open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Васіль Паўлавіч Комлеў

**Васіль Паўлавіч Комлеў** (31 снежня 1918, сяло Верхатор, Ішымбайскі раён, Башкірская АССР — 2004) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Віцебскай вобласці. Кандыдат эканамічных навук (1959).

## Біяграфія 
З ліпеня 1941 года на фронце, памочнік начальніка аператыўнага аддзела штаба арміі. У партызанах з 1941 года: з сакавіка 1942 года камандзір атрада. З кастрычніка 1942 года ў распараджэнні БШПР. З мая 1943 года камандзір арганізацыйнай групы, атрада, у верасні 1943 — чэрвені 1944 гадоў 2-й партызанскай брыгады імя К. С. Заслонава. Пасля вайны намеснік старшыні Віцебскага аблвыканкама, на гаспадарчай рабоце ў Багушэўскім раёне. Скончыў ВПШ пры ЦК УКП(б) (1949). З 1960 года старшы выкладчык, дацэнт, з 1967 года прарэктар, з 1972 года загадчык кафедры Беларускага інстытута народнай гаспадаркі імя Куйбышава.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Башкартастане
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Кандыдаты эканамічных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі БДЭУ
Катэгорыя:Намеснікі старшыні Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Сеймур Бензер

**Сеймур Бензер** (;  — ) — амерыканскі фізік, малекулярны біёлаг і псіхагенетык. Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1961), замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (1976), Французскай акадэміі навук (2000).

## Біяграфія 
Яго кар’ера ў малекулярнай біялогіі пачалася ў пераломныя для гэтай навукі 1950-я гады, і ў выніку ён заняў прыкметнае месца ў галіне малекулярнай генетыкі і псіхагенетыкі. Бензер узначальваў даследчую лабараторыю генетыкі ва Універсітэце Перд’ю і займаў пасаду босуэлаўскага прафесара неўралогіі ў Каліфарнійскім тэхналагічным інстытуце.

Нарадзіўся ў паўднёвым Бронксе, у сям’і яўрэйскіх імігрантаў з Сахачава (Польшча) — Меера Бензера і Евы Найдарф. Калі яму было 4 гады, сям’я перабралася ў бруклінскі раён Бенсанхерст. Цікавіцца біялогіяй пачаў з дзяцінства, захапляўся прэпараваннем жаб. Ва ўзросце 15 гадоў скончыў сярэднюю школу, у 1938 годзе паступіў у Бруклінскі каледж, але вывучаў спачатку не біялогію, а фізіку; неўзабаве перайшоў ва Універсітэт Перд’ю, дзе ў 1947 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі за даследаванне ў галіне фізікі цвёрдага цела. Пасля пачатку Другой сусветнай вайны быў прыцягнуты да сакрэтных ваенных даследаванняў у галіне паляпшэння радараў і вывучэння ўласцівасцей стабільнага германію. У прыватнасці, Бензер першым выявіў, што крышталі германію могуць выкарыстоўвацца пры высокім напружанні.

Пасля атрымання вучонай ступені быў прызначаны памочнікам прафесара фізікі ў Перд’ю, але неўзабаве перайшоў з фізікі ў біялогію і два гады вучыўся ў постдактарантуры ў лабараторыі Каліфарнійскага тэхналагічнага ўніверсітэта, вывучаючы вірусы-бактэрыяфагі, затым вярнуўся ў Перд’ю, дзе ў 1950 годзе адкрыў новы метад рэкамбінацыі — сістэму T4 rII. У 1967 годзе ён, аднак, пакінуў генетыку бактэрыяфагаў і зноў пераехаў у Каліфарнійскі тэхналагічны ўніверсітэт, каб вывучаць псіхагенетыку. Пасля ён стаў адным з найбуйнейшых навукоўцаў у гэтым кірунку, вывучаючы генетычныя асновы розных паводзінскіх рэакцый, такіх як фотатаксіс і цыркадны рытм.

Бензер быў таксама членам Амерыканскага філасофскага таварыства і Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук.

Катэгорыя:Памерлі ад інсульту
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Генетыкі ЗША
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Маклін Мак-Карці

**Маклін Мак-Карці** (;  — ) — амерыканскі генетык, навуковец-даследчык.

Працаваў ва Універсітэце Ракфелера больш за 60 гадоў. Мак-Карці прысвяціў сваё жыццё вывучэнню арганізмаў, якія ўзбуджаюць інфекцыйныя захворванні, і быў найбольш вядомы сваім удзелам у манументальным адкрыцці таго, што ДНК, а не бялок, складае хімічную прыроду гена. Раскрыццё малекулярнага сакрэту разгляданага гена — капсулярнага поліцукрыду пнеўмакокавай бактэрыі — прывяло да вывучэння спадчыннасці не толькі з дапамогай генетыкі, але і з дапамогай хіміі.

Памёр ад сардэчнай недастатковасці.

Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства
Катэгорыя:Генетыкі ЗША
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Катэгорыя:Памерлі ад сардэчнай недастатковасці
Мэры Фрэнсіс Лаян

**Мэры Фрэнсіс Лаян** (; , , Вялікабрытанія — , Оксфардшыр, Вялікабрытанія) — брытанская даследчыца генетыкі. Выказала гіпотэзу аб наяўнасці інактывацыі адной з палавых X-храмасом у самак млекакормячых і жанчын, якая ў далейшым пацвердзілася.

Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1973), замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1979).

Катэгорыя:Выпускнікі Кембрыджскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Генетыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Эмбрыёлагі
Катэгорыя:Жанчыны-вучоныя
Міхаэль Села

**Міхаэль (Майкл) Села** (, ; імя пры нараджэнні Мечыслаў Саламонавіч, ; , Тамашаў Мазавецкі — , Рэхавот) — ізраільскі навуковец, спецыяліст у галіне хімічнай імуналогіі. Працы ў асноўным прысвечаны імуналогіі, у тым ліку сінтэтычным антыгенам. У 1987—1988 гадах група навукоўцаў, у якую ўваходзілі ў тым ліку Джозеф Шлезінгер і Міхаэль Села, праводзіла даследаванні, якія сталі асновай лекаў Цэтуксімаб (Эрбітукс). Сумесна з Рут Арнан і Дворай Тэйтэльбаум адкрыў прэпарат глатырамера ацэтат, які выкарыстоўваецца ў лячэнні рассеянага склерозу.

Доктар філасофіі (1954), прафесар Інстытута Вейцмана. Член АН Ізраіля (1971) і Папскай акадэміі навук (1975), замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1976), Расійскай акадэміі навук (1994), Амерыканскага філасофскага таварыства (1995).

Катэгорыя:Ганаровыя дактары
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Імунолагі Ізраіля
Села

**Села**:
* Каміла Хасэ Села, іспанскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1989)
* Міхаэль Села, ізраільскі навуковец, спецыяліст у галіне хімічнай імуналогіі
Мак-Карці

**Мак-Карці** або **Макарці** () — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Джозеф Мак-Карці, амерыканскі сенатар-рэспубліканец
* Джон Мак-Карці, амерыканскі кагнітыўны навуковец і інфарматык
* Джэймс Мак-Карці, ірландскі і шатландскі футбаліст
* Кормак Мак-Карці, амерыканскі пісьменнік
* Маклін Мак-Карці, амерыканскі генетык
* Меліса Мак-Карці, амерыканская актрыса, камедыянтка
Роберт Вайнберг

**Роберт Вайнберг** (; нар. , , Пенсільванія) — амерыканскі вучоны і прадпрымальнік, займаўся паходжаннем рака чалавека на малекулярным узроўні. Працы ў асноўным прысвечаны малекулярнай біялогіі, анкалогіі і генетыцы. Удастоіўся найпрэстыжных прэмій.

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1985) і Амерыканскага філасофскага таварыства (2000), замежны член Шведскай каралеўскай акадэміі навук, Французскай акадэміі навук (2009). Атрымаў вядомасць як даследчык анкагену Ras, ген-супрэсара пухлін бялку рэтынабластомы.

У 1964 годзе атрымаў ступень бакалаўра, у 1969 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі ў Масачусецкім тэхналагічным інстытуце і з 1972 года быў у ім прафесарам, займаючыся даследаваннямі раку, з 1982 года член яго Whitehead Institute. Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1989).

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Генетыкі ЗША
Катэгорыя:Біёлагі ЗША
Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Японіі
Катэгорыя:Анколагі
Джуда Фолкман

**Мозес Джуда Фолкман** (, ,  — , ) — амерыканскі цытолаг, анколаг, вядомы працамі па тэорыі ангіягенезу новаўтварэнняў, на базе якіх у 1990-я гады распрацавана новае пакаленне супрацьракавых сродкаў. Працы Фолкмана спарадзілі цэлую школу анкалагічных даследаванняў (школа анты-ангіягенезу), заснаваную на пастулаце аб тым, што абмежаванне кровазабеспячэння пухліны здольна запаволіць яе развіццё.

## Біяграфія 
Фолкман, сын равіна, атрымаў адукацыю ва ўніверсітэце штата Агая (1953) і ў медыцынскай школе Гарвардскага ўніверсітэта (1957), у якой праслужыў большую частку свайго жыцця. Упершыню стаў вядомым у навуковай супольнасці яшчэ будучы студэнтам, як суаўтар работ па хірургіі раку печані і кардыёстымулятарам.

У 1960-х гадах служыў хірургам у грамадзянскім шпіталі ў Масачусетсы і ў ваенным шпіталі пад Вашынгтонам. На ваеннай службе распрацаваў новы тып імплантаванага носьбіта фармпрэпаратаў працяглага дзеяння, на базе якога выпускаўся прэпарат Norplant і т. п. Тады ж прыступіў да мэтанакіраванага вывучэння сувязі паміж ростам пухлін і рэжымам кровазвароту. У 1967 годзе стаў галоўным хірургам-анколагам Бостанскай дзіцячай бальніцы медыцынскай школы Гарвардскага ўніверсітэта.

Катэгорыя:Дактары медыцыны
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Катэгорыя:Анколагі
Катэгорыя:Члены Нацыянальнай залы славы вынаходнікаў
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Медыкі ЗША
Катэгорыя:Хірургі ЗША
Вільчэк

**Вільчэк** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Меір Вільчэк, ізраільскі біяхімік
* Фрэнк Вільчэк, амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2004)
Рут Арнан

**Рут Арнан** (; нар. , ; дзявочае прозвішча Розенберг) — ізраільскі біяхімік і імунолаг, адна з распрацоўшчыкаў глатырамера ацэтату як прэпарата ад рассеянага склерозу, «эрліхаўскі» прафесар імуналогіі ў Інстытуце Вейцмана, дзе вядзе даследаванні ў галіне вакцынацыі супраць грыпу і раку. Член Ізраільскай акадэміі прыродазнаўчых і гуманітарных навук (з 1990), была віцэ-прэзідэнтам (2004—2010) і прэзідэнтам гэтай акадэміі (2010—2015, першая жанчына на гэтай пасадзе).

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства
Катэгорыя:Біяхімікі Ізраіля
Катэгорыя:Імунолагі Ізраіля
Катэгорыя:Жанчыны-вучоныя
Аляксандр Байкоў

**Аляксандр Байкоў**:
* Аляксандр Аляксандравіч Байкоў (1870—1946) — вучоны, Герой Сацыялістычнай Працы.
* Аляксандр Аляксеевіч Байкоў (1929—2023) — Герой Сацыялістычнай Працы
Уладзімір Пятровіч Байкоў

**Уладзімір Пятровіч Байкоў** (нар. , Мінск) — беларускі спецыяліст у галіне трактарабудавання. Доктар тэхнічных навук (1989), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Трактарабудаванне», 1973; аспірантура, 1977).
    
Працуе ў Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1977, аўтатрактарны факультэт, кафедра «Трактары», загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: даследаванне энергаэфектыўных і экалагічна бяспечных хадавых сістэм трактараў і мабільных калёсна-гусенічных цягава-транспартных машын.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны вынаходнік Беларускай ССР» (1990), Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (1996).

## Бібліяграфія 
* Исследование упругих характеристик тракторных шин для решения задач динамики машинно-тракторных агрегатов : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 05.05.03 / Бойков Владимир Петрович. — Минск, 1978.
* Повышение эффективности эластичных движителей тракторов и сельскохозяйственных машин : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.05.03 / Бойков Владимир Петрович. — Минск, 1987.
     

## Літаратура 
* 
* Бойков Владимир Петрович / Н. П. Савик // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 437.
* Бойков Владимир Петрович // Кто есть кто : Доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 56—57.
 

Катэгорыя:Выкладчыкі аўтатрактарнага факультэта БНТУ
Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Трактарабудаванне
Вайнберг

**Вайнберг** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Абрагам Вайнберг, заснавальнік дынастыі хасідскіх цадзікаў у Слоніме
* Бэла Ільінічна Вайнберг, савецкі і расійскі гісторык, археолаг
* Роберт Вайнберг, амерыканскі вучоны і прадпрымальнік, займаўся паходжаннем рака чалавека на малекулярным узроўні
* Стывен Вайнберг, амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1979)
Андрэй Якаўлевіч Эшпай

**Андрэй Якаўлевіч Эшпай** (; , Казьмадзям’янск, Марыйская АВ, РСФСР, СССР — , , Расія) — савецкі і расійскі кампазітар, піяніст, педагог, грамадскі дзеяч. Народны артыст СССР (1981), лаўрэат Ленінскай прэміі (1986) і Дзяржаўнай прэміі СССР (1976). Ветэран Вялікай Айчыннай вайны.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Марый Эл
Катэгорыя:Кампазітары аперэт
Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары Расіі
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кінакампазітары СССР
Катэгорыя:Кінакампазітары Расіі
Катэгорыя:Піяністы СССР
Катэгорыя:Піяністы Расіі
Катэгорыя:Піяністы XX стагоддзя
Катэгорыя:Піяністы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Музычныя педагогі СССР
Катэгорыя:Музычныя педагогі Расіі
Катэгорыя:Музычныя педагогі XX стагоддзя
Катэгорыя:Узнагароджаныя польскім медалём «За Варшаву 1939—1945»
Катэгорыя:Памерлі ад інсульту
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Кампазітары-песеннікі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне гарадоў Расіі
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад творчых саюзаў
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы СССР
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Расіі
Катэгорыя:Акадэмікі Расійскай акадэміі кінематаграфічных мастацтваў «Ніка»
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Расіі
Катэгорыя:Балетныя кампазітары
Мікалай Уладзіміравіч Богдан

**Мікалай Уладзіміравіч Богдан** (, п. Верасава, Конашскі раён, Архангельская вобласць, Расія — ) — беларускі спецыяліст у галіне аўтамабіле- і трактарабудавання. Доктар тэхнічных навук (1986), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1970; аспірантура, 1975).
    
Працаваў на Мінскім трактарным заводзе (1970—1972), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (аўтатрактарны факультэт, у 1976—1994 — прафесар кафедры «Трактары», з 1994 — загадчык кафедры «Гідрапнеўмааўтаматыка і гідрапнеўмапрывад»).

Навуковыя інтарэсы: распрацоўка і канструяванне гідра- і пнеўмасістэм з электроннымі сродкамі кіравання для мабільных машын.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (1996).

## Бібліяграфія 
* Разработка теоретических основ и создание систем регулирования тормозных сил на осях тракторного поезда : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.05.03 / Богдан Николай Владимирович. — Минск, 1983.
 

## Літаратура 
* 
* Богдан Николай Владимирович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 425.
* Богдан Николай Владимирович // Кто есть кто : доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 137—138.

Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Аўтамабілебудаванне
Катэгорыя:Трактарабудаванне
Аксель Ульрых

**Аксель Ульрых** (; нар. , Любань) — нямецкі анколаг, адзін з заснавальнікаў біятэхналогій. Член Леапальдзіны (2000) і Венгерскай АН (2013), кіраўнік аддзела малекулярнай біялогіі Інстытута біяхіміі імя Макса Планка. Адзін з распрацоўшчыкаў трастузумабу. Яго працы таксама паслужылі з’яўленню хумуліну і сунітынібу.

## Біяграфія 
Вывучаў біяхімію ў Цюбінгенскім універсітэце. У 1975 годзе атрымаў доктарскую ступень па малекулярнай генетыцы ў Гайдэльбергскім універсітэце. З’яўляўся постдокам у Каліфарнійскім універсітэце ў Сан-Францыска (1975—1977), пасля чаго ў 1978 годзе паступіў даследчыкам у Genentech там жа ў Сан-Францыска (працаваў да 1988 года). З 1988 года ўзначальвае аддзел малекулярнай біялогіі Інстытута біяхіміі імя Макса Планка. Адначасова з 2004 па 2007 гады даследчы дырэктар праекта Singapore Oncogenome (SOG). Сузаснавальнік трох біятэхналагічных кампаній: SUNGEN Inc. (ЗША, 1991), U3 Pharma AG (Германія), Axxima Pharmaceuticals AG (Германія). Ганаровы прафесар Second Military Medical University (Кітай) і Цюбінгенскага ўніверсітэта. Замежны ганаровы член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (2005), член Акадэміі Амерыканскай асацыяцыі даследаванняў раку (2014) і EMBO.

Апублікаваў больш за 450 артыкулаў у міжнародных часопісах і цытаваўся больш за 50 тыс. разоў, з’яўляючыся адным з найбольш цытуемых навукоўцаў у свеце.

Катэгорыя:Ганаровыя прафесары
Катэгорыя:Члены Венгерскай акадэміі навук
Катэгорыя:Біяхімікі Германіі
Катэгорыя:Анколагі
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Марыя Тэрэза Аньезі

**Марыя Тэрэза Аньезі** (; ,  — , там жа) — італьянская піяністка і кампазітар. Малодшая сястра знакамітай жанчыны-матэматыка Марыі Гаэтаны Аньезі.

## Біяграфія 
Марыя Тэрэза Аньезі найбольш праславілася сваімі творамі, хаця яна таксама выдатна грала на клавесіне і спявала. Большасць твораў, якія дайшлі да нас, прызначаны для выканання на клавішных музычных інструментах, а таксама для голасу сола або з суправаджэннем.

Яна нарадзілася ў Мілане ў арыстакратычнай сям’і П’етра Аньезі. Разам са сваёй старэйшай і больш знакамітай сястрой, Марыяй Гаэтанай, яна рана атрымала адукацыю. Марыя Гаэтана была адораным матэматыкам, валодала многімі замежнымі мовамі. У той час як яна чытала лекцыі, раз’язджаючы па ўсёй Еўропе, Марыя Тэрэза выступала з канцэртамі. Марыя Тэрэза выйшла замуж за П’ера Антоніа Піноці 13 чэрвеня 1752 года і пасялілася з мужам у раёне, дзе жылі мастакі і інтэлектуалы. Аднак, у рэшце рэшт, сям’я збяднела, неўзабаве пасля чаго памёр Піноці.

Катэгорыя:Піяністы Італіі
Катэгорыя:Кампазітары Італіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Італіі
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Жанчыны XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Жанчыны-кампазітары
Катэгорыя:Кампазітары класічнай эпохі
Катэгорыя:Кампазітары XVIII стагоддзя
Рудольф Еніш

**Рудольф Еніш** (; нар. ) — нямецка-амерыканскі малекулярны біёлаг і генетык. Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (2003) і Леапальдзіны (2004). Доктар медыцыны, прафесар Масачусецкага тэхналагічнага інстытута. Лаўрэат найпрэстыжнейшых узнагарод, у прыватнасці прэміі Вольфа па медыцыне (2011), а таксама ўдастоены Нацыянальнага навуковага медаля ЗША (2010).

Піянер у галіне стварэння генетычна мадыфікаваных арганізмаў. У 1974 годзе стварыў генетычна мадыфікаваных мышэй. У 1998 годзе кланаваў мыш.

У 2001 годзе выступіў супраць кланавання чалавека. У апошнія гады працуе над экспрэсіяй генаў, стварэннем эмбрыянальных ствалавых клетак і індукаваных ствалавых клетак.

Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1992).

Катэгорыя:Генетыкі ЗША
Катэгорыя:Генетыкі Германіі
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Катэгорыя:Дактары медыцыны
Катэгорыя:Члены Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі
Аляксандр Лявіцкі

**Аляксандр Лявіцкі** (нар. ) — ізраільскі біяхімік, прафесар біяхіміі ў Яўрэйскім універсітэце Іерусаліма.

Лявіцкі нарадзіўся ў Палесціне. Атрымаў ступень магістра навук па хіміі ў Яўрэйскім універсітэце Ерусаліма. Атрымаў ступень доктара ў біяхіміі і біяфізіцы ў Яўрэйскім універсітэце Іерусаліма і Інстытуце навукі Вейцмана ў 1968 годзе. З 1968 па 1971 гады ён быў дактарантам кафедры біяхіміі Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі ў прафесара Дэніэла Э. Кошланда-малодшага.

Катэгорыя:Біяхімікі Ізраіля
Генры Хэрс

**Генры Хэрс** (; , , Бельгія — , Аціньі-Лувен-ла-Нёў, Бельгія) — бельгійскі фізіёлаг і біяхімік, прафесар Лувенскага каталіцкага ўніверсітэта.

У гонар бельгійскага біяхіміка названы хвароба (глікагеноз VI тыпу) і сіндром (панкрэатычная інсулінама).

Быў адзначаны за сваю працу, накіраваную на вывучэнне вугляводнага абмену і генетычных захворванняў, выкліканых яго парушэннем. Напрыклад, хвароба назапашвання глікагену VI тыпу, звязаная з дэфіцытам пячоначнай фасфарылазы, які выклікае павелічэнне печані і развіццё прыступаў гіпаглікеміі.

У 1966 годзе — лаўрэат прэміі Франкі — прэстыжнай бельгійскай прэміі, якая прысуджаецца з 1933 года штогод Фондам Франкі маладому (не старэйшаму за 50 гадоў) бельгійскаму навукоўцу або выкладчыку; у 1975 годзе — лаўрэат міжнароднай прэміі Гайрднера — штогадовай навуковай прэміі, якая ўручаецца Фондам «Gairdner Foundation» (Канада) за выдатныя дасягненні ў галіне медыцынскіх навук; у 1988 годзе — лаўрэат прэміі Вольфа па медыцыне.

Катэгорыя:Фізіёлагі Бельгіі
Катэгорыя:Біяхімікі Бельгіі
2-я партызанская брыгада імя К. С. Заслонава

**2-я партызанская брыгада імя К. С. Заслонава** — партызанская брыгада, створаная ў верасні 1943 года на базе атрадаў, вылучаных з 1-й партызанскай брыгады імя К. С. Заслонава. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Аршанскага, Сенненскага, Талачынскага, Лепельскага, Чашніцкага, Халопеніцкага раёнаў. 27 чэрвеня 1944 года брыгада (905 партызан, 7 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
Брыгада была створана на базе атрадаў *імя Чапаева*, *імя Лазо*, *імя Панамарэнкі,* *«Малады бальшавік»*, «Мсцівец», *В. П. Комлева,* вылучаных з 1-й партызанскай брыгады імя К. С. Заслонава. На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:
* атрад імя Чапаева;
* атрад імя Лазо;
* атрад імя Калініна (да кастрычніка 1943 года — атрад Комлева);
* атрад імя Панамарэнкі;
* атрад «Мсцівец»;
* атрад «Малады бальшавік»;
* атрад «Кастрычнік».

## Камандаванне 
### Камандзір 
* В. П. Комлеў

### Камісар 
* В. Е. Бяляеў

### Начальнікі штаба 
* В. Р. Палажэнцаў;
* М. М. Бальшуноў (загінуў);
* М. С. Загер.

## Гісторыя 
Партызаны ўчынялі дыверсіі на чыгуначных участках Орша — Мінск, Віцебск — Орша, на шашэйных і грунтавых дарогах Віцебск — Лепель, Віцебск — Сянно, Сянно — Багушэўск, Лепель — Чашнікі і іншых. 21 — 24 кастрычніка 1943 года разам з брыгадай «Аляксея» (пазней імя Данукалава) удзельнічала ў штурме нямецкага гарнізона ў вёсцы Бачэйкава, разбілі гарнізон у вёсцы Слабодка Бешанковіцкага раёна. У аперацыі «рэйкавая вайна» на чыгунках Багушэўск — Орша, Талачын — Орша падарвалі больш за 300 рэек. У студзені — лютым 1944 года вялі баі за вёскі Вялікая Вядрэнь і Гурына, разбілі нямецкі гарнізон у вёсцы Лужкі Чашніцкага раёна, вялі баі каля вёсак Доўгае, Люлюкі Бешанковіцкага, Лізуны Багушэўскага, Мажулева Сенненскага раёнаў. У красавіку — маі 1944 года наносілі ўдары па гарнізонах у вёсках Маковічы, Грачэвічы і Чэрцы Лепельскага раёна, актывізавалі дыверсійныя дзеянні на чыгунцы Орша — Мінск каля станцыі Талачын і на чыгуначным участку Орша — Коханава. З брыгадамі Сенненскай і 2-й Беларускай імя Панамарэнкі ў ноч на 8 чэрвеня 1944 года прарвалі лінію нямецкай абароны каля вёсак Адамаўка — Сялец Халопеніцкага раёна. У чэрвені 1944 года разам з часцямі Чырвонай Арміі вялі баі на рубяжы вёсак Пасынкі, Кажары, Гілі Чашніцкага раёна, разбілі нямецкі гарнізон у вёсцы Слабада Халопеніцкага раёна.

## Памяць 
У 1975 годзе ў вёсцы Грынькі Чашніцкага раёна ў гонар брыгады была ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Міхаіл Пятровіч Брэнч

**Міхаіл Пятровіч Брэнч** (нар. , Масква, Расія) — беларускі спецыяліст у галіне энергетычнага машынабудавання. Кандыдат тэхнічных навук (1967), дацэнт (1971).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (аўтатрактарны факультэт, 1959).
    
Працаваў на Мінскім аўтамабільным заводзе (1959—1962, памочнік майстра эксперыментальнага цэха, інжынер-выпрабавальнік, начальнік лабараторыі гідратрансмісій і аўтаматыкі СКБ-1), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (1962—1967 — Праблемная навукова-даследчая лабараторыя аўтамабіляў і лабараторыя НАМІ — БПІ, інжынер, з 1967 — кафедра «Рухавікі ўнутранага згарання», дацэнт, у 1988—1993 — загадчык кафедры, з 2000 — прафесар кафедры, у 1973—1986 — дэкан аўтатрактарнага факультэта).

Навуковыя інтарэсы: аўтамабілі і трактары; рухавікі ўнутранага згарання; аўтаматызацыя функцыянальных сістэм аўтатрактарных рухавікоў.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны работнік транспарту Беларускай ССР» (1980) і інш.

## Бібліяграфія 
* Исследование силового взаимодействия гидротрансформатора с трансмиссией автомобиля при переключении передач : автореферат диссертации … кандидата технических наук / М. П. Бренч. ― Минск, 1967.

## Літаратура 
* 
* [Бренч Михаил Петрович ] // Автотракторный факультет, 1951―2011 / БПИ — БГПА — БНТУ. ― Минск, 2011. — С. 26. — Информация также на с. 9, 22, 112, 113, 114, 172.
* Бренч Михаил Петрович // Научные направления ученых Белорусской государственной политехнической академии. — Минск, 1998. — С. 9.
 

Катэгорыя:Дэканы аўтатрактарнага факультэта БНТУ
Катэгорыя:Выкладчыкі аўтатрактарнага факультэта БНТУ
Катэгорыя:Супрацоўнікі МАЗ
Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Пяят-Хямэ

**Пяят-Хя́мэ** (, ) — вобласць Фінляндыі.

Мяжуе з абласцямі Уусімаа, Канта-Хямэ, Пірканмаа, Кескі-Суомі, Паўднёвае Сава, Кюменлаакса і Усходняя Уусімаа.

У межах Пяят-Хямэ размешчана возера Весіярві і паўднёвая частка возера Пяянэ.

## Гісторыя 
Назва Пяят-Хямэ замацавалася ў 1950-я гады. Да 1997 года большая частка абшчын сучаснай вобласці ўваходзіла ў губерню Хямэ, акрамя размешчаных на ўсход ад возера Пяянэ абшчын Хейнала, Сюсмя і Хартала, якія ўваходзілі ў губерню Мікелі.

З 1997 года па 2009 год тэрыторыя вобласці ўваходзіла ў губерню Паўднёвая Фінляндыя.

Катэгорыя:Правінцыі Фінляндыі
Церабунская сядзіба

**Церабунская сядзіба** — колішняя сядзіба ў Церабуні Брэсцкага раёна.

## Гісторыя 
Упершыню згаданы як Церабунскі двор, вялікакняская ўласнасць у канцы XIV ст. Да 1430 года Церабунь належала роду Кучукаў, а неўзабаве Церабунскі маёнтак зноў у ліку вялікакняскіх уладанняў. У 1483 годзе кароль Казімір надаў «пруд» на Лясной, што пад Церабунем, Солтану Аляксандравічу, а ў пачатку XVI ст. Церабунскі двор перайшоў да наступнага ўласніка — Яўстафія Дашковіча.

Пасля смерці Дашковіча каралеўскім прывілеям Церабунь перададзены князю Івану Дзмітрыевічу Шуйскаму. Удава Івана Шуйскага Марына Багданаўна з Багавіцінавічаў выйшла замуж за Пятра Гнаенскага, але маёнтак застаўся ў сыноў Шуйскіх — Мануіла і Івана. З 1580 года маёнтак ва ўласнасці Мануіла, а з 1609 года Яна Шуйскага. У гэты час Ян Шуйскі пабудаваў у сваім маёнтку ўніяцкую царкву (захавалася як праваслаўная і размешчана ў Кацельні-Баярскай) і мураваны замак каля ўпадзення Лясной у Буг.

Пасля Шуйскіх у Церабуні гаспадарылі Грабоўскія, якія пабудавалі тут невялікі дом (часткова захаваўся). Напярэдадні Першай сусветнай вайны маёнтак нядоўга належаў Нямцэвічам.

Пасля Другой сусветнай вайны палац значна перабудаваны і прыстасаваны пад школу. Цяпер у ім размешчаны сельскі клуб.

## Архітэктура 
Дом графаў Грабоўскіх уяўляў сабой аднапавярховы мураваны мансардавы будынак з нізкім чатырохсхільным дахам. Ад старога парку, што абкружаў палац, засталася толькі вузкая алея, абсаджаная ліпамі 150-гадовага ўзросту.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Колішнія сядзібы Беларусі
Катэгорыя:Сядзібы Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Церабунь
Катэгорыя:Шуйскія
Катэгорыя:Грабоўскія
Катэгорыя:Нямцэвічы
Сядзіба Талочкаў (Сычы)

**Сядзіба Талочкаў** — колішняя сядзіба ў в. Сычы Брэсцкага раёна.

## Гісторыя 
У пачатку XIX ст. сядзіба належала роду Высоцкіх, затым маёнтак выкупіў яе новы гаспадар Малахоўскі. У канцы XIX ст. Сычы перайшлі ва ўласнасць заможнага роду на Берасцейшчыне Фёдара Талочкі. На мяжы XIX—XX ст. Фёдар Талочка пабудаваў у Сычах драўляны дом (не збярогся) і заклаў пейзажны парк (захаваўся часткова).

Апошнім уладальнікам сядзібы ў канцы 1930-х гадоў з’яўляўся род Сушкаў.

У 1992 г. знішчаны сядзібны дом.

## Архітэктура 
### Сядзібны дом 
Дом уяўляў сабой двухпавярховы аб’ём, пабудаваны з дрэва. Меў нерэгулярную асіметрычную кампазіцыю, быў накрыты вальмавым дахам з паўвальмамі на тарцах. Цэнтральная частка галоўнага фасада вылучана двухпавярховым рызалітам, завершаным трохвугольным франтонам. На другім паверсе рызаліта з боку дваровага фасада існаваў балкон на чатырох слупах. Планіроўка ўнутры палаца мела анфіладны тып. На першым паверсе былі размешчаны гасціная і дзве парадныя залы.

### Парк 
Парк захаваўся ў выглядзе невялікіх фрагментаў. У ім засталіся падмуркі сядзібнага дома, студні, шлюза і шэрагу гаспадарчых аб’ектаў. Тут растуць у асноўным дрэвы мясцовых парод.

Syčy, Tałočka. Сычы, Талочка (1901-39) (2).jpg|Сядзбны дом у пачатку XX ст.
Syčy, Tałočka. Сычы, Талочка (1901-39).jpg|Сядзбны дом у пачатку XX ст.
Syčy, Tałočka. Сычы, Талочка (24.01.1916).jpg|Сядзбны дом у 1916 годзе

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Колішнія сядзібы Беларусі
Катэгорыя:Сядзібы Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Сычы (Брэсцкі раён)
Катэгорыя:Зніклі ў 1992 годзе
Катэгорыя:Высоцкія (род)
Катэгорыя:Малахоўскія
Катэгорыя:Сушкі (род)
Катэгорыя:Талочкі герба «Побуг»
Льюіс Кэнтлі

**Льюіс Кэнтлі** (; нар. , Чарлстан, Заходняя Віргінія) — амерыканскі вучоны. Працы ў асноўным прысвечаны біяхіміі і клетачнай біялогіі. Вядомасць прынеслі адкрыццё і даследаванне фосфаіназітыд-3-кіназа, які грае важную ролю ў метабалізме рака і цукровага дыябету.

## Біяграфія 
Доктар філасофіі (1975), прафесар і дырэктар анкацэнтра Weill Cornell Medicine, член Нацыянальнай Акадэміі навук (2001) і Медыцынскай акадэміі (2014) ЗША, Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1999) і Акадэміі Амерыканскай асацыяцыі даследаванняў раку (2014), а таксама EMBO (2015), фэла Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі (2011). Член рэдкалегіі часопіса Cell.

Скончыў West Virginia Wesleyan College (бакалаўр хіміі summa cum laude, 1971). У 1975 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі па біяфізічнай хіміі ў Карнельскім універсітэце. З’яўляўся постдокам у Гарвардзе, стаў там асістэнт-прафесарам. У 1985 годзе перайшоў ва Універсітэт Тафтса, але ў 1992 годзе вярнуўся ў Гарвардскую медыцынскую школу, член-заснавальнік там кафедры сістэмнай біялогіі. У 2007—2012 гг. дырэктар Beth Israel Deaconess Cancer Center. Затым у Weill Cornell Medicine.

Аўтар больш за 400 работ.

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Члены Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі
Катэгорыя:Цытолагі
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Церабунскі замак

**Церабунскі замак** — колішні замак князёў Шуйскіх, пабудаваны прыкладна ў другой палове XVII ст. на невысокай выспе, утворанай вусцем р. Лясная пры ўпадзенні яе ў р. Буг, ва ўрочышчы Старое селішча (цяпер Брэсцкі раён).

Замак меў тры паверхі, пабудаваны з каменю і цэглы. Яго абкружалі валы і глыбокія равы, якія захаваліся да Другой сусветнай вайны. Унутраная аздоба замка невядома. У пачатку XIX ст. замак і маёнтак Шуйскіх перайшлі да графа Ксаверыя Грабоўскага. Гісторыя замкавай рэзідэнцыі князёў Шуйскіх была ў свой час акутана шматлікімі легендамі і таямніцамі, якія бралі свой пачатак яшчэ з XVII ст., калі ў 1609 г. князь Ян Шуйскі пабудаваў прыкладна за 1,5 км ад замка царкву. Паступова каля царквы пачалі будавацца перасяленцы, і ў XIX ст. тут узнікла вёска, якая атрымала назву Кацельня-Баярская. Царква мела падзямельныя скляпы, дзе больш за 200 гадоў хавалі продкаў Шуйскіх. У царкве знаходзілася старадаўняя ікона ў гонар Пакровы Божай Маці. Справа і злева ад яе былі змешчаны партрэты князёў Шуйскіх. Падзямеллі замкавай рэзідэнцыі Шуйскіх і царквы злучаліся падземным паўтаракіламетровым мураваным ходам.

Новы гаспадар Церабунскага маёнтка граф Ксаверы Грабоўскі ў 1862 г. загадаў разабраць замак Шуйскіх і зачыніць падземны ход. Замак разабралі да самых падмуркаў, якія яшчэ існавалі да Другой сусветнай вайны. Апошнімі гаспадарамі маёнтка былі нашчадкі роду Юльяна Нямцэвіча.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Церабунь
Катэгорыя:Шуйскія
Катэгорыя:Грабоўскія
Чарнаўчыцкая сядзіба

**Чарнаўчыцкая сядзіба** — колішні палацава-паркавы ансамбль у в. Чарнаўчыцы Брэсцкага раёна.

## Гісторыя 
Да 1477 г. мястэчка Чарнаўчыцы належала вядомаму на Берасцейшчыне роду Валчкевічаў. Пасля 1477 г. адзін з прадстаўнікоў сярэдняй шляхты на Беларусі (Літве) Івашка Іллініч памяняў спадчынныя землі ў Ваўкавыскім павеце на Чарнаўчыцы і Турну. Юрый Іванавіч Іллініч, староста берасцейскі з 1510 па 1515 гг., у 1510 г. выкупіў шэраг сядзіб у акрузе, таму Чарнаўчыцы двор набыў даволі вялікія памеры. У яго межы ўвайшлі сядзібы Дзямянічы, Блювінічы, Лазавіца, Воля, Ясянец і інш. Пасля смерці Юрыя Іллініча Чарнаўчыцы двор па спадчыне перайшоў ва ўласнасць яго двух сыноў, а ў 1567 г. большая частка двара дасталася яго ўнуку, таксама Юрыю, сыну Фелікса і Соф’і Радзівіл.

У 1761 г. паводле заказу Радзівілаў быў падрыхтаваны новы праект Чарнаўчыцкага палаца, арыгінал якога захоўваецца ў архіве Нацыянальнага музея ў Варшаве, але праект застаўся нерэалізаваны. Адзін з надпісаў на праекце, гаворыць, што ў парку быў закладзены толькі падмурак новага палаца. Паводле праекта палац уяўляў сабой шэдэўр палацавай архітэктуры. Арыгінальную кампазіцыю драўлянага будынка складалі асноўны васьмігранны трохпавярховы аб’ём са шлемападобным фігурным купалам і 4 двухпавярховыя квадратныя ў плане вуглавыя крылы, якія былі аб’яднаны балюстраднымі тэрасамі з дэкарыраванымі вазамі. У цэнтры пад тэрасай абазначаны вялікі арачны праём галоўнага ўвахода. Фасады былі ўпрыгожаны скульптурай, картушамі, пуці. Прамавугольныя вокны дэкарыраваны сандрыкамі, ляпнінай, а сцены — руставанымі лапаткамі, карнізамі і цяжамі. Унутраная планіроўка палаца пакуль невядома.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Колішнія сядзібы Беларусі
Катэгорыя:Сядзібы Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Чарнаўчыцы
Катэгорыя:Радзівілы
Катэгорыя:Грабоўскія
Катэгорыя:Зніклі ў XX стагоддзі
Валерый Уладзіміравіч Гуськоў

**Валерый Уладзіміравіч Гуськоў** (нар. , Іркуцк, Расія}) — беларускі спецыяліст у галіне аўтамабіле- і трактарабудавання. Кандыдат тэхнічных навук (1960), доктар тэхнічных навук (1969), прафесар (1972).

## Біяграфія 
Скончыў Томскі політэхнічны інстытут (1953), Інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі АН СССР (аспірантура, 1959).
    
Працаваў на Мінскам трактарным заводзе (1953—1956, інжынер-канструктар, старшы інжынер-канструктар, начальнік канструктарскага бюро), Цэнтральным навукова-даследчым інстытуце механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі Нечарназёмнай зоны СССР (Мінск; 1959—1964, старшы навуковы супрацоўнік), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1963, кафедра «Трактары», прафесар, у 1974—1991 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя, разлік, канструяванне і выпрабаванні мабільных машын.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Беларускай ССР» (1979), Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (1996), медаль «Ветэран працы» (1991).

## Бібліяграфія 
* Экспериментально-теоретические основания оптимизации параметров сельскохозяйственных тракторов : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.05.03 /В. В. Гуськов. — Минск, 1969.
* Исследование тягово-сцепных качеств гусеничного трактора на торфяно-болотных грунтах : автореферат диссертации … кандидата технических наук / В. В. Гуськов. — Минск, 1960.
     

## Літаратура 
* Гуськоў Валерый Уладзіміравіч / А. І. Болсун // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1997. — Т. 5. — С. 548.
* Гуськов Валерий Владимирович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 290.
* Гуськов Валерий Владимирович // Кто есть кто : Доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. ― Минск, 2000. — С. 59—60.
Вядомыя асобы Іркуцка

]]
Вядомыя ўраджэнцы Іркуцка:

__NOTOC__
]]
]]

## А 
* Мікалай Паўлавіч Ахлопкаў (1900—1967) — савецкі рэжысёр, народны артыст СССР (1948). Член КПСС з 1952 года.

## Б 
* Леанід Іванавіч Барадзін (1938—2011) — рускі пісьменнік і грамадскі дзеяч.
* Галіна Мікалаеўна Бараноўская (1936—2021) — беларускі і расійскі архітэктар. Член Саюза архітэктараў Расіі (1971), член Беларускага саюза архітэктараў.
* Яўген Міхайлавіч Бярковіч

## В 
* Барыс Валянцінавіч Валынаў

## Г 
* Якаў Мадэставіч Гакель
* Валерый Уладзіміравіч Гуськоў (нар. 1932) — беларускі спецыяліст у галіне аўтамабіле- і трактарабудавання.

## Ж 
* Наталля Пятроўна Жукава

## З 
* Вячаслаў Францавіч Заганек

## К 
* Аляксандр Мікалаевіч Каўтуненка (1954—2015) — эканаміст.

## Л 
* Мікалай Мікалаевіч Лузін

## Н 
* Міхаіл Веніямінавіч Навучыцель
* Любоў Абрамаўна Нардштэйн
* Аляксей Аляксандравіч Негадайла
* Рудольф Хаметавіч Нурыеў

## П 
* Пётр Пятровіч Пакрышкін
* Андрэй Міхайлавіч Паўлінаў

## Р 
* Барыс Іпалітавіч Райскі
* Міхаіл Ільіч Ром

## С 
* Сяргей Віталевіч Саладоўнікаў (нар. 1958) — савецкі і беларускі футбаліст.
* Віталь Сцяпанавіч Севяранін (нар. 1937) — вучоны ў галіне цеплаэнергетыкі.
* Леанід Сяргеевіч Собалеў (1898—1971) — рускі савецкі пісьменнік, журналіст.
* Аляксандр Міхайлавіч Сібіракоў (1899—1933) — расійскі прадпрымальнік, даследчык Сібіры.

## У 
* Любоў Дзмітрыеўна Усава

## Ф 
* Аляксей Паўлавіч Федчанка

## Х 
* Мікалай Аляксандравіч Халадкоўскі

## Ш 
* Аляксандр Леанідавіч Шэманскі

## Я 
* Інакенцій Іванавіч Якаўкін

Катэгорыя:Постаці Іркуцка
Вядомыя асобы Растова-на-Доне

]]
Вядомыя ўраджэнцы Растоў-на-Доне:

__NOTOC__
]]
]]

## А 
* Дзіна Агішава (нар. 2005) — беларуская спартсменка па мастацкай гімнастыцы.
* Леанід Васілевіч Аляксееў (1921—2008) — савецкі і расійскі археолаг і гісторык. Доктар гістарычных навук (1982).
* Лілія Мікалаеўна Анохіна (1932—2006) — Ветэран працы, заслужаны настаўнік рускай і літаратуры, Ганаровы жыхар Растова-на-Доне.
* Лідзія Іосіфаўна Анікіна (1917—2007) — беларускі архітэктар. Жонка архітэктара Віктара Анікіна.

## Б 
* Юрый Абрамавіч Башмет (нар. 1953) — расійскі альтыст, дырыжор, педагог. Народны артыст СССР (1991).
* Аляксей Уладзіміравіч Белы (нар. 1950) — беларускі фізік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, член-карэспандэнт з 2004), доктар тэхнічных навук (1990), прафесар (1995).
* Сімон Врацян (1882—1969) — армянскі дзяржаўны дзеяч, апошні прэм’ер-міністр Рэспублікі Арменіі (з 25 лістапада па 2 снежня 1920 г.).

## В 
* Барыс Анатольевіч Васіленка (1940—2017) — савецкі і ўкраінскі гісторык, археолаг.
* Ян Вуйцік (1913—2009) — польскі паэт і пісьменнік эміграцыі, званы «бардам Палесся»; журналіст.

## Г 
* Уладзімір Аляксандравіч Грабаураў (1941—2016) — беларускі спецыяліст у галіне аўтаматызацыі тэхналагічных працэсаў і вытворчасцей.
* Ігар Ігаравіч Губанаў (нар. 1992) — расійскі футбаліст.
* Віталь Георгіевіч Губараў (1912—1981) — савецкі дзіцячы .
* Аляксандр Барысавіч Гудкоў (нар. 1957) — беларускі палітык. Палкоўнік запасу.

## З 
* Вячаслаў Ксенафонтавіч Зубовіч (нар. 1930) — беларускі вучоны ў галіне акушэрства і педыятрыі..

## І 
* Аляксандр Мікалаевіч Іпацьеў

## К 
* Аляксандр Леанідавіч Кайданоўскі

## Л 
* Павел Іванавіч Лаўрэнка

## М 
* Аляксандр Фёдаравіч Мяснікоў

## Н 
* Вольга Фёдараўна Нячай

## О 
* Віктар Ціханавіч Осіпаў

## П 
* Расціслаў Янавіч Плят
* Лілія Мікалаеўна Пятроўская

## Р 
* Анатоль Абрамавіч Рудакоў

## С 
* Марцірос Сяргеевіч Сар’ян
* Анастасія Сініцына (нар. 1983) — расійская гандбалістка.
* Юлія Сляманава (на. 1987) — азербайджанская гандбалістка.
* Сафія Леанідаўна Смірнова
* Леанід Іванавіч Сядоў (1907—1999) — вучоны ў галіне механікі і прыкладной матэматыкі.

## Ф 
* Георгій Мікалаевіч Флёраў

## Х 
* Ксенія Кірылаўна Хачатранц

## Ц 
* Валянціна Іванаўна Цыбульская

## Ч 
* Дзяніс Аляксандравіч Чакалаў

## Ш 
* Людміла Сяргееўна Шаламенцава

Катэгорыя:Постаці Растова-на-Доне
Аркадзь Іванавіч Грышкевіч

**Аркадзь Іванавіч Грышкевіч** (нар. , Мінск) — беларускі спецыяліст у галіне аўтамабілебудавання. Доктар тэхнічных навук (1974), прафесар (1979).

## Біяграфія 
Скончыў Ваенная акадэмія бранятанкавых і механізаваных войск Савецкай Арміі (1951).
    
Працаваў у Узброеных Сілах СССР (1942—1971), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (у 1971—1973 — старшы навуковы супрацоўнік праблемнай лабараторыі аўтамабіляў, 1973—1989 — загадчык кафедры «Аўтамабілі», 1990—2004 — прафесар кафедры).

Навуковыя інтарэсы: дынаміка і нагружанасць элементаў транспартных машын; аўтаматызацыя кіравання сістэмамі транспартных машын.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Беларускай ССР» (1982), ордэны Айчыннай вайны 1-й ступені (2), Айчыннай вайны 2-й ступені, Чырвонай Зоркі і інш.

## Бібліяграфія 
* Исследование динамики движения армейских автомобилей по дорогам с неровной поверхностью : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.05.03 / Гришкевич Аркадий Иванович. — Минск, 1973.
* Проектирование трансмиссий автомобилей : Справочник / Под общ. ред. А. И. Гришкевича. — М.: Машиностроение, 1984. — 272 с. : ил.
* Автомобили: Конструкция, конструирование и расчет. Трансмиссия : Учеб. пособие для втузов по спец. «Автомобили и тракторы» / Под ред. А. И. Гришкевича. — Минск : Вышэйшая школа, 1985. — 240 с. : ил. -
* Автомобили: Теория: Учеб. для втузов по спец. «Автомобили и тракторы» / А. И. Гришкевич. — Мн.: Вышэйшая школа, 1986. — 208 с. : ил.
* Автомобили. Испытания: учебное пособие для студентов специальности «Автомобили и тракторы» высших технических учебных заведений / под ред. д-ра техн. наук, проф. А. И. Гришкевича, акад. АН БССР М. С. Высоцкого — Минск: Вышэйшая школа, 1991. — 186, [1] с. — ил., табл.

## Літаратура 
* 
* Гришкевич Аркадий Иванович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 215.
* Гришкевич Аркадий Иванович // Кто есть кто : Доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. ― Минск, 2000. — С. 139—140.
* [Гришкевич Аркадий Иванович] // Автотракторный факультет, 1951―2011 / БПИ — БГПА — БНТУ. ― Минск, 2011. — С. 72.

## Спасылкі 
* Гришкевич Аркадий Иванович // Праект «Память народа»
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента

Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Kroŭ EP

**«Kroŭ EP»** — міні-альбом рок-гурта «Akute», які выйшаў у 2012 годзе.
## Спіс песень
## Удзельнікі запіса
* Раман Жыгараў — бас-гітара
* Стас Мытнік — вакал

## Спасылкі
*«Kroŭ EP» на 

Катэгорыя:Альбомы 2012 года
Катэгорыя:Альбомы Akute
Уладзімір Аляксандравіч Грабаураў

**Уладзімір Аляксандравіч Грабаураў** (, Растоў-на-Доне, Расія — ) — беларускі спецыяліст у галіне аўтаматызацыі тэхналагічных працэсаў і вытворчасцей. Доктар тэхнічных навук (1993), прафесар (1993).

## Біяграфія 
Скончыў Растоўскі інстытут сельскагаспадарчага машынабудавання (1963), Растоўскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Радыёфізіка», 1967).
    
Працаваў у Растоўскім інстытуце сельскагаспадарчага машынабудавання (1967—1989), Беларускім аграрным тэхнічным універсітэце (1989—1994, загадчык кафедры «Аўтаматызаваныя сістэмы кіравання вытворчасцю»), Міжнародным інстытуце працоўных і сацыяльных адносін (1994—2000, загадчык кафедры «Інфармацыйныя тэхналогіі і матэматыка»), Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце (2000—2006, загадчык кафедры эканамічнай інфарматыкі), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (аўтатрактарны факультэт, загадчык кафедры «Арганізацыя аўтамабільных перавозак і дарожнага руху»).

Навуковыя інтарэсы: аўтаматызаваныя сістэмы кіравання вытворчасцю; эканамічная кібернетыка; інтэлектуальныя транспартныя сістэмы.

## Бібліяграфія 
* Моделирование и оптимизация биотехнических систем в промышленных птичниках : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.13.07 / Грабауров Владимир Александрович. — Челябинск, 1992.
* Автоматическая отстройка от влияния сильнодействующих мешающих воздействий при многочастотном электромагнитном контроле : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 198 / Грабауров Владимир Александрович. — Ростов-на-Дону, 1971.
  

## Літаратура 
* 
* Грабауров Владимир Александрович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 182—183.
* Грабауров Владимир Александрович // Кто есть кто в Республике Беларусь, 2001. — Минск, 2001. — Т. 1. — С. 44.

## Спасылкі 
* Кафедра экономической информатики / Сайт БДЭУ
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента

Катэгорыя:Кібернетыкі СССР
Катэгорыя:Кібернетыкі Беларусі
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Ihołki

**«Ihołki»** — максі-сінгл у падтрымку альбома «Nie Isnuje» рок-гурта «Akute», які выйшаў у 2012 годзе на партале «Тузін Гітоў».
## Спіс песень
## Удзельнікі запіса
*Раман Жыгараў — словы
*Стас Мытнік — музыка
*запіс арыгінальнай версіі: гітары, вакал — Андрэй Немянкоў, «swN Records» (Магілёў); бубны — Дзяніс Манёнак, «Арзамас-16» (Магілёў)
*звядзенне арыгінальнай версіі: Яўген «Кідас» Сухавей, «Dominance Pro» (Мінск)
*мастэрынг: Гарык Плевін, ТА «Осмас» (Мінск)
*фота на вокладцы: Надзея Зуй

## Спасылкі
*Akute прэзентаваў сеціву максі-сінгл «Ihołki»

Катэгорыя:Сінглы 2012 года
Раман Баляслававіч Івуць

**Раман Баляслававіч Івуць** () — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1990), прафесар (1992). Акадэмік Беларускай інжынернай тэхналагічнай акадэміі (1995), Міжнароднай акадэміі інфармацыйных тэхналогій (2006), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2021).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Аўтамабілі і трактары», кваліфікацыя «Інжынер-механік», 1972; аспірантура, 1977), Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў (1985).
    
Працаваў у Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1977, аўтатрактарны факультэт, кафедра «Эканоміка і лагістыка», загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: эканаміка прамысловасці і транспарту; інавацыйная дзейнасць; лагістыка.

## Сям’я 
* дачка Тэрэза Раманаўна Кісель (нар. 1974), кандыдат эканамічных навук, дацэнт, кіраўнік групы статыстыкі і аналітыкі Беларускай асацыяцыі міжнародных аўтамабільных перавозчыкаў

## Узнагароды 
Медаль Францыска Скарыны (2009), нагрудныя знакі «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1999), «Ганаровы транспартнік» (1995), званне «Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (2015) і інш.

## Бібліяграфія 
* Экономические проблемы совершенствования управления ремонтом и техническим обслуживанием оборудования на предприятиях машиностроения : диссертация … доктора экономических наук : 05.13.10 : защищена 00.00.0000 : утверждена 09.02.1990 / Ивуть Роман Болеславович. — Минск, 1989.
    

## Літаратура 
* Ивуть Роман Болеславович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 706.
* Ивуть Роман Болеславович // Кто есть кто : Доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 39—41.
Разня ў Бадахосе (1936)

**Разня ў Бадахосе** — эпізод грамадзянскай вайны ў Іспаніі, які адбыўся пасля захопу Бадахоса войскамі нацыяналістаў, калі ў ноч з 14 на 15 жніўня 1936 года было забіта шмат грамадзянскіх асоб і ўзброеных прыхільнікаў рэспубліканскага ўрада.

Кульмінацыяй разні стаў шэраг экзэкуцый на арэне гарадской карыды, дзе вайскоўцы паставілі кулямёты на бар’ерах вакол пляцоўкі. Забойствы і згвалтаванні працягваліся з-за няздольнасці генерала Хуана Ягуэ спыніць беспарадак сярод сваіх падначаленых, за што яму далі мянушку «Бадахоскі мяснік». Замежныя карэспандэнты, у залежнасці ад сваіх палітычных сімпатый, паведамлялі аб ацэнцы ў 1 800 і 4 000 забітых грамадзянскіх асоб.

Грамадскасці былі прадстаўлены шматлікія паказанні сведак і розныя паведамленні аб бадахоскай разні, у тым ліку ад такіх замежных карэспандэнтаў, як Джэй Ален (ЗША), Марыа Невес (Партугалія), Марсель Дэні і Рэнэ Бру (Францыя); існуюць таксама і фотаматэрыялы. Сёння большасць гісторыкаў сыходзяцца ў меркаванні аб тым, што Ягуэ загадаў пакараць смерцю некалькі тысяч апалчэнцаў і грамадзянскіх пасля падзення горада і спаліць іх трупы, паколькі не хацеў пакідаць ворагаў, сярод салдат або мірнага насельніцтва, у тыле сваёй арміі.

Па словах журналіста Джэя Уайтэйкера, Ягуэ аднойчы пракаментаваў гэтую падзею такім чынам:

Разня ў Бадахосе не была адзіным падобным выпадкам. У кожным горадзе, які быў захоплены людзьмі Ягуэ, адбываліся шматлікія пакаранні смерцю сярод мірнага насельніцтва. Паводле некаторых звестак, больш за 6 тысяч чалавек былі забіты толькі ў адной правінцыі Бадахос (у тым ліку ў самім горадзе).

## Гл. таксама 
* Белы тэрор у Іспаніі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Beevor, Antony. *The battle for Spain.* Penguin Books. London. 2006.
* 
* 
* 
* Neves, Mario. *La matanza de Badajoz.* Junta de Extremadura. Mérida. 2007.
* Preston, Paul. *The Spanish Civil War. Reaction, revolutions & revenge.* Harper Perennial. 2006. London. ISBN 978-0-00-723207-9 ISBN 0-00-723207-1
* Southworth, Herbert R. El mito de la cruzada de Franco. Random House Mondadori. Barcelona. 2008. ISBN 978-84-8346-574-5
* 

Катэгорыя:1936 год у Іспаніі
Катэгорыя:Падзеі 14 жніўня
Катэгорыя:Падзеі 15 жніўня
Катэгорыя:Жнівень 1936 года
Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Іспаніі
Катэгорыя:Бадахос
Катэгорыя:Масавыя забойствы