кайман мае чатырохтактавы з турбанаддзіманнем, вадкаснага астуджэння, з вертыкальным, радным месцаваннем цыліндраў і наўпростым упырскам паліва дызельны рухавік Д-245 вытворчасці Мінскага маторнага завода з электроннай сістэмай кіравання падачай паліва і пяціступеньчатай трансмісіяй. Тарсіённая падвеска незалежная, масты і колавыя рэдуктары ўзятыя ад БТР-60. Каробка перадач — механічная пяціхуткасная.

Абсталяваны комплексам радыёстанцый «Клён» DMR, які прызначаны для арганізацыі радыёсувязі ў дыяпазоне частот 146-174 Мгц і 380-470 МГц.

### 60.03 "Кайман-ОР" 
У 2020 годзе быў створаны цывільны варыянт машыны «Кайман-ОР» (). Галоўнае адрозненне ад баявой машыны — адсутнасць браніравання: корпус вырабляецца са звычайнай сталі.

## На ўзбраенні 
;Беларусь
* 103-я асобная гвардзейская паветрана-дэсантная брыгада
;Кот-д’Івуар
* Сухапутныя войскі
;Судан
* неўстаноўленае падраздзяленне
;Ангола
* неўстаноўленае падраздзяленне
;Бенін 
* неўстаноўленае падраздзяленне

## Гл. таксама 
* Engesa EE-3 Jararaca
* Fennek
* Jackal
* VBL

## Спасылкі 
* Баявая машына «Кайман» на сайце вытворцы ААТ «140 рамонтны завод»  

Катэгорыя:Бранятэхніка Беларусі
Катэгорыя:БРМ паводле алфавіта
Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Плаваючыя бронеаўтамабілі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2015 годзе
Катэгорыя:Сярэднія бронеаўтамабілі
Кірыл Аляксеевіч Цімафееў

**Кірыл Аляксеевіч Цімафееў** (; ,  — ) — доктар філалагічных навук, прафесар Новасібірскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Спецыяліст у галіне сінтаксіса рускай мовы, словаўтварэння і параўнальна-гістарычнага мовазнаўства.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 31 сакавіка 1914 года ў Батумі ў сям’і ветэрынара. У 1937 годзе скончыў Тбіліскі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Руская мова і літаратура», у 1940 годзе — аспірантуру пры кафедры рускай мовы Маскоўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута, а ў 1952 годзе — дактарантуру Інстытута рускай мовы АН СССР.

Займаў пасады дацэнта і загадчыка кафедры рускай мовы Благавешчанскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута (1940—1953), намесніка дырэктара Інстытута мовазнаўства АН СССР (1953—1956), прафесара кафедры рускай мовы Ленінградскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя Герцэна, Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

З 1962 па 1986 гады займаў пасаду загадчыка кафедры агульнага мовазнаўства, потым быў прафесарам кафедры старажытных моваў. Выкладаў старажытнагрэчаскую мову, санскрыт, стараславянскую мову, чытаў распрацаваныя ім спецкурсы: «Рэлігійная лексіка рускай мовы», «Грэцызмы ў рускай мове», «Гісторыя граматычных вучэнняў у Расіі» і інш.

Аўтар больш чым 100 навуковых публікацый.

## Сям’я 
* Жонка: Тапурыдзэ Алена Багратаўна.
* Дзеці: Наталля Кірылаўна Цімафеева, Марыя Кірылаўна Цімафеева.

Катэгорыя:Постаці Новасібірска
Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Зазерка (значэнні)

**Зазерка** — тапонім:

* Зазерка — аграгарадок у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі
* Зазерка — прыпыначны пункт Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі
Бромавадарод

**Бромавадарод, бромісты вадарод** — хімічнае злучэнне брому з вадародам, HBr. Бясколерны газ з непрыемным пахам, дыміць на паветры.

## Уласцівасці 
Малекулярная маса 80,91 а.а.м. Тэмпература плаўлення −86,9 °C. Тэмпература кіпення −66,8&nbsp;°C. Шчыльнасць 0,003645 г/см³ пры тэмпературы 20&nbsp;°C. Шчыльнасць у вадкім стане 2170 кг/м³ пры тэмпературы −68&nbsp;°C. Раствараецца ў вадзе (193 г/100 г пры тэмпературы 25&nbsp;°C). Раствараецца ў этаноле. Таксічны.

Раствор бромавадароду ў вадзе — броміставадародная кіслата.

## Атрыманне 
Бромавадарод атрымліваюць узаемадзеяннем пары брому і вадароду пры тэмпературы 500—550&nbsp;°C у прысутнасці плацінавага каталізатара, таксама як пабочны прадукт брамавання арганічных рэчываў.

## Літаратура 
*  — С. 259.
* 

## Спасылкі 
* Бромистый водород // ХиМиК.ру
* Бромоводород // ХиМиК.ру

Катэгорыя:Злучэнні вадароду
Катэгорыя:Злучэнні брому
Мастацкая разьба

**Маста́цкая разьба́** — спосаб мастацкай апрацоўкі дрэва, косці, каменю і іншых цвёрдых матэрыялаў шляхам выразання арнаментальных ці сюжэтных кампазіцый; від дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Мастацкай разьбой аздабляюць прадметы побыту — мэблю, хатняе начынне, прылады працы; будынкі (гл. архітэктурная разьба); яе тэхніку выкарыстоўваюць у стварэнні скульптуры. Самастойны від мастацкай разьбы — гліптыка.

Узнікла ў глыбокай старажытнасці з паяўленнем рэзальных інструментаў з каменю і косці, пазней — металічных; вядома ўсім народам свету. Шырока вядома мастацкая разьба па лаку ў Кітаі і Японіі, па камені і косці ў Індыі, па ганчу ва Узбекістане, бурацкая каменная пластыка, якуцкая і халмагорская разьба па косці ў Расіі.

## Беларусь 
. Ваўкавыск, XII ст.]]
На Беларусі пашырана некалькі відаў мастацкай разьбы:
* *Контурная разьба* выконваецца заглыбленымі лініямі на гладкім фоне, блізкая да гравіравання;
* *Выемчатая разьба* (пераважна трохгранна-выемчатая) утварае ўзор, заглыблены ў гладкі фон;
* *Рэльефная разьба* мае заглыблены фон і ўзнятыя над ім выявы або ўзор — нізкарэльефныя (барэльеф) ці высокарэльефныя (гарэльеф);
* *Скразная разьба* не мае фону і ўяўляе сабой ажурную кампазіцыю (у залежнасці ад размяшчэння ўзору ў адной ці некалькіх плоскасцях адрозніваюць плоскаажурную і аб’ёмна-ажурную мастацкую разьбу);
* *Аб’ёмная разьба* стварае трохмерную выяву, звычайна скульптуру малых форм.

Найбольш старадаўняя на Беларусі контурная і аб’ёмная разьба па дрэве і косці. 3 часоў каменнага веку вядомы касцяныя вырабы, арнаментаваныя контурнай разьбой геаметрычнага характару, касцяныя і драўляныя фігуркі жывёл і чалавека, выразаныя вельмі схематычна і ўмоўна. Высокага ўзроўню дасягнула разьба па косці і камені ў IX—XIII стст. (Шклоўскі ідал, абразкі з каменю і шыферу, ліцейныя формы). Інтэр’еры храмаў, сядзіб, палацаў, мэблю аздаблялі нізкарэльефнай разьбой па дрэве, якая ў XVII—XVIII стст. развілася ў аб’ёмна-ажурную (гл. Беларуская рэзь). 3 XVII ст. вядома разьба па шкле. Фоны абразоў упрыгожвалі разьбой па ляўкасу. Разьбой па дрэве і стука аздаблялі іканастасы, алтары, амбоны, арганы, сцены храмаў і палацаў (гл. Манументальна-дэкаратыўная скульптура). 3 канца XIX ст. мастацкая разьба пашыралася ў народным дойлідстве, аздабленні мэблі; разьбой геаметрычнага характару аздаблялі хатняе начынне, прадметы побыту, посуд, прылады працы (гл. Берасцяныя вырабы, Камянецкія прасніцы). У наш час мастацкай разьбой займаюцца многія народныя майстры, прафесійныя і самадзейныя мастакі. Бытавыя рэчы, посуд, вырабы сувенірнага і мастацкага прызначэння з дрэва, рогу, бяросты выпускаюць прадпрыемствы мастацкай прамысловасці.

## Літаратура 
* 
* Пластыка Беларусі XII—XVIII стст.: [Альбом]. Мн., 1983;
* Сахута Е. М., Говор В. А. Художественные ремесла и промыслы Белоруссии. Мн., 1988.

## Спасылкі
Луба

* Луба́ — гістарычная дзяржава ў Цэнтральнай Афрыцы.
* Луба́ — народ у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга.

## Прозвішча 
* Віталь Луба — польскі пісьменнік
Файф

**Файф** (, ) — адна з 32 акруг Шатландыі. Мяжуе з абласцямі Клакмананшыр і Перт-энд-Кінрос, таксама злучаны мастамі з Дандзі-Сіці, Сіці-оф-Эдынбург і Фолкеркам.

## Населеныя пункты 
left|450px|thumb|Населеныя пункты Файфа

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вобласці Шатландыі

Катэгорыя:Паўвостравы Шатландыі
Вэстмінстэр (значэнні)

**Вэстмінстэр** (англ. Westminister) — шматзначны тэрмін.

## Вялікабрытанія 
* Вэстмінстэр — гістарычны раён Лондана, частка аднайменнай адміністрацыйнай акругі. 
* Вэстмінстэр — адміністрацыйная акруга і адзін з гістарычных раёнаў Вялікага Лондана, які ўтварае заходнюю частку цэнтра горада. 
* Вэстмінстэр — станцыя лонданскага метро ў аднайменнай адміністрацыйнай акрузе.

## ЗША 
* Вэстмінстэр — горад у Каларада.

## Гл. таксама 
* Герцаг Вэстмінстэр
Свіслацкі разлом

**Свіслацкі разлом** — дыз'юнктыўнае парушэнне ў Свіслацкім, Ваўкавыскім, Зэльвенскім, Слонімскім і Івацэвіцкім раёнах Беларусі, аддзяляе Беларускую антэклізу ад Брэсцкай упадзіны.

Распасціранне субшыротнае, выцягнуты амаль на 140 км. З'яўляецца адным са звенняў субшыротных разломаў, якія абмяжоўваюць з поўначы Прыпяцкі прагін, Палескую седлавіну, Брэсцкую ўпадзіну.

Разлом скідавага тыпу. Па ім стромка зрушаны пароды крышталічнага фундамента, верхнепратэразойскія і ніжнепалеазойскія ўтварэнні. Вертыкальная амплітуда зрушэння парод ад дзясяткаў метраў на ўсходзе да 100—150 м на захадзе. Залажыўся разлом у раннім палеазоі, а найбольшая актывізацыя праявілася ў сілуры. Па глыбіні пранікнення, мяркуюць, коравы. 

## Літаратура 
* *Гарэлік З.* Свіслацкі разлом // 

Катэгорыя:Геалогія Ваўкавыскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Зэльвенскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Геалогія Свіслацкага раёна
Катэгорыя:Геалогія Слонімскага раёна
Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі
Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа
Свіслацка-Гродзенская монакліналь

**Свіслацка-Гродзенская монакліналь** — тэктанічная структура ў Гродзенскім, Мастоўскім і Бераставіцкім раёнах Беларусі, на захадзе Беларускай антэклізы, у межах Мазурскага пахаванага выступу.

Паверхня крышталічнага фундамента падае на захад, паўночны захад і паўднёвы захад на глыбіні ад -160 — -170 м да -400 м. Распасціранне монакліналі пераважна паўднёва-заходняе. Даўжыня каля 185 км, шырыня ад 15 да 85 км.

Платформавы чахол з ніжнепалеазойскіх (на паўднёвым захадзе, поўдні і паўночным захадзе), верхняпермскіх і верхнетрыясавых (на захадзе і паўночным захадзе), верхняюрскіх, ніжне- і верхнемелавых, палеаген-неагенавых і антрапагенавых утварэнняў (на ўсёй плошчы монакліналі). На крайнім поўдні на невялікіх участках трапляюцца вендскія адклады пратэразою. Магутнасць адкладаў платформавага чахла ад 290 м да 550 м. Паверхні розных гарызонтаў даантрапагенавых утварэнняў платформавага чахла падаюць у тых жа напрамнах, што і паверхня крышталічнага фундамента.

## Літаратура 
* *Гарэлік З.* Свіслацка-Гродзенская монакліналь // 

Катэгорыя:Геалогія Бераставіцкага раёна
Катэгорыя:Геалогія Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Мастоўскага раёна
Катэгорыя:Беларуская антэкліза
Вуліца 17 верасня

**Вуліца 17 верасня** — назва вуліц у Беларусі і Украіне ў гонар уз’яднання Заходняй і Усходняй Беларусі, Заходняй і Усходняй Украіны ў 1939 годзе.

## Беларусь 
* Вуліца 17 верасня — вуліца ў Брэсце.
* Вуліца 17 верасня — вуліца ў Броннай Гары.
* Вуліца 17 верасня — вуліца ў Валожыне.
* Вуліца 17 верасня — вуліца ў Вілейцы.
* Вуліца 17 верасня — вуліца ў Гродне.
* Вуліца 17 верасня — вуліца ў Давыд-Гарадку.
* Вуліца 17 верасня — вуліца ў Докшыцах.
* Вуліца 17 верасня — вуліца ў Івянцы.
* Вуліца 17 верасня — вуліца ў Клецку.
* Вуліца 17 верасня — вуліца ў Крулеўшчыне.
* Вуліца 17 верасня — вуліца ў Мазыры.
* Вуліца 17 верасня — вуліца ў Мядзеле.
* Вуліца 17 верасня — вуліца ў Нясвіжы.
* Вуліца 17 верасня — вуліца ў Росі.
* Вуліца 17 верасня — вуліца ў Шаркаўшчыне.

## Украіна 
* Вуліца 17 верасня — вуліца ў Бердзянску.
* *Вуліца 17 верасня* — былая назва вуліцы Вячаслава Чарнавола ў Роўне.
Налібоцкі разлом

**Налібоцкі разлом** — тэктанічная структура ў Слуцкім, Капыльскім, Уздзенскім, Стаўбцоўскім, Іўеўскім і Воранаўскім раёнах Беларусі. Назва ад в. Налібакі Стаўбцоўскага раёна.

Распасціраецца ў паўночна-заходнім напрамку амаль на 105 км і абмяжоўвае з паўднёвага захаду Валожынскі грабен.

Прасочваецца ў фундаменце, верхнепратэразойскіх, раннепалеазойскіх і сілурыйскіх адкладах. Максімальная вертыкальная амплітуда ссоўвання па паверхні крышталічнага фундамента каля 250 м. Узнік у вендзе, найбольшая актывізацыя праявілася ў раннім палеазоі і сілуры.

Уздоўж Налібоцкага разлома распасціраецца Ашмянская града. Па глыбіні пранікнення разлом, мяркуюць, коравы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларуская антэкліза
Катэгорыя:Геалогія Воранаўскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Іўеўскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Капыльскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Слуцкага раёна
Катэгорыя:Геалогія Стаўбцоўскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Уздзенскага раёна
Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі
Бора Лондана

thumb|250px|Граніцы Вялікага Лондана і яго раёнаў на фоне гарадской забудовы.
**Бора Лондана** () — адміністрацыйная адзінка Лондана раённага ўзроўню. 32 бора ўтвараюць цырыманіяльнае графства і рэгіён Вялікі Лондан, Сіці з'яўляецца асобным цырыманіяльным графствам з асобым статусам.

12 бора і Сіці утвараюць *Унутраны Лондан* (), астатнія 20 — *Знешні Лондан* (). Сіці не з'яўляецца раёнам, гэта адміністрацыйная адзінка з асобым статусам «*Sui generis*».

Чатыры раёны не выкарыстоўваюць абазначэнне *Лонданскае бора* () у сваёй назве.
* Адзін з іх — Вэстмінстэр — мае статус *сіці* і называецца *City of Westminster*.
* Тры раёны — Кенсінгтон і Чэлсі, Кінгстан-эпон-Тэмс і з 2012 года Грынвіч — маюць статус *каралеўскіх бора* ().
* Усе астатнія раёны маюць статус «бора».

Бора кіруюцца раённымі саветамі (). Вэстмінстэр, які мае статус *сіці*, кіруецца гарадскім саветам ().

## Бора Лондана 
У спісе ў дужках прыведзены звесткі пра насельніцтва паводле перапісу 2011 года

## Гісторыя 
thumb|400px|Адміністрацыйныя адзінкі Лондана да 1965 года.
Сучасныя раёны Лондана былі ўтвораны паводле Закона аб кіраванні Лонданам ад 1963 года (). Яны пачалі функцыянаваць 1 красавіка 1965 года з утварэннем Вялікага Лондана (). Першыя выбары ў раённыя саветы былі праведзены ў 1964 годзе, аднак да наступнага гады гэтыя саветы былі фактычна «ценявымі» органамі ўлады.

Да ўтварэння Вялікага Лондана і падзелу яго на раёны на іх месцы існавалі ўтварэнні чатырох розных тыпаў:
* метрапальныя бора графства Лондан () — ва Унутраным Лондане;
* 17 гарадскіх раёнаў () — па перыферыі;
* муніцыпальныя бора ();
* 3 графскія бора () — Кройдан (), Уэст-Хэм () і Іст-Хэм ().

Ізноў утвораныя раёны маюць больш паўнамоцтваў, як скасаваныя метрапальныя бора, гарадскія раёны і муніцыпальныя бора, але менш, чым графскія бора.

Паміж 1965 і 1986 лонданскія раёны былі часткай двухузроўневай сістэмы кіравання, на першым узроўні якой знаходзіўся Савет Вялікага Лондана (, GLC). Аднак 1 красавіка 1986 года СВЛ быў скасаваны і ўся паўната ўлады перайшла да раёнаў, якія фактычна сталі унітарнымі ўтварэннямі (). Пасля ўтварэння ў 2000 годзе Адміністрацыі Вялікага Лондана, якая мае больш абмежаваныя паўнамоцтвы, як СБЛ, сфера ўлады раённых саветаў стала аналагічная саветам унітарных утварэнняў у іншых частках Англіі.

Лонданскі Сіці кіруецца сваім уласным органам улады — Лонданскай гарадской карпарацыяй, якая існавала задаўга да ўтварэння раёнаў.
Карона Манамаха

**Карона Канстанціна IX Манамаха** () — карона з залатых пласцін, аздобленых малюнкамі ў тэхніцы перагародкавай эмалі, створаная паміж 1042-1050 гадамі па замове візантыйскага імператара Канстанціна IX Манамаха. Карона была падараваная імператарам Канстанцінам вянгерскаму каралю Андрашу I у дзень каранацыі яго і яго жонкі Анастасіі, дачкі Яраслава Мудрага.

У цяперашні час захоўваецца ў Венгерскім нацыянальным музеі ў Будапешце.

Карона складаецца з сямі пласцін з закругленым верхам, якія ўпрыгожаны выявамі імператара Канстанціна Манамаха (цэнтральная пласціна), імператрыц Зоі (левая ад цэнтра) і Феадоры (правая ад цэнтра), алегорый праўды і пакоры і двух танцорак. Малюнак абрамляе раслінны арнамент з птушкамі, што мае падабенства з творамі ісламскага мастацтва. Асабліва ўплыў ісламскіх помнікаў прыкметны ў малюнках танцорак, падобных з вобразамі са сцяннога роспісу палаца халіфа ў Самары (836—839), на фатымідскай разьбяной косці (X стагоддзе) і фрэсцы столі Палацінскай капэлы ў Палерма.

## Галерэя 

File:Monomacho's crown - circa 1042 Budapest - detail3.jpg|Імператрыца Зоя Парфірагеніта
File:Monomacho's crown - circa 1042 Budapest - detail2.jpg|Феадора
File:Crown of Konstantinos IX Monomakhos DSCF8087 10.JPG|Танцоўшчык
File:Crown of Konstantinos IX Monomakhos DSCF8087 08.JPG|
File:Couronne Monomaque - Musée national hongrois.jpg|Карона Манамаха
File:Monomacho's crown - circa 1042 Budapest - detail3.JPG|

## Літаратура 
* Zoltán, Kádár. Bizánci művészet. Corvina Kiadó (1987). ISBN 963131323900 
* Timothy Dawson. The Monomachos Crown: Towards a Resolution  // BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 19 (2009) 183-193
* Лихачева В. Д. Искусство Византии IV—XV веков — Л., 1981.
* Даркевич В. П. Светское искусство Византии — М.: Искусство, 1975.
* Iwan Bach, Sándor Mihalik: *Problematik der Rekonstruktion der Monomachos-Krone*, Acta historiae artium, IX, Budapest 1963, S. 513–514.
* Magda von Bárány-Oberschall: *Konstantinos Monomachos császár koronája. * *The Crown of the Emperor Constantine Monomachos. * Budapest 1937
* Etele Kiss: * The State of Research into the Monomachos Crown and Some Further Thoughts.* In: Olenka Z. Pevny (Hrsg.):  *Perceptions of Byzantium and Its Neighbours (843–1261).* New York 2000, ISBN 0-300-08929-5
* Etele Kiss: *Új eredmények a Monomachus-korona kutatásában?* In: Folia Archeologica XLVI, Budapest 1997, S. 125–162
* Nicolas Oikonomidès: *La couronne dite de Constantin Monomaque*, Travaux et Mémoires, Centre de Recherche d'Histoire et Civilisation de Byzance, 12 (1994) S.  241–262, 8
* Klaus Wessel: *Die byzantinische Emailkunst: Vom 5. bis 13. Jahrhundert. Beiträge zur Kunst des christlichen Ostens.* Band 4. Bongers, Recklinghausen 1967, S. 98–106.

Катэгорыя:Гісторыя Візантыі
Катэгорыя:Гісторыя Венгрыі
Катэгорыя:Кароны
Ашмянскі разлом

**Ашмянскі разлом** —  тэктанічная структура ў Ашмянскім, Смаргонскім, Маладзечанскім і Мінскім раёнах Беларусі, у межах Беларускай антэклізы.

Распасціраецца з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і абмяжоўвае з паўночнага ўсходу Валожынскі грабен. Прасочваецца ў фундаменце, верхнепратэразойскіх, ніжнепалеазойскіх і сілурыйскіх адкладах. Вертыкальная амплітуда ссоўвання па паверхні фундамента вагаецца ад дзясяткаў да 250 м.

Залажэнне разлому адбывалася ў вендзе, найбольшая актывізацыя — у раннім палеазоі і сілуры.

Па глыбіні пранікнення разлом адносіцца да катэгорыі коравых. 3 паверхні ўздоўж яго распасціраецца Ашмянскае ўзвышша.

## Літаратура 
* *Гарэлік З.* Ашмянскі разлом // 

Катэгорыя:Беларуская антэкліза
Катэгорыя:Геалогія Ашмянскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Мінскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі
Клад-Халанскія муміі

**Клад-Халан** () — археалагічны помнік на востраве  у архіпелагу Знешнія Гебрыдскія астравы, Шатландыя. Раскопкі праводзіліся ў перыяд 1988-2002 гадоў.

У 2001 г. група археолагаў выявіла ў Клад-Халане 4 шкілета, адзін з іх належаў мужчыне, памерламу каля 1600 г. да н. э., і яшчэ адзін — жанчыне, якая памерла каля 1300 г. да н. э. (прыкладна тады ж, калі і Тутанхамон). Археолагі не адразу зразумелі, што шкілеты першапачаткова былі муміямі, паколькі з часам мяккія тканкі адпластаваліся, а шкілеты былі пахаваныя. Тым не менш, аналізы паказалі, што целы не былі пахаваныя прыкладна да 1120 г. да н. э., а таксама тое, што целы неўзабаве пасля смерці былі змешчаныя на перыяд 6-18 месяцаў у тарфяное балота. Пасля гэтага закансерваваныя цела былі, верагодна, змешчаныя ў нейкае памяшканне. Прычыны таго, чаму целы пазней былі пахаваныя, засталіся незразумелымі. Целы з Клад-Халана адрозніваюцца ад многіх балотных мумій тым, што былі змешчаныя ў балоцістае асяроддзе спецыяльна з мэтай захавання, тады як іншыя трапілі ў балота выпадкова.

## Літаратура 
* Parker Pearson, M. *et al.* 2004 *South Uist: Archaeology and History of a Hebridean Island*. Stroud: Tempus.

## Спасылкі 
* BBC — History — The of Mummies Cladh Hallan
* Cladh Hallan

Катэгорыя:Балотныя людзі
Катэгорыя:Еўропа бронзавага веку
Катэгорыя:Муміі
Катэгорыя:Уіст
Катэгорыя:Археалогія ў Шатландыі
Рамантыка

**Рамантыка** — спалучэнне розных фактараў, такіх як ідэі, пачуцці, эмоцыі, умовы жыцця, якія разам ствараюць эмацыйна-ўзнёслае светаадчуванне. 

Таксама рамантыка можа ўспрымацца як лад жыцця, які адрозніваецца аптымізмам, альтруізмам, станоўчымі эмоцыямі, высокімі пачуццямі, узнёслым стаўленнем да чалавека, і спавяданнем каштоўнасцей, якія супрацьстаўляюцца «шэрым будням», матэрыяльным каштоўнасцям, у тым ліку прагматызму, а таксама палітычнай дзейнасці і іншым «сур'ёзным заняткам». Рамантыка злучана з разглядам сітуацый з пункту погляду ідэальных стасункаў.

Рамантыка можа быць ахарактарызавана душэўным падыманнем, наяўнасцю ў меркаваннях і ўчынках лірычных і драматычных матываў.

## Гл. таксама 
* Рамантычнае каханне
* Платанічнае каханне
* Пяшчота
* Глыбокая павага

Катэгорыя:Канцэпцыі этыкі
Катэгорыя:Каханне
Бераставіцкае падняцце

**Бераставіцкае падняцце** —  тэктанічная структура ў Бераставіцкім раёне Беларусі, ва ўсходняй частцы Мазурскага пахаванага выступу Беларускай антэклізы.

Выяўлена свідраваннем у час геолагаздымачных работ. Выдзяляецца па паверхні крышталічнага фундамента. Мае памеры 22,5x6 км. Амплітуда 50 м.

## Літаратура 
* Бераставіцкае падняцце // 

Катэгорыя:Беларуская антэкліза
Катэгорыя:Геалогія Бераставіцкага раёна
Маглемозэ

**Маглемозэ** () — мезалітычная культура VII—V тыс. да н. э., рэшткі якой першапачаткова былі выяўленыя на тэрыторыі Даніі.

## Геаграфія 
Артэфакты дадзенай культуры знаходзілі на шырокіх абшарах Паўночнай Еўропы ад усходняй Англіі да Літвы і ад паўднёвай Нарвегіі да Пікардыі, уключаючы ў сябе тэрыторыі паўночна-ўсходняй Францыі, Галандыі, Вялікабрытаніі, Ірландыі, паўднёвай Швецыі, паўночнай Германіі, Польшчы, Эстоніі, Фінляндыі.

## Паселішчы і жыллё 
Маглемозцы аддавалі перавагу жыццю па берагах азёр у шалашах або плеценых хацінах.

## Гаспадарка 
Яны аднымі з першых асвоілі вясловыя лодкі-аднадрэўкі, на якіх зараблялі паляваннем і рыбалоўствам. У якасці зброі выкарыстоўвалі лукі і стрэлы з касцянымі наканечнікамі, а таксама касцяныя гарпуны. Рыбу лавілі на касцяныя гаплікі.

## Антрапалогія 
Антрапалагічна маглемозцы (згодна з нарвежскім антрополагам ) былі краманьёнцамі. Магчыма, яны былі першымі людзьмі, якія зноў засялілі Паўночную Еўропу пасля раставання ледавіка.

## Культура і мастацтва 
Маглемазіянскае мастацтва характарызуюць тыя ж самыя геаметрычныя ўзоры, якія характарызуюць берберскае мастацтва Паўночнай Афрыкі, а рэалістычныя выявы жывёл фактычна ідэнтычныя іберыйскаму мастацтву і паходзяць, па Дж. Кларку, «у канчатковым рахунку з поўначы Афрыкі».

У якасці амулетаў у маглемозцаў выкарыстоўваўся апрацаваны бурштын.

## Папярэднікі і пераемнікі 
На думку шэрагу даследчыкаў, культура маглемозэ і роднасная ёй тардэнуазская культура з’яўляюцца вынікам перасялення берберскіх плямёнаў капсійскай культуры з поўначы Афрыкі ў Еўропу ў VIII—VI тыс. да н. э.

Культура маглемозэ ўваходзіла ў нардычны круг мезалітычных культур, які ўключаў таксама , , каморніцкую і шэраг іншых культур.

Культуры маглемозэ на тэрыторыі Скандынавіі ўспадкавала культура кангемозэ.

## Гл. таксама 
* Мужчына з Кёльб’ерга
* 

## Спасылкі 
* О. Клиндт-Йенсен. Дания до викингов

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Даніі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Літвы
Катэгорыя:Археалогія ў Францыі
Катэгорыя:Гісторыя Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Германіі
Катэгорыя:Мезаліт Еўропы
Катэгорыя:Археалогія ў Нарвегіі
Краатыстыка

**Краатыстыка** () — міждысцыплінарная гуманітарная дысцыпліна, якая вывучае харвацкую мову і харвацкую культуру. Складовая частка балканістыкі.

Найбуйнейшы навуковы цэнтр — Харвацкая акадэмія навук і мастацтваў.

Катэгорыя:Краатыстыка
Катэгорыя:Балканістыка
Візантыністыка

**Візантыністыка** (радзей **Візанталогія** і **Візантыназнаўства**) — гуманітарная міждысцыплінарная навуковая дысцыпліна, частка медыявістыкі. Заснавальнік — нямецкі гісторык Іеранім Вольф. Прадметам вывучэння з'яўляецца гісторыя і культура Візантыйскай імперыі і народаў, якія яе засялялі. Назву дысцыпліна атрымала ад горада Візантый.

## Візантыністы 
* :Катэгорыя:Постаці візантыністыкі

## Найважнейшыя навуковыя часопісы 
* *Византийский временник*, Москва, ISSN 0132-3776
* *Зборник радова Византолошког Института*, Belgrade, ISSN 0584-9888.
* *Byzantine and Modern Greek Studies*, Oxford, ISSN 0307-0131.
* *Byzantinische Zeitschrift*, Munich, ISSN 0007-7704.
* *Byzantinoslavica*, Prague, ISSN 0007-7712
* *Byzantion.Revue Internationale des Études Byzantines*, Brussels.
* *Dumbarton Oaks papers*, Washington, ISSN 0070-7546.
* *Gouden hoorn*, Amsterdam, ISSN 0929-7820
* *Jahrbuch der Österreichischen Byzantinistik*, Vienna, ISSN 0378-8660.
* *Revue des études byzantines*, Paris, ISSN 0373-5729.
* *Rivista di studi bizantini e neoellenici*, Rome, ISSN 0557-1367.

## Літаратура 
* '** Обозрение трудов по византийской истории. — СПб., 1890.
* **' Российское византиноведение сегодня: школы, итоги и перспективы // Российское византиноведение: Традиции и перспективы. — М.: Московский государственный университет, 2011. — С. 3—13.
* '** Десять лет русской византологии (1917—1927) // Историк-марксист. — 1928. — Т. 7. — С. 228—238.
* **' Петербургское византиноведение. Страницы истории. — СПб.: Алетейя, 2006. — 334 с.
* *Соколов Н. П.* Сорок лет советского византиноведения. — Горький, 1959. — Т. 1.
* ''* Византиноведение // Советская историческая энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, 1963. — Т. 3. — С. 431—439.
* *Удальцова З. В.* Основные проблемы византиноведения в советской исторической науке. — М., 1955.
* *Удальцова З. В.'' Советское византиноведение за 50 лет. — М., 1969.

## Спасылкі 
* Византиноведение (в Большой Советской Энциклопедии)
* Византийский временник
* Национальный Комитет византинистов Российской Федерации 
* International Association of Byzantine Studies 
* Byzantine Studies Association of North America
* Australian Association for Byzantine Studies 
* Society for the Promotion of Byzantine Studies (U.K.)
* Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies 
* Bibliography on Byzantine Paleography from Fordham University NY 
* 22nd International Congress of Byzantine Studies (Sofia, 22-27 August 2011) 

Катэгорыя:Медыявістыка
Мазурскі пахаваны выступ

**Мазурскі пахаваны выступ**, **Мазурска-Сувалкаўскае падняцце** () — тэктанічная структура на захадзе Гродзенскай вобласці Беларусі і на паўночным усходзе Польшчы, заходняя перыклінальная частка Беларускай антэклізы. Назва паходзіць ад гістарычнай вобласці  ў Польшчы.

Мае форму выцягнутага ў субшыротным напрамку паўавала з заляганнем паверхні фундамента ад -0,1 км на ўсходзе да -1 км на захадзе. Даўжыня 160 км, шырыня 100—130 км. Аддзелены Сувалкаўскім разломам ад Балтыйскай сінеклізы на поўначы, на поўдні — Свіслацкім разломам ад Падляска-Брэсцкай упадзіны, на захадзе (на тэрыторыі Польшчы) мяжуе з Варшаўскай упадзінай. На поўначы выступ перакрыты трыясавымі, а на ўсёй астатняй плошчы юрскімі, мелавымі і кайназойскімі ўтварэннямі; на захадзе яны ляжаць на адкладах кембрыю, ардовіку, сілуру, на ўсходзе — на фундаменце.

Фарміраваўся Мазурскі пахаваны выступ у працэсе абасаблення паўночна-заходніх, заходніх і паўднёва-заходнх схілаў Беларускай антэклізы на каледонскім і асабліва выразна на герцынскім этапах у сувязі з залажэннем Балтыйскай сінеклізы на поўначы, Падляска-Брэсцкай упадзіны на паўднёвым усходзе і Мазавецка-Люблінскага перыкратоннага прагіну на захадзе.

## Гл. таксама 
* Бераставіцкае падняцце
* Свіслацка-Гродзенская монакліналь

## Літаратура 
* Мазурскі пахаваны выступ // 

Катэгорыя:Беларуская антэкліза
Катэгорыя:Геалогія Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Польшчы
Адкрыты чэмпіянат Паўночнай Ірландыі па снукеры 2017

**Адкрыты чэмпіянат Паўночнай Ірландыі 2017** (, таксама вядомы як «Dafabet Northern Ireland Open 2017» ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 20 па 26 лістапада 2017 года ў «Waterfront Hall», у Белфасце, Паўночная Ірландыя. Прызавы фонд турніру склаў £366,000, з якіх £70,000 атрымаў пераможца. Турнір стаў другім спаборніцтвам новай «Серыі хатніх нацый» у сезоне, якая была заснавана ў сезоне 2016/2017 і ўключала ў сябе таксама адкрыты чэмпіянат Англіі, адкрыты чэмпіянат Шатландыі і адкрыты чэмпіянат Уэльса, а таксама другім розыгрышам адкрытага чэмпіянату Паўночнай Ірландыі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Адкрыты чэмпіянат Паўночнай Ірландыі 2017 на Snooker.org 
* Статыстыка адкрытага чэмпіянату Паўночнай Ірландыі 2017 на CueTracker.net 

Катэгорыя:Адкрыты чэмпіянат Паўночнай Ірландыі па снукеры
Катэгорыя:2017 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Паўночнай Ірландыі ў 2017 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2017/2018
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Паўночнай Ірландыі
Катэгорыя:2017 год у Белфасце
Алдувайская культура

**Алдувайская культура** (алдаванская культура, галечная культура) — найбольш прымітыўная культура апрацоўкі каменя, калі для атрымання вострага краю камень расколваецца звычайна проста напалову, без дадатковай дапрацоўкі. Узнікла каля 2,7 млн гадоў назад, знікла каля 1 млн гадоў таму. Першыя галечные прылады маглі ствараць яшчэ аўстралапітэкі, апошнія — прадстаўнікі віду Homo erectus.

Назва культуры дадзена па частцы Усходне-Афрыканскай рыфтавай сістэмы — Алдувайскай цясніне ў Серэнгеці (Танзанія), у раёне кратэра Нгорангора. Тут Луісам Лікі і яго жонкай Мэры былі выяўленыя рэшткі шматслаёвых паселішчаў эпохі палеаліту. Ніжнія пласты (каля 1,8—1,7 млн. гадоў назад) далі назву **алдувайскай культуры**. Тут былі знойдзеныя рэшткі зінджантрапа і прэзінджантрапа, а верхнія пласты, якія былі аднесены да шэльскай і ашэльскай культураў, утрымлівалі рэшткі алдувайскага пітэкантрапа. А ў 1960 годзе мужам і жонкай Лікі тут быў знойдзены чалавек умелы.

На падставе сваіх знаходак сям'я Лікі вылучыла гіпотэзу афрыканскага паходжання чалавека з першаснай лакалізацыяй у тым ліку і ў раёне Алдувайскай цясніны.

У Кокіселе, што на паўночна-заходнім беразе возера Туркана (Кенія), таксама былі выяўленыя інструменты ашэльскага і алдувайскага тыпаў у адных і тых жа пластах жвіру, пяску і аргіліту узростам 1,76 млн гадоў. Дадзеныя знаходкі даюць магчымасць меркаваць, што да моманту, калі людзі алдувайскай культуры ўпершыню пачалі пакідаць Афрыку, ашэльская культура ўжо існавала.

Самыя паўночныя стаянкі алдувайскай культуры Байрак і Крэцэшты знойдзены ў Малдове ў пойменных адкладах палеа-Днястра.

File:Pierre taillée Hadar Éthiopie fond.jpg|
File:Chopper of Dmanisi.png|
File:Chopping tool.gif|
File:Oldowan tradition chopper.jpg|
File:Canto tallado 1-Guelmim-Es Semara.jpg|

Катэгорыя:Антрапагенез
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Афрыкі
Катэгорыя:Палеаліт
Катэгорыя:Палеаліт Афрыкі
Кілік

Лондан]]

**Кілік** (, ) — старажытнагрэчаская пасудзіна для напіткаў і гульні ў котаб, плоскай формы на кароткай ножцы. З двух бакоў кіліка знаходзяцца ручкі, якія, у адрозненне ад канфара, не перавышаюць па вышыні кромкі самой чашы.

## Гл. таксама 
* Скіфас
* Мастос
*  — сістэма праграмавання, якой даў назву кілік

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Посуд Старажытнай Грэцыі
Адкрыты чэмпіянат Паўночнай Ірландыі па снукеры

**Адкрыты чэмпіянат Паўночнай Ірландыі** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры. Быў заснаваны ў 2016 годзе ў рамках «Серыі Хатніх Нацый» () і праходзіць у Белфасце. Адкрыты чэмпіянат Паўночнай Ірландыі стаў дзясятым рэйтынгавым турнірам у сезоне 2017/2018 і адным з дваццаці рэйтынгавых першынстваў у гэтым сезоне. Прызавы фонд турніру складае £366,000.

Турнір праходзіць на працягу тыдня ў лістападзе, а ў нядзелю гуляецца фінальны двубой спаборніцтва ў фармаце да дзевяці перамог у фрэймах.

У 2016 годзе першым пераможцам турніру стаў Марк Кінг, які выйграў свой першы рэйтынгавы тытул у кар'еры ва ўзросце 42 гадоў. Праз год пераможцам турніру стаў Марк Уільямс, здабыўшы 19-ы рэйтынгавы тытул у сваёй кар'еры.

## Вынікі 
### Фіналісты турніру 
### Пераможцы паводле краін 
## Крыніцы 
## Спасылкі
Вазапісец Вялікага Афінскага канфара

, Луўр]]
**Вазапісец Вялікага Афінскага канфара** (, , ) — ананімны грэчаскі вазапісец, працаваў у Беотыі ў сярэдзіне 5 стагоддзя да н. э. у чырвонафігурнай тэхніцы.

## Вядомыя працы 
* імянная ваза — так званы Вялікі афінскі канфар з выявай сімпасіяста на боку Ён датаваны каля 450-425 да н. э. Зараз экспануецца ў аддзеле грэчаскіх, этрускіх і рымскіх старажытнасцяў Луўра. Экспанат CA1139.
* кілік-кратар з выявай на боку А Артэміды. Экспанат CA 1795, Луўр.

Катэгорыя:Вазапісцы Старажытнай Грэцыі
Фаліскі

**Фаліскі** () — старажытны італійскі народ, які жыў на поўначы Лацыя. Гаварылі на мове, блізкай да латыні, аднак па культуры старажытныя пісьменнікі збліжалі фаліскаў з пеласгамі () і этрускамі (Страбон), што тлумачыцца іх вельмі раннім уваходжаннем у арбіту этрускага ўплыву. Цэнтрам фаліскаў быў горад Фалерыя. Па археалагічных звестках, першапачаткова культура фаліскаў была блізкая да , у позніх пластах маюцца сляды гандлёвага ўзаемадзеяння з фінікійцамі і грэкамі. У гістарычны час сталі паўднёвай перыферыяй Этрурыі. У 241 годзе да н. э. заваяваны рымлянамі і асіміляваны.

## Пісьменнасць 
У 1860 годзе езуіт Гаручы адкрыў у зоне распаўсюджвання фаліскаў цэлы шэраг надпісаў на мове, адпаведнай латыні. Алфавіт выкарыстоўваўся лацінскі, аднак словы былі напісаны справа налева.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Італійскія народы
Мбунда

**Мбунда** (саманазва: *Wambúùnda*, літаральна "людзі чырвонай глебы") — народ на поўдні Афрыкі. Жывуць пераважна ў Анголе і Замбіі. Агульная колькасць (2017 г.) — 407 000 чалавек. 

## Гісторыя 
Мбунда лічаць сябе старажытным народам, які ў даўнія часы перасяліўся на поўдзень Афрыкі з Паўднёвага Судана ў пошуках тэрыторый з чырвонай глебай. Яны таксама прызнаюць блізкасць іх традыцый з народамі дзяржаў Лунда і Луба, але мяркуюць, што гэтыя гістарычныя дзяржавы былі толькі прамежкавымі землямі для спынення падчас доўгай міграцыі. 

У XVII - XVIII стст. мбунда сфарміравалі сваю манархічную дзяржаву на тэрыторыі сучаснай Анголы. Прыкладна тады ж яны прасунуліся на захад Замбіі. Усталяванне дзяржавы і далейшае перасяленне суправаджаліся войнамі з суседнімі народамі, асабліва з чоквэ. Разам з гэтым, блізкасць культуры і мовы садзейнічала з'яўленню сваяцкіх сувязяў з чоквэ. Мбунда, што перасяляліся ў Замбію, падтрымлівалі саюзніцкія адносіны з лозі. Яны ўдзельнічалі ў міжнародным гандлі рабамі і слановай косцю.  

У 1914 г. партугальцы далучылі дзяржаву мбунда да сваіх калоній. Пазней яе тэрыторыя ўвайшла ў склад незалежнай Анголы. Пасля набыцця незалежнасці Замбіі мясцовыя мбунда імкнуліся да аўтаноміі. Гэта выклікала непаразуменні з традыцыйным кіраўніцтвам лозі, але ў выніку ў 2015 г. было абвешчана аб усталяванні самастойнай аўтаномнай манархіі мбунда.  

## Плямёны мбунда 
Мбунда падзяляюцца на 8 буйных сваяцка-тэрытарыяльных груп, кожная з якіх размаўляе на асабістым дыялекце. Вылучаюць наступныя плямёны мбунда:
* *Матзі*
* *Машака* 
* *Мбаланга*
* *Нбунду* 
* *Нкангала* 
* *Танга*
* *Шамука*
* *Яума*

## Культура 
Хаця мбунда здаўна займаліся ручным земляробствам і жывёлагадоўляй, іх асноўнай спецыялізацыяй былі рамесная вытворчасць, камерцыйнае паляванне і гандаль. Так, у XIX ст. найбольш важным заняткам стала здабыча слановай косці, якую абменьвалі на рабоў, а рабоў — на еўрапейскія тавары. Сучасныя мбунда вядомы як выдатныя разьбяры і будаўнікі. 

Большасць сем'яў манагамныя. На чале сям'і стаіць мужчына, аднак адлік сваяцтва і перадача спадчыны адбываюцца па жаночай лініі. 

