Кагальны роў

**Кагальны роў** — верхняя частка яра ў цэнтральнай частцы Гомеля, колішняга рэчышча ручая Гамяюк. Адасоблены ад нізоўя яра вуліцай Пралетарскай. На сёння захаваўся невялікі яго ўчастак — зарослая дрэвамі, хмызам і травой нізіна.

## Гісторыя 
Як паказваюць раскопкі, у XII—XIII стст. на правым беразе Гамеюка існавала сядзіба мясцовага феадала. Таксама ў наваколлях яра размяшчаўся «паўднёвы» пасад старажытнага Гомеля. Як мяркуе гомельскі археолаг Алег Макушнікаў, частка гэтага паселішча была заселена гарадской беднатой. Пасля татара-мангольскага уварвання, жыццё тут замерла, і як паказваюць археалагічныя раскопкі, пачало адраджацца толькі ў XVIII—XIX стагоддзях. Ад здаўна вядомай у беларускай моўнай практыцы лексемы «кагал», якой абазначалася яўрэйская грамада, меркавана і ўзнікла назва «Кагальны роў», што ўказвала на склад жыхароў гэтай мясцовасці. Зрэшты, дакладны час узнікнення гэтай назвы яшчэ мае быць высветлены. Філолаг і краязнавец Аляксандр Рогалеў лічыць, што азначэнне «кагальны» тут, хоць і паходзіць ад слова «кагал», але не ў асноўным, а ў пераносным значэнні — «шумны натоўп, зборышча».

Прынамсі, да канца ХІХ ст. мяцовасць магла па-ранейшаму ўспрымацца гомельцамі як частка Гамеюка і называцца адпаведна. На гэта ўказваюць сведчанні Л. Вінаградава (1900 г.) пра змены гарадской прасторы цягам ХІХ ст.: калі ў 1840-я гг. Гамяюк (маецца на ўвазе менавіта яго верхняя частка), парослы хмызняком, выкарыстоўваўся жыхарамі як выган для коней, то на 1900 г. тут знаходзілася «некалькі сотняў домікаў».

Уладзімір Багараз-Тан адзін з разделаў свайго дакументальнага нарыса «Гомельскія сілуэты» (1904 г.) прысвяціў жыхарам Кагальнага рову, называючы яго проста *«Ровъ»* ці на нібыта беларускі манер *«Рой»*. Яр апісваўся ім як крайне занядбаная мясціна, дзе пануюць гразь, бруд і галеча, адсутнічае планіроўка: 
«У Рове не было ні вуліц, ні падворкаў, толькі бязгладнае награмаджэнне паўразбураных жытлаў, і ўсе праходы паміж імі былі залітымі суцэльнай плынню цёмна-шэрай гразі, густой, быццам мёд, і замешанай, быццам найлепшае цеста для бліноў».

Адно з паліцэйскіх данясенняў часоў першай расійскай рэвалюцыі ад 2 (15) лютага 1906 г. аб правядзенні ў Гомелі павальнага вобшуку «на прадмет адабрання зброі» фіксуе назву «Кагальны Роў» (*«Кагальный Ровъ»*). Е. Раманаў (1910 г.) сярод арыенціраў у апісанні граніц колішняга гомельскага гарадзішча ўказаў роў, называны «Жыдоўскім» (*«Жидовскимъ»*). На гарадскіх планах 1910 і 1913 г., нягледзчы на існаванне лакальных назваў мясцовасці, яна была пазначана як *«Оврагъ»* (яр). Пазбеглі выкарыстання тапонімаў у дачыненні да гэтай мясцовасці і аўтары прысвечанага Гомелю краязнаўчага нарыса 1911 г. — яр згадваецца ў ім як «вядомы гомельскі роў» (*«извѣстный гомельскій ровъ»*). Прызнаючы непраглядную галечу яго жыхароў і іх вымушанасць туліцца ў паўразваленых халупах, краязнаўцы, аднак, не ўдакладнілі, што роў быў населены пераважна яўрэямі: «Жыхар Рова, д. № 33, Герцэль Ціценскі 2 красавіка пайшоў з дому і дагэтуль не вяртаўся».

У пачатку XX стагоддзя Кагальны роў выглядаў як тры вялікія яры паміж сучаснымі вуліцамі Пралетарскай, праспектам Леніна, Інтэрнацыянальнай, і якія трохі не даходзілі да вуліцы Гагарына. З гэтых вуліц у роў вяло некалькі ўваходаў. Паміж ярамі знаходзіўся чыгуналіцейны і машынабудаўнічы завод М. Фруміна і сыноў, дзе станам на 1911 г. працававала 38 рабочых. З-за панаваўшай тут антысанітарыі і адсутнасці каналізацыі тут адбываліся ўспышкі халеры і тыфу.

У час рэвалюцыіі 1905—1907 гг. тут праходзілі мітынгі, існавала майстэрня па вырабу бомбаў. У 1918 годзе, падчас нямецкай акупацыі Гомеля, на тэрыторыі Кагальнага рова адбыўся з’езд партызанаў і падпольшчыкаў Палесся, арганізаваны Гомельскім рэўкомам.

## Галерэя 

Файл:Homiel, Kahalny Roŭ. Гомель, Кагальны Роў (1925).jpg|Забудова Кагальнага рову, 1925 г.
Файл:Homieĺ, Гомель, 1933 год.jpg|1933 г.
Файл:Kahalny rov 02.jpg|Будынак каля аднаго са схілаў Кагальнага рову.
Файл:Kahalny rov 03.jpg|Той жа будынак з боку вуліцы.

## Вядомыя асобы 
* Хаім Жываў (1875—1924) — дзеяч рабочага рэвалюцыйнага руху ў Гомелі.

## Літаратура 
* Гомель. Энциклопедический справочник. Мн.: БелСэ, 1991. — 521 с.

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Гомеля