open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Універсітэт Рэспублікі (Уругвай)

**Універсітэт Рэспублікі** () — найстарэйшы дзяржаўны ўніверсітэт Уругвая, заснаваны ў 1849 годзе.

## Гісторыя 
Упершыню спроба заснаваць універсітэт у Уругваі была зроблена 11 чэрвеня 1833 года, калі па ініцыятыве вучонага і сенатара Дамаса Антоніа Ларан'яга быў прыняты закон аб заснаванні ўніверсітэта. Прадугледжвалася стварэнне дзевяці факультэтаў. Да 1836 года былі сфарміраваны факультэты латыні, філасофіі, матэматыкі, багаслоўя і права.

27 мая 1838 года прэзідэнт Уругвая Мануэль Арыбэ падпісаў указ аб утварэнні Вялікага Рэспубліканскага ўніверсітэта. Указ не меў прыкметных наступстваў з-за агульнай палітычнай нестабільнасці ў Уругваі на той час.

## Структура 
На сённяшні дзень у складзе ўніверсітэта дзейнічаюць наступныя факультэты:
* Факультэт аграноміі
* Факультэт архітэктуры
* Факультэт хіміі
* Факультэт эканамічных навук
* Факультэт інжынернай справы
* Факультэт педагагічных навук
* Факультэт юрыспрудэнцыі
* Факультэт медыцыны
* Факультэт сястрынскай справы
* Факультэт стаматалогіі
* Факультэт псіхалогіі
* Факультэт прыродазнаўчых навук
* Факультэт грамадскіх навук
* Факультэт ветэрынарнай медыцыны

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Мантэвідэа
Катэгорыя:Універсітэты Уругвая
Фондавая біржа Каракаса

**Фондавая біржа Каракаса** — фондавая біржа, знаходзіцца ў Каракасе, Венесуэла. Была заснавана ў 1947 годзе і ў 1974 годзе злілася з біржай-канкурэнтам, утварыўшы адзіную пляцоўку па гандлі каштоўнымі паперамі ў краіне.

## Гл. таксама 
* Спіс фондавых біржаў

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт біржы 

Каракас
Катэгорыя:Каракас
Палац Нацыянальнага кангрэса Аргенціны

**Палац Нацыянальнага кангрэса Аргенціны** () — будынак, дзе праходзяць пасяджэнні Нацыянальнага кангрэса Аргенціны. Знаходзіцца ў сталіцы Аргенціны Буэнас-Айрэсе на Плошчы Кангрэса.

## Гісторыя 
У 1862 прэзідэнт Аргенціны Барталамеа Мітрэ даручыў архітэктару Хонасу Ларга пабудаваць будынак для Нацыянальнага кангрэса. Будаўніцтва было завершана ў 1864 годзе. Будынак знаходзіўся на Майскай плошчы недалёка ад дома ўрада. З ўзвядзеннем будынка Нацыянальнага іпатэчнага банка (цяпер Федэральная адміністрацыя дзяржаўных даходаў) стары кангрэс быў часткова знесены.

У 1882 вырашана было пабудаваць новы, большы па памеры палац кангрэса. Для гэтага быў выдзелены цэлы квартал. 1 снежня 1889 зямля пад будаўніцтва была выкупленая у ранейшых уласнікаў.

Законам № 3.187 ад 20 лістапада 1894 года на будаўніцтва было выдзелена 6 млн. песа. 20 лютага 1895 года быў аб'яўлены міжнародны конкурс праектаў Палаца. Было пададзена 28 архітэктурных праектаў ад мастакоў з Францыі, Італіі, Аўстрыі, Уругвая, Аргенціны, Нарвегіі. 8 студзеня 1896 г. было абвешчана аб перамозе італьянца Віторыа Меана. 31 ліпеня 1897 г з дапамогай конкурсу быў вызначаны забудоўшчык - кампанія «Pablo Besana y Cía». Каштарыс работ склаў 5.776.745 песа.

Работы пачаліся ў 1897 годзе, у іх прынялі ўдзел каля тысячы рабочых. 1 ліпеня 1904 Меана забілі, таму працяг праекта даручылі бельгійскаму архітэктару Жулю Дармалю.

Палац Кангрэса быў адкрыты 12 мая 1906 года, хоць будаўнічыя і аздабленчыя работы працягваліся яшчэ шмат гадоў. У 1914 выдаткі на будаўніцтва склалі 31,4 мільёна песа. Ілюмінацыю купала ўсталявалі ў 1930 годзе. Канчаткова будаўніцтва было завершана ў 1946 года са сканчэннем абліцоўвання ратонды.

## Гл. таксама 
* Плошча Кангрэса
* Нацыянальны кангрэс Аргенціны

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Нацыянальнага кангрэса Аргенціны 
* Артыкул пра купал Палаца
* Сайт "Кангрэс учора і сёння" 

Катэгорыя:Архітэктура Буэнас-Айрэса
Катэгорыя:Будынкі парламентаў
Катэгорыя:Славутасці Буэнас-Айрэса
Плаўні

**Плаўні**:

* Вобласці, якія працягла падтапляюць поймы рэк і азёр, і дэльты, пакрытыя зараснікамі кустоў, трыснягу, мячэўніку або асакі. Расліны пры характэрным водным рэжыме — амфіфіты (карані знаходзяцца пад вадой, а сцёблы ўзвышаюцца над воднай роўняддзю);
* Самі зараснікі трыснягу, мячэўніку, асакі, вербаў і іншых раслін на затапляных поймах рэк і азёр і ў дэльтах рэк.

## Апісанне 
Адрозніваюцца багатай флорай і фаўнай. У плаўнях звычайна жыве вялікая колькасць птушак. Значныя плошчы плаўні займаюць у дэльтах Амудар’і, Волгі, Прута, Днястра, Дуная, Дняпра, Дона, Кубані. У выніку меліярацыйных работ плаўні асушваць і выкарыстоўваюцца для вырошчвання сельскагаспадарчых культур. У сувязі з будаўніцтвам вадасховішчаў і памяншэннем паводкавых вод плошчы плаўняў прыкметна скарацілася. Водны рэжым: амфібіальны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геабатаніка
Каатынга

[thumb|Каатынга — Засушлівая бразільская [саванна]]

**Каатынга** ( — запазычанне з моў тупі-гуарані: каа («лес») + тынга («белы») = літар. «Белы лес») — трапічная лістападна-рэдкалесная расліннасць  — адзін з унікальных відаў біёмаў (экарэгіёнаў) Бразіліі. Займае плошчу 750 000 км² (каля 11 % тэрыторыі краіны), на якой пражывае 15 млн чалавек. Рэгіён выкарыстоўваецца для перагоннай жывёлагадоўлі (буйная рагатая жывёла), раслінаводства (вінаград, дыня, папайя), перыядычна пакутуе ад моцнай засухі. Тэрыторыі, занятыя каатынгай (Паўночна-Усходняя Бразілія: Мараньян, Піаўі, Сеара, Рыу-Гранды-ду-Норты, Параіба, Пернамбуку, Алагоас, Сержыпі, Баія і на Паўднёва-Усходзе Бразіліі: паўночная частка Мінас-Жэрайс), з’яўляюцца аднымі з самых адсталых у краіне ў эканамічных адносінах.

## Геаграфія 
Каатынга займае паўночна-ўсходнюю (блізкую да Атлантычнага акіяна) частку больш буйнага кантынентальнага рэгіёна сэрраду, які, у сваю чаргу, гістарычна, эканамічна і культурна ўваходзіць у склад шырокіх прастораў Заходняй Бразіліі — сэртаны. З-за напрамкі вятроў, плыняў і прыбярэжнага рэльефу мясцовасці, каатынга нагадвае афрыканскія саванны ў зоне Сахеля з дзвюма сезонамі — працяглым сухім (да 9 месяцаў) і кароткім дажджлівым (3 мес.), Прычым увільгатненне нясталае. Маецца вострая неабходнасць у новых вадасховішчах, сучаснай ірыгацыйнай сістэме, а таксама апрасняльных усталёўках. Асноўная водная артэрыя рэгіёна — рака Сан-Франсіску.

## Флора 
Каатынга найбольш вядомая па тыпу сваёй расліннасці: тут дамінуюць нізкарослыя, калючыя лістападныя дрэвы, якія страчваюць лісце ў перыяд засухі. Кактусы, сукуленты, калючыя хмызнякі пакрываюць паверхню зямлі. Значная колькасць аднагадовых раслін, якія прарастаюць, квітнеюць і адміраюць за час кароткага сезона дажджоў.

## Спасылкі 
* Відэашэраг аб каатынге з порт. аўдыёсуправаджэннем

Катэгорыя:Геаграфія Бразіліі
Катэгорыя:Біёмы
Катэгорыя:Кліматычныя зоны
Лес водарасцей

250px|міні

**Лес водарасцей** — падводныя вобласці з высокай шчыльнасцю росту водарасцей, якія знаходзяцца як правіла ў марскіх берагоў на глыбіні 10-25 метраў. Прызнаныя адной з самых прадукцыйных дынамічных экасістэм на Зямлі. Найбольш буйныя лясы водарасцей развітыя ў халодных морах (Ледавіты акіян, Паўночны Атлантычны акіян, Паўночнае мора), аднак у 2007 годзе, лясы водарасцей таксама былі выяўленыя ў трапічных водах паблізу Эквадора. У Паўночнай Амерыцы найбольшага развіцця лясы водарасцей дасягаюць уздоўж Ціхаакіянскага ўзбярэжжа, дзе дзякуючы ўплыву халоднай Каліфарнійскай плыні яны шырока распаўсюджаныя аж да паўночнай ускрайку Каліфарнійскага паўвострава.

Фактычна, быўшы сфармаванымі пераважна бурымі водарасцямі з атрада Laminariales, лясы водарасцей забяспечваюць унікальную трохмерную сераду пражывання для марскіх арганізмаў і з'яўляюцца крыніцай для разумення многіх экалагічных працэсаў.

## Водарасці 
thumb|справа|Лес водарасцей каля Каліфорніі
thumb|справа|Водарасць Macrocystis pyrifera

Марскія лясы водарасцей сфарміраваны рознымі відамі, у залежнасці ад прыродных зон іх размяшчэння. Так, водарасць роду Macrocystis ўтвараюць падобныя зараснікі ў Паўднёвай Каліфорніі, Nereocystis ў П'юджэт-Саўнд, а Laminaria ў халодных водах далёкай Поўначы. Акрамя буйных відаў, ва ўтварэнні дадзенай прыроднай зоны прымаюць і больш дробныя віды, якія ўтвараюць зараснікі, падобныя на густыя хмызнякі.

Найбольш часта лесу багавіння ўтвараюць прадстаўнікі роду Macrocystis, хоць таксама існуюць і іншыя шматлікія роду, такія як ламінарыя, Ecklonia, Lessonia, Alaria і Eisenia.

## Экасістэмы і біацэноз 
Асноўнымі прадуцэнтамі ў дадзенай экасістэме з’яўляюцца зусім не планктонныя водарасці, а макрафіты: буйныя прымацаваныя бурыя водарасці. Аднак дадзеныя водарасці вельмі ўразлівыя, паколькі іх часам актыўна ядуць, асабліва на ранніх стадыях свайго развіцця, розныя фітафагі — марскія вожыкы, малюскі і т. д. Галоўным аб’ектам канкурэнцыі ў гэтых лясах бурых водарасцей з’яўляецца сонечнае святло, які забяспечвае хуткі рост водарасцей. Найбольшая краявідная разнастайнасць фаўны назіраецца ў ніжнім ярусе, на дне. Тут маюць шмат разнастайныя марскія зоркі, марскія вожыкі, мшанкі, ракападобныя, крабы, малюскі, трубчастыя чарвякі. Таксама маюцца і шматлікія дновыя і прыдновыя рыбы.

Наяўнасць гіганцкіх бурых водарасцей, якія ўтвараюць пад вадой «лясы», а на паверхні вады — «паля» з пераплеценых частак талома, з’яўляецца адным з неабходных умовай для існавання каланаў.

Катэгорыя:Біёмы
Субтрапічны лес

thumb|справа
thumb|справа|Карта субтрапічных лясоў
**Субтрапічны лес** (Subtropical evergreen forest) — лес, распаўсюджаны ў субтрапічных паясах.

Падпадзяляюцца на падзоны гемігілей, мусонных змешаных лясоў і міжземнаморскіх летнясухіх лясоў і хмызнякоў.

У субтрапічных лясах Міжземнамор’я пераважаюць зараснікі жорсткалістяныx вечназялёных хмызнякоў і невысокіх дрэў. Дрэвы стаяць рэдка, а паміж імі буйна развіваюцца розныя травы і хмызнякі. Тут растуць ядлоўцы, высакародны лаўр, сунічнае дрэва, якое штогод скідае кару, дзікія масліны, пяшчотны мірт, ружы.) Субтрапічны клімат Міжземнамор’я — сухі, ападкі ў выглядзе дажджу выпадаюць зімой, нават слабыя маразы здараюцца вельмі рэдка, лета засушлівае і спякотнае.

Мусонныя змешаныя лясы развіваюцца ва ўмовах цёплага клімату з выразным чаргаваннем сухога зімовага і вільготнага гадовага сезонаў.

Гемігілей распаўсюджаныя ў раёнах з залішнім увільгатненнем на працягу ўсяго года (паўднёвы ўсход ЗША, поўдзень Бразільскага пласкагор’я, паўднёвы ўсход Афрыкі, Паўночны востраў Новай Зеландыі)  субтропікаў на ўсходніх ускраінах мацерыкоў характарызуюцца больш вільготным кліматам. Атмасферныя ападкі выпадаюць нераўнамерна, але дажджоў бывае больш летам. Гэта значыць у той час, калі расліннасць асабліва мае патрэбу ў вільгаці. Тут пераважаюць густыя вільготныя лясы з вечназялёных дубоў, магнолій, камфоравага лаўра. Шматлікія ліяны, зараснікі высокіх бамбукаў і розныя хмызнякі ўзмацняюць своеасаблівасць вільготнага субтрапічнага лесу.

Ад вільготных трапічных лясоў субтрапічны лес адрозніваецца меншай краявіднай разнастайнасцю, памяншэннем колькасці эпіфітаў і ліян, а таксама з’яўленнем у дрэвастою іглічнай, дрэвападобнай папараці.

## Гл. таксама 
* Трапічны лес

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Кліматычныя зоны
Газабетон

**Газабетон** — разнавіднасць ячэістага бетону. Вырабляецца шляхам увядзення газаўтваральніка (звычайна алюмініевай пудры) у сумесь, якая складаецца са звязальнага (портландцэменту, молатай вапны і інш), крэмнязёмістага кампанента (молатага кварцавага пяску) і вады. Працэс газаўтварэння адбываецца з прычыны хімічнай рэакцыі паміж гідратам вокісу кальцыю і алюмініем; вылучаемы пры гэтым вадарод выклікае ўспушванне раствора, які, застываючы, захоўвае кіпрую структуру. Для хуткага зацвярдзення і атрымання вырабаў з газабетону з неабходнымі трывальнымі паказчыкамі вырабы падвяргаюць цеплавільготнай апрацоўцы ў аўтаклавах пры ціску пара не менш як 9 am і тэмпературы 175 ° С. Газабетон выкарыстоўваецца галоўным чынам у якасці цеплаізаляцыйнага і канструктыўна-цеплаізаляцыйнага матэрыялу. Шчыльнасць газабетону (кг/м³) 300, 400, 500, 600, 700; мяжа трываласці пры сціску (Мн/м²) адпаведна 0,8; 1,2; 2,5; 3,5; 5,0 (8,12, 25, 35, 50 кг/см²).

## Гл. таксама 
* Лёгкія бетоны
* Ячэісты бетон
* Пенабетон
* Газапанабетон
* Арбаліт

Катэгорыя:Бетон
Альпійскі пояс

**Альпійскі пояс** — геаграфічны і горны пояс, размешчаны вышэй cубальпійскага пояса і ніжэй нівальнага пояса (пояса вечных снягоў). Таксама біём гэтага пояса.

Для альпійскага пояса характэрныя значная асветленасць і інтэнсіўнасць сонечнай радыяцыі. Сярэднегадавыя тэмпературы паветра негатыўныя. Моцныя вятры. Звыш 1000 мм атмасферных ападкаў у год з доўгім, а часта і нета снежным покрывам. Ніжняя мяжа альпійскага пояса заканамерна павышаецца ад прыморскіх да кантынентальных частках мацерыкоў.

Для альпійскага пояса характэрна амаль поўная адсутнасць дрэў і хмызнякоў. Травяністыя супольнасці складзеныя нізкарослымі шматгадовымі раслінамі, у тым ліку вечназялёнымі. Нярэдка сустракаюцца расліны ў форме падушак і разетак.

Многія віды раслін, якія растуць у альпійскім поясе, ксераморфны. Гэта звязана з моцным разаграваннем паверхні раслін у дзённыя гадзіны (да +50&nbsp;°C).

Начныя тэмпературы ў альпійскім поясе нават летам могуць апускацца ніжэй за нуль, што выклікае прамярзанне венцаў, але не прыводзіць да іх адмірання: днём кветкі адтаваць і працягваюць квітнець.

Існуюць два віды альпійскіх лугоў:

* лугі з панаваннем аднадольных раслін з сямейства Злакі (Poaceae) і Асаковыя (Cyperaceae).
* лугі, у якіх пераважаюць двухдольныя расліны.

Для альпійскага пояса Анд характэрныя падушкавідныя расліны.

Жывёл, якія жывуць у альпійскім поясе, можна ўмоўна падзяліць на дзве групы:

* віды, якія пастаянна жывуць у дадзеным біёме — усе яны ўпадаюць у зімовую спячку (пішчуха, палёўкі, суркі);
* віды, пры неспрыяльных умовах спускаюцца ў больш нізкія паясы (горныя бараны, сарны, туры).

Тэрыторыі, якія адносяцца да альпійскага пояса, выкарыстоўваюцца як летнія пашы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

## Гл. таксама 
* Субальпійскі пояс

Катэгорыя:Біёмы
Катэгорыя:Кліматычныя зоны
Віктар Францавіч Гайдукевіч

**Віктар Францавіч Гайдукевіч** (12 (25). 11.1904, Пецярбург — , Керч) — савецкі археолаг, спецыяліст па антычнай археалогіі Паўночнага Прычарнамор’я, доктар гістарычных навук (1950). Прафесар (1953) Ленінградскага ўніверсітэта.

Удзельнічаў у раскопках Фанагорыі, Тырытакі, Мірмекія, Ілурата, Кіта, Херсанеса, з 1934 узначальваў Баспорскую экспедыцыю. Асноўныя працы прысвечаны эканамічнай гісторыі Баспорскай дзяржавы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 12 (25) лістапада 1904 года ў Пецярбургу ў сям’і Франца Іосіфавіча Гайдукевіча, які паходзіў з Віленскай губерні, і Марыі Іванаўны Гайдукевіч (Сапароўскай), якая паходзіла з Ковенскай губерні. У Санкт-Пецярбург бацька пераехаў у канцы XIX ст.

Памёр 9 кастрычніка 1966 года ў Керчы.

## Навуковыя працы 
* Античные керамические обжигательные печи (По раскопкам в Керчи и Фанагории в 1929—1931 гг.) // Известия ГАИМК. 1934. Вып. 80.
* Строительные керамические материалы Боспора. Боспорские черепицы. Известия ГАИМК. 1934а. Вып. 104.
* Академик Сергей Александрович Жебелев как исследователь Северного Причерноморья // СА. 1941. Т. VII.
* Боспорское царство. Л.-М., 1949.
* Мнимая базилика Лаврентия-Леонтия // МИА. 1953. № 34.
* Мирмекий. Советские раскопки в 1956 г. Варшава, 1959.
* О скифском восстании на Боспоре в конце II в. до н. э. // Античное общество. М., 1968.
* К дискуссии о восстании Савмака // Античная история и культура Средиземноморья и Причерноморья. Л., 1968а.
* Раскопки Северной и Западной частей Мирмекия в 1934 г.//МИА. 1941. № 4. (в соавторстве)

Катэгорыя:Выпускнікі факультэта грамадскіх навук СПбДУ
Катэгорыя:Археолагі Расіі
Катэгорыя:Антыказнаўцы СССР
Катэгорыя:Археолагі СССР
Катэгорыя:Антыказнаўцы Расіі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі СПбДУ
Катэгорыя:Пахаваныя на Серафімаўскіх могілках
Гайдукевіч

**Гайдукевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Мікалаевіч Гайдукевіч (1938—1998) — украінскі вучоны, доктар медыцынскіх навук (1982).
* Алег Сяргеевіч Гайдукевіч (нар. 1977) — беларускі палітык.
* Валерый Уладзіміравіч Гайдукевіч (нар. 1953) — беларускі палітык.
* Віктар Францавіч Гайдукевіч (1904—1966) — савецкі археолаг.
* Ганна Гайдукевіч (нар. 2001) — беларуская спартсменка (мастацкая гімнастыка), майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.
* Іосіф Мартынавіч Гайдукевіч (1913—2005) — беларускі мовазнавец.
* Леанід Міхайлавіч Гайдукевіч (нар. 1956) — беларускі вучоны.
* Станіслаў Сільвестравіч Гайдукевіч (1876—1937) — беларускі архітэктар.
* Сяргей Васілевіч Гайдукевіч (нар. 1954) — беларускі палітык.
Хорхэ Эльесер Гайтан

**Хорхе Эльесер Гайтан** (; , Багата — , там жа) — калумбійскі палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
З 1924 доктар права Нацыянальнага ўніверсітэта ў Багаце. У 1929 выступіў у кангрэсе парламента з асуджэннем масавых расстрэлаў рабочых на плантацыях «Юнайтэд Фрут компані» у дэпартаменце Магдалена. У 1940 і 1943 міністр асветы і міністр працы, аховы здароўя і сацыяльнага забеспячэння. З 1946 кіраўнік Ліберальнай партыі, з 1947 старшыня сената. Быў аўтарам законапраекта аб нацыяналізацыі нафтавых радовішчаў. Быў забіты. Забойства Гайтана паслужыла штуршком да народнага паўстання ў Багаце.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Калумбіі
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Хрыбет Гакеля

**Хрыбет Гакеля** — падводны хрыбет у Паўночным Ледавітым акіяне паміж катлавінамі Нансена і Амундсена. Паўночны працяг Сярэдзінна-Атлантычнага хрыбта.

Хрыбет складаецца з амаль паралельных хрыбтоў, шматлікіх конусападобных гор, складзеных вулканічнымі пародамі (пераважна базальтамі). Па восі хрыбта размешчаны глыбокія цясніны шырынёй 20—30 км, якія ўтвараюць рыфтавую даліну.

Працягласць хрыбта складае больш за 1000 км. Вяршыні хрыбта ўзвышаюцца над дном да 4 км, найменшая вядомая глыбіня над хрыбтом складае 400 м (гара Ленінскага Камсамола).

Хрыбет атрымаў назву ад імя яго першаадкрывальніка, савецкага вучонага Якава Гакеля.

## Літаратура 
*  — С. 441.

Катэгорыя:Паўночны Ледавіты акіян
Якаў Якаўлевіч Гакель

**Якаў Якаўлевіч Гакель** (18.7.1901, Пецярбург — , Ленінград) — савецкі акіянограф, доктар геаграфічных навук (1950). Сын Я. М. Гакеля. Прафесар, кіраўнік аддзела геаграфіі Арктычнага і антарктычных навукова-даследчага інстытута. Прымаў удзел у розных геаграфічных экспедыцыях, у тым ліку на ледакольным параходзе «Сібіракоў» (1932) і «Чэлюскін» (1934). Стварыў першую батыметрычную карту Арктычнага басейна. У 1966 годзе адзін з падводных хрыбтоў названы імем Гакеля.

Катэгорыя:Даследчыкі Арктыкі
Катэгорыя:Постаці Гатчыны
Нацыянальны музей Калумбіі

**Нацыянальны музей Калумбіі** () — музей у Багаце (Калумбія). Найбуйнейшы і найстарэйшы музей у Калумбіі. Знаходзіцца ў падпарадкаванні Міністэрства культуры Калумбіі.

## Калекцыя 
Калекцыя музея падзелена на чатыры часткі: мастацтва, гісторыя, археалогія і этнаграфія. У калекцыі прадстаўлена як калумбійскае мастацтва, так і лацінаамерыканскае і еўрапейскае, у тым ліку карціны, малюнкі, гравюры, скульптуры, інсталяцыі і прадметы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва ад каланіяльнага перыяду да нашых дзён. Будынак музея доўгі час быў турмой, пабудаванай дацкім архітэктарам Томасам Рыдам.

У калекцыі прадстаўлены карціны і скульптуры Фернанда Батэро, Грэгорыа Васкеса, Андрэса дэ Санта Марыя, Фідола Гансалеса Камарга, Раберта Парама, Ромула Роза, Марка Табона Мехія, Франсіска Антоніа Кано, Густава Арсілы Урыбэ, Хасэ Дамінга Радрыгеса, Алехандра Абрэгона, Энрыке Граў, Эдгара Негрэта, Эдуарда Рамірэса Вільямісара, Сант'яга Мартынеса Дэльгада, Рыкарда Гомеса Кампусана, Раберта Пісана, Гільерма Відэмана, Рамона Торэс Мендэса і Альвара Барыёса.

Тут таксама захоўваецца самая буйная ў Лацінскай Амерыцы калекцыі абразоў Сімона Балівара і шматлікімі карціны, малюнкі і гравюры, у тым ліку і працы Хасэ Марыя Эспіносы і Педра Хасэ Фігероа.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт музея 

Катэгорыя:Нацыянальныя музеі Калумбіі
Галвестан (Тэхас)

**Галвестан** () — горад у ЗША, размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы штата Тэхас, на востраве Галвестан ля ўзбярэжжа Мексіканскага заліва. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай акругі. Насельніцтва — 57 466 жыхароў (па стане на 2005 год). Марскі курорт.

Востраў Галвестан названы ў гонар іспанскага намесніка Бернанда дэ Гальвес-і-Мадрыда. У 1816 годзе на востраве пасяліўся французскі пірат Луі-Мішэль Оры, які адсюль забяспечваў зброяй мексіканскіх паўстанцаў. Пасля гібелі Оры яго логава на востраве заняў Жан Лафіт. Горад увайшоў у гісторыю разбуральным ураганам, які адбыўся 8 верасня 1900 г., з рэкорднай для ЗША колькасцю ахвяр.

## Эканоміка 
Верфі для рамонту суднаў. Хімічныя заводы. Рыбалоўства.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Кінг Відар, амерыканскі рэжысёр

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Тэхаса
Галера

**Галера** () — драўлянае вяслярнае ваеннае судна створанае ў VII стагоддзі венецыянцамі.

Мела даўжыню 40—50 м, шырыню каля 6 м, асадку каля 2 м і адзін шэраг ад 16 да 25 пар вёсел. На кожным вясле сядзелі 5-6 весляроў-нявольнікаў, прыкаваных да нажных упораў, увесь экіпаж з ваярамі складаў каля 450 чалавек. Галера развівала хуткасць у ціхае надвор’е да 7 вузлоў (13 км/гадзіну), мела 2 мачты з касымі ветразямі і з 14 стагоддзя гарматнае ўзбраенне — 5 гармат. У насавой частцы быў надводны таран.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тыпы ваенных караблёў
Катэгорыя:Тыпы парусных суднаў
Жазеф Галеві

**Жазеф Галеві** (; , Адрыянапаль, цяпер Эдырнэ — , Парыж) — французскі семітолаг. Займаўся даследваннем семіцкіх моў, эпіграфікі і археалогіяй; працаваў у галіне асіралогіі і біблеістыкі. Дэшыфраваў і апрацаваў больш за 600 сабейскіх тэкстаў, якія апублікаваў у «Сабейскіх даследаваннях» (1875 г.).

Яму ўдалося адкрыць два невядомыя гарады Мінееў. Справаздача аб яго паездцы надрукавана ў «Journ. Asiatique» за 1872 і выдадзена асобна (Парыж, 1872); сюды ўвайшлі надпісы з перакладам і каментарыямі. Працы аб паходжанні кіпрскага алфавіту. Заняўшыся пытаннем аб паходжанні халдзейскай культуры, ён выступіў перакананым праціўнікам Суміра-Акадыйскай тэорыі (шэраг паведамленняў у Акадэміі надпісаў ў 1874 г.).

## Сачыненні 
* «Mélanges d'épigraphie et archéologie semitiques» (Парыж, 1874);
* «Études Sabéennes» (1875);
* «Études berbères» (1876);
* «Recherches critiques sur l'origine de la civilisation babylonienne» (1876);
* «Mélanges de critique et d'histoire relatifs aux peuples sémitiques» (1883).

Катэгорыя:Археолагі Францыі
Катэгорыя:Постаці французскага ўсходазнаўства
Катэгорыя:Даследчыкі Азіі
Галета

**Галеты** (, ад старафранц. Gal — валун) — буйное пячэнне, пераважна прамавугольнай формы, якое замяняе хлеб, здольнае захоўваць свае якасці на працягу доўгага часу. Галеты робяць з пшанічнай мукі з даданнем дрожджаў, хімічных разрыхляльнікаў, солі і цукру. У залежнасці ад сыравіны адрозніваюць два тыпы галетаў — простыя (т. зв. сухое пячэнне, крэкер) і тоўстыя (якія змяшчаюць 10—18% масла або маргарыну). Простыя галеты захоўваюць харчовыя якасці да 2 год; папулярны ў арміі, у экспедыцыях і турыстычных паходах. Харчовыя якасці тоўстых галетаў захоўваюцца да 6 месяцаў. Галеты маюць слаістую структуру, лёгка размочваюцца ў вадзе і булёне.

## Гл.таксама 
* Крэпы

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хлебабулачныя вырабы
Галерый

**Гай Галерый Валерый Максіміян** (), больш вядомы як **Галерый** (каля 250-) — рымскі імператар у 293—311 гадах.

Галерый быў чалавекам нешляхетнага паходжання з мясцовасці непадалёк ад Сердыкі (сучасная Сафія). Пры імператары Дыяклетыяне служыў старэйшым камандзірам. 1 сакавіка 293 года Дыяклетыян ўсынавіў Галерыя, прызначыўшы яго цэзарам, і выдаў за яго замуж сваю дачку Валерыю. Як суправіцель Галерый атрымаў балканскія правінцыі. У 293—296 гадах ён вёў ваенныя дзеянні на Дунаі супраць сарматаў і готаў, а ў 296—298 гадах ваяваў з персамі ў Арменіі, Сірыі і Месапатаміі. Таксама Галерый актыўна прымаў удзел у арганізаваных Дыяклетыянам грандыёзных ганеннях на хрысціян. У 311 годзе Галерый памёр у Нікамедыі ад раку. У Фесалоніках ён пабудаваў трыўмфальную арку і палац.

## Вынікі кіравання 
[thumb|270px|right|Члены першай тэтрархіі: Дыяклетыян, Максіміян Геркулій, Канстанцый I Хлор і Галерый (парфіравая кампазіцыя «[Чатыры тэтрарха», Венецыя)]]
Пасля смерці Галерыя тэтрархія апынулася ў глыбокім крызісе. Імперыя была падзелена паміж трыма законнымі Аўгустамі — Ліцыніем, Максімінам Дазай і Канстанцінам I, а ў Рыме знаходзіўся чацвёрты Аўгуст — узурпатар Максенцый. Аднак ужо ніхто не спрабаваў аднавіць ранейшую сістэму кіравання. Правінцыі, якія належалі Галерыю, Ліцыній і Максімін падзялілі паміж сабой з мяжой па Басфору. У 312 годзе паміж Канстанцінам і Максенцыем усёткі пачалася вайна. У выніку бітвы ля Мульвійскага моста Максенцый патануў у Тыбры. Канстанцін і Ліцыній падзялілі імперыю на дзве часткі: Канстанціну дастаўся Захад, а Ліцынію частка Усходу, які не належаў Максіміну.

У 313 годзе Максімін перасек Басфор, але Ліцыній нанёс яму паражэнне пад Адрыянопалем, у выніку чаго Даза быў вымушаны адступіць у Тарс, дзе і сканаў ад хваробы. Ліцыній замацаваў сваё становішча на Усходзе. Але ў 324 годзе паміж ім і Канстанцінам пачалася вайна, у якой перамог Канстанцін. Трыумф Канстанціна адзначыў сабой канец сістэмы, створанай Дыяклетыянам і Галерыем.

### Літаратура 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

## Спасылкі 
* Манеты Галерыя

Катэгорыя:Рымскія імператары IV стагоддзя
Галікарнас

**Галікарнас** (, ) — у старажытнасці буйны прыморскі горад, гандлёвы і культурны цэнтр у Карыі, на паўднёвым захадзе Малой Азіі (сучасны Бодрум у Турцыі). Заснаваны грэчаскімі каланістамі з Арго Ліды (каля 1200 да н.э.). У 5 ст. да н.э. Галікарнас уваходзіў у 1-ы Афінскі марскі саюз. Росквіт Галікарнаса адносіцца да 1-й паловы 4 ст. да н.э. (праўленне Маўсола), калі горад стаў сталіцай Карыі. У 334 да н.э. Галікарнас быў заваяваны, і разбураны Аляксандрам Македонскім, але затым паступова адноўлены. У 129 да н.э. уключаны ў рымскую правінцыю Азія. Пад назвай Галікарнас вядомы да 15 ст. Галікарнас - радзіма гісторыкаў Герадота і Дыянісія Галікарнаскага.

У Галікарнасе знаходзіўся знакаміты Галікарнаскі маўзалей (грабніца Маўсола; сярэдзіна 4 ст. да н.э., архітэктары Піфей і Сатыр, скульптары Скопас, Брыяксіс, Цімафей, Леахар), які спалучаў у сабе рысы старажытнагрэчаскай і малаазіяцкай архітэктуры (разбураны ў 15 - 16 стст., вядомы пераважна па апісанні Плінія Старэйшага). Лічыўся адным з "сямі цудаў свету". Скульптура маўзалея (статуі Маўсола, яго жонкі Артэмісіі і асабліва рэльефы фрыза з выявай бітвы з амазонкамі - Брытанскі музей, Лондан) належыць да лепшых твораў грэчаскага мастацтва 4 ст. да н.э. На тэрыторыі Галікарнаса захаваліся рэшткі іншых антычных і візантыйскіх збудаванняў.thumb|250px|Схема Галікарнаса ў антычны час. Лінія сцен адноўлена па захаваных руінах. Берагавая лінія ў антычны час магла быць іншай.
## Спасылкі 
* Halicarnassus  at livius.org
* Halicarnassus, Dictionary of Greek and Roman Geography (1854) (ed. William Smith, LLD)

Катэгорыя:Колішнія гарады Азіі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Турцыі
Катэгорыя:Старажытныя гарады Малой Азіі
Эдуард Фрэдэрык Ліндлі Вуд Галіфакс

**Эдуард Вуд**, з 1944 1-й граф Галіфакс (;  — ) — англійскі палітык, адзін з лідараў кансерватараў. У 1925 яму быў прысвоены тытул барон Ірвін, у 1934 — віконт Галіфакс, у 1944 — граф Галіфакс.

## Біяграфія 
Эдуард Вуд быў унукам дзяржсакратара па справах Індыі Чарлза Вуда. У 1925—1930 лорд Ірвін быў генерал-губернатарам і віцэ-каралём Індыі. Імкнуўся замацаваць за ёй статус дамініёна, процідзейнічаў руху за незалежнасць. У 1930 г. пасадзіў у турму Махатму Гандзі, калі той правёў 200-мільны (321,8 км) «саляны паход» у знак пратэсту супраць брытанскай манаполіі на продаж солі. Затым быў прыхільнікам прымірэння — спробаў Невіла Чэмберлена задаволіць патрабаванні дзяржаў восі. Лорд Галіфакс быў міністрам замежных спраў у яго кансерватыўным кабінеце ў 1938—1940 гг., пасля таго як Энтані Ідэн падаў у адстаўку з-за нежадання ісці на перамовы з еўрапейскімі дыктатарамі. Пагадзіўся на далучэнне да нацысцкай Германіі Аўстрыі ў 1938 г. (аншлюс) і на акупацыю Гітлерам часткі Чэхаславакіі паводле Мюнхенскага пагаднення.

Адмовіўся ад запрашэння прыехаць на перамовы ў Маскву, перададзенага савецкім кіраўніцтвам праз пасла І. М. Майскага 12 чэрвеня 1939 г. Падчас Другой сусветнай вайны быў паслом у ЗША.

Катэгорыя:Міністры замежных спраў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Віцэ-каралі Індыі
Катэгорыя:Члены Кансерватыўнай партыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лідары Палаты лордаў
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Падвязкі
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Паслы Вялікабрытаніі ў ЗША
Параскі мармур

:*Пра гістарычны дакумент гл. Параская хроніка*
**Параскі мармур** () — дробназярністы цвёрды мармур чыстага белага колеру бездакорнай якасці. Здабываўся ў класічную эпоху на грэчаскім востраве Парас у Эгейскім моры.

Высока цаніўся старажытнагрэчаскімі скульптарамі, шматлікія шэдэўры, такія як Венера Медыцэйская і Ніка Самафракійская, выразаны з яго. Асноўныя паклады знаходзяцца ў Марнескіх каменяломнях, пачалі апрацоўвацца з VI стагоддзя да н.э. Яны існуюць і дагэтуль. Галоўным супернікам Параскага мармуру быў пентэліконскі, але яго беласць станавілася трохі залацістай на сонцы. Таксама шырока распаўсюджаны карарскі мармур, яго паверхня мае лёгкае раўнамернае адценне шэрага.

## Спасылкі 
* Parian Marble: Famous statues of Parian Marble

Катэгорыя:Парас
Катэгорыя:Мармур
Парас

**Па́рас** (Πάρος) — адзін з Кікладскіх астравоў у складзе Грэцыі, плошчай 196,31 кв. км, вышынёй да 771 м. Аддзелены ад Наксаса шасцікіламетровым пралівам. Асноўная горная парода — параскі мармур, з якога збудаваны вялікія будынкі і вылеплены знакамітыя статуі Элады.

У VII ст. да н.э. парасцы, якія ўзбагаціліся на гандлі мармурам, каланізавалі берагі Мармуровага мора, праз трыста гадоў засялілі адзін з астравоў у берагоў цяперашняй Харватыі. Падчас Грэка-персідскіх войн далучыліся да персаў, завошта іх вельмі няўдала спрабаваў пакараць Мільтыяд. У эпоху элінізму Парасам валодалі егіпецкія Пталамеі. Пасля Чацвёртага крыжовага паходу востраў адпаў ад Візантыі і перайшоў да венецыянцаў; з 1389 — адасобленае княства. У 1537—1830 гг. у складзе Асманскай імперыі. У 1627 г. на востраве была выяўлена Параская хроніка.

Катэгорыя:Кіклады

Катэгорыя:Дымы Грэцыі
Піфей (архітэктар)

**Піфе́й** (, , каля 390 г. да н.э. — апошняя чвэрць IV ст. да н.э.) — старажытнагрэчаскі архітэктар і скульптар.

Найбольш знакамітая праца Піфея — Маўзалей у Галікарнасе (адзін ці сумесна з Сатырам Пароскім). Пліній Старэйшы заве Піфея як аўтара фундаментальнай мармуровай квадрыгі, якая вянчае вяршыню маўзалея. Іншы шэдэўр Піфія — храм Афіны ў Прыене (каля 340-330 гг.). Апошні (паводле пасвячальнага надпісу з гэтага храма, якая захоўваецца ў Брытанскім музеі) быў закладзены па загадзе Аляксандра Македонскага.

Уся эліністычная архітэктура іанійскага кірунку зведала плыў Піфея і арыентавалася ў сваіх аддзелах і вучэнні аб прапорцыі на ўзор яго стылю. Піфей — таксама аўтар навуковых прац па тэорыі архітэктуры, у тым ліку трактата пад назвай «Каментары», у якім (па сведчанні Вітрувія) ён даў тэарэтычнае растлумачэнне структуры храма Афіны (трактат да нашых дзён не захаваўся). Паводле Вітрувія, Піфей крытыкаваў дарычны ордар за «недарэчнае» размяшчэнне трыгліфа, супрацьпастаўляючы яму вытанчаны іанічны ордар.

## Гл. таксама 
* Архітэктура Старажытнай Грэцыі (элінізм)

## Літаратура 
* *Koenigs W*. Pytheos, eine mythische Figur in der antiken Baugeschichte // Bauplanung und Bautheorie der Antike, Diskussionen zur archäologischen Bauforschung 4, Berlin 1984, S. 89-94

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары паводле алфавіта
Катэгорыя:Архітэктары Старажытнай Грэцыі
Маршы

thumb|справа|Маршы ва Фларыдзе

**Маршы** () — тып ландшафту, нізінныя поласы марскога ўзбярэжжа, якія затапляюцца толькі падчас найбольш высокіх прыліваў ці нагонаў марской вады.

Маршы — акумуляцыйныя форма рэльефу, на ўзбярэжжа размяшчаюцца вышэй ватаў, ад мора часта абмежаваныя паласой дзюн. Складзеныя глеістымі або пясчана-глеістаымі наносамі, на якіх фармуюцца багатыя перагноем і мікраарганізмамі маршавыя глебы.

У натуральным стане занятыя звычайна высокапрадукцыйнымі лугамі, пераважна галафітнымі, месцамі забалочаныя. Шырока выкарыстоўваюцца ў сельскай гаспадарцы.

Маршы звычайна выцягнуты ўздоўж марскіх узбярэжжаў. Тыповыя для берагоў Паўночнага мора (Нідэрланды, Германія, Швецыя, Вялікабрытанія, Данія), у Францыі (Біскайскі заліў), Польшчы (Гданьская бухта), Літве, на Атлантычным узбярэжжы ЗША (у Фларыдзе, Місуры, Тэхасе, Луізіяне, Джорджыі і іншых штатах). У Расіі аналагамі маршаў з’яўляюцца лайды, распаўсюджаныя па ўзбярэжжах мораў Ледавітага акіяна (Архангельская вобласць, Комі, Карэлія, Мурманская вобласць, Ненецкая АТ, дэльта Лены, Калымы, Хатанги, Яны і Індыгірка ў Якуціі, Краснаярскі край).

Катэгорыя:Мора
Катэгорыя:Ландшафты
Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Монтэ-Пізаніна

**Монтэ-Пізаніна** () — горная вяршыня ў Італіі, рэгіёне Таскана. Найвышэйшы пункт Апуанскіх Альпаў (1946 м).

Вяршыня адміністрацыйна размешчана на тэрыторыі камуны Мінучана (правінцыя Лука).

Паводле легенды гара атрымала сваю назву ад пізанскіх салдат, якія тут хаваліся.

Катэгорыя:Горныя вяршыні Італіі
Катэгорыя:Апенінскія горы
Катэгорыя:Геаграфія Тасканы
Сіенскі сабор

**Сіенскі сабор** () у гонар Узнясення Найсвяцейшай Дзевы Марыі () — галоўная царква Сіенскай рэспублікі, найважнейшы помнік італьянскай готыкі. Размешчаны ў горадзе Сіена.

Сабор быў спраектаваны і пабудаваны ў перыяд з 1215 года па 1263 год на месцы больш ранняга будынка. Сабор мае форму лацінскага крыжа з трансептам, які злёгку выступае, таксама сабор мае купал і званіцу. Купал на васьмівугольным падмурку пры падтрымцы калон. Купальны ліхтар быў дададзены Джавані Ларэнца Берніні. Неф аддзелены ад двух праходаў паўкруглымі аркамі.

Знадворку і знутры сабор аздоблены белым і зелянява-чорным мармурам з даданнем чырвонага мармуру на фасадзе. Чорны і белы — геральдычныя колеры Сіены, іх паходжанне звязана з белым і чорным коньмі заснавальнікаў горада, Сенія і Аскія.

У інтэр’еры сабора характэрны выключны па мастацкай выразнасці мазаічны пол, пышна дэкараваная кафедра працы Нікола Пізана і статуя Іаана Хрысціцеля, вылепленая Данатэла. Некаторыя з мастацкіх скарбаў Дуома — як, напрыклад, знакамітая «Маэста» Дуча і вітражы па эскізах Чымабуэ — цяпер упрыгожваюць саборны музей.

## Спасылкі 
* 
* Сіенскі сабор  на allcastle.info

Катэгорыя:Саборы Італіі
Катэгорыя:Сіена
Сіена
Гастон Агюст Галіфэ

**Гастон Аляксандр Агюст дэ Галіфэ** (; , Парыж — , Парыж) — маркіз, французскі кавалерыйскі генерал, ваенны міністр (1899—1900 гады), вядомы як стваральнік штаноў галіфэ.

## Біяграфія 
У 1848 годзе паступіў у 1-ы кавалерыйскі полк і 1853 быў падпарудчыкам гвардыі. Падчас Крымскай вайны 1853—1855 гадоў у штабе генерала Боске адправіўся ў Крым і за заслугі ў адным з штурмаў Севастопаля быў узнагароджаны Ордэнам Ганаровага легіёна. У 1857 пераведзены ў 2-і мусульманскі кавалерыйскі полк. З ім Галіфэ ўдзельнічаў у экспедыцыях у Афрыцы і ў італьянскай кампаніі 1859.

У 1862 камандзіраваны ў распараджэнне камандуючага экспедыцыйнымі войскамі ў Мексіцы. Удзельнічаў у паходзе ў Мексіку. Вызначыўся пры узяцці Гвадэлупскага манастыра пры Пуэбла, дзе быў цяжка паранены ў жывот (пасля насіў сталёвую пласціну, якая засцерагала пашкоджанае месца). У 1863 годзе прызначаны камандзірам эскадрона 1-га гусарскага палка, вярнуўся ў Францыю з узятымі у мексіканцаў сцягамі і пасля канчатковага выздараўлення быў зноў накіраваны на службу ў Афрыку, дзе служыў да 1866, калі быў пераведзены ў 12-ы кавалерыйскай-стралковы полк і зноў накіраваны ў Мексіку. Там, за баявыя заслугі ў бітве пры Медэліне атрымаў 7 студзеня 1867 г. званне палкоўніка і пераведзены ў 8-ы гусарскі полк.

Вярнуўшыся ў Алжыр, Галіфэ быў прызначаны камандзірам 3-га палка конных афрыканскіх стралкоў.

Пасля Седанскай капітуляцыі трапіў у палон і быў адпраўлены ў Кобленц, дзе прабыў да сакавіка 1871 года.

Па заключэнні міру камандаваў брыгадай версальскіх войскаў пры абароне Парыжа і вызначыўся пры падаўленні Парыжскай Камуны, дзе дзейнічаў з такой энергіяй і рашучасцю, што заслужыў папрокі ў расстрэле невінаватых. Гэтая акалічнасць пасля вельмі шкодзіла Галіфэ. Гамбета папракалі за яго сяброўства з Галіфэ. Але Гамбета апраўдваў Галіфэ імкненнем вярнуць рэспубліцы Рэйнскую вобласць і Страсбург, што адкупала яго віну.

Прызначаны 24 кастрычніка 1871 г. начальнікам атрада ў Кабільскім паходзе, Галіфэ здзейсніў хуткі і энергічны пераход праз пустыню Эт-Гале да аазіса Уаргла (на самым поўдні Алжыра), падавіўшы паўстанне арабаў.

Пасля вяртання ў Францыю, Галіфэ па асабістым жаданні быў прызначаны камандзірам пяхотнай брыгады. У 1875 годзе прызначаны камандзірам 15-й пяхотнай дывізіі ў Дыжоне. Ён далучыўся да рэспубліканскай партыі і стаў таварышам Гамбета. Карыстаючыся вялікім уплывам, ён задумаў план рэарганізацыі французскай кавалерыі, шмат пісаў пра кавалерыйскай службе, кіраваў вялікімі кавалерыйскімі манеўрамі, ім жа створанымі, і ўсяляк імкнуўся падрыхтаваць кавалерыю да вайны. У 1879 годзе ён быў прызначаны начальнікам 9 армейскага корпуса корпуса ў Туры і старшынёй кавалерыйскага камітэта.

Катэгорыя:Ваенныя Францыі
Катэгорыя:Кіраўнікі ваеннага ведамства Францыі
Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі франка-прускай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Галіч (Івана-Франкоўская вобласць)

**Га́ліч** ( — Галыч) — горад (да 1940 пасёлак гарадскога тыпу), цэнтр Галіцкага раёна Івана-Франкоўскай вобласці Украіны, на правым беразе р. Днестр, за 26 км на поўнач ад Івана-Франкоўска. Чыгуначная станцыя (на лініі Івана-Франкоўск — Львоў). Вузел аўтадарог. Заснаваны ў 9 стагоддзі. У 1772 адыходзіць да Аўстрыі, а ў 1919 акупаваны Польшчай. З 1939 г. у складзе УССР.

## Эканоміка 
Агароднінасушыльны завод, сыраробны, будматэрыялаў, жалезабетонных вырабаў, цагляны.

## Памятныя мясціны 
Царква Ражства (канец 14 — пачатак 15 стст.; рэстаўрацыя ў 1825 годзе).

Image:Halych (13).jpg
Image:Castle in Halych.jpg
Image:Halych (12).jpg
Image:Ukraina (436).jpg
Image:Halych (21).jpg
Image:Halych (19).jpg
Image:Halych Church.jpg
Image:Ukraina (439).jpg
Image:Halych (9).jpg
Image:Halych (16).jpg
Image:Ukraina (420).jpg
Вокзал ст. Галич.jpg
Вокзал_станції_Галич.jpg

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Івана-Франкоўскай вобласці
Галіч (Кастрамская вобласць)

**Галіч** — горад у Кастрамской вобласці Расіі, на беразе Галіцкага возера. Вузел чыгуначных ліній на Буй, Кіраў, Кастраму.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў летапісе у 1238 годзе пад назвай Г. Мерскага. У 13 ст. - цэнтр Галіцкага княства, першым князем якога быў брат Аляксандра Неўскага - Канстанцін Яраславіч. У пачатку 2-й паловы 14 ст. Галіч быў далучаны да Маскоўскага княства. З 1788 павятовы горад Кастрамской губерні.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Экскаватарны, металавырабаў, гарбарныя заводы, льнозавод, мэблевая, абутковая і швейная фабрыкі, харчовая прамысловасць (мясакамбінат, масласыразавод і інш.) 

## Адукацыя і культура 
Галіцкі аграрны тэхнікум, педагагічны каледж. Краязнаўчы музей.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Мікалай Уладзіміравіч Праўдзін (1926—2014) — вучоны ў галіне эксплуатацыі чыгуначнага транспарту, доктар тэхнічных навук, Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1978).

Катэгорыя:Гарады Кастрамской вобласці
Свята-Пакроўская царква (Жалезніца)

**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм (не захаваўся) ў вёсцы Жалезніца Баранавіцкага раёна.

## Гісторыя 
Была размешчана за 1,5 вярсты ад вёскі, дзе пабудавана ў 1839 годзе. Царква з’яўлялася творам народнага драўлянага дойлідства, была вырашана чатырохсценным зрубам з цыбулепадобнай галоўкай над гонтавым дахам. Драўляны іканастас меў 7 размешчаных у адзін рад абразоў маскоўскага пісьма. Адасоблена стаяла драўляная званіца з трыма званамі.

Першае апісанне драўлянай Свята-Пакроўскай царквы вёскі Жалезніца маецца ў дакументах Візітаў уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гг., што захоўваюцца ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі.

Царква была спалена 28 жніўня 1943 года. З 1937 года набажэнствы ў царкве спраўляў протаіерэй Дзмітрый Герасімовіч.

У сувязі з пажарам 28 жніўня 1943 года ў Свята-Пакроўскай царкве айцец Дзмітрый разам з аднавяскоўцамі выратаваў і перанёс царкоўнае начынне ў плябанію, у якой наступныя 17 гадоў адбываліся набажэнствы. На месцы, дзе стаяла плябанія Свята-Пакроўскай царквы, у якой жыў са сваёй сям’ёй з 1937 да 1960 года святар Дзмітрый Герасімовіч і дзе знаходзіўся алтар часовай царквы ўсталявана памятная каплічка.

## Капліца 
У 2004 годзе па праекце архітэктара Леаніда Макарэвіча пачалося будаўніцтва капліцы на месцы спаленай царквы. Пачатак будаўніцтва асвяціў 18 красавіка 2004 года благачынны Баранавіцкай акругі протаіерэй Аляксандр Дзічкоўскі. 30 красавіка 2006 года ўзведзеную Свята-Пакроўскую капліцу-званіцу асвяціў архіепіскап Пінскі і Лунінецкі Стэфан.

Капліца-званіца ў гонар Пакрова Прасвятой Багародзіцы вырашана цэнтрычным чатырохгранным аб’ёмам, завершаным цыбулепадобным купалам на цыліндрычным барабане. Грані капліцы вырашаны арачнымі прасламі, прарэзанымі вузкімі арачнымі аконнымі праёмамі.

Побач пабудавана мураваная мемарыяльная капліца на месцы дома святара, у якім пасля пажару Пакроўскай царквы была ўчынена хатняя часовая царква. Вырашана цэнтрычным чатырохгранным будынкам, узнятым на арачную платформу і завершаную шатром з цыбулепадобнай галоўкай. Руставаныя па вуглах грані ў выглядзе кілепадобных закамар крапаваны арачнымі нішамі, запоўненымі іканаграфічнымі выявамі.

## Літаратура 
*  — С. 647.
* Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии Архимандритом Николаем, Санкт-Петербург, 1864, Новогрудский уезд, стар. 202—213.
* Описание церквей и приходов Минской епархии, Минск, 1879.
* «Візіты уніяцкіх цэркваў Мінскага і Навагрудскага сабораў 1680—1682 гг.» / Укладальнік Д. В. Лісейчыкаў. — Мінск: І. П. Логвінаў, 2009. — 270 с., стар. 114—115.
*  

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Жалезніца (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:1839 год у Беларусі
Гоцкая Біблія

thumb|180px|Біблія Вульфілы
**Гоцкая Біблія** — хрысціянская Біблія ў перакладзе Вульфілы на гоцкую мову, на якой размаўлялі германскія гоцкія плямёны.

## Гісторыя 
У III стагоддзі готы жылі на паўночна-ўсходняй мяжы Рымскай імперыі, гэта значыць на тэрыторыі цяперашняй Украіны, Балгарыі і Румыніі. У IV стагоддзі, готы былі звернуты ў хрысціянства, шмат у чым дзякуючы намаганням біскупа Вульфілы, які вынайшаў гатычны алфавіт і пераклаў Біблію на гоцкую мову ў Нікопалі-ад-Іструме ў паўночнай частцы сённяшняй Балгарыі. Часткі гэтага перакладу захаваліся, якія забяспечваюць асноўныя тэксты Пісання.

Гоцкае хрысціянства адрознівалася ад каталіцкай дактрыны адносінамі да боскасці Ісуса. На думку гоцкіх хрысціян Ісус быў меншым за Бога. Готы адхілялі існаванне Святой Тройцы (гл. арыянства).

Падчас V стагоддзя, готы захапілі частку Заходняй Рымскай імперыі, у тым ліку Італію, паўднёвай Францыю і Іспанію. Гатычнае хрысціянства панавала ў гэтых галінах на працягу двух стагоддзяў, да аднаўлення каталіцкае царквы, і, у Іспаніі, да прыходу ісламу.

## Спасылкі 
* Гоцкая Біблія . Поўны тэкст.   
* Gotica. Маленькія ўрыўкі 

Гоцкая мова
Катэгорыя:Хрысціянскія тэксты IV стагоддзя
Галіч

**Галіч** — прозвішча і тапонім.

## Прозвішча 
* Аляксандр Аркадзевіч Галіч, рускі паэт і драматург
* Цвітан Галіч

## Тапонім 
### Расія 
* Горад Галіч, Кастрамская вобласць

### Украіна 
* Горад Галіч, Івана-Франкоўская вобласць
Карарскі мармур

thumb|right|250px|Каменяломня ў Карары

**Карарскі мармур** () — мармур, які здабываецца ў Апуанскіх Альпах на тэрыторыі Карары. Лічыцца адным з найкаштоўных сартоў мармуру.

thumb|left|170px|Карарскі мармур

Карарскія каменяломні выкарыстоўваліся ўжо ў медным веку. У рымскую эпоху здабыча мармуру набыла вялікія маштабы. Пачынаючы з кіравання Юлія Цэзара карарскі белы мармур выкарыстоўваўся для пабудовы грамадскіх будынкаў і хат патрыцыяў. Транспартаванне ў Рым ажыццяўлялася праз порт Луні, дзякуючы якому мармур і атрымаў сваю лацінскую назву «marmor lunensis». Сярод захаваных з тых часоў аб'ектаў з карарскага мармуру — Пантэон і калона Траяна.

З V стагоддзя здабыча мармуру практычна спыняецца з-за набегаў варвараў. Пазней, дзякуючы паўсюднаму распаўсюджанню хрысціянства, мармур у вялікіх колькасцях выкарыстоўваўся для рэлігійных збудаванняў і аздаблення іх інтэр'ера. З карарскім мармурам працавалі шматлікія італьянскія архітэктары і скульптары, у прыватнасці Нікола Пізана і Джавані Пізана. Мікеланджэла асабіста выбіраў блокі для сваіх твораў, яго «Давід» высечаны менавіта з карарскага мармуру. З яго таксама выкананы фасад Сіенскага сабора і Мармуровая арка ў Лондане.

## Літаратура 
* Aldus Casa di Edizioni in Carrara (Hrsg.):* Carta Tematica delle Cave di Carrara, 1:8000*. italienisch, englisch, deutsch, französisch, o.A.
* Karlfried Fuchs: *Natursteine aus aller Welt, entdecken, bestimmen, anwenden*. Callwey, München 1997.
* Luciana und Tiziano Mannoni: *Marmor, Material und Kultur.* Callwey, München 1980, ISBN 3-766-70505-9.
* Mario Pinzari: *Methods, techniques and technologies for quarrying ornamental stones.* In: Marble in the world, hrsg. v. Società Editrice Apuana S.r.l., Carrara 1990.
* Dietmar Reinsch: *Natursteinkunde. Eine Einführung für Bauingenieure, Architekten, Denkmalpfleger und Steinmetze*. Enke, Stuttgart 1991, ISBN 3-432-99461-3.

## Спасылкі 
* 
* Карарскія кар'еры 
* Група радовішчаў «Карара» на сайце «Горнай энцыклапедыі»

Катэгорыя:Мармур
Катэгорыя:Апенінскія горы
Катэгорыя:Маса-Карара
Катэгорыя:Эканоміка Італіі
Апуанскія Альпы

**Апуанскія Альпы** () — горны хрыбет у Італіі, у паўночнай Таскане. Частка сістэмы Апенінскіх гор.

Апуанскія Альпы сфармаваліся ў сярэдзіне трыясавага перыяду, некалькі раней, чым астатняя частка Апенін. Тут шырока распаўсюджаны карставыя формы рэльефу, а таксама мармуровыя скалы (знакаміты карарскі мармур, які лічыцца адным з найкаштоўнейшых гатункаў у свеце).

Найвышэйшы пункт хрыбта — пік Монтэ-Пізаніна (1946 м).

## Спасылкі 
* Alpi Apuane Park official website 

Катэгорыя:Горныя хрыбты Італіі
Катэгорыя:Геаграфія Тасканы
Катэгорыя:Апенінскія горы
Гал Ананім

[thumb|225px|right|Пліта ва [Уроцлаў|Уроцлаве, якае згадвае Гала Ананіма]]
**Гал Ананім** (, ; канец XI — пачатак XII стагоддзя) — аўтар старажытнай польскай хронікі, напісанай на лацінскай мове, пад назвай «Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum». Паходжанне Гала Ананіма працягвае быць прадметам навуковых спрэчак (у прыватнасці, незразумела, ці паказваеімя Гал на французскае паходжанне, ці працаваў ён раней у Венгрыі).

## Хроніка 
Хроніка Гала Ананіма складаецца з 3 кніг і ахоплівае гісторыю Польшчы да 1113 года (перыяд, практычна сінхронны адпаеведнік Аповесці мінулых часоў і «Чэшскай хронікі» Казьмы Пражскага), з’яўляецца найбольш багатай і каштоўнай крыніцай.

Хроніка паслужыла крыніцай для далейшай польскай сярэдневяковай і новай гістарыяграфіі. У прыватнасці, на гістарыяграфічнай канцэпцыі Гала грунтавалася польская ідэалогія «залатой вольнасці».

Упершыню выдадзена ў 1749 годзе.

Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі
Катэгорыя:Гісторыкі XII стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Пераклады Бібліі на шведскую мову

Упершыню Біблія была перакладзеная на шведскую мову ў час Рэфармацыі па загадзе караля Густава Вазы — адсюль яна і атрымала сваю назву — Біблія Густава Вазы. Яна значна паўплывала на развіццё шведскай мовы: у прыватнасці, у ёй былі ўведзеныя літары Ä і Ö. Новы Запавет быў выдадзены па–шведску ў 1526 годзе, а цалкам Біблія выйшла ў 1541 годзе.

## Шведская царква 
Біблія Густава Вазы стала Бібліяй рэфармаванай Шведскай царквы і рэдагавалася два разы: у 1618 і 1703 гадах. Гэтыя рэдакцыі атрымалі свае назвы па імёнах каралёў, што кіравалі ў гэтыя часы: адпаведна Біблія Густава II Адольфа і Біблія Карла XII. Апошняя афіцыйна ўжывалася Шведскай царквой да 1917 года.

Яшчэ ў 1773 годзе была створана камісія па новым перакладзе Бібліі, аднак пераклад, які пазней атрымаў назву Біблія Густава V, быў гатовы толькі ў 1917 годзе. За гэтыя 144 гады было таксама зроблена 10 перакладаў Новага Запавету.

## Іншыя пераклады 
Біблія перакладалася на шведскую мову і прадстаўнікамі іншых хрысціянскіх плыняў. Сярод іх — пераклад баптыста  (1911) і «Святое Пісанне — Пераклад новага свету» Сведкаў Іеговы (1961). У 2003 пабачыла таксама свет Біблія Рэфармацыі — сучасная версія Бібліі Карла XII.

Катэгорыя:Шведскія пераклады Бібліі
Катэгорыя:Шведская мова
Галон

у, якія выкарыстоўваюцца ва ўсім свеце:

]]
**Галон** () — адзінка аб'ёму (ёмістасці) у сістэме англійскіх мер, выкарыстоўваецца ў Англіі, ЗША і іншых краінах пераважна для вымярэння аб’ёму вадкіх і сыпкіх цел.

Англійскі і амерыканскі галон адрозніваюцца адзін ад аднаго па сваіх памерах. Англійскі галон = 4,54609 дм³. Амерыканскі галон для вадкасці = 3,78543 дм³ і для сыпкіх цел = 4,405 дм³. Дзельныя адзінкі галона — пінта і унцыя.

## Гл. таксама 
* Бат, мера аб'ёму
* Кварта, адзінка аб’ёму

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння аб’ёму
Катэгорыя:Англійская сістэма мер