open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Граўжышкоўскі сельсавет

**Граўжышко́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр сельсавета — аграгарадок (да 2009 года вёска) Граўжышкі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ашмянскага раёна Вілейскай вобласці. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 27 сакавіка 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Лудскага сельсавета. 2 снежня 1959 года ў склад сельсавета з Крайванцаўскага сельсавета перададзены 10 населеных пунктаў: Баўбы, Відэйшы, Вільчаны, Віцюлі, Дубрава, Ленкаўшчына, Мазураўшчына, Мікшчаўшчына, Павілойці, Побалеўшчына. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. У верасні 1975 года ў склад Кальчунскага сельсавета перададзены 11 населеных пунктаў (вёскі Адамаўшчына, Габрыялаўшчына, Гушчы, Ленкаўшчына, Лойцеўшчына, Людвікаўшчына, Ралаўшчына, Яхімішкі, хутары Бурнішкі, Суглобішкі і Суслішкі). 19 жніўня 1985 года скасаваны хутары Алтажышкі, Буйкі, Іванкаўшчына і Махавое, у 1986 годзе — вёска Слабодка (злілася з вёскай Луды). 21 снежня 1987 года ў склад Семярніцкага сельсавета перададзена вёска Лакуцеўшчына, у склад Кальчунскага сельсавета — 5 населеных пунктаў (вёскі Баўбы, Побалеўшчына, Сенкаўшчына, хутары Відэйшы і Мазураўшчына). 22 лістапада 2012 года скасаваны хутары Гута і Хаваншчына.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1064 чалавекі, 90,8 % — беларусы, 7,0 % — палякі, 1,0 % — рускія, 0,9 % — армяне; паводле перапісу 2019 года — 809 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Сквер Адама Міцкевіча

**Сквер Адама Міцкевіча** () — сквер у Маскоўскім раёне Мінска. Тэрыторыя абмежавана вуліцамі Няміга, Гарадскі Вал, Валадарскага.

У 2003 годзе ў скверы быў усталяваны помнік Адаму Міцкевічу.

Рашэннем Мінскага гарадскога савета дэпутатаў ад 23 верасня 2009 года скверу было нададзена імя славутага польскага паэта беларускага паходжання Адама Міцкевіча.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скверы Мінска
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Няміга
Катэгорыя:Вуліца Гарадскі Вал
Катэгорыя:Вуліца Валадарскага (Мінск)
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Адама Міцкевіча
Грушаўскі сквер

**Грушаўскі сквер** () — сквер у Маскоўскім раёне Мінска. Тэрыторыя абмежавана вуліцамі Дзекабрыстаў, Парашутнай, Папаніна. Высаджаны ў 1935 г. і пэўны час вядомы як «Сквер Дзекабрыстаў».

Назва скверу прысвоена рашэннем Мінскага гарадскога савета дэпутатаў ад 23 верасня 2009 года, па назве гістарычнага прадмесця Грушаўка, якое ўзнікла ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя. Старшыні Савета Рэспублікі і Мінгарвыканкама выязджалі на месца, каб дэталёва разабрацца ў тым, што адбываецца. Высечка дрэў у выніку была спынена.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скверы Мінска
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Грушаўка (Мінск)
Сквер Садружнасць

**Сквер Садружнасць** () — сквер у Партызанскім раёне Мінска. Тэрыторыя абмежавана вуліцамі Даўгабродскай, А. Кашавога і Палацам культуры Мінскага трактарнага завода.

Назва «сквер Садружнасць» прысвоена рашэннем Мінскага гарадскога савета дэпутатаў ад 19 лістапада 2008 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скверы Мінска
Катэгорыя:Партызанскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Даўгабродская вуліца (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Алега Кашавога (Мінск)
Трыба (біялогія)

**Трыба**, або **калена** () — таксанамічны ранг у біялагічнай сістэматыцы, які ў іерархіі сістэматычных катэгорый стаіць ніжэй за сямейства і вышэй за род.

У некаторых выпадках ўжываюць вытворныя рангі:
* **надтрыба**, або **надкалена** () — толькі ў заалогіі;
* **падтрыба**, або **падкалена** ().
Рангі трыбы і, пагатоў, надтрыбы і падтрыбы ўжываюць толькі ў надзвычай дэталёва распрацаваных класіфікацыях асобных груп.

З наменклатурнага пункту гледжання, трыба належыць да групы сямейства: назва трыбы ўтвараецца праз дадаванне характэрнага канчатка да асновы імя тыпавога роду ў родным склоне. У заалагічнай наменклатуры для трыб прыняты стандартызаваны канчатак *-ini*, у батанічнай — *-eae*. Для падтрыб у заалагічнай наменклатуры прыняты стандартызаваны канчатак *-ina*, а ў батанічнай *-inae*.

У рускамоўных працах па батаніцы часам ужываюць паняцці *калена* і *падкалена,* адпаведныя трыбе і падтрыбе. Гэтая традыцыя замацавана і ў адным з перакладаў МКБН на рускую мову.

Прыклады ўжывання:
* Роды  і , разам з Аўстралапітэкам&#x20;(*Australopithecus*) і некалькімі іншымі вымерлымі родамі, належаць да трыбы .
* Род Белакапытнік &#x20;(*Petasites*) належыць да падтрыбы Падбелавыя (*Tussilagininae*) трыбы Крастоўнікавыя&#x20;(*Senecioneae*) падсямейства Астравыя (*Asteroideae*) сямейства Астравыя, або Складанакветныя (*Asteraceae*, *Compositae*).

## Літаратура 
* *Джеффри, Чарлз*. Биологическая номенклатура: Пер. с англ. — М.: Мир, 1980. — С. 17, 24.

## Спасылкі 
* International codes of Botanical Nomenclature: Saint-Louis Code, 2000 , Vienna Code, 2006(англ.)&nbsp;Праверана 18 жніўня 2008 г.
* International Code of the Zoological Nomenclature (4-е выданне, 2000) (англ.)&nbsp;Праверана 18 жніўня 2008 г.
* International Code of Nomenclature of Бактэрыі (1990)(англ.)&nbsp;Праверана 18 жніўня 2008 г.
* The International Code of Virus and Classification Nomenclature (2002) (англ.)&nbsp;Праверана 18 жніўня 2008 г.

Катэгорыя:Таксанамічныя рангі
Парк імя Уга Чавеса

**Парк імя Уга Чавеса** () — парк у Фрунзенскім раёне Мінска. Тэрыторыя абмежавана вуліцамі Каменнагорскай, Лідскай, Калеснікава, Казіміраўскай.

## Гісторыя 
Стварэнне вялікай ландшафтна-рэкрэацыйнай зоны ў жылым раёне Каменная Горка было прадугледжа генеральным планам Мінска 2010 года.

5 сакавіка 2013 года памёр Прэзідэнт Венесуэлы Уга Чавес, які быў вядомы як вялікі сябар Беларусі. Праз два дні пасля яго смерці старшыня Мінгарвыканкама Мікалай Ладуцька заявіў, што імем памерлага прэзідэнта плануецца назваць адну з вуліц у Каменнай Горцы. У свой час Чавес наведваў дом-новабудоўлю № 31 па вуліцы Казіміраўскай, дзе азнаёміўся з беларускімі тэхналогіямі ўзвядзення буйнапанэльных жылых дамоў, што дало штуршок маштабнаму супрацоўніцтву Беларусі і Венесуэлы ў будаўнічай сферы.

У межах, адведзеных пад парк, вядзецца актыўнае будаўніцтва. Сама тэрыторыя парка не добраўпарадкавана і ўяўляе сабой пустку.

## Спасылкі 
* Парк на здымках 2026 г.

Катэгорыя:Паркі Мінска
Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Каменнагорская вуліца (Мінск)
Катэгорыя:Лідская вуліца (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Калеснікава (Мінск)
Катэгорыя:Казіміраўская вуліца (Мінск)
Катэгорыя:Каменная Горка (жылы раён)
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Уга Чавеса
Сквер імя Сымона Балівара

**Сквер імя Сымона Балівара** () — сквер у Партызанскім раёне Мінска. Размешчаны на скрыжаванні вуліц Захарава і Першамайскай, побач з Мінскім інструментальным заводам. Мае трохвугольную форму. Плошча сквера складе 2,2 га.

Рашэннем Мінскага гарадскога савета дэпутатаў ад 18 чэрвеня 2008 года скверу было нададзена імя Нацыянальнага Героя Венесуэлы Сімона Балівара.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скверы Мінска
Катэгорыя:Партызанскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Захарава (Мінск)
Катэгорыя:Першамайская вуліца (Мінск)
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Сімона Балівара
Мікалаеўшчына (рака)

**Мікала́еўшчына**, **Каменка** — рака ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Чарніца (прыток Гайны, басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 43 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 5,2 м/км. Выток ракі знаходзіцца за 1,5 км у напрамку на паўночны захад ад вёскі Стайкі. Упадае ў Чарніцу прыкладна за 0,8 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Малінаўка. Вадазбор у межах Мінскага ўзвышша.

Каля ракі вёска Стайкі, аграгарадок Камена. Каля іх на рацэ плаціны і сажалкі.

## Літаратура 
*  — С. 359.
* 
* Ліст карты N-35-57. Выданне 1980 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Лагойскага раёна
Катэгорыя:Басейн Гайны
Недайка (значэнні)

**Недайка** — тапонім:

* Недайка — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці
* Недайка — рака ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці, прыток Дняпра
Вуліца Гараўца

**Вуліца Гараўца** — назва вуліц у розных населеных пунктах.

## Беларусь 
* Вуліца Гараўца — вуліца ў Віцебску.
* Вуліца Гараўца — вуліца ў Іўі.
* Вуліца Гараўца — вуліца ў Мінску.
* Вуліца Гараўца — вуліца ў Скідзелі.
* Вуліца Гараўца — вуліца ў Сянне.
Вуліца Гараўца (Віцебск)

**Вуліца Гараўца** — вуліца, знаходзіцца на поўначы Віцебска ў Кастрычніцкім раёне. Названая ў гонар лётчыка, які збіў у адным баі 9 самалётаў праціўніка, Героя Савецкага Саюза, ураджэнца вёскі Машканы Сенненскага раёна А. К. Гараўца ў 1957 годзе.
 
Працягласць вуліцы ад плошчы Леніна да Смаленскай плошчы складае 300 м. Вуліца пачала фарміравацца ў пачатку XIX стагоддзя. Першапачаткова была часткай **Пецярбургскай** вуліцы (якая пазней называлася Смаленскай). У 1820 годзе на вуліцы быў пабудаваны будынак віцебскай гарадской бальніцы па праекце В. Стасава. У тыя часы на вуліцы таксама знаходзілася багадзельня і рабочы дом. З часам вуліца атрымала назву **Багадзельнай**, пазней — **Бальнічнай**.

Левы бок вуліцы забудаваны 2-3-павярховымі дамамі, два з якіх захаваліся з XIX стагоддзя. Дом № 10 уключаны ў «Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Віцебска».

Астатнія будынкі пабудаваны ў 1950-х гадах.

На правым баку вуліцы сквер, у якім у 1995 годзе ўсталяваны помнік А. К. Гараўцу (скульптар А. Арцімовіч).

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

Катэгорыя:Вуліцы Віцебска
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Аляксандра Гараўца
Мінскі юрыдычны інстытут

**Мінскі юрыдычны інстытут** — вышэйшая навучальная ўстанова ў 1931—1954, у Мінску. Заснаваны на базе факультэта савецкага будаўніцтва і права (з 1930), які вылучыўся з факультэта права і гаспадаркі (з 1925) БДУ. Да 1932 назва — *Мінскі інстытут савецкага будаўніцтва і права*. Рыхтаваў спецыялістаў для юрыдычных і судова-следчых органаў, дзяржаўнага апарата, НДІ і навучальных устаноў. Пры інстытуце існавала аспірантура. Выдаваліся «Працы», «Вучоныя запіскі». У 1954 у інстытуце навучалася 2200 чал., працавала каля 70 выкладчыкаў. У 1954 пераўтвораны ў юрыдычны факультэт БДУ.

## Дырэктары 
* дацэнт А. Н. Юрашкевіч (1937—1938)
* дацэнт М. Н. Цвяткоў (1938)
* прафесар Штэйнгардт (1938—1941)
* дацэнт І. С. Андрэйчык (1944—1945)
* дацэнт Г. А. Павецьеў (1945—1954)

## Кафедры
* Тэорыі дзяржавы і права
* Гісторыі дзяржавы і права
* Канстытуцыйнага права
* Грамадзянскага права і працэсу
* Савецкага крымінальнага права
* Савецкага дзяржаўнага права

## Літаратура 
* 
* Юрыдычны факультэт. Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / рэдкал. : С. А. Балашэнка, А. В. Шыдлоўскі [і інш.]. — Мінск: БДУ, 2015. — 263 с.

## Крыніцы 
## Гл. таксама 
:Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага юрыдычнага інстытута

Катэгорыя:1931 год у Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 1931 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1954 годзе
Ровінь

**Ровінь** - горад у Харватыі, на заходнім узбярэжжы паўвострава Істрыя, адзін з 9 найбуйнейшых гарадоў паўвострава. Насельніцтва 14 234 чалавек (2001).

## Памятныя мясціны 
Асноўныя славутасці горада сканцэнтраваны ў старой частцы. Помнікі раманскага стылю. У архітэктуры ўдала спалучаюцца готыка, рэнесанс, барока і неакласіцызм. Тры з сямі гарадскіх варот (Вароты на ўзбярэжжы, Вароты пад сцяной і Святыя вароты) захавалі сваю арыгінальную форму.

Катэгорыя:Гарады Харватыі
Умаг

**Умаг** — горад у Харватыі, на заходнім узбярэжжы паўвострава Істрыя, недалёка ад мяжы са Славеніяй. Насельніцтва горада — 7 769 чалавек (2001).

## Гісторыя 
У VII—VIII стагоддзях Умаг быў пад уладай Візантыі, якую затым змянілі франкі, а потым мясцовыя князі.

Венецыянская рэспубліка прывяла да паступовага далучэнні Істрыі да Венецыі. У 1269 годзе Умаг прызнаў уладу венецыянцаў, якія кіравалі горадам больш за 500 гадоў. У 1370 годзе горад моцна пацярпеў у час вайны паміж Венецыяй і Генуяй.

Пасля падзення Венецыі у 1797 г. Умаг быў далучаны да Аўстрыі. У перыяд 1805—1813 горад кантралявалі напалеонаўскія войскі, а ў 1813 годзе горад зноў адышоў Аўстрыі.

Пасля Першай сусветнай вайны Умаг разам з усім паўвостравам Істрыя перайшоў Італіі, у той час як астатняя Далмація ўвайшла ў склад Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў, пазней Каралеўства Югаславія.

Пасля Другой сусветнай вайны Умаг увайшоў у склад так званай Зоны «B» свабоднай тэрыторыі Трыест, якую кантралявала Югаславія, пасля чаго значная частка італьянскага насельніцтва горада эмігравала ў Італію. У 1954 годзе свабодная тэрыторыя Трыеста перастала існаваць, і Умаг стаў часткай Югаславіі. Пасля распаду апошняй ў 1991 годзе горад стаў часткай незалежнай Харватыі.

## Эканоміка 
Асновай эканомікі горада з’яўляецца турызм. Таксама насельніцтва акругі занята ў сельскай гаспадарцы, пераважна ў вінаградарстве і вырошчванні аліў; а таксама харчовай прамысловасці, вінаробстве, рыбалоўстве і рыбаперапрацоўцы.

## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Харватыі
Меткавіч

**Меткавіч** — горад у Харватыі, у паўднёва-ўсходняй частцы краіны, у правінцыі Дуброўнік-Нерэтва. Насельніцтва 13 873 чалавека (2001).

Размешчаны на рацэ Нерэтва, за 20 км ад месца яе ўпадзення ў Адрыятычнае мора на мяжы з Босніяй і Герцагавінай. За 10 км на паўднёвы захад знаходзіцца горад Опузен, за 25 кіламетраў у тым жа кірунку — Плочэ. За 90 км на паўднёвы ўсход знаходзіцца Дуброўнік, за 50 км на поўнач баснійскі горад Мостар. Праз горад праходзіць чыгунка Баня-Лука — Мостар — Плочэ.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Дарыя Срна, харвацкі футбаліст
Катэгорыя:Гарады Харватыі
Біела-Поле

**Біела-Поле** — горад у Чарнагорыі, адміністрацыйны цэнтр абшчыны Біела-Поле. Па перапісу насельніцтва Чарнагорыі 2003 года ў горадзе пражывала 15 883 жыхароў (паводле перапісу 1991 года — 16 586 жыхароў).

Горад размешчаны на паўночным усходзе краіны, на вышыні 550 м над узроўнем мора, у даліне, якую перасякае горная рака Лім.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Чарнагорыі
Блакадная кніга

**«Блакадная кніга»** ()(1977—1981) — дакументальная хроніка блакады Ленінграда; напісана ў суаўтарстве Даніілам Граніным з Алесем Адамовічам.

Выданне гэтай кнігі ў Ленінградзе было забаронена. Упершыню частка яе была надрукаваная з купюрамі ў 1977 годзе ў часопісе «Новы свет» (), у Ленінградзе кніга выйшла толькі ў 1984 годзе пасля змены партыйнага кіраўніцтва горада і пераезду Рыгора Раманава ў Маскву.
На беларускую мову пераклаў Міхаіл Фёдаравіч Дубянецкі.
Катэгорыя:Блакада Ленінграда
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Радавіш

**Радавіш** () — горад у Паўночнай Македоніі, цэнтр аднайменнай абшчыны Радавіш. Насельніцтва — 16 223 чалавек. Знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы Паўночнай Македоніі, і падножжа гары Плачківіца ў Радавішскай катлавіне. Упершыню Радавіш згадваецца ў 1019 годзе ў грамаце візантыйскага імператара Васілія II Балгарабойцы.

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Македоніі
Пазарджык

**Пазарджык** (да 1934 года — **Татар Пазарджык**) — горад на поўдні Балгарыі, у цэнтральнай частцы Верхнефракійскай нізіны, на поўнач ад Радопскіх гор, на рацэ Марыца, за 110 км ад Сафіі і 36 км ад другога па велічыні горада краіны — Плоўдзіва. Пазарджык заснаваны ў 1485 годзе. У горадзе захаваліся дзве мячэці — Эскіджамія (1540) і Куршумджамія (1667).

Катэгорыя:Гарады Пазарджыкскай вобласці

Катэгорыя:Пазарджык
Брэіла

**Брэіла** () — горад і порт на Дунаі, на ўсходзе Румыніі, адміністрацыйны цэнтр жудзеца Брэіла. 235 тыс. жыхароў (1992). Металургія, машынабудаванне, цэлюлозна-папяровая, хімічная, цэментная, дрэваапрацоўчая, швейная, харчовая прамысловасць.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Канстанцін фон Эканома (1876—1931) — аўстрыйскі неўролаг

Катэгорыя:Гарады Румыніі
Катэгорыя:Брэіла (жудзец)
Бакэў

**Бакэў** () — горад у Румыніі, у рэгіёне Малдова, адміністрацыйны цэнтр жудзеца Бакэў. Знаходзіцца ў перадгор’ях Карпат на рацэ Бістрыца (прыток Сірэта). Першая згадка пра горад адносіцца да 1408 года. Насельніцтва — 133,4 тыс. жыхароў (2011).

## Вядомыя асобы 
* Джорджэ Баковія, румынскі паэт

Катэгорыя:Гарады Румыніі
Чакалін

**Чакалін** () — горад у Сувораўскім раёне Тульскай вобласці Расіі, утварае гарадское паселішча «горад Чакалін».

## Геаграфія 
Размешчаны на левым беразе ракі Акі, за 102 км ад Тулы, за 16 км ад Суворава, за 30 км ад Перамышлі, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Чакалін (з 2009 года не дзейнічае).

