open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пансіянат

**Пансіянат** ( от  — уклад) — аздараўленчая арганізацыя з нерэгламентаваным рэжымам знаходжання адпачываючых.

Пансіянаты, як правіла, размяшчаюцца ў маляўнічых і курортных месцах. Акрамя жылых памяшканняў, пансіянаты звычайна маюць уласную ахоўную абгароджаную тэрыторыю з усёй неабходнай інфраструктурай.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Санаторна-курортнае лячэнне
Катэгорыя:Аздараўленчыя арганізацыі
Парабала

**Парабала** — геаметрычнае месца пунктаў на плоскасці, адлегласці якіх ад вызначанага пункту (фокуса) і прамой (дырэктрысы) роўныя паміж сабой.

Парабалу, як і эліпс ці гіпербалу, можна атрымаць праз сячэнне конуса плоскасцю. У такім разе парабалу можна вызначыць як канічнае сячэнне з эксцэнтрысітэтам e=1.

Катэгорыя:Планіметрыя
Катэгорыя:Алгебраічныя крывыя
Парагвай (рака)

**Парагва́й** — рака ў Бразіліі і Парагваі, правы прыток ракі Парана, на асобных участках служыць мяжой паміж Парагваем, Бразіліяй і Аргенцінай. Даўжыня 2500 км, плошча басейна 1,2 млн.км². Вытокі ў паўночна-заходняй частцы Бразільскага пласкагор’я, цячэ па глыбокай забалочанай упадзіне Пантанал і нізіннай частцы прыроднай вобласці Гран-Чака. Сярэднегадавы расход вады ў вусці 4 тыс. м³/сек. Галоўныя прытокі: Пілкамаё, Рыа-Бермеха (справа). Рэчышча пераважна звілістае, шмат пясчаных меляў і астравоў. Разводдзе ў маі-чэрвені. Парагвай — галоўная транспартная магістраль Парагвая. Суднаходная ад г. Карумба (Бразілія). На Парагваі гарады Кансепсьён, Асунсьён (Парагвай).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Рэкі Аргенціны
Катэгорыя:Рэкі Бразіліі
Катэгорыя:Рэкі Парагвая
Катэгорыя:Басейн Ла-Платы
Паралакс

міні
**Парала́кс** ( — адхіленне) — бачная змена становішча прадмета пры перамяшчэнні пункту назірання.

У астраноміі **гадавы́ паралакс** — кут, пад якім відаць з аб'екта перпендыкулярны да промня зроку радыус зямной арбіты, **су́тачны паралакс** — кут, пад якім відаць з аб'екта перпендыкулярны да промня зроку радыус Зямлі. Сутачны паралакс вызначаецца для Месяца (57′2″,7), Сонца (8″,80), планет і камет, гадавы — для зорак.

**Падоўжны паралакс** — гэта рознасць абсцыс двух выяў адной і той жа кропкі на розных здымках стэрэапары. Па разнасці паралаксаў двух кропак зямной паверхні магчыма вылічыць перавышэнне адной кропкі над другой.

Прыбор для вымярэння перавышэнняў па рознасці падоўжных паралаксаў на стэрэапарах здымкаў пры дэшыфраванні аэрафотаздымкаў — **паралаксаметр**, можа ўваходзіць у канструкцыю стэрэаскопа.

## Спасылкі 
* The ABC's of Distances — агляд аб вымярэнні адлегласцей да астранамічных аб'ектаў.

Катэгорыя:Астраметрыя
Катэгорыя:Фотатэрміны
Катэгорыя:Вуглы
Парсек

**Парсе́к** [ад словаў паралакс і секунда] — пазасістэмная адзінка вымярэння адлегласці, якой карыстаюцца ў астраноміі, звычайна для аб’ектаў па-за Сонечнай сістэмай. Азначаецца **пс**.

Адлегласць у 1 пс адпавядае гадавому паралаксу ў адну вуглавую секунду (1″), або адлегласць, з якой радыус арбіты Зямлі бачны пад вуглом у 1″.

1 пс = 3,26 св. г. = 206265 а. а. = 30,857×1012 км. Ужываюцца і больш буйныя адзінкі, напрыклад, 1 кілапарсек (1 кпс) = 10³ пс і 1 мегапарсек (1 Мпс) = 106 пс.

## Гл. таксама 
* Кіламетр
* Светлавы год
* Астранамічная адзінка

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння адлегласці
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння ў астраноміі
Партызанскі раён (Мінск)

, 53]]
**Партызанскі раён** — адміністрацыйны раён Мінска. Размешчаны ва ўсходняй частцы горада. Створаны ў 1978. Плошча: 22 км² (пачынаючы з 26 сакавіка 2012 г. у склад Партызанскага раёна г. Мінска з тэрыторыі Мінскага раёна Мінскай вобласці былі ўключаны зямельныя ўчасткі юрыдычных, фізічных асоб і індывідуальных прадпрымальнікаў агульнай плошчай 4095,0812 г. (гл. Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 26.03.2012 г. № 141). Насельніцтва: 95 тыс. чалавек, беларусаў — 76 %.

## Эканоміка 
Адзін з двух самых прамыслова развітых раёнаў горада. Яго доля ў агульным аб’ёме выпуску прамысловай прадукцыі перавышае 20 %. Буйнейшыя прадпрыемствы: Мінскі трактарны завод, Мінскі маторны завод, Белкамунмаш, Электратэхнічны завод, Слодыч.

## Адукацыя і культура 
На тэрыторыі раёна размешчаны Мінскі дзяржаўны лінгвістычны універсітэт, Інстытут нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Мінска
Парынакота

**Парынакота** — вулкан на мяжы Чылі і Балівіі. Парынакота знаходзіцца ў нацыянальным парку Лаўка, 145 кіламетраў на захад ад Арыкі ў Заходніх Кардыльерах Цэнтральных Анд. Разам з вулканам Памерапэ, які ляжыць ад яго ў паўночна-ўсходнім напрамку, Парынакота стварае комплекс Паячата, перад якім распасціраецца возера Чунгара (*Lago Chungará*).

## Спасылкі 
* Smithsonian Institution Global Volcanism Program: Parinacota
* Peakware.World Mountain Encyclopedia.Nevado Parinacota 
* Volcanoes of the Central Andes.Parinacota 
* Volcano Live.Parinacota Volcano

Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Стратавулканы Чылі
Катэгорыя:Горы Балівіі
Катэгорыя:Геаграфія Чылі
Катэгорыя:Вулканы Чылі
Парана (рака)

**Парана́** (, ) — рака ў Паўднёвай Амерыцы.

Даўжыня ракі 4380 км. Плошча вадазбору 2663 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 17,5 тыс. м³/сек.

Другая па памерах рака пасля Амазонкi ў Паўднёвай Амерыцы. Назва паходзіць з мовы тупі і азначае «як мора» (г.зн. «вялікая, як мора»).

Сярод прытокаў: Цьетэ (Тыетэ), Рыа-Салада.

## Гл. таксама 
* Ітайпу

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Карта басейна Параны 

Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Рэкі Аргенціны
Катэгорыя:Рэкі Бразіліі
Катэгорыя:Рэкі Парагвая
Анібаль Луіс Пас

**Анібаль Луіс Пас** (;  — ) — уругвайскі футбаліст, брамнік. Чэмпіён свету 1950 у складзе нацыянальнай зборнай Уругвая.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Руднік В.* Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Уругвая
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уругвая па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Расінг Мантэвідэа
Катэгорыя:Ігракі ФК Насьяналь Мантэвідэа
Катэгорыя:Ігракі ФК Белья Віста
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліверпуль Мантэвідэа
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Уругвая
Катэгорыя:Трэнеры ФК Насьяналь Мантэвідэа
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1950
Даніэль Пасарэла

**Даніэль Альберта Пасарэла** (; ) — аргенцінскі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1978 і 1986 у складзе нацыянальнай зборнай Аргенціны.

Адзіны аргенцінец — двухразовы чэмпіён свету. На чэмпіянаце свету 1978 быў капітанам зборнай Аргенціны. З’яўляецца другім па колькасці забітых галоў абаронцам у гісторыі футбола. Уваходзіць у сімвалічную зборную ФІФА 100 з найлепшых футбалістаў сярод жывых.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Аргенціны
Катэгорыя:Ігракі зборнай Аргенціны па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Рывер Плэйт
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Фіярэнціна
Катэгорыя:Ігракі ФК Сарм’ента
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Аргенціны
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рывер Плэйт
Катэгорыя:Трэнеры ФК Карынтыянс
Катэгорыя:Трэнеры ФК Мантэрэй
Катэгорыя:Трэнеры ФК Парма
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Уругвая па футболе
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Аргенціны па футболе
Катэгорыя:Двухразовыя чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1978
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1986
Катэгорыя:ФІФА 100
Паскарэнне свабоднага падзення

**Паскарэнне свабоднага падзення** ***g*** (звычайна вымаўляецца як *«Жэ»*) — паскарэнне цела падчас свабоднага падзення. Каля паверхні Зямлі яно роўнае **~9,8 м/с²**.

## Вылічэнне паскарэння свабоднага падзення 
Паскарэнне свабоднага падзення складаецца з двух складнікаў: гравітацыйнага паскарэння і цэнтрабежнага паскарэння.

Значэнне гравітацыйнага паскарэння на паверхні планеты можна прыблізна падлічыць, калі ўявіць планету кропкавай масай *M*, і вылічыць гравітацыйнае паскарэнне на адлегласці яе радыуса *R*:

: g=G\frac{M}{R^2},

дзе *G* — гравітацыйная пастаянная (6,6742 м³с−2кг−1).

Пры выкарыстанні гэтай формулы для вылічэння гравітацыйнага паскарэння на паверхні Зямлі атрымаем:
: g = (6{,}6742 \cdot 10^{-11})\frac{5{,}9736\cdot10^{24}}{(6{,}371\cdot10^{6})^2} = 9{,}822 м/с²

Гэтае значэнне толькі прыблізна супадае з паскарэннем свабоднага падзення ў дадзеным месцы. Адрозненні абумоўлены:
* цэнтрабежным паскарэннем, якое існуе ў дадзенай сістэме адліку;
* тым, што Зямля не з'яўляецца ідэальнай сферай;
* неаднароднасцю Зямлі, што выкарыстоўваецца для пошуку карысных выкапняў па гравітацыйных анамаліях.

## Сіла цяжару 
**Сіла цяжару** — сіла, якая дзейнічае на любое матэрыяльнае цела, якое знаходзіцца паблізу паверхні Зямлі або іншага астранамічнага цела, вылічаецца па формуле.:
: F=m g, 
дзе  g — паскарэнне свабоднага падзення.

Па вызначэнні, сіла цяжару на паверхні планеты складаецца з гравітацыйнага прыцягнення планеты і цэнтрабежнай сілы інерцыі, выкліканай сутачным кручэннем планеты.

Гравітацыйнае прыцягненне планеты вызначаецца суадносінамі:
: F=G\frac{M m}{R^2},
дзе  — гравітацыйная пастаянная (6,6742 м³с−2кг−1),
M — маса сферычна сіметрычнага астранамічнага цела,
 m  — маса матэрыяльнай кропкі, на якую дзейнічае сіла,
 R  — адлегласць паміж цэнтрам сферычнай масы  і матэрыяльнай кропкай.

Модуль цэнтрабежнай сілы інерцыі Q, якая дзейнічае на матэрыяльную часціцу, выражаецца формулай:
: Q=m a\omega^2, 
дзе  a — адлегласць паміж часціцай і воссю кручэння разгляданага астранамічнага цела, а \omega  — вуглавая скорасць яго кручэння.

Сіла цяжару, якая дзейнічае паблізу паверхні Зямлі, залежыць ад шыраты месца \varphi і вышыні яго H над узроўнем мора. Прыблізны выраз для абсалютнай велічыні сілы цяжару ў сістэме СІ мае выгляд:
: F = 9,780318(1 + 0,005302\sin\varphi - 0,000006\sin^22\varphi)m - 0,0003086 Hm.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізічныя канстанты
Катэгорыя:Гравітацыя
Педра Паскулі

**Педра Пабла Паскулі** (; нар. ) — аргенцінскі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1986 у складзе нацыянальнай зборнай Аргенціны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Аргенціны
Катэгорыя:Ігракі зборнай Аргенціны па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Пеліта Джая
Катэгорыя:Ігракі ФК Казертана
Катэгорыя:Ігракі ФК Саган Тосу
Катэгорыя:Ігракі ФК Ньюэлс Олд Бойз
Катэгорыя:Ігракі ФК Лечэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Аргенцінас Хуніярс
Катэгорыя:Ігракі ФК Калон Санта-Фэ
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Аргенціны
Катэгорыя:Трэнеры ФК Бакале
Катэгорыя:Трэнеры ФК Разарна
Катэгорыя:Трэнеры ФК Патэрна
Катэгорыя:Трэнеры ФК Тома Малье
Катэгорыя:Трэнеры ФК Араціяна Веноза
Катэгорыя:Трэнеры ФК Дынама Тырана
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Уганды па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Вербанія
Катэгорыя:Трэнеры ФК П'етра Верноціка
Катэгорыя:Трэнеры ФК Віртус Энтэла
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1986
Паскарэнне

{{Фізічная велічыня
| Назва    = Паскарэнне
| Сімвал      = \vec a = {d\vec v \over dt}
| Размернасць = LT−2
| СІ          = м/с²
| СГС         = см/с²
| Заўвагі  = 
}}
**Паскарэнне** — вектарная фізічная велічыня, якая паказвае, наколькі хутка цела (матэрыяльны пункт) змяняе скорасць свайго руху. Паскарэнне з’яўляецца важным кінематычным паказчыкам руху матэрыяльнага пункта.

## Сярэдняе і імгненнае паскарэнне 
**Сярэдняе паскарэнне** матэрыяльнага пункта на некаторым адрэзку часу ёсць дзеллю змянення яго скорасці, што адбылося за гэты час, на працягласць гэтага ча́савага адрэзку:

 = \frac {\Delta \mathbf v} {\Delta t}

**Імгненнае паскарэнне** матэрыяльнага пункта ў некаторы момант часу — гэта ліміт яго сярэдняга паскарэння пры \Delta t \to 0. Паводле азначэння вытворнай функцыі, імгненнае паскарэнне можна вызначыць як вытворную скорасці па часе:

\mathbf a = \frac {d\mathbf v} {dt}

## Тангенцыяльнае і нармальнае паскарэнне 
Калі запісаць скорасць як \mathbf v = v\hat \tau, дзе \hat \tau — орт датычнай да траекторыі руху, то (у двухмернай сістэме каардынат):

\mathbf a = \frac {d(v\hat \tau)} {dt} = \frac {dv} {dt} \hat \tau + \frac {d\hat \tau} {dt} v = \frac {dv} {dt} \hat \tau + \frac {d(\cos\theta\vec i + \sin\theta \vec j)} {dt} v = \frac {dv} {dt} \hat \tau + (-\sin\theta \frac {d\theta} {dt} \vec i + \cos\theta \frac {d\theta} {dt} \vec j)) v = \frac {dv} {dt} \hat \tau + \frac {d\theta} {dt} v \hat n,

дзе \theta — вугал між вектарам скорасці і воссю абсцыс; \hat n — орт нармалі да скорасці.

Такім чынам,

\mathbf a = \mathbf a_{\tau} + \mathbf a_n,

дзе \mathbf a_{\tau} = \frac {dv} {dt}  \hat \tau — тангенцыяльнае паскарэнне, \mathbf a_n = \frac {d\theta} {dt} v  \hat n — нармальнае паскарэнне.

Улічваючы, што вектар скорасці накіраваны ўздоўж датычнай да траекторыі руху, то \hat n — гэта орт нармалі да траекторыі руху, які накіраваны да цэнтра крывізны траекторыі. Такім чынам, нармальнае паскарэнне накіравана да цэнтра крывізны траекторыі, у той час як тангенцыяльнае — па датычнай да яе. Тангенцыяльнае паскарэнне паказвае хуткасць змянення велічыні скорасці, у той час як нармальнае паказвае хуткасць змянення яе напрамку.

Рух па крывалінейнай траекторыі ў кожны момант часу можна прадставіць як вярчэнне вакол цэнтра крывізны траекторыі з вуглавой скорасцю \omega = \frac v r, дзе r — радыус крывізны траекторыі. У такім разе

a_{n} = \omega v = {\omega}^2 r = \frac {v^2} r

## Вымярэнне паскарэння 
Паскарэнне вымяраецца ў **метрах (падзеленых) на секунду ў другой ступені** (м/с²). Велічыня паскарэння паказвае, наколькі зменіцца скорасць цела за адзінку часу, калі яно будзе пастаянна рухацца з такім паскарэннем. Напрыклад, цела, што рухаецца з паскарэннем 1 м/с² за кожную секунду змяняе сваю скорасць на 1 м/с.

## Гл. таксама 
* Паскарэнне свабоднага падзення
* Рывок (кінематыка)

## Крыніцы 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Карлус Алберту Парэйра

**Ка́рлус Албе́рту Парэ́йра** або **Карлас Альберта Парэйра** (; нар. , Рыа-дэ-Жанэйра) — бразільскі футбольны трэнер, які прывёў зборную Бразіліі да перамогі ў чэмпіянаце свету 1994.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Бразіліі
Катэгорыя:Трэнеры зборнай ПАР па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Флуміненсі
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Карынтыянс
Катэгорыя:Трэнеры ФК Інтэрнасьянал
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сантус
Катэгорыя:Трэнеры ФК Атлетыку Мінейру
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Саудаўскай Аравіі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Нью-Ёрк Рэд Булз
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сан-Паўлу
Катэгорыя:Трэнеры ФК Фенербахчэ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Валенсія
Катэгорыя:Трэнеры ФК Рэд Бул Брагантына
Катэгорыя:Трэнеры зборнай ААЭ па футболе
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Кувейта па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Асантэ Катока
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Ганы па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сан-Крыштован
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры-пераможцы чэмпіянатаў свету па футболе
П’етра Пазінаці

'''П'етра Пазінаці''' (;  — ) — італьянскі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1938 у складзе нацыянальнай зборнай Італіі.

За зборную Італіі згуляў 11 гульняў і забіў пяць галоў. На чэмпіянаце свету 1938 згуляў у першым матчы Італіі і Нарвегіі.

Найлепшым чынам паказаў сябе, гуляючы як нападнік у «Трыесціне» ў 1927—1939 і 1941—1946. Пазней гуляў у «Мілане» (1939—1940) і «Навары» (1940—1941). Па заканчэнні спартыўнай кар’еры стаў трэнерам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Крэманезэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Трыесціна
Катэгорыя:Ігракі ФК Навара
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Італіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Эмпалі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Савона
Катэгорыя:Трэнеры ФК Самбенедэтэзэ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Салернітана
Катэгорыя:Трэнеры ФК Кратонэ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Катандзара
Катэгорыя:Трэнеры ФК Трыесціна
Катэгорыя:Трэнеры ФК Падова
Катэгорыя:Трэнеры ФК Панцыяна
Катэгорыя:Трэнеры ФК Крэманезэ
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1938
Патэнцыяльная энергія

**Патэнцыяльная энергія** U(\vec r) — скалярная фізічная велічыня, якая характарызуе здольнасць сіл узаемадзеяння механічнай сістэмы выконваць работу. Патэнцыяльная энергія роўна рабоце сіл узаемадзеяння, якая выконваецца пры пераходзе сістэмы з дадзенага стану ў стан з нулявым значэннем патэнцыяльнай энергіі. 

Тэрмін «патэнцыяльная энергія» быў уведзены ў XIX стагоддзі шатландскім інжынерам і фізікам Уільямам Рэнкінам. Адзінкай вымярэння энергіі ў СІ з'яўляецца Джоўль.

Патэнцыяльная энергія залежыць або ад адлегласці паміж целамі, або ад узаемнага размяшчэння частак аднаго цела. Ад выбару нулявога ўзроўню залежыць значэнне патэнцыяльнай энергіі, але не залежыць яе змяненне. Значыць, ад выбару нулявога ўзроўню не залежыць і работа, якая пры гэтым выконваецца. Таму лічыць роўнай нулю 
можна патэнцыяльную энергію любога яе стану. Такім чынам, за нулявы ўзровень можна выбіраць той, які найбольш зручны для рашэння канкрэтнай задачы. 

## Літаратура 
* Ісачанкава, Л. А. і інш. Фізіка: вучэб. дапам. для 9-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. А. Ісачанкава, Г. У. Пальчык, А. А. Сакольскі ; пад рэд. А. А. Сакольскага; пер. з рус. мовы Н. Г. Ляўчук. — Мінск: Нар. асвета, 2010. — 213 с. : іл. ISBN 978-985-03-1373-7. 

## Гл. таксама 
* Гравітацыйная энергія
* Кінетычная энергія
* Энергія
* Электрастатычны патэнцыял
* Гравітацыйны патэнцыял

Катэгорыя:Энергія
Катэгорыя:Механіка
Паступальны рух

**Паступальны рух** — рух, пры якім траекторыі ўсіх частак цела з'яўляюцца аднолькавымі.
У агульным выпадку паступальны рух адбываецца ў трохмернай прасторы, але яго асноўная асаблівасць — захаванне паралельнасці любога адрэзка самому сабе, застаецца ў сіле.

Матэматычна паступальны рух эквівалентны паралельны пераносу.

Катэгорыя:Кінематыка
Катэгорыя:Тэарэтычная механіка
Катэгорыя:Механічны рух
Лука Пачолі

**Лука Пачолі**, **Фра Лука Барталамеа дэ Пачолі** (; каля 1445 — ) — італьянскі манах, матэматык, заснавальнік прынцыпаў сучаснага бухгалтэрскага ўліку.

Пачолі нарадзіўся каля 1445 у італьянскім мястэчку Сан-Сеполькра ў правінцыі Арэца. У дзяцінстве ён дапамагаў у справаводстве купцу Фолька дэ Бельфольчы, вучыўся ў майстэрні П'еро дэла Франчэска. У 1470 уступіў у брацтва манахаў-францысканцаў.

У 1494 публікуе сваю працу па матэматыцы пад назвай «Сума арыфметыкі, геаметрыі, дробаў, прапорцый і прапарцыйнасці» (*Summa di arithmetica, geometrica, proportione et proportionalita*). Адзін з раздзелаў, які завецца «Трактат аб вылічэннях і запісах» (*Tractatus de computis et scripturis*), утрымлівае фармулёўкі асноўных прынцыпаў сучаснага бухгалтэрскага ўліку (падвойны запіс, дэбет, крэдыт, баланс і т.п.).

У 1497 па запрашэнні Ладавіка Сфорца прыязджае ў Мілан, дзе знаёміцца з Леанарда да Вінчы.

У 1509 выпускае трактат «Аб боскай прапорцыі», у якім, м.інш., развіў тэорыю да Вінчы аб пабудове гарманічнага шрыфту. Літары Пачыолі будаваліся ў квадраце з праведзенымі дыяганалямі і з упісанай акружынай; таўшчыня асноўнага штрыха кожнай літары была роўнай 1/10 вышыні квадрата, а злучальны штрых быў у два разы танчэйшы за асноўны. Абавязковай умовай выканання шрыфту была дакладнасць будовы і руплівасць вырысоўвання кожнага элементу літары (так, усе акруглыя элементы — абавязкова цыркульныя). Шрыфт Пачыолі строга тэхнічны і прыгожы, але да пэўнай ступені аднастайны і манатонны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Матэматыкі Італіі
Катэгорыя:Вучоныя Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Матэматыкі XV стагоддзя
Катэгорыя:Францысканцы
Катэгорыя:Бухгалтарскі ўлік
Катэгорыя:Бухгалтары
Паўлу Сержыу

**Па́ўлу Се́ржыу Сілве́стры ду Насіме́нту** (; , ), больш вядомы як **Паўлу Сержыу** — футбаліст зборнай каманды Бразіліі. Нападнік. Чэмпіён свету 1994.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Карынтыянс
Катэгорыя:Ігракі ФК Баер 04
Катэгорыя:Ігракі ФК Рома
Катэгорыя:Ігракі ФК Баварыя Мюнхен
Катэгорыя:Ігракі ФК Аль-Вахда Абу-Дабі
Катэгорыя:Ігракі ФК Баія
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Бразіліі
Паўночны востраў

Назву **Паўночны востраў** маюць:

* Паўночны востраў, Новая Зеландыя — адзін з двух галоўных астравоў Новай Зеландыі
* Паўночны востраў, Новая Зямля — паўночны востраў Новай Зямлі
Паўночны востраў (Новая Зямля)

**Паўночны востраў** — адзін з астравоў архіпелага Новая Зямля, аддзелены ад Паўднёвага вострава вузкім пралівам Матачкін Шар (2—3 км). Адміністрацыйна падпарадкаваны Архангельскай вобласці Расіі. Плошча вострава 48&nbsp;904&nbsp;км², каля паловы плошчы пакрыта ледавікамі. Паўночны востраў з’яўляецца другім па велічыні востравам Расіі пасля Сахаліна.

Катэгорыя:Астравы архіпелага Новая Зямля
Катэгорыя:Астравы Баранцавага мора
Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Катэгорыя:Паўночны востраў, Новая Зямля
Паўночны востраў (Новая Зеландыя)

**Паўночны востраў** — адзін з двух галоўных астравоў Новай Зеландыі, аддзелены ад Паўднёвага вострава пралівам Кука шырынёй 35 кіламетраў. Адкрыты галандскім мараплаўцам А. Тасманам у 1642 годзе.

На Паўночным востраве пражывае большая частка насельніцтва Новай Зеландыі, тут жа знаходзіцца самы буйны горад краіны — Окленд (1,3 мільёна жыхароў) і сталіца Уэлінгтан (300 000 жыхароў). Плошча вострава складае 114 597 (115 000) км².

## Прырода 
На востраве шмат актыўных вулканаў і гейзераў. Самым высокай гарой з’яўляецца вулкан Руапеху вышынёй 2794 (2796) м.

* заліў Пленты
* праліў Колвіл
* Тангарыра, Вулкан Таранакі
* возера Таупа
* рака Вайката, рака Тангарыра
* нацыянальны парк Тангарыра
* Таўматавакатангіангакаававатаматэатурыпукакапікімаўнгахаранукупакаівенуакітанатах

## Насельніцтва 
Мовы: маары (афіцыйная), англійская (афіцыйная).

* 1979 год — 2,3 млн чал.

## Вялікія гарады 
## Заўвагі 
## Літаратура 
* 
* 


Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Пелапанеская вайна (431—404)

**Пелапанеская вайна** — вайна між Пелапанескім (на чале са Спартай) і Дэласкім (на чале з Афінамі) саюзамі грэчаскіх полісаў на працягу 431—404 гг. д. н. э. Скончылася паразай Дэласкага саюзу. Умоўна падзяляецца на тры стадыі:
* Архідамава вайна (431—421).
* Сіцылійская вайна (420—413).
* Дэкелейская, або Іанійская, вайна (413—404).

## Перад падзеямі 
Галоўнай прычынай вайны была барацьба за гегемонію ў Грэцыі.

## Сілы бакоў 
Спарта мела моцнае войска (60 тыс. ч.), Афіны — войска 40 тыс. ч. і моцны флот (300 трыер, разам з саюзнікамі).

## Пасля падзей 
Параза ў вайне прывяла да роспуску Дэласкага саюзу і перадачы афінскага флоту Спарце, прызнання гегемоніі Спарты.

У час Пелапанескай вайны завяршыўся пераход ад выкарыстання апалчэння да найманага войска. Манеўранасць войск павысілася са з’яўленнем пелтастаў, пашырылася разнастайнасць ужываных баявых парадкаў. Атрымалі развіццё барацьба на марскіх шляхах і марская блакада.

## Гл. таксама 
* Нікіеў мір

## Літаратура 
* Fine, John V.A. *The Ancient Greeks: A critical history* (Harvard University Press, 1983) ISBN 0-674-03314-0


Катэгорыя:Войны Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Войны V стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Войны Македоніі
Пеле

**Э́дсан Ара́нтыс ду Насіме́нту** (, больш вядомы як **Пеле́**, ; , Трэс-Карасойнс, Бразілія — , Марумбі, Сан-Паўлу, штат Сан-Паўлу, Бразілія) — бразільскі футбаліст, спартыўны функцыянер. Трохразовы чэмпіён свету (1958, 1962, 1970) у складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі.

Нападнік. Выступаў за клубы: «Баўру» (1949—1955), «Сантус» (1955—1974), «Нью-Ёрк Космас» (1975—1977). Уладальнік Кубка Лібертадорэс (Кубка паўднёваамерыканскіх чэмпіёнаў) і Міжкантынентальнага кубка (1962, 1963), Кубка Бразіліі (1961—1965).

Найлепшы футбаліст XX стагоддзя (па версіі ФІФА; 2000, Рым). Найлепшы спартсмен свету (1970), найлепшы футбаліст чэмпіянатаў свету (1958, 1970), найлепшы паўднёваамерыканскі футбаліст (1960, 1964, 1965, 1970).

Пасля завяршэння кар’еры Пеле актыўна займаўся бізнесам, дабрачыннасцю, здымаўся ў кіно і рэкламе. У 1995—1998 гадах — міністр спорту Бразіліі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: "Set-Print", 2006.

## Спасылкі 
* Падрабязная статыстыка галоў Пеле
* Галы Пеле ў Бразіліі
* Профіль на rsssf.com
* Матчы Пеле за зборную Бразіліі

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Нью-Ёрк Космас
Катэгорыя:Ігракі ФК Сантус
Катэгорыя:Міністры спорту
Катэгорыя:Міністры Бразіліі
Катэгорыя:Рыцары-Камандоры ордэна Брытанскай імперыі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:ФІФА 100
Катэгорыя:Футбольныя функцыянеры Бразіліі
Пелагій I

**Пелагій I** — Папа Рымскі (556—561).

Дыякан з Канстанцінопаля, якога Юстыніян скіраваў (555) у Рым, каб яго выбралі папам. Палкаводзец Нарсес, які ў той час быў фактычным дыктатарам Рыма, выканаў загад імператара. Але на працягу дзесяці месяцаў не знаходзілася духоўнай асобы, каб пасвяціць Пелагія. Нарэшце, два прэсвітэры гэта выканалі.

Чуткі абвінавачвалі Пелагія не толькі ў арышце Вігілія, але і ў яго смерці. Гэтая думка трапіла і ў гісторыю царквы (Зепельт, Дэўрыес). Магчыма, гэта тлумачыцца тым, што некаторыя епіскапы ў Італіі выкраслілі імя Пелагія I з «дыптыху», і агульнай тагачаснай незадаволенасцю дзейнасцю Пелагія I, напрыклад, былі зроблены заявы мітрапалітаў Мілана і Аквілеі аб выхадзе з «рымскай царквы», адбываліся ўзаемныя адлучэнні ад царквы і г. д. У час гэтых канфліктаў Пелагій I памёр.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Папы Рымскія
Пелтасты

**Пелтасты** — від пяхоты ў Старажытнай Грэцыі ў V—IV ст. да н.э. Займалі прамежкавае становішча між гаплітамі і велітамі.

Зброя — дроцікі і кароткі меч. Засцерагальнае ўзбраенне — шлем, палатняны панцыр, нажныя латы, лёгкі скураны шчыт **пелта** (адсюль назва).

Катэгорыя:Войска Старажытнай Грэцыі
Томас Пелхам-Холс

**Томас Пелхам-Холс** (;  — ) — 4-ы, 6-ы прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі. Належаў да партыі Вігаў.

## Біяграфія 
У маладосці быў пратэжэ Роберта Уолпала, пры якім служыў больш за 20 гадоў да 1742 года. Разам са сваім братам Генры знаходзіўся ва ўладзе каля 10 гадоў. Пасля смерці брата займаў пасаду прэм’ер-міністра 6 гадоў (два розныя перыяды).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Генры Пелхам

**Генры Пелхам** (,  — ) — 3-і прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і палітыка Томаса Пелхама, члена Палаты абшчын, а пасля Палаты лордаў, 1-га барона Пелхама. У 1717 годзе ён быў абраны ў Парламент ад горада Сіфард у Сасексе. З 1724 годзе Пелхам уваходзіў ва ўрад Роберта Уолпала (партыя вігаў) да яго адстаўкі ў 1742 годзе. Дзякуючы кааліцыі партый Пелхам у 1743 годзе быў абраны прэм’ер-міністрам, Першым лордам Казначэйства і канцлерам Казначэйства. Першы год рэальная ўлада належала дзяржаўнаму сакратару Джону Картэрэту, пазней важную ролю ў дзейнасці ўрада Пелхама граў яго старэйшы брат Томас Пелхам-Холс, 1-й герцаг Ньюкасл. У перыяд праўлення Пелхама Вялікабрытанія ўдзельнічала ў некалькіх войнах, у тым ліку вайне за аўстрыйскую спадчыну і некалькіх канфліктах у калоніях. Важнай падзеяй стала змена календара ў 1752 годзе: Вялікабрытанія прыняла грыгарыянскі каляндар, пачатак года быў перанесены з 25 сакавіка на 1 студзеня. Пасля смерці Пелэма прэм’ер-міністрам стаў яго брат Томас.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Пенья-Невада

**Пенья-Невада** () — гара ў горнай сістэме Усходняй Сьеры-Мадрэ ў Мексіцы. Вышыня каля 3480 метраў.

Гара займае 15 месца ў спісе самых высокіх гор Мексікі і 30 месца ў аб’яднаным спісе вышэйшых гор ЗША, Канады і Мексікі.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* «Сьерра-Мадре Усходняя» ў ВСЭ 

## Спасылкі 
* Вяршыня на сайце peakbagger.com

Катэгорыя:Горныя вяршыні паводле алфавіта
Катэгорыя:Горы Мексікі
Пік Перамогі

**Пік Перамогі** — гара ў горнай сістэме Цянь-Шань. Вышыня 7439 м.

Катэгорыя:Цянь-Шань
Катэгорыя:Горы Кітая
Катэгорыя:Горы Кыргызстана
Перамяшчэнне

**Перамяшчэ́нне** — вектар, што злучае пачатковы і канцавы пункты, праз якія рушыла цела (матэрыяльны пункт) на працягу дадзенага часу. Любы адрэзак, што злучае якія-небудзь пункты траекторыі руху матэрыяльнага пункта, прадстаўляе яго перамяшчэнне на некаторым адрэзку часу.

Перамяшчэнне можна таксама вызначыць як змяненне радыус-вектара. Калі ў момант t_1 матэрыяльны пункт займаў пазіцыю, якая характарызуецца радыус-вектарам \mathbf r_1, а ў момант t_2 — радыус-вектарам \mathbf r_2, то рознасць \Delta r = \mathbf r_2 - \mathbf r_1 і складзе перамяшчэнне матэрыяльнага пункта на адрэзку часу [t_1; t_2].

Велічыня перамяшчэння заўсёды меншая ці, прынамсі, не большая, за шлях матэрыяльнага пункта на гэтым жа адрэзку часу. Роўнасць велічыні перамяшчэння і пуці дасягаецца пры руху па прамой у адным кірунку.

Перамяшчэнне характарызуе рух матэрыяльнай кропкі, не зважаючы на ягоную інтэнсіўнасць. Велічыня, якая характарызуе інтэнсіўнасць руху і ўяўляе сабой перамяшчэнне, аднесенае да адзінкі часу, называецца хуткасцю.

Пры вядомай хуткасці перамяшчэнне матэрыяльнай кропкі можна знайсці шляхам інтэгравання па часе:

\Delta \mathbf r = \int \limits_{t_1}^{t_2} \mathbf v dt

## Гл. таксама 
* Паступальны рух

## Крыніцы 
Катэгорыя:Механічны рух
Сімонэ Перота

{{Футбаліст
|імя                          = Сімонэ Перота
|выява                        = 
|апісанне выявы               = 
|мянушка                      = 
|дата нараджэння              = 
|месца нараджэння             = 
|грамадзянства                = 
|рост                         = 
|вага                         = 
|пазіцыя                      = паўабаронца
|цяперашні клуб               = 
|нумар                        = 
|моладзевыя клубы             = 
|нацыянальная зборная        = 
|медалі                      =
 
  
 
{ style="background:transparent"

}
}}
**Сімоне Перота** (; нар. , Эштан-андэр-Лайн, , Англія) — італьянскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 2006 у складзе нацыянальнай зборнай Італіі.

## Клубная кар’ера 
Сімоне Перота нарадзіўся ў Англіі і жыў там да 6 гадоў, калі яго бацькі, якія валодалі пабам у Эштане, вырашылі вярнуцца ў Італію ў 1982 годзе.

Перота — выхаванец футбольнай школы «Реджыны», у 1995 годзе ён дэбютаваў у Серыі B у складзе гэтай каманды і неўзабаве стаў важным іграком асноўнага складу. У 1998 годзе яго набыў турынскі «Ювентус», аднак у склад яго Сімонэ не атрымалася прабіцца з-за вельмі сур'ёзнай канкурэнцыі з боку Антоніа Контэ, Зінедзіна Зідана і Дзідзье Дэшама — за «Ювентус» ён правёў усяго 5 матчаў. У 1999 годзе ён адправіўся ў арэнду ў «Бары», у якім на два сезоны стаў лідарам каманды. У пачатку сезону 2001—2002 Перота папоўніў шэрагі «К'ева» з Вероны. Да здзіўлення шматлікіх гэтая каманда паказала вельмі добрыя вынікі і ўзімку гэтага сезону была на першым месцы ў Серыі A. Перота стаў лідарам і гэтай каманды.

У 2004 годзе Перота перайшоў у «Рому» і стаў незаменным гульцом адной з наймоцных сярэдніх ліній у чэмпіянаце: Пісара — Перота — Тоці — Дэ Росі — Мансіні. Гуляючы за «Рому», Перота дамогся сталага месца ў складзе зборнай Італіі. Выступаў за рымскі клуб да лета 2013 года, 29 чэрвеня 2013 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры.

## Міжнародная кар’ера 
Перота гуляў за зборную Італіі на моладзевым узроўні (да 21 года). У нацыянальнай зборнай ён дэбютаваў у 2002 годзе. Ён прымаў удзел у Еўра 2004, дзе забіў гол Балгарыі. На пераможным для Італіі чэмпіянаце свету 2006 года ў Германіі Перота прыняў удзел ва ўсіх 7 матчах зборнай.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Рома
Катэгорыя:Ігракі ФК К’ева
Катэгорыя:Ігракі ФК Бары
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэджына
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 2006
Персанальны камп’ютар

2) мацярынская плата
3) працэсар (CPU)
4) аператыўная памяць (RAM)
5) карты пашырэння
6) блок сілкавання
7) аптычны прывад CD/DVD-ROM
8) цвёрды дыск (HDD)
9) мыш
10) клавіятура
11) графічная карта.]]

**Персанальны камп’ютар**, **персанальны камп’ютар**, **ПК**, мікракамп’ютар, кошт, памеры і здольнасці якога робяць яго прыдатным для асабістага выкарыстання. Гэтую назву шырока папулярызавала карпарацыя «Apple Computer», прасоўваючы на рынку камп’ютар «Apple II» у канцы 1970-х—пачатку 1980-х гадоў, а пасля карпарацыя «IBM», прасоўваючы камп’ютар «IBM PC».

Катэгорыя:Камп’ютар
Спенсэр Персіваль

**Спенсэр Персіваль** (;  — ) — 21-ы прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі. Належыў да партыі новых торы.
 
Другі сын графа (ірландскага) Эгманта, вучыўся ў Кембрыджы, звярнуў на сябе ўвагу Піта брашурай з нагоды працэсу Уорэна Гасцінгса, пры яго падтрымцы быў абраны ў 1796 годзе ў палату абшчын, дзе вылучыўся як таленавіты прамоўца і палеміст. Ён падтрымліваў палітыку Піта. У міністэрстве Эдзінгтана быў генеральным салісітарам, потым генерал-аторнеем.

Пасля смерці Піта перайшоў у апазіцыю, пакуль ліберальнае міністэрства Грэнвіля не сышло. У новым міністэрстве Портленда (1807) ён атрымаў пасаду канцлера казначэйства, а ў 1809 годзе стаў на чале ўрада.

Забіты Джонам Белінгемам з асабістай помсты ў будынку парламента.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Канцлеры казначэйства Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Торы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лідары Палаты абшчын
Катэгорыя:Адвакаты паводле алфавіта
Катэгорыя:Юрысты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Адвакаты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Юрысты паводле алфавіта
Пентаэрытрыт

&nbsp;
**Пентаэрытрыт** C5H12O4 — чатырохатамны спірт.

Белы, крышталічны парашок. Тэмпература плаўлення 263,5 °C. Раствараецца ў вадзе і гліцэрыне.

Пентаэрытрыт атрымліваюць метадам альдольнай кандэнсацыі фармальдэгіда з ацэтальдэгідам пры каталізе шчолаччу і перазбытку фармальдэгіда.

## Выкарыстанне 
Пентаэрытрыт выкарыстоўваецца ў вытворчасці алкідных смолаў, пентафталевых лакаў і эмаляў, тэрмастабілізатараў, выбуховага рэчыва тэтранітрапентаэрытрыт (ТЭНа).

## Спасылкі 
* Пентаэритрит // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Спірты
Праспект Пераможцаў (Мінск)

**Пераможцаў праспект** (да 1980 — *Паркавая магістраль*, да 2005 — *праспект Машэрава*) — праспект у Мінску. Перайменаваны ў гонар пераможцаў у Вялікай Айчыннай вайне 1941—45 і Другой сусветнай вайне 1939—45 да 60-годдзя Вялікай Перамогі.

У 12—13 стагоддзях на гэтым месцы было старажытнае паселішча. Забудова праспекта пачалася ў 1960-я. Састаўная частка другога гарадскога кальца. Працягласць — каля 9 км ад скрыжавання вуліц Багдановіча і Няміга да Мінскай кальцавой аўтадарогі.

Уздоўж праспекта ўзведзены жылы раён (1983) з групы 9—16-павярховых дамоў, шматлікія грамадскія будынкі. Забудова спалучаецца з зялёнымі масівамі і вадаёмамі.

## Перасячэнні 
Перасякаецца з вуліцамі:
* Запрудная
* Нарачанская
* Вясёлкавая
* Арлоўская
* Ігнаценкі
* Гвардзейская
* праспект Машэрава
* Мельнікайтэ
* Сапёраў
* Няміга
* Магістраль М9 (МКАД, Мінск)

## Аб’екты 
* Комплекс адміністрацыйна-грамадскіх будынкаў (1975—1980, архітэктар А. Духан, А. Красоўскі, В. Крамарэнка, М. Вінаградаў, В. Шчарбіна, Г. Бенядзіктаў, У. Начараў, В. Кісель, А. Фрыдман, інжынеры Н. Герасімчык, Р. Вігдорчык, В. Кантаровіч, Л. Баршай).
* Кінатэатр «Масква»
* Палац спорту
* Royal Plaza
* № 105 — навучальны корпус БДУФК (1985, У. Афанасьеў, Г. Федасенка, С. Анікін, С. Канавалаў).
* № 115 — комплекс «Лазурыт» (2015—2020; архітэктары Я. Урбан, Г. Урбан, Ю. Керутэнэ, Клімко, Гуз, Кіклевіч, В. Кавалёва, Куцэнка, П. Стрыга). Адзін з маштабных праектаў жылых збудаванняў. Працягвае фронт забудовы раёна «Лебядзіны». Суцэльны жылы корпус сфарміраваны з цэнтральнай вуглавой 35-павярховай вежавай часткі і бакавых 16-20-павярховых крылаў. Вышынны завужаны ўгору вуглавы аб’ём акцэнтаваны суцэльным шкленнем. Ніжні 4-павярховы ўзровень, аддзелены ад асноўнага аб’ёму пешаходнай платформай-стылабатам, займаюць гандлёва-абслуговыя памяшканні і паркоўкі. У комплексе запраектаваны кватэры рознага класа (ад 58 да 500 м²).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Праспект Пераможцаў на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Першамайскі раён (Мінск)

**Першамайскі раён** — адміністрацыйны раён Мінска. Размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы горада. Межамі раёна з’яўляюцца Лагойскі тракт, вуліцы Якуба Коласа, Сурганава, праспект Незалежнасці, вуліцы Броўкі, Платонава, Казлова, Сляпянская водная сістэма, вуліцы Філімонава, Скарыны, чыгунка на Маскву, аўтадарога Калодзішчы — Заслаўе, вуліца Гінтаўта, МКАД да Лагойскага тракта.

Кіраўнік адміністрацыі — Вадзім Аляксандравіч Пярэдні (з 30 мая 2023 года).

## Гісторыя 
[thumb|250px|Забудова мікрараёна [Уручча (жылы раён)|Уручча (2014 г.)]]
25 чэрвеня 1969 г. прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР зацвердзіў Пастанову аб стварэнні Першамайскага раёна Мінска з часткі земляў Заводскага, Ленінскага і Савецкага раёнаў горада. На месцы вёскі Зеляноўка пабудавалі вуліцы Цікоцкага і Карбышава. На месцы радавых паселішчаў Вялікая і Малая Слепня, якія здаўна належалі Ваньковічам, узвялі гандлёвы цэнтр «Верас» (вул. Каліноўскага, д. 45) у мікрараёне Зялёны Луг. Адначасова ў 1969—1975 гг. узводзіўся мікрараён «Усход». У 1977 г. Савет народных дэпутатаў Мінскай вобласці зацвердзіў Пастанову аб перадачы пасёлка Уручча са складу Зялёналугскага сельсавета ў склад Мінска. У 1978 г. мікрараён Уручча пашырылі за кошт вёсак Міхайлава і Мядзвежына. У выніку плошча зялёных насаджэнняў раёна вырасла да 840,7 га, што зрабіла раён 1-м у Мінску паводле плошчы зялёных насаджэнняў.

## Культурны ўплыў 
На тэрыторыі раёна размешчаны комплекс будынкаў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, Беларускі аграрны тэхнічны ўніверсітэт, Нацыянальная бібліятэка Беларусі, кінастудыя «Беларусьфільм», Белдзяржтэлерадыёкампанія. Адведзены ўчастак пад забудову Парка высокіх тэхналогій.

## Гл. таксама 
* мікрараён вуліцы Валгаградская
* Зялёны Луг
* Уручча
* Усход
* Бяляева
* Ватуціна
* Гарбатава
* Гурцьева
* Карбышава
* Нікіфарава
* Пуцілава
* Русіянава
* Фогеля
* Чайкоўскага
* Шугаева

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Мінска
Паўднёвы Захад (жылы раён, Мінск)

**Паўднёвы Захад** — жылы раён у паўднёва заходняй частцы Мінска. Забудоўваўся з другой паловы 1980-х. Складаецца з чатырох  мікрараёнаў, якія пабудаваны на перакрыжаванні цэнтральнай восі — праспекта газеты «Звязда» і папярэчных ёй праспекта Любімава, вуліц Алібегава, Голубева, Бялецкага; з бакоў абмежаваны праспектам газеты «Праўда» і вуліцай Рафіева. З захаду мяжуе з мікрараёнам Малінаўка.

## Асноўныя вуліцы 
* Праспект газеты «Праўда»,
* праспект газеты «Звязда»,
* праспект Дзяржынскага,
* праспект Любімава,
* вул. Голубева,
* вул. Алібегава,
* вул. Рафіева,
* вул. Бялецкага.

## Інфраструктура 
### Грамадская інфраструктура 
У жылым раёне даволі развітая гарадская інфраструктура. У мікрараёне Паўднёвы Захад-1 размешчана аддзяленне паштовай сувязі РУП «Белпошта». Раён абслугоўвае дзве дарослыя (№ 25, № 32), дзіцячая (№ 15) і стаматалагічныя (№ 13) паліклінікі, а таксама адна жаночая кансультацыя. У кожным мікрараёне размешчаны установы дашкольнай і сярэдняй адукацыі. Асноўны грамадскі цэнтр сканцэнтраваны ўздоўж праспектаў Дзяржынскага і Газеты «Праўда». Гэта гандлёвы цэнтр «Паўднёвы Захад» для мікрараёна Паўднёвы Захад-1, ГЦ «Валгаград» для Паўднёвага Захаду-2 і ГЦ «Кірмаш» з кінатэатрам «Бярэсце», ГЗЦ «Тытан» і ГЦ «Магніт» для ўсяго жылога раёна. Таксама тут знаходзяцца суд і ЗАГС Маскоўскага раёна. Акрамя гэтага, гандлёва-бытавая інфраструктура меншага маштабу адносна раўнамерна разгрупавана па перыметры раёна.

У 1994 годзе быў адкрыты Мінскі міжнародны адукацыйны цэнтр імя Ёханеса Раў. Побач, па адрасе пр. Газеты «Праўда» № 11Д, размяшчаецца пасольства Федэратыўнай Рэспублікі Германія.

### Транспарт 
Праз раён праходзяць аўтобусныя і тралейбусныя маршруты. Раён абслугоўваюць дыспетчарская станцыя Паўднёвы Захад і дыспетчарская станцыя Малінаўка-4. 7 лістапада 2012 года была адкрыта станцыя метро Пятроўшчына.

** Транспартная інфраструктура мікрараёна**

## Славутасці 
Побач з мікрараёнам Паўднёвы Захад-2 размешчана праваслаўная царква «Праабражэння Гасподняга» (насупраць універсама «Валгаград»).

Па адрасе праспект газеты «Звязда», насупраць дома № 32, к. 1 захаваўся курган, які датуецца XI стагоддзем. Курган быў абследаваны ў 1978 і 1980 гадах. Яшчэ адзін курган знаходзіцца насупраць дома № 26 па праспекце Любімава.

Акрамя курганоў у 1986 годзе знойдзена селішча плошчай каля 1 га, якое датуецца X—XIII стагоддзямі. Знаходзіцца яно ў 400 метрах на поўдзень ад дома № 60, к. 2 па праспекце газеты «Праўда».

Яшчэ адно паселішча, якое датуецца X—XII стагоддзямі, знаходзіцца на праспекце Любімава за кіламетр на паўднёвы ўсход ад дома № 26. Падчас земляных работ частка плошчы была разбурана. Плошча, якая захавалася (каля 0,3 га) была абследавана ў 1986 годзе.

Побач з мікрараёнам знаходзіцца парк імя Міхаіла Паўлава, які з іншага боку атачае мікрараён Малінаўка. Тэрыторыя абмежавана вуліцамі Любімава, Бялецкага, Курганнай і Касманаўтаў.

Праз парк працякае рака Лошыца, на рэчышчы якой створаны штучны вадаём.

## Гл. таксама 
* Парк імя Міхаіла Паўлава
* Станцыя метро Пятроўшчына

## Крыніцы 
Катэгорыя:Жылыя раёны Мінска
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Мінск)
Першая касмічная скорасць

thumb
**Пе́ршая касмі́чная ско́расць** — такая скорасць, якую неабходна даць спадарожніку, каб ён рухаўся па кругавой арбіце каля паверхні планеты, на вышыні, нашмат меншай за радыус планеты.

Велічыню першай касмічнай скорасці можна вылічыць з дапамогай наступнай формулы:
: v_{1}=\sqrt{g_{0}R} \,,
дзе R \, — радыус планеты, g_{0} \, — велічыня паскарэння свабоднага падзення для дадзенай планеты.

*Заўвага*: Першая касмічная скорасць для Зямлі на вышыні ў *200 — 300* км роўная *7,9 км/c*.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Касманаўтыка
Катэгорыя:Астрадынаміка
Персідскі кот

**Персідскі кот** — парода даўгапоўсных катоў. Іх паходжанне дакладна невядомае, аднак лічыцца, што продкамі сучасных «персаў» былі азіяцкія стэпавыя кошкі. Парода выведзена ў Турцыі, у Еўропу патрапіла цераз Італію і Францыю ў 16-17 стагоддзях.

## Вонкавы выгляд 
Персідскія кошкі сярэднія па памерах. Поўсць у іх доўгая, мяккая; адрозніваюць больш за 90 колераў поўсці. На грудзях і каля галавы поўсць асабліва доўгая і выглядае як вельмі прыгожы каўнер. На хвасце поўсць таксама вельмі доўгая, даўжэйшая проці той, што на асноўнай частцы цела. Поўсць кошкі скідваюць кожным летам, пакідаючы сабе напаўдоўгае покрыва.

Галава з вельмі буйным ілбом, і доўгімі вусамі. Нос зусім нядоўгі, таму пысачка выглядае вельмі «плоска». Вушы — малыя, з пучкамі валасоў.

## Нораў 
Персідскія кошкі — паважныя і нетаропкія, аднак, калі іх пакрыўдзіць, то абараняюцца вельмі ўпарта.

## Дагляд 
Персідскія кошкі патрабуюць няспыннага дагляду іхняй поўсці.

Катэгорыя:Пароды катоў
Педра Петронэ

**Педра Петронэ** (;  — ) — футбаліст зборнай каманды Уругвая. Нападнік. Чэмпіён свету 1930.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Уругвая
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уругвая па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Насьяналь Мантэвідэа
Катэгорыя:Ігракі ФК Фіярэнціна
Катэгорыя:Ігракі ФК Чарлі Сальферына
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1930
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
Уільям Пеці-Фіц-Морыс

**Уільям Пеці-Фіц-Морыс** (), першы маркіз Ленсдаўн, другі граф Шэлберн (2 мая 1737 — 7 мая 1805) — англійскі дзяржаўны дзеяч, член партыі вігаў, 14-ы прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Хуліа Гервасіа Перэс

**Хуліа Гервасіа Перэс** (;  — ) — уругвайскі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 1950 у складзе нацыянальнай зборнай Уругвая.

## Біяграфія 
Пачаў гуляць у клубе «Расінг» з Мантэвідэа ў 1946 годзе. Дэбютаваў у першым дывізіёне Уругвая ў 1948 годзе ў складзе іншага сталічнага клуба — «Рывер Плэйта».

З 1950 па 1957 год ён гуляў за клуб «Насьяналь», стаўшы чэмпіёнам Уругвая чатыры разы. Ён правёў 22 матчы і забіў 8 галоў за зборную Уругвая, з 1950 па 1957 год. У 1950 годзе ў складзе зборнай ён стаў чэмпіёнам свету па футболе. Удзельнік чэмпіянату Паўднёвай Амерыкі 1955.

У 1957 годзе выступаў у Бразіліі за клуб «Інтэрнасьянал». Праз год Перэс вярнуўся ва Уругвай і выступаў у прафесійным футболе да 1960 года ў клубе «Суд Амерыка». Затым правёў 3 гады ў рэгіянальных аматарскіх лігах дэпартаментаў Канелонеса, Лавальехі і Рочы.

Пасля завяршэння кар’еры працаваў трэнерам у розных уругвайскіх клубах. Трэніраваў таксама парагвайскую «Алімпію» ў 1980 годзе, а затым мексіканскі клуб «Веракрус».

Хуліа Гервасіа Перэс памёр 22 верасня 2002 года ў Мантэвідэа.

## Тытулы 
* Чэмпіён Уругвая (4): 1950, 1952, 1955, 1956
* Чэмпіён свету (1): 1950

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Руднік В.* Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Уругвая
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уругвая па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Суд Амерыка
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнасьянал
Катэгорыя:Ігракі ФК Насьяналь Мантэвідэа
Катэгорыя:Ігракі ФК Рывер Плэйт Мантэвідэа
Катэгорыя:Ігракі ФК Расінг Мантэвідэа
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Уругвая
Катэгорыя:Трэнеры ФК Веракрус
Катэгорыя:Трэнеры ФК Фенікс Мантэвідэа
Катэгорыя:Трэнеры ФК Алімпія Асунсьён
Катэгорыя:Трэнеры ФК Расінг Мантэвідэа
Катэгорыя:Трэнеры ФК Суд Амерыка
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1950
Эманюэль Пеці

**Эманюэль Пеці** (; нар. , , Нармандыя, Францыя) — французскі футбаліст, паўабаронца. Чэмпіён свету 1998 у складзе нацыянальнай зборнай Францыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Францыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Францыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэлсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Лондан
Катэгорыя:Ігракі ФК Манака
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 1998
Пластычная дэфармацыя

[left|thumb|300px|** Тыповая дыяграма σ—ε расцяжэнні для малавугляродзістай сталі** 
1. [Мяжа трываласці (часовае супраціўленне разбурэнню)
2. Мяжа цякучасці (верхні)
3. Мяжа разбурэння
4. Вобласць дэфармацыйнага ўмацавання
5. Утварэнне шыйкі на ўзоры
]]
**Пласты́чная дэфарма́цыя** – дэфармацыя, пры якой цела не здольна вярнуць сваю першапачатковую форму і памер пасля спынення дзеяння сілы, што выклікала дэфармацыю.

## Гл. таксама 
* Пруткасць
* Ломкасць
* Цвёрдасць

Катэгорыя:Супраціўленне матэрыялаў
Катэгорыя:Тэорыя пластычнасці
Катэгорыя:Уласцівасці матэрыялаў