Даіндаеўрапейскі субстрат

[right|350px|thumb|Лакалізацыя вядомых па пісьмовых крыніцах даіндаеўрапейскіх моў: *[Дарымскія народы Іберыі:* баскская, тартэсійская, іберская; *Дарымская Італія:* этруская, рэцкая, сіканская, паўночнапіцэнская; *Анатолія:* хацкая, хурыта-ўрарцкія, *Грэцыя і Кіпр:* лемнаская, этэакрыцкая, этэакіпрская, *Іран:* эламская, *Індыя:* харапская, *Шры-Ланка:* веда.]]
**Даіндаеўрапейскі субстрат** — мовы, якія існавалі на тэрыторыі Еўропы, Іранскага культурнага кантынента і Індастана да прыходу туды носьбітаў індаеўрапейскіх моў. Ад даіндаеўрапейскага перыяду засталіся нешматлікія помнікі. Пра наяўнасць субстрата, апроч іх, дазваляюць меркаваць гідронімы, тапонімы і словы індаеўрапейскіх моў з няяснай этымалогіяй, а таксама згадкі ў антычных ці старажытнаіндыйскіх крыніцах меркавана неіндаеўрапейскіх народаў.

## Гісторыя вывучэння 
Гіпотэзы пра існаванне даіндаеўрапейскіх моў на тэрыторыі старажытнай Еўропы сталі высоўвацца лінгвістамі з сярэдзіны XIX ст. Для гэтых моў, меркавана звязаных з насельніцтвам эпохі неаліту, быў прапанаваны тэрмін «**азіянічныя**», ,  (паколькі іх носьбіты лічыліся выхадцамі з Блізкага Усходу), які, аднак, не прыжыўся.

Марыя Гімбутас, адна з найбуйнейшых фігур індаеўрапеістыкі, у адносінах да меркавана даіндаеўрапейскага перыяду гісторыі Еўропы выкарыстоўвала тэрмін «Старая Еўропа», аднак апісаная ёй культура «старой Еўропы» ахоплівае неалітычныя балканска-ўсходнееўрапейскія культуры размаляванай керамікі і не ўключае дагістарычныя культуры Атлантычнай Еўропы.

У наш час найбуйнейшая група даследчыкаў даіндаеўрапейскага субстрата маецца ў Лейдэнскім універсітэце (Р. Беекес, Ж. ван Дрым, П. Схрэйвер), у ЗША (У. Леман), у Германіі (Р. Майлхамер), у Францыі (А. Фурнэ) і інш.

## Еўропа 
* Фіна-ўгорскія мовы
* Дагрэчаскі субстрат:
** Народы мора
** Мова Лемнаскай стэлы
** Пеласгская мова
** Этэакрыцкая мова і мінойская мова — дагрэчаскія мовы Крыта
** Этэакіпрская мова і мова кіпра-мінойскіх надпісаў — дагрэчаскія мовы Кіпра
* Дагерманскі субстрат
* Дакельцкі субстрат
** Дакельцкі астраўны субстрат
*** Дагайдэльскі субстрат
*** Пікцкая мова
** Дакельцкі кантынентальны субстрат
* Дакласічныя мовы Італіі:
** Лігурыйскі субстрат (таксама ў Францыі, у тым ліку на Корсіцы, і ў Іспаніі)
** Пратасардская мова (ці некалькі моў)
** Паўночнапіцэнская мова
** Сіканская мова (магчыма, роднасны лігурыйскай)
** Тырэнскія мовы
*** Рэцкая мова
*** Этруская мова
*** магчыма, шэраг моў за межамі Італіі (лемнаская, этэакіпрская)
** Элімская мова (магчыма, індаеўрапейская)
* Палеаіспанскія мовы
** Іберская мова
** Тартэсійская мова
** Аквітанская мова
** Баска-іберская гіпотэза

## Азія 
* Анатоля:
** Хацкая мова
** Хурыта-ўрарцкія мовы
* Вялікі Іран
** Кутыйская мова
* Даарыйскі субстрат:
** Даведычны субстрат
*** Пісьмо даліны Інда
** Ведскі субстрат у сінгальскай мове
*** Веда
** Ніхалі, кусунда

## Зноскі 
## Літаратура 
### Археалогія і культура 
* Гимбутас М. Цивилизация Великой Богини. М. 2005.
* Anthony, David with Jennifer Y. Chi (eds., 2009). The Lost World of Old Europe: The Danube Valley, 5000-3500 BC.
* Bogucki, Peter I. and Pam J. Crabtree (eds. 2004). Ancient Europe 8000 BC—1000 AD: An Encyclopedia of the Barbarian World. New York: Charles Scribner's Sons.
* Gimbutas, Marija (1973). Old Europe c. 7000-3500 B.C.: the earliest European civilization before the infiltration of the Indo-European peoples. The Journal of Indo-European Studies 1/1-2. 1-20.
* Tilley, Christopher (1996). An Ethnography of the Neolithic. Early Prehistoric Societies in Southern Scandinavia. Cambridge University Press.

### Лінгвістыка 
* Bammesberger, Alfred and Theo Vennemann (eds., 2003). Languages in Prehistoric Europe. Heidelberg: Carl Winter.
* Blench, Roger and Matthew Spriggs (eds. 1). Archaeology and Language. Vol. I. Theoretical and Methodological Orientations.
* Dolukhanov, Pavel M. (2003) Archaeology and Languages in Prehistoric Northern Eurasia // Japan Review, 15:175-186. http://shinku.nichibun.ac.jp/jpub/pdf/jr/IJ1507.pdf
* Gimbutas, Marija (1989). The Language of the Goddess
* Greppin, John and T.L.Markey (eds., 1990). When Worlds Collide: The Indo-Europeans and the Pre-Indo-Europeans, Ann Arbor.
* Hubschmid, Johannes (1962). Lenguas no indoeuropeas: toponimia prerromana. Enciclopedia linguistica hispanica. CSIC, Madrid.
* Lehmann, Winfred P. Pre-Indo-European. Washington, DC: Institute for the Study of Man. 2002. ISBN 0-941694-82-8.
* Lieberman, Mark. The Linguistic Diversiry of Aboriginal Europe // Language Log. January 6, 2009. http://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=980
* Mailhammer, Robert (2010). Diversity vs. Uniformity. Europe before the Arrival of Indo-European Languages. http://www.lrz.de/~mailhammer/htdocs/pdf/SWE_paper-MTP_draft.pdf // to appear in: Mailhammer, Robert and Theo Vennemann. Linguistic Roots of Europe. Copenhagen: Museum Tusculanum Press.
* Pre-Indo-European // Encyclopedia of the Languages of Europe. Edited by: Glanville Price. 2000. eISBN 978-0-631-22039-8.
* Vennemann, Theo. Languages in Prehistoric Europe north of the Alps. http://www.scribd.com/doc/8670/Languages-in-prehistoric-Europe-north-of-the-Alps
* Vennemann, Theo (2008). Linguistic reconstruction in the context of European prehistory. Transactions of the Philological Society. Volume 92, Issue 2, pages 215—284, November 1994
* Woodard, Roger D. (ed., 2008) Ancient Languages of Asia Minor. Cambridge University Press.
* Woodard, Roger D. (2008) Ancient Languages of Europe. Cambridge University Press.

## Спасылкі 
* Рэканструкцыя міграцый моўных сем'яў і археалагічных культур у Еўропе (неаліт і энеаліт). Карты з каментарыямі на французскай мове

Катэгорыя:Дакласічныя мовы Еўропы
Катэгорыя:Індаеўрапейскія мовы
Катэгорыя:Субстратныя мовы