Абрыкос

**Абрыкос звычайны**, **Абрыкос**, **Морэля** (*Prunus armeniaca*) — пладовае дрэва з роду сліва сямейства Ружавыя.

## Гісторыя 
### Паходжанне і распаўсюджанне 
У сучаснай навуковай літаратуры вылучаюць ад трох да шасці магчымых  абрыкоса. Сярод іх найбольш верагодным першасным цэнтрам лічыцца раён Цянь-Шаня ў Кітаі. У той жа час адзначаецца, што адназначных доказаў на карысць кітайскай версіі па-ранейшаму не хапае. У мінулым радзімай абрыкоса нярэдка лічылі Арменію, што звязана з гісторыяй пранікнення абрыкоса з Азіі ў Еўропу. Біёлаг Дэ Паэрдэрле () пісаў у XVIII стагоддзі: «назва гэтага дрэва паходзіць з Арменіі, азіяцкай правінцыі, дзе яно з’явілася і адкуль было прывезена ў Еўропу…» У XIX стагоддзі лічылася, што абрыкос быў завезены з Арменіі ў Грэцыю Аляксандрам Македонскім, а з Грэцыі трапіў у Італію. Аднак гэтая версія не пацвярджаецца рымскімі і грэчаскімі пісьмовымі крыніцамі таго часу: абрыкос у іх не згадваецца. У той жа час, абрыкос згадваецца ў крыніцах I стагоддзя, што можа сведчыць аб траплянні абрыкоса ў Італію ў I стагоддзі да н.э., пасля . Пліній,  і  называюць абрыкос «армянскім яблыкам» (, ), што дазваляе выказаць здагадку, што абрыкос быў завезены ў Рым з Арменіі або армянскімі купцамі. У той жа час, абрыкос культываваўся паўсюль у Азіі, і цяжка пазначыць дакладна, адкуль менавіта абрыкос трапіў у Еўропу. У арабскую мову гэта слова праз  прыйшло з латыні, а  ‘хуткаспелы’ (форма жаночага роду *praecoqua*) складаецца з прыстаўкі *prae-* ‘наперад, перш’ і дзеяслоўнай асновы *coquere* ‘рабіць гатовым’. У дачыненні да абрыкоса слова *praecoqua* выкарыстаў Пліній у сваёй «», пазначаючы адрозненне абрыкоса («ранняга плада») ад персіка («позняга плада»).

Лацінская відавая назва была ўпершыню ўведзена ў 1700 годзе французскім батанікам  у форме . Ліней у 1737 годзе назваў абрыкос , але ўлічыў назву, дадзеную дэ Турнефорам, паказаўшы ў якасці сінонімаў  і ) і акружнасці кроны. Ствол можа дасягаць 25-30&nbsp;см у дыяметры. Цвіце ў сакавіку-красавіку.

Плод — сакавітая аднакасцянка жаўтлява-чырвонага («абрыкосавага») колеру, у абрысе круглявая, эліптычная ці зваротна-яйкападобная, з падоўжнай баразёнкай. Плоданосіць у чэрвені — жніўні.

Дрэва абрыкоса расце доўга, у цёплым клімаце да 100 гадоў. Кветкавыя пупышкі падмярзаюць пры тэмпературы −16 … −21&nbsp;°C. Большасць сартоў абрыкоса марозаўстойлівыя, вытрымліваюць маразы да −25&nbsp;°C, а больш устойлівыя да −30&nbsp;°C. Дрэвы ўстойлівыя да засухі (за кошт глыбокага пранікнення каранёў), іх можна вырошчваць у гарачых рэгіёнах з мінімальнай колькасцю ападкаў.

## Склад пладоў 
Мякаць свежых абрыкосаў утрымлівае ад 4,7 да 27&nbsp;% цукраў (у спелых пладах пераважае цукроза), невялікую колькасць дэкстрыну, інуліну і крухмалу. Змест клятчаткі — 0,8&nbsp;%, арганічных кіслот — 3,0-3,8&nbsp;% абгрунтаваў гэта меркаванне доўгай гісторыяй вырошчвання абрыкоса ў Арменіі, асабліва ў раёне Ерэвана. Насенне абрыкоса, датаваныя прыкладна 3000&nbsp;г. да н.э., былі выяўлены ў  і , аднак на думку , плод, які даў гэта насенне, быў, хутчэй, прывезены ў Арменію, чым вырашчаны там. Фаўст прыводзіць звесткі, што  у 1886 годзе, вырабляючы агляд звестак пра дзікія абрыкосы ў Арменіі, устанавіў, што шэраг кваліфікаваных падарожнікаў не знайшлі там дзікі абрыкос. Знойдзеныя абрыкосы былі выгадаванымі або здзічэлымі. На аснове гэтай інфармацыі Дэкандоль зрабіў выснову, што Арменія не з’яўляецца радзімай абрыкоса. Э. С. Марыкян (Армянскі НДІ вінаградарства, вінаробства і пладаводства) выступаў з дакладам на V, VI и VII International Symposium on Apricot Culture and Decline (1981, 1983), дзе адзначаў, што абрыкос на тэрыторыі Арменіі вырошчваецца з 4-га тысячагоддзя да н.э. (калі не існавала гандлёвых сувязяў з Кітаем), што пацвярджаецца раскопкамі 1964 і 1967 гг. У той жа час адзначаецца, што аб раннім этапе прыручэння абрыкоса ў Арменіі вядома вельмі мала.

Акрамя Чырвонашчокага, у паўднёвых абласцях Украіны раянаваны гатункі: Нікітінський, Ананасовий цюрупинський, Мелітопольський ранній, Консервний пізній, Арзамі, Угорський найкращий, Ювілейний і іншыя. Для Палесся і Лесастэпу ўяўляюць цікавасць наступныя сарты: Ананасовий київський, Київський ароматний, Поліський великоплідний, Шабловський, Колгоспний, Березняківський некаторых лекавых рэчываў (напрыклад, ) для падрыхтоўкі  і як аснова для вадкіх мазяў.

Насенне горкіх сартоў выкарыстоўваецца для падрыхтоўкі міндальнай вады. У склад камедзі ўваходзяць галактоза (44&nbsp;%),  (41&nbsp;%),  (16,4&nbsp;%), а таксама мінеральныя (2,4&nbsp;%) і бялковыя (0,6&nbsp;%) рэчывы.

Драўніна абрыкосавага дрэва выкарыстоўваецца народамі Каўказа для вырабу музычных інструментаў, такіх як армянскі дудук, балабан, ,  і іншыя.

## Вытворчасць 
## У выяўленчым мастацтве 
Абрыкос малявалі такія мастакі, як Адрыян Кортэ, Луіс Мелендэс, , , , , , , , , , Любен Бажэн, Луіза Муаён, Асіяс Берт Старэйшы і іншыя.

(Agen) Nature mort aux branches d'abricots et de prunes - Pierre Dupuis - Musée des Beaux-Arts d'Agen.jpg|. «Нацюрморт са слівамі і абрыкосамі»
Выява:Emilie Preyer - Pflaumen und Aprikosen.jpg|. «Сліва і абрыкос»
Выява:Louise Moillon - Basket of Apricots - WGA16078.jpg|Луіза Муаён. «Кошык абрыкосаў»
File:Theodor Aman - Crenguta cu caise.jpg|Асіяс Берт Старэйшы. «Кампазіцыя з галінкай абрыкоса»

## Літаратура 
* Советы по ведению приусадебного хозяйства / Ф.&nbsp;Я.&nbsp;Попович, Б.&nbsp;К.&nbsp;Гапоненко, Н.&nbsp;М.&nbsp;Коваль и др.; Под ред. Ф.&nbsp;Я.&nbsp;Поповича.&nbsp;— Киев : Урожай, 1985.— с.664, ил.
* Єлін Ю. Я., Оляніцька Л. Г., Івченко С.&nbsp;Г.&nbsp;Шкільний визначник рослин.&nbsp;— К.: «Радянська школа», 1988
* Сорта плодових и ягодных культур. М., 1953.
* *Жучков Н. Г.* Частное плодоводство. М., 1954.
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Пладовыя дрэвы
Катэгорыя:Садавіна
Катэгорыя:Сліва
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе