open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Санкт-Пецярбургская дзяржаўная кансерваторыя імя М. А. Рымскага-Корсакава

**Санкт-Пецярбургская ордэна Леніна дзяржаўная кансерваторыя (акадэмія) імя М. А. Рымскага-Корсакава** (СПбДК) — вышэйшая музычная навучальная ўстанова ў Санкт-Пецярбургу, найстарэйшая кансерваторыя Расіі (1862).

## Гісторыя 
Кансерваторыя была заснавана ў 1862 годзе на базе Музычных класаў Рускага музычнага таварыства, адкрытых трыма гадамі раней. Галоўным ініцыятарам стварэння Кансерваторыі і першым яе артыстычным дырэктарам быў Антон Рубінштэйн, ён жа стаў першым прафесарам па класе фартэпіяна. Сярод педагогаў, якія выкладалі ў Кансерваторыі ў першыя гады яе існавання — Антон Рубінштэйн, Тэадор Лешаціцкі (фартэпіяна), Генрык Вяняўскі, Леапольд Аўэр (скрыпка), Карл Давыдаў (віяланчэль), Эрнэста Каваліні (кларнет), ураджэнец Віцебшчыны Мікалай Зарэмба (тэорыя музыкі), Джавані Ферэра (кантрабас) і іншыя выбітныя музыканты.

Першым выпускніком Кансерваторыі па класе кампазіцыі стаў Пётр Ільіч Чайкоўскі, які скончыў яе ў 1865 годзе з вялікім сярэбраным медалём. У 1871 на пасаду прафесара кафедры тэорыі кампазіцыі і інструментоўкі быў запрошаны Мікалай Рымскі-Корсакаў. Яго дзейнасць азначала сабой новы этап у фарміраванні прафесійнай кампазітарскай і тэарэтычнай адукацыі. Рымскі-Корсакаў — аўтар першых навучальных праграм і падручнікаў па гармоніі і тэорыі кампазіцыі, не страцілі актуальнасці да нашых дзён. За гады выкладання ў Кансерваторыі (1871—1908) Рымскі-Корсакаў выхаваў многіх выбітных музыкантаў, некаторыя з якіх у далейшым самі сталі прафесарамі Кансерваторыі, як, напрыклад, Анатоль Лядаў і Максіміліян Штайнберг.

Таксама клас кампазіцыі ў 1914 годзе скончыў В. М. Бяляеў, аўтар кнігі «Беларуская народная музыка» (1941) — першага вопыту аналізу беларускай народна-песеннай культуры.

У 1905 годзе рэктарам Кансерваторыі абраны кампазітар Аляксандр Глазуноў, які заставаўся на гэтай пасадзе да 1928 года.

## Выпускнікі-беларусы 
* Міхаіл Васілевіч Анцаў — беларускі кампазітар.
* Вячаслаў Антонавіч Селях-Качанскі — беларускі оперны спявак.
* Вера Аляксандраўна Сізко — беларускі музыказнавец, музычны крытык і педагог.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Санкт-Пецярбургскай дзяржаўнай кансерваторыі імя М. А. Рымскага-Корсакава
* Кароткія біяграфічныя звесткі пра рэктараў


Катэгорыя:Кансерваторыі паводле алфавіта
Знешнія палінезійцы

**Знешнія палінезійцы** — група малых палінезійскіх этнасаў, якія насяляюць шэраг астравоў Мікранезіі і Меланезіі.

## Паходжанне
У мінулым высоўвалася дзве асноўныя версіі паходжання знешніх палінезійцаў. Першая прапаноўвала ідэю таго, што яны - прамыя нашчадкі протапалінезійцаў, якія рухаліся ў Акіянію з Зондскага архіпелага. На карысць гэтай версіі было знаходжанне керамікі тыпу Лапіта ў Меланезіі. 
Другая версія зыходзіла з таго, што знешнія палінезійцы - нашчадкі больш позніх перасяленцаў з Палінезіі, якія патрапілі на захад да прыходу еўрапейцаў. Першапачаткова гэтая версія падцвярджалася лінгвістычнымі дадзенымі. Было выяўлена, што ўсе знешнія палінезійцы размаўляюць на мовах, блізкіх да самоанскай. Генетычныя даследаванні, якія праводзіліся ў кан. XX - пач. XXI ст. у Акіяніі паказалі, што знешнія палінезійцы амаль не звязаны з меланезійскім і мікранезійскім насельніцтвам. Такім чынам другая версія атрымала большую прыхільнасць з боку навукоўцаў.

## Рассяленне
У Мікранезіі налічваецца ўсяго 2 малыя групы знешніх палінезійцаў:

*Капінга (атол Капінгамарангі)
*Нукуора (атол Нукуора)

Па мове і культуры яны вельмі блізкія да такелау. Агульная колькасць знешніх палінезійцаў у Мікранезіі - 872 чал. (2007 г.).

У Меланезіі жывуць на тэрыторыі наступных дзяржаў:

::Папуа — Новая Гвінея 
*нугурыа (астравы Нугурыа) 
*нукуману (астравы Нукуману)
*такуу або таўу (атол Такуу)

Фактычна, прадстаўнікі гэтых груп размаўляюць на трох дыялектах адной мовы.

::Саламонавы Астравы 
*анута (востраў Анута)
*тыкопія (востраў Тыкопія)
*луангіўа (атол Антонг-Джава, востраў Рэнел)
*сікаіяна (астравы Сікаіяна)
*мунгаба (востраў Рэнел)
*мунгікі (востраў Белона)
*таўмака (астравы Даф)
*пілені або ваеакау (астравы Даф, астравы Рыф)

Луангіўа блізкія па мове і культуры да паленізійцаў Папуа — Новай Гвінеі. Таўмака, пілені, анута, тыкопія — да ўвеа. Аднак анута найбольш адрозніваюцца ад суседзяў-меланезійцаў, у той час як тыкопія мелі з імі гістарычна шчыльныя сувязі, бралі сумесныя шлюбы, запазычвалі многія элементы культуры і г. д. Астатнія блізкія па мове да самоанцаў і тувалу.

::Вануату 
*Філа (востраў Філа каля вострава Эфатэ)
*Меле (востраў Меле)
*Эмаэ (востраў Эмаэ)
*Аніва (аднайменны востраў)
*Заходнія футуна (востраў Футуна)

Меле і філа карыстаюцца адной мовай, але меле таксама ўжываюць мясцовую меланезійскую гаворку.

Акрамя таго на востраве Увеа ў Новай Каледоніі жывуць заходнія ўвеа, нашчадкі перасяленцаў з астравоў Уоліс і Самоа.

## Мовы
Мовы знешніх палінезійцаў уваходзяць у склад самаічна-знешняй (цэнтральнай) групы палінезійскіх моў.

## Літаратура
*Patrick Vinton Kirch and Roger C. Green, Hawaiki, Ancestral Polynesia: An Essay in Historical Anthropology
*Climate change on three Polynesian outliers in the Solomon Islands: Impacts, vulnerability and adaptation
*Те Ранги Хироа (П. Бак), Мореплаватели солнечного восхода. - М.: Географиз, 1959

## Спасылкі 
*Бібліяграфія 

Катэгорыя:Палінезійскія народы
Астраўныя кельцкія мовы

**Астраўныя кельцкія мовы** — падгрупа кельцкіх моў. У сваю чаргу, падзяляецца на брыцкую і гайдэльскую падгрупы. Усе мовы, якія належаць да астраўной падгрупы, маюць сваіх жывых носбітаў, акрамя кумбрыйскай.

## Склад падгрупы 
### Гайдэльскія мовы 
* Ірландская мова 
* Шатландская мова 
* Мэнская мова 

### Брыцкія мовы 
Жывыя:
* Валійская мова 
* Брэтонская мова
* Корнская мова
мёртвая:
* Кумбрыйская мова†

## Глядзіце таксама 
* Кантынентальныя кельцкія мовы

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кельцкія мовы
Катэгорыя:Астраўныя кельцкія мовы
Мэнская мова

**Мэ́нская мо́ва** (мэнск.: *Yn Ghaelg* або *Yn Ghailck*) — мова гайдэльскай падгрупы кельцкай групы індаеўрапейскай моўнай сям'і. Паходзіць ад сярэднеірландскай, блізкая да ірландскай мовы, яшчэ бліжэй да шатландскай. Родная мова мэнцаў. Ужываецца разам з англійскай на востраве Мэн. Доўгі час лічылася зніклай, але паступова аднаўляецца.

## Гісторыя 
Невядома на якіх мовах гаварылі жыхары вострава Мэн да прыходу кельтаў, бо невядомы нават перыяд, калі яны з'явіліся на востраве. На Мэне няма дахрысціянскіх тапонімаў, таму думаюць, што рэгіён мусіць быў заняты ірландцамі адначасова з каланізацыяй імі Шатландыі — то-бок, у V—VI ст. Да таго часу на востраве жылі брыцкія кельты, або яго насяляла яшчэ дакельцкае насельніцтва.

У сярэдзіне ХІХ ст. большасць жыхароў Мэна яшчэ гаварыла толькі на мэнскай мове. Але эканамічныя цяжкасці сталі прычынай адтоку моладзі ў Англію, а бацькі перасталі вучыць дзяцей роднай мове, лічачы яе нявыгаднай у эканамічным плане. Нават у новых умовах на востраве некаторыя пажылыя людзі лічаць мэнскую мову прыкметай адсталасці. 

Перапіс насельніцтва 1921 г. выявіў усяго аднаго чалавека, які гаварыў толькі на мэнскай мове, і 896 чалавек, якія валодалі мэнскай разам з англійскай. У 1934 г. знайшоўся ўсяго адзін чалавек, для якога мэнская мова была роднай. У сярэдзіне XX ст. заставалася ўсяго некалькі асоб, для якіх мэнская мова была матчынай. Апошні з іх, Эд Мадрэл, памёр 27 снежня 1974 года, і ЮНЕСКА абвясціла мову мёртвай. Але на той момант мэнская ўжо актыўна выкладалася ў школах, многія актывісты свядома займаліся яе вывучэннем, захаваннем і папулярызацыяй. У нядаўні час зноў з'явіліся людзі, якія ведаюць гэтую мову з маленства ад бацькоў. Прыкладна 1900 чалавек сёння сцвярджаюць, што могуць свабодна карыстацца мэнскай мовай.

## Асаблівасці 
Вылучаецца істотнымі зменамі ў інтэрвакальным кансанатызме: зыходныя глухія і звонкія ўзрыўныя ператварыліся ў фрыкатыўныя або наогул зніклі, зыходныя фрыкатыўныя зычныя (за выключэннем g) выпалі. Першы пісьмовы помнік мэнскай мовы — пераклад малітоўніка 1625 года.

## Спасылкі 
* Мэнская: адраджэнне з мёртвых (руск.)
* Рэсурсы па мэнскай мове (англ.) 
* Звесткі пра мову  
* Урокі мэнскай мовы (4 курсы рознай цяжкасці)  
* Мэнска-англійскі слоўнік
* Невялікі мэнска-англа-японскі размоўнік
* Урокі мэнскай мовы з аўдыёзапісамі ў фармаце MP3 

Катэгорыя:Гайдэльскія мовы
Катэгорыя:Мовы Вялікабрытаніі
Корнцы

**Ко́рнцы** () — жыхары паўвострава Корнуал у Вялікабрытаніі.

Яны належаць да кельцкай групы народаў і з’яўляюцца нашчадкамі брытаў і, такім чынам, блізкімі сваякамі валійцаў і брэтонцаў. Размаўляюць па-корнску і па-англійску.

Сваім апякуном корнцы лічаць святога Пірана. Найвядомейшы з нацыянальных герояў Корнуала — Ан Гоф.

## Вядомыя выхадцы з Корнуала 
* Сэмюэль Уоліс, брытанскі мараплавец XVIII ст.
* Вільям Блай, брытанскі віцэ-адмірал
* Джон Кух Адамс, брытанскі матэматык і астраном

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (reissue of the work first published in 1878, ''Tourists' guide to Cornwall and the Scilly Isles: containing succinct information concerning all the principal places and objects of interest in the county''; 7 editions, Seventh ed. Revised by H. Michell Whitley, 1895)
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Корнская Вікіпедыя

Катэгорыя:Народы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кельты
Корнская мова

**Ко́рнская мо́ва** () адносіцца да брыцкай падгаліны кельцкай галіны індаеўрапейскай моўнай сям’і разам з валійскай, брэтонскай і вымерлай кумбрыйскай мовай.

## Гісторыя 
Гісторыя корнскай мовы пачынаецца ў 577 годзе, калі ў выніку бітвы пры Дэорхэме паўднёва-заходнія брыты (будучыя корнцы) аказаліся адрэзанымі ад заходніх брытаў (будучых валійцаў). Пасля заваявання Корнуала саксамі ў першай палове X стагоддзя корнцы працягвалі захоўваць сваю мову, і нават у XVI стагоддзі шмат хто з іх не ведаў англійскай.

Адносна таго, ці была корнская мова мёртвай, існуе два меркаванні. Некаторыя даследчыкі сцьвярджаюць, што корнская мова цалкам выйшла з ужытку ў XVIII стагоддзі і адраджалася наноў ужо з мёртвага стану. Іншыя лічаць, што асобныя людзі, якія ведалі корнскую ад продкаў, дажылі аж да моўнага адраджэння XX стагоддзя, і мова, такім чынам, ніколі не памірала, хоць і перажыла перыяд крайняга заняпаду.

У пачатку XX стагоддзя ў корнцах прачнулася цікавасць да ўласнай мовы і культуры, пачалося моўнае адраджэнне. У 2010 г. ЮНЕСКА перакваліфікавала корнскую мову з мёртвай у статус пад крытычнай пагрозай знікнення. У той ці іншай ступені корнскай валодаюць каля 3500 чалавек.

### Алфавіт і правапіс 
Корнская мова выкарыстоўвае наступны варыянт лацінскага алфавіта:
Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Rr Ss Tt Uu Vv Ww Yy.

Арфаграфія фаналагічная.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* An Burow Навіны корнскай мовы
* Cornish Language Fellowship
* Agan Tavas  Таварыства, якое спрыяе развіццю корнскай мовы
* *Blas Kernewek* — A Taste of Cornish Пачатковыя ўрокі корнскай мовы ад BBC
* Cornish today
* партнёрства Таварыства корнскай мовы 

Катэгорыя:Брыцкія мовы
Катэгорыя:Мовы Вялікабрытаніі
Парапсіхалогія

thumb|right|200px|Амерыканскі псіхолаг і філосаф Уільям Джэймс (1842—1910) быў адным з першых даследнікаў парапсіхалагічных з’яў
**Парапсіхалогія** ( — поруч, каля) — дысцыпліна, якая накіравана на даследаванне існавання і чыннікаў звышнатуральных псіхічных здольнасцей людзей, жывёл і раслін, феноменаў жыцця пасля смерці і таму падобных з’яў, выкарыстоўваючы навуковую метадалогію. Лабараторныя і палявыя даследаванні праводзіліся канфідэнцыйна, і фінансаваліся некаторымі ўніверсітэтамі ва ўсім свеце. Вынікі такіх даследаванняў звычайна распаўсюджваліся ў вузкіх парапсіхалагічных кругах, і толькі невялікая іх частка публікавалася ў буйных навуковых часопісах.

## Разнавіднасці псі-з’яваў 
[thumb| right| 270px| У ранніх парапсіхалагічных даследаваннях з мэтай эксперыментальнага пацверджання магчымасці [тэлепатыя|тэлепатычнай сувязі выкарыстоўваліся карты Зенера]]
* Гіпноз • Сугестыя • Празорлівасць • Тэлепатыя • Біялакацыя
* Тэлекінез • Тэлепартацыя • Левітацыя
* Піракінез • Спірытызм • Палтэргейст • Астральны двайнік • Рэінкарнацыя
* Здань (Фантом, Прывід)
* Прэкагніцыя • Рэтракагніцыя • Рэтраскапія
* Тэлеметрыя • Псіхаметрыя
* Псі-лекарства • Біяэнергетыка • Яснанюх • Яснадотык
* Астральная праекцыя — матэрыялізацыя «думкаформаў».
* Аэракінез — здольнасць кіраваць струменямі паветра сілай думкі.
* Праскапія — здольнасць выяўляць мінулыя і будучыя падзеі.
* Крыякінез — здольнасць паніжаць тэмпературу і кіраваць лёдам на адлегласці сілай думкі.

## Гл. таксама 
* Трансперсанальная псіхалогія
* Фенаменалогія
* Біяэнергетыка
* Біяэнергаінфарматыка

## Літаратура 
* *Хэнзел Ч.* Парапсихология М., «Мир», 1970
* *Панасюк А. Ю.* Большая энциклопедия парапсихологии. — М.: РИПОЛ классик, 2007. — 864 с.
* *С. Криппнер*. «Состояние парапсихологических исследований в США ». // США — 1998 г. № 7 (с. 100—111), № 8 (с. 97-104)
* *Дубров А. П., Пушкин В. Н.* «Парапсихология и современное естествознание» — М.: СП «Соваминко», 1989, — 280 c. ил. ISBN 5-85300-001-2

## Спасылкі 
* Parapsychological Association FAQ 
* Інстытут парапсіхалогіі і памежных навук (нямы, англ) 
* Агляд бягучых парыпсіхалагічных даследаванняў у краінах былога СССР. Edwin C. May, Larissa Vilenskaya
Кумбрыйская мова

**Кумбрыйская мова** () — вымерлая мова, якая ўваходзіць у кельцкую групу індаеўрапейскай моўнай сям'і. Належыць да астраўной падгрупы кельцкіх моў, да брыцкай яе падгрупы. На гэтай мове размаўляла насельніцтва цяперашняй паўночнай Англіі і паўднёвай часткі Шатландыі, — гэтак званай Старажытнай Поўначы ().

## Гісторыя 
Гісторыю кумбрыйскай мовы прынята лічыць ад 616 года, калі пасля бітвы пры Чэстэры англасаксонскае каралеўства Нартумбрыя канчаткова адрэзала жыхароў «Старажытнай Поўначы» ад цяперашніх валійцаў. Да гэтага часу цяперашнія Камбрыя і Уэльс былі адным культурным і моўным цэлым. Наяўныя тапанімічныя звесткі паказваюць, што кумбрыйская мова была вельмі блізкай іншым мовам брыцкай падгрупы, і насамрэч, валійскай. Кумбрыйская мова канчаткова вымерла да 11 — 12-га стагоддзяў.

## Літаратура 
* Filppula, Markku; Juhani Klemola, and Heli Paulasto (2008). English and Celtic in contact. Psychology Press. ISBN 0-415-26602-5. Retrieved December 2, 2010.
* Jackson, Kenneth H. (1953). Language and History in Early Britain. Edinburgh: Edinburgh University Press.
* James, Alan G. (2008). «A Cumbric Diaspora?». In O. J. Padel and D. Parsons (eds.). A Commodity of Good Names:essays in honour of Margaret Gelling. Stamford: Shaun Tyas. pp. 187—203. ISBN 978-1-900289-90-0.
* Koch, John T. (2006). Celtic Culture: a historical encyclopedia. ABC-CLIO.
* Oram, Richard (2000). The Lordship of Galloway. Edinburgh: John Donald. ISBN 0-85976-541-5.

Катэгорыя:Сярэдневяковыя мовы
Катэгорыя:Брыцкія мовы
Эмілі Сімон

**Эмілі Сімон** (фр. Émilie Simon, 17 ліпеня 1978 года, Манпелье) — французская спявачка, кампазітар і аўтар песень у жанры электра-поп. 

## Біяграфія 
Эмілі Сімон нарадзілася і вырасла на поўдні Францыі, у горадзе Манпелье. Яе бацька быў гукарэжысёрам, а маці - піяністкай. Музыкай Эмілі пачала цікавіцца з дзяцінства, і бацька часта браў яе з сабой на працу. Спачатку яна вучылася ў музычнай школе, потым паступіла ў рэгіянальную кансерваторыю Манпелье і сем гадоў вучылася опернаму спеву. Затым Эмілі пераехала ў Парыж, дзе ва ўніверсітэце Сарбоны вывучала музыказнаўства. У той жа час яна вучылася ў IRCAM, вывучаючы электронную музыку.

## Альбомы 
* Émilie Simon (2003)
* La Marche de l'empereur (2005)
* Végétal (2006)
* The Flower Book (2006)
* À L'Olympia  (2007)
* The Big Machine (2009)
* Franky Knight (2011)

## Сінглы 
* Flowers (2003)
* Song of the Storm (2005)
* Fleur de saison (2006)
* Rose hybride de thé (2006)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1978 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Манпелье
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Францыі
Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Гайдэльскія мовы

**Гайдэ́льскія (гэ́льскія) мовы** складаюць адну з падгруп астраўной групы кельцкіх моў індаеўрапейскай моўнай сям'і. Уключаюць ірландскую, шатландскую гэльскую і мэнскую. Цікава, што носьбіты кожнае з трох пералічаных моў называюць сваю проста «гэльскай» (ірландцы — Gaeilge, шатландцы — Gàidhlig, мэнцы — Ghaelg).

Усе сучасныя гайдэльскія мовы паходзяць ад сярэднеірландскай, якая існавала ў 10 — 16 стагоддзях, сярэднеірландская — ад стараірландскай, а стараірландская, у сваю чаргу, ад першаснай ірландскай, вядомай толькі па агамічных надпісах. Ад сярэднеірландскай паходзіў таксама галоўэйскі гэльскі дыялект, зараз мёртвы.

## Спасылкі 
* Гайдэльскія мовы на сайце Ethnologue
* Параўнанне ірландскай і шатландскай моў 

Катэгорыя:Кельцкія мовы
Сан-Крыстобаль (Венесуэла)

**Сан-Крыстобаль** () — горад на захадзе Венесуэлы, сталіца і найбуйнейшы горад штата Тачыра. Насельніцтва — 307 тыс. жыхароў (2001). Горад размешчаны на ўсходніх схілах паўднёвай частцы хрыбта Кардыльера-дэ-Мерыда, якое ўваходзіць у горную сістэму Анд.

## Эканоміка 
Тэкстыльная і харчовая прамысловасць. Цэнтр густанаселенага сельскагаспадарчага рэгіёна, дзе вырошчваецца кава, тытунь, бавоўна і збожжавыя культуры.

Горад заснаваны ў 1561 годзе. У горадзе размешчаны два ўніверсітэты.

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Венесуэлы
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1561 годзе
Разнакрылыя стракозы

**Разнакрылыя** (*Anisoptera*) — інфраатрад крылатых насякомых з атрада . 

## Апісанне 
міні|злева|Фасетачныя вочы страказы
Страката афарбаваныя. Валодаюць буйнымі фасетачныя вачыма, двума парамі моцных празрыстых крылаў і падоўжаным целам. Ад прадстаўнікоў іншай буйной групы атрада —  — адрозніваюцца перпендыкулярным да падоўжнай восі цела палажэннем крылаў у спакойным стане. Вочы ў шэрагу відаў сутыкаюцца на патыліцы.

## Пашырэнне 
Звычайна сустракаюцца паблізу вадаёмаў і балотаў, бо іх лічынкі («німфы») жывуць у вадзе. На Беларусі вядома больш за 30 відаў з сямействаў бабак, дзедак, каромыслаў, кардулегастыдаў, сапраўдных стракоз.

## Асаблівасці біялогіі 
Драпежнікі. Прадстаўнікі атрада палююць на , , ,  і .

Ператварэнне няпоўнае. Яйцы адкладваюць у тканкі водных раслін, ваду, на прыбярэжны грунт. Лічынкі развіваюцца ў вадзе. Перамяшчаюцца рэзкім выштурхоўваннем вады з задняй кішкі (рэактыўны рух). 

## Класіфікацыя 
* Надсямейства Aeshnoidea
** 
** †
** 
** 
** 
* Надсямейства 
** 
** 
** 
* Надсямейства 
** 
** 
**  (у тым ліку Сціснутабрухі)
** 
** 
* incertae sedis
* †, 1996

## Літаратура 
* *Пісаненка А. Д.*
Волкаў

**Во́лкаў**, ж.род: **Во́лкава** — рускае прозвішча, распаўсюджанае ў Беларусі і Украіне, а таксама тапонім:

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Васілевіч Волкаў — рускі пісьменнік.
* 
* 
* Анатоль Валянцінавіч Волкаў — беларускі мастак-графік.
* Анатоль Мікалаевіч Волкаў (нар. 1960) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, скульптар.
* Барыс Іванавіч Волкаў — рускі тэатральны мастак.
* Валянцін Віктаравіч Волкаў — беларускі жывапісец.
* Віталь Васілевіч Волкаў — беларускі выканаўца на трубе. Заслужаны артыст Беларусі (1980).
* Георгій Андрэевіч Волкаў — беларускі акцёр і рэжысёр.
* Захар Уладзіміравіч Волкаў (нар. 1997) — беларускі футбаліст.
* 
* 
* 
* Сяргей Волкаў (нар. 1999) — беларускі футбаліст.
* Сяргей Анатолевіч Волкаў — беларускі мастак.
* Сяргей Валер’евіч Волкаў — беларускі акцёр
* Уладзіслаў Мікалаевіч Волкаў — савецкі касманаўт.
* Уладзімір Дзмітрыевіч Волкаў — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч
* 

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Волкаў — былы пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Пальмінка

**Пальмінка** () — аграгарадок (да 2005 г. вёска) у Гарадоцкім раёне, Віцебская вобласць. Цэнтр аднайменнага сельсавета. Знаходзіцца на рацэ Кабішчанка. За 15 км ад горада Гарадок, 35 км ад Віцебска, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Залучча.

## Гісторыя 
У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя маёнтак Пальмінка ў складзе Лосвідскай воласці Віцебскага павета Віцебскай губерні. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі маёнтак быў нацыяналізаваны. У 1924 годзе ў Пальмінцы працавала маслаарцель, у сакавіку 1924 г. створана сельскагаспадарчае таварыства. З 20 жніўня 1924 г. Пальмінка цэнтр сельсавета Гарадоцкага раёна Віцебскай акругі (з 20.2.1938 — Віцебскай вобласці).

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў студзені 1943 года вёска была спаленая нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Пасля вайны адноўлена.
У 1999 годзе Пальмінка з'яўлялася цэнтрам саўгаса «Гарадоцкі».

## Дынаміка насельніцтва 
* 1905 — 3 двары, 39 жыхароў;
* 1926 — 9 двароў, 47 жыхароў;
* 1940 — 104 двары, 309 жыхароў;
* 1959 — 149 жыхароў;
* 1970 — 490 жыхароў;
* 2000 — 590 двароў, 1461 жыхар.

## Прамысловасць 
* КУСХП «Паўночны»

## Інфраструктура 
* Дом культуры
* Сярэдняя школа
* Дзіцячы сад
* Аддзяленне сувязі і «Беларусбанка»
* Амбулаторыя
* Бібліятэка
* Кафэ хуткага абслугоўвання

## Выбітныя мясціны 
* Сядзіба (19 ст., прыстасавана пад магазін), рэшткі прысядзібнага парку, былыя панскія сажалкі.
* Помнік 160 землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.
* Мемарыяльны знак у памяць мірных жыхароў, спаленых фашыстамі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Пальмінка на сайце *Radzima.org*
* Пальмінка на сайце праекта *Фото Планета*

Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Пальмінскі сельсавет
Катэгорыя:Аграгарадкі Віцебскай вобласці
Волкава

**Волкава** — жаночая форма рускага прозвішча Волкаў.

## Асобы 
* Аксана Уладзіміраўна Волкава — беларуская оперная спявачка.
* Ала Віктараўна Волкава (нар. 1968) — расійская футбалістка.
* Вольга Віктараўна Волкава — беларускі гісторык.
* Ганна Волкава (нар. 2000) — расійская гандбалістка.
* Ірына Анатольеўна Волкава — беларускі мастак.
* Людміла Анатолеўна Волкава (нар. 1947) — беларуская музыказнаўца.
* Юлія Аляксандраўна Волкава — беларускі палітык.

## Айконімы 
### Беларусь 
* Волкава — вёска ў Віцебскім раёне.

### Расія 
* Волкава (Ельнінскі раён)
* Волкава (Краснінскі раён)
* Волкава (Манастыршчынскі раён)
Праліў Саннікава

**Праліў Са́ннікава** (, ) — праліў паміж астравамі Кацельны і Малы Ляхаўскі (Новасібірскія астравы), злучае мора Лапцевых і Усходне-Сібірскае мора.

Даўжыня 238 км. Шырыня да 55 км. Глыбіня да 24 м. Увесь год у праліве сустракаюцца льды. Названы ад імя рускага прамыслоўца Якава Саннікава.

## Гл. таксама 
* Зямля Саннікава

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Пралівы Якуціі
Катэгорыя:Мора Лапцевых
Катэгорыя:Усходне-Сібірскае мора
Катэгорыя:Новасібірскія астравы
Зямля Саннікава

**Зямля Саннікава** — востраў-прывід у Паўночным Ледавітым акіяне, які нібыта бачылі некаторыя даследчыкі на поўнач ад Новасібірскіх астравоў.

## Сведчанні і пошукі 
Упершыню пра яго паведаміў у 1811 годзе, здабываючы пясца на паўночных берагах Новасібірскіх астравоў, прамысловец Якаў Саннікаў, дасведчаны палярны вандроўца, які раней адкрыў астравы Стаўбавы і Фадзееўскі. Ён выказаў меркаванне аб існаванні «шырокай зямлі» на поўнач ад вострава Кацельны. Па словах паляўнічага, над морам падымаліся «высокія каменныя горы».

У 1937 годзе савецкі ледакол «Садко» падчас свайго дрэйфу прайшоў каля мяркуемага вострава і з поўдня, і з усходу, і з поўначы — але нічога, акрамя акіянскіх ільдоў, не знайшоў. Па просьбе акадэміка У. А. Обручава ў той жа раён былі пасланыя самалёты арктычнай авіяцыі. Аднак, нягледзячы на ўсе намаганні, і гэтыя пошукі далі адмоўны вынік: было ўстаноўлена, што Зямлі Саннікава не існуе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Арктыка
Катэгорыя:Астравы Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Гісторыя Сібіры
Катэгорыя:Астравы-прывіды
Катэгорыя:Гіпатэтычныя землі
Мікеле Санмікелі

**Мікеле Санміке́лі** (; 1484—1559) — італьянскі архітэктар і інжынер фартыфікацыі эпохі Высокага Адраджэння.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Сан-Мікеле каля Вероны ва ўладаннях Венецыі. Вучыўся ў сваіх бацькі Джавані і дзядзькі Барталамеа Санмікелі, якія працавалі ў Вероне. Пасля ён таксама адчуў уплыў Даната Брамантэ і Джуліяна да Сангала.
[left|thumb|190px|[Палацца Грымані ў Венецыі]]

Ва ўзросце 16 гадоў пераехаў у Рым, дзе вывучаў антычную скульптуру і архітэктуру, і, магчыма, быў асістэнтам архітэктара Антоніа да Сангала. Пасля 1509 года каля двух дзесяцігоддзяў працаваў у Арв’ета, дзе пабудаваў шэраг цэркваў і палацца. Сярод яго ранніх работ вылучаецца праект сабора Санта-Марыя-дэле-Грацые ў Мантэф’ясконэ (з 1519) — 8-граннага купальнага збудавання. Адначасова ў 1509—1527 гадах Санмікелі быў на службе ў Папы Рымскага, па яго замове мацаваў сцены Пармы і П’ячэнцы. Пасля разгрому Рыма войскамі імператара Карла V у 1527 годзе працаваў у Вероне, дзе пабудаваў вароты гарадскіх умацаванняў Порта Нуова і Порта Паліа; пры пабудове фартыфікацый горада упершыню ўжыў сістэму бастыёнаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Венецыі
Катэгорыя:Архітэктары Адраджэння
Якаў Саннікаў

**Якаў Саннікаў** (, Усць-Янск — не раней 1812) — рускі прамысловец (здабываў пясца), даследчык Новасібірскіх астравоў.

Адкрыў і апісаў астравы Стаўбавы (1800) і Фадзееўскі (1805). У 1808—1810 гадах удзельнічаў у экспедыцыі М. М. Гедэнштрома. У 1810 годзе перасёк востраў Новая Сібір, у 1811 годзе абышоў востраў Фадзееўскі. Саннікаў выказаў меркаванне аб існаванні на поўнач ад Новасібірскіх астравоў, у прыватнасці ад вострава Кацельны, шырокай зямлі (гл. Зямля Саннікава). Яго ўнук, таксама Якаў Саннікаў, вядомы як мецэнат, які дапамагаў палярным даследчыкам Аляксандру Бунге, Эдуарду Толю, Фрыцьёфу Нансену.

## Гл. таксама 
* Праліў Саннікава

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія Саннікава

Катэгорыя:Мараплаўцы Расіі
Санорыка

**Санорыка**, **санорная тэхніка** ( — звонкі, гучны) — тэхніка музычнай кампазіцыі, якая аперуе тэмбрагучаннямі, адпаведна з іх спецыфічнымі іманентнымі заканамернасцямі. У санорнай кампазіцыі кампазітар трактуе групу гукаў не ў сэнсе акорда, а як адзіны каларыстычны і/або экспрэсіўны (у шэрагу выпадкаў — кластарны) комплекс, званы санорам. Блізкія па значэнні паняцці, якія прымяняюцца ў іншых навуковых традыцыях: sonorystyka (Ю. Хаміньскі), музыка тэмбраў (Ц. Кагоўтэк), статыстычная кампазіцыя (К. Штокгаўзен), Klangmusik (Р. Фікер, Р. Траймер), Klangfarbenfeldtechnik (Э. Салменхаара), cluster technique (Г. Каўэл).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XXI стагоддзя
Сан-Жуан-ды-Мерыты

**Сан-Жуан-ды-Мерыты** () — горад на поўдні Бразіліі, у штаце Рыа-дэ-Жанэйра. Паўночна-заходні прыгарад Рыа-дэ-Жанэйра. Складовая частка мезарэгіёна Агламерацыя Рыа-дэ-Жанейра. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Рыа-дэ-Жанэйра. Насельніцтва складае 464282 чалавека на 2007 год. Займае плошчу 34,838 км². Шчыльнасць насельніцтва — 13.236,8 чал. /км². Горад знаходзіцца ў 23 км ад Рыа-ды-Жанэйра, на невялікай рацэ Сан-Жуан-ды-Мерыты. Заснаваны ў 1647 годзе, у 1931 годзе атрымаў статус горада. Асноўныя галіны эканомікі: раслінаводства, жывёлагадоўля, гарбарная, металургічная, хімічная прамысловасць. Свята горада — 21 жніўня.

## Літаратура 
* 
* «São João de Meriti». Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite.

Катэгорыя:Гарады Бразіліі
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Рыа-дэ-Жанэйра
Міранці-ду-Валі

**Міранці-ду-Валі** () — 51-павярховы небаскроб у Сан-Паўлу. У цяперашні час найвышэйшы небаскроб у Бразіліі. Вышыня 170 метраў і плошчу 75.000 м².

## Гл. таксама 
* Сан-Паўлу
* Авеніда Паўліста

## Спасылкі 
* Миранці-ду-Валі — Афіцыйны сайт 
* Миранці-ду-Валі — Emporis.com 
* Миранці-ду-Валі — SkyscraperPage.com 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Сан-Паўлу
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 150 да 199 метраў
Embraer

**Эмбраер** (парт.: *Embraer* ці *Empresa Brasileira de Aeronáutica S.A.*) — нацыянальнае авіяцыйнае прадпрыемства Бразіліі, трэцяе па фінансавым абароце пасля Аэробуса і Боінга

## Прадукцыя 
### Камерцыйныя самалёты 
* Embraer EMB 110 Bandeirante
* Embraer EMB 120 Brasilia
* Embraer EMB 121 Xingu
* Embraer/FMA CBA 123 Vector (сумесна з FMA)
* Embraer ERJ, у тым ліку:
** Embraer ERJ 135
** Embraer ERJ 140
** Embraer ERJ 145
* Embraer E-Jet, у тым ліку:
** Embraer 170
** Embraer 175
** Embraer 190
** Embraer 195

### Ваенныя самалёты 
* Embraer EMB 312 Tucano
* Embraer EMB 314 Super Tucano
* AMX International AMX
* Embraer ERJ 145 Military Variants, у тым ліку:
** Embraer 145 AEW&C
** Embraer 145 RS/AGS
** Embraer P-99
* Embraer KC-390

### Карпаратыўныя самалёты 
* Embraer Lineage 1000
* Embraer Legacy, у тым ліку:
** Embraer Legacy 450
** Embraer Legacy 500
** Embraer Legacy 600
** Embraer Legacy 650
* Embraer Phenom, у тым ліку:
** Embraer Phenom 100
** Embraer Phenom 300

### Сельскагаспадарчыя самалёты 
* Embraer EMB 202 Ipanema

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі

Катэгорыя:Авіябудаўнічыя кампаніі Бразіліі
Арлова

**Арло́ва** — жаночая форма рускага прозвішча Арлоў.

## Вядомыя носьбіты 
* Аліна Арлова — літоўская спявачка.
* Галіна Аляксандраўна Арлова — беларуская актрыса.
* Ганна Пятроўна Арлова (нар. 1955) — доктар педагагічных навук, прафесар.
* Лідзія Васільеўна Арлова (нар. 1954) — беларуская псіхолаг, спецыяліст у галіне педагагічнай псіхалогіі. Кандыдат псіхалагічных навук (2001), дацэнт (2003), прафесар.
* **Любоў Пятроўна Арлова** — зорка савецкага кіно.
* Таццяна Дзмітрыеўна Арлова — беларускі тэатразнавец.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Арлова — вёска ў Віцебскім раёне
** Арлова — былая вёска ў Полацкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Арлова — былы хутар у Свіслацкім раёне
* Мінская вобласць:
** Арлова — вёска ў Смалявіцкім раёне

### Расія 
* Арлова (Дзямідаўскі раён)
* Арлова (Глінкаўскі раён)
* Арлова (Духаўшчынскі раён)
* Арлова (Холм-Жыркоўскі раён)

## Гл. таксама 
* Арлоў
Брэтонская мова

**Брэтонская мова** (саманазва **Brezhoneg**) адносіцца да кельцкай групы індаеўрапейскай сям’і моў, вельмі блізкая да валійскай і асабліва да корнскай, роднасная мёртвай гальскай. Распаўсюджана на паўночным захадзе Францыі ў Брэтані, у асноўным у дэпартаменце Фіністэр (Penn ar Bed) і на захадзе дэпартаментаў Кот-д’Армор (Aodoù-an-Arvor) і Марбіян (Mor-bihan).

Брэтонская мова праз асаблівасць месцазнаходжання носьбітаў адрозніваецца ад іншых кельцкіх моцным адстратам французскай мовы, што выяўляецца і ў фанетыцы, і ў граматыцы.

У перыяд ад 1950-х гг. адбылося значнае зніжэнне колькасці носьбітаў мовы — ад больш чым за мільён чалавек да прыкладна 200 тыс., пры гэтым большасць (61 %) носьбітаў складаюць людзі старэйшыя за 60 гадоў, што дало падставу да ўключэння яе ў катэгорыю моў на мяжы знікнення паводле «Атласу моў, што знаходзяцца ў небяспецы» ЮНЕСКА. Між тым, у часе 2006—2012 гг. на 33 % вырасла колькасць дзяцей, якія наведваюць двухмоўныя класы.

## Арфаграфія 
На працягу часу былі створаны розныя сістэмы напісання. Сёння большасць брэтонскіх пісьменнікаў ужываюць арфаграфію Пэўрунван, гэтая ж сістэма выкарыстоўваецца ў большасці брэтонскамоўных школ. Яна была створана ў 1941 годзе з мэтай распрацавання агульнай літаратурнай нормы, якая ўлічвала б асаблівасці ўсіх дыялектаў і аб’ядноўвала існуючыя арфаграфіі. Яна атрымала назву *Peurunvan*, што значыць «поўнасцю адзіная».

#### Алфавіт 
Пісьмовасць брэтонскай мовы засноўваецца на лацінскай графіцы і змяшчае наступныя літары:

: a, b, ch, c’h, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, r, s, t, u, v, w, y, z

Таксама над некаторымі літарамі могуць выкарыстоўвацца дыякрытычныя знакі цыркумфлекс, гравіс, трэма ды тыльда (â, ê, î, ô, û, ù, ü, ñ).

## Бібліяграфія 
* Desbordes, Yann *Petite grammaire du breton moderne*. Lesneven: Mouladurioù Hor Yezh, 1990
* Falc’hun, François *Le système consonantique du breton avec une étude comparative de phonétique expérimentale*. Rennes: Plihon, 1951
* Jackson, Kenneth H. *A Historical Phonology of Breton*. Dublin: DIAS, 1967
* Kervella, Frañsez *Yezhadur bras ar brezhoneg*. Brest: Al Liamm, 1947.
* Press, Ian *A grammar of modern Breton*. Berlin: Mouton de Gruyter, 1986

## Спасылкі 
* Урокі брэтонскай мовы на французскай 


Катэгорыя:Мовы Францыі
Сабор Сан-Паўлу

**Сабор Сан-Паўлу** ()  — каталіцкі кафедральны сабор горада Сан-Паўлу, Бразілія. Адзін з найбуйнейшых неагатычных храмаў у свеце.

## Гісторыя 
thumb|250px|left|Будынак старой царквы (1880)

Гісторыя сабора пачынаецца з 1589 года, калі было прынята рашэнне аб будаўніцтве галоўнай царквы калоніі ў невялікім пасёлку Сан-Паўлу. Працы працягваліся больш за 20 гадоў і толькі да 1616 на месцы цяперашняга сабора збудаваны храм, у якім знаходзілася кафедра біскупа. У 1745 годзе стары будынак быў разбураны, а замест яго пабудавана невялікая сціплая царква, якая прастаяла да 1911 года.

Будаўніцтва цяперашняга сабора пачаўся ў 1913 годзе па праекце нямецкага архітэктара Максіміліяна Эміля Неля, які надаў будынку неагатычны стыль. Будаўніцтва вялося амаль паўстагоддзя - сабор быў асвячоны ў 1954 годзе, а працы па ўзвядзенні вежаў скончыліся толькі ў 1967 годзе.

У 2000-2002 гадах праведзена маштабная рэканструкцыя, у ходзе якой выраблены рамонт нефа, вежаў і ўнутранага і знешняга аблічча.

## Архітэктура 
Сабор з'яўляецца найбуйнейшым рэлігійным будынкам Сан-Паўлу: ён мае вышыню 111 м і шырыню - 46 м. Планіроўка памяшканняў храма нагадвае лацінскі крыж з пяццю нефамі і 30-метровым купалам. Агульны архітэктурны стыль будынка - неагатычны, пры гэтым, купал выкананы ў стылі Рэнесансу па вобразу сабора Санта-Марыя-дэль-Фьоре ў Фларэнцыі. Для афармлення інтэр'ераў выкарыстана каля 800 тон мармуру, унутраныя капітэлі ўпрыгожаны зернямі кавы, ананасамі і фігурамі жывёл.

Умяшчальнасць сабора складае 8 тыс. чалавек.

### Крыпта 
thumb|250px|Крыпта сабора
У крыпце, размешчанай пад галоўным алтаром маецца падземная царква, аформленая мармуровымі скульптурамі Франсіскам Леапольда э Сільва, якія адлюстроўваюць гісторыю Іова і Ераніма Стрыдонскага

Тутака ж маюцца грабніцы ўсіх біскупаў і архібіскупаў Сан-Паўлу. Адменна варта адзначыць бронзавую грабніцу бацькі Дыёгу, рэгента Бразіліі падчас маленства імператара Педру II; і правадыра індзейскага племя Гуаіяназ — Тыбірыча, які спрыяў заснаванню горада.

### Арган 
У саборы ўстаноўлены арган, створаны ў 1954 годзе італьянскай фірмай *Balbiani & Rossi*. Адзін з найбуйнейшых у Лацінскай Амерыцы інструментаў мае 5 клавіятур, 329 прыпынкаў, 120 рэгістраў і 12 тыс. труб, а таксама афармленне ў гатычным стылі.

## Спасылкі 
* Старонка, прысвечаная сабору на сайце SkyscraperPage

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Сан-Паўлу
Катэгорыя:Саборы Бразіліі
Санта-Ана (Каліфорнія)

**Са́нта-А́на** () — горад у ЗША, штат Каліфорнія, адміністрацыйны цэнтр акругі Орындж.

Заснаваны ў 1869 годзе. Размешчаны на адлегласці каля 16 км на ўсход ад Ціхаакіянскага ўзбярэжжа. Праз горад працякае (у залежнасці ад сезону) рака Санта-Ана.

## Бізнес 
* Obsidian Entertainment

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Мішэль Пфайфер
* Філіп Дзік
* Марлан Бранда

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Поп-музыка

**Поп-му́зыка** ( от *popular music*) — стыль сучаснай музыкі. Пад поп-музыкай звычайна разумеецца музыка, створаная з мэтай быць камерцыйна паспяховай. Поп-музыка як музычны жанр у яго сучасным выглядзе развілася з рок-н-ролу 1950-х гадоў як яго больш лёгкая версія, арыентаваная на маладую аўдыторыю. З 1967 года тэрмін «поп-музыка» супрацьпастаўляецца тэрміну «рок-музыка»; у той час, як рок імкнуўся быць арыгінальным, поп быў больш камерцыйным, аднадзённым і даступным.

Першае вядомае выкарыстанне тэрміна «поп-песня» датуецца 1926 годам у значэнні «песня, якая валодае прыцягальнасцю для публікі». Па версіі жа Grove Music Online, тэрмін «поп-музыка» узнік у Брытаніі ў сярэдзіне 1950-х гадоў як слова для рок-н-ролу і новых моладзевых стыляў, на якія рок-н-рол аказаў уплыў

## Глядзіце таксама 
* J-pop

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музычныя жанры

Катэгорыя:Поп-культура
Філіп Дзік

**Філіп Кіндрэд Дзік** (;  — , Санта-Ана, Каліфорнія) — амерыканскі пісьменнік-фантаст.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Х’юга
Санта-Ана (Сальвадор)

**Са́нта-А́на** () — горад на захадзе Сальвадора, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага дэпартамента Санта-Ана.

## Геаграфія 
Санта-Ана — другі па велічыні горад у Сальвадоры. Ён размешчаны на Панамерыканскай шашы, за 16 км ад вулкана Санта-Ана, на вышыні 665 м над узроўнем мора. За 64 км на захад ад Санта-Аны знаходзіцца сталіца Сальвадора, горад Сан-Сальвадор.

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны іспанскімі каланізатарамі ў 1569 годзе. У горадзе захаваліся ўзоры каланіяльнай архітэктуры — гатычны сабор і царква Эль Кальварыа. За 14 км на захад ад Санта-Аны размяшчаюцца руіны старажытнага індзейскага горада Тасумаль.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Сальвадора
Катэгорыя:Дэпартаменты Сальвадора
Санта-Марта

**Са́нта-Ма́рта** () — горад і муніцыпалітэт на поўначы Калумбіі на ўзбярэжжы Карыбскага мора побач з гарамі Сьера-Невада-дэ-Санта-Марта. Сталіца дэпартамента Магдалена.

Горад Санта-Марта з’яўляецца важным марскім портам, гістарычным, культурным і турыстычным цэнтрам. Насельніцтва па стане на 2005 год складала 415&nbsp;270 чалавек. Плошча горада роўная 2393,35 км², а шчыльнасць насельніцтва — 173,5 чал./км².

## Гісторыя 
Найстаражытнейшы горад у Калумбіі. Заснаваны ў 1525 годзе. Паблізу горада памёр Сімон Балівар.

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Калумбіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1525 годзе
Гальванометр

**Гальвано́метр** (*гальвана* — ад прозвішча вучонага Луіджы Гальвані і  — мераю) — высокаадчувальны прыбор для вымярэння малых электрычных токаў і напружанняў. У адрозненне ад звычайных мікраамперметраў шкала гальванаметра можа быць праградуіравана не толькі ў адзінках сілы току, але і ў адзінках напружання, іншых фізічных велічынь, або мець ўмоўную, безразмерную градуіроўкі, напрыклад, пры выкарыстанні ў якасці нуль-індыкатараў.

## Літаратура 
*  С. 477.

Катэгорыя:Электравымяральныя прыборы
Шапуры

**Шапуры** — вёска ў Акцябрскім сельсавеце Віцебскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі ў складзе маёнтка Сялюты. У 1834 годзе тут 122 рэвізскія сялянскія душы. У 1846 годзе прыватная ўласнасць палкоўніка памешчыка М. П. Храпавіцкага. У 1847 годзе ў Шапурах 9 двароў, 122 жыхары. У 1886 годзе вёска ў Сялюцкай воласці Віцебскага павета і губерні, тут 8 двароў, 80 жыхароў, прыпісная праваслаўная царква.

З 20 жніўня 1924 года вёска ў Сялюцкім сельсавеце Віцебскага раёна і акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскага раёна і вобласці. У 1924 годзе вясковыя дзеці наведвалі школу 1-й ступені ў вёсцы Сялюты. У 1926 годзе ў Шапурах 23 двары, 94 жыхары. У 1933 годзе сюды пераселены жыхары населеных пунктаў Забалоцце, Анікаўка, у 1936 годзе — Забалотнікі, Селіноўка.

У 1941 годзе ў вёсцы 88 двароў, 350 жыхароў. З ліпеня 1941 па чэрвень 1944 года Шапуры акупіраваны нямецкімі войскамі, якія ў кастрычніку 1943 года знішчылі тут 88 двароў і 10 мірных жыхароў. Вывезены ў Германію 31 чалавек, вярнулася 16. На фронце загінула 26 вяскоўцаў, у партызанах 3.

З 16 ліпеня 1954 года вёска ў Акцябрскім сельсавеце, у 1962—1975 гадах яго цэнтр. У 1969 годзе тут 83 двары, 230 жыхароў. На 1 студзеня 2003 года — 75 двароў, 133 жыхары. Вёска ў складзе камунальнага унітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Сялюты».

## Славутасці 
У вёсцы захаваліся археалагічныя помнікі — гарадзішча і селішча.

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Іван Паўлавіч Собалеў — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.

## Літаратура 
* З гісторыі населеных пунктаў / Падр. В. В. Віталева // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ., 2004. — 772 с.: іл. — С. 768.
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна
Неатэрыкі

**НЕАТЭРЫКІ** (грэч. νεώτεροι, «новыя паэты») — абагульняючае найменне кола рымскіх паэтаў, актыўных каля сярэдзіны 1 ст. да н.э., якія знаходзіліся пад моцным уплывам эліністычнай паэзіі, перадусім Калімаха. Найзначнейшы з неатэрыкаў — Гай Валерый Катул. Творчасць іншых захавалася толькі ў нешматлікіх фрагментах, аднак з пісьмовых крыніцаў бачна, што ў свой час высока цаніліся таксама прынамсі Гай Гельвій Цына і Гай Ліцыній Кальв. Вядомыя таксама фрагменты з Марка Фурыя Бібакула.

Катэгорыя:Літаратура Старажытнага Рыма
Сан-Педра-Сула

**Сан-Педра-Сула** () — другі па велічыні горад Гандураса пасля Тэгусігальпы. Размешчаны на паўночным захадзе краіны, у даліне Сула, у 60 км ад берага Карыбскага мора. Адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Картэс. Цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта. Насельніцтва горада на 2010 год складала каля 640 тысяч жыхароў. Сан-Педра-Сула з'яўляецца таксама цэнтрам гарадской агламерацыі памерам каля 1200 тысяч жыхароў. У горадзе ў асноўным развіта лёгкая і харчовая прамысловасць. Сан-Педра-Сула з'яўляецца важным транспартным цэнтрам. У горадзе базуецца зборная Гандураса па футболу.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Гандураса
Banco do Brasil

**Banco do Brasil S.A.** — найбуйнейшы банк Бразіліі. Банк з’яўляецца змяшанай кампаніяй, у якой 68,7&nbsp;% акцый належыць федэральнаму ўраду Бразіліі. Акцыі банка абарачаюцца на Фондавай біржы Сан-Паўлу. Штаб-кватэра размешчана ў горадзе Бразілія.

## Гісторыя 
thumb|Штаб-кватэра банка ў сталіцы Бразіліі — Бразілія|left
Банк быў заснаваны 12 кастрычніка 1808 года і лічыцца, таму самым старым у Бразіліі і адным з найстарэйшых у Лацінскай Амерыцы. Гэта быў не толькі першы бразільскі банк, але і першы партугальскі банк. У Бразіліі ў той час знаходзіўся каралеўскі двор, вымушаны пакінуць Партугалію падчас напалеонаўскіх войн.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт банка

Катэгорыя:Банкі Бразіліі
Лямус

у Завоссі]]
**Лямус** (,  ад *Lehm* — гліна і *Haus* — дом) — гаспадарчая пабудова для захавання харчовых прадуктаў, адзення, збожжа, прылад працы, каштоўнай маёмасці, a таксама для жылля ўлетку.
[thumb|злева|[Лямус брыгіцкага кляштара, Гродна|Драўляны лямус Брыгіцкага кляштара ў Гродне]]

Лямусы раўпаўсюдзіліся ў XVIII—XIX стст. Будаваліся часцей за ўсё ў гарадах, сядзібах, радзей — у сялянскіх дварах. Вядомы галоўным чынам у Заходняй Беларусі, а таксама ў Літве і Польшчы. Сцены часам звонку атынкоўвалі, а ў падмурках рабілі пограбы.

У сялянскіх сядзібах сустракаліся больш сціплыя пабудовы, які па сваёй форме і канструкцыі амаль не адрозніваліся ад аднапавярховых свіранаў.

]]
Паводле кампазіцыі лямусы падзяляліся на цэнтрычныя і франтальныя. Лямусы цэнтрычнай кампазіцыі мелі квадратны або шматвугольны (звычайна васьмігранны) план. Другі і трэці паверхі звычайна былі з балюстраднымі галерэямі па перыметры (Ашмяны, вёска Вялікае Мажэйкава Шчучынскага раёна, вёска Новыя Ясневічы Пастаўскага раёна).

Лямусы франтальнай кампазіцыі былі звычайна двухпавярховыя, мелі ў плане форму выцягнутага прамавугольніка (радзей квадрата). Буйныя лямусы ў гарадах звычайна мелі галерэю толькі з аднаго, падоўжнага боку (Гродна), іншыя мелі дзве галерэі, які размяшчаліся сумежна, што давала магчымасць стыкаваць лямус з іншымі сядзібнымі пабудовамі або зарыентаваць галерэю ў бок двара (Клецк, Пінскі раён, вёска Завоссе Баранавіцкага раёна). У абодвух выпадках дах мог быць двухсхільным, чатырохсхільным і шатровым.

У лямусах, якія мелі перыметральную галерэю, дах ляжаў на апорах, якія фарміравалі гэту галерэю (в. Доўгае Гродзенскага раёна, Букрабаўшчына Пружанскага раёна). Фасады такіх лямусаў раўнацэнныя і сіметрычныя. Аб’емна-прасторавая кампазіцыя адрознівалася цэнтрычнасцю. Лесвіцы рабіліся ўздоўж сцяны ў межах галерэі. Калонкі галерэі маглі быць паасобнымі для кожнага паверха і суцэльнымі — на ўсю вышыню пабудовы. У шэрагу выпадкаў слупкі рабіліся толькі на другім паверсе і абапіраліся на выпускі бэляк міжпавярховага перакрыцця.

Асноўнымі канструктыўна-дэкаратыўнымі дэталямі становяцца падкосы, якім надаваўся крывалінейны абрыс у ніжняй частцы. Складная канфігурацыя ўрубак не толькі надавала трываласць карнізу, але і стварала падабенства аркады. Акрамя таго, для аздаблення галерэй часам выкарыстоўваліся падвесы. З-за падгнівання нізу калонак першага паверха калону падпільвалі трохі ніжэй падкосаў, а канец фігурна апрацоўвалі. З часам падвесы сталі чыста дэкаратыўным элементам і размяшчаліся ў прамежках паміж слупамі падчас будаўніцтва. Асабліва шырокае распаўсюджанне падвесы атрымалі ў Польшчы ў XVIII—XIX стст.

Агароджы галерэй мелі матывы балясін і рашотак. Наяўнасць такіх элементаў надавала пабудовам незвычайную прыгожасць і жывапіснасць, з’яўляючыся прадметам гонару ўладальніка.

Найбольш вядомы лямус на тэрыторыі Беларусі: лямус Брыгіцкага кляштара ў Гродне — самы стары драўляны будынак у Беларусі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гаспадарчыя пабудовы
Катэгорыя:Жылыя будынкі
Бандэйра

**Бандэйра** — горная вяршыня ў Бразіліі.

Бандэйра — трэці па вышыні горны пік у краіне, Бандэйра знаходзіцца на ўсходзе Бразіліі, на тэрыторыі нацыянальнага парку Капарау на мяжы штатаў Мінас-Жэрайс і Эспірыту-Санту. Вышыня — 2891,98 метраў над узроўнем мора. Пік з’яўляецца адным з самых халодных у Бразіліі. Тэмпература на вяршыні зімой можа апускацца да −10 ° C.

Катэгорыя:Горы Бразіліі
Катэгорыя:Геаграфія Мінас-Жэрайса
Катэгорыя:Геаграфія Эспірыту-Санту
Фондавая біржа Сан-Паўлу

**Фондавая біржа Сан-Паўлу** () або **Баве́спа** ) — найбуйнейшая фондавая біржа ў Лацінскай Амерыцы. Размешчана ў цэнтры найбуйнейшага горада Бразіліі — Сан-Паўлу. У маі 2008 года Bovespa аб’ядналася з Бразільскай гандлёвай і ф’ючэрснай біржай (*Brazilian Mercantile & Futures Exchange*), у выніку чаго ўтворана адна з найбуйнейшых у свеце біржа **BM&FBOVESPA**.

## Гісторыя 
Біржа была заснавана 23 жніўня 1890 года і стала першай біржай у гэтай краіне. Да сярэдзіны 60-х гадоў мінулага стагоддзя ўсе бразільскія біржы, у тым ліку і **Bovespa**, былі дзяржаўнымі карпарацыямі, якія абслугоўваюць фондавы рынак краіны. Біржы былі цесна звязаны з міністэрствам фінансаў, а брокеры прызначаліся ўрадам. У выніку рэформы нацыянальнай фінансавай сістэмы і фондавага рынку ў 1965-66 гадах бразільскія гандлёвыя пляцоўкі сталі некамерцыйнымі асацыяцыямі, якія маюць адміністрацыйную, фінансавую аўтаномію. Пачынаючы з гэтага часу, біржа развівалася, укараняючы ў сваю дзейнасць новыя тэхналогіі, такія, як электронныя сістэмы гандлю, гандаль па тэлефону. З мэтай пашырэння доступу да рынку каштоўных папер Bovespa у 1999 годзе ўвяла электронныя сістэмы, якія дазваляюць дробным і сярэднім інвестарам браць удзел у гандлі, а таксама сістэму вячэрняга электроннага гандлю, які працуе пасля зачынення рынку.

## Бягучае становішча біржы 
На сённяшні дзень Bovespa з'яўляецца найбуйнейшай фондавай біржай у Лацінскай Амерыцы, якая засяродзіла ў сябе 70 % аб'ёму гандлю ўсяго рэгіёна. У 2004 годзе на біржы ў сярэднім здзяйснялася ўгод з акцыямі на суму 1,2 млрд BRL.

## Біржавыя індэксы 
Асноўны індэкс: Ibovespa (Bovespa Index) — складаецца з самых розных актыўных акцый на біржы, на якія прыпадае каля 80 % аперацый.

У лістападзе 1997 года **індэкс Bovespa** зваліўся больш чым на 10 %, справакаваўшы рэзкае зніжэнне катыровак па ўсёй Паўднёвай Амерыцы. Спецыялісты звязалі тое, што адбылося з валютна-фінансавым крызісам у Паўднёва-усходняй Азіі.

## Гл. таксама 
* Спіс фондавых біржаў
* Кампаніі, што маюць лістынг акцый на Bovespa

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт біржы 
* Капіталізацыя рынка акцый біржы Bovespa (разлічваецца штодня) 

Сан-Паўлу
Сан-Паўлу
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Сан-Паўлу
Цукровая галава

**Цукровая галава** () — гара ў Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія. Вышыня — 396 м.

Вяршыня, якая ўзвышаецца над залівам Гуанабара ва ўсходняй частцы Рыа, з’яўляецца адной з асноўных славутасцяў горада. З-за сваёй незвычайнай формы, якую бразільцы параўноўваюць з кавалкам цукру, яна атрымала назву «Цукровая галава». Па іншай версіі назва ідзе ад фразы «paunh-acuqua», што на мове тубыльцаў племя Тупі перакладаецца як «Высокі пагорак» або «Вартавы заліва». Паходжанне формы гары звязана з выветрываннем інтрузіўных магматычных парод, якія апынуліся на зямной паверхні. Расліннасць на схілах практычна адсутнічае.

У 1565 годзе ля падножжа цукровай галавы было заснавана паселішча партугальцаў, якое стала пасля горадам Рыа-дэ-Жанейра. Першае афіцыйна засведчанае ўзыходжанне на вяршыню здзейсніла англійская дзіцячая медсястра Генрыэта Карстэйрс, у 1817 годзе яна ўзняла на верхавіне гары брытанскі сцяг.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Горы Бразіліі
Катэгорыя:Рыа-дэ-Жанэйра
Катэгорыя:Геаграфія Рыа-дэ-Жанэйра
Мастацкі музей Сан-Паўлу

**Мастацкі музей Сан-Паўлу** () — вядомы музэй мастацтва ў Сан-Паўлу, Бразілія. Адзін з найбольш наведвальных у Лацінскай Амерыцы.

Заснаваны ў 1947 годзе прадпрымальнікам Асісам Шатабрыянам. Налічвае каля 10 000 квадратных метраў. У 2009 годзе колькасць наведвальнікаў склала 679 019 чалавек. Гэта адзін з самых наведвальных музеяў свету.

У агульнай колькасці ў музеі было выстаўлена каля 8 000 твораў мастацтва.

## Спасылкі 
*  Афіцыйны сайт музея

Катэгорыя:Музеі Бразіліі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Сан-Паўлу