open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Новое варшавское утро

**«Новое варшавское утро»** — газета. Выдавалася ў Мінску штодзённа, акрамя панядзелка, у 1915 — 1917 гг. на рускай мове, належала М.Дворжацу. Рэдактар І.Я.Радштэйн. з лютага 1916 па лістапад 1917 гг. — М.Ш.Усман. Да Лютаўскай рэвалюцыі мела выключна інфармацыйна-камерцыйны змест. Асявтляла гарадское жыццё (рубрыка «Мінск»), падзем на франтах («Паведамленні са Стаўкі», «На фронце і ў тыле»). Змяшчала ўрадавыя распараджэнні і загады мясцовых улад. З сакавіка 1917 г. набыла палітычную афарбоўку. У новых рубрыках «Партыйнае жыццё», «Рабочае жыццё», «Па краі», «Па губерні» і інш., асвятляла ход усталявання новага ладу, фарміравання і дзейнасці нацыянальных рухаў, партыйных, грамадска-палітычных, прафесійных і іншых арганізацый. Паведамляла аб важнейшыхпадзеях грамадска-палітычнага жыцця Расіі. Не заяўляючы аб сваёй прыналежнасці да пэўнай сацыялістычнай партыі, абвясціла праграмай дзейнасці платформу Петраградскага Савета (№ за 25 чэрвеня). Вяла ідэйную барацьбу супраць мясцовых сіяністаў і кадэтаў. На выбарах у гарадскую думу падтрымлівала кандыдацкі спіс сацыял-дэмакратаў. Кастрычніцкі пераварот сустрэла варожа. У сувязі з высылкай бальшавіцкімі ўладамі з Мінска М.Ш.Усмана ў снежні 1917 г. выданне газеты спынена.

## Літаратура 
* Сяменчык, М. «Новое варшавское утро» / Мікалай Сяменчык // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 2. Беліцк — Гімн / БелЭн; Рэдкал.: Б.І.Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с.: іл. – С. 333. — ISBN 5-85700-142-0.

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:З’явіліся ў 1915 годзе
Катэгорыя:1915 год у Мінску
Катэгорыя:Зніклі ў 1917 годзе
Першы Бабруйскі раён

**Пе́ршы Бабру́йскі раён** (таксама **Бабруйскі 1-шы (паўднёва-заходні) раён**) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1927 гг. Цэнтр — горад Бабруйск. 

## Гісторыя 
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Бабруйскай акругі БССР. Цэнтр — горад Бабруйск. 20 жніўня 1924 года падзелены на 13 сельсаветаў:
* Багушоўскі,
* Брожскі,
* Варатынскі,
* Восаўскі,
* Гарбацэвіцкі,
* Кавалёўскі,
* Каменкаўскі (Каменскі),
* Малеўскі,
* Продзвінскі,
* Рымавецкі,
* Сычкаўскі,
* Туркоўскі,
* Цялушскі.

21 жніўня 1925 года ўтвораны Бортнікаўскі сельсавет. 24 верасня 1926 года Багушоўскі сельсавет рэарганізаваны ў нацыянальны рускі сельсавет. 4 жніўня 1927 года раён аб’яднаны з Другім Бабруйскім раёнам у адзіны Бабруйскі раён.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.
* *Камінскі, М. І.* Бабруйскі раён другі / М. І. Камінскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 261. — ISBN 5-85700-074-2.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1927 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Бабруйскага раёна
Катэгорыя:Бабруйскі 1-шы раён
Азотная кіслата

**Азотная кіслата** (HNO3) — моцная аднаасноўная кіслата. Цвёрдая азотная кіслата ўтварае 2 крышталічныя мадыфікацыі з монакліннай і рамбічнай рашоткамі.

Азотная кіслата змешваецца з вадой у любых суадносінах. У водных растворах яна практычна цалкам дысацыіруе на іёны. Утварае з вадой азеатропную сумесь з канцэнтрацыяй 68,4% і tкіп 120 °C пры атмасферным ціску. Вядомыя 2 цвёрдыя гідраты: монагідрат (HNO3·H2O) і трыгідрат (HNO3·3H2O).

## Літаратура 
* Хімічны слоўнік навучэнца. — Мн.: Народная асвета, 2004 — С. 10. // Азотная кіслата

Катэгорыя:Неарганічныя кіслародзмяшчальныя кіслоты
Катэгорыя:Высоканебяспечныя рэчывы
Катэгорыя:Злучэнні азоту
Катэгорыя:Фатаграфічныя рэактывы
Катэгорыя:Акісляльнікі
Азоцістая кіслата

**Азоцістая кіслата** HNO2 — слабая аднаасноўная кіслата, існуе толькі ў разведзеных водных растворах, афарбаваных у слабы блакітны колер, і ў газавай фазе.

Солі азоцістай кіслаты называюцца нітрытамі або азоцістакіслымі. Нітрыты значна больш устойлівыя, чым HNO2, усе яны з'яўляюцца таксічнымі.

## Будова 
У газавай фазе планарная малекула азоцістай кіслаты існуе ў выглядзе двух канфігурацый цыс- и транс-. Пры пакаёвай тэмпературы пераважае транс-ізамер. 

Другая структура з'яўляецца больш устойлівай. Так, для цыс-HNO2(г) DG°f = -42,59 кДж/моль, а для транс–HNO2(г) DG = -44,65 кДж/моль.

## Літаратура 
* Азоцістая кіслата // 
* Хімічны слоўнік навучэнца. — Мн.: Народная асвета, 2004 — С. 12. // Азоцістая кіслата

## Спасылкі 
* 
* Азотистая кислота // ХиМиК.ру 
* 

Катэгорыя:Неарганічныя кіслародзмяшчальныя кіслоты
Катэгорыя:Злучэнні азоту
Успрыманне

[thumb|Адлюстраванне ўспрымання [макракосмам і мікракосм | макракосму, Роберт Флад (1619)]]

**Успрыманне**, **перцэпцыя** (ад ) — працэс прыёму і пераўтварэння інфармацыі, які забяспечвае адлюстраванне аб'ектыўнай рэальнасці і арыенціроўку ў навакольным свеце.

Калі ў адчуванні адлюстроўваюцца асобныя якасці і ўласцівасці прадметаў, то ў працэсе ўспрыняцця з асобных адчуванняў фарміруецца ўяўленне аб прадмеце як цэлым. Іншымі словамі, успрыняцце — гэта фарміраванне псіхічных вобразаў. У працэсе ўспрыняцця адбываецца не толькі аналіз новай інфармацыі, але і супастаўленне яе з той, якая ўжо маецца, захоўваецца ў памяці. Успрыняцце — гэта не ацэнка адчуванняў, а якасна новая ступень адчувальнага пазнання — абагульненне інфармацыі.

Часам успрынятыя чалавекам аб'екты атрымліваюць скажоную органамі пачуццяў ацэнку. Напрыклад, два абсалютна аднолькавыя па лінейных памерах слупкі чорнага і белага колеру ўспрымаюцца як розныя па велічыні. Здаецца, што белы большы за чорны. У такіх выпадках гавораць пра ілюзіі ўспрыняцця.

Катэгорыя:Пазнанне
Порт Месяца

**Порт Месяца** () — гістарычны цэнтр горада Бардо на паўднёвым захадзе Францыі. Назва адбылася ад выгіну ракі Гароны, на берагах якой стаіць горад. Паўмесяц на гербе горада Бардо сімвалізуе гэты выгін.

У 2007 годзе гэта частка Бардо была ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны, як «заселены гістарычны горад, унікальны гарадскі і архітэктурны ансамбль эпохі Асветніцтва».

З XIX па XX стагоддзі на лукавіне ракі размяшчаўся асноўны гандлёвы порт горада, але затым ён быў перанесены ніжэй па цячэнню. У гістарычнай частцы засталіся забаўляльныя судны, месца складоў занялі пешаходныя зоны.

## Асноўныя славутасці 
* плошча Біржы (Place de la Bourse)
* Атэль дэ Лабацьер (Hotel de Labottiere)
* Ратуша (Hotel de Ville)
* Палац Рагана (Palais Rohan)
* Вялікі тэатр (Grand Theatre)
* Пешаходная зона вуліцы Сент-Катрын (Sainte-Catherine)
* Брама Каё

Image:Bordeaux port de la lune 01.jpg|Порт Месяца
Image:Bordeaux quais 04.jpg|Докі
Image:Plan de Bordeaux et de ses environs, par Hippolyte Matis.jpg|Карта Бардо 1717 года
Выява:Vernet-port-Bordeaux.jpg|Клод Жазеф Вернэ «Від на порт Бардо» (1758)

Катэгорыя:Бардо
Адчуванне

**Адчуванне** — першы этап у пазнанні свету. Гэта элементарны, рэфлекторны па прыродзе псіхафізіялагічны працэс. Ён заключаецца ў адлюстраванні мозгам асобных якасцей і ўласцівасцей прадметаў, розных з’яў пры іх уздзеянні на рэцэптары органаў пачуццяў.

Адчуванні бываюць зрокавымі, слыхавымі, скурнымі (тактыльнымі), смакавымі і інш. Адчуванні чалавека залежаць ад індывідуальных асаблівасцей, стану яго нервовай сістэмы, характару прафесійнай дзейнасці.

Перапрацоўка інфармацыі ў мозгу не заўсёды суправаджаецца ўсведамленнем стымулу. Калі ўсведамленне адбываецца, гавораць пра адчуванне. Разуменне адчування прыводзіць да ўспрыняцця.

Катэгорыя:Пазнанне
Катэгорыя:Фізіялогія
Бразіль

**Бразіль** (ірл. *Hy Breasail*, лац. *Abresil, Brasil, Brasijl*) — міфічны востраў, які маляваўся картографамі мінулага звычана ў Атлантычным акіяне к захаду ад Ірландыі.

## Гісторыя
Лічыцца, што міф аб існаванні цудоўнага вострава Бразіль быў запазычаны з ірландскай міфалогіі. У сярэднявечную картаграфію ён трапіў з-за блытаніны ў перакладзе арабскіх геаграфічных сачыненняў. Упершыню з'явіўся на карце 1325 г., намаляванай  балеарцам італьянскага паходжання Анжэліна Дульсерта (памёр 1330 г.), на  шыраце Паўднёвай Ірландыі. У XVII ст. з'явіліся апісанні вострава тымі, хто быццам бы яго бачыў ці нават наведваў. У XIX ст., калі Паўночная Атлантыка ўжо была дастаткова даследавана, на некаторых картах працягвалі пазначаць Бразіль як скалу ў моры. Канчаткова назва знікла з карт толькі ў канцы XIX ст.

## Тлумачэнне
У дакладзе 1870 г. Геалагічнага таварыства Ірландыі Бразіль атаясамляўся з банкай Парк'юпайн (Porcupine) у 200 км на паўднёвым захадзе ад Ірландыі. Гісторыкі і географы ХХ ст. лічылі, што картографы і мараплаўцы першапачаткова блыталі Бразіль з адным з Аранскіх або іншых атлантычных астравоў, ці, магчыма, яны чулі байкі ад тых, хто бачыў здалёк абрысы неадкрытага Новага Свету, і г. д. Працяглае існаванне Бразіля на картах тлумачыцца тым, што даследчыкі часцяком наўмысна ці выпадкова пазначалі неправільныя каардынаты новых тэрыторый, і заставалася імавернасць існавання ў акіяне сапраўднага вострава.

## Літаратура
* DeCamp L. S. Lost Continents: The Atlantis Theme in History, Science, and Literature. - Dover Publications, 1970

## Спасылкі 
*Таямнічы востраў І-Бразіль 

Катэгорыя:Ірландская міфалогія
Катэгорыя:Сярэдневяковая міфалогія
Катэгорыя:Выдуманыя астравы
Свядомасць

**Свядомасць** — вышэйшая форма адлюстравання рэчаіснасці.

Свядомасць узнікла ў чалавека ў працэсе эвалюцыі на аснове патрэбы да зносін, перадачы вопыту і ведаў. Перадача інфармацыі ад аднаго чалавека да другога можа адбывацца толькі пры дапамозе сімвалаў, знакаў, гукаў, жэстаў. Асноўнай формай зносін у чалавека стала маўленне. А дзякуючы зносінам узнікае і свядомасць — галоўная ўласцівасць і прадукт псіхікі.

Свядомасць у сваёй адносна прымітыўнай форме ўласціва і жывёлам. Проста яна іншага, больш нізкага ўроўню і праяўляецца ў іншай форме. Чалавек валодае складанай і, магчыма, найбольш дасканалай яе разнавіднасцю. Чалавечая свядомасць — гэта форма псіхічнага адлюстравання рэальнасці, прадстаўленая ў выглядзе ведаў пра навакольны свет. Іншымі словамі, гэта мысленчыя вобразы, уяўленні і паняцці, якія з дапамогай слоў, сімвалаў, вобразаў мастацкіх твораў або мелодый могуць быць перададзены як веды. Таму паняцце свядомасці ахоплівае і пазнавальныя працэсы.

## Літаратура 
*
Увага

**Увага** — накіраванасць псіхічнай дзейнасці на пэўны аб’ект.

Увага не мае ўласнага зместу. Яна праяўляецца ў засяроджанасці на чым-небудзь. Без увагі магчыма адчуванне, але не ўспрыняцце. Чым больш наша ўвага будзе прыцягнута навізной, яркасцю, незвычайнасцю прадмета або падзеі, тым большая верагоднасць таго, што яны будуць успрыняты. Увага — аснова і абавязковая ўмова для навучання.

Увагай можна кіраваць, яе трэба трэніраваць і ўдасканальваць. Няўменне чалавека засяродзіцца — сведчанне рассеянасці ўвагі. Трэніроўка ўвагі важная як для прафесійнай дзейнасці, так і для выхавання валявых якасцей асобы.

Катэгорыя:Псіхічныя працэсы
Маўленне

**Маўленне** — канкрэтнае гаварэнне, якое адбываецца ў часе і ўвасоблена ў вуснай ці пісьмовай форме. Адзін з відаў камунікатыўнай дзейнасці чалавека.

Маўленне мае індывідуальны характар, эмацыянальную афарбоўку, адлюстроўвае прафесійнае майстэрства, культуру і інтэлект.

Адрозніваюць знешняе і ўнутранае маўленне. Знешнім лічыцца вуснае (дыялагічнае і маналагічнае) і пісьмовае маўленне. Унутранае маўленне — гэта размова чалавека з самім сабой. Яно не накіравана на зносіны з іншымі людзьмі і фарміруецца на аснове знешняга маўлення ў дзяцей ва ўзросце каля трох гадоў.

Вуснае маўленне на беларускай мове характарызуецца больш павольным тэмпам у параўнанні, напрыклад, з маўленнем на рускай і ўкраінскай мовах. У ім адлюстроўваюцца індывідуальныя і сацыялінгвістычныя асаблівасці, псіха-фізіялагічны, эмацыйны стан асобы, якая гаворыць, яе стаўленне да субяседніка, камунікатыўная задача, таму яно мае шматлікія вызначэнні: экспрэсіўнае, эмацыйнае, шчырае, далікатнае, ліслівае і інш. Застаючыся камунікатыўным, «знешняе» маўленне можа выконваць адначасова розныя дадатковыя функцыі (паэтычную, этычную, магічную, намінатыўную і інш.), у якіх яно набывае спецыфічныя заканамернасці ўнутранай арганізацыі, што дазваляе гаварыць пра паэтычнае, магічнае і іншае маўленне.

Паводле сэнсавай структуры адрозніваецца маўленне інтэлектуальнае, лагічнае, змястоўнае, асэнсаванае, пустое, блытанае. Адна з асноўных прыкметаў маўлення — яго індывідуальнасць. У розных сацыяльных сферах з'явы яго тыпізуюцца, утвараюць адносна самастойныя сістэмы — функцыянальныя стылі.

Маўленне рэгулюецца, галоўным чынам, левым паўшар'ем галаўнога мозга. Зоны кары, адказныя за разуменне сэнсу маўлення, размешчаны ў скроневай долі. Пры парушэнні іх работы (напрыклад, у выніку інсульту) чалавек траціць здольнасць адрозніваць, пазнаваць словы, у выніку чаго страчваецца і здольнасць да асэнсаванага маўлення. У лобнай долі галаўнога мозга размешчаны вобласці, якія забяспечваюць вымаўленне слоў. Пры іх пашкоджанні чалавек не можа сказаць ніводнага слова, хаця разумее іх сэнс (немата).

## Літаратура 
* Выгонная Л. Маўленне // БЭ ў 18 т. Т. 10. Мн., 2000.


Катэгорыя:Псіхіка
Арора (Антарыа)

**Арора** () — горад у правінцыі Антарыа ў Канадзе. Арора размешчана 40 км на поўнач ад горада Таронта. Горад налічвае 47,629 жыхароў (2006) і з'яўляецца часткай прамысловага раёна, празванага «Залатой падковай» (англ.: Golden Horseshoe).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Горад Арора 

Катэгорыя:Гарады Антарыа
Гранд-Прэры (Канада)

**Гранд-Прэры** () — горад (62,3 км²) у правінцыі Альберта ў Канадзе. Горад знаходзіцца на Шашы № 43 (англ.: Highway 43). Гранд-Прэры размешчаны за 460 км на паўночны захад ад горада Эдмантана і за 2480 км на паўднёвы ўсход ад горада Фэрбенкс.

Горад цэнтр здабычы нафты і прыроднага газу.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Горад Гранд-Прэры
* Горад Гранд-Прэры — Турызм Інфармацыя 

Катэгорыя:Гарады Альберты
Бленвіль

**Бленвіль** () — горад, размешчаны ў Ніжніх Лаўрантыдах за 25 км на поўнач ад Манрэаля.

## Тэрыторыя 
Бленвіль займае плошчу 54,62 км² і падзелены на 10 раёнаў. Частка горада на поўдні (Плошча Адраджэння) пазначаная як Ніжні Сен-Тэрэз. Гэты жылы раён ужо даўно ізаляваны ад астатняй часткі горада, сельскага раёна Кот-Сент-Луіс. Жылыя комплексы Ренесанс і квартал Фантэнбло робяць унёсак у развіццё пад’язных шляхоў на поўначы насельніцтва рэгіёна, якое расце.

## Мова 
Паводле перапісу 2006 года для 91,4 % насельніцтва горада французская мова з’яўляецца роднай.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* Сайт гараджан Бленвіля

Катэгорыя:Гарады Квебека
II з’езд салдат-сялян Заходняга фронту

**Другі з’езд салдат-сялян Заходняга фронту** *(надзвычайны)*. Адбыўся 11 — 15 (24 — 28) снежня 1917 г. у Мінску. Прысутнічалі 223 дэлегаты, з іх 103 бальшавікі. Парадак дня: дзейнасць Выканкома Усерасійскага Савета сялянскіх дэпутатаў 1-га склікання, пытанні: зямельнае, харчовае, культурна-асветнае, бягучы момант, пра дэмабілізацыю арміі, адносіны да Устаноўчага сходу. Дэлегаты прызналі дзейнасць большасці Выканкома Усерасійскага Савета сялянскіх дэпутатаў злаачыннай у адносінах да працоўнага сялянства і выказалі яму недавер. Па ўсіх пытаннях з’езд прыняў рэзалюцыі, якія цалкам падтрымлівалі савецкую ўладу. Дэлегаты ўхвалілі Дэкрэт аб зямлі і ўсе дэкрэты 2-га Усерасійскага з’езда Саветаў, прынялі зварот да ўкраінскага народа аб барацьбе супраць Украінскай рады.

## Літаратура 
* Великая Октябрьская социалистическая революция в Белоруссии: Документы и материалы. Т. 2. – Мн., 1957.

Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Катэгорыя:1917 год у Мінску
Катэгорыя:Снежань 1917 года
Уладзімір Барысавіч Баркоўскі

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Уладзімір Барысавіч Баркоўскі
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |дата смерці    =
 |месца нараджэння = 
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      =
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 
 |званне         = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = 
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
       
-
   
}
 |Commons        =
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
}}
**Уладзімір Барысавіч Баркоўскі** (аператыўны псеўданім «Дэн»; ,  — , ) — расійскі разведчык. Герой Расіі.

## Біяграфія 
У 1930 г., пасля заканчэння школы, пераехаў у п. Краснагорск (Падмаскоўе). Працаваў слесарам на машынабудаўнічым заводзе «Стандарт-бетон» № 1 і адначасова вучыўся на рабфаку. У 1934 г. паступіў у Маскоўскі станка-інструментальны інстытут, займаўся ў Маскоўскім студэнцкім аэраклубе. Пасля заканчэння інстытута (1939) быў запрошаны на працу ў органы Дзяржаўнай бяспекі і ў 1940 г., пасля гадавой разведвальнай школы асобага прызначэння, быў накіраваны ў Лондан (Вялікабрытанія) па лініі навукова-тэхнічнай разведкі.

Афіцыйна лічыўся на пасадзе аташэ Пасольства СССР у Вялікабрытаніі. Завербаваў у Лондане шэраг каштоўных агентаў, у тым ліку і сярод англійскіх вучоных, якія распрацоўвалі атамную зброю. Менавіта ад «Дэна» прыйшла ў Маскву першая інфармацыя аб атамных распрацоўках у кастрычніку 1941 г. Інфармацыя, якую ён перадаваў, адыграла істотную ролю ў стварэнні атамнай зброі ў СССР. Акрамя таго ён датычны да крадзяжу сакрэтаў найноўшых англійскіх радыёлакатараў.

Пасля вяртання з Лондана працаваў на кіраўнічых пасадах ва Упраўленні навукова-тэхнічнай разведкі, неаднаразова знаходзіўся ў працяглых камандзіроўках у ЗША і краінах Заходняй Еўропы па справах разведкі. З 1954 г. кіраўнік амерыканскага аддзела навукова-тэхнічнай разведкі. Узначальваў рэзідэнтуры, у тым ліку ў 1956-1962 гг. у ЗША.

У 70-я гады з'яўляўся прафесарам кафедры спецдысцыплін Акадэміі знешняй разведкі, кандыдат гістарычных навук. З 1984 г. палкоўнік Баркоўскі ў адстаўцы, але працягваў да свайго скону працаваць у КДБ СССР і Службе знешняй разведкі РФ.

За заслугі ў разведвальнай працы быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга, трыма ордэнамі Працоўнага Чырвонага сцяга, ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, Чырвонай Зоркі, Знак Пашаны, шматлікімі медалямі, а таксама нагруднымі знакамі «Ганаровы супрацоўнік дзяржбяспекі» і «За службу ў разведцы». 15 чэрвеня 1996 г. Указам прэзідэнта РФ  было прысвоена званне Героя Расійскай Федэрацыі, з уручэннем медаля «Залатая Зорка» (№ 329).

Пахаваны на Траекураўскіх могілках у Маскве. У 2005 г. ў Парку Перамогі г. Белгараду і ў 2009 г. на тэрыторыі ЗАТ «Бецема» ў Краснагорску былі адкрыты бюсты. У 2010 г. ў Краснагорску на доме, дзе ён жыў, была ўсталявана мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* Дегтярев К., Колпакиди А. Внешняя разведка СССР. — М.: Яуза Эксмо, 2009. — 736 с. — (Энциклопедия спецслужб). — 4000 экз. — ISBN 978-5-699-34180-1.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Разведчыкі СССР
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Сен-Іасент

**Сен-Іасент** (фр. Saint-Hyacinthe) — горад у Квебеку, у адміністрацыйнай вобласці Мантэрэжы. Горад дзеліць папалам рака Ямаска, якая працякае перпендыкулярна шашы нумар 20. Горад мае мянушку «Канадскі агра-тэхнопаль», бо ў ім знаходзіцца Даследчы цэнтр харчавання, Інстытут харчовых тэхналогій і штаб-кватэра Цэнтра па штучным асемяненні Квебека. Сен-Іасент таксама мае адзіны факультэт ветэрынарнай медыцыны ў Квебеку (і адзіны франкамоўны ў Паўночнай Амерыцы). Па дадзеных перапісу насельніцтва 2006 года, 96,4% насельніцтва размаўлялі на французскай мове ў якасці роднай.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* Афіцыйны сайт бюро турызму горада
* Тэхнопаль горада

Катэгорыя:Гарады Квебека
Фрэдэрыктан

**Фрэдэрыктан** (, ) — сталіца канадскай правінцыі Нью-Брансуік. Горад быў названы ў гонар Фрэдэрыка — другога сына англійскага караля Георга III. Насельніцтва — 50 535 чалавек, метраполіі — 85688 (2006). Нью-Брансуікскі ўніверсітэт і Ёрквілскі ўніверсітэт.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Фрэдэрыктана 

Катэгорыя:Гарады Нью-Брансуіка
Валькірыі

thumb
**Валькі́рыі** — у скандынаўскай міфалогіі ваяўнічыя дзевы, яхія падпарадкоўваюцца Одзіну, па яго волі вырашаюць зыход бітвы і ўдзельнічаюць у размеркаванні перамог і смерцяў. Храбрых воінаў, якія загінулі ў баях, яны адносяць у Вальхалу і там прыслужваюць ім.

Вобраз валькірыі выкарыстаў Рыхард Вагнер (опера «Валькірыя»).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скандынаўская міфалогія
Норт-Бей (Антарыа)

**Норт-Бей** () — горад (314,92 км²) у правінцыі Антарыа ў Канадзе. Горад размешчаны на беразе возера Ніпісінг ().

У горадзе пражывае 53.966 жыхароў (перапіс 2006 г.) (436,4 чал./км²).

## Спасылкі 
* Горад Норт-Бей 

Катэгорыя:Гарады Антарыа
Гранбі

**Гранбі** (фр. Granby, вымаўляецца / grambe /) — горад у ніжнім цячэнні ракі Святога Лаўрэнція ў вобласці Верхняя Ямаска (фр. La-Haute-Yamaska), у правінцыі Квебек у Канадзе. Насельніцтва — 47 637 жыхароў, з прыгарадамі 68 352 (2006, агульнаканадскі перапіс).

## Геаграфія 
Горад размешчаны ў гісторыка-культурным рэгіёне Квебека Усходнія Кантоны.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада

Катэгорыя:Гарады Квебека
Ямаска

**Ямаска** (фр. Yamaska) — паўднёвы прыток ракі Святога Лаўрэнція, якая ўпадае ў яе ў бухце Лавальер. Рака бярэ свой пачатак у Апалачах і ўпадае ў раку Святога Лаўрэнція ніжэй Сарэль-Трасі. Плошча яе вадазборнага басейна складае 4784 км², на тэрыторыі якога ў 1997 годзе пражывала 230800 чалавек. Адна з самых брудных рэк Канады.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Справаздача Службы аховы навакольнага асяроддзя Квебека пра басейн ракі
* Сістэма вадазборнага басейна Ямаскі

Катэгорыя:Рэкі Квебека
Катэгорыя:Прытокі ракі Святога Лаўрэнція
Мілтан (Антарыа)

**Мілтан** — горад у Паўднёвым Антарыа, з'яўляецца часткай Вялікага Таронта. Знаходзіцца ў 40 км ад Таронта па шашы 401. Па выніках агульнаканадскага перапісу 2006 года насельніцтва горада складала 53939 чалавек, з іх 41430 чалавек лічылі роднай мовай - англійскую, 945 чалавек - французскую.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 
* Вынікі перапісу  

Катэгорыя:Гарады Антарыа
Сарнія (Антарыа)

**Сарнія** () — горад у канадскай правінцыі Антарыа.

Насельніцтва — 71419 жыхароў (2006), з прыгарадамі — 88793.

Сарнія — найбуйнейшы горад на возеры Гурон, адзін з паўднёвых гарадоў Канады.

Катэгорыя:Гарады Антарыа
Катэгорыя:Гарады на Вялікіх азёрах
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XIX стагоддзі
Ніпісінг

thumb|left|200px|Від возера з космасу
thumb|left|200px|Від на горад Норт-Бей з паветра
thumb|left|200px|Востраў на возеры Ніпісінг
**Ніпісінг** ()  — возера ў канадскай правінцыі Антарыа.

## Геаграфія 
Па возеры праходзіць мяжа паміж Паўднёвай і Паўночнай Антарыа. Размешчана на вышыні 195 м над узроўнем мора (ваганне ўзроўню возера - да 1,2 метра), 70-80 км даўжынёй, 25-30 км шырынёй, плошча паверхні возера - 873,3 км ², плошча вадазбору - 12173 кв. км, максімальная глыбіня - 52, сярэдняя глыбіня - 5 метраў, аб'ём вады - 3,2 куб. км; шмат глыбокіх фіёрдаў.

Катэгорыя:Азёры Антарыа
Кім Кэмпбел

**Кім Кэмпбел** (, Порт Элберні, Брытанская Калумбія) — першая жанчына ў гісторыі Канады міністр юстыцыі і прэм'ер-міністр.

У 1969 годзе скончыла Універсітэт Брытанскай Калумбіі з бакалаўрам паліталогіі, з 1970 па 1972 атрымлівала дактарнатуру ў Лонданскай школе эканомікі. Атрымала ў 1983 годзе бакалаўра права ва Універсітэце Брытанскай Калумбіі. Выкладчык гісторыі і паліталогіі. Сямейнае становішча: разведзеная, жыве ў грамадзянскім шлюбе з акцёрам і кампазітарам Херш Фелдэрам.

## Спасылкі 
* Высокашаноўная Кім Кэмпбел 
* Афіцыйны блог высокашаноўнай Кім Кэмпбела 
* Афіцыйны сайт Кім Кэмпбел
* Старонка на сайце Парламента Канады
* Біяграфія ад школы Кенэдзі
* 2004, Mount Holyoke College 
* Grace Stewart, Heather. «Kim Campbell: the keener who broke down barriers» (2007) ISBN 978-0-9736407-0-0 Jackfruit Press.
* Granatstein, J.L. and Hillmer, Norman. *Prime Ministers: Ranking Canada’s Leaders*. Toronto: HarperCollinsPublihersLtd., 1999. ISBN 0-00-200027-X.
* 

Катэгорыя:Палітыкі Канады
Катэгорыя:Адвакаты Канады
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Канады
Катэгорыя:Адвакаты паводле алфавіта
Галерэя Акадэміі (Венецыя)

**Галерэя** (ці, у больш дакладным перакладзе, **Галерэі**) **Акадэміі** (), званыя таксама **Музеем Акадэміі** ў Венецыі — мастацкі музей, у якім захоўваецца самая вялікая калекцыя венецыянскага жывапісу XIV—XVIII стагоддзяў. Акадэмія і музей размешчаны на паўднёвым беразе Вялікага канала, што дае назву аднаму з трох мастоў праз гэты канал.

## Гісторыя 
[thumb|злева|Від на [Мост Акадэміі і Галерэі Акадэміі.]]
Галерэі Акадэміі былі заснаваны ў 1750 годзе венецыянскім Сенатам як школа жывапісу, скульптуры і архітэктуры. Мэта стварэння такой навучальнай установы — зрабіць Венецыю адным з цэнтраў мастацкай адукацыі ў Італіі, нароўні з Рымам, Фларэнцыяй, Міланам і Балонняй.

У 1807 годзе першапачатковая назва Акадэміі — Акадэмія Вытанчаных Мастацтваў Венецыі () — была заменена на новую — Каралеўская Акадэмія Вытанчаных Мастацтваў (). Больш таго, сама Акадэмія была перамешчана па загаду акупацыйных улад Напалеонаўскі Францыі ў той будынак, у якім размяшчаецца дагэтуль.

Напачатку XIX стагоддзя Галерэі былі ператвораны з мастацкай школы ў музей і сталі паступова павялічваць свае фонды. Цяпер наведвальнікі Музея Акадэміі могуць убачыць працы такіх услаўленых майстроў, як Паола Венецыяна, Ларэнца Венецыяна, Якабела дэль Ф'ёрэ, Джавані Беліні, Віторэ Карпача, Чыма да Канельяна, Джарджонэ, Ларэнца Лота, Веранезэ, Тыцыян, Цінтарэта, Джавані Батыста Т'епола, Разальба Кар’ера, П’етра Лонгі, Джавані Батыста П'яцэта, Каналета, Бернарда Белота, Франчэска Гвардзі і інш.

## З мастацкага збору музея 

Accademia - Polyptych by Andrea da Murano.jpg|Андрэа дэ Мурана — Паліпціх
(Venice) The Three Angels appearing to Abraham by Giandomenico Tiepolo - Gallerie Accademia.jpg|Даменіка Т'епола — Аўраам
(Venice) Aristotele by Francesco Hayez in gallerie Accademia Venice.jpg|Франчэска Хаес — Арыстоцель
Выява:(Venice) Rinaldo and Armida - Francesco Hayez - gallerie Accademia Venice.jpg|Франчэска Хаес — Рыналда і Арміда
Col tempo by Giorgione.jpg|Джарджонэ — Партрэт старой
Accademia - Madonna col Bambino tra san Giovanni Battista e una santa Cat.881.jpg|Джавані Беліні - Мадонна
Accademia - Ritratto di giovane gentiluomo nel suo studio - Lorenzo Lotto cat.912.jpg|Ларэнца Лота — Партрэт юнака
Accademia - San Girolamo e un devoto - Piero della Francesca.jpg|П'еро дэла Франчэска — Св. Еранім і данатар
Выява:Vittore Carpaccio 044.jpg|Віторэ Карпача — Легенда аб Св. Урсуле: Сустрэча з Папай Кірыякам
Выява:Vittore Carpaccio 052.jpg|Віторэ Карпача — Легенда аб Св. Урсуле: Фрагмент «Вяртанні англійскіх пасланцаў на радзіму»
Выява:Presentation titian.JPG|Тыцыян — З'яўленне дзевы Марыі
Accademia - Presentazione dell'anello al doge di Paris Bordone.jpg|Парыс Бардонэ — «Уручэнне кальца венецыянскаму дожу»

## Гл. таксама 
* Выяўленчае мастацтва Адраджэння
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Музеі Венецыі
Катэгорыя:Мастацкія музеі Італіі
Катэгорыя:Мастацтва Італіі
Жорж Мельес

**Жорж Мелье́с** (;  — ) — французскі прадпрымальнік, , , , , адзін з заснавальнікаў сусветнага кінематографа.

## Фільмаграфія 
* Падарожжа на месяц (фільм, 1902)

Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Францыі
Катэгорыя:Нямое кіно
Катэгорыя:Рэжысёры нямога кіно
Пірс Джон Селерс

**Пірс Джон Селерс** (; 11 красавіка 1955, Кроўба (анг Crowborough), графства Усходні Сусекс, Вялікабрытанія — 23 снежня 2016) — англа-амерыканскі навуковец, астранаўт НАСА.

## Адукацыя 
Селерс вучыўся ў «Кранбрук Скул Кент» (анг. Cranbrook School, Kent). Ступень бакалаўра па экалогіі Селерс атрымаў ва універсітэце Эдынбурга. Ступень доктара ў галіне біяметэаралогіі Селерс атрымаў ва ўніверсітэце Лідса. Селерс працаваў у вобласці метэаралогіі і спецыялізаваўся ў камп'ютарным мадэляванні сістэм клімату.

## Спасылкі 
* Афіцыйная біяграфія НАСА (англ.)

Катэгорыя:Астранаўты ЗША
Катэгорыя:НАСА
Катэгорыя:Выпускнікі Лідскага ўніверсітэта
Earthrise

«**Earthrise**» («Узыход Зямлі») — фатаграфія Зямлі, зробленая, відаць, астранаўтам Уільямам Андэрсам падчас аблёту Месяца касмічным караблём «Апалон-8». Адна з самых вядомых фатаграфій Зямлі з космасу.

Нумар здымка ў каталогах НАСА — AS8-14-2383. Фатаграфія зроблена 24 снежня 1968 года.

Строга гаворачы, на большай частцы Месяца няма ўзыходаў і заходаў Зямлі — Месяц заўсёды павернуты да Зямлі адным бокам. Аднак існуе лібрацыя, максімальнае значэнне якой складае 7°45′. Дзякуючы лібрацыі Зямля (бачная з Месяца вуглавым памерам у 2°) на месяцавым небасхіле апісвае падабенства фігур Лісажу ў прамавугольніку 15°48′ шырынёй і 13°20′ вышынёй. Адпаведна, ёсць участкі Месяца (краі, адносна назіральніка з Зямлі: каля 20 % паверхні), на якіх адбываюцца ўзыходы і заходы Зямлі з перыядычнасцю каля 30,5 зямных сутак.

Для карабля, які звяртаецца вакол Месяца па досыць нізкай калякругавой арбіце, Зямля ўзыходзіць і заходзіць падчас кожнага абароту.

## Гл. таксама 
* **The Blue Marble** («Сіні „“») — іншая знакамітая фатаграфія Землі, зробленая экіпажам апошняга з «Апалонаў».
* **Pale Blue Dot** («Бледна-сіні пункт») — фатаграфія Зямлі, зробленая зондам «Вояджэр-1» з рэкорднай адлегласці (ледзь больш за 6 мільярдаў кіламетраў).

Катэгорыя:Зямля з космасу
Катэгорыя:Праграма «Апалон»
Катэгорыя:Фатаграфіі 1968 года
Энкіду

**Энкіду** (магчыма, ад шумерскага «ўладар, які стварыў зямлю») — герой шумера-акадскага эпасу пра Гільгамеша.

Згодна міфу, багі стварылі Энкіду з гліны. Ён выглядаў як тыповы дзікун: страшэнны позірк, цела пакрытае шэрсцю, жыве ўдалечыні ад гарадоў, абараняе дзікіх звяроў ад паляўнічых. Пры сустрэчы з Гільгамешам кідаецца ў бітву. Але пасля безвыніковай барацьбы героі ператвараюцца ў сяброў, і Энкіду дапамагае Гільгамешу ў яго подзвігах. Але багі, угневаныя на сяброў за забойства Хумбабы, насылаюць на Энкіду хваробу і смерць. Узрушаны Гільгамеш быў вымушаны ў адзіноце працягваць шукаць неўміручасць.

## Літаратура 
*The Epic of Gilgamesh*, Foster, Benjamin R. trans. & edit. New York: W.W. Norton & Company, 2001. ISBN 0-393-97516-9

## Спасылкі 
* Гільгамеш і Энкіду — духоўныя блізняты

Катэгорыя:Шумерская міфалогія
Катэгорыя:Міфічныя персанажы
Падарожжа на месяц (фільм, 1902)

**«Падарожжа на Месяц»** () — першы навукова-фантастычны фільм у гісторыі кінематографа. Кароткаметражная фарсавая камедыя, якая парадыруе сюжэты раманаў Жуля Верна «З гарматы на Месяц» і Герберта Уэлса «Першыя людзі на Месяцы». Пастаўлена рэжысёрам Жоржам Мельесам па ўласным сцэнарыі, на створаных ім дэкарацыях, на яго прыватнай студыі і сіламі яго акцёрскай трупы.

## Сюжэт 
Вучоны робіць у Акадэміі даклад аб магчымасці палёту на Месяц. Пасля бурных дыскусій вырашана адправіць на Месяц экспедыцыю, для якой будуецца касмічны карабель у выглядзе снарада, які запускаецца ў космас стрэлам з велізарнай гарматы. Снарад падае на Месяц. Акадэмікі выходзяць на паверхню Месяца, мілуюцца на Зямлю і кладуцца спаць. Раніцай яны ідуць даследаваць знойдзеную пячору, дзе сустракаюць селенітаў-скакуноў (у фільме іх гралі прафесійныя акрабаты). Расправіўшыся з селенітамі пры дапамозе парасонаў, навукоўцы вырашаюць вярнуцца на Зямлю, садзяцца ў снарад, пасля чаго апошні акадэмік спіхвае снарад з края Месяца і сам заскоквае следам. Снарад падае ў акіян і шчасна даплывае да гавані. Падарожнікаў з пашанай сустракаюць суайчыннікі.

## Спасылкі 
* ''''''
* Бясплатна запампаваць гэты фільм з інтэрнэт-архіва
* 

Катэгорыя:Нямыя фільмы
Катэгорыя:Фантастычныя камедыі
Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы Францыі
Катэгорыя:Фантастычныя фільмы Францыі
Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі
Катэгорыя:Экранізацыі твораў Герберта Уэлса
Катэгорыя:Экранізацыі твораў Жуля Верна
Катэгорыя:Фільмы пра Месяц
Катэгорыя:Фільмы Жоржа Мельеса
Касманаўт

[thumb|300px|[Астранаўт Пірс Джон Селерс у адкрытым космасе падчас касмічнага палёту STS-121.]]**Касманаўт**, ці **астранаўт**, — чалавек, які праводзіць выпрабаванні і эксплуатацыю касмічнай тэхнікі ў касмічным палёце.

Паняцце касмічнага палёту ў розных краінах рознае. Паводле класіфікацыі Міжнароднай федэрацыі аэранаўтыкі (ФАІ), касмічным лічыцца палёт, вышыня якога перавышае 100 км. Паводле класіфікацыі Ваенна-паветраных сіл ЗША (ВПС ЗША, United State Air Forces, USAF), касмічным палётам лічыцца палёт, вышыня якога перавышае 50 міль (80 км 467 м). У Расіі ж касмічным палётам завецца арбітальны палёт, — гэта значыць апарат павінен зрабіць хоць бы адзін віток вакол Землі. Менавіта таму агульная колькасць касманаўтаў адрозніваецца ад крыніцы да крыніцы.
]]
На 31 снежня 2010 года налічвалася 517 чалавек, якія здзейснілі арбітальны касмічны палёт; 7 чалавек, якія здзейснілі касмічны палёт па балістычнай траекторыі вышынёй больш 100 км (класіфікацыя ФАІ); 6 чалавек, якія здзейснілі касмічны палёт па балістычнай траекторыі вышынёй больш 50 міль, але ніжэй 100 км (класіфікацыя ВПС ЗША).

Сярод касманаўтаў 56 жанчын.

Па даных на 1 мая 2009 года, касманаўты планеты правялі за межамі Землі звыш 10 000 чалавека-дзён , уключаючы больш 100 чалавека-дзён выхадаў у адкрыты космас. Прадстаўнікі 36 краін пабывалі на арбіце Зямлі (Гл. Першыя палёты касманаўтаў розных краін свету, табліца).thumb|300px|Дзяржавы, грамадзяне якіх упершыню пабывалі ў космасе.

## Спасылкі 
* Пілатуемыя касмічныя палёты ў 1961—1972 гг.
* Encyclopedia Astronautica

*
Катэгорыя:Касмічныя прафесіі
Вальдэмар I Вялікі

**Ва́льдэмар I** Вялікі ( — ) — кароль Даніі ў 1157—1182 гг.

## Біяграфія 
Па маці праўнук вялікага князя кіеўскага Уладзіміра Усеваладавіча.

Пераадолеў супраціўленне супернікаў у барацьбе за прастол і аб'яднаў Да­нію пад сваёй уладай. У мэтах бараць­бы супраць гер­цага Сак­со­ніі Ген­рыха Льва усту­піў у саюз з імператарам Фрыдрыхам I Бар­ба­рос­ам, яко­му прынёс васаль­ную прыся­гу. 

Здзейсніў шэраг паходаў на палабскіх славян і каля 1169 года падпарадкаваў востраў Руяну (Руген). Заклаў асновы цэнтралізаванай феадальнай манархіі ў Даніі.

У шлюбе з Сафіяй Валадараўнай меў двух сыноў і шэсць дачок.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Вальдэмар I Вялікі // 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралі дацкія
Катэгорыя:Эстрыдсены
Вальдэмар II Пераможца

**Ва́льдэмар II Пераможца** (, ; 9 мая або 28 чэрвеня  — ) — кароль Даніі ў 1202—1241 гг.

## Біяграфія 
Вальдэмар быў сынам дацкага караля Вальдэмара I і дачкі менскага князя Валадара Глебавіча, Сафіі. Па лініі бацькі Вальдэмар з’яўляўся прапраўнукам вялікага князя кіеўскага Уладзіміра Манамаха.

На пачатку XIII ст. падпарадкаваў шэраг паўночна-германскіх тэрыторый, але страціў іх у 1227 годзе пасля паражэння ў бітве з нямецкімі феадаламі пры Борнхёведзе. У 1219 г. захапіў Паўночную Эстонію (Эстляндыю).

## Літаратура 
* Вальдэмар II Пераможца. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралі дацкія
Катэгорыя:Эстрыдсены
Браян Малруні

**Марцін Браян Малруні** (англ., фр. Martin Brian Mulroney; , Бэ-Кома, правінцыя Квебек, Канада — ) — канадскі палітык і адвакат, 18-ы прэм’ер-міністр Канады (з 17 верасня 1984 па 25 чэрвеня 1993). Ганаровы доктар юрыдычных навук.

## Біяграфія 
У 1983—1993 гадах — старшыня Прагрэсіўна-кансерватыўнай партыі. З 1983 года — дэпутат парламента Канады. Выступаў за цеснае эканамічнае супрацоўніцтва з ЗША. У 1988 годзе падпісаў канадска-амерыканскае пагадненне аб свабодным гандлі. Пасля рэферэндуму 26.10.1992, які не падтрымаў яго папраўкі да канстытуцыі з мэтай вырашэння пытання аб статусе правінцыі Квебек, пайшоў у адстаўку.

Памёр 29 лютага 2024 года.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Парламента Канады 

Катэгорыя:Дэпутаты Палаты обшчын Канады
Катэгорыя:Лідары афіцыйнай апазіцыі ў Палаце обшчын Канады
Катэгорыя:Члены Тайнага савета Каралевы для Канады
Келі Кларксан

**Келі Кларксан** (, нар. 24 красавіка 1982, ЗША) — амерыканская і канадская спявачка і актрыса. Кларксан здабыла вядомасць пасля ўдзелу ў тэлешоу *American Idol* у 2002 годзе і прэзентавала ЗША ў конкурсе «World Idol» у 2003-м. Першапачаткова, пасля выхаду першага альбома Thankful, крытыкі лічылі Кларксан поп-спявачкай. У ЗША было прададзена больш за 10,5 мільёнаў копій яе альбомаў.

## Дыскаграфія 
### *Альбомы* 
### *Сінглы* 
## Узнагароды 
* Grammy
** 2006: Лепшае жаночае поп-выкананне («Since U Been Gone»)
** 2006: Лепшы поп-альбом (*Breakaway*)

## Туры 
;Прома-туры
* Kelly Clarkson in Concert (2003)
* Kelly Clarkson: Live in Concert (2009)

;Туры
* Breakaway World Tour (2005—2006)
* My December Tour (2007—2008)
* All I Ever Wanted Tour (2009—2010)
* Stronger Tour (2012)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Келі Кларксан
* Тэксты песень Kelly Clarkson 
* 
* 

Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Вальдэмар IV Атэрдаг

**Ва́льдэмар IV** Атэрдаг (каля 1320 — ) — кароль Даніі ў 1340—75.

Аднавіў каралеўскую ўладу над большай часткай краіны. Пасля паўстання эстаў 1343—45 прадаў Паўночную Эстонію (1346) Лівонскаму ордэну. У вайне з нямецкім гандлёвым саюзам Ганзай 1367—70 за панаванне на Балтыйскім моры пацярпеў паражэнне, заключыў ганебны для Даніі Штральзундскі мір 1370.

## Літаратура 
* Вальдэмар IV Атэрдаг. 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралі дацкія
Катэгорыя:Эстрыдсены
Джон Цёрнер

**Джон Нейпір Віндхэм Тэрнер** (; , Рычманд, Сурэй, Вялікабрытанія) — канадскі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыў факультэт палітычных навук Універсітэта Брытанскай Калумбіі (Ванкувер), вучыўся ў Оксфардскім (Вялікабрытанія) і Парыжскім (Францыя) універсітэтах. Магістр гуманітарных навук, бакалаўр грамадзянскага права.

1962—1993 гг. — дэпутат Палаты абшчын федэральнага парламента Канады.

З 14 мая 1963 года па 8 верасня 1965 года — парламенцкі сакратар Міністра па справах Поўначы і нацыянальных рэсурсаў.

З 18 снежня 1965 года па 3 красавіка 1967 — Міністр без партфеля.

З 4 красавіка па 20 снежня 1967 — Генеральны рэгістратар Канады (начальнік службы рэгістрацыі актаў грамадзянскага стану)

З 21 снежні 1967 года па 5 ліпеня 1968 — Міністр па справах спажыўцоў і карпарацый.

З 20 красавіка па 5 ліпеня 1968 г. — Генеральны салісітар Канады.

6 ліпеня 1968 г — 27 студзеня 1972 г. — Міністр юстыцыі і Генеральны пракурор Канады.

28 студзеня 1972 г. — 9 верасня 1975 года — Міністр фінансаў Канады.

З 16 чэрвеня 1984 па 22 чэрвеня 1990 год — лідар Ліберальнай партыі Канады.

З 30 красавіка па 4 лістапада 1984 г — Прэм'ер-міністр Канады.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Парламента Канады 

Катэгорыя:Лідары афіцыйнай апазіцыі ў Палаце обшчын Канады
Катэгорыя:Міністры фінансаў Канады
Катэгорыя:Міністры юстыцыі Канады
Катэгорыя:Члены Тайнага савета Каралевы для Канады
Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Брытанскай Калумбіі
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты стыпендыі Родса
Джо Кларк

**Чарлз Джозеф Кларк** (; нар. 5 чэрвеня 1939, Хай-Рывер, правінцыя Альберта, Канада) — канадскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. З чэрвеня 1979 па сакавік 1980 — прэм’ер-міністр Канады.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Парламента Канады  

Катэгорыя:Дэпутаты Палаты обшчын Канады
Катэгорыя:Лідары афіцыйнай апазіцыі ў Палаце обшчын Канады
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Канады
Газавая лямпа

thumb|Газавая лямпа «Кажан»
**Газавая лямпа** — свяцільня на аснове згарання газы (прадукту перагонкі нафты). Прынцып дзеяння лямпы прыкладна такі ж, як ў алейнай лямпы: у ёмістасць заліваецца газа, апускаецца кнот. Іншы канец кнота заціснуты падымальным механізмам у гарэлцы, сканструяванай такім чынам, каб паветра падцякала знізу. У адрозненне ад алейнай лямпы, у газавай кнот плецены. Зверху гарэлку накрываюць шкляным камінком — для забеспячэння цягі, а таксама для абароны полымя ад ветру.

Першы прататып газавай лямпы — нафтавая лямпа — была апісана Ар-Разі ў Багдадзе IX стагоддзі. Сучасная газавая лямпа была вынайдзеная аптэкарам Ігнатам Лукасевічам і Янам Зехам ў 1853 годзе ў Львове.

## Спасылкі 
Катэгорыя:газа
Педра дэ Вальдывія

**Педра дэ Вальдывія** (Pedro de Valdivia; каля 1500, г. Вільянуэва-дэ-ла-Серэна, Іспанія — 25.12.1553 або 1.1.1554) — іспанскі канкістадор.

## Біяграфія 
Прымаў удзел у заваяванні Перу і Чылі іспанцамі. У 1535—1537 гадах дайшоў да сярэдняй часткі Чылі. Вёў жорсткую барацьбу супраць араўканаў. У 1540 годзе паводле загаду Ф. Пісара распачаў пакарэнне ўсяго Чылі. У 1541 годзе заснаваў горад Сант’яга. Пасля 1548 года намеснік Чылі. У 1550 годзе на поўдні заснаваў горад Кансепсьён, у 1552 годзе — горад Вальдывія. Забіты араўканамі. Свае паходы і адкрыцці апісаў у пісьмах да імператара Карла V і ў «Сведчаннях Педра дэ Вальдывія, якія траюуюць адкрыццё і заваяванне Чылі».

## Літаратура 
* *Vernon S. W., Pedro de Valdivia, Conquistador of Chile* 1946.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Постаці Іспаніі
Катэгорыя:Гісторыя Перу
Катэгорыя:Гісторыя Чылі
Катэгорыя:Канкістадоры
Катэгорыя:Заснавальнікі гарадоў
Сіфонавыя водарасці

**Сіфо́навыя водарасці** (*Bryopsidales*) — парадак зялёных водарасцей класа . Агульная колькасць сучасных відаў — 564.

## Апісанне 
Слаявіны буйныя (вышыня да 0,5 м), няклетачнай будовы (без папярочных перагародак) са шматлікімі ядрамі і дыскападобнымі хларапластамі. Маюць пігменты. Размнажэнне вегетатыўнае, бясполае і палавое.

## Пашырэнне 
Адрозніваюць каля 30 родаў, 300 відаў. Пашыраны пераважна ў трапічных морах ад берагавой зоны да глыбині 70 м, некаторыя трапляюцца ў морах умераных паясоў, напрыклад, . У выкапнёвым стане вядомыя з ардовікскага перыяду.

## Значэнне і выкарыстанне 
Ужываюцца ў ежу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сіфонавыя водарасці
Катэгорыя:Парадкі раслін
Эрэшкігаль

**Эрэшкігаль** (літаральна: «Вялікая гаспадыня Падзямелля») — багіня, гаспадыня падземнага свету нябожчыкаў у шумера-акадскай міфалогіі, старэйшая сястра багіні Інаны, жонка бога Нергала. Валадарыць сям’ю багамі-анунакамі, судзямі нябожчыкаў.

## Вобраз Эрэшкігаль у «Зыходжанні Інаны» 
Галоўная крыніца міфічнага вобразу Эрышкігаль — шумерскі рэлігійны гімн «Зыходжанне Інаны». Калі Інана трапляе ў падземны свет, Эрэшкігаль кідае на яе погляд смерці і такім чынам ператварае ў нябожчыцу. Цела Інаны вешаюць на крук. Але з-за гэтага на зямлі спыняецца ўзнаўленне жыцця, і Эрэшкігаль вымушана пакутваць у родах. Багі абяцаюць дапамагчы гаспадыне свету нябожчыкаў, калі тая верне ім цела Інаны. Эрэшкігаль пагаджаецца.

Гімн дазваляе меркаваць, што ў шумерскай міфалогіі, Эрэшкігаль першапачаткова ўвасабляла неўрадлівую зімовую пару і таму супрацьпастаўлялася Інане. Толькі пазней стала ўвасабляць падземны свет.

## Эрэшкігаль і Нергал 
Эрэшкігаль часцяком малявалася як адзінаўладная гаспадыня падземнага свету. Ёй таксама прыпісваўся шлюб з некалькімі багамі. Але найбольш вядомым яе мужам быў бог спёкі Нергал. У пазнейшай версіі міфа, Нергал быў пасланы іншымі багамі, каб пакараць Эрэшкігаль за дзёрзкасць. Ён перамагае яе і збіраецца забіць, але багіня просіць літасці. Нергал захоўвае ёй жыццё і ператвараецца ў яе мужа і валадара свету мёртвых.

## Шанаванне 
Галоўны цэнтр шанавання Эрэшкігаль знаходзіўся ў месапатамскім горадзе Куфе.

## Літаратура 
* *Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia* by Jeremy Black and Anthony Green (ISBN 0-292-70794-0)
* *The Gilgamesh Epic and Old Testament Parallels* by Alexander Heidel (ISBN 0-226-32398-6)
* ''Inanna: Queen of Heaven and Earth" by Diane Wolkenstein and Samuel Noah Kramer (ISBN 0-06-090854-8)

## Спасылкі 
* Зыходжанне Інаны 
* Нергал і Эрэшкігаль

Катэгорыя:Багі смерці і замагільнага свету
Катэгорыя:Багі
Катэгорыя:Шумерская міфалогія
Катэгорыя:Эпасы
Катэгорыя:Дэманалогія
Катэгорыя:Месапатамскія багіні
Бесавец

**Бесавец** (; ) — вёска ў Прыанежскім раёне Рэспублікі Карэлія, уваходзіць у склад Шуйскага сельскага паселішча. Побач з вёскай знаходзяцца аэрапорт, могілкі і помнік.

Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліі
Каўлерпа

**Каўлерпа** (*Caulerpa*) — род ніткавых зялёных водарасцей сямейства .

## Апісанне 
Слаявіна складаецца э цыліндрычнай сцелістай часткі даўжынёю 1—2 м, рызоідаў і вертыкальных цыліндрычных або плоскіх простых ці разгалінаваных парасткаў вышынёй да 50 м, марфалагічная разнастайнасць якіх з’яўляецца сістэматычнай прыкметай. Унутры слаявіны знаходзяцца папярочныя цяжы (унутраны шкілет).

Размнажэнне палавое (аноагамія) і вегетатыўнае (часткамі слаявіны).

## Арэал 
Налічваецца каля 60 відаў. Характэрны для флоры трапічных, зрэдку субтрапічных, мораў. Трапляюцца на мелкаводдзі на цвёрдых (камяні, мёртвыя каралы), пясчаных і глеістых грунтах.

## Значэнне 
У краінах Азіі і Акіяніі спажываецца ў ежу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сіфонавыя водарасці
Валянцін Цімафеевіч Мыслівец

**Валянцін Цімафеевіч Мыслівец** (, Хазянінкі, Пухавіцкі раён — ) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Хазянінкі Пухавіцкага раёна.

У 1956 годзе скончыў тэхнічнае вучылішча ў Мінску па спецыяльнасці «майстар-будаўнік». У 1956—1957 гадах служыў у марскіх пагранічных войсках. У 1958 годзе працаваў мантажнікам у Мінскім будаўніча-мантажным упраўленні радыёфікацыі. У 1959—1964 гадах быў мадэльшчыкам на заводзе аўтаматычных ліній у Мінску.

З 1965 года — літаратурны супрацоўнік рэдакцыі газеты «Чырвоная змена». У 1967 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт.

З 1967 па 1976 год працаваў у рэдакцыі газеты на Беларускім радыё, у 1976—1980 — на Беларускім тэлебачанні. З 1981 года — супрацоўнік часопіса «Полымя».

З 1983 года — літаратурны кансультант «Сельскай газеты», у 1987—1988 — начальнік аддзела Беларускага фонду культуры.

Член Саюза пісьменнікаў БССР з 1967 года.

Памёр  года ў Мінску.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1962 г. Пісаў пра рабочых, ваенныя гады.

## Творы 
Аўтар некалькіх зборнікаў прозы і дакументальнай аповесці пра 16 дукорскіх партызанаў.
* нарысы «Калі табе камсамолец імя» (1966)
* зборнік прозы «Дубы не молчат» (1967)
* аповесць «Посланец Балтики» (1969)
* зборнік прозы «Мои заводчане» (1969)
* зборнік прозы «Горячая сталь» (1971)
* зборнік прозы «Рабочие люди» (1973)
* зборнік прозы «Крылатый конвейер» (1975)
* зборнік прозы «Портреты знакомых» (1976)
* раман «Мужанцы» (1982)
* зборнік прозы «Каханне на золаку» (1986)
* дакументальная аповесць «Выгнанне грэшнікаў» (1990).

Зрабіў літаратурны запіс кніг М. Куско «С именем Ленина в сердце» (1967), І. Макарэвіча «Гаспадар на зямлі» (1989). 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пухавіцкім раёне
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Хумбаба

**Хумбаба**, **Хувава** — пачварны гігант у шумера-акадскай міфалогіі.

Згодна міфічным уяўленням, Хумбаба быў створаны богам сонца і вартаваў міфічную мясціну пасялення багоў — кедравы лес. У эпасе пра Гільгамеша апісваецца наступным чынам: галава падобная львінай, позірк і пашча — смерці, горла — патопу, дыханне — агню. Хумбаба чуе на вялікай адлегласці кожнага, хто парушае межы яго тэрыторыі. У пошуках неўміручасці Гільгамеш і Энкіду ўрываюцца ў лес і падманам забіваюць Хумбабу. Яго галаву перадаюць як ахвяру багам, але тыя гневаюцца і караюць Энкіду смерцю.

## Гл. таксама 
* Эпас пра Гільгамеша

## Спасылкі 
* Пятая таблетка эпасу пра Гільгамеша: забойства Хумбабы
* Гліняная маска Хумбабы 

Катэгорыя:Шумерская міфалогія
Катэгорыя:Волаты
Радоўка

**Радо́ўка** (*Tricholoma*) — род шапкавых базідыяльных грыбоў сямейства .

Адрозніваецца каля 100 відаў. Пашыраны ўсюды, на тэрыторыі Беларусі 36 відаў. Найбольш вядомыя , , , , . Трапляюцца з верасня па кастрычнік пераважна ў хвойных лясах.

Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка лускаватая ці гладкая, бураватая, шараватая, белаватая, злёгку пукатая або шырокалейкападобная. Пласцінкі свабодныя ці прырослыя. Мякаць белаватая, на зломе часам ружавее. Ножка цэнтральная, цыліндрычная, шчыльная. Споры гладкія, эліпсоідныя.

Ёсць ядомыя і ядавітыя віды.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Грыбы і грыбная кулінарыя : папулярны энцыклапедычны даведнік / Галіна Сяржаніна, Іван Яшкін. — Мінск : Беларуская асацыяцыя кулінараў, 2005. — 387с., [24] л. каляр. іл. ; 24 см. — На вокладцы аўтары не паказаны. — Бібліяграфія: с. 343—350. — Алфавітныя паказчыкі: с. 351—385. — 1000 экз. — ISBN 985-6081-34-3.
* *Сержанина Г. И.* Съедобные и ядовитые грибы : Определитель / Под ред. чл.-кор. АН СССР В. Ф. Купревича. — Минск : Наука и техника, 1967. С. 67—69, 129—132. — 181 с., 24 л. ил. : ил.; 22 см.
*
Зялёнка

**Зялёнка** (*Tricholoma equestre*) — шапкавы базідыяльны грыб сямейства .

## Апісанне 
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 3—10 см, пукатая, потым плоская, ліпкая, валакністая, жаўтавата-зялёная, у цэнтры бураватая, па краі звычайна растрэскваецца. Мякаць шчыльная, жаўтаватая, з прыемным смакам і мучным пахам. Гіменафор прырослы. Пласцінкі шырокія, выемчатыя, жаўтавата-зялёныя. Ножка цыліндрычная, суцэльная, падоўжана-валакністая, дробналускаватая, аднаго колеру з шапкай.

## Арэал 
Пашыраны ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі трапляецца ўсюды. Расце паасобку, часта вялікімі групамі (лістападзе).

## Выкарыстанне 
Ядомая (спажываецца свежая, марынаваная, салёная). У складзе грыба знойдзены антыкаагулянты.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Радоўка
Катэгорыя:Грыбы Еўразіі
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Ядомыя грыбы