open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімір Іосіфавіч Паўлючук

**Уладзімір Іосіфавіч Паўлючук** (, в. Вочкі, Кобрынскі павет, Польская Рэспубліка — ) — беларускі савецкі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
У 1948 годзе скончыў тэхнікум і паступіў на факультэт механізацыі сельскай гаспадаркі Беларускага палітэхнічнага інстытута, які скончыў у 1952 годзе. Пасля вучобы працаваў у меліярацыйных арганізацыях: старшым інжэнерам-механікам Слуцкай машына-меліярацыйнай станцыі, галоўным інжынерам, дырэктарам Мазырскага завода меліярацыйных машын. Завод з 1958 года спецыялізаваўся на выпуску каналакапальнікаў, каналаачышчальнікаў, карчавальнікаў, машын для глыбокага фрэзеравання.

У 1962—1965 гадах — намеснік начальніка Галоўнага ўпраўлення меліярацыі і воднай гаспадаркі СМ БССР, якое ў 1965 годзе пераўтворана ў міністэрства. З таго часу — намеснік, першы намеснік міністра меліярацыі і воднай гаспадаркі БССР. У перыяд з 27 кастрычніка 1971 года па 4 снежня 1986 года — міністр меліярацыі і воднай гаспадаркі БССР.

З’яўляўся ініцыятарам распрацоўкі і выкарыстання водных рэсурсаў, эксплуатацыі асушальных сістэм і выкарыстання меліяраваных зямель, распрацоўкі і ўкаранення ў рэспубліцы прагрэсіўнай формы арганізацыі эксплуатацыі арашальных сістэм.

У 1975 годзе абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР. З 1976 года — член ЦК КПБ.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак пашаны», Кастрычніцкай рэвалюцыі, медалём «За доблесную працу».

## Літаратура 
* Паўлючук Уладзімір Іосіфавіч //  — С. 334.
* Павлючук Владимир Иосифович //  — С. 477
* Павлючук Николай Иосифавич // Кто есть кто в Республике Беларусь. 2004. — Минск : Энциклопедикс, 2004. С. 212.

Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брэсцкім раёне
Катэгорыя:Міністры воднай гаспадаркі і аднаўлення зямель БССР
Заря над Бугом

**Заря над Бугом** — раённая газета Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці. Выдаецца з 15 кастрычніка 1944 года. Заснавальнікі: Брэсцкі раённы выканаўчы камітэт і Брэсцкі раённы Савет дэпутатаў.

## Гісторыя 
У Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці з 15 кастрычніка 1944 года выходзіла газета «Сталинец». У 1954 годзе адбылася рэарганізацыя Брэсцкага і Дамачаўскага раёнаў у адзін Брэсцкі раён, у сувязі з гэтым была заснавана новая газета «Социалистический путь».

Першы нумар газеты «Социалистический путь» выйшаў 6 жніўня 1954 года. Гэта быў орган Брэсцкага райкама КПБ і раённага Савета дэпутатаў працоўных. Газета выходзіла на рускай мове тыражом 3000 экзэмпляраў па серадах, пятніцах і нядзелях, у 1960-я гады — па аўторках, чацвяргах і суботах, а тыраж быў каля 4800 экземпляраў.

Першым рэдактарам быў назначаны Віктар Гаўрылавіч Курэпін (1915—2000), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Віктар Гаўрылавіч заставаўся на пасадзе галоўнага рэдактара па ліпень 1975 года. Намеснікам рэдактара стаў Міхаіл Квочкін, адказным сакратаром — Аркадзь Маісеевіч Бляхер, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, літаратурным супрацоўнікам — Аляксей Гурэцкі. Карэспандэнтамі ў розны час працавалі М. Квочкін, С. Гусеў, В. Чумакоў, Н. Пінчук, Н. Горба, П. Шпачэнка, В. Іваноў, В. Кулакоў, Н. Салавей. Л. Філатаў, В. Рассіхін і інш. Студэнтам філфака Брэсцкага педагагічнага інстытута прыйшоў працаваць у газету ў 1961 годзе Іван Міхайлавіч Мельнічук, у будучым — член Саюза беларускіх пісьменнікаў. У 1962—1971 гадах літаратурным супрацоўнікам быў Васіль Аляксеевіч Жуковіч, член Союза пісьменнікаў СССР з 1977 года.

У розны час фотакарэспандэнтамі працавалі Юрый Кілігін, Георгій Грыцук, Пётр Суліма, Уладзімір Абухаў, Юрый Макарчук.

У 1975—1989 гадах рэдакцыю ўзначальваў Рыгор Яўсеевіч Пятрушын, затым — на працягу 18-ці гадоў Сямён Рыгоравіч Іваненка.

Размяшчалася рэдакцыя ў Брэсце па вул. Дзяржынскага, 17, затым па вул. Камуністычнай, 23. У сакавіку 1983 года пераехала ў пабудаваны «Дом друку» на вул. Маскоўскай (цяпер праспект Машэрава), 75/1.

Пры рэдакцыі дзейнічала літаратурнае аб’яднанне, рэгулярна выходзіла літаратурная старонка, якая ў 1980-я гады называлася «Родник», потым — «Вытокі», цяпер — «Берасцейскае вогнішча».

З 27 жніўня 1991 года выданне атрымала статус: грамадска-палітычная газета Брэсцкага раёна.

## Літаратура 
* Курэпін Віктар Гаўрылавіч // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Брэсцкага раёна. Мінск, 1998. С. 476.
* Раёнка паведамляла // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Брэсцкага раёна. Мінск, 1998. С. 479—485.
* У нас юбилей! : [материалы к 50-летию со дня выхода первого номера газеты] // Заря над Бугом (Брест). 2004. 6 авг.
* Гордеева, Г. «Сегодня газете полвека!» : [стих.] / Галина Гордеева //Заря над Бугом (Брест). 2004. 6 авг. С. 2.

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Культура Брэсцкага раёна
Катэгорыя:1944 год у Беларусі
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Грамадскі голас

**Грама́дскі Го́лас** — газета Беларускай часовай рады, якая гуртавала прадстаўнікоў гэтак званай «паланафільскай арыентацыі» ў нацыянальным руху Заходняй Беларусі, у часы міжваеннай Польшчы. Выдавалася з 22 чэрвеня 1924 года да 28 студзеня 1926 года ў Вільні на беларускай мове.

Публікавала літаратурныя творы Казіміра Сваяка, Францішка Аляхновіча, Макара Краўцова і іншых, пераклады з французскай, іспанскай, рускай і польскай моў.

Рэдактарам газеты быў Язэп Салавей. Прычынай перапынення выхаду выдання была раптоўная смерць адказнага рэдактара ў студзені 1926 года. З таго часу замест «Грамадскага Голасу» выдавалася газета «Беларускае слова».

## Спасылкі 
* «Грамадскі Голас» (1924—1926) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх

Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Беларуская часовая рада
Катэгорыя:Друкаваныя выданні, закрытыя ў 1926 годзе
Катэгорыя:1924 год у Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Паланафільства
Эдвард Сакалоўскі-Арлоўскі

**Эдвард Сакалоўскі-Арлоўскі** (псеўданім *Тамаш Маліноўскі*; 1878, Вільня — ) — рэвалюцыянер, журналіст.

## Біяграфія 
У 1896—1899 гадах член сацыял-дэмакратыі Літвы, удзельнік віленскай нарады па пытанні ўтварэння СДКПіЛ (1899), II з’езда, на якім закончана афармленне СДКПіЛ (1900), III з’езда (1901) і II Краёвай канферэнцыі (1901) СДКПіЛ. Член Галоўнага праўлення СДКПіЛ (1900—1901). У 1905 годзе член Віленскага камітэта СДКПіЛ, рэдактар газеты «Walka robotnicza» («Рабочая барацьба») і «Солдатская памятка». У 1906 годзе кіраўнік Ваенна-рэвалюцыйнай арганізацыі абласнога камітэта Паўночна-Заходняга саюза РСДРП. У 1910 годзе рэдактар легальнага органа СДКПіЛ  («Трыбуна»), У 1907 і 1912 арыштаваны. У 1917 годзе член Петраградскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў. У 1918—1925 гадах дзеяч Камуністычнай партыі Польшчы, у 1927—1930 гадах кандыдат у члены яе ЦК. 3 1926 у СССР — у Міжнародным аграрным інстытуце, у рэдакцыі газета «Trybuna Radziecka» («Савецкая трыбуна»).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Польшчы
Катэгорыя:Журналісты XX стагоддзя
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Польшчы
Брасаўскі раён

**Бра́саўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Бранскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Локаць.

## Геаграфія 
Плошча раёна — 1210 км². Асноўныя рэкі — Няруса, Крапіўна.

## Гісторыя 
Раён утвораны ў 1929 годзе на тэрытарыяльнай аснове Брасаўскай воласці Сеўскага павета з адначасовым уключэннем у яго склад тэрыторыі Глоднеўскага раёна Цэнтральна-Чарназёмнай вобласці.

Да 20 кастрычніка 1931 года цэнтрам раёна было сяло Брасава — адсюль найменне раёне, якое захавалася да цяперашняга часу.

У 1929—1937 гадах Брасаўскі раён уваходзіў у склад Заходняй вобласці, у 1937—1944 гадах — у Арлоўскую вобласць, з 1944 года — у Бранскую вобласць.

## Дэмаграфія 
Насельніцтва раёна складае 23,8 тыс. чалавек, у тым ліку ў гарадскіх умовах жыве каля 12&nbsp;тыс. Усяго налічваецца 82&nbsp;сельскія населеныя пункты.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
Пасля муніцыпальнай рэформы (2005) у раёне налічваецца 1 гарадское і 10 сельскіх паселішчаў:

**Гарадскія паселішчы:**
# Локацкае гарадское паселішча
**Сельскія паселішчы:**
# Брасаўскае сельскае паселішча
# Верабскае сельскае паселішча
# Варанавалогскае сельскае паселішча
# Глодняўскае сельскае паселішча
# Добрыкаўскае сельскае паселішча
# Дубраўскае сельскае паселішча
# Крупецкае сельскае паселішча
# Пограбскае сельскае паселішча
# Сныткінскае сельскае паселішча
# Сталбоўскае сельскае паселішча

## Транспарт 
Праз раён праходзяць чыгунка Бранск — Льгоў, аўтамагістраль  Масква — Кіеў. Усе сельскія паселішчы маюць мясцовае аўтобуснае злучэнне з цэнтрам раёна.

## Славутасці 
* Дзейны манастыр Плашчанская пустыня

## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Бранскай вобласці
Незалежная думка (1920)

**Незалежная думка** — беларускі тыднёвік, які выдаваўся з 9 чэрвеня па 11 ліпеня 1920 года ў Вільні. Рэдактар Генадзь Багдановіч, выдавец Уладзіслаў Знамяроўскі. Забаронены польскімі ўладамі.

## Літаратура 
* Анатоль Сідарэвіч. Нашаніўцы ў 1920 годзе // Наша Ніва № 6 (268), 8 лютага 2001 г.

## Спасылкі 
* «Незалежная думка» (1920) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ()

Катэгорыя:Газеты Вільні на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:1920 год у Вільні
Pathé

**Pathé** — французская кампанія, заснаваная ў 1896 годзе.

## Гісторыя 
У 1896 годзе ў прадмесці Парыжа — Венсене — братамі Патэ была створана студыя для здымкі, апрацоўкі і друку фільмаў. Пры студыі быў створаны цэх па выпуску апаратуры. Гандлёвай маркай фірмы Pathé быў сімвал Францыі гальскі певень.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Спіс фільмаў, знятых Pathé 
* La Fondation Jérôme Seydoux-Pathé 

Катэгорыя:Кампаніі Францыі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1896 годзе
Катэгорыя:Кінакампаніі
Матушэвіч

**Матушэвіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Марцін Матушэвіч (1714—1773) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, пісьменнік, кашталян берасцейскі (1768—1773).
* Тадэвуш Матушэвіч (1765—1819) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, публіцыст, паэт, перакладчык, тэатральны крытык.
Дзяцькаўскі раён

**Дзя́цькаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Бранскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Дзяцькава.

## Геаграфія 
Плошча раёна — 1420 км². Асноўная рака — Балва, левы прыток Дзясны.

## Гісторыя 
5 ліпеня 1944 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР была ўтворана Бранская вобласць, у склад якой, нароўні з іншымі, быў уключаны і Дзяцькаўскі раён. У 1963 годзе раён быў скасавана, у 1965 годзе адноўлены.

## Дэмаграфія 
Насельніцтва раёна складае 62,6 тыс. чалавек, у тым ліку ў гарадскіх паселішчах жыве каля 53,7 тыс. З астатніх 9 тыс. жыхароў каля 7 тыс. жывуць у трох найбуйнейшых сельскіх населеных пунктах (Слабадзішча, Беразіно, Дружба), пераважна ў шматкватэрных будынках з гарадскімі выгодамі.

Усяго налічваецца 36&nbsp;населеных пунктаў.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
Пасля муніцыпальнай рэформы (2005) у раёне налічваецца 5 гарадскіх і 5 сельскіх паселішчаў:

**Гарадскія паселішчы:**
* Быташскае гарадское паселішча
* Дзяцькаўскае гарадское паселішча
* Івоцкае гарадское паселішча
* Любаханскае гарадское паселішча
* Старскае гарадское паселішча

**Сельскія паселішчы:**
* Бярэзінскае сельскае паселішча
* Вялікажукоўскае сельскае паселішча
* Вярхоўскае сельскае паселішча
* Нямерыцкае сельскае паселішча
* Слабадзішчанскае сельскае паселішча

## Эканоміка 
Дзяцькаўскі раён належыць да ліку прамысловых раёнаў. Па аб’ёме вырабленай прадукцыі раён займае другое месца ў вобласці. Прамысловасць раёна — пераважна шкляная і дрэваапрацоўчая, таксама развітая вытворчасць будматэрыялаў. У раёне 9&nbsp;буйных прадпрыемстваў. Мае месца дадатная дынаміка прамысловай вытворчасці; так, за 2007 год аб’ём адгружанай прадукцыі склаў 5229,5&nbsp;млн&nbsp;рублёў.

## Транспарт 
Праз раён праходзяць аўтадарога  Бранск — Дзяцькава — Людзінава — Кіраў — траса  і чыгуначная лінія Бранск — Вязьма, дзякуючы чаму ўсе гарадскія паселішчы раёну маюць простае злучэнне з абласным цэнтрам. У горадзе Дзяцькава развіты гарадскі аўтобусны транспарт; існуе рэгулярнае аўтобуснае злучэнне з Масквой.

## Спасылкі 
* Сайт раённай адміністрацыі 
* Гісторыя адміністрацыйных пераўтварэнняў Бранскай вобласці 

Катэгорыя:Раёны Бранскай вобласці
Радыеактыўныя ізатопы

**Радыенукліды**, **радыеактыўныя нукліды** (менш дакладна — **радыеактыўныя ізатопы**, **радыеізатопы**) — нукліды, ядры якіх нестабільныя і перажывае радыеактыўны распад. Большасць вядомых нуклідаў радыеактыўныя (стабільнымі з’яўляюцца толькі каля 300 з больш як 3000 нуклідаў, вядомых навуцы). Радыеактыўныя ўсе нукліды, якія маюць зарадавы лік , роўны 43 (тэхнецый) ці 61 (праметый) ці большы 82 (свінец); адпаведныя элементы называюцца радыеактыўнымі элементамі. Радыенукліды (галоўным чынам бэта-няўстойлівыя) існуюць у любога элемента (гэта значыць для любога зарадавага ліку), прычым у любога элемента радыенуклідаў істотна больш, чым стабільных нуклідаў.

[міні|[Трытыевае падсвятленне|Трытыевая бірулька]]

Паколькі бэта-распад любога тыпу не змяняе масавы лік  нукліду, сярод нуклідаў з аднолькавым значэннем масавага ліку (ізабараў) існуе прынамсі адзін бэта-стабільны нуклід, які адпавядае мінімуму на залежнасці лішку масы атама ад зарада ядра  пры дадзеным  (ізабарычным ланцужку); бэта-распады адбываюцца ў кірунку да гэтага мінімуму (β−-распад — з павелічэннем , β+-распад і электронны захоп — з памяншэннем ), спантаныя пераходы ў адваротным кірунку забаронены законам захавання энергіі. Для няцотных  такі мінімум адзін, тады як для цотных значэнняў  бэта-стабільных нуклідаў можа быць 2 і нават 3. Большасць лёгкіх бэта-стабільных нуклідаў стабільныя таксама і ў плане іншых відаў радыеактыўнага распаду і, такім чынам, з’яўляюцца абсалютна стабільнымі (калі не прымаць да ўвагі дагэтуль нікім не выяўлены распад пратона, які прадказваецца шматлікімі сучаснымі тэорыямі-пашырэннямі Стандартнай Мадэлі).

Пачынаючы з  на цотных ізабарычных ланцужках з’яўляецца другі мінімум. Бэта-стабільныя ядры ў лакальных мінімумах ізабарычных ланцужкоў здольныя перажываць двайны бэта-распад у глабальны мінімум ланцужка, хоць перыяды паўраспаду па гэтым канале вельмі вялікія (1019 гадоў і больш) і ў большасці выпадкаў, калі такі працэс магчымы, ён эксперыментальна не назіраўся. Цяжкія бэта-стабільныя ядры могуць перажываць альфа-распад (пачынаючы з ), кластарны распад і спантаннае дзяленне.

Большасць радыенуклідаў атрымліваюцца штучным шляхам, аднак існуюць і прыродныя радыенукліды, да якіх адносяцца:
* радыенукліды з вялікімі перыядамі паўраспаду (, напрыклад уран-238, торый-232, калій-40), якія не паспелі распасціся з моманту нуклеасінтэзу за час існавання Зямлі, 4,5 млрд гадоў;
* радыягенныя радыенукліды — прадукты распаду вышэйназваных даўгавечных радыенуклідаў (напрыклад, радон-222 і іншыя радыенукліды з радоў радыю, торыю і актынію);
* касмагенныя радыенукліды, якія ўзнікаюць у выніку дзеяння касмічнага выпраменьвання (трытый, вуглярод-14, берылій-7 і інш.).

Катэгорыя:Радыеактыўнасць
Катэгорыя:Ізатопы
Выхад рабочых з фабрыкі

**Выхад рабочых з фабрыкі** () — дакументальны нямы кароткаметражны фільм; адзін з першых фільмаў, знятых братамі Люм’ер, і гістарычна першы фільм, паказаны публіцы на вялікім экране.
## Сюжэт 
Рабочыя выходзяць з фабрыкі.

## Спасылкі
Несцярук

**Несцяру́к** () — беларускае і ўкраінскае прозвішча. Утворана ад імя Не́сцер.

## Вядомыя носьбіты 
* Валянціна Аляксандраўна Несцярук (нар. 1988) — беларуская гандбалістка.
* Уладзімір Сцяпанавіч Несцярук (1900—1991) — ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант.

## Крыніцы
Паліцыя Расіі

**Паліцыя Расіі** () — складовая частка адзінай цэнтралізаванай сістэмы Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі. Уключана ў органы МУС.

Паліцыя прызначана для абароны жыцця, здароўя, правоў і свабоды грамадзян Расійскай Федэрацыі, замежных грамадзян, асоб без грамадзянства; для процідзеяння злачыннасці, аховы грамадскага парадку, уласнасці і для забеспячэння грамадскай бяспекі.

У межах сваёй кампетэнцыі кіраўніцтва дзейнасцю паліцыі ажыццяўляюць Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі непасрэдна або праз міністра ўнутраных спраў, кіраўнікі тэрытарыяльных органаў Міністэрства ўнутраных спраў і кіраўнікі падраздзяленняў паліцыі.

## Гісторыя 
### Расійская імперыя 
Прынцыпы функцыянавання паліцыі складаліся на працягу XVII—XVIII стст., а арганізацыйныя асновы былі закладзены падчас праўлення Пятра I. Да 1780-х гадоў узніклі ўсе неабходныя падставы для прыняцця адзінага зводу паліцэйскіх актаў. 8 красавіка 1872 года Кацярына II выдала «Устав благочиния или полицейский» — дакумент, які фактычна ўсю першую палову XIX ст. рэгламентаваў структуру і кампетэнтнасць паліцэйскай установы — «Управы благочиния», а таксама вызначаў месца паліцыі ў сістэме іншых дзяржаўных органаў. «Устав благочиния или полицейский» адлюстраваў своеасаблівасць паліцэйскіх органаў. З'яўляючыся прадуктам законатворчасці ўрада Расійскай імперыі, ён кантраляваў і рэгуляваў толькі гарадскую паліцію. У сельскай мясцовасці дзейнасць паліцыі рэгламентавалася асобнымі пунктамі іншага заканадаўчага акта «Учреждения для управления губерний», які быў прыняты ў 1775 годзе.

Паводле сучасных расійскіх правазнаўцаў, структура і склад мясцовых паліцэйкіх апаратаў (губернскага, гарадскога, павятовага) у першай палове XIX ст. нават пад уплывам палітычных, эканамічных і сацыяльных фактараў практычна не змяняліся. Указы аб паліцыі ў першай палове XIX ст. мелі на мэце толькі выпраўленне і ўдакладненне некаторых палажэнняў актаў «Учреждения для управления губерний» і «Устав благочиния или полицейский». Так, функцыі паліцыі былі кансалідаваны ў XIV томе Зводу законаў Расійскай імперыі. У 1837 годзе ўступіла ў дзеянне «Положение о земской полиции», якое нязначна змяняла структуру паліцыі, аднак прынцыпы, закладзеныя Кацярынай II, працягвалі дзейнічаць. Фактычна ўся рэарганізацыя зводзілася да павелічэння колькасці паліцэйскага персаналу.

## Сучасная структура 
* Галоўнае ўпраўленне па забеспячэнні бяспекі дарожнага руху (ДАІ)
* Галоўнае ўпраўленне па забеспячэнні аховы грамадскага парадку (ППС)
* Галоўнае ўпраўленне па супрацьдзеянні экстрэмізму
* Галоўнае ўпраўленне ўласнай бяспекі
* Галоўнае ўпраўленне на транспарце
* Галоўнае ўпраўленне крымінальнага вышуку
* Галоўнае ўпраўленне эканамічнай бяспекі і процідзеяння карупцыі
* Галоўнае ўпраўленне па пытаннях міграцыі
* Галоўнае ўпраўленне па кантролю за абаротам наркотыкаў
Гулько

**Гулько** () — украінскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Сцяпанавіч Гулько (нар. 1924) — беларускі вучоны ў галіне медыцынскай рэабілітацыі, выдатнік аховы здароўя.
* Міхаіл Якаўлевіч Гулько (нар. 1918) — беларускі архітэктар.
Міхаіл Аляксандравіч Зданевіч

**Міхаіл Аляксандравіч Зданевіч** (нар. , в. Аркадзія Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі спявак, педагог, Заслужаны артыст Беларусі (1979).

## Біяграфія 
У 1963 годзе скончыў Брэсцкае музычнае вучылiшча па спецыяльнасці спевы. У 1972 годзе скончыў Беларускую кансерваторыю (клас С. Асколкава).

Творчую дзейнасць пачаў у ансамблі песні і танца Беларускай ваеннай акругi. З 1969 па 1983 год быў салістам Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР. З 1983 па 2012 год займаў пасаду загадчыка кафедры опернай падрыхтоўкі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.

З трупай Вялікага тэатра СССР гастраліраваў у Балгарыi (1976). Выступаў таксама ў Польшчы, Чэхаславакii, Аўстрыі, Швецыі.

Лаўрэат Усесаюзнага конкурсу вакалістаў імя Глінкі (1971).

## Літаратура 
* Зданевіч Міхаіл Аляксандравіч // 
* Зданевіч Міхаіл Аляксандравіч // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. Мінск : БелЭН, 2000. Т. 1. С. 441.
*  — С. 647
* *Ладыгина, А.* Музыкально-театральная жизнь Минска второй половины ХХ столетия в восприятии современника / Ариадна Ладыгина. Минск : Четыре четверти, 2007. 444 с.: ил. Из содерж.: Зданевич М. — С. 129, 143, 193, 197, 366.
* Музычны тэатр Беларусі : 1960—1990 : опернае мастацтва, музычная камедыя і аперэта / Г. Р. Куляшова, Т. Г. Мдывані, Н. А. Юўчанка. Мінск : Беларуская навука, 1996. 470 с. Са зместу: Зданевiч М. — С. 49, 55, 101, 116, 121, 123, 137, 138, 169.

Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Музычныя педагогі Беларусі
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Брэсцкага дзяржаўнага музычнага каледжа імя Рыгора Шырмы
Аўгустоўскі павет (1919—1939)

**Аўгусто́ўскі паве́т** () —  былы павет Беластоцкага ваяводства Польскай Рэспублікі. Сядзіба — горада Аўгустоў.

## Гісторыя 
Створаны на аснове былога Аўгустоўскага павета Сувалкаўскай губерні Польскага царства пасля польска-літоўскіх змаганняў за Сувалкію. З самога пачатку ўваходзіў у склад   Беластоцкага ваяводства. У 1940 г. на яго аснове быў створаны Аўгустоўскі раён БССР.

У цяперашні час тэрыторыі павету адносяцца да Аўгустоўскага павета Падляскага ваяводства Польшчы. Толькі самая ўсходняя частка павету прыналежыць да Гродзенскага раёна (Сапоцкіншчына).

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
### Гміны 
* Вялікая Баля — адміністрацыйны цэнтр Лойкі
* Барглаў — адміністрацыйны цэнтр Барглаў Касцельны
* Валавічоўцы — адміністрацыйны цэнтр Сапоцкін
* Галынка — адміністрацыйны цэнтр Галынка
* Дэмбова — адміністрацыйны цэнтр Язева
* Кальніца — адміністрацыйны цэнтр Белабжэгі
* Кур'янка — адміністрацыйны цэнтр Скеблева
* Лабна — адміністрацыйны цэнтр Падлабенне
* Ліпск — адміністрацыйны цэнтр Ліпск
* Штабін — адміністрацыйны цэнтр Штабін
* Шчэбра-Альшанка — адміністрацыйны цэнтр Навінка

### Мястэчкі 
* Аўгустоў

## Насельніцтва 
Паводле звестак перапісу насельніцтва 1921 г. у павеце пражывала ўсяго 62 384 жыхар, з чаго 58 896 (94,41%) палякаў, 2 789 (4,47%) яўрэяў, 531 (0,85%) рускіх, 92 (0,14%) 92 беларусаў, 42 немцаў, 11 літоўцаў, 4 украінцаў і па адным чэху і эстонцу. Для 17 чалавек нацыянальнасць была не пазначаная. 90,4% (56 400) жыхароў павету былі каталікамі, 6,4% (4 036) юдаістамі, 1,5% (932) стараверамі, 1,1%% (683) праваслаўнымі,  0,5% (289) пратэстантамі, 23 уніятамі, 4 атэістамі,  для 17 веравызнанье невызначанае.

Катэгорыя:Паветы Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Беластоцкае ваяводства (1919—1939)
Пастарнацкі

**Пастарнацкі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Раманавіч Пастарнацкі (1848—1887) — доктар, прафесар Варшаўскага ўніверсітэта.
* Фёдар Ігнатавіч Пастарнацкі (1845—1902) — навуковец у галіне ўнутранай медыцыны, адзін з заснавальнікаў бальнеалогіі і курарталогіі ў Расіі.
Сакольскі павет (1919—1939)

**Сако́льскі паве́т** () — былы павет Беластоцкага ваяводства Польскай Рэспублікі. Сядзіба — горад Саколка.

## Гісторыя 
Створаны на аснове былога Сакольскага павета Гродзенскай губерні Расійскай імперыі ўжо ў 1919 г. У 1921 г. на абшары павета знаходзілася 5 гарадоў (Саколка, Дуброва, Сухаволя, Адэльск і Новы Двор) і 12 вясковых гмінаў. У студзені 1940 г. савецкія ўлады канчаткова скасавалі Сакольскі павет як адміністрацыйную адзінку, а на яго месцы былі заснаваны Сакольскі, Крынкаўскі і Дуброўскі раёны Беластоцкай вобласці.

У цяперашні час тэрыторыі павета адносяцца да Сакольскага павета Падляскага ваяводства Польшчы. Самыя ўсходнія часткі былога Сакольскага павета ўваходзяць у склад Бераставіцкага і Гродзенскага раёнаў Гродзенскай вобласці Беларусі.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
### Гміны 
* Адэльск — адміністрацыйны цэнтр Бабікі
* Залессе — адміністрацыйны цэнтр Залессе
* Карыцін — адміністрацыйны цэнтр Карыцін
* Кузніца — адміністрацыйны цэнтр Кузніца
* Новы Двор — адміністрацыйны цэнтр Новы Двор
* Сакаляны — адміністрацыйны цэнтр Сакаляны
* Саколка — адміністрацыйны цэнтр Саколка
* Сідра — адміністрацыйны цэнтр Сідра
* Сухаволя — адміністрацыйны цэнтр Сухаволя
* Чорная Вёска — адміністрацыйны цэнтр Чорная Вёска
* Шудзялова — адміністрацыйны цэнтр Шудзялова
* Янаў — адміністрацыйны цэнтр Янаў

### Мястэчкі 
* Саколка
* Дуброва
* Сухаволя
* Адэльск
* Новы Двор

## Насельніцтва 
Паводле звестак перапісу насельніцтва 1921 г. у павеце пражывала ўсяго 90 264 жыхар, з чаго 78 889 (87,39 %) палякаў, 6 531 (7,23 %) яўрэяў, 4 522 (5 %) беларусаў, 225 (0,24 %) рускіх, 62 татараў, 14 украінцаў, 9 літоўцаў, 5 немцаў, 4 латышаў, 2 эстонцаў і 1 англічанін. 80 % (72 225) жыхароў павету былі каталікамі,, 10,4 % (9 357) праваслаўнымі, 9,3 % (8 413) юдаістамі, 0,2 % (212) мусульманамі, 31 пратэстантамі і 26 уніятамі.

Катэгорыя:Паветы Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Беластоцкае ваяводства (1919—1939)
Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў

**Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў** (АБН) — беларуская нелегальная канспірацыйная арганізацыя, мэтай якой было адраджэнне беларускай дзяржаўнасці хаця б у межах супольнай беларуска-польскай федрацыі. Таксама вядомая пад назвай **Партыя беларускіх нацыяналістаў** (ПБН).

