open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Клуб Рай

**«Клуб Рай»** () — амерыканская камедыя 1986 года рэжысёра Харальда Рэміса. Сумесна з Харальдам Рэмісам у напісанні сцэнарыя прынялі ўдзел Браян Дойл-Мюрэй і Крыс Мілер, а Робін Уільямс, Пітэр О’Тул і Джымі Кліф выканалі галоўныя ролі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Клуб Рай на сайце «Internet Movie Database» 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 1986 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1986 года
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы пра Чыкага
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Чыкага
Катэгорыя:Фільмы, знятыя на Ямайцы
Катэгорыя:Фільмы Харальда Рэміса
Катэгорыя:Фільмы кампаніі Warner Bros.
Чэмпіянат свету па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі 2014

**Чэмпіянат свету па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі 2014** (, таксама вядомы як *SangSom 6-red World Championship 2014* — ад назвы спонсара) — турнір па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі, які праходзіў з 1 па 6 верасня 2014 года ў гатэлі «Montien Riverside», у Бангкоке, Тайланд. Турнір стаў шостым розыгрышам чэмпіянату свету па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі, які быў заснаваны ў 2008 годзе. Кампанія SangSom спансавала ўсе шэсць розыгрышаў гэтага турніру. Прызавы фонд турніру склаў ฿8,000,000, з якіх ฿2,500,000 атрымаў пераможца.

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі
Катэгорыя:Верасень 2014 года
Рагачоўскі замак

**Рагачоўскі замак** — колішні замак у Рагачове.

## Гісторыя 
Існаваў у XVI — 2-й палове XVIII ст. Пабудаваны да 1563 г. з дрэва на месцы старажытнага гарадзішча XI ст., на высокім мысе ў сутоках рэк Дняпра і Друці. Меў стратэгічнае значэнне стратэгічнае значэнне і ў XVII ст. ўваходзіў у сістэму пагранічнай абароны на Дняпры. У 1654 г. спалены. У 1750—60-я гады замак быў абнесены земляным валам з ровам. Да пачатку 1770-х гадоў замак прыйшоў у заняпад. Канчаткова знішчаны ў 1780 г.

## Архітэктура 
Працягваў агульную лінію палацава-замкавай архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага XIV—XVI стст., для якой было характэрна вылучэнне нараднай палацавай пабудовы з абарончай сістэмы.

Замак быў абнесены земляным валам з ровам. Вал існаваў з ХІ ст., але ў 1750—60-я гады быў падсыпаны. Абарончыя сцены мелі выгляд астрога.

У цэнтры дзядзінца стаяў палац — аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак з мезанінам, накрыты гонтавым дахам. Уключаў прыхожую, трапезную, пяць жылых памяшканняў, алькеж, камору, аптэчку, кухню і інш., у мезаніне была зала. Галоўны ўваход аформлены ганкам на слупах, на процілеглым фасадзе — галерэя. 

Каля палаца размяшчаліся флігель (восем жылых пакояў, гардэроб, кухня), царква, дом аканома, гаспадарчыя пабудовы. Перад двух'яруснай брамай-вежай цераз роў быў мост на ізбіцах. У браме на першым ярусе былі абапал праезда дзве каморы, на другім — зала, абкружаная галерэяй і накрытая гонтавым дахам. 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13), С. 198.
* Якімовіч, Ю. Рагачоўскі замак / Юрый Якімовіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 41. — ISBN 985-11-0214-8.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Рагачова
Катэгорыя:Славутасці Рагачова
Гарадскія ўмацаванні Нясвіжа

, XVII ст.|293x293пкс]]
**Гарадскія ўмацаванні Нясвіжа** — комплекс колішніх абарончых збудаванняў горада Нясвіжа, узведзены ў традыцыі новаітальянскай фартыфікацыйнай сістэмы. У 1586 годзе па загаду Мікалая Радзівіла былі ўзведзены дзве брамы.

## Апісанне 
Пры ўзвядзенні абараночых збудаванняў горада ўдала выкарыстаны рэльеф мясцовасці. Аснову абароны горада складаў высокі земляны вал, абмураваны звонку. Ён меў выгляд пяцівугольніка з сямю бастыёнамі. У курцінах узведзены мураваныя Слуцкая, Клецкая і Віленская брамы. Чацвёртая — Замкавая — размяшчалася каля езуіцкага касцёла. Абарончую сістэму горада ўзмацнялі бенедыкцінскі, дамініканскі, бернардзінскі і езуіцкі кляштары. На левым беразе Ушы ўзнікла Новае месца — неўмацаваная частка горада.

## Гл. таксама 
* Быхаўскія гарадскія ўмацаванні
* Брэсцкія гарадскія ўмацаванні
* Шклоўскія гарадскія ўмацаванні
* Гарадскія ўмацаванні Пінска
## Літаратура 
*

Катэгорыя:Гісторыя Нясвіжа
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Нясвіжа
Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Нясвіжа
Кубак Мальты па снукеры 2005

**Кубак Мальты 2005** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 31 студзеня па 6 лютага 2005 года ў канферэнцыйным цэнтры Хілтан, у Партамазе, Мальта. Турнір стаў 12-м розыгрышам кубка Мальты, які быў заснаваны ў 1989 годзе пад назвай адкрытага чэмпіяната Еўропы і праводзіўся ў Францыі. Прызавы фонд турніру склаў £197,500, з якіх £30,000 атрымаў пераможца.

## Рэйтынгавыя ачкі 
Кубак Мальты 2005 меў такое ж размеркаванне рэйтынгавых ачкоў, як і на іншых турнірах у сезоне, акрамя трох найбуйнейшых (Гран-пры, чэмпіянат Вялікабрытаніі і чэмпіянат свету). Пераможца турніру атрымаў 4000 рэйтынгавых ачкоў. Пры гэтым за перамогі на Гран-пры, чэмпіянаце Вялікабрытаніі і чэмпіянаце свету снукерысты атрымлівалі 5000, 6000 і 8000 адпаведна.

Катэгорыя:Кубак Мальты па снукеры
Катэгорыя:2005 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт на Мальце ў 2005 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2004/2005
Катэгорыя:Снукерныя турніры на Мальце
Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2003

**Чэмпіянат Вялікабрытаніі 2003** (, таксама вядомы як *Travis Perkins UK Championship 2003* — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 18 па 30 лістапада 2003 года на арэне Barbican Centre, у Ёрку, Англія. Турнір стаў 27-м розыгрышам чэмпіянату Вялікабрытаніі, які штогод праходзіць з 1977 году. Кампанія Travis Perkins упершыню спансавала турнір. Прызавы фонд турніру склаў £615,000, з якіх £84,500 атрымаў пераможца.

Катэгорыя:Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры
Катэгорыя:Лістапад 2003 года
Замак каралевы Боны

**Замак каралевы Боны** — традыцыйная назва палаца, які існаваў у 2-й палове XVI — 1-й палове XX ст. у Рагачове. Сапраўдная дата пабудовы невядомая. У ХІХ ст. выкарыстоўваўся як правіянцкі склеп. Залы злучаліся з бакавымі калідорамі шырокімі арачнымі праёмамі. Кожнае памяшканне было перакрыта парай крыжовых скляпенняў, а калідоры — цыліндрычныя. У верхнім паверсе было два вялікіх пакоі.

Найбольш цікавы элементы гэтага будынка — двух'ярусная галерэя-вестыбюль, якая праходзіла з поўдня на поўнач уздоўж галоўнага фасада, звернутага да Дняпра. У сярэдняй частцы галерэя была адкрытай і нагадвала лоджыі італьянскіх рэнесансных палацаў. Яе аздабляла ажурная цыркульная аркада на тонкіх слупах, а ў інтэр'еры — пілястры. У галерэі знаходзілася адкрытая знадворку лесвіца, якая звязвала абодва паверхі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палацы Беларусі
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Рагачова
Катэгорыя:Гісторыя Рагачова
Championship League (снукер)

**Championship League** — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіць пад эгідай арганізацыі Матчрум Спорт. Ён быў заснаваны ў 2008 годзе і праходзіў у гольф-клубе «Крондан Парк» у Стоку, Англія, а з 2017 года быў перанесены на Рыка Арэну ў Ковентры, Англія.

Рэкардсменам па колькасці тытулаў спаборніцтва з'яўляецца Джад Трамп, які выйграваў турнір тройчы (2009, 2014 і 2016), а дзеючы чэмпіён Джон Хігінс перамагаў на Championship League два разы (2017, 2018).

## Вынікі 
### Фіналісты турніру 
### Статыстыка паводле краін 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт турніру Championship League
Акно Овертана

**«Акно О́вертана»** — палітычная тэорыя, якая апісвае межы ідэй, якія могуць быць прыняты грамадствам, як «акно». Паводле тэорыі, палітычная жыццяздольнасць якой-небудзь ідэі залежыць у большасці ад таго, ці трапляе яна ў «акно», чым ад пераваг пэўнага палітыка. У кожны пэўны момант «акно» ўключае ў сябе вобласць палітычных ідэй, якія можна лічыць прымальнымі ў бягучым стане грамадскай думкі, погляды, якіх палітык можа прытрымлівацца без боязі быць абвінавачаным ў залішнім радыкалізме або экстрэмізме. Зрух «акна», пры якім робяцца магчымымі тыя ці іншыя палітычныя дзеянні, адбываецца не тады, калі ідэі мяняюцца сярод палітыкаў, а тады, калі яны мяняюцца ў грамадстве, якое галасуе за гэтых палітыкаў.

Тэорыя названая ў гонар аўтара — Джозэфа Овертана (1960—2003), былога віцэ-прэзідэнта .

## У культуры 
Падобная ідэя выказана ў рамане «Фінеас Фін» (1869) Энтані Тролапа.

У рамане «Дзень Бумеранг» (2007, *Boomsday*) Крыстафера Баклі «Акно Овертана» прыменена да сістэмы сацыяльнай абароны ў Злучаных Штатах.

У 2010 годзе быў апублікаваны палітычны трылер Глена Бэка «Акно Овертана».

## Гл. таксама 
* Інфармацыйная вайна
* Маніпуляцыя масавай свядомасцю
* Спіраль маўчання
* Фрэйм, сацыяльныя навукі

Катэгорыя:Сацыяльная эвалюцыя
Катэгорыя:Сацыяльная псіхалогія
Катэгорыя:Паліталогія
Вінаградавыя

**Вінаградавыя** (*Vitáceae*) — сямейства двухдольных раслін са шматпялёсткавым венчыкам, адзінае сямейства , базальнага парадку разідаў.

Куст і (толькі ў родзе  сустракаюцца дрэвападобныя формы) з вузлавата-членістымі, круглымі, вуглаватымі, часам моцна пляскатымі, часта вельмі сакавітымі, звычайна з кіпрай драўнінай галінамі, якія лазяць пры пасродку вусоў, процілеглых лісцю (сцябло лазіць — у родзе  і ў многіх бразільскіх стэпавых відаў з роду ).

## Роды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Сямействы раслін
Фіялка Селькірка

**Фіялка Селькірка** (*Vīola selkīrkii*) — від травяністых раслін роду  сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовая бессцябловая травяністая расліна вышынёй 8-20 см. Карэнішча тонкае, даўжынёй 3-4 см, не галінаванае, светлае.

Прыкаранёвае лісце шматлікае, з хвосцікам даўжынёй 1,5-11 см, круглява-яйкападобнай або яйкападобнай формы, сабранае ў разетку. Прылісткі ланцэтныя. Кветкі даўжынёй 1,2-2,2 см, бледна-фіялетавага колеру, размешчаныя на слабаапушаных кветаножках. Цвіце ў красавіку — пачатку мая, плады спеюць у чэрвені. Плод — яйкападобная тупая каробачка даўжынёй каля 7 мм.

Насяляе ў сырых хвойных і змешаных лясах, у забалочаных ялова-хваёвых і ялова-бярозавых супольнасцях

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Арэал 
У Расіі сустракаецца ў Сібіры; на Далёкім Усходзе і Каўказе, на поўначы еўрапейскай часткі. За мяжой расце ў Скандынавіі, Усходняй Азіі і
Паўночнай Амерыцы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Губанов И. А. и др. 321. Viola selkirkii Pursh ex Goldie (V. umbrosa Fries) — Фиалка Селькирка, или теневая // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3 т. — М.: Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл., 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 576. — ISBN 9-87317-128-9.

## Спасылкі 
*  

Катэгорыя:Фіялка
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Далёкага Усходу
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Травы
Нагорнае (Баранавіцкі раён)

**Наго́рнае** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Вольнаўскага сельсавета. Размешчана за 24 км на паўднёвы ўсход ад Баранавічаў, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Пагарэльцы на лініі Баранавічы — Мінск.

## Гісторыя 
У 1897 годзе ў Чэрніхаўскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

У 1905 годзе тут адбылося хваляванне сялян, якія зрабілі самавольную высечку памешчыцкага лесу. З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Чэрніхаўскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 5 вяскоўцаў.

Да 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Савіцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 28 двароў, 184 жыхары (1897)
* 283 жыхары (1939)
* 139 жыхароў (1970)
* 75 двароў, 102 жыхары (1998)
* 49 гаспадарак, 41 жыхар (2005)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вольнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Ніжні замак (Кобрын)

**Ніжні замак** — частка Кобрынскага замка, якая ў адрозненне ад чыста абарончага комплексу Верхняга замка ўяўляла сабой жылы комплекс феадальнага двара.

## Апісанне 
З горадам злучаўся мостам праз Кобрынку і брамай, у ніжнім ярусе якой былі размешчаны на двух узроўнях шэсць камор, у верхнім — дзве святліцы з каморамі і сенцамі. Замак абкружалі гародні з пяццю вежамі.

Левая частка забудовы дзядзінца ад уязной брамы да брамы Верхняга замка была вылучана як парадная палацавая. Тут знаходзіўся вялікі крыжовы ў плане жылы будынак. Яго цэнтральны вузел утварала прыхожая з двума мураванымі камінамі. Да прыхожай з трох бакоў прылягалі блізкія па планіроўцы блокі, кожны з якіх складаўся са святліцы і адной або дзвюх камор. Адна са святліц служыла трапезнай. Процілеглая частка дзядзінца мела гаспадарчы характар. Тут стаялі жылыя дамы замкавай чэлядзі, двухпавярховыя свірны, стайня, вазоўня, лямус.

У адной з веж гэтай лініі забудовы размяшчаўся вадзяны млын. Яго кола прыводзілася ў рух вадой Мухаўца па спецыяльнаму жолабу-«спусту».

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Кобрына
Катэгорыя:Славутасці Кобрына
Верхні замак (Кобрын)

**Верхні замак** — частка Кобрынскага замка, якая ўяўляла сабой чыста абарончы комплекс. У XVI ст. быў умацаваны глыбокім дугападобным ровам, кальцавым валам, клецевымі канструкцыямі.

## Апісанне 
Верхні замак з'яўляўся абарончым комплексам і быў круглы ў плане, дыяметр яго складаў каля 56 м. Яго сцены-гародні не запаўняліся зямлёй і каменнем, а выкарыстоўваліся як гаспадарчыя памяшканні (каморы); наверсе былі баявыя галерэі з абламамі, накрытыя двухсхільнымі дахамі з драніцы. Злучаўся з Ніжнім замкам брамай, у верхнім ярусе якой былі дзве святліцы. З процілеглага боку знаходзілася другая брама. Акрамя брам замак меў яшчэ чатыры баявыя вежы, накрытыя шатровымі гонтавымі дахамі. Вежы размяшчаліся рэгулярна па ўсяму перыметру замка, паміж імі стаяла ў сярэднім па пяць гародняў. Праз вежу, браму і пад'ёмны мост праз роў злучаўся з «прыгародкам».

Характэрна, што ў Верхнім замку ніякай іншай забудовы, акрамя брам, веж і гародняў, не было. У інвентары толькі згадваецца жылы будынак, накрыты гонтавым дахам. Вонкавая крывалінейная лесвіца («крывы ўсход») вяла да кансольнай галерэйкі. З яе траплялі ў сенцы, якія з'яўляліся адначасова і трапезнай: тут стаялі сталы, лавы, каміны. Наверх да другіх сенцаў вяла лесвіца, абапал якой размяшчаліся святліцы з кафлянымі грубкамі і лавамі ўздоўж сцен. Можна меркаваць, што гэты будынак, як і святліцы над брамай, з'яўляўся жыллём замкавага гарнізона.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Кобрына
Катэгорыя:Славутасці Кобрына
Адзінкавая акружнасць

thumb|Параметрычнае заданне адзінкавай акружнасці.
**Адзі́нкавая акру́жнасць** — акружнасць з радыусам 1 і цэнтрам у пачатку каардынат.

Для каардынат  усіх пунктаў на адзінкавай акружнасці, згодна з тэарэмай Піфагора, выконваецца роўнасць:
: x^2 + y^2 = 1.

Паняцце адзінкавай акружнасці абагульняецца да *n*-мернай прасторы (n>2), у такім выпадку кажуць аб «адзінкавай сферы».

## Трыганаметрычныя функцыі 
[thumb|left|310px|Геаметрычнае азначэнне [трыганаметрычныя функцыі|трыганаметрычных функцый вугла *&alpha;* пры дапамозе адзінкавай акружнасці.]]
З дапамогай адзінкавай акружнасці могуць быць наглядна апісаны трыганаметрычныя функцыі.

Сінус і косінус могуць быць апісаны наступным чынам: калі злучыць любую кропку (x, y) на адзінкавай акружнасці з пачаткам каардынат (0, 0), атрымліваецца адрэзак, які знаходзіцца пад вуглом \alpha адносна дадатнай паўвосі абсцыс. Тады сапраўды:
: \cos\alpha = x,
: \sin\alpha = y.

Пры падстаноўцы гэтых значэнняў ва ўраўненне акружнасці x^2 + y^2 = 1 атрымліваецца:
: \cos^2\alpha + \sin^2\alpha = 1.

(Выкарыстоўваецца наступнае агульнапрынятае абазначэнне: \cos^2x = (\cos x)^2.)

Тут жа наглядна апісваецца перыядычнасць трыганаметрычных функцый, бо адпаведнае вуглу становішча адрэзка не залежыць ад колькасці «поўных абаротаў»:
: \sin(x + 2\pi k) = \sin(x)
: \cos(x + 2\pi k) = \cos(x)
для ўсіх цэлых лікаў k, г.зн. для k\in \mathbb Z.

## Камплексная плоскасць 
[thumb|Геаметрычны сэнс [формула Эйлера|формулы Эйлера.]]

На камплекснай плоскасці адзінкавая акружнасць — гэта наступнае мноства G \subset \mathbb{C}:
: G = \{z : |z| = 1 \} =  \{e^{i\phi} : 0 \leq \phi 

Мноства G з'яўляецца падгрупай групы камплексных лікаў па множанню, яе нейтральны элемент — гэта e^{i0}=1.

## Гл. таксама 
* Адзінкавая сфера
* Адзінкавы круг
* Адзінкавы квадрат
* Адзінкавы куб

Катэгорыя:Геаметрычныя фігуры
Катэгорыя:Трыганаметрыя
Эфедра хвашчовая

**Эфедра хвашчовая** (*Ephédra equisetína*) — від кустоў роду  манатыпнага сямейства .

## Распаўсюджанне і экалогія 
У прыродзе арэал віду ахоплівае Каўказ, Заволжскія раёны паўднёвага ўсходу еўрапейскай часткі Расіі, Заходнюю Сібір, горы Сярэдняй Азіі, Усходні Цянь-Шань, Манголію і Кітай.

Тыпова горная расліна, прымеркаваная пераважна да горна-стэпавага, горна-ляснога і субальпійскага паясоў. Расце на камяністых участках, шчабністыя асыпках і ў расколінах скал на вышыні 1000—1800 м над узроўнем мора, дзе ўкараняецца дзякуючы магутнай каранёвай сістэме. Утварае негустыя, але шырокія зараснікі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Хвойнік
Катэгорыя:Флора Цэнтральнай Азіі
Liza

**Liza** — найбуйнейшы з 17 вядомых родаў рыб сямейства .

## Віды 
Род змяшчае 24 віды:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кефалевыя
Пацір з Навагрудка

**Пацір з Навагрудка** — срэбны з пазалотай пацір XVI стагоддзя з навагрудскай Барысаглебскай царквы. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі.

## Апісанне 
Пацір мае мае некаторае падабенства з пацірам са Слуцка. Агульная вышыня яго — 23,5 см, дыяметр асновы — 14,5 см, дыяметр чашы — 9 см. Блізкія аналагі яму можна знайсці сярод польскіх, балканскіх і нямецкіх вырабаў. Некаторымі мастацкімі рысамі ён пераклікаецца з работамі рускіх майстроў, хаця адрозніваецца ў трактоўцы дэкору і асобных частак сілуэта. Прыгожыя, крыху масіўныя прапорцыі, рацыянальнае выкарыстанне форм для надання ўстойлівасці гавораць пра добры густ і майстэрства аўтара. У гэтым творы ўжо бачны рысы новага стылю, які прыйшоў на змену готыцы. Нароўні з гатычным пандусам з шасцю выступаючымі «гузамі» і шасціпялёсткавай падстаўкай, упрыгожанай крыжацветамі, пацір мае чашу, характэрную для стылю рэнесансу. Ліццё, гравіраванне, чарненне, устаўкі з каштоўных камянёў, пазалота сведчаць пра высокую кваліфікацыю майстра.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Навагрудка
Катэгорыя:Паціры
Катэгорыя:Вырабы з серабра
Катэгорыя:Гатычнае мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Рэнесанснае мастацтва Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Psychotria

**Psychotria** — род раслін сямейства . Прадстаўнікі роду — невялікія дрэвы, якія растуць у трапічных лясах.

Род налічвае больш за 1900 відаў, з’яўляецца найбуйнейшым у сваім сямействе і трэцім сярод пакрытанасенных раслін, саступаючы родам  сямейства  і  сямейства .

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Royal Botanic Gardens, Kew: *Psychotria*

Катэгорыя:Марэнавыя
Пацір са Слуцка

**Пацір са Слуцка** — царкоўная срэбная чаша (пацір) са Слуцкага Троіцкага манастыра.

## Гісторыя 
Прынесены ў якасці падарунка Слуцкаму Троіцкаму манастыру князем Юрыем III Алелькавічам у 1580 годзе, аб чым сведчыў падарункавы надпіс, выгравіраваны на адваротным баку ножкі: «Юрій Юріевич Олелко кніажа Слуцкое ЯФП [што азначае 1580 год ] До мон(ас)тира светое Троици Архіма(ндрыі) Слуцкое».

У 1860-я гады, пры перавозе манастырскіх каштоўнасцей у Мінск, гэты надпіс стаў падставай, з-за чаго пацір разам з архімандрытавым посахам і Евангеллем Юрыя Алелькі быў астаўлены ў Слуцку.

Разам з посахам і Евангеллем ён экспанаваўся на Маскоўскай археалагічнай выстаўцы 1889 года. У самім жа манастыры

Пацір з’яўляўся манастырскай маёмасцю да 1920-х гадоў, потым трапіў у збор Слуцкага краязнаўчага музея, адтуль у Беларускі дзяржаўны музей у Мінску, а падчас Вялікай Айчыннай вайны разам з многімі іншымі быў страчаны.

## Апісанне 
Вышыня чашы складала 22 сантыметры. Пацір вызначаецца кампазіцыйнай ураўнаважанасцю і дэкаратыўнай стрыманасцю. Ён зроблены са срэбра з наступным залачэннем. шасціляпёсткавай разеткі. Унутры чаша была пазалочаная, а звонку дэкарыраваная філіграннымі расліннымі і геаметрычнымі арнаментальнымі выявамі.

Мяркуючы па малюнку Д. Струкава, пацір гэты дэкор быў зроблены эмаллю. Чорныя, зялёныя і шэраватыя арнаментальныя матывы выдатна спалучаліся з яго залацістай паверхняй. У арнаменце побач з гатычнымі крыжападобнымі кветкамі сустракаліся кветкі на сцяблінках з невялікімі лісточкамі. Такога характару кветкі ёсць і на абкладах беларускіх абразоў. Гэты матыў асабліва характэрны для Беларускага Палесся.

## Паходжанне 
Польская даследчыца Марыя Каламайска-Сайд адносіць пацір да вырабаў майстроў польскай Кракаўскай мастацкай школы, выказваючы згоду з аналагічным меркаваннем Юзафа Смалінскага, які вывучаў слуцкую старасвеччыну на пачатку XX стагоддзя. Слуцкі пацір, якому ўласцівы стылёвыя прыкметы позняй готыкі, у многім падобны на захаваўшыяся творы кракаўскіх ювеліраў XV—XVI стагоддзяў. У Слуцк ён мог трапіць разам з дачкой кракаўскага ваяводы Станіслава Танчынскага Кацярынай, якая ў 1558 годзе стала жонкай князя Юрыя II Алелькавіча. Таксама пацір мог быць спецыяльна замоўленым у Кракаве, з якім у Слуцка меліся дынастычныя і культурныя сувязі.

Аднак пацір са Слуцку ў адрозненне ад польскіх мае больш строгія формы, акрамя таго ў Слуцку ў XVI—XVIII стагоддзях майстроў апрацоўкі металаў, у тым ліку і каляровых, было дастаткова, таму пытанне аўтарства чашы дагэтуль застаецца адкрытым.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гістарычныя каштоўнасці нашага краю: Срэбраная чаша

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Слуцка
Катэгорыя:Паціры
Катэгорыя:Вырабы з серабра
Катэгорыя:Гатычнае мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Страчаныя творы
Маркіян

**Флавій Маркіян** (; 396 — студзень ) — усходне-рымскі імператар у 450—457 гадах.

## Біяграфія 
Маркіян меў нязнатнае паходжанне; адрозніўшыся ў баях, з простага воіна стаў военачальнікам і сенатарам. Пасля смерці імператара Фэадосія II быў узведзены на прастол сястрой апошняга, Пульхерыяй, якая выйшла за яго замуж. Ён меў мужнасць адмовіць гунскаму правадыру Атыле ў даніне, заявіўшы яму праз паслоў, што «*золата ў яго для сяброў, для ворагаў жа жалеза*». Пры ўварванні гунаў у Італію ў 452 годзе Маркіян паслаў дапаможныя войскі для падтрымкі заходне-рымскага імператара Валентыніяна III. У 452 годзе Маркіян адбіў напады на Сірыю і Егіпет, а ў 456 годзе на каўказскай мяжы здушыў паўстанне цара Лазікі Губаза I.

У 455 годзе Маркіян прызнаў Авіта заходне-рымскім імператарам. Маркіян быў справядлівым і энергічным кіраўніком, імкнуўся палегчыць фіскальныя цяжар народа. Ім быў скліканы ў 451 годзе Чацвёрты ўсяленскі сабор у Халкідоне. Памёр у 457 годзе.

## Літаратура 
* С. Б. Дашков. Императоры Византии: Маркиан (Марциан)
* 

Катэгорыя:Візантыйскія імператары V стагоддзя
Катэгорыя:Дынастыя Валентыніяна-Феадосія
Катэгорыя:Рымскія консулы V стагоддзя
Джон Колет

**Джон Колет** (каля  — ) — англійскі гуманіст, тэолаг, папярэднік Рэфармацыі. У 1493—1496 гг. у Францыі і ў Італіі, сустракаўся з гуманістамі Г. Бюдэ, Піка дэла Мірандола і інш. Кіраўнік суполкі Оксфардскіх гуманістаў, з 1497 г. выкладаў у Оксфардскім універсітэце курс лекцый, прысвечаных пасланням Паўла, крытычна тлумачыў тэксты Бібліі.

Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Звон з Моладава

**Звон з Моладава** — звон, адліты ў 1583 годзе, захоўваецца ў Царкве Ушэсця Гасподняга ў вёсцы Моладава.

## Апісанне 
Вышыня яго да правушын — 62 см, ніжні дыяметр — 62 см, таўшчыня ліцця — 6-7 см. У верхняй частцы размешчаны вузкі рэльефны арнаментальны пояс з раслінных элементаў. На вонкавай паверхні ўверсе і ўнізе надпіс — дзве паласы тэксту. У сярэдняй частцы звона асобна выдзелены чатыры калонкі тэксту па 13 радкоў. Пад адной з калонак размешчаны герб. Тэкст напісаны лацінскімі літарамі на старабеларускай мове і ўяўляе не толькі помнік старабеларускай мовы і пісьменства, але і змяшчае гістарычную інфармацыю. Прысвечаны Сямёнам Войнам свайму бацьку — Барысу Мацвеевічу Грычыне, родапачынальніку Войнаў. Унізе звона надпіс з прозвішчам майстра: «Марцін Гофман меня слівал року 1583».

## У геральдыцы 
Звон выяўлены на сучасным гербе і сцягу Моладава.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Моладаўскі звон

## Гл. таксама 
* Дзісенскі звон
* Крычаўскі звон
* Свірскі звон
* Ломашаўскі звон

Катэгорыя:Моладава (Іванаўскі раён)
Катэгорыя:Званы Беларусі

Катэгорыя:З’явіліся ў 1583 годзе
Марк Апелій Антанін Дыядумен

**Марк Апелій Антанін Дыядумен** (**Дыядуменіян**; ;  — ) — рымскі імператар, намінальны суправіцель свайго бацькі Макрына.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і імператарскага саноўніка, які стаў прэфектам прэтарыянцаў. 8 красавіка 217 года быў забіты імператар Каракала. Трыма днямі пазней Макрын, які валодаў рэальнай уладай і падазраваны сучаснікамі ў арганізацыі змовы, быў абвешчаны імператарам. Праз кароткі час Дыядумен атрымаў тытул цэзара. Перад тварам смяротнай пагрозы з боку паўстанцаў усходніх легіёнаў Дыядумен 11 красавіка 218 года быў абвешчаны аўгустам і суправіцелем свайго бацькі.

У выніку бітвы пры Антыёхіі войскі Макрына былі разбіты. Усімі пакінуты, ён быў вымушаны бегчы, перапрануўшыся ў простага салдата. Макрын хацеў дабрацца да Рыма акольным шляхам, праз Малую Азію, але быў схоплены ў Халкідоне і адпраўлены назад у Антыёхію — на простых калёсах, як звычайны злачынец. Праязджаючы па горнай сцежцы, палонны паспрабаваў скончыць жыццё самагубства, кінуўшыся ў прорву з калёс. Аднак ён зваліўся няўдала і атрымаў толькі пералом ключыцы. Неўзабаве яго забіў нейкі цэнтурыён, а яго цела ляжала ля дарогі непахаваным, каб яго мог убачыць новы імператар — Геліягабал. Дыядумен спрабаваў бегчы ў Парфію, але яго напаткаў той жа лёс, ён быў злоўлены і забіты. Галава дзесяцігадовага імператара была як трафей дастаўлена пераможцу — 14-гадоваму Геліягабалу.

## Бібліяграфія 
* *Фёдорова Е. В.* Императорский Рим в лицах. — Москва, 1998.

Катэгорыя:Манархі, зрынутыя ў дзяцінстве
Катэгорыя:Манархі, якія памерлі ў дзяцінстве
Катэгорыя:Забітыя дзеці
Камень філарэтаў

**Камень філарэтаў** — геалагічны помнік прыроды на Беларусі (з 1972 г.). Знаходзіцца за 500 м на паўночны захад ад в. Карчова Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці, ва ўрочышчы Кут, паблізу  Туганавіцкага парку.

Валун сярэднезярністага граніту з крышталямі амфіболу. Даўжыня 4,1 м, шырыня 3 м, вышыня 1,9 м, у абводзе 13,9 м, аб'ём 12 м3, маса каля 32 т. Прынесены ледавіком каля 200—120 тысяч год таму са Скандынавіі.

Вядомы як месца сустрэч «філарэтаў», членаў канспіратыўнага таварыства патрыятычнай студэнцкай моладзі: А. Міцкевіча, Т. Зана, Я. Чачота, І. Дамейкі, Ю. Яжоўскага, Ф. Малеўскага і інш.

## Літаратура 
* 
* 
*  — С. 637, 658—659.
* Несцярчук Л. М. Палацы, паркі, замкі Баранавіцкага раёна. Гісторыя, стан, перспектывы. Брэст, 1999, стар. 62—66.
* Габрусь Т., Кулагін А., і інш. Страчаная спадчына. Мн., 1998, стар. 223—224.

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Філарэты
Катэгорыя:Помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Карчова
Добрай раніцы, В’етнам

**«Добрай раніцы, В’етнам»** () — амерыканская  камедыя 1987 года рэжысёра Бары Левінсана па сцэнарыю Міча Маркавіца. Дзеянне фльма адбываецца ў Сайгоне ў 1965 годзе падчас В’етнамскай вайны. Робін Уільямс выканаў галоўную ролю ў фільме — радыё-дзіджэя на радыё-службе ўзброеных сілаў, які становіцца надзвычай папулярным сярод салдатаў, але дужа злуе начальства тым, што яны называюць «*непачцівай манерай*».

Большасць радыёперадач, якія гучаць у фільме, Уільямс прыдумаў сам. За гэтую ролю ён быў намінаваны на прэмію Оскар ў намінацыі «Найлепшая мужчынская роля», а таксама атрымаў прэмію «Залаты глобус» у намінацыі «Найлепшая мужчынская роля ў камедыі ці мюзікле». Фільм заняў 100-е месца ў спісе 100 самых смешных амерыканскіх фільмаў за 100 гадоў па версіі AFI.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Добрай раніцы, В'етнам на сайце Internet Movie Database 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 1987 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1987 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы 1987 года
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі ЗША
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Ваенныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Трагікамедыйныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы пра 1965 год
Катэгорыя:Фільмы пра В’етнамскую вайну
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Тайландзе
Катэгорыя:Фільмы Бары Левінсана
Катэгорыя:Фільмы кампаніі Touchstone Pictures
Міхаіл Антонавіч Старавойтаў

**Міхаіл Антонавіч Стараво́йтаў** (, вёска Якімавічы, , Магілёўская вобласць — , ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
На франтах Вялікай Айчыннай вайны з 1941 года. Удзельнік баёў на Заходнім, Паўднёва-Заходнім, Стэпавым і 3-м Украінскім франтах.

Радавы М. Старавойтаў вызначыўся 25 сакавіка 1944 года на тэрыторыі Адэскай вобласці ў раёне сяла Вынаградны Сад. Пасля фарсіравання ракі Паўднёвы Буг 25—26 сакавіка прымаў удзел у адбіцці контратак праціўніка. Быў паранены і памёр ад ран.

Пахаваны ў сяле Райкі Вялікаміхайлаўскага раёна Адэскай вобласці.

## Памяць 
Імем Героя названы школа ў горадзе Клімавічы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце az-libr.ru 
* Дорогами войны: Климовичский район 
* Ими гордится Климовщина   // Сайт Клімавіцкага раённага выканаўчага камітэта
* Старовойтов Михаил Антонович  // Праект «Память народа»

Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Сіндром Крыглера — Наяра

**Сіндром Крыглера — Наяра** — прыроджаная спадчынная злаякасная некан'югіраваная , якая характарызуецца жаўтухай і цяжкім паражэннем нервовай сістэмы. Тып атрымання ў спадчыну аўтасомна-рэцэсіўны. З роўнай частатой сустракаецца ў хлопчыкаў і дзяўчынак.

 з'яўляецца следствам парушэння  ў печані білірубіну з , абумоўленага адсутнасцю ці значнай недастатковасцю фермента глюкуранілтрансферазы.

Катэгорыя:Спадчынныя парушэнні абмену
Крыглера
Рэйнгальд Гейдэнштэйн

**Рэйнгальд Гейдэнштэйн** (; ,  — , , Рэч Паспалітая) — нямецкі і рэчыпасталітаўскі дыпламат, юрыст і гісторык, сябар Яна Замойскага, у 1582—1612 гадах сакратар польскіх каралёў Стэфана Баторыя і Жыгімонта Вазы.

## Біяграфія 
З нямецкага роду.

У 1566 годзе паступіў у Кёнігсбергскі ўніверсітэт, з 1571 года вучыўся ў Вітэнбергу, з 1577 — у Падуанскім універсітэце. Пасля 1581 года наведаў Францыю, быў прадстаўлены маркграфу , рэгенту-герцагу Прусіі (з 1578). З кастрычніка 1583 года прызначаны яго агентам пры польскім двары, у 1583—1611 гадах атрымліваў за гэта грашовае забеспячэнне з Прусіі. З 1582 — сакратар караля Стэфана Баторыя. У 1585 годзе прыняты ў польскае падданства і атрымаў пацвярджэнне свайго «франкскага дваранства». Карыстаўся заступніцтвам канцлера Яна Замойскага і захаваў сакратарскі ўрад таксама пры каралю Жыгімонце Вазе. Неаднаразова быў паслом, асабліва ў Прусію і Данцыг. Пасля смерці Георга Фрыдрыха (1603), паўплываў, дзякуючы падвойнаму становішчу, на прыняцце рэгенцтва ў Прусіі праз пасрэдніцтва брадэнбургскіх курфюрстаў.

У Лівонскую вайну 1558—1583 гадоў удзельнічаў у паходах Баторыя на Полацк (1579) і .

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Forstreuter K.* Heidenstein, Reinhold // Neue Deutsche Biographie. — 1969. — Bd. 8. — S. 251 f. 

Катэгорыя:Храністы
Польска-беларуская практычная транскрыпцыя

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Польская мова
Катэгорыя:Практычныя транскрыпцыі на беларускую мову
Андрэй Хрыстафоравіч Гейнэ

**Андрэй Хрыстафоравіч Ге́йнэ** (, г.  — ) — удзельнік барацьбы за Савецкую ўладу ў Беларусі.

## Біяграфія 
Член УКП(б) з 1917 года. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года старшыня батальённага камітэта на Заходнім фронце. У лютым 1917 г. устанаўліваў Савецкую ўладу ў Лепелі і Бешанковічах. У 1918—1922 гг. адзін з арганізатараў барацьбы супраць контррэвалюцыйных банд і арганізацый у Лепельскім, Сенненскім і Віцебскім паветах.

Пазней на савецкай і гаспадарчай працы ў Лепелі, Віцебску, Гарадку, Мінску. Член ЦВК БССР у 1924—1925 гг.

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Члены ЦВК БССР
Філіп Рослер

**Філіп Рослер** (, нар. 24 лютага 1973, вёска Кханьхынг (*Khánh Hưng*), правінцыя Басуен,  —) — германскі палітык в’етнамскага паходжання. В’етнамскае імя невядома. З 12 мая 2011 па 17 снежня 2013 ён займаў пасаду федэральнага міністра эканомікі і тэхналогій, з 13 мая 2011 па 7 снежня 2013 — федэральны старшыня СвДП, з 16 мая 2011 па 17 снежня 2013 — віцэ-канцлер Германіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Паўднёвым В’етнаме. В’етнамскае імя і бацькі невядомыя. У дзевяцімесячным узросце ў прытулку быў усыноўлены нямецкай шлюбнай парай і вывезены ў Германію. Дзіцячыя і школьныя гады правёў у Гамбургу, Бюкебургу і Гановеры, затым паступіў на ваенную службу і навучаўся спецыяльнасці ваеннага ўрача. Працягнуў навучанне ў Гановерскім медыцынскім універсітэце і ў 2002 годзе атрымаў ступень доктара медыцыны.

З 1992 года Рослер быў у маладзёжнай, а затым і ў дарослай арганізацыі Свабоднай дэмакратычнай партыі. У 2003—2009 гг. узначальваў дэпутацкую групу СвДП у парламенце зямлі Ніжняя Саксонія. У 2006 г. ён быў абраны, а затым у 2008 г. пераабраны кіраўніком зямельнага аддзялення партыі, абодва разы з вынікамі выбару, блізкімі да стопрацэнтных.

З лютага па кастрычнік 2009 года — віцэ-прэм’ер і міністр эканомікі, працы і транспарту ў зямельным урадзе Ніжняй Саксоніі. У 2009—2011 гг. — федэральны міністр аховы здароўя.

## Спасылкі 
*  
*  

Катэгорыя:Віцэ-канцлеры Германіі
Катэгорыя:Міністры эканомікі Германіі
Катэгорыя:Міністры аховы здароўя Германіі
Катэгорыя:Члены Свабоднай дэмакратычнай партыі Германіі
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы
Наталля Іванаўна Шыколенка

{{Лёгкаатлет
| імя = Наталля Шыколенка
| памер = 250px
| поўнае імя = Наталля Іванаўна Шыколенка
| грамадзянства = , 
| трэнеры = М.М. Аўсянік, А.З. Дзмітрусенка
| рост = 182
| вага = 80
|IAAF = 61712
|дзіда = 71,40 м 
| медалі =

{
{ style="background: transparent"

}
|абнаўленне =2 лістапада 2014
}}
**Наталля Іванаўна Шыко́ленка** () — беларуская і савецкая лёгкаатлетка чэмпіёнка свету 1995 г. і сярэбраная прызёрка XXV Алімпійскіх гульняў у Барселоне (1992 г.) у кіданні дзіды. Майстар спорта міжнароднага класа СССР (1987), заслужаны майстар спорту СССР (1992), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (1995). Спартсмен года Беларусі (1995).

Маці і асабісты трэнер Ганны Тарасюк. Сястра лёгкаталеткі Таццяны Шыколенкі.

## Спартыўная кар’ера 
Пачала займацца лёгкай атлетыкай у 1979 годзе. Выступала за ВФСТ «Дынама» (Мінск). Трэніравалася пад кіраўніцтвам М. М. Аўсяніка і А. З. Дзмітрусенкі.

У 1983 годзе заваявала тытул чэмпіёнкі СССР сярод юніораў у спаборніцтвах па кіданні дзіды. Праходзіла службу ў спартыўнай камандзе Узброеных Сіл МУС РБ. У 1987 г. прымала ўдзел ў Чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы ў Рыме. У 1988 г. у спаборніцтвах па кіданні дзіды выйграла Кубак Еўропы.

Пры падрыхтоўцы да Чэмпіяната свету па лёгкай атлетыцы ў Токіа ў 1991 г. атрымала сур’ёзную траўмы нагі, тым не менш паехала і выступіла на чэмпіянаце, заняўшы 11-ае месца. Даволі хутка стан здароўя Наталлі выправіўся, і ў 1992 г. яна выйграла першынства СССР з с лепшым па тым часе ў свеце вынікам.

На Чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы 1993 г. у нямецкім Штутгарце заваявала бронзу (вынік — 65,64 м), на Чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы 1995 г. у шведскім Гётэбаргу — золата (вынік — 67,56 м). На Алімпіядзе ў Барселоне ў 1992 г. заваявала срэбны медаль, саступіўшы першынства немке Сільке Рэнк. На Алімпійскіх гульнях ў амерыканскай Атланце заняла 12-ае месца, трапіўшы на трэцяй спробе ў дрот, па якому рухалася відэакамера.

Працавала настаўнікам СДЮШАР № 2 БФСТ «Дынама».

## Спартыўныя дасягненні 
Асабісты рэкорд — кіданне дзіды на 71,40 м (1994).
Пераможца першынств СССР, шасцікратная чэмпіёнка СССР (1988—1992), чэмпіёнка і рэкардсменка СНД (1992), уладальніца Кубка Еўропы і свету (1994), пераможца Спартакіядаў народаў СССР (1986, 1990), чэмпіёнка міра (1995), срэбная прызёрка XXV Алімпійскіх гульняў 1992 г.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кідальнікі кап’я Беларусі
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Філіпс

**Філіпс:**

## Прозвішча 
* Дэвід Чылтан Філіпс — брытанскі біяфізік
* Тод Філіпс — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар
* Уільям Філіпс — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
## Тапонім 
* Філіпс (акруга, Каларада)
## Гл. таксама 
* Philips — буйны міжнародны канцэрн
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014 (група Б)

У сезоне 2014 Другая ліга была падзелена на дзве групы. Групу Б складалі клубы з захаду краіны.

Спаборніцтвы ў групе праходзілі з 27 красавіка па 20 верасня 2014 года. У выніку месца ў фінальным этапе атрымалі:
* «Баранавічы»
* «Беліта-Вітэкс»
* «Крумкачы»
* «Кобрын»

## Клубы-ўдзельнікі 

## Турнірная табліца 
## Вынікі матчаў 
## Чэмпіянат па турах 
## Статыстыка гульцоў 
### Бамбардзіры 
Крыніца: Football.By

## Спасылкі 
* 
* 

2014 Б
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2014 годзе
Катэгорыя:2014 год у футболе
Шпіцберген і Ян-Маен

thumb|right|120px|Нарвегія (уключаючы астравы) на карце Еўропы
**Шпіцберген і Ян-Маен** () — агульная назва архіпелага Шпіцберген і вострава Ян-Маен, якія належаць Нарвегіі. Выкарыстоўваецца Міжнароднай арганізацыяй па стандартызацыі ў сістэмах ISO 3166-1. Тэрыторыі прысвоены коды Alpha-2 **SJ**, Alpha-3 **SJM** і лічбавы **744**. Зарэгістраваны (але не выкарыстоўваецца) нацыянальны дамен верхняга ўзроўню .sj.

У інфармацыі Статыстычнага аддзела ААН гэтыя землі таксама аб'ядноўваюцца (пад назвай «Астравы Шпіцберген і Ян-Маен»). Пры гэтым адміністрацыйна яны не звязаны — Шпіцберген мае спецыяльны статус, які рэгулююцца адпаведным трактатам, а Ян-Маен уваходзіць у губерню Нурлан.

Катэгорыя:Шпіцберген
Катэгорыя:Ян-Маен
Гелгуд

* Андрэй  Казімір Гелгуд (?— 1711) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч
* Антоні Ануфрый Гелгуд (каля 1720 — пасля 1795) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, староста жамойцкі
* Антоні Гелгуд (1790—1831) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1830—1831 у Польшчы, Літве і Беларусі
* Ігнацы Гелгуд (?—1807) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1794 года
Кільскія мірныя дагаворы (1814)

**Кільскія мірныя дагаворы 1814 года** — шведска-дацкі і англа-дацкі мірныя дагаворы, якія паклалі канец Англа-дацкай вайне 1807—1814 гадоў. Падпісаны ў паўночнагерманскім горадзе Кіль 14 студзеня 1814 года.

## Дагавор паміж Швецыяй і Даніяй 
Паводле шведска-дацкага мірнага дагавора Данія саступала Швецыі Нарвегію. Наўзамен Данія атрымлівала востраў Руген і права на Шведскую Памеранію (акрамя Штральзунда — для яго ўстанаўліваўся асобы рэжым). У 1816 годзе гэтыя тэрыторыі былі перададзены Даніяй Прусіі ў абмен на Лаўэнбург і грашовую кампенсацыю.

## Англа-дацкі дагавор 
Паводле дагавора Даніі з Вялікабрытаніяй апошняя вяртала Даніі ўсе захопленыя ёю падчас войны дацкія ўладанні, акрамя вострава Гельгаланд. Вялікабрытанія атрымлівала асобыя правы ў Штральзундзе, які павінен быў на працягу 20 гадоў служыць базай для англійскіх тавараў і быць адкрытым для англійскага і шведскага гандлю без якіх-небудзь абмежаванняў. Данія абавязвалася ўдзельнічаць у вайне супраць напалеонаўскай Францыі.

## Гістарычныя наступствы і значэнне 
Апроч канчатка Англа-дацкай вайны дагаворы адзначылі канец асабістай уніі Даніі і Нарвегіі, якая існавала з 1380 года (спачатку ў рамках Кальмарскай уніі, затым з 1536 года ў рамках дацка-нарвежскай уніі) і аказалай вялікі ўплыў на развіццё нарвежскай культуры.

Дацка-нарвежскае каралеўства існавала пры дамінаванні Даніі, каралеўскія асобы якой кіравалі і ў Даніі, і ў Нарвегіі. Аднак асабістая унія не мела на ўвазе падпарадкаванне адной дзяржавы іншаму, таму той факт, што Данія «перадавала» Нарвегію Швецыі, выклікаў абурэнне ў нарвежскім грамадстве. Кільскі дагавор прывёў да чарады падзей 1814 года, вынікамі якіх стала прыняцце Канстытуцыі Нарвегіі, шведска-нарвежская вайна і стварэнне шведска-нарвежскай уніі, у рамках якой Нарвегія захоўвала сваю канстытуцыю і валодала ўнутранай самастойнасцю.

Іншым значным наступствам Кільскага дагавора стала тое, што спрадвечна нарвежскія тэрыторыі — Грэнландыя, Ісландыя і Фарэрскія астравы, — з якімі Нарвегія ўступіла ва унію з Даніяй, засталіся ў Даніі.

Страта заморскіх уладанняў нарвежскай дзяржавы — Ісландыі, Грэнландыі і Фарэрскіх астравоў — у 1814 годзе і асабліва тое, як гэта страта адбылася, заўсёды адклікаліся ў розумах нарвежцаў болем і гневам.

Спробы Нарвегіі вярнуць страчаныя тэрыторыі ў сферу свайго ўплыву ў 30-я гады XX стагоддзя не прынеслі ніякіх вынікаў. У прыватнасці поўны суверэнітэт Даніі над усёй Грэнландыяй быў прызнаны Міжнародным судом.

## Гл. таксама 
* Англа-дацкая вайна 1807—1814 гадоў
* Дацка-нарвежская унія
* Шведска-нарвежская вайна 1814 года
* Шведска-нарвежская унія
* Эйдсвальская канстытуцыя 1814 года

## Спасылкі 
* Тэкст шведска-дацкага мірнага дагавора (на шведскай і французскай мовах) 

Катэгорыя:Гісторыя Нарвегіі
Катэгорыя:Дагаворы Напалеонаўскіх войнаў
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Швецыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Даніі
Катэгорыя:Мірныя дагаворы XIX стагоддзя
Катэгорыя:1814
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы аб тэрытарыяльных зменах
Катэгорыя:Дагаворы паводле алфавіта
Шведская Памеранія

thumb|224px|Шведская Памеранія на карце шведскіх уладанняў у 1658 годзе
**Шведская Памеранія ** () — тэрыторыя на часткі Памераніі, якую Швецыя атрымала паводле Вестфальскага міру 1648 года і захоўвала ў сваім складзе да 1815 года. У тэрыторыю ўваходзілі гарады Штральзунд і Грайфсвальд, а таксама востраў Руген, да 1720 года таксама горад Штэтын.

## Гісторыя 
Падчас Трыццацігадовай вайны герцагства Памеранія стала месцам вядзення баявых дзеянняў паміж войскамі шведскіх войскаў лютэранскага караля Густава II Адольфа і каталіцкіх войскаў Свяшчэннай Рымскай імперыі. Швецыя, якая ўступіла ў вайну на баку лютэранскіх княстваў на поўначы Германіі, у 1628 годзе заключыла саюз з горадам Штральзундам, які знаходзіўся пад аблогай імперскіх войскаў, пасля чаго ў шведаў з'явіўся апорны пункт для наступу ўглыб краіны. 10 ліпеня 1630 годзе Швецыя заключае «вечны саюз» з герцагам памеранскім Багіславам (Багуславам) XIV і ў тым жа годзе шведская армія ўсталёўвае поўны кантроль над тэрыторыяй герцагства. З гэтага моманту Густаў II Адольф становіцца фактычным кіраўніком Памераніі.

У 1637 годзе Багіслаў памёр, не пакінуўшы спадчынніка. У наступныя 11 гадоў кіраванне вялося шведскай ваеннай адміністрацыяй. Вестфальскі мір афіцыйна перадаў Швецыі частку Пярэдняй Памераніі. Агульная плошча шведскіх уладанняў у Памераніі склала каля 2000 км².

У наступныя дзесяцігоддзі Шведская Памеранія неаднаразова падвяргалася нападам палякаў, аўстрыйцаў і брандэнбуржцаў. У 1675—79 гадах была акупавана Даніяй і Брандэнбургам. Падчас Паўночнай вайны была захоплена сіламі кааліцыі Даніі, Рэчы Паспалітай, Прусіі і Расіі. Паводле Стакгольмскага мірнага дагавора 1720 года Прусія атрымала большую частку выйграных шведамі ў 1648 годзе тэрыторый. За шведамі засталася толькі вобласць плошчай у 700 км². Спробы вярнуць страчаныя тэрыторыі падчас Сямігадовай Вайны не ўвянчаліся поспехам. thumb|224px|Шведская Памеранія ў 1812 годзе

У эканамічным плане ўладанні ў Памераніі не прыносілі Швецыі даходу, а наадварот, патрабавалі фінансавання, напрыклад, на ўтрыманне крэпасці ў Штральзундзе і знаходжанне войскаў у правінцыі ў цэлым. У канцы XVIII стагоддзя ў Шведскай Памераніі пражывала прыкладна 100 000 чалавек, 2/3 з якіх складалі прыгонныя сяляне. Меліся свае суды, а таксама Вярхоўны суд нямецкіх правінцый Швецыі ў горадзе Вісмар. Мясцовая знаць мела вялікія прывілеі.

У 1807 г. падчас вайны чацвёртай кааліцыі Францыя акупавала Пярэднюю Памеранію. Паводле Кільскага міру 1814 года Шведская Памеранія была перададзена Даніі, наўзамен на скасаванне дацка-нарвежскай уніі і перадачы Нарвегіі Швецыі. У тым жа годзе былая шведская тэрыторыя была перададзена Прусіі, якая выплаціла і Швецыі, і Даніі грашовыя кампенсацыі. Шведская Памеранія была затым уключана ў склад прускай правінцыі Памеранія.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дамініёны Швецыі
Катэгорыя:Мекленбург-Пярэдняя Памеранія
Катэгорыя:Гісторыя Памераніі
Турб’ёрн Ягланд

**Турб’ёрн Ягланд** (; ) — нарвежскі палітычны дзеяч. Генеральны сакратар Савета Еўропы з 1 кастрычніка 2009 года па 18 верасня 2019 года.

Прэм’ер-міністр Нарвегіі ў 1996—1997 гадах. Міністр замежных спраў Нарвегіі ў 2000—2001 гадах у кабінеце Енса Столтэнберга. C 1992 па 2002 год з’яўляўся лідарам Нарвежскай рабочай партыі. Прэзідэнт Стортынга ў 2005—2009 гадах. Актыўна выступае за далучэнне Нарвегіі да Еўрапейскага саюза.

Старшыня Нарвежскага Нобелеўскага камітэта з 2009 года па 3 сакавіка 2015 года.

Дзякуючы яго намаганням удалося ў чэрвені 2019 года дасягнуць вяртання Расіі правоў у ПАРЕ. "… менавіта Ягланд матываваў неабходнасць вяртання Расіі правоў у ПАРЕ той акалічнасцю, што санкцыі «не прывялі да вяртання Крыма Украіне і не палепшылі сітуацыю з правамі чалавека ў Расіі». Ягланд прыдумаў і іншае абгрунтаванне: «Я б параўнаў нашу ролю (ПАРЕ) з роляй Чырвонага Крыжа (…), які павінен пазбягаць таго, каб быць уцягнутым у канфлікты»
.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Осла
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Нарвегіі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Нарвегіі
Катэгорыя:Генеральныя сакратары Савета Еўропы
Катэгорыя:Сацыял-дэмакраты Нарвегіі
Катэгорыя:Прэзідэнты Стортынга Нарвегіі
Адміністрацыйны падзел Нарвегіі

**Адміністрацыйны падзел Нарвегіі** — іерархічная сістэма падзелу тэрыторыі і насельніцтва Нарвегіі, якое пражывае на ёй, на асобныя ўчасткі з мэтай арганізацыі дзяржаўнага кіравання. Апроч юрыдычнай сістэмы адміністрацыйнага падзелу існуе традыцыйная, якая часта выкарыстоўваецца ва ўжытку і літаратуры.

## Структура 
У Нарвегіі ўсталявана палітыка-адміністрацыйная сістэма на трох узроўнях:
* нацыянальны (агульнадзяржаўны);
* губернскі (губерні, ці фюльке, ці акругі);
* муніцыпальны (муніцыпалітэты, ці камуны).

Губерні (акругі) у Нарвегіі маюць традыцыйную назву **фю́льке** (), іх 18. Кожная губерня кіруецца губернскім саветам (*:no:fylkesråd*) на чале з губернатарам. Акрамя таго, у губернях дзейнічае фюлькетынг (*:no:fylkesting*), які выбіраецца насельніцтвам.

Фюльке падзелены на камуны (муніцыпалітэты). Усяго іх — 422. Прадстаўнічыя органы камун — камунальныя ўправы (*:no:kommunestyre*), якія выбіраюцца насельніцтвам, выканаўчыя органы — камунальныя саветы (*:no:kommunalråd*).

У гарадах назва гэтых органаў кіравання можа адрознівацца: адпаведна, прадстаўнічыя органы ў гарадах — гарадская ўправа (*:no:bystyret*), выканаўчыя органы ў гарадах — гарадскія саветы (*:no:byråd*).

## Фюльке 
Нарвегія падраздзяляецца на 19 фюльке (раёнаў), якія аб’ядноўваюцца ў 5 асноўных неафіцыйных рэгіёнаў:

## Камуны 
**Камуны** (, ) з’яўляюцца другім адміністрацыйным узроўнем падзелу **Нарвегіі** пасля губерняў (фюльке). Да канца 2009 года ў краіне налічвалася 430 камун. Колькасць камун паступова, але ўвесь час скарачаецца з-за зліцця найбольш дробных камун.

## Іншыя тэрыторыі 
Заморскія тэрыторыі Нарвегіі ў колькасць фюльке не ўваходзяць і на камуны не падзяляюцца. Архіпелаг Шпіцберген (Свальбард) з адміністрацыйным цэнтрам у Лонгйіры, а таксама востраў Ян-Маен з’яўляюцца ўладаннямі Нарвегіі; кіраванне Ян-Маенам ажыццяўляе адміністрацыя Нурлана. Востраў Бувэ з’яўляецца залежнай тэрыторыяй Нарвегіі. Востраў Пятра I і Зямля Каралевы Мод у Антарктыдзе, тэрытарыяльныя прэтэнзіі на якія прад’яўляе Нарвегія, таксама адносяцца ёю да залежных тэрыторый.

### Інтэграваныя тэрыторыі 
* Заўвагі: З 2698 чалавек насельніцтва Шпіцбергена 493 грамадзяне Расіі і 10 Польшчы.

### Залежныя тэрыторыі 
## Гл. таксама 
* ISO 3166-2:NO