Саламон Рысінскі

**Саламон Рысінскі** (; каля 1560, маёнт. Кабыльнікі, Віцебская зямля, Віленскае ваяводства — , Дзяляцічы, цяпер Навагрудскі раён) — вялікалітоўскі паэт-лацініст, філолаг, фалькларыст-парэміёлаг, пратэстанцкі дзеяч. Вядомы як першы, хто назваў сябе беларусам, а свой край Беларуссю.

## Біяграфія 
Напэўна, сын дробнага шляхціча Фёдара Рысінскага герба «Астоя», уладальніка маёнтка Рысіна ў Полацкім ваяводстве (цяпер на тэрыторыі Расіі). Нарадзіўся ў час Лівонскай вайны (1558—1583), калі Рысіна апынулася ў зоне маскоўскай акупацыі. Атрымаў добрую пачатковую адукацыю, ведаў царкоўнаславянскую мову. У 1582 годзе вучыўся ў Лейпцыгскім універсітэце. Некалькі гадоў настаўнічаў у Жамойці і Малой Польшчы. У 1586 годзе паступіў у Альтдорфскі ўніверсітэт (паблізу Нюрнберга).

Запісаўся ў Альтдорфскі ўніверсітэт як *Solomo Pantherus Leuсorussus*, што і ёсць першай з вядомых цяпер беларускіх самаідэнтыфікацый. У 1588 годзе, у рукапісных каментарыях да прац Аўзонія, напісаных праз ліставанне Рысінскага з нямецкім сябрам Конрадам Рытэрсхаўзенам, назваў сваю краіну *Leucorossia*. Аднак у эпітафіі самаму сабе, у час, як яму здавалася, смяротнай хваробы, Рысінскі назваў сваю бацькаўшчыну традыцыйна проста Руссю. На думку Алега Латышонка, навуковай крыніцай гэтай самаідэнтыфікацыі Рысінскага быў, напэўна, «Лексікон» Яна Манчынскага, а грэчаская форма перакладу магла ўзнікнуць пад уплывам Юлія Пампонія Лета.

Па вяртанні ў ВКЛ, з 1596 года служыў Радзівілам — радца Крыштафа Пяруна, выхавацель яго сына Януша. Удзельнічаў у арганізацыі пратэстанцкай школы ў Слуцку, напісаў яе статут.

Быў адным з найпаважанейшых дзеячаў кальвінісцкай Літоўскай Ядноты. Выправіў і выдаў у польскім перакладзе Псалмы Давіда. Пераклаў на латынь з «мясцовай мовы» вершы Андрэя Рымшы.

## Бібліяграфія 
* Epistolarum Salomonis Pantheri libros duos. Aldorphii, 1587.
* Exercitationum epistolicarum ad Ausonium virum consularem libri duo. Aldorphii, 1589.
* Psalmy Dawida podlug dawnych not wierszem polskim. Lubecz ad Chronum, 1614.
* Proverbiorum Polonicorum a Solomone Rysinio Collectorum Centuriae Decem et Octo. Lubecz ad Chronum, 1618.
* Solomonis Rysinii Sarmatae, ad epistolas L. Annaei Senecae, philosophi Stoici, notarum sive conjecturarum liber. Noribergae, 1620.
* Trumpas pasakojimas apie garsiuosius sviesiausiojo didiko, Birzu ir Dubingiu kunigaikscio Kristupo Radvilos zygius. Vilnius: Lietuviu literaturos ir tautosakos institutas, 2000. 253 p.

## Літаратура 
* *Korotynski, W.* Salomon Rysinski. Studium // Kurier Wilenski. 1863, № 132. — S. 6. ;
* *Lulewicz, H.* Rysinski Salomon / H. Lulewicz // Polski Slownik Biograficzny, T. XXXIII/4, Z. 139. — Wroclaw etc., 1992. — S. 553—557. ;
* *Narbutas, S.* Risinskis, Saliamonas. Trumpas pasakojimas apie garsiuosius šviesiausiojo didiko Biržų ir Dubingių kunigaikščio Kristupo Radvilos žygius / parengė, iš lot. k. vertė ir pratarmę parašė S. Narbutas. — Vilnius : LLTI, 2000. — 253 p. ;
* *Жлутка, А. А.* Саламон Рысінскі / А. А. Жлутка // Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў : У 2 т. Т. 1. — Мінск: Беларуская навука, 2007. — С. 642—657;
* *Латышонак, А.* Навуковыя крыніцы самаакрэслення Саламона Рысінскага як беларуса / А. Латышонак // Рэфармацыя і грамадства: XVI стагоддзе : Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі. — Мінск : Беларускі кнігазбор, 2005. — С. 126—131;
* *Порецкий, Я. И.* Соломон Рысинский: Solomo Pantherus Leucorussus (конец XVI — начало XVII в.) / Я. И. Порецкий. — Минск: Издательство БГУ, 1983. — 158 с.
* 
* 

Катэгорыя:Лацінамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Славісты
Катэгорыя:Выпускнікі Альтдорфскага ўніверсітэта