Бабруйск

**Бабру́йск**.

Утварэнне назваў з дапамогай утваральніка -*ск*- характэрнае для больш позняга перыяду ў этнасаўтварэнні на тэрыторыі сучаснай Беларусі, з якім звязана пранікненне славянскага этнічнага элементу. Да гэтай групы назваў адносяцца Віцебск, Полацк, Друцк і інш. (утвораныя ад назваў рэк Віцьба, Палата, Друць). У папярэдні, балцкі перыяд назвы надрэчных паселішчаў утвараліся пераважна бяссуфіксным спосабам: Ліда, Орша, Дзісна, Карма і інш. (ад адпаведных рачных назваў). Першапачатковая форма назвы магла мець ідэнтычны з гідронімам выгляд "Бабруя".

Зніклы летапісны "Бабруеск", які паводле "Спісу гарадоў рускіх, далёкіх і блізкіх" належаў да "разанскіх" гарадоў, лакалізуецца на Павоччы на ўсходзе ад Тулы, на рэчцы з такой самай, балцкай назвай Бабруя.

## Гісторыя 
Упершыню Бабруйск згадваецца ў грамаце ад 28 красавіка 1387 года вялікага літоўскага князя Ягайлы да яго брата Скіргайлы.

Цэнтр воласці ў Вялікім Княстве Літоўскім, меў магдэбургскае права. У XIV—XVIII ст. існаваў Бабруйскі замак. З 1565 годзе ў Рэчыцкім павеце. Спалены войскамі Януша Радзівіла ў 1649 годзе, потым казакамі пад час вайны 1654—1667 гадоў.

З 1793 года ў складзе Расійскай імперыі, з 1795 г. цэнтр Бабруйскага павета, 22.1.1795 атрымаў герб. Сімволіка герба цесна звязана з тым, што на Чорным і Балтыйскім морах у той час пачалося будаўніцтва флоту, павялічылася патрэба ў мачтавым лесе, які сплаўлялі па Бярэзіне і Бярэзінскай воднай сістэме.

У 1807—1836 гг. пабудавана Бабруйская крэпасць, 10 жніўня 1810 года Аляксандр I зацвердзіў план будаўніцтва крэпасці. У 1812 годзе гарнізон крэпасці вытрымаў 4-месячную аблогу напалеонаўскіх войскаў.

У 1836 годзе ў Бабруйску пачала дзейнічаць метэаралагічная станцыя. У 1897 годзе — 28,7 тыс. жыхароў (71 % яўрэі), дзейнічала 40 сінагог. У 1892—1914 гадах дзейнічалі Бабруйскія лесапільныя заводы (усяго 10 заводаў і мануфактур). Выкарыстоўваліся лакамабілі, паравыя катлы і рухавікі. Выраблялі струганы лес, дошкі, гонты, драніцу, мэблю і іншае. Працавалі па 12—59 і больш рабочых (ад 194 у 1913 годзе).

З кастрычніка 1919 да 10 ліпеня 1920 года пад акупацыяй Польшчы.

З 1924 г. цэнтр Бабруйскай акругі, з 1927 — Бабруйскага раёна. З 1938 года горад абласнога падпарадкавання.

У Вялікую Айчынную вайну акупаваны 28.6.1941, немцы стварылі ў горадзе 4 лагеры смерці, дзе знішчылі каля 100 тыс. чал. Пасля пачатку 24.6.1944 наступальнай аперацыі «Баграціён» войскамі 1-га Беларускага фронту пад камандаваннем К. К. Ракасоўскага 27.6.1944 быў утварыўся т.зв. «Бабруйскі кацёл», у акружэнні апынуліся дывізіі 9-й палявой арміі Вермахта колькасцю каля 40 тыс. чал. «Бабруйскі кацёл» быў ліквідаваны 28.6.1944, на наступны дзень (29.6.1944) горад быў цалкам вызвалены. 22.9.1944 года была створана Бабруйская вобласць (скасавана ў 1954 годзе). Стварэнне вобласці спрыяла сацыяльна-эканамічнаму развіццю горада. Пачалося актыўнае будаўніцтва новых прадпрыемстваў: Завод гумава-тэхнічных вырабаў (1952), Мясакамбінат (1956), Завод трактарных дэталей і агрэгатаў (1959), Футравая фабрыка (1960), Малочны завод (1967). У 1960 годзе пачынаецца будаўніцтва Шыннага камбіната, 1.1.1972 выпушчана першая пакрышка.

## Насельніцтва 

* **XIX стагоддзе**: 1897 — 28,7 тыс. чал. (71 % яўрэі)
* **XXI стагоддзе**: 2004 — 220,8 тыс. чал.; 2006 — 219,1 тыс. чал.; 2009 — 215&nbsp;092 чал.

У 1980-я многія жыхары горада эмігрыравалі ў ЗША, Канаду, Аўстралію і Ізраіль. Аднак і сёння яўрэйская абшчына Бабруйска з’яўляецца адной з буйнейшых у краіне. 23 кастрычніка 1988 пачалося аднаўленне яўрэйскай абшчыны горада, быў урачыста адкрыты Клуб яўрэйскай культуры. Створана яўрэйскае дабрачыннае таварыства «Рахамім» (з іўрыта: «Міласэрнасць») і дзейнічае дабрачынны цэнтр сацыяльнай і гуманітарнай дапамогі «Хесэд». Выходзіць гарадская газета абшчыны — «Гешэр» («Мост»). Для веруючых іўдзеяў адкрыты дзве сінагогі.

## Клімат 

## Эканоміка 
Прадпрыемствы хімічнай, машынабудаўнічай, металаапрацоўчай, дрэваапрацоўчай, лёгкай, харчовай, вытворчасці будматэрыялаў прамысловасці.

ААТ «Белшына». ААТ «Бабруйскі гідролізны завод». РУПП «Бабруйскаграмаш» з’яўляецца адным з буйнейшых прадпрыемстваў сельскагаспадарчага машынабудавання Беларусі. ААТ «ТаіМ» («Тармазныя апараты і механізмы») — буйнейшы ў СНД вытворца пнеўматармазных механізмаў для грузавой аўтатэхнікі. ААТ «Спецаўтатэхніка». ААТ «Бабруйсксельмаш». ААТ «Бабруйская мэблевая фабрыка».

У 2004 створана сумеснае амерыканска-беларускае прадпрыемства ЗАТ "Піваварная кампанія «Сябар», самы малады і адзін з самых паспяховых вытворцаў піва ў Беларусі.

Цэнтр турызму нацыянальнага значэння. Гасцініцы «Бабруйск», «Юбілейная», «Фенікс», «Турыст» (уведзена ў 2006, 198 месцаў). Бальнеагразевы курорт «Бабруйск» (санаторый імя У. І. Леніна, санаторый-прафілакторый «Фандок» і санаторна-аздараўленчы комплекс «Шыннік»), дзіцячы санаторый «Вясёлка». Бабруйск — вядомы цэнтр ганчарнага промыслу, т.зв. бабруйскай керамікі.

## Культура 
. Узяцце Бабруйска войскам Януша Радзівіла]]
Бабруйскі краязнаўчы музей, Бабруйскі мастацкі музей імя Георгія Паплаўскага. Тэатр драмы i камедыі імя В. Дуніна-Марцінкевіча.

У 2006 прайшоў рэспубліканскі фестываль-кірмаш «Дажынкі».

## Адукацыя 
1.10.1997 створаны Бабруйскі філіял Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта (пазней ліквідаваны). Дзейнічаюць Бабруйская цэнтральная гарадская бібліятэка імя М. Горкага, Бабруйскі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж, Бабруйскі дзяржаўны медыцынскі каледж, Бабруйскі дзяржаўны лесатэхнічны тэхнікум і інш.

## Спорт 
У 2006 пачалося будаўніцтва Лядовага палаца. Зноў створаны хакейны клуб «Шыннік», каманда якога з’яўлялася шматразовым чэмпіёнам БССР па хакеі.

## СМІ 
* Газета «Вечерний Бобруйск»https://bobruisk.ru . На рускай мове. Недзяржаўнае выданне. Уваходзіць у склад «Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы „Аб’яднаныя Масмедыі“»
* Інтэрнэт-выданне «Бобруйский курьер»http://babruysk.by/ . На рускай мове.

## Славутасці 
* Бабруйская крэпасць (1807—1825) — 
* Свята-Мікалаеўскі сабор (1892—1894)
* Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1903—1906)
* Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (XVII ст.)
* Дуб-волат
* Капліца Усіх Гаротных Радасць (1997—2001)
* Свята-Георгіеўская царква (1905—1907)
* Драўляны асабняк з мезанінам (1912) — 
* Бабруйскі манастыр святых жанчын-міраносіц (2005)
* Будынак банка (пачатак XX ст.) — 
* Бабруйская сінагога (1901)

## Вядомыя асобы 
## Гарады-пабрацімы 
* Уладзімір (Расія)
* Кам’янскэ (Украіна)
* Нара-Фамінск (Расія)
* Сеўліева (Балгарыя)
* Усць-Каменагорск (Казахстан)

## У філатэліі 

File:138 (Babrujsk — kuĺturnaja stalica Bielarusi 2017 h.).jpg|Канверт з арыгінальнай маркай
File:138 (Babrujsk — kuĺturnaja stalica Bielarusi 2017 h.) - Special postmark.png|Спецыяльны паштовы штэмпель

## Гл. таксама 
* Абарона Бабруйска 1649
* Бабруйская езуіцкая рэзідэнцыя
* Бабруйскія цагельныя мануфактуры
* Бабруйскія лесапільныя заводы
* Беларускае культурна-асветнае таварыства
* Другі паказальны тэатр
* Гатэль «Еўропа»
* Каралеўскі двор (Бабруйск)
* Свята-Георгіеўская царква
* Спіс вуліц Бабруйска
* Спіс храмаў Бабруйска

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Першы незалежны сайт и форум Бабруйска. Штодзённая фотастужка горадскіх падзей 
* Бабруйскі гарадскі партал
* Партал гарадской газеты «Бобруйский курьер» 
* Бабруйск на Radzima.org
* Надвор’е ў горадзе Бабруйск https://www.gismeteo.by/weather-bobruysk-4064/


Катэгорыя:Гарады абласнога падпарадкавання Беларусі