open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Людвішча

**Людвішча** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Нача, за 24 км у напрамку на паўднёвы захад ад Полацка, за 0,5 км на паўночны захад ад вёскі Гуры.

Плошча паверхні возера 0,25 (0,32) км². Даўжыня 0,85 км, найбольшая шырыня 0,57 км. Даўжыня берагавой лініі 2,3 км. Плошча вадазбору 2 км². Найбольшая глыбіня 2 м. Аб’ём вады ў возеры 0,22 млн м³. Схілы катлавіны маюць вышыню да 7 м, паўночныя і заходнія невыразныя. Берагавая лінія слаба звілістая. Берагі нізкія, на захадзе возера забалочаныя і сплавінныя. Мелкаводдзе пясчанае. На большых глыбінях дно возера высланае сапрапелем. Значна зарастае падводнай расліннасцю. У паўночнай частцы возера злучаецца з сістэмай меліярацыйных каналаў і праз яе — з ракой Нача.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-21. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* *Валерий Иванов-Смоленский* Все озёра Беларуси. Т. 4.

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Начы (прыток Заходняй Дзвіны)
DBpedia

**DBpedia** — праект, накіраваны на выманне структураванай інфармацыі з даных, створаных у Вікіпедыі. Даныя прадстаўлены ў фармаце Linked Open Data. Доступ да даных ажыццяўляецца з дапамогай SQL-падобнай мовы запытаў для RDF пад назвай SPARQL.

Першы набор даных апублікаваны ў 2007 годзе.

## Гл. таксама 
* Вікіданыя

## Спасылкі 
* Беларуская версія праекта DBpedia

Катэгорыя:Базы даных
Апошні Адам

[thumb|250px|*Ісус выводзіць Адама і Еву з іх трунаў падчас уваскрасення*. [Царква Хора, Стамбул.]]
**Апошні Адам** — тытул, які быў дадзены Ісусу ў Новым Запавеце. Падобныя тытулы, якія таксама адносяцца да Ісуса, ўключаюць *другі Адам* і *Новы Адам*.

Двойчы ў Новым Запавеце прыводзіцца відавочнае параўнанне паміж Ісусам і Адамам. У лісце да Рымлянаў 5:12-21, Павел сцвярджае, што «*гэтак жа, як праз непаслушэнства аднаго чалавека зрабіліся многія грэшнікамі, так і праз паслушэнства аднаго чалавека многія стануць праведнымі*» (Рым 5:19). У 1-ым лісце да Карынфянаў 15:22 Павел сцвярджае, што «*як у Адаме ўсе паміраюць, так у Хрысце ўсе ажывуць*», у той час як у вершы 45 ён называе Ісуса «*апошнім Адамам*».

## Біблейскае апавяданне 
Апостал Павел супрацьпастаўляе Адама і Хрыста, як двух супрацлеглых асоб або прадстаўнікоў (Рым 5:12-21; 1 Кар. 15:20,45) і прадстаўляе чалавека з выявай абодвух Адама і Хрыста(1 Кар. 15:49). Там, дзе непаслушэнства Адама прынесла грэх і смерць для ўсіх, паслухмянасць Хрыста перакрывае шкоду з непаслухмянасці Адама, прыносячы праўду і багацце Божай ласкі (Рым 5:12-21). «Жыватворчым Духам» апошні Адам уваскрасае з мёртвых і ператвараецца праз уваскрэсенне ў нябесным, духоўным быцці (1 Кар. 15:22, 45, 48-9). Такім чынам, Паўлаў Адам ўдзельнічае ў зямным паслухмянасці Ісуса (Рым. 5) і ў узнёслай ролі Хрыста як давальнага Духа (1 Кар. 15).

Гэты самы сімвал, які выкарыстоўваецца, каб выказваць Хрыста ў якасці супрацьлеглай прадстаўнічай асобы (і Адама як Яго цені ў Рым 5:14), быў выкарыстаны як паказаць істоту Хрыста: Ён — «*апошні Адам*» (1 Кар 15:45), або «*другі чалавек з неба*», і не «*ад зямлі, пылу*» (1 Кар 15:47; гл Быц. 2: 7). Некаторыя навукоўцы выявіць Адамаву спасылку ў некалькіх іншых урыўках Новага Запавету: напрыклад, у словах аб «*славе Хрыста, Які ёсць вобраз (EIKON) Бога*» (2 Кар. 4:4). Магчыма, гэта водгалас слоў Быцця 1:26 пра Адама, створанага па Божым вобразе. Калі гэта так, Павел думае тут пра Хрыста як ідэальнага Адама, Яго чалавечнасць выдатна паказвае вобраз Божы. Але гэтае тлумачэнне не зусім пераканаўчае. У Новым Запавеце змешчаныя пераканаўчыя спасылкі ў двух гімнах або, па меншай меры, паэтычных урыўках: Кал. 1: 15-20 і Філ. 2:6-11.

Катэгорыя:Ісус Хрыстос
Катэгорыя:Імёны Ісуса
Пецяргоф (значэнні)

* Горад Пецяргоф
* Музей-запаведнік Пецяргоф
* Палацава-паркавы ансамбль Пецяргоф
Шастакова

Назву **Шастако́ва** маюць:

## Азёры 
* Шастакова — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Шастакова — вёска ў Камянецкім раёне

### Расія 
* Пскоўская вобласць:
** Шастакова — вёска ва Усвяцкім раёне
* Іркуцкая вобласць:
** Шастакова — гарадскі пасёлак у Ніжнеілімскім раёне
* Смаленская вобласць:
** Шастакова — вёска ў Кардымаўскім раёне
Галандская хвароба

**Галандская хвароба** — негатыўная сітуацыя, калі эканоміка моцна залежыць ад экспарту аднаго ці некалькіх відаў сыравіны, якія забяспечваюць значную долю нацыянальнага прыбытку. Гэта прыводзіць да шырокага прытоку ў краіну замежнай валюты і, адпаведна, падаражання валюты нацыянальнай, што прыгнятае іншыя галіны экспарту. У выніку слаба развіваюцца іншыя нацыянальныя вытворчасці. 

## Паходжанне тэрміна 
Адкрыццё галандцамі радовішчаў нафты ў Паўночным моры прывяло да росту нафтавага экспарту, падаражання галандскай валюты і значнага скарачэння традыцыйнага для гэтай краіны экспарту цюльпанаў. Гэта выклікала рост беспрацоўя.

## Сітуацыя ў сучаснай Беларусі 
Некаторыя беларускія эксперты, у прыватнасці Зміцер Крук, тлумачаць цяперашні стан беларускай эканомікі як класічную «галандскую хваробу», спасылаючыся на вялізную залежнасць краіны ад экспарту нафтапрадуктаў і дэградацыю індустрыяльнага сектару, які адрозніваецца высокім прыбытковым коштам прадукцыі.

## Спасылкі 
* Голандская болезнь. Экономико-математический словарь: Словарь современной экономической науки. — М.: Дело. Л. И. Лопатников. 2003. (русск)

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Уладзімір Сцяпанавіч Садзін

**Уладзімір Сцяпанавіч Садзін** (, Чыркова, , , Расія — , ) — беларускі мастак. Выдатнік народнай адукацыі (1985), Заслужаны работнік культуры БССР (1985), член Беларускага саюза мастакоў (1964), ганаровы грамадзянін Слуцкага раёна (2006).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Расіі. Пасля заканчэння сярэдняй школы (1940) навучаўся ў фабрычна-завадской школе, атрымаў спецыяльнасць слесара па рамонце аўтамабіляў. Працаваў у Ташкенце.

У 1942 годзе прызваны ў войска. Служыў у артылерыйскіх частках. Удзельнік баявых дзеянняў на Курскай дузе, ва Украіне, Беларусі і Усходняй Прусіі, займаўся творчасцю і мастацкай педагагічнай дзейнасцю ў студыі пры мясцовым Доме культуры.

Скончыў завочнае аддзяленне малявання і жывапісу  ў Маскве (1953). Выкладчыкамі яго былі Р. Закін, А. Зэдэлер. Таксама на творчую манеру мастака аказалі ўплыў У. А. Фаворскі, Ю. М. Непрынцаў, М. М. Жукаў.

Уладзімір Садзін выгадаваў цэлую плеяду мастакоў, у тым ліку братоў Уладзіміра і Міхаіла Басалыг, Георгія Скрыпнічэнку, Уладзіміра Голуба, Уладзіміра Цэслера, Уладзіміра Акулава, Уладзіміра Суздальцава, Ігара Ціткоўскага, Аляксандра Рубца і іншых.

Памёр 23 лютага 2010 года. Пахаваны ў вёсцы Кальчыцы Слуцкага раёна.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені, медалямі «За адвагу», «За ўзяцце Кёнігсберга» і іншымі.

## Памяць 
Імя Уладзіміра Садзіна носіць мастацкая галерэя ў Слуцку, якая з’яўляецца філіялам Слуцкага краязнаўчага музея.

## Літаратура 
* Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998 : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1998.
* Художники Советской Белоруссии. — Минск, 1976.

## Спасылкі 
* Садзін Уладзімір Сцяпанавіч

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Выдатнікі народнай адукацыі
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры Беларускай ССР
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў БССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Слуцкага раёна
Шастакова (Камянецкі раён)

**Шастако́ва** (, ) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Ратайчыцкага сельсавета.

Размешчана ў цэнтральнай частцы раёна за 18 км на захад ад раённага цэнтра. Побач з вёскай на рацэ Тачыі створана сажалка.

## Гісторыя 
* 1577: сяло Шастакоў Камянецкай воласці Берасцейскага павета ВКЛ.
* 1-я палова XIX ст.: вёска і аднайменны маёнтак у Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні Расійскай імперыі, уласнасць памешчыкаў Гафмайстараў.
* 1850-я: А. П.&nbsp;Гафмайстар адкрыў у Шастакове школу для сялян.
* 1857: паводле 10-й рэвізіі ў вёсцы 271 рэвіская душа.
* 2-я палова XIX ст.: вёска і маёнтак у Ратайчыцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні.
* 1885: у вёсцы 32 двары, 543 жыхары, карчма, піцейны дом.
* 1890: землі ў маёнтку Шастакова належалі Івану Жытаву (каля 250 дзесяцін) і Сямёну Сцялецкаму (532 дзесяціны); Шастакоўскай сельскай грамадзе належала 370 дзесяцінаў зямельных угоддзяў.
* 1897: паводле перапісу ў Шастакове 70 двароў, 422 жыхары, хлебазапасны магазін, 3 ветраныя млыны, 2 кузні, карчма.
* 1905: 438 жыхароў.
* 1921: вёска і фальварак у Ратайчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства міжваеннай Польшчы.
* 1923: у вёсцы 36 двароў, 200 жыхароў; у фальварку 5 двароў, 83 жыхары.
* 1939: у складзе Брэсцкай вобласці БССР.
* 1940: вёска і хутар у Ратайчыцкім сельсавеце Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці, у вёсцы 92 двары, 500 жыхароў, на хутары 19 двароў, 102 жыхары.
* 1948: у пачатковай школе 71 вучань.
* 1949: у вёсцы арганізаваны калгас «Чырвоны партызан» (у 1950 годзе аб’ядноўваў 56 гаспадарак, 228 жыхароў).
* 1960: у вёсцы 247 жыхароў.
* 1964: у Войскім сельсавеце.
* 1970: 174 жыхары, у калгасе імя Калініна.
* 1987: вёска перададзена з Ратайчыцкага сельсавета ў Войскі сельсавет.
* 2008: у Ратайчыцкім сельсавеце.

## Славутасці 
* Паблізу вёскі старажытныя курганы.
* Памятны знак на месцы сядзібы Рамуальда Траўгута (ХІХ-ХХ стагоддзі) — .

### Страчаная спадчына 
* Царква
* Фальварак

## Вядомыя асобы 
* Рамуальд Траўгут (1826—1864) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гадоў. Нарадзіўся ў Шастакова, у доме генерала Алберга, арандаваным сям’ёй Траўгутаў, што адзначана мемарыяльнай дошка на месцы дома.
* Юрый Міхайлавіч Асмалоўскі (нар. 1942) — беларускі трэнер па веславанні на байдарках і каноэ. Заслужаны трэнер СССР (1970)

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  С.&nbsp;98.

## Спасылкі 
* Шастакова на сайце Radzima.org

Катэгорыя:Ратайчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёна
Лаймдата Страўюма

**Лаймдата Страўюма** (; нар. ) — латвійскі эканаміст, дзяржаўны і палітычны дзеяч, міністр земляробства Латвіі ў 2011—2014 гадах. Прэм'ер-міністр Латвіі з 22 студзеня 2014 года па 7 снежня 2015 года.

## Біяграфія 
Нарадзілася 24 лютага 1951 года.
З 1968 па 1973 вучылася ў Латвійскім універсітэце на фізіка-матэматычным факультэце. У 1987 годзе скончыла аспірантуру інстытута эканомікі пры Латвійскай акадэміі навук.

Працавала з 1999 па 2000 год намеснікам дзяржсакратара ў міністэрстве аховы навакольнага асяроддзя і сельскай гаспадаркі, а з 2000 па 2006 працавала дзяржаўным сакратаром у міністэрстве сельскай гаспадаркі. З 2002 па 2007 была сябрам савета Іпатэчнага і зямельнага банка Латвіі. З 2007 па 2010 працавала дзяржсакратаром у міністэрстве земляробства Латвіі. 25 кастрычніка 2011 года прызначана міністрам земляробства Латвіі. У 2014 годзе далучылася да партыі Адзінства. 22 студзеня 2014 прызначана Сеймам прэм’ер-міністрам Латвіі.

## Узнагароды 
* Крыж Прызнання

## Спасылкі 
* CV Ministru kabineta mājaslapā  

Катэгорыя:Эканамісты Латвіі
Катэгорыя:Выпускнікі Латвійскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Міністры сельскай гаспадаркі Латвіі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Дванаццатага Сейма Латвіі
Пётр Пятровіч Мяркулаў

**Пётр Пятровіч Мяркулаў** (;  — ) — рускі архітэктар і інжынер.

## Біяграфія 
У 1856 годзе скончыў курс навучання ў Будаўнічым вучылішчы, пасля чаго два гады працаваў памочнікам архітэктара чарцёжнага ўпраўлення 1-й акругі шляхоў паведамленняў. У 1858—1865 гадах працаваў у Дэпартаменце Галоўнага ўпраўлення шляхоў паведамленняў і публічных будынкаў. У 1865—1868 — начальнік чарцёжных Тэхніка-будаўнічага камітэта МУС, у 1868—1871 — старшы памочнік справавода ў канцылярыі Марскога міністэрства, у 1868—1887 — пазаштатны член Тэхніка-будаўнічага камітэта МУС. У 1871 справавод у канцылярыі Марскога міністэрства, у 1887—1890 гадах штатны член ТСК МУС. У 1890—1901 гадах старэйшы справавод галоўнага ўпраўлення караблебудавання і забеспячэння Марскога міністэрства.

## Творчасць 
 у 1910 годзе]]

У 1857 годзе перамог у архітэктурным конкурсе на праект прыбытковага дома Таварыства для паляпшэння ў Санкт-Пецярбургу памяшканняў насельніцтва, якое працуе і жыве ў нястачы па Англійскаму праезду. Дом скончаны ў 1862 годзе. У тым жа годзе выканаў праект асабняка А. Купрыянава па  ў Пецярбургу.

У 1867—1868 гадах кіраваў рамонтнымі работамі ў  ў Пецярбургу.

У 1871—1890 гадах займаўся пытаннямі ўрэгулявання гарадоў.

У 1869—1871 гадах выканаў карэкціроўку праекта  ў Екацярынаславе, распрацаванага А. В. Брадніцкім.

## Літаратура 
* Общество для улучшения в С.-Петербурге помещений рабочего и нуждающегося населения // http://encblago.lfond.spb.ru
* Ревский С. Б. Зодчие, инженеры, художники, участвовавшие в формировании Екатеринослава (конец XVIII — начало ХХ вв.) / Методическая разработка. — Д., 1981.
* Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища): 1842—1892 / Сост. Г. В. Барановским. — Санкт-Петербург, 1892—1893.

## Спасылкі 
* Меркулов Петр Петрович 
* Некаторыя працы ў Санкт-Пецярбургу

Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Расіі
Нарэйшы

Назву **Нарэйшы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Нарэйшы — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці
* Нарэйшы — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці
Дзмітрый Юр’евіч Харытончык

**Дзмітрый Харытончык** (нар. , ) — беларускі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец мазырскай «Славіі», пачынаў кар’еру ў гэтым клубе, адкуль у 2005 годзе перабраўся ў мінскі МТЗ-РІПА. Спачатку гуляў за дубль, пасля аддаваўся ў арэнды. У 2009 годзе вярнуўся ў Мінск, правёў за МТЗ-РІПА 4 матчы ў чэмпіянаце і 2 матчы ў Лізе Еўропы. У 2010 годзе зноў выступаў за «Славію» (у сезонах 2008 і 2010 прызнаваўся найлепшым іграком мазырскага клуба).

У 2011 годзе гуляў за «Гарадзею», а сезон 2012 правёў у арэндзе ў светлагорскім «Хіміку». На наступны год стаў іграком «Хіміка» на рэгулярнай аснове.

У сезоне 2014 вярнуўся ў склад «Славіі». Дапамог клубу па выніках сезона 2014 вярнуцца ў Вышэйшую лігу. У сезоне 2015 выступаў за дубль мазыран, у асноўным складзе з’явіўся толькі адзін раз (16 ліпеня ў кубкавым матчы супраць «Баранавічаў»). У жніўні 2015 года зноў стаў іграком светлагорскага «Хіміка», але ў сезоне 2015 ні разу не з’явіўся на полі ў яго складзе.

У 2016 годзе выступаў у Другой лізе за мазырскі «Мантажнік», у 2021 годзе пачаў выступаць у Другой лізе за МНПЗ.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Каўнас
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарадзея
Катэгорыя:Ігракі ФК Хімік Светлагорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Мантажнік Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК МНПЗ Мазыр
Даманавіцкі канал

**Дама́навіцкі канал**, **Даманавіцкая канава** — меліярацыйны канал у Салігорскім раёне Мінскай вобласці і Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Случ.

Даўжыня канала 30 км. Пачынаецца з Асавецкага канала за 2 км на поўнач ад вёскі Абідземля Салігорскага раёна, вусце насупраць паўночнай ускраіны вёскі Мілевічы Жыткавіцкага раёна. У басейне канала знаходзіцца возера Даманавіцкае. Прыток — меліярацыйны канал Сітня.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Салігорскага раёна
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Случы (прыток Прыпяці)
Івянецкі музей традыцыйнай культуры

**Івянецкі музей традыцыйнай культуры** — музей у Івянцы.

## Гісторыя 
Адкрыты 11 верасня 1957 года як мемарыяльны музей Ф. Э. Дзяржынскага.

Месціцца ў двухпавярховым будынку, пабудаваным у 1930-х гадах. У 1977 годзе праведзена рэканструкцыя.

З пачатку 1990-х гадоў калектывам музея вядзецца праца над зборам і даследаваннем прадметаў народнага мастацтва.

23 студзеня 2006 года музей Ф. Э. Дзяржынскага перайменаваны ў дзяржаўную ўстанову «Івянецкі музей традыцыйнай культуры».

Музейны фонд на пачатак 2012 г. налічвае 18165 музейных прадметаў, у тым ліку асноўны фонд — 12412, навукова — дапаможны — 5753.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Музеі Валожынскага раёна
Катэгорыя:Культура Івянца
Катэгорыя:Славутасці Івянца
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Івянца
Вазапіс Старажытнай Грэцыі

- . «Геракл і Афіна». каля  . Мюнхен]]
**Старажытнагрэчаскі ** — дэкаратыўны роспіс сасудаў, выкананы керамічным спосабам, г. зн. адмысловымі фарбамі з наступным абпалам. Ахоплівае перыяд з дагрэчаскай мінойскай культуры і аж да элінізму, гэта значыць, пачынаючы з 2500 да н.э. і уключаючы апошняе стагоддзе, якое папярэднічала з’яўленню хрысціянства.

Грэчаская кераміка з’яўляецца найбольш распаўсюджанай знаходкай у археалагічных даследаваннях антычнай Грэцыі, выявіць яе можна ва ўсім арэале рассялення старажытных грэкаў. Акрамя грэчаскай метраполіі, якая ў значнай ступені супадала з тэрыторыяй сучаснай Грэцыі, у яго ўваходзяць: заходняе ўзбярэжжа Малой Азіі, астравы Эгейскага мора, востраў Крыт, часткова востраў Кіпр і заселеныя грэкамі раёны паўднёвай Італіі. Як экспартны тавар грэчаская кераміка, а разам з ёй старажытнагрэчаскі вазапіс, трапілі ў Этрурыю, на Блізкі Усход, у Егіпет і Паўночную Афрыку. Размаляваную грэчаскую кераміку
знаходзяць нават у пахаваннях кельцкай знаці.

## Літаратура 
* Античное стекло в собрании Эрмитажа / Сост. Н. З. Кунина. СПб., 1997.
* *Блаватский В. Д.* История античной расписной керамики. М., 1953.
* *Горбунова К. С.* Чернофигурные аттические вазы в Эрмитаже. Л., 1983.
* *Горбунова К.С, Передольская А. А.* Мастера греческих расписных ваз. Л., 1961.
* *Максимова М. И.* Античные фигурные вазы. М., 1916.
* *Передольская А. А.* Краснофигурные аттические вазы в Эрмитаже. Л., 1967.
* *Сидорова Н. А., Тугушева О. В., Забелина В. С.* Античная расписная керамика из собрания ГМИИ им. А. С. Пушкина. М., 1985.
* *Beazley J.D.* Attic black-figure vase-painters. Oxford, 1956.
* *Beazley J.D.* Attic red-figure vase-painters. Oxford, 1963.
* *Cook R.M.* Greek painted pottery. 2nd ed. London, 1972.
* *Pfuhl E.* Malerei und Zeichnung der Griechen. Bd.1-3. Munchen, 1923.
* *Robertson M.* The art of vase-painting in Classical Athens. Cambridge, 1992.
* *Villard F.* Les vases grecs. Paris, 1959.
* *Waldhauer O.* Die antiken Tonlampen. St.Petersburg, 1913.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастацтва Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Культура Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Посуд Старажытнай Грэцыі
Фралоў

**Фралоў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Уладзіміравіч Фралоў — беларускі вучоны ў галіне кардыялогіі.
* Валерый Васілевіч Фралоў — беларускі габаіст, педагог.
* Валерый Дзмітрыевіч Фралоў (1947—2014) — беларускі палітычны дзеяч.
* Валяр’ян Аляксандравіч Фралоў (1895—1961) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-палкоўнік.
* Іван Васільевіч Фралоў (1918—1944) — Герой Савецкага Саюза.
* Ігар Іванавіч Фралоў — беларускі архітэктар.
* Канстанцін Васілевіч Фралоў (1932—2007) — расійскі вучоны ў галіне машынабудавання.
* Юрый Мікалаевіч Фралоў — памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектар па горадзе Мінску (з 2024).
* Яўген Іванавіч Фралоў — расійскі спартсмен (самалётны спорт).
Фотахрамізм

**Фотахрамізм** — здольнасць рэчыва абарачальна набываць або змяняць афарбоўку (спектры прапускання і паглынання) пад уздзеяннем аптычнага выпраменьвання (ультрафіялетавага, бачнага і інфрачырвонага). Уласцівы вялікай колькасці рэчываў арганічнага і неарганічнага паходжання. Фотахрамізм арганічных рэчываў абумоўлены фотафізічнымі працэсамі і рознымі фотахімічнымі рэакцыямі, фотахрамізм неарганічных рэчываў тлумачыцца абарачальнымі працэсамі фотапераносу электронаў. На аснове арганічных і неарганічных фотахромных рэчываў вырабляюцца фотахромныя матэрыялы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фотахімія
Ecce homo

[thumb|250px|*Ecce Homo*, [Караваджа, 1605 г.]]
**Ecce Homo** («***Вось чалавек***», «*Экке хомо*») — лацінскія словы, якія выкарыстоўваюцца Понціем Пілатам ў Вульгаце для перакладу Евангелля ад Яна 19:5, калі пракуратар прадстаўляе Ісуса Хрыста пасля хвастання, звязанага і ў цярновым вянку, варожаму натоўпу незадоўга да Яго распяцця. Арыгінальны грэчаскі тэкст гучыць як  (Ідэ о антропос). Фраза з Ян. 19:5 звычайна перакладаецца як «*вось, Чалавек!*», а сама сцэна шырока адлюстравана ў хрысціянскім мастацтве.

Сцэна адлюстравана ў вялікай колькасці мастакоў, найбольш вядомыя творы належаць: Антанела да Месіна, Іераніму Босху, Караваджа, Эліасу Гарсія Марцінэсу, Хуану Луна і інш.

## Мастацкае адлюстраванне 
Сцэна Ecce Homo з’яўляецца стандартным кампанентам цыклаў, якія ілюструюць Пакуты і жыццё Хрыста ў мастацтве. Сцэна звычайна ідзе разам з хвастаннем Хрыста, ускладаннем цярновага вянка і здзекамі над Хрыстом, апошнія два матывы часта аб’ядноўваюцца. Звычайна на выявах паказваецца Пілат і Хрыстос, здзеклівы натоўп і частка горада Іерусаліма.

У першыя мастацкія малюнкі Ecce Homo з’яўляюцца ў 9-м і 10-м стагоддзях у сірыйска-візантыйскай культуры. Заходнія сярэдневяковыя малюнкі звычайна адлюстроўваюць сцэны з каранацыяй цярновым вянцом і здзекамі над Хрыстом, якія папярэднічаюць фактычнай сцэне Ecce Homo ў Бібліі. Уласны сюжэт Ecce Homo распрацаваны толькі каля 1400 года, верагодна, у Бургундыі, а пасля хутка стаў вельмі папулярным, асабліва ў Паўночнай Еўропе.

У наступны час матыў становіцца ўсё больш папулярным у Заходняй набожнасці ў 15-м і 16-м стагоддзях. Тэма Ecce Homo была уключана не толькі ў містэрыі сярэдневяковага тэатра, але і ў цыклах ілюстрацый апавядання пра Мукі, напрыклад у запале Альбрэхта Дзюрэра або ў друках Марціна Шонгауэра. Сцэна часта малявалася (асабліва ў Францыі) ў выглядзе скульптуры або скульптурнай групы, змяшчалася нават на алтарах.

Асабліва ў 19-м і 20-ым стагоддзях, матыў Ecce Homo быў падоўжаны да малюнка пакут і дэградацыі чалавека з-за гвалту і войнаў.

## Галерэя выяў 

File:Ecce homo - seculo xv - portugal.jpg|*Ecce Homo*, невядомы мастак (Партугалія), 15ст.
Ecce homo by Hieronymus Bosch.jpg|Іеранім Босх, 1470-ыя гг.

File:Janssens Ecce Homo.jpg|*Ecce Homo*, Абрахам Янсенс, (1567–1632)
Eccehomo.jpg|Карэджа, 16ст.
Tintoretto - ecce homo masp.JPG|Тынтарэта, 1546 г.
File:Tiziano Vecelli - Ecce Homo (National Gallery of Ireland).jpg|*Ecce Homo*, Тыцыян (1490–1576)

File:Andrea Solario - Ecce Homo - Google Art Project.jpg|Ecce Homo пэнзля Андрэа Саларыя 
Quentin Massys-Ecce Homo-1520,Doge's Palace,Venice.jpg|Квенцін Массіс, каля 1520 г
Mateo Cerezo - Ecce Homo - Google Art Project.jpg|Матэа Чэрэза, 1650 г.
File:CigoliEcceHomo.jpg|*Ecce Homo*,  Чыголі

File:Champaigne eccehomo.jpg|*Ecce Homo*, by Філіп дэ Шампень (1602–1674) 
Senhor Bom Jesus de Tremembé por Thiago Alves de Siqueira.jpg|Статуя Ecce Homo, шануемая ў Бразіліі як Добры Ісус

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Жыццё Ісуса Хрыста
Катэгорыя:Мукі Хрыстовы
Фіброма

**Фіброма** ( — валакно) — дабраякасная пухліна з валакністай злучальнай тканкі. Бывае ў скуры, звязках, слізістай абалонках, унутраных органах. Часта спалучаецца з разрастаннем іншых тканак — мышычнай (фібраміома), сасудзістай (ангіяфіброма) і інш. Лячэнне хірургічнае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Катэгорыя:Дабраякасныя новаўтварэнні
Фотахімія

**Фотахімія** — раздзел фізічнай хіміі, які вывучае хімічныя рэакцыі, што адбываюцца пад удзеяннем святла (фотахімічныя рэакцыі). Падзяляецца на: фотахімію малых малекул (дынаміка элементарнага акта ва ўзбуджаных электронных станах малекул); арганічная і неарганічная фотахімія (фотапераўтварэнні хімічных злучэнняў і метады фотахімічнага сінтэзу), фізічная фотахімія (механізмы і кінетычныя заканамернасці фотахімічных рэакцый). У фотахіміі набольш пашыраны метады імпульснага фатолізу, спектраскапіі, таксама электроннай мікраскапіі, дэнсіта- і сенсітаметрыі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Раздзелы хіміі
Біблія Веліслава

**Біблія Веліслава** () — ілюмінаваны манускрыпт, створаны ў 1325—1349. Гэта Біблія з’яўляецца адной з самых вялікіх кніг Сярэднявечча, паколькі нават пасля страты некалькіх аркушаў змяшчае амаль сем з паловай соцень выяў.

## Апісанне 
Манускрыпт па сутнасці з’яўляецца  па Бібліі, паколькі тэкст абмяжоўваецца кароткімі назвамі або апісаннямі 747 выяў са Старога і Новага Запавету, пісанняў пра Антыхрыста, Дзеянняў Апосталаў і з легенд пра святых, асабліва Святога Вацлава. Рукапіс з’яўляецца прыкладам , хоць не тыповай формы, якая мае шмат больш малюнкаў. Большасць выяў створаны толькі чарніламі, хоць на некаторых і выкарыстаны колеры.

Рукапіс складаецца са 188  з пергаменту, з памерам старонкі 307 х 245 мм. Ён знаходзіцца ў  ў Празе. Манускрыпт быў створаны некалькімі мастакамі, верагодна, для  Веліслава (пам. 1367), натарыуса Яна Сляпога і яго сына Карла IV, якія жылі ў Празе. Сам Веліслаў прадстаўлены на каленях перад статуяй Святой Кацярыны Александрыйскай на фоліа 188r.

У 2006 годзе Веліславава Біблія была ўключана ў .

## Сучасныя перавыданні 
У 2007 годзе выдавецтва Archa 90 стварыла факсіміле-выданне Веліслававай бібліі накладам 799 асобнікаў. У 2008 годзе выпусцілі набор з 69 асобнікаў, выданых на паперы ручной працы, якія максімальна нагадваюць арыгінальны рукапіс, іх кошт склаў каля 149 тысяч чэшскіх крон за адзін.

## Літаратура 
* Richterová, Alena «Velislavova Bible» in: *Grbad Biblio*; 2009, ročník 3, číslo 2 (13 pp.)
* Uhlíř, Zdeněk: Velislavova bible = Velislai biblia picta = Velislaus Bible. Praha 2007. ISBN 978-80-7050-516-8

## Спасылкі 
* Image (5th item) 
* 
* Lenka Panušková: Několik ikonografických poznámek k Velislavově bibli 
* Ukázka ilustrace z Velislavovy bible 
* Články o Velislavově bibli 

Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы
Катэгорыя:Творы XIV стагоддзя
Катэгорыя:Біблейскія рукапісы
Катэгорыя:Культура Чэхіі
ФК Ньюэлс Олд Бойз

**«Ньюэлс Олд Бойз»** () — аргенцінскі футбольны клуб з горада Расарыа, гуляе ў Прымеры. Клуб быў заснаваны 3 лістапада 1903 года Айзекам Ньюэлам, піянерам аргенцінскага футбола. Апошні раз «Ньюэлс Олд Бойз» станавіўся чэмпіёнам краіны ў 2013 годзе. Да гэтага выбітны трэнер Марсела Б’ельса двойчы прыводзіў каманду да перамогі ў нацыянальным першынстве. У яго гонар названы хатні стадыён клуба. Дэрбі Расарыа супраць клуба «Расарыа Сентраль» з’яўляецца адным з самых выбітных футбольных супрацьстаянняў у Паўднёвай Амерыцы.

## Дасягненні 
* **Чэмпіён Аргенціны**: **6**
** 1974(М), 1988, 1991, 1992(К), 2004(А), 2013(Ф)

* Удакладненне: А — Апертура, К — Клаусура, М — Метрапалітана, Ф — Фіналь

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Ньюэлс Олд Бойз
Тын (Прага)

**Тын** (, ) — унутраны двор, размешчаны адразу за Старамесцкай плошчай у гістарычным цэнтры Старэ-Места Прагі. У раннім Сярэднявеччы быў купецкім цэнтрам умацаваным сценамі і ровам. Ахова патрабавала расходаў, таму за ўваход спаганялася мыта (). З XI стагоддзя ўсе купцы, якія прыязджалі ў Прагу, былі абавязаны сабрацца ў Тыне.

З XIV стагоддзя вакол Тына будаваліся жылыя дамы. У 1774 годзе тут адкрылася мытня, акрамя таго ў Тыне знаходзілася бальніца і касцёл. У сучаснай Празе гістарычны аб'ект складаюць 18 дамоў, размешчаныя паміж Тынскім храмам і .

## Спасылкі 
Катэгорыя:Старэ-Места
Катэгорыя:Плошчы Прагі
Хенамелес

**Хенамелес** (*Chaenomeles*) — род кветкавых раслін сямейства ружакветных.

## Батанічнае апісанне 
Лістападныя ці паўвечназялёныя кусты або невялікія дрэвы вышынёй 1-6 метраў, звычайна калючыя. Скурыстае лісце чаргаванае, простае, пілаватае ці гародчатае па краі. Кветкі адзіночныя або ў пакарочаных гронках, буйныя (дыяметрам 3-5 см), чырвоныя, ружовыя, белыя, раскрываюцца перад ці адначасова з распусканнем лісця. Плод — яблыкападобны, ядомы.

## Арэал 
4 віды. Пашыраны ў Кітаі і Японіі. На Беларусі інтрадукаваны , таксама вядомая пад сінанімічнай назвай хенамелес Маўлея, або айва нізкая.

## Значэнне і выкарыстанне 
Лісце і плады айвы японскай маюць вітамін С. Пладовыя, дэкаратыўныя расліны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Яблыневыя
Кі-Уэст

**Кі-Уэ́ст** () — горад на востраве Кі-Уэст і суседніх астравах Фларыда-Кіс на паўдні Фларыды (ЗША) ў акрузе Манро. Насельніцтва (2010 г.) - 24 649 чал. У Кі-Уэст знаходзіцца адна з найбуйнейшых баз ВМС ЗША.

## Гісторыя 
Горад Кі-Уэст быў заснаваны ў 1822 г. як свабодны порт ЗША ў Фларыдскім праліве. Да сярэдзіны XX ст. ён з'яўляўся важным пасрэднікам у гандлі паміж ЗША і Кубай. Акрамя таго, Кі-Уэст з'яўляўся базай ВМС ЗША на поўдні, адыграў вызначальную ролю ў амерыканска-іспанскай вайне 1898 г. У 1845 - 1866 гг. была ўзведзена мясцовая крэпасць Закары Тэйлар, ператвораная ў нашы дні ў нацыянальны парк. У пачатку XX ст. ад Кі-Уэст да Маямі былі пракладзены чыгунка (працавала да 1935 г., пакуль не была ліквідавана пасля моцнага ўрагана) і шаша.

У Кі-Уэст некаторы час жылі і працавалі вядомыя амерыканскія пісьменнікі Эрнэст Хемінгуэй і Тэнесі Уільямс.

З канца 1930-ых гг. ваенная прысутнасць у Кі-Уэст паступова скарачалася. Але ўлады ЗША зноў звярнулі ўвагу на ваенную базу ў 1962 г. у сувязі з Крыбскім крызісам. Горад наведаў Прэзідэнт Джон Фіцджэральд Кенэдзі. У 1974 г. база ваенных субмарын была зачынена, аднак на суседнім востраве Бока-Чыка дзейнічае буйная база марскіх ваенна-паветраных сіл. У другой палове XX ст. Кі-Уэст ператварыўся ў папулярны напрамак для наведвання турыстамі.

### "Рэспубліка Конч" 
У 1982 г. у сувязі з пашыраным выкарыстаннем астравоў Фларыда-Кіс як прамежкавага цэнтра ў нелегальным гандлі наркотыкамі памежнікі ЗША арганізавалі блок-пост для праверкі прыватных транспартных сродкаў на наяўнасць наркатычных рэчываў. Аднак гэта замінала рух і стварала перашкоды для турыстаў. Пасля няўдалай спробы апратэставаць дзеянні памежнікаў у суддзе мэр Кі-Уэст у якасці сімвалічнага пратэста абвясціў 23 красавіка 1982 г. незалежную Рэспубліку Конч (ад  — ракавіна), потым — вайну супраць ЗША і хуткую здачу ў палон.

Пасля заканчэння пратэстаў "Рэспубліка Конч" працягвае існаваць у выглядзе камерцыялізаванай турыстычнай забавы, гандлюе сувенірнымі пашпартамі і аўтамабільнымі рэгістрацыямі. "Рэспубліка" мае дробны штат "чыноўнікаў", гімн і сцяг.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутыя мясціны 
Горад Кі-Уэст — папулярны турыстычны цэнтр ЗША. Найбольшую прыцягальнасць для наведвальнікаў маюць мясцовыя белыя пясчаныя пляжы і каралавы рыф. У Кі-Уэст арганізуюцца такія вядомыя штогадовыя мерапрыемствы, як рэгата, гей-прайд, угодкі Рэспублікі Конч і інш.

Найбольш славутыя мясціны:
* Музей мастацтва і гісторыі
* Марскі музей, у якім экспануюцца знаходкі на месцах караблекрушэнняў
* Дом Адзюбона з трапічнымі садамі 
* Дом Хеменгуэя
* Дом Тэнесі Уільямса
* Батанічны сад
* Акварыум 
* Аранжарэя
* Мемарыял ахвярам СНІД
* Знак "самы паўднёвы пункт ЗША"
* Стары порт і маяк 1847 г.
* Гістарычны нацыянальны парк "Крэпасць Закары Тэйлар"

Southernmost point buoy, NE view.jpg|Знак "самы паўднёвы пункт ЗША"
Key West Aquarium backside.JPG|Акварыум
KeyWestMuseumofArtAndHistory.jpg|Музей мастацтва і гісторыі
Hemingwayhouse.jpg|Дом Хеменгуэя

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Гісторыя Кі-Уэст 
* Рэспубліка Конч
* Турыстычны даведнік

Катэгорыя:Гарады Фларыды
Катэгорыя:Парты ЗША
Іван Іванавіч Хемніцар

**Іван Іванавіч Хемніцар** (, Енатаеўская крэпасць — ) — рускі паэт-байкапісец. Член Расійскай акадэміі (1784).

З сям'і выхадцаў з Саксоніі. Служыў у расійскай арміі. З 1782 года расійскі генерал-консул у горадзе Смірна. У байках (кніга «Байкі і казкі N.N. у вершах», 1779; «Байкі і казкі І. І. Хемніцара», часткі 1-3, 1799) высмейваў норавы і фанабэрыстасць памешчыкаў, карысталюбства чыноўнікаў і іншыя грамадскія заганы.

## Літаратура 
* Хемніцар Іван Іванавіч // 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Байкапісцы
Катэгорыя:Члены Акадэміі Расійскай
Катэгорыя:Консулы Расіі ў Смірне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1745 годзе
Катэгорыя:нарадзіліся 16 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Енатаеўцы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астраханскай губерні
Катэгорыя:Памерлі ў 1784 годзе
Катэгорыя:Памерлі 30 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў Турцыі
Роберт Хенры

**Роберт Хенры (Хенрай)** (; , Цынцынаты — ) — амерыканскі мастак, заснавальнік амерыканскага рэалізму XX ст.

Вучыўся ў Пенсільванскай акадэміі мастацтваў у Філадэльфіі (1885-88), акадэміі Жуліяна і Школе прыгожых мастацтваў у Парыжы (1888-90). У 1891-95 гадах працаваў у Філадэльфіі, у 1895-99 гадах у Еўропе, пазней у Нью-Ёрку. Член групы «Васьмёрка», заснавальнік рэалістычнай «школы смеццевай скрынкі». Сярод твораў «Хлопчык смяецца» (1907), «Маскарадная сукенка» (1911).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Педагогі ЗША
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты ЗША
Хенг Самрын

**Хенг Самрын** (нар. , вёска Как, Камбоджа) — палітычны і дзяржаўны дзеяч Камбоджы (у 1976-91 гадах Кампучыі). Член Народнай (да 1991 года Народна-рэвалюцыйнай) партыі Камбоджы з 1959 года; член яе выканкама (з 1977 года), генеральны сакратар (1981-91), ганаровы старшыня (з 1991) ЦК.

Удзельнік узброеннай барацьбы супраць рэжыму Лон Нола (з 1970 года), пасля яго падзення ў арміі рэжыму «чырвоных кхмераў»: палітычны камісар і камандзір дывізіі, намеснік начальніка штаба Усходняй ваеннай зоны (1976-78). У 1978 годзе ўзначаліў паўстанне вайсковых частак (падтрымана в'етнамскімі войскамі) супраць улады Пол Пота. З канца 1978 года старшыня ЦК Адзінага фронту нацыянальнага выратавання Кампучыі. Старшыня Народна-рэвалюцыйнага савета (1979-81), Дзяржаўнага савета (1981-91) Камбоджы. Ва ўмовах фактычнага кантролю В'етнама над краінай і працяглай грамадзянскай вайны з прыхільнікамі Пол Пота праводзіў курс на пабудову сацыялізму на в'етнамскі ўзор.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Камуністы Камбоджы
Катэгорыя:Кіраўнікі Камбоджы
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Камбоджы
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Кампучыі
Катэгорыя:Постаці Камбоджы
Хенатэка

**Хенатэка** (*Chaenotheca*) — род накіпных лішайнікаў сямейства . 23 віды.

## Арэал 
Пашыраны ўсюды. На Беларусі 9 відаў: , ,  (занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі), , ,  і іншыя. Трапляюцца на старых дрэвах, гнілой драўніне, раслінных рэштках.

## Апісанне 
Слаявіна зярністая, парашкападобная, бародаўчатая, зрэдку сарэдыёзная, ад белавата-шэрай да жоўта-зялёнай. Пладовыя целы (апатэцыі) на ножках, часам сядзячыя, 8-споравыя. Споры аднаклетачныя, шарападобныя, цёмныя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аскаміцэты
Катэгорыя:Роды грыбоў
Ханс Вернер Хенцэ

**Ханс Вернер Хенцэ** (; ,  — , ) — нямецкі ,  і . Член-карэспандэнт АМ ГДР (1968), ганаровы член Лонданскай каралеўскай акадэміі музыкі (1975).

Вучыўся ў В.Фортнера, Р.Лейбавіца. З 1953 года ў Італіі. Выкарыстоўваў розныя віды кампазіцыйнай тэхнікі. Аўтар опер «Кароль-Алень» (пастаноўка 1956), «Элегія маладым закаханым» (пастаноўка 1961), «Малады лорд» (пастаноўка 1965), «Сёмы крыж» (пастаноўка 1998); балетаў «Ідыёт» (пастаноўка 1952), «Салавей імператара» (пастаноўка 1959); сімфоній і камерных твораў. Выступаў як дырыжор і музычны крытык.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Hans Werner Henze   
* 

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Германіі
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Кампазітары — аўтары рэквіемаў
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Эрнста Сіменса
Катэгорыя:Лаўрэаты Імператарскай прэміі Японіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Берлінскай мастацкай прэміі
Катэгорыя:Члены Баварскай акадэміі вытанчаных мастацтваў
Катэгорыя:Члены Нямецкай акадэміі мовы і паэзіі
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Эдынбургскага ўніверсітэта
Алфрэд Хершы

**Алфрэд Дэй Хершы** (, , Авоса, ЗША — ) — амерыканскі вучоны ў галіне генетыкі і вірусалогіі. Член Нацыянальнай АН ЗША (1958), член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук.

Скончыў універсітэт штата Мічыган у 1930 годзе. Доктар філасофіі (1934). З 1934 года ў Вашынгтонскім універсітэце, з 1950 года ў Інстытуце Карнегі (з 1962 года дырэктар). Навуковыя працы па вывучэнні механізмаў перадачы генетычнай інфармацыі ў фагаў. Даказаў магчымасць рэкамбінацыі ў бактэрыяфагаў і галоўную ролю нуклеінавай кіслаты ў віруснай інфекцыі. Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (1969) (з М.Дэльбрукам і С.Лурыя).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Генетыкі ЗША
ФК Ягелонія Беласток

**«Ягелонія»** () — польскі футбольны клуб з горада Беласток. Выступае ў Экстраклясе. У сезоне 2023/24 каманда ўпершыню стала чэмпіёнам краіны.

## Дасягненні 
* **Экстракляса**
** **Чэмпіён** (1): 2023/24
** **Віцэ-чэмпіён** (2): 2016/17, 2017/18
****Бронзавы прызёр** (1): 2014/15

* **Уладальнік Кубка Польшчы: (1)**: 
** 2009/10

* **Уладальнік Суперкубка Польшчы: (2)**: 
** 2010, 2024

## Стадыён 
[thumb|center|700px|[Гарадскі стадыён, Беласток|Гарадскі стадыён у Беластоку]]

## Вядомыя ігракі 
**Беларусь**
*  Вiктар Пятровіч Сокал
*  Сяргей Саладоўнікаў
*  Павел Савіцкі

**Латвія**
*  Ігар Тарасаў

**Літва**
*  Фёдар Чарных

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* Ягелонія Беласток (jagiellonia.net) 

Ягелонія Беласток
Эльфгіфу Нартгемптанская

**Эльфгіфу Нартгемптанская** (англасакс.:*Ælfgifu*; ) — неафіцыйная жонка Кнуда Вялікага, караля Англіі, Даніі і Нарвегіі напачатку XI стагоддзя. Гады жыцця Эльфгіфу невядомыя.

Эльфгіфу была дачкой нейкага Эльфгельма, элдармена англасаксонскай Нартумбрыі. Дзякуючы значным уладанням свайго бацькі ў Нартгемптаншыры, Эльфгіфу атрымала мянушку Нартгемптанская.

Каля 1015 г. Кнуд Вялікі, вядучы барацьбу за англійскі прастол, узяў Эльфгіфу ў жонкі, аднак кананічны шлюб аформлены не быў. Эльфгіфу нарадзіла Кнуду двух дзяцей — Свена, будучага караля Нарвегіі, і Гаральда, будучага караля Англіі. Але ўжо ў 1017 г. Кнуд пабраўся афіцыйным шлюбам з сястрой нармандскага герцага Эмай. Нягледзячы на гэта, Эльфгіфу захавала асобае месца пры двары караля, хоць, мабыць, доўгі час пражывала ў Даніі.

У 1030 г. Кнуд прызначыў Эльфгіфу кіраўніцай Нарвегіі ад імя іх сына Свена. Незадоўга да прыбыцця каралевы ў Нарвегію, яе прастол паспрабаваў захапіць Олаф, былы нарвежскі кароль, зрынуты Кнудам Вялікім, але яго армія была разбіта 29 ліпеня 1030 г. у бітве пры Стыкластадзіры, а сам Олаф быў забіты. Неўзабаве ў Нарвегію прыбытку Свен і Эльфгіфу, якія былі прызнаны рэгентамі краіны. Іх кіраванне ў Нарвегіі, аднак, апынулася правальным. «Час Эльфгіфу» яшчэ доўга было сінонімам улады, заснаванай на жорсткасці і злоўжываннях. Каралева паспрабавала ўвесці ў Нарвегіі новыя падаткі, павялічыць дзяржаўныя павіннасці і ўзмацніць жорсткасць пакарання за парушэнне парадку. Моцная цэнтральная ўлада, характэрная для дацкага каралеўства, была невядомая ў Нарвегіі, што выклікала масавыя абурэнні, якія ўзмацняліся ганарыстым характарам самай каралевы. У 1033 г., пад уплывам мецяжоў у цэнтральнай частцы краіны, Эльфгіфу і Свен беглі з Тронхейма ў паўднёвую Нарвегію, а ў 1035 г. на хвалі масавай падтрымкі ў краіну вярнуўся сын Олафа II Магнус Высакародны, які быў прызнаны каралём Нарвегіі. Эльфгіфу і Свен былі выгнаны.

Неўзабаве пасля вяртання Эльфгіфу ў Англію сканаў кароль Кнуд Вялікі. Хоць яго спадчыннікам павінен быў стаць Хардэкнуд, сын Кнуда і Эмы Нармандскай, Эльфгіфу ўдаўся дамагчыся падтрымкі значнай часткі англасаксонскай знаці ў абранні кіраўніком краіны яе ўласнага сына Гаральда. На сходзе ў Оксфардзе ў 1036 г. Гаральд быў прызнаны рэгентам Англіі, а неўзабаве абвешчаны каралём. Фактычным кіраўніком краіны, аднак, заставалася Эльфгіфу. Але іх кіраванне працягвалася нядоўга: у пачатку 1040 г. Гаральд сканаў, а ў Англіі высадзіўся Хардэкнуд, які неўзабаве захапіў англійскі прастол. Далейшы лёс Эльфгіфу невядомы.

## Літаратура 
* Англасаксонская хроніка
* Stenton, F. Anglo-Saxon England. Oxford, 1973.

Катэгорыя:Англасаксонскі перыяд
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Англіі
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Галіна Вячаславаўна Шапялевіч

**Галіна Вячаславаўна Шапялевіч** (нар. , ) — беларуская мастачка.

## Біяграфія 
Вучылася ў Гімназіі-коледжы ім. Ахрэмчыка (1972—1979), затым станковай і кніжнай графіцы ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (1979—1986). Сябра Саюза мастакоў Беларусі (з 1995). Жыве і працуе ў Мінску.

З 1986 года ілюструе кнігі. Сярод яе прац ілюстрацыі да кніг В. Быкава (выданне на англійскай мове), Я. Коласа, М. Багдановіча, Дж. Олдрыджа, Э. Хемінгуэя, А. Сент-Экзюперы, А. Гаруна, В. Іпатавай і іншых замежных і беларускіх аўтараў.

Узнагароджана дыпломам Міністэрства інфармацыі і друку Рэспублікі Беларусь (1996) за афармленне вучэбнай літаратуры.

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Шып (рыба)

**Шып** (*Acipenser nudiventris*) — від рыб сямейства асятровых. Пашырана ў басейнах Каспійскага і Аральскага мораў, радзей Чорнага і Азоўскага.

## Апісанне 
Даўжыня больш за 2 м, маса да 50—60 (больш за 40—70) кг. Цела доўгае, верацёнападобнае. Рот у выглядзе папярочнай шчыліны. Ніжняя губа (у адрозненне ад іншых асятровых) не перарваная. Верхняя частка цела шэрая, часам амаль чорная. Бруха белае. Касцяныя пласцінкі (жучкі) на спіне прадаўгаватыя, з вострымі канцамі.

## Асаблівасці біялогіі 
Кормяцца малюскамі і іншымі воднымі беспазваночнымі і дробнай рыбай.

Прахадныя рыбы. Нерастуюць у рэках на ўчастках з хуткім цячэннем і цвёрдым галечным або пясчаным дном. Перыяд нерасту з канца красавіка да канца мая пры тэмпературы 10—15 °С. Самцы дасягаюць палавой спеласці ва ўзросце 6—9 гадоў, самкі ў 12—14 пры даўжыні 110 см. Пладавітасць складае ад 250 тыс. да 1 млн 290 тыс. ікрынак. Жывуць да 30 гадоў.

Утварае гібрыды з бялугай, сяўругай і рускім асятром.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Шип (*Acipenser nudiventris*) // Наша-Природа.рф 
* Шип (аральская популяция) // Красная книга Казахстана
* Шип (*Acipenser Nudiventris*) // Экология. Всё об экологии
* Шип Acipenser nudiventris Lovetsky, 1828 // Красная книга Украины

Катэгорыя:Асятровыя
Альфрэд Этэлінг

**Альфрэд Этэлінг** (; пам. ) — адзін з сыноў англасаксонскага караля Этэльрэда II, забіты падчас барацьбы за ўладу пасля смерці Кнуда Вялікага.

## Біяграфія 
Альфрэд быў малодшым сынам Этэльрэда II, караля Англіі, і Эмы Нармандскай, дачкі Рычарда I, герцага Нармандыі.

Уварванне дацкага караля Свена I у Англію ў 1013 г. і яе заваяванне вікінгамі вымусіла Этэльрэда II і яго сям’ю бегчы ў Нармандыю. Пасля смерці бацькі ў 1016 г. Альфрэд разам са сваім старэйшым братам Эдуардам выхоўваліся пры двары нармандскага герцага Рычарда II, брата іх маці, у той час як у Англіі правіл Кнуд Вялікі, сын Свена. Браты захоўвалі прэтэнзіі на англійскі прастол, але пры жыцці Кнуда шанцаў на вяртанне на радзіму ў іх не было, паколькі дзейнічаў дацка-нармандскі саюз, падмацаваны шлюбам Кнуда і Эмы Нармандскай.

Пасля смерці караля Кнуда, у 1036 г. Альфрэд адправіўся ў Англію, магчыма, жадаючы наведаць сваю маці, якая пражывала ў Вінчэстэры. Аднак уладу ў краіне да гэтага часу захапіў незаконнанароджаны сын Кнуда Гаральд Заячая Лапа. Яго прыхільнікі на чале з Годвін, эрлам Уэсэкса, арыштавалі Альфрэда і забілі яго спадарожнікаў. Этэлінг быў жорстка аслеплены і неўзабаве сканаў ад ран. Смерць Альфрэда выклікала абурэнне як герцага Нармандыі, так і караля Даніі Хардэкнуда, які даводзіўся адзінакроўным братам Альфрэду. Апошні арганізаваў уварванне ў Англію і ў 1040 г. стаў новым англійскім каралём.

Удзел эрла Годвіна ў паланенні і наступнай смерці Альфрэда Этэлінга ў далейшым паслужыла адной з прычын яго падзення ў 1051 г., калі на прастол Англіі ўзышоў старэйшы брат Альфрэда Эдуард Спаведнік.

## Літаратура 
* Англасаксонская хроніка
* Stenton, F. Anglo-Saxon England. Oxford, 1973

Катэгорыя:Англасаксонскі перыяд
Катэгорыя:Сілком аслепленыя
Катэгорыя:Уэсекская дынастыя
Мохавічы

Назву **Мохавічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць
** Мохавічы — вёска ў Лідскім раёне
* Мінская вобласць
** Мохавічы — вёска ў Мядзельскім раёне
Барыс Якаўлевіч Хесін

**Барыс Якаўлевіч Хесін** (, в. Сафронава, , Горкаўская вобласць, РСФСР) — беларускі жывапісец.

## Біяграфія 
Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута ў 1967 годзе.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1995 года.

## Творчасць 
Працуе ў станковым жывапісе і графіцы, пераважна ў тэхніках тэмперы і акварэлі. Асноўныя творы: «Слаўны горад Полацк» (1969), «Раніца» (1971), «Стары Віцебск» (1974), «Дзвіна» (1978), «Зімовы пейзаж» (1990), «Восень» (1993), «Вечар», «Стары Полацк» (абодва 1994), «Віцебск. У канцы зімы» (1999), нацюрморты. Работы вылучаюцца пластычнай лёгкасцю, складанай рытмікай кампазіцыі, выразнай дынамікай ліній з сакавітымі плямамі колеру.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта
Хесін

**Хесін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аркадзь Якаўлевіч Хесін — савецкі спецыяліст па прыкладным тэлебачанні
* Барыс Якаўлевіч Хесін — беларускі жывапісец
Каста Хетагураў

**Каста (Канстанцін Леванавіч) Хетагураў** (; , сяло Нар, Паўночная Асеція — ) — асецінскі пісьменнік, мастак; заснавальнік асецінскай літаратуры і літаратурнай мовы.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Пецярбургскай АМ (1881-85). Пісаў на асецінскай і рускай мовах. Зборнікі «Вершы» (1895, на рускай мове) і «Асецінская ліра» (1899, на асецінскай мове) адыгралі вялікую ролю ў развіцці асецінскай літаратуры. Сацыяльныя праблемы ўзнімаў у псіхалагічных апавяданнях («Паляванне на тураў», 1893). Гісторыі роднага народа прысвяціў этнаграфічны нарыс «Асоба» (1894). Аўтар паэм на рускай мове «Фаціма» (1889), «Перад судом», «Каму жывецца весела» (абедзве 1893), п’ес, публіцыстычных артыкулаў. Заснавальнік рэалістычнага жывапісу Паўночнай Асеціі (жанравыя карціны, партрэты, пейзажы Каўказа).

## Беларускія пераклады 
На беларускую мову яго творы пераклалі Генадзь Кляўко і Юрась Свірка.
* Асецінская ліра: думы сэрца, песні, паэмы і байкі: з асецінскай / Коста Хетагураў. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1986. — 93, [1] с. — (Паэзія народаў СССР).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шматмоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі
Герцаг франкаў

**Герцаг франкаў** () — ганаровы тытул у Франкскім, Заходне-Франкскім і Усходне-Франкскім каралеўствах. Часта памылкова перакладаецца як «Герцаг Францыі» ці «Герцаг Французскі».

Слова dux, запазычанае ў старажытных рымлян, першапачаткова мела значэнне «правадыр», «палкаводзец».

У Франкскім каралеўстве першым герцагам франкаў стаў Піпін Герыстальскі, маярдом Аўстразіі. У 687 годзе ён захапіў караля ўсіх франкаў Тэадорыха III і прымусіў яго прызнаць Піпіна маярдомам усяго Франкскага каралеўства. У тым жа годзе Піпін Герыстальскі прыняў тытул «герцаг і князь франкаў» (dux et princeps Francorum). У VIII стагоддзі гэты тытул прыняў яго пабочны сын Карл Мартэл, які таксама стаў фактычным кіраўніком каралеўства.

У Заходне-Франкскім каралеўстве (будучай Францыі) тытул герцага франкаў насілі некаторыя прадстаўнікі сямейства Раберцінаў, у прыватнасці, Роберт I, які стаў потым (у 922 годзе) каралём заходніх франкаў. Апошні герцаг франкаў з сямейства Раберцінаў, Гуга Капет, стаў у 987 годзе каралём і заснавальнікам дынастыі Капетынгаў.

У Усходне-Франкскім каралеўстве (будучай Германіі) у 906 годзе тытул dux Francorum (ням. Herzog von Franken) прыняў Конрад I, сын Конрада, герцага Цюрынгіі. Пры гэтым ён захапіў уладу над Цюрынгіяй і суседнімі абласцямі, населенымі франкамі. Гэту тэрыторыю сталі называць Франконіяй. (Латарынгія, таксама населеная галоўным чынам франкамі, у 895—925 гадах была фактычна незалежнай ад Германіі.) У 911 годзе Конрад I быў выбраны каралём Усходне-Франкскага каралеўства. У 918 годзе, пасля смерці Конрада, «герцагам франкаў» (фактычна — толькі герцагам Франконіі) стаў яго малодшы брат Эберхард III. У 939 годзе Эберхард быў забіты ў баі, а яго землі сталі асабістымі ўладаннямі караля. Праз шмат гадоў тытул Herzog von Franken адрадзіўся, але для гэтых часоў гэты тытул варта перакладаць як «герцаг Франконіі».

## Гл. таксама 
* Франкскае каралеўства
* Герцагства Франконія

Катэгорыя:Герцагі франкаў
Катэгорыя:Дзяржава франкаў
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Hoechst

**Hoechst** — былая нямецкая хімічная кампанія, якая выпускала хімічныя валокны, пластмасы лекі і іншае. Заснавана ў 1863 годзе. Штаб-кватэра ў г.Франкфурт-на-Майне. Да 1952 года ўваходзіла ў германскі хімічны канцэрн *I.G. Farbenindustrie AG*. У 1989 годзе аб'ём продажу прадукцыі складаў 23,3 млрд.долараў ЗША, чысты прыбытак 1 млрд.долараў ЗША. У гады росквіту ў вытворчасці было занята каля 165000 чалавек.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Хёхст // 

Катэгорыя:Хімічныя і нафтахімічныя кампаніі Германіі
Катэгорыя:Колішнія кампаніі Германіі