open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзяніс Васільевіч Вятчынаў

**Дзяніс Васільевіч** **Вятчынаў**  (, Шантабэ, Казахстан — , Цхінвал, Паўднёвая Асеція) — маёр расійскай арміі, намеснік камандзіра 135-га мотастралковага палка 19-й мотастралковай дывізіі па выхаваўчай рабоце, Герой Расійскай Федэрацыі.

У 1999 скончыў Омскае агульнавайскавое каманднае вучылішча. Прымаў удзел у контртэрарыстычнай аперацыі ў Чачэнскай рэспубліцы. 9 жніўня 2008 года, на другі дзень вайны ў Паўднёвай Асеціі, загінуў у бою ў Цхінвалі.

Калона, у складзе якой знаходзіўся Д. Вятчынаў, а таксама расійскія журналісты і камандуючы 58-й арміяй генерал-лейтэнант Хрулёў. Пры ўездзе ў горад калона трапіла ў засаду грузінскага спецназа, завязаўся няроўны бой. Маёр Ветчинов, не разгубіўшыся, адкрыў адказны агонь з аўтамата і асабіста знішчыў трох нападаўшых. Падабраўшы трафейны кулямёт, ён працягваў абстрэльваць лясны масіў, дзе знаходзіўся вораг. Выходзячы да БТРу з групай журналістаў быў паранены ў ногі грузінскім спецназаўцам, які адкрыў агонь па салдатам і журналістам. Застраліўшы ворага, Вятчынаў стаў прыкрываць агнём камадуючага палком і камандуючага арміяй. У гэты момант атрымаў раненне ў галаву і памёр па дарозе ў шпіталь.

Пахаваны 15 жніўня ў Валгаградзе.

Узнагароды:

* Герой Расійскай Федэрацыі (15 жніўня 2008 года, пасмяротна) *«За мужнасць і гераічнасць, выяўленыя пры выкананні воінскага доўгу ў Поўнача-Каўказскім рэгіёне»*
* Медаль «За адвагу»
* Медаль «За воінскую доблесць» I ступені
* Медаль «За адзнаку ў ваеннай службе»

У маі 2009 года ва Уладзікаўказе был адкрыты помнік Д. Вятчынаву.

## Спасылкі 
* Подарившие Цхинвали жизнь. Сергей Васильев, «Красная звезда», 14 жніўня 2008 года 
* Указ Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі «Аб узнагароджанні дзяржаўнымі ўзнагародамі Расійскай Федэрацыі вайскоўцаў Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі» 
* Имя героя — Денис Ветчинов Газета «Известия», 13 жніўня 2008 года

Катэгорыя:Героі Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Ваенныя Расіі
Войскі

»).]]
**Войскі** — службовая асоба ў Польшчы (з 13 ст.) і ВКЛ (з 16 ст.). У час войнаў, калі шляхта з паспалітым рушэннем пакідала маёнткі, наглядаў за парадкам у павеце і апекаваў тых, хто застаўся ў маёнтках. У Польшчы войскі былі гродскія і земскія, у ВКЛ толькі земскія, якія падпарадкоўваліся старосце павятовага горада.

## Гл. таксама 
* Войскі вялікі літоўскі

## Зноскі 
Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім
Футбольная форма

[міні|250px|[Зборная Шатландыі па футболе|Футболка зборнай Шатландыі]]
міні|250px|Аргенцінская каманда ў форме. 1960 год.
У футбольных правілах *Правіла 4: Экіпіроўка гульцоў* вызначае вопратку і абутак, у якіх гульцы могуць выходзіць на поле.

## Абавязковыя элементы 
* Кашуля або футболка, абавязкова з рукавамі. Для палявых гульцоў адзінага каляровага рашэння.
* Шорты. Калі выкарыстоўваюцца падтруснікі, яны павінны быць таго жа колеру, што і шорты.
* Гетры.
* Шчыткі.
* Буцы.

Шчыткі павінны быць цалкам закрытыя гетрамі. Яны павінны быць зробленыя з падыходнага матэрыялу (пластмаса, гума) і павінны забяспечваць дастатковую ступень абароны.

## Экіпіроўка варатара 
Форма варатара павінна адрознівацца ад формы палявых гульцоў і суддзяў.

## Дадатковая экіпіроўка 
Дазваляецца дадатковая экіпіроўка пры ўмове, што яна бяспечная для самога гульца і для астатніх: павязкі, налакотнікі, накаленнікі. Варатары заўсёды носяць пальчаткі (хоць няма правіл, якія забараняюць рабіць гэта палявым гульцам). Дазволенае насіць ачкі для карыгавання зроку і абароны ад сонца або пражэктараў (пры ўмове, што яны не зваляцца і нікога не параняць).

## Забароненая экіпіроўка 
Гульцы не могуць мець ніякай экіпіроўкі, якая можа быць небяспечнай для іх самых або для іншых гульцоў (уключаючы ювелірныя вырабы).

Ювелірныя вырабы і гадзіннікі безумоўна забароненыя. Заклейванне ювелірных вырабаў ліпкай стужкай лічыцца недастатковай мерай бяспекі. Таксама забароненыя скураныя і гумовыя рамяні і стужкі.

Забаронена паказваць схаваныя пад футболкай лозунгі або рэкламу. За гэта гулец штрафуецца арганізатарам спаборніцтва.

## Пакаранні за парушэнні 
Гульню спыняць не абавязкова. Як толькі мяч апынаецца па-за гульнёй, гулец выходзіць з поля і выпраўляе экіпіроўку. Як толькі мяч ізноў апынаецца па-за гульнёй, суддзя правярае экіпіроўку і дазваляе (або не дазваляе) увайсці на поле. Калі гулец заходзіць на поле без дазволу суддзі, яму паказваецца жоўтая картка.

Пасля вынясення папярэджання гульня ўзнаўляецца вольным ударам у карысць процілеглай каманды.

## Запасныя гульцы 
Праверка правільнасці экіпіроўкі гульцоў, якія выходзяць на замену, уваходзіць у абавязкі запаснога арбітра.
Запасныя гульцы, якія не ўдзельнічаюць у матчы, павінны знаходзіцца ў трэніравальнай форме, адрознай ад футбалістаў на поле.

## Судзейскі склад 
Галоўны суддзя, яго памочнікі і запасны суддзя апранаюць экіпіроўку, якая адрознівае іх па колеры ад гульцоў абедзвюх каманд. Звычайна выкарыстоўваюцца чорны або жоўты колеры. Футболка галоўнага суддзі мае кішэнь, для нататніка і картак.

Катэгорыя:Правілы футбола
Катэгорыя:Спартыўны інвентар
Канстанцін Анатолевіч Цымерман

**Канстанцін Анатолевіч Цымерман** (, 11 кастрычніка 1977) — падпалкоўнік расійскай арміі, камандзір мотастралковага батальёна 135 мотастралковага палка 19 мотастралковай дывізіі, выканаўца абавязкаў камандзіра батальёна міратворчых сіл у Паўднёвай Асеціі (з 25 мая 2008), Герой Расійскай Федэрацыі.

Узнагароджаны званнем героя за мужнасць і гераічнасць, выяўленыя пры выкананні воінскага доўгу ў Поўнача-Каўказскім рэгіёне. Упраўленне прэс-службы і інфармацыі Міністэрствы абароны Расіі так апісвае подзвіг К. Цымермана:

8 жніўня 2008 г. пры ўварванні грузінскіх узброеных сіл у зону адказнасці батальёна падпалкоўнік Цымерман Канстанцін Анатолевіч пісьменна, са веданнем справы, арганізаваў нясенне службы на пастах, разведку і кіраванне батальёнам, ахову і абарону базавага лагера ў адпаведнасці з мандатам міратворчых сіл.

Кіруючыся мандатам міратворчых сіл, да апошняга моманту спрабаваў прымусіць грузінскі бок да прытрымлівання перамір’я і недапушчэнню парушэння ўсталяваных меж. У адказ грузінскі бок адкрыў агонь з усіх відаў узбраення.

Умела кіруючы дзеяннямі падпарадкаваных пры адбіцці нападу на пункт дыслакацыі батальёна, падпалкоўнік Цымерман Канстанцін Анатолевіч выявіў падчас бою мужнасць і гераічнасць, асабіста знішчыў 6 баявікоў. Нягледзячы на атрыманае раненне, ён не пакінуў поле бою, працягваў умела кіраваць дзеяннямі падпарадкаваных.

У выніку першых сутак бою падраздзяленнем падпалкоўніка Цымермана К. А. знішчана 6 танкаў, 4 браняваных машыны, каля 50 чалавек жывой сілы праціўніка.

У далейшым пасля прыбыцця падрадзялення ўзмацнення падпалкоўнік Цымерман К. А. адмовіўся ад шпіталізацыі і працягвае камандаваць падрадзяленнем.

## Спасылкі 
* Указ Прэзідэнта Расіі аб узнагароджанні 
* Герой Расіі: «Мы чакалі дапамогі двое сутак»  LIFE.RU
* Біяграфія Д. Ветчынава і К. Цымермана на сайце міністэрства абароны Расіі
* Расія ўзнагародзіла сваіх герояў-міратворцаў  (Лента ПМР)

Катэгорыя:Удзельнікі вайны ў Паўднёвай Асеціі (2008)
Катэгорыя:Удзельнікі Другой чачэнскай вайны
Катэгорыя:Падпалкоўнікі, Расійская Федэрацыя
Катэгорыя:Героі Расійскай Федэрацыі
Юлія Валянцінаўна Бічык

{{Спартсмен
 | імя              = Юлія Бічык
 | поўнае імя       = Юлія Валянцінаўна Бічык
 | медалі           = 

{
  
}
}}
**Юлія Валянцінаўна Бічык** ( у Мінску) — беларуская вяслярка.

На Летніх Алімпійскіх гульнях 2008 у Пекіне Бічык атрымала бронзавы медаль у пары з Наталляю Гелах.

## Спасылкі 
* 
* 
* Старонка аб Бічык на афіцыйным сайце Летніх Алімпійскіх гульняў 2008 у Пекіне

Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па акадэмічным веславанні
Падзелы Рэчы Паспалітай

**Падзе́лы Рэ́чы Паспалі́тай** — шэраг геапалітычных падзей канца ХVIII стагоддзя, у выніку якіх Рэч Паспалітая Абодвух Народаў знікла з карты Еўропы як дзяржаўнае ўтварэнне.

## Першы падзел 
Першы падзел Рэчы Паспалітай адбыўся ў 1772 годзе. Перад ім Расія развязала пытанне аб дысідэнтах, але Сойм адхіліў яе прапановы. Тады Расія і Прусія пайшлі на стварэнне канфедэрацый у Слуцку і Торуні, якія дабіліся прыняцця закону аб раўнапраўі, а таксама пацвердзілі шляхецкія правы. Тады ўжо паўстала каталіцкая шляхта (гл. Барская канфедэрацыя). Але канфедэраты прайгралі вайну з Расіяй, і Аўстрыя, Прусія і Расія падзялілі Рэч Паспалітую. Аўстрыя і Прусія анексавалі частку земляў Польшчы, Расія — Усходнюю Беларусь і Інфлянты. Перадумовамі падзелу былі поўная палітычная анархія ў Рэчы Паспалітай і няздольнасць магнатаў пераадолець рознагалоссі.

## Другі падзел 
Пасля Першага падзелу Станіслаў Аўгуст Панятоўскі, кароль Рэчы Паспалітай, стаў на чале памяркоўных рэфарматараў. Была створана Адукацыйная камісія, абмежаванае права liberum veto. Вяршыняй рэформ стаў Вялікі Сойм 1788—1792 гг. Сойм павялічыў войска да ста тысяч, забараніў усялякія канфедэрацыі. 3 мая 1791 года Сойм зацвердзіў Канстытуцыю. Але Расія адразу зрэагавала: была створана Таргавіцкая канфедэрацыя ворагаў рэформ, і тыя папрасілі Расію пра падтрымку. Вайна 1792 скончылася поўнай паражэннем Рэчы Паспалітай і новым падзелам, які замацаваў гарадзенскі сойм 1793 годзе.

## Трэці падзел 
Пасля гэтых падзей патрыятычныя колы грамадства пачалі рыхтавацца да паўстання, якое пачалося 24 сакавіка 1794 года. Але паўстанцы былі разбіты ў тым жа годзе, а ў пачатку 1795 Рэч Паспалітая знікла з карты Еўропы.

## Гл. таксама 
* Шляхецкі рух

## Спасылкі 

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1569—1795)
Катэгорыя:Гісторыя Аўстрыі
Катэгорыя:Гісторыя Расіі
Наталля Валер’еўна Міхневіч

'''Наталля Валер'еўна Міхневіч** (па нараджэнні **Харанека'''; , , Стаўрапольскі край, Расія) — беларуская лёгкаатлетка.

## Спартыўная кар'ера 
На Летніх Алімпійскіх гульнях 2008 у Пекіне Міхневіч атрымала срэбны медаль па кіданні ядра сярод жанчын, але пазней  трапілася на анаболіках метандыеноне і станазалоле, якія выяўленыя ў пекінскай спробе.

## Сям'я 
Муж Наталлі Міхневіч — Андрэй Міхневіч з'яўляецца Алімпійскім прызёрам па кіданні ядра.

## Спасылкі 
* Профіль спартсменкі на сайце IAAF
* Афіцыйны сайт Андрэя і Наталлі Міхневіч 

Катэгорыя:Чэмпіёны свету па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Штурхальнікі ядра Беларусі
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Кацярына Анатолеўна Карстэн

{{Спартсмен
| імя                 = Кацярына Карстэн
| поўнае імя          = Кацярына Анатолеўна Карстэн (па нараджэнні Хадатовіч)
| грамадзянства       = 
| спецыялізацыя =акадэмічная грэбля
| клуб =
| дата нараджэння =
| месца нараджэння = 
| трэнеры = Анатоль Квяткоўскі
| рост = 
| вага = 
| медалі =

{
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
}}
**Кацярына Анатолеўна Карстэн** (па нараджэнні **Хадатовіч**; , в. Асечана,  Мінскай вобласці) — савецкая і беларуская вяслярка ў акадэмічным веславанні. Першая двухразовая алімпійская чэмпіёнка ў алімпійскай камандзе Рэспублікі Беларусь (1996, 2000); шасціразовая чэмпіёнка свету (1997, 1999, 2005—2007, 2009) у веславанні ў лодцы-адзіночцы. Заслужаны майстар спорту СССР (1992). Першы поўны кавалер ордэна Айчыны (2008).

## Спартыўная кар’ера 
Выступаючы за Аб’яднаную каманду на Летніх Алімпійскіх гульнях 1992 года ў Барселоне, Карстэн атрымала бронзавы медаль.

Выступаючы за Беларусь, Карстэн атрымала па залатым медалі на Летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года ў Атланце і 2000 года ў Сіднеі. На Летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года ў Афінах яна атрымала срэбны медаль і на Летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года ў Пекіне — бронзавы.

Чэмпіёнка свету 2009. Прызнана лепшай спартсменкай года Беларусі.

## Сямейнае жыццё 
У 1998 годзе Кацярына Хадатовіч выйшла замуж за нямецкага бізнесмена Вільфрыда Карстэна і ўзяла яго прозвішча. Карстэны жывуць у Германіі, маюць дачку Аляксандру.

## Палітычныя погляды 
Падпісала адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў народных пратэстаў у 2020 годзе.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* Старонка  на сайце НАК Рэспублікі Беларусь
* Біяграфічная даведка, 2 інтэрв’ю
* 100 дарог: Малая радзіма Кацярыны Вялікай 
* Старонка аб Карстэн на афіцыйным сайце Летніх Алімпійскіх гульняў 2008 у Пекіне

Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) СССР
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) Беларусі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Беларусі
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) на летніх Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па акадэмічным веславанні
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Беларускі спартыўны Алімп»
Мінамёт

**Мінамёт** — гармата з апорнай плітой для навеснай стральбы мінамі (45 — 85°).

Мінамёты з’яўляюцца магутным агнявым сродкам для паражэння жывой сілы і ваеннай тэхнікі, размешчаных на адкрытай мясцовасці і ў сховішчах (адваротных скатах вышыняў, складках мясцовасці), а таксама для разбурэння ўсіх тыпаў палявых умацаванняў.

Паводле спосабу зараджання адрозніваюць: дульназарадныя (калібр 50 — 120 мм) і казназарадныя (больш за 120 мм); паводле будовы ствала: гладкаствольныя (большасць) і наразныя; паводле спосабу транспартавання: ношаныя, вожаныя, буксаваныя, самаходныя, уючныя.

У некаторых мовах (напрыклад, англійская, польская) гістарычнае найменне марціры стала азначаць мінамёт.

Катэгорыя:Гарматы
Віленскае ваяводства (значэнні)

* Віленскае ваяводства — адміністрацыйная адзінка ў ВКЛ і Рэчы Паспалітай.
* Віленскае ваяводства (1926—1939) — адміністрацыйная адзінка на тэрыторыі Заходняй Беларусі і Літвы ў складзе Польшчы.
Герб Рэспублікі Алтай

**Герб Рэспублікі Алтай** з’яўляецца сімвалам Рэспублікі Алтай. Прыняты Парламентам Рэспублікі 6 кастрычніка 1993 года.

## Апісанне 
Герб Рэспублікі Алтай уяўляе сабой сіне-блакітны круг, абрамлены вузкай палоскай залацістага колеру. Гэта знак вечнага сіняга неба Алтая. На сіне-блакітным фоне намаляваныя: у верхняй частцы круга трохгаловая вяршыня адной з найвысокіх гор Цэнтральнай Азіі — Бялухі — Юч Сюмера, сімвалізуючая прыгажосць і моц роднай зямлі (белага колеру); у цэнтры — белы грыфон — Кан-Кярэдэ з галавой і залацістымі крыламі птушкі і тулавішчам льва (плямы на тулавішчы залацістага колеру; грудзі, кіпцюры і плямы на нагах і кончык хваста чырвона-бэзавага колеру. Дзюба, асновы і канцы крылаў, пляма на шыі — чорныя), які ўвасабляе сабою святую сонечную птушку, якая беражэ супакой, мір, шчасце, багацце роднай зямлі, апякунку звяроў, птушак і прыроды; у ніжняй частцы круга — арнаментальны малюнак двух самых вялікіх рэк Алтая — Біі і Катуні з іх прытокамі; паміж імі трыножнік залацістага колеру — агмень — знак Радзімы, крэпасці і вечнасці роднай хаты; хвалістыя лініі пад трыножнікам — агменем — знак Цялецкага возера — Шастак-Келя. Арнаментальны малюнак рэк і Цялецкага возера бірузова-ізумруднага колеру.

## Гл. таксама 
* Сцяг Рэспублікі Алтай

## Спасылкі 
* Палажэнне аб дзяржаўным гербе Рэспублікі Алтай

Аlтай рэспуblікі герb
Герб Чачні

**Герб Чачэнскай рэспублікі** — афіцыйны дзяржаўны сімвал Чачні. Зацверджаны 22 чэрвеня 2004 года.

## Апісанне 
]]
Герб Чачні — круг у двухмернай плоскасці з чатырохколеравай — чырвона, жоўта, сіне і нейтральна белай выявай. Ва ўнутранай частцы белага круга выяўлены Знак Адзінства, Вечнасці як нацыянальны чачэнскі арнамент чырвонага колеру. Стылізаваныя горы, гістарычная вежа вайнахаў і нафтавая вышка ў сінім колеры. Кампазіцыйнае рашэнне квадрат у крузе. Жоўтыя каласы пшаніцы на сінім фоне сіметрычна апраўляюць унутраны круг, сімвалізуюць багацце чачэнскага народа. У верхняй частцы каласы вянчаюць паўмесяц і зорка жоўтага колеру на сінім фоне. На знешнім завяршальным крузе выяўлены чырвоны ўзор з арнаментаў у чачэнскім нацыянальным стылі на жоўтым фоне. Знешняя акантоўка герба — сіняга колеру.

З 2020 года выяву герба размяшчаюць на сярэбраным французскім шчыце.

## Гісторыя 
### Герб Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя 
Герб Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя — сімвалічная выява паўляжачага воўка з паднятай галавой. Воўк размешчаны на нацыянальным арнаменце, які пераходзіць у круг у выглядзе паўмесяца, у ніжняй частцы якога размешчаны 9 зорак, якія адпавядаюць колькасці чачэнскіх супольнасцяў — тукхумаў.

Заканадаўча было вызначана толькі апісанне герба, органы ўлады Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя ўжываюць розныя варыяцыі герба, часцей за ўсё чорна-белую выяву.

## Гл. таксама 
* Сцяг Чачні

### Спасылкі 
* Указ Прэзідэнта Чачэнскай Рэспублікі «Аб дзяржаўным сцягу і гербе Чачэнскай Рэспублікі»

Чачня
Герб Адыгеі

[thumb|250px|right|Герб [Адыгея|Адыгеі]]
**Герб Адыгеі** з'яўляецца сімвалам Адыгеі. Прыняты Парламентам Рэспублікі 24 сакавіка 1994 года.

## Апісанне 
Герб Адыгеі ўяўляе сабой круг, зверху апраўлены стужкай з надпісам «Рэспубліка Адыгея» на рускай і адыгейскай мовах. У сярэдзіне стужкі — вялікая зорка, з бакавіц — лісце дуба, клёна (злева), залацістыя каласы пшаніцы, катахі кукурузы (справа). Круг замыкаецца скарачэннем слоў «Расійская Федэрацыя» — літарамі *РФ*, над якімі намаляваны нацыянальны стол — анэ з хлебам і соллю. У сярэдзіне круга — галоўны герой нарцкага эпасу Саўсрык'о на агністым ляцяшчым кані.

У руцэ вершніка — палыхаючы факел, які волат выкраў у багоў для людзей. Промні ад гэтага агню як бы рассыпаюцца па небазбору дванаццаццю зорачкамі. Палёт вершніка на кані сімвалізуе палёт маладой рэспублікі ў будучыню, да прагрэсу. Узаранае поле, стол з хлебам-соллю разам са змешчанымі ў гірляндзе герба каласамі пшаніцы і проса, катахамі кукурузы, галавой быка сімвалізуюць багацце рэспублікі, створанае працай яе народа. Малюнкі гор, ралля, лісця клёна і дуба характарызуюць геаграфічныя і прыродныя асаблівасці рэспублікі, якая размешчаная на маляўнічых паўночных схілах Каўказскага хрыбта і далінах рэк Кубані і Лабы і ўрадлівай Прыкубанскай раўніне, гавораць аб лясных багаццях края. Намаляваная ў верхняй частцы герба вялікая пяціканцовая зорка ўвасабляе яднанне і братэрства шматнацыянальнага насельніцтва Рэспублікі Адыгея.

## Гл. таксама 
* Сцяг Адыгеі

### Спасылкі 
* «Закон Рэспублікі Адыгея (#90) Аб дзяржаўных знаках Рэспублікі Адыгея»

Адыгеі герb
Надзея Мікалаеўна Астапчук

**Надзея Мікалаеўна Астапчук** (нар. , в. Вялікія Арлы, Столінскі раён, Брэсцкая вобласць, БССР) — беларуская лёгкаатлетка. Рэкардсменка Беларусі ў штурханні ядра.

## Біяграфія 
На Алімпійскіх гульнях 2004 заняла 4-е месца. Чэмпіёнка свету 2005, 2010. Чэмпіёнка Еўропы 2005, 2010, сярэбраны прызёр Чэмпіянату Свету 2001, 2003, 2007, 2008, 2011, 2012 і Чэмпіянату Еўропы 2006.

На Летніх Алімпійскіх гульнях 2008 у Пекіне Надзея Астапчук атрымала бронзавы медаль у штурханні ядра. Пазней у яе аналізах выяўленыя забароненыя рэчывы дэгідрахлорметылтэстастэрон (турынабол) і тамаксіфен, у 2017 яна пазбаўленая медаля.

На Алімпійскіх гульнях 2012 года ў Лондане ў штурханні ядра паказала найлепшы вынік сярод усіх спартсменак. Аднак у яе допінг-пробах (першая была ўзята напярэдадні спаборніцтваў, другая — адразу пасля іх завяршэння) быў выяўлены забаронены прэпарат метэналон. На падставе станоўчых проб па рэкамендацыі Дысцыплінарнага камітэта Выканаўчым камітэтам МАК Надзея Астапчук дыскваліфікавана ў алімпійскіх спаборніцтвах, выключана са складу ўдзельнікаў Алімпіяды 2012 года, абавязана вярнуць медаль і дыплом.

18 жніўня падпісала адкрыты ліст прадстаўнікоў спартыўнай галіны Рэспублікі Беларусь з патрабаваннем прызнаць несапраўднымі прэзідэнцкія выбары ў Беларусі 2020 года.

## Дасягненні 
* Чэмпіянат свету сярод юніёраў 1998 — золата
* Чэмпіянат свету ў памяшканні 2001 — серабро
* Чэмпіянат свету ў памяшканні 2003  — серабро
* Чэмпіянат свету 2003 — серабро
* Летнія Алімпійскія гульні 2004 — 4-е месца
* Чэмпіянат Еўропы ў памяшканні 2005 — золата
* Чэмпіянат свету 2005 — золата
* Лідар сусветнага сезону-2005
* Чэмпіянат Еўропы 2006 — серабро
* Лідар сусветнага сезону-2006 — 20,56 м
* Чэмпіянат свету 2007 — серабро
* Лідар сусветнага сезону-2008
* Чэмпіянат свету ў памяшканні 2010 (Катар, Доха) — золата (20,85)
* Чэмпіянат Еўропы 2010 (Барселона) — золата (20,48)

## Спасылкі 
* 
* Надзея Астапчук на Алімпійскіх гульнях  
* Старонка аб Астапчук на афіцыйным сайце Летніх Алімпійскіх гульняў 2008 у Пекіне

Катэгорыя:Штурхальнікі ядра Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Столінскім раёне
Катэгорыя:Вялікія Арлы (вёска)
Катэгорыя:Члены Свабоднага аб’яднання спартсменаў Беларусі
Минское русское слово

**«Минское русское слово»** — штодзённая грамадска-палітычная газета вялікадзяржаўнага шавіністычнага кірунку, якая выходзіла ў Мінску з 17(30) чэрвеня 1912 па 28 лютага (13 сакавіка) 1913 на рускай мове. Газета з’яўлялася органам Усерасіскага нацыянальнага саюза, рэдактар Л. Цвяткоў.

Абвяшчала сябе органам «правага рускага друку», «незалежнай палітычнай, літаратурнай і эканамічнай газетай», якая грунтавалася на прынцыпах «самадзяржаўя, праваслаўя і народнасці». Працягвала праграму газет *«Минское слово»* і *«Минские ежедневные ведомости»*. Падтрымлівала палітыку ўрада Расіі, царскую ўладу. Друкавала самадзейныя гімны, прысвечаныя цару, напісаныя Л. Цвятковым і мясцовымі чыноўнікамі. Адмаўляла нацыянальную і культурную самастойнасць беларускага народа, рабіла нападкі на газету «Наша Ніва», беларускіх пісьменнікаў і беларускую мову (3 і 11.8.1912, 8.11.1912). Узводзіла паклёп на беларускі народ (13.1.1913). Выступала за забарону беларускага друку.

У апошнім нумары перадала сваю праграму газеце *«Северо-Западная жизнь»*.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Заходнерусізм
Катэгорыя:Газеты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:Газеты Мінска
Катэгорыя:1912 год у Мінску
Марціра

**Марці́ра** (ад  — ступа) — гармата вялікага калібру з кароткім ствалом для навеснай стральбы (50—75°).

Марціры прызначаліся, галоўным чынам, для разбурэння асабліва магутных умацаванняў; мелі буйнакалібравыя гладкія (з XIX ст. — і нарэзныя) ствалы даўжынёй 2—4 калібры. Лафет стацыянарны, з XVII—XVIII ст. — з пад’ёмным вінтом дзеля дакладнейшай вертыкальнай наводкі. Снарады — амаль выключна выбуховыя ці запальныя, таксама прымітыўная карцеч (камнямёт).

Адна з найбольшых збудаваных марцір — 914-мм марціра Малета (Вялікабрытанія, сяр. 1850-х гг.). Эпізадычна, ва ўмовах недастачы матэрыялаў, выкарыстоўваліся марціры, зробленыя з дрэва — 12-фунтавая (4,62-цалёвая) марціра федэральнага ўраду ў час грамадзянскай вайны ў ЗША, у Германіі ў час 1-й сусветнай вайны.

Тып з’явіўся ў XV ст. і ўяўляў сабой тыпалагічную процілегласць сучасным ім бамбардам — цяжкім гарматам для насцільнай стральбы суцэльнымі снарадамі (кароткі ствол, буйны калібр, пустацелыя снарады — бомбы, запальныя і пад.). Канструкцыя хутка дасягнула стабільнасці і практычна не мянялася да канца XIX ст. У XVII ст. з’явіліся пераносныя марціры (марціра Кугорна). У XIX ст. — нарэзныя марціры (пруская перыяду вайны 1864, расійская 152-мм узору 1895). На пачатку XX ст. тэхналагічнае і канструкцыйнае развіццё практычна сцёрла прынцыповыя адрозненні паміж цяжэйшымі гаўбіцамі і марцірамі. У час 2-й сусветнай вайны марціры ўжываліся рэдка, іх задачы выконвалі мінамёты і гаўбіцы. Да канца XX ст. цалкам выйшлі з ужытку.

У некаторых мовах (напрыклад, англійская, польская) гістарычнае найменне марціры стала азначаць мінамёт.

## Верхавая гармата 
Верхавая гармата () — тып вялікакалібравай гарматы (30—55 см) з кароткай руляй (2—3 калібры), прызначаны паражаць цэлі навесным агнём. Тып ужываўся ў Маскоўскай дзяржаве. Адзін з найбольшых узораў верхавых гармат быў адліты ў 1606 годзе майстрамі А. Чохавым і П. Фёдаравым і меў калібр 542 мм і даўжыню рулі 1,3 м..

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарматы
Бамбарда

**Бамба́рда** () — тып гарматы, які быў на ўзбраенні ў Еўропе ў 14 — 16 стагоддзях; адзін з першых еўрапейскіх тыпаў гармат. Ужываўся пры аблозе і абароне крэпасцяў.

## Апісанне 
Ствол жалезна-каванай, пазней — бронзава-літай канструкцыі, адносна кароткі (5 — 6 калібраў) і тоўстасценны. Калібр да 1000 мм, маса да 14—19 т. Маса каменнага ядра да 300—400 кг; дальнасць стральбы да 700 м, у іншых крыніцах — да 200 м і заставаўся на ўзбраенні даволі доўга; яшчэ ў сярэдзіне 16 ст. бамбардамі ўзбройваліся караблі міжземнаморскіх флотаў дзяржаў Еўропы і Асманскай імперыі.

## Назвы 
Назвы ўзораў гармат і ручной агнястрэльнай зброі ў Заходняй Еўропе на працягу 14–15 ст. не ўтваралі ніякай сістэмы. Прытым, пачынаючы прыблізна з 2-й чвэрці 15 ст., гарматы і ручная зброя ў Еўропе распаўсюджваліся ўсё больш, а іх узоры пастаянна дыферэнцыяваліся — у залежнасці ад баявога прызначэння і па меры развіцця тэхнікі. На працягу ўсяго гэтага часу ўзоры з моцна рознымі памерам, калібрам, даўжынёй ствала маглі называцца адной назвай, і наадварот, аднолькавыя ўзоры маглі называцца рознымі назвамі — у залежнасці ад часу і месца паходжання, часу і месца ўкладання гістарычнага дакумента і г. д.

Па меры замацавання стандартызацыі артылерыі на працягу 16 стагоддзя існавалыя на той час узоры гармат паступова набывалі ўстойлівыя назвы.

Тып бамбарды (як і *canon* — даўгаствольная пушка) меў устойлівую назву ўжо на пачатку 15 ст.

Некаторыя гістарычна вядомыя бамбарды: канстанцінопальская бамбарда, Dulle Griet.

Image:Bombard-MortarOfTheKnightsOfSaintJohnOfJerusalemRhodes1480-1500.jpg|Бамбарда-марціра рыцараў-гаспітальераў, Родас, каля 1480-1500.
Image:Kwidzyn_bombarda.jpg|Бамбарда Тэўтонскага ордэна, пач. 15 ст.
Image:Chinese Bombard 1377.jpg|Кітайская бамбарда, 1377.
Image:200KgWroughtIronBombard1450MetzFrance.jpg|Жалезна-літая бамбарда, Францыя, каля 1450.
Image:GuentherZ 2009-06-11 0368 Heeresgeschichtliches Museum Artilleriehalle Geschuetz.jpg|Pumhart von Steyr
Image:Great Turkish Bombard at Fort Nelson.JPG|Вялікая турэцкая бамбарда. Ствол складаецца з дзвюх частак з разьбовым злучэннем. 2-я пал. 15 ст.

Катэгорыя:Гарматы
Міністэрства пошт і тэлеграфаў Расійскай імперыі

thumb
**Міністэрства пошт і тэлеграфаў** — міністэрства Расійскай імперыі, створанае 15 (27) чэрвеня 1865 шляхам вылучэння Паштовага дэпартамента і Тэлеграфнай частцы са складу Міністэрства ўнутраных спраў. 9 (21) сакавіка 1868 было ліквідавана і зноў увайшло ў склад МУС як Дэпартамент пошт і тэлеграфаў. 6 (18) жніўня 1880 года ўзноўлена і складалася з Дэпартамента пошт, Дэпартамента тэлеграфаў, Канцылярыі, Савета міністэрства (які складаўся з дырэктараў і віцэ-дырэктараў дэпартаментаў). 16 (28) сакавіка 1881 ліквідавана і дэпартаменты зноў увайшлі ў склад МУС, аднак 22 мая (3 чэрвеня) 1884 з іх было створана Галоўнае ўпраўленне пошт і тэлеграфаў.

## Міністры 
* І. М. Талстой (1865—1867);
* А. Я. Цімашаў (1867—1868);
* Л. С. Макаў (1880—1881).

## Гл. таксама 
* Пошта

Катэгорыя:Міністэрствы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыя пошты Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1865 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1881 годзе
Катэгорыя:Паштовыя арганізацыі і кампаніі
Камянец-Падольскі нацыянальны ўніверсітэт

thumb|right|250px|Галоўны корпус універсітэта
thumb|right|250px|Мемарыяльная дошка першаму рэктару
**Камянец-Падольскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Агіенка** — вышэйшая навучальная ўстанова ў горадзе Камянец-Падольскі (Украіна).

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1918 годзе як Камянец-Падольскі дзяржаўны ўкраінскі ўніверсітэт. Першым рэктарам быў абраны вядомы мовазнавец прафесар І. Агіенка. У 1919 годзе налічвалася 5 факультэтаў: гісторыка-філалагічны, фізіка-матэматычны, юрыдычны, багаслоўскі і сельскагаспадарчы. У 1920 быў ператвораны ў Акадэмію тэарэтычных ведаў, якая ў 1921 была падзеленая на Інстытут народнай адукацыі і Сельскагаспадарчы інстытут. У наступныя гады Інстытут народнай адукацыі (пераемнік Акадэміі) быў неаднаразова ператвораны: у 1930 — у Інстытут сацыяльнага выхавання, у 1933 — у педагагічны інстытут, у 1939 — у настаўніцкі інстытут, у 1948 — у педагагічны інстытут.

У 1997 году на базе педагагічнага інстытута быў створаны Камянец-Падольскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт, у 2003 ператвораны ў Камянец-Падольскі дзяржаўны ўніверсітэт, якому ў 2008 годзе быў прысвоены статут нацыянальнага і назва Камянец-Падольскі нацыянальны ўніверсітэт.

## Сучасны стан 
На сённяшні дзень функцыянуе 10 факультэтаў: 
* гістарычны;
* фізіка-матэматычны;
* украінскай філалогіі і журналістыкі;
* замежнай філалогіі;
* фізічнай культуры;
* педагагічны;
* эканамічны;
* прыродазнаўства;
* псіхалогіі;
* карэкцыйнай і сацыяльнай педагогікі і псіхалогіі;

Таксама ў складзе ўніверсітэта дзейнічаюць інстытут даўніверсітэцкай падрыхтоўкі, цэнтр падвышэння кваліфікацыі і навучальна-кансультацыйны цэнтр у горадзе Шэпэціўка. Ва ўніверсітэце навучаюцца каля 8 тысяч студэнтаў на дзённай і завочнай форме навучання. Універсітэт мае ІV узровень акрэдытацыі. Дзейнічае аспірантура і докторантура.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта

Катэгорыя:Камянец-Падольскі нацыянальны ўніверсітэт
Смотрыцкі каньён

thumb|250px|Каньён паміж Старым горадам і астатняй часткай Камянца-Падольскага (выгляд з моста)
**Смотрыцкі каньён** — помнік прыроды агульнадзяржаўнага значэння на Украіне ў горадзе Камянец-Падольскі (Хмяльніцкая вобласць) і яго наваколлях. Агульная плошча 80 га. Ахоўваюцца геалагічныя сілурыйскія вапняковыя адкладанні, рэліктавыя і рэдкія раслінныя супольнасці асокі нізкай, сяслерыі Гейфлера, кавыли валасістай, палыну пёрыстага. Вапняковыя сцены дасягаюць 50 м. Маюцца сталыя і сезонныя вадаспады.

Растуць рэдкія расліны міжнароднага і еўрапейскага значэння: шывярэкия падольская, ракітнік Блоцкага, сон вялікі; жывёльны: грабеністы трытон, вадзяны уж, зялёная яшчарка, белы бусел, берагавая ластаўка, звычайная пусцельга, малы падкованос, рудая вячэрніца. Па каньёне працякае рака Смотрыч (прыток Днястра).

Выява:Baszta Kamieniec Podolski.JPG|Каньён з Турэцкага моста
Выява:Kamianets-Podilskyi-4.jpg|Рэчка Смотрыч
Выява:Kamjanec Podilskij, skaliska 02.jpg|берагі каньёна
Выява:Smotrycz river in Kamieniec Podolski.jpg|Каньён з Турэцкага моста

Катэгорыя:Камянец-Падольскі
Катэгорыя:Рэльеф Украіны
Андрэй Мікалаевіч Арамнаў

**Андрэй Мікалаевіч Арамнаў** () — беларускі цяжкаатлет, алімпійскі чэмпіён.

На Летніх Алімпійскіх гульнях 2008 у Пекіне Арамнаў атрымаў залаты медаль у вагавай катэгорыі 105 кг, устанавіў тры сусветныя рэкорды: у рыўку (200 кг), штуршку (236 кг) і суме дваябор’я (436 кг).

Стаў пераможцам нацыянальнага адкрытага публічнага конкурсу «Трыумф. Героям спорту 2008» у Беларусі ў намінацыі «Спартсмен года», атрымаўшы 563218 галасоў.

У 2016 Андрэй Арамнаў заявіў аб тым, што завяршыў кар’еру.

У 2017 прысуджаны да 2 гадоў абмежавання волі за чарговае п’янае кіраванне.

У 2018 годзе аднавіў спартыўную кар’еру. Стаў срэбраным прызёрам Чэмпіянату Еўропы-2019 у вагавай катэгорыі да 109 кг і рэкардсменам Беларусі. Пасля Андрэй Арамнаў стаў адным з галоўных герояў планетарнага першынства ў Патаі (Тайланд), выйграўшы срэбра ў шматбор’і, а таксама малыя сярэбраны і бронзавы медалі ў асобных практыкаваннях. Ён быў прызнаны найлепшым спартсменам 2019 года ў Беларусі па выніках апытання сярод журналістаў, якое праводзіла газета «Спортивная панорама».

## Спасылкі 
* Старонка аб Арамнавым на афіцыйным сайце Летніх Алімпійскіх гульняў 2008 у Пекіне
* Вынікі Андрэя Арамнава 
* Алімпійскі чэмпіён Андрэй Арамнаў прысуджаны да 2 гадоў хатняй хіміі за чарговае п’янае кіраванне

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па цяжкай атлетыцы
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Беларусі
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года
Катэгорыя:Цяжкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па цяжкай атлетыцы
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Цяжкаатлеты Беларусі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Барысава
Катэгорыя:Спартсмены, дыскваліфікаваныя за ўжыванне забароненых прэпаратаў
Катэгорыя:Асобы на марках
Рускі народ (газета)

**«Рускі народ»**, газета Яраслаўскага аддзялення Саюза рускага народа літаратурна-палітычнага кірунку. Пачала выдавацца ў 1906 (дазвол на выпуск быў атрыманы 8 сакавіка 1906 года, апошні выпуск выйшаў 25 снежня 1910, выхад газеты быў спынены з агульным крызісам і расколамі ў Саюзе.

Выходзіла адзін раз у тыдзень па нядзелях (з 1907 — два разы ў тыдзень). Як правіла, на першай паласе публікаваліся пропаведзі і духоўныя гутаркі іераманаха Іліадора, які з'яўляўся адным з лідараў Яраслаўскага аддзела СРН і выкладчыкам Яраслаўскай духоўнай семінарыі. Таксама публікаваліся матэрыялы з іншых нацыяналістычных і манархічных газет (напрыклад з «Рускага сцяга»), гарадскія навіны Яраслаўля, вершы, песні, гімны, апавяданні і. г. д. Вялікая ўвага надавалася палеміцы з ліберальнымі назетами, і асобнымі палітычнымі дзеячамі, службовымі асобамі, публікаваліся кіруючыя дакументы Галоўнага савета СРН.

Рэдактары:
* В. А. Калеснікаў (з № 1 па № 17, 1906 год)
* Ф. П. Дураеў (з № 18, 1906 па № 668, 1909 год)
* І. М. Кацаураў (з № 669, 1909 да закрыцця) — урач вочнай лячэбніцы, старшыня Яраслаўскага аддзялення СРН.

Катэгорыя:Газеты Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе
Катэгорыя:1906 год у Яраслаўлі
Катэгорыя:Зніклі ў 1910 годзе
Папская вобласць

**Папская вобласць** — свецкае зямельнае ўладанне рымскіх пап. Створаная ў 756 годзе, калі кароль франкаў Піпін Кароткі падарыў Папу Стэфану II Рымскую вобласць, Пентаполь і землі колішняга візантыйскага Равенскага экзархата. Папская вобласць спыніла існаванне ў 1870, калі італьянскія войскі ўвайшлі ў Рым і абвясцілі яго сталіцай Італіі.

Катэгорыя:Італьянскія дзяржавы
Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Гісторыя папства
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Минское слово

**«Минское слово»** — штодзённая грамадска-палітычная газета вялікадзяржаўнага шавіністычнага кірунку, якая выдавалася з 4 (17) лістапада 1906 да 15 (28) чэрвеня 1912 у Мінску на рускай мове. Рэдактары і выдаўцы Г. Шмід, Д. В. Скрынчанка, І. Паўловіч, А. Краскоўскі, Л. Цвяткоў. 

Выступала як пераемнік газеты *«Минская речь»*. Спачатку прымыкала да правых акцябрыстаў, з 1907 года рэдактары газеты ўзначальвалі мінскае аддзяленне Саюза рускага народа. Атрымлівала грашовыя субсідыі з фондаў царскага ураду, падрымлівалася асабіста прэм’ер–міністрам П. Сталыпіным. Друкавала матэрыалы, якія дыскрэдытавалі беларускае нацыянальнае адраджэнне, негатыўна ставілася да беларускага друку. Адмаўляла  нацыянальную і энтнакультурную самастойнасць беларускага народа, раіла выкрэсліць назвы Беларусь і беларусы, бо іх *«у палітыцы і па нацыянальнасці не павінна быць»* (4.11.1907, артыкул «Русские или белорусы»). Абражала беларускіх пісьменнікаў Багушэвіча, Купалу, Коласа, Цётку і інш. Заклікала губернскую ўладу не абмяжоўвацца рэпрэсіямі беларускіх нацыянальных дзеячаў і «Нашай нівы», а *«вырвать зло в самом корне»*. У шматликіх аўтарскіх і рэдакцыйных артыкулах патрабавала ад урада забароны беларускай нацыянальнай культуры. 

На працягу 1912 года газета збірала і друкавала ў рубрыцы «Матэрыялы па гісторыі рэвалюцыйнага руху ў Беларусі» рознага кшталту дакументы (праграму БСГ, беларускія брашуры і лістоўкі, матэрыялы пра настаўніцкі сход у Мікалаеўшчыне з удзелам Я. Коласа і іншыя матэрыялы), да якіх дадавала тэндэнцыйныя каментарыі і тлумачэнні. Фактычна гэта было формай палітычнага даносу з боку газеты.

Накідвалася на рускую дэмакратычную прэсу, у форме лаянкі і паклёпу пісала пра творчасць Горкага, Андрэева, Брусава і інш. Сацыял–дэмакратаў называла «оружием в руках евреев и их наймитов» (8.3.1908). Публікавала нататкі, якія носяць антысеміцкі характар. У рэдакцыйным артыкуле «Мазепинцы» (11.1.1912) пісала: *«Еврейско–масонский план разрушения русского государства в своей основе имеет объединение всех инородцев для совместного натиска на русскую государственность»*. За распальванне варожасці паміж народамі Расіі губернскія ўлады канфіскоўвалі асобныя нумары газеты, а на яе рэдактараў накладвалі спагнанні.

Праграму «Минского слова» працягвалі газеты *«Минское русское слово»*, *«Северо-Западная жизнь»*.

## Літаратура 
* «Минское слово» //  — С. 203.

Катэгорыя:Заходнерусізм
Катэгорыя:Газеты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:Газеты Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе
Катэгорыя:1906 год у Мінску
Катэгорыя:Зніклі ў 1912 годзе
Катэгорыя:Саюз рускага народа
Пізанская рэспубліка

**Пізанская рэспубліка** () — сярэдневяковая дзяржава з цэнтрам у горадзе Піза.

## Гісторыя 
У 11 ст. пізанцы паспяхова вялі барацьбу з сарацынамі, у 1016 у саюзе з Генуэзскай рэспублікай адабралі ў іх Сардзінію, у 1035 перамаглі арабаў пры Боне, у Паўночнай Афрыцы, а ў 1063 — у бітве пры Палерма. Пізанцы актыўна ўдзельнічалі ў 1-ым крыжовым паходзе на чале з архібіскупам Дагабертам, будучым іерусалімскім патрыярхам. Па дарозе да Святой Зямлі яны захапілі некалькі візантыйскіх астравоў, затым удзельнічалі ва ўзяцці Іерусаліма (1099). У створаных крыжакамі дзяржавах у Сірыі ім удалося дабіцца для сябе значных гандлёвых палёгак і прывілеяў. Пізанцы стварылі калоніі ў Антыёхіі, Акры, Яфе, Трыпалі і Ціры, мелі ўладанні ў Іерусаліме і Кесарыі, а таксама невялікія калоніі ў Каіры і Александрыі. Візантыйскі імператар Ісаак I Камнін (1057–1059) надаў пізанцам адмысловыя гандлёвыя правы і вызваленне ад падаткаў, узамен яны павінны былі ўдзельнічаць у абароне Канстанцінопаля ў выпадку небяспекі для яго. У 12 ст. насельніцтва пізанскага квартала ва ўсходняй частцы Канстанцінопаля вырасла да 1 тыс. чалавек. У той час Піза была найзначнейшым гандлёвым партнёрам і ваенным саюзнікам Візантыйскай імперыі, пераўзыходзячы ў гэтым нават Венецыянскую рэспубліку. У 1135 ваенныя атрады Пізы захапілі і разбурылі горад Амальфі, свайго галоўнага гандлёвага суперніка ў Паўднёвай Італіі. Аднак зацяжныя войны пізанцаў з генуэзцамі за палітычнае і гандлёвае панаванне аказаліся няўдалымі. Неспрыяльныя змены ў палітычнай сітуацыі ў Італіі і згуба дзяржаў крыжаносцаў на Блізкім Усходзе да кан. 13 ст. істотна аслабілі пазіцыі Пізы ў марскім гандлі, магутнасць яе стала слабець. Новая вайна з Генуяй за Сардзінію і Корсіку, распачатая ў 1282, прывяла Пізанскую рэспубліку да знішчальнага паражэння. Піза згубіла ўвесь свой флот, і ў 1300 саступіла генуэзцам Корсіку, сваю частку Сардзініі, а таксама шэраг уладанняў на кантыненце. З 1398 па 1406 Піза перапрадавалася сваімі часовымі ўладальнікамі спачатку Мілану, а затым Фларэнцыі. З прычыны гэтага, Піза страціла вялікую частку сваіх грамадзян і ператварылася ў нязначнае правінцыйнае мястэчка.

## Гл. таксама 
* Венецыянская рэспубліка
* Генуэзская рэспубліка

Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Гісторыя Пізы
Катэгорыя:Італьянскія дзяржавы
Парапет

thumb|Майстэрскі зроблены парапет даху.
**Парапет** — невысокая суцэльная сценка, якая агароджвае пакрыццё будынка, тэрасу, балкон, набярэжную, мост і інш. 

Часта бывае пастаментам для дэкаратыўных ваз і статуй. Вядомы са старажытнасці ў архітэктуры Грэцыі і Рыма. Найбольш шырока выкарыстоўваўся ў архітэктуры стыляў рэнесансу, барока і класіцызму. У выглядзе парапету робяць парадныя агароджы ўчасткаў сквераў і паркаў.

Катэгорыя:Агароджы
Папружная арка

]]
**Папружная арка** — апорная канструкцыя перакрыцця, якая ўспрымае нагрузку скляпення або купала і перадае яе на слупы, сцены, пілястры, лапаткі, контрфорсы; від канструкцыйнай аркі. Бываюць паўцыркульныя і спічастыя (у гатычных збудаваннях). Папружныя аркі расчляняюць скляпенне на шэраг квадратных або прамавугольных у плане ўчасткаў. З’яўляюцца адным з элементаў рытму і маштабу ў інтэр’еры. У некаторых пабудовах дэкарыраваны лепкай, кесонамі, арнаментальна-дэкаратыўнай размалёўкай.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Аркі
Катэгорыя:Скляпенні
Палац

(пач. XVIII ст.)]]
**Пала́ц** — манументальны парадны будынак з вялікай колькасцю разнастайных памяшканняў. У першапачатковым значэнні — жыллё знаці, месца афіцыйных прыёмаў. У старажытна-ўсходніх антычных, феадальных дзяржавах палацы складалі цэлыя комплексы з жылых, культавых і дапаможных памяшканняў (Рамесеум у Старажытным Егіпце, 13 ст. да н. э.). У сярэдневяковай Еўропе палацамі феадалаў былі замкі. У эпоху Адраджэння ў Фларэнцыі сфарміраваўся новы тып асабняка-палаца. У 16—18 ст.,у эпоху абсалютызму ствараліся вялікія палацы (Луўр у Парыжы, Эскарыял каля Мадрыда) і палацава-паркавыя ансамблі (Версаль каля Парыжа і інш.).

На Беларусі ў 14—16 ст. мураваныя палацы будавалі ўнутры замкаў, іх архітэктура мела рысы готыкі і рэнесансу. Мураваным палацава-замкавым пабудовам 16—17 ст. характэрна сумяшчэнне рыс абарончага і грамадзянскага дойлідства. Драўляныя звычайна 1- ці 2-павярховыя палацы канца 16 — 1-й пал. 17 ст. мелі рысы стылю рэнесансу. Фасады аздабляліся аркаднымі галерэямі, дахі з вежачкамі, купаламі, каванымі пазалочанымі флюгерамі складанай формы. Замкавыя палацы мелі абарончыя прыстасаванні ў выглядзе абламаў. У 18 ст. склаўся тып развітога барочнага палацава-паркавага ансамбля, якому характэрны буйнамаштабнасць, паўадкрытыя парадныя двары, рэгулярныя паркі з вадаёмамі і малымі архітэктурных формамі, шэраг службова-гаспадарчых пабудоў. У будаўніцтве палацаў удзельнічалі вядомыя архітэктары I. К. Глаўбіц, М. Д. Пёпельман, Джузэпэ Сака, К. Спампані і інш. У 2й пал. 17 — 18 ст. барочныя палацы з флігелямі-крыламі нярэдка ўтваралі замкнёны парадны двор — курданёр. Многія палацы былі значнымі па памерах манументальнымі збудаваннямі з мезанінамі, складанымі яруснымі або ламанымідахамі. Архітэктура палацаў 3-й чвэрці 18 ст. мела рысы ракако ці пераходныя да стылю класіцызму. У дэкоры ўжывалі ордэрную пластыку, арнаментальную і геральдычную лепку. Пераважала сіметрычна-восевая анфіладная планіроўка, у якой вылучаліся парадныя памяшканні — вестыбюль з лесвіцай, цэнтрычная зала (круглая ці квадратная, часта перакрытая купалам).У канцы 18 — 1-й пал. 19 ст. Мастацка-стылявое вырашэнне палацаў грунтавалася на прынцыпах стылю класіцызму. У планіроўцы пераважала калідорная сістэма з цэнтральнай групай парадных памяшканняў. Палацава-паркавыя ансамблі найчасцей мелі пейзажную арганізацыю навакольнага асяроддзя. У сярэдзіне 19 — пач. 20 ст. стылявое адзінства ў палацавым будаўніцтве парушана. Пашырыліся палацы ў рэтраспектыўна-замкавым стылі, рэнесансавыя, у стылі неакласіцызму, несапраўднай готыкі, мадэрна, неабарока і інш. Тэрмін «палац» у сучаснай архітэктуры не звязаны з пэўным тыпам збудавання — палац культуры, палац мастацтваў, палац шлюбу і інш.
## Спасылкі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні
Падклецце

**Падклецце** — у драўляным дойлідстве, ніжні, звычайна нежылы паверх дома або гаспадарчай пабудовы. Падклецце ў сялянскім будаўніцтве на Беларусі сустракаліся рэдка, пераважна на паўночным-усходзе. Вядомы ў сядзібным і замкавым дойлідстве 16—18 ст. У падклеццях жылых дамоў размяшчалі каморы, стайні і інш., гаспадарчыя памяшканні, часам жыллё прыслугі, кухню, пякарню. Рабілі падклецці ў некаторых гаспадарчых збудаваннях (клецях, свірнах). Ролю падклецці ў гарадскім жыллі 18 — пач. 20 ст. нярэдка выконвалі ніжнія мураваныя паверхі, дзе размяшчаліся складскія памяшканні, крамы, майстэрні.

Катэгорыя:Будаўніцтва
Пілястра

**Пілястра** ( ад  калона, слуп) — плоскі вертыкальны прамавугольны ў плане выступ на сцяне або слупе, які паўтарае ўсе часткі і прапорцыі калоны архітэктурнага ордара, але пазбаўлены яе сярэдняй патоўшчанай часткі — энтазіса. Як дэкаратыўнае элементы пілястры шырока выкарыстоўваліся ў ордарнай сістэме для вертыкальнага члянення сцен. Часам канструкцыйна ўмацоўвалі найбольш нагружаныя ўчасткі сцен. Упершыню паявіліся ў ордарнай архітэктуры Старажытнай Грэцыі і Старажытнага Рыма.
 

## Гл. таксама 
* Лапатка

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Пілон

.]]
**Піло́н** (ад грэч. *πυλών*, літаральна *брама*, *уваход*) — масіўныя слупы, якія служаць апорамі арак, перакрыццяў, мастоў, падземных станцый метрапалітэна і іншага, або стаяць абапал уваходаў ці ўездаў на тэрыторыю палацаў, паркаў і падобнага.

Таксама пілонамі называюць вежападобныя збудаванні ў форме ўсечаных піраміды (у плане выцягнутыя прамавугольнікі) з трапецападобным фасадам (звычайна аздобленым рэльефамі), якія ставілі абапал уваходаў у старажытнаегіпецкія храмы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Пило́н // Популярная художественная энциклопедия. Архитектура. Живопись. Скульптура. Графика. Декоративное искусство. В 2 т. / Под ред. Полевого В. М. Ред. кол.: В. Ф. Маркузон, Д. В. Сарабьянов, В. Д. Синюков (зам. гл. ред.) — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — Книга II. М—Я, 1986. — С. 122. — 432 с, ил., 32 л. ил. — 200 000 экз.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктура
Партал

а.]]

**Партал** — ( ад  — вароты, дзверы) — архітэктурнае абрамленне дзвярнога праёма (пераважна ў манументальных грамадскіх, культавых і інш. будынках).

Вядомы са старажытнасці. Для архітэктуры Старажытнага Егіпта і антычнасці характэрны простыя па аздабленні парталы з плоскімі перамычкамі, для старажытнай Месапатаміі — арачныя парталы, на Блізкім і Далёкім Усходзе былі пашыраны прамавугольныя парталы з нішамі — піштакі. З XI ст. ў раманскай, гатычнай і старажытна-рускай архітэктуры пашырыліся арачныя, т. зв. перспектыўныя, які ўтвараюцца некалькімі ўступамі ў глыбіню сцяны пры паступовым памяншенні памераў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Плябанія

[250px|thumb|Плябанія ў [Янішаў|Янішаве.]]
**Пляба́нія** (праз  з сярэднелацінскага *plebania* ад  — народ) — двор святара каталіцкай, рэфарматарскай або ўніяцкай царквы ў Польшчы і Беларусі. У рымска-каталіцкай царкве ад назвы святарскага двара *плябаніяй* часта называюць агулам царкоўную парафію (прыход).

Вядомы з 16 ст. На Беларусі аснову двара, які звычайна размяшчаўся каля храма, складалі жылы дом і гаспадарчыя пабудовы (свіран, хлявы, стайня і інш.). Забудова часцей была драўляная (хата 3-камерная) і вырашалася ў традыцыях народнага дойлідства.
 ў Смаргоні]]

Некаторыя дамы мелі ганкі, галерэі, падчэні на галоўным фасадзе (Ішкалдзь Баранавіцкага, Касцяневічы Вілейскага раёнаў, 19 ст.). З канца 19 ст. будавалі плябаніі больш складанай планіровачнай структуры: 2-павярховыя, мураваныя (Мядзел, Глыбокае, Мінск і інш.). Выкарыстоўваліся плябаніі і як своеасаблівыя грамадскія цэнтры (друкарня ў нясвіжскай плябаніі, 18 ст.). Сучасныя плябаніі маюць шматфункцыянальныя залы для сходаў, бібліятэкі, вучэбныя і камп’ютарныя класы, канцылярыі і інш. (плябанія ў Смаргоні, 2000, архітэктар А. Базевіч).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні
Прапілеі

[250px|thumb|Прапілон у [Акропаль|Акропалі]]
**Прапілеі**, або **прапілон** (ад  перад дзвярамі, уваход), парадны праход, праезд, утвораны сіметрычнымі порцікамі і каланадамі, размешчанымі па восі руху. Характэрны для архітэктуры Старажытнай Грэцыі, класіцызму. У 2-й палове 19—20 ст. узводзіліся як частка асабліва ўрачыстых архітэктурных комплексаў ці збудаванняў, якія маюць мемарыяльнае значэнне.

## Літаратура 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні