open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2025 год у гісторыі літаратуры

**2025** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
* 9 кастрычніка — лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па літаратуры стаў Ласла Краснахаркаі.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 7 студзеня — Святлана Яўсеева (нар. 1932), беларуская і руская паэтка, перакладчыца, крытык.
* 9 студзеня — Аляксей Ганчук (нар. 1954), беларускі паэт, журналіст і фатограф. 
* 23 студзеня — Віктар Гардзей (нар. 1946), беларускі паэт, празаік, перакладчык.
* 4 лютага — Мікола Ільючык (нар. 1966), беларускі паэт і празаік, публіцыст.
* 6 лютага — Герман Кірылаў (нар. 1937), беларускі журналіст, пісьменнік, драматург.
* 13 мая — Сяргей Рублеўскі (нар. 1954), беларускі паэт, празаік, публіцыст.
* 22 чэрвеня — Радзім Гарэцкі (нар. 1928), беларускі навуковец, грамадскі дзеяч, публіцыст, сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў. 
* 20 жніўня — Віктар Вабішэвіч (нар. 1960), беларускі паэт.
* 18 кастрычніка — Мечыслаў Курыловіч (нар. 1939), беларускі паэт, перакладчык.
* 7 лістапада — Вячаслаў Рагойша (нар. 1942),  беларускі філолаг, літаратуразнаўца, доктар філалагічных навук.

## Зноскі
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Пуэбла (Каларада)

**Пуэбла** () — горад у амерыканскім штаце Каларада, у акрузе Пуэбла, на рацэ Арканзас.

Каларадскі дзяржаўны ўніверсітэт у Пуэбла.

## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Каларада
Марафон

**Марафо́н** ( [Marathṓn]) або **Марафо́нскі бег** — дысцыпліна лёгкай атлетыкі, якая ўяўляе сабой забег на дыстанцыю 42 кіламетры 195 метраў. Вядучыя сусветныя марафоны праводзяцца пад эгідай і па правілах, распрацаваных Асацыяцыяй міжнародных марафонаў і прабегаў (AIMS). Правілы AIMS пацверджаны Міжнароднай асацыяцыяй лёгкаатлетычных федэрацый (IAAF).

З’яўляецца алімпійскай дысцыплінай лёгкаатлетычнай праграмы ў мужчын з 1896 года, у жанчын - з 1984 года.

## Гісторыя 
Назва ад мястэчка Марафон, адкуль, паводле падання, пасля Марафонскай бітвы (490 да н.э.) грэчаскі воін-ганец пасланы ў Афіны з весткай аб перамозе над персамі. Не спыняючыся ў дарозе, ён прыбег у горад і, усклікнуўшы «Мы перамаглі», упаў мёртвым.

## Гл. таксама 
* World Marathon Majors

## Зноскі 
## Літаратура 
*  — С. 106.

## Спасылкі 
* Марафон на сайце IAAF
* Найлепшыя вынікі ўсіх часоў у мужчын 
* Найлепшыя вынікі ўсіх часоў у жанчын 

Катэгорыя:Бег на доўгія дыстанцыі
Каларадскі дзяржаўны ўніверсітэт у Пуэбла

**Каларадскі дзяржаўны ўніверсітэт у Пуэбла** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Пуэбла ў штаце Каларада, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Вучэльня працавала пад пяццю рознымі назвамі: Паўднёва-Каларадскі малодшы каледж, Пуэблаўскі малодшы каледж, Паўднёва-Каларадскі дзяржаўны каледж, Паўднёва-Каларадскі ўніверсітэт. У маі 2002 года губернатар штата падпісаў закон аб змене місіі і назвы ўстановы на Каларадскі дзяржаўны ўніверсітэт у Пуэбла. Сёння гэта рэгіянальны комплексны ўніверсітэт і афіцыйна іспанамоўная ўстанова.

## Структура 
* Каледж прыродазнаўчых навук, тэхналогій, інжынерыі і матэматыкі
* Каледж здароўя, адукацыі і медсястрынства
* Каледж сацыяльна-гуманітарных навук і мастацтваў
* Школа бізнесу
* Школа творчасці і практыкі
* Школа адукацыі
* Школа інжынерыі
* Школа медсястрынства
* Школа навук аб здароўі і чалавечым руху

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Каларада

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Каларада
Ташкент — горад хлебны (фільм)

«**Ташкент — горад хлебны**» () — савецкі чорна-белы фільм-драма 1968 года, зняты па матывах аднайменнай аповесці .

## Сюжэт 
Савецкая Расія, Паволжа, 1921 год. Засуха высушыла зямлю Паволжа. Непагадзь прывяла да . Савецкая ўлада была не ў стане дапамагчы бедным сялянам.

Сяло Лапаціна Бузулукскага павета Самарскай губерні. Сялянская сям’я страціла карміцеля, з маці засталіся трое малалетніх дзяцей. Каб выратаваць аслабелых маму і братоў ад голаду, старэйшы хлопчык — Міша Дадонаў вырашае ехаць у сярэднеазіяцкі горад Ташкент (аб прадуктовым багацці якога ходзіць шмат легенд) за прадуктамі, з сабой ён бярэ і сябра Сярожу. Разам двое падлеткаў з’язджаюць на спадарожным цягніку.

Па дарозе Сярожа захворвае тыфам і застаецца ў лазарэце на адной з чыгуначных станцый. Далейшы шлях Міша працягвае ў адзіноце. Пераадолеўшы небяспекі і выпрабаваўшы шматлікія нягоды, непасільныя нават для дарослага, ён прыязджае ў Ташкент. Тут ён працуе на вінаградніках бая, і зарабляе нарэшце хлеб на пражытак сабе і сваёй сям’і. З грашыма і некалькімі мяшкамі збожжа Міша вяртаецца ў родную вёску, але ў жывых застае толькі хворую, змардаваную маму. Малодшыя браты Яша і Федзя памерлі ад голаду.

## У ролях 
* Уладзімір Варабей — *Міша*
* Вова Кудзянкоў — *Сярожа*
* Бахціяр Набіеў — *Рахім*
* Наталля Арынбасарава — *чэкістка Сауле*
* Мікалай Цімафееў — *Дунаеў, чэкіст*
* Валянціна Талызіна — *Дадонава, маці Мішы*
* Аляксандр Суснін — *Сцёпка Дранаў, бандыт*
* Раіса Куркіна — *медсястра*
* Віктар Калпакоў — *кульгавы салдат*
* Гані Агзамаў — *стараста*
* Яўген Гураў — *стары*
* Станіслаў Чакан — *мяшэчнік*
* Віктар Касых — *жулік*
* Хікмат Латыпаў — *бай*
* Аляксандра Дзянісава — *эпізод*

## Пракат 
У кінапракат у канцы 60-х карціна пайшла ў абрэзаным цэнзурай аднасерыйным варыянце. Але аўтары стужкі цудам выратавалі і захавалі копію арыгінала фільма, якую ім фактычна давялося выкрасці з кінастудыі «Узбекфільм». Доўгія гады копія захоўвалася ў архівах аператара Хатама Файзіева. Толькі праз 45 гадоў гэтая рарытэтная кінастужка была аблічбаваная і паказаная гледачу на вялікім экране, і ў 2013 у Ташкенце адбылася прэм’ера двухсерыйнай версіі гэтага легендарнага фільма.

## Узнагароды і намінацыі 
На Усесаюзным кінафестывалі ў Алма-Аце узнагароджаны прызамі за лепшую рэжысуру, за лепшае выяўленчае рашэнне, за лепшы фільм для дзяцей і юнацтва.

## Літаратура 
* 
* *Ходжаев Ф.* «Ташкент город хлебный» // Правда Востока, 8 января 1969

## Спасылкі 
*  

Катэгорыя:Фільмы СССР 1968 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы 1968 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы СССР
Катэгорыя:Фільмы на рускай мове
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы СССР
Катэгорыя:Фільмы студыі «Узбекфільм»
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Андрэя Таркоўскага
Паўмарафон

**Паўмарафон** — дысцыпліна лёгкай атлетыкі, уяўляе сабой забег на дыстанцыю 21,0975 км — удвая менш марафонскай (42 км 195 метраў). Паўмарафонскі бег не ўваходзіць у лёгкаатлетычную праграму Алімпійскіх гульняў, але Сусветная лёгкаатлетычная асацыяцыя кожныя два гады праводзіць асобныя чэмпіянаты свету на гэтай дыстанцыі.

## Гл. таксама 
* Марафон
* Мінскі паўмарафон

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Паўмарафон на сайце IAAF
* Найлепшыя вынікі ўсіх часоў у мужчын 
* Найлепшыя вынікі ўсіх часоў у жанчын
Міністэрства замежных спраў СССР

**Міністэрства замежных спраў СССР** — цэнтральны дзяржаўны орган СССР, які займаўся знешняй палітыкай.

## Гісторыя 
У ходзе Кастрычніцкай рэвалюцыі ў адпаведнасці з дэкрэтам 2-га Усерасійскага з’езда саветаў ад 26.10(8.11).1917 замест МЗС утвораны Народны камісарыят па замежных справах РСФСР (НКЗС РСФСР). У 1923 годзе ў сувязі з утварэннем СССР орган рэарганізаваны ў Народны камісарыят па замежных справах СССР (з 1936 года — Народны камісарыят замежных спраў СССР). У 1944 годзе ператвораны ў саюзна-рэспубліканскі наркамат. Адначасна ў саюзных рэспубліках створаны падпарадкаваныя яму наркаматы замежных спраў. Яны атрымалі паўнамоцтвы ўступаць у непасрэдныя зносіны з замежнымі дзяржавамі. У 1946 годзе НКЗС СССР перайменаваны ў МЗС СССР. У лістападзе 1991 года орган ператвораны ў Міністэрства знешніх зносін СССР (МЗЗ СССР) з адначасовай перадачай яму функцый Міністэрства знешнеэканамічных сувязяў СССР. Указамі Прэзідэнта РСФСР Б. Н. Ельцына абвешчана аб скасаванні МЗС СССР і перадачы яго функцый і маёмасці МЗС РСФСР, затым аб пераўтварэнні МЗС РСФСР у МЗС РФ.

## Прадстаўніцтвы 
У канцы 1917 года НКЗС РСФСР пачаў ствараць свой апарат з дзеячаў РКП(б), перакладчыкаў, накіраваных Петраградскім камітэтам партыі, а таксама шыфравальшчыкаў з рэвалюцыйных маракоў Балтыйскага флоту. Дэкрэтамі СНК ад 4.6.1918 і 18.10.1918 вызначаны парадак дзейнасці дыпламатычных прадстаўніцтваў і консульскай службы. Савецкія пасольствы сталі называцца паўнамоцнымі прадстаўніцтвамі, іх кіраўнікі – паўпрадамі. НКЗС СССР на 1925 год меў дыпламатычныя прадстаўніцтвы ў 22 краінах, адкрыў таксама 104 консульскія установы (з іх 82 – асобныя консульскія прадстаўніцтвы, 22 – консульскія аддзелы пасольстваў). У 1941 годзе ўведзены дыпламатычныя рангі і пасады надзвычайных і паўнамоцных паслоў і пасланнікаў, паверанага ў справах; у 1943 – таксама саветнікаў 1-га і 2-га класаў, першых і другіх сакратароў, трэцяга сакратара і аташэ. Да 1991 года МЗС СССР меў 144 пасольствы, звыш 230 консульскіх устаноў і 5 пастаянных прадстаўніцтваў пры міжнародных арганізацыях.

## Навучальныя ўстановы 
* Дыпламатычная Акадэмія (з 1934; першапачаткова інстытут па падрыхтоўцы дыпламатычных і консульскіх работнікаў, з 1939 года Вышэйшая дыпламатычная школа, з 1974 года сучасны статус), 
* Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін (з 1944; з 1994 года ўніверсітэт – МДІМА-У), 
* Вышэйшыя курсы замежных моў 
і інш.

## Друкаваны орган 
З 1954 года на рускай і англійскай мовах друкаваўся часопіс «Ме­ж­ду­на­род­ная жизнь».

## Гл. таксама 
* Міністэрства замежных спраў БССР

## Літаратура 
* Д. И. Раскин, И. В. Бухаркин Министерство иностранных дел // Большая российская энциклопедия, 2012.

Катэгорыя:Знешняя палітыка СССР
СССР
Сезон 2006/2007 «Лакаматыў-КіС»

У сезоне 2006/2007 баскетбольны клуб «Лакаматыў-КіС» з горада Віцебск прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2006/2007 (**7 месца**),
* Кубак Беларусі 2006 ( **фіналіст**).

## Склад каманды 
*Склад каманды ў чэмпіянаце Беларусі*:
*  Яўген Азерскі
*  Алег Груздзеў
*  Яўген Дамброўскі
*  Арцём Забалотнеў
*  Ігар Канюшэнка
*  Віталь Каралёў
*  Павел Карасевіч
*  Сяргей Кец
*  Вячаслаў Корж
*  Вячаслаў Мыцько
*  Юрый Паміндзеяў
*  Артур Пішчулёнак
*  Сяргей Сапегін
*  Дзмітрый Сівалка

У Кубку Беларусі ў кастрычніку 2006 года за каманду згулялі Руслан Байдакоў і Дзмітрый Зайцаў (пакінулі каманду напярэдадні пачатку чэмпіяната Беларусі).

## Трэнеры каманды 
*  Сяргей Махонь (галоўны трэнер)
*  Дзмітрый Рыбакоў

## Гл. таксама 
* Сезон 2005/2006 «Лакаматыў-КіС»
* Сезон 2007/2008 «Лакаматыў-КіС»

## Спасылкі 
* 2006-2007
* Кубок Беларуси. ...А поезд ушел
2006/2007
Лакаматыў-КіС
Катэгорыя:2006 год у Віцебску
Катэгорыя:2007 год у Віцебску
Аб гэтым гаворыць уся махаля

**«Аб гэтым гаворыць уся махаля»** () — савецкі мастацкі фільм рэжысёра Шухрата Абасава. Фільм створаны на кінастудыі «Узбекфільм» ў 1960 годзе. Лічыцца адным з лепшых узбекскіх фільмаў.

## Сюжэт 
У фільме распавядаецца, як у адным з кварталаў старога Ташкента (махале) будуюцца сучасныя жылыя дамы. Героі фільма — сем’і будаўнікоў: муляр з жонкай і дачкой Саёрай, бабулька Мехрыхон, сын якой Азімджан завяршае вучобу ў Маскве, і загадчык склада Арслан з сынам-кранаўшчыком Умарам.

Пасля заканчэння вучобы Саёра ўпотай ад родных паступае на завод. Суседкі спрабуюць умяшацца ў яе лёс. Бабулька Мехрыхон хоча ажаніць з ёй сына, а жонка Арслана — свайго сына. Пасля шэрагу непаразуменняў высвятляецца, што Азімджан ужо ажаніўся ў Маскве, а сын Арслана Умар закаханы ва Уміду, якая працуе з ім на будоўлі. Моладзь дапамагае Умару пераадолець супраціў бацькоў і ажаніцца з Умідай. Шчаслівыя сем’і перасяляюцца з махалі ў толькі што адбудаваны дом.

## У ролях 
* Халіда Ісхакава — *Саёра*, дублявала Марыя Вінаградава
* Р. Мадрахімава — *Азіза*
*  — *Умар*, дубляваў Анатоль Кузняцоў
* Тулкун Таджыеў — *Махмуд*, дубляваў Віктар Маркін
*  — *Мехрыніса*, дублявала Ада Войцік
*  — *Халіма*
*  — *Айпаша*, дублявала Марына Фігнер
* Разак Хамраеў — *уста Шарыф*, дубляваў Аляксей Аляксееў
*  — *Арслан*, дубляваў Канстанцін Тыртаў 
* Роза Рызамухамедава — *Уміда*, дублявала Антаніна Канчакова
* Сагдзі (Сегідход) Табібулаеў — *Дамула, прадказальнік*
* А. Аліеў — *Азімджан*, дубляваў Віктар Файнлейб
* Гані Агзамаў — *эпізод*
* Назіра Аліева — *эпізод*
* Сайфі Алімаў — *Або*
* Лола Карымава — *эпізод*
* Шахбоз Нізамедзінаў — *эпізод*
* Ташхан Султанава — *эпізод*
* Джура Таджыеў — *эпізод*
* Н. Таліпаў — *эпізод*
* Г. Хасанава — *эпізод*
* М. Халматава — *эпізод*
* Н. Эшмухамедаў — *эпізод*

Катэгорыя:Фільмы СССР 1961 года
Катэгорыя:Фільмы на рускай мове
Катэгорыя:Фільмы студыі «Узбекфільм»
Юта (акруга)

**Юта** () — акруга штата Юта, ЗША. Пры перапісе насельніцтва ў 2000 годзе было 368 540 чалавек, да 2008 года, паводле ацэнак бюро перапісу насельніцтва ЗША, колькасць насельніцтва складае 530 837. Акруга была названа ў гонар індзейцаў юты. Адміністрацыйны цэнтр і самы вялікі горад — Прова.

Катэгорыя:Акругі Юты
Тэлер (акруга)

**Тэлер** () — акруга ў штаце Каларада, ЗША. Афіцыйна ўтворана ў 1899 годзе і названа ў гонар сенатара Генры Тэлера. Насельніцтва — 23350 чалавек (2010). Адміністрацыйны цэнтр — Крыпл-Крык.

Катэгорыя:Акругі Каларада
Карл Эрнст Сяргава

**Карл Эрнст Ся́ргава** (, да 1935 года — **Петэрсан**) (); 17 (29) красавіка 1868, Вяндра, Пярнумаа — , Талін) — эстонскі пісьменнік, драматург, народны пісьменнік Эстонскай ССР (1957). Вядомы прадстаўнік крытычнага рэалізму ў эстонскай літаратуры.

## Біяграфія 
Сын настаўніка. У 1878—1883 гадах дапамагаў свайму бацьку ў школах. У 1889 скончыў Тартускую настаўніцкую семінарыю. Настаўнічаў у розных школах Эстоніі. З 1906 года да заканчэння Другой сусветнай вайны працаваў у Таліне.

Актыўна ўдзельнічаў у грамадска-палітычным жыцці. Некалькі разоў абіраўся дэпутатам гарадской рады Талін (1907—1918, 1930—1933), у 1938 годзе — у Нацыянальны Сход (Riigivolikogu). Псеўданім Сяргава пачаў выкарыстоўваць з 1935 года.

## Узнагароды 
* Ордэн Белай зоркі 3-й ступені (1938)
* Ордэн Эстонскага Чырвонага Крыжа (1934)
* Ордэн Арлінага крыжа 5 класа (1929)
* Ордэн «Знак Пашаны» (30.12.1956)
* Народны пісьменнік Эстонскай ССР (1957)

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Лев Лившиц* Зерно в глазу. К 135-летию со дня рождения Э. Петерсона-Сяргава // Архив газеты «Молодёжь Эстонии»

Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Драматургі Эстоніі
Катэгорыя:Драматургі СССР
Катэгорыя:Драматургі XX стагоддзя
Генры Мур Тэлер

**Генры Мур Тэлер** (; , Грэнджэр, акруга Алегейні, штат Нью-Ёрк — , Дэнвер, штат Каларада) — амерыканскі палітычны дзеяч. Прадстаўляў штат Каларада ў Сенаце ЗША ў 1876—1882 і 1885—1909 гадах.

## Біяграфія 
Генры Мур Тэлер нарадзіўся ў вялікай метадысцкай сям'і на ферме ў Грэнджэры, штат Нью-Ёрк у 1830 годзе. Ён стаў юрыстам у 1858 годзе. Тэлер пераехаў у 1858 годзе ў штат Ілінойс і ў 1861 годзе на тэрыторыю Каларада.

Каларада ў 1876 годзе стаў 38-м штатам Амерыкі. Генры Тэлер і Джэром Чафі былі абраныя першымі двума сенатарамі ад штата Каларада. Ён пайшоў у адстаўку ў 1882 годзе, каб заняць пасаду міністра ўнутраных справаў ЗША. Урад ЗША тым часам па ініцыятыве Тэлера выступала за рэзкае абмежаванне правядзення індзейцамі народных рэлігійных абрадаў. У той жа час Генры Тэлер быў адным з апазіцыянераў акта Дэвіса, які змушаў індзейцаў аддаваць свае землі. Яго пераемнікам у 1885 годзе ў якасці міністра стаў Люсіус Ламар. Тэлер змяніў у сенаце ЗША Натаніэля Хіла.

Сенатар Тэлер выйшаў з Рэспубліканскай партыі ў 1897 годзе і стаў лідарам Сярэбранай Рэспубліканскай партыі. У 1901 годзе ён перайшоў у дэмакратычную партыю. Тэлера ў 1909 годзе ў сенаце змяніў сенатар Чарльз Х'юз Малодшы.

Тэлер памёр у 1914 годзе, і быў пахаваны на могілках Фермонта ў Дэнверы.
Седжуік (акруга, Канзас)

**Седжуік** () — акруга ў штаце Канзас, ЗША. Насельніцтва — 503 889 чалавек (перапіс насельніцтва 2012 года). Найбуйнейшы горад і адміністрацыйны цэнтр — Уічыта.

Катэгорыя:Акругі Канзаса
Седжуік

**Седжуік**, **Седжвік** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Кіра Седжвік — амерыканская актрыса

## Тапонім 
* Седжуік (акруга, Каларада)
* Седжуік (акруга, Канзас)
Седжуік (акруга, Каларада)

**Седжуік** () — акруга ў штаце Каларада, ЗША. Акруга, прамавугольнай формы памерам прыкладна 50 на 28 кіламетраў, размешчана ў паўночна-ўсходняй частцы штата, з поўдня і захаду мяжуе з іншымі акругамі Каларада, з поўначы і ўсходу — са штатам Небраска. Названа ў гонар настаўніка і генерала Джона Седжуіка. Сталіца і найбуйнейшы горад - Джулсберг.

Катэгорыя:Акругі Каларада
Саміт (значэнні)

* Саміт
* Саміт (акруга, Агая)
* Саміт (акруга, Каларада)
* Саміт (акруга, Юта)
* Саміт (анатомія)
* Саміт (Арканзас)
Сан-Хуан (акруга, Каларада)

**Сан-Хуан** () — акруга ў штаце Каларада, ЗША. Самы маленькі паводле колькасці жыхароў у штаце. Акруга, самая маланаселеная ў Каларада і самая высакагорная ў ЗША, размешчана ў паўднёва-заходняй частцы штата і з усіх бакоў мяжуе з іншымі акругамі Каларада. Названа ў гонар ракі Сан-Хуан, якая працякае па тэрыторыі, і гор з той жа назвай, якія, у сваю чаргу, былі названы іспанскімі першапраходцамі ў гонар Іаана Багаслова. Сталіца і найбуйнейшы (і адзіны) горад акругі — Сілвертан.

Катэгорыя:Акругі Каларада
Саміт (акруга, Каларада)

**Саміт** () — акруга ў штаце Каларада, ЗША. Акруга размешчана ў цэнтральнай частцы штата. Названа ў гонар шматлікіх горных вяршыняў, размешчаных на тэрыторыі акругі. Сталіца і найбуйнейшы горад — Брэкенрыдж. Адкрытыя водныя прасторы займаюць 28,7 км² (1,79% ад агульнай плошчы акругі ў 1603,9 км ²). Праз акругу праходзіць буйная аўтамагістраль I-70.

Катэгорыя:Акругі Каларада
Юінг

**Юінг** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Патрык Юінг — амерыканскі баскетбаліст
* Томас Юінг — 1-ы міністр унутраных спраў ЗША
Часовыя сілы ААН па забеспячэнні бяспекі ў Аб’ей

**Часовыя сілы Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па забеспячэнні бяспекі ў Аб’ей** (**ЮНІСФА**) () — міратворчыя сілы ААН у раёне Аб’ей (паміж Рэспублікай Судан і Рэспублікай Паўднёвы Судан размешчаныя ў адпаведнасці з Рэзалюцыяй Савета Бяспекі ААН № 1990 пасля абвастрэння канфлікту ў Паўднёвым Кардафане у чэрвені 2011 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітыка Паўднёвага Судана
Катэгорыя:Палітыка Судана
Катэгорыя:Гісторыя Судана
Катэгорыя:2011 год у Паўднёвым Судане
Катэгорыя:2011 год у Судане
Катэгорыя:Узброеныя сілы Эфіопіі
Томас Мак-Кенан

**Томас Мак-Кін Томпсан Мак-Кенан** (; , Нью-Касл, штат Дэлавэр — , Рэдынг, штат Пенсільванія) — амерыканскі палітык, член Палаты прадстаўнікоў Кангрэса ЗША ад штата Пенсільванія (1831-1839 і  1842—1843), міністр унутраных спраў ЗША ў жніўні 1850 года ў кабінеце прэзідэнта Міларда Філмара.

Мак-Кенан скончыў у 1810 годзе Каледж Вашынгтон (у цяперашні час каледж Вашынгтона і Джэферсана). Вывучыў права і пачаў у 1814 годзе сваю кар'еру ў якасці адваката ў Пенсільваніі.

Мак-Кенан далучыўся да Антымасонскай партыі і быў абраны ў Палату прадстаўнікоў на прамежкавых выбарах у 1830 годзе. Ён выйграў тры разы. Змяніў сваю партыю на партыю вігаў і быў абраны ў Палату прадстаўнікоў у 1842 годзе, яго змяніў у 1843 годзе кангрэсмен Уільям Уілкінс.

Макеннан змяніў 15 жніўня 1850 г. Томаса Юінга на пасадзе міністра ўнутраных спраў, пагадзіўшыся на прапанову прэзідэнта толькі пад ціскам сяброў і палітычных саюзнікаў. Але аб'явіў аб сваёй адстаўцы ўжо адзінаццаць дзён праз. Яго змяніў на пасадзе міністра Аляксандэр Сцюарт.
Брэкенрыдж (Каларада)

**Брэкенрыдж** () — горад у штаце Каларада (ЗША). Адміністрацыйны цэнтр акругі Саміт. Насельніцтва — 4540 чалавек (2010). Заснаваны ў 1859 годзе, падчас Каларадскай залатой ліхаманкі. Першапачатковае насельніцтва мястэчка — старацелі. Назва дадзена ў гонар Джона Брэкенрыджа, віцэ-прэзідэнта ЗША. Усяго за XIX—XX стагоддзі ў раёне Брэкенрыджа здабылі больш за 31 тону золата. Цяпер шахты не працуюць, частка з іх адкрыта для наведвання турыстамі.

Клімат — альпійскі, горад размешчаны на вышыні 2900 метраў над узроўнем мора. Тут размешчаны адзін з папулярных у ЗША ў апошнія гады горналыжных курортаў — Breckenridge Ski Resort.

Катэгорыя:Гарады Каларада
Джэйкаб Долсан Кокс

**Джэйкаб Долсан Кокс** (; , , Квебек — , Глостэр, штат Масачусетс) — амерыканскі палітычны дзеяч. 28-ы губернатар штата Агая ў 1866—1868 гадах. Займаў пасаду міністра ўнутраных справаў ЗША ў 1869—1870 гадах. Член Палаты прадстаўнікоў Кангрэса ЗША ў 1877—1879 гадах.

## Біяграфія 
Кокс нарадзіўся ў Канадзе. Ён ажаніўся ў 1849 годзе з Хелен Фіні. У пары было восем дзяцей. Кокс вывучаў багаслоўе ў каледжы Оберлін. Затым ён вывучаў права і пачаў у 1853 годзе сваю кар’еру ў якасці юрыста ў штаце Агая. Ён быў чальцом Сената штата ў 1859—1860 гадах.

Кокс удзельнічаў у Грамадзянскай вайне ў ЗША ў складзе войска паўночных штатаў і даслужыўся да чыну генерал-маёра. Перамог дэмакрата Джорджа У. Моргана на губернатарскіх выбарах 1865 года. Рэспубліканцы ў Агая не вылучалі яго для перавыбрання але новы тэрмін. Яго пераемнікам у 1868 годзе стаў Ратэрфорд Хейс.

Прэзідэнт ЗША Уліс Грант прызначыў Кокса ў 1869 годзе міністрам унутраных спраў. Ён сышоў у адстаўку ў наступным годзе ў знак пратэсту супраць карупцыі ў палітычнай сістэме, ягоным пераемнікам стаў Каламбус Дэлана. Кокс быў у 1876 годзе абраны ў Палату прадстаўнікоў. Ён не вылучаў сваю кандыдатуру для перавыбрання на выбарах у Кангрэс у 1878 годзе.

Кокс па веравызнанні быў прэсвітэрыянінам.
Місія Еўрапейскага Саюза ў Арменіі

**Місія Еўрапейскага Саюза ў Арменіі** (*ЕУМА*) () — грамадзянская місія Еўрапейскага саюза ў рамках Агульнай палітыкі бяспекі і абароны на тэрыторыі Арменіі.

## Гісторыя 
Пра стварэнне Місіі было абвешчана 23 студзеня 2023 года ў адказ на афіцыйны запыт улад Арменіі пасля сутыкненняў на азербайджана-армянскай мяжы. Місія абапіраецца на працу двух папярэдніх: Місія назіральнікаў Еўрапейскага саюза ў Арменіі (EUMCAP) і Група дапамогі ў планаванні Еўрапейскага саюза ў Арменіі (EUPAT).

Місія працягвае назіральную дзейнасць, якая раней праводзілася назіральнікамі Місіі назіральнікаў Еўрасаюза ў Грузіі.

11 снежня 2023 года ЕС пацвердзіў, што колькасць супрацоўнікаў павялічыцца з 138 да 209 чалавек.

Пасля армянскай памежнай правакацыі з лютым 2024 года, Міністэрства замежных спраў Азербайджанскай Рэспублікі заявіла, што замест садзейнічання рэгіянальнай стабільнасці Місія стала агентам «бінокальнай дыпламатыі», арганізоўваючы візіты ў памежныя раёны еўрапейскіх афіцыйных асоб і неафіцыйных дэлегацый.

## Мандат 
Мэтай місіі з'яўляецца «садзейнічанне стабільнасці ў прыгранічных раёнах Арменіі, умацаванне даверу і бяспекі ў пацярпелых ад канфлікту раёнах і забеспячэнне ўмоў, якія садзейнічаюць нармалізацыі адносін паміж Арменіяй і Азербайджанам пры падтрымцы ЕС». Мандат ЕУМА будзе дзейнічаць 2 гады, а яе аператыўны штаб знаходзіцца ў Арменіі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ваенныя і грамадзянскія місіі Еўрапейскага Саюза
Катэгорыя:Карабахскі канфлікт
Катэгорыя:Арменія і Еўрапейскі Саюз
Катэгорыя:Азербайджана-армянскія адносіны
Катэгорыя:Палітыка Еўрапейскага саюза
Катэгорыя:2023 год у Арменіі
Катэгорыя:2024 год у Арменіі
Ніна Міхайлаўна Молева

**Ні́на Міха́йлаўна Мо́лева** (; , у шэрагу крыніц памылкова — 1929, , РСФСР — , , Расія) — савецкая і расійская пісьменніца, гісторык, мастацтвазнаўца. Доктар гістарычных навук, кандыдат мастацтвазнаўчых навук, прафесар, член Саюза пісьменнікаў і Саюза мастакоў Расіі. Жонка мастака-авангардыста і тэарэтыка мастацтва Элія Бялюціна (1925—2012).
Ніна Молева — адрасат верша беларускага пісьменніка Уладзіміра Караткевіча «Цуд на Нерлі» (1960), верагодны прататып выкладчыцы гісторыі мастацтваў Ірыны Гаравой у яго рамане «Леаніды не вернуцца да Зямлі» («Нельга забыць») (1962).
Сяргеевіцкае (значэнні)

**Сяргеевіцкае** — шматзначны тэрмін.

* «Сяргеевіцкае» — торфапрадпрыемства ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі.
* Сяргеевіцкае — адна з назваў возера Сяргееўскае ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі.
Эдвін Лайнэ

**Эдвін Армас Лайнэ** (; сапраўднае прозвішча Бавелан — ; , Ісалмі, Вялікае княства Фінляндскае цяпер Фінляндыя — , ) — фінскі рэжысёр.

