HMMWV

**HMMWV** або **Humvee** (, скарачэнне ад  — «высокарухомы шматмэтавы колавы транспартны сродак», «**Хамві**») — амерыканскі агульнавайсковы аўтамабіль падвышанай праходнасці, які складаецца на ўзбраенні ў асноўным ва УС ЗША, а таксама армій, паліцэйскіх і іншых службаў некаторых іншых краін. Аўтамабіль валодае высокай праходнасцю, прыдатны да транспартоўкі па паветры і дэсантаванню парашутным спосабам, забяспечвае ўстаноўку на борце рознага ўзбраення і абсталявання.

Завадское і адначасова экспартнае слоўная назва машыны —  («*Хамер*») з моманту распрацоўкі з’яўляецца зарэгістраванай гандлёвай маркай яе вытворцы, — карпарацыі AM General — выкарыстоўваецца для рэкламы карпарацыі і прасоўвання яе прадукцыі на міжнародны рынак, а з 1992 года пад ім рэалізуюцца пераабсталяваныя мадэлі ўседарожніка для грамадзянскіх карыстальнікаў.

## Гісторыя 
Ідэя распрацоўкі паўнапрываднай чатырохколавай баявой машыны падвышанай праходнасці для перавозкі асабістага складу і размяшчэння рознага ўзбраення адносіцца да другой паловы 1960-х гадоў, калі карпарацыяй FMC у Сан-Хасэ (штат Каліфорнія) у ініцыятыўным парадку была распрацавана і прайшла выпрабаванні вопытная шматмэтавая машына XR311 у некалькіх варыянтах рэалізацыі (з адкрытым і закрытым кузавам), абсталяваная кулямётным, стралкова-гранатамётным і ракетным узбраеннем рознага калібра і канфігурацыі ў залежнасці ад канкрэтнага варыянту. Мадэль была двухмеснай (яе экіпаж складаўся з кіроўцы і стрэлка / аператара бартавога ўзбраення) і адпавядала вызначэнню баявой разведвальна-дазорнай машыны. Прызначалася для правядзення рознага роду разведмерапрыемстваў, пошукавых і рэйдава-засадных дзеянняў, патрулявання, суправаджэння калон, размяшчэння на борце зенітна-ракетных і процітанкавых сродкаў (самаходны ЗРК або СТРК), апаратуры кіравання і сувязі (камандна-штабны варыянт для камандзіраў узводаў і рот, штабных афіцэраў батальёнаў) і гэтак далей. Тады ж яна прайшла завадскія выпрабаванні ў горна-пустыннай мясцовасці Каліфорніі. Машына мела наступныя характарыстыкі:

* Колавая формула — 4 × 4
* Тып рухавіка — карбюратарны (бензінавы)
* Магутнасць рухавіка — 215 к. с.
* Запас ходу (па перасечанай мясцовасці) — 480 км
* Хуткасць — да 129 км/г
* Пераадольвае ўздым — 60°
* Пераадольвае сценку — 0,5 м
* Пераадольвае брод — 0,76 м
* Каробка перадач — аўтаматычная, трохступеньчатая

Па сваіх габарытных характарыстыках машына прыкладна адпавядала серыйнаму паўтоннаму пазадарожніку M155 (тыпу MUTT).

Пазней ваеннае кіраўніцтва сфармулявала пералік патрабаванняў да будучых машын. Распрацоўкі павінны былі мець:
* дызельны рухавік
* аўтаматычную каробку перадач
* ахоўнае пакрыццё корпуса і шкла (балістычная абарона) ад аскепкаў і куль 
* поўную масу аўтамабіля з грузам да 3400 кг.

Акрамя таго, ад машын кампаній-распрацоўшчыкаў патрабавалася:
* разганяцца з месца да 48 км/г за шэсць—восем секунд
* перавозіць груз масай 1135 кг
* пераадолець 45-сантыметровую вертыкальную перашкоду
* забяспечваць перавозку на борце або на знешняй падвесцы верталёта UH-60A Blackhawk
* самастойна пакінуць месца абстрэлу на прастрэленых спушчаных шынах.

Пасля ў 1979 годзе Пентагон абвясціў конкурс на высокарухомы шматмэтавы колавы транспартны сродак, FMC не стала ў ім удзельнічаць, прадаўшы свае напрацоўкі і правы на іх карпарацыі AM General. Фірма спецыялізавалася на вытворчасці рознага службовага аўтатранспарту і была дапушчана да ўдзелу ў конкурсе ў ліпені таго ж года. 

Атрымаўшы ў сваё распараджэнне праектную дакументацыю на XR311, інжынеры AM General унеслі шэраг карэктыў: павялічылі габарыты машыны за кошт падаўжэння колавай базы, з перспектывай пераабсталявання грузавога аддзялення пад дэсантнае для перавозкі ваеннаслужачых; нязначна перайначылі дызайн і размясцілі ветравое шкло пад прамым вуглом (характэрнае знешняе адрозненне іх мадэлі ад многіх іншых усюдыходаў таго часу і сучаснасці). Прататып усюдыхода XM966 у ліпені 1980 года прайшоў першыя выпрабаванні ў пустыні Невада на палігоне «Nevada Automotive Test Center». Да пачатку 1981 года кожны ўзор прайшоў каля 17 000 міль. Зыходна ў AMG не сталі мяняць кампаноўкі машыны, якая дасталася ім ад FMC, аднак перад фінальнымі выпрабаваннямі інжынеры карпарацыі пайшлі на кардынальнае змяненне па размяшчэнні рухавіка машыны ў пярэдняй частцы машыны пры захаванні экстэр’ера. У красавіку 1982 года прэтэндэнты вырабілі вопытныя партыі сваіх машын для правядзення фінальных выпрабаванняў. Аўтамабілі паступілі ў поўнае распараджэнне арміі ЗША на пяць месяцаў. У фінал конкурсу выйшлі машыны ад Chrysler, AM General і Teledyne-Continental.

Пасля выпрабаванняў 22 сакавіка 1983 года з AM General быў заключаны кантракт на вытворчасць 54 973 машын. Аптовая цана склала каля $22 000. Серыйная вытворчасць пачалася ў студзені 1985 года на заводзе кампаніі AM General у штаце Індыяна.

## Апісанне 
Першым базавым аўтамабілем быў варыянт **M-998** з дызельным рухавіком General Motors Detroit Diesel V8 рабочым аб’ёмам 6,2 л. Другое пакаленне — **M-998M2**, у якім базавым з’яўляецца шасі **M-1097A2** з цалкам алюмініевай кабінай (двух або чатырохмясцовай) і адкрытай платформай. Усталяваны дызельны рухавік V8 GM 6.2 L з рабочым аб’ёмам 6,2 л і магутнасцю 160 к. с. Пазней выкарыстоўваўся V8 GM 6.5 L магутнасцю да 195 к. с. Каробка перадач аўтаматычная з двухступенчатай раздатачнай каробкай. Мадэль каробкі 4L80e мае прамежкавыя перадачы для зніжэння нагрузкі. Аўтамабіль можа камплектавацца лябёдкай і сістэмай падпампоўкі шын.

