open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чужыя (фільм, 1986)

**«Чужыя»** () — навукова-фантастычны баявік Джэймса Кэмерана 1986 года з Сігурні Уівер у галоўнай ролі. Сіквел хорару «Чужы», другі фільм франшызы пра Чужых.

Фільм атрымаў некалькі ўзнагарод і намінацый, у тым ліку намінацыю на прэмію «Оскар» за найлепшую жаночую ролю у той час, калі навукова-фантастычны жанр увогуле ігнараваўся. Ён зарабіў 131,1–183,3 мільёна долараў падчас пракату ў кінатэатрах, што зрабіла яго адным з самых касавых фільмаў 1986 года ў свеце.

Зараз «Чужы» лічыцца адным з найвялікшых фільмаў 1980-х гадоў, а таксама адным з найлепшых фільмаў у жанры навуковай фантастыкі, баевікоў і сіквелаў, якія калі-небудзь былі зроблены, і часта лічыцца роўным або лепшым, чым «Чужы». Гэта натхніла на стварэнне розных тавараў, у тым ліку відэагульняў, коміксаў і цацак.

## Сюжэт 
Пасля нападу ксенаморфа на карабель афіцэр Элен Рыплі правяла ў стане гіперсна 57 гадоў, пасля чаго яе капсула была знойдзена ратавальнікамі. Планета, на якой экіпаж яе карабля ўпершыню сутыкнуўся з пачварай, была каланізаваная; сувязь з калоніяй перарвалася. Рыплі адпраўляецца на планету разам з атрадам марпехаў.

## Гл. таксама 
* Чужы
* Чужы: Зямля

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фантастычныя фільмы 1986 года
Катэгорыя:Фільмы-баевікі ЗША
Катэгорыя:Фільмы Джэймса Кэмерана
Катэгорыя:Фільмы-сіквелы
Катэгорыя:Фантастычныя баевікі
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1986 года
Катэгорыя:Фільмы жахаў 1986 года
Катэгорыя:Фільмы жахаў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фільмы пра монстраў
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Джэймса Кэмерана
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Джэймс Хорнер
Катэгорыя:Фільмы-баевікі 1984 года
Катэгорыя:Фільмы пра іншапланецян
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Фільмы 20th Century Fox
Верхавінскі Водападзельны хрыбет

**Верхавінскі Водападзельны хрыбет** () — горны хрыбет ва Усходніх Карпатах, на тэрыторыі Украіны, ляжыць пераважна на мяжы Львоўскай і Закарпацкай абласцей.

Працягнуўся ад вярхоўя р. Уж да вярхоўя р. Рыка, у межах Кросненскай зоны. Максімальная вышыня 1405 м (г. Пікуй). Складзены пескавікамі. Хрыбет мае звілістыя лініі грэбянёў, асіметрычную форму: паўднёвыя схілы стромкія, абрывістыя, паўночныя — спадзістыя. Па вяршыннай лініі хрыбта праходзіць галоўны Карпацкі водападзел, з якога бяруць пачатак многія рэкі: Латарыца, Стрый, Опір, Рыка і інш. Шмат зручных перавалаў, якія здаўна выкарыстоўваюць як шляхі зносін.

Схілы да вышыні 1200—1250 м укрыты ялова-букавымі, радзей — букавымі, лясамі (лясістасць 30-45 %). Вышэй размяшчаюцца паланіны, пераважна другаснага паходжання, занятыя лугава-хмызняковай расліннасцю.

Раён рэкрэацыі. Заходняя частка хрыбта належыць да .

Катэгорыя:Геаграфія Закарпацкай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Львоўскай вобласці
Катэгорыя:Горныя хрыбты Украіны
Катэгорыя:Горныя хрыбты Усходніх Карпат
Гета ў Сапяжынцы

**Гета ў Сапяжынцы** (28 жніўня — верасень 1941) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў вёскі Сапяжынка Быхаўскага раёна і бліжэйшых населеных пунктаў падчас Халакосту.

## Гісторыя 
28 жніўня 1941 года, праз паўтара месяца пасля захопу нямецкімі войскаміі вёскі, 27 маладых мужчын-габрэяў расстралялі. У гэты ж дзень немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў мястэчку гета. Ад 55 да 70 чалавек сагналі ў два вялікія дамы.

Сапяжынскае гета праіснавала нядоўга. Вязняў не кармілі і не давалі ім вады. Над асуджанымі людзьмі беспакарана здзекаваліся, жанчын гвалтавалі. Праз прыкладна два тыдні яшчэ пакінутых у жывых габрэяў пагналі ў Быхаўскае гета, дзе забілі з мясцовымі яўрэямі.

## Памяць 
У 2008 годзе ў вёсцы ўсталявалі помнік ахвярам Халакосту.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Сапяжынка
Катэгорыя:Гісторыя Быхаўскага раёна
Люцымір

**Люцымір** () — возера ў Валынскай вобласці Украіны, у групе Шацкіх азёр.

Катлавіна возера карставага паходжання, акруглай формы. Злучана з азёрамі Чорным Вялікім і і Круглым.

Даўжыня 2,97 км, шырыня звыш 2 км, плошча 4,3 км². Сярэдняя глыбіня 4,1 м, максімальная — 11,2 м. Даўжыня берагавой лініі 8,7 км.

Берагі перавжна нізкія, пясчана-мулістыя, усходнія — забалочаныя, тарфяністыя. Дно ў асноўным роўнае, з паніжэннем у паўночнай частцы катлавіны. Донныя адклады прадстаўлены пяскамі, гліністым мулам і слоем сапрапелю.

Жывіцца возера атмасфернымі і грунтовымі водамі. Узімку замярзае. Велічыня pH змяняецца ад 7,9 летам да 6,6 зімой.

З воднай расліннасці пашыраны трыснёг звычайны, чарот азёрны, стрэлкаліст звычайны, эладэя канадская, урэчнікі.

Водзяцца лінь, лешч, карась, карп, сом, шчупак, акліматызаваны вугор. Разводзяць вадаплаўных птушак.

Месца адпачынку. На паўночным беразе знаходзіцца гарадскі пасёлак Шацк.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Н. І. Карпенко.* Люцимир // Географічна енциклопедія України: у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. Т. 2 — К.: «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1990. 

Катэгорыя:Азёры Валынскай вобласці
Паланінскі хрыбет

**Паланінскі хрыбет** () — пояс сярэдневышынных гор ва Усходніх Карпатах, на тэрыторыі Украіны, у Закарпацкай вобласці.

Працягнуўся з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход амаль на 140 км (ад хрыбта Сцінка на правабяэжжы р. Уж да р. Тэрэсва), найвышэйшы пункт 1681,5 м (г. Сцій). Даліны рэк Уж, Латарыцы, Вічы, Рыкы і Тэрэблі раздзяляюць хрыбет на асобныя фрагменты — своеасаблівыя горныя масівы, прадстаўленыя групамі з выцягнутых уздоўж і папярэчных хрыбтоў, расчлянёных густой рачной сеткай. У межах пояса бяруць пачатак рэкі Люта, Турыца, Тур’я, Баржава, Вялікая Уголька, Малая Уголька, Лужанка і інш.

Складзены пераважна з пясчанага і пясчана-гліністага флішу мелавога і палеагенавага ўзросту. Адсутнасць рыхлых гліністых тоўшч абумовіла яго масіўнасць, характэрную таксама для хрыбтоў Свідовецка-Чарнагорскай групы, з якімі Паланінскі хрыбет утварае араграфічную вось Украінскіх Карпат — іх найвышэйшую частку. Адносна выраўнаваныя водападзельныя паверхняі (паланіны) уяўляюць сабой участкі прыўзнятага пенеплена, які сфарміраваўся ў міяцэне.

Рэльеф характарызуецца значнымі адноснымі перавышэннямі (да 1000—1200 м), глыбока ўрэзанымі далінамі рэк, якія месцамі маюць выгляд цяснін з высокімі і крутымі схіламі, значным пашырэннем бязлесых паланін (г.зн. пашаў, за што хрыбет і атрымаў сваю назву). Асіметрыя папярэчнага профілю асобных хрыбтоў і горных масіваў уласціва перадусім гарам Баржавы і Краснай. Формы ледавіковага рэльефу, такія як кары і невялікія валы марэн, трапляюцца толькі ў паўночна-заходняй частцы Баржавы.

Для Паланінскага хрыбта характэрна яруснасць ландшафтаў, пры тым крутасхілавае лясістае сярэднягор’е (да вышыні каля 1200 м) займае да 70 % агульнай плошчы. Пераважаюць высокапрадукцыйныя букавыя і букава-піхтава-яловыя лясы на буразёмах. Вышэй за 1200—1400 м — ярус паланінскага сярэднегор’я з пусткамі і лугамі на горна-лугавых і тарфяных глебах. Найвышэйшыя вяршыні і прывяршынныя паверхні ўкрыты альпійскай расліннасцю.

Катэгорыя:Геаграфія Закарпацкай вобласці
Катэгорыя:Горныя хрыбты Украіны
Катэгорыя:Горныя хрыбты Усходніх Карпат
Люта (прыток Ужа)

**Люта** — рака ў Закарпацкай вобласці Украіны, левы прыток прыток Ужа (басейн Цісы).

Даўжыня 47 км, плошча басейна 210 км². Бярэ пачатак на паўночна-ўсходніх схілах Паланінскага хрыб­та. Даліна V-падобная, шырыня 30-60 м, на асобных участках да 250—300 м. Сярэдняя шырыня поймы 20-30 м. Рэчышча звілістае, парожыстае, да с. Люта неразгалінаванае, ніжэй сустракаюцца невялікія астравы, шырыня яго 10-20 м, найбольшая — 45 м. Ухіл ракі 18 м/км. Жыўленне мяшанае, з перавагай дажджавога. Ледастаў ад пачатку снежня да 1-й паловы сакавіка.

Катэгорыя:Басейн Цісы
Катэгорыя:Рэкі Закарпацкай вобласці
Рыхсі Ісмаілаўна Ібрахімава

**Рыхсі Ібрахімава** (29 снежня 1937) — савецкая і ўзбекская . Народная артыстка Узбекскай ССР (1979)

## Біяграфія 
Рыхсі Ібрахімава нарадзілася 29 снежня 1937 года ў Ташкенце. Пачала акцёрскую дзейнасць у 1956 годзе, будучы студэнткай тэатральнага інстытута імя А. М. Астроўскага. За доўгія гады тэатральнай кар’еры Рыхсі Ібрахімава стварыла незабыўныя вобразы, у больш чым 50 спектаклях.

## Адукацыя 
У 1959 годзе скончыла акцёрскі факультэт Ташкенцкага тэатральнага інстытута імя А. М. Астроўскага.

## Кар’ера 
* У 1956 годзе пачала сваю дзейнасць у драматургічным тэатры імя Хамзы (Узбекскі Нацыянальны драматычны тэатр).
* З 1950 паводле 1975 года была вядучай на радыё, сумесна з народным акцёрам С. Пулатавым (вяла радыёрубрыкі, такія як «Ешлік (Маладосць)» і «Табассум (Усмешка»"))

## Званні і ўзнагароды 
* Народная артыстка Узбекскай ССР (1979)
* Ордэн «Эл-юрт хурмаці» (2011 год)
* Ордэн «Фідакорона хізматлары учун» (2020 год)
* Ордэн «Мехнат шухраці» (1997 год)
* Уладальніца намінацыі «Сахна фарыштасі»

## Творчасць 
Яшчэ будучы студэнткай гуляла ў тэатральных пастаноўках. Яна згуляла такія ролі як Азода («Імон»), Феруза («Мірза Улугбек»), Гулі («Алішэр Наваі»), Афелія («Гамлет»), Айша Садзікава («Хазрат аёл») і іншыя. Таксама выконвала галоўныя ролі ў радыёпастаноўках «Тыла узук (Залатое кальцо)», «Ана калбі (Душа маці)», «Гудшан», «Салдат бевасі (Удава салдата)» і іншых.

На працягу многіх гадоў яна ўдзельнічала ў тэлевізійнай праграме «Аталар сузі — аклнінг Кузі (Бацькава слова — вока розуму)». Рыхсі Ібраімава выконвала галоўныя ролі такіх тэлевізійных спектакляў як «Кізлар (дзяўчынкі)», «Гірдоб (Вір)», «Наваі», «Кеча ва кундуз (Дзень і ноч)», «Бабур», «Вафадор (Адданы)» і іншыя.

Рыхсі Ібрагімава знялася ў шэрагу мастацкіх фільмаў і шматсерыйных фільмаў. Таксама яна ўдзельнічала ў агучцы каля 500 фільмаў

### Ролі ў тэатры 
* «Юлчи юлдуз» (Гуласал) — галоўная роля
* «Алішэр Наваі» (Гулі)
* «Бой іла хізматчы» (Жаміла)
* «Гамлет» (Афелія)
* «Алцін дэвор» (*Дыларом*)
* «Ала» (*Айсара Ахадава*)

### Фільмаграфія 
*  — Вуліца трынаццаці таполяў — эпізод *(няма ў цітрах)*
*  — Інтэграл — *Ойхон*
*  — Гарэза — *маці Карабая*
*  — Падару табе горад — *сваячка на вяселлі*
*  — Гай памяці — м*ама Санабар*
*  — Бунт нявестак — *Бустан*
*  — Шок — эпизод
*  — Назугум
*  — Ангел у агне
*  — Шайтанат — царства бесаў — *мать Джамшыда*
*  — Аратар
*  — Анора — *бабуля Аноры*
*  — Новы бай — *цётка Ханум*
*  — Бацька — *Зухра (галоўная роля)*
*  — Позняе жыццё
*  — Хацелася б сустрэцца — *бабуля*
*  — Подласць
*  — Удава і ўдавец — *бабуля Акбара*
*  — Кулба
*  — Тэмур

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Рихси Иброхимова на сайте КиноПоиск
* Рихси Иброхимова на портале Savol-Javob 
* Рихси Иброхимова на Sputnik Узбекистан
Кнэдлік

**Кнэ́длік** (, ) — нацыянальная страва чэшскай, славацкай, аўстрыйскай і баварскай кухняў.

## Гісторыя 
Назва паходзіць ад нямецкага слова «knödel» і замацавалася ў чэшскай мове ў пачатку XIX стагоддзя.

У сярэднявеччы гэтым словам называлі шарыкі ці конусы з мяса і мочанага хлеба. Каля XVII стагоддзя пачала выкарыстоўвацца і мука. Узніклі розныя варыянты стравы, у тым ліку і з рысу, ужываліся начынні, змяняліся формы.

## Апісанне 
 начыннем]]
Кнэдлікі ўяўляюць сабой шарыкі з бездражджавога цеста ці бульбы, адвараныя ў падсоленай вадзе. Могуць быць з начыннем.

Бываюць з цеста (), з бульбы (), з садавіной ().

Раней кнэдлікі былі асобнай стравай, цяпер зазвычай падаюцца як гарнір да гарачае мясное стравы ці супу. Часта разам з кнэдлікамі падаюць і падліву.

## Іншыя назвы 
У Венгрыі яны завуцца гомбац (), па-нямецку кнёдэль (), у Люксембургу — кнідэль (*kniddel(en)*), у Італіі — канедэрлі (). Падобныя стравы існуюць таксама ў шведскай (*kroppkaka*), нарвежскай (*raspeball* ці *komle*), канадскай (*poutines râpées*) кухнях.

На Беларусі страва з натаркаванай бульбы з мясам завецца калдуны.

## Гл. таксама 
* Калдуны
* Клёцкі
* Шкубанкі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Чэшская кухня
Катэгорыя:Славацкая кухня
Катэгорыя:Стравы з бульбы
Катэгорыя:Стравы з мукі
Стэйн Стэйнар

**Стэйн Стэйнар** (; , Лаўгаланд — , ) — ісландскі паэт. Адзін з самых уплывовых ісландскіх паэтаў XX стагоддзя і вядучы паэт-мадэрніст Ісландыі. На беларускую мову лірыку пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Бібліяграфія 
* Выбраная паэзія / Стэйн Стэйнар; пераклад з ісландскай Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2020. — 88 с. – (Паэты планеты).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Паэты Ісландыі
Вестфірдзір

**Вестфірдзір** () — паўвостраў і рэгіён у Ісландыі. Адзін з 8 рэгіёнаў Ісландыі і размешчаны ў паўночна-заходняй частцы краіны. Геаграфічна рэгіён ахоплівае паўвостраў Вестфірдзір. Узбярэжжа спярэшчана шматлікімі фіёрдамі настолькі, што на долю Вестфірдзіра прыпадае каля 30 % ад усёй берагавой лініі Ісландыі. На захадзе і паўднёвым захадзе паўвостраў абмываецца водамі Атлантычнага акіяна, на паўночным усходзе Грэнландскім морам. Плошча рэгіёна складае 9409 км². На ўсходзе ад рэгіёна Вестфірдзір знаходзіцца рэгіён Нардзюрланд-Вестра, на поўдні — рэгіён Весцюрланд. Адміністрацыйны цэнтр рэгіёну — горад Ісафіёрдур.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэгіёны Ісландыі
Вуліца Пушкіна (Полацк)

**Вуліца Пушкіна** (, ) — вуліца ў цэнтры Полацка.

## Агульная характарыстыка 
Вуліца размешчана ў гістарычным цэнтры горада і пралягае з поўдня на поўнач ад вуліцы Ніжне-Пакроўскай да вуліцы Кастрычніцкай. Працягласць вуліцы складае 750 метраў. 

Жылая забудова вуліцы прадстаўлена некалькімі тыпавымі пяціпавярховымі цаглянымі шматкватэрнымі будынкамі (так званымі «хрушчоўкамі») 1960-х гадоў пабудовы, а таксама некалькімі двухпавярховымі жылымі дамамі 1940-1950-х гадоў. У паўночнай частцы да вуліцы злева прымыкае тэрыторыя Калгаснага рынку. 

Сваю цяперашнюю назву вуліца атрымала ў савецкі час у гонар рускага паэта Аляксандра Пушкіна, які не меў ніякага дачынення да Полацка, у рамках працэсу уніфікацыі і русіфікацыі тапанімікі гарадоў СССР. Папярэдняя ж назва вуліцы, Старавакзальная, якую вуліца атрымала ў другой палове ХІХ стагоддзя, мае лагічную падставу, бо і сёння вуліца вядзе да аднаго з вакзалаў горада  — аўтавакзала.

## Сацыяльныя абъекты 
* Полацкі дзяржаўны лясны каледж

## Гл. таксама 
* Спіс вуліц Полацка

Катэгорыя:Вуліцы Полацка
Лемерсье

**Лемерсье** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валеры Лемерсье — французская актрыса
* Жак Лемерсье — французскі архітэктар
Айла (вёска)

**Айла** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Саўэ павета Хар'юмаа. На поўначы і ўсходзе вёска мяжуе з Валінгу, на паўднёвым усходзе з Туула, на поўдні і захадзе з Йыгісоа. На тэрыторыі вёскі знойдзены чатыры культавыя камяні — археалагічная каштоўнасць і ахоўваюцца дзяржавай.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Туула

**Туула** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Саўэ павета Хар'юмаа. На поўначы вёска мяжуе з Валінгу, на захадзе з Охту, на поўдні з Пялу, на ўсходзе з Ээсмяэ і Йыгісоа.  
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Pancratium maritimum

**Pancratium maritimum** — від кветкавых раслін сямейства . Відавы эпітэт ад  — «мора», што паказвае на яго прыбярэжны арэал.

## Апісанне 
Цыбульная шматгадовая расліна, якая дасягае вышыні ад 60 да 75 см, з шырокалінейным, шурпатым шэра-зялёным лісцем да 75 см даўжынёй і 1-2 шырынёй, вечназялёная, але лісце часта адмірае гарачым летам. Цыбуліна мае дыяметр ад 5 да 7 см. Кветкі па 3-15 у парасоніку, да 15 см даўжыні, белыя. Кветкі валодаюць прыемным, экзатычным і вельмі тонкім водарам лілеі, які становіцца прыкметным толькі ў бязветраную летнюю ноч. Буйныя і духмяныя кветкі распускаюцца толькі з поўдня да наступнай раніцы. Плод мае выгляд каробачкі даўжынёй ад 2,3 да 3 см, якая змяшчае чорныя бліскучыя насеніны няправільнай формы. Каробачка плода змяшчае ад 10 да 40 насенін. Ёсць падазрэнні, што насенне разносіцца мурашкамі. Яно таксама плавучаея і можа распаўсюджвацца марской вадой.

## Распаўсюджанне 
Жыве ў прыбярэжных дзюнах і падобных месцах на пясчаных пляжах. Распаўсюджаная на ўзбярэжжы Міжземнага мора, але таксама і на берагах Чорнага мора, ад Партугаліі, Марока і Канарскіх астравоў да Турцыі, Сірыі, Ізраіля і Каўказа.

Цвіце са жніўня па кастрычнік.

## Галерэя 

Файл:Pancratium_maritimum_1.JPG
Файл:Pancratium_maritimum_c.JPG
Файл:Pancratium_maritimum_MHNT.BOT.2012.10.24.JPG
Файл:Daniel_Rabel00.jpg

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Flora Vascular 
* Міністэрства сельскай гаспадаркі ЗША

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Амарылісавыя
Жак Лемерсье

**Жак Лемерсье**, Лемёрсье (, 1585,  — , ) — французскі архітэктар, нараўне з Франсуа Мансарам і Луі Лево лічыцца адным са стваральнікаў архітэктурнага стылю Людовіка XIII, які злучаў прынцыпы класіцызму. Часам гэты стыль называюць французскім класіцызуючым барока.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Архітэктары Францыі
Охту

**О́хту** () — вёска ў воласці Ляэнэ-Хар'ю павета Хар'юмаа, Эстонія. З 1992 года і да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Кейла. Размешчана ў паўночнай частцы краіны. За 19 км на паўночны захад ад горада Кейла. Вышыня над узроўнем мора — 43 метры.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Смажаны сыр

**Сма́жаны сыр** (, [ˈsmaʒɛniː ˈsiːr], , [ˈʋipraːʐaniː ˈsir]) — чэшская і славацкая страва з сырам (часцей за ўсё з эдамам), пакроеным грубымі лустамі і паніраваным у муцэ, яйку і паніроўцы, а пасля засмажаная на патэльні ці ў фрытуры. Падаецца з салатай з сырой гародніны, бульбай фры (ці бульбай у іншых формах гатавання) і тартарам ці маянэзам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чэшская кухня
Катэгорыя:Стравы з сыру
Катэгорыя:Славацкая кухня
Аліка (Саўэ)

**Аліка** () — вёска ў воласці Саўэ Хар'юмаа на поўначы Эстоніі. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовага самакіравання Эстоніі ў 2017 годзе вёска адносілася да воласці Керну.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Крысціна Шыянок

**Крысціна Шыянок** (нар. , Мінск) — беларуская грамадская і палітычная дзяячка, прадстаўніца беларускай дыяспары ў Чэхіі.

## Біяграфія 
Нарадзілася  года ў Мінску, вырасла ў Маладзечне. Скончыла Ліцэй БДУ і філалагічны факультэт БДУ.

У 2009 г. пераехала ў Чэхію, дзе скончыла магістратуры па міжкультурнай камунікацыі і выкладанні чэшскай мовы як замежнай.

З лістапада 2022 г. прадстаўніца Офіса Святланы Ціханоўскай ў Чэшскай Рэспубліцы.

## Узнагароды 
25 сакавіка 2025 г. узнагароджаная медалём ордэна Пагоні Рады БНР.

## Бібліяграфія 
* Bejček, Jan Matěj et al. Česko-ruský slovník pro interkulturní práci = Češsko-russkij slovar‘ terminov mežkul‘turnoj kommunikacii. [Autorský kolektiv: Jan Matěj Bejček, Kryscina Šyjanok et al.].Praha: InBáze, z.s., 2022 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Беларусы ў Чэхіі
Катэгорыя:грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:палітыкі Беларусі
Чэшская кухня

**Чэ́шская ку́хня** — нацыянальныя культурныя традыцыі Чэхіі. Яна вельмі выразна абмежаваная тэрыторыяй Чэхіі. Блізкая да нямецкай (у прыватнасці баварскай) і аўстрыйскай кухняў, а вось у параўнанні з італьянскай не настолькі здаровая і досыць цяжкая для засвойвання. Кухня Чэхіі мае багатую разнастайнасць палявых культур, садавіны, гародніны, ягадаў, рыбы і дзічыны.

## Поліўкі 
Значнай часткай чэшскай кухні і харчавання ёсць суп. Найчасцей яго вараць з розным начыннем, зяленівам і расліннымі спецыямі. Часта супы запраўляюць бабовымі з доляй мяса, вяндлін альбо вантробаў, якія падаюць і як самастойную страву са здобай. Традыцыйныя поліўкі: бульбяная, часночная, гуляшная, флякавая, фасолевая, капусная з кілбасою, ялавічная з кнэдлікамі і локшынай, .

## Асноўныя стравы 
Сярод галоўных страваў пераважаюць мясныя, галоўным чынам свініна, ялавічына і . Папулярныя таксама і стравы з фаршу, прэснаводнай рыбы, труса і дзічыны.

Традыцыйныя стравы: свіны шніцаль, печаная свініна, розныя гуляшы, смажаны карп, мясны рулет.

Незаменную ролю ў чэшскай гастраноміі адыгрываюць соусы, часта вельмі тлустыя і пажыўныя з ужываннем вяршкоў. Традыцыйныя соусы: кропавы, грыбны, таматны, смятанны,  з перцам.

У якасці гарніру да мяса ў чэшскай кухні ўжываюць адвараную капусту і шпінат, сучасныя гарніры (макароны, бульба, рыс) і спецыфічныя чэшскія кнэдлікі, якія гатуюць з мукі з даданнем крышанага хлебу альбо з варанай бульбы, мукі і манкі.

У рэстарацыях найулюбёнейшай стравай ёсць «смажак» (смажаны сыр), за ім утапенцы і сыр гермелін.

У сезон у чэшскай кухні прысутнічаюць і агароднінныя стравы (смажаная карфіёль, леча з яйкамі), вялікую традыцыю маюць стравы з лясных ці вырашчаных грыбоў, а таксама слодычы, садавіна і печыва.

З садавіны, акрамя звычайных відаў, вырошчваюць таксама абрыкосы і персікі.

## Напоі 
 Urquell»]]
Чэшскае піва мае лагодны смак і выдатна пасуе да чэшскіх страў. Таксама ў Чэхіі расце вінаград, пераважна на Маравіі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Традыцыйная чэшская кухня
Жэставыя мовы аўстралійскіх абарыгенаў

**Жэставыя мовы аўстралійскіх абарыгенаў** (*Australian Aborigines Sign Language*) — група жэставых моў, якія распаўсюджаны на поўдні Аўстраліі: цэнтральныя і заходнія пустынныя рэгіёны, узбярэжжа Арнем-Ленд; паўночныя прыбярэжныя астравы, Астравы Торэсава праліва; заходні бераг паўвострава Кейп-Ёрк. Не роднасныя .

Мовы жэстаў выкарыстоўваюцца абарыгенамі без праблем са слыхам у якасці альтэрнатыўнай формы зносін з носьбітамі іншых моў, а таксама для зносін пры табуіраваннні размовы ў розных выпадках. Некаторыя жэставыя мовы выкарыстоўваюцца ў часы жалобы і палявання, напрыклад, плямёнамі аранда, вальбіры, варумунгу, а таксама некалькі такіх жэставых моў выкарыстоўваюць глухія. Як і ў індзейцаў, існуе агульная мова жэстаў для зносін паміж прадстаўнікамі розных моўных груп.

Жэставыя мовы былі адзначаны на поўначы Квінслэнду ўжо ў 1908 годзе (Roth). Раннія даследаванні жэставых моў карэннага насельніцтва былі зробленыя амерыканскім лінгвістам Ла-Монтам Уэстам, а пазней, больш падрабязна, англійскім лінгвістам .

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Kendon, A. (1988) Sign Languages of Aboriginal Australia: Cultural, Semiotic and Communicative Perspectives. Cambridge: Cambridge University Press. Pp. xviii+ 542. (Presents the results of the research on Australian Aboriginal sign languages that the author began in 1978. The book was awarded the 1990 Stanner Prize, a biennial award given by the Australian Institute of Aboriginal and Torres Strait Islander Studies, Canberra, Australia. Reviews include: Times Literary Supplement, 25-31 August 1989; American Anthropologist 1990, 92: 250—251; Language in Society, 1991, 20: 652—659; Canadian Journal of Linguistics, 1990, 35(1): 85-86)
* Kwek, Joan / Kendon, Adam (1991). Occasions for sign use in an Australian aboriginal community. (with introduction note by Adam Kendon). In: Sign Language Studies 20: 71 (1991), pp.&nbsp;143-160
* Roth, W.E (1908), Miscellaneous Papers, Australian Trustees of the Australian Museum. Sydney.
* O’Reilly, S. (2005). Indigenous Sign Language and Culture; the interpreting and access needs of Deaf who are of Aboriginal and/or Torres Strait Islander in Far North Queensland. Sponsored by ASLIA, the Australian Sign Language Interpreters Association.
* West, La Mont (Monty), (1963-66), original field report and papers ‘Sign language’ and ‘Spoken language’, and vocab cards, Items 1-2 in IATSIS library, MS 4114 Miscellaneous Australian notes of Kenneth L. Hale, Series 7: Miscellaneous material, Items 1-3 Correspondence 1963—1966

## Спасылкі 
*   на Ethnologue (17 выд.)

Катэгорыя:Мовы Аўстраліі
Катэгорыя:Жэставыя мовы
Гета ў Давыд-Гарадку

**Гета ў Давыд-Гарадку** (пачатак 1942 — 10 верасня 1942) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў горада Давыд-Гарадок Столінскага раёна і бліжэйшых населеных пунктаў падчас Халакосту.

## Акупацыя і стварэнне гета 
У 1931 годзе ў Давыд-Гарадку пражывала каля 3500 яўрэяў, а перад вайной — каля 30 % усяго насельніцтва. Населены пункт быў захоплены вермахтам 7 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася 3 гады — да 9 ліпеня 1944 года.

10 (9) жніўня 1941 года каля 3000 яўрэяў-мужчын Давыд-Гарадка адвялі за горад у бок хутара Хіноўск і вёскі Альшаны і расстралялі на падставе ілжывага даносу аднаго з мясцовых паліцаяў аб тым, што габрэі нібыта рыхтуюць узброеную вылазку супраць немцаў. 450 чалавек забілі на могілках. Расстрэл праводзілі зондэркаманда СС і мясцовыя паліцаі. Членаў сем’яў забітых выгналі з горада, а іх маёмасць разрабавалі. Многія з іх сышлі да сваякоў і знаёмых у Столін, дзе пазней былі забітыя разам з вязнямі Столінскага гета ва ўрочышчы Стасіна.

У пачатку 1942 года немцы, рэалізуючы гітлераўскую праграму знішчэння яўрэяў, сагналі пакінутых у жывых яўрэяў Давыд-Гарадка ў гета.

Каля 100 яўрэям удалося ўцячы з гета ў Давыд-Гарадку і з месца расстрэлу. Не ўсе з іх выжылі. Напрыклад, сямёра з уцекачоў былі злоўленыя і забітыя ў Кажан-Гарадку. Многія ацалелыя ваявалі затым у партызанскіх атрадах.

## Памяць 
У 1986 годзе ва ўрочышчы Хіноўск, за сем кіламетраў ад горада, на месцы масавага забойства яўрэяў Давыд-Гарадка, быў усталяваны тыпавы абеліск, а ў 1996 годзе яго абнавілі і атынкавалі.

У 2005 годзе ў цэнтры Давыд-Гарадка на будынку бібліятэкі была ўсталявана памятная дошка.

У 2010 годзе ва ўрочышчы Хіноўск быў адкрыты мемарыял памяці ахвяр генацыду яўрэяў па праекце архітэктара Л. Левіна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Давыд-Гарадок
Катэгорыя:Гісторыя Столінскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Давыд-Гарадка
Pudella carlae

**Pudella carlae** — від аленяў з Перу. У 2024 годзе было ўстаноўлена, што гэта асобны від, геаграфічна аддзелены ад  западзінай Уанкабамба. Гэта першы від жывых аленяў, апісаны ў XXI стагоддзі.

## Этымалогія 
Спецыяльны эпітэт *carlae* ушаноўвае калегу-біёлага Карлу Гацола, якая выратавала жыццё суаўтару Хаўеру Барыё пасля праблемы з сасудамі.

## Апісанне 
*Pudella carlae* — каржакаваты каротканогі алень. Яго вышыня складае 38 сантыметраў, а вага складае ад 7 да 9 кілаграмаў, што робіць яго большым за , самага маленькага з вядомых відаў аленевых, але ўсё ж меншым за .

Поўсць на целе грубая, доўгая і памяранцава-карычневая, што адрознівае яе ад больш цёмнай афарбоўкі двух іншых відаў. Галава ў асноўным чорная, хоць і не так цалкам, як у , бо афарбоўка цела распаўсюджваецца на лоб. Вушы авальныя, кантрастуюць з круглявымі вушамі  і завостранымі вушамі . Форма разцоў таксама адрозніваецца ад іншых *пуду*, бо яны больш лапаткавыя, чым у . Чэрап таксама адрозніваецца, будучы больш падоўжаным, з больш буйнымі перадсківічнымі і насавымі косткамі, больш шырокай мазгавой каробкай і скулавай шырынёй .

## Арэал і месца пражывання 
Pudella carlae сустракаецца на паўднёвы ўсход ад западзіны Уанкабамба ў перуанскіх Юнгах, у хмарных лясах уздоўж усходняга боку перуанскіх Андаў. Сустракаецца ў такіх раёнах, як Нацыянальны парк Рыа-Абіцэа, Нацыянальны парк Яначага-Хемілен, Нацыянальны запаведнік Пампа-Хермоса, ахоўны лес Пуі-Пуі і ахоўны лес Альта-Маё. Жыве на вышыні ад 1800 да 3300 метраў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Аленевыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 2024 годзе
Хюйру

**Хюйру** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Саўэ павета Хар'юмаа. Размешчана на 16-м кіламетры шашы Талін—Палдыскі, якая праходзіць каля яе па мосце цераз раку Вяэна - Хюйрускі мост.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Йыгісоа (Хар’юмаа)

**Йыгісоа** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Саўэ павета Хар'юмаа. На поўначы вёска мяжуе з Саўэ, на захадзе з Айла, на поўдні з Капельмаа і Туула, на ўсходзе з Юкснурмэ і Рахула.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Йыгісоа

**Йыгісоа**:
* Йыгісоа (Ляэнэ-Нігула)
* Йыгісоа (Хар’юмаа)
* Йыгісоа (Ярвамаа)
Йыгісоа (Ярвамаа)

**Йыгісоа** () — вёска ў воласці Ярва, павета Ярвамаа, у паўночна-цэнтральнай Эстоніі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Беларуская асацыяцыя клубаў ЮНЕСКА

Рэспублiканскае грамадскае аб’яднанне **«Беларуская Асацыяцыя клубаў ЮНЕСКА»** (абрэвіятура — **БелАЮ**) — беларускае грамадскае аб’яднанне пад эгідай ЮНЕСКА, якое займаецца асветай грамадства па прынцыпе нефармальнай адукацыі.

## Мэты аб’яднання 
# Інфармаваць грамадства аб дзейнасці ЮНЕСКА.
# Уцягваць дзяцей, маладых людзей і дарослых у дзейнасць па прапагандзе ідэалаў і прынцыпаў ЮНЕСКА.
# Выхоўваць дзяцей і моладзь як сапраўдных грамадзян сваёй краіны з актыўнай жыццёвай пазіцыяй.

## Структуры 
Станам на 2024 год па ўсёй Беларусі працуюць каля 50 клубаў ЮНЕСКА.

### Брэсцкая вобласць 
# Белая лілея
# Гагарынцы
# Дзіця міру
# Заранка
# Спадчына
# Шок

### Віцебская вобласць 
# Адраджэнне

### Гомельская вобласць 
# Архідэя
# Валянцінкі
# МЫ
# Ордэн «У абарону правоў дзіцяці»
# Рунь
# Унутраны свет

### Гродненская вобласць 
# Авенір
# Амега
# Горад Жыцця
# КЛЮВ (Калегіяльная Ліга Юных Валанцёраў)
# Кронон
# LargoVita
# Лепрыкон
# On-line
# Рэха
# САЮД

### Магілёўская вобласць 
# Вясёлка
# Кантакт
# Мерыдыян
# Этнасфера

### Мінская вобласць 
# Касіяпея
# КЛІА
# Млечны шлях
# Папараць-кветка
# Паходня
# Пегас
# Планета
# Пошук
# Sunlight

### Мінск 
# Айрыс
# ART-давер
# Гольфстрым
# Divo
# МІГ
# Пакаленне NЕХТ
# Пунсовыя ветразі
# Сапрана
# Свет на далонях
# Фенікс
# ЦЫД
# ЮНІК

## Крыніцы 
Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:ЮНЕСКА
Йыгісоа (Ляэнэ-Нігула)

**Йыгісоа** () — вёска ў воласці Ляэнэ-Нігула павета Ляэнэмаа на захадзе Эстоніі.

Да адміністрацыйнай рэформы 2017 года вёска ўваходзіла ў воласць Куламаа.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Байдакі (значэнні)

Назву **Байдакі́́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Байдакі — былая вёска ў Дзяржынскім раёне
** Байдакі — вёска ў Мінскім раёне
* Гомельская вобласць:
**  — былы хутар, пазней засценак у межах сучаснага Хойніцкага раёну
Байдакі (Дзяржынскі раён)

**Байдакі** (, ) — былая вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці.

Знаходзілася за 10 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль на лініі Мінск — Баранавічы.

## Назва 
Было старое койданаўскае прозвішча Байдак, бытавала яно і ў Літве. Ёсць латышскае *Baidaks*.

## Гісторыя 
Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расіі. У сярэдзіне XIX—пачатку XX стагоддзя ў Мінскім павеце Мінскай губерні.

З 20 жніўня 1924 года па 29 кастрычніка 1924 года, а таксама з 21 жніўня 1925 года па 1931 год з’яўлялася цэнтрам Байдакоўскага сельсавета. 

З 29 кастрычніка 1924 да 21 жніўня 1925 года ў Ледніцкім сельсавеце Койданаўскага района Менскай акругі, з 23 сакавіка 1932 года ў Сталінскім нацыянальным польскім сельсавеце. З 29 чэрвеня 1932 года ў Дзяржынскім, а з 31 ліпеня 1937 года ў Заслаўскім райне, з 4 лютага 1939 г. зноў у Дзяржынскім районе.

Станам на пачатак 1980-ых ад вёскі засталіся толькі могілкі.

## Насельніцтва 
* 1909 год — 16 двароў, 42 жыхара

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Байдакі на сайце Radzima.net
Лохусуу

**Лохусуу** () — пасёлак у воласці Муствеэ павета Йыгевамаа, Эстонія. Да адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 2017 года Лохусуу з’яўляўся адміністрацыйным цэнтрам аднайменнай воласці (скасаваная) у складзе павета Іда-Вірумаа. Размешчаны на паўночна-заходнім узбярэжжы Чудскога возера, у паўднёва-заходняй частцы Іда-Вірумаа, каля вусця ракі Авійыгі (яе даўжыня 48 км, пачынаецца недалёка ад вёскі Мууга). Вышыня над узроўнем мора — 35 метраў. Падчас разводдзяў у верхнім цячэнні ракі здараюцца паводкі — узровень вады можа падымацца на 3 метры. Берагавая вобласць Лохусуу адносіцца да запаведніка Сахмені.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Сумаляк

**Сумаляк** або **Суманак** (; ; ; каракалп. Sumelek; ; ; , ) — святочная страва персамоўных і цюркамоўных народаў Цэнтральнай Азіі, Ірана і Паўднёвага Каўказа. У асноўным распаўсюджана сярод персаў, пуштунаў, таджыкаў, туркменаў, узбекаў, паўднёвых казахаў, кіргізаў і каракалпакаў. Гатуецца з прарошчаных зерняў пшаніцы. Уваходзіць у склад Хафт сін — святочнага стала вясновага свята Наўруз.

## Гісторыя стравы 
У старажытнасці сумаляк у якасці рытуальнай стравы гатавалі перад пачаткам вясновых пасяўных работ. Сумаляк гатуюць з прарослых зерняў пшаніцы, якія перамолваюцца, а затым варацца ў катле з даданнем мукі на працягу 20-24 гадзін. На дно казана кладуць невялікія камяні, якія засцерагаюць сумаляк ад падгарання. Лічыцца, што, калі такі камень трапляецца падчас ежы, трэба загадаць жаданне. У многіх культурах сумаляк гадуюць з спевамі, танцамі і жартаўлівымі, вясёлымі прыпеўкамі. Пасля астуджэння страва падаецца да стала. Таксама лічыцца, што гэта страва надзяляе людзей фізічнымі і духоўнымі сіламі.

## Легенды пра з’яўленне стравы 
Існуе некалькі легенд аб паходжанні сумаляка:

* Аднойчы Іранскі горад-крэпасць на беразе Джейхуна (цяперашняй Амудар’я) быў абложаны качэўнікамі з усходу. Калі скончыліся ўсе харчы, старэйшыны загадалі атрымаць апошнія мяшкі отсыревшей і прарослай пшаніцы. Калі абаронцы горада паспыталі непрывабнае на выгляд варыва, яны адчулі такі прыліў сіл і з такой лютасцю сталі адбіваць атакі ворагаў, што тыя прыйшлі ў замяшанне і адступілі. На зямлі зноў зацвердзіўся мір.
* Адны з першых людзей, якія пасяліліся на тэрыторыі Цэнтральнай Азіі, займаліся земляробствам. У адну з зім наступілі надзвычай моцныя халады, да якіх людзі не былі гатовыя. Скончыліся запасы харчавання, у людзей не было цёплых рэчаў. Ужо ў самым канцы зімы людзі сабралі прарослыя пшанічныя зерні і без рэцэпту зварылі ўсё, што ў іх засталося з запасаў. Атрыманая страва дапамагло людзям выратавацца ад голаду, дадала сіл.
* Земляроб, рыхтуючыся да сяўбы пшаніцы, увільгатніў збожжа. Яно прарасло, але ў гэты момант надвор’е сапсавалася і земляроб папрасіў жонку зварыць кашу з гэтых зерняў. Пасля доўгага варэння атрымалася страва, вельмі упадабаная земляробам. З тых часоў сумаляк гатуюць кожны год.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Таджыкская кухня
Катэгорыя:Кіргізская кухня
Катэгорыя:Узбекская кухня
Катэгорыя:Іранская кухня
Катэгорыя:Наўруз
Катэгорыя:Туркменская кухня
Сезон 2015/2016 ГК «Вікторыя-Бярэсце»

У сезоне 2015/2016 жаночы гандбольны клуб «Вікторыя-Бярэсце» з горада Брэст прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2015/2016 (**5-е месца**),
* Кубак Беларусі 2016 (**	Бронзавы прызёр**).

## Склад каманды 
* Паліна Кухарчык (1997)
* Аляксандра Чашчэвік (1998)
* Марыя Юрынок (1998)
* Валерыя Юшчук (1997)
* Наталля Карэцкая (1993)
* Анастасія Стасевіч (1998)
* Таццяна Пятручык (1989)
* Ірына Пучко (1988)
* Алёна Алексяюк (1991)
* Дар’я Шлыкова (1994)
* Алена Мінушоваа (1996)
* Яна Мурашка (1999)
* Крысціна Аляксеева (1999)
* Валерыя Чаўгуз (1999)
* Дзіяна Лукьянчык (1999)
* Дар’я Місіюк (1998)
* Кацярына Тарасюк (1986)
* Марына Суравец (1990)

## Трэнеры каманды 
*  Уладзімір Саўко (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2014/2015 ГК «Вікторыя-Бярэсце»
* Сезон 2016/2017 ГК «Вікторыя-Бярэсце»

## Спасылкі 
* Списочный состав женской гандбольной команды "ЦОР «Виктория-Берестье» на период 2015/2016 г.г.
2015/2016
Вікторыя-Бярэсце
Катэгорыя:2015 год у Брэсце
Катэгорыя:2016 год у Брэсце
Сезон 2018/2019 ЖГК Віцебчанка

У сезоне 2018/2019 жаночы гандбольны клуб «Віцебчанка» з горада Віцебск прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2018/2019 (**4 месца**).

## Склад каманды 
* Ульяна Кулеш (1999)
* Ганна Янцэвіч (1998)
* Святлана Куштын (2001)
* Дзіяна Праходская (2000)
* Алёна Трызна (1998)
* Дзіяна Якубовіч (Рымашэўская) (1998)
* Ксені Аліева (1995)	
* Алена Шынкевіч (2000)
* Валерыя Фядаровіч (Кавалеўская) (1996)
* Вікторыя Герасімчык (2003)
* Паліна Палавая (2003)
* Анастасія Панчанка (2001)
* Паліна Кухарчык (1997)
* Алеся Саксен (1991)
* Валерыя Кочкіна (2002)
* Валерыя Ралінская (2001)
* Анастасія Грахоўская (1996)

## Трэнеры каманды 
*  Аляксандр Сыцько (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2017/2018 ЖГК Віцебчанка
* Сезон 2019/2020 ЖГК Віцебчанка

## Спасылкі 
* Списочный состав женской гандбольной команды "ГК «Витебчанка» на период 2018/2019

2018/2019
Віцебчанка
Катэгорыя:2018 год у Віцебску
Катэгорыя:2019 год у Віцебску
Клёцкі з душамі

**Клёцкі з душамі** або **камы́ з душа́мі**— традыцыйная страва беларускай кухні, клёцкі з начынкай Распаўсюджаны на захадзе Віцебскай вобласці. Страву гатуюць у Лепельскім, Докшыцкім, Ушацкім, Глыбоцкім, Пастаўскім, Шаркаўшчынскім, Браслаўскім, Мёрскім раёнах. Клёцкі з душамі ў 2017 годзе ўключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Рэспублікі Беларусь.

Назва стравы паходзіць ад начынкі, якую змяшчаюць усярэдзіну клёцкі і называюць «душой». Раней клёцкі былі рытуальнай стравай памінальнага стала, але з часам іх сталі гатаваць і на выходныя дні, калі за сталом збіраецца ўся сям’я.

Спачатку пад такой назвай разумелі клёцкі з кавалачкамі сала ўнутры. Мікалай Нікіфароўскі адзначаў, што клёцкі ўсіх гатункаў былі велічынёй з грэцкі арэх, каб пры закідванні ў кіпень не разварваліся. Нікіфароўскі не згадвае пра клёцкі з бульбы, значыць, напэўна, да канца ХІХ ст. на Віцебшчыне і простыя клёцкі, і клёцкі з душамі былі мучнымі. Тэарэтык кулінарыі Вільям Пахлёбкін сцвярджае, што бульбяныя, крупяныя клёцкі спачатку з’явіліся ў гарадской кухні жыхароў Заходняй Беларусі. З часам адбылася пэўная трансфармацыя стравы з узбуйненнем, пераходам на бульбу і змяненнем начынкі.

Клёцкі з душамі бытуюць як у вёсцы, так і ў горадзе. Сяляне, якія захоўваюць традыцыйны сельскагаспадарчы ўклад жыцця — важны фактар захавання мясцовых страў традыцыйнай кухні. Клёцкі гатуюць з бульбы — базавага прадукту беларускай вёскі XX — пачатку XXI ст. Для гатавання клёцак з душамі на вёсцы ўсё яшчэ могуць карыстацца традыцыйнымі прыладамі — самаробнай таркай, набітай цвіком, якой робяць масу для цеста, і чыгуном, у якім вараць клёцкі ў печы. Вядома, часцей карыстаюцца сучаснымі куханнымі прыладамі — камбайнам, мясасечкай, каструляй, газавай або электрычнай плітой.

## Гатаванне 
Для гатавання ўжываць бульбу, муку, цыбулю, для начынкі — мяса, сала, грыбы і дамашнюю каўбасу, прыправы.

Бульбу абіраюць і таркуюць. Разам з бульбай таркуюць цыбулю. Натаракаваную масу змяшчаюць у друшляк або марлю складзеную ў некалькі разоў і адціскаюць вадкасць. Вадкасць збіраюць у міску, потым вадкасць зліваюць з аселага на дно міскі бульбянога крухмалу. Да адціснутай бульбы дадаюць сабраны крухмал, часам крыху мукі, яйка, соль і замешваюць цеста.

Цеста дзеляць на кавалкі і расплюшчваюць у аладкі, на сярэдзінку аладкі кладуць начынку, затым краі злучаюць. Клёцкі кідаюць у кіпень і вараць на ціхім агню да гатовасці, залежна ад велічыні клёцак. Падаюць гатовыя клёцкі са смятанай або падсмажваюць на патэльні на тлушчы са шкваркамі і цыбуляй.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Мы — побач // Лепельскі край. — 24 ліпеня 2012. — С. 3.
* Арэал распаўсюджання клёцак з душамі

Катэгорыя:Беларуская кухня
Поль Рэйно

**Жан Поль Рэйно** (; , Барселанет — , Нёі-сюр-Сен) — французскі дзяржаўны дзеяч, юрыст і палітык, які займаў пасаду прэм'ер-міністра Францыі ў 1940 годзе.

## Біяграфія 
Атрымаў юрыдычную адукацыю ў Парыжскім універсітэце і пачаў кар'еру адваката. У 1919 годзе быў абраны ў Нацыянальную асамблею Францыі. На працягу міжваеннага перыяду займаў розныя дзяржаўныя пасады, у тым ліку міністра фінансаў, міністра юстыцыі і міністра замежных спраў.

21 сакавіка 1940 года быў прызначаны прэм'ер-міністрам Францыі, змяніўшы Эдуара Даладзье. Ён прытрымліваўся жорсткай антынямецкай пазіцыі і быў прыхільнікам працягнення вайны супраць нацысцкай Германіі. Спрабаваў рэарганізаваць эканоміку і ваенны супраціў, а таксама ўмацаваць саюз з Вялікабрытаніяй, падтрымліваючы ідэю ўтварэння франка-бртанскага саюза.

Аднак пасля паражэння французскіх войскаў у маі—чэрвені 1940 года і наступлення немцаў, яго палітыка страціла падтрымку. 16 чэрвеня 1940 года ён падаў у адстаўку, адмовіўшыся падпісаць перамір'е з Германіяй, і яго замяніў маршал Філіп Петэн, які неўзабаве заключыў перамір'е.

Пасля адстаўкі быў арыштаваны нямецкімі акупацыйнымі ўладамі і правёў некалькі гадоў у палоне. Пасля вызвалення ў 1945 годзе вярнуўся да палітычнай дзейнасці. Ён крытыкаваў рэжым Вішы і актыўна ўдзельнічаў у паваенным аднаўленні Францыі. Падтрымліваў еўрапейскую інтэграцыю і ідэю стварэння агульнаеўрапейскіх структур.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Злучэнне (анатомія)

**Злучэнне** — месца, дзе спалучаюцца дзве часткі шкілета, напрыклад косці або храсткі.

Шкілетныя часткі могуць быць злучаны як праз поласць (сінавіяльныя злучэнні або суставы), так і непасрэдна злучальнай тканкай (бесперапынныя злучэнні, сярод якіх  і ).

Інервацыя і кровазабеспячэнне суставаў ажыцяўляецца галінамі найбліжэйшых нерваў і крывяносных судзін. Як правіла, гэтыя ж нервы і судзіны інервуюць і жывяць суседнія цягліцы, адказныя за рух у суставе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

*
Андрэй Барысавіч Ярмак

**Андрэй Барысавіч Ярмак** (; ) — украінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, юрыст, кінапрадзюсар. Кіраўнік Офіса прэзідэнта Украіны (11 лютага 2020 — 28 лістапада 2025).

## Крыніцы
Шпік

Шпік — мнагазначны тэрмін, які можа значыць:
* Шпік — касцявы мозг.
* Шпік — тайны агент або шпіён, шпег.
Гета ў Століне

**Гета ў Століне** (вясна — 11 верасня 1942) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў горада Столін падчас Халакосту.

## Гісторыя 
Да 1941 года ў Століне налічвалася  жыхароў. У іх ліку колькасць габрэйскай абшчыны дасягала 8500 чалавек, але да гэтай колькасці габрэяў варта дадаць яшчэ 7000 яўрэйскіх бежанцаў з Польшчы. 12 (6) ліпеня 1941 года Столін быў захоплены вермахтам. Акупацыя працягвалася да 7 ліпеня 1944 года.

Ранняй вясной 1942 года немцы, рэалізуючы гітлераўскую праграму знішчэння яўрэяў, стварылі тут гета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Столін
Катэгорыя:Гісторыя Столінскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Століна
Сезон 2012/2013 ГК БНТУ-БелАЗ

У сезоне 2012/2013 жаночы гандбольны клуб «БНТУ-БелАЗ» з горада Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2012/2013 (**Чэмпіён**),
* Кубак Беларусі 2013 (**Уладальнік**).

## Склад каманды 
10. Карына Ёжыкава (1990)
8. Кацярына Драздова (1985)
23. Алена Кулік (1979) 
4. Ганна Сухамірава (1984)
7. Кацярына Сіліцкая (1993)
19. Юлія Лук’яненка (1987, Азербайджан)
2. Кацярына Валяватая (1989)
1. Алеся Сафонава (1979)
3. Вольга Калеснік (1987)
5. Ірына Трызна (1992)
12. Юлія Шут (1994)
17. Алена Каржакова (1989)
38.	Анастасія Філарэтава (1990, Расія)
44. Анастасія Мазго (1995)	
69.	Ганна Дземянчонак 
88. Наталля Сакалоўская (1983)
99. Яна Баткова (1988, Украіна)
99. Наталля Платанавіч (1981)
99. Вікторыя Краско (1990, Украіна)

## Трэнеры каманды 
*  Канстанцін Шаравараў (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2011/2012 ГК БНТУ-БелАЗ
* Сезон 2013/2014 ГК БНТУ-БелАЗ

## Спасылкі 
* BNTU-BelAZ Minsk Reg. 24 : 25 (11:12) KGHM Metraco Zaglebie Lubin 
* KGHM Metraco Zaglebie Lubin 30 : 29 (15:16) BNTU-BelAZ Minsk Reg.
* Линейная Наталья Платанович и левая полусредняя из Украины Виктория Красько переходят в БНТУ-БелАЗ.

2012/2013
БНТУ-БелАЗ
Катэгорыя:2012 год у Мінску
Катэгорыя:2013 год у Мінску
Рэйно

**Рэйно** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мішэль Рэйно — французскі матэматык
* Поль Рэйно — французскі дзяржаўны дзеяч
Эксі (Тарту)

**Э́ксі** () — пасёлак у воласці Тарту павета Тартумаа, Эстонія. Размешчаны на паўднёвым беразе возера Саад’ярв, за 150 км на паўднёвы ўсход ад Таліна і за 17 км на поўнач ад Тарту.

Праз Эксі працякае рака Мудайыгі.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Вахі (Тарту)

**Вахі** () — пасёлак у воласці Тарту павета Тартумаа Эстоніі.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Вазула

**Вазула** () — пасёлак у воласці Тарту павета Тартумаа Эстоніі. Прыкладна за 10 км на поўнач ад цэнтра Тарту.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кабіла (Саўэ)

**Кабіла** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Саўэ павета Хар'юмаа. 

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Асно‌ўны пастула‌т статысты‌чнай меха‌нікі

**Асно‌ўны пастула‌т статысты‌чнай меха‌нікі** (таксама вядомы як **пастула‌т ро‌ўнай апрыё‌рнай імаве‌рнасці**) — фундаментальнае дапушчэнне ў статыстычнай механіцы, якое сцвярджае, што для ізаляванай тэрмадынамічнай сістэмы, якая знаходзіцца ў стане тэрмадынамічнай раўнавагі, усе даступныя мікрастаны (гэта значыць станы з аднолькавай энергіяй, колькасцю часціц, аб’ёмам і іншымі макраскапічнымі параметрамі) роўнаімаверныя.

Дастатковай (але не неабходнай) умовай статыстычнай раўнавагі ізаляванай сістэмы з’яўляецца тое, што размеркаванне імавернасцей з’яўляецца функцыяй толькі велічынь, якія захоўваюцца (поўнай энергіі, поўнай колькасці часціц і г. д.).

Існуе мноства розных раўнаважных ансамбляў, якія можна разглядаць, і толькі некаторыя з іх адпавядаюць тэрмадынаміцы.
Іншыя фундаментальныя пастулаты для статыстычнай механікі таксама былі прапанаваны. Напрыклад, даследаванні 2019 і 2022 гадоў паказваюць, што тэорыю статыстычнай механікі можна пабудаваць без пастулата роўнай апрыёрнай імавернасці. Адзін з такіх фармалізмаў заснаваны на асноўных тэрмадынамічных суадносінах разам з наступным наборам пастулатаў: 
1. Функцыя шчыльнасці імавернасці прапарцыйная некаторай функцыі параметраў ансамбля і выпадковых велічынь.
2. Тэрмадынамічныя функцыі стану апісваюцца сярэднімі па ансамблі ад выпадковых велічынь.
3. Энтрапія, вызначаная па формуле энтрапіі Гібса, супадае з энтрапіяй, вызначанай у класічнай тэрмадынаміцы.

дзе трэці пастулат можна замяніць наступным:
3. Пры бясконцай тэмпературы ўсе мікрастаны маюць аднолькавую імавернасць.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Статыстычная механіка
Кірыкла

**Кірыкла** () — вёска ў воласці Саўэ павета Хар'юмаа Эстоніі. На поўначы мяжуе з вёскай Кохату, на захадзе — з вёскай Керну, на поўдні — з вёскай Кусцья, на ўсходзе — з паветам Рапламаа.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Ківітамі

**Ківітамі** () — вёска ў воласці Саўэ павета Хар'юмаа на поўначы Эстоніі. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовага самакіравання Эстоніі ў 2017 годзе вёска адносілася да воласці Нісі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Койду

**Койду**:
* Койду (Вільяндзімаа)
* Койду (Ляэнэмаа)
* Койду (Саарэмаа)
* Койду (Хар’юмаа)
Койду (Вільяндзімаа)

**Койду** () — вёска ў воласці Вільяндзі павета Вільяндзімаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад Тарвасту. Размешчана за 19 км на паўднёвы ўсход ад павятовага цэнтра — горада Вільяндзі, за 2,6 км на паўночны захад ад пасёлка Мустла, недалёка ад заходняга берага возера Выртс’ярв. Вышыня над узроўнем мора — 76 метраў.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Койду (Ляэнэмаа)

**Койду** () — вёска ў воласці Хаапсалу павета Ляэнэмаа на захадзе Эстоніі. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовага самакіравання ў 2017 годзе ён знаходзіўся ў воласці Рыдала.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Койду (Саарэмаа)

**Койду** () — вёска ў воласці Ляэнэ-Саарэ павета Саарэмаа на захадзе Эстоніі. Падчас адміністрацыйнай рэформы ў 2017 годзе вёска была аб’яднана (разам з некалькімі іншымі вёскамі) з вёскай Рандверэ, якая пасля была перайменавана ў Суур-Рандверэ.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Ляхтэ

**Ляхтэ** () — пасёлак у воласці Тарту павета Тартумаа Эстоніі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Грэтэ Форст

**Грэтэ Форст** (;  — ) — аўстрыйская оперная спявачка (сапрана).

## Біяграфія 
Пры нараджэнні Маргарэт Файгльшток, нарадзілася ў яўрэйскай сям’і ў Вене, дэбютавала ў оперы ў Кёльне ў 1900 годзе ў галоўнай партыі Люсіі дзі Ламермур. Праз тры гады яна дэбютавала ў Венскай дзяржаўнай оперы ў той жа ролі, была ленам трупы Густава Малера. У 1908 годзе яна спявала ў прэм’еры оперы Карла Гольдмарка «Зімовая казка» (*Ein Wintermärchen*) з Леапольдам Дэмутам.

Жыла ў Вене, выконвала каларатурныя ролі — Алімпія, Каралева ночы, Оскар і Фіярдзіліджы, а таксама лірычныя ролі сапрана, такія як Чыа-Чыа-Сан. Пасля выхаду на пенсію ў 1911 годзе пасля шлюбу з банкірам Іаганам Шушным яна шмат гадоў працягвала сваю кар’еру канцэртнай спявачкі і выкладчыка ў Вене. У яе быў сын Фрыц Шушны.

Перайшла ў каталіцтва ў 1940 годзе, але 27 мая 1942 г. яе змясцілі ў лагер смерці Малы Трасцянец, дзе яна была забітая 1 чэрвеня 1942 года.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Памерлі ў Трасцянцы