open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Псарыяз

**Псарыяз** — хранічнае неінфекцыйнае захворванне, дэрматоз, які паражае ў асноўным скуру. У цяперашні час мяркуецца аўтаіммунная прырода гэтага захворвання. Звычайна псарыяз выклікае ўтварэнне празмерна сухіх, чырвоных, прыпаднятых над паверхняй скуры плям. Аднак некаторыя хворыя на псарыяз не маюць ніякіх бачных паражэнняў скуры. Выкліканыя псарыязам плямы называюцца псарыятычнымі бляшкамі. Гэтыя плямы з'яўляюцца па сваёй прыродзе ўчасткамі хранічнага запалення і залішняй праліферацыяй лімфацытаў, макрафагаў і кератынацытаў у скуры, а таксама залішняга ангіёгенеза (утварэння новых дробных капіляраў) у падлеглым пласце скуры.

Катэгорыя:Захворванні скуры і яе прыдаткаў
Лясныя негры

**Лясныя негры** (*Bakabusi Nengre*, *Bushinengue*) — група марунскіх плямён у Гвіяне. Паходзяць ад сурынамскіх збеглых рабоў, выхадцаў з заходняй Афрыкі. 

Агульная колькасць — каля 50 тысяч чалавек. Размаўляюць на асобнай мове *такі-такі* або *дзьюкас* на аснове галандскай і англійскай. 

Лясныя негры ў асноўным земляробы, працуюць таксама на лясных промыслах. 

Захавалі рысы традыцыйнага побыту, грамадскай арганізацыі, матэрыяльнай культуры.

## Спасылкі 
* Surinamese Slavery: Djukas/Bush Negroes
* Maroon Uprisings in Surinam 
* The Suriname Maroon Crisis
* Countries and Their Cultures: Suriname
* Dutch Guiana — Land of the Djuka 1933

Катэгорыя:Народы Амерыкі
Авальны кабінет

і Кандаліза Райс]]
**Авальны кабінет** () — працоўны кабінет прэзідэнта ЗША ў Белым доме.

Знаходзіцца ў заходнім крыле будынка, мае тры вялікія вокны, якія выходзяць на поўдзень, і чатыры дзверы. Усходнія выходзяць у Ружовы сад, заходнія ў невялікі прыватны кабінет і сталовую, паўночна-заходнія у калідор Заходняга крыла, паўночна-ўсходнія ў кабінет сакратара прэзідэнта. Працоўны стол кіраўніка дзяржавы — перад паўднёвымі вокнамі. З паўночнага боку знаходзіцца камін.

Пабудаваны ў 1909, першы гаспадар — прэзідэнт Уільям Тафт.

Вялікі дыяметр роўны 10,9 м, малы дыяметр 8,8 м, вышыня столі 5,6 м.

Катэгорыя:Белы дом
Рэйх

**Рэйх** ( ) — нямецкае слова для абазначэння шэрагу земляў, падпарадкаваных адной уладзе. Беларускім аналагам служыць слова «Дзяржава».

Часам слова «Рэйх» атаясамляюць з імперыяй (напрыклад ад  — Свяшчэнная Рымская Імперыя германскай нацыі). Аднак слову «імперыя» дакладней адпавядае , а Рэйх можа мець і рэспубліканскае кіраванне. Так, афіцыйнай назвай Германіі часоў Веймарскай рэспублікі заставалася назва «Германскі Рэйх» (), узброеныя сілы зваліся «Рэйхсверам», флот — «Рэйхсмарынэ», кіраўнік урада — «Рэйхсканцлерам», а дзяржавы — «Рэйхспрэзідэнтам». Аўстрыя завецца на  — буквально «Восточный Рейх» (не выпадкова пасля аншлюса гэта імя было заменена на старажытную назву *Ostmark* — «Усходняя Марка»). Францыя па па-нямецку завецца *Frankreich* — літаральна «Французскі Рэйх». У кантэксце антычнасці і Бібліі слова *Reich* часта адпавядае рускаму «царства» (Ойча наш *dein Reich* — царства Тваё).

## Гісторыя 
У Сярэднявечча існавала хіліястычнае вучэнне пра тры рэйхі ў гісторыі чалавецтва: Бога Бацькі (старазапаветная эпоха), Бога Сына (сучасная эпоха) і Бога Духу Святога (будучае «тысячагадовае царства» сусветнай справядлівасці). Алюзіяй на гэта вучэнне з’яўлялася уяўленне пра тры рэйхі ў гісторыі Германіі, якое ўзнікла ў 1920-я гады:

* Першы Рэйх ( — «Старажытны Рэйх») — Свяшчэнная Рымская Імперыя германскай нацыі (962—1806)
* Другі Рэйх () — Кайзераўская Германія (1871—1918)
* Трэці Рэйх () — да прыходу нацыстаў да ўлады выкарыстоўвалася германскімі правымі як абазначэнне рэжыму будучыні, а затым стала адным з неафіцыйных назваў гітлераўскай Германіі (1933—1945).

У нацысцкай Германіі эпітэт «дзяржаўны» () суправаджаў шматлікія назвы афіцыйных пасад і інстытутаў (апроч ужо тэрмінаў «Рэйхсканцлер», «Рэйхсканцэлярыя», «Рэйхсмаршал», «Рэйхсміністр», «Рэйхстаг» і іншых, якія ўжо існавалі ў перыяд Кайзераўскай Германіі і Веймарскай Рэспублікі дадаліся званні «Рэйхспратэктар», «Рэйхсляйтар», «Рэйхсфюрар СС», і гэтак далей). Хоць цікава, што з назвы ўзброеных сіл гэта форма была выключана («Рэйхсвер» быў пераназваны ў «Вермахт», а «Рэйхсмарынэ» ў «Крыгсмарынэ»).

Пасля 1945 года слова «Рэйх» было заменена на «Федэрацыя» (): «Рэйхстаг» заменены на «Бундэстаг», «Рэйхсвер» на «Бундэсвер». Аднак слова часам выкарыстоўваецца і сёння. Так напрыклад назва «Рэйхстагсгебойдэ» () не была зменена.

Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Германская Усходняя Афрыка

**Германская Усходняя Афрыка** () — германская калонія ў Афрыцы, якая існавала ў 1885—1919 гг. на тэрыторыі сучасных Танзаніі (Танганьікі), Бурундзі і Руанды.

Пачатак калоніі пакладзены ў 1885 годзе, калі германскае кіраўніцтва даравала права на засваенне тэрыторыі для абароны германскіх інтарэсаў кампаніі Карла Петэрса, які ўзначальваў «Таварыства германскай каланізацыі». Пры немцах сталі культывавацца землі, былі пракладзены чыгункі, пабудаваны школы для мясцовага насельніцтва, аднак эканамічнай аддачы ад калоніі Германія так ніколі і не атрымала: Усходняя Афрыка працягвала субсідавацца кіраўніцтвам Германіі. У адміністрацыйным стаўленні кіраўніцтва калоніі абапіралася на сувязі з правадырамі плямёнаў (у першыя дваццаць гадоў каланізацыі немцам увесь час прыпадала душыць паўстанні туземных плямёнаў супраць каланізатараў).

Падчас Першай сусветнай вайны ўзброеныя сілы калоніі (якія складаліся з 3 тыс. еўрапейцаў і 11 тыс. туземцаў) узначальваў палкоўнік фон Летаў-Форбек, які з 1914 г. да 1918 г. з поспехам праводзіў бітвы супраць брытанскіх і партугальскіх каланіяльных войскаў. Пазней ён вымушаны быў адступіць з-за наступлення з боку Бельгійскага Конга і недахопу рэсурсаў. З невялікім атрадам фон Летаў-Форбек прасунуўся да тэрыторыі Мазамбіка і паўночнай Радэзіі, дзе даведаўшыся пра падпісанне перамір'я паміж Германіяй і краінамі Антанты, аддаў загад пра спыненне агню. Першая сусветная вайна была скончана (лістапад 1918 года), а ён стаў, такім чынам, камандуючым адзінага ў каланіяльнай Германіі ўзброенага фарміравання, які не здаўся ворагу. Пазней туземныя воіны, якія ўдзельнічалі ў бітвах Германскай Усходняй Афрыкі, атрымлівалі пенсію ад кіраўніцтваў Веймарскай рэспублікі і ФРГ.

Па Версальскаму мірнаму дагавору 1919 года тэрыторыя Германскай Усходняй Афрыкі была падзелена: заходняя частка адышла Бельгіі (Руанда-Урундзі), невялікі ўчастак на поўдні стаў часткай партугальскага Мазамбіка, і астатняя частка была перададзена ва ўладанне Брытаніі, якая пераназвала калонію ў Танганьіку. Апошняя набыла незалежнасць у 1961 годзе.

Катэгорыя:Каланіяльная Афрыка
Катэгорыя:Былыя калоніі Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Танзаніі
Катэгорыя:Гісторыя Бурундзі
Катэгорыя:Гісторыя Мазамбіка
Катэгорыя:Гісторыя Руанды
Бельгійскае Конга

**Бельгійскае Конга** — калонія Бельгіі, якая існавала на тэрыторыі сучаснай Дэмакратычнай Рэспублікі Конга пасля таго, як 15 лістапада 1908 года кароль бельгійцаў Леапольд II прадаў Свабодную дзяржаву Конга бельгійскай дзяржаве, і да абвяшчэння незалежнасці Конга 30 чэрвеня 1960 года. На чале калоніі стаяў генерал-губернатар, які прызначаўся бельгійскім парламентам. Сталіцамі з’яўляліся гарады Бома (да 1926) і пазней Леапольдвіль; іншыя буйныя цэнтры — Стэнлівіль і Элізабетвіль.

Асноўная эканамічная дзейнасць была засяроджана ў правінцыі Катанга. Галоўным артыкулам прыбытку была здабыча карысных выкапняў. У гады нацысцкай акупацыі Бельгіі горнарудная прадукцыя Конга вывозілася ў Вялікабрытанію і ЗША. У прыватнасці, менавіта ў Катанзе быў атрыманы уран для атамных бомбаў, скінутых на Хірасіму і Нагасакі.

У 1921 г. баптысцкі прапаведнік Сымон Кімбангу заснаваў нацыянальна-вызваленчы рух кімбангізм пад лозунгам «Конга — кангалезцам». Спачатку гэта былі таемныя таварыствы, пасля вайны ім на змену прыйшлі культурна-асветніцкія супольнасці, прафсаюзы арганізацыі і палітычныя партыі.

На чале нацыянальна-вызваленчага руху сталі Патрыс Лумумба (Нацыянальны рух Конга) і Жазеф Касавубу (Альянс баконга).

Пасля здабыцця ў 1960 годзе незалежнасці Рэспубліку Конга ахапіў востры палітычны крызіс. Актывізаваліся сепаратысцкія сілы, былі абвешчаны Рэспубліка Катанга на чале з Маізам Чомбэ і дзяржава Паўднёвае Касаі на чале з Альберам Калонджы. Крызіс працягваўся 5 гадоў, да прыходу да ўлады Жазефа Мабуту. За гэты час у краіне гвалтоўнай смерцю загінула больш за 100 тыс. чалавек.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыя Бельгіі
*
Катэгорыя:З’явіліся ў 1908 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1960 годзе
Катэгорыя:Каланіяльная Афрыка
Вільгельм фон Гумбальт

**Вільгельм фон Гумбальт** (; ) — нямецкі філолаг, філосаф, мовазнаўца, дзяржаўны дзеяч, дыпламат. Старэйшы брат навукоўца Аляксандра фон Гумбальта.

Спалучаў у сабе, у традыцыях свайго часу і наследуючы вялікім дзеячам Адраджэння, — рознанакіраваныя таленты, ажыццявіў рэформу гімназічнай адукацыі ў Прусіі, заснаваў у 1809 годзе ўніверсітэт у Берліне. Быў сябрам Гётэ і Шылера.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вучоныя Германіі
Шылер

**Шылер** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Роберт Шылер, амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2013)
* Стэфан Шылер, польскі архітэктар
* Фрыдрых Шылер, нямецкі паэт, драматург
* Чарлз Шылер, амерыканскі мастак
KRIWI

**KRÍWI** — беларускі фолк-гурт (нью-фолк, клуб-этна). Заснаваны ў 1996 годзе.

Стыль гурта вызначаюць як аўтэнтычны сусветны фолк-эксперымент, спалучэнне старажытных традыцый гарлавых спеваў i сучаснага гучання з элементамі імправізацыі i авангарду. Гурт ужывае аўтэнтычныя інструменты, а матэрыял для сваіх кампазіцый збірае ў фальклорных экспедыцыях. За гады свайго існавання калектыў змяняў склад, краіны, выдаў некалькі студыйных і жывых рэлізаў, паўдзельнічаў у шматлікіх зборніках, даў канцэрты ў Беларусі і за мяжой.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* Hej-Loli (1997)
* За туманам... (1998)
* Людзям Live (1999)
* Minsk-Berlin (2002)
* Live in Berlin (2004)
* KRIWI Live — homevideo (2005)
* InterFilmWostok fest — KRIWIvideo concert minsk (2006)
* Traukamurauka (2013)
* Kumački (2020)

### Сінглы 
* KRIWI (2000)
* KRIWI (2008)

### Супольныя праекты 
* Вольныя танцы: слухай сваё (1999)
* Вольныя танцы: альтэрнатыва_by (2001)
* Viza Незалежнай Рэспублікі Мроя (2003)
* Personal Depeche (2003)
* Veranika Kruhlova solo (2004)
* VERANIKA Kruhlova & WALÉRA Kanischtscheff poesie: A.Tarkowskij (2005)

## Удзел у фільмах 
* «Свежына з салютам» (2001)

## Удзельнікі 
* Вераніка Круглова: вакал, перкусія
* Наста Хмель: дарбука, гітара
* Валерыя Валадзько: вакал

## Былыя ўдзельнікі 
* Валерый Канішчаў: прадзюсар, акцёр
* Ігар Гарбачэускі: гітара
* Зміцер Вайцюшкевіч: вакал, кларнет
* Юрый Выдронак: гітара, клавішы
* Масуд Талібані: перкусія, вакал
* Кірыл Шевандо: перкусія
* Дэльта: дыджэй
* Андрэй Сапоненка: дарбука
* Піт Паўлаў: гітара
* Карэн Карапецян: скрыпка
* Аляксандр Памідораў
* Бабу
* Канстанцін Гарачы

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйная хатняя старонка
* CD traukamurauka

Катэгорыя:Фолк-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1996 годзе
Каркасон

**Каркасон** (, , вымаўляецца ) — французская камуна, размешчаная ў дэпартаменце Од на тэрыторыі рэгіёна Аксітанія. Каркасон з’яўляецца прэфектурай дэпартамента.

Каркасон дзеліцца на стары і новы горад. Стары, умацаваны горад стаіць на скалістым ўзвышшы і акружаны двума сценамі V і XIII стагоддзяў. У 1997 годзе сярэднявечны архітэктурны ансамбль трапіў у спіс спадчыны ЮНЕСКА.

## Геаграфія 
Каркасон знаходзіцца на поўдні Францыі за 80 км на ўсход ад Тулузы.

## Гісторыя 
]]
У XII стагоддзі ў сценах Каркасона жыло мноства прыхільнікаў руху катараў. За іх заступаўся віконт Раймон-Ражэ Транкавель, таму ў вачах Папы Рымскага горад стаў месцам распаўсюджвання ерасі. У рэшце рэшт, Інакенцій III абвясціў пачатак крыжовага паходу супраць катараў, на чале якога ўстаў Сімон IV дэ Манфор. У жніўні 1209 году войскі крыжакоў асадзілі Каркасон. Горад быў узяты і спалены. Аднак крэпасць Каркасон некаторы час працягвала супрацівіцца. Але праз два тыдні пасля пачатку аблогі віконт Каркасон быў вымушаны здацца з-за недахопу пітной вады. Пасля гэтага яго кінулі ў турму, дзе ён неўзабаве памёр. Пасля ўзяцця Каркасона землі Транкавелей былі перададзеныя Сімону дэ Монфору. Яго сын перадаў гэтыя ўладанні каралю Францыі, які ўключыў іх у свой дамен ў 1224 годзе.

Пасля няўдалай спробы паўстання каркасонцаў на чале з сынам Віконта Транкавеля ў 1240 годзе, Людовік Святы выгнаў бунтароў з горада і загадаў ім пасяліцца на іншым беразе ракі: так пачаў будавацца новы горад, Бастыда. Каркасон ператварыўся ў горад з двума цэнтрамі, паміж Сітэ (фартэфікацыяй) і Бастыдай разгарэлася сапраўдная сацыяльная барацьба і эканамічная канкурэнцыя. Паступова Бастыда Людовіка Святога пачала квітнець і нават перасягнула Сітэ, які паступова страціў сваю ўладу і палітычнае значэнне.

У 1248 годзе ў ніжнім горадзе з’явілася консульства. Горадам кіравалі 6 консулаў разам з дваранствам. У XIV стагоддзі горад стаў першакласным вытворцам тэкстылю ў каралеўстве, у асноўным воўны. Прадукцыя экспартавалася ў такія гарады як Канстанцінопаль і Александрыя. У 1348 годзе ў горадзе, як і ва ўсёй краіне, пачалася чума. Эпідэмія перыядычна аднаўлялася аж да пачатку наступнага стагоддзя. У гэты ж час з-за Стагадовай вайны горад нёс вялікія страты. У 1355 годзе Эдуард Чорны Прынц спаліў ніжні горад, але пашкадаваў Сітэ. У 1359 годзе Бастыда была адноўлена і ўмацавана. Тэкстыльная вытворчасць аднавілася і атрымала далейшае развіццё.

## Гарады-пабрацімы 
*  Эгенфельдэн, Германія

## Спасылкі 
* Сайт горада

Катэгорыя:Гарады Аксітаніі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Од
Паўночны Бераг (акруга Гамбіі)

**Паўночны Бераг** () — акруга ў Гамбіі.
* Адміністрацыйны цэнтр — Керэван.
* Плошча — , насельніцтва — 

## Геаграфія 
На поўдні мяжуе з акругай Ніжняя Рака па рацэ Гамбія, на ўсходзе з акругай Цэнтральная Рака, поўначы з Сенегалам. На захадзе выходзіць да Атлантычнага акіяна.

## Адміністрацыйны падзел 
Адміністрацыйна акруга падраздзяляецца на 6 раёнаў:

* Цэнтральны Бадзібу
* Ёкаду
* Ніжні Бадзібу
* Ніжні Ньюму
* Верхні Бадзібу
* Верхні Ньуму

Катэгорыя:Акругі Гамбіі
Італьянская Лівія

**Італья́нская Лі́вія** () — каланіяльнае ўладанне Каралеўства Італія ў Паўночнай Афрыцы.

Італьянская Лівія межавала з Французскімі Алжырам, Заходняй Афрыкай і Экватарыяльнай Афрыкай, Англа-Егіпецкім Суданам і Каралеўствам Егіпет.

## Гісторыя 
У 1912 годзе пасля Італа-турэцкай вайны ад Асманскай імперыі да Італіі адыйшли Трыпалітанія, Кірэнаіка і Фецан (на карце пазначаны зялёным колерам).

У 1919 годзе ад Францыі былі перададзены часткі тэрыторый Алжыра і Французскай Заходняй Афрыкі (на карце — балотны колер), у 1926 годзе ад Егіпта (салатны колер).

Белы колер — тэрыторыі, фармальна перададзеныя Вялікабрытаніяй ад Егіпта ў 1926 годзе, але фактычна не кантраляваныя Італіяй да 1931 года.

У 1934 годзе Італія аб’яднала ўсе тры калоніі (Трыпалітанія, Кірэнаіка і Фецан) ў адну — Лівію. Таксама ў склад італьянскай калоніі была перададзена і частка тэрыторыі Судана «Сарскі трыкутнік» (чырвоны).

Бардовы колер — перададзеная Францыяй ад Французскай Экватарыяльнай Афрыкі ў 1935 годзе «Паласа Аўзу».

У 1943 годзе італьянцы вымушаны былі пакінуць сваю калонію пасля паражэння ад англа-амерыканскіх войскаў у Паўночнаафрыканскай кампаніі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Былыя калоніі Італіі
Катэгорыя:Гісторыя Лівіі
Місурата

**Місурата** () — горад у Лівіі, сталіца аднайменнага муніцыпалітэта. Трэці па велічыні пасля Трыпалі і Бенгазі горад краіны.

## Насельніцтва 
Насельніцтва — 259.056 жыхароў (па ацэнцы на 2010 год).

## Гісторыя 
Па розных крыніцах няма адзінай думкі быў горад заснаваны фінікійцамі (1000-я да н.э.), рымлянамі, а таксама пра яго старажытную назву (*Тубакціс*,).

### Грамадзянская вайна 
У лютым 2011 года падчас паўстання ў Лівіі, горад стаў адным з цэнтраў апазіцыйных сіл. Горад актыўна бамбардзіраваўся войскамі Муамара Кадафі і быў разбураны.

## Геаграфія 
Размешчаны ля мыса Місурта (Місратах), за 5 км ад узбярэжжа Міжземнага мора, за 210 км на усход ад Трыпалі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Лівіі
Хеле Торнінг-Шміт

**Хеле Торнінг-Шміт** (; нар. , Рэдоўрэ, Данія) — дацкі палітык, прэм’ер-міністр Даніі з 4 кастрычніка 2011. Лідар Сацыял-дэмакратычнай партыі.

Скончыла Капенгагенскі ўніверсітэт і Каледж Еўропы ў Бругэ. Кандыдат палітычных навук. Працавала ў сакратарыяце сацыял-дэмакратаў у Еўрапарламенце, у Канфедэрацыі прафсаюзаў Даніі. З 1999 года — дэпутат Еўрапарламента ад СДП, дзе яна займалася пытаннямі сацыяльнай палітыкі, прамысловасці, гандлю, навукі і зносінамі з Латвіяй. У 2005 годзе была абрана дэпутатам Фолькетынга і, у хуткім часе пасля гэтага, лідарам Сацыял-дэмакратаў. У верасні 2011 года СДП разам з партнёрамі па кааліцыі перамагла на парламенцкіх выбарах, і Торнінг-Шміт стала новым прэм’ер-міністрам.

Торнінг-Шміт — прыхільнік павелічэння падаткаў, развіцця аднаўляемых крыніц энергіі. Яна таксама выступае супраць пераходу Даніі з кроны на еўра.

Стала першай у гісторыі краіны жанчынай, якая ўзначаліла ўрад краіны.

Яе бацька выкладаў матэматыку і нацыянальную эканоміку ў Капенгагенскім універсітэце.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце Еўрапарламента  

Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Даніі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Даніі
Катэгорыя:Члены Сацыял-дэмакратычнай партыі Даніі
Катэгорыя:Палітыкі Даніі
Кэтрын Эн Портэр

**Кэтрын Эн Портэр** (; , , штат Тэхас — , , штат Мэрыленд) — амерыканская журналістка, пісьменніца і грамадскі дзеяч.

### Апавяданні 
# «Maria Concepcion», 1922
# «The Martyr», 1923
# Нявінніца Віялета (), 1924
# «He», 1927
# «Magic», 1928
# Вяроўка (), 1928
# «Theft», 1929
# «The Jilting of Granny Weatherall», 1930 (экранізавана ў 1980 годзе)
# «The Cracked-Looking-Glass», 1932
# Гасіенда (), 1934
# Магіла (), 1934
# «The Downward Path to Wisdom», 1939
# «The Leaning Tower», 1941
# Крыніца (), 1944
# Шлях (), 1944
# Сведка (), 1944
# Цырк (), 1944 (экранізавана ў 1990 годзе)
# Апошні ліст (), 1944
# «A Day’s Work», 1944
# Стары парадак (), 1958
# Фігавае дрэва (), 1960 (экранізавана ў 1987 годзе)
# «Holiday», 1960
# «A Christmas Story», 196

### Зборнікі апавяданняў 
* Зборнік апавяданняў Кэтрын Эн Портэр (), 1965
* Стары парадак: Гісторыі Поўдні (), 1955
* Падальная вежа і іншыя апавяданні (), 1944
* Іўдзіна дрэва цвіце (), 1930

## Літаратура 
Пра жыццё і творчасць Катрын Эн Портэр напісана нямала кніг. Найбольш вядомымі з іх з’яўляюцца:
* Katherine Anne Porter: A Sense of the Times (Minds of the New South) (аўтар Janis P. Stout)
* Katherine Anne Porter: A Life (аўтар Joan Givner)
* The Ambivalent Art of Katherine Anne Porter (аўтар Mary Titus)
* Katherine Anne Porter: The Life of an Artist (аўтар Darlene Harbour Unrue)

## Спасылкі 
* К. Э. Портэр на IMDB.com

Катэгорыя:Лаўрэаты Пулітцэраўскай прэміі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Жэнеўская канферэнцыя (1954)

**Жэнеўская канферэнцыя (1954)** — міжнародная канферэнцыя, якая праходзіла ў Жэневе з 26 красавіка па 21 ліпеня 1954 года пры ўдзеле міністраў замежных спраў СССР, КНР, Вялікабрытаніі, ЗША і Францыі, у падрыхтоўцы дамоў удзельнічалі таксама прадстаўнікі КНР, ДРВ, Камбоджы, Лаоса і Паўднёвага В’етнама.

На канферэнцыі разглядаліся карэйскі і індакітайскі пытанні. Абмеркаванне праблемы ўз’яднання Карэі завяршылася безвынікова. Другая палова канферэнцыі была прысвечана лёсу Індакітая. На яе ход аказаў вялікі ўплыў паражэнне французскага экспедыцыйнага корпуса пры Д’енб’енфу, якок адбылося непасрэдна падчас канферэнцыі. 21 ліпеня былі заключаны Жэнеўскія дамовы, якія завяршылі каланіяльную вайну Францыі ў Індакітаі і вызначылі далейшы лёс былых французскіх калоній у рэгіёне. Дамовы, у прыватнасці, прадугледжвалі:

* спыненне агню;
* часовы падзел В’етнама на дзве часткі па 17-й паралелі (дзе стваралася дэмілітарызаваная зона), з перагрупоўкай В’етнамскай народнай арміі на поўнач і сіл Французскага Саюза на поўдзень;
* правядзенне ў ліпені 1956 года свабодных выбараў у абедзвюх частках краіны з мэтай вызначэння будучага палітычнага рэжыму і ўз’яднанні краіны;
* дэмілітарызацыю і нейтралітэт В’етнама, Лаоса, Камбоджы;
* забарона на пастаўкі ўзбраення, боепрыпасаў і ваенных матэрыялаў у гэтыя краіны;
* стварэнне Міжнароднай камісіі па кантролі для назірання за рэалізацыяй дамоў.

Жэнеўскія дамовы не былі падпісаны ЗША.

Выкананне Жэнеўскіх дамоў было сарвана ў выніку абвяшчэння ў кастрычніку 1955 года Рэспублікі В’етнам у паўднёвай частцы В’етнама і адмовы прэзідэнта гэтай краіны Нго Дзінь З’ема ад правядзення свабодных выбараў. Міжнародная камісія па кантролі не здолела выканаць сваіх функцый і фактычна бяздзейнічала. Падчас Другой Індакітайскай вайны дамовы 1954 года ўвесь час парушаліся ЗША і Паўночным В’етнамам.

Катэгорыя:Міжнародныя канферэнцыі
Катэгорыя:Першая Індакітайская вайна
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Кітая
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы СССР
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Францыі
Катэгорыя:1954
Ван (возера)

**Ван** (, , ) — бяссцёкавае салёнае возера на ўсходзе Турцыі.

Размешчана на Армянскім нагор’і, на вышыні 1720 м. Плошча каля 3,7 тыс. км². Глыбіня да 145 м. На возеры некалькі астравоў, найбольш знакаміты з якіх Лім. Каля берагоў Вана — вулканы Сюпхан і Немрут.

Суднаходства (чыгуначны паром на лініі Анкара — Тэбрыз). Солеварэнне.

На ўсходнім узбярэжжы — горад Ван.

## Літаратура 
* Ван //  — С. 511.
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Турцыі
Катэгорыя:Салёныя азёры
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Безааравы казёл

**Безааравы казёл** (*Capra aegagrus*) — парнакапытная жвачная жывёла сямейства пустарогіх.

## Апісанне 
Даўжыня цела 1,2 — 1,6 м, вышыня 0,7 — 1 м, маса 25 — 40, зрэдку да 80 кг. Поўсць на спіне і баках летам рыжавата-бурая, зімой шаравата-бурая. Уздоўж спіны і на шыі чорна-бурыя палосы. Рогі шаблепадобныя, сціснутыя з бакоў, у самцоў даўжынёй да 1,3 м. Мае бараду.

## Пашырэнне 
Вядомы 4 падвіды. Пашыраны ў Заходняй, Сярэдняй і Паўднёвай (Пакістан) Азіі. Жыве на цяжкадаступных схілах гор на вышыні да 4200 м над узроўнем мора.

Безааравы казёл — адзін з продкаў свойскіх козаў.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца расліннасцю. У страўніку або кішэчніку ёсць мінералізаваныя адклады ежы — безаар (адсюль назва), якім прыпісвалі магічныя лекавыя ўласцівасці.

Нараджае 1-2 казлянят.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Казлы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1777 годзе
Калацічы

**Кала́цічы** (, ) — аграгарадок у Глускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Калаціцкага сельсавета.

Знаходзіцца за 3 км у напрамку на поўнач ад Глуска, за 173 км ад Магілёва.

З 1973 года цэнтр сельсавета.

У населеным пункце знаходзіцца Райаграпрамтэхснаб, сельская бібліятэка і пачатковая школа-сад.

## Насельніцтва 
* 1997 год — 694 жыхары, 263 двары.

## Вядомыя асобы 
* Альгерд-Якуб Рышардавіч Абуховіч (1840—1898), беларускі паэт, перакладчык.
* Анатолій Ціханавіч Глаз (нар. 1951) — беларускі палітык.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Калаціцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна
Лайсан

**Лайсан** (анг. Laysan) — маленькі бязлюдны востраў у Ціхім акіяне ў складзе Паўночна-Заходніх астравоў Гавайскага архіпелага. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад штата Гаваі. Гавайская назва - Кауо (Kauō).

## Галерэя 

Выява:Laysan beach.jpg
Выява:Telespiza cantans.jpg
Выява:Laysan Island (7033581999).jpg

## Спасылкі 
* Гісторыя вострава  

Катэгорыя:Гавайскія астравы
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Уэйлс

**Уэйлс** () — востраў Канадскага Арктычнага архіпелага.

Плошча вострава складае 1137 км². Даўжыня берагавой лініі 176 км. Даўжыня вострава складае 63 км, максімальная шырыня — 23 км. Ландшафт уяўляе сабою раўніну, па якой раскіданы невялікія азёры, мясцовасць трохі павышаецца да цэнтра вострава, дзе вышыня дасягае максімуму ў 80 метраў над узроўнем мора.

Востраў размешчаны ў заліве Комміці, які з'яўляецца самай паўднёвай часткай заліва Буція. Толькі вузкі паўтаракіламетровы заліў аддзяляе Уэйлс ад паўвострава Мелвіл, да паўвострава Сімпсан на заходнім беразе заліва — 51 кіламетр. Найбліжэйшым населеным пунктам з'яўляецца Рэпалс Бей, які знаходзіцца ў 130 км на поўдзень на процілеглым боку паўвострава Мелвіл.

Катэгорыя:Астравы Канады
Віктар Анатольевіч Раманцоў

**Віктар Анатольевіч Раманцоў** (нар. , г. Светлагорск, Гомельская вобласць) — беларускі журналіст, публіцыст і краязнавец. Член Саюзу журналістаў Беларусі (2000). Жыве і працуе ў Светлагорску.

## Біяграфія 
Скончыў сярэднюю школу № 6 гоорада Светлагорска, Светлагорскі індустрыяльны тэхнікум (1989) і філалагічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны (1996, філолаг, выкладчык беларускай і рускай моў і літаратуры). Служыў у памежных войсках. Працаваў у філіяле Нацыянальнага дзяржаўнага гуманітарнага ліцэя імя Якуба Коласа, газетах «Химики» (працуе і ў апошні час) і «Ранак-плюс», Светлагорск. Аўтар некалькіх сотняў артыкулаў у перыядычным друку, некалькіх дзесяткаў эсэ. Мае трох дзяцей.

## Творчасць 
Удзельнічаў у грамадскім гісторыка-культурным аб’яднанні «Поўня», у выяўленні Здудзіцкага каменнага крыжа. Аўтар ідэі археалагічных раскопак на месцы колішняга горада Казімір. Адзін з укладальнікаў зборніку матэрыялаў канферэнцыі «Шацілкаўскія чытанні» 2010 г., склаў DVD-дыск аб канферэнцыі. Напісаў кнігу «Зведаная зямля: Светлагоршчына ў пытаннях і адказах». Аўтар дакументальнага фільма «Шацілкі-Светлагорск: міты і рэаліі» (2012—2013 гг.), дакументальнага серыяла «Зведаная зямля» (2017), дакументальны серыял «Казімір: вяртанне забытага горада» (2017).

## Узнагароды і прэміі 
* 1998 — 3-е месца ў светлагорскім раённым літаратурным конкурсе «Дэбют» (старшыня жюры — паэт І. Р. Катляроў).
* 2011 — 1-е месца ў конкурсе «Літаратурныя дажынкі-2011» (ініцыятыва «Твой Фест», сайт Krevo.by пры падтрымцы кампаніі «Будзьма беларусамі!» і беларускага ПЭН-цэнтра).

## Публікацыі 
* Аляксандр Шыманоўскі — этнограф з Чэрніна (да 160-годдзя з дня нараджэння) // Шацілкаўскія чытанні: матэрыялы II гісторыка-краязнаўчай канферэнцыі (да 450-годдзя Шацілак) у Светлагорску, 16 красавіка 2010 г. — Светлагорск, 2011, с. 53 — 58. 
* Гібель карабля «Вінніца» — класічная трагедыя ў вайсковым стылі // Тамсама, с. 65 — 71. 
* Зведаная зямля. Светлагоршчына ў пытаннях і адказах. — Мінск, 2011. — ISBN 978-985-6906-52-0.

## Спасылкі 
* Прэзентацыя кнігі Віктара Раманцова ў Светлагорску.
* http://sn.by/2011/10/04/zvedanaya-zyamlya/ 
* Некляев: Дуб поэзии греет мне душу 
* В Крево прошли «Литературные дожинки» (фото).
* Чыгір Г. У Крэве пасадзілі дрэва Паэзіі…(фотарэпартаж). 
* «Літаратурныя Дажынкі — 2011»: першы ўраджай.
* Скобла М. Крэўская унія паэтаў.

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Кент (паўвостраў)

**Кент** () — буйны паўвостраў на паўночным захадзе Канады.

## Геаграфія 
Паўвостраў Кент знаходзіцца на поўначы мацерыковай часткі тэрыторыі Нунавут. Да захаду ад паўвострава ляжыць заліў Каранейшэн. На поўначы праліў Дзіс аддзяляе яго ад буйнага вострава Вікторыя. На поўдні праліў Мелвіл і заліў Элу амаль цалкам адразаюць паўвостраў ад мацерыка, з якім ён звязаны толькі вузкім перашыйкам на паўднёвым усходзе. На паўднёвым усходзе абмываецца водамі бухты Лабірынт заліва Куін-Мод. Крайні заходні пункт паўвострава — мыс Фліндэрс (Flinders Cape), крайні паўночны — мыс Аляксандэр (Cape Alexander). Найвышэйшы пункт паўвострава — Маўнт-Джордж (Mt.George) вышынёй 183 метра. Даўжыня паўвострава 112 км, шырыня — 40 км.

Паўвостраў названы Томасам Сімпсанам у гонар Герцагіні Кенцкай, сястры караля Бельгіі Леапольда I і маці каралевы Вялікабрытаніі Вікторыі.

Кент
Кент
Кент
Таймыр

**Таймы́р**, **Таймырскі паўвостраў** — паўвостраў у Расіі, самая паўночная мацерыковая частка сушы Еўразійскага кантынента (мыс Чэлюскін), размешчаны паміж Енісейскім залівам Карскага мора і Хатангскім залівам мора Лапцевых.

## Геаграфія 
Плошча паўвострава каля 400 000 км². Даўжыня каля 1000 км, шырыня каля 500 км. Па характары паверхні дзеліцца на 3 часткі: Паўночна-Сібірская нізіна, горы Быранга (вышыня да 1125 (1146) метраў), якія цягнуцца з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, і прыбярэжная раўніна ўздоўж узбярэжжа Карскага мора. Паўднёвай мяжой паўвострава лічыцца паўночны ўступ плато Путарана. Узбярэжжа паўвострава моцна парэзанае. Берагі пераважна нізкія.

На поўначы паўвострава арктычныя і высакагорныя пустыні і паўпустыні, у сярэдняй частцы тундра, на поўдні — лесатундра з рэдкалессем. Клімат арктычны, суровы. Пашырана вечная мерзлата.

Найбуйнейшыя рэкі Таймыра: Пясіна, Верхняя Таймыра і Ніжняя Таймыра, Хатанга.

Найбуйнейшыя азёры: Таймыр, Партнягіна, Кунгасалах, Лабаза, Какора.

## Фаўна 
У складзе фаўны Таймырскага паўвострава заяц-бяляк, паўночны алень, пясец, воўк, белы мядзведзь. У летні перыяд шмат птушак.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Таймы́р // География. Современная иллюстрированная энциклопедия. Ч. 2: М—Я. / А. П. Горкин — М.: Росмэн, 2006. — 146 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-353-02443-5. — (Современная иллюстрированная энциклопедия «Росмэн». География)

## Спасылкі 
* Артыкул у часопісе «Вокруг света» 
* Выкапнёвыя смолы з паўвострава Таймыр
* Прырода Таймыра 

Таймыр
Таймыр
Таймыр
Фларэнтыйская рэспубліка

**Фларэнтыйская рэспубліка** (, ) — незалежная рэспубліка ў Паўночнай Італіі, якая існавала ў 1115—1185 і 1197—1532 гадах. Паўстала як незалежная камуна горада Фларэнцыі, неўзабаве падпарадкавала сабе большую частку паўночнай і цэнтральнай Тасканы і пачала граць адну з найважнейшых роляў у палітычнай сістэме сярэднявечнай Італіі. Фларэнтыйская рэспубліка стварыла складаную сістэму кіравання, заснаваную на недапушчэнні ўзурпацыі ўлады адной асобай і досыць шырокай ўцягнутасці грамадзян у фарміраванне дзяржаўных органаў. У XIII—XIV стагоддзях эканамічнае развіццё Фларэнцыі апярэджвавала практычна ўсе іншыя дзяржавы не толькі Італіі, але і Еўропы. Тут упершыню зарадзілася мануфактурная вытворчасць і пачаліся сацыяльныя канфлікты паміж наёмнымі працоўнымі і патрыцыятам. З 1434 у Фларэнцыі ўсталявалася ўлада роду Медычы, пры якіх дзяржава трансфармавалася ў аднаасобную сіньёрыю. У XIV стагоддзі Фларэнцыя стала вядучым цэнтрам італьянскага Адраджэння, у якім стваралі Дантэ, Петрарка, Бакача, Леанарда да Вінчы, Мікеланджэла, Макіявелі і многія іншыя. У перыяд Італьянскіх войнаў у рэспубліцы быў усталяваны ураўняльны тэакратычны рэжым Саванарола, аднак пры падтрымцы Францыі і папства, Медычы ў 1512 годзе аднавілі сваю ўладу. У 1532 годзе Рэспубліканскае кіраванне Фларэнцыі было ліквідавана, і краіна ператварылася ў спадчынную манархію — Фларэнтыйскае герцагства (з 1569 — вялікае герцагства Тасканскае).

## Спасылкі 
* Фларэнтыйскай школа, эпохі Адраджэння

Катэгорыя:Гісторыя Фларэнцыі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Катэгорыя:Італьянскія дзяржавы
Джыролама Саванарола

**Джыралама Саванаро́ла** (; , Ферара — , Фларэнцыя) — італьянскі дамініканскі святар, былы манах, дыктатар Фларэнцыі з 1494 па 1498 год.

## Біяграфія 
Паходзіў з старадаўняга Падуанскага роду. Джыралама быў трэцім дзіцем у сям’і Нікола Саванарола і яго жонкі, мантуанкі Алены Буанакорзі. Яго дзядуля, Мікеле Саванарола, быў вядомым урачом. Бацька Саванарола рыхтаваў сына да медыцынскай кар’еры і імкнуўся даць яму адпаведную адукацыю. У маўклівым і удумлівым юнаку рана выявіўся аскетызм, любоў да разважанняў і глыбокая рэлігійнасць.

Італія ў той час была ахоплена гуманістычным рухам, адным з найбуйнейшых цэнтраў якога была Фларэнцыя, дзе гуманізм пры Ларэнца Медычы адрозніваўся эпікурэйскі-паганскім напрамкам.

Свецкае жыццё і рэлігійна-маральнае падзенне Італіі моцна абуралі Саванарола. Некаторыя з яго ранніх стансаў прысвечаны сумнаму стану царквы, псуце нораваў і разбурэнню добрых адносін паміж людзьмі.

Няўдалая любоў да дачкі фларэнційскага выгнанца Строцы і захапленне сярэднявечнымі багаслоўскімі сачыненнямі (асабліва Фамой Аквінскім) прывялі Саванарола да рашучасці паступіць у манастыр.

## Манастырскае жыццё 
У 1475 годзе ён таемна збег з роднай хаты ў Балонню, у дамініканскі манастыр, пакінуўшы дома напісаную ім кнігу «Аб пагардзе сусветам».

У манастыры ён вёў суровае жыццё, адмовіўся ад грошай, якія меў, свае кнігі падарыў манастыру, пакінуўшы сабе толькі Біблію, ўзбройваўся супраць манастырскай раскошы і прысвячаў вольны ад малітваў час вывучэнню бацькоў царквы.

І ў манастыры выяўляліся паэтычныя схільнасці Саванарола: ён напісаў верш «Аб падзенні царквы», дзе паказваў, што ў людзей няма ўжо ранейшай чысціні, вучонасці, хрысціянскай любові, а галоўнай прычынай гэтаму — заганнасць пап. Настаяцель манастыра даручыў Саванарола навучаць пачаткоўцаў і ўсклаў на яго абавязак прапаведніка.

У 1482 годзе яго паслалі прапаведаваць у розныя гарады, таксама ў Ферары, адкуль з прычыны распачатай вайны з Венецыяй яму загадалі адправіцца ў Фларэнцыю, у вядомы тады манастыр Сан-Марка.

Тут Саванарола, ужо славіцца як навуковец, быў прызначаны ганаровым чытальнікам пры браціі і настаўнікам паслушнікаў. У 1483 годзе Саванарола няўдала прапаведаваў ў царкве Сан-Ларэнца.

Гэта прымусіла яго заняцца выпраўленнем сваіх недахопаў. Ён адправіўся прапаведаваць у невялікае мястэчка Сан-Джыміньяна, дзе прабыў два гады, захапляючы слухачоў сваімі прамовамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Філосафы Італіі
Катэгорыя:Аскетызм
Катэгорыя:Пакараныя смерцю філосафы
Віла Фарнезіна

**Віла Фарнезіна** () — помнік архітэктуры і жывапісу Высокага Адраджэння, размешчаны на левым беразе Тыбра ў Рымскім раёне Трастэверэ.

thumb|left|Фрэскі Рафаэля на віле Фарнезіна
thumb|left|200px|Дэталь фрэскі з перспектывай Балтазара Перуцы.

Віла была пабудавана ў 1506—1510 гадах для сіенскага банкіра Агасціна Кіджы па праекце Бальдасарэ Перуцы. Гэта была першая ў Рыме віла палегчанага, «павільённага» тыпу, адкрытая ў бок саду і рэкі, без унутраных панадворкаў і пакояў для аўдыенцый. Закліканы падмануць вочы сценапіс лоджый належыць пэндзлю Рафаэля, Джуліа Рамана, Себасцьяна дэль П’ёмба і іль Садомы.

У 1577 годзе вілу набыло сямейства Фарнезэ, якое спачатку разлічвала злучыць яе адмысловым мастом з палаца Фарнезэ, размешчаным на другім боку Тыбра. Віла захавала імя Фарнезэ і ў XVIII стагоддзі, калі ёю валодалі неапалітанскія Бурбоны, зараз жа ў ёй засядае старадаўняя «акадэмія рысевокіх».

Катэгорыя:Палацы Рыма
Фарнезіна
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Фарнезэ
Катэгорыя:Архітэктура Рэнесансу
Агасціна Кіджы

**Агасціна Кіджы** ( — ) — італьянскі банкір, які крэдытаваў пап Юлія II і Льва X, Чэзарэ Борджыа і сямейства Медычы. Быў заступнікам Рафаэля, які пабудаваў для яго палац, пазней атрымаўшы назву Фарнезіна.

Надмагілле Агасціна Кіджы ў царкве Санта-Марыя-дэль-Попала фігуруе ў рамане «Анёлы і дэманы» і пастаўленым па яго матывах фільме.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Банкіры Італіі
Турнэпс

**Турнэпс** (*Brassica rapa rapirera*), таксама *Кармавая рэпа* — двухгадовая расліна з сямейства капуставых. Падвід .

## Батанічнае апісанне 
Двухгадовая травяністая расліна. Лісце апушчанае, светла-зялёнага колеру. Кветкі жоўтыя. Плод — стручок.

## Распаўсюджанне 
Турнэпс распаўсюджаны толькі ў культуры. Вырошчваюць турнэпс, як правіла, на корм жывёле. Кармавыя гатункі даюць ураджай 400—500 ц/га (да 1000) ц/га караняплодаў і да 150 ц/га лісця. Ва ўраджайныя гады караняплоды нярэдка не змяшчаюцца нават у вялікім вядры.

Найбольшыя плошчы ў Германіі, Даніі, Вялікабрытаніі, ЗША, Канадзе, Аўстраліі і інш. Форма караняплода цыліндрычная, авальная, шарападобная; афарбоўка — белая, фіялетавая, жоўтая. Добра расце на суглінкавых і дзярнова-падзолістых супясчаных глебах. Захоўваюць у сховішчах, капцах, траншэях.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Рэпа
Салдат

**Салдат** (ад  або ад італ. Soldo - манета, жалаванне), таксама **жаўнер**

[250px|right|thumb|Салдаты [Чырвоная армія|Чырвонай арміі, 1930-х гадах]]
* 1.пярвічнае, малодшае, ніжняе, воінскае званне, радавы ў войсках многіх дзяржаў;
* 2.катэгорыя ваеннаслужачых i ваеннаабавязаных ва Узброеных Сілах шэрагу дзяржаў;
* 3.у шырокім сэнсе - ваенны чалавек у любым званні дасведчаны ў вайсковай справе; які валодае воінскімі якасцямі.
* 4.у пераносным сэнсе - удзельнік якой-небудзь арганізацыі або грамадскага руху, які прысвяціў сябе служэнню іх мэтам і задачам (напрыклад, салдат рэвалюцыі).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ваеннае будаўніцтва
Катэгорыя:Ваенная служба
Катэгорыя:Пасады
Луіс Генры Салівен

**Луіс Генры Са́лівен** (;  — ) — амерыканскі архітэктар, першапраходца рацыяналізму, бацька амерыканскага мадэрнізму. Стваральнік аднаго з першых небаскробаў і канцэпцыі арганічнай архітэктуры, ідэолаг чыкагскай школы архітэктуры і настаўнік Фрэнка Лойда Райта. Яму належыць афарызм «форму ў архітэктуры вызначае функцыя».

Image:Wainwright building st louis USA.jpg|Уэйнрайт-білдынг у Сент-Луісе (1890-1891)
Image:OwatonnaBank.JPG|Нацыянальны фермерскі банк (1908)
Image:Harold-c-bradley-house.jpg|Асабняк Брэдлі (1910)
Image:Louis Sullivan - exterior - Holy Trinity Russian & Greek Orthodox Church, 1121 North Leavitt Street, Chicago, Cook County, IL.jpg|Руская праваслаўная царква ў Чыкага (1903)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары-мадэрністы
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названы кратар на Меркурыі
Катэгорыя:Архітэктары ЗША
Катэгорыя:Архітэктары Новага Арлеана
Катэгорыя:Архітэктары Сент-Луіса
Катэгорыя:Архітэктары Чыкага
Таймыр (возера)

**Таймы́р**, **Таймырскае возера** — возера на паўвостраве Таймыр у Краснаярскім краі Расіі, уваходзіць у склад Таймырскага запаведніка. Другое па плошчы пасля Байкала возера ў азіяцкай частцы Расіі. Таймыр з’яўляецца самым паўночным у свеце буйным возерам — яго крайняя паўночная кропка знаходзіцца на поўнач ад 75 градуса паўночнай шыраты.

Возера размешчана ў тэктанічнай упадзіне, апрацаванай ледавіком. Плошча паверхні возера 4560 км² (вагаецца ад 1,2 тыс. км² зімой да 4,5 тыс. км² у разводдзе). Глыбіні дасягаюць 25,2 м. Сярэдняя глыбіня 2,8 м. Берагавая лінія ўтварае мелкаводныя залівы і бухты. У заходняй частцы возера некалькі камяністых астравоў.

Возера пакрыта лёдам з канца верасня да ліпеня, сярэдняя працягласць вольнага ад лёду перыяду — 73 дні. Тэмпература вады ў жніўні +8 °C, зімой — ледзь вышэй за нуль.
У возера ўпадае рака Верхняя Таймыра, выцякае рака Ніжняя Таймыра.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Таймы́р // География. Современная иллюстрированная энциклопедия. Ч. 2: М—Я. / А. П. Горкин — М.: Росмэн, 2006. — 146 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-353-02443-5. — (Современная иллюстрированная энциклопедия «Росмэн». География)
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Таймыр 
* Таймырскі дзяржаўны запаведнік, *Экалагічны цэнтр «Экасістэма»*
* Фізіка-геаграфічныя ўмовы Таймырскага запаведніка , *МПР РФ*

Катэгорыя:Азёры Краснаярскага края
Катэгорыя:Таймыр
Катэгорыя:Басейн Ніжняй Таймыры
Усходні Калімантан

**Усходні Калімантан** (, таксама скарочана **Kaltim**) — найбуйнейшая пасля Папуа інданезійская правінцыя. Размешчана на востраве Калімантан. Плошча — 194.849 км². Насельніцтва — 3.553.143 чал. (2010 год). Сталіца — горад Самарында.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 
* WWF Heart of Borneo conservation initiative

Катэгорыя:Правінцыі Інданезіі
Міжнародная камісія па рацэ Сава

**Міжнародная камісія па рацэ Сава** — міжнародная арганізацыя, створаная ў 2006 годзе. Пастаянны сакратарыят знаходзіцца ў горадзе Заграб, Харватыя.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2006 годзе
Катэгорыя:Рэкі Славеніі
Катэгорыя:Рэкі Харватыі
Катэгорыя:Рэкі Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Рэкі Сербіі
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Прытокі Дуная
Менара Куала-Лумпур

**Менара Куала-Лумпур** (, распаўсюджана Menara KL) — афіцыйная назва куала-лумпурскай тэлевежы. Будаўніцтва будынка вышынёй 421 метр працягвалася каля 5 гадоў. Сярод тэлекамунікацыйных будынкаў Menara займае 5 месца, саступаючы вежах CN Tower ў Таронта (Канада) 553 м, Астанкінскай тэлевежы ў Маскве (Расія) 540 м, Жамчужына Усходу ў Шанхаі (Кітай) 468 м, Борджа Мілад ў Тэгеране (Іран) 435 м. За арыгінальнае падсвятленне Menara KL атрымала неафіцыйнае імя «Сад святла».

## Гл. таксама 
* Спіс самых высокіх тэлевізійных веж

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Малайзіі
Катэгорыя:Звышвысокія будынкі
Катэгорыя:Куала-Лумпур
Катэгорыя:Тэлевежы
Фрэнсіс Эліза Бёрнет

**Фрэнсіс Эліза Ходжсан Бёрнет** (; ) — англійская пісьменніца і драматург.

Найбольш вядомая сваімі творамі для дзяцей, сярод якіх «Маленькі лорд Фаўнтлерой» (*Little Lord Fauntleroy*, 1886), «Маленькая прынцэса» (*A Little Princess*, 1905), «Таямнічы сад» (*The Secret Garden*, 1909) і інш. Лаўрэат прэміі Льюіса Кэрала за раман «Таямнічы сад».

У 2025 годзе «Таямнічы сад» быў выдадзены на беларускай мове ў перакладзе Алены Пятровіч.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Англіі
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменніцы Вялікабрытаніі
Кайлас

**Кайлас** (Кайласа, Кайлаш;  Kailāśā Parvata,  Ганг Рынпочэ, кіт. 冈仁波齐 峰, піньінь Gāng rén bō qí fēng) — гара ў аднайменным горным хрыбце ў сістэме гор Гандзісышань (Трансгімалаі) на поўдні Тыбецкага нагор’я ў Тыбецкім аўтаномным раёне Кітайскай Народнай Рэспублікі.

Гэта самая высокая гара ў сваім раёне, яе дадаткова вылучае сярод іншых чатырохгранная пірамідальная форма са снежнай шапкай і гранямі, арыентаванымі амаль дакладна па баках свету. Вышыня Кайласа да гэтага часу застаецца спрэчным пытаннем — шырока распаўсюдзілася сцвярджэнне, што Кайлас мае вышыню 6666 м; навукоўцы разыходзяцца ў меркаваннях ад 6638 да 6714 м, гэта абумоўлена спосабам вымярэння вышынь гор. Да таго ж, Гімалайскія горы лічацца маладымі, таму вышыня іх павялічваецца ў сярэднім з улікам абветрывання пароды на 0,5-0,6 см у год.

## Гісторыя узыходжанняў 
Вяршыня гары застаецца непакорнай. У 1985 годзе знакаміты альпініст Райнхольд Меснер атрымаў ад кітайскіх улад дазвол на ўзыходжанне, але адмовіўся ў апошні момант.

У 2000 годзе іспанская экспедыцыя за досыць значную суму набыла дазвол на заваяванне Кайласа ў кітайскіх уладаў. Каманда ўсталявала базавы лагер ля падножжа, але ступіць на гару ім так і не ўдалося. Тысячы паломнікаў заступілі шлях экспедыцыі. Далай-лама, ААН, шэраг буйных міжнародных арганізацый, мільёны вернікаў ва ўсім свеце выказалі свой пратэст супраць заваявання Кайласа, і іспанцам прыйшлося адступіць.

Катэгорыя:Горы Кітая
Элвіс Міхайленка

**Элвіс Міхайленка** (, ) — латвійскі баксёр-прафесіянал.

## Спартыўная кар'ера 
З'яўляецца першым чэмпіёнам Латвіі сярод прафесіяналаў і першым баксёрам, выхадцам з Латвіі, якія заваявалі тытулы ў самых прэстыжных версіях на прафесійным рынгу.

У кастрычніку 2002 года ў Мадрыдзе ў дванаццаці раўндах па ачках перамог іспанца Алехандра Лакатаса (англ.: Alejandro Lakatos), Міхайленка заваёўвае званне інтэр-кантынентальнага чэмпіёна па версіі WBA (Сусветная баксёрская асацыяцыя), і ў рэйтынгах уваходзіць у дзесятку наймацнейшых баксёраў Еўропы і свету. У чэрвені 2004 года, у Капенгагене, у дзесяціраўндавым паядынку па ачках перамагае шведа Джавані Альварэза (англ.: Giovanni Alvarez) і адбірае ў таго званне чэмпіёна Еўрасаюза (EBU-EU). У сакавіку 2005 года, у германскім Цвікау перамог немца Кая Курцаву (англ.: Kai Kurzawa), абараніў свой пояс чэмпіёна Еўрасаюза.

Катэгорыя:Баксёры Латвіі
Катэгорыя:Баксёры 1990-х
Катэгорыя:Баксёры 2000-х
Катэгорыя:Постаці Латвіі
Мішэль Пфайфер

**Мішэль Мары Пфайфер** (; 29 красавіка 1958 г., Санта-Ана, Каліфорнія, ЗША) — амерыканская актрыса.

## Біяграфія 
Мішэль Пфайфер нарадзілася ў горадзе Санта-Ана ў Каліфорніі 29 красавіка 1958 г.. У яе сям'і ёсць старэйшы брат і дзве малодшыя сястры, Дзідзі і Лоры, таксама здымаюцца ў кіно. У 1978 годзе Мішэль ўдзельнічала ў конкурсе «Міс Каліфорнія». У кіно здымаецца з канца 1970-х гадоў, але вядомасць набыла ў сярэдзіне 1980-х пасля здымак у вядомых фільмах «Лэдзі-ястраб» і «Іствіцкія ведзьмы».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Постаці ЗША
Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»
Самарында

**Самары́нда** () — адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы горад інданезійскай правінцыі Усходні Калімантан. Горад размешчаны на рацэ Махакам. Хоць Самарында і мае статус адміністрацыйнага цэнтра правінцыі, частка ўрадавых устаноў размешчана ў горадзе Балікпапан.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Усходні Калімантан
Катэгорыя:Гарады Інданезіі
Вячэрніцы

**Вячэ́рніцы** (*Nyctalus*) — род млекакормячых жывёл сямнйства гладканосых (звычайных) лятучых мышэй атрада рукакрылыя. Адрозніваецца 7 відаў.

Даўжыня цела да 10,4 см, хваста да 6,5, перадплечча да 6,9 см. Маса да 76 г. Вушы круглаватыя, тоўстыя, сабраныя ў складкі. Крылы вузкія, доўгія, завостраныя на канцах. Поўсць густая, шаўкавістая, зверху ад рыжага да карычневага колеру, знізу свяглейшая.

Пашыраны ў Еўропе, Сярэдняй, Усходняй і Паўднёва-Усходняй Азіі. Жывуць у шыракалістых і мяшаных лясах. На Беларусі 3 віды, найбольш пашырана вячэрніца рыжая, селіцца ў старых высакастволых лясах, парках, гаях, старых садах; вячэрніца гіганцкая і вячэрніца малая занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі.

Кормяцца на змярканні і на досвітку насякомымі. У прыплодзе 1 — 2 дзіцянят.

Робяць далёкія сезонныя міграцыі.

## Літаратура 
* Вячэрніцы // БелЭн у 18 т. Т. 4. — Мн., 1997.

Катэгорыя:Гладканосыя лятучыя мышы
Пол Эдгар Філіп Марцін

**Пол Эдгар Філіп Марцін** (; нар. , Уінсар, Антарыа) — канадскі палітык і бізнесмен, былы лідар Ліберальнай партыі Канады, прэм’ер-міністр (12 снежня 2003 — 6 лютага 2006).

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце канадскага парламента.

Катэгорыя:Міністры Канады
Катэгорыя:Міністры фінансаў
Рымскі дагавор

**Рымскі дагавор** — міжнародны дагавор, падпісаны ў 1957 годзе ФРГ, Францыяй, Італіяй, Бельгіяй, Нідэрландамі і Люксембургам аб ліквідацыі ўсіх перашкод на шляху свабоднага перамяшчэння людзей, тавараў, паслуг і капіталу.

## Апісанне 
Рымскі дагавор 1957 стаў дакументам, які заклаў аснову для Еўрапейскага эканамічнага супольніцтва. Акрамя таго, 25 сакавіка 1957 года тымі ж дзяржавамі быў падпісаны яшчэ адзін Рымскі дагавор, які заклаў аснову функцыянавання Еўрапейскай супольнасці па атамнай энергіі.

У сучасным выглядзе Рымскі дагавор складаецца з 6 частак (314 артыкулаў). У першай частцы устаноўлены прынцыпы функцыянавання Еўрапейскай супольнасці; другая частка рэгулюе пытанні грамадзянства; трэцяя - вызначае асноўныя кірункі палітыкі супольнасці (напр. Еўрапейскі парламент, Савет міністраў Еўрапейскага саюза, Еўрапейская камісія, Еўрапейская падліковая палата, Еўрапейскі сацыяльна-эканамічны камітэт, Камітэт рэгіёнаў, Еўрапейскі інвестыцыйны банк); чацвёртая частка рэгулюе пытанні асацыяцыі з іншымі краінамі і тэрыторыямі; пятая частка вызначае інстытуты супольнасці; шостая частка ўключае агульныя і заключныя палажэнні.

## Спасылкі 
* Дагаворы Еўрапейскага саюза  — Дагаворы Еўрапейскага саюза

Катэгорыя:Дагаворы Еўрапейскага саюза
Катэгорыя:Гісторыя Еўрапейскага саюза
Нацыянальны Канвент

**Канвент** або **Нацыянальны канвент** () — заканадаўчы орган (фактычна нададзены неабмежаванымі паўнамоцтвамі) у час Вялікай французскай рэвалюцыі (1792-1795).

## Паўнамоцтвы Канвента 
Канвент засяроджваў у сабе ўлады выканаўчую і заканадаўчую, збольшага і судовую; за час яго існавання ўлада яго не была абмежаваная ніякім законам і ён кіраваў дзяржавай, як абсалютны манарх. Выканаўчая ўлада знаходзілася ў руках камітэтаў (лікам да 15), з якіх асаблівае значэнне набылі камітэты грамадскага выратавання (Comité du salut public) і грамадскай бяспекі (Comité de la sûreté générale). Першы, які складаўся спачатку з 9, затым з 12 членаў, выбіраўся на месяц, арганізаваны быў з мэтай садзейнічаць абароне рэспублікі мерамі надзвычайнымі і не церпяць адкладу; другі, таксама складаўся з 12 членаў і абнаўляўся кожныя 3 месяцы, меў права аддаваць рэвалюцыйнаму суду. Дэкрэт 21 сакавіка 1793 аддаваў ў поўнае распараджэнне камітэта грамадскага выратавання мясцовыя камітэты нагляду і нацыянальных агентаў ці камісараў канвента, а апошнія фактычна мелі ў сваіх руках муніцыпальныя і департаменцкія ўлады і распараджаліся рэвалюцыйнай арміяй і рэвалюцыйнымі трыбуналам, якія дзейнічалі без усялякіх гарантый для падсудных. Іншы дэкрэт, 10 сакавіка 1794 г., прама падпарадкаваў ўсё кіраванне камітэту грамадскага выратавання, а паводле дэкрэта 12 жэрміналя II г. (1 красавіка 1794 г.) ва ўладу камітэта былі аддадзены і 12 камісій, якія замянілі сабой міністэрствы.

Катэгорыя:Вялікая французская рэвалюцыя
Артур Меен

**Артур Меен** (, ) — канадскі палітык, прэм’ер-міністр Канады ў 1920—1921 і 1926 гадах, які прадстаўляў Кансерватыўную партыю.

## Спасылкі 
* Біяграфія Меена
* Сайт, прысвечаны Меену

Катэгорыя:Лідары афіцыйнай апазіцыі ў Палаце обшчын Канады
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Канады
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Канады
Катэгорыя:Палітыкі Канады