Панонія

**Пано́нія** (; Юліус Покарны выводзіць назву Pannonia з ілірыйскай мовы, якая выкарыстоўвае прота­інда­еўрапейскі корань **pen* — *вільгаць, вада, волкасць*) — рэгіён у цэнтральнай Еўропе, рымская правінцыя.

## Гісторыя 
Першапачаткова, Панонія — вобласць пасялення ілірамоўных плямёнаў (гава-галіградская культура): панонцаў, брэўкаў, карнаў, дарданійцаў і кельцкіх плямёнаў, у прыватнасці, скардзіскаў, якія прыйшлі сюды ў IV—III стст. да н.э.

З пачатку I стагоддзя (9—10 гады) — рымская правінцыя, якая займала тэрыторыі сучасных заходняй Венгрыі, усходняй Аўстрыі, усходняй Харватыі і, часткова, Славеніі і Сербіі. Галоўнымі гарадамі правінцыйнай адміністрацыі былі Аквінк, Карнунт, Сірмій, Мурса і Петовій. Кельты, якія пражывалі ў правінцыі, жылі ў асобных паселішчах (*civitates*).

left|thumb|250px|Панонія да падзелу
left|thumb|250px|Панонія пасля падзелу
У 108 годзе Траян падзяліў Панонію на Верхнюю (*Superior*), з цэнтрам у Карнунце, і Ніжнюю (*Inferior*), з цэнтрам у Аквінку. Першая стала кіравацца консульскім легатам, другая — прэтарскім, а пачынаючы з Марка Аўрэлія — таксама консульскім. Першым пракуратарам Ніжняй Паноніі стаў Адрыян.

У 166 годзе ў Панонію ўварваліся лангабарды і обіі.

У 213 годзе вобласць вакол Брыгецыяна была ўключана ў Верхнюю Панонію. Адміністрацыйная рэформа Дыяклетыяна падзяліла Панонію на чатыры часткі, з галоўнымі гарадамі: Карнунт, Аквінк і Брыгецыян, Савія і Сіскія, Сірмій і Мурса.

B 214—215 гадах Панонія перажыла ўварванне квадаў, у 254 і 259—260 гадах — таксама маркаманаў і языгаў.

Нарэшце ў 396 годзе Рым быў вымушаны падаць маркаманам, квадам і вандалам, а таксама меркавана свевам, якія аселі ў Паноніі, статус федэратаў (*foederati*).

Мір 482 года замацаваў Панонію за остготамі.

Акрамя горных раёнаў, тэрыторыя Паноніі была малаўрадлівай, асабліва пасля таго, як пры Пробе і Галіене былі высечаны лясы — да гэтага часу драўніна тут складала адзін з галоўных артыкулаў экспарту. Сярод сельскагаспадарчых культур пераважалі авёс і ячмень, з якога жыхары варылі піва, якое звалася *sabaea*. Вінаграднікі і аліўкавыя дрэвы культываваліся ў невялікіх маштабах. Пэўную ролю, апроч Норыка, адыгрывалі жалезныя і сярэбраныя капальні. Панонія была таксама вядомая за пароду ганчакоў, якая разводзілася тут для паляваля на дзіка і зубра.

У IV стагоддзі Панонія стала ўсё часцей падвяргацца набегам варвараў, і Аквінк пачаў прыходзіць у заняпад. Праз Стагоддзе рымскія абарончыя межы былі прарваны гунамі. У VI стагоддзі Панонію захапілі лангабарды.

У IX стагоддзі тут існавала славянскае Блатэнскае княства. З 1018 па 1180 гады аб'яднаная Панонія ўваходзіла ў склад Візантыі.

## Гарады правінцыі 
* Аквінк
* Карнунт
* Мурса
* Петовій
* Сірмій
* Тэрмы Панонікі (Thermae Pannonicae)
* Савія

## Рымскія пракуратары Паноніі 
* 14 — Юній Блеза
* 35 — Кальвізій Сабінаў
* 49—50 — Пальпелій Істр
* 68-69 — Тампій Флавіян
* 107—109 — Публій Элій Адрыян
* 112 — Т. Юлій Максім Манліян
* 134/135 — Л. Ацьяў Макрон
* 136/137 — Л. Цэёній Комад
* 143 — Клаўдзій Максім
* 144 — М. Понцій Леліян Ларцый Сабінаў
* 154 — М. Ноній Макрынаў
* 160 — М. Ялій Басій Фабій Валяр'ян
* 175/176 — Г. Вецый Сабініян Юлій Госп
* 189/193 — Септымій Север
* 199/200 — Т. Клаўдзій Клаўдзіян
* 212 — Г. Юлій Септ(ымій) Касцін
* 214 — Л. Касій Марцэлін
* 218 — Понцій Панціян
* 260 — П. Гай Рэгаліян
* 268/270 — Л. Даміцый Аўрэліян
* 283/284 — М. Аўрэлій Юліян

У Паноніі нарадзіліся многія імператары позняй імперыі — Дэцый Траян, Герэній Этруск, Гастыліян, Аўрэліян, Проб, Канстанцый II, Іавіян, Валентыніян I, Валентыніян II, Валент і Грацыян.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Перадгісторыя Венгрыі
Катэгорыя:Правінцыі Рымскай імперыі
Катэгорыя:Рымская Сербія