Іван Фаміч Хруцкі

**Iван Фаміч Хру́цкі** (; , , Лепельскі павет, Віцебская губерня, Расійская імперыя, цяпер  — , маёнтак Захарнічы (каля Полацка), Віцебская губерня, Расійская імперыя, цяпер ) — мастак, які дзейнічаў на тэрыторыі Расійскай Імперыі. Заснавальнік жанру акадэмічнага нацюрморта ў беларускім жывапісе.

## Біяграфія 
Іван Хруцкі нарадзіўся 27 студзеня 1810 года ў мястэчку Ула Лепельскага павета Віцебскай губерні ў сям’і грэка-каталіцкага святара. Беларус. Пачатковую мастацкую адукацыю атрымаў на факультэце вольных мастацтваў Полацкага ліцэя, па сканчэнні якога паступіў у Пецярбургскую Акадэмію мастацтваў, дзе вучыўся 9 гадоў. Малады мастак быў залічаны вольным слухачом па класу партрэтнага і ландшафтнага жывапісу. Ён таксама пачаў браць урокі жывапісу ў Джорджа Доу (1781—1829), англійскага жывапісца, які працаваў у 1818—1828 гадах у Расіі.

Мастак неаднаразова атрымліваў медалі Акадэміі, а таксама быў узнагароджаны залатым гадзіннікам ад цара Мікалая I. У 1839 годзе І. Хруцкі стаў акадэмікам Акадэміі мастацтваў, пасля чаго вярнуўся на радзіму. З 1845 года жыў і працаваў у сваім маёнтку Захарнічы.

У сваёй творчасці аддаваў перавагу нацюрмортам. Мастацкі стыль І. Хруцкага хутка займеў шмат прыхільнікаў і паслядоўнікаў, што паспрыяла развіццю нацюрморта ў Расійскай імперыі. Таксама І. Хруцкі з’яўляўся майстрам партрэта, асабліва шмат партрэтаў напісаў у сталыя гады. Тады ж у творчасці мастака пачынаецца перыяд рэлігійных твораў.

Пахаваны на фамільных могілках у Захарнічах (цяпер Полацкі раён Віцебскай вобл.). Праваруч магілы Івана Хруцкага пахаваныя ягоная жонка Ганна з Бубноўскіх, сын Восіп Іванавіч, унучка Алена, і таксама мастачка праўнучка Ядвіга Аляксандраўна Мацяеўская.

## Нацыянальнасць 
Нацыянальнасць Івана Хруцкага цяпер апісваецца па-рознаму, у залежнасці ад крыніцы, як беларуская, польская або руская. Прычынай з’яўляецца гістарычная, культурная, этнічная і палітычная спецыфічнасць земляў, на якіх нарадзіўся мастак. У адной з крыніц ён быў апісаны так: *паляк па нацыянальнасці, беларус па месцы нараджэння, канчаткова сфарміраваўся ў плыні рускай акадэмічнай школы*. Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь у сваіх публікацыях называе яго *славутым беларускім жывапісцам* і *славутым землякам*, адначасова падкреслівае, што *яго мастацкая спадчына — набытак культуры не толькі Беларусі*. Таксама *Беларуская энцыклапедыя* піша, што Хруцкі — гэта беларускі мастак, а яго творчасць *звязаная з мастакім жыццём Беларусі і Расіі*. *Советский энциклопедический словарь* апісвае Хруцкага як рускага мастака, аднак без разтлумачэння, ці справа ў нацыянальнасці, дзяржаве ці культурным коле, у якім ён тварыў.

## Сям’я 
У 1845 годзе ажаніўся з Ганна з Бямбноўскіх (1822-?), дачкой уладальніка суседняга фальварка Навагуршчына Ксаверыя Бямбноўскага, капітана арміі Касцюшкі, і Аляксандры з Цыбульскіх. Жонка Хруцкага паводле адной версіі выяўлена мастаком на палатне «Партрэт невядомай» (1830-я). Ганна Ксавер’еўна перажыла мужа на некалькі гадоў, але пэўны год яе смерці невядомы.

Файл:Jan Chrucki - Portret Ksawerego Bębnowskiego, teścia artysty, kapitana wojsk kościuszkowskich.jpg|Партрэт цесця Ксаверыя Бямбноўскага.
Файл:Родовое захоронение Хруцких - panoramio.jpg|Радавое пахаванне Хруцкіх у Захарнічах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 17. — Мн., 2003. — С. 64-65.
* Беларуская ССР: карот. энцыкл. Т. 5. — Мн., 1981. — С. 633.
* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 3: — канец ХVIII — пач. ХХ ст. — Мн., 1989. — С. 76-82.
* 
* *Вакар Л.* Рэха сарматызму ў творчасці Івана Хруцкага / Л. Вакар // Мастацтва. — 2000. — № 11. — С. 30-34.
* *Панышына І.* Творы І. Ф. Хруцкага ў Польшчы / І. Панышына // Мастацтва. — 2000. — № 2. — С. 20-22.
* Шапашнікава А. «Майстар па жывапісе садавіны і гародніны» Пра творчасць Івана Хруцкага / А. Шапашнікава // Роднае слова. — 2000. — № 2. — С. 89-91.
* *Кузнецов С. О.* Живописец Иван Хруцкий: проблема интерпретации творчества «среднего художника» XIX в. // Вопросы отечественного и зарубежного искусства. Вып. 4: Проблемы изобразительного искусства XIX столетия. Л., 1990. С.82-99.
** *Kuznecow. S.* Malarz Jan Chrucki. Portret XIX-wiecznego 'artysty srednego'// Biuletyn historii sztuki. R. LX: 1998. nr.1-2. S.49-67.
*  (На белрус. мове)
* Знаменитые русские художники: Биографический справочник. — СПб.: Азбука, 2000. — 400 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-7684-0518-6
* *Белы, А.* Іван Хруцкі: драма за салодкімі нацюрмортамі // Наша гісторыя, № 5, 2018, с. 32-35. ISBN 2617—2305
* *Кузнецов С. О.* Гимн «тихой жизни» Ивана Хруцкого. Искусство как (только) часть человеческого бытия // Гимн «тихой жизни» Ивана Хруцкого. Каталог выставки. Составитель А. Кондорф. — М., 2024. С. 119—231.

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага вышэйшага піярскага вучылішча
Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва ў філатэліі
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Асобы на манетах