## Біяграфія 
Пачынаў як акцёр. Здымаў эпічныя фільмы, прысвечаныя гісторыі Фінляндыі, якія былі, як правіла, экранізацыямі фінскай класічнай літаратуры.

Быў жанаты з актрысай Мір’ям Наверо (1915—1996).

## Фільмаграфія 
### Рэжысёр 
* 1955: Невядомы салдат / Tuntematon sotilas (па рамане Вяйне Ліна).
* 1958 — Свен Туува / Sven Tuuva
* 1960: Скандал у жаночай гімназіі / Skandaali tyttökoulussa.
* 1968 — Тут, пад Палярнай зоркай / Täällä Pohjantähden alla (па рамане Вяйне Ліна)
* 1970 — Акселі і Эліна / Akseli ja Elina
* 1975 — Давер / (з Віктарам Трэгубовічам СССР — Фінляндыя)
* 1977 — Жыццё Віке Ніла / Viimeinen savotta
* 1979 — Зіма чорнага снегу / Ruskan jälkeen

## Узнагароды 
* 1952: прэмія «Юсі»
* 1955: «Pro Finlandia»
* 1955: прэмія «Юсі»
* 1956 — прыз Міжнароднай Каталіцкай арганізацыі ў галіне кіно (OCIC) 6-га Берлінскага міжнароднага кінафестывалю («Невядомы салдат»)
* 1959 — намінацыя на прыз «Залаты Мядзведзь» 9-га Берлінскага міжнароднага кінафестывалю («Свен Туува»)
* 1961 — намінацыя на Галоўны прыз Другога Маскоўскага міжнароднага кінафестывалю («Скандал у жаночай гімназіі»)
* 1968: прэмія «Юсі»
* 1971 — намінацыя на Залаты прыз 40-га Венецыянскага кінафестывалю («Акселі і Эліна»)
Сярэбраная партыя

**Сярэбраная партыя** () — былая палітычная партыя Злучаных Штатаў Амерыкі (ЗША).

## Гісторыя 
«Сярэбраная партыя» існавала з 1892 па 1911 год і была найбольш паспяховай у штаце Невада, падтрымлівала палітыку біметалізму і «Руху за свабодную чаканку сярэбраных манет».

У 1892 годзе некалькі кандыдатаў ад «Сярэбранай партыі» былі абраны на дзяржаўныя пасады ў Невадзе. Поспех партыі ў штаце працягваўся на працягу ўсяго дзесяцігоддзя і завяршыўся абраннем губернатарамі Джона Джонса Эванса і Рэйнгальда Садлера. Невада была адзіным штатам, якія абралі прадстаўнікоў Сената і Кангрэса ад «Сярэбранай партыі».

На нацыянальным узроўні «Сярэбраная партыя» супрацоўнічала з «Папулісцкай партыяй» і з «Сярэбранай рэспубліканскай партыяй». Да 1902 годзе большасць прыхільнікаў «Сярэбранай партыі» ў Невадзе далучыліся да «Дэмакратычнай партыі» штата.

## Вядомыя члены 
* Уільям Морыс Сцьюарт — сенатар ад штата Невада;
* Джон Персіваль Джонс — сенатар ад штата Невада;
* Джон Эванс Джонс — губернатар Невады (1895—1896);
* Рэйнгальд Садлер — віцэ-губернатар Невады (1895—1896) і губернатар Невады (1896—1903);
* Джон Спаркс — губернатар Невады (1903—1908);
* Дэнвер Дыкерсан — віцэ-губернатар Невады (1907—1908) і губернатар Невады (1908—1911);
* Джон Грэгавіч — член Сената Невады (1894—1898);
* Джэймс Янсі Кэлахан — дэлегат Кангрэса ад тэрыторыі Аклахома.

Катэгорыя:Былыя палітычныя партыі ЗША
Школьны

**Школьны**:

## Беларусь 
* Школьны (Стаўбцоўскі раён)

## Расія 
* Школьны (Смаленскі раён)
Трэці чалавек

**«Трэ́ці чалаве́к»** () — брытанскі чорна-белы дэтэктыўны мастацкі фільм у стылі «нуар», зняты ў 1949 годзе рэжысёрам Кэралам Рыдам.

У 1999 годзе Брытанскі інстытут кіно прызнаў фільм «Трэці чалавек» найлепшым брытанскім фільмам XX стагоддзя.

Станам на люты 2024 года фільм займае 203 месца ў рэйтынгу 250 найлепшых фільмаў па версіі сайта IMDb.

## Сюжэт 
Холі Марцінс, аўтар бульварных раманаў, у надзеі атрымаць працу прыязджае ў пасляваенную Вену па запрашэнню свайго сябра Гары Лайма. На жаль, літаральна напярэдадні той загінуў у выніку няшчаснага выпадку.

Пахаваўшы сябра, Марцінс даведаецца, што Гары датычны да гангстэрскай групоўкі, якая дзейнічае ў Вене, але ніяк не можа ў гэта паверыць, паколькі ведае сябра ўжо вельмі даўно. Марцінс вырашае правесці ўласнае расследаванне, каб зняць з сябра абвінавачанні ў злачынствах, якія, як ён упэўнены, той не здзяйсняў.

Больш за тое, Марцінс упэўнены, што яго сябра быў забіты, а яго забойца недзе побач.

## Узнагароды 
* 1951 — **Прэмія «Оскар»**
** Найлепшая аператарская работа (чорна-белы фільм)
* 1950 — **Прэмія BAFTA**
** Найлепшы брытанскі фільм
* 1949 — **Канскі кінафестываль**
** Гран-пры
* 1950 — **Нацыянальны савет кінакрытыкаў ЗША**
** Найлепшы замежны фільм

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы на нямецкай мове
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залатая пальмавая галіна»
Катэгорыя:Дэтэктыўныя фільмы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фільмы пра пісьменнікаў
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Фільмы прадзюсара Дэвіда Сэлзніка
Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)
Маці Ранін

**Маці Хелгэ Ранін** (; ,  — , ) — фінскі акцёр тэатра і кіно.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 21 лістапада 1926 года ў Тамперэ ў сям’і акцёраў. Сярод найбольш значных роляў Раніна — афіцэр Карылуота ў фільме «Невядомы салдат» і паліцэйскі Вірта ў фільмах пра інспектара паліцыі Палму. Апошняй акцёрскай працай Раніна была роля ў папулярным тэлесерыяле «Taivaan tulet».

У 1988 годзе ўзнагароджаны вышэйшай узнагародай Фінляндыі для дзеячаў мастацтва — медалём «Pro Finlandia», а ў 2001 годзе — ганаровым тытулам тэатральны саветнік.

Памёр 24 лістапада 2013 г. у Хельсінкі.
Акселі і Эліна

**«Акселі і Эліна»** () — фінскі двухсерыйны мастацкі фільм, зняты рэжысёрам Эдвінам Лайнэ ў 1970 годзе на студыі «Fennada-Filmi» паводле другой часткі трылогіі Вяйнё Ліна «Тут, пад Палярнай зоркай».

Першая частка кінатрылогіі фільм «Тут, пад Палярнай зоркай», другая частка — «Акселі і Эліна» і працяг «Невядомы салдат».

Прэм’ера фільма адбылася 4 снежня 1970 гады.

## Сюжэт 
Дзеянне фільма адбываецца пасля грамадзянскай вайны ў Фінляндыі 1918 года.

Былы камандзір чырвонагвардзейцаў вяртаецца дадому пасля турэмнага зняволення за ўдзел у грамадзянскай вайне, і адразу адчувае, што светапогляд ваеннага часу ўсё яшчэ захоўваецца ў галовах людзей. Галоўны герой спрабуе зноўку навучыцца жыць. Яму больш не дазваляюць удзельнічаць у палітыцы, але ён бачыць вакол сябе шмат несправядлівасці. Страціўшы юнацкія рамантычныя ілюзіі, у цяжкай барацьбе з самім сабой і сваімі сумневамі Акселі здабывае ўстойлівасць сапраўднага барацьбіта.
Дукса

**Дукса** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мар’ян Мікалаевіч Дукса — беларускі празаік і паэт.
* Мацвей Уладзіслававіч Дукса — беларускі футбаліст.
* Уладзіслаў Мар’янавіч Дукса — беларускі футбаліст, трэнер.
Торфабрыкетны завод «Сяргеевіцкае»

**Торфабрыкетны завод «Сярге́евіцкае»** — торфаперапрацоўчае прадпрыемства (філіял УП «Мігаз») у гарадскім пасёлку Праўдзінскі Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці Беларусі.

## Гісторыя 
Рашэнне аб стварэнні прадпрыемства «Сяргеевіцкае» было прынята ў канцы 1963 года. Завод пабудаваны ў 1966—1968 гадах. У 1966 годзе пачалося будаўніцтва пасёлка і падрыхтоўка тарфяных пакладаў да здабычы, будаўніцтва брыкетнага завода, станцыі перагрузкі торфу пад Рудзенскам, пад’язных чыгуначных пуцей, жылых дамоў і аб’ектаў сацкультбыту. Сыравіннай базай прадпрыемства сталі тарфяныя масівы Арэхаўскі Мох, Рады-Галышаўка, Гала-Кавалеўскае, а здабыты торф паступаў як паліва на Жодзінскую і Светлагорскую цеплавыя электрастанцыі. У 1968 годзе пачалася вытворчасць паліўных брыкетаў. У 1979—1981 гадах праведзена рэканструкцыя брыкетнага цэха. У 1985 годзе торфапрадпрыемства «Сяргеевіцкае» перайменавана ў Вытворчае торфабрыкетнае аб’яднанне «Сяргеевіцкае». У 1986 годзе ў склад прадпрыемства ўвайшоў участак «16-ці чырвоных партызан». У 2015 годзе прадпрыемства рэарганізавана праз далучэнне да вытворчага Рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «МІНГАЗ». Станам на 1 студзеня 2022 года за філіялам «Торфабрыкетны завод „Сяргеевіцкае“» лічацца 888 гектараў зямель, з якіх 371,7 гектараў дзейных плошчаў для здабычы торфу і 154,8 гектараў рэзервовых плошчаў у стадыі будаўніцтва.

## Напрамкі дзейнасці 
* Вытворчасць і пастаўка паліўных брыкетаў БТ-1 і БТ-2
* Вытворчасць торфу для кампостаў
* Вытворчасць цеплавой энергіі
* Аказанне паслуг па пагрузцы і дастаўцы сваёй прадукцыі аўтамабільным транспартам

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Филиал "Торфобрикетный завод «Сергеевичское»  // Сайт УП «МІНГАЗ»
* *Александр Барановский* Репортаж из Правдинского — поселка белорусских торфяников // EnergoBelarus.by
* Филиал МТБЗ «Сергеевичское» УП «МИНГАЗ»: энергоэффективное, конкурентноспосбное, высокотехнологичное предприятие // Международный промышленный журнал «Знак качества»
* *Андрей Мазанник* О реальном положении дел на ТБЗ «Сергеевичское»  // Масава-палітычная газета «Пухавіцкія навіны»

Катэгорыя:Прадпрыемствы Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Паліўна-энергетычны комплекс Беларусі
Каларадскі ўніверсітэт у Дэнверы

**Каларадскі ўніверсітэт у Дэнверы** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Дэнвер у штаце Каларада, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Заснаваная ў 1912 годзе як філіял Каларадскага ўніверсітэта ў Боўлдэры, вучэльня атрымала статус універсітэта і стала незалежнай установай у 1973 годзе. Універсітэт сёння з'яўляецца буйнейшым даследчым універсітэтам у штаце і класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю. Каледжы і школы ўніверсітэта прапануюць больш магістарскіх праграм, чым любая іншая ўстанова адукацыі ў штаце.

## Структура 
* Каледж сельскай гаспадаркі і планавання
* Каледж мастацтваў і медыяў
* Школа бізнесу
* Школа адукацыі і развіцця чалавека
* Каледж інжынерыі, дызайну і камп'ютарных навук
* Каледж вольных мастацтваў і навук
* Школа грамадскіх спраў

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Каларада

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Каларада
Аляксандр Васілевіч Саветаў

**Аляксандр Васілевіч Саве́таў** (; 12(24).11.1826 — 24.11(7.12).1901) — расійскі вучоны, аграном, глебазнавец і педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сяле Гульнева Маскоўскай губерні (зараз Дзмітраўскага раёна Маскоўскай вобласці Расіі). Пасля закан­чэння ў 1850 годзе Горы-Горацкага земляробчага інстытута працаваў у ім выкладчыкам. У 1853—1855 гадах камандзіраваны ў Германію, Бельгію і іншыя краіны Еўропы для вывучэння сельскай гаспадаркі. У 1855—1857 гадах ён узначальваў у інстытуце кафедру сельскагаспадарчай тэхналогіі, чытаў лекцыі па аграхіміі. 3 1859 года загадчык кафедры сельскай гаспадаркі Пецярбургскага ўніверсітэта. У гэтым жа годзе за працу «Пра развядзенне кармавых траў у полі», якая была падрыхтавана і напісана ў Горках, яму прысуджана ступень магістра сельскай гаспадаркі, у 1867 годзе за працу «Аб сістэмах земляробства» — ступень доктара сельскай гаспадаркі (першы ў Pacійскай імперыі). У 1888—1900 гадах працаваў дэканам фізіка-матэматычнага факультэта Пецярбургскага ўніверсітэта. Асноўныя працы прысвечаны сістэмам земляробства і севазваротам. Распрацоўваў рацыянальныя спосабы вядзення сельскай гаспадаркі, абгрунтаваў мэтазгоднасць пасеваў бабовых і злакавых кармавых траў. 3 1860 года кіраваў сельгасаддзелам Вольнага эканамічнага таварыства. У 1885—1896 (разам з В. В. Дакучаевым) і ў 1898—1900 (разам з М. П. Адамавым) гадах выдаваў «Матэрыялы па вывучэнні рускіх глеб». Адстойваў прыярытэт рускага земляробства ў практыцы травасеяння, выступаў як прыхільнік прагрэсіўнай ідэі адзінства арганічнай і неарганічнай прыроды, падкрэсліваў стваральную ролю раслін у працэсе глебаўтварэння. Палявое травасеянне ён разглядаў не толькі як крыніцу, але і як найважнейшы фактар паляпшэння фізічных якасцей глебы і павышэння яе ўрадлівасці. Добра ведаючы стан сельскай гаспадаркі і навукі за мяжой, Саветаў падкрэсліваў неабходнасць выпрацоўкі ўласных метадаў вядзення гаспадаркі, якія дапасоўваліся да эканоміі і адпаведных глебавых і кліматычных умоў пэўных раёнаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Крохалёв Ф. С.* А. В. Советов как предшественник Вильямса в учении о системах земледелия // Доклады Московской сельскохозяйственной академии им. К. А. Тимирязева. — 1951. — Вып. 11.

## Спасылкі 
* Советов Александр Васильевич (1826—1901) // Беларуская сельскагаспадарчая бібліятэка ім. І. С. Лупіновіча НАН Беларусі
* Советов Александр Васильевич // Донская государственная публичная библиотека
* *Леденейкина Г. Б.* Учёный-агроном Александр Советов // Национальная библиотека имени С. Г. Чавайна Республики Марий Эл
* 

Катэгорыя:Аграномы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Глебазнаўцы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Аўтары Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона
Віфінія і Понт

**Віфі́нія і Понт** — рымская правінцыя, арганізаваная ў 63 годзе да н.э. на тэрыторыі паўночна-заходняй часткі Малой Азіі (сучасная Турцыя). Яна была створана пасля аб'яднання заваяванай у 74 годзе да н.э. правінцыі Віфінія, якая была да гэтага Віфінскім царствам, з часткамі Пантыйскага царства пасля рымскай перамогі над царом Мітрыдатам VI. Закон, які рэгуляваў кіраванне правінцыяй, *lex Pompeia* (названы па імені рымскага палкаводца Гнея Пампея Вялікага), выйшаў узімку 63/62 года да н.э.

Сталіцай правінцыі была былая рэзідэнцыя віфінскіх цароў Нікамедыя, якая мела прыярытэт у параўнанні з Нікеяй, якая канкуравала ёй. Пры Веспасіяне, верагодна, у 73 годзе, да правінцыі быў далучаны горад Візантый.
]]

З часоў кіравання Актавіяна Аўгуста правінцыя Віфініі і Понт была фармальна правінцыяй рымскага народа (паколькі намеснікі ў іх прызначаліся сенатам, то яны называліся сенацкімі правінцыямі). У першай палове II стагоддзя правінцыя некалькі разоў была пад кіраваннем імператарскага легата, з якіх найбольш вядомым з'яўляецца Пліній Малодшы. Яго перапіска з Траянам дае ўяўленне пра жыццё правінцыі ў той час. З Антаніна Пія, не пазней за 159 год, Віфініі і Понт стала пастаяннай імператарскай правінцыяй.

Пры Аляксандры Северы, Віфінія і Понт была падзелена на дзве часткі, у кожную з якіх прызначаўся пракуратар з вершніцкага саслоўя. Гэта адбывалася аж да кіравання Дэцыя Траяна, калі правінцыю зноў узначаліў сенатар з тытулам *vir perfectissimus* ().

Падчас адміністрацыйных рэформ імператара Дыяклетыяна ў 295 годзе Віфінія і Понт была падзелена на правінцыі Віфінія, Пафлагонія і Дыяспонт.

## Гл. таксама 
* Спіс рымскіх намеснікаў Віфініі і Понта

## Літаратура 
* Christian Marek: Pontus et Bithynia. Die römischen Provinzen im Norden Kleinasiens. von Zabern, Mainz 2003, ISBN 3-8053-2925-3 (Zaberns Bildbände zur Archäologie/Sonderbände der Antiken Welt).
* Karl Strobel: Bithynia et Pontus. A. Römische Zeit. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 2, Metzler, Stuttgart 1997, ISBN 3-476-01472-X, Sp. 700—702.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Рымскай імперыі
Орэм (Юта)

**Орэм** () — горад у акрузе Юта (штат Юта, ЗША). Насельніцтва — 88 328 чалавек (2010), 5-ы ў спісе найбуйнейшых гарадоў штата.

Прыгарад Солт-Лэйк-Сіці. У горадзе знаходзяцца высокатэхналагічныя вытворчасці, тэлевізійныя студыі і фірмы праграмнага забеспячэння, якія замянілі іншыя вытворчасці ў 1990-я гады. У метрапалітэнскім арэале Орэм-Прова пражывае 526810 чалавек. Універсітэт Ютаўскай даліны.

## Насельніцтва 
## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Юты
Люстрацыя 1840—1850-х гадоў

**Люстрацыя 1840—1850-х гадоў** — сістэма мер, якія праводзіліся ў дзяржаўных вёсках Расійскай імперыі ў межах рэформы Кісялёва.

На Беларусі і іншых «заходніх губернях» рэформа паводле сацыяльна-эканамічнага зместу і вынікаў была больш глыбокай, чым у цэнтральнай Расіі. Гэта тлумачыцца вастрынёй сялянскага пытання ў рэгіёне і тым, што расійскія ўлады баяліся зліцця сялянскіх хваляванняў з польскім нацыянальным шляхецкім рухам. Люстрацыя павінна была правесці рэвізію дзяржаўнай маёмасці, ліквідаваць сялянскае малазямелле, рэгламентаваць падатковы прыгнёт і павялічыць плацежаздольнасць дзяржаўнай вёскі.

Люстрацыя пачалася з «Палажэння аб люстрацыі дзяржаўных маёмасцей у заходніх губернях і Беластоцкай вобласці» ад 28 снежня 1839 года. Праводзілася ў 2 этапы: да 1844 года пры захаванні фальварачна-паншчыннай сістэмы, з 1844 года шляхам паскоранага пераводу сялян дзяржаўных маёнткаў (дзяржаўных сялян) на аброк і знішчэння фальварачна-прыгонніцкай сістэмы. Да 1857 года на аброк былі пераведзены ўсе дзяржаўныя маёнткі Мінскай, Гродзенскай, Магілёўскай і Віцебскай губерняў. Люстрацыя мела буржуазна-прагрэсіўны характар. Зямельны фонд сялян павялічыўся на 10,7 %, на 20 % знізіўся падатковы ўціск, за дзяржаўнымі сялянамі прызнавалася грамадзянская свабода.

## Гл. таксама 
* Люстрацыя

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сялянства Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рэформы ў Расійскай імперыі
Cyclosia midamia

**Cyclosia midamia** — від молей з сямейства . Сустракаецца ў Малайзіі і на Барнеа. Прызнана пяць падвідаў.

Матылёк маскіруецца, каб нагадваць прадстаўнікоў віду , якія вылучаюць вадкі цыяністы вадарод праз ногі ў выглядзе маленькіх кропель. Хоць у адрозненне ад гэтых матылькоў і многіх іншых насякомых, *Cyclosia midamia* вырабляе ўласны яд, што складаецца з хімічнага злучэння цыяніду.

## Падвіды 
* *Cyclosia midamia alcathoe* Jordan, 1907
* *Cyclosia midamia dolosa* Jordan, 1907 (Ява)
* *Cyclosia midamia padangana* Jordan, 1907 (Суматра)
* *Cyclosia midamia submaculans* Walker, 1859 (Сінгапур)
* *Cyclosia midamia trepsichrois* Butler, 1883 (Ніас)

 

## Спасылкі 
* jpmoth.org
* сіноклоп
* 

Катэгорыя:Стракаткі
Каларадскі ўніверсітэт у Каларада-Спрынгс

**Каларадскі ўніверсітэт у Каларада-Спрынгс** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Каларада-Спрынгс у штаце Каларада, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Гэта адна з чатырох устаноў адукацыі, якія ўваходзяць у сістэму Каларадскага ўніверсітэта. Ён класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з высокай даследчай актыўнасцю.

## Структура 
* Каледж медсястрынства і навук пра здароўе
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі і прыкладных навук
* Каледж літаратур, мастацтваў і навук
* Каледж сацыяльных  паслуг

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Каларада

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Каларада
Сезон 2007/2008 «Лакаматыў-КіС»

У сезоне 2007/2008 баскетбольны клуб «Лакаматыў-КіС» з горада Віцебск прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2007/2008 (**5 месца**),
* Кубак Беларусі 2007 (**8 месца**).

## Склад каманды 
*  Яўген Азерскі
*  Марсэль Аўсепян
*  Яўген Дамброўскі
*  Арцём Забалотнеў
*  Павел Кадол
*  Віталь Каралёў
*  Павел Карасевіч
*  Сяргей Кец
*  Вячаслаў Корж
*  Аляксей Лазараў
*  Артур Пішчулёнак
*  Сяргей Сапегін
*  Дзмітрый Сівалка
*  Генадзь Усовіч

## Трэнеры каманды 
*  Дзмітрый Рыбакоў (галоўны трэнер)
*  Сяргей Махонь (старшы трэнер)
*  Руслан Байдакоў

## Гл. таксама 
* Сезон 2006/2007 «Лакаматыў-КіС»
* Сезон 2008/2009 «Лакаматыў-КіС»

## Спасылкі 
* 2007-2008
2007/2008
Лакаматыў-КіС
Катэгорыя:2007 год у Віцебску
Катэгорыя:2008 год у Віцебску
Сагуач (акруга)

**Сагуач** () — акруга ў штаце Каларада, ЗША. Афіцыйна ўтворана ў 1866 годзе. Насельніцтва - 6108 чалавек (2010). Адміністрацыйны цэнтр - Сагуач.

Катэгорыя:Акругі Каларада
Рыа-Грандэ (акруга)

**Рыа-Грандэ** () — акруга ў штаце Каларада, ЗША. Афіцыйна ўтворана ў 1874 годзе. Насельніцтва — 11 982 чалавекі (2010). Адміністрацыйны цэнтр — Дэл-Норт.

Катэгорыя:Акругі Каларада
Пуэбла (акруга)

**Пуэбла** () — акруга ў штаце Каларада, ЗША. Афіцыйна ўтворана ў 1861 годзе. Насельніцтва — 159063 чалавекі (перапіс 2010). Адміністрацыйны цэнтр — Пуэбла.

Катэгорыя:Акругі Каларада
32-і батальён (ПАР)

**32-і батальён** (), вядомы як **Батальён «Буйвалы»** () і **Жудасныя** (, ) — батальён лёгкай пяхоты Сухапутных войск Паўднёва-Афрыканскіх Сіл Абароны. Складаўся з белых і чорных ураджэнцаў ПАР, Анголы, Намібіі і неафрыканскіх краін.

## Гісторыя 
25 верасня 1975 года Ангола абвясціла незалежнасць ад Партугаліі. Да ўлады прыйшоў пракамуністычны рух МПЛА. Неўзабаве ў краіне пачалася грамадзянская вайна, у якой МПЛА прыйшлося ваяваць супраць нацыяналістычнага руху ФНЛА. Рэвалюцыйная армія разбіла нацыяналістаў, і тыя беглі ў Паўднёвую Афрыку.

З гэтых бежанцаў палкоўнік ПДВ арміі ПАР Ян Брэйтэнбах разам з падпалкоўнікам Сібі ван дэ Спаем сфармаваў атрад пад назвай «Брава», які атрымаў пазней найменне 32-га батальёна. Група «Брава» складалася з двух рот пяхоты, узвода мінамётчыкаў, супрацьтанкавага атрада і ўзвода кулямётчыкаў. Пазней, калі група была рэарганізавана ў батальён, дадаліся яшчэ чатыры пяхотныя роты, крыло разведкі і дапаможны атрад (разлік 81-мм мінамёта, супрацьтанкавай гарматы і група кулямётчыкаў). Штаб батальёна базаваўся на поўначы Намібіі ў лагеры Бафала.

32-і батальён, у асноўным, быў задзейнічаны на поўдні Анголы, з’яўляючыся своеасаблівым буферам паміж іншымі падраздзяленнямі арміі ПАР і ангольскімі рэвалюцыйнымі войскамі. Акрамя гэтага байцы аказвалі дапамогу паўстанцам з руху УНІТА, якія ваявалі супраць урада МПЛА. Першапачаткова падраздзяленне выконвала разведвальныя і антыпартызанскія задачы, але пазней вайсковае камандаванне стала выкарыстоўваць яго як штурмавую пяхоту, у прыватнасці ў  бітве пры Куіта-Куанавале, бліжэй да канца вайны. З усіх часцей арміі ПАР 32-і батальён дамогся самых вялікіх поспехаў, знішчыўшы максімальны лік праціўнікаў і стаўшы падраздзяленнем з найбольшай колькасцю ўзнагарод, атрыманых вайскоўцамі.

Радавы і сяржанцкі склад батальёна налічваў каля 600 чалавек, у асноўным ангольцаў — прыхільнікаў ФНЛА. Камандавалі падраздзяленнем кадравыя паўднёва-афрыканскія афіцэры, а таксама ваенныя спецыялісты з Аўстраліі, Новай Зеландыі, Радэзіі, Партугаліі і ЗША (асабліва ў першыя гады яго існавання). Колькасць афіцэраў з часам узрастала, паколькі сяржанты за свае поспехі часта вырабляліся ў афіцэры. 32-і батальён быў адзінай часцю ўзброеных сіл ПАР, у якой асноўнай мовай стала партугальская (англійская і афрыкаанс выкарыстоўваліся істотна радзей).

У 1989 годзе пасля таго, як Намібія была прызнана незалежнай дзяржавай, батальён быў выведзены на тэрыторыю Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, працягнуўшы выконваць антытэрарыстычныя аперацыі і задачы па падтрыманні парадку ў гарадах. Штаб размяшчаўся ў Рунду, за 200 км на ўсход ад ракі Акаванга.

Па выніках пагаднення Афрыканскага нацыянальнага кангрэса з Нацыянальнай партыі ў сакавіку 1993 года батальён быў распушчаны, а яго вайскоўцы засталіся ў горадзе Памфрэт.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Nortje, Piet. 32 Battalion. — Zebra Press, 2003. — ISBN 978-1-86872-914-2.

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Анголе
Катэгорыя:Часці і злучэнні наймітаў
Стафілін раскошны

**Стафілін раскошны** (*Staphylinus caesareus*) — від жукоў сямейства .

## Распаўсюджанне 
Від даволі распаўсюджаны ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы, на Блізкім Усходзе і ў Паўночнай Амерыцы. У горных раёнах ён звыклы, але на раўнінах рэдкі.

## Апісанне 
Жук даўжынёй да 25 мм. Цела чорнага колеру. Аснова пярэдняспінкі з жоўтай аблямоўкай. Надкрыллі чырванавата-карычневыя, пакрытыя чорнымі валасінкамі. Крылы добра развітыя. Вусікі, сківіцы і лапы чырванавата-карычневыя. На галаве ёсць залацістыя варсінкі. Усе тэргіты брушка, акрамя апошняга, маюць па пары залацістых валасістых плям.

## Біялогія 
Жук сустракаецца ў лясах. Жыве ў падсцілцы, сярод моху і на глебе ў вільготных адкрытых участках. Актыўны ў прахалоднае надвор’е. Драпежнік, палюе на насякомых і іх лічынак. Спарванне адбываецца ў маі і чэрвені, а лічынкі з’яўляюцца ў жніўні. У выпадку небяспекі жук рассоўвае сківіцы і выгінае брушка наперад, каб запалохаць ворага. Лічынкі гэтакія ж драпежныя, як і дарослыя насякомыя. Пасля трэцяй лінькі яны акукляюцца ў глебе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1798 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Стафілініды
Дуглас (акруга, Каларада)

**Дуглас** () — акруга ў штаце Каларада, ЗША. Афіцыйна ўтворана 1 лістапада 1861 года. Атрымала сваю назву ў гонар амерыканскага палітычнага дзеяча Стывена Дугласа. Насельніцтва - 285465 чалавека (2010). Адміністрацыйнв цэнтр - Касл-Рок.

Катэгорыя:Акругі Каларада
Стывен Дуглас

**Стывен Арнольд Дуглас** (;  — ) — член дэмакратычнай партыі ЗША. Быў супернікам Аўраама Лінкальна на выбарах у Сенат ЗША 1858 года, падчас якіх атрымаў перамогу над рэспубліканцам, і выбарах прэзідэнта ЗША 1860 года, якія выйграў Лінкальн.

Яго пазіцыя па пытанні рабаўладання была дваістай: з аднаго боку, ён катэгарычна супрацьстаяў паўднёвым рабаўладальнікам і пасля нападу на форт Самтэр быў прыхільнікам жорсткіх мер супраць іх; з іншага боку, быўшы двойчы жанаты з прадстаўніцамі рабаўладальніцкай арыстакратыі, ён дамогся Кампрамісу 1850 года з рабаўладальнікамі, паводле якога на старых землях захоўваўся статус-кво (частка штатаў — не рабаўладальніцкія, частка — рабаўладальніцкія), аднак на новых землях рабаўладальніцтва. У грамадзянскай вайне актыўна падтрымаў бок федэральнага ўрада, але памёр да заканчэння канфлікту.
Бліс

**Бліс**:
* Карл Бліс — інжынер-хімік
* Карнеліус Бліс — міністр унутраных спраў ЗША