Сяргей Сяргеевіч Пракоф’еў

{{Музыкант
| Імя           = Сяргей Пракоф'еў
| Фота          = Sergei Prokofiev circa 1918 over Chair Bain.jpg
| Апісанне_фота = Пракоф'еў у 1918 годзе
| Шырыня_фота   = 220px
| Поўнае_імя    = Сяргей Сяргеевіч Пракоф'еў
| Нараджэнне      = 
| Адкуль        = 
| Смерць        = 
| Месца_смерці  = 
| Гады =
| Інструмент = 
| Краіны =  
| Прафесіі = 
| Узнагароды =
{

}
  
| Сайт =
}}
**Сярге́й Сяргеевіч Прако́ф’еў** () (11 (23 красавіка) 1891, маёнтак Санцоўка Бахмуцкага павета Кацярынаслаўскай губерні (цяпер сяло Краснае Чырвонаармейскага раёна Данецкай вобласці, Украіна) — , ) — рускі кампазітар,  і піяніст. Лічыцца адным з найвялікшых кампазітараў ХХ стагоддзя.

## Біяграфія 
### Пачатковы перыяд 
Пракоф’еў пачаў праяўляць свой надзвычайны талент у раннім узросце. У пяць год ён скампанаваў першы твор, *Індыйскі галоп*, занатаваць які яму дапамагла маці. У сямігадовым узросце ён навучыўся гуляць у шахматы, якія сталі яго захапленнем на ўсё жыццё. Пракоф’еў часта браў удзел у шахматных турнірах і быў добра знаёмы з Капабланкам і Бацвіннікам.

Сапраўдны вундэркінд, Пракоф’еў напісаў сваю першую оперу, *Велікан*, у дзевяць гадоў.

У 1902 годзе, калі пачаліся прыватныя ўрокі па кампазіцыі, ён меў напісанымі ўжо некалькі даволі наватарскіх твораў. Авалодаўшы тэхнікай кампазіцыі, Пракоф’еў хутка пачаў экcперыментаваць у пошуках новых гучанняў і ўласнага стылю.

У 1904 годзе Пракоф’еў паступіў у Санкт-Пецярбургскую кансерваторыю, будучы на некалькі гадоў маладзейшым за большасць сваіх аднакурснікаў. Ён рабіў уражанне эксцэнтрычнай і высакамернай асобы. Ён меў характар, ідучы па калідоры, крочыў заўсёды ў цэнтры, не саступаючы дарогі анікому. Яго педагогам па фартэпіяна была Ганна Есіпава, па інструментоўцы — Мікалай Рымскі-Корсакаў, па кампазіцыі — Анатоль Лядаў. Пракоф’еў хутка набыў вядомасць як кампазітар і піяніст, выклікаючы кантрастныя рэакцыі, ад захаплення да адмаўлення.

У 1910 годзе памёр бацька Сяргея Пракоф’ева, і кампазітар мусіў пачаць самастойна зарабляць на жыццё. У 1913 ён упершыню быў за мяжой, наведаўшы Парыж і Лондан, дзе ўбачыў спектаклі балетнай трупы Сяргея Дзягілева.

У 1914 годзе Пракоф’еў скончыў навучанне ў Кансерваторыі, атрымаўшы найвышэйшы бал і прыз — канцэртны раяль. Хутка пасля гэтага ён зноў трапіў у Лондан, дзе пазнаёміўся з Дзягілевым і Стравінскім.

У часы Першай сусветнай вайны Пракоф’еў зноў паступіў у Кансерваторыю, гэтым разам у клас аргана. Ён напісаў оперу *Ігрок* (бел. — гулец) паводле рамана Дастаеўскага, але яе прэм’ера ў 1917 годзе не адбылася праз Лютаўскую рэвалюцыю. Летам 1917 года Пракоф’еў стварыў Першую сімфонію, *Класічную*, у стылі, на думку кампазітара, у якім бы напісаў яе Іосіф Гайдн, калі б жыў у той час. У 1918 годзе Пракоф’еў эмігрыраваў у ЗША, ратуючыся ад бальшавіцкай рэвалюцыі.

### Замежны перыяд 
Пракоф’еў прыбыў у Сан-Францыска і, на пачатку сваёй сольнай і кампазітарскай кар’еры ў Амерыцы, быў непазбежным канкурэнтам для іншых эмігрантаў з Расіі (напрыклад, для Сяргея Рахманінава). Ён распачаў выступленні як піяніст з сольнага канцэрта ў Нью-Ёрку, пасля чаго даў яшчэ серыю канцэртаў у розных гарадах. Прэм’ера яго новай оперы *Любоў да трох апэльсінаў* не адбылася праз хваробу і смерць дырыжора. Гэтая няўдача сапсавала Пракоф’еву таксама і сольную кар’еру, бо падрыхтоўка опернай пастаноўкі вымагала шмат часу і ўвагі. У 1920 годзе кампазітар быў у цяжкай фінансавай сітуацыі і ў красавіку гэтага года пераехаў у Парыж.

Парыжская публіка была значна больш гатовая да пракоф’еўскай музыкі. Ён узнавіў кантакты з Дзягілевым і Стравінскім і працягнуў працу над некаторымі незавершанымі творамі, уключаючы Трэці фартэпіянны канцэрт. У снежні 1920 года *Любоў да трох апэльсынаў* была нарэшце пастаўленая ў Чыкага, але без поспеху. Пракоф’еў пераехаў са сваёй маці ў Баварскія Альпы і займаўся там выключна кампазіцыяй. Цэнтральным творам гэтага перыяду стала опера *Вогненны Анёл*. У 1923 годзе Пракоф’еў ажаніўся з іспанскай спявачкай Лінай Кадына (псеўданім Ліна Любера) і неўзабаве вярнуўся ў Парыж.

Ад 1927 года Пракоф’еў пачынае рэгулярна наведваць Расію з канцэртнымі турамі, яго візіты сустракаюцца з захапленнем. Ён усё больш і больш сумаваў па роднай краіне, выказваючыся пра яе надзвычай патрыятычна. Адзін з найбольш вядомых твораў Пракоф’ева — балет *Рамэа і Джульета* — быў замоўлены кампазітару Кіраўскім тэатрам у Ленінградзе.

### Савецкі перыяд 
У 1934 годзе Пракоф’еў назусім вярнуўся ў Савецкі Саюз, яго сям’я пераехала туды годам пазней. У гэтыя часы быў створаны Саюз кампазітараў, які шчыльна кантраляваў кампазітарскую дзейнасць і рэгуляваў нават стылістычнымі кірункамі тагачаснай музыкі. Пракоф’еў напісаў серыю масавых песняў (тв. 66, 79, 89) на словы найбольш добранадзейных савецкіх паэтаў, а таксама араторыю *Здравіца*, тв.85, якая ўслаўляла Сталіна. Гэта ўзмацняла яго становішча як савецкага кампазітара. У гэты час Пракоф’еў таксама напісаў многа дзіцячай музыкі і грандыёзную кантату *Да 20-годдзя Кастрычніка*, якая ані разу не была выканана пры жыцці кампазітара. Прэм’ера оперы *Сямён Катко* мусіла быць адкладзеная праз арышт і расстрэл рэжысёра Усевалада Меерхольда.

У 1938 годзе Пракоф’еў напісаў музыку да кінафільма *Аляксандр Неўскі* (рэжысёр — Сяргей Эйзенштэйн). Пазней кампазітар перарабіў гэты твор як кантату, якая стала папулярнай для выкананняў і запісаў.

У 1941 у кампазітара пачаліся сур’ёзныя праблемы са здароўем, выкліканыя слабым сэрцам. З пачаткам вайны ён быў некалькі разоў у эвакуацыі на поўдні краіны.

У 1948 годзе быў падвергнуты нападкам савецкай крытыкі за фармалізм (разам з Шастаковічам, Мяскоўскім і іншымі)

Пракоф’еў памёр 5 сакавіка 1953 года, ва ўзросце 61 года ў адзін дзень са Сталіным (таму некалькі дзён яго родныя не маглі яго пахаваць). Маскоўская кватэра, у якой памёр Пракоф’еў, знаходзілася зусім побач з Чырвонай Плошчай, і яго цела немагчыма было вынесці на паніхіду на працягу трох дзён. Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

## Аўтабіяграфія 
У 2006 годзе надрукаваны поўны *Дзённік* Пракоф’ева па-руску, які ахоплівае перыяд жыцця кампазітара ад юнацтва да яго вяртання ў Савецкую Расію ў 1934 годзе. Існуе таксама грунтоўная *Аўтабіяграфія*, напісаная з аглядкаю на савецкую цэнзуру. Пракоф’еў валодаў яскравым і хвосткім стылем пісання і меў вялікі літаратурны талент. У рукапісах часта скарачаў словы, пішучы толькі іх зычныя (напрыклад — «Пркфв»).

## Стыль 
У творчасці Пракоф’ева спалучаюцца рысы мадэрнізму, неаклясіцызму і рамантызму. Гарманічная мова яго твораў засталася даволі традыцыйнай, у параўнанні з многімі яго сучаснікамі (Скрабін, Шонберг, Берг, Хіндэміт). Рэзкасць і сакаватая яскравасць гармоніяў робяць яго блізкім да Стравінскага і Пуленка. Аднак такія больш традыцыйныя кампазітары, як Сяргей Рахманінаў або Мікалай Рымскі-Корсакаў, ставіліся досыць адмоўна да стылістычных навацыяў мадэрновага Пракоф’ева. Яго музыка звычайна вельмі кантрастная: агрэсіўныя, магутныя, брутальныя такатныя эпізоды суседнічаюць з павольнымі лірычнымі выказваннямі, унікальнымі ў сваёй кранальнасці і інтымнай чысціні. Пракоф’еўскі меладычны дар у натуральнасці і невычарпальнасці можна параўнаць з Моцартам, Шапенам і Чайкоўскім. У творах для фартэпіяна зазвычай адчуваецца аркестрaвае мысленне кампазітара.

## Конкурс 
Міжнародны конкурс імя Сяргея Пракоф’ева рэгулярна праводзіцца ў Санкт-Пецярбургу. Ён адбываецца ў трох спецыяльнасцях: кампазіцыя, сімфанічнае дырыжыраванне і фартэпіяна сола. На першым конкурсе, які праходзіў у 1992 годзе, першую прэмію сярод піяністаў атрымаў беларус Юрый Бліноў.

## Творы 
### Оперы 
thumb|200px|Арыя Кутузава з оперы *Вайна і мір*
* *Маддалена*, тв. 13 (1911, другая рэдакцыя 1913)
* *Ігрок*, тв. 24 (паводле Ф. Дастаеўскага, 1929)
* *Любоў да трох апельсінаў*, тв. 33 (паводле К. Гоццы, 1919)
* *Вогненны Ангел*, тв. 37 (паводле В. Брусава, 1919-27)
* *Сямён Катко*, тв. 81 (1940)
* *Заручыны ў манастыры*, 86 (1940—1941)
* *Вайна і мір*, тв. 91 (паводле Л. Талстога, 1941—1952)
* *Аповесць пра сапраўднага чалавека*, тв. 117 (паводле Б. Палявога, 1947—1948)

### Балеты 
* *Казка пра блазна, які сямёх блазноў абдурыў* / *Chout*, тв.21 (1915, 1920)
* *Стальны скок* / *Le Pas d’acier*, 41 (1925-26)
* *Блудны сын*, тв.46 (1928-29)
* *На Дняпры* / *Sur le Borysthene*, тв.51 (1930-31)
* *Рамэа і Джульета*, тв.64 (паводле У.Шэкспіра, 1935-36)
* *Папялушка* / *Cinderella*, тв.87 (1940-44)
* *Сказ пра каменную кветку*, 118 (паводле П.Бажова, 1948-53)

### Вакальна-сімфанічныя творы 
* Два вершы для жаночага хору на словы Бальмонта, тв.7 (1909—1910)
* *Сямёра іх* (К.Бальмонт, *Поклічы даўніны* (*Зовы древности*)), кантата для драматычнага тэнару, мяшанага хору і вялікага сімфанічнага аркестра, тв.30 (1917—1918)
* *Пеця і воўк*, сімфанічная казка для дзяцей, словы С.Пракоф’ева, тв.67 (1936)
* *Песні нашых дзён*, для салістаў, мяшанага хору і сімфанічнага аркестра, тв.76 (1937)
* *Аляксандр Неўскі*, кантата для меца-сапрана сола, мяшанага хору і аркестру, тв.78 (1939)
* *Здравіца*, тв.85 (1939)
* *Балада пра хлопчыка, які застаўся невядомы*, кантата дла сапрана, тэнара, хору і аркестру. Словы П.Антокальскага. Тв.93 (1942—1943)
* *Квітней, магутны край*, кантата да 30-годдзя Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі, для мяшанага хору і аркестру, словы І.Далматоўскага, тв.114 (1947)
* *Зімовае вогнішча*, сюіта для чытальнікаў, хору хлопчыкаў і сімфанічнага аркестра на словы С.Маршака, тв.122 (1949)
* *На варце міра*, араторыя для салісткі (меца-сапрана), чытальнікаў, мяшанага хору, хору хлопчыкаў і сімфанічнага аркестра на словы С.Маршака, тв.124 (1950)

### Творы для аркестра 
#### Сімфоніі 
* Сімфонія № 1, Рэ мажор, *класічная*, тв.25 (1916-17)
* Сімфонія № 2, рэ мінор, тв.40 (1924-25)
* Сімфонія № 3, до мінор, тв.44 (1928)
* Сімфонія № 4, До мажор (першая версія), тв.47 (1929-30)
* Сімфонія № 5, Сі-бемоль мажор, тв.100 (1944)
* Сімфонія № 6, мі-бемоль мінор, тв.111 (1945-47)
* Сімфонія № 4, До мажор (другая версія), тв.112 (1947)
* Сімфонія № 7, до-дыез мінор, тв.131 (1951-52)

#### Аркестравыя сюіты 
* Сюіты з балету *Рамэа і Джульета*
** Сюіта № 1, тв.64bis
** Сюіта № 2, тв.64ter
** Сюіта № 3, тв.101
* Сюіты з балету *Папялушка*
** Сюіта № 1, тв.107
** Сюіта № 2, тв.108
** Сюіта № 3, тв.109
* Сюіты з балету *Сказ пра каменную кветку*
** Вясельная сюіта, тв.126
** Цыганская фантазія, тв.127
** Уральская рапсодыя, тв.128
* *Ала і Лолі*, скіфская сюіта, тв.20
* Сюіта з балету *Блазан*, тв.21bis
* Сіюта з оперы *Любоў да трох апэльсынаў*, тв.33bis
* Сюіта з оперы *Вогненны Ангел*, тв.37bis
* Сюіта з балету *Стальны скок*, тв.41bis
* Сюіта з балету *Блудны сын*, тв.46bis
* *Чатыры партрэты і развязка*, сюіта з оперы *Ігрок*, тв.49
* Сюіта з балету *На Дняпры*, тв.51bis
* Сюіта з музыкі да кінафільму *Паручнік Кіжэ*, тв.60
* Егіпецкія ночы, сюіта з музыкі да спектаклю, тв.61
* Сюіта з оперы *Сямён Катко*, тв.81bis
* Вальсы, сюіта для сімфанічнага аркестра, тв.110
* *Летняя ноч*, сюіта з оперы *Заручыны ў манастыры*, тв.123

#### Іншыя творы для аркестра 
* Сімфаніэта Ля мажор, першая версія, тв.5 (1909)
* *Сны*, тв.6 (1910)
* *Восеньскае*, тв.8 (1910)
* Андантэ з Чацвертай фартэпіяннай санаты, транскрыпцыя для аркестра, тв.29bis (1925-29)
* Уверцюра на яўрэйскай тэмы, транскрыпцыя для сімфанічнага аркестра, тв.34bis
* Уверцюра Сі-бемоль мажор для камернага аркестра, тв.42 (1926) і 42bis (версія для сімфанічнага аркестра) (1928)
* Дывертысмент, тв.43 (1925-29)
* Сімфаніэта Ля мажор, другая версія, тв.48 (1929)
* Андантэ з Першага cтруннага квартэту, для струннага квінтэту або струннага аркестра, тв.50bis (1930)
* Сімфанічная песня, тв.57 (1933)
* Руская ўверцюра, тв.72 (1936)
* Сімфанічны марш, тв.88 (1941)
* *Ода на заканчэнне вайны*, тв.105 (1945), для 8 арфаў, 4 фартэпіянаў, аркестру духавых і ўдарных інструментаў і кантрабасаў
* Святочная паэма *«Трыццаць гадоў»*, тв.113 (1947)
* *Пушкінскія вальсы*, тв.120 (1949)
* Святочная паэма *«Сустрэча Волгі з Донам»*, тв.130 (1951)

### Музыка для кіно 
* *Паручнік Кіжэ* (1933)
* *Пікавая дама*, тв.70 (1936), паводле Аляксандра Пушкіна
* *Аляксандр Неўскі* (1938), фільм Сяргея Эйзенштэйна
* *Лермантаў* (1941)
* *Катоўскі* (1942)
* *Партызаны ва ўкраінскіх стэпах* (1942)
* *Тоня* (1942)
* *Іван Грозны*, тв.116 (142-45), фільм Сяргея Эйзенштэйна

### Інструментальныя канцэрты 
#### Фартэпіянныя канцэрты 
* Канцэрт № 1, Рэ-бемоль мажор, тв.10 (1911-12)
* Канцэрт № 2, соль мінор, тв.16 (1912-13, згублены, перанапісаны ў 1923)
* Канцэрт № 3, До мажор, тв.26 (1917-21)
* Канцэрт № 4, Сі-бемоль мажор, (1931), для левай рукі (напісаны для Паўля Вітгенштайна)
* Канцэрт № 5, Соль мажор (1932)
* Канцэрт № 6, тв.134 (1953, незавершаны)

#### Скрыпічныя канцэрты 
* Канцэрт № 1, Рэ мажор, тв.19 (1916-17)
* Канцэрт № 2, соль мінор, тв.63 (1935)

#### Віяланчэльныя канцэрты 
* Канцэрт мі мінор, тв.58 (1933-38)
* Сімфонія-канцэрт для віяланчэлі і аркестру, тв.125 (1950-52)
* Кацэртына соль мінор, тв.132 (1952)

### Камерна-інструментальныя ансамблі 
* Дзве санаты для скрыпкі і фартэпіяна, тв.80 і 94а
* Саната для скрыпкі сола, тв.115
* Саната для віяланчэлі і фартэпіяна, тв.119
* Саната для віяланчэлі сола, тв.133
* Саната для флейты і фартэпіяна, тв.94
* Два струнныя квартэты, тв.50 і 92
* Квінтэт соль мінор, тв.39 (для габоя, кларнета, скрыпкі, альта і кантрабаса)

### Вакальныя творы 
* Два вершы, тв.9 (1910)
* *Брыдкае качаня* (казка Андэрсэна), тв.18 (1914)
* Пяць вершаў, тв.23 (1915)
* Пяць вершаў Ганны Ахматавай, тв.27 (1916)
* Пяць песняў без словаў, тв.35 (1920)
* Пяць вершаў К.Бальмонта, тв.36 (1921)
* Пяць казаскіх песняў (1927)
* Дзве песні з кінафільма *Паручнік Кіжэ*, тв.60bis (1934)
* Тры дзіцячыя песні, тв.68 (1936)
* Тры рамансы на словы Пушкіна, тв.73 (1936)
* Tры песні з кінафільма Аляксандр Неўскі, тв.78bis (1939)
* Сем песняў, тв.79 (1939)
* Апрацоўкі рускіх народных песняў, тв.104 (1944)
* Два дуэты, апрацоўка рускіх народных песняў, тв.106 (1944)

### Творы для фартэпіяна 
#### Санаты 
* Саната № 1, Фа мажор, тв.1 (1907-09)
* Саната № 2, рэ мінор, тв.14 (1914)
* Cаната № 3, ля мінор, тв.28 (1907-17)
* Саната № 4, до мінор, тв.29 (1917)
* Саната № 5, До мажор, першая версія, тв.38 (1923)
* Саната № 6, Ля мажор, тв.82 (1939-40)
* Саната № 7, Сі-бемоль мажор, тв.83 (1939-42)
* Саната № 8, Сі-бемоль мажор, тв.84 (1939-44)
* Саната № 9, До мажор, тв.103 (1947)
* Саната № 5, До мажор, другая версія, тв.135 (1952-53)
* Саната № 10, мі мінор, тв.137, незавершаная

#### П’есы 
* Чатыры эцюды, тв.2 (1909)
* Чатыры п’есы, тв.3 (1911)
* Чатыры п’есы, тв.4 (1910-12)
* Таката рэ мінор, тв.11 (1914)
* Дзесяць п’есаў для фартэпіяна, тв.12 (1906-13)
* Сарказмы — пяць п’есаў для фартэпіяна, тв.17 (1912-14)
* Мімалётнасці — дваццаць п’есаў для фартэпіяна, тв.22 (1915-17)
* *Казкі старой бабулі*, тв.31 (1918)
* Чатыры п’есы, тв.32 (1918)
* *Рэчы ў сабе* — дзве п’есы для фартэпіяна, тв.45 (1928)
* Дзве санатыны для фартэпіяна, тв.54 (1931-32)
* Тры п’есы, тв.59 (1934)
* *Думкі* — тры п’есы для фартэпіяна, тв.62 (1933-34)
* *Дзіцячая музыка* — дванаццаць лёгкіх п’есаў, тв.65 (1935)

## Літаратура 
* Нестьев И. Жизнь С. Прокофьева. М., 1973
* Марцінов И. С. Прокофьев. Жизнь и творчество. М., 1974
* Прокофьев С. С. Автобиография. М., 1982
* Савкина Н. П. С. С. Прокофьев. М., 1982
* Прокофьев о Прокофьеве Статьи и интервью М.,1991
* Сергей Прокофьев. Дневник. Sprkfv, Paris, 2006

## Спасылкі 
* Сайт пра Пракоф’ева (па-англійску)
* http://www.peoples.ru/art/music/composer/prokofiev/
* http://www.krugosvet.ru/articles/18/1001876/1001876a1.htm
* Запісы некаторых твораў Пракоф’ева
* Кароткі змест опер Пракоф’ева  (па-руску)

Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Балетныя кампазітары
Катэгорыя:Мемуарысты Расіі
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Францыі
Катэгорыя:Кінакампазітары СССР
Катэгорыя:Піяністы СССР
Катэгорыя:Піяністы Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Данецкай вобласці