## Мадыфікацыі 
.]]
### Першае пакаленне 
* **M-998** (1984—1993 гг.) — базавае шасі (грузавы адкрыты аўтамабіль)
* **M-998 Avenger** — варыянт з зенітна-ракетным комплексам «Stinger», распрацаваны кампаніяй «Boeing Aerospace». Першыя 30 былі пастаўлены ў войскі ў студзені 1990 года, усяго для арміі ЗША выраблена 1207 машын. Акрамя таго, праходзіў выпрабаванні дасведчаны варыянт M-998 Avenger, абсталяваны брытанскімі зенітнымі ракетамі «Старстрайк».
* **M-996** — санітарны аўтамабіль з двухмеснай кабінай
* **M-997** — санітарны аўтамабіль з чатырохмясцовай кабінай
* **M-966** — варыянт з супрацьтанкавым комплексам TOW, браніраваны, таксама выкарыстоўваўся ў якасці санітарнай машыны
* **M-1025** — варыянт з цалкам закрытым чатырохмясцовым кузавам
* **M-1026** — варыянт з цалкам закрытым чатырохмясцовым кузавам і лябёдкай
* **M-1036** — варыянт з супрацьтанкавым комплексам TOW, браніраваны, з лябёдкай
* **M-1035** — санітарны варыянт з чатырма дзвярыма
* **M-1037** — двухмесны фургон
* **M-1038** — грузавы адкрыты аўтамабіль з лябёдкай
* **M-1042** — двухмесны фургон з лябёдкай
* **M-1043** — браніраваны, з цалкам закрытым чатырохмясцовым кузавам
* **M-1044** — браніраваны варыянт з цалкам закрытым чатырохмясцовым кузавам і лябёдкай
* **M-1045** — з цалкам закрытым чатырохмясцовым кузавам
* **M-1046** — варыянт з супрацьтанкавым комплексам TOW, узмоцненае браніраванне, з лябёдкай
* **M-1097** — двухмесны пікап
* **M-1097A1** — двухмесны пікап з лябёдкай
* **Рабатызаваная машына з разведвальным модулем** з оптыка-электроннай апаратурай відэаназірання з інфрачырвоным прыборам начнога бачання і лазерным далямерам. Серыйна не выраблялася. Распрацоўвалася ў рамках праграмы стварэння вопытнага рабатызаванага падраздзялення ў складзе 4 машын разведкі HMMWV і 1 машыны кіравання — рухомага каманднага пункта **Robotic Command Center** (RCC) на гусенічным шасі XM795, з экіпажам у складзе чатырох чалавек (двух аператараў, вадзіцеля і камандзіра).

### Другое пакаленне 
* **M-1097A2** (1993—2005 гг.) — базавае шасі
* **M-997A2** — санітарны аўтамабіль з двухмеснай кабінай
* **M-1025A2** — браніраваны варыянт з цалкам закрытым чатырохмясцовым кузавам (маса 3,7 т)
* **M-1043A2** — з цалкам закрытым чатырохмясцовым кузавам
* **M-1045A2** — з цалкам закрытым чатырохмясцовым кузавам
* **M-1035A2** — санітарны аўтамабіль з чатырохдзвернай кабінай
* **M-1113** — варыянт з двухмеснай кабінай
* **M-1114** — узмоцнены браніраваны варыянт (маса 4,5 т)
* **M-1116** — узмоцнены браніраваны варыянт з двухмеснай кабінай
* **M-1123**

### Трэцяе пакаленне 
* **M-1151** — з цалкам закрытым чатырохмясцовым кузавам
* **M-1152** — 2-х мясцовая кабіна і пляцоўка (аля пікап), выкарыстоўваецца як цягач
* **M-1165** (з 2006 года) — базавае шасі з закрытым чатырохмясцовым кузавам

У 2009 годзе амерыканскія кампаніі Textron Systems і Granite распрацавалі праект мадэрнізацыі , які прадугледжваў павышэнне абароненасці машыны, устаноўку новага дызельнага рухавіка Cummins і новай трансмісіі Allison 2500sp.

У кастрычніку 2012 года Міністэрства абароны ЗША абвясціла аб праекце мадэрнізацыі  за 48 000 000 долараў, мэтай якога з’яўляецца далейшае павышэнне абароненасці машыны.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* High Mobility Multipurpose Wheeled Vehicle (HMMWV) (M998 Truck) // fas.org
* High Mobility Multipurpose Wheeled Vehicle (HMMWV) // AM General
* HUMVEE Technical Library
* XR311 /webarchive/

Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Аўтамабілі 1980-х
Катэгорыя:Пазадарожнікі
Катэгорыя:Аўтамабілі ЗША
Катэгорыя:Бранятэхніка ЗША