Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (1999)

**Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі 1999 года** — палітычная акцыя па выбарах Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, якая адбылася 16 мая 1999 года.

## Перадумовы 
Пасля рэферэндума 24 лістапада 1996 года ў Беларусі склалася сітуацыя суіснавання легітымных безуладных і нелегітымных пануючых органаў улады. Створаны паводле ўведзенай у дзеянне пасля рэферэндума канстытуцыі двухпалатны парламент — Нацыянальны сход — не быў прызнаны міжнароднай супольнасцю, а легітымны Вярхоўны Савет, хоць і дзейнічаў, але згубіў магчымасць выконваць заканадаўчыя і прадстаўнічыя функцыі, бо ажыццяўленне яго пастаноў нічым не забяспечвалася.

Тым не менш, Вярхоўны Савет працягваў дзейнічаць як прызнаны Еўрапарламентам заканадаўчы орган Беларусі. З лютага 1997 года максімальная колькасць дэпутатаў на пасяджэннях Вярхоўнага Савета не перавышала 50 чалавек, а тэрмін «парламентскія сесіі» саступіў перавагу больш сціпламу вызначэнню — «дэпутацкія сходы».

Працягваючы выконваць Канстытуцыю 1994 года, Вярхоўны Савет не прызнаў працягнення паўнамоцтваў Аляксандра Лукашэнкі на два гады (паводле ўведзенай у дзеянне канстытуцыі 1996 года прэзідэнцкі тэрмін адлічваўся з 1996 года тэрмінам на пяць год). Такім чынам, паўнамоцтвы прэзідэнта сканчаліся 20 ліпеня 1999 года. На гэтай падставе дэпутаты Вярхоўнага Савета прызначылі прэзідэнцкія выбары на 16 мая 1999 года.

## Ход выбарчай кампаніі 
Збор подпісаў за вылучэнне кандыдатаў сутыкнуўся з супрацьдзеяннем уладаў. Беларускае тэлебачанне паказала шэраг прапагандысцкіх перадачаў, у якіх на зборшчыкаў подпісаў «палявалі» супрацоўнікі міліцыі. Міністэрства юстыцыі за ўдзел у правядзенні прэзідэнцкіх выбараў вынесла афіцыйныя папярэджанні партыям Беларускі народны фронт, АГП і Беларускаму Хельсінкскаму камітэту. Дзяржаўны камітэт у справах друку выносіў папярэджанні сродкам масавай інфармацыі за інфармацыйную падтрымку выбараў.

31 сакавіка абедзве ініцыятыўныя групы прадставілі ў ЦВК сабраныя за кандыдатаў подпісы: за кожнага каля 130 тысяч. У той самы дзень Зянон Пазняк і Міхаіл Чыгір былі зарэгістраваны кандыдатамі. На наступны дзень, 1 красавіка, Міхаіл Чыгір быў арыштаваны па абвінавачанні ў эканамічных злачынствах, нібыта ўчыненых у 1993—1994 гадах, калі ён узначальваў «Белаграпрамбанк».

У сувязі з немагчымасцю арганізацыі стацыянарных участкаў для галасавання ЦВК прыняў рашэнне правесці галасаванне з 6 па 16 мая шляхам абыходу выбаршчыкаў. Такім чынам, выбары не маглі адпавядаць стандартам АБСЕ, і стала немагчымым запрасіць назіральнікаў ад гэтай арганізацыі, а разам з тым і атрымаць міжнароднае прызнанне вынікаў галасавання.

Пасля пачатку галасавання Зянон Пазняк зняў сваю кандыдатуру на падставе «шматлікіх парушэнняў» з боку кіраўніка ЦВК Віктара Ганчара цягам падрыхтоўкі і правядзення выбарчай кампаніі. Пасля гэтага выбары канчаткова згубілі сэнс, а рашэнне Пазняка выклікала крытыку часткі партыйцаў і ў далейшым раскол у БНФ.

19 мая былі падведзены вынікі выбараў. Паводле звестак старшыні ЦВК, удзел у выбарах прынялі 53% выбаршчыкаў, але пераможца не быў абвешчаны.

## Наступствы 
Па сутнасці, спроба правесці выбары стала палітычнай акцыяй, якая паказала, што існуе неабходнасць ператварэнняў грамадства на падставе Канстытуцыі 1994 года. Адбылася актывізацыя беларускага грамадства і якасныя змены ў дэмакратычнай апазіцыі.

Восенню 1999 года крызіс, які ўзнік пасля выказванняў Зянона Пазняка на адрас старшыні ЦВК Віктара Ганчара, скончыўся расколам БНФ на дзве структуры: партыю БНФ пад кіраўніцтвам Вінцука Вячоркі і Кансерватыўна-Хрысціянскую партыю — БНФ на чале з Зянонам Пазняком.

Дзейнасць самога Вярхоўнага Савета была дэзарганізаваная ад’ездам яго старшыні Сямёна Шарэцкага ў Літву. Выконваць абавязкі старшыні ўзяўся Віктар Ганчар, але яго знікненне ў верасні 1999 года фактычна паклала канец дзейнасці Вярхоўнага Савета.

21 жніўня 1999 года дэпутаты Вярхоўнага Савета, верныя Канстытуцыі 1994 года, прызначылі Сямёна Шарэцкага выконваючым абавязкі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

1999
Катэгорыя:1999 год у Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 16 мая
Катэгорыя:Май 1999 года