open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Меір Ланскі

**Меір Ланскі** (; пры нараджэнні — Меір Сухаўлянскі; ,  — , Маямі Біч, Фларыда) — амерыканскі гангстэр яўрэйскага паходжання, канкурэнт Аль Капонэ. Значная постаць амерыканска-яўрэйскага крымінальнага свету, які разам з Чарльзам «Лакі» Лучыяна зрабіў значны ўнёсак у развіццё «Нацыянальнага крымінальнага сындыкату», які аб’ядноўваў усіх прадстаўнікоў этнічных банд у Злучаных Штатах Амерыкі.

Ланскі стварыў шырокую сетку ўстаноў азартных гульняў, якая ахоплівала тэрыторыю ЗША ад Саратогі, штат Нью-Ёрк, да Каўнсіл-Блафс, штат Аёва, і да Лас-Вегаса. Паводле пэўных звестак, Ланскі таксама кантраляваў гульнявы бізнес на Кубе. Нягледзячы на тое, што Ланскі з’яўляўся сябрам яўрэйскай мафіі, ён меў моцны ўплыў на італьянскую мафію і граў значную ролю ў кансалідацыі крымінальнага свету (хаця часам узнікаюць рознагалоссі наконт паўнавартаснай значнасці гэтай ролі).

Памёр ва ўзросце 80 гадоў ад раку лёгкіх.

Амерыканскі перыяд сталення Меіра Ланскі не быў простым — ён прайшоў ва ўмовах пастаяннай канкурэнцыі з прадстаўнікамі іншых нацыянальных груповак нью-ёркскага раёна Лавера Іст сайд. За ўладу і ўплыў у раёне змагаліся ірландская, італьянская і яўрэйская моладзевыя групоўкі — і гэтая працяглая барацьба дала Ланскі магчымасць таксама выявіць і загартаваць свае байцоўскія якасці. У склад яўрэйскай моладзевай групоўкі Брукліна таксама ўваходзілі хлопцы з сем’яў яўрэйскіх перасяленцаў — Якаў (Яша) Гузік з беларусаў і Луіс лепцы з Украіны — у будучыні яны сталі вернымі паплечнікамі Ланскі.

## Спасылкі 
* TUTэйшыя ў свеце. Як гродзенец стаў фінансавым геніем амерыканскай мафіі  // TUT.BY, 16 студзеня 2010 г.
* Ева Тривус, Меир Лански 

Катэгорыя:Злачынцы ЗША
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Яўген Якаўлевіч Голант

**Яўген Якаўлевіч Голант** (,  — , ) — расійскі педагог, прафесар (1938).

## Біяграфія 
У 1911 скончыў гісторыка-філалагічны і юрыдычны факультэты Пецярбургскага ўніверсітэта. З 1912 выкладаў у прыватнай гімназіі. У 1918—1928 вёў працу па ліквідацыі непісьменнасці; яго чытанка «Будзьма вучыцца» — адзін з асноўных дапаможнікаў для дарослых.

З 1921 на навукова-педагагічнай працы ў Ленінградзе, у Інстытуце пазашкольнай адукацыі (1921—1930), Інстытуце навуковай педагогікі (1925—1938), ЛДПІ імя А. І. Герцана (1928—1971).

Стварыў чытанкі і кнігі для чытання дарослых, у якіх спалучаюцца метад цэлых слоў і аналітыка-сінтэтычная праца. Падрыхтаваў курс лекцый па педагогіцы на педагагічным факультэце ЛДПІ імя А. І. Герцана, які вызначаўся цеснай сувяззю з філасофіяй і гісторыяй культуры. Прынцыпы навучання ставіў у залежнасць ад асабістага вытворча-побытавага і палітычнага досведу навучэнцаў. У працах па гісторыі педагогікі адмысловую ўвагу надаваў развіццю школьнай адукацыі ў краінах Еўропы і Амерыкі.

## Творы 
* Букварь крестьянина, П., 1922
* На красных путях. Рабочая книга для начальных общеобразовательных школ на транспорте, ч. l, M193ие (у суаўтарстве)
* Школьная работа со взрослыми, М. — Л., 19312
* История педагогики, М., 1940 (у суаўтарстве)
* Организация уч. работы в сов. школе, Л., 1957
* Руководство школой, Л1957; 50 лет сов. школы, Л., 1967

Катэгорыя:Педагогі Расіі
Эфраім Севела

**Эфраім Севела** (сапраўднае імя — **Яфім Евелевіч Драбкін**; , , Магілёўская вобласць, Беларуская ССР — , , Расія) — ізраільскі і расійскі , празаік,  і . Пасля эміграцыі ў 1971 годзе жыў у Ізраілі (1971—1977) і ЗША (1977—1990), з 1990 года — у Расіі.

## Біяграфія 
Яфім Драбкін нарадзіўся 8 сакавіка 1928 г у Бабруйску ў сям'і кадравага афіцэра, трэнера па класічнай барацьбе Евеля Драбкіна (1906—2005). З маці і малодшай сястрой паспеў эвакуіравацца з Беларусі ў пачатку Вялікай Айчыннай вайны (бацька быў на фронце); аднак падчас бамбёжкі быў скінуты выбухной хваляй з платформы цягніка. Бадзяўся, у 1943 годзе стаў «сынам палка» супрацьтанкавай артылерыі рэзерву Стаўкі Галоўнага камандавання; з палком дайшоў да Германіі. Узнагароджаны медалём «За адвагу».

Пасля вайны скончыў школу і паступіў у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, скончыўшы яго ў 1948. З 1948 па 1956 працаваў журналістам у Вільнюсе. У 1956 перайшоў у кінематаграфію і пераехаў у Маскву. Дэбютаваў кінасцэнарыяў да карціны «Нашы суседзі» (1957).

## Фільмаграфія — сцэнарыі 
* 1957 — Нашы суседзі, «Беларусьфільм»
* 1959 — Анечка, «Масфільм»
* 1961 — Чортаў тузін, Рыжская кінастудыя
* 1965 — Няма невядомых салдат, Кінастудыя імя А. Даўжэнка
* 1967 — Дужы арэшак, «Масфільм»
* 1968 — Прыдатны да нестраявой, «Беларусьфільм»
* 1986 — Калыханка, «Студыё фильмове Задыяк» (Studio filmowe Zodiak), Польшча — ФДФ С. А. (FDF SA), Швейцарыя
* 1990 — Папугай, які гаворыць на ідыш, «Кінасэрвіс», СССР — «Прымадэса-фільм», ФРГ
* 1992 — Ноеў каўчэг, Расія — ЗША
* 1992 — Накцюрн Шапена, Расія — ЗША, пры ўдзеле Рыжскай кінастудыі
* 1993 — Дабрачынны баль, творчае аб'яднанне «Экран»

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія 
* 

Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Суднага дня
Катэгорыя:Пісьменнікі Ізраіля
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі рускага замежжа
Катэгорыя:Савецкія дысідэнты
Катэгорыя:Яўрэйскія пісьменнікі
Аляксандр Анатолевіч Ісачоў

**Аляксандр Анатолевіч Ісачоў** (, г. п. Азарычы, Калінкавіцкі раён, Гомельская вобласць — ) — беларускі жывапісец, графік.

## Біяграфія 
Пазней з Азарыч з сям'ёй пераехаў у Рэчыцу Гомельскай вобласці. У 5-8 класе вучыўся ў Рэспубліканскай школе-інтэрнаце па музыцы і выяўленчым мастацтве для адораных дзяцей у Мінску. Нягледзячы на выдатныя адзнакі па выяўленчым мастацтве, быў адлічаны са школы. Вярнуўшыся да дому, атрымаў сярэднюю адукацыю ў рэчыцкай вячэрняй школе рабочай моладзі і працаўладкаваўся ў рамонтна-будаўнічае ўпраўленне.

На пачатку 1973 года з'ехаў у Ленінград (Расія) і хутка ўвайшоў у жыццё мастацкага андэрграўнда горада.

Творчасць можна падзяліць на два перыяды.
* 1973 г. — 1-я палова 1975 г. — перыяд пошукаў уласнага стылю. Мастак пазнаёміўся з ленінградскімі мастакамі-авангардыстамі і іх творчасцю, сам пачаў маляваць у розных плынях мадэрнісцкага жывапісу. Прымаў удзел у двух выстаўках ленінградскіх мастакоў авангардных кірункаў (1974, 1975).
* З 1975 г. А. Ісачоў працаваў у класічнай манеры пісьма. Асноўнымі сюжэтамі яго карцін былі міфалагічныя і біблейскія сюжэты. У стылявым кірунку мастак пачаў арыентавацца на традыцыі еўрапейскага акадэмічнага жывапісу сярэдзіны XIX — пачатку XX ст.

У сярэдзіне 1970-х гадоў А. Ісачоў вярнуўся на радзіму, у Рэчыцу, дзе пражыў да апошніх дзён жыцця і стварыў большую частку сваёй мастацкай спадчыны. У гэты перыяд ён пісаў іконы для Рэчыцкай царквы, выканаў роспіс сцен храма ў г. Мазыры.

У лістападзе 1987 года ў Рэчыцы адбылася першая персанальная выстаўка А. Ісачова, якую паглядзела каля 20 тыс. чалавек. Праз тры дні пасля заканчэння выстаўкі мастак памёр ад сардэчнага прыступу.

За сваё жыццё А. Ісачоў стварыў каля 500 карцін, большасць з якіх былі вывезены за мяжу ў Швецыю, Германію, Францыю, Ізраіль і ЗША.

## Выстаўкі 
* 2010 год — 19 студзеня — 14 лютага, выстаўка жывапісу і графікі Аляксандра Ісачова, прысвечаная 55-годдзю з дня нараджэння мастака. Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Аляксандр Ісачоў
* Фонд свабоднага рускага сучаснага мастацтва 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Іканапісцы Беларусі
Ланген (Гесэн)

**Ланген** — горад з насельніцтвам каля 36000 жыхароў у раёне Афенбах, паміж Дармштадтам і Франкфуртам-на-Майне. У Лангене знаходзіцца штаб-кватэра нямецкага кіравання паветраным рухам, таксама ў непасрэднай блізкасці знаходзяцца Paul-Ehrlich-Institut і навучальны цэнтр Германскай службы надвор'я.

Катэгорыя:Гарады Гесэна
Саюз-30

**«Саюз-30»** — пілатуемы касмічны карабель.

## Параметры палёту 
* Маса апарата — 6,8 т.
* Нахіл арбіты — 51,66 °
* Перыяд звароту — 88,83 (91,31) мін.
* Перыгей — 197,6 (337,6) км.
* Апагей — 261,3 (363) км.

## Экіпаж 
* Камандзір — Пётр Ілліч Клімук (3)
* Касманаўт-даследчык — Міраслаў Гермашэўскі (Hermaszewski Mirosław) (1) (Польшча)

## Экіпаж-дублёр 
* Камандзір — Валерый Мікалаевіч Кубасаў
* Касманаўт-даследчык — Зянон Янкоўскі (Jankowski, Zenon) (Польшча)

## Апісанне палёту 
Трэцяя экспедыцыя наведвання арбітальнай навуковай станцыі «Салют-6». Другі міжнародны палёт па праграме «Інтэркосмас». Упершыню ў космасе касманаўт з Польшчы. У гэты час на станцыі «Салют-6» працаваў другі асноўны экіпаж — Уладзімір Кавалёнак і Аляксандр Іванчанкаў.

Катэгорыя:Касманаўтыка
Герой ГДР

thumb
**Герой Германскай Дэмакратычнай Рэспублікі** — вышэйшая дзяржаўная ўзнагарода і ганаровае званне ў Германскай Дэмакратычнай Рэспублікі.

Званне заснавана 26 кастрычніка 1975. Узнагарода створана на ўзор савецкага звання Герой Савецкага Саюза. Званне Героя ГДР прысвойвалася за гераічныя заслугі ў стварэнні ГДР, умацаванне яе абараназдольнасці і міжнароднага аўтарытэту, а таксама за заслугі ў барацьбе з фашызмам. Узнагароджанаму ўручалася Залатая зорка Героя ГДР, вырабленая з золата 960 пробы і брыльянтаў, а з 1978 года адначасова і ордэн Карла Маркса. Званне Героя ГДР не касавалася і спініла існаваць адначасова са спыненнем існавання ГДР у 1990 годзе.

У адрозненне ад СССР, званне Героя ГДР з'яўлялася выключна рэдкай узнагародай. Усяго здзейснена 15 узнагароджанняў. Пры гэтым адной асобе яно было прысвоена тройчы - Л. І. Брэжневу і траім асобам двойчы. Такім чынам, гэта званне прысвоена 10 асобам - 6 грамадзянам ГДР і 4 грамадзянам СССР. За выключэннем чацвярых касманаўтаў, усе ўзнагароджаныя - вышэйшыя кіраўнікі дзяржавы і ўзброеных сіл.

## Кавалеры 
* Пётр Андрэевіч Амбрасімаў

Катэгорыя:Узнагароды Германіі
Зігмунд Ен

{{Касманаўт
 |імя                  = Зігмунд Ен
 |арыгінал імя       = 
 |выява          = Sigmund Jahn cropped.jpg
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы = 
 |краіна               =  
 |спецыяльнасць        = 
 |вайсковае званне      = генерал-маёр ВПС
 |час                = 
 |місіі               = Саюз-31 — Салют-6 — Саюз-29
 |дата нараджэння        = 13.2.1937
 |месца нараджэння       = Моргенрэтэ-Раўтэнкранц, Саксонія, Германія
 |дата смерці          = 21.9.2017
 |месца смерці         = 
 |узнагароды              = { style="background:transparent"

}
{ style="background:transparent"
  
}
}}
**Зігмунд Вернер Паўль Ен** (; нар. , Моргэнрэтэ-Раўтэнкранц, Саксонія, Германія — 21 верасня 2019, Штраўсберг, Брандэнбург, Германія) — першы і адзіны лётчык-касманаўт ГДР, першы немец у космасе, Герой ГДР, Герой Савецкага Саюза, генерал-маёр авіяцыі ў адстаўцы.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.6, Мн., 1998, С.390

## Спасылкі 
* Biographie bei der Deutschen Raumfahrtausstellung 
* Kosmonautenzentrum «Sigmund Jähn» Chemnitz
* «Helden-Kosmonaut der DDR wird 70» , Bayerischer Rundfunk, 13. Februar 2007
* «DDR-Bürger mit All-Erfahrung», dpa / Süddeutsche Zeitung, 13. Februar 2007

Катэгорыя:Постаці ГДР
Катэгорыя:Касманаўты Германіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Саксоніі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Берліна
Катэгорыя:Члены Сацыялістычнай адзінай партыі Германіі
Ордэн Карла Маркса

**Ордэн Карла Маркса** (ням.: Karl-Marx-Orden) — вышэйшы ордэн Германскай Дэмакратычнай Рэспублікі.

## Гісторыя 
Ордэн заснаваны 5 мая 1953 года, у 135-ю гадавіну з дня нараджэння Карла Маркса.

Ордэн уручаўся за выдатныя заслугі ў рабочым руху, у развіцці навукі і культуры, у галіне народнай гаспадаркі і пабудове адзінай, незалежнай, міралюбнай Германіі.

Акрамя ордэна, кавалеру прысуджалася прэмія ў памеры 20.000 марак ГДР.

Носiцца на левым боку грудзей.

## Апісанне знака 
Знак ордэна вырабляўся з золата 333 пробы і ўяўляў з сябе пакрытую чырвонай эмаллю пяціканцовую зорку, паміж прамянямі якой размешчаны пучкі дубовага лісця. У цэнтры зоркі ў круглым медальёне рэльефны профіль Карла Маркса.

Знак ордэна пры дапамозе злучальнага кольца прымацаваны да металічнай пяцікутнай калодкі, абцягнутай чырвонай муаравай стужкай.

Для штодзённага нашэння мелася планка ордэна, пакрытая чырвонай муаравай стужкай з металічным мініяцюрным дубовым лістком.

## Кавалеры 
* Пётр Андрэевіч Амбрасімаў

Катэгорыя:Узнагароды Германіі
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Карла Маркса
Восіп Цадкін

thumb|200px|Восіп Цадкін (1914)
**Восіп Цадкін** (, уласна Іосель Аронавіч Цадкін; ,  — , Нёі-сюр-Сен, Францыя) — французскі скульптар, паходзіў з сям'і яўрэя і шатландкі.

## Біяграфія 
thumb|left|250px|«Арфей», 1956
Цадкін нарадзіўся 14 ліпеня 1890 у Віцебску. Бацька, Яфім Цадкін, хрысціўся, быў прафесарам класічных моў у Смаленскай семінарыі, маці — Сафі Лестэр — паходзіла з сям'і шатландскіх караблебудаўнікоў. Вучыўся ў Віцебскай школе. У 1905 быў адпраўлены да сваякоў на поўнач Англіі, браў урокі скульптуры ў мясцовай мастацкай школе. У 1905—1909 жыў у Лондане, пастаянна наведваў Брытанскі музей, вучыўся ў Політэхнічнай школе. З 1910 пасяліўся ў Парыжы, на Манпарнас, працаваў у «Вуллі» («Ла руш»). У 1911 яго працы былі выстаўлены ў восеньскім Салоне і Салоне незалежных. Зблізіўся з Апалінэрам, Бранкузі, Пікаса, Бурдэлем, Мацісам, Дэланэ, Мадыльяні (які пакінуў графічны партрэт Цадкіна, 1913—1914). У 1914—1915 выстаўляўся ў Берліне, Амстэрдаме, Лондане. Удзельнічаў у Першай сусветнай вайне, быў атручаны газамі, дэмабілізаваны ў 1917, перажыў зацяжны душэўны крызіс.

У 1921 выйшла першая манаграфія пра Цадкіна ўплывовага мастацкага крытыка Марыса Рэйналя. Яго выстаўкі прайшлі ў Токіа, Грэноблі, рэтраспектыва яго работ была прадстаўлена ў 1926 у Парыжы.

У 1939—1945 жыў у ЗША.

## Творы 
6 чэрвеня 2019 каля галоўнага офіса Белгазпрамбанка ўсталявалі скульптуру «Носьбіт дароў» (іншыя назвы: «Пасланец», «Навігатар»).

Некаторыя скульптуры Цадкіна захоўваюцца ў карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка ў Мінску.

## Памяць 
У доме на парыжскай вуліцы д'Асас (VI акруга), дзе Цадкін пасяліўся ў 1928, пасля яго смерці адкрыты музей. Імем скульптара названая вуліца ў XIII акрузе Парыжа.

## Літаратура пра мастака 
* БЭ ў 18 тамах, Т.17, Мн., 2003, С.81
* Raynal M. Ossip Zadkine. Rome: Éditions «Valori Plastici», 1921
* Ossip Zadkine. Santpoort: C.A. Mees, 1929
* Cassou J. Ossip Zadkine. Amriswil: Bodensee-Verlag, 1962
* Spiteris T. Ossip Zadkine. Milano: Fratelli Fabbri, 1966.
* Ossip Zadkine: plastiken, gouachen, zeichnungen, tapisserien. Köln: Lempertz Contempora, Kunsthaus Lempertz, 1966
* Sculpture by Ossip Zadkine, 1890—1967. New York: Hirschl and Adler Galleries Inc., 1971
* Lecombre S. Ossip Zadkine: l'œuvre sculpté. Paris: Paris-Musées, 1994
* André Lhote, Ossip Zadkine: l'esprit d'une époque. Nice: G. Gardette, 1998

## Спасылкі 
* Працы ў музеях свету
* Сайт даследчага Цэнтра Цадкіна (англ.)
* Лінкі 

Катэгорыя:Вучні Юдаля Пэна
Катэгорыя:Скульптары Францыі
Катэгорыя:Постаці кубізму
Катэгорыя:Экспрэсіянізм
Катэгорыя:Скульптары-абстракцыяністы
Чаховічы

**Чаховічы**, **Ляхавіцкія-Чаховічы** (, ) — баронскі і шляхецкі род гербу Астоя.

## Гісторыя 
Радавод Чаховічаў пачынаецца з XVI стагоддзя, з часоў Жыгімонта III..

Ад жонкі Анелі з Арамовічаў Зыгмунт Чаховіч атрымаў маёнтак Бясяды. У канцы 19 стагоддзя Мечыслаў Чаховіч атрымаў ад бацькі Зыгмунта ў спадчыну фальварак Трусавічы (цяпер Лагойскі раён, Мінская вобласць).

## Найбольш вядомыя 
# Зыгмунт Чаховіч (1831—1907), кіраўнік паўстання 1863—1864 гадоў.
# Бярнард Чаховіч, завілейскі падкаморы, удзельнік паўстання 1830—1831 гадоў.
# Густаў Чаховіч (1837 — пасля 1871), удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў.
# Лявон Чаховіч (1841—1913), удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў.

## Гл. таксама 
* Сядзібна-паркавы комплекс Чаховічаў, Трусавічы

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Юзаф Чаховіч

**Ю́заф Чахо́віч** (; 15 сакавіка 1903, Люблін — , там жа) — польскі паэт.

## Біяграфія і творчасць 
[thumb|left|Юзаф Чаховіч, [1937]]

Нарадзіўся ў сям'і Паўла Чаховіча і Малгажаты Сулек. Вучыўся ў Любліне. У 1920 годзе ваяваў супраць бальшавікоў. У 1921 годзе скончыў школу і пачаў працаваць настаўнікам на Віленшчыне.

У 1924—1925 гадах выдаваў часопіс «Рэфлектар» (), у якім і дэбютаваў. У 1927 годзе выдаў першы зборнік, добра прыняты крытыкамі. Запойна чытаў кнігі, адным з першых у Польшчы перавёў вершы Томаса Эліята, фрагменты рамана Джойса «Уліс». Напачатку 30-х гадоў жыл у Любліне, працаваў у газетах. У 1933 перабраўся ў Варшаву, быў блізкі да літаратурнай групы *Квадрыга*. Пасля пачатку войны вярнуўся ў родны горад разам з супрацоўнікамі радыё. Загінуў пры бамбардзіроўцы Любліна гітлераўцамі.
thumb|left|250px|Помнік Юзафу Чаховічу

Пахаваны на самых вядомых люблінскіх могілках, «Поруч вуліцы Ліповая». На месцы яго гібелі цяпер знаходзяцца плошча, названая ў яго гонар, і помнік. У горадзе адкрыты музей Чаховіча.

Паўплываў на лірыку польскіх «катастрафістаў» (Кшыштаф Бачынскі, Чэслаў Мілаш і інш.), быў высока ацэнены наступнымі пакаленнямі паэтаў.

## Зборнікі 
* *Kamień*, 1927
* *Dzień jak co dzień. Wiersze z lat 1927, 1928, 1929*, 1930
* *Ballada z tamtej strony*, 1932
* *Stare kamienie*, 1934
* *W błyskawicy. Poezje*, 1934
* *Nic więcej*, 1936
* *Czasu jutrzejszego. Dramat*, 1939
* *Nuta człowiecza*, 1939
* *Plan akcji*, 1938

## Літаратура 
* Waśkiewicz A.K. Józef Czechowicz. Warszawa : «JOTA,» 1991
* Święch J. Józef Czechowicz: od awangardy do nowoczesności. Lublin: Wydawn. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2004
* Милош Ч. Чехович, или О поэзии между войнами [1954]// Он же. Личные обязательства. Избранные эссе о литературе, религии и морали. М.: Дом интеллектуальной книги, 1999, с.312-321
* Милош Ч. О Юзефе Чеховиче// Новая Польша, 2007, № 6

## Спасылкі 
* http://www.tnn.lublin.pl/czechowicz 
* http://www.tnn.lublin.pl/pamiej.php?mkat=3&kat=1165

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1903 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 15 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Любліне
Катэгорыя:Памерлі ў 1939 годзе
Катэгорыя:Памерлі 9 верасня
Катэгорыя:Памерлі ў Любліне
Катэгорыя:Загінулыя пры бамбёжках у тыле падчас Другой сусветнай вайны
Марк Максімовіч

**Марк Максімо́віч** (, Гродна, БССР) — беларускі мастак, графік, ілюстратар і стрыт-арт-мастак. Сябра Беларускага культурна-асветніцкага цэнтра ў Познані. Займаецца жывапісам, графікай, выцінанкай у тэхніцы сілуэт, эстампам і муралізмам. Заснавальнік творчай майстроўні і галерэі «Марк Максімовіч Артэльер». Аўтар сімвала Беларускага культурна-асветніцкага цэнтра ў Познані.

З 2013 года — сябра Саюза польскіх мастакоў-пластыкаў (акруга Познань), з 2019 года — прэзідэнт Познанскай акругі ЗПАП.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Гродне. У 1989—1992 гадах вучыўся ў Мінскім мастацкім вучылішчы імя А. К. Глебава. У 1992 годзе пераехаў у Польшчу.

У 1992—1997 гадах вучыўся ў Акадэміі мастацтваў у Познані, дзе атрымаў ступень магістра мастацтва з дыпломам па жывапісе ў майстэрні прафесара Яцэка Калуцкага.

Жыве і працуе ў Познані.

## Творчасць 
Працуе ў тэхніках жывапісу, графікі, эстампа, выцінанкі (silhouette), а таксама ў сферы стрыт-арту. Сузаснавальнік групы мастакоў Wow Wall Studio, у межах якой стварыў больш за 60 муралаў у Польшчы і за мяжой.

Прызначае вялікую ўвагу кніжнай графіцы і ілюстрацыі, супрацоўнічае з пісьменнікамі і выдавецтвамі.

## Узнагароды і прызнанне 
Лаўрэат мастацкіх конкурсаў, у тым ліку конкурсу «Z tradycji wzięte, na nowo wycięte», арганізаванага Museum of Fine Arts у Чэнстахове (2015).

Ілюстраваная ім кніга Томаша Спецыяла *Zatańczmy peyotl-stepa* была адзначана ў літаратурным конкурсе «Poznań – miasto powieść» (2016).

## Выставачная дзейнасць 
Удзельнік некалькіх дзясяткаў персанальных і шматлікіх калектыўных выставаў у Польшчы, Беларусі, Нямеччыне, Вялікабрытаніі, Нарвегіі, Літве і іншых краінах. Яго працы знаходзяцца ў музеях і прыватных калекцыях.

## Міждысцыплінарныя праекты 
Удзельнічаў у праектах у галіне кіно, тэатра і музыкі. Супрацоўнічаў з кінастудыяй Lukino Film Studio (Лукаш Янкоўскі), удзельнічаў у тэатральных пастаноўках *Otello*, *Elizaveta Baum*, супрацоўнічаў з Балетнай школай Ганны Нядзведзь у Познані.

Браў удзел у музычных праектах і фестывалях, у тым ліку Screen & Sound Fest (Komeda Remixed), супрацоўнічаў з гуртамі і выканаўцамі Łukasz Jankowski, Dyzmatronik, Ludożercy z innej wsi, выступаў з Познаньскай філармоніяй.

## Рэстаўрацыйная дзейнасць 
На працягу больш як дзесяці гадоў працаваў у галіне кансервацыі і рэстаўрацыі помнікаў архітэктуры, касцёлаў і палацаў.

## Публікацыі 
* *Нявечны каляндар / Ephemeral Calendar* — тэксты: Віталь Воранаў; выцінанкі: Марк Максімовіч. Белы Крумкач, 2009.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт — https://www.markmaksimovich.pl/
* Профіль у галерэі Тызенгаўза, Гродна

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Ілюстратары Беларусі
Катэгорыя:Стрыт-арт мастакі
Катэгорыя:Выпускнікі Пазнаньскай акадэміі мастацтваў
Валілы

**Валілы** () — вёска ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводства Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Грудак.

## Гісторыя 
* Бітва пад Валіламі (1863)

## Помнікі архітэктуры 
* Сядзібны парк (XIX ст.)

## Вядомыя асобы 
* Лявон Тарасевіч (нар. 1957) — беларускі мастак у Польшчы.

## Крыніцы
Сураж (гміна)

**Су́раж** () — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Беластоцкага павета Падляскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Суражы. Плошча гміны складае 76,6 км². Станам на 2012 год у гміне Сураж пражывалі 2086 чалавек, шчыльнасць — 27,23 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 9 салецтваў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гміны Беластоцкага павета
Андэрс Цорн

**Андэрс Леанард Цорн**, альбо **Андэш Леанард Сурн** (; 18 лютага 1860, Мура, Швецыя — 22 жніўня 1920, Мура) — адзін з найбольш прадстаўнічых шведскіх мастакоў.

## Біяграфія 
Андэрс Цорн нарадзіўся ў выніку рамана паміж яго маці, шведкай Груд-Ганнай Андэшдотэр і баварскім браваром Леанардам Цорнам. Гадаваўся хлопчык пераважна бабуляй і дзядулям. Ва ўзросце 12 год быў адправлены ў школу- вучыцца літаратурнай шведскай мове. У школе Цорн зрабіў свае першыя малюнкі, і настаўнікі заўважылі ў ім талент мастака. У 1875 годзе хлопец паступае ў Акадэмію мастацтваў у Стакгольме. У 1880 годзе яго праца «У журбе» () прыцягнула ўвагу ў мастaцкім асяроддзі. Ён таксама паказаў сябе як выдатны партрэтыст і пачаў атрымліваць заказы ад багатых шведскіх сем’яў. З 1881 года Цорн шмат падарожнічае: шматразова наведвае Іспанію, Англію, некаторыя іншыя краіны. У 1897 г. ён наведвае Расію, дзе знаёміцца з Іллём Рэпіным. Памёр і пахаваны ў роднай Муры.

## Галерэя 

Выява:Midsommardans av Anders Zorn 1897.jpg|*Купальская ноч*, 1897.
Выява:Oscar II of Sweden.jpg|*Оскар II*, 1898.
Выява:Une premiere av Anders Zorn 1888.jpg|*Прэм’ера*, 1888

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Барыс Вальеха

**Бары́с Валье́ха** (; нарадзіўся 8 студзеня 1941 ў Ліме, Перу) — амерыканскі мастак перуанскага паходжання.

Маляваць пачаў у трынаццацігадовым узросце. Па заканчэнні Нацыянальнай школы мастацтваў эміграваў у Злучаныя Штаты (1964).

Пераважна працуе ў жанрах фэнтэзі і эротыкі. Аб’ектамі яго карцін з'яўляюцца паганскія багі, монстры і ўзброеныя варвары абодвух палоў.

З першай жонкай Дорыс мелі двух дзяцей. Сын Дарыян працуе мастаком-партрэтыстам. Дачка Мая — прафесыйны фатограф. Са сваёй цяперашняй жонкай і мадэллю Джулі Бэл мае двух прыёмных сыноў: Энтані і Дэвіда Палумбаў, якія таксама займаюцца выяўленчым мастацтвам.

У цяперашні час пражывае ў Алентаўне (штат Пенсільванія).

## Крыніцы і заўвагі 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Барыса Вальехі
* Біяграфія 
* Галерэя твораў

Катэгорыя:Мастакі-фантасты
Катэгорыя:Мастакі Перу
Катэгорыя:Мастакі ЗША
Катэгорыя:Натуршчыкі
Каралеўская акадэмія мастацтваў

[thumb|275px|Акадэмія мастацтваў займае [Бёрлінгтан-хаўс на Пікадзілі — паладыянскую рэзідэнцыю графа-архітэктара Бёрлінгтана]]
**Каралеўская акадэмія мастацтваў** () — найбольш уплывовае і аўтарытэтнае згуртаванне мастакоў Вялікабрытаніі.

Заснаваная ў 1768 годзе: 10 снежня гэтага ж года былі зацьверджаныя першыя 40 членаў Акадэміі. Першым прэзідэнтам Акадэміі быў абраны Джошуа Рэйналдс.

У цяперашні час склад Акадэміі абмежаваны 80 месцамі, з якіх 14 зарэзерваваныя для скульптараў, 12 для архітэктараў і 8 для гравёраў; астатнія 46 займаюць жывапісцы. Новыя акадэмікі абіраюцца дзейнымі членамі Акадэміі.

Асновай дзейнасці Акадэміі з’яўляюцца штогадовыя публічныя выставы. Паводле правілаў, удзельнічаць маюць права не толькі акадэмікі, але і іншыя ахвотныя мастакі, для чаго неабходна падаць сваю работу на разгляд конкурснай камісіі. Шматлікія работы на штогадовых выставах прадаюцца. Нароўні з работай стала дзейнага музею Акадэміі штогадовыя выставы з’яўляюцца адной з асноўных крыніц прыбытку Акадэміі — гэта істотна, бо Каралеўская акадэмія мастацтваў паводле свайго статус не прымае фінансавай падтрымкі ад дзяржавы або кароны.

Сярод членаў Акадэміі былі такія выбітныя брытанскія мастакі, як Томас Гейнсбара, Джозеф Цёрнэр, Джон Канстэбл, Джон Эверэт Міле.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Каралеўскай акадэміі мастатцваў 

Катэгорыя:Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Каралеўская акадэмія мастацтваў
Аміяк

**Аміяк**, (нітрыд вадароду, гідрыд азоту, хімічная формула — NH3) — бінарнае хімічнае злучэнне аднаго атама азоту з трыма атамамі вадароду.

Пры нармальных умовах бясколерны газ з рэзкім характэрным пахам (пах нашатырнага спірту), амаль удвая лягчэйшы за паветра, таксічны. Растваральнасць NH3 у вадзе надзвычай вялікая — каля 1200 аб’ёмаў (пры 0 °C) або 700 аб’ёмаў (пры 20&nbsp;°C) у аб’ёме вады. Малекула аміяку мае форму трыганальнай піраміды з атамам азоту ў вяршыні. Хімічныя сувязі N-H — кавалентныя палярныя (D=1,48μ); на атаме азоту знаходзіцца непадзеленая электронная пара, то бок малекула аміяку палярная. Менавіта з гэтай прычыны аміяк добра раствараецца ў вадзе.

## Хімічныя ўласцівасці 
Водныя растворы аміяку праяўляюць слабыя асноўныя ўласцівасці (канстанта гідролізу Kг.=1,8*10-5).
: NH3 + H2O -> NH4+ + OH-.
Наяўнасць непадзеленай электроннай пары абумоўлівае выскоія донарныя уласцівасці малекулы аміяку, то бок здольнасць рэагіраваць з мінеральнымі кіслотамі,
: NH3 + HBr -> NH4Br.
А таксама ўтвараць комплексныя злучэнні.
: AgNO3 + 3NH3 + H2O -> [Ag(NH3)2]OH + NH4NO3.
З шчолачнымі металамі аміяк утварае аміды, іншыя ж металы ў рэакцыі з аміяком даюць нітрыды.
Узаемадзеянне з галагенамі ідзе па-рознаму: у атмасферы фтору аміяк імгненна акісляецца да фтарыду азоту, хлор паступова замяшчае атамы вадароду, а ёд пры ўзаемадзеянні з водным растворам аміяку ўтварае чорны выбухованебяспечны асадак складу (NI3*NH3)n.

## Атрыманне 
У прамысловасці аміяк атрымліваюць па метадзе Габера-Боша узаемадзеяннем азоту з вадародам.
: N2 + 3H2 -> 2NH3.
Сумесь двух рэчываў прапускаецца пад ціскам праз каталізатар, ролю якога ў дадзеным працэсе грае губкаватае жалеза. Ціск зрушвае раўнавагу ў рэакцыі ўправа, а пастаянная тэмпература ў 450—500 °C павялічвае хуткасць рэакцыі.
У лабараторыі аміяк можна атрымаць награваннем сумесі цвёрдых хларыду амонію і гашанай вапны.
: 2NH4Cl + Ca(OH)2 -> CaCl2 + 2NH3 ^ + 2H2O.
Або дадаючы да цвёрдага хларыду амонію па кроплям шчолачы.
: NH4Cl + NaOH -> NH3 ^ + NaCl + H2O.

## Выкарыстанне 
Аміяк выкарыстоўваецца ў вытворчасці азотнай кіслаты, соды, мачавіны, сінільнай кіслаты, мінеральных угнаенняў і інш.
У халадзільнай тэхніцы носіць назву R717, дзе R — *Refrigerant (холадагент*), 7 — *тып холадагенту (неарганічнае злучэнне)*, 17 — *малекулярная маса*.

У медыцыне 10%-ны раствор аміяку (нашатырны спірт) выкарыстоўваецца для пабуджэння дыхання пры страчванні прытомнасці, для стымуляцыі ванітаў. Аміяк мае і вонкавае прымяненне: пры ўкусах насякомых, для апрацоўвання рук падчас хірургічных аперацый і інш. Пры няправільным выкарыстанні аміяк можа выклікаць пухіры страўніка і стрававода, рэфлекторнае спыненне дыхання (пры высокіх канцэнтрацыях).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Аммиак // ХиМиК.ру 
* *Бельский В. К.* Аммиак  // Вялікая савецкая энцыклапедыя 
* Аммиак // Энцыклапедыя Кругасвет 

Катэгорыя:Злучэнні азоту
Катэгорыя:Злучэнні вадароду
Катэгорыя:Нітрыды
Катэгорыя:Растваральнікі
Катэгорыя:Газы
Катэгорыя:Холадагенты
Абрам Маркавіч Бразер

**Абра́м Ма́ркавіч Бра́зер** (, , Бесарабская губерня — 1942, Мінск) — беларускі савецкі скульптар, графік і жывапісец. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1940).

Член Бесарабскага таварыства аматараў мастацтваў (Кішынёў, 1903—1916), Яўрэйскага таварыства заахвочвання мастацтваў (Петраград, 1915—1919), Усебеларускага аб'яднання мастакоў (1927—1932), Рэвалюцыйнай арганізацыі майстроў Беларусі (РАМБ, 1929—1932), Беларускага саюза мастакоў (з 1940 года).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Кішынёве, дзе ў 1910 годзе скончыў мастацкае вучылішча.

Вялікая персанальная выстаўка Бразера адкрылася ў чэрвені 1941 года за некалькі дзён да пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Усе працы мастака ў гэтай выставе былі знішчаны немцамі пасля захопу горада, а сам мастак з сям'ёй у сакавіку 1942 года расстраляны ў Мінскім гета.

Ацалелыя працы Бразера (партрэт Ю. М. Пэна, 1921; бюст С. М. Міхоэлса, 1926 і іншыя) захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь ў Мінску. 2 ліпеня 1999 года ў Беларусі быў выпушчаны набор з чатырох паштовых марак, прысвечаных Віцебскай школе мастацтваў, на адной з іх намаляваны партрэт заснавальніка школы Юдаля Пэна працы Абрама Бразера.

## Літаратура 
* *Шишанов В. А.* Витебский музей современного искусства: история создания и коллекции. 1918—1941. — Минск: Медисонт, 2007. — 144 с.
* *Шишанов, В. А.* «Путем яркого штриха и глубоко прочувствованной линии…» [О витебском периоде художника А. М. Бразера] / В. А. Шишанов // Мишпоха. — 2009. — № 25. — С.57-62.https://www.academia.edu/43989996/2009_Mishpoha_Brazer

## Спасылкі 
* 85-годдзе Першай Усебеларускай выстаўкі 1925 года  на сайце Нацыянальнага мастацкага музея РБ 
* А. М. Бразер (1892—1942)  // Художественный календарь «Сто памятных дат», 1972 г.  — М.: Советский художник, 1972.

Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларускай ССР
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага Народнага мастацкага вучылішча
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Яўрэйскія мастакі
Катэгорыя:Ахвяры Халакоста
Катэгорыя:Скульптары СССР
Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Малдовы
Катэгорыя:Постаці Віцебска
Катэгорыя:Мастакі Расіі
Катэгорыя:Вязні мінскага гета
Катэгорыя:Скульптары паводле алфавіта
Катэгорыя:Асобы на марках
Лявон Тарасевіч

**Лявон (Лёнік) Тарасевіч** (; нарадзіўся 14 сакавіка 1957, вёска Валілы, Беластоцкі павет, Падляскае ваяводства, Польшча) — польскі мастак беларускага паходжання, прафесар пластычных мастацтваў (2011).

## Біяграфія 
Скончыў Пластычны ліцэй у Супраслі, а ў 1984 годзе аддзяленне жывапісу ў Акадэміі мастацтваў у Варшаве. Дыпломную працу выканаў пад кіраўніцтвам Тадэвуша Дамініка.

З 1996 года вядзе ў Акадэміі заняткі па жывапісе. Падкрэслівае сваё беларускае паходжанне і бярэ актыўны ўдзел у жыцці беларускай дыяспары ў Польшчы. Адзін з заснавальнікаў штогадовага беларускага фестывалю «Басовішча». Супрацоўнічае з Варшаўскай галерэяй Фоксаль, Пазнаньскай галерэяй Эго, а таксама з Любельскай галерэяй Белая. Неаднаразова ўдзельнічаў у мастацкіх выставах у Беларусі (IN-FORMATION 95 і іншыя).

З’яўляецца таксама знаным аматарам птушак. Гадуе дэкаратыўных курэй (з’яўляецца суаўтарам кніжкі пра іх), галубоў і фазанаў.

Даводзіцца родным дзядзькам па кудзелі польскаму пісьменніку Ігнату Карповічу.

## Узнагароды 
Атрымаў пашпарт газеты *«Polityka»* ў 2000, узнагароду імя Яна Цыбіса (таксама ў 2000) і ўзнагароду Фундацыі Зоф’і і Ежага Навасельскіх.

У 2007 годзе Тарасевіч атрымаў Вялікую ўзнагароду Фонда культуры за 2006 год «за істотны ўнёсак у класічны жывапіс і мастацтва ўвогуле» ().

17 студзеня 2011 года «за выбітны ўнёсак у нацыянальную культуру Польшчы, за дасягненні ў галіне мастацкай творчасці і выкладчыцкай дзейнасці» атрымаў Крыж кавалерскі ордэна Адраджэння Польшчы (у частцы беларускамоўных крыніцаў назва перакладзена як «Рыцарскі Крыж ордэна Адраджэння Польшчы»).

У апублікаваным рэйтынгу 2008 года найдаражэйшых польскіх мастакоў на аўкцыёнах у Польшчы Тарасевіч займаў 10 пазіцыю: за яго карціну, створаную ў 1985 годзе, калекцыянер заплаціў 150&nbsp;000 злотых (каля 45&nbsp;000 еўра). Карціна не мае назвы і была створаная пад уражаннем камяністага марскога ўзбярэжжа ў шведскім мястэчку Варненас, куды Тарасевіч быў запрошаны на пленэр улетку 1985 года. У спісе найдаражэйшых польскіх мастакоў на замежных аўкцыёнах Тарасевіч таксама займае 10 месца з 44&nbsp;100 долараў ЗША за яго карціну алеем, створаную ў 1991 годзе.

У 2017 стаў лаўрэатам прэміі імя Ежы Гедройця (заснаванай рэдакцыяй газеты *«Rzeczpospolita»*) «*за нястомную працу на агульнае дабро, за культываванне памяці пра гісторыю Вялікага Княства Літоўскага, вялікі ўклад у прасоўванне Польшчы ў свеце як дзяржавы многіх народаў, культур і рэлігій*».

8 лютага 2018 года Лявон Тарасевіч атрымаў у Варшаве прэстыжную польскую . Паводле прэідэнта Польшчы Анджэя Дуды, мастак быў узнагароджаны за *«адчуванне кантэксту часу і месца ў спалучэнні са сцверджаннем беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці*».

22 чэрвеня 2022 года Лявон Тарасевіч атрымаў ганаровае званне доктара honoris causa Беластоцкага ўніверсітэта.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Ганаровыя дактары ўніверсітэтаў Польшчы
Андрэй Мікалаевіч Смаляк

**Андрэй Мікалаевіч Смаляк** (, Малая Сляпянка (цяпер частка Мінска, БССР) — беларускі мастак, член Саюза мастакоў Рэспублікі Беларусь, Ганаровы акадэмік Еўрапейскай акадэміі мастацтваў.

## Біяграфія 
Андрэй Смаляк у дзяцінстве паступіў у Рэспубліканскую школу-інтэрнат па выяўленчым мастацтве і музыцы імя І. Ахрэмчыка (у пятым класе, дзякуючы старанням мамы).. Жаданне стаць сапраўдным мастаком, навучыцца майстэрству не пакідала яго ні на хвіліну. Як «лепшы вучань сярод дзяцей», Андрэй тры разы пабываў ва Усесаюзным піянерскім лагеры «Артэк» імя Леніна.

У 1973 годзе паступіў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут на аддзяленне станковага жывапісу. На трэцім курсе пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай — Вольгай, студэнткай акцёрскага факультэта.

У 1980 годзе скончыў БДМТІ (дыпломная праца «Партызанская пераправа») і атрымаў размеркаванне на кінастудыю «Беларусьфільм» мастаком. Працаваў у кінастужках «Людзі на балоце», «Раскіданае гняздо».

З 1982 года, пасля нараджэння сына, прыйшлося займацца такімі нятворчымі працамі («халтурамі»), як маляванне Леніна, перадавікоў вытворчасці, калгасы-саўгасы, нават папрацаваў у Чачні — распісваў спартыўную залу.

Творчы ўздым у Андрэя Смаляка здарыўся пасля таго, як пасля авіякатастрофы ён перажыў клінічную смерць, пасля якой ён напісаў сваю карціну «Сіні пакой».

У 1989 годзе адбылася яго першая персанальная выстаўка ў Саюзе мастакоў. Па яе выніках яго прынялі ў члены гэтай арганізацыі.

У 1996 годзе яму выдзяляюць уласную творчую майстэрню, у якой было напісана амаль усё, што ўвайшло ў яго першы альбом (Андрэй Смаляк. Мінск. Ольгапресс, 1997).

Сёння Андрэй Смаляк аўтар больш 30 персанальных выставак, яму быў замоўлены партрэт прынцэсы Бельгіі, ён браў удзел у Другім міжнародным Шагалаўскім пленэры. Мастак Андрэй Смаляк таксама адкрыў персанальную аўтарскую галерэю «Эрмітаж». Яго працы знаходзяцца ў дзяржаўных і прыватных калекцыях Рэспублікі Беларусь, а таксама Францыі, Італіі, ЗША, Бельгіі, Расіі, Галандыі.
 з жонкай Святланай у Музеі гісторыі Мінска.]]

## Узнагароды, званні 
* Сярэбраны медаль Еўрапарламента за ўклад у еўрапейскае мастацтва (1999 год)
* Ганаровы акадэмік Еўрапейскай акадэміі мастацтваў (Парыж)
* Член Саюза мастакоў Рэспублікі Беларусь
* Лаўрэат міжнароднага Шагалаўскага пленэру ў Віцебску

## Буйныя міжнародныя выстаўкі 
* 1998 год — выстаўка ў Еўрапарламенце.
* 2000 год — выстаўка ў Нацыянальным Каралеўскім музеі Бельгіі.
* 2001—2002 гг. — Удзельнік Сусветных выстаў у Хельсінкі і Вільнюсе.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце А. Смаляка 
* Аўтабіяграфія А. Смаляка на партале выяўленчага мастацтва «Arts.In.UA»
* 

Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Тройская унцыя

[thumb|180px|Тройская унцыя [золата з сертыфікатам]]
**Тро́йская у́нцыя** — адзінка вымярэння масы, роўная 31,1034768 грамаў.

Назва паходзіць ад  горада Труа (*Troyes*) ва Францыі. Цяпер шырока ўжываецца ў банкаўскай, ювелірнай справе для вымярэння вагі каштоўных металаў, а таксама ў некаторых іншых галінах, напрыклад, у касметыцы для вымярэння вагі асабліва каштоўных інгрэдыентаў.

Міжнароднае пазначэнне тройскай унцыі золата, срэбра, плаціны і паладый адпаведна XAU, XAG, XPT, XPD.

Вага інвестыцыйных манет даволі часта паказваецца ў долях тройскай унцыі.

### Глядзіце таксама
* Унцыя

## Спасылкі 
* Унцыя золата 

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння масы
Катэгорыя:Англійская сістэма мер
Катэгорыя:Руская сістэма мер
Катэгорыя:Труа
Мастацкая галерэя Манчэстэра

**Мастацкая галерэя Манчэстэра** () — адкрытая для наведванняў мастацкая галерэя ў цэнтры горада Манчэстэра, у Паўночна-Заходняй Англіі. У 2002 годзе была пашыраная і цяпер займае тры будынкі.

Акрамя карцін сусветнага значэння (напрыклад, Сезана, Расеці або Міле), тут знаходзяцца таксама творы, звязаныя з горадам Манчэстэрам. Значнае месца займае калекцыя работ П’ера Валета, французскага мастака-імпрэсіяніста, які выкладаў у Манчэстэры ў пачатку XX стагоддзя.

## Гл. таксама 
*Спіс музеяў Манчэстэра

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт галерэі Манчэстэр

Катэгорыя:Мастацкія галерэі
Катэгорыя:Мастацкія музеі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Чарлза Бэры
Катэгорыя:З’явіліся ў 1824 годзе
Катэгорыя:1824 год у Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Манчэстэр
Аляксандр Уладзіміравіч Прохараў

**Аляксандр Уладзіміравіч Прохараў** (, , Беларуская ССР — , , Расія) — беларускі і савецкі футбаліст (брамнік) і трэнер. Майстар спорту. За зборную СССР згуляў 3 матчы. За алімпійскую зборную СССР — 6 матчаў.

## Біяграфія 
Аляксандр Прохараў у 1965 пачаў гуляць у гродзенскім «Нёмане», аднак праз год перайшоў у мінскае «Дынама».

Потым абараняў колеры запарожскага «Металурга», кіеўскага «Дынама», а ў 1972 годзе перайшоў у маскоўскі «Спартак». Гэтаму клубу брамнік, які двойчы (у 1974 і 1975 гадах) удастойваўся прыза часопіса «Огонек» як лепшы брамнік СССР, аддаў амаль шэсць гадоў свайго жыцця.

У чэмпіянатах СССР згуляў 130 матчаў.

Выклікаўся ў зборную СССР, за якую правёў тры матчы.

Прохарава як брамніка адрознівалі ўмелыя дзеянні на лініі варот, у адзінаборствах з форвардамі. Яго называлі адным з лепшых брамнікаў СССР сярэдзіны 70-х.

З 1979 года Аляксандр Прохараў перайшоў на трэнерскую працу. Спачатку сезон узначальваў «Авангард» з Петрапаўлаўска. Затым трэніраваў «Меліяратар» (Кзыл-Арда), Карагандзінскі «Шахцёр», «Цаліннік» (Цалінаград) (1985), «Алімпіец» (Масква).

У пачатку 90-х гадоў перайшоў на адміністрацыйную працу. З 1996 года выконваў функцыі начальніка зборнай ветэранаў Расіі пры фондзе імя Льва Яшына.

## Дасягненні 
* Чэмпіён СССР, 1971
* Бронзавы прызёр Алімпійскіх Гульняў 1976
* Лепшы брамнік СССР, 1974 (прыз часопіса «Аганёк»)
* Лепшы брамнік СССР, 1975 (прыз часопіса «Аганёк»)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* На сайце «Зборная Расіі па футболе» 
* На сайце ФК «Спартак» Масква 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Футбалісты СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па футболе
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Металург Запарожжа
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Прэсня
Катэгорыя:Ігракі зборнай СССР па футболе
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1976 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1976 года
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры СССР
Катэгорыя:Трэнеры ФК Кызыл-Жар
Катэгорыя:Трэнеры ФК Кайсар Кызыларда
Катэгорыя:Трэнеры ФК Жэніс Астана
Катэгорыя:Пахаваныя на Вастракоўскіх могілках
Васількаў (гміна)

**Васі́лькаў** () — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Беластоцкага павета Падляскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Васількаве. Плошча гміны складае 127,17 км². Станам на 2012 год у гміне Васількаў пражывалі 14 838 чалавек, шчыльнасць — 116,68 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 10 салецтваў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі гміны размешчаны 18 населеных пунктаў.

## Дэмаграфія 
Даныя па перапісу 2004 года:

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Гміны Беластоцкага павета
Жак Ліпшыц

**Жак (Хаім Якаў) Ліпшыц** (; , , Гродзенская губерня (цяпер — Друскінінкай, Алітускі павет, Літва) — , востраў Капры, Італія) — французскі скульптар.

## Біяграфія 
У 1909 годзе пераехаў у Парыж, дзе вучыўся ў Школе Мастацтваў і Акадэміі Жуліяна. У 1922 годзе ўступіў у мастацкую групу «Новы дух» (). У сваіх ранніх працах праявіў сябе прыхільнікам радыкальных формаў кубізму, аднак пазней змякчыў цяжкія і рэзкія формы сваіх скульптур, зрабіўшы іх больш вытанчанымі. Працаваў таксама мадэльерам мэблі і дэкаратарам.

У 1941 годзе, пасля акупацыі Францыі нямецкімі войскамі, Ліпшыц збег з Парыжа ў ЗША і жыў у Нью-Ёрку, дзе яго працы знайшлі вялікае прызнанне ў мастацкіх колах. У 1946 годзе вярнуўся ў Парыж, але неўзабаве зноў з'ехаў у ЗША, у 1958 годзе атрымаў амерыканскае грамадзянства.

Жак Ліпшыц памёр 26 мая 1973 года на востраве Капры. Пахаваны ў Іерусаліме.

## Спасылкі 
* Працы ў музеях свету

Катэгорыя:Скульптары Францыі
Катэгорыя:Постаці кубізму
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродзенскім павеце (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Яўрэйскія мастакі
Кубізм

**Кубізм** () — аванградысцкая плынь у выяўленчым мастацтве першай чвэрці XX стагоддзя, якая характарызуецца выкарыстаннем падкрэслена геаметрызаваных умоўных форм і імкненнем «раздрабіць» рэальныя аб’екты на ўстойлівыя геаметрычных прымітывы — куб, конус, цыліндр. Сфармавалася як выклік і непрыняцце пэўнымі коламі мастакоў стандартнай прыгажосці сімвалізма і позняга імпрэсіянізма. Кубісты таксама свядома парушалі законы перспектывы, агульнапрынятыя нормы прапорцый, выкарыстоўваючы разнастайныя фактурныя эфекты і прасторавыя пабудовы на плоскасці.

Асноўныя прадстаўнікі — Пабла Пікаса і Жорж Брак.

## Найбуйнейшыя дасягненні 
Найбольш вядомымі кубістычнымі творамі пачатку XX стагоддзя сталі карціны Пікаса «Авіньёнскія дзяўчыны», «Гітара», творы такіх мастакоў, як Хуан Грыс, Фернан Лежэ, Марсель Дзюшан, скульптуры Аляксандра Архіпенка і інш. Кубізм развіваўся і па-за межамі Францыі; асабліва плённа — у Чэхаславакіі.

## Літаратура 
* *Cottington* D. Kubismus. — Hatje Cantz, Ostfildern-Ruit. — 2002. ISBN 3-7757-1151-1
* *Düchting* H. Die Kunst und der Kubismus. — Belser, Stuttgart. — 2007. ISBN 978-3-7630-2477-3

## Спасылкі 
* Кубізм на сайце Цэнтра Пампіду  


Катэгорыя:Мадэрнізм
Яўген Маркавіч Ганкін

**Яўге́н Ма́ркавіч Га́нкін,** сапр.: **Евель Мордухавіч Ганкін ** (, в. Шчадрын, Жлобінскі раён — ) — беларускі мастак. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1968).

Муж беларускай пісьменніцы Лідзіі Арабей.

## Біяграфія 
Яўген Ганкін нарадзіўся 26 кастрычніка 1922 года ў вёсцы Шчадрын Жлобінскага раёна. У 1943 годзе скончыў Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі імя Герасімава.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1952 года.

Памёр Яўген Ганкін 3 мая 1996 года
* 1958 — Гадзіннік спыніўся апоўначы

## Памяць 
Яго мемуары «Крыло ангела» былі пасмяротна выдадзеныя ў Злучаных Штатах

У 2003 г. быў зняты дакументальны фільм пра Яўгена Ганкіна «Легендамі не карануйце нас».

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Yevgeni Gankin 
* Ганкин Евель (Евгений) Мордухович (Маркович)  
* Евгений (Евель) Маркович Ганкин 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі кіно Беларусі
Катэгорыя:Мастакі кіно СССР
Катэгорыя:Яўрэйскія мастакі
Лазар Маркавіч Лісіцкі

**Лазар Маркавіч (Мордухавіч) Лісіцкі** (10 (22) лістапада 1890 г., с. Пачынок, Смаленская губерня (цяпер Смаленская вобласць) —  г., Масква) — савецкі мастак і архітэктар, таксама шырока вядомы як «**Эль Лісіцкі**».

Эль Лісіцкі адзін з выдатных прадстаўнікоў рускага і яўрэйскага авангарда. Сумесна з Казімірам Малевічам распрацоўваў асновы супрэматызму.

У 1918 годзе ў Кіеве Лісіцкі стаў адным з заснавальнікаў «Култур-лігэ» (ідыш: ліга культуры) — авангарднага мастацкага і літаратурнага аб’яднання, якія ставілі сваёй мэтай стварэнне новага яўрэйскага нацыянальнага мастацтва. У 1919 годзе па запрашэнні Марка Шагала пераехаў у Віцебск, дзе выкладаў у Народным мастацкім вучылішчы (1919—1920).

У 1917—1919 гадах Лісіцкі прысвяціў сябе ілюстрацыі твораў сучаснай яўрэйскай літаратуры і ў асаблівасці дзіцячай паэзіі на мове ідыш, стаўшы адным з заснавальнікаў авангарднага стылю ў яўрэйскай кніжнай ілюстрацыі. У адрозненне ад схільнага да традыцыйнага яўрэйскага мастацтва Шагала, з 1920 года Лісіцкі пад уплывам Малевіча звярнуўся да супрэматызму.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Лисицкий Лазарь Маркович  // Вялікая савецкая энцыклапедыя 
* 
* Гаворыць Масква. Эль Лісіцкі
* Агітацыйныя плакаты Клуцыса і Лісіцкага і візуальны сталінізм 
* Ілюстрацыі Э. Лісіцкага да кніг на ідышы
* Ілюстрацыі Элю Лісіцкага да казак Г. Х. Андэрсана ў перакладзе на ідыш Дэр Ністэра 
* Відэарэпартаж пра друкарню Элю Лісіцкага

Катэгорыя:Вучні Юдаля Пэна
Катэгорыя:Архітэктары Расіі
Катэгорыя:Мастакі рускага авангарда
Катэгорыя:Мастакі-супрэматысты
Катэгорыя:Яўрэйскія мастакі
Катэгорыя:Архітэктары Масквы
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага Народнага мастацкага вучылішча
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пачынкаўскім раёне (Смаленская вобласць)
Ілья Міхайлавіч Зданевіч

**Ілля Міхайлавіч Зданевіч** (псеўд. Ільязд, Элі Эганбюры, 21 мая 1894, Тыфліс — , Парыж) — рускі і французскі пісьменнік, тэарэтык рускага авангарда і дада, выдавец, мастак.

## Літаратура 
* Iliazd. Paris, Centre Georges Pompidou, 1978
* *Isselbacher A*. Iliazd and the illustrated book. New York: Museum of Modern Art, 1987.
* *Le Gris-Bergmann F*. 41°: Ilya and Kirill Zdanevich. San Francisco: Modernism Inc., 1991.
* I Libri di Iliazd: dall’avanguardia russa alla scuola di Parigi. Firenze: Centro Di, 1991
* L’Avanguardia a Tiflis: studi, ricerche, cronache, testimonianze, documenti / *Luigi Magarotto*, *Marzio Marzaduri*, *Giovanna Pagani Cesa*, eds. Venezia: [s.n.], 1982
* *Васильев И. Е.* Ильязд. Вехи жизни и творчества И. М. Зданевича / И. Е. Васильев // Известия Уральского государственного университета. — 2002. — № 24. — С. 177-188.
* *Терентьев И*. Рекорд нежности: житие Ильи Зданевича/Рис. К. Зданевича. Тифлис, 1919
* *Лившиц Б.* Полутораглазый стрелец [: воспоминания, 1933] // *Лившиц Б.* Полутораглазый стрелец: Стихотворения, переводы, воспоминания / Примечания *П. М. Нерлера*, *А. Е. Парниса* и *Е. Ф. Ковтуна*. Л.: Сов. писатель, 1989. C.450-451; 614, 628, 633, 652, 694, 668. — ISBN 5-265-00229-4
* *Паустовский К. Г.* Бросок на юг  [: воспоминания] // *Паустовский К. Г.* Собр.соч. в 8-и т. М.: Художественная литература, 1968. Т.5. С.382.
* *Никольская Т.* «Фантастический город»: Русская культурная жизнь в Тбилиси: 1917—1921. — М.: Пятая страна, 2000. — 192 с — ISBN 5-901250-07-9.
* *Никольская Т.* Авангард и окрестности. — СПб.: Изд-во Ивана Лимбаха, 2001. — 320 с — ISBN 5-89059-010-3 — **рецензия** *А.Крусанова*

Катэгорыя:Мастакі Грузіі
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Мастакі рускага авангарда
Катэгорыя:Рускі футурызм
Катэгорыя:Літаратура рускага замежжа
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Францыі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі