Ядвігін Ш.

**Ядвігін Ш.**, сапраўднае імя **Антон Іванавіч Ляві́цкі** () — беларускі , , фельетаніст, , , , літаратуразнавец, палітык, адзін з пачынальнікаў беларускай мастацкай прозы.

Яго літаратурная творчасць шматжанравая. Ён вядомы як аўтар баек у прозе, лірычнага апавядання, сатырычнай замалёўкі, дарожных нататкаў, фельетона, мастацкай публіцыстыкі, мемуараў. Вялікае значэнне для станаўлення буйной празаічнай формы беларускай літаратуры меў яго раман «Золата». Творчасць Ядвігіна Ш. адыграла значную ролю ў фарміраванні норм беларускай літаратурнай мовы, удасканаленні сістэмы яе стылістычных сродкаў, пашырэнні выяўленчых магчымасцей.

## Біяграфія 
### Раннія гады і адукацыя 
 14 лістапада 1916 года.]]
Нарадзіўся 4 студзеня 1869 года (паводле Юліянскага календара) у маёнтку Добасна Рагачоўскага павета (цяпер — Кіраўскі раён) у сям’і Яна і Вольгі Лявіцкіх, якія мелі таксама дачку Эву, Ян служыў эканомам маёнтка. Пазней у 1870-я гады бацька быў ляснічым графа Тышкевіча і жыў у Пяршаях цяперашняга Валожынскага раёна.

Тут у 1877—1878 гадах Антон Лявіцкі вучыўся ў нелегальнай школе ў Люцінцы, якую арганізавала дачка Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча — Цэзарына. Пазней пра гэты пэрыяд ён успамінаў:

Неўзабаве сям’я Лявіцкіх пераехала ў Карпілаўку на Міншчыне. Пасля паспяхова скончыў Мінскую губернскую гімназію і паступіў на  Маскоўскага ўніверсітэта. У часе зняволення стаў сведкам зладжанага студэнтамі-араштантамі канцэрту, на якім са сваімі нацыянальнымі песнямі і танцамі выступалі рускія, украінцы, літоўцы, латышы, каўказцы і палякі. Пасля канцэрту члены Мінскага зямляцтва вырашаюць заснаваць першы беларускі гурток моладзі ў Маскве*]]

У Радашковічах Ядвігін Ш. стаў сябрам гуртка мясцовай інтэлігенцыі, браў удзел у літаратурных вечарынах — дэкламаваў вершы Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча і Францішка Багушэвіча. У 1892 (паводле іншых звестак у 1893) напісаў камедыю «Злодзей», якую з ініцыятывы Яна Якуба Офенберга, аднаго з арганізатараў Радашковіцкага гуртка беларусаў-інтэлігентаў, меркавалася паставіць на платнай маёўцы, а збор са спектаклю перадаць на адкрыццё местачковай лякарні. Тым не менш, у 1892 годзе было вырашана паставіць п’есу без цэнзурнага дазволу.

За колькі дзён да маёўкі была празначана генеральная проба. Але да судовага следчага, нібыта ў госці, прыехаў з Вілейкі павятовы пракурор, які дазнаўся пра пастаноўку п’есы, што не прайшла цэнзуры. Пракурор даў зразумець следчаму, што спектакль, яшчэ і на забароненай тады беларускай мове, можа прынесці ўсёй мясцовай адміністрацыі вялікія прыкрасці.

### Шлюб і вяртанне ў Карпілаўку 
У 1894 годзе Антон Лявіцкі пабраўся шлюбам з радашковіцкай швачкай Люцыяй Аляксандраўнай Гнатоўскай, якая па сканчэнні віленскай школы крою і шыцця працавала ў мястэчку, якое ў 1910 годзе было перакладзена на ўкраінскую мову з прыхільнымі водгукамі аб аўтары як аб арыгінальным беларускім празаіку.

Адзін за адным — у 1912 годзе «Бярозкі», а ў 1914 годзе «Васількі» — выйшлі два зборнікі апавяданняў пісьменніка

З лістапада 1913 года да студзеня 1915 года Ядвігін Ш. пераяжджае з Вільні ў Мінск, дзе арганізоўвае і становіцца тэхнічным рэдактарам штомесячных беларускіх часопісаў: сельскагаспадарчага «Саха» і для дзяцей і моладзі «Лучынка».

У часе Першай сусветнай вайны працуе ў Мінскім цэнтральным бюро працы і кіраўніком швацкіх майстэрняў вайсковага рыштунку.

У часе вайны Ядвігін Ш. захварэў на сухоты горла. У 1918 годзе яго стан рэзка пагоршыўся, што вымусіла яго легчы на лячэнне ў Мінскі шпіталь, а потым выехаць на жыхарства ў Карпілаўку. Праз некаторы час пісьменнік пачынае супрацоўнічаць з газетай «Беларус», друкуе там свой раман «Золата» (1920) — адзін з першых твораў буйнога эпічнага жанру ў беларускай літаратуры. Увосені 1920 года Ядвігін Ш. прыязджае ў Вільню і рыхтуе да выдання свае «Успаміны», першую частку якіх выдае ў 1921 годзе

## Псеўданім 
Паходжанне псеўданіма Антона Лявіцкага — Ядвігін Ш. — у 1968 годзе раскрыла дачка пісьменніка Ванда Лявіцкая. Яна паведаміла, што ў маладосці бацька быў моцна закаханы ў нейкую Ядвігу Шабуневіч з Радашковічаў. Пасля яны рассталіся. Першае каханне асела назаўсёды, і калі ён пачаў друкавацца, не раздумваючы ўзяў сабе за псеўданім імя і скарочанае да адной літары прозвішча былой каханай.

Зрэшты, у літаратуразнаўстве існавалі і іншыя версіі. Паводле Уладзіміра Содаля, пасля публікацыі абразка «Суд», на пытанне чаму ён падпісаны такім псеўданімам аўтар жартаўліва.

Прыяцелька Антона Лявіцкага Зоська Верас расказвала, што нібыта яму вельмі падабалася адна з унучак Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча ці хтось іншы ў Люцінцы, каго звалі Ядвіга. Закахаўшыся яшчэ ў гады навучання ў школе Камілы Марцінкевіч, ужо дзецюком ён нібыта наведваўся да той Ядвігі. Найчасцей позна ўвечары, калі ў хаце ўсе спалі. Патрывожаная Ядвіга скрозь сон пыталася «Хто тут?». Малады Лявіцкі, прыклаўшы палец да вуснаў шаптаў «Ядвіга, ша, ціха… Гэта я…», яна памерла ў 1945 годзе ў вялікай галечы ў Нежыне.

Хросным бацькам дзяцей Ванды — Люцыі і Алесі — быў Янка Купала, заклаў традыцыі, якія знайшлі далейшае развіццё ў творах майстроў мастацкага слова.

## Бібліяграфія 
* Сігнал. Пераклад . (Масква, 1891).
* «Злодзей» (камедыя, 1892, не захавалася)
* «Суд» (апавяданне, 20 верасня 1906)
* Дзед Завала. (нарыс, Вільня, 1910).
* «Лісты з дарогі» (1910)
* Зборнік апавяданняў «Бярозка». (Вільня, 1912, 1923).
* Зборнік апавяданняў «Васількі». (Вільня, 1914).
* Зборнік апавяданняў «Беларускія жарты». (1914).
* «Золата» (раман, 1920)
* Успаміны. (Вільня, 1921).
* Зборнік «Апавяданні». (1940, 1946).
* Выбраныя творы. (1976).
* Выбраныя творы. (Мінск: Мастацкая літаратура, 2006. 289 с.)

## Памяць 
Партрэт Ядвігіна Ш. у 1994 годзе стварыў Анатоль Змітравіч Крывенка.

## Літаратура 
* *Дышлевіч А. А.* На пераломе стагоддзяў. Жыццё і творчасць Ядвігіна Ш. // Роднае слова. — Мн.: 1994. — № 1. — С. 10.
* *Лойка А. А.* Ядвігін Ш. (1868—1922) // Гісторыя беларускай літаратуры: Дакастр. перыяд. 2 выд. — Мн., 1989. Ч. 2.
* *Праскаловіч В. У.* Ядвігін Ш. // Беларуская літаратура: вучэб. дапам. для 9-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. і рус. мовамі навучання / пад рэд. В. П. Рагойшы. — Мн.: Нац. ін-т адукацыі, 2011. — 320 с. ISBN 978-985-465-898-8
* *Пятуховіч М.* Ядвігін Ш. (Антон Лявіцкі): Жыцьцё і літаратурная дзейнасьць // Запіскі аддзелу гуманітарных навук Інстытуту Беларускае Культуры. Кн. 2. Працы клясы філёлёгіі. Т. 1. Менск, 1928. С. 276—290.
* 
* *Старычонак В. Дз.* Беларуская літаратура ад А да Я. — Мн.: Выш. шк., 1998. с. 510—512.
* *Шкраба І.* Ядвігін Ш. // Беларуская мова: Энцыклапедыя / Беларус. Энцыкл.; пад. рэд. А. Я. Міхневіча; рэдкал Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. С. 642—644 ISBN 5-85700-126-9.
* Ядвігін Ш. // 
* 
* *Трус М.* Апавяданне «Сігнал» Усевалада Гаршына ў перакладзе Ядвігіна Ш.: архіўны дыскурс // Роднае слова. ‒ 2024. ‒ № 1. ‒ С. 11-16.
* *Трус М.* Эпісталярны канвалют: Ядвігін Ш. у сямейна-творчым інтэр’еры // Маладосць. ‒ 2024. ‒ № 3. ‒ С. 79‒88.
* *Трус М.* [https://zviazda.by/be/news/20240208/1707403088-zhyccyapisnye-epizody-i-tvorchaya-spadchyna-yadzvigina-sh ] // Літаратура і мастацтва. ‒ 09.02.2024. — № 6 (5267). — С. 11.
* *Трус М.'' Пацверджана (З гісторыі здымка Ядвігіна Ш.) // Літаратура і мастацтва. ‒ 09.08.2024. — № 30 (5291). — С. 5.

## Спасылкі 
* Творы — «Беларуская Палічка»
* 150 гадоў Ядвігіну Ш. — «Радыё Свабода»
* «Ядвигин Третий и единственный» — Артыкул Людмілы Рублеўскай, «Советская Белоруссия» 
* Талочка Ул. Пасмяротныя ўспаміны пра Ядвігіна Ш. // НАША СЛОВА № 5 (1468), 29 студзеня 2020. // на pawet.net
* Урачыстасьці ў чэсьць Ядвігіна Ш. // Шлях Моладзі. 1937. № 15(114). С. 4-7. // на pawet.net

Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай губернскай гімназіі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Байкапісцы
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі