open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
КТ315

**КТ315** — тып крэмніевага біпалярнага транзістара, n-p-n–праводнасці, які атрымаў вялікае распаўсюджанне ў савецкай радыёэлектроннай апаратуры.

## Ужыванне 
Транзістары КТ315 прызначаліся для работы ў схемах узмацняльнікаў высокай, прамежкавай і гукавой частаты.

## Тэхналогія 
Транзістары гэтага тыпу сталі першапраходцамі новай тэхналогіі — планарна-эпітаксіяльнай. Гэтая тэхналогія прадугледжвае, што ўсе структуры транзістара ўтвараюцца з аднаго боку, зыходны матэрыял мае тып праводнасці як у калектара, у ім спачатку фармуецца базавая вобласць, а потым у ёй — эмітарная. Гэта тэхналогія была засвоена савецкай радыёэлектроннай прамысловасцю, як ступень да вырабу інтэгральных мікрасхем без дыэлектрычнай падкладкі. Да ўзнікнення КТ315 нізкачастотныя транзістары вырабляліся па «сплаўной» тэхналогіі, а высокачастотныя — па дыфузіённай. Суадносіны параметраў, якіх дасягнулі ў КТ315, сталі прарывам у час яго з'яўлення. КТ315 пераўзыходзіў сучасны яму германіевы высокачастотны транзістар ГТ308 па моцы ў 1,5 раза, па межавай частаце ў 1,4 раза, па максімальнаму току калектара ў 3 разы, і пры гэтым быў таннейшы. Ён мог замяніць і нізкачастотныя МП37, пры роўнай моцы пераўзыходзячы іх па каэфіцыенту перадачы тока базы, максімальнаму імпульснаму току і меў лепшую тэмпературную стабільнасць. Крэмній як матэрыял дазваляў гэтаму транзістару дзясяткі хвілін працаваць на ўмераных токах нават пры тэмпературы плаўлення прыпою, але з пагаршэннем характарыстык, аднак без незваротнага разладдзя.

## КТ361 
КТ361 — біпалярны транзістар p-n-p–праводнасці.

Кампліментарны да КТ315, дзякуючы чаму часта выкарыстоўваецца напару з апошнім у бестрансфарматарных двухтактных схемах. Дзякуючы неблагім тэхнічным характарыстыкам атрымаў шырокае распаўсюджанне ў айчыннай радыётэхніцы. Для адрознення ад КТ315 літара, якая пазначае групу, змяшчалася пасярэдзіне верхняй часткі плоскага боку, часам у абрамленні двух дэфісаў злева і справа.

## спасылкі 
* Вонкавы выгляд
* Электрычныя параметры
* Дапаможныя звесткі ды цакалёўка
* Электроніка ДД - першая масавая прылада з ужываннем КТ315

## Гл. таксама 
* Біпалярны транзістар

*
Віцір

**Віцір** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Сечна, за 8 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Шуміліна, за 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Непароты.

Плошча паверхні 0,09 км². Даўжыня 0,5 км. Найбольшая шырыня 0,22 км. Даўжыня берагавой лініі 1,25 км. Схілы катлавіны вышынёй 10—15 м, на поўначы разараныя, на поўдні пад лесам. Пратокамі злучана з азёрамі Княжно і Разван.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Шумілінскага раёна
Разван

**Разван** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Сечна, за 7 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка Шуміліна, каля вёскі Непароты.

Плошча паверхні возера 0,1 км². Даўжыня 0,76 км. Найбольшая шырыня 0,22 км. Даўжыня берагавой лініі 1,71 км. Плошча вадазбору 20,6 км².
Катлавіна возера выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 18—20 м, параслі хмызняком. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны. Злучана ручаём з возерам Віцір, выцякае ручай у возера Лескавічы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-36. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Шумілінскага раёна
Княжно

Назву **Княжно́** маюць:

## Азёры 
### Беларусь 
* Княжно — возера ў Віцебскім раёне
* Княжно — возера ў Шумілінскім раёне
Лезвінка

**Ле́звінка** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Заходняя Дзвіна, за 16 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка Шуміліна, прыкладна за 0,5 км на паўночны захад ад вёскі Івоніна.

Плошча паверхні 0,21 км². Найбольшая глыбіня 1,5 м. Даўжыня 0,59 км. Найбольшая шырыня 0,5 км. Даўжыня берагавой лініі 1,85 км. Аб’ём вады 0,13 млн м³. Плошча вадазбору 10,2 км². Катлавіна возера рэшткавага тыпу, круглаватая. Схілы катлавіны вышынёй 5—7 м, на паўночным захадзе да 12 м. Берагі нізкія, пераважна сплавінныя, на ўсходзе пясчаныя. Дно плоскае, выслана сапрапелем. Пойма шырынёй да 200 м, забалочаная, парослая хмызняком. Возера дыстрафіруючае, цалкам зарастае. На поўначы ручаём злучаецца з возерам Гародна, на паўночным усходзе выцякае ручай у Заходнюю Дзвіну, на паўднёвым усходзе ўпадае ручай з возера Вочка.

У возеры расце рэдкі від раслін — вадзяны арэх, занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-36. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Азёры Шумілінскага раёна
Несцер Фёдаравіч Сакалоўскі

**Несцер (Нестар) Фёдаравіч Сакало́ўскі** (, в. Вешкі, Бярозкаўскі сельсавет, Докшыцкі раён — ) — беларускі кампазітар, хормайстар, фалькларыст. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Аўтар музыкі Дзяржаўнага гімна БССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Вешкі (зараз у Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі).

У 1908 годзе сям’я Сакалоўскіх пераехала ў Мінск. Несцер займаўся ў Першай працоўнай школе, дзе навучыўся спяваць, іграць на балалайцы, быў акцёрам школьнага тэатра. У 1921—1923 гадах працаваў харыстам украінскай тэатральнай трупы. У 1923 годзе быў прызваны ў Чырвоную Армію. Пасля звальнення ў запас стаў акцёрам і хормайстрам Беларускага трэцяга дзяржаўнага тэатра. У 1932—1935 гадах вучыўся ў Беларускай кансерваторыі. У 1931—1937 гадах кіраўнік самадзейных хораў. Адзін з арганізатараў і хормайстар (1937—1941) Ансамбля беларускай народнай песні і танца Беларускай дзяржаўнай філармоніі. У гады Вялікай Айчыннай вайны Несцер Сакалоўскі знаходзіўся ў эвакуацыі, потым некаторы час быў чырвонаармейцам, але быў адкліканы з часці для заняткаў творчай працай. З 1943 года быў мастацкім кіраўніком Палескага абласнога ансамбля песні і танца. З 1944 года начальнік аддзела мастацкай самадзейнасці Упраўлення па справах мастацтваў пры СНК БССР, з 1946 года старшы рэдактар рэдакцыі музычнай літаратуры Белдзяржвыдавецтва.

Памёр 13 лістапада 1950 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на Вайсковых могілках.

## Творчасць 
Аўтар музыкі Дзяржаўнага гімна БССР (словы М. Клімковіча), песень на словы Я. Купалы, Я. Коласа, П. Броўкі, А. Русака, М. Машары, М. Чарота, А. Якімовіча і іншых, інструментальных мініяцюр, вакальных сюіт на тэмы беларускіх народных песень. Найбольш папулярная «Песня пра Нёман» (словы А. Астрэйкі). Запісаў і апрацаваў больш за 500 песень (у тым ліку «Ой ты, белая бярозанька», «Падушачка», «Чабарок», «Чаму зязюля не кукавала») і інструментальных найгрышаў.

## Памяць 
 Беларусі, 2002]]
Імя Н. Ф. Сакалоўскага прысвоена Гомельскаму каледжу мастацтваў, Докшыцкай дзіцячай школе мастацтваў. Яму прысвечана кніга І. Г. Нісневіча «Кампазітар Нестар Сакалоўскі» (Мн., 1969). У 2015 годзе кінастудыя «Беларусьфільм» стварыла дакументальны фільм, прысвечаны жыццю і дзейнасці Несцера Сакалоўскага.

## Літаратура 
* 
* 
* т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.
* *Нісневіч І. Г.* Кампазітар Нестар Сакалоўскі. — Мн., 1969
* И песня и слово // Народнае слова. — 1998. — 13 студз. — С. 3.
* Сакалоўскі Нестар Фёдаравіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Докшыцкага раёна / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2004. — С. 636.

## Спасылкі 
* Канцэрт-прысвячэнне: да 115-годдзя з дня нараджэння Несцера Сакалоўскага  // Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Хормайстары Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Катэгорыя:Кампазітары — аўтары гімнаў
Катэгорыя:Асобы на марках
Прамысловы кантролер

**Прамысловы кантролер** — кіруючая прылада (кантролер ад  — кіраваць), ужывальная ў прамысловасці і іншых галінах па ўмовах выкарыстання і задачам, блізкім да прамысловых (напрыклад, на транспарце). Ужываецца для аўтаматызацыі тэхналагічных працэсаў, у быце — для кіравання кліматам і інш.

Шырокі тэрмін, які ахоплівае мноства магчымых рэалізацый:

* Праграмавальныя лагічныя кантролеры і блізка акрэсленыя да іх праграмавальныя інтэлектуальныя рэле;
* Убудавальныя электронныя кантролеры;
* Прылады кіравання на аснове механічных, гідраўлічных, пнеўматычных, электрычных і электронных схем, створаныя да ўкаранення ў сістэмы аўтаматызацыі вылічальнай тэхнікі; захоўваюцца дзякуючы таму, што аптымальна вырашаюць некаторыя прыватныя задачы кіравання ў пэўных прыладах, напрыклад кантролер электрычнага рухавіка.

Катэгорыя:Прамысловая аўтаматыка
Махамед Хамдзі аль-Хашымі

**Махамед Хамдзі аль-Хашымі** (), таксама **Махамед аль Хашымі Аль-Хаміда**, альбо **Хашымі Хамдзі** — туніскі журналіст, медыя-прадпрымальнік і палітык, які жыве ў Лондане. Ён з’яўляецца заснавальнікам і лідарам партыі «Паток Любові» (раней Партыя «Народная петыцыя»).

## Біяграфія 
Махамед Хамдзі Хашымі нарадзіўся ў горадзе Сядзі-Бу-Зід. Ён вывучаў арабскую мову і літаратуру ў Туніскім універсітэце, які скончыў з дыпломам бакалаўра ў 1985 годзе. Затым ён паступіў на магістарскую праграму па арабскай літаратуры, гісторыі і сучаснаму ісламазнаўству ў Лонданскім універсітэце, які скончыў у 1990 годзе. Там жа ён атрымаў званне доктара ў галіне сучасных ісламскіх даследаванняў у 1996 годзе. Пасля ён пісаў артыкулы ў розных газетах і часопісах, у тым ліку ў Лонданскай штодзённай газеце на арабскай мове «Шарко Аль-Аусат». Затым ён заснаваў свой уласны штотыднёвік *Al-Mustakilla* («Незалежнасць», 1993 г.), штоквартальнік «Дыпламат» у 1996 годзе. У 1999 годзе ён заснаваў спадарожнікавы тэлеканал *AL-Mustakilla* (Незалежнасць) і другі тэлевізійны канал пад назвай «Дэмакратыя» ў 2005 годзе.

З пачатку 1980-х гадоў да сваёй адстаўкі ў 1992 годзе, Хашымі Хамдзі быў членам туніскага ісламіскага руху «Энахда». Пазней ён сцвярджаў (але потым ад гэтага адмаўляўся), што трэба наладзіць шчыльныя сувязі з прэзідэнтам Зін эль-Абідзін Бен Алі і яго партыяй, RCD. У сакавіку 2011 года, пасля туніскай рэвалюцыі, ён заснаваў партыю Народная петыцыя (*Aridha Chaabia*), павелічэнню папулярнасці якой спрыяў яго тэлеканал *AL-Mustakilla*, і затым абвясціў сваю кандыдатуру на прэзідэнцкіх выбарах.

Антыкарупцыйная камісія 11 лістапада апублікавала ліст Хашымі Хамдзі, які ён напісаў у снежні 2009 года тагачаснаму прэзідэнту Зін аль-Абідзін Бен Алі, у якім ён прапанаваў выпускаць штотыднёвыя праграмы, каб паказаць свету так званае «дэмакратычнае развіццё» ў Тунісе. Ён прызнае, што яго канал атрымаў шмат рэкламных даходаў ад рэжыма Бен Алі.

З 4 лютага 2012 года Хашымі Хамдзі быў абраны генеральным сакратаром партыі *прагрэсіўных кансерватараў*, якая была шчыльна звязана з рухам «Народная петыцыя».

## Асабістае жыццё 
Махамед Хамдзі аль-Хашымі жанаты на алжырцы Амар Кмада і мае ад яе чатырох дзяцей.

Катэгорыя:Журналісты Туніса
Катэгорыя:Палітыкі Туніса
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Туніса
Канстытуцыя Венгрыі

**Канстытуцыя Венгрыі** () — асноўны закон Венгрыі, прыняты 18 красавіка 2011 года Парламентам краіны. Падпісана 25 красавіка 2011 года прэзідэнтам краіны і набыла моц з 1 студзеня 2012 года.

## Гісторыя 
Да 2012 года асноўным законам Венгрыі была канстытуцыя 1949 года, у якую, пачынаючы з 1989 года, былі ўнесены радыкальныя змены.

У 2010 годзе на парламенцкіх выбарах кансерватыўны спіс Фідэс-ХДНП атрымаў больш дзвюх трацін мандатаў — канстытуцыйную большасць.

## Асноўныя палажэнні 
Назва краіны змяняецца з «Венгерская рэспубліка» на проста «Венгрыя», хоць форма кіравання застаецца рэспубліканскай.
У прыватнасці, змяненне ўказвае на неабходнасць успрымання краіны без акцэнтавання ўвагі на сапраўдных яе межах: замежныя венгры прызнаюцца роўнымі ў правах.

## Крытыка 
У новай венгерскай канстытуцыі канстатуецца, што народ Венгрыі аб'ядноўваюць «Бог і хрысціянства». За дзяржавай замацоўваецца абавязак абароны жыцця, прычым абумаўляецца, што жыццё пачынаецца з моманту зачацця. Фактычна даны артыкул канстытуцыі можа тлумачыцца як забарона на аборты.
Таксама шлюб у новай канстытуцыі тлумачыцца як «саюз мужчыны і жанчыны», у сувязі з чым крытыкі дакумента лічаць, што канстытуцыя стварае глебу для дыскрымінацыі гомасексуалаў і тых жыхароў краіны, якія не з'яўляюцца хрысціянамі.

15—17 красавіка 2011 года ў Венгрыі прайшлі шматтысячныя акцыі пратэсту супраць прыняцця новай канстытуцыі. У гэтай сувязі ўрад прадпрымае крокі з мэтай атрымання міжнароднай падтрымкі (у тым ліку і рэлігійных арганізацый) на карысць прынятага дакумента.

## Папраўкі 2013 года 
У сакавіку 2013 года парламент ухваліў пакет паправак да канстытуцыі, які выклікаў крытыку як унутры краіны, так і па-за ёй.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Канстытуцыя па стане на пачатак 2011 года
* Праект канстытуцыі, прыняты ў 2011 г.

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Венгрыі
Катэгорыя:Права Венгрыі
Венгрыя
Аэгна

**Аэгна** (;  — Ваўчыны востраў) — востраў у Фінскім заліве, тэрыторыя Эстоніі. Плошча 2,93 км².
 
Адміністрацыйна падпарадкаваны гарадскому муніцыпалітэту Таліна, уваходзіць у склад раёна Кесклін. На востраве афіцыйна зарэгістраваныя ўсяго 10 жыхароў.
 
Прырода вострава знаходзіцца пад абаронай дзяржавы. На тэрыторыі вострава размешчаны Ээрыкуківі і старыя могілкі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Талін
Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Катэгорыя:Астравы Фінскага заліва
Дынабургскае часовае ваеннае губернатарства

**Дынабургскае часовае ваеннае губернатарства** — часовае ваеннае губернатарства ў Расійскай Імперыі, якое існавала ў 1830—1832 гг. у час і пасля Лістападаўскага паўстання (1830—1831). На пасаду часовага ваеннага губернатара быў прызначаны камендант Дынабургскай крэпасці, якім быў генерал-маёр Павел Фёдаравіч Данілаў (1776—1833). Улада дынабургскага часовага ваеннага губернатара распаўсюджвалася на Дынабург і акругу. Адзінай прыкметнай роляй Данілава быў вышук у інфлянцкіх паветах Беларуска-Віцебскай губерні (Дынабургскім, Рэжыцкім і Люцынскім) слядоў кіраўніцы паўстанцкага атрада графіні Эміліі Плятэр (1806—1831).

## Гл. таксама 
* Беларускае генерал-губернатарства (1772—1796) — з цэнтрам у Магілёве
* Беларускае ваеннае губернатарства (1801—1823) — з цэнтрам у Віцебску
* Віцебскае генерал-губернатарства (1823—1856)
* Літоўскае генерал-губернатарства (1794—1801)
* Літоўскае ваеннае губернатарства (1801—1830)
* Віленскае часовае ваеннае губернатарства (1830—1832)
* Віленскае ваеннае генерал-губернатарства (1832—1864)
* Віленскае генерал-губернатарства (1864—1912)
* Мінскае, Ізяслаўскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства (і яго пераемнікі Мінскае, Валынскае і Брацлаўскае генерал-губернатарства; Мінскае, Валынскае і Падольскае ваеннае губернатарства) (1793—1801) — з цэнтрам у Нясвіжы (да 1796), Камянцы-Падольскім (з 1796)
* Кіеўскае ваеннае губернатарства (1801—1832)
* Мінскае ваеннае губернатарства (1812—1815)
* Мінскае часовае ваеннае губернатарства (1831—1832, 1861—1862, 1863—1864)
* Беластоцкае часовае генерал-губернатарства (1905—1907)
* Паўночна-Заходні край
* Паўднёва-Заходні край
* Заходні край

## Літаратура 
* *Большакова, О.В.* Российская империя: система управления. Современная зарубежная историография: аналитический обзор / О.В. Большакова ; Центр социал. науч.-информ. исслед. Отд. отеч. и зарубеж. истории; Отв. ред. В.М. Шевырин. — М., 2003. — 92 с. http://www.inion.ru/files/File/2003_Bolshakova_ros_imper.pdf
* *Зайончковский, П.А.* Правительственный аппарат самодержавной России в XIX в. / П.А. Зайончковский. — М. : Мысль, 1978. — 288 с.
* *Лысенко, Л.М.* Губернаторы и генерал-губернаторы Российской империи (XVIII – начало XX века) / Л.М. Лысенко. — М. : МПГУ, 2001. — 2-е изд. — 358 с.
* Павел Фёдорович Данилов // Русский биографический словарь: в 25 т. / под наблюдением А. А. Половцова. — СПб. : Тип. тов-ва "Общественная польза", 1905. — Т.5. — С.81.
* *Степанов В. С., Григорович П. И.* В память столетнего юбилея императорского Военного ордена Святого великомученика и Победоносца Георгия. (1769—1869). СПб., 1869

## Спасылкі 
* «Я покидаю Динабург с чувством горести…» // грани.lv

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Расійскай імперыі
Катэгорыя:Паўстанне 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Гісторыя Даўгаўпілса
Катэгорыя:Віцебская губерня
Валерый Сяргеевіч Залатухін

**Валерый Сяргеевіч Залатухін** (, в. Быстры Істок, Алтайскі край, РСФСР — , Масква) — расійскі акцёр тэатра і кіно.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 21 чэрвеня 1941 года ў вёсцы Быстры Істок (цяпер — Алтайскі край Расіі). З 1964 года акцёр, у 2011—2013 гадах — мастацкі кіраўнік маскоўскага Тэатра на Таганцы.

У кіно дэбютаваў у фільме У. Назарава «Пакет» паводле аповесці Л. Панцялеева пра прыгоды чырвонаармейца Трафімава. Таксама зняўся ў фільмах «Гаспадар тайгі» (1969, участковы Сярожкін), «Бумбараш» (1972), «Сказ пра тое, як цар Пётр арапа жаніў» (1976) і інш.

Аўтар некалькіх кніг успамінаў, у т.л. пра У. Высоцкага.

Памёр 30 сакавіка 2013 года ў Маскве ў бальніцы ад пухліны мозгу.

## Фільмаграфія 
* (1984) «Мёртвыя душы» — *Іван Андрэевіч, паштмайстар / капітан Капейкін*

Катэгорыя:Акцёры Расіі
Бог Айцец

[thumb|300px|[Чыма да Канельяна. «Бог Айцец», 1515]]

**Бог Айцец** () — назва, дадзеная Богу ў сучасных монатэістычных рэлігіях, такіх як хрысціянства, іўдаізм і бахаі.

У іўдаізме Бог апісваецца як бацька, Творца, жыццёдаўца, заканадаўца, і абаронца. Аднак, у іўдаізме выкарыстанне слова Бацька, як правіла, метафарычна і з’яўляецца адной з многіх назваў, якой іўдзеі звяртаюцца да Бога.

З другога стагоддзя, у хрысціянскае веравызнанне ўключана зацвярджэнне веры ў «*Бога-Айца (Усемагутнага)*», у першую чаргу, як яго якасці «*Бацька і Стваральнік Сусвету*». Тым не менш, у хрысціянстве паняцце *Бога як бацька Ісуса* адрозніваецца ад паняцця *Бога як Творцы і Айца ўсіх людзей*, як паказана ў Апостальскім сімвале веры, дзе выраз веры ў «*Айца Усемагутнага, Стварыцеля неба і зямлі*» адразу ж, але асобна ад веры ў «*Ісуса Хрыста, Сына Свайго Адзінароднага, Госпада нашага*», тым самым выказваючы абодвух сэнсах бацькоўства.

Ісламскі погляд на Бога бачыць Бога як адзінага Творцу сусвету і як жыццёдаўцу, але не прымае тэрмін «*бацька*» па стаўленні да Бога.

Катэгорыя:Хрысціянства
Сінаптычныя Евангеллі

thumb|right|350px|Дыяграма, паказваючая сувязь паміж сінаптычнымі Евангеллямі
**Сінаптычныя Евангеллі** (, букв. «са-назіраючы» от , «разам» и , «бачанне, глядзельнае ўяўленне») — называюць Евангеллі ад Матфея, Марка і Лукі, таму што яны ўключаюць у сябе шматлікія аднолькавыя гісторыі, часта ў той жа паслядоўнасці, і падобныя фармулёўкі. Гэтая ступень паралелізму ў змесце, апавяданні і размяшчэнні, мовы і структуры прапановы можа быць растлумачана за кошт літаратурнай ўзаемазалежнасці. Шматлікія навукоўцы лічаць, што гэтыя Евангеллі напісаны з аднаго пункту гледжання і выразна звязаныя паміж сабой.

На думку большасці даследчыкаў, Марк быў першым, хто напісаў сваё Евангелле. Матфей і Лука затым выкарыстоўваюць Евангелле паводле Марка як крыніцу, а таксама прыводзяцца гіпатэтычныя выказванні аб існаванні Евангелля вядомага як Крыніца Q. Евангеллі паводле Матфея і Лукі таксама ўключаны унікальныя матэрыялы і крыніцы для гэтага матэрыялу вызначаны адпаведна як M і L.

Сінаптычныя Евангеллі з’яўляюцца асноўнай крыніцай гістарычных звестак пра Ісуса.

Апакрыфічныя Евангеллі, а таксама кананічнае Евангелле паводле Яна, моцна адрозніваюцца ад сінаптычных Евангелляў.

Назва сінаптычныя Евангеллі выкарыстоўваецца з XVIII стагоддзя, калі Іяган Якаў Грысбах выдаў тры Евангеллі ў 1776 у выглядзе Сінопсіса паралельнымі радкамі.

Катэгорыя:Евангеллі
Катэгорыя:Біблейская тэксталогія
Усходне-Афрыканскае пласкагор’е

'''Усходне-Афрыканскае пласкагор'е''' — пласкагор'е ў Афрыцы, размешчанае на паўднёвым усходзе мацерыка, ва ўсходняй частцы Цэнтральнай Афрыкі. На поўначы пласкагор'я размешчаны вулкан Меру, гара Кенія і вулкан Кіліманджара, а таксама найбуйнейшае афрыканскае возера Вікторыя. Плато моцна раздробнена Усходне-Афрыканскай рыфтавай далінай і абмежавана яго паўднёвай часткай. У цэнтры размешчана Кратарнае нагор'е з кальдэрай Нгорангора. На пласкагор'і знаходзяцца вытокі самых буйных рэк Афрыкі: Ніла, Конга, Замбезі.

## Карысныя выкапні 
На Усходне-Афрыканскім пласкагор'і выяўлены паклады флюарыту, поліметалічных руд і рэдкіх металаў, россыпы каштоўных камянёў; алмазаносная кімберлітавая трубка Мвадуі.

## Гл. таксама 
* Геаграфія Замбіі
* Геаграфія Танзаніі
* Геаграфія Уганды

## Літаратура 
* Robert J. Last, Andrew A. Nyblade, Charles A. Langston, Thomas J. Owens: Crustal structure of the East African Plateau from receiver functions and Rayleigh wave phase velocities JOURNAL OF GEOPHYSICAL RESEARCH, VOL. 102, NO. Bll, PAGES 24,469-24,483, NOVEMBER 10, 1997

Катэгорыя:Пласкагор’і Азіі
Катэгорыя:Усходняя Афрыка
Азёрная школа

]]
**Азёрная школа** () — назва групы англійскіх паэтаў-рамантыкаў канца XVIII — першае паловы XIX, названая гэтак па месцы дзейнасці яе важнейшых прадстаўнікоў: Уордсварта, Колрыджа і Саўці. Апошнія, утварыўшы цесны сяброўскі кружок, услаўлялі на берагах азёраў паўночнай Англіі — Камберленда і Уэстмарленда (іншае найменне гэтае школы — лейкісты, ад  — возера) чароўную прыгажосць натуральнага жыцця на ўлонні маляўнічае прыроды.

Азёрная школа з'явілася пратэстам супраць асветніцкага класіцызму XVIII ст., з яго рытарычнай напышлівасцю і ўзнікла збольшага пад уплывам нямецкіх рамантыкаў. Адмовіўшы рацыяналістычныя ідэалы асветніцтва, паэты Азёрнай школы супрацьпаставілі ім веру ў ірацыянальнае, у традыцыйныя хрысціянскія каштоўнасці, у ідэалізаванае сярэднявечнае мінулае. Уордсварт і яго сябры, якія былі ў маладосці заўзятымі рэспубліканцамі і прыхільнікамі французскай рэвалюцыі, робяцца на «азёрах» строгімі торы, якія недалюбліваюць крытычнага стаўлення да існуючага дзяржаўнага ладу.

Катэгорыя:Рамантызм
Катэгорыя:Літаратурныя групы Вялікабрытаніі
Бягомльскі музей народнай славы

**Бягомльскі музей народнай славы** — музей у г.п. Бягомль (Докшыцкі раён, Віцебская вобласць), створаны 17 красавіка 1968 г. Адкрыты 8 мая 1970 г. да 25-годдзя Перамогі над нацысцкай Германіяй. Спачатку экспазіцыя музея размяшчалася ў аднапавярховым будынку былой канторы саўгаса «Бягомльскі». У снежні 1985 г. музей пераведзены ў двухпавярховы мураваны будынак, узведзены ў 1890 г., які да 1917 г. належаў пану Булгаку. Агульная плошча экспазіцыі 474 м², 17,1 тыс. экспанатаў, з іх 13,5 тыс. асноўнага фонду.

## Экспазіцыя 
Экспазіцыя музея размешчана ў 8 залах (399 м²), 6 з якіх прысвечаны Вялікай Айчыннай вайне. Матэрыялы сведчаць пра ўдзел жыхароў Бягомльшчыны ў стварэнні антынацысцкіх падпольных груп, у партызанскай барацьбе, абароне Ленінграда, Масквы, Брэсцкай крэпасці і Сталінграда. У 2 залах матэрыялы расказваюць аб дзейнасці партызанскай брыгады «Жалязняк», партызанскага аэрадрома ў Бягомлі, аб вызваленні Бягомля ад немцаў у снежні 1942 г. Сярод экспанатаў: тэлефонны апарат і камутатар партызанскай брыгады «Жалязняк», медыцынскія інструменты, друкарскі станок і наборная каса друкарні, дзе выдавалася падпольная газета «Савецкі патрыёт», лістоўкі і інш. У музеі сабраны звесткі пра Герояў Савецкага Саюза — ураджэнцаў раёна. У 1989 г. адкрыта экспазіцыя, якая адлюстроўвае жыццё і побыт мясцовага насельніцтва. Экспануюцца творы жывапісу, скульптуры, матэрыялы пра пісьменнікаў-землякоў, ураджэнцаў Бягомльшчыны Ю. Свірку, А. Ставера, Л. Чарняўскую, кампазітара Н. Сакалоўскага.
 
У 1990 г. у музеі створаны 2 дыярамы: «Партызанская пераправа на рацэ Бярэзіна» і «Падземны партызанскі шпіталь» (мастакі К. М. Саломка і С. С. Шафрановіч).
 
Музей наведалі больш за паўмільёна чалавек.

## Кіраўніцтва 
Першым дырэктарам музея быў ветэран Вялікай Айчыннай вайны Рыгор Пятровіч Марозаў. Навуковым супрацоўнікам музея працаваў Пётр Мікалаевіч Добыш — партызан брыгады «Жалязняк». Дырэктары музея: у 1973—85 гг. Фёдар Міхайлавіч Літвінок (былы партызан брыгады «Жалязняк»), у 1985—89 гг. Дзмітрый Іванавіч Грабоўскі (гісторык), у 1990—2002 гг. — Уладзімір Канстанцінавіч Герасімёнак.

## Гл. таксама 
* Спіс музеяў Віцебскай вобласці

## Літаратура 
* Бегомльский музей народной славы // Витебская область. Природа, туризм, спорт, отдых = Vitebsk region /The nature, tourism, sport, rest / под общ. ред. Л. Л. Прокофьевой. — Витебск, 2005. — С. 124.
* 

## Спасылкі 
* 
Катэгорыя:Музеі Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Бягомль
Эфес

**Эфе́с:**

* **Эфес** — старажытны горад на заходнім узбярэжжы Малой Азіі.
* **Эфес** — частка клінковай халоднай зброі (шпагі, шаблі, мяча і інш.).

## Гл. таксама 
* **Efes** — піваварная кампанія.
Эвандэр Холіфілд

**Эвандэр Холіфілд** (; нар. 19 кастрычніка 1962, Этмар, Алабама, ЗША) — амерыканскі баксёр. Адзіны ў гісторыі прафесійнага бокса чатырохкратны чэмпіён свету ў суперцяжкай вазе.

Сярэбраны прызёр Панамерыканскіх гульняў у паўцяжкай вазе (1981). Бронзавы прызёр XXIII Алімпійскіх гульняў у паўцяжкай вазе (1984). Абсалютны чэмпіён свету ў першай цяжкай вазе (1988). Чэмпіён свету ў першай цяжкай вазе па версіях WBA (1986—1988), IBF (1987—1988), WBC (1988). Абсалютны чэмпіён свету ў цяжкай вагавой катэгорыі (1990—1992). Чэмпіён свету ў цяжкай вагавой катэгорыі па версіях WBC (1990—1992), IBF (1990—1992, 1993—1994, 1997—1999), WBA (1990—1992, 1993—1994, 1996—1999, 2000—2001),WBF (2010—2011). Тройчы станавіўся «Баксёрам года» па версіі часопіса «Рынг» (1987, 1996, 1997). У дзень свайго 50 годдзя 19 кастрычніка 2012 года абвясціў пра завяршэнне кар’еры.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Баксёры 1980-х
Катэгорыя:Баксёры 1990-х
Катэгорыя:Баксёры 2000-х
Катэгорыя:Баксёры 2010-х
Катэгорыя:Баксёры першай цяжкай вагавай катэгорыі
Катэгорыя:Баксёры цяжкай вагавай катэгорыі
Катэгорыя:Баксёры ЗША
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1984 года
Катэгорыя:Баксёры на летніх Алімпійскіх гульнях 1984 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Сусветнага баксёрскага савета
Катэгорыя:Чэмпіёны Сусветнай баксёрскай асацыяцыі
Катэгорыя:Чэмпіёны Міжнароднай баксёрскай федэрацыі
Эдуард V

**Эдуа́рд V** (4 лістапада 1470 — 1483-1516?) — кароль Англіі з 9 красавіка па 25 чэрвеня 1483, сын Эдуарда IV; не каранаваны.

## Біяграфія 
[thumb|left|200px|Эдуард са сваім братам герцагам Ёркскім у Таўэры. Карціна [Поль Дэларош|Поля Дэлароша, XIX ст.]]
Зрынуты дзядзькам герцагам Глостэрскім, які абвясціў караля і яго малодшага брата герцага Рычарда Ёркскага незаконнанароджанымі дзецьмі (па прычыне таго, што іх бацька, Эдуард IV, да жаніцьбы на Елізавеце Вудвіл тайна заручыўся з лэдзі Элеанорай Тэлбат), а сам стаў каралём па імем Рычард III. 12-гадовы і 10-гадовы хлопчыкі былі пасаджаны ў Таўэр, далейшы лёс іх у дакладнасці невядомы.

### Версіі смерці 
Найбольш распаўсюджана пункт гледжання, паводле якога яны былі забіты па загадзе Рычарда (гэта версія пры Цюдорах была афіцыйнай), аднак у забойстве прынцаў розныя даследчыкі вінавацяць і шматлікіх іншых дзеячаў таго часу, уключаючы і пераемніка Рычарда Генрыха VII.

## Гл. таксама 
* Прынцы ў Таўэры

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Ёркі
Катэгорыя:Зніклыя без вестак
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XV стагоддзя
Катэгорыя:Прэтэндэнты на трон Францыі
Катэгорыя:Манархі, зрынутыя ў дзяцінстве
Катэгорыя:Графы Марч, Англія
Катэгорыя:Графы Пембрук
Катэгорыя:Прынцы Уэльскія
Эдуарда дэ Філіпа

і Эдуарда дэ Філіпа]]

**Эдуарда дэ Філіпа** (; 24 мая 1900, Неапаль — 31 кастрычніка 1984, Рым) — італьянскі камедыёграф, , , ,  і .

## Біяграфія 
Эдуарда дэ Філіпа, яго сястра Ціціна і брат Пепіна — пазашлюбныя дзеці неапалітанскага акцёра Эдуарда Скарпеты.

У 1981 годзе Прэзідэнтам Італіі Алесандра Перціні прызначаны пажыццёвым сенатарам.

## Выбраная бібліяграфія 
Аўтар 55 п’ес для тэатра, сярод іх:
* 1931 — «Раство ў доме Куп’ела»
* 1945 — «Неапаль — горад мільянераў»
* 1946 — «Здані»
* 1946 — «Філумена Мартурана»
* 1956 — «Мая сям’я»
* 1957 — «Ніхто, ці Злодзей у раі»
* 1957 — «Дэ Прэторэ Вінчэнца»
* 1959 — «Субота, нядзеля, панядзелак»
* 1961 — «Мэр раёну Саніта»
* 1965 — «Мастацтва камедыі»
* 1966 — «Цыліндр»
* 1973 — «Іспыты ніколі не канчаюцца»

## Выбраная фільмаграфія 
### Рэжысёр 
*  — Сем смяротных грахоў (навела «Сквапнасць»)
*  — Сёння, заўтра, пазаўтра

### Акцёр 
*  — Чалавек у кароткіх штоніках — *Джэнара*

## Крыніцы 
## Спасылкі
Філіпа (значэнні)

**Філіпа** () — італьянскае прозвішча. Вядомыя носьбіты:
* Фабрыцыа Філіпа (нар. 1974) — канадскі кінематаграфіст італьянскага паходжання.
* Эдуарда дэ Філіпа (1900-1984) — італьянскі камедыёграф, акцёр і рэжысёр.
Ост-Індская кампанія

**Ост-Індская кампанія** — назва шэрагу гандлёвых таварыстваў у еўрапейскіх краінах каланіяльнай эпохі. У кожнай з буйных дзяржаў была заснавана ўласная кампанія, надзеленая манапольным правам гандлю з Ост-Індыяй:

* Брытанская Ост-Індская кампанія — заснавана ў 1600 годзе
* Галандская Ост-Індская кампанія — заснавана ў 1602 годзе
* Дацкая Ост-Індская кампанія — заснавана ў 1616 годзе
* Партугальская Ост-Індская кампанія — заснавана ў 1628
* Французская Ост-Індская кампанія — заснавана ў 1664 годзе
* Аўстрыйская Ост-Індская кампанія — заснавана ў 1717 годзе ў Аўстрыйскіх Нідэрландах
* Шведская Ост-Індская кампанія — заснавана ў 1731 годзе
Янаш II Запальяі

**Я́наш II Жыгімонт За́пальяі** (, ; 18 ліпеня 1540, Буда, Каралеўства Венгрыя — 14 сакавіка 1571, Дзюлафехервар, Трансільванія, Каралеўства Венгрыя).

Быўшы спадчыннікам свайго бацькі Янаша I Запальяі, быў каралём Венгрыі з 1540 па 1570, але большую частку гэтага перыяду краінай кіравала яго маці Ізабела Ягелонка пры падтрымцы Сулеймана I Цудоўнага. Янаш прыняў Эдыкт Турда, першы масавы дэкрэт рэлігійнай свабоды ў сучаснай гісторыі Еўропы (1568) і падтрымаў стварэнне адзінай царквы ў Трансільваніі. Янаш атрымаў прызнанне і за адкрыты дыялог паміж усімі рэлігійнымі бакамі. Ён спансаваў публічныя дэбаты паміж каталікамі, лютэранамі, кальвіністамі і унітарыстамі. Іншыя рэлігійныя групы, уключаючы яўрэяў, мусульман, і шматлікіх праваслаўных хрысціян, атрымалі талерантнасць, але не законныя гарантыі свабоды рэлігіі.

Пасля свайго адрачэння ад тытула караля Венгрыі (на карысць Габсбургаў) ён становіцца князем Трансільваніі (1570—1571). Ён адпісаў свой трон свайму скарбніку, Каспару Бекешу, але арыстакратыя не прыняла гэта рашэнне і абрала Стэфана Баторыя ў якасці ваяводы. Гэта прывяло да кароткай грамадзянскай вайны, якая скончылася перамогай Баторыя.

## Літаратура 
* «Бона Сфорца. Король в драконе» Аудерская, Галина, книга

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралі венгерскія
Катэгорыя:Запальяі
Ушацкі музей народнай славы імя Уладзіміра Елісеевіча Лабанка

**Ушацкі музей народнай славы імя Уладзіміра Елісеевіча Лабанка** — музей ва Ушачах (Віцебская вобласць).

## Гісторыя 
7 студзеня 1969 г. бюро ЦК КПБ прыняло пастанову аб заснаванні музея народнай славы ва Ушачах. Да зацвярджэння штатаў музея ўсе турботы па яго стварэнні ўзяла на сябе загадчыца аддзела культуры Ушацкага райвыканкама А. Пашута.
 
7 лістапада 1970 г. музей быў адкрыты для наведвальнікаў. Першым дырэктарам стаў В. Кірпіч. Разам з ім працавалі навуковы супрацоўнік Л. Мядзведзева і Н. Іванюк.

4 сакавіка 1999 г. Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь Ушацкаму музею народнай славы было прысвоена імя Героя Савецкага Саюза У. Е. Лабанка.

## Экспазіцыя 
На галоўным фасадзе будынка размешчана манументальная кампазіцыя «Прарыў» мастака Юрыя Любімава. Мастак Уладзімір Крываблоцкі зрабіў у вестыбюлі манументальны роспіс на тэмы: «Хлеб партызанскі», «Вызваленне», «У імя жыцця на зямлі», «Фашызму не прайсці» і «Крах фашызму». У 1986 годзе за гэту працу ён атрымаў прэмію Ленінскага камсамола Беларусі.
 
У музеі захоўваецца больш за 13 тысяч рэчаў асноўнага фонду. Экспазіцыя размешчана ў чатырох залах на плошчы 574 кв. м. Яе тэма — «Ушаччына ў гады Вялікай Айчыннай вайны». Шматлікія фотаздымкі, дакументы, асабістыя рэчы партызан, узнагароды, зброя, партызанскія газеты і лістоўкі яскрава сведчаць аб гераічным мінулым Ушаччыны: пра воінаў Чырвонай Арміі, якія загінулі ў абарончых баях 1941 года на Ушацкай зямлі, падпольшчыках і партызанах, ахвярах фашызму.

У экспазіцыі маецца раздзел, прысвечаны знакамітым землякам Васілю Быкаву, Рыгору Барадуліну, Генадзю Гарбуку, Еўдакіі Лось, Анатолю Барышнікаву.
 
Экспазіцыя музея стваралася пры ўдзеле супрацоўнікаў Беларускага дзяржаўнага музея Вялікай Айчыннай вайны. Афармленнем музея займаўся мастак Эдуард Агуновіч.

## Філіялы 
* Музей-сядзіба сям'і В. В. Быкава
* Мемарыяльны комплекс «Прарыў» 

## Выстаўкі 
* 5 мая 2017 — адкрыццё персанальнай выстаўкі твораў Уладзіміра Крываблоцкага

## Гл.таксама 
* Спіс музеяў Віцебскай вобласці

## Літаратура 
* Кірпіч, М. Ушацкі музей народнай славы імя У.Е. Лабанка / М. Кірпіч / Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Ушацкага раёна / рэдкал. Г.К. Кісялёў [і інш.]. – Мн.,  2003. – С. 567 – 568.
* Черкашина Л. Партизанская галерея / / Советский музей. – 1985. – № 3.
* Ушацкі музей народнай славы//Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. – Мн., 1987. – Т. 5. – С. 375–376.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Ушачы
Катэгорыя:Музеі Віцебскай вобласці
Ізабела Ягелонка

**Ізабе́ла Ягело́нка** (;  — ) — польска-літоўская прынцэса, дачка польскага караля Жыгімонта Старога. Дзякуючы шлюбу ў 1539 годзе з Янашам Запальяі стала каралевай Венгрыі.

## Біяграфія 
Яе муж памёр праз два тыдні пасля нараджэння сына. З гэтага моманту пачалася барацьба Ізабелы за прастол для малалетняга Янаша Жыгімонта, які быў абраны каралём Венгрыі. Пасля ўзяцця ў 1541 годзе Буды туркамі Сулейман Цудоўны перадаў Ізабеле Трансільванію, дзе яна кіравала ад імя свайго сына. Сапраўдная ўлада знаходзілася ў руках кардынала Георга Марцінуці. У 1549 годзе легаты караля Чэхіі і Венгрыі (эрцгерцага Аўстрыі) Фердынанда I і Ізабела пагадзіліся вярнуць Трансільванію ў каралеўства Венгрыі. Улетку 1551 года яна была вымушана пакінуць Трансільванію, якая паводле дагавора ў Ньірбатары перайшла ў рукі Фердынанда I Аўстрыйскага. Вярнулася назад ў 1556 годзе са сваім сынам. Памерла ў Альбе Юліі 15 верасня 1559 года.

## Шанаванне 
Цікава, што галаву Ізабелы (як свяшчэнную рэліквію), падораную ў Мадрыдзе каралевай Ганнай Аўстрыйскай (апошняй жонкай Філіпа II), насіў з сабой архібіскуп Багаты (Калумбія) Луіс Сапата дэ Кардэнас. У 1573 годзе ён змясціў яе ў сярэбраны рэлікварый у галоўнай царкве горада і абвясціў Ізабелу заступніцай горада, а дзень шанавання гэтай святой быў усталяваны на 19 лістапада.

## Літаратура 
* Małgorzata Duczmal: Izabela Jagiellonka, królowa Węgier. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2000. ISBN 83-87893-74-9
* Aleksander Przeździecki: Jagiellonki polskie w XVI. wieku. t. III. Kraków: Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1868 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XVI стагоддзя
Катэгорыя:Святыя Венгрыі
Чорная мова

**Чорная мова** () — адна з моў Серадзем’я ў творах Дж. Р. Р. Толкіна. З’яўлялася штучнай мовай, створанай Саўранам для сваіх слуг замест шматлікіх дыялектаў оркаў і іншых падначаленых плямёнаў. Існавала архаічная «высокая» форма мовы, якой карысталіся назгулы, і больш спрошчаная, якой карысталася армія Барад-Дура. Многія словы з чорнай мовы перайшлі ў мовы оркаў, хаця сама мова сярод оркаў не прыжылася.

Чорная мова была заснавана на мове валарын, таму што гэта была родная мова Саўрана. Але таксама было магчыма, што яна заснавана на квэнья. Здаецца, што гэта мова не мела пісьменства, і таму Саўран выкарыстаў тэнгвар з некаторымі зменамі, каб зрабіць надпіс на Пярсцёнку Усеўладдзя.

Саўран стварыў чорную мову так, каб яна была найбольш непрыемнай і немілагучнай, сам Толкін не любіў пісаць на чорнай мове (паводле Толкіна, некалі ён атрымаў ліст ад прыхільніка яго твораў, ліст утрымліваў таксама шклянку, на якой быў надпіс з Пярсцёнка на чорнай мове; Толкін гаварыў, што не любіць гэтую шклянку і карыстаецца ёй як попельніцай).

З-за гэтага пра чорную мову вядома менш, чым пра іншыя мовы з твораў Толкіна. Добрыя людзі пазбягаюць размаўляць на ёй, таму што чорная мова прыцягвае ўвагу вока Саўрана. У адрозненне ад моў эльфаў, на чорнай мове не існуе паэм ці песень, толькі надпіс на Пярсцёнку Усеўладдзя. З-за гэтага вядомы слоўнік мовы занадта малы для выкарыстання ў паўсядзённым жыцці.

Калі Пітэр Джэксан здымаў серыял паводле рамана «Уладар Пярсцёнкаў», лінгвіст Дэвід Сало выкарыстаў нешматлікія вядомыя словы з чорнай мовы, каб зрабіць мову, на якой будуць размаўляць у фільме.

## Прыклад 
Прыклад высокай чорнай мовы — надпіс на Пярсцёнку Усеўладдзя:
: *Ash nazg durbatulûk,*
: *ash nazg gimbatul,*
: *ash nazg thratulûk,*
: *agh burzum-ishi krimpatul.*

Што ў перакладзе на англійскую мову значыць:
: *One Ring to rule them all,*
: *One Ring to find them,*
: *One Ring to bring them all*
: *and in the Darkness bind them.*

Па-беларуску:
: *Адзін пярсцёнак скорыць іх,*
: *Адзін збярэ іх,*
: *Адзін іх прыцягне*
: *і ў чорны ланцуг скуе іх.*

Ці так:
: *Каб усіх адшукаць, склікаць разам*
: *і адзінаю чорнай воляй скаваць…*

Таксама чорная мова сустракаецца ў імёнах і размовах оркаў, напрыклад, «гхаш» (што значыць — агонь), «тарк» — лаянка на Углука, аднаго з мордарскіх оркаў.

## Наступнае развіццё 
Ідэя атрымала развіццё ў апокрыфе Наталлі Васільевай і Наталлі Някрасавай «Чорная кніга Арды» (высокая мова Цемры, вынайдзеная імі, не мае ніякага дачынення да Чорнай мовы, як і іх напрацоўкі па мовах оркаў).

## Аналогіі з рэальнага свету 
Паводле думкі гісторыка-усходаведа , чорная мова з’яўляецца хурыцкай мовай. Прынамсі, не выклікае ніякіх сумневаў  склад гэтай мовы.

## Спасылкі 
* Orkish and the Black Speech — base language for base purposes
* Black Speech analysis by Craig Daniel

Катэгорыя:Серадзем’е
Катэгорыя:Мовы Серадзем’я
Катэгорыя:Штучныя мовы
Універсітэт Джонса Хопкінса

**Універсітэт Джонса Хопкінса** () — прыватны даследчы ўніверсітэт, заснаваны Джонсам Хопкінсам у горадзе Балтымар, штат Мэрыленд, ЗША. Філіялы ўніверсітэта размешчаны таксама ў Нанкіне, Кітай, і ў Балонні, Італія.

У 2010 годзе ўніверсітэт Джонса Хопкінса заняў 18-е месца ў Акадэмічным рэйтынгу ўніверсітэтаў свету і 13-е месца ў рэйтынгу THE, з ім звязана навуковая і даследчая дзейнасць 36 лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі, якія працавалі тут у розны час, універсітэт Хопкінса адзін з самых цытуемых у свеце.

Універсітэт з'яўляецца заснавальнікам міжнародных навуковых Горданаўскіх канферэнцый.

## Гісторыя 
Адкрыццё ўніверсітэта адбылося 22 лютага 1876 года з інаўгурацыі яго першага прэзідэнта, Даніэля Койта Гілмана. Гэта падзея была прымеркавана да 100-гадовага юбілею ўтварэння Злучаных Штатаў і да дня нараджэння першага прэзідэнта ЗША Джорджа Вашынгтона.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ўніверсітэта

Катэгорыя:Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў
Катэгорыя:Універсітэты Мэрыленда
Неарамантызм

**Неарамантызм** — кірунак у мастацтве (першым чынам, у літаратуры) мяжы XIX—XX стагоддзяў, які ўзнікае як рэакцыя на рэалістычныя і натуралістычныя тэндэнцыі другой паловы XIX стагоддзя. У агульным сэнсе слова можа быць вызначана як адраджэнне літаратурных настрояў першай паловы XIX стагоддзя ў Еўропе (Рамантызм). Можа разумецца як ранняя фаза ці адно з крылаў мадэрнізму.

Свет неарамантычнай літаратуры поўны нечаканасцей, прыгод і небяспек, але дзейнічаюць у ім самыя звычайныя людзі. Гераічнасць учынкаў - гэта імкненне пражыць жыццё ярка, не губляючы павагі да сябе сябе («Востраў скарбаў» Р. Л. Стывенсана, «Капітан Завярні-галава» Л. Бусенара).

Неарамантызм апынуўся вельмі плённым літаратурным кірункам. У ХХ стагоддзі працягваюць стварацца неарамантычныя творы («Адысея капітана Блада» Р. Сабаціні і «Спадчыннік з Калькуты»).

На фарміраванне неарамантызму аказала значны ўплыў філасофія Ніцшэ і Шапенгаўэра, таму ў цэнтры неарамантычнага твора часта стаіць асоба асаблівай сілы.

Сярод яркіх прадстаўнікоў неарамантызму — такія пісьменнікі, як Этэль Ліліян Войніч, Джэк Лондан, Майн Рыд, Рафаэль Сабаціні, Жуль Верн, Артур Конан Дойл, Генрык Ібсен, Кнут Гамсун, Рэдзьярд Кіплінг, Эйна Лейна, Эдмон Растан, Роберт Стывенсан, Герман Гесэ; у Расіі — ранні Максім Горкі, Мікалай Гумілёў, Аляксандр Грын, Уладзімір Набокаў.

Да неарамантызму адносяць таксама шэраг значных музыкантаў (першым чынам, Рыхарда Вагнера), мастакоў (у прыватнасці, Бекліна) і інш.

## Гл. таксама 
* Рамантызм

## Спасылкі 
* 
* 
* Артыкул у Літаратурнай энцыклапедыі

Катэгорыя:Мастацкія кірункі
Навуковая канферэнцыя

**Навуковая канферэнцыя** () — форма арганізацыі навуковай дзейнасці, пры якой даследчыкі (не абавязкова вучоныя ці студэнты) прадстаўляюць і абмяркоўваюць свае працы. Звычайна загадзя (у інфармацыйным лісце або стэндавай аб'яве) паведамляецца пра тэму, час і месцы правядзення канферэнцыі. Затым пачынаецца збор тэзісаў дакладаў і часам аргунёскаў. Па сваім статусе навуковая канферэнцыя займае прамежкавае становішча паміж семінарам і кангрэсам.

## Структура навуковай канферэнцыі 
* Рэгістрацыя ўдзельнікаў з раздачай праграмы канферэнцыі (з указаннем чарговасці выступленняў)
* Адкрыццё і пленарнае паседжанне з выступленнем арганізатараў канферэнцыі
* Праца па секцыях ці круглым сталом з заслухваннем дакладаў і наступным абмеркаваннем
* Кава-брэйк у сярэдзіне працы канферэнцыі і фуршэт ці банкет па яе заканчэнні
* Культурныя праграмы (экскурсіі) для іншагародніх гасцей
* Публікацыя зборніка навуковых прац. Часта зборнік выдаецца ўдзельнікам канферэнцыі пры рэгістрацыі.

## Віды навуковых канферэнцый 
* Навукова-тэарэтычная канферэнцыя
* Навукова-практычная канферэнцыя
* Навукова-тэхнічная канферэнцыя

## Гл. таксама 
* Круглы стол

*
Гудзевіцкі дзяржаўны літаратурна-краязнаўчы музей

**Гудзевіцкі дзяржаўны літаратурна-краязнаўчы музей** — музей у аграгарадку Гудзевічах (Мастоўскі раён, Гродзенская вобласць).

## Гісторыя 
Створаны на базе школьнага літаратурна-краязнаўчага музея, які ў сваю чаргу стварыў былы настаўнік беларускай мовы і літаратуры Алесь Мікалаевіч Белакоз. Школьны музей прыняў сваіх першых наведвальнікаў 2 лютага 1968 года. Яго адкрыццё было прымеркавана да 130-годдзя з дня нараджэння Кастуся Каліноўскага. Першыя экспанаты датуюцца 1965 годам.

Школьнікі пад кіраўніцтвам Белакоза пачалі пісаць лісты пісьменнікам, мастакам, дзеячам навукі і культуры з просьбай даслаць выказванне пра беларускую мову, чарнавік ці рукапіс свайго твора, кнігу з аўтографам і інш. Назбіралася многа матэрыялаў і быў адчынены школьны літаратурна-краязнаўчы музей. Спачатку музей размяшчаўся толькі ў адным пакоі (цяпер гэта 1-ая літаратурная зала).
   
У 1981 годзе пабудавалі новую двухпавярховую школу. Тады пад музей аддалі будынак старой школы, які размясціў чатыры экспазіцыйныя залы і калідор. Адчынены ў 1984 годзе.
   
Яшчэ ў 1980 годзе калгас дапамог перавезці з в. Семярэнкі да музея хатку, пабудаваную ў канцы XVIII стагоддзя. Першая экскурсія ў ёй была праведзена 6 студзеня 1981 года. Пазней, у 1995 годзе, калгас дапамог перавесці да хаткі свіронак (таксама з в. Семярэнкі).
   
У 1990 годзе загадам Гродзенскага упраўлення культуры № 10 ад 12.02.1990 г. на аснове рашэння Мастоўскага раённага Савета народных дэпутатаў № 269 ад 17.01.1990 г. музей стаў дзяржаўным.

Тады ж пад музей быў перададзены 2-гі школьны будынак, дзе ў гэты ж год была адчынена зала «Народная медыцына», праект якой зрабіў мастак Алесь Ступень. У гэтым жа будынку ў 1990 годзе былі аформлены дзве залы «Лёну і народнага ткацтва», мае ўнікальную калекцыю падвойных дываноў. У 1991 годзе два асобныя музейныя будынкі злучыліся трэцім, новым. Паступова і тут адчыніліся экспазіцыйныя залы. У 1997 годзе была зроблена зала «Гісторыя Гудзевіч у дакументах і фотаздымках». Зала «Гудзевічы ў мастацтве» і выставачная зала прынялі наведвальнікаў адпаведна у 2000 г. і 2001 г. У 2002 годзе адчынілася зала «Практычнага ткацтва», дзе размясціліся трое дзеючых вялікіх кроснаў, на якіх супрацоўніцы музея ткуць падвойныя дываны, посцілкі, абрусы, ручнікі, сурвэткі.

## Гл. таксама 
* Спіс музеяў Гродзенскай вобласці

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Музеі Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі
Катэгорыя:Літаратурныя музеі Беларусі
Катэгорыя:Культура Мастоўскага раёна
Катэгорыя:Гудзевічы
Камберленд (значэнні)

**Ка́мберле́нд** ():

* Графства Камберленд — былое графства ў Англіі.

Таксама завецца і шэраг геаграфічных аб'ектаў у ангельскамоўных краінах (гэтак жа сустракаецца варыянт *Кумберленд*).

## Населеныя пункты 
;ЗША
* Камберленд, Аёва
* Камберленд, Вісконсін
* Камберленд, Індыяна
* Камберленд, Кентукі
* Камберленд, Мэн
* Камберленд, Мэрыленд
* Камберленд, Нью-Джэрсі
* Камберленд, Агая
* Камберленд, Род-Айленд

;Канада
* Камберленд, Брытанская Калумбія
* Камберленд, Антарыа

;Сент-Вінсент і Гренадзіны
* Камберленд, Сент-Вінсент і Гренадзіны

## Акруга 
;ЗША
* Камберленд — у штаце Нью-Джэрсі
* Камберленд — у штаце Ілінойс
* Камберленд — у штаце Паўночная Караліна
* Камберленд — у штаце Кентукі
* Камберленд — у штаце Мэн
* Камберленд — у штаце Вірджынія
* Камберленд — у штаце Пенсільванія
* Камберленд — у штаце Тэнесі
; Канада
* Акруга Камберленд, Новая Шатландыя
;Аўстралія
* Акруга Камберленд, Новы Паўднёвы Уэльс

## Іншыя геаграфічныя аб'екты 
* Вадаспад Камберленд
* Плато Камберленд
* Возера Камберленд
* Рака Камберленд
* Заліў Камберленд
* Даліна Камберленд
* Горы Камберленд

## Асобы 
* Вільгельм-Аўгуст, герцаг Камберлендскі — сын Георга II, военачальнік.
* Рычард Камберленд, філосаф, XVII ст.
* Рычард Камберленд, драматург, XVIII ст.

## Гл. таксама 
* Камберленд, соус
Таліска

**Таліска** (*Taliska*) — у легендарыуме Дж. Р. Р. Толкіна старажытная мова эдайн. На дыялектах гэтай мовы размаўлялі два іх роды: людзі плямёнаў Беора і Хадора; яшчэ адзін народ, халадзіны, размаўлялі на сваёй мове і не разумелі *таліска*.

Само слова «*таліска*» не ўжываецца ў рамане «Уладар Пярсцёнкаў»; як адзначаецца, на гэтую мову паўплывалі аварын (мова Авары) і нандарын (мова Нандор, зялёных эльфаў).

Адунайская мова, на якой размаўлялі ў Нуменары і Вестране («*усеагульная мова*» «Уладара пярсцёнкаў»), паходзіць ад *таліска*.

Таліска створана на аснове гоцкай мовы. Гоцкая мова была адной з першых зацікаўленасцяў Толкіна. Граматыка і лексікон таліска, як вядома, існуюць, але станам на 2012 год яны не былі апублікаваныя.

## Спасылкі 
* Various Mannish of Mortal Men? 
* Различные человеческие языки — печаль современных людей?

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:Серадзем’е
Катэгорыя:Мовы Серадзем’я
Амерыканская асацыяцыя садзейнічання развіццю навукі

**Амерыканская асацыяцыя садзейнічання развіццю навукі** — () з'яўляецца міжнароднай некамерцыйнай арганізацыяй, з заяўленай мэтай садзейнічання супрацоўніцтву паміж вучонымі, абароны свабоды даследаванняў, заахвочвання навуковай адказнасці, а таксама падтрымкі адукацыі і навукі на карысць ўсяго чалавецтва. Асацыяцыя з'яўляецца буйной навуковай супольнасцю і выдаўцом вядомага навуковага часопіса Science, які выходзіць штотыднёвым тыражом больш ста тысяч асобнікаў. Заснавана 20 верасня 1848 г. у Пенсільваніі.

## Зноскі
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі ЗША