Гродзенская гарадская электрастанцыя

**Гродзенская гарадская электрастанцыя** (Гродзенская ЦЭЦ, ЦЭЦ-1, Цэнтральная кацельная) — цеплавая электрычная станцыя, якая працавала ў Гродне з 1912 да 1986 года. Яе будынак знеслі ў 2009 годзе.

## Электрычнасць у Гродне да запуску гарадской электрастанцыі 
Упершыню электраэнергію ў Гродне выкарысталі на шоўкапрадзільнай фабрыцы Гуга Роднера ў маёнтку Фолюш у 1899 годзе. Там выкарыстоўвалі дынама-машыну пастаяннага току напружаннем 110 вольт з паравым прывадам для асвятлення нагрузкай 73 амперы. У пачатку XX стагоддзя невялікія электрастанцыі пастаяннага току ўсталёўваліся і ў іншых фабрыках у Гродне і Гродзенскай губерні.

## Гісторыя 
### Планы будаўніцтва 
У лістападзе 1898 года Гродзенская гарадская дума стварыла камісію па пытанні будаўніцтва першай электрастанцыі ў горадзе. На той момант гарадскія вуліцы асвятлялі каля 200 спіртавых ліхтароў, якія былі цьмянымі і не вельмі эфектыўна асвятлялі начныя вуліцы.

У 1901 годзе ўлады Гродна накіравалі прапановы будаўніцтва станцыі ў 17 розных фірм як Расійскай імперыі, так і замежжа. Адна з фірм мела пабудаваць у горадзе першую электрастанцыю. Былі таксама апублікаваны аб’явы пра пошук падрадчыка ў мясцовай газеце «Новое время». Але справа не зрушылася з месца.

У 1909 годзе інжынеры В. Бук і А. Дзержаноўскі, а таксама купец В. Іонес намагаліся атрымаць дазвол на будаўніцтва электрастанцыі, але атрымалі адмову. У сакавіку таго ж года кіраўніцтва горада стварыла новую камісію, якая павінна была дакладна даследаваць патрэбы горада ў электрычным току. На той момант жаданне правесці электрычнасць у дом ці на месца працы выказалі 116 чалавек.

### Першыя гады 
Будаўніцтва пачалося, нягледзячы на невялікі попыт. Электрастанцыю вырашылі размясціць на вуліцы Аляксандраўскай (сёння Будзёнага), побач са скрыжаваннем з вуліцай Новай (сёння Студэнцкай). Месца выбралі недалёка ад чыгуначнага вакзала, каб зрабіць больш зручнай дастаўку на станцыю паліва.

Будаўніцтвам станцыі займаўся падрадчык М. Салавейчык. Працы скончаны ў пачатку ліпеня 1912 года. Першы ток станцыя дала 12 снежня 1912 года. На ёй працавала два дызельныя рухавікі на 80 і 120 конскіх сіл, набытыя ў віленскай фірмы «Гушча і Маліноўскі», якія маглі адначасова сілкаваць 120 вулічных электрычных ліхтароў і 8000 лямпачак абанентаў.

Заяў на падключэнне электрычнасці прыйшло нашмат больш, чым магла спачатку забяспечыць станцыя. Некаторым заяўнікам давялося часова адмаўляць. Іншыя, дзякуючы сувязям з работнікамі станцыі, падключаліся да сеткі нелегальна.

Станцыя неўзабаве стала месцам, куды пачалі вадзіць экскурсіі для зацікаўленых асоб: студэнтаў Аляксандраўскага рамеснага вучылішча і салдат-тэлеграфістаў сапёрнага батальёна.

### Станцыя ў міжваенны час 
У 1919 годзе польскія ўлады перанялі электрастанцыю. Бюджэт горада быў яшчэ бедны і толькі ў кастрычніку 1922 года гарадскія ўлады ўзялі крэдыт у памеры 75 450 шведскіх кронаў, за які набылі ў фірме «Атлас Дызель» новы рухавік. У студзені 1923 года скончылася аднаўленне будынка станцыі.

### Станцыя ў пасляваенны час 
Электрастанцыю ўвялі ў эксплуатацыю пасля дзесяці месяцаў складаных аднаўленчых работ 28 красавіка 1945 года. Рамонт ускладняўся праз тое, што савецкая прамысловасць не выпускала запчастак для імпартнага абсталявання, якое было ўсталявана на станцыі.

У 1949—1958 гадах магутнасць Гродзенскай гарадской электрастанцыі ўзрасла з 5,3 МВт да 14,55 МВт. Зараз пустыр адкрыты і не агароджаны. У 2016—2017 гадах старшыня Гродзенскага гарвыканкама Мечыслаў Гой сцвярджаў, што на месцы станцыі пабудуюць гатэль Ibis французскай сеткі Accor hotels. У 2019 годзе адбываліся грамадскія абмеркаванні па магчымым будаўніцтве на гэтым месцы гандлёвага цэнтра.

У жніўні 2023 пляцоўку на месцы былой электрастанцыі запланавалі выставіць на аўкцыён. Гарадскія ўлады плануюць, што інвестар пабудуе там офісны або гандлёвы цэнтр.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Гродна
Катэгорыя:Электрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Знесеныя збудаванні
Катэгорыя:З’явіліся ў 1912 годзе
Катэгорыя:1912 год у Гродне
Катэгорыя:Зніклі ў 2009 годзе