open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рышар Барэнжэ

**Рышар Барэнжэ** (; нар. ) — французскі акцёр тэатра і кіно, спявак і літаратар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 студзеня 1942 года ў Мулене, дэпартамент Алье. Сын афіцэра вермахта і францужанкі, якая сустракаліся з ім у гады Другой сусветнай вайны. У юнацтве жыў пераважна ў Сен-Жэрмен-дэ-Прэ. Тады ж пачаў пісаць, затым пад уплывам сябра — рэжысёра Мішэля Адзіяра — заняўся сцэнарнай дзейнасцю. Некалькі гадоў прабыў у Нью-Ёрку, ведучы бязладны лад жыцця. Вярнуўшыся ў Францыю, пачынае выступаць у ролі барда-спевака. У 1960-х пачынаецца яго акцёрская кар’ера. Першую ролю ў тэатры ён сыграў у «Жырафах» (рэжысёр Клод Лелуш), першую ролю ў кіно — у Жэрара Брака ў «Доме» (1970).

У 1982 годзе выйшаў фільм «Дзіва» Жан-Жака Бенекса, дзе Барэнжэ сыграў ролю імпазантнага таямнічага незнаёмца, што прынесла яму па-сапраўднаму шырокую вядомасць. Затым рушылі ўслед «брутальныя» ролі ў фільмах «Небяспека ў доме» Мішэля Дэвіля, «Разлік» Дэні Амара (за ролю ў гэтай крымінальнай драме Барэнжэ атрымаў свайго першага «Сезара» ў 1985 годзе), «Агент-баламут» Жан-П’ера Макі.

«Сезар» за галоўную ролю акцёр атрымаў у 1988 годзе за ролю ў «Вялікай дарозе» Жан-Лу Юбера. Зараз Барэнжэ ўваходзіць у пяцёрку найбольш значных акцёраў Францыі.

Сярод іншых значных фільмаў з удзелам акцёра — «Падземка» Люка Бесона, «Кухар, злодзей, яго жонка і яе палюбоўнік» Пітэра Грынуэя.

Дачка акцёра Романа Барэнжэ (нар. 1973) таксама абрала акцёрскую кар’еру.

## Фільмаграфія 
* (1988) «Налева ад ліфта» — Барыс, мастак, сусед Яна

Катэгорыя:Акцёры Францыі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Францыі
Аптычная даўжыня шляху

**Аптычная даўжыня шляху**  — адлегласць паміж двума пунктамі асяроддзя, на якую распаўсюдзіцца святло ў вакууме за той жа час, за які яно праходзіць між гэтымі пунктамі.

Аптычная даўжыня шляху L ў аднародным асяроддзі з паказчыкам праламлення n равна здабытку геаметрычнай даўжыні шляху l, што прайшло  святло, на паказчык праламлення n.

: L = nl.

У выпадку неаднароднага асяроддзя шлях, які праходзіць святло, неабходна папярэдне разбіць на элементарныя прамежкі {\rm d}l  гэтак малые, што паказчык праламлення на кожным з іх можна лічыць сталым. Тады для аптычнай даўжыні шляху кожнага з іх можна запісаць

: {\rm d}L = n{\rm d}l. 

Адпаведна, поўная аптычная даўжыня шляху, які святло прайшло між некаторымі кропкамі А і В серады, будзе вынікам інтэгравання па ўсёй траекторыі променя святла:

: L = \int\limits_A^B n{\rm d}l.

## Аптычная рознасць ходу 
Калі два светлавых променя маюць агульныя пачатковую і канечную кропкі, тады рознасць аптычных даўжынь шляхоў такіх промняў называют *аптычнай рознасцю хода*.

## Зноскі 
Катэгорыя:Оптыка
Катэгорыя:Геаметрычная оптыка
Святая вада Дзехцяроўская

**Святая вада Дзехцяроўская** — крыніца, якая знаходзіцца каля вёскі Дзегцяры Мёрскага раёна, за 7,5 км на поўнач ад Новага Пагоста і за 11 км на паўднёвы захад ад Мёраў у паніжэнні сярод марэнных пагоркаў.

## Апісанне 
«Святая вада Дзехцяроўская» аб’яўлена гідралагічным помнікам прыроды мясцовага значэння рашэннем Мёрскага раённага выканаўчага камітэта № 803 ад 23.09.2011 г. Землекарыстальнікам з’яўляецца Новапагосцкае лясніцтва ДЛГУ «Дзісненскі лясгас». Агульная плошча гідралагічнага помніка прыроды мясцовага значэння «Святая вада Дзехцяроўская» складае 1,5 га (15 000 м²). Межы ахоўнай зоны не пазначаныя.

Крыніца знаходзіцца на вышыні 149,2 м над узроўнем мора; прымеркавана да ўскрайкаў марэннага масіву і балота, на якім праведзена меліярацыя і пракладзены шэраг каналаў. Над крыніцай усталяваны зруб з падстрэшкам. Лясная паляна абсталявана альтанкай, вогнішчам. Праз крынічны ручай пракладзеныя масткі.

## Літаратура 
* Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г. М. Маняк [і інш.]. — Мн., 1998. — 622 с.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Крыніцы Беларусі
Катэгорыя:Дзегцяры (Мёрскі раён)
Катэгорыя:Гідраграфія Мёрскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Мёрскага раёна
Катэгорыя:Гідралагічныя помнікі прыроды Беларусі
Спаса-Праабражэнская царква (Язна)

**Спаса-Праабражэнская царква** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Язна Мёрскага раёна Віцебскай вобласці.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1901 годзе з цэглы.

## Архітэктура 
Царква — помнік архітэктуры псеўдарускага стылю. Храм чатырохчасткавы. Кампазіцыя будынка складаецца з шатровай званіцы, бабінца, асноўнага аб’ёму, пяціграннай апсіды з бакавымі прыдзеламі. Асноўны крыжападобны ў плане аб’ём пакрыты чатырохсхільным дахам, які завершаны цыбулепадобным купалам. Узбуйненыя элементы архітэктурнага дэкору (карнізы, фрыз, ліштвы, лапаткі) ствараюць насычаную пластыку экстэр’еру пабудовы.

## Літаратура 
*  — С. 315.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Мёрскага раёна
Катэгорыя:Язна
Катэгорыя:1901 год у Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Храмы Полацкай і Глыбоцкай епархіі
Катэгорыя:Храмы Праабражэння
Анджэй Струміла

**А́нджэй Струмі́ла** (; 23 кастрычніка 1927, Вільня — 9 красавіка 2020, Сувалкі) — польскі мастак беларускага паходжання, графік, скульптар, фатограф, паэт, пісьменнік, сцэнограф. Лаўрэат залатога медаля «За заслугі ў культуры Gloria Artis».

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 кастрычніка 1927 года ў Вільні. Дзяцінства правёў у родным засценку маці — Суданах пад Свянцянамі. Да Другой сусветнай вайны быў міністрантам у касцёле Святых Пятра і Паўла на Антокалі. Навучаўся ў Дзяржаўнай вышэйшай школе пластычных мастацтваў у Лодзі, а ў 1950 годзе атрымаў дыплом выпускніка Акадэміі прыгожых мастацтваў у Кракаве.

У 1949—1953 працаваў асістэнтам у абодвух вучылішчах. З 1956 года праектаваў выставачныя павільёны для Польскай гандлёвай палаты.

У 1977—1980 — кантрактны прафесар Кракаўскай АПМ, у 1987—1988 — выкладчык сувалкаўскай філіі Акадэміі каталіцкай тэалогіі. У 1982—1984 займаў пасаду кіраўніка графічнай майстэрні пры сакратарыяце Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у Нью-Ёрку. Вярнуўшыся ў Польшчу, пасяліўся на Чорнай Ганчы, «каб быць бліжэй да Вільні».

## Дачыненні з Беларуссю 
У Беларусі неаднаразова праходзілі выстаўкі Струмілы. Падчас сустрэчы са студэнтамі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў у 2017 годзе ён падкрэсліў, што з’яўляецца «грамадзянінам ВКЛ» і лічыць Беларусь сваёй Бацькаўшчынай.

## Памяць 
Фільм «Сума» («Summa») беларускага рэжысёра Андрэя Куцілы пра Анджэя Струмілу прызнаны найлепшай сярэднеметражнай стужкай на фестывалі дакументальнага кіно ў Амстэрдаме.

## Узнагароды 
* Прэмія Міністэрства культуры і мастацтва II ступені (1969)
* Дзяржаўная прэмія II ступені (1974)

## Спасылкі 
* Цэнтр сучаснага мастацтва — Галерэя Анджэя Струмілы 

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне гарадоў Польшчы
Катэгорыя:Фатографы Польшчы
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Графікі Польшчы
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Постаці Сувалкаў
Копцеўская озавая града

**Копцеўская озавая града** — озавая града ў Завуццеўскім і Язненскім сельсаветах Мёрскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.

## Апісанне 
Знаходзіцца за 33 км на паўднёвы ўсход ад горада Мёры, за 9,5 км на паўднёвы ўсход ад горада Дзісна, за 9,5 км на ўсход ад вёскі Завуцце, ля вёсак Копцева, Субачава, Бор-Паляна.

Озавая града арыентавана з поўначы на поўдзень. Даўжыня грады — 3 км, вышыня — 16 м. Форма рэльефу мёртвага лёду ўтварылася 13 — 16 тысяч гадоў таму, адклады — дробназярністыя пяскі, алеўрыты і стужкавыя гліны.

## Заказнік 
Створаны 31 сакавіка 2000 года як ландшафтны геолага-геамарфалагічны заказнік прыроды «Копцеўская озавая града» на плошчы ў 210 га. Мэта стварэння — захаванне ў натуральным стане ўнікальнага ландшафтна-геалагічнага ўтварэння.

23 верасня 2009 года заказнік пераўтвораны ў геалагічны заказнік мясцовага значэння «Копцеўская озавая града», 9 красавіка 2020 года — у заказнік мясцовага значэння «Копцеўская озавая града» на плошчы 236,25 га.

## Літаратура 
* Очарование Миорского края = Сharm of Myory region / cост. В. А. Ермалёнок, П. И. Боголей; фото О. В. Молодечкин. — Новополоцк, 2007. — 50 с.: ил. — (Краеведы Витебщины о любимом крае).

Катэгорыя:Узвышшы Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Мёрскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Мёрскага раёна
Катэгорыя:Геалагічныя заказнікі мясцовага значэння Беларусі
Міхал Цюндзявіцкі

**Міхал Яхім Цюндзявіцкі** (;  або 1839, Вільянова, Барысаўскі павет — 21 мая (2 чэрвеня) 1863, Мінск) — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў, першая ахвяра царскіх карнікаў. Пляменнік Ганны Цюндзявіцкай з Прушынскіх.

Пасля смерці бацькі Міхал Цюндзявіцкі быў пад апекай дзядзькі Севярына Багдановіча. Як і бацька, Міхал выбраў вайсковую кар’еру. Пасля кадэцкага корпуса ў званні харунжага паступіў на службу. У праходзіў службу ў чыне прапаршчыка ў наразной лёгкай № 3 батарэі 8-й Артылерыйскай брыгады ў Санкт-Пецярбургу. У войску Міхал увайшоў у рэвалюцыйную арганізацыю, па заданні якой пры канцы 1862 года ўзяў адпачынак і накіраваўся ў вандроўку па вёсках Мінскай і Віленскай губерняў — заклікаць сялян да паўстання. Пераапрануты ў кажух, аб’ехаў шмат мясцін. 18 лютага 1863 года ён наведаўся ў карчму каля вёскі Камень, дзе сабралася дужа народу на хрэсьбіны. Калі гаворка перайшла да тэмы ўзброенага выступлення, Цюндзявіцкі дастаў з кішэні брашуру на беларускай мове (хутчэй за ўсё «Мужыцкую праўду») і стаў яе гучна чытаць. Адзін з сялянаў выказаў сумнеў: маўляў, цар і так аддасць зямлю, навошта паўстанне. Міхал адказаў. Ён загадаў арыштаваць нават мінскага фатографа Прушынскага, у майстэрні якога быў зроблены здымак Цюндзявіцкага.

## Памяць 
Беларускі гісторык Адам Мальдзіс прапаноўваў усталяваць на месцы пакарання смерцю Міхала Цюндзявіцкага мемарыяльную дошку, аднак улады адмовілі яму.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Rok 1863. Wyroki śmierci. Wydane pod redakcją Wacława Studnickiego nakładem i drukiem Ludwika Chomińskiego w Wilnie. Księgarnia Stow. Nauczycielstwa Polskiego. Tow. Wyd. «Ignis», Warszawa*, сс. 55 і 107.
* Marek J. Minakowski, Ci wielcy Polacy to nasza rodzina, wyd. 3, Dr Minakowski Publikacje Elektroniczne, Kraków 2008, ISBN 83-918058-5-9.

## Спасылкі 
* Міхал Цюндзявіцкі // Уладзімір Арлоў, Беларуская Салідарнасць
* Wielcy.pl 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаўскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Расстраляныя ў Беларусі
Міхал
Сярова

**Сярова** — прозвішча.

Вядомыя носьбіты:
* Алена Алегаўна Сярова (нар. 1976) — расійскі палітык і касманаўт.
* Зоя Якаўлеўна Сярова (1929—2008) — вучоны ў галіне фітапатафізіялогіі.
* Ірына Іванаўна Сярова (1930—2001) — філосаф.
* Святлана Віктараўна Сярова (нар. 1986)  — беларуская лёгкаатлетка.

## Гл. таксама 
* Сяроў
Навалацкія пагоркі

**Навалацкія пагоркі** знаходзяцца ля хутара Навалака Мёрскага раёна за 5,5 км на поўдзень ад Пераброддзя і за 10 км на і паўднёвы захад ад Міёр.

## Апісанне 
Даўжыня 1 км, шырыня 900 м, вышыня над узроўнем мора 171,3 м, бачная — 32 м.

Гэта канцова-марэнныя пагоркі, што ўтварыліся 14-15 тысяч гадоў таму ў часы браслаўскай стадыі паазёрскага зледзянення ў выніку памнажальнай дзейнасці ледавіковага покрыва і яго расталых водаў з марэнных супескаў, суглінкаў, алеўрытаў, грубых пяскоў.

## Паданне 
Існуе паданне пра гару, насыпаную паміж вёскамі Мурашкі і Навалака шведскім войскам, і ў ёй знаходзіцца склеп, дзе пахаваны начальнік войска з рэчамі.

## Літаратура 
* Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г. М. Маняк [і інш.]. — Мн., 1998. — С. 39-40.
 
Катэгорыя:Геаграфія Мёрскага раёна
Катэгорыя:Навалака
Катэгорыя:Узгоркі Беларусі
Сядзіба Мілашаў

**Сядзіба Мілашаў** — сядзіба ў Ідолце, Мёрскі раён.

## Апісанне 
У XIX стагоддзі пачалося будаўніцтва сядзібнага дома. У кароткія срокі быў пабудаваны двухпавярховы будынак. У падвале знаходзіўся калодзеж з халоднай вадой, які захаваўся і сёння. Сядзібны дом быў пабудаваны на нізкім месцы. Быў закладзены парк пейзажнага тыпу.

У асноўным захаваліся гаспадарчыя пабудовы з цэглы і каменя, упрыгожаныя кладкай (маленькімі каменьчыкамі ў белай тынкоўцы). Частка будынкаў не захавалася, аднак у 2005—2007 гадах была праведзена рэканструкцыя сядзібы.

## Літаратура 
* Ермалёнак, В. Сядзіба ў Ідолта / В. Ермалёнак // Міёрскія навіны. — 2004.- 27 крас.
* Очарование Миорского края = Сharm of Myory region / cост. В. А. Ермалёнок, П. И. Боголей; фото О. В. Молодечкин. — Новополоцк, 2007. — С. 9.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Ідолта (аграгарадок)
Катэгорыя:Сядзібы Мёрскага раёна
Катэгорыя:Мілашы (род)
Соф’я Хамянтоўская

**Соф’я Катажына Хамянтоўская** (; 8 снежня 1902, Парахонск — , ) — польская фатографка, якая значную частку сваіх прац прысвяціла беларускаму Палессю.

## Асабістае жыццё 
Паходзіла з арыстакратычнай сям’і Друцкіх-Любецкіх, дачка Фелікса Эдвінавіча і Браніславы Марыі з Бухавецкіх. У дзяцінстве жыла ў маёнтку Парахонск на Палессі. 3 верасня 1919 г. выйшла замуж за Уладзіслава Чаховіча-Ляхавіцкага, герба «Астоя». 31 мая 1930 года выйшла замуж другі раз за Якуба Хамянтоўскага герба «Ліс» і развялася з ім у 1939 годзе.

## Творчасць 
Першы фотаапарат ёй падараваў бацька ў 1914 годзе. З 1928 года фатаграфавала фотаапаратам «Leica». Фотаздымкі друкавала ў віленскім тыднёвіку «Świat» і высылала на шматлікія выстаўкі ў Польшчы і заграніцу. Маляўнічыя і недаступныя тэрыторыі, а таксама іх жыхары, сталі першым натхненнем для яе твораў. Нягледзячы на арыстакратычнае паходжанне, яна здолела ўвайсці ў асяроддзе палешукоў і стаць бесстароннім назіральнікам за іх звычаямі.

Разам з Тадэвушам Пжыпкоўскім была фотасервесанткай выстаўкі «Варшава абвінавачвае» (1945) — першай паваеннай польскай фотавыстаўкі ў Нацыянальным музеі ў Варшаве, іншых гарадах Польшчы і за мяжой. Здымала ў акупаванай Варшаве, у час Варшаўскага паўстання. Тады ж выратавала і вынесла з горада негатывы, якія пазней падаравала Гістарычнаму музею Варшавы.

Пасля вайны ў музей патрапіла каля пяці тысяч яе негатываў з перыяду 1923—1939 і 1945—1947 гадоў. Негатывы, якія прадстаўляюць у асноўным даваенную Заходнюю Беларусь і Палессе, Хамянтоўская перадала Эмілі Барэцкай — арганізатарцы першай пасляваеннай выстаўкі «Паўстагоддзя Варшавы на фотаздымках Соф’і Хамянтоўскай».

Сама Хамянтоўская пераехала ў 1947 годзе ў Аргенціну. Падчас жыцця там, на працягу 30 гадоў не займалася фатаграфіяй. У 1971 годзе наведала Варшаву.

## Памяць 
* У 2012 годзе Юрый Гарулёў зняў пра Хамянтоўскую фільм «Летапіс у промнях святла»
* На працягу 2011—2012 гг. у Пінску і Мінску ладзіліся выстаўкі, прысвечаныя творчасці Соф’і Хамянтоўскай.

## Спасылкі 
* Жыццяпіс Соф’і Хамянтоўскай
* Творчасць

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пінскім раёне
Катэгорыя:Фатографы XX стагоддзя
Катэгорыя:Фатографы Беларусі
Катэгорыя:Фатографы Польшчы
Соф’я
Інстытут эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага НАН Беларусі

**«Інстытут эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага»** («ІЭВ») — даследчае прадпрыемства Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (НАНБ), створанае ў 1922 годзе як Віцебскі ветэрынарна-бактэрыялагічны інстытут.

На 2018 год УП «Інстытут эксперыментальнай ветэрынарыі» размяшчалася ў Мінску і ўваходзіла ў склад Аддзялення аграрных навук НАНБ. Набор у аспірантуру ажыццяўляўся па 5 спецыяльнасцях: 1) паразіталогія, 2) ветэрынарная мікрабіялогія (вірусалогія, эпізааталогія, мікалогія і імуналогія), 3) ветэрынарная фармакалогія, 4) ветэрынарная санітарыя (экалогія, заагігіена і ветэрынарна-санітарная экспертыза), 5) ветэрынарнае акушэрства (біятэхніка рэпрадукцыі жывёл). Інстытут вырабляў: прышчэпкі ад шаленства, вірусных і мікробных хвароб птушак, свіней, буйной рагатай жывёлы і дзікіх драпежных жывёл; лекі для пчол; супрацьпаразітарныя лекі; лекі і стымулятары імуннай сістэмы жывёл; сродкі дыягностыкі. Таксама інстытут аказваў паслугі дыягностыкі і распрацоўкі лекавання жывёл.

## Гісторыя 
У 1922 годзе ў заснавалі Віцебскі ветэрынарна-бактэрыялагічны інстытут (РСФСР). У 1924 годзе, па 1-м узбуйненні БССР, яго перайменавалі ў Беларускі дзяржаўны ветэрынарна-бактэрыялагічны інстытут (БелДВБІ). У 1937 годзе БелДВБІ пераўтварылі ў Беларускую навукова-даследчую ветэрынарную доследную станцыю (БелНДВДС), пры якой заснавалі Віцебскую біяфабрыку. 8 сакавіка 1956 года Міністэрства сельскай гаспадаркі СССР зацвердзіла Загад № 87, паводле якога на аснове БелНДВДС аддзелу ветэрынарыі Акадэміі навук БССР стварылі Беларускі навукова-даследчы ветэрынарны інстытут (БелНДВІ) з размяшчэннем у Мінску і падраздзяленнем у Віцебску. У 1960 годзе БелНДВІ пачаў выпускаць зборнік «Ветэрынарная навука — вытворчасці». У 1963 годзе Майсей Юскавец выдаў манаграфію «Туберкулёз сельскагаспадарчых жывёл». У 1964 годзе Савет Міністраў БССР размясціў БелНДВІ ў пасёлку Кунцаўшчына Мінскага раёна на запыт Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР. Да 1968 года інстытут налічваў 9 аддзелаў і 47 навуковых супрацоўнікаў. У 1968 годзе ў інстытуце з’явілася аспірантура. У 1971 годзе Р. С. Чабатароў выдаў «Даведнік па ветэрынарнай і медыцынскай паразіталогіі». У 2007 годзе «ІЭВ» увайшоў у склад Навукова-практычнага цэнтра жывёлагадоўлі НАНБ (Жодзіна, Мінская вобласць).

### Кіраўнікі 
* Аляксандр Багданоўскі (1922—1926)
* Аляксандр Лубкін (1926—1928)
* Сяргей Вышалескі (люты 1928 — люты 1930)
* Васіль Крылоў (1930—1937)
* Лявон Таравердаў (1937—1956)
* Майсей Юскавец (1956—1959)
* Раман Чабатароў (1959—1968)
* Іван Жарыкаў (1968—1988)
* Мікалай Кавалёў (1988—1999)
* Мікалай Андросік (1999—2003)
* Аляксандр Лысенка (2003—2007)
* Аляксандр Гусеў (2007—2014)
* Пётр Красачка (2014—2016)
* Юрый Ламака (2016—2024)
* Дзмітрый Барысавец (з 2024)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Сельская гаспадарка Беларусі
Катэгорыя:Ветэрынарыя
Катэгорыя:1922 год у Беларусі
Катэгорыя:Інстытут эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага НАНБ
Зоя Якаўлеўна Сярова

**Зоя Якаўлеўна Сяро́ва** (, Мінск — ) — вучоны ў галіне фітапатафізіялогіі, доктар біялагічных навук (1987), прафесар (2001).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Мінску. У час Вялікай Айчыннай вайны жыла разам з маці ў Мінску і дапамагала ёй у падпольнай рабоце і выратаванні яўрэйскага насельніцтва. У 1953 годзе скончыла біялагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта і працавала навуковым супрацоўнікам ў Беларускім навукова-даследчым інстытуце харчовай прамысловасці і выкладчыкам у сярэдняй школы ў Трасцянцы. У 1956 годзе паступіла ў аспірантуру ў Аддзел сістэматыкі і фізіялогіі ніжэйшых раслін Акадэміі навук БССР, дзе навучалася пад кіраўніцтвам В. Ф. Купрэвіча. З 1956 года працавала ў Інстытуце эксперыментальнай батанікі малодшым навуковым супрацоўнікам, вучоным сакратаром аддзела, у 1971—1982 гадах — загадчыкам аддзела, з 1987 года — галоўны навуковы супрацоўнік.

## Навуковая дзейнасць 
з. Я. Сяровай належаць навуковыя працы па праблемах фітаімунітэту, абгрунтаванні агульнабіялагічнай канцэпцыі фітагенезу, распрацоўцы новай стратэгіі аховы раслін. Пад яе кіраўніцтвам абаронены 3 кандыдацкія і адна доктарская дысертацыі. Аўтар больш за 170 навуковых прац, у тым ліку 5 манаграфій.

Сярод апублікаванага:
* Окислительно-восстановительные процессы инфицированного растения, [монография] / Академия наук Белорусской ССР, Институт экспериментальной ботаники им. В. Ф. Купревича; науч. ред. М. Н. Гончарик, [Текст] — Минск: Наука и техника, 1982. — 230, [2] с. — табл.;
* Метаболизм нуклеиновых кислот у растений в связи с грибной инфекцией. — Мн., 1986. (разам з Г. І. Спірыдонавай);
* Функции белков в фитопатогенезе. — Мн, 1992. (разам з Л. С. Юшко і Г. М. Падчуфаравай).

## Узнагароды 
* Ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
* Медаль «Ветэран працы»
* Юбілейныя медалі
* Ганаровыя граматы Нацыянальнай акадэміі навук і Інстытута эксперыментальнай батанікі.
* Праведнік народаў сусвету (1994).
* Прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2007).

## Літаратура 
* 
* Праведники народов мира Беларуси: живые свидетельства Беларуси / Составители: К. И. Козак, М. И. Крапина [и др.]; под ред. В. Ф. Балакирева, К. И. Козака. — Минск: И. П. Ловинов, 2009. — С. 34, 136—140. — 292 с. — SBN 978-985-6901-50-1.

## Спасылкі 
* Выпускники биологического факультета / В. В. Лысак и др. — Минск: БГУ, 2011. — 327 с : ил.   — ISBN 978-985-518-517-9.
* Серова Зоя Яковлевна (1929—2008 гг.), доктор биологических наук, профессор  // Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі
* Серова, Зоя Яковлевна (кандидат биологических наук; 1929—2008)  // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Премии Национальной академии наук Беларуси 2007 года // НАН Беларусі
* 
* Серова Зоя Яковлевна // Праект «Память народа»

Катэгорыя:Патафізіёлагі
Катэгорыя:Фізіёлагі СССР
Катэгорыя:Фізіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Праведнікі народаў свету
Слабадскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)

**Слабадскі́ сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шаркаўшчынскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Слабада.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Шаркаўшчынскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Дулінаўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шаркаўшчынскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Аляксандр Якаўлевіч Быхоўскі

**Аляксандр Якаўлевіч Быхоўскі** (,  — , ) — жывапісец, графік, мастак тэатра і кіно, педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Магілёве. З 1901 года вучыўся жывапісу ў іканапісца Гарбунова. У 1910—1912 гадах вучыўся ў Школе Таварыства заахвочвання мастацтваў у Пецярбургу пад кіраўніцтвам Мікалая Рэрыха. З 1913 года ўдзельнічаў у выстаўках.

У 1919 годзе быў загадчыкам плакатнай майстэрні ў Гомелі, выкладаў у ізастудыі імя М. А. Урубеля. З 1922 года ў Маскве. Удзельнічаў у выстаўках ОБІС, «Таварыства мастакоў маскоўскай школы», «Сусветная графіка» (Лейпцыг, 1927). У 1920-х гадах стварыў цыкл «Палітычны плакат». У 1929—1931 гадах выкладаў на тэатральным аддзяленні курсаў прыкладнога мастацтва імя Н. К. Крупскай.

У 1942—1945 гадах афармляў спектаклі ў Омскім лялечным тэатры. З канца 1940-х гадоў працаваў як скульптар. У 1951 годзе ўступіў у МАССМ. Памёр у Маскве 19 ліпеня 1978 года.

## Літаратура 
* *Выготский Л. С.* А. Быховский. Графика. — Казань: Современная Россия, 1926. — 22, [2] с.: фронт., ил.
* *Азизян И. А.* Александр Быховский: ступени творчества-бытия. — М.: Галарт, Дом еврейской книги, 2007. — 288 с.:илл. — ISBN 978-5-269-01055-7
* *Ментюкова (Иванова) O. K.* Философия творчества художника и поэта А. Я. Быховского (1888—1978)  // Актуальные проблемы теории и истории искусства: сб. науч. статей. Вып. 5. / Под ред. С. В. Мальцевой, Е. Ю. Станюкович-Денисовой, А. В. Захаровой. — СПб.: НП-Принт, 2015. — С. 733—744. — ISSN 2312—2129

## Спасылкі 
* https://plakat.unid.by/avtory/byhouski-aya 

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі-плакатысты
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі рускага авангарда
Інстытут тэхнічнай акустыкі НАН Беларусі

**Інстытут тэхнічнай акустыкі** — установа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, заснаваная ў верасні 1975 года ў якасці Віцебскага аддзялення Інстытута фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў (ІФЦЦП).

На 2018 год Інстытут уваходзіў у склад Аддзялення фізіка-тэхнічных навук НАН Беларусі. Пры ІТА працавалі аспірантура і дактарантура з наборам на 3 спецыяльнасці: 1) фізіка кандэнсаванага стану, 2) тэхналогіі і абсталяванне механічнай і фізіка-тэхнічнай апрацоўкі, 3) апрацоўка металаў ціскам. Інстытут аказваў наступныя паслугі: 1) даследаванне ўздзеяння канцэнтраванага патоку энергіі на кандэнсаванае асяроддзе і фізічны працэс, у тым ліку тэрмапругкага фазавага ператварэння; 2) распрацоўку ўльтрагукавага і медыцынскага абсталявання; 3) аднаўленне дэталяў газадынамічным напыленнем, 4) электрафізічныя вымярэнні; 5) ўсталяванне прылад аховы і пажарнай бяспекі; 6) выпуск стаматалагічных вырабаў (дыскі і сплавы з каштоўных металаў, артадантычныя дугі), медыцынскага дроту з каштоўных металаў і нанясенне ахоўна-дэкаратыўных пакрыццяў. У ІТА налічвалася:
* 3 лабараторыі — 1) фізікі металаў, 2) нелінейных матэрыялаў, 3) перспектыўных матэрыялаў і тэхналогій (сумесна з Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным універсітэтам);
* 3 аддзелы — 1) інавацыйнага рэгіянальнага развіцця, 2) маркетынгу і міжнародных сувязяў, 3) электрафізічных вымярэнняў.

## Гісторыя 
25 верасня 1975 года Прэзідыум Акадэміі навук БССР зацвердзіў Пастанову № 140 аб заснаванні Віцебскага аддзялення Інстытута фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў (ІФЦЦП). У 1994 годзе Віцебскае аддзяленне ІФЦЦП пераўтварылі ў Інстытут тэхнічнай акустыкі (ІТА). У 1995 годзе ў ІТА з'явілася аспірантура. На 1998 год у Інстытуце даследавалі ўздзеянне канцэнтраваных патокаў энергіі (ультрагуку, лазарнага выпраменьвання і высокачастотнага поля) на кандэнсаванае асяроддзе. У ІТА распрацавалі тэорыю сінтэзу функцыянальна-градыентных і інтэлектуальных матэрыялаў ва ўльтрагукавым полі (кампазіцыйныя матэрыялы з эфектам памяці формы і псеўдапругкасці, матэрыялы для медыцыны, радыётэхнікі і ядзернай энергетыкі). Таксама сінтэзавалі пераўскітныя матэрыялы, што не вырабіць пры звычайнай цеплавой апрацоўцы. Даследавалі кінетыку спякання парашкоў 3-кампанентных сістэм пад уздзеяннем лазарнага выпрамянення. Распрацавалі выбарачнае лазарнае спяканне для стварэння вырабаў складанай прасторавай формы. Даследавалі фізічнае ўзаемадзеянне патокаў атамаў, малекул і іонаў з паверхняй цвёрдых целаў для стварэння іонна-плазменным спосабам дэкаратыўна-ахоўных пакрыццяў з вугляроду, палімераў і гідраскілфасфатаў металаў.

### Кіраўнікі 
* Уладзімір Клубовіч (1975—2002)
* Васіль Рубанік (з 2002 года)

## Спасылкі 
* 
** Навуковы савет
** Манаграфіі 

Катэгорыя:Арганізацыі Віцебска
Катэгорыя:Акустыка
Катэгорыя:1975 год у Віцебску
Катэгорыя:Інстытут тэхнічнай акустыкі НАНБ
Піліп Кізевіч

**Пілі́п Кізе́віч** (, в. Стральцы, Гродзенскі павет — , Беласток) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
У верасні 1926 года — скарбнік Гродзенскага павятовага камітэта Беларускай сялянска-работніцкай грамады. У 1927 годзе становіцца членам Гродзенскай гарадской управы Таварыства беларускай школы. На выбарах у Сейм 1928 года ўваходзіў у склад Беларускага сялянска саюза.

, Фелікс Стацкевіч, Сяргей Паўловіч, Мітрафан Кепель; у другі радзе: Рыгор Шырма, Піліп Кізевіч, Мікалай Марцінчык.]]

На з’ездзе павятовых дэлегатаў Таварыства беларускай школы ў Гродне 12 ліпеня 1928 года быў абраны скарбнікам Гродзенскага акруговага і павятовага праўленняў Таварыства беларускай школы. Удзельнік Гродзенскага акруговага з’езда Таварыства беларускай школы 14 кастрычніка 1928 года, дзе абраны дэлегатам на агульны сход ТБШ у Вільні. Быў сябрам Галоўнай управы ТБШ. Часта друкаваўся ў «Летапісе Таварыства беларускай школы» і іншых выданнях.

На яго імя было аформлена валоданне беларускай кнігарняй у Гродне. 7 ліпеня 1929 года арыштаваны паліцыяй. У 1932–1933 гадах разам з сябрамі Беластоцкай акруговай управы ТБШ ладзіць цыкл лекцый па ўсёй акрузе.

Пасля Другой сусветнай вайны жыў у Беластоку. У верасні 1949 года на Беласточчыне сталі арганізоўвацца школы з беларускай мовай навучання. У 1950 годзе быў прыняты на пасаду візітатара школ. Тры гады працаваў на ніве беларускай асветы на Беласточчыне.

Увайшоў у аргкамітэт па стварэнні Беларускага грамадска-культурнага таварыства (БГКТ). 26 лютага 1956 года адбыўся першы з’езд таварыства, на якім ён быў абраны намеснікам старшыні Галоўнага праўлення БГКТ.

Працаваў дырэктарам прадпрыемства гарадскога водазабеспячэння.

Пахаваны на могілках каталіцкай парафіі Усіх Святых у Беластоку.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Польшчы
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Лужкоўскі сельсавет

Назву **Лужко́ўскі сельсавет** маюць:

* Лужкоўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шаркаўшчынскага раёна Віцебскай вобласці
* Лужкоўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кармянскага раёна Гомельскай вобласці
Чыжык

**Чыжык** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Ігнатавіч Чыжык (1912—1985) — вучоны, канструктар.
* Сяргей Антонавіч Чыжык (нар. 1959) — беларускі вучоны ў галіне фізікі і механікі паверхняў на мікра- і нанаўзроўні, нанадыягностыкі.
* Яўгеній Іванавіч Чыжык (нар. 1938) — беларускі спецыяліст у галіне машынабудавання. Кандыдат тэхнічных навук (1972), прафесар (1993).
Яхно

**Яхно** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзяніс Юр’евіч Яхно (нар. 1992) — беларускі футбаліст, паўабаронца.
* Максім Анатолевіч Яхно (нар. 1988) — украінскі футбаліст, паўабаронца.
Радзюкоўскі сельсавет

**Радзюко́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шаркаўшчынскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Радзюкі.

Утвораны 16 ліпеня 1954 года як **Дулінаўскі сельсавет** у складзе Шаркаўшчынскага раёна Маладзечанскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Слабадскога і Юзафоўскага сельсаветаў. Цэнтр — вёска Дуліна. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Мёрскага раёна. 12 лютага 1965 года сельсавет у складзе 19 населеных пунктаў (Беляі, Букі, Васюкі, Востраў, Граўжы, Дуліна, Жоўніца, Казякі, Казярыха, Качаны, Кісялёўка, Лабуці, Ліпнягі, Мішуты, Рабяртова, Радзюкі, Ружампаль, Скураты і Чуйкі) перададзены ў Глыбоцкага раёна, 10 населеных пунктаў сельсавета (Брыцікі, Варанчукі, Каралінова, Лугі, Ляднікі, Малонка Казлоўская, Малонка Мосарская, Палялейкі, Шоўдрыкі і Ясёва) перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Шаркаўшчынскага пассавета Мёрскага раёна. З 30 ліпеня 1966 года сельсавет у складзе адноўленага Шаркаўшчынскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Дулінаўскага сельсавета 45 населеных пунктаў. 7 жніўня 1979 года ў склад Станіславоўскага сельсавета перададзены 11 населеных пунктаў (вёскі Васюкі, Лабуці, Мішуты, Чуйкі, хутары Александрова, Востраў, Лапушына, Мар’янова, Мачулішча, Погар-Луцк і Юзіха), скасаваны хутары Барсучына і Янова. 31 студзеня 1983 года ў склад сельсавета з адміністрацыйнага падпарадкавання Шаркаўшчынскага пассавета перададзены 11 населеных пунктаў (вёскі Ляднікі, Маркі, Палялейкі, Ульянава, хутары Брыцікі, Варанчукі, Каралінова, Малонка Казлоўская, Малонка Мосарская, Хвастова і Шоўдрыкі). 9 снежня 1987 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Шкунціцкага сельсавета (16 населеных пунктаў: вёскі Александрова, Балбекі, Баўтрамеі, Бондары Старыя, Бондары Тулаўскія, Боўкалы, Заазерцы, Іванскія, Пашкі, Савіцкія, Шкунцікі, хутары Балаеўшчына, Бахіры, Казлоўшчына, Клёны і Тулава), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Радзюкі, сельсавет перайменаваны ў Радзюкоўскі. 21 сакавіка 2008 года скасаваны хутары Малонка Казлоўская, Петрунова і Скураты. 10 кастрычніка 2013 года да сельсавета далучана частка скасаванага Валожынскага сельсавета (вёскі Загорнае і Юзафова). 26 студзеня 2022 года скасаваны хутар Кісялёўка.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (32 населеныя пункты) — 1623 чалавекі, з іх 86,5 % — беларусы, 3,0 % — рускія, 2,1 % — палякі; паводле перапісу 2019 года (34 населеныя пункты) — 1251 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С. Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мёрскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе
Сядзіба (Крычава)

**Сядзіба ў Крычаве** — былая сядзіба ў вёсцы Крычава Мёрскага раёна Віцебскай вобласці.

## Гсторыя 
Сядзіба пабудавана, у другой палове XVIII ст. Тадэвушам Невянглоўскім. Была разбурана пасля вайны.

## Архітэктура 
Велічны, прасторны, выцягнуты з захаду на ўсход будынак з дрэва ўвасобіў у сабе асноўныя рысы класіцызму. Галоўны жылы дом быў перабудаваны ў 1880 годзе. Бакавыя флігелі разабралі, але замест іх Федаровіч дабудаваў тры пакоі з аднаго боку, а з другога — кухню і службовую. У час археалагічнай разведкі археолагі выявілі на месцы сядзібы падмурак склепа з надпісам «1898 год», які таксама складаў з будынкам адно цэлае.

Фасад меў шырокі порцік з двума радамі калон і па абодвух баках невялікія верандачкі, якія таксама трымаліся на калонах. Сцены былі шаляваныя. Вокны, дзверы і калоны пафарбаваны ў белы колер. Дах шырокі чатырохсхільны, крыты гонтай. Дом змяшчаў гасціную, тры вялікія жылыя пакоі, налева шырокі калідор з зімовым садам дзяліў вялікі і малы салоны, пакой для гасцей, будуар, сталовую і буфет. Некалькі малых пакояў служылі для адміністрацыі і гаспадарчых патрэб. Сцены іх тынкаваныя, часткова паклеены шпалерамі. Падлога паркетная, печы з каляровай кафлі, былі два каміны, адзін з іх, у сталовай, з цэглы, атынкаваны і пафарбаваны ў белы колер, другі, у будуары, аздоблены гіпсам у стылі ракако.

## Капліца 
Побач з сядзібай існавала капліца — шэдэўр драўлянага дойлідства. Але калі царскія ўлады захацелі перарабіць яе на царкву, па загадзе Эдвіны Невянглоўскай будыніну разабралі за адну ноч. На яе месцы паўстаў пахавальны фамільны склеп. Зараз тут засталіся толькі вялікія дрэвы ды адзінае надмагілле Невянглоўскіх.

## Літаратура 
* Сядзіба ў Крычаве // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г. М. Маняк [і інш.]. — Мн., 1998. — С. 571—572.
* Усадьба в Кричеве // Очарование Миорского края = Сharm of Myory region / cост. В. А. Ермалёнок, П. И. Боголей; фото О. В. Молодечкин. — Новополоцк, 2007. — С. 8.

Катэгорыя:Крычава
Катэгорыя:Сядзібы Мёрскага раёна
Свята-Пакроўская царква (Сцяфанполле)

**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Акунёва Мёрскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на паўднёвай ускраіне колішняй вёскі Сцяфанполле, на левым беразе ракі Дзісны.

## Гісторыя 
Прыход заснаваны ў 1912 годзе ў сувязі з вялікай колькасцю праваслаўнага насельніцтва ў вёсцы і аддаленасці бліжэйшай царквы Святога Іаана Багаслова ў Галомысле.

Спачатку была ўзведзена невялікая капліца Святога Серафіма Сароўскага, асвечаная 24 студзеня 1912 года. Будынак быў драўляным, утрымліваў адзін прастол і не меў царкоўнага начыння. У прыходзе станам на 1914 год дзейнічалі тры дамы пісьменнасці ў Іванаве, Сцяфанполлі і Ямне, налічвалася 2442 вернікаў.

## Архітэктура 
Помнік беларускага народнага драўлянага дойлідства з рысамі неарускага стылю.

Да асноўнага прамавугольнага зруба з чацверыковым барабанам над двухсхільным дахам далучаны двух’ярусная званіца з шатровым верхам і пяцігранная апсіда. Гарызантальна ашаляваныя фасады расчлянёны вертыкальнымі брусамі-сцежкамі ў прасценках прамавугольных аконых праёмаў у ліштвах. Уваход вылучаны ганкам з 2-схільнай навіссю.

Унутры апсіда вылучана драўляным іканастасам, малітоўная зала асвятляецца аконнымі праёмамі барабана. Разныя царскія вароты іканастаса змяшчалі абразы XVIII—XIX стагоддзяў: «Георгій Пераможац», «Бічаванне Хрыста», «Пацалунак Іуды» і іншыя.

## Святары 
У царкве служылі наступныя святары: протаіерэй Міхаіл Занковіч (1912—1918), іерэй Феадор Чыстоўскі (1918—1919), протаіерэй Нікіфар Майсяёнак (1921—1935), мітрафорны протаіерэй Мікалай Лапіцкі (1935—1942), Серафім Кунцэвіч (1945), мітрафорны протаіерэй Рыгор Кунцэвіч (1946—1957), дыякан Генадзь Тарарака (1950—1953), іерэй Канстанцін Бяганскі (1957—1970-я), мітрафорны протаіерэй Генадзь Ананька (служыў часова).

## Літаратура 
*  — С. 314
*  — С. 8

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Мёрскага раёна
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:1931 год у Беларусі
Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі

**Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі**, *МУС Расіі* — федэральны орган выканаўчай улады Расійскай Федэрацыі, які ажыццяўляе функцыі па рэалізацыі дзяржаўнай палітыкі і нарматыўна-прававога рэгулявання ў сферы ўнутраных спраў, у сферы кантролю за абаротам наркатычных сродкаў, псіхатропных рэчываў і іх прэкурсораў, а таксама ў сферы міграцыі.

## Структура 
Міністэрства ўнутраных спраў узначальвае міністр унутраных спраў, які ў падпарадкаванні мае аднаго першага намесніка, трох намеснікаў і статс-сакратара.

Міністру падпарадкоўваецца цэнтральны апарат МУС Расійскай Федэрацыі, які ўключае ў сябе галоўныя ўпраўленні, упраўленні, дэпартаменты і НЦБ Інтэрпала. Цэнтральнаму апарату падпарадкоўваюцца прадстаўнікі МУС Расіі ў замежных дзяржавах (замежны апарат МУС РФ), арганізацыйныя сістэмы МУС Расіі (такія як адукацыйныя ўстановы і навуковыя арганізацыі) і тэрытарыяльныя органы Міністэрства ўнутраных спраў. Тэрытарыяльныя органы прадстаўляюць сабой міністэрствы ў суб’ектах Расійскай Федэрацыі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт МУС Расіі 

Унутраных спраў
Расія
Катэгорыя:Унутраная палітыка Расіі
Пацко

**Пацко** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мікіта Міхайлавіч Пацко (нар. 1995) — беларускі футбаліст, паўабаронца.
* Міхаіл Мікалаевіч Пацко (нар. 1973) — беларускі футбаліст, паўабаронца.
Інстытут тэхналогіі металаў НАН Беларусі

**Інстытут тэхналогіі металаў НАН Беларусі** — даследчая ўстанова Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, заснаваная ў кастрычніку 1970 года ў якасці Магілёўскага аддзялення Фізіка-тэхнічнага інстытута (ФТІ).

На 2021 год уваходзіў у Аддзяленне фізіка-тэхнічных навук Акадэміі. Ажыццяўляў:
* распрацоўку тэарэтычных асноў кіравання ходам утварэння будовы і ўласцівасцей металаў і сплаваў пры іх крышталізаванні і зацвердзяванні;
* даследаванне цеплафізікі і гідрадынамікі адмысловых відаў ліцця;
* стварэнне новых матэрыялаў з адмысловымі ўласцівасцямі і рэсурсазберагальных спосабаў іх атрымання, апрацоўкі і ўмацавання;
* распрацоўку спосабаў атрымання высокаякасных ліцейных вырабаў з другасных рэсурсаў.

Сумесныя распрацоўкі з Інстытутам вялі Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт і 9 устаноў у 7 дзяржавах:
*4 дзяржавах Азіі — Індыя (ТАА «Высокаэнергетычныя батарэі», Перунгудзі, штат Тамілнад), Іран (Іранскі інстытут навукі і тэхналогій), Кітай (Інстытут сілавых крыніц тока), Паўднёвая Карэя (Карэйскі інстытут матэрыялаў, Карэйскі інстытут машын і матэрыялаў, Карэйскі інстытут прамысловых тэхналогій);
* 3 дзяржавах Еўропы — Польшча (Інстытут ліцця, Кракаў), Расія (Маскоўскі інстытут ліцця і сплаваў), Украіна (Фізіка-тэхналагічны інстытут металаў і сплаваў).

## Падраздзяленні 
На 2021 год Інстытут тэхналогіі металаў уключаў:
* 5 лабараторый — 1) кінетыкі крышталізацыі, 2) кантактнага цеплаабмену, 3) паверхневых з'яў, 4) бесперапынна-цыклічнага ліцця, 5) выпрабавальная лабараторыя металаў і сплаваў;
* 2 аддзелы — 1) інавацый і навукова-тэхнічных распрацовак, 2) тэхнічны

Таксама Інстытут тэхналогіі металаў ажыццяўляў набор у:
* аспірантуру па 3 спецыяльнасцях — 1) матэрыялазнаўства, 2) ліцейная вытворчасць, 3) дыферэнцыйныя ўраўненні, дынамічныя сістэмы і аптымальнае кіраванне;
* дактарантуру па 2 спецыяльнасцях — 1) матэрыялазнаўства (машынабудаванне), 2) ліцейная вытворчасць.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Інстытуты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі Магілёва
Катэгорыя:Металургія Беларусі
Катэгорыя:1970 год у Магілёве
Аляксей Ільіч Белы

**Аляксей Ільіч Белы** (нар. , в. Міхнавічы Івацэвіцкага раёна) — беларускі паэт, член Саюза беларускіх пісьменнікаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 снежня 1952 года, але афіцыйна маці пазначыла дату нараджэння на 2 студзеня 1953 года.

Пасля заканчэння школы № 2 у Івацэвічах паехаў на Поўнач. Атрымаў спецыяльнасць штурман маламерных марскіх суднаў. Працаваў у Пінску памочнікам капітана цеплахода. Скончыў Гомельскі палітэхнікум, Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт, Кіеўскі інстытут паліталогіі і сацыяльнага кіравання.

З 1977 года — у Баранавічах. Працаваў журналістам у газеце «Сцяг камунізму». Пасля быў галоўным рэдактарам газет «Текстильщик», «Шаг» і намеснікам галоўнага рэдактара газеты Intex-press, дырэктарам-галоўным рэдактарам ПУП «ІнтэксПрэс-Рэгіён». З 2016 года — на пенсіі.

Першыя вершы апублікаваў у 1971 г. у Карэліі.

У Баранавічах уступіў у літаратурнае аб’яднанне «Плынь», там было многа выбітных людзей, сярод якіх Венанцы Бутрым і Анатоль Станкевіч. Вершы публікаваліся ў гарадскіх і абласных газетах, «Літаратура і мастацтва», у часопісе «Дыялог», кнізе выбранай беларускай паэзіі «Агледзіны» (1998 г.), літаратурным альманаху г. Баранавічы «Святліца» (1997 г., 2000 г., 2006 г.), калектыўным зборніку «Паэзія Берасцейшчыны. Дзядзінец» (1999 г.).

Член Беларускай асацыяцыі журналістаў і Беларускага ПЭН-цэнтра.

## Бібліяграфія 
* 1994 — Тридцать второе августа
* 1997 — Невольничьи песни
* 1999 — Каляровыя сны
* 2002 — Боскі вецер правінцыі
* 2010 — Кветкі ў стагах
* 2013 — Прыватны сектар
* 2015 — Ад Грыўды да Гандвіка (кніга ўспамінаў)
* 2018 — Жыві, дзе ўдосталь ветру

## Літаратура 
* Аляксей Белы, сайт Саюза беларускіх пісьменнікаў 

Катэгорыя:Асобы

Катэгорыя:Постаці Баранавічаў

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў
Лужкоўскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)

**Лужко́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шаркаўшчынскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Лужкі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Пліскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Верацейскага сельсавета. 21 кастрычніка 1959 года ў склад сельсавета з Сцефанполлеўскага сельсавета перададзены 8 населеных пунктаў (Венсанполле, Красная Гара, Латышы, Лебядзінец, Мамонаўка, Мішальмонты, Пнёва і Саўлукі). З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Мёрскага раёна. 18 сакавіка 1963 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Дворнаўскага сельсавета. У 1965 годзе ў склад Залескага сельсавета Глыбоцкага раёна перададзены 22 населеныя пункты (Барысаўка, Беразнянка, Верацеі I, Верацеі II, Гарманава, Емяльянчыкі, Ізабеліна, Ілаўка, Кавалёва, Клінавое, Кузьмічова, Кушлева, Лучайка, Навука, Падорка, Пад’ельцы, Парэчча, Правальнова, Рубашкі, Ткачы, Хлусы, хутар Гарадзец). З 30 ліпеня 1966 года сельсавет у складзе Шаркаўшчынскага раёна. 12 верасня 1966 года ў склад сельсавета ўключаны 21 населены пункт (Барысаўка, Беразнянка, Верацеі I, Верацеі II, Гарадзец, Гарманава, Емяльянчыкі, Ізабеліна, Ілаўка, Кавалёва, Клінавое, Кузьмічова, Кушлева, Лучайка, Навука, Падорка, Пад’ельцы, Парэчча, Правальнова, Рубашкі, Ткачы), якія былі перададзены ў склад адноўленага Шаркаўшчынскага раёна 30 ліпеня 1966 года. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Лужкоўскага сельсавета 81 населены пункт. 21 сакавіка 2008 года скасаваны вёскі Каўкі, Пад’ельцы, Ткачы, Тупічына 2 і Фабіянава.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2371 чалавек, з іх 93,9 % — беларусы, 3,5 % — рускія, 1,7 % — палякі; паводле перапісу 2019 года — 1619 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Пліскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мёрскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Інстытут цепла- і масаабмену імя А. В. Лыкава НАН Беларусі

**Інстытут цепла- і масаабмену імя Аляксея Лыкава** () — даследчая ўстанова Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, заснаваная ў верасні 1952 года пад назвай Інстытут энергетыкі.

На 2018 год ІЦМА ажыццяўляў набор у аспірантуру па 4 спецыяльнасцях: 1) механіка газу, вадкасці і плазмы; 2) цеплафізіка і тэарэтычная цеплатэхніка; 3) хімічная фізіка, гарэнне і выбух, фізіка крайніх станаў рэчыва; 4) прамысловая цеплаэнергетыка. У дактарантуру набіралі па 2 спецыяльнасцях: 1) цеплафізіка і тэарэтычная цеплатэхніка; 2) прамысловая цеплаэнергетыка. Інстытут ажыццяўляў: 1) распрацоўку энергаашчадных прылад цеплаабмену; 2) распрацоўку абсталявання на плазменных тэхналогіях; 3) выраб доследнага абсталявання ў галіне фізікі гарэння; 4) распрацоўку абсталявання для перапрацоўкі адкідаў; 5) распрацоўку абсталявання для атрымання нанаматэрыялаў; 6) выраб топак і кацельняў, цеплаабменнікаў на цеплавых трубах, цеплавых помпаў і халадзільнікаў.

У 2021 годзе ў складзе Інстытута — 5 аддзяленняў: 1) цеплафізікі, 2) фізікі і хіміі нераўнаважных асяроддзяў, 3) цеплаабмену і механікі мікра- і нанапамерных сістэм, 4) матэматычнага мадэлявання, 5) фізікі плазмы і плазменных тэхналогій.

## Гісторыя 
5 верасня 1952 года Акадэмія навук БССР зацвердзіла Загад № 427 аб заснаванні Інстытуту энергетыкі на аснове энергетычнага сектару (існаваў з 1946 года) Інстытута торфу. Адразу пачала працаваць аспірантура. У канцы 1950-х — пачатку 1960-х гадоў Інстытут праводзіў даследаванні ў галіне касмічнай і авіяцыйнай тэхнікі, ядзернай энергетыкі, стварэння цепламасаабменных спосабаў і прылад гаспадарчага прызначэння. У Інстытуце правялі даследаванні ўзаемазвязанага цепла- і масаабмену ў капілярна-порыстым целе, дысперснай сістэме, рэалагічным асяроддзі, аэратэрмааптычным прыстасаванні і генератары нізкатэмпературнай плазмы. У 1963 годзе назву змянілі на Інстытут цепла- і масаабмену (ІЦМА). 22 чэрвеня 1965 года з ІЦМА вылучылі Інстытут ядзернай энергетыкі. Таксама са складу ІЦМА ўтварылі Інстытут водных праблем і філіял Энергетычнага інстытута імя Глеба Крыжаноўскага, які з 1986 года стаў Беларускім навукова-даследчым цеплаэнергетычным інстытутам. У 1969 годзе ІЦМА атрымаў ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга БССР. У ІЦМА сфармулявалі ўраўненні для апісання пераносу энергіі і рэчыва ў асяроддзі пры фазавым і хімічным пераўтварэнні, знешнім уздзеянні і ва ўмовах патоку. У 1975 годзе ІЦМА надалі імя Аляксея Лыкава. У ІЦМА працаваў акадэмік Міхаіл Ельяшэвіч, члены-карэспандэнты С. С. Забродскі і Б. М. Смольскі.

### Кіраўнікі 
* Іван Валошын (1952—1956)
* Аляксей Лыкаў (1956—1965)
* Андрэй Красін (1965—1976)
* Рэм Салавухін (1976—1987)
* Алег Мартыненка (1987—2003)
* Уладзімір Цімашпольскі (2003—2005)
* Сяргей Жданок (2005—2009)
* Анатоль Русецкі (2009—2010)
* Алег Глебавіч Пенязькоў (з 2011 года)

## Спасылкі 
* 
** Распрацоўкі
** Доследнае абсталяванне
** «Інжынерна-фізічны часопіс»

Катэгорыя:Вуліца Петруся Броўкі (Мінск)
Катэгорыя:Цеплафізіка
Катэгорыя:1952 год у Мінску
Катэгорыя:Інстытут цепла- і масаабмену імя А. В. Лыкава НАНБ