open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Помнік у гонар заснавання горада (Салігорск)

**Помнік у гонар заснавання горада** — помнік у Салігорску, размешчаны на вуліцы Ленінскага камсамола, каля Дома культуры будтрэста № 3. На гэтым месцы 12 жніўня 1958 года адбыўся мітынг першых будаўнікоў горада.

У 1978 г. у гонар заснавання горада пастаўлены помнік па праекце архітэктараў Ільі Дзятлава і Ігара Пілатовіча: 10 бетонных стэл, якія нагадваюць разгорнутую кветку і сімвалізуюць, росквіт і маладосць горада, пастаўлены на круглы стылабат з прыступкамі ў выглядзе канцэнтрычных кольцаў. У цэнтры камень з надпісам-прысвячэннем, які быў устаноўлены ў 1968 годзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:1978 год у Беларусі
Катэгорыя:Помнікі Салігорска
Катэгорыя:Вуліца Ленінскага Камсамола (Салігорск)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ільі Дзятлава
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ігара Пілатовіча
Рыгор Паўлавіч Яўменаў

**Рыгор Паўлавіч Яўменаў** (, в. Піліпоны, Петрыкаўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1975 годзе. З 1976 года — архітэктар, старшы архітэктар у Белдзіпрагандлі.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
 у Мінску]]
Асноўныя працы: сталовая ў г.п. Цімкавічы (1980), гандлёвы цэнтр у мікрараёне Бабры ў Мазыры (1986), гандлёва-закупная база ДоУРСа, гандлёвы цэнтр «Будматэрыялы» па вул. Казлова ў Мінску (1986); у аўтарскім калектыве: сталовая ў Брэсце (1979), прамтаварная крама ў Лідзе (1980),  у Мінску (1982), крама аптовага гандлю радыёэлектроннымі прыборамі і вырабамі на ст. Калядзічы (1983),  ў Бранску (1985).

## Узнагароды 
Узнагароджаны Ганаровым знакам ВДНГ СССР і дыпломам лаўрэата агляду (1982) за распрацоўку праекта ўніверсама «Мінск» па праспекце Міру ў Магілёве.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Ліды
Катэгорыя:Архітэктары  Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Мазыра
Катэгорыя:Архітэктары Брэста
Катэгорыя:Архітэктары Бранска
Нака (Судан)

а]]

**Ан-Нака** () — археалагічны помнік у Судане. Уяўляе сабой рэшткі старажытнага горада перыяду дзяржавы Куш. У 2011 годзе разам з Мероэ і Аль-Мусаўварат ас-Суфра быў унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Геаграфія 
Нака знаходзіцца за 50 км на паўночны ўсход ад Хартума. Месціцца ля падножжа скальнага масіву за 33 км ад берага Ніла.

## Гісторыя даследавання 
Рэшткі старажытнага горада Ан-Нака былі адкрыты ў 1822 годзе. У 1843 годзе з’явілася першае навуковае апісанне, зробленае прускай геаграфічнай экспедыцыяй. З 1995 года арганізуюцца археалагічныя раскопкі.

## Славутасці 
Старажытны горад Ан-Нака, відавочна, быў заснаваны ў 1 тысячагоддзі да н.э. Ён з’яўляўся важным гандлёвым і культурным цэнтрам паміж Егіптам і Кушам. Егіпецкі ўплыў асабліва адчуваўся ў ранні перыяд. У пазнейшую эпоху жыхары горада запазычвалі элементы рымскай культуры. Росквіт паселішча адбыўся паміж IV ст. да н.э. і IV ст. н.э.

Характэрна, што горад знаходзіўся адносна далёка ад рэчышча Ніла. Магчыма, быў пакінуты ў 1 тысячагоддзі н.э. з-за недахопу пітной вады.

Захавалася некалькі значных помнікаў:
* Храм Амона
* «Ільвіны храм» — храм мераіцкага бога-воіна Апедэмака
* «Рымскі кіёск» — храм Хатхор у эліністычным стылі
* Храм «500» (II ст. да н. э.) з рэшткамі прысвячальных надпісаў
* Рэшткі гараждскіх жытлаў і пахаванняў

## Спасылкі 
* A brief guide to Naqa 
* Naqa, a ruined ancient city of the Kushitic Kingdom

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Судане
Катэгорыя:Археалогія ў Судане
Катэгорыя:Нубія
Прэзідэнцкія выбары

**Прэзідэнцкія выбары** — выбары кіраўніка дзяржавы з рэспубліканскай формай праўлення. У ходзе прэзідэнцкіх выбараў выбаршчыкі вырашаюць, хто будзе ўзначальваць дзяржаву на працягу тэрміну, прадпісанага асноўным законам (канстытуцыяй) краіны. Паўнамоцтвы прэзідэнта кожнай краіны прапісваюцца таксама ў канстытуцыі: у некаторых краінах прэзідэнт з’яўляецца кіраўніком дзяржавы і выконвае пераважна цырыманіяльныя функцыі.

## Тэрмін паўнамоцтваў 
Тэрмін паўнамоцтваў залежыць ад заканадаўства краіны, якое таксама можа перажываць змены:
* 1 год — Швейцарыя (дэ-юрэ функцыі кіраўніка дзяржавы выконваюць сем членаў Федэральнага савета)
* 4 гады — ЗША, Бразілія
* 5 гадоў — Францыя (з 2002 года, раней — 7 гадоў), Беларусь, Германія і Партугалія
* 6 гадоў — Расія (да 2012 года — 4 гады) і Мексіка
* 7 гадоў — Італія

## Выбары 
Існуюць два спосабу выбару прэзідэнта:
* Усеагульнае выбарчае права: кожны грамадзянін краіны па-за залежнасці ад полу, расы, нацыянальнасці, мовы, паходжання, сацыяльнага становішча, веравызнання і перакананняў, які дасягнуў паўналецця, мае права голасу на прэзідэнцкіх выбарах. Падобная сістэма прынятая ў Беларусі, Расіі, Францыі і многіх іншых краінах свету.
* Ускоснае галасаванне: у галасаванні могуць удзельнічаць ці парламент краіны (Латвія, Германія, Ізраіль), альбо выбаршчыкі ад адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак (як, напрыклад, у ЗША). У ЗША выкарыстоўваецца менавіта сістэма выбаршчыкаў: калегія выбаршчыкаў мае ў кожным штаце пэўную колькасць галасоў у кожным штаце, і калі ў штаце перамагаюць прыхільнікі нейкага кандыдата, то ўсе галасы ў гэтым штаце пераходзяць да кандыдата (прынцып «пераможца атрымлівае ўсё»), што дазваляе кандыдату выйграць выбары, нават калі агульная колькасць тых, хто прагаласаваў за яго людзей апынецца менш, чым у кандыдата, які прайграў.

Катэгорыя:Прэзідэнты
Паца-Ваца

**Паца-Ваца** — выдуманы персанаж, які з’яўляўся адным з вядучых тэлепраграмы «Мульціклуб» на тэлеканале БТ на працягу 14 год. Згодна з легендай, з’яўляецца іншапланецянінам з планеты Альфамегацэнтаўра, які выпадкова трапіў на Зямлю і адкрыў для сабе свет анімацыі. Пасля закрыцця тэлепраграмы вобраз Паца-Вацы аўтар лялькі Аляксандр Купрыянаў няўдала спрабаваў выкарыстоўваць у межах тэлеканала MTV, потым персанаж некаторы час існаваў у інтэрнэт-праекце на YouTube, а таксама каментаваў футбольныя матчы. Цікавасць да вобраза праявіў французскі прадзюсар Майк Патруш, які хацеў зрабіць персанажа галоўным героем міжнароднага тэлепраекта «Protto». Нядзельны эфір «Мульціклуба» ў 1990-х гадах меў найвышэйшы рэйтынг сярод беларускай дзіцячай аўдыторыі, пасля замежных тэлепраектаў «» і «Дисней-клуб». Пасля закрыцця тэлепраграмы лялькавод Аляксандр Купрыянаў выпадкова знайшоў арыгінал лялькі Паца-Вацы ў сметнікавым кантэйнеры каля офіса тэлерадыёкампаніі.

## Спасылкі
*
*Паца-Ваца на Tribuna.com
*Цішотка “Паца-Ваца” на LSTR Adzieńnie

Катэгорыя:Персанажы тэлесерыялаў
Румынская рэвалюцыя 1989 года

**Румынская рэвалюцыя 1989 года** () — антыкамуністычнае паўстанне, якое прывяло да звяржэння ўрада прэзідэнта Сацыялістычнай Рэспублікі Румыніі Нікалае Чаўшэску.

Румынія з’яўляецца адзінай краінай Усходняй Еўропы, дзе сацыялістычны рэжым быў зрынуты ў выніку ўзброенага паўстання, а былы лідар быў пакараны смерцю.

## Перадумовы 
Снежаньская рэвалюцыя ў Румыніі была выклікана абвастрэннем у краіне сацыяльных, нацыянальных і палітычных праблем, у тым ліку харчовай, энергетычнай і інш. З-за інтэнсіўнай выплаты ўрадам Нікалае Чаўшэску знешніх даўгоў, праследавання ўладамі венгерскай нацыянальнай меншасці, задушэння апазіцыі і дэмакратычных свабод, самавольства службаў бяспекі — секурытатэ.

## Ход падзей 
Народнае паўстанне пачалося 15—16 снежня 1989 года ў г. Тымішаара з выступленняў у абарону свабоды царкоўных службаў і пропаведзі венгерскага святара Л. Цёкёша і сутыкненняў дэманстрантаў 16—17 снежня з узброенымі атрадамі сіл бяспекі. 22 снежня яно пашырылася на Бухарэст, дзе на мітынгу народ запатрабаваў ад Н. Чаўшэску дэмакратычных свабод і яго адстаўкі. У Бухарэсце разгарнуліся жорсткія вулічныя баі (ішлі некалькі дзён) паміж паўстанцамі, якіх падтрымала армія, незадаволеная тым, што Н. Чаўшэску паставіў яе пад кантроль сіл бяспекі, і вернымі Чаўшэску сіламі паліцыі і бяспекі. Узброеныя сутыкненні адбыліся таксама ў Тымішаары, Брашове, Сібіў. Пасля ўцёкаў Н. Чаўшэску і яго жонкі ўладу 26 снежня ўзначаліў Савет Фронту нацыянальнага выратавання пад кіраўніцтвам І. Іліеску, які распачаў дэмакратызацыю палітычнага ладу Румыніі і мерапрыемствы па пераадоленні цяжкай сацыяльна-эканамічнай спадчыны.

Нікалае Чаўшэску здолеў збегчы на верталёце з Бухарэста, аднак быў схоплены румынскім войскам і разам са сваёй жонкай Аленай адразу паўстаў перад трыбуналам. Трыбунал абвінаваціў Чаўшэску ў злачынствах супраць дзяржавы, генацыдзе ўласнага народа, адкрыцці таемных рахункаў у замежных банках і падрыве нацыянальнай эканомікі.

25 снежня 1989 года Нікалае Чаўшэску быў расстраляны разам з жонкай Аленай Чаўшэску па прыгаворы трыбунала, праз некалькі гадзін пасля суда; уся яго маёмасць была канфіскавана.

У ходзе паўстання забіты 1104 чалавек, з іх каля 260 ваеннаслужачых, паранены 3352 чалавек.

## Вынікі 
Смерць Н. Чаўшэску адзначыла заканчэнне шэрагу антыкамуністычных рэвалюцый, якія адбыліся ў 1989 годзе ва Усходняй Еўропе. Спешны паказальны працэс і мёртвыя Чаўшэску былі запісаны на відэа, і гэтыя кадры адразу паказалі тэлеканалы ў многіх краінах.

У Румыніі быў сфарміраваны ўрад на чале з П. Гоманам, на пачатак 1990 года былі прызначаны парламенцкія выбары.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Снежань 1989 года
Катэгорыя:Канфлікты 1989 года
Катэгорыя:1989 год у палітыцы
Катэгорыя:1989 год у Румыніі
Катэгорыя:Дэкамунізацыя
Катэгорыя:Палітыка Румыніі
Катэгорыя:Гісторыя Румыніі
Катэгорыя:Рэвалюцыі XX стагоддзя
Хатхор

**Хатхор** (стар.-ег. *ḥwt-ḥr*) — старажытнаегіпецкая багіня неба, кахання і забаў.

Культ багіні Хатхор паходзіў з паўднёваегіпецкага месца Дэндэра. У позняй міфалогіі яна выступала ў якасці дачкі Ісіды, але часам пэўныя рысы Хатхор пераносіліся на саму Ісіду. У іншых паданнях Хатхор малявалася як стварэнне бога Ра і жонка бога Хора.

Выявы Хатхор утрымоўвалі рысы птушак, змей, ільвіц, але найчасцей выяўлялася як карова, або жанчына з каровінымі рогамі, паміж якімі трымаўся сонечны дыск.

Іерагліфічныя выявы:
C9 O10

Культ Хатхор быў надзвычай папулярным у Старажытным Егіпце. Вядомы выпадкі шанавання багіні ў Кушы і Фінікіі. Лічылася, што яна заступаецца за жанчын, дапамагае пры нараджэнні і ахоўвае немаўлят, звязана з люстэркамі і касметыкай, забаўляльнымі музычнымі інструментамі і танцамі. У астраноміі атаесамлялася з Млечным Шляхам.

## Спасылкі 
* Hathor — Ancient History Encyclopedia
* Hathor — Ancient Egypt: the Mythology
* Hathor — Ancient Egypt: the Mythology

Катэгорыя:Егіпецкая міфалогія
Катэгорыя:Багіні
Катэгорыя:Багі неба і надвор’я
Агашэрская вайна

**Агашэрская вайна** (таксама вядомая як **«Калядная вайна»**) — ваенны канфлікт паміж Малі і Буркіна-Фасо, які адбыўся ў снежні 1985 года з-за спрэчкі вакол рэгіёну Агашэр.

## Перадгісторыя 
Агашэр лічыцца багатым на мінеральныя рэсурсы і прыродны газ рэгіёнам. Таму ў Бамако аспрэчвалі права суседа на яго валоданне.

Адносіны паміж дзвюма краінамі абвастрыліся, калі малійскі дыпламат Дрыс Кейта быў высланы з Буркіна-Фасо. Сустрэчы паміж дыпламатамі абедзвюх краін, каб абмеркаваць тэрытарыяльнае пытанне, не далі выніку, і радыкальныя настроі працягваў расці. Некаторыя газеты Буркіна-Фасо абвінавачвалі Малі ў падрыхтоўцы ўварвання. Малі адпрэчвала гэтыя абвінавачванні і вінаваціла Буркіна-Фасо ў эскалацыі напружанасці. Да 1985 года абедзве краіны перажылі некалькі гадоў засухі. Дождж, нарэшце, прыйшоў у канцы 1985 года, але ён размыў дарогі і замінаў размеркаванне прадуктаў харчавання і медыкаментаў у рэгіёне.

## Канфлікт 
У канцы 1985 года ўрад Буркіна-Фасо арганізаваў перапіс насельніцтва, і перапісчыкі па памылцы зайшлі ў лагеры племя фульбэ на тэрыторыі Малі. У адказ на гэта малійцы выказалі пратэст і прывялі свае ўзброеныя сілы ў стан поўнай боегатоўнасці. Прэзідэнт Малі Муса Траорэ публічна асудзіў гэты акт і на працягу дзесяці дзён папрасіў лідараў афрыканскіх краін аказаць ціск на Т. Санкарэ, каб ён вывеў войскі з тэрыторыі Агашэра. Тым не менш, армія Буркіна-Фасо засталася ў гэтым раёне.

## Наступствы 
У сярэдзіне студзеня 1986 года на саміце ў Ямусукра Муса Траорэ і Томас Санкарэ пагадзілася адвесці свае войскі на даваенныя пазыцыі. У лютым адбыўся абмен палоннымі, а ў чэрвені былі адноўлены дыпламатычныя адносіны. Аднак прычыны спрэчкі заставаліся нявырашанымі. Справа была перададзеная ў Міжнародны суд ААН.

У сваім рашэнні, вынесеным 22 снежня таго ж года, суд падзяліў 3000 км² спрэчнай тэрыторыі амаль пароўну. Малі атрымала заходнюю частку Агашэра, а Буркіна-Фасо — усходнюю. Прэзідэнт Траорэ назваў рашэнне суда «перамогай братэрскіх народаў Малі і Буркіна-Фасо».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Olu Adeniji. Mechanisms for Conflict Management in West Africa: Politics of Harmonization  

Катэгорыя:Снежань 1985 года
Катэгорыя:Войны ў Афрыцы
Катэгорыя:Гісторыя Буркіна-Фасо
Катэгорыя:Гісторыя Малі
Катэгорыя:Канфлікты 1985 года
Катэгорыя:1985 год у Афрыцы
Ярацінскі павет

**Ярацінскі павет** () — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Велікапольскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Яроцін. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 587,7 км². Насельніцтва павета складае 71,6 тыс. чалавек.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка павета
Усё нармальна, мама

**«Усё нарма́льна, ма́ма»** — беларуская музычная тэлевізійная перадача з вядучай Ларысай Грыбалёвай, якая выходзіла на «Першым нацыянальным» па суботах у ранішнім эфіры. З’явілася ў 1994 годзе, прадзюсарам і рэжысёрам быў Уладзімір Максімкоў, адным са стваральнікаў — Ягор Хрусталёў. Песню «Усё нармальна, мама» для застаўкі запісаў Васіль Шугалей з гуртом «Ы.Ы.Ы.». Канцэпцыяй перадачы стала забаўляльна-музычнае шоу з паказам музычных відэакліпаў.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Тэлеперадачы Беларусі
2003 год у гісторыі тэлебачання

**2003** год быў адзначаны шэрагам падзей у тэлебачанні.

## Падзеі 
## Узнагароды 
## З’явіліся 
### Тэлевізійныя праграмы 
*Кліп-абойма
### Тэлевізійныя каналы 
### Серыялы 
*American Chopper

## Нарадзіліся 
### Беларусь 
## Памерлі 
### Беларусь 
## Спасылкі
Тэлебачанне
Катэгорыя:Гады ў тэлебачанні
Кліп-абойма

**«Кліп-або́йма»** — беларускі хіт-парад, тэлевізійная перадача з вядучымі Андрэем Дзярковым і Марыяй Грыцук, якая выходзіла на тэлеканале БТ. Выходзіла ў эфір з 2003 па 2005 гады, стваральнікам стаў Анатоль Вечар. З’яўлялася амаль адзіным афіцыйным кліп-чартам на медыяпрасторы беларускага шоу-бізнесу і дзейснай пляцоўкай для паказа відэакліпаў нацыянальных выканаўцаў.

## Спасылкі 
* Якія кліпы ў 2000-я здымалі тыя, каго не круцілі па тэлебачанні ШМАТ ВІДЭА
* Фіеста на перыферыі. Якія кліпы здымалі беларускія поп-выканаўцы ў 2000-я — шмат ВІДЭА

Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:Тэлеперадачы Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 2005 годзе
Карамболь (тэлеперадача)

**«Карамбо́ль»** — беларуская тэлевізійная перадача ў фармаце  з вядучым Ягорам Хрусталёвым, якая выходзіла на тэлеканале БТ. Выходзіла ў эфір да 2000 года, удзельнікамі ў розныя часы былі Юрый Якаўлеў, , , , Таццяна Васільева, Земфіра, , Юрый Клінскіх, , Анжаліка Агурбаш, Рыгор Барадулін, Уладзімір Мулявін.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэлеперадачы Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 2000 годзе
Абібок (тэлеперадача)

**«Абібок»** — беларуская забаўляльная беларускамоўная тэлевізійная перадача з вядучай Юліяй Высоцкай, якая выходзіла ў эфір на тэлеканале «БТ» у 1990-х гадах.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Тэлеперадачы Беларусі
Катэгорыя:Тэлеперадачы на беларускай мове
Азярэцкая сядзіба

**Сядзіба Аскеркаў** — сядзіба ў аграгарадку Азярцы, Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць.

## Гісторыя 
Тыповая правінцыяльная дробнамаянтковая сядзіба ў в. Азярцы, пабудаваная ў стылі класіцызму, характэрная для Беларусі. Уладальнік маёнтка Зыгмунт Аскерка збудаваў тут сваю рэзідэнцыю ў першай палавіне XIX стагоддзя.

Сядзібны дом — кампактны аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак пад двухсхільным дахам. Над цэнтральнай часткай яго пабудавана мансарда з трохвугольным франтонам і шырокім паўкруглым акном.

У архітэктуры сядзібы выкарыстаны класіцыстычныя ордарныя элементы: пілястры, прамавугольныя вокны ў прафіляваных ліштвах, сандрыкі над імі, рустоўка вуглавых і цэнтральнай часткі фасадаў. Пазнейшая дабудова прамавугольнага крыла надала сядзібе Г-падобную планіровачную арганізацыю.

У невялікім прысядзібным парку можна сустрэць маляўнічыя курціны і алеі з лістоўніцы еўрапейскай.

Азерцы. Гаспадарчыя пабудовы непадалёк ад сядзібы Аскеркаў.jpg
Азярцы. Гаспадарчыя пабудовы.jpg
Остатки усадьбы - panoramio.jpg
Усадебный дом - panoramio.jpg

## Літаратура 
* Жыгунова, А. Ці шануем мы спадчыну Зыгмунта Аскеркі? / А. Жыгунова // Веснік Глыбоччыны. — 2010. — 28 верас. — С. 3.
* Скрабатун, У. «Азерцы» гэта не толькі імя футбольнай каманды і вёскі, але і назва сядзібы [Яўгена] Аскеркі (?-1946), помніка архітэктуры позняга класіцызму / У. Скрабатун // Вольнае Глыбокае. — 2002. — 18-24 крас. — С. 6.
* Сядзіба ў в. Азерцы // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Глыбоцкага раёна / рэдкал.: Б. І. Сачанка [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1995. — С. 71.

Катэгорыя:Славутасці Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Азярцы (Глыбоцкі раён)
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Беларусі
Катэгорыя:Сядзібы Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Аскеркі
Пальмавы злодзей

**Краб-разбойнік**, **пальмавы злодзей** (*Birgus latro*) — від дзесяціногіх ракападобных з надсямейства ракаў-пустэльнікаў.

## Апісанне 
Дасягае ў даўжыню 35 см пры масе да 4 кг. Прыстасаваўся да жыцця на сушы. Жабры рэдукаваныя. У дыханні ўдзельнічаюць гронкападобныя вырасты сценак жаберных поласцей, размешчаных пад карапаксам. Развіты органы абаяння.

## Пашырэнне 
Распаўсюджаны на трапічных астравах Індыйскага і ў заходняй частцы Ціхага акіяна. Днём крабы хаваюцца ў норах, якія пакідаюць толькі ноччу.

## Асаблівасці біялогіі 
Дарослыя асобіны жывуць на сушы, для размнажэння вяртаюцца да марской вады. Маладыя асобіны нагадваюць ракаў-пустэльнікаў: хаваюць мяккае брушка ў пустыя ракавіны малюскаў. Пасля некалькіх лінек шчыткі брушка цвярдзеюць, брушка падгінаецца пад грудзі (асобіны вонкава робяцца падобнымі на крабаў), і жывёліны пакідаюць ракавіну.

Кормяцца пладамі пальм (адсюль назва), падаллю, драпежнічаюць, нападаючы на аслабленых жывёл. Актыўныя ўначы. Схованкі (шчыліны між камянямі, вырытыя ў пяску ямкі і інш.) высцілаюць раслінным матэрыялам, які захоўвае павышаную вільготнасць. Моцныя кляшні дазваляюць пальмаваму злодзею падымацца па ствалах дрэў.

Для размнажэння самка ідзе ў мора, дзе з аплодненых яец выходзяць лічынкі. Лічынкі, што вылупіліся з яец, асядаюць на дно. Цераз 2–3 месяцы выходзяць у зону прыліва, а затым поўнасцю губляюць сувязь з морам.

## Промысел і ахова 
Мяса рака ўжываюць у ежу.

Від занесены ў Чырвоную кнігу МСАП.

## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд., дап. — Мінск : Нар. асвета, 2010. — 222 с.: іл. ISBN 978-985-03-1367-6

Катэгорыя:Дзесяціногія ракападобныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1767 годзе
Камчацкі краб

**Камчацкі краб** (*Paralithodes camtschaticus*) — від дзесяціногіх ракаў.

## Апісанне 
Мае масу да 7 кг. Камчацкі краб — драпежнік. Корміцца многашчацінкавымі чарвямі, малюскамі, ракападобнымі. Жыве да 20 гадоў, дасягае прамысловых памераў да 8—10-га года жыцця. Камчацкі краб не мае шчыльнага покрыва на брушку, таму хавае яго пад шырокі галавагрудны шчыт.

## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд., дап. — Мінск : Нар. асвета, 2010. — 222 с.: іл. ISBN 978-985-03-1367-6

Катэгорыя:Дзесяціногія ракападобныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1815 годзе
Карпаеды

**Карпае́ды**, **ка́рпавыя вошы** (*Branchiura*) — падклас (або атрад) ракападобных.

## Апісанне 
Апісана каля 200 відаў. Пашыраны ў марскіх і прэсных вадаёмах Еўразіі. На Беларусі вядомы 2 віды: , і .

Крывасмокі. Паразітуюць на скуры, плаўніках, шчэлепах і ў ротавай поласці карпавых і ласасёвых рыб, а таксама апалонікаў і дарослых амфібій. Пераважна прымацоўваюцца ў месцах менш амываных вадой і там, дзе скурныя покрывы танчэйшыя.

Даўжыня да 30 мм. Цела шырокае, авальнае, пляскатае, шаравата-зялёнае. Пярэдняя частка цела ўкрыта шчытком (каралаксам). Брушны аддзел пакарочаны і несегментаваны. Маюць смактальны хабаток, 4 пары двухгалінастых плавальных канечнасцей. Добра плаваюць з дапамогай грудных ножак, спінным бокам уверх. Прысмактаўшыся да ахвяры, рачкі працягваюць рух плавальнымі ножкамі, забяспечваючы
цыркуляцыю вады вакол цела, дзякуючы чаму ажыццяўляецца газаабмен цераз тонкія ўчасткі покрываў.

Раздзельнаполыя. Развіццё адбываецца з метамарфозам. З яец выходзяць лічынкі з недаразвітымі канечнасцямі.

## Літаратура 
* 
* *Круглова О. Ю.* Класс Crustacea — Ракообразные: метод. рекомендации. В 2 ч. Ч. 1. Низшие ракообразные. — Минск: БГУ, 2014. — 41 с.

Катэгорыя:Максілаподы
GitHub

**GitHub** — вэб-сэрвіс для сумеснай працы над праграмным забеспячэннем. Дазваляе распрацоўшчыкам ствараць, захоўваць і распаўсюджваць зыходны код праграм. У аснове GitHub ляжыць размеркаваная сістэма кіравання версіямі Git, да функцыяналу якой Github дадае кантроль доступа, бесперапынную інтэграцыю, кіраванне задачамі і трэкер багаў.

Github з'яўляецца адным з найбольш вядомых сродкаў захавання праектаў з адкрытым зыходным кодам. У студзені 2023 года кампанія паведаміла, што больш за 100 мільёнаў распрацоўшчыкаў выкарыстоўваюць сэрвіс для работы над больш чым 420 мільёнамі рэпазіторыяў, з якіх 28 мільёнаў рэпазіторыяў з'яўляюцца публічнымі. Станам на 2023 год Github з'яўляецца найвялікшым у свеце сховішчам зыходнага кода.

## Гісторыя 
GitHub быў распрацаваны на Ruby on Rails і пачаў працу ў лютым 2008 года. Таксама вэб-сайт выкарыстоўвае фреймворк Bootstrap. 4 чэрвеня 2018 года Microsoft купіла GitHub за 7,5 млрд даляраў.

## Вядомыя праекты 
Многія буйныя IT-кампаніі размяшчаюць свае афіцыйныя рэпазіторыі на сэрвісе:
* Facebook
* Twitter
* HP webOS
* Yahoo!
* Perl
* PHP
* Valve
* Apple

## Распрацоўкі 
Акрамя самога сайта па хостынгу IT-праектаў GitHub мае наступныя распрацоўкі:
* Atom — бясплатны рэдактар тэксту з адкрытым зыходным кодам
* Electron — платформа з адкрытым зыходным кодам для выкарыстання вэб-сайтаў на аснове JavaScript у якасці настольных праграм.
* GitHub Desktop — настольная версія сайта GitHub

## Спасылкі 
* GitHub.com

Катэгорыя:Ruby
Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2008 годзе
Мікалай Паўлавіч Ягораў

**Мікалай Паўлавіч Ягораў** (, Менск) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1963 г. Працаваў у Віцебскім аблміжкалгаспраекце, Мінскпраекце, з 1973 года —  кіраўнік групы архітэктараў у Белжылпраекце. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1973 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): секцыі цаглянага жылога дома серыі МК-9 (1967), 12-павярховыя жылыя дамы ў мікрараёне Зялёны Луг-3 (1970), рэканструкцыя будынка Міндарбуда БССР па вул. Берсана (1979), вытворчы будынак Белжылпраекта і ІВЦ Мінфіна БССР па вул. Апанскага, 17 (1978) у Мінску.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Астроўскі павет (Велікапольскае ваяводства)

**Астроўскі павет** () — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Велікапольскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Остраў Велькапольскі. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 1160,12 км². Насельніцтва павета складае 161,6 тыс. чалавек.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка павета
Максімільян Анатольевіч Праснякоў

**Максімільян Анатольевіч Праснякоў** (; 
28 студзеня 1968, Уладзівасток) — расійскі мастак, які працуе як у традыцыйных, так і ў эксперыментальных стылях і кірунках («мікра» і інш.). Член Саюза мастакоў Расіі (1997), ганаровы работнік агульнай адукацыі Расійскай Федэрацыі. 
## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і мастакоў. На працягу дзесяці гадоў жыў у Віцебску, дзе вучыўся ў 1-й мастацкай школе. Пазней пераехаў з бацькамі ў Разань. Скончыў Разанскае мастацкае вучылішча і Маскоўскі акадэмічны інстытут імя Сурыкава. У 2010 годзе стаў выкладчыкам Разанскага прадстаўніцтва Вышэйшай школы народных мастацтваў. Удзельнік шэрагу экспедыцый, арганізаваных Разанскім абласным аддзяленнем Рускага геаграфічнага таварыства (у прыватнасці, удзельнічаў у арктычнай экспедыцыі «Палярная дуга. Шпіцберген-2014»).

## Творчасць 
### Стыль і тэхніка 
[thumb|[Еўпацій Калаўрат (2009)]]
thumb|Партрэт мошкі (2010; *мікра*)
У творчасці Максимильяна Праснякова асаблівае месца займаюць міфалагічныя і казачныя матывы («славянскі цыкл» і інш.). Праснякоў стварае фантастычныя тэмы праз розныя жанры і тэхнікі (алей, акварэль і інш.); можна сказаць, што гэтая «стылістычная разнастайнасць» адпавядае яго стылю.

Ён таксама вывучае і распрацоўвае іншыя канцэпцыі, прыёмы і мастацкія метады, напрыклад, *мікра* (ў працэсе малюнка прадмета, мастак разглядае яго ў мікраскоп).
* Альманах «Волшебная гора», № XVI (2012)
* Косякин А.С. Гроза над полем (Московский Парнас, 2006)
* Светозар Чернов. Бейкер-стрит и окрестности. Эпоха Шерлока Холмса (ФОРУМ, 2012)
* Свято-Иоанно-Богословский монастырь Рязанской епархии (ИНЭС, 2007)
* Сказания Ростова Великого, записанные Александром Артыновым. Комм. — Бегунов Ю.К. (Белые альвы, 2007)
* Хлуденев А.П. Олег Рязанский (Узорочье, 1999).
* 2002: Масква: Экспазіцыя «Поўнач» на выставе «каардынаты: Захад — Усход» ()
* 2004: Санкт-Пецярбург: II Міжнародная біенале графікі «Белыя інтэр-ночы» ()
* 2006: Здраўнёва, Віцебск: «Акварэлі з вандровак» (), у рамках выставачнай праграмы фестывалю «Славянскі базар»
* 2011: Масква: «Празрыстасць. У напрамку вечнага лёду», у рамках спецпраекта IV Маскоўскай біенале сучаснага мастацтва () 
* 2011: Разань: «Навука і космас на службе міру»
* 2011: Санкт-Пецярбург: VI Міжнародная біенале акварэлі «Арт-Мост-Акварель» 
* 2013: Масква: «Дух і глеба», у рамках спецпраекта V Маскоўскай біенале сучаснага мастацтва ()
* 2013: Санкт-Пецярбург: VII Міжнародная біенале акварэлі «Арт-Мост-Акварель»
* 2014: Берлін: «Залаты век рускай літаратуры»

## Навуковыя публікацыі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мастакі Расіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Расіі XXI стагоддзя
Малапольская правінцыя

**Малапольская правінцыя** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Каралеўства Польскага і Рэчы Паспалітай. Сталіца — горад Кракаў.

## Агульная характарыстыка 
Малапольская правінцыя Кароны Каралеўства Польскага — юрыдычна-адміністрацыйная складовая частка Рэчы Паспалітай, якая праіснавала да 1795 года. Сталіцай правінцыі быў Кракаў. Усе польскія правінцыі бяруць свае вытокі ў прысваенні ў 1347 годзе Казімірам Вялікім асобных статутаў, якія сустракаюцца ў гістарыяграфіі пад агульнай назвай «Вісліцка-Петркаўскія статуты» для Вялікапольскай і Малапольскай правінцый каралеўства. Пасля Люблінскай уніі 1569 года акрамя Малапольскай правінцыі Рэч Паспалітая дзялілася яшчэ на Велікапольскую правінцыю і Вялікае Княства Літоўскае.

## Адміністрацыйны падзел 
* Бэлзскае ваяводства
* Брацлаўскае ваяводства
* Валынскае ваяводства
* Кіеўскае ваяводства
* Кракаўскае ваяводства
* Люблінскае ваяводства
* Падляшскае ваяводства
* Падольскае ваяводства
* Рускае ваяводства
* Сандамірскае ваяводства
* Чарнігаўскае ваяводства

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Рэчы Паспалітай
Дом па вуліцы Карла Маркса, 11 (Брэст)

**Дом па вуліцы Карла Маркса, 11** — будынак у Брэсце, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада. Пабудаваны ў другой палове XIX — пачатку XX ст. з цэглы.

## Архітэктура 
Двухпавярховы будынак з цэглы. У горадабудаўнічым аспекце дом займаў радавое месца ў вулічнай забудове канца XIX ст. і быў размешчаны ўздоўж чырвонай лініі без водступаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Брэста
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Брэста
Катэгорыя:вуліца Карла Маркса (Брэст)
Крок (тэлеперадача)

**«Крок»** — беларуская тэлевізійная перадача, якая выходзіла ў эфір на тэлеканале БТ. Створана пад уплывам тэлеперадачы «» на  і палітыкі «перабудовы». Па меркаванні журналістаў, апярэджвала свой час: у лютым 1991 года ў межах тэлеперадачы выйшаў у эфір сюжэт, у якім ішла гаворка аб неабходнасці ўвядзення ў краіне шматпартыйнай сістэмы, нягледзячы на тое, што па дзеючай на той час Канстытуцыі ў краіне існавала толькі адна партыя — камуністычная. Вядучымі тэлеперадачы ў свой час былі, у тым ліку, Алена Насачова, якая працуе ў сучаснай сістэме Белтэлерадыёкампаніі, Аляксандр Круглякоў, які рабіў для тэлеперадачы эфіры з падзей у Вільні, а затым працуе на тэлебачанні ЗША.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Тэлеперадачы Беларусі
Катэгорыя:Тэлеперадачы на беларускай мове
Віленскае таварыства сяброў навук

**Віленскае таварыства сяброў навук** (*Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie*) — гістарычнае таварыства, грамадская арганізацыя, якая існавала ў Вільні ў 1907—1940 гадах. Мэты: даследаванне гісторыі, этнаграфіі і культуры Літвы, Беларусі і Польшчы.

## Выдавецкая і навуковая дзейнасць 
Заснавана па ініцыятыве . Дзейнасць Таварыства была накіравана на развіццё рэгіянальных даследаванняў (вывучэнне гісторыі Літвы з пункту гледжання гісторыі, этнаграфіі, прыроды і статыстыкі) і ў цэлым польскай навукі, літаратуры і мастацтва ў віленскім рэгіёне.

Таварыства ў першай палове XX стагоддзя, нароўні з Віленскім універсітэтам, мела вялікае значэнне. Выдаваўся «Rocznik Towarzystwa…» («Штогоднік таварыства…», 1907—1922), «» (1923—1939), дзе распавядалася пра мінулае Рэчы Паспалітай, Вялікага Княства Літоўскага, даваліся дакументы, бягучая гістарычная бібліяграфія. Членамі ці членамі-карэспандэнтамі Таварыства з’яўляліся Тадэвуш Чахаўскі, Стэфан Эрэнкройц, Людвік Каланкоўскі, Юзаф Мантвіл, Генрык Няводнічанскі, Эліза Ажэшка, Станіслаў Пігонь, Чэслаў Янкоўскі, Уладзіслаў Захорскі і інш.

Была сабрана вялікая бібліятэка: там знаходзіліся рукапісы Адама Міцкевіча, Яна Карловіча, Яна Шванскага, этнаграфічныя даследаванні Міхала Федароўскага і Казіміра Французовіча, лісты Францішка Багушэвіча і інш. Цяпер гэта знаходзіцца ў літоўскіх архівах.

Пасля 1939 года для Таварыства, як і для многіх іншых польскіх навуковых і культурных устаноў, пачаўся складаны перыяд. Апошні кіраўнік Таварыства прафесар Станіслаў Касцялкоўскі быў арыштаваны ўлетку 1941 года і адпраўлены ў ссылку на Урал. У 1941 годзе, пры нямецкай акупацыі, Таварыства спыніла сваю дзейнасць. Касцялкоўскі, вызвалены пасля пачатку германа-савецкай вайны ў студзені 1942 года, быў эвакуіраваны ў Іран разам з войскам Андэрса.

## Старшыні Таварыства 
* Ян Курчэўскі (1907—1916)
* Уладзіслаў Захорскі (1916—1927)
* Альфонс Парчэўскі (1927—1933)
* Марыян Здзяхоўскі (1933—1938)
* Станіслаў Касцялкоўскі (1938—1940)

## Літаратура 
* 
* 
* *Смалянчук А. Ф.* Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. — Гродна, 2001. — С. 320.
* Pranciškus Smuglevičius ir jo epocha. — Vilnius: Vilniaus dailės akademijos leidykla, 1997. — 

Катэгорыя:Навуковыя таварыствы
Катэгорыя:Гістарычныя таварыствы
Катэгорыя:1907 год у Вільні
Страявы вайсковы статут

**«Страявы вайсковы статут»** — кніга, у якой былі змешчаныя вайсковыя каманды і азначэнні па-беларуску для БСА і іншых беларускіх фарміраванняў. Гэтая кніга з’яўляецца першай беларускай вайсковай інструкцыяй. «Страявы вайсковы статут» пісаўся на ўзор нямецкага «Ausblidungsvorschrift fur die Infanterie». Усе каманды i тэрміны ўтвораныя на нямецкім строі i былі апрацаваныя на беларускіх перападрыхтоўчых афіцэрскіх курсах у Мінску.

## Змест 
* Прадмова Івана Ермачэнкі
* Прадмова Францішка Кушаля
* Агульныя азначэнні
* Адзіночная падрыхтоўка
* Дружына
* Звяз
* Рота
* Паясненні знакаў
* Ключ важнейшых палявых знакаў
* Змест

## Цікавінкі 
* «Беларуска-расійскі вайсковы слоўнік» Станіслава Судніка і Сержука Чыслава грунтуецца на «Страявым вайсковым статуце».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Кніга ў электронным варыянце
* Выдавецтва кніг на акупаванай Беларусі 

Катэгорыя:Кнігі 1943 года
Катэгорыя:Беларускі корпус самааховы
Катэгорыя:Беларуская краёвая абарона
Катэгорыя:Творы на беларускай мове
Дом па вуліцы Карла Маркса, 20 (Брэст)

**Дом па вуліцы Карла Маркса, 20** — будынак у Брэсце, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада. Пабудаваны ў другой палове XIX — пачатку XX ст. з цэглы. У савецкі час у будынку быў дзіцячы сад.

## Архітэктура 
Аднапавярховы мураваны будынак. Пабудаваны як гарадскі асабняк. Вылучаецца з усёй забудовы вуліцы. Кампазіцыйны акцэнт дома чатырохкалонны дарычны порцік з трохвугольным франтонам, у тымпане якога — лучковы аконны праём. Па бакавых фасадах несапраўдныя порцікі з дарычнымі пілястрамі. Галоўны фасад фланкіраваны 2 паўкруглымі эркерамі, паміж якімі трохчвэртныя калоны дарычнага ордара. Будынак завершаны карнізам з паяском сухарыкаў.

## Мемарыяльныя дошкі 
На будынку ўстаноўлена мемарыяльная дошка ў гонар Пятра Машэрава, які жыў у ім 1955—1959 гадах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Брэста
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Брэста
Катэгорыя:вуліца Карла Маркса (Брэст)
Дом па Камсамольскай вуліцы, 30 (Брэст)

**Дом па Камсамольскай вуліцы, 30** — будынак у Брэсце, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада. Пабудаваны ў другой палове XIX — пачатку XX ст. з цэглы.

## Архітэктура 
Плоскасць галоўнага фасада падзелена пілястрамі на чатыры розныя па памеры часткі. Пілястрамі вылучаны часткі будынкі, дзе размешчаны: арачны праезд на тэрыторыю ўнутранага двара і галоўны ўваход у будынак. Арачны праезд ва ўнутраны двор, верагодна, закладзены пасля 1939 года, бо да гэтага часу існавала правіла, што на кожны ўчастак мусіць быў быць самастойны ўезд. З прычыны таго, што будынак займаў усю шырыню ўчастку, праезд мусіў быў быць у структуры будынка. Пасля 1939 года, пасля таго, як была праведзена нацыяналізацыя, гэта правіла перастала дзейнічаць. Цяпер на месцы праезда знаходзіцца аконны праём.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Брэста
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Брэста
Катэгорыя:Камсамольская вуліца (Брэст)
Лютэранскія могілкі (Полацк)

**Лютэранскія могілкі** — могілкі ў Полацку, размешчаны па вуліцы Гагарына. Былі закладзены на захад ад праваслаўных Чырвоных могілках. З цягам часу лютэранская і праваслаўная частка злучыліся. Мелі рэгулярную планіроўкі, былі зроблены роўныя сцежкі, што падзялялі могілкі на часткі, пахаванні рабіліся ў пэўным парадку. На могілках збудавана неакласіцыстычная капліца.

Самы стары з захаваных помнікаў у гэтай частцы помнік Штэрнгросу, які памёр 3 сакавіка 1796 года з надпісам па-руску. Гэта калона з чырвонага граніту была другі раз скарастана ў якасці надмагілля Нікулінасу (1919—1951).

Найбольш значнымі надмагільнымі помнікамі ў гэтай частцы з’яўляюцца мармуровыя крыжы прадстаўнікам вядомага роду Рульковіус Вальтэру (+05.09.1895) і Луізе ў сужэнстве Лундберг (+1900), дзеткам барона Пфайліцэр-Франка Элізабеце і Міхаэлю, памерлым у 1893 г., Эвеліне Зільбердорф з Сенгераў (06.06.1914) і Вільгельму Мічэрліху (+18.11.1894). Усе помнікі маюць надпісы ў нямецкай мове.

Меліся пахаванні латышоў братоў Яніса, Вальдэмара і Карліса Баладзітсаў, спачылых на мяжы XIX—XX стст. (не захаваліся). Захаваўся толькі прыгожы абеліск Янісу Кілблаксу (+24.04.1914) з надпісам у латгальскім дыялекце латышскай мовы. З прычыны наяўнасці сярод пахаванняў праваслаўных, напрыклад, доктара Сцяпана Яфімавіча Паўлоўскага (+27.05.1904) і яго маці Дар’і Антонаўны (+18.01.1893), можна казаць пра праваслаўна-лютэранскую лучнасць.

Пасля разбурэння ў 1930-х гадах Міхайлаўскіх могілак Чырвоныя становяцца галоўнымі гарадскімі могілкамі. На могілках маецца агульнае пахаванне ваенных, параненых у ліпені-верасні 1944 г. у часе баявых дзеянняў у Літве і Латвіі і памерлых у шпіталях № 1822, 1969, 2479.

Пасля канчаткога разбурэння ў 1960-х гадах яўрэйскіх могілак, што знаходзіліся на вуліцы Леніградскай і беразе рэчкі Бяльчанкі, у паўднёвай частцы пачынаюць хаваць сваіх сваякоў полацкія яўрэі.

З цягам часу лютэранская і праваслаўная частка злучыліся, бо прагал шырынёй у 20 метраў між імі занялі пахаванні савецкага часу (1930-х — 1970-х гадоў).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Могілкі Полацка
Катэгорыя:Лютэранства ў Беларусі
Катэгорыя:Вуліца Гагарына (Полацк)
Вадзяны перац

**Вадзяны перац**, **лягушыная трава**, **драсён перцавы** (*Persicaria hydropiper*) — аднагадовая травяністая расліна з роду драсён сямейства драсёнавых. Народныя назвы *вадзяная гарчыца*, *дрост*, *гарчак бабскі*.

## Апісанне 
Расліна вышынёй 30-60 см, з паўзучым карэнішчам, едкая, пякуча-горкая на смак. Сцяблы прамастойныя, вузлаватыя, з раструбамі, часта чырванаватыя. Лісце падоўжана-ланцэтнае, з залозістымі кропкамі, звеху голае, знізу слабаапушанае, верхняее сядзячае, ніжняе чаранковае. Кветкі дробныя, зеленавата- або белавата-ружовыя, у вузкіх перарывістых паніклых коласападобных гронках. Плод — трохгранны матавы арэшак.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. На Беларусі — усюды. Расце на багністых берагах рэк, азёр, сажалак, на вільготных лугах, у чорнаальховых лясах. Цвіце ў чэрвені-верасні.

## Выкарыстанне 
Старажытная лекавая расліна, вядома як кроваспыняльны, вяжучы, абязбольвальны, заспакаяльны, процізапаленчы і антысептычны сродак. Выкарыстоўваюць сцяблы, лісце, кветкі. Добры фарбавальнік. Ядавіты.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Драсёнавыя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1800 годзе
Абарніцкі павет

**Абарніцкі павет** () — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Велікапольскага ваяводства. Цэнтр павета — горад Абарнікі. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў 1999 годзе. Займае плошчу 712,65 км². Насельніцтва павета складае 59,8 тыс. чалавек.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка павета
Чупа

**Чупа** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Лоўхскім раёне Рэспублікі Карэлія, адміністрацыйны цэнтр Чупінскага гарадскога паселішча. Размешчаны на паўночным усходзе Рэспублікі Карэлія, на беразе Чупінскай губы Кандалакшскага заліва Белага мора, за 4 км на ўсход ад чыгуначнай станцыі Чупа (на лініі Санкт-Пецярбург — Мурманск). Адлегласць да раённага цэнтра Лоўхі — 48 км па аўтадарозе.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы 
* Раіса Станіславаўна Сідарэнка (нар. 1962) — беларуская дзяржаўная дзяячка, намеснік Міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карэліі
Дзмітрый Данілавіч Лелюшэнка

**Дзмі́трый Дані́лавіч Лелюшэ́нка** ( —  — савецкі танкавы і агульнавайсковы камандзір. Генерал арміі (8 мая 1959). Двойчы Герой Савецкага Саюза (1940, 1945). Герой Чэхаславакіі (1970). Кандыдат ваенных навук.

Катэгорыя:Кандыдаты ваенных навук
Катэгорыя:Узнагароджаныя ганаровай зброяй з залатой выявай Дзяржаўнага герба СССР
Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Камандуючыя Забайкальскай ваеннай акругай
Катэгорыя:Першаконнікі
Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры карпусоў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы
Катэгорыя:Камандуючыя Уральскай ваеннай акругай
Катэгорыя:Удзельнікі Ржэўскай бітвы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Екацярынбурга
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Камянца-Падольскага
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Львова
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мажайска
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Генералы арміі СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 3-га склікання
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Запарожжа
Гурбы (гідралагічны заказнік)

**Гідралагічны заказнік «Гурбы»** — гідралагічны заказнік мясцовага значэння ў Глыбоцкім раёне.

## Апісанне 
Балота Гурбы знаходзіцца на водападзеле рэк Бярэзіны і Дзвіны і з’яўляецца часткай буйнога балотнага масіва, размешчанага ў вярхоўях Бярэзіны. Створаны ў 1996 годзе. Яго плошча складае 418,4 га. Сярод балотнага масіва ёсць возера. З краю балотнага масіва растуць сасновыя, бярозавыя, яловыя, чорнаальховыя лясы, кустарнікавыя зараснікі. Флора налічвае 280 відаў раслін. На тэрыторыі заказніка гняздзіцца 64 віда птушак.

## Літаратура 
* Глубокский район. Природные заказники // Витебская область: природа, туризм, спорт, отдых = Vitebsk region: the nature, tourism, sport, rest / под общ. ред. Л. Л. Прокофьевой. — Витебск : Витебский Центр маркетинга, 2005. — С. 46.
* Особо охраняемые природные территории Витебской области = Асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі Віцебскай вобласці = Specially protected natural territories of the Vitebsk region : [инф. сб.] / [сост. Г. Горланов]. — [Б. м.] : [Б. и.], [Б. г.]. — 54 с
* Сервечь // Туристская энциклопедия Беларуси / под общ. ред. И. И. Пирожника; редкол.: Г. П. Пашков [и др.]; сост.: Л. В. Ловчая, Т. И. Жуковская. — Минск : БелЭн, 2007. — С. 515.
* Экалагічны веснік : [экалагічная старонка] / подг. А. Панкрат // Веснік Глыбоччыны. — 2015. — 24 студз. — С. 6.

Катэгорыя:Гідралагічныя заказнікі мясцовага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:1996 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе
Паўстанне мас

**Паўстанне мас** () — сацыяльна-філасофскі трактат іспанскага філосафа XX стагоддзя Хасэ Артэгі-і-Гасета, які апісвае культурны крызіс Еўропы, звязаны з зменай ролі мас у грамадстве. Кніга была апублікавана ў Іспаніі ў 1930 годзе.

## Актуальнасць 
Трактат «Паўстанне мас» быў апублікаваны ў 1930 годзе, але праблемы сацыяльнай, культурнай і духоўнай сітуацыі Еўропы, якія аналізаваў Хасэ Артэга-і-Гасэт, актуальныя і сёння. Паколькі аўтар канцэнтраваў сваю ўвагу на будучыні, яму ўдалося прадбачыць некаторыя тэндэнцыі. Прыкладам можа паслужыць яго цытата: «Тыя адзінствы, што да гэтага часу называліся нацыямі, прыблізна стагоддзе назад дасягнулі свайго апагею. З імі няма чаго больш рабіць, акрамя аднаго — пераадолець іх». Такім чынам, Хасэ Артэга-і-Гасэт сваiм заключэннем фактычна прадказаў магчымы выбар Еўропы на карысць еўрапейскай інтэграцыі.

## Гл. таксама 
* Масавая культура
* Элітарная культура
* Грамадства спажывання

Катэгорыя:Філасофія XX стагоддзя
Мова Фэст

**«Мо́ва Фэст»** — беларускі фестываль, прымеркаваны да Міжнароднага дня роднай мовы. Адбыўся 22 лютага 2020 года ў мінскім культурным хабе «ОК16», працавала 6 тэматычных пляцовак. Асноўнымі мэтамі сталі паказ і расповяд пра дасягненні беларускай мовы за апошнія 10 гадоў,
збор разам бізнесу і грамадскіх ініцыятываў, актывістаў і творчай інтэлігенцыі, НДА і актыўных беларусаў, якія вучаць, падтрымліваюць, папулярызуюць і развіваюць беларускую мову, дэманстрацыя рэчаў, з’яваў, вырабаў, розных прадуктаў і мастацкіх твораў, якія ствараюцца па-беларуску ці прысвечаныя беларускай мове, прэзентацыя разнапланавасці і разнастайнасці носьбітаў беларускай мовы. Хэдлайнерам музычнай часткі стаў гурт «Volski».

## Спасылкі 
* 
* 
* Запрашэнне на «Мова Фэст»  на symbal.by

Катэгорыя:Беларуская мова ў Беларусі
Катэгорыя:Фестывалі Беларусі
Катэгорыя:2020 год у Мінску
Катэгорыя:Падзеі 22 лютага
Катэгорыя:Люты 2020 года
Катэгорыя:2020 год у музыцы
Санам (Судан)

[thumb|Храм [Амона ў Санаме]]

**Санам** () — археалагічны помнік каля аднайменнай вёскі ў Судане. Месціцца ў 6 км ніжэй па плыні Ніла ад Джэбель-Баркал. 

У 1912 г. каля Санам былі знойдзены рэшткі старажытнага храма Амона. Мяркуецца, што ён быў пабудаваны фараонам Тахаркам падчас росквіту дзяржавы Куш. Пазней былі выяўлены рэшткі старажытнага паселішча, якое ўключала вялікі будынак накшталт палаца і некропаль з 1550 магільняў. Мяркуецца, што паселішча з'яўлялася важным цырыманіяльным цэнтрам.

У 2003 г. Санам разам з Джэбель-Баркал трапіў у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Літаратура 
* *Lobban, R.* Historical Dictionary of Ancient and Medieval Nubia. — Lanham, Oxford: Scarecrow Press, 2004 ISBN 0-8108-4784-1

## Спасылкі 
* Sanam Temple Project 
* Sanam — Discover Sudan

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Судане
Катэгорыя:Археалогія ў Судане
Катэгорыя:Нубія
Любань (Велікапольскае ваяводства)

**Любань** () — горад на захадзе Польшчы. Размешчаны за 310 км на захад ад Варшавы і за 8 км на поўдзень ад цэнтра Познані. Уваходзіць у склад Пазнаньскага павета Велікапольскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 13,51 км². Насельніцтва 31,2 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Саноцкая зямля

**Саноцкая зямля** (, ) — адна з гістарычных зямель Галічыны з цэнтрам у горадзе Санак, у 1366—1772 гадах — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Рускага ваяводства Каралеўства Польскага і Рэчы Паспалітай.

## Тэрыторыя і межы 
На паветы зямля не падзялялася. Ахоплівала паўднёва-заходнюю частку Рускага ваяводства ў басейне верхняга і сярэдняга Сяна, ад яго вытокаў да вёскі Дубецка, і ў басейне верхняга Віслака. З поўначы і ўсходу межавала з Перамышльскай зямлёй, з захаду з Кракаўскім і Сандамірскім ваяводствамі. Каля Кросна тады спускаліся межы трох ваяводстваў Рэчы Паспалітай. У 1665 годзе зямля налічвала 371 вёску і 12 гарадоў і мястэчак.

## Нарадзіліся 
* Андрэй Баболя

Катэгорыя:Рускае ваяводства
Ала ад-Дзін Хільджы

**Ала́ ад-Дзі́н Хільджы́** (, Дэлі — ) — кіраўнік Дэлійскага султаната (1296—1316). 

## На чале дзяржавы 
Увёў адзіную адміністрацыйную сістэму, упарадкаваў збор феадальнай рэнты. Трымаў вялікую армію, якая адбівала напады (1303—1308) манголаў, заваявала (1306—1313) Дэкан на поўдні Індыі. Ала ад-Дзін Хільджы ўпершыню з часоў Ашокі стварыў адзіную дзяржаву, якая ўключала амаль усю тэрыторыю Індыі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі XIII стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі XIV стагоддзя
Катэгорыя:Дэлійскія султаны
Арцём Анатолевіч Захараў

**Арцём Захараў** (нар. ) — беларускі футбаліст, брамнік клуба «Фалько» з Чаркасаў.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец ДЮСШ футбольнага клуба «Гарадзея», з 2018 года пачаў гуляць за дубль, дзе замацаваўся на наступны год. 12 чэрвеня 2020 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў дадатковы час у матчы са «Слуцкам» (3:0). У далейшым гуляў за дубль да канца 2020 года, пасля чаго «Гарадзея» спыніла існаванне.

У чэрвені 2022 года далучыўся да «Слуцка», дзе гуляў за дубль. Пакінуў клуб па заканчэнні сезона 2022. У ліпені 2023 года папоўніў склад клуба «Фалько» з Другой лігі.

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарадзея
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Фалько Чаркасы
Аль-Мусаўварат ас-Суфра

**Мусаўварат ас-Суфра** () — археалагічны помнік на поўначы Судана. Уяўляе храмавы комплекс, пабудаваны паміж 300 г. да н. э. і 350 г. н. э. У 2011 г. разам з археалагічнымі помнікамі Мероэ і Нака ўнесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Даследаванне 
Першая ўзгадка пра старажытны храмавы комплекс была зроблена ў 1822 г. Прафесійныя археалагічныя даследаванні пачаліся ў 1960 г. У 2017 г. пры фінансавай падтрымцы Катара быў распрацаваны праект кансервацыі старажытных пабудоў.

## Прызначэнне 
Падобна помніку Нака, Мусаўварат ас-Суфра месціцца адносна далёка ад Ніла прыкладна за 25 км ад берага у даліне каля аднайменнага пясчанікавага хрыбта. У перыяд Напаты тут было пабудавана вялікае сховішча для вады дыяметрам каля 250 м. Аднак большая частка пабудоў пачала ўзводзіцца пазней пры кушыцкім валадары Арнехамані (235 — 218 гг. да н. э.). Археолагамі не выяўлена сталых жылых пабудоў, таму мяркуецца, што Мусаўварат ас-Суфра з’яўляўся рытуальным цэнтрам мераіцкага бога Апедэмака. У надпісах на храмавых сценах ён узгадваецца як валадар даліны.

## Археалагічныя аб’екты 
* Хафір — штучнае вадасховішча перыяду Напаты.
* «Ільвіны храм» — свяцілішча бога Апедэмака, якое ўяўляе пабудову даўжынёй 14,21 м, шырынёй 9,13 м і вышынёй 4,7 м. Уваход у форме высокага пілона. Знутры храма — каланада з 6 калон.

Apedemak (lion) temple in Musawwarat es-sufra (1) (34081397596).jpg|Выгляд з боку пілона
MusawwaratLionTemple.jpg|Каланада
Apedemak temple in Musawwarat es-sufra (7) (34121787985).jpg|Малюнкі на сценах

* «Вялікая пабудова» — лабірынтападобны храмавы коплекс агульнай плошчай 45 000 м². Ён уключае тры самастойныя храмы, унутраныя двары, сажалкі, калоны. Некаторыя даследчыкі высоўваюць меркаванне, што Вялікая пабудова ўзводзілася як месца пілігрымак жонак кушыцкіх валадароў.

Great Enclosure in Musawwarat es-sufra (19) (33944268272).jpg|Каланада на месцы старажытнага храма
Archaeological Sites of the Island of Meroe-114985.jpg|Выява слана
Great Enclosure in Musawwarat es-sufra (33258904784).jpg|Невысокія сцены вакол праходаў аб'ядноўвалі комплекс у адзінае цэлае 

## Спасылкі 
* THE ARCHAEOLOGICAL MISSION TO MUSAWWARAT
* Musawwarat es-Sufra — Institut für Archäologie
* Musawwarat es-Sufra Discover Sudan

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Судане
Катэгорыя:Археалогія ў Судане
Катэгорыя:Нубія