Зыгмунт Чаховіч

**Зыгмунт Баніфацый Рох Бярнардавіч Чаховіч-Ляхавіцкі** () — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864, бібліяфіл. Паводле іншых звестак, Зыгмунт Чаховіч паходзіў з маёнтка Краснова Свянцянскага павета.

## Біяграфія 
Радавод Чаховічаў пачынаецца з XVI стагоддзя, з часоў Жыгімонта III.

У 1851 годзе скончыў Віленскі шляхецкі інстытут, з адзнакай скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт на камеральным аддзяленні.

На павятовым сойміку ў Свянцянах у1861 годзе землеўласнікі аднагалосна прынялі праект заснавання публічнай бібліятэкі. Зыгмунт Чаховіч ахвяруе 150 кніг з мэтай, каб пасля прачытання змяніць іх на іншыя.

У 1862—1863 — член Віленскага Камітэта Руху, пасля яго ліквідацыі — займае пасаду сакратара ў «Аддзеле кіраўнікоў правінцыямі Літвы». Прыхільнік жорсткай лініі К. Каліноўскага. Зыгмунт Чаховіч не верыў ні ў які кі­рунак або ў заснаваную на праграме працу; пакідаў гэта на волю сляпога выпадку:Мы ў маленькай лодачцы пасярод вялікай буры, — розныя элементы не прыйдуць да згоды.

Арыштаваны 31 ліпеня 1863. Выданы шпіёнам-яўрэем, быў пасля арышту прыгавораны спачатку да расстрэлу. У снежні 1863 г. Канстанцін Радзівіл, з якім ён быў пароднены праз Сулістроўскіх, прасіў у віленскага генерал-губернатара Міхаіла Мураўёва аб замене смяротнага прысуду. Кару змянілі на 10 гадоў катаргі. Аднак Мураўёў лічыў гэту кару замягкай і падвысіў да 12 гадоў цяжкіх работ. Нягледзячы на жорсткія рэпрэсіі вернападданніцкі адрас не падпісаў. Катаргу адбываў у Нерчынскіх рудніках.

Пасля вызвалення жыў у маёнтку Малыя Бясяды Вілейскага павета (цяпер Лагойскі раён), бо радавое гняздо Сурвілішкі царскія ўлады перадалі генералу Маўрысу. У Малых Бяседах Зыгмунт Чаховіч стварыў вялікую бібліятэку. З Чаховічам пазнаёміўся малады Янка Купала, сям’я якога ў 1895—1904 жыла непадалёку ў фальварку Селішча. У доме Чаховіча Купала ўпершыню пазнаёміўся з нелегальнай літаратурай (прысвечанай польскаму вызвольнаму руху), гутарыў з ім пра паўстанне 1863—1864, карыстаўся яго багатай бібліятэкай. Пра сустрэчы з Чаховічам паэт пісаў у аўтабіяграфіях.

Па словах Якуба Гейштара, які добра ведаў Зыгмунта, Чаховіч быў «высакародны, узнёслы, але пры гэтым непаслядоўны і без цвёрдых перакананняў, лёгка даваў сабой кіраваць». Як пісаў Купала, Чаховіч быў «ідэаліст і летуценнік».

Памёр . Пахаваны на старых могілках у Радашковічах (магіла не адшуканая).

## У культуры і мастацтве 
Сябар Чаховіча, паэт Ежы Ляскарыс, прысвяціў яму адзін са сваіх вершаў «Д-а З.[ыгмунта] Ч.[аховіча]».

Асоба Зыгмунта Чаховіча натхніла класіка беларускай літаратуры Уладзіміра Караткевіча. Вобраз этага неардынарнага чалавека адлюстраваны ў яго п’есе «Калыска чатырох чараўніц», у якой паказаны вялікі ўплыў З. Чаховіча на фарміраванне светапогляду Янкі Купалы.
## Сям’я 
 ў Валкалацкім касцёле ажаніўся з Анэляй з Арамовічаў (24 красавіка 1841 — 21 сакавіка 1902), дачкой Францішка і Эстэлі з Петразалінаў, з якой меў сыноў:
* Мечыслаў (Мечыслаў-Інакенцій-Юзаф) Зыгмунтавіч Чаховіч (пам. 1902), маёнтак Бясяды, член Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі з 1888 года.
* Вітольд-Марцэл-Сатурнін.

Жонка таксама пахаваная на каталіцкіх могілках у Радашковічах, захаваўся надмагільны помнік са скульптурнай выявай Дзевы Марыі.

## Літаратура 
* Рапановіч. Слоўнік геаграфічных назваў.
* Киселев Г. Бесядские пути-дороги // Неман. 1984. № 3;
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік. Мн., 1986. С. 378, 654.
* Marek J. Minakowski, *Ci wielcy Polacy to nasza rodzina*, wyd. 3, Dr Minakowski Publikacje Elektroniczne, Kraków 2008, ISBN 83-918058-5-9.
* Oleg Łatyszonek, Eugeniusz Mironowicz, *Historia Białorusi od połowy XVIII do XX w., Rozdział IV. Powstanie styczniowe*, Białystok] 2002, ss. 94-95.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Алфавитный список лиц, осужденных за участие в восстании 1863—1864 гг. на лишение прав состояния, конфискацию имущества и ссылку. 1 октября 1864 г. Печатный документ.

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Зыгмунт
Катэгорыя:Памерлі ў Лагойскім раёне
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пастаўскім раёне
Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір