open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ламу (востраў)

**Ла́му** () — востраў у Індыйскім акіяне, частка архіпелага Ламу. Уваходзіць у склад Кеніі. Тэрыторыя — 50 км². Адміністрацыйны цэнтр — горад Ламу.

## Геаграфія 
thumb|left|Карта
Востраў Ламу размешчаны ў заходняй частцы Індыйскага акіяна, аддзелены ад узбярэжжа Кеніі вузкім пралівам (месцамі меней 500 м). Даўжыня — 12,7 км. Шырыня — да 7,66 км. На ўсходнім беразе знаходзіцца горад Ламу.

Востраў мае мацерыковае паходжанне, але ў фарміраванні ўзбярэжжа таксама прымалі ўдзел каралы. Каралавы рыф атачае частку берагавой лініі. На поўдні вострава ўздымаюцца пясчаныя выдмы, якія абаранілі Ламу падчас цунамі 26 снежня 2004 года.

Клімат экватарыяльны засушлівы. Сярэднегадавая колькасць ападкаў не перавышае 500 мм у год. Прэсную ваду здабываюць у калодзежах і назапашвальніках дажджавой вільгаці *джабія* (каля 30).

## Прырода 
Прырода вострава значна зменена чалавекам, аднак захаваліся мангравыя лясы, якія насяляюць мноства рыб, марскія чарапахі і дзюгоні. Каля горада Ламу дзейнічае прытулак для валачашчых аслоў (каля 3000 галоў), якія ў мінулым шкодзілі мясцовай флоры.

## Славутыя мясціны 
Найбольш прыцягальным з'яўляецца горад Ламу на ўсходнім беразе, дзе захаваліся стары горад XVI — XIX стст, крэпасць XIX ст., а таксама цудоўная атмасфера традыцыйнай культуры.

Каля вёскі Матандоні знаходзіцца мангравы лес. Яе жыхары займаюцца канструяваннем традыцыйных кабатажных суднаў.

Image:Lamu dhower in beach.JPG|Традыцыйныя лодкі
Image: World Malaria Day, April 2011 (5657504014).jpg|Дзень барацьбы з малярыяй
Image:Lamu town square.jpg|Горад Ламу

## Спасылкі 
* Lamu Photos
* Lamu History / Lamu Culture 
* Climate indicators in LAMU

Ламу
Ламу
QVGA

thumb|320px
**Quarter Video Graphics Array** (таксама вядомы як **Quarter** VGA ці **QVGA**). Папулярны тэрмін для камп'ютарных манітораў з разрозненнем 320 &times; 240. QVGA дысплеі часта можна пабачыць у сотавых тэлефонах, КПК і кішэнных гульнявых прыстаўках. Часцей за ўсё яны ўжываюцца ў рэжыме «партрэт» (супрацьлеглы яму «альбомны») і згадваюцца як 240 &times; 320, бо дысплеі больш у вышыню, чым у шырыню. Назва атрыманая з таго факта, што колькасць пікселяў у дадзеным рэжыме уяўляе сабой 1/4 частку ад 640 &times; 480 — максімальнага разрознення арыгінальнага відэаадаптара IBM VGA, які стаў фактычна прамысловым стандартам у канцы 1980-х.

Тэрмін QVGA таксама ўжываецца ў лічбавым відэа ў рэжымах больш эканомнага запісу, тыповы для шматфункцыянальных прылад, такіх як лічбавыя камеры (напрыклад як Fujifilm FinePix S602) ці сотавыя тэлефоны (такія як Pantech PH-L4000V, Samsung SGH-D600). Кожны кадр ёсць выява 320 &times; 240 пікселяў. Для QVGA відэа тыповая хуткасць у 15 ці 30 кадраў за секунду. Рэжым QVGA датычыцца толькі ўжыванага разрознення, а не фармату відэафайлаў.

У высокіх разрозненнях «Q» прэфікс часам азначае «Quad» ці пачацвёраная распазнавальная здольнасць (напрыклад, QXGA з разрозненнем 2048 &times; 1536).

Катэгорыя:Разрозненні экранаў
Пасхалій I

**Пасхалій I** (), свецкае імя **Паскуале Масімі** (; ?, Рым — , Рым) — Папа Рымскі з 25 студзеня 817 года па 11 лютага 824 года. Папа паходзіў з Рыма.

## Біяграфія 
Да абрання Папам з’яўляўся абатам манастыра Святога Стэфана ў базіліцы Святога Пятра. Спрабаваў аб’яднаць у сваіх руках свецкую і царкоўную ўлады. Займаў рэзка адмоўную пазіцыю па дачыненні да Людовіка Пабожнага, абвінавачваўся ва ўжыванні катаванняў да прыхільнікаў Людовіка, але сваю віну адмаўляў. Клапаціўся пра місіянерства ў скандынаўскіх краінах.

Прыняў у Рыме грэчаскіх манахаў, уцекачоў ад візантыйскага іканаборства. Дзякуючы ім, застаецца самым вядомым з раннесярэднявечных папаў, бо ён намаляваны на мазаіцы ў апсідзе цэркваў Санта-Праседэ, Санта-Марыя-ін-Домніка і Санта-Чэчылія-ін-Трастэверэ. Памерлага Папу рымляне не дазволілі пахаваць у базіліцы Святога Пятра.

## Спасылкі 
* Пасхалій I. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Святыя
Іуда Іскарыёт

[thumb|250px|справа|Іуда Іскарыёт пакідае [Тайная вячэра|Тайную вячэру. Малюнак Карла Блоха, канец 19 ст.]]
**Іуда Іскарыёт** () — згодна з Новым Запаветам адзін з дванаццаці апосталаў Ісуса Хрыста, які пазней здрадзіў і выдаў свайго Настаўніка.

Іуда сумна вядомы сваім пацалункам і здрадай Ісуса ў рукі першасвятароў сынедрыёна ў абмен на плату ў трыццаць срэбранікаў, пасля чаго ён пасля павесіўся з раскаяння і адчування сваёй віны. Яго месца сярод дванаццаці Апосталаў пазней заняў Мацвій.

Яго імя часам выкарыстоўваецца, каб адвінаваціць кагосьці ў здрадзе, і часта блытаюць з іншым вучням Ісуса Іудай Фадзеем.

## Біблейскае апавяданне 
Іуда згадваецца ў сінаптычных Евангеллях, таксама ў Евангеллі ад Яна і ў пачатку кнігі Дзеянняў апосталаў.

Марк сцвярджае, што першасвятары шукалі хітры спосаб, каб арыштаваць Ісуса. Яны вырашылі не рабіць гэтага падчас свята, бо баяліся, што могуць узнікнуць хваляванні ў горадзе, замест гэтага яны выбралі ноч перад святам, каб арыштаваць Хрыста. У Евангеллі ад Лукі сказана, што сатана ўвайшоў у Іуду ў гэты час.

Згодна Евангеллю ад Яна, Іуда насіў грашовы мяшок для ахвяраванняў. Іуда дамовіўся з іудзейскімі святарамі, што выдасць Ісуса за плату у «трыццаць срэбранікаў». Самі падзеі прыпалі на свята Пасхі. Ісус падчас Тайнай вярэчы амымыў ногі вучням і ўзрушаны прадказаў, што адзін з Яго вучняў здрадзціць Яму. На пытанне Пятра, хто гэта зробіць, Ісус адказаў, што той, каму Ісус дасць умачоны кавалак хлеба. Кавалак атрымаў Іуда, які выйшаў з пакоя і накіраваўся да першасвятароў, каб выдаць Ісуса. Самі вучні не зразумелі сэнсу падзеі, думаючы, што Ісус загадаў Іудзе купіць нешта да свята. Сама здрада адбылася ў Гефсіманіі, калі Іуда, каб вызначыць Ісуса сярод натоўпу, выкарыстаў пацалунак, пасля чаго салдаты першасвятара Кайяфы арыштавалі Ісуса.

## Смерць 
Ёсць некалькі апісанняў смерці Іуды, два з якіх уваходзяць у сучасны біблейскі канон.

У Матф. 27:3-10 гаворыцца, што Іуда вярнуў грошы святарам і скончыў жыццё самагубствам. Гэтыя грошы выкарысталі, каб купіць зямлю ганчара. Евангелле апісвае гэтыя падзеі як выкананне прароцтва.

У Дзеях Апосталаў гаворыцца, што Іуда набыў поле несправядлівай цаною, але ўпаў ўніз галавой, «*раскалолася чэрава ягонае, і вывернуліся вантробы ягоныя*». Гэтае поле атрымала назву Акелдама або *Крывавае поле*.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:12 апосталаў

Катэгорыя:Апосталы
Катэгорыя:павесіліся
Катэгорыя:Персанажы Новага Запавету
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Катэгорыя:Метафары

Катэгорыя:Іўдаістычная міфалогія
Лунічна

**Лу́нічна**, Лунічына — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нача, за 32 км на паўднёвы захад ад Полацка на мяжы з Міёрскім раёнам.

Плошча возера 0,47 км². Даўжыня 1,02 км, найбольшая шырыня 0,65 км. Найбольшая глыбіня 3,7 м, сярэдняя каля 2 м. Даўжыня берагавой лініі 2,8 км. Аб’ём вады 0,96 млн. м³. Плошча вадазбору 10,5 км².Катлавіна Лунічна рэшткавага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй 1—4 м, супясчаныя і забалочаныя. На ўсходзе возера схілы катлавіны дасягаюць вышыні 10 м, сугліністыя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія (да 0,6 м), на паўночным захадзе возера сплавінныя. Вакол возера тарфяністая пойма шырынёй 10—200 м. Дно плоскае, выслана сапрапелем, у асобных месцах уздоўж берагоў пясчанае.Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі, у паўночна-заходняй частцы выцякае рака Бедрыца (прыток Начы). Падводная расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 3 м.

У возеры водзяцца шчупак, лінь, плотка, краснапёрка і іншыя рыбы.

## Літаратура 
* *Уласаў Б. П.* Лунічна // 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Лунічна 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы НАНБ

**Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы** — навукова-даследчы інстытут у складзе НАН Беларусі ў 2007—2015 гадах.

## Гісторыя 
Утвораны ў лістападзе 2007 года ў выніку аб’яднання Інстытута літаратуры і Інстытута мовазнаўства. У 2012 годзе ўвайшоў у Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры ў якасці філіяла. Дырэктарам Інстытута і філіяла з’яўляўся Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец (2007—2015). Спыніў сваё існаванне ў выніку стварэння філіялаў **«Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа»** і **«Інстытут літаратуразнаўства імя Янкі Купалы»** згодна з загадам дырэктара дзяржаўнай навуковай установы «Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры» № 144 «Аб стварэнні філіялаў» ад 23.11.2015.

## Напрамкі дзейнасці 
* вывучэнне сістэмы беларускай мовы на розных этапах яе развіцця;
* правядзенне сацыялінгвістычных, супастаўляльных і параўнальна-тыпалагічных даследаванняў;
* падрыхтоўка слоўнікаў беларускай мовы, у тым ліку перакладных беларуска-іншаславянскіх і іншаславянска-беларускіх;
* выяўленне і аналіз асноўных тэндэнцый і заканамернасцей гістарычнага і сучаснага літаратурнага працэсу,
* вывучэнне праблем гісторыі літаратуры і літаратурных сувязяў у славянскім свеце і за яго межамі,
* даследаванне літаратурнай спадчыны Беларусі (у тым ліку падрыхтоўка акадэмічных выданняў збору твораў класікаў беларускай літаратуры, літаратурных помнікаў).

## Структурныя падраздзяленні 
Аддзелы:
* гісторыі беларускай мовы;
* дыялекталогіі і лінгвагеаграфіі;
* лексікалогіі і лексікаграфіі;
* сучаснай беларускай мовы;
* славістыкі і тэорыі мовы;
* беларуска-рускіх моўных і літаратурных сувязяў;
* беларускай літаратуры XX і XXІ стст.;
* тэксталогіі і выданняў;
* узаемасувязей літаратур;
* тэорыі і гісторыі беларускай літаратуры.

## Спасылкі 
* Сайт Інстытута (2014)

Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:Інстытуты нацыянальных моў
Катэгорыя:Беларуская мова

Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Якуба Коласа
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Янкі Купалы
Катэгорыя:Зніклі ў 2015 годзе
Сымон Кананіт

**Сымон Кананіт** таксама ***Сымон Зілот*** () — вучань, паслядоўнік і апостал Ісуса Хрыста. адзін з дванаццаці апосталаў. У Новым Запавеце зусім мала запісаў пра яго. Некалькі псеўдабіяграфічных пісанняў былі звязаны з ім, а Іеранім не ўключыў Сымона ў свой спіс De Viris Illustribus.

## Апісанне 
Імя Сымона падаецца ва ўсіх сінаптычных Евангеллях і Дзеях, якія даюць спіс апосталаў, без далейшай інфармацыі пра іх:

*«Абраў Сымона, якога Ён назваў Пятром, і Андрэя, брата яго, і Якава, і Яна, Філіпа і Варфаламея, Мацвея, Фаму, і Якава Алфеева і Сымона, які зваўся Кананіт і Іуда Якаўлева і Іуду Іскарыёта, які потым стаўся прадажнікам»* (Лукі 06:14-16)

Каб адрозніваць яго ад Сымона Пятра, ён названы Кананітам (Матфея 10:4; Марка 3:18), таксама ў спісе апосталаў у Лукі 6:15, паўтараецца ў Дзеях 1:13, як Зілот («*Фанатык*»). Абедзве мянушкі паходзяць ад яўрэйскага слова Кана, што значыць *руплівы за веру*, хоць Еранім і іншыя лічылі находжанне слова ад горада Кана ці нават з вобласці Ханаан.

У Евангеллях, Сымон Кананіт ніколі не атаясамліваецца з Сымонам, братам Ісуса, які згадваецца ў Марка 6:3:

«*ці не цясляр Ён, сын Марыін, брат Якава, Ясіі, Іуды і Сымона? ці не тут сярод нас Ягоныя сёстры? І паняверыліся ў Ім.*»

Каталіцкая энцыклапедыя выказвае меркаванне, што Сымон Кананіт мог быць адным і тым жа чалавекам, што Сімяон Ерусалімскі і Сымон, брата Ісуса. Ён мог быць стрыечным братам Ісуса альбо сынам Язэпа ад папярэдняга шлюбу.

Праваслаўная традыцыя падае, што Хрыстос ператварыў ваду ў віно падчас вяселля Сымона. Яго назвалі фанатыкам таму, што ўбачыўшы гэты цуд, Сымон пакінуў родны дом, сваіх бацькоў і нявесту і рушыў услед за Хрыстом. Таксама лічыцца, што пасля Пяцідзесятніцы, ён для пропаведзі Евангелля накіраваўся ў Маўрытанію.

Згодна іншай традыцыі, ён адна асоба з Сіманам Ерусалімскім, які стаў другім біскупам Іерусаліма, хоць ён нарадзіўся ў Галілеі.

Катэгорыя:12 апосталаў
Катэгорыя:Апосталы
Кніжная графіка

[200px|thumb|Вокладка аповесці «У палескай глушы» [Якуб Колас|Я. Коласа]]
[200px|left|thumb|Афармленне першага выдання «Жалейкі» [Янка Купала|Я. Купалы]]
[200px|thumb|[Міхаіл Мацвеевіч Філіповіч|М. М. Філіповіч. Ілюстрацыя да паэмы «Босыя на вогнішчы»]]
**Кніжная графіка** — адзін з відаў графічнага мастацтва. Сюды адносяцца, у прыватнасці, кніжныя ілюстрацыі, віньеткі, застаўкі, буквіцы, вокладкі, супервокладкі і г. д. З рукапіснай кнігай са старажытнасці і Сярэднявечча шмат у чым звязана гісторыя малюнка, а з друкаванай кнігай — развіццё гравюры і літаграфіі. У старажытным свеце з'явіўся шрыфт, які таксама адносіцца да графікі, паколькі сама па сабе літара з'яўляецца графічным знакам.

## Літаратура 
* *Сокольников М. П.* М. В. Маторин. — М.: Гизлегпром, 1948. — 72 с. — (Мастера книжного оформления). — 4 000 экз.(обл.)

Катэгорыя:Графіка
Маналітнае ядро

]]
**Маналітнае ядро** — класічная і на цяперашні час найбольш распаўсюджаная архітэктура ядра аперацыйнай сістэмы. Маналітныя ядры падаюць багаты набор абстракцый абсталявання. Усе часткі маналітнага ядра працуюць у адной адраснай прасторы.

Маналітныя ядры маюць доўгую гісторыю развіцця і ўдасканалення і з’яўляюцца найбольш зрэлымі архітэктурна і прыдатнымі да эксплуатацыі. Разам з тым, маналітнасць ядра ўскладняе яго адладку, разуменне кода ядра, даданне новых функцый і магчымасцяў, выдаленне «мёртвага», непатрэбнага, успадкаванага ад папярэдніх версій кода. «Разбуханне» кода маналітнага ядра таксама павялічвае патрабаванні да аб’ёму аператыўнай памяці, патрабаванай для функцыянавання ядра АС. Гэта робіць маналітныя ядравыя архітэктуры малапрыдатнымі да эксплуатацыі ў сістэмах, надта абмежаваных па аб’ёму АЗП, напрыклад, убудаваных сістэмах, прамысловых мікракантролерах і г. д.

Альтэрнатывай маналітнаму ядру лічацца архітэктуры, заснаваныя на мікраядрах.

## Падгружальныя модулі 
Старыя маналітныя ядры патрабавалі перакампіляцыі пры любой змене складу абсталявання. Большасць сучасных ядраў, такія як OpenVMS, Linux, FreeBSD, NetBSD і Solaris, дазваляюць падчас працы дынамічна (па неабходнасці) падгружаць і выгружаць *модулі*, якія выконваюць частку функцый ядра. Модульнасць ядра ажыццяўляецца на ўзроўні бінарнага вобраза, а не на архітэктурным узроўні ядра, бо дынамічна падгружальныя модулі загружаюцца ў адрасную прастору ядра і ў далейшым працуюць як інтэгральная частка ядра. Модульнае маналітнае ядро не варта блытаць з архітэктурным узроўнем модульнасці, уласцівым мікраядру і гібрыднаму ядру. На практыцы дынамічная загрузка модуляў — гэта больш гнуткі спосаб змянення вобраза ядра падчас выканання, у адрозненне ад перазагрузкі на іншае ядро. Модулі дазваляюць лёгка пашырыць магчымасці ядра па меры неабходнасці. Дынамічная падгрузка модуляў дапамагае скараціць памер кода, які працуе ў прасторы ядра, да мінімуму, напрыклад, звесці да мінімуму адбітак ядра для ўбудаваных прылад з абмежаванымі апаратнымі рэсурсамі.

Катэгорыя:Архітэктура ядраў аперацыйных сістэм
Катэгорыя:Маналітныя ядры
Карбаранавая кіслата

thumb|3D-мадэль малекулы карбаранавай кіслаты
**Карбаранавая кіслата** (хімічная формула — H(CHB11Cl11)) — наймацнейшая кіслата (суперкіслата) з усіх, якія могуць захоўвацца ў шкляных бутэльках. Карбаранавая кіслата прыкладна ў мільён разоў мацнейшая за канцэнтраваную серную кіслату.

Малекула мае ікасаэдрычную структуру.

## Сінтэз 
Кіслата створана ва ўніверсітэце Каліфорніі (ЗША) з удзелам супрацоўнікаў Інстытута каталізу Сібірскага аддзялення Расійскай акадэміі навук (Новасібірск). Ідэя сінтэзу з'явілася з фантазій «пра малекулы, якія ніколі дагэтуль не ствараліся», — сказаў Крыстафер Рыд, адзін з яе стваральнікаў, у інтэрв'ю службе навін часопіса «Nature».

## Спасылкі 
* «Strong Yet Gentle» Carborane Acids  
* Сильнейшая в мире кислота получена в Калифорнийском Университете в Риверсайде // «Эхо Москвы» 

Катэгорыя:Суперкіслоты
Катэгорыя:Злучэнні вугляроду
Катэгорыя:Злучэнні хлору
Катэгорыя:Злучэнні бору
Патрыс дэ Мак-Магон

**Мары Эдм Патрыс Марыс дэ Мак-Маго́н** (, , замак Сюлі, Францыя — , Францыя) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Францыі. Нашчадак старажытнага ірландскага роду. Маршал Францыі (1859).

## Біяграфія 
Скончыў Сен-Сірскую ваенную школу ў 1827 годзе.

З 1830 года ўдзельнічаў у заваяванні Алжыра.
У Крымскую вайну 1853—1856 дывізія Мак-Магона 8 верасня 1855 года авалодала пад Севастопалем Малахавым курганам, што прадвызначыла падзенне горада.

Удзельнік аўстра-італа-французскай вайны 1859.

У 1864—1870 гадах генерал-губернатар Алжыра.

У час франка-прускай вайны 1870—1871 няўдала камандаваў арміяй, разам з якой трапіў у палон да германскіх войскаў пасля паражэння пад Седанам (1870). Пасля вяртання з палону камандуючы арміяй, якая задушыла Парыжскую камуну 1871.

Прэзідэнт французскай рэспублікі ў 1873—1879 гадах. У 1877 годзе ўдзельнічаў у падрыхтоўцы няўдалай спробы манархічнага дзяржаўнага перавароту. У студзені 1879 года датэрмінова пайшоў у адстаўку.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9

## Спасылкі 
* 
* http://www.limerick.com/history/marshallmcmahon.html 

Катэгорыя:Прэзідэнты Францыі
Катэгорыя:Маршалы Францыі
Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі франка-прускай вайны
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Кавалеры Вышэйшага ордэна Святога Дабравешчання
Катэгорыя:Манархісты Францыі
Генерал-губернатар

**Генера́л-губерна́тар** — прызначаны прадстаўнік кіраўніка дзяржавы або ўрада для кіравання пэўнай тэрыторыяй, звычайна ў каланіяльным кантэксце.

## Прыклады 
Гэты тытул выкарыстоўваецца Каронай у Каралеўствах Садружнасці Нацый, ці ў краінах, якія былі брытанскім уладаннем. Прыкладам можа служыць пост генерал-губернатар Індыі, які існаваў з 1773 па 1950 год. *Прадстаўнік Кароны* — тэрмін, які ўжываецца ў розных канстытуцыях для генерал-губернатара; нефармальна часта выкарыстоўваўся тытул *віцэ-кароль*.

Нідэрланды таксама прызначаюць генерал-губернатараў для заморскіх тэрыторый, напрыклад для Арубы і Антылаў.

Тытул выкарыстоўваўся ў Расійскай імперыі. У 1703—1917 гадах з’яўляўся вышэйшай пасадай мясцовай адміністрацыі; валодаў грамадзянскай і ваеннай уладай, з 1775 года ўзначальваў генерал-губернатарства.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Расійскай імперыі
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Вялікабрытаніі
Бермудскі трохвугольнік

thumb|200px|Класічныя межы Бермудскага трохвугольніка
**Бермудскі трохвугольнік** — раён у Атлантычным акіяне, у якім нібыта адбываюцца таямнічыя знікненні марскіх і паветраных суднаў. Раён абмежаваны лініямі ад Фларыды да Бермудскіх астравоў, далей да Пуэрта-Рыка і назад да Фларыды праз Багамы. Аналагічны «трохвугольнік» у Ціхім акіяне называюць Д'ябальскім.

Раён з'яўляецца вельмі складаным для навігацыі: тут вялікая колькасць водмелей, часцяком зараджаюцца цыклоны і штормы. Вылучаюцца розныя гіпотэзы для тлумачэння загадкавых знікненняў у гэтай зоне: ад незвычайных з'яў надвор'я да выкраданняў іншапланетнікамі або жыхарамі Атлантыды. Скептыкі сцвярджаюць, аднак, што знікненні суднаў у Бермудскім трохвугольніку адбываюцца не часцей, чым у іншых рэгіёнах сусветнага акіяна, і тлумачацца натуральнымі прычынамі. Такога ж меркавання прытрымліваецца Берагавая ахова ЗША і страхавы рынак Lloyd's.

## Гл. таксама 
* Звяно 19

## Літаратура 
* The Bermuda Triangle, Charles Berlitz. ISBN 0-385-04114-4
* The Bermuda Triangle Mystery Solved (1975). Lawrence David Kusche. ISBN 0-87975-971-2

## Спасылкі 
* База звестак выбраных справаздач і запытаў. Берагавая ахова ЗША
* Містыка Бермудскага трохвугольніка. Gian Quasar

Катэгорыя:Неакадэмічныя напрамкі даследаванняў
Катэгорыя:Анамальныя зоны
Катэгорыя:Атлантычны акіян
Катэгорыя:Гарадскія легенды
Апетыт

**Апетыт** (ад  — імкненне, жаданне) — адчуванне, звязанае з патрэбай у ежы, а таксама фізіялагічны механізм, які рэгулюе паступленне ў арганізм харчовых рэчываў.

Апетыт цесна звязаны з дзейнасцю харчовага цэнтра, пераважна з яго аддзеламі ў гіпаталамусе і кары вялікіх паўшар’яў галаўнога мозгу. Апетыт вызначаецца прыходнай у харчовай цэнтр інфармацыяй аб умовах харчавання, паступленні і засваенні ежы, расходаванні харчовых запасаў. Апетыт не вынікае за вычарпаннем запасаў арганізму, а папярэджвае яго, таму шматлікія раздражняльнікі, якія фармуюць апетыт, могуць змяняць сваё сігнальнае значэнне ў адпаведнасці са змяненнем звыклага рэжыму харчавання.

Узбуджэнне апетыту залежыць ад утрымання ў крыві прадуктаў прамежкавага абмену, узроўню засваення іх клеткамі, утрымання ў тканках вады, стану тлушчавых запасаў, скарачэнняў пустога страўніка, паніжэння тэмпературы цела, а таксама ад шматлікіх знешніх раздражняльнікаў, звязаных з умоўна-рэфлекторнай дзейнасцю, як то выгляд і пах ежы, звыклая абстаноўка і іншыя. Тармажэнне апетыту наступае ў выніку акта ежы, расцяжэння сценак страўніка ежай, ўсмоктвання і засваення прадуктаў яе расшчаплення, змены гарманальнага фону.

## Літаратура 
* Neary NM, Goldstone AP, Bloom SR. «Appetite regulation: from the gut to the hypothalamus». *Clin Endocrinol* (Oxford) 2004;60:153-60. PMID 14725674.
* Wynne K, Stanley S, Bloom S. «The gut and regulation of body weight». *J Clin Endocrinol Metab* 2004;89:2576-82. PMID 15181026.
* Olsen, AnneMarie. (2011). Manipulating fat content of familiar foods at test-meals does not affect intake and liking of these foods among children. 57(3), http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S019566631100523X
* Bates, John E., Brechwald, Whitney A., Hill G., Laura, Kenneth, Dodge A., Orrell-Valente,Joan K.,Pettit, Gregory S. (2007). «Just three more bites»: An observational analysis of parents’ socialization of children’s eating at mealtime. Appetite, 42, 37-45.
* Carlson, Neil R., Donald Heth C., Miller Harold, Donahoe John W., William Buskist, Martin Neil G., and Schmaltz Rodney M. 2010. Psychology: the science of behavior. Toronto: Pearson.

Катэгорыя:Фізіялогія
Катэгорыя:Харчаванне
Дацкая Эстляндыя

thumb|200px|справа|Сярэднявечная Лівонія з Герцагствам Эстляндыя ў паўночнай частцы
**Ге́рцагства Эстля́ндыя** (, ) або «**Дацкая Эстляндыя**» — валоданне каралеўства Данія, якое існавала 127 гадоў з 1219 па 1346 гады са сталіцай у Рэвелі, якое атрымала сваю назву менавіта ў гэты перыяд. Да таго часу горад быў вядомы пад рускай назвай Калыванаў і з'яўляўся перавалачным пунктам на гандлёвым шляху рускіх купцоў. Каланізацыю Прыбалтыкі здзяйснялі ў асноўным нямецкія найміты з Вестфаліі. Крызіс дацкай манархіі ў 1346 годзе і смута ў Даніі сярэдзіны XIV стагоддзя пагоршыліся сялянскай вайной 1343—1345 гадоў, калі эстонскія сяляне пры дапамозе пскавічоў падняліся на барацьбу з дацка-нямецкімі феадаламі.

З-за таго, што дацкая ўлада была нетрывалай у сілу адноснай аддаленасці Даніі і яе невялікага дэмаграфічнага патэнцыялу, пад ціскам нямецкіх рыцараў дацкія тэрыторыі ў Эстляндыі былі прададзены ў 1346—1561 гадах Лівонскаму Ордэну. Пасля сваёй працяглай адсутнасці ў Прыбалтыцы, у 1559—1645 гадах датчане здолелі вярнуць пад свой кантроль астравы Саарэмаа і Муху, а таксама Курляндскае епіскапства з цэнтрам у Пільтэнэ на паўночным захадзе сучаснай Латвіі. Але ўжо ў 1645 годзе ўсе дацкія землі захапіла Швецыя. У ходзе Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў Расія авалодала ўсімі землямі ў Прыбалтыцы.

## Гл. таксама 
* Шведская Эстонія
* Шведская Лівонія
* Сад дацкага караля
* Сцяг Даніі

## Спасылкі 
* Дацкае панаванне ў Эстоніі

Катэгорыя:Гісторыя Даніі
Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі
Катэгорыя:Прыбалтыка
Strażnica

**«Strażnica»** — самая ўплывовая нелегальная газета падчас падрыхтоўкі і выбуху паўстання 1863—1864 гадоў, выходзіла з 1 жніўня 1861 па 22 мая 1864. Рэдактарамі былі Агатон Гілер, Іахім Сыч, Аляксандр Краенскі, а наборшчыкам Язэп Шаманскі. Выйшла 45 нумароў. Прытрымлівалася цэнтрыскіх пазіцый паміж «белымі» і «чырвонымі».

## Гісторыя 
Першапачаткова газета распаўсюджвалася шляхам перапісвання ці перадрукоўвалася рознымі шрыфтамі ў розных друкарнях. Пазней у газеты з'явілася ўласная друкарня на вуліцы Хмельнай. Друк газеты быў аднабаковы, разнафарматны. У нумарах з 3 па 6 за 1861 над загалоўкам з'яўляецца выява арла з крыжам і пальмавай веткай у кіпцюрах, а ў нумарах з 7 па 10 за 1861 — выява арла і Пагоні.

Газета была скіравана на сярэдні клас грамадства (мяшчан, гандляроў, рамеснікаў), рэгулярна чыталася сярод паўстанцаў. Былі адрэзаны ад уплыву на сялян з-за празмернай папулярнасці «чырвоных» і ўласных цэнтрысцкіх пазіцый. Газета пісалася простай гутарковай мовай. Першыя нумары сведчаць пра адсутнасць літаратурнай карэктуры.

Газета заклікала да ўзброенага супрацьстаяння расійскім войскам, прапаноўвала ствараць паўстанцкія суполкі. З чэрвеня 1862 рэдактары газеты Агатон Гілер і Іахім Сыч сталі сябрамі Цэнтральнага нацыянальнага камітэта, які зрабіў газету паўафіцыйным друкаваным органам «чырвоных».

## Літаратура 
* Mikołaj Pawliszczew, Tygodnie polskiego buntu, przekład i opracowanie Apoloniusz Zaliwski, t. I—II, Warszawa 2003
* «Strażnica» на Віртуальнай выставе ў Бібліятэцы Нарадовай 

Катэгорыя:Газеты на польскай мове
Катэгорыя:З’явіліся ў 1861 годзе
Катэгорыя:Паўстанне 1863—1864 гадоў
Працэнт

**Працэ́нт** (ад  — за сто) або **адсотак** — сотая частка лікавага значэння велічыні, прынятай за адзінку. Пазначаецца знакам **%**.

:**1 % = 1/100 = 0,01**

Выкарыстоўваецца для спрашчэння разлікаў, магчымасці хутка параўнаць частку ліку з самім лікам, лікі паміж сабой і г.д.

## Задачы на працэнты 
Існуюць 3 тыпы задач:
* знаходжанне працэнта ад дадзенага ліку,
* знаходжанне ліку па дадзеным працэнце,
* знаходжанне працэнтных суадносін паміж лікамі.

## Гл. таксама 
* Праміле

## Літаратура 
* 

* 

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Матэматычныя абазначэнні
Томас Бабінгтан Маколей

**Томас Бабінгтан Маколей** (, , Ротлі-Тэмпл, Вялікабрытанія — , Лондан) — брытанскі гісторык і палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Кембрыджскім універсітэце.

У 1833—1838 гадах член Вярхоўнага савета пры віцэ-каралю Індыі: кіраваў складаннем крымінальнага кодэкса, правёў рэформу асветы, накіраваную на пашырэнне сеткі школ і прымусовае ўкараненне англійскай культуры і мовы.

Ваенны міністр Вялікабрытаніі ў 1839—1841 гадах.

Выступаў супраць ідэі ўсеагульнага выбарчага права, у якім бачыў пагрозу цывілізацыі.

Аўтар «Гісторыі Англіі» з 1685 па 1702 (т.1—5, 1849—1861), а таксама папулярных гістарычных твораў, дзе ў бліскучай літаратурнай форме паказваў гісторыю Англіі як няспынны рух да росквіту пад кіраўніцтвам вігаў. Самай значнай падзеяй сусветнай гісторыі лічыў англійскую «Славутую рэвалюцыю» (дзяржаўны пераварот 1688—1689).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9

Катэгорыя:Палітыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Выпускнікі Кембрыджскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Гісторыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі
Святы Грааль

[thumb|200px|справа|[Дантэ Габрыель Расеці. «Святы Грааль»]]
**Святы Грааль** (, ) — таямнічы хрысціянскі артэфакт з сярэдневяковых заходнееўрапейскіх легенд, здабыты і згублены. Словы «Святы Грааль» часта выкарыстоўваюцца ў пераносным сэнсе як абазначэнне якой-небудзь запаветнай мэты, часта недасяжнай або цяжкадасягальнай. Грааль, цудоўны, але відавочна не «святы», упершыню з'яўляецца ў «Персівалі ле Галуа», няскончаным рамане Крэцьена дэ Труа. У рамане грааль уяўляў сабой працэсуальны паднос, які служыў на балі. Менавіта з пошукамі Грааля звязаны многія сюжэты легенд Артураўскага цыкла.

## Спасылкі 
* Holy Grail. In Our Time. BBC
* Святы Грааль у Біззантыйскай імперыі


Катэгорыя:Свяшчэнныя камяні
Катэгорыя:Хрысціянскія рэліквіі
Катэгорыя:Кароль Артур
Катэгорыя:Артурыяна
Марцін Казімір Валадковіч

**Марцін Казімір Валадковіч** (? — 1701) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

Падстароста і гараднічы менскі з 1660-х, пісар земскі менскі з 1689.

## Біяграфія 
З шляхецкага роду Валадковічаў герба «Радван» зменены, сын Пятра.

У шлюбе з Аленай Кастравіцкай меў шмат дзяцей, значная частка з якіх уступіла ў манаскія ордэны. Нашчадкі Марціна Казіміра ў XVIII стагоддзі займалі розныя пасады ў Менскім павеце.

## Літаратура 
* Генеалогія Валадковічаў 
* 
* 
* Ф. Чарняўскі. Ураднікі (пасады, тытулы) Менскага ваяводства XVI—XVIII стагоддзяў. Выпуск I. Мінск, 2006
* *Чарняўскі Ф.* Да жыццяпісу Марціна Казіміра Валадковіча, пісара земскага менскага ў 1689—1701 гг.  // Архіварыус № 9, 2011. — С. 171—194.

Марцін Казімір
Катэгорыя:Пісары земскія менскія
Катэгорыя:Падстаросты менскія
Катэгорыя:Гараднічыя менскія
Дай Чжэнь

**Дай Чжэнь** (19 студзеня 1724, Сюнін - 1 ліпеня 1777, Пекін) — кітайскі філосаф-неаканфуцыянец, лідар аднаго з двух галоўных напрамкаў «ханьскагоа вучэння» (Хань Сюэ 汉学, Пу Сюэ 朴 学). Таксама матэматык, астраном, лінгвіст, гісторык і географ.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 студзеня 1724 г. у Сюніне правінцыі Аньхой. Паходзіў з сям'і дробнага гандляра. З 1773 года ўдзельнічаў у складанні збору класічнай літаратуры Сы ку цюань шу (поўны збор усіх кніг па чатырох раздзелах). У 1775 годзе за навуковыя заслугі без экзаменаў (якія шэсць разоў беспаспяхова спрабаваў здаць) атрымаў вышэйшую навуковую ступень - цзіньшы і званне акадэміка Ханьліньскай акадэміі.

## Літаратура 
* Elman, Benjamin A. *From Philosophy to Philology: Intellectual and Social Aspects of Change in Late Imperial China.* Cambridge, MA: Council on East Asian Studies, 1984.

Катэгорыя:Філосафы Кітая
Мірча Эліядэ

**Мірча Эліядэ** (; , Бухарэст — , Чыкага) — румынскі пісьменнік, гісторык рэлігій і даследчык міфалогіі.

## Біяграфічныя звесткі 
Па паходжанні румын. Скончыў Бухарэсцкі ўніверсітэт. Вывучаў санскрыт у Індыі. Прафесар Чыкагскага ўніверсітэта з 1957 года, грамадзянін ЗША з 1966 года. Аўтар больш за 30 навуковых, літаратурных і філасофскіх прац, перакладзеных на 18 моў свету. Свабодна валодаў дзесяццю мовамі (румынскай, французскай, нямецкай, італьянскай, англійскай, іўрыт, фарсі, санскрытам, палі, бенгалі).

## Навуковая і даследчыцкая дзейнасць 
З яго прац па гісторыі рэлігіі найбольш каштоўнымі з’яўляюцца працы, прысвечаныя шаманізму, ёзе, касмаганічным міфам. Таксама даследаваў пераход ад міфалагічнага апісання свету да гістарычнага.

Даследаваў праблемы касмалогіі, пераходу ад міфалагічных да раннегістарычных апісанняў свету метадамі герменеўтыкі. Аўтар шматлікіх фундаментальных прац па міфалогіі, гісторыі культуры, рэлігіязнаўстве, гісторыі літаратуры, містычных, эзатэрычных практыках і вучэннях (напр., ёга, шаманства) і інш. Лічыў, што сакральнае (свяшчэннае) з’яўляецца структурай чалавечай свядомасці. Адно з галоўных адрозненняў паміж чалавекам архаічнага і сучаснага грамадстваў бачыў у тым, што першы заўсёды адчуваў сябе непарыўна звязаным з Космасам і касмічнымі рытмамі, тады як сутнасць другога заключаецца ў яго сувязі з гісторыяй.

Сярод асноўных прац М. Эліадэ — «Космас і гісторыя: Міф аб вечным вяртанні» (1954), «Ёга, несмяротнасць і свабода» (1958), «Сакральнае і прафаннае: Сутнасць рэлігіі» (1959), «Вобразы і сімвалы» (1961), «Міф і рэальнасць» (1963), «Шаманізм: Архаічныя тэхнікі экстазу» (1964), «Гісторыя рэлігійных ідэй» (Т. 1-3; 1978-85) і інш.

## Літаратурная творчасць 
Акрамя навуковых працаў М. Эліядэ напісаў шмат фантастычных твораў з такімі характэрнымі элементамі, як вампіры, злыя духі, прывіды, скрыўленне часу, пошукі бессмяротнасці. За раман «Дзяўчына Крысціна» (Domnişoara Christina, 1936), прысвечаны эротыцы і смерці ў чалавечым жыцці, галоўным героем якога з’яўляецца вурдалак () М. Эліядэ быў абвінавачаны ў распаўсюдзе парнаграфіі і адхілены ад выкладчыцкай дзейнасці. Большасць яго літаратурных твораў так ці іначай звязаныя з ідэяй «іншага свету», схаванага за паўсядзённай рэчаіснасцю.

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* Marcello De Martino: Mircea Eliade esoterico. Settimo Sigillo, Roma 2008, ISBN 8-86-148042-X.

## Спасылкі 
* eliade.upelsinka.com 
* 

Катэгорыя:Традыцыяналізм
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Румыніі
Катэгорыя:Румынскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Гісторыкі ЗША
Катэгорыя:Гісторыкі Францыі
Катэгорыя:Гісторыкі Румыніі
Катэгорыя:Рэлігіязнаўцы
Катэгорыя:Даследчыкі міфалогіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Прымаўка

**Пры́маўка** — жанр народнай паэтычнай творчасці, кароткі афарыстычны выраз, у якім вобразна з эмацыянальнай афарбоўкай вызначаецца пэўная жыццёвая з’ява.

Прымаўкі з’яўляюцца адной з крыніц ўтварэння фразеалагізмаў.

## Адрозненне ад прыказак 
У адрозненне ад прыказкі, прымаўка часцей за ўсё не з’яўляецца самастойным суджэннем і залежыць ад кантэксту. У прымаўцы няма яўна выражанага абагульнення і павучальнага сэнсу.

Прымаўка выкарыстоўваецца толькі ў канкрэтных выпадках, каб падкрэсліць пэўную рысу чалавека, яго ўчынак, раскрыць сутнасць грамадскай або прыроднай з’явы. Прыказка можа пераходзіць у прымаўку, калі яна губляе абагульненне, адрасуецца канкрэтнаму чалавеку ў якасці яго характарыстыкі. Напрыклад, слоўны выраз «*Зяць любіць узяць*» выступае як прыказка, таму што пашыраецца на ўсе аналагічныя з’явы, а «*Наш зяць любіць узяць*» — гэта прымаўка, якая абмяжоўваецца толькі гэтай канкрэтнай з’явай.

Прымаўцы больш уласцівы сатыра, гумар, тэматычная канкрэтнасць.

## Прыклады 
Па структуры бываюць адначленныя і двухчленныя.

Адначленныя прымаўкі:
* *старасць не радасць*,
* *старога мяшка не залатаеш*,
* *як кот наплакаў*,
* *віламі па вадзе пісана*,
* *чорным па белым*,
* *не з тваім ротам мышэй лавіць* (пра няўмеку),
* *пальца ў рот не кладзі* (пра кемлівага).

Двухчленныя прымаўкі:
* *Шумеў бы і я, каб жонкі не баяўся.*
* *На языку мядок, а на сэрцы лядок* (пра двудушнага),
* *Ні млеў, ні пацеў, а рот разявіў* (пра гультая).

Многія прымаўкі перадаюць розныя прыкметы, парады, правілы этыкету: *Снег на куццю — грыбы на лета; Посуд б’ецца на шчасце; У гасцях за яду апошні прымайся, а першы пераставай*.

Шматлікія прымаўкі крытыкуюць людскія заганы. Часам гэта крытыка мае з’едлівы характар, напрыклад, пра гультайства дзяўчыны: *Але ж і старанная! Як сваты едуць, то веніка шукае хату падмесці!*

## Гл. таксама 
* Выслоўе
* Прыказка

## Літаратура 
* *Фядосік А. С.* Прымаўка // 

Катэгорыя:Жанры фальклору
Катэгорыя:Парэміялогія
Эрменехільда Англада Камараса

**Эрменехільда Англада Камараса** або *Англада-і-Камараса* (; 11 верасня 1871, Барселона — 7 ліпеня 1959, Мальёрка) — іспанскі (каталонскі) мастак.

## Біяграфія і творчасць 
Вучыўся ў барселонскай школе вытанчаных мастацтваў, і ў ранніх работах адчуваецца ўплыў яго настаўніка Мадэста Урхеля. У 1894 годзе Англада перабраўся ў Парыж, што дазволіла яму ў большай ступені вызваліцца ад залежнасцяў (зрэшты, уласны стыль Англады наследуе Дэга і Тулуз-Латрэку, збольшага і Клімту). Займаўся ў Акадэміі Жуліяна і Акадэміі Каларосі.
 
У 1901 разам з Сулаагай прыняў удзел у міжнароднай выставе ў Дрэздэне, меў вялікі поспех. У далейшым выстаўляўся па ўсім свеце, быў удастоены залатых медалёў у Венецыі (1907) і Буэнас-Айрэсе (1910). У 1939—1947 жыў у эміграцыі ў Францыі.

## Літаратура 
* Fontbona, Francesc; MIRALLES, Francesc. Anglada-Camarasa. Barcelona: Polígrafa, 1981.
* Fontbona, Francesc; MIRALLES, Francesc. Anglada-Camarasa. Dibujos. Catálogo razonado. Barcelona: Editorial Mediterrània, 2006.
* Robinson, William H. Barcelona and Modernity: Picasso, Gaudí, Miró, Dalí, 2006. ISBN 0-300-12106-7.

## Спасылкі 
* Кароткая біяграфія 
* Працы ў музеях свету

Катэгорыя:Мастакі Іспаніі
Катэгорыя:Мастакі Каталоніі
ФК Карытыба

**«Карытыба»** () — футбольны клуб з горада Курытыба, Бразілія. З’яўляецца галоўнай камандай штата Парана.

## Гісторыя 
Клуб заснаваны 12 кастрычніка 1909 года. Чэмпіён Бразіліі (1985).

## Чэмпіянаты 
* **Чэмпіянат Бразіліі (1 раз)**:
:: 1985

* **Ліга Паранаэнсі (39 разоў)**:
:: 1916, 1927, 1931, 1933, 1935, 1939, 1941, 1942, 1946, 1947, 1951, 1952, 1954, 1956, 1957, 1959, 1960, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1978, 1979, 1986, 1989, 1999, 2003, 2004, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2017, 2022

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка клуба

Карытыба
Альбрэхт II (кароль Германіі)

**Альбрэхт II** (, , ; , , Аўстрыя — ) — кароль Германіі (Рымскі кароль) з 18 сакавіка 1438 г., кароль Чэхіі з 27 снежня 1437 года (каранацыя 29 чэрвеня 1438), кароль Венгрыі з 18 снежня 1437 (каранацыя 1 студзеня 1438), герцаг Аўстрыі з 14 верасня 1404 (пад імем **Альбрэхт V**), маркграф Маравіі з 4 кастрычніка 1423. З Альберцінскай лініі дынастыі Габсбургаў. Першы Габсбург, які аб’яднаў пад сваёй уладай Аўстрыю, Чэхію, Венгрыю і Германію.

## Літаратура 
* Günther Hödl: Albrecht II. Königtum, Reichsregierung und Reichsreform 1438—1439. Wien 1978, ISBN 3-205-08716-X.

Катэгорыя:Кіраўнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Каралі чэшскія
Катэгорыя:Каралі венгерскія
Катэгорыя:Каралі германскія
Катэгорыя:Габсбургі
Шатландскі манастыр (Вена)

**«Шатландскі» манастыр у Вене** (,  поўная назва ням.  — *Бенедыктынскае абацтва нашай любай Маці пры шатландцах*) — каталіцкі мужчынскі кляштар на плошчы Фрэюнг у цэнтральнай частцы Вены, заснаваны ў 1155 годзе.

## Гісторыя 
У гэтым годзе Генрых II (герцаг Аўстрыі) пасяліў у Вене манахаў, якія прыбылі з «шатландскага» манастыра св. Якава ў Рэгенсбургу. Заснаванне манастыра было звязана з пераносам княжацкай сталіцы з Клостэрнойбурга ў Вену; герцагу было неабходна прысутнасць пісьменных дарадцаў.
 
«Шатландскія» манастыры больш слушна называць ірландскімі - менавіта ірландскія манахі праславіліся місіянерствам у цэнтральнай Еўропе і заснавалі там святыні (ірландзец св. Каламан ў 1244-1663 лічыўся заступнікам Аўстрыі). Ірландыя на сярэднявечнай латыні называлася Scotia Major (Вялікая Шатландыя), і заснаваныя ірландцамі манастыры па гэты дзень вядомыя як «шатландскія».
 
У 1160-1200 «шатландцы» збудавалі Першую царкву ў раманскім стылі, дзе і быў у 1177 годзе пахаваны Генрых III; у той час ўчастак знаходзіўся па-за межамі гарадскіх сцен. Гэтая царква згарэла ў 1276 годзе. У 1365 «шатландцы» стаялі ля вытокаў Венскага ўніверсітэта. У 1418 Альбрэхт II (кароль Германіі) адабраў манастыр у «шатландцаў» і перадаў яго бенедыктынам, але назва захавалася па сённяшні дзень.
thumb|left|Інтэр'ер царквы

У 1638 царква зноў згарэла - ад удару маланкі. Новы, які захаваўся, комплекс манастыра выбудавалі архітэктары Андрэа д'Аліа (малодшы) і Сільвестр Карлонэ, алтар выразаў Іаахім фон Зандрарт. Захаваўся і стары алтар 1470, узор готыкіна ім ёсць краявіды Вены XV стагоддзя. Арганістам сабора быў кампазітар Іаган Фукс. 
 
У 1773-1774 архітэктар Андрэас Зах пабудаваў новы дом для школы і прыярата, які за свой выгляд атрымаў імя «дом-камода» (ням.: Schubladkastenhaus). У 1825 быў пабудаваны фантан «Чорнай багародзіцы» (ням.: Schwarze Muttegottes).
 
З 2005 года ў будынку кляштара дзейнічае музейная экспазіцыя.

## Спасылкі 
* Franz Goldhann: *Gülten-Buch des Schottenklosters in Wien v. J. 1314—1327*. In: Quellen und Forschungen zur vaterländischen Geschichte, Literatur und Kunst. Braumüller, Wien 1849, S. 163—208 PDF

Катэгорыя:Храмы Вены
Катэгорыя:Абацтвы
Катэгорыя:Манастыры Аўстрыі
Катэгорыя:Збудаванні Аўстрыі ў стылі барока
Катэгорыя:XII стагоддзе ў Аўстрыі
Катэгорыя:1774 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Аўстрыі
Торбачнік

**То́рбачнік** (*Thlaspi*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны. Сцёблы прамастойныя, простыя або галінастыя. Прыкаранёвае лісце часта ў разетцы, чаранковае, суцэльнае, зубчастае ці хвалістае, сцябловае — сядзячае, вузкасэрцападобнае.

Кветкі дробныя, белыя, з чатырма пялёсткамі, сабраныя ў верхавінкавыя гронкападобныя суквецці. Плод — стручочак.

## Пашырэнне 
Каля 60 відаў. Пашыраны ва ўмераным поясе Еўразіі і Амерыкі. На тэрыторыі Беларусі 3 віды: , занесены ў Чырвоную кнігу,  і . Трапляюцца на палях, пустках, уздоўж дарог.

## Сінонімы 
**Сінонімы**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Класіфікацыя 
### Таксанамічнае становішча 
Род Торбачнік уваходзіць у сямейства  парадку .

### Віды 
Род налічвае каля 80 відаў
, некоторые из них:

## Гаспадарчае значэнне 
Лекавыя, радзей харчовыя (салатныя, насенне для гарчыцы), дэкаратыўныя расліны, некаторыя пустазелле.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 


Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Такугава Іэясу

**Мінамота Такугава но-Іэясу** (徳 川 家 康, とくがわ いえやす,  — ) — прынц Мінамота, дыпламат і военачальнік, заснавальнік дынастыі сёгунаў Такугава. Бліжэйшы паплечнік і паслядоўнік Оды Набунага і Таетомі Хідэесі, які завяршыў стварэнне цэнтралізаванай феадальнай дзяржавы ў Японіі.

## Літаратура 
* A. L. Sadler: The maker of modern Japan: the life of Tokugawa Ieyasu, Rutland, Vermont: Tuttle 1981, ISBN 0-8048-1297-7
* Conrad Totman: Tokugawa Ieyasu, shogun: a biography, San Francisco: Heian International, 1983, ISBN 0893462101
* Willem Jan Boot: «The death of a shogun: deification in early modern Japan», In John Breen und Mark Teeuwen (Hg.), Shinto in History — Ways of the Kami, Curzon, London 2000, ISBN 0-7007-1172-4, S. 144—166.

Катэгорыя:Военачальнікі Японіі
01
Іэясу
Бізнес-аналіз

**Бізнес-аналіз** () — дысцыпліна выяўлення бізнесовых патрэб і вырашэнняў бізнес-праблем. Рашэнні часта ўлучаюць кампанент распрацоўкі сістэм, але могуць таксама складацца з удасканалення працэсаў, арганізацыйных змен або стратэгічнага планавання і распрацоўкі палітыкі кампаніі. Чалавека, які выконвае гэтую задачу, клічуць бізнес-аналітыкам.

Тых бізнес-аналітыкаў, якія займаюцца выключна распрацоўкай праграмных сістэм, таксама называюць ІТ бізнес-аналітыкамі, тэхнічнымі бізнес-аналітыкамі або сістэмнымі аналітыкамі.

## Мэты бізнес-аналітыкаў 
Роля бізнес-аналітыкаў у тым, каб у выніку іх працы дасягнуць наступных рэзультатаў:

* паменшыць кошты
* знайсці рашэнне праблемы
* скончыць праекты своечасова
* палепшыць эфектыўнасць
* задакументаваць дакладныя патрабаванні

Катэгорыя:Бізнес
Катэгорыя:Распрацоўка праграмнага забеспячэння
Пульпа (сумесь)

**Пу́льпа** (ад  — мякаць) — сумесь завіслых цвёрдых часціц і вадкасці, падрыхтаваная з мэтай выкарыстання ў тэхналагічным працэсе.
 шарыкаў і сіліконавага алею сцякае па нахільнай паверхні]]
У будаўніцтве, горназдабываючай прамысловасці, абагачэнні карычных выкапняў пульпа атрымоўваецца грунту, горнай пароды гідраманіторам. У хімічнай прамысловасці і гідраметалургіі — сумесь апрацоўваемых матэрыялаў з вадой ці спецыяльнымі растваральнікамі.

Пульпу таксама атрымліваюць у спецыяльных змяшальніках.

## Літаратура 
* 
* 
* Горная энциклопедия: в 5 т. / редкол.: Е. А. Козловский (гл. ред.) [и др.]. — М.: Советская энциклопедия, 1984—1991.

Катэгорыя:Гідраўліка
Катэгорыя:Здабываючая прамысловасць
Сінедрыён

[thumb|Пасяджэнне Сынедрыёну, малюнак прыведзены ў энцыклапедыі [1883 года]]
**Сінедрыён** (, , літаральна "*сядзець разам*", такім чынам "*збор*" або "*савет*") — іўдзейскі савет, які складаўся з дваццаці да дваццаці трох чалавек, выбіраўся з прадстаўнікоў кожнага горада, які ўваходзіў у біблейскія землі Ізраіля. 

Мішна прыводзіць лічбу ў 23 прадстаўнікі. Мінімальны памер савета складаў 10, але яшчэ адзін голас быў патрэбен для прыняцця рашэння (11/10), і паколькі простай большасцю нельга было асудзіць (Зыход 23:2), і таму для дасягнення выніку патрэбны быў яшчэ адзін прадстаўнік (12/10). Нарэшце, суд не павінен быў мець цотную колькасць суддзяў для прадухілення тупікоў, таму іх колькасць складала 23. Сінедрыён мог разглядаць толькі рэлігійныя пытанні. Вялікі Сінедрыён складаўся з старшыні, якога называлі Насі, віцэ-старшыні суда (Aў Бейт-Дын), і 69 агульных членаў. У перыяд Другога Храма, Вялікі Сінедрыён засядаў у зале часаных камянёў у храме ў Іерусаліме. Суд склікаўся штодня, акрамя суботы і святаў. У канцы 3-га стагоддзя, каб пазбегнуць пераследу, рашэнні выпускаліся пад назвай *Бейт Мідраш*.

Апошняе рашэнне сінедрыёну было прынята ў 358 годзе, пасля чаго Сінедрыён быў распушчаны пасля працяглага пераследу з боку Рымскай імперыі. На працягу стагоддзяў прадпрымаліся спробы адрадзіць інстытут Сінедрыёна, напрыклад Вялікі Сінедрыён скліканы Напалеонам Банапартам і сучасныя спробы ў Ізраілі.

Сінедрыён згадваецца ў Евангеллях па адносінах да суду Сінедрыёна Ісуса.

Катэгорыя:Іўдаізм
Катэгорыя:Новы Запавет
Крэпасць Ісуса (Мамбаса)

**Крэпасць Ісуса** (, ) — помнік сусветнай спадчыны ў горадзе Мамбаса ў Кеніі. Уяўляе сабою партугальскую крэпасць, пабудаваную ў 1593 - 1596 гг.

## Гісторыя
У XVI ст. Партугалія падпарадкавала гарады ўсходняга ўзбярэжжа Афрыкі і манапалізавала гандаль у Індыйскім акіяне. Аднак у 1585 - 1586 гг. і 1588 - 1589 гг. партугальскія валоданні ва Ўсходняй Афрыцы атакаваў асманскі флот на чале Алі Бея. З'яўленне аднаверцаў-мусульман прывяло да паўстання мясцовых насельнікаў-суахілі. У 1589 г. партугальцы здолелі зноў авалодаць буйным портам Мамбаса і іншымі гарадамі паўночна-усходняга ўзбярэжжа. 

Для захавання далейшага кантролю Партугалія пачала будаўніцтва крэпасцяў у прыбярэжнай зоне. Крэпасць Ісуса ў Мамбасе павінна была стаць адным з галоўных ваенных умацаванняў, абараняць порт і мытню, арганізаваную імі для прадухілення самастойных гандлёвых кантактаў суахілі з мусульманскімі гандлярамі з іншых краін. 

Крэпасць была пабудавана ў 1593 - 1596 гг. па праекце італьянскага архітэктара Джавані Батысты Каіраці, які імкнуўся выкарыстоўваць рэнесансны падыход перавагі сіметрыі і прамых ліній. Пасля заканчэння будаўніцтва крэпасць у плане нагадвала чалавечае цела.

У XVII ст. партугальцы пакінулі Мамбасу. Аднак мясцовыя ўладары і султаны Амана выкарыстоўвалі яе надалей для абароны горада, а таксама як турму. Да 1875 г. яна 9 разоў падвяргалася аблозе. 

У 1958 г. крэпасць была абвешчана гістарычным будынкам. У 2011 г. уключана ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Тут створаны музей, адкрыты для наведвальнікаў.

## Спасылкі
*unesco.org
*Fort Jesus in Mombasa: A Portuguese Fortress in Kenya 
*Timeline of Portuguese Activity in East Africa, 1498-1700

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Кеніі
Катэгорыя:Крэпасці
Марцін Марцінавіч Валадковіч

**Марцін Валадковіч** (каля 1565 — каля 1647) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Падсудак, потым суддзя земскі менскі (з 1618).

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Валадковічаў герба «Радван» зменены, сын Марціна Валадковіча і Раіны з Друцкіх-Горскіх.

Быў падсудкам менскім, а 27 жніўня 1618 на менскім сойміку згодна абраны адзіным электам на судзейства земскае і пазней зацвержаны каралём.

Яго жонкай была Дарота з Дарагастайскіх, дачка смаленскага ваяводы Пятра. Меў 4 сыноў і 3 дачок, з якіх найбольш вядомы Крыштаф, ваявода новагародскі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Валадковічаў 

Марцін Марцінавіч
Катэгорыя:Суддзі земскія менскія
Катэгорыя:Падсудкі менскія
Пустазелле

]]
**Пустазе́лле, пустазельныя расліны** — расліны, рост якіх на пэўных участках непажаданы.

Пустазеллю ўласцівы вялікая пладавітасць, непатрабавальнасць да якасці глебы і кліматычных умоў. Пустазелле пагаршае ўмовы развіцця культурных раслін, зніжае ураджай і яго якасць, перашкаджае эфектыўнаму выкарыстанню сельскагаспадарчых машын, спрыяе пашырэнню шкоднікаў, змяншэнню прапускной здольнасці меліярацыйных сістэм і інш. Многія з пустазельных раслін ядавітыя.

Мяжа паміж пустазельнымі і культурнымі раслінамі дастаткова ўмоўная. Напрыклад, сланечнік у выпадку асыпання вялікай колькасці насення на глебу, можа засмеціць пасевы азімай пшаніцы. Некаторыя пустазельныя расліны (напрыклад, васілёк сіні) не сустракаюцца па-за межамі аграбіяцэнозаў.

Паводле месца росту пустазелле падзяляецца на
* раллёвае (сегетальнае),
* смеццевае (рудэральнае),
* пустазелле прыродных угоддзяў.

На тэрыторыі Беларусі вядомы каля 300 відаў пустазелля. Найбольш пашырана аднагадовае (лебяда белая, свінакроп палявы, пупок палявы, зоркаўка сярэдняя і інш.) і шматгадовае (пырнік паўзучы, асот палявы, бярозка палявая, шчаўе конскае і інш.)

## Барацьба з пустазеллем 
У мэтах барацьбы з пустазеллем выкарыстоўваюць сістэму мерапрыемстваў, у склад якой уваходзяць агратэхнічныя (севазварот, своечасовая апрацоўка глебы і пасеваў, своечасовая сяўба і ўборка ўраджаю, мульчыраванне глебы), хімічныя (апрацоўка гербіцыдамі), карантынныя, кантроль за якасцю і чысцінёй насення і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Смирнов Б. М.* Сорные растения // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Расліны
Катэгорыя:Раслінаводства
Катэгорыя:Аграномія