open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ян Сасноўскі

**Ян Саснўскі** (? — 27 красавіка 1660) — ваенны і дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян полацкі (з 1654).

## Біяграфія 
У якасці таварыша гусарскай харугвы ўдзельнічаў у вайне Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629. У 1622 кіраваў абаронай Біржаў ад шведаў.

У 1635 пры падтрымцы Крыштафа Радзівіла Ян Сасноўскі быў прызначаны падстоліем віленскім. Летам 1648 удзельнічаў у Віленскім правінцыяльным сінодзе кальвіністаў.

У час антыфеадальнай вайны 1648—1651 камандаваў абаронай Слуцка ад казацкага атрада Яна Сакалоўскага. У пачатку 1651 атрымаў загад на збор гусарскай харугвы колькасцю 150 чалавек, але па загаду Януша Радзівіла мусіў набіраць 2 казацкія харугвы (300 чалавек). У красавіку-чэрвені 1651 на чале казацкай харугвы ваяваў супраць украінскіх казакоў у Мазырскім павеце.

Па пратэкцыі Багуслава Радзівіла ў 1654 годзе атрымаў пасаду полацкага кашталяна.

Удзельнічаў у вайне Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667. У студзені-лютым харугва Яна Сасноўскага ваявала супраць расійскіх войск каля Магілёва і Быхава, але невядома, ці быў пры ёй сам Ян Сасноўскі. Пасля падпісання Кейданскай дэкларацыі 1655 Ян Сасноўскі застаўся верным каралю Яну II Казіміру, у верасні 1655 яго харугва пакінула войска Януша Радзівіла. Летам 1656 Ян Сасноўскі ад імя караля спрабаваў авалодаць Слуцкам, магчыма, у гэтым жа годзе перайшоў з кальвінізму ў каталіцтва. Летам 1659 быў накіраваны гетманам Паўлам Янам Сапегам пад Быхаў на дапамогу казацкаму палкоўніку Івану Нячаю. Злучыўшыся з атрадам Самуэля Аскеркі пад Койданавам, у жніўні 1659 войскі Яна Сасноўскага рушыла пад Менск, а потым пад Бабруйск, але з прычыны нявыплаты грошаў жаўнеры далей ісці адмовіліся і размясціліся ў Глуску. Адзінай сур'ёзнай акцыяй паходу стаў рэйд невялікага атрада пад Магілёў, у выніку якога былі спалены гарадскія прадмесці.

Ян Сасноўскі быў адным з найбольш выдатных камандзіраў войска ВКЛ сярэдняга звяна.

## Літаратура 
* 

Ян
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны полацкія
Катэгорыя:Падстоліі віленскія
Тосна

**Тосна** — горад (з 1963 года, упершыню згаданы ў 1500 годзе) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Тосненскага раёна Ленінградскай вобласці.

Насельніцтва — 39.127 жыхароў (2010).

Горад размешчаны на беразе ракі Тосна (басейн Нявы), за 54 км на паўднёвы ўсход ад Санкт-Пецярбурга. Даехаць да яго можна на электрацягніках з Маскоўскага вакзала, а таксама на камерцыйным аўтобусе К-610 ад станцыі метро «Зорная».

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Ленінградскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1500 годзе
Абозны вялікі літоўскі

**Абозны вялікі літоўскі** (па-лацінску *castrorum metandorum praefectus*, *castrorum metator*) — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім, які займаўся пошукам месца для лагера, яго ўмацаваннем, раскватэраваннем войскаў.

Урад уведзены ў 1633 годзе. На Сойме 1717 году было ўстаноўлены юргельт памерам  злотых. Абозныя прызначаліся вялікімі гетманамі, з 1768 года — пажыццёва.

## Спіс вялікіх абозных літоўскіх 
## Гл. таксама 
* Абозны
* Абозны польны літоўскі
* Абозны вялікі каронны
* Абозны польны каронны

## Літаратура 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.

*
Катэгорыя:Цэнтральныя ўрады Вялікага Княства Літоўскага
Тосна (рака)

**Тосна** — рака ў Ленінградскай вобласці, левы прыток Нявы. Назва паходзіць ад славянскай асновы «Тъсьнъ» — вузкая.

Выток ракі Тосна размешчаны ў пяці кіламетрах на паўночны захад ад вёскі Паддуб’е, недалёка ад ракі Арэдэж, працякае па Прынеўскай нізіне і ўпадае ў Няву ў раёне горада Атраднае на 44 кіламетры ад вусця. Працягласць — 121 км, шырыня ад 5 да 30 м, сярэдні ўхіл 0,49 м/ км. Па берагах — змешаны лес, шмат балот.

Асноўныя прытокі: Саблінка, Лустоўка.

На рацэ размешчаныя горада Тосна, Нікольскае, Атраднае, а таксама пасёлак Ульянаўка.

Катэгорыя:Рэкі Ленінградскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Нявы
Ясноткакветныя

**Ясноткакветныя** (*Lamiáles*) — парадак двухдольных раслін. Згодна з сістэмай класіфікацыі *APG II* (2003) уваходзіць у групу эвастэрыды I.

## Апісанне 
Гэты парадак уключае шматгадовыя ці аднагадовыя травы, паўхмызнякі, радзей хмызнякі і дрэвы. Парадак характарызуецца супратыўным лісцем, жалезістымі валасінкамі, у якіх клеткі галоўкі ўзнікаюць звычайна толькі шляхам антыклінальнага дзялення, і рэдукаванымі часцей за ўсё да чатырох або двух тычынак андрацэямі. За выключэннем *Oleaceae* і *Tetrachondraceae Lamiáles* маюць у якасці запаснога вуглявода алігацукрыды (напр. стахіёзу) замест крухмалу і зігаморфныя кветкі. Далей парадак характарызуецца хімічнымі прыкметамі — напрыклад, наяўнасцю пэўных ірыдоідаў.

## Сямействы 
Да парадку адносяць наступныя сямейства:
* 
*  (у тым ліку каўбаснае дрэва, катальпа)
* 
* 
* 
* 
*  (у тым ліку — Сенполія)
* 
*  (у тым ліку Utricularia inflexa, Utricularia bifida)
* 
*  (у тым ліку фарзіцыя)
* 
* 
* 
* 
*  (у тым ліку наперстаўка, аўран)
* 
* 
*  (у тым ліку залозніца)
* 
* 
*  (у тым ліку вербена)

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 


Катэгорыя:Парадкі раслін
Любань (Ленінградская вобласць)

**Любань** — горад (з 1912 года) у Расіі, у Тосненскім муніцыпальным раёне Ленінградскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Любанскага гарадскога паселішча. Насельніцтва — 4188 чалавек (14 кастрычніка 2010 года).

Горад размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы раёна на рацэ Цігада (прыток Волхава), за 85 км на паўднёвы ўсход ад Санкт-Пецярбурга, за 30 км на паўднёвы ўсход ад Тосна.

Уваходзіць у лік гістарычных гарадоў Расіі. Асноўная славутасць горада — храм святых апосталаў Пятра і Паўла, які з’яўляецца адзіным у Расіі храмам чыгуначнікаў.

Катэгорыя:Гарады Ленінградскай вобласці
Акры (рака)

**Акры** (парт. Rio Acre) — рака ў цэнтральнай частцы Паўднёвай Амерыкі.

Знаходзіцца на паўночным захадзе Бразіліі і поўначы Балівіі. Даўжыня ракі — 680 км.

Бярэ свой пачатак у перуанскіх Андах, пасля чаго працякаючы ва ўсходнім кірунку, утварае частку мяжы паміж Балівіяй і Бразіліяй. З'яўляецца правым прытокам ракі Пурус.

Катэгорыя:Рэкі Акры
Катэгорыя:Рэкі Амазонаса
Катэгорыя:Рэкі Балівіі
Катэгорыя:Рэкі Перу
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Абакашыс

**Абакашыс** — рака ў Паўднёвай Амерыцы.

Знаходзіцца ў Бразіліі. Рака бярэ свой пачатак у паўднёва-ўсходняй частцы штата Амазонас, недалёка ад горада Порт-Віла Франка. Даўжыня ракі складае каля 610 км. Цячэ з захаду на ўсход. Мае шэраг буйных прытокаў. Упадае ў раку Мадэйра, прыток Амазонкі, з’яўляецца адным з найбуйнейшых яе прытокаў.

Перыяд высокай вады доўжыцца з кастрычніка да красавіка-мая.

Катэгорыя:Рэкі Амазонаса
Жапура

**Жапура́, Япуа** — рака ў Калумбіі (дзе завецца Какета, ) і Бразіліі; левы прыток Амазонкі.

Даўжыня ракі 1930 км. Плошча вадазбору 282 000 км². Бярэ пачатак у Цэнтральных Кардыльерах Калумбіі.

У верхнім цячэнні, у Андах і ў заходняй частцы Гвіянскага нагор’я парожыстая, на Амазонскай нізіне шырокая і спакойная; у ніжнім цячэнні утварае шматлікія старыцы, рукавы, пратокі, якія за 600 км ад вусця злучаюцца з Амазонкай. Сілкаванне дажджавое. З сакавіка па ліпень адбываецца паводка, дзякуючы чаму рака шырока разліваецца, утвараючы возера.

Сярэднегадавы расход вады каля 18 тыс. м³/с. Суднаходная ў асноўным у межах Бразіліі, у Калумбіі — на асобных участках.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Амазонаса
Катэгорыя:Рэкі Калумбіі
Катэгорыя:Прытокі Амазонкі
Аўсеенка

**Аўсе́енка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ганна Яфрэмаўна Аўсеенка (1901 — пасля 1936) — беларуская паэтка.
* Лідзія Васільеўна Аўсеенка — Герой Сацыялістычнай Працы
* Пелагея Максімаўна Аўсеенка — Герой Сацыялістычнай Працы
Крышна (рака)

**Крышна** (на санскрыце азначае «цёмная»), таксама называецца **Крышнавені** — адна з доўгіх рэк Індыі (даўжыня каля 1300 км). Бярэ пачатак каля горада Махабалесвар у штаце Махараштра, упадае ў Бенгальскі заліў каля вёскі Хамасаладееві у штаце Андхра-Прадэш. Рака таксама працякае праз штат Карнатака. Дэльта ракі - адзін з найбольш урадлівых раёнаў Індыі, тут знаходзіліся рэзідэнцыі старажытных цароў Сатавахана і Ікшваку. На рацэ размешчаны горад Амараваці.

Катэгорыя:Рэкі Андхра-Прадэш
Катэгорыя:Рэкі Карнатакі
Катэгорыя:Рэкі Махараштры
Выкупленне

**Выкупленне** — літаральна выкуп за палоннага ці раба, вызваленне ад рабства. У хрысціянскай тэалогіі гэты тэрмін (, грэч. *lytrosis*, *apolytrosis*) ужываецца для пазначэння ўчынка подзвіга Ісуса Хрыста. Каб загладзіць грахі чалавецтва, Хрыстос увасабляецца ў чалавека і прыносіць Сябе ў ахвяру.

Слова «выкупіць» значыць вызваліць ад чагосьці шляхам аплаты вызначанай сумы. Гэты тэрмін адмыслова выкарыстоўваўся для пазначэння выкупу раба з няволі. Ужыванне гэтага тэрміна да смерці Хрыста азначае, што папярэднім станам чалавецтва было рабства. Бог набыў cвабоду людзей, і таму яно больш не знаходзіцца ў рабстве граху ці старазапаветнага закона. Гэта метафарычнае выкарыстанне «выкуплення» пацвярджаецца вучэннем Ліста Галатам 3:13 і 4:5.

Катэгорыя:Багаслоўе
Пелагея Максімаўна Аўсеенка

**Пелагея Максімаўна Аўсеенка** (, Казіміраўка, Магілёўскі раён — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1949). З 1946 года звеннявая льнаводчага звяна калгаса імя Кірава Магілёўскага раёна, з 1956 года даярка, у 1960—1968 гг. — брыгадзір паляводчай брыгады калгаса імя Валадарскага Магілёўскага раёна.

Званне Героя прысвоена за поспехі па павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак ільну.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёўскім раёне
Фэй Данаўэй

**Фэй Данаўэй** (; нар. 14 студзеня 1941) — амерыканская , лаўрэат прэміі «Оскар» (1977).

## Біяграфія 
Дораці Фэй Данаўэй (англ.: Dorothy Faye Dunaway) нарадзілася 14 студзеня 1941 года ў Баскаме, штат Фларыда, у сям’і унтэр-афіцэра Джона МакДаўэл Данауэя і хатняй гаспадыні Грэйс Эйпрыл. Яе бацька загінуў у гады Другой сусветнай вайны ў час амерыканскай кампаніі ў Еўропе.

Данаўэй вучылася на тэатральным аддзяленні Бостанскага, а затым Фларыдскага ўніверсітэта. У 1962 годзе яна ўступіла ў трупу амерыканскага нацыянальнага тэатра, з чаго і пачалася яе акцёрская кар’ера. У тым жа годзе яна дэбютавала на Брадвеі ў пастаноўцы «Чалавек на ўсе часы».

Упершыню на кінаэкранах Фэй Данаўэй з’явілася ў 1967 годзе — спачатку ў невядомых карцінах «Паспяшайся закат» і «Здарэнне», а затым у галоўнай ролі ў гангстэрскім трылеры Артура Пена «Боні і Клайд», якая прынесла ёй намінацыю на «Оскар». Праз год актрыса згуляла галоўную ролю ў культавым фільме-рабаванні «Афёра Томаса Краўна», стаўшы да таго часу адной з новых яркіх зорак Галівуду. Праз трыццаць гадоў Данаўэй з’явілася і ў рэмейку дадзенай карціны, дзе выканала невялікую ролю псіхатэрапеўта.

У 1970-х Данаўэй заставалася адной з вядучых амерыканскіх актрыс, што падмацоўвалася паспяховымі ролямі ў фільмах «Маленькі вялікі чалавек» (1970), «Тры мушкецёры: Падвескі каралевы» (1973), «Кітайскі квартал» (1974), «Тры дні Кондара» (1975) і «Тэлесетка», роля журналісткі Даяны Крыстэнсен у якім прынесла ёй прэміі «Оскар» і «Залаты глобус».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залатая маліна»
Кэтрын Хепбёрн

**Кэтрын Хепбёрн** (, 12 мая 1907 — 29 чэрвеня 2003) — амерыканская , вылучалася на прэмію «Оскар» дванаццаць разоў і ганараваная гэтай прэміі чатыры разы — больш, чым іншы акцёр або актрыса ў гісторыі. Нараўне з Бет Дэвіс была прызнана Амерыканскім інстытутам кіно найвялікшай актрысай у гісторыі Галівуду.

## Фільмаграфія 
* 1968 — Леў узімку

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сацыялісты ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША за ўклад у кінематограф
Катэгорыя:Памерлі ад раку стрававода
Каражал

**Каражал** () — горад абласнога падпарадкавання ва Улытаўскай вобласці (да 8 чэрвеня 2022 Карагандзінскай вобласці) Казахстана. Канцавая станцыя чыгуначнай лініі (66 км) ад лініі Жарык — Жэзказган. Узнік пры развіцці горназдабыўнай прамысловасці (жалезная руда).
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Улытаўскай вобласці
Любань (значэнні)

## Беларусь 
* Лю́бань — горад у Мінскай вобласці
* Любань — аграгарадок у Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці
* Люба́нь — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці
* Лю́бань — аграгарадок у Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці
* Лю́бань — аграгарадок у Вілейскім раёне Мінскай вобласці
----
* Лю́бань — возера ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці
----
* Лю́бань — прыпыначны пункт на лініі Лунінец — Калінкавічы

## Польшча 
* Любань — горад у Ніжнесілезскім ваяводстве
* Любань — горад у Велікапольскім ваяводстве

## Расія 
* Любань — горад у Тосненскім муніцыпальным раёне Ленінградскай вобласці
Стэнлі Крамер

**Стэнлі Эрл Крамер** (;  — ) — амерыканскі рэжысёр і прадзюсар, майстар вострасацыяльных драм.

## Узнагароды 
* 1962 — Залаты глобус за найлепшую рэжысуру (Нюрнбергскі працэс)
* 1973 — Залаты прыз Маскоўскага кінафестывалю за сукупнасць творчых работ у кіно.

За ўсю сваю доўгую кар’еру Стэнлі Крамер зрабіў 40 фільмаў, якія ў цэлым атрымалі 85 намінацый на Оскара. Прэміі Оскар атрымалі амаль усе акцёры Крамера, яго сцэнарысты, яго кампазітар, але сам Крамер не атрымаў ніводнага.

## Фільмаграфія 
* 1961 Нюрнбергскі працэс / Judgment at Nuremberg

## Зноскі
XVIII з’езд КП(б)Б

'''Васемнаццаты з'езд Камуністычнай партыі (бальшавікоў) Беларусі'''. Адбыўся 15 — 20 мая 1940 годзе ў Мінску; 577 дэлегатаў з рашаючым і 194 з дарадчым голасам ад 59 853 членаў і кандыдатаў у члены партыі. 

## Парадак дня 
* справаздачны даклад ЦК КП(б)Б (П. К. Панамарэнка);
* справаздачны даклад Рэвізійнай камісіі КП(б)Б (В. Я. Сядых);
* выбары ЦК і Рэвізійнай камісіі КП(б)Б.

## Рашэнні з'езда
З'езд вітаў прыняцце ў 1939 годзе Дэкларацыі Народнага сходу Заходняй Беларусі аб устанаўленні ў Заходняй Беларусі сацыялістычнага ладу і «ўз'яднання» яе з БССР, адзначыў, што тэрыторыя і насельніцтва рэспублікі павялічыліся амаль у 2 разы, але неабходна ачысціць новыя тэрыторыі ад буржуазных элементаў, пільна правяраць кіруючыя кадры на «палітычную сталасць». Падвёў вынікі развіцця прамысловасці, будаўніцтва, сельскай гаспадаркі за 2 гады, вызначыў план сацыялістычнага пераўтварэння ў заходніх абласцях БССР, неабходнасць умацавання заходніх рубяжоў краіны. У дакладзе адзначалася праца партыйных арганізацый па выяўленні «ворагаў народа», ліквідацыі вынікаў іх злачыннай дзейнасці, неабходнасць больш уважлівага вывучэння марксісцка-ленінскай тэорыі.

За справаздачны перыяд у шэрагі КП(б)Б прынята 12 072 члена і 25 745 кандыдатаў у члены партыі, колькасць партыйных арганізацый павялічылася з 2336 да 4084, кандыдацкіх груп з 323 да 812. Выбраны ЦК КП(б)Б з 69 чалавек і 45 кандыдатаў, Рэвізійная камісія з 29 членаў. На пленуме 20 мая 1940 года ў Бюро ЦК КП(б)Б 1-м сакратаром ЦК КП(б)Б абраны П. К. Панамарэнка, сакратарамі — М. В. Кулагін, Н. Р. Грэкава, У. Н. Малін, Р. М. Байкачоў.

## Літаратура 
* Макарэвіч, А. Ф., Міхнюк, У. М. Васемнаццаты з'езд КП(б)Б / А. Ф.Макарэвіч, У. М. Міхнюк // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 2. Беліцк — Гімн / БелЭн; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с.: іл. — С. 226. — ISBN 5-85700-142-0.

Катэгорыя:З’езды КПБ
Катэгорыя:1940 год у Мінску
Катэгорыя:Май 1940 года
Спенсер Трэйсі

**Спенсер Трэйсі** (;  — ) — амерыканскі , двухразовы лаўрэат прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю — з’яўляецца адным з двух акцёраў у гісторыі сусветнага кінематографа, якія атрымалі гэту ўзнагароду два гады запар.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Allmovie
* Спенсер Трэйсі і Кэтрын Хэпбёрн

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Даян Кітан

**Даян Кітан** (; сапраўднае імя **Даян Хол**, ; ) — амерыканская , прадзюсар і рэжысёр, лаўрэат прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю (1977). Вядомая галоўным чынам дзякуючы трылогіі Фрэнсіса Форда Копалы «Хросны бацька» (1972, 1974, 1990) і фільмаў Вудзі Алена.

## Біяграфія 
Нарадзілася 5 студзеня 1946 года ў Нью-Ёрку.

Пачала кар’еру на сцэне і дэбютавала на экране ў якасці статыста ў фільме *«Каханыя і іншыя незнаёмцы»* (1970). Яна стала вядомай дзякуючы сваёй першай галоўнай ролі ў кіно, зняўшыся ў фільме *«Хросны бацька»* (1972). Акрамя таго, зняла ў працягу гэтага фільму, як у *«Хросны бацька 2»* (1974) і *«Хросны бацька 3»* (1990). Фільмы, якія найбольш паўплывалі на ейную кар’еру, ёсць фільмы, дзе рэжысёрам выступіў Вудзі Ален. Да гэтых фільмаў адносяцца *«Згуляй яшчэ раз, Сем»* (1972), *«Сонны чалавек»* (1973) і *«Каханне і смерць»* (1975), якія замацавалі за ёй рэпутацыю камедыйнае акцёрцы. Чацвёрты фільм з Вудзі Аленам, рамантычная камедыя *«Эні Хол»* (1977), прывяла да таго, што Кітан стала лаўрэаткай прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю. Акрамя таго, сам фільм быў абраны найлершым на чарговай цырымоніі «Оскар».

Каб пазбегнуць таго, каб яна назаўсёды засталася вядомай у вобразе Эні Хол, Кітан стала дасведчаным драматычным выканаўцам, зняўшыся ў фільмах *«У пошуках містара Гудбара»* (1977) і «Інтэр’еры» (1978). Актрыса атрымала яшчэ тры намінацыі на «Оскар» за ролю феміністычнай актывісткі Луізы Браянт у фільме *«Чырвоныя»* (1981), жанчыны з лейкеміяй у кінастужцы *«Марвінавы пакой»* (1996) і драматурга ў фільме *«Нешта трэба даць»* (2003).

Сярод іншых папулярных фільмаў Кітан варта адзначыць *«Манхэтэн»* (1979), *«Бэбі-бум»* (1987), *«Бацька нявесты»* (1991) і *«Бацька нявесты 2»* (1995), *«Таямніца забойства ў Манхэтэне»* (1993), *«Клуб першых жонак»* (1996), *«Сям’я Стоўн»* (2005), і *«Кніжны клуб»* (2018).

Памерла 11 кастрычніка 2025 года ў Лос-Анджэлесе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Эбігейл Адамс

**Эбігейл Сміт Адамс** (;  — ) — жонка прэзідэнта ЗША Джона Адамса, першая лэдзі ЗША з 4 сакавіка 1797 года па 4 сакавіка 1801 года.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1744 годзе ва Уэймуце ў правінцыі Масачусетс-Бэй. Заўзятая чытачка, яна была не па гадах эрудыяваным дзяўчынай, выдатна разбіраючыся ў паэзіі, філасофіі і палітыцы. Хоць Эбігейл даўно была знаёмая з Джонам Адамсам, сур’ёзныя адносіны ў іх завязаліся толькі ў 1762 годзе. У кастрычніку 1764 яны пажаніліся. У пары было тры сына і дзве дачкі, а іх сямейны саюз доўжыўся больш за 50 гадоў.

Працяглыя паездкі Джона Адамса як акруговага суддзі, дэлегата Кантынентальнага кангрэса, а затым дыпламатычнага прадстаўніка былі прычынай працяглых расставанняў. Сувязь з мужам Эбігейл падтрымлівала шматлікімі лістамі. У 1784 годзе яна разам з мужам пераехала ў Парыж, дзе той выконваў абавязкі пасла.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Abigail Adams Home  
* Біяграфія Эбігейл Адамс  у National First Ladies' Library 

Катэгорыя:Постаці фемінізму
Тараз

**Тараз** () — горад у Казахстане, адміністрацыйны цэнтр Жамбылскай вобласці.

Размешчаны на поўдні Казахстана, каля мяжы з Кіргізіяй, на рацэ Талас (Тараз). Насельніцтва горада — 380 000 чалавек (2009 год).

У горадзе маюцца міжнародны аэрапорт, чыгуначная станцыя, аўтавакзалы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Жамбылскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1720 годзе
Луга (правінцыя)

**Луга** () — правінцыя на паўночным захадзе Іспаніі ў складзе аўтаномнай супольнасці Галісіі. Адміністрацыйны цэнтр — Луга.

## Геаграфія 
Тэрыторыя 9856 км ² (25-е месца сярод правінцый краіны). Асноўная рака — Міньё.

## Дэмаграфія 
Насельніцтва — 357 тыс. (37-е месца; даныя 2005 г.).
## Спасылкі 
* Савет правінцыі 
* Партал па водных рэсурсах правінцыі

Катэгорыя:Правінцыі Іспаніі
Прэзідэнт ЗША

**Прэзідэнт ЗША** — кіраўнік дзяржавы ЗША, кіраўнік выканаўчай улады (Федэральнага ўрада ЗША і галоўнакамандуючы Арміі і Флота па Канстытуцыі ЗША). Мае права вета на законапраекты (білі), прынятыя Кангрэсам ЗША. Пасада ўведзена Канстытуцыяй ЗША, прынятай ў 1787 годзе. Першым прэзідэнтам ЗША стаў у 1789 годзе Джордж Вашынгтон. Да яго ўступлення ў пасаду вярхоўным кіраўніком канфедэрацыі штатаў, якія падпісалі Дэкларацыю аб незалежнасці, быў Прэзідэнт Кантынентальнага кангрэса.

Дзеючы прэзідэнт ЗША — Дональд Трамп. Афіцыйна 47-ы прэзідэнт ЗША ўступіў у пасаду 20 студзеня 2025 года.

## Патрабаванні да кандыдатаў 
Стаць Прэзідэнтам ЗША па Канстытуцыі ЗША можа толькі грамадзянін ЗША па нараджэнні (альбо той, хто стаў грамадзянінам ЗША пры зацвярджэнні Канстытуцыі), старэйшы за 35 гадоў і, які пражывае ў ЗША не менш за 14 гадоў. Самым пажылым прэзідэнтам на момант абрання быў Джо Байдэн, абраны ў ўзросце 78 гадоў. Самым маладым быў Тэадор Рузвельт, абраны ва ўзросце 42 гадоў і 10 месяцаў.

Згодна з 22-й папраўкай да Канстытуцыі, прынятай у 1951 годзе, адна і тая ж асоба можа быць абрана прэзідэнтам ЗША не больш за два разы (усё роўна, запар ці з перапынкам). Акрамя таго, калі нейкая асоба пасля смерці або адстаўкі абранага прэзідэнта займала прэзідэнцкую пасаду (з пасады віцэ-прэзідэнта ці інакш) на працягу 2 гадоў і больш, то гэта асоба ў далейшым можа быць абрана Прэзідэнтам не больш за 1 раз. Фактычна прэзідэнты і раней амаль усе выконвалі гэта няпісанае правіла, прытрымліваючыся прыкладу Джорджа Вашынгтона, які прабыў на пасадзе толькі два тэрміны. Аднак у 1940 годзе Франклін Д. Рузвельт быў абраны на трэці тэрмін, а ў 1944 — і на чацвёрты (памёр у 1945). Пасля гэтага, не прымяншаючы заслуг Рузвельта і надзвычайных умоў, у якіх ён пераабіраўся (Другая сусветная вайна), было вырашана заканадаўча абмежаваць колькасць магчымых перавыбранняў, каб гэты выпадак не стаў прэцэдэнтам для ўстанаўлення дыктатуры. 22-я папраўка не мела зваротнай сілы і не распаўсюджвалася на дзейснага на той момант прэзідэнта Гары Трумэна, ён адбыў амаль цалкам тэрмін Рузвельта пасля яго смерці плюс свой уласны, але Трумэн сам не пажадаў зноў балатавацца ў 1952.

Толькі два прэзідэнты, Гровер Кліўленд і Дональд Трамп, займалі пасаду два тэрміны з перапынкам.

У многіх краінах з рэспубліканскім праўленнем патрабаванні да кандыдатаў у Прэзідэнты бяруцца аналагічныя патрабаванням у ЗША, напрыклад, узроставы цэнз.

## Гл. таксама 
* Спіс прэзідэнтаў ЗША
## Зноскі
## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Дзяржаўны лад ЗША
Сіняк звычайны

**Сіняк звычайны**, таксама **Сіняквет звычайны** (*Echium vulgare*) — двухгадовая травяністая расліна з роду  сямейства .

## Назва 
Сіняквет звычайны, печаніца, асацец, кепек, сіні цвет.

## Марфалогія 
left|thumb|220px|

Сіняквет звычайны — двухгадовая расліна (манакарпік), пакрытая калючымі шчацінкамі з прымешкам дробных бялёса-шэрых варсінак на круглым, звычайна простым сцябле, якое дасягае вышыні 35-100 см.

Лісце лінейна-ланцэтнае, завостранае, да 13 см даўжынёй і 1,5 см шырынёй, з адной добра прыкметнай сярэдняй жылкай, сядзячае, толькі самыя ніжнія лісткі (адміраюць падчас цвіцення) звужаныя ў аснове ў кароткі хвосцік). Бясколерны і празрысты нектар сіняквету пазбаўлены паху. Мёд густы і павольна крышталізуецца, адносіцца да мядоў першага гатунку, мае светла-бурштынавы колер,  прыемны пах і вельмі добры смак.

Сіняквет звычайны свойскія жывёлы не ядуць, як корм для жывёлы не прымяняецца.

У насенні маецца да 28% тлустага высыхальнага алею, які можна выкарыстаць у лакафарбавай вытворчасці.

### Выкарыстанне ў медыцыне 
Нягледзячы на ядавітасць, сіняквет звычайны шырока ўжываецца ў народнай медыцыне. У траўніках XIX стагоддзя згадваецца яго прымяненне ад падучай і ад укусу змей. Сіняквет звычайны знаходзіць прымяненне ў сучаснай народнай медыцыне Каўказа, Беларусі, раёнах Цэнтральнага Чарназем’я, Сярэдняй Азіі і Сібіры. Яго прымаюць унутр як заспакаяльны супрацьсутаргавы сродак пры эпілепсіі і як адхарквальнае пры бранхіце, кохліку і ларынгіце. Вонкава настой або адвар прымаюць у выглядзе кампрэсаў пры сустаўных болях і расцяжэнні сухажылляў, рэўматызме. Адвар каранёў ўжываюць як добры кроваачышчальны сродак.

## Літаратура 
*  — С. 508.
* *Ю. В. Никифоров.* Алтайские травы-целители. Горно-Алтайск: Юч-Сумер — Белуха, 1992.
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Бурачнікавыя (падсямейства)
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Сяргей Ільіч Аўсіевіч

**Сяргей Ільіч Аўсіе́віч** (, в. Ягадка, Бярэзінскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1974). Заслужаны работнік прамысловасці БССР (1973). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

З 1951 года працаваў наладчыкам, з 1962 года токарам-аператарам такарных аўтаматаў, з 1976 года наладчыкам такарных аўтаматаў на 11 Дзяржаўным падшыпнікавым заводзе ў г. Мінск. Званне Героя прысвоена за паспяховае выкананне вытворчых планаў і сацыялістычных абавязацельстваў за 1973.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Мадагаскарская равенала

**Равенала мадагаскарская**, або **Дрэва падарожнікаў** (*Ravenala madagascariensis*) — хмызняковая расліна, від монатыпнага роду Равенала (Ravenala) сямейства Strelitziaceae.

Назва «дрэва падарожнікаў» расліна атрымала з прычыны таго, што абалонкі сцябла ўтрымліваюць ваду, якую можна ўжываць у надзвычайных сітуацыях. У перакладзе з мальгашскай назва гэтай расліны азначае «ліст лесу».

Распаўсюджана на Мадагаскары, Рэюньёне і Маўрыкіі. Нацыянальны сімвал Мадагаскара.

## Батанічнае апісанне 
Лісцінкі доўгія, даўгаватыя, цёмна-зялёнага колеру, па форме нагадваюць лісце банана, але ў адрозненне ад яго ў равеналы ёсць ствол. Растуць лісціны ў адной плоскасці, утвараючы падабенства гіганцкага разгорнутага веера. Даўжыня ліста да 3 м, шырыня 25-51 см. У доўгіх похвах лісця назапашваецца дажджавая вада, якая часам выкарыстоўваецца, але часцей за непрыдатная для піцця з-за прысутнасці ў ёй вялікай колькасці лічынак насякомых (камароў), іншых жывых арганізмаў, а таксама парэшткаў жывёл.

Кветкі крэмава-белыя, прыстасаваныя да апылення птушкамі. Лемуры таксама любяць харчавацца кветкавым нектарам. Суквецці даўжынёй прыкладна да 30 см. Красаванне адбываецца круглы год. Плады - скрыначкі - карычневыя, прынасеннікі ярка-блакітнага колеру, чорнае насенне акружае невялікая цёмна-сіняя пухоўка.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Імбіракветныя
Катэгорыя:Флора Мадагаскара
Катэгорыя:Флора Маўрыкія
Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Вашынгтонія

**Вашынгтонія** (*Washingtonia*) — род дрэвавых раслін сямейства Пальмавыя (*Arecaceae*, або *Palmae*) з паўднёвага захаду ЗША і паўночнага захаду Мексікі.

Існуе два віды —  і .

## Спасылкі 
* 
* Flora of North America: *Washingtonia*
* Scanpalm: *Washingtonia* 
* Род пальмаў Вашынгтонія ў Сочы''

Катэгорыя:Пальмы
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Пакаёвыя расліны
Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Пальмавыя
Дрэвагрызы

**Дрэвагрызы** (*Lyctidae*) — падсямейства дробных жукоў падатрад разнаедныя (*Polyphaga*).

## Апісанне 
У гэтых жукоў цела даўгаватае, зверху сплошчаннае, лапкі 5-членікавыя з рэдукаваным першым членікам; вусікі з 2-членікавай булавой; лічынкі бязногія, белай афарбоўкі. Паводле будовы дарослыя жукі і лічынкі блізкія ілжэкараедам. Развіваюцца дрэвагрызы ў сухой драўніне, якой сілкуюцца і жукі і лічынкі.

## Распаўсюджанне 
Дрэвагрызы распаўсюджаны практычна па ўсёй зямлі за выключэннем палярных абласцей. Вядома больш за 100 відаў. На Беларусі часцей трапляецца .

Катэгорыя:Жукі
Дэмакратычная партыя ЗША

**Дэмакратычная партыя ЗША** () — адна з двух галоўных партый ЗША, якія ўтвараюць двухпартыйную сістэму. З'яўляецца адной з самых старажытных палітычных партый у свеце. Яе неафіцыйны сімвал — асёл, які брыкаецца, колер партыі — сіні.

Заснавальнікамі партыі лічацца Томас Джэферсан (які заклаў асновы партыі ў 1792) і Эндру Джэксан (першы прэзідэнт ЗША, абраны як кандыдат ад гэтай партыі ў 1828).

У 1828- 1860 дэмакраты дамінавалі на палітычнай сцэне ЗША, часам выпускаючы ўладу ў рукі вігаў. Але з пачатку Грамадзянскай вайны (1861) і да 1912 кіруючай партыяй практычна ўвесь гэты час была заснаваная Абрахамам Лінкальнам Рэспубліканская партыя ЗША. Адзіным палітыкам-дэмакратам, які быў абраны прэзідэнтам у той перыяд, быў Стывен Гровер Кліўленд.

У XX стагоддзі дэмакратычная партыя здабыла другое дыханне і дала такіх выбітных прэзідэнтаў, як Томас Вільсан, Франклін Рузвельт і Джон Кенэдзі.

## Прэзідэнты ЗША ад Дэмакратычнай партыі 
* Эндру Джэксан
* Марцін Ван Бюран
* Джэймс Нокс Полк
* Франклін Пірс
* Джэймс Б’юкенен
* Томас Вудра Вільсан
* Франклін Дэлана Рузвельт
* Гары Трумэн
* Джон Фіцджэральд Кенэдзі
* Ліндан Джонсан
* Джымі Картэр
* Біл Клінтан
* Барак Абама
* Джо Байдэн
## Зноскі
Катэгорыя:Палітычныя партыі ЗША
Дрэвагубца круглалісты

**Дрэвагубца круглалісты**, **Чырвонапузырнік круглалісты** (*Celastrus orbiculatus*) — від дравяністых ліян з роду Дрэвагубца (Чырвонапузырнік) сямейства Брызглінавыя. Расліна распаўсюджана на Далёкім Усходзе.

## Арэал і экалогія 
У Расіі ў натуральным асяроддзі сустракаецца на Сахаліне і ў Прыморскім краі, а таксама ў Японіі і КНДР.

Распаўсюджаны ў вузкай паласе марскога ўзбярэжжа на пясчана-галечнікавых адкладах, на скалах і камяністых схілах. Па-за берагавой паласой дрэвагубца круглалісты сустракаецца толькі па далінах рэк.

Катэгорыя:Брызглінавыя
Павел Караль Сангушка

**Павел Караль Сангушка** (1680 — 14 красавіка 1750) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Сын Гераніма Сангушкі і Канстанцыі Сапегі, дачкі вялікага літоўскага гетмана Паўла Яна Сапегі.

## Біяграфія 
Стольнік ВКЛ у 1708—1709 (прызначаны Станіславам Ляшчынскім), палкоўнік гвардыі ВКЛ (1711), падскарбі дворны ў 1711—1713, маршалак дворны ў 1713—1734 і вялікі з 1734.

Прыхільнік Аўгуста II. Пасля яго смерці (1733) быў сярод прэтэндэнтаў на трон Рэчы Паспалітай (меў падтрымку Расіі), пасля падтрымаў абранне Аўгуста III. Валодаў Смалянамі, Палоннай, Гаўрылкавам і Янавам у Віцебскім ваяводстве, Дабраўлянамі і Смаргонню ў Віленскім ваяводстве, палацамі ў Гародні і Дабраўлянах, маёнткамі на Украіне, у Польшчы і Славакіі.

## Сям’я 
Быў тройчы жанаты. Першы раз ажаніўся 18 лютага 1706 з удавой свайго брата Казіміра Браніславай Пянёнжак, якая памерла ў наступным годзе. Другі раз ажаніўся з князёўнай Марыянай Любамірскай (1693—1729), праз гэты шлюб атрымаў Астрожскую ардынацыю на Украіне. Ад другога шлюбу меў сына Януша Аляксандра. Трэцяй яго жонкай 17 красавіка 1735 года стала Барбара Дунін (1718—1791). Меў з ёй дзяцей:
* Ганну (19 ліпеня 1739 — 2 студзеня 1766), якая была замужам за кракаўскім кашталянам Антоніем Ябланоўскім,
* Юзафа (1740—1781), вялікага літоўскага маршалка,
* Крысціну (1741—1778), якая была замужам за вялікім каронным пісарам Францішкам Бялінскім,
* Януша Уладзіслава (? — 1806), вялікага кароннага стражніка,
* Гераніма Януша (1743—1812), валынскага ваяводу,
* Кунегунду, якая была замужам за вялікім каронным стражнікам Францішкам Чацкім.

## Літаратура 
* 

Павел Караль
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Памерлі ў Цярнопальскай вобласці
Дрэйсена рачная

**Дрэйсена рачная** (*Dreissena polymorpha*) — шырока распаўсюджаны від двухстворкавых малюскаў, які жыве ў прэсных і саланаватых водах.

Маюць зялёную або жаўтаватую ракавіну, характэрнай трохвугольнай формы, з малюнкам з папярочных або зігзагападобных карычневых палос. Даўжыня ракавіны дарослага малюска 4—5 см. Дарослыя малюскі сілкуюцца і дыхаюць, прапускаючы ваду праз жабры ў мантыйнай поласці. На тэрыторыі Беларусі сустракаюцца ў Прыпяці і Нёмане.

## Спасылкі 
* *Dreissena polymorpha* (Pallas, 1771) // ИАС «ООПТ России»  

Катэгорыя:Двухстворкавыя
Катэгорыя:Фаўна Еўразіі
Катэгорыя:Фаўна Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1771 годзе
Катэгорыя:Інвазіўныя віды
Прынцэпс

Princeps senatus (**прынцэпс** сената; лац. - Першы [з] сената) - ганаровае абазначэнне першага чалавека ў спісе сенатараў у Старажытным Рыме.

Не маючы ніякіх уладных прывілеяў перад астатнімі сенатарамі, прынцэпс мог выказваць сваё меркаванне самым першым. Ён таксама карыстаўся асаблівай пашанай сярод іншых сенатараў і грамадзян.

Прынцэпс вызначаўся цэнзарамі падчас складання спісу сената. Першым у спіс змяшчаўся чалавек, які прайшоў праз усе прыступкі іерархіі магістратур (cursus honorum). Адзначаецца, што практычна ўсе вядомыя прынцэпсы сената - прадстаўнікі «старэйшых родаў» (па-лацінску gentes maiores): Клаўдзіяй, Карнэліяў, Манліяў, Фабіяў, Эміліяў. Часцей за ўсё, прынцэпсам станавіўся адзін з былых цэнзараў. Ціт Лівій згадвае існаванне звычаю, на які ў 209 годзе да н. э. Марк Карнэлій Цэтэг паказваў Публію Сэмпронію Тудзітану: «першым у сенаце ставіць таго, хто першы з сенатараў быў у свой час цэнзарам».

Найбольшы ўплыў прынцэпсы сената мелі ў канцы III-II стагоддзях да н. э. (У прыватнасці, Квінт Фабій Максім Веррукоз і Публій Карнелій Сцыпіён Афрыканскі). У I стагоддзі да н. э. ўплыў прынцэпсаў зменшыўся, і каля 28 года да н. э. Актавіян Аўгуст прызначыў прынцэпсом сената сам сябе. Пасля, ганаровае абазначэнне прынцэпса было нададзена новым сэнсам і паслужыла важным элементам фарміравання імператарскай улады.

## Прынцэпсы сената 
* з 220 да н. э. - Луцый Карнелій Лентул Каўдзін
* з 214 да н. э. - Марк Фабій Бутэон
* з 209 да н. э. - Квінт Фабій Максім Верукоз
* з 199 да н. э. - Публій Карнелій Сцыпіён Афрыканскі
* з 184 да н. э. - Луцый Валерый Флак
* з 179 да н. э. - Мамерк Эмілій Лепід
* з 147 да н. э. - Публій Карнелій Сцыпіён Назіка Коркул
* з 136 да н. э. - Аппій Клаўдзій Пульхр
* з 131 да н. э. - Луцый Карнелій Лентул Луп
* з 125 да н. э. - Публій Карнелій Лентул
* з 115 да н. э. - Марк Эмілій Скаўр
* з 86 да н. э. - Луцый Валерый Флак
* з 70 да н. э. - Мамерк Эмілій Лепід Лівіян
* з 43 да н. э. - Марк Тулій Цыцэрон
* з 28 да н. э. - Актавіян Аўгуст (прызначыў сам сябе)

## Літаратура 
* Princeps // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — Bd. XXII,2. — Stuttgart, 1954. — Col. 1998—2311
* Senatus: Princeps senatus // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — Bd. S VI. — Stuttgart, 1935. — Col. 699—700

Катэгорыя:Палітыка Старажытнага Рыма
Біблія Гутэнберга

thumb|225px|Старонка Гутэнбергавай Бібліі
**42-радковая Біблія (B42)** — першадрукаванае выданне Вульгаты ін-Фоліа, здзейсненае ў Майнцы ў пачатку 1450-х гадоў Іаганам Гутэнбергам і служыць традыцыйным пунктам адліку гісторыі кнігадрукавання ў Еўропе. Хоць гэта не першая інкунабула, але сярод іншых першадрукаў яе вылучае выключная якасць афармлення.

## Апісанне 
Біблія Гутэнберга называецца 42-радковай, бо на кожны аркуш друкар змясціў па 42 радкі тэксту. Бамбергская Біблія ў 36 радкоў, адзін час лічылася яе папярэдніцай, на самай справе друкавалася на ўзор 42-радковай. Публікацыя адбылася не пазней за 1455 год, калі кнігу згадаў у сваёй перапісцы кардынал Пікаламіні. Выданне аформлена ў традыцыі рукапісных Біблій сярэдзіны XV стагоддзя (верагодны прататып — Вялікая Майнцкая Біблія, 1452). Першыя асобнікі не саступалі па кошце рукапісным кнігам і ў некаторых выпадках былі ілюмінаванымі.

## Захаванасць 
Па сучасных падліках, Гутэнберг надрукаваў 180 асобнікаў Бібліі, з іх 45 — на пергаменце, астатнія — на італьянскай паперы з вадзянымі знакамі. Па стане на 2009 год у розных зборах свету захоўваліся 47 Біблій, з якіх толькі 21 — поўная. Парыжскі асобнік, адкрыты ў 1763 годзе ў паперах кардынала Мазарыні, атрымаў такую вядомасць, што ўсе асобнікі 42-радковай Бібліі доўгі час называліся «Бібліі Мазарыні».

Гэта далёка не самая рэдкая інкунабула, але адна з самых каштоўных. Кошт аднаго аркуша Майнцкай друкаванай Бібліі на аўкцыёнах даходзіць да 80 тыс. долараў ЗША. У 1987 годзе на аўкцыёне «Крысціс» няпоўны першы том папяровай Бібліі (324 аркушы) быў прададзены за 4,9 млн долараў. Цяпер ён знаходзіцца ў збору такійскага ўніверсітэта Кэё. Як і шэраг іншых асобнікаў, гэтая копія аблічбавана і выкладзеная для ўсеагульнага азнаямлення ў Інтэрнэце.

Найбольшая колькасць Біблій знаходзіцца ў Германіі (12), ЗША (11) і Вялікабрытаніі (8)

## Гл. таксама 
* Астрожская Біблія
* Спіс выбітных твораў кнігадрукавання

## Спасылкі 
* Анлайн-версія Бібліі Гутэнберга
* Каталог захаваных экзэмпляраў 

Катэгорыя:Майнц
Катэгорыя:Інкунабулы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1450-я гады
Катэгорыя:Біблія
Катэгорыя:Аб’екты рэестра Памяць свету
Іаган Фуст

**Іаган Фуст** (Johannes Fust; каля 1400 — ) — адзін з першых нямецкіх кнігадрукароў.

## Паходжанне 
Фуст належаў да багатай і паважанай сям'і бюргераў з Майнца. Члены сям'і займалі цывільныя і царкоўныя пасады.

Брат Іагана, ювелір Якаб Фуст, займаў пасаду бургамістра ў 1462, калі Майнц быў разрабаваны салдатамі Адольфа II Насаўскага, і, відаць, быў імі забіты.

## Кнігадрукаванне 
thumb|Выдавецкая марка Фуста і Шэфера

Іаган Фуст быў хутчэй за ўсё ліхвяром або банкірам. З-за яго сувязі з Іаганам Гутэнбергам, Фусту прыпісвалася вынаходніцтва кнігадрукавання; таксама ён лічыўся настаўнікам і партнёрам Гутэнберга. Некаторыя бачылі ў ім заступніка і патрона, які зразумеў каштоўнасць вынаходства Гутэнберга, і забяспечваў яго сродкамі; іншыя лічаць яго дзялком, які скарыстаўся тым, што ў Гутэнберга не было грошай, і ён забраў у апошняга даходы ад вынаходніцтва. Як бы там ні было, у Хельмаспергераўскім натарыяльным акце ад 6 лістапада 1455 года гаворыцца, што Фуст пазычаў грошы Гутенбергу (верагодна, 800 гульдэнаў у 1450 і яшчэ 800 у 1452) для таго, каб той скончыў сваю працу, і што ў 1455 годзе Фуст прад'явіў позву Гутэнбергу, патрабуючы вярнуць пазычаныя грошы і працэнты (усяго 2026 гульдэнаў). Справа выглядае так, што Фуст не плаціў абяцаныя 300 гульдэнаў у год, якія павінны былі ісці на пакрыццё расходаў, заработныя платы і г. д., а таксама, па словах Гутэнберга, абяцаў не патрабаваць працэнты.

Справа вырашылася на карысць Фуста. Рашэнне суда выкладзена ў натарыяльным акце канспектыўна, і дапускае розныя тлумачэння. Часам сцвярджаюць, што Фусту перайшла ўся друкарня і наклад 42-радковай Бібліі.

## Смерць 
На падставе захаваных дакументаў, яшчэ ў 1464 Іаган Фуст быў жывы. Лічыцца, што ў 1466 ён адправіўся ў Парыж, дзе памёр ад чумы, якая лютавала там у жніўні і верасні. Вядома, што 4 ліпеня ён быў у Парыжы, дзе падарыў асобнік другога выдання Цыцэрона Луі Лавернаду.

Нічога больш невядома, акрамя таго, што 30 кастрычніка, магчыма, 1471 года, памінальная імша па ім была замоўленая Петэрам Шэферам, Конрадам Хенліфам і Іаганам Фустам малодшым ў царкве абацтва Сен-Віктор ў Парыжы, дзе той быў пахаваны. Петэр Шэфер замовіў падобную службу па Фусту ў 1472 ў царкве дамініканскага ордэра ў Майнцы.

## Спасылкі 
* 
* Артыкул у Каталіцкай энцыклапедыі (англ.)

Катэгорыя:Друкары Германіі
Катэгорыя:Друкары інкунабулы
Уотэргейцкі скандал

**Уотэргейцкі скандал** () — палітычны скандал у ЗША 1972—1974, які скончыўся адстаўкай прэзідэнта краіны Рычарда Ніксана. Першы за гісторыю ЗША выпадак, калі прэзідэнт прыжыццёва датэрмінова спыніў выкананне абавязкаў.

## Інцыдэнт у «Уотэргейце» 
17 чэрвеня 1972 года (за чатыры месяцы да прэзідэнцкіх выбараў 1972, на якіх кандыдат ад Рэспубліканскай партыі Рычард Ніксан быў перавыбраны на другі тэрмін) у штабе кандыдата ў прэзідэнты ад Дэмакратычнай партыі Джорджа Макговерна, размешчаным у вашынгтонскім комплексе «Уотэргейт», былі затрыманыя 5 чалавек, які праніклі ў гатэль шляхам узлому. Яны займаліся наладкай падслухоўваючай апаратуры і, па некаторых дадзеных, фатаграфаваннем унутраных дакументаў штаба дэмакратаў.

Да гэтага часу не даказаная сувязь менавіта гэтага інцыдэнту з адміністрацыяй Ніксана. Вядома, што ў яго сапраўды меліся плёнкі з нелегальна запісанымі перамовамі дэмакратаў, але тая «праслушка» загадзя не мела адносіны да гатэля «Уотэргейт». У той жа час, грамадскасць цікавіла не толькі тое, ці стаяў Ніксан за канкрэтнай групай пяці ўзломшчыкаў, але і тое, як ён і яго штаб рэагавалі на падзеі постфактум — у тым ліку і з пункту гледжання аб’ектыўнага іх расследавання.

Катэгорыя:Палітычныя скандалы ЗША
Катэгорыя:Падзеі 17 чэрвеня
Катэгорыя:Чэрвень 1972 года
Катэгорыя:1972 год у ЗША
Катэгорыя:Рычард Ніксан
Катэгорыя:Журналісцкія расследаванні
Катэгорыя:Судовыя працэсы
Камунар (Гатчынскі раён)

**Камуна́р** — горад (з 1993 года) у Расіі ў Гатчынскім муніцыпальным раёне Ленінградскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Камунараўскага гарадскога паселішча.

Размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы раёна на рацэ Іжора, за 16 км на паўночны ўсход ад горада Гатчына.

Колькасць насельніцтва — 20 270 жыхароў (1 студзеня 2011 года). Па гэтым паказчыку займае другое месца ў Гатчынскім раёне.

## Спасылкі 
* Камунар — афіцыйны сайт 
* Камунар у энцыклапедыі «Мой горад»
* Абласны закон пра ўсталяванне меж у Гатчынскім раёне 

Катэгорыя:Гарады Ленінградскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Гатчынскага раёна
Іжора (рака)

**Іжора** (, ) — рака, левы прыток Нявы. Бярэ пачатак на Іжорскім ўзвышшы з крыніцы каля вёскі Скворыцы Гатчынскага раёна Ленінградскай вобласці. Працякае па Прынеўскай нізіне па тэрыторыі Гатчынскага, Тосненскага раёнаў Ленінградскай вобласці і Колпінскага раёна Санкт-Пецярбурга.

## Гл. таксама 
* Іжора, фіна-вугорскі народ

Катэгорыя:Рэкі і каналы Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Рэкі Ленінградскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Нявы
Іжора

**Іжора** (*іжорцы*) — фіна-вугорскі народ, у старажытнасці — асноўнае (разам з воддзю) насельніцтва Іжорскай зямлі. Да сярэдзіны XX стагоддзя захоўвалі сваю мову і некаторыя своеасаблівыя рысы матэрыяльнай і духоўнай культуры (у адзежы, ежы, жытле і інш.). У адрозненне ад лютэран-інгерманландцаў, якія пражывалі на тых жа землях, вызнавалі праваслаўе. Да цяперашняга часу амаль цалкам асіміляваны, колькасць носьбітаў роднай мовы — некалькі сотняў чалавек.

## Культура 
### Фальклор 
Фальклор іжоры вядомы нам па вуснай народнай творчасці — песнях-рунах казачнікаў-рунапеўцаў. Дзіўна, што гэты невялікі па колькасці народ захаваў у сваёй памяці агульны з карэламі і фінамі эпас (вядомы шырокаму чытачу як «Калевала»), асобныя часткі якога (паданне пра Кулерва) аказаліся вядомымі толькі іжорскім рунапеўцам. За паўтара стагоддзя даследаванняў (пачынаючы з 1847 года) фалькларыстам удалося запісаць звыш 120 тыс. старажытных іжорскіх песень так званай «калевальскай» метрыкі ў больш чым 2 тыс. выканаўцаў.

Адна з самых вядомых іжорскіх казальніц — Ларын Параске (Праскоўя Нікіціна), якая пражывала на мяжы XIX і XX стагоддзяў на Карэльскім перашыйку і захавала ў сваёй памяці 1343 песні. Таксама славіўся выкананнем рун Антропа Мельнікаў.

## Літаратура 
* 
*  — С. 264—273.
*  — С. 159—161.

Катэгорыя:Народы Расіі
Катэгорыя:Фіна-ўгорскія народы
Воласава

**Воласава** — горад (з 1999 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Воласаўскага гарадскога паселішча і Воласаўскага муніцыпальнага раёна Ленінградскай вобласці. Размешчаны ў цэнтральнай частцы раёна, за 43 км на паўднёвы захад ад Санкт-Пецярбурга. Колькасць насельніцтва на 14 кастрычніка 2010 года — 12162 чалавека, найбуйнейшы населены пункт Воласаўскага муніцыпальнага раёна.

Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2011 года ў Воласаўскім гарадскім паселішчы (уключаючы вёску Лагонава), складае 12 240 чалавек.

Катэгорыя:Гарады Ленінградскай вобласці
Івангорад

**Івангорад** (,, ) — горад на паўночным захадзе Расіі, уваходзіць у склад Кінгісепскага муніцыпальнага раёна Ленінградскай вобласці.

Насельніцтва — 9788 чалавек (1 студзеня 2011 года), плошча — 7,7 км ².

Горад размешчаны на правым (усходнім) беразе ракі Нарвы (насупраць эстонскага горада Нарва), за 147 км на захад ад Санкт-Пецярбурга.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Ленінградскай вобласці
Кіраўск (Ленінградская вобласць)

**Кіраўск** — горад (з 1953 г.), адміністрацыйны цэнтр Кіраўскага раёна Ленінградскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Яго тэрыторыя ўваходзіць у муніцыпальнае ўтварэнне Кіраўскае гарадское паселішча. На 1 студзеня 2011 года насельніцтва Кіраўскага гарадскога паселішча складала 26585 чалавек, плошча гарадскога паселішча — 84,9 км².

Катэгорыя:Гарады Ленінградскай вобласці
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Сяргея Кірава
Лэтычыўскі раён

**Лэтычыўскі раён** () — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Хмяльніцкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Лэтычыў

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 19 сельскіх саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 55 сёлаў.

## Ураджэнцы 
* Зоська Верас (1892, пас. Мяджыбаж — 1991) — беларуская пісьменніца і грамадскі дзеяч
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Уліковая картка раёна на сайце Вярхоўнай рады Украіны 

Катэгорыя:Раёны Хмяльніцкай вобласці
Согне-фіёрд

**Согне-фіёрд** (*Sognefjorden*) — заліў Паўночнага мора каля паўднёва-заходніх берагоў Скандынаўскага п-ва, у Нарвегіі; адзін з найбольшых фіёрдаў Еўропы.

Даўжыня 204 км, шырыня да 6 км, глыбіня да 1208 м. Берагі вышынёй да 1500 м, стромкія, скалістыя. Утварае бакавыя адгалінаванні, у некаторых з іх апускаюцца ледавікі. Прылівы паўсутачныя (1,5 м).

Парты: Хёянгер, Лейкангер.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паўночнае мора
Катэгорыя:Фіёрды Нарвегіі
Мэджыбіж

**Мэджыбіж** () — пасёлак гарадскога тыпу ва Украіне, у Лятычыўскім раёне Хмяльніцкай вобласці.

Насельніцтва 1731 жыхароў (перапіс 2001 года).

Пасёлак размешчаны пры ўпадзенні ракі Бужок у Паўднёвы Буг, за 20 км ад чыгуначнай станцыі Дзяражня на лініі Грачаны — Жмэрынка-Падольская.

Заснаваны ў 1146 годзе. Магдэбургскае права з 1593. Статус пгт з 1924 года.

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Зоська Верас (1892—1991) — беларуская пісьменніца і грамадскі дзеяч

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Хмяльніцкай вобласці
Прыморск (Ленінградская вобласць)

**Прыморск** (да 1948 года **Койвіста**, фін. *Koivisto*, таксама ў мінулым называўся **Бярозавае**, **Бярозаўскае**, **Б’ёрке**) — горад (з 1940) у Расіі, у Выбаргскім раёне Ленінградскай вобласці. Горад размешчаны на беразе Фінскага заліва, за 137 км ад Санкт-Пецярбурга.

Насельніцтва горада на 14 кастрычніка 2010 года — 6122 жыхара.

Катэгорыя:Гарады Ленінградскай вобласці
Уладзімір Адамавіч Кароль

**Уладзімір Адамавіч Кароль** (, , Мінская губерня, Расійская імперыя — ) — беларускі і савецкі архітэктар. Народны архітэктар СССР (1970). Правадзейны член Акадэміі мастацтваў СССР (1979). Заслужаны будаўнік БССР (1962). Член ВКП (б) з 1940 года.

## Біяграфія 
Уладзімір Кароль нарадзіўся 14 (27) снежня 1912 года ў горадзе Ігумен (цяпер Чэрвень Мінскай вобласці Беларусі). У 1927—1931 гг. вучыўся ў Беларускім мастацкім тэхнікуме ў Віцебску. З 1934 па 1941 год навучаўся на архітэктурным факультэце Ленінградскай акадэміі мастацтваў, дзе ў той час працавалі таленавітыя архітэктары і педагогі І. Фамін, Л. Руднеў, І. Лангбард. Член КПСС з 1940 года.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У ліпені 1941 года Кароль уступіў у народнае апалчэнне і як памочнік ваеннага інжынера дывізіі браў удзел у абароне горада Ленінграда. У лістападзе 1941 года ён быў адкліканы з фронту для працы ва Усерасійскай акадэміі мастацтваў, а ў 1942 годзе эвакуіраваны ў Сярэднюю Азію разам з супрацоўнікамі і студэнтамі акадэміі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Леніна (1958), «Знак Пашаны» (1949), Працоўнага Чырвонага Сцяга (1966), медалямі, Ганаровымі граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР. Удастоены ганаровых званняў Народны архітэктар СССР (1970) і Заслужаны будаўнік БССР (1962).

* У 1997 годзе ў Віцебску на будынку былога мастацкага тэхнікума (вул. Суворава, 3) устаноўлена мемарыяльная дошка.
* 14 лістапада 2012 года Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь выпусціла ў абарот картку з арыгінальнай маркай «100 гадоў з дня нараджэння У. А. Караля».
* Імем У. А. Караля названа прэмія Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь.

## Сям’я 
У шлюбе з Галінай Уладзіміраўна меў сына Ігара (нар. 1944), таксама архітэктара, і дачку Ірыну Рашэўскую (нар. 1946).

## Бібліяграфія 
Сярод апублікаваных прац У. А. Караля:
* Архитектурный облик будущего Минска. — Мн., 1953;
* Минск: Послевоенный опыт реконструкции и развития — М., 1966. (у сааўт.)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Архитектура во имя жизни : сборник биографических очерков и документов известных деятелей белорусской архитектуры / [сост. Г. И. Шостак]. ― Минск, 2007. (1Н//71663К(039))
* 

## Спасылкі 
* Творчество архитектора В. А. Короля
* Владимир Король: художник, архитектор, градостроитель 
* В. А. Король — основатель белорусского градостроения
* Партрэт аўтарства І. В. Мядзведзева — НАЦИОНАЛЬНОЕ СВОЕОБРАЗИЕ В ТВОРЧЕСТВЕ АРХИТЕКТОРА-ХУДОЖНИКА И. В. МЕДВЕДЕВА. С. 85

Катэгорыя:Архітэктары СССР
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Правадзейныя члены Акадэміі мастацтваў СССР
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Брэста
Прыморск (Калінінградская вобласць)

**Прыморск** (да 1946 года **Фішгаўзен**, , , ) — горад у Балтыйскім муніцыпальным раёне Калінінградскай вобласці Расіі (у 2005—2008 гадах — пасёлак гарадскога тыпу).

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Калінінградскай вобласці