open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пярэстая качка

**Пярэстая качка**, ці **пеганка** (*Tadorna tadorna*) — буйная вадаплаўная птушка сямейства качыных, адметная характэрным апярэннем са спалучэннем белага, рудага, шэрага і чорнага колераў. У сістэматыцы займае прамежкавае становішча паміж гусямі і тыповымі качкамі, вонкавым абліччам і паводзінамі нагадваючы абедзве гэтыя групы птушак.

## Апісанне 
Даўжыня цела 58—71 см, размах крылаў 110—135 см. Самка крыху меншая за самца. Палавы дымарфізм слаба вызначаны — у гнездавы перыяд у самцоў з’яўляецца нарасць каля асновы чырвонай дзюбы. У самак белае кольца вакол асновы дзюбы. Дарослыя птушкі маюць чорную галаву з зялёным бляскам, за белымі грудзьмі характэрная паласа ржавага колеру. У маладых буры верх і белы ніз цела, люстэрка ржава-зялёнага колеру.

## Пашырэнне 
Насяляе пясчаныя або ілістыя марскія ўзбярэжжы, на поўдні таксама марскія астравы, эстуарыі, лагуны, засоленыя ўчасткі, розныя тыпы прэсных вадаёмаў у глыбі кантынентаў (асабліва азёрныя астравы), а таксама яры і абрывістыя пагоркі паблізу ад мораў, якія параслі густымі кустамі або групамі дрэў.

Арэал разарваны: лакальна сустракаецца ў Еўропе, галоўным чынам на паўнёва-заходніх узбярэжжах Чорнага і Каспійскага мораў (ліняючыя птушкі збіраюцца на Гельгаландзе, Фрызскіх а-вах, у Галандыі і Вялікабрытаніі), у Міжземнаморскім басейне, Сярэдняй Азіі, Блізкім Усходзе, Паўночнай Афрыцы. На Беларусі вельмі рэдкі залётны від; толькі аднойчы адзначаны на гнездаванні.

Пералётны від. Месца зімовак: Брытанскія астравы, Заходняя Еўропа, Міжземнае мора, Паўднёвая Азія.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо робіць у норах (пакінутых лісамі або барсукамі), радзей пад каранямі або ў дуплах паваленых дрэў. Адтуліна добра схаваная ў кустах або навіслымі травамі. Гнёзды ў норах на адлегласці прыблізна 1 м ад увахода (спарадычна да 3-4 м). Знешняя частка з сухіх траў (часта з прымессю марскіх водарасцей), багатая высцілка з пуху.

Яйкі (7-12) з тупым вузейшым канцом або з аднолькавымі канцамі, белыя. Памеры: 67,0 × 47,0 мм.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

## Спасылкі 
* Позвоночные животные России: Пеганка 

Катэгорыя:Качыныя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Пікфард

**Пікфард** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джозеф Пікфард, англійскі архітэктар
* Джордан Пікфард, англійскі футбаліст
* Мэры Пікфард, кіна- і тэатральная актрыса
Вялікі голад (1315—1317)

**Вялікі голад 1315—1317 гадоў** (часам прыводзіцца перыяд 1315—1322 гадоў) — першае ў чарзе буйнамаштабных бедстваў Позняга Сярэднявечча, якія напаткалі Еўропу напачатку XIV стагоддзя. Вялікі голад выклікаў мільёны смерцяў (па ацэнках, памерла ад 10 да 25 % толькі гарадскога насельніцтва) і стаў канцом папярэдняга перыяду росту і росквіту XI—XIII стагоддзяў. Ён ахапіў амаль усю Паўночную Еўропу — цяперашнюю тэрыторыю Вялікабрытаніі, Францыю, Скандынавію, Нідэрланды, Германію і Польшчу. Еўропу на поўдзень ад Альпаў і Пірэнеяў і на ўсход ад Польшчы голад не закрануў.

Прычынай голаду паслужылі дрэнныя пагодныя ўмовы вясны 1315 года, неўраджай працягваўся да лета 1317 года, але недахоп ежы адчуваўся да 1322 года. Незвычайна вырасла злачыннасць, пачаліся распаўсюджванне хвароб, масавыя смерці і канібалізм. Гэты перыяд меў сур'ёзныя наступствы для царквы, дзяржаў, еўрапейскага грамадства і будучых бедстваў XIV стагоддзя.

## Спасылкі 
* Lectures in Medieval History, The Great Famine (1315—1317) and the Black Death (1346—1351)
* Henry S. Lucas, «The great European Famine of 1315-7», *Speculum*, Vol. 5, No. 4. (Oct., 1930), pp.&nbsp;343–377. Наиболее цитируемая статья о Великом голоде, доступна онлайн в JSTOR.

Катэгорыя:Голад
Катэгорыя:Сярэдневякоўе
Катэгорыя:1315
Катэгорыя:1316
Катэгорыя:1317
Позняе Сярэдневякоўе

**Позняе Сярэдневякоўе**, або **Позняе Сярэднявечча** — паняцце, ужыванае гісторыкамі для апісання перыяду еўрапейскай гісторыі ў XIV—XVI стагоддзях.

Позняму Сярэдневякоўю папярэднічае Высокае Сярэдневякоўе, а наступны перыяд завецца Новым часам. Гісторыкі рэзка разыходзяцца ў вызначэнні верхняй мяжы Позняга Сярэдневякоўя. Калі ў савецкай і постсавецкай гістарычнай навуцы прынята звязваць яго канец з англійскай грамадзянскай вайной, то ў заходнееўрапейскай навуцы канец Сярэдневякоўя звычайна звязваюць з пачаткам царкоўнай рэфармацыі або эпохай Вялікіх геаграфічных адкрыццяў. Позняе Сярэдневякоўе называюць таксама эпохай Адраджэння.

[thumb|злева|[Жанна д'Арк, мініяцюра другой паловы XV ст.]]
Каля 1300 года перыяд росту і росквіту Еўропы скончыўся цэлай серыяй бедстваў, такіх як Вялікі голад 1315—1317 гадоў, які здарыўся з-за незвычайна халодных і дажджлівых гадоў, якія загубілі ўраджай. За голадам і хваробамі рушыла ўслед Чорная смерць, эпідэмія чумы, якая знішчыла больш за чвэрць еўрапейскага насельніцтва. Разбурэнне сацыяльнага ладу прывяло да масавых хваляванняў, менавіта тады бушавалі вядомыя сялянскія войны ў Англіі і Францыі, такія як Жакерыя. Дэпапуляцыя еўрапейскага насельніцтва была давершана спусташэннямі, учыненымі мангола-татарскім нашэсцем і Стагадовай вайной.

Нягледзячы на крызіс, ужо ў XIV стагоддзі ў Заходняй Еўропе пачаўся перыяд прагрэсу навук і мастацтваў, падрыхтаваны з'яўленнем універсітэтаў і распаўсюджаннем вучонасці. Адраджэнне цікавасці да антычнай літаратуры (гл. Старажытнагрэчаская літаратура і Старажытнарымская культура) прывяло да пачатку італьянскага Адраджэння. Старажытнасці, у тым ліку кнігі, накопліваліся ў Заходняй Еўропе ў часы крыжовых паходаў, асабліва пасля рабавання крыжакамі Канстанцінопаля і наступнага заняпаду культуры на Балканах, з-за якога візантыйскія вучоныя пачалі перасяляцца на Захад, асабліва ў Італію. Распаўсюджанню ведаў вельмі спрыяла вынаходства ў XV стагоддзі кнігадрукавання. Раней дарагія і рэдкія кнігі, у тым ліку Біблія, паступова станавіліся агульнадаступнымі, а гэта, у сваю чаргу, падрыхтавала еўрапейскую Рэфармацыю.

[thumb|right|300px|[Дантэ Аліг'еры|Дантэ, фрэска Даменіка дзі Мікеліна, 1465 г.]]
Рост варожай да хрысціянскай Еўропы Асманскай імперыі на месцы ранейшай Візантыйскай абумовіў цяжкасці ў гандлі з Усходам, што заахвоціла еўрапейцаў да пошуку новых гандлёвых шляхоў вакол Афрыкі і на захад, праз Атлантычны акіян і вакол свету. Плаванні Хрыстафора Калумба і Васка да Гамы адзначылі пачатак эпохі Вялікіх геаграфічных адкрыццяў, якія ўмацавалі эканамічную і палітычную магутнасць Заходняй Еўропы.

*
НФЛ у сезоне 1975

**Cезон 1975** года стаў 56-ым сезонам Нацыянальнай футбольнай лігі (NFL).

## Турнірная табліца 
***В** = Выйгрыш, **П** = Паражэнне, **Н** = Нічыя, **%** = Адсотак перамог, **АН** = Ачкі набраныя, **АП** = Ачкі прапушчаныя*

* – Лепшы пакажчык сярод другіх каманд,  – Пераможца дывізіёна*

## Плэй-оф 
## Глядзіце таксама 
## Спасылкі 
* Гісторыя НФЛ 1971-1980  на nfl.com

1975
Катэгорыя:1975 год у спорце
Гронскі

**Гронскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Дзмітрыевіч Гронскі, беларускі гісторык
* Юліян Міхайлавіч Гронскі, каталіцкі царкоўны дзеяч
Гоманаў

**Гоманаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Міхайлавіч Гоманаў (нар. 1955) — беларускі архітэктар.
* Кірыл Аляксандравіч Гоманаў (нар. 2005) — беларускі футбаліст.
* Леанід Міхайлавіч Гоманаў (нар. 1953) — беларускі мастак.
* Леанід Уладзіміравіч Гоманаў (нар. 1958)  — беларускі мастак, педагог. Бацька спявачкі Ганны Гоманавай.
* Уладзімір Кірылавіч Гоманаў (1927—1998) — беларускі мастак-жывапісец.
Поас

**Поас** — дзеючы стратавулкан у Цэнтральнай Амерыцы. Размешчаны ў цэнтральнай Коста-Рыцы на поўнач ад горада Сан-Хасэ. Вышыня над узроўнем мора — 2708 м. Вулкан мае некалькі кратараў. Вулкан Поас з 1828 года вывяргаўся 39 разоў. Апошняе вывяржэнне было ў 2011 годзе. У 1971 годзе на тэрыторыі вакол вулкана быў утвораны нацыянальны парк.

Катэгорыя:Вулканы Коста-Рыкі
Катэгорыя:Стратавулканы
Міравальес (вулкан)

**Міравальес**  () — дзеючы стратавулкан у Цэнтральнай Амерыцы. Размешчаны ў Коста-Рыцы. Вышыня над узроўнем мора — 2028 м. Апошняе невялікае вывяржэнне было ў 1946 годзе. Кальдэра была сфарміравана падчас некалькіх буйных выбуховых вывяржэнняў паміж 1,5 і 0,6 млн гадоў таму. У раёне вулкана знаходзіцца буйное геатэрмальнае поле.

## Спасылкі 
* http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=345030 

Катэгорыя:Вулканы Коста-Рыкі
Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Чырыпа

**Чырыпа** — самая высокая вяршыня Коста-Рыкі вышынёй 3820 метраў. З’яўляецца 38-й вяршыняй свету па вышыні. Размешчана ў нацыянальным парку Чырыпа, адрозніваецца вялікай біяразнастайнасцю. На гары некалькі разоў здараліся буйныя лясныя пажары, снег за апошнія 100 гадоў не выпадаў ні разу. Для ўзыходжання на Чырыпа патрабуецца дазвол ад адміністрацыі парку.

Катэгорыя:Горы Коста-Рыкі
Рынча

**Рынча** () — востраў у групе Малых Зондскіх астравоў, на захад ад вострава Флорэс. Уваходзіць у склад Інданезіі. Плошча — 196,25 км². Насельніцтва (2006 г.) — 1267 чал.

## Геаграфія 
Востраў Рынча ўваходзіць у групу Малых Зондскіх астравоў, аддзелены пралівам шырынёй 320 м ад вострава Флорэс. Даўжыня — 27,8 км. Шырыня — да 14,2 км. Востраў мае вулканічнае паходжанне. Сфарміраваўся ў выніку працэсу субдукцыі (напаўзання акіянічных пліт, гл. Тэктоніка пліт). Найвышэйшы пункт — гара Дора-Ора (670 м).

Клімат трапічны. Вільготны сезон працягваецца са снежня да пачатку красавіка. У студзені сярэдняя колькасць ападкаў набліжаецца да 278 мм. Астатні перыяд засушлівы. Сярэдняя гадавая тэмпература 30 °C — 32 °C.

## Прырода 
Пераважае флора саваннага тыпу. Большасць раслін добра прыстасавана да працяглага засушлівага сезона.

Найбольш вядомая наземная жывёла вострава Рынча — камодскі варан, які дасягае 3 м у даўжыню і вагі болей за 70 кг. Ён вядзе драпежны вобраз жыцця. На востраве зафіксаваны напады на чалавека. Акрамя камодскага варана, Рынча населена 12 відамі змей, 9 відамі яшчарак, аленямі, макакамі, буйваламі, дзікамі, цыветамі, 1 мясцовым відам пацукоў, 28 відамі птушак.

## Ахова 
Востраў з’яўляецца часткай нацыянальнага парка Камода, што ўваходзіць у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Інфраструктура 
На захадзе вострава знаходзіцца вёска Рынча. Мясцовая гавань прымае судны з суседняга вострава Флорэс. Асноўны занятак вяскоўцаў — абслугоўванне турыстаў. Сельская гаспадарка і рыбалоўства абмежаваны правіламі нацыянальнага парка Камода.

## Спасылкі 
* United Nations Environment Programme-World Conservation M, Komodo National Park, Indonesia
* RINCA ISLAND OF KOMODO NATIONAL PARK 

Катэгорыя:Малыя Зондскія астравы
Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Сіндром саванта

**Сіндром саванта**, часам скарочана называецца савантызм (ад фр. Savant — «навуковец») — рэдкі стан, пры якім асоба з адхіленнямі ў развіцці (у тым ліку аўтыстычнага спектру) маюць «Востраў геніяльнасці» — выдатныя здольнасці ў адной або некалькіх абласцях ведаў, кантрастуючыя з агульнай абмежаванасцю асобы. Феномен можа быць абумоўлены генетычна ці набыты. Сустракаецца даволі рэдка і звычайна з’яўляецца другаснай з’явай, якая суправаджае некаторыя формы парушэнняў развіцця, напрыклад сіндром Аспергера. У адмыслова рэдкіх выпадках можа быць адным з наступстваў чэрапна-мазгавой траўмы або захворвання, якое закранае галаўны мозг.

Агульная для ўсіх савантаў інтэлектуальная асаблівасць — фенаменальная памяць. Спецыялізаваныя галіны, у якіх часцей за ўсё выяўляюцца здольнасці савантаў: музыка, выяўленчае мастацтва, арыфметычныя вылічэнні, каляндарныя разлікі, картаграфія, пабудова складаных трохмерных мадэляў.

Чалавек з сіндромам саванта можа быць здольны паўтарыць некалькі старонак тэксту, пачутага ім толькі адзін раз, беспамылкова назваць вынік множання мнагазначных лікаў, як быццам вынік яму вядомы загадзя, або сказаць, на які дзень тыдня прыйдзецца 1 студзеня 3001 года. Сустракаюцца саванты, здольныя праспяваць усе пачутыя арыі, выйшаўшы з оперы, альбо накрэсліць карту Лондана пасля палёту над горадам, як гэта зрабіў 29-гадовы савант Стывен Уілтшыр. Акрамя гэтага, сярод зарэгістраваных праяў сіндрому саванта ёсць здольнасці да вывучэння замежных моў, абвостранае пачуццё часу, тонкае распазнаванне пахаў і іншае. Адначасова з гэтым у галінах, якія ляжаць па-за праяў сіндрому, такі чалавек можа дэманстраваць відавочную непрыставанасць, часам да разумовай адсталасці.

## Вядомыя саванты 
* Алонза Клемонс () -*амерыканскі скульптар, які працуе з глінай*.
* Дэніел Тамет () -*брытанскі савант (матэматычная сінэстэзія, лінгвістычныя здольнасці, память)*.
* Генрыет Сэт () -*венгерская савант-аўтыст, паэтка, пісьменніца і мастак*.
* Дэрэк Паравічыні () -*сляпы брытанскі музыка*.
* Джэймс Генры Пало () -*брытанскі цясляр*.
* Джонатан Лерман () -*амерыканскі мастак*.
* Кім Пік () -*адзін з самых вядомых савантаў, прататып «чалавека дажджу» з аднайменнага фільма.
* Лэслі Лэмке () - *сляпы амерыканскі музыка*. 
* Мэт Сэвідж () - *джазавы музыка-аўтыст з ЗША*.
* Рычард Ваўро () - *шатландскі мастак*.
* Джордж і Чарлз Фіны - *двайняты, каляндарныя калькулятары*. 
* Стывен Вілтшыр () - *брытанскі архітэктурны мастак*.
* Тоні Дэ-Блойс () - *сляпы амерыканскі музыка*.
* Трыстан Мендоза () - *тагальскі музыка, які грае на марымбе''.
* Аляксандр Вінтэр () - нарвежскі музыка.

## Савантызм у літаратуры
* У рамане Уінстана Грума «Форэст Гамп» галоўны герой з’яўляецца савантам.

## Гл. таксама 
* Аўтызм 
* Сінэстэзія 
* Сіндром Аспергера 
* Геніяльнасць

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* [Http://www.wisconsinmedicalsociety.org/savant_syndrome/ Savant Syndrome - Islands of Genius]  
* [Http://world.lib.ru/l/lotwina_l/rainpeople.shtml Людзі дажджу, або прагны мозг]

Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Кардыльера-дэ-Таламанка

**Кардыльера-дэ-Таламанка** — самы высокі і вялікі горны хрыбет Коста-Рыкі, распрасціраецца ад правінцыі Картага на поўначы да вулкана Бару (Панама) на паўднёвым усходзе. Найвышэйшы пункт — гара Чырыпа (3820 м). Вялікую частку хрыбта займае нацыянальны парк Ла-Амістад.
Назва Таламанка паходзіць ад індзейскага *Talamalka*, што на мове міскіта азначае «Месца крыві».

Катэгорыя:Горы Коста-Рыкі
Катэгорыя:Горныя хрыбты паводле алфавіта
Катэгорыя:Горы Панамы
Канстытуцыя Коста-Рыкі

**Канстытуцыя Коста-Рыкі** () — асноўны закон Коста-Рыкі, складаецца з 18 частак (197 артыкулаў) і 20 часовых палажэнняў. Увайшла ў сілу 7 лістапада 1949 года.

## Гісторыя 
Першая Канстытуцыя была прынятая ў 1825 годзе, калі Коста-Рыка ўваходзіла ў склад Федэрацыі Цэнтральнай Амерыкі. Пасля распаду Федэрацыі ў 1838 годзе Коста-Рыка стала незалежнай рэспублікай, а ў 1844 была прынятая новая Канстытуцыя, якая дзейнічала да 1871 года.

Наступная Канстытуцыя, прынятая ў 1871 годзе, дзейнічала да 1943 года (выключаючы 1917—1919, калі ў краіне была ўсталяваная ваенная дыктатура). У 1943 годзе ў яе былі ўнесены папраўкі, якія прадугледжваюць сацыяльную абарону грамадзян.

У 1948 годзе ў краіне пачалася грамадзянская вайна. У 1949 годзе да ўлады прыйшла Устаноўчая Хунта на чале з Хасэ Фігерэсам Ферэрам. Пры ім Канстытуцыя была перагледжана і прынятая зноўку, у яе дадаліся пункты па адмене ўзброеных сіл і прадастаўленні свабоды дзейнасці замежнаму капіталу.

Катэгорыя:Коста-Рыка
Коста-Рыка
Якавіянская эпоха

**Эпоха Якава** () — умоўная назва перыяду англійскай і шатландскай гісторыі, якая супадае з кіраваннем караля Якава VI (гады кіравання: 1567—1625), кіраўніка Шатландыі, які атрымаў у спадчыну таксама карону Англіі ў 1603 годзе як Якаў I. Эпоха Якава змяніла сабой эпоху Елізаветы і папярэднічала эпосе Карла і пазначае стыль архітэктуры, выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і літаратуры гэтых гадоў, а таксама іх найважнейшыя падзеі.

У англійскай мове эпоха атрымала назву *Jacobean era*, з прычыны таго, што *Jacobus* з’яўляецца лацінскай формай англійскага імя *Джэймс* ().

Рэальнае, а не фармальнае аб’яднанне Англіі і Шатландыі пад уладай аднаго кіраўніка было падзеяй першараднай важнасці для абедзвюх нацый, якія працягваюць жыць пры такім парадку рэчаў і да гэтага часу. Яшчэ адной найважнейшай гістарычнай падзеяй перыяду стала стварэнне першай брытанскай калоніі на паўночнаамерыканскім кантыненце — у Джэймстаўне, сучасны штат Вірджынія, у 1607 годзе, а затым — стварэнне калоній у Ньюфаўндлендзе ў 1610 годзе і заснаванне Плімуцкай калоніі ў сучасным Масачусетсе ў 1620 годзе, якія заклалі аснову для будучых брытанскіх калоній у Паўночнай Амерыцы і стварэння дзяржаў ЗША і Канады.

Вяселле дачкі Якава Елізаветы Сцюарт і Фрыдрыха V, курфюрста Пфальцкага 14 лютага 1613 года стала важнай падзеяй, якая паўплывала на развіццё гісторыі Еўропы. Абранне пары каралём і каралевай Багеміі справакавала канфлікт, які адзначыў пачатак Трыццацігадовай вайны. Рашэнне Якава аб неўмяшанні ў ваенны канфлікт лічыцца адным з самых значных і пазітыўных аспектаў яго кіравання.

Найбольш вядомай падзеяй эры Якава стала Парахавая змова Гая Фокса.

## Спасылкі 
* Jacobean Science. 
* Jacobean Visions: Webster, Hitchcock & Google Culture, 2007 (pp.&nbsp;201): ISBN 3-631-56227-6
* Science and Patronage in Early Modern England. 
* Webster, the White Devil, Hitchcock, Google Culture, Book Publication: :http://jacobeanvisions.edublogs.org 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя перыяды
Катэгорыя:Гісторыя Англіі
Катэгорыя:Гісторыя Шатландыі
Плімуцкая калонія

thumb|300px|Карта Плімуцкай калоніі.

**Плімуцкая калонія** () — англійская калонія, якая існавала з 1620 па 1699 гады на паўднёвым усходзе сучаснага штата Масачусетс. Нароўні з Вірджынскай калоніяй — найстарэйшае на тэрыторыі ЗША паселішча англічан (адсюль іншая назва — Старая калонія, «The Old Colony»).

Новы Плімут — зародак Старой калоніі і першае буйное паселішча на тэрыторыі Новай Англіі — быў заснаваны ў лістападзе 1620 года «айцамі-пілігрымамі», якія беглі ад праследаванняў англійскіх улад і абмінуўшы Кейп-Код прычалілі да Плімуцкай скалы на караблі «Мейфлаўэр». Месца, дзе ўзнік Новы Плімут, раней было даследавана капітанам Джонам Смітам.

Юрыдычнай асновай калоніі стала заключанае на борце «Мейфлаўэра» пагадненне. Быўшы заснаванай глыбока рэлігійнымі людзьмі, Плімуцкая калонія адрознівалася пурытанскімі норавамі і прыхільнасцю да традыцый. Некаторыя з іх сталі неад'емнай часткай амерыканскай культуры. Да ліку такіх адносіцца звычай святкаваць Дзень падзякі (упершыню адзначаўся пілігрымамі ў Новым Плімуце ў 1621 годзе).

Апроч унутраных нязгод, галоўную небяспеку для калоніі ўяўлялі індзейцы. У 1635—1636 гадах падчас т.з. пекоцкай войны каланістамі былі знішчаны індзейцы племя пекотаў; іх вёскі на беразе ракі Пекат спалены разам з жыхарамі. У 1675—1676 гадах Плімуцкая калонія стала арэнай кровапралітнага паўстання індзейцаў пад правадырствам Метакамета.

У 1691 годзе Плімуцкая калонія была аб'яднана з калоніяй Масачусецкага заліва і калоніяй Мэн у правінцыю Масачусетс.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1620 годзе
Плімуцкая кампанія

[242px|right|thumbnail|Карта тэрыторый, правы на якія [Якаў I, кароль Англіі|Якаў I перадаў Вірджынскай кампаніі. Поўпхэм пазначаны як «Po».]]
**Плімуцкая кампанія** — англійскае акцыянернае таварыства, заснаванае ў 1606 годзе Якавам I для каланізацыі ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі. Адначасова з Плімуцкай кампаніяй для гэтай жа мэты была заснавана Лонданская кампанія, а абедзве яны ўваходзілі ў аб'яднанне, званае Вірджынскай кампаніяй, створанай на ўзор Таварыства купцоў-шукальнікаў.

Кампанія атрымала правы на тэрыторыю атлантычнага ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі паміж 38 і 45 паралелямі, што прыкладна адпавядае ўчастку ад Чэсапікскага заліва да сучаснай амерыкана-канадскай мяжы. Пры гэтым участак паміж 38 і 41 паралелямі быў агульным для дзвюх кампаній, пры ўмове, што пры будаўніцтве новага паселішча будзе вытрымлівацца адлегласць не менш за 100 міль да калоній кампаніі-канкурэнта.

У 1607 годзе была заснавана калонія Поўпхэм у вусці ракі Кенебек (у наш час гэта тэрыторыя штата Мейн). У гэтым жа годзе Лонданская кампанія заснавала калонію Джэймстаўн, аднак у адрозненне ад апошняй, Поўпхэм праіснаваў усяго год.

У 1609 годзе Плімуцкая кампанія спыніла існаванне, а большая частка яе земляў была перададзена Лонданскай кампаніі, аднак праз 11 гадоў яна адрадзілася як Плімуцкі савет па справах Новай Англіі.

## Спасылкі 
* Library of Congress: Evolution of the Virginia Colony, 1610—1630
* First Charter of Virginia — April 10, 1606 O.S.; Julian Calendar (from Julius Caesar time) or April 1, 1606 N.S.; Gregorian Calendar (Current Civil Calendar.)

Катэгорыя:Кампаніі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Каланіяльныя кампаніі
Катэгорыя:Гандлёвыя кампаніі
Калонія Масачусецкага заліва

**Калонія Масачусецкага заліва** () — брытанская калонія ў Новай Англіі, заснаваная ў 1630 годзе кампаніяй Масачусецкага заліва паводле хартыі Карла I, якая дазваляе кампаніі каланізаваць землі паміж рэкамі Чарлз і Мерымак. Першымі пасяленцамі сталі тысяча пурытан на чале з Джонам Уінтрапам. Найбольш значнымі гарадамі калоніі былі Бостан і Сейлем у цяперашнім штаце Масачусетс.

У адрозненне ад Плімуцкай і Лонданскай кампаній, якія стварылі Плімуцкую і Вірджынскую калоніі, калонія Масачусецкага заліва не была абавязана праводзіць паседжанні ўдзельнікаў у Англіі, таму кіраванне кампаніяй ажыццяўлялася непасрэдна з Бостана і Сейлема. Кароль быў занепакоены ростам самастойнасці тэакратычнага ўрада калоніі і ў 1684 годзе скасаваў яе статут. У 1691 годзе калонія была аб’яднана з Плімуцкай калоніяй і калоніяй Мэн у правінцыю Масачусетс.

## Гл. таксама 
* Вайна караля Філіпа

Катэгорыя:З’явіліся ў 1630 годзе
Катэгорыя:Былыя калоніі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гісторыя Масачусетса
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:Гісторыя Новай Англіі
Масачусетс-Бэй (правінцыя)

**Правінцыя Масачусетс Бэй, Правінцыя Масачусецкага заліва** () — Каронная калонія Вялікабрытаніі, якая існавала на паўночна-ўсходнім узбярэжжы Паўночнай Амерыкі (цяпер штаты Масачусетс, Мэн і частка Нью-Гэмпшыра) з 1691 па 1776 год. Самая вялікая па тэрыторыі з трынаццаці калоній, якія падпісалі ў 1776 годзе Дэкларацыю незалежнасці ЗША.

Правінцыя была ўтворана хартыяй караля Вільгельма III і каралевы Марыі II шляхам зліцця Плімуцкай калоніі і Калоніі Масачусецкага заліва, а таксама правінцыі Мэн, Нантакета, Мартас-Він'ярд і тэрыторыі, вядомай цяпер як Новая Шатландыя. Хартыя набыла моц 14 мая 1692 года, а Новая Шатландыя адлучылася ў 1696 годзе. Адначасова правінцыя Нью-Хэмпшыр была аддзелена ад калоніі Масачусецкага заліва.

У 1725 годзе кароль Георг I падпісаў новую хартыю, якая дала калоніі больш правоў.

Правінцыя кіравалася брытанскімі губернатарамі аж да 7 кастрычніка 1774 года. У гэты дзень Вярхоўны суд Масачусетса заснаваў Кангрэс Правінцыі Масачусетс, што ў далейшым прывяло да вайны за незалежнасць ЗША. У чэрвені 1780 года ўступіла ў дзеянне Канстытуцыя штата Масачусетс.

## Спасылкі 
* Colonial Massachusetts Town Nomenclature

Катэгорыя:Гісторыя Масачусетса
Катэгорыя:Гісторыя Мэна
Катэгорыя:Былыя калоніі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Трынаццаць калоній
Катэгорыя:Зніклі ў 1776 годзе
Каласоўнік

**Каласоўнік**, **Касцёр** (*Bromus*) — род кветкавых раслін сямейства метлюжковых. Іншая назва — гірса.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя травяністыя расліны вышынёю 15—100 см. Сцябло — саломіна. Лісце з замкнёнымі пазухамі. Суквецце — мяцёлка з буйных шматкветкавых (6—20 кветак) каласкоў. Плод — зярняўка.

## Арэал 
Адрозніваецца каля 25 відаў. Пашыраны ў краінах Міжземнамор’я, у нетрапічных паясах Еўразіі і Афрыкі. На тэрыторыі Беларусі 6 дзікарослых відаў: , , , , , ; інтрадукаваны . Растуць на палях, лугах, уздоўж дарог.

## Класіфікацыя 
Паводле ацэнак ў навуковай літаратуры, колькасць відаў вар’іравалася ад 100 да 400, але ў цяперашні час большасць сістэматыка прызнаюць каля 170 відаў, якія ўключаны ў род. Таксанамія роду складаная, паколькі некаторыя віды вельмі нязначна адрозніваюцца адзін ад аднаго. Некаторыя віды:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне 
Кармавыя, дэкаратыўныя расліны.  — пустазелле пасеваў азімых культур.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
*
Каласоўнік дрыжнікападобны

**Каласоўнік дрыжнікападобны** (*Bromus briziformis*) — від кветкавых раслін роду  сямейства . Расце ў Еўразіі, трапляецца ў Паўночнай Амерыцы як інтрадуцыраваная расліна.

## Апісанне 
Аднагадовая трава, да 70 сантыметраў у вышыню. Суквецце — колас. Кожны каласок складаецца з круглявых пладоў. Лацінская назва травы паходзіць ад падабенства з травой роду .

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каласоўнік
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Заходняя Суматра

**Заходняя Суматра** () — правінцыя ў Інданезіі, на востраве Суматра. Размешчана на заходнім узбярэжжы вострава, мяжуе з правінцыямі: Паўночная Суматра (на поўначы), Рыау і Джамбі (на ўсходзе) і Бенгкулу (на паўднёвым усходзе). Уключае ў сябе Ментавайскмя австравы, размешчаныя паблізу ўзбярэжжа. Адміністрацыйны цэнтр — горад Паданг.

## Насельніцтва 
Паводле апошняга перапісу 2010 года, насельніцтва правінцыі складае 4 846 909 чал. На 2000 год яно складала 4 200 000 чал, а на 1990 — 3,5 млн чалавек. Насельніцтва прадстаўлена галоўным чынам народам мінангкабау, якія ў большасці сваёй мусульмане. Астравы Ментавай населеныя ментавайцамі, якія галоўным чынам хрысціяне.

## Адміністрацыйны падзел 
Правінцыя Заходняя Суматра дзеліцца на 12 акругаў і 7 гарадскіх муніцыпалітэтаў:

## Транспарт 
Заходняя Суматра абслугоўваецца міжнародным аэрапортам Мінангкабау, размешчаным у 23 км на паўночны захад ад Паданга. Маюцца прамыя рэйсы ў Куала-Лумпур і Сінгапур, а таксама ў большасць буйных гарадоў Інданезіі.

Найбольш значнай аўтамабільнай магістраллю рэгіёну з'яўляецца транссуматранскае шаша, якая перасякаем правінцыю і злучае яе з Меданам (на поўначы) і Джакартай (на паўднёвым усходзе). Важнае значэнне маюць таксама дарогі, што злучаюць Паданг з горадам Букіцінгі, а Букіцінгі з Пеканбару. Телук-Баюр, порт Паданга — найбуйнейшы і найбольш ажыўлены на заходнім узбярэжжы Суматры, выкарыстоўваецца для экспарту тавараў рэгіёну.

## Спасылкі 
* Official website 
* Official tourism website 
* Photos of West Sumatra 


Катэгорыя:Правінцыі Інданезіі
Каласоўнік пераменлівы

**Каласоўнік пераменлівы**, **Каласо́ўнік гронкавісты** (*Bromus commutatus*) — від раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна
Вышыня вагаецца ад 40 да 120 см. Мяцёлкі даўжынёй 7—20 см.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расліна распаўсюджана ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы, Заходняй Азіі. Заносны від у флоры Паўночнай Амерыкі. Расце на лугах, пустках, дарожных адхонах, сенажацях.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Растения Беларуси // Гербарий ЦБС НАН Беларуси MSKH  
* Национальный банк-депозитарий живых систем «Ноев ковчег»  // Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава

Катэгорыя:Каласоўнік
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Травы
Каласоўнік палявы

**Каласоўнік палявы** (*Bromus arvensis*) — трава з роду  сямейства .

## Назвы 
Каласоўнік палявы, касцёр, аўсюг, касцюлькі.

## Апісанне 
Расце ў Еўропе і Азіі. Аднагадовая расліна, 50—110 см вышынёй, з тонкімі лісцінкамі 10—30 см даўжынёй і 0,5—1 см у шырыню. Цвіце ў сярэдзіне лета.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Каласоўнік
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Каласоўнік аржаны

**Каласоўнік аржаны** (*Bromus secalinus*) — від каласоўніка.

## Назва 
Каласоўнік аржаны, кастрэц, аўсюк, гірса, касцёр, касцер, аўсец, гірс, мяліца, мятлюг.

## Апісанне 
Аднагадовая трава. Расце ў Еўразіі, пашыраны ў іншых частках свету як інтрадукаваная расліна. Пустазелле. Дасягае максімальнай вышыні да аднаго метра. Лісце тонкае, пакрытае мяккімі валасінкамі. Плод — цвёрды.

Катэгорыя:Каласоўнік
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Злучаныя Правінцыі Цэнтральнай Амерыкі

**Злучаныя Правінцыі Цэнтральнай Амерыкі** або **Федэрацыя Цэнтральнай Амерыкі** () — федэратыўная дзяржава ў 1823—1840 гадах на тэрыторыі Цэнтральнай Амерыкі, якая складалася з штатаў (правінцый) Гватэмала, Гандурас, Сальвадор, Нікарагуа, Коста-Рыка і Лос-Альтас, створаная пасля выхаду іх са складу Мексіканскай імперыі. Сталіца — горад Гватэмала.

## Палітыка 
Прынятая ў лістападзе 1824 года канстытуцыя Злучаных Правінцый Цэнтральнай Амерыкі адмяняла рабства, гарантавала свабоду друку, скасоўвала феадальныя тытулы. Заканадаўчая ўлада належала двухпалатнаму парламенту; на чале федэрацыі стаяў прэзідэнт. У 1830 годзе прэзідэнтам Злучаных Правінцый быў абраны ліберал Франсіска Морасан, які праводзіў актыўную антыклерыкальную палітыку. Супраць Морасана выступілі кансерватары, развязалі грамадзянскую вайну, што прывяло да распаду федэрацыі. Спробы аднавіць Злучаныя Правінцыі Цэнтральнай Амерыкі не мелі поспеху.

## Літаратура 
* *Batres Jauregui, Antonio*. La America Central ante la historia. (1821—1921). / Guatemala. — 1949
* *Facio, Rodrigo* Trayectoria y crisis de la Federacion Centroamericana / San Jise — 1949
* *Chamorro, Pedro J.* Historia de la Federacion de la America Central (1823—1840). / Madrid — 1951
* *Herrarte, Alberto* La union de Centroamerica, tragedia y esperanza / Guatemala, — 1955
* *Humberto Montes, Arturo* Morazan y la Federacion Ceentroamericana / Mexico — 1958
* *Karrnes L., Thomas.* The Failure of Union. Central America, 1824—1960 / Chapel Hill — 1961

Катэгорыя:Гісторыя Гандураса
Катэгорыя:Гісторыя Гватэмалы
Катэгорыя:Гісторыя Коста-Рыкі
Катэгорыя:Гісторыя Нікарагуа
Катэгорыя:Гісторыя Сальвадора
Катэгорыя:Гісторыя Цэнтральнай Амерыкі
Падар (востраў)

**Пада́р** () — востраў у групе Малых Зондскіх астравоў у Інданезіі. Плошча — 20,16 км². Незаселены.

Востраў Падар мае вулканічнае паходжанне, даволі гарысты рэльеф, узбярэжжа пакрыта скаламі. Уваходзіць у склад нацыянальнага парка Камода. У мінулым востраў насялялі камодскія вараны, аднак з-за вынішчэння браканьерамі дзікоў і аленяў, якімі харчаваліся вараны, вымерлі. У наш час частка фаўны вострава ўзноўлена.

Востраў перыядычна наведваюць турысты-аматары нырання з аквалангам.

## Спасылкі 
* Padar Island 
* Komodo dragons on the verge of extinction 

Катэгорыя:Малыя Зондскія астравы
Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Вылячэнне мужчыны з завялай рукой

[thumb|200px|***Хрыстос вылечвае мужчыну з завялай рукой***, [Візантыя|Візантыйская мазаіка]]
**Вылячэнне мужчыны з завялай рукой** — падзея евангельскага апавядання, адзін з цудаў Ісуса Хрыста.

## Біблейскае апавяданне 
Падзея запісана ва ўсіх трох сінаптычных Евангеллях: ў Матфея 12:9-13, Марка 3:1-6 і Лукі 6:6-11.

Згодна Евангеллям, у суботу, калі Ісус увайшоў у сінагогу, фарысэі і кніжнікі шукалі прычыну, каб абвінаваціць Яго. Таму яны ўважліва глядзелі, ці будзе Ён вылечваць каго ў суботу, што забаранялася Законам Майсеевам.

Таму яны спыталі ў Ісуса: *«Ці дазваляецца вылечваць у суботу?»* На гэта Ён ім адказаў, што калі ў каго-небудзь авечка ўпадзедзе ў яму ў суботу, ці не выцягне ён жывелу? А чалавек больш каштоўны, чым жывёла, таму можна рабіць дабро ў суботу. Пасля гэтага Ён сказаў чалавеку: «*Працягні тваю руку*». А пасля таго, як хворы працягнуў яе, і яна стала цалкам здаровай.

Раздражнёныя гэтай падзеяй, фарысэі разам з ірадыянамі пачалі рабіць змову, каб загубіць Ісуса.

Гэты цуд з'яўляецца часткай музычнага твора кампазітара Джон Адамса "Хрысціянская стараннасць і актыўнасць" .

Катэгорыя:Цуды Ісуса Хрыста
Паўднёвы Салок

**Акруга Паўднёвы Салок** () — акруга ў складзе правінцыі Заходняя Суматра. Адміністрацыйны цэнтр — горад Паданг-Аро.

## Геаграфія 
Плошча акругі — 3 346,2 км². У нацыянальным складзе пераважаюць прадстаўнікі народнасці мінангкабау, а таксама яванцы.

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя акругі Паўднёвы Салок адміністрацыйна падзяляецца на 7 раёнаў (*kecamatan*):

* Алам-Паух-Дуо
* Кота-Парык-Гаданг-Дыятэх
* Сангір
* Сангір-Балай-Джанга
* Сангір-Батангхары
* Сангір-Джуджуян
* Сунгай-Пагу

Катэгорыя:Акругі правінцыі Заходняя Суматра
Васіль Трафімавіч Варанянскі

**Васіль Трафімавіч Варанянскі** (, г. п. Дзіканька, Палтаўская вобласць — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
У Чырвонай Арміі з 1919 года. Удзельнік Грамадзянскай вайны, баёў у раёне возера Хасан у 1938 годзе.

Напярэдадні вайны Васіль Варанянскі быў камандзірам асобнага батальёна сувязі ў Магілёве. 22 чэрвеня 1941 года Васіль Трафімавіч пайшоў на фронт. Апынуўся ў акружэнні. Са жменькай салдат ўпарта прабіваўся на ўсход, але лінія фронту ўсё адсоўвалася. У верасні 1941 года ён намацаў сувязі з партызанамі і хутка стаў камандзірам атрада.

У партызанах з верасня 1941 года: камандзір групы, атрада, у верасні 1942 — верасень 1943 гадоў партызанскай брыгады «Народныя мсціўцы» імя В. Т. Варанянскага (брыгадзе прысвоена імя Варанянскага пасля яго гібелі).

У верасні 1943 года Васіль Трафімавіч быў выкліканы ў Маскву ў Цэнтральны штаб партызанскага руху. У ноч з 13 на 14 верасня на партызанскі аэрадром у Бягомлі прызямліўся самалёт, на якім камбрыг паляцеў у сталіцу. А праз некалькі гадзін у брыгаду прыйшла тэлеграма: «Палкоўнік Варанянскі загінуў пры пералёце лініі фронту».

## Памяць 
Імем Варанянскага названы вуліцы ў Мінску і Плешчаніцах.

## Спасылкі 
* Воронянский Василий Трофимович 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Палтаўскай вобласці
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Салок (акруга)

**Акруга Салок** () — акруга ў складзе правінцыі Заходняя Суматра. Адміністрацыйны цэнтр — горад Арасука.

## Геаграфія 
Плошча акругі — 3738 км². На поўдні мяжуе з акругамі Паўднёвы Песісір і Паўднёвы Салок, на ўсходзе — з акругамі Дхармасрая і Сіджунджунг, на паўночным усходзе — з тэрыторыяй муніцыпалітэта Савахлунта, на поўначы - з акругай Танах-Датар, на паўночным захадзе - з акругай Паданг-Париаман, на захадзе — з тэрыторыяй муніцыпалітэтаў Паданг і Салок.

## Насельніцтва 
Паводле перапісу 2010 года, на тэрыторыі акругі пражывала 348566 чалавек.

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя акругі Салок адміністрацыйна падзяляецца на 14 раёнаў (*kecamatan*):

Катэгорыя:Акругі правінцыі Заходняя Суматра
Клімовічы

**Клімо́вічы** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Чэрнінскага сельсавета. Размешчаны за 15 км на паўночны ўсход ад Брэста, за 11 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні.

У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. Чэрні).

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя як сяло ў Берасцейскім павеце і ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага. У 1566 годзе пазначана ў актах Слонімскага земскага суда.

У XIX стагоддзі ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Чэрні, які належаў Ф. Ягміну. У 1858 годзе вёска з’яўлялася цэнтрам сельскай грамады.

У 1905 годзе вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 5 вяскоўцаў.

8 мая 1970 года *вёска* *Клімовічы* з Тэльмінскага сельсавета перададзена ў склад Чэрнінскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 139 сялянскіх душ (1858)
* 226 жыхароў (1905)
* 16 двароў, 114 жыхароў (1921)
* 113 жыхары (1959)
* 79 жыхароў (1970)
* 1 гаспадарка, 1 жыхар (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Дхармасрая

**Акруга Дхармасрая** () — акруга ў складзе правінцыі Заходняя Суматра. Адміністрацыйны цэнтр — горад Пулау-Пунджунг.

## Геаграфія 
Плошча акругі — 2 961,13 км². На захадзе мяжуе з акругамі Салок, Паўднёвы Салок і Сіджунджунг, на ўсходзе — з тэрыторый правінцыі Джамбі, на поўначы — з тэрыторыяй правінцыі Рыау.

## Насельніцтва 
Паводле перапісу 2010 года, на тэрыторыі акругі пражывала 191422 чалавека. У нацыянальным складзе пераважаюць яванцы, а таксама прадстаўнікі народнасці мінангкабау.

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя акругі Дхармасрая адміністрацыйна падзяляецца на 4 раёны (*kecamatan*), якія ў сваю чаргу дзеляцца на 109 сельскіх паселішчаў (*kelurahan*).
Раёны ў складзе акругі:
* Кота-Бару
* Пулау-Пунджунг
* Сыціюнг
* Сунгай-Румбай

Катэгорыя:Акругі правінцыі Заходняя Суматра
Салок

**Салок** () — горад у Інданезіі, уваходзіць у склад правінцыі Заходняя Суматра. Тэрыторыя горада выдзелена ў самастойную адміністрацыйную адзінку — муніцыпалітэт.

## Геаграфічнае палажэнне 
Горад знаходзіцца ў цэнтральнай частцы правінцыі, на захадзе вострава Суматра, на вышыні 551 метра над узроўнем мора].
Салок размешчаны на адлегласці прыблізна 33 кіламетраў на ўсход-паўночны ўсход (ENE) ад Паданга, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі.

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя муніцыпалітэта Салок адміністрацыйна падзяляецца на два раёны (*kecamatan*), якія ў сваю чаргу дзеляцца на 13 сельскіх паселішчаў (*kelurahan*). Агульная плошча муніцыпалітэта — 57,64 км².

## Насельніцтва 
Паводле дадзеных афіцыйнага перапісу 2010 года, насельніцтва складала 58312 чалавек. Дынаміка колькасці насельніцтва горада па гадах:

Катэгорыя:Гарады Інданезіі
Машчонка

**Машчо́нка** () — былая вёска ў складзе Чэрнінскага сельсавета Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці. З 1 чэрвеня 2007 года ў складзе Брэста.

Да 2007 года за 7 км на паўночны ўсход ад Брэста, на ўсход ад вёскі лес, побач акружная аўтадарога.

У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. Чэрні).

## Гісторыя 
У 19 стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Чэрні, якім валодаў Ягмін. У 1870 годзе адносілася да Чэрнінскай сельскай грамады.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. 

8 мая 1970 года *вёска* *Машчонка* з Тэльмінскага сельсавета перададзена ў склад Чэрнінскага сельсавета.

4 красавіка 1983 года вёска перададзена ў склад Тэльмінскага сельсавета.

З 1 чэрвеня 2007 года ў складзе Брэста.

## Насельніцтва 
* 61 сялянская душа (1858)
* 17 двароў, 150 жыхароў (1897)
* 13 двароў, 74 жыхары (1921)
* 130 жыхароў (1959)
* 93 жыхары (1970)
* 31 гаспадарка, 51 жыхар (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста
Паўднёвы Песісір

**Акруга Паўднёвы Песісір** () — акруга ў складзе правінцыі Заходняя Суматра. Адміністрацыйны цэнтр - горад Паінан.

## Геаграфія 
Плошчу акругі — 5 749,89 км².

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя акругі Паўднёвы Песісір адміністрацыйна падзяляецца на 11 раёнаў (kecamatan):

Катэгорыя:Акругі правінцыі Заходняя Суматра
Харытоны

**Харытоны** — тапонім.

## Брэсцкая вобласць 
* Вёска Харытоны, Брэсцкі раён

## Гродзенская вобласць 
* Вёска Харытоны, Іўеўскі раён
Лонданская кампанія

перадаў Вірджынскай кампаніі.]]
**Лонданская кампанія** () — англійскае акцыянернае таварыства XVII стагоддзя, якое займалася каланізацыяй Паўночнай Амерыкі, складовая частка Вірджынскай кампаніі.

Лонданская кампанія была заснавана дзякуючы хартыі караля Якава I ад 1606 года. Падараваная ёй для каланізацыі тэрыторыя распасціралася ад 34-й паралелі (каса Кейп-Фір) да 41-й паралелі (праліў Лонг-Айленд). У гэтай вобласці кампанія мела правы ствараць паселішчы плошчай да 100 квадратных міль (260 км²). З прычыны таго, што на поўнач ад 38-й паралелі пачыналася зона, вылучаная Плімуцкай кампаніі, то была пастаўлена ўмова, што кампаніі не павінны засноўваць калоній бліжэй чым за 100 міль ад калоній іншай кампаніі.

26 красавіка 1607 года прывезеныя караблямі Кампаніі пасяленцы высадзіліся на паўднёвым узбярэжжы Чэсапікскага заліва, і назвалі гэта месца Кейп-Генры. Затым пасяленцы вырашылі перасунуць паселішча, і 24 мая 1607 года заснавалі Джэймстаўнскае паселішча ў 40 мілях вышэй па цячэнні ракі Джэймс.

У 1609 годзе Плімуцкая кампанія спыніла існаванне, а большая частка яе земляў была перададзена Лонданскай кампаніі. Такім чынам, словы «Лонданская кампанія» і «Вірджынская кампанія» сталі сінонімамі.

Катэгорыя:Кампаніі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Каланізацыя Амерыкі
Катэгорыя:Каланіяльныя кампаніі
Катэгорыя:Гандлёвыя кампаніі
Лонг-Айленд (праліў)

**Лонг-Айленд** () — праліў паміж тэрыторыяй штата Канектыкут на поўначы і востравам Лонг-Айленд на поўдні.

Даўжыня праліва — каля 150 км, шырыня да 32 км. У заходняй частцы праліў пераходзіць у вузкую пратоку («раку») Іст-Рывер, на берагах якой размешчаны Нью-Ёрк. Берагавая лінія моцна зрэзана, з боку акіяна мноства пясчаных кос.

Праліў багаты рыбай, малюскамі і ракападобнымі.

Рэкі, якія ўпадаюць у праліў, апрасняюць яго да стану саланаватасці. Вусці рэк Канектыкута, якія ўпадаюць у заліў, багатыя на земнаводных, чарапах. На берагах распаўсюджаны калоніі птушак.

Не вырашаны пытанне пра тое, хто адкрыў праліў. Вядома, што востраў Лонг-Айленд адкрыў у 1609 годзе Генры Гудзон. Аднак першы зарэгістраваны праход па праліве здзейсніў галандзец Адрыен Блок, імем якога названы востраў ва ўсходняй частцы праліва.

Размяшчэнне на беразе Нью-Ёрка і буйных гарадоў Канектыкута спрыяе забруджванню вод, што адмоўна ўплывае на флору і фаўну тэрыторыі. Таксама з-за гэтага змяншаецца і папулярнасць у турыстаў.

Часам праліў Лонг-Айленд завецца *«залівам»*.

## Спасылкі 
* EPA: Long Island Sound 
* Eastern Long Island Sound Crossing 

Катэгорыя:Пралівы ЗША
Катэгорыя:Пралівы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Геаграфія Нью-Ёрка
Катэгорыя:Геаграфія Канектыкута
Каралеўская Афрыканская кампанія

**Каралеўская Афрыканская кампанія** () — англійская гандлёвая кампанія, якая існавала з 1660 па 1752 год. Першапачаткова называлася: «Кампанія каралеўскіх прадпрымальнікаў, гандлёвых з Афрыкай» (). Валодала факторыямі на заходнім беразе афрыканскага кантынента. Асноўная крыніца даходаў — трохвугольны рабагандаль (у перыяд з 1672 па 1689 гады кампаніяй было рэалізавана каля 100 тысяч рабоў). Вела таксама здабычу золата (па мясцовасці капалень атрымала сваю назву англійская залатая манета — гінея).

Катэгорыя:Гісторыя Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кампаніі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Каланіяльная Афрыка
Катэгорыя:Каланіяльныя кампаніі
Катэгорыя:Гандлёвыя кампаніі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1660 годзе
Катэгорыя:Кампаніі, скасаваныя ў 1752 годзе
Вежа Рэфарматара

**Вежа Рэфарматара** () — стальная вежа ў горадзе Гватэмала, вышыня 75 метраў. Пабудавана ў 1935 годзе ў гонар прэзідэнта Хуста Руфіна Барыёса Ауёна. Першапачаткова на вяршыні быў усталяваны звон, у 1986 годзе заменены ліхтаром.

## Спасылкі 
* «The Tower of the Reformer» (en.)

Катэгорыя:Гватэмала (горад)
Катэгорыя:Вежы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1935 годзе
Гілі-Матанг

**Гілі-Матанг** () — востраў у групе Малых Зондскіх астравоў у Інданезіі. Плошча — каля 30 км². Незаселены.

Гілі-Матанг знаходзіцца ў 2,2 км на паўднёвы захад ад суседняга буйнога вострава Флорэс, 6 км на паўднёвы ўсход ад вострава Рынча. Даўжыня і найбольшая шырыня вострава Гілі-Матанг — каля 4 км. Мае вулканічнае паходжанне. Найвышэйшы пункт — гара Матанг, якая дасягае 441 м над узроўнем мора.

Гілі-Матанг уваходзіць у склад інданезійскага нацыянальнага парка Камода. Флора характэрная для саванны. Востраў насяляюць каля 100 камодскіх варанаў.

## Спасылкі 
* Savanna on Gili Motang, Komodo National Park
* geographic.org
* BFFC — Opening Season 2012 (Gili Motang)

Катэгорыя:Малыя Зондскія астравы
Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Тура (рака)

**Тура́** — рака ў Свярдлоўскай і Цюменскай абласцях Расіі, левы прыток ракі Табол (прыток Іртыша).

Даўжыня Туры 1030 км. Плошча вадазбору 80 400 км². Сярэднегадавы расход вады каля горада Цюмень 181 м³/с. Суднаходная на адлегласці 635 км ад вусця.

Рака пачынаецца на Сярэднім Урале, працякае па Заходне-Сібірскай раўніне. На рацэ 3 вадасховішчы і Верхатурская ГЭС. Асноўныя прытокі: Салда, Тагіл, Ніца, Пышма, Актай. 

На рацэ гарады: Верхняя Тура, Ніжняя Тура, Верхатур’е, Турынск, Цюмень.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Река Тура (Долгая) // Государственный водный реестр РФ
* [Тура (река) // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru](http://megabook.ru/article/%d0%a2%d1%83%d1%80%d0%b0%20(%d1%80%d0%b5%d0%ba%d0%b0))

Катэгорыя:Басейн Іртыша
Катэгорыя:Рэкі Свярдлоўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Цюменскай вобласці
Атытлан

**Атытлан** () — буйное бяссцёкавае возера ў Цэнтральнай Амерыцы, размешчана на паўднёвым захадзе Гватэмалы, у 145 км на захад ад сталіцы краіны. Плошча 130,1 км². Займае засыпаную вулканічным попелам даліну. Назва возера перакладаецца з маянскай як «месца, дзе вясёлка набывае колеры».

Катэгорыя:Азёры Гватэмалы
Мануэль Амадор Герэра

**Мануэль Амадор Герэра Перэсрохас** (; , Турбака, Рэспубліка Новая Гранада — , Панама) — першы прэзідэнт Панамы з 20 лютага 1904 па 1 кастрычніка 1908 года, па першапачатковай спецыяльнасці ўрач. Быў членам Кансерватыўнай партыі.

Прыехаў у Панаму ў 1855 годзе і пачаў працаваць на Панамскай чыгунцы ў якасці ўрача. Таксама працаваў больш за дваццаць гадоў у Санта-Тамаскай бальніцы. Быў важным дзеячам руху за незалежнасць у 1903 годзе.

## Літаратура 
* Ministerio de la Presidencia. Los presidentes de Panamá.Estudio Cronológico y análisis estadístico.
* Castillero, Ernesto J. Galería de Presidentes de Panamá. Panamá, 1935.

Катэгорыя:Прэзідэнты Панамы
Катэгорыя:Палітыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Палітыкі Панамы
Харытоны (Брэсцкі раён)

**Харыто́ны** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Чэрнінскага сельсавета. Размешчаны за 13 км на паўночны ўсход ад Брэста.

## Гісторыя 
За 0,4 км на паўночны ўсход ад вёскі выяўлены курганны могільнік (мясцовая назва *Шведскія магілы*).

Вядома з XVI стагоддзя як сяло Берасцейскага павета Берасцейскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. У 1582 годзе належала пану Харытонаўскаму, тады замест старой пабудавана новая драўляная царква.

У XIX стагоддзі вёска, дзяржаўнае ўладанне Збіражскай воласці Кобрынскага павета Гродзенскай губерні. У 1890 — вёска, цэнтр сельскага таварыства, куды таксама ўваходзілі вёскі Гутавічы і Валоскі, таварыству агулам належала 92 дзесяціны зямлі. Дзейнічала школа граматы. Вёска належала да Збіражскага праваслаўнага прыхода Свята-Параскева-Пятніцкай царквы.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Збіражскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы знішчылі 6 двароў, загубілі 4 жыхароў.

Станам на 2019 год у складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. Чэрні).

8 мая 1970 года *вёска* *Харытоны* з Тэльмінскага сельсавета перададзена ў склад Чэрнінскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1858 год — 47 «душ»
* 1905 год — 96 жыхароў
* 1921 год — 13 двароў, 57 жыхароў
* 1940 год — 21 двор, 120 жыхароў
* 1959 год — 77 жыхароў
* 1970 год — 42 жыхары
* 1997 год — 13 гаспадарак, 27 жыхароў
* 2005 год — 36 гаспадарак, 82 жыхары

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Кафедральны сабор Гватэмалы

**Кафедральны сабор Гватэмалы** — галоўны храм горада Гватэмала і арцыбіскупства Гватэмалы. Размешчаны ў Цэнтральным парку ў цэнтры горада. Асноўная частка сабора была пабудавана паміж 1782 і 1815, вежы былі завершаны ў 1867 годзе. Масіўны фасад уключае элементы ў стылі барока і класікі, вытрымаў шматлікія землятрусы. Пашкоджанні пры разбуральных землятрусах 1917 і 1976 гадоў былі адрэстаўраваны. Інтэр'ер сабора ўражвае сваімі памерамі і трываласцю канструкцый. Алтары багата дэкараваныя.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гватэмала (горад)
Катэгорыя:Саборы Гватэмалы
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Гватэмалы
Чэмпіянат свету па снукеры 1997

**Чэмпіянат свету 1997** (, таксама вядомы як *Embassy World Snooker Championship 1997* — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 19 красавіка па 5 мая 1997 года на арэне тэатру Крусібл, у Шэфілдзе, Англія. Турнір стаў 63-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе. Кампанія Embassy у чарговы раз спансавала турнір. Прызавы фонд турніру склаў £1,260,000, з якіх £210,000 атрымаў пераможца.

## Спасылкі 
* Чэмпіянат свету 1997 на Snooker.org 
* Статыстыка чэмпіянату свету 1997 на CueTracker.net 

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:1997 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 1997 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 1996/1997
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:1997 год у Шэфілдзе
Катэгорыя:Красавік 1997 года
Катэгорыя:Май 1997 года