## Дзейнасць 
Арганізацыя была створаная ў 1940 годзе ў Варшаве, як нелегальная. Летам 1941 года перанесла сваю дзейнасць у Беларусь. Паводле некаторых звестак, у 1942 годзе АБН налічвала 500 чалавек. На яе чале стаяў Цэнтральны Камітэт. Старшыня ЦК АБН — Янка Станкевіч.

АБН вяла перамовы з польскай падпольнай Арміяй Краёвай аб супрацоўніцтве, «польска-беларускай федэрацыі» і нават аб стварэнні беларуска-польскіх партызанскіх аддзелаў. Аднак кантакты з польскім супрацівам не далі ніякага выніку.

У 1943 годзе АБН увайшла ў падпольнае Беларускае нацыянальна-дэмакратычнае аб’яднанне (БНДА) ды была ў ім галоўнай сілай. Дагэтуль невядома, чым займаліся АБН і БНДА, акрамя кантактаў з польскім падполлем. Пасля гібелі ў снежні 1943 года ў Менску Вацлава Іваноўскага і выезду ў Чэхію Янкі Станкевіча, АБН-БНДА фактычна спыніла сваё існаванне. Многія сябры арганізацыі, якія працавалі ў грамадзянскай адміністрацыі і школьніцтве, летам 1944 года падаліся на Захад. Тыя нешматлікія, што засталіся на Бацькаўшчыне, маглі далучыцца да руху супраціўлення, які арганізоўвала Беларуская незалежніцкая партыя.

## Гл. таксама 
* Беларускі камітэт (Польшча)
* Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1940 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Катэгорыя:1940 год у Варшаве
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Антысавецкія падпольныя арганізацыі на Беларусі
Катэгорыя:Беларускі нацыяналізм
Еўрапейская асацыяцыя свабоднага гандлю

**Еўрапейская асацыяцыя свабоднага гандлю (ЕАСГ)** - міжнародная гандлёвая арганізацыя. Арганізацыя была створана ў 1960 годзе ў Стакгольме, шляхам падпісання Стакгольмскай канвенцыі. Першапачаткова, ЕАСГ была створана для дзяржаў, якія не жадалі далучыцца да Еўрапейскай эканамічнай супольнасьці.

## Дзяржавы-сябры арганізацыі 
На дадзены момант у арганізацыі складаюцца наступныя краіны:
* 
* 
* 
* 

Раней у арганізацыі знаходзілася больш дзяржаваў, але ўсе яны выйшлі з ЕАСТ і ўвайшлі ў склад Еўрапейскага саюза:
*  (выйшла ў 1973 годзе)
*  (выйшла ў 1973 годзе)
*  (выйшла ў 1986 годзе)
*  (выйшла ў 1995 годзе)
*  (выйшла ў 1995 годзе)
*  (выйшла ў 1995 годзе)

## Спасылкі 
* 
* Інфармацыя аб ЕАСТ на афіцыйным сайце арганізацыі

Катэгорыя:Еўраінтэграцыя
Ван Япін

**Ван Япін** (; нар. ; Яньтай, КНР) — другая жанчына-касманаўт Кітая.

Ван Япін нарадзілася ў студзені 1980 года ў горадзе Яньтай правінцыі Шаньдун, па нацыянальнасці - хань. У жніўні 1997 года паступіла на службу ў Народна-вызваленчую армію Кітая, член Камуністычнай партыі Кітая з мая 2000 года. У маі 2010 года Ван Япін афіцыйна ўвайшла ў другую групу касманаўтаў Кітая. У красавіку 2013 года прайшла адбор у склад экіпажа карабля «Шэньчжоу-10».

Першы палёт Ван Япін здзейсніла ў складзе экіпажа »Шэньчжоў-10». Палёт пачаўся 11 чэрвеня 2013 года. 13 чэрвеня 2013 года экіпаж «Шэньчжоу-10» паспяхова сутыкаваўся з арбітальным модулем «Цяньгун-1». 25 чэрвеня 2013 года касмічны карабель «Шэньчжоу-10» адстыкаваўся ад арбітальнага модуля «Цяньгун-1» і ўпершыню ў кітайскай практыцы здзейсніў яго аблёт. 26 чэрвеня 2013 года спушчальны апарат карабля «Шэньчжоу-10» здзейсніў пасадку.

Катэгорыя:Касманаўты Кітая
Катэгорыя:Жанчыны-касманаўты
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Кітая
Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры

**Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў горадзе Люблін, Польшча. Універсітэт быў заснаваны ў 1944 годзе як канкурэнцыя для Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта.

## Факультэты 
У склад універсітэта ўваходзяць наступныя факультэты:
* Гуманітарны факультэт
* Факультэт біялогіі і біятэхналогій
* Факультэт землязнаўства і інжынернага добраўпарадкавання
* Факультэт мастацтваў
* Факультэт матэматыкі, інфарматыкі і фізікі
* Факультэт паліталогіі і журналістыкі
* Факультэт педагогікі і псіхалогіі
* Факультэт філасофіі і сацыялогіі
* Факультэт хіміі
* Факультэт юрыспрудэнцыі і адміністравання
* Эканамічны факультэт
* Філіял у Пулавах

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Гісторыя Універсітэта Марыі Складоўскай-Кюры

Катэгорыя:Універсітэты Польшчы
Сіліманіт

{{Мінерал
|Выява = SillimaniteUSGS.jpg
|Формула = Al(AlSiO)
|Колер        = бясколерны, шэры, светла-буры, зеленаваты, блакітнаваты
 |Колер рысы  = белы
 |Бляск       = шкляны шаўкавісты
 |Празрыстасць= празрысты, паўпразрысты
 |Спайнасць   = дасканалая па {010}
 |Сінгонія    = рамбічная
 |Параметры рашоткі = 	a = 7,484, b = 7,672, c = 5,77,  Z = 4
 |Цвёрдасць   = 6,5—7,5
 |Злом       = няроўны
 |Прымесь     = Fe
 |Шчыльнасць   = 3,24
 |Паказчык пераламлення = nα = 1,653—1,661 nβ = 1,654—1,670 nγ = 1,669—1,684
}}
**Сілімані́т** — мінерал падкласа стужачных сілікатаў, Al(AlSiO). Названы ў гонар амерыканскага хіміка Бенджаміна Сілімана (*B. Silliman*).

## Хімічны склад 
* AlO — 62,92 %
* SiO — 37,08 %
* FeO — да 3 %

## Уласцівасці 
Крышталізуецца ў рамбічнай сінгоніі. Утварае ігольчатыя крышталі, шчыльныя прамяністыя масцы, тонкавалакністыя агрэгаты. Колер шэры, светла-буры, зеленаваты, блакітнаваты, бясколерны. Бляск шкляны, шаўкавісты. Цвёрдасць 6,5—7,5 па шкале Моаса. Шчыльнасць — 3,23—3,25 г/см³ (3,27).

## Паходжанне і радовішчы 
Мінерал мае высокатэмпературнае метамарфічнае паходжанне. Сустракаецца ў крышталічных сланцах.

Радовішчы маюцца ў ЗША, Індыі, Расіі, Германіі, Аўстраліі, Бразіліі, Чэхіі.

## Выкарыстанне 
Сіліманіт выкарыстоўваецца ў вытворчасці вогнетрывалых і кіслотаўстойлівых матэрыялаў.

## Літаратура 
* 
* Геологический словарь: в 2-х томах. / Под редакцией К. Н. Паффенгольца и др .— М.: Недра, 1978.
* Горная энциклопедия. / Под редакцией Е. А. Козловского. — М.: Советская энциклопедия, 1984—1991.

## Спасылкі 
* Sillimanite Mineral Data // Mineralogy Database
* Силлиманит // Каталог минералов
* 

Катэгорыя:Сілікаты (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы алюмінію
Семяняка

**Семяняка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валянцін Міхайлавіч Семяняка (нар. 1963) — беларускі палітык.
* Людміла Іванаўна Семяняка — расійская балерына.
* Сяргей Пятровіч Семяняка (нар. 1975) — беларускі спартсмен, майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.
* Феафан (Семяняка) (1879—1937) — праваслаўны царкоўны дзеяч, публіцыст, паэт, архіепіскап Мінскі і Беларускі.
* Юрый Уладзіміравіч Семяняка (1925—1990) — беларускі кампазітар. Народны артыст Беларусі (1974). Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1962).
Вераніка Валер’еўна Цапкала

**Вераніка Валер’еўна Цапкала** (нар. ) — беларуская грамадская актывістка, палітык, набыла вядомасць падчас прэзідэнцкіх выбараў у 2020 годзе.

## Біяграфія 
Нарадзілася 7 верасня 1976 года ў Магілёве. Маці — Яўгенія Шасцерыкова, сястра — Наталля Леанюк, дзед — пісьменнік Пётр Шасцерыкоў, муж — Валерый Цапкала.

Скончыла факультэт міжнародных адносін БДУ, вучылася ў Вышэйшай школе кіравання і бізнесу БДЭУ, таксама вывучала пытанні бізнес-менеджменту ў Нацыянальным інстытуце мікра-, малога і сярэдняга бізнесу ў Хайдарабадзе (Індыя). Працавала ў кампаніі velcom (А1), цяпер працуе старшым менеджэрам па развіцці бізнесу ў краінах СНД і Чорнага мора ў кампаніі Microsoft.

На фоне рэпрэсій, якія адбываліся пасля прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі (2020), з мужам і дзецьмі пакінула Беларусь; пад канец года сям’я пераехала ў Латвію.

У 2024 годзе беларускія ўлады завочна прыгаварылі Вераніку Цапкала да 12 гадоў пазбаўлення волі і штрафу.

## Грамадская дзейнасць 
Брала актыўны ўдзел у прэзідэнцкай кампаніі 2020 года: спачатку разам з супругам — Валерам Цапкалам — падчас паездак па гарадах Беларусі, збору подпісаў, а пасля адмовы ў рэгістрацыі Валеру Цапкалу ўзначаліла штаб былога прэтэндэнта ў кандыдаты.

16 ліпеня 2020 года адбылося аб’яднанне штабоў Святланы Ціханоўскай, Віктара Бабарыкі і Валера Цапкалы. «Трыумвірат» ці «тры грацыі» — трыа, якое атрымалася ў выніку аб’яднання штабоў — Святлана Ціханоўская, Марыя Калеснікава, Вераніка Цапкала — разам зрабілі вялікі тур па краіне, дзе іх сустракалі тысячы жыхароў: Дзяржынск (некалькі сотняў), Мінск (больш за 7 тысяч ), Барысаў (больш за тысячу), Глыбокае (каля тысячы), Наваполацк (каля 3 тысяч), Віцебск (каля 8 тысяч), Орша (больш за тысячу), Магілёў (каля 4 тысяч), Бабруйск (каля 6 тысяч), Жлобін (больш за тысячу), Рэчыца (каля тысячы), Гомель (каля 10 тысяч), Мінск (каля 60 тысяч), Смаргонь (некалькі сотняў), Маладзечна (каля 3 тысяч), Ліда (каля 2 тысяч), Гродна (7–10 тысяч), Ваўкавыск (каля 3 тысяч), Слонім (каля 2 тысяч), Баранавічы (каля 7 тысяч), Брэст (каля 18 тысяч). Таксама планаваліся агітацыйныя сустрэчы ў Бярозе, Слуцку і Салігорску, але з-за рызыкі правакацый і іншых незалежных ад аб’яднанага штаба прычын яны не адбыліся.

Галоўныя тэзісы паводле выступаў:
* Правядзенне сумленных выбараў у Беларусі
* Вызваленне палітвязняў
* Бяспека дзяцей
* Эміграцыя моладзі
* Належны ўзровень пенсіі

## Сям’я 
* Муж — Валерый Вільямавіч Цапкала, беларускі палітык і дыпламат.
* Мае двух сыноў, Пятра і Андрэя.

## Узнагароды 
* Прэмія імя Сахарава (2020)
* Прэмія імя Марціна Лютэра «Бясстрашнае слова» (2020)
*  за мір і правы чалавека (2021)
* Прэмія імя  (2021)
* Міжнародная прэмія імя Карла Вялікага (2021)

## Спасылкі 
* Вероника Цепкало с семьей уже полгода живет в Риге. Узнали, чем она занимается сейчас и где учатся дети

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Сахарава
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі
Дубраўскі раён

**Ду́браўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе Бранскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Дубраўка.

## Геаграфія 
Плошча раёна — 1030 км². Мяжуе на поўначы з Рагнедзінскім раёнам, на поўдні — з Клетнянскім раёнам, на ўсходзе — з Жукаўскім раёнам, на захадзе — са Смаленскай вобласцю.

Асноўныя рэкі — Сешча, Белізна, Дзясна.

## Гісторыя 
Дубраўскі раён быў утвораны ў 1929 годзе на аснове Дубраўскай воласці Бежыцкага павета Бранскай губерні і частцы Сешчанскай воласці Рослаўскага павета Смаленскай губерні. Спачатку раён уваходзіў у склад Рослаўльскай акругі Заходняй вобласці.

У 1937 годзе была ўтворана Арлоўская вобласць, у якую разам з іншымі раёнамі цяперашняй Бранскай вобласці ўвайшоў і Дубраўскі раён.

5 ліпеня 1944 года ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР была ўтворана Бранская вобласць, у склад якой быў уключаны і Дубраўскі раён.

У 1963—1972 гадах у склад раёна ўваходзіла тэрыторыя часова скасаванага Рагнедзінскага раёна.

## Дэмаграфія 
Насельніцтва раёна складае 22,0 тыс. чалавек. Усяго налічваецца 127&nbsp;сельскіх населеных пунктаў.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
Пасля муніцыпальнай рэформы (2005) у раёне налічваецца 1 гарадское і 6 сельскіх паселішчаў:

**Гарадскія паселішчы:**
* Дубраўскае гарадское паселішча
**Сельскія паселішчы:**
* Алешынскае сельскае паселішча
* Пеклінскае сельскае паселішча
* Рабчынскае сельскае паселішча
* Рэкавіцкое сельскае паселішча
* Сешчанскае сельскае паселішча
* Сяргееўскае сельскае паселішча

## Транспарт 
Праз раён праходзяць чыгунка і аўтадарога, якія злучаюць Бранск і Смаленск.

## Славутасці 
* Царква Св. Тройцы ў в. Галубея.
* Царква Нараджэння Божай Маці ў в. Давыдчычы.
* Царква Праабражэння Гасподняга ў Рэкавічы.
* Парк «Трохбрацкае».

## Вядомыя асобы 
* Данііл Сяргеевіч Клімоўскі (1920—1982) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1979), прафесар (1980).

## Спасылкі 
* Дубраўскі раён на Radzima.org

Катэгорыя:Раёны Бранскай вобласці
Барыс Іванавіч Купчынаў

**Барыс Іванавіч Купчынаў** (нар. , Мінск — ) — беларускі вучоны ў галіне матэрыялазнаўства, трэння і зносу ў машынах. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1986), доктар тэхнічных навук (1976), прафесар (1989). Заслужаны вынаходнік БССР.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі Інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (1959). З 1964 года старшы навуковы супрацоўнік, галоўны інжынер, з 1971 года загадчык лабараторыі, з 1989 года загадчык аддзела, з 2007 года галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута механікі металапалімерных сістэм імя У. А. Белага Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Работы ў галіне трэння і зносу цвёрдых тэл, фізікі і механікі кампазіцыйных матэрыялаў на аснове палімераў, матэрыялазнаўства ў машынабудаванні. Заклаў навуковыя асновы кіравання фрыкцыйнымі характарыстыкамі матэрыялаў пры трэнні шляхам фарміравання ў зоне кантакту міжфазных слаёў вадкакрысталічнай структуры. Стварыў новы клас антыфрыкцыйных матэрыялаў накіраваным змяненнем структуры макрамалекул драўніны, распрацаваў канструктыўна-тэхналагічныя параметры іх вытворчасці, развівае навуковы напрамак, звязанае з вывучэннем трыбалогіі вадкіх крышталяў у тэхнічных і біялагічных вузлах трэння. Гэтыя вынікі ўносяць карэнныя змены ў існуючыя ўяўленні аб механізме трэння суставаў і вырашаюць фундаментальныя праблемы ў галіне трыбалогіі. На базе вывучэння механізму трэння суставаў былі створаны прынцыпова новыя метады і лекавыя прэпараты для лячэння артрытаў і артрозаў. Адзін з такіх прэпаратаў асвоены НВРУП «Дыялек» пад фірмовай назвай «Дыасінол». Стварыў імпартазамяшчальныя экалагічна чыстыя фрыкцыйныя матэрыялы і змазачна-астуджальныя вадкасці.

Аўтар больш за 400 навуковых прац, у тым ліку 5 манаграфій, 270 вынаходстваў.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія БССР (1972) за распрацоўку тэарэтычных асноў стварэння кампазіцыйных матэрыялаў і канструкцый з палімераў і металапалімераў і ўкараненне іх у народную гаспадарку. Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1971), медалём.

## Асноўныя працы 
* Древесно-полимерные конструкционные материалы и изделия. Мн.: Наука и техника, 1980 (совм. с В. А. Белым, В. И. Врублевской).
* Технология конструкционных материалов и изделий на основе измельченных отходов древесины. Мн.: Навука i тэхнiка, 1992 (совм. с Н. В. Немогаем, С. Ф. Мельниковым).
* Введение в трибологию жидких кристаллов. Гомель: ИММС АНБ; «Информтрибо», 1993 (совм. с В. Г. Родненковым, С. Ф. Ермаковым).
* Биотрибология синовиальных суставов. Мн.: Веды, 1997 (совм. с С. Ф. Ермаковым, Е. Д. Белоенко).
* Жидкие кристаллы в технике и медицине. Мн., 2002 (совм. с С. Ф. Ермаковым, В. Г. Родненковым, Е. Д. Белоенко).

## Спасылкі 
* Барыс Іванавіч Купчынаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі
Беластоцкі павет (1919—1939)

**Беласто́цкі паве́т** — былы павет Беластоцкага ваяводства Польскай Рэспублікі. Сядзіба — горада Беласток.

## Гісторыя 
Створаны на аснове былога Беластоцкага павета Гродзенскай губерні Расійскай імперыі ў 1919 годзе. У 1921 г. на абшары павета знаходзілася 9 гарадоў (Беласток, Хорашч, Гонёндз, Кнышын, Старасельцы, Супрасль, Сураж, Васількаў, Заблудаў) і 9 вясковых гмінаў. 14 студзеня 1940 г. савецкія ўлады канчаткова скасавалі Беластоцкі павет як адміністрацыйную адзінку, а на яго месцы былі заснаваны Беластоцкі, Заблудаўскі і Кнышынскі раёны Беластоцкай вобласці.

У цяперашні час тэрыторыі павета адносяцца да Беластоцкага і Монькаўскага паветаў Падляскага ваяводства Польшчы.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
#### Гміны 
* Гміна Абрубнікі — адміністрацыйны цэнтр Абрубнікі
* Гміна Беласточак — адміністрацыйны цэнтр Бацечкі
* Гміна Гарадок — адміністрацыйны цэнтр Гарадок
* Гміна Гонёндз — адміністрацыйны цэнтр Гонёндз
* Гміна Дайліды — адміністрацыйны цэнтр Зялёная
* Гміна Далістова — адміністрацыйны цэнтр Ясвілы
* Гміна Заблудаў — адміністрацыйны цэнтр Заблудаў
* Гміна Завыкі — адміністрацыйны цэнтр Рынкі
* Гміна Крыпна — адміністрацыйны цэнтр Крыпна
* Гміна Міхалова — адміністрацыйны цэнтр Міхалова
* Гміна Трыцяннае — адміністрацыйны цэнтр Трыцяннае
* Гміна Чорная Вёска — адміністрацыйны цэнтр Чорная Вёска Касцельная
* Гміна Хорашч — адміністрацыйны цэнтр Хорашч
* Гміна Юхнавец — адміністрацыйны цэнтр Юхнавец Касцельны
* Гміна Каліноўка — адміністрацыйны цэнтр Каліноўска Касцельная

## Насельніцтва 
Паводле звестак перапісу насельніцтва 1921 г. у павеце пражывала ўсяго 186 574 жыхароў, з чаго 6 016 (3,22%) беларусаў, 129 691 (69,51%) палякаў (выніку перапісу былі фальсіфікаваны, каб выказаць магчыма вялікую колькасць палякаў), 47 084 (25,23%) яўрэяў, 2 043 (1,09%) немцаў, 1 784 (0,96%) рускіх, 56 літоўцаў, 49 украінцаў (у перапісе былі запісаны як русіны), 22 латышоў, 16 чэхаў, 5 эстонцаў, 5 французаў, 4 англічанаў, 3 сербаў, 2 румынаў, 2 амерыканцаў, па адным югаславянцы, славаку, швейцарцы, італьянцы. Для параўнання, перапіс насельніцтва Расійскай імперыі 1897 г. засведчыў у павеце 164 441 чал., з якіх польскую мову як родную адзначылі ўсяго 70 149 (г. зн. 33,19% ад насельніцтва павета), «расійскую» (пад якой разумелася ўласна руская, а таксама беларуская ) — 68 398 (33,1%), пры гэтым крыніцы не паказваюць на значны адток беларускага насельніцтва з рэгіёна або значнае збольшванне польскага. 60,28% (113 491) жыхароў павета былі каталікамі, 27,38% (51 087) іўдзеямі, 9,8% (18 925) праваслаўнымі, 1,81% (3 374) пратэстантамі, 415 уніятамі, 33 баптыстамі, 20 мусульманамі, 5 адвентыстамі, 4 стараверамі, 3 армянскімі хрысціянамі. Для 54 жыхароў павета веравызнанне было пазначана як невядомае.

Катэгорыя:Паветы Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Беластоцкае ваяводства (1919—1939)
Спіс гарадскіх раёнаў Украіны

Катэгорыя:Раёны і акругі гарадоў
Катэгорыя:Спісы:Украіна
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Украіны
Крыж Заслугі БКА

**Крыж Заслугі БКА** — вайсковая ўзнагарода зацверджаная Прэзідэнтам БЦР Радаславым Астроўскім для жаўнераў Беларускай краёвай абароны.

## Гісторыя 
10 кастрычніка (паводле Мазырэца 10-14 кастрычніка) 1976 года Радаслаў Астроўскі (за тыдзень да сваёй смерці) зацвердзіў тры ўзнагароды БКА. Другой з іх, паводле парадку пераліку, быў Крыж Заслугі БКА.

Усе тыя ўзнагароды выкарыстоўваліся для ганаравання беларусаў з шэрагу прыхільнікаў Беларускай Цэнтральнай Рады на эміграцыі. Разам з тымі медалямі выдаваліся дыпломы.

## Апісанне 
Крыж меў зялёную стужку, у ягоным цэнтры выява Пагоні, а на канцах літары БКА і год 1944 (год заснавання БКА). На адваротным боку замест Пагоні ў цэнтры надпіс БЦР. Вырабляўся крыж з бронзы.

## Цікавінкі 
* Былі таксама праекты залатых, сярэбраных і жалезных крыжоў заслугі
* Паасобнік Крыжа Заслугі БКА захоўваецца ў Беларускім інстытуце навукі і мастацтва.

## Спасылкі 
* Значкі, жэтоны, мэдалі
* Мазырэц Ц. Узнагароды Беларусі

Катэгорыя:З’явіліся ў 1976 годзе
Катэгорыя:1976 год у ЗША
Катэгорыя:Беларуская дыяспара
Катэгорыя:Узнагароды Беларускай цэнтральнай рады
Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!»

**Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!»** — узнагарода зацверджаная Прэзідэнтам БЦР Радаславам Астроўскім.

## Гісторыя 
10 кастрычніка (паводле Мазырэца 10-14 кастрычніка) 1976 года Радаслаў Астроўскі (за тыдзень да сваёй смерці) зацвердзіў тры ўзнагароды БКА. Першай з іх, паводле парадку пераліку, быў Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!».

Усе тыя ўзнагароды выкарыстоўваліся для ганаравання беларусаў з шэрагу прыхільнікаў Беларускай Цэнтральнай Рады  на эміграцыі. Разам з тымі медалямі выдаваліся дыпломы. Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!» прызначаўся для ганаравання за самаахвярную нацыянальна-грамадскую працу

Паасобнік Ордэна «Пагоні — Жыве Беларусь!» захоўваецца ў Беларускім інстытуце навукі і мастацтва.

## Апісанне 
Ордэн мае бел-чырвона-белую стужку, выяву Пагоні ў цэнтры і словы «*Жыве Беларусь!*» па коле зверху, а ўнізе дзве скрыжаваныя лаўровыя галінкі. На адваротным боку надпіс: «*БЦР 27.6.1944*» (у гэты дзень адбыўся Другі ўсебеларускі з’езд). Ордэн вырабляўся з серабра.

## Спасылкі 
* Значкі, жэтоны, мэдалі
* Мазырэц Ц. Узнагароды Беларусі

Катэгорыя:З’явіліся ў 1976 годзе
Катэгорыя:1976 год у ЗША
Катэгорыя:Беларуская дыяспара
Катэгорыя:Узнагароды Беларускай цэнтральнай рады
Георгій Паўлавіч Лапато

**Георгій Паўлавіч Лапато** (, в. Азершчына, Гомельская губерня — , Мінск) — беларускі вучоны ў галіне вылічальнай тэхнікі і інфарматыкі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1995), член-карэспандэнт АН СССР (1979), член-карэспандэнт Расійскай акадэміі навук (1991), доктар тэхнічных навук (1976), прафесар (1980). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі энергетычны інстытут (1952). З 1959 года галоўны інжынер, з 1964 года начальнік СКБ, з 1965 года начальнік праектнага бюро Мінскага завода вылічальных машын імя Арджанікідзэ, з 1969 г. дырэктар НДІ ЭВМ. У 1987—1996 гадах галоўны навуковы супрацоўнік НДІ ЭВМ, у 1992—1993 гадах дырэктар Навукова-інжынернага цэнтра «Нейракампкамп’ютар». Адначасова ў Інстытуце сучасных ведаў: прарэктар, загадчык кафедры, прафесар.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя працы ў галіне распрацоўкі і ўкаранення ў прамысловасць ЭВМ сямейства «Мінск», ЭВМ Адзінай сістэмы і персанальных камп’ютараў на базе мікраэлектронікі, а таксама стварэння вылічальных комплексаў і сістэм, перыферыйнага абсталявання для ЭВМ, вытворчасці тэхнічных сродкаў і метадаў аўтаматызацыі праектавання ЭВМ. Галоўны канструктар ЭВМ «Мінск-1», вылічальнай сістэмы «Мінск-222», сістэмы калектыўнага карыстання «Нарач», шэрагу вазімых ЭВМ, вылічальных комплексаў спецыяльнага прызначэння.

Аўтар больш за 120 навуковых прац і 46 вынаходстваў.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія СССР 1970 г. за стварэнне сямейства універсальных электронных вылічальных машын другога пакалення тыпу «Мінск» і асваенне іх серыйнай вытворчасці.

Узнагароджаны ордэнамі Кастрычніцкай рэвалюцыі (1971), Працоўнага Чырвонага Сцяга (1976), Леніна (1983), «Знак Пашаны» (1966), медалямі.

## Асноўныя працы 
* Организация вычислительного процесса в сети теплообработки данных // Управляющие системы и машины. 1987. № 1.
* Единый технологический процесс разработки и производства ЭВМ на БИС // Актуальные проблемы развития вычислительной техники. М., 1988.
* Персонально-профессиональные ЭВМ. М.: Высшая школа, 1988 (в соавт.).
* Вычислительная техника в Белоруссии // Информационные технологии и вычислительные системы. 1997, № 1.

## Спасылкі 
* Георгій Паўлавіч Лапато ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэчыцкім раёне
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН
Катэгорыя:Постаці савецкай інфарматыкі
Катэгорыя:Постаці беларускай інфарматыкі
Мікалай Арцем’евіч Маер

**Мікалай Арцем’евіч Маер** (нар. , Ніжні Ноўгарад — ) — беларускі хімік. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1991). Доктар хімічных навук (1976), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Скончыў Горкаўскі дзяржаўны ўніверсітэт (1954). У 1954—1956 гадах загадчык навукова-даследчай лабараторыі Лахвіцкага спірткамбіната ў Палтаўскай вобласці. З 1956 года аспірант, малодшы, старэйшы, з 1986 года вядучы навуковы супрацоўнік, у 1988—2003 гадах загадчык аддзела арганічнай хіміі Інстытута фізіка-арганічнай хіміі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя даследаванні ў галіне арганічнай хіміі і хіміі металаарганічных злучэнняў. Адкрыў (разам з Г. А. Разуваевым, Ю. А. Альдэкопам) рэакцыю ініцыяванага дэкарбаксіліравання діацылатаў ртуці і даказаў ланцуговай гомалітычны характар гэтай рэакцыі. Распрацаваў прэпаратыўныя спосабы атрымання разнастайных ртутьарганіченых злучэнняў, хімічныя і электрахімічнай спосабы атрымання шэрагу металаацэнавых, біс-дыкарбалільных і металакарбаранавых вытворных жалеза, кобальту і нікеля. Адкрыў шкілетную перабудову орта-карбаранавага ядра ў металакарбаранавае, а таксама ізамерызацыю орта-нікелакарбаранаў ў мета-ізамеры.

Аўтар больш за 170 навуковых прац, у т.л. 2 манаграфій, 10 вынаходстваў.

## Асноўныя працы 
* Введение в элементоорганическую химию. Мн.: Наука и техника, 1976 (совм. с Ольдекопом Ю. А.).
* Синтез металлоорганических соединений декарбоксилированием ацилатов металлов. Мн., 1976 (совм. с Ольдекопом Ю. А.).
* Новый путь перестройки орто-карборановой структуры в клозо-металлокарборановую (в соавт.) // Доклады АН СССР. 1984. Т.278, № 5.
* Электрохимический синтез дикарболильных производных кобальта и никеля (в соавт.) // Весцi АН БССР. Серыя хiм. навук. 1984. № 4.
* Электрохимический синтез h5-циклопентадиенил-h4-тетрафенилбутадиенов и их взаимодействие с йодом (в соавт.) // Металлоорганическая химия. 1991. Т.4, № 5.

## Спасылкі 
* Мікалай Арцем’евіч Маер у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Майхровіч

**Майхровіч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Альфрэд Сцяпанавіч Майхровіч (1937—2004) — беларускі вучоны, доктар філасофскіх навук (1984), прафесар (1994).
* Сцяпан Казіміравіч Майхровіч (1908—1981) — беларускі крытык, літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (1959).