open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кліпертан

**Кліпертан** (, неафіцыйна: *île de la Passion*) — незаселены каралавы атол у Ціхім акіяне, які належыць Францыі. Плошча атола складае 9 км², знаходзіцца за 1300 км на паўднёвы захад ад Мексікі.

Кальцо сушы поўнасцю абкружае лагуну, якая мае радыус каля 8 км. У лагуне вада днём застойваецца. Самай высокай кропкай вострава з’яўляецца скала Кліпертан вышынёй 21 м.
Месцазнаходжанне вострава Кліпертан|злева|250пкс|міні

Клімат вострава трапічны, з сярэдняй тэмпературай ад 20 °C да 32 °C. Сезон дажджоў цягнецца з мая па верасень, пад час якога здараюцца трапічныя буры. Вада вакол вострава цёплая дзякуючы заходнім цячэнням, якія плывуць ад мацерыка.
У 1890 годзе сюды былі завезеныя какосавыя пальмы, і зараз яны растуць невялікімі групамі ў некалькіх месцах.

## Гісторыя 
Востраў былы адкрыты Фернанам Магеланам у 1521 годзе. Сваю сучасную назву востраў атрымаў у гонар пірацкага правадыра Джона Кліпертана, які змагаўся з іспанцамі ў пачатку XVII стагоддзя і выкарыстоўваў гэты востраў як сваю базу.

У 1708 годзе два французскія караблі *Princess* i *Découverte * прыбылі на востраў і далі яму назву *Île de la Passion*, абвясціўшы яго тэрыторыяй Францыі. Першая навуковая экспедыцыя высадзілася на востраве ў 1725 годзе.

У 1858 годзе востраў быў афіцыйна далучаны да Францыі, і далучаны да яе калоній у Акіяніі, Французскай Палінезіі. У 1897—1931 гг. востраў быў заняты Мексікай, пад французскі кантроль быў вернуты пасля падпісання міжнароднага дагавора. У 1935 годзе востраў быў вылучаны з Французскай Палінезіі ў асобную адміністрацыйную адзінку ''Domaine public de l'État français''.

У 2007 годзе кіраванне востравам было даручана непасрэдна французскаму ўраду, а непасрэдным кіраўніком з’яўляецца міністр па заморскім тэрыторыям.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астравы Францыі
Катэгорыя:Тэрыторыі, залежныя ад Францыі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі

**Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі**, скарочана **ФПАТ** () — заморскае адмысловае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне Францыі.

## Адміністрацыйны падзел 
Знаходзіцца ў паўднёвай частцы Індыйскага акіяна і складаецца з 5 адміністрацыйных акруг:

# астравоў Амстэрдам і Сен-Поль ()
# астравоў Кразэ ()
# астравоў Кергелен ( або )
# Зямлі Адэлі ()
# астравоў Эпарсэ ()

Правы Францыі на Зямлю Адэлі не прызнаны міжнароднай супольнасцю. У наш час там знаходзіцца французская навуковая станцыя Дзюмон д'Юрвіль.

Адміністрацыйна гэтыя тэрыторыі кіруюцца з Рэюньёна (горад Сен-П'ер), але не ўваходзяць у яго склад.

## Насельніцтва 
На востраве Амстэрдам знаходзіцца адзінае пастаяннае паселішча Французскіх Паўднёвых і Антарктычных тэрыторый — Марцін-дэ-Віўе з колькасцю каля 40 чалавек.

## Эканоміка 
У эканамічным плане гэтыя тэрыторыі каштоўныя ў першую чаргу сваімі марскімі эканамічнымі зонамі.

## Інтэрнэт 
Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі маюць нацыянальны дамен верхняга ўзроўня — .tf

## Спасылкі
Супрэфектура

[thumb|270px|Супрэфектура ў [Вердэн, Францыя|Вердэне.]]
**Супрэфектура** — у Францыі адміністрацыйны цэнтр акругі. Кіруецца супрэфектам. Калі цэнтр акругі адначасова з'яўляецца і сталіцай дэпартамента, то ён завецца ўжо не супрэфектурай, а прэфектурай. Таму, хоць у Францыі існуе больш трохсот акруг, супрэфектур маецца прыкладна на сотню менш.

Супрэфектурай завецца таксама будынак, дзе размяшчаецца супрэфект і яго адміністрацыйныя службы.

Прыстаўка «су» адпавядае тут французскаму прыназоўніку «sous», які часцей за ўсё перакладаюць як «пад» (супрэфектура = падпрэфектура).

## Гл. таксама 
* Спіс прэфектур і супрэфектур Францыі

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Францыі
Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Жэр (дэпартамент)

**Жэр** () — дэпартамент на паўднёвым захадзе Францыі, у перадгор'ях Пірэнеяў.

Плошча — 6,29 тыс. км². Адміністрацыйны цэнтр — горад Ош. Названы па рацэ Жэр. Уключае 31 кантон.

Насельніцтва (172,3 тыс. жых., 1999) — французы і (каля 10 %) імігранты (галоўным чынам іспанцы). Афіцыйная мова — французская, але некаторыя жыхары паўднёвай часткі дэпартамента выкарыстоўваюць гасконскую мову. На тэрыторыі Жэра — старадаўнія гарады Кандом, Лектур, Марсіяк, Флёранс і інш.

## Геаграфія 
У паўднёвай частцы знаходзіцца плато Арманьяк, складзенае ледавіковымі і рачнымі наносамі, якое мякка паніжаецца з поўдня на поўнач, да даліны Гароны, і з усходу на захад. Плато перасякаецца далінамі рэк Адур, Жэр, Жэмон, Баіз і інш., якія адносяцца да басейна Гароны. Глебы глініста-крамянёвыя. Клімат марскі (сярэдняя тэмпература студзеня 4,8 °C, ліпеня — 20,5 °C). Большая частка тэрыторыі Жэра разарана, дубровы і (вышэй) яловыя лясы займаюць малаважную плошчу (засяроджаны галоўным чынам на поўдні, у межах плато Арманьяк).

## Эканоміка 
Асновай эканомікі дэпартамента з'яўляецца сельская гаспадарка. Вырошчваецца пшаніца, кукуруза, вінаград. Жывёлагадоўля пераважае ў паўднёвай, узвышанай частцы (буйная рагатая скаціна, мулы, свінні). Прамысловасць развіта слаба, галоўную ролю адыгрывае перапрацоўка сельскагаспадарчай прадукцыі (мукамольная прамысловасць, вінаробства). У адміністрацыйным цэнтры дэпартамента — гандаль сельскагаспадарчымі таварамі.

## Гісторыя 
Гістарычна тэрыторыя дэпартамента была часткай Гасконі.

## Славутасці 
* Старадаўняе абацтва Фларан — былы цыстэрцыянскі манастыр, а цяпер музей на беразе ракі Баіз.

## Спасылкі 
Афіцыйны сайт прэфектуры (на французскай мове)
Пётр Іванавіч Брыгадзін

**Пё́тр Іва́навіч Брыга́дзін** (, в. , Іванаўскі раён, Брэсцкая вобласць, БССР — , Мінск, Беларусь) — беларускі гісторык, міністр адукацыі Рэспублікі Беларусь (2001—2003), рэктар Акадэміі кіравання пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (2000—2001).

## Біяграфія 
У 1971 скончыў гістарычны факультэт БДУ, навучаўся ў аспірантуры БДУ (1975—1978). У 1978 абараніў кандыдацкую дысертацыю «Камсамол Беларусі — актыўны памочнік партыі ў культурным будаўніцтве (1966—1970)». У 1995 абараніў доктарскую дысертацыю «Эсэры ў Беларусі (канец XIX ст. — люты 1917)». Прафесар (1996).

Выкладчык кафедры гісторыі КПСС гуманітарных факультэтаў, сакратар камітэту камсамола, намеснік сакратара парткама БДУ, загадчык аддзела ЦК ЛКСМБ, інструктар аддзела навукі і навучальных устаноў ЦК КПБ. Прарэктар па вучэбнай працы (1988—1994), загадчык кафедры гісторыі Беларусі новага і найноўшага часу (1994—1996), першы прарэктар БДУ (1996—2000), адначасна рэктар Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы. Рэктар Акадэміі кіравання пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (2000—2001), міністр адукацыі Рэспублікі Беларусь (2001—2003). З 2003 па красавік 2018 года працаваў дырэктарам Дзяржаўнага інстытута кіравання і сацыяльных тэхналогій БДУ.

Быў членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь і Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі, Прэзідыума НАН Беларусі, ВАК Рэспублікі Беларусь. Узначальваў Савет па абароне доктарскіх дысертацый.

Памёр 12 снежня 2021 года.

## Навуковыя інтарэсы 
Палітычная гісторыя Беларусі новага і найноўшага часу. Аўтар больш за 70 прац.

Падрыхтаваў двух дактароў і сем кандыдатаў навук.

## Асноўныя публікацыі 
* Эсэры в Беларуси (конец XIX в. — февраль 1917 г.). — Мн., 1994;
* Усевалад Ігнатоўскі: палітычны дзеяч, вучоны. — Мн., 1998 (у сааўт.);
* На пераломе эпох: станаўленне беларускай дзяржаўнасці (1917—1920 гг.). — Мн., 1999 (у сааўт.);
* Паміж Усходам і Захадам: станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі (1917—1939 гг.). — Мн., 2003 (у сааўт.);
* Военная школа в Беларуси (XIII в. — перв. четв. XIX в.). — Мн., 2004;
* Мятежный корпус: из истории Александровского Брестского кадетского корпуса (1842—1863). — Мн., 2007;
* Гісторыя Беларусі. Курс лекцый: У 2 т. — Мн., 2000, 2002 (у сааўт.);
* Беларусазнаўства: Вучэб. дапам. — Мн., 2000 (у сааўт.);
* История Беларуси в контексте европейской истории: Курс лекций. — Мн., 2007.

## Узнагароды і прэміі 
* Медаль «За працоўную доблесць» (1980)
* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (1998)
* Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (2001)
* Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (1999)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Рэктары Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Міністры адукацыі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі адукацыі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Бундэсрат Германіі

**Бундэсрат** (, літ. *Федэральная Рада*) — канстытуцыйны орган Германіі, праз які землі ўдзельнічаюць у заканадаўстве і кіраванні федэрацыяй, а таксама ў справах Еўрапейскага саюзу. Кожная федэральная зямля прадстаўлена ў Бундэсраце членамі свайго ўраду. Часам разгледжваецца як верхняя палата германскага парламента, але канстытуцыйна да Парламента (Бундэстага) дачынення не мае.

## Гл. таксама 
* Бундэстаг
* Дзяржаўны лад Германіі

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Германіі
Катэгорыя:Юрыдычныя арганізацыі Германіі
Левыя (партыя Германіі)

**Левыя** ( — палітычная партыя ў Германіі, утворана праз злучэнне «Левай партыі. ПДС» з партыяй «Праца і сацыяльная справядлівасць — Выбарчая альтэрнатыва». Выступае за адмаўленне ад капіталізму на карысць дэмакратычнага сацыялізму. Партыя найбольш папулярна на ўсходзе Германіі.

У Еўрапейскім парламенце прадстаўнікі партыі ўваходзяць у фракцыю Аб’яднаныя еўрапейскія левыя.

## Дзейнасць 
У сваёй дзейнасці выступае супраць удзелу Германіі ў ваенных дзеяннях. Выступае супраць вайны як сродку міжнародных адносін. Галасавала за прававое прызнанне аднаполых шлюбаў у Германіі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палітычныя партыі ФРГ
Нармандская мова

**Нармандская мова** — адна з ойльскіх раманскіх моў. Таксама для абазначэння гэтай мовы выкарыстоўваецца тэрмін **нармандска-французская мова**, аднак гэтым тэрмінам таксама абагульнена завуць англа-нармандскую і французскую законную мову, якая раней ужывалася ў юрыдычнай практыцы ў Вялікабрытаніі. Ужываецца ў Францыі ш Нармандыі і на Нармандскіх астравах, якія належаць Вялікабрытаніі.

## Геаграфічнае распаўсюджванне 
Нармандская мова з’яўляецца гутарковай мовай у Нармандыі, аднак статусу афіцыйнай мовы яна не мае, але класіфікуецца як рэгіянальная мова.

На Нармандскіх астравах нармандская мова распаўсюджаны раздробнена, аднак яна не з’яўляецца ізаляванай. У рамках Брытана-Ірландскага Савета, Брытанскім і Ірландскім урадамі на астравах Джэрсі рэгіянальным прызнаны джэрсійскі дыялект, на востраве Гернсі — гернсійскі дыялект, і саркскі дыялект на востраве Сарк.

Саркскі дыялект з’яўляецца перайначаным джэрсійскім дыялектам, што ўжываўся каланістамі з Джэрсі, якія пасяліліся на незаселеным востраве ў XVI стагоддзі.

Апошнія носьбіты олдэрнійскага дыялекту, для якіх ён быў родным, сканалі ў XX стагоддзі, аднак некаторыя жыхары Олдэрні дагэтуль размаўляюць на гэтым дыялекце. Хермскі дыялект, які быў распаўсюджаны на востраве Херм, таксама вымер, аднак дата яго знікнення невядома.

Ізаглоса, названая лініяй Жарэ, падзяляе паўночныя і паўднёвыя дыялекты нармандскай мовы (лінія, якая праходзіць ад Гранвіля на беразе Ла-Манша да бельгійскай межы). Існуюць таксама адрозненні паміж заходнімі і ўсходнімі дыялектамі.

## Літаратура 
* Essai de grammaire de la langue normande, UPN, 1995. ISBN 2-9509074-0-7.
* V’n-ous d’aveu mei? UPN, 1984.
* La Normandie dialectale, 1999, ISBN 2-84133-076-1
* Alain Marie, *Les auteurs patoisants du Calvados*, 2005. ISBN 2-84706-178-9.
* Roger Jean Lebarbenchon, *Les Falaises de la Hague*, 1991. ISBN 2-9505884-0-9.
* Jean-Louis Vaneille, *Les patoisants bas-normands*, n.d., Saint-Lô.
* André Dupont, *Dictionnaire des patoisants du Cotentin*, Société d’archéologie de la Manche, Saint-Lô, 1992.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Раманскія мовы
Катэгорыя:Мовы Францыі
Катэгорыя:Ойльскія мовы
Свабодная дэмакратычная партыя (Германія)

**Свабодная дэмакратычная партыя** (**СвДП**) ( — ліберальная партыя ў Германіі. Старшыня партыі — Крысціян Лінднер (з 2013).

СвДП уваходзіла ў федэратыўны ўрад з 1949 па 1956, з 1961 па 1966, з 1969 па 1998 год, а таксама ўваходзіць у правячую кааліцыю з 2009 года па сённяшні дзень (кожны раз як малодшы партнёр адной з двух буйных нямецкіх партый). Такім чынам, яна прадстаўлена ў нямецкім ўрадзе даўжэй, чым любая іншая партыя. Зараз прадстаўнікі ФДП таксама ўваходзяць у склад трох зямельных урадаў.

У Еўрапейскім парламенце СвДП уваходзіць у фракцыю Альянс лібералаў і дэмакратаў для Еўропы.

Два разы прадстаўнікі СвДП станавіліся прэзідэнтамі ФРГ: Тэадор Хойс і Вальтэр Шэель.

## Выбары ў Бундэстаг 2013 года 
Падчас выбараў у Бундэстаг 2013 года СвДП упершыню не набрала 5% і не атрымала ніводнага месца ў нямецкім парламенце.

## Выбары ў Бундэстаг 2017 года 
Падчас выбараў у Бундэстаг 2017 года партыя набрала 10,7% галасоў, што дазволіла вярнуцца ў Бундэстаг Германіі. Агулам СвДП змагла накіраваць у нямецкі заканадаўчы орган 80 чалавек.

## Спасылкі 
* 
* Галоўны ўстаўны ліст СвДП 

Катэгорыя:Палітычныя партыі ФРГ
Катэгорыя:Ліберальныя партыі
Шалон-ан-Шампань

: *Пра аднайменны горад у Бургундыі гл. Шалон-сюр-Сон*

**Шалон-ан-Шампань** (, былы **Шалон-на-Марне** ; ) — горад і камуна на паўночным усходзе Францыі, на рацэ Марна, прэфектура (адміністрацыйны цэнтр) дэпартамента Марна. Насельніцтва — 47&nbsp;339 чалавек (1999).

Пасля Вялікай Французскай рэвалюцыі горад быў пераназваны ў Шалон-на-Марне, але ў 1998 годзе афіцыйна вярнуў сваю гістарычную назву. Шалон з’яўляўся сталіцай рэгіёна Шампань — Ардэны, хоць ён у чатыры разы меншы за Рэймс у Ардэнах і саступае па насельніцтве традыцыйнай сталіцы Шампані, гораду Труа.

## Гістарычная даведка 
Да прыходу рымлян на месцы Шалона знаходзілася галоўнае паселішча гальскага племя каталаўнаў. У Рымскай імперыі горад зваўся *Durocatalaunum*. У 451 годзе дзесьці паблізу адбылася знакамітая бітва на Каталаўнскіх палях.

У Сярэднявеччы вялікую ролю ў кіраванні горадам адыгрывалі мясцовыя біскупы, найбольш вядомы сярод якіх Гільём з Шампо. У XV стагоддзі мясцовыя жыхары двойчы абаранялі горад ад англічан. У 1589 годзе кароль Генрых IV перавёў у Шалон парламент з варожага яму Парыжа.

У гады Другой імперыі пад Шалонам быў уладкованы найбуйнейшы ў краіне ваенны лагер, які дагэтуль не страціў свайго ваеннага значэння.

Падчас Другой сусветнай вайны (асабліва ў красавіку і ліпені 1944 года) гістарычныя помнікі Шалона моцна пацярпелі падчас бамбардзіровак здейсненных авіяцыяй саюзнікаў.

## Помнікі даўніны 
* Сабор Сент-Эцьен, пераважна XIII стагоддзя пабудовы, з фасадам XVII стагоддзя і сярэднявечнымі вітражамі найвышэйшай якасці, адрэстаўраваны ў паваенны час.
* Царква Нотр-Дам-дэ-Во знаходзіцца пад аховай ЮНЕСКА як адзін з паломніцкіх храмаў на шляху Св. Якава. Пілігрымаў у храм прыцягвала выключная рэліквія — пупавіна Хрыста. Царква будавалася з 1157—1217 гг., была часткова разбурана ў гады Рэвалюцыі, пазней рэстаўравалася.
* Царква Сен-Альпен — помнік ранняй готыкі, не раз перабудоўвалася, вядомая сваімі вітражамі.
* Царква Св. Яна Хрысціцеля — вынік рэстаўрацыі XIX стагоддзя; менавіта ў ёй быў хрышчоны вынаходнік Нікаля Апер.
* Побач з класіцыстычнай ратушай 1771 года ў сярэднявечным асабняку захоўваюцца старажытныя рукапісы і інкунабулы.
## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 
* Châlons-sur-Marne 

## Спасылкі 
* Шалон-ан-Шампань у Брытанскай энцыклапедыі

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Гранд-Эст
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Марна
Васконы

**Васко́ны** (, )  — старажытны іберыйскі народ у заходняй частцы Пірэнеяў. Ад наймення васконаў узніклі назвы народа баскаў і французскага рэгіёна Гасконь.

## Паходжанне
Дакладнае паходжанне васконаў не вядома. Лічыцца, што іх назва паходзіць ад кельцкага слова *Barscunes* (літаральна "тыя, хто жывуць высока ў гарах"). Большасць даследчыкаў лічаць васконаў аўтахтонным насельніцтвам Пірэнейскага паўвострава, якое толькі незадоўга да прыходу рымлян пачало перасяляцца ў Аквітанію, дзе часткова змяшалася з аквітанамі. Страбон паведамляў, што васконы насяляюць ўзгор'і з двух бакоў Пірэнеяў і вядуць вобраз жыцця, характэрны для іншых горцаў. Але высоўваюцца таксама меней папулярныя гіпотэзы пра паходжанне васконаў з Аквітаніі або нават ад берберскага насельніцтва Паўночнай Афрыкі, якое быццам бы ратавалася ад войск Ганібала. Археолагамі выяўлена, што да пачатку рымскіх заваяванняў сярод ібераў на захадзе Пірэнеяў таксама жылі кельты. Такім чынам, васконы маглі быць змешаным народам або знаходзіцца пад значным уплывам кельцкай культуры.

## Гісторыя
У 1 тысячагоддзі да н. э. васконы займалі значную тэрыторыю ад паўночных узгор'яў Пірэнеяў да даліны ракі Эбра на поўдні. Яны займаліся сельскай гаспадаркай, вырошчвалі збожжавыя культуры, займаліся жывёлагадоўляй, здабывалі жалеза, выплаўлялі бронзу. Калі на Пірэнейскі паўвостраў прыйшлі рымляне, то васконы заключылі з імі саюзнае пагадненне. Пампей заснаваў на іх землях горад, будучую Памплону, што спрыяла працэсу раманізацыі мясцовых жыхароў. Але распаўсюджанне лацінскай мовы і культуры мала паўплывала на горцаў. 

У 407 г. васконы як саюзнікі рымлян удзельнічалі ў вайне супраць вандалаў. У 416 г. рымляне перадалі Пірэнейскі паўвостраў пад кантроль вестготаў, дзе тыя заснавалі сваё каралеўства. Войны паміж вестготамі і васконамі мелі працяглы характар. Пра амаль кожнага з вестгоцкіх каралёў у гістарычных дакументах пісалася, быццам бы ён заваяваў васконаў. На поўначы васконы рабілі напады ў Аквітаніі. 

У 602 г. на паўднёвым захадзе  сучаснай Францыі ўзнікла герцагства Васконія, будучая Гасконь, якое знаходзілася ў васальнай залежнасці ад Меравінгаў. У IX ст. яно фактычна ператварылася ў незалежную дзяржаву, якая супрацьстаяла пірэнейскім мусульманам з поўдня і франкам з поўначы. У 1058 г. Васконія была далучана да Аквітаніі.

У VIII ст. васконскія землі вакол Памплоны былі аб'яднаны Наварай.

## Спасылкі
*Strabo: The Geography
*Auñamendi Eusko Entziklopedia
*Luis Aldamiz, The Basque People of the Middle Ages 
*Tienen los Vascones legado arqueologico? 

Катэгорыя:Дагістарычная Францыя
Катэгорыя:Старажытныя народы
Катэгорыя:Старажытныя народы Іспаніі
DZ Bank

**DZ BANK** (вымаўляецца *дэ-цэт банк*) — банкаўскі канцэрн Германіі, галоўная кампанія якога выконвае функцыі цэнтральнага інстытута для больш чым 900 кааператыўных банкаў (*Genossenschaftsbanken*) у Германіі.
[thumb|left|DZ BANK, Вестэнд-Таўэр у [Франкфурт-на-Майне|Франкфурце]]
Чацвёрты паводле велічыні актываў банк Германіі. Штаб-кватэра банка размяшчаецца ў Франкфурце-на-Майне ў *Westend Tower*, будынку вышынёй 208 метраў з канструкцыяй у форме арэола ці кароны на даху.

## Уласнікі і кіраўніцтва 
* 82,1 % акцый банка належаць (проста ці ўскосна) кааператыўным банкам.
* Старшыня савету дырэктараў: Вольфганг Кірш (*Wolfgang Kirsch*).
* Старшыня наглядальнага савета: Хельмут Готшальк (*Helmut Gottschalk*).

## Спасылкі 
* http://www.dzbank.de/ — Афіцыйны сайт DZ BANK
* Гадавая фінансавая справаздача банка 

Катэгорыя:Банкі Германіі
Новы драматычны тэатр (Мінск)

thumb|250px|Дзіцячая тэатральная школа
** Новы драматычны тэатр**   — беларускі драматычны тэатр.

## Гісторыя 
Створаны ў 1987 годзе ў Мінску як тэатр-студыя “Дзе-Я?” на чале з рэжысёрам Міколам Труханам. У 1992 годзе атрымаў статус гарадскога тэатра. Станаўленне тэатра «Дзе-Я?» у асноўным звязана са зваротам да беларускай драматургічнай спадчыны. Рэпертуар складалі творы беларускіх пісьменнікаў, арыгінальныя п'есы, створаныя ў тэатры, а таксама лепшыя творы сусветнай літаратуры. Усе спектаклі ішлі па-беларуску. 

У 1999 годзе М.Трухан памёр, пасля чаго адбылася змена агульнай канцэпцыі. У 2004 годзе тэатр быў перайменаваны ў Новы драматычны. Цяпер спектаклі ідуць на дзвюх мовах, прычым пераважае руская. З 2007 года галоўным рэжысёрам тэатра з’яўляецца Дзяніс Нупрэйчык. Некалькі гадоў у будынку працягваўся капітальны рамонт, які завяршыўся ў 2009 годзе.

З 2003 года пры тэатры дзейнічае адзіная ў Беларусі Дзіцячая тэатральная школа.

### Падзеі 2020 года 
27 кастрычніка 2020 года 12 чалавек (9 акцёраў і 3 супрацоўнікі) тэатра падпісалі ліст пра далучэнне да агульнанацыянальнага страйку. Акцёры, якія падпісалі ліст, адмовіліся выйсці на сцэну ў спектаклі «Бонусны сеанс псіхааналізу».

## Кіраўніцтва 
* Мікола Трухан – мастацкі кіраўнік (1992-1999)
* Дзяніс Нупрэйчык – галоўны рэжысёр (2007-2013) 
* Андрэй Гузій (з 2013)

## Гл. таксама 
* Тэатры Мінска

## Спасылкі 
* Яшчэ адзін мінскі тэатр пад пагрозай знішчэння? // nashaniva.by 27 кастрычніка 2020
* Блог Новага драматычнага тэатра

Катэгорыя:Тэатры Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1987 годзе
Катэгорыя:1987 год у Мінску
Зялёны соус

**Зялёны соус** — агульная назва соусаў, са значнай колькасцю траў у складзе. Найбольш вядомы фракфурцкі, італьянскі (*salsa verde*) і французскі (*sauce verte*) варыянты.

Фракфурцкі зялёны соус (*Frankfurter grüne Soße* ці дыял. *Frankfurter grie Soß*) традыцыйна гатуецца з сямі траў (агурочнік, маркоўнік, крэс-салат, пятрушка, крывасмок, шчаўе і зялёны лук). Соус гатуецца з маянэзам ці смятанай. Ёсць шмат варыянтаў. Падаецца соўс да варанай бульбы і яек, звараных укрутую.

Катэгорыя:Соусы
Катэгорыя:Нямецкая кухня
Спіс кіраўнікоў Леона

міні|справа|Каралеўства Леон у 1030 годзе
Сярэднявечнае **Каралеўства Леон** (), якое размяшчалася ў паўночна-заходняй частцы Пірэнейскага паўвострава, было ўтворана ў 910 годзе пасля падзелу каралеўства Астурыя паміж сынамі караля Альфонса III. Старэйшы з іх, Гарсія, атрымаў Леон, другі сын Ардонья — Галісію, а малодшы Фруэла — Астурыю. У 914 годзе да Леона была далучана Галісія, а ў 924 годзе землі Леона, Галісіі і Астурыі зліліся ў каралеўства Леон, сталіцай якога стаў аднайменны горад.

У 923 годзе Кастылія, якая ўваходзіла ў склад Леона, атрымала статус графства, а ў 1035 годзе стала самастойным каралеўствам. У 1037—1065 і 1072—1157 гадах Леон і Кастылія ўваходзілі ў Леона-Кастыльскае каралеўства; канчатковае іх аб'яднанне адбылося ў 1230 годзе.

З другой паловы X стагоддзя да пачатку XI стагоддзя Каралеўства Леон, якое займала землі да ракі Дуэра, падвяргалася з поўдня набегам мусульман Кордаўскага халіфата.

У выніку рэканкісты да апошняй чвэрці XI стагоддзя да Леона былі далучаны тэрыторыі да ракі Таха.

У 1095 годзе партугальскія землі, якія ўваходзілі ў склад каралеўства, былі вылучаны ў графства, а ў XII стагоддзі Партугалія здабыла незалежнасць.

У 1516 годзе Леон разам з Кастыліяй увайшоў у склад Іспанскага каралеўства. Тытул караля Леона ўваходзіў у тытулатуру каралёў Іспаніі да 1707 года, калі канчаткова знік.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Альтамира-и-Кревеа, Рафаэль*. История Средневековой Испании / Перевод с испанского Е. А. Вадковской и О. М. Гармсен. — : «Евразия», 2003. — 608 с. — 1500 экз. — ISBN 5-8071-0128-6.
* *Корсунский А. Р.* История Испании IX — XIII веков (Социально-экономические отношения и политический строй Астуро-Леонского и Леоно-Кастильского королевства). Учебное пособие. — : Высшая школа, 1976. — 139 с.

## Спасылкі 
* 
* 


Леон
Леон (Іспанія)

**Леóн** () — горад у Іспаніі, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Насельніцтва — 137 тыс. жыхароў. Уваходзіць у маршрут «Шляху Святога Якава».

## Гісторыя заснавання 
Горад быў заснаваны салдатамі рымскага VII Парнага легіёна (першая назва — «Септыма Легіён»). Горад быў штаб-кватэрай гэтага легіёна ў позні перыяд Імперыі, а таксама цэнтрам гандлю золатам, якое здабывалася непадалёк. У 540 годзе горад быў захоплены каралём вестготаў Леавігільдам, а ў 717 годзе — ізноў, на гэты раз маўрамі. Аднак ён быў адным з першых гарадоў, узятых ізноў падчас Рэканкісты і стаў часткай каралеўства Астурыя ў 742. Пасля быў сталіцай аднайменнага каралеўства.

## Насельніцтва 
## Адукацыя 
У 1979 годзе быў заснаваны Універсітэт Леона. Паводле даных на 2005 год ён налічвае каля 13 тысяч студэнтаў.

## Славутасці 
* Плошча Сан-Маркас на беразе ракі Бернесгі ля моста Сан-Маркас з кляштаром і гасцініцай-шпіталем для паломнікаў
* Плошча Санта-Дамінга з царквой Сан-Марсела і палацамі Каса-дэ-лос-Батынес і Гусманес
* Сквер Сіда
* Раманская базіліка Сан-Ісідра
* Леонскі сабор
* Біскупскі палац

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Мэрыя
* Вэб-камера
* Яшчэ адзін гарадскі сайт
* Музей сучаснага мастацтва 
* Турыстычны даведнік

Катэгорыя:Гарады Кастыліі і Леона

Катэгорыя:Муніцыпалітэты правінцыі Леон
Царква Святога Лукі (Мюнхен)

**Царква Святога Лукі** () — найбуйнейшая пратэстанцкая царква Мюнхена. Храм адносіцца да Евангелічна-лютэранскай царквы Баварыі.

Будынак быў пабудаваны ў 1893-1896 гг. па праекце архітэктара Альберта Шміта на беразе Ізара. Экстэр'ер царквы Святога Лукі мае пераважна раманскія рысы, уласцівыя да Рэфармацыі, унутры ж пераважаюць элементы рэйнскай готыкі. На момант пабудовы гэта была трэцяя лютэранская царква горада пасля царквы Святога Матфея, адкрытай у 1833 годзе, і Святога Марка, пабудаванай у 1877 годзе. Усходні фасад мае дзве вежы, у заходняй частцы — купал вышынёй амаль 64 м.

На сёння Царква Святога Лукі — адзіная з добра захаваных пратэстанцкіх цэркваў у гістарычным раёне Мюнхена. Хоць царкву ў горадзе завуць *Der Dom Der Münchner Protestanten* (*Сабор Мюнхенскіх пратэстантаў*), яна не з'яўляецца кафедрай біскупа.

У царкве маецца арган 1932 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Лукі Святога Евангеліста
Мюнхен
Катэгорыя:З’явіліся ў 1896 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў неараманскім стылі
Піфагорава тройка

thumb|Тэарэма Піфагора:
[thumb|Т.зв. [егіпецкі трохвугольнік|*егіпецкі трохвугольнік*, найпрасцейшы піфагораў трохвугольнік: 32&nbsp;+&nbsp;42&nbsp;=&nbsp;52.]]
**Піфагорава тройка** — упарадкаваная тройка натуральных лікаў ,  і , такіх што
:a^2 + b^2 = c^2
Такія тройкі звычайна запісваюць як , напрыклад, .
Калі  — піфагорава тройка, тады  — таксама піфагорава для любога натуральнага .

**Нескарачальная піфагорава тройка** — піфагорава тройка, у якой ,  і  узаемна простыя.

Трохвугольнік, стораны якога утвараюць піфагораву тройку, называецца **піфагоравым трохвугольнікам**.

Назва паходзіць ад тэарэмы Піфагора, якая сцвярджае, што ў прамавугольным трохвугольніку даўжыні старон звязаны ўраўненнем
:a^2 + b^2 = c^2.
Больш таго, справядліва і адваротнае сцвярджэнне: калі даўжыні старон некаторага трохвугольніка задавальняюць гэта ўраўненне, то ён прамавугольны. Таму піфагоравы тройкі адпавядаюць прамавугольным трохвугольнікам з цэлымі даўжынямі старон (даўжыні ўсіх трох старон адначасова павінны быць цэлымі лікамі). Варта заўважыць, што не любы прамавугольны трохвугольнік з'яўляецца піфагоравым. Напрыклад, трохвугольнік са старанамі (1, 1, √2) не піфагораў, бо лік √2 не цэлы (больш таго, ён ірацыянальны).

## Прыклады 
[thumb|[Кропкавая дыяграма, на якой адзначаны кропкі з каардынатамі  піфагоравых троек, для якіх  меншы за 6000. Адмоўныя значэнні ўключаны ў дыяграму дзеля большай нагляднасці.]]

Тут прыведзены 16 нескарачальных піфагоравых троек з  :

Заўважым, што, напрыклад, піфагорава тройка (6, 8, 10) скарачальная, бо яна кратна тройцы (3, 4, 5). Скарачальныя тройка лёгка атрымаць з нескарачальных дамнажэннем на натуральны лік.

А тут пералічаны нескарачальныя піфагоравы тройкі з :

## Формулы для троек
thumb|300px|alt=Нескарачальныя піфагоравы тройкі, паказаныя як адпаведныя трохвугольнікі на графіку|Нескарачальныя піфагоравы тройкі. Няцотны катэт  адкладваецца па гарызантальнай восі, цотны катэт  — па вертыкальнай. Крывалінейная сетка ўтворана крывымі, на якіх адна з двух велічынь  і  мае пастаяннае значэнне. Параметры  і  тыя ж, што ў формуле Еўкліда.

[300px|thumb|Тройкі, атрыманыя па формуле Еўкліда, ляжаць на [конусе . Пастаянным значэнням  ці  адпавядаюць часткі парабал на конусе.]]

**Еўклідава формула** — асноўная формула для вылічэння піфагоравых троек па двум дадатным цэлым параметрам  і , дзе . 

Тройка, знойдзеная па Еўклідавай формуле, нескарачальная тады і толькі тады, калі  і  узаемна простыя і лік  няцотны. Калі ж і , і  абодва няцотныя, тады ,  і  будуць цотнымі, і ў выніку тройка будзе скарачальная; тым не менш дзяленне ,  і  на 2 ў выпадку ўзаемна простых  і  дае нескарачальную тройку.

Катэгорыя:Тэорыя лікаў
Поўдзень — Пірэнеі

**Поўдзень — Пірэнеі** (, , ) — рэгіён на поўдні Францыі. Галоўны горад — Тулуза (650 тыс. жыхароў). Насельніцтва — 2,787 млн чалавек (8-е месца сярод рэгіёнаў).

## Геаграфія 
Плошча тэрыторыі 45348 км². Рэгіён уключае дэпартаменты Жэр, Ар’еж, Аверон, Гарона Верхняя, Пірэнеі Верхнія, Ло, Тарн і Тарн і Гарона. Праз яго працякаюць рэкі Адур, Ар’еж, Гарона і Ло.

## Насельніцтва 
Эканамічна актыўнае насельніцтва: 936 тыс. чал.
Сталіца рэгіёна Тулуза з’яўляецца трэцім горадам Францыі па колькасці студэнтаў (пасля Парыжа і Ліёна).

Занятасць насельніцтва:
* у сельскай гаспадарцы: 14,4 %
* у прамысловасці: 26,8 %
* у сферы паслуг: 58,8 %
На прадпрыемствах Airbus (штаб-кватэра кампаніі размешчана ў Тулузе) працуюць звыш 20 000 чалавек.

## Гісторыя 
Асноўную частку рэгіёна складаюць вобласці, якія раней уваходзілі ў склад правінцый Гасконь, Лангедок і Руэрг.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт рэгіянальнага савета 
* Regional Council of Midi-Pyrénées  
* Midi-Pyrénées, Province of France 
* Holidays in Midi-Pyrenees, France  

*
Мечыслаў Іванавіч Гіруць

**Мечыслаў Іванавіч Гіруць** (, Шкіландзішкі) — беларускі палітык, дэпутат Вярхоўнага Савета Рэпублікі Беларусь 13-га склікання.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію. Працаваў у Гродзенскай вобласці. Дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь (з 1995), лідар фракцыі дэпутатаў-аграрыяў. Намеснік старшыні Аграрнай партыі (з 1995). Падчас канстытуцыйнага крызісу ў лістападзе 1996 года быў у апазіцыі А. Лукашэнкі. У лютым 1998 года ўвайшоў у Нацыянальны выканаўчы камітэт, старшыня Гродзенскага рэгіянальнага камітэту.

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання
Катэгорыя:Члены Беларускай аграрнай партыі
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Катэгорыя:Старшыні Ваўкавыскага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Намеснікі старшыні Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта
Леонскі сабор

**Сабор Санта-Марыя-дэ-Леон** () — каталіцкі кафедральны сабор у горадзе Леон (Кастылія і Леон).

Сучасны Леонскі сабор быў збудаваны ў 1205-1301 гг. у гатычным стылі. Раней на гэтым месцы у II стагоддзі былі размешчаны рымскія тэрмы, а напачатку X стагоддзя кароль Галісіі і Леона Ардонья II пабудаваў палац. Пасля адной з перамог над маўрамі ён пабудаваў сабор у раманскім стылі, у якім і быў пахаваны. Пазней на гэтым месцы быў пабудаваны другі сабор, таксама ў раманскім стылі, які быў асвячоны ў 1073 годзе, і дзе ў 1135 годзе Альфонса VII быў каранаваны Імператарам усёй Іспаніі.

Сёння сабор з'яўляецца адной з вядомых цэркваў поўначы краіны і яскравым прыкладам іспанскай гатычнай архітэктуры. Вітражы XIII-XIV стст. маюць плошчу каля 1800 кв. м. Унутры сабора размешчана мноства старых скульптур. Знадворку будынак ўпрыгожваюць шматлікія ацалелыя гаргуллі, грыфоны і хімеры. Фасад сабора мае дзве вежы, адна з іх, паўднёвая, гадзіннікавая. Сабор мае некаторыя элементы барока і неакласіцызму, унесеныя ў XVI-XVIII стст.

Пабудаваны больш за 700 гадоў будынак выяўляе прыкметы разбурэння, з прычыны таго, што пясчанік адносна нетрывалы матэрыял. Сёння вучоныя з універсітэта Аўеда займаюцца вывучэннем стану сабора.

## Спасылкі 
* Сайт Леонскага сабора

Катэгорыя:Леон (Іспанія)
Катэгорыя:Саборы Іспаніі
Катэгорыя:Збудаванні Іспаніі ў гатычным стылі
Тэарэма сінусаў

**Тэарэма сінусаў** — тэарэма пра сувязь паміж старанамі трохвугольніка і процілеглымі да іх вугламі.

Тэарэма сцвярджае:
{{Тэарэма|
Для адвольнага трохвугольніка са старанамі , ,  і адпаведнымі ім процілеглымі вугламі , ,  справядліва роўнасць
: \frac{a}{\sin\alpha} = \frac{b}{\sin\beta} = \frac{c}{\sin\gamma} = 2R,
дзе  — радыус акружнасці, апісанай вакол трохвугольніка.
}}

{{Hider|	 
title = Доказ|
hidden = 0 |
title-style = text-align: left; |
content-style = text-align: left; |
content=
Дастаткова даказать, што
: \frac{a}{\sin\alpha} = 2R.

Правядзём дыяметр *BG* апісанай акружнасці.
Па ўласцівасці вуглоў, упісаных у акружнасць, вугал *GCB* прамы, а вугал *CGB* роўны або \alpha, калі пункты *A* і *G* ляжаць па адзін бок ад прамой *BC*, або \pi-\alpha ў процілеглым выпадку.
А раз
:\sin(\pi-\alpha)=\sin\alpha,
у абодвух выпадках атрымліваем
:a=2R\sin\alpha .
Даслоўна паўтарыўшы тое ж разважанне для дзвюх другіх старон трохвугольніка, атрымліваем:
: \frac{a}{\sin\alpha} = \frac{b}{\sin\beta} = \frac{c}{\sin\gamma} = 2R.
}}

## Гл. таксама 
* Тэарэма косінусаў

Сінусаў
Катэгорыя:Геаметрыя трохвугольніка
Катэгорыя:Трыганаметрыя
Сядзібна-паркавы комплекс Рудзяеўскіх (Пярэдзелка)

**Сядзібна-паркавы комплекс Рудзяеўскіх** — помнік архітэктуры класіцызму 1-й паловы XIX ст. на паўночна-ўсходняй ускраіне в. Пярэдзелкі Лоеўскага раёна, на правым беразе р. Дняпро.

## Архітэктура 
Сядзібны дом уяўляе сабой двухпавярховы будынак складанай у плане формы, сіметрычнай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, накрыты вальмавым дахам. Цэнтральная частка будынка закрытымі галерэямі злучана з аднапавярховымі флігелямі. Уваход па цэнтры галоўнага заходняга фасада вылучаны дарычным порцікам з аздобленым сухарыкамі трохвугольным франтонам і балконам, аналагічны порцік вылучаецца і на цэнтральнай частцы дваровага фасада. Будынак дэкараваны ліштвамі, сандрыкамі, рустам, філёнгамі. Планіроўка сядзібнага дома калідорная, з вялікім вестыбюлем у цэнтры.

Часткова захаваўся пейзажны парк, у якім растуць мясцовыя пароды дрэў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Лоеўскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Лоеўскага раёна
Катэгорыя:Род Рудзяеўскіх
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Пярэдзелка
Алкайд

**Алка́йд** (), **алька́льд** () — ад , *al-qāḍī* (кадзі, «суддзя») — у сярэднявечнай Партугаліі і Іспаніі часоў Рэканкісты адміністрацыйная і ваенная пасада, функцыі якой прыкладна адпавядалі функцыям ваяводы на Русі. Пазней трансфармавалася ў пасаду юрыдычнага характару: алкайд ад імя караля сачыў за выкананнем законаў на даручанай яму тэрыторыі.

У наш час у Іспаніі і некаторых краінах Лацінскай Амерыкі алькальдам завецца кіраўнік муніцыпалітэта (гарадской адміністрацыі).

## Гл. таксама 
* Кадзі
* Карэхідор
* Альгвасіл

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Юрыдычныя пасады і прафесіі
Пазітыўная свабода

**Пазітыўная свабода** характарызуецца як магчымасць і наяўнасць рэсурсаў для рэалізацыі свайго ўласнага патэнцыялу (гэта можа мець на ўвазе і свабоду ад унутраных бар'ераў); выкарыстоўваецца ў якасці проціпастаўлення негатыўнай свабодзе, якая з'яўляецца свабодай ад знешніх абмежаванняў.
Неад'емнай часткай канцэпцыі пазітыўнай свабоды з'яўляецца ўяўленне аб тым, што свабода вызначаецца здольнасцю грамадзян браць удзел у кіраванні ці ў добраахвотнай кааперацыі (у выпадку з анархістамі).

Ісая Берлін у сваім эсэ «Дзве канцэпцыі свабоды» (1958) піша пра тое, што пазітыўнае значэнне свабоды
…маецца на ўвазе ў адказе на пытанне: «Што ці хто служыць крыніцай кантролю ці ўмяшання і вымушае чалавека здзяйсняць гэта дзеянне, а не якое-небудзь іншае, ці быць такім, а не іншым?». Таксама ўяўленні аб пазітыўнай свабодзе аказалі ўплыў на палітычную філасофію сацыял-дэмакратыі.

## Гл. таксама 
* Негатыўная свабода

Катэгорыя:Лібертарыянства
Катэгорыя:Свабода
Ордэн Чорнага арла

**Ордэн Чорнага Арла** () — вышэйшы прускі ордэн — заснаваны каралём Фрыдрыхам I па выпадку яго каранацыі 18 студзеня 1701 года. Адзін клас. Складаецца са знакаў: крыжа, зоркі і стужкі аранжавага колеру. Вялікі Крыж ордэна таксама насілі на залатым ланцугу.

Пасаду гросмайстрам займаў кароль; сыны караля станавіліся кавалерамі ордэна пры нараджэнні. З замежнікаў ордэн Чорнага Арла дараваўся гасударам і вышэйшым дзяржаўным саноўнікам; нямецкім падданым — за ваенныя і грамадзянскія заслугі. Знакі ордэна: светла-сіні васьміканцовы крыж з 4-ма чорнымі арламі ў вуглах і шыфрам FK на сярэднім шчыце, які надзяваўся на шырокай аранжавай стужцы праз плячо, і васьміканцовая сярэбраная зорка, з чорным арлом на аранжавым полі і дэвізам «Suum cuique».

Выява ордэна была размешчана на дзяржаўным гербе Германскай імперыі.

## Знакі ордэна 

Image:Black Eagle Order star.jpg|Зорка ордэна
Image:Ordenskette.JPG|Знак ордэна на ланцугу
Image:Kreuz des Schwarzen Adlerordens.jpg|

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Орден Черного орла, *За заслуги…*, Страница Юрия Яшнева.

Катэгорыя:Ордэны Прусіі
Катэгорыя:Вышэйшыя дзяржаўныя ўзнагароды
Берэнгарыя Кастыльская

**Берэнгарыя Кастыльская** () ці **Берэнгарыя Вялікая** () (1 чэрвеня 1180, Сеговія — 8 лістапада 1246) — каралева Кастыліі ў 1217 г. Старэйшая дачка Альфонса VIII Кастыльскага і Элеаноры Англійскай.

## Шлюб і дзеці 
У 1197 годзе Берэнгарыя ажанілася з каралём Леона Альфонса IX, які даводзіўся яе стрыечным дзядзькам. Праз сем гадоў шлюб быў ануляваны Папам Рымскім Інакенціем III з прычыны блізкага сваяцтва. Пасля гэтага Берэнгарыя вярнулася да двара свайго бацькі.

У шлюбе нарадзілася пяцёра дзяцей:
* Элеанора (1199—1210) — памерла ў раннім узросце
* Фердынанд (1200—1252) — кароль Кастыліі. Быў жанаты з Елізаветай Гогенштаўфен (у Іспаніі яе звалі Беатрысай Швабскай), затым — на Жанне дэ Панцье. Меў пятнаццаць дзяцей
* Альфонса (1203—1272) — сеньёр дэ Маліна. Быў жанаты некалькі разоў, меў дзевяць дзяцей
* Берэнгарыя (1204—1237) — замужам за каралём Іерусаліма Іаанам дэ Брыенам, мела чацвярых дзяцей
* Канстанцыя (1200 ці 1205—1242) — манашка.

## Кіраванне 
.]]
У 1217 годзе Берэнгарыя, пасля гібелі брата Энрыке Кастыльскага, стала каралевай Кастыліі. Кіравала яна нядоўга, у тым жа годзе перадаўшы карону свайму сыну Фердынанду. Пасля гэтага яна працягвала заставацца яго саветнікам. Як гаворыць«Лацінская хроніка»: * «Усе мае намеры і жаданні накіраваны на сушуканне маім сынам усялякага гонару».* Берэнгарыя таксама дапамагала сыну здушыць дваранскі мяцеж, а затым арганізавала яго вяселле з высакароднай Беатрысай Швабскай.
Таксама яна падтрымлівала цесныя сувязі са сваёй сястрой Бланкай. Менавіта Бланка прапанавала Фердынанду Жанну дэ Панцье ў якасці нявесты, пасля смерці яго першай жонкі.

## Літаратура 
* Shadis, Miriam. Berenguela of Castile’s Political Motherhood, 1996
* Georges Martin " Régner sans régner. Bérengère de Castille (1214—1246) au miroir de l’historiographie de son temps "
* Georges Martin " Négociation et diplomatie dans la vie de Bérengère de Castille (1214—1246). La part du facteur générique "
* 

Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Кіраўнікі Кастыліі
Катэгорыя:Кіруючыя каралевы
Катэгорыя:Бургундская дынастыя (Кастылія)
Карл Шведскі (герцаг Вестэргётландскі)

'*Оскар *Карл* Вільгельм*' (; 27 лютага 1861, Стакгольм — 24 кастрычніка 1951, там жа) — прынц Шведскі, герцаг Вестэргётландскі.

Трэці сын караля Швецыі і Нарвегіі Оскара II і Сафіі Насаускай.

У жніўні 1897 года ў Капенгагене Карл ажаніўся з прынцэсай Інгеборгай Дацкай. У шлюбе нарадзілася чацвёра дзяцей:
* Маргарыта (1899—1977), жонка прынца Акселя Дацкага;
* Марта (1901—1954), жонка кронпрынца Олафа Нарвежскага;
* Астрыд (1905—1935), жонка караля Леапольда III, каралева Бельгіі;
* Карл Густаў (1911—2003), уступіў у марганатычны шлюб і атрымаў тытул прынца Бернадот.

Унукамі прынца Карла з’яўляюцца кароль Нарвегіі Харальд V і кароль Бельгіі Альберт II.

У 1904 годзе прынц Карл атрымаў ад бацькі ордэн Нарвежскага льва, быў таксама ўзнагароджаны прускім ордэнам Чорнага арла.

## Спасылкі 
* Пра прынца Карле і прынцэсе Інгеборг

Катэгорыя:Бернадоты
Катэгорыя:Герцагі Швецыі
Элеанора Англійская (каралева Кастыліі)

**Элеанора Англійская** (13 кастрычніка 1162 — 31 кастрычніка 1214) — каралева Кастыліі і Таледа, жонка Альфонса VIII. Бацькамі Элеаноры былі Генрых II Плантагенет і Аліенора Аквітанская.

## Біяграфія 
thumb|left|Заручыны Альфонса Кастыльскага і Элеаноры Плантагенет.

Элеанора нарадзілася ў замку Дамфрон, у Нармандыі, і была ахрышчана Анры дэ Марсі. Яна была шостым дзіцем і другой дачкой караля Генрыха II і Аліеноры, герцагіні Аквітаніі. Ёй далі гэта імя ў гонар маці, чыё імя «Элеанора» (ці Аліенора), якое раней не сустракалася, магчыма звязана з грэчаскім імем Алена. Па іншай версіі, яно паходзіць з аксітанскай мовы, і Элеанора проста значыць «іншая Аэнор», гэта значыць Элеанора Аквітанская атрымала сваё імя ад сваёй маці, якую клікалі Аэнор.

## Сям'я 
thumb|злева|Элеанора

Элеанора была малодшай сястрой Марыі Шампанскай і Аліксы Французскай па маці. Таксама была малодшай роднай сястрой Вільяма, Генрыха Маладога, Мацільды Плантагенет, Рычарда I Ільвінае Сэрца і Джэфры II Плантагенета, герцага Брэтані. Яна была таксама старэйшай сястрой каралевы Іааны Англійскай і караля Іаана Беззямельнага.

## Дзеці 
Выжылыя дзеці ад шлюбу Элеаноры і Альфонса VIII:

## Радавод 

## Літаратура 
* Fraser, Antonia. *The Middle Ages, A Royal History of England.* University of California Press, 2000. ISBN 0-520-22799-9.
* Gillingham, John. «Events and Opinions: Norman and English Views of Aquitaine, c.1152—c.1204.» *The World of Eleanor of Aquitaine: Literature and Society in Southern France between the Eleventh and Twelfth Centuries*, edd. Marcus Bull and Catherine Léglu. Woodbridge: Boydell Press, 2005. ISBN 1-84383-114-7.
* Rada Jiménez, Rodrigo. *Historia de los hechos de España*.
* Weir, Alison. *Britain’s Royal Families: The Complete Genealogy.* London: Vintage Books, 2008. ISBN 0-09-953973-X.
* Wheeler, Bonnie, and Parsons, John Carmi. *Eleanor of Aquitaine: Lord and Lady.* Palgrave Macmillan, 2002. ISBN 0-230-60236-3.

## Спасылкі 
* Adrian Fletcher’s Paradoxplace — Leonora’s Tomb in the Cistercian Nunnery of Santa Maria de Real Huelgas in Burgos, Spain 

Катэгорыя:Плантагенеты
Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў XII стагоддзя
Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў XIII стагоддзя
Агароднікі (Брэсцкі раён)

**Агаро́днікі** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лышчыцкага сельсавета. Размешчаны за 29 кіламетры на поўнач ад Брэста, за 4 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы.

У складзе сельскагаспадарчага кааператыўнага прадпрыемства «Астрамечава» (цэнтр — в. Лышчыцы).

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомы з XVI стагоддзя як паселішча агароднікаў у Берасцейскім павеце і ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях. Уваходзілі ў склад вотчыннага маёнтка Астрамечава-Плянта, які размяшчаўся за ¼ вярсты ад вёскі.

У 1840 годзе пазначаны ў ліку сёл Астрамечаўскага царкоўнага прыхода. Паводле інвентара 1846 года вёска належала пані Т. Лабаноўскай. У 1860 годзе ў складзе маёнтка Ставы, 234 рэвізскія душы, уласнасць графіні Красінай. У 1890 годзе сяляне ўваходзілі ў склад Астрамечаўскай сельскай грамады, якой належала 363 дзесяціны зямлі. Дзейнічала праваслаўная могілкавая царква, школа граматы.

У 1905 годзе вёска ў Лышчыцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі. Станам на 30 верасня 1921 года вёска ў Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Пінскага ваяводства. Недалёка ад вёскі размяшчалася аднайменная калонія — 21 двор, 129 жыхароў.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 4 вяскоўцы.

Да 18 кастрычніка 1982 года вёска ўваходзіла ў склад Малазводскага сельсавета Камянецкага раёна.

## Насельніцтва 
* 12 двароў, 77 жыхароў (1846)
* 180 жыхароў (1905)
* 11 двароў, 54 жыхары (1921)
* 28 двароў, 117 жыхароў (1940)
* 14 двароў, 20 жыхароў (1997)
* 17 гаспадарак, 29 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Ваза (дынастыя)

**Ва́за** або **Васа** (, ) — каралеўская дынастыя, якая правіла ў Швецыі (1523—1654) і Рэчы Паспалітай (1587—1668).

## Гісторыя 
Паходзіла са старажытнага роду Эрыксанаў. Назва ад выявы снапа () на родавым гербе

Заснавана Густавам I [1523—1560]. Каралямі Швецыі былі яго сыны Эрык XIV [1560—1568], Юхан III [1568—1592], Карл IX [1609—1611], сын апошняга Густаў II Адольф [1611—1632], дачка апошняга Крысціна [1632—1654]. Род абарваўся са смерцю Крысціны ў 1689 годзе.

У Рэчы Паспалітай правілі Жыгімонт III (1587—1632, у 1592—1604 і кароль Швецыі), які ўстанавіў шведска-польскую асабістую унію [1592—1599], яго сыны Уладзіслаў IV [1632—1648] і Ян II Казімір [1648—1668]. Са смерцю апошняга ў 1672 годзе мужчынская лінія рода Ваза спынілася.

## Літаратура 
* 
* Пазднякоў, В. Ваза // Вялікае Княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. Т. 1. Абаленскі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. З.Э.Герасімовіч. — Мн.: БелЭн, 2007. — 688 с.: іл. – С. 367. — ISBN 985-11-0041-2.

## Спасылкі 
*
Ваза (значэнні)

**Ва́за**:
* Ваза — посуд вытанчанай формы, з маляўнічымі або ляпнымі ўпрыгожваннямі, выраблены з гліны, фарфору, фаянсу, шкла, хрусталю, каменя або металу.
* Ваза — каралеўская дынастыя, якая правіла ў Швецыі (1523—1654) і Рэчы Паспалітай (1587—1668).
* Ваза — нацыянальны парк у Камеруне.
* Уладзіслаў Ваза
* Ян II Казімір Ваза
* Ваза — карціна Леона Бакста.
Архібіскупы рыжскія

**Архібіскупы рыжскія** фармальна прызначаліся Папам Рымскім і імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі і з’яўляліся як духоўнымі, так і свецкімі кіраўнікамі Рыжскага архібіскупства, а таксама вяршэнствавалі над 7 біскупамі Лівоніі і Прусіі.

За ўсю гісторыю Рыжскага архібіскупства яго ўзначальвалі 20 архібіскупаў і 4 лівонскія біскупы.

## Спіс лівонскіх (рыжскіх) біскупаў 
* Мейнард Зегеберг, 1186 — 14.08.1196
* Бертольд Шультэ, 1196 — 24.07.1198
* Альберт Буксгеўдэн, 1199 — 17.01.1229
* Мікалай Наўэн, 1229—1253

## Спіс рыжскіх архібіскупаў 
* Альберт II Зуэрбер 1245—1273
* Іаган I Лунен, 1273—1284
* Іаган II Фехта, 1285—1294
* Іаган III Шверын, 1294 ?1300
* Ізарнус Фантыяна 1300—1302
* Енс Лунд, 1302—1304
* Фрыдрых Пернштэйн, 1304—1341
* Энгельберт Долен, 1341—1347
* Бромхальд Фюнфгаўзен, 1348—1369
* Зігфрыд Бломберг 1370—1374
* Іаган IV Зінтэн, 1374—1393
* Іаган V Валенродэ, 1393—1418
* Іаган VI Амбундзі, 1418—1424
* Хенінг Шарпенберг, 1424—1448
* Сільвестр Стодэвешэр, 1448—1479
* Sede vacante (незанята), 1479—1484
* Міхаэль Хільдэбранд, 1484—1509
* Яспер Ліндэ, 1509—1524
* Іаган VII Бланкенфельд, 1524—1527
* Томас Шонінг, 1528—1539
* Вільгельм Брандэнбург, 1539—1563

## Гл. таксама 
* Рэвельскае біскупства
* Рыжскае архібіскупства
* Магістры Лівонскага ордэна
* Спіс курляндскіх біскупаў



Катэгорыя:Лівонія
Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Радыян

, даўжыня дугі якога роўная радыусу акружнасці.]]
**Радыя́н** (беларускае абазначэнне: **рад**, міжнароднае: **rad**;  — прамень, радыус) — асноўная адзінка вымярэння плоскіх вуглоў у сучаснай матэматыцы і фізіцы. Радыян вызначаецца як вуглавая велічыня дугі, даўжыня якой роўная яе радыусу. Такім чынам, велічыня поўнага вугла роўная 2*π* радыян.

Даўжыня дугі акружнасці радыуса R і вуглавой велічыні α, вымеранай ў радыянах, роўная Rα.

Велічыня вугла, выражаная ў радыянах, роўная дзелі даўжыні дугі акружнасці на даўжыню яе радыуса, таму радыян — велічыня безразмерная. Па той жа прычыне абазначэнне радыяна (рад) часта апускаецца.

## Сувязь радыяна з іншымі адзінкамі 
 для пераводу радыяны / градусы.]]

Суадносіны радыяна з іншымі адзінкамі вымярэння вуглоў апісваюцца формулай:

     1 радыян = (1/(2*π*)) абароту = 180 / *π* градусаў = 200 / *π* градаў.

Відавочна, 180° = *π* радыян. Адсюль выцякае простая формула пераводу з градусаў, хвілін і секунд у радыяны і наадварот.

     α [рад] = α [°] × (*π* / 180);

     α [°] = α [рад] × (180 / *π*),

дзе α [рад] — вугал у радыянах, α [°] — вугал у градусах

1 рад ≈ 57,295779513° ≈ 57°17’44, 806" ≈ 206265".

## Радыянная мера ў матэматычным аналізе 
Пры разглядзе трыганаметрычных функцый у матэматычным аналізе, як правіла, лічаць, што аргумент вымяраецца ў радыянах, гэта спрашчае формулы і запісы разлікаў.

Пры малых вуглах сінус і тангенс вугла, выражанага ў радыянах, прыблізна роўныя самому вуглу, што зручна пры набліжаных вылічэннях:
: \sin\alpha \approx \operatorname{tg}\,\alpha \approx \alpha; \quad\alpha \ll 1.

## Гл. таксама 
* Вугал
* Стэрадыян

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* «Углы, градусы и радианы» — пераклад артыкула Intuitive Guide to Angles, Degrees and Radians | BetterExplained 

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння плоскіх вуглоў
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння адносін велічынь