open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
AutoCAD

**AutoCAD** — дзвюх- і трохмерная сістэма аўтаматызаванага праектавання і чарчэння, распрацаваная кампаніяй Autodesk. Першая версія сістэмы была выпушчана ў 1982 годзе. AutoCAD і спецыялізаваныя праграмы на яго аснове знайшлі шырокае ўжыванне ў машынабудаванні, будаўніцтве, архітэктуры і іншых галінах прамысловасці. Праграма выпускаецца на 18 мовах. Узровень лакалізацыі вар’іруецца ад поўнай адаптацыі да перакладу толькі даведкавай дакументацыі.

## Гісторыя версій AutoCAD 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі AutoDesk 
* Супольнасці карыстальнікаў Autodesk у краінах СНД 

Катэгорыя:CAD
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для мэблевай вытворчасці
Катэгорыя:Autodesk
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для macOS
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне
Вуйвічы

**Ву́йвічы** (, ) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці, на беразе ракі Стыр. Уваходзіць у склад Барычавіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
]]
Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы жыло 427 чалавек у 115 дварах.

У верасні 1943 года гітлераўцамі было спалена 112 дамоў, забіта 9 чалавекі 1788 года будоўлі, абноўленая ў 1937.

## Вядомыя асобы 
*  (1895—1970) — пазаштатны протаіерэй.
* Аляксандр Іванавіч Баброўнік (нар. 1944) — беларускі спецыяліст у галіне механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці, эксплуатацыі, аднаўлення і рамонту сельскагаспадарчай тэхнікі.

## Спасылкі 
* 
* 
* Вуйвічы на Wikimapia.org 

Катэгорыя:Барычавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна
Пакупніцкая здольнасць

**Пакупная здольнасць** — эканамічны паказчык, зваротна прапарцыйны колькасці валюты, неабходнай для пакрыцця пэўнага спажывецкага кошыка з тавараў і паслуг. Падзенне пакупной здольнасці валюты завецца інфляцыяй, рост пакупной здольнасці — дэфляцыяй. Пакупная здольнасць адной і той жа валюты можа істотна вар'іравацца ў розных краінах. Канцэптам для міжнароднага параўнання эканамічных паказчыкаў з'яўляецца пералік на парытэт пакупной здольнасці.

Паняцце пакупной здольнасці можа прымяняцца не толькі да валют, але і плацежаздольнасці насельніцтва. Пакупная здольнасць насельніцтва карэлюе з даходамі і можа стымуляваць ўзровень спажывання.

Катэгорыя:Эканамічныя паказчыкі
Касцёл Святой Барбары (Кутна-Гора)

**Касцёл Святой Барбары** () — самы вядомы архітэктурны помнік Кутна-Горы, другі па велічыні і значнасці гатычны храм Чэхіі, пабудаваны ў стылі пазней (уладзіслаўскай) готыкі. Адносіцца да самых незвычайных гатычных будынкаў такога тыпу ў Цэнтральнай Еўропе. Як і іншыя помнікі ў цэнтры горада, знаходзіцца пад абаронай ЮНЕСКА.

Пачатак будаўніцтва храма па праекце Яна Парлера датуецца 1388 годам, але з прычыны Гусіцкіх войн і адсутнасці фінансавання ўзвядзенне храма часта перарывалася. Начарна храм быў скончаны ў 1547 годзе. Канчаткова сабор быў дабудаваны толькі ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў.

## Спасылкі 
* The Cathedral of the Holy Virgin Barbara

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Чэхіі
Катэгорыя:Саборы Чэхіі
Катэгорыя:Гатычныя саборы
Катэгорыя:Кутна-Гора
Катэгорыя:Храмы Святой Варвары
Базіліка Святога Георгія

thumb|250px|Вежа базілікі
__NOTOC__
**Базіліка святога Георгія** () — найстарэйшая захаваная царква на  ў Пражскім Градзе.

Аднанефная базіліка была закладзена Ураціславам I у 920 годзе ў гонар Святога Георгія для захоўвання рэштак Святой Людмілы Чэшскай. Паўднёвая вежа была ўзведзена на месцы, дзе некалі стаяла капэла Найсвяцейшай Дзевы Марыі, якая, верагодна, і была месцам пахавання Св. Людмілы.

Галоўны фасад будынка, выкананы ў стылі барока, датуецца канцом XVII стагоддзя меркавана архітэктарам Франчэска Караці. Скульптуры на фасадзе стварыў Ян Бендл. У 1718—1722 гадах чэшскім архітэктарам Францішкам Максіміліянам Канькай была дабудавана капэла Святога Яна Непамуцкага, скляпенне якой упрыгожана фрэскай *Апафеоз Св. Яна Непамуцкага*, якая прыпісваецца В. Райнеру. Скульптуру святога і анёлаў стварыў Фердынанд Максіміліян Брокаф. У базіліцы знаходзяцца магілы яе заснавальніка Ураціслава I, і яго ўнука Баляслава II Набожнага. 

Сённяшні выгляд, які ў значнай меры адпавядае базіліцы XII стагоддзя, абавязаны ажыццёўленай у 1887—1908 гадах рэканструкцыі ў стылі пурызму па праектах архітэктара Францішка Маха.

## Галерэя

Image:FFridrich, Prazsky hrad, bazilika sv. Jiří.jpg|Выгляд з сабора Святога Віта ў 1867 годзе
Image:FF bazilika sv jiri 3888.jpg|Выгляд з сабора Святога Віта ў 2005 годзе

## Гл. таксама 
* Кляштар Святога Георгія, Прага

## Бібліяграфія 
* J. Staňková, J. Štursa, S. Voděra, Pražská architektura. Významné stavby jedenácti století, Praha 1991.
* Stephen Brook, 2003, Przewodnik National Geographic Praga i Czechy, National Geographic, ISBN 83-89019-50-7.
* Zd. Buříval, *Staletá Praha*, Sborník Pražského střediska státní památkové péče a ochrany přírody, Orbis, Praha, 1965
* J. Burian, J. Svoboda, *Pražský hrad*, Olympia, Praha, 1976

## Спасылкі 
* Базіліка Святога Георгія - Prague-wiki 
* St. George's Basilica At Prague Castle Prague travel guide & tourist information service

Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта
Катэгорыя:З’явіліся ў 920 годзе
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Чэхіі
Катэгорыя:Бенедыкцінскія кляштары Чэхіі
Катэгорыя:Базілікі
Прага
Катэгорыя:Пражскі Град
Вітэлій

**Аўл Вітэлій** () (15 або 7 верасня 15 — ) — старажытнарымскі імператар, які кіраваў з 17 красавіка 69 года да 20 снежня гэтага ж года, калі быў забіты. Быў адным з імператараў 69 года, «года чатырох імператараў».

## Гл. таксама 
* Год чатырох імператараў

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рымскія консулы I стагоддзя
Катэгорыя:Імператары рымскія
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Гальба

**Сервій Сульпіцый Гальба** (, 24 снежня 3 да н.э. — 15 студзеня 69) — старажытнарымскі імператар (з 6 чэрвеня 68 па 15 студзеня 69).

Сервій Сульпіцый паходзіў са шляхетнага і багатага патрыцыянскага роду. Ён стаў апошнім рымскім імператарам, які належаў да старой рэспубліканскай арыстакратыі. Пры Юліях-Клаўдзіях ён зрабіў кар’еру вайскоўца і палітыка. Пры Тыберыі Гальба быў легатам-прапрэтарам Аквітаніі (31—32 гады) і консулам (у 33 годзе), пры Калігуле — легатам Верхняй Германіі (39—41 гады), пры Клаўдзіі ўдзельнічаў у заваёве Брытаніі (43 год) і кіраваў правінцыяй Афрыка (45-47 гады). Пасля гэтага ён доўгі час быў на спакоі, пакуль у 60 ці 61 годзе імператар Нерон не прызначыў яго намеснікам Тараконскай Іспаніі.

У 68 годзе Гай Юлій Віндэкс падняў мяцеж у Лугдунскай Галіі і прапанаваў Гальбе саюз і імператарскую ўладу. Сервій Сульпіцый пасля некаторых ваганняў пагадзіўся. Віндэкс неўзабаве загінуў, але некалькі іншых намеснікаў таксама паўсталі супраць Нерона. У выніку сенат афіцыйна прызнаў Гальбу імператарам, а Нерону прыйшлося пакончыць з сабой. Праз некалькі месяцаў Сервій Сульпіцый уступіў у Рым, але да гэтага часу ён ужо пачаў станавіцца непапулярным у вачах насельніцтва сталіцы, прэтарыянскай гвардыі і салдат правінцыйных войскаў. Чыннікам таму сталі рэпрэсіі супраць асобных вядомых саноўнікаў і военачальнікаў, незадаволенасць салдат скупасцю імператара, агульнае паслабленне пазіцый цэнтральнай улады. У Ніжняй Германіі падняў мяцеж намеснік Аўл Вітэлій, падтрыманы побач заходніх правінцый. Нарэшце, бяздзетны Гальба абраў няўдалага кандыдата на ўсынаўленне — , маладога чалавека, які валодаў толькі шляхетнасцю, але не ўплывам. Адзін з яго набліжаных, Марк Сальвій Атон, арганізаваў мяцеж прэтарыянцаў і захапіў уладу. Сервій Сульпіцый быў забіты на Рымскім форуме пасля ўсяго сямі месяцаў кіравання.

Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Рымскія консулы I стагоддзя
Бітва пры Сулаеме

**Бітва пры Сулаеме** — бітва, якая адбылася ў 677 годзе каля Сулаема паміж Арабскім халіфатам і Візантыяй і звязана з серыяй бітваў на сушы ў Анатоліі і Сірыі.

Магчыма, у гэтай бітве ўпершыню адбылося выкарыстанне грэчаскага агню.

Катэгорыя:Войны Візантыі
Катэгорыя:Войны Арабскага халіфата
Якаў II Сцюарт

**Якаў II Сцюарт** (англ.: James II, 14 кастрычніка 1633 — 16 верасня 1701) — кароль Англіі, Шатландыі і Ірландыі, як шатландскі манарх насіў дынастычны нумар Якаў VII (1685—1688), унук Якава I, другі сын Карла I і малодшы брат Карла II. Апошні брытанскі кароль-каталік; скінуты ў выніку «Славутай рэвалюцыі» 1688.

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Каралі ірландскія
Катэгорыя:Герцагі Брытанскіх астравоў
Катэгорыя:Пэрства Англіі
Катэгорыя:Адміралы Англіі
Катэгорыя:Прэтэндэнты на трон Францыі
Катэгорыя:Сцюарты
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Пэрства Шатландыі
Катэгорыя:Пэрства Ірландыі
Вільгельм III Аранскі

**Вільгельм III, прынц Аранскі, або Вілем ван Аране-Насау** (; ) — кіраўнік Нідэрландаў (статхаўдэр) з 28 чэрвеня 1672 г., кароль Англіі (пад імем Вільгельм III, англ. William III) з 13 лютага 1689 года і кароль Шатландыі (пад імем Вільгельм II, англ. William II) з 11 красавіка 1689 года.

Англійскія гісторыкі практычна аднадушна даюць Вільгельму III як кіраўніку Англіі і Шатландыі высокую ацэнку. У гады яго кіравання былі праведзены глыбокія рэформы, была закладзена аснова палітычнай і гаспадарчай сістэмы краіны. У гэтыя гады пачынаецца імклівы ўзлёт Англіі і яе ператварэнне ў магутную сусветную дзяржаву. Адначасова закладваецца традыцыя, па якой улада манарха абмяжоўваецца шэрагам заканадаўчых актаў, устаноўленых фундаментальным «Білем аб правах англійскіх грамадзян».

## Генеалагічнае дрэва 
Злева — лінія бацькі (Аранскія), справа — лінія маці (Сцюарты).
{{familytree/start|style={}}}

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Каралі ірландскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Нідэрландаў
Катэгорыя:Прэтэндэнты на трон Францыі
Катэгорыя:Аранска-Насаўскі дом
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Пасмяротныя дзеці
Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі
Орыкс

**Орыкс**, таксама **Сернабык** (*Oryx gazella*) — від шаблярогіх антылоп, які жыве ва Усходняй і Паўднёвай Афрыцы.

## Знешні выгляд 
У абодвух палоў тоўстая шыя, доўгія і вострыя рогі, якія дасягаюць часам 1,5 м, а таксама хвост, які нагадвае конскі. Дзіцяняты, як і ў іншых орыксаў, нараджаюцца рагатымі. За выключэннем ніжняга боку цела, іх афарбоўка карычнева-бежавая, з прыкметнымі чорнымі палосамі па баках і на верхніх частках канечнасцяў. Характэрнай рысай гэтага віду з’яўляецца чорна-белая хмыза, падобная да маскі.

Катэгорыя:Пустарогія
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Осла-фіёрд

**Осла-фіёрд** () — заліў у паўднёва-ўсходняй частцы Нарвегіі. Працягласць — 102 кіламетры — ад праліва Скагерак на поўдні да сталіцы краіны, Осла, на поўначы.

Выхад з фіёрда абазначаюць 2 маякі: Торнб’ёрнск’ер () на ўсходзе і Фердэр () на захадзе.

Заліў дзеліцца вузкім пралівам Дробак () на ўнутраны () і вонкавы (). На ўзбярэжжы Осла-фіёрда жывуць 1,7 мільёна чалавек.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Осла-фіёрд у ВСЭ.

Катэгорыя:Фіёрды Нарвегіі
Карл Орф

**Карл Орф** (ням.: Carl Orff; Карл Генрых Марыя Орф, ням. Karl Heinrich Maria Orff; 10 ліпеня 1895, Мюнхен — 29 сакавіка 1982, Мюнхен) — нямецкі кампазітар, найбольш вядомы кантатай «Карміна Бурана» (1937). Будучы буйным кампазітарам XX стагоддзя, ён таксама ўнёс вялікі ўклад у развіццё музычнай адукацыі.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.11, Мн., 2000, С.450
* *Alberto Fassone* «Carl Orff» // Grove Music Online ed. L. Macy (праверана 27 лістапада 2004), (subscription access)
* *Michael H. Kater* «Carl Orff im Dritten Reich» // Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte 43, 1 (January 1995): 1-35.
* *Michael H. Kater* «Composers of the Nazi Era: Eight Portraits» // New York: Oxford University Press, 2000.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Карла Орфа
* Даследчы інстытут Orff-Zentrum у Мюнхене

Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Кампазітары Германіі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Германіі
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Міхал Ромер

**Miхал Юзаф Ромер** (, 14 верасня 1778—14 студзеня 1853) — грамадска-палітычны дзеяч Расійскай імперыі, масон.

## Біяграфія 
]]
З шляхецкага роду Ромераў. Вучыўся ў Віленскім універсітэце. У 1803—1813 гадах прэзідэнт 2-га дэпартамента Віленскага галоўнага суда, у 1808—1818 --адзін з трох камісараў Віленскай адукацыйнае судовай камісіі. У вайну 1812 года загадам Напалеона прызначаны прэзідэнтам Вільні, але ў верасні 1812 года пакінуў пасаду з прычыны канфлікту з французскімі ўладамі, якія збіраліся зачыніць Віленскі ўніверсітэт. У 1814—1817 гадах — троцкі павятовы маршалак, з 1817 — віленскі губернскі маршалак. Прыхільнік скасавання прыгоннага права, у 1817 годзе ўзначальваў дэлегацыю шляхты, якая безвынікова звярталася да імператара з адпаведным праектам. Адзін з арганізатараў і кіраўнікоў масонства ў Беларусі і Літве, майстар Вялікай правінцыйнай Літоўскай ложы «Дасканалае адзінства», якая кіравала дзейнасцю астатніх беларуска-літоўскіх лож. Адзін з заснавальнікаў (1819) патрыятычнай арганізацыі Валяр’яна Лукасінскага «Нацыянальнае масонства», сябар Патрыятычнага таварыства, паплечнік Тамаша Зана. У маі 1826 года арыштаваны, зняволены ў Варшаўскай турме, потым у Петрапаўлаўскай крэпасці ў Санкт-Пецярбургу да 1830 года. У 1830—1832 гадах у ссылцы ў Варонежы. Пасля вяртання на радзіму адышоў ад грамадскай дзейнасці.

Пахаваны разам з жонкай Рахеляй дэ Раес у сямейнай капліцы Ромераў у касцёле Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Троках. У сярэдзіне XIX стагоддзя скульптар Казімір Ельскі (1782—1867) стварыў для іх класіцыстычныя надмагіллі, упрыгожаныя скульптурнымі выявамі памерлых і алегарычнымі кампазіцыямі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Міхал
Катэгорыя:Масонства
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні
Катэгорыя:Павятовыя маршалкі троцкія
Катэгорыя:Губернскія маршалкі віленскія
Эдвард Ян Ромер

**Эдвард Ян Ромер** ( — ) — грамадcкі дзеяч, літаратар, перакладчык i мастак. Бацька Альфрэда Ізідора і Эдварда Матэя Ромераў.

## Біяграфія 
З шляхецкага роду Ромераў, сын Міхала Юзафа Ромера (1778—1853) і Рахелі з дэ Раесаў (Rachela de Raës; 1783—1855). Вучыўся ў Віленскім універсітэце (1823—1828), жывапісу — у Я. Рустэма. Падчас паўстання 1830—1831 сябар Віленскага цэнтральнага паўстанцкага камітэта.

У 1833 г. паўгода правёў у турме па справе эмісара Юзафа Заліўскага, які ў тым годзе спрабаваў выклікаць новае паўстанне, прайшоўшы з атрадам з Галіцыі да Каралеўства Польскага. У 1834 усталяваў сувязь з Літоўскім камітэтам (Вільня), таксама падтрымліваў адносіны з эмігранцкім лагерам польскага «караля дэ-факта» А. Ю. Чартарыйскага.

У ліпені 1838 зноў арыштаваны за сувязь з дзейнасцю Шымана Канарскага, які ствараў канспіратыўную сетку для арганізацыі новага паўстання. Э. Я. Ромер быў адпраўлены ў турму, асуджаны да смяротнага пакарання, замененага ссылкай. 13 гадоў, да 1852 года, правёў у ссылцы ў Волагдзе і Вялікім Усцюгу. Разам з ім у ссылцы была яго жонка Зоф’я з Белазораў. У Волагдзе ў іх нарадзіўся сын Эдвард Матэвуш Ромер.

Пасля вяртання ў Вільню быў пад наглядам паліцыі. Быў сябрам Музея старажытнасцей i Віленскай археалагічнай камісіі (з 1855), дырэктарам 2-га аддзела Таварыства дабрачыннасці (з 1855), сябар шэрагу іншых таварыстваў. Падчас паўстання 1863—1864 пад хатнім арыштам. Пазней працаваў у Таварыстве дабрачыннасці, сябар праўлення Зямельнага банка. Аўтар эпіграм на знакамітых сучаснікаў, перакла́даў, партрэтаў сына Альфрэда Ізідора i іншых членаў сваёй сям’і.

Пахаваны разам з другой жонкай Соф’яй у сямейнай капліцы Ромераў у касцёле Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Троках.

## Сям’я 
З 7 студзеня 1831 года ў шлюбе з першай жонкай Ганнай з Монвід-Белазораў (1805—1834). Дзеці:
* Альфрэд Ісідар (1832—1897)
* Яўген Тадэвуш (1833—1847)
У другім шлюбе з 25 лютага 1837 года з Соф’яй з Монвід-Белазораў (1817—1893). Дзеці:
* Эдвард Павел (1838—1844)
* Ісідар Раман Антоні (1843—1910)
* Эдвард Матэй (1848—1900)
* Антоні (1852—1854)
* Браніслаў Антоні (1856—1899)
* Эльжбета Клара Крысціна (1859—1934)

## Творы 
* Wyprawa do wód z Litwy do Normandii kartki z dziennika 6 czerwca — 16 listopada 1861 Edward Jan Römer; oprac. i wprow. Danuta Kamolowa. ISBN 8370095976

## Спасылкі 
Эдвард Ян
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Ромеры

**Ромеры** (, , ) — вялікалітоўскі шляхецкі род нямецкага паходжання.
## Гісторыя 
Род Ромераў, згодна падання, выводзіўся ад рымскага консула Юстуса Севярынаса, які ў 983 г. вымушаны быў пакінуць Рым і асеў у Германіі, дзе атрымаў прозвішча «Römer» — «рымлянін». Яго нашчадкі жылі ў Саксоніі, а Берэнд Ромер у 1223 г. са світай князя Альберта Саксонскага прыбыў у Лівонію і стаў рыцарам ордэна.
 ў Троках. А. Ромер]]
Калі Рэч Паспалітая ў 1630 г. вымушана была аддаць Інфлянты Швецыі, Стэфан Ромер перасяліўся на Літву, бо як пісаў яго сын Матэуш *«лічыў лепш ўсё страціць, а вернасць Рэчы Паспалітай захаваць»*. Сыны і ўнукі Стэфана служылі ў войску.

Іншая галіна роду перасялілася ў канцы XVIII ст. з Саксоніі ў Расію; з яе Мікалай Фёдаравіч Ромер (1804—1889) — сапраўдны тайны саветнік, сенатар і член Апякунскага Савета ўстаноў Грамадскага Догляду.

Род Ромераў унесены ў дваранскі матрыкул Курляндскай губерні, у VI частку радаводнай кнігі Віленскай губерні і ў II частку радаводнай кнігі СПб. губерні.

## Апісанне герба 
У чырвоным полі два скрыжаваных сярэбраных кія пілігрыма, кожны з дзвюма кнопкамі на ручцы. У нашлемніку такія ж кіі, якія сканчаюцца трыма страусінымі пёрамі. Намёт чырвоны падкладзены срэбрам.

## Найбольш вядомыя 
# Міхал Ромер (1778—1853), грамадска-палітычны дзеяч.
# Эдвард Ян Ромер (1806—1878), грамадскі дзеяч, літаратар, перакладчык i мастак.
# Альфрэд Ізідор Ромер (1832—1897), жывапісец, скульптар, медальер, мастацтвазнавец, этнограф. Сын Эдварда Яна Ромера.
# Эдвард Матэй Ромер (1848—1900), мастак. Сын Эдварда Яна Ромера.
# Міхал Піус Ромер (1880—1945), польскі і літоўскі навуковец, грамадска-палітычны дзеяч; адзін з галоўных ідэолагаў ліберальна-дэмакратычнага крыла краёўцаў.

## Спасылкі 
* Генеалагічнае дрэва на Geni

* Ромеры 
* The Artists of the Römer Family  
* Römeriai 
* Romer właściwie Römer herbu własnego (t. 11 s. 380—385)  


Катэгорыя:Остзейскае дваранства
Острава

**О́страва**, таксама **Астрава** — горад на паўночным усходзе Чэшскай Рэспублікі, трэці па насельніцтве ў Чэхіі, адміністрацыйны цэнтр Мараўскасілезскага края і раёна Острава-горад. Размешчаны на месцы зліцця рэк Остравіцэ, Одра і Опава.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Вілем Завада (1905—1982) — паэт і перакладчык.
* Ян Балабан (1961—2010) — пісьменнік і перакладчык.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Мараўскасілезскага края
Атамізм

**Атамізм** — натурфіласофская і фізічная тэорыя, паводле якой пачуццёва ўспрымальныя (матэрыяльныя) рэчы складаюцца з хімічна непадзельных часціц — атамаў. Узнік у старажытнагрэчаскай філасофіі, далейшае развіццё тэорыя атрымала ў філасофіі і навуцы Сярэдніх стагоддзяў і Новага часу. Больш шырока атамізм — метадалагічны падыход, заснаваны на дапушчэнні, што вывучаная з'ява ёсць мноствам адзінкавых элементаў, якія не ўтвараюць незалежнай ад іх цэласці.

## Гісторыя 
У рабаўладальніцкім грамадстве Асірыі, Грэцыі, Рыма, Індыі, Кітая паўстала натурфіласофская атамістыка. Выбітнымі прадстаўнікамі старажытнай атамістыкі былі Леўкіп, Дэмакрыт, Лукрэцый, Канада, Ван Чун. Іхныя ідэі былі вынікам тэарэтычнага асэнсавання вынікаў назірання за такімі з'явамі прыроды, як выпарэнне, дыфузія і да гэтак далей. Прадстаўнікі натурфіласофскай атамістыкі лічылі, што атамы — маленькія непадзельныя часціцы матэрыі, з якіх пабудаваны ўсе целы прыроды.

Якасна новым этапам развіцця ведаў пра будову матэрыі была механічная атамістыка, стваральнікамі якой былі Ньютан, Гасендзі і іншыя, адраджаюцца ідэі натурфіласофскай атамістыкі на аснове дасягненняў класічнай механікі. У механічнай атамістыцы атамы таксама разглядаліся як непадзельныя, вечныя часціцы матэрыі, якія ўзаемадзейнічаюць па законах макраскапічнай механікі. Паколькі электрычныя і хімічныя з'явы цяжка растлумачыць механічным узаемадзеяннем атамаў, то ў навуку пранікаюць ідэалістычныя ўяўленні пра нематэрыяльныя вадкасці — флюіды. Адной з праяў ідэалізму ў атамістыкі было вучэнне Лейбніца пра манады — духоўныя атамы, якія з'яўляюцца цэнтрамі дзеяння духоўных сіл.

Наступным этапам развіцця атамістыкі былі працы Ламаносава, які заклаў асновы хімічнай і фізічнай атамістыкі. Ламаносаў адкрыў закон захавання масы рэчыва, які ўвайшоў у класічную хімію як закон захавання масы пры хімічных рэакцыях. Гэты закон даў хіміі слушны метад аналізу хімічных рэакцый, які стаў асновай колькаснага аналізу. Ламаносаў увёў у навуку побач з атамам паняцце малекулы. Ідэі Ламаносава аказалі вялікі ўплыў на далейшае развіццё фізічнай і хімічнай атамістыкі.

## Спасылкі 
* Атамізм. Слоўнік гісторыі ідэй
* Артыкул, прысвечаны традыцыйнаму грэчаскаму атамізму
* Атамізм ад 17 па 20 стагоддзі. Stanford Encyclopedia of Philosophy

Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы
Катэгорыя:Філасофія Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Філасофія прыроды
Катэгорыя:Атамная фізіка
Катэгорыя:Гісторыя хіміі
Нікалаус Ота

**Нікалаус Аўгуст Ота** (ням.: Nicolaus August Otto, 10 чэрвеня 1832, Хольцхаўзен, Таўнус - 26 студзеня 1891, Кёльн) — нямецкі інжынер і вынаходнік-самавук, вынаходнік рухавіка ўнутранага згарання.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вынаходнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Вынаходнікі Германіі
Катэгорыя:Постаці нямецкай інжынерыі
Катэгорыя:Аўтамабіль
Крысцін Ота

**Крысцін Ота** (нар. 7 лютага 1966 г., Лейпцыг, ГДР) — фенаменальная рэкардсменка з ГДР, шасціразовая алімпійская чэмпіёнка, легенда плавання.

## Біяграфія 
Пачала займацца плаваннем ў 10 год. Ва ўзросце 16 гадоў ўдзельнічала ў сваім першым чэмпіянаце ў Эквадоры, у 1982 годзе, дзе заваявала 1 залаты медаль у адзіночным плаванні, і 2 у складзе каманды.

У Чэмпіянаце Еўропы 1983 Ота фінішавала другой. У 1984 годзе ўстанавіла сусветны рэкорд на 200 м батэрфляем. Ёй прадказвалі шэраг перамог на будучых Алімпійскіх гульнях у Лос-Анджэлесе, аднак зборная ГДР не прымала ўдзелу ў гэтых спаборніцтвах. Шэраг няўдач дапоўніў зрушэнне пазваночніка, якое зрабіла немагчымым удзел Крысцін ў чэмпіянаце Еўропы 1985 года.

Крысцін вярнулася ў спорт на Сусветным Чэмпіянаце 1986 года, які праходзіў у Мадрыдзе. Тут Ота заваявала 4 залатыя медалі (100 м. вольным стылем, 200 м. камбінаванае плаванне, 4х100 м. камбінаванае плаванне, і 4х100 м. вольным стылем) і 2 сярэбраныя медалі (50 м. вольным стылем і 100 м. батэрфляем). У чэмпіянаце Еўропы 1987 года, Ота дадала на свой рахунак яшчэ 5 залатых медалёў.

У Летніх Алімпійскіх гульнях 1988 года, якія праходзілі ў Сеуле, ёй зноў праракалі шэраг перамог. У гэты раз яна ажыццявіла сваю мару, заваяваўшы шэсць залатых медалёў. Пасля гэтага Крысцін заявіла аб заканчэнні спартыўнай кар'еры. Доўгі час працавала спартыўным каментатарам на тэлебачанні.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах, Т.11, Мн.,2000, С.457

## Спасылкі 
* Kristin Otto  — профіль на сайце www.sports-reference.com.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лейпцыгу
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ГДР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па плаванні
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Плыўцы на летніх Алімпійскіх гульнях 1988 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па плаванні

Катэгорыя:Асобы
Гілярый Гіляравіч Гараўскі

**Гілярый Гіляравіч Гараўскі** (, Уборкі, Ігуменскі павет, Мінская губерня — пасля 1875) — акварэліст, брат Апалінарыя Гараўскага і Іпаліта Гараўскага.

## Біяграфія 
### Паходжанне і сям’я 
. «Мар’яна Якаўлеўна Гараўская» — маці мастака, 1868]]Паходзіў з дробнапамеснага шляхецкага роду Гараўскіх герба «Кораб». Бацькі — Гіляры Францавіч Гараўскі і Мар’яна Якаўлеўна. Гараўскія валодалі каля 200 га зямлі, якая дасталася бацьку мастака Гелярыю ад дзеда мастака Францішка Гараўскага.

У сям’і было тры дачкі — Юліяна-Схаластыка (1831, Уборкі), Феліцыяна-Паўліна (1834, Наборкі), Амелія (каля 1842), і сыны — Іпаліт (1828, Астроўкі ― пасля 1864), Апалінары (1833, Наборкі ―1900), Караль (1838, Уборкі ― пасля 1869), Гектар (1843, Уборкі ― 1893), Гіляры (1847, Уборкі ― пасля 1875). Караль і Гектар былі прафесійнымі вайскоўцамі, Іпаліт, Апалінар і Гілярый ― мастакамі.

Нарадзіўся 18 (30) снежня 1846 года ў ваколіцы Уборкі, хоць доўгі час лічылася, што ён нарадзіўся ў 1847 годзе. Ахрышчаны праз 5 дзён пасля нараджэння.

### Адукацыя 
Атрымаў адукацыю ў Аляксандраўскім кадэцкім корпусе, дзе вучыўся і яго старэйшы брат Апалінарый, але ўжо тым часам, калі корпус быў пераведзены з Брэста ў Маскву. У 1862 годзе пакінуў корпус «па сямейных абставінах», закранаў у сваёй творчасці тэмы, звязаныя з жыццём і прыродай Беларусі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających. − T. 3. − Wrocław; Ossolineum − 1986. стар. 351—353
* Гараўскі Апалінарый Гілярыевіч // Памяць: Бярэзін. р-н: гіст.-дак.хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Уклад. П. А. Прыбыткін; Рэдкал.: А. А. Ждановіч і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск, 2004. — С. 67.
* Гараўскія, бел. жывапісцы, браты. Іпаліт Гілярыевіч//Ьеою жецыкою: у 18 т. Мінск, 1997. Т. 5. С.51
* Радзіма братоў Гараўскіх//Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінская вобласць. Кн. 1 Мінск, 1987. С. 89
* Гараўскі І. Г. // Бел. Энцыклапедыя.-Мн., 1975.-Т.5.-С.51.
* Гараўскі І. Г. // Энцыклап. Літаратуры і мастацтва Беларусі.-Мн., 1995.-Т.2.-С. 43
* Гараўскі І. Г. // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Чэрв. р-на.-Мн., 2000.-С.100
* Гараўскі І. Г. // Дробов Л. Н. Живопись Белоруссии ХІХ — нач. ХХ в.-Мн.: Выш. Школа, 1974.-179 — 180.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Гілярый Гіляравіч
Уільям Окам

**Уільям О́кам** (; каля 1288, Окам — 10 красавіка 1349, Мюнхен) — англійскі філосаф, францысканскі манах з Окама, маленькай вёсцы ў графстве Сурэй у Паўднёвай Англіі.

Аўтар знакамітага філасофскага прынцыпу Лязо Окама.

Катэгорыя:Лацінскія філосафы
Катэгорыя:Філосафы XIV стагоддзя
Катэгорыя:Схаласты
Катэгорыя:Логікі
Катэгорыя:Вучоныя Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Каталіцкія манахі
Катэгорыя:Філосафы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Брытва Окама

**Брытва Окама** або «**Лязо О́кама**» — метадалагічны прынцып, які атрымаў сваю назву ад імя англійкага манаха-францысканца, філосафа-наміналіста Уільяма Окама (каля 1285—1349). У спрошчаным выглядзе ён сцвярджае: «*Не варта множыць існае без неабходнасці*» (або «*Не варта прывабліваць новыя існасці без вялікай на тое неабходнасці*»). Гэты прынцып фармуе базіс метадалагічнага рэдукцыянізму, які таксама называецца *прынцыпам ашчаднасці*, або *законам эканоміі*.

Катэгорыя:Сярэдневяковая філасофія
Катэгорыя:Эпістэмалогія
Катэгорыя:Філасофія навукі
Катэгорыя:Эўрыстыка
Катэгорыя:Эмпірычныя прынцыпы
Катэгорыя:Навуковы скептыцызм
Катэгорыя:Логіка
Іаханес Окегем

**Іаханес (Жан) дэ Окегем** (Ockeghem, Okeghem, Hocquegam, Ockenheim etc.) (каля 1425, Сен-Жыслен, непадалёк ад Монса — , Тур) — фламандскі кампазітар, буйны прадстаўнік нідэрландскай школы.

Катэгорыя:Кампазітары Нідэрландаў
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Кампазітары Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампазітары — аўтары рэквіемаў
Оіта (горад)

**Оіта**  — цэнтральны горад Японіі, адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Оіта. Размешчаны на востраве Кюсю, на паўднёва-заходнім боку Унутранага Японскага мора.

Плошча горада складае 501,28 км², насельніцтва — 472056 чалавек (1 чэрвеня 2010), шчыльнасць насельніцтва — 941,70 чал./км ².

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт
* Сайт Універсітэта Оіты

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Оіта
Катэгорыя:Цэнтральныя гарады Японіі
Мустанг

**Мустанг** (, від ) — дзікі конь. Мустангі з’яўляюцца нашчадкамі коней, якіх прывезлі ў Новы свет каланісты з Еўропы ў XVI стагоддзі. Многія з прывезеных тады коней па тых ці іншых прычынах адбіваліся ад людзей і дзічэлі: некаторыя ўцякалі з пашы, іншыя атрымлівалі свабоду, страціўшы конніка ў баі.

Катэгорыя:Коні
Катэгорыя:Пароды коней
Фелікс Савон

**Фелікс Савон Фабрэ** (, , Сан-Вісентэ, Гуантанама, Куба —) — кубінскі баксёр-аматар, **трохразовы алімпійскі чэмпіён** і 6-разовы чэмпіён свету сярод аматараў.

Адзін з трох трохразовых алімпійскіх чэмпіёнаў па боксе (нараўне з венграм Ласла Папам і кубінцам Тэафіла Стывенсанам).
У 2001 годзе Савона быў ганараваны Алімпійскага ордэна МАК.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Баксёры Кубы
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па боксе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Кубы
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года
Катэгорыя:Баксёры на летніх Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Баксёры на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Баксёры на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па боксе
Катэгорыя:Баксёры 1980-х
Катэгорыя:Баксёры 1990-х
Катэгорыя:Кавалеры Алімпійскага ордэна
Ford Motor Company

**Ford Motor Company** () — амерыканская аўтамабілебудаўнічая кампанія, вытворца аўтамабіляў маркі «Форд». Займае 7 месца ў спісе найбуйнейшых публічных амерыканскіх кампаній Fortune 1000 2007 года і 12 месца ў спісе найбуйнейшых сусветных карпарацый Fortune Global 500 2007 года (спісы складаліся ад памеру выручкі 2006 года). Штаб-кватэра — у горадзе Дырбарн (прыгарад Дэтройт, штат Мічыган).

## Гісторыя 
Генры Форд заснаваў Ford Motor Company у 1903 годзе. Новая кампанія Ford была заснавана дзякуючы інвестыцыям дванаццаці бізнесменаў, у тым ліку братоў Додж, якія ў 1914 годзе заснавалі ўласную марку.

Першая мадэль, якую кампанія Ford пачала вырабляць серыйна — Ford Model A. Аўтамабіль вырабляўся на невялікім заводзе '**. У канцы 1904 года кампанія пераехала на большы завод **'.

У пачатку 1914 года на фоне высокага ўзроўню беспрацоўя і ўзмацнення працоўных хваляванняў Форд абвясціў, што будзе плаціць працаўнікам-мужчынам мінімальны заробак ў памеры $5 за васьмігадзінны дзень, павялічыўшы ад папярэдняй стаўкі 2,34 долара за дзевяць гадзін. У 1916 годзе гэтая палітыка была прынята і для жанчын.

16 сакавіка 1958 года быў выраблены 50-мільённы аўтамабіль маркі. Юбілейны Ford Thunderbird сышоў з канвеера завода ў Дырбарне.

## Вытворчасць Ford у Беларусі 
З 1997 па 2000 г. на заводзе «Форд Юніён» у вёсцы Абчак пад Мінскам збіраліся камерцыйныя аўтамабілі Ford Transit і легкавыя Ford Escort. Магутнасці заводу дазвалялі збіраць да 6000 машын штогод. 12 мая вытворчасць аўтамабіляў была спыненая ў сувязі з нізкім попытам на прадукцыю. Агулам за амаль тры гады на беларускім заводзе былі сабраныя 3660 машын Ford.

## Мадэльны шэраг 

* C-MAX
* Capri
* Cougar
* Crown Victoria
* Edge
* Escape
* Escort
* Escort Cabrio
* Excursion
* Expedition
* Explorer
** Ford Explorer I (1991—1994)
** Ford Explorer II (з 2003)
** Ford Explorer (U) (з 2002)
** Ford Explorer (U2) (1993—2003)
* F150
* Fiesta
* Five Hundred
* Flex
* Focus
* Freestar
* Freestyle
* Fusion
* Galaxy
* Granada
* GT
* Ka
* Kuga
* Maverick
* Mondeo
* Mustang
* Orion
* Probe
* Puma
* S-MAX
* Ranger
* Scorpio
* Sierra
* street ka
* Superduty
* Taunus
* Taurus
* Thunderbird
* Ford Torino
* Ford Grand Torino

### Канцэпт-кары 
* Ford Shelby Cobra Concept

### Аўтобусы 
[thumb|right|[Школьны аўтобус Ford]]
Школьныя аўтобусы:

* Ford 3800 school bus
* Ford Transit bus van
* Ford Minibus на шасі F450
* Ford Minibus на базе E350
* Ford E350 Super Duty minibus
* Ford Class C School Bus на шасі B700

Камерцыйныя аўтобусы

* Ford Specialty Trolley
* Transit/Suburban Bus

а таксама:
* Ford G997
* Ford R1014
* Ford Trader
* Ford Hawke
* Ford ET7
* Ford 19B, 29B
* Ford Collins School bus
* Ford ET7 Aqualina

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт


Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі
Ласла Пап

center|220px|Ласла Пап (справа) у 1955 годзе

**Ласла Пап** (; , Будапешт, Венгрыя — , там жа) — выбітны венгерскі баксёр, першы ў гісторыі бокса **трохразовы алімпійскі чэмпіён**.

* Адзін з трох трохразовых алімпійскіх чэмпіёнаў па боксе (акрамя Папа — кубінцы Тэафіла Стывенсан і Фелікс Савон).
* 6 з 13 сваіх алімпійскіх баёў завяршыў накаўтам.
* Двухразовы чэмпіён Еўропы па боксе (1949 і 1951).
* Стаў прафесіяналам ў 1957 годзе, не прайграў ніводнага бою на прафесійным рынгу, атрымаўшы 27 перамог (15 накаўтам) пры 2 нічыіх.
* Скончыў кар'еру ў 1964 годзе ў сувязі з тым, што ўлады Венгрыі адмовілі яму ў выездзе з краіны.
* Трэнер нацыянальнай зборнай Венгрыі па боксе ў 1971—1992 гадах.
* У 2001 годзе быў абраны ў Міжнародную залу славы бокса.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.12, Мн.,2001, С.60

## Спасылкі 
* 
* Ласла Пап на сайце МАК 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Будапешце
Катэгорыя:Памерлі ў Будапешце
Катэгорыя:Баксёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Баксёры Венгрыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Венгрыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па боксе
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1948 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1952 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1956 года
Катэгорыя:Баксёры на летніх Алімпійскіх гульнях 1948 года
Катэгорыя:Баксёры на летніх Алімпійскіх гульнях 1952 года
Катэгорыя:Баксёры на летніх Алімпійскіх гульнях 1956 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па боксе
Катэгорыя:Баксёры 1940-х
Катэгорыя:Баксёры 1950-х
Катэгорыя:Баксёры 1960-х
Гараўскія герба «Кораб»

**Гараўскія** — вялікалітоўскі арыстакратычны род.

## Гісторыя 
Паводле падання, род польскага паходжання, першы з іх — Іван Гракала-Гараўскі, за службу падчас войнаў са шведамі і туркамі атрымаў ад Жыгімонта Вазы маёнткі. Род занесены ў VI частку радаводай кнігі Мінскай губерні.

Паводле Яўгена Глінскага і Юрыя Снапкоўскага, якія распрацоўвалі радавод Гараўскіх, апублікаваны ў «Гербоўніку беларускай шляхты» (т. 4, 2016), большасць звестак пра гераічных і заслужаных продкаў роду — фальсіфікацыі. Імаверны радавод пачынаецца ад Людвіка, які жыў у сярэдзіне XVIII стагоддзя. Шматлікія нашчадкі Людвіка пазней жылі ў розных месцах Ігуменскага павета. Галіна, з якой паходзяць тры браты-мастакі мела маёнткі паблізу Брадца і Барацічаў — у Наборках, Астроўках і Уборках (цяпер не існуе, урочышча за 2 км на паўночны ўсход ад Падкаменя). Гэтыя Гараўскія былі пароднены з мясцовымі шляхецкімі радамі Туміловічаў, Усціновічаў, Станкевічаў, Кудрэвічаў, Пятровічаў і іншымі.

Многія з гэтай галіны Гараўскіх былі ахрышчаны ва ўніяцкай царкве ў Брадцы. Дзед братоў-мастакоў — Францішак Гараўскі, пахаваны на могілках у Брадцы.

Бацьку мастакоў — Галірыю належала 200 га спадчынных уладанняў.

## Найбольш вядомыя 
Браты-мастакі Гараўскія герба «Кораб»:

* Апалінарый Гіляравіч Гараўскі (1833—1900), мастак.
* Іпаліт Гіляравіч Гараўскі (1828 — пасля 1864), мастак-пейзажыст.
* Гілярый Гіляравіч Гараўскі (1847—1874), мастак-акварэліст.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
*
Тэафіла Стывенсан

**Тэафіла Стывенсан Лоўрэнс** (;  года, Пуэрта-Падрэ, Лас-Тунас, Куба) — кубінскі баксёр-аматар, шматразовы алімпійскі чэмпіён і чэмпіён свету сярод аматараў. Адзін з трох трохразовых алімпійскіх чэмпіёнаў па боксе (акрамя яго — венгр Ласла Пап і кубінец Фелікс Савон).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Кар’ера Тэафіла Стывенсана
* Тэафіла Стывенсан на сайце МОК 

Катэгорыя:Баксёры Кубы
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па боксе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Кубы
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1972 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1976 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1980 года
Катэгорыя:Баксёры на летніх Алімпійскіх гульнях 1972 года
Катэгорыя:Баксёры на летніх Алімпійскіх гульнях 1976 года
Катэгорыя:Баксёры на летніх Алімпійскіх гульнях 1980 года
Катэгорыя:Баксёры 1960-х
Катэгорыя:Баксёры 1970-х
Катэгорыя:Баксёры 1980-х
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР — замежныя спартсмены
Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Катэгорыя:Кавалеры Алімпійскага ордэна
Лянота

**Лянота** — адсутнасць ці недахоп працавітасці, перавага свабоднага часу над працоўнай дзейнасці. Традыцыйна расцэньваецца як загана, паколькі лічыцца, што гультаяваты чалавек з'яўляецца нахлебнікам грамадства. У той жа час, ва ўмовах інтэнсіўнай эксплуатацыі працаўнікоў, «лянота» часта мае на ўвазе натуральнае запатрабаванне ў адпачынаку. Перавага па-за рыначных, камунікатыўных ці культурных выгодаў над рэчыўнымі таксама мае следствам зніжэнне працавітасці.
Дыяген Сінопскі

**Дыяген Сінопскі** (, ; каля 412 да н.э., Сіноп - 10 чэрвеня 323 да н.э., Карынф) — старажытнагрэчаскі філосаф, вучань Антысфена, заснавальніка школы кінікаў.

Выява:Diogenes_-_La_scuola_di_Atene.jpg
Выява:Gerome_-_Diogenes.jpg
Выява:Waterhouse-Diogenes.jpg

## Гл. таксама 
* Сіндром Дыягена

## Літаратура 
Катэгорыя:Кінікі класічнага перыяду
Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Філосафы IV стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Эліністычная філасофія
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Тры каралі

.]]

**Мудрацы** або **магі**, у заходняй традыцыі **каралі** (;  (магі, чараўнікі)), у рускай, а таксама балгарскай, украінскай традыцыі **вешчуны** ().

У заходнееўрапейскай традыцыі вызначана іх колькасць — тры, і імёны — Каспар, Мельхіёр і Бальтазар. Мудрацы прынеслі Езусу дарункі на Нараджэнне (Пакланенне мудрацоў). У Евангеллі іх імёны і царскае паходжанне не згадваецца, такая традыцыя ўзнікла ў сярэднявеччы. Праваслаўная царква не лічыць іх каралямі (царамі), не вызначае іх колькасць, не ведае іх імёнаў і не ўпісвала ў дактрыну.

У Каталіцкай царкве памяць трох каралёў адзначаецца на свята Аб’яўлення Пана (6 студзеня, у некаторых каталіцкіх краінах — выхадны дзень).

## Гл. таксама 
* Пакланенне мудрацоў
* Капэла мудрацоў
* Аповесць пра трох каралёў

## Крыніцы 
Катэгорыя:Групы святых
Катэгорыя:Дзева Марыя
Катэгорыя:Евангелле паводле Матфея
Дыяген Лаэрцкі

**Дыяген Лаэрцкі** () — познеантычны гісторык філасофіі.

## Факты біяграфіі 
Ніякіх дадзеных пра асобу і біяграфію Дыягена Лаэрцкага не захавалася. Невядомыя нават даты яго жыцця; прыблізная біяграфічная датыроўка магчымая толькі на падставе яго сачыненняў і як мяркуема, паказвае на канец II — пачатак III ст. н. э. Вызначана толькі тое, што ён жыў пасля пісьменніка Секста Эмпірыка (II—III ст.), якога Дыяген згадвае, і да пісьменніка Стэфана Візантыйскага (VI ст.), які цытуе трактат Дыягена.

Гэтак жа загадкава і яго геаграфічнае паходжанне (магчыма, ён ураджэнец кілікійскага Лаэрта). Нельга выключыць, што мы маем справу не з рэальным імем, а з псеўданімам, запазычаным з гамераўскага эпасу: і грэч. διογενής (народжаны ад Зеўса), і стар.-грэч. Λᾱερτιάδης (сын Лаэрта) — эпітэты Адысея.

## Спасылкі 
* Грэчаскі тэкст і англійскі пераклад

Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Філосафы Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Гісторыкі філасофіі
Катэгорыя:Філосафы III стагоддзя
Катэгорыя:Постаці эліністычнай філасофіі
Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнага Рыма
Адвент

**Адве́нт** (ад  — прыход) — назва перыяду Каляднага посту, прынятая ў асяроддзі хрысціян Каталіцкай царквы і некаторых пратэстанцкіх дэнамінацый (напрыклад, у лютэран). Адвент — час чакання, які папярэднічае святу Нараджэння Божага, падчас якога вернікі рыхтуюцца да свята. Адвент доўжыцца амаль 4 тыдні і заканчваецца ў Куццю.

**Даты пачатку Адвенту**
* 2022 — 27 лістапада
* 2023 — 3 снежня
* 2024 — 1 снежня

## Гл. таксама 
* Адвент-каляндар
* Калядны пост
* Калядны вянок

## Спасылкі 
* Адвент — час радаснага чакання і пакаяння
* The Christian Season of Advent  at the Christian Resource Institute
* Catholic Encyclopedia: Advent
* American Catholic: Advent to Epiphany  Prayers, calendar and activities
* Liturgical Resources for Advent
* Advent FAQ at the Missouri Synod Lutheran web site
* Advent wreath FAQ at the Evangelical Lutheran Church in America web site
* Advent and Age 
* Advent Resources  at The Bible Resource Center, an online ministry of the American Bible Society
* History of Advent 

Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Каталіцкія пасты
Калядны вянок

thumb|Калядны вянок у першую нядзелю адвенту
**Калядны вянок** — тыповае ўпрыгожванне ў дамах у перадкалядны час у форме вянка з яловых галінак з чатырма свечкамі, якая замацоўваецца вертыкальна або ўсталёўваецца на стол. У першы з чатырох тыдняў адвенту запальваецца першая свечка, на наступным тыдні - другая і г. д.

Калядны вянок быў уведзены ў калядныя традыцыі гамбургскім лютэранскім тэолагам Іаганам Хінрыхам Віхернам, які ўзяў на выхаванне некалькіх дзяцей з сем'яў беднякоў. У Адвент дзеці пастаянна пыталіся выхавальніка, калі ж наступяць Каляды. Каб дзеці маглі адлічваць дні да Каляд, у 1839 годзе Віхерн змайстраваў са старога драўлянага кола вянок, упрыгожаны дзевятнаццаці малымі чырвонымі і чатырма вялікімі белымі свечкамі. Кожную раніцу ў гэтым вянку запальвалася адна маленькая свечка, потым па нядзелях дадавалася вялікая свечка.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ражство
Катэгорыя:Традыцыі Германіі
Катэгорыя:Фларыстыка
Ёлка

**Ёлка** — абавязковы атрыбут святкавання Калядаў і Новага года ў Беларусі, многіх краінах хрысціянскага свету. Ёлка ўяўляе сабой іглічнае дрэва (елка, піхта, хвоя) або штучную яго імітацыю, упрыгожваецца гірляндамі, шклянымі і пластмасавымі цацкамі, свечкамі і ласункамі. Усталёўваецца на час правядзення свята ў дамах і на вуліцах.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Новы год
Катэгорыя:Елка
Богаяўленне

[thumb|right|[Пакланенне вешчуноў на карціне Мурыльё]]
[thumb|right|250px|[Джота. Хрышчэнне Гасподняе]]
[thumb|right|250px|Прыход вешчуноў. Мазаіка ў [Сант-Апалінарэ-Нуова.]]
**Богаяўленне** (), больш старажытная назва — **З’яўленне** ( — **Эпіфанія**) — адно з найстаражытнейшых хрысціянскіх свят (нароўні з Вялікаднем і Сёмухай), прысвечаны нараджэнню Ісуса Хрыста і падзеям, якія спадарожнічалі яму. Першыя паведамленні пра святкаванне Богаяўлення ўзыходзяць да II ст. і згадваюцца ў Клімента Александрыйскага і гностыкаў. З ходам часу сэнс свята зведаў у розных хрысціянскіх традыцыях вялікія змены (у прыватнасці, з яго вылучылася Ражство Хрыстова), у выніку чаго ў наш час розныя Цэрквы адзначаюць свята па-рознаму.

## Традыцыі 
* У каталіцкіх храмах падчас свята Богаяўлення асвячаюць ваду, крэйду і ладан. У шэрагу краін існуе традыцыя пісаць на дзвярах касцёлаў і хат лацінскія літары CMB, што часам тлумачаць як першыя літары імён трох вешчуноў — Каспара, Мельхіёра і Бальтазара; а часам як першыя літары лацінскай фразы «Christus mansionem benedicat», што азначае «Хай блаславіць Хрыстос гэты дом», але часцей пішуць кірылічныя літары КМБ.
* У Іспаніі і многіх іспанамоўных краінах іменна падчас свята Богаяўлення, а не на Каляды ці ў дзень святога Мікалая дзеці атрымліваюць падарункі. Лічыцца, што іх разносяць вешчуны (па-іспанску «Los Reyes Magos» — каралі-чараўнікі).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Эпіфанія, альбо «С+М+В» Catholic.By
* Хрышчэнне Гасподняе (Святое Богаяўленне)

Катэгорыя:Адкрыцці
Катэгорыя:Святы 6 студзеня
Катэгорыя:Каталіцкія святы
Катэгорыя:Непераходныя святы
Катэгорыя:Праваслаўныя святы
Катэгорыя:Уніяцкія святы
На ростанях

**На ростанях** — эпічная трылогія класіка беларускай літаратуры Якуба Коласа, адзін з першых беларускіх раманаў, які меў вялікае значэнне для развіцця жанру рамана ў беларускай літаратуры. Складаецца з трох частак: «У палескай глушы», «У глыбі Палесся» і «На ростанях». У іх намалявана шырокая карціна жыцця вясковай інтэлігенцыі і працоўнага сялянства пачатку XX стагоддзя.

Трылогія займае выключнае месца ў творчасці пісьменніка, ён працаваў над яе тэкстам літаральна ўсё сваё творчае жыццё. Пачатак напісання першай кнігі адносяць да 1921-22 гадоў, а асобным выданнем увесь твор выйшаў толькі ў 1955 годзе.

## Гісторыя напісання 
### Першыя подступы 
Яшчэ да рэвалюцыі, працуючы настаўнікам, Я. Колас пачаў аповесць «Адзін з сотні», фрагменты якой у перапрацаваным выглядзе былі выкарыстаныя ў аповесці «У палескай глушы».

У вершах была запісана легенда пра Яшукову гару, пачатая пісьменнікам у Люсіне. Прататыпам рэдактара-выдаўца Уласюка Мікіты Аляксандравіча стаў рэдактар «Нашай нівы» амаль ад пачатку яе выхаду да 1914 г. Аляксандр Уласаў, а ў Ясі і Стафане Ліскоўскіх можна пазнаць братоў Івана і Антона Луцкевічаў. Прататыпам Івана Тадорыка стаў Янка Маўр, з якім Колас сябраваў, а потым і парадніўся праз шлюб сына Коласа Міхася з дачкой Маўра Наталляй. Прататыпам Кандаковіча стаў Сяргей Скандракоў.

Многія эпізадычныя персанажы таксама мелі рэальных прататыпаў (панна Ядвіся — Ядвіга Ігнатаўна Баранцэвіч, Саханюк — настаўнік Дылеўскі, Вольга Віктараўна Андросава — настаўніца Вольга Віктараўна Ганцова, Янка Тукала — настаўнік Сымон Самахвал.

## Пераклады 
Трылогія перакладалася на рускую мову, у 1963 годзе выходзіла на балгарскай, у 1928 на харвацкай («У Палескай глушы» ў перакладзе С. Кірына, Заграб), у 1960 — на чэшскай. На ўкраінскую мову трылогію пераклала Г. В. Вігурская, на эстонскую — Олеў Йыгі.

## У культуры 
Трылогія натхніла на графічныя работы розных мастакоў. Графік Л. П. Асецкі стварыў серыю «Паводле матываў трылогіі Я. Коласа „На ростанях“» у 1973 годзе, а У. Я. Сулкоўскі намаляваў шэраг карцін, тэматычна звянаных з трылогіяй, у тым ліку «Люсінскае наваколле. (Целяшоў дуб)», «Ядвіся».

Ілюстрацыі для выдання трылогіі 2006 года стварыў М. С. Басалыга.

## Літаратура 
* Пшыркоў, Ю. С. Трылогія Якуба Коласа «На ростанях» / Ю. С. Пшыркоў. — Мінск : Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1956. — 226 с.
* Пшыркоў, Ю. С. Эпас рэвалюцыі : паэмы Я. Коласа «Новая зямля» і «Сымон-музыка», трылогія «На ростанях» / Ю. С. Пшыркоў. — Мінск : Вышэйшая школа, 1975. — 238 с.
* Прастора ў трылогіі Якуба Коласа «На ростанях» / Алеся Шамякіна // Полымя: Літ.-грамад. і грамад.-паліт. часоп. / Заснав.: М-ва інфарм. Рэсп. Беларусь ― 2007. ― № 11. ― С. 103―109

## Спасылкі 
* Аўдыёверсія трылогіі
* В. Жолтак у Люсінскай школе 1959 

Катэгорыя:Якуб Колас
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Літаратурныя творы
Мажэйкава

**Мажэ́йкава** (, , да 2002 — **Малое Мажэйкава**) — аграгарадок у Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Мажэйкаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
Малое Мажэйкава ўпершыню згадваецца ў 1511 г. у прывілеі вялікага князя літоўскага Жыгімонта I Старога аб падараванні вёскі Шымкі Мацкавічу. Далей належала Яну Шымкавічу (сыну Ш.Мацкавіча, Палубенскім і іншым)

Каля 1826 г. маёнтак Малое Мажэйкава атрымаў у спадчыну ад бацькі Рамуальд Кастравіцкі. Ён меў адзіную дачку Казіміру (нар. 1830). Пасля смерці бацькі ў пятнаццаць год яна становіцца ўладальніцай маёмасці. У дваццаць год пабралася шлюбам з Аляксандрам Канстанцінам Брахоцкім (1819—1886). Шлюб доўжыўся нядоўга, Казіміра памерла ў 1852 годзе. У спадчыну ад жонкі муж атрымаў толькі частку Малога Мажэйкава, пра другую частку ён дамовіўся са сваякамі Казіміры, выплаціўшы ім грошы.

Да 1868 года Малое Мажэйкава належала шляхецкаму роду Ромераў. Эмілія Ромер атрымала ў спадчыну Малое Мажэйкава, пасля таго, як выйшла замуж за Рамуальда Кастравіцкага. Іх дачка Казіміра выйшла замуж за Аляксандра Брахоцкага гербу Праўдзіц і атрымала маёнтак у пасаг. Апошнім гаспадаром сядзібы ў быў народжаны тут ў 1895 годзе Андрэй Брахоцкі — унук Аляксандра. У 1931 годзе ён становіцца гаспадаром Малога Мажэйкава. Актыўна ўдзельнічаў у грамадскім жыцці, пабудаваў у 1938 годзе спіртзавод.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Фрагменты былой сядзібы Ромераў (першая палова XIX стагоддзя) — 

## Гл. таксама 
* Вялікае Мажэйкава

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вялiкае i Малое Мажэйкава на pawet.net
* Малое Мажэйкава на globustut.by
* Брахоцкі Андрэй. На пераломе дзвюх эпох. Запіскі абшарніка // pawet.net
* Лаўрэш Леанід. Страчаная цывілізацыя: Маёнтак Вялікае Мажэйкава // Новы Замак. 2022. № 11. С. 206-228. // на pawet.net

Катэгорыя:Мажэйкаўскі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Паклёп

**Паклёп** — ганебная інфармацыя або распаўсюд заведама ілжывых звестак, якія ганьбяць гонар і годнасць іншай асобы або падрываюць яе рэпутацыю.

За даказаны факт паклёпу ідзе грамадзянская адказнасць. Таксама яна можа быць прызнана крымінальна каральным дзеяннем ў многіх краінах свету (у тым ліку і ў Рэспубліцы Беларусь).

## Крымінальная адказнасць ў адпаведнасці з крымінальным правам Рэспублікі Беларусь 
У адпаведнасці з арт.188 КК РБ:
* Распаўсюджанне загадзя ілжывых звестак (паклёп), якія ганьбяць асобу, здзейсненае паўторна на працягу года пасля накладання мер адміністрацыйнага спагнання за паклёп ці абразу, караецца грамадскімі работамі, альбо штрафам, альбо выпраўленчымі работамі тэрмінам на тэрмін да аднаго года альбо арыштам тэрмінам да трох месяцаў, альбо абмежаваннем свабоды да дзвюх год.
* Паклёп, які ўтрымоўваецца ў публічным выступленні, альбо ў друкаваным творы ці творы, які дэманструецца публічна, альбо ў сродках масавай інфармацыі, альбо спалучаемы з абвінавачваннем ў іншым цяжкім альбо асабліва цяжкім злачынстве, — караецца выпраўленчымі работамі да дзвюх год, альбо арыштам тэрмінам да шасці месяцаў, альбо абмежаваннем свабоды тэрмінам да трох год.

## Гл. таксама 
* Абаліцыя
* Ілжэсведчанне
* Інсінуацыя
* Хлусня
* Папярэджанне
* Ганебнасць
* Падробка

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.11, Мн., 2000, С.527

Катэгорыя:Злачынствы