open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аўстралійскі рэферэндум (1999)

**Аўстралійскі рэферэндум 1999 года** быў праведзены на тэрыторыі ўсёй краіны і ўтрымліваў два пытанні: ці жадаюць жыхары пераўтварыць краіну з каралеўства Садружнасці ў рэспубліку і па змене канстытуцыі.

Рэспубліканцы Аўстраліі некалькі дзесяцігоддзяў да рэферэндума мелі ў краіне даволі моцныя пазіцыі. У лютым 1998 года ў Канберы прайшоў Канстытуцыйны канвент, большасць дэлегатаў якога прагаласавала за пераўтварэнне Аўстраліі ў рэспубліку.

Сам рэферэндум быў праведзены 6 лістапада 1999 года. За пераўтварэнне ў рэспубліку выказалася 45,13%, за змяненне канстытуцыі — 39,34 %. Пры гэтым, ва ўсіх суб’ектах Аўстраліі, акрамя Сталічнай тэрыторыі, за рэспубліку прагаласавала меней 50%, за змену канстытуцыі — ва ўсіх без выключэння.

Рэспубліканцы былі настроены правесці новы рэферэндум у найбліжэйшыя гады, але дата вызначана не была. У канцы 2005 года было праведзена апытанне, у якім 46% апытаных пажадалі, каб Аўстралія стала рэспублікай. Аднак, 34% выказаліся за тое, каб кіраўніком краіны быў брытанскі манарх, пры гэтым 52% не пажадалі, каб наступным кіраўніком Аўстраліі стаў Прынц Уэльскі Чарлз, за якога выказаліся толькі 29% грамадзян Аўстраліі.

Дата правядзення наступнага рэферэндуму па змене дзяржаўнага ладу нявызначана. У сакавіку 2007 года тагачасны прэм’ер-міністр Аўстраліі манархіст Джон Говард выказаў сумненне, што Аўстралія стане рэспублікай, пакуль ва ўладзе знаходзіцца каралева Елізавета II.

Катэгорыя:Рэферэндумы 1999 года
Катэгорыя:Палітыка Аўстраліі
Катэгорыя:1999 год у Аўстраліі
Аўстралазія (геаграфія)

thumb|250px|right|Аўстралазія
**Аўстралазія** () — рэгіён, які ўключае ў сябе Аўстралію, Новую Зеландыю і сумежныя з імі астравы Ціхага акіяна.

Тэрмін быў уведзены Чарльзам дэ Бросесам у *Histoire des navigations aux terres australes* (1756). Ён выкарыстоўваецца пераважна ў англамоўных краінах, у беларускай мове сустракаецца параўнальна рэдка.

## Фізічная геаграфія 
Аўстралазія улучае Аўстралійскі мацярык, а таксама Новую Зеландыю, Новую Гвінею і сумежныя астравы на поўнач і ўсход Аўстраліі ў Ціхім акіяне. Тэрмін часам ужываецца да ўсіх тэрыторый размешчаных у Ціхім акіяне паміж экватарам і 47° пд.&nbsp;ш.

Вялікая частка Аўстралазіі размешчана на Інда-Аўстралійскай тэктанічнай пліце. Крайнія астравы размешчаны на Еўраазіяцкай пліце ў паўночна-заходняй частцы Аўстралайзіі і Філіпінскай пліты ў паўночнай частцы.

## Антрапалогія 
Антраполагі, нягледзячы на разыходжанні ў дэталях, падтрымліваюць тэорыю пра Паўднёва-Азіяцкае паходжанне карэннага насельніцтва Аўстралазіі.

## Экалогія 
З экалагічнага пункта гледжання Аўстралазія — унікальны рэгіён, у якім існуе мноства рэдкіх раслін і жывёл. У гэтым кантэксце «Аўстралазія» ужываецца ў дачыненні да Аўстраліі, Новай Гвінеі, і сумежных астравоў, уключаючы Інданэзійскія астравы.

Катэгорыя:Рэгіёны свету
Катэгорыя:Геаграфія Акіяніі
Басаў праліў

**Ба́саў праліў** — праліў, які раздзяляе Аўстралію і востраў Тасманія і злучае Індыйскі акіян з Ціхім.

Шырыня праліва складае 240 км, а сярэдняя глыбіня каля 50 м. Праліў узнік усяго каля 10&nbsp;000 гадоў назад у сувязі з павышэннем узроўню мора. Да гэтага Тасманія была часткай аўстралійскага кантынента. Праліў названы яго адкрывальнікам Мэцью Фліндэрсам у гонар карабельнага ўрача Джорджа Баса ў 1798 годзе.

## Гл. таксама 
* Востраў Кінг
* Астравы Фюрно

## Літаратура 
* 

Басса
Басса
Басса
Катэгорыя:Геаграфія Тасманіі
Болс-Пірамід

**Болс-Пі́рамід** () — невялікі незаселены вулканічны востраў, прыблізна ў 20 кіламетрах на паўднёвы ўсход ад вострава Лорд-Хау, разам з якім ён быў адкрыты ў 1788 годзе.
thumb|200px|left|Востраў Болс-Пірамід
Знешне востраў нагадвае ветразь, вышыня над узроўнем мора дасягае 562 метраў пры найбольшай шырыні падножжа каля 200 метраў. Побач з востравам ёсць некалькі маленькіх скалістых астраўкоў.

Адміністрацыйна востраў кіруецца мясцовымі ўладамі Лорд-Хау.

Болс-Пірамід з'яўляецца найбольш высокім вулканічным уцёсам на зямлі .

Першая зарэгістраваная высадка чалавека адбылася ў 1882 годзе, амаль праз стагоддзе пасля адкрыцця вострава. Першае ўзыходжанне на вяршыню зарэгістравана ў 1965 годзе, пасля чаго было яшчэ некалькі ўдалых спроб на працягу амаль 20 гадоў. Аднак, з 1982 года ўзыходжанні, а з 1986 года і доступ на востраў былі забаронены. З 1990-х наведванні сталі строга абмежаваны, тым не менш, некаторыя ўзыходжанні адбываліся.

У 2000 годзе на востраве было знойдзена насякомае *Dryococelus australis*, якое лічылася вымерлым.

21 чэрвеня 2000 года востраў стаў часткай Марскога парку Лорд-Хау.

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Новы Паўднёвы Уэльс
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Аўстраліі
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Катэгорыя:Вулканічныя астравы
Катэгорыя:Тасманава мора
Перыстыя воблакі

**Перыстыя воблакі**, **перкаватыя воблакі** (*Cirrus, Ci*) — тонкія валакністыя воблакі белага колеру з шаўкавістым бляскам, складзеныя з асобных перыстападобных элементаў, у верхняй трапасферы, зрэдку на вышыні трапапаўзы.

Утвараюцца з буйных ледзяных крышталёў. Характэрны для пярэдняга краю воблачнай сістэмы цёплага фронту або фронту аклюзіі. Часта развіваюцца і ў антыцыкланальных умовах, зрэдку з’яўляюцца часткамі або рэшткамі ледзяных вяршынь кучава-дажджавых воблакаў. Ападкі з перыстыя воблакаў амаль заўсёды выпараюцца на вялікіх вышынях, утвараюць толькі палосы падзення.

## Віды і разнавіднасці 
Перыстыя воблакі падзяляюцца на наступныя віды і разнавіднасці:
* Валакністыя або ніткападобныя (*Cirrus fibratus, Ci fib.*), маюць выгляд паралельных ці пераблытаных клубкоў валокнаў.
** кіпцюрападобныя (*Cirrus uncinus, Ci unc.*), у якіх канцы нітак патоўшчаны і загнуты ўверх;
** хрыбтападобныя (*Cirrus vertebratus, Ci vert.*), з больш шчыльнай сярэдняй паласой, з якой валокны разыходзяцца ў два бакі;
** пераблытаныя (*Cirrus intortus, Ci int.*), з бязладна пераблытаных нітак у выглядзе клубкоў ці плямаў, раскіданых па небе.
* Шчыльныя (*Cirrus spissatus, Ci spi.*), якія ўключаюць шматлікія згушчэнні няправільнай формы, што істотна парушае валакністую структуру.
** навальнічныя (*Cirrus incus-genitus, Ci ing.*), якія з’яўляюцна рэшткамі вяршынь кучава-дажджавых воблакаў, што распадаюцца;
** камякападобныя (*Cirrus floccus, Ci fl.*), маюць выгляд белых камякоў, раскіданых па прасторы валокнаў перыстых воблакаў.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Воблакі
Перыста-кучавыя воблакі

**Перыста-кучавыя воблакі**, **перкавата-клубаватыя воблакі** (*Cirrostratus, Cc*) — грады або слаі тонкіх белых воблакаў у верхняй трапасферы.

Складзеныя з вельмі дробных элементаў у выглядзе зерняў, камякоў або рабізны, суцэльных або адасобленых, часткова па краях валакністыя. Утвараюцца пераважна з ледзяных крышталёў. Узнікаюць у выніку канвекцыйных і хвалевых рухаў, а таксама ў сувязі з атмасфернымі франтамі, асабліва халоднымі. Гэтыя воблакі малаўстойлівыя, яны хутка з’яўляюцца, відазмяняюцца і прападаюць. Ападкаў не даюць.

## Разнавіднасці 
Перыста-кучавыя воблакі падзяляюцца на наступныя разнавіднасці:
* лінзападобныя (*Cirrocumulus lenticularis, Cc lent.*) — выцягнутыя з гладкай паверхняй асобныя воблакі, што патанчаюцца да краёў накшталт лінзаў. Дзе-нідзе праглядваецца валакністая структура;
* кучавападобныя (*Cirrocumulus cumuliformis, Cc cuf.*) — дробныя вежы ці камякі, што павялічваюцца зверху;
* камякападобныя (*Cirrocumulus floccus, Cc floc.*) — тонкія белыя паўпразрыстыя, раскіданыя па небе камякі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Воблакі
Перыста-слаістыя воблакі

**Перыста-слаістыя воблакі** (*Cirrostratus, Cs*) — бялявае паўпразрыстае покрыва, звычайна валакністае, у верхняй трапасферы.

Утвараюцца з дробных ледзяных крышталёў, што звязана з узыходным рухам паветра. Характэрны для воблачных сістэм цёплых франтоў або франтоў аклюзіі, зрэдку ўзнікаюць у выніку трансфармацыі іншых тыпаў воблакаў. Фізічныя ўмовы ўтварэння перыста-слаістых воблакаў падобны да ўмоў паходжання перыстых воблакаў, але перыста-слаістыя воблакі часцей звязаны з цёплым фронтам, чым з халодным.

Ападкаў не даюць. Часта вакол іх назіраецца гало.

Перыста-слаістыя воблакі падзяляюцца на наступныя віды:
* Валакністыя (*Cirrostratus fibratus, Cs fib.*) — заслона трохі валакністай сгруктуры.
* Туманападобныя (*Cirrostratus nebulosus, Cs neb.*) — аднародная белая ці блакітнаватая заслона.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Воблакі
Баланаглос

**Баланаглос** (*Balanoglossus*) — род паўхордавых жывёл класа кішачнадыхальных.

## Апісанне 
Пашыраны ўсюды, акрамя Антарктыды, на дне мораў.

Доўгі час іх адносілі да чарвей; А. А. Кавалеўскі даказаў (1867), што яны бліжэй ца хордавых жывёл, шэраг прыкмет збліжае іх з ігласкурымі і паганафорамі. Найбольш вядомы баланаглос клавігерус.

Даўжыня ад 3 да 250 см (*В. gigas*). Цела чэрвепадобнае, складаецца з 3 аддзелаў — хабатка, каўнерыка і тулава. Маюць шчэлепы (2 рады), якія пранізваюць стрававод. Раздзельнаполыя, *В. proliferans* можа размнажацца палавым і бясполым (дзяленнем) спосабамі. Кормяцца дробнымі жывёламі, расліннымі рэшткамі і іншымі арганічнымі рэчывамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паўхордавыя
Круглы дом (Фрымантл)

**Круглы дом** () — найстарэйшы з захаваных будынкаў у Заходняй Аўстраліі.

Будынак размешчаны ў горадзе Фрымантл на тэрыторыі Артур-Хед, гістарычнай частцы паселішча.

Круглы дом быў пабудаваны ў 1830 годзе, пасля стварэння калоніі ракі Суон. Доўгі час ён служыў у якасці турмы, а пасля стаў участкам паліцыі. У 1929 годзе Круглы дом быў прызнаны гістарычным помнікам Заходняй Аўстраліі.

З 1982 года аб’ект даступны для публікі штодзень за невялікую плату.

Катэгорыя:Колішнія турмы
Катэгорыя:Славутасці Аўстраліі
Катэгорыя:Заходняя Аўстралія
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Аўстраліі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1830 годзе
Перысташчэлепныя

**Перысташчэлепныя**, крылашчэлепныя, перыстажабравыя (*Pterobranchia*) — клас другаснаротых жывёл тыпу паўхордавых.

## Біялагічнае апісанне 
Трапляюцца на глыбінях ад 100 да 650 м. Жывуць прымацаванымі да субстрату, утвараюць калоніі (акрамя атубарый). Кормяцца фіта- і зоапланктонам.

Цела даўжынёй да 1,4 см. Змяшчаецца ў доміку або трубцы, па паверхні якіх жывёлы могуць перамяшчацца. Расшыраны залозісты галаўны шчыток на пярэднім канцы цела (хабаток) служыць для поўзання і выдзяляе рэчыва для пабудовы доміка. На сярэднім аддзеле цела — каўнерыку 1-8 пар перыстых шчупальцаў, пакрытых раснічкамі, якія выконваюць функцыю дыхання (адсюль назва) і збірання кармавых часціц. Рот на брушным баку цела. Кішэчнік петлепадобны.

Раздзельнаполыя, размнажэнне палавое і бясполае (пачкаванне), ёсць гермафрадыты. Лічынкі свабоднаплаваючыя і поўзаючыя.

## Класіфікацыя 
Падзяляюцца на 2 атрады, 3 роды: атубарыі (пашыраны каля берагоў Японіі), рабдаплеўры (ва ўсіх акіянах) і цэфаладыскусы (у Антарктыцы), 22 віды.

* Атрад *Cephalodiscida*
** Сямейства *Atubaridae*
*** Род 
**** Від *Atubaria heterolopha* Sato, 1935
** Сямейства *Cephalodiscidae*
*** Род 
**** *Cephalodiscus agglutinans* Harmer & Ridewood, 1914
**** *Cephalodiscus atlanticus* Bayer, 1962
**** *Cephalodiscus australiensis* author unknown
**** *Cephalodiscus calciformis* Emig, 1977
**** *Cephalodiscus densus* Andersson 1907
**** *Cephalodiscus dodecalophus* McIntosh 1882
**** *Cephalodiscus evansi* Ridewood
**** *Cephalodiscus fumosus* John, 1932
**** *Cephalodiscus gilchristi* Ridewood, 1908
**** *Cephalodiscus gracilis* Harmer 1905
**** *Cephalodiscus graptolitoides* Dilly 1993
**** *Cephalodiscus hodgsoni* Ridewood, 1907
**** *Cephalodiscus indicus* Schepotieff 1909
**** *Cephalodiscus kempi* John, 1932
**** *Cephalodiscus levinsoni* Harmer
**** *Cephalodiscus nigrescens* Lankester, 1905
**** *Cephalodiscus sibogae* Harmer 1905
**** *Cephalodiscus solidus* Andersson, 1907
* Атрад *Rhabdopleurida*
** Сямейства *Rhabdopleuridae*
*** Род 
**** *Rhabdopleura annulata* Norman, 1921
**** *Rhabdopleura compacta* Hincks, 1880
**** *Rhabdopleura grimaldi* Julien
**** *Rhabdopleura manubialis* Julien 1903
**** *Rhabdopleura normani* Allmann, 1869
**** *Rhabdopleura striata* Schepotieff, 1909

## Спасылкі 
* Cameron, C. B. *Classification of the extant hemichordata*
* At Billie Swalla’s site

Катэгорыя:Паўхордавыя
Тур

**Тур** — шматзначнае паняцце
* адзін круг танца,
* асобны этап спаборніцтва, конкурсу, у якім удзельнікі выступаюць па адным разе,
* вандроўка з наведваннем некалькіх мясцін і вяртаннем у пункт адпраўлення,
* этап, частка якой-небудзь падзеі, мерапрыемства, напрыклад выбараў.

## Таксон 
* Тур — вымерлы від парнакапытных жывёл.

## Імя 
* Тур — першы вядомы князь тураўскі.
* Тур Хеердал — нарвежскі падарожнік і навуковец, даследчык культур і паходжання народаў свету.

## Прозвішча 
* Андрэй Мікалаевіч Тур (1953—2016) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі, дзяржаўны дзеяч.
* Іван Пятровіч Тур (1905—1965) — савецкі партыйны дзеяч.
* Ігар Пятровіч Тур (нар. 1989) — беларускі журналіст

## Тапонім 
* Тур — горад у Францыі на Луары, сталіца дэпартамента Эндр і Луара.
* Тур — рака ў Мазырскім раёне Беларусі, правы прыток Прыпяці.
* Тур (Смаленская вобласць)
* Тур (Куяўска-Паморскае ваяводства).

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Віць

Назву **Віць** маюць:

* Віць — рака ў Гомельскай вобласці, левы прыток Прыпяці, басейн Дняпра
* Віць — вёска ў Хойніцкім раёне Гомельскай вобласці
* Віць — вадасховішча ў Хойніцкім раёне Гомельскай вобласці
Торэнс

**То́рэнс** () — другое па велічыні (пасля возера Эйр) салёнае бяссцёкавае рыфтавае возера Аўстраліі, у штаце Паўднёвая Аўстралія, размешчанае за 345 км на поўнач ад Адэлаіды. Паказаная плошча возера вельмі ўмоўная, бо за апошнія 150 гадоў яно цалкам запаўнялася вадой толькі адзін раз.

Возера адкрыта Эдвардам Эйрам у 1839 годзе, наступныя 20 гадоў лічылася, што возера Торэнс — велізарнае плыткае салёнае возера ў форме падковы.

Зараз возера ўваходзіць у нацыянальны парк Возера Торэнс, для праходу ў які патрабуецца спецыяльны дазвол.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Паўднёвай Аўстраліі
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Кішачнадыхальныя

**Кішачнады́хальныя** (*Enteropneusta*) — клас паўхордавых.

Вядома каля 80 відаў. Большасць пашырана ў морах трапічнай зоны, астатнія — у морах умеранай зоны. Жывуць на рознай глыбіні на паверхні дна або ў мяккім муле, мулаватым пяску, на каралавых рыфах. Свабоднарухомыя. Тыповы прадстаўнік — баланаглос.

Даўжыня ад 3 см да 2,5 м. Цела чэрвепадобнае, мае хабаток, каўнерык і тулава, пакрытае сліззю. Сценкі стрававода ў пярэдняй частцы працяты двума радамі шчэлепных шчылін (адсюль назва).

Кормяцца дробнымі жывёламі, рэшткамі раслін і іншымі арганічнымі рэчывамі.

Раздзельнаполыя. Размнажаюцца яйцамі, за выключэннем аднаго жывароднага віду. Развіццё з метамарфозам. Лічынка (тарнарыя) падобная да лічынак ігласкурых.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паўхордавыя
Катэгорыя:Класы жывёл
Парэчча (Гродзенскі раён)

**Парэ́чча** (, ) — аграгарадок у Беларусі, у Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Цэнтр Парэцкага сельсавета.

Чыгуначная станцыя Парэчча на лініі Гродна — Вільнюс.

## Геаграфія 
Каля аграгарадка возера Малочнае (Малотнева).

## Славутасці 
* Царква Казанскай Маці Божай 1901 г.
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі
* Чыгуначны вакзал станцыі Парэчча
* Могілкі салдатаў Першай сусветнай вайны (1915—1918)

## Вядомыя асобы 
* Павел Сцяпанавіч Куц (нар. 1925) — вучоны ў галіне прамысловай цеплатэхнікі, доктар тэхнічных навук.
* Вітольд Казіміравіч Песціс (нар. 1949) — беларускі палітык. Доктар сельскагаспадарчых навук, прафесар.
* Раманія Раманаўна Скамарошка (нар. 1970) — беларускі ўрач, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

## Спасылкі 
* 
* Парэчча на сайце radzima.org
Канстытуцыя Аўстраліі

**Канстытуцыя Аўстраліі** () — асноўны закон Аўстраліі, паводле якога ўрад Саюза ажыццяўляе кіраванне дзяржавай. Канстытуцыя Аўстраліі складаецца з некалькі дакументаў. Найбольш важным з'яўляецца *Канстытуцыя Аўстралійскага Саюза*. Канстытуцыя была ўхвалена на рэферэндумах, якія прайшлі ў краіне ў 1898—1900 жыхарамі аўстралійскіх калоній, і замацавана Канстытуцыйным Актам Аўстралійскага Саюза 1990 года, які з'яўляўся афіцыйным Актам Парламента Вялікабрытаніі.

Каралеўскае адабрэнне было падпісана каралевай Вікторыяй 9 ліпеня 1900 года, пасля чаго канстытуцыя набыла сілу закона. На тэрыторыі Аўстраліі канстытуцыя набыла сілу з 1 студзеня 1901 года. Нягледзячы на тое, што першапачаткова канстытуцыя замацоўвала шырокія правы за Парламентам Вялікабрытаніі, у наш час Аўстралія з'яўляецца незалежнай дзяржавай і парламент Вялікабрытаніі не мае права змяніць Канстытуцыю. Змены могуць быць зроблены толькі пасля рэферэндума, праведзенага на тэрыторыі Аўстраліі. Пісьмовы патэнт, які выдаецца каронай на зацвярджэнне Аўстралійскіх міністраў, таксама з'яўляецца часткай Канстытуцыі.

Акрамя таго, некаторыя дадатковыя акты і дакументы маюць канстытуцыйнае значэнне на тэрыторыі Аўстраліі. Сярод гэтых дакументаў — Вестмінстэрскі статут 1931, у яго рэдакцыі прынятай на тэрыторыях усіх краін Садружнасці, вядомай як Вестмінстэрскі статут у рэдакцыі 1942 года, а таксама Аўстралійскі Акт 1986 года, які быў ухвалены Парламентамі ўсіх Аўстралійскіх штатаў, аўстралійскім федэральным парламентам і Парламентам Вялікабрытаніі. Усе гэтыя акты, аб'яднаныя разам, працуюць галоўным чынам для забеспячэння незалежнасці Аўстраліі і абмежаванні ўплыву на яе жыццё і палітыку з боку палітычных інстытутаў Вялікабрытаніі. Нягледзячы на тое, што Елізавета II з'яўляецца адначасова каралевай Вялікабрытаніі і Аўстраліі, яе ўлада і ўплыў ажыццяўляецца зусім па-рознаму на тэрыторыі дзвюх краін.

## Спасылкі 
Канстытуцыя Аўстраліі 1900, рэдакцыя 1988, рус

В.А. ВІНАГРАДАЎ Асновы канстытуцыйнага ладу Аўстраліі

Катэгорыя:Права Аўстраліі
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Аўстраліі
Аўстралія
Парэцкі сельсавет (Гродзенскі раён)

**Парэ́цкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Парэчча.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Парэцкага раёна Беластоцкай вобласці БССР. З 25 лістапада 1940 года ў складзе Гродзенскага раёна, з 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Ліхацкага сельсавета. 17 лістапада 1959 года ў склад сельсавета з Гожаўскага сельсавета перададзена вёска Вярхполле. 10 снежня 1973 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Наварудскага сельсавета.

Знаходзіцца на поўначы Гродзенскага раёна, прыкладна за 30 кіламетраў ад горада Гродна. На тэрыторыі сельсавета — 26 вёсак, 6 з якіх пападаюць у пагранічную зону беларуска-літоўскай мяжы.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3297 чалавек, з іх 53,1 % — палякі, 34,2 % — беларусы, 8,8 % — рускія, 1,6 % — украінцы, 1,3 % — літоўцы; паводле перапісу 2019 года — 2915 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Дзяржаўнага памежнага камітэта Рэспублікі Беларусь .


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Парэцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Нацыянальны парк Пікапен

**Гара Пікапен** () — нацыянальны парк у Новым Паўднёвым Уэльсе у Аўстраліі Размешчаны ў 560 кіламетрах на поўнач ад горада Сідней. Плошча — 26.3 кв. км. Заснаваны 1 студзеня 1999 года Службай нацыянальных паркаў і дзікай прыроды штата Новы Паўднёвы Уэльс. Колькасць наведвальнікаў каля 654 тысяч чалавек (па даных на 2005).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Аўстраліі
Катэгорыя:1999 год у Аўстраліі
Бананавы хлеб

**Бананавы хлеб** (), таксама **бананавы кекс** або **пірог** — салодкі кекс, галоўным інгрэдыентам якога з’яўляюцца спелыя бананы. Найбольш папулярны ў ЗША і Аўстраліі.

Для прыгатавання бананавага хлеба спатрэбяцца размятыя спелыя бананы, мука, цукар, сметанковае масла, малако, яйкі, разрыхляльнік, прычым для больш здаровага варыянту можна ўзяць карычневы цукар замест белага і размолатыя аўсяныя камякі або цэльназерневую муку замест мукі вышэйшага сорта. Для людзей з непераноснасцю лактозы малако можна замяніць на соевае малако ці мяккі тофу. Таксама ў цеста можна дадаць арэхі, цукаты, сухафрукты і спецыі (ванілін, карыцу). Лепш за ўсё выкарыстоўваць пераспелыя бананы з пацямнелай лупінай, калі бананы не зусім спелыя, варта павялічыць колькасць цукру. Бананавы хлеб часцей за ўсё выпякаюць у прамавугольнай форме для выпечкі.

Гатовы бананавы хлеб можна ёсць як пірог або намазваць на яго масла, канфіцюр або фруктовае пюрэ. Дзякуючы высокаму ўтрыманню вугляводаў кекс часам выкарыстоўваюць як крыніца энергіі падчас інтэнсіўных працяглых нагрузак, напрыклад, падчас марафона.

## Гісторыя 
Бананавы хлеб з’яўляецца традыцыйнай выпечкай амерыканскай кухні. Дакладная дата з’яўлення рэцэпту невядомая. Магчыма, упершыню ён з’явіўся ў канцы XVIII стагоддзя, калі ў якасці разрыхляльніка сталі выкарыстоўваць паташ. Аднак у першай выдадзенай у Амерыцы кнізе рэцэптаў няма згадвання кекса, акрамя таго бананы сталі шырока даступныя толькі ў канцы XIX стагоддзя, калі былі створаны лепшыя ўмовы для транспартавання прадуктаў, якія хутка псуюцца. Можна з упэўненасцю сказаць, што рэцэпт з’явіўся не пазней 1933 года, паколькі ён быў апублікаваны ў адной з кулінарных кніг. Пазней з’явіліся разнастайныя варыяцыі, а таксама гатовыя сумесі-парашкі для выпечкі.

Катэгорыя:Амерыканская кухня
Катэгорыя:Аўстралійская кухня
Катэгорыя:Пірагі
Вярхоўны суд Аўстраліі

**Вярхоўны**, або **Высокі**, **суд Аўстраліі** () з'яўляецца судом апошняй інстанцыі ў Аўстраліі, а таксама старэйшым судом аўстралійскай судовай іерархіі. Вярхоўны суд можа прымаць уласныя рашэнні, а таксама з'яўляецца апеляцыйным судом. Ён мае права праводзіць ацэнку юрыдычнай самастойнасці законаў, прынятых парламентам Аўстраліі і парламентамі штатаў, а таксама ў выпадку неабходнасці вырашаць спрэчкі і пытанні, звязаныя з розначытаннем канстытуцыі краіны. Вярхоўны суд дзейнічае паводле артыкула 71 Канстытуцыі Аўстраліі, паводле якой менавіта гэтаму юрыдычнаму інстытуту надаецца права прымаць найбольш важныя юрыдычныя рашэнні, звязаныя з дзейнасцю Федэрацыі. Дзейнасць Высокага суда і яго структура вызначаны *Юрыдычным актам 1903 года*.

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Аўстраліі
Аўстралія
Адэлаідскія раўніны

**Адэлаідскія раўніны** () — вобласць Паўднёвай Аўстраліі паміж хрыбтом Маўнт-Лофці на ўсходзе і залівам Святога Вінсента на захадзе. Галоўным чынам урадлівая глеба, сярэдняя колькасць ападкаў каля 460 мм у год.

Раўніны можна ўмоўна падзяліць на тры часткі. У паўднёвай частцы размешчаны горад Адэлаіда, сталіца Паўднёвай Аўстраліі. Вобласць у цэнтры лічыцца «жытніцай» Паўднёвай Аўстраліі з палямі і вінаграднікамі, размешчанымі вакол гарадоў Вірджынія і Энгл Уейл. У паўночнай частцы галоўным чынам вырошчваюць збожжавыя (пшаніца, авёс) і рапсавыя культуры. Таксама развіта авечкагадоўля.

Плямёны аўстралійскіх абарыгенаў Каўрны жылі на гэтых раўнінах да еўрапейскага засялення.

Адэлаідскія раўніны перасечаны вялікай колькасцю рэк і ручаёў, большасць з якіх перасыхае ў летнія месяцы. Да рэк адносяцца Анкапарынга, Торэнс, Літл Пара, рака Гоўлер, рака Лайт і рака Уэйкфілд.

## Спасылкі 
* Wine Australia — Adelaide Plains  (ангел.)
* Wine Diva — Adelaide Plains  (ангел.)

Катэгорыя:Раўніны Аўстраліі
Катэгорыя:Геаграфія Паўднёвай Аўстраліі
Нацыянальны парк Какаду

**Нацыянальны парк Какаду** () — нацыянальны парк у Аўстраліі, аб’ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА № 147, найбуйнейшая ў свеце ахоўная зона з экасістэмай, характэрнай для тутэйшых дэльт рэк, ад мангравых балот і зараснікаў эўкаліптаў да трапічных лясоў, лясістай мясцовасці і гранітных скал. Пад аховай знаходзяцца археалагічная, прыродная і этналагічная састаўляючая.

## Геаграфія 
Нацыянальны парк Какаду тэрытарыяльна размешчаны за 171 кіламетр на ўсход ад Дарвіна. Назва пайшла ад племя «Какаду» якое пражывала на гэтай тэрыторыі.

## Археалогія 
* Дзве пячоры з наскальным жывапісам абарыгенаў (найстаражытнейшым каля 18 000 гадоў), у якіх прадстаўлены так званы *рэнтгенаўскі жывапіс*.

## Прырода 
* 1700 відаў раслін, 280 відаў птушак, 117 відаў рэптылій, 77 відаў рыб, 1000 відаў насякомых, 60 відаў сысуноў.
* Тэрыторыя парка з усіх бакоў акружана ўступамі, што стварыла ўнікальную біялагічную рэзервацыю
* Унікальныя ландшафты парка

Выява:Kakadu map.png|Карта нацыянальнага парку Какаду
Выява:Aboriginal Art Australia.jpg|Наскальнае мастацтва абарыгенаў
Выява:Kakadu 2534.jpg|Ранішняя смуга на білабонгу — прэснаводным возеры
Выява:Barrk Walk sandstone bushwalk - rock view.jpg|Барк-Уолк
Выява:Kakadu (AU), Kakadu National Park, Gunwarrdehwarrde Lookout -- 2019 -- 4118.jpg|

Выява:Kakadu 2494.jpg|Вадаспад Магук, таксама вядомы як цясніна Барамундзі
Выява:Kakadu 2432.jpg|Вадаспад Джым Джым на рацэ Алігатар-Рывер
Выява:Gunlom Falls Kakadu NT.jpg|
Выява:Kakadu - panoramio - Frans-Banja Mulder (6).jpg
Выява:Arial view of boat on the wetlands.jpg|

## Спасылкі 
* Нацыянальны парк Какаду 
* Апісанне Нацыянальнага парку Какаду 

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Аўстраліі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Аўстраліі
Катэгорыя:Паўночная тэрыторыя
Катэгорыя:1965 год у Аўстраліі
Балашоў

**Балашоў** — рускае прозвішча, а таксама тапонім.

## Прозвішча 
* Аляксандр Дзмітрыевіч Балашоў (1770—1837) — рускі дзяржаўны дзеяч
* Віталь Юр’евіч Балашоў (нар. 1991) — украінскі футбаліст
* Дзмітрый Анатолевіч Балашоў (нар. 1974) — беларускі футбаліст

## Тапонім 
* Балашоў — горад у Саратаўскай вобласці Расіі

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Торэнс (рака)

**То́рэнс** — найбуйнейшая рака Адэлаідскіх раўнін (Паўднёвая Аўстралія).

Менавіта гэта рака стала адным з галоўных фактараў размяшчэння горада Адэлаіда, паколькі значная частка прэснай вады горад атрымліваў з яе.

Яна бярэ пачатак на ўзгорках, якія атачаюць горад каля мястэчка Маўнт Плезант, працякае праз Адэлаідскія раўніны, па цэнтральнай частцы горада і ўпадае ў Заліў Святога Вінсента. Верхняе цячэнне ракі і яе басейн фармуюць значную частку гарадскіх крыніц водазабеспячэння, а парк, размешчаны па берагах ракі, стаў знакам горада.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Адэлаіда
Катэгорыя:Рэкі Паўднёвай Аўстраліі
Наларбар

thumb|right|300px|NASA — здымак вобласці, якая прылягае да даліны Наларбар. Уласна даліна Наларбар — светлая паўкруглая вобласць выявы, якая прылягае да ўзбярэжжа. Здымак зроблены спадарожнікам Terra 19 жніўня 2002 гады
**На́ларбар** () або **Нааларбар** — раўніна ў Аўстраліі, уяўляе сабою значную плошчу плоскай, практычна пазбаўленай дрэў пустыннай або паўпустыннай мясцовасці, размешчанай на поўнач ад Вялікага Аўстралійскага заліва. Назва *Наларбар* паходзіць ад : 'нішто' ці 'ніводны' і : 'дрэва'. Абарыгенская назва гэтай мясцовасці 'Oondiri' азначае 'бязводны'. Гэта самы вялікі ў свеце адзіны маналіт вапняка, які займае плошчу каля 200 000 км² (77 200 кв міль). У самай шырокай зоне раўніна распасціраецца на 1 200 км з усходу на захад паміж штатамі Паўднёвая Аўстралія і Заходняя Аўстралія.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Раўніны Аўстраліі
Катэгорыя:геаграфія Заходняй Аўстраліі
Катэгорыя:геаграфія Паўднёвай Аўстраліі
Гамільтан (востраў)

**Гамільтан** — востраў ціхаакіянскай грады Вітсандэй.

Знаходзіцца ў дванаццаці кіламетрах ад узбярэжжа аўстралійскага штата Квінслэнд, у кольцы Рыфа. Плошча вострава складае ўсяго каля 5 км². Гамільтан з’яўляецца найбуйнейшым заселеным востравам архіпелага Вітсандэй. Клімат субтрапічны з мяккімі зімамі.

Востраў Гамільтан у Аўстраліі адно з папулярных месцаў сярод аматараў падводнага плавання.

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Сіднейскі ўніверсітэт

**Сіднейскі ўніверсітэт** () — аўстралійская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Сідней у штаце Новы Паўднёвы Уэльс.

## Агульная характарыстыка 
Заснаваны ў 1850 годзе, гэта старэйшы ўніверсітэт як у Аўстраліі, так і ў Акіяніі. Гэта быў адзін з першых універсітэтаў у свеце, які прымаў студэнтаў выключна на аснове акадэмічных заслуг, і адкрыў свае дзверы для жанчын на той жа аснове, што і для мужчын. Універсітэт складаецца з васьмі факультэтаў і школ, праз якія ён прапануе ступені бакалаўра, магістра і доктара. Пяць лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі былі звязаны з універсітэтам у якасці выпускнікоў ці выкладчыкаў. Універсітэт падрыхтаваў восем прэм'ер-міністраў і двух генерал-губернатараў Аўстраліі.

## Структура 
* Факультэт мастацтваў і сацыяльных навук
* Факультэт інжынерыі
* Факультэт медыцыны і здароўя
* Факультэт прыродазнаўчых навук
* Школа архітэктуры, дызайну і планавання
* Школа бізнесу
* Школа права
* Кансерваторыя

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Аўстраліі
Катэгорыя:Сідней
Сіднейская прэмія міру

**Сіднейская прэмія міру** () прысуджаецца Сіднейскім фондам міру, які з'яўляецца некамерцыйнай арганізацыяй, заснаванай Сіднейскім універсітэтам. Горад Сідней з'яўляецца адным з галоўных фундатараў прэміі.

Штогод на працягу трох месяцаў, журы прэміі міру ў складзе сямі чалавек ацэньвае добрыя якасці намаганняў намінантаў па садзейнічанні міру і справядлівасці. Прэмія можа быць прысуджана арганізацыі ці фізічнай асобе.

## Лаўрэаты 
* 1998 —  Мухамад Юнус, заснавальнік «Грэмін-Банк»
* 1999 —  Дэсмонд Туту, архібіскуп Кейптаўнскі
* 2000 —  Шанана Гужмау, першы прэзідэнт Усходняга Тымора
* 2001 —  Уільям Патрык Дын, былы генерал-губернатар Аўстраліі
* 2002 —  Мэры Робінсан, Вярхоўны камісар ААН па правах чалавека
* 2003 —  Ханан Ашраўі, навуковая, ініцыятар кампаніі за правы чалавека
* 2004 —  Арундаці Рой, індыйская пісьменніца
* 2005 —  Алара Атуну, намеснік Генеральнага сакратара ААН па пытанні аб дзецях і ўзброеных канфліктах
* 2006 —  Айрын Хан, Генеральны сакратар «Міжнароднай амністыі»
* 2007 —  Ханс Блікс, былы глава Камісіі па зброі масавага паражэння
* 2008 —  Патрык Додсан, старшыня фонду «Lingiari»
* 2009 —  Джон Пілджэр, аўстралійскі журналіст
* 2010 —  Вандана Шыва, індыйскі філосаф і актывіст-эколаг
* 2011 —  Джуліян Асанж, аўстралійскі інтэрнэт-журналіст, заснавальнік Wikileaks

## Спасылкі 
* Sydney Peace Foundation  

Катэгорыя:Прэміі ў галіне правоў чалавека
Тальнэ

**Тальнэ** (), **Тальное** — горад ва Украіне, раённы цэнтр Чаркаскай вобласці. Размешчаны на Прыдняпроўскім узвышша, на рацэ Горны Цікіч і яго прытоку Тальнянцы, за 142 км на паўднёва-захад ад абласнога цэнтра — горада Чаркасы. Чыгуначная станцыя. Насельніцтва — 12 839 (2022). Радзіма Дзеда Панаса.

## Паходжанне назвы 
Самай распаўсюджанай версіяй з'яўляецца, што назва Тальнэ паходзіць ад назвы ракі Талнэ (сучаснай Тальнянкі), якую яна раней мела — у прыватнасці, згадваецца пад 1593 годам. Слова «Тална» мае цюркскага паходжання і азначае «лазовы», у прыватнасці, слова «тал» ва ўкраінскай мове азначае яшчэ і куст вербалозу, які багата рос па берагах рэк. Менавіта такое значэнне дае ў сваім слоўніку У. Даль.

## Гісторыя 
У дакументах пасля 1664 года яно называецца горадам, паколькі мела плошчу звыш 5 га.

Згодна з Андрусаўскім перамір'ем 1667 года Тальнэ засталося пад уладай Польшчы.

Пасля далучэння Правабярэжнай Украіны да Расіі у 1793 годзе, Тальнэ з 1797 — мястэчка Уманскага павета Кіеўскай губерні.

У 1845 годзе Тальнэ наведаў украінскі паэт Тарас Шаўчэнка.

У 1893 года пачалося будаўніцтва паляўнічага палаца графа Шувалава ў стылі французскага Рэнесансу, якое завершана ў 1903 годзе.

У красавіку 1923 года створаны Тальніўскі раён. Тальнэ — раённы цэнтр.

29 ліпеня 1941 года Тальнэ было акупаваны нямецкімі войскамі. За гады акупацыі 463 жыхара (у тым ліку 338 жанчын) былі адпраўленыя ў Германію. 9 сакавіка 1944 года войскі 2-га Украінскага фронту 7-й паветрана-дэсантнай дывізіі адваявалі горад.

## Эканоміка 
Харчовая прамысловасць (сярод іншага цукровы), заводы: шчэбеневы і будаўнічых матэрыялаў. Будаўнічы тэхнікум.

## Славутасці 
* Палац графа Шувалава

## Персаналіі 
У горадзе нарадзіліся:
* Ісаак Шаевіч Двухбабны (2 красавіка 1922 — 5 лістапада 1943) — Герой Савецкага Саюза ;
* Пётр Яфімавіч Вяксляраў — украінскі акцёр тэатра і кіно, тэлевядучы вячэрняй казкі (дзед Панас)
* Арнольд Леанідавіч Сакульскі (нар. 15 верасня 1938) — украінскі гісторык, краязнаўца, кандыдат гістарычных навук (1999).

Непасрэдна з горадам звязана постаць хасідскага цадыка Давіда Цвярскога, які больш за 200 гадоў таму пражываў у гэтым горадзе і быў пахаваны на старых яўрэйскіх могілках. Зараз да яго магіле прыязджаюць брацлаўскія хасіды.

## Спасылкі 
* Аддзел адукацыі Тальнаўскай райдзяржадміністрацыі. Вадзім Голуб 

Катэгорыя:Гарады Чаркаскай вобласці
Генадзь Міхайлавіч Лавіцкі

**Генадзь Міхайлавіч Лавіцкі** ( ў вёсцы Новая Беліца Сенненскага раёна Віцебскай вобласці — ) — беларускі ваенны і дыпламат.

## Біяграфія 
У 1988—1994 гадах намеснік старшыні КДБ БССР і КДБ Рэспублікі Беларусь. 22 лютага 1994 года прызначаны старшынёй КДБ. На гэтай пасадзе заставаўся да 23 ліпеня 1994 года.

18 кастрычніка 1995 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Дзяржаве Ізраіль, адстаўлены 21 студзеня 2004 года.

Мае ваеннае званне генерал-лейтэнанта (1994).

## Узнагароды 
27 жніўня 2002 года ўзнагароджаны Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.
Узнагароджан 15 медалямі.

## Літаратура 
* В. Н. Надтачаев / Военная контрразведка Беларуси: *Судьбы, трагедии, победы*. — Мн., «Кавалер», 2008, ISBN 978-985-6053-36-1

## Спасылкі 
* Інфармацыя на афіцыйным сайце КДБ Беларусі  

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Старшыні Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Ізраілі
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты (Беларусь)
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
Уітсандзі

**Уітсандзі** (таксама *Вітсандэй* ад ) — архіпелаг у Ціхім акіяне.

Знаходзіцца непадалёк ад узбярэжжа аўстралійскага штата Квінсленд у паўночна-ўсходняй частцы Аўстраліі. Складаецца з 74 астравоў, з якіх населены сямнаццаць. Большасць астравоў маюць статус нацыянальнага парку. У геалагічным плане з’яўляюцца часткай вулканічнай мацерыковай грады.

Клімат субтрапічны з мяккімі зімамі. Сярэдняя тэмпература паветра складае 27,2 °C. Тэмпература вады 20—24 °C круглы год. Сярэдняя колькасць ападкаў 1792,4 мм у год, з якіх 60 % прыпадаюць на сезон дажджоў у перыяд са студзеня па сакавік.

Астравы Уітсандзі ў Аўстраліі адно з папулярных месцаў сярод аматараў падводнага плавання. Было зафіксавана 700 000 наведвальнікаў у перыяд з сакавіка 2008 па сакавік 2009 года.

## Гл. таксама 
* востраў Гамільтан
* Астравы Мерк'юры
* Астравы Пур-Найтс

## Спасылкі 
* Whitsunday Islands, Queensland, Australia // Earth Observatory

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Катэгорыя:Астраўныя групы Аўстраліі і Акіяніі
Камітэт нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Казахстан

**Камітэт нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Казахстан** (КНБ РК) — непасрэдна падначалены народу Казахстана ў асобе яго выбраных прадстаўнікоў і падсправаздачны Прэзідэнту (вярхоўнаму галоўнакамандуючаму) Рэспублікі Казахстан спецыяльны дзяржаўны орган, які з'яўляецца складовай часткай сістэмы забеспячэння бяспекі і суверэнітэту Рэспублікі Казахстан.

## Асноўныя задачы 
* Удзел у распрацоўцы і рэалізацыі дзяржаўнай палітыкі ў галіне забеспячэння бяспекі асобы, грамадства і дзяржавы;
* Здабыванне разведвальнай інфармацыі ў інтарэсах Рэспублікі Казахстан;
* Выяўленне, папярэджанне і спыненне разведвальнай і іншай накіраванай на нанясеньне шкоды бяспекі Рэспублікі Казахстан дзейнасці спецыяльных службаў і арганізацый замежных дзяржаў, а таксама асобных асоб;
* Выяўленне, папярэджанне і спыненне тэрарызму і іншай дзейнасці, накіраванай на гвалтоўнае змяненне канстытуцыйнага ладу, парушэнне цэласнасці і падрыў бяспекі Рэспублікі Казахстан;
* Выяўленне, спыненне, раскрыццё і расследаванне злачынстваў, аднесеных заканадаўствам да ведання органаў нацыянальнай бяспекі;
* Забеспячэнне Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан, дзяржаўных органаў, Узброеных Сіл, іншых войскаў і воінскіх фарміраванняў краіны ўрадавай сувяззю ў мірны і ваенны час;
* Арганізацыя шыфравальнай работы ў дзяржаўных органах, арганізацыях і воінскіх фарміраваннях Рэспублікі Казахстан;
* Забеспячэнне аховы і абароны дзяржаўнай мяжы Рэспублікі Казахстан.

Катэгорыя:Арганізацыі Казахстана
Катэгорыя:Спецслужбы
Фрэйзер (востраў)

**Фрэйзер** (англ. *Fraser Island* або *Great Sandy Island*) — пясчаны востраў ля ўсходняга ўзбярэжжа Аўстраліі. Адміністрацыйна ўваходзіць у штат Квінслэнд. Востраў мае выцягнутую ўздоўж узбярэжжа форму, даўжыня — каля 120 км, шырыня — ад 7 да 23 км. Гэта самы вялікі ў свеце пясчаны востраў

## Прырода 
 на востраве Фрэйзер]]
Выдмы, якія яго складаюць утварыліся каля 400 тысяч гадоў назад і ўзвышаюцца да 240 метраў. На востраве маецца больш за 40 прэсных азёр, самае буйнае з якіх Lake Boemingen плошчай 200 га. Заходняе ўзбярэжжа вострава займаюць мангравыя лясы і балоты, усходняе, звернутае да акіяна, — пляж даўжынёй каля 100 км з белага пяску. Паўночная частка вострава, на якой захаваліся некранутыя вільготныя экватарыяльныя лясы, складае нацыянальны парк *Great Sandy National Park*.
У 1992 востраў Фрэйзер уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, як непаўторны прыродны помнік.

## Гісторыя 
Да еўрапейскай каланізацыі Аўстраліі на востраве пражывала некалькі тысяч абарыгенаў. На мове *батчула*(Butchulla) востраў называўся **Кгары** (K`gari) — *рай*. Сучасная назва звязана з прозвішчам капітана Фрэйзера і яго жонкі, карабель якіх «Stirling Castle» пацярпеў крушэнне на востраве.

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Аўстраліі
Праліў Лаперуза

**Праліў Лаперуза** — праліў паміж паўночным ускрайкам вострава Хакайда (Японія) і паўднёвым ускрайкам вострава Сахалін — мысам Крыльён (Расійская Федэрацыя), які злучае Японскае і Ахоцкае моры. 

Даўжыня 94 км, шырыня ў самай вузкай частцы 43 км, сярэдняя глыбіня 20—40 м, найбольшая глыбіня 118 м. Узімку праліў пакрываецца лёдам. Названы ў гонар французскага мараплаўца Жана-Франсуа дэ Лаперуза, які адкрыў праліў у 1787 годзе. 

На японскім беразе праліва размешчаны порт Ваканай. У праліве знаходзіцца скалісты востраў Камень Небяспекі.

## Спасылкі 
* Лаперуза пролив  // Вялікая савецкая энцыклапедыя

Катэгорыя:Пралівы Ціхага акіяна
Кларк (востраў)

**Кла́рк** () — незаселены востраў у групе Фюрно паўночней вострава Тасманія. Размешчаны на поўдзень ад вострава Кейп-Барэн. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад штата Тасманія.

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Федэральная служба абароны канстытуцыі Германіі

[thumb|400px|Будынак у [Кёльне]]
thumb|Эмблема Федэральнай службы абароны канстытуцыі Германіі
**Федэральная служба абароны канстытуцыі Германіі** (ням. Bundesamt für Verfassungsschutz) — спецслужба ўнутранага прызначэння ў Германіі, якая падпарадкоўваецца міністэрству ўнутраных спраў. У 2005 годзе служба мела 2448 супрацоўнікаў. Бюджэт ў 2005 г. складаў 137 мільёнаў еўра. Ажыццяўляе ў ФРГ контрвыведніцкую дзейнасць.

Асноўная задача — назіранне за арганiзацыямi, пагрозлівымі, з пункту гледжання ўлады, «вольнаму і дэмакратычнаму асноўнаму правапарадку» Германіі. Спецслужба публікуе штогадовыя гадавыя справаздачы. У зоне ўвагі службы знаходзяцца ўльтраправыя, у тым ліку неанацысцкія партыі, ультралевыя, ісламісцкія і іншыя экстрэмісцкія арганізацыі замежных грамадзян, разведкі замежных дзяржаў і саенталогія; да кампетэнцыі службы адносіцца таксама абарона ад сабатажу і прадухіленне доступу да канфідэнцыйнай інфармацыі.

У кастрычніку 2007 года з’яўляліся паведамленні аб тым, што сустаршыня партыі «Левыя» Оскар Лафантэн, магчыма, знаходзіцца пад сакрэтным наглядам спецслужбы.

## Спасылкі 
* Сайт службы абароны канстытуцыі Германіі 

Катэгорыя:Спецслужбы Германіі
Катэгорыя:Аператыўныя службы
Дажджавыя лясы ўсходняга ўзбярэжжа Аўстраліі

**Дажджавыя лясы ўсходняга ўзбярэжжа Аўстраліі** () — аб'ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА на ўсходнім узбярэжжы мацерыковай часткі Аўстраліі, на мяжы паміж штатамі Квінслэнд і Новы Паўднёвы Уэльс.

Уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ў 1986 годзе (пашыраны ў 1994 годзе) пад назвай *Паркі ўмераных і субтрапічных лясоў аўстралійскага ўсходняга ўзбярэжжа* (). Тады ён складаўся з 16 участкаў дажджавых лясоў на тэрыторыі Новага Паўднёвага Уэльса (плошча каля 203&nbsp;500 га). У 1994 годзе аб'ект быў пашыраны: у яго ўключылі яшчэ 40 аб'ектаў, большасць з якіх была размешчана на тэрыторыі штата Квінслэнд. У перыяд паміж 1994—2007 гадамі ён насіў назву *Запаведнікі трапічных лясоў Усходне-Цэнтральнай Аўстраліі* ().

У наш час на яго тэрыторыі размешчана каля 50 асобных запаведнікаў, размешчаных паміж аўстралійскімі гарадамі Ньюкасл і Брысбен. Усе яны цягнуцца на 500 км уздоўж Вялікага Водападзельнага хрыбта ва ўсходняй частцы штата Новы Паўднёвы Уэльс і паўднёвай часткі Квінслэнда, а сам аб'ект уяўляе сабою вялікую колькасць шматлікіх участкаў дажджавых лясоў, якія акружаны эўкаліптавымі лясамі і сельскагаспадарчымі ўгоддзямі. Дажджавыя лясы ўсходняга ўзбярэжжа Аўстраліі з'яўляюцца самымі шырокімі субтрапічнымі дажджавымі лясамі ва ўсім свеце. Рэльеф мясцовасці, на якой размясціліся лясы, разнастайны. Ён складаецца з шматлікіх цяснін, дагістарычных вулканаў, вадаспадаў і рэк.

Свет флоры і фаўны вельмі багаты: у лясах зарэгістравана каля паловы ўсіх сямействаў аўстралійскіх раслін і прыкладна трэць аўстралійскіх відаў сысуноў і птушак (пры тым, што лясы займаюць толькі 0,3% усёй плошчы мацерыковай часткі Аўстраліі).

## Спасылкі 
* UNEP-WCMC. GONDWANA RAINFORESTS OF AUSTRALIA. QUEENSLAND & NEW SOUTH WALES, AUSTRALIA. 

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Аўстраліі
Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Экарэгіёны
Жан-Франсуа дэ Лаперуз

**Жан-Франсуа дэ Гало, граф дэ Лаперуз** (або дэ Ла Перуз) (), (23 жніўня 1741, маёнтак Го ў акрузе Альба — 1788) — афіцэр ваенна-марскога флоту, вялікі французскі мараплавец. Загінуў з усёй камандай падчас узначаленай ім марской кругасветнай экспедыцыі ля атола Ванікора (Саламонавы астравы).

Катэгорыя:Мараплаўцы
Адвентызм

**Адвенты́зм** ( — *прышэсце*) — рэлігійны рух, які зарадзіўся ў пачатку XIX стагоддзя ў кантэксце Другога Вялікага абуджэння ў Злучаных Штатах.

Пасля таго, як прапаведнік баптысцкай суполкі Гемптана Уільям Мілер летам 1831 года абвясціў, што яму ўдалося, вывучаючы Біблію, вылічыць дакладную дату прышэсця Хрыста — 21 сакавіка 1843 — і выпусціў кнігу «Доказы Пісання і гісторыі аб другім прыходзе Хрыста ў 1843 г., выкладзеныя ў аглядзе дакладаў», сябры шматлікіх пратэстанцкіх дэнамінацый далучыліся да адвентысцкага руху. Ад 50 тыс. да 100 тыс. чалавек у ЗША падтрымалі прагнозы Мілера аб вяртанні Хрыста. Пасля «Вялікага расчаравання» 22 кастрычніка 1844 г. шмат людзей пакінулі адвентызм. Пазней сам Уільям Мілер прызнаў дактрынальную памылку, якая прывяла яго да няправільнага тлумачэння Бібліі.

З розных напрамкаў і плыняў, якія ўзніклі пасля крызісу і расколаў у адвентызме, найбольш вядомая Царква адвентыстаў сёмага дня, якая мае ўласную цэнтралізаваную арганізацыю ў сусветным маштабе.

## Гл. таксама 
* Адвентызм у Беларусі
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Царквы Бога (сёмага дня) 
* Сайт Генеральнай канферэнцыі Царквы Прышэсця (ACGC)  
* Афіцыйны сайт Адвентысцкай царквы зароку  
* Афіцыйны сайт незалежнай адвентысцкай місіі MHA  

Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Пратэстанцтва
Сям’я перш за ўсё (Аўстралія)

'''Сям'я перш за ўсё''' () — кансерватыўная пратэстанцкая палітычная партыя Аўстраліі. Прадстаўлена 1 дэпутатам у Сенаце Аўстраліі, 2 дэпутатамі ў Заканадаўчым сходзе Паўднёвай Аўстраліі і 1 дэпутатам у Заканадаўчым сходзе Новага Паўднёвага Уэльса. 

## Гісторыя 
Партыя была заснавана ў 2002 годзе былым пастырам Эндрю Эвансам.

## Спасылкі 
* Family First Party  Афіцыйны сайт партыі
* Senator Steve Fielding  Афіцыйны сайт сенатара Стыва Філдзінга

Катэгорыя:Кансерватыўныя партыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Аўстраліі
Осбарн (станцыя)

**Осбарн** () — чыгуначная станцыя на лініі Outer Harbor (Адэлаіда, Аўстралія). Станцыя знаходзіцца ў прыгарадзе *North Haven*, адлегласць да чыгуначнай станцыі Адэлаіды — 19,6 км. Станцыя мела дзве платформы, але ў 1980-ыя гады цэнтральная платформа была закрытая.

Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Аўстраліі
Катэгорыя:Адэлаіда
Неатропіка

**Неатро́піка** — біягеаграфічны рэгіён, які ахоплівае ўсю Паўднёвую Амерыку, часткі Цэнтральнай Амерыкі, астравы Карыбскага мора і паўднёвую частку Флорыды. Да таго, як Паўднёвая і Паўночная Амерыка былі злучаны Панамскім перашыйкам, на абодвух кантынентах існавалі розныя заалагічныя і батанічныя светы. Нягледзячы на некаторае ўзаемапранікненне біялагічнымі відамі, адрозненні кантынентаў захаваліся і да нашага часу. У Неатропіцы, як і ў Антарктыдзе і Аўстраліі, пераважаюць віды, успадкаваныя ад старажытнага кантынента Гандвана.


Катэгорыя:Паўднёвая Амерыка
Сальпы

**Са́льпы** (*Salpida*) — атрад пелагічных абалоннікаў (*Thaliacea*), таксама разглядаюцца як асобны клас хордавых жывёл.

Уваходзіць адно сямейства — уласна сальпы (*Salpidae*), каля 25 відаў. Пашыраны ва ўсіх акіянах, акрамя Паўночнага Ледавітага. Свабоднаплаваючыя адзіночныя і каланіяльныя жывёлы. Трымаюцца пераважна паблізу паверхні вады. Здольныя да свячэння (за кошт сімбіятычных бактэрый).

Даўжыня ад некалькіх міліметраў да 33 см. Цела бочачкападобнае, укрыта празрыстай абалонкай (тунікай). Сэрца на брушным баку, крывяносная сістэма незамкнёная. Нервовая сістэма прадстаўлена надглотачным нервовым вузлом, над якім размешчана святлоадчувальнае вочка. Дыхаюць жабрамі. Кормяцца фітапланктонам.

Гермафрадыты. Жыццёвы цыкл адбываецца з чаргаваннем палавога і бясполага пакаленняў. Бясполыя асобіны (аазоіды) размнажаюцца пачкаваннем. Развіццё без стадыі лічынкі. У дарослых знікае хорда і хвост.

Корм для некаторых рыб, марскіх чарапах.

## Літаратура 
*
Ботані

**Заліў Ботані** або **Батанічны заліў** (, часам *Botanist Bay*) — заліў Тасманава мора ля ўсходняга берага Аўстраліі, за 8 км на поўдзень ад цэнтра Сіднея, адкрыты Джэймсам Кукам 29 красавіка 1770 года. Дж. Кук даў назву заліва ў гонар сваіх сяброў — даследчыкаў і напарнікаў па першым кругасветным падарожжы на караблі Індэвар. Гэта батанікі Джозеф Банкс і Даніэль Саландэр, якія вывучылі і апісалі мноства незнаёмых еўрапейцам раслін на берагах бухты. Таксама яны апісалі і жывёл, у першую чаргу сумчатых.

Заліў Ботані вядомы тым, што туды 18-20 студзеня 1788 года прыйшоў Першы флот з Вялікабрытаніі з будучымі пасяленцамі Аўстраліі, які затым 26 студзеня 1788 года перайшоў у заліў Порт-Джэксан, размешчаны па моры за 12 км на поўнач, дзе было заснавана першае еўрапейскае пасяленне ў Аўстраліі — Сідней.

У цяперашні час Сідней разросся да заліва Ботані. На паўночным беразе заліва ў прыватнасці размешчаны аэрапорт Сіднея, прычым узлётна-пасадачныя палосы аэрапорта выходзяць у заліў (яны часткова намытыя).

Шырыня заліва ля ўваходу 2,2 км, глыбіня 18-31 м. У Батанічны заліў упадаюць рэкі Кук і Джорджэс. Прылівы паўсутачныя да 2,3 м.

У заліве знаходзіцца порт Ботані. Насельніцтва ў раёне заліва каля 35 тыс. чалавек.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Залівы Аўстраліі
Катэгорыя:Залівы Ціхага акіяна
Дзікая прырода Тасманіі

**Дзікая прырода Тасманіі** () — аб’ект Сусветнага спадчыны ЮНЕСКА. Уключае шэраг тэрыторый у Тасманіі, Аўстралія.

Дзікая прырода Тасманіі як аб’ект Сусветнай спадчыны ахоплівае 13800 км² ці прыблізна 20 % плошчы Тасманіі. У гэтым рэгіёне захаваліся апошнія на Зямлі дажджавыя лясы ўмеранага пояса. Археалагічныя раскопкі паказваюць, што пячоры ў тоўшчы вапняка выкарыстоўваліся старажытнымі людзьмі больш за 20.000 гадоў таму.

Тасманія багатая ўнікальнай фаунай, з 32 відаў ахоўных ў Тасманіі жывёл 27 сустракаюцца ў арэале Дзікай прыроды Тасманіі. Адным з вядомых відаў, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення, з’яўляецца тасманійскі д’ябал. З больш як 150 відаў птушак вылучаецца рэдкі від роду разелы — зялёная разела.

Наступныя нацыянальныя паркі ўваходзяць у склад аб’екта Сусветнай спадчыны Дзікая прырода Тасманіі:
* *Гара Крэйдл і возера Сент-Клэр* ()
* *Франклін Гордан* ()
* *Горы Хартц* ()
* *Карставыя пячоры Моўл-Крык* ()
* *Паўднёва-Заходні* ()
* *Сцены Ерусаліма* ()
* *Цэнтральнае плато* ()
* *Запаведнік глотка д’ябла* ()
* *Паўднёва-ўсходні востраў буравесніка* ()

Катэгорыя:Сусветная спадчына
Украінская дыяспара

**Украінская дыяспара** — зборнае азначэнне ўкраінскай нацыянальнай супольнасці за межамі ўкраінскіх зямель, якая адчувае духоўную повязь з радзімай.

Станам на 2004 год за межамі Украіны жыве 10-15 млн украінцаў і іх нашчадкаў, гэта значыць каля чвэрці этнасу. Паводле артыкула 12 Канстытуцыі Украіны (254к/96-ВР) дзяржава клапоціцца пра задавальненне нацыянальна-культурных і моўных патрэб замежных украінцаў.

## Гл. таксама 
* Украінскі Дом
* Бляшаная кафедра
* Світло (1935)