Захоўваюцца шматлікія абрады, у тым ліку мужчынскай ініцыяцыі *муканда* і жаночай ініцыяцыі *бвалі*. Яны суправаджаюцца барабаннай музыкай *мвая* і традыцыйнымі танцамі *мунда*.

## Мова 
Мова чымбунда адносіцца да групы моў банту. Выкарыстоўваецца пісьмовасць на аснове лацінкі. У 2009 г. у Замбіі адбылося першае выданне Бібліі на чымбунда. 

## Рэлігія 
Традыцыйныя рэлігійныя вераванні заснаваны на шанаванне шматлікіх духаў, асабліва духаў продкаў. Сучасныя вернікі таксама спавядаюць хрысціянства. 

## Гл. таксама 
* Амбунду
* Авімбунду

## Спасылкі 
* Art Afrika - MBUNDA
* THE MBUNDA ROYAL ESTABLISHMENT ZAMBIA
* Mbunda activists write to Lungu over ‘intimidation’ 

Катэгорыя:Народы Афрыкі
Катэгорыя:Народы банту
Катэгорыя:Народы Анголы
Катэгорыя:Народы Замбіі
Іскандэр-намэ

** «Іскандэр-намэ» **(; таксама выкарыстоўваюцца назвы **«Іскендэр-намэ»**, **«Іскандар-намэ»** і іншыя) — пятая па ліку паэма класіка персідскай паэзіі Нізамі Гянджэві з яго зборніка «Хамсэ», напісаная паміж 1194 і 1202 гадамі на персідскай мове. Назва творы перакладаецца як «кніга Аляксандра»; паэма з'яўляецца творчай перапрацоўкай Нізамі розных сюжэтаў і легенд аб Іскандэры — Аляксандры Македонскім.

## Кампазіцыя 
Паэма складаецца з дзвюх фармальна незалежных частак, напісаных рыфмаванымі куплетамі маснаві (агульнай колькасцю іх каля 10 500) і з выкарыстаннем метра «мотакарэб» (аруз), якім напісана паэма «Шах-намэ»: «Шараф-намэ» («Кніга славы») і«Ікбал-намэ» або інакш «Кераб-намэ» («Кніга лёсу»). «Шараф-намэ» апісвае (на аснове ўсходніх легенд) жыццё і подзвігі Іскандэра. «Ікбал-намэ» кампазіцыйна дзеліцца на два вялікія раздзелы, якія можна назваць як «Іскандэр-мудрэц» і «Іскандэр-прарок». Далей Нізамі распавядае аб знаходжанні Аляксандра на Каўказе і яго візіце да царыцы Нусабе з Барды — горада, які размяшчаўся ў непасрэднай блізкасці ад роднага горада Нізамі Гянджы, і яе амазонках. Адтуль Аляксандр накіроўваецца ў Індыю і Кітай. У яго адсутнасць русы нападаюць на Каўказ, захопліваюць Барду (што яны фактычна зрабілі за дзвесце гадоў да Нізамі) і бяруць у палон Нусабу. Даведаўшыся пра гэта, Аляксандр ваюе з русамі і атрымлівае перамогу. Шараф-намэ завяршаецца расповедам пра няўдалыя пошукі Аляксандрам вады вечнага жыцця.

У «Ікбал-намэ» Іскандэр дыскутуе з грэчаскімі і індыйскімі філосафамі, і значную частку тэксту складаюць гутаркі, у якіх сем грэчаскіх мудрацоў расказваюць пра свае ідэі аб стварэнні свету.

Далей апісваюцца чатыры падарожжы Іскандэра. У чацвёртым падарожжы Іскандэр трапляе ў краіну з ідэальнай грамадскай сістэмай, дзе няма ні ўлад, ні прыгнятальнікаў, ні багатых, ні бедных. Нізамі выказвае думку, што магчыма існаванне грамадства роўных, якія не маюць патрэбы ў кіраўніку.

Істотную частку паэмы складаюць прытчы, якія не маюць прамога дачынення да гісторыі Аляксандра. У завяршэнне Нізамі расказвае пра канец жыцця Аляксандра і акалічнасці смерці кожнага з сямі мудрацоў. У некаторых рукапісах паэмы ёсць раздзел, прысвечаны смерці самога Нізамі; магчыма, гэта больш позняя ўстаўка.

## Спасылкі 
* Артыкул у Encyclopaedia Iranica

Катэгорыя:Персідская літаратура
Катэгорыя:Аляксандр Македонскі
Катэгорыя:Эпасы
Вазапісец Эрэтрыі

чырвонафігурнага кіліка *Вучань Мусей і настаўнік Лін* у палестры, вазапісец Эрэтрыі]]
**Вазапісец Эрэтрыі** або **эрэтрыйскі вазапісец** — ананімны старажытнагрэчаскі атычны вазапісец, які працаваў у тэхніцы чырвонафігурнага вазапісу у апошняй чвэрці 5 ст. да нашай эры. Лічыцца сучаснікам вазапісца Шувалава і адным з самых цікавых мастакоў свайго часу.

Большасць яго яркіх работ напісаны на айнахоях і лекіфах. Маляваныя сцэны ў асноўным ўключаюць значную колькасць фігур, якія рухаюцца групамі, даступных на ўсіх паверхнях вазы. Сярод яго работ вядомыя вазы ў форме жывёл або чалавечых фігур, а таксама канфары ў форме чалавечых галоў. Падобна формам ваз, незвычайнымі былі і героі вазапісных сцэн: у прыватнасці, атлеты, сатыры, менады і міфалагічныя сцэны. У працах вазапісца Эрэтрыі адчуваецца дбайнае вывучэнне жаночай фігуры.

Сярод работ вазапісца Эрэтрыі вядомыя вазы з роспісам па белым фоне, на адной з іх намаляваны Ахілес, які аплаквае Патрокла. Стыль вазапісца Эрэтрыі значна паўплываў на тэхніку больш позніх вазапісцаў, напрыклад, на Мідыя і яго школу.

## Спасылкі 
* John D. Beazley. *Attic Red Figure Vase Painters* (2nd edition). Oxford: Clarendon Press, 1963.
* Adrienne Lezzi-Hafter. *Der Eretria-Maler. Werke und Weggefährten*, Mainz, 1988 г. ISBN 3-8053-0963-5.
* John Boardman. *Rotfigurige Vasen aus Athen. Die klassische Zeit*, Philipp von Zabern, Mainz, 1991 (Kulturgeschichte der Antiken Welt, Vol 48), especially p. 102, ISBN 3-8053-1262-8.

Катэгорыя:Вазапісцы Старажытнай Грэцыі
Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2017

**Чэмпіянат Вялікабрытаніі 2017** (, таксама вядомы як *Betway UK Championship 2017* — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 28 лістапада па 10 снежня 2017 года на арэне Barbican Centre, у Ёрку, Англія. Турнір стаў 41-м розыгрышам чэмпіянату Вялікабрытаніі, які штогод праходзіць з 1977 года. Прызавы фонд спаборніцтва склаў £850,000, з якіх £170,000 атрымаў пераможца.

## Спасылкі 
* Чэмпіянат Вялікабрытаніі 2017 на Snooker.org 
* Статыстыка чэмпіянату Вялікабрытаніі 2017 на CueTracker.net 

Катэгорыя:Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры
Катэгорыя:2017 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 2017 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2017/2018
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:Лістапад 2017 года
Катэгорыя:Снежань 2017 года
Адкрыты чэмпіянат Англіі па снукеры 2017

**Адкрыты чэмпіянат Англіі 2017** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 16 па 22 кастрычніка 2017 года на арэне «Метрадром», у Барнслі, Англія. Прызавы фонд турніру склаў £366,000, з якіх £70,000 атрымаў пераможца. Турнір стаў другім спаборніцтвам новай «Серыі хатніх нацый», якая была заснавана ў сезоне 2016/2017 і ўключала ў сябе таксама адкрыты чэмпіянат Паўночнай Ірландыі, адкрыты чэмпіянат Шатландыі і адкрыты чэмпіянат Уэльса, а таксама другім розыгрышам адкрытага чэмпіянату Англіі.

## Спасылкі 
* [ Адкрыты чэмпіянат Англіі 2017 на Snooker.org] 
* [ Статыстыка адкрытага чэмпіянату Англіі 2017 на CueTracker.net] 

Катэгорыя:Адкрыты чэмпіянат Англіі па снукеры
Катэгорыя:2017 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 2017 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2017/2018
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:2017 год у Барнслі
Асманістыка

**Асманістыка** — гуманітарная міждысцыплінарная навуковая дысцыпліна, часць цюркалогіі. Прадметам вывучэння является гісторыя і культура Аманскай імперыі і народаў, якія яе насялялі. Назву дысцыпліна атрымала ад заснавальніка асманскай дзяржавы Асмана I.

## Літаратура 
*  Первый российский востоковед Дмитрий Кантемир / First Russian Orientalist Dmitry Kantemir. М.: Восточная книга, 2008.
*  По следу Кантемира. Российскому востоковедению исполняется 300 лет // Российская газета. 2011, № 147 (8 июля).

## Спасылкі 
*  Об одном историческом труде Д. К. Кантемира

Катэгорыя:Асманістыка
Катэгорыя:Балканістыка
Арцём Іванавіч Новік

**Арцём Іванавіч Но́вік** ( — ) — вучоны ў галіне фізіялогіі сельскагаспадарчых жывёл, доктар біялагічных навук (доктар ветэрынарных навук, 1963), прафесар (1964). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1963).

## Біяграфія 
А. І. Новік нарадзіўся ў вёсцы Селішча (зараз у  Мінскай вобласці Беларусі). У 1926 годзе скончыў Ленінградскі ветэрынарны інстытут. У 1934—1937 гг. у Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі: да 1973 г. загадчык кафедры, адначасова ў 1951—1956 гг. прарэктар.

## Навуковая дзейнасць 
А. І. Новіку належаць навуковыя працы па марфалогіі і біяхіміі крыві, уплыву інсуліну на прадукцыйнасць сельскагаспадарчай жывёлы.

Сярод апублікаванага:
* Биологические особенности белорусских чёрно-пёстрых свиней // Некоторые вопросы развития животноводства — Мн., 1963.

## Літаратура 
*  — С. 369.

## Спасылкі 
* Памятныя даты беларускага календара—2017 у галіне навукі і тэхнікі па ўстойліваму развіццю // Рэспубліканская навукова-тэхнічная бібліятэка Беларусі 
* Показатели крови у свиней белорусской чернопёстрой породной группы в зависимости от роста и развития, телосложения и продуктивности (автореферат дисертации на соискание учёной степени доктора биологических наук)

Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Дэканы факультэта біятэхналогіі і аквакультуры БДСГА
Карл Нордэнфолк

**Карл Нордэнфолк** ( - ) - шведскі гісторык мастацтва, навуковец і дырэктар шведскага Нацыянальнага музея з 1958 па 1968 год.

## Навуковая дзейнасць 
К. Нордэнфолк вядомы за яго працу над познеантычнымі ілюмінаванымі рукапісамі, асабліва тымі, што звязаныя з евангельскімі . Акрамя таго, ён унёс уклад у вывучэнне сучасных мастакоў, у тым ліку Ван Гога і Рэмбрандта.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі мастацтва
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Швецыі
Катэгорыя:Вучоныя Швецыі
V Усебеларускі з’езд Саветаў

**Пя́ты Усебелару́скі з’езд саве́таў** *рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў*. Адбыўся 9 — 15 студзеня 1924 года ў Мінску. 

## Прадстаўніцтва на з’ездзе 
Прысутнічала 236 дэлегатаў з рашаючым і 90 з дарадчым голасам. 

## Парадак дня 
* аб міжнародным і ўнутраным становішчы СССР (В. А. Багуцкі);  
* справаздача ўрада БССР (А. Р. Чарвякоў);  
* справаздача аб выкананні дзяржаўнага і мясцовага бюджэту за 1923 і зацвярджэнне на 1924 год (С. Я. Талунціс);  
* аб раянаванні Беларусі і рэарганізацыі савецкага апарату;  
* даклад Наркамата земляробства БССР аб плане землеўпарадкавальных работ на 1924 год і аб сельгаскрэдыце (А. С. Славінскі, Н. Л. Аксючыц); 
* даклад Наркамата асветы БССР (У. М. Ігнатоўскі, А. В. Баліцкі);  
* аб зацвярджэнні Канстытуцыі СССР (А. Х. Гетнер);  
* выбары членаў Савета Нацыянальнасцей ЦВК СССР і дэлегатаў на II Усесаюзны і VI Надзвычайны Усебеларускі з’езды Саветаў;  
* бягучыя справы. 

## Рашэнні з’езда 
З’езд ухваліў дзейнасць СНК БССР, у тым ліку па ўтварэнні СССР, зацвердзіў пастановы ЦВК і СНК БССР аб уступленні Беларускай ССР у Саюз ССР; адобрыў праект Канстытуцыі СССР і даручыў ЦВК прывесці Канстытуцыю БССР у адпаведнасць з Канстытуцыяй СССР. Вітаў рашэнне працоўных Гомельскай, Віцебскай і Смаленскай губерняў уключыць у склад БССР раёны гэтых губерняў з большасцю беларускага насельніцтва, даручыў ураду БССР падрыхтаваць з адпаведнымі органамі ўлады РСФСР і СССР аб’яднанне і зацвердзіць яго на VI Надзвычайным Усебеларускім з’ездзе Саветаў. З’езд адзначыў, што эканоміка БССР развіваецца паспяхова і зацвердзіў бюджэт рэспублікі на 1923—1924 гады. 

З’езд прыняў рашэнне аб плане ўвядзення Усеагульнага навучання (на працягу 10 гадоў) і ліквідацыі непісменнасці насельніцтва Беларусі; прызнаў неабходным перагледзець сістэму народнай асветы (сувязь з вытворчасцю, развіццё прафесіянальнай адукацыі), звярнуў увагу на развіццё культурна-асветніцкай работы сярод працоўнага сялянства, умацаванне сеткі культурна-асветніцкіх устаноў.

З’езд паслаў прывітанні ЦК РКП(б) і У. І. Леніну.

З’езд прадоўжыў паўнамоцтвы ЦВК, выбранага на Чацвёртым Усебеларускім з’ездзе Саветаў, да склікання VI Надзвычайнага Усебеларускага з’езда Саветаў; выбраў 4 дэпутата ў Савет Нацыянальнасцей ЦВК СССР (адно месца пакінуў Віцебскай губерні), 19 дэлегатаў з рашаючым і 6 з дарадчым голасам на II Усесаюзны і 115 з рашаючым і 115 з дарадчым голасам на VI Надзвычайны Усебеларускі з’езды Саветаў.

## Літаратура 
* Постановления Пятого Всебелорусского съезда Советов. Мн., 1924; 
* Съезды Советов Союза ССР, союзных и автономных советских социалистических республик: С6. док. Т. 5. М., 1964.

Катэгорыя:1924 год у Мінску
Катэгорыя:Студзень 1924 года
Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Катэгорыя:Усебеларускія з’езды Саветаў