open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
SnatchBot

Праграма **SnatchBot** – гэта бясплатны анлайн-інструмент для стварэння чат-ботаў для сацыяльных сетак.

## Гісторыя 
Кампанія SnatchBot, якую заснавалі ў 2015 годзе Хенры Бэн Эзра і Аві Бэн Эзра, з'яўляецца адной з новых тэхналагічных кампаній у Херцлія Пітуах у Ізраілі.

У ліпені 2017 года Snatchbot была спонсарам Chatbot Summit ў Берліне, Германія. Па стане на снежань 2017 года, больш за 30 мільёнаў карыстальнікаў звярталіся да чат-ботаў, пабудаваных на платформе SnatchBot.

## Паслугі 
SnatchBot дапамагае карыстальнікам ствараць ботаў для Facebook Messenger, Skype, Slack, SMS, Twitter і іншых сацыяльных сетак.  SnatchBot таксама прадастаўляе бясплатныя мадэлі апрацоўкі натуральнай мовы. У спалучэнні з інструментамі машыннага навучання, распрацаванымі кампаніяй, платформа дазваляе ствараць чат-боты, якія могуць аналізаваць намеры карыстальнікаў.

## Зноскі 
Катэгорыя:Воблачныя платформы
Катэгорыя:Праграмы імгненнага абмену паведамленнямі
Марчэла П’ячэнціні

**Марчэла П’ячэнціні** () — італьянскі архітэктар; прадстаўнік неакласіцызму. Адзін з галоўных тэарэтыкаў і прыхільнікаў фашысцкай архітэктуры. Прафесар (1929).

## Біяграфія 
Сын архітэктара Піа П’ячэнціні. Вучыўся ў Акадэміі мастацтваў і ўніверсітэце Ла Сапіенца.

## Творчасць 
У творчасці выкарыстоўваў лапідарныя формы, схематызаваў прыёмы класічнай архітэктуры, уводзіў у кампазіцыю жорсткія рытмы аркад, шмат’ярусных вежаў.

## Асноўныя працы 
* ансамбль П’яцца Віторыо Венета і П’яцца Дантэ (1919—1929 гг.)
* рэстаўрацыя Рымскага опернага тэатра (1926—1928 гг.)
* спартыўны комплекс Фора Італіка (1928—1934 гг.)
* комплекс Сусветнай выстаўкі (1937 г.)
* універсітэцкі гарадок (планіроўка і будынак рэктара, 1930—1935 гг.)
* Палацца ды Джустыцыя ў Месіне (1928 г.)
* Палацца ды Джустыцыя ў Мілане (1932—1940 гг.)
* рэканструкцыя П’яцца дэла Віторыя (1932 г.)

## Асабісты архіў і бібліятэка 
У 1970—1971 гг. дачка М. П’ячэнціні Сафія Анэсі перадала на захаванне ў Цэнтральную бібліятэку архітэктурнага факультэта Рымскага ўніверсітэта Ла Сапіенца «Фонд П’ячэнціні», які ўключае 2300 тамоў і 60 перыядычных выданняў. У 1980 г. Бібліятэцы тэхнічных навук Універсітэта Фларэнцыі быў ахвяраваны «Фонд Марчэла П’ячэнціні», які складаецца з друкаваных матэрыялаў і архіўных дакументаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Рымскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Архітэктары Італіі
Міжнародная федэрацыя настольнага тэніса

**Міжнародная федэрацыя настольнага тэніса** (англ. International Table Tennis Federation, скар. **ITTF**) — кіруючы орган для ўсіх міжнародных асацыяцый настольнага тэніса. Роляю ITTF з'яўляецца кантроль за нормамі і правіламі настольнага тэніса і за яго тэхналагічным удасканальваннем. Гэтак ж ITTF адказвае за арганізацыю рада міжнародных спаборніцтваў, найбуйнейшым з якіх з'яўляецца Чэмпіянат свету па настольнаму тэнісу.

## Гісторыя фундаменту 
Міжнародная федэрацыя настольнага тэніса была створана у студзені 1926 года дзевяццю членамі-заснавальнікамі: Аўстрыяй, Чэхаславакіяй, Даніяй, Англіяй, Германіяй, Венгрыяй, Індыяй, Швецыяй і Уэльсам. Першы чэмпіянат свету быў  у снежні таго ж гаду ў Лондане.

У ліку ініцыятараў стварэнні федэрацыі быў Айвар Мантэгю. Ён жа стаў першым прэзідэнтам федэрацыі на тэрмін больш за 40 гадоў.

З 1996 года ITTF праводзіць штогадовую серыю міжнародных спаборніцтваў «ITTF World Tour».

У пачатку 2000-х гадоў ITTF змяніла некаторыя правілы тэніса для павышэння жыццяздольнасці гульні і зручнасцi паказвання па тэлебачанню. Пасля Алімпіяды ў Сіднэі мячы дыяметрам 38 мм былі  на 40-міліметровыя, што паменшыла скорасць іх палёту. З 2001 года рахунак у сетах стаў весціся да 11 ачкоў замест 21-го, як гэтае было раней, а гульцы падаюць пачаргова па 2 падачы замест 5-ці.

У 2014 году ITTF анансавала змену цэлулоіднага мяча на новы пластыкавы мяч дыяметрам 40+ мм.

На пачатак 2017 года ў федэрацыі складаюць 226 краін-удзельнікаў. Штаб-кватэра федэрацыі знаходзіць у Лазане, Швейцарыя.

## Структура 
ITTF падзеленая на шэсць кантынентальных федэрацый.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Арганізацыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Асацыяцыя летніх Алімпійскіх міжнародных федэрацый
Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя рэгулюючыя органы
Катэгорыя:Настольны тэніс
Пётр Антонавіч Порта

**Пётр Антонавіч Порта** (1780 — пасля 1865) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
У 1834—1842 гадах Полацкі епархіяльны архітэктар. У 1830—1835 гадах  архітэктар Полацкага кадэцкага корпуса.

## Творчасць 
Работы на Беларусі: перабудова касцёла Полацкага езуіцкага калегіума ў праваслаўны сабор Св. Мікалая (1831—1838), праект мураванай 5-купальнай царквы для Лепеля (1835), перабудова езуіцкага вучылішча ў Віцебску ў будынак мужчынскага духоўнага вучылішча (1841). Побач з культавымі праектаваў грамадзянскія дзяржаўныя пабудовы, распрацоўваў праекты па прыватных заказах.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Полацка
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Аляксандр Густававіч Вейдэнбаум

**Аляксандр Густававіч Вейдэнбаум** (, Санкт-Пецярбург — , Масква) — рускі інжынер-архітэктар, маскоўскі губернскі архітэктар і маскоўскі губернскі інжынер. Акадэмік архітэктуры.

## Біяграфія 
### Адукацыя 
Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу 1 студзеня 1840 года ў сям’і лекара. Старэйшы брат інжынера-архітэктара М. Вейдэнбаума, этнографа  і натураліста . Вучыўся ў . У 1852—1859 гадах вучыўся ў Будаўнічым вучылішчы, скончыў яго са званнем архітэктарскага памочніка і чынам Х класа.

### Прафесійная дзейнасць 
У 1859—1865 гадах служыў у віцебскай будаўнічай і дарожнай камісіі.

У 1876 годзе прызначаны маскоўскім . Складаўся членам будаўнічых камісій па ўладкаванні ў Крамлі , дабудоўцы будынка Імператарскага гістарычнага музея, пабудове будынка канторы дзяржаўнага банка, пераўладкаванні дома генерал-губернатара і іншых. Складаўся членам камітэта Таварыства апекі аб бедных і дзяцей, якія маюць патрэбу ў абароне дзяцей, участковым апекуном і архітэктарам гэтага Таварыства. У 1908 годзе прызначаны маскоўскім губернскім інжынерам, у 1909 годзе звольнены.

Памёр у Маскве ў 1909 годзе.

## Адрасы 
Жыў у Маскве ў , 7 (дом не захаваўся).

## Праекты і пабудовы 
* 1871 — будынак стайняў, Санкт-Пецярбург, , 4;
* 1874 г. — прыбытковы дом, сумесна з М. А. Каніле, Санкт-Пецярбург, , 7;
* 1875—1877 — жылы дом Паштовага ведамств, сумесна з А. С. Эрберам, Санкт-Пецярбург, , 2 — вуліца Якубовіча, 10;
* 1877—1879 — перабудова , па праекце архітэктара А. Ф. Шыманоўскага, Масква, , 45 (*перабудавана*);
* 1882—1883 — , Масква, Лубянская плошча (*не захаваўся*);
* 1884 — , Масква, , 6;
* 1880-я — 1890-я —  і пасёлак пры ёй, Балашыха, , 36.
* Даходны дом І. Р. Губоніна ў Маскве

### Галерэя 

File:Moscow, Butyrka Prison, 1890s.jpg|Бутырская перасыльная турма
File:Znamenie v Aksinyino (1).jpg|Храм іконы Божай Маці «Знаменне» ў Аксіньіне
File:Balashikha cotton mill number 1.jpg|Балашыхінская баваўнянапрадзільная фабрыка нумар 1

## Публікацыі 
* *Вейденбаум А.* Школа с церковью // Зодчий.&nbsp;— 1872.&nbsp;— №&nbsp;3.&nbsp;— С.&nbsp;37—44.
* *Вейденбаум А.* Ледники // Зодчий.&nbsp;— 1872.&nbsp;— №&nbsp;3.&nbsp;— С.&nbsp;33—34.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Вейденбаум Александр Густавович &nbsp;(недоступная ссылка&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/http://mosenc.ru/encyclopedia?task=core.view&id=2108 *история*]).  Лица Москвы. Архивировано 17&nbsp;ноября 2015&nbsp;года.

Катэгорыя:Акадэмікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Архітэктары Балашыхі
Катэгорыя:Архітэктары Масквы
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Маскоўскія губернскія архітэктары
Катэгорыя:Маскоўскія губернскія інжынеры
Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)

**Гало́ўчыцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Нараўлянскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Галоўчыцы.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Нараўлянскага раёна Мазырскай акругі БССР, з 26 ліпеня 1930 года Нараўлянскага раёна БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Дзямідаўскага сельсавета. 26 мая 1960 года ў склад Нараўлянскага сельсавета перададзены вёскі Смалегаў і Смалегаўская Рудня. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў складзе Ельскага раёна. 26 чэрвеня 1969 года скасавана вёска Маёнтак (злілася з вёскай Галоўчыцы). 26 сакавіка 1987 года ў склад Вербавіцкага сельсавета перададзены 2 населеныя пункты (вёскі Антонаў і Грушаўка), а ў склад сельсавета з Красноўскага сельсавета перададзены 2 населеныя пункты (вёскі Лубень і Мальцы).

28 лютага 2005 года Гомельскі аблвыканкам выключыў з даных па ўліку і рэгістрацыі адміністрацыйна-тэрытарыяльных і тэрытарыяльных адзінак як фактычна неіснуючы пасёлак Чырвоны Змагар.

## Склад 
### Існуючыя 
Галоўчыцкі сельсавет уключае 13 населеных пунктаў:
* Будкі — вёска.
* Гажын — вёска.
* Галоўчыцкая Буда — аграгарадок.
* Галоўчыцы — аграгарадок.
* Дзямідаў — аграгарадок.
* Лінаў — вёска.
* Лубень — вёска.
* Мальцы — вёска.
* Пабеда — вёска.
* Свяча — вёска.
* Чырвоны Востраў — пасёлак.
* Чырвоны Прамень — пасёлак.
* Чэхі — пасёлак.

### Былыя 
* Чырвоны Змагар — пасёлак.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1479 чалавек, з іх 94,1 % — беларусы, 3,0 % — рускія; паводле перапісу 2019 года — 1151 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ельскага раёна
Камандарм 2-га рангу

**Камандарм 2-га рангу** — персанальнае воінскае званне вышэйшага каманднага і начальніцкага складу ў РСЧА.

Назва воінскага звання ўтворана ад скарачэння назвы воінскай пасады «камандуючы арміяй» з даданнем рангу. Вышэй за званне камкор, ніжэй за званне камандарма 1-га рангу.

## Гісторыя 
Уведзена Пастановай ЦВК СССР і СНК СССР ад  «Аб увядзенні персанальных ваенных званняў начальніцкага складу РСЧА».

Фактычна скасавана з увядзеннем генеральскіх званняў Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад  «Аб устанаўленні воінскіх званняў вышэйшага каманднага складу Чырвонай Арміі» і наступным прысваеннем усім военачальнікам, якія мелі званне камандарма 2-га рангу, генеральскіх званняў Пастановай СНК СССР ад .

## Парадак прысваення і пазбаўлення звання 
Для ваеннаслужачых каманднага і начальніцкага складу, якія мелі ваеннае званне камбрыг (і яму адпаведныя ваенныя званні) і вышэй, тэрмін выслугі ў ваенных званнях не ўстанаўліваўся. Прысвойванне гэтым ваеннаслужачым званняў камдываў і вышэйшых камандных званняў (і адпаведных ім ваенных званняў) ажыццяўлялася рашэннем Народнага Камісара Абароны СССР. Званнi камандарма 1-га і 2-га рангу, флагмана флоту 1-га і 2-га рангу, армейскага камісара 1-га і 2-га рангу (і ім адпаведныя) прысвойваліся пастановай Урада Саюза ССР па прадстаўленні Народнага Камісара Абароны Саюза ССР.

Зніжэнне ў званні дапускалася толькі ў выключных выпадках і толькі па асобай пастанове Урада Саюза ССР.

Пазбаўленне ваеннага звання камдыва і вышэй (і ім адпаведных) ажыццяўлялася па прысуду суда, зацверджанаму Урадам Саюза ССР.

## Знакі адрознення 
Знакі адрознення камандарма 2-га рангу — чатыры ромбы ў пятліцах і чатыры кроквы (шэўроны) на рукавах і іншыя.
Файл:Red Army 1935 collar big komandarm 2-go ranga.svg|Пятліца на шынялі (адсутнічае эмблема роду войскаў (службы)).
Файл:Red Army ComArmy2 1940 col-v.png|Знак адрознення на пятліцах гімнасцёркі (адсутнічае эмблема роду войскаў (службы)), у розны перыяд часу ромбы размяшчаліся па-рознаму, гл. фота таго перыяду.
Файл:RKKA 1935 chevron OF9b komandarm 2-go ranga.svg|Кроквы (шэўроны) як нарукаўная нашыўка.
Файл:Jakow Iwanowitsch Alksnis.jpg|Знакі адрознення на пятліцах кіцеля, эмблема роду войскаў (службы) прысутнічае.

## Прысваенні 
Пры ўвядзенні гэтага воінскага звання ў 1935 годзе яно было прысвоена 10 ваенным камандзірам і начальнікам. Праз тры гады ўсе яны былі расстраляныя.

У канцы 1930-х гадоў у сувязі з ростам колькасці фарміраванняў РСЧА вырасла і колькасць камандармаў 2-га рангу (21 чалавек да чэрвеня 1940 года). Пры ўвядзенні генеральскіх званняў у 1940 годзе большасць камандармаў 2-га рангу (12 чалавек) атрымала званні генерал-лейтэнантаў, некаторыя — і больш высокія званні (7 — генерал-палкоўнікі і 2 — генералы арміі).

## Спасылкі 
* Энциклопедия РККА
* Командарм 2-го ранга в зимней повседневной форме, военно-воздушные силы (1936—1940 годов), реконструкция и фото
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл СССР
Камандарм

**Камандарм**:
* **Камандарм** — жаргонная скарочаная назва пасады **каманд**уючага **арм**іяй.
* **Камандарм** — назва ваеннага звання ў РСЧА (сучаснасць — воінскага звання):
** Камандарм 1-га рангу.
** Камандарм 2-га рангу.
Юлій Платонавіч Пурэцкі

**Юлій Платонавіч Пурэ́цкі** (нар. , г. Ташкент — ) — беларускі архітэктар. Заслужаны будаўнік Узбекскай ССР (1972).

## Біяграфія 
Скончыў у 1954 годзе Ташкенцкі політэхнічны інстытут. У 1945—1969 гадах працаваў у праектных арганізацыях Ташкента. У 1975—2000 гадах у інстытуце «Мінскпраект» (кіраўнік майстэрні).

Член Саюза архітэктараў СССР з 1956 года. Пражываў у Мінску.

## Творчасць 
Асноўныя работы ў Мінску: ТЭА генплана Мінска (1982, кіраўнік аўтарскага калектыву), генплан і праект планіроўкі прыгараднай зоны (1982, прэмія Савета Міністраў СССР, 1985), праект дэталёвай планіроўкі цэнтра Мінска (1983, у сааўтарстве), шэрагу жылых раёнаў, галіновыя схемы перспектыўнага развіцця Мінска (1983—1985). Адзін з аўтараў генеральнага плана Ташкента (1971, прэмія Савета Міністраў СССР), планіроўкі і забудовы цэнтра Ташкента (1975, Дзяржаўная прэмія СССР 1975). Аўтар прац у галіне горадабудаўніцтва.

## Творы 
* Научно-методические основы разработки генерального плана Минска и его пригородной зоны // Стр-во и архитектура Белоруссии. 1982. № 2;
* Основные принципы формирования центра Минска (разам з М. Ц. Гардзеенкам) // Стр-во и архитектура Белоруссии. 1984. № 2.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Ташкента
Мікалай Сяргеевіч Лабуш

**Мікалай Сяргеевіч Лабуш** (7 верасня 1951, в. Пухавічы, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць) — прафесар, доктар палітычных навук.

## Біяграфія 
У 1968 годзе скончыў пухавіцкую сярэднюю школу.

У 1969 годзе паступіў у Кіеўскае вышэйшае ваенна-марское палітычнае вучылішча, якое скончыў з адзнакай ў 1973 годзе. З 1973 па 1980 года праходзіў службу афіцэрам на караблях Паўночнага флота. У 1980 г. паступіў на педагагічны факультэт Ваенна-палітычнай акадэміі ў Маскве, скончыў з залатым медалём у 1983 г.

У 1993 годзе ўзначаліў кафедру грамадскіх навук Вышэйшага ваенна-марскога ордэна Леніна Чырванасцяжнага вучылішча імя М. Ф. Фрунзе.

З 2001 года прафесар кафедры міжнароднай журналістыкі Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага універсітэта. Чытае аўтарскія курсы па праблемах інфармацыйнай і нацыянальнай бяспекі, массмедийных тэхналогій рэгулявання палітычных канфліктаў. Ўваходзіць у склад спецыялізаваных саветаў па прысуджэнні вучоных ступеняў журналісцкага, сацыяльна-палітычнага і педагагічнага профілю факультэта журналістыкі СПбДУ і Санкт-Пецярбургскага ваенна-марскога інстытута.

У 2001 годзе яму прысвоена званне Заслужанага ваеннага спецыяліста Расійскай Федэрацыі.

## Спасылкі 
* ЛАБУШ Николай Сергеевич 

Катэгорыя:Дактары палітычных навук
Камкор

**Камкор** — воінскае званне вышэйшага каманднага саставу ў Чырвонай Арміі. Скарачэнне ад «камандзір корпуса». Вышэй за камдыва, ніжэй за камандарма 2-га рангу. Таксама жаргонная назва пасады камандзіра корпуса ў УС СССР і Расіі.

## Гісторыя 
Уведзена Пастановай ЦВК СССР і СНК СССР ад 22 верасня 1935 года **«Аб увядзенні персанальных ваенных званняў начальніцкага складу РСЧА»**.

Усяго званне камкор было прысвоена 146 асобам. Значная частка першых савецкіх камкораў (59) была рэпрэсаваная ў 1937—1938 гадах. Пры пераатэстацыі ў 1940 годзе адзін камкор атрымаў званне генерал арміі (Г. К. Жукаў), 51 — званне генерал-лейтэнант, а 6 — званне генерал-маёр. Яшчэ адзін камкор Леанід Рыгоравіч Пятроўскі атрымаў званне генерал-лейтэнант у 1941 годзе.

## Знакі адрознення 
Знакі адрознення камкора — тры цёмна-чырвоныя «ромбы» ў пятліцах, тры шэўроны на рукаве і гэтак далей.
Файл:Red Army 1935 collar big komkor.svg|Знакі адрознення камкора ў пятліцах шыняля. 
Файл:Red Army Kom Kor 1940 col.png|Знакі адрознення камкора ў пятліцах на гімнасцёрцы і кіцелі. 
Файл:RA AF F8- KomKor 1940.png|Пятлічны знак камкора авіяцыі РСЧА.
Файл:RKKA 1935 chevron OF8 komkor.svg|Знакі адрознення камкора на рукаве. 

## Літаратура і спасылкі 
* Великая Отечественная война: Комкоры. Военный биографический словарь: В 2-х томах. М.: Кучково поле, 2006.
* *Сувениров О. Ф.* 1937. Трагедия Красной Армии. — М., 2009.
* Список генералов Красной Армии. 

Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл СССР
Мікалай Густававіч Вейдэнбаум

**Мікалай Густававіч Вейдэнбаум** ( — ) — рускі і беларускі інжынер-архітэктар.

## Біяграфія 
### Адукацыя 
Нарадзіўся ў 1842 годзе ў сям’і лекара. Брат інжынера-архітэктара А. Вейдэнбаума, этнографа  і натураліста . Пачатковую адукацыю атрымаў у .

У 1855—1861 гадах вучыўся ў Будаўнічым вучылішчы, скончыў яго з чынам калежскага сакратара.

У 1866 годзе М. Вейдэнбаум выйшаў у адстаўку і паступіў у Галоўнае таварыства расійскіх чыгунак. Тут ён займаў адну з адказных пасад на лініі Варшава-Вільня і заставаўся на ёй да канца свайго жыцця.

Раптоўна памёр на 30-м годзе жыцця.

Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Пятай Санкт-Пецярбургскай гімназіі
Вашчынін

* Дзмітрый Сяргеевіч Вашчынін — рускі і беларускі інжынер-архітэктар
* Міхаіл Сяргеевіч Вашчынін — рускі і беларускі інжынер-архітэктар
Уруп (значэнні)

Назву **Уруп** маюць:

* Уруп — рака ў Расіі, У Карачаева-Чаркесіі і Краснадарскім краі, левы прыток ракі Кубань
* Уруп — востраў у Вялікай градзе Курыльскіх астравоў
* Уруп — гара на Паўночным Каўказе
Дзмітрый Сяргеевіч Вашчынін

**Дзмітрый Сяргеевіч Вашчынін** ( — ?) — грамадзянскі інжынер, архітэктар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1839 годзе. Выхоўваўся ў Пецярбургскім будаўнічым вучылішчы з 1853 па 1858 год. Выпушчаны з чынам XII класа і прызначаны архітэктарскім памочнікам у віцебскую губернскую будаўнічую і дарожную камісію.

У 1865 годзе Д. Вашчынін выйшаў у адстаўку, а ў 1871 годзе зноў паступіў на службу ў Міністэрства ўнутраных спраў. Праз год ён быў прыкамандзіраваны ў распараджэнне праўлення таварыства .

## Спасылкі 
* Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892 с. 69 

Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Клямка

**Кля́мка** — металічнае прыстасаванне, з дапамогай якога адчыняюць і зачыняюць дзверы, вароты, весніцы. На Беларусі вядома з Сярэднявечча, у народным дойлідстве пашырылася ў XIX стагоддзі. Уяўляе сабой дужку (ручку) з расплясканымі канцамі, якімі мацуецца да дзвярэй знадворку. Праз верхнюю яе частку і палатно дзвярэй прапушчаны лапаткападобны язычок (слясак). Пры націсканні на слясак пальцам прыпадымаецца рычаг-замок з унутранага боку дзвярэй, на якіх ён рухома замацаваны адным канцом, другім уваходзіць у кручок, убіты ў вушак дзвярэй.
)]]
Іншая канструкцыя клямкі на паўднёвым усходзе Беларусі (Гомельшчына): масіўны рычаг, прасунуты праз шула ці вушак, з крукам-зашчапкай на ўнутраным канцы, які фіксуе наглуха прымацаваную да дзвярэй пласціну. Яна вызваляецца націсканнем далонню на знешні канец рычага, што для зручнасці фігурна расплясканы. Як галоўная дэталь афармлення ўваходу клямка, як і завеса, нярэдка мела адмысловую і мастацкую форму. Часцей за ўсё аздабляліся расплясканыя канцы дужкі, асабліва верхні, якому надавалі выгляд ліста, трылісніка, завіткоў і інш.; клямкі ў выглядзе галовак коней, пеўняў, рагоў барана ў старажытнасці выконвалі функцыю абярэгаў. У наш час клямкі кавальскай работы сустракаюцца пераважна на варотах; у жыллёвым будаўніцтве саступілі месца прамысловым вырабам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Будаўнічыя элементы і канструкцыі
Урмі

**Урмі́** () — рака на Далёкім Усходзе Расіі, у Хабараўскі краі і Яўрэйскай аўтаномнай вобласці, правы складнік ракі Тунгуска (прыток Амура).

Даўжыня ракі 458 км. Плошча вадазбору 15 000 км². Сярэдні расход вады каля 170 м³/с, каля сяла Кукан — 173 м³/с. Выток ракі знаходзіцца на паўднёвым схіле Баджальскага хрыбта. Працякае ўздоўж Бурэінскага хрыбта. Ніжняе цячэнне Урмі на Ніжнеамурскай нізіне. У верхнім цячэнні рака мае горны характар, з парогамі і вадаспадамі. Жыўленне ракі пераважна дажджавое. Замярзае ў лістападзе, вызваляецца ад лёду ў красавіку.

Сярод прытокаў: Ірунгда-Макіт, Аннік, Урмійская Лака, Вялікая Хавагда, Пачан, Сынчуга, Трук, Гірбічы, Курумкан, Уячын, Кукан, Вялікі Ін і інш. У басейне ракі 1039 невялікіх азёр агульнай пдлошчай 32,2 км².

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Река Урми // Государственный водный реестр РФ
* *Чернов А. В.* Урми // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Урми // Словарь «География России» / Главный редактор А. П. Горкин — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998.

Катэгорыя:Рэкі Хабараўскага края
Катэгорыя:Рэкі Яўрэйскай аўтаномнай вобласці
Катэгорыя:Басейн Амура
Уладзімір Паўлавіч Пушкін

**Уладзімір Паўлавіч Пу́шкін** (нар. , г. Горкі) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1960 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. У 1960—1963 галоўны архітэктар праектаў у Магілёўскім аблпраекце, у 1963—1985 у інстытуце «Белдзяржпраект» (старшы архітэктар, кіраўнік групы, галоўны архітэктар праектаў), з 1985 года кіраўнік архітэктурнай майстэрні ў інстытуце «Мінскпраект».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1967 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
 і Дзіпрасувязь]]
Асноўныя работы: распрацоўка серый 5- і 9-павярховых буйнапанэльных жылых дамоў 1-464А, 1-464Д для Салігорска і Наваполацка; БР 464А для Брэста, 152 буйнапанэльных 9-павярховых жылых дамоў і блок-секцый для Гомеля (1975—1979), серыі БО для Бабруйска (1976—1979); серыя 90 буйнапанэльных жылых дамоў і блок-секцыя для Брэста, Гродна і іншых гарадоў БССР (1975—1980, у сааўтарстве; сярэбраны медаль ВДНГ СССР, 1983); Каталога ўніфікаваных тыпавых канструкцый і базіснай наменклатуры. Распрацаваў універмаг па вул. Першамайскай у Магілёве (1963); комплекс будынкаў праектных інстытутаў «Белдзіпрадор» і «Дзіпрасувязь» па вул. Сурганава (1973—1976), 16-павярховыя жылыя дамы па вул. В. Харужай (1974—1979), праекты 20-павярховых жылых дамоў з маналітнага бетону ў мікрараёне Вяснянка (1988, у сааўтарстве) у Мінску, 14-павярховыя буйнапанэльныя жылыя дамы па вул. Маскоўскай у Брэсце (1982). і інш.

## Узнагароды
Сярэбраны медаль выстаўкі дасягненняў народнай гаспадаркі СССР (ВДНГ СССР).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Магілёва
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Мікалай Паўлавіч Васкрасенскі

**Мікалай Паўлавіч Васкрасенскі** ( — ?) — грамадзянскі інжынер.

## Творчасць 
* у 1855-68 гадах у Віцебску і Віцебскай губерні
* у 1868-73 гадах:
** Нязначныя пабудовы ў розных месцах
* у 1873-92 гадах у Сімбірску і Сімбірскай губерні:
** Мураваны дом для агульнай трапезнай, келій і службаў пры Спаскім жаночым манастыры
** Даходны двухпавярховы мураваны дом пры тым самым манастыры
** Мураваная капліца
** Перабудова будынка жаночага епархіяльнага вучылішча
** Уладкаванне дрэнажа пры будынку духоўнай семінарыі
** Гаспадарчыя пабудовы пры турэмным замку
** Каналізацыя пры будынках 
** Мураваныя прыбудовы:
*** Да будынка духоўнай кансісторыі
*** Да будынка рабочага папраўчага дома
*** Да будынка аддзялення дзяржаўнага банка ў Сімбірску

## Спасылкі 
* Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892 с. 68 

Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Аляксандр Сабалеўскі

**Аляксандр Сабалеўскі**:
* Аляксандр Аляксандравіч Сабалеўскі (1942—2020)  — беларускі архітэктар.
* Аляксандр Пятровіч Сабалеўскі — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.
Аляксандр Аляксандравіч Сабалеўскі

**Аляксандр Аляксандравіч Сабале́ўскі** (нар. , Бярозавіца, Мінская вобласць — 28 лістапада 2020, Мінск) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар Беларусі (1991).

## Біяграфія 
Скончыў у 1968 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. У 1968—1975 гадах працаваў у інстытуце «Белдзяржпраект», з 1975 года — кіраўнік брыгады архітэктараў у «Мінскпраекце», з 1977 — галоўны архітэктар праектаў інстытута «Белдзяржпраект» (з 1990 года арэнднае прадпрыемства «Белпраект»), адначасова з 1993 года кіраўнік творчай майстэрні пры Саюзе архітэктараў Беларусі.

## Творчасць 
 і Дзіпрасувязь]]

Асноўныя работы ў Мінску: будынкі праектных інстытутаў «Белдзіпрадор» і «Дзіпрасувязі» па вул. Сурганава (1973—1976), райвыканкама і РК КПБ Партызанскага раёна (1978—1980), с на 40 класаў з плавальным басейнам у мікрараёне Усход 1 (1975—1978, у сааўтарстве), забудова мікрараёна Сярова 1 (1977—1982), галоўны вучэбна-лабараторны корпус універсітэцкага гарадка і студэнцкі інтэрнат для замежных студэнтаў пры БДУ (1991—1997); жылыя дамы ў Бабруйску (1998); аўтасэрвісны цэнтр у Мінскім раёне (2000—2001) і інш. Аўтар праекта парку ўніверсальнага спартыўна-відовішчнага комплексу ў Салігорску (у сааўт., 2006).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Нескёйпстадзюр

**Нескёйпстадзюр** () — горад на ўсходзе Ісландыі. Адміністрацыйна ўваходзіць у абшчыну Фіёрдабігд рэгіёну Эйсцюрланд. Колькасць насельніцтва складае 1.432 чалавека (на 1 снежня 2007 года). 

Заснаваны ў 1892 годзе на беразе Норд-фіёрда як гандлёвая станцыя. Нягледзячы на складаныя кліматычныя ўмовы, якія ўскладняюць сувязь жыхароў Нескёйпстадзюра з іншымі часткамі Ісландыі горад, дзякуючы багатай папуляцыі селядца ў прыбярэжных водах і наладжанай рыбаперапрацоўчай індустрыі (засолка) стаў з часам значным гандлёвым цэнтрам усходняга ўзбярэжжа.

Нескёйпстадзюр злучае з акруговай дарогай траса 92, аднак рух па гэтай стромкай і звілістай дарозе ў зімовы час ускладнены. Для спрашчэння паездак па трасе на ёй у 1972—1977 гадах быў пабудаваны тунэль.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ісландыі
Блужскі навучальна-педагагічны комплекс дзіцячы сад — базавая школа імя М. Чэпіка

**Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Блужскі навучальна-педагагічны комплекс дзіцячы сад — базавая школа імя М. Чэпіка»** — установа сярэдняй адукацыі ў в. Блужа Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
Школа адкрылася ў 1869 г. пры Блужскай Успенскай царкве, размяшчалася яна ў драўляным доме. Багацейшыя сяляне з Арэшкавічаў, Блужа, Берлеж Суціна, Слабодкі, аддавалі cвaix хлопчыкаў у гэтую школу.

У 1875 г. у Блужскім народным вучылішчы было 24 хлопчыкі i 1 дзяўчынка. Вучыла ix настаўніца Аляксандра Халявінская, а Закон Божы выкладаў святар Іосіф Віторскі.

У 1900 г. у Блужскім вучылішчы займалася 43 хлопчыкі і 2 дзяўчынкі. Настаўнікам быў Васіль Макарэня, веры праваслаўнай, на гэтай працы з 1897 г., атрымліваў 240 руб. Закону Божаму вучыў Канстанцін Шчарбінскі, атрымліваў за гэта 25 руб.

У 1913 г. у Блужскім аднакласным 3-гадовым народным вучылішчы працавалі настаўніцы Любоў Лісіцкая i Аляксандра Шымко, а святаром быў Уладзімір Яльцоў. Акрамя граматы i арыфметыкі дзеці вучылі малітвы, зубрылі катэхізіс, гісторыю Старога i Новага Запаветаў.

Пасля 1917 г. яна была ператворана ў пачатковую школу 1-ай ступені.

У 1933 годзе пачатковая школа стала сямігадовай. У 1940 годзе яна стала сярэдняй, дадаткова адкрылі 8-ы клас.

У гады войны школа не працавала, дзеці не вучыліся.

Пасля вызвалення Беларусі з 1 верасня 1944 года пачаліся заняткі ў школе ў нешматлікіх захаваных сельскіх хатах.

У 1950 годзе з сямігодкі быў зроблены першы выпуск. У 1954 г. школа ператворыцца ў сярэднюю. Да гэтага часу школа была выведзена з наёмных памяшканняў і размясцілася ў шасці прыстасаваных будынках. З 1950 па 1966 год скончылі 7-8 класаў 702 чалавекі.

З 1957 года па 1966 год школа выпусціла 9 выпускаў: 218 чалавек скончылі 10-11 класаў.

У 1970 г. школа размясцілася ў новым будынку.

У 2003 г. у школе навучалась 94 вучня, працавала 20 настаўніка.

## Вядомыя выпускнікі 
* Алена Рыгораўна Мазанік — савецкая разведчыца, непасрэдная выканаўца знішчэння генеральнага камісара Беларусі Вільгельма Кубэ. Герой Савецкага Саюза (1943).
* Аляксандр Андрэевіч Прановіч — Герой Сацыялістычнай Працы (1981)
* Мікалай Пятровіч Чэпік — Герой Савецкага Саюза.
* Іван Раманавіч Размысловіч — беларускі вучоны ў галіне сельскагаспадарчага машынабудавання, адзін з пачынальнікаў аграінжынернай навукі ў Беларусі, лаўрэат Сталінскай прэміі, кандыдат тэхнічных навук, прафесар.
* Уладзімір Свірыдавіч Паўловіч — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук.
* Васіль Рыгоравіч Шапялевіч — вучоны, доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.

## Дырэктары школы 
* Навротская.
* Ліннік.
* Жышкевіч.
* Браніслаў Аляксандравіч Зубкоўскі.
* Алена Іванаўна Власіхіна .
* Таццяна Уладзіміраўна Зінкевіч.

## Літаратура 
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9


Катэгорыя:1869 год у Беларусі
Васіль Іванавіч Фурман

**Васіль Іванавіч Фурман** (каля  — ?) — інжынер-архітэктар, надворны саветнік. 

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1810 годзе, лютэранін.

## Узнагароды 
* Ордэн Святой Ганны 3-й ступені

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Віцебска
Равіч

Назву **Равіч** маюць:
* «Равіч» — шляхецкі герб 
* Равіч — горад у Польшчы
* Равіч — гміна ў Польшчы
Дэніс Муквегэ

**Дэніс Муквегэ** (; ) — кангалезскі гінеколаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (2018).

## Біяграфічныя звесткі 
Быў трэцім дзіцём у сям’і пастара-пяцідзясятніка, што працаваў у шведскай місіі. Дэніс з дзяцінства бачыў шмат хворых людзей, таму вырашыў стаць доктарам. Першапачаткова ён спецыялізаваўся на педыятрыі, але сутыкнуўся з вялікай колькасцю пасляродавых ускладненняў у кангалезскіх жанчын, якія не мелі доступу да медыцынскай дапамогі, таму вырашыў сур’ёзна вывучаць акушэрства і гінекалогію.

Пасля навучання ў Францыі вярнуўся на радзіму і стварыў у Рэспубліцы Заір (цяпер Дэмакратычная Рэспубліка Конга) службу акушэрства і гінекалогіі.

З 1990-х ён актыўна дапамагае жанчынам, якія пацярпелі ад сексуальнага гвалту: гэты час быў поўным узброеных канфліктаў і чалавечых смерцяў, масавых згвалтаванняў.

Дэніс Муквегэ не проста аказваў усім жанчынам дапамогу, ён вёў актыўную кампанію супраць гвалту ў СМІ, з міжнароднай дапамогай пабудаваў там шпіталь. Паводле некаторых звестак, з таго часу ён з разам з калегамі правеў больш за 40 тысяч аперацый для жанчын і дзяўчынак.

За тое, што доктар актыўна даваў інтэрв’ю СМІ, выступаў у ААН, заклікаючы спыніць масавыя згвалтаванні ў ДРК, у яго адрас няспынна паступалі пагрозы. У 2012 годзе на яго дом напалі: у закладнікі трапілі дзве дачкі Дэніса (у яго 5 дзяцей). На яго нападалі яшчэ 5 разоў, яго целаахоўнік аднойчы загінуў.

У 2014 годзе доктар атрымаў прэмію імя Сахарава «за барацьбу ў абарону жанчын».

## Спасылкі 
* nina.nashaniva.by

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі міру
Эд Хайнэман

**Эд Хайнэман** (; , Сагіна, Мічыган, ЗША — , Ранча-Санта-Фэ, Каліфорнія) — амерыканскі авіяканструктар.

Эд Хайнэман нарадзіўся ў городзе Сагіна, штат Мічыган, але вырас у Лос-Анджэлесе, куды яго сям'я пераехала ў хуткім часе пасля яго нараджэння. Авіяцыяй ён упершыню зацікавіўся, калі на Панама-Ціхаакіянскай міжнароднай выставе ў 1915 убачыў трукі паветраных асаў.

Сваю кар'еру ён пачаў у ролі чарцёжніка ў кампаніі Douglas Aircraft у 1926, але трапіў пад скарачэнне праз год. Наступныя дзесяць год ён змяняў пазіцыі ў розных авіяцыйных карпарацыях, пакуль зноў не апынуўся ў Douglas на пасту галоўнага інжынера, калі тая выкупіла Northrop Corporation, дзе ён працаваў. Падчас работы ў Douglas ён распрацаваў больш за дваццаць самалётаў, многія з якіх сталі легендамі ваеннай авіяцыі. Кампанію ён пакінуў толькі ў 1960, а два гады пасля стаў віцэ-прэзідэнтам General Dynamics, дзе курыраваў распрацоўку новага знішчальніка F-16. У 1973 ён выйшаў на пенсію.

За сваю доўгую кар'еру Эдвард Хайнэман прыняў удзел у стварэнні ваенных самалётаў, якія стаялі на ўзбраенні многіх ВПС часоў Другой сусветнай вайны і Вайны ў В'етнаме: пікіруючага бамбавіка SBD Dauntless, сямейства самалётаў A-20 Havoc, лёгкага бамбавіка A-26 Invader, штурмавіка A-1 Skyraider, стратэгічнага бамбавіка A-3 Skywarrior, знішчальнікаў F-6, F-10 і F-16.

Узнагароджаны Нацыянальным навуковым медалём у 1983, унесены ў Нацыянальную залу славы авіяцыі ЗША у 1980.

## Спасылкі 
* The National Avation Hall of Fame - Heinemann, Edward Henry  

Катэгорыя:Авіяканструктары паводле алфавіта
Катэгорыя:Авіяканструктары ЗША
Ветраная брама

* Ветраная брама (Камянец-Падольскі)
* Ветраная брама (Магілёў)
Эліса Віктараўна Святлова

**Эліса Віктараўна Святлова** (, ) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1960 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. У 1960—1967 гадах і з 1973 года ў інстытуце «Мінскпраект» (старшы архітэктар, намеснік начальніка майстэрні генплана). У 1967—1971 гадах архітэктар Кастрычніцкага раёна горада Мінска, у 1971—1973 гадах начальнік упраўлення планіроўкі Галоўнага архітэктурна-планіровачнага ўпраўлення Мінскага гарвыканкама.

## Творчасць 
Асноўныя работы: жылыя дамы па вуліцах А. Кашавога і Ульянаўскай (1968); генеральны план развіцця Мінска і праект планіроўкі яго прыгараднай зоны да 2000 г. (1982, у аўт. калектыве; прэмія СМ СССР 1985).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Скота з Пармы

**Скота з Пармы** (*Scotto*) — італьянскі архітэктар другой паловы XVI ст. Паводле яго праекта ў 1580 годзе перабудаваны палац Старога замка ў Гродне (ад ранейшага гатычнага замка 1398 асталіся толькі сцены і некалькі вежаў).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XVI стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Гродна
Надзя Мурад

**Надзя Мурад Басе Таха** (, ; ) — іракская праваабаронца езідскага паходжання, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (2018).

## Біяграфічныя звесткі 
Яна марыла стаць педагогам, але не змагла скончыць універсітэт: яе пасёлак Коча ў 2014 годзе захапілі баевікі ІДІЛ. Разам з іншымі езідамі (субэтнас курдаў) трапіла ў лік тых, каго пераследвалі ісламісты. Большасць яе сям’і джыхадзісты забілі за адмову прыняць іслам. Надзя апынулася ў сексуальным рабстве, спрабавала няўдала бегчы, за што падвяргалася катаванням. Некалькі разоў перапрадавалася. Змагла збегчы толькі пасля трох месяцаў палону.

У 2016 годзе Надзе Мурад стала паслом па абароне годнасці людзей, якія перажылі гандаль, ад упраўлення ААН па наркотыках і злачыннасці. Жыве ў Германіі.

Лаўрэат прэміі імя Сахарава (2016).

## Спасылкі 
* nina.nashaniva.by

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Праваабаронцы Ірака
Стасевічы (дойліды)

**Адам, Валенты і Марцін Стасе́вічы** — беларускія дойліды першай паловы XVII стагоддзя. Жылі ў вёсцы Дойліды (зараз у Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі). Удзельнічалі ў будаўніцтве Іўеўскай сядзібы і іншых пабудоў на Іўеўшчыне.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XVII стагоддзя
Катэгорыя:Постаці Іўя
Катэгорыя:Архітэктары паводле алфавіта
Краязнаўчы музей

]]
**Краязнаўчыя музеі** — музеі, зборы якіх дакументуюць і папулярызуюць розныя бакі жыцця (прыродныя ўмовы, гістарычнае развіццё, эканоміку, побыт, культуру) канкрэтнага адміністрацыйнага рэгіёна альбо населенага пункта, складаюць частку яго прыроднай і культурнай спадчыны.

Спецыфіка краязнаўчых музеяў — іх комплексны характар, у іх калекцыях прадстаўлены крыніцы ўсіх відаў па розным галінам ведаў, дзейнасць краязнаўчых музеяў звязана з комплексам навуковых дысцыплін (прыродазнаўчых, гуманітарных і інш.). Гэта найбольш масавая група музеяў у музейнай сетцы Беларусі.

Правобразам краязнаўчых музеяў былі музеі мясцовага краю, якія паўставалі ў Расійскай імперыі на працягу ХІХ — пачатку ХХ стст. (Магілёўскі музей статыстычнага камітэта, 1867; музей Віцебскай вучонай архіўнай камісіі, 1909; Мінскі гарадскі музей, 1912). Пасля кастрычніцкай рэвалюцыі ў БССР развіццё краязнаўчых музеяў адбывалася ў шчыльнай сувязі з краязнаўчым рухам 1920-х гг. (Слуцкі краязнаўчы музей, 1923; Бабруйскі краязнаўчы музей, 1924; Полацкі краязнаўчы музей, 1926). На заходнебеларускіх землях — у кантэксце агульнапольскага руху рэгіяналізму (Пінскі рэгіянальны музей, 1926; Слонімскі рэгіянальны музей, 1929; Ваўкавыскі рэгіянальны музей, 1937). У сувязі са сваёй роллю ў культурным жыцці краю, краязнаўчыя музеі адны з першых саспыталі ідэалагічны ціск таталітарнага рэжыму, што прывяло да іх заняпаду ў 1930-я гг. Падчас нямецкай акупацыі будынкі і калекцыі былі знішчаны.

Аднаўленню сеткі краязнаўчых музеяў БССР у пасляваенны час паспрыяў шэраг заканадаўчых актаў ЦК КП(б)Б і СМ БССР (*«Аб паляпшэнні работы музеяў і разгортванні краязнаўства»*, 1947; *«Палажэнне аб раённым краязнаўчым музеі»*, 1954 і інш.). Лібералізацыя грамадскага жыцця ў СССР у сяр. 1950-х — сяр. 1960-х гг. дазволіла актывізаваць дзейнасць краязнаўчых музеяў.

Адной з новых форм развіцця краязнаўства стала стварэнне грамадскіх музеяў. Націск у камплектаванні калекцый і планаванні экспазіцый рабіўся на матэрыялы, якія дэманстравалі поспехі сацыялістычнага будаўніцтва. У пачатку 1990-х гг. пачаўся якасна новы этап у развіцці краязнаўчых музеяў Беларусі, абумоўлены грамадскім рухам па нацыянальна-культурным адраджэнні.

## Літаратура 
* Гужалоўскі, А. А. Музеі Беларусі (1918—1941 гг.) / А. А. Гужалоўскі. — Мінск: НАРБ, 2002. — 176 с.
Леанід Якаўлевіч Сагалаў

**Леанід Якаўлевіч Сагалаў** (, г. ) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1963 годзе БПІ. 3 1963 года працаваў у БелНДІПдзіпрасельбуд, з 1967 у інстытуце «Белпрампраект», з 1971 у Саюзмашпраекце, з 1977 года — галоўны архітэктар праектаў Беларускага філіяла Дзіпрамяса.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1969 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
Асноўныя работы: будынак інстытута «БелНДІПдзіпрасельбуд» (1973), інжынерны корпус завода «Прамсувязь» (1973), лабараторны корпус Інстытута цепла- і масаабмену АН Беларусі (1972), гармалзавод № 3 (1983) у Мінску, гармалзаводы ў Гомелі, Слуцку (1980—1982); карпусы Беларускага аўтамабільнага завода ў Жодзіне (1977, усе ў сааўтарстве), прыладабудаўнічыя заводы ў Волагдзе, Растове Вялікім, Рагачове (1973—1976); вытворчы і інжынерны карпусы прадпрыемстваў машынабудавання і прыладабудавання ў Новасібірску, Барнауле, Казані, Мінску, Брэсце, Гомелі (1973—1976); прадпрыемствы мясной і малочнай прамысловасці ў Барысаве, Бярозе, Слуцку, Віцебску, Баранавічах, Клецку, Полацку, Гродне, Навагрудку і інш. (1978—1990).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Расіі
Катэгорыя:Архітэктары Гомеля
Катэгорыя:Архітэктары Слуцка
Катэгорыя:Архітэктары Жодзіна
Катэгорыя:Архітэктары Новасібірска
Катэгорыя:Архітэктары Барнаула
Катэгорыя:Архітэктары Казані
Катэгорыя:Архітэктары Брэста
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Архітэктары Бярозы
Катэгорыя:Архітэктары Полацка
Катэгорыя:Архітэктары Гродна
Катэгорыя:Архітэктары Клецка
Катэгорыя:Архітэктары Навагрудка
Катэгорыя:Прамысловыя архітэктары Беларусі
Уладзімір Эдуардавіч Сакалоўскі

**Уладзімір Эдуардавіч Сакалоўскі** (нар. , Менск — , Мінск) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1979). Кандыдат архітэктуры (1966), дацэнт (1972).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Менску. У час нямецкай акупацыі разам з братам Кімам трапіў дзіцячы дом, створаны нацыстамі. Фактычна пакінутыя сам-насам дзіцдомаўцы ўжо ўвосень 1941 г. вымушаны былі рэгулярна займацца пошукам пражытку. Паўсядзённай практыкай сталі паходы дзіцдомаўцаў, якія мелі абутак, на пошук прадуктаў, ужыванне бульбы ў сырым выглядзе, абіркаў бульбы, сапсутых прадуктаў, недаспелых злакаў з палёў, жабраванне. Браты звязаліся з партызанамі, падпольшчыкамі, дапамаглі ім у зборы інфармацыі пра ворага, распаўсюджванні ўлётак, пошуках зброі. Пасля братоў вывезлі ў Германію, але яны выжылі, вярнуліся дадому.

Скончыў у 1958 годзе БПІ. У 1958—1961 гадах працаваў у інстытуце «Белдзяржпраект». У 1965—1969 галоўны архітэктар, з 1972 па 1993 дырэктар БелНДІдзіпрасельбуда. 3 1965 адначасова выкладаў на архітэктурным факультэце БПІ (з 1972 дацэнт). З 1992 па 2000 г. — галоўны эксперт Галоўэкспертызы Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1961 года. Член КПСС з 1968 года.

Аўтар навуковых прац: «Новыя формы арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці і іх уплыў на развіццё сельскіх населеных месцаў» у суаўтарстве з А. Кірэевым (1974); «Праектаванне і будаўніцтва прамысловых комплексаў» у суаўтарстве з І. Малковым (1975), «Архітэктура новага беларускага сяла», сааўтар — Р. Алімаў (1979, Мінск). Лаўрэат прэміі Савета Міністраў СССР (1981).

## Бібліяграфія 
* Архитектура Советской Белоруссии. М., 1973 (у сааўтарстве);
* Проектирование и строительство промышленных комплексов. Мн., 1975 (разам з I. Г. Малковым);
* Архитектура нового белорусского села. Мн., 1979 (разам з Р. М. Алімавым);
* Архитектура Советской Белоруссии. М., 1986 (у сааўтарстве);
* Сельский индивидуальный жилой дом: (Справ. пособие). 2 изд. Мн., 1990 (разам з Р. М. Алімавым, С. I. Осіпавым).
* Детский дом в тылу врага / К. Э. Соколовский, В. Э. Соколовский. — Минск, 2008.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары  Салігорска
Мікалай Іванавіч Кудраўцаў

**Мікалай Іванавіч Кудраўцаў** ( — ) — грамадзянскі інжынер.

У 1868 годзе М. Кудраўцаў атрымаў месца малодшага архітэктара будаўнічага аддзялення вяцкага, а ў 1871 годзе — архангельскага губернскага праўлення. У 1872 годзе ён зноў прылічыўся да Тэхнічна-будаўнічага камітэта і праз год прызначаны малодшым інжынерам пскоўскага губернскага праўлення.

У 1874 годзе выйшаў у адстаўку, а ў жніўні таго ж года памёр.

## Спасылкі 
* Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892 с. 172 

Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Цяця

**Ця́ця** (, , ) — дзеючы вулкан у Расіі, на востраве Кунашыр у Вялікай градзе Курыльскіх астравоў, на тэрыторыі Дзяржаўнага прыроднага запаведніка «Курыльскі».

Вулкан знаходзіцца ў паўночнай частцы вострава Кунашыр, за 55 км ад горада Паўднёва-Курыльск. Вышыня складае 1819 м. Стратавулкан па тыпу «вулкан у вулкане». Складзены з базальтаў і андэзітаў. Кальдэра мае памеры 2,1 х 2,4 км, кратар — 400 х 250 м. Кратар узвышаецца на 400 м над дном кальдэры. Вывяржэнні адбыліся ў 1812, 1973, 1978 і 1981 гг.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Федеральное государственное бюджетное учреждение Государственный природный заповедник «Курильский»
* Активные вулканы Курильских островов — краткое описание // SVERT — Sakhalin Volcanic Eruption Response Team 
* Chachadake (Tiatia) // Global Volcanism Program. Smithsonian Institution.

Катэгорыя:Вулканы Курыльскіх астравоў
Катэгорыя:Геаграфія Сахалінскай вобласці
Катэгорыя:Вяршыні вышынёй ад 1000 да 2000 метраў
Заліў Пасьета

**Заліў Пасье́та** () — заліў Японскага мора, у паўднёвай частцы заліва Пятра Вялікага, каля берагоў Прыморскага края Расіі.

Даўжыня заліва каля 50 км, шырыня 30 км, глыбіня 17—25 м. Берагі моцна парэзаныя, утвараюць бухты і залівы (бухта Экспедыцыі, бухта Наўгародская, бухта Рэйд Палада, заліў Кітовы і інш.). Прылівы паўсутачныя, няправільныя, вышынёй да 0,5 м.

На ўзбярэжжы заліва пасёлкі Пасьет, Зарубіна, Краскіна, Андрэеўка і іншыя населеныя пункты.

Заліў названы ў гонар рускага ваеннага і дзяржаўнага дзеяча, адмірала К. М. Пасьета.

## Літаратура 
* 
*  — С. 176.

## Спасылкі 
* Посьета залив // Словарь современных географических названий. / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.

Катэгорыя:Залівы Японскага мора
Катэгорыя:Залівы Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Прыморскага края
Мікалай Мікалаевіч Панцюхін

**Мікалай Мікалаевіч Панцюхін** ( — ?) — інжынер-архітэктар.

## Біяграфія 
### Дзяцінства і адукацыя 
Нарадзіўся ў 1843 годзе. У Пецярбургскае будаўнічае вучылішча паступіў у 1855 годзе і скончыў курс у 1863 годзе з чынам калежскага сакратара.

Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Расіі
Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Васіль Логінавіч Бокаў

**Васіль Логінавіч Бокаў** ( — ?) — інжынер-архітэктар.

## Біяграфія 
### Дзяцінства і адукацыя 
Нарадзіўся ў 1855 годзе. Пачатковую адукацыю атрымаў у Гатчынскім мікалаеўскім сіроцкім інстытуце. У Інстытут грамадзянскіх інжынераў паступіў у 1876 годзе і скончыў курс у 1881 годзе са званнем грамадзянскага інжынера.

### Прафесійная дзейнасць 
У маі 1881 года прызначаны малодшым інжынерам у Віцебск, а потым пераведзены ў Харкаў звышштатным тэхнікам пры будаўнічым аддзяленні, дзе адначасова займаў пасаду земскага тэхніка (да 1884 года). З гэтага года В. Бокаў быў паслядоўна: гарадскім архітэктарам у Сумах Харкаўскай губерні, малодшым інжынерам у Петразаводску (з 1886), а на 1892 год складаўся малодшым архітэктарам у архангельскім будаўнічым аддзяленні.

## Творчасць 
В. Бокаў пабудаваў некалькі мастоў бэлечнай сістэмы ў Харкаўскай губерні. У Петразаводску займаўся капітальным рамонтам некалькіх казённых будынкаў і пабудаваў дом начальніка турмы. У Архангельскай губерні па яго праектах пабудавана некалькі цэркваў.

Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Расіі
Катэгорыя:Архітэктары Украіны
Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Сім (значэнні)

**Сім** — шматзначны тэрмін:

## Тапонім 
* Сім — рака ў  Расіі, у Башкартастане і Чалябінскай вобласці, правы прыток Белай
* Сім — горад у Чалябінскай вобласці Расіі

## Прозвішча 
* Лім Джон Сім  — паўночнакарэйская цяжкаатлетка, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 2012 года ў катэгорыі да 69 кг