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1565 годзе як сяло Ліхвін. З 1746 года — горад Ліхвін. У 1944 годзе перайменаваны ў Чакалін па прозвішчы камсамольца-разведчыка А. П. Чакаліна, пакаранага нямецкімі акупантамі ў гэтым горадзе.

## Насельніцтва 
Насельніцтва Чакаліна — 866 чал. (2021). Паводле дадзеных Усерасійскага перапісу насельніцтва 2020 года, на 1 кастрычніка 2021 года па колькасці насельніцтва горад знаходзіўся на 1116-м месцы з 1117 гарадоў Расійскай Федэрацыі. Другі па маланаселенасці горад пасля Верхаянска.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Тульскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1565 годзе
Кірэеўск

**Кірэеўск** () — горад (з 1956) Тульскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кірэеўскага раёна і муніцыпальнага ўтварэння (гарадскога паселішча) «горад Кірэеўск».

Насельніцтва 24 859 жыхароў (2016). Горад размешчаны на рацэ Алень (басейн Акі), за 40 км ад Тулы. Завод лёгкіх металічных канструкцый, хімічны камбінат, фабрыка штучнага футра.

Катэгорыя:Гарады Тульскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1762 годзе
Узлавая

**Узлавая** () — горад (з 1938) у Тульскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Узлоўскага раёна. Насельніцтва — 52 377 чал. (2016). Размешчаны ў цэнтры Сярэднярускага ўзвышша на скрыжаванні чыгунак Сызрань — Вязьма і Масква — Данбас, за 47 км ад Тулы і за 230 км на паўднёвы ўсход ад Масквы. Чыгуначныя станцыі Узлавая I, Узлавая II, Узлавая III.

## Эканоміка 
Машынабудаўнічы завод ААТ «Кран» ім. І. І. Федунца (электрычныя краны і горна-шахтныя комплексы, канвееры), хімічны завод ААТ «Пластык» (вытворчасць пластмас і кампазітаў), ААТ «Апаратура далёкай сувязі», лакаматыўнае дэпо.

## Адукацыя 
* Машынабудаўнічы каледж (УМК)
* Тэхнікум чыгуначнага транспарту
* Медыцынскае вучылішча № 1

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Зоя Іванаўна Васкрасенская — савецкая разведчыца
* Анатоль Пятровіч Кузьмічоў — беларускі празаік, драматург

Катэгорыя:Гарады Тульскай вобласці
Недайка (рака)

**Не́дайка** — рака ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дняпро.

Даўжыня ракі 14 км. Плошча вадазбору 76 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4 м/км. Выток ракі знаходзіцца за 2 км у напрамку на поўнач ад вёскі Недайка. Упадае ў Дняпро прыкладна за 2 км на паўночны захад ад пасёлка Крылоў. Вадазбор у межах Прыдняпроўскай нізіны.

Каля ракі населеныя пункты Недайка, Асавок, Елянец.

## Літаратура 
*  — С. 485.
* 
* Ліст карты N-36-121. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1985 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гомельской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Буда-Кашалёўскага раёна
Жупранскі сельсавет

**Жупра́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр сельсавета — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Жупраны.

]]
]]

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ашмянскага раёна Вілейскай вобласці. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці, з 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 2 снежня 1961 года да сельсавета далучана частка скасаванага Павяжынскага сельсавета (18 населеных пунктаў: вёскі Ажалеі, Альгецішкі, Багданішкі, Бартэлі, Бярвенцы, Валынішкі, Дукойні, Кракоўка, Латавічы, Людзвінова, Лэйлубка, Міхалконі, Навашышкі, Пятрулі, хутары Відзеткі, Пасека, Ройста і Чорны Луг). 17 студзеня 1969 года ў склад Куцавіцкага сельсавета перададзены вёскі Багданішкі і Міхалконі. 19 жніўня 1985 года ў склад Палянскага сельсавета перададзены 10 населеных пунктаў (вёскі Ажалеі, Бярвенцы, Дукойні, Кракоўка, Лэйлубка, Навашышкі, Пятрулі, хутары Бартэлі, Латавічы, Людзвінова), скасаваны хутары Альгецішкі, Кірклішкі, Ройста і Сасноўка. 20 чэрвеня 1988 года да сельсавета далучана частка скасаванага Палянскага сельсавета (16 населеных пунктаў: вёскі Ажалеі, Бярвенцы, Грынцы, Дукойні, Жвірблішкі, Кракоўка, Лэйлубка, Люгоўшчына, Навашышкі, Палянкі, Паляны, Пятрулі, Цантэлі, Ягелаўшчына, хутары Бартэлі і Латавічы).

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 4126 чалавек, з іх 88,6 % — беларусы, 7,0 % — палякі, 3,4 % — рускія, 0,6 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 3450 чалавек.

## Славутасці 
* Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (1854—1875) у аг. Жупраны
* Могілкі яўрэйскія ў аг. Жупраны
* Плябанія (кан. XIX — пач. XX стст.) у аг. Жупраны
* Помнік Францішку Багушэвічу (1958) —  у аг. Жупраны

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Крайванцаўскі сельсавет

**Крайва́нцаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр сельсавета — аграгарадок Крайванцы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ашмянскага раёна Вілейскай вобласці. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Стульгінскага сельсавета. 2 снежня 1959 года ў склад Граўжышкоўскага сельсавета перададзены 10 населеных пунктаў: Баўбы, Відэйшы, Вільчаны, Віцюлі, Дубрава, Ленкаўшчына, Мазураўшчына, Мікшчаўшчына, Павілойці, Побалеўшчына. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 11 лютага 1972 года да сельсавета далучана частка скасаванага Гардзіеўцаўскага сельсавета (23 населеныя пункты: Анжадава, Бікяны, Буянішкі, Гардзіеўцы, Гольманты, Жодаўка, Кадзі, Касацішкі, Крывая, Латвелі, Ліпнягі, Лукшаны, Марцінова, Мельніца, Нартуны, Новая Тарасаўшчына, Падталеі, Патрубішкі, Раўніны, Старая Тарасаўшчына, Талеі, Цішканы і Юсялішкі). 19 жніўня 1985 года скасаваны хутар Курашова, у 1986 годзе — вёскі Новая Тарасаўшчына (злілася з вёскай Анжадава) і Падталеі (злілася з вёскай Талеі), 15 ліпеня 2008 — хутар Гудалаўка.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 783 чалавекі, з іх 86,0 % — беларусы, 10,2 % — палякі, 3,2 % — рускія; паводле перапісу 2019 года — 544 чалавекі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Кальчунскі сельсавет

**Кальчу́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Кальчуны.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ашмянскага раёна Вілейскай вобласці. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці, з 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. У верасні 1975 года ў склад сельсавета з Граўжышкоўскага сельсавета перададзены 11 населеных пунктаў (вёскі Адамаўшчына, Габрыялаўшчына, Гушчы, Ленкаўшчына, Лойцеўшчына, Людвікаўшчына, Ралаўшчына, Яхімішкі, хутары Бурнішкі, Суглобішкі і Суслішкі). 19 жніўня 1985 года скасаваны хутары Бурнішкі і Вайгета. 21 снежня 1987 года ў склад сельсавета з Граўжышкоўскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі Баўбы, Побалеўшчына, Сенкаўшчына, хутары Відэйшы і Мазураўшчына). У 2002 годзе скасаваны хутары Лабы і Мазураўшчына.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2980 чалавек, з іх 91,7 % — беларусы, 5,0 % — палякі, 1,5 % — рускія, 0,7 % — цыганы; паводле перапісу 2019 года — 2681 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Мураванаашмянкоўскі сельсавет

**Мураванаашмянко́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок Мураваная Ашмянка.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ашмянскага раёна Вілейскай вобласці. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 11 лютага 1972 года да сельсавета далучана частка скасаванага Гардзіеўцаўскага сельсавета (17 населеных пунктаў: Анцулі, Бена, Гальгінішкі, Гервішкі, Грыгі Гаравыя, Грыгі Далавыя, Куляшы, Марачанка, Масі, Насканцы, Пагулянка, Памерач, Побень, Рудзішкі, Сайлюкі, Слоцішкі і Стрэлы). У 1978 годзе ў склад Палянскага сельсавета перададзены 15 населеных пунктаў (вёскі Вельмуты, Журавы, Мядзюны, Слабада, Талмінава, Цялежышкі, хутары Баяры, Зялёнка, Краўчышкі, Кулікоўка, Леснічоўка, Малінаўка, Роўнае Поле, Углеева, Укропішкі). 19 жніўня 1985 года скасаваны хутар Медзеўшчына, 15 ліпеня 2008 года — хутар Памерач.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 879 чалавек, з іх 94,2 % — беларусы, 4,3 % — палякі, 1,1 % — рускія; паводле перапісу 2019 года — 701 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Мышкоўка

**Мышко́ўка** — рака ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Ілія (басейн Віліі).

Даўжыня ракі 13 км. Плошча вадазбору 21 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 6,1 м/км. Выток ракі знаходзіцца каля вёскі Мышкавічы. Упадае ў Ілію прыкладна за 4 км у напрамку на ўсход ад вёскі Крамянец. Вадазбор на паўночна-заходніх схілах Мінскага ўзвышша.

## Літаратура 
*  — С. 422.
* Ліст карты N-35-56. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Лагойскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Іліі
Стыльб

**Стыльб** ( — ззяю) — адзінка яркасці ў сістэме СГС.

1 стыльб роўны яркасці раўнамерна святлівай плоскай паверхні плошчай 1 см²; у перпендыкулярным да яе кірунку пры сіле святла 1 кандэла.

1 сб = 104 кд/м²

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:СГС
Катэгорыя:Фотаметрыя
Scilloideae

**Scilloideae** — падсямейства аднадольных шматгадовых травяністых раслін сямейства  парадку .

Формула кветкі: \ast P_{3+3} \; A_{3+3} \;  G_{(\underline3)}

## Таксанамія 
''. ]]

### Сінонімы 
* 
* 

### Роды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Спаржавыя
Yucca constricta

**Yucca constricta** — від раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Расліна звычайна не мае сцябла. Кветканосныя сцёблы дасягаюць 50 см і нясуць зелянява-белыя кветкі. Плод-сухая каробачка з бліскучым чорным насеннем.

## Арэал 
Расце на скалістых вапняковых пагорках цэнтральнага і ўсходняга Тэхаса, а таксама ў штаце Кааўіла (Мексіка).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Агававыя
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Сурвэтка

**Сурвэ́тка**, **сурвэта** () — узорысты тканы, вязаны, плецены, гафтаваны, з паперы, вышыты выраб з лёну, бавоўны, шоўку для ўпрыгожвання інтэр’ера, засцеражэнне вопраткі ў час яды, у цырульнях. Таксама невялікі абрус, якім засцілалі стол.

Форма сурвэткі разнастайная: прамавугольнік, квадрат, круг, эліпс і інш. На Беларусі пашырана з XIX стагоддзя. Традыцыйныя беларускія сурвэткі белыя, аздобленыя пераважна чырвонай вышыўкай; у вязаных утвараецца геаметрычны арнамент.

## Літаратура 
* 
* Сурвэ́тка // 

Катэгорыя:Культура харчавання
Катэгорыя:Тэкстыль
Сукала (прылада)

**Сука́ла** — у беларусаў прылада для намотвання (насуквання) нітак з клубка ці з  на цэўкі.

Прадстаўляе сабой 2 стойкі з умацаваным паміж імі адшліфаваным валікам з махавым колам, размешчаным бліжэй да аднаго канца валіка. З процілеглага канца ў валік устаўляўся металічны стрыжань, на які надзявалася цэўка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Прылады
Катэгорыя:Тэкстыльная прамысловасць
Мяна

**Мяна́** — рака ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Чарніца (прыток Плісы, басейн Дняпра).

## Назва 
Назва Мяна балцкага паходжання.

Роднасная гідронімам  (польск. *Mień*), Менка / Мена / Мень (прыток Пцічы), Мена (прыток Дзясны на ўсходзе ад Чарнігава), Менка (прыток ракі Жыжалы ў басейне Акі, каля Вязьмы).

Гэтыя назвы паходзяць ад стараеўрапейскай гідранімічнай асновы **main*-, што звязаная з латышскім *maiņa* «балота» і далей з літоўскім *maiva* «балота, твань». Далей да аднаго з варыянтаў індаеўрапейскага кораня **mei-* са значэннем размякчэння, падрабнення.

Таго ж паходжання і літоўскія гідронімы *Mainia, Minia, Minija* — ад сінанімічных асноў **main- : *min-* са значэннем «балота» (літ. *mynė* «балота, твань»).

Значэнне назвы Мяна можна перадаць як «Балацінная (рака)».

## Водаапісанне 
Даўжыня ракі 16 км. Плошча вадазбору 66 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,2 м/км.

Пачынаецца за 1 км у напрамку на паўднёвы ўсход вёскі Дуброва. Рэчышча каналізаванае. Вадазбор на паўночным захадзе Цэнтральнабярэзінскай раўніны.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-81. Выданне 1981 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Смалявіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Сукаватых

**Сукаватых** — прозвішча.

Вядомыя носьбіты:
* Леанід Сямёнавіч Сукаватых (1930—1976) — вучоны ў галіне анкалогіі, радыялогіі і хірургіі.
* Таццяна Мікалаеўна Сукаватых (нар. 1932) — вучоны ў галіне педыятрыі і алергалогіі.
Курскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт

**Курскі дзяржаўны медыцынскі універсітэт** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў Курску (Расія). Заснаваны ў 1935 годзе як Курскі дзяржаўны медыцынскі інстытут.

1984 годзе робіцца ВНУ першай катэгорыі. У 1985 годзе ўзнагароджаны Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга. У 1994 годзе інстытуту прысвоены статус універсітэта.

У 2008 годзе ў КДМУ навучалася 3093 студэнта вочнай формы навучання, 761 завочнай. Колькасць выкладчыкаў у 2008 годзе — 625, з іх — 119 дацэнтаў і 64 прафесара. З 2012 года да КДУ далучаны «Курскі медыка-фармацэўтычны каледж».

## Структура 
* Лячэбны факультэт
* Медыка-прафілактычны факультэт
* Педыятрычны факультэт і ВСА
* Фармацэўтычны факультэт
* Біятэхналагічны факультэт
* Факультэт хімічнай тэхналогіі
* Факультэт клінічнай псіхалогіі
* Факультэт сацыяльнай работы
* Факультэт эканомікі і менеджмента
* Факультэт паслядыпломнай адукацыі (ФПА)
* Факультэт павышэння кваліфікацыі (ФПК)
* Факультэт падрыхтоўкі
* Стаматалагічны факультэт

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі 
* Таццяна Мікалаеўна Сукаватых, беларускі алерголаг і педыятр

## Спасылкі 
* Сайт КДМУ

Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Каменналогскі сельсавет

**Каменнало́гскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок Каменны Лог.

Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Ашмянскага раёна Маладзечанскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Цудзенішкаўскага і Янканцаўскага сельсаветаў. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 19 жніўня 1985 года скасаваны хутар Юзафполе, 22 лістапада 2012 года — хутары Вільянова, Выгада і Дзітраўшчына.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (45 населеных пунктаў) — 919 чалавек, з іх 84,2 % — беларусы, 11,9 % — палякі, 2,3 % — рускія, 0,6 % — літоўцы; паводле перапісу 2019 года (42 населеныя пункты) — 689 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе
Хобатнагаловы кускус

**Хобатнагаловы кускус** (*Tarsipes rostratus* або *Tarsipes spenserae*) — сумчаты сысун сямейства *Tarsipedidae*. Адзіны від сямейства.

## Апісанне 
Даўжыня цела 7-8 см, хваста — 9-10 см; вага 13-17 г. Самкі буйнейшыя за самцоў. Поўсць кароткая і грубая. Хвост доўгі і тонкі, хапальны, голы. Вочы маленькія; вушы невялікія, круглявыя. Афарбоўка спіны шэрая, з трыма бурымі падоўжнымі палосамі. Сярэдняя паласа праходзіць ад патыліцы да пачатку хваста, бакавыя — ад плячэй да сцёгнаў. Бакавіны бледна-рудыя, пуза жоўта-белае, галава — светла-бурая. Вялікі палец на канечнасцях супрацьпастаўлены астатнім. II і III пальцы на задніх канечнасцях зрастаюцца, з пазногцямі. Зубы дэгенераваныя, усяго 22; жавальная мускулатура вельмі слаба развітая. У сумцы ў самак 4 смочкі.

Катэгорыя:Сумчатыя
Сумчаты крот

**Сумчаты крот** (*Notoryctes typhlops*), **торбакрот** — від з роду сумчатых кратоў аднайменнага сямейства. Эндэмік Аўстраліі.

## Апісанне 
Даўжыня цела 12,1-15,9 см, вага — 40-70 г. Хвост — 2,1-2,6 см. Цела пакрыта кароткай, гладкай поўсцю, звычайна крэмава-белага колеру, але вокісы жалеза ў зямлі часта афарбоўваюць яе ў чырванавата-карычневы колер. Нос і рот карычнявата-ружовыя. Вібрысы адсутнічаюць. Канічнай формы галава пераходзіць у цела. Кароткія ногі вельмі моцна развітыя і забяспечаныя двума пальцамі з кіпцюрамі. Спіна, пыса і хвост часткова не пакрытыя поўсцю, скура пакрытая рагавымі ўтварэннямі. Адсутнічаюць органы зроку. Абедзве слёзныя залозы і вомераназальны орган добра развітыя. Верагодна, слёзныя залозы чысцяць нос і вомераназальны орган і ўвільгатняюць іх. Вушы пакрытыя поўсцю і не маюць вушной ракавіны. Жывёлы могуць чуць гукі ў нізкім дыяпазоне частот. Насавыя адтуліны — маленькія, вертыкальныя разрэзы, размешчаныя непасрэдна ў ніжняй частцы пысы. Мозг развіты вельмі дрэнна. Залозы сакрэцыі і нюх добра развітыя. Нюх, верагодна, грае важную ролю.

У сумчатага крата няма пастаяннай тэмпературы цела, яна вагаецца ад 15 да 30°.

Катэгорыя:Сумчатыя
Карлікавая сумчатая мыш

**Карлікавая сумчатая мыш** (*Planigale maculata*) — від з роду *Planigale* сямейства *Dasyuridae*. Эндэмік Аўстраліі.

## Апісанне 
Даўжыня цела з галавой вагаецца ад 65 да 100 мм, хваста — ад 51 да 95 мм. Вага — 6-22 г. Поўсць мяккая і густая. Спіна светла-бурага або шэра-бурага колеру, часам з украпінамі белага. Пуза — ад бледна-бурага да белага. Падбародак белы. Чэрап сплошчаны. Вочы маленькія. Вушы вялікія, з вышчарбленымі бакамі. Хвост тонкі, карацейшы за цела з галавой.

Катэгорыя:Сумчатыя
Трусіны бандыкут

**Трусіны бандыкут** (*Macrotis lagotis*) — від сумчатых млекакормячых з сямейства Thylacomyidae.

## Арэал 
Жыве ў Аўстраліі.

## Экалогія 
Харчуецца насякомымі, лічынкамі і грызунамі. Размнажаецца восенню. 1-2 дзіцяня. Мае прыгожае доўгае шаўкавістае футра, гандаль якім, у дадатак да малой пладавітасці, прывялі да малалікасці гэтага віду.

Катэгорыя:Сумчатыя
Таццяна Мікалаеўна Сукаватых

**Тацця́на Мікала́еўна Сукава́тых** (у дзявоцтве: *Каровіна*, нар. , , РСФСР — ) — беларускі вучоны ў галіне педыятрыі і алергалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1975), прафесар (1976).

## Біяграфія 
Скончыла Курскі медыцынскі інстытут у 1955 годзе. Працавала ў Ленінградскім педыятрычным медыцынскім інстытуце.

Муж: Леанід Сямёнавіч Сукаватых (1930—1976) — вучоны ў галіне анкалогіі, радыялогіі і хірургіі.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш за 200 навуковых прац. Навуковыя працы па бранхіяльнай астме, алергалогіі дзіцячага ўзросту, у тым ліку манаграфіі, навучальнага дапаможніка. Заснавальнік навукова-практычнай школы дзіцячых алерголагаў Беларусі У 1972 годзе па ініцыятыве і пры непасрэдным удзеле Т. М. Сукаватых у Мінску быў арганізаваны першы ў Беларускай ССР дзіцячы алергалагічны кабінет, а ў далейшым адкрыты першы ў краіне Рэспубліканскі дзіцячы алергалагічны цэнтр на базе алергалагічнага аддзялення 4-й гарадской дзіцячай клінічнай бальніцы. Прымала ўдзел у міжнародных кангрэсах, сімпозіумах і іншых буйных навуковых форумах (Масква, Санкт-Пецярбург, Берлін, Будапешт, Мадрыд, Манпелье і інш.).

Сярод апубликаваных прац:
* Распространённость, особенности течения и организация этапного лечения бронхиальной астмы у детей в Белорусской ССР : Автореферат дис. на соискание ученой степени доктора медицинских наук. (14.0009) / АМН СССР. Ин-т педиатрии. — Москва : [б. и.], 1975. — 37 с.;
* Реабилитация детей с аллергическими заболеваниями: Практ. руководство / Т. Н. Суковатых, В. Ф. Жерносек — Мн.: Наука и техника, 1993. — 197, [1] с. — Библиогр.: с. 166—176. — ISBN 5-343-01016-4;
* Аллергические болезни // Справочник семейного врача: Педиатрия — Мн., 1997;
* Бронхиальная астма у детей: новые подходы — Медицина — 1997, № 3 (18).

## Узнагароды 
Узнагароджана Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР, граматамі Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь і Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі, нагрудным знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь».

За лепшы даклад на міжнародным кангрэсе на востраве Тэнерыфэ ў 1999 годзе Таццяна Мікалаеўна Сукаватых была ўдастоена спецыяльнай прэміі.

## Літаратура 
* 
* Татьяна Николаевна Суковатых (к 80-летию со дня рождения) // Здравоохранение — 2012. — № 3. — С. 74.

## Спасылкі 
* Вклад профессора Т. Н. Суковатых в развитие детской аллергологической службы Республики Беларусь // Здравоохранение, № 9, (сентябрь) 2022. 
* Суковатых Татьяна Николаевна  // Сайт БелМАПА
* *Горбач А.* Свидетели истории. Врач и учёный о войне, репрессиях и маме — «уникальном человеке»  // TUT.BY
* База патентов Беларуси 
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента

Катэгорыя:Педыятры СССР
Катэгорыя:Педыятры Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі
Катэгорыя:Алергалогія
Фрыдрых Антон Вільгельм Мікель

**Фрыдрых Антон Вільгельм Мікель** (, Ноенхаўс — , Утрэхт) — нямецка-нідэрландскі батанік-сістэматык (1811—1871).

Студэнтам медыцыны ў Гронінгенскім універсітэце, надрукаваў некалькі батанічных артыкулаў, удастоеных прэміі. У 1833 годзе атрымаў званне ўрача, паступіў у шпіталь у Амстэрдаме, але ў 1835 годзе перайшоў у Ратэрдам, дзе выкладаў батаніку ў клінічнай школе. У 1846 годзе прызначаны прафесарам батанікі ў Амстэрдам, затым у Утрэхцкі ўніверсітэт; з 1862 года дырэктар дзяржаўнага гербарыя ў Лейдэне.

Катэгорыя:Батанікі Германіі
Катэгорыя:Батанікі Нідэрландаў
Плямістахвостая сумчатая куніца

**Плямістахвостая сумчатая куніца** (*Dasyurus maculatus*) — другі па велічыні сумчаты драпежнік пасля сумчатага д'ябла і самы буйны сумчаты драпежнік мацерыковай Аўстраліі.

## Апісанне 
Даўжыня цела каля 60-75 см, хваста — 50 см, вага да 7 кг. Афарбоўка футра цёмна-карычневая, ад іншых відаў адрозніваецца наяўнасцю белых плям на хвасце (а не толькі на целе).

## Арэал 
У цяперашні час плямістахвостая сумчатая куніца сустракаецца ў двух ізаляваных папуляцыях — у паўночным Квінслендзе (каля Кэрнса і Куктаўна) і на ўсходнім узбярэжжы ад паўднёвага Квінсленду да Тасманіі. Яе звычайныя месцы рассялення — вільготныя дажджавыя лясы і прыбярэжныя зараснікі ўздоўж узбярэжжа. Начныя жывёлы, якія вядуць адзіночны лад жыцця.

## Экалогія 
Размнажэнне адзін раз у год, на пачатку зімы, аднак, страціўшы дзіцянят, самкі спарваюцца паўторна. Пасля цяжарнасцi працягласцю 21 дзень нараджаецца 4—6 дзіцянят. Праз 7—10 тыдняў самка пакідае дзіцянят у прытулку, пакуль палюе. Пры неабходнасці змяніць логава, самка пераносіць іх на спіне. Да канца лістапада, калі дзіцянятам спаўняецца 18 тыдняў, яны ўжо цалкам самастойныя. Палавой спеласці дасягаюць ва ўзросце 1 года. У няволі жывуць да 3—4 гадоў.

Катэгорыя:Сумчатыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1792 годзе
Стымул

**Стымул** (ад  — востраканцовы кій, якім паганялі жывёл) — пабуджэнне, якое заахвочвае да дзейнасці, да ажыццяўлення чаго-небудзь; пабуджальная прычына паводзін.

Стымул у псіхалогіі — уздзеянне, якое абумоўлівае дынаміку псіхічных станаў індывіда (рэакцыю). У псіхафізіялогіі, псіхафізіцы і фізіялогіі паняцце стымула тоесна раздражненню. У біхевіярызме стымул трактуецца механістычна: як змены асяроддзя, якія выклікаюць рухальныя адказы арганізма.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Псіхалагічныя паняцці
Маляўкі (Мінск)

**Маля́ўкі** — колішняя вёска на левым беразе ракі Свіслач, з 1967 года ў складзе Мінска.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
У 1507 годзе вялікі князь літоўскі Жыгімонт Стары пацвердзіў войту менскаму Абраму Езафовічу валоданне сялом Шейпічы: *«А у Менскомъ повете на реце на Свислочы [село] на имя Шеипичы а Нефеда зъ сынми, а **Молявъку Семенковича** зъ братею…»*, — пазней, напэўна, імя Маляўкі стала родавым прозвішчам і дало назву дзвюм вёскам — *Маляўкам* і *Маляўшчыне*. 

Згадваецца ў 1557 годзе як сяло Малявычы (Маляўкі), дзяржаўная ўласнасць. Тагачаснае напісанне старабеларускай мовай: *Молявычи* (*Молявки*). Па адміністрацыйнай рэформе 1564—1566 гадоў у складзе Менскага павета Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. У 1667 годзе маёнтак Маляўкі, 10 дымоў. У 1791 годзе вёска Маляўкі маёнтка Грэбелькі Менскай парафіі, дзяржаўная ўласнасць.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Мінскім павеце Мінскай губерні.

Пасля 1861 года ў Сеніцкай воласці Мінскага павета. У сярэдзіне XIX стагоддзя ваколіца, побач месціўся двор Маляўкі або Бугрымаўка. У 1860-я гады было 22 двары. З 1870 года ўладальнікам засценка Бугрымаўка і ваколіцы Маляўкі быў правадзейны стацкі саветнік Павел Міхайлавіч Хамянтоўскі, праваслаўны, права валодання «з найвышэйшага дазволу ў выглядзе ўзнагароды за службу» паводле купчай крэпасці, меў 643 дзесяціны зямлі ў Маляўках (двор Бугрымаўка і ваколіца Маляўкі разам). У 1889 годзе ўладальнік ён жа. У ваколіцы жылі арандатары, паводле краязнаўца Аляксандра Ельскага, цэны арэнды былі высокія.

### Найноўшы час 
З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў і кастрычніку 1920 года пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. З 1924 года вёска ў Прыгарадным, а пасля ў Навадворскім сельсавеце Менскай акругі. 1 снежня 1926 года ў вёсцы адкрыта школа для малаграматных. З 26 ліпеня 1930 года ў Самахвалавіцкім раёне, з 19 студзеня 1931 года ў падпарадкаванні Менскага гарадскога савета, з 26 траўня 1835 года ў Менскім раёне. У 1930-я гады праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны калгас.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі.

У 1967 годзе ўключаная ў межы горада Мінска, Ленінскі раён. На вуліцы Маляўкі засталіся 2 дамы.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 22 двары, 144 жыхары
* 1908 год — 24 двары, 155 жыхароў
* 1917 год — 27 двароў, 141 жыхар (111 беларусаў і 30 палякаў)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска
Іосіф Радзівонавіч Апанасенка

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Іосіф Радзівонавіч Апанасенка
|дата нараджэння  = 
|дата смерці      = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|апісанне выявы   =
|мянушка          =
|прыналежнасць    = 
|гады службы      =
|званне           = 
|род войскаў      =
|камандаваў       = франтамі, ваеннымі акругамі
|частка           =
|бітвы            = Першая сусветная вайнаГрамадзянская вайна ў РасііСавецка-фінляндская вайна (1939—1940)Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = { Style = "background: transparent"
       
-
 
}
; Расійскай імперыі:
{ Style = "background: transparent"
       
-
 
}
|сувязі           =
|у адстаўцы       =
}}

**Іо́сіф Радзіво́навіч Апана́сенка** ( — ) — савецкі ваенны дзеяч, генерал арміі (1941).

## Літаратура 
* *Лазарев С. Е.* Социокультурный состав советской военной элиты 1931—1938 гг. и её оценки в прессе русского зарубежья. — Воронеж: Воронежский ЦНТИ — филиал ФГБУ «РЭА» Минэнерго России, 2012. — 312 с. — 100 экз. — ISBN 978-5-4218-0102-3.
* Великая Отечественная война, 1941—1945; Словарь-справочник / Н. Г. Андроников, А. С. Галицан, М. М. Кирьянов и др. Под общ. ред. М. М. Кирьянова — М.: Политиздат, 1985. — С. 33. — 527 с. — 200 000 экз.

## Спасылкі 
* Командный и начальствующий состав Красной Армии в 1940—1941 гг.: Структура и кадры центрального аппарата НКО СССР, военных округов и общевойсковых армий: Документы и материалы / Под ред. В. Н. Кузеленкова. — М.-СПб.: Летний сад, 2005. — С. 112—113.

Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Камандуючыя франтамі ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ЦК КПСС
Дом па вуліцы Замкавай, 25 (Мінск)

**Дом па вуліцы Замкавай, 25** — будынак у Мінску, размешчаны ў Ракаўскім прадмесці. Пабудаваны ў другой палове XIX ст. з цэглы.

Гістарычная забудова на няцотным баку вуліцы знішчана ў пачатку 2000-х гадоў. Дамы №№ 27а і 25 адноўлены ў сярэдзіне 2010-х гадоў.

## Архітэктура 
Дамы № 25, 27, 29, выкананыя ў эклектычным стылі, шчыльна прымыкаюць адзін да аднаго, утвараюць адзіны фронт забудовы і ўспрымаюцца як адзіны фасад. Дом № 25 уяўляе сабой двухпавярховы, прамавугольны ў плане будынак. Фасад вырашаны плоскасна і строга, раскрапаваны міжпаверхавым і завяршальным развітым шматслаёвым карнізамі, на другім паверсе фланкіраваны лапаткамі з плоскімі нішамі. Вокны прамавугольныя без ліштваў. У будынку размешчана гасцініца «На Замкавай».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Замкавая вуліца (Мінск)
Катэгорыя:Ракаўскае прадмесце
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Мінску
Павел Арцём’евіч Арцем’еў (военачальнік)

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя       = Павел Арцём’евіч Арцем’еў
|дата нараджэння  = 
|дата смерці      = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці     = 
|выява            = Павел Арцём’евіч Арцем’еў.jpg
|апісанне выявы   =
|мянушка          =
|прыналежнасць    = 
|гады службы      =
|званне           = 
|род войскаў      =
|камандаваў       = Маскоўская ваенная акруга
|частка           =
|бітвы            = Першая сусветная вайнаГрамадзянская вайна ў РасііСавецка-фінляндская вайна, 1939—1940Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = { Style = "background: transparent"
       
-
       
-
       
-
       
-
       
}
|сувязі           =
|у адстаўцы       =
}}
**Па́вел Арцё́м’евіч Арце́м’еў** ( — ) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-палкоўнік (1942).

## Літаратура 
* *Арибжанов Ринад, Артюхов Евгений, Штутман Самуил*. Дивизия имени Дзержинского. — М.: Эксмо; Яуза, 2007. — ISBN 978-5-699-24543-7

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Камандуючыя франтамі ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Камандуючыя Маскоўскай ваеннай акругай
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Дэлегаты XIX з’езда КПСС
Катэгорыя:Дэлегаты XVIII з’езда УКП(б)