open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Станковы жывапіс

» працы Барталамэ Эстэбана Мурылья (каля 1655). Дзяржаўны Эрмітаж]]
**Станковы жывапіс** — род жывапісу, творы якога маюць самастойнае значэнне і ўспрымаюцца незалежна ад навакольнага асяроддзя. Асноўнай формай станковага жывапісу здаўна з’яўляецца карціна, аддзеленая рамай ад навакольнай абстаноўкі.

, Віндзар]]
Папярэднікамі карціны былі амаль не захаваны старажытнагрэчаскі жывапіс на драўляных дошках (пінакс), а таксама некаторыя працы на палатне. Да станковага жывапісу антычнай эпохі можна аднесці эліністычныя і рымскія партрэты, найбольш вядомымі з якіх з’яўляюцца фаюмскія партрэты, што выкарыстоўваліся ў якасці пахавальных масак.
». Абраз канца XVII стагоддзя. Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]
З антычнай традыцыяй паходзіць і іканапіс — рэлігійны станковы жывапіс. У працэсе развіцця сярэднявечнага жывапісу іконы пачалі аб’ядноўвацца ў манументальныя ансамблі алтарных прастолаў, іканастасаў і рэлігійных кампазіцый, набываючы цэласнае сімвалічнае і дэкаратыўнае адзінства.

У XIV—XVI стагоддзях сфармаваліся адносна самастойныя тыпы карціны, якія яшчэ працяглы час заставаліся звязанымі з храмамі, палацамі і дамамі. Толькі ў XVII стагоддзі, асабліва ў Нідэрландах, з’явілася тэндэнцыя да поўнай самастойнасці карціны, што канчаткова замацавалася ў канцы XVIII—XIX стагоддзяў. У гэты перыяд сфармаваліся класічныя нормы станковага жывапісу, якія патрабавалі поўнага пагружэння гледача ў карціну, вызваляючы яе ад дыдактычных і дэкаратыўных функцый.

Напрыканцы XIX—XX стагоддзя адрадзілася цікавасць да манументальных і дэкаратыўных аспектаў станковага жывапісу.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Станковае мастацтва
Катэгорыя:Жывапіс
Помнік экіпажу М. Ф. Гастэлы

**Помнік экіпажу Мікалая Гастэлы** — помнік у Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці, размешчаны на 50-м км шашы  Мінск — Вільня, за 0,5 км на паўночны захад ад Радашковічаў.

## Подзвіг экіпажа 
26 чэрвеня 1941 г. эскадрылля капітана М. Ф. Гастэлы вылецела на бамбардзіроўку калоны танкаў праціўніка па дарозе Маладзечна — Радашковічы. У час бою варожы снарад пашкодзіў бензабак самалёта, што прывяло да пажару. Камандзір эскадрыллі М. Ф. Гастэла разам з членамі экіпажа — штурманам лейтэнантам А. А. Бурдзянюком, лётчыкам-назіральнікам лейтэнантам Р. М. Скарабагатым і стралком-радыстам старшым сяржантам А. А. Калініным — накіравалі ахопленую полымем машыну на скопішча танкаў, бронетранспарцёраў і аўтамашын ворага, нанёсшы значныя страты.

Пасмяротна М. Ф. Гастэлу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза, а А. А. Бурдзянюк, Р. М. Скарабагаты і А. А. Калінін узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны I ступені. Подзвіг экіпажа М. Ф. Гастэлы ў гады Вялікай Айчыннай вайны паўтарылі больш за 100 экіпажаў савецкіх лётчыкаў. Рэшткі самалёта захоўваюцца ў Беларускім дзяржаўным музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. У 1976 г. былі выпушчаны юбілейныя медалі, прысвечаныя гераічнаму экіпажу.

## Апісанне 
У 1976 годзе на месцы подзвігу экіпажа, замест помніка, усталяванага ў 1964 годзе, быў адкрыты новы мемарыял. Яго аўтарамі сталі скульптар А. Анікейчык і архітэктары Л. Левін і Ю. Градаў.

Абеліск нахілены ў бок дарогі і завяршаецца бюстам М. Ф. Гастэлы. Манумент выкананы з бетону і сілуміну, вышыня абеліска — 10 метраў, вышыня бюста — 5 метраў.

Вобраз героя перададзены праз экспрэсіўныя формы, якія падкрэсліваюць рашучасць і мужнасць лётчыка. Яго позірк скіраваны наперад, а нахіл галавы, асіметрыя зрэзу бюста і кампазіцыя надаюць адчуванне палёту.

Дарога, якая вядзе да ўзгорка, выкладзена бутам і засыпана гравіем. Каля падножжа абеліска яна звужаецца і нібы ўліваецца ў манумент. На дарожным пакрыцці схематычна намаляваны крылы чатырох самалётаў з імёнамі членаў экіпажа Гастэлы.

Каля асновы ўзгорка размешчаны два валуны, паміж якімі знаходзіцца памятная пліта з надпісам:

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Щуцкий С. Герой Советского Союза Николай Гастелло. — Мн., 1952.
* Навечно в строю. Кн. 1. — М., 1957.
* Навечно в сердце народном. — 3 изд. — Мн., 1984.
* Лысов Г. След Гастелло. — Неман, 1967, № 1.
* Гастелло Н. Ф. Рассказ о брате. — М., 1977.

Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Помнікі Радашковічаў
Катэгорыя:Помнікі Мікалаю Гастэлу
Катэгорыя:1976 год у Беларусі
Катэгорыя:Творы Анатоля Анікейчыка
Станковая графіка

» (1653) працы Рэмбранта. Рэйксмюзеум]]
**Станковая графіка** — род мастацтва графікі, творы якога самастойныя па прызначэнні і форме, не ўваходзяць у ансамблі кнігі, альбома або ў кантэкст вуліцы, грамадскага інтэр’ера, як плакат, і не маюць прыкладнога прызначэння, як прамысловая графіка.

Асноўныя віды станковай графікі — станковы рысунак і станковы ліст друкаванай графікі (эстамп). Творы станковай графікі бытуюць у музейных і выставачных калекцыях і экспазіцыях, а таксама выкарыстоўваюцца для ўпрыгажэння грамадскіх і жылых інтэр’ераў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Станковае мастацтва
Катэгорыя:Графіка
Помнік Аляксандру Гараўцу

**Помнік Аляксандру Канстанцінавічу Гараўцу** — помнік у Віцебску. Прысвечаны Герою Савецкага Саюза, лётчыку Аляксандру Гараўцу.

## Апісанне 
Урачыстае адкрыццё помніка адбылося 8 мая 1995 года. Помнік размешчаны ў скверы паміж вуліцай Камуністычнай і вуліца Гараўца. Вуліца была перайменавана ў гонар лётчыка ў 1957 годзе. Скульптура выканана з граніту і адлюстроўвае лётчыка ў небе.

## Гістарычная даведка 
Аляксандр Канстанцінавіч Гаравец падчас Вялікай Айчыннай вайны служыў ваенным лётчыкам, з 1942 года быў намеснікам камандзіра эскадрыллі знішчальнага авіяпалка. Здзейсніў 74 баявыя вылеты. 6 ліпеня 1943 года, падчас Курскай бітвы, увайшоў у паветраны бой з 20 варожымі бамбардзіроўшчыкамі. Збіў 9 самалётаў, пасля чаго загінуў.

Гаравец застаецца адзіным лётчыкам у свеце, які збіў дзевяць варожых самалётаў у адным баі. Пасмяротна яму прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Подлипский А., Рогач В. *Герой Советского Союза А. Горовец* // Доски, берегущие память: справочник. – Витебск: Віцебская абласная друкарня, 2006. – С. 60.
* Подлипский А. М. *Памятник Герою Советского Союза Александру Горовцу* // В граните и бронзе: памятники и памятные знаки Витебска. – Витебск: Витебская абласная друкарня, 2015. – С. 56–58.

Катэгорыя:Помнікі Віцебска
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:1995 год у Віцебску
Катэгорыя:Камуністычная вуліца (Віцебск)
Катэгорыя:Вуліца Гараўца (Віцебск)
Катэгорыя:Творы Міхаіла Інькова
Катэгорыя:Творы Анатоля Арцімовіча
Катэгорыя:Творы Міхаіла Канцавога
Аляксей Плужнікаў

**Аляксей Плужнікаў** (нар. ) — расійскі валейбаліст.

## Біяграфія 
У складзе «Яраславіч» правёў вялікую частку кар’еры (2009—2015, 2018/19). Таксама тры сезоны бараніў колеры «Дынама-ЛВ» (2015—2018).
 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Алексей Владимирович Плужников 
* Плужников Алексей/ Pluzhnikov Alexey
* Продолжаем презентовать вам новый состав ВК «Энергия». Знакомьтесь, Плужников Алексей.

Катэгорыя:Валейбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі «Лакаматыва-Ізумруд» Екацярынбург
Сезон 2024/2025 «Энергіі» Гомель

У сезоне 2024—2025 валейбольны клуб «Энергія» з горада Гомель прымаў удзел у наступных турнірах:
* Кубак Беларусі 2025 (**Фіналіст**),
* Суперкубак Беларусі 2024 (**Уладальнік суперкубак**).

## Склад каманды 
4. Дзяніс Іваніцкі (1997)
5. Уладзіслаў Трышын (2002)
7. Павел Ахамінаў (1997)
14. Аляксей Плужнікаў (1991)
17. Уладзімір Галота (2001)
19. Павел Галота (2002) 
18. Раман Аплевіч (1986)
9. Вячаслаў Чараповіч (1992)
11. Максім Аўсейкаў (2005)
1. Ягор Амельяновіч (1998)
10. Даніл Максюшын (2001)
13. Дзмітрый Маёранка (2000) 
21. Станіслаў Пагоцкі (2003) 
99. Арсеній Котаў (2005) 
99. Яўгеній Ванцовіч (1996) 

## Трэнеры каманды 
*  Раман Аплевіч (галоўны трэнер)
*  Аляксандр Чуйкоў (менеджэр)

## Гл. таксама 
* Сезон 2023/2024 «Энергіі» Гомель
* Сезон 2025/2026 «Энергіі» Гомель

## Спасылкі 
* Energia Gomel 
* олейбол. Суперкубок Беларуси. Энергия — Шахтер
 
2024/2025
Энергія
Катэгорыя:2024 год у Гомелі
Катэгорыя:2025 год у Гомелі
Сезон 2015/2016 «Мінчанкі-2» Мінск

У сезоне 2015—2016 жаночы валейбольны клуб «Мінчанка-2» з Мінска прымаў удзел у наступных турнірах:
* Кубак Беларусі 2015 (**Чвэрцьфінал**).

## Склад каманды 
1. Зарына Макарчык (1996; 174)
2. Юлія Бабкова (1996; 183)
3. Марыя Шапялевіч (1999; 174)
4. Кацярына Ваўчкевіч (1996; 178)
5. Анастасія Артымонава(1998; 178)
6. Аліна Куц (1996; 168)
7. Кацярына Чарнуха (1998; 184)
8. Анастасія Шрамук (1999; 188)
9. Марыя Зубрыцкая (1996; 180)
10. Вікторыя Ганіева (1996; 182)

## Гл. таксама 
* Сезон 2016/2017 «Мінчанкі-2» Мінск

## Спасылкі 
* Minchanka-2 
* Минчанка-2
2015/2016
Мінчанкі-2 Мінск
Катэгорыя:2015 год у Мінску
Катэгорыя:2016 год у Мінску
Халакост у Слуцкім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Слуцкага раёна былі забітыя, а нешматлікія выратаваныя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, немцы стварылі на тэрыторыі раёна 5 гета:
* У гета вёскі Грэск (лета 1941 — 18 снежня 1941) былі закатаваныя і забітыя больш за 200 габрэяў.
* У гета вёскі Леніна (лета 1941 — 7 чэрвеня 1942) былі забітыя больш за 140 габрэяў.
* У трох гета горада Слуцк (жнівень 1941 — 8 лютага 1943) былі закатаваныя і забітыя больш за 10 000 габрэяў.

У Слуцкім раёне 3 чалавекі былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*»: Жаўрыд Анастасія,  Касцюкевіч Феня,  Ледэр Эрвін.

Помнікі забітым яўрэям раёна ўстаноўлены ў Леніне, Слуцк і агульны помнік забітым у Грэску.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
*  

Слуцкі раён
Катэгорыя:Гісторыя Слуцкага раёна
Сюжэтна-тэматычная карціна

. Цэнтральная частка трыпціха «Камуністы». Гелій Коржаў]]

**Сюжэтна-тэматычная карціна** — паняцце, якое ўзнікла ў савецкім мастацтвазнаўстве і мастацкай практыцы 1930-х гг., абазначаючы спалучэнне традыцыйных жанраў жывапісу (бытавога, гістарычнага, батальнага, кампазіцыйнага партрэта, пейзажа і інш.). Гэты тэрмін азначаў стварэнне маштабных твораў на сацыяльна значныя тэмы, напрыклад, пра рэвалюцыю, Грамадзянскую вайну, пазней — пра Вялікую Айчынную вайну, сацыялістычнае будаўніцтва ў горадзе і вёсцы, барацьбу за мір і інш., дзе выразна акрэслена фабула і сюжэтнае дзеянне, звычайна ўвасобленае ў шматфігурнай кампазіцыі.

Сюжэтна-тэматычная карціна лічылася неад’емнай часткай і вяршыняй сацыялістычнага рэалізму, неабходным прадуктам рэалістычнага метаду, увасабленнем прынцыпу «адлюстравання жыцця ў яго рэальных формах». Яна мела ўнутраную манументальнасць, якая адрознівала яе ад традыцыйных камерных жанраў, дзе ўвага мастака была засяроджана на асобным аб’екце, напрыклад, пейзажы, нацюрморце або партрэце, але адсутнічала агульнае дзеянне, шырокая мастацкая задума і выразны ідэйны стрыжань.

Савецкая эстэтыка пашырала паняцце сюжэтна-тэматычнай карціны і на мінулыя эпохі, уключаючы ў гэтую катэгорыю працы Дыега Веласкеса, Эжэна Дэлакруа, Карла Брулова, Аляксандра Іванова, Ільі Рэпіна, Васіля Сурыкава, што павінна было заахвочваць сучасных мастакоў да стварэння буйнамаштабных палотнаў.

Сярод жанраў савецкага жывапісу сюжэтна-тэматычная карціна лічылася найбольш прэстыжнай, найбольш высока аплачванай пры дзяржаўных заказах і закупках, а таксама займала цэнтральнае месца на мастацкіх выставах. Гэты жанр стаў супержанрам, бо мог уключаць як гістарычную карціну, так і твор на сучасную тэматыку.

У мастацкай тэрміналогіі сюжэтна-тэматычная карціна часта азначала фігурную кампазіцыю, бо яе сутнасць была немагчымая без персанажаў і выразных сцэн. Незалежна ад таго, ці быў сюжэт заснаваны на падзеях мінулага ці сучаснасці, галоўную ролю ў кампазіцыі адыгрываў дзейны чалавек (герой або антыгерой), праз якога развівалася сюжэтнае дзеянне, сутыкненне характараў і псіхалагічныя акцэнты, якія мабілізавалі грамадскую свядомасць.

Сярод мастакоў, якія зрабілі значны ўклад у развіццё сюжэтна-тэматычнай карціны, можна адзначыць Б. У. Іаганcана, У. А. Сярова, А. П. і С. П. Ткачовых, В. І. Іванова, Б. С. Угарава, Я. Я. Майсеенку, Т. Т. Салахава, Г. М. Коржава і іншых.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сацыялістычны рэалізм
Катэгорыя:Жанры жывапісу
Пётр Струміла

**Пётр Пашкавіч Струміла**, таксама **Пятрашка Страміла**, **Цеханоўскі-Страміла**, **Страмілка** (1-я палова XV ст. — пасля 1483) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Староста драгічынскі (зг. 1463, 1469), намеснік лідскі (зг. 10.4-23.10.1483). Кухмістр каралевы Альжбеты (зг. 1477), маршалак гаспадарскі (зг. 1483).

Паходзіў з мазавецкай шляхты, сын Пашкі Струмілы (пам. 1435/1436), аднаго са шматлікіх уладальнікаў  ў . Службу ў Вялікім княстве Літоўскім, напэўна, пачаў у апошнія гады ўладарства вялікага князя Вітаўта, калі велікакняжацкім пасцельнічым быў яго брат Юшка Струміла.

Упершыню згаданы паміж 1440—1443 гадамі ў Кнізе данін вялікага князя Казіміра, калі віленскі ваявода Даўгірд надае братам Пятрашку і Мацьку Струмілам *«шесть чоловеков Боривойнишки»* ў Медніцкай воласці, якіх раней трымаў іх брат Юшка Струміла. Таксама Пятрашка і Мацька разам атрымалі ў спадчыну па бацьку Цеханавец.

У 1484 годзе кіраваў вялікалітоўскай дэлегацыяй на перамовах пра межы з Ордэнам..

## Сям’я 
Быў двойчы жанаты. Асоба першай жонкі не вядома. Другая жонка — Кацярына, дачка Яна Неміровіча.

* (1) Станіслаў Кішка
* (1) Ганна, жонка князя Яна Свірскага, пазней Каспара Германовіча.
* (2) Мікалай, памёр маладым у 1508 годзе, пра шлюбы і дзяцей нічога не вядома
* (2) Ядвіга
* (2) Барбара
* (2) Петранела, жонка князя Міхала Глінскага

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Jaszczołt T.* Fundacje kościelne na Podlasiu do końca XV wieku // Kościoły a państwo na pograniczu polsko-litewsko-białoruskim. Źródła i stan badań / M. Kietliński et al. (red.). -- Białystok, 2005.
* *Jaszczołt T.* Ród Niemiry z Wsielubia — Niemirowiczowie i Szczytowie herbu Jastrzębiec do połowy XVI wieku // Unia w Horodle na tle stosunków polsko-litewskich / S. Górzynski (red.). -- Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2015. -- S. 208—209.
* Dzieje rodziny Ciechanowieckich herbu Dąbrowa (XIV—XXI wiek) / Autorzy: Henryk Lulewicz, Andrzej Rachuba (red.), Jolanta Sikorska-Kulesza, Stanisław Dumin, Andrzej Haratym, Andrej Macuk, Agnieszka Pospiszil. — Warszawa: DiG, 2013. — 612 s. — ISBN 978-83-7181-785-4
* 
* 

Катэгорыя:Старосты драгічынскія
Катэгорыя:Старосты лідскія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Міхаіл Кулагін

**Міхаіл Кулагін** (нар. , Масква, Расія) — расійскі валейбаліст.

## Біяграфія 
Пачынаў у «Дынама-Вікторыі» у Вольгі Рыгораўны Вярбовай. Выступаў за МДТУ, дзе правёў тры сезоны. З 2018 года выступаў за «Лакаматыў-Смарагд».

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2021/22
*   Бронзавы прызёр Кубка Беларусі (1): 2021/22
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Кулыгин Михаил
* Михаил Кулыгин: «Размер города для меня не важен, потому что размер площадки везде одинаков»
* Блокирующий Михаил Кулыгин перешёл в «Нову» из «Югры-Самотлор»

Катэгорыя:Валейбалісты Расіі
Станковая скульптура

» (1787—1793) працы Антоніа Канова. Луўр]]
**Станковая скульптура** — від скульптуры, адна з асноўных галін станковага мастацтва.

Станковая скульптура ўключае розныя віды скульптурных кампазіцый: галава, бюст, паясное або трохчацвяртное адлюстраванне, фігура, група. Яна ахоплівае розныя жанры: партрэт, сюжэтную ці алегарычную кампазіцыю, анімалістыку. У другой палове XX стагоддзя ў скульптуры ўзніклі новыя жанры, такія як нацюрморт і пейзаж, асабліва ў керамічнай пластыцы. З’явіліся таксама новыя формы станковай скульптуры: абстрактныя кампазіцыі, аб’екты на мяжы прадметнага мастацтва, тэхнічнай канструкцыі і скульптуры.

У станковай скульптуры выкарыстоўваюцца розныя тэхнічныя метады: лепка, высяканне, разьба, ліццё, выбіванне, каванне, чаканка, зварка. Прымяняюцца разнастайныя матэрыялы, такія як камень, метал, дрэва, гліна, гіпс, кераміка, шкло, пластылін, воск, сінтэтычныя палімеры. У кампазіцыі могуць уключацца гатовыя прадметы, узятыя з побыту або тэхнічнай сферы.

## Гісторыя 
]]
» працы Ларэнца Берніні. Галерэя Баргезэ]]
Станковая скульптура як у культавым, так і ў свецкім мастацтве вядома са старажытнасці. Яна была шырока распаўсюджана ў мастацтве Старажытнага Усходу і антычнасці (партрэт, ватыўная скульптура, дробная пластыка).

У Новы час тэрмін «станковая скульптура» пачаў ужывацца для твораў, прызначаных для выставак, музеяў, грамадскіх і жылых інтэр’ераў. У XIX стагоддзі з’явілася паняцце «кабінетная скульптура».

У XX стагоддзі станковая скульптура значна пашырыла свае жанравыя межы і зблізілася з жывапісам, дэкаратыўна-прыкладным мастацтвам, архітэктурай і тэатрам.

## Мастацкія асаблівасці 
Станковая скульптура арыентавана на ўспрыманне з блізкай адлегласці, не прывязана да пэўнага інтэр’еру і архітэктуры, спрыяе працягламу кантакту гледача з творам і яго эмацыйнаму ўдзелу. Звычайны памер станковай скульптуры вар’іруецца ад паменшанай да натуральнай велічыні або крыху яе перавышае.

Станковая скульптура характарызуецца апавядальнасцю, псіхалагізмам, часта выкарыстоўвае мову ме­тафары і сімвалу. У сілу адноснай незалежнасці ад навакольнага прадметнага асяроддзя і архітэктурнай сітуацыі, а таксама дзякуючы разнастайнасці і мабільнасці тэхнічных прыёмаў, якія выкарыстоўваюцца ў станковай скульптуры, яна можа мець ярка выражаны эксперыментальны характар. У ёй лёгка ўвасабляюцца новыя ідэі, усебакова праяўляюцца асаблівасці індывідуальнасці аўтара.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Віды скульптуры
Катэгорыя:Станковае мастацтва
Эдмон Дантэс

**Эдмон Дантэс** (), таксама вядомы як **граф Монтэ-Крыста** () — прыдуманы персанаж, галоўны герой рамана Аляксандра Дзюма «Граф Монтэ-Крыста». У рамане таксама выкарыстоўвае псеўданімы **абат Бузоні**, **лорд Уілмар** і інш.

Гэта малады французскі марак, сумленны, смелы і добрасардэчны чалавек, які ў пачатку рамана служыць першым памочнікам капітана на караблі «Фараон». Лёс добразычлівы да яго: яго любіць бацька, паважае экіпаж, а таксама ён збіраецца ажаніцца на прыгажуне Мерсэдэс Эрэра. Аднак напярэдадні вяселля ён становіцца ахвярай падступнай змовы.

Дантэса несправядліва абвінавачваюць і заключаюць у турму замка Іф па даносу трох яго зайздроснікаў: Фернана Мандэго (раўнівага суперніка, жадаючага ажаніцца на Мерсэдэс), Данглара (клерка, які зайздросціць яго кар'ернаму росту). Суддзя Вільфор, баючыся выкрыцця палітычнай таямніцы сваяго бацькі, вырашае адправіць Дантэса ў турму без суда.

У турме ён праводзіць 14 гадоў, знаходзячыся ў поўнай адзіноце, пакуль не знаёміцца ​​з іншым вязнем — абатам Фарыя. Гэты мудры стары навучае яго навукам, мовам і філасофіі, а таксама распавядае аб схаваным скарбе на маленькім і бязлюдным востраве Монтэ-Крыста. Пасля смерці Фарыя Дантэс здзяйсняе дзёрзкія ўцёкі, падмяніўшы сабой цела памерлага абата.

Выявіўшы скарб на востраве Монтэ-Крыста, Дантэс ператвараецца ў таямнічага і магутнага графа Монтэ-Крыста. Ён выкарыстоўвае сваё багацце, інтэлект і ўплыў, каб адпомсціць тым, хто разбурыў ягонае жыццё. Яго помста накіравана на трох змоўшчыкаў: Фернана Мандэго, які становіцца багатым вяльможай, але выкрыццё яго здрады змушае яго пакончыць з сабой; Данглара, які становіцца банкірам, але губляе ўсе грошы і застаецца прыніжаным; і Вільфора, які губляе розум, калі амаль уся яго сям'я гіне з-за яго ж злачынстваў. Адначасова Дантэс дапамагае сваім сябрам і добрым людзям, у тым ліку юнаму Максімільяну Марэлю, якому ён вяртае маёмасць і каханне.

Дантэс праходзіць шлях ад наіўнага і даверлівага маладога чалавека да складанага, шматузроўневага персанажа, які рухаецца прагай справядлівасці. Ён выкарыстоўвае лёс і багацце як інструменты адплаты, але з часам усведамляе, што помста не заўсёды прыносіць шчасце. Яго фінальныя словы: «Чакаць і спадзявацца» — выяўляюць яго новую філасофію пакоры і прыняцця.

Эдмон Дантэс/ граф Монтэ-Крыста стаў адным з самых знакавых персанажаў сусветнай літаратуры, увасабляючы тэмы помсты, справядлівасці і адкуплення. Раман шматкроць экранізаваўся, а постаць Дантэса натхніла мноства літаратурных і кінематаграфічных герояў.

## Спасылкі
Чэмпіянат Беларусі па валейболе 2003/2004

**Чэмпіянат Беларусі па валейболе 2003/2004** — 13-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па валейболе.

## Клубы-ўдзельнікі вышэйшай лігі 
## Клубы-ўдзельнікі першай лігі 
## Выніковае размеркаванне месцаў 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Беларуская федэрацыя валейбола
* Высшая лига. Мужчины. Сезон 2003—2004 г.г.
* Первая лига. Мужчины. Сезон 2003—2004 г.г.

1999
Катэгорыя:2003 год у валейболе
Катэгорыя:2004 год у валейболе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2003 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2004 годзе
Ігар Альбертавіч Загорцаў

**Ігар Альбертавіч Загорцаў** (нар. ) — беларускі валейбаліст і трэнер. Майстар спорту СССР.

## Біяграфія 
* 1981—1987 — гулец 1 лігі СССР у складзе камандаў «Матор» (Мінск), «Зорка» (Мінск), «СКА» (Мінск).
* 1987—1992 — гулец вышэйшай лігі СССР у складзе каманды «СКА» (Мінск).
* 1994—2000 — галоўны трэнер «СКА» (Мінская вобласць).
* 1997—2003 — галоўны трэнер мужчынскай зборнай каманды РБ па валейболе. Галоўны трэнер моладзевай зборнай РБ 1977—1978, 1987—1988, 1991—1992 г. н.
* 2000—2007 — галоўны трэнер «ГВК» (Гомель).
* 2007—2013 — галоўны трэнер «Металург» (Жлобін).
* 2013—2014 — трэнер ВК «Шахцёр» г. Салігорск.
* 5 снежня 2016 года быў прызначаны галоўным трэнерам «БАТЭ-БДУФК».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* В нашем полку прибыло
* Ігар Загорцау 

Катэгорыя:Валейбалісты Беларусі
Катэгорыя:Валейбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры «Барысаў-БДУФК»
Катэгорыя:Трэнеры ГВК Гомель
Катэгорыя:Трэнеры СКА Мінск (валейбол)
Катэгорыя:Трэнеры «Шахцёра» Салігорск (валейбол)
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Беларусі па валейболе
Катэгорыя:Трэнеры «Металурга» Жлобін (валейбол)
Катэгорыя:Майстры спорту СССР
Руслан Валер’евіч Селяўка

**Руслан Валер’евіч Селяўка** (нар. ) — беларускі валейбалольны трэнер.

## Біяграфія 
У 2012 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры. У 2014 годзе паступіў у магістратуру Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры, якую скончыў у 2015 годзе па спецыяльнасці «Тэорыя і методыка фізічнага выхавання, спартовага трэнеравання, аздараўленчай і адапцыйнай фізікальнай культуры», прысвоена ступень — магістр педагагічных навук. У 2016 годзе паступіў у аспірантуру.

У 2016 годзе папоўніў трэнерскі штаб барысаўскага клуба «Барысаў-БДУФК». Спачатку працаваў старэйшым трэнерам з Ігарам Загорцавым, а потым з Дзмітрам Ліхарадам і двойчы быў бронзавым прызёрам чэмпіянату Беларусі. У 2018 годзе заняў пост галоўнага трэнера клуба. З 2024 года трэнер мінскага клуба «Мінск».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Селявко Руслан/ Seliauka Ruslan
* Селявко Руслан Валерьевич
* Руслан Валериевич Селявко и Геннадий Сергеевич Вяль покидают пост главного и старшего тренера команды «Борисов-БГУФК»
* У «Борисов-БГУФК» — лучший сезон, но главный тренер уволен. Разбираемся 
* Ruslan Selyavko

Катэгорыя:Валейбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры «Барысаў-БДУФК»
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУФК
Катэгорыя:Выпускнікі БДУФК
Катэгорыя:Трэнеры МАПІДа (валейбол)
Наталля Мікалаеўна Даўгулевіч

**Наталля Мікалаеўна Даўгулевіч** (нар. , г. Мінск) — беларуская мовазнаўца. Кандыдат філалагічных навук (2004), дацэнт (2009).

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Мінску. Скончыла ў 1997 годзе Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Беларуская мова і літаратура. Руская мова і літаратура»; у 2002 годзе аспірантуру Інстытута мовазнаўства Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Аўтарка слоўнікаў «Слоўнік новых слоў беларускай мовы» (2009), «Беларуска-рускі тлумачальны слоўнік новых слоў і новых значэнняў слоў» (2013), «Слоўнік новых запазычаных слоў беларускай мовы» (2023) ў суаўтарстве з В. І. Уласевіч.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы

**Этымалагічны слоўнік беларускай мовы** — шматтомны этымалагічны слоўнік беларускай мовы, які ствараецца ў Інстытуце мовазнаўства Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Праца над слоўнікам распачалася ў сектары агульнага і славянскага мовазнаўства Інстытута мовазнаўства імя Я. Коласа АН БССР у 1966 г. пры ўдзеле В. У. Мартынава, А. Я. Супруна, Г. А. Цыхуна, Р. У. Краўчука, А. Я. Міхневіча і інш. Першы том выйшаў з друку ў 1978 годзе, апошні па часе 14-ы том — у 2017 годзе (выданне працягваецца).

Слоўнік адлюстроўвае:

* словаўтваральныя і семантычныя архаізмы;

* новыя з’явы ў мове (у тым ліку тэрытарыяльна абмежаваныя);
* запазычаную лексіку;
* экспрэсіўную лексіку;
* інфармацыю пра геаграфічнае пашырэнне лексікі.

Крыніцамі для стварэння выдання сталі больш за 120 слоўнікаў, манаграфій, навуковых артыкулаў, апублікаваных у ХІХ-ХХ стст. «Этымалагічны слоўнік беларускай мовы» мае важнае значэнне не толькі для нацыянальнага мовазнаўства, але і для славянскай лінгвістыкі ўвогуле.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Катэгорыя:Этымалагічныя слоўнікі
Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы
Слоўнік новых запазычаных слоў беларускай мовы

**Слоўнік новых запазычаных слоў беларускай мовы** — слоўнік неалагізмаў у беларускай мове, выдадзены ў 2023 годзе. Першым у беларускім мовазнаўстве слоўнік такога тыпу. Аўтарамі-ўкладальнікамі слоўніка з’яўляюцца В. І. Уласевіч, Н. М. Даўгулевіч.

У слоўніку зафіксавана новая запазычаная лексіка, якая з’явілася ў першай чвэрці ХХІ ст. і актыўна выкарыстоўваецца ў сучаснай беларускай мове: *акаўнт*, *данат*, *дыслайк*, *майнінг*, *фрылансер*, *смайл* (*смайлік*), *скрыншот*, *фэйк* і інш. У некаторых выпадках фіксуюцца словы, што былі запазычаны ў больш ранні перыяд (у канцы ХХ ст.), зафіксаваны ў апошніх слоўніках беларускай мовы, але не згубілі адцення навізны.

У слоўніку выкарыстаны матэрыялы з папярэдніх выданняў названых аўтараў — «Слоўніка новых слоў беларускай мовы» (2009) і «Беларуска-рускага тлумачальнага слоўніка новых слоў і новых значэнняў слоў» (2013), а таксама асабістая картатэка. Усяго зафіксавана каля 2500 лексічных адзінак, значная частка з якіх не была апісана раней і фіксуецца ў слоўніку ўпершыню.

## Бібліяграфія 
* Слоўнік новых запазычаных слоў беларускай мовы / В. І. Уласевіч, Н. М. Даўгулевіч. — Мінск : Беларусь, 2023. — 174, [1] с. ; 25 см. — 1500 экз. — ISBN 978-985-01-1695-6

## Крыніцы 
Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Катэгорыя:Кнігі 2023 года
Катэгорыя:Слоўнікі неалагізмаў
Слоўнік новых слоў беларускай мовы

**Слоўнік новых слоў беларускай мовы** — слоўнік неалагізмаў у беларускай мове, выдадзены ў 2009 годзе. Аўтарамі-ўкладальнікамі слоўніка з’яўляюцца В. І. Уласевіч, Н. М. Даўгулевіч.

Слоўнік змяшчае новую лексіку (пераважна запазычаную), але не адлюстраваная ў «Тлумачальным слоўніку беларускай мовы», семантычныя неалагізмы, лексіку 1920-х гг., якая пачала актыўна выкарыстоўвацца ў сучаснай мове: *адсотак*, *амбасада*, *закладнік*, *маклер*, *пабытовы*, *спампаваць*, *флаер*, *чаўнок* і інш. Усяго разгледжана каля 4500 слоў і выразаў, якія адлюстроўваюць практычна ўсе сферы сучаснага жыцця.

Слоўнік дае разнастайную інфармацыю пра слова: тлумачэнне, прыклады ўжывання ў СМІ, стылістычную і граматычную характарыстыку, пры неабходнасці — этымалогію.

## Бібліяграфія 
* Слоўнік новых слоў беларускай мовы : [каля 4500 слоў і выразаў] / В. І. Уласевіч, Н. М. Даўгулевіч ; Інстытут мовы і літаратуры імя Я. Коласа і Я. Купалы Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. — Мінск : ТетраСистемс, 2009. — 444 с. ; 21 см. — Бібліяграфія ў падрадковых заўвагах. — 2000 экз. — ISBN 978-985-470-860-7

## Крыніцы 
Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Катэгорыя:Кнігі 2009 года
Катэгорыя:Слоўнікі неалагізмаў
Беларуска-рускі тлумачальны слоўнік новых слоў і новых значэнняў слоў

**Беларуска-рускі тлумачальны слоўнік новых слоў і новых значэнняў слоў** — перакладны, тлумачальны і слоўнік неалагізмаў у беларускай мове, выдадзены ў 2013 годзе. Аўтарамі-ўкладальнікамі слоўніка з’яўляюцца В. І. Уласевіч, Н. М. Даўгулевіч.

У слоўніку прадстаўлена лексіка, якая з’явілася ў выніку кардынальных змен у грамадска-палітычным, эканамічным і культурным жыцці краіны на мяжы ХХ-ХХІ стагоддзяў і актыўна выкарыстоўваецца ў сродках масавай інфармацыі. Усяго зафіксавана каля 4200 слоў і выразаў, якія адлюстроўваюць практычна ўсе сферы сучаснага жыцця. Стаў своеасаблівым працягам «Слоўніка новых слоў беларускай мовы» (2009). У ім лексікаграфічнае апісанне пашырана за кошт увядзення зоны перакладу.

## Бібліяграфія 
* Беларуска-рускі тлумачальны слоўнік новых слоў і новых значэнняў слоў : [4200 слоў і выразаў / В. І. Уласевіч, Н. М. Даўгулевіч] ; Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Я. Коласа і Я. Купалы. — Мінск : Аверсэв, 2013. — 251, [2] с. ; 21 см. — Аўтары паказаны на адвароце тытульнага л. і перад выпускнымі данымі. — Бібліяграфія: с. 10. — 2100 экз. — ISBN 978-985-19-0552-8

## Крыніцы 
Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Катэгорыя:Кнігі 2013 года
Катэгорыя:Слоўнікі неалагізмаў
Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі
Катэгорыя:Тлумачальныя слоўнікі
Грэнландская крона

**Грэнландская крона** () — рэгіянальная валюта Грэнландыі ў 1874—1967 гадах, якая абарачвалася паралельна з дацкай кронай. Планавалася да ўвядзення ў Грэнландыі ў 2011 годзе. З 1968 года на востраве ў абароце знаходзіцца толькі дацкая крона.

## Гісторыя 
У 1944 годзе каланіяльная адміністрацыя выпусціла манету наміналам 5 крон, дызайн якой быў аналагічны манеце наміналам 1 крона, але вырабленай на манетным двары ЗША ў Філадэльфіі.

Хаця калоніі Грэнландыі былі ўключаны ў склад Даніі пасля ўнясення змяненняў у Канстытуцыю ў 1953 годзе, адміністрацыя Грэнландыі працягвала выпускаць уласныя банкноты аж да 1 ліпеня 1967 года.

У 1968 годзе грэнландская крона канфіскавана з абарачэння.

### Цяперашні час 
У 2006 годзе ўрад Даніі і органы мясцовага самакіравання Грэнландыі абвясцілі пра дасягненне пагаднення аб выпуску банкнот у дацкіх кронах, адрозных ад ранейшых грэнландскіх. Аднак у выніку галасавання, праведзенага ў сярэдзіне кастрычніка 2009 года, Грэнландыя вырашыла пакуль што не ўводзіць уласныя банкноты.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Паўночнаамерыканскія валюты
Катэгорыя:Крона
Катэгорыя:Грэнландыя
Юшка Струміла

**Юшка Струміла** або **Ежы Струміла**, **Юрый** або **Георгій Страміла** (; каля 1410 — канец 1485) — дваранін вялікага князя Вітаўта — найвышэйшы пасцельнічы (зг. 1429), падскарбі; потым польскі ўраднік — харужы львоўскі (1443—1461), падкаморы львоўскі (1461—1476), кашталян львоўскі (1478—1485).

З мазавецкага шляхецкага роду герба «Дамброва». Бацька — Павел (пам. 1435/1436), адзін са шматлікіх уладальнікаў  ў ; маці — Марыя. Меў братоў Аляксандра, Клеменса, Пятра (родапачынальніка Кішкаў), Мацея (родапачынальніка Цеханавецкіх), Станіслава і сясцёр Ганну і Малгажату (Багушку).

У маладосці служыў пры двары вялікага князя Вітаўта, магчыма, паступіў туды разам з мазавецкім князем Казімірам Земавітавічам і іншымі палякамі, напэўна, вясной 1428 года, калі рыхтаваўся вялікалітоўскі паход на Вялікі Ноўгарад. Летам 1428 года ўдзельнічаў у выправе на Вялікі Ноўгарад і пасля застаўся як дваранін гаспадарскі. У 1429 годзе згаданы ўжо як найвышэйшы лажнічы вялікага князя Вітаўта, пасля як яго падскарбі. Удзельнічаў у падрыхтоўцы Луцкага з’езда манархаў 1429 года, на якім планавалася каранацыя Вітаўта. Атрымаў ад Вітаўта Бранск на Падляшшы, а для свайго бацькі дамогся Цеханаўца. Пасля смерці Вітаўта (7.10.1430) вярнуўся ў Мазовію, дзе перад тым праз шлюб набыў частку  з некалькімі вёскамі.

З 1438 года дзейнічаў у Перамышльскай зямлі і Рускім ваяводстве як прыдворны караля Уладзіслава Ягайлавіча. У 1442 годзе разам з каралём Уладзіславам Ягайлавічам быў у Венгрыі. У 1454—1466 гадах удзельнічаў у вайне з Тэўтонскім ордэнам. У Рускім ваяводстве ўзначальваў шляхту, якая вяла барацьбу з магнацкім родам Адравонжаў.

Быў двойчы жанаты. Першая жонка, з да 1427 года — Алена, дачка Сцібара з Санхоціна, падкаморага закрочымскага. Другая жонка, з каля 1446 года — Альжбета (пам. пасля 5.2.1502), дачка Дзярслава з Падося герба «Юноша», харужага закрочымскага, кашталяна вышагродскага.

У першы шлюбе меў дачку Алену, пазней другую жонку Зыгмунта Кірдзеевіча з Памаран, старосты церабоўльскага.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Jakubczak Sławomir*. Jerzy Strumiłło — przywódca konfederacji lwowskiej 1464 roku // Społeczeństwo Polski średniowiecznej. Zbiór studiów. Tom V. — Warszawa: PWN, 1992. — S. 245—254.
* *Wiśniewski Jerzy*. Osadnictwo wschodniej Białostocczyzny — geneza, rozwój oraz zróżnicowanie i przemiany etniczne // Acta Baltico-Slavica.T. 11. 1977.
* *Supruniuk Anna*. Strumiłło (Strumiło) Jerzy  // Polski Słownik Biograficzny. — T. 44/3. Z. 182. — Warszawa; Kraków, 2007. — S. 52—53.
* 
* https://www.academia.edu/resource/work/126687972

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падкаморыя вялікія літоўскія
Помнік Васілю Талашу

**Помнік Васілю Ісакавічу Талашу** — помнік у Петрыкаве Гомельскай вобласці, размешчаны на вул. Камсамольскай, у гарадскім скверы.

Пастаўлены ў 1958 г. у гонар Васіля Талаша, удзельніка партызанскага руху на Беларусі ў Грамадзянскую і Вялікую Айчынную войны. Аўтарам помніка з’яўляецца скульптар Заір Азгур.

## Апісанне 
На прамавугольным мураваным пастаменце бронзавы паплечны бюст В. І. Талаша. Вышыня пастамента складае 3,09 м, бюста — 1 м.

Сродкамі пластыкі перададзены партрэтнае падабенства, цэласны характар селяніна, народнага героя. Расшпілены каўнер кашулі, баявыя ўзнагароды на грудзях дапаўняюць характарыстыку.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Помнікі Петрыкава
Катэгорыя:1958 год у Беларусі
Катэгорыя:Творы Заіра Азгура
Яблычынскі Свята-Ануфрыеўскі манастыр

**Яблычынскі Свята-Ануфрыеўскі манастыр** — праваслаўны мужчынскі манастыр у в. Яблычын (Люблінскае ваяводства, Польшча) за 30 км ад г. Цярэспаль на беразе р. Буг. Знаходзіцца ў юрысдыкцыі Польскай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы

## Гісторыя 
Заснаваны ў пачатку XIV ст. У дакументах згадваецца з 1498 года. Паводлле падання, аднойчы рыбакам з’явіўся святы Ануфрый Вялікі і прадказаў: «Тут будзе праслаўлена імя маё»; праз нейкі час да берага прыстаў абраз святога. Для цудадзейнага абраза напачатку пабудавалі капліцу, потым магнаты Забярэзінскія, якім належаў Яблычын з наваколлем, на месцы з’яўлення святыні заснавалі мужчынскі манастыр і забяспечылі яго матэрыяльна.

Яблычын і манастыр па чарзе пераходзілі ва ўладанне і апеку праваслаўных родаў Іллінічаў, Насутаў, Багавіцінавічаў, Пронскіх, Сапегаў, ад якіх манастыр атрымаў больш за 1400 га зямлі. Пасля Брэсцкай уніі (1596), нягледзячы на націск уніятаў, ён застаўся праваслаўным, аб’яднаўся з іншымі праваслаўнымі манастырамі ў Драгічыне, Бельску, Заблудаве і разам яны склалі апору праваслаўя на Падляшшы. У Яблычынскім манастыры скрытна жыў і кіраваў Холмскай епархіяй да сваёй смерці ў 1633 годзе , якога ў 1620 годзе патаемна пасвяціў у епіскапы іерусалімскі патрыярх .

Пасля далучэння Каралеўства Польскага да Расійскай імперыі (1831) манастыр у 1834 годзе падпарадкаваны мінскаму епіскапу, з 1840 года — архіепіскапу варшаўскаму і новагеоргіеўскаму. У 1838-1840 гадах пабудаваны галоўны манастырскі мураваны храм св. Іаана Багаслова (дзейнічае і цяпер). У 1889 годзе пры манастыры пачала працаваць школа псаломшчыкаў, у 1908 годзе адкрыта 3-гадовая сельскагаспадарчая школа.

У 1915 годзе манастыр эвакуіраваны ў Маскву, у 1918 годзе большасць яго браціі вярнулася ў Яблычын. У 1-ю сусветную вайну манастырскія збудаванні зруйнаваны, зямля і ўся маёмасць канфіскаваны. 3 1929 года пры манастыры працаваў прытулак для састарэлых святароў. У 1934 годзе ў манастыры адкрыты 2-гадовыя курсы для псаломшчыкаў, у 1936 годзе — для дыяканаў, у 1938 годзе — курсы для настаўнікаў Закону Божага. У час нямецкай акупацыі ў 2-ю сусветную вайну манастыр разбураны. У пасляваенныя гады ў час этнічнай чысткі праваслаўнага насельніцтва (акцыя «Вісла») у Паўднёвым Падляшшы Праваслаўнай царкве ў Польшчы ўдалося ўратаваць манастыр. У 2-й палове 1960-х гадоў пачалося яго адраджэнне. У 1974-1992 гады тут размяшчалася частка класаў Варшаўскай праваслаўнай духоўнай семінарыі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Польшчы
Слоўнік устарэлых слоў

**Слоўнік устарэлых слоў** — тып лінгвістычных слоўнікаў, якія адлюстроўваюць лексіку, што выйшла з актыўнага выкарыстання. Слоўнікі ўстарэлых слоў з’яўляюцца тлумачальнымі: рэестравыя адзінкі суправаджаюцца лексіка-граматычнай характарыстыкай — як правіла ўказваецца род, лік, зборнасць назоўніка, трыванне дзеяслова і інш., некаторыя словы маюць стылістычную характарыстыку.

Сярод беларускіх слоўнікаў гэтага тыпу вылучаюцца «Слоўнік устарэлых слоў беларускай мовы» А. В. Макарэвіча (Брэст, 2005) і «Слоўнік архаізмаў і гістарызмаў (па творах беларускай мастацкай літаратуры і публіцыстыкі)» С. М. Струкавай (Мінск, 2007).

## Крыніцы
Язэп Строк

**Язэп Строк** (нар. ; Шылавічы, цяпер Слонімскі раён) — беларускі рэлігійны дзеяч, праваслаўны святар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1904 годзе ў Шылавічах на Слонімшчыне. У 1927 годзе скончыў Віленскую праваслаўную духоўную семінарыю, дзе атрымаў святарскія пасвячэнні.

Падчас нямецкай акупацыі працаваў у Барысаве. Некалькі разоў наведваў Менск, дзе пазнаёміўся з Мікалаем Лапіцкім. Пасля прыходу савецкіх войск быў арыштаваны і высланы на пяць гадоў на Салавецкія астравы. Па вызваленні святарстваваў у Рослаўлі і адначасова вучыўся ў духоўнай акадэміі ў Ленінградзе. Пасля таго, як адмовіўся ад супрацоўніцтва з КДБ СССР, быў пазбаўлены месца святара.

У 1959 годзе рэпатрыяваўся ў Польшчу, узначаліў Яблычынскі Свята-Ануфрыеўскі манастыр.

Праз закалоты ў манастыры выехаў у 1968 годзе ў ЗША. У сакавіку 1970 года на царкоўным з’ездзе духавенства і вернікаў у Саўт-Рыверы прадстаўляў кіраўніцтва парафіі Таронта, абраны ў Раду Беларускай праваслаўнай царквы ЗША й Канады. Пасля IX Кангрэсу (1979) уваходзіў у Раду БККА. З сакавіка 1980 па лістапад 1981 года Язэп Строк настаяцель парафіі Святога Кірылы Тураўскага ў Рычманд-Хіле ў юрысдыкцыі Канстанцінопальскага Патрыярхата.

Прымаліся захады па хіратоніі Язэпа Строка ў епіскапы Беларускай праваслаўнай царквы ў Паўночнай Амерыцы. Але супраць яго хіратоніі запратэставала Польская аўтакефальная праваслаўная царква, якая абвінаваціла святара ў злоўжываньнях у Яблачыне, а таксама заявіла пра тое, што беларусы не мусяць мець сваіх структур, а «павінны падпарадкоўвацца Маскоўскай патрыярхіі». Выступіла супраць Язэпа Строка і Руская праваслаўная царква.

## Літаратура 
* *Garbiński J.*, *Turonek J.* Białoruski ruch chrześcijański XX wieku. Słownik biograficzno-bibliograficzny, Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy IS PAN. — 2003. ISBN 83-86619-94-5
* *Гардзіенка А.* Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі (БККА) / Алег Гардзіенка. — Смаленск: [б.в.], 2009. — 428 с., [12] с. іл. — (БІНІМ; Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 16).

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слонімскім раёне
Катэгорыя:Постаці беларускага праваслаўя
Мацвей (Сямашка)

**Мацвей** (**Канстанцін Сямашка**; ) — праваслаўны царкоўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1894 годзе ў в. Бабіцэ Білгарайскага павета на паўднёвым усходзе Польшчы ў сям’і праваслаўнага святара. Скончыў гімназію ў Хэлме (1912), вучыўся ў мясцовай праваслаўнай духоўнай семінарыі, з 1914 года — у Варшаўскім універсітэце. У 1915 годзе эвакуаваны ў Нежын Чарнігаўскай губерні, дзе скончыў Гісторыка-філалагічны інстытут. Працаваў у гімназіі. Ад чэрвеня 1919 да лютага 1920 гадоў — паручнік артылерыі ў Добраахвотніцкай арміі генерала Дзянікіна.

З 1920 года — у Польшчы, жыў у Аляксандраве-Куяўскім. Узяў шлюб з Ганнай Карпікавай, у 1922 годзе нарадзілася дачка Ірына. Працаваў у мясцовай гімназіі, з красавіка 1921 па чэрвень 1922 гадоў — рэфэрэнт праваслаўнай мітрапалітальнай кансісторыі ў Варшаве. 25 чэрвеня 1922 года высвячаны на святара мітрапалітам Варшаўскім Юрыем (Ярашэўскім). Служыў настаяцелем у Тарнагродзе (Білгарайскі павет). У красавіку 1925 года Міністэрствам вайсковых спраў прызначаны акруговым капеланам у штабе Акруговага корпуса ў Кракаве, з 1932 года — дэкан праваслаўнага душпастырства ў Акруговым корпусе ў Львове. 12 лістапада 1938 года пастрыжаны ў Пачаеўскай Лаўры ў манахі пад імем Мацвей (Матэвуш) — з 1923 года ён быў удаўцом, 28 лістапада атрымаў тытул біскупа Браслаўскага і дапаможнага біскупа Віленскага. Са снежня 1938 года — фактычны кіраўнік Віленскай епархіі (быў заступнікам захварэлага Віленскага архіепіскапа , з'яўляўся кіраўніком управы Праваслаўнага навукова-выдавецкага інстытута ў Гродне, са студзеня 1938 года выдаваў на польскай мове «Двухтыднёвік Праваслаўны».

З пачаткам ІІ Сусветнай вайны жыў у Рызе, з лістапада 1939 года — у Францыі, дзе ўвайшоў у эміграцыйны ўрад Уладзіслава Сікорскага. Са студзеня 1945 года жыў у Англіі, служыў у чыне палкоўніка протаірэя ў Міністэрстве нацыянальнай абароны, быў шэфам праваслаўнага душпастырства І корпуса Войска Польскага ў Шатландыі. Затым пераехаў у Лондан.

Ад 1948 года лічыўся біскупам ПАПЦ на эміграцыі, знаходзіўся ў юрысдыкцыі экзарха канстантынопальскага патрыярха ў Англіі. Апекаваўся мясцовымі праваслаўнымі беларусамі, разглядаўся на пасаду кіраўніка Беларускай праваслаўнай царквы ў Паўночнай Амерыцы.

Памёр у 1985 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Гардзіенка А.* Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі (БККА) / Алег Гардзіенка. — Смаленск: [б.в.], 2009. — 428 с., [12] с. іл. — (БІНІМ; Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 16).
Салван Моміка

**Салван Сабах Мацці Моміка** (; ) — іракскі актывіст асірыйскага паходжання. Жыў у Швецыі. Праводзіў публічныя дэманстрацыі супраць ісламу. Стаў вядомы сваёй рэзкай крытыкай гэтай рэлігіі ў сацыяльных сетках. У рамках сваіх публічных пратэстаў ён спальваў копіі Карана, што мусульмане лічаць вельмі абразлівым. Свае асабістыя думкі ён выказваў у TikTok, дзе набраў вялікую колькасць падпісчыкаў.

З-за сваёй адкрытай варожасці да ісламу ён сутыкнуўся з пагрозамі з боку радыкальна настроеных мусульман як у Швецыі, так і за яе межамі. У яго родным Іраку горад Аль-Куфа прызначыў узнагароду — два мільёны долараў і Каран, зроблены з двух кілаграмаў золата, таму, хто заб’е Салвана.

Увечары 29 студзеня 2025 года яго застрэлілі падчас стрымінгу ў TikTok у ягонай кватэры ў Сёдэртэлье, на поўдзень ад Стакгольма.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Крытыкі ісламу
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Ірака
Лінгвістычны слоўнік

**Лінгвістычны слоўнік** — тып слоўнікаў, якія апісваюць словы мовы, тлумачаць іх значэнне, паходжанне, даюць іх характарыстыку і інш. Лінгвістычныя слоўнікі бываюць аднамоўныя, двухмоўныя і шматмоўныя.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Слоўнікі
Аднамоўны слоўнік

**Аднамоўны слоўнік** — тып лінгвістычных слоўнікаў. У аднамоўных слоўніках словы характарызуюцца сродкамі той мовы, да якой яны належаць. Аднамоўныя слоўнікі адрозніваюцца сваім зместам, прызначэннем і спосабамі апісання слоў, а таму падзяляюцца на тлумачальныя, дыялектныя, тэрміналагічныя, гістарычныя, этымалагічныя, слоўнікі іншамоўных слоў, неалагізмаў, устарэлых слоў, арталагічныя, слоўнікі амонімаў, сінонімаў, паронімаў, антонімаў, фразем, марфемныя, словаўтваральныя, анамастычныя, слоўнікі мовы аўтара і інш.

## Крыніцы 

Катэгорыя:Аднамоўныя слоўнікі
Анцкі саюз

**Анцкі саюз** — ваенна-палітычнае славянскае або заходнебалцкае правадырскае аб’яднанне антаў, існаваўшае з IV ст. да пачатку VII ст. (602 год). Распалася з-за ўваргнення Аварскага каганата.

Утваран пасля краху Імперыі гунаў, у якую ўваходзілі славянскія плямёны і сарматы. Племянны саюз антаў уключыў некалькі племянных груп, вядомых з твораў Кансанціна Парфінароднага — улічы, ціверцы, паляне, драўляне, севяране.

Асноўная частка антцкага насельніцтва рассялілася ў Паўночным Прычарнамор’і, на будучых тэрыторыях Кіеўшчыны, Чарнігаўшчыны і Палесся. Племянное дзяленне, як аснова антскага дзяржаўнага ўтварэння, паўплывала на племянное дзяленне славянскага насельніцтва ў VIII—IX стагоддзях, што, магчыма, стала асновай для фарміравання славянскіх народаў. Таксама аказалі ўплыў на фармаванне балгар і румын.

## Уладары 
* Бож — уладар антаў, забіты готамі
* Азірый — правадыр антаў, змагаўся з аварамі
* Келагаст — сын Азірыя, разам з братам Мезамірам быў паслом у авараў
* Мезамір — сын Азірыя, брат Келагаста, забіты аварамі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Старажытныя народы
Катэгорыя:Індаеўрапейскія народы
Катэгорыя:Позняя Антычнасць
Катэгорыя:Гісторыя Расіі
Фрыц (карная аперацыя)

**Аперацыя «Фрыц»** () — кодавая назва карнай аперацыі нямецкіх войск супраць партызанскіх брыгад «Спартак», «За Радзіму», Ф. С. Шляхтунова (пазней імя Даватара), імя Варашылава, імя Гастэлы, імя Жукава, імя Ракасоўскага, асобных атрадаў партызанскіх брыгад «Жалязняк», «Народныя мсціўцы»,  імя С. М. Кароткіна, спецыяльнага партызанскага атрада «Сокал» і мясцовага насельніцтва ў Браслаўскім, Відзаўскім, Глыбоцкім, Міёрскім, Пастаўскім, Шаркоўшчынскім, Дунілавіцкім раёнах у верасні — кастрычніку 1943 года.

## Ход аперацыі 
Аперацыя праводзілася сіламі ўсходняй баявой групы брыгадэнфюрэра СС Гарма, паўднёвай групы обергрупенфюрэра СС Мюлера, заходняй групы начальніка пагранічнай аховы так званай генеральнай акругі «Літва» Гахтэля, паўночнай групы брыгадэнфюрэра СС Шрэдэра. Баявыя групы былі сфармірованы з нямецкіх паліцэйскіх палкоў і батальёнаў спецыяльных танкавых, артылерыйскіх, авіяцыйных падраздзяленняў, часцей пагранічнай аховы так званых генеральных акруг «Беларусь», «Літва», «Латвія». Усходняя група складалася з 2 паліцэйскіх палкоў, 254-га матарызаванага батальёна, 2 артылерыйскіх дывізіёнаў, 11-й роты сувязі, нямецкай жандармерыі і паліцыі. Паўночнай групе, акрамя 16-га паліцэйскага палка былі прыдадзены 2-я авіягрупа, і танкавая егерская рота. 24 верасня карнікі пачалі акружаць вялікую тэрыторыю па лініі: возера Дрысвяты — усходні бераг возера Аболе — заходні бераг возера Богінскае — вёска Казяны — усходні бераг возера Вялікія Швакшты — вёскі Занарач — Чарэмшыцы — Крывічы — Параф’янава — горад Глыбокае — вёскі Ручай — Наўгароды — Міёры — гарадскі пасёлак Друя — возера Дрысвяты. Намнога большыя сілы праціўніка вымусілі партызан адысці з блакіраваных масіваў. Пры адступленні партызаны мініравалі дарогі, вялі засадныя баі, у некалькіх месцах прарвалі акружэнне і выйшлі ў суседнія раёны Віцебскай вобласці за чыгунку Полацк — Маладзечна. У канцы кастрычніка — пачатку лістапада партызаны вярнуліся на ранейшыя месцы дыслакацыі.

За час аперацыі паводле няпоўных звестак карнікі загубілі 590 мясцовых жыхароў, вывезлі ў Германію 12 тысяч чалавек, у тым ліку 1708 дзяцей, спалілі 87 вёсак, у тым ліку Бабылі (загубілі 25 чалавек), Браслаўская Лука (17 чалавек), Быкоўшчына (29 чалавек), Гайлешы (24 чалавека), Гробішкі (11 чалавек), Дзегцяры (12 чалавек), Забор’е (12 чалавек), Рудава (12 чалавек), Стайкі (59 чалавек) Браслаўскага раёна, Кеўлічы (28 чалавек), Стахоўскія (49 чалавек) Пастаўскага раёна, Сухавежа (60 чалавек) Міёрскага раёна, Ёды (510 чалавек) Шаркоўшчынскага раёна і іншыя. Карнікі захапілі 36 тысяч галоў жывёлы, 1608 цэнтнераў збожжа, 4104 цэнтнеры бульбы, 1111 цэнтнераў сена, саломы, гародніны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Канфлікты 1943 года
Катэгорыя:1943 год у Беларусі
Катэгорыя:Верасень 1943 года
Катэгорыя:Кастрычнік 1943 года
Двухмоўны слоўнік

**Двухмоўны слоўнік** — перакладны слоўнік, тып лінгвістычнага даведніка, у якім змест слоў адной мовы перадаецца сродкамі іншай мовы.

Часцей за ўсё гэта робіцца шляхам перакладу, напрыклад, «Практычны расійска-беларускі слоўнік» М. Я. Байкова і М. І. Гарэцкага (1924). Больш глыбокая і навуковая семантызацыя зместу рэестравых слоў ажыццяўляецца ў тых двухмоўных слоўніках, якія змяшчаюць да слоў адной мовы разгорнутыя дэфініцыі на іншай, напрыклад, у «Кароткім эканамічным слоўніку» (1993).

Існуюць і больш апасродкаваныя спосабы семантызацыі, напрыклад, у двухмоўных слоўніках ідэаграфічнага тыпу. У «Тэматычным руска-беларускім слоўніку мовы навуковых справаздач» (1993) словы не толькі перакладаюцца, але і ілюструюцца эквівалентнымі па зместу тэкставымі фрагментамі на рускай і беларускай мовах, дзе гэтыя словы ўжываюцца.

Існуюць двухмоўныя слоўнікі, у якіх сумяшчаюцца ўсе магчымыя спосабы семантызацыі рэестравых слоў. Прыклад: «Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік» В. Ластоўскага (1990).

## Класіфікацыя двухмоўных слоўнікаў 
Паводле характару рэестравых адзінак адрозніваюць двухмоўныя слоўнікі агульныя («Руска-беларускі слоўнік», т. 1—3, 6-е выд., 1995; «Беларуска-рускі слоўнік», т. 1—2, 2-е выд., 1988—1989) і спецыяльныя або тэрміналагічныя («Руска-беларускі слоўнік матэматычных, фізічных і тэхнічных тэрмінаў» М. М. Касцюковіча, У. В. Люшціка, В. К. Шчэрбіна, 1995).

Паводле прызначэння вылучаюць агульныя і школьныя двухмоўныя слоўнікі (напрыклад, «Руска-беларускі слоўнік», 6-е выд., 1993, і «Беларуска-рускі слоўнік», 3-е выд., 1991, С. М. Грабчыкаў; «Руска-беларускі слоўнік: Для пачатковых класаў» А. К. Кобызевай, Г. П. Хаткевіч і М. Я. Шчарбун, 1985).

Паводле характару інфармацыі аб рэестравых словах адрозніваюць агульныя і аспектныя, сярод апошніх двухмоўныя слоўнікі моўных цяжкасцей, паралексічныя слоўнікі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі