Станіслаў Яроцкі

**Станіслаў Яроцкі** (, ; , Варшава, Царства Польскае — , , Літва) — польскі, літоўскі і беларускі мастак, педагог, этнограф, асветнік, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
### Адукацыя 
Нарадзіўся ў Варшаве ў сям’і Лукаша Земавіта Ігнацы Яроцкага герба «Равіч» і Ванды Саламеі Альдоны Гасціцкай герба «Любіч», меў малодшую сястру Зоф’ю. Паходзіў са знакамітага шляхецкага роду Яроцкіх гербу «Равіч». Навучанне распачаў у Варшаўскай Класе Малявання ў Войцеха Герсана, працягнуў навучанне ў 1891—1894 гадах у Кракаўскай акадэміі мастацтваў у Яна Матэйка,  і . Вучыўся ў 1894—1895 гадах у  у Парыжы ў ,  і Эдмона Аман-Жана. У 1896 годзе пераехаў у Мюнхен, дзе вучыўся ў Шымана Холашы, пасля ў 1897 годзе пераехаў у Рыме, дзе амаль два гады навучаўся самастойна, адкуль дасылаў карціны на выстаўкі. У Мюнхене арганізаваў суполку «», а ў Рыме заснаваў «Чытальню».

### Дзейнасць у Вільні 
У 1898 г. пераехаў у Вільню, дзякуючы запрашэнню Баляслава Русецкага. У Вільні працаваў выкладчыкам малярства, скульптуры і малюнку ў мастацкай школе Івана Трутнева. Унёс у кансерватыўную сістэму акадэмічнай адукацыі свежыя павевы стылістыкі постімпрэсіянізму і сэцэсійнасці. Пад уплывам моднага ў той час накірунку сэцэсійнасці малюе карціну «Мары немаўляці». Нягледзячы на на гэта, знакаміты віленскі мастацкі і тэатральны крытык  з 1899 г. напісаў разгромны артыкул аб творчасці Станіслава Яроцкага, дзе параіў яму, каб мастак «пакінуў на якісці час кампазіцыі і вырабленне карцінаў, і вярнуўся да цярплівага навучання». Люцыян Узембла называў Станіслава Яроцкага «прадстаўніком новай школы сімвалізму і нават містыкі», называў яго адным з завадатараў новай эпохі віленскага мастацтва, бо мастак прыўнёс у мастацкае жыццё Вільні павевы французскага сімвалізму.

У 1898 годзе Станіслаў Яроцкі быў адзным з ініцыятараў арганізацыі віленскага Таварыства аматараў старажытнасці і этнаграфіі (, ), вядомага таксама як археалагічны гурток, быў пэўны час сакратаром гэтага таварыства. У 1900 годзе з ініцыятывы Станіслава Яроцкага грошы з Таварыства аматараў старажытнасці і этнаграфіі былі зафундаваны на памятную табліцу Францішку Багушэвічу з партрэтам у жупранскім касцёле.

З 1899 г. Станіслаў Яроцкі кіраваў моладзевымі мастацкімі гурткамі, арганізоўваў тайныя самаадукацыйныя гурткі (усяго стварыў 28), бібліятэкі. З 1900 года выкладаў у бясплатных гуртках тэхнічнага малявання і чарчэння. у 1904 годзе пасля пераўтварэння Юзафам Монтвілам гэтай навучальнай установы ў класы малявання ён вёў курсы пейзажнага жывапісу. у 1907 годзе пасля стварэння Таварыства сяброў віленскае навукі стаў арганізатарам яго мастацкіх збораў. Арганізоўваў у Вільні выстаўкі мясцовых і польскіх мастакоў. З 1899 года праектаў касцюмы і дэкарацыі для таемных тэатраў, якія зваліся «Заўрацальнямі».

Быў актыўным дзеячом і ўваходзіў у склад кіраўніцтва віленскага таварыства «Асвета». У 1908 годзе Станіслаў Яроцкі арганізаваў дзве выстаўкі польскіх мастакоў у Вільні, штуршком да чаго стала серыяў выстаў літоўскіх мастакоў у 1906—1907 гадоў. На выставах прысутнічалі працы ў тым ліку мастакоў з Польскага каралеўства, але асабліва мастак ацэньваў творчасць мясцовых мастакоў: Фердынанда Рушчыца, Казіміра Альхімовіча, Казіміра Стаброўскага. Планаваў пасля таксама зладзіць асобную выстаўку карцінаў і графікі ваколіцаў Кушлянаў са збору Казіміра Шафнагель, але так і не рэалізаваў гэту задумку. У 1912 годзе Станіслаў Яроцкі арганізаваў у Вільні вялікую выстаўку пейзажаў. У 1912 годзе падчас выстаўкі ўбачыў скульптуру  пад назвай *«Kova»* (), на якой была адлюстравана бітва паміж вершнікам (Віціс) і польскім Арлом. Убачаная скульптура абурыла Станіслава Яроцкага, які быў прыхільнікам польска-літоўскага паразумення. Яроцкі паводле сведчанняў публічна разарваў каталог выстаўкі. У той жа час Станіслаў Яроцкі захапляўся літоўскі мастацтвам і высока ацэньваў літоўскіх мастакоў, мастацкую тэхніку Мікалоюса Чурлёніса параўноўваў да японскай.

З 1911 года ён актыўна займаўся , арганізаваў у Вільні гняздо . У спартыўнай залы «Сокалаў» праводзіў мастацкія выстаўкі. У 1907—1912 гадах кіраваў аддзелам выяўленчага мастацтва «Таварыства сяброў навук» у .

З 1931 г. член Віленскага таварыства выяўленчых мастакоў. Таксама быў сябрам Нацыянальнай лігі з 1906 года.

Пражываў у Вільні ва ўласнай кватэры ў доме Юзафа Монтвіла на Лукішках.

### Праект Дому Адама Міцкевіча і ўдзел у рэканструкцыях 
» ў Вільні аўтарства Станіслава Яроцкага]]
У 1900—1902 гадах займаўся кансервацыяй фрэсак у  ў віленскай кафедры . У 1906—1912 быў ініцыятарам і актыўным удзельнікам рэканструкцыі касцёла Св. Міхала ў Вільні. У 1905 годзе быў апублікаваны праект Станіслава Яроцкага па ўшанаванні памяці Адама Міцкевіча ў Вільні ў выглядзе «Дома Міцкевіча».  пісаў пра гэты праект так:

### Этнаграфічнай дзейнасць 
 — адзін з першых прыкладаў выяўлення літоўскіх крыжоў у мастацтве]]
Быў актывістам , выдаў даведнік «Ваколіцы Вільні» (1925), напісаў артыкулы пра народную творчасць, помнікі культуры Вільні. Замалёўваў паўсядзённасць жыхароў Віленшчыны. З 1931 г. удзельнічаў у дзейнасці Віленскага таварыства мастакоў. Удзельнічаў у выставах у  і ў салоне  ў Варшаве, у Вільні, ў Львове і Закапанэ. Ён таксама ўдзельнічаў у выставах у Рыме (1897) і Венецыі (1932). Цікавіўся тэмай рэканструкцыі і аднаўлення Віленскага, Тракайскага, Медніцкага, Наваградскага, Мірскага замкаў. Шмат вандраўваў па тэрыторыі старажытных гарадоў гістарычнай Літвы, цікавіўся і замаляўваў прадметы народнай культуры, неаднакроць наведваў Трокі, Залессе, Жупраны, Беніцу і Ашмяны, краявідамі якіх захапляўся. Адразу па прыездзе ў Вільню ў мастак на вакацыі выязжаў у палац ў Залессі. Палац быў на той момант ужо занядбаны, але, тым не менш, уразіў мастака. Недалёка ад Палацу Агінскіх знаходзілася мястэчка Беніца, якое мастак часта наведваў.

У 1901 годзе Станіслаў Яроцкі напісаў артыкул аб драўляных прыдарожных крыжах на тэрыторыі Літвы і Жамойці, вылучыў стыль крыжоў у асблівы «літоўска-жамойцкі» і параўнаў гэты стыль з закапанскім. У 1910 годзе мастак малюе карціну «Святая Жамойція», прысвечанай прыдарожным крыжам. Цікавасць Станіслава Яроцкага да прыдарожных крыжоў і каплічак натхніла іншых даследчыкаў на вывучэнне дадзенай з’явы, распаўсюджанай на тэрыторыі сучаснай Літвы і Заходняй Беларусі. Таксама тэма прыдарожны крыжоў натхніла літоўскіх мастакоў. Мастак Антанас Жмуйдзінавічус малюе ў 1910 годзе карціну *«Dzūkų kaimelis»*, дзе каля дрэва бачым прыдарожны крыж . У 1913 годзе Антанас Жмуйдзінавічус стварыў карціну *«Regėjimas»*, дзе на фоне Пагоні, што ўзыходзіла нібы сонца, стаялі прыдарожныя крыжы, што сімвалізавала, як пашану традыцыям, так і адраджэнне літоўскага народа. Мікалоюс Чурлёніс стварыў у 1909 годзе асобную карціну прысвечаную прыдарожным крыжам *«Žemaičių kapinės»*. Архэёлаг і этнограф  пад уплывам Яроцкага напісаў працу: *«Krzyże i kapliczki żmudzkie: materyały do sztuki ludowej na Litwie»*. Цікава, што ў мястэчку Беніца і ваколіцах, якія так часта наведваў Яроцкі, таксама распаўсюджаны прыдарожныя крыжы. Беларускі даследчык Зміцер Скварчэўскі звярнуў увагу на адну цікавую асаблівасць Беніцы:

*«Варта звярнуць увагу на такую з’яву, як драўляныя прыдарожныя крыжы, якія завяршаюцца паўсферай (фактычна той жа самы „парасон“), якія сустракаюцца ў Маладзечанскім (в. Беніца, Рэдзькі) і Ашмянскім (в. Карабы, Міхайлоўшчына, Цюпішкі) раёнах. Было б цікава ўдакладніць іх геаграфію і суаднесці з арэалам камянёў з „парасонамі“».*

## Успаміны пра мастака 
Досыць грунтоўны ўспамін аб мастаку пакінула яго вучаніца Яніна Путкамер-Жаўтоўская:

У той жа час цікавыя ўспаміны, дзе ўзгадваецца Станіслаў Яроцкі пакінуў бацька знакамітага польскага гісторыка Стэфана Кеневіча, Антоній Кеневіч, які паходзіў з вёскі Дарашэвічы. Антоній Кеневіч узгадваў, што лекцыі Яроцкага падабаліся студэнтам і «Януся» (Яніна Путкамер-Жаўтоўская) вельмі любіла гэтыя лекцыі і праяўляла дужыя здольнасці ў гэтым кірунку.

Мастачка і настаўніца , вучаніца Станіслава Яроцкага ўзгадвала яго лекцыі з цеплынёй: 

Мастак Станіслаў Роліч, які навучаўся ў Станіслава Яроцкага, узгадваў, што да захаплення мастацтвам яго заахвоціў Станіслаў Яроцкі. Паводле Станіслава Роліча, Яроцкі нагадваў Юзафа Пілсудскага: у яго быў востры арліны нос і густыя вусы.

Польскі мастак Яўстах Пяткевіч даваў высокую ацэнку творчасці Станіслава Яроцкага: 

## Творчасць 
У яго жывапісе пераважаюць пейзажы. Акрамя алейнага жывапісу выкарыстоўваў пастэль. Алейнымі фарбамі і пастэллю маляваў пейзажы, партрэты, бытавыя і сімвалічныя палотны, рэлігійныя карціны. Удзельнічаў у выставах у Варшаве, Кракаве, Вільні, Мінску, Пецярбургу, Львове, Закапанэ, Рыме (1897), Маскве, Познані, Венецыі (1932). Сярод найбольш ацэненых прац мастака былі палотны на італьянскую тэматыку «Ля ўваходу ў катакомбы», «У садах Баргезэ». Таксама карціны на гістарычную тэматыку: «Ценям Касцюшкі».
 
Найбольш вядомыя пейзажы мастака: *«Цішыня»*, *«Вячэрні настрой»* (абодва 1898), *«Вясна»*, (1900), *«Пейзаж»* (1903), *«З ваколіцаў Ашмяны»*, *«Святая Жамойція»* (1910), татранскі цыкл пейзажаў (1924—1925): *Гевонт*, *Скала Сарня*, *Збуецкая Турня*, а таксама — партрэты (*«Аўтапартрэт»*, 1904), тэматычныя кампазіцыі (*«Шчасце чалавека»*, 1909—1913).

## Погляды на нацыянальнасць 
Станіслаў Яроцкі паходзіў з тэрыторыі Польшчы, нарадзіўся ў Варшаве. Пасля пераезду ў Вільню доўгі час вандраваў па тэрыторыі Літвы, Жамойці. Палюбіў народную культуру літоўцаў і беларусаў. Займаўся вывучэннем народнай культуры беларусаў Віленскай губерні. Быў знаёмы і супрацоўнічаў з Янам Луцкевічам, шанаваў Францішка Багушэвіча. Яго погляды на пытанне нацыянальнасці на тэрыторыі былога Вялікага Княства Літоўскага былі блізкія да ідэй краёўцаў. Спрачаўся з прадстаўнікамі літоўскага нацыянальнага руху аб пытанні, паводле якога мова была фундаментальнай для ідэнтычнасці нацыі. Лічыў, што польскамоўных пісьменнікаў можна лічыць сапраўднымі літоўцамі. Аб Адаме Міцкевічы выказываўся наступным чынам:

## Галерэя 

Stanisław Jarocki - Holy woman - MP 984 MNW - National Museum in Warsaw.jpg| Святая жанчына, 1897
Antkapis.jpg| Надмагільная пліта, 1899
Stanisław Jarocki - Entombment of Christ - MP 982 MNW - National Museum in Warsaw.jpg| Пахаванне Ісуса Хрыста, 1900
Stanisłaŭ Jarocki Pejzaž Zaleśsia.jpg| Пейзаж Залесся
Rožės baltoje vazoje.png| Ружы ў белым вазоне
Stanisław Jarocki Morze.jpg| Мора
Bajoras ant ližės.jpg| Шляхціч на лапаце, 1902
Stanisław Jarocki - Landscape with birch trees - MP 985 MNW - National Museum in Warsaw.jpg| Пейзаж з бярозамі, 1903
Stanisław Jarocki Dwór w zimie 1904.jpg| Двор узімку, 1904
Tado Kosciuškos akmuo.jpg| Камень Тадэвуша Касцюшкі (Цені Касцюшкі), 1908
Stanisław Jarocki - Portret kobiety w czerni.jpg| Партрэт кабеты ў чорным, 1910
Stanislovas Jarockis Šventoji Žemaitija 1910.jpg| Святая Жамойція, 1910
Vilniaus vaizdas iš Tauro kalno.jpg| Від на Вільню з Туравай гары, 1921
Śviran u Bienicy.jpg| Свіран у Беніцы, 1927
Stanisław Jarocki Złota jesień w Bieniakoniach 1927.jpg| Залатая восень у Беняконях, 1927
Stanislovas Jarockis Kalnai.jpg| Горы, 1929
Stanisław Jarocki, Lugano, 1929.jpg| Лугана, 1929
Stanisław Jarocki Brama Floriańska w Krakowie.jpg| Фларыянская брама ў Кракаве
Stanisław Jarocki Kobieta w czepku.jpg| Жанчына ў чапцу, 1932
Stanisław Jarocki Zachód słońca w zimowym lesie.jpg| Захад сонца ў зімовым лесе
Žiemos peizažas.jpg| Зімовы пейзаж
Peizažas su beržais.jpg| Пейзаж з бярозамі, 1931
Cisza wieczorna.jpg| Вечаровая цішыня, 1931
Stanisław Jarocki Wilno - widok na Antokol 1933.jpg| Вільня — від на Антокаль, 1933

## Фотагалерэя 

Trocki zamak, Galva. Троцкі замак, Гальва (S. Jarocki, 1900-02).jpg| Троцкі замак, 1902
Bienica, Kocieł. Беніца, Коцел (S. Jarocki, 1928).jpg| Сядзіба Коцелаў у Беніцы, 1928
Bienica, Kocieł. Беніца, Коцел (S. Jarocki, 1928) (2).jpg| Надмагілле Коцелаў у касцёле Найсвяцейшай Тройцы ў Беніцы, 1928

## Навуковыя артыкулы і публіцыстыка Станіслава Яроцкага 
* Stanisław Jarocki, Krzyże na Żmujdzi i Litwie, «Tygodnik Ilustrowany», 1901, nr. 18.
* Stanisław Jarocki, Kościół św. Piotra w Wilnie, «Tygodnik Ilustrowany», 1901, nr. 22, s. 435.
* Stanisław Jarocki, Z legend wileńskich, «Tygodnik Ilustrowany», 1902, nr. 11, s. 207.
* Stanisław Jarocki, Posąg św. Jacka w Wilnie, «Tygodnik Ilustrowany», 1902, nr. 15, s. 293.
* Stanisław Jarocki, Dziesięciolecie Szkoły rysunkowej w Wilnie, «Tygodnik Ilustrowany», 24, 1/6, 1904, nr. 6.
* Stanisław Jarocki, Dom Mickiewicza w Wilnie, «Tygodnik Ilustrowany», 1906, nr. 11, s. 218.
* Stanisław Jarocki, Druga litewska wystawa sztuk pięknych, «Goniec wileński», 03. 14. 1908.
* Stanisław Jarocki, Zdobnictwo ludowe w gubernii wilenskiej, «Tygodnik Ilustrowany», 1911, Nr. 35, s. 690—691.
* Stanisław Jarocki, Okolice Wilna: z 23 ilustracjami w tekście i mapką, Wilno: nakł. i druk. Józefa Zawadzkiego, 1925.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Мар’яна Магдалена Бломберг, Вандалін Шукевіч. Сын лідскай зямлі — даследчык і грамадскі дзеяч. Варшава: Таварыства польскай культуры на Лідчыне; 2010
* Лорэнц Станіслаў. Віленскі альбом (Вільня, творчая інтэлігенцыя, краёўцы) // Наша слова.pdf № 37 (89), 13 верасня 2023.; № 38 (90), 20 верасня 2023.; № 39 (91)
* 
* 
* Dziennik Wileński. 1906, № 71
* Kurjer Poranny. R. 22, 1898, no 79 
* Kurjer Warszawski. R. 78, 1898, nr 75 
* Stefania Walasek, Polska oświata w guberni wileńskiej w latach 1864—1915, Kraków: Impuls, 2003. — 178 s., s. 100.
* Andrzej Romanowski, Pozytywizm na Litwie: polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904, Kraków : «Universitas», 2003. — 485 s. 
* Zofia Dembowska — Romer, Wspomnienia z Wilna sprzed pierwszej wojny światowej, S.6. 
* Emmanuel Swieykowski, Pamiętnik Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie 1854—1904, Kraków 1905 
* Henryka Ilgiewicz, Societates Academicae Vilnenses Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907—1939) i jego poprzednicy Warszawa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008 
* L. Myślicki, Zarys historii walk o oswiatą polską w Wileńszczyznie i Mińszczyznie, Warszawa 1930, s. 6.
* M. Zakrzewska, Jarocki Stanislaw, [w:] Słownik, t. 3, s. 236—237
* Jerzy Malinowski, Wileńskie środowisko artystyczne 1919—1945 (Kultura artystyczna Wilna 1893—1945), Biuro Wystaw Artystycznych w Olsztynie, Olsztyn 1989
* 
* Inesa Szulska, Współpraca wileńskiego artysty i publicysty Stanisława Jarockiego z «Tygodnikiem Ilustrowanym» (1899—1914) Rocznik historii prasy polskiej T. XXV (2022) Z. 3 (67), ISSN 1509—1074 
* Józef Marian Poklewski, Polskie życie artystyczne w międzywojennym Wilnie, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń, 1994 
* Antoni Kiniewicz, Nad Prypecią, dawno temu…: wspomnienia zamierzchłej przeszłości, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989, 557 s. 
* «Po Italijos saule. XVIII—XX a. I pusės Lietuvos dailininkai Italijoje» Istorinė apžvalga, Katalogas, I dalis, Lietuvos dailės muziejus, Vilnius, 2019, P. 159.
* Meno albumas «Peizažo erdvė» (I tomas). Sud. N. Tumėnienė, D. Tarandaitė, J. Semenauskienė. Vilnius, Lawin, 2010, P. 88.
* Lietuvos dailė 1900—1944
* Laima Laučkaitė, Vilniaus dailė XX amžiaus pradžioje, Vilnius: Baltos lankos, 2002, 207 p.
* Henryka Ilgievič, Vilniaus senovės ir mokslo mylėtojai XX amžiaus pradžioje, Vilnius: LKTI, 2019, 344 p., il, lent. ISSN 2351-4728 

## Спасылкі 
* Stanisław Jarocki у каталёзе Нацыянальнага музея ў Варшаве
* Stanisław Jarocki
* Sacred Samogitia
* Vision of Christ
* Jesus' appearance to St. Peter
* Stanislovas Jarockis
* Stanislovas Jarockis

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Мастакі Літвы
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-рэалісты
Катэгорыя:Мастакі-сімвалісты
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты
Катэгорыя:Мастакі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Этнографы Польшчы
Катэгорыя:Этнографы Літвы
Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве