open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дональд Штайнер

**Дональд Фрэдэрык Штайнер** (; , Лайма, Агая — ) — амерыканскі біяхімік і прафесар ва ўніверсітэце Чыкага.

Дональд Ф. Штайнер нарадзіўся ў 1930 годзе ў Лайме, штат Агая. Атрымаў ступень бакалаўра хіміі і заалогіі ва Універсітэце Цынцынаці ў 1952 годзе. Абараніў ступень магістра прыродазнаўчых навук па біяхіміі ва Універсітэце Чыкага ў 1956 годзе і ступень доктара медыцынскіх навук у тым жа універсітэце ў 1956 годзе.

Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Осакскі ўніверсітэт

**Осакскі ўніверсітэт** (大阪大学, *Ōsaka daigaku*) — адзін з найбуйнейшых універсітэтаў Японіі. Быў заснаваны ў 1869 годзе, афіцыйны статус універсітэта атрымаў у 1931 годзе, як Осакскі Імператарскі ўніверсітэт. Мае 3 кампусы ў гарадах Суйта, Таёнака і Міно прэфектуры Осака, а таксама адзін кампус у раёне Наканасіма (горад Осака). Па колькасці студэнтаў з’яўляецца найбуйнейшым дзяржаўным універсітэтам Японіі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Універсітэты Японіі
Катэгорыя:Осака
Асаму Хаяісі

**Асаму Хаяісі** (, ;  — ) — японскі біяхімік, дырэктар Інстытута біятэхналогій Осакі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Стоктан (Каліфорнія), ЗША. Атрымаў ступень доктара медыцыны ў Осакскім універсітэце ў 1942 годзе. Быў прафесарам у многіх універсітэтах Японіі і ЗША, і кіраўніком каля 600 аспірантаў. Больш за сто яго вучняў сталі прафесарамі ў розных універсітэтах Японіі. Найбольш вядомыя Ясутомі Нісідзука і Тасуку Хондзё.

Прэзідэнт Міжнароднага саюза біяхіміі і малекулярнай біялогіі з 1973 па 1976 гады.

Катэгорыя:Біяхімікі Японіі
Кумагая

**Кумагая** — адмысловы горад у Японіі, які знаходзіцца ў прэфектуры Сайтама. Плошча горада — 159,88 км², насельніцтва —  чалавек (1 жніўня 2014 года), шчыльнасць насельніцтва — 1248,79 чал./км². Горад размешчаны на востраве Хонсю. З ім мяжуюць гарады Гёда, Хігасімацуяма, Конасу, Фукая, Ота і пасёлкі Намегава, Ёсімі, Рандзан, Тыёда, Оідзумі.

Катэгорыя:Адмысловыя гарады Японіі
Катэгорыя:Гарады прэфектуры Сайтама
Суйта

**Су́йта** — адмысловы горад у Японіі, размешчаны на востраве Хонсю.

Знаходзіцца на поўначы прэфектуры Осака, прамысловы горад-спадарожнік горада Осака. Плошча горада — 36,11 км², насельніцтва —  чалавек (1 жніўня 2014 года), шчыльнасць насельніцтва — 10 124,95 чал./км². Развіты металургічная, машынабудаўнічая, тэкстыльная прамысловасць.

У горадзе ладзілася сусветная выстаўка 1970 года. Таксама ў горадзе знаходзяцца два буйныя ўніверсітэты: Осакскі ўніверсітэт і Універсітэт Кансай. Паблізу знаходзіцца нацыянальны парк Сэнры.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Акіра Ёсіна (нар. 1948) — японскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 2019 года (разам з Стэнлі Уітынгемам і Джонам Гудэнафам).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Су́йта // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru

Катэгорыя:Адмысловыя гарады Японіі
Катэгорыя:Гарады прэфектуры Осака
Ямата (горад)

**Ямата** — адмысловы горад у Японіі, які знаходзіцца ў прэфектуры Канагава. Плошча горада — 27,06 км², насельніцтва —  чалавекі (1 жніўня 2014 года), шчыльнасць насельніцтва — 8592,09 чал./км². Горад размешчаны на востраве Хонсю ў прэфектуры Канагава рэгіёна Канто. З ім мяжуюць гарады Ёкагама, Дзама, Сагаміхара, Аясэ, Фудзісава, Эбіна, Маціда.

Катэгорыя:Адмысловыя гарады Японіі
Катэгорыя:Гарады прэфектуры Канагава
Таёнака

**Таёна́ка** — цэнтральны горад Японіі, размешчаны на рацэ Кандзакі ў прэфектуры Осака.

Плошча горада — 36,38 км², насельніцтва —  чалавекі (1 жніўня 2014 года), шчыльнасць насельніцтва — 10 858,25 чал./км². Прамысловы прыгарад горада Осака. Развіты нафтахімічная, металургічная прамысловасць, вытворчасць спецыяльных транспартных сродкаў (у тым ліку суднаў на падводных крылах).

Тут размешчаны адзін з кампусаў Осакскага ўніверсітэта.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ёіціра Намбу (1921—2015) — японскі і амерыканскі фізік-тэарэтык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2008) за адкрыццё механізма спантаннага парушэння сіметрыі ў субатамнай фізіцы.
* Осаму Тэдзука (1928—1989) — мангака, аніматар, урач.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Тоёна́ка // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 368. — 459 с. — 70 000 экз.

Катэгорыя:Цэнтральныя гарады Японіі
Катэгорыя:Гарады прэфектуры Осака
Фудзі (Сідзуока)

**Фудзі** — адмысловы горад у Японіі, які знаходзіцца ў прэфектуры Сідзуока. Плошча горада — 245,02 км², насельніцтва —  чалавек (1 жніўня 2014 года), шчыльнасць насельніцтва — 1022,56 чал./км². Горад размешчаны на востраве Хонсю ў прэфектуры Сідзуока рэгіёна Цюбу. З ім мяжуюць гарады Сідзуока, Фудзіномія, Нумадзу, Сусона, Гатэмба і пасёлак Нагаідзумі. У горадзе размешчаны вытворца аўтакампанентаў Jatco.

Катэгорыя:Адмысловыя гарады Японіі
Катэгорыя:Гарады прэфектуры Сідзуока
Элізабет Нойфельд

**Элізабет Фондал Нойфельд** (; нар. , ) — французска-амерыканскі біяхімік і генетык, яе даследаванні былі сканцэнтраваны на генетычных асновах метабалічных захворванняў у людзей. Доктар філасофіі (1956), эмерыт-прафесар Каліфарнійскага ўніверсітэта, шматгадовая супрацоўніца Нацыянальных інстытутаў аховы здароўя ЗША, член Нацыянальнай акадэміі навук і Амерыканскага філасофскага таварыства (1993).

Катэгорыя:Генетыкі ЗША
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Францыі
Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства
Катэгорыя:Жанчыны-вучоныя
Уцуномія

**Уцуномія** — цэнтральны горад і адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Татыгі. Размешчаны ў цэнтральнай частцы вострава Хонсю, на адным з прытокаў ракі Тонэ. Плошча горада — 416,84 км², насельніцтва —  чалавек (1 ліпеня 2014 года), шчыльнасць насельніцтва — 1228,74 чал./км².

Знаходзіцца прыблізна за 100 кіламетраў на поўнач ад Токіа і за 35 кіламетраў на ўсход ад Ніко. Уздоўж горада праходзіць высакахуткасная чыгунка «Сінкансэн», якая можа даставіць пасажыраў да сталіцы за 1 гадзіну. Таксама ў 3 гадзінах язды ад Уцуноміі размешчаны міжнародны аэрапорт Нарыта.

Працуюць прадпрыемствы машынабудавання, металаапрацоўкі, каляровай металургіі, электратэхнічнай, дрэваапрацоўчай і цэлюлозна-папяровай галін прамысловасці. Размешчаны заводы такіх прадпрыемстваў, як Canon, Japan Tobacco, Honda.

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Цэнтральныя гарады Японіі
Катэгорыя:Гарады прэфектуры Татыгі
Міто (Ібаракі)

**Міто** — адмысловы горад Японіі, размешчаны ў прэфектуры Ібаракі. Горад Міто размешчаны ва ўсходняй частцы вострава Хонсю, у прэфектуры Ібаракі рэгіёна Канто, за 140 км на паўночны ўсход ад Токіа. Адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Ібаракі. Плошча горада — 217,43 км², насельніцтва —  чалавек (на 1 жніўня 2014 года), шчыльнасць насельніцтва — 1245,46 чал./км².

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Ібаракі
Катэгорыя:Адмысловыя гарады Японіі
Яўген Пятровіч Адзіночанка

**Яўген Пятровіч Адзіночанка** () — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Скончыў у 1980 годзе Бабруйскае мастацкае прафесійна-тэхнічнае вучылішча, у 1988 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Удзельнік мастацкіх выставак з 1979 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1996 года. Жыў ў г. Гродна.

## Творчасць 
Працаваў ў галіне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, пераважна ў кераміцы. Асноўныя творы: пано «Музы», «Рэгата», роспіс у басейне дзіцячага сада № 30 (усе ў г. Гродна), дэкаратыўны роспіс «Вясёлкі» ў дзіцячым садзе № 6 (г. Ваўкавыск), камплект для чаю «Кракле», дэкаратыўная ваза «Вышыванка», дэкаратыўныя сасуды «Мазаіка».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-керамісты Беларусі
Ясутомі Нісідзука

**Ясутомі Нісідзука** (; , Асія, Японія — ) — японскі біяхімік, адкрыў пратэінкіназу C і ўнёс важны ўклад у разуменне малекулярнага механізму перадачы сігналаў праз клетачную мембрану.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1932 годзе ў горадзе Асія ў Японіі. Атрымаў ступень доктара медыцыны на медыцынскім факультэце Кіёцкага ўніверсітэта ў 1957 годзе.

У 1962 годзе атрымаў там жа ступень доктара філасофіі (PhD) пад кіраўніцтвам Асаму Хаяісі. Пасля завяршэння навучання ў Японіі правёў год у лабараторыі Фрыца Ліпмана ў Ракфелераўскім універсітэце.

У 1992 годзе падпісаў «Папярэджанне чалавецтву».

З 1962 па 1964 гады быў навуковым супрацоўнікам кафедры медыцынскай хіміі медыцынскага факультэта Кіёцкага ўніверсітэта, з 1964 па 1968 гады быў там жа дацэнтам. З 1969 па 2004 гады быў прафесарам і загадчыкам кафедры біяхіміі медыцынскай школы ўніверсітэта Кобэ.

Катэгорыя:Біяхімікі Японіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў прэфектуры Хіёга
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Ніко

**Ніко** () — адзін з найстарэйшых рэлігійных і паломніцкіх цэнтраў Японіі. Размешчаны за 140 км на поўнач ад Токіа. Станам на 2 снежня 2020 года ў муніцыпалітэце пражывала  чалавек. Пры плошчы каля 1500 км² — гэта трэці па працягласці муніцыпалітэт Японіі.

Японскія гісторыкі сцвярджаюць, што сінтаісцкая кумірня дзейнічала ў Ніко яшчэ ў IV ст. н. э. У 767 годзе на вяршыні патухлага вулкана было заснавана свяцілішча Футарасан. Яго сцены, а таксама старадаўні масток цераз горную рэчку, пафарбаваны ў ярка-пунсовы колер.

Галоўная славутасць Ніко — сінтаісцкай свяцілішча Ніко Тосё-гу — месца спачыну вялікага палкаводца і дзяржаўнага дзеяча сёгуна Іэясу Такугавы.

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Татыгі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Японіі
Труханава

**Труханава** — тапонім.

## Беларусь 
* Труханава (Смаргонскі раён)

## Расія 
* Труханава (Пачынкаўскі раён)
Уільям Генры Уэлч

**Уільям Генры Уэлч** (;  — ) — амерыканскі лекар-патолагаанатам, бактэрыёлаг і арганізатар аховы здароўя. Ён быў адным з чатырох прафесараў-заснавальнікаў бальніцы Джонса Хопкінса.

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1895), прэзідэнт Акадэміі з 1913 па 1917 гады.

## Біяграфія 
Уільям Генры Уэлч нарадзіўся 8 красавіка 1850 года ў сям’і Уільяма Уікхема і Эмелін Колін Уэлч у Норфалку, штат Канектыкут.

Скончыўшы акадэмію Норфалка і каледж Уінчэстэра, у 1866 годзе паступіў у Ельскі ўніверсітэт, дзе вывучаў грэчаскую мову і класічную літаратуру. Пасля заканчэння ўніверсітэта Уэлч нядоўга выкладаў у школе ў Норвічы, Нью-Ёрк, затым паступіў у Калумбійскі медыцынскі ўніверсітэт. У 1875 годзе стаў урачом. Адпрацаваў у некалькіх лабараторыях у Германіі, у 1877 годзе вярнуўся ў Амерыку і адкрыў лабараторыю пры медыцынскім каледжы Бельв’ю.

У 1884 годзе Уільям Генры Уэлч стаў першым лекарам шпіталя Джонса Хопкінса ў Балтымары. Да 1886 года ён навучыў 16 аспірантаў у сваёй лабараторыі — гэта была першая вучэбная праграма паслядыпломнай урачэбнай адукацыі ў краіне. Уэлч стаў кіраўніком кафедры паталогій, пасля адкрыцця шпіталя ў 1889 годзе, а ў 1893 годзе стаў першым дэканам школы медыцыны Джонса Хопкінса. Навуковыя інтарэсы Уільяма Генры былі сканцэнтраваны ў галіне бактэрыялогіі. Ён адкрыў бактэрыю, якая выклікае газавую гангрэну (Clostridium perfringens, першапачаткова Clostridium welchii).

Уэлч памёр 30 красавіка 1934 года ад адэнакарцыномы прастаты ў шпіталі Джонса Хопкінса.

Катэгорыя:Медыкі ЗША
Катэгорыя:Памерлі ад раку прадсталёвай залозы
Спіс самых цяжкіх людзей у свеце

Прыведзены імёны, грамадзянства, пол, гады жыцця, узрост у поўных гадах на момант смерці, рост, максімальная маса цела і максімальны індэкс масы цела (ІМТ) **самых цяжкіх людзей** (больш за 450 кг) у афіцыйна засведчанай медыцынскай гісторыі.

## Гл. таксама 
*  (1721—1750) — ангельскі таўстун XVIII стагоддзя, да моманту смерці які важыў 266 кг.
*  (нар. 1967) — жыхарка ЗША, самая тоўстая жанчына-маці ў свеце (максімальная маса цела — 317 кг).
*  (1971—2000) — амерыканскі рэпер, максімальная маса цела якога складала 317 кг.
*  (нар. 1963) — прафесійны японскі сумоіст. На піку важыў 318 кг.
*  (1948—2009) — амерыканка, максімальная маса цела якой складала каля 318 кг.
*  (нар. 1962) — амерыканка, якая трапіла ў Кнігу рэкордаў Гінеса як самая тоўстая жанчына ў свеце пры масе цела 292 кг. На піку важыла каля 318 кг.
*  (1770—1809) — англійскі таўстун XVIII—XIX стагоддзяў, які да моманту смерці важыў 335 кг.
*  (1959—1997) — гавайскі спявак, максімальная маса цела якога складала 343 кг.
*  (1973—2012) — самы цяжкі жыхар Гуама, які важыў каля 400 кг.
*  (1964—2015) — амерыканскі сумаіст, змагар MMA. На піку важыў больш за 400 кг.
*  (1977—2007) — амерыканка, максімальная маса цела якой складала 406 кг. Да моманту смерці лічылася *«самай вялікай жанчынай у свеце»*.
*  (1926—1989) — самы цяжкі ў гісторыі прафесійны рэстлер з ЗША, які важыў 410 кг.
*  (1981/1982—2015) — самы цяжкі жыхар Вялікабрытаніі, які да моманту смерці важыў 413 кг.
*  (нар. 1961) — брытанец, які ў 2010 годзе лічыўся самым тоўстым чалавекам у свеце пры масе цела 445 кг.
*  Білі (1946—1979) і Бенні (1946—2001) — самая тоўстая пара двайнят у свеце, важылі 328 і 338 кг адпаведна.

Катэгорыя:Сусветныя рэкорды
Катэгорыя:Атлусценне
Катэгорыя:Параўнальныя спісы
Катэгорыя:Спісы асоб
Альфрэд Блейлак

**Альфрэд Блейлак** (;  — ) — амерыканскі кардыяхірург, найбольш вядомы сваімі даследаваннямі стану шоку і распрацоўкай хірургічнай працэдуры шунтавання Блейлака — Таўсіг (сумесна з дзіцячым кардыёлагам Хелен Таўсіг).

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1945), замежны член Французскай акадэміі навук (1955).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Каладэне, штат Джорджыя, ва ўзросце 14 гадоў паступіў у ваенную акадэмію Джорджыі, якая была падрыхтоўчай навучальнай установай перад паступленнем ва Універсітэт штата Джорджыя, які ён скончыў ва ўзросце 19 гадоў са ступенню бакалаўра мастацтваў. Пасля гэтага Блейлак паступіў у Медыцынскую школу Джонса Хопкінса, якую скончыў са ступенню доктара медыцыны ў 1922 годзе. На працягу наступных трох гадоў стажыраваўся ў Балтымары ў галіне ўралогіі, оталарынгалогіі і агульнай хірургіі. З ліпеня 1925 года пачаў выкладаць ва Універсітэце Вандэрбільта, пачаўшы там жа лабараторныя даследаванні, праводзячы эксперыменты на сабаках, у галіне хірургіі і вывучэння прыроды і лячэння гемарагічнага і траўматычнага шоку; першым выказаў здагадку, што плазма крыві можа выкарыстоўвацца пры лячэнні траўматычнага шоку.

У 1941 годзе быў прызначаны галоўным хірургам бальніцы Джонса Хопкінса, дзе працаваў да 1964 года, пайшоўшы ў адстаўку толькі за два з паловай месяцы да смерці. У 1954 годзе быў узнагароджаны прэміяй Альберта Ласкера за даследаванні ў галіне клінічнай медыцыны. За сваё жыццё напісаў больш за 200 артыкулаў і кніг.

Катэгорыя:Кардыяхірургі
Катэгорыя:Хірургі ЗША
Катэгорыя:Дактары медыцыны
Лін Макуат

**Лін Э. Макуат** (; нар. ) — амерыканскі біяхімік і малекулярны біёлаг, даследчыца РНК. Доктар філасофіі (1979). Прафесар Рочэстэрскага ўніверсітэта і дырэктар-заснавальнік яго Цэнтра біялогіі РНК, член Нацыянальнай акадэміі навук (2011) і Медыцынскай акадэміі (2017) ЗША.

Скончыла Канектыкуцкі ўніверсітэт (бакалаўр біялогіі, 1974). Ступень доктара філасофіі па біяхіміі атрымала ў 1979 годзе ў Вісконсінскім універсітэце ў Мадысане.

Паступіла ў медыцынскі цэнтр Рочэстэрскага ўніверсітэта пасля 18 гадоў, праведзеных у Roswell Park Cancer Institute, таксама выкладае ў Wilmot Cancer Institute названага цэнтра.

Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук і Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі (абедзвюх — з 2006). Сябра RNA Society з яго заснавання ў 1993 годзе і яго прэзідэнт у 2006—2007 гадах.

Аўтар больш за 150 работ, у тым ліку аглядаў, рэцэнзаваных публікацый.

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Жанчыны-вучоныя
Катэгорыя:Члены Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Рональд Марк Эванс

**Рональд Марк Эванс** (; нар. , , ЗША) — амерыканскі вучоны, спецыяліст па гармонах. Член Нацыянальнай акадэміі навук (1989) і Медыцынскай акадэміі (2003) ЗША, а таксама Амерыканскага філасофскага таварыства (2007), доктар філасофіі (1974), прафесар і дырэктар лабараторыі экспрэсіі генаў Salk Institute for Biological Studies, даследчык Медыцынскага інстытута Говарда Х’юза. Працы ў асноўным прысвечаны мікрабіялогіі і фізіялогіі. Лаўрэат найпрэстыжнейшых прэмій. Атрымаў вядомасць як даследчык экспрэсіі генаў і метабалізму.

Вырас у Лос-Анджэлесе. У Каліфарнійскім універсітэце ў Лос-Анджэлесе атрымаў ступені бакалаўра бактэрыялогіі (1970) і доктара філасофіі ў галіне мікрабіялогіі і імуналогіі (1974). З’яўляўся постдокам Ракфелераўскага ўніверсітэта. У 1978 годзе залічыўся ў Salk Institute for Biological Studies.

Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1997) і EMBO, фэла Акадэміі Амерыканскай асацыяцыі даследаванняў рака (2014).

Член рэдкалегіі Cell. Яго індэкс Хірша > 100.

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Фізіёлагі ЗША
Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства
Уладзімір Пятровіч Іваноў

**Уладзімір Пятровіч Іваноў** (нар. , Саратаў, РСФСР) — спецыяліст у галіне эксплуатацыі, аднаўлення і рамонту сельскагаспадарчай тэхнікі. Доктар тэхнічных навук (1997), прафесар (2001).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 30 жніўня 1941 года ў Саратаве.

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Аўтамабільны транспарт», 1970), Маскоўскі аўтамабільна-дарожны інстытут (аспірантура, спецыяльнасць «Аўтамабілі і трактары», 1975).
    
Працаваў у Полацкім дзяржаўным універсітэце (з 2001, факультэт машынабудавання і аўтамабільнага транспарту, кафедра аўтамабільнага транспарту, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: тэхналагічная падрыхтоўка і арганізацыя рамонтнай вытворчасці; сінтэз сродкаў і працэсаў вытворчасці; бяспека дарожнага руху; бяспека працы і ахова навакольнага асяроддзя.

## Узнагароды 
* 2024 — Медаль «За працоўныя заслугі».

## Літаратура 
* Іваноў Уладзімір Пятровіч / А. В. Нікіфараў // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 393.
* Иванов Владимир Петрович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 693.
Валерый Іванавіч Міцкевіч

**Валерый Іванавіч Міцкевіч** (, Новасібірск, Расія — ) — спецыяліст у галіне геадэзіі, праграміст. Доктар тэхнічных навук (2005), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Скончыў Навасібірскі інстытут інжынераў геадэзіі, аэрафотаздымкі і картаграфіі (спецыяльнасць «Астраномагеадэзія», 1968; аспірантура, 1978).
    
Працаваў у Навасібірскам аэрагеадэзічнам прадпрыемстве Галоўнага ўпраўлення геадэзіі і картаграфіі пры Савеце Міністраў СССР (1968—1971), Навасібірскім інстытуце інжынераў геадэзіі, аэрафотаздымкі і картаграфіі (1971—1984), Полацкім дзяржаўным універсітэце (з 1984, геадэзічны факультэт, кафедра прыкладной геадэзіі і фотаграмметрыі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: рашэнне адвольных сістэм нелінейных ураўненняў з практычнымі прыкладаннямі да аўтаматызацыі матэматычнай апрацоўкі вынікаў любых вымярэнняў пад рознымі крытэрыямі аптымальнасці рашэння, уключаючы многакрытэрыяльную аптымізацыю; праграміраванне на ЭВМ асабістых навуковых распрацовак з мэтай іх праверкі, апрабацыі і выкарыстання на геадэзічнай вытворчасці і ў любых установах.

## Бібліяграфія 
* Математическая обработка геодезических построений методами нелинейного программирования : диссертация … доктора технических наук : 25.00.32 : защищена 10.12.2004 : утверждена 11.03.2005 / Мицкевич Валерий Иванович. — Новополоцк, 2004.
* Алгоритмы уравнивания геодезических сетей коррелатным способом : пособие / В. И. Мицкевич, П. Ф. Парадня, В. Е. Плюта. — Новополоцк, 2009.
* Основы многокритериального уравнивания геодезических сетей / В. И. Мицкевич, П. В. Субботенко, В. В. Ялтыхов. — Новополоцк, 2008.
    

## Літаратура 
* [Валерий Иванович Мицкевич : некролог] // Земля Беларуси. — 2015. — № 1. — С. 47.
Ісмаілава

**Ісмаілава** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Камуна Ісмаілава — узбекская спявачка
* Лейла Рызванаўна Ісмаілава — беларуская журналістка, вядучая музычных тэлевізійных праграм
* Хадыджа Ісмаілава — азербайджанская журналістка

## Гл. таксама 
* Ісмаілаў
Уладзімір Канстанцінавіч Ліпскі

**Уладзімір Канстанцінавіч Ліпскі** (, Новасібірск, РСФСР, СССР — , Наваполацк, Беларусь) — беларускі спецыяліст у галіне геаэкалогіі і суднабудавання. Доктар тэхнічных навук (2010), прафесар (2011).

## Біяграфія 
Скончыў Калінінградскі тэхнічны інстытут рыбнай прамысловасці і гаспадаркі (спецыяльнасць «Тэхналогія машынабудавання, металарэжучыя станкі і інструменты», 1964; аспірантура, спецыяльнасць «Тэорыя карабля», 1971).
    
Працаваў у Калінінградскім тэхнічным інстытуце рыбнай прамысловасці і гаспадаркі (1965—1971), Полацкім дзяржаўным універсітэце (з 1974, механіка-тэхналагічны факультэт, кафедра трубаправоднага транспарту і гідраўлікі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: выпрабаванне мадэлей суднаў на натурным хваляванні; рух двухфазных патокаў; гідратранспарт; упакоўванне і транспартаванне высоказастываючых нафтапрадуктаў; засцярога водных аб’ектаў пры аварыйных разлівах нафты; прамысловая і экалагічная бяспека магістральных трубаправодаў.

## Узнагароды 
Медаль Францыска Скарыны (2013), званне «Чалавек года Віцебшчыны» (2010), значок «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1993).

## Бібліяграфія 
* Защита водных объектов при аварийных разливах нефти на нефтепроводах : диссертация … доктора технических наук : 25.00.36 : защищена 16.06.2010 : утверждена 24.11.2010 / Липский Владимир Константинович. — Минск, 2010.
* Технические средства защиты водных объектов при аварийных разливах нефти / В. К. Липский, И. И. Лиштван. — Новополоцк, 2009.
* Упаковывание и транспортирование высокозастывающих нефтепродуктов / П. В. Коваленко, В. К. Липский, З. С. Теряева. — Новополоцк, 2008.

## Літаратура 
* Полацкі дзяржаўны універсітэт: вытокі, гісторыя станаўлення і дзейнасць (да 40-годдзя заснавання). — Наваполацк, 2008. (Інфармацыя на с. 58, 218—221.)

## Спасылкі 
* Человек года Витебщины: Липский Владимир Константинович
* Липский Владимир Константинович // Научно-технический журнал «ПРОБЛЕМЫ СБОРА, ПОДГОТОВКИ И ТРАНСПОРТА НЕФТИ И НЕФТЕПРОДУКТОВ» 
* База патентов Беларуси 
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента

Катэгорыя:Выкладчыкі Калінінградскага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Калінінградскага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Караблебудаўнікі
Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Эколагі СССР
Катэгорыя:Эколагі Беларусі
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Ісмаілаў

**Ісмаілаў** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аждар Ісмаілаў — азербайджанскі навуковец, доктар філалагічных навук, прафесар
* Сарвар Ісмаілаў — спартыўны і камерцыйны дырэктар жаночай каманды футбольнага клуба «Эвертан»

## Гл. таксама 
* Ісмаілава
Рыхард Пятровіч Богуш

**Рыхард Пятровіч Богуш** (нар. , в. Кулеўшчына, Докшыцкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі навуковец. Доктар тэхнічных навук, прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Праектаванне і вытворчасць радыёэлектронных сродкаў», кваліфікацыя «Інжынер-канструктар-тэхнолаг», 1997; аспірантура, спецыяльнасць «Аўтаматызацыя тэхналагічных працэсаў і вытворчасцей», 2000).
    
Працаваў Полацкім дзяржаўным універсітэце (з 2000, факультэт інфармацыйных тэхналогій, кафедра вылічальных сістэм і сетак, дацэнт, з 2007 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: аналіз і апрацоўка відарысаў; распазнаванне вобразаў; засцярога інфармацыйных рэсурсаў і стэганаграфія; фарміраванне і апрацоўка сігналаў.

## Узнагароды 
Граматы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2008, 2010, 2013).

## Бібліяграфія 
* Обнаружение и анализ объектов на изображениях в системах видеонаблюдения : диссертация н… доктора технических наук : 05.13.01 : защищена 03.02.2022 : утверждена 22.06.2022 / Богуш Рихард Петрович. ― Полоцк, 2021.
* Алгоритмы факторизации бинарных матриц для ускоренной обработки изображений и сигналов : диссертация … кандидата технических наук : 05.13.01 : защищена 15.01.2002 : утверждена 27.02.2003 / Богуш Рихард Петрович. — Новополоцк, 2001.
* Обработка сигналов и изображений средствами векторно-матричных вычислений / С. В. Мальцев, С. В. Абламейко, Р. П. Богуш. — Новополоцк, 2011.
* Fire detection in video sequences based on static and dynamic features / Rykhard Bohush, Nadeja Brouka, Sergey Ablameyko // Journal of Electrical Engineering. — 2013. — Vol. 1, № 1. — P. 25—33. — Звесткі даступныя таксама па Інтэрнэце: http://davidpublishing.com/show.html?15258 

## Спасылкі 
* Богуш Рихард Петрович
Мікалай Мікалаевіч Папок

**Мікалай Мікалаевіч Папок** (нар. , в. Паланечка, Баранавіцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі машынабудавання. Доктар тэхнічных навук (2003), прафесар (2010).

## Біяграфія 
Скончыў Наваполацкі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Тэхналогія машынабудавання, металарэзныя станкі і інструменты», 1975), Беларускі політэхнічны інстытут (аспірантура, 1982).
    
Працаваў у Полацкім дзяржаўным універсітэце (з 1975, факультэт машынабудавання і аўтамабільнага транспарту, кафедра «Тэхналогія і абсталяванне машынабудаўнічай вытворчасці», прафесар, з 2006 — загадчык кафедры, у 1983—1988 — сакратар парткама).

Навуковыя інтарэсы: тэарэтычныя і тэхналагічныя асновы машынабудаўнічай вытворчасці з інтэнсіфікацыяй механічнай апрацоўкі дэталей.

## Бібліяграфія 
* Теоретические и технологические основы мобильного многономенклатурного производства с интенсификацией механической обработки поверхностей деталей типа тел вращения : диссертация … доктора технических наук : 05.02.08 ; 05.03.01 : защищена 04.06.2002 : утверждена 26.03.2003 / Попок Николай Николаевич. — Новополоцк, 2002.
* Конструирование и оснащение технологических комплексов / [А. М. Русецкий и др.]. — Минск, 2014.
* Мобильная реорганизация машиностроительного производства / Н. Н. Попок. — Минск, 2001.
 

## Літаратура 
* Папок Мікалай Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 438.
* Попок Николай Николаевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 6. — С. 202.
* Попок Николай Николаевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2009. — [Т. 1] : Брестская область : в 2 кн., кн. 2. — С. 259.
Сен-Назер

**Сен-Назер** (, ) — партовы горад на захадзе Францыі, знаходзіцца ў рэгіёне Пеі-дэ-ла-Луар, дэпартамент Атлантычная Луара, цэнтр акругі Сен-Назер і кантонаў Сен-Назер-1 і Сен-Назер-2. Размешчаны на правым беразе ракі Луары ў месцы ўпадзення яе ў Біскайскі заліў, за 59 км на захад ад Нанта, канцавы пункт нацыянальнай аўтамагістралі N171. У цэнтры горада знаходзіцца чыгуначная станцыя Сен-Назер ліній Тур — Сен-Назер і Сен-Назер — Круазік.

Насельніцтва (2017) —  чалавекі.

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Пеі-дэ-ла-Луар
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Атлантычная Луара
Уладзімір Кірылавіч Жалязняк

**Уладзімір Кірылавіч Жалязняк** (нар. , с. Юркіўці, Магілёў-Падольскі раён, Вінніцкая вобласць, Украіна) — спецыяліст у галіне сістэм і прылад радыётэхнікі і сувязі. Доктар тэхнічных навук (1999), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Адэскі электратэхнічны інстытут сувязі імя А. С. Папова (спецыяльнасць «…», 1958), Кіеўскі навукова-даследчы інстытут радыёэлектронікі (аспірантура, 1968).
    
Працаваў ва ўстановах закрытага тыпу (Калужская вобласць, 1959—1961; Кіеў, 1962—1966), Навукова-даследчым інстытуце электрамеханічных прыбораў (Кіеў, 1966—1987), Усесаюзным навукова-даследчым інстытуце радыёвяшчальнага прыёму і акустыкі імя А. С. Папова (1987—1992, начальнік лабараторыі, начальнік аддзела), на Дзяржаўным навукова-вытворчым прадпрыемстве «Информакустика» (Санкт-Пецярбург, 1992—2007, дырэктар), у Полацкім дзяржаўным універсітэце (з 2007, прафесар кафедры энергетыкі і электронікі, у 2014—2018 — загадчык кафедры радыёэлектронікі). Адзін з вядомых прадстаўнікоў навуковай школы У. К. Жалязняка — К. Я. Раханаў.

Навуковыя інтарэсы: тэхнічная ахова інфармацыі.

## Узнагароды 
Медаль Францыска Скарыны (2019), нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2014), сярэбраныя медалі імя А. С. Папова, імя У. І. Вярнадскага, медаль Федэральнай службы па тэхнічнаму і экспартнаму кантролю Расіі «За укрепление государственной системы защиты информации» II ступені і інш.

## Бібліяграфія 
* Диссертация с грифом «Для служебного пользования». [Теория и практика защиты речевой информации от утечки по техническим каналам : автореферат диссертации … доктора технических наук / Железняк Владимир Кириллович. — Санкт-Петербург, 1999].
* [Измерение нелинейных искажений в аппаратуре магнитной записи : автореферат диссертации … кандидата технических наук / В. К. Железняк. — Киев, 1970].
    

## Спасылкі 
* Владимир Кириллович Железняк : биобиблиографический указатель. — Новополоцк, 2021.
Побаль

**Побаль** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ігар Леанідавіч Побаль (нар. 1952) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогій і абсталявання механічнай і фізіка-тэхнічнай апрацоўкі матэрыялаў у машынабудаванні.
* Леанід Давыдавіч Побаль (1924—2004) — беларускі археолаг. Доктар гістарычных навук (1978), прафесар (1990).
Ігар Леанідавіч Побаль

**Ігар Леанідавіч Побаль** (нар. , г. п. Любча, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогій і абсталявання механічнай і фізіка-тэхнічнай апрацоўкі матэрыялаў у машынабудаванні. Доктар тэхнічных навук (2007), дацэнт (1998), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіка», 1974), Фізіка-тэхнічны інстытут АН БССР (аспірантура).
    
Працаваў у Фізіка-тэхнічным інстытуце НАН Беларусі (начальнік аддзела электронна-прамянёвых тэхналогій і фізікі плазмы, адначасова з 2000 — загадчык лабараторыі электрафізікі і з 2008 — дырэктар НДЦ «Плазмотег»), адначасова Полацкім дзяржаўным універсітэце (з 2017, радыётэхнічны факультэт, кафедра энергетыкі і электроннай тэхнікі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: тэхналогіі і абсталяванне для электронна-прамянёвай апрацоўкі матэрыялаў; адытыўныя тэхналогіі.

## Бібліяграфія 
* Научные и технологические основы обработки конструкционных и инструментальных материалов и получения изделий с использованием электронно-лучевого воздействия : диссертация … доктора технических наук : 05.03.01 : защищена 15.03.2007 : утверждена 27.06.2007 / Поболь Игорь Леонидович. — Минск, 2006.

## Літаратура 
* Поболь Игорь Леонидович // Люди, события, факты : 80 лет (1931―2011) / Физико-технический институт Национальной академии наук Беларуси. — Минск, 2011. — С. 103—104.
Вядомыя асобы Саратава

[thumb|200px|[Герб Саратава]]
Вядомыя ўраджэнцы Саратава:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Раман Аркадзевіч Абрамовіч|Раман Абрамовіч]]
[thumb|175px|[Іда Леанідаўна Авербах|Іда Авербах]]
[thumb|175px|[Барыс Андрэевіч Бабачкін|Барыс Бабачкін]]
[thumb|175px|[Віктар Эльпідыфоравіч Барысаў-Мусатаў|Віктар Барысаў-Мусатаў]]
[thumb|175px|[Барыс Якаўлевіч Брэгвадзэ|Барыс Брэгвадзэ]]
[thumb|175px|[Паліна Сяргееўна Гагарына|Паліна Гагарына]]
[thumb|175px|[Барыс Усеваладавіч Громаў|Барыс Громаў]]

## А 
* Раман Аркадзевіч Абрамовіч (нар. 1966) — буйны расійскі і ізраільскі прадпрымальнік, былы губернатар Чукоцкай аўтаномнай акругі.
* Іда Леанідаўна Авербах (1905—1938) — савецкі юрыст. Жонка народнага камісара ўнутраных спраў СССР Г. Р. Ягоды і пляменніца першага старшыні УЦВК Я. М. Свярдлова.

## Б 
* Барыс Андрэевіч Бабачкін — савецкі акцёр і рэжысёр тэатра і кіно, педагог. Народны артыст СССР (1963), Герой Сацыялістычнай Працы (1974).
* Таццяна Антонаўна Баначыч (1905—1997) — беларуская оперная спявачка (лірыка-каларатурнае сапрана).
* Віктар Эльпідыфоравіч Барысаў-Мусатаў (1870—1905) — рускі жывапісец. Член Саюза рускіх мастакоў.
* Георгій Міхайлавіч Бенядзіктаў (1916—1992) — беларускі савецкі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1969).
* Юрый Рыгоравіч Бойка (1925—2004) — беларускі ўрач-патолагаанатам. Доктар медыцынскіх навук (1965), прафесар (1965).
* Надзея Васільеўна Бондарава (1925—1987) — спецыяліст у галіне інфекцыйных хвароб. Доктар медыцынскіх навук (1969), прафесар (1969).
* Барыс Якаўлевіч Брэгвадзэ (1926—2012) — артыст балета і педагог, саліст Ленінградскага тэатра оперы і балета імя Кірава ў 1947—1967 гадах. Народны артыст РСФСР, прафесар, лаўрэат Сталінскай прэміі II ступені (1951).

## Г 
* Паліна Сяргееўна Гагарына (нар. 1987) — расійская эстрадная спявачка, кампазітар, актрыса.
* Уладзімір Яўгенавіч Гарбачык (1939—2021) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі абутковых і гарбарна-галантарэйных вырабаў.
* Гаўрыіла (Глухава) (нар. 1958) — настаяцельніца гродзенскага Свята-Раства-Багародзіцкага жаночага манастыра.
* Барыс Усеваладавіч Громаў (нар. 1943) — савецкі і расійскі военачальнік і палітык, дэпутат Дзяржаўнай думы Федэральнага сходу Расійскай Федэрацыі VI склікання.

## І 
* Уладзімір Пятровіч Іваноў (нар. 1941) — спецыяліст у галіне эксплуатацыі, аднаўлення і рамонту сельскагаспадарчай тэхнікі.

## К 
* Павел Варфаламеевіч Кузняцоў
* Аляксандр Аляксандравіч Кураеў (нар. 1937) — спецыяліст у галіне фізічнай электронікі.

## Л 
* Генадзь Сцяпанавіч Ларкін

## М 
* Яўген Віталевіч Міронаў
* Алег Севяр’янавіч Мішараў

## Н 
* Анатоль Аляксандравіч Нікулін

## П 
* Наталля Мікалаеўна Паплаўская

## Р 
* Валерый Паўлавіч Рыбараў
* Аляксей Іванавіч Рыкаў

## С 
* Фёдар Міхайлавіч Смолаў
* Барыс Аляксандравіч Соцкі
* Мікалай Мікалаевіч Сямёнаў

## Т 
* Алег Паўлавіч Табакоў
* Аляксандр Міхайлавіч Тарасаў
* Георгій Пятровіч Тарыкаў (нар. 1940) — спецыяліст у галіне прыкладной механікі і трыбатэхнікі.

## Ф 
* Давід Яўсеевіч Фактаровіч
* Канстанцін Аляксандравіч Федзін
* Сяргей Мікалаевіч Філіпаў

## Ч 
* Мікалай Гаўрылавіч Чарнышэўскі
* Святлана Уладзіславаўна Чэкан

## Я 
* Вера Леанідаўна Яснапольская
Барыс Цімафеевіч Надыкто

**Барыс Цімафеевіч Надыкто** (, пас. Горкаўскае, Омская вобласць, Расія — ) — савецкі фізікахімік. Доктар хімічных навук (1980), кандыдат фізіка-матэматычных навук (1964), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Харкаўскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Ядзерная фізіка», 1958).

Працаваў у Наваполацкім політэхнічным інстытуце (з 1974, кафедра фізікі, прафесар, у 1983—1986 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: фізічная хімія; хімія высокіх энергій; методыка выкладання фізікі.

## Бібліяграфія 
* Действие ионизирующего излучения на физикохимические свойства твердых катализаторов : автореферат диссертации … доктора химических наук : 02.00.04 ; 02.00.09 / Надыкто Борис Тимофеевич. — Москва, 1979.
* Применение явления вторичной ионной эмиссии к исследованию механизма гетерогенных каталитических реакций : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук / Надтыко Б. Т. — Москва, 1964.

## Літаратура 
* Борис Тимофеевич Надыкто (1934—1986) / В. С. Левин // Память / Полоцкий государственный университет. — [Новополоцк, 2008]. — С. 20. — Сведения доступны также по Интернету: https://www.psu.by/images/stories/muzei/pamiat/Pamiat-2008.pdf
* Кафедра физики // Полацкі дзяржаўны універсітэт: вытокі, гісторыя станаўлення і дзейнасць (да 40-годдзя заснавання). — Наваполацк, 2008. — С. 199—202.

## Спасылкі 
* Артыкулы на Math-Net.ru

Катэгорыя:Фізікахімікі СССР
Навагрудскі завод газавай апаратуры

**ААТ «Навагрудскі завод газавай апаратуры»** — прамысловае прадпрыемства ў г. Навагрудак.

Вырабляе бытавыя газавыя балоны 5—79 л, розныя віды запорна-рэдуцыйнай і газабалоннай апаратуры, лічыльнікі газа, парашковыя вогнетушыльнікі, турыстычныя газавыя пліты, аўтаклавы.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1944 годзе як райпрамкамбінат, з 1960 года завод «Металіст», з 1966 года сучасная назва, з 1994 года адкрытае акцыянернае таварыства. У 1967 годзе ўведзены ў дзеянне цэх прылад і рэканструяваны механазборачны, у 1971 годзе рэканструяваны цэх газавых балонаў. У 1976 годзе асвоены выпуск парашковых вогнетушыцеляў для аўтамабіляў. З 1977 года працуе цэх па вытворчасці камплектаў вузлоў і дэталей.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Навагрудак
Катэгорыя:Эканоміка Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі па вытворчасці бытавой тэхнікі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Гродзенскай вобласці
Церахава

**Церахава** — шматзначны тэрмін.

## Вядомыя асобы 
* Маргарыта Барысаўна Церахава — савецкая і расійская актрыса, рэжысёр тэатра і кіно
* Тамара Мікалаеўна Церахава — беларуская ўрач-стаматолаг

## Тапонімы 
* Церахава — возера ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці Беларусі
Тамара Мікалаеўна Церахава

**Тамара Мікалаеўна Церахава** (нар. 1951) — беларуская ўрач-стаматолаг. Доктар медыцынскіх навук (1999), прафесар.

## Біяграфія 
У 1969 годзе скончыла з адзнакай Гомельскае медвучылішча, у 1980 годзе — з адзнакай стаматалагічны факультэт Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута.

## Навуковая дзейнасць 
Вобласць навуковых інтарэсаў: прафілактыка карыеса зубоў у дзяцей дашкольнага ўзросту з прымяненнем фтарыраваннай солі; першапачатковая прафілактыка стаматалагічных захвораванняў у дзяцей да 3-х гадоў.

### Бібліяграфія 
* Фториды в коммунальной профилактике кариеса зубов : монография. В 2 ч. Ч. 1. Биологическое значение фторида / Т. В. Попруженко, Т. Н. Терехова. — Минск, 2010.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 1. — Мінск, 1996.
* Кто есть кто в Республике Беларусь, 2001. Т. 2. — Минск, 2001.

Катэгорыя:Стаматолагі Беларусі
Катэгорыя:Стаматолагі СССР
NASAMS

**NASAMS**, **Нарвежскі ўдасканалены зенітна-ракетны комплекс**, таксама вядомая як **Нацыянальная ўдасканаленая зенітна-ракетная сістэма** () — мабільны нарвежскі зенітны ракетны комплекс, прызначаны для барацьбы з манеўруючымі аэрадынамічнымі цэлямі на малых і сярэдніх вышынях. Сістэма абараняе ад беспілотных лятальных апаратаў (БПЛА), верталётаў, крылатых ракет, беспілотных баявых лятальных апаратаў (БПЛА) і пілатуемых самалётаў з нерухомым крылом.

Комплекс распрацаваны нарвежскай фірмай Kongsberg Defence & Aerospace сумесна з амерыканскай фірмай Raytheon і прызначаны для замены комплексаў Improved Hawk узброеных сіл Нарвегіі.

NASAMS стала першым ужываннем ракеты AIM-120 AMRAAM (удасканаленая ракета класа паветра-паветра сярэдняй далёкасці) наземнага базавання. NASAMS 2 — гэта абноўленая версія сістэмы, здольная выкарыстоўваць Link 16, якая выкарыстоўваецца з 2007 года. Па стане на 2022 год, NASAMS 3 з'яўляецца апошняй мадыфікацыяй, прынятай на ўзбраенне ў 2019 годзе. Яна дадае магчымасць запускаць ракеты малой далёкасці AIM-9 Sidewinder і IRIS-T SLS і ракеты павялічанай далёкасці AIM-120 AMRAAM-ER, а таксама прадстаўляе мабільныя пераносныя пускавыя ўстаноўкі. NASAMS даказала сумяшчальнасць з сістэмамі большай далёкасці, такімі як Patriot.

Катэгорыя:Kongsberg
Катэгорыя:Супрацьракетная абарона
Катэгорыя:Зенітныя ракетныя комплексы ЗША
Катэгорыя:Узбраенне Нарвегіі
Ганна Мікалаеўна Сянько

**Ганна Мікалаеўна Сянько** (нар. , в. Ельніца, Барысаўскі раён, Мінская вобласць) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (2009), дацэнт (1996), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (спецыяльнасць «Бухгалтарскі ўлік у прамысловасці», 1979; аспірантура, 1991), Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт (дактарантура, 2003).
    
Працавала ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (эканамічны факультэт, кафедра банкаўскай і фінансавай эканомікі, прафесар), Акадэміі кіраваня пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (з 2014, факультэт падрыхтоўкі і перападрыхтоўкі, кафедра кіравання рэгіянальным развіццём, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: эканамічная бяспека; інвестыцыі; эканоміка прамысловасці; прамысловая палітыка.

## Бібліяграфія 
* Обеспечение экономической безопасности промышленного комплекса Республики Беларусь на стадии его роста : диссертация … доктора экономических наук : 08.00.05 : защищена 21.05.2008 : утверждена 14.01.2009 / Сенько Анна Николаевна. — Минск, 2008.
* Система обеспечения экономической безопасности промышленного комплекса Республики Беларусь: методология формирования и механизм реализации / А. Н. Сенько. — Минск, 2008.
* Формирование системы обеспечения экономической безопасности промышленного комплекса Республики Беларусь / Сенько А. Н. — Минск, 2005.
* Экономическая безопасность промышленного комплекса / А. Н. Сенько. — Минск, 2004.
* Нацыянальныя інтарэсы як аснова эканамічнай бяспекі вытворчых сістэм / Г. М. Сенько // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук. — 2005. — № 4. — С. 44—53.

## Спасылкі 
* СЕНЬКО АННА НИКОЛАЕВНА
Спіс самых дарагіх карцін

**Спіс самых дарагіх карцін у свеце** — спіс карцін, прададзеных як на мастацкіх аўкцыёнах, так і прыватным чынам.

## Вынікі адкрытых таргоў 
## Спасылкі 
* *Татьяна Маркина* «Сезанн Аравийский» // «», № 6 (960) от 13 февраля 2012 г.
* Пикассо: самые дорогие картины самого дорогого художника
* Самые дорогие картины мира-2013 // Коммерсант
* Самым дорогим произведением искусства, проданным на аукционе, стала картина Джексона Поллока «№. 5, 1948» // ТАСС
* Обзор ТАСС

## Заўвагі 

Карціны
Вядомыя асобы Наваполацка

]]
Вядомыя ўраджэнцы Наваполацка:

__NOTOC__
]]
]]
]]
]]
]]

## А 
* Дзмітрый Львовіч Аганаў (нар. 1976) — беларускі скульптар.
* Аляксандр Аляксандравіч Агароднікаў (нар. 1991) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (2018), дацэнт (2020).
* Мікалай Яўгенавіч Алёхін (нар. 1998) — беларускі гандбаліст. Правы крайні мінскага СКА і нацыянальнай зборнай Беларусі.
* Вольга Аліфіравец (нар. 1987) — шведская біятлоністка беларускага паходжання, удзельніца Кубка IBU, прызёр чэмпіянату Швецыі па біятлоне і летняму біятлону. У складзе зборнай Беларусі — прызёр юніёрскага чэмпіяната свету, уладальніца юніёрскага Кубка IBU.
* Кацярына Віктараўна Андрэйчык (нар. 1987) — беларускі навуковец, краязнавец, кандыдат гістарычных навук.
* Ігар Вячаслававіч Астапковіч (нар. 1963) — беларускі лёгкаатлет. Заслужаны майстар спорту СССР (1991), Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (1995).
* Сяргей Ігаравіч Астапчук (1990—2011) — беларускі і расійскі хакеіст — левы нападнік.
* Дар’я Аўдошка (нар. 2001) — беларуская гандбалістка.

## Б 
* Вячаслаў Аляксандравіч Бохан (нар. 1996) — беларускі гандбаліст. Левы паўсярэдні.

## В 
* Наталля Сяргееўна Валанцэвіч (нар. 1978) — беларуская мастацтвазнаўца.
* Святлана Рыгораўна Вегера (нар. 1977) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (2013), прафесар.
* Раман Леанідавіч Волкаў (нар. 1987) — беларускі футбаліст, нападнік.
* Святлана Рыгораўна Вягера (нар. 1977) — беларускі навуковец, эканаміст, доктар эканамічных навук, дацэнт.

## Г 
* Вікторыя Ганіева (нар. 1996) — беларуская валейбалістка.
* Уладзімір Аляксандравіч Ганскі (нар. 1986) — беларускі навуковец, доктар эканамічных навук, кандыдат гістарычных навук, дацэнт.

## Д 
* Вадзім Анатолевіч Дзевятоўскі (нар. 1977) — беларускі лёгкаатлет (кіданне молата), палітык.
* Дзяніс Уладзіміравіч Дук (нар. 1977) — беларускі гісторык, археолаг, педагог, доктар гістарычных навук, прафесар.

## К 
* Дзяніс Аляксандравіч Кандакоў
* Ганна Каралёва
* Дзяніс Мікалаевіч Карась
* Уладзіслаў Валер’евіч Касмынін
* Андрэй Алегавіч Касціцын
* Сяргей Алегавіч Касціцын
* Юрый Мікалаевіч Кежа
* Юлій Андрэевіч Кузняцоў

## Л 
* Уладзімір Аляксандравіч Лобач
* Святлана Міхайлаўна Лясовіч

## М 
* Алена Віктараўна Матошка

## П 
* Яўген Аляксандравіч Папакуль

## Р 
* Уладзіслава Рудзеня (нар. 1999) — беларуская валейбалістка.

## С 
* Алена Сяргееўна Саннікава
* Алена Вячаславаўна Сумко

## Т 
* Юрый Уладзіміравіч Тымчанка

## У 
* Аляксей Станіслававіч Ушал

## Ф 
* Аляксандр Віталевіч Францаў
* Аляксандр Уладзіміравіч Францкевіч

## Х 
* Міхаіл Аляксандравіч Хадуноў

## Ц 
* Арцём Леанідавіч Цяплоў

## Э 
* Міхаіл Абрамавіч Эляшэвіч

## Я 
* Віктар Уладзіміравіч Якубаў (нар. 1979) — беларускі гісторык, педагог, музыкант.

Катэгорыя:Постаці Наваполацка
Павел Андрэевіч Цімашэнка

**Павел Андрэевіч Цімашэнка** (нар. 1940) — беларускі ўрач-отарыналарынголаг. Доктар медыцынскіх навук (1991), прафесар (1993).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут (1963). З 1970 года — у Беларускім НДІ працаздольнасці і арганізацыі працы інвалідаў, з 1975 года — у Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі. У 1989—2005 гадах кіраваў кафедрай хвароб вуха, горла і носа Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта. Быў галоўным пазаштатным отарыналарынголагам Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.

## Навуковая дзейнасць 
Распрацаваў і ўкараніў у практыку рэканструкцыйна-пластычныя аперацыі пры прыроджаных пароках органа слыха, атасклярозе, хранічных гнойных сярэдніх атытах.

## Літаратура 
* Кто есть кто в Республике Беларусь. Люди Дела. — Минск, 1999.
* 
* Павел Андреевич Тимошенко : (к 75-летию со дня рождения) // Медицинский журнал. — 2015. — № 1. — С. 159

Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ
Катэгорыя:Отарыналарынголагі СССР
Катэгорыя:Отарыналарынголагі Беларусі
Маё (індзейцы)

**Маё** (, саманазва: *yoreme*) — індзейскі народ. Жывуць на паўночным захадзе Мексікі. Агульная колькасць (2022 г.) — 175 000.

## Гісторыя 
Маё з'яўляюцца нашчадкамі старажытных перасяленцаў з верхняй плыні Каларада, якія не пазней за II ст. да н. э. сфарміравалі на поўдні Саноры культуру паляўнічых і збіральнікаў Уатабампа. У 1531 г., калі адбыўся першы кантакт з іспанцамі, маё насялялі рэчышча аднайменнай ракі на памежжы сучасных мексіканскіх штатаў Санора і Сіналоа. Назва **маё** значыць рачных жыхароў, але прадстаўнікі гэтага народа звычайна называюць сябе *ёрэмэ* («паважаныя»).

У 1584 г. іспанцы заснавалі ў землях маё крэпасць, аднак атрымалі адпор з боку тубыльцаў. Аднак маё актыўна супрацоўнічалі з каталіцкімі місіянерамі, з 1591 г. — езуітамі, пасля 1767 г. — францысканцамі. У 1740 г. яны ўдзельнічалі ў паўстанні які. У XIX ст. маё часцяком далучаліся да які і мексіканскіх рэвалюцыянераў ў барацьбе з мексіканскімі ўладамі, паколькі былі незадаволены ўведзенымі падаткамі і скарачэннем зямельнай маёмасці. Тым не меней, у пачатку XX ст. большасць зямель былі перададзены некарэнным жыхарам. Але яны захавалі ўнутранае самакіраванне, што дзейнічае нароўні з дзяржаўнымі ўстановамі кіравання.

## Культура 
У мінулым маё былі рыбаловамі, паляўнічымі і збіральнікамі. У нашы дні асноўнай галіной эканомікі з'яўляецца сельская гаспадарка. На абшчынных землях яны вырошчваюць кукурузу і субтрапічныя культуры, у гарах займаюцца жывёлагадоўляй. Недахоп зямлі і праблемы з абрашэннем вымушаюць многіх маё наймацца на працу да суседніх фермераў, прамысловыя і рыбаперапрацоўчыя прадпрыемствы.

Традыцыйныя хаціны ладзяць з саману, прычым маладыя сем'і будуюць дом на зямлі бацькоў. Хаціны часцяком складаюцца з 2 пакояў. Адзін выкарыстоўваецца як спальня, другі — як кухня. Акрамя таго, да хаціны прыбудоўваюць туалет і ванную, у двары размяшчаюць альтанку.

Аснова грамадства — вялікая пашыраная сям'я. Сваяцкія сем'і аказваюць адна іншай абавязковую дапамогу. Важную ролю ў яднанні маё адыгрываюць супольныя святы. Традыцыйныя органы кіравання былі разбураны ў пачатку XX ст., таму ў якасці прадстаўнікоў цывільных абшчын выступаюць найбольш актыўныя дзеячы рэлігійных аб'яднанняў. Маё маюць свайго «губернатара», які носіць цырыманіяльны кій, але і яго ўлада толькі цырыманіяльная.

Маё захавалі традыцыйнае лекаванне гаючымі травамі і рытуаламі, падобнымі на шаманскія. Яны вядомы святочнымі маскамі і танцамі, накшталт старажытнага танца аленя.

Большасць вернікаў з'яўляюцца каталікамі. Традыцыйныя святы звязаны з каталіцкім літургічным календаром. Аднак на хрысціянскія абрады ўплываюць старажытныя міфічныя сюжэты.

## Спасылкі 
* Etnografía del pueblo mayo de Sinaloa y Sonora (yoremes)
* Who are the Mayos?
* Acosta, Gabriela (2001). Mayos de Sonora. Proyecto Perfiles Indígenas de México, Documento de trabajo

Катэгорыя:Народы Мексікі
Катэгорыя:Індзейцы Паўночнай Амерыкі