open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гіраўцы

**Гі́раўцы** (, ) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Радамльскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Мікалаевіч Васіленка (нар. 1963) — беларускі палітык.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Радамльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна
Астравы (Чавускі раён)

**Астравы́** (, ) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Ваўкавіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
Згадваецца не пазней за 1648 год як сяло з царквой Перамянення Гасподняга ў складзе Магілёўскай воласці ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

У 1865 годзе ў складзе Кутнянскай воласці Быхаўскага павету Магілёўскай губерні. У 1913 г. дзейнічала царкоўна-прыходская школа.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Ваўкавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна
Зялёны Прудок

**Зялёны Прудо́к** (, ) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Асінаўскага сельсавета.

Да 23 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Прудкоўскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Фёдар Трафімавіч Канстанцінаў (1915—1991) — філосаф і публіцыст, доктар філасофскіх навук.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Асінаўскі сельсавет (Чавускі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна
Петухоўка (Асінаўскі сельсавет)

**Петухо́ўка** (, ) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Асінаўскага сельсавета.

Да 23 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Прудкоўскага сельсавета, у 1939—2009 гадах яго цэнтр.

## Славутасць 
* Брацкая магіла (1943–1944 гады) — .

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Асінаўскі сельсавет (Чавускі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна
Расінка

**Расі́нка** (, ) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Асінаўскага сельсавета.

Да 13 чэрвеня 2002 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Чавускага гарсавета, да 23 снежня 2009 года ўваходзіла ў склад Прудкоўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Асінаўскі сельсавет (Чавускі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна
Бынава (Чавускі раён)

**Бы́нава** (, ) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Асінаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
Згадваецца ў 1642 годзе і 1669 як вёска ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

## Памятныя мясціны 
* Вайсковыя могілкі — .

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Асінаўскі сельсавет (Чавускі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна
Асінаўка (Чавускі раён)

**Асі́наўка** (, ) — аграгарадок у Чавускім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Асінаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Аграгарадок знаходзіцца за 20 км у напрамку на ўсход ад горада Чавусы, за 65 км ад Магілёва, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Верамейкі, за 2 км ад аўтамабільнай дарогі .

## Насельніцтва 
* 1995 год — 305 жыхароў, 123 двары.

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў.

## Вядомыя асобы 
* Наталля Яўгеньеўна Лапцева (нар. 1968) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі навучання і выхавання (замежныя мовы). Кандыдыт педагагічных навук (2004), дацэнт (2006).

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 30.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асінаўскі сельсавет (Чавускі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна
Русінаўка

**Русі́наўка** (, ) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Радамльскага сельсавета.

Да 28 верасня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Пуцькаўскага сельсавета, да 16 мая 1960 года — у склад Асінаўскага сельсавета, да 23 снежня 2009 года — у склад Пуцькаўскага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Асінаўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Радамльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна
Рабяткі

**Рабя́ткі** (, ) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Асінаўскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Цярэнцьевіч Палякоў (нар. 1936) — беларускі скульптар.
* Андрэй Фёдаравіч Ушакоў (1912—1941) — беларускі паэт.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Асінаўскі сельсавет (Чавускі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна
Васькавічы (Чавускі раён)

**Ва́ськавічы** (, ) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбавіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
Згадваюцца паміж 1598 і 1610&nbsp;гг. як вёска Прапойскай воласці пры продажы маёнтка Тайманава.

У 1865 годзе ў складзе Прапойскай воласці Быхаўскага павету Магілёўскай губерні. У 1913 г. дзейнічала школа.

Да 16 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Варварынскага сельсавета, да 25 снежня 1964 года — у склад Благавіцкага сельсавета, да 23 снежня 2009 года — у склад Цемравіцкага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Міхаіл Іванавіч Міхайлаў (нар. 1956) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і абсталявання механічнай і фізіка-тэхнічнай апрацоўкі ў машынабудаванні.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарбавіцкі сельсавет (Чавускі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна
Глініцкі (Чавускі раён)

**Глі́ніцкі** (, ) — пасёлак у Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каменскага сельсавета.

## Гісторыя 
Да 13 лістапада 1959 года пасёлак уваходзіў у склад Сухарэўскага сельсавета, да 16 мая 1960 года — у склад Варварынскага сельсавета, да 25 снежня 1964 года — у склад Сухарэўскага сельсавета, да 23 снежня 2009 года пасёлак уваходзіў у склад Цемравіцкага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Сласцёнаўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Чавускі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна
Цемравічы

**Це́мравічы** (, ) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каменскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 13 км у напрамку на паўночны захад ад горада Чавусы, за 47 км ад Магілёва.

## Гісторыя 
Да 16 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Варварынскага сельсавета, да 25 снежня 1964 года — у склад Благавіцкага сельсавета. У 1964—2009 гадах цэнтр Цемравіцкага сельсавета. Да 20 лістапада 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Сласцёнаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 2003 год — 120 жыхароў, 59 двароў.

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Чавускі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна
Лімень

**Ліме́нь** (, ) — пасёлак у Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вепрынскага сельсавета.

Да 23 снежня 2009 года пасёлак знаходзіўся ў раённым падпарадкаванні.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вепрынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрыкаўскага раёна
Баровая

**Баро́вая** (, ) — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вепрынскага сельсавета.

## Гісторыя 
Вядома па пісьмовых крыніцах з 1547 года пад назвай Абароў. У 1762 годзе сяло ў Мсціслаўскім ваяводстве, шляхецкая ўласнасць, меліся карчма і млын. Пасля Першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) у складзе Расійскай імперыі, 31 двор, 150 жыхароў. У 1825 годзе заснавана прыгонніцкая мануфактура, якая давала да 900 аршынаў палатна ў год. У 1848 годзе 46 двароў, у 1858 годзе 142 жыхары мужчынскага полу, меўся заезны дом. У 1889 годзе адкрыта земская школа, для якой у тым жа годзе пабудавана памяшканне. У 1897 годзе ў Дубравіцкай воласці Чэрыкаўскага павета, 89 двароў, 645 жыхароў. Непадалёку быў аднайменны фальварак, 4 двары, 18 жыхароў. У 1909 годзе у вёсцы 111 двароў, 730 жыхароў; у маёнтку 2 двары, 4 жыхары; дзейнічаў вінакурны завод (у 1913 годзе 7 рабочых).

Пасля 1917 года на базе дарэвалюцыйнай створана працоўная школа першай ступені, у якой у 1925 годзе было 47 вучняў. З 17 ліпеня 1924 года ў Чэрыкаўскім раёне Калінінскай акругі. У 1926 годзе 170 двароў, 1023 жыхары. З 9 чэрвеня 1927 года да 26 ліпеня 1930 года Магілёўскай акругі, з 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці.

У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да 30 верасня 1943 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У баях супраць ворага ўдзельнічала 89 жыхароў, 24 з іх загінулі. У пасляваенны час у складзе саўгаса «Сцяг» (цэнтр — вёска Малінаўка). У 1948 годзе радыёфікавана, у 1963 годзе электрыфікавана. З 16 верасня 1959 года ў Крычаўскім, з 30 ліпеня 1966 года ў Чэрыкаўскім раёнах. У 1989 годзе 94 гаспадаркі, 224 жыхары, ферма буйной рагатай жывёлы, магазін, клуб са стацыянарнай кінаўстаноўкай, бібліятэка.

У 2007 годзе дзейнічалі ферма буйной рагатай жывёлы, дом сацыяльных паслуг. Планіровачна складаецца з дзвюх прамалінейных, амаль паралельных паміж сабой вуліц, арыентаваных з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, падзеленых ракой і злучаных дзвюма кароткімі вуліцамі. Забудавана двухбакова, шчыльна, традыцыйна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. На паўднёвым захадзе і паўночным усходзе гаспадарчы сектар.

У сувязі з аварыяй на Чарнобыльскай АЭС вёска Баровая, паводле пастановы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь № 75 ад 8 лютага 2021 года, адносіцца да зоны з правам на адсяленне. Паводле папярэдняй пастановы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь № 9 ад 11 студзеня 2016 года, вёска адносілася да той жа зоны.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вепрынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрыкаўскага раёна
Галоўчыцы (Чэрыкаўскі раён)

**Гало́ўчыцы** (, ) — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вепрынскага сельсавета.

## Гісторыя 
Згадваецца ў 1668 годзе як вёска ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

## Насельніцтва 
* 1999 год — 39 чалавек
* 2009 год — 14 чалавек

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* «Нас няма, і вёскі такой няма, але мы тут жывём» — рэпартаж з «чарнобыльскай» вёскі Галоўчыцы

Катэгорыя:Вепрынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрыкаўскага раёна
Гронаў

**Гро́наў** (, ) — вёска ў Беларусі, у Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вепрынскага сельсавета.

Каля вёскі стаянкі эпохі неаліту і бронзавага веку, на якіх знойдзены крамянёвыя прылады працы, наканечнікі стрэл і коп’яў, арнаментаваныя фрагменты ляпнога посуду.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вепрынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Мястэчкі Мсціслаўскага ваяводства
Пільня (Чэрыкаўскі раён)

**Пі́льня** (, ) — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вепрынскага сельсавета.

У 1960—1963 гадах цэнтр Пільнянскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Валянцін Іванавіч Крыжэвіч (1945—2018) — беларускі пісьменнік, журналіст.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вепрынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрыкаўскага раёна
Ушакі

**Ушакі́** (, ) — былая вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Вепрынскага сельсавета. Ліквідавана 6 сакавіка 2012 года.

За 3 км на паўночны захад ад былой вёскі у Сож упадае рака Сянна.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Вепрын

**Ве́прын** (, ) — былая вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Вепрынскага сельсавета.

## Гісторыя 
Назва паходзіць ад слова *«вепрь»* — дзікі кабан, дзік. Вядома з сярэдзіны XVI ст. як велікакняжацкае ўладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім. Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай 1772 г. вёска інкарпаравана ў склад Расійскай імперыі, належала стацкаму саветніку I. В. Галынскаму (49 двароў). У 1877 г. памешчык меў тут 218, у 1882 г. — 421 дзес. зямлі. У 1880 г. — 141 двор. Частка вяскоўцаў займалася кавальскім і кравецкім промысламі. У 1883 г. тут заснаваны смалакурна-шкіпінарны завод (5 рабочых у 1890 г.). Быў вадзяны млын. У пачатку XX ст. Вепрын уваходзіў у Дубровіцкую воласць Чэрыкаўскага павета; 202 двары, царкоўна-прыходская школа. У снежні 1905 г. сяляне разграмілі памешчыцкі маёнтак.

У студзені 1918 г. устаноўлена савецкая ўлада. 3 20 жніўня 1924 г. цэнтр сельсавета ў Чэрыкаўскім раёне. У 1925 у сяле 172 двары, у былым маёнтку 26 двароў, 117 жыхароў; працавала 4-гадовая школа. У кастрычніку 1929 г. утвораны калгас «Чырвоны Кастрычнік», у 1930 г. таксама калгас «Экспарт» (пазней — імя Сталіна). Працавалі нафтавы (заснаваны ў 1927 г., 2 рабочыя) і ветраны млыны (1931 г., 1 рабочы), кузня. У вёсцы размяшчаўся дзіцячы дом. Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны ў Вепрыне 402 двары. У жніўні 1941 г. акупіраваны нямецкімі войскамі. За час акупацыі нямецкія акупацыйныя ўлады спалілі 256 дамоў, забілі 6 чал. На франтах і ў партызанах ўдзельнічалі 86 вяскоўцаў, з іх 65 загінулі. У час акупацыі байцы 720-га партызанскага атрада разграмілі ў вёсцы варожы апорны пункт. 30 верасня 1943 г. вёска вызвалена часцямі 50-й арміі. Пасля вайны адбудавана. 3 16 верасня 1959 г. Вепрын у Крычаўскім, з 25 снежня 1962 г. у Краснапольскім, з 6 студзеня 1965 г. у Крычаўскім, з 30 ліпеня 1966 г. у Чэрыкаўскім раёнах. У 1970 г. — 418 двароў.

У выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС вёска была моцна забруджана радыяцыяй. У 1990-я гады жыхары былі пераселеныя ў менш забруджаныя раёны. Цалкам знесеная ("пахаваная").

Ліквідавана 5 сакавіка 2010 года.

## Насельніцтва 

* **XVIII стагоддзе**: 1772 — 574 ж.
* **XIX стагоддзе**: 1880 — 810 ж.
* **XX стагоддзе**: пачатак стагоддзя — 1&nbsp;293 чал.; 1925 — 971 чал.; 1939 — 1&nbsp;692 чал.; 1970 — 1&nbsp;353 чал.

## Інфраструктура 
Дзейнічала бальніца, аддзел сувязі, 3 магазіны, дзіцячы сад-яслі, сярэдняя школа, Дом культуры.

## Славутасці 
На паўднёвай ускраіне вёскі парк — помнік садова-паркавага мастацтва 2-й паловы XIX ст. У вёсцы брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан, магіла невядомага савецкага воіна, помнік землякам, што загінулі ў гады Вялікай Айчынна вайны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Шчарбатаў, А. Г. Вепрын / А. Г. Шчарбатаў  — С. 245.

## Спасылкі
Анюціна

**Аню́ціна** (, ) — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Верамейскага сельсавета.

Да 18 лютага 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Рэчыцкага сельсавета, да 21 лістапада 1989 года — у склад Сормаўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Верамейскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрыкаўскага раёна
Верамейкі

**Вераме́йкі** (, ) — аграгарадок у Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Цэнтр Верамейскага сельсавета. Чыгуначная станцыя на лініі Крычаў—Магілёў.

Знаходзіцца за 26 км у напрамку на поўнач ад горада Чэрыкаў, за 69 км ад Магілёва.

## Насельніцтва 
* 1996—1645 жыхароў, 633 двары.

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.
* Брацкая магіла савецкіх актывістаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Верамейскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрыкаўскага раёна
Карма (былы пасёлак, Чэрыкаўскі раён)

**Карма́** (, ) — былы пасёлак у Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіў у склад Верамейскага сельсавета.

Ліквідаваны 31 жніўня 2010 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Папоўцы (Чавускі раён)

**Папо́ўцы** (, ) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каменскага сельсавета.

## Гісторыя 
Да 16 ліпеня 1954 года вёска ўваходзіла ў склад Макрадскага сельсавета (пасля Вялікай Айчыннай вайны і да 1954 года — яго цэнтр), да 16 мая 1960 года — у склад Варварынскага сельсавета, да 25 снежня 1964 года — у склад Сухарэўскага сельсавета, да 23 снежня 2009 года — у склад Цемравіцкага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Сласцёнаўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Чавускі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна
Наркі

**Наркі́** (, ) — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Верамейскага сельсавета.

## Насельніцтва 
## Культура 
Абрад «Бразгун» і яго складовая частка, шанаванне абраза святых Пятра і Паўла, штогод праводзіцца ў вёсцы 13 ліпеня. Гэты абрад быў уключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Беларусі ў 2012 годзе. 

## Вядомыя асобы 
* Іван Піліпавіч Дзенісенка (1913—1943) — беларускі паэт, публіцыст.
* Іван Арцёмавіч Серыкаў (1919—1997) — балетмайстар, дзеяч самадзейнага мастацтва, заслужаны дзеяч культуры БССР (1968).
* Васіль Сцяпанавіч Федасенка (1944—2002) — беларускі геафізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1992), прафесар (1996).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* «Брязгун» в Норках  

Катэгорыя:Верамейскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрыкаўскага раёна
Касар

**Каса́р** (, ) — былая вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Верамейскага сельсавета.

Ліквідавана 31 жніўня 2010 года.

## Вядомыя асобы 
* Яўген Іванавіч Кудзінаў (нар. 1929) — Герой Сацыялістычнай Працы (1988), Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі БССР (1986).
## Крыніцы 
## Спасылкі
Старая Беліца (Чэрыкаўскі раён)

**Стара́я Бе́ліца** (, ) — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Верамейскага сельсавета.

## Гісторыя 
Згадваецца ў 1595 годзе як вёска Бель Мсціслаўскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Верамейскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрыкаўскага раёна
Охар

**О́хар** (, ) — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Рэчыцкага сельсавета.

## Славутасці 
* Спаса-Праабражэнскі манастыр

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэчыцкі сельсавет (Чэрыкаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрыкаўскага раёна
Малінаўка (Чэрыкаўскі раён)

**Малі́наўка** (, ) — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Вепрынскага сельсавета.

У 1927—1960 гадах цэнтр Халмоўскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Пётр Віктаравіч Вандзілоўскі (1954 — 2020) — дырыжор, музычны педагог.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вепрынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрыкаўскага раёна
Семязавязь

**Семязавязь**, **семязачатак** () — утварэнне ў насенных раслін, з якога (звычайна пасля апладнення) развіваецца насенне.

Уяўляе сабой жаночы спарангій (мегаспарангій) насенных раслін. У пакрытанасенных раслін семязавязь размешчана ў поласці завязі, у голанасенных — на паверхні насенных лускавінак у жаночых шышках. У цэнтральнай частцы семязавязі (нуцэлусе) фарміруюцца ў выніку меёзу матчынай клеткі спор чатыры мегаспоры, затым тры з іх гінуць, а з адной мегаспоры фарміруецца жаночы гаметафіт. У кветкавых ён называецца зародкавы мяшок, у голанасенных яго часам называюць эндаспермам, таму што ў спелым насенні ў ім запасаюцца пажыўныя рэчывы. Звонку семязавязь прымацавана семяножкай (фунікулюс) да плацэнты.

## Размяшчэнне ў расліне 
Розныя тыпы плацэнтацыі могуць быць знойдзены сярод розных відаў раслін. Сярод іх:

* Апікальная плацэнтацыя: плацэнта размяшчаецца наверсе семязавязі.
* Аксілярная плацэнтацыя: завязь раздзелена на радыяльныя сегменты і плацэнты знаходзяцца ў асобных локусах. Вентральныя швы пладалісцікаў сустракаюцца у цэнтры завязі. Плацэнты знаходзяцца на зрослым крае пладалісцікаў. Два ці больш пладалісцікаў (напр. гібіскус, цытрус, паслён)
* Базальная плацэнтацыя: плацэнта размешчана на базальнай частцы завязі. Аднагнёзная завязь (напр. асот, сланечнік, астравыя)
* Свабоднацантральная плацэнтацыя: з’яўляецца, калі перагародкі завязі знікаюць і семязавязі аказваюцца размешчаны на цэнтральнай восі. Складаная аднагнёздная завязь (напр. зоркаўка, гваздзік)
* Маргінальная плацэнтацыя: найбольш просты тып. На адным баку завязі знаходзіцца толькі адна падоўжаная плацэнта. Прыкметна ў аабовых. Пладалісцік просты, завязь аднагнёзная (напр. гарох)
* Парыентальная плацэнтацыя: плацэнта на унутраным боку завязі. Два ці больш пладалісцікаў, аднагнезная завязь (напр. капуста)
* Паверхневая плацэнтацыя: падобная да аксілярнай, але плацэнта знаходзіцца на ўнутранай паверхні мнагалокуснай завязі (напр. гарлачык)

## Літаратура 
* 
* *Шамров И. И.* Морфологическая природа семязачатка и эволюционные тенденции его развития у цветковых растений // Ботанический журнал. — 2006. — Т. 91. — № 11. — С. 1601—1636.
* 

## Спасылкі 
*  
* *Семязачаток* в Биологической энциклопедии Праверана 20 лістапада 2008 г.

Катэгорыя:Насенне
Катэгорыя:Размнажэнне раслін
Катэгорыя:Кветка
Геліяфіты

сад у ПАР]]
**Святлалюбныя расліны**, аба **геліяфіты** (ад  — сонца +  — расліна) — расліны, прыстасаваныя да жыцця на адкрытых, добра асветленых сонцам месцах, якія дрэнна пераносяць працяглае зацяненне (у іх праяўляюцца прыкметы прыгнечанасці і затрымка развіцця). Геліяфітам для звычайнай жыццядзейнасці важна інтэнсіўнае асвятленне — сонечнае ў натуральных месцах росту ці штучнае ва ўмовах аранжарэй або цяпліц.

Да святлалюбных раслін адносяцца многія дрэвы (акацыя, лістоўніца, хвоя, бяроза), усе водныя расліны, лісце якіх знаходзіцца па-над паверхняй вады (лотас, гарлачык), травяністыя расліны лугоў і стэпаў (многія злакі), большасць ксерафітаў (кактусы), эфемеры паўпустыняў і пустыняў. Сярод сельскагаспадарчых раслін пераважаюць святлалюбныя: пладовыя дрэвы (апельсін, яблыня, кафейнае дрэва) і кусты (вінаград), а таксама бавоўнік, кукуруза, пшаніца, рыс, тамат, цукровы трыснёг і інш.

Дарослыя геліяфіты, як правіла, больш святлалюбныя, чым маладыя асобнікі. Драўняныя ці куставыя геліяфіты ўтвараюць звычайна разрэджаныя пасадкі.

## Марфалогія 
Прыстасаванасць да інтэнсіўнага асвятлення забяспечваецца асаблівасцямі марфалогіі і фізіялогіі святлалюбных раслін. У іх звычайна даволі тоўстае лісце, нярэдка размешчанае пад вялікім вуглом да святла (часам амаль вертыкальна); ліст бліскучы (за кошт развітай кутыкулы) або з апушэннем. У святлалюбных раслін значна часцей (у параўнанні з ценялюбнымі) сустракаецца адраўненне пабегаў з утварэннем шыпоў, калючак. Характэрна вялікая колькасць вусцеек, якія сканцэнтраваны галоўным чынам на ніжнім боку ліста; шматпластовую палісадную парэнхіму складаюць дробныя клеткі. У параўнанні з ценялюбнымі раслінамі геліяфіты маюць значна вышэйшую колькасць хларапластаў у клетках ліста — ад 50 да 300 на клетку; сумарная паверхня хларапластаў ліста ў дзясяткі разоў перавышае яго плошчу. За кошт гэтага забяспечваецца высокая інтэнсіўнасць фотасінтэзу — адметная рыса геліяфітаў. Іншым марфалагічным адрозненнем ад ценялюбных раслін з'яўляецца большая колькаць хларафілу на адзінку плошчы і меншая — на адзінку масы ліста.

## Гл. таксама 
* Ценевынослівыя расліны
* Ценялюбныя расліны

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Экалогія раслін
Катэгорыя:Кветкаводства
Завязь

**Завязь** — тэрмін марфалогіі раслін; ніжняя полая частка песціка двухполай ці жаночай кветкі. Завязь змяшчае надзейна абароненыя семязавязі. Пасля апладнення завязь ператвараецца ў плод, унутры якога знаходзіцца насенне, якое развіліся з семязавязяў.

Завязь выконвае функцыю вільготнай камеры, якая засцерагае семязавязі ад высыхання, вагання тэмпературы і паглынання іх насякомымі.

Завязь і рыльца песціка, якое служыць для ўлоўлівання пылка, злучаюцца слупком (калі ў кветцы некалькі песцікаў, іх верхнія звужаныя часткі называюць стылодыямі).

Завязь можа быць адна- ці шматгнездавой (у апошнім выпадку яна падзелена перагародкамі на гнёзды; часам гнёзды падзелены несапраўднымі перагародкамі).

Паводле тыпу размяшчэння ў кветцы завязі называюцца:
* *Верхняя (свабодная) завязь* — прымацоўваецца да кветаложа пад заваззю, не зрастаючыся ні з якімі часткамі кветкі (у гэтым выпадку кветку называюць *падпесцікавай* ці *каляпесцікавай*).
* *Ніжняя завязь* — знаходзіцца пад кветаложай, астатнія часткі кветкі над завяззю (у гэтым выпадку кветку называюць *надпесцікавай*).
* *Паўніжняя завязь* — зрастаецца з іншымі часткамі кветкі, гіпантыем ці кветаложам, да ніжняй палавіны завязі, а верхавіна яе застаецца свабоднай (у гэтым выпадку кветку называюць *поўнадпесцікавай*).

## Літаратура 
* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.. — 2-е изд., исправл.. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 205. — 864 с. — 150 600 экз. — ISBN 5-85270-002-9.

Катэгорыя:Кветка
Катэгорыя:Насенне
Невербальныя зносіны

**Невербальныя зносіны** — гэта камунікацыйнае ўзаемадзеянне паміж індывідамі без выкарыстання слоў (перадача інфармацыі або ўплыў адзін на аднаго праз вобразы, інтанацыі, жэсты, міміку, пантаміміку, змяненне мізансцэны зносін), гэта значыць без моўных і маўленчых сродкаў, прадстаўленых у прамой ці якой-небудзь знакавай форме. Інструментам такіх «зносін» становіцца цела чалавека, якое валодае шырокім дыяпазонам сродкаў і спосабаў перадачы інфармацыі ці абмену ёю, якая ўключае ўсе формы самавыяўлення чалавека. Распаўсюджаная рабочая назва, якая ўжываецца сярод людзей — невербаліка, або «мова цела». Псіхолагі лічаць, што правільная інтэрпрэтацыя невербальных сігналаў з'яўляецца найважнейшай умовай эфектыўных зносін.

Веданне мовы жэстаў і рухаў цела дазваляе не толькі лепш разумець суразмоўца, але і (што больш важна) прадбачыць, якое ўражанне акажа на яго пачутае яшчэ да таго, як ён выкажацца наконт гэтага. Іншымі словамі, такая бязмоўная мова можа папярэдзіць пра тое, ці варта змяняць свае паводзіны або зрабіць штосьці іншае, каб дасягнуць патрэбнага выніку.

## Гл. таксама 
* Перамовы
* Жэставыя мовы
Сасудзістыя расліны

**Сасудзістыя расліны** () — падцарства раслін, тканкі якіх пранізаны сасудзіста-валакністымі пучкамі. Да гэтай групы адносяцца ўсё вышэйшыя расліны за выключэннем мохападобных.

Астатнія расліны, якія не маюць ў сабе сасудзістых пучкоў, называюцца клетачнымі (). Гэты падзел прапанаваны Агюстэнам Пірамам Дэкандолем у 1813 годзе. Да сасудзістых раслін адносяцца як вышэйшыя споравыя (Псілотападобныя, Папарацепадобныя, Дзеразападобныя, Вужоўнікападобныя і Хвошчападобныя), так і ўсё насенныя расліны.

## Гл. таксама 
* Трохлітарныя абазначэнні сямействаў сасудзістых раслін

## Літаратура 
* 
* *Черепанов С. К.* Сосудистые растения России и сопредельных государств. — СПб., 1995.
* 

## Спасылкі 
* Renzaglia, KS. 2000 
* Палеонтологи уточнили время и место появления сосудистых растений. «Элементы». 18.04.2009

Катэгорыя:Вышэйшыя расліны
Рэчыца (Чэрыкаўскі раён)

**Рэ́чыца** (, ) — аграгарадок у Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Рэчыцкага сельсавета.

## Геаграфія 
Аграгарадок Рэчыца знаходзіцца за 12 км у напрамку на паўночны захад ад горада Чэрыкаў, за 89 км ад Магілёва, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Крычаў.

## Насельніцтва 
* 2001 год — 503 жыхары, 183 двары.

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Павел Паўлавіч Пурын (1911—1977) — савецкі ваенны дзеяч, Герой Савецкага Саюза (1945).
* Уладзімір Дзям’янавіч Ягораў (1939—2016) — старшыня Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь (1994—1995), генерал-палкоўнік.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэчыцкі сельсавет (Чэрыкаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрыкаўскага раёна
Сцепаноў

**Сцепано́ў** (, ) — былая вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Рэчыцкага сельсавета.

24 сакаівка 2016 года скасавана.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Міхаіл Васільевіч Аўдзееў

**Міхаі́л Васі́льевіч Аўдзе́еў**:
* Міхаіл Васільевіч Аўдзееў (1821—1876) — рускі пісьменнік і літаратурны крытык
* Міхаіл Васільевіч Аўдзееў (1913—1979) — Герой Савецкага Саюза, генерал-маёр авіяцыі
Макрадка

**Макра́дка** (, ) — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Каменскага сельсавета.

## Гісторыя 
Да 16 ліпеня 1954 года вёска ўваходзіла ў склад Макрадскага сельсавета (з 1925 года і да Вялікай Айчыннай вайны — яго цэнтр), да 16 мая 1960 года — у склад Варварынскага сельсавета, да 25 снежня 1964 года — у склад Сухарэўскага сельсавета, да 23 снежня 2009 года — у склад Цемравіцкага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Сласцёнаўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Чавускі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна
Reductio ad Hitlerum

**Reductio ad Hitlerum**, або **argumentum ad Hitlerum** (з лацінскай «*звядзенне/апеляцыя да Гітлера*», Hitlerus ёсць лацінізаванай формай імя Гітлера) — тэрмін, прыдуманы філосафам Леа Штраусам у 1951 годзе. Паводле Штрауса, гэта такі тып хітрыка, калі адзін з апанентаў параўноўвае погляды другога апанента з тымі, якіх прытрымліваўся Адольф Гітлер ці Нацыянал-сацыялістычная партыя. Выкарыстанне гэтага выкруту часам называюць «*разыгрываннем нацысцкае карты*».

## Сутнасць выкруту 
Выкрут часта прымае наступную форму: «Гітлер (ці нацысты) падтрымлівалі X, такім чынам, X — зло/нешта непажаданае/нешта дрэннае». Прыклад: «Гітлер падтрымліваў барацьбу з курэннем, такім чынам, усе падобныя кампаніі — зло». Рытарычная каштоўнасць аргумента ў тым, што ў бальшыні супольнасцей каштоўнасці Гітлера і нацызму аўтаматычна лічацца непрымальнымі, і выкарыстанне такога параўнання можа пацягнуць у апанента ўзнікненне эмацыйнай рэакцыі, якая не дазваляе даць рацыянальны адказ.

Прыклад контраргумента: «А калі Гітлер скажа, што двойчы два чатыры, то двойчы два аўтаматычна стане раўняцца пяці?»

Падвідамі гэтага выкруту ёсць супастаўленне прапаноў апанента з Халакостам, Гестапа, фашызмам ці таталітарызмам, а таксама з тэрарызмам. Можа выкарыстоўвацца таксама зваротная форма: «Гітлер быў супраць X, такім чынам, X — гэта добра».

## Гл. таксама 
* Дэмагогія

## Літаратура 
* *Gabriel H. Teninbaum* Reduction ad Hitlerum: Trumping the Judicial Nazi Card . Michigan State Law Review, Vol. 2009, p.&nbsp;541-578, 2009

Катэгорыя:Адольф Гітлер
Катэгорыя:Лацінскія выслоўі
Катэгорыя:Лагічныя памылкі
Якубаўшчына

**Якубаўшчына** — тапонім.

## Віцебская вобласць 
* Вёска Якубаўшчына, Лёзненскі раён
* Вёска Якубаўшчына, Мёрскі раён
Шніткі

Назву **Шніткі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Шніткі́ — вёска ў Докшыцкім раёне
** Шні́ткі — вёска ў Лёзненскім раёне
** Шні́ткі — вёска ў Ушацкім раёне
Высачаны

Назву **Высача́ны** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Высачаны — вёска ў Лёзненскім раёне
** Высачаны — былая вёска ў Шумілінскім раёне
* Мінская вобласць
** Высачаны — вёска ў Барысаўскім раёне
Ордэн Чырвонага Сцяга

**Ордэн Чырвонага Сцяга** (**ордэн «Чырвоны сцяг»**) — адзін з вышэйшых ордэнаў СССР. Першы з усіх савецкіх ордэнаў. Быў заснаваны для ўзнагароды за асаблівую адвагу, самаадданасць і мужнасць, праяўленыя пры абароне сацыялістычнай Айчыны. Ордэнам Чырвонага Сцяга таксама узнагароджваліся вайсковыя часткі, ваенныя караблі, дзяржаўныя і грамадскія арганізацыі. Да заснавання ордэна Леніна ў 1930 годзе, Ордэн Чырвонага Сцяга быў вышэйшым ордэнам Савецкага саюза.

За аснову ордэна быў прыняты знак ордэна «Чырвоны Сцяг» РСФСР, заснаваны 16 верасня 1918 года падчас Грамадзянскай вайны дэкрэтам УЦВК. Першапачаткова ордэн меў назву «Чырвоны Сцяг». Падчас Грамадзянскай вайны аналагічныя ордэны былі заснаваны ў іншых савецкіх рэспубліках. 1 жніўня 1924 года быў заснаваны агульнасаюзны ордэн «Чырвоны Сцяг», які адрозніваўся надпісам «СССР» замест «РСФСР» на стужцы на ніжняй частцы лаўровага вянка. Усе ордэны савецкіх рэспублік, якімі узнагароджвалі ў 1918—1924 гадах былі прыроўненыя да агульнасаюзнага ордэну. Статут ордэна быў зацверджаны Пастановай Прэзідыума ЦВК СССР ад 11 студзеня 1932 года (19 чэрвеня 1943 года і 16 снежня 1947 года ў гэтую пастанову указамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР уносіліся змены і дапаўненні). Апошняя рэдакцыя статута ордэна была зацверджана Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 28 сакавіка 1980 года.

Ордэнам Чырвонага Сцяга былі ўзнагароджаны УЛКСМ, газета «Красная звезда», Двойчы Чырванасцяжны Балтыйскі флот, Ваенная акадэмія паветрана-касмічнай абароны імя Маршала Савецкага Саюза Г. К. Жукава, Ваенна-паветраная інжынерная акадэмія імя прафесара М. Я. Жукоўскага, Ваенная акадэмія хімічнай абароны імя Маршала Савецкага Саюза С. К. Цімашэнка, Санкт-Пецярбургскае вышэйшае агульнавайсковае каманднае вучылішча імя С. М. Кірава (двойчы), Кіеўскае вышэйшае агульнавайсковае каманднае вучылішча імя М. В. Фрунзе (двойчы), Разанскае вышэйшае паветрана-дэсантнае каманднае вучылішча (двойчы), Ваенны інстытут Міністэрства абароны (Ваенны універсітэт), Балтыйскі дзяржаўны тэхнічны універсітэт «Ваенмех», маскоўская міліцыя, гарады Ленінград (Петраград), Капейск, Грозны, Ташкент, Валгаград (Царыцын), Луганск, Севастопаль.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ордэны СССР
Таталітарызм

**Таталітары́зм** (усеўладдзе;  — увесь) — дзяржаўны лад, пры якім пануючыя вярхі *цалкам* падпарадкуюць жыццё грамадства сваёй уладзе. Асноўныя рысы: манапалізаванне ўлады адной палітычнай партыяй і безумоўная ўлада яе правадыра, усеахопнае кіраванне дзяржавы ўсімі галінамі грамадскага жыцця, апора ўрада на  і безмаёмныя слаі насельніцтва, шырокае выкарыстанне гвалту і запалохвання ў якасці сродкаў захавання і ўмацавання ўсеўладнага ўрада, ваенізаванне гаспадаркі і грамадскага жыцця, адхіленне большасці насельніцтва ад удзелу ва ўтварэнні і дзейнасці дзяржаўных і грамадзянскіх устаноў, забарона дзейнасці скіраваных на народаўладдзе ўстаноў і здушэнне супраціву, панаванне агульнай для ўсіх утапічнай ідэалогіі з абгрунтаваннем патрэбы ва ўсеўладным урадзе *нібыта* ў якасці сродку перабудовы грамадства дзеля ўсеагульнага дабра і лепшай будучыні.

Вытокі панятку ў вучэнні пра цэласнасць у  XIX стагоддзя. Крытыкі фашысцкага ўраду Італіі  і  надалі тэрміну ў 1920-я гады грамадзянскую накіраванасць. Тэарэтыкі фашызму  і  (Італія), Эрнст Юнгер і  (Германія) выкарыстоўвалі паняцце для абгрунтавання патрэбы ў фашысцкім усеўладным урадзе, усеўладнай дыктатуры, усеўладнай дзяржаве, усеахопнай  і ўсеахопным мабілізаванні. У 1930—1940-я гады прадстаўнікі  распрацоўвалі аглядна-крытычнае тлумачэнне панятку ў якасці грамадскай прылады захавання ўлады ў руках правадыра, усеахопнага панавання ваеннага ўрада і здушэння супраціву, шырокага запалохвання і поўнага бяспраўя асобы (Тэадор Адорна, Герберт Маркузэ і Эрых Фром). У 1950—1980-я гады аналітычны паняцце выкарыстоўваўся для асуджэння камуністычнага дзяржаўнага ладу (Ганна Арэнт, Збігнеў Бжазінскі і ).

## Літаратура 
* 
* 
* , ISBN 978-2-244-01119-7 (т. 4).
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Формы дзяржавы
Катэгорыя:Паліталогія
Катэгорыя:Палітычныя рэжымы
Катэгорыя:Ідэалагічныя клішэ
Экстракляса 2014/2015

**Экстракласа 2014/2015** — 81-ы сезон чэмпіянату Польшчы па футболе ў Вышэйшым дывізіёне.

## Рэгламент 
## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
**Клубы, якія выйшлі ў Экстраклясу з Першай лігі**
* ГКС Бэлхатаў
* Гурнік Лэнчна

**Клуб, які страціў месца ў Экстраклясе па выніках сезона 2013/14**
* Заглэмбе Любін
* Відзеў Лодзь

## Клубы-ўдзельнікі 
## Першы этап 
### Турнірная табліца 
## Другі этап
### Група А 
### Група Б 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Экстракляса на uefa.com

2014/15
Польшча
Катэгорыя:Спорт у Польшчы ў 2014 годзе
Катэгорыя:Спорт у Польшчы ў 2015 годзе
Новы Крамянец

**Но́вы Крамяне́ц** (, ) — былы пасёлак у Чавускім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіў у склад Цемравіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
Да 16 мая 1960 года пасёлак уваходзіў у склад Варварынскага сельсавета, да 25 снежня 1964 года — у склад Благавіцкага сельсавета.

Ліквідаваны 18 сакавіка 2008 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Сасудзісты пучок

**Сасудзісты пучок** — асноўны элемент праводзячай сістэмы раслін; складаецца з ксілемы і флаэмы (у выпадку адкрытых правадных пучкоў маецца яшчэ і камбій).

Сустракаюцца таксама *няпоўныя* правадныя пучкі, якія складаюцца толькі з ксілемы або толькі з флаэмы. Апроч правадных элементаў, няпоўныя правадныя пучкі могуць уключаць парэнхімныя клеткі.

## Развіццё 
Сасудзісты пучок развіваецца з пракамбію. Спачатку ён складаецца з толькі з першасных правадных тканак: протафлаэмы, якая дыферэнцыюецца самай першай, і протаксілемы, якая ўтвараецца пазней. У далейшым іх змяняюць метаксілема і метафлаэма.

У сцеблах двухдольных яшчэ да заканчэння дыферэнцыяцыі першасных правадных тканак з клетак пракамбію, размешчаных у сярэдняй частцы, вылучаюцца клеткі камбію. У гэтым выпадку гавораць, што правадны пучок становіцца *адкрытым*. Камбій дае пачатак другаснай ксілеме і флаэме.

## Тыпы правадных пучкоў 
Паводле ўзаемнага размяшчэння ксілемы і флаэмы, а таксама наяўнасці і адсутнасці камбію вылучаюць наступныя тыпы правадных пучкоў:

* **калатэральныя** правадныя пучкі — пучкі, у якіх флаэма размешчана звонку ад ксілемы. Могуць быць *адкрытымі* (з камбіем) і *закрытымі* (без камбію). Закрытыя пучкі характэрны для аднадольных, пазбаўленых камбію.
* **бікалатэральныя** правадныя пучкі — пучкі, у якім флаэма прылягае да ксілемы звонку і знутры. Паміж вонкавай флаэмай і ксілемай знаходзіцца камбій, гэта значыць бікалатэральны пучок — адкрыты. Уласцівыя для некаторых двухдольных, напрыклад, гарбузовых.
* **радыяльныя** правадныя пучкі характэрны для каранёў. У іх экзархныя першасныя ксілема і флаэма размяшчаюцца з чаргаваннем радыяльных цяжоў. Колькасць цяжоў ксілемы заўсёды роўная колькасці цяжоў флаэмы. Паводле колькасці цяжоў ксілемы (а значыць, і флаэмы) вылучаюць:
** *манархныя* радыяльныя правадныя пучкі з 1 цяжам ксілемы і 1 цяжам флаэмы. Сустракаюцца вельмі рэдка, характэрны для некаторых відаў папараці вужоўніку.
** *дыархныя* — 2 цяжы ксілемы і 2 цяжы флаэмы. Найбольш распаўсюджаны тып радыяльных правадных пучкоў.
** *тры-*, *тэтра-*, *пентархныя* — з 3, 4, 5 адпаведна цяжамі ксілемы і флаэмы.
** *паліархныя* — з вялікай колькасцю цяжоў ксілемы і флаэмы; характэрны для аднадольных.
* **канцэнтрычныя** правадныя пучкі — адна з тканак (ксілема або флаэма) акружае іншую. Адрозніваюць:
** *амфівазальныя* канцэнтрычныя правадныя пучкі — ксілема акружае флаэму. Маюцца ў некаторых аднадольных, напрыклад, драцэн.
** *амфікрыбральныя* — ксілема акружана флаэмай. Характэрны для папарацей.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Тканкі раслін
Катэгорыя:Батаніка
Катэгорыя:Драўніна
Сенькава

**Сенькава** — тапонім.
## Беларусь 
### Віцебская вобласць 
* Вёска Сенькава, Верхнядзвінскі раён
* Вёска Сенькава, Віцебскі раён

### Магілёўская вобласць 
* Вёска Сенькава, Горацкі раён 
* Вёска Сенькава, Магілёўскі раён 
* пасёлак Сенькава, пасёлак у Магілёўскім раёне 
## Расія 
* Сенькава (Веліжскі раён)
* Сенькава (Дзямідаўскі раён)

## Гл.таксама 
* Сянькова
Сянькова

**Сянько́ва** (, ) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сіроцінскага сельсавета.

Да 1 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Пагарэліцкага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Сіроцінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шумілінскага раёна
Лескавічы

**Лескавічы**:
* Вёска Лескавічы, вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці
* Возера Лескавічы, возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці
Роўнае

Назву **Ро́ўнае** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Роўнае — вёска ў Шумілінскім раёне
* Гомельская вобласць:
** Роўнае — вёска ў Рэчыцкім раёне
### Расія 
* Роўнае (Саратаўская вобласць)
Мантэг’ю

**Мантэг’ю** — прозвішча.

## Прозвішча 
* 
* Мэры Уортлі Мантэг'ю (1689—1762) — англійская пісьменніца.
* Рычард Мантэг'ю (1930—1971) — амерыканскі матэматык, філосаф, лінгвіст.
* Томас Мантэг’ю (1388—1428) — 4-ы граф Солсберы.
* 
* Чарлз Мантэг’ю (1661—1715) — 1-ы граф Галіфакс, англійскі дзяржаўны дзеяч і паэт.
* Эдвард Мантэг’ю (1625—1672) — англійскі адмірал XVII стагоддзя.
* Элізабет Мантэг'ю (1718—1800) — англійская заступніца мастацтваў, пісьменніца, адна са стваральніц таварыства «Сіняя панчоха».
* Мантэг'ю Мантэг'ю-Натан (1877—1958) — брытанскі музыкавед, спецыяліст па рускай музыцы.

## Рознае 
* Мантэг’ю — выдуманы персанаж серыі кніг «Гары Потэр», слізерынец.

## Асабістае імя 
* Мантэг'ю Самерс
* Мантэг'ю Родс Джэймс
* Мантэг'ю Норман
* Гай Мантэг'ю Батлер
* Чарлз Мантэг'ю Даўці

## Тапонімы 
* Мантэг’ю — востраў у архіпелагу Паўднёвыя Сандвічавы астравы.
* Мантэг’ю — камуна ў французскім дэпартаменце Верхнія Пірэнеі.
* Мантэг’ю — камуна ў французскім дэпартаменце Эна.
* Мантэг’ю — горад у Заходняй Капскай правінцыі ПАР.
* Мантэг’ю — акруга ў Тэхасе
* Мантэг’ю — сядзіба
Тэт-дэ-пон

[|thumb|Дыяграма [горад Унінг|горада Унінга. Умацаванні праз Рэйн былі пабудаваныя Себасцьенам Вабанам і былі разабраныя згодна Парыжскім мірным дагаворам 1815 года.]]
**Тэт-дэ-пон** ( — «галава моста») — плацдарм, стратэгічна важная плошча зямлі вакол канца моста або ў іншым месцы магчымага пераходу праз вадаём, які падчас канфлікту імкнуцца абараняць ад ворага.

Плацдарм, як правіла, існуе толькі для некалькіх дзён, калі атакуючыя сілы альбо будуць адкінутыя назад або плацдарм пашырыцца для стварэння бяспечнага абарончага раёна, для далейшага наступу на варожую тэрыторыю, напрыклад, калі 9-я бранятанкавая дывізія ЗША захапіла мост Людэндорф ў Рэмаген у 1945 годзе падчас Другой сусветнай вайны. У некаторых выпадках плацдарм можа існаваць на працягу некалькіх месяцаў.

## Значэнне 
Тэт-дэ-пон — ваенны тэрмін Сярэднявечча, які да вынаходства гармат азначаў ваеннае ўмацаванне, якое абараняе канец моста. Як і многія старыя словы, значэнне слова дрэйфавала з цягам часу, і змяняла сэнс свайго першапачатковага выкарыстання.

З вынаходніцтвам гармат, тэрмін ператварыўся ў абагульненым сэнсе ў палявыя умацаванні, якія ляжаць на некаторай адлегласці за межамі канца моста, які ўзводзіўся для абароны як мост, дык і любых войскаў, якія яго перасякаюць яго. Сам працэс перамяшчэння арміі на мастах быў павольным і складаным, таму, як правіла, неабходна было абараніць яго ад варожага абстрэлу, таму абарончыя працы былі накіраваныя каб абсунуць варожую артылерыю па-за межамі яе дасягальнасці моста. Акрамя таго, умацаванні былі неабходны для фарміравання войскаў на другім беразе.

З ростам войскаў і воінскіх фарміраванняў, расла неабходна арганізацыі большай умацаванай вобласці, каб зпыніць патэнцыйнага ворага, і зноў тэхнічнае значэнне тэрміна пашыраецца да вялікага ўмацаванага раёна ў канцы моста. Са з’яўленнем сучасных магчымасцяў далёкай ствольнай артылерыі і высокай дальнасць стрэльбы з вінтоўкі, памер тэт-дэ-понаў павялічваецца да тысяч метраў з або без пабудаваных ўмацаванняў.

Слова ў размоўнай мове адносіцца да любой вобласці, якая абараняуцца на варожай тэрыторыі. Тэрмін таксама ўжываецца, калі нейкая тэрыторыя першапачаткова захопліваецца дэсантам з тактычнай мэтай ўстанаўлення лініі забеспячэння праз геаграфічны бар’ер для далейшага аператыўнага манеўравання. У гэтым сэнсе, тэт-дэ-пон мае шмат агульнага з плацдармам.

Катэгорыя:Фартыфікацыя
Катэгорыя:Ваенная тэрміналогія
Узрэчча

**Узрэчча** — тапонім.

## Віцебская вобласць 
* Вёска Узрэчча, Бешанковіцкі раён
* Вёска Узрэчча, Глыбоцкі раён
* Вёска Двор Узрэчча
* Вёска Узрэчча, Шумілінскі раён
Амбросенкі

Назву **Амбро́сенкі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Амбросенкі — вёска ў Мёрскім сельсавеце Мёрскага раёна.
** Амбросенкі — вёска ў Язненскім сельсавеце Мёрскага раёна.
** Амбросенкі — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне.

## Гл. таксама 
* Амбросенка
Азерцы

Назву **Азе́рцы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Азерцы — вёска ў Докшыцкім раёне
** Азерцы — вёска ў Лепельскім раёне
** Азерцы — аграгарадок у Талачынскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Азерцы — вёска ў Клімавіцкім раёне

## Іншае 
* Азерцы — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці
* Азерцы — археалагічны помнік каля вёскі ў Лепельскага раёна Віцебскай вобласці
Несіна

Назву **Несіна** маюць:
* Несіна — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці.
* Несіна — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці.
ФК Вікінгур Рэйк’явік

**«Вікінгур»** () — ісландскі футбольны клуб з Рэйк’явіка.

## Гісторыя 
Клуб заснаваны 21 красавіка 1908 года.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Ісландыі:**
** **Чэмпіён (8):** 1920, 1924, 1981, 1982, 1991, 2021, 2023, 2025
** **2-е месца (7):** 1918, 1921, 1922, 1925, 1938, 1940, 1948
** **3-е месца (9):** 1919, 1926, 1927, 1931, 1939, 1941, 1944, 1953, 2022

* **Кубак Ісландыі:**
** **Уладальнік (5):** 1971, 2019, 2021, 2022, 2023
** **Фіналіст (1):** 1967

* **Суперкубак Ісландыі:**
** **Уладальнік (3):** 1982, 1983, 2022

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Вікінгур Рэйк’явік
Барсукі (Боркавіцкі сельсавет)

**Барсукі́** (, ) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Боркавіцкага сельсавета.

## Славутасці 
* Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку (IV—III стагоддзі да н.э.), размешчана за 2,5 км на паўднёвы захад ад вёскі — 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Боркавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Верхнядзвінскага раёна
ФК Хайдук Спліт

**«Хайдук»** () — харвацкі футбольны клуб з горада Спліт. Заснаваны 13 лютага 1911 года. Свае матчы праводзіць на стадыёне «Палюд».

## Дасягненні 
### Югаславія 
* **Чэмпіянат Югаславіі:**
** **Пераможца (9):** 1927, 1929, 1950, 1952, 1954/55, 1970/71, 1973/74, 1974/75, 1978/79
** **2-е месца (11):** 1924, 1928, 1931/32, 1932/33, 1936/37, 1947/48, 1952/53, 1975/76, 1980/81, 1982/83, 1984/85

* **Кубак Югаславіі:**
** **Уладальнік (9):** 1967, 1972, 1973, 1974, 1976, 1977, 1984, 1987, 1991
** **Фіналіст (5):** 1953, 1955, 1963, 1969, 1990

### Харватыя 
* **Чэмпіянат Харватыі:**
** **Пераможца (6):** 1991/92, 1993/94, 1994/95, 2000/01, 2003/04, 2004/05
** **2-е месца (14):** 1992/93, 1995/96, 1996/97, 1997/98, 1999/00, 2001/02, 2002/03, 2006/07, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2021/22, 2022/23

* **Кубак Харватыі:**
** **Уладальнік (8):** 1993, 1995, 2000, 2003, 2010, 2013, 2022, 2023
** **Фіналіст (5):** 2001, 2005, 2008, 2009, 2018

* **Суперкубак Харватыі:**
** **Уладальнік (5):** 1992, 1993, 1994, 2004, 2005
** **Фіналіст (4):** 2003, 2010, 2013, 2022

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Хайдук Спліт
Хайдук Спліт
Васілій (значэнні)

**Васі́лій**  — мужчынскае асабістае імя.

## Носьбіты 
### Святыя 
* Васілій Афінянін — святы мучанік III стагоддзя.
* Васілій Анкірскі — свяшчэннамучанік IV стагоддзя.
* Васілій Амасійскі — свяшчэннамучанік IV стагоддзя.
* Васілій Вялікі (), Васілій Кесарыйскі (; 330—379) — свяціцель, архіепіскап Кесарыі Кападакійскай, царкоўны пісьменнік і багаслоў. Адзін з трох кападакійскіх айцоў царквы, нароўні з Рыгорам Ніскім і Рыгорам Багасловам.
* Васілій Дэкапаліт — спаведнік VIII стагоддзя.
* Васілій Канстанцінопальскі — святы мучанік VII стагоддзя.
* Васілій Вісарыён — Вісарыён Нікейскі
* Васілій Парыйскі (? — пачатак IX стагоддзя) — епіскап горада Парыя. Шануецца Праваслаўнай царквой у ліку святых спавядальнікаў, памяць 12 красавіка (па юліянскім календары).

### Візантыя 
* Васілій I (, ; 811—886) — візантыйскі імператар (з 867 года), заснавальнік Македонскай дынастыі.
* Васілій II (; 958—1025) — візантыйскі імператар з Македонскай дынастыі, сын імператара Рамана II, пераемнік Іаана Цымісхія.
* Васілій Вялікі Камнін
* Васілій Лекапен — еўнух
* Васілій Медная Рука — правадыр сялянскага паўстання ў Візантыі.
* Васілій III, Патрыярх Канстанцінопальскі
* Васілій Багаміл

### Еўропа 
* Флавій Цэцына Дэцый Васілій. Яго сыны:
** Дэцый Марый Венанцый Васілій
** Цэцына Маворцый Васілій Дэцый

## Гл. таксама 
* Васіль
* Васіль I
* Васіль II
* Васіль III
* Васільеў
* Васільеўка
* Васільева
* Васільеўская
* Васільеўскі
* Васільеўскае
Гарбавічы

Назву **Гарбаві́чы** маюць:

* Гомельская вобласць
** Гарбавічы — аграгарадок у Калінкавіцкім раёне
* Магілёўская вобласць
** Гарбавічы — аграгарадок у Чавускім раёне
Першы Венскі арбітраж

**Першы Венскі арбітраж** — арбітраж ( — вырашэнне спрэчак праз пасрэдніцтва) Германіі і Італіі ў тэрытарыяльнай спрэчцы паміж Чэхаславакіяй і Венгрыяй. Паклаў пачатак перагляду ўмоў Трыянонскага мірнага дагавора 1920 года.

Дакументы падпісалі ў Вене 2 лістапада 1938 года міністры замежных спраў Германіі — І. Рыбентроп і Італіі — Г. Чыяна. Да гэтага неабходнасць тэрміновага ўрэгулявання чэхаславацка-венгерскага нацыянальна-тэрытарыяльнага канфлікту была прапісана ў Мюнхенскім пагадненні ад 30 верасня 1938 года. 

У выніку, ад Чэхаславакіі былі аддзелены і перададзены Венгрыі паўднёвая частка Карпацкай Русі і раёны паўднёвай Славакіі, населеныя пераважна венграмі. Такім чынам Венгрыя вярнула частку тэрыторый, страчаных у выніку распаду Аўстра-Венгрыі пасля Першай сусветнай вайны. Агульная плошча перададзеных Венгрыі тэрыторый склала 12 400 км.кв., дзе пражывала звыш 1 млн чал. Дэлімітацыя чэхаславацка-венгерскай граніцы, якая прайшла ў лістападзе 1938 — сакавіку 1939 г., вызначыла толькі яе славацкі ўчастак, што дазволіла Венгрыі, пасля абвяшчэння незалежнасці Славакіі 14 сакавіка 1939 г. (дэ-факта распаду Чэхаславакіі), пачаць акупацыю астатняй часткі Карпацкай Русі.

Парыжская мірная канферэнцыя 1947 года абвясціла рашэнні Першага Венскага арбітражу юрыдычна несапраўднымі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дагаворы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Венгрыі
Катэгорыя:Гісторыя Чэхаславакіі
Катэгорыя:Дагаворы паводле алфавіта
Катэгорыя:Гісторыя Венгрыі