open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аюбіды

пры Салах ад-Дзіне Юсуфе ў 1188 годзе.]]
**Айюбі́ды** () — сярэднявечная мусульманская дынастыя блізкаўсходніх кіраўнікоў курдскага паходжання (1169—1525). Прадстаўнікі галоўнай лініі дынастыі Аюбідаў кіравалі Егіптам (1169—1252, з 1174 года з тытулам *Султан*), з'яўляючыся пры гэтым сюзерэнам для бакавых галін дынастыі, якія кіравалі ў розных рэгіёнах Блізкага Усходу (у Палесціне, Сірыі, Іраку, Аравіі, Малой Азіі).

Першапачаткова васалы дынастыі Зенгідаў у Халебе. Пасланыя ў 1169 годзе атабекам Нур ад-Дзінам Махмудам на дапамогу фацімідскаму халіфу для арганізацыі супраціўлення крыжакам, атрымалі ад яго пасаду вялікага везіра Егіпта. Пасля смерці ў 1171 годзе апошняга халіфа аль-Адзід лі-Дзіні-Лаха, ліквідавалі Фацімідскі халіфат, фармальна абвясцілі Егіпет часткай дзяржавы султаната Зенгідаў і прызналі духоўную ўладу Абасідаў.

У 1174 годзе абвясцілі незалежнасць ад дынастыі Зенгідаў і пачалі свае заваяванні.

Яе заснавальнік Салах-ад-Дзін зрынуў шыіцкую дынастыю Фацімідаў, абапіраючыся на цюркска-сельджукскія войскі, якія знаходзіліся ў Егіпце. Улада Аюбідаў распаўсюдзілася на Кірэнаіку і Трыпалітанію (1173), Емен (1173), Сірыю (1174), верхнюю Месапатамію (1180-86). Яны нанеслі шэраг паражэнняў крыжакам, пераследвалі шыітаў. У рэлігійным жыцці ўмацоўвалася панаванне сунізму. Усе выхадцы з роду Аюба мелі ў самастойным кіраванні асобныя правінцыі. У 1238 годзе дзяржава распалася на ўдзелы. У 1250 годзе мамлюкі забілі апошняга султана з Аюбідаў і захапілі ўладу.

Дзяржава Аюбідаў падзялялася на шматлікія ўдзелы. Глава дынастыі насіў тытул султана, іншыя члены дынастыі — малікаў і аміраў.

У часы Аюбідаў усеагульнае распаўсюджанне атрымалі сацыяльныя інстытуты позняга Сярэднявечча, а менавіта (у выніку рэформы 1181 года) ваенна-ленная сістэма *ікта*. Пры захаванні рэгламентацыі і дзяржаўнай манаполіі на вытворчасць і збыт некаторых відаў прадукцыі павялічвалася значэнне прыватна-гаспадарчых адносін, свабоднага рамяства і прыватнага гандлю. У рэлігійным жыцці зацвердзілася перавага сунізму, распаўсюдзіліся суфізм і дэрвішскія ордэны. Сацыяльнае і палітычнае жыццё зведала ўплыў ірана-цюркскіх традыцый Сельджукідаў.

Найважнейшыя прадстаўнікі:
* Саладзін (1171—1193)

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя ісламу
Катэгорыя:Гісторыя Егіпта
Катэгорыя:Гісторыя Курдыстана
Катэгорыя:Гісторыя Туніса
Катэгорыя:Дынастыі ісламскіх кіраўнікоў
Купрыянаў

**Купрыянаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вячаслаў Глебавіч Купрыянаў (нар. 1939) — расійскі паэт, перакладчык.
* Ігар Львовіч Купрыянаў (нар. 1938) — беларускі вучоны ў галіне парашковай металургіі.
* Павел Емяльянавіч Купрыянаў (1908—1936) — Герой Савецкага Саюза.
* Пётр Андрэевіч Купрыянаў (1893—1963) — савецкі хірург.
* Пётр Іванавіч Купрыянаў (1926—1944) — Герой Савецкага Саюза.
* Фёдар Паўлавіч Купрыянаў (1922—1998) — ваенны, генерал-лейтэнант.
Мінін

**Мінін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* 
* Аляксей Мікалаевіч Мінін (1909—?) — спецыяліст у галіне драўніназнаўства, тэхналогіі і абсталявання дрэваапрацоўкі.
* Кузьма Мінін, рускі нацыянальны герой
* Якаў Кірэевіч Мінін, Герой Савецкага Саюза
* Яфім Сямёнавіч Мінін, беларускі мастак

## Іншае 
* Казьма Мінін, газета
Аляксандр Аляксандравіч Мінін

{{Ваенны дзеяч
|імя = Аляксандр Аляксандравіч Мінін
|арыгінал імя =   
|дата нараджэння  = 28.8.1924
|месца нараджэння = вёска Арлея, , Віцебская вобласць
|дата смерці = 2002
|месца смерці = 
|выява = 
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1943—1945
|званне = 
|род войскаў = пяхота
|пасада =
|частка =
|бітвы = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
|сувязі = 
|у адстаўцы =
}}
**Аляксандр Аляксандравіч Мінін** (, вёска Арлея, Полацкі раён — ) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Працаваў у калгасе. 3 15.05.1942 г. разведчык партызанскага атрада 3-й Беларускай партызанскай брыгады. Са снежня 1943 г. на фронце, разведчык, камандзір аддзялення 77-га стралковага палка 26-й стралковай дывізіі. У ноч на 15.07.1944 г. на поўнач ад в. Мяркіне Варэнскага раёна Літвы А. А. Мінін разам з таварышам першым у палку фарсіраваў р. Нёман, узарваў 6 кулямётных гнёздаў ворага, стварыў умовы для пераправы палка. У час Беларускай аперацыі захапіў 29 «языкоў». Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 24.03.1945 г. Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Айчыннай вайны 1-й ступені, «За службу Радзіме» 3-й ступені.
Пасля вайны дэмабілізаваўся. Жыў і працаваў у Магілёве. У 1948 г. скончыў Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КП Беларусі.

## Літаратура 
* Мінін Аляксандр Аляксандравіч // Беларуская Энцыклапедыя : у 18 тамах / рэдкал. Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2000. — Т. 10. — С. 386.

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Магілёва
Саламон Аронавіч Гарэлік

{{Ваенны дзеяч
 |імя            = Саламон Аронавіч Гарэлік
 |арыгінал імя =   
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |выява    = Горелик Соломон Аронович.jpg
 |шырыня = 200px
 |апісанне выявы =     
 |мянушка =  
 |прыналежнасць =  
 |гады службы = 1931—1941
 |званне =  (ваентэхнік 1-га рангу)
 |род войскаў = Танкавыя войскі
 |камандаваў = 
 |частка = 
 |бітвы = Савецка-фінская вайна, 
 |узнагароды = 
{ style="background: transparent"
   
}
 |сувязі = 
 |у адстаўцы = 
}}

**Саламон Аронавіч Гарэлік** (,  — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, памочнік камандзіра танкавай роты па тэхнічнай часці 1-га танкавага палка 1-й танкавай брыгады  Паўднёва-Заходняга фронту, ваентэхнік 1-га рангу, Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і рабочага. Яўрэй.

Пасля заканчэння 5 класаў паступіў у прафесійна-тэхнічную школу па спецыяльнасці токара-інструментальшчыка, якую паспяхова скончыў у 1929 годзе і ўладкаваўся токарам-інструментальшчыкам на Бабруйскі чыгуналіцейны завод.

У Чырвонай Арміі з 1932 года.
* Узнагароджаны ордэнам Леніна.

## Памяць 
* Яго імем названа вуліца ў горадзе Белгарадзе.

## Літаратура 
* 
* Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. / рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мінск, 1997. — Т. 5. — С. 79.
* Ваенная энцыклапедыя Беларусі / галоўны рэдактар Л. У. Языковіч. — Мінск, 2010. — С. 291.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Дзмітрый Канстанцінавіч Кісялёў

**Дзмітрый Канстанцінавіч Кісялёў** (, ) — расійскі прапагандыст, тэлевядучы, генеральны дырэктар расійскага міжнароднага інфармацыйнага агенцтва «Расія сёння», намеснік генеральнага дырэктара УДТРК.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 26 красавіка 1954 года ў Маскве. У 1978 годзе скончыў аддзяленне скандынаўскай філалогіі філалагічнага факультэта Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. А. Жданава.

9 снежня 2013 года прызначаны генеральным дырэктарам міжнароднага інфармагенцтва «Расія сёння».

## Узнагароды 
* Ордэн «За заслугі перад Айчынай» IV ступені (13 лютага 2014) — *за дасягнутыя працоўныя поспехі, значны ўклад у сацыяльна-эканамічнае развіццё РФ, заслугі ў гуманітарнай сферы, умацаванні законнасці, абароне правоў і інтарэсаў грамадзян, шматгадовую сумленную працу*.

Катэгорыя:Выпускнікі СПбДУ
Катэгорыя:Тэлевядучыя СССР
Катэгорыя:Журналісты Расіі
Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай» 4 ступені
Маярат

**Маяра́т** ( ад  — старэйшы) — абавязковасць атрымання ў спадчыну радавога ўладання старэйшым сынам, а таксама назва ўладання з такім правам. Уласна маярат быў уведзены ў сярэднявечнае права Еўропы ў XIV—XV стагоддзях, але падобныя прававыя нормы існавалі ў многіх грамадствах. Мэтай маярату было прадухіленне раздрабнення уладанняў феадала паміж шматлікімі нашчадкамі. Паводле маярату ўсю маёмасьць і тытул пераходзіў да адзінага спадчынніка. Маярат з аднаго боку спрыяў захаванню сілы старой арыстакратыі, а з іншага прыводзіў да з'яўлення вялізнага пласта так званых «малодшых сыноў» — людзей знатнага паходжання, якія не маглі разлічваць на спадчыну і вымушаныя былі шукаць поспеху ў розных сферах дзейнасці, у асноўным на дзяржаўнай службе або ў войску.

## Віды маярату 
Існуюць тры асноўныя віды маярату:
* атрыманне ўладання ў спадчыну старэйшым у родзе (сеньярат, радавое права);
* атрыманне ўладання ў спадчыну старэйшым сынам (маярат у вузкім сэнсе слова);
* атрыманне ўладання ў спадчынустарэйшым сынам, а ў выпадку яго смерці — унукам ад старэйшага сына (прымагенітура).

У Рэчы Паспалітай маярат набыў форму ардынацыі. У Расійскай імперыі маярат быў усталяваны толькі для асобных дваранскіх родаў, напрыклад, для Чарнышовых.

## Гл. таксама 
* Радавое права
* Мінарат
* Фідэікоміс

## Спасылкі 
* «Маярат» у ВСЭ 

Катэгорыя:Спадчыннае права
Катэгорыя:Гісторыя права
Канстанцін Іванавіч Арлоўскі

{{Ваенны дзеяч
 |імя                  = Канстанцін Іванавіч Арлоўскі
 |арыгінал імя       = 
 |дата нараджэння        = 
 |месца нараджэння       = 
|дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |выява          = 
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы = 
 |мянушка             = 
 |псеўданім            = 
 |прыналежнасць       = 
 |гады службы          = 1934—1944
 |званне               = капітан
 |род войскаў            = танкавыя войскі
 |камандаваў           = 
 |частка                = 
 |бітвы             = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды              = { style="background:transparent"

}
{ style="background:transparent"

}
 |вікісховішча            = 
 |сувязі                = 
 |у адстаўцы           = 
 |аўтограф             = 
}}
**Канстанцін Іванавіч Арлоўскі** (, Быхаў, Магілёўская губерня — , Латвійская ССР) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 снежня 1913 года ў Быхаве ў сялянскай сям’і.

Закончыў школу-сямігодку. Працаваў аўтамеханікам у родным горадзе. У 1934 годзе прызваны ў Чырвоную Армію. Служыў у танкавых войсках, закончыў Бабруйскае танкавае вучылішча (1939). Удзельнік савецка-фінляндскай вайны.

На фронце з 17 ліпеня 1941 г. Ваяваў на Заходнім, 1-м і 2-м Прыбалтыйскім франтах.

Камандзір танкавага батальёна 41-й танкавай брыгады (5-ы танкавы корпус, 2-і Прыбалтыйскі фронт) капітан К. І. Арлоўскі праявіў выключную мужнасць і гераізм пры вызваленні Латвіі.

З 17 па 22 ліпеня 1944 г. яго батальён з баямі прайшоў па тылах ворага больш за 300 км. У гэтым рэйдзе танкісты прарвалі 2 тылавыя абарончыя рубяжы ворага, грамілі нямецкія тылы, парушалі камунікацыі і сувязь, чым забяспечылі імклівае наступленне танкавай брыгады. Каля г. Даўгаўпілс батальён перарэзаў шлях адыходу дзвінскай групоўцы праціўніка. На працягу ўсёй аперацыі танкісты знішчылі 12 танкаў, больш 40 гармат, шмат іншай баявой тэхнікі, каля 300 гітлераўскіх салдат і афіцэраў. Адважны камбат загінуў у гэтым баі.

За ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання і праяўленыя пры гэтым адвагу і мужнасць капітану К. І. Арлоўскаму прысвоена званне Героя Савецкага Саюза пасмяротна (24.03.1945). Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Айчыннай вайны 2-й ступені.

Пахаваны на месцы бою ў населеным пункце Малінавы. У 1949 годзе астанкі героя перапахаваны на брацкіх могілках савецкіх генералаў і афіцэраў у парку Ленінскага Камсамола ў Даўгаўпілсе (Латвія).

## Памяць 
У Даўгаўпілсе і Быхаве імем Героя названы вуліцы.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Арцюхі

Назву **Арцюхі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Арцюхі — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці.
* Арцюхі — вёска ў Касцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласці.
* Арцюхі — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці.
Балічы

Назву **Балічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Балічы — вёска ў Гродзенскім раёне
** Балічы — вёска ў Шчучынскім раёне

* Гомельская вобласць:
** Балічы — былы хутар у Жыткавіцкім раёне
Барсучына

Назву **Барсучы́на** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Барсучына — былая вёска ў Мікалаёўскім сельсавеце Міёрскага раёна
** Барсучына — вёска ў Новапагосцкім сельсавеце Міёрскага раёна
** Барсучына — хутар у Павяцкім сельсавеце Міёрскага раёна
** Барсучына — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне

* Мінская вобласць:
** Барсучына — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Барсучына — былая вёска ў Крупскім раёне

## Гл. таксама 
* Барсукі
* Барсукова
* Барсучы Мох
Мікалай Георгіевіч Падсаднік

{{Ваенны дзеяч
 |імя                  = Мікалай Георгіевіч Падсаднік
 |арыгінал імя       = 
 |дата нараджэння        =
 |месца нараджэння       = 
|дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |выява          = 
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы = 
 |мянушка             = 
 |псеўданім            = 
 |прыналежнасць       = 
 |гады службы          = 1940—1948
 |званне               = капітан
 |род войскаў            = Авіяцыя
 |камандаваў           = 
 |частка                = 
 |бітвы             = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды              = { style="background:transparent"

}
{ style="background:transparent"

-

}
 |вікісховішча            = 
 |сувязі                = 
 |у адстаўцы           = 
 |аўтограф             = 
}}

**Мікалай Георгіевіч Падсаднік** (, Вуглы,  — ) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
У Чырвонай Арміі з 1940 г. У 1943 г. скончыў Чкалаўскую ваенную авіяцыйную школу пілотаў. У дзеючай арміі з верасня 1943 г. Камандзір звяна 165-га штурмавога авіяцыйнага палка лейтэнант М. Г. Падсаднік да красавіка 1945 г. здзейсніў 106 баявых вылетаў. Удзельнік вызвалення Украіны, Малдавіі, Румыніі, Югаславіі, Венгрыі. Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 18.08.1945 г.
 
Пасля вайны на партыйнай, прафсаюзнай і адміністрацыйнай рабоце. У 1959 г. скончыў Маскоўскую вышэйшую школу прафсаюзнага руху.

Памёр 24.11.1975 г. Пахаваны ў Маскве.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Айчыннай вайны 2-й ступені, медалямі.

## Літаратура 
* Падсаднік Мікалай Георгіевіч // Беларуская Энцыклапедыя : у 18 тамах / рэдкал. Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2000. — Т. 11. — С. 505.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Ваенныя лётчыкі СССР
Баброўнікі (значэнні)

Назву **Бабро́ўнікі** маюць:
* Баброўнікі — адна з асаблівых катэгорый сялян са спецыяльнымі віннасцямі

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Баброўнікі — хутар у Воранаўскім раёне
** Баброўнікі — вёска ў Гродзенскім раёне
* Мінская вобласць:
** Баброўнікі — вёска ў Валожынскім раёне

### Польшча 
* Баброўнікі — вёска ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводства
Барок

Назву **Баро́к** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Барок — хутар у Лунінецкім раёне

* Віцебская вобласць:
** Барок — вёска ў Сенненскім раёне
** Барок — былая вёска ва Ушацкім раёне
** Барок — вёска ў Чашніцкім раёне
** Барок — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне

* Гродзенская вобласць:
** Барок — хутар у Астравецкім раёне
** Барок — хутар у Ашмянскім раёне

* Гомельская вобласць:
** Барок — пасёлак у Губіцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна
** Барок — былы пасёлак у Ліпініцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна
** Барок — пасёлак у Гомельскім раёне
** Барок — былая вёска ў Жыткавіцкім раёне

* Магілёўская вобласць:
** Барок — вёска ў Бабруйскім раёне
** Барок — вёска ў Бялыніцкім раёне
** Барок — былая вёска ў Магілёўскім раёне

* Мінская вобласць:
** Барок — вёска ў Ракаўскім сельсавеце Валожынскага раёна
** Барок — вёска ў Сакаўшчынскім сельсавеце Валожынскага раёна
** Барок — вёска ў Крупскім раёне
** Барок — вёска ў Ляхаўскім сельсавеце Любанскага раёна
** Барок — пасёлак у Рачэнскім сельсавеце Любанскага раёна
** Барок — вёска ў Слуцкім раёне
** Барок — вёска ў Старадарожскім раёне
** Барок — вёска ў Стаўбцоўскім раёне

### Расія 
* Барок (Дзямідаўскі раён)
* Барок (Духаўшчынскі раён)

### Украіна 
* Барок (Карастышыўскі раён)
* Барок (Сакальскі раён)

## Падвойныя назвы 
* Голы Барок 
* Высокі Барок 
* Доўгі Барок 
* Жукаў Барок
* Каменны Барок
* Паўлаў Барок
* Сухі Барок
* Хутар-Барок
* Чырвоны Барок

## Гл. таксама 
* Баравая 
* Баравое 
* Баравуха 
* Баравыя
* Барак 
* Бараўляны 
* Бараўская 
* Бор 
* Боркі
Сяргей Аляксандравіч Календа

**Сяргей Аляксандравіч Календа** (нар. , Капыль; Псеўданімы: *Аляксандр I. Бацкель*) — беларускі пісьменнік і культуролаг.

## Біяграфія 
З маленства жыве ў Мінску. Скончыў факультэт міжнародных адносін БДУ па спецыяльнасці «культуролаг-яўрэіст». Вывучаў філасофію і літаратуру ў Беларускім Калегіуме. Скончыў лонданскую акадэмію  (2008), стыліст міжнароднага класа. Стваральнік і галоўны рэдактар часопіса беларускай прозы «Макулатура» (www.makpaper.com).

На ўласнае прызнанне, вядзе абсурдны лад жыцця і спрабуе жыць на мяжы супраціўлення масавым плыням і звязам.

## Творчасць 
Друкаваўся ў часопісах: «Дзеяслоў», «БОЛЬШОЙ», «pARTisan», «Дружба народов», «Маладосць», «Literatur und Kritik», «eXperimenta», «БЛ.ЯТЬ». Аўтар кніг «Помнік атручаным людзям», «Казкі. Гісторыі (не) пра нас», «Іржавы пакой з белымі шпалерамі», «Трохлітровая проза» і «Кантынентальны сняданак». Творы С. Календы перакладзены на нямецкую і рускую мовы.

## Прызнанне 
Лаўрэат і фіналіст шэрагу літаратурных прэмій і конкурсаў, у т.л.:
* Шорт-ліст Прэміі Гліняны Вялес за 2011 год з кнігай «Іржавы пакой з белымі шпалерамі».

## Літаратура 
* Календаскоп  // 34MAG.NET [Электронны рэсурс]. — Рэжым доступу http://34mag.net/—Дата доступу 08.11.2012;
* Календа Сяргей Аляксандравіч  // Саюз беларускіх пісьменнікаў: Асабістыя старонкі сяброў СБП [Электронны рэсурс]. — Рэжым доступу http://www.lit-bel.org/  — Дата доступу 04.09.2014.
* Сяргей Календа «Трохлітровая проза»  // Літаратурная прэмія Ежы Гедройца: Вынікі 2012 года [Электронны рэсурс]. — Рэжым доступу http://2013.gedroyc.by/  — Дата доступу 04.09.2014.

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Культуролагі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Бярозкі

Назву **Бяро́зкі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Бярозкі — аграгарадок у Докшыцкім раёне  
** Бярозкі — вёска ў Сенненскім раёне  
** Бярозкі — вёска ва Ушацкім раёне  
** Бярозкі — вёска ў Чашніцкім раёне  

* Гомельская вобласць:
** Бярозкі — вёска ў Брагінскім раёне 
** Бярозкі — вёска ў Гомельскім раёне 
** Бярозкі — вёска ў Добрушскім раёне 

* Магілёўская вобласць:
** Бярозкі — аграгарадок у Хоцімскім раёне 

* Мінская вобласць:
** Бярозкі — вёска ў Маладзечанскім раёне
### Латвія 
* Бярозкі (Латвія)

## Гл. таксама 
* Беразавец
* Беразавіца
* Беразіна
* Беразнікі
* Беразніца
* Беразнякі
* Беразнянка
* Бяроза
* Бярозава
* Бярозавае
* Бярозавая Гара
* Бярозавічы
* Бярозавы
* Бярозавы Гай
* Бярозаўка
* Бярозаўцы
* Бярозаўшчына
* Бярозка
* Бярозы
* Беразіно
* Бярэзкі
* Бярэзнікі
* Бярэзніца
Губічы

Назву **Гу́бічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Губічы — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці
* Губічы — аграгарадок у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці
* Губічы — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці

## Гл. таксама 
* Губіна
* Губінка
* Губіншчына
* Губіца
* Губіцкі Кардон
Баравыя

Назву **Баравы́я** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Баравыя — вёска ў Відзаўскім сельсавеце Браслаўскага раёна 
** Баравыя — хутар у Друеўскім сельсавеце Браслаўскага раёна 
** Баравыя — хутар у Цяцеркаўскім сельсавеце Браслаўскага раёна
** Баравыя — былы хутар у Мёрскім раёне
** Баравыя — вёска ў Полацкім раёне
** Баравыя — вёска ва Ушацкім раёне
** Баравыя — вёска ў Чашніцкім раёне

* Гродзенская вобласць:
** Баравыя — вёска ў Астравецкім раёне
** Баравыя — хутар у Смаргонскім раёне
** Баравыя — вёска ў Шчучынскім раёне

* Мінская вобласць:
** Баравыя — вёска ў Вяляціцкім сельсавеце Барысаўскага раёна
** Баравыя — хутар, цяпер не існуе, знаходзіўся ў кіламетры на поўнач ад вёскі Баравуха (Майсееўшчынскі сельсавет, Барысаўскі раён)
** Баравыя — вёска ў Даўгінаўскім сельсавеце Вілейскага раёна
** Баравыя — вёска ў Іжскім сельсавеце Вілейскага раёна
** Баравыя — вёска ў Касцяневіцкім сельсавеце Вілейскага раёна
** Баравыя — вёска ў Рабунскім сельсавеце Вілейскага раёна
** Баравыя — вёска ў Крупскім раёне
** Баравыя — вёска ў Мядзельскім раёне
** Баравыя — вёска ва Уздзенскім раёне

## Гл. таксама 
* Баравая 
* Баравое 
* Баравуха 
* Бараўляны 
* Бараўская 
* Бор 
* Боркі
Любавічы

Назву **Любаві́чы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Любавічы — вёска ў Жыткавіцкім раёне

### Расія 
* Смаленская вобласць
** Любавічы (Манастыршчынскі раён)
** Любавічы — вёска ў Руднянскім раёне
Запясочча

**Запясо́чча** (, ) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Верасніцкага сельсавета.

Размешчана на аўтадарозе Жыткавічы — Столін (), на захад ад Турава. Запясочча з'яўляецца цэнтрам камунальнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Запясочча».

## Гісторыя 
Вядома прынамсі з 1566 года як адно з прадмесцяў Турава, разам з яшчэ адным прадмесцем — Заяцеллем. Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў, разам з Туравам і Тураўскай воласцю ў складзе Пінскага павета Берасцейскага ваяводства ВКЛ.

З 1924 года ў складзе Тураўскага раёна, з 1962 — Жыткавіцкага раёна. У 1931—1954 гадах цэнтр Запясоцкага сельсавета.

Да Другой сусветнай вайны ў Запясоччы каля 300 двароў, 1200 чалавек. У жніўні 1941 года акупанты спалілі вёску — больш за 250 хат, забілі 70 чалавек.

## Вуліцы 
*Дэпутацкая вуліца 
*Інтэрнацыянальная вуліца 
*Калгасная вуліца 
*Камуністычная вуліца 
*Касманаўтаў вуліца 
*Кастрычніцкая вуліца 
*Лугавая вуліца 
*Моладзевая вуліца 
*Набярэжная вуліца 
*Новая вуліца 
*Першамайская вуліца 
*Піянерская вуліца 
*Перамогі вуліца 
*Савецкая вуліца 
*Савецкі завулак 
*Садовая вуліца
*Тураўская вуліца 
*Чырвонаармейская вуліца 
*Школьная вуліца

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Дзянісавіч Сядзельнік (1935—2016) — літаратуразнавец-германіст

## Літаратура 
* 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць / С.В.Марцэлеў; Рэдкалегія: Г.П.Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Верасніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі
Календа

## Асобы 
* Гаўрыіл (Габрыэль) Календа (1606—1674) — вялікалітоўскі дзеяч уніяцкай царквы, Мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі (1665—1674)
* Сяргей Аляксандравіч Календа (нар. 1985) — беларускі пісьменнік і культуролаг

## Іншае 
* «Каляда», або «Календа» — вялікалітоўскі, пазней і польскі прыватнаўласніцкі герб, адмена герба «Белты»
Яхімоўшчына

Назву **Яхімо́ўшчына** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Яхімоўшчына — вёска ў Сенненскім раёне
* Мінская вобласць
** Яхімоўшчына — аграгарадок у Маладзечанскім раёне
П’ер Эдмон Буасье

'''П'ер Эдмон Буасье'* (; 1810—1885) — швейцарскі батанік, падарожнік і матэматык, вучань Дэкандоля-старэйшага. У яго гонар названы від пустэльных слімакоў - *Sphincterochila boissieri''.

## Біяграфія 
Скончыўшы курс навук у Жэневе, ён адправіўся ў Парыж, дзе займаўся пад кіраўніцтвам Веба. Па парадзе апошняга Буасье заняўся спецыяльным вывучэннем іспанскай флоры, у той час (1836) яшчэ зусім не вывучанай.

Вынікам першага падарожжа Буасье па Іспаніі з'явілася ў 1838 яго першая вялікая праца «Elenchus plantarum novarum minusque cognitarum», у якой ён, сярод іншага, апісаў 200 новых відаў.

У 1839 Буасье пачаў выдаваць капітальны труд «*Voyage botanique dans le mide de l’Europe pendant l’année 1837», in 4°, скончаны ў 1846.

У 1842, зацікавіўшыся атрыманым з Афін гербарыем, Буасье распачаў падарожжа ў Грэцыю, наваколлі Канстанцінопаля і Малую Азію, а ў 1845 і 1846 ён наведаў, разам са сваёю жонкаю, народжанай *Lucile Butini* (у гонар якой ім названы віды ,  і ), Егіпет, Аравію, Сірыю і Палесціну.

З 1849 некалькі разоў наведваў Пірэнейскі паўвостраў, бываў у Альпах, у Германіі, Аўстрыі, Англіі, Нарвегіі, Даніі, Італіі, Алжыры і Расіі, а ў 1866 ён падарожнічаў з дэрпцкім прафесарам Бусэ па Азіяцкай Расіі і Персіі.

У 1867 выйшаў першы том яго знакамітага сачынення «*Flora orientalis*», апошні, 5-ы том якога быў скончаны ў 1884, за год да смерці Буасье ў 1885 годзе. «*Flora orientalis''» уключае падрабязнае апісанне 11 876 відаў, з указаннем вобласці іх распаўсюджвання, з ключамі для вызначэння відаў. Гэта праца з'яўляецца неабходным дапаможнікам для ўсякага, які займаецца флорай Усходу.

Буасье апісаў сам усяго 3 602 новыя віды, а разам з іншымі — яшчэ 2 338 відаў. Ім усталявана 103 новыя роды самастойна і 28 у супрацоўніцтве з іншымі, дадзена апісанне ўсяго 18 496 відаў, апублікавана 347 табліц з 378 відамі. Асобных прац яго (часткова ў супрацоўніцтве з іншымі) маецца 21.

У якасці адпачынку Буасье займаўся каля Жэневы садаводствам.

## Навуковыя працы 
* *Elenchus plantarum novarum … in itinere hispanico legit*, 1838
* *Diagnoses plantarum novarum hispanicum*, 1842 + Georges François Reuter
* *Voyage botanique dans le midi de l’Espagne…*, 1839—1845
* *Pugillus plantarum novarum Africae borealis Hispaniaeque australis*, 1852 + Georges François Reuter
* *Diagnoses plantarum orientalium novarum*, 1842—1859
* *Aufzählung der auf einer Reise durch Transkaukasien und Persien gesammelten Pflanzen*, 1860 + Friedrich Alexander Buhse
* *Icones Euphorbiarum*, 1866
* *Flora Orientalis*, 1867—1884, т.1, т.2, т.3, т.4, т.5, sapp. 1888

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Батанікі Швейцарыі
Катэгорыя:Падарожнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Біёлагі XIX стагоддзя
Пацалунак Іуды

[thumb|300px||*Пацалунак Іуды* (1304–06), фрэска, Джота дзі Бандонэ,  [Падуя, Італія]]
**Пацалунак Іуды** — падзея евангельскага апавядання, каля адзін з вучняў Ісуса Хрыста, Іуда Іскарыёт, вызначыў і такім чынам выдаў Ісуса салдатам з дапамогай пацалунку. Пацалунак Іуды вядомы (асабліва ў мастацтве) як здрада Хрыста, падзея адбылася ў Гефсіманскім садзе пасля Апошняй Вячэры, пасля гэтага адбыўся арышт Ісуса воінамі Сінедрыёна. У хрысціянскім багаслоўі падзеі ад Апошняй Вячэры да смерці і ўваскрасення Ісуса называюць Страсці.

У больш шырокім сэнсе пацалунак Іуды можа разглядацца як акт дружбы, які, на самой справе, нясе атрымальніку шкоду. Пацалунак Іуды стаў сімвалам здрады.

## Біблейскае апавяданне 
Пацалунак у яўрэяў быў традыцыйным прывітаннем. Паколькі падзеі праходзілі ноччу, то ў воінаў, якія прыйшлі за Хрыстом, была верагоднасць пераблытаць Ісуса з адным з вучняў, у гэтым разе план па арышту Ісуса праваліўся. Таму Іуда ўзяўся паказаць на Хрыста і, каб не рабіць гвалту, то паказаць пры прывітанні. Убачыўшы ў садзе свайго Настаўніка, Іуда падбег і, пацалаваўшы, прамовіў: «Радуйся, Настаўнік!»

І Мацвей (26: 47-50), і Марк (14: 43-45) выкарыстоўваць грэчаскі дзеяслоў kataphilein, што азначае пацалаваць цвёрда, інтэнсіўна, горача, пяшчотна ці цяпло. Такі ж самы дзеяслоў выкарыстоўвае Плутарх для апісання знакамітага пацалунка, які Аляксандр Вялікі даў Багою. Паводле Евангелля ад Матфея, Ісус адказаў: «*Дружа, ты для гэтага прыйшоў сюды?*». Пасля гэтага адзін з вучняў адсек слузе першасвятара вуха, аднак Ісус суцішыў вучняў і сказаў, што гэтаму патрэбна адбыцца. Услед за гэтым адбыўся арышт Хрыста, а вучні пакінулі Настаўніка.

Пацалунак Іуды стаў ідыёмай, якая якая выказвае вышэйшую ступень падступства чалавека, а таксама сімвалам здрады. Падзея нашла адлюстраванне ва шматлікіх творах мастацтва.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мукі Хрыстовы
Катэгорыя:Пацалунак
Катэгорыя:Іуда Іскарыёт
Катэгорыя:Жыццё Ісуса Хрыста
Катэгорыя:Евангелле паводле Матфея
Катэгорыя:Евангелле паводле Марка
Марозаў

**Марозаў** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Алег Усеваладавіч Марозаў (нар. 1957) — беларускі батанік.
* Аляксандр Кліменцьевіч Марозаў (1905—1984) — поўны кавалер ордэна Славы.
* Валерый Францавіч Марозаў (1947—2023) — беларускі архітэктар.
* Вячаслаў Мікалаевіч Марозаў (1929—2002) — журналіст, пісьменнік, кінасцэнарыст, заслужаны работнік культуры Беларусі
* Георгій Фёдаравіч Марозаў — расійскі лесавод.
* Дзмітрый Кузьміч Марозаў (1912—1981) — Герой Савецкага Саюза.
* Змітрок Змітравіч Марозаў (нар. 1954) — беларускі паэт, празаік, публіцыст.
* Ігар Вячаслававіч Марозаў (нар. 1954) — беларускі культуролаг, архітэктар.
* Ілля Марозаў (нар. 2002) — беларускі валейбаліст.
* Максім Аляксандравіч Марозаў (нар. 1989) — беларускі валейбаліст.
* Міхаіл Ільіч Марозаў (1922—1943) — Герой Савецкага Саюза.
* Павел Ягоравіч Марозаў (нар. 1978) — беларускі грамадскі дзеяч.
* Сава Цімафеевіч Марозаў (1862—1905) — рускі прадпрымальнік мецэнат.
* 
* Уладзіслаў Уладзіміравіч Марозаў (нар. 2000) — беларускі футбаліст.
* Цімафей Андрэевіч Марозаў (нар. 1998) — беларускі спявак, больш вядомы пад псеўданімам **Ціма Беларускіх**.
* Яўген Дзмітрыевіч Марозаў (нар. 1995) — беларускі футбаліст.

## Гл. таксама 
* Марозава
Яхімоўшчына (музей)

**Яхімоўшчына** — філіял Літаратурнага музея Янкі Купалы ў Яхімоўшчына (Маладзечанскі раён).

## Гісторыя 
У Яхімоўшчыне з восені 1906 г. да вясны 1907 г. Янка Купала працаваў памочнікам вінакура Сасноўскага на бровары ў маёнтку пана Аляксандра Янавіча Любанскага. Менавіта тут нарадзілася большасць твораў, якія пазней склалі першы зборнік Янкі Купалы «Жалейка».

У 1959 годзе на будынку былой канторы бровара (зараз цэнтральная сядзіба калгаса «Яхімоўшчына») была ўсталявана мемарыяльная дошка. У 1982 годзе ў гонар стагоддзя з дня нараджэння Я. Купалы адбылася мемарыялізацыя і дома, дзе жыў паэт. Пазней жыхары гэтага дома былі пераселены калгасам у новае жыллё, каб у мемарыяльным будынку можна было правесці рэстаўрацыйныя работы.

Філіял Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы ў Яхімоўшчыне ўтвораны 24 студзеня 1997 года па ініцыятыве тагачаснага дырэктара музея Жанны Дапкюнас і пры спрыянні старшыні праўлення калгаса «Яхімоўшчына» Генадзя Божкі. Рэстаўрацыя хаты, у якой жыў Я.Купала, адбылася ў 1998 годзе. Пасля падрыхтоўкі экспазіцыі філіял упершыню адкрылася для наведвальнікаў 30 мая 2001 года.

Плошча экспазіцыі музея складае больш за 100 м². Аўтар літаратурна-мастацкай канцэпцыі і стваральнік экспазіцыі — мастак Г. Чысты. Галоўная ідэя экспазіцыі — паказаць нараджэнне нацыянальнага літаратурнага генія, аднавіць час, калі пачынаўся і распаўсюджваўся беларускі легальны друк, вызначыць яго ўплыў на тагачаснае беларускае грамадства, адлюстраваць значнасць першага паэтычнага зборніка Янкі Купалы «Жалейка».

У двух пакоях філіяла музея размяшчаюцца экспазіцыйныя залы, а трэці пакой-кабінет, дзе жыў Я.Купала, — мемарыяльны. Тут усё захавалася ў тым выглядзе, як было ў пачатку 20 стагоддзя: пісьмовы стол, побач венскае крэсла, этажэрка з кнігамі, камод, дзе зберагаўся ўвесць скарб маладога чалавека. На стале — пісьмовыя прылады высакароднай працы, падсвечнік, гадзіннік павольна адмярае час…

У экспазіцыі выкарыстаныя мастацкія творы Э. Агуновіча, М. Гусева, Я. Раманоўскага, К. Харашэвіча і В. Ціхановіча, у якіх адлюстравана праца паэта на бровары. Традыцыйна штогод на тэрыторыі Яхімоўшчыны ў дзень нараджэння паэта (7 ліпеня) праводзіцца Купальскае свята.

## Спасылкі 
* Яхiмоўшчына . Дзяржаўны лiтаратурны музей Янкi Купалы

Катэгорыя:Музеі Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:Яхімоўшчына (Маладзечанскі раён)
Сангір

**Сангір** () або **Вялікі Сангір** () — найбуйнейшы востраў архіпелага Сангір. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Паўночны Сулавесі. Плошча - 813 км². Насельніцтва ў 2010 г. (разам з суседнімі малымі астравамі) - 126 133 чал., пераважна сангірцы. 

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Найвышэйшы пункт — актыўны вулкан Аву (1320 м). Яго вывяржэнне 2 сакавіка 1856 г. мела катастрафічныя наступствы і прывяло да гібелі некалькі тысяч чалавек. Значная частка вострава пакрыта лясамі, у якіх знойдзены эндэмічныя віды фаўны. На ўзбярэжжы шмат птушак. 

У 1677 г. востраў Сангір трапіў у склад галандскіх каланіяльных валоданняў і доўгі час з'яўляўся важным цэнтрам гандлю паміж Сулавесі і Філіпінамі. З 1950 г. у складзе Інданезіі. 

Востраў злучаны паромнай пераправай з Манада. Мясцовае насельніцтва займаецца земляробствам, рыбалоўствам і марскім гандлем. Развіта адыходніцтва, калі мужчыны або нават цэлыя сем'і наймаюцца на сезонную працу на Сулавесі або на Філіпіны. Мясцовыя ўлады імкнуцца развіваць турызм. 

## Спасылкі 
* Sangihe & Talaud 
* AWU VOLCANO — SANGIHE ISLAND, INDONESIA
* Geology and Geological History of the Sangihe-Talaud Region
* The volcanic disaster in Sangir Island,—the island between the Celebes
* WELCOME TO SANGIHE ISLANDS (SANGIR)

Сангір
Сангір
Патмас

**Па́тмас**, **Патм** () — невялікі грэчаскі востраў на паўднёвым усходзе Эгейскага мора, у 70 км ад Турцыі, адзін з Паўднёвых Спарадскіх астравоў. Плошча — 34,6 км². Колькасць насельніцтва — 3044 чалавек (2001). Галоўны горад — Патмас ( — Skala), з добрай гаванню.

## Геаграфія 
thumb|злева|Востраў Патмас. На версе гары — манастыр Іаана Багаслова, трохі ніжэй злева — манастыр над пячорай Апакаліпсісу

Працягласць берагавой лініі каля 63 кіламетраў; найвышэйшы пункт Патмаса — 269 метраў над узроўнем мора. Востраў скалісты і практычна бязлесны.

## Гісторыя 
У IV стагоддзі да н.э. на востраве існаваў акропаль. Патмас быў месцам высылкі ў рымлян. Паводле падання, сюды быў сасланы апостал Іаан Багаслоў і ў адной з пячор меў адкрыццё, якое легла ў аснову Апакаліпсіса.

На Патмасе знаходзіцца адзін з найбуйнейшых у Грэцыі манастыр Іаана Багаслова, заснаваны святым Хрыстадулам у 1088 годзе. У ім знаходзіцца багаты збор рукапісаў, апісанне якога выдадзена манахам Сакеліянам у Афінах.

Пасля падзення Канстанцінопаля ў 1453 г. востраў даў прытулак тысячы бежанцаў, частка якіх засталася на востраве. Некаторы час быў пад кантролем венецыянцаў, якія ў 1537 годзе здалі Патмас без бою туркам. І пад венецыянскім і пад турэцкім кантролем насельніцтва вострава заставалася выключна грэчаскім. У 1669 г. тут была заснавана вядомая ва ўсёй Грэцыі Патмаская акадэмія, якая ўнесла вялікі ўнёсак у захаванне і развіццё грэчаскай асветы. У 1771—1774 падчас Міжземнаморскай экспедыцыі тут знаходзілася база Расійскага флоту.

Востраў вядомы таксама ва ўсёй Грэцыі і як месца нараджэння Ксантас Эмануіла (1772—1852) аднаго з трох грэчаскіх патрыётаў, якія заснавалі ў 1814 г. у Адэсе тайнае таварыства «Філікі Этэрыя», якое падрыхтавала вызваленне Грэцыі ад турэцкага панавання.

Жыхары Патмаса ўдзельнічалі ў вызваленчай вайне Грэцыі 1821-29 гг., але паводле міжнародных пагадненняў востраў застаўся па-за межамі адроджанай грэчаскай дзяржавы.

У 1912 годзе падчас Турка-італьянскай вайны востраў Патмас быў акупаваны італьянцамі.

Востраў вернуты ў склад Грэцыі ў 1948 годзе па выніках Другой сусветнай вайны.

У 1980 годзе Патмас і Родас прынялі першую пленарную сесію Змяшанай міжнароднай камісіі па багаслоўскім дыялогу, яе тэмай стала абмеркаванне пытання «Таінства царквы і еўхарыстыя ў святле тайны Святой Тройцы».

## Культура 
Кожны год, у канцы жніўня, на востраве праходзіць Міжнародны фестываль царкоўнай музыкі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астравы паводле алфавіта
Катэгорыя:Астравы Эгейскага мора
Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Катэгорыя:Дадэканес
Катэгорыя:Дымы Грэцыі
Паўднёвыя Эгейскія астравы

**Паўднёвыя Эгейскія астравы** () — адміністрацыйная вобласць (Перыферыя) ва ўсходняй частцы рэспублікі Грэцыя, якая складаецца з некалькіх астравоў. Адміністрацыйна складаецца з номы Кіклады і Дадэканес. Адміністрацыйны цэнтр вобласці — горад Эрмупаліс.
Пелапанес (акруга)

**Пелапанес** () — адміністрацыйная вобласць (перыферыя) на поўдні рэспублікі Грэцыя. Правінцыя займае большую частку паўвостравы Пелапанес, за выключэннем паўночна-заходніх рэгіёнаў Ахея і Эліды, якія належаць перыферыі Заходняя Грэцыя. На поўначы мяжуе з перыферыяй Заходняя Грэцыя, на паўночным усходзе — з Атыкай. Плошча правінцыі складае 15 490 км².

## Адміністрацыя 
Перыферыя была створана ў 1987 годзе падчас адміністрацыйнай рэформы. З 2010 года паводле закону Калікратыса, яе правы і паўнамоцтвы былі перагледжаны і пашыраны. Разам з перыферыямі Заходняй Грэцыі і Іанічных астравоў, яна падпарадкоўваецца *Дэцэнтралізаванай адміністрацыі Пелапанес, Заходняй Грэцыі і Іанічных астравоў*, размешчанай у Патрах. Адміністрацыйны цэнтр перыферыі знаходзіцца ў Трыпалі. Адміністрацыйная вобласць падзелена на пяць адміністрацыйных адзінак (номаў, да 2010 года — прэфектуры): Аркадыя, Аргаліда, Карынфія, Лаконія і Месінія, які ў сваю чаргу падзелены на 26 муніцыпалітэтаў.

З 1 студзеня 2011 года губернатарам перыферыі з'яўляецца Петрас Татуліс, які быў выбраны ў лістападзе 2010 года на выбарах у мясцовыя органы кіравання ад Усегрэчаскага сацыялістычнага руху.

## Літаратура 
* Географический энциклопедический словарь. — : «Советская энциклопедия», 1989. — С. 369.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пелапанес
Крыт (акруга)

**Крыт** () — адміністрацыйная акруга (перыферыя) Грэчаскай Рэспублікі, на тэрыторыі аднайменнага вострава. Адміністрацыйна складаецца з номы Ханья, Іракліён, Ласіты і Рэтымнан. Адміністрацыйны цэнтр акругі — горад Іракліён.

Катэгорыя:Геаграфія Крыта
Амаргос

**Амарго́с** () — востраў у Грэцыі, у паўднёвай частцы Эгейскага мора. Самы ўсходні з астравоў архіпелага Кіклады, адносна блізка ад яго  архіпелаг Дадэканес. Звязаны паромам з Пірэем (адлегласць 138 марскіх міль), астатнімі астравамі Кікладаў і Дадэканесам.

На востраве здабываюцца баксіты.

## Гісторыя 
thumb|злева|Вялікі ідал з вострава Амаргос
Востраў заселены людзьмі з часоў бронзавагу веку. Археалагічныя раскопкі на востраве ўсталявалі, што Амаргос быў адным з ранніх цэнтраў Кікладскай цывілізацыі ў 3000 — 2000 гг. да н.э. На Амаргосе знойдзена шмат металічных рэчаў, асабліва: бронзавыя кінжалы і наканечнікі дзід, сярэбраныя пасудзіны і ўпрыгожванні. На востраве знойдзены самы вялікі з ідалаў Кікладаў — «Вялікі ідал» вышынёй 1 метр 47 сантыметраў (цяпер у Нацыянальным археалагічным музеі Афін). Засведчана знаходжанне на востраве выхадцаў з Мінойскага Крыта. На вяршыні ўзгорка ў Катаполах выяўлены разваліны старажытнай Міноі, якая нібы з'яўлялася летняй рэзідэнцыяй цара Мінаса.

У часы старажытнай Грэцыі на востраве выраблялі льняныя хітоны чорнага колеру — амаргіды.

У 232 годзе да н.э. падчас Ламійскай вайны флот Македоніі пад камандаваннем Кліта разбіў каля вострава Амаргос афінскі флот.

Востраў быў захоплены венецыянскай сям'ёй Гізі падчас Чацвёртага крыжовага паходу (1204). Галоўны горад Амаргос (Кастра) вырас вакол замка герцагаў Архіпелага, якія валодалі востравам у 1259—1260, 1269—1352 гг. У 1260 годзе вернуты Візантыі, але ў 1269 годзе Гізі адабралі яго назад. У 1310 годзе флот родаскіх рыцараў разграміў каля вострава Амаргоса, які знаходзіўся ў 150 кіламетрах ад Родаса, турэцкую флатылію новай Асманскай дзяржавы. З 1370 года кіраваўся Венецыяй. Захоплены асманамі ў 1537 годзе. Як і астатнія Кіклады увайшоў у склад новаўтворанай дзяржавы Грэцыя ў 1832 годзе. У часы рэжыму чорных палкоўнікаў востраў выкарыстоўваўся як месца ссылкі палітычных зняволеных.

## Славутасці 
* Манастыр Панагіі Хазавіятысы.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт вострава 

Катэгорыя:Кіклады
Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Катэгорыя:Астравы Эгейскага мора
Катэгорыя:Дымы Грэцыі
Шпіцбергенскі трактат

**Шпіцбергенскі трактат 1920** — падпісаны 9 лютага 1920 года ў Парыжы і вызначыў міжнародна-прававы статус архіпелага Шпіцберген. У наш час падтрымліваюць сваю прысутнасць на архіпелагу Нарвегія і Расія, у меншай ступені — Польшча і КНР.

## Утрыманне 
Паводле Шпіцбергенскага трактата над Шпіцбергенам, які лічыўся раней свабоднай тэрыторыяй, усталёўваўся суверэнітэт Нарвегіі, а дзяржавам-удзельнікам дагавора надавалася роўнае права на эксплуатацыю натуральных рэсурсаў Шпіцбергена і яго тэрытарыяльных вод. Нарвегія абавязалася ў артыкуле 9-м дагавора не будаваць і не дапускаць стварэння марскіх баз ці ўмацаванняў на тэрыторыі архіпелага і не выкарыстоўваць яе для ваенных мэтаў. У 1925 годзе Нарвегія афіцыйна абвясціла Шпіцберген часткай нарвежскага каралеўства. СССР далучыўся да Шпіцбергенскага трактата ў 1935 годзе.

Да цяперашняга часу ўдзельнікамі дагавора з’яўляюцца больш за 50 дзяржаў: Расія і іншыя дзяржавы, якія складалі СССР, ЗША, Вялікабрытанія, Германія, Францыя, Японія, Нідэрланды, Балгарыя, краіны былой Югаславіі, Венгрыя, Данія, Нарвегія, Польшча, Чэхія, Славакія, Румынія, Італія, Швецыя і іншыя. Нарвежскі стортынг у рэзалюцыі ад 15 лютага 1947 года прызнаў, што СССР з’яўляецца дзяржавай, якая мае нароўні з Нарвегіяй асаблівыя эканамічныя інтарэсы на Шпіцбергене. З 1991 года гэтыя правы перайшлі да Расіі.

## Тэма Шпіцбергена ў расійска-нарвежскіх адносінах 
З прычыны таго, што СССР, а затым і РФ — адзіная краіна, якая падтрымлівае прыкметную прысутнасць у рэгіёне, за выключэннем самой Нарвегіі (да 1995 года колькасць савецкіх, а затым і расійскіх грамадзян на архіпелагу перавышала колькасць нарвежцаў), адносіны паміж дзвюма краінамі насілі даволі напружаны характар. Асцярогі нарвежскага боку шмат у чым прывялі да таго, што Нарвегія стала членам НАТА. Пасля некаторага спаду напружанасці, абумоўленага ў першую чаргу адтокам расійскага насельніцтва з архіпелага і закрыццём некалькіх расійскіх населеных пунктаў, пачаўся новы перыяд абвастрэння. У снежні 2011 года расійскі ўрад прыняў новую стратэгію развіцця расійскай прысутнасці на Шпіцбергене, якая ўключае ў сябе будаўніцтва некалькіх аб’ектаў у горадзе Баранцбург. Гэта выклікала пратэст нарвежскага боку, які не зацікаўлены ў павелічэнні расійскай прысутнасці.

## Публікацыя 
* «Сборник действующих договоров, соглашений и конвенций, заключённых с иностранными государствами», в. 9, Москва, 1938.

Катэгорыя:Гісторыя Шпіцбергена
Катэгорыя:Палітыка Шпіцбергена
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Нарвегіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы СССР
Катэгорыя:1920 год у Расіі
Сігурд I Крыжак

**Сігурд I Крыжак**, (стар.-сканд. *Sigurðr Jórsalafari*;  — ) — кароль Нарвегіі (1103—1130), з 1103 года ўладарыў разам з Эйстэйнам I Магнусанам, з 1123 года — аднаасобна.

## Біяграфія 
Сын нарвежскага конунга Магнуса Галаногага. У 1098 годзе суправаджаў бацьку ў паходах да Аркнейскіх астравоў, Гебрыдаў і Ірландскага мора. У 1098 годзе абвешчаны ярлам Аркнейскім і каралём Мэна і астравоў.

Калі Магнуса Галаногага ў 1103 годзе забілі, Сігурд вярнуўся ў Нарвегію і разам з братам стаў конугам Нарвегіі.

У 1107 годзе Сігурд адправіўся ў крыжовы паход, падтрымаць крыжацкае Іерусалімскае каралеўства. Ваяваў у Лісабоне, на шматлікіх астравах Міжземнамор’я, у Палесціне, наведаў караля Палерма, Іерусалім, Канстанцінопаль.

У 1110 годзе Сігурд разам з Балдуінам I Іерусалімскім захапілі прыбярэжны горад Сідон. У 1111 годзе Сігурд вяртаецца ў Нарвегію і пераносіць сталіцу ў Конгхеле (цяпер шведскі Кунгэльв), будуе там замак, у якім захоўваў часціцу Жыватворнага Крыжа, атрыманаю ад Балдуіна I Іерусалімскага.

У 1123 годзе Сігурд накіроўвае крыжакоў у Смоланд супраць язычнікаў.

Падчас уладарства Сігурда ў Нарвегіі ўведзена царкоўная дзесяціна, заснавана епархія Ставангера.

У 1130 годзе Сігурд памірае ад чумы, яго хаваюць у царкве Халвардскірхен у Осла.

## Сям’я 
Сігурд быў жанаты з дачкой вялікага князя кіеўскага Мсціслава Уладзіміравіча — Мальфрыдай Мсціслаўнай. У шлюбе не было сыноў, толькі дачка — Крысціна Сігурдсдотэр, што стала прычынай барацьбы за ўладу пасля смерці Сігурда і грамадзянскай вайны, якая доўжылася 90 гадоў. Змагаліся дзве асноўныя партыі — Баглеры і Біркебейнеры.

## Вобраз у культуры 
У 1225 годзе Сноры Стурлусан напісаў сагу пра Сігурда і яго братоў у зборы каралеўскіх саг «Кола Зямное».
 
У XIX стагоддзі Б’ёрнст’ернэ Марцінус Б’ёрнсан напісаў гістарычную сагу-драму, заснаваную на жыцці караля Сігурда — «Сігурд Крыжак» (Sigurd Jorsalafar), яе паставілі ў 1899 годзе на адкрыцці Нацыянальнага тэатра ў Осла.

«Сігурд Крыжак» — аркестравая сюіта Эдварда Грыга, напісаная ў 1872 годзе (другая рэдакцыя — у 1892 годзе) як музычнае суправаджэнне да аднайменнай драмы Б’ёрнсана, з якім Грыг сябраваў. Твор упершыню сыграны ў Хрысціяніі 10 красавіка 1872 года, а ў Осла прэм’ера адбылася 5 лістапада 1892 года.

## Гл. таксама 
* Уладанні Нарвегіі
* Нарвежскі крыжовы паход

## Крыніцы 
Катэгорыя:Каралі вострава Мэн
Катэгорыя:Ярлы аркнейскія
Катэгорыя:Удзельнікі Першага крыжовага паходу
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Хорфагеры
Харальд IV Гілі

**Харальд IV** (стар.-ісл. *Haraldr gilli or Haraldr gillikristr*; памёр ) — кароль Нарвегіі. Нарадзіўся ў Ірландыі.

Прыкладна ў 1127 годзе ён прыбыў у Нарвегію і абвясціў сябе сынам Магнуса III, які быў у Ірландыі незадоўга да сваёй смерці ў 1103 годзе, і адзінакроўным братам кіруючага караля Сігурда I.

Ён паспяхова прайшоў выпрабаванне агнём, і Сігурд прызнаў іх сваяцтва пры ўмове, што Харальд не будзе прэтэндаваць на ўладу, пакуль жывы сын Сігурда Магнус. Быўшы ў добрых адносінах з каралём, Харальд выконваў умовы пагаднення да яго смерці ў 1130 годзе. Паміж ім і Магнусам разгарэлася вайна. Пасля некалькіх бітваў апошні быў захоплены, аслеплены і кінуты ў турму.

Харальд Гілі кіраваў краінай да 1136 года, калі быў забіты Сігурдам Слембэ, яшчэ адным незаконным сынам Магнуса III. Яго спадчыннікамі сталі законнанароджаны сын Інгэ Харальдсан і двое пазашлюбных.

Грамадзянскія войны ў Нарвегіі пачаліся прыблізна з яго ўзяходжання на трон і доўжыліся з 1130 па 1217 год.

Наступным каралём Нарвегіі па імі Харальд стаў толькі ў канцы XX стагоддзя Харальд V.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Хорфагеры
Гары Потэр і вязень Азкабана

**«Гары Потэр і вязень Азкабана»** () — трэці раман з серыі кніг пра Гары Потэра, напісанаю Джаан Роўлінг. Раман апісвае трэці год навучання Гары ў школе Вядзьмарства і Чараўніцтва «Хогвартс», у час якога з Азкабана ўцякае Сірыус Блэк — колішні паплечнік Лорда Валдэморта.

Кніга была выдадзена ў Вялікабрытаніі 8 ліпеня 1999 года выдавецтвам «Bloomsbury», а ў Злучаных Штатах 8 верасня 1999 года выдавецтвам «Scholastic Inc». Кніга была хутка напісана, выйшаўшы праз год пасля таго, як Роўлінг пачала пісаць яе. У першыя тры дні пасля выпуску ў Вялікабрытаніі было прададзена 68 тысяч копій, а ўсяго з таго часу прадалі больш за тры мільёны паасобнікаў ува ўсёй краіне. Кніга атрымала прэмію Уітбрэд у 1999 годзе, прэмію Брэма Стокера, прэмію «Локус» за найлепшы раман жанру фэнтэзі, а таксама ўвайшла ў шорт-лісты іншых прэмій, у тым ліку «Х'юга».

Экранізацыя рамана, што выйшла ў 2004 годзе, сабрала больш за $796 мільёнаў у пракаце, а таксама здабыла станоўчыя водгукі ў прэсе. Відэагульні паводле матываў рамана «Гары Потэр і Вязень Азкабана» былі выпушчаны для некалькіх платформаў і таксама здабылі пахвальныя водгукі.

## Беларускія пераклады 
Кнігу «Гары Потэр і вязень Азкабана» на беларускую мову пераклала Алена Пятровіч. Пераклад выдавецтва «Янушкевіч» выйшаў 16 кастрычніка 2021 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі 1999 года
Катэгорыя:Кнігі пра Гары Потэра
Іван Міхайлавіч Кабзун

**Іва́н Міха́йлавіч Кабзу́н** (, вёска Барсукі,  — ) — лейтэнант унутраных войск НКУС СССР, удзельнік савецка-фінляндскай і Вялікай Айчыннай войнаў. Герой Савецкага Саюза (1940).

## Біяграфія 
Беларус. Працаваў у сельскай гаспадарцы, потым набыў спецыяльнасць цесляра. У Чырвонай Арміі ў 1924—1927 гадах. З 1930 года служыў у войсках АДПУ-НКУС, са снежня 1939 — у пагранічных войсках. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гадоў. Пасля савецка-фінляндскай вайны вучыўся ў Вышэйшай школе НКУС. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
 
Камандзір кулямётнага ўзвода 5-га пагранічнага палка лейтэнант І. М. Кабзун 27.01.1940 года з невялікай групай пагранічнікаў аказаўся ў акружэнні, на працягу 46 дзён вёў бой, быў цяжка паранены. З рэштай групы выйшаў з акружэння. Загінуў у 1942 годзе.

Узнагароджаны ордэнам Леніна. Званне Героя Савецкага Саюза нададзена 26 красавіка 1940 года.

## Літаратура 
* 
* Кабзун Іван Міхайлавіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Верхнядзвінскага раёна: у 2-х кн. / рэдкал.: У. С. Богаў [і інш.]. — Мн., 2000. — Кн. 2. — С. 35.

## Спасылкі 
* 
* Государственное учреждение «Национальная библиотека Беларуси», 2015
* Знаменитые люди и памятники Верхнедвинщины 
* Кобзун Иван Михайлович // Официальный сайт внутренних войск Министерства внутренних дел Российской Федерации

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны