open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мядзведзеў

**Мядзведзеў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аляксей Уладзіміравіч Мядзведзеў — беларускі барэц вольнага стылю;
* Аляксандр Міхайлавіч Мядзведзеў — беларускі археолаг;
* Андрэй Рыгоравіч Мядзведзеў — беларускі вучоны ў галіне глебазнаўства;
* Віталь Фёдаравіч Мядзедзеў — беларускі вучоны ў галіне нафтаздабычы;
* Віталь Фядосавіч Мядзведзеў — беларускі вучоны-эканаміст;
* Гаўрыла Мікалаевіч Мядзведзеў (1918—1979) — Герой Савецкага Саюза;
* Генадзь Аляксеевіч Мядзведзеў — беларускі матэматык;
* Данііл Сяргеевіч Мядзведзеў — расійскі тэнісіст;
* Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў — 3-і прэзідэнт Расійскай Федэрацыі;
* Дзмітрый Георгіевіч Мядзведзеў — доктар педагагічных навук, кандыдат фізіка-матэматычных навук;
* Дзяніс Цімафеевіч Мядзведзеў — беларускі футбаліст;
* Іван Васілевіч Мядзведзеў (1913—1998) — беларускі і літоўскі архітэктар-мастак;
* Павел Емяльянавіч Мядзведзеў (1905—1990) — рэктар Віцебскага педагагічнага інстытута ў 1953—1955 гадах;
* Рой Аляксандравіч Мядзведзеў — расійскі гісторык і палітычны дзеяч;
* Рыгор Фёдаравіч Мядзведзеў — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі.

## Гл. таксама 
* Мядзведзева

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Мяцельскі

**Мяцельскі** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Аляксандр Сяргеевіч Мяцельскі — беларускі педагог.
* Анатоль Уладзіміравіч Мяцельскі — беларускі матэматык.
* Андрэй Анатолевіч Мяцельскі — беларускі археолаг, гісторык.
* Антон Фёдаравіч Мяцельскі — беларускі педагог.
* Васіль Уладзіміравіч Мяцельскі — беларускі вучоны.
* Войцех Мяцельскі (1785 — пасля 1822) — польскі і французскі ваенны дзеяч.
* Мікалай Мікалаевіч Мяцельскі — беларускі матэматык.
* Мікалай Уладзіміравіч Мяцельскі — беларускі матэматык.
* Нічыпар Мяцельскі — дзеяч беларускага адраджэння.
Віктар Вячаслававіч Берасневіч

**Віктар Вячаслававіч Берасневіч** (нар. , Узда, Мінская вобласць) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2001, Дыяфантавы набліжанні і тэарэма Хінчына).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1993). Працуе ў Інстытуце матэматыкі НАН Беларусі. Навуковыя працы па тэорыі лікаў. Распрацаваў новыя метады доказу законаў нуля-адзінкі ў метрычнай тэорыі дыяфантавых набліжанняў, атрымаў дакладныя вынікі аб набліжаннях рэчаісных лікаў алгебраічнымі і для дыяфантавых набліжанняў на мнагастайнасцях у эўклідавай прасторы.

## Навуковыя працы 
* On a metrical theorem of W.Schmidt // Acta Arithmetica. 1996. V. 75, N 3;
* On approximation of real numbers by real algebraic numbers // Acta Arithmetica. 1999. V. 90, N 2;
* Аналог теоремы Хинчина-Грошева для кривых в Rn // Докл. НАН Беларуси. 2000. Т. 44, № 3.

## Прэміі 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2004, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «Метрычныя тэорыя дыяфантавых прыбліжэнняў залежных велічынь і яе дадаткаў»*.

## Літаратура 
* Матэматычная энцыклапедыя. Мінск: Тэхналогія, 2001. ISBN 985-458-059-8

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Генадзь Аляксеевіч Мядзведзеў

**Генадзь Аляксеевіч Мядзведзеў** (нар. , г. Усурыйск, Прыморскі край, РСФСР) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1967, Імавернасныя задачы ў тэорыі сістэм аўтаматычнага пошуку), прафесар (1968).

## Біяграфія 
Скончыў Томскі дзяржаўны ўніверсітэт (1957). З 1974 г. працуе ў БДУ. Навуковыя працы па імавернасных і статыстычных метадах аналізу і сінтэзу сістэм і працэсаў. Распрацаваў метады ацэньвання параметраў выпадковых працэсаў і палёў, якія апісваюцца рэгрэсійнымі і аўтарэгрэсійнымі мадэлямі.

## Навуковыя працы 
* Вероятностные методы исследования экстремальных систем. М., 1967;
* Справочник по теории автоматического управления. М., 1987;
* Математические модели финансовых рисков. Мн., 1999.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Васіль Стома

**Васіль Стома** () — беларускі пісьменнік і грамадскі дзеяч эміграцыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 сакавіка 1911 года ў мястэчку Лужкі Дзісенскага павета Віленскай губерні Расійскай імперыі (цяпер Шаркаўшчынскі раён Віцебскай вобласці). Рана страціў бацьку. Вучыўся ў лужкоўскай школе.

Падчас Другой сусветнай вайны працаваў у раённай акупацыйнай адміністрацыі ў Дзісне. У 1944 годзе разам з маці і сёстрамі выехаў у Германію.

З 1949 года жыў у ЗША, у Нью-Брансуіку (Нью-Джэрсі). Быў адным з заснавальнікаў аддзела Беларуска-амерыканскага задзіночання ў Нью-Джэрсі, старшынёй у Беларускім культурна-асветным камітэце, сябрам рэдкалегіі газеты «Беларус», сябрам Рады БНР, парафіянінам царквы Жыровіцкай Божай Маці, выкладчыкам у беларускай суботняй школе, выступаў ініцыятарам школьных тэатральных пастановак. Працаваў краўцом у краме адзення. У вольны ад працы ў кравецкай майстэрні час згадваў пра абрады і звычаі Дзісеншчыны, складаў слоўнічак тамтэйшага дыялекту, таксама пісаў успаміны.

Аўтар кнігі ўспамінаў, прысвечаных Лужкам, — «Маё мястэчка». «Маё мястэчка» ў 1980-х гадах друкавалася на старонках эміграцыйнага часопіса «Беларускі свет», у 1998 годзе — у метрапольным «Полымі». Успаміны выдадзены асобнай кнігай у Мінску ў 2014 годзе, а 2 жніўня 2014 года адбылася прэзентацыя кнігі ў Лужках.

Памёр 31 мая 1992 года ў Нью-Брансуіку. Пахаваны на беларускіх могілках ў Іст-Брансуіку пры парафіі царквы Жыровіцкай Божай Маці ў Хайленд-Парку.

## Цікавыя факты 
* Паводле сваякоў, Васіль Стома аднойчы прышываў гузік Альберту Эйнштэйну.

## Бібліяграфія 
* *Стома, Васіль*. Маё мястэчка. -- Мінск: Лімарыус, 2014. — 292 с. (Беларуская мемуарная бібліятэка) — ISBN 978-985-6968-36-8

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Лявон Юрэвіч.* Літаратурны рух на эміграцыі. — Мінск: БГА, 2002.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шаркаўшчынскім раёне
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Члены Беларуска-амерыканскага задзіночання
Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі
Стома

**Стома** — зморанасць ад працы або іншага занятку (стомленасць), таксама беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Мікалаевіч Стома (нар. 1965) — беларускі ўрач, дэпутат.
* Васіль Стома — беларускі пісьменнік, дзеяч беларускай эміграцыі.
* Вячаслаў Іосіфавіч Стома — беларускі пісьменнік.
* Здзіслаў Францавіч Стома — беларускі акцёр.
* Ігар Алегавіч Стома — беларускі ўрач-інфекцыяніст.

## Прозвішча 
Сярод наваградскага баярства ў Перапісе войска ВКЛ 1528 г. - "Стома Барысавіч". Ёсць літоўскія прозвішчы *Stoma, Stomaitis*, латышскае *Stoma.*

З іншага боку - блр. *стома.*

## Крыніцы 
Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Мікалай Антонавіч Лукашэвіч

**Мікалай Антонавіч Лукашэвіч** (нар. , вёска Пасінічы, Слонімскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1971, Некаторыя задачы аналітычнай тэорыі дыферэнцыяльных раўнанняў), прафесар (1974).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1957), дзе і працуе. Навуковыя працы па аналітычнай тэорыі дыферэнцыяльных раўнанняў. Вызначыў асноўныя аналітычныя характарыстыкі і прааналізаваў уласцівасці развязкаў шасці непрыводных раўнанняў Пэнлевэ, знайшоў метады вылічэння іх рацыянальных і аднапараметрычных развязкаў.

## Навуковыя працы 
* Нелинейные колебания в системах второго порядка. Мн., 1982 (разам з У. Амелькіным і А. Садоўскім)
* Аналитические свойства решений уравнений Пенлеве. Мн., 1990 (разам з В. Громакам);
* Специальные функции Абеля // ДУ. 1998. Т. 34, № 2.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слонімскім раёне
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Міланскі ўніверсітэт

**Міланскі дзяржаўны ўніверсітэт** (*Università degli Studi di Milano* ці *Statale di Milano*) з’яўляецца найбуйнейшым дзяржаўным універсітэтам у Мілане і Ламбардыі, галоўны корпус якога знаходзіцца ў былым Ca' Granda, пабудаваным міланскім герцагам Франчэска Сфорца. Гэта адзіны італьянскі ўніверсітэт, які ўваходзіць у LERU (Ліга еўрапейскіх даследчых універсітэтаў).

## Гісторыя 
Міланскі дзяржаўны ўніверсітэт быў заснаваны 30 верасня 1923 года ў выніку аб’яднання мастацка-філасофскага факультэта Міланскай Акадэміі (Accademia, заснавана ў 1861 г.) і Клінічнага Інстытута ўдасканалення (Istituti Clinici di Perfezionamento, заснаваны Луіджы Манджагалі ў 1906 годзе).

## Структура 
Універсітэт мае 9 факультэтаў і 78 кафедраў, прапануюцца 134 навучальныя курсы. Карпусы займаюць больш за 200 будынкаў, маецца 113 бібліятэк, розныя навукова-даследчыя цэнтры, аркестр.

## Лагатып 
Лагатып складаецца з двух элементаў: выявы Мінервы і надпісу «Università degli Studi di Milano» (шрыфт Палаціна).

## Спасылкі 
* Міланскі ўніверсітэт 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Універсітэты Італіі
Катэгорыя:Мілан
Мельнікаў

**Ме́льнікаў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Алег Ісідаравіч Мельнікаў
* Алег Уладзіміравіч Мельнікаў — беларускі матэматык.
* Алег Уладзіміравіч Мельнікаў — беларускі спявак.
* Альберт Рыгоравіч Мельнікаў (нар. 1932) — беларускі архітэктар.
* Аляксандр Пятровіч Мельнікаў (1936—1999) — беларускі паэт і медык.
* 
* Анатоль Леанідавіч Мельнікаў (нар. 1955) — беларускі пісьменнік.
* 
* Антоній (Мельнікаў) — епіскап РПЦ.
* Аўраам Іванавіч Мельнікаў — рускі архітэктар.
* Ілья Рыгоравіч Мельнікаў (нар. 1916) — савецкі матэматык.
* Канстанцін Сцяпанавіч Мельнікаў — рускі архітэктар.
* Мацвей Аляксандравіч Мельнікаў, вядомы як Мот — рускі рэпер.
* Мікіта Міхайлавіч Мельнікаў — расійскі футбаліст.
* 
* Міхаіл Фёдаравіч Мельнікаў — беларускі краязнавец.
* Павел Іванавіч Мельнікаў (Мельнікаў-Пячэрскі) — рускі пісьменнік.
* Сяргей Пятровіч Мельнікаў — савецкі дзяржаўны дзеяч.
* Уладзімір Мікалаевіч Мельнікаў — украінскі паэт, празаік, кампазітар.
* Ціхан Уладзіміравіч Мельнікаў — генерал-лейтэнант артылерыі.
* Яўген Аляксандравіч Мельнікаў (нар. 1950) — беларускі палітык.

## Гл. таксама 
* Мельнікава

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Яскі ўніверсітэт

**Яскі ўніверсітэт імя А. І. Кузы** (рум. Universitatea Alexandru Ioan Cuza din Iaşi) — найбуйнейшая вышэйшая навучальная ўстанова Румыніі, размешчаная ў горадзе Ясы. Адкрыццё адбылася 26 кастрычніка 1860 года. Першапачаткова дзейнічалі тры факультэты: юрыдычны, філасофскі і тэалагічны. У наш час дзейнічае 15 факультэтаў. У ім навучаецца больш за 40&nbsp;000 студэнтаў, выкладаюць 870 выкладчыкаў.

Пры ўніверсітэце дзейнічае астранамічная абсерваторыя, біёлага-геаграфічны даследчы цэнтральны музей прыродазнаўчай гісторыі. Фонд Цэнтральнай універсітэцкай бібліятэкі імя М. Эмінэску налічвае каля 2,5 млн. кніг.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Універсітэты Румыніі
Філіп IV

**Філіп IV:**

* Філіп IV Прыгожы (1285—1314) — кароль Францыі.
* Філіп IV (1621—1665) — кароль Іспаніі.
Утрэхцкі ўніверсітэт

right|thumb|270px|Акадэмічны корпус Утрэхцкага ўніверсітэта
right|thumb|270px|Сучасны кампус Утрэхцкага ўніверсітэта
**Утрэхцкі ўніверсітэт** () — буйны ўніверсітэт з багатай навуковай і гісторыка-культурнай спадчынай, размешчаны ў горадзе Утрэхт, Нідэрланды. Заснаваны 26 сакавіка 1636 года ў Злучаных правінцыях.

У 1817 годзе атрымаў статус каралеўскага ўніверсітэта, а з 1961 года ператварыўся ў агульнадаступны дзяржаўны ўніверсітэт. Колькасць студэнтаў увесь час узрастае: з 12,9 тыс. студэнтаў у 1974/1975 навучальным годзе да каля 23 тыс. студэнтаў напачатку 1990-х гадоў, і да каля 30 тыс. па даных за 2009/2010 навучальны год, з якіх парадку 2 тыс. складаюць міжнародныя студэнты. Адукацыя ажыццяўляецца як на дзяржаўнай нідэрландскай, так і на англійскай мове на самых папулярных факультэтах. Утрэхцкі ўніверсітэт традыцыйна спецыялізуецца ў вобласці права, розных гуманітарных і сацыяльных навук. У апошні час атрымалі развіццё натуральныя і біямедыцынскія навукі. Гадавы бюджэт універсітэта ў 2008 годзе склаў 715 млн. еўра.

## Вядомыя выпускнікі 
* Тон Тэлеген, нідэрландскі паэт і празаік

## Спасылкі 
* Утрэхцкі ўніверсітэт

Катэгорыя:Утрэхт
Катэгорыя:Універсітэты Нідэрландаў
Катэгорыя:З’явіліся ў 1636 годзе
Катэгорыя:1636 год у Еўропе
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Нідэрландах
Старажытнаяўрэйская мова

**Старажытнаяўрэйская мова** або **святая мова** (іўр:  לְשׁוֹן הַקֹּדֶשׁ), сустракаецца таксама **біблейскі іўрыт** або **іўрыт Бібліі** — першая мова яўрэяў, распаўсюджаная ў Старажытным Ізраілі (Ханаан, ( — краіна Ханаанская;  — краіна Ізраільская). На працягу 1-га тысячагоддзя да н.э. была як у вусным, так і ў пісьмовым ужытку, выйдучы пасля з вуснага ўжывання. Асноўным помнікам старажытнаяўрэйскай мовы з’яўляецца яўрэйскае Свяшчэннае Пісанне (Танах, Стары Запавет), акрамя яго захаваліся нешматлікія эпіграфічныя тэксты і фрагменты Кнігі Прамудрасці Ісуса, сына Сірахава.

Сучасны іўрыт з’яўляецца штучна адроджанай формай старажытнаяўрэйскай мовы.

## Пісьменнасць 
Алфавітам старажытнаяўрэйскай мовы служыла палеаяўрэйскае пісьмо, вельмі блізкае да фінікійскага, найстаражытнейшага алфавітнага пісьма ў свеце. Палеаяўрэйскае пісьмо выкарыстоўваўся да апошніх стагоддзяў 1-га тыс. да н.э., калі было выцеснена т.зв. «квадратным», ці «асірыйскім», пісьмом, якое ўжо ўжывалася да гэтага часу для арамейскіх моў. Іменна гэта пісьмо вядома цяпер як яўрэйскае пісьмо.

Уласна ж палеаяўрэйскае пісьмо захавалася ў некалькі перайначанай форме ў самарыцян, якія выкарыстоўваюць гэта т.зв. самарыцянскае пісьмо выключна для сакральных мэт.

## Гл. таксама 
* Яўрэйскія мовы
* Іўрыт

## Літаратура 
* Arnorld B.T., Choi J.H., *A Guide to Biblical Hebrew Syntax*, Cambridge, 2003.
* Bauer H., Leander P. Historische Grammatik der hebräischen Sprache des Alten Testaments. Halle, 1922.
* Bergsträsser G. Hebräische Grammatik. Leipzig, 1918—1929.
* Blau J. A Grammar of Biblical Hebrew. Wiesbaden, 1976.
* Ewald H.G.A. Kritische Grammatik der hebräischen Sprache. Leipzig, 1827.
* Ewald H.G.A. Ausführliches Lehrbuch der hebräischen Sprache. Leipzig, 1870.
* Gesenius W., Kautzsch E., Cowley A.E. Gesenius’ Hebrew Grammar. Oxford, 1910.
* Hetzron R. Hebrew // The World’s Major Languages / Ed. by B. Comrie. New York; Oxford, 1987.
* Jouon P., Muraoka T. A Grammar of Biblical Hebrew. Roma, 1991.
* Kautzsch E. (ed.) Gesenius' Hebrew Grammar. Eng. ed. A. E. Cowley. Oxford: Clarendon Press, 1910.
* Lambert M. Traité de grammaire hébraique. Paris, 1946.
* Schneider W. Grammatik des Biblischen Hebräisch. München, 1974.
* Steiner R. Ancient Hebrew // The Semitic Languages / Ed. by R. Hetzron. London, 1997.
* Würthwein E. The Text of the Old Testament (trans. Erroll F. Rhodes) Grand Rapids: Wm.B.Eardmans Publishing, 1995. ISBN 0-8028-0788-7.

## Спасылкі 
* History of the Hebrew Language, David Steinberg
* Biblical Hebrew Poetry and Word Play — Reconstructing the Original Oral, Aural and Visual Experience
* Short History of the Hebrew Language, Chaim Rabin

Катэгорыя:Мёртвыя мовы
Катэгорыя:Мовы набажэнстваў
Катэгорыя:Семіцкія мовы
Катэгорыя:Старажытныя мовы
Катэгорыя:Яўрэйскія мовы
