open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Артэміда

**Артэміда ** () — цнатлівая, заўсёды юная багіня палявання, урадлівасці, жаночай цноты, заступніца ўсяго жывога на Зямлі, якая дае шчасце ў шлюбе і дапамогу пры родах, пазней багіня Месяца (яе брат Апалон быў увасабленнем Сонца). Дачка Зеўса і багіні Леты, сястра-блізня Апалона, унучка тытанаў Кея і Фебы. Нарадзілася на востраве Дэлас. У Траянскай вайне разам з Апалонам ваявалі на боку траянцаў.

Этымалогія імя — «мядзведжая багіня», «забойца», «уладарка».

Прыносіць натуральную смерць жанчынам (як Апалон мужчынам), але можа быць і крыважэрнай, часта карыстаючыся стрэламі як прыладай пакарання. Сярод яе ахвяр — Аданіс, Актэон, Іфігенія, Каліста, Мелеагр, дачкі Ніёбы, Арэст, па некаторых версіях міфа — Арыён.

Класічная Артэміда — нявінніца і абаронца цноты. Перад вяселлем ёй прыносілі ахвяру. Ахвярныя жывёлы — дзік, алень, казёл і каза. Артэмідзе Таўрычнай прыносілі чалавечыя ахвяры. Пагібельныя функцыі Артэміды звязаныя з яе архаічным мінулым — уладаркі звяроў на востраве Крыт. Найстаражытная Артэміда не толькі паляўнічая, але і мядзведзіца. У Браўроне (Атыка) жрыцы Артэміды Браўроніі у рытуальным танцы апраналі мядзведжыя шкуры і зваліся мядзведзіцамі. Свяцілішчы Артэміды Лімнатыс («балотная») часта знаходзіліся паблізу крыніц і балот, сімвалізуючы ўрадлівасць расліннага бажаства.

'']]
Культ Артэміды быў распаўсюджаны паўсюдна, але асабліва славіўся яе храм у Эфесе ў Малой Азіі, дзе шанавалася выява Артэміды «мнагагрудай». Эфескі храм, дзе знаходзілася ўслаўленая мнагагрудая статуя багіні-заступніцы дзіцячага нараджэння, быў адным з сямі цудаў свету. Менавіта яго ў 356 да н.э. спаліў, жадаючы «ўславіцца», Герастрат. Артэміда Эфеская з’яўлялася заступніцай амазонак.

Выяўлялася з залатым лукам і калчанам за плячыма, з кап’ём у руках, часам з паўмесяцам на галаве (знак багіні Месяца). Традыцыйна багіню, якая сімвалізавала цноту, «апраналі» у кароткую туніку. Пазней, у XVI—XIX стагоддзях, сталі з’яўляцца выявы голай багіні, што ў той час прыводзіла да сапраўдных скандалаў (напрыклад Дыяна-паляўнічая, створаная Жанам-Антуанам Гудонам у 1790).

Артэмідзе адпавядае рымская Дыяна.

## Гл. таксама 
* Дыяна Версальская

## Спасылкі 
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Катэгорыя:Багіні месяца
Алімпійскія багі

thumb|200px

**Алімпійскія багі** (*алімпійцы*) у старажытнагрэчаскай міфалогіі — багі другога пакалення (пасля першапачатковых богаў і тытанаў — багоў першага пакалення), вышэйшыя істоты, прабывалыя на гары Алімп.

Традыцыйна ў лік алімпійскіх уваходзіла дванаццаць богаў. Спісы алімпійцаў не заўсёды супадаюць.

У лік алімпійцаў уваходзілі дзеці Кронаса і Рэі
* Зеўс,
* Пасейдон,
* Аід (уключаўся ў спіс рэдка),
* Гера,
* Дэметра,
* Гестыя,
 
а таксама іх нашчадкі
* Гефест (не заўсёды),
* Гермес,
* Афрадыта (у ранніх традыцыях — поздненароджанная тытаніда),
* Дыяніс (не заўсёды),
* Афіна,
* Апалон,
* Артэміда,
* часам Персефона,
* часам Геба

**Рымскія варыянты**

У лік алімпійцаў уваходзілі дзеці Сатурна і Кібелы:

* Юпітэр,
* Юнона,
* Цэрэра,
* Веста,
* Нептун,

а тасама іх нашчадкі:
* Вулкан,
* Меркурый,
* Марс,
* Венера,
* Мінерва,
* Феб,
* Дыяна,
* Бахус.

## Гл. таксама 
* Асклепій

## Спасылкі 
* Энцыклапедыя антычнай міфалогіі: Алімп 
* Энцыклапедыя антычнай міфалогіі: Алімпійскія багі 

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Рэгіёны Літвы

**Этнакультурныя рэгіёны Літвы** (па-літоўску: *Lietuvos etnokultūriniai regionai*) — гістарычныя і культурныя вобласці Літвы, якія прыблізна адпавядаюць зонам распаўсюджання дыялектаў літоўскай мовы. На дадзены момант яны не з’яўляюцца палітычнымі ці адміністрацыйнымі адзінкамі, але частка літоўскіх палітыкаў выступае за рэарганізацыю адміністрацыйнага падзелу краіны на базе рэгіёнаў, якія ў такім выпадку будуць называцца *землямі* (*žemės*).

## Спіс рэгіёнаў

**Рэгіён****Традыцыйная сталіца****Найбуйнейшы горад**
АўкштайціяПанявежысПанявежыс
ЖамойцьЦяльшэйШаўляй
ДзукіяАлітусВільнюс
СудовіяМарыямпалеКаўнас
Малая ЛітваШылутэКлайпеда

File:Etnogr Lietuva.gif|Сучасная літоўская навуковая класіфікацыя літоўскіх этнакультурных рэгіёнаў (на тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі і за яе межамі) 
File:Lithuania regions map.png|Сучасныя літоўскія этнакультурныя рэгіёны ў рамках Літоўскай Рэспублікі 
File:Современный литовский язык - диалекты.gif|Дыялекты сучаснай літоўскай мовы (па стану на 2006 г.)
Зеўс

**Зеўс** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі бог неба, грому і маланак, які кіраваў усім светам. Галоўны з богаў-алімпійцаў, трэці сын тытана Кронаса і Рэі. Атрыбутамі Зеўса былі эгіда (шчыт), скіпетр, часам арол; месцазнаходжаннем лічыўся Алімп (Зеўс-Алімпіец). Брат Аіда, Гестыі, Дземетры і Пасейдона. Жонка Зеўса — багіня Гера (яна ж яго сястра), але ён часта здраджвае ёй. Акрамя таго, ён размяркоўвае дабро і зло на зямлі, часам яго асацыююць з лёсам, часам — ён сам выступае як істота, падуладная Мойрэ — лёсу. Ён можа прадбачыць будучыню. Ён абвяшчае наканаванні лёсу з дапамогай сноў, а таксама грому і маланак. Увесь грамадскі парадак быў пабудаваны Зеўсам, ён падарыў людзям законы, усталяваў уладу цароў, таксама ахоўвае сям'ю і хату, сочыць за захаваннем традыцый і звычаяў.

## Паходжанне 
Ён прыналежыць да трэцяга пакалення багоў, якія зрынулі другое пакаленне — тытанаў. Бацьку Зеўса Кронасу было прадказана, што яму наканавана быць зрынутым уласным сынам, і, каб не быць зрынутым сваімі дзецьмі, ён кожны раз праглынаў толькі што народжанага Рэяй дзіцяці.

Рэя вырашылася, нарэшце, абдурыць мужа і ўпотай нарадзіла чарговага дзіця — Зеўса. Розныя версіі міфа завуць месцам нараджэння востраў Крыт (пячору Дыкта, або гару Дыкта, або гару Іда) або Фрыгію (гара Іда). Кронасу жа замест нованароджанага яна дала праглынуць спавіты камень.

Па крыцкім варыянце міфа, Зеўс быў аддадзены на выхаванне курэтам і карыбантам, якія выкармілі яго малаком казы Амальтэі. Па наданні пячору ахоўвалі вартаўнікі, і кожны раз, калі маленькі Зеўс пачынаў плакаць, яны стукалі дзідамі ў шчыты, для таго каб гэтага не пачуў Кронас.

Калі Зеўс вырас, па адным з варыянтаў міфа, ён, неапазнаны, стаў паслугачом-віначэрпіем ва ўласнага бацькі і, па радзе тытаніды Меціды, даў яму ванітавае зелле (сумесь солі і гарчыцы), падмяшанае ў мядовы напой. З прыступам ванітаў, Крон вывергнуў усіх раней паглынутых ім дзяцей, братоў і сясцёр Зеўса. Затым разам з Зеўсам яны пачалі дужанне з Кронасам. Бітва доўжылася 10 гадоў, але не выявіла пераможцу. Тады Зеўс вызваліў з Тартара цыклопаў і старукіх, якія пакляліся на вернасць Зеўсу. Нарэшце тытаны былі зрынутыя і зрынутыя ў бездань.

Тры брата — Зеўс, Пасейдон і Аід — падзялілі ўладу паміж сабой. Зеўсу дасталася панаванне на небе, Пасейдону — моры, Аіду — царстве мёртвых. У перыяд патрыярхату Зеўс лакалізуецца на горы Алімп і завецца Алімпійскім.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
* Энцыклапедыя антычнай міфалогіі: Зеўс 
* Хто такі Зеўс: Дзе сёння выкарыстоўваецца імя Зеўс — 2022, Аляксей Іваноў

Катэгорыя:Патрыярхат
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Катэгорыя:Багі неба і надвор’я
Катэгорыя:Вярхоўныя багі
Катэгорыя:Багі грому
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Багі, якія ўзыходзяць да індаеўрапейскага грамавержца
Гея (багіня)

**Гея** (, тс. ) — багіня зямлі, ад якой адбыліся горы і моры, цыклопы, тытаны і тытаніды (ад Урана), гіганты (ад кропель крыві бога неба Урана), гекатанхейры (спараджэнне Урана і Геі). Ад звяза Геі і бога Понта, яе жа спараджэнне, нарадзіліся таксама марскі волат Таўмант, бурнае мора Форкіс, бездань Кета, марскі старац Нярэй і Эўрыбія. Ад звяза Геі і бога Пасейдона нарадзіўся Антэй. Ад звяза Геі і Урана нарадзіліся Рэя, Іапет і Брыарэй. Яе спараджэнне — Тыфон, жахлівы змей. Маці волата Тытыя. Маці стаглазага волата Аргуса. Ад звяза Геі і Гефеста нарадзіўся афінскі цар Эрыхтоній.

Геі адпавядае рымская Целус.

## Гл. таксама 
* Зеўс

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Тытанамахія

thumb|
**Тытанамахія** (,"бітва") — у старажытнагрэчаскай міфалогіі — бітва богаў-алімпійцаў з тытанамі. Полем бітвы былі горы Офіс і Алімп. 

Алімпійцы атрымалі перамогу з дапамогай цыклопаў і гекатанхейраў.
## Гл. таксама 
* Гігантамахія

Катэгорыя:Тытаны
Катэгорыя:Міфы Фесаліі
Александрыйскі маяк

thumb|Александрыйскі маяк, гравюра 19 стагоддзя
**Александрыйскі маяк** — адно з «Сямі цудаў свету».

У III стагоддзі да н.э. быў пабудаваны маяк, каб караблі маглі шчасна абмінуць рыфы на шляху ў александрыйскую бухту. Уначы ім дапамагала ў гэтым адлюстраванне полымя, а ўдзень — слуп дыму. Гэта быў першы ў свеце маяк, і прастаяў ён 1500 гадоў.

## Востраў і маяк 
Маяк быў пабудаваны на маленькім востраве Фарос у Міжземным моры, каля берагоў Александрыі. Гэты ажыўлены порт заснаваў Аляксандр Вялікі падчас наведвання Егіпту ў 332 да н.э. Будынак назвалі па імю вострава. На яго будаўніцтва, напэўна, спатрэбілася 20 гадоў, а завершаны ён быў каля 280 г. да н.э., у часы кіравання Пталамея II, цара Егіпту.

## Тры вежы 
Фароскі маяк складаўся з трох мармурных веж, якія стаялі на аснове з масіўных каменных блокаў. Першая вежа была прастакутнай, у ёй знаходзіліся пакоі, у якіх жылі працоўныя і салдаты. Над гэтай вежай размяшчалася малодшая, восьмікутавая вежа са спіральным пандусам, накіраваным у верхнюю вежу.

## Накіраванне святла 
Верхняя вежа формай нагадвала цыліндр, у якім гарэў агонь, які дапамагаў караблям шчасна дасягнуць бухты.

Агульная вышыня маяка — 115—135 метраў, яго святло было відаць на адлегласці 60 км (па іншых сведчаннях, да 100 км). Ніжняя частка ўяўляла сабой чатырохгранную прызму 60-метровай вышыні з квадратнай асновай, даўжыня боку складала 30 м. Ва ўнутраных памяшканнях захоўваўся розны інвентар, а плоскі дах, упрыгожаная па кутках велізарнымі статуямі Трытона, служыла асновай сярэдняй часткі. Гэта была 40-мятровая васьмігранная прызма-вежа, абліцаваная белым мармурам. Верхняя (трэцяя) частка маяка была збудаваная ў форме цыліндрычнай каланады — 8 калон неслі купал, увянчаны 7-мятровай бронзавай постаццю ўладара мораў Пасейдона (або статуя Зеўса Выратавальніка).

## Адпаліраваныя бронзавыя люстэркі 
Каб падтрымліваць полымя, патрабавалася вялікая колькасць паліва. Дрэва прывозілі па спіральным пандусу на калёсах, запрэжанымі коньмі або муламі. За полымем стаялі бронзавыя пласціны, якія накіроўвалі святло ў мора. З караблёў можна было бачыць гэты маяк на адлегласці да 50 км.

## Згуба маяка 
Да XII ст. н.э. александрыйская бухта настолькі запоўнілася глеем, што караблі больш не маглі ёю карыстацца. Маяк прыйшоў у заняпад. Бронзавыя пласціны, якія служылі люстэркамі, верагодна, пераплавілі на манеты. У XIV ст. маяк быў знішчаны землятрусам. Некалькімі гадамі пазней мусульмане выкарысталі яго абломкі, каб пабудаваць ваенны форт. Форт пасля не раз перабудоўваўся і дагэтуль стаіць на месцы першага ў свеце маяка.

File:Lighthouse of Alexandria in Changsha China.jpg
File:Lighthouse of Alexandria in Changsha.jpg
File:PhareAlexandrie.jpg

Катэгорыя:Старажытны свет
Катэгорыя:Маякі
Акіян (тытан)

[thumb|288px|Статуя Акіяна, [Археалагічны музей Стамбула]]
**Акіян** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі бажаство найвялікшай сусветнай ракі, якая амывае зямлю і мора, дае пачатак рэкам, крыніцам, марскім плыням,  дае прытулак сонцу, месяцу і зоркам. З яго вод быў народжаны конь Пегас.

Акіян — тытан, сын Урана і Геі, брат і муж Тэфіды, з якой ён спарадзіў тры тысячы дочак — акіанід і гэтулькі жа сыноў — рачных струменяў.
Акіян не ўдзельнічаў у бітве тытанаў супраць Зеўса і таму захаваў сваю ўладу.

Па Апаладору ён — бацька жонкі Зеўса, Метыды. Вядомы сваёй міралюбнасцю і дабрынёй (беспаспяхова спрабаваў пагадніць Праметэя з Зеўсам (Эсхіл, *Прыкаваны Праметэй*). Багі пачытаюць Акіяна як састарэлага бацьку, клапоцяцца аб ім, хоць ён жыве ў адзіноце.

На крайнім захадзе Акіян абмывае мяжу паміж светам жыцця і смерці.

## Спасылкі 
* Энцыклапедыя антычнай міфалогіі: Акіян 

Катэгорыя:Тытаны
Катэгорыя:Марскія багі
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Эфіопы (міфалогія)

**Эфіопы** — саюзнікі траянцаў у Траянскай вайне. Не варта іх блытаць з жыхарамі сучаснай Эфіопіі. Па адной з версій "эфіоп" на грэчаскай мове пазначае чалавека з апаленым тварам, г.ё. любы чужак з цёмным колерам скуры. Па сцвярджэнню Паўсанія эфіопы паходзілі з "персідскіх Суз і ад ракі Хааспа".

## Заўвагі 
Нават у антычных гісторыкаў не было адзінага меркавання аб паходжанні эфіопаў.

## Гл. таксама 
* Троя
* Траянская вайна

Катэгорыя:Зніклыя народы
Катэгорыя:Старажытныя народы
Правая Лясная

**Правая Лясная**, або **Ле́сьна Пра́ва** () — рака ў Падляскім ваяводстве Польшчы і Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, у басейне Буга. Даўжыня ракі 132,7 км.

Асноўныя прытокі:
* Хвішчэй
* Пэрэбэль
* Перавалока
* Белая

Правая Лясная бярэ свой пачатак на поўначы ад Гайнаўкі, каля вёскі Дубіны. Рака працякае праз Белавежскую пушчу. Пасля 33 км рака пакідае Польшчу і ўваходзіць у Беларусь. За 1 км на ўсход ад вёскі Вугляны Камянецкага раёна Правая Лясная сустракае Левую Лясную, і дзве гэтыя ракі ўтвараюць раку Лясная.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Падляскага ваяводства
Катэгорыя:Рэкі Камянецкага раёна
Катэгорыя:Басейн Буга
Понт (бог)

**Понт** (ад  — «мора») — бог унутранага мора, старажытнае перадалімпійскае бажаство, сын Геі (багіні зямлі) і Эфіра (бог паветра). Гесіёд у *Тэагоніі* кажа, што Гея спарадзіла Понта без бацькі. Для Гесіёда Понт з’яўляецца нечым вялікім, чым персаніфікацыяй Мора.

З Геяй ён з’яўляецца бацькам марскога старца Нярэя і Таўманта, небяспечнага марскога Форкія і яго сястры-жонкі Кето, і «моцнай багіні» Эўрыбіі.

Параўноўваецца з марскім тытанам Акіянам, які быў больш прызнаваемы сярод грэкаў, чым Понт.

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Скарб Прыяма

**Скарб Прыяма**, або **Золата Троі** — сенсацыйны скарб, выяўлены Генрыхам Шліманам падчас раскопак у Троі. Скарб названы ад імя антычнага траянскага цара Прыяма.

## Век і паходжанне 
Ужо вызначана, што скарб не звязаны з траянскім царом Прыямам. Яго датавалі 2400—2300 гадамі да н. э., такім чынам, рэчы са скарбу існавалі за тысячу гадоў да Прыяма. Пра стваральніка вырабаў з золата нічога невядома. Скарб складаецца з залатых пасудзін, срэбных ваз і залатых упрыгожанняў. Залатыя пасудзіны — гэта кубкі, чары, чары з ручкамі і бутлі круглай формы.

## Гісторыя 
### Знаходка 
Генрых Шліман выявіў скарб 31 мая 1873 года. Як апісваў сам Шліман, ён заўважыў прадметы з медзі і абвясціў працоўным перапынак, каб самастойна выкапаць скарб разам са сваёй жонкай. На праўдзе ж жонка Шлімана пры знаходцы не прысутнічала. З-пад хісткай старажытнай сцяны Шліман адным нажом адкапаў розныя прадметы з золата і срэбра. Скарб знаходзіўся пад пылам тысячагоддзяў і цяжкай крапасной сцяной у своеасаблівай каменнай скрыні.

Шліман памылкова прыняў знаходку за легендарныя скарбы траянскага цара Прыяма.

### Афіны і Берлін 
Шліман асцерагаўся, каб скарб не канфіскавалі мясцовыя асманскія ўлады і ён стаў недаступны для навуковага вывучэння, таму вывез рэчы кантрабандай у Афіны. Высокая Порта запатрабавала ад Шлімана пакрыцця шкоды ў памеры  франкаў. Шліман прапанаваў  франкаў пры ўмове, што гэтыя грошы пойдуць на фінансаванне археалагічных прац. Шліман прапанаваў маладой грэчаскай дзяржаве ўзвесці ў Афінах за ўласны кошт музей для экспазіцыі скарбу пры ўмове, што пры жыцці археолага скарб застанецца ў яго на захоўванні і што яму дадуць дазвол на правядзенне маштабных археалагічных раскопак у Грэцыі. З прычын палітычнага характару Грэцыя адхіліла гэтую прапанову, па фінансавых і палітычных прычынах адмовіліся ад скарбу Шлімана таксама музеі Лондана, Парыжа і Неапалю. У выніку пра жаданне прыняць скарб у Антычны збор заявілі Прусія і Германская імперыя.

### Масква 
У канцы 2-й сусветнай вайны у 1945 годзе прафесар *Вільгельм Унферцагт* перадаў скарб Прыяма разам з іншымі творамі антычнага мастацтва савецкай камендатуры. Як рэч трафейнага мастацтва скарб Прыяма быў перавезены ў СССР. З гэтага моманту лёс скарбу Прыяма быў невядомы, ён лічыўся згубленым. Толькі 16 красавіка 1996 года, праз 51 год, скарб Прыяма быў выстаўлены ў Пушкінскім музеі ў Маскве. Пытанне вяртання каштоўнасцяў у Германію не вырашана да цяперашняга часу.

## Тэорыі пра фальсіфікацыю скарбу Шліманам 
Нямецкі пісьменнік Увэ Топер у сваёй кнізе *«Фальсіфікацыя гісторыі»* выказаў здагадку, што скарб Прыяма быў выраблены па заказе Шлімана адным з афінскіх ювеліраў. Падазроны на яго думку досыць спрошчаны стэрэатыпны стыль, у якім выкананыя вырабы з золата: пасудзіна для напояў Прыяма ў 23 караты нагадвае соўсніцу XIX ст. Іншая тэорыя фальсіфікацыі Шліманам скарбу сцвярджае, што ўсе пасудзіны былі проста куплены. Тэорыі былі адкінуты пераважнай большасцю навукоўцаў свету.

Катэгорыя:Скарбы
Катэгорыя:Трафейнае мастацтва
Катэгорыя:Еўропа бронзавага веку
Катэгорыя:Троя
Катэгорыя:Творы 3 тысячагоддзя да н.э.
Тэўкры

**Тэўкры** ()  — старажытны народ у Малой Азіі.

Старажытнагрэчаскі гісторык Герадот атаесамляў тэўкраў з траянцамі. Страбон паведамляў, што яны ў старажытнасці перасяліліся з Крыта або Атыкі. Згодна яму, прыбыццё тэўкраў у Малую Азію суправаджалася нашэсцем мышоў, што некаторыя сучасныя даследчыкі лічаць сведчаннем татэмнай саманазвы тэўкраў і атаясняюць іх з мізійцамі. Генрых Шліман лічыў тэўкраў нашчадкамі фракійцаў.

У сучаснай гістарыяграфіі Старажытнага Егіпта абмяркоўваецца магчымасць атаесамлення тэўкраў з народам, які старажытныя егіпцяне пазначалі як : 
G47-Z1*k:G1-r-Z1-T14*A1*Z3:N25

Гэты народ у канцы 2 тысячагоддзя да н. э. узгадваўся як адзін з народаў мора і як насельнік Блізкага Усходу.

## Гл. таксама 
* Народы мора
* Троя
* Траянская вайна

Катэгорыя:Народы старажытнай Малой Азіі
Катэгорыя:Зніклыя народы Азіі
Гагаузія

**Гагаузія** (**Гагауз-Еры**) () — аўтаномнае тэрытарыяльнае ўтварэнне на поўдні Малдовы. Створана з населеных пунктаў, у якіх больш за 50 % жыхароў складалі гагаузы, а таксама тых, жыхары якіх пажадалі ўвайсці ў склад аўтаноміі паводле вынікаў рэферэндумаў.

Колькасць насельніцтва аўтаноміі складае 155,7 тыс. чел. (2006). Большасць складаюць гагаузы — 82,0 % (133,5 тыс. чал). Таксама: малдаване — 7,8 %, балгары — 4,8 %, рускія — 2,4 %, украінцы — 2,3 %.

## Гл. таксама 
* Паход на Гагаузію
Прыям

[thumb|300px|Партрэт са зборніка біяграфій[Promptuarii Iconum Insigniorum (1553)]]
[thumb|300px|Прыям, які выпрашвае ў [Ахілеса цела Гектара]]
**Прыям** ( ) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі апошні цар траянскі, сын Лаамедонта і Стрыма, шосты цар Троі; правіў 40 гадоў. «Імя Прыама — гэта пэўна эпітэт хета-лувійскага паходжання са значэннем „першы“, „лепшы“. … імя Парыс адлюстроўвае варыянт той жа індаеўрапейскай асновы». Сын — Эсак.

## Роля ў Траянскай вайне 
Падчас Траянскай вайны Прыям быў ужо настолькі стары, што не прымаў удзел ў бітвах. На поле бітвы ён з’яўляецца толькі адзін раз, каб умовіцца з грэкамі адносна паядынку Парыса з Менелаем.

Пасля смерці Гектара, Прыям таемна, з дапамогай Гермеса, прабіраецца ў намёт Ахілеса і вымольвае ў героя абязвечанае цела свайго сына. Аб смерці Прыяма ў Гамера нічога не гаворыцца.

Пры ўзяцці Троі ахейцамі ён звярнуўся да абароны алтара Зеўса Уцешнага (Геркея), быў забіты Неапталемам. На гэтым алтары стаяла драўляная статуя Зеўса з трэцім вокам на ілбу. Паводле паэмы Лесхея, адцягнены ад ахвярніка і забіты Неапталемам у варот палаца. Па версіі, забіты Неапталемам у мыса Сігея на доле Ахіла.

Намаляваны на карціне Палігнота ў Дэльфах.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Траянская вайна
Катэгорыя:Траада ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Асобы
Пятрылава

Назву **Пятры́лава** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць
** Пятрылава — вёска ў Вілейскім раёне
** Пятрылава — вёска ў Капыльскім раёне
Радыёсувязь

**Радыёсувязь** - гэта перадача інфармацыі з дапамогай электрамагнітных хваль, частоты якіх ахапляюць дыяпазон ад 30.000 Гц да 300.000.000.000 Гц.

## Гл. таксама 
* Q-код
* Тэн-код
* Мазер

## Спасылкі 
* Horzepa, Stan, «''Surfin': Who Invented Radio?''» Arrl.org. 10 October 2003.
* Steven Schoenherr's History of Radio
* The Broadcast Archive - Radio History on the Web!
* Canadian Communications Foundation - The History on Canadian Broadcasting.
* United States Early Radio History
* Historic Radios from Around the World at Kurrajong Radio Museum, Australia
* Early Canadian Radio Station Lists
Майкоп

**Майкоп** — горад (з 1870) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Адыгеі. Насельніцтва 156,8 тыс. чал. (2006). Нацыянальны склад (1989): рускія — 78,5 %, адыгі — 21,0 %, украінцы — 4,0 %, армяне — 2,3 %. Заснаваны ў 1857 годзе генералам Казлоўскім як рускае ваеннае ўмацаванне. Горад размешчаны на правым беразе ракі Белая (прыток Кубані).

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Дзмітрый Аляксеевіч Супруненка, беларускі матэматык
* Віталь Шмакаў (нар. 1961) — беларускі бадмінтаніст.

Катэгорыя:Гарады Адыгеі

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1857 годзе
Адыгейск

**Адыгейск** () — горад (з 1976) у Расіі, у Адыгеі. Насельніцтва 12,3 тыс. чал. (2007). Заснаваны ў 1969 годзе. Размешчаны ў Перадкаўказзі, на беразе Краснадарскага вадасховішча, за 8 км ад чыгуначнай станцыі Псекупс на лініі Краснадар — Гарачы Ключ, за 85 км на паўднёвы ўсход ад Майкопа, за 15 км ад Краснадара. Горад быў пабудаваны для пражывання жыхароў аулаў і хутароў, затопленых пры будаўніцтве Краснадарскага вадасховішча. Значная частка насельніцтва працуе ў Краснадары.

Катэгорыя:Гарады Адыгеі
Траянскі конь

**Трая́нскі конь** — у старажытнагрэчаскай міфалогіі вялізны драўляны конь, з пабудовай якога звязаны адзін з фінальных эпізодаў Траянскай вайны.

Вайна паміж траянцамі і данайцамі пачалася таму, што траянскі царэвіч Парыс выкраў грачанку Алену Прыгожзую з горада Спарта. Яе муж, цар Спарты Менелай са сваім братам Агамемнанам сабраў войска грэкаў і пайшоў на Трою. У часы вайны з Трояй ахейцы, пасля доўгай і беспаспяховай аблогі, звярнуліся да хітрасці: яны збудавалі велізарнага драўлянага каня, пакінулі яго ў сцен Троі, а самі зрабілі выгляд, што сплываюць ад берага Троі (вынаходства гэтага выкруту прыпісваюць Адысею).На боку каня было напісана «Гэты дарунак прыносяць Афіне Ваяўніцы сыходзячыя данайцы». Жрэц Лаакоан, убачыўшы гэтага каня і ведаючы хітрасці данайцэў, выклікнуў: «Што бы гэта ні было, я баюся данайцэў, нават дарункі якія яны прыносяць!» Але траянцы, не слухаючы засцярогу Лаакаона і прарочыцы Касандры, увалаклі каня ў горад. Уначы грэкі, якія хаваліся ўсярэдзіне каня, вышлі з яго, перабілі варту, адкрылі гарадскія вароты, упусцілі вярнуўшыхся на караблях таварышаў і такім чынам авалодалі Трояй.

Па здагадках некаторых гісторыкаў (пачынаючы з Паўсанія), Траянскі Конь на самай справе быў сценабітнай машынай.

## Гл. таксама 
* «Адысея» Гамера
* «Іліяда» Гамера
* «Энеіда» Вергілія

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Траянская вайна
Катэгорыя:Міфічныя коні
Катэгорыя:Прадметы ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Касандра

thumb|200px|Карціна мастачкі Эвялін Дэ Морган (Evelyn De Morgan).

**Касандра** (), другое імя: **Аляксандра** () — легендарная прадракальніца з Троі.  Паводле Гамера, самая прыгожая з дочак Прыама.  Народжана Гекубай разам з Геленам, таксама прадракальнікам. Пры ўзяцці Троі дасталася ў здабычу Агамемнану, які прывёз яе з сабой у Мікены. Тамака абодва былі забіты Клітэмнестрай.

У наступных паэтаў Касандра нададзеная дарам прадракання, які ёй перадаў Апалон наўзамен на абяцанае ёю каханне; калі жа яна не стрымала сваё абяцанне, то Апалон пакараў яе тым, што ніхто ніколі не слухаў яе прадказанняў. Так, яна дарма прадракала, што Алена будзе прычынай згубы Троі, дарма пярэчыла ўводзінам драўлянага каня ў горад. Калі Троя была ўзятая, Касандра шукала сховішча ў храме  Афіны, але Аякс, сын Аілея, сілаю вывяў яе адтуль і прывёў у стан, дзе Агамемнан адабраў яе ў яго.

У Мікенах нібы паказвалі яе могілкі. У Аміклах і Леўктрах (у Лаконіі) былі храмы са статуяй Касандры, вядомай тут пад імем Аляксандры; гэта імя насіла Касандра і ў некаторых найпозніх паэтаў.

## Спасылкі 
* Касандра на «Myth-index»  (англ.)

Катэгорыя:Гераіні старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Удзельнікі Траянскай вайны
Катэгорыя:Прадракальнікі
Катэгорыя:Дзеці Прыяма
Леанід I

**Леанід I** () — адзін з цароў Спарты з роду Агідаў (491 — 480 да н.э.). Сын Анаксандрыда і, паводле падання, нашчадак Геракла ў 20-м пакаленні. Леанід быў 3-м з 4-х сыноў, але пасля смерці Клеамена I і Дарыэя прыняў царскую ўладу. Леанід быў малодшым братам Клеамена I і заняў пасаду пасля таго, як Клеамен звар’яцеў і памёр, не пакінуўшы нашчадкаў па мячы.

## Біяграфія 
За першыя дзесяць гадоў свайго кіравання Леанід не зрабіў нічога выдатнага, але затое навечна застаўся ў памяці сваёй апошняй у жыцці бітвай пры Фермапілах.

Абараняў з  вояў (у тым ліку 300 спартанцаў) Фермапільскі праход пры наступе персаў і загінуў тут пасля геройскай абароны.
Цар спартанскі з 488 або 487 г. да н.э., калі Ксеркс напаў на Грэцыю, Леанід улетку 480 да н.э. павёў 300 спартанцаў і 5920 іншых грэкаў у Фермапілы з намерам абараняць як мага даўжэй гэты праход. Персы на працягу двух дзён беспаспяхова спрабавалі авалодаць ім, але здраднік Эфіальт правёў уначы атрад горнай сцежкай, у абыход пазіцый Леаніда. Тады Леанід адправіў большую частку войска ўнутр краіны. Засталіся толькі 300 спартанцаў цара Леаніда, 700 феспійцаў пад камандаваннем Дэмафіла, сына Дыадрома і 400 фіванцаў пад начальствам Леантыада, сына Еўрымаха. Леанід абараняў праход пакуль ён сам і ўсе яго воі не палеглі на поле бітвы.

## Гл. таксама 
* «Леанід у Фермапілах»
* Фермапільская бітва

Катэгорыя:Цары спартанскія
Катэгорыя:Удзельнікі грэка-персідскіх войнаў
Спарта

**Спарта** () — горад у Грэцыі ў вобласці Лаконія на поўдні паўвострава Пелапанес, у даліне ракі Эўротас. У Старажытнай Грэцыі Спарта  была горадам-дзяржавай.

## Гісторыя 
### Старажытная Спарта 
thumb|left|Тэрыторыя Старажытнай Спарты
Горад Спарта стаяў на рацэ Еўрот. Тэрыторыя дзяржавы каля 1000 г. да н.э. была заваяваная дарыйцамі, якія частку старых жыхароў-ахейцаў ператварылі ў перыекаў (палітычна бяспраўных, але па-грамадзянску вольных), частку ў ілотаў (дзяржаўных рабоў); самі дарыйцы склалі панавальнае саслоўе спартыатаў.

У IX стагоддзі да н.э. заканадаўства Лікурга зрабіла з Спарты моцную ваенную дзяржаву, у двух войнах яны заваявалі Месенію і набылі гегемонію над Пелапанесам і нават перавагу ва ўсёй Старажытнай Грэцыі аж да перыяду Грэка-персідскіх войн.

У суперніцтве з афінянамі спартанцы перамаглі іх у Пелапанескай вайне (431—404 гадах да н.э.), але страцілі сваю перавагу ў 371 годзе да н.э. у вайне з Фівамі. Пасля няўдачы рэформаў Агіса і Клеамена ў III стагоддзі да н.э., Спарта ў паразе пры Селазіі ў 221 годзе да н.э. канчаткова страціла сваё значэнне і ў 146 годзе да н.э. патрапіла пад уладу Рыма.

### Незалежная Грэцыя 
thumb|Лаконія
Сучасны горад Спарта закладзены ў 1834 годзе. Адміністрацыйны цэнтр нома Лаконія. 14,5 тысяч жыхароў (1981). Гандлёвы цэнтр сельскагаспадарчага раёна даліны р. Эўротас. Дробныя прадпрыемствы харчовай, тэкстыльнай, тытунёвай і хімічнай прамысловасці.

## Культура 
Асноўнымі славутасцямі сучаснай Спарты з'яўляюцца размешчаныя ў яе наваколлях руіны Старажытнай Спарты. Захаваліся фрагменты антычных будынкаў VII стагоддзя да н.э. — II стагоддзя н.э.: Акропаль з храмам Афіны (VI у. да н.э.), храмы (7-5 стст. да н.э.), тэатр (1-2 стст. н.э.).

### Камп’ютарныя гульні 
У Rome: Total War Спарта выступае сталіцай грэчаскай дзяржавы 200-ых гадоў да н.э.

## Вядомыя асобы 
* Хілон

## Гл. таксама 
* Бітва пад Кінаскефаламі, -364

## Літаратура 
* *Андреев Ю. В.* Мужские союзы в дорийских городах-государствах (Спарта и Крит). СПб.: Алетейя, 2004. — ISBN 5-89329-669-9.
* *Печатнова Л. Г.* История Спарты. Период архаики и классики. — Гуманитарная Академия, 2002. — ISBN 5-93762-008-9.
* *Дубровский И.* Спартанский эксперимент  // Вокруг света. — 2006. — № 1 (2784).
* *Секунда Н.* Армия Спарты. М.: АСТ, Астрель, 2004.- ISBN 5-17-023262-4, ISBN 5-271-08554-6, ISBN 1-85532-689-0.


Катэгорыя:Старажытная Грэцыя
Лаконія

thumb|Гістарычныя вобласці Пелапанеса

**Лаконія** (**Лаконіка**) — старажытнагрэчаская  урадлівая вобласць у Лаконскага заліва, у паўднёваўсходняй часткі Пелапанеса, паміж горным хрыбтом Тайгетам і Парнонам; Яе гісторыя шмат у чым звязаная са Спартай, сталіцай сучаснай Лаконіі.

У старажытнасці была заселена лелегамі да сярэдзіны II тысячагоддзя да н.э.. Затым карэннае насельніцтва было выцеснена ахейцамі і пазней да I тысячагоддзя да н.э. — дарыйцамі, якія заснавалі ў Лаканіцы горад-дзяржаву Спарта. Жыхарам Лаконікі (спартанцам) прыпісваецца сцісласць выкладу і нешматслоўнасць — лаканічнасць.

Нараўне са Спартай у Лаконіі знаходзяцца паселішчы Аміклы і Селасія. Апошняе атрымала вядомасць дзякуючы адбыўшайся недалёка ад яго ў 221 годзе да н.э. бітве, калі Антыгон разграміў войска Клеамена III.

У I стагоддзі да н.э. тэрыторыя Лаконікі ўвайшла ў склад рымскай правінцыі Ахая. У сучаснай Грэцыі на тэрыторыі Лаконікі знаходзіцца ном Лаконія.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лаконія
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Старажытнай Грэцыі
Паход на Гагаузію

**Паход на Гагаузію** — марш малдоўскіх валанцёраў у кастрычніку 1990 года пад кіраўніцтвам Мірчы Друка ў раён кампактнага пражывання гагаузаў на поўдні Малдовы з мэтай падаўлення імкнення Гагаузіі да незалежнасці ад Малдовы (19 жніўня Савет дэпутатаў Гагаузіі абвясціў незалежнасць яе ад Малдовы, што было выклікана непрызнаннем малдоўскім парламентам гагаузаў карэннымі жыхарамі Малдовы).

У кастрычніку 1990 года былі абвешчаныя выбары ў Вярхоўны савет Гагаузіі. Прэм’ер-міністр Малдовы Мірча Друк 25 кастрычніка з мэтай сарваць выбары накіраваў у Камрат аўтобусы з валанцёрамі ў суправаджэнні атрадаў міліцыі. У Гагаузіі пачалася мабілізацыя. Прыднястроўе падтрымала гагаузаў і ў Гагаузію 26—27 кастрычніка былі пасланы «рабочыя дружыны» на некалькіх дзясятках аўтобусаў. Аўтакалона прайшла праз тэрыторыю Адэскай вобласці і прыбыла спачатку ў Чадыр-Лунгу, пакінуўшы там частку прыднястроўцаў, затым накіравалася ў Камрат. Над Малдовай навісла пагроза грамадзянскай вайны. У ноч з 29 на 30 кастрычніка частка прыднястроўцаў вярнулася дадому ў абмен на адвод ад Камрата такой жа часткі валанцёраў Друка. Увод у зону канфлікту часцей Савецкай Арміі прадухіліў кровапраліццё.

Катэгорыя:Малдоўска-гагаузскі канфлікт
Катэгорыя:Канфлікты 1990 года
Катэгорыя:1990 год у СССР
Катэгорыя:Перабудова
Катэгорыя:Гісторыя Малдовы
Дзукія

**Дзукія** () — адзін з пяці этнакультурных рэгіёнаў Літвы. Сталіцай рэгіёну лічыцца горад Аліта. Дзукія займае поўдзень краіны, уключаючы Вільню з наваколлем.

Назва Дзукія часам выкарыстоўваецца ў больш шырокім сэнсе. У гэтым выпадку, акрамя поўдня Літвы, у Дзукію ўключаецца частка польскага Падляшша, а таксама некаторыя беларускія тэрыторыі, у тым ліку Ліда і Ашмяны.

## Літаратура 
* Stosunki litewsko-polskie w Djecezji Wileńskiej i nadużycia Partji Wszechpolskiej. Memorjał duchowieństwa litewskiego. — Wilno : Druk. J. Zawadzkiego, 1913. — 66 s.
Кізілюрт

**Кізілюрт** () — горад (з 1963) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кізілюртаўскага раёна Дагестана. Насельніцтва 33,5 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1963 годзе. Размешчаны на рацэ Сулак, за 64 км ад Махачкалы. Завод фосфарных солей, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, Чырурцкія ГЭС, завод «Дагэлектрааўтамат».

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Джавід Шакіравіч Гамзатаў (нар. 1989) — беларускі барэц грэка-рымскага стылю.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Дагестана
Дагестанскія Агні

**Дагестанскія Агні** () — горад (з 1990) у Расіі, у складзе Дагестана. Насельніцтва 25,9 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1914 годзе. Размешчаны на беразе Каспійскага мора, за 118 км ад Махачкалы. Шкляны, падшыпнікавы заводы, дыванная фабрыка.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Дагестана
Лутоўня

**Лутоўня** () — рака ў Падляскім ваяводстве (Польшча), левы прыток Нараўка. Даўжыня ракі 19 км.

Асноўныя прытокі:
* Дубінка
* Крыніца

Рака Лутоўня бярэ свой пачатак із Багна Дэрліч, каля вёскі Нaвaсады. Рака цячэ Белавежскай пушчай. В палавіне сваёй даўжыні рака плыве праз прыродны pэзeрват Шчaкaтовa, створаны у 1979 годзе. У канцы рака мае 1,5 м глубіны, даліна ракі шырокая на 100 м. Уваходзіць у Нараўку, 5 км за Белавежай.

## Літаратура 
* P. Bajko, Łutownia, Czasopis, 03/2008, ss. 21-22.

## Спасылкі 
* Encyklopedia Puszczy Białowieskiej
* Zbiór 30 fotografii rzeki Łutownia

Катэгорыя:Рэкі Падляскага ваяводства
Катэгорыя:Басейн Нарава
Ізбербаш

**Ізбербаш** () — горад (з 1948 года) у Расіі, у складзе Дагестана. Насельніцтва 41,2 тыс. чал. (2006).

Заснаваны ў 1932 годзе. Размешчаны на беразе Каспійскага мора, за 56 км ад Махачкалы. Заводы электратэхнічнага абсталявання, фільтруючага абсталявання, харчовая прамысловасць.

Катэгорыя:Гарады Дагестана
Каспійск

**Каспійск** () — горад (з 1947) у Расіі, у складзе Дагестана. Насельніцтва 81,2 тыс. чал. (2006). Заснаваны ў 1932 годзе. Размешчаны на беразе Каспійскага мора, за 14 км ад Махачкалы. Заводы «Дагдызель», дакладнай механікі, камянеапрацоўваючы, ЦЭЦ.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Дагестана
Кізляр

**Кізляр** () — горад (з 1785) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кізлярскага раёна Дагестана. Насельніцтва 48,8 тыс. чал. (2006). Заснаваны ў 1735 годзе, як руская крэпасць на рацэ Церак.

Размешчаны на мяжы з Чачнёй. Электрамеханічны, электраапаратны заводы, харчовая прамысловасць.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Дагестана
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1735 годзе
Буйнакск

**Буйнакск** () — горад (з 1866 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Буйнакскага раёна Дагестана. Насельніцтва 61,5 тыс. чал. (2006). Заснаваны ў 1832 годзе.

Размешчаны на рацэ Шура-Азень, за 41 км ад Махачкалы. Чыгуначная станцыя. Агрэгатны, прыборабудаўнічы, шынарамонтны заводы, прадпрыемствы лёгкай і харчовай прамысловасці.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Дагестана
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1832 годзе
Аляксандр Фёдаравіч Мяснікоў

**Алякса́ндр Фё́даравіч Мясніко́ў** (сапр. Мяснікян;  — ) — адзін з кіраўнікоў падзей Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 г. у Мінску, савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт (1911). З верасня 1917 г. да мая 1918 г. старшыня Паўночна-Заходняга абласнога камітэта РКП(б). З лістапада 1917 г. галоўнакамандуючы Заходнім фронтам, са снежня выконваючы абавязкі Вярхоўнага галоўнакамандуючага, са студзеня 1918 г. старшыня Аблвыканкамзаха. Пры пачатку германскай інтэрвенцыі ў лютым 1918 года не змог арганізаваць абарону Мінска, у выніку чаго горад быў здадзены германскім войскам без супраціўлення. Спробы арганізаваць партызанскую барацьбу таксама былі беспаспяховыя. У канцы красавіка — пачатку мая 1918 года прыязджаў у Тамбоў, дзе з некалькімі адказнымі працаўнікамі Заходняй вобласці выступаў на мітынгах, зборах з лекцыямі і дакладамі. З’язджаючы, пакінуў сваю сям’ю пад апеку Фёдара Дзмітрыевіча Макеева. Дзякуючы яму, жонка А. Мяснікова была прызначана загадчыцай мясцовым дзіцячым домам. У студзені—лютым 1919 г. член Часовага рабоча-сялянскага ўрада Беларусі, старшыня ЦБ КП(б)Б. У лютым 1919 г. Старшыня ЦВК БССР, намеснік старшыні СНК БССР і народны камісар па ваенных справах. Член ЦБ КП(б)Б у 1919 г., член Прэзідыума ЦК КП(б) Літбел у сакавіку 1919 — верасні 1920 гг. Летам 1920 года начальнік палітупраўлення Заходняга фронту.

З восені 1920 ваенны арганізатар, сакратар Маскоўскага камітэта РКП(б), з 1921 старшыня СНК і нарком па ваенных справах Армянскай ССР, з 1922 старшыня Саюзнага Савета ЗСФСР, потым 1-ы сакратар Закаўказскага крайкама РКП(б). Член РВС СССР, член Прэзідыума ЦВК СССР у 1923—1925.

Аўтар артыкулаў па пытаннях марксісцкай тэорыі, гісторыі рэвалюцыйнага руху, армянскай літаратуры.

Загінуў у авіяцыйнай катастрофе.

## Ушанаванне памяці 
У Мінску ў 1932 годзе імем А. Ф. Мяснікова названы вагонарамонтны завод, на тэрыторыі якога ў яго гонар усталяваны помнік. Яго імя носіць таксама адна з плошчаў у цэнтры Мінска і прылеглая да яе вуліца.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лідары беларускай кампартыі (1919—1991)
Катэгорыя:Старшыні ЦВК БССР
Катэгорыя:Народныя камісары БССР
Катэгорыя:Галоўныя рэдактары газеты «Звязда»
Катэгорыя:Галоўнакамандуючыя Заходнім фронтам (Першая сусветная вайна)
Катэгорыя:Члены Усерасійскага Устаноўчага сходу
Катэгорыя:Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Растове-на-Доне
Катэгорыя:Члены Цэнтральнага бюро КП(б)Б
Хасавюрт

**Хасавюрт** () — горад (з 1931) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Хасавюртаўскага раёна Дагестана. Насельніцтва 125,0 тыс. чал. (2006). Заснаваны ў 1846 годзе. 

Размешчаны ля мяжы з Чачнёй. Харчовая прамысловасць, прыборабудаўнічы завод, цагельня, завод жалезабетонных вырабаў, лёгкая прамысловасць.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Мурад Гайдараў — беларускі барэц
* Мікалай Аляксандравіч Сахачэўскі (1894—1966) — інжынер-механік шляхоў зносін, спецыяліст у галіне рухомага саставу чыгунак, цягі паяздоў.

Катэгорыя:Гарады Дагестана
Вярхоўны Народны Сход

**Вярхоўны Народны Сход** () — вышэйшы заканадаўчы і прадстаўнічы орган Паўночнай Карэі. Складаецца з 687 членаў, якія выбіраюцца кожныя 5 гадоў на безальтэрнатыўнай аснове. З’езды праводзяцца двойчы ў год па некалькі дзён. Заканадаўчыя функцыі ў перыяд паміж з’ездамі выконваюцца Прэзідыумам Народнага Сходу, які выбіраецца яго членамі. Старшыня Прэзідыума фармальна з’яўляецца кіраўніком дзяржавы.

## Знакамітыя дэпутаты 
* О Гык Роль

Катэгорыя:Вярхоўны народны сход КНДР
КНДР
Катэгорыя:Палітыка КНДР
Катэгорыя:Дзяржаўны лад КНДР
Южна-Сухакумск

**Южна-Сухакумск** () — горад (з 1988) у Расіі, у складзе Дагестана. Насельніцтва 10,3 тыс. чал. (2006). Горад размешчаны на перасохлай рацэ Сухая Кума, за 295 км ад Махачкалы, на мяжы са Стаўрапольскім краем. Нафтагазаздабыча, электрамеханічны завод, хлебазавод.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Дагестана
Еўрысфей

прыносіць яму эрыманфскага вепрука. Краснафігурны вазапіс, каля 510 г да н.э., Луўр]]
**Еўрысфей** (Εύρυσθεύς) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі ўнук Персея, сын Сфенела і Нікіпы, стрыечны дзядзька Геракла, цар у Аргалідзе. З’явіўся на свет сямімесяцовым. Згаданы ў «Іліядзе» (VIII 363).

Складаючыся на службе ў Еўрысфея, Геракл здзяйсняе для яго шэраг подзвігаў. Пасля смерці Геракла Еўрысфей пераследвае яго нашчадкаў, Гераклідаў. Калі апошнія знаходзяць сабе прытулак у Атыцы у Тэсея, Еўрысфей ідзе на Атыку вайной, але быў пераможаны. Падчас вайны з афінянамі памчаўся на калясніцы, але каля Скіранідскіх скал яго нагнаў і забіў Гіл.

Надмагільны помнік у Мегарыде, блізу мяжы з карынфянамі. Цела пахавана ў Гаргеце, а галава ў Трыкарынфе каля крыніцы Макарыі, месца названа «Галавой Еўрысфея». Альбо пахаваны ў храма Афіны ў Палене.

Дзейсная асоба трагедыі Еўрыпіда «Геракліды». У Еўрыпіда была сатырная драма «Еўрысфей», ад якой захаваліся толькі малаважныя ўрыўкі.

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы пра Геракла
The Futureheads

**The Futureheads** — брытанскі індзі пост-панк рывайвл гурт, заснаваны ў 2000 годзе ў горадзе Сандэрлэнд. Назва гурта паходзіць з назвы пятага альбома «Hit to Death in the Future Head» гурта «The Flaming Lips».

## Склад гурта 
* Рос Мілард (англ. Ross Millard) — спёў і гітара
* Дэйф Хайд (англ. Dave Hyde) — бубны
* Бэрры Хайд (англ. Barry Hyde) — спёў і гітара
* Дэвід "Джафф" Крэйг (англ. David "Jaff" Craig) — бас-гітара
Да лета 2001 на бубнах іграў Пітар Брэвіс (англ. Peter Brewis).

## Гісторыя 
## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* *The Futureheads* (2004)
* *News and Tributes* (2006)
* *This Is Not the World* (2008)
* *The Chaos* (2010)
* *Rant* (2012)
* *Powers* (2019)
* *Christmas* (2025)

### EPs 
* «Nul Book Standard EP» — 2002
* «1-2-3-Nul! EP» — 2003
* «Area EP» — 28 лістапада 2005

### Самотнікі 
* «First Day» — 2004
* «Decent Days and Nights» — 2004
* «Meantime» — 2004
* «Hounds of Love» — 2005
* «Decent Days and Nights» (перавыданне) — 2005
* «Area» — 2005
* «Skip to the End» — 2006
* «Worry About It Later» — 2006
* «The Beginning of the Twist» — 2007
* «Radio Heart» — 2007

## Вонкавые спасылкі 
Афіцыйная старонка гурта 

Катэгорыя:Музычныя калектывы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2000 годзе
Катэгорыя:Інды-рок-гурты
Нямейскі леў

[thumb|200px|Бітва Геракла з Нямейскім львом. Рымская копія арыгінала працы [Лісіпа.]]
**Нямейскі леў** — у старажытнагрэчаскай міфалогіі сын Тыфона і Яхідны, леў жахлівай велічыні з неверагодна цвёрдай шкурай, чаму яе не брала ні адна зброя. Звер жыў у гарах поруч горада Нямеі і спусташаў усе наваколле.

## Першы подзвіг Геракла 
Першым заданнем Геракла (*Геркулеса*) у мікенскага цара Еўрысфея было забойства Нямейскага льва. Мясцінай пачвары служыла пячора з двума выхадамі. Каб вылавіць звера, Геракл забурыў адзін з выхадаў камянямі, і калі леў з’явіўся з пячоры падчас змяркання, герой уступіў з ім у сутычку. Паколькі зброя не магла прабіць шкуру Нямейскага льва, сыну Зеўса прыйшлося задушыць пачвару, і прынесці шкуру льва ў Мікены як доказ дасканалага подзвігу і ўласнай нечалавечай сілы. У гонар гэтага подзвігу, Зеўс змясціў на неба сузор’е Льва (знак задыяку).

## Літаратура 
* *Н. А. Кун*. Легенды и мифы Древней Греции — М.: ЗАО Фирма СТД, 2005. — 558 с ISBN 5-89808-013-9

Катэгорыя:Міфы пра Геракла
Катэгорыя:Міфічныя істоты ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Выдуманыя львы
Пост-панк рэвайвл

**Пост-панк рывайвл** (англ. Post-punk revival (даслоўна *Адраджэнне пост-панка*)) — кірунак у альтэрнатыўнай рок-музыцы 2000-х гадоў, які з'яўляецца часткай такіх жанраў як індзі/гараж рок, панк і танцавальная музыка.
## Гісторыя
Спачатку, тэрмін "пост-панк" быў уведзены каб вызначыть тыя гурты, якія ў канцы 70-х –- пачатку 80-х гадоў 20 стагоддзя пачалі эксперыментаваць з панкам каб дадать да гэтага жанра болей лірычнасці. Класічнымі прыкладамі пост-панк гуртаў з'яўляюцца Psychedelic Furs, Gang of Four, Joy Division, XTC, Echo and The Bunnymen, The Raincoats, Wire, U2 ды Magazine.

На рубяжы стагоддзяў, тэрмін "пост-панк" пачаў зноў з'яўляцца ў музычнай прэсе, колькасць крытыкаў
адрадзілі гэты тэрмін каб апісаць маладыя гурты, якія трымаліся эстэтыкі арыгінальнага "пост-панка". The Rapture, Liars, Interpol і Bloc Party былі першымі камерцыйна удачнымі праэктамі па адраджэнню інтарэса сярод сродкаў масавай інфармацыі.

## Спасылкі
Wave/Post-Punk Revival - артыкул на All Music Guide (англ.)

Катэгорыя:Альтэрнатыўная музыка
Аўгій

**Аўгій** (, «бліскучы») — у старажытнагрэчаскай міфалогіі цар племя эпеяў у Элідзе, сын Геліяса і Гірміны, уладальнік шматлікіх статкаў, якія змяшчаліся на велічэзным жывёльным двары у вялікіх стайнях («Аўгіевы стайні»). Згаданы ў «Іліядзе» (XI 701).

Сын Геліяса (альбо Пасейдона, альбо Форбанта)., альбо Геліяса і Наўсідамы. Альбо сын Элея і ўнук Пасейдона. 

Праводзіў Алімпійскія гульні. Арганаўт.

## Аўгіевы стайні 
Па падданню, гной гадамі не вывозіўся адгэтуль; ачыстка Аўгіевых стайняў за адзін дзень стала адным з подзвігаў Геракла  - Геракл перагарадзіў плацінай раку Алфей і накіраваў яе воды на жывёльны двор. Па ўмове, ён павінен быў атрымаць за гэта ад Аўгія ва ўзнагароду дзясятую частку яго статкаў, але Аўгій не аддаў абяцанага, і паміж імі разгарэлася вайна. Другі паход Геракла на Эліду скончыўся забойствам Гераклам Аўгія і яго дзяцей (акрамя Філея). Аўгію ўспадкоўваў  царства з згоды Геракла сын яго Філей.

Па меркаванню навукоўцаў XIX стагоддзі, з імем Аўгія злучалася першапачаткова паняцце аб сонечным бажастве, гной стайняў — гэта смуга і хмары, рассейваныя вясновым днём.

Катэгорыя:Міфы пра Геракла
Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Арганаўты
Лярнейская гідра

**Лярнейская гідра** (, «вадзяная») — у старажытнагрэчаскай міфалогіі
дачка Тыфона і Яхідны, змяяпадобная дзевяцігаловая пачвара з атрутным дыханнем, прабывалае ў падземных водах, забітая Гераклам (Геркулесам) у якасці аднаго з яго дванаццаці подзвігаў. Кодлай гідры было возера Лерна зблізку Аргаліды. Пад вадой быў уваход у падземнае царства мёртвых, які ахоўваўся гідрай (Керыней, 1959, стар. 143). Гідра захаваная на небе ў аднайменным сузор’і. Але Зеўс, у гонар гэтага подзвігу, змясціў на неба сузор’я Рака, (знак задыяку) і Гідры.

Еўрысфей палічыў, што гэты подзвіг здзейснены не па правілах, паколькі Іалай дапамагаў Гераклу прыпякаць адсечаныя галовы, і не залічыў яго.

Катэгорыя:Міфы пра Геракла
Катэгорыя:Міфічныя істоты ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Дзербент

**Дзе́рбент** () — горад (з 1840) у Расіі, у складзе Дагестана. Насельніцтва 106,2 тыс. чал. (2006). Заснаваны ў канцы IV тыс. да Н.Хр., найстарэйшы горад Расіі. Горад размешчаны на вузкай паласе паміж Каспійскім морам і перадгор'ямі Каўказа.

Дзербент — самы паўднёвы населены пункт Расіі, які мае статут горада. Акрамя таго, як і Чарнаморскае ўзбярэжжа, горад і прылеглы да яго Дзербенцкі раён, размешчаныя ў зоне паўсухіх субтропікаў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы
*Ізраіль Іосіфавіч Цвайгенбаўм — мастак

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Дагестана
Іпаліта

thumb|300px
**Іпаліта** () — царыца амазонак.

Еўрысфей загадаў Гераклу дастаць яе пояс для сваёй дачкі Адметы. Іпаліта жадала добраахвотна аддаць пояс Гераклу, але Гера распаліла паміж імі дужанне, у якім Іпаліта прайграла. Александрыйскія паэты атаясамляюць з Іпалітай царыцу амазонак, выкрадзеную Тэсеем і якая завецца спачатку Антыёпай. Плёнам звяза з ёй Тэсея быў Іпаліт.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гераіні старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Амазонкі
Катэгорыя:Міфы пра Геракла
Крыцкі бык

**Крыцкі бык** (пазней **Марафонскі бык**) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі бык крыцкага цара Мінаса. Па Акусілаю і Еўрыпіду, гэты бык перавёз Еўропу для Зеўса (звычайна лічыцца, што Зеўс сам стаў быком).

Па іншым аповядзе, бык быў пасланы на зямлю Пасейдонам. Быка павінны прынесці ў ахвяру богу мора, але Мінасу стала шкада такога добрага быка, і ён прынёс у ахвяру Пасейдону быка з звычайнага статка. Па Акусілаю, з гэтым быком вазлежала Пасіфая і нарадзіла Мінатаўра. Марскі бог угневаўся на Мінаса і наслаў на быка, які выйшаў з мора, утрапёнасць, пасля чаго жывёла насілася па ўсім востраве, знішчаючы ўсё на сваім шляху. Спусташаў вобласць па рацэ Тэфрыну. Па іншым аповядзе, калі Мінас здзяйсняў ахвярапрынашэнне Зеўсу, Зеўс паслаў яму быка нябачанай беласці. 

## Сёмы подзвіг Геракла 
Мікенскі цар Еўрысфей загадаў Гераклу (Геркулесу) прывесці крыцкага быка ў Мікены. Герой з згоды Мінаса вылавіў жывёлу, сеўшы на яго  спіну, пераплыў на цудоўным быку мора з Крыта на Пелапанес, даставіўшы Еўрысфею. Здзейсніўшы гэты подзвіг, Геракл заснаваў Алімпійскія гульні ў даліне Алфея. Выпушчанае на волю цудоўная жывёла, шалелая панеслася праз увесь Пелапанес, пакуль не дасягнула Атыкі.

## Подзвіг Тэсея 
Калі бык быў выпушчаны на раўніну Аргоса, ён збег у вобласць Марафона, дзе забіў Андрагея. 

Пазней бык  быў забіты Тэсеем па даручэнні Эгея. Альбо схоплены Тэсеем, прыведзены ў Афіны, дзе Эгей прынёс яго ў ахвяру багіні, альбо Тэсей захапіў яго жывым і прынёс у ахвяру Апалону.

Змешчаны сярод сузор'яў.

## Літаратура 
* *Н. А. Кун*. Легенды і міфы Старажытнай Грэцыі — М.: ЗАТ Фірма СТД, 2005. — 558 з. ISBN 5-89808-013-9

Катэгорыя:Міфы пра Геракла
Катэгорыя:Міфічныя істоты ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Міфы Крыта
Катэгорыя:Міфы Атыкі
Махачкала

**Махачкала** () — горад (з 1857) у Расіі, сталіца Дагестана. Насельніцтва 759 тыс. чал. (2021). Нацыянальны склад (1989): рускія — 21,5 %; аварцы — 19,1 %; кумыкі — 14,3 %; лакцы — 9,5 %; даргінцы — 11,1 %; лезгіны — 9,6 %. Заснаваны ў 1844 годзе.

Махачкала размешчаная на заходнім беразе Каспійскага мора, на вузкай паласе Прыморскай нізіны, ля падножжа гары Таркітаў, каля перадгор’яў Вялікага Каўказа, за 2166 км ад Масквы.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Машынабудаванне і металаапрацоўка: вытворчасць электразварачнага абсталявання, сепаратараў, шматкоўшавых экскаватараў, прыбораў, абсталявання для харчовай прамысловасці і інш. Хімічная і лёгкая прамысловасць (у тым ліку рыбная, кансервавая, вінаробная). Вытворчасць будматэрыялаў: шкловалакно, сілікатная цэгла, жалезабетонныя канструкцыі. Махачкалінскі гандлёвы порт здзяйсняе перевалку грузаў, у асноўным нафтапрадуктаў, якія паступаюць з Баку, Туркменбашы, Астрахані і інш.

## Вядомыя асобы 
* Пётр Аляксеевіч Данелія (1920—2012) — беларускі мастак.
* Аляксандр Васілевіч Зубаў (нар. 1936) — беларускі мовазнавец.
* Юрый Рыгоравіч Ягораў (1925—1994) — беларускі ўрач ветэрынарнай медыцыны. Кандыдат ветэрынарных навук, дацэнт.

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Дагестана
Эліста

**Эліста́** (, ад  — «пясчаны») — горад (з 1930) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Калмыкіі. Заснаваны ў 1865 годзе. Размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Ергеняў, у самім цэнтры калмыцкіх стэпаў.
## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Калмыкіі