Куаўтэмак

**Куаўтэмак** (наўатль Cuāuhtémōc, «Арол, які спускаецца», паміж 1495 і 1502—1525) — апошні тлатаані дзяржавы ацтэкаў з дынастыі Акамапічтлі, пляменнік Мантэсумы II, быў жанаты з яго дачкой Тэчуішпа. Зрабіўся кіраўніком у выніку «Ночы смутку».

## Біяграфія 
Аб ранняй яго біяграфіі звестак амаль няма. Заняў пасаду кіраўніка пасля скону Куітлаўака ад воспы, завезенай іспанцамі, у канцы 1520 пачаў падрыхтоўку да абароны Тэначтытлана, аднак пасля 80 дзён баёў, 13 жніўня 1521 г. горад паў пад ударамі арміі Картэса і каля 150 тыс. яго індзейскіх саюзнікаў. Куаўтэмак быў узяты ў палон ў той жа дзень збраяносцамі Гансала дэ Сандаваля, і паўстаўшы перад Картэсам, запатрабаваў забіць яго. Гэтую гісторыю апісаў сам Картэс ў трэцяй справаздачы Карлу V.

Картэс першы час звяртаўся з Куаўтэмакам на роўных, будучы зацікаўлены ў ім як у крыніцы легітымнасці ўласнай улады. Досыць вялікія заслугі Куаўтэмака у будаўніцтве новага горада — Мехіка. Аднак да 1524 усё змянілася, да гэтага часу адносіцца эпізод з катаваннем Куаўтэмака, якога Картэс хацеў прымусіць выдаць золата Мантэсумы, якое бясследна знікла ў «Ноч смутку». Аб матывах гэтага ўчынку пісаў толькі Берналь Дыяс. У Гамары ёсць наступная гісторыя: калі Куаўтэмак знаходзіўся на катавальным станку, адзін з набліжаных пачаў упрошваць яго здацца, і прасіць іспанцаў аб ласцы. Куаўтэмак насмешліва адказаў, што атрымлівае асалоду, быццам ляжыць у ванне. Рамантыкі XVIII ст. перарабілі сюжэт, і фраза Куаўтэмака ператварылася ў: «Хіба я не ў ружах ляжу?»

Куаўтэмак быў вызвалены і вярнуўся да становішча паважанага двараніна на іспанскай службе. Ён упарта адмаўляўся хрысціцца, па словах Кагальюда, прыняў Веру Хрыстову толькі ў дзень пакарання. Перэс Марцінэс паказвае, што хрысцільнае імя яго было Эрна дэ Альварада Куаўтемак (іншыя крыніцы пра гэта замоўчваюць), і такім чынам, яго хроснымі былі сам Картэс і Педра дэ Альварада.

У 1524 г. Картэс пачаў баявыя дзеянні супраць Крыстабаля дэ Олід ў Гандурасе. Войска яго ў асноўным складалася з ацтэкаў, таму пры стаўцы Картэса знаходзіўся і Куаўтэмак, забяспечваючы лаяльнасць новых іспанскіх падданых. Праз год экспедыцыі, Картэс абвінаваціў Куаўтэмака у змове і прысудзіў да павешання. Бернардына дэ Саагун са слоў індзейцаў і Берналь Дыяс распавядаюць гэтую гісторыю цалкам па-рознаму.

Пасля здабыцця Мексікай незалежнасці, Куаўтэмак зрабіўся галоўным сцягам мексіканскага нацыяналізму і сімвалічным «дзедам мексіканскай нацыі» (паводле слоў Рамона Лопеса Велардэ). У яго гонар названы горад у штаце Чыўаўа, а таксама футбольны стадыён у Пуэбла.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.545
* Carrillo de Albornoz, José Miguel, *Moctezuma, el semidiós destronado* — Espasa-fórum, Espasa-Calpe, 2004 ISBN 84-670-1415-6.
* Cortés, Hernán, *Cartas de relación de la conquista de México*— Colección Austral, Espasa-Calpe, 5ª ed. Madrid 1970.
* Díaz del Castillo, Bernal. *Historia verdadera de la conquista de la Nueva España*— Colección Austral, Espasa-Calpe, 3ª ed. Madrid 1975.
* Madariaga, Salvador de. *Hernán Cortés*— Grandes biografías. Planeta de Agostini, Madrid 1995 ISBN 84-395-3817-0
* Miralles, Juan, *Hernán Cortés, inventor de México*— Tiempo de memoria, Tusquets, 4ª ed. Barcelona 2002 — ISBN 84-8310-758-9.
* Prescott, William H., *Historia de la Conquista de México*— Papeles del tiempo, Antonio Machado Libros Madrid 2004 ISBN 84-7774-237-5.
* Toscano, Salvador. *Semblanza de Cuauhtémoc*. México, Fondo de Cultura Económica.

## Спасылкі 
* Cuauhtémoc, el águila que desciende — Semblanza del último Tlatoani tenochca
* David Alfaro Siqueiros, «Monumento a Cuauhtémoc: el tormento» (1951) 
* «Tras los restos de Cuauhtemoc»
* [*Ichcateopan y los restos de Cuauhtémoc*. Artículo de Eduardo Matos Moctezuma(https://be.wikipedia.org/wiki/Eduardo_Matos_Moctezuma) en *Arqueología Mexicana*]

Катэгорыя:Індзейцы Цэнтральнай Амерыкі
Катэгорыя:Гісторыя Мексікі
Катэгорыя:Месаамерыка
Катэгорыя:Тлатаані