open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кашпар

**Ка́шпар** — беларускае і чэшскае прозвішча. Утворана ад імя Ка́спер.

## Вядомыя носьбіты 
*  (1877—1934) — чэшскі мастак і ілюстратар.
* Аляксандр Іванавіч Кашпар (нар. 1976) — беларускі матэматык.
*  (1870—1941) — чэхаславацкі кардынал.
*  (нар. 1985) — чэшскі хакеіст.
* Людміла Мікалаеўна Кашпар (нар. 1985) — беларуская ветэрынарка.
* Мікалай Аляксеевіч Кашпар (нар. 1914) — беларускі спецыяліст у галіне хімічнай тэхналогіі.
*  (1883—1927) — чэшскі інжынер, авіяканструктар.

## Крыніцы
Ісахан Ашураў

**Ісахан Ґара оглы Ашураў** (азерб. *İsaxan Qara oğlu Aşurov*; 1 жніўня 1955 года, Болніскі муніцыпалітэт, Грузінская ССР — 22 чэрвеня 2012 года, ЗША) — азербайджанскі адвакат. З 1996 года займаўся адвакатскай дзейнасцю, абараняў правы многіх палітычных зняволеных і «вязняў сумлення».

## Біяграфія 
Ісахан Ґара оглы Ашураў нарадзіўся 1 жніўня 1955 года ў вёсцы Фахралы Балніскага раёна Рэспублікі Грузія.

У 1972 годзе скончыў сярэднюю школу ў вёсцы Фахралы і ў тым жа годзе паступіў на юрыдычны факультэт Азербайджанскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя С. Кірава, які скончыў у 1977 годзе., а таксама шэраг палітычных зняволеных, у тым ліку журналіста Эйнуллу Фатуллаева, арыштаванага ў 2007 годзе, пісьменніка Рафіка Тагі, арыштаванага ў 2007 годзе, блогера Аднана Гаджызадэ, арыштаванага ў 2010 годзе. Таксама абараняў былога міністра эканамічнага развіцця Фархада Аліева, арыштаванага ў 2005 годзе.

Быў членам Меджліса партыі «Мусават», а таксама ўзначальваў камітэт па праве і правасуддзі партыі. Таксама быў старшынём Лігі незалежных юрыстаў. 7 кастрычніка 2003 года, напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў, па дарозе ў Масалы на сустрэчу Ісы Ґамбара (старшыні партыі «Мусават») з выбаршчыкамі, ён быў сілай выцягнуты з аўтамабіля паліцыяй у напрамку Білясувару і жорстка збіты.

Памёр у ЗША 22 чэрвеня 2012 года пасля працяглай хваробы.

Быў жанаты. Меў чацвёра дзяцей. У 2013 годзе прэмія была ўручана Ґілалу Мамедаву — зняволенаму галоўнаму рэдактару газеты «Толышы садо» («Голас талыша»), а ў 2014 годзе — Ядыгару Садыгаву, зняволенаму саветніку старшыні партыі «Мусават».

## Крыніцы
Няпэўнасць (верш)

**Няпэўнасць** (, можна перакласці і як «Нявызначанасць») — верш Адама Міцкевіча, напісаны ў сярэдзіне 1825 года падчас яго знаходжання ў Адэсе. У вершы лірычны суб’ект выражае свае прыязныя пачуцці да неназванай адрасаткі, не рашаючыся, ці вызначыць іх як сяброўства, ці як каханне. Найбольш імаверна, што сапраўднай адрасаткай гэтага і многіх іншых вершаў Міцкевіча з эратычнымі матывамі, напісаных у гэты ж час (*Do D. D.*, *Sen, Rozmowa, Godzina, Elegia, Dwa słowa, Zaloty)* была на 4 гады старэйшая за паэта Караліна Сабаньска (1795—1885), сястра Генрыка Жавускага, і на той час грамадзянская жонка расійскага генерала дэ Віта, з ініцыятывы апошняга — шпіёнка за многімі патэнцыйна небяспечнымі для царскага рэжыму дзеячамі, выкарыстоўваючы сваю жаночую прывабнасць.

## Адаптацыі 
Першым паклаў верш на музыку славуты кампазітар Станіслаў Манюшка ў 1838 годзе, пад час вучобы ў Берліне. Ён апублікаваны ў 7-м выпуску «Хатніх спеўнікаў» у 1876 годзе, за № 9. Вядомы польскі эстрадны спявак Марэк Грахута надаў вялікую папулярнасць «Няпеўнасці»  выкананнем сваёй песні на словы верша Міцкевіча, якая ўпершыню прагучала у 1969 годзе.

У верасні 2024 года адбылася прэм’ера польскага мастацкага фільма «Няпэўнасць. Закаханы Міцкевіч», які распавядае гісторыю кахання Міцкевіча да Марылі Верашчакоўны. У лістападзе таго ж года адбылася прэм’ера польскага тэлевізійнага серыяла пад назвай «Няпэўнасць», мастацкай біяграфіі Міцкевіча .

## Структура верша 
Верш складаецца з шасці шасцірадковых строф па 11 складоў у кожным радку. Кожная страфа ўтрымлівае рыфмы.

## Зноскі 
Катэгорыя:Вершы на польскай мове
Катэгорыя:Творы Адама Міцкевіча
Катэгорыя:Творы 1825 года
Амбулаторыя

**Амбулато́рыя** (ад  — рухомы) — лячэбна-прафілактычная ўстанова, што аказвае медыцынскую дапамогу ва ўстанове і дома.

## Агульная характарыстыка 
У адрозненне ад паліклінікі амбулаторыя абслугоўвае хворых толькі па трох асноўных спецыяльнасцях: тэрапіі, педыятрыі і стаматалогіі. У амбулаторыях вялікіх населеных пунктаў працуюць таксама акушэр-гінеколаг, хірург, неўрапатолаг. Пры амбулаторыі можа дзейнічаць пункт неадкладнай дапамогі, а таксама дзённы стацыянар на 4—6 ложкаў.

## Прынцыпы дзейнасці 
Медыцынская дапамога насельніцтву ажыццяўляецца па ўчасткова-тэрытарыяльным прынцыпе. Існуюць амбулаторыі пераважна ў невялікіх гарадах і сельскай мясцовасці. Яны могуць быць самастойнымі, знаходзіцца пры бальніцах і на прамысловых прадпрыемствах. Існуюць таксама перасоўныя амбулаторыі з клініка-дыягнастычнай, флюараграфічнай, стаматалагічнай і іншымі лабараторыямі.

## У Беларусі 
Паводле даных на 1994 год, на Беларусі дзейнічалі 364 амбулаторыі, дзе працавала 497 урачоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Медыцынскія ўстановы
Амуніцыя

: стальны шлем, шынель, падсумкі для боепрыпасаў і рыштунак, у тым ліку ручныя гранаты.]]
**Амуні́цыя** (ад , які паходзіць ад  — «прымацаванне», «рыштунак»)&nbsp;— устарэлая назва прадметаў (рамяні, сумкі, чахлы і іншае), якія аблягчаюць вайскоўцам нашэнне зброі, боепрыпасаў, асабістых рэчаў і харчавання.

Ва Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь амуніцыя называецца ваенным рыштункам. 

Асобна вылучаецца конская амуніцыя&nbsp;— сукупнасць рэчаў, прызначаных для запрагання, сядлоўкі і наўючання жывёлы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вайсковы рыштунак
Катэгорыя:Ваенная справа
Хатні спеўнік

**«Хатні спеўнік»** () — серыя з 12 сшыткаў з арыгінальнымі песнямі (вакал у суправаджэнні фартэпіяна) кампазітара Станіслава Манюшкі сярэдзіны XIX стагоддзя. многія з іх напісаныя на вершы вядомых паэтаў (пераважна рамантычнага кірунку) Усходняй Літвы (сучаснага беларускага Панямоння) — Адама Міцкевіча, Яна Чачота, Юліяна Корсака, Уладзіслава Сыракомлі, Тамаша Зана, Юзафа Крашэўскага і іншых.

Манюшка пачаў збіраць першыя песні для будучага «Спеўніка» пасля 1840 года з намерам выдаць іх адным зборнікам. (Некаторыя з іх напісаныя і раней, пад час ягонай вучобы ў Берліне, але без планаў уключэння ў спеўнікі, але былі ўключаныя рэдактарамі ў пасмяротныя выпускі Спеўніка). У той час ён жыў у Вільні са сваёй маладой жонкай Аляксандрай і працаваў арганістам у касцёле Святых Янаў. У жніўні 1842 года ён паехаў у Санкт-Пецярбург, каб абмеркаваць выданне песень. Ён вярнуўся з дазволам цэнзуры, каб апублікаваць іх і апублікаваць аб’яву аб «Спеўніку для хатняга карыстання» ў газеце «Tygodnik Petersburgski» (№ 72).

У канцы 1843 г. выйшаў Першы хатні спеўнік, рэцэнзаваны Юзэфам Ігнацыем Крашэўскім у «Tygodniku Petersburski» (1844, № 50) і Юзэфам Сікорскім (ананімна) у «Biblioteka Warszawska» (IV, 1844).

Верагодна, у канцы 1845 года быў апублікаваны «Другі хатні спеўнік», а ў пачатку 1846 года 9 песень Манюшкі былі апублікаваныя ў якасці музычных уставак да паэмы *Віталараўда* Крашэўскага.

У 1850-х гадах былі апублікаваныя яшчэ два песеннікі: выпуск III — 1851, выпуск IV — 1855, а таксама другое выданне песеннікаў I і II. У 1858 годзе з’явіўся грунтоўны артыкул пра 4-ы спеўнік, аўтарам якога быў расійскі кампазітар і музычны крытык Аляксандр Сяроў. У 1858 годзе — падчас падарожжаў Манюшкі па Еўропе — быў апублікаваны 5-ы "Хатні спеўнік". Наступныя выпускі серыі былі апублікаваны ўжо пасля смерці Манюшкі ў 1872 годзе.

Сярод вядомых песень са зборнікаў «Хатнія спеўнікі» — «Праснічка», «Магіла», «Серэнада», «Сваты», «Зачараваныя», «Залатыя сны», «Ты ведаеш гэтую краіну?», «Да Нёмана», «Размова», «Стары капрал», «Тры Будрысы», «Размовы», «Дзед і баба», «Няпэўнасць»  .

Выбітным знаўцам песень Манюшкі быў кампазітар Вітольд Рудзінскі . Ён пісаў, што Манюшка кіраваўся вышэйшым ідэалам, ствараючы надзённыя польскія нацыянальныя песні, якія павінны былі заняць важнае месца ў паўсядзённым жыцці палякаў, «адсунуўшы ўбок імпартнае смецце». Гэта былі песні для штодзённага спеву дома, для ўсіх, і якія адпавядалі самым розным настроям і патрэбам сэрца  .

## Зноскі 
## Бібліяграфія 
* Elżbieta Dziębowska: Stanisław Moniuszko. W: Encyklopedia Muzyczna. Kraków: PWM, 1979—2012. Brak numerów stron w książce
* Iwona Sawulska. Fenomen "Śpiewników domowych"
Катэгорыя:Станіслаў Манюшка
Церскол

**Церско́л** () — сяло ў Эльбрускім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі. Уваходзіць у склад муніцыпальнага ўтварэння «Сельскае паселішча Эльбрус». Паселішча размешчана ў вярхоўях Баксанскай цясніны, у паўднёва-заходняй частцы Эльбрускага раёна. Знаходзіцца за 37 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра Тырныауз і за 10 км на паўднёвы ўсход ад падножжа гары Эльбрус.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Кашпараў

**Кашпа́раў** () — беларускае і рускае мужчынскае прозвішча. Утворана ад імя Ка́спер. Жаночая форма — **Кашпа́рава**.

## Вядомыя носьбіты 
*  — расійскі эканаміст.
*  — расійскі інжынер-хімік, спецыяліст у галіне хімічнай тэхналогіі высокамалекулярных злучэнняў.

### Кашпарава 
*  — расійская лінгвістка (англійская мова).
*  — расійская інжынерка-хімік-тэхнолаг.

## Крыніцы
Былым

**Былым** () — сяло ў Эльбрускім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі.

Утварае муніцыпальнае ўтварэнне «сельскае паселішча Былым» як адзіны населены пункт у яго складзе. Паселішча размешчана ва ўсходняй частцы Эльбрускага раёна, на правым беразе ракі Баксан. Знаходзіцца за 16 км на поўнач ад раённага цэнтра горада Тырныауз і за 75 км ад горада Нальчык. Праз сяло праходзіць федэральная траса «Баксан-Эльбрус», якая вядзе ў Нацыянальны парк «Прыэльбруссе» і ўсходні схіл гары Эльбрус.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Верхні Баксан

**Верхні Баксан** () — сяло ў Эльбрускім раёне Кабардзіна-Балкарыі.

Утварае муніцыпальнае ўтварэнне сельскае паселішча Верхні Баксан як адзіны населены пункт у яго складзе. Паселішча размешчана ў паўднёвай частцы Эльбрускага раёна, на левым беразе ракі Баксан, ля ўпадзення ў яго правага прытоку Адырсу. Знаходзіцца за 18 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра Тырныауз, за ​​110 км ад Нальчыка і за 30 км на паўночны ўсход ад гары Эльбрус.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Церскі раён (Кабардзіна-Балкарыя)

**Церскі раён** (з 1921 па 1935 год — Мала-Кабардзінскі раён) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Церак.

## Геаграфія 
Церскі раён знаходзіцца ва ўсходняй частцы рэспублікі і займае правабярэжжа ракі Церак. Мяжуе з землямі Майскага раёна на захадзе, з Прахладненскім раёнам на поўначы, а таксама з раёнамі Паўночнай Асеціі — Маздокскі раён на ўсходзе і Кіраўскі раён на поўдні.

Плошча тэрыторыі раёна — 893,12 км ². Працягласць раёна з поўначы на ​​поўдзень складае каля 50 кіламетраў, а з усходу на захад — 35 кіламетраў.

Катэгорыя:Раёны Кабардзіна-Балкарыі
Майскі раён (Кабардзіна-Балкарыя)

**Майскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Майскі.

## Геаграфія 
Майскі раён размешчаны ва ўсходняй частцы рэспублікі і мяжуе з Лескенскім раёнам на паўднёвым захадзе, Урванскім раёнам на захадзе, Прахладненскім раёнам і гарадскім акругай Прахладны на поўначы, Церскім раёнам КБР на ўсходзе, а таксама з Кіраўскім раёнам Паўночнай Асеціі на поўдні.

Плошча тэрыторыі Майскага раёна — 384,8 км². Па занальным раянавання тэрыторыя раёна знаходзіцца ў раўніннай зоне і цалкам размешчана на Кабардзінскай нахільнай раўніне.

Праз тэрыторыю раёна працякаюць найбольш буйныя рэкі рэспублікі — Церак, Чэрэк, Баксан і Малка, а таксама рэкі — Лескен, Дземянюк, Аргудан, Псыгансу, Псарыша, Чорная, Паўліха і іншыя.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Раёны Кабардзіна-Балкарыі
Майскі раён

**Майскі раён**:

## Казахстан 
* Майскі раён (Паўладарская вобласць)

## Расія 
* Майскі раён (Кабардзіна-Балкарыя)
Тындарэй

**Тында́рэй** (, іан.-ат. )&nbsp;— персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі, цар Спарты, муж Леды. Паводле міфаў, Леда нарадзіла ад яго Клітэмнестру і Кастара, а ад Зеўса&nbsp;— Алену і Палідэўка.

## Паходжанне і выгнанне 
Тындарэй належаў да спартанскага царскага роду. Яго бацькам называюць альбо Перыера, альбо яго сына Эбала&nbsp;— прамога нашчадка Лакедэмона (сына Зеўса і першага цара Спарты). Паводле альтэрнатыўнай версіі, Перыер быў царом Месеніі. Праз маці (ці бабулю) Гаргафону Тындарэй паходзіў ад Персея, а ў выпадку бацькоўства Эбала яго маці была дрыяда Батыя. Крыніцы называюць яго братамі Афарэя, Леўкіпа, Ікарыя і Гіпакаонта, які паводле адной з версій быў старэйшым пазашлюбным сынам Эбала.

Пасля смерці бацькі Тындарэй быў вымушаны пакінуць радзіму. Гіпакаонт захапіў уладу і выгнаў яго разам з Ікарыем (хоць часам сцвярджаецца, што Ікарый падтрымаў Гіпакаонта і выгнаны быў толькі Тындарэй). Герой адправіўся ў Акарнанію, дзе браты ўзначалілі групу спартанскіх каланістаў і дапамаглі цару Этоліі Фестыю ў вайне з суседзямі. Фестый аддаў Тындарэю частку заваяваных зямель і выдаў за яго сваю дачку Леду. Пазней Гіпакаонт быў забіты Гераклам, і Тындарэй вярнуўся на радзіму, дзе атрымаў ад Геракла царскую ўладу. Падчас выгнання ён мог жыць таксама ў Фаламах ці ў Пелане. Геракліды пазней заяўлялі, што Тындарэй атрымаў зямлю ад Геракла толькі на захаванне.

## Царстваванне і міфы 
Дзецьмі Тындарэя і Леды былі Тымандра, Клістэмнестра, Філаноя і Кастар (пры гэтым Полідэўка і Алену яна нарадзіла ад Зеўса). Калі да Алены пачалі сватацца шматлікія героі, Тындарэй паводле парады Адысея дазволіў ёй самой выбраць мужа. Яна выбрала Менелая. Каб пазбегнуць вайны паміж прэтэндэнтамі, Тындарэй прынёс у ахвяру каня і ўзяў з усіх жаніхоў клятву абараняць шлюб Алены. Гэтая падзея стала вядома як «клятва Тындарэя». «Надмагільны помнік каня» паказвалі каля Спарты.

Тындарэй аднойчы забыўся здзейсніць ахвярапрынашэнне Афрадыце, з-за чаго багіня асудзіла яго дачок на мнагамужжа. Мастак пачаў будаўніцтва храма Афіны Паліухас (Меднадомнай) у Спарце, але не закончыў яго. Ён таксама дапамог Агамемнану вярнуць уладу ў Мікенах, выгнаўшы Фіеста. У рэшце рэшт Тындарэй альбо саступіў трон Менелаю, альбо памёр, пакінуўшы яму ўладу.

## Памяць 
Надмагільны помнік Тындарэю знаходзіўся ў Спарце каля храма Зеўса Касмета. Герой з’яўляецца дзеючай асобай трагедый Сафокла («Тындарэй»), Еўрыпіда («Арэст») і Нікамаха.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Лаконікі
Катэгорыя:Цары Спарты
Катэгорыя:Леда
Эльхотава

**Эльхотава** () — сяло ў Кіраўскім раёне Рэспублікі Паўночная Асеція — Аланія. Адміністрацыйны цэнтр Кіраўскага раёна. Размешчана на правым беразе ракі Церак, за 55 км на паўночны захад ад горада Уладзікаўказ. Знаходзіцца каля Эльхотаўскай брамы, каля мяжы з Кабардзіна-Балкарскай рэспублікай.

Бліжэйшыя населеныя пункты: Камсамольскае на ўсходзе, Карджын на паўднёвым усходзе, Змейская на захадзе і Планаўскае на поўначы.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Паўночнай Асеціі
Нямецкая гульнявая прэмія

«**Нямецкая гульнявая прэмія**» (, скарочана: *DSP*) — прэмія для нямецкамоўных гульнявых навінак у галіне настольных і картачных гульняў. Прысуджаецца за найлепшую сямейную і дарослую гульню, а таксама пад назвай «**Нямецкая дзіцячая гульнявая прэмія**» () — за найлепшую дзіцячую гульню бягучага года. Да 2016 года пераходнай узнагародай «» ўзнагароджвалася гульня з найбольш узорнымі правіламі.

У адрозненні ад прэміі крытыкаў «Гульня года», «Нямецкую гульнявую прэмію» прысуджае прафесійная супольнасць: зацікаўленыя індывідуальныя гульцы, гульнявыя суполкі, прадаўцы і журналісты. «Нямецкая гульнявая прэмія» з’явілася ў 1990 годзе, замяніўшы ўзнагароду «», якая прысуджалася спецыялізаваным часопісам «». «Нямецкая гульнявая прэмія» прысуджаецца выдавецтвам «». Цырымонія ўзнагароджання праходзіць штогадова за дзень да пачатку выставы  у Эсэне.

## Пераможцы 
* 1990 — Noblesse oblige
* 1991 — Лабірынт
* 1992 — Лятучы галандзец
* 1993 — Сучаснае мастацтва
* 1994 — Вазьмі 6!
* 1995 — Пасяленцы Катана
* 1996 — Эль Грандэ
* 1997 — Львінае сэрца
* 1998 — Тыгр і Еўфрат
* 1999 — Тыкаль
* 2000 — Тадж-Махал
* 2001 — Каркасон
* 2002 — Пуэрта-Рыка
* 2003 — Амон-Ра
* 2004 — Санкт-Пецярбург
* 2005 — Людовік XIV
* 2006 — Кайлюс
* 2007 — Слупы Зямлі
* 2008 — Агрыкала
* 2009 — Дамініён
* 2010 — Фрэска
* 2011 — 7 цудаў
* 2012 — Вёска
* 2013 — Тэра Містыка
* 2014 — Расійскія чыгункі
* 2015 — Падарожжы Марка Пола
* 2016 — Мамбаса
* 2017 — Тэрафармаванне Марса
* 2018 — Азул
* 2019 — Размах крыла
* 2020 — Экіпаж
* 2021 — Страчаныя руіны Арнака
* 2022 — Новы каўчэг
* 2023 — Невядомая планета
* 2024 — Мяшаны лес
* 2025 — SETI: Пошук пазаземнага розуму

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэміі Германіі
Катэгорыя:Прэміі па настольных гульнях
Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе
Нагір

**Нагір** () — сяло ў Прыгарадным раёне Рэспублікі Паўночная Асеція — Аланія. Паселішча размешчана ў паўночнай частцы Прыгараднага раёна, на левым беразе ракі Церак і фактычна зліўся з горадам Уладзікаўказам у якасці яго паўночнага прыгарада. Ад паўднёвай ускраіны да самай паўночнай мяжы працягласць — 6,5 км.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Георгій Лаўрэнцьевіч Дарбуашвілі, беларускі дзяржаўны дзеяч

Катэгорыя:Населеныя пункты Паўночнай Асеціі
Архонская

**Архонская** () — станіца ў Прыгарадным раёне Рэспублікі Паўночная Асеція — Аланія. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт муніцыпальнага ўтварэння «Архонскае сельскае паселішча». Знаходзіцца па абодвух берагах ракі Гізельдон, за 12 км на паўночны захад ад Уладзікаўказа на скрыжаванні транспартных магістраляў.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Анатоль Уладзіміравіч Ларукоў

Катэгорыя:Населеныя пункты Паўночнай Асеціі
Канстанцін Іванавіч Кобец

**Канстанцін Іванавіч Кобец** (; 16 ліпеня 1939, Кіеў, СССР — 30 снежня 2012, Масква, Расія) — савецкі і расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал арміі (24 жніўня 1991).
Лашкута

**Лашкута́** () — сяло ў Эльбрускім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі.

Утварае муніцыпальнае ўтварэнне «сельскае паселішча Лашкута» як адзіны населены пункт у яго складзе. Паселішча размешчана ў паўночна-ўсходняй частцы Эльбрускага раёна, на правым беразе ракі Баксан, насупраць сяла Жанхатэка. Знаходзіцца за 33 км на поўнач ад раённага цэнтра Тырныауз і за 62 км на захад ад горада Нальчык.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Антыномія

**Антыно́мія** (ад  — «супярэчнасць у законе»)&nbsp;— супярэчнасць паміж двума суджэннямі, кожнае з якіх з’яўляецца аднолькава лагічна даказальным.

## Гісторыя паняцця 
Паняцце «антыномія» ўзнікла ў часы антычнасці і сустракалася ў працах Платона і Арыстоцеля. Пры гэтым старажытнагрэчаскія філосафы ў сэнсе антыноміі часцей выкарыстоўвалі тэрмін «апарыя». У далейшым шмат увагі фармулёўцы і падрабязнаму аналізу антыномій удзялялі прадстаўнікі схаластычнай логікі.

## У класічнай філасофіі 
Новы этап у развіцці паняцця звязаны з працамі Імануіла Канта, які спрабаваў з яго дапамогай апраўдаць асноўны тэзіс сваёй філасофіі. Паводле Канта, розум не можа выйсці за межы пачуццёвага вопыту і пазнаць «рэч у сабе». Нямецкі класічны ідэалізм развіў кантоўскае вучэнне пра антыномію як фундаментальную перадумову дыялектычнай логікі. Георг Гегель падверг крытычнаму аналізу кантоўскае вырашэнне гэтага пытання і паказаў, што супярэчнасць з’яўляецца неад’емнай аб’ектыўнай характарыстыкай духу, які знаходзіцца ў развіцці, а таксама гістарычнага быцця і мыслення.

## Сучасныя падыходы 
У рамках дыялектычнага матэрыялізму антыномія разглядаецца ў межах вучэння пра дыялектычныя супярэчнасці, пры гэтым праводзіцца размежаванне паміж супярэчнасцямі і парадоксамі. Пастаноўка навуковых праблем у форме антыноміі і іх наступнае вырашэнне лічыцца важным звяном у тэарэтычным адлюстраванні дыялектычнай супярэчнасці аб’ектыўнай рэальнасці.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Кантыянства
Катэгорыя:Філасофская логіка
Апарыя

**Апары́я** (ад &nbsp;— літаральна «бязвыхаднасць»)&nbsp;— тэрмін, які абазначае цяжкавырашальную праблему, звычайна звязаную з супярэчнасцю паміж данымі вопыту і мысленным аналізам.

## Гісторыя 
Упершыню апарыі былі выкарыстаны ў старажытнагрэчаскай філасофіі. Найбольш вядомымі з’яўляюцца апарыі Зянона з Элеі, якія выяўлялі супярэчнасці ў паняццях неперарыўнасці руху, часу і прасторы. Таксама апарыі сустракаюцца ў працах Сакрата, Платона, Арыстоцеля і прадстаўнікоў скептыцызму.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Антычная філасофія
Катэгорыя:Парадоксы
Катэгорыя:Грэчаскія філасофскія тэрміны
Апертура

**Аперту́ра** (ад  — адтуліна) — шматзначны тэрмін.

## Значэнні 
* Апертура — у оптыцы характарыстыка аптычнай сістэмы, якая вызначае яе здольнасць збіраць святло і раздзяляць блізкія аб'екты.
* Апертура — у радыётэхніцы эфектыўная плошча антэны.
* Апертура — у анатоміі адтуліна, якая злучае два анатамічныя ўтварэнні.
*  — у паліналогіі ўчастак на паверхні пылковага зерня.
*  — у тыпаграфіцы прастора ўнутры літары, часткова абмежаваная яе контурам.
* Апертура — у спорце назва першай часткі футбольнага сезона ў шэрагу краін Лацінскай Амерыкі.

## Гл. таксама 
*  — праграма кампаніі *Apple* для апрацоўкі фатаграфій.
*  — выдуманая арганізацыя ў сусвеце камп'ютарных гульняў *Half-Life* і *Portal*.
Апцыён

**Апцыён** (ад  — выбар) — шматзначны тэрмін.

## Значэнні 
* Апцыён — у міжнародным праве права выбару грамадзянства.
* Апцыён — у аўтарскім праве папярэдняе пагадненне паміж аўтарам і выдавецтвам аб магчымым выданні твора.
*  — на біржы дагавор, які дае права (але не абавязак) купіць або прадаць пэўны тавар ці каштоўную паперу па загадзя вызначанай цане.
* Апцыён — умовы ў дагаворы марской перавозкі, якія дазваляюць замяніць адзін груз або порт прызначэння іншым.

## Крыніцы
Апцыён (аўтарскае права)

**Апцыён** ( ад &nbsp;— «выбар»)&nbsp;— у аўтарскім праве пагадненне, якое выкарыстоўваецца пры заключэнні дагавораў пра выданне твораў аўтара адной дзяржавы ў іншай дзяржаве.

## Парадак дзеяння 
Пасля заключэння пагаднення пра апцыён з замежным аўтарам выдавецтва вывучае твор і вырашае пытанне пра мэтазгоднасць яго выдання. Канчатковы адказ выдавецтва дае ва ўстаноўлены тэрмін, і да яго заканчэння аўтар не мае права заключаць дагавор з іншымі выдавецтвамі аб выданні гэтага твора на той жа мове. Пагадненне пра апцыён не прадугледжвае ніякіх плацяжоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аўтарскае права
Катэгорыя:Дагаворы
Арабеска

**Арабе́ска** (ад  — арабскі) — шматзначны тэрмін.

## Значэнні 
* Арабеска — складаны ўсходні арнамент, які складаецца з геаметрычных і раслінных элементаў.
* Арабеска — інструментальная музычная п'еса вытанчанага характару з арнаментаванай мелодыяй:
** «» — п'еса Роберта Шумана (Op. 18, 1839).
** «Арабескі» — дзве п'есы Клода Дэбюсі (L. 66, паміж 1888 і 1891).
** «» — п'еса Фрыдэрыка Дыліуса (1911).
** «» — п'еса Жэрмен Тайфер (1973).
* «Арабеска» — фільм Стэнлі Донена з Сафі Лорэн і Грэгары Пекам у галоўных ролях (ЗША, 1966).

## Гл. таксама 
* Арабе́ск — адна з асноўных позаў класічнага танца.

## Крыніцы
Арабеска (музыка)

**Арабе́ска** — жанр інструментальнай музыкі, галоўным чынам для фартэпіяна; музычная п’еса вытанчанага характару, з багата арнаментаваным меладычным малюнкам і ўзорыстай фактурай.

## Прадстаўнікі жанру 
Першы ўзор арабескі стварыў кампазітар Р.&nbsp;Шуман. Пазней творы ў гэтым жанры таксама пісалі А.&nbsp;Лядаў, К.&nbsp;Дэбюсі і іншыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Музычныя жанры
Катэгорыя:Інструментальная музыка
Арабеск (балет)

**Арабе́ск** ( ад  — «арабскі») — адна з асноўных позаў класічнага танца.

## Апісанне 
У класічнай форме цела абапіраецца на прамую нагу, другая нага паднята і выцягнута назад. Адна рука выцягнута ўперад, другая адведзена ўбок ці назад, корпус нахілены ўперад.

У сучасным балеце сустракаюцца шматлікія формы арабеска пры розных становішчах апорнай нагі, рук, галавы і корпуса.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэрміналогія ў балеце
Архат

, XVI&nbsp;ст. Музей мастацтва Рубіна, Нью-Ёрк. Стыль, які бярэ пачатак ад Лі Гунліна]]
**Арха́т** — у будыйскай міфалогіі хінаяны чалавек, які дасягнуў найвышэйшага ўзроўню духоўнага развіцця — нірваны.

У міфалогіі махаяны стан архата не лічыцца канчатковай мяжой у развіцці асобы. Паводле гэтага вучэння, архаты павінны працягваць шлях духоўнага ўдасканалення як бадхісатвы — асобы, што прынялі рашэнне стаць будамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будыйская касмалогія
Катэгорыя:Будыйская міфалогія
Катэгорыя:Святыя
Катэгорыя:Санскрыцкія словы
Атрыбут

**Атрыбу́т** (ад  — дадзенае, надзеленае) — шматзначны тэрмін.

## Значэнні 
* Атрыбут — у філасофіі неабходная, істотная ўласцівасць прадмета ці з’явы.
* Атрыбут — у выяўленчым мастацтве прадмет, які паводле канонаў характарызуе пэўнага героя або персанажа.
* Атрыбут — у мовазнаўстве тое, што азначэнне.

## Крыніцы
Атрыбут (мастацтва)

е. Атрыбут Пасейдона — трызубец.]]
**Атрыбу́т** (ад  — «дадзенае, надзеленае») — у выяўленчым мастацтве прадметы, якія паводле замацаваных правілаў і канонаў вызначаюць і характарызуюць пэўнага героя або персанажа.

Атрыбут цесна звязаны з алегорыяй, сімвалам і аксесуарам. Ён часта з’яўляецца асноўным сродкам пры вызначэнні сюжэта карціны, а таксама ідэнтыфікацыі герояў і персанажаў мастацкага твора.

Атрыбуты шырока выкарыстоўваюцца ў абразах, партрэтах, карцінах на міфалагічныя і біблейскія тэмы, у станковай і манументальна-дэкаратыўнай пластыцы (дэкор інтэр’ераў, убранне алтароў, надмагіллі), манументальных размалёўках і іншых відах мастацтва.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва
Катэгорыя:Сімвалы
Катэгорыя:Тропы
Катэгорыя:Сацыялогія культуры
Атрыбут (філасофія)

**Атрыбу́т** (ад  — «дадзенае, надзеленае») — у філасофіі неабходная, істотная ўласцівасць прадмета або з’явы.

Тэрмін вядомы з часоў Арыстоцеля, які адрозніваў пастаянны атрыбут ад выпадковых станаў (акцыдэнцый). Р. Дэкарт разглядаў атрыбут як асноўную ўласцівасць субстанцыі: атрыбутам цялеснай субстанцыі ён лічыў працягласць, а атрыбутам духоўнай — мысленне.

Б. Спіноза лічыў працягласць і мысленне атрыбутамі адзінай субстанцыі. Французскія матэрыялісты XVIII стагоддзя атрыбутамі матэрыі прызнавалі працягласць і рух, а некаторыя з іх, у прыватнасці Д. Дзідро і Ж.-Б. Рабінэ, — таксама мысленне.

Тэрмін «атрыбут» выкарыстоўваецца і ў сучаснай філасофіі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Філасофскія тэрміны
Катэгорыя:Метафізіка
Катэгорыя:Анталогія
Ахвярнік (значэнні)

**Ахвя́рнік** — шматзначны тэрмін.

## Значэнні 
* Ахвярнік — месца для прынясення ахвяры.
* Ахвярнік — у праваслаўным храме стол (месца), дзе рыхтуюць ахвяру для здзяйснення еўхарыстыі.
* Ахвярнік — у іўдаізме ахвярнік у Скініі і ў Іерусалімскім храме.
* Ахвярнік — сузор’е паўднёвага паўшар’я неба.
Майскае (Паўночная Асеція)

**Ма́йскае** (, ) — сяло ў Прыгарадным раёне Рэспублікі Паўночная Асеція — Аланія. Сяло размешчана на мяжы з Інгушэціяй, на правым беразе ракі Камбілееўка, крыху ніжэй за месца, дзе яна перасякаецца з Алханчурцкім каналам.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Паўночнай Асеціі
Арык (Кабардзіна-Балкарыя)

**Арык** () — сяло ў Церскім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі. Сяло размешчана ў заходняй частцы Церскага раёна, на правым беразе ракі Церак. Знаходзіцца за 11 км на поўнач ад раённага цэнтра Церак і за 65 км на ўсход ад горада Нальчык.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Арык

**Арык**:

## Прозвішча 
* Жорж Арык — французскі кампазітар

## Тапонім 
* Арык (Кабардзіна-Балкарыя)
Ладзеў

**Ладзеў** (Lodève, з гальск. Luteva — «топкі») — старадаўні горад і камуна рэгіёну Аксітанія дэпартамента Эро ў Францыі. Знаходзіцца ва ўзгорыстай мясцовасці за 54 км ад Манпелье. У старажытнасці быў галоўным горадам гальскага племя лутэванаў і атрымаў ад рымлян назву Лутэва.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Жорж Арык, французскі кампазітар
* Андрэ Эркюль дэ Флёры, французскі дзяржаўны дзеяч

Катэгорыя:Гарады Францыі
Верхні Курп

**Верхні Ку́рп** () — сяло ў Церскім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі. Паселішча размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы Церскага раёна, на левым беразе ракі Курпуг. Знаходзіцца за 22 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра Церак і за 78 км на ўсход ад горада Нальчык. На поўдзень ад вёскі праходзіць адміністрацыйная мяжа паміж Кабардзіна-Балкарыяй і Паўночнай Асеціяй.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Гізель

**Гізель** () — сяло ў Прыгарадным раёне Рэспублікі Паўночная Асеція — Аланія. Сяло размешчана за 7 км на захад ад Уладзікаўказа, у міжрэччы рэк Гізельдон (на захадзе) і Чорная (на ўсходзе). Каля паўночна-заходняй ускраіны вёскі пачынаецца дарога ў Кабанскую і Кармадонскую цясніны.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Паўночнай Асеціі
Мемарыяльны музей Халакоста (ЗША)

**Мэмарыяльны музэй Халакосту** () — амерыканская нацыянальная арганізацыя па дакументацыі, вывучэнні і тлумачэнні гісторыі Халакоста, і служыць мемарыялам мільёнам людзей, якія загінулі падчас Халакоста. Знаходзіцца ў Вашынгтоне, сталіцы ЗША (офісы ў Нью-Ёрку, Бостане, Бакі-Ратоне, Чыкага, Лос-Анджэлесе і Даласе).

З моманту адкрыцця ў канцы красавіка 1993 года, музей прыняў 38600000 наведвальнікаў.«Галоўная задача музея складаецца ў тым, каб назапашваць і распаўсюджваць веды аб гэтай беспрэцэдэнтнай трагедыі; захаваць памяць аб тых, хто пакутаваў; і заахвочваць яго наведвальнікаў да разважання над маральнымі пытаннямі, зададзенымі падзеямі Халакоста, а таксама над сваімі грамадзянскімі абавязкамі».Музей Халакоста з’яўляецца самым наведвальным гістарычным музеем свету.

На гранітнай сцяне дэманстрацыйнай залы музея выгравіравана буйнымі літарамі выказванне А. Гітлера: «Хто, у рэшце рэшт, сёння гаворыць аб знішчэнні армян?».

## Гісторыя 
Уільям Херскавіц, вязень канцэнтрацыйнага лагера Асвенцым, які здолеў здзейсніць уцёкі і перажыў Халакост, быў адным з заснавальнікаў Мемарыяльнага музея Халакоста.

27 верасня 1979 года прэзідэнцкая камісія па Халакосце на чале з Элі Візелем прадставіла прэзідэнту ЗША Джымі Картэру справаздачу, у якой змяшчаліся рэкамендацыі па захаванні памяці пра Халакост у ЗША. 5 кастрычніка 1988 года адбылася ўрачыстая закладка заснавання музея з удзелам прэзідэнта ЗША Рональда Рэйгана. Музей быў адкрыты 22 красавіка 1993 года прэзідэнтам Білам Клінтанам. Першым наведвальнікам музея стаў Лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру за 1989 год 14-й Далай-лама Тыбета Нгагванг Лоўзанг Тэнцзін Г’ямцхо . Архітэктарам будынка стаў уцекач ад нацысцкага генацыду, ураджэнец Эсэна .

## Экспазіцыя і даследаванні 
Калекцыя музея налічвае  артэфакты. Кожны тыдзень фонд дапаўняецца прыкладна 26 новымі экспанатамі. Даследчыкі ў музеі склалі спіс  гета і канцэнтрацыйных лагераў, створаных нацыстамі на падкантрольных Германіі тэрыторыях Еўропы з 1933 па 1945 год. Сярод даследчыкаў: Дж. Макбрайд і іншыя.

## Зноскі 
Катэгорыя:Даследаванні Халакоста
Катэгорыя:Музеі Вашынгтона
Ніжні Курп

**Ніжні Ку́рп** () — сяло ў Церскім раёне Кабардзіна-Балкарскай рэспублікі. Паселішча размешчана ва ўсходняй частцы Церскага раёна, у даліне звілістай ракі Курп. Знаходзіцца за 25 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра — Церак і за 80 км ад горада Нальчык. Бліжэйшы горад — Малгабек, размешчаны за 17 км на ўсход ад вёскі.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Курп

**Курп** (, ) — рака ў Паўночнай Асеціі і Кабардзіна-Балкарыі, правы прыток Церака. Даўжыня — 50 км, плошча вадазборнага басейна — 337 км². Рака бярэ свой пачатак у Кіраўскім раёне Паўночнай Асеціі, у букава-грабавых лясах на паўночным схіле Сунжэнскага хрыбта, за 7,5 км на паўночны ўсход ад яго найвышэйшай вяршыні — гары Заманкул (926 м).

За 6,5 км на поўдзень ад вытоку размешчана сяло Раздзог. Спачатку агульны напрамак цячэння ідзе на паўночны захад. У вярхоўях працякае сярод горных лясоў і выходзіць на раўніну.

Катэгорыя:Рэкі Кабардзіна-Балкарыі
Катэгорыя:Рэкі Паўночнай Асеціі
Камлюкава

**Камлюкава** () — сяло ў Зольскім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі. Паселішча размешчана ў паўночна-ўсходняй частцы Зольскага раёна, на левым беразе ракі Малка. Знаходзіцца за 20 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра Залукакаажэ, за 57 км на паўночны захад ад горада Нальчык.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Бабруйская мінеральная крыніца

**Бабру́йская мінера́льная крыні́ца**&nbsp;— радовішча мінеральных водаў на правым беразе ракі Бярэзіны ў горадзе Бабруйску.

## Гісторыя 
Мінеральная вада ўпершыню была ўскрыта ў 1929 годзе ў пясчаніках верхнепратэразойскага ўзросту на глыбіні 271—290&nbsp;м. У 1938—1941 гадах вада выкарыстоўвалася гарадской бальнеалячэбніцай. У перыяд з 1961 па 1971 год былі пройдзены яшчэ чатыры свідравіны.

## Характарыстыка 
Мінеральныя воды выяўлены свідравінамі на глыбіні 150—457&nbsp;м у нароўскіх вапняках сярэднедэвонскага і пясчаніках верхнепратэразойскага ўзросту. Мінералізацыя павялічваецца з глыбінёй ад 3,4 да 26,6 г/л.

Да глыбіні 200&nbsp;м воды з’яўляюцца хларыдна-сульфатнымі кальцыева-натрыевымі, глыбей&nbsp;— хларыдна-натрыевымі. Тэмпература вады складае 8—15&nbsp;°C. Дэбіт свідравін пры апрабаванні вагаецца ад 0,8 да 17,3&nbsp;м³/гадз. П’езаметрычны ўзровень знаходзіцца на глыбіні 0,8—10,9&nbsp;м ад зямной паверхні, часам назіраецца самавыліванне.

## Выкарыстанне 
Вада Бабруйскай мінеральнай крыніцы з’яўляецца блізкім аналагам мінеральных водаў курортаў Старая Руса, Кашын і Друскінінкай. Выкарыстоўваецца ў лячэбных мэтах у санаторыі імя У. І. Леніна ў Бабруйску як пітная (з мінералізацыяй 6,6 г/л) і для ваннаў (з мінералізацыяй 19,4 г/л).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Радовішчы Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Беларусі
Катэгорыя:Бабруйск
Катэгорыя:Радовішчы мінеральных водаў
Атажукіна

**Атажукіна** () — сяло ў Баксанскім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі. Паселішча размешчана ў паўднёвай частцы Баксанскага раёна, у даліне ракі Баксан. Знаходзіцца за 8 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра — Баксан і за 30 км на паўночны захад ад горада Нальчык. У межах сяла размешчаны ніжні каскад Баксанскай ГЭС.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Этока

**Это́ка** ( — гразевая даліна) — сяло ў Зольскім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі. Паселішча размешчана ў паўночна-заходняй частцы Зольскага раёна, недалёка ад мяжы Кабардзіна-Балкарыі са Стаўрапольскім краем. Знаходзіцца за 5 км на паўночны захад ад раённага цэнтра Залукакаажэ. Уздоўж заходняй ускраіны вёскі праходзіць федэральная аўтатраса «Каўказ» М 29.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Вуліца Грэкава (Мінск)

**Вуліца Грэкава** — вуліца ў Заводскім раёне Мінска. Названа ў 1960 г. у гонар М.Б. Грэкава, заснавальніка савецкага батальнага жывапісу. Перпендыкулярна вуліцы Тухачэўскага, перасякае вуліцу Сурыкава і завяршаецца скрыжаваннем з вуліцай Васняцова. Забудова пераважна жылая, большая частка дамоў узведзены ў 1950-60-х гг.; дамы 4 і 6 адносіліся да драўлянай маласямейнай забудовы, але былі знесены ў 2010 і 2013 г., пасля чаго дом 4 быў перабудаваны як 9-павярховы ў 2013-2015 гг.

## Цікавыя факты 
* Назва вуліцы не звязана з імём вядомага расійскага іканапісца і рэстаўратара.
* У Ленінскім раёне Мінска ёсць парк імя Надзеі Грэкавай, таксама не маючы дачыненне да вуліцы Грэкава.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вуліца Грэкава на АТО.ВУ
* Вуліца Грэкава ў базе Геадзэн
* Вуліца Грэкава ў архітэктурнай базе Photobuildings
* Фотаздымкі вуліцы Грэкава на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна

Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)
Бабруйск (метэаралагічная станцыя)

**Бабру́йск**&nbsp;— метэаралагічная станцыя, размешчаная на паўночна-заходняй ускраіне горада Бабруйска.

## Гісторыя 
Метэаралагічныя назіранні ў Бабруйску былі распачаты ў 1836 годзе. Даныя за перыяд з верасня 1836 па жнівень 1837&nbsp;года былі апублікаваны ў працы К.&nbsp;Весялоўскага «Аб клімаце Расіі». З 1884 па 1904 год з перапынкамі праводзіліся назіранні па праграме станцыі III разраду.

У 1901 годзе была адкрыта станцыя II разраду пры школе садаводства, якая працавала да 1914 года. З гэтага часу станцыя працуе па праграме метэастанцыі 2-га разраду. Кароткі час, з 1930 па 1931 год, існавала метэастанцыя пры Бабруйскім музеі.

Тэхнікі-метэаролагі перадаюць звесткі аб надвор’і восем разоў на суткі («восем тэрмінаў»). Інфармацыя паступае ў Магілёўаблгідрамет, затым у Мінск, Маскву і Грынвіцкую каралеўскую абсерваторыю. Навукова абгрунтаваныя прагнозы, заснаваныя на даных беларускіх метэастанцый, публікуюцца на сайце *pogoda.by*.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Метэаралагічныя станцыі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1836 годзе
Катэгорыя:Бабруйск
Бабруйскі масіў

**Бабру́йскі масі́ў**&nbsp;— тэктанічная структура крышталічнага фундамента ў Бабруйскім і Рагачоўскім раёнах.

## Апісанне 
Масіў быў вылучаны па мазаічным тыпе геафізічных палёў&nbsp;— магнітным і гравітацыйным. У цэнтральнай частцы структура характарызуецца перавагай істотна адмоўнага або слабага магнітнага поля. Бабруйскі масіў мае авальную форму з субшыротным распасціраннем. Яго даўжыня складае 250&nbsp;км, шырыня&nbsp;— 80&nbsp;км. Структура абмежавана кальцавой структурай разломнага характару.

## Геалагічная будова 
Складзены пераважна з біятытавых, амфібалітавых граніта-гнейсаў і мігматытаў з падпарадкаванымі целамі амфібалітаў. Рэгіянальнае развіццё граніта-гнейсаў дазваляе класіфікаваць такія структуры як граніта-гнейсавы масіў, які можа мець форму купала або авала.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэктанічныя структуры
Катэгорыя:Геалогія Бабруйскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Рагачоўскага раёна
Бабруйская серыя

**Бабру́йская се́рыя**&nbsp;— рэгіянальнае стратыграфічнае падраздзяленне верхняга пратэразою Беларусі, якое адносіцца да ніжняга рыфею.

## Гісторыя вылучэння 
Бабруйская серыя была вылучана ў 1980 годзе. Яна ўключае найбольш старажытныя з вядомых на тэрыторыі Беларусі платформенныя ўтварэнні, якія выяўлены глыбокімі гідрагеалагічнымі свідравінамі на паўднёвым захадзе Магілёўскай вобласці.

## Склад і будова 
Да Бабруйскай серыі аднесены ружова-шэрыя і шэрыя кварцавыя парфіры (так званая лучкаўская світа). Яны знойдзены пад адкладамі пінскай світы або шаровіцкай серыі ў Бабруйску (глыбіня 394—399 м) і каля вёскі Лучкі Глускага раёна (глыбіня 534—550 м).

Таксама ў склад серыі ўваходзяць шэрыя, часам з ружовым і зеленаватым адценнем кварцыты (мышкавіцкая світа). Яны ўскрыты каля вёсак Мышкавічы Кіраўскага раёна (глыбіня 361—381 м) і Вялікія Бортнікі Бабруйскага раёна (глыбіня 382—405 м).

Умоўна ў склад Бабруйскай серыі ўключаюць больш глыбока метамарфізаваныя кварцыты з дамешкамі кіяніту, якія ўстаноўлены на поўдні Жыткавіцкага выступу (так званая бялёўская світа).

## Пашырэнне 
Плошча пашырэння і ўмовы залягання ўтварэнняў Бабруйскай серыі высветлены недастаткова, паколькі ніводнай свідравінай яны не пройдзены на поўную магутнасць.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Стратыграфія
Катэгорыя:Геалогія Беларусі
Катэгорыя:Пратэразой
Багатыроўскае балота

**Багатыро́ўскае бало́та**&nbsp;— нізіннае балота на паўднёвым захадзе Пінскага раёна Брэсцкай вобласці, у вадазборы ракі Ступа.

## Апісанне 
Плошча балота складае 1,7&nbsp;тыс.&nbsp;га, у межах прамысловага пакладу&nbsp;— 2&nbsp;га.

Глыбіня торфу дасягае 1&nbsp;м, сярэдняя складае 0,7&nbsp;м. Ступень распаду торфу&nbsp;— 45&nbsp;%, попельнасць&nbsp;— 14&nbsp;%. Станам на 1 студзеня 1978 года запасы торфу ацэньваліся ў 2&nbsp;тыс.&nbsp;тон.

## Флора і гаспадарка 
На тэрыторыі балота знаходзіцца 260&nbsp;га сухадолаў, якія выкарыстоўваюцца пад ворыва. Паўночная частка балотнага масіву асушана і выкарыстоўваецца пад сенажаць.

Паўднёвая частка пакрыта рэдкім бярозавым лесам і хмызняком з вярбы. У травяным покрыве пераважаюць асокі, таксама растуць хвошч, трыснёг, гіпнавыя імхі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Балоты Пінскага раёна
Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта
Катэгорыя:Басейн Піны
Катэгорыя:Нізінныя балоты Беларусі
Бабруйскія гляцыядыслакацыі

**Бабру́йскія гляцыядыслака́цыі**&nbsp;— комплекс парушэнняў, выкліканых ледавіком, у заляганні дэвонскіх, мелавых, неагенавых і ніжнеантрапагенавых адкладаў у наваколлях Бабруйска. Прадстаўлены скібавымі (складкава-лускаватымі) парушэннямі і адорвенямі. Звязаны з дзейнасцю дняпроўскага і сожскага зледзяненняў.

## Апісанне 
Бабруйскія гляцыядыслакацыі найбольш часта перакрыты флювіягляцыяльнымі або алювіяльнымі пяскамі, радзей выступаюць на паверхню, хоць у рэльефе і не выражаны. Скібавыя парушэнні прымеркаваны да дняпроўскага ледавіковага гарызонта і ўяўляюць сабой сістэму насунутых адна на адну лусак.

## Склад і будова 
Самі лускі складзены з пясчана-гліністых адкладаў сярэдняга дэвону, глаўканітава-кварцавага пяску і мергельна-мелавых парод верхняга мелу, міжледавіковых пяскоў і глін, а таксама антрапагенавых ледавіковых утварэнняў. Магутнасць лусак дасягае 30—50&nbsp;м, яны нахілены пад вуглом 25—35°. Шырыня дыслацыраваных зон складае 2—4&nbsp;км, агульная магутнасць&nbsp;— 40—110&nbsp;м. Выяўляецца выразная прыналежнасць гэтых парушэнняў да пахаваных ледавіковых лагчын.

Сярод адорвеняў пераважаюць буйныя і гіганцкія тыпы. Звычайна яны развіты цэлымі сямействамі, уключаны ў дняпроўскую або сожскую марэну. Складзены з дэвонскіх глін, верхнемелавога мелу, неагенавых пясчана-гліністых парод. Іх магутнасць вагаецца ад некалькіх да 10—12&nbsp;м, яны нахілены на поўдзень або ляжаць гарызантальна. З Бабруйскімі гляцыядыслакацыямі звязаны радовішчы глін.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Геалогія Бабруйскага раёна
Сенажаць

**Сенажа́ць** — зямельныя ўгоддзі, травяністую расліннасць якіх скошваюць на сена, сілас, сянаж, травяную муку і зялёную падкормку.

Сенажаці падзяляюцца на сеяныя (культурныя) і прыродныя. Прыродныя сенажаці, у сваю чаргу, падзяляюцца на заліўныя (поймавыя), нізінныя (забалочаныя) і сухадольныя.

Заліўныя (поймавыя) сенажаці заняты пераважна злакавым разнатраўем і асаковай расліннасцю. Нізінныя сенажаці даюць сена сярэдняй і нізкай якасці з-за перавагі ў травастоі раслін з сямейства асаковых. Для сухадольных сенажацей характэрныя разнатраўна-злакавыя і разнатраўна-асакова-злакавыя асацыяцыі; сена з іх звычайна сярэдняй і добрай якасці.

Для паляпшэння прыродных сенажацей найбольшае значэнне маюць сістэматычнае ўнясенне ўгнаенняў, барацьба з пустазеллем, своечасовае правядзенне ўкосаў, а таксама чаргаванне тэрмінаў скошвання па гадах (увядзенне сенажацезваротаў).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Землекарыстанне
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Катэгорыя:Кармавыя ўгоддзі
Ворыва

ЮМЗ-6КЛ з плугам і бараной.]]

**Во́рыва**&nbsp;— асноўны прыём механічнай апрацоўкі глебы адвальнымі плугамі.

## Мэты і вынікі 
Ворыва падтрымлівае рыхласць ворнага слоя, садзейнічае рэгуляванню паветранага, воднага, цеплавога і пажыўнага рэжымаў глебы, а таксама знішчэнню шкоднікаў культурных раслін, узбуджальнікаў хвароб і пустазелля.

Падчас ворыва адбываецца падразанне пласта, яго пераварочванне, крышэнне, рыхленне, перамешванне і зараўноўванне. Гэты працэс паскарае мінералізацыю раслінных рэшткаў, арганічных і мінеральных угнаенняў, меліярантаў.

## Віды і спосабы 
Ворыва робяць плугамі рознага тыпу суцэльным (гладкім) або загонным спосабам. Від і глыбіня ворыва залежаць ад глебава-кліматычных умоў, тыпу глебы і яе грануламетрычнага складу, магутнасці перагнойнага гарызонта, эрадзіраванасці глебы, біялагічных асаблівасцей сельскагаспадарчых культур, апрацоўкі глебы для папярэдніка, фітасанітарнага стану і іншых фактараў.

Адрозніваюць наступныя віды ворыва:
* *культурнае*&nbsp;— плугам з перадплужнікам або камбінаванымі адваламі;
* *адваротам пласта*&nbsp;— абгортванне на 180°;
* *плантажнае*&nbsp;— на глыбіню больш за 40&nbsp;см;
* *яруснае* (паслойнае)&nbsp;— па гарызонтах (слаях) на глыбіню 0—15, 15—30&nbsp;см і болей з вынясеннем або без вынясення ніжніх падворыўных слаёў.

Рэкамендуюцца таксама безадвальная апрацоўка глебы і глыбокае падворыўнае рыхленне&nbsp;— спосабы, якія садзейнічаюць прыродаахоўным і энергазберагальным тэхналогіям. Ва ўмовах Беларусі асноўны час ворыва ў сістэме зяблевай апрацоўкі&nbsp;— восень.

Файл:Grondbewerking, arbeiders, landbouwmachines, werktuigen, ploegen, Tractors, Bestanddeelnr 253-4277.jpg|180px|Зразанне і пераварочванне пласта глебы на прыкладзе аднакорпуснага плуга з перадплужнікам
Файл:Queensland State Archives 3983 Twelve horses ploughing for wheat with a six furrow plough Green Hills Farm near Warwick 4 May 1894.png|Узворванне шасцікорпусным плугам, запрэжаным 12 коньмі. Аўстралія, канец XIX&nbsp;ст.
Файл:Boy plowing with a tractor at sunset in Don Det, Laos.jpg|Узворванне рысавага поля. Лаос, XXI&nbsp;ст.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Апрацоўка глебы
Катэгорыя:Агратэхніка
Адроўскае радовішча пяску

**Адро́ўскае радо́вішча пяску́** — радовішча пяску ў Беларусі, размешчанае за 0,8&nbsp;км на паўночны захад ад горада Барань у Аршанскім раёне Віцебскай вобласці.

Паклад (чатыры лінзы) звязаны з водна-ледавіковымі адкладамі часу адступання паазерскага ледавіка.

Разведаныя запасы складаюць 1,1&nbsp;млн&nbsp;м³, перспектыўныя — 284&nbsp;тыс.&nbsp;м³.

Пяскі шэрыя і жаўтавата-шэрыя, розназярністыя (пераважна дробназярністыя), сілікатныя. Маюць пылаватых, гліністых часцінак — 2,5—25,5&nbsp;%.

Магутнасць карыснай тоўшчы складае 3—13,6&nbsp;м, ускрышы — 1,1—6&nbsp;м.

Пяскі прыдатныя для вытворчасці сілікатнай цэглы і сілікатных блокаў. Радовішча не эксплуатуецца.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Радовішчы пяску Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Аршанскага раёна
Вера Лойка

**Вера Лойка**, сапраўднае імя **Вера Іванаўна Галубовіч** () — беларуская паэтка і празаік.

## Біяграфія 
Нарадзілася 22 лютага 1958 года ў Батурынцы Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці. Скончыла Мінскі фінансава-эканамічны тэхнікум, Літаратурны інстытут імя Горкага ў Маскве.

Працавала ў Доме літаратара, супрацоўніцай рэдакцыі Беларускага радыё, часопіса «Роднае слова». З 2001 года працуе бухгалтарам.

Жыве ў Мінску, зборнік твораў, напісаных цягам дваццаці гадоў. Апавяданні «Ехалі цыганы», «Усе людзі — браты», «Чэрствы хлеб», «Зімовы дождж» і «Прорва» ў традыцыйна-класічным стылі, асноўная тэма — узаемаадносіны паміж людзьмі ў постсавецкім грамадстве, іх пачуцці і ўчынкі. Эсэістычная частка прысвечана жыццю дзеячаў нацыянальнай і сусветнай літаратуры, сярод герояў — Алена Васілевіч, Алесь Асташонак і Сігрыд Унсет, а таксама сувязі мастацтва з прыродай.

У 2004 годзе ўклала зборніка вершаў «У Будслаўскай святыні ты ранішняй зоркай…» да 500-годдзя Будслава.

## Прызнанне 
* Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў (да 2021).
* Зборнік прозы «Апошні першы снег» у 2020 годзе трапіла ў лонг-ліст прэміі імя Ежы Гедройця.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Сілас

**Сі́лас** (, множны лік ад  — падземнае памяшканне, яма для захоўвання зерня) — кансерваваная без доступу паветра зялёная маса раслін, сакаўны корм.

Для сіласавання выкарыстоўваюць сіласныя культуры, дзікарослыя травы, бацвінне, караняплоды і іншыя віды расліннай сыравіны.

Расліны здрабняюць, закладваюць слаямі ў сіласасховішча, утрамбоўваюць і ізалююць ад паветра зямлёй, глінай або сінтэтычнай плёнкай. У такіх умовах хутка размнажаюцца малочнакіслыя бактэрыі, якія раскладаюць цукры з утварэннем малочнай кіслаты і прыгнечваюць анаэробныя маслянакіслыя і гніласныя працэсы.

Адрозніваюць просты і камбінаваны сілас; часам яго гатуюць з падвяленых (да 70&nbsp;% вільгаці) раслін. Якасны сілас мае прыемны пах (квашанай капусты, мочаных яблыкаў, фруктовы), кіславаты смак, жоўта-зялёны колер і рыхлую структуру. У ім захоўваюцца пажыўныя рэчывы (акрамя цукру) і вітаміны.

Сілас уваходзіць у кармавы рацыён сельскагаспадарчых жывёл, паляпшае іх страваванне і засвойванне іншых, асабліва грубых кармоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кармавыя культуры
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Катэгорыя:Кансервацыя прадуктаў
Сіласасховішча

**Сіласасхо́вішча** — збудаванне ў выглядзе траншэі або вежы для прыгатавання і захоўвання сіласу. Яно прызначана для аховы сіласнай масы ад доступу паветра, пранікнення вады і прамярзання.

Сіласасховішчы будуюцца звычайна на тэрыторыі жывёлагадоўчых або птушкагадоўчых ферм з найкарацейшымі адлегласцямі падачы сіласу для скормлівання.

Траншэйныя сіласасховішчы бываюць наземныя, паўзаглыбленыя і заглыбленыя. Сцены траншэй звычайна ўцяпляюць грунтам, днішчы робяць з нахілам для сцёку вадкасці. Аб’ём сіласасховішчаў складае 500—4000&nbsp;м³.

## Гл. таксама 
* Сянажнае сховішча

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя збудаванні
Катэгорыя:Жывёлагадоўля
Катэгорыя:Кансервацыя прадуктаў
Сіласныя культуры

**Сі́ласныя культу́ры** — расліны, якія вырошчваюць для прыгатавання сіласу.

Да сіласных культур адносяць расліны, што даюць высокі ураджай зялёнай масы, багатыя пераважна пажыўнымі рэчывамі, а таксама добра паддаюцца механізаванай уборцы і апрацоўцы.

У Беларусі асноўнымі сіласнымі культурамі з’яўляюцца кукуруза, кармавыя лубін і капуста, сланечнік, віка-аўсяная сумесь, рапс, рэдзька і іншыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кармавыя культуры
Катэгорыя:Раслінаводства