Адносіны рызык

У статыстыцы і эпідэміялогіі паказчык **адносіны рызык** або **адносная рызыка** (**АР**) выкарыстоўваецца для адлюстравання ў колькі разоў рызыка ўзнікнення падзеі ў адной групе больш за рызыку ўзнікнення той жа самай падзеі ў другой групе. Суадносны тэрмін шырока спажываюць ў навуковых даследаваннях як англамоўных  (**RR**), так і рускамоўных  . 
Каб вылічыць адносныя рызыкі нам неабходна выдзеліць групы, рызыкі ў якіх мы будзем параўноўваць. Звычайна гэта робіцца на аснове наяўнасці або адсутнасці некаторай уласцівасці, фактара ўздзеяння. Умоўна, група, у якой есць гэты фактар уздзеяння, называюць **ўздзе́йнічанай** або **асноўнай** групай (). І наадварот, група, на якую гэты фактар не ўздзейнічае, называюць **няўздзе́йнічанай** групай або **групай параўнання** ().
Таксама нам патрэбна вылучыць падзею (некаторая ўласцівасць, развіццё хваробы або ранення), рызыкі ўзнікнення якой мы будзем параўноўваць паміж групамі. Умоўна, усе гэтыя падзеі мы можам называць **зыходамі** (ад  або ). 

Такім чынам, **адносіны рызык** (**АР**) — дзель імавернасці наступлення зыхода ва *ўздзе́йнічанай групе*, да імавернасці наступлення зыхода ў *няўздзе́йнічанай групе*.

:RR= \frac {p_\text{exposed}}{p_\text{non-exposed}} 

: дзе RR — адносная рызыка; p_\text{exposed}  — імавернасць наступлення падзеі (наяўнасці некаторай уласцівасці, развіцця хваробы або ранення) ва ўздзе́йнічанай групе; p_\text{non-exposed}  — імавернасць наступлення падзеі ў няўздзе́йнічанай групе.

Разгледзім прыклад, у якім імавернасць развіцця рака лёгкіх сярод курцоў была 20%, а сярод «не-курцоў» 1%. Гэтая сітуацыя адлюстравана ў табліцы 2 × 2 справа.

Так, у нашым прыкладзе а = 20, b = 80, c = 1 і d = 99. Адсюль, каб вылічыць адносную рызыку рака, звязаную з курэннем, патрэбна 

:RR=\frac {a/(a+b)}{c/(c+d)} = \frac {20/100}{1/100} = 20.

Такім чынам, паказчык адносінай рызыкі RR = 20 адлюстроўвае, што развіццё рака лёгкіх сярод курцоў у 20 разоў часцейшае чым у не-курцоў.

## Статыстычнае выкарыстоўванне і значэнне  
Адносная рызыка часта выкарыстоўваецца ў статыстычным аналізе бінарных зыходаў, калі зыход мае адносна нізкую імавернасць узнікнення. Таму чынам **АР** даволі часта выкарыстоўваецца ў клінічных даследаваннях. У гэтым выпадку параўноўваюцца рызыкі развіцця захворвання(ў) у групе пацыентаў, якія не атрымліваюць новую (вывучаемую, эксперыментальную) медыцынскую дапамогу (або, якія атрымліваюць плацэба), з пацыентамі, якія атрымліваюць ўсталяванае (стандартнае) лячэнне. Таксама, *адносная рызыка*  выкарыстоўваецца каб параўнаць імавернасць развіцця пабочнага эфекту ў пацыентаў, якія атрымліваюць прэпарат, з імавернасцю ў пацыентаў, якія не атрымліваюць лячэння (або якія атрымліваюць плацэба). *АР*, як статыстычны паказчык, асабліва прывабны і часта выкарыстоўваецца таму, што можа быць хутка вылічаны уручную (у найпрасцейшым выпадку). Але таксама паказчык *адноснай рызыкі* і выкарыстоўваецца і ў больш складаных матэматычных мадэлях, напрыклад пры  мадэляванні, звычайна ў рамках .

Каб зрабіць выснову з вылічанай ''адноснай рызыкі', трэба параўнаць яе з адзінкай: 
* Адносная рызыка RR =1 азначае, што няма ніякай розніцы паміж эксперыментальнай і кантрольнай групай. 
* RR 1 азначае, што падзея з'яўляецца больш імавернай у эксперыментальнай групе, чым у кантрольнай групе.

Як следства метаду Дэльт, лагарыфм адноснай рызыкі мае размеркаванне блізкае да нармальнага. Дысперсію гэтага размеркавання можна вылічыць па формуле, улічваючы колькасць суб'ектаў і імавернасці зыходаў у кожнай групе. Гэта дазваляе будаваць даверны інтэрвал (CI), які будзе сіметрычным вакол лагарыфма адноснай рызыкі log(RR).

:CI = \log(RR)\pm \mathrm{SE}\times z_\alpha

дзе z_\alpha — стандартны паказчык для абранага ўзроўню значнасці; SE — стандартная памылка. Антылагарыфм можа быць узяты з двух значэнняў log-CI, якія даюць высокую (большую) і нізкую (меншую) ме́жы для асіметрычнага давернага інтэрвалу вакол адноснай рызыкі.

Як правіла, у рэгрэсійных мадэлях ўздзеючы фактар уключаюць ў якасці , разам з іншымі фактарамі, якія могуць уплываць на рызыкі (). Адносная рызыка, як правіла, паведамляецца ў дачыненні да сярэдняга значэння выбарачных значэнняў, якія тлумачаць зменныя.

## Параўнанне з адносінамі шанцаў 
Адносная рызыка адрозніваецца ад адносін шанцаў (), хоць асімптатычна набліжаецца да яго, асабліва ва ўмовах рэдкіх захворванняў з вельмі нізкімі імавернасцямі. У прыкладзе асацыяцыі курэння з ракам лёгкіх, разгледжанай вышэй, калі *a* істотна меншае за *b*, то *a*/(*b*+*a*)  \scriptstyle\approx*a*/*b*. Таксама, калі і *c*, шмат меншае за *d* то *c*/(*c*+*d*)\scriptstyle\approx*c*/*d*. Такім чынам,

: RR \approx OR=\frac {ad}{bc}
: толькі для вельмі нізкіх імавернасцей зыходаў (вылічаныя значэнні адноснай рызыкі RR і адносін шанцаў OR будуць вельмі падобныя).

У галіне статыстыкі ў англамоўнай літаратуры, адносіны шанцаў выкарыстоўваюць больш шырока за адносіны рызык. Гэта адбываецца з-за распаўсюджанасці ўжывання лагістычнай рэгрэсіі ў клінічных выпрабаваннях — працах з лагарыфмамі адносін шанцаў, а не адносных рызык — таму, што адносіны шанцаў у статыстычных мадэлях больш эфектыўна адлюстроўваюць матэматычныя сувязі і асноўныя патагенітычныя механізмы.

Адносная рызыка з'яўляецца больш інтуітыўным паказчыкам, і ў выпадках сярэдняй і высокай імавернасці асабліва важна адрозніваць паказчыкі. Напрыклад, калі дзеянне A нясе ў сабе рызыку 99,9%, а дзеянне B — рызыкай 99,0%, то адносная рызыка будзе крыху большая за 1. у той час адносныя шанцы, звязаныя з дзеяннем А да дзеяння В, больш чым у 10 разоў вышэй. 

У медыцынскіх даследаваннях адносіны шанцаў звычайна выкарыстоўваюцца для даследаванняў выпадак-кантроль, і шанцы, але не імавернасці, звычайна вылічваюць і параўноўваюць. Адносныя рызыкі выкарыстоўваецца ў рандамізіраваных кантраляваных выпрабаваннях, а таксама ў кагортных даследаваннях.

Катэгорыя:Статыстыка
Катэгорыя:Эпідэміялогія