Цім Бернерс-Лі

Сэр **Ці́маці Джон «Цім» Бе́рнерс-Лі́** (; , , Вялікабрытанія) — брытанскі інжынер, камп'ютарны спецыяліст і прафесар МТІ, імя якога звязваюць са стварэннем Сусветнага павуціння, першыя прапановы па якім з'явіліся ў сакавіку 1989 года. 25 снежня 1990 года з дапамогай Роберта Каё і маладых студэнтаў у CERN ён ажыццявіў першае злучэнне HTTP-кліента з серверам праз Інтэрнэт.

Цім Бернерс-Лі з'яўляецца дырэктарам Кансорцыума Сусветнага павуціння (W3C; ), які працуе з мэтай далейшага развіцця Сеціва. Паралельна ён з'яўляецца заснавальнікам Фонда Сусветнага павуціння (), старэйшым даследчыкам у 3Com і галавой Лабараторыі інфарматыкі і штучнага інтэлекта ў МТІ (CSAIL). У красавіку 2009 года быў абраны членам Нацыянальнай акадэміі навук ЗША, што ў Вашынгтоне.

## Біяграфія 
Цім Бернерс-Лі нарадзіўся ў Лондане (Англія). Яго бацькі, Конуэй Бернерс-Лі і Мэры Лі Вудс, абодва былі матэматыкамі і працавалі над стварэннем «Марка I», аднаго з першых камп'ютараў. Цім вучыўся ў школе Эмануэль ў Уондсуэрте, затым у Каралеўскім каледжы ў Оксфардзе. Там ён сабраў свой першы камп'ютар на базе працэсара M6800 з тэлевізарам замест манітора. Адзін раз Цім і яго сябар былі злоўлены пры правядзенні хакерскай атакі, за гэта яны былі пазбаўленыя права карыстацца ўніверсітэцкімі камп'ютарамі.

Пасля заканчэння Оксфардскага універсітэта ў 1976 годзе Бернерс-Лі паступіў на працу ў кампанію «Plessey Telecommunications Ltd» у графстве Дорсет, дзе прапрацаваў два гады, займаючыся ў асноўным сістэмамі размеркаваных транзакцый.

У 1978 годзе Бернерс-Лі перайшоў у кампанію «DG Nash Ltd», дзе займаўся праграмамі для друкарак, і стварыў падабенства шматзадачнай аперацыйнай сістэмы.

Затым ён паўтара года прапрацаваў у Еўрапейскай лабараторыі па ядзерных даследаваннях ЦЕРН (Жэнева, Швейцарыя) кансультантам па праграмным забеспячэнні. Менавіта там ён для ўласных патрэб напісаў праграму Enquire, якая выкарыстала выпадковыя асацыяцыі і заклала канцэптуальную аснову для Сусветнай павуціны.

З 1981 па 1984 год Цім Бернерс-Лі працаваў у кампаніі «Image Computer Systems Ltd» сістэмным архітэктарам.

У 1984 годзе ён атрымаў стыпендыю ў CERN і заняўся там распрацоўкай размеркаваных сістэм для збору навуковых дадзеных. У гэты час ён працаваў над сістэмай «FASTBUS» і распрацаваў сваю сістэму Remote Procedure Call.

У 1989 годзе, працуючы ў CERN над унутранай сістэмай абмену дакументаў Enquire, Бернерс-Лі прапанаваў глабальны гіпертэкставы праект, цяпер вядомы як Сусветная павуціна. Праект быў зацверджаны і рэалізаваны.

З 1991 па 1993 год Цім Бернерс-Лі працягваў працу над Сусветным павуціннем. Ён збіраў водгукі ад карыстальнікаў і каардынаваў працу Павуціння. Тады ён упершыню прапанаваў для шырокага абмеркавання свае першыя спецыфікацыі URI, HTTP і HTML.

У 1994 годзе Бернерс-Лі стаў кіраўніком кафедры Заснавальнікаў 3Com у Лабараторыі інфарматыкі MIT і з'яўляецца вядучым даследчыкам кафедры на дадзены момант. Пасля зліцця Лабараторыі інфарматыкі з Лабараторыяй штучнага інтэлекту ў MIT ўтварылася Лабараторыя інфарматыкі і штучнага інтэлекту.

У 1994 годзе ён заснаваў Кансорцыум Сусветнай павуціны пры Лабараторыі інфарматыкі (англ. Laboratory for Computer Science, LCS) MIT. З тых часоў і па гэты дзень Цім Бернерс-Лі ўзначальвае гэты кансорцыум. Кансорцыум займаецца распрацоўкай і ўкараненнем стандартаў для інтэрнэту. Кансорцыум ставіць перад сабой задачу цалкам раскрыць патэнцыял Сусветнай павуціны, спалучаючы стабільнасць стандартаў з іх хуткай эвалюцыяй.

У снежні 2004 года Цім Бернерс-Лі стаў прафесарам Саўтгемптанскага ўніверсітэта. Пры сур'ёзнай падтрымцы універсітэта ён спадзяецца ажыццявіць праект семантычнага павуціння.

Зараз сэр Цім жыве ў прыгарадзе Бостана з жонкай і двума дзецьмі, часта бывае ў раз'ездах па ўсім свеце.

## Вынаходкі 
У 1989 годзе, працуючы ў CERN, Бернерс-Лі прапанаваў праект, вядомы як Сусветная павуціна (англ. World Wide Web). Праект меў на ўвазе публікацыю гіпертэкставых дакументаў, звязаных паміж сабой гіперспасылкамі, што палегчыла б пошук і кансалідацыю інфармацыі. Праект Павуціння быў прызначаны для навукоўцаў CERN і першапачаткова выкарыстоўваўся ва ўнутранай сеткі CERN. Для ажыццяўлення праекта Цімам Бернерсам-Лі (сумесна з яго памочнікамі) былі вынайдзены ідэнтыфікатары URI (і, як прыватны выпадак, URL), пратакол HTTP і мова HTML. Гэтыя тэхналогіі ляглі ў аснову сучаснай Сусветнай павуціны. У перыяд з 1991 па 1993 год Бернерс-Лі ўдасканаліў тэхнічныя спецыфікацыі стандартаў і апублікаваў іх.

У рамках праекта Бернерс-Лі напісаў першы ў свеце вэб-сервер «httpd» і першы ў свеце гіпертэкставы вэб-браўзэр для камп'ютара NeXT, які называўся «WorldWideWeb» (пазней «Nexus», каб пазбегнуць блытаніны паміж назвай тэхналогіі («Сусветная сетка») і назвай браўзэра). Гэты браўзэр быў адначасова і WYSIWYG-рэдактарам (англ. WYSIWYG ад What You See Is What You Get, «што бачыш, то і атрымаеш»), яго распрацоўка вялася з кастрычніка па снежань 1990 года. Праграма працавала ў асяроддзі «NeXTStep» і пачала распаўсюджвацца па Інтэрнэце летам 1991 года.

Першы ў свеце вэб-сайт Бернерс-Лі стварыў па адрасе http://info.cern.ch (цяпер сайт захоўваецца ў архіве). Гэты сайт з'явіўся анлайн у Інтэрнэце 6 жніўня 1991 года. На гэтым сайце апісвалася, што такое Сусветная павуціна, як усталяваць вэб-сервер, як займець браўзэр і т. п. Гэты сайт таксама з'яўляўся першым у свеце інтэрнэт-каталогам, таму што пазней Цім Бернерс-Лі размясціў і падтрымліваў там спіс спасылак на іншыя сайты.

Галоўны літаратурная праца Бернерса-Лі — гэта кніга «Пляця павуціну: вытокі і будучыня Сусветнай павуціны» (). У гэтай кнізе ён распавядае пра працэс стварэння павуціны, яе канцэпцыі і сваім бачанні развіцця Інтэрнэту. У гэтай асноватворнай працы аўтар кажа пра некалькі важных прынцыпаў:

* Магчымасць рэдагаваць інфармацыю павуціны не менш важная, чым магчымасць проста лазіць па ёй. У гэтым сэнсе Бернерс-Лі вельмі разлічвае на канцэпцыю WYSIWYG, хоць Wiki — гэта таксама крок у патрэбным кірунку.
* Камп'ютары могуць быць выкарыстаны для «фонавых працэсаў», якія дапамагаюць людзям працаваць разам.
* Кожны аспект Інтэрнэту павінен працаваць як павуціна, а не як іерархія. У гэтым сэнсе вельмі непрыемным выключэннем з'яўляецца сістэма імёнаў даменаў (), кіраваная арганізацыяй ICANN.
* Навукоўцы-камп'ютарнікі нясуць не толькі тэхнічную адказнасць, але і маральную.

Бернерс-Лі напісаў ўступленне да кнігі «пасмы семантычную павуціну: поўнае раскрыццё патэнцыялу Сусветнай павуціны» (), дзе раскрывае канцэпцыю семантычнай павуціння, у якой ён бачыць будучыню Інтэрнэту.

Семантычная павуціна — гэта надбудова над існуючай Сусветнай павуціннем, якая закліканая зрабіць размешчаную ў сетцы інфармацыю больш зразумелай для камп'ютараў. Пры гэтым кожны рэсурс на чалавечай мове быў бы забяспечаны апісаннем, зразумелым камп'ютару. Семантычная павуціна адкрывае доступ да выразна структураванай інфармацыі для любых прыкладанняў, незалежна ад платформы і незалежна ад моў праграмавання. Праграмы змогуць самі знаходзіць патрэбныя рэсурсы, класіфікаваць дадзеныя, выяўляць лагічныя сувязі, рабіць высновы і нават прымаць рашэнні на аснове гэтых высноў. Пры шырокім распаўсюдзе і пісьменным укараненні сэмантычная павуціна можа выклікаць рэвалюцыю ў Інтэрнэце.

## Званні 
* У 1994 годзе Бернерс-Лі стаў адным з шасці чалавек, уведзеных ў Залу славы Сусветнай павуціны.
* У 1997 годзе быў абвешчаны афіцэрам Ордэна Брытанскай імперыі (OBE) «за службу на карысць глабальных камп'ютэрных сеткавых камунікацый».
* У 1999 годзе быў уключаны часопісам «Time magazine» у спіс «100 найвялікшых розумаў стагоддзя».
* У 2001 годзе ўвайшоў у спіс 100 найвялікшых брытанцаў па версіі BBC, сфарміраваны паводле вынікаў агульнанацыянальнага галасавання.
* 16 ліпеня 2004 года Каралева Вялікабрытаніі Елізавета II зрабіла Ціма Бернерса-Лі Рыцарам-камандорам (KBE, FRS, FRAEng.) За «службу на карысць глабальнага развіцця Інтэрнэту».
* У 2005 годзе быў абвешчаны найвялікшым брытанцам 2004 года за свае дасягненні і за «праяву галоўных брытанскіх рыс характару».
* У 2007 годзе разам з Альбертам Хофманам узначаліў спіс найвялікшых геніяў з ліку тых, хто жыве па версіі выдання Daily Telegraph.
* У 2011 годзе быў уведзены ў Залу славы штучнага інтэлекту IEEE за «значны ўклад у сферу штучнага інтэлекту і інтэлектуальных сістэм».
* У 2012 годзе быў уведзены Таварыствам Інтэрнэта ў Залу славы Інтэрнэта.

Сэр Цімаці Джон Бернерс-Лі з'яўляецца ганаровым прафесарам наступных універсітэтаў:

* Школа дызайну Парсонса, Нью-Ёрк (DFA, 1996)
* Саўтгемптанскі універсітэт (D.Sc., 1996)
* Эсэкскі ўніверсітэт (DU, 1998)* Універсітэт Паўднёвага Крыжа (1998)
* Адкрыты ўніверсітэт (Вялікабрытанія) (DU, 2000)
* Калумбійскі ўніверсітэт (D.Law, 2001)
* Оксфардскі ўніверсітэт (2001)
* Універсітэт Порт-Элізабэт (D.Sc., 2002)
* Універсітэт Ланкастэра (D.Sc, 2004)
* Універсітэт Манчэстэра (2008)
* Адкрыты ўніверсітэт Каталоніі (2008)
* Політэхнічны ўніверсітэт Мадрыда (2009)
* Амстэрдамскі свабодны ўніверсітэт (2009)
* Льежскі ўніверсітэт (D.Sc., 2009)
* Гарвардскі ўніверсітэт (D.Sc., 2011)
* Сэнт-Эндрускі ўніверсітэт (D.Sc., 2013)

Цім Бернерс-Лі таксама з'яўляецца Выдатным членам Брытанскага камп'ютарнага грамадства, Ганаровым членам Інстытута электраінжынераў, Ганаровым членам Таварыства тэхнічных камунікацый, членам Фонду Гільерма Марконі, членам Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук, членам Каралеўскага таварыства (2001) і Каралеўскай інжынернай акадэміі, членам амерыканскага філасофскага таварыства, замежным членам Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (2009).

## Узнагароды 
Цім Бернерс-Лі адзначаны мноствам узнагарод самага рознага, у тым ліку і міжнароднага, ўзроўню. Ніжэй пералічаны некаторыя з іх.

* Прэмія Фонду Кілбі «Малады інаватар года» (1995)
* Прэмія арганізацыі Ars Electronica (1995)
* Прэмія праграмных сістэм Асацыяцыі вылічальнай тэхнікі (АСМ) (1995)
* C & C Prize (1996)
* Медаль Маўнтбетэна (1996)
* Прэмія Уолеса Макдауэла (1996) ад IEEE
* Медаль Дудэла ад Інстытута фізікі (1997)
* Стыпендыя Мак-Артура (1998)
* Каралеўскі медаль (2000)
* Прэмія Японіі ад Фонду навукі і тэхналогіі Японіі (2002)
* Медаль прагрэсу і ганаровае сяброўства ад Каралеўскага фатаграфічнага грамадства ў знак прызнання вынаходкі, даследаванні, публікацыі або іншай формы ўкладу ў навуку, вынікам якой стаў істотны прагрэс у навуковым або тэхнічным развіцці фатаграфіі або сродкаў прадстаўлення малюнкаў у шырокім сэнсе слова (2003)
* Прэмія Музея камп'ютэрнай гісторыі за ўклад у развіццё Сусветнай павуціны (2003)
* Першы ўладальнік прэміі «Тэхналогія тысячагоддзя» (у памеры 1 000 000 еўра), які быў уручаны прэзідэнтам Фінляндыі Тар'яй Халонен (2004)ref>
* Узнагарода брытанскай Садружнасці за выдатны ўклад у справу масавых камунікацый (2005)
* Прэмія «Квадрыга» з фармулёўкай «Сетка ведаў» (2005)
* Прэзідэнцкі медаль ад Інстытута фізікі
* Медаль Лаўлейс ад Брытанскага камп'ютарнага грамадства (2007)
* Прэмія амерыканскай Акадэміі дасягненняў (2007)
* Прэмія Чарльза Старка Дрэйпера (2007)
* Ордэн заслуг (2007)
* Прэмія Вульфсана і Дж. К. Максвела (IEEE/RSE) за развіццё Сусветнай павуціны (2008)
* Прэмія Webby ў намінацыі «Дасягненне ўсяго жыцця» (2009)
* Прэмія М. С. Гарбачова, у намінацыі «Перабудова» - «Чалавек, які змяніў свет» за ўклад у развіццё цывілізацыі (2011)
* Ордэн культуры, навукі і мастацтваў Амана (2012)
* Прэмія ў галіне камп'ютараў і камунікацый імя Кодзі Кабаясі ад IEEE
* Узнагарода ад часопіса «PC Magazine» за «Шматгадовы ўклад у тэхнічную дасканаласць»
* Узнагарода першапраходцу ад Electronic Frontier Foundation
* Прэмія прынца Астурыйскага за навуковыя і тэхнічныя даследаванні (сумесна з Ларай Робертс, Робам Канам і Вітнам Серфам)
* Спецыяльная ўзнагарода ад Амерыканскага таварыства інфармацыйнай навукі і тэхналогіі
* Медаль Нільса Бора ад ЮНЕСКА (2010)
* Прыз за інжынерныя дасягненні Каралевы Елізаветы (2013)

## Літаратура 
* Сэр Тимоти Джон Бернерс-Ли // Часопіс «Изобретатель». № 4 (196) 2016. — С. 18.

## Спасылкі 
* Цім Бернерс-Лі на сайце W3C 
* Цім Бернерс-Лі ў Twitter 
* Блог Тима Бернерса-Ли, открытый в декабре 2005-го 
* Историческое предложение Бернерса-Ли для CERN
* Знаменитая книга «Плетя паутину: истоки и будущее Всемирной паутины» онлайн
* Первый в мире веб-сайт (архив)
* Официальный сайт Консорциума Всемирной паутины (W3C)
* Изобретатель WWW получил орден «За заслуги»

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Вучоныя Вялікабрытаніі