open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Марта Гэлхарн

ў Чунькіне, Кітай, 1941 год.]]
**Марта Эліс Гэлхарн** (;  – ) — амерыканская аўтар раманаў, шляхавых нарысаў і журналістка, якая лічыцца адной з найвялікшых ваенных карэспандэнтаў 20 стагоддзя. Яна пісала практычна пра кожны буйны сусветны канфлікт, які адбываўся падчас яе 60-гадовай кар'еры. Была трэцяй жонкай амерыканскага пісьменніка Эрнэста Хемінгуэя з 1940 па 1945 гады. Ва ўзросце 89 гадоў, захварэўшы і амаль цалкам аслепшы, скончыла жыццё самагубствам. Журналісцкая прэмія Марты Гэлхарн () названа ў яе гонар.

## Зноскі 
Катэгорыя:Журналісты ЗША
Катэгорыя:Амерыканскія экспатрыянты ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Ваенныя карэспандэнты ЗША
Катэгорыя:Эрнэст Хемінгуэй
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Спіс фіналаў Кубка УЕФА і Лігі Еўропы УЕФА

**Ліга Еўропы УЕФА** (), раней **Кубак УЕФА** () — гэта штогадовы футбольны турнір, створаны ў 1971 годзе пад эгідай УЕФА. Ён лічыцца другім па значнасці міжнародным турнірам для еўрапейскіх клубаў, пасля Лігі чэмпіёнаў УЕФА. Клубы ўдзельнічаюць у Лізе Еўропы на падставе іх выступлення ў нацыянальных лігах і кубках. Першапачаткова фінал турніра складаўся з двух матчаў, па аднаму на полі кожнай з каманд, але ў 1998 годзе, адбыўся першы аднаматчавы фінал, «Інтэрнацыянале» перамог «Лацыа» на нейтральнай тэрыторыі, на стадыёне «Парк-дэ-Прэнс» у Парыжы.

«Тотэнхэм Хотспур» з’яўляецца першым пераможцам Кубка УЕФА, выйграўшы Вулверхэмптан 3:2 па суме двух матчаў. «Севілья» мае рэкорд па колькасці перамог, выйграўшы турнір сем разоў з моманту яго стварэння. «Рэал Мадрыд» (пераможца ў 1985 і 1986 гадах) і «Севілья» (пераможца ў 2006 і 2007, а таксама ў 2014, 2015 і 2016 гадах) з’яўляюцца адзінымі камандамі, якія здолелі абараніць свой тытул. Каманды з Іспаніі выйгравалі турнір чатырнаццаць разоў.

У той час, як Кубак Кірмашоў (*Inter-Cities Fairs Cup*), лічыцца папярэднікам Кубка УЕФА, УЕФА не прызнаюць яго ў якасці афіцыйнага турніра, і, такім чынам, яго фіналы не ўключаны ў спіс.

## Спіс фіналаў 
## Статыстыка фіналаў 
### Па клубах 
### Па краінах 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Фіналы
Футбол
Міжпазванковы дыск

**Міжпазванковы дыск** () — эластычнае валакністапазванковае злучэнне паміж пазванкамі.

Міжпазванковыя дыскі адносяцца да храстковых злучэнняў (так званы сімфіз), падобна да мижлабковога дыску лабковага сімфіза. Міжпазванковы сімфіз адрозніваецца ад фібрознага храстковага дыска гэтага сустава.

У пазваночніку чалавека налічваюць 23 міжпазванковыя дыскі. Іх колькасць у іншых млекакормячых залежыць ад колькасці пазванкоў. Паміж чэрапам і першым шыйным пазванком і паміж першым і другім шыйнымі пазванкамі міжпазванковыя дыскі адсутнічаюць. Міжпазванковыя дыскі складаюць прыкладна 25 % агульнай даўжыні хрыбетніка.

Катэгорыя:Апорна-рухальны апарат
Катэгорыя:Пазваночнік
Катэгорыя:Мяккая тканка
Піа Бароха

**Піа Бароха-і-Несі** (;  – ) — іспанскі пісьменнік-натураліст баскскага паходжання. Першыя яго творы з'явіліся ў 1900 годзе. У раманах «Барацьба за жыццё» (1904), «Апошнія рамантыкі» (1906) і іншых крытыкаваў буржуазнае таварыства манархічнай Іспаніі, царкву, рэлігію. З 1913 па 1935 выдадзена серыя яго гістарычных раманаў — «Мемуары чалавека дзеянні». У палітычных поглядах Бароха быў непаслядоўным: не прызнаючы Рэспубліку, ён разам з тым адмовіўся падтрымаць Франка і крытыкаваў яго палітыку ў галіне культуры.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Камплутэнсэ
Катэгорыя:Баскскія пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Іспаніі
Катэгорыя:Антыкамуністы Іспаніі
Сяргей Папкоў

**Сяргей Папкоў**:
* Сяргей Пятровіч Папкоў (нар. 1957)  — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь
* Сяргей Пятровіч Папкоў (нар. 1940) — беларускі палітык і грамадскі дзеяч, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання.
Раймандс Вэёніс

**Ра́ймандс Вэ́ёніс** (: нар. 15 чэрвеня 1966) — латвійскі палітычны дзеяч, Прэзідэнт Латвіі (2015—2019).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 чэрвеня 1966 года ў Пскоўскай вобласці РСФСР. Маці — руская, бацька — латыш. Латышская мова — родная, выдатна валодае рускай і добра — англійскай мовамі.

У 1989 годзе скончыў факультэт біялогіі Латвійскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. Стучкі, педагог.

Шмат гадоў быў міністрам навакольнага асяроддзя і частку з іх — таксама міністрам навакольнага развіцця, пазней — Міністрам абароны Латвіі.

Дэпутат Маданскай думы і 9, 10 Сейма Латвіі.

3 чэрвеня 2015 года падчас галасавання ў Сейме быў абраны Прэзідэнтам Латвіі. З пятай спробы за яго прагаласавалі 55 дэпутатаў з 99.

Жанаты, мае двух дзяцей.

## Спасылкі 
* 
* Раймандс Вэёніс — міністр-«доўгажыхар»
* Пытанне з прыдзіркай Райманд Вэёніс (відэа) 

Катэгорыя:Дэпутаты Дзявятага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Дзясятага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Адзінаццатага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Дванаццатага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Латвіі
Катэгорыя:Міністры абароны Латвіі
Катэгорыя:Міністры навакольнага асяроддзя Латвіі
Катэгорыя:Міністры рэгіянальнага развіцця Латвіі
Маньяра (возера)

**Маньяра** () — плыткае возера ў частцы Вялікай рыфтавай даліны ў Танзаніі. Апісанае Эрнэстам Хэмінгуэям як «мілае [возера] … у Афрыцы». Адрозніваецца разнастайнасцю ландшафтаў і дзікай прыроды.

Катэгорыя:Азёры Танзаніі
Пілар (лодка Эрнэста Хемінгуэя)

Эрнэст Хемінгуэй валодаў 38-футавым (12м) рыбалоўным суднам, названым **Пілар**. Яна была набыта ў красавіку 1934 ў «Wheeler Shipbuilding» у Брукліне, Нью-Ёрк, за $ 7495. «Пілар» была мянушкай жонкі Хемінгуэя Палін, а таксама імем жанчыны-лідара партызанскай групы ў яго рамане 1940 года пра грамадзянскую вайну ў Іспаніі, «Па кім звоніць звон». Хемінгуэй рэгулярна рыбачыў на гэтай лодцы ў водах Кі-Уэста (штат Фларыда).

Катэгорыя:Эрнэст Хемінгуэй
Катэгорыя:Рыбалоўныя судны
Катэгорыя:Спартыўнае рыбалоўства
Грэгары Хэнкок Хемінгуэй

**Грэгары Хэнкок Хемінгуэй** (;  — ), таксама вядомы як **Глорыя Хемінгуэй** () — трэці і самы малодшы з дзяцей пісьменніка Эрнэста Хемінгуэя. Ён стаў лекарам і аўтарам мемуараў пра жыццё з Эрнэстам Хемінгуэем. У сярэдзіне 1990-х яму зрабілі аперацыю па змене пола.

Катэгорыя:Медыкі ЗША
Катэгорыя:Трансгендэры і транссексуалы
Катэгорыя:Эрнэст Хемінгуэй
Адрына з Лявонавічаў

**Адрына з Лявонавічаў** — помнік традыцыйнага гаспадарчага дойлідства пачатку XX стагоддзя з вёскі Лявонавічы Пастаўскага раёна. Перанесена ў Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту ў в. Азярцо, дзе знаходзіцца на тэрыторыі экспазіцыйнага сектара «Паазер’е».

## Гісторыя 
Адрына была пабудавана А. Раманоўскім на ўласнай сядзібе ў в. Лявонавічы. У 1984—1986 гг. была адноўлена і экспануецца ў музеі.

28 мая 2015 года ад удару маланкі будынак загарэўся, у выніку агнём быў знішчаны чаротавы дах і абгарэлі кроквы, зруб і адкрытая частка будынка не пагарэлі.

## Архітэктура 
Канструкцыйная сістэма адрыны — стоечна-бэлечная, якая складаецца з ніжняга і верхняга абвязачных вянцоў і вертыкальных стоек. Сцены жэрдкавыя. Жэрдкі (латы) разрэджана замацаваны да вертыкальных апор у гарызантальным напрамку, а апоры — дыяганальнымі сувязямі (раскосамі), падмурак мураваны, страха чатырохсхільная, вальмавая. «Ключы» замацаваны на падоўжным прагоне, які падтрымліваецца двума парамі козлаў. Козлы абапіраюцца на папярочныя бэлькі, якія ў сваю чаргу абапіраюцца на стойкі, запушчаныя ў лагі. Накрыта чаротам (камлём уніз) на жэрдкавых латах. Вароты двухстворкавыя, дашчаныя. Уздоўж сцяны насупраць варот зроблены невялікі навес для прасушкі бульбоўніку. Унутраная прастора перагародак не мае. Па цэнтры адрыны выбіта гладкая гліняная пляцоўка — ток для абмалоту збожжа.
## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Славутасці Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту
Катэгорыя:З’явіліся ў XX стагоддзі
Катэгорыя:Лявонавічы (Пастаўскі раён)
Катэгорыя:Перамешчаныя будынкі і збудаванні Беларусі
Аляксей Сяргеевіч Наско

**Аляксей Наско** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца ўзбекскага клуба «Сагдыяна» з Джызака.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец ДЮСШ «Белкард», з 2012 года стаў выступаць за дубль гродзенскага «Нёмана». У сезоне 2014 замацаваўся ў рэзервовай камандзе гродзенцаў.

Перад сезонам 2015 значная колькасць маладых ігракоў, у тым ліку і Наско, была пераведзена ў асноўны склад. 21 сакавіка 2015 года дэбютаваў у асноўнай камандзе «Нёмана» ў першым матчы чвэрцьфінала Кубка Беларусі супраць БАТЭ (0:1), выйшаўшы на замену ўжо ў кампенсаваны час. 30 мая 2015 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену на 68-й хвіліне матча з «Гранітам» (2:0).

У першай палове сезона 2016 выступаў у асноўным за дубль, за асноўны склад правёў 1 матч. У жніўні 2016 года быў аддадзены ў арэнду «Смаргоні». Па заканчэнні сезона 2016 вярнуўся ў Гродна, аднак сезон 2017 распачаў у складзе сталічнага «Энергетыка-БДУ». На наступны сезон стаў капітанам каманды і ў якасці трывалага іграка асновы дапамог ёй выйсці ў Вышэйшую лігу.

У лютым 2019 года падоўжыў кантракт з мінскім клубам. У сезоне 2019 заставаўся асноўным іграком сталічнай каманды, толькі з чэрвеня перастаў з’яўляцца на полі з-за траўмы. У ліпені 2019 года падпісаў кантракт з брэсцкім «Дынама», аднак застаўся ў «Энергетыку-БДУ» на правах арэнды да канца сезона. У верасні аднавіўся ад траўмы і вярнуў месца ў стартавым складзе. У снежні 2019 года вярнуўся з арэнды ў «Дынама», але неўзабаве зноў далучыўся да «Энергетыка-БДУ». У верасні 2020 года, разарваўшы пагадненне з дынамаўцамі, стаў іграком сталічнага клуба на трывалай аснове. Хутка падпісаў кантракт з барысаўскім БАТЭ, які пачаў дзейнічаць з 1 студзеня 2021 года.

У складзе барысаўчан звычайна выхадзіў на замену. У ліпені 2021 года быў аддадзены ў арэнду ў «Тарпеда-БелАЗ», дзе гуляў пераважна ў стартавым складзе. Па заканчэнні арэнды ў студзені 2022 года вярнуўся ў БАТЭ.

У ліпені 2022 года на правах арэнды далучыўся да казахстанскага «Мактаарала». У студзені 2023 года пася вяртання з арэнды стаў трэніравацца з БАТЭ, а ў лютым быў аддадзены ў арэнду ва ўзбекскі «Бунёдкар». У студзені 2024 года падпісаў кантракт з «Сагдыянай».

## Міжнародная кар’ера 
26 сакавіка 2017 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, выйшаўшы ў стартавым складзе таварыскага матча супраць Латвіі (3:4).

## Дасягненні 
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2021
*  Уладальнік Суперкубка Беларусі: 2022

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Смаргонь
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Мактаарал
Катэгорыя:Ігракі ФК Бунёдкар
Катэгорыя:Ігракі ФК Сагдыяна Джызак
Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю

**Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю** (, афіц. ) — прэстыжная ўзнагарода , якая прысуджаецца штогод і ўручаецца з 1929 года. Намінантаў прэміі (не больш за пяць) вылучаюць шляхам тайнага галасавання па спісе дапушчаных фільмаў члены акадэміі, якія самі з’яўляюцца акцёрамі і актрысамі. Пераможца вызначаецца агульным галасаваннем усіх актыўных пажыццёвых членаў акадэміі.

Лідарам па колькасці ўзнагарод у гэтай намінацыі з’яўляецца акцёр Дэніел Дэй-Льюіс. Ён быў адзначаны як найлепшы акцёр тройчы: у 1990 годзе за фільм «Мая левая нага», у 2008 годзе за фільм «І будзе кроў» і ў 2013 годзе за фільм «Лінкальн».

## Пераможцы і намінанты 
### 2010-я 
### 2020-я 
## Заўвагі 
## Крыніцы 
Мужчынская роля
Оскар
Катэгорыя:З’явіліся ў 1929 годзе
Лазарайціс

**Лазарайціс** () — літоўскае прозвішча. Вядомыя носьбіты:

* Казіс Лазарайціс (1929—2007) — літоўскі дыпламат.
* Стасіс Лазарайціс (1898—1983) — літоўскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат.
* Стасіс Лазарайціс Малодшы (1924—1994) — літоўскі дыпламат.
Астравы Грэцыі

, Эгейскім і Міжземным морах.]]
Поўны спіс усіх астравоў Грэцыі налічвае звыш 1400 астравоў, з якіх 227 заселены і толькі на 78 астравах пражывае больш за 100 жыхароў.

Ніжэй прыведзены кароткі спіс асноўных вядомых, найбольш буйных і населеных астравоў Грэцыі.

## Астравы Сараніцкага заліва 
thumb|Размяшчэнне астравоў Сараніцкага заліва

## Паўночна-Эгейскія астравы 
thumb|Размяшчэнне Паўночна-Эгейскіх астравоў

## Эўбея і Паўночныя Спарады 
thumb|Размяшчэнне архіпелага Паўночныя Спарады

## Іанічныя астравы 
thumb|Размяшчэнне Іанічных астравоў

## Дадэканес (Паўднёвыя Спарады) 
thumb|Размяшчэнне архіпелага Дадэканес

## Усходнія Спарады 
thumb|Размяшчэнне архіпелага Усходнія Спарады

## Кіклады 
thumb|Размяшчэнне архіпелага Кіклады

### Малыя Кіклады 
## Крыт і бліжэйшыя астравы 
thumb|Размяшчэнне в. Крыт і бліжэйшых астравоў

## Літаратура 
* Греческие острова. Ле Пти Фюте, Michel Strogoff&Ass, 1998. — ISBN 2-86273-618-X.

## Спасылкі 
* Онлайн-путеводитель по островам  

Грэцыя

Катэгорыя:Спісы:Грэцыя
Катэгорыя:Спісы:Еўропа
Калумбійская ліберальная партыя

**Ліберальная партыя Калумбіі** () — сацыял-дэмакратычная палітычная партыя ў Калумбіі. Першапачаткова была заснавана як ліберальная партыя, але пазней прыняла больш сацыял-дэмакратычны кірунак, уступіўшы ў сацыялістычны інтэрнацыянал у 1999 годзе.

Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1848 годзе
Ліберальная
Катэгорыя:Сацыялістычны інтэрнацыянал
Катэгорыя:Левацэнтрысцкія партыі
Часціца (часціна мовы)

**Часці́ца** — службовая часціна мовы, якая выражае дадатковыя сэнсавыя, мадальныя і эмацыянальна-экспрэсіўныя адценні слоў, словазлучэнняў і сказаў. Часціцы далучаюцца да пэўных кампанентаў сказа (слоў, словазлучэнняў) ці ўсяго выказвання.

Часціцы не маюць намінатыўнай функцыі і адлаведных граматычных катэгорый, не ўжываюцца самастойна, не з’яўляюцца членамі сказа. Толькі ў дыялогу некаторыя часціцы (*ага, але, вось, так* і інш.) набываюць значэнне слоў-сказаў: *«Зразумеў, сынок? — **Так**!» — ціха адказаў Андрэй* (Э. Самуйлёнак).

У ролі часціц могуць ужываюцца прыслоўі, займеннікі, дзеясловы, злучнікі.

## Класіфікацыя 
Паводле структуры часціцы падзяляюцца на:
* простыя: *амаль, толькі, хіба*;
* састаўныя: *ну і, што за, дзе там*.

Паводле паходжання адрозніваюць часціцы:
* невытворныя — не суадносяцца з самастойнымі часцінамі мовы: *а, але, і*;
* вытворныя — узніклі на аснове іншых часцін мовы: *проста, выключна, такі*.

Паводле ўтваральнай функцыі часціцы бываюць:
* словаўтваральныя: *абы, не, ні*;
* формаўтваральныя: *б, бы, бадай*.

Паводле месца ў сінтаксічных канструкцыях часціцы падзяляюць на:
* прэпазіцыйныя: *ну, ці, ні*;
* постпазіцыйныя: *жа, ж, б*;
* са свабодным месцапалажэннем: *вунь, нават, ужо*.

У адпаведнасці з функцыянальным прызначэннем падзяляюцца на некалькі разрадаў:
* сэнсавыя часціцы, якія выражаюць дадатковыя сэнсавыя адценні:
** указальныя: *вось, вунь, гэта*;
** аэначальна-ўдакладняльныя: *амаль, іменна, менавіта, проста, прыблізна, сапраўды, якраз*;
** вылучальна-абмежавальныя: *абы толькі, выключна, ледзь, толькі, хаця бы, чуць*;
* мадальныя і мадальна-валявыя часціцы:
** сцвярджальныя: *так, але, ага, ну*;
** адмоўныя: *не, ні, ані*;
** пытальныя: *ці, хіба, няўжо, ану*;
** параўнальныя: *быццам, нібы, як быццам*;
* эмацыянальна-экспрэсіўныя часціцы:
** клічныя: *бач, вось дык, што за, ну і, як*;
** узмацняльныя: *аж (ажно), вельмі, досыць, дужа, жа (ж), нават, усё*;
* структураўтваральныя часціцы, з дапамогай якіх утвараюцца новыя словы або формы адпаведных слоў: *бы, няхай (хай), давай (давайце), -ся (-ца, -цца)*.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Часціны мовы
Хватаўка

Назву **Хва́таўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць
** Хватаўка — вёска ў Бялыніцкім раёне
* Мінская вобласць
** Хватаўка — вёска ў Бярэзінскім раёне

## Рэкі 
* Хватаўка — рака ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Лешча
* Хватаўка — правы прыток Дняпра ў Магілёўскім раёне.
Грэчка (значэнні)

## Батаніка 
* Грэчка
** Грэчка пасяўная
* * Вадзяная грэчка

## Асобы 
* Андрэй Антонавіч Грэчка
* Георгій Міхайлавіч Грэчка
Еўрапейскія гульні 2015

**Еўрапейскія гульні 2015** (; ) — першыя ў гісторыі Еўрапейскія гульні, якія праходзілі ў сталіцы Азербайджана, у горадзе Баку з 12 па 28 чэрвеня 2015 года.

Цырымонія адкрыцця гульняў адбылася 12 чэрвеня 2015 года, а цырымонія закрыцця прайшла 28 чэрвеня 2015 года. Было разыграна 253 камплекты ўзнагарод, прынялі ўдзел 5730 спартсменаў з 50 краін Еўропы, што спаборнічалі ў 30 відах спорту, у 11 з якіх спартсмены маглі атрымаць ліцэнзіі на Алімпійскія гульні 2016.

## Беларусь на Еўрапейскіх гульнях 2015 
У склад зборнай Беларусі ўвайшлі 151 спартсмен і 53 трэнеры. Беларусь прадстаўлена ў наступных дысцыплінах: акрабатыка, бокс, вольная і грэка-рымская барацьба, веласпорт (ВМХ і шаша), пляжны валейбол, спартыўная і мастацкая гімнастыка, веславанне на байдарках і каноэ, дзюдо, плаванне, сінхроннае плаванне, скачкі ў ваду, скачкі на батуце, стральба з лука, стральба кулявая, настольны тэніс, трыятлон, фехтаванне, бадмінтон, каратэ, самба, тэквандо.

## Галерэя 

Файл:The opening ceremony of the first European games 3.jpg|Са сцягам Еўрапейскага алімпійскага камітэта
Файл:The opening ceremony of the first European games 10.jpg|Запальванне агню
Файл:The opening ceremony of the first European games 1.jpg|Еўропа і Зеўс
Файл:The opening ceremony of the first European games 2.jpg|Лейлі і Меджнун

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт гульняў 
* Каманда Беларусі на сайце гульняў 

Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Азербайджане
Катэгорыя:2015 год у спорце
Катэгорыя:Чэрвень 2015 года
Катэгорыя:2015 год у Азербайджане
Кампазіцыя функцый

thumb|upright=1.5|, **кампазіцыя**  і . Напрыклад, .
У матэматыцы **кампазіцыя функцый**, ці **суперпазіцыя функцый** — гэта прымяненне адной функцыі к выніку другой.

Кампазіцыя функцый G і F звычайна абазначаецца G\circ F, што абазначае прымяненне функцыі G к выніку функцыі F.

## Азначэнне 
Няхай F:X \to Y і G: F(X) \subset Y \to Z — дзве функцыі. Тады іх **кампазіцыяй** называецца функцыя G \circ F: X \to Z, вызначаная роўнасцю:
: (G \circ F)(x) = G(F(x)),\quad x\in X.

## Звязаныя азначэнні 
* Кампазіцыю дзвюх функцый могуць абазначаць тэрмінам «**складаная функцыя**». Тым не менш, ён часцей ужываецца ў сітуацыі, калі на ўваход функцыі некалькіх зменных падаецца адразу некалькі функцый ад аднае ці некалькіх зыходных зменных. Напрыклад, складанай можна назваць функцыю G віду
*: G(x,y)=F(u(x,y),v(x,y)),
: таму што яна ўяўляе сабой функцыю F, якой на ўваход падаюцца вынікі функцый u і v.

## Уласцівасці кампазіцыі 
* Кампазіцыя асацыятыўная:
*: (H \circ G ) \circ F = H \circ ( G \circ F ).
* Калі F = \mathrm{id}_X — тоеснае адлюстраванне на X, г.зн.
*: F(x) = \mathrm{id}_X(x) = x,\quad \forall x \in X,
: то
:: G \circ \mathrm{id}_X = G.
* Калі G = \mathrm{id}_Y — тоеснае адлюстраванне на Y, г.зн.
*: G(y) = \mathrm{id}_Y(y) = y,\quad \forall y \in Y,
: то
::  \mathrm{id}_Y \circ F = F.
* Разгледзім прастору ўсіх біекцый мноства X на сябе і абазначым яе \mathcal{F}_X. Г.зн. калі F\in \mathcal{F}_X, то F:X \to X — біекцыя. Тады
** кампазіцыя функцый з \mathcal{F}_X з'яўляецца бінарнай аперацыяй;
** а (\mathcal{F}_X, \circ) — групай;
** \mathrm{id}_X з'яўляецца нейтральным элементам гэтай групы;
** адваротным да элемента F \in \mathcal{F}_X з'яўляецца F^{-1}\in \mathcal{F}_X — адваротная функцыя.
** Група (\mathcal{F}_X, \circ), увогуле кажучы, не камутатыўная, г.зн.
**: F_1 \circ F_2 \not= F_2 \circ F_1.

## Дадатковыя ўласцівасці 
* Кампазіцыя непарыўных функцый непарыўная.
: Хай (X,\mathcal{T}_X), (Y,\mathcal{T}_Y), (Z,\mathcal{T}_Z) — тапалагічныя прасторы. Хай f:X \to Y і g:Y \to Z — дзве функцыі, y_0 = f(x_0),\;f \in C(x_0),\; g\in C(y_0). Тады g \circ f \in C(x_0).

* Кампазіцыя дыферэнцыруемых функцый дыферэнцыруемая.
: Хай f,g: \mathbb{R} \to \mathbb{R},\; y_0 = f(x_0),\; f\in \mathcal{D}(x_0),\; g\in \mathcal{D}(y_0). Тады g \circ f \in \mathcal{D}(x_0), і
: (g \circ f)'(x_0) = g'(y_0) \cdot f'(x_0).

## Літаратура 
* Сложная функция // Математическая энциклопедия / И. М. Виноградов (гл. ред.). — Т. 4. — М.: Советская энциклопедия, 1984. Столбцы 1214—1216.

Катэгорыя:Функцыі
Катэгорыя:Бінарныя аперацыі
Латыфундыя

[thumb|Фазенда кавы ў [Бразілія|Бразіліі. Гаспадарскі дом 18 ст. утварае частку вялікай латыфундыі.]]
**Латыфундыя** ( "прасторны" + , "ферма, уладанне") — вельмі вялікае прыватнае зямельнае ўладанне. Латыфундыі ў рымскай гісторыі былі вялікімі маёнткамі, якія спецыялізаваліся на вытворчасці ў галіне сельскай гаспадаркі, прызначаных для экспарту: збожжа, аліўкавы алей, або віно. Яны былі характэрныя Вялікай Грэцыі і Сіцыліі, Егіпта і паўночнаафрыкага Магрыба і Бетыкі на поўдні Іспаніі. Старажытныя латыфундыі былі максімальна набліжаны да індустрыяльнай сельскай гаспадаркі, і іх эканоміка залежала ад рабскай працы.

Падчас каланіяльнага перыяду партугальскія і іспанскія манархі часта ўзнагароджвалі за ваенную службу вялікімі зямельнымі ўладаннямі у Бразіліі, Балівіі, Мексіцы, Венесуэле, Уругваі, Кубе, Чылі і Аргенціне. Прымусовая вярбоўка мясцовых жыхароў у якасці рабочых, дазволеных каланіяльнымі законамі, зрабіў гэтыя зямельныя ўладанні асабліва прыбытковымі для сваіх уладальнікаў. Гэтыя маёнткі: фазенды (па-партугальску) або асьенды (на іспанскай мове),  былі запазычанымі ад слова "латыфундыя".

Гэтыя буйныя зямельныя ўладанні-працягвалі існаваць пасля здабыцця краінамі незалежнасці; аграрныя рэформы, накіраваныя на спыненне дамінавання сістэмы латыфундыяў былі папулярныя у некаторых нацыянальных урадаў у Лацінскай Амерыкі. Сёння, латыфундыі існуюць у некаторых краінах Лацінскай Амерыкі, на поўдні Іспаніі і Італіі.

Катэгорыя:Формы ўласнасці
Катэгорыя:Нерухомая маёмасць
Сяргей Георгіевіч Вальтэр

**Сяргей Георгіевіч Вальтэр** (21 студзеня 1958, Мелітопаль, Запарожская вобласць — 25 лютага 2015, там жа) — сакратар Мелітопальскага гарсавета (2002—2010). Гарадскі галава Мелітопаля (2010—2015).

## Спасылкі 
* Дэпутаты Мелітопальскага гарадскога савета сабраліся на сваю першую сесію 
* Справа мэра: спрэчкі аб дыпломе
* Крымінальны сіндром. Што стаіць за мэрам Мелітопаля?
* «Чалавек і пісталет» — маскоўскі PR-праект у стэпах Украіны. Рэцыдыў 
* Мелітопаль адбіў атаку «таго, хто глядзіць» 
* Хто «мочыць» Сяргея Вальтэра? 
* Мелітопаль паказаў зубы «ценявому кіраўніку вобласці» 

Катэгорыя:Кіраўнікі гарадоў Украіны
Банан (плод)

).]]

**Банан **— назва ядомых пладоў відаў роду Банан (**Musa**); звычайна пад такімі разумеюць *Musa acuminata* і *Musa × paradisiaca*, а таксама *Musa balbisiana*, *Musa fehi*, *Musa troglodytarum* і шэраг іншых. Таксама бананамі могуць называць плён *Ensete ventricosum* (строга кажучы, які з'яўляецца прадстаўніком іншага роду сямейства Бананавыя). З батанічнага пункту гледжання банан з'яўляецца ягадай, шматсеменнай і таўстаскурый. У культурных форм часта адсутнічаюць насенне, непатрэбнае пры вегетатыўным размнажэнні. Маюць памеры да 15 см у даўжыню і 3—4 см у дыяметры. Суплоддзі могуць складацца з 300 пладоў і мець масу да 50—60 кг.

Бананы — адна з самых старажытных харчовых культур, а для трапічных краін важнейшая харчовая расліна і галоўная стацця экспарту. Саспелыя бананы шырока ўжываюцца ў ежу па ўсім свеце, іх выкарыстоўваюць пры падрыхтоўцы вялікай колькасці страў. Акрамя ўжывання ў свежым выглядзе, у кухні некаторых народаў бананы могуць скварыцца, або варыцца як у вычышчаным, так і ў неабчышчаны выглядзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* bananas.org wiki-сайт 
* Названия бананов на разных языках
* Перевод главы о бананах из книги Julia F. Morton «Fruits of Warm Climates» 1987 
* Выращивание бананов, описание сортов, уход

Катэгорыя:Бананавыя
Катэгорыя:Харчовыя расліны
Катэгорыя:Трапічная сельская гаспадарка
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Перст (адзінка даўжыні)

**Перст** — састарэлая адзінка вымярэння даўжыні, якая разам з цаля рэдка ўжываліся ў помніках старабеларускага пісьменства. Выяўлены толькі адзін прыклад з дакумента, у якім яны ўжываюцца як сінонімы: «а сесь аршинъ великихъ перстовъ или цалей сто, си есть лактей четыри въ собҍ обрҍтаетъ...».

Слова *перстъ* са значэннем *палец рукі* стараславянскае. Як і іншыя адзінкі вымярэння антрапаметрычнага паходжання, слова набыло метрычнае значэнне бо палец рукі  (перст) ужываўся для вымярэнняў невялікай даўжыні (перстъ -- каля 2,7 см). Магчыма, была не адна, а як меней дзве метрычныя адзінкі, пра што сведчыць ужыванне ў цытаваным прыкладзе складанай назвы («великихъ прерстовъ»). Але пацвярджэння такой думкі ў помніках старабеларускага пісьменства не выяўлена.

Слова *перст* у сучаснай беларускай мове ў актыўным ужыванні не выяўлена. У старабеларускай мове з метрычным значэннем магло ўжывацца слова «палецъ», пра што сведчыць такі прыклад: «И теперь суть границы и копцы цҍлы и не тыле на пядь, але на полпальца земли вашое милости никому не поступилъ и пильне того стерегу». Тут словазлучэнне «не тыле на пядь, але на полпальца» мае значэнне «ніколькі, ні кавалка», а слова «полпальца» ўваходзіць у гэта словазлучэнне са значэннем меры. Таму магчыма, што адзінка, якая называлася «палецъ», ужывалася ў старажытнасці таксама, як і цяпер: сала на тры пальцы, на пяць пальцаў.

## Літаратура 
* *Скурат, К. У.* Даўнія беларускія меры: (лексічны аналіз) / К. У. Скурат; [рэд.: М. А. Жыдовіч, А. І. Жураўскі]; АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: Навука і тэхніка, 1974. — 190, [1] с. — С. 15—17.

Катэгорыя:Гістарычныя адзінкі вымярэння
Герб Асвенціма

**Герб Асвенціма** — геральдычны сімвал горада Асвенціма.

## Апісанне 
Герб уяўляе сабой французскі шчыт, у блакітным полі якога намалявана белая вежа на пашыраным падмурку з пяццю зубцамі зверху, з высокім трапецападобным дахам з чырвонай чарапіцы. Наверсе даху з абодвух бакоў, на адным узроўні размешчаны два невялікія залатыя шары. У вежы — адно пад іншым, размешчана два чорныя прамавугольныя, закругленыя зверху, аконныя праёмы. Абапал вежы размешчаны паловы двухгаловага арла залатога колеру.

## Спасылкі 
Асвенцім
Катэгорыя:Асвенцім (горад)
Трайпл

**ТАА «Трайпл»** (памылковае вымаўленне  [ˈtrɪpl] — патройны) — шматпрофільная група кампаній, якая працуе ў многіх сферах: будаўніцтва, мясцовы турызм, сельская гаспадарка, сацыяльныя праекты і іншае.

## Уладальнікі 
Станам на жнівень 2024 года:
* Юрый Чыж — 66,5 %;
* Міхаіл Маміашвілі (грамадзянін Расіі) — 16,75 %;
* ООО «Трайпл» — 16,75 %.

## Гісторыя 
ТАА «Трайпл» працуе на рынку з лістапада 1992 года. Асноўным відам дзейнасці кампаніі на той момант быў аптовы гандаль прамысловымі і харчовымі таварамі.

Пазней яны заняліся вытворчасцю безалкагольных напояў і сталярных вырабаў з ПВХ.

З часам Трайпл пачало рэгістраваць даччыныя кампаніі: ТАА «Ракаўскі Бровар», СП ТАА «Трайпл-Тэхна», «АкваТрайпл», «ТрайплФарм», «Трайпл-Вялес» і іншыя. А яшчэ Трайпл актыўна працавала у нафтавым бізнэсе.

Акрамя таго, доўгі час кампанія валодала асноўным пакетам акцый футбольнага клуба «Дынама-Мінск». Таксама менавіта яна займалася будаўніцтвам гарналыжнага комплексу ў Лагойску. А ў 2003 годзе адкрыла першы гіпермаркет ProStore.

Галоўнай асобай Трайпла быў і ёсць бізнесмен Юрый Чыж. У сакавіку 2016 года ён быў затрыманы КДБ па абвінавачанні ва ўхіленні ад выплаты падаткаў у асабліва буйным памеры. Потым ён выйшаў на волю. У 2020 годзе кампанія накіравала заяву ў суд пра эканамічную неплацежаздольнасць. У ліпені 2021 года ў адносінах да Трайпла пачалася працэдура санацыі.

Праз чатыры гады санацыя кампаніі была завершана паспяхова, фірма атрымала магчымасць ізноў займацца камерцыйнай дзейнасцю. 17 мая 2024 года Эканамічны суд горада Мінска спыніў вытворчасць па справе пра эканамічную неплацежаздольнасць ТАА «Трайпл». Да гэтага, 1 ліпеня 2024 года, Ю. Чыж уступіў на пасаду гендырэктара фірмы.

6 лістапада 2015 года санкцыі супраць Чыжа і яго актываў былі зняты.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Гадавальнік сярэднеазіяцкіх аўчарак
* «КварцКрэйдаПрам»
* Гарналыжны курорт «Лагойск»
* «ПрасторМаркет»
* Клуб дабрабыту «Эво»
* ТрайплФарм

Катэгорыя:Кампаніі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў Чорным спісе ЕС
Гальшанская мова

**Гальша́нская мова** (*эльшанская мова*, *гальшанская мікрамова*; саманазва: *halšanski jazyk*, *elšanski jazyk*, часам *kul’n’adzka gavenda*) — праект літаратурнай мовы на аснове беларускіх гаворак Літвы, які ўзнік у канцы 1980-х — пачатку 1990-х гадоў. Створаная групай энтузіястаў, якія аб’ядналіся ў «Таварыства славянамоўных літоўцаў», што прапагандавала таксама віцкую і дзукійскую мову на базе мясцовых польскіх і літоўскіх гаворак. Функцыянаванне гальшанскай мовы абмежавалася выданнем некалькіх публіцыстычных артыкулаў, у 1992 годзе яе выкарыстанне спынілася. У аснове пісьменнасці ляжала лацінская графіка славацкага тыпу.

Паводле тэрміналогіі Аляксандра Дулічэнкі, гальшанская ёсць так званай славянскай мікрамовай, або малой славянскай літаратурнай мовай, у 2001 годзе колькасць беларусаў была 42 866 чалавек.

Першыя спробы стварэння публіцыстыкі, літаратурных твораў і іншых пісьмовых тэкстаў на мясцовай беларускай мове адзначаюцца ў Літве (а таксама і ў суседняй Латвіі) галоўным чынам у 1920-я і 1930-я гады. Літоўскія і латышскія беларусы выкарыстоўвалі пры гэтым як кірыліцу, так і лацінку, і арыентаваліся перш за ўсё на стандартную беларускую мову. Нягледзячы на імкненне прытрымлівацца нормаў літаратурнай мовы, у тэксце апублікаванага ў 1930-х гадах у Вільні «Беларускага народнага календара», а таксама ў тэкстах шэрагу іншых выданняў, прасочваліся рысы мясцовых беларускіх гаворак. Пасля Другой сусветнай вайны выкарыстанне пісьменнасці на аснове мясцовых гаворак спынілася аж да канца 1980-х гадоў — да з’яўлення праекта так званай гальшанскай мовы.

## Алфавіт 
Алфавіт гальшанскай мовы складаецца з 29 літар:

Першапачаткова выкарыстоўвалася лацінка з выкарыстаннем славацкіх і польскіх графем (č, ž, š, ł), для пазначэння мяккасці зычных выкарыстоўваўся або апостраф (як у славацкай мове) — *v’alikaj*, або літара i перад зычным (як у польскай мове) — *vialikaj*. Пазней быў здзейснены пераход на славацкую мадэль: замест літар L l сталі ўжываць L’ l’, замест Ł ł — L l, мяккасць зычных сталі пазначаць толькі апострафам (*l’*, *b’*, *n’*, *d’*, *s’*, *t’* і т.п.) Губна-губная фанема замест графемы ŭ стала пазначацца як ȗ. Характэрнай асаблівасцю тэкстаў на гальшанскай у пачатку 1990-х гадоў была непаслядоўнасць у выкарыстанні тых або іншых графем.

## Прыклад тэксту 
*Halšanski jazyk — asabisty jazyk, choc’ jon maje podobenstva z biłaruskim, dzukskim, vičskim, trocha słou moža polskich. Halšanski jazyk pa fanetike i hramatyke padobny jazyku pradziedoŭ halšancoŭ — dzukskamu jazyku. Hety jazyk jest bahactva dlia baltoŭ i słavoŭ. Liudzi usej Litvy i Biłarusi pavinny baranic’ hety jazyk. Halšanski jazyk nie chatni jazyk; hety jazyk literaturnyj jazyk vekovaj tradiciji i treba kap halšancy havarili i pisali na hetym jazyku; Hetat listok at 2 s’erpn’a 1998 hoda astavic’ na dolhuju pam’ac’, kab vnuki mahli pačitac’, jak havaric’, čitac’ i pisac’ pa prostamu.*

## Зноскі 
## Літаратура 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

Катэгорыя:Славянскія мікрамовы
Катэгорыя:Мовы Літвы
Катэгорыя:Беларусы ў Літве
Рамантычная арыентацыя

**Рамантычная арыентацыя** паказвае на тое, да якога полу ці гендару чалавек можа адчуваць рамантычную цягу. Ужываецца як у якасці альтэрнатывы, так і нароўні з сексуальнай арыентацыяй, і грунтуецца на тым, што сексуальная арыентацыя з'яўляецца толькі кампанентам буйнейшай сістэмы чалавечых узаемаадносін. Да прыкладу, бісексуальны чалавек можа адчуваць сексуальную цягу да двух палоў, але пры гэтым рамантычныя пачуцці мець толькі да аднаго з іх. Больш таго, эмацыйная ці рамантычная цяга паміж партнёрамі не патрабуе сексуальнай цягі, таму што не з'яўляецца залежнай ад яго.

У асексуалаў рамантычная арыентацыя можа вар'іравацца гэтак жа, як і ў людзей, якія адчуваюць сексуальная цяга.

## Віды рамантычных арыентацый 
* **Арамантычнасць**: адсутнасць рамантычнай цягі да любога полу ці гендару
* **Бірамантычнасць**: рамантычная цяга да асоб абодвух палоў ці двух гендараў (не абавязкова менавіта да мужчынскага і жаночага)
* **Гетэрарамантычнасць**: рамантычная цяга да асоб процілеглага полу
* **Гомарамантычнасць**: рамантычная цяга да асоб свайго полу
* **Панрамантычнасць**: рамантычная цяга да людзей незалежна ад іх полу і гендару
* **Андрарамантычнасць**: рамантычная цяга да мужчынскага гендару
* **Гінарамантычнасць**: рамантычная цяга да жаночага гендару
* **Дэмірамантычнасць**: рамантычная цяга да асоб, якая ўзнікае пасля ўстаноўкі эмацыйнай (не рамантычнай) блізкасці
* **Полірамантычнасць**: рамантычная цяга больш чым да двух гендараў, але не да ўсіх

## Глядзіце таксама 
* Полісексуальнасць
* Гомасексуальнасць
* Бісексуальнасць
* Пансексуальнасць
* Асексуальнасць

## Спасылкі 
* Relationship FAQ  The Asexual Visibility and Education Network (AVEN), 2008). Retrieved 22 December 2011.
* Westphal, Sylvia Pagan (2004). «Feature: Glad to be asexual». Archived from the original on 19 December 2007. Retrieved 11 November 2007.

Катэгорыя:Псіхалагічныя паняцці
Лукаш Сковайса

**Лу́каш Ско́вайса** (; нар. , , Славакія) — славацкі футболіст, абаронца клуба «Трэнчын».

## Кар’ера 
Лукаш пачаў займацца футболам у камандзе з роднага горада, «Трэнчын».

За асноўны склад славацкага клуба абаронца дэбютаваў 25 верасня 2012 года ў сустрэчы Кубка Славакіі. Неўзабаве ён правёў і першую гульню ў чэмпіянаце, калі выйшаў на поле ў першыя хвіліны матча з «Нітрай». У сезоне 2012/13, як і 2013/14, Сковайса больш гульняў за «Трэнчын» не праводзіў.

У 2015 годзе «Трэнчын» стаў уладальнікам Кубка Славакіі, а Лукаш правёў 2 матчы розыгрышу, якія прыйшліся на сустрэчы папярэдняга этапу з «Лакаматывай» з Кошыцаў і «Лакаматывай» са Зволена.

30 верасня 2014 года, праз амаль два гады пасля дэбюту, Сковайса зноў згуляў у чэмпіянаце Славакіі. 30 мая 2015 года Лукаш у заключнай гульні сезона 2014/15 адзначыўся першым у кар’еры забітым мячом.

У студзені 2020 года стаў іграком бухарэсцкага «Дынама», а ў жніўня таго ж года ў якасці свабоднага агента папоўніў склад «Дынама» з Чэске-Будзеёвіцаў. У ліпені 2023 года вярнуўся ў «Трэнчын».

## Дасягненні 
; «Трэнчын»
* Чэмпіён Славакіі (2): 2014/15, 2015/16
* Уладальнік Кубка Славакіі (2): 2015, 2016

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Статыстыка іграка ў чэмпіянаце Славакіі  

Катэгорыя:Футбалісты Славакіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Трэнчын
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Бухарэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Чэске-Будзеёвіцы
Тадэвуш Айдукевіч

**Тадэвуш Айдукевіч** (; , горад Вялічка Малапольскага ваяводства, Польшча — , ) — польскі мастак, стрыечны брат мастака Зыгмунта Айдукевіча.

## Біяграфія 
У 1868—1873 гадах вучыўся ў кракаўскай Акадэміі прыгожых мастацтваў па класе жывапісу ў Уладзіслава Лушчкевіча. Далей працягнуў мастацкую адукацыю ў мюнхенскай і венскай акадэміях мастацтваў, дзе яго выкладчыкамі былі О. Зейц і А. Вагнер. Таксама займаўся ў студыі мастака-баталіста Юзэфа Бранта.

З шматлікіх падарожжаў на Усход вынес каханне да арыентальнага жанру. Працаваў у якасці прыдворнага жывапісца, рабіў партрэты на заказ. Аўтар партрэтаў скульптара Уладзіслава Радзікоўскага, мастака Казіміра Альхімовіча акторак Гелены Маджэеўскай, Гелены Марсэла-Паліньскай, паляўнічага партрэта Канстанціна Браніцкага, конных партрэтаў кайзера Франца Іосіфа I (1885, 1891), кронпрынца Рудольфа (1889), Анджэя Патоцкага (1881).

Таксама вядомы краявіды Татраў.

У 1914 годзе, з пачаткам Першай сусветнай вайны, уступіў у польскія легіёны, якія ўваходзілі ў склад аўстра-венгерскай арміі. Загінуў у баі пад Кракавам 9 студзеня 1916.

## Галерэя 

Выява:Thaddäus von Ajdukiewicz Bildnis einer Orientalin 1870.jpg|Арыентальны партрэт, 1870
Выява:PortretHelenyModrzejewskiej.TadeuszAjdukiewicz.1880.ws.jpg|Партрэт Гелены Маджэеўскай, 1880
Выява:Portret Heleny Marcello-Palińskiej - Tadeusz Ajdukiewicz.jpg|Партрэт Гелены Марсэла-Паліньскай, 1880
Выява:Ajdukiewicz - Portret damy.jpg|Партрэт дамы

Выява:AjdukiewiczTadeusz.KonieNaPastwisku.jpg|«Кони на пашу», 1874
Выява:Tadeusz Ajdukiewicz, scène de l'insurrection de 1863.jpg|«Сцэна з паўстання 1863 года», 1875
Выява:Camp of the January Uprising isurgents in the forest.PNG|«Лагер студзеньскіх паўстанцаў у лесе», 1875
Выява:AjdukiewiczTadeusz.SpotkanieNaPustyni.jpg|«Сустрэча ў пустыні», к. 1890
Выява:Tadeusz Ajdukiewicz Na targu wschodnim 1900.jpg|«На ўсходнім рынку», 1900

Выява:Ajdukiewicz-Baron Rothschild-Horses on the racetrack.jpg|«Барон Ротшыльд на іпадроме»
Выява:Ajdukiewicz Franciszek Józef na manewrach 1885.jpg|«Франц Іосіф I на манёўрах», 1885
Выява:HGM Ajdukiewicz Franz Joseph beim Manöver 1891.jpg|«Франц Іосіф I на манёўрах», 1891
Выява:Thaddäus von Ajdukiewicz Leopold von Croy im Manöver.jpg|«Леапольд фон Круа на манёўрах», 1888
Выява:Andrzej Potocki - Ajdukiewicz.jpg|«Анджэй Казімір Патоцкі»

Выява:Tadeusz Ajdukiewicz The shepherd boy.jpg|«Хлопчык-пастух», 1875
Выява:Tadeusz Ajdukiewicz, Arab na siwym koniu.jpg|«Араб на на шэрым кані», 1911
Выява:Thaddäus von Ajdukiewicz Kronprinz Rudolf zu Pferd 1889.jpg|«Кронпрынц Рудольф», 1889
Выява:Kazimier Alchimovič. Казімер Альхімовіч (T. Ajdukievič, 1875).jpg|Партрэт Казіміра Альхімовіча, 1875
File:Betleni Bethlen Klementina grófnő.jpg|Portrait of Bethlen Klementina - Zabola, 1907

## Спасылкі 
* Біяграфія Тадэвуша Айдукевіча  

Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Ламберта Заньер

**Ламберта Заньер** (; , Фаган'я, Італія) — італьянскі дыпламат, былы генеральны сакратар АБСЕ (2011—2017).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 чэрвеня 1954 года ў муніцыпалітэце Фаган'я (на паўночным усходзе Італіі).

З 1976 года — у Міністэрстве замежных спраў Італіі. Працаваў у пасольствах Італіі ў Аб’яднаных Арабскіх Эміратах, Аўстрыі і Нідэрландах.

У 1998—1999 гадах прымаў удзел у перамовах па адаптацыі Дамовы аб звычайных узброеных сілах у Еўропе (ДЗУСЕ).

З 2002 па 2006 год займаў пасаду дырэктара цэнтра АБСЕ па прадухіленні канфліктаў ў Вене.

З чэрвеня 2008 года па чэрвень 2011 года быў спецпрадстаўніком ААН па Косава і кіраўніком місіі ААН па справах часовай адміністрацыі ў Косава.

У чэрвені 2011 года Ламберта Заньер быў абраны генеральным сакратаром АБСЕ.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Ламберта Заньера на сайце АБСЕ 

Катэгорыя:Дыпламаты Італіі
Катэгорыя:Службовыя асобы ААН
Катэгорыя:Постаці АБСЕ
Гульня ў імітацыю

**«Гульня́ ў іміта́цыю»** () — гістарычная драма пра крыптографа ваеннага часу Алана Цьюрынга, які ўзламаў код Энігмы Трэцяга рэйха падчас Другой сусветнай вайны, і пазней быў прыцягнуты да крымінальнай адказнасці за сваю гомасексуальнасць. Фільм зрэжысаваны Мартэнам Тыльдумам паводле сцэнарыя Грэма Мура, заснаванаму на рамане «Алан Цьюрынг: Энігма» . Галоўную ролю выканаў Бенедыкт Камбербэтч.

Фільм з’яўляецца ўладальнікам галоўнай узнагароды Кінафестывалю ў Таронта 2014 года. Сцэнарый фільма ўзначаліў штогадовы Чорны спіс найлепшых не запушчаных у вытворчасць галівудскіх сцэнарыяў 2011 года. Прэм’ера фільма адбылася падчас кінафестывалю ў Тэлурыдзе 29 жніўня 2014 года.

## Сюжэт 
1939 год. Брытанская разведка даручае заснавальніку сучаснай інфарматыкі Алану Цьюрынгу расшыфроўку сакрэтнага кода Энігмы Трэцяга рэйха, у фільме паказана праца яго бліскучай каманды ў звышсакрэтным брытанскім цэнтры ўзлому шыфраў і кодаў у Блетчлі-парку ў змрочныя дні Другой сусветнай вайны. Цьюрынг, чый унёсак і геніяльнасць значна скарацілі працягласць вайны і выратавалі тысячы жыццяў, стаў ахвярай неасвечанага брытанскага істэблішмента, але яго праца і спадчына працягваюць жыць.

## У ролях 
* Бенедыкт Камбербэтч — *Алан Цьюрынг*
* Кіра Найтлі — ''*
* Чарлз Дэнс — *камандар* 
* Марк Стронг — *генерал-маёр *
* Роры Кінір — *дэтэктыў Нок*
* Ален Ліч — *Джон Кернкрас*
* Алекс Лоўтэр — *малады Цьюрынг*
* Мэцью Бірд — *Пітэр Хілтан* 
* Вікторыя Уікс — *Дораці Кларк*
* Джэймс Норткат — *Джон Гуд''

## Стварэнне 
Перш чым да праекта Black Bear Pictures далучыўся Бенедыкт Камбербэтч, Warner Bros. набыла сцэнарый для Леанарда Дзі Капрыа, як паведамлялася, за сямізнакавую лічбу. Пазней Дзі Капрыа адмовіўся, і правы на сцэнарый вярнуліся да сцэнарыста.

Асноўныя здымкі пачаліся 15 верасня 2013 года ў Англіі. Месцы здымак уключаюць былую школу Цьюрынга  і Блетчлі-парк, дзе Цьюрынг і яго калегі працавалі падчас вайны.

## Успрыманне 
Карціна ганаравана вельмі высокіх адзнак сусветнай кінапрэсы. На сайце Rotten Tomatoes фільм мае рэйтынг 90 % паводле 217 рэцэнзій. На сайце Metacritic фільм атрымаў 72 балы з 100 паводле 47 крытыкаў. Нацыянальны савет кінакрытыкаў ЗША і Амерыканскі інстытут кінамастацтва ўключылі «Гульню ў імітацыю» ў топ 10 фільмаў 2014 года.

## Узнагароды 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі ЗША
Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Аляксандр Дэспла
Катэгорыя:Фільмы пра Другую сусветную вайну
Катэгорыя:Фільмы пра навукоўцаў
Катэгорыя:Фільмы на тэматыку мужчынскай гомасексуальнасці
Ланчэстан Эліят

**Ланчэстан Эліят** (; 9 чэрвеня 1874, Мумбаі, Індыя — 8 жніўня 1930, Мельбурн, Аўстралія) — брытанскі барэц, гімнаст, лёгкаатлет і цяжкаатлет, чэмпіён і прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 1896.
[thumb|left|Ланчэстан Эліят у [1910 годзе]]
Эліят вырас у арыстакратычнай сям’і і быў напалову шатландцам.

У 1896 годзе, ён удзельнічаў у летніх Алімпійскіх гульнях у Афінах, і спаборнічаў адразу ў чатырох відах спорту.

Асноўным яго амплуа была цяжкая атлетыка. Спачатку, у штуршку дзвюма рукамі, ён заняў другое месца, хоць паказаў адзін вынік у 111,5 кг з пераможцам спаборніцтва датчанінам Віга Енсенам. Аднак у наступным спаборніцтве, штуршку адной рукой, ён узяў рэванш у дацкага спартсмена, падняўшы 71 кг, выйграўшы залаты медаль, і стаўшы першым брытанскім алімпійскім чэмпіёнам.

Акрамя таго, ён удзельнічаў яшчэ ў трох відах спорту, але без асаблівых поспехаў. У лёгкай атлетыцы ён удзельнічаў у кваліфікацыйным забегу на 100 м, але заняў трэцяе месца і не прайшоў у фінал. У гімнастыцы ён удзельнічаў у лажанні па канаце і заняў апошняе пятае месца. У барацьбе Эліят выбыў у чвэрцьфінале, прайграўшы немцу Карлу Шуману.

Праз чатыры гады Эліят прыняў удзел у лёгкаатлетычных спаборніцтвах на летніх Алімпійскіх гульнях 1900 у Парыжы. Ён спаборнічаў у кіданні дыска і заняў 11-е месца, падзяліўшы яго з венграм Артурам Кораем. Яны абодва кінулі снарад на 31 м.

Пакінуўшы спорт, Эліят пераехаў у Аўстралію, дзе памёр ад раку.

## Спасылкі 
* Ланчэстан Эліят на sports-reference.com  
* Інфармацыя пра ўдзел Ланчэстана Эліята на Алімпійскіх гульнях  
* Інфармацыя пра Ланчэстана Эліяце 

Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1896 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1896 года
Катэгорыя:Барцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гімнасты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лёгкаатлеты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Цяжкаатлеты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 1896 года
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 1896 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1896 года
Катэгорыя:Цяжкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1896 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1900 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па цяжкай атлетыцы
Венгрыя на Алімпійскіх гульнях

**Венгрыя** ўпершыню прыняла ўдзел у летніх Алімпійскіх гульнях у 1896 годзе ў Афінах і з тых часоў выступала на ўсіх летніх Алімпійскіх гульнях, акрамя Гульняў у Антверпене ў 1920 годзе і Гульняў у Лос-Анджэлесе ў 1984 годзе. На зімовых Алімпійскіх гульнях венгерскія спартсмены дэбютавалі ў 1924 годзе ў Шамані і з тых часоў не прапусцілі ніводнай зімовай Алімпіяды.

За час выступлення на Алімпійскіх гульнях венгерскія спартсмены заваявалі 465 алімпійскіх медалёў: 159 залатых, 143 сярэбраных і 163 бронзавых. Практычна ўсе медалі былі заваяваны на летніх Алімпійскіх гульнях, больш за ўсё медалёў Венгрыя заваявалі ў спаборніцтвах па фехтаванні, плаванні і веславанні на байдарках і каноэ. Венгрыя з'яўляецца першай, паводле колькасці заваяваных медалёў, краінай, якія не прымалі Алімпійскія гульні.

Нацыянальны алімпійскі камітэт Венгрыі быў утвораны ў 1895 годзе і прыняты МАК у тым жа годзе.

## Медальны залік 
### Медалі на летніх Алімпійскіх гульнях 
### Медалі на зімовых Алімпійскіх гульнях 
### Медалі паводле відаў спорту 
## Спасылкі 
* Статыстыка на Sports-reference.com 
* Венгрыя на афіцыйным сайце Алімпійскага руху
* 
*
Віга Енсен

**Александэр Віга Енсен** (; 22 чэрвеня 1874, Капенгаген — 2 лістапада 1930, Капенгаген) — дацкі гімнаст, лёгкаатлет, стралок і цяжкаатлет, чэмпіён і прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 1896, першы пераможца Гульняў ад Даніі.

Енсен удзельнічаў у летніх Алімпійскіх гульнях 1896, спаборнічаючы ў чатырох відах спорту, і ў летніх Алімпійскіх гульнях 1900, спаборнічаючы толькі ў стральбе.

Асноўным амплуа Енсена на Гульнях у Афінах была цяжкая атлетыка. Ён спаборнічаў у абедзвюх дысцыплінах — штуршок дзвюма і адной рукой. У першым спаборніцтве, асноўная барацьба ішла паміж ім і брытанцам Ланчэстанам Эліятам. Яны паднялі аднолькавую вагу ў 111,5 кг, але суддзі прысудзілі перамогу датчаніну. Праўда ў наступным спаборніцтве, ён падняў 57 кг, што было на 14 кг менш за вынік Эліята, і Енсен заняў другое месца.

У спаборніцтвах па стральбе, лепшы яго вынік быў у спаборніцтве на армейскай вінтоўцы на 300 м. Атрымаўшы 1305 ачкоў, ён заняў трэцяе месца. Таксама, ён удзельнічаў у стральбе з армейскай вінтоўкі на дыстанцыю 200 м, але, паказаўшы вынік 1640 ачкоў, ён заняў шостае месца.

Сярод лёгкаатлетычных дысцыплін, Енсен удзельнічаў у штурханні ядра і кіданні дыска. У першым спаборніцтве, ён заняў чацвёртае месца (вынік невядомы), а ў другім у яго пазіцыя паміж 5 і 9 месцам.

Апошнім відам спорту, у якім выступаў Енсен, стала гімнастыка. Ён спаборнічаў толькі ў лажанні па канаце, і заняў чацвёртае месца.

Праз чатыры гады, Енсен удзельнічаў у летніх Алімпійскіх гульнях у Парыжы. Ён удзельнічаў толькі ў стральбе з вінтоўкі. У стральбе стоячы, ён заняў 11-е месца разам са сваім суайчыннікам Андэрсам Нільсенам, набраўшы 277 ачкоў. У стральбе з калена, Енсен, набраўшы 290 ачкоў, падзяліў 13 месца з нарвежцам Хельмерам Хермандсенам. У стральбе лежачы, ён ізноў апынуўся з ім на адной пазіцыі, але ўжо на 10 месцы, набраўшы па 308 ачкоў. Затым, усе гэтыя вынікі былі складзены, і ён заняў ужо 15 месца. Апошняй яго дысцыплінай была камандная стральба, і яго каманд стала 4-й.

## Спасылкі 
* 
* Інфармацыя пра ўдзел Віга Енсена на Алімпійскіх гульнях  

Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1896 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1896 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1896 года
Катэгорыя:Гімнасты Даніі
Катэгорыя:Лёгкаатлеты Даніі
Катэгорыя:Стралкі Даніі
Катэгорыя:Цяжкаатлеты Даніі
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 1896 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1896 года
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1896 года
Катэгорыя:Цяжкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1896 года
Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1900 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Даніі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па цяжкай атлетыцы
Вялікая вайна

**«Вялікая вайна»** можа ўжывацца як назва наступных канфліктаў:
* Першая сусветная вайна (1914 – 1918) — вайна паміж Цэнтральнымі дзяржавамі і Антантай.
* Вялікая вайна (1409 – 1411) — вайна паміж польскім-вялікалітоўскім саюзам і тэўтонскімі крыжакамі, найбольш прыкметная Грунвальдскай бітвай.