open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзень жартаў

**Дзень жартаў**, **Дзень дурня**, **Дзень смеху** — дзень, які святкуецца 1 красавіка ў шматлікіх краінах свету. Падчас гэтага дню людзі жартуюць над сябрамі і знаёмымі. У газетах, па тэлебачанню і ў інтэрнэце распаўсюджваюцца жартлівыя навіны. Не з’яўляецца афіцыйным выхадным днём.

Гісторыя гэтага свята бярэ пачатак з рымскага Prima aprilis. Менавіта пад такой назвай адзначала яго шляхта старажытнай Беларусі. Што да звычайнага люду, дык ён пачаў святкаваць Дзень жартаў менавіта 1 красавіка ў Савецкім Саюзе. Ва ўласнабеларускай традыцыі такога свята не было, а днём вясёлага шкодніцтва спрадвеку лічылася Купалле. Тады гарэзлівая моладзь за ноч рабіла ў вёсцы сапраўдны вэрхал і катала з гары запаленыя колы.
Балтыйскі вакзал (Талін)

**Балтыйскі вакзал** () — чыгуначная пасажырская станцыя ў Таліне. Вакзал знаходзіцца ў непасрэднай блізкасці ад Старога горада на вуліцы Тоампуестээ, 37.

Першымі прыпынкамі цягнікоў, якія ідуць з вакзала, з’яўляюцца Лілекюла (заходні кірунак), Кітсекюла (усходні кірунак) і Талін-Вяйке (паўднёвы кірунак).

Каля вакзала знаходзіцца 12 пуцей.

Балтыйскі вакзал з’яўляецца канечнай станцыяй прыгарадных і міжнародных цягнікоў. Каля вакзала размешчаны аўтавакзал для прыгарадных аўтобусаў, а таксама трамвайныя, тралейбусныя і аўтобусныя прыпынкі гарадскога транспарту.

## Спасылкі 
* Хатняя старонка Балтыйскага вакзала
* Go Group
* Elron

Катэгорыя:З’явіліся ў 1870 годзе
Катэгорыя:1870 год у Таліне
Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі Эстоніі
Катэгорыя:Транспарт Таліна
Мілое Мілоевіч

**Мілое Міло́евіч** (; ,  — , ) — сербскі кампазітар, музыказнавец, педагог; адзін са стваральнікаў сучаснай сербскай кампазітарскай школы.

## Біяграфія 
Вучань С. Мокраняца (кампазіцыя), З. Неедлы (музыказнаўства). У 1925—1939 гадах выкладаў у Бялградскім універсітэце, а таксама ў Музычнай акадэміі ў Бялградзе, з 1941 года прафесар. Стваральнік і кіраўнік вакальна-інструментальных ансамбляў педагогаў Сербскай музычнай школы ў 1911 годзе і ўніверсітэта (Collegium Musicum) у 1925 годзе, рэдактар часопіса *«Muzika»* (1928).

## Творчасць 
У творчасці апіраўся на музычны фальклор. Сярод твораў: сімфанічная паэма «Смерць маці Юговічаў» (1921), лірычная сімфонія для голасу з аркестрам «Баль на лузе» (1939), уверцюра «Даніла і Сіманіда» (1913); камерна-інструментальныя ансамблі; фартэпіянныя п'есы, у т.л. «Мелодыі і рытмы Балкан», хары, рамансы. Аўтар музычна-тэарэтычных прац пра Б. Сметану, Р. Вагнера, Р. Штрауса, Г. Малера, Мокраняца, сербскі музычны фальклор і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кампазітары Сербіі
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Постаці сербскага музыказнаўства
Катэгорыя:Педагогі Сербіі
Тэатр Эстоніі

Вытокі **тэатральнага мастацтва Эстоніі** адносяцца да глыбокай старажытнасці. У рытуалах, абрадах, народных святах і гульнях выкарыстоўваліся дыялогі, элементы ігры, драматычнага дзейства, тэатральная відовішчнасць.

Фарміраванне прафесійнага нацыянальнага тэатра адбывалася ў другой палове XIX стагоддзя. У 1870—1872 гадах пры таварыстве «Ванемуйнэ» ў Тарту пры садзеянні пісьменніцы Л. Койдулы пастаўлены яе п’есы «Стрыечны браток з Саарэмаа», «Гэтакі Мульк, або Сто пураў солі». У 1878—1903 гадах пад кіраўніцтвам А. Війры тут ставіліся музычныя спектаклі, творы У. Шэкспіра, Мальера. У 1906—1914 гадах трупу ўзначальваў К. Менінг. Пастаўлены эстоснкія п’есы А. Кіцберга, Э. Вільдэ, О. Лутса. З 1906 года ў Таліне пры таварыстве «Эстонія» наладжваліся паказы драматычных спектакляў.
»]]
У 1920—1930-я гады працавалі тэатры: у Таліне — «Эстонія», Драматычны тэатр, «Драма-студыа» (з 1937 года Эстонскі драматычны тэатр), Ранішні тэатр, Рабочы тэатр; у Тарту — «Ванемуйнэ». Дзейнічалі тэатральныя калектывы ў Пярну, Вільяндзі, Нарве і інш.

У 1940 годзе створаны тэатр у Ракверэ. У Таліне ў 1941 годзе адкрыты Музей тэатра і музыкі, у арганізаваны Рускі тэатр (1948), Эстонскі лялечны тэатр (1952), Дзяржаўны тэатр юнага гледача (1965). У пасляваенны перыяд вялікае пашырэнне набыла драматургія А. Якабсана («Жыццё ў цытадэлі», «Барацьба без лініі фронту»), пастаўлены п’есы Р. Каўгвера, А. Лійвеса, Э. Ранета, Ю. Смуўла. Сярод найбольш значных спектакляў: «Чалавек і бог» паводле эпапеі «Праўда і справядлівасць» А. Тамсаарэ, «Дзікі капітан» Смуўла, «Мужчынскія песні» і «Жаночыя песні» на аснове эстонскіх песень, «Антоній і Клеапатра» і «» Шэкспіра, «Мілы лгун» Дж. Кілці, «Маці» паводле М. Горкага. Уклад у развіццё сцэнічнага мастацтва зрабілі рэжысёры К. Ірд, Э. Кайду, М. Міківер, М. Панса, І. Тамур, Я. Тоамінг, Э. Хермакюла; рэжысёры і акцёры А. Лаўтэр, П. Пыльдраас; акцёры К. Карм, Л. Рума, А. Тальві, А. Эскала, Ю. Ярвет і інш.

У Эстоніі дзейнічаюць тэатры: у Таліне — Эстонскі драматычны, Дзяржаўны лялечны, Рускі тэатр Эстоніі, Гарадскі,  і інш.; у Тарту — «Ванемуйнэ»; у Пярну — «Эндла»; у Вільяндзі — «Угала»; у Ракверэ.

## Дачыненні з Беларуссю 
У тэатрах Эстоніі ставіліся беларускія п’есы: «Пяюць жаваранкі» (Ракверэ), «Хто смяецца апошнім» (Талін, Пярну) К. Крапівы, «У ціхім завулку» А. Маўзона (Кохтла-Ярвэ), «Выбачайце, калі ласка!» (Талін, Пярну), «Лявоніха на арбіце» (Пярну) А. Макаёнка, «Радавыя» А. Дударава (Талін) і інш. Беларускія драматычныя калектывы ў час «Прыбалтыйскіх тэатральных вёсен» выступалі ў Таліне, эстонскія — у Мінску. Беларускія і эстонскія тэатразнаўцы і крытыкі сумесна удзельнічалі ў навуковых канферэнцыях, абмеркаваннях спектакляў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Гамункул

стварае гамункула ў лабараторыі]]

**Гамункул** (лац. *homunculus* — *чалавечак*) — карлік, маленькі чалавечак, якога ў сярэднявеччы спрабавалі стварыць шматлікія алхімікі штучнымі сродкамі (як, напрыклад, філасофскі камень). Гамункул павінен быў вяглядаць як невялікае, зморшчанае дзіця.

Доўгі час стварэнне першага гамункула прыпісвалі алхіміку Арнальдусу з Вілановы, які жыў у XIII стагоддзі. Адзін з найболей вядомых рэцэптаў атрымання гамункула прапанаваў ў XVI стагоддзі алхімік Парацэльс. Алхімік лічыў, што невялікая колькасць чалавечай спермы ў прабірцы пры награванні і некаторых іншых маніпуляцыях (закопванне ў навоз, «магнетызацыі», сутнасць якой канчаткова не зразумелая) робіцца гамнкулам. «Выкормліваўся гамункулус» шляхам дадавання ў колбу невялікай колькасці чалавечай крыві. Час выспявання гамункула, паводле Парацэльса, — сорак дзён, рост гамункула — 11-12 цаляў.

Існавала некалькі поглядаў на працэс стварэння гамункула. У адным з іх выкарыстоўваўся корань мандрагоры, што звязана з павер’ем, нібыта гэтая расліна павінна была вырастаць каля шыбеніцы на месцы падзення спермы павешанага, а затым развівацца ў чалавекападобную істоту.

У культуры гамункул з’яўляецца ў п’есе «Фаўст» Іагана Гётэ. Стварае яго стары мудрэц Вагнер, вучань Фаўста. Гамункул вылучаецца ўнікальным інтэлектам і велізарнай прагай ператварыцца ў чалавечую істоту.

Катэгорыя:Міфічныя істоты
Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Алхімія
Урал-батыр

**«Ура́л-баты́р»** () — башкірскі эпас (), помнік башкірскай славеснасці.

«*Урал-батыр*» увабраў у сябе найстаражытнейшую міфалогію, якая існавала шмат тысячагоддзяў таму. У ім прадстаўлены шырокі спектр старажытных перакананняў, якія сыходзяць сваімі каранямі ў нетры першабытнаграмадскага ладу.

Некаторыя матывы і вобразы «*Урал-Батыра*» сустракаюцца і ў іншых башкірскіх эпасах («*Заятуляк і Хыўхылу*», «*Кунгыр-буга*», «*Алпамыша*», «*Кузыйкурпяс і Маянхылу*»), а эпасы «*Акбузат*» і «*Бабсак і Кусэк*», працягваючы сюжэтную лінію «*Урал-Батыра*», утвараюць адзіны цыкл башкірскіх эпічных паданняў.

Эпас ствараецца з 4576 паэтычных і 19 празаічных радкоў. Кампазіцыйна вылучаюць 3 часткі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта
Катэгорыя:Эпічныя творы
Катэгорыя:Башкірская міфалогія
Катэгорыя:Башкірскі эпас
Катэгорыя:Літаратура Башкартастана
Катэгорыя:Башкірская літаратура
Заятуляк і Хыўхылу

**«Заятуля́к і Хыўхылу́»** () — башкірскі эпас (кубаір). Адзін з ранніх помнікаў эпічнай творчасці башкірскага народа.

У эпасе «*Заятуляк і Хыўхылу*» апавядаецца пра каханне Заятуляка і Хыўхылу. Як і ў старажытных эпасах «*Урал-батыр*» і «*Акбузат*», дзеянне разгортваюцца не толькі на зямлі, але і ў фантастычным падводным свеце. Падзеі ў паданні разгортваюцца ў эпічна-казачным плане.

Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта
Катэгорыя:Эпічныя творы
Катэгорыя:Башкірская міфалогія
Катэгорыя:Башкірскі эпас
Алекса Шанціч

**Алекса Шанціч** (, Мостар, Асманская імперыя — , Мостар, Югаславія) — сербскі паэт, пісьменнік, драматург.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і этнічных сербаў, якія жылі ў Герцагавіне (у горадзе Мостар), якая месцілася тады ў Асманскай імперыі. Затым, у 1878 годзе, тэрыторыю фактычна акупавала Аўстра-Венгрыя. Ягоны бацька, Рыста, быў купцом, а маці, Мара, — хатняй гаспадыняй. У сям’і паэтычны талент Алексы вялікага разумення не знайшоў.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Босніі і Герцагавіне
Катэгорыя:Памерлі ў Босніі і Герцагавіне
Катэгорыя:Сербскамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Паэты Югаславіі
Катэгорыя:Акадэмікі Сербскай акадэміі навук і мастацтваў
Рэжо Манінгер

**Рэ́жо Ма́нінгер** (; 7 ліпеня 1890, Шопран, Венгрыя — 4 лютага 1970, Будапешт, Венгрыя) — венгерскі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Акадэмік (1939) і віцэ-прэзідэнт (1960—1966) Венгерскай АН. Замежны член УАСГНІЛ (1957).

## Біяграфія 
Нарадзіўся Рэжо Манінгер 7 ліпеня 1890 года ў Шопране. Сям'я Рэжо была евангелічнага веравызнання. У пачатку 1910-х гадоў пераехаў разам з бацькамі ў Будапешт і прысвяціў сталіцы Венгрыі ўсё сваё жыццё.

У 1912 годзе скончыў Вышэйшую ветэрынарную школу ў Будапешце. У 1928 годзе арганізаваў навукова-даследчы ветэрынарны інстытут, дырэктарам якога быў да 1943 года.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па паталогіі інфекцыйных хвароб жывёл і ветэрынарнай мікрабіялогіі. Даследаваў пытанні дыягностыкі сібірскай язвы і бруцэлёзу, імунізацыі пры туберкулёзе буйной рагатай жывёлы, спецыфічнай прафілактыцы чумы свіней, воспы авечак і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ветэрынары Венгрыі
Ёбік

**«За ле́пшую Ве́нгрыю»** (, ), скарочана **«Ё́бік»**&nbsp;— венгерская праварадыкальная нацыяналістычная партыя, заснаваная ў 2003 годзе. Афіцыйна стаіць на пазіцыях кансерватызму, патрыятызму і хрысціянскіх каштоўнасцей. Крытыкі і назіральнікі ацэньваюць яе як ксенафобскую, антысеміцкую і гамафобскую палітычную сілу. Старшыня&nbsp;— Петэр Якаб.

## Гісторыя 
Спачатку ў 2002 годзе група праварадыкальна настроеных студэнтаў гуманітарнага факультэта Будапешцкага ўніверсітэта і былымі прыхільнікамі нацыяналістычнай  (MIÉP), незадаволенымі палітыкай кіраўніцтва. Назва «Ёбік» — акронім ад *Jobboldali Ifjúsági Közösség* (). У назве партыі выкарыстана гульня словаў: слова «ёб» (jobb) у венгерскай мове азначае як «лепшы», так і «правы».

У 2007 годзе Габар Вона стварыў «Венгерскую гвардыю»&nbsp;— арганізацыю, якая мела змагацца за абарону венгерскіх нацыянальных каштоўнасцей. У 2008—2009 гадах, пасля абвінавачванняў членаў «Венгерскай гвардыі» ў збіццях і злачынствах супраць цыганскага насельніцтва, судовыя органы Будапешта забаранілі дзейнасць арганізацыі.

На выбарах у Еўрапейскі парламент 2009 года партыя здабыла 15 % галасоў і 3 месцы ў Еўрапарламенце.

На парламенцкіх выбарах 2010 года партыя паспяхова пераадолела пяціадсоткавы бар'ер і атрымала ў парламенце 47 месцаў з 386.

На парламенцкіх выбарах 2014 нацыяналісты атрымалі 20,22 % галасоў і атрымалі 23 месцы ў Нацыянальным сходзе, стаўшы трэцяю найбольшай палітычнай сілай краіны.

З 2014 года Ёбік пачаў перавызначаць сябе як кансерватыўную народную партыю і змяніў супярэчлівыя элементы сваіх зносін. Згодна з Маніфеста партыі аб кіруючых прынцыпах будучага ўраду, Ёбік ўяўляе ўсіх венгерскіх грамадзян і людзей і імкнецца стварыць сучасную нацыянальную ідэнтычнасць, не прымаючы пры гэтым шавінізм 20-га стагоддзя. Пасля парламенцкіх выбараў у Вугоршчыне 8 красавіка 2018 году партыя набрала 1 092 806 галасоў, атрымаўшы 19,06% ад агульнай колькасці, зрабіўшы іх другі па велічыні партыяй Венгрыі ў Нацыянальным сходзе.

У цяперашні час партыя апісвае сябе як сучасная кансерватыўная народная партыя. Нядаўні (2020/02/28) апытанне грамадскай думкі, праведзены IDEA для Euronews, быў прааналізаваны вядучым палітолагам Балашоў Бёскей, і ён інтэрпрэтаваў, што былая нацыяналістычная партыя, Ёбік, завяршыла пераўтварэнне ў цэнтрысцкую народную партыю, і яе выбарчая база была змененая, і цяпер гэта пераважна ўмераны праеўрапейскі акруга.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 
* Міжнародная старонка  

Катэгорыя:Нацыяналістычныя партыі
Катэгорыя:Ультраправыя партыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Венгрыі
ФК Тырана

**«Тырана»** () — албанскі футбольны клуб з горада Тырана. Заснаваны ў 1920 годзе. 26-разовы чэмпіён Албаніі, 16-разовы ўладальнік Кубка Албаніі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Тырана
ФК Дынама Тырана

**«Дынама»** () — албанскі футбольны клуб з горада Тырана. Заснаваны ў 1950 годзе. 18-разовы чэмпіён Албаніі, 13-разовы ўладальнік Кубка Албаніі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Дынама Тырана
ФК Партызані Тырана

**«Партызані»** () — албанскі футбольны клуб з горада Тырана. Заснаваны ў 1946 годзе. 17-разовы чэмпіён Албаніі, 15-разовы ўладальнік Кубка Албаніі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Партызані Тырана
Тэлебачанне ў Албаніі

**Тэлебачанне ў Албаніі** з'явілася ў 1960 годзе разам са стварэннем тэлерадыёкампаніі Radio Televizioni Shqiptar на аснове Албанскага радыё.

Да сярэдзіны 1990-х Радыё і тэлебачанне Албаніі было адзіным транслятарам у краіне, пакуль не з'явіліся прыватныя тэлеканалы. Паколькі Албанія была вельмі закрытай краінай, і развіццё тэлебачання адбывалася вельмі марудна з-за моцнай цэнзуры — было практычна забаронена трансляцыя ўсіх замежных каналаў, у тым ліку Грэцыі, Югаславіі і Італіі. Сучасныя тэхналогіі ў краіне толькі пачынаюць развівацца: адбываецца паступовы пераход на лічбавую трансляцыю. Цяпер у краіне транслюецца 7 афіцыйных каналаў RTSH і некалькі дзясяткаў рэгіянальных тэлеканалаў, Таксама рэтранслююцца шмат міжнародных каналаў на албанскай мове.

## Грамадскія тэлеканалы 
### На тэрыторыі ўсёй краіны 
* TVSH (Televizioni Shqiptar) — першы грамадскі тэлеканал; аналагавая версія
* TVSH 2 — другі грамадскі тэлеканал (створаны ў 2003 годзе), ў асноўным транслюе спартыўныя падзеі ў жывым эфіры
* RTSH HD — HD-версія тэлеканалу TVSH
* RTSH Sport
* RTSH Muzikë
* RTSH Art
* TVSH Sat — спадарожнікаввы тэлеканал для Еўропы

### Рэгіянальныя 
* Radio Televizioni Gjirokastra (Гіракастра)
* Radio Televizioni Korça (Корджа)

## Прыватныя тэлеканалы 
### Нацыянальныя 
* Top Channel
* TV Klan

### Спадарожнікавыя 
* Vizion Plus

## Анлайн-трансляцыя 
* Zjarr TV
* Wedding TV HD

## Каналы блізкага замежжа 
* Klan Kosova
* Алсат М
* Agon Channel

## Міжнародныя тэлеканалы 
* FOX
* Fox Life
* Fox Crime
* Comedy Central
* National Geographic
* Travel Channel
* Discovery Channel
* Investigation Discovery
* TLC Discovery
* Animal Planet
* Outdoor Channel
* History Channel
* Disney Channel
* Disney XD
* Nickelodeon
* Nick Jr.
* Cartoon Network
* Boomerang
* Eurosport
* Eurosport 2
* MTV Europe
* VH1 Europe
* VH1 Classic
* BBC World News
* CNN
* Euronews
* Sky News
* CNBC Europe
* CCTV News
* TV5 Monde Europe
* Rai Italia
* ANT1 Greece

## Правайдары лічбавай трансляцыі DVB-T/S 
* Digitalb
* Tring Digital TV
* SuperSport Albania

## Гл. таксама 
* Сродкі масавай інфармацыі Албаніі

## Літаратура 
* Londo, Ilda. Television across Europe: follow-up reports 2008 — Albania. Budapest: Open Society Institute, 2008  
* Londo, Ilda. Media Ownership, Independence, and Pluralism. Tirana: Albanian Media Institute, 2007  
* Londo, Ilda. Digital television in Albania: Policies, development and public debate. Tirana: Albanian Media Institute, 2006  

## Спасылкі 
* AMA — Authority of Audiovisual Media 
* IMA — InfoMedia Albania 
* Albanian Media Institute 
* LIVE TV в Албании  
* LIVESTREAM TV из Шкодера
Хары Моара

**Ха́ры Альбертавіч Мо́ара** (; , Эхаверэ, Тартускага павета, Эстонія — ) - эстонскі археолаг і гісторык. Акадэмік Акадэміі навук Эстонскай ССР (1957).

## Біяграфія 
У 1925 годзе скончыў Тартускі ўніверсітэт па спецыяльнасці «археалогія», з 1927 года выкладаў там жа. У 1930 годзе ён стаў дырэктарам Археалагічнага музея ў Тарту, у тым жа годзе стаў прафесарам старажытнай гісторыі і археалогіі ў Тартускім універсітэце, у 1938 годзе атрымаўшы доктарскую ступень. Прафесарскую пасаду ён захоўваў да 1942 года, калі падчас нацысцкай акупацыі Эстоніі быў пераведзены на працу ў Талін у якасці намесніка дырэктара Гістарычнага музея, а ў 1944 годзе быў арыштаваны нацыстамі.

Быў вызвалены са зняволення пасля вызвалення Эстоніі савецкімі войскамі, вярнуўся да працы ў Тартускім універсітэце, дзе займаў пасаду прафесара да 1950 года. З 1936 па 1950 год быў старшынёй Эстонскага навуковага таварыства, з 1958 года — членам Міжнароднага саюза гісторыі навукі. З 1947 па 1957 год узначальваў Эстонскую акадэмію археалогіі. У 1957 годзе быў прызначаны які кіруе сектарам археалогіі і этнаграфіі інстытута гісторыі АН Эстонскай ССР, займаючы гэту пасаду да апошніх дзён жыцця. У 1957 годзе стаў акадэмікам Акадэміі навук Эстонскай ССР.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя яго навуковыя працы прысвечаны ўзнікненню класавага грамадства на тэрыторыі сучаснай Прыбалтыкі, гарадзішчам Эстоніі, гісторыка-культурным абласцям і раёнам Прыбалтыкі, этнагенезу прыбалтыйскіх народаў, археалогіі жалезнага веку Прыбалтыкі.

## Узнагароды 
У перыяд існавання незалежнай Эстоніі быў узнагароджаны Крыжам Свабоды, пры савецкай уладзе — ордэнам «Знак Пашаны».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыкі Эстоніі
Ёжэф Катана

**Ё́жэф Ка́тана** (; 1792—1830) — венгерскі драматург.

Ёжэф Катана вывучаў юрыспрудэнцыю, у 1810 годзе атрымаў званне адваката. Напісаў некалькі драм, якія мелі вялікі поспех: «Банк-бан» (,(1821), «Іштван I, кароль венгерскі» (1813), «Разбурэнне Іерусаліма» і інш. Займаўся перакладамі з нямецкай мовы. Імя Ёжэфа Катаны носіць адзін з вядомых тэатраў Будапешта.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Драматургі Венгрыі
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1792 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1830 годзе
Катэгорыя:Пісьменнікі Венгрыі
Катэгорыя:Паэты Венгрыі
Катэгорыя:Перакладчыкі з нямецкай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на венгерскую мову
Бела Лайта

**Бе́ла Ла́йта** (, сапраўднае імя **Бела Ла́йтэрсдорфер** (; ,  — , Вена) — венгерскі архітэктар.

## Біяграфія 
Бела Лайтэрсдорфер нарадзіўся ў Обудзе ў сям'і гандляра тэкстылем. Скончыў у 1895 годзе Тэхнічны ўніверсітэт у Будапешце.

Szechenyikerisk.JPG|Будынак камерцыйнага вучылішча
BudapestArtDecoBuilding.jpg|Будынак Новага тэатра ў Будапешце
005f_Bp.V.Szrvita_tér_5.jpg|Дом Рожавёльдзьі
002a Bp.VII.Rákóczi u.18.jpg|Будынак банка ў Эржэбетварашы

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Бела Лайта ў Вялікай савецкай энцыклапедыі

Катэгорыя:Архітэктары Венгрыі
Катэгорыя:Архітэктары мадэрну
Катэгорыя:Архітэктары Будапешта
Нацыянальны тэатр (Будапешт)

**Нацыянальны тэатр** — галоўны драматычны тэатр Будапешта, заснаваны ў 1837 годзе. За час існавання трупа тэатра змяніў некалькі будынкаў. Новы будынак Нацыянальнага тэатра быў адкрыты ў 2002 годзе ў Ферэнцварашы, па адрасе парк Гізі Баяра, 1.

## Гісторыя 
 годзе]]

Галоўным ініцыятарам стварэння Нацыянальнага тэатра быў граф Іштван Сечэні. Рашэнне аб стварэнні тэатра было прынята на пасяджэнні венгерскага парламента ў 1836 годзе. 22 жніўня 1837 года тэатр быў адкрыты ў спецыяльна пабудаваным для яго будынку на вуліцы Керэпешы. Першапачаткова насіў назву «**Пешцкі венгерскі тэатр**» (), у 1840 годзе змяніў імя на «Нацыянальны тэатр». Першым дырэктарам тэатра стаў вядомы пісьменнік і крытык Ёжэф Байза, пазней тэатр узначальвалі Эдэ Сіглігеці і Эдэ Паўлаі. Рэпертуар тэатра першапачаткова складалі як пастаноўкі венгерскіх і сусветных драматургаў, так і оперныя пастаноўкі. Пасля адкрыцця ў 1884 годзе Оперы Будапешта Нацыянальны тэатр засяродзіўся на драматычных спектаклях.

У 1908 годзе была распачата рэканструкцыя будынка тэатра, якая з-за Першай сусветнай вайны так і не была завершана, будынак пасля было разбурана. Трупа пераехала ў будынак Народнага тэатра на плошчы Луізы Блаха, дзе выступала аж да сярэдзіны 60-х гадоў XX стагоддзя. У 1965 годзе струхлелы будынак тэатра быў знесены з-за будаўніцтвы лініі метро. У 2005 годзе непадалёк ад тэатра быў адкрыты Палац мастацтваў.

Галоўная зала ўмяшчае 619 гледачоў, сцэна галоўнай залы мае памеры 24х17,9 метраў і вышыню 28 метраў. Бачная гледачамі частка сцэны — 12х7 метраў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Anniversaries — Self-Portraits. The National Theatre 
* Фатаграфіі тэатра з паветра

Катэгорыя:Тэатры Будапешта

Катэгорыя:З’явіліся ў 1837 годзе
Катэгорыя:1837 год у Будапешце
Катэгорыя:З’явіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:2002 год у Будапешце
Дзьёрдзь Лігеці

**Дзьёрдзь Лі́геці** (; 28 мая 1923, г. Дзічосентмартан, Румынія — 12 чэрвеня 2006, Вена, Аўстрыя) — венгерскі кампазітар, музыказнавец; прадстаўнік заходне-еўрапейскага музычнага авангарда. Шырокай публіцы ён стаў вядомы дзякуючы выкарыстанню яго музыкі ў фільме Стэнлі Кубрыка «Касмічная адысея 2001 года».

## Біяграфія 
Скончыў у 1949 годзе Вышэйшую музычную школу ў Будапешце, выкладаў у ёй, з 1950 прафесар. У 1956 і з пачатку 1980-х гг. у Вене.

## Творчасць 
У галіне электроннай музыкі распрацаваў уласную тэхніку статычнай санорнай кампазіцыі, заснаваную на мікразмяненнях у цэлым нерухомага гукавога масіву («Уяўленні», 1959; «Атмасферы», 1961, для аркестра), спалучаў санорную статыку з дынамічнымі «выбухамі» («Рэквіем», 1965; «Мелодыі» для аркестра, 1971). Некаторыя вакальныя творы звязаны з тэатррам абсурду («Прыгоды», 1962; «Новыя прыгоды», 1965). У творах апошніх гадоў рысы неарамантызму. Аўтар оперы «Вялікі мярцвяк» (1978), твораў «Гадзіны і воблакі» для хору і аркестра (1973), «Далёкае» для аркестра (1967), «Разгалінаванні» (1969) і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Эрнста Сіменса
Катэгорыя:Кампазітары — аўтары рэквіемаў
Дзёма

**Дзёма** (, ) — рака ў Арэнбургскай вобласці і Башкартастане (Расія), левы прыток ракі Белая (басейн ракі Волга).

Даўжыня ракі 535 км, плошча вадазбору 12,8 тыс. км². Сярэдні расход вады на адлегласці 54 км ад вусця складае 42,3 м³/с, аб’ём сцёку 1,335 км³/год. Бярэ пачатак на паўночных схілах узвышша Агульны Сырт. Рака цячэ ў шырокай даліне, моцна пятляючы, у нізоўях — пратокі і старыцы. Упадае ў раку Белую злева, на 475-м км ад вусця, у горадзе Уфа. Жыўленне ракі пераважна снегавое

На рацэ размешчаны горад Даўлеканава.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* 
* *Ретеюм К. Ф., Алексеевский Н. И.* Дёма // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Басейн Камы
Катэгорыя:Рэкі Арэнбургскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Башкартастана
Талінскі англійскі каледж

**Талінскі англійскі каледж** () — агульнаадукацыйная школа ў Таліне, Эстонія з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. У школе ёсць пачатковыя, сярэднія і старэйшыя класы з навучэнцамі ва ўзросце ад 7 да 18 гадоў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Вывучэнне англійскай мовы
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Таліна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1940 годзе
Катэгорыя:1940 год у Таліне
Талінскі трамвай

**Талінскі трамвай** () — трамвайная сістэма, адкрытая ў Таліне 24 жніўня 1888 года ў выглядзе конкі. З 1916 года дзейнічала лінія на паравой і бензаматорнай цязе, з 1925 года — у сучасным выглядзе, на электрычнай цязе. Адзіная ў Эстоніі.

Дзейнічаюць чатыры маршруты трамвая, агульная працягласць ліній — 39 км.

## Гісторыя 
### Конка 
24 жніўня 1888 года ў Таліне была адкрыта конка, якая вяла ў той час у папулярны летні курорт.

Лініі былі працягнутыя ў 1888, 1889 і 1901 гг. У 1899 году былыя ўладальнікі прадалі кампанію бельгійскай акцыянернай кампаніі Tramways de Réval.

Агульная даўжыня ліній конкі ў 1902 г. складала 7,24 км.

Трамвайная лінія была часова зачынена з-за Першай сусветнай вайны ў 1914 годзе і канчаткова 14 лістапада 1918 года. Пасля гэтага конная чыгунка не аднаўлялася. Апошняе паседжанне ліквідацыйнай камісіі акцыянернага таварыства адбылося ў Брусэлі 27 лістапада 1927 гады.

### Электрычны трамвай 
28 кастрычніка 1925 года адкрыта першая лінія электрычнага трамвая. Вагонабудаўнічы завод «Dvigatel» у снежні таго ж года змог пабудаваць толькі дзевяць электратрамваяў, прыдатных для эксплуатацыі. На лініях пэўны час эксплуатаваліся бензінавыя трамваі.

У 1936 годзе было завершана будаўніцтва Талінскага трамвайнага дэпо.

Да 1940 года агульная даўжыня трамвайных ліній Таліна дасягнула 13,4 км, у тым ліку аднашляховая трамвайная лінія Коплі даўжынёй 5,1 км ад Талінскага тэхнічнага ўніверсітэта да гарадскога вакзала.

Усяго на трамвайных лініях Таліна было 54 вагоны, з іх 20 электраматорных, 9 бензінавых і 25 прычэпаў. Пасля Другой сусветнай вайны ў 1945 годзе трамвайная лінія ў цэнтры горада была дэнумеравана, і некалькі гадоў кальцавой трамвай курсіраваў у адным напрамку. У 1948 годзе трамвайныя пуці былі пракладзены ў напрамку вуліцы Лайкмаа, а ў 1954 годзе было адкрыта паведамленне паміж Нарвскім і Тартускім мастамі, адкуль толькі ў 1970 годзе гэты напрамак быў перанесены на вуліцу Манеж. У 1949 годзе трамвайная лінія Кадрыёры была скарочана ад Тондзі да Пярнускай шашы і на месцы цяперашняга кінатэатра «Космас» быў пабудаваны трамвайны разварот.

## Маршруты 
* **№ 1** — звязвае прамысловы мікрараён Коплі, размешчаны на аднайменным паўвостраве на поўначы горада, з жылым мікрараёнам Кадрыорг.
Маршрут: *Коплі — Кадрыорг*.
* **№ 2** — звязвае мікрараён Коплі з Юлемістэ, паўднёвай часткай района Ласнамяэ.
Маршрут: *Коплі — Суур-Паала*.
* **№ 3** — звязвае мікрараён Тондзі з мікрараёнам Кадрыорг.
Маршрут: *Тондзі — Кадрыорг*.
* **№ 4** — звязвае мікрараён Тондзі са станцыяй Юлемістэ.
Маршрут: *Тондзі — Юлемістэ-Ям*.

## Развіццё 
У цяперашнім выглядзе трамвайная сетка сфармавалася ў 1950-х гадах.

Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Эстоніі
Катэгорыя:Транспарт Таліна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1888 годзе
Катэгорыя:1888 год у Таліне
Гімназія Густава Адольфа

**Гімназія Густава Адольфа** () — найстарэйшая з цяпер дзейных у Эстоніі агульнаадукацыйных школ. Заснавана 16 лютага 1631 года, знаходзіцца ў Старым горадзе Таліна па адрасе Суур-Клаостры, 16. Мова навучання — эстонская. Колькасць вучняў — 1084 (2009).

## Вядомыя выкладчыкі 
* Альфрэд Розенберг — дзяржаўны і палітычны дзеяч Трэцяга рэйха, адзін з ідэолагаў НСДАП, нацысцкі злачынец.

## Літаратура 
* *Tallinna 1. keskkool 1631—1981. NSV Liidu vanima keskkooli minevik ja tänapäev*. Составитель: Эндель Лаул, Таллин 1981

## Спасылкі 
* Gustav Adolfi Gümnaasiumi koduleht Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Таліна
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з эстонскай мовай навучання
Катэгорыя:Стары горад Таліна
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Таліне
Эстонскі каледж інфармацыйных тэхналогій

**Эстонскі каледж інфармацыйных тэхналогій** () — прыватная некамерцыйная навучальная ўстанова ў Таліне (Эстонія). 

## Кіраўнікі 
У 2010 годзе рэктарам каледжа быў *Kalle Tammemae*. У 2011 годзе гэту пасаду займаў  *Linnar Viik*. Са жніўня 2011 года рэктарам Эстонскага каледжа інфармацыйных тэхналогій з'яўляецца *Tiit Roosmaa*.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* Estonian Information Technology College 
* Эстонские и российские ИТ-эксперты поделились опытом в «Технополис Пулково»

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Таліна
Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе
Катэгорыя:2000 год у Таліне
Талкачоў

**Талкачоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Васільевіч Талкачоў (нар. 1949) — беларускі ўрач і палітык.
* Валерый Іванавіч Талкачоў (нар. 1954) — гісторык.
* Віктар Іванавіч Талкачоў (нар. 1949) — беларускі палітык.
* Дзмітрый Талкачоў (нар. 1986) — беларускі футбаліст, паўабаронца.
* Іван Іванавіч Талкачоў (нар. 1953) — беларускі палітык.
* Іван Кузьміч Талкачоў (1905—?) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху.
* Мікалай Іванавіч Талкачоў (1899—1942) — адзін з кіраўнікоў Мінскага падполля.
* Міхаіл Фёдаравіч Талкачоў (1922—1988) — Герой Савецкага Саюза.
* Станіслаў Максімавіч Талкачоў (нар. 1935) — беларускі архітэктар.
* Сямён Львовіч Талкачоў (1907—1970) — беларускі піяніст, канцэртмайстар і педагог.
* Яўген Аркадзевіч Талкачоў (нар. 1945) — беларускі фізік-тэарэтык.

## Гл. таксама 
* Таўкачоў
* Талкачова
Талінскі тэхнічны ўніверсітэт

**Талінскі тэхнічны ўніверсітэт (ТТУ)** () — найстарэйшы ўніверсітэт інжынерна-тэхнічнага профілю ў Эстоніі. З'яўляецца вядучай навучальнай установай краіны ў вобласці машынабудавання, бізнесу і дзяржаўнага кіравання. Знаходзіцца ў сталіцы Эстоніі — Таліне. Заснаваны ў 1918 годзе.

## Спасылкі 
* Сайт Таллиннского технического университета
* Полный список существующих учебных программ в ТТУ 
* Справочник для поступающих в Таллиннский технический университет (2010)
* Карта кампуса ТТУ

Катэгорыя:Універсітэты Таліна
Катэгорыя:1918 год у Таліне
Такарны станок

**Така́рны стано́к** — станок для апрацоўкі рэзаннем загатовак з металаў і іншых матэрыялаў ў выглядзе цел вярчэння; найбольш пашыраны тып металарэзных станкоў.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Металарэзныя станкі
Катэгорыя:Дрэваапрацоўчыя інструменты
Акадэмія культуры Вільяндзі Тартускага ўніверсітэта

**Акадэмія культуры Вільяндзі Тартускага ўніверсітэта** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў Вільяндзі (Эстонія). 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* В Вильянди ждут русских
* В бывшем хлебокомбинате в Вильянди разместится Вильяндиская академия культуры

Катэгорыя:Універсітэты Эстоніі
Мовы Сербіі

**Дзяржаўнай мовай Сербіі** з’яўляецца сербская. Таксама ў Сербіі распаўсюджаныя албанская (ужываецца ў Прэшаўскай даліне і ў самаабвешчанай дзяржаве Косава), венгерская, румынская, славацкая, заходнерусінская і харвацкая (усе яны з’яўляюцца афіцыйнымі мовамі Ваяводзіны), украінская, балгарская, цыганская, чэшская, баснійская, улашская, буневацкая, македонская і іншыя мовы.

На большай частцы поўдня Сербіі размоўным з’яўляецца тарлакскі дыялект. Хаця ён і не мае стандартнай формы і дзяржаўнага статусу, яго можна разглядаць як асобную мову. Ён сфарміраваўся як частка паўднёва-славянскага дыялекту і з’яўляецца пераходным паміж паўднёва-ўсходнімі славянскімі мовамі (балгарскай і македонскай) і паўднёва-заходнімі славянскімі мовамі (сербскай).

## Гл. таксама 
* Сербская мова
* Албанская мова

## Спасылкі 
* CIA World Factbook
Тамаш Маяр

**Та́маш Ма́яр** (; ,  — , ) — венгерскі акцёр, рэжысёр. Народны артыст Венгрыі (1950).

## Біяграфія 
У 1945—1962 гадах дырэктар Нацыянальнага тэатра ў Будапешце, з 1962 галоўны рэжысёр гэтага тэатра. З 1947 прафесар Венгерскай вышэйшай школы тэатральнага і кінамастацтва.

Памёр  года ў Будапешце, пахаваны на могілках Керэпешы.

## Творчасць 
Прапагандаваў сістэму К. Станіслаўскага. Сярод роляў: Люцыфер («Трагедыя чалавека» І. Мадача), Яга («Атэла» У. Шэкспіра), Іван Васілевіч («Іван Васілевіч» М. Булгакава). Паставіў: «Банк-бан» І. Катаны (1945), «Ворагі» М. Горкага (1949), «Баявое хрышчэнне» Э. Урбана (1951), «Трагедыя чалавека» (1955, 1960, 1964) і «Добры чалавек з Сезуана» (1972) Б. Брэхта. З 1941 здымаўся ў кіно.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выкладчыкі Будапешцкай акадэміі тэатра і кіно
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры Венгрыі
Катэгорыя:Народныя артысты Венгрыі
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Венгрыі
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры тэатра Венгрыі
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага тэатра (Будапешт)
Паўночны Эпір

**Паўночны Эпі́р** (, ) — назва, якой грэкі пазначаюць паўднёвую Албанію, дзе пражывае грэчаская меншасць.
[thumb|left|160px|Старажытнагрэчаскі храм у [Апалонія Ілірыйская|Апалоніі.]]

З Паўночнага Эпіра ў часы Сярэднявечча  імігравалі  ў Цэнтральную Грэцыю продкі арнаўтаў. Таксама з гэтага рэгіёна  паходзіць фустанела, традыцыйны грэчаскі і албанскі касцюм
 1 сакавіка 1914 г.]]

У 1913 годзе у час першай балканскай вайны грэчаская армія заняла Паўночны Эпір, але была вымушана пакінуць яго ў 1914 годзе па патрабаванні вялікіх дзяржаў. Пасля гэтага мясцовае грэчаскае насельніцтва 1 сакавіка 1914 абвясціла аўтаномію Паўночнага Эпіра і са зброяй у руках адстойвала яе да 1918 года. Аўтаномія Паўночнага Эпіра зноў была ліквідавана пад ціскам вялікіх дзяржаў.

Паўночны Эпір быў ізноў заняты грэчаскай арміяй у 1940—1941 гадах у час Італа-грэчаскай вайны, але пакінуты пасля нападу Германіі на Грэцыю.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Албаніі
Катэгорыя:Гісторыя Грэцыі
Катэгорыя:Ірэдэнтызм
Катэгорыя:Эпір
Казары (рака)

**Казары** () — рака на тэрыторыі заходняй Эстоніі. Упадае ў Рыжскі заліў Балтыйскага мора.

Даўжыня ракі — 113 км (шостая па даўжыні рака Эстоніі), плошча вадазбору 3 210 км². Ля вусця ракі Казары знаходзіцца знакаміты запаведнік — месца скопішча значнай колькасці вадаплаўных і іншых марскіх птушак.

## Спасылкі 
* Апісанне ракі 

Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Ансамбль народнага танца імя Файзі Гаскарава

**Дзяржа́ўны акадэмі́чны анса́мбль наро́днага та́нца імя́ Файзі́ Гаска́рава** (ДААНТ імя Ф. Гаскарава) — прафесійны ансамбль народнага танца Рэспублікі Башкартастан.

Адзіны калектыў, узнагароджаны прэміяй імя Салавата Юлаева — «*за вялікі ўклад у развіццё і прапаганду башкірскага прафесійнага харэаграфічнага мастацтва і высокае выканаўчае майстэрства*».

Катэгорыя:Ансамблі народнага танца Расіі
Катэгорыя:Музычныя калектывы Уфы
Акадэмія навук і мастацтваў Рэспублікі Сербскай

**Акадэмія навук і мастацтваў Рэспублікі Сербскай** () — вышэйшая навуковая, культурная, працоўная і прадстаўніцкая арганізацыя Рэспублікі Сербскай. Галоўным заданнем гэтага акадэмічнага інстытута з'яўляецца развіццё і заахвочанне навуковай і культурнай дзейнасці. Акадэмія з'яўляецца арганізацыяй, важнай для інтарэсаў Рэспублікі Сербскай. 

У наш час Акадэмію ўзначальвае Рэйка Кузманавіч, яго намеснік — Любамір Зукавіч, а генеральны сакратар — акадэмік Драгалюб Міраніч. Апроч іх у Прэзідыум таксама ўваходзяць акадэмік Весялін Перыч, акадэмік Слабадан Раметыч, акадэмік Бранка Шкундрыч, акадэмік Драніца Шэчэраў-Зечавіч і член-карэспандэнт Радзе Міхальчыч. У склад Акадэміі ўваходзяць чатыры галоўныя аддзяленні, некалькі камітэтаў, цэнтраў і інстытутаў, у якіх працуюць 150 навукоўцаў. Рэзідэнцыя Акадэміі знаходзіцца ў Баня-Луцы.

У 1993 году Народная скупшчына Рэспублікі Сербскай прыняла Закон пра Акадэмію навук і мастацтваў Рэспублікі Сербскай. Аднак створана яна была толькі ў 1996 годзе. Устаноўчая скупшчына была праведзена 11 кастрычніка 1996 года ў гатэлі Бістрыца на гары Яхорына. У скупшчыне ўзялі ўдзел 65 выбітных навукоўцаў, сярод іх былі кіраўнік Сербскай акадэміі навук і мастацтваў Аляксандр Дэспіч, акадэмік Драгуцін Вукоціч, акадэмік Чэдамір Папоў. Першым кіраўніком Акадэміі стаў Петар Мандзіч. Да 1999 года яна размяшчалася ў горадзе Істочна-Сараева.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Акадэміі
* Статут Акадэміі

Катэгорыя:Культура Босніі і Герцагавіны
Архіў Рэспублікі Сербскай

**Архіў Рэспублікі Сербскай** () — адміністрацыйна-гаспадарчае падраздзяленне Міністэрствы адукацыі і культуры пры Урадзе Рэспублікі Сербскай, ажыццяўляльнае функцыі архіва. Заснавана ў 1993 годзе са штаб-кватэрай у горадзе Баня-Лука, мае некалькі рэгіянальных філіялаў у іншых гарадах.

## Літаратура  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Архівы
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1993 годзе
Катэгорыя:Рэспубліка Сербская
Катылярыя

**Катылярыя** (*Catillaria*) — род лішайнікаў.

## Батанічнае апісанне 
Слаявіна ў выглядзе аднароднай корачкі, рэдка ўтварае лопасці, развіваецца на паверхні або паглыблена ў субстрат. Пладовыя целы (апатэцыі) сядзячыя ці паглыблены ў слаявіну. Сумкі булавападобныя ці цыліндрычныя 8(12)-споравыя. Споры бясколерныя, дробныя, авальныя або падоўжаныя да палачкападобных, прамыя ці злёгку выгнутыя, двухклетачныя.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Пашыраны па ўсім Зямным шары. Пасяляюцца на драўняных і камяністых субстратах.

## Віды 
Вядома каля 300 відаў. На тэрыторыі Беларусі 6 відаў. Сярод іх:
* 

## Літаратура 
* *Кабзар Н.* Катылярыя //  — С. 520.

## Спасылкі 
* 
* Catillaria // ИАС «ООПТ России»
* Catillaria // MycoBank. International Mycological Association (IMA)
* Catillaria // Consortium of North American Lichen Herbaria (CNALH)

Катэгорыя:Леканаральныя
Катэгорыя:Роды грыбоў
Катаскопіум чарнеючы

**Катаскопіум чарнеючы** (*Catoscopium nigritum*) — від брыевых імхоў.

Пашыраны пераважна ў паўночных шыротах Галарктыкі. На тэрыторыі Беларусі адзначаўся адзін раз у пачатку 19 стагоддзя ў Мядзельскім раёне, зараз – знікнуўшы від, унесены ў Чорны спіс зніклых відаў Чырвонай кнігі Беларусі. Рос на нізінных балотах паўночнга захаду, рэдкі рэлікт ледавіковага перыяду.

Двухдомная лістасцябловая расліна. Дзярнінкі густыя, 3—10 см вышынёй, зверху зялёныя, унутры ржава-бурыя, з густым рызоідным лямцам. Сцябло прамастойнае з галінастай верхавінкай. Лісце авальна-ланцэтнае, доўгазаваостранае, жылка доўгая і простая. Каробачка са спорамі чырванавата-бурая або амаль чорная, авальна-шарападобная, маленькая (0,6—1,5 мм даўжынёй) на чырванаватай ножцы да 2 см даўжынёй, вечка тупаканічнае.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Брыевыя імхі
Баня-Лукскі ўніверсітэт

**Баня-Лукскі ўніверсітэт** () — грамадскі дзяржаўны ўніверсітэт, размешчаны ў горадзе Баня-Лука. Быў заснаваны ў 1975 годзе, з'яўляецца найстарэйшай і найбуйнейшай вышэйшай навучальнай установай Рэспублікі Сербскай, а таксама другім па велічыні ўніверсітэтам Босніі і Герцагавіны.

## Гл. таксама 
* Народная і ўніверсітэцкая бібліятэка Рэспублікі Сербскай

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Універсітэта Баня-Лукі  

Катэгорыя:Універсітэты Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Баня-Лука
Юры Яаксан

**Юры Яаксан** (; , воласць Ууэ-Выйду — , , Свярдлоўская вобласць) — эстонскі дзяржаўны дзеяч.

## Адукацыя 
Скончыў прыватную гімназію Трэфнера, юрыдычны факультэт Юр’еўскага (Тартускага) універсітэта (1896).

## Адвакат 
У 1897—1901 гадах — памочнік прысяжнага паверанага ў Вільяндзі, у 1901—1902 — у Рызе. У 1902—1914 — прысяжны павераны ў Рызе. У 1898—1901 гадах — старшыня сялянскага таварыства ў Вільяндзі. Быў старшынёй эстонскага грамадства «Іманта» ў Рызе, узначальваў эстонскае грамадства адукацыі і дапамогі ў Рызе. У 1904—1920 — член і старшыня апякунскага савета эстонскай гімназіі імператара Аляксандра (заснаванай па ініцыятыве эстонскай грамадскасці). У 1915—1919 — член рады *Tallinna Linnapank* (Талінскага гарадскога банка). У 1915—1919 — старшыня цэнтральнага таварыства сялян Паўночнай Эстоніі, старшыня савета Талінскага эканамічнага звязу.

## Дзяржаўны дзеяч 
У 1917 годзе, пасля Лютаўскай рэвалюцыі, быў прызначаны памочнікам камісара Эстляндскай губерні. У 1917—1918 — член і памагаты старшыні Эстонскага земскага савета. У 1918 — генеральны ўпаўнаважаны Часовага ўрада Эстоніі па адносінах з германскімі акупацыйнымі ўладамі. У 1918—1920 — міністр юстыцыі. З 16 снежня 1924 да 15 снежня 1925 — дзяржаўны старэйшына (кіраўнік дзяржавы). У 1926—1940 — прэзідэнт Банка Эстоніі. У 1929—1936 прадстаўляў Эстонію ў фінансавым камітэце Лігі Нацый у Жэневе. У 1935—1938 — член Нацыянальнага эканамічнага савета.

Член Устаноўчага сходу і Рыйгікогу (парламента) першага — чацвёртага і шостага скліканняў. Узнагароджаны Крыжам Волі трэцяга разраду першай ступені — за грамадзянскія заслугі.

## Гібель 
Арыштаваны органамі НКУС і расстраляны ў лагеры.

## Бібліяграфія 
* Эстонский биографический словарь. — Таллин, 2002.

## Спасылкі 
* Біяграфія 
* Біяграфія 

Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта
Катэгорыя:Адвакаты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Памерлі ў месцах пазбаўлення волі
Катэгорыя:Дзяржаўныя старэйшыны Эстоніі
Коўра вялікая

**Коўра вялікая**, **паганка вялікая**, **чомга** (*Podiceps cristatus*) — вадаплаўная птушка атрада паганкападобных.

## Апісанне 
Даўжыня цела 46—61 см, размах крылаў 81—90 см. Маса 1—1,2 кг. Самцы большыя за самак.

Спіна буравата-чорная, брушка белае, бакі ржава-рыжыя. У гнездавым апярэнні 2 чубы і ржавыя «бакенбарды», у зімовым апярэнні чубы слаба вызначаныя, «бакенбарды» знікаюць. Над вокам белая палоска, белы бок галавы, чырванаватая дзюба. Маладыя птушкі да канца лета маюць на спіне і баках галавы цёмныя, падоўжныя палоскі. У палёце доўгая, тонкая шыя з вялікай галавой, зверху на цёмных крылах белае люстэрка і трохвугольная белая пляма. Голас гучны, хрыплаваты.

Добра плавае і нырае, узлятае з разбегу. Палёт хуткі.

## Пашырэнне 
Насяляе вадаёмы са стаячай вадой за выключэннем вельмі малых па плошчы азёр і сажалак.

Арэал разарваны: Еўропа без паўночна-ўсходняй, заходняй і паўночнай Скандынавіі, праз Расію, Малую Азію і краіны Блізкага Усходу да Карэйскага паўвострава; паўночны захад Афрыкі і на поўдзень ад Сахары, паўднёва-ўсходняя Аўстралія, Новая Зеландыя і Тасманія. Пералётны від, у Афрыцы і Аўстраліі аселы. Месца зімовак: Заходняя і Паўднёвая Еўропа, Паўднёвая і Усходняя Азія (узбярэжжа Кітая, Японія). На Беларусі звычайны на гнездаванні пералётны, транзітна мігрыруючы і ў невялікай колькасці зімуючы від.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца дробнай рыбай, воднымі ракападобнымі, малюскамі. Заглынае пёры, якія выконваюць ролю гастралітаў.

У шлюбны перыяд птушкі плаваюць парамі, адначасова ныраюць за воднымі раслінамі.

Гняздо — плывучая недалёка ад краю трыснягу вільготная куча з гніючых водных раслін. Можа гняздзіцца ў калоніях.

Яйкі (3-5) з аднолькавазавостранымі канцамі, белыя; памеры: 53 х 36 мм.

## Падвіды 
* *Р. c. cristatus* — Еўропа і Цэнтральная Азія да Манголіі і Карэі;
* *P. c. infuscatus* — лакальна ва ўсходняй, паўднёвай і заходне-цэнтральнай частках Афрыкі;
* *P. c. australis* — паўднёвая Аўстралія, Тасманія, паўднёвая частка Новай Зеландыі.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Паганкападобныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Прычыны Першай сусветнай вайны

, ласкай Божай, імператар Германіі, кароль Прусіі...»]]
 году]]

**Пытанне аб прычынах Першай сусветнай вайны** з'яўляецца адным з самых абмяркоўваемых у сусветнай гістарыяграфіі з моманту пачатку вайны ў ліпені 1914 года.

Непасрэднай падставай пачатку ваенных дзеянняў прынята лічыць Сараеўскае забойства эрцгерцага Франца Фердынанда сербскім нацыяналістам Гаўрылам Прынцыпам. З іншага боку, гэтак жа агульнапрызнанае, што забойства было толькі бліжэйшай нагодай, «штуршком» да вайны, у той час як да яе спакваля вялі шматлікія скрытыя фактары, цэнтральнымі з якіх з'яўлялася жаданне Германскай імперыі панаваць у свеце і канкуруючыя нацыянальныя інтарэсы найбуйнейшых еўрапейскіх дзяржаў.

*
Талочкі (род)

**Талочкі (Буйніцкія)** — княжацкі род. Паходжанне роду невядома, магчыма, Талочкі з’яўляліся адгалінаваннем полацкіх Рурыкавічаў. У канцы XIV ст. князь Юрый Талочка атрымаў ад вялікага князя літоўскага Вітаўта Рагачоўскую воласць. У сярэдзіне XV ст. сын Юрыя Фёдар Талочкавіч прадаў вотчынны маёнтак Высокае пану Гаштольду. Пляменнік Фёдара Леў меў маёнткі Гатушычы і Буйнічы, ад назвы апошняга ўтворана прозвішча Буйніцкія. На яго сыне Аляксею (?—1505) род Талочкаў у мужчынскай лініі згас, а родавыя маёнткі перайшлі да шваграў Аляксея — Кандрата Івашкевіча, Аляксандра Солтанавіча і князя Івана Крошынскага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Княжацкія роды
Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя
Даўгоўдавічы

**Даўгоўдавічы** — княжацкі род у Вялікім Княстве Літоўскім. Заснавальнік роду Даўгоўд не вядомы ў гістарычных крыніцах. Мяркуецца, што ён быў у сваяцкіх адносінах з вялікім князем літоўскім Гедзімінам, або паходзіў з папярэдняй велікакняжацкай дынастыі. Вядомы:
* Юрый Даўгоўдавіч (?—пасля 1401), у 1401 годзе прынёс прысягу, што пасля смерці вялікага князя літоўскага Вітаўта не будзе не будзе мець іншага пана, толькі караля польскага Уладзіслава ІІ (Ягайлу).
** Глеб Даўгоўдавіч (?—пасля 1450), сын Юрыя Даўгоўдавіча (?). Быў сведкам пры заключэнні дагавора з крыжакамі 1436. Падпісаў як сведка пацвярджальны прывілей Вільні 1441. Каля 1450 атрымаў у валоданне ад вялікага князя літоўскага і караля польскага Казіміра Ягайлавіча людзей.
** Федзька Даўгоўдавіч (?—да 1451), сын Юрыя Даўгоўдавіча (?). У сярэдзіне 15 ст. валодаў маёнткамі на мяжы Слонімскага і Новагародскага паветаў: Ельна, Жалязніца, Крутава, а таксама лукомскімі сёламі Халопенічы, Астапкавічы, Ілітовічы. Федзька памёр без нашчадкаў, пасля чаго гэтыя маёнткі перайшлі да вялікага князя Казіміра Ягайлавіча, а той у 1451 перадаў іх у валоданне канцлеру вялікаму літоўскаму Міхаілу Кезгайлу (захаваўся арыгінал гэтай граматы, не апублікаваны). Гісторык Г. Брэгер мяркуе, што Федзька Даўгоўдавіч можа быць ідэнтычны князю Глебу Даўгоўдавічу.

З сярэдзіны 15 ст. звесткі пра род Даўгоўдавічаў знікаюць; відаць, род згас.

## Літаратура 
* Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. Warszawa, 1895;
* Брэгер Г. Хацюхова: Гісторыя невялікага паселішча. Мн., 2001.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Княжацкія роды
Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя
Demofest

**Demofest** — штогадовы музычны фэст, што праходзіць у крэпасці Касцёл у горадзе Баня-Лука, Рэспубліка Сербская. Праводзіцца рэгулярна кожны ліпень пачынальна з 2008 года з удзелам маладых незалежных груп з краін былой Югаславіі. У наш час з’яўляецца найбуйнейшым фэстывалем незалежнай музыкі на тэрыторыі Паўднёва-Усходняй Еўропы і найбуйнейшым бясплатным фэстывалем рэгіёна.

За перыяд 2008—2015 гадоў праз фэст прайшло больш 3000 незалежных гуртаў, 61 калектыў выступіў па-за конкурснай праграмай. Уваход на ўсе імпрэзы фестываля свабодны, у апошнія гады штогод яго наведваюць каля 40 тыс. чалавек.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Demofest. Самый большой поп/рок фестиваль в балканском регионе для начинающих групп
Чайка трохпальцая

**Чайка трохпальцая**, або **мыеўка** (*Rissa tridactyla*) — від марскіх птушак з сямейства чайкавых (*Laridae*).

## Апісанне 
Даўжыня цела 38-46 см, размах крылаў 90-120 см. Самка меншая за самца.

Апярэнне белае з шэрым, канцы крылаў з чорнымі заканчэннямі ў выглядзе трохвугольніка, ногі чорныя, дзюба жоўтая. Вока выразнае, цёмнае. У няшлюбным уборы галава і шыя шэрыя. Маладыя з чорна-шэрым рысункам зверху крылаў, але ад маладых іншых відаў з падобнай афарбоўкай адрозніваюцца выразным чорным і шырокім «сярпом» на шыі, а таксама лёгкай выразкай на канцы хваста, які мае чорнае заканчэнне.

Палёт лёгкі, з частымі ўзмахамі крылаў. Толькі ў месцах гнездавання падае розныя гукі.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны: узбярэжжы Паўночнай Галарктыкі, у Амерыцы на поўдзень да Ньюфаўндленда, у Еўропе — Ісландыя, Шпіцберген, Скандынавія, Кольскі п-аў, востраў Вайгач, Новая Зямля, Брытанскія астравы, Ірландыя, Данія, Германія, Францыя, Іспанія, Грэнландыя.

Насяляе скалістыя ўзбярэжжы паўночных мораў. У раёне Паўночнага мора гняздзіцца таксама на плоскіх скалістых або пясчаных паверхнях, вельмі нізкіх скалах і нават на будынках. Можа гняздзіцца да 20 км ад мора. У паслягнездавы час сустракаецца галоўным чынам над адкрытым морам, дзе трымаецца галоўным чынам на кантынентальным шэльфе.

Пералётная або качуючая. Месца зімовак: часткова ў межах гнездавога арэала, Паўночная і Цэнтральная Атлантыка паміж Еўропай і Амерыкай; заходняя частка Міжземнага мора і Ціхі акіян на поўнач ад Тропіка Рака. На Беларусі вельмі рэдкі, выпадкова залётны від.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца дробнай рыбай і беспазваночнымі, якіх падбірае з паверхні вады.

Гняздо ў калоніі; звычайна на скальных паліцах, часта з іншымі птушкамі. Гэта плоская кучка з вялікай колькасці водарасцей, травы, лішайнікаў, моху і невялікай колькасці пёраў, усё гэта перакладзена глеем і памётам.

Яйкі звычайна 2 (радзей 1-3), шэра-зялёныя, жаўтаватыя, пясочна-карычневыя, карычнева-аліўкавыя або карычняватыя; на іх глыбокія плямы — папялістыя, паверхневыя — карычневыя або чорныя. Памеры: 55 х 40 мм.

## Падвіды 
* *R. t. tridactyla* — паўночная Атлантыка ад цэнтральна-паўднёвай Канады і паўночнага ўсходу ЗША на ўсход праз Грэнландыю, Заходнюю і Паўночную Еўропу да паўноннай часткі п-ва Таймыр і Паўночнай Зямлі;
* *R. t. pollicaris* — паўночная частка Ціхага акіяна ад паўночнага ўсходу Сібіры, Камчатки, Ахоцкага мора, Курыльскіх а-воў праз Берынгава мора да Аляскі.

## Літаратура 
* 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Чайкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе