open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
HandMade

**«HandMade»** — беларускі музычны гурт. Утварыўся ў выніку сумеснай працы музыкаў Яўгена Валошына і Андрэя Маркуца ўлетку 2009 года. Першапачатковая назва каманды была *Jab Club & Markuts Band*. Гурт грае ў стылях урбаністычнага рэгі, блюзу, року і джаз-року. Аўтарамі тэкстаў з’яўляюцца Глеб Лабадзенка, Яўген Валошын і Андрэй Маркуц, аўтарамі музыкі — Яўген Валошын, Андрэй Маркуц.
## Гісторыя
Першы выступ гурта (яшчэ пад назвай Jab Club) адбыўся ў ліпені 2009 года на V з’ездзе беларусаў свету, які праходзіў у Міжнародным адукацыйным цэнтры (ІВВ). Пазней гурт даў шэраг канцэртаў у Беларусі і за мяжой. Двойчы музыкі HandMade выступалі ў Вільні.

На песню «Вуліца-дым» тэлеканал «Лад» зняў кліп для праграмы “PROдвижение”, які трапіў у ратацыю на музычных тэлеканалах. У сакавіку 2011 года HandMade даў дабрачынны канцэрт у Ліцэі БДУ. Сабраныя грошы былі перададзены ў мінскі Дзіцячы дом № 2.

10 жніўня 2011 года прынялі ўдзел у здымках праграмы «Эстрадный коктейль» на канале «АНТ», дзе выканалі песню «Вуліца-дым» і далі інтэрв’ю.

## Дыскаграфія 
* DEMO. The music from unfreedom (2012)
### Відэакліпы
*«Вуліца дым» — вытворчасць «Продвижение+» (Белтэлерадыёкампанія),  Анатоль Вечар

## Спасылкі 
* Гурт HandmadE запісаў дэбютны альбом / Ultra-Music
* Гурт HandmadE разам з байцом Гурковым запісалі песню для "Еўрабачання" / Еўрарадыё

Катэгорыя:Поп-рок-гурты Беларусі
Джалін Цай

**Джалін Цай** (; нар. , Новы Тайбэй, Тайвань) — тайванская спявачка, танцоўшчыца і актрыса.

## Дыскаграфія 
* 1019 (1999)
* Don't Stop (2000)
* Show Your Love (2000)
* Lucky Number (2001)
* Magic (2003)
* Castle (2004)
* J-Game (2005)
* Dancing Diva (2006)
* Agent J (2007)
* Butterfly (2009)
* Myself (2010)
* Muse (2012)
* Play (2014)

## Спасылкі 
* 
* 
*
Вендэнскае ваяводства

**Вендэнскае ваяводства** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Рэчы Паспалітай у 1598 — 1667 гг. Цэнтр — Вендэн.

Ахоплівала латышскую частку Інфлянтаў (Відземе) з Латгаліяй; уключала часткі былых тэрыторый Лівонскага ордэна і Рыжскага арцыбіскупства. Мяжой ваяводства на поўдні была р. Дзвіна, на паўночным захадзе — р. Гаўя (Аа). Ваяводства створана паводле «Інфлянцкай ардынацыі» 1589 г. Фактычна ў ваяводства быў перайменаваны Вендэнскі (або Інфлянцкі) прэзідыят, створаны паводле падпісанай 4 снежня 1582 г. Стэфанам Баторыем «Інфлянцкай канстытуцыі». Ён складаўся з 31 акругі, цэнтрамі якіх былі ранейшыя ордэнскія ці біскупскія замкі. За ўзор сістэмы кіравання прэзідыятамі былі ўзяты ваяводствы Каралеўскай Прусіі. Стварэнне прэзідыята, а потым і ваяводства, парывала са старажытным адміністрацыйным ладам Лівоніі, бо не ўлічвала ранейшы падзел на ордэнскія і біскупскія ўладанні. Перайменаванне ў 1598 г. азначала уніфікацыю статуса ваяводства з іншымі тэрыторыямі Рэчы Паспалітай (за выключэннем правоў рыцарства). Вендэнскія ваявода і кашталян атрымалі месцы ў Сенаце Рэчы Паспалітай. Урады (пасады) ваяводства павінны былі замяшчацца пароўну з прадстаўнікоў 3 «народаў» — Польшчы, ВКЛ і Інфлянтаў. Унутраны адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел  ваяводства не быў прапісаны. У выніку рэвізій (у т.л. 1599 г., праведзенай Л. Сапегам) створаны стараствы, якія не былі ў поўным сэнсе адміністрацыйна-тэрытарыяльнымі адзінкамі, а выконвалі найперш гаспадарча-фіскальныя функцыі. У выніку вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600 — 1629 гг. большая частка ваяводства была страчана на карысць Швецыі. Паводле Альтмаркскага перамір'я 1629 г. у складзе Рэчы Паспалітай засталіся толькі 4 паўднёва-ўсходнія латгальскія старасты — Дынабургскае, Рэжыцкае, Люцынскае і Марыенгаўзенскае. Паводле Аліўскага міру 1660 г. Рэч Паспалітая канчаткова прызнала за Швецыяй заваяваную ёю частку Інфлянтаў. Рэшта ваяводства ўвайшла ў  1667 г. у склад новастворанага Інфлянцкага ваяводства.

## Літаратура 
* *Дзярновіч, А.* Вендэнскае ваяводства / Алег Дзярновіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; [мастак З. Э. Герасімовіч]. Т. 1: А — К. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2007. — 684, [2] с. — С. 403. — ISBN 978-985-11-0393-1.
Шэлег

**Шэ́лег** (ад ) — беларуская, польская і ўкраінская назва нізкапробных і замежных сярэбраных і медных солідаў 15—18 ст.

Сярэбраны шэлег Рэчы Паспалітай прыраўноўваўся да 1/3 гроша, або аўстрыйскага шылінга, 22,5 медных шэлегаў з 1766 года адпавядалі сярэбранаму грошу.

## Літаратура 
*  С. 27—28.
* 

## Спасылкі 
* Шеляг // Этимологический онлайн-словарь русского языка М. Фасмера

Катэгорыя:Сярэдневяковыя манеты
Катэгорыя:Манеты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Манеты Польшчы
Мерацкае ваяводства

**Мерацкае ваяводства** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1793 — 1795 гг. Цэнтр — г. Мерач.

Створана ў 1793 г. Гарадзенскім соймам у складзе Мерацкага павета, Прэнскага павета і Эйшышкскага павета. Тытул мерацкіх ваяводы і кашталяна атрымалі ваявода і кашталян скасаванага Смаленскага ваяводства. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795 г.) тэрыторыя ваяводства была падзелена па р. Нёман паміж Прусіяй (левабярэжжа) і Расійскай імперыяй (правабярэжжа).

## Ваяводы мерацкія 
* Францішак Ксаверый Сапега 1793 — 1795

## Кашталяны мерацкія 
* Антоні Сухадольскі 1793 — 1794

## Літаратура 
* Мерацкае ваяводства // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; [Маст. З. Э. Герасімовіч]. Т. 2: К — Я. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2007. — 788 с.: іл. — С. 300 — 301. — ISBN 978-985-11-0394-8.

*
Іаана Катажына Радзівіл

**Іаана Катажына Радзівіл**, у шлюбе **Вейхер**, потым **Ляшчынская** ( — ) — дачка маршалка вялікага літоўскага Аляксандра Людвіка Радзівіла.

## Біяграфія 
### Паходжанне 
Дачка Аляксандра Людвіка Радзівіла і яго першай жонкі Тэклі Ганны з Валовічаў. Мела сем братоў і чатыры сястры.

### Сям’я 
Першым шлюбам у 1652 годзе стала другой жонкай ваяводы мальбаркскага графа  (1609—1657). У шлюбе нарадзілася адзіная дачка.

З 1658 стала другой жонкай падскарбія вялікага кароннага і падканцлера кароннага графа Багуслава Ляшчынскага (1614—1659). Шлюб быў бяздетным.

## У мастацтве 
Захаваўся партрэт-медзярыт Іааны Катажыны Радзівіл, які цяпер захоўваецца ў варшаўскім Нацыянальным музеі.

Іаана Катажына
Іаана Катажына
Іаана Катажына
Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага
Бітліская бітва

**Бой за Бітліс** — бітва паміж рускай і турэцкай арміяй у час Першай сусветнай вайны.

Першыя ваенныя сутыкненні пад Бітлісам, які знаходзіцца ў сучаснай Турцыі, адбыліся ў ліпені 1915 года, калі рускія войскі распачалі беспаспяховы штурм умацаванага горада.

Другі бой пачаўся ў лютым 1916 года і скончыўся ўзяццем Бітліса рускім корпусам, які ў значнай меры складаўся з армянскіх добраахвотнікаў пад камандаваннем Андраніка Азаняна. Горад з’яўляўся апошнім ахоўным пунктам асманаў, што перашкаджаў прасоўванню расійскай арміі ў цэнтральную Турцыю і ў Месапатамію.

## Апісанне ўзяцця Бітліса 
10 чэрвеня 1916 года «Георгія» атрымаў самы вядомы палкаводзец з асецін, начальнік 2-й Каўказскай казачай дывізіі генерал-лейтэнант Дзмітрый Абацыеў. За тое, што складаючыся начальнікам атрада, што робіць супраць горада Бітліс, узяў з даручанымі яму войскамі 28 студзеня г. Коп, а 29 студзеня авалодаў штурмам Капскімі варотамі і потым Лірам, услед за гэтым развіваючы поспех і праследуючы праціўніка, які адыходзіў на Бітліс, нягледзячы на вельмі цяжкія ўмовы, прабіўся да Бітліса і ў ноч на 19 лютага пачаў штурм пазіцый гэтага горада, і, нягледзячы на перавышаючыя сілы непрыяцеля, яго роспачны супраціў на артылерыйскіх пазіцыях і нават на вуліцах, неаднаразова паддаючы сваё жыццё небяспекі, здабыў поўную перамогу, заняў Бітліс, захапіўшы пры гэтым усю турэцкую артылерыю — 20 прылад, камандзіра палка, 40 афіцэраў, 900 ніжніх чыноў, сцяг, артылерыйскі склад, 5000 вінтовак і шмат запасаў харчу хоць крыніцы гэтага няма.

## Літаратура 
* Масловский Е. В. Мировая война на кавказском фронте, 1914—1917 г.: стратегический очерк. — М. :Вече, 2015. — 544 с. — ISBN 978-5-4444-1754-6
* 

Катэгорыя:Бітвы Расіі
Катэгорыя:Бітвы Асманскай імперыі
Катэгорыя:Бітвы ў Турцыі
Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:1915 год у Расіі
Катэгорыя:1916 год у Расіі
Бухта Андрэева

**Бухта Андрэева** — невялікая бухта ў Азоўскім моры, змесцаваная ў паўночнай частцы Таганрогскага мыса, у межах горада, побач з Таганрогскім металургічным заводам.

## Гісторыя 
Бухта Таганрогскага металургічнага завода, цяпер бухта Андрэева, была ўладкавана ў месцы прылягання балкі Вялікая Чарапаха да Таганрогскага заліва на мяжы XIX і XX стагоддзяў. Сюды былі пракладзены дзве чыгуначныя галіны, што звязалі бухту з тэрыторыяй завода. Водная тэрыторыя гавані мела тры прыстані, збудаваныя са змяшаных металічных і драўляных канструкцый. Кранаўшчыка з вады вынялі самі будаўнікі і даставілі яго ў лякарню хуткай дапамогі Таганрога.

## Геаграфія 
Бухта Андрэева размяшчаецца ў паўночнай частцы Таганрогскага мыса, у межах горада, побач з Таганрогскім металургічным заводам, у пункце скрыжавання Сацыялістычнай вуліцы і вуліцы Адмірала Круйса.

Катэгорыя:Таганрог
Дом з кулямі

**Дом з кулямі** — даўнейшая двухпавярховая дом ў горадзе Таганрога. Пабудаваны ў 1810 годзе ў Таганрогу на вуліцы Шміта, 19 на сродкі двараніна Івана Андрэевіч Варвацы. Да цяперашняга часу быў знесены.

## Гісторыя 
Дом, раней размешчаны ў Таганрогу на вуліцы Шміта, дом 19, быў пабудаваны ў 1810 годзе на сродкі расійскага двараніна грэчаскага паходжання Івана Андрэевіча Варвацы.

Дом у дарэвалюцыйных паштоўках Таганрога пазначаная як "Дом з кулямі". У 1855 годзе пры абстрэле Таганрога англа-французскай эскадрай у тоўстых сценах гэтага дома захраслі 32 ядры, кулі і аскепкі ад снарадаў, якія пры аднаўленні будынка засталіся некранутымі, як памяць пра гераічную абарону Таганрога.

Дом, што з'яўляўся сядзібай сям'і Варвацы, атачаў сад. Пасля смерці І. А. Варвацы сядзіба адышла да яго дачкі, у замужжы Камніна-Варваци. Пазней сядзібу падзялілі два яе сыны. З 1901 года будынак здаваўся ў арэнду, у ім месцілася Камерцыйнае вучылішча. У 1906 годзе з-за таго, што дом знаходзіўся далёка ад цэнтра горада, для вучылішча было вырашана пабудаваць новы будынак. Новы будынак быў пабудаваны і асвячоны ў 1910 годзе. У 1910-х годзе дом стаў прыналежаць саулу, камандзіру Данскога лейб-гвардыі 52-га казачага палка Барысу Расціслававічу Кращчатыцкаму.

Падчас Першай сусветнай вайны ў будынку месцілася Ізяслаўская мужчынская гімназія, якую эвакуявалі з Украіны. 27 студзеня 1917 года ў доме адбыўся пажар.

Да цяперашняга часу дом разбураны для вызвалення ў 90-х гадах тэрыторыі пад будаванне новага 10-павярховага жылога дома.

## Архітэктурныя асаблівасці 
У 1913 годзе пры правядзенні земляных прац у двары гэтай дома быў выяўлены падземны ход, што ідзе ад Пятроўскай вуліцы да мора. Ход меў сцёкі для вады і быў выкладзены чырвонай цэглай. Дом з калонамі на фасадзе і праходзе ў двор да свайго разбурэння лічылася гарадской славутасцю.

## Літаратура 
* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0

## Спасылкі 
* Шмидта улица, д. 19 . 
* Тайна "Дома с пулями". Еженедельник "Аргументы и Факты" № 49 03.12.2008.

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Таганрога
Катэгорыя:1810 год у Расіі
Вольга Дзмітрыеўна Бажэнава

**Вольга Дзмітрыеўна Бажэнава** (, ) ― беларускі мастацтвазнавец, даследчык тыпалогіі культуры, доктар мастацтвазнаўства.

## Біяграфія 
Скончыла Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна Акадэміі мастацтваў ССР (1980). З 1989 года выкладала ў Беларускім політэхнічным ун-це, з 1996 года ― у Еўрапейскім гуманітарным універсітэце (Мінск), у далейшым прафесар кафедры мастацтва Беларускага дзяржаўнага ун-та. Кандыдат мастацтвазнаўства па тэме «Манументальныя ансамблі Беларусі XVIII стагоддзя» (1985), доктар мастацтвазнаўства па тэме «Манументальна-дэкаратыўнае мастацтва Нясвіжа» (2013). Узнагароджана граматай папы Рымскага Бенедыкта XVI (2007) і медалём прападобнай Ефрасінні Полацкай (2009).

## Навуковыя напрамкі 
Тыпалогія мастацтва, мастацтва беларускага барока, беларускі іканапіс, рэлігійная, партрэтная жывапіс. Аўтар больш 100 публікацый аб культуры Беларусі, гісторыі беларускага мастацтва. Складальнік, аўтар тэксту і каментароў фундаментальнага выдання «Радзівілы. Альбом партрэтаў XVIII―XIX стагоддзяў» (2010). Удзельнік шэрагу навуковых канферэнцый, нацыянальных і міжнародных праектаў.

## Некаторыя працы 
* Роспісы Пётры Сергіевіча // Наша вера. 2001. № 1.
* Радзивилловский Несвиж. Роспісы касцёла Божага Цела. — Мн., 2007.
* Здабыццё ладу: праваслаўная беларуская культура ў славянскім свеце. ― Мн., 2009.
* Мастацтва інтэр’еру. Гісторыя. Стилеобразование. Вучэбны дапаможнік. ― Мн., БДУ, 2012.
* Беларусы Масквы. XVII стагоддзе. ― Мн., 2013.

## Спасылкі 
* БДУ: Вольга Бажэнава 

Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы СССР
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Жанчыны Беларусі
Катэгорыя:Дактары мастацтвазнаўства
Ганна Яўхімія Радзівіл

**Ганна Яўхімія Радзівіл**, у шлюбе **Дэнгаф** ( — ) — дачка маршалка вялікага літоўскага Аляксандра Людвіка Радзівіла.

## Біяграфія 
### Паходжанне 
Дачка Аляксандра Людвіка Радзівіла і яго першай жонкі Тэклі Ганны з Валовічаў. Мела сем братоў і чатыры сястры.

### Сям'я 
У 1642 годзе стала жонкай старосты велюньскага і радамскага Станіслава Адольфа Дэнгафа (1617/1620-1653)

У шлюбе нарадзіліся сыны Жыгімонт Віктар Дэнгаф — падкаморы велюньскі з 1683, падскарбі надворны літоўскі з 1693 і Аляксандр Каспер Дэнгаф.

## У мастацтве 
Захаваўся партрэт-медзярыт Ганны Яўхіміі Радзівіл, які цяпер захоўваецца ў варшаўскім Нацыянальным музеі.

Ганна Яўхімія
Ганна Яўхімія
Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага
Крысцін Мутанен

**Крысцін Мутанен** (; , Філах, Аўстрыя) — аўстрыйскі палітычны дзеяч, старшыня Парламенцкай асамблея АБСЕ (з 2016 года).

## Біяграфія 
Нарадзілася 16 ліпеня 1954 года ў г. Філах (Аўстрыя). Вывучала гісторыю і англійскую мову ў Венскім універсітэце і атрымала ступень магістра. У перыяд з 1983 па 1999 гады выкладала ў тэхнічным каледжы г. Філлах. З 1997 па 1999 гады была членам гарадскога савета г. Філлах.

З 1999 года — дэпутат Нацыянальнага савета Аўстрыі. З 2000 года — член аўстрыйскай дэлегацыі ў Парламенцкай асамблеі АБСЕ. З 2003 года — член аўстрыйскай дэлегацыі ў Парламенцкай асамблеі Рады Еўропы (у тым ліку намеснік старшыні падкамітэту па культурнай спадчыне; член Камітэта па палітычных пытаннях і дэмакратыі). У 2003—2009 гадах — старшыня Камітэта па справах культуры Нацыянальнай рады Аўстрыі. З 2009 года —спікер сацыял-дэмакратычнай фракцыі па міжнародных і еўрапейскіх справах; намеснік старшыні Камітэта Нацыянальнага савета па справах Еўрасаюза; член Нацыянальнага савета бяспекі. З 2014 года — сустаршыня Саюза парламентарыяў за нераспаўсюджванне ядзернай зброі і раззбраенне. З 2014 года — намеснік Старшыні Парламенцкай асамблеі АБСЕ, а таксама намеснік кіраўніка аўстрыйскай дэлегацыі ў ПА АБСЕ. З 2016 года — Старшыня Парламенцкай асамблеі АБСЕ.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Аўстрыі
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі
Каляровы аловак

**Каляровы аловак** — гэта інструмент для малявання, які ўяўляе сабой вузкае пігментаванае ядро, заключанае ў цыліндрычную драўляную абалонку. У адрозненне ад графіту, або вугальнага алоўка, ядро каляровага алоўка мае масляністую ці васкавую аснову і змяшчае іншую прапорцыю пігментаў, дабавак і сувязных элементаў. Водарастваральныя (акварэльныя) алоўкі і пастэльныя алоўкі таксама вырабляюцца як каляровыя стрыжні для механічных алоўкаў. Звычайна каляровыя алоўкі захоўваюцца ў пеналах, каб прадухіліць механічныя пашкоджанні.

## Віды каляровых алоўкаў 
Каляровыя алоўкі могуць адрознівацца якасцю і зручнасцю выкарыстання. Канцэнтрацыя пігмента ў ядры, святлоўстойлівасць пігментаў, даўгавечнасць і мяккасць стрыжня — гэта адны з ключавых паказчыкаў якасці брэнда і яго рыначнай цаны. Не існуе асаблівай розніцы ў якасці паміж алоўкамі на алейнай/васкавой аснове і водарастваральнымі каляровымі алоўкамі. Нягледзячы на гэта, некаторыя вытворцы ацэньваюць водарастваральныя алоўкі як менш святлоўстойлівыя, чым створаныя на алейнай/васкавой аснове.

## Гісторыя 
Гісторыя каляровых алоўкаў не да канца вывучана. Выкарыстанне алоўкаў на васкавой аснове задакументавана і бярэ пачатак у Грэцкім Залатым Стагоддзі і далей згадваецца рымскім навукоўцам Плініем Старэйшым. Матэрыялы для малявання на васкавой аснове выкарыстоўваюцца мастакамі на працягу стагоддзяў, дзякуючы іх устойлівасці да выгарання, а таксама жвавасці і яркасці колераў. Нягледзячы на тое, што каляровыя алоўкі выкарыстоўваліся для «праверкі і маркіроўкі» на працягу многіх дзесяцігоддзяў, толькі ў пачатку XX стагоддзя іх пачалі вырабляць з дастаткова высокай якасцю, што падыходзіць для мастакоў. Сярод вытворцаў, якія першымі пачалі выраб каляровых алоўкаў для мастакоў, — Faber-Castell у 1908 годзе і d’Ache у 1924 годзе, і далей Berol Prismacolor у 1938. Іншымі вядомымі вытворцамі з’яўляюцца: Blick Studio, Bruynzeel-Sakura, Creatcolor, Derwent, Holbein, Koh-i-Noor Hardtmuth, Lyra, Mitsubishi (uni-ball), Schwan-Stabilo і Staedtler. У сувязі са з’яўленнем кніг-размалёвак і штодзённікаў-размалёвак для дарослых у 2016 годзе, продажы каляровых алоўкаў у ЗША выраслі ўтрая. Апошнія гады каляровыя алоўкі актыўна выкарыстоўваюцца ў арт-тэрапіі і рэабілітацыі.

Рост папулярнасці каляровых алоўкаў як інструмента малявання паслужыў асновай стварэння «Colored Pencil Society of America» (CPSA). Гэта асацыяцыя была заснавана ў 1990 годзе як некамерцыйная арганізацыя для мастакоў, старэйшых за 18 гадоў, якія карыстаюцца каляровымі алоўкамі. CPSA не толькі прасоўвае каляровыя алоўкі як інструмент мастацтва, але і імкнецца ўстанавіць стандарты для вытворцаў каляровых алоўкаў. Іншыя краіны, як Вялікабрытанія, ЗША, Канада, Аўстралія і Мексіка, сфарміравалі свае арганізацыі і таварыствы для мастакоў, якія карыстаюцца каляровымі алоўкамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* «The Pencil Pages»  — сайт пра алоўкі.
* «Звычайны аловак»  — сайт калекцыянера алоўкаў.
* Brand Name Pencils. Сайт Bob'а Truby

Катэгорыя:Канцтавары
Размалёўка

**Размалёўка** — кніга або старонка з контурнымі малюнкамі для размалёўвання розных кампазіцый алоўкамі, фарбамі, фламастарамі ці іншымі мастацкімі сродкамі. Усе контуры малюнка ў кнізе ўжо надрукаваны, аднак малюнак, звычайна акрамя чорнага колеру, бескаляровы.

## Гісторыя 
Першыя размалёўкі з’явіліся ў 1880 годзе ў ЗША, з назвай «The Little Folks’ Painting Book» ад кампаніі McLoughlin Brothers. У 1907 годзе аўтар Richard F. Outcault апублікаваў сваю кнігу «Buster’s Paint Book» з коміксамі для дафарбоўвання, пасля гэтага размалёўкі сталі набіраць папулярнасць.

У 1960-я гады надышоў «Залаты час» размалёвак і яны зрабіліся вельмі папулярным таварам у дзіцячых магазінах. У размалёўках былі прадстаўлены ўсемагчымыя малюнкі — ад пыласосаў да аўтмабіляў і герояў розных коміксаў.

З 1980-х гадоў некалькі выдаўцоў выдалі адукацыйныя размалёўкі для дарослых, якія прызначаны для вывучэння прадметаў выпускнога ўзроўню, такія як анатомія і фізіялогія, дзе каляровае кадзіраванне і падобныя схемы выкарыстоўваюцца ў якасці дапамогі навучання. Прыклады ўключаюць «Анатамічная кніга размалёвак» (арыгінальная назва «The Anatomy Coloring Book») і наступную серыю кніг па Wynn Kapit і Lawrence Elson, ад выдавецтва HarperCollins (1990-я гады) і Benlamin Cummings (2000-я гады).

## Карысныя ўласцівасці 
Аднастайныя рухі алоўкам ці кісцю расслабляюць. Магчымасць самастойна выбіраць колеры і ўяўляць вынік у розных колерах развівае творчасць. Працэс стварэння каляровых малюнкаў вельмі просты, вось чаму размалёўванне папулярна не толькі паміж дзяцей, але і паміж дарослых.

Дзецям размалёўванне дапамагае асвоіць колеры, формы і больш пазнаць аб навакольнам свеце.

## Размалёўкі для дарослых 
Прыблізна з 2015 года сталі набіраць папулярнасць размалёўкі для дарослых. Напрыклад, у красавіку гэтага года дзве кнігі з размалёўкамі занялі вышэйшыя пазіцыі па продажах на сайце Amazon.

Размалёўкі для дарослых даступны ў друкаваным выглядзе: альбомы, кнігі, блакноты, штодзённікі. Аднак так жа яны прапаноўваюцца ў лічбавым выглядзе. Такія размалёўкі можна не толькі спампаваць і распячатаць, але і размалёўваць адразу ў электронным асяроддзі з дапамогай розных графічных інструментаў, прызначаных для гэтага. У пісьме для Washington Post Dominic Bulsuto прапанаваў, што тэндэнцыя распаўсюджвання размалёвак для дарослых у лічбавым выглядзе садзейнічае распаўсюджванню жанру, адзначыўшы, что адносна ананімны характар працэса дазваляе людзям адчуваць сябе больш упэўненымі і не адчуваць такой збянтэжанасці, як пры куплі ў рэальным жыцці.

## Зноскі 
Катэгорыя:Жывапіс
Катэгорыя:Дзяцінства
Помнік «У памяць аб рэвалюцыі 1905 года»

**Помнік «У памяць аб рэвалюцыі 1905 года»** — помнік у Таганрогу. Знаходзіцца на скрыжаванні Завадской вуліцы і вуліцы імя П. Я. Асіпенкі. Помнік гісторыі, занесены ў рэестр «Аб'екты культурнай спадчыны РФ».

## Помнік 
Помнік уяўляе сабою ўсталяваную на невысокім каменным пастаменце клець даўнейшага трубапракатнага агрэгата. На гэтай клеці размешчана мемарыяльная дошка з надпісам: «Тут 17 снежня 1905 года адбылося ўзброенае сутыкненне працоўных металургічнага і кацельнага заводаў з паліцыяй».

## Гісторыя 
Помнік быў урачыста адкрыты 30 снежня 1926 года. На ім была размешчана мемарыяльная дошка з тэкстам: «Мемарыяльная дошка ў памяць баёў таганрогскага пралетарыяту з контррэвалюцыяй у Таганрогу 30 (17) студзеня 1918 года». Гэта дошка была знята ў перыяд акупацыі Таганрога (1941-1943). Пасля вызвалення горада была ўсталявана новая дошка, але ўжо з тэкстам пра падзеі 1905 года.

Рашэннем Малога Савета аблсавета № 301 ад 18 лістапада 1992 года помніку «У памяць аб рэвалюцыі 1905 года» быў прысвоены статус Помніка гісторыі пад назвай «Месца сутыкнення працоўных металургічнага і кацельнага заводаў з паліцыяй». У рэестры аб'ектаў культурнай спадчыны РФ помнік зарэгістраваны пад нумарам 6101167000.

Катэгорыя:Таганрог
Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў

**Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў** (нар. , ) — журналіст, грамадскі дзеяч, сябра арганізацыі «Зубр», прэс-сакратар штаба кандыдата ў прэзідэнты Андрэя Саннікава ў 2010 годзе, вязень сумлення, беларускі палітвязень. 

Журналіст і сузаснавальнік праекта reform.news і савядучы сатырычнага YouTube-шоў Саша, что ты несёшь?!.

## Біяграфія 
Вучыўся на факультэце міжнародных адносін БДУ, адкуль быў выключаны за палітычную дзейнасць пры рэктары А.Казуліне. Вучыўся ў ЕГУ (Вільнюс) па спецыяльнасці міжнароднае права.

У 2001—2006 г.г. быў сябрам арганізацыі «Зубр». 10 гадоў працаваў карэспандэнтам сайту charter97.org. Пасля стварэння грамадзянскай кампаніі «Еўрапейская Беларусь» быў яе прэс-сакратаром.

Неаднаразова прыцягваўся да адміністратыўнай адказнасці за грамадска-палітычную дзейнасць, праследаваўся КДБ. 12.06.2008 г. арыштаваны на 15 сутак за «абразу суддзі» падчас аднаго з судовых пасяджэнняў працэсу «справы 14-ці». 14 кастрычніка 2007 года падчас ператрусу ў кватэры затрыманы І асуджаны на 10 сутак адміністрацыйнага арышту.

На выбарах прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 2010 года быў прэс-сакратаром штаба кандыдата ў прэзідэнты Андрэя Саннікава.

Затрыманы 20 снежня 2010 г. у сябе дома за ўдзел у мітынгу супраць вынікаў прэзідэнцкіх выбараў 19 снежня 2010 г. у Мінску. Змешчаны ў СІЗА КДБ. Абвінавачаны па артыкуле 293 Крымінальнага кодэксу РБ. Па адной крымінальнай справе з ім абвінавачваліся А. Малчанаў і Д. Новік. 2 сакавіка 2011 г. асуджаны ў Фрунзенскім судзе Мінску на 4 гады зняволення ў калоніі ўзмоцненага рэжыму. З 25 сакавіка 2011 г. адбываў тэрмін пакарання ў папраўчай калоніі «Віцьба-3» у Віцебскім раёне.

Памілаваны А. Лукашэнкам і вызвалены 14 верасня 2011 г. Праваабарончая арганізацыя «Міжнародная амністыя» прызнала Аляксандра Атрошчанкава вязнем сумлення Выйшаўшы на волю, Аляксандр Атрошчанкаў паведаміў пра здзекі ў СІЗА КДБ, дзе на загад кіраўніцтва яму «зладзілі Гуантанама» – не давалі спаць уначы, выстаўлялі распранутым на мароз, трымалі ў інфармацыйным вакууме. 

03.09.2012 года пакінуў Беларусь. Сваё рашэнне ён патлумачыў магчымым паўторным арыштам. Жыве ў Варшаве.

Удзельнічае ў грамадскім жыцці беларусаў у Польшчы, у прыватнасці ў працы Беларускага Дому ў Варшаве.

## Літаратура 
* Palitviazni.info Хронікі беларускіх палітвязняў. — 2013 г. — 31 с.
* Адзін дзень палітвязьня 2009—2011. — 2011 г. — 43 с. — ISBN 978-0-929849-42-3 — 42
* Супраць плыні А.Тамковіч. — 2011 г. — 175—186 с.
* За права на выбар. Партрэты асуджаных. Плошча-2010. / Рэд. А.Лапцёнак.— Праваабарончы цэнтр «Вясна» / —Вільнюс: Gudas, 2011. — 142 c. — (ст.40-41).

## Спасылкі 
* https://spring96.org/be/news/44130
* http://naviny.by/rubrics/society/2012/11/05/ic_articles_116_179797

Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Вязні сумлення
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя вязнямі сумлення арганізацыяй Amnesty International у Беларусі
Nevma

**«Nevma»** — беларускі музычны гурт з Магілёва, які грае ў стылі альтэрнатыўнага року.

## Гісторыя 
Гурт быў заснаваны ў 2005 годзе. Ужо праз паўгады заваяваў высокую рэгіянальную вядомасць, а крыху пазней — і рэспубліканскую. Улетку 2006 года прыняў удзел у фэсце «Басовішча» ў Польшчы і стаў адным з пераможцаў. Увосень Nevma прадставілі Магілёў у адборачным беларускім туры еўрапейскага фэсту The Global Battle of the Bands, у якім дайшла да паўфінала. У пачатку 2007 года Nevma, як ганаровы госць, выступілі на штогадовай галоўнай музычнай падзеі Беларусі — «Рок-каранацыі».

Адметная асаблівасць гурта — іх лідар-вакаліст і аўтар тэкстаў — Данііл Забела, былы саліст магілёўскай кансерваторыі. У музыцы, як любяць адзначаць музыкі, яны спрабуюць спалучаць фолкавыя матывы і сучасную альтэрнатыўную музыку. Тэматыка песень запар дэпресіўная, выкананне вельмі эмацыйнае.

У першай палове 2007 гурт не выступаў з-за праблемаў вакаліста са звязкамі. Зноў перад слухачом Nevma з'явіліся на «Басовішчы».

У 2009 годзе гурт выдаў дэбютны двухмоўны альбом «Стихия слёз». 24 красавіка 2010 у магілёўскім клубе Cuba на вялікім сольным канцэрце быў прадстаўлены сінгл «ZaDavolieny». У снежні 2013 года музыкі прэзентавалі ў інтэрнэце свой другі альбом «12», які быў запісаны на рускай мове. Адразу пасля выхаду «12» было заяўлены пра планы працы над новым альбомам, які будзе цалкам на беларускай мове.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* *Стихия слёз* (2009)
* *12* (2013)

### Сінглы 
* «ZaDavolieny» (2010)

### Удзел у зборніках 
* *Басовішча XVII* (2007) — «Я ня веру табе»

## Склад 
* Данііл Забела: спеў 
* Ігар «Igr» Давыдаў: бас-гітара
* Андрэй Гарбаценка: гітара
* Павел Емяльянаў: ударныя
* Аляксандр Пятроў: клавішы

Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе
Катэгорыя:Гурты Магілёва
Хоган

**Хоган** (наваха: *hooghan*) — традыцыйнае зрубнае жытло індзейцаў-наваха.

Паводле паданняў наваха, першы хоган быў узведзены з дапамогай баброў свяшчэнным каётам *Mąʼii*. Таму, у адрозненне ад іншых тыпаў будынкаў, хоган выкарыстоўваецца для рэлігійных мэтаў. Ён уяўляе сабою зруб з хваёвых бярвенняў з выхадам ва ўсходні бок. Дах конусападобны або купалападобны. Для надання такой формы вянкі зруба звужаюць і чаргуюць з завароткам на 45°. Дах, а часам і сцены пакрываюць гліністай зямлёй. Наверсе пакідаюць адтуліну для выхаду дыму і вентыляцыі.

З канца XIX ст. знешні выгляд хоганаў наблізіўся да еўрапейскіх зрубных будынкаў. З канца XX ст. назіраецца цікавасць да адраджэння будаўніцтва хоганаў як з боку саміх наваха, так і прафесійных архітэктараў, якія звяртаюць увагу на тое, што незвычайная форма даху прыдатна для размяшчэння сонечных панэляў.

## Гл. таксама 
* Пуэбліта
* Пуэбла
* Вігвам
* Тыпі
* Іглу
* Барабара

## Спасылкі 
* Дом наваха 
* Народны дом наваха
* Як пабудаваць хоган 
* Сонечны хоган — дом будучыні

Катэгорыя:Архітэктура індзейцаў
Катэгорыя:Народная архітэктура
Сасандра

**Саса́ндра** () — рака ў Заходняй Афрыцы, у Кот-д’Івуары.

Даўжыня ракі 650 км. Плошча вадазбору 75 000 км². Сярэдні расход вады каля 800 м³/с, гадавы сцёк 26 км³.
Рака бярэ пачатак на паўднёвых адгор’ях Леона-Ліберыйскага ўзвышша ва ўсходняй частцы Гвінеі, цячэ ў напрамку на поўдзень і ўпадае ў Гвінейскі заліў Атлантычнага акіяна каля горада Сасандра. На рацэ шмат парогаў і вадаспадаў. Паводкі ў верасні—кастрычніку. Рака несуднаходная, але дробныя судны даплываюць на адлегласць да 80 км ад вусця.

## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 335. — 671 с. с илл.

## Спасылкі 
* Sassandra River // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян
Катэгорыя:Рэкі Кот-д’Івуара
Сасандра (значэнні)

**Сасандра** — тапонім:

* Саса́ндра — рака ў Заходняй Афрыцы, у Кот-д’Івуары
* Сасандра — горад у Кот-д'Івуары, у рэгіёне Ба-Сасандра
Баляслаў Іосіфавіч Шаціла

{{ДД
| імя                = 
| жанчына            = 
| выява              = Баляслаў Іосіфавіч Шаціла.jpg
| шырыня партрэта    = 150
| подпіс             =

| тытул_2            = Міністр фінансаў БССР
| сцяг_2             = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic.svg
| перыядпачатак_2    = 1965
| перыядканец_2      = 1990
| папярэднік_2       = Піліп Коханаў
| пераемнік_2        = Сцяпан Янчук
| прэм'ер-міністр_2  = Ціхан КісялёўАляксандр АксёнаўУладзімір БровікаўМіхаіл Кавалёў
| прэзідэнт_2        = 

| дата нараджэння   = 
| месца нараджэння  = 
| дата смерці       = 
| месца смерці      = 
| нацыянальнасць    = 
| назва_палітычнай_арганізацыі = 
| партыя             = 
| муж                = 
| жонка              = 
| сужэнец            = 
| дзеці              = 
| бацька             = 
| маці               = 
| род                = 
| род войскаў        = 
| званне             = 
| адукацыя           = 
| рэлігія            = 
| аўтограф           = 
| узнагароды         = 
{ style="background:transparent"
     
}
}}
**Балясла́ў Іо́сіфавіч Шаці́ла** (, вёска Горкі — , Мінск, Беларусь) — савецкі беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр фінансаў Беларускай ССР (1965—1990). Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларускай ССР. Член Прэзідыума Савета Міністраў БССР. Член ЦК КПБ. Заслужаны эканаміст БССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Працоўную дзейнасць пачаў у 1939 годзе пасля заканчэння Гомельскага фінансава-эканамічнага тэхнікума. У фінансавай сістэме прапрацаваў больш як 50 гадоў і прайшоў шлях ад кантралёра-рэвізора КРУ па Крычаўскім раёне Магілёўскай вобласці да міністра фінансаў БССР.

23 чэрвеня 1941 года быў мабілізаваны ў РСЧА і пакінуты для работы ў Крычаўскім райваенкамаце. У ліпені 1941 года ў сувязі з кантузіяй і хваробай быў эвакуяваны ў горад Тамбоў для лячэння. Пасля выздараўлення працаваў інспектарам па бюджэце райфінаддзела, сакратаром райвыканкама, загадчыкам рай- фінаддзела ў г. Знаменка Тамбоўскай вобласці. У лістападзе 1943 года пасля заканчэння курсаў савецка-партыйнага актыву ў Маскоўскай вобласці ён быў накіраваны на аднаўленне народнай гаспадаркі ў Гомельскую вобласць, назначаны загадчыкам Навабеліцкага райфінаддзела Гомеля.

З 1965 па 1990 год — міністр фінансаў Беларускай ССР.

Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР.

## Узнагароды 
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі
* два ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Ордэн Дружбы народаў

## Спасылкі 
* Некралог 
* Шаціла Баляслаў Іосіфавіч // Сайт Гімназіи № 1 імя В. А. Караля г. Чэрвеня 

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Міністры фінансаў БССР
Калеб Кушынг

**Калеб Кушынг** (; 17 студзеня 1800 — 2 студзеня 1879) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Сын багатага караблебудаўнікі з штата Масачусетс. У 13 гадоў паступіў у Гарвардскі універсітэт, скончыў яго ў 17-гадовым узросце, з 1824 займаўся юрыдычнай практыкай. У 1825—1834 (а таксама і ў далейшым у розныя гады) быў дэпутатам кангрэса штата з перапынкам у 1829—1831 — гэтыя гады Кушынг правёў у Іспаніі, прысвяціўшы затым гэтаму падарожжу кнігу «Успаміны пра Іспанію» (англ. «Reminiscences of Spain», 1833).

У 1835 пачынаецца кар'ера Кушынга як федэральнага палітыка. У 1835—1843 ён сенатар. У 1843—1845 надзвычайны і паўнамоцны амбасадар ЗША ў Кітаі (ў 1844 заключыў першы дзяржаўны дагавор паміж ЗША і Кітаем). У 1853—1857 Генеральны пракурор ЗША. У далейшым Кушынг выконваў шэраг складаных дыпламатычных місій, у тым ліку быў удзельнікам дэлегацыі ЗША на перамовах у Калумбіі аб пракладцы Панамскага канала (1868) і на пасяджэнні міжнароднага трыбунала ў Жэневе па справе «Алабамы» (1871). Нарэшце, у 1874—1877 Кушынга быў надзвычайным і паўнамоцным паслом ЗША ў Іспаніі.

Юрыдычны і дыпламатычны вопыт Кушынга быў вялікі, але яго палітычная пазыцыя заўсёды адрознівалася непаслядоўнасць: так, падчас Грамадзянскай вайны ён падтрымаў Поўнач, хоць да гэтага выступаў супраць адмены рабства. Менавіта вядомая непасьлядоўнасьць Кушынга выклікала недавер да яго шматлікіх амерыканскіх палітыкаў, у выніку чаго ён не быў ў 1874 зацверджаны на пасаду суддзі Вярхоўнага суда ЗША.

Акрамя згадвальных Іспанскіх успамінаў, Кушынгу належыць яшчэ некалькі кніг, у тым ліку «Агляд апошняй рэвалюцыі ў Францыі» (англ. «Review of the late Revolution in France», 1833) і кніга пра Вашынгтонскім дагаворы (англ. «The Treaty of Washington», 1873).

Катэгорыя:Генеральныя пракуроры ЗША
Катэгорыя:Паслы ЗША ў Іспаніі
Софус Лі

**Ма́рыус Со́фус Лі** (; 17 снежня 1842, г. Нурф'ёрдэйд, Нарвегія — 18 лютага 1899) — нарвежскі матэматык. Замежны член-карэспандэнт Пецярбургскай АН (1896).

Скончыў універсітэт у Крысціяніі (1865). Прафесар універсітэтаў у Крысціяніі (з 1872) і Лейпцыгу (1886—1898).

## Навуковы ўклад 
Навуковыя працы па тэорыі груп і дыферэнцыяльнай геаметрыі. Стварыў класічную тэорыю неперарыўных груп (групы Лі), якая зрабіла вялікі ўплыў на развіццё тэорыі дыферэнцыяльных ураўненняў, алгебры, геаметрыі, тапалогіі, тэарэтычнай фізікі.

У выніку прац Софуса Лі і Фелікса Клейна геаметрыя была перабудавана на базе тэарэтыка-групавых пераўтварэнняў.

## Узнагароды 
* Міжнародная прэмія імя М. І. Лабачэўскага 1897.

## Зноскі 
## Літаратура 
*  С. 233.
* 
* *Полищук Е. М.* Софус Ли, 1842—1899. Л.: Наука, 1983.

Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі Нарвегіі
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя М. І. Лабачэўскага
Tarpach

**Tarpach** — музычны гурт з Мінска, Беларусь.

Калектыў быў заснаваны ў маі 2002 года. Першы склад: Святлана Сугака (спеў), Дзмітрый Астапук (гітара), Андрэй Бакей (бас-гітара), Аляксей Рак (ударныя), Алена Сілівонік (гітара). У 2005 гурт пакінула Святлана Сугака, на яе месца прыйшла Вольга Самусік, і на 2006 год замацаваўся наступны склад Tarpach: Дзмітрый Астапук і Андрэй Макараў (гітара), Павел Дармель (бас-гітара), Аляксей Яфрэменка (ударныя), Вольга Самусік (вакал). У 2009 годзе гурт пакідаюць Аляксей Яфрэменка і Вольга Самусік.

Гурт выступаў на фестывалях у Польшчы (Басовішча ў 2003-2005 і 2007 гадах) і ў Беларусі («Рок-кола», 2007 год).

## Дыскаграфія 
* Усё Будзе... (2005, БМАgroup)
### Удзел у зборніках 
* Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New (2009), трэк «Niečakana»

## Спасылкі 
* Tarpach на Last.fm
* Маладыя ды ўдалыя: гурт “Тарпач” / Радыё Свабода (ад 10 верасня 2005)

Катэгорыя:Метал-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2002 годзе
Сядзіба (раман)

**«Сядзіба»** — раман Алеся Аркуша.

## Выданне 
Рэліз рамана адбыўся 16.2.2017 года на платформе беларускіх электронных кніг kniharnia.by Надрукавала кнігу 28.2.2017 года выдавецкая ініцыятыва «Полацкае ляда» у выдавецтве EkoPress у Беластоку (Польшча). Прэзентацыя папяровага выдання планавана ў маі 2017 года «Сядзіба», хіба, адзіны беларускі твор, які выйшаў на CD апошнімі гадамі. З верасня 2022 года даступны для бясплатнага праслухвання.

У 2023 годзе раман «Сядзіба» ўвайшоў у кнігу Алеся Аркуша «Тэстамент Рагвалода».

## Сюжэт 
Паводле сюжэта, нічога не знікае проста ў мінулым, а працягвае існаваць у паралельным свеце. На полацкай сядзібе адбываюцца дзіўныя здарэнні — метафізічнае жыццё ценяў і прывідаў пранікае ў рэальны свет..

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Раманы на беларускай мове
Дызель-цягнік

'*Дызель-цягнік, *дызель-поезд''''' — чыгуначны састаў з маторнымі (абсталяванымі цягавымі рухавікамі — дызелямі) і прычапнымі вагонамі. Выкарыстоўваюцца для прыгарадных і мясцовых зносін на неэлектрыфікаваных лініях.

Дызель-поезд можа складацца з 1-2 маторных (па канцах састава) і 1-4 прычапных вагонаў. У маторным вагоне размешчаны кабіна машыніста, сілавая ўстаноўка з дадатковым абсталяваннем (унутры вагона ці пад ім) і салон для пасажыраў. Для павелічэння яго пасажыраўмяшчальнасці рухавік можа быць размешчаны пад рамай маторнага вагона. У прычапным вагоне акрамя пасажырскага салона можа быць дадатковы пост кіравання. Маторны вагон, які выкарыстоўваецца самастойна (без прычапных вагонаў), называецца аўтаматрысай.

Вядучай з’яўляецца пярэдняя каляска. Сілавая перадача звычайна гідраўлічная, гідрамеханічная або механічная (пры малой магутнасці). Канструкцыйная хуткасць да 120 км/г і больш.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Транспартныя сродкі
Катэгорыя:Маторвагонны рухомы састаў
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт
Паказчык пераламлення

**Паказчык пераламлення** (**абсалютны паказчык пераламлення**) рэчыва — велічыня, роўная адносінам фазавых скорасцей святла (электрамагнітных хваль) у вакууме і ў дадзеным асяроддзі n =\frac{c}{v}. Таксама пра паказчык пераламлення гавораць і для любых іншых хваль, напрыклад, гукавых.

## Апісанне 
Паказчык пераламлення вызначаецца як адносіна сінуса вугла падзення к сінусу вугла пераламлення і залежыць ад частаты электрамагнітных хваль ад нізкіх частот да аптычных і далей, а таксама можа яшчэ болей рэзка змяняцца ў вызначаных абласцях частотнай шкалы. Звычайна маецца на ўвазе аптычны дыяпазон ці дыяпазон, прадугледжаны кантэкстам.

Паказчык пераламлення можна выразіць як корань са здабытку магнітнай і дыэлектрычнай пранікальнасцей рэчыва:
: n=\sqrt{\mu\varepsilon}
У паглынаючых рэчывах дыэлектрычная пранікальнасць утрымвае ўяўную кампаненту \boldsymbol{\hat{\varepsilon}} = \varepsilon_{1} + i\varepsilon_{2}, таму паказчык пераламлення \boldsymbol{\hat{n}}=\sqrt{\mu \boldsymbol{\hat {\varepsilon}}} робіцца камплексным: \boldsymbol{\hat{n}} = n + ik.

У вобласці аптычных частот, дзе \mu=1, рэчаісная частка паказчыка пераламлення n = \sqrt{\frac{\varepsilon_{1} + \sqrt{\varepsilon_{1}^2 + \varepsilon_{2}^2}}{2}} апісвае пераламленне, а ўяўная частка k = \frac{\varepsilon_{2}}{2n} — паглынанне.

Прамень, які падае з вакууму на паверхню нейкага рэчыва, праламляецца мацней за падаючы на яе з другога рэчыва; паказчык пераламлення рэчыва, адпаведны праменю, падаючаму на яе з вакууму, называецца *абсалютным* паказчыкам пераламлення ці проста паказчыкам пераламлення; гэта і ёсць паказчык пераламлення, вызначэнне якога дадзена ў пачатку артыкула. Абсалютны паказчык пераламлення ўсякага газу, у тым ліку і паветра, пры звычайных умовах мала адрозніваецца ад адзінкі, таму прыблізна абсалютны паказчык пераламлення рэчыва можна вызначыць па яго паказчыку пераламлення адносна паветра.

Для вымярэння паказчыка пераламлення выкарыстоўваюць ручныя і аўтаматычныя рэфрактометры.

## Прыклады 
Паказчыкі пераламлення некаторых асяроддзяў прыведзены ў табліцы.

**Паказчыкі праламления для даўжыні хвалі 589,3 нм**

## Зноскі 
Катэгорыя:Фізічныя велічыні
Катэгорыя:Оптыка
Катэгорыя:Безразмерныя параметры
Usplёsk

**Usplёsk** — былы беларускі рок-гурт з Маладзечна. Выконваў музыку ў змяшаным стылі пад уплывам альтэрнатыўнага року і ню-метала. Выпусціў тры студыйныя альбомы. Песні пераважна па-беларуску. У 2005 годзе выйшаў першы альбом гурта «КАРАгод». У 2007 годзе гурт выпусціў другі альбом пад назвай «Выварат Вілія». У 2010 годзе праект трансфармаваўся ў аўдыёвізуальны эксперымент «IOD». У 2021 годзе музыкі апублікавалі трэці альбом «Сонца высока», запісаны ў 2010 годзе ў Вільні.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* *DErMO* (2002)
* *КАРАгод* (2005)
* *Выварат Вілія* (2007)
* *Сонца высока* (2021)

### Удзел у складанках 
* *Прэм’ер Тузін 2006* (2006), трэк «Мара»
* *XLAM: Лучшая беларусская альтернатива* (2006), трэк «Эфіp superlight»

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гурт на Last.fm
* Юры Шуст. Рэквіем па Новым годзе на 34mag
* USPLESK / Музыкальная газета
* Беларускі рок, які мы страцілі. Топ-10 гуртоў / Наша Ніва

Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2000 годзе
Катэгорыя:Гурты Маладзечна
Зьмяя

**«Зьмяя»** (у 2009—2013 гадах — **ZM99**) — беларускі музычны гурт з Мінска, створаны ў 1999 годзе. За сваю гісторыю гурт выпусціў 5 поўнафарматных альбомах, у якіх прайшоў шлях ад хард-рока і ню-метала да пост-рока.

Гурт быў удзельнікам шматлікіх фестываляў і канцэртаў. Прызёр «Басовішча — 2005». Вакалістка гурта Зоя Сахончык была прызнана «Рок-князёўнай» па выніках «Рок-каранацыі 2011». З песняй «На ниточке» (увайшла ў трэці альбом гурта) Зьмяя атрымала перамогу на «» у намінацыі «Ultra-хит» па выніках галасавання за 2012 год.

Увесну 2009 года гурт правёў рэбрэндынг, змяніўшы назву на ZM99, а таксама памяняўшы лагатып, візуальнае афармленне са змяненнем пазіцыяніравання і ідэалогіі. У 2013 годзе гурт вярнуўся да першапачатковай назвы Зьмяя.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* *Усё дзеля Вас!!!* (2005)
* *ГОСТ густа дусту. Частка 1* (2007)
* *Попробуй* (2013)
* *Если честно* (2015)
* *Роберто (2022)*

### EP 
* *Кідай зброю* (2004)
* *WWW.ZM99.NET* (2010)
* *НИИ ЕР* (2010)
* *Мама* (2018)
* *Откровенно так (2018) single*
* *Непренуждённо (2019) single*
* *Моцны Вір (2022)*
* *Небам ружовым (2023) single*
* *Я буду (2023) single*
* *Не бывает (2024) single*

### Удзел у зборніках 
* Место подписи (трыб’ют гурта Neuro Dubel, 2013), трэк «Время распрощаться»
* Sound Interpretation: Minsk (2014), трэк «Горад»
* Hard Life - Heavy Music. Metallection, трэк "Усе дзеля вас"

## Склад 
* Зоя «Snake» Сахончык — спеў, варган
* Уладзімір Сахончык — гітара
* Сяргей Габец — бас-гітара
* Санчас Барабанчас — ударныя

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны youtube канал
* Афіцыйны сайт 
* ЗЬМЯЯ | ZM99 Вконтакте
* Зьмяя на Last.fm
* Зоя Сахончык (гурт ZМ99): «Куды прыводзяць мары» / Experty.by

Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1999 годзе
Захар Рыгоравіч Лышэня

**Захар Рыгоравіч Лышэня** (1917 — 8 лютага 1945) — старшына Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
Захар Лышэня нарадзіўся ў 1917 годзе ў вёсцы Пласток (цяпер — Любанскі раён Мінскай вобласці Беларусі). Скончыў няпоўную сярэднюю школу. У верасні 1938 года Лышэня быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З верасня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У баях тры разы быў паранены. Удзельнічаў у Сталінградскай і Курскай бітвах, у бітве за Дняпро.

Да студзеня 1945 года гвардыі старшына Захар Лышэня камандаваў аддзяленнем разведкі 43-га гвардзейскага артылерыйскага палка 15-й гвардзейскай стралковай дывізіі  1-га Украінскага фронту. Вызначыўся ў час вызвалення Польшчы. У ноч з 7 на 8 лютага 1945 года пад Уроцлавам Лышэня з таварышам прайшоў у нямецкі тыл і выявіў артылерыйскую і минамётную батарэі праціўніка, захапіў 2 «языкоў» і важныя дакументы. На зваротным шляху разведчыкі трапілі ў засаду. Лышэня быў цяжка паранены і застаўся прыкрываць свайго таварыша, які паспяхова даставіў «языкоў» і дакументы да камандавання. У баі Лышэня быў узяты ў палон. Нягледзячы на катаванні, ён адмовіўся даваць звесткі аб савецкіх частках, і быў павешаны. Пазней яго цела было выяўлена наступаючымі савецкімі часткамі і пахавана ў вёсцы Сабаціска Ніжнясілезскага ваяводства Польшчы.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 чэрвеня 1945 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства» гвардыі старшына Захар Лышэня пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна і Чырвонай Зоркі, шэраг медалёў. Навечна залічаны ў спісы асабовага складу вайсковай часткі.

У гонар З. Лышэні усталяваны помнік у яго роднай вёсцы, названы вуліца і школа ў Любані.

## Літаратура 
* 
* *Зайцев А. Д., Рощин И. И., Соловьёв В. Н.* Зачислены навечно. Кн. 1. — М.: Политиздат, 1990.

Катэгорыя:Павешаныя
Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Сяржанты і старшыны СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
ДДБ1

**ДДБ1** (**Д**земіхаўскі, **Д**ызель-цягнік, **Б**еларуская чыгунка, **1**-ы тып) — дызель-цягнік на лакаматыўнай цязе. Саставы ДДБ1 пачаткова фарміраваліся на аснове дзвюх дапрацаваных секцый цеплавоза 2М62У, учэпленых на канцах цягніка і дзесяці прамежкавых вагонаў мадэлі 63-322 вытворчасці Дземіхаўскага машынабудаўнічага завода (ДМЗ). Агулам у такой кампазіцыі было пабудавана дзесяць саставаў ДДБ1, далей раздзеленых на 20 больш кароткіх цягнікоў, дадаўшы галаўныя вагоны вытворчасці Рыжскага вагонабудаўнічага завода (РВЗ).

Таксама для Саянскага алюмініевага завода ў адзіным экземпляры быў выпушчаны дызель-цягнік **ДПСаАЗ** (***Д**изель-**П**оезд **Са**янского, **А**люминиевого **З**авода*), маючый аналагічную канструкцыю. але з выкарыстаннем дапрацаваных цеплавозаў ДМ62 і больш кароткай, васьмівагоннай складанасці.

## Гісторыя 
Вытворчасць дызель-цягнікоў ДДБ1 была асвоена Дземіхаўскім заводам у 1998 годзе па заказу Беларускай чыгункі, якая ў мэтах эканоміі сродкаў вырашыла фарміраваць дызель-цягнікі з лакаматыўнай цягай на базе прычапных вагонаў серыйнага маторвагоннага састава і наяўных у рэзерве грузавых цеплавозаў 2М62 і 2М62У вытворчасці Луганскага завода (цеплавозы М62 выкарыстоўваліся для стварэння на базе вагонаў дызель-цягніка ДР1 саставаў серыі ДРБ1).

Дземіхаўскі завод ажыццяўляў вытворчасць прычапных прамежкавых вагонаў, якія мелі высокую ступень уніфікацыі з прамежкавымі прычапнымі вагонамі сямейства ЭР2Т/ЭР4, а таксама зрабіў дапрацоўку цеплавозаў 2М62У для выкарыстоўвання ў складзе дызель-цягнікоў. Кожны састаў складаўся з дзесяці прамежкавых вагонаў і двух цеплавозных секцый. Агулам было пабудавана 100 вагонаў, з якіх было сфарміравана 10 саставаў.

У 2000 годзе па заказу Саянскага алюмініевага завода быў таксама выпушчаны дызель-цягнік ДПСаАЗ-0001, сфарсіраваны на аснове двух цеплавозаў ДМ62 і васьмі прычапных вагонаў. У якасці цяглавых адзінак выкарыстаны аднасекцыйныя цеплавозы ДМ62-1811 і ДМ62-1857. Да жніўня цягнік насіў імянную назву «Сибирский Алюминий», потым называўся «РУСАЛ». Потым індэкс «ДМ62» на таблічках гэтых цеплавозаў быў заменены назад на «М62».

## Гл. таксама 
* М62 (цеплавоз)

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дызель-цягнікі Беларусі
Звышмалая падводная лодка

**Звышма́лая падво́дная ло́дка** або **мі́ні-субмары́на** — падводная лодка з водазмяшчэннем менш за 150 тон. Звычайна кіруецца экіпажам з 1-2 маракоў, аўтаномнасць плавання моцна абмежаваная. Звышмалыя падводныя лодкі могуць дзейнічаць самастойна або запускаюцца з карабля ці лодкі-носьбіта. Існуюць падлодкі як ваеннага, так і грамадзянскага прызначэння. Першыя падводныя лодкі большасці краін свету ( ,  ,  ,  ) па сучаснай класіфікацыі трапілі б у катэгорыю звышмалых ПЛ.

## Узбраенне 
Міні-субмарыны часцей за ўсё узброены тарпедамі, мінамі альбо могуць несці зарады для дыстанцыйнага падрыву.

## Ваеннае прымяненне 
Звышмалыя субмарыны гістарычна ўжываліся для пранікнення ў бухты праціўніка з мэтай дыверсіі, а таксама ў рашучых сутыкненнях марскіх злучэнняў. Найбольш вядомымі прадстаўнікамі дадзенага класа перыяду другой сусветнай вайны з'яўляюцца японская Ko-hyoteki, нямецкая Seehund і англійская (англ.)&nbsp;бел..

Акрамя згаданага прызначэння, міні-субмарыны ўжываліся для разведкі і дастаўкі грузаў. Сучаснае прадстаўнікі класа знаходзяць прымяненне пры выратаванні экіпажаў патанулых субмарын, а таксама для выканання спецаперацый і для перавозкі наркотыкаў.

## Літаратура 
* *А. Е. Тарас.* Сверхмалые подводные лодки 1914-2004. — Мн.: Харвест, 2004. — 248 с. — 3000 экз. — ISBN 985-13-2223-7.

## Спасылкі 
* Уладзімір Шчарбакоў Грозныя «карлікі»
* Аэра-падводная лодка «Пігмей» // simvolika.org
* Субмарыны для ВМС і... наркагандляроў 
* Звышмалыя падводныя лодкі, часопіс Замежны ваенны агляд, №11 1976

Катэгорыя:Падводныя лодкі
Ляшчынскі

**Ляшчынскі** — прозвішча, мае жаночую форму Ляшчынская.

## Вядомыя носьбіты 
* Адам Браніслававіч Ляшчынскі (1920—2006) — Герой Савецкага Саюза.
* Антон Антонавіч Ляшчынскі (нар. 1962) — беларускі мастак-графік.
* Збігнеў Ляшчынскі (нар. 1977) — польскі спартсмен, гулец і трэнер у настольны тэніс.
* Іосіф Валяр’янавіч Ляшчынскі (нар. 1924) — беларускі дзеяч аматарскага мастацтва, Заслужаны дзеяч культуры Беларусі.
* Станіслаў Ляшчынскі (1677—1766) — кароль польскі і вялікі князь літоўскі (1704—1709, і 1733—1734), апошні герцаг Латарынгіі (1737—1766).