open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мемарандум славацкай нацыі

.]]
**Мемара́ндум слава́цкай на́цыі** — праграмны дакумент славацкіх канстытуцыйных, прававых, палітычных і культурных патрабаванняў, прыняты на Славацкім нацыянальным сходзе 6—7 чэрвеня 1861 г. у Марціне. Аўтарам Мемарандума быў Штэфан Марка Дакснер.

Мемарандум славацкай нацыі ўключаў у сябе як істотныя, гэтак і менш важныя палажэнні. Сярод менш важных палажэнняў былі:
* патрабаванне стварэння Прававой акадэміі;
* патрабаванне стварэння кафедры славацкай мовы і літаратуры ва ўніверсітэце Пешта;
* патрабаванне, каб у школах магло весціся навучанне па-славацку;
* патрабаванне аб магчымасці выдання славацкіх гаспадарчых часопісаў;
* патрабаванне аб дазволе на стварэнне славацкіх гаспадарчых арганізацый;
і іншыя падобныя рэчы, якія можна абагульніць тым, што за імі стаяла ідэя нацыянальна-культурнай аўтаноміі.

Найбольш істотным было тое, што Мемарандум славацкай нацыі павінен быў сфарміраваць юрыдычнае замацаванне самастойнасці славацкай нацыі і абвергнуць тэорыю «Горнавенгерскага народа» ў дачыненні да славакаў. Але ніводнае з палажэнняў Мемарандума не патрабавала аддзялення Славакіі ад Венгрыі. Гэта была толькі першая спроба дасягнуць хоць якой культурнай і адукацыйнай аўтаноміі. Аднак Венгерскі парламент адхіліў Мемарандум славацкай нацыі. Такім чынам венгерскімі ўладамі было парушана абяцанне, дадзенае ў Кастрычніцкім дакуменце аб нацыянальным развіцці народаў. Мемарандум славацкай нацыі з'яўляўся формай дзяржаўна-прававых патрабаванняў славакаў. Супраць Мемарандума венгерскімі ўладамі была распачата «процімемарандумавая акцыя», падчас якой адміністрацыі славацкіх вёсак прымушалі дыстанцавацца ад Мемарандума. У выніку славацкія нацыянальныя лідары склалі новую праграму, якую прадставілі ўраду ў Вене. Другі дакумент, створаны ў 1861 г., быў прадстаўлены 12 снежня 1861 г., увайшоўшы ў гісторыю як .

## Літаратура 
* Prednáška z Dejín štátu a práva na Slovensku z 8.3.2007 od Prof. JUDr. Dr. h. c. Petra Mosného, Mgr. 

Катэгорыя:Гісторыя Славакіі
Катэгорыя:Марцін (горад)
Бачная зорная велічыня

і дзве зоркі, з названымi для іх бачнымі зорнымі велічынямі]]
**Бачная зорная велічыня** (***m***) — мера колераўспрымання нябеснага цела, як яго бачыць назіральнік на Зямлі, адкарэктаваная да значэння, якое яна мела б пры адсутнасці атмасферы. Чым ярчэй аб'ект, тым менш яго зорная велічыня. Як правіла, у якасці асновы для вызначэння велічыні выкарыстоўваюць бачны спектр (Vmag), але і іншыя вобласці спектру, такія як бліжняя інфрачырвоная вобласць ў J-дыяпазоне, таксама выкарыстоўваюцца. У бачнай частцы спектру Сірыус самая яркая зорка на начным небе, у той час як у інфрачырвоным J-дыяпазоне, самай яркай будзе Бетэльгейзе.

## Гісторыя 
Шкала, якая выкарыстоўваецца цяпер для ўказання велічыні, бярэ свой пачатак у эліністычным спосабе раздзялення зорак, бачных няўзброеным вокам, па шасці велічынях. Яркія зоркі ў начным небе называліся зоркамі першай велічыні (*m* = 1), тады як самыя слабыя называліся шостай велічыні (*m* = 6) і былі на мяжы магчымасцяў зрокавага ўспрымання чалавека (без дапамогі тэлескопа). Сучасная сістэма больш не абмяжоўваецца шасцю велічынямі ці толькі бачным святлом, а яркія аб'екты маюць адмоўную велічыню.

## Вылічэнне 
Бачная зорная велічыня *m*, у групе *x*, можа быць вызначана як,

:m_{x} - m_{x,0}= -2.5 \log_{10} \left(\frac {F_x}{F_{x,0} }\right)\,,

Прыклад: Сонца і Месяц

Бачная зорная велічыня Сонца -26,74 (больш яркая), а сярэдняя бачная зорная велічыня поўнага Месяца -12,74 (менш яркая).

Розніца ў зорнай велічыні:  x = m_1 - m_2 = (-12.74) - (-26.74) = 14.00 

Змяненне ў яркасці:  v_b = 2.512^x = 2.512^{14.00} \approx 400,000 

Сонца прыкладна ў 400 000 раз ярчэй поўнага месяца.

## Спасылкі 
* *The astronomical magnitude scale* (International Comet Quarterly)

Катэгорыя:Астранамічныя адзінкі
Катэгорыя:Астрафізіка
Катэгорыя:Фотаметрыя
Каралева (значэнні)

**Каралева** — гэта:

* Каралева — жанчына, якая займае наівышэйшую пасаду ў краіне з манархічнай уладай
* Каралева — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі
Медаль «За вяртанне Крыма»

**Меда́ль «За вяртанне Кры́ма»** () — ведамасная ўзнагарода Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі, заснаваная 21 сакавіка 2014 года па загаду Міністра абароны Расійскай Федэрацыі № 160.

## Гісторыя 
Медаль быў заснаваны адразу пасля падпісання расійскім прэзідэнтам Уладзімірам Пуціным загаду пра далучэнне Крыма і Севастопаля да Расіі.

Прататыпам знешняга выгляду медаля паслужыў доследны ўзор савецкага медаля «За вызваленне Крыма», праект якога быў створаны ў 1944 годзе, аднак так і не рэалізаваны.

Першыя ўганараванні адбыліся 24 сакавіка 2014 года. Узнагароды атрымалі супрацоўнікі і ваенныя спецпадраздзялення «Беркут», расійскія марскія пехацінцы, афіцэры з камандавання Чарнаморскага флоту Расіі і кіраўнік «урада Крыма» Сяргей Аксёнаў.

## Апісанне 
Медаль выраблены з металу серабрыстага колеру ў форме кола дыяметрам 32 мм і мае пукаты борцік з абодвух бакоў.

У цэнтры аверсу — рэльефная выява контуру Крымскага паўвострава, акаймаванага ў ніжняй частцы лаўравымі галінамі, у месцы скрыжавання якіх — пяціканцовая зорка. На адваротным баку ў верхняй частцы рэльефная выява эмблемы Мінабароны РФ, пад якой — рэльефны надпіс у тры радкі: *«ЗА ВОЗВРАЩЕНИЕ / КРЫМА / 20.02.14 — 18.03.14»*; па коле — рэльефны надпіс: у верхняй частцы — *«МИНИСТЕРСТВО ОБОРОНЫ»*, у ніжняй частцы — *«РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ»*.

Медаль з дапамогай вушка і колца злучаная з пяцікутнай калодкай, абцягнутай шаўковай муаравай стужкай шырынёй 24 мм. З правага края стужкі аранжавая стужка шырынёй 10 мм, акаймаваная справа чорнай палоскай шырынёй 2 мм, лявей — белая палоска, акаймаваная справа сіняй і злева чырвонай палосамі шырынёй 2 мм кожная.

## Вядомыя ўзнагароджаныя 
* Сяргей Аксёнаў
* Рамзан Кадыраў
* Вольга Кавіцідзі
* Сяргей Шайгу

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ведамасныя ўзнагароды Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Анексія Крыма Расіяй
Катэгорыя:З’явіліся ў 2014 годзе
The Amnesic Incognito Live System

**The Amnesic Incognito Live System** ці **TAILS** — дыстрыбутыў Linux на аснове Debian, створаны для забеспячэння прыватнасці і ананімнасці. Аперацыйная сістэма рэкамендавана да выкарыстання «Фондам свабоднай прэсы», а таксама выкарыстоўвалася Эдвардам Сноўдэнам для выкрыцця PRISM.

## Ліцэнзія 
The Amnesic Incognito Live System з'яўляецца свабодным праграмным забеспячэннем, распаўсюджваным пад ліцэнзіяй GNU GPL (версія 3 і вышэй).) і графічным франтэндам Vidalia.
* Firefox з мадыфікацыяй Iceweasel, патчамі бяспекі, а таксама пашырэннямі Torbutton, HTTPS Everywhere, NoScript і Adblock Plus .
* NetworkManager для лёгкай налады сеткі.
* Pidgin з убудаваным OTR.
* Claws Mail з убудаванай падтрымкай GnuPG.
* Liferea — RSS-агрэгатар для GNOME.
* Gobby для сумеснага рэдагавання тэксту.
* Aircrack-ng для вардрайвінга бесправодных сетак Wi-Fi.
* I2P для доступу да даркнету.

**Шыфраванне і прыватнасць:**
* LUKS і GNOME Disks для шыфравання запамінальных прылад.
* GnuPG для шыфравання і лічбавага подпісу электроннай пошты.
* Схема падзелу сакрэта Шаміра.
* Віртуальная клавіятура.
* MAT — сродак для ананімізацыі метададзеных.
* PWGen — генератар пароляў.
* KeePassX — менеджар пароляў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Tails (The Amnesic Incognito Live System)  — падрабязны агляд.

Катэгорыя:Дыстрыбутывы Linux для працы з Tor
Катэгорыя:Дыстрыбутывы сямейства Debian
Катэгорыя:Live CD
Герб Салікамска

thumb|Герб Салікамска
**Герб Салікамска** — геральдычны сімвал гарадской акругі Салікамск Пермскага края Расіі. Быў зацверджаны рашэннем Салікамскай Думы 12 лютага 2009 года.

## Апісанне 
На залатым полі на зялёнай зямлі знаходзіцца чорны калодзеж (для здабычы солі). Паабапал калодзежа стаяць два слупы, на якіх ляжыць барабан з колам на правым слупе. Унутры калодзеж сярэбраны, таксама сярэбраныя вяроўка на барабане, разлітая соль на калодзежы і вакол яго на зямлі.

## Тлумачэнне герба 
* залатое поле — знак дабрабыту і росквіту горада;
* серабро, якое выкарыстоўваецца для выявы солі, азначае чысціню мысляў жыхароў горада Салікамск, якія думаюць толькі аб годнасці і славе сваёй зямлі;
* чорным колерам падкрэсліваецца старажытнасць занятку здабычы солі, бо дрэва, з якога зрабілі калодзеж ад часу пачарнела.

## Шісторыя 
thumb|Герб Салікамска 1783 года
Першы герб горада Салікамска быў зацверджаны 17 ліпеня 1783 года. За аснову цяперашняга герба ўзялі гэты герб. У 1862 годзе быў трохі герб абноўлены, але асноўная частка была захавана. У часы СССР герб быў адменены, а Салікамск страціў статус горада (быў пераўтвораны ў вёску). Толькі 27 кастрычніка 1999 года быў адноўлены герб, які быў зацверджаны ў 1783—1862 гадах.

## Гл. таксама 
* Сцяг Салікамска

Салікамск
Салікамск
Сцяг Салікамска

thumb|Сцяг Салікамска
**Сцяг Салікамскай гарадской акругі** Пермскага края Расіі — знак, які выкарыстоўваецца для вывешвання на дзяржаўных будынках у гэтай акрузе разам са сцягам Расіі. Сцяг быў зацверджаны 12 лютага 2009 года рашэннем Салікамскай гарадской Думы.

## Апісанне 
Сцяг Салікамска — палотнішча тканіны жоўтага колеру, які мае суадносіны шырыні і даўжыні 2:3. Пасярэдзіне сцягу знаходзіцца выява калодзежа (для здабычы солі) на зялёнай зямлі (глебе). Паабапал калодзежа стаяць два слупы, на якіх вісіць барабан (на які намотана вяроўка, якая спускаецца ў калодзеж) з колам. Па краях калодзежа і каля калодзежа на зямлі ёсць разлітая соль (сярэбраны колер).

## Тлумачэнне сцягу 
Сцяг быў створаны на аснове герба Салікамскай гарадской акругі, які быў распрацаваны на аснове герба 1783 года. Калодзеж для здабычы солі азначаў, што гэта быў галоўны занятак жыхароў горада Салікамск. Жоўты (залаты) колер азначаў багацце і дабрабыт Салікамска. Белы (сярэбраны) колер азначаў чысціню мысляў жыхароў Салікамска, якія думалі аб дзяржаве і аб сваёй краіне.

Катэгорыя:Сцягі паводле алфавіта
Салікамск
Катэгорыя:Салікамск
Ø

**Ø** и **ø** (**лацінская «O» дыяганальнае перакрэсленая**) — вялікая і малыя літары, адпаведна, якія выкарыстоўваюцца ў дацкім, нарвежскім і фарэрскім алфавітах для перадачы агубленага галоснага пярэдняга раду сярэдне-верхняга пад'ёму: (). Мадыфікацыя лацінскай літары O.

## Гл. таксама 
Падобныя сімвалы:
* **∅** (U+2205) — знак пустога мноства.
* **⌀** (U+2300) — сімвал дыяметра.

O
Кіла

**Кіла** — шматзначны тэрмін.

* Кіла — захворванне чалавека і жывёл
* Кіла — захворванне раслін
Белэксімгарант

**«Белэксімгарант»** — дзяржаўнае прадпрыемства Беларусі, заснаванае ў 1997 годзе пад назвай «Белдзяржзнешстрах» для страхавання экспарту. 23 мая 2001 г. займеў сучасны назоў. З 2002 г. бярэ ўдзел у Пражскім клубе (Чэхія) міжнароднага Бернскага  пазыкаў і ўкладанняў (Швейцарыя). 25 жніўня 2006 г. А.Лукашэнка Указам № 534 надаў прадпрыемству выключнае права страхаваць экспарт з дзяржаўнай падтрымкай. На 2014 г. мела прадстаўніцтвы ва ўсіх абласных цэнтрах.

## Гісторыя 
7 жніўня 1997 г. Савет міністраў Рэспублікі Беларусь Пастановай № 1036 ухваліў стварэнне прадпрыемства «Белдзяржзнешстрах» у якасці даччынага прадпрыемства дзяржаўнай кампаніі «Белдзяржстрах». 23 мая 2001 г. Савет міністраў Беларусі Пастановай № 752 падпарадкаваў прадпрыемства сабе і перайменаваў у «Белэксімгарант». У 2010 г. «Белэксімгарант» забяспечыў страхавым пакрыццём 57 % экспартных пазыкаў. Заняў 6-ае месца ў Беларусі паводле абсягу страхавых унёскаў (62,1 млрд руб; $20,7 млн). Дзель дзяржаўных прадпрыемстваў у агульным абсягу страхавога пакрыцця склала 86,4 %. На пачатак 2011 г. стаў 2-ім страхаўніком краіны паводле ўласнага капіталу (463 млрд руб; $154,3 млн) і статутнага фонду. У 2012 г. аказаў паслугі звыш 8 тыс. прадпрыемствам краіны. З'яўляўся 4-ым паводле прыбытковасці страхавым прадпрыемствам Беларусі. У 2013 г. выплаты застрахаваным склалі 13 % (59,5 млрд руб) ад іх унёскаў (463,4 млрд руб). Дзель унёскаў на страхаванне экспарту склала 21 % (99,4 млрд руб). На 4 жніўня 2014 г. статутны фонд прадпрыемства склаў 4060 млрд рублёў ($393,4 млн).

### Кіраўнікі 
* Вячаслаў Балібок (29 студзеня 1998 — 2009)
* Генадзь Міцкевіч (з 29 снежня 2009)
* Валерый Ярмошка (з 5 студзеня 2024)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Страхаванне
Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:1997 год у Мінску
Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Эканоміка Мінска
Дзяржавы са спрэчным статусам

**Дзяржавы са спрэчным статусам** — тэрыторыя (вобласць, рэгіён, раён, ўчастак мясцовасці), чыя дзяржаўная прыналежнасць з'яўляецца прадметам спрэчкі паміж дзвюма ці некалькімі дзяржавамі або гаспадарчымі суб'ектамі.

## Анексаваныя і спрэчныя тэрыторыі 
* Сектар Газа і Заходні бераг ракі Іардан, які ўключае Іерусалім — кіруецца Ізраілем, аспрэчваецца Палесцінскай аўтаноміяй.
* Галанскія вышыні — кіруюцца Ізраілем, аспрэчваюцца Сірыяй.
* Заходняя Сахара — кіруецца Марока, аспрэчваецца Сахарскай Арабскай Дэмакратычнай Рэспублікай.
* Нагорны Карабах — кіруецца пры ваеннай падтрымцы Арменіі, аспрэчваецца Азербайджанам.
* Паўднёвыя Курылы — кіруюцца Расіяй, аспрэчваецца Японіяй.
* Кашмір — кіруецца Пакістанам, Індыяй, і часткова КНР, аспрэчваецца Індыяй.
* Паўночны Кіпр — кіруецца пры ваеннай падтрымцы Турцыі, аспрэчваецца Кіпрам
* Шэльф вострава Змяіны — кіруецца Украінай, аспрэчваецца Румыніяй 
* Астравы Ліянкур — кіруюцца Паўднёвай Карэяй, аспрэчваюцца Японіяй
* Сенкаку — кіруюцца Японіяй, аспрэчваюцца КНР і Тайванем
* Фалклендскія астравы — кіруюцца Вялікабрытаніяй, аспрэчваюцца Аргенцінай
* Астравы Паўднёва-Кітайскага мора — кіруюцца, у асноўным, КНР, аспрэчваюцца:
** Астравы Спратлі — Тайванем, В’етнамам, Малайзіяй, Філіпінамі і Брунеем.
** Парасельскія астравы — В'етнамам і Тайванем.
** Пратас () — Тайванем
** Мак-Клэсфілдскія астравы () — Тайванем і В'етнамам
** Скарборо () — кіруюцца Філіпінамі, аспрэчваюцца КНР і Тайванем.
* Востраў Ганса — Канада і Данія.
* Востраў Хавар — пад кіраваннем Бахрэйна, аспрэчваецца Катарам.
* Халаібскі трохвугольнік — пад кіраваннем Егіпта, аспрэчваецца Суданам.
* Ілемскі трохвугольнік — участак спрэчнай тэрыторыі ў Усходняй Афрыцы. На тэрыторыю трохвугольніка прэтэндуюць Кенія, Эфіопія і Паўднёвы Судан.
* Абхазія — згодна з адміністрацыйным падзелам Грузіі, спрэчную тэрыторыю гістарычнага рэгіёну займае Абхазская Аўтаномная Рэспубліка (дэ-юрэ). Фактычна спрэчную тэрыторыю займае часткова прызнаная дзяржава Рэспубліка Абхазія пад пратэктаратам Расіі.
* Паўночнае Косава — Сербія лічыць тэрыторыю аўтаномнага края Косава і Мятохія, што знаходзіцца пад пратэктаратам ААН, сваёй. У сваю чаргу Рэспубліка Косава прэтэндуе на ўсю тэрыторыю Косава і Мятохіі і не жадае адмаўляцца ад паўночнай часткі края, дзе знаходзяцца паклады прыродных рэсурсаў. Рэгіён фактычна не кіруецца ні адным з бакоў, знаходзячыся пад мясцовым самакіраваннем. За правапарадкам сочаць атрады KFOR.
* Аўтаномная Рэспубліка Крым і горад Севастопаль — дэ-юрэ Украінская тэрыторыя, анексаваная Расіяй.

## Гл. таксама 
* Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы

Катэгорыя:Геапалітыка
Катэгорыя:Спісы краін
Штэйнер

**Штэйнер**, **Штайнер** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дональд Штайнер (1930—2014) — амерыканскі біяхімік.
* Іван Фёдаравіч Штэйнер — беларускі літаратуразнаўца, літаратурны крытык, пісьменнік, краязнаўца.
* Рольф Штайнер — нямецкі найміт.
* Рудольф Штэйнер — аўстрыйскі доктар філасофіі.
* Якаб Штэйнер — швейцарскі матэматык.
Трэпанема

**Трэпане́ма** (*Treponema*) — род бактэрый сямейства трэпанем парадку .

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Трепонемы. Представители трепонем. Свойства трепонем. 
* Неафіцыйны сайт Башкірскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта  

Катэгорыя:Грамадмоўныя бактэрыі
Катэгорыя:Спірахеты
Корву

**Корву** () — востраў у Атлантычным акіяне, найменшы з усіх населеных Азорскіх астравоў. Плошча - 17,11 км². Насельніцтва (2011 г.) - 430 чал. 

## Геаграфія 
Востраў Корву знаходзіцца ў 18,18 км на паўночны ўсход ад суседняга, большага па памерах вострава Флорэш. Гэта — самы паўночны з усіх населеных Азорскіх астравоў. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 6,33 км. Найбольшая шырыня — 3,88 км.

Корву мае вулканічнае паходжанне. Яго фундамент месціцца на ўскраіне Паўночна-Амерыканскай пліты. Вылучаюць 3 асноўныя этапы фарміравання вострава:

* 1,5 - 1 млн гадоў таму: узнікненне падводнага базальтавага комплекса
* каля 730 тысяч гадоў таму: узнікненне надводнай часткі ў выніку моцнага вывяржэння
* каля 430 тысяч гадоў таму: вывяржэнне на поўначы вострава, фарміраванне сучасных абрысаў кратара.

Пераважаюць горныя ландшафты са стромкімі скаламі. Берагі абрывістыя. На поўдні вылучаюцца спадзістыя схілы. Найвышэйшы пункт — вулкан Мора-душ-Оменс(718 м). Яго кальдэра ўмяшчае невялікае возера.

Клімат марскі ўмераны. Сярэдняя гадавая тэмпература вагаецца ад 14°C да 20°C. Большая частка ападкаў прыходзіцца на зімовыя месяцы.

## Гісторыя 
У 2010 г. археолагі выявілі рэшткі паселішча, якое магло быць заснавана каля 2000 гадоў таму. Аднак да моманта адкрыцця партугальцамі ў 1452 г. ён ужо быў незаселены. З 1458 г. Корву выкарыстоўвалі для выпасу статкаў свойскай жывёлы. У 1580 г. пачалося засяленне выхадцамі з суседняга вострава Флорэш. У 1674 г. утворана самастойная парафія. Цывільная адміністрацыя з'явілася толькі ў 1832 г. 

З другой паловы канцы XIX ст. навакольныя воды наведвалі амерыканскія кітабоі. Яны ахвотна наймалі маладых тубыльцаў. Да 1970-ых гг. працягваўся перыяд сталай эміграцыі ў ЗША. Жыхары Корву захавалі асабісты дыялект, блізкі да старой партугальскай мовы.

У 2008 г. для аховы флоры і фаўны на востраве Корву створаны прыродны парк.

## Інфраструктура 
На поўдні вострава Корву знаходзіцца самае буйное паселішча, вёска Віла-ду-Корву, — цэнтр мясцовага муніцыпалітэта. Муніцыпалітэт валодае трацінай усёй зямлі вострава. Астатняя — у прыватнай маёмасці. Асноўны занятак мясцовых жыхароў — жывёлагадоўля. Трымаюць кароў і авечак. Вытворчасць сыру складае важную галіну эканомікі. Земляробства накіравана на задавальненне ўнутраных патрэб. Палеткі месцяцца пераважна на ўсходзе вострава, а таксама ў кратэры вулкана. Вырошчваюць бульбу, авёс, цытрусавыя. Развіваецца турызм. 

Паміж востравам Корву і востравам Флорэш існуе лодкавая пераправа. У 1993 г. пабудаваны невялікі аэрапорт, з якога самалёты лётаюць на Флорэш і Фаял.

## Спасылкі 
* Ilha do Corvo 
* Corvo - Azores
* Corvo – Europe’s most isolated island

Катэгорыя:Астравы Партугаліі
Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Азорскія астравы
Поўна

**По́ўна**, **Паўна́** — рака ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Бася (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 16 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 м/км. Плошча вадазбору 81 км². Пачынаецца за 1,7 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Зубры, вусце за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Сялец. Цячэ ў межах Горацка-Мсціслаўскай раўніны. Ніжэй вёскі Сялец на рацэ створана сажалка. Асноўныя прытокі — Вераб’ёўка (злева), Кулажанка, Няжэўля (справа).

Каля ракі населеныя пункты Кукшынава, Ліхачова, Пална, Палёнка, Шацілаўка, Сялец.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-62. Выданне 1979 года.

Катэгорыя:Рэкі Горацкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Басі
Жалезадэфіцытнае малакроўе

**Жалезадэфіцытнае малакроўе** — паніжаны ўзровень гемаглабіну і чырвоных крывяных цельцаў у крыві ў сувязі з нястачай жалеза. Ёсць найбольш распаўсюджаным відам малакроўя. Ускладненне хваробы вядзе да ішэміі і інфаркту міякарда, заўчаснага старэння ў выніку кіслароднага галадання тканак.

## Папярэджанне 
Найлепшым спосабам прадухіліць хваробу ёсць штодзённы прыём багатай на жалеза ежы жывёльнага паходжання (мяса, рыба, хатняя птушка, тварог, цвёрды сыр і яйкі). Шмат жалеза таксама змяшчаюць бабовыя, бульба і рыс. Аднак жалеза з гародніны горш засвойваецца.

## Прычыны 
Узнікненню хваробы спрыяе недастатковае паступленне жалеза з ежай, парушэнне ўсмоктвання жалеза ў кішэчніку і кровастрата ў выніку хранічнай хваробы (гастрыт, язва страўніка і 12-палай кішкі, паліп і рак тоўстай кішкі, грыжа страўніка). Таксама шкодзяць рэўматоідны артрыт, гепатыт, глісная хвароба і сэпсіс. Усмоктванню жалеза перашкаджае і працяглы прыём лекаў, што замінаюць вытворчасці салянай кіслаты страўніка.

## Праявы 
Хвароба на пачатку выяўляецца праз павышаную стомленасць і бледнасць скуры пазногцевых ложаў, далоняў, унутранай паверхні павекаў і вуснаў. Адзначаецца пахаладанне кісцяў і ступняў, галавакружэнне і пачашчанае сэрцабіцце.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Захворванні

Катэгорыя:Кроў
Катэгорыя:Гематалогія
Катэгорыя:Метабалізм жалеза
Фаял

**Фая́л** () — адзін з астравоў Азорскага архіпелага ў Атлантычным акіяне. Плошча - 173,06 км². Насельніцтва (2011 г.) - 14 994 чал. На Фаяле знаходзіцца адна са сталіц Азорскіх астравоў — горад Орта.

## Геаграфія 
Востраў Фаял знаходзіцца ў цэнтральнай частцы паўночнай Атлантыкі ў 1685 км на захад ад Лісабона, сталіцы Партугаліі. Ад бліжэйшага вострава Піку аддзелены пралівам (5,92 км). Востраў Фаял — крайні заходні пункт Еўропы, паколькі месціцца на еўрапейскай тэктанічнай пліце, у той час як астравы на захад ад яго — на паўночнаамерыканскай. 

Мае вулканічнае паходжанне. Дамінуе конус Кальдэйра, які ўзвышаецца на 1043 м і адрозніваецца пакатымі схіламі. Апошняе буйное вывяржэнне адбылося 27 верасня 1957 г., у выніку чаго плошча Фаяла павялічылася на 2,4 км².

Клімат мяккі марскі з сярэдняй тэмпературай 15°C узімку і 25,4°C улетку.

## Прырода 
Лічыцца, што востраў Фаял атрымаў сваю сучасную назву з-за хваёвых дрэў, якія пакрывалі ўсё ўзбярэжжа. З-за дзейнасці чалавека прырода была значна зменена. Захаваліся рэшткі лясоў, зараснікі папарацяў, верасоў, падубу. Фаўна адметна вялікай колькасцю птушак. У наш час ахоўваецца каля 18% сушы, якія складаюць тэрыторыю прыроднага парка Фаял (з 2007 г.).

## Гісторыя 
Востраў Фаял быў адкрыты партугальцамі ў XV ст. У 1468 г. з дазволу караля Партугаліі быў каланізаваны фламандцамі, якія займаліся вытворчасцю збожжа і пастэлі. У 1583 г. у выніку бітвы паміж французамі і іспанцамі быў захоплены іспанскім флотам. Мясцовыя жыхары пакутвалі на напады англійскіх піратаў. У 1672 г. большая частка будынкаў і ваенных умацаванняў была разбурана землятрусам. У XVII ст. зноў далучаны да Партугаліі. 

У XIX ст. Фаял пераўтварыўся ў цэнтр здабычы кітоў у паўночнай Атлантыцы. У Орце былі пабудаваны сучасны порт і кабельная трансатлантычная станцыя. У 1973 г. пабудаваны аэрапорт.

## Спасылкі 
* Faial - Azores
* An introduction to Faial 
* Faial's Natural Park 
* Faial History 
* Geological Hazards and Monitoring at the Azores (Portugal) 

Катэгорыя:Астравы Партугаліі
Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Азорскія астравы
Піку

**Пі́ку** () — адзін з астравоў Азорскага архіпелага ў Атлантычным акіяне. Плошча — 447 км². Насельніцтва (2011 г.) — 14 148 чал. На Піку знаходзіцца самая высокая гара Азорскіх астравоў — Піку (2351 м).

## Геаграфія 
Востраў Піку ўваходзіць у цэнтральную групу астравоў Азорскага архіпелага. Знаходзіцца ў 5,2 км на паўднёвы ўсход ад вострава Фаял, у 18,3 км на поўдзень ад вострава Сан-Жоржы, у 70 км на паўднёвы захад ад вострава Тэрсейра, у 1640 км на захад ад Лісабона, сталіцы Партугаліі. Даўжыня з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход — 46,4 км. Найбольшая шырыня — 16,1 км.

Заходнюю частку Піку займае гара Піку і яе перадгор’і. На паўночным захадзе ад самага берага цягнецца раён вінаграднікаў. Вышэй пачынаюцца лясы. Вышэй за 2000 м сустракаюцца толькі аголеныя лававыя палі. На большай частцы ўсхода размяшчаецца плато Планалту-ды-Ашада з 10 вулканічнымі конусамі (некаторыя з іх вышэй за 1000 м) і кратарнымі азёрамі. Схілы плато стромкія, на паўночным узбярэжжы ўтвараюць шматлікія натуральныя аркі, пячоры, расколіны і тунэлі.

## Клімат 
Клімат умераны вільготны. Сярэння тэмпература лета — +22,2&nbsp;°C, зімы — +14,4&nbsp;°C. Ападкі ў асноўным здараюцца ўзімку. У гэты сезон на вяршыні гары Піку ляжыць снег.

## Гісторыя 
У першай палове XV ст. партугальцы выкарыстоўвалі востраў Піку для выпасу статкаў свойскай жывёлы. У 1460-х гг. тут з’явіліся перасяленцы з Тэрсейры і Грасіёзы. У XVI ст., калі былі зафіксаваны сталыя вясковыя паселішчы, жыхары Піку актыўна займаліся сельскай гаспадаркай і вытворчасцю фарбавальнікаў для скураной прамысловасці Фландрыі.

Асабліва прыбытковым аказалася вырошчванне вінаграду, увезенага манахамі-францысканцамі. Мясцовае белае віно *Verdelho* паступова стала важным экспартным таварам. Уладальнікі вінаграднікаў звычайна жылі ў Орце, працавалі на іх сяляне-арандатары. Аднак у сярэдзіне XIX ст. значная частка вінаграднікаў была спустошана філаксерай і грыбковай гнілатой. Гэта прывяло да сталай эміграцыі астравіцян, якія згублі прыбыткі. Многія жыхары Піку працавалі кітабоямі. Пасля забароны здабычы кітоў у 1980-х гг. асноўны занятак тубыльцаў — лоў і перапрацоўка тунцоў.

У 2004 г. 987 га старых віаграднікаў, а таксама гаспадарскіх пабудоў былі ўнесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Visit Pico
* Pico — the Mountain Island
* Pico Island — Discover Azores
* Portugal’s Pico Wine Region: Wine Heritage in the Azores Islands

Катэгорыя:Астравы Партугаліі
Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Азорскія астравы
Піку
Біямаркер

**Біямаркер** – тэрмін, які абазначае падзею, што адбываецца ў біялагічнай сістэме, якой з'яўляецца чалавечы арганізм. З'ява затым інтэрпрэтуецца як адлюстраванне або маркер больш агульнага стану арганізма або працягласці жыцця. У гігіене працы біямаркер звычайна выкарыстоўваецца як індыкатар стану здароўя або рызыкі захворвання.

## Літаратура 
# Peters K.E., Walters C.C. i Moldowan J.M. 2005. The Biomarker Guide. Biomarkers and isotopes in petroleum exploration and earth history. Wyd. II, Cambridge University Press.
# Killops S.D. i Killops V.J. 2004, An Introduction to Organic Geochemistry, Blackwell Publishers, Oxford.
# 

Катэгорыя:Медыцына
Умару Бангура

**Умару Бангура** (; нар. , Фрытаўн, Сьера-Леонэ) — сьералеонскі футбаліст, абаронца нацыянальнай зборнай Сьера-Леонэ.
 
## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру на радзіме, пазней некаторы час выступаў за моладзевы склад англійскага «Уотфарда».

З 2006 года доўгі час выступаў у чэмпіянаце Нарвегіі. У сезоне 2013 разам з «Хаўгесунам» выйграў бронзавыя медалі.

У снежні 2013 года ў якасці свабоднага агента папоўніў склад мінскага «Дынама». У складзе мінскага клуба адразу замацаваўся ў якасці асноўнага цэнтральнага абаронцы. У кастрычніку 2014 года атрымаў траўму і выбыў да канца сезона. У сезоне 2015 вярнуўся ў склад і зноў стаў асноўным цэнтральным абаронцам. У кастрычніку 2015 года падоўжыў кантракт з дынамаўцамі.

4 жніўня 2016 года стала вядома аб пераходзе Бангуры ў швейцарскі «Цюрых». Па выніках сезона 2016/17 дапамог клубу перамагчы ў Чэлендж-лізе і вярнуцца ў Суперлігу, у 2018 годзе разам з «Цюрыхам» выйграў Кубак Швейцарыі. У сезоне 2020/21 перастаў з’яўляцца на полі. У студзені 2021 года перайшоў у «Неўшатэль Ксамакс» з другога дывізіёна Швейцарыі, дзе гуляў да канца сезона 2021/22.

## Міжнародная кар’ера 
З 2006 года выступае за зборную Сьера-Леонэ, дзе з’яўляецца трывалым іграком асновы.

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Нарвегіі: 2013
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2014, 2015
*  Уладальнік Кубка Швейцарыі: 2018
*  Пераможца Чэлендж-лігі: 2017
*  Найлепшы футбаліст Сьера-Леонэ: 2013
*  У спісе 22 найлепшых ігракоў чэмпіянату Беларусі (2): 2014, 2015

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Сьера-Леонэ
Катэгорыя:Ігракі зборнай Сьера-Леонэ па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Хёнефас
Катэгорыя:Ігракі ФК Хаўгесун
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Цюрых
Катэгорыя:Ігракі ФК Неўшатэль Ксамакс
Орта (Азорскія астравы)

**О́рта** () — горад на востраве Фаял (Партугалія). У Орце знаходзіцца Заканадаўчая асамблея Азорскіх астравоў. Насельніцтва (2011 г.) - 14 994 чал.

## Гісторыя 
У 1467 г. фламандскія і партугальскія перасяленцы заснавалі невялікае паселішча на востраве Фаял. Яго сучасная назва — трасфарміраванае імя заснавальніка, фламандца Джоша ван Хюртэра (). У 1498 г. былі пабудаваны ўмацаванні, жыхары атрымалі статус гараджан. У XVI ст. Орта на кароткі час была занята іспанцамі, двойчы вытрымала асаду англійскіх піратаў. У XVII ст. горад стаў адным з цэнтраў ордэна езуітаў.

У 1833 г. правы горада Орта былі пашыраны. У 1847 г. пабудавана новая крэпасць. У Орце некаторы час знаходзілася консульства ЗША. Дзякуючы амерыканскім інвестыцыям у 1876 г. быў пашыраны порт. У 1893 г. праз Орту прайшла трансатлантычная кабельная лінія паміж Еўропай і Паўночнай Амерыкай.

У 1973 г. адчынены аэрапорт (з 2001 г. мае статус міжнароднага). З 1976 г. у Орце працуе Заканадаўчая асамблея Азорскіх астравоў.

## Эканоміка 
Горад Орта — важны транспартны і камунікацыйны цэнтр Паўночнай Атлантыкі. У ім імкліва развіваецца турызм. Порт Орты прыцягальны для яхтсменаў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутыя мясціны 
* Самая вялікая на Азорскіх астравах **гавань**, прыцягальная для малых і вялікіх суднаў. Каля гавані знаходзіцца месца, адкуль назіраюць за кітамі і дэльфінамі.
* **Стары горад** уздоўж гавані з пабудовамі ў барочным і каланіяльным стылях.
* **Порту-Пім** — невялікі заліў з пясчаным пляжам.
* **Монтэ-дэ-Гія** — прыродны парк на вулканічным узвышэнні, адкуль назіраюць за наваколлем. На прыбярэжжы шмат птушак, сустракаюцца марскія чарапахі.
* **Кальдэйра** — вулканічны кратар у 10 км ад горада.
* **Кабека-Горда** каля Кальдэйры — самае высокае месца вострава Фаял.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Славутыя мясціны

Орта
Орта
Андрэй Іванавіч Залескі

**Андрэй Залескі** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца мазырскай «Славіі».

Малодшы брат Андрэя, Аляксей, таксама футбаліст.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец ДЮСШ горада Ліды, з 2008 года пачаў выступаць за дубль мінскага «Дынама». Яшчэ ў 2008 годзе дэбютаваў за асноўную каманду дынамаўцаў у матчы на Кубак Беларусі, а з наступнага сезона пачаў прыцягвацца да матчаў асноўнай каманды.

Сезоны 2012 і 2013 правёў у арэндзе ў «Бярозе-2010» у Першай лізе, дзе рэгулярна гуляў у аснове.

У пачатку 2014 года вярнуўся ў «Дынама». Сезон 2014 распачаў як асноўны левы абаронца, але са жніўня 2014 года перастаў з’яўляцца на полі і выступаў толькі за дубль. У студзені 2015 года пакінуў «Дынама» па заканчэнні кантракта.

У лютым 2015 года пасля прагляду стаў іграком «Слуцка». У слуцкім клубе замацаваўся ў аснове, выкарыстоўваўся на пазіцыі левага абаронцы або апорнага паўабаронцы. У верасні-кастрычніку 2015 не гуляў з-за траўмы. У снежні 2015 года падоўжыў кантракт са «Слуцкам». У сезоне 2016 быў іграком асновы, выступаў на розных пазіцыях у абароне. У сезоне 2017 стаў выступаць пераважна ў якасці правага абаронцы.

У студзені 2018 года пачынаў трэніравацца са «Слуцкам», але неўзабаве па пагадненні бакоў разарваў кантракт з клубам і ў лютым стаў іграком брэсцкага «Дынама». У сезоне 2018 нерэгулярна з’яўляўся на полі. У студзені 2019 года па заканчэнні кантракта пакінуў брэсцкую каманду.

У лютым 2019 года вярнуўся ў мінскае «Дынама». У сезоне 2019 звычайна быў запасным іграком, толькі ў чэрвені-ліпені і верасні-кастрычніку выхадзіў у стартавым складзе. У снежні 2019 года па заканчэнні кантракта пакінуў сталічны клуб.

У студзені 2020 года адправіўся на прагляд у казахстанскі клуб «Жэтысу» і ў выніку падпісаў з ім кантракт. У студзені 2021 года стала вядома, што Залескі разам з іншымі беларускімі ігракамі пакінуў «Жэтысу».

У лютым 2021 года стаў іграком дэбютанта казахстанскай Прэм’ер-лігі «Турана». Замацаваўся ў стартавым складзе каманды. У студзені 2022 года падоўжыў кантракт з клубам. Па выніках сезона 2022 «Туран» страціў месца ў Прэм’ер-лізе.

У сакавіку 2023 года стаў іграком мазырскай «Славіі». Пакінуў клуб у снежні 2023 года, аднак у студзені 2024 года падпісаў новы кантракт з мазыранамі.

## Міжнародная кар’ера 
У 2010—2011 гадах выступаў за моладзевую зборную Беларусі.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2009, 2014
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2018
*  Уладальнік Суперкубка Беларусі: 2018

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Бяроза-2010
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Жэтысу Талдыкарган
Катэгорыя:Ігракі ФК Туран Туркестан
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Палярызацыя вакууму

**Палярызацыя вакууму** — сукупнасць віртуальных працэсаў нараджэння і анігіляцыі пар часціц у вакууме, абумоўленых квантавымі флуктуацыямі. Гэтыя працэсы фарміруюць ніжні (вакуумны) стан сістэм узаемадзеючых квантавых палёў.

## Механізм палярызацыі вакууму 
[thumb|[Дыяграмы Фейнмана|Дыяграма Фейнмана для працэсу палярызацыі вакууму (аднапетлявое прыбліжэнне). Віртуальная пятля]]
У адрозненне ад абстрактнага (матэматычнага) вакууму, фіксаванага прыборамі, які ўяўляецца абсалютнай пустатой, рэальны (фізічны) вакуум з'яўляецца пустым толькі «у сярэднім». Аднак, як бы добра мы ні спустошылі і ні экранавалі пэўную вобласць прасторы, у ёй, у сілу прынцыпу нявызначанасці могуць існаваць віртуальныя часціцы. У тым ліку, магчыма нават нараджэнне зараджаных часціц у пары са сваёй антычасціцай — гэта так званая, віртуальная пятля на дыяграме Фейнмана. Пятля можа існаваць вельмі кароткі час, у граніцах квантавай нявызначанасці
: \delta t \approx \hbar/\delta E,
каб не парушаць закон захавання энергіі. Але калі на вакуум уздзейнічае вонкавае поле, то за кошт яго энергіі магчыма нараджэнне рэальных часціц. Узаемадзеянне часціц з вакуумам прыводзіць да змены масы і зарада часціц.

## У квантавай электрадынаміцы 
Палярызацыя вакууму ў квантавай электрадынаміцы заключаецца ва ўтварэнні віртуальных электронна-пазітронна (а таксама мюон-антымюонных і таон-антытаонных) пар з вакууму пад уплывам электрамагнітнага поля. Палярызацыя вакууму прыводзіць да радыяцыйных паправак у законах квантавай электрадынамікі і да ўзаемадзеяння нейтральных часціц з электрамагнітным полем.

## У квантавай хромадынаміцы 
Палярызацыя вакууму глюонамі ў квантавай хромадынаміцы прыводзіць да антыэкраніроўкі каляровага зарада і, у выніку, да неназіральнасці свабодных кваркаў.

## У гравітацыі 
На звышмалых адлегласцях (10^{-33} см) узнікае сувязь квантавых эфектаў з гравітацыйнымі. Звышцяжкія віртуальныя часціцы ствараюць вакол сябе прыкметнае гравітацыйнае поле, якое пачынае скажаць геаметрыю прасторы. Масы такіх часціц m \approx \sqrt {\frac{\hbar c}{g}}, прыкладна 10^{19} ГэВ/*c*² (планкаўская маса), даўжыня хвалі \lambda\approx\frac{\hbar}{mc}, прыкладна 10^{-33} см (планкаўская даўжыня).

З другога боку, цалкам магчыма, што на такіх адлегласцях традыцыйныя ўяўленні аб прасторы і часе (і, у тым ліку, аб палярызацыі вакууму) становяцца зусім непрыдатнымі, і звыклы квантавапалявы падыход перастае быць адэкватным, саступаючы месца тэорыям квантавай гравітацыі, заснаваным на выяўленні незвычайных геаметрычных і тапалагічных уласцівасцей квантаванай прасторы-часу, такім, як М-тэорыя, петлявая квантавая гравітацыя і *прычынная дынамічная трыянгуляцыя*.

## Праявы палярызацыі вакуума 
* Анамальны магнітны момант
* Дэльбрукаўскае рассейванне
* Эфект Унру
* Лэмбаўскі зрух
* Эфект Казіміра
* Выпраменьванне Хокінга
* Эфект Шарнхорста

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Квантавая тэорыя поля
Катэгорыя:Вакуум
Чыгозэ Удожы

**Чыгозэ Удожы** (; нар. , , Нігерыя) — нігерыйскі футбаліст, паўабаронца балгарскага клуба «Віхрэн» з Санданскага.
 
## Клубная кар’ера 
У маладым узросце трапіў у балгарскі клуб «Віхрэн» з горада Санданскі. Добрая гульня за гэты клуб прыцягнула ўвагу больш моцнага клуба — сафійскага ЦСКА, куды Удожы перайшоў у 2007 годзе. Разам з ЦСКА стаў чэмпіёнам Балгарыі. Усяго правёў у Балгарыі пяць гадоў, прыняў грамадзянства гэтай краіны.

У 2009 годзе пераехаў у чэмпіянат Грэцыі. Два гады гуляў за «Астэрас». Улетку 2011 года апынуўся ў чэмпіянаце Румыніі, але гэты этап у кар’еры апынуўся не вельмі паспяховым. Улетку 2012 года вярнуўся ў Грэцыю.

У сакавіку 2014 года пасля прагляду падпісаў кантракт з мінскім «Дынама». У складзе мінскага клуба адразу замацаваўся ў асноўным складзе, стаў выступаць на пазіцыі правага або цэнтральнага атакуючага паўабаронцы. У выніку стаў адным з лідараў «Дынама», у сезоне 2014 забіў 7 галоў і аддаў 5 галявых перадач.

У лістападзе 2014 года падоўжыў кантракт з «Дынама». У першай палове сезона 2015 нярэдка з’яўляўся на полі, толькі выходзячы на замену, але пазней вярнуў месца ў стартавым складзе. Выдатна правёў канец сезона, у апошніх шасці матчах чэмпіянату забіў 8 галоў, што дазволіла яму стаць найлепшым бамбардзірам каманды ў чэмпіянаце 2015.

У студзені 2016 года пакінуў «Дынама» па дамоўленасці бакоў. Неўзабаве стаў іграком клуба «Цындаа Чжунэн» з другога кітайскага дывізіёна.

У 2017 годзе вярнуўся ў Еўропу, падпісаўшы кантракт з нарвежскім клубам «Лілестром». У студзені 2018 года перайшоў у грэчаскі «Платаніяс». У ліпені 2018 далучыўся да кіпрскага клуба «Эносіс», які выйшаў у Першы дывізіён. Сезон 2021/22 правёў у другім кіпрскім дывізіёне за «Ахіронас Ліяпетрыу», летам 2022 года далучыўся да англійскага клуба «Уэлінг Юнайтэд», аднак ужо ў кастрычніку перайшоў у балгарскі «Віхрэн», дзе пачынаў дарослую кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
Не маючы шанцаў трапіць у зборныя Нігерыі, у 2006 прыняў прапанову атрымаць балгарскае грамадзянства і выступаць за зборную гэтай краіны. Але, згуляў толькі ў адным матчы за моладзевую зборную Балгарыі (у 2007 годзе супраць Грэцыі, дзе забіў два мячы), пасля чаго адмовіўся ад выклікаў у зборную гэтай краіны.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Балгарыі: 2007/08
*  Уладальнік Суперкубка Балгарыі: 2008
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2014, 2015
*  У спісе 22 найлепшых ігракоў чэмпіянату Беларусі: 2014

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Нігерыі
Катэгорыя:Футбалісты Балгарыі
Катэгорыя:Ігракі ФК Віхрэн
Катэгорыя:Ігракі ФК ЦСКА Сафія
Катэгорыя:Ігракі ФК Астэрас Трыпаліс
Катэгорыя:Ігракі ФК Астра Джурджу
Катэгорыя:Ігракі ФК Брашоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Платаніяс
Катэгорыя:Ігракі ФК Атрамітас Афіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Арыс Салонікі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Цындаа Чжунэн
Катэгорыя:Ігракі ФК Лілестром
Катэгорыя:Ігракі ФК Эносіс Неон Паралімні
Катэгорыя:Ігракі ФК Ахіронас Ліяпетрыу
Катэгорыя:Ігракі ФК Уэлінг Юнайтэд
Рошчына

Назву **Ро́шчына** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Рошчына — вёска ў Сенненскім раёне
* Гомельская вобласць
** Рошчына — вёска ў Рагачоўскім раёне

### Расія 
* Рошчына — пасёлак у Ленінградскай вобласці
Вец

**Вец**, **канал Вец** — рака ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Даўжыня 14 км. Пачынаецца на заходняй ускраіне вёскі Ляжайка, зліваецца з ракой Муха на паўночна-заходняй ускраіне Пружан (у сутоках пачынаецца рака Мухавец). Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Мухаўца
Катэгорыя:Рэкі Пружанскага раёна
Яўген Алегавіч Нікіцін

**Яўген Нікіцін** (нар. , ) — беларускі футбаліст, нападнік рэчыцкай ДЮСШ-2.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец ДЮСШ горада Рэчыца, з 2010 выступаў за дубль мінскага «Дынама». Сезон 2012 правёў у арэндзе ў «Бярозе-2010», а першую палову 2013 года зноў правёў за дубль «Дынама». Забіўшы за паўгады ў турніры дублёраў 7 галоў, улетку 2013 года зноў адправіўся ў Бярозу. На гэты раз адзначыўся 8 галамі, чым дапамог «Бярозе-2010» заняць выніковае 5-е месца ў Першай лізе.

У пачатку сезона 2014 зноў вярнуўся ў «Дынама». Пачаў сезон за дубль, але неўзабаве стаў трывала прыцягвацца да асноўнага складу мінчан. 15 мая 2014 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўны на 87-й хвіліне замест Эрнана Фігерэда ў матчы з БАТЭ (0:0). Ужо ў наступным сваім матчы, 26 мая 2014 года, забіў свой першы гол за «Дынама», усталяваўшы тым самым канчатковы лік у матчы са «Слуцкам» (3:0).

З верасня 2014 года перастаў з’яўляцца на полі ў асноўнай камандзе, працягваючы гуляць за дубль. У студзені 2015 года зноў быў пераведзены ў «Бярозу-2010». Здолеў добра праявіць сябе ў «Бярозе-2010» падчас перадсезоннай падрыхтоўкі, і ў сакавіку 2015 года адправіўся на турэцкі збор разам з асноўнай камандай «Дынама», аднак сезон 2015 распачаў у бярозаўскім клубе. У выніку, аднак, амаль не гуляў з-за службы ў арміі.

У студзені 2016 года прыбыў на прагляд у гродзенскі «Нёман», але неўзабаве пакінуў клуб з-за атрыманай траўмы. У выніку, сезон 2016 пачаў у складзе мінскага «Тарпеда».

Сезон 2018, у якім «Тарпеда» атрымала месца ў Вышэйшай лізе, пачынаў у дублі, з чэрвеня пачаў гуляць за асноўную каманду, аднак у жніўні трапіў на лаўку запасных. У студзені 2019 года пакінуў «Тарпеда» і неўзабаве стаў іграком жыткавіцкага ЮАС. Аднак, у сакавіку 2019 года далучыўся да рэчыцкага «Спадарожніка», з якім у красавіку падпісаў кантракт. Замацаваўся ў стартавым складзе «Спадарожніка». У студзені 2020 года падоўжыў кантракт з рэчыцкім клубам. У сезоне 2020 дапамог «Спадарожніку» перамагчы ў Першай лізе, аднак сам у другой палове сезона не гуляў з-за траўмы і пасля пакінуў каманду.

У пачатку 2023 года далучыўся да рэчыцкай ДЮСШ-2 у якасці старшага трэнера, таксама стаў выхадзіць на поле ў якасці іграка.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за моладзевыя зборныя Беларусі розных узростаў.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 2014
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2020

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Бяроза-2010
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Спадарожнік Рэчыца
Катэгорыя:Ігракі ФК ДЮСШ-2 Рэчыца
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Чыжоўка

Назву **Чыжоўка** маюць:

## Вадаёмы 
* Чыжоўка — рака ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток Дняпра
* Чыжоўка — возера ў Гродзенскім раёне ў басейне ракі Сламянка

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Чыжоўка — вёска ў Дубровенскім раёне

* Гомельская вобласць:
** Чыжоўка — вёска ў Рэчыцкім раёне

* Мінская вобласць:
** Чыжоўка — вёска ў Мінскім раёне
** Чыжоўка — пасёлак у Салігорскім раёне
** Чыжоўка — вёска ў Слуцкім раёне

* Мінск
** Чыжоўка — колішняя вёска ў Мінскім раёне, з 1967 года ў складзе Мінска
### Украіна 
* Жытомірская вобласць
** Чыжыўка ці Чыжоўка — вёска ў Наваград-Валынскім раёне
* Хмяльніцкая вобласць
** Чыжыўка ці Чыжоўка — вёска ў Ізяслаўскім раёне
* Чаркаская вобласць
** Чыжыўка ці Чыжоўка — вёска ў Звэныгародскім раёне
* Чарнігаўская вобласць
** Чыжыўка ці Чыжоўка — вёска ў Рыпкынскім раёне

## Іншае 
* Чыжоўка — жылы раён у Мінску
* ГЭС Чыжоўка
* Чыжоўка-Арэна

## Гл. таксама 
* Чыж
Ілья Сяргеевіч Галюза

**Ілья Галюза** (нар. , , РСФСР) — украінскі футбаліст, паўабаронца.

Малодшы брат Ільі, Сяргей Галюза, таксама з’яўляецца прафесійным футбалістам. З 2008 па 2014 год браты праводзілі штогадовы дзіцячы турнір па футболе «Кубак мары».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец дзіцячай школы луганскай «Зары». Першыя трэнеры — Аляксандр Шакун і Валерый Галустаў.

Пачаў кар’еру ў «Зары», пазней перайшоў у адэскі «Чарнаморац». З 2003 па 2005 (з невялікім перапынкам) гуляў у чэмпіянаце Беларусі за магілёўскі «Дняпро-Трансмаш».

У 2006 годзе выступаў за літоўскі «Шаўляй». У складзе каманды забіў у чэмпіянаце Літвы 16 мячоў, стаў другім бамбардзірам першынства, стаў лепшым асістэнтам A Лігі і быў прызнаны лепшым легіянерам па версіі сайта Futbolas.lt.

### «Таўрыя» 
З сярэдзіны сезону 2006/07 выступаў за сімферопальскую «Таўрыю». Разам з камандай стаў уладальнікам Кубка Украіны 2009/10. Усяго за «Таўрыю» ў чэмпіянаце Украіны правёў 123 матчы і забіў 6 мячоў. Пасля таго як віцэ-прэзідэнтам «Таўрыі» стаў Дзмітрый Сялюк Галюза разарваў кантракт з клубам і пакінуў яго ў статусе свабоднага агента.

### «Зара» 
У сярэдзіне сезону 2011/12 падпісаў двухгадовы кантракт з луганскай «Зарой». У снежні 2013 года пакінуў луганскі клуб.

### «Шахцёр» 
У сакавіку 2014 года пасля прагляду падпісаў кантракт з салігорскім «Шахцёрам». У салігорскім клубе замацаваўся ў якасці асноўнага апорнага паўабаронцы. Па выніках сезону 2014 быў прызнаны аматарамі «Шахцёра» лепшым іграком каманды.

У студзені 2015 года стала вядома, што Ілья пакіне «Шахцёр». 27 студзеня было афіцыйна абвешчана аб раставанні з гарнякамі.

### «Белшына» 
У сакавіку 2015 года прыбыў на прагляд у бабруйскую «Белшыну» і ў выніку пачаў сезон 2015 у складзе гэтага клуба. У сезоне 2015 перастаў лічыцца легіянерам у чэмпіянаце Беларусі. Здолеў замацавацца на пазіцыі атакуючага паўабаронцы, стаў адным з лідараў каманды, якой дапамог заняць высокае чацвёртае месца ў чэмпіянаце Беларусі 2015.

У студзені 2016 года стала вядома, што новае кіраўніцтва «Белшыны» не будзе падаўжаць кантракт з большай часткай ігракоў, у тым ліку і Галюзам.

### «Дняпро» 
У лютым 2016 года Ілья стаў трэніравацца разам з магілёўскім «Дняпро» і неўзабаве падпісаў кантракт з клубам. У «Дняпро» Галюза стаў капітанам каманды і дапамог ёй па выніках сезону 2016 вярнуцца ў Вышэйшую лігу, аднак сам пакінуў каманду.

У студзені 2018 года, завяршыўшы кар’еру, стаў працаваць дзіцячым трэнерам у структуры магілёўскага клуба.

## Дасягненні 
*  Уладальнік Кубка Украіны: 2010
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2014
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2014

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Зара Луганск
Катэгорыя:Ігракі ФК Таўрыя Сімферопаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Шаўляй
Катэгорыя:Ігракі ФК Арол
Катэгорыя:Ігракі ФК Чарнаморац Адэса
Катэгорыя:Ігракі ФК Чарнаморац-2 Адэса
Лютая (прыток Лясной)

**Лю́тая** — рака ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Лясная. Даўжыня 16 км. Плошча вадазбору 93 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,8 ‰. Пачынаецца за 1 км на паўночны захад ад вёскі Люта, вусце за 0,9 км на паўднёвы захад ад вёскі Холмічы. Цячэ па Прыбугскай раўніне. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Буга
Катэгорыя:Рэкі Брэсцкага раёна
Елка (значэнні)

Назву **Елка** маюць:

* Елка — дрэва сямейства хваёвых
* Елка — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці
Ельніца

Назву **Е́льніца** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Ельніца — вёска ў Весялоўскім сельсавеце Барысаўскага раёна
** Ельніца — вёска ў Перасадскім сельсавеце Барысаўскага раёна
** Ельніца — вёска ў Мінскім раёне
** Ельніца — вёска ў Мядзельскім раёне

## Рэкі 
* Ельніца — рака ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Бярэзіна

## Іншае 
* Ельніца - дрэва

## Гл. таксама 
* Ельна
* Ельнае
* Ельнікі
* Ельня
* Ельнякі
* Ельск
Крынкі (значэнні)

**Кры́нкі** — тапонім.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Крынкі — былая вёска ў Баранавіцкім раёне.
** Крынкі — вёска ў Камянецкім раёне.

* Віцебская вобласць:
** Крынкі — вёска ў Лёзненскім раёне.

* Гродзенская вобласць:
** Крынкі — вёска ў Карэліцкім раёне.

* Гомельская вобласць:
** Крынкі — вёска ў Рэчыцкім раёне.

* Магілёўская вобласць:
** Крынкі — колішні фальварак у Бялыніцкім раёне, месца нараджэння Вітольда Бялыніцкага-Бірулі.

* Мінская вобласць:
** Крынкі — пасёлак у Бярэзінскім раёне.

### Польшча 
* Крынкі — горад у Падляскім ваяводстве.

## Рэкі 
* Крынкі — рака ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі і ў Польшчы.

## Гл. таксама 
* Крынка
Дубаўцы

Назву **Дубаўцы** маюць:

* Дубаўцы — вёска ў Машканскім сельсавеце Сенненскага раёна Віцебскай вобласці
* Дубаўцы — вёска ў Нямойтаўскім сельсавеце Сенненскага раёна Віцебскай вобласці
* Дубаўцы — аграгарадок у Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці
Піку (гара)

**Пі́ку** () — самая высокая гара Азорскіх астравоў і ўсёй Партугаліі. Знаходзіцца на аднайменным востраве ў Атлантычным акіяне. Вышыня — 2351 м.

Піку — актыўны стратавулкан. Першае вывяржэнне пісьмова зафіксавана ў 1562 г., яно працягвалася каля 2 гадоў. Апошняе вывяржэнне адбылося ў снежні 1720 г. Перыметр кальдэры дасягае 700 м, глыбіня — 30 м. На ўскраіне кратэара месціцца конус Піку-Пікінью (70 м) — найвышэйшы пункт гары.

Да вышыні 1500 м Піку пакрыта густымі лясамі, вышэй пачынаюцца зараснікі хмызнякоў і травы. Вышэй за 2000 м сустракаюцца толькі аголеныя лававыя палі. Узімку вяршыня пакрыта снегам.

## Спасылкі 
* Volcano World Pico
* Climbing Mount Pico in the Azores

Катэгорыя:Горы Партугаліі
Катэгорыя:Азорскія астравы
Катэгорыя:Стратавулканы
Дубайскі сельсавет

Назву **Ду́байскі сельсавет** маюць:

* Дубайскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пінскага раёна Брэсцкай вобласці
* Дубайскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Столінскага раёна Брэсцкай вобласці
Дубава

**Дубава**:
## Беларусь 
* Дубава — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці.
* Дубава — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці.

## Украіна 
* Дубава (Бэрдычыўскі раён)
* Дубава (Валадарскі сельсавет)
* Дубава (Красятыцкі пассавет)
Дубатоўка

Назву **Дубатоўка** маюць:

* Дубатоўка — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці
* Дубатоўка — вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці

## Назва 
Фіксавалася стаўпецкае прозвішча Дубатоўка. Там сама было Дубатоўскі (Жукаў Барок). Было віленскае Дубат, троцкае Дубаціс.