Каралеўства Фрызія

**Фрызскае каралеўства** () — каралеўства на тэрыторыі Нідэрландаў і паўночнай Германіі, якое ўтварылася прыблізна ў 500-я гг. н.э. Фрызскае каралеўства было заваявана Франкскай дзяржавай пасля бітвы пры Борне (734).

## Вялікае перасяленне народаў 
Падчас вялікага перасялення народаў фрызы абгрунтаваліся на поўначы і захадзе Ніжніх зямель. Да гэтага перыяду адносіцца меркаванае кіраванне караля Аўдульфа. Фрызы складаліся з плямёнаў са свабоднымі сувязямі, засяроджанымі на ваенных фарміраваннях, але без моцнай цэнтральнай улады. У другой палове VII стагоддзі Фрызскае каралеўства дасягнула свайго максімальнага пашырэння.

## Гісторыя войнаў 
[thumb|270px|[Дзяржава фрызаў у 716 годзе]]

Тытул фрызскіх кіраўнікоў невядомы. Франкскія крыніцы называюць іх герцагамі. Іншыя крыніцы часта называюць іх каралямі. У пісьмовых крыніцах паведамляецца толькі пра трох кіраўнікоў.

### Альдгісл 
Падчас кіравання караля Альдгісла ў фрызаў завязаўся канфлікт з франкскім маярдомам Эбраінам на старых рымскіх умацаваных межах. Альдгісл мог трымаць франкаў з іх арміяй на адлегласці. У 678 годзе ён аказаў гасціннасць англійскаму біскупу Вілфрыда Ёркскага, які таксама адмоўна адносіўся да франкаў.

### Радбад 
[thumb|злева|Фрызскі [Скіт, манета|скіт, каля 710—735 г.]]
У кіраванне Радбада ход войны разгортваўся на карысць франкаў: у 690 франкі перамаглі ў бітве за Дорэстад пад правадырствам маярдома Піпіна Герыстальскага. Хоць не ўсе наступствы гэтай бітвы ясныя, Дорэстад стаў ізноў франкскім горадам, гэтак жа як і замкі Утрэхт і Фехтэн. Мяркуецца, што ўплыў франкаў тым часам распасціраўся з поўдня Аўдэ-Рэйна да ўзбярэжжа, але гэтыя даныя могуць быць недакладнымі, таму што ўплыў фрызаў у цэнтральных рачных абласцях не знік цалкам. Прынамсі, фрызы заснавалі архібіскупства ці дыяцэзію для Вілібрарда, а ў 771 годзе быў заключаны шлюб паміж Грымаальдам Нейстрыйскім, старэйшым сынам Піпіна, і Тэдэзіндай, дачкой Радбада.
[thumb|злева|[Фібула VII стагоддзя, знойдзеная ў 1935 годзе каля вёскі Вейналдум]]

Пасля таго, як Піпін памёр у 714 годзе, Радбад скарыстаўся барацьбой за ўладу сярод франкаў і вярнуў паўднёвую Фрызію. Ён склаў пагадненне з маярдомам Нейстрыі Рагенфрэдам, па якім у 716 годзе яго армія змагла прайсці па зямлі франкаў да Кёльна, дзе фрызы атрымалі перамогу над войскам Аўстразіі ў бітве за Кёльн. Армія вярнулася на поўнач з вялікімі ваеннымі трафеямі. Радбад планаваў напасці на імперыю франкаў у другі раз і мабілізаваў шматлікую армію, але перш, чым ён смог гэта зрабіць, ён захварэў і памёр увосень 719 года.

Няма выразнасці ў пытанні, кім быў пераемнік Радбада. Лічыцца, што вызначэнне новага кіраўніка выклікала цяжкасці, таму што праціўнік фрызаў франк Карл Мартэл змог лёгка ўварвацца ў Фрызію і заваяваць значную частку яе тэрыторыі. Супраціўленне было настолькі слабым, што Карл Мартэл не толькі захапіў блізкую Фрызію («бліжэйшая» частка Фрызіі на поўдзень ад Рэйна), але таксама перасек Рэйн і захапіў «далёкую» частку Фрызіі да берага ракі Влі.

### Попа 
У 733 годзе Карл Мартэл паслаў армію супраць фрызаў. Фрызская армія была адкінута да Астэргаа. У наступным годзе адбылася бітва пры Борне. Карл пераправіў армію праз раку Аелмерэ разам з флотам, які дазволіў яму падплысці да Борна. Фрызы былі пераможаны ў наступнай бітве Lex Frisionum, «Кодэкс законаў фрызаў», быў запісаны на латыні падчас кіравання Карла Вялікага.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Францыі
Фрызія
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Нідэрландаў