open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
BepiColombo

**BepiColombo** — сумесная касмічная аўтаматычная місія да Меркурыя Еўрапейскага касмічнага агенцтва (EKA) і Японскага агенцтва аэракасмічных даследаванняў (JAXA).

## Аб місіі 
EKA у садружнасці з JAXA зацвердзілі праграму BepiColombo ў 2008 годзе, у ходзе якой плануецца даследаваць бліжэйшую да Сонца планету — Меркурый. Праектны кошт праграмы 350 мільёнаў еўра. Міжпланетны зонд плануецца запусціць да Меркурыя ў жніўні 2015. Да самай маленькай і адной з найменш вывучаных планет Сонечнай Сістэмы адправяцца дзве арбітальных станцыі на адным транспартным модулі Mercury Transfer Module (MTM). Місія будзе запушчана з дапамогай расійскай ракеты-носьбіта Саюз-У-Фрэгат, і палёт будзе доўжыцца шэсць гадоў. Агульная вага комплексу складае каля трох тон, з якіх прыкладна палова — гаручае. BepiColombo будзе выкарыстоўваць электраракетныя рухавікі, апрабаваныя на зондзе Смарт-1. Для эканоміі паліва ў працягу палёту BepiColombo зробіць чатыры гравітацыйных манеўры ў полі прыцягнення Месяца, Зямлі, Венеры і Меркурыя. А перад выхадам да Меркурыч ад транспартнага модуля аддзеляцца дзве арбітальныя станцыі.

## Назва місіі 
BepiColombo названы ў гонар італьянскага матэматыка і інжынера Джузэпэ Каломба (Giuseppe (Bepi) Colombo) (1920-1984) з універсітэта Падуі (Італія). Ён распрацаваў тэорыю гравітацыйнага манеўру, якая выкарыстоўваецца для палётаў касмічных апаратаў да іншых планет. Каломба ўдзельнічаў у распрацоўцы траекторыі карабля Марынэр-10, касмічнага апарата, які другім здзейсніў гравітацыйны манеўр (каля Венеры).

## Арбітальныя станцыі 
Першая станцыя, Mercury Planet Orbiter (MPO), распрацоўваецца агенцтвам ЕКА. Расія таксама прымае ўдзел у стварэнні абсталявання для гэтага модуля, адзін з 11 навуковых прыбораў на МРО будзе расійскім. Гэтая станцыя выйдзе на арбіту вышынёй ад 400 да 1500 км над паверхняй Меркурыя і зоймецца вывучэннем паверхні планеты. У прыватнасці, плануецца стварэнне мультыхвалевай карты паверхні планеты.

Другая станцыя завецца Mercury Magnetospheric Orbiter (MMO). Яе распрацоўвае японскае касмічнае агенцтва. На ММО ўсталююць пяць навуковых прыбораў, і арбіта яго будзе больш выцягнутай. Бліжэйшая адлегласць да планеты ў выпадку ММО будзе таксама роўна 400 км, а вось аддаляцца зонд будзе на цэлых 12 000 км. Гэтая частка BepiColombo зоймецца вывучэннем магнітасферы Меркурыя.

## Прыбыццё 
Прыбыццё ў раён адной з самых малавывучаных планет нашай сістэмы чакаецца ў 2021 годзе. Навукоўцы чакаюць, што абедзве станцыі змогуць прапрацаваць у ваколіцах Меркурыя як мінімум год. Да гэтага часу адзінымі штучнымі апаратамі, які праляцеў паблізу Меркурыя, сталі амерыканскія «Марынер-10» (сярэдзіна 70-х) і MESSENGER (запушчаны ў 2004 годзе). «Марынер-10» здзейсніў тры пралёты планеты і перадаў малюнкі планеты. MESSENGER здзейсніў першы пралёт каля Меркурыя 14 студзеня 2008 г., а на кругавую арбіту вакол Меркурыя апарат выйшаў 18 сакавіка 2011 г.

## Гл. таксама 
* Марынер-10
* MESSENGER

## Спасылкі 
* Исследование Меркурия  
* BepiColombo page at ESA Spacecraft Operations 
* Доўгатэрміновая праграма агенцтва «JAXA 2025» у PDF фармаце  

Катэгорыя:Даследаванні Меркурыя
Катэгорыя:Аўтаматычныя міжпланетныя станцыі
Апора

[thumb|[Апора лініі электраперадачы|Апора ЛЭП.]]
thumb|Апоры моста: устоі жоўтыя, быкі — чырвоныя.

**Апоры** — элементы будынка, які служаць для ўстаноўкі апаратаў на падмуркі і апорныя канструкцыі. Асноўная функцыя — перадача напружання ад адной часткі канструкцыі на іншыя або на падмурак. Выкарыстоўваюцца вельмі розныя канструкцыі і матэрыялы апор у залежнасці ад велічыні і характару напружання. 

Для падтрымання пралётаў мастоў апорамі служаць устоі і быкі.

## Спасылкі 
* Апоры паветраных ліній электраперадачы
* Апоры ў ВСЭ

Катэгорыя:Будаўнічыя элементы і канструкцыі
Катэгорыя:Маставыя канструкцыі
Кранштэйн

**Кранштэйн** (&nbsp;— кансоль)&nbsp;— кансольная апорная дэталь або канструкцыя, якая служыць для мацавання на вертыкальнай плоскасці (сцяны або калоны) частак машын або збудаванняў, якія выступаюць у гарызантальным кірунку. Канструктыўна кранштэйн можа выконвацца ў выглядзе самастойнай дэталі або шматдэталёвай канструкцыі з раскосымі, а таксама ў выглядзе значнага патаўшчэнні ў базавай канструкцыі дэталі. Механічны прынцып дзеяння — супраціўленне матэрыялу на скол і зрушэнне.

## Літаратура 
* Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, 1978.
* Архитектурные термины. — М.: Стройиздат, 2001.
* *Ишлинский А. Ю. и др.* Политехнический словарь. — М.: Советская энциклопедия, 1989.

Катэгорыя:Будаўнічыя элементы і канструкцыі
Катэгорыя:Дэталі машын і механізмаў
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Локшына

]]

**Ло́кшына** — выраб з пшанічнай мукі ў выглядзе тонкіх высушаных палосак цеста, а таксама страва, прыгатаваная з такога вырабу.
Пшанічнае, радзей жытняе цеста, часта з крухмалам, тонка раскочваюць, рэжуць на палосы, падсушваюць і вараць як рэдкую малочную страву ці адцэджваюць і заліваюць тлушчам, салам. Робяць локшыну таксама з крухмалу: пякуць наліснікі, потым рэжуць іх і вараць.

Пры прамысловай вытворчасці локшыны выкарыстоўваюцца локшынарэзальныя машыны або прэсы, сушэнне робіцца паветрам, нагрэтым да 80—90&nbsp;°C.

Адным з відаў локшыны з’яўляецца локшына хуткага прыгатавання, якая не патрабуе варкі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Рэцэпт локшыны

Катэгорыя:Гарніры
*
Мірскі бой (1812)

**Мірскі бой 1812 года**, «*Справа казакоў Платава пад Мірам*» — бой, які адбыўся 27—28 чэрвеня (па старым стылі) 1812 года падчас Вайны 1812 года паміж расійскімі і французскімі войскамі каля мястэчка Mip. З рускага боку ў боі ўдзельнічалі казацкі корпус генерала М. Платава, з боку войск Напалеона — польская уланская дывізія генерала А. Ражнецкага.

## Ход падзей 
У час адступлення з Ваўкавыска на Нясвіж каманюуючы Другой рускай Заходняй арміі П. І. Баграціён загадаў Платаву затрымаць як мага долей наступаючыя войскі французаў каля Міра, каб асноўная армія магла адарваша ад праследавання.

Корпус Платава складаўся з 3 казацкіх брыгад (усяго 6 палкоў, 5 тыс. чал.), таксама на дапамогу Платаву рухаўся атрад генерала І. В. Васільчыкава, які складаўся з 3 конных і 2 пяхотных палкоў. З французскага боку ў колькасці 6 палкоў на Мір наступала дывізія Ражнецкага.

Каля 5 кіламетраў ад Міра па дарозе на Карэлічы была падрыхтавана засада (больш за 100 казакоў), якую павінен быў падтрымаць полк палкоўніка Сысоева. 27 чэрвеня 3 палкі польскай дывізіі пад камандаваннем генерала К. Турно пачалі атаку на Mip, але былі контратакаваны казакамі з засады пры падтрымцы іншых палкоў. Рускім войскам удалося адкінуць праціўніка на 20 кіламетраў назад у бок Карэліч, былі захоплены ў палон 248 чалавек, у тым ліку 2 палкавых камандзіраў. У ноч на 28 чэрвеня з Платавым злучыўся атрад Васільчыкава. Платаў пакінуў у Міры 3 казацкія палкі, а з астатнімі пачаў адступленне на Нясвіж.

Раніцай 28 чэрвеня ўся дывізія Ражноўскага размясцілася каля Міра ў раёне вёскі Сімакава і пачала баявыя дзеянні. Спачатку праціўнік адцясніў рускіх, але з падыходам брыгады Д. Е. Куцейнікава палякі былі разбіты. Праследванне праціўніка працягвалася да Міра і спынілася толькі з уступленнем у мястэчка польскай коннай брыгады Т. Тышкевіча з артылерыйскай брыгадай.

## Вынікі 
У выніку боя палякі страцілі больш за 600 чалавек забітымі і некалькі сотняў палоннымі. Атрад Платава адышоў да Нясвіжа.

У гісторыю бой увайшоў пад назвай «*Справа казакоў Платава пад Мірам*». Гэта была першая сур'ёзная сутычка на полі бою ў вайне 1812 года. Пасля войскі Баграціёна два дні адпачывалі пад Нясвіжам, адышлі да Слуцка, Бабруйска, рушылі на злучэнне з Першай Заходняй арміяй і 30 чэрвеня злучыліся з асноўнымі сіламі.

## Памяць 
Бітва пад Мірам была адлюстравана ў мастацтве: В. В. Мазуроўскі ў 1912 годзе намаляваў карціну «Справа казакоў Платава пад Мірам», якая трапіла ў Музеі-панараме «Барадзінская бітва»

У гонар Мірскага боя ў Першую сусветную вайну быў сфарміраваны Мірскі 694-ы пяхотны полк (зіма 1916/17 — 1.3.1918).

## Літаратура 
* Донские казаки в 1812.: Сб. док Ростов н/Д, 1954. С. 89—105.
* *Бутурлин Д. П.* История нашествия императора Наполеона на Россию в 1812 г.: Пер. с фр. СПб., 1823. 4.1. С. 157—160;
* *Богданович М.* История Отечественной войны 1812 г. по достоверным источникам. СПб., 1859. Т. 1. С. 159—163.

Катэгорыя:Гісторыя Міра
Катэгорыя:Французска-руская вайна 1812 года
Катэгорыя:Бітвы Расіі
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Свет
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 9 ліпеня
Катэгорыя:Падзеі 10 ліпеня
Катэгорыя:Ліпень 1812 года
Адмет Пірыдскі

**Адмет Пірыдскі** — цар старажытнага Эпіра, які кіраваў у V стагоддзі да н.э.

## Біяграфія 
Адмет лічыцца заснавальнікам роду Пірыдаў. Аднойчы Адмет звярнуўся з нейкай просьбай да афінян, але атрымаў пагардлівую адмову ад Фемістокла, які тады знаходзіўся на вяршыні магутнасці ў дзяржаве. З тых часоў Адмет вельмі азлобіўся, і ясна было, што ён адпомсціць Фемістоклу, калі той калі-небудзь апынецца ў яго руках. Аднак, калі Фемістокл быў выгнаны з Элады і, у часе ганенняў і пераследаў, прыйшоў з просьбай да Адмета, той нечакана ўзяў яго пад сваю абарону і дапамог перабрацца ў Македонію.

Катэгорыя:Кіраўнікі Эпіра
Катэгорыя:Кіраўнікі V стагоддзя да н.э.
Гунтур

**Гунтур** — горад у індыйскім штаце Андхра-Прадэш. Адміністрацыйны цэнтр акругі Гунтур. Насельніцтва  514 707 чалавек (2001). Тытунёвая, баваўняна-папяровая, харчовая прамысловасць; цэментны завод.

Катэгорыя:Гарады Андхра-Прадэш
Бяляцкі

**Бяляцкі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Алесь Бяляцкі (нар. 1962) — беларускі грамадскі дзеяч, праваабаронца. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (2022).
* Дзмітрый Паўлавіч Бяляцкі (1906—1983) — беларускі гігіеніст і арганізатар аховы здароўя
* Мікалай Пятровіч Бяляцкі (нар. 1950) — вучоны-эканаміст.
Закон Божы

**Закон Божы**:

* У іўдаізме — сінонім Свяшчэннага Пісання іўдаізму — Торы (, літар. «вучэнне, закон»).
* У хрысціянстве:
** сукупнасць дагматаў веры, тлумачэнняў Бібліі;
** рэлігійна-арыентаваная навучальная дысцыпліна.

Катэгорыя:Рэлігія
Вільготныя трапічныя лясы

**Вільготныя трапічныя лясы**, трапічныя дажджавыя лясы — лясы ў трапічных, субтрапічных, субэкватарыяльных і экватарыяльных шыротах з вільготным кліматам (2000—7000 мм ападкаў за год).

Для іх характэрна бесперапынная вегетацыя, багаты фларыстычны састаў, складаная вертыкальная структура (больш за 5 ярусаў), дрэвы малагалінастыя, з дошкападобнымі і паветранымі каранямі, мноства эпіфітаў і ліян. Вышыня дрэў больш за 60 м.

Вільготныя трапічныя лясы называюць таксама гілеяй або сельвай (у Паўднёвай Амерыцы), джунглямі (у Паўднёвай Азіі).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Тыпы лесу
Флавій Зянон

**Зянон Ісаўр** (Зінон, першапачатковае імя Тарасікадыса, каля 435—491) — візантыйскі імператар (474—475, 476—491). У яго валадаранне была скасавана Заходняя Рымская імперыя (476—480), пасля чаго Візантыя засталася адзінай пераемніцай Рыма.

## Біяграфія 
Родам са знатнай сям'і ў Ісаўрыі, у 468 ажаніўся з Арыяднай, дачкой імператара Льва I і змяніў сваё першапачатковае імя Тарасікадыса ( у Кандзіда Ісаўра, варыянты — ) на Зянон. Леў I жадаў супрацьпаставіць яго магутнаму вайскаводу Аспару, якому сам быў абавязаны прастолам. Зянон быў прызначаны патрыцыем, начальнікам імператарскай гвардыі і галоўным военачальнікам малаазіяцкага войска. Аспар склаў змову з мэтай забіць Зянона падчас Фракійскай вайны, але задума не ўдалася, і Зянон, вярнуўшыся ў сталіцу, абвінаваціў Аспара ў здрадзе і загадаў яго забіць, разам з яго сынам Ардавурыем, якому раней была абяцана Арыядна.

Непрыгожы, баязлівы і распусны Зянон выклікаў у Арыядны агіду, але тым не менш яна са славалюбства дапамагала яму ва ўсіх яго планах. У 474 годзе Леў I памёр, прызначыўшы спадчыннікам сына Зянона і Арыядны, Льва II. Зянону было даручана рэгенцтва, і, дзякуючы інтрыгам яго цешчы, Верыны, карона была ўскладзена і на яго. Малалетні Леў пражыў толькі некалькі месяцаў пасля смерці дзеда; у яго смерці падазравалі яго бацькоў, тым больш, што Зянон абвясціў сябе імператарам.

У той час як новы імператар аддаваўся оргіям, Верына склала план узвядзення на прастол свайго брата Васіліска, і Зянон у 475 годзе вымушаны быў бегчы з Канстанцінопаля ў Ісаўрыю, пры гэтым яго пераследвалі вайскаводы Васіліска. Рэшткі арміі Зянона пацярпелі паражэнне, і ён вымушаны быў хавацца ў адным з умацаваных месцаў Ісаўрыі, разам з Арыяднай.

Васіліск, атрымаўшы ўладу, паводзіў сябе яшчэ горш за Зянона, які часткова зброяй, а часткова інтрыгамі ў 477 годзе зноў дамогся прастола. Васіліск разам з членамі сваёй сям'і быў сасланы ў Фрыгію і там неўзабаве памёр. У Імперыю з усіх бакоў урываліся варвары, але частыя змовы і ўнутраныя разлады не давалі Зянону магчымасці звярнуць супраць іх зброю. Каб пазбавіцца ад остготаў, якія пасяліліся ў Мёзіі, ён дазволіў Тэадорыху заняць Італію і пазбавіць прастола Адаакра, следствам чаго стала заснаванне тут Остгоцкага каралеўства.

У 484 годзе ў Палесціне ўспыхнула паўстанне самарыцян, узначаленае Юстам, якое было падушана толькі ў 486 годзе.

Пасля смерці Зянона Арыядна аддала сваю руку Анастасію, каранаванаму ў 491 годзе. У царкоўнай гісторыі Зянон вядомы сваім указам «Энатыкон», выдадзеным у 482 годзе.

Катэгорыя:Візантыйскія імператары V стагоддзя
Катэгорыя:Рымскія консулы V стагоддзя
Катэгорыя:Ісаўрыя
Васіліск (візантыйскі імператар)

**Васіліск** — візантыйскі імператар, брат імператрыцы Верыны, жонкі былога візантыйскага імператара Льва I, у 475 г. адняў імператарскую ўладу ў Зянона Глаўрыяніна, які бег, прыхапіўшы з сабой казну імперыі. Васіліск быў вымушаны падняць падаткі і вярнуцца да непапулярнай у народзе практыкі продажу дзяржаўных пасад. Акрамя таго, Васіліск настроіў супраць сябе шматлікіх прыдворных, уключаючы Верыну, якая, паводле меркавання шматлікіх гісторыкаў, спрабавала ўзвесці на трон свайго палюбоўніка (пакаранага смерцю Васіліскам неўзабаве пасля перавароту), што прывяло да хуткага падзення яго папулярнасці.

Быў зрынуты пасля дваццаці месяцаў валадарання, калі Зянон шляхам інтрыг і без кровапраліцця здолеў ізноў заняць прастол у 476 г. Васіліск разам са сваім сямействам быў зняволены ў адной з крэпасцей у Кападокіі, дзе яны ўсе памерлі галоднай смерцю. Падчас яго валадарання, з прычыны падпалу, згарэла публічная бібліятэка ў Канстанцінопалі, якая налічвала больш за 120 000 рукапісаў.

Катэгорыя:Візантыйскія імператары V стагоддзя
Катэгорыя:Рымскія консулы V стагоддзя
Імператарская бібліятэка ў Канстанцінопалі

**Імператарская бібліятэка ў Канстанцінопалі** — апошняя з вялікіх бібліятэк антычнасці і адна з найбуйнейшых бібліятэк сярэднявечнай Еўропы. Доўгі час пасля знішчэння вялікай Александрыйскай бібліятэкі і іншых старажытных бібліятэк, яна захоўвала веды набытыя старажытнымі грэкамі і рымлянамі амаль за 1000 гадоў. 
У 473 у выніку падпалу згарэла і разам з ёй 120 тыс.томаў. 
Серыя ненаўмысных пажараў на працягу шматлікіх гадоў і войны, у тым ліку рабаванне Канстанцінопаля ўдзельнікамі Чацвёртага крыжовага паходу ў 1204 годзе, наносілі непапраўную шкоду калекцыі рукапісаў. 
Нягледзячы на гэта бібліятэка праіснавала аж да падзення Канстанцінопаля ў 1453 годзе і была разрабавана турэцкімі войскамі, а яе рэшткі былі рассеяны па розных еўрапейскіх зборах.

Катэгорыя:Бібліятэкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Канстанцінопаль
Катэгорыя:Культура Візантыі
Катэгорыя:Культура Сярэдневякоўя
Катэгорыя:З’явіліся ў IV стагоддзі
Катэгорыя:Навука ў Візантыі
Катэгорыя:Легендарныя бібліятэкі
Міжнародны саюз архітэктараў

«**Міжнародны саюз архітэктараў**» ( МСА ) () — інтэрнацыянальная няўрадавая арганізацыя, якая ў наш час МСА налічвае 124 нацыянальных архітэктурных секцый, членамі якіх з'яўляюцца больш за мільён архітэктараў з розных краін свету.

## Гісторыя, задачы, структура МСА 
У верасні 1946 года ў сталіцы Вялікабрытаніі горадзе Лондане адбылася міжнародная нарада архітэктараў, сярод якіх былі і дэлегаты з Савецкага Саюза. На гэтым паседжанні, практычна аднагалосна, было прынята рашэнне аб стварэнне «Міжнароднага саюза архітэктараў». Афіцыйна арганізацыя была зарэгістравана ў горадзе Лазана (Швейцарыя) у 1948 годзе.

Паводле ВСЭ, мэтай арганізацыі з'яўляецца стварэнне спрыяльных умоў жыцця людзей і барацьба за павышэнне мастацкіх, функцыянальных і інжынерна-тэхнічных якасцей твораў архітэктуры.

Вышэйшым органам «Міжнароднага саюза архітэктараў» з'яўляецца Генеральная асамблея МСА, якая склікаецца раз у два гады. Генасамблея абірае Выканаўчы камітэт МСА. МСА мае кансультатыўны статус пры ЮНЕСКА і Арганізацыі Аб'яднаных Нацый, падтрымлівае пастаянныя сувязі са Сусветнай арганізацыяй аховы здароўя.

Дзеючы прэзідэнт «Міжнароднага саюза архітэктараў» — Альбер Дзюблер з Францыі. Генеральны сакратарыят МСА знаходзіцца ў Парыжы (Францыя).

## Гл. таксама 
* Саюз архітэктараў.
* Сусветны дзень архітэктуры — заснаваны МСА ў 1985 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт МСА , 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1948 годзе
Архітэктары
Катэгорыя:Архітэктура
Архітэктары
Дынастыя Львоў

**Дынастыя Львоў** ці **Фракійская дынастыя** складалася з пяці імператараў, якія кіравалі Усходняй Рымскай імперыяй з 457 па 518 гады, і часткамі Заходняй Рымскай імперыі — з 474 па 480 гады.

## Генеалогія 
* **Леў I Макела** (401—474), у шлюбе з Верынай
** Арыядна (450—515), у шлюбе з **Зянонам**, ад якога нарадзіўся **Леў II**, затым за **Анастасіем**
** Лявонція (457 — пасля 479), спачатку у шлюбе з Патрыкіем, затым — з Маркіянам

## Літаратура 
* А. Азимов «Константинополь. От легендарного Виза до династии Палеологов» — Москва: ЗАО «Центрполиграф», 2007. ISBN 978-5-9524-3270-3
Леў II

**Леў II** () (каля 467—) — візантыйскі імператар у 473—474 гадах (аднаасобна ў 474).

## Біяграфія 
Леў II быў сынам Зянона і Арыядны, дачкі Льва I Макелы. 25 кастрычніка (?) 473 года імператар Леў I Макела абвясціў свайго ўнука імператарам і суправіцелем. Пасля смерці дзеда ў студзені 474 года Леў II заставаўся аднаасобным кіраўніком Усходняй Рымскай Імперыі каля трох тыдняў. Аднак па намове сваёй бабкі Эліі Верыны і маці Арыядны, 9 лютага саступіў візантыйскі трон свайму бацьку Зянону і стаў яго суправіцелем.

Аднак ён кіраваў усяго няпоўных дзесяць месяцаў і памёр ад хваробы 17 лістапада 474 года ва ўзросце каля сямі гадоў. Шырока хадзілі чуткі, што ён мог быць атручаны Арыяднай ці Зянонам.

## Літаратура 
* *Феофан, «Хронография» В кн. Летопись византийца Феофана от Диоклетиана до царей Михаила и сына его Феофилакта, М. 1884*

## Спасылкі 
* Леў II (AD 474)

Катэгорыя:Манархі, якія памерлі ў дзяцінстве
Катэгорыя:Візантыйскія імператары V стагоддзя
Катэгорыя:Рымскія консулы V стагоддзя
Тадэвуш Лер-Сплавінскі

**Тадэвуш Лер-Сплавінскі** (; ) — польскі мовазнавец-славіст. Акадэмік АН у Кракаве (1928), Польскай АН (1952), многіх замежных навуковых акадэмій.

## Біяграфія 
Скончыў Ягелонскі ўніверсітэт у Кракаве (1913). 3 1919 прафесар Пазнаньскага, з 1922 Львоўскага, у 1929—62 Ягелонскага ўніверсітэтаў. Заснавальнік, першы кіраўнік Аддзялення славяназнаўства і старшыня камітэта славяназнаўства Польскай АН.

Даследаваў дыялектнае расчляненне праславянскай мовы, адносіны сваяцтва славянскіх моў, славянскую акцэнталогію і анамастыку, праблемы этнагенезу і прарадзімы славян. Асноўныя працы: «3 даследаванняў над славянскім акцэнтам» (1917), «Аб праславянскай метатоніі» (1918), «Палабская граматыка» (1929), «Пра паходжанне і прарадзіму славян» (1946), «Польская мова. Паходжанне, узнікненне, развіццё» (1947), «Праблемы групавання славянскіх моў», «Адносіны роднасці рускіх моў» (абедзве 1957) і інш. Аўтар падручнікаў па пытаннях паланістыкі, багемістыкі, царкоўна-славянскай мовы і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Славісты Польшчы
Катэгорыя:Філолагі Польшчы
Катэгорыя:Вязні канцэнтрацыйных лагераў
Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Ганаровыя дактары
Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў
Марцін Луіс Гусман

**Марцін Луіс Гусман** ( ; , Чыуауа — , Мехіка) — мексіканскі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і палкоўніка Марціна Луіса Гусмана-і-Рэндона, які займаў пасаду ваеннага інструктара ў акадэміі Чапультэпека і Кармэн Франка Тэрасас. Нараўне з такімі дзеячамі мексіканскай культуры як Альфонса Рэес уваходзіў у творчае аб'яднанне мастакоў і пісьменнікаў «Мексіканскі Атэней». З 1913 года ў войску: спачатку ён служыў афіцэрам пры штабе генерала Рамона Ітурбэ, з 1914 года — у войсках Венустыяна Карансы, а затым у фарміраваннях Панча Вільі. Пасля прыходу да ўлады Карансы быў заключаны ў турму. З 1915 па 1920 год Гусман знаходзіўся ў добраахвотнай ссылцы спачатку ў Іспаніі, а пазней у ЗША. Па вяртанні быў прызначаны галоўным рэдактарам газеты «El Heraldo de México», а таксама асабістым сакратаром Альберта Пані — міністра замежных спраў ва ўрадзе Альвара Абрэгона. Заснаваў у 1922 газету «El Mundo». У 1925 годзе Гусман зноў адправіўся ў ссылку ў Іспанію, дзе прабыў да свайго вяртання ў 1936 годзе. У 1942 выдаваў газету «Tiempo». У 1958 годзе быў удастоены Прэміі Мануэля Авіла Камача і Нацыянальнай прэміі па літаратуры.

Катэгорыя:Пісьменнікі Мексікі
Гур-Эмір

**Гур-Эмір** ( ад  — «Грабніца эміра») — маўзалей азіяцкага заваёўніка Аміра Цімура (таксама вядомага як Тамерлан) у Самаркандзе (Узбекістан).

Фамільная грабніца Цімура і спадчыннікаў імперыі была ўзведзена ў паўднёва-заходняй частцы горада ў 1404 годзе. Мазаіка, сабраная са светла- і цёмна- блакітных паліваных цаглін, упрыгожвае сцены і барабан. Гэты шэдэўр сярэднеазіяцкага дойлідства займае важнае месца ў гісторыі сусветнай ісламскай архітэктуры. Гур-Эмір паслужыў правобразам для вядомых помнікаў архітэктуры эпохі Вялікіх маголаў: маўзалея Хумаюна ў Дэлі і маўзалея Тадж-Махал у Агры, пабудаваных нашчадкамі Цімура, якія ў свой час былі кіруючай дынастыяй Паўночнай Індыі.

Помнік рэстаўравалі ў 1950-х гадах (вонкавыя купалы і паліву), больш маштабныя работы па яго аднаўленні былі пачаты ў 1967 годзе.

## Галерэя 

Файл:Мавзолей Гур-Эмир. Самарканд.jpg|На карціне Верашчагіна ў 1870 годзе
Файл:Гур-Эмир - Amir Temur maqbarasi - Gur-e-Amir (By Khusen Rustamov).jpg
Файл:Détail du portail du Gour Emir (Samarcande, Ouzbékistan) (5638160834).jpg|Сотавы звод
Файл:Mausoleum of Amir Temur (5).JPG

Катэгорыя:Славутасці Самарканда
Катэгорыя:Гісторыя Самарканда
Катэгорыя:Сусветная спадчына ва Узбекістане
Катэгорыя:Храмы і маўзалеі ісламу
Катэгорыя:Маўзалеі Самарканда
Катэгорыя:Архітэктура эпохі Цімурыдаў
Броўнік аднаклубневы

**Броўнік аднаклубневы** (*Herminium monorchis*) — кветкавая травяністая расліна роду  сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовая расліна з голым, амаль бязлістым сцяблом вышынёй 8—25 см і шарападобным клубнем. Лісце ланцэтнае ці прадаўгавата-ланцэтнае па 2—3 у ніжняй частцы сцябла. Кветкі дробныя, жаўтавата-зялёныя, з моцным мядовым пахам, сабраны ў падоўжанае, шматкветкавае коласападобнае суквецце. Лісцікі калякветніка ў выглядзе шлема. Губа з кароткім мяшэчкападобным шпорцам. Завязь сядзячая, скручаная. Плод — сухая каробачка з дробным насеннем.

## Пашырэнне 
Рэліктавы еўразійскі падтаежна-горны від. Агульны арэал складаецца з заходнееўрапейскага, скандынаўскага і ўсходнееўрапейска-сібірскага фрагментаў, якія працягнуліся дугападобнай палосай ад Дняпра да Далёкага Усходу. Асобныя эксклавы існуюць на поўдні Вялікабрытаніі, на Балканах, Каўказе, у Карпатах, на Тыбеце, Гімалаях, Цянь-Шані і на ўсходзе Кітая і Японіі. На тэрыторыі Беларусі сустракаецца ў ізаляваных лакалітэтах і астраўных участках росту на заходняй мяжы ўсходнееўрапейска-сібірскага фрагмента арэала.

## Асаблівасці біялогіі 
Святлолюбівая, ценевынослівая расліна, мезафіт і мезатроф. Расце па берагах вадаёмаў, у прыбярэжных хмызняках, узлесках і палянах, лугах і балотах, каля дарог. Цвіце ў чэрвені—ліпені. Размнажаецца вегетатыўна і насеннем.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Архідныя
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1813 годзе
Багатая рыфма

**Бага́тая ры́фма** — рыфма з выразным супадзеннем у ёй многіх гукаў. Багацце рыфмы — паняцце адноснае. Па-першае, дакладныя жаночыя рыфмы заўсёды багацейшыя за мужчынскія, а дактылічныя — за жаночыя. Па-другое, на багацце сугуччаў у словах-рыфмах вельмі ўплывае супадзенне пераднаціскных зычных гукаў і гукаў, якія стаяць перад націскнымі складамі. Таму як багатыя ўспрымаюцца рыфмы глыбокія (*сасну — засну, непрымальна — нармальна, нака́палася — наплакалася*). Нарэшце, на багацце гучання рыфмаў уплывае фанічная якасць гукаў. Звонкія зычныя, адкрытыя, шырокія галосныя надаюць рыфмам
гуказапіснае багацце. Багатыя рыфмы ўзбагачаюць інструментоўку верша ў цэлым, надаюць яму гукавую выразнасць, музычнасць. Вось прыклад вершаваных радкоў з багатай рыфмай:
: А хоць жа й пайду ў *гасціну*—
: Навяжу бліноў *хусціну*.
: (Народная песня)

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Маргелаў

**Маргелаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Піліпавіч Маргелаў, савецкі военачальнік, камандуючы паветрана-дэсантнымі войскамі
* Сцяпан Прохаравіч Маргелаў, беларускі эканаміст, географ
Мякатніца адналістая

**Мякатніца адналістая** (*Malaxis monophyllos*) — кветкавая расліна сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовая жаўтавата-зялёная травяністая расліна з падземным клубнем і тонкім трохгранным, каля асновы клубнепадобна-патоўшчаным сцяблом вышынёй 6—30 см. Ліст адзіночны, прадаўгаваты або яйцападобны, даўжынёй 3—10 см, тупы або завостраны, звужаны ў доўгі сцеблаабдымны чаранок, размешчаны каля асновы сцябла. Край ліст гладкі. Кветкі дробныя, бледна-зялёныя, сабраны ў доўгую прамую шматкветкавую гронку. Губа каля асновы шырокаяйкападобная, увагнутая, на верхавінцы завостраная, з 5 жылкамі. Калякветнікі ланцэтныя, завостраныя. Плод — сухая каробачка.

## Пашырэнне 
Галарктычны трапагенны від. Пашырэнне: Скандынавія, Сярэдняя Еўропа, Міжземнамор’е, Малая Азія, Сібір, Далёкі Усход, Манголія, Японія, Кітай, Паўночная Амерыка. На тэрыторыі Беларусі знаходзіцца ў асобных лакалітэтах у межах вялікай раўніннай часткі арэала. Месцы росту: сфагнавыя балоты і забалочаныя лясы (ельнікі, бярэзнікі), багністыя берагі вадаёмаў.

## Асаблівасці біялогіі 
Цвіце ў чэрвені—ліпені, пладаносіць у ліпені—жніўні. Размнажэнне насеннае, зрэдку вегетатыўнае.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
*  — С. 70—71.
*  — С. 427.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Эпідэндравыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1800 годзе
Тругвэ Густафсан

**Тругвэ Густафсан** (, , Юстэро - , Брома) — шведскі заафізіёлаг і эмбрыёлаг, член Шведскай каралеўскай акадэміі навук .

## Біяграфія 
Сын Эдварда і Тэрэзы Густафсана.

Атрымаў ступень доктара філасофіі ў Стакгольме ў 1952 годзе, у тым жа годзе быў прызначаны дацэнтам эксперыментальнай заалогіі ў Стакгольмскім універсітэце. У 1953 годзе таксама заняў пасаду асістэнта кафедры заалогіі, стаў прафесарам фізіялогіі жывёл у Стакгольмскім універсітэце ў 1956 годзе і займаючы гэтую пасаду да 1983 года, стаў затым ганаровым прафесарам. Таксама ўзначальваў аддзел фізіялогіі развіцця Інстытута эксперыментальнай біялогіі Венера-Грэнса ў Стакгольме.

Густафсан быў членам Шведскай Каралеўскай Акадэміі навук, Фізіка-геаграфічнага таварыства ў Лундзе, замежным членам Акадэміі навук СССР (з 1976), Фінскай Акадэміі навук і членам савета Марской біялагічнай станцыі Крыстэнберга. Асноўныя яго навуковыя працы прысвечаны рэгуляцыі сінтэзу ферментаў у клетках in vitro, ролі медыятараў у морфагенетычных рухах зародкаў, біяхіміі эмбрыянальнага развіцця.
Сцяпан Прохаравіч Маргелаў

**Сцяпан Прохаравіч Маргелаў** (, в. Расохавічы, Касцюковіцкі раён, Магілёўская вобласць — 29.10.1937 ці 16.6.1938, Мінск, турма НКУС) — беларускі эканаміст, географ.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1927), аспірантуру пры НДІ сельскай і лясной гаспадаркі (1930). Падчас вучобы ў аспірантуры ўваходзіў у Прэзідыум Савета НДІ, дзе працаваў разам са знакамітымі географамі А. Смолічам і Г. Гарэцкім. Найбольшы ўплыў на яго аказаў М. М. Баранскі, які з'яўляўся навуковым кіраўніком па напісанню дысертацыі. З 1931 працаваў у Інстытуце эканомікі АН БССР: вучоны сакратар інстытута, загадчык секцыі эканамічнай геаграфіі. Адначасова выкладаў у Інстытуце народнай гаспадаркі, прафесар. Кандыдат эканамічных навук (1934). Распрацоўваў тэорыю размяшчэння ў БССР тэхнічных сельскагаспадарчых культур і перапрацоўчай прамысловасці. Адзін з кіраўнікоў групы па складанні Вялікага атласа БССР.

Арыштаваны 23.1.1937 у Мінску. Асуджаны пазасудовым органам НКУС 28.10.1937 як «член з 1927 антысавецкай тэрарыстычнай шпіёнскай шкодніцкай арганізацыі» да ВМП з канфіскацыяй маёмасці. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 19.7.1957. Асабовая справа М. № 10673-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Літаратура 
* Маргелаў Сцяпан Прохаравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мінск, 2000. — Т.10. — С. 108.

Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Касцюковіцкім раёне
Бальзам

**Бальзам** (ст.-беларуск. *балсамъ*, ад ) — тэрмін, які ўжываюць ў дачыненні шэрагу рэчываў расліннага паходжання, якія, звычайна, маюць прыемны для чалавека арамат, а таксама некаторых раслін.

* Бальзам, лекі — смала некаторых дрэў, якая выкрыстоўваецца ў медыцыне.
* Бальзам, напой — настойка на алкаголі збору лекавых траў і іншых раслінных рачываў, кшталту праполісу.
Франсуа Энглер

**Франсуа Энглер** (, нар. ) — бельгійскі фізік-тэарэтык, які спецыялізуецца ў галіне статыстычнай фізікі, квантавай тэорыі поля, касмалогіі, тэорыі струн і супергравітацыі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы за 2013 сумесна з Пітэрам Хігсам за адкрыццё базона Хігса.

## Біяграфія 
Франсуа Энглер нарадзіўся ў 1932 годзе ў Этэрбеке (адзін з раёнаў Бруселя) у яўрэйскай сям’і. Падчас нацысцкай акупацыі Бельгіі Энглер, хаваючы сваё яўрэйскае паходжанне, жыў у розных сірочых прытулках і дзіцячых дамах бельгійскіх гарадоў Дзіна, Люстэн, Стумон і, Анвуа-Руён, дзе быў вызвалены амерыканскімі войскамі.

У 1955 годзе Энглер скончыў франкамоўны Брусельскі свабодны ўніверсітэт па спецыяльнасці інжынера-электрамеханіка. Там жа ў 1959 годзе атрымаў ступень PhD ў галіне фізікі. З 1959 па 1961 гады працаваў у Карнельскім універсітэце, быўшы спачатку асістэнтам Роберта Браута, а потым у якасці ад’юнкт-прафесара. Пасля Энглер вярнуўся ў Брусельскі ўніверсітэт, дзе атрымаў прафесарскую пасаду. У 1980 годзе ён сумесна з Робертам Браутам сфармаваў даследчую групу. У 1998 годзе Энглер атрымаў пасаду ганаровага прафесара.

З 2011 года ён займае пасаду запрошанага прафесара ў Чэпменскім універсітэце ў Каліфорніі. Акрамя таго, з 1984 года ён з’яўляецца прафесарам каледжа фізікі і астраноміі Тэль-Авіўскага ўніверсітэта.

## Спасылкі 
* Механізм Браўта-Энглера-Хігса на рэсурсе Scholarpedia

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Бельгіі
Катэгорыя:Постаці бельгійскай фізікі
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Сакураі
Якуб Гуснік

**Якуб Гуснік** (; , Вейпрніцы, Аўстрыйская імперыя (цяпер раён Пльзень-поўнач, Пльзенскага краю Чэшскай Рэспублікі) — , Прага) — чэшскі мастак, педагог, навуковец і вынаходнік у галіне фотамеханічных спосабаў рэпрадукавання.

## Навукова-даследчыцкая дзейнасць 
Працаваў у галіне геліяграфіі, фоталітаграфіі, фотацынкаграфіі. Прапанаваў рэпрадукцыйную эмульсію з фторыстым серабром, клішэ на слаях з жэлаціны і хлорнага жалеза (для высокага друку). Вынайшаў (1865—68) адзін з мастацкіх спосабаў рэпрадукавання — фотатыпію.

Сумесна з прафесарам Шварцам, прапанаваў «мокры спосаб» апрацоўкі фатаграфій. У 1893 ўдасканаліў трохкаляровае прайграванне для друку і атрымаў на яго першы патэнт. У 1908—1920 гадах яго сын Яраслаў Гуснік праводзіў эксперыменты з аўтахромам.

Аўтар манаграфій «Агульная галіна фотатыпіі» (1877, 3-е выд. 1885), «Геліяграфія» (1888) і інш.

## Мастацкая творчасць 
Жывапісец-партрэтыст, аўтар шэрагу жанравых палотнаў. Стварыў некалькі жывапісных работ для царквы ў Угрыневец паблізу Прагі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вучоныя Чэхіі
Катэгорыя:Мастакі Чэхіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў раёне Пльзень-Поўнач
Пітэр Хігс

**Пітэр Уэйр Хігс** (; , Ньюкасл-апан-Тайн, Англія — ) — брытанскі фізік-тэарэтык, член Каралеўскага Таварыства Эдынбурга, член Лонданскага каралеўскага таварыства, прафесар у Эдынбургскім універсітэце. Навучаўся ў Каралеўскім каледжы Лондана, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы за 2013 сумесна з Франсуа Энглерам за адкрыццё базона Хігса.

П. Хігс найбольш вядомы дзякуючы прапанаваным ім у 1960-х гадах механізмам спантанага парушэння электрослабой сіметрыі, які тлумачаць паходжанне масы элементарных часціц, у прыватнасці мас вектарных W і Z-базонаў. Механізм Хігса прадказвае існаванне новай часціцы, хігсаўскага базона. Аб адкрыцці часціцы было абвешчана 4 ліпеня 2012 года на прэс-канферэнцыі ЦЕРН (сам Хігс заявіў з гэтай нагоды, што не чакаў эксперыментальнага пацверджання яго тэорыі пры сваім жыцці). Механізм Хігса лічыцца супольнасцю фізікаў адным з асноўных кампанентаў Стандартнай Мадэлі. П. Хігс прыдумаў механізм Хігса падчас горнай прагулкі ў раёне Эдынбурга і, вярнуўшыся ў лабараторыю, заявіў, што ў яго ўзнікла «грандыёзная ідэя».

За дасягненні ў галіне тэарэтычнай фізікі П. Хігс быў узнагароджаны шэрагам прэмій і медалёў. У прыватнасці, ён лаўрэат медаля Дзірака, які прысуджаецца Інстытутам фізікі (Лондан) і прэміі 1997 года ў галіне фізікі часціц і фізікі высокіх энергій, якая прысуджаецца Еўрапейскім фізічным таварыствам.

Адкрыццё базона Хігса прызнана навуковым прарывам 2012 года.

## Спасылкі 
* Peter Higgs: the man behind the boson  — артыкул пра Пітэра Хігса на сайце PhysicsWeb.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі Вялікабрытаніі
Рогава (возера)

**Ро́гава** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Лужаснянка, прыкладна за 28 км у напрамку на ўсход ад горада Гарадок, за 1,5 км ад вёскі Загуззе.

Плошча паверхні возера 0,13 км². Даўжыня 0,56 км, найбольшая шырыня 0,35 км. Даўжыня берагавой лініі 1,43 км. Плошча вадазбору каля 3 км.
Возера бяссцёкавае, размешчана сярод лесу. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Вайнілава (Чэрвеньскі раён)

**Вайні́лава** (, ) — аграгарадок у Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Чэрвеньскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 8 кіламетраў на паўночны захад ад Чэрвень, 54 кіламетры ад Мінска, 36 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Пухавічы.

## Насельніцтва 
* 256 жыхароў, 94 двары (1995)

## Інфраструктура 
* Базавая школа
* Дом культуры і бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Мікалай Васілевіч Суша — беларускі вучоны ў галіне эканомікі і кіравання.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-81. Выданне 1981 г.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чэрвеньскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Мандрагора

**Мандрагора** (*Mandragora*, ст.-белар.: *Мандрагорас*, *Мандрагора* ад ) — род шматгадовых траў сямейства Паслёнавыя. Корань расліны часам нагадвае чалавечае цела; магчыма, па гэтай прычыне ў старажытных вераваннях і ў сярэдневяковай алхіміі мандрагоры прыпісваліся магічныя якасці, часта звязаныя з працягам роду.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Паслёнавыя (падсямейства)
Катэгорыя:Алхімія
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Фіяла

**Фіяла**, **Фіял** (ад грэчаскага *ἡ φιάλη*) - у Старажытнай Грэцыі агульная назва посуду, у тым ліку: посуду для рэлігійных ахвяр, урн для пахавання і бакалаў. У Сярэдневяковай Еўропе - фляшка ў форме грушы, якую выкарыстоўвалі ў сваіх лабараторыях алхімікі і аптэкары.

Згадкі ў літаратуры: з фіялы выпіў атруту філосаф Сакрат

Катэгорыя:Посуд Старажытнай Грэцыі
Вайнілава

Назву **Вайні́лава** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць
** Вайнілава — вёска ў Асіповіцкім раёне
* Мінская вобласць
** Вайнілава — аграгарадок у Чэрвеньскім раёне
Хуга ван дэр Гус

thumb|Божая Маці з дзіцем
**Хуга ван дэр Гус** (; каля 1420-25,  — , ) — фламандскі мастак, якога Альбрэхт Дзюрэр лічыў найбуйнейшым прадстаўніком ранненідэрландскага жывапісу, разам з Янам ван Эйкам і Рагірам ван дэр Вейдэнам.

## Творчасць 
Працягнуў мастацкія традыцыі нідэрландскага жывапісу першай паловы XV ст. Мастацкая дзейнасць разнастайная. У яго ранніх работах прасочваецца ўплыў Баўтса.

Удзельнічаў як дэкаратар ва ўпрыгожванні горада Бругэ з нагоды вяселля ў 1468 герцага Бургундыі Карла Смелага і Маргарыты Ёркскай, пазней у афармленні урачыстасцяў у горадзе Генце з нагоды ўезду ў горад Карла Смелага і новай графіні Фландрскай у 1472 годзе. Відавочна яго роля ў гэтых работах была вядучай, бо па захаваных дакументах ён атрымаў вялікую плату чым астатнія мастакі. Творчая біяграфія мае мноства невыразнасцяў і прабелаў, бо ніводная з карцін не датавалася мастаком і не падпісвалася.

Самы вядомы твор — вялікі алтарны абраз «Пакланенне пастухоў», або «Алтар Парцінары», які быў напісаны каля 1475 па замове Тамаза Парцінары — прадстаўніка банка Медычы ў Бругэ — і аказаў глыбокі ўплыў на фларэнційскіх жывапісцаў: Даменіка Гірландая, Леанарда да Вінчы і інш.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Фландрыі
Гутарскі хрыбет

**Гутарскі хрыбет** — горны хрыбет у Іркуцкай вобласці Расіі, у сістэме Усходняга Саяна. Распасціраецца з поўдня на поўнач, утвараючы міжрэччы рэк Гутар і Вялікая Біруса.

Працягласць хрыбта складае 150 км. Вышыня — да 2208 м (у паўднёвай частцы). Хрыбет складзены крышталічнымі сланцамі, вапнякамі і гранітамі. На схілах пераважае цёмнахваёвая тайга.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Горы Расіі
Бена Гутэнберг

**Бена Гутэнберг** (; , Дармштат — , Пасадэна, штат Каліфорнія) — амерыканскі геафізік, член Нацыянальнай Акадэміі навук ЗША ў Вашынгтоне.

Скончыў Гётынгенскі ўніверсітэт (1911) у Германіі. У гады нацызму эміграваў у ЗША. Прафесар Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута, дырэктар сейсмалагічнай лабараторыі. Даследаванні па сейсмічнасці Зямлі, будове зямных нетраў і атмасферы. сумесна з амерыканскім геафізікам Ч. Рыхтэрам распрацаваў шкалу магнітуды землетрасенняў.

Катэгорыя:Сейсмолагі
Катэгорыя:Геолагі ЗША
Іаган Крыстаф Фрыдрых Гутсмутс

**Іаган Крыстаф Фрыдрых Гутсмутс** (; , Кведлінбург — , Ібенхайн) — нямецкі педагог. Вывучаў тэалогію ва ўніверсітэце Хале.

Пераважна Гутсмутс вядомы як адзін з заснавальнікаў (разам з Фрыдрыхам Людвігам Янам) германскай фізкультурнай педагогікі. Яго кніга «Гімнастыка для моладзі» (ням. Gymnastik für die Jugend; 1793) была першым нямецкім гімнастычны дапаможнікам. Акрамя таго, Гутсмутсу належыць падручнік па плаванні (ням. Kleines Lehrbuch der Schwimmkunst; 1798) і навучальны дапаможнік па гульнявых відах спорту пад назвай «Гульні для практыкаванняў і адпачынку цела і духу» (ням. Spiele zur Übung und Erholung des Körpers und Geistes; 1796), у якім, у прыватнасці, утрымліваецца першае апісанне правілаў гульні ў бейсбол.

Катэгорыя:Педагогі Германіі
Гутацыя

]]
**Гутацыя** (ад  - "кропля") — вылучэнне лісцем раслін вады ў выглядзе кропель. Адбываецца, калі каранямі паглынаецца вады больш, чым выпараецца лісцем. Гутацыя назіраецца пераважна ноччу, на досвітку ці ў вільготнай атмасферы; часта адзначаецца ў маладых прарасткаў, напрыклад травы, развіццё каранёвай сістэмы ў якіх абганяе развіццё выпарвальнай паверхні лісця. 

## Літаратура 
* SCHUBERT, S.: Pflanzenernährung. Eugen Ulmer KG, Stuttgart 2006, ISBN 978-3-8252-2802-6.

Катэгорыя:Фізіялогія раслін
Амфара

[thumb|150px|Амфара [Андокід, вазапісец|майстра Андокіда. Геракл і Афіна. каля 520 г. да н.э. Дзяржаўны антычны збор. Мюнхен]]
**А́мфара** ( «пасудзіна з дзвюма ручкамі») — антычная пасудзіна яйцападобнай формы з дзвюма вертыкальнымі ручкамі, нярэдка з вострым канічным дном. Быў распаўсюджаны ў грэкаў і рымлян. Часцей за ўсё амфары рабіліся з гліны, аднак сустракаюцца і амфары з бронзы. Служылі, галоўным чынам, для захоўвання аліўкавага алею або віна. Таксама выкарыстоўваліся ў якасці ўрны для пахавання і пры галасаванні. Размаляваныя амфары (панафінейскія амфары) служылі прызам у спартыўных спаборніцтвах.

Аб’ём амфары можа складаць ад 5 да 50 л. Вялікія высокія амфары выкарыстоўваліся для транспартавання вадкасцей. У Рыме амфары аб’ёмам 26,03 літра (старажытнарымскі *кубічны пед* ці грэчаскі «талант») ужываліся для вымярэння вадкасцей.

На тэрыторыі Беларусі амфары прывозіліся, верагодна, з грэчаскіх калоній у Крыме. Дзякуючы вузкаму цыліндрычнаму горлу лёгка закаркоўваліся і герметычна заліваліся воскам. Фрагменты амфары вылучаліся сярод мясцовай керамікі тоўстым (10—12 мм) моцна спечаным лёгкім чарапком крэмавага ці светла-ружовага колеру, тонкадысперсным на зломе, з прыкметамі вырабу на нажным крузе. Знешняя паверхня аздаблялася дробным шматрадным лінейным рыфленнем. На многіх фрагментах захаваліся малюнкі, надпісы, асобныя літары (на амфарах з Полацка прадрапана літара «А»). На ўсходнеславянскіх тэрыторыях, асабліва ў бязлесных раёнах, амфары сталі прататыпамі тарных амфарападобных пасудзін-карчаг. Самыя раннія амфары знойдзены пры раскопках гарадзішчаў зарубінецкай культуры ранняга жалезнага веку на поўдні Беларусі, шырокае распаўсюджанне набылі ў сярэдневяковы час.

## Класіфікацыя 
Распрацоўшчыкам тыпалогіі класіфікацыі амфар з’яўляецца нямецкі археолаг .

## Літаратура 
* Амфара // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 36. — ISBN 5-85700-077-7.
* Здановіч, Н. І. Амфара / Н. І. Здановіч // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 28 — 29. — ISBN 978-985-11-0353-5.

## Спасылкі 
* 
* Bulletin amphorologique 

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Посуд Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Старажытныя адзінкі вымярэння
Ульрых фон Гутэн

**Ульрых фон Гутэн** (;, замак Штэкельберг — , востраў Уфенау) — нямецкі рыцар-гуманіст, адзін з галоўных аўтараў «Лістоў цёмных людзей».

## Біяграфія 
Быў старэйшым сынам у беднай рыцарскай сям'і. Па прычыне яго слабога здароўя бацька аддаў яго ў 1499 годзе ў бенедыкцінскі манастыр у Фульдзе, каб той стаў манахам па дасягненні патрэбнага ўзросту. Але Ульрых летам 1506 ён паступіў ва ўніверсітэт Эрфурта. Затым ён перайшоў у Лейпцыгскі ўніверсітэт.

У Лейпцыгу ў 1508 заразіўся сіфілісам. У 1509 у Ростаку Гутэн выдаў свой першы твор «Нема». У 1511 годзе ў Вітэнбергу ён апублікаваў працу пра вершаскладанне *De Arte Versificandi*, якая стала вядомай як у Германіі, так і за мяжой. Пасля гэтага наведаў Вену, Венецыю, Павію і Балонню, у Італіі ён вучыўся юрыспрудэнцыі.

У 1514 Гутэн атрымаў запрашэнне да двара майнцкага архібіскупа Альбрэхта. У Майнцы Гутэн пазнаёміўся з Эразмам Ратэрдамскім. Тут ён напісаў другую частку «Лістоў цёмных людзе » з крытыкай праціўнікаў Іагана Рэйхліна. У 1522 Гутэн стаў ідэйным правадыром Рыцарскага паўстання. Памёр ва ўзросце 35 гадоў на Цюрыхскім возеры.
Ота Гутфройнд

**Ота Гутфройнд** (; , Двур-Кралавэ-над-Лабэм — , Прага) — чэшскі скульптар. Вучыўся ў Празе ў Школе прыкладнога мастацтва (1906-09) і ў Парыжы (1909-10) ў Э. А. Бурдэля, прафесар Школы прыкладнога мастацтва ў Празе з 1926. У пачатку творчасці зведаў уплыў экспрэсіянізму і кубізму. У 1920-х гг. належаў да прагрэсіўнага дэмакратычнага кірунку ў чэшскім мастацтве, ствараў рэалістычныя партрэты, скульптурныя групы, рэльефы, праекты помнікаў. Для лепшых твораў Гутфройнда (аўтапартрэт, 1919; «Праца», 1923; «Прамысловасць», 1923, — усё размаляваная тэракота, Нацыянальная галерэя, Прага) уласцівы натуральная натуральнасць кампазіцыі, архітэктанічная яснасць, абагульненасць мадэліроўкі.

## Галерэя 

Файл:Otto Gutfreund (Don Quijote).jpg|Дон Кіхот
Файл:Otto Gutfreund (Obchod).JPG|Камерцыя
Файл:Otto Gutfreund (podobizna otce VII).JPG|Партрэт бацькі VII (1912)
Файл:Otto Gutfreund (vzhlizejici).JPG|Дзяўчына, якая глядзіць увысь (1924)
Файл:Masaryk v Podebradech 1.jpg|Помнік Т. Масарыку ў Подзебрадах
Файл:Otto Gutfreund (Zenska hlava).JPG|Галава жанчыны (1912—1913)
Файл:5 Kč (první republika).jpg|Манета вартасцю ў 5 крон (1925)
Файл:Gutfreund hra na housle.jpg|Ігра на скрыпцы
Файл:Gutfreund, Otto - bez nazvu (1912).jpg|(1912)
Файл:Gutfreund, Otto - Hlava.jpg|Галава
Файл:Gutfreund violin.jpg|Ігра на гітары
Файл:Gutfreund, Otto - kompozice.jpg|Кампазіцыя

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вайскоўцы Замежнага легіёна (Францыя)
Шыракалістыя лясы

.]]

**Шыракалістыя лясы** ўтвораны лістападнымі дрэвамі з шырокімі ліставымі пласцінкамі.

Зоны шыракалістых лясоў умераных паясоў Паўночнага і Паўднёвага паўшар'яў, размешчаныя бліжэй да экватара ад зон мяшаных лясоў (часам разглядаюцца як падзоны ў складзе адзінай лясной зоны ўмераных паясоў). Шыракалістыя лясы найбольш развіты на захадзе Еўразіі, у Паўночнай Амерыцы пашыраны на паўднёвы ўсход ад Вялікіх азёр.

Клімат зоны шыракалістых лясоў умераны, пераважна акіянічны, з халаднаватай зімой (сярэдняя тэмпература студзеня ад 5°С да -15 °С) і адносна працяглым цёплым летам (сярэдняя тэмпература ліпеня да 22°С). Ападкаў 600—1500 мм за год, што прыблізна адпавядае выпаральнасці. Рачная сетка густая, рэкі паўнаводныя.

3 дрэвавых парод пераважаюць віды дуба, бука, клёна, ліпы і інш. (тут трапляюцца і масівы хвойных лясоў, у Паўночным паўшар'і пераважна хваёвых). У Паўднёвай Амерыцы шыракалістыя лясы прадстаўлены невялікім ўчасткамі лясоў з паўднёвага бука.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Тыпы лесу
Дзень хангыля

**Дзень хангыля** (, *Хангыльлаль*) — карэйскае нацыянальнае свята, прысвечанае стварэнню карэйскага спецыяльнага алфавіта каралём Седжонам Вялікім. У Паўднёвай Карэі святкуецца 9 кастрычніка (дзень абвяшчэння ўказу), у Паўночнай называецца **Дзень часангыля** (, *Часангыльлаль*) і адзначаецца 15 студзеня.

Паводле летапісаў, ван Седжон абвясціў стварэнне алфавіта ў дзявятым месяцы месячнага календара 1447 ў дакуменце пад назвай Хунмінджаным (гіст. ; суч.  — *сапраўдныя гукі для адукацыі народа*). Упершыню гэты дзень святкаваўся 4 лістапада (апошні дзень дзявятага месяца) 1926 Таварыствам хангыля. У 1940 быў знойдзены сапраўдны тэкст каментарыяў да указу, якія сведчылі пра тое, што абвяшчэнне адбылося ў першыя дзесяць дзён дзявятага месяца, таму дата свята была перасунута на дзясяты дзень паводле месячнага календара, што супадае з 9 кастрычнікам. Пасля ўтварэння Рэспублікі Карэя дзень стаў дзяржаўным святам і выхадным. Але ў 1991 пад ціскам буйных карпарацый, якія былі незадаволены наданнем Дню ААН статусу нацыянальнага свята, стаў працоўным, хоць і працягваў святкавацца. Таварыства хангыля пачало кампанію па вяртанню дня яго статусу, якая скончылася прыняццем Нацыянальнай Асамблеяй 189 галасамі за рэзалюцыі па адраджэнню свята з 2013.

Катэгорыя:Карэйская мова
Катэгорыя:Святы паводле алфавіта
Катэгорыя:Святы Паўднёвай Карэі
Катэгорыя:Святы Паўночнай Карэі
Катэгорыя:Святы 9 кастрычніка
Катэгорыя:Святы 15 студзеня
Іван Дзянісавіч Варвашэня

**Іва́н Дзяні́савіч Варвашэ́ня** (, в. Быстрыца, Капыльскі раён — ) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Член КПСС з 1927 года. Скончыў  ў 1934 годзе. У 1939-41 загадчык аддзела, сакратар па транспарце Мінскага абкама КП(б)Б.

У час Вялікай Айчыннай вайны з 21 ліпеня 1941 года па май 1943 сакратар Мінскага падпольнага абкама КП(б)Б і адначасова са жніўня 1942 па красавік 1943 г. сакратар Слуцкага падпольнага межрайкама КП(б)Б, камісар партызанскага злучэння Слуцкай зоны.

З 1944 года сакратар Мінскага абкама, з 1950 1-ы сакратар Мінскага ГК КПБ. Кандыдат у члены ЦК КПБ ў 1949-52, член ЦК КПБ ў 1952-56. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР з 1947.

Пахаваны на Вайсковых могілках Мінска.
## Памяць 
Яго імем названа вуліца ў Мінску (спачатку так называўся сучасны праспект Машэрава на ўчастку ад праспекта Незалежнасці да вуліцы Старажоўскай).

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Капыльскім раёне
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Другія сакратары Мінскага абкама КП Беларусі
Катэгорыя:Першыя сакратары Мінскага гаркама КП Беларусі
Марцін Карплюс

**Марцін Карплюс** (, ) — аўстрыйска-амерыканскі хімік-тэарэтык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2013) за «За развіццё мадэляў комплексных хімічных сістэм».

Ступень бакалаўра атрымаў ў Гарвардскім універсітэце ў 1950 годзе і ступень доктара навук з Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута ў 1953 годзе падчас працы з Лайнусам Полінгам.