Марыян Спыхальскі

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя        = Марыян Спыхальскі
| арыгінал імя   = Marian Spychalski
| выява            = Marian Spychalski.jpg
| апісанне выявы    = Марыян Спыхальскі ў 1965 годзе.
| шырыня    = 200px
| пасада_3          = Прэзідэнт Варшавы
| парадак_3            = 34
| сцяг_3               = Flag of Warsaw.svg
| сцяг2_3              = POL Warszawa COA.svg
| перыядпачатак_3       = 18 верасня 1944 года
| перыядканец_3        = сакавік 1945 года
| папярэднік_3     = Марцэлій Пароўскі
| пераемнік_3           = Станіслаў Талвінскі
| пасада_2          = міністр нацыянальнай абароны ПНР
| парадак_2            = 3
| сцяг_2               = Flag_of_Poland_(with_coat_of_arms,_1980-1990).svg
| перыядпачатак_2       = 1956
| перыядканец_2        = 1968
| папярэднік_2     = Маршал Польшчы Канстанцін Ракасоўскі
| пераемнік_2           = генерал арміі Войцех Ярузельскі
| пасада          = старшыня Дзяржаўнага савета ПНР
| парадак            = 4
| сцяг               = Flag_of_Poland_(with_coat_of_arms,_1980-1990).svg
| перыядпачатак       = 10 красавіка 1968
| перыядканец        = 23 снежня 1970
| папярэднік     = Эдвард Охаб
| пераемнік           = Юзаф Цыранкевіч
| гады службы        = 1944—1970
| прыналежнасць     = 
| род войскаў = Войска Польскае
| званне = 
| камандаваў =упраўленнем інфармацыі Галоўнага штаба, Галоўным штабам Войска Польскага, міністэрствам абароны ПНР
| бітвы = Другая сусветная вайна
|узнагароды =
{ style="background:transparent"
 
-

-
     
-
 
-

-
 
}
СССР:
{

-
 
}
Іншых дзяржаў:
{

}
| нацыянальнасць =
| веравызнанне =
| дата нараджэння = 6.12.1906
| месца нараджэння =
| дата смерці = 7.06.1980
| месца смерць = 
| пахаваны =
| бацька =
| маці =
| жонка =
| дзеці =
| партыя = Польская аб’яднаная рабочая партыя
| дзейнасць =
| прафесія = архітэктар
| адукацыя =
| навуковая ступень =
| аўтограф =
| вікісховішча =
}}
**Марыян Спыхальскі** (, падпольны псеўданім — **Ма́рак**, 6 снежня 1906—7 чэрвеня 1980) — польскі ваенны, дзяржаўны і камуністычны дзеяч, маршал Польшчы.

## Даваенны перыяд 
Нарадзіўся ў Лодзі, якая была тады павятовым горадам у Петракоўскай губерні Расійскай імперыі. З 1929 года член Саюза незалежнай сацыялістычнай моладзі «Жыццё». У 1931 годзе скончыў Варшаўскі політэхнічны інстытут і ў тым жа годзе ўступіў у Камуністычную партыю Польшчы. Шмат працаваў архітэктарам у Варшаве і ў Познані, па яго праектах пабудаваны будынкі некалькіх школ і гімназій, будынак ваеннага суда ў Варшаве, царква на адных з варшаўскіх могілак. У 1937 годзе атрымаў Гран-пры на міжнароднай выстаўцы ў Парыжы. З 1935 года — генеральны дырэктар Дэпартамента грамадскіх будынкаў Варшавы.

## Другая сусветная вайна 
Пасля акупацыі нацысцкай Германіяй тэрыторыі Польшчы актыўна ўключыўся ў Рух Супраціўлення ў складзе камуністычнага крыла. Быўшы даўнім і блізкім паплечнікам Уладзіслава Гамулкі, стаў адным з буйных падпольных камуністычных кіраўнікоў у Варшаве. У 1942 годзе — адзін са стваральнікаў Гвардыі Людовай, у студзені 1944 года перафармаванай у Армію Людову. Са студзеня 1944 года — намеснік начальніка Галоўнага штаба Арміі людовай, начальнік кіравання інфармацыі ў Галоўным штабе.

У ліпені 1944 года выйшаў на тэрыторыю, вызваленую Чырвонай Арміяй і прызначаны начальнікам Галоўнага штаба Войска Польскага. Аднак паколькі Спыхальскі не меў ваеннай адукацыі і вопыту баявых дзеянняў, ён не мог прынесці значнай карысці на гэтым пасадзе, калі асноўнай задачай Войска Польскага сталі не партызанскія аперацыі, а шырокамаштабныя баявыя дзеянні па вызваленні краіны. У верасні 1944 года пераведзены на пасаду мэра Варшавы (фактычна тады яго паўнамоцтвы распаўсюджваліся толькі на вызваленую савецкімі войскамі правабярэжную частку горада — Прагу).

## Першы паваенны час і арышт 
З 1945 года — член Цэнтральнага Камітэта і член Палітбюро ЦК Польскай рабочай партыі, а таксама намеснік Міністра абароны Польшчы па палітычнай працы. У 1948 годзе пры стварэнні Польскай аб'яднанай рабочай партыі абраны членам яе Цэнтральнага Камітэта і членам Палітбюро.

Стаў адной з ахвяр барацьбы за лідарства ў Польшчы паміж Уладзіславам Гамулкам і Баляславам Берутам, якая скончылася перамогай апошняга. Спачатку ў красавіку 1949 года пераведзены на менш значную пасаду Міністра аднаўлення і будаўніцтвы Польшчы. Ужо ў лістападзе таго ж года на Пленуме ЦК ПАРП абвінавачаны ў нацыяналістычным ухіле, непадпарадкаванні лініі партыі, выведзены з Палітбюро і адпраўлены на працу архітэктарам у гарадское ўпраўленне Вроцлава.

У маі 1950 года арыштаваны, неўзабаве арыштавалі і Уладзіслава Гамулку. У зняволенні падвяргаўся катаванням, прызнаў сябе вінаватым у шматлікіх злачынствах (шпіянаж на карысць Англіі, нацыяналізм, правы ўхіл). Аднак неўзабаве пасля смерці І. В. Сталіна, арышту Л. П. Берыі і сакрэтнага асуджэння практыкі рэпрэсій у СССР, Б. Берут адмовіўся ад ідэі судовага працэсу над Гамулкам, Спыхальскім і іншымі арыштаванымі па іх справе. У той жа час ён не мог іх вызваліць са зняволення без шкоды для свайго аўтарытэту, паколькі яго асабістая роля ў іх арышце была добра вядомая. Спыхальскі працягваў заставацца ў зняволенні без суда, хоць допыты і катаванні былі спынены, а ўмовы ўтрымання палепшыліся.

## Рэабілітацыя і праца на вышэйшых пасадах 
Праз некалькі дзён пасля смерці Б. Берута ў сакавіку 1956 года Спыхальскі быў вызвалены і цалкам рэабілітаваны, а таксама адноўлены ў вайсковым званні. У кастрычніку таго ж года яго стары сябар Уладзіслаў Гамулка прыйшоў да ўлады і стаў першым сакратаром ЦК ПАРП. Спыхальскі неадкладна быў уведзены ў склад ЦК ПАРП і ў Палітбюро ЦК ПАРП, прызначаны намеснікам Міністра абароны Польшчы — начальнікам Галоўнага палітычнага ўпраўленне Войска Польскага. Праз месяц, у лістападзе 1956 года па катэгарычным патрабаванні Гамулкі з Польшчы быў адкліканы міністр — маршал Польшчы і Маршал Савецкага Саюза К. К. Ракасоўскі, і Спыхальскі быў прызначаны на пасаду Міністра абароны. 7 кастрычніка 1963 года ён быў выраблены ў маршалы Польшчы (апошні, каму было прысвоена гэта званне).

Падчас Польскага палітычнага крызісу 1968 года Спыхальскі ў красавіку 1968 года быў вызвалены з пасады міністра і прызначаны Старшынёй Дзяржаўнага Савета Польшчы (вышэйшая выканаўчая пасада ў дзяржаве). У 1970 годзе Гамулка быў адхілены ад улады і ўжо ў снежні М. Спыхальскі вызвалены ад пасады старшыні Дзяржаўнага Савета, выведзены з Палітбюро ЦК ПАРП, а ў 1971 годзе і са складу ЦК.

Быўшы адпраўленым на пенсію, знаходзіўся ў кіраўніцтве некаторых грамадскіх арганізацый, запрашаўся на ўрачыстыя мерапрыемствы. Сканаў 7 чэрвеня 1980 года ў Варшаве. Пахаваны з вышэйшымі дзяржаўнымі ўшанаваннямі на могілках Вайсковыя Павонзкі.

Родны брат Юзаф Спыхальскі да 1939 года служыў афіцэрам у Войску Польскім, пакінуў краіну пасля акупацыі Германіяй у 1939 годзе. У 1942 годзе закінуты ў Польшчу з Лондана і прыняў актыўны ўдзел у дзейнасці Арміі краёвай. Пры спробе арышту агентамі гестапа аказаў супраціўленне і загінуў у перастрэлцы.

## Узнагароды 
### Узнагароды Польшчы 
* Камандор з Зоркай ордэна Адраджэння Польшчы
* Ордэн Будаўнікоў Народнай Польшчы (1961)
* Кавалер ордэна «За вайсковую доблесць» («Virtuti Militari»)
* Ордэн «Сцяг Працы»
* Ордэн «Крыж Грунвальда» II і III класаў
* Партызанскі крыж (1946)
* Медаль «За Варшаву 1939—1945»
* Медаль «За Одру, Нісу, Балтыку»
* Медаль «Перамогі і Свабоды»
* Медаль «За ўдзел у баях за Берлін»
* Медаль «Узброеныя сілы на службе Радзіме» трох ступеняў
* Медаль «10-годдзе Народнай Польшчы»
* Медаль «За заслугі пры абароне краіны»

### Замежныя ўзнагароды 
* Ордэн Леніна (СССР, 1968)
* Вялікі Крыж ордэна Кароны (Бельгія)
* Вялікі Крыж ордэна Белай ружы Фінляндыі
* Ордэн Югаслаўскага сцяга (Югаславія)
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (СССР)
* Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (СССР)
* Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (СССР)
* Юбілейны медаль «50 гадоў Узброеных Сіл СССР» (СССР)
* Медалі іншых дзяржаў

## Вайсковыя званні 
* Генерал брыгады (люты 1945)
* Генерал дывізіі (чэрвень 1945)
* Генерал брані (1957)
* Маршал Польшчы(7 кастрычніка 1963 года, абыходзячы званне генерала арміі)

Катэгорыя:Узнагароджаныя польскім медалём «За заслугі пры абароне краіны»
Катэгорыя:Камуністы Польшчы
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Міністры абароны Польшчы
Катэгорыя:Мэры Варшавы