open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гарады Віцебскай вобласці

У Рэспубліцы Беларусь крытэрыі аднясення населеных пунктаў да катэгорый устаноўлены Законам Рэспублікі Беларусь ад 5 мая 1998 г. № 154—З «Аб адміністрацыйна-тэрытарыяльным дзяленні і парадку вырашэння пытанняў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўладкавання Рэспублікі Беларусь». Згодна з артыкулам 8 гэтага закона, гарады дзеляцца на наступныя падкатэгорыі:

* *Мінск* — сталіца Рэспублікі Беларусь;
* *гарады абласнога падпарадкавання* — найбольш буйныя населеныя пункты (з колькасцю насельніцтва не менш за 50 тысяч чалавек), якія з'яўляюцца адміністрацыйнымі і буйнымі эканамічнымі і культурнымі цэнтрамі з развітой вытворчай і сацыяльнай інфраструктурай;
* *гарады раённага падпарадкавання* — населеныя пункты з колькасцю насельніцтва не менш за 6 тысяч чалавек, якія маюць прамысловыя прадпрыемствы, сетку ўстаноў сацыяльна-культурнага і бытавога прызначэння, з перспектывамі далейшага развіцця і росту колькасці насельніцтва.

## Карта размяшчэння гарадоў Віцебскай вобласці 
Гарады з насельніцтвам:

Зялёным колерам пазначаны гарады, насельніцтва якіх павялічваецца, чырвоным — змяншаецца.

## Колькасць гарадоў і іх жыхароў 
На 14 кастрычніка 2009 года (перапіс насельніцтва) ў Віцебскай вобласці Беларусі налічвалася 19 гарадоў, сярод якіх 4 гарады абласнога падпарадкавання і 15 — раённага, у тым ліку:

На 1 студзеня 2017 года было таксама 19 гарадоў, але ўжо толькі 2 гарады абласнога падпарадкавання і 17 — раённага.

## Спіс гарадоў Віцебскай вобласці 
Назвы лацініцай у спісе прыводзяцца адпаведна з афіцыйнымі правіламі транслітарацыі.

## Галерэя 

Файл:Kaścioł - Brasłaŭ - 01.jpg|Браслаў
Файл:Drysa. Дрыса (2009).jpg|Верхнядзвінск
Файл:Vitebsk cityhall oct 2005.jpg|Віцебск
Файл:Haradok. Гарадок (15.11.2009).jpg|Гарадок
Файл:Кляштар Кармелітаў.jpg|Глыбокае
Файл:Dzisna, vučelnia (12.08.2009).jpg|Дзісна
Файл:Dokšycy. Докшыцы (06.2008).jpg|Докшыцы
Файл:Dubroŭna Klaštar.JPG|Дуброўна
Файл:Lepiel, kaścioł (13.08.2008).jpg|Лепель
Файл:Kaścioł - Miory - 1.jpg|Мёры
Файл:Navapolatsk2.jpg|Наваполацк
Файл:Lukoml power station 20090919 01.jpg|Новалукомль
Файл:Kuciejinski manastyr. Куцеінскі манастыр (2005).jpg|Орша
Файл:Pastavy3.JPG|Паставы
Файл:Belarus-Polatsk-Cathedral of Sophia-1.jpg|Полацк
Файл:Сянно. Гістарычныя забудова (01).jpg|Сянно
Файл:Uniate Monastery in Tałačyn.JPG|Талачын
Файл:Чашнікі. Спаса-Праабражэнская царква (02).jpg|Чашнікі

## Гл. таксама 
* Гарады Беларусі

## Зноскі
Іж (прыток Камы)

**Іж** (, , ) — рака ў Расіі, ва Удмурцкай Рэспубліцы і Рэспубліцы Татарстан, правы прыток ракі Кама.
З 1978 года з’яўляецца помнікам прыроды рэгіянальнага значэння Татарстана.

Працякае па тэрыторыях Удмурцкай Рэспублікі і Рэспублікі Татарстан (па тэрыторыі Татарстана — 97,5 кіламетраў км, ад зліцця Вялікага і Малога Іжа — 234 км), з якіх 70 км — ад вытока да плаціны Іжэўскай сажалкі і 189 км — ад плаціны да месца яе ўпадзення ў Каму. Плошча вадазбору 8510 км², у тым ліку вышэй сажалкі — 1640 км².

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Иж // ИАС «ООПТ России» 
* *Повалишникова Е. С.* Иж // Научно-популярная энциклопедия «Вода России» 

Катэгорыя:Прытокі Камы
Катэгорыя:Рэкі Удмурціі
Катэгорыя:Рэкі Татарстана
Кільмезь

**Кільмезь** () — рака ў Расіі, ва Удмурціі і Кіраўскай вобласці, левы прыток Вяткі (басейн Волгі).

Даўжыня — 270 км. Асноўная частка яе басейна (195 км) знаходзіцца ва Удмурціі. У Кіраўскай вобласці размешчана толькі ніжняе цячэнне ракі (ад вусця Валы). Агульная плошча басейна — 17 525 км², з іх 10 600 км² знаходзіцца на тэрыторыі Кіраўскай вобласці.

Выток ракі знаходзіцца на Верхнякамскім узвышшы.

Галоўныя прытокі: Вала, Лобань, Лумпун, Уць, Кульма, Кырчма, Арлець. 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Кильмезь // Государственный водный реестр РФ

Катэгорыя:Басейн Камы
Катэгорыя:Рэкі Удмурціі
Катэгорыя:Рэкі Кіраўскай вобласці
Доўгае (возера, басейн Галбіцы)

**Доўгае** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 29 км на ўсход ад горада Паставы, каля вёскі Жуперкі, у басейне ракі Галбіца.

Плошча паверхні 0,08 км². Даўжыня 0,51 км, найбольшая шырыня 0,21 км. Даўжыня берагавой лініі 1,2 км.

Схілы катлавіны вышынёй 7—10 м, разараныя, часткова пад выганам. Выцякае ручай у возера Круглае.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Сіва (прыток Камы)

**Сіва** — рака ў Расіі, у Пермскім краі і Удмурціі, правы прыток ракі Кама.

Пачынаецца на паўднёвым захадзе Пермскага краю, у Часцінскім раёне, затым цячэ па Аханскім і Вялікасасноўскім раёнам Пермскага краю і Воткінскаму раёну Удмурціі. Упадае ў Каму ніжэй Воткінскай ГЭС. Даўжыня — 206 км (144 км у Пермскім краі і 72 км у Удмурціі), плошча вадазбору — 4870 км², сярэдняя вышыня вадазбору — 167 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні — 0,4 м/км. Прытокі: Вотка.

Катэгорыя:Прытокі Камы
Катэгорыя:Рэкі Пермскага края
Круглае (возера, басейн Ласіцы)

**Кру́глае** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 32 км на паўночны ўсход ад горада Паставы, каля вёскі Казлоўшчына, у басейне ракі Ласіца.

Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,16 км. Даўжыня берагавой лініі 0,8 км.

Схілы катлавіны вышынёй да 3 м (на поўначы невыразныя), разараныя. На захадзе ўпадае ручай з возера Баравое, на паўночным усходзе выцякае ручай у раку Ласіца.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Вуліца Гагарына (Віцебск)

**Вуліца Гагарына** (гістарычная назва **Суражская шаша**) — вуліца ў паўночнай частцы горада Віцебска ў Кастрычніцкім раёне.
Перайменавана ў 1961 годзе ў гонар Ю А. Гагарына. Працягласць вуліцы ад Смаленскай плошчы да ўскраіны горада, дзе яна пераходзіць у аўтадарогу Віцебск-Сураж-Веліж , складае 3600 м.

Вуліца пачала фарміравацца ў другой палове XIX стагоддзя. Асноўная забудова ў 1950—1970 гг.

## Аб'екты 
* Жылы дом, (1941), 1
* Следчы ізалятар, 2
* Віцебскі прыборабудаўнічы завод, 4
* Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны каледж, 41
* Касцёл Св. Антонія Падуанскага, 46а

## Транспарт 
* Аўтобусныя маршруты: № 2, 6, 18, 19, 26, 26а, 29, 29а.
* Тралейбусныя маршруты: № 14, 15.

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

Катэгорыя:Вуліцы Віцебска

Катэгорыя:Вуліцы, названыя ў гонар касманаўтаў
Lachemilla

**Lachemilla** — род раслін сямейства ружавых.

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ружавыя
Доўгае (возера, басейн Смычыцы)

**До́ўгае** — возера ў Беларусі, у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 19 км на паўднёвы ўсход ад горада Паставы, за 2 км на ўсход ад вёскі Смыччо, у басейне ракі Смычыца (цячэ праз возера).

Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,46 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 1,6 км.

Схілы катлавіны вышынёй 5 м. Берагі на поўдні і захадзе забалочаныя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Атэізм у Казахстане

**Атэізм у Казахстане** — сукупнасць грамадзянаў і нефармальных аб'яднанняў, якія усведамляюць сябе нерэлігійнымі. Паводле Канстытуцыі краіны, Казахстан з'яўляецца свецкай дзяржавай, дзе рэлігія адлучана ад дзяржавы.

## Сучасны стан 
На думку Даніяра Наўрыза, у інфармацыйным дачыненні фактычна накладзена забарона на тэму атэізму.

Таксама за распальванне міжрэлігійнай варожасці быў арыштаваны журналіст і праваабаронца з Рыдэра Аляксандр Харламаў. Яго вінавацяць у тым, што ён у сваіх публікацыях пра хрысціянства і пра розныя рэлігійныя плыні займаўся прапагандай атэізму, чым абразіў пачуцці вернікаў.

Дэпутат Мажыліса Парламента Жуматай Аліеў прапанаваў уразам з рэлігіязнаўствам выкладаць і атэізм.

З палітычных партый Казахстана на пазіцыях атэізму і атэістычнай прапаганды стаіць прадстаўленая ў парламенце Камуністычная народная партыя Казахстана. У яе праграме сказана: «камуністы выступаюць за прызнанне свабоды сумлення, права вызнаваць кожную рэлігію ці не вызнаваць ніякай, за аддзяленне цэрквы і мячэці ад дзяржавы, а школы ад царквы і мячэці. Пры гэтым камуністы вядуць шырокую атэістычную прапаганду, унікаючы зневажэнняў абразы пачуццяў вернікаў у любой форме».

## Гл. таксама 
* Рэлігія ў Казахстане

Казахстан
Катэгорыя:Рэлігія ў Казахстане
Віктар Рыгоравіч Заўрыеў

**Віктар Рыгоравіч За́ўрыеў** (, г. , Башкартастан — ) — беларускі географ. Доктар геаграфічных навук (1959), прафесар (1960). З 1961 года ў БДУ.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па тэорыі і практыцы комплекснага фізіка-геаграфічнага раянавання горных краін. Даследаваў фізіка-геаграфічныя раёны і ландшафты Азербайджана, В’етнама, займаўся праблемай Каспійскага мора і вусцямі рэк, якія ўпадаюць у яго.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Дактары геаграфічных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Еўраінаўскі летапіс

**Еўраі́наўскі ле́тапіс** — помнік беларуска-літоўскага летапісання, спіс 2-га беларуска-літоўскага летапіснага зводу 3-й, поўнай рэдакцыі.

Збярогся ў гістарычным зборніку канца 17 ст. рускага паходжання, які ў пачатку 19 ст. належаў П. Еўраінаву.

Рукапіс зберагаецца ў Расійскім дзяржаўным архіве старажытных актаў у Маскве.
Апублікаваны ў «Поўным зборы рускіх летапісаў» (т. 35, 1980).

## Змест летапісу 
Летапіс пачынаецца з легендарнай гісторыі Літвы ад Палемона да Гедзіміна, падзеі 14 — 1-й палавіны 15 ст. выкладзены паводле Беларуска-літоўскага летапісу 1446.
У заключнай арыгінальнай частцы змешчаны пагадовыя запісы, прысвечаныя палітычнай гісторыі ВКЛ з сярэдзіны 15 ст. да 1548 года ўключна. Зместам гэта частка блізкая да Пазнанскага спіса «Хронікі Вялікага княства Літоўскага і Жамойцкага».

Характэрная асаблівасць Еўраінаўскага летапісу — наяўнасць у ім гістарычна-літаратурных матэрыялаў (напрыклад, аповесць пра паходы Альгерда на Маскву і іншае), якія ёсць толькі ў Хроніцы Быхаўца.

## Літаратура 
* Еўраінаўскі летапіс //  С. 398.

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Пяскова-Скала

**Пяско́ва-Ска́ла** (, ) — назва замка ў Польшчы, які знаходзіцца за 25 км на паўночны захад ад Кракава ў Малапольскім ваяводстве на тэрыторыі Ойцаўскага нацыянальнага парка ў адміністрацыйных межах вёскі Сулашова. Ахоўны помнік Малапольскага ваяводства.

Назва паходзіць ад вапняковай скалы ў раёне Кракаўска-Чэнстахоўскага ўзвышша, на якой быў узведзены замак. Каля замка знаходзіцца скала пад назвай «Паліца Геркулеса».

## Гісторыя 
Пяскова-Скала была пабудавана ў XIV стагоддзі каралём Казімірам Вялікім у якасці абарончага замка. Ён адносіўся да ланцужка замкаў, прызначаных ахоўваць паўднёвыя межы дзяржавы, якія мяжуюць з Сілезіяй, а таксама забяспечыць важны гандлёвы шлях з Кракава ва Уроцлаў. Асблівае значэнне Пяскова-Скала набыла пасля таго, як Сілезія трапіла ў сферу ўплыву Багеміі, якая знаходзілася ў варожых адносінах з польскімі манархамі. У XVI стагоддзі замак быў перабудаваны ў стылі рэнесансу. У гэтую эпоху быў створаны арачны двор, які нагадвае кракаўскі Вавель. Даступныя для наведвальнікаў цырыманіяльныя і жылыя памяшканні замка абсталяваныя мэбляй розных эпох.

25 красавіка 1983 года Пяскова-Скала была ўнесена ў рэестр ахоўных помнікаў Малапольскага ваяводства (№ А-478).

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт замка 

Катэгорыя:Замкі Польшчы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Малапольскага ваяводства
Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі
Катэгорыя:XIV стагоддзе ў Польшчы
Катэгорыя:Славутасці Малапольскага ваяводства
Іслам у Казахстане

**Іслам у Казахстане** — самая пашыраная рэлігія сярод веруючага насельніцтва Рэспублікі Казахстан. Мусульмане складаюць 70 % насельніцтва паводле перапісу 2009 года.

* Кірунак — сунізм.
* Мазхаб (мусульманская праўная школа) — ханафіцкі мазхаб.
* Упаўнаважаны орган — Духоўнае кіраванне мусульманаў Казахстана (ДУМК).

## Гісторыя 
Пранікненне іслама на тэрыторыю сучаснага Казахстана адбывалася цягам некалькіх стагоддзяў, пачынаючы з паўднёвых рэгіёнаў.

Па некаторых дадзеных, першым штуршком да шырання ісламу стала Талаская бітва 751-га года. Пры якой цюркі Тюргешскага каганата, з'яднаўшыся з войскамі Абасідскага халіфата, здабылі перамогу над войскамі танскага Кітая. Перамога ў бітве, спыніла экспансію кітайскай імперыі Тан на захад, і дазволіла ісламу зацвердзіцца сярод аселага насельніцтва Сямірэчча і на Сырдар'і да канца Х стагоддзя.

Іслам быў зацверджаны ў якасці дзяржаўнай рэлігіі ў дзяржаве Караханідаў у канцы X стагоддзя. Па меры пашырэння ханства Чынгізхана шыранне ісламу замарудзілася, бо традыцыйнай рэлігіяй цюрк было тэнгрыянства. Але іслам працягваў шырыцца ў наступныя стагоддзі. Так іслам прынялі ханы Залатой Арды Берке (1255—1266) і Узбек (1312—1340). У той перыяд сярод цюркаў быў моцны ўплыў суфійскага духавенства. Велізарны ўнёсак у прапагандзе ісламу сярод усіх цюркамоўных народаў рэгіёна ўнёс заснавальнік суфійскага ордэна Ясавія Хаджа Ахмет Ясаўі, які памёр у 1166 годзе ў горадзе Туркестан.

У наш час асноўная маса казахскага насельніцтва лічаць сябе мусульманамі і выконвае ў той ці іншай меры хоць бы частку абрадаў. Прыкладам, абрад абразання (сундзет) здзяйсняе пераважная частка казахаў, пахаванне па мусульманскіх абрадах здзяйсняюць амаль усе казахі. Нароўні з ісламам сярод веравалых казахаў захоўваюцца і некаторыя звычаі даісламскага перыяду, у прынцыпе не супярэчныя ісламу. Хлопчыкам пакідаюць насіць айдар, чуб. Ёсць абрады тусау-кесу (абразання пут), абрады адразання валасоў па дасягненні нованароджанымі малымі веку 40 дзён. Часцяком можна пачуць як казахі часам выкарыстоўваюць слова «Тәңір», «Кудай» як сінонім слова Алах.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Духовное управление мусульман Казахстана
* Ислам в истории и культуре казахского общества (ХVIII-начале ХХ вв.) 
* О исламе в Казахстане
* Форум — История ислама в Казахстане
* Ислам в Казахстане. Научный взгляд

Катэгорыя:Рэлігія ў Казахстане
Казахстан
Казахстан
Казахстан
Наташа Герке

**Наташа Герке** (; , Познань) — польская пісьменніца, спецыялізуецца на кароткіх гратэскна-сюррэалістычных апавяданнях з элементамі іроніі і чорнага гумару.

Скончыла аддзяленне паланістыкі ў Пазнанскім універсітэце і арыенталістыкі ў Ягелонскім універсітэце ў Кракаве, вывучала мовы Тыбету і ўсходнія рэлігіі. У сярэдзіне 1980-х гадоў эмігравала з Польшчы, жыве ў Гамбургу.

Аўтар зборнікаў прозы «Фракталы. Крамы з прасцінамі» (*Fractale. Sklepy prześcieradłowe*, 1994), «Кніга паштэтаў» (*Księga pasztetów*, 1997), «Развітанні з плазмай» (*Pożegnania plazmy*, 1999), «47 наводмаш» (*47 na odlew*, 2002). За апошнюю кнігу пісьменніца была намінаваная на літаратурную прэмію Nike (2003). У 2005 годзе адно з апавяданняў Герке было ўключанае ў зборнік «Параненыя. Сем апавяданняў пра СНІД» (*Trafieni. Siedem opowiadań o AIDS*) — першую польскую анталогію, прысвечаную гэтай тэматыцы.

Творчасць Наташы Герке складана класіфікаваць і залічыць да пэўнай плыні ў літаратуры. Паводле прызнання самой аўтаркі, яна не адчувае даверу ні да словаў, ні да сюжэту. Ідэалам для сябе пісьменніца лічыць афабулярную прозу.

Асобныя яе апавяданні пераклала на беларускую мову Святлана Рогач.

## Спасылкі 
* Наташа Герке на сайце «ПрайдзіСвет»

Катэгорыя:Пісьменніцы Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Познані
Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта імя Адама Міцкевіча
Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта
Царква міру ў Явары

**Царква міру ў імя Святога Духа** (; ) — драўляны лютэранскі храм у польскім горадзе Явары, уваходзіць у лік найбольш значных рэлігійных збудаванняў Ніжнесілезскага ваяводства.

У 2001 годе ўключаны ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Польшчы.

Згодна з рашэннем Вестфальскага міру 1648 года сілезскім лютэранам быў дадзены дазвол пабудаваць тры так званыя «храмы міру» ў гарадах Глогаў, Свідніца і Явар.

Але былі накладзены значныя абмежаванні: не было дазволена выкарыстоўваць пры будаўніцтве каменне і цэглу, дазволена было выкарыстоўваць толькі дрэва, гліну і салому.

Таксама было забаронена будаўніцтва веж і званіц, а таксама выкарыстанне званоў. Месца, на якім павінна было размяшчацца збудаванне, павінна было размяшчацца па-за межамі гарадскіх сцен. Будаўніцтва не павінна было цягнуцца больш за год. Будаўніцтва павінна было весціся за кошт сродкаў мясцовых абшчын.

Храм у Явары быў пабудаваны ў 1654 і 1655 гадах па праекту Вроцлаўскага архітэктара Альбрэхта фон Себіша. Будынак мае даўжыню 43,5 м, шырыню 14 м і вышыню 15,7 м, а плошчу 1180 м². Храм умяшчае каля 5500 чалавек.

Інтэр’ер храма атачаюць чатыры паверхі эмпор. Мастацкае афармленне інтэр'ера было створана Геогем Флегелем у 1671—1681 гадах. На карцінах адлюстраваны галоўным чынам біблейскія матывы. На другой эмпоры адлюстраваны 72 сцэны з Новага Запавету, на чацвёртай — 71 сцэна са Старога Запавету. На першай і трэцяй эмпоры адлюстраваны геральдычныя шчыты шляхты з наваколляў горада Явара.

Дзякуючы Альтрантштэцкаму дагавору 1706 года ў пачатку XVIII стагоддзя была дабудавана званіца.

Jawor Kościół Pokoju.jpg
Jawor, Ewangelicki Kościół Pokoju Ducha Świętego - fotopolska.eu (105389).jpg
3186viki Kościół Pokoju w Jaworze. Foto Barbara Maliszewska.jpg
3220viki Kościół Pokoju w Jaworze. Foto Barbara Maliszewska.jpg
PL - Jawor - kościół Pokoju - Kroton 011.JPG
Wnętrze z ołtarzem głównym Świątyni Pokoju w Jaworze, woj. dolnośląskie, pow. jaworski A1905990 z 4.09.1963 -Magkrys.JPG
ChurchOfPeace Jawor Wiki.png

## Літаратура 
* Izabella Gawin, Dieter Schulze, Reinhold Vetter: *Schlesien: Deutsche und polnische Kulturtraditionen in einer europäischen Grenzregion.* DuMont-Kunst-Reiseführer, Köln 2006, ISBN 3-7701-4418-X, S. 129—132.
* Fördererkreis der Friedenskirche zu Jauer/Jawor (Hrsg.): *Die Emporenbilder in der Friedenskirche zu Jauer in Schlesien.* I. u. II. Band, Wennigsen 2006/08.
* Reiner Sörries: *Von Kaisers Gnaden — Protestantische Kirchenbauten im Habsburger Reich*. Böhlau Verlag, Köln 2008, ISBN 978-3-412-20154-8, S. 103.
* Roland Gehrke: Durch Friedenskirchen zum Kirchenfrieden? (pdf)

## Спасылкі 
* Горад Явар — Храм Міру
* Званы Храма Міру
* Храм Міру — Сферычная панарама

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Польшчы
Катэгорыя:Пратэстанцкія храмы Польшчы
Катэгорыя:Храмы Ніжнесілезскага ваяводства
Катэгорыя:Лютэранскія храмы
Ян Лехань

**Ян Лехань** (), сапр. **Лешак Сэрафіновіч** (; , Варшава — , Нью-Ёрк) — польскі паэт, літаратурны і тэатральны крытык.

Продкі Яна Леханя былі туркамі, што хрысціліся і з часам апалячыліся. У 1907 пачаў навучанне ў школе. У 1913 выдаў дэбютны зборнік вершаў «На залатым полі» (*Na złotym polu*), у наступным годзе выйшаў другі зборнік — «Па розных сцежках» (*Po różnych ścieżkach*), прысвечаны Леапольду Стафу. У 1916-20 навучаўся на філасофскім факультэце Варшаўскага універсітэта, але так яго і не скончыў.

Ян Лехань быў адным з заснавальнікаў у 1919 літаратурнай групы «Скамандар» (названа ў гонар ракі, што цякла каля Троі), куды ўваходзілі таксама Юліян Тувім, Антоній Сланімскі, Яраслаў Івашкевіч.

Вядомасць яму прынёс зборнік вершаў «Пурпуровая паэма» (*Karmazynowy poemat*, 1920). Аднак хутка праз рознага кшталту праблемы, у тым ліку ў прыватным жыцці, паэт робіць у 1921 годзе спробу самагубства, пасля пэўны час лечыцца ў псіхіятрычным шпіталі.

У 1926-29 Ян Лехань выдае сатырычны часопіс «Варшаўскі цырульнік» (*Cyrulik Warszawski*). У 1925 атрымлівае прэмію Польскай асацыяцыі кнігавыдаўцоў за зборнік вершаў «Срэбнае і чорнае» (*Srebrne i czarne*, 1924), а ў 1935 — прэмію Польскай акадэміі літаратуры.

З 1930 па 1939 працуе культурным аташэ ў польскай амбасадзе ў Парыжы. Пасля капітуляцыі Францыі пераязджае ў Бразілію, пазней — у Нью-Ёрк, дзе робіцца сувыдаўцом многіх польскіх газет і часопісаў, а ў 1942 — адным з заснавальнікаў Польскага інстытуту навукі і мастацтва ў Амерыцы. З 1924 па 1942 Ян Лехань не пісаў, хоць слава яго ўвесь час шырылася. У 1942 годзе ён выдае зборнік «Лютня пасля Бэкварка» (*Lutnia po Bekwarku*), а ў 1943 — «Арыя з курантамі» (*Aria z kurantem*). Адзін з апошніх вершаў Яна Леханя — «Іліяда».

Здзейсніў самагубства, скочыўшы з 12-га паверху гатэля «Гудзон». Сярод прычын гэтага называюць узмацненне камуністычнага рэжыму ў Польшчы або дэпрэсію з-за нападкаў праз яго сэксуальную арыентацыю. Прах паэта ў 1991 годзе быў перавезены з Нью-Ёрка ў Варшаву і пахаваны на Лясных могілках у Лясках, у сямейным склепе.

На беларускую мову некаторыя вершы пераклаў Максім Танк, Марыя Пушкіна, Ігар Жалткоў.

## Спасылкі 
* Пераклады на сайце «ПрайдзіСвет»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Круглае (возера, басейн Галбіцы)

**Кру́глае** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 30 км на ўсход ад горада Паставы, каля вёскі Жуперкі, у басейне ракі Галбіца.

Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,17 км. Даўжыня берагавой лініі 0,75 км.

Схілы катлавіны вышынёй 10—15 м, разараныя. Упадаюць два ручаі, у тым ліку з возера Доўгае.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-31. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1983 г.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Саляная шахта ў Бохні

**Саляная шахта ў Бохні** (з XII стагоддзя да 1772 года - частка Кракаўскай жупы) на поўдні Польшчы — адна са старэйшых у свеце і Еўропе саляных шахт і самая старая ў Польшчы. Знаходзіцца на тэрыторыі горада Бохня, Малапольскае ваяводства, Польшча. Аб'ект сусветнай спадчыны ЮНЭСКА. Помнік культуры Малапольскага ваяводства.

## Гісторыя 
Шахта была заснавана ў 1248 годзе, калі тут былі знойдзены запасы каменнай солі, і, як лічыцца, праз прыкладна 2000 ці нават 3500 гадоў пасля адкрыцця запасаў солі ў дадзеным рэгіёне (у той час яе атрымлівалі шляхам выпарвання). Пасля заснавання шахта стала часткай Каралеўскай саляной кампаніі.

Пасля выдання Казімірам Вялікім у 1368 годзе статута саляных шахт пачаўся экспарт солі на Русь і ў Венгрыю. У XIV стагоддзі колькасць работнікаў на шахце складала ад 120 да 150, да XV-XVI стагоддзяў узрасло да 500. Пасля першага падзела Рэчы Паспалітай у 1772 года шахта апынулася ў складзе Аўстрыйскай імперыі, і яе заняпад, што пачаўся яшчэ ў XVII стагоддзі, змяніўся новым росквітам, калі быў здзейснены капітальны рэмонт шахты. У 1794 годзе тут было адкрыта новае радовішча солі. Шахта знаходзілася пад аўстрыйскім кантролем да 1918 года, пасля чаго яна зноў апынулася ў складзе Польшчы.

Дабыча солі ў шахце працягвалася да 1965 года, пасля чаго яна была зачынена. 11 снежня 1981 года саляная шахта была ўнесена ў рэестр ахоўных помнікаў Малапольскага ваяводства (№ А-238). 26 верасня 2000 года прэзідэнт Польшчы Аляксандр Квасьнеўскі абвясціў саляную шахту нацыянальным гістарычным помнікам, а ў 2013 годзе яна стала аб'ектам Сусветнай спадчыны ЮНЭСКА, пасля таго як была аб'яднана ў адзін аб'ект з Саляной шахтай у Вялічцы, якая знаходзіцца ў 20 км на захад ад яе.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

## Гл. таксама 
* Саляная шахта ў Вялічцы

Катэгорыя:Сусветная спадчына
Катэгорыя:Славутасці Малапольскага ваяводства
Катэгорыя:Шахты Польшчы
Катэгорыя:Музеі горнай справы
Здзіслаў Шцібер

**Здзі́слаў Шці́бер** (; 7 чэрвеня 1903, Шчакова, каля г. Явожна, Сілезскае ваяводства, Польшча — 12 кастрычніка 1980, Варшава) — польскі мовазнавец. Член Польскай акадэміі ведаў (з 1945), Польскай акадэміі навук (з 1954; з 1961 кіраўнік аддзела).

У 1937—1945 гадах прафесар Львоўскага (з перапынкам), з 1945 — Лодзінскага, з 1952 — Варшаўскага ўніверсітэтаў.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў праблемы польскага і агульнага мовазнаўства, фаналогію і дыялекталогію. Аўтар прац «Гістарычная і сучасная фаналогія польскай мовы» (1966), «Нарыс гістарычнай граматыкі славянскіх моў» (ч. 1—З, 1969—1973), «Моўны свет славян» (1974). Пад яго рэдакцыяй выйшаў «Атлас кашубскай мовы і сумежных з ёю дыялектаў» (т. 1—12, 1964—1975).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Славісты Польшчы
Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі ПНР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сілезскім ваяводстве
Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў
Катэгорыя:Выкладчыкі Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Лодзінскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта
Тарніца

**Тарніца** — найвышэйшы горны пік польскіх Бяшчадаў, які знаходзіцца на канцы хрыбта паланінаў, у групе так званага «гнязда» Тарніцы і Галіччы. Належыць да Кароны польскіх гор. Пік Тарніцы узносіцца на 500 м над далінай Валасаткі і мае асаблівы сілуэт. Ад суседняга масіва Крэменя хрыбет аддзелены глыбокім Гапроўскім перавалам, а з Шырокім верхам злучаецца востра вырэзаным перавалам, вышынёй 1275 м над узроўнем мора, ад якога паходзіць назва гары (на румынскай мове слова «tarniţa» значыць «сядло», «перавал»). Вузкі, востры, крыху падоўжаны хрыбет гары, з двума выразнымі пікамі (1346 і 1339 м), поўны валуноў і натуральных заглубенняў, а таксама парэшткаў ваенных акопаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Горы Польшчы
Катэгорыя:Карпаты
Шчадраванне

**Шчадрава́нне** — традыцыйны звычай беларусаў і іншых славянскіх народаў, хадзіць на Шчадрэц па дамах. Звычайна група моладзі са «шчодрай» — прыгожай дзяўчынай, святочна апранутай, з папяровым вянком з рознакаляровых стужак, хадзіла па дамах і падворках, дзе спявала  — песні, які ўслаўляюць гаспадара, гаспадыню, іх дзяцей і гаспадарку.

## Гл. таксама 
* Нараджэнне Хрыстова ва Украіне
** 
** 
** 
** 

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Калядныя традыцыі
Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі
Катэгорыя:Рускія абрады і звычаі
Катэгорыя:Украінскія абрады і звычаі
Катэгорыя:Абыходныя абрады славян
Шопка

**Шопка** (, літар. — вяртэп) — адна з форм польскага народнага тэатра лялек. Вядома з XVI ст., пашырана ў XVII—XX стст. Узнікненне звязана са святам Каляд. Уяўляла сабой 2-ярусную скрынку. Лялечнікі вадзілі драўляныя лялькі на шпянях па проразях у падлозе сцэны-яруса. На верхнім ярусе («рай») паказвалі сцэны на біблейскія сюжэты, на ніжнім («пекла») — інтэрмедыі (кароткія камічныя сцэнкі з песнямі і танцамі). Сярод папулярных персанажаў інтэрмедый польскі аналаг Пятрушкі — Капленяк. Паказы шопкі паўплывалі на зараджэнне ў XVI—XVII стст. лялечных спектакляў на Беларусі (батлейка) і на Украіне (вяртэп).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лялечны тэатр
Катэгорыя:Тэатр Польшчы
Катэгорыя:Нараджэнне Хрыстова ў мастацтве
Шарэнга

на аглядзе]]
**Шарэ́нга** (ад ) — строй, у якім ваеннаслужачыя размешчаны на адной лініі адзін каля аднаго з інтэрвалам, устаноўленым страявым статутам або указаным камандзірам. Пры двухшарэнгавым страі ваеннаслужачыя адной шарэнга размешчаны ад другой шарэнгі на дыстанцыі аднаго кроку.

У пераносным сэнсе шарэнгай называюць групу людзей, аб’яднаных агульнай дзейнасцю, агульнымі мэтамі, інтарэсамі.

## Літаратура 
* 
* Шарэ́нга // 
* 
* Русско-белорусский словарь для военных // Н. Н. Кривко, В. В. Пупко, В. К. Романцевич, С. Е. Танана; Под. ред. В. В. Язепчика, Н. Н. Кривко. — Мн.: БелЭн, 1996. — С. 434. — 447 с. — ISBN 985-11-0047-1.

Катэгорыя:Ваенная справа
Катэгорыя:Строй
Аляксандр Віктаравіч Іваноў

**Аляксандр Віктаравіч Іваноў** (псеўданім: **IVAN**;  , ) — беларускі , прадстаўнік Беларусі на конкурсе песні «Еўрабачанне 2016» з песняй «».

## Біяграфія 
Нарадзіўся 29 кастрычніка 1994 гады ў Гомелі . Бацька .

У 2013 годзе Іваноў удзельнічаў у другім сезоне расійскага тэлешоў «Битва хоров», дзе спяваў разам з Санкт-Пецярбургскім хорам пад кіраўніцтвам Віктара Дробыша. Хор заняў другое месца на конкурсе. У гэтым годзе спеваку прыйшлося ўзяць сабе псеўданім IVAN, каб не было блытаніны з Аляксандрам Івановым, спеваком гурта Ронда. Таксама псеўданім, на яго думку, сімвалізуе славянскага волата Івана.

У 2014 годзе Іваноў перамог на конкурсе «Пять звёзд» у Ялце, што дало яму магчымасць удзельнічаць у конкурсе песні Інтэрбачанне-2015, які пазней не адбыўся.

У 2015 годзе спявак стаў удзельнікам расійскага тэлешоў «Главная сцена», дзе заняў другое месца . Пасля ўдзелу ў тэлешоў прадзюсарам Іванова стаў Віктар Дробыш. Першая песня спевака, «Крыж і далонь», была напісана Дробышам.

## Еўрабачанне 2016 
У 2015 годзе беларускае тэлебачанне апублікавала спіс дзесяці артыстаў, якія прайшлі папярэдні адбор.

22 студзеня 2016 у фінале беларускага адбору IVAN выступіў пад сёмым нумарам з песняй «Help You Fly». Па правілах конкурсу 2016 года, пераможцы выбіралі выключна тэлегледачы. IVAN перамог на адборы з 23 167 галасоў, што дало яму права ўдзельнічаць ад Беларусі на «Еўрабачанні 2016» .

Першапачаткова IVAN планаваў ўключыць у свой нумар на сцэне выступ з ваўкамі, а таксама хацеў з’явіцца ў аголеным выглядзе. Аднак арганізатары конкурсу, якія далі папярэднюю згоду на гэта, у апошні момант забаранілі спеваку выступаць у падобным выглядзе. Ён тэрмінова змяніў нумар: ваўкі з’явіліся ў выніку на галаграме, а сам ён адмовіўся ад ідэі выступаць аголеным.

12 мая 2016 года Ivan выступіў у другім паўфінале, але не прабіўся ў фінал .

## Спасылкі 
* Старонка ўдзельніка Беларусі на Еўрабачанні-2016 на афіцыйным сайце конкурсу

Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2016
Катэгорыя:Прадстаўнікі Беларусі на конкурсе песні Еўрабачанне
Пакост

**Пако́сты** — вадкія плёнкаўтваральныя рэчывы на аснове алеяў і алкідных смол.

Колер пакостаў ад жоўтага да вішнёвага. Добра змочваюць драўніну, металы, тканіну. Пры пакаёвай тэмпературы высыхаюць за 24 гадзіны. Утвараюць нерастваральныя ў вадзе і арганічных растваральніках эластычныя плёнкі. У мэтах паскарэння працэсу высыхання да пакостаў дадаюць сікатывы (солі кобальту, марганцу, свінцу).

Існуюць пакосты:
* натуральныя,
* паўнатуральныя,
* камбінаваныя,
* алкідныя.

## Атрыманне 
Натуральныя пакосты атрымліваюць з алеяў (у асноўным, з ільнянога і канаплянага) частковай полімерызацыяй пры тэмпературы 270—280 °C або награваннем да тэмпературы 140—160 °C з адначасовым прадзіманнем паветра.

## Выкарыстанне 
Пакосты выкарыстоўваюцца ў якасці асновы пры вырабе лакаў і алейных фарбаў. Пакостамі прамочваюць драўніну перад апрацоўкай фарбамі і ў мэтах засцярогі ад атмасферных уздзеянняў.

## Літаратура 
* 
* Словарь строительных материалов и изделий для студентов строительных специальностей. // Щукина Е. Г., Архинчеева Н. В. — Улан-Удэ: Издательство ВСГТУ, 2002.

## Спасылкі 
* Олифы // Артыкул на сайце ХиМиК.ру
* Олифа // Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, 1969—1978.

Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Катэгорыя:Алеі
Правы ЛГБТ у Казахстане

**Правы гомасексуальных, бісексуальных і трансгендарных людзей (ЛГБТ) у Казахстане** парушаюцца ў сувязі з іх сексуальнай арыентацыяй ці гендарнай ідэнтычнасцю. І мужчынскія і жаночыя аднаполыя сексуальныя сувязі з'яўляюцца законнымі ў Казахстане, але аднаполыя пары і сем'і не маюць правоў на такую ж праўную абарону як разнаполыя шлюбныя пары. Такім чынам, гомасексуальнасць легальная ў Казахстане з 1998 года.

З 2009 года ў Казахстане афіцыйна дазволены аперацыі па карэкцыі пола.

З 26 снежня 2011 года ў Казахстане, паводле новага кодэкса «Пра шлюб і сям'ю», заканадаўча забаронена заключэнне шлюбу паміж асобамі аднаго пола.

У лютым 2015 года Верхняя палата (Сенат) парламента Казахстана ўхваліла законапраект пра абарону дзяцей ад інфармацыі, што прычыняе шкоду іх здароўю і развіццю. Да такой інфармацыі, сярод іншага, законапраект адносіць інфармацыю, «якая прапагандуе нетрадыцыйную сексуальную арыентацыю».

## Умовы жыцця 
Негатыўнае стаўленне да ЛГБТ-людзей выяўляецца ў выглядзе сацыяльнай ізаляцыі, здзекаванняў і гвалту; усё гэта часта прыводзіць да нанясення фізічнай, псіхалагічнай і эмацыйнай шкоды ЛГБТ-людзям. Для таго, каб пазбегнуць негатыўных да сябе адносіны, многія ЛГБТ-людзі змушаны хаваць сваю сексуальную арыентацыю ці гендарную ідэнтычнасць амаль ад усіх людзей у сваім жыцці. Большасць з іх лічаць патрэбным хаваць сваю сексуальную арыентацыю ці гендарную ідэнтычнасць ад калег па працы, каб захаваць сваё працоўнае месца і ўнікнуць варожасці з боку начальства і калег.

Міжнацыянальныя даследаванні Чыкагскага ўніверсітэта, праведзеныя ў 2011 годзе, паказалі, што тэндэнцыя да талерантнага дачынення да ЛГБТ-людзей замарудзілася і пагоршылася ў Расіі і іншых былых рэспубліках СССР, што ідзе насуперак з сусветнымі тэндэнцыямі.

Пра рэакцыю казахстанскага грамадства кажуць лічбы са справаздачы: 81,2 % апытаных рэспандэнтаў паказалі, што грамадства ў цэлым ставіцца да ЛГБТ з асуджэннем і непавагай. Амаль кожны чацвёрты гей (ці лесбіянка) падпадаў пад фізічны і псіхалагічны гвалт з-за сваёй сексуальнай арыентацыі.

## Літаратура 
* Невидимые и незащищенные: лесбиянки, геи, бисексуалы и трансгендеры в Казахстане 
* ЛГБТ В КАЗАХСТАНСКИХ СМИ

## Спасылкі 
* http://news.nur.kz/306219.html 
* Жизнь в голубом цвете. Легко ли быть геем в Казахстане 
* http://www.gay.kz/v_strane_terpimosti.html
* http://www.caravan.kz/article/29263 
* В Казахстане создадут соцсеть для геев 
* Казахские геи рассказали о своих проблемах на чешском телевидении
* О правах геев впервые заговорили в Астане

Казахстан
Катэгорыя:Права Казахстана
Катэгорыя:Грамадства Казахстана
Тэнгрыянства

**Тэнгрыянства** (, , , , , , , ) — неалагізм, пазначэнне даісламскай і дабудысцкай рэлігіі цюрка-мангольскіх качэўнікаў еўразійскіх стэпаў, у якой прысутнічае культ Тэнгры — абагаўлёнага неба, а таксама аднаго з сучасных кірункаў у неапаганстве, падтрыманае такімі дзеячамі фолк-хістары як Мурад Аджыеў. У казахскай літаратуры (С. Акатай) прыняты тэрмін «тэнгрызм».

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  
* 
* Безертинов Р. Н. Тенгрианство — религия тюрков и монголов : Научно-популярное издан., 2-изд., доп. — Н. Челны: Аяз, 2000, Казань: Слово, 2004. — 448 с.
* 
* Никонов А. Ю. Алтун Битиг. Тенгрианство. Алматы: Издательский дом «Жибек жолы», 2000.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Портал о тенгрианстве 
* ИЗНАЧАЛЬНЫЙ ИСЛАМ — ТЕНГРИАНСТВО В НАСЛЕДИИ ЖЫРАУ И НАЦИОНАЛЬНАЯ ИДЕЯ 
* Фонд исследования Тенгри
* Тенгрианство — древняя религия тюрков
* Безертинов. ДРЕВНЕТЮРКСКОЕ МИРОВОЗЗРЕНИЕ «ТЭНГРИАНСТВО»  http://www.tatveteran.ru/creation/?id=25 
* О тенгрианстве — исконной религии ойратов 
* ТЕНГРИАНСТВО У КАЗАХОВ. ТЕНГРИ. 
* Н. В. Абаев: Тэнгрианство как религия и философия древних татаро-монголов Внутренней Азии 
* О.Жанайдаров — Тенгрианство: истинная религия древних тюрок 
* [КОДАР А. ТЕНГРИАНСТВО В КОНТЕКСТЕ МОНОТЕИЗМА](http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/1(2)/Kodar/)
* К.Боконбаев: Тенгрианство как экологическая этика

Катэгорыя:Рэлігіі
Катэгорыя:Раннія формы рэлігіі
Катэгорыя:Язычніцтва
Катэгорыя:Булгары
Республика — деловое обозрение

**«Республика — деловое обозрение»** — аналітычная апазіцыйная штотыднёвая казахстанская газета, вядомая крытычнымі артыкуламі ў адрас кіраўніцтва Казахстана і пра карупцыю ў вышэйшых эшалонах улады. Выходзіць пад назвай «Голос Республики». Заснавальнік і галоўны рэдактар — Ірына Патрушава.

## Агульная інфармацыя 
Газета арыентавана на дзелавую і палітычную эліту, менеджараў, дзяржслужбоўцаў, прадстаўнікоў буйнага, сярэдняга і малога бізнесу.

Тыраж — больш 23 тысяч асобнікаў.

Галоўны офіс у Алма-Аце.

## Цікавыя факты 
Газета ў 2002 годзе была ганаравана Міжнароднай прэміі за свабоду прэсы Камітэта па Абароне Журналістаў. 

### Газеты з падобнай назвай 
Супрацоўнікі КНБ Караганды прыходзілі на пункты да пашыраннікаў газеты і патрабавалі ад прадаўнікоў, каб яны не шырылі газету «Голос республики».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Закон і правасуддзе

«**Закон і правасуддзе**» — штотыднёвая рэспубліканская прававая газета на казахскай і рускай мовах, што базуецца ў горадзе Астана, Казахстан. Газета спецыялізавалася за разглядзе і асвятленні пытанняў, датычных права і палітыкі Казахстана, расследавання і абнародавання фактаў карупцыі ў краіне. Некаторыя журналісты, якія працавалі ў газеце пасля публікацый, што тычацца карупцыі, сталі асцерагацца за свае правы недатыкальнасці. Да іх ставяцца Аралгайша Амарсанава і Такберген Абіеў.

Адрас рэдакцыі: г. Астана, вул. Манаса, 31. оф. 206

Галоўны рэдактар: Гульжан Мухаметжанава.

У дзейнасці выдання адбылося парушэнне закона пры яго рэгістрацыі. Парушэнне дапусцілі ўласнік газеты ТАА «ATS.KZ» і камітэт інфармацыі і архіваў міністэрства культуры і інфармацыі.

Першы нумар газеты выйшаў у 2005 годзе, у 2008 годзе развязкам спецыялізаванага міжраённага эканамічнага суда Астаны газета была закрыта.

У 2011 годзе былы галоўны рэдактар газеты «Закон і правасуддзе» Такберген Абіеў, які выйшаў на свабоду пасля трохгадовага зняволення, падаў дакументы ў Міністэрства сувязі і інфармацыі РК на рэгістрацыю газеты «Альянс Казахстанскіх СМІ „Закон і правасуддзе“», у чым яму было адмоўлена.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* http://www.gorodpavlodar.kz/News_9875_4.html

Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:Газеты Казахстана
Міністэрства культуры і спорту Рэспублікі Казахстан

**Міністэрства культуры і спорту Рэспублікі Казахстан** () з’яўляецца цэнтральным выканаўчым органам Рэспублікі Казахстан, які ажыццяўляе кіраўніцтва ў сферах культуры, унутрыпалітычнай стабільнасці, міжэтнічнай згоды, развіцця моў, дзяржаўных знакаў, дзяржаўнага сацыяльнага заказу, архіўнай справы і дакументацыі, рэлігійнай дзейнасці, фізічнай культуры і спорту, ігральнага бізнесу, а таксама ў межах, агаданых заканадаўствам, — міжгаліновую каардынацыю і дзяржаўнае рэгуляванне.

## Перадгісторыя 
У Рэспубліцы Казахстан, культура і спорт ужо не першым разам яднаюцца ў адзінай дзяржаўнай структуры як міністэрства.

## Гісторыя 
Міністэрства ўтворана паводле ўказа Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан ад 06.08.2014 года № 875 з перадачай яму функцый і паўнамоцтваў:
* Міністэрствы культуры Рэспублікі Казахстан;
* у вобласці архіўнай справы і дакументацыі — ад Агенцтва Рэспублікі Казахстан па сувязі і інфармацыі;
* Агенцтва Рэспублікі Казахстан па справах рэлігій;
* Агенцтва Рэспублікі Казахстан па справах спорту і фізічнай культуры.

6 жніўня 2014 года Прэзідэнт Рэспублікі Казахстан прызначыў Арыстанбека Мухамедзіулы Міністрам культуры і спорту Рэспублікі Казахстан, вызваліўшы ад пасады Міністра культуры Рэспублікі Казахстан.

## Структура 
Унутраведамасныя арганізацыі міністэрства:
# Камітэт па справах спорту і фізічнай культуры;
# Камітэт па справах рэлігій;
# Камітэт па развіцці моў і грамадска-палітычнай працы.

## Задачы Міністэрства 
Місія Міністэрства — гэта дзяржаўнае рэгуляванне ў сферах культуры, развіцця моў, архіўнай справы і дакументацыі, рэлігійнай дзейнасці, фізічнай культуры і спорту, ігральнага бізнесу, а таксама ўмацаванне адзінства нацыі, падтрымка эфектыўнай сістэмы партнёрства дзяржавы і грамадзянскай сектара. 
Асноўныя задачы:
# Удзел у распрацоўцы і рэалізацыя дзяржаўнай палітыкі ў галінах культуры, аховы і выкарыстання аб’ектаў гісторыка-культурнай спадчыны, развіцця моў, архіўнай справы і дакументацыі, рэлігійнай дзейнасці і ўзаемадзеяння з рэлігійнымі аб’яднаннямі, фізічнай культуры і спорту, ігральнага бізнесу;
# Ажыццяўленне міжгаліновай каардынацыі ў галінах культуры, аховы і выкарыстання аб’ектаў гісторыка-культурнай спадчыны, моўнай палітыкі, архіўнай справы і дакументацыі, дзяржаўнага сацыяльнага заказу, фізічнай культуры і спорту;
# Іншыя задачы, ускладзеныя на Міністэрства

Культуры і спорту
Казахстан
Казахстан
Катэгорыя:Культура Казахстана
Катэгорыя:Спорт у Казахстане
Хаджымукан Мунайтпасаў

**Хаджымукан** (Кажымукан) **Мунайтпасаў** (; , аул Карааткель Акмалінскай вобласці, — , калгас Ленін туы, Паўднёва-Казахстанская вобласць) — казахскі барэц і цыркавы артыст. Неаднаразова (у 1908, 1909, 1911, 1913 і 1914 гадах) перамагаў у чэмпіянатах свету па класічнай барацьбе сярод прафесіяналаў. У 1909 г. на чэмпіянаце свету па французскай барацьбе ў Гётэбаргу (Швецыя) Хаджымукан стаў уладальнікам залатога медаля. Залаты медаль ён заваёўвае і на сусветным чэмпіянаце ў Варшаве (1911 год). Першы казах, які заваяваў тытул чэмпіёна свету па французскай барацьбе; шматкроць перамагаў у сусветных, расійскіх, рэгіянальных, потым і агульнасаюзных чэмпіянатах па класічнай барацьбе сярод цяжкавагавікоў. З’яўляецца ўладальнікам каля паўсотні ўзнагарод і медалёў розных проб.

З-за таго, што не мог быць дапушчаны ў зборную Расіі, пад японскім імем Ямагата Муханура выступаў на міжнародных спаборніцтвах за Маньчжурыю. Хаджимукана таксама далі мянушку «Чорным Іванам», а пасля здзяйснення хаджа ў 1912 годзе, ён атрымаў да свайго імя прыстаўку «Хаджы» (паломнік), з якім і стаў вядомы ва ўсім свеце.

У дарэвалюцыйны перыяд Хаджымукан паспяхова выступаў на міжнародных арэнах разам з такімі легендарнымі барцамі, як Іван Паддубны, Георг Лурых і Іван Заікін. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі актыўна браў удзел у станаўленні Савецкай улады ў Казахстане, заснаваў першы ў гісторыі Казахстана прафесійны тэатр, з улоння якога выйшлі многія знакамітыя артысты таго часу, арганізоўваў розныя чэмпіянаты.

У час Вялікай Айчыннай вайны Хадыимукан сваімі выступамі збіраў сродкі на дапамогу арміі і падарыў фронту самалёт, названы ў гонар Амангельды Іманава. Нягледзячы на ўсе заслугі перад радзімай, пад канец жыцця ён застаўся без падтрымкі з боку мясцовых улад і, меркавана, памёр ад запалення лёгкіх з-за жыцця ў нечалавечых умовах.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Барцы Казахстана
Катэгорыя:Барцы СССР
Катэгорыя:Цыркавыя артысты
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па грэка-рымскай барацьбе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Акмолінскай вобласці
Мельнік (Чэхія)

**Ме́льнік** ( ) — горад на поўначы Чэхіі, у раёне Мельнік Сярэднячэшскага края. Насельніцтва складае каля 19,07 тысяч жыхароў (2005). Размешчаны прыкладна за 30 км на поўнач ад Прагі. Порт на р. Лаба каля ўпадзення ў яе Влтавы.

Заснаваны ў IX стагоддзі. Атрымаў статус каралеўскага горада ў 1274 годзе.

## Эканоміка 
Развіты машынабудаванне, хімічная і харчовая прамысловасць (цукровы завод, вінаробства).
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
*  (XVI стагоддзе, цяпер у валоданні Лобкавіцаў); у замкавым будынку размяшчаецца музей вінаробства.
*  (1480—1488) з косніцай
*  (1585) са званіцай
* Капуцынскі  (1752—1753)
* Гарадская ратуша

Zámek_Mělník.jpg|Замак Мельнік
Mělník, kostel sv. Petra a Pavla.png|Касцёл Святых Пятра і Паўла
Mělník_kostel_sv._Ludmily2.JPG|Касцёл Святой Людмілы
MELNIK3.jpg|Плошча Міру — цэнтральная плошча горада
Mělník_-_náměstí_-_muzeum_a_kostel.JPG|Касцёл капуцынаў
Mělník_náměstí_s_radnicí.JPG|Гарадская ратуша

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт адміністрацыі горада 

Катэгорыя:Гарады Сярэднячэшскага края
Катэгорыя:Гарады на Эльбе
Самагубствы ў Казахстане

Казахстан займае 1 месца ў свеце па колькасці самагубстваў (па дадзеных за 2015 год). Афіцыйная статыстыка па колькасці суіцыдаў у Казахстане не абвешчана. Прыведзеныя незалежнымі экспертамі лічбы сведчаць пра тое, што праблема самагубстваў ужо прымае пагрозлівыя маштабы, стабільна замацоўваючы за Казахстанам адну з перадавых пазіцый у свеце па колькасці суіцыдаў.

## Спосабы 
Прэзідэнт Асацыяцыі псіхааналітыкаў Казахстана Ганна Кудзіярава кажа, што ў большасці выпадкаў мужчыны забіваюць сябе праз павешанне. У кабет на першым месцы медычныя таблеткі, бо яны даступныя ў аптэках. Сярод вайскоўцаў і паліцыянтаў пашырана самагубства з дапамогай зброі з прычыны яе даступнасці. Дэпутат мажыліса парламента Казахстана Бахыт Сыздыкава лічыць, што псіхалагічны ціск на дзяцей падчас падрыхтоўкі да АНТ і яго вынік з'яўляецца прычынай многіх суіцыдаў.

Самагубствы сярод падлеткаў з'яўляюцца сур'ёзнай праблемай у Казахстане.

## Статыстыка 
У краіне самая вялікая колькасць зарэгістраваных самагубстваў сярод дзяўчынак ва ўзросце ад 15 да 19 і сярод хлопчыкаў, што з'яўляецца другім па велічыні паказнікам пасля Расіі. Даклад ЮНІСЭФ 2009 года паказвае, што з 1999 па 2008 год колькасць самагубстваў сярод маладых людзей у краіне павялічылася на 23 %.

Паводле слоў Раісы Шэр, кіраўніка Камітэта па абароне дзіцяці міністэрствы адукацыі краіны, ёсць некалькі фактараў, што прыводзяць да такіх высокіх паказнікаў самагубстваў сярод маладых людзей:

* Здзекаванні ў школе
* Адсутнасць ці страта сэнсу жыцця
* Падзенне нормаў сацыяльных паводзін
* Паказ непаўналетнім сцэн гвалту па тэлевізары

## Ссылкі 
* http://yvision.kz/post/264336
* http://ula.yvision.kz/post/123871 
* http://news.nur.kz/187170.html

Катэгорыя:Насельніцтва Казахстана
Сівая легенда

**«Сівая легенда»** (іншая назва — **«Раман Ракута»**) — гістарычная аповесць беларускага пісьменніка Уладзіміра Караткевіча ўпершыню апублікаваная ў часопісе «Полымя» ў 1961 годзе. Лічыцца класікай беларускай літаратуры. Экранізаваная, перакладзеная на рускую мову, кампазітарам Дзмітрыем Смольскім была напісаная опера паводле матываў аповесці.

## Сюжэт 
Конрад Цхакен, камандзір атрада швейцарскіх наймітаў, што дзейнічае ў Беларусі, атрымлівае загад тэрмінова прыбыць у замак свайго пана, літоўскага магната Аляхно Кізгайлы. Прыбыўшы, ён даведваецца, што ў акрузе пачалося сялянскае паўстанне, узначаленае мясцовым шляхціцам Раманам Ракутовічам. Не разумеючы ірацыянальнага страху Кізгайлы перад Ракутовічам, Цхакен дазнаецца пра прычыны Раманавай нянавісці — у свой час Кізгайла не адпусціў на волю каханку Ракутовіча, простую сялянку.

## Стварэнне 
Уладзімір Караткевіч пачаў пісаць аповесць у канцы студзеня 1960 года ў Оршы, апублікаваная яна была ў чацвёртым нумары часопіса «Полымя» ў маі 1961 года

## Опера 
У 1978 годзе паводле аповесці кампазітарам Дзмітрыем Смольскім была напісаная аднайменная опера на беларускай мове. У сваю чаргу лібрэта напісаў сам Караткевіч. У 2012 годзе опера ставілася на сцэне Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета РБ. Пры пастаноўцы першапачатковыя партытуры былі трохі зменены аўтарам.

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Аповесці 1961 года
Катэгорыя:Творы Уладзіміра Караткевіча
Хомутаў

**Хо́мутаў** (; **Коматау**, ) — горад у Чэхіі, у раёне Хомутаў Усцецкага края. Чыгуначны вузел.

## Гісторыя 
Першапачаткова — чэшскі гандлёвы гарадок. З 1252 года ўладанне Тэўтонскага ордэна, у гэты перыяд Хомутаў быў цалкам анямечаны. У 1396 годзе Хомутаў атрымаў правы горада, а ў 1416 годзе быў прададзены Вацлаву IV, імператару Свяшчэннай Рымскай імперыі. 16 сакавіка 1421 года горад быў разбураны табарытамі, у 1588 годзе тут пасяліліся езуіты. У 1605 стаў вольным каралеўскім горадам. Падчас Трыццацігадовай вайны двойчы, у 1645 і ў 1647, быў заняты шведамі.

## Эканоміка 
Дзейнічае буйны металургічны завод, развіта станкабудаванне, хімічная і харчовая прамысловасць. Вытворчасць гадзіннікаў, керамічнага посуду. Здабыча вугалю (горад размешчаны ў межах Паўночна-Чэшскага буравугальнага басейна).

## Славутасці 
* Гатычныя цэрквы Св. Ігната і Св. Кацярыны
* Краязнаўчы музей
* Заапарк

Выява:Chomutov square.jpg
Выява:Chomutov city tower 0737.JPG
Выява:Chomutov Holy Trinity 0736.JPG

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 

Катэгорыя:Гарады Усцецкага края
Карабахскі конь

**Карабахскі конь** — старажытная парода горных вярховых коней, выведзеная на тэрыторыі Нагорнага Карабаха, тып азербайджанскага каня. Фармавалася пад уплывам старажытных іранскіх, туркменскіх, а потым арабскіх коней). У савецкі час у Азербайджанскай ССР завадовая праца з карабахскімі коньмі вялася на Агдамскім конным заводзе. Карабахскі конь лічыцца адным з нацыянальных сімвалаў Азербайджана.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Карабах
Катэгорыя:Пароды коней