open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Салодка

**Салодка**, таксама **лакрычнік**, **лакрыца** (*Glycyrrhíza*) — род травяністых раслін сямейства Бабовыя.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травы з патоўшчаным паўзучым карэнішчам. Лісце непарнаперыстае, часта клейкае. Кветкі звычайна ліловыя, у пазушных гронках. Плод — боб на 1—8 зярнятак.

## Віды 
Род налічвае ад 20 да 30 відаў, некаторыя з іх:

## Арэал 
Арэал распаўсюджвання амаль касмапалітычны, прадстаўнікі роду сустракаюцца ва ўмераным і субтрапічным паясах Еўразіі і Амерыкі, у Паўночнай Афрыцы і Аўстраліі. На тэрыторыі Беларусі інтрадукаваны: , , ,  і інш.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Glycyrrhiza* (Солодка) // ИАС «ООПТ России» 

Катэгорыя:Матыльковыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Аўстраліі
Катэгорыя:Расліны стэпаў
Катэгорыя:Спецыі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Аляксандра Кірылаўна Балабава

**Аляксандра Кірылаўна Балабава** (, в. Калінаўка, Горацкі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

З 1944 працуе ў калгасе імя Леніна Горацкага раёна, з 1953 звеннявая льнаводчаскага звяна. Званне Героя прысвоена за поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак лёну.

## Літаратура 
*Балабава, Аляксандра Кірылаўна // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя : у 12 т. – Мн.: 1970. Т.2. С.85.
*Балабава Аляксандра Кірылаўна // Памяць : гіст.-дак. хроніка Горацкага р-на. – Мн.: 1996. С.541.
*Балабова, Александра Кирилловна // Гордость и слава Моги-левщины : Герои Социалистического Труда Союза. – Могилев: 2005. С.44.
*Лившиц, В.М. Гордость и слава Горецкой земли. В 3-х книгах. Книга 3. Герои Социалистического Труда, заслуженные работники народного хозяйства,культуры, художники и писатели художники.-Горки: 2015.С.10.
*Хомченко, В. Родное поле //Дела их золотом горят. – Мн.: 1976. С.94-100.
Сушына (возера, каля вёскі Будзькаўшчына)

**Су́шына** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Нача (прыток Заходняй Дзвіны), за 28 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, каля вёскі Падазер’е.

Плошча паверхні возера 1,01 км², даўжыня 1,42 км, найбольшая шырыня 1 км. Глыбіня возера дасягае 7,5 м, сярэдняя каля 4,2 м. Плошча вадазбору 16,6 км². Аб’ём вады ў возеры 4,23 млн м³. Катлавіна тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 6—9 метраў, спадзістыя. На вышыні 0,5—1,2 м тэраса. На поўначы, паўночным усходзе і поўдні возера балота і схілы катлавіны невыразныя. Берагі нізкія, вышынёй 0,1—0,2 м, пясчаныя. Ложа возера спадзістае. Найбольшыя глыбіні каля паўночна-ўсходняга берага возера. Да глыбіні 2 м дно возера пясчанае, глыбей выслана апясчаненым глеем.Возера Сушына эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць 2 меліярацыйныя каналы. Злучана пратокамі з возерам Жураўна і ракой Нача. Сцёк па Будзькаўшчынскім канале.

Прыбярэжная надводная расліннасць пашырана да глыбіні 2,5—3,5 м, падводная да глыбіні 3,5—4,5 м.

У возеры водзяцца лешч, шчупак, мянтуз, плотка, лінь, карась і іншыя віды рыб. Сустракаюцца ракі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-33. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озер Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Начы (прыток Заходняй Дзвіны)
Арэхаўна

Назву **Арэ́хаўна** маюць:

## Азёры 
* Арэхаўна — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці.
* Арэхаўна — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нача.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Арэхаўна — вёска ў Глыбоцкім раёне.
** Арэхаўна — вёска ў Полацкім раёне.
** Арэхаўна — аграгарадок ва Ушацкім раёне.
Арэхаўна (возера, Полацкі раён)

**Арэ́хаўна** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нача (выцякае з возера).

Плошча паверхні возера 0,47 км², даўжыня 1,1 км, найбольшая шырыня 0,66 км. Найбольшая глыбіня 0,8 м, сярэдняя — 0,4 м. Плошча вадазбору 179 км². Аб'ём вады 0,2 млн м³. Катлавіна Арэхаўна рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны спадзістыя вышынёй 5—10 метраў, на паўднёвым усходзе невыразныя. У паўднёвай частцы абразійны ўступ вышынёй 3—4 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, сплавінныя. Пойма шырынёй 20—50 метраў, на паўднёвым усходзе да 700 метраў і забалочаная. Дно возера плоскае, уздоўж берагоў складаецца з апясчаненага глею. Астатняя частка дна выслана крэменязёмістым  сапрапелем.Возера Арэхаўна эўтрофнае, зарастае. На возеры востраў плошчай 0,5 га.

У возера ўпадаюць 2 ручаі і меліярацыйны канал, выцякае рака Нача. Арэхаўна злучана пратокай з возерам Забеліна. На паўночным беразе вёска Арэхаўна.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка і іншыя віды рыб.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-21. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Начы (прыток Заходняй Дзвіны)
Сусветная выстаўка (1900)

thumb|250px|Галоўны ўваход
**Сусветная выстаўка 1900 года** () праводзілася ў Парыжы (Францыя). Праходзіла з 15 красавіка па 12 лістапада 1900 года.

Сімвалам выстаўкі стала сустрэча новага, XX стагоддзя. Пануючым стылем на выстаўцы стаў ар-нуво. За сем месяцаў выстаўку наведалі больш 50 мільёнаў чалавек, што з'яўляецца рэкорднай лічбай і дагэтуль. Свае экспазіцыі ў 18 тэматычных аддзелах прадставілі 35 краін. Асабліва значна быў удзел Расійскай імперыі — найбліжэйшага ў той момант саюзніка Францыі.

## Выстаўка 
[thumb|250px|[Мост Аляксандра III]]
Выстаўка працягвалася з 15 красавіка па 12 лістапада 1900 года. Яе наведала звыш 50 мільёнаў чалавек (сусветны рэкорд таго часу) і прынесла французскай казне прыбытак у 7 мільёнаў франкаў. У выстаўцы прынялі удзел звыш 76 тысяч удзельнікаў, плошча выстаўкі склала 1,12 км².

Адмыслова да выстаўкі была збудавана вялікая колькасць аб'ектаў: Ліёнскі вакзал, вакзал Арсэ (цяпер музей Арсэ), мост Аляксандра III, Вялікі і Малы палацы, сквот Вулей на Манпарнасе (быў задуманы як вінная ратонда часавага карыстання). Першая лінія парыжскага метро пачала працаваць падчас выстаўкі 19 ліпеня 1900 года. Машынная галерэя *(Salle des Machines)* пазней была перароблена ў Зімовы веладром *(Vélodrome d’hiver)*, які заслужыў благую славу падчас нямецкай акупацыі. Апроч гэтага падчас выстаўкі працавала тралейбусная сетка.

Часткай выстаўкі сталі Другія Алімпійскія гульні, якія праходзілі цэлых пяць месяцаў — з мая па кастрычнік. Гэта былі першыя гульні з удзелам жанчын. Спаборніцтвы ў трынаццаці відах спорту з 20 былі праведзены ўпершыню.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сусветныя выстаўкі
Катэгорыя:Гісторыя Парыжа
Катэгорыя:1900
Сусветная выстаўка (1893)

[thumb|260px|Нарвежцы аспрэчылі першынство Калумба ў адкрыцці Амерыкі, прыплыўшы у Чыкага на дакладнай копіі [гокстадскі карабель|гокстадскага дракара.]]
**Сусветная выстаўка 1893 года**, якая праходзіла ў Чыкага, стала адной з самых маштабных у гісторыі. Быўшы прысвечана 400-годдзю адкрыцця Амерыкі, яна была нарачона «Калумбаўскай» (англ. ''World's Columbian Exposition'').

У архітэктурным стаўленні гэта быў трыўмф прынцыпаў боз-ара ва ўжыванні да амерыканскага горадабудаўніцтва. Выставачны гарадок праектавалі вядучыя архітэктары таго часу — Дэніэл Хадсан і Фрэдэрык Олмстэд. Падрыхтоўка да выстаўкі праходзіла адначасова з аднаўленнем горада пасля вялікага пажара 1871 года.

Катэгорыя:Сусветныя выстаўкі
Катэгорыя:Гісторыя Чыкага
Катэгорыя:Падзеі 1893 года
Сусветная выстаўка (1873)

thumb|275px|Выставачная Ратонда
У 1873 годзе **сусветная выстаўка** () упершыню праводзілася па-за межамі Англіі і Францыі — у сталіцы Аўстра-Венгрыі, Вене. З пункту гледжання габсбургскай манархіі, выстаўка павінна была надаць новы імпульс мадэрнізацыі краіны і аднавіць яе ўпэўненасць у сабе пасля пасля параз у войнах з Прусіяй і Італіяй.

Арганізатарамі Венскай выстаўкі выступілі буйныя банкіры і індустрыялісты, у тым ліку Ротшыльды і Крупы. Акцэнт быў зроблены не столькі на асветніцтва публікі (як афіцыйна дэкларавалася), колькі на складанне прыбытковых пагадненняў. Экспазіцыя прыцягнула ў Вену натоўпу прадпрымальнікаў з усяго свету, што выклікала «коштавую рэвалюцыю» ў венскіх кафэ, рэстаранах і гасцініцах.

Жывапісец Антоніа Рота атрымаў міжнародную прэмію ў галіне жывапісу.

Для размяшчэння экспазіцыі быў выдзелены парк Пратэр, на якім высіўся цэнтральны павільён — Ратонда, які праіснаваў да 1937 года, нягледзячы на пастаянныя працёкі даху. На працягу выстаўкі яе ўдзельнікам было ўручана 25572 медаля. Паралельна з выстаўкай праводзіўся кангрэс па патэнтаваму праву. Акрамя таго, у аўстрыйскую сталіцу з’ехаліся дыпламаты, якім было даручана аформіць саюз трох імператараў.

Адметнай рысай выстаўкі была ўвага да нацыянальных культур краін-удзельніц. На лугу была абсталявана «міжнародная вёска» з сялянскім жыллём розных народаў. У гэтай выстаўцы ўпершыню бралі ўдзел экзатычныя для еўрапейцаў краіны Афрыкі, а таксама Японія. Велізарны ажыятаж сярод рэпарцёраў выклікала з’яўленне ў Вене персідскага Насрэдзін-шаха, якога размясцілі ў Лаксенбургскім палацы.

Катэгорыя:Сусветныя выстаўкі
Катэгорыя:Гісторыя Вены
Катэгорыя:1873
Юрый Карлавіч Алеша

**Юрый Карлавіч Алеша** (; Псеўданімы: *Зубіла*) — рускі савецкі пісьменнік-празаік, паэт, драматург, сатырык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў збяднелай шляхецкай сям’і з роду Алешаў. Ягоны дзед, Антон Пётр Алеша, у 1856 годзе набыў у абцяжаранага даўгамі графа М. А. Солтана маёнтак Юнішча ў Пінскім павеце. Антон Пётр ажаніўся з Мальвінай Камарніцкай, і 12 мая 1863 года ў іх нарадзіўся старэйшы сын, Мамерт Усцін, а 2 сакавіка 1871 года — Карл Аляксандр, бацька Юрыя. Абодва з’явіліся на свет у Юнішчы і былі ахрышчаныя ў касцёле ў Асавой, які ўжо стаў сямейным. 

У пачатку 1895 года Карл, папрасіў рукі 21-гадовай Алімпіі з Герловічаў, дачкі свайго старэйшага стрыечнага брата Уладзіслава Герловіча і ўнучатай пляменніцы маці Карла. У 1929 годзе аўтар напісаў паводле гэтага рамана п’есу «Змова пачуццяў» (), па матывах якой быў зняты фільм «Cтрогі юнак».

Сітуацыя ў краіне і культуры ў часы сталінскага рэжыму аказвала на Алешу прыкметнае прыгнятальнае ўздзеянне. У 1930-х многія сябры і знаёмыя пісьменніка былі рэпрэсаваны, галоўныя творы самога Алешы з 1936 году не друкаваліся і не ўпаміналіся афіцыйна. Ён распавёў пра сябе ў сваёй апошняй аўтабіяграфічнай кнізе «Ні дня без радка» (апублікавана ў 1961 годзе, пасля смерці пісьменніка).

Пахаваны на Новадзявочых могілках у Маскве.

## Сям'я 
* Бабуля — Мальвіна Францаўна Гярловіч;
* маці — Вольга Уладзіславаўна Алеша (пам. 1963);
* бацька — Карл Антонавіч Алеша (пам. 194?);
* сястра — Ванда Карлаўна Алеша (1897—1919);
* жонка — Вольга Густаваўна Суок (1899—1978).

## Творы 
* «Гульня ў плаху» (аднаактовая драма, 1921)
* «Вершы» (зборнік, 1924)
* «Тры таўстуны» (1924)
* «Салют» (зборнік вершаў, 1927)
* «Зайздрасць» (1927)
* «Змова пачуццяў» (п'еса па матывах «Зайздрасці», 1929)
* «Вішнёвая костачка» (зборнік апавяданняў, 1931)
* «Спіс дабрадзействаў» (п'еса, 1931)
* «Ні дня без радка» (1965, пасмяротная публ.)

## Беларускія пераклады 
Раман «Зайздрасць» па-беларуску выйшаў у 1931 годзе ў Менску ў перакладзе Лукаша Калюгі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Юрый Карлавіч
Саюз трох імператараў

**«Саюз трох імператараў»** — сукупнасць пагадненняў паміж Расіяй, Германіяй і Аўстра-Венгрыяй, складзеных у 1873, 1881 і 1884 гадах.

## Першы дагавор 1873 года 
 года падчас візіту цара і міністра замежных спраў Расіі А. М. Гарчакова ў Вену Аляксандр II і Франц Іосіф I падпісалі ў Шонбрунскім палацы (пад Венай) пагадненне. Яно магло быць скасавана толькі праз 2 годы пасля папярэджання аднаго з бакоў.  года да гэтага пагаднення далучылася і Германія. Гэтым быў пакладзены пачатак «Саюзу трох імператараў».

У 1878 годзе дагавор быў моцна пахіснуты падчас руска-турэцкай вайны, калі на Берлінскім кангрэсе Бісмарк падтрымаў Аўстрыю супраць Расіі.

## Другі дагавор 1881 і 1884 гады 
 года ў Берліне быў падпісаны новы дагавор трох імператараў. Берлінскім дагаворам было падпісана пагадненне аб узаемных гарантыях паміж Расіяй, Германіяй і Аўстра-Венгрыяй. Дагавор быў складзены на 3 года і падоўжаны  года яшчэ на 3 года.

Значэнне дагавора было падарвана абвастрэннем у 1885—1886 гадах аўстра-рускіх адносін з-за пытання замежнапалітычнай арыентацыі Балгарыі і сербска-балгарскай вайны. «Саюз трох імператараў» канчаткова распаўся, пасля чаго ў 1887 годзе быў складзены руска-германскі дагавор перастрахоўкі.

## Гл. таксама 
* Сістэма саюзаў Бісмарка
## Спасылкі 
* Тэксты дагавораў Саюза трох імператараў

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Германскай імперыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Расійска-германскія адносіны
Катэгорыя:Ваенна-палітычныя блокі
Катэгорыя:Германская імперыя
Катэгорыя:1873
Катэгорыя:1881
Катэгорыя:1884
Сфера ўплыву

[thumb|right|300px|Сфера ўплыву [Расійская імперыя|Расійскай імперыі ў 1866 годзе: Шпіцберген, Румынія, Паўночны Іран (Паўднёвы Азербайджан) , Афганістан і Кітай]]

**Сфера ўплыву** — рэгіён, які фактычна знаходзіцца пад безумоўным палітычным, эканамічным і культурным уплывам іншай дзяржавы. Краіны, якія трапляюць у сферу ўплыву моцнай дзяржавы, завуцца «сатэлітамі». Фактычна катэгорыя сфер уплыву з'яўляецца своеасаблівай эвалюцыяй палітыкі каланіялізму: прысваенне прыродных рэсурсаў, несправядлівая эксплуатацыя працоўнай сілы, захоп рынка.

## Халодная вайна 
У эпоху халоднай вайны сферы ўплыву толькі дзвюх краін — СССР і ЗША набылі глабальны маштаб. Так, пад уплыў Савецкага Саюза пасля Другой сусветнай вайны патрапілі практычна ўсе дзяржавы Усходняй Еўропы, а таксама сацыялістычныя краіны на Блізкім Усходзе, ва Усходняй і Паўднёва-Усходняй Азіі, Афрыцы і Лацінскай Амерыцы. ЗША мелі шырокі ўплыў на краіны Заходняй Еўропы, багатыя нафтай краіны Персідскага заліва, Японію, Паўднёвую Карэю, Аўстралію і іншыя. Сферы ўплыву супрацьстаялых бакоў былі замацаваны ваеннымі блокамі: НАТА (1949) і Варшаўскім дагаворам (1955).

## Гл. таксама 
* Імперыялізм
* Неакаланіялізм

Катэгорыя:Геапалітыка
Катэгорыя:Міжнародныя адносіны
Берлінская канферэнцыя (1884)

right|frame|
**Берлінская канферэнцыя** (, «канферэнцыя па Конга») — міжнародная канферэнцыя, якая сабралася 15 лістапада 1884 года ў Берліне для абмеркавання падзелу Афрыкі паміж еўрапейскімі дзяржавамі ва ўмовах бязлітаснай «бойкі за Афрыку». Доўжылася да 26 лютага 1885 года.

## Удзельнікі 
*  Асманская імперыя
*  Аўстра-Венгрыя
*  Бельгія
*  Германія
*  Вялікабрытанія
*  Данія
*  ЗША
*  Іспанія
*  Італія
*  Нідэрланды
*  Партугалія
*  Расія
*  Францыя
*  Шведска-нарвежская унія

## Парадак дня 
Ініцыятарам склікання канферэнцыі выступіў партугальскі ўрад, які прадставіў увазе іншых каланіяльных дзяржаў т. з. «ружовую карту», якая прадугледжвала аб'яднанне партугальскіх уладанняў у Анголе і Мазамбіку ў адзіную калонію. Планы партугальцаў заблакіравала Вялікабрытанія, якая разглядала ўсю Афрыку на поўдзень ад экватара як уласную сферу інтарэсаў. 

Францыя і Германія разлічвалі падняць на канферэнцыі праблему дэмаркацыі сфер уплыву ў Сахары. Асноўным пытаннем, аднак, стаў статус Свабоднай дзяржавы Конга, які служыў шырмай для бельгійскай каланіяльнай экспансіі ў басейне ракі Конга, незадоўга да гэтага даследаваным такімі першапраходцамі, як Генры Мортан Стэнлі і П'ер дэ Браза. Актыўнасць у басейне Конга бельгійцаў і французаў прыводзіла да выдушвання з рэгіёна партугальцаў, спрадвеку супрацоўнічалых з кангалезскімі кіраўнікамі.

Генеральны акт, прыняты канферэнцыяй з падачы канцлера Бісмарка, які старшынстваваў на ёй, не толькі прызнаў законнасць каланіяльных захопаў, якія адбыліся, але і ўпершыню пісьмова замацаваў абавязкі дзяржаў, якія накладаюцца на іх наяўнасцю сфер уплыву. У прыватнасці, абвяшчаўся прынцып эфектыўнай акупацыі, які заклікаў краіны здабываць сыравіну ў сваіх калоніях і пускаць яе ў абарот, а пры няздольнасці самастойна асвойваць багацці калоніі — дапушчаць да гаспадарання на яе тэрыторыі іншыя дзяржавы і іх картэлі.

## Наступствы 
Падхвоснуўшы суперніцтва імперыялістычных дзяржаў ў Афрыцы, абвешчаны канферэнцыяй прынцып эфектыўнай акупацыі прывёў да небывалай актывізацыі каланізацыі кантынента. Ужо праз 10 гадоў, у 1895 годзе, адзінымі суверэннымі дзяржавамі ў Афрыцы паўднёвей Сахары засталіся Ліберыя і Эфіопія.

Катэгорыя:Каланіялізм
Катэгорыя:Каланіяльная Афрыка
Катэгорыя:Міжнародныя канферэнцыі
Катэгорыя:Дагаворы Францыі перыяду Трэцяй рэспублікі
Катэгорыя:1884 год у Берліне
Катэгорыя:1885 год у Берліне
Сусветная выстаўка (1876)

**Сусветная выстаўка 1876 года** упершыню праводзілася па-за межамі Еўропы — у Філадэльфіі (ЗША). Афіцыйна называлася «Міжнароднай выстаўкай мастацтваў, прамысловых вырабаў і прадуктаў глеб і шахт» (). Яе правядзенне супала са святкаваннем стагоддзя прыняцця Дэкларацыі незалежнасці ЗША. Адкрывалі выстаўку прэзідэнт Уліс Грант і бразільскі імператар Педру II. На ёй публіцы ўпершыню былі прадэманстраваны паходня незавершанай статуі Свабоды, тэлефон Аляксандра Бела і друкарская машынка «Рэмінгтан». Увогуле выстаўку наведалі амаль 10 млн чалавек.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Філадэльфія
Катэгорыя:Сусветныя выстаўкі
Катэгорыя:1876
Сусветная выстаўка (1878)

thumb|350пкс|Сусветная выстаўка (1878
**Сусветная выстаўка (Exposition Universelle) 1878  года** праводзілася ў Парыжы ў адмыслова пабудаваным для гэтай мэты палацы Тракадэро і была заклікана аднавіць міжнародны прэстыж Францыі, які пахіснуўся пасля яе паразы ў франка-прускай вайне. Германія ад удзелу ў гэтым мерапрыемстве ўстрымалася.
Падрыхтоўка выстаўкі зацягнулася з-за палітычнай бязладзіцы ў Францыі, аднак дзякуючы напружанай працы арганізатараў у месяцы, якія папярэднічалі адкрыццю, ім удалося перасягнуць па размаху ўсе былыя выстаўкі і прыцягнуць не меней 13 млн наведвальнікаў. Прыкладна палову экспанатаў складалі французскія вырабы, сярод астатніх краін ільвіную долю экспанатаў прадставіла Брытанская імперыя.
thumb|left|Палац Тракадэро
[thumb|Павільён Расійскай імперыі быў выкананы ў [псеўдарускі стыль|псеўдарускім стылі па праекце Ропета]]
Сярод вынаходстваў, прадэманстраваных на Сусветнай выстаўцы, — тэлефон Аляксандра Бела, алюмініевы манаплан дзю Тампля і свечка Яблачкава. Томас Эдысан папулярызаваў у Парыжы свае найноўшыя распрацоўкі — мегафон і фанограф. Тады ж упершыню публіка ўбачыла галаву статуі Свабоды (тулава яшчэ не было скончана).

Паралельна з выстаўкай праходзілі канферэнцыі па выпрацоўцы міжнародных нормаў адносна аўтарскага права (на ёй старшынстваваў Віктор Гюго) і па палягчэнні становішча сляпых (яна прывяла да распаўсюджвання шрыфта Брайля).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Парыжа
Катэгорыя:Сусветныя выстаўкі
Катэгорыя:1878
Сусветная выстаўка (1904)

[thumb|right|380px|У Сент-Луісе [выставачны рух дасягнуў піка гігантаманіі: у велізарных павільёнах былі бязладна перамяшаны стылі розных эпох і народаў.]]
**Сусветная выстаўка** павінна была прайсці ў горадзе Сент-Луісе (ЗША) у 1903 годзе — у год стагоддзя Луізіянскай куплі. Па розных прычынах адкрыццё выстаўкі было перанесена на май 1904 года, а доўжылася яна да 1 снежня.

Адметнай рысай гэтай выстаўкі быў яе размах. Адзін толькі сельскагаспадарчы павільён займаў 324 тысячы кв. метраў, а ўсяго да выстаўкі было пабудавана 1500 будынкаў, злучаных дарожкамі агульнай даўжынёй 120 км. Нават асноўныя павільёны немагчыма было абыйсці менш чым за тыдзень. Амаль усе павільёны былі з гіпсу і разлічаны на недоўгачасовае выкарыстанне, аднак у дзвюх з іх дагэтуль змяшчаюцца асноўныя музеі горада — мастацкі і гістарычны.

У рамках выстаўкі ў Сент-Луісе былі праведзены Летнія Алімпійскія гульні 1904 года. Акрамя таго, увазе гледачоў былі прадстаўлены новыя забавы — «чалавечы заапарк» з прадстаўнікамі туземных плямёнаў Афрыкі і Акіяніі і шматгадзінныя рэканструкцыі бітваў англа-бурскай вайны, у якіх бралі ўдзел ветэраны вайны, уключаючы генералаў абодвух бакоў.

У сувязі з правядзеннем выстаўкі атрымалі папулярнасць новыя віды харчовых прадуктаў (напр., марожанае ў вафлевай шкляначцы і Dr Pepper). Адбыліся прэм'еры новых музычных твораў, у тым ліку з выкарыстаннем найбуйнейшага ў свеце аргана.

Катэгорыя:Сусветныя выстаўкі
Катэгорыя:Сент-Луіс
Катэгорыя:1904
Стары мост (Гродна)

**Стары мост** — аўтамабільны і пешаходны мост праз Нёман у Гродна. З'яўляецца самым старым мостам у Гродна. Быў пабудаваны 30 кастрычніка 1949 года.

## Гісторыя 
Першы вялікі драўляны мост у Гродна праз раку Нёман, быў пабудаваны ў першай палове XVI стагоддзя. Менавіта тады, у часы караля Стэфана Баторыя, ён быў намаляваны на гравюры М. Цюнта, па рысунках Адэльгаўзера 1568 года. Пазней, падчас адной з сярэднявечных войн, мост у Гродна быў разбураны.

Больш за тры стагоддзі ў Гродна не атрымоўвалася збудаваць вялікі мост праз Нёман. У 1875 годзе пачаліся падрыхтоўчыя працы па будаўніцтве металічнага моста праз Нёман, па замове вайсковага ведамства архітэктарам Палазоўскім быў распрацаваны праект, а таксама пачаты выраб канструкцый і элементаў металічнага моста, актыўны ўдзел таксама прымаў архітэктар М. В. Раманаў.

Да 1908 года мост быў пабудаваны. Ён быў металічным, у тры пралёты, даўжынёй 194,6 м і шырынёй 22 м. Мост быў названы «Пятроўска-Нікалаеўскім».

Да 1971 года асноўную транспартную нагрузку мост браў на сябе, пакуль не быў пабудаваны іншы мост, які злучае вуліцы Паповіча і Вясновую.

16 студзеня 2008 года Стары мост быў зачынены на рэканструкцыю. Пасля рэканструкцыі прапускная здольнасць моста склала 3 тысячы транспартных адзінак у гадзіну.

Чарговы раз Стары мост закрывалі на рамонты ў 2021 і 2022 гадах: у лістападзе 2021 на некалькі тыдняў для замены дэфармацыйных швоў і ў красавіку-траўні 2022 для поўнай замены асфальта. 

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Фатаграфіі рэканструкцыі Старога моста ў Гродна 

Катэгорыя:Масты Гродна
Юты

thumb|right|Землі ютаў у Брытаніі да 575 г.
**Юты** — германскае племя, якія засялялі  паўвостраў Ютландыя (лац. Cimbria, Iutia, Iutlandia). Пасля заваёвы паўвострава данамі ў V стагоддзі юты часткова растварыліся ў дацкім народзе, часткова перасяліліся разам з англамі і саксамі ў Брытанію, стварыўшы каралеўства Кент. Пераход у хрысціянства ютаў адбыўся ў IX стагоддзі. Юты ўнеслі немалаважны ўклад у старажытнаанглійскую мову, асаблівасці іх гаворкі адбіліся на кенцкім дыялекце англійскай мовы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы
Катэгорыя:Гісторыя Даніі
Скіры

[thumb|right|Скіры на карце Еўропы ў вярхоўях ракі [Одэр]]
**Скіры** (Skiren, Sciren)  — германскае племя, якое належала да гоцкай групы і жыло першапачаткова ля Балтыйскага мора і па Вісле на поўнач ад Карпат; злучыўшыся з ругами і геруламі, яны ў канцы II стагоддзя нашай эры накіраваліся да Чорнага мора; каля 454 г. яны з'явіліся на Сярэднім Дунаі і ў цяперашняй Mаравіі. Як самастойнае племя, скіры цалкам загінулі ў барацьбе з остготамі ў 457-471 гг.; сляды іх згубіліся паміж ругамі і свевамі або сярод рымскіх наймітаў у полчышчах Адаакра.

## Літаратура 
* Helmut Castritius, Stefan Zimmer: *Skiren*. In: *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde* (RGA). Bd. 28. Berlin 2005, S. 639ff.

Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Вялікае перасяленне народаў
Катэгорыя:Готы
Катэгорыя:Дагістарычная Польшча
Катэгорыя:Гісторыя Чэхіі
Сграфіта

» ў Старым горадзе Прагі]]
**Сграфі́та**, або **графіта ** (, *graffito* — літ. *выдрапаны*) — від манументальнага дэкаратыўнага жывапісу, прынцыпы і тэхніка якога заснаваныя на прадрапванні верхняга тонкага слою тынкоўкі да наступнага слою, па колеры кантраснага першаму. Вызначаецца трываласцю і ўстойлівасцю да атмасферных змен. Выкарыстоўваецца пераважна для аздаблення фасадаў і інтэр’ераў будынкаў. Вядома з эпохі Адраджэння ў Італіі, пазней у Чэхіі, Польшчы і іншых еўрапейскіх краінах.

## Беларусь 
На Беларусі рэшткі сграфіта захаваліся на сценах Старога замка (XVI ст., цяпер затынкаваны) і фрызе касцёла кляштара брыгітак (сярэдзіна XVII ст., рэстаўрыраваны ў 1978) ў Гродне. Цікавасць да сграфіта ў пэўнай ступені адрадзілася ў творах стылю класіцызму, пракладам чаго могуць служыць фрагменты сграфітавага дэкору ў Ружанскім палацы.

З другой паловы XX ст. выкарыстоўвалася ў манументальным мастацтве: дэкаратыўныя кампазіцыі ў фае кінатэатра «Кіеў» у Мінску (мастакі Г. Гаркуноў, А. Кішчанка), у кінатэатры «Беларусь» у Брэсце (маст. І. Крупскі), палацы культуры Мінскага камвольнага камбіната (мастакі Г. Вашчанка, У. Стальмашонак) і інш. У тэхніцы сграфіта працавалі беларускія мастакі Г. Вашчанка, С. Дамарад, Г. Жарын, А. Жгун, Л. Каленік, А. Кішчанка, У. Крываблоцкі, З. Літвінава, С. Рабашчук, С. Сакалоў, У. Стальмашонак, В. Чайка.

## Літаратура 
* 
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
Катэгорыя:Манументальнае мастацтва
Свеі

[right|thumb|250px|[Швецыя ў IX стагоддзі.

]]

**Свеі** ()  — германскае племя, якое жыло на тэрыторыі цяперашняй Швецыі. Тэрмін таксама выкарыстоўваўся як зборная назва насельніцтва старажытнай Швецыі. Ад этноніма «свеі» паходзіць назва Швецыі: Sverige = svea + rige (швед. "дзяржава свеяў»).

Існуе абсалютная няяснасць адносна арэала рассялення свеяў і ходу іх гістарычнага развіцця. Згодна з панаваўшымі раней паданнямі, цэнтрам свеяў была вобласць Упланд, размешчаная ў Сярэдняй Швецыі. Сцвярджэнні аб тым, што свеі ў VI стагоддзі падпарадкавалі гётаў, цяпер пастаўлена навукоўцамі пад сумнеў.

Свеі мелі славу справктыкаваных мараходаў і ваяроў і дзякуючы гэтаму часта згадваліся ў старажытных крыніцах. З IX стагоддзя назва «свеі» зрабілася зборнай, а назва "гёты" засталася чыста геаграфічнай. Зрэшты, і гётаў і свеяў вельмі складана размежаваць этнічна. Так, напрыклад, Адам Брэменскі выкарыстоўвае тэрмін «свеі» як назву асобнага народа, г.зн. агульная назва жыхароў Швецыі, уключаючы гётаў.

У сярэднія вякі імя свеяў стала сінонімам этноніма «шведы».

## Літаратура 
* Hyenstrand Å. *Sverige 989: Makt och herravälde* (1989).
* Lindkvist T. *Plundring, skatter och den feodala statens framväxt* (2:a uppl. 1990).
* Sawyer. P *The making of Sweden. — Alingsås.* 1988.
* Stille P. *Svear och götar, Götiska minnen.* 1993.

Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Швецыя
Катэгорыя:Гісторыя Швецыі
Гёты

[right|thumb|250px|[Швецыя ў IX стагоддзі.

]]
**Гёты** (ёты, гаўты; швед. götar, göter, старажытнаісл. gautar)  — германскае племя; у перыяд з II ст. да н. э да мяжы I і II тысячагоддзя засялялі паўднёвую частку Скандынавіі, у раёне азёр Венерн і Ветэрн. Разам са свеямі сфармавалі шведскую нацыю.

Гістарычная вобласць на поўдні Швецыі да гэтага часу носіць назву Гёталанд, гэта значыць «краіна гётаў». Пытанне аб ступені сваяцтва гётаў з готамі спрэчнае, гэтак жа як і атаясненне гетаў з гаўтамі, узгадваемымі ў "Беавульфе" і скандынаўскіх сагах. Існуе таксама тэорыя аб сваяцтве гётаў з ютамі.

Хоць гёты і свеі разам выбіралі караля, свеі гралі галоўную ролю. У Västgötalagen (en: Västgötalagen, каля XIII стагоддзя) было зафіксавана, што толькі свеи маюць права выбару і зрушэння караля. Так, напрыклад, у 1125 гёты абралі каралём Магнуса Моцнага, сына караля Даніі, але свеі ўсупрацівіліся, і Магнус ўжо ў 1130 быў выгнаны з краіны.

Адрозненне паміж свеямі і гётамі існавала на працягу ўсяго Сярэднявечча.

## Гл. таксама 
* Готы
* Гісторыя Швецыі
* Готландцы

Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Гісторыя Швецыі
Катэгорыя:Зніклыя народы
Герулы

thumb|Шчыт правадыра герулаў у складзе позняй рымскай воінскай часці.
**Герулы** (), **Верлы** — германскае племя, якое жыло ў Паўночным Прычарнамор’і, на сярэднім Дунаі і ніжнім Рэйне ў 3-5 стст. н.э. З IV ст. вядомыя як найміты ў Старажытным Рыме. Сувязі паміж рознымі групамі герулаў незразумелыя. З розных крыніц вядома, што герулы здзяйснялі марскія набегі ў Галіі, Іспаніі, на Балканах (Афіны, Спарта) і на Чорным моры. Адна група на сярэднім Дунаі (у Паноніі) каля 470 г. стварыла ўласнае каралеўства, якое было падначалена лангабардам каля 510 г., пасля грала другарадную ролю, пакуль не асіміляваліся сярод іншых народаў. Як відаць, герулы ў Паноніі падтрымлівалі сувязі з паўднёвай Скандынавіяй, куды, згодна з грэчаскім гісторыкам Пракопам, і адправілася частка герулаў пасля паразы ад лангабардаў, пасяліўшыся побач з племем гетаў (грэч. Gautoi). Слова «Erilaz», часта сустракаемае на рунічных помніках у паўднёвай Швецыі, часта звязваецца з геруламі.

## Літаратура 
* Arne Sǿby Christensen: *Cassiodorus, Jordanes and the History of the Goths. Studies in a Migration Myth.* Museum Tusculanum Press, Kopenhagen 2002, ISBN 87-7289-710-4.
* Alvar Ellegård: *Who were the Eruli?.* In: *Scandia.* Band 53, 1987, S. 5ff.
* Walter A. Goffart: *The narrators of barbarian history (A.D. 550—800). Jordanes, Gregory of Tours, Bede, and Paul the Deacon.* Princeton University Press, Princeton 1988, ISBN 0-691-05514-9.
* Erich Kettenhofen: *Die Einfälle der Heruler ins Römische Reich im 3. Jh. n. Chr.* In: *Klio.* Band 74, 1992, S. 291—313.
* Pál Lakatos: *Quellenbuch zur Geschichte der Heruler.* Csukás István a Jate BTK dékánja, Szeged 1978 (*Acta Antiqua et Archaeologica.* Band 21; *Opuscula Byzantina.* Band 6).
* Günter Neumann, Matthew Taylor: *Heruler.* In: *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde* (RGA). 2. Auflage. Band 14, Walter de Gruyter, Berlin/New York 1999, ISBN 3-11-016423-X, S. 468–474.
* Walter Pohl: *Die Gepiden und die gentes an der mittleren Donau nach dem Zerfall des Attilareiches.* In: Herwig Wolfram, Falko Daim (Hrsg.): *Die Völker an der mittleren und unteren Donau im fünften und sechsten Jahrhundert.* Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1980, ISBN 3-7001-0353-0, S. 239—305.
* 
* Alexander Sarantis: *The Justinianic Herules. From Allied Barbarians to Roman Provincials.* In: Florin Curta (Hrsg.): *Neglected Barbarians.* Turnhout 2011, S. 365—408 (*Studies in the Early Middle Ages.* Band 32).
* Roland Steinacher: *The Heruls. Fragments of a History.* In: Florin Curta (Hrsg.): *Neglected Barbarians.* Turnhout 2011, S. 321—364 (*Studies in the Early Middle Ages.* Band 32).

## Спасылкі 
* «Герулы», артыкул Т.Брандта (на англ. мове) 

Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы
Катэгорыя:Вялікае перасяленне народаў
Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Перадгісторыя Венгрыі
Крыштаф Слушка

**Крыштаф Слушка** (? — каля 1619) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Сын Мікалая Слушкі, старосты крычаўскага, брат троцкага ваяводы Аляксандра Слушкі.

Менскі падсудак у 1602, ваявода вендэнскі з 1609.

## Літаратура 
* 

Крыштаф
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы вендэнскія
Катэгорыя:Падсудкі менскія
Міхаіл Іванавіч Бакланаў

**Міхаіл Іванавіч Бакланаў** (, в. Іваніўка, Мікалаеўская воласць, Марыупальскі павет, Кацярынаслаўская губерня, цяпер Валнавахскі раён, Данецкая вобласць — , Мінск) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1969).

## Біяграфія 
У 1932—1936 гадах вучыўся ў Харкаўскім архітэктурна-будаўнічым тэхнікуме, у 1936—1941 гадах ў Харкаўскім інжынерна-будаўнічым інстытуце. 3 1944 года па 1975 г. працаваў архітэктарам, галоўным архітэктарам праектаў, кіраўніком майстэрні ў інстытуце «Белдзяржпраект».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1946 года. Пражываў у Мінску.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга (1958), Айчыннай вайны II ступені (1985), 6 медалямі, Ганаровай граматай (1969) і дзвюма Граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1949, 1954). Занесены ў Кнігу народнай славы "Белдзяржпраекта".

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Cостоялось открытие выставки К столетию со дня рождения заслуженного архитектора БССР Михаила Ивановича Бакланова. 
* Михаил Бакланов 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Заслужаныя архітэктары Беларускай ССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валнавахскім раёне
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Аляксандр Слушка

**Аляксандр Слушка** (каля 1580 — ліпень 1647) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

Кашталян менскі (з 12.11.1618 года «па Пятры Тышкевічы»), кашталян жамойцкі (з 11.3.1628 года «па смерці Адама Тальваша»), ваявода менскі (2.3.1633 года «па смерці Балтазара Стравінскага», з 1638 года ваявода новагародскі, з ліпеня 1642 — ваявода троцкі «па смерці Паца».

Сын старосты крычаўскага Мікалая Слушкі і брат ваяводы вендэнскага Крыштафа Слушкі.

Пачынаў кар’еру як дваранін каралеўскі. Таксама быў старостам рэчыцкім, прапойскім, гомельскім з 1635 года. Маршалак у Трыбунала ў 1631 годзе. Камісар па аплаце войскам. Дэпутатам на вялікалітоўскі фіскальны трыбунал у 1633 годзе.

Выхаваны як кальвініст, але потым разам з жонкай перайшоў у каталіцтва. Быў значным фундатарам Касцёла. 23 красавіка 1623 года паміж Аляксандрам і Соф’яй Слушкамі, і правінцыялам Рускай правінцыі дамініканцаў айцом Марыянам Крэпіцэнсам і айцамі Сымфарыянам і Шчырыцам адбылася дамова пра фундацыю стаўбцоўскага кляштара дамініканцаў, сам фундуш на кляштар выдадзены 20 лістапада 1626 года. Над Нёманам спачатку быў збудаваны драўляны касцёл і кляштар, потым мураваны касцёл і абноўлены касцельныя рэчы. Быў таксама фундатарам дамініканскага кляштара ў Рэчыцы і жаночага бернардзінскага ў Менску. Пабудаваў два касцёлы ў Валожыне і адзін у вёсцы Кавалеўшчыне (Падляшскае ваяводства), дзе быў пахаваны пасля смерці.

## Сям’я 
Быў жанаты з дачкой берасцейскага ваяводы Крыштафа Зяновіча Соф’яй Канстанцыяй, якая ў 1608 годзе развялася са Станіславам Кішкам, бо ён пайшоў у манахі.

У гэтым шлюбе нарадзіліся:

* Альжбета, пазней у першым шлюбе з надворным каронным маршалкам Адамам Казаноўскім, у другім — з каронным падканцлерам Геранімам Радзяёўскім,
* Багдан Уладзіслаў, дваранін каралевіча Уладзіслава, памёр у пятнаццаць гадоў у 1630 годзе,
* Яўстах Адам,
* Багуслаў Юрый,
* Жыгімонт Адам.

## Літаратура 
* 

Аляксандр
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Ваяводы новагародскія
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Кашталяны жамойцкія
Катэгорыя:Кашталяны менскія
Катэгорыя:Старосты рэчыцкія
Катэгорыя:Старосты гомельскія
Катэгорыя:Старосты прапойскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Старосты мазырскія
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кавалеўшчызне
Станіслаў Уладзіслаў Патоцкі

**Станіслаў Уладзіслаў Патоцкі** (? — 27 чэрвеня 1732) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай.

Лоўчы ВКЛ у 1704—1710, вялікі стражнік літоўскі у 1710—1729, ваявода белзскі з 1729.

Неаднаразова быў паслом на соймы.

## Сям'я 
Сын Фелікса Казіміра Патоцкага, вялікага кароннага гетмана, і Крысціны Любамірскай.

Двойчы быў жанаты: спачатку з Альжбетай Ганнай Францкевіч-Радзімінскай, дачкой старосты слонімскага Стэфана Францкевіча-Радзімінскага, а ў 1712 другі раз ажаніўся з Марыянай Жавускай, дачкой вялікага кароннага гетмана Станіслава Матэвуша Жавускага. Дзяцей не пакінуў.

## Літаратура 
* 

Станіслаў Уладзіслаў
Катэгорыя:Ваяводы белзскія
Катэгорыя:Стражнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Багуслаў Юрый Слушка

**Багуслаў Юрый Слушка** () — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Староста рэчыцкі з 1639, вялікі стольнік літоўскі у 1643—1645, падскарбі надворны літоўскі з 1645.

## Сям’я 
Сын троцкага ваяводы Аляксандра Слушкі і дачкі берасцейскага ваяводы Крыштафа Зяновіча Соф’і Канстанцыі.

Брат вялікага літоўскага харунжага Жыгімонта Адама Слушкі.

Быў жанаты з дачкой брацлаўскага ваяводы Стэфана Патоцкага Ганнай (памерла ў 1695), удавой Аляксандра Дамініка Казаноўскага.

Меў дачку Канстанцыю (якая была замужам за двума прадстаўнікамі роду Дэнгафаў: Эрнэстам, кашталянам віленскім і ваяводам мальбаргскім, і яго стрыечным братам Уладзіславам, ваяводам паморскім) і сыноў Дамініка Міхала і
Юзафа Багуслава.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Багуслаў Юрый
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты рэчыцкія
Крыштоф Патоцкі

**Крыштоф Патоцкі** (каля 1600 — верасень або кастрычнік ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Паходзіў з роду Патоцкіх, прадстаўнікі якога займалі пасады ў асноўным у Польскім каралеўстве. Сын Андрэя Патоцкага, камянецкага кашталяна.

Праз шлюб з Аленай Валовіч набыў мястэчка Сідра ў Гарадзенскім павеце, мястэчкі Галоўчын, Новы Быхаў, сяло Тайманаў у Аршанскім павеце; меў вёску Здзітавец у Берасцейскім ваяводстве. У другім шлюбе жанаты з Альжбетай Раецкай (удава Аляксандра Халецкага і Гедэона Міхала Трызны).

Займаў дзяржаўныя пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім: 
чашнік у 1645—1646, 
падстолі ў 1646—1653, 
стольнік у 1653—1658, 
крайчы ў 1658—1661, 
падчашы з 1661, 
маршалак Трыбунала ВКЛ у 1662 і 1673. 
Выбіраўся паслом на соймы.

Удзельнічаў у вайне з украінскімі казакамі, 
у Лоеўскай бітве 1649, у вайне з Расіяй 1654—1667 (кампаніі 1654—1655). 
Быў звязаны з Багуславам і Янушам Радзівіламі, 
але не падпісаў Кейданскі дагавор 1655. 
Вызнаваў кальвінізм.

## Літаратура 
* 

Крыштоф
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Мюнстэр 42

**Мюнстэр 42** () — жалезабетонная тэлевізійная і радыёвяшчальная вежа, размешчаная ў горадзе Мюнстэр (федэральная зямля Паўночны Рэйн — Вестфалія). Выкарыстоўваецца для размяшчэння антэн аналагавага тэлебачання, антэн DVB-T, радыёслужбаў УКХ-дыяпазону. Таксама вежа служыць для забеспячэння радыёрэлейнай сувязі ў рэгіёне Мюнстэр-Білефельд-Швертэ-Хальтэрн-ам-Зэе.
 Вежа «Мюнстэр 42» з'яўляецца дакладнай копіяй тэлевізійнай вежы ў Кіле (:de:Fernmeldeturm Kiel), пабудаванай у 1975 годзе па праекце архітэктараў Герхарда Крайзеля () і Гюнтэра Мюлера ().

## Тэхнічныя характарыстыкі 
thumb|left|190px|«Кошык» і платформы вежы

* Вышыня антэны — 222,50 м
* Вышыня даху — 207,5 м
* Вышыня ніжняга пункта «кошыка» — 108 м
* Дыяметр «кошыка» (у верхняй частцы) — 40,12 м
* Дыяметр ніжняй платформы — 24,96 м
* Дыяметр сярэдняй платформы — 21,96 м
* Дыяметр верхняй платформы — 18,96 м
* Дыяметр «ствала» ў ніжняй частцы — 13,5 м
* Дыяметр «ствала» ў верхняй частцы — 2 м
* Таўшчыня сценкі «ствала» — 0,8 м
* Агульная вага — 14000 т
* Глыбіня залажэння падмурка — 8,3 м
* Дыяметр падмурка — 22,0 м
* Маса падмурка — 3500 т

## Спасылкі 
* Старонка вежы «Мюнстэр 42» на International Database and Gallery of Structures
* Дыяграма тэлевеж у Германіі на SkyscraperPage
* Замена антэны на вежы Colonius 

Катэгорыя:Тэлевежы Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Катэгорыя:Мюнстэр
Катэгорыя:Звышвысокія будынкі
Дамінік Міхал Слушка

**Дамінік Міхал Слушка** (каля 1655 — 31 студзеня 1713) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Палкоўнік, староста рэчыцкі, суражскі, барысаўскі, ваявода полацкі з 1686. 
Маршалак Трыбунала ВКЛ у 1681, 1690 і 1695.

## Сям'я 
Сын Багуслава Юрыя Слушкі, надворнага падскарбія літоўскага, і Ганны Патоцкай, дачкі брацлаўскага ваяводы Стэфана Патоцкага.
 
Брат польнага гетмана літоўскага Юзафа Багуслава Слушкі.

Быў жанаты з дачкой смаленскага ваяводы Рыгора Казіміра Падбярэзскага Канстанцыяй, меў дзяцей Багдана, Яўстаха, Багуслава і Жыгімонта.

## Літаратура 
* 

Дамінік Міхал
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы полацкія
Катэгорыя:Старосты рэчыцкія
Катэгорыя:Старосты суражскія
Катэгорыя:Старосты барысаўскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Салпаўселькя

thumb|330px|Тры грады Салпаўселькя і канцавая марэна цэнтральнай Фінляндыі ().
**Салпаўсе́лькя**, хрыбты Салпаўс (, ад  — засаўка і  — хрыбет) — узвышша на поўдні і паўднёвым усходзе Фінляндыі, вышыня да 247 м.

Уяўляе сабой 3 паралельныя канцовыя марэнныя грады, якія сфармаваліся падчас ледавіковага перыяду. Марэны Салпаўселькя цягнуцца на 550 км уздоўж паўночных берагоў Фінскага заліва і Ладажскага возера. Адлегласць паміж градамі 30—50 км. Характэрны ўзгорыста-марэнны рэльеф. Грады складзены з пясчанікаў, галечнікаў, марэннага матэрыялу.

Частка марэн знаходзіцца пад вадой, некаторыя бачныя на астравах, як Уцё () — самы паўднёвы населены востраў Фінляндыі. Самае буйное ўтварэнне — суседні востраў Юрма (), практычна цалкам уяўляе з сябе марэну з валуноў.

Для Салпаўселькі характэрныя хвойныя і мяшаныя лясы. Некаторыя рэкі (Іматра і інш.) утвараюць парогі і вадаспады.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Reunamuodostumat  
* geologia.fi — Harjut ja Salpausselat 

Катэгорыя:Геалогія Фінляндыі
Катэгорыя:Геаграфія Фінляндыі
Іахім Караль Патоцкі

**Іахім Караль Патоцкі** (? — май ) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай.

Сын Яна Патоцкага, брацлаўскага кашталяна.

Генерал-маёр кароннага войска (1758), староста церабоўльскі, падчашы ВКЛ у 1763—1780.

Адным з першых магнатаў далучыўся да Барскай канфедэрацыі і ў 1768 стаў маршалкам Брацлаўскага ваяводства.

Праз шлюб з Тэрэзай Сапегай, дачкой надворнага літоўскага падскарбія Юзафа Францішка Сапегі, набыў 
Трасцяніцкі ключ (12 вёсак) у Берасцейскім павеце, Тураўскі ключ (мястэчка Тураў і 10 вёсак) у Пінскім павеце, маёнтак Рось (22 вёскі і фальваркі) у Ваўкавыскім павеце і іншыя маёнткі.

## Літаратура 
* 

Іахім Караль
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты церабоўльскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тэрэбоўлянскім раёне
Урад Польшчы ў выгнанні

**Урад Польшчы ў выгнанні** () — урад Польскай Рэспублікі, які дзейнічаў пасля акупацыі краіны ў верасні-кастрычніку 1939 года. Ураду Польскай Рэспублікі ў выгнанні падчас вайны падпарадкоўваліся ўзброеныя фарміраванні польскага падполля, якія дзейнічалі ў Польшчы (Армія Краёва) і за мяжой. Размяшчаўся ў Парыжы (1939), Анжэ (1939—1940) і Лондане (1940—1990). Амаль не прызнаны і без рэальнай улады пасля Другой сусветнай вайны, урад існаваў да апошніх дзён камуністычнага кіравання ў Польшчы. Урад завяршыў дзейнасць пасля абрання Леха Валенсы, прыняцця ім прысягі як прэзідэнтам Польшчы і перадачы яму прэзідэнцкіх рэгалій ад прэзідэнта Рышарда Качароўскага.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Detlef Brandes: *Großbritannien und seine osteuropäischen Alliierten 1939—1943. Die Regierungen Polens, der Tschechoslowakei und Jugoslawiens im Londoner Exil vom Kriegsausbruch bis zur Konferenz von Teheran* (= *Veröffentlichungen des Collegium Carolinum.* Bd. 59). Olenbourg, München 1988, ISBN 3-486-54531-0, S. 25-29.
* Anna M. Cienciala, Natalia S. Lebedeva, Wojciech Materski (Hrsg.): *Katyn. A Crime Without Punishment.* Yale University Press, New Haven CT 2007, ISBN 978-0-300-10851-4.
* Jósef Garliński: *Poland in the Second World War.* Palgrave Macmillan, Basingstoke 1985, ISBN 0-333-39258-2.
* Marianne Gyger: *Im Spannungsfeld zwischen Großmächten und Untergrundbewegung: Die Polnische Exilregierung in London während des Zweiten Weltkrieges. Bemühungen der polnischen Exilregierung um die Erhaltung demokratischer Strukturen im Nachkriegs-Polen. Vom Abbruch polnisch-sowjetischer Beziehungen im Sommer 1943 bis zu den Folgen der Jaltakonferenz 1945* (= *Berner Forschungen zur neuesten allgemeinen und Schweizer Geschichte.* Bd. 2). Traugott Bautz, Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-244-4 (Zugleich: Bern, Historisches Institut, Lizentiatsarbeit, 2003).

Катэгорыя:XX стагоддзе ў Польшчы
Катэгорыя:Польшча падчас Другой сусветнай вайны
Польшча
Ваяводы парнаўскія

**Ваявода парнаўскі** — дзяржаўная пасада намесніка караля 
і вялікага князя ў Парнаўскім ваяводстве, 
супольным валоданні (кандамініюме) 
Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага; 
засядаў у Сенаце Рэчы Паспалітай. 
Пасада створана ў 1598 замест прэзідэнта парнаўскага. 
У 1629 тэрыторыя Парнаўскага ваяводства адышла да 
Швецыі, і пасада стала намінальнай. Па ўмовах Аліўскага міру 1660 
Парнаўскае ваяводства скасавана, і ваяводы больш не прызначаліся, 
але апошні ваявода захоўваў свой тытул да смерці. 

## Глядзі таксама 
* Кашталяны парнаўскія
* Парнаўскае ваяводства
Батавы

thumb|left|300px|Батавы на беразе Паўночнага мора
**Батавы** () — германскае племя, якое аддзялілася ад хатаў з-за ўнутранай звады, і пасялілася каля 50 гады да н. э. у вусці Рэйна, у рымскай правінцыі Белгіка. У 12 годзе да н. э. былі заваяваныя рымлянамі на чале з Друзам і лічыліся з гэтага часу адданымі саюзнікамі Рыма. Адзінае выключэнне складала паўстанне батаваў ў 69, калі ім удалося захапіць лагер рымскіх легіянераў Castra Vetera паблізу сённяшняга горада Ксантэна. У IV стагоддзі батавы растварыліся ў франках.

Батавы лічыліся добрымі наезнікамі і плывунамі, летапісцы адзначалі іх мужнасць і стараннасць. З батаваў камплектавалася імператарская конная гвардыя - Equites singulares. Ад батаваў пайшла назва Батавія, яе ўжывалі ў дачыненні да Нідэрландаў.

Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Гісторыя Нідэрландаў
Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы
Антоні Міхал Патоцкі

{{Шляхціч
 | беларускае імя = Антоні Міхал Патоцкі
 | поўнае імя =
 | арыгінальнае імя =Antoni Michał Potocki
 | партрэт =
 | шырыня партрэта =
 | подпіс =
 | герб= POL_COA_Pilawa.svg
 | шырыня герба =120px
 | подпіс герба= Герб «Пілява»

 | тытул =Ваявода белзскі
 | парадак = 
 | перыядпачатак =1732
 | перыядканец       = 1763
 | перыяд праўлення =
 | папярэднік =Станіслаў Уладзіслаў Патоцкі
 | пераемнік = Ігнацы Цэтнер

 | тытул_2 =Вялікі падстолі літоўскі
 | парадак_2 = 
 | перыядпачатак_2 =19 чэрвеня 1728
 | перыядканец_2       = 14 ліпеня 1732
 | перыяд праўлення_2 =
 | папярэднік_2 =Казімір Агінскі
 | пераемнік_2 = Францішак Бажэнцкі

 | дата нараджэння =студзень 
 | месца нараджэння =
 | дата смерці = 11.4.1766
 | месца смерці =
 | пахаваны = 
 | пахаваная =
 | род =Патоцкія
 | бацька =Аляксандр Ян Патоцкі
 | маці =Тарэза Тарла
 | муж =
 | жонка = Людвіка Марыя Сапега 
 | дзеці = Ян Праспер
 | рэлігія =
 | узнагароды ={ style="background: transparent"
 
}
 | аўтограф =
 | Commons            =
 | Rodovid=
}}

**Антоні Міхал Патоцкі** (студзень 1702 — 11 красавіка 1766) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай.

Сын Аляксандра Яна Патоцкага, смаленскага ваяводы.

Падстолі ВКЛ у 1728—1732, пасля ваявода белзскі.

Валодаў мястэчкамі Галоўчын, Горы-Горкі ў Аршанскім павеце, Краснаполле ў Мазырскім павеце, праз шлюб з Марыяй Людвікай Сапегай, дачкой вялікага літоўскага маршалка Аляксандра Паўла Сапегі, набыў мястэчка Зэльва ў Ваўкавыскім павеце, сяло Чарлёна ў Гарадзенскім павеце і іншыя маёнткі.

У 1745 узнагароджаны Белага Арла, таксама кавалер расійскіх ордэнаў Андрэя Першазванага і Аляксандра Неўскага.

## Літаратура 
* 

Антоні Міхал
Катэгорыя:Ваяводы белзскія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Палац Бельвю (Францыя)

**Палац Бельвю** () — не захаваны загарадны невялікі палац 18 стагоддзя маркізы Пампадур. Знаходзіўся каля Парыжа, на левым беразе Сены, каля чыгункі, якая вядзе ў Версаль; на ўзвышэнні, якое цягнецца ад Сен-Клу да Мёдона.

## Гісторыя 
Маркіза Пампадур пабудавала яго ў адносна кароткі тэрмін (з 30 чэрвеня 1748 г. да 20 лістапада 1750 г.) з вялікай пышнасцю, выдаткаваўшы на яго велічэзныя грошы, а Людовік XV, які наведаў яго праз чатыры дня па заканчэння прац, прыйшоў у такое захапленне, што неадкладна купіў яго для сябе, пакінуўшы яго, аднак, у карыстанні сваёй фаварыткі. Першыя мастакі таго часу ўдзельнічалі ва ўпрыгожванні замка, і ён лічыўся тады самым чароўным загарадным палацам ва ўсёй Еўропе. 

Падчас Рэвалюцыі ім авалодала так званая «Чорная банда» (*Bande noire*) і звярнула яго ў разваліны. Ацалела віла Брэнбарыён (*pavillon de Brimborion*), якая была важным стратэгічным пунктам падчас аблогі Парыжа (1870—1871). 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі рэгіёна Цэнтр
Катэгорыя:Палацы Францыі
Катэгорыя:Гістарычныя помнікі Францыі