open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Луіджы Керубіні

**Марыя Луіджы Карла Зенобіа Сальваторэ Керубіні** (; , Фларэнцыя, Італія — , Парыж, Францыя) — італьянскі і французскі кампазітар, педагог і музычны тэарэтык, галоўны прадстаўнік жанру «оперы выратавання». Член Інстытута Францыі (1815).

## Біяграфічныя звесткі 
Музыцы вучыўся ў бацькі, Барталамеа Керубіні, пазней у Дж. Сорці і інш. У 1784—86 працаваў у Лондане, з 1788 у Парыжы. 3 1795 у Парыжскай кансерваторыі (з 1816 прафесар, у 1822—41 дырэктар).

## Творчасць 
У час французскай рэвалюцыі канца XVIII ст. пісаў маршы, гімны, песні, харавыя творы («Гімн Пантэону», 1794; «Жалобны гімн на смерць генерала Гоша», 1797). На аснове сінтэзу традыцый французскай камічнай оперы і прынцыпаў музычнай драматургіі К. В. Глюка стварыў узоры новага жанру — «оперы выратавання». Яго ўверцюры з кантрасным тэматызмам і элементамі сімфанічнага развіцця сталі правобразам уверцюр Л. ван Бетховена. Сярод твораў: оперы «Квінт Фабій» (паст. 1779), «Ладаіска» (1791), «Эліза» (1794), «Медэя» (1797), «Два дні» (1800), «Алі-Баба, або Сорак разбойнікаў» (1833); месы; 2 рэквіемы, крэда, літаніі, матэты; творы для аркестра; 6 квартэтаў (1814—37), струнны квінтэт (1837); п’есы для аргана, фартэпіяна і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Італіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Францыі
Катэгорыя:Кампазітары Італіі
Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Кампазітары — аўтары рэквіемаў
Катэгорыя:Музычныя педагогі Францыі
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пер-Лашэз
Катэгорыя:Масоны Італіі
Катэгорыя:Масоны Францыі
Катэгорыя:Масоны ВУФ
Паўднёвы Емен

thumb 

**Паўднёвы Емен** — геаграфічная вобласць на поўдні Аравійскага паўвострава.

У XIX стагоддзі — брытанскія пратэктарат і калонія, якая звалася Адэн па імі адміністрацыйнага цэнтра.

У 1958—1959 — Федэрацыя Паўднёвая Аравія пад брытанскім пратэктаратам.

З 30 лістапада 1967 — незалежная дзяржава — Народная Рэспубліка Паўднёвага Емена (НРПЕ), з 30 лістапада 1970 — Народная Дэмакратычная Рэспубліка Емен (НДРЕ).

22 мая 1990 Паўночны Емен (Еменская Арабская Рэспубліка) і Паўднёвы Емен (Народная Дэмакратычная Рэспубліка Емен) аб'ядналіся ў адзіную дзяржаву — Еменскую Рэспубліку.

21 мая 1994 былыя лідары НДРЕ абвясцілі на Поўдні незалежную дзяржаву — Дэмакратычную Рэспубліку Емен, да ліпеня 1994 паўстанне паўднёўцаў было падушана паўночнаеменскай арміяй.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Емена
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Блізкага Усходу
Федэрацыя Паўднёвай Аравіі

**Федэрацыя Паўднёвай Аравіі** — (араб. اتحاد الجنوب العربي Ittihad al-Janūb al-‘arabī), арганізацыя дзяржаў пад брытанскай абаронай, якая існавала на тэрыторыі сучаснага Паўднёвага Емена. Першапачаткова сфарміравана 4 красавіка 1962 з 15 штатаў Федэрацыі Арабскіх Эміратаў Поўдня. 18 студзеня 1963 да яе далучылася Каралеўская калонія Адэна. Пасля далучэння Верхняга Султанату Аўлаку ў чэрвені 1964 у федэрацыю ўваходзіла 17 штатаў. У 1966 каманда федэрацыі брала ўдзел у Гульнях Садружнасці ў Кінгстане, Ямайка. Федэрацыя была адменена пасля таго як атрымала незалежнасць нароўні з Пратэктаратам Паўднёвай Аравіі стаўшы Народнай Дэмакратычнай Рэспублікай Емен 30 лістапада 1967.

## Суб’екты Федэрацыі 
]]

#  Брытанская калонія Адэна, пераўтвораная ў Штат Адэн
#  Шэйхства Акрабі
#  Шэйхства Алаві
#  Султанат Аўдхалі
#  Султанат Верхні Аўлакі
#  Эмірат Верхні Аўлаку
#  Султанат Ніжні Аўлаку
#  Эмірат Бейхан
#  Султанат Вахідзі
#  Эмірат Далі
#  Шэйхства Дафіна
#  Султанат Лахедж
#  Шэйхства Мафлаху
#  Султанат Фадлі
#  Султанат Хаўшабі
#  Шэйхства Шаіб
#  Султанат Ніжняя Яфа

## Маркі 
Катэгорыя:Гісторыя Емена
Катэгорыя:Брытанская імперыя
Напой

thumb|Газаваны напой
**Напо́й** — вадкасць, прызначаная для піцця. Акрамя задавальнення фізіялагічных патрэб напоі з'яўляюцца часткай культуры грамадства.

## Пітная вада 
Вада — аснова большасці напояў, што ужывае чалавек. Ужываецца як у чыстым, гэтак і ў газаваным ці мінералізаваным выглядзе (як здабытая з прыродных мінеральных крыніц, гэтак і з дадаткамі).

## Алкагольныя напоі 
Алкагольныя напоі — гэта напоі, якія ўтрымліваюць у сваім складзе этанол. Піва з'яўляецца часткай чалавечай культуры больш за . У Вялікабрытаніі, Ірландыі, Германіі і іншых краінах Еўропы ўжыванне піва (і іншых алкагольных напояў) у барах ці пабах з'яўляецца культурнай традыцыяй.

## Гл. таксама 
* Кола, напой

*
Канстанцін Бранкузі

**Канстанцін Бранкузі** (*Брынкушы*, *Брынкуш*, , , , сяло Хобіца, Алтэнія, Румынія — , Парыж) — французскі скульптар румынскага паходжання, адзін з галоўных заснавальнікаў стылю абстрактнай скульптуры, выбітны прадстаўнік парыжскай школы, які мае сусветнае імя ў авангардным мастацтве XX стагоддзя.

## Творчасць 
Адзін з пачынальнікаў абстрактнага мастацтва ў Бухарэсце (1898—1901) і ў Парыжы (1905—07).

Працаваў галоўным чынам у Парыжы. Аўтар партрэтаў, сімвалічна абагульненых манументальна-дэкаратыўных і надмагільных скульптур («Малітва», 1907, «Пацалунак», 1908), станковых кампазіцый, адметных лаканізмам, цэльнасцю аб’ёмаў (серыя «Птушка ў прасторы», 1910—40-я г.). У мемарыяльным архітэктурна-скульптурным комплексе ў г. Тыргу-Жыў («Бясконцая калона», «Стол маўчання» і «Брама пацалунку», 1937) імкнуўся да сучаснага вытлумачэння традыцый румынскага народнага мастацтва.

## Ушанаванне памяці 
Яго імя носіць Тыргу-Жыускі ўніверсітэт імя Канстанціна Бранкузі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Скульптары Румыніі
Катэгорыя:Скульптары Францыі
Еменская Арабская Рэспубліка

**Еменская Арабская Рэспубліка** (**ЕАР**, **Паўночны Емен**) — дзяржава, якая існавала на паўднёвым захадзе Аравійскага паўвострава з 26 верасня 1962 па 22 мая 1990 года.
Плошча: 195 тыс. км².
Сталіца: Сана (134,6 тыс. жыхароў, даныя на 1977 год).
Грашовая адзінка: еменскі рыал.

Дзяржава знікла пасля аб’яднання ЕАР і НДРЕ ў Еменскую Рэспубліку 22 мая 1990.

## Знешняя палітыка 
1 лістапада 1928 паміж СССР і ЕАР заключаны дагавор пра сяброўства і гандаль.

Асноўныя гандлёвыя партнёры: Японія, СССР, КНР, Аўстралія, Францыя, НДРЕ, ФРГ, Саудаўская Аравія.

## Адміністрацыйны падзел 
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Блізкага Усходу
Катэгорыя:Гісторыя Емена
Рычард Чэйні

**Рычард Брус «Дык» Чэйні** (; ) — амерыканскі палітык, рэспубліканец. Працаваў у адміністрацыях чатырох прэзідэнтаў ЗША, паслядоўны крытык адміністрацыі Барака Абамы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 30 студзеня 1941 года ў Лінкальне (штат Небраска, ЗША).

У адміністрацыі Дж. Буша-старэйшага — Міністр абароны ЗША (1989—1993). З 20 студзеня 2001 года па 20 студзеня 2009 года займаў пасаду Віцэ-прэзідэнта ЗША, у адміністрацыі Дж. Буша-малодшага (пераабраны на другі тэрмін у лістападзе 2004 года, паўторна ўступіў у пасаду 20 студзеня 2005 года). Падчас працэдур, якія патрабавалі наркозу Буша, двойчы быў выконваючым абавязкі прэзідэнта ЗША (2002 і 2007).

Памёр 3 лістапада 2025 года ў ЗША.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* ШЭРЫ КАРДЫНАЛ БЕЛАГА ДОМУ 
* Мемуары Дыка Чэйні: «У Вашынгтоне я адзін падтрымаў знішчэнне сірыйскага рэактара», 26 жніўня 2011 г.

Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Міністры абароны ЗША
Катэгорыя:Члены Рэспубліканскай партыі ЗША
Катэгорыя:Кіраўнікі адміністрацыі прэзідэнта ЗША
Закон Авагадра

**Закон Авагадра** — адзін з асноўных законаў ідэальнага газу, адно з важных асноўных палажэнняў хіміі, якое абвяшчае, што ''«ў роўных аб'ёмах розных газаў, узятых пры аднолькавых тэмпературы і ціску, змяшчаецца адна і тая ж колькасць малекул»''. Быў сфармуляваны ў 1811 годзе італьянскім фізікам Амедэо Авагадра (1776—1856), прафесарам фізікі ў Турыне.

З закону Авагадра вынікае:
# моль любога газу пры аднолькавых умовах займае аднолькавы аб'ём (пры ціску 1,01·105 Па і тэмпературы 0&nbsp;°C малярны аб'ём газу роўны 22,1 л/моль, або 22,4·10−3&nbsp;м³/моль);
# шчыльнасць двух газаў пры аднолькавых умовах прама прапарцыянальна іх малярнай масе.

Закон Авагадра выкарыстоўваецца пры разліках па хімічных формулах і ўраўненнях, вызначэнні адносных малярных мас газаў.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Асноўныя законы ў хіміі
Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Авагадра
Катэгорыя:Фізічная хімія
Катэгорыя:Колькасць рэчыва
Джэймс Дэнфарт Куэйл

**Джэймс Дэнфарт «Дэн» Куэйл** (; , Індыянапаліс) — амерыканскі палітык, Член Палаты прадстаўнікоў ЗША ад свайго роднага штата Індыяна (1977—1981), сенатар ЗША ад Індыяны (1981—1989). Віцэ-прэзідэнт ЗША пры прэзідэнце Дж. Бушу-старэйшым з 1989 па 1993. У 1992 разам з Бушам балатаваўся на другі тэрмін, але пацярпеў паражэнне ад Біла Клінтана і Альберта Гора.

Катэгорыя:Члены Рэспубліканскай партыі ЗША
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Кандыдаты ў віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Постаці прэсвітарыянства
Катэгорыя:Лаўрэаты шнобелеўскай прэміі
Лінкальн (Небраска)

**Лінкальн** () — горад на поўначы цэнтральнай часткі ЗША, адміністрацыйны цэнтр штата Небраска і акругі Ланкастэр. Другі па колькасці насельніцтва горад у Небрасцы (226 тыс. чалавек, даныя 2000 г.). 

## Гісторыя 
У 1856 г. на месцы цяперашняга Лінкальна было заснавана паселішча Ланкастэр, якое стала ў 1859 г. сталіцай аднайменнай акругі. 

1 сакавіка 1867 года пасля ўступлення Небраскі ў склад ЗША горад быў перайменаваны ў Лінкальн і атрымаў статус сталіцы штата. 

У 2008 годзе горад названы адным з самых здаровых гарадоў Амерыкі. 

## Клімат 
Сярэднесутачная тэмпература ліпеня - +25 °C, студзеня - -5 °C. 

## Адукацыя і навука 
* Універсітэт Небраска (University of Nebraska-Lincoln) — універсітэт штата.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Хілары Суонк, амерыканская актрыса
## Спасылкі 
* City of Lincoln
* ROUNDUS | Local panoramas of Lincoln, Nebraska  | Experience Lincoln through immersive VR photography.
* Lincoln Convention and Visitors Bureau
* H2G2 Guide Entry on Lincoln, Nebraska
* Downtown Lincoln Association

Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады Небраскі
Джэймс Джордж Фрэзер

**Джэймс Джордж Фрэзер** (Фрэйзер) (Sir James George Frazer; 1 студзеня 1854, Глазга, Шатландыя - 7 мая 1941, Кембрыдж) — брытанскі антраполаг, культуролаг, фалькларыст і гісторык рэлігіі, прадстаўнік класічнай англійскай сацыяльнай антрапалогіі, які ўнёс вялікі ўклад у вывучэнне татэмізма, магіі і трансфармацыі рэлігійных вераванняў на працягу гісторыі чалавецтва. Аўтар 12-томнай працы «Залатая галіна» («The Golden Bough»).

## Біяграфічныя звесткі 
Атрымаў адукацыю юрыста, але ніколі не займаўся юрыдычнай практыкай. На выбар кірунку яго навуковых даследаванняў аказала кніга Э. Б. Тайлара «Першабытная культура», пасля азнаямлення з якой Дж. Фрэзер вырашыў стаць антраполагам і паступіў у Трыніці-каледж Кембрыджскага ўніверсітэта. Вучыўся таксама ва ўніверсітэце Глазга (Шатландыя).

У сваіх даследаванняў выкарыстоўваў параўнальны метад пры аналізе звычаяў і паўсядзённай жыццядзейнасці «прымітыўных народаў». Выкладаў сацыяльную антрапалогію ва ўніверсітэце Ліверпуля.

Меў шмат вышэйшых акадэмічных узнагарод, а ў 1914 атрымаў рыцарскую годнасць.

## Навуковая і даследчыцкая дзейнасць 
На працягу многіх гадоў Дж. Фрэзер займаўся даследаваннямі з'яў татэмізму і табу. Прытрымліваўся канцэпцыі т.зв. «псіхічнага адзінства», паводле якой універсальнае падабенства праяў чалавечага розуму з'яўляецца важнейшым фактарам эвалюцыі чалавецтва. Ва ўспрыманні Дж. Фрэзера антрапалогія — гэта «навука аб чалавечых пачатках». Найбольш вядомая праца Дж. Фрэзера «Залатая галіна», у якой сістэматызаваны фактычны матэрыял пра першабытнкю магію, міфалогіі, татэмізм, анімізм, табу, рэлігійныя вераванні, фальклор і звычаі розных народаў. Яна была ўпершыню апублікавана ў 1890, а пазней была перакладзена на мноства моў свету. Сярод іншых значных прац — «Татэмізм і экзагамія» (1910), «Фальклор у Старым Запавеце» (1918), «Галава Гаргоны» (1918).

## Бібліяграфія 
* 
*  (1-е выданне)
*  (пераклад і каментары)
*  (2-е выданне)
* 
* 
*  (3-е выданне)
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
*  (пераклад)
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
*  (у 2-х тамах)
* 
* Працы Фрэзера

Катэгорыя:Даследчыкі міфалогіі
Катэгорыя:Даследчыкі старажытнагрэчаскай міфалогіі і рэлігіі
Катэгорыя:Антраполагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гісторыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Постаці брытанскага рэлігіязнаўства
Катэгорыя:Постаці брытанскай культуралогіі
Катэгорыя:Этнографы Вялікабрытаніі
Адміністрацыйны падзел Панамы

**Панама** у адміністрацыйным стаўленні падзяляецца на дзевяць правінцый (, у адзіным ліку — *provincia*) і тры аўтаномныя вобласці (камарка, ).

Яшчэ дзве камаркі ўваходзяць у склад правінцый і такім чынам іерархічна эквівалентныя акругам (*distrito*).

|}
Сувенір

у]]
**Сувені́р** ( — успамін, памяць) — памятны прадмет, прызначаны нагадваць пра штосьці, напрыклад, аб наведванні месца паломніцтва турыстаў, музея і г.д.
 і іншыя сувеніры на калядным кірмашы ў Кёльне]]
Якасцямі сувеніраў валодаюць творы народнага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, якія нясуць інфармацыю аб асаблівасцях культуры мясцовага народа, нагадаюць аб наведванні краіны, горада, музея, помніка і інш., таксама рэчы этнаграфічнага характару, значкі, медалі, копіі скульптурных помнікаў і помнікаў архітэктуры і гісторыі, рэчы і прадметы ўтылітарнага прызначэння з геральдычнай, спартыўнай і іншай сімволікай (напрыклад, блакноты, паштоўкі, кубкі, ручкі і інш.), звычайныя рэчы, звязаныя з гістарычнымі падзеямі (напрыклад, кавалкі Берлінскай сцяны), з успамінамі пра асобу (напрыклад, фамільныя каштоўнасці, асабовыя рэчы). Сувеніры могуць выконваць рэкламныя функцыі.

Адпаведна, сувеніры нясуць каларыт месца, у якім іх зрабілі і набылі. Гэта можа быць эмблема горада, малюнак памятнага месца, аб’ект культуры. Сувеніры часта прадаюцца ў спецыялізаваных крамах і палатках. Бываюць як вельмі няякасныя сувеніры, якія не валодаюць мастацкай каштоўнасцю, так і якасныя ўзоры, прадметы мастацтва. Некаторыя віды «сувеніраў» забаронена вывозіць з краіны.

Існуюць спецыяльныя прадпрыемствы, якія займаюцца вырабам сувеніраў.

## Гл. таксама 
* Помнік
* Турызм

## Літаратура 
* 
* Сувенирная продукция // *Радченко И. А.* Учебный словарь терминов рекламы и паблик рилейшенз / Под ред. Е. Е. Топильской. — Воронеж: ВФ МГЭИ, 2007. — 114 с.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Турызм
Катэгорыя:Рэклама
Рыа-Онда

**Рыа-Онда** () — рака ў Цэнтральнай Амерыцы, працякае на ўсходзе паўвострава Юкатан. Мае даўжыню каля 150 км, па значнай частцы праходзіць мяжа паміж Мексікай і Белізам. Упадае ў бухту Чэтумаль Карыбскага мора. Нароўні з аднайменнай ракой Рыа-Онда з'яўляецца найбуйнейшай воднай артэрыяй Беліза.

Рыа-Онда ўтвараецца пры зліцці рэк Рыа-Асуль, вытокі якой знаходзяцца ў Петэнскім басейне на тэрыторыі Гватэмалы, і Рыа-Брава. Недалёка ад зліцця размешчаны населены пункт Ла-Уніён (Мексіка). На рацэ таксама размешчаны мексіканскія гарады Субтэньентэ-Лопес і Чэтумаль, які з'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам штата Кінтана-Роа.

Рака згадваецца ў гімне Беліза.

## Спасылкі 
* Río Hondo — Comisión Nacional para el Conocimiento y Uso de la Biodiversidad 

Катэгорыя:Рэкі Беліза
Катэгорыя:Рэкі Мексікі
Геаграфія Беліза

thumb|250px
**Беліз** размяшчаецца ў Цэнтральнай Амерыцы на паўвостраве Юкатан. Агульная плошча краіны складае каля 22,9 тыс. кв. км. На захадзе і поўначы мяжуе з Мексікай, на поўдні і паўднёвым захадзе — з Гватэмалай. З усходу Беліз абмываецца водамі Карыбскага мора. Агульная плошча краіны складае каля 22,9 тыс. кв. км. Колькасць насельніцтва — 282,5 тыс. чалавек (на 2004 г.).

Большую частку тэрыторыі краіны займае нізінная, месцамі забалочаная раўніна са мноствам азёр і лагун. Найбольш буйныя рэкі — Рыа-Онда і Беліз. На поўдні распасціраюцца горы Мая вышынёй да 1122 м (пік Вікторыя). Гэта самая малазаселеная частка Беліза. Уздоўж узбярэжжа, на адлегласці каля 30 км ад яго, цягнецца Белізскі Бар’ерны рыф.

Клімат Беліза — трапічны пасатны. Сярэдняя месячная тэмпература каля 26°. Паўночна-усходні пасат прыносіць шмат ападкаў. Колькасць іх павялічваецца з поўначы на поўдзень ад 1300 да 3500 мм у год. Сезон дажджоў доўжыцца з мая па ліпень. Ураганы з Карыбскага мора, якія суправаджаюцца ліўнямі і паводкамі, прыносяць краіне цяжкія бедствы.

Каля паловы тэрыторыі краіны пакрываюць вільготныя трапічныя лясы. На паўднёвым захадзе і поўначы Беліза значныя плошчы заняты лістападнымі шыракалістымі і хваёвымі лясамі. Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел — шэсць акруг.
Бар’ерныя рыфы

**Бар’ерныя рыфы** — разнавіднасць каралавых рыфаў. Утворацца з рыфаў, якія аблямоўваюць, у выніку тэктанічнага апускання берага. Аддзелены ад берага лагунай глыбінёй ад некалькіх метраў да некалькіх дзясяткаў метраў. Размяшчаюцца ў паўночна-усходняга ўзбярэжжа Аўстраліі (найбольш вядомы Вялікі Бар'ерны рыф), у берагоў Новай Каледоніі, востраў Фіджы і Вялікіх Антыльскіх.

Катэгорыя:Каралавыя рыфы
Адміністрацыйны падзел Сальвадора

right|Адміністрацыйны падзел Сальвадора
Сальвадор падзяляецца на чатырнаццаць дэпартаментаў:

# Ауачапан (Ауачапан)
# Кабаньяс (Сенсунтэпеке)
# Чалатэнанга (Чалатэнанга)
# Кускатлан (Кахутэпеке)
# Ла-Лібертад (Санта-Тэкла)
# Ла-Пас (Сакатэкалука)
# Ла-Уніён (Ла-Уніён)
# Марасан (Сан-Францыска Гатэра)
# Сан-Мігель (Сан-Мігель)
# Сан-Сальвадор (Сан-Сальвадор)
# Сан-Вісентэ (Сан-Вісентэ)
# Санта-Ана (Санта-Ана)
# Сансанатэ (Сансанатэ)
# Усулутан (Усулутан)


Катэгорыя:Дэпартаменты Сальвадора
Ганаў (заліў)

**Гана́ў** (, ) — вялікі заліў каля заходняга ўзбярэжжа Гаіці.

На яго ўзбярэжжы стаіць Порт-о-Прэнс, сталіца Гаіці. Іншыя гарады каля заліва: Ганаіў, Сен-Марк, Мірагаан і Жэрэмі. У заліве знаходзяцца астравы: Ганаў (які адлучае ад асноўнай часткі заліва праліў Ганаў) і Каеміты.

У заліў упадае найбуйнейшая рака Гаіці Артыбаніт.

Катэгорыя:Геаграфія Гаіці
Катэгорыя:Залівы Карыбскага мора
Катэгорыя:Залівы Паўночнай Амерыкі
Ваш

**Ваш** ( — *Каровін востраў*) — невялікі востраў даўжынёй 13 км, шырынёй 3,2 км і плошчай каля 52 км², які знаходзіцца да паўднёвага захаду ад вострава Гаіці. Уваходзіць у склад Паўднёвага дэпартамента Гаіці (акруга Ле Ке).

Заходняя частка вострава — узвышаная, у той час як усходняя частка з’яўляецца багністай — там знаходзіцца адзін з найбуйнейшых мангравых лясоў у Гаіці. Востраў з’яўляецца адным з самых папулярных турыстычных месцаў у Гаіці, на ім знаходзяцца два турыстычныя курорты: Порт Морган і Абака-Бей.

## Спасылкі 
* http://www.ile-a-vache.com/

Катэгорыя:Астравы Гаіці
Катэгорыя:Камуны Гаіці
Прыгарадны цягнік

**Прыгарадны цягнік** — чыгуначны састаў для выканання прыгарадных перавозак па чыгунцы. Як правіла, прыгарадны цягнік спыняецца на ўсіх прыпыначных пунктах на маршруце, якія маюць пасажырскую платформу. Даўжыня маршруту прыгараднага цягніка звычайна не перавышае 150 км. Пасродкам узгадненняў прыгарадныя цягнікі выконваюць ролю «сеткаўтваральнага» транспарту, які дазваляе з гарантаванымі перасадкамі пераехаць ад пункта А ў пункт Б.

## Гл. таксама 
* Мінская гарадская электрычка
* Электрычка
* Прыгараднае чыгуначнае злучэнне ў Паўночнай Амерыцы
* S-Bahn

Катэгорыя:Грамадскі транспарт
Катэгорыя:Рухомы састаў чыгунак
Наветраны праліў

thumb|333px|right|Размяшчэнне Наветранага праліва адзначана чырвоным прамавугольнікам

**Наветраны праліў** — праліў паміж астравамі Куба і Гаіці. Шырыня 77 км, максімальная глыбіня 1700 м. Злучае Атлантычны акіян з Карыбскім морам і з'яўляецца прамым шляхам паміж Панамскі каналам і ўсходняй марской мяжой ЗША. У паўднёва-заходняй частцы пераходзіць у праліў Ямайка.

З усходняга краю правінцыі Гуантанама на Кубе можна разглядзець агні ў дэпартаменце Норд-Оўэст на Гаіці і наадварот.

## Спасылкі 
* Windward Passage — Britannica Encyclopaedia Online

Катэгорыя:Пралівы Карыбскага мора

Катэгорыя:Геаграфія Гаіці
Катэгорыя:Пралівы Кубы
Ямайка (праліў)

**Праліў Ямайка** — праліў у Карыбскім моры паміж астравамі Ямайка і Гаіці. З’яўляецца працягам Наветранага праліва ў напрамку на паўднёвы захад.

Шырыня праліва складае каля 190 км, глыбіня — да 1200 м. Прыкладна ў 55 км да захаду ад Гаіці ў праліве размяшчаецца востраў Наваса — незаселены вапняковы і каралавы востраў плошчай 5,2 км².

Размяшчаючыся ў прыкладна 1 тыс. км на паўночны ўсход ад Панамскага канала, праліў Ямайка з’яўляецца ажыўленым суднаходным шляхам для судоў з Еўропы і ўсходняга ўзбярэжжа ЗША, якія накіроўваюцца ў Ціхі акіян.

Катэгорыя:Пралівы Карыбскага мора
Катэгорыя:Геаграфія Ямайкі
Катэгорыя:Геаграфія Гаіці
Адміністрацыйны падзел Коста-Рыкі

thumb|350px|Адміністрацыйны падзел Коста-Рыкі
**Коста-Рыка падзяляецца** на 7 правінцый:
# Алахуэла
# Картага
# Гуанакастэ
# Эрэдзія
# Лімон
# Пунтарэнас
# Сан-Хасэ

Яны ў сваю чаргу падзелены на кантоны. Іх усяго 81 і кіруюцца яны мэрамі. Мэры абіраюцца кожныя чатыры гады жыхарамі кантона.
Іенг Сары

**Іенг Сары** ( [ʔiǝŋ saːriː]), пры нараджэнні *Кім Чанг* (24 кастрычніка 1925, Лёнг Ва, акруга Ча Вінь, В’етнам — , Пнампень) — адзін з найбольш уплывовых дзеячаў рэжыму «чырвоных кхмераў» у Камбоджы.

У гады дыктатуры Пол Пота (1975-79) займаў пасады намесніка прэм'ер-міністра і міністра замежных спраў «Дэмакратычнай Кампучыі». У друку называўся «другім чалавекам» кампучыйскага рэжыму (у савецкім друку нават выкарыстоўваўся тэрмін «рэжым Пол Пота - Іенг Сары»). На справе ж Іенг Сары быў «нумарам трэцім», бо імя «нумар два», Нуон Чэа, было практычна невядомае за мяжой і мала вядомае ў самой Камбоджы.

## Біяграфія 
Кхмер па бацьку, кітаец па маці. Нарадзіўся на паўднёвым-захадзе В’етнама. Уступіўшы ў шэрагі «чырвоных кхмераў», змяніў сваё в'етнамскае імя Кім Чанг на кхмерскія Іенг Сары. Быў шваграм Пол Пота, разам з ім вучыўся ў Парыжы, сустракаўся з дзеячамі французскага левага руху (уключаючы Ж.-П. Сартра).

Вярнуўшыся ў Камбоджу, быў абраны ў ЦК Працоўнай партыі Кампучыі ў верасні 1960 г. Міністр замежных спраў ва ўрадзе «чырвоных кхмераў».

Пасля паразы чырвоных кхмераў і іх пераходу да тактыкі партызанскай вайны працягваў захоўваць кіруючыя пазіцыі ў іх руху да 1996 г., калі здаўся ўладам Камбоджы. Іенг Сары быў памілаваны каралём Камбоджы ў 1996 годзе ў рамках дамоўленасцяў аб канчатковай капітуляцыі «чырвоных кхмераў».

У 1996-2007 г. пражываў пад аховай на віле ў Пнампені, кантраляваў здабычу каштоўных камянёў на мяжы з Тайландам. 12 лістапада 2007 арыштаваны разам з жонкай Іенг Тырыт для прыцягнення да адказнасці перад трыбуналам па злачынствах супраць чалавецтва ў Камбоджы.

16 снежня 2009 трыбунал прад'явіў яму афіцыйнае абвінавачванне ў генацыдзе, за яго ўдзел у забойствах в'етнамскай і мусульманскай меншасцяў у Камбоджы.

## Спасылкі 
* http://www.seasite.niu.edu/khmer/Ledgerwood/biographies.htm 

Катэгорыя:Палітыкі Камбоджы
Катэгорыя:Дыпламаты Камбоджы
Катэгорыя:Чырвоныя кхмеры
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Камбоджы
Катэгорыя:Ваенныя злачынцы
Катэгорыя:Постаці Камбоджы
Джоні Халідэй

**Джоні Халідэй** (, сапраўднае імя **Жан-Філіп Лео Смет** (); нар. 15 чэрвеня 1943, Парыж, Францыя — 6 снежня 2017, Францыя) — французскі рок-спявак, кампазітар і акцёр.

## Сям’я 
Джоні Халідэй нарадзіўся ў сям’і бельгійца і францужанкі, атрымаў бельгійскае грамадзянства, а ў 1961 годзе прыняў грамадзянства Францыі. Яго бацькі разышліся неўзабаве пасля яго нараджэння, і Джоні выхоўваўся сваёй цёткай з боку бацькі.

## Дыскаграфія 
(выбранае)
* *Jamais seul*, 2011
* *Stade de France (Tour 66)*, 2009
* *Ça ne finira jamais*, 2008
* *Le coeur d’un homme*, 2007
* *Flashback Tour (Palais des sports)*, 2006
* *Ma vérité*, 2005
* *Parc des Princes 2003*, 2003
* *À la vie, à la mort*, 2002
* *100 % Johnny — Concert à la Tour Eiffel*, 2000
* *Sang pour Sang*, 1999
* *Ce que je sais*, 1998
* *Allume le Feu — Stade de France 98*, 1998
* *Lorada Tour*, 1996
* *Destination Vegas*, 1996
* *Lorada*, 1996
* *Rough Town*, 1995
* *Parc des Princes*, 1993
* *Bercy*, 1992
* *Ça ne change pas un homme*, 1991
* *Dans la Chaleur de Bercy*, 1990
* *Cadillac*, 1989
* *Gang*, 1986
* ''Rock 'n' Roll Attitude*, 1985
* *Johnny Hallyday au Zenith*, 1984
* *En V.O.*, 1984
* *Nashville en direct*, 1984
* *Entre violence et violon*, 1983
* *Live à Pantin*, 1982
* *Palais des sports*, 1982
* *Quelque part un aigle*, 1982
* *La peur*, 1982
* *Pas facile*, 1981
* *En pièces détachés*, 1981
* *À partir de maintenant*, 1980
* *Hollywood*, 1979
* *Solitude à deux*, 1978
* *C’est la vie*, 1977
* *Hamlet*, 1976
* *Derrière l’amour*, 1976
* *La terre promise*, 1975
* *Rock à Memphis*, 1975
* *Rock 'n' Show*, 1974
* *Je t’aime, je t’aime, je t’aime*, 1974
* *Insolitudes*, 1973
* *Country, Folk, Rock*, 1972
* *Flagrant délit*, 1971
* *Vie*, 1970
* *Rivière…ouvre ton lit*, 1969
* *Rève et amour*, 1968
* *Jeune Homme*, 1968
* *Johnny67*, 1967
* *La génération perdue*, 1966
* *Johnny chante Hallyday*, 1965
* *Halleluyah*; 1965
* *Les rocks les plus terribles*, 1964
* *Les bras en croix*, 1963
* *Sing America’s rocking Hits*, 1962
* *Salut les copains*, 1961
* *Johnny Hallyday et ses fans au Festival de Rock' n` Roll'', 1960
## Фільмаграфія 
* (2002) «Чалавек з цягніка» — Мілан

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* Пераклады песень Джоні Халідэя

Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Францыі
Катэгорыя:Акцёры Францыі
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Шансанье
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Памерлі ад раку лёгкага
Рудка (Пінскі раён)

**Ру́дка** (, ) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці, на беразе ракі Ясельда. Уваходзіць у склад Мерчыцкага сельсавета.

## Геалогія 
Аднайменная крыніца, якая знаходзіцца ў Рудцы, мае статус помніка прыроды мясцовага значэння.

## Гісторыя 
Перад вайной у вёсцы жыло 294 чалавекі ў 68 дварах.

У 1944 годзе гітлераўцамі было спалена 37 дамоў, забіта 6 чалавек
* Яўгенія Янішчыц (1948—1988) — беларуская паэтэса, перакладчыца

## Спасылкі 
* Капліца ў Рудцы
* Дом Я. Янішчыц у Рудцы

Катэгорыя:Мерчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна
Бадзі Холі

**Чарлз Хардзін Холі**, вядомы як **Бадзі Холі** (англ.: Buddy Holly;  — ) — амерыканскі спявак і аўтар песень, адзін з першапраходцаў рок-н-ролу. Нягледзячы на тое, што яго поспех працягваўся ўсяго паўтары года, пакуль ён не загінуў у авіякатастрофе, крытык Брус Эдэр апісаў яго асобу як «самую ўплывовую стваральную сілу ў раннім рок-н-роле».

Яго інавацыі ў творчасці наймацнейшым чынам паўплывалі ў роўнай меры як на сучаснікаў, так і на наступныя пакаленні музыкантаў, уключаючы The Beatles, The Beach Boys, The Rolling Stones, Боба Дылана; ключавым чынам адбіліся на далейшым развіцці поп-музыкі.

Холі быў у ліку першых уключаных у Залу славы рок-н-ролу ў 1986. У 2004 па версіі часопіса Rolling Stone Бадзі Холі атрымаў 13 месца ў спісе «пяцідзесяці Найвялікшых Артыстаў Усіх Часоў».

## Дыскаграфія 
Прадстаўлены толькі амерыканскія дыскаграфіі.

### Сінглы 
Азначаны арыгінальныя сінглы (перавыданні выключаны).

Катэгорыя:Рок-музыканты ЗША
Катэгорыя:Гітарысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Выканаўцы рок-н-рола
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залу славы рок-н-рола
Дылан Томас

**Дылан Марлайс Томас** (; ) — валійскі паэт, драматург, публіцыст. Пісаў па-англійску.

Дылана Томаса выхоўвалі так, каб ён ведаў толькі англійскую мову, хоць валійская была роднай для ягонай маці. Важнай крыніцай натхнення для яго былі валійскі фальклор і міфалогія, дзіцячыя ўражанні ад жыцця ў сельскім Уэльсе (яго п’еса «Дзяцінства, Каляды, Уэльс» да гэтага часу штогод чытаецца па радыё на Каляды, а радыёп’еса «Пад шатамі малочнага лесу» прысвечаная жыццю невялікага валійскага горада). Паводле драмы Томаса «Доктар і д’яблы» пастаўлены фільм з Цімаці Далтанам у галоўнай ролі. Сюжэт заснаваны на сапраўднай гісторыі пра тое, як навуковец купляў свежыя трупы для анатамічных даследаванняў, хоць і падазраваў, што іх здабылі забойствам.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* The Life and Work of Dylan Thomas Збор твораў Дылана Томаса, уключаючы аўдыёверсію «Пад шатамі Малочнага лесу»
* Dylan Thomas на Poets.org Біяграфія, вершы, аўдыё і эсэ ад Акадэміі амерыканскіх паэтаў
* Сайт пра Томаса , створаны адміністрацыяй Суонсі
* Сайт пра Дылане Томасе ад BBC Wales
* Магіла Томасаў

Катэгорыя:Паэты Уэльса
Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Драматургі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Суонсі
Боб Дылан

**Боб Дылан** (), пры нараджэнні **Роберт Ален Цымерман** (; нар. , Дулут, Мінесота) — амерыканскі аўтар-выканаўца песень, паэт, мастак, кінаакцёр. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2016) «за стварэнне новай паэтычнай выразнасці ў рамках амерыканскай песеннай традыцыі».

Роберт Ален нарадзіўся ў бальніцы Святой Марыі 24 мая 1941 года ў Дулуце ў яўрэйскай сям'і. Бабуля і дзядуля Дылана па бацькоўскай лініі, Ганна Кіргіз і Зігман Цымерман, эмігравалі з Адэсы ў ЗША пасля яўрэйскіх пагромаў 1905 года. Ягоныя бабуля і дзядуля па матчынай лініі, Флорэнс і Бэн Стоўн, былі літоўскімі яўрэямі, што прыбылі да ЗША ў 1902 годзе.

Адзін з вядучых прадстаўнікоў руху фолксінгераў у ЗША ў 1960-я г. Спачатку выконваў балады і песні ў традыцыях музыкі кантры (у т.л. «песень пратэсту»), а з 1970-х г. — нярэдка ў стылі рок-музыкі.

Многія яго песні, такія як «Blowin 'in the Wind» і «The Times They Are a-Changin'», сталі гімнамі для руху грамадзянскіх правоў і антываеннага руху ў ЗША. Яго творчасць паспрыяла сціранню межаў паміж узвышанай і вульгарнай культурамі.

Многія крытыкі вельмі высока ацэньвалі ўзровень паэтычнай лірыкі Б. Дылана і нават выказвалі прапановы паставіць яго ў адзін шэраг з вялікімі класічнымі паэтамі. Паводле дадзеных апытання часопіса Rolling Stone — з’яўляецца другой (пасля The Beatles) па значнасці фігурай у гісторыі рок-музыкі. Неаднаразовы лаўрэат самай прэстыжнай музычнай прэміі «Грэмі».

На беларускую мову асобныя песні пераклалі Ян Максімюк, Сяржук Сокалаў-Воюш, Андрэй Хадановіч, Макс Шчур, Раман Яраш.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

## Спасылкі 
* 4 тэксты па-беларуску
* Боб Дылан. Так моцна
* BobDylan.com — афіцыйны сайт
* 
* Expecting Rain — Dylan news & events, updated daily.
* 

Катэгорыя:Боб Дылан
Катэгорыя:Рок-музыканты ЗША
Катэгорыя:Фолк-музыканты ЗША
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залу славы рок-н-рола
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard 200
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Музыканты Traveling Wilburys
Катэгорыя:Іўдзеі, якія прынялі хрысціянства
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Севастопальская вуліца (Мінск)

**Вуліца Севастопальская** — вуліца ў Першамайскім раёне горада Мінска. Вуліца паўстала ў 1950-х гадах і была названа ў гонар горада Севастопаля.

## Размяшчэнне 
Арыентавана з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Вуліца праходзіць уздоўж Севастопальскага парку ад скрыжавання з вуліцай Кутузава і завяршаецца скрыжаваннем з вуліцай Лук’яновіча і Лагойскім трактам. Перасякаецца з завулкам Чайкоўскага, вуліцамі Светлая, Вясенняя, Караленкі, Пскоўская, Ільменская, Суворава, Алейная, Зоі Касмадзям’янскай, Кнорына, Валгадонская, Заслонава, Чарняхоўскага, Севастопальскім і Наўгародскім завулкамі, вуліцай Наўгародская і праездам Чайкоўскага.

## Забудова 
### Цотны бок 
]]
* № 54 — Спецыяльная агульнаадукацыйная школа № 14 для дзяцей з парушэннем слыху
* № 56 — Рэспубліканскі рэабілітацыйны цэнтр для дзяцей-інвалідаў
* № 100 — Храм Святой Жываначальнай Троіцы
* № 108 — 3-ці РЭС філіяла Мінскія кабельныя сеткі

### Няцотны бок 
* д. 121 — Філіял «Міжгародняя сувязь» РУП «Белтэлекам»
* Большая частка дамоў на няцотным баку — жылая забудова малой паверхавасці і прыватныя дамы

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)
Мінск
Ксані

**Ксані** (, ) — рака ў Паўднёвай Асеціі і Грузіі, левы прыток Куры. Працякае ў межах Ленінгорскага раёна Паўднёвай Асеціі (верхняе і сярэдняе цячэнне) і Грузіі (ніжняе цячэнне).

Ксани бярэ пачатак з возера Кялістба на Кельскам плато. Плынь ракі парожыстая, хуткая. Па а цясніне Ксані праходзіць дарога, якая злучае Ленінгорскі раён Паўднёвай Асеціі з асноўнай аўтамагістраллю Грузіі. У вярхоўях Ксані размешчана гістарычная вобласць Дзімыр (Жамуры), якая валодае значным рэкрэацыйным патэнцыялам.

На рацэ размешчаныя: Ленінгор, Мухрані. У ніжнім цячэнні рака Ксані служыць мяжой паміж Каспскім раёнам краю Шыда-Картлі і Мцхетскім раёнам краю Мцхеты-Мтыянэці.

Катэгорыя:Рэкі Грузіі
Катэгорыя:Рэкі Паўднёвай Асеціі
Катэгорыя:Ленінгорскі раён
Катэгорыя:Прытокі Куры
Мухрані

**Мухрані** ( - дуброва) - паселішча ў Мцхецкім муніцыпалітэце Грузіі. Размяшчаецца на тэрыторыі гістарычнай вобласці Мухрані. Утварылася на месцы вёскі Шыасубані пасля пабудовы ў 1733 годзе Мухранскай крэпасці.

## Вытворчасць і транспарт 
Побач з вёскай праходзіць нафтаправод Баку-Тбілісі -Джэйхан.

Таксама ў сяле працуе птушкагадоўчая ферма.

### Вінаробства 
У раёне развіта вінаградарства.

## Адукацыя 
У 2008 годзе ў вёсцы была адкрыта адноўленая публічная школа.

## Выдатныя мясціны 
* Захаваўся замак князёў Баграціён-Мухранскіх і позняя сядзіба, пабудаваная ў XVI стагоддзі, з паркам.
*Мухранская крэпасць, адна з самых вялікіх сярэднявечных крэпасцяў Грузіі.

Выява:Храм Светого Георгия.jpg|Храм Цміндагіоргі ў Мухрані
Выява:Храм в мухрани.jpg|Храм у Мухрані

Катэгорыя:Населеныя пункты Грузіі
Аш-Шатра

**Аш-Шатра** () — горад у Іраку ў мухафазе Дзі-Кар, размешчаны на беразе канала Шат аль-Хай. За 22 км на захад ад старажытнага горада-дзяржавы Лагаш. У 2009 годзе насельніцтва горада складала ад 65 да 90 тысяч чалавек.

Катэгорыя:Гарады Ірака
Аль-Сарафія

**Аль-Сара́фія ** () — аўтамабільны мост праз раку Тыгр, галоўны ў сталіцы Ірака — Багдадзе.

## Гісторыя 
Мост быў пабудаваны ў 1940-х ці 1950-х гадах і аб'ядноўвае два паўночных раёна Багдада: Вазірыя і Ютафія.

У 1991 годзе ў выніку амерыканскіх бамбардзіровак мост быў пашкоджаны, 12 красавіка 2007 года ён абваліўся. Інфармацыйнае агенцтва Associated Press са спасылкай на паліцыю і сведкаў з ліку мясцовых жыхароў паведаміла, што прычынай абрушэння стаў выбух грузавіка, начыненага выбухоўкай, кіраванага смяротнікам. У распаўсюджанай тады ж афіцыйнай зводцы паведамлялася аб 10 загінуўшых і 26 параненых у выніку катастрофы. Паліцыяй была аказана дапамога прынамсі 20 кіроўцам і пасажырам, чые машыны апынуліся выкінутыя ў ваду ў выніку абрушвання моста.

Рэканструкцыя моста заняла год і два месяцы, і 27 мая 2008 а прэм'ер-міністр Ірака Нуры аль-Малікі адкрыў яго.

## Галерэя 

Выява:sarafiah1.jpg
Выява:sarafiah2.jpg
Выява:sarafiah3.jpg
Выява:sarafiah4.jpg

Катэгорыя:Аварыі на мастах
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Багдада
Катэгорыя:Масты Ірака
Катэгорыя:З’явіліся ў XX стагоддзі
Катэгорыя:XX стагоддзе ў Багдадзе
Пешкаўка

**Пешкаўка** — сяло ў Фёдараўскага раёна Кастанайскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Пешкаўскай сельскай акругі.

Пешкаўка — адно з найбуйнейшых паселішчаў вобласці. Знаходзіцца за 100 км ад горада Кастаная.

Праз сяло праходзіць чыгунка Троіцк — Кастанай — Табол і аўтатраса Астана — Кастанай — Чалябінск.

У Пешкаўцы дзейнічае Пешкаўская сярэдняя школа, сельская бібліятэка, таксама планавалася адкрыць у 2010 годзе дзіцячы сад на 75 дзяцей.

Заснавана ў 1903 годзе.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Фёдараўскага раёна 

Катэгорыя:Населеныя пункты Кастанайскай вобласці
Табол (пасёлак)

**Табол** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Таранаўскім раёне Кастанайскай вобласці Казахстана.

Заснаваны ў 1939 годзе ў сувязі з будаўніцтвам чыгункі.
* 2009 год — 6895 жыхароў.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* [Тобыл](https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_5_of_5_(2006).pdf&page=209) // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2006. — Т. V. — ISBN 9965-9908-5-9.

Катэгорыя:Населеныя пункты Кастанайскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1939 годзе
Кызылжарскі раён

**Кызылжарскі раён** — адзміністрацыйная адзінка, размешчаная ў Паўночна-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр раёна — сяло .

## Геаграфія 
Раён знаходзіцца на поўначы Паўночна-Казахстанскай вобласці. Мяжуе на поўдні з Ясільскім раёнам на захадзе — з Мамлюцкім раёнам, на ўсходзе — з Акаінскім і раёнам Магжана Жумабаева, на поўначы — з Цюменскай вобласцю Расійскай Федэрацыі.
Адлегласць ад райцэнтра да абласнога цэнтра Петрапаўлаўска — 10 км.

Кызылжарскі раён
Макс Дэльбрук

**Макс Людвіг Хенінг Дэльбрук** (, 4 верасня 1906, Берлін — 9 сакавіка 1981, Пасадэна) — амерыканскі біяфізік нямецкага паходжання, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1969) (сумесна з Алфрэдам Хершы і Сальвадорам Лурыя) «за адкрыцці, якія тычацца механізму рэплікацыі і генетычнай структуры вірусаў».

Дельбрук пачынаў сваю навуковую кар'еру як фізік, ён, у прыватнасці, першым прадказаў адзін з нелінейных эфектаў квантавай электрадынамікі — дэльбрукаўскае рассейванне.

## Біяграфія 
Пляменнік вядомага аграхіміка Макса Дэльбрука.

З 1932 года працаваў у Хімічным інстытуце кайзера Вільгельма ў берлінскім раёне Далем, дзе разам з М. Цімафеевым-Расоўскім вывучаў генетычныя мутацыі.

У 1937 годзе эмігрыраваў у ЗША.

## Спасылкі 
* Біяграфія Макса Дэльбрука на сайце Нобелеўскага камітэта.
* Нобелеўская лекцыя Макса Дэльбрука.
* Інтэрв'ю з Максам Дэльбрукам. Архівы Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берліне
Катэгорыя:Памерлі ў Пасадзіне
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Біяфізікі ЗША
Катэгорыя:Вірусолагі ЗША
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Постаці бяілогіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Асобы
Паўночна-Казахстанская вобласць

**Паўночна-Казахстанская вобласць** — адна з чатырнаццаці абласцей у складзе Казахстана. Мяжуе на поўначы — з Курганскай, Цюменскай і Омскай вобласцю Расіі; на паўднёвым усходзе — з Паўладарскай вобласцю, на поўдні — з Акмолінскай вобласцю, на захадзе — з Кастанайскай вобласцю. Адміністрацыйны цэнтр вобласці — горад Петрапаўлаўск.

## Вядомыя асобы 
* Васіль Міхайлавіч Чабатароў — Герой Савецкага Саюза (1945).
* Святлана Сяргееўна Пішч (нар. 1965) — беларускі палітык.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Паўночна-Казахстанскай вобласці
Дэмакратычная Рэспубліка Емен

**Дэмакратычная Рэспубліка Емен** () — дзяржава, абвешчаная ў Адэне падчас Грамадзянскай вайны ў Емене 21 мая 1994. Яна стала спробай еменскіх сацыялістаў вярнуць незалежнасць Паўднёваму Емену. Рэспубліка не была прызнана ні адной краінай свету, у тым ліку і Саудаўскай Аравіяй, нягледзячы на яе сімпатыі сепаратыстам.

Прэзідэнтам рэспублікі стаў былы кіраўнік НДРЕ Алі Салем аль-Бейд. Пасля заняцця ўрадавымі войскамі гарадоў Эль-Мукала і Адэна і завяршэння грамадзянскай вайны Дэмакратычная Рэспубліка Емен была ліквідаваная, а яе ўрад на чале з аль-Бейдам збег у Аман.

Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Гісторыя Емена
Якар (Паўночна-Казахстанская вобласць)

**Якар** — сяло, адміністрацыйны цэнтр Якарскай сельскай акругі Кызылжарскага раёна Паўночна-Казахстанскай вобласці. Размешчана ў 26 км ад раённага цэнтра — сяла Бішкуль.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1932 ў як сельскагаспадарчая выпраўленчая калонія.

У 1953 годзе калонія была рэарганізавана ў саўгас «Петрапаўлаўскі», а сяло Якар адкрыта для перасяленцаў. У 1957 ў яго адміністрацыйнае падпарадкаванне ўвайшлі вёскі Альшанка, Глыбокае, Прасноўка.

Развіццю Якара спрыяла яго блізкасць да абласнога цэнтра — горада Петрапаўлаўска (12 км), з прычыны чаго гаспадарка неўзабаве стала адным з асноўных пастаўшчыкоў прадуктаў сельскай гаспадаркі жыхарам горада . У 1966 у вёсцы была арганізавана птушкафабрыка Паўночна-Казахстанскай вытворчага аб’яднання — «Паўночная» .

З 1996 сяло з’яўляецца цэнтральнай сядзібай вытворчага аб’яднання «Петрапаўлаўскі» .

Катэгорыя:Населеныя пункты Паўночна-Казахстанскай вобласці
Бясколь

**Бясколь** — сяло ў Казахстане, у Алакольскім раёне Алмацінскай вобласці.

Насельніцтва параўнальна невялікае, пераважаюць казашска-моўныя грамадзяне. Ёсць два стадыёны, базар, школа, вакзал.

Заасфальтаваныя вуліцы: Дружбы і Міру, бліжэйшы горад Ушарал.

Катэгорыя:Населеныя пункты Алакольскага раёна
Ушарал

**Ушарал**, або **Учарал** () — горад у Казахстане, цэнтр і найбуйнейшы горад Алакольскага раёна Жэтысускай вобласці. Горад размешчаны на рацэ Тэнтэк за 40 км на захад ад возера Алаколь.

У 1984 годзе атрымаў статус горада і новае імя — Ушарал. Прыродныя ўмовы спрыяльныя для жывёлагадоўлі і земляробства. Размешчаны ў Балхаш-Алакольскай катлавіне паміж Джунгарскім Алатаў і хрыбтом Тарбагатай. Ушарал -- культурны і фінансава-эканамічны цэнтр раёна з добра развітым малым і сярэднім бізнесам.

У ваколіцах горада два ваенныя аэрадромы -- Учарал і Учарал-2.

Катэгорыя:Гарады Алмацінскай вобласці
Аляксандр Васільевіч Вішнеўскі

**Аляксандр Васільевіч Вішнеўскі** (; 23 жніўня (4 верасня) 1874 — 13 лістапада 1948) — рускі і савецкі ваенны хірург, стваральнік знакамітай лячэбнай мазі; заснавальнік дынастыі ўрачоў, дзейсны член АМН СССР (1947). Лаўрэат Сталінскай прэміі другой ступені (1942).

## Літаратура 
* Великая Отечественная война, 1941—1945; Словарь-справочник / Н. Г. Андроников, А. С. Галицан, М. М. Кирьянов и др. Под общ. ред. М. М. Кирьянова — М.: Политиздат, 1985. — С. 78. — 527 с. — 200 000 экз.

## Спасылкі 
* Вішнеўскі Аляксандр Васілевіч, хірург (1874—1948)

Катэгорыя:Медыкі Расіі
Катэгорыя:Вучоныя Расіі
Катэгорыя:Вучоныя СССР
Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Акадэмікі АМН СССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі РСФСР
Катэгорыя:Хірургі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Асобы на марках
Станфард Мур

**Станфард Мур** (англ.: Stanford Moore; ,  — ) — амерыканскі біяхімік, член Нацыянальнай АН ЗША і Амерыканскай акадэміі навук і мастацтваў.

## Біяграфія 
У 1935 скончыў універсітэт Вандэрбілта. З 1939 у Ракфелераўскім інстытуце медыцынскіх даследаванняў (Нью-Ёрк), з 1952 прафесар гэтага інстытута, у 1950-51 чытаў курс лекцый у Брусельскім (Бельгія) універсітэце, у 1951 працаваў у Кембрыджскім (Вялікабрытанія) універсітэце.

## Асноўныя працы 
Даследаваў будову шэрагу бялкоў, галоўным чынам фермента рыбануклеазы; распрацоўваў храматаграфічныя метады хімічнага аналізу; сумесна з У. Стайнам прапанаваў аўтаматычную апаратуру для храматаграфічнага падзелу і колькаснага вызначэння амінакіслот.

## Нобелеўская прэмія 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1972) за асноватворны ўклад у хімію ферментаў (сумесна з К. Анфінсенам і У. Стайнам).

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Акмолінская вобласць (Казахстан)

**Акмолінская вобласць** () Казахстана знаходзіцца ў Паўночным Казахстане. У цэнтры вобласці знаходзіцца сталіца Казахстана Астана, адміністрацыйна не ўваходзіць у вобласць.

Адміністрацыйны цэнтр з 1999 года — горад Какшэтаў.

Мяжуе на захадзе з Кастанайскай, на поўначы — з Паўночна-Казахстанскай, на ўсходзе — з Паўладарскай і на поўдні — з Карагандзінскай абласцямі.

Вобласць размешчана ў непасрэднай блізкасці да такіх развітых рэгіёнам Расіі, як Урал, Цюменская, Томская, Омская і Новасібірская вобласці, з якімі маюцца ўстаноўленыя доўгачасовыя эканамічныя сувязі, напрацоўваюцца новыя. Атрымліваюць далейшае развіццё эканамічныя сувязі з суседнімі рэгіёнамі Казахстана. Захоўваецца тэндэнцыя пашырэння рынку збыту прадукцыі, што вырабляецца ў вобласці.

Акмолінская вобласць — аграрна-прамысловы рэгіён. (Гл. «Асваенне цаліны»)

## Адміністрацыйні падзел 
У складзе вобласці
* 2 горада абласнога значэння: Какшэтаў і Сцепнагорск
* 8 гарадоў раённага падпарадкавання: Аколь, Атбасар, Дзяржавінск, Макінск, Сцяпняк, Шчучынск, Ясіль, Ярэйментаў.
* 17 сельскіх раёнаў:
# Акольскі раён
# Аршалынскі раён
# Астраханскі раён
# Атбасарскі раён
# раён Біржан сал
# Буландынскі раён
# Бурабайскі раён
# Егіндыкольскі раён
# Жаксынскі раён
# Жаркаінскі раён
# Зерэндзінскі раён
# Каргалжынскі раён
# Сандыктаўскі раён
# Цалінаградскі раён
# Шартандзінскі раён
# Ярэйментаўскі раён
# Ясільскі раён
* 15 пасёлкаў
* 245 сельскіх акруг
Ясіль

**Ясіль** — горад у Казахстане, цэнтр Ясільскага раёна Акмолінскай вобласці. Да 1997 года ўваходзіў у Тургайскую вобласць.

Размешчаны на правым беразе ракі Ішым. Вузел чыгуначных ліній на Астану, Карталы, Аркалык.

Катэгорыя:Гарады Акмолінскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Ясільскага раёна (Акмолінская вобласць)
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1939 годзе
Генры Форд II

**Генры Форд II** (англ.: Henry Ford II; , Дэтройт — , Дэтройт) — прэзідэнт Ford Motor Company з 1945 па 1960. Унук Генры Форда.

## Заслугі 
Узяў кіраванне Ford Motor Company ў свае рукі пасля вайны. Дзякуючы таму, што ён наняў таленавітых менеджэраў, кампанія выбралася з даўгоў. Сярод гэтых менеджэраў, па мянушцы «вундэркінды», быў Роберт Макнамара, які пайшоў пасля працаваць міністрам абароны ЗША ва ўрад Кенэдзі.

Катэгорыя:Ford
Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Аршалынскі раён

**Аршалынскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўднёвым усходзе Акмалінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Аршалы.

## Геаграфія 
Размешчаны на ўсход ад сталіцы Астаны. На ўсходзе мяжуе з Ярэйментаўскім раёнам, на поўдні — з Карагандзінскай вобласцю, на захадзе і поўначы — з тэрыторыяй горада рэспубліканскага падпарадкавання Астана.
Валгадонаўка

**Валгадонаўка** () — сяло ў Аршалынскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Валгодонаўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна ў 27 км на паўночны захад ад цэнтра пасёлка Аршалы. Код КАТА — 113441100.

## Агульная інфармацыя 
Сяло было заснавана ў 1913 годзе. Назва дадзена па месцы, адкуль прыбылі першыя перасяленцы (Саратаўская губерня, Дон).

Сяло Валгадонаўка з'яўлялася цэнтральнай сядзібай сагаса «Валгадонаўскі».

Сяло Валгадонаўка размяшчаецца на левым беразе ракі Ішым. Прыкладна ў 8-мі кіламетрах ад Вячаслаўскага вадасховішча.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 941 чалавек (459 мужчын і 482 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1004 чалавекі (516 мужчын і 488 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршалынскага раёна
Клайв Грэнджэр

**Сэр Клайв Уільям Джон Грэнджэр** (; 4 верасня 1934, Суонсі — 27 мая 2009, Ла-Хоя) — англійскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2003) «за распрацоўку метадаў аналізу эканамічных часовых шэрагаў з агульнымі трэндамі».

Вучыўся ў Нотынгемскім універсітэце.

Прафесар Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Сан-Дыега.

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія на Нобелеўскім сайце

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Роберт Стрэйндж Мак-Намара

**Роберт Стрэйндж Мак-Намара** (, 9 чэрвеня 1916 — 6 ліпеня 2009) — амерыканскі прадпрымальнік і палітык-рэспубліканец, 7-ы міністр абароны ЗША ў 1961—1968 (пры Джоне Кенэдзі і Ліндане Джонсане).

## Гл. таксама 
* Лінія Макнамары

## Спасылкі 
* Robert McNamara on the JFK and LBJ White House Tapes  
* Вестка пра скананне Роберта Мак-Намары ад Associated Press, змешчаная ў выданні The Washington Post 
* *The Economist*: вестка пра скананне Роберта Мак-Намары 
* Robert McNamara — Вестка пра скон Роберта Мак-Намары ў Daily Telegraph 
* Noam Chomsky j Роберте Мак-Намара  
* McNamara's Evil Lives On  by Robert Scheer, *The Nation*, July 8, 2009 
* McNamara and Agent Orange 
* Biography of Robert Strange McNamara (website) 
* US Department of Defense 
* Інтэрв'ю пра Кубінскі крызіс ; WGBH series 
* Інтэрв'ю пра «атамную» стратэгію  
* Анатаваная бібліяграфія па запыце «Robert McNamara»: the Alsos Digital Library for Nuclear Issues  

Катэгорыя:Аўтамабілебудаванне
Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Катэгорыя:Члены Дэмакратычнай партыі ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Міністры абароны ЗША
Катэгорыя:Постаці В’етнамскай вайны
Ігар Кавалера

**Ігар Грацыяна Кавалера** (; нар. 4 верасня 1970, Сан-Паўлу, Бразілія) — бразільскі бубнач.

Пачаў граць на барабанах ў вельмі раннім узросце. Разам са сваім братам Максам Кавалера заснаваў трэш-метал гурт Sepultura ў 1983, калі яму было ўсяго 13 гадоў. 13 студзеня 2006 г. ён абвясціў, што ён пакідае калектыў з-за свайго чацвёртага дзіцяці, якога чакала яго жонка Моніка Кавалера.

У 2007 Ігар памірыўся з братам Максам і стварыў разам з ім гурт Cavalera Conspiracy.

## Спасылкі 
* Старонка на сайце Pearl 
* last.fm

Катэгорыя:Ударнікі Бразіліі
Аландскае мора

200px|thumb|right|Аландскае мора

**Аландскае мора** (, ), каардынаты  — умоўная назва для воднага рэгіёна, размешчанага ў Батнічным заліве, паміж мацерыковай Швецыяй і Аландскім Залівам. Гэта мора злучае Батнічны заліў з Балтыйскім морам. Найбольшая глыбіня ў Аландскім моры — 301 метр. Аландскае мора служыць важным камерцыйным шляхам паміж Швецыяй і Фінляндыяй, па ім наладжана некалькі паромных шляхоў. Колькасць насельніцтва, якое пражывае вакол Аландскага мора — 67 700 чалавек, што ў сярэднім 0,000677 чалавек на квадратны метр.

## Спасылкі 
* Вятры ў Аландскім моры 

Катэгорыя:Балтыйскае мора
Катэгорыя:Геаграфія Фінляндыі
Катэгорыя:Геаграфія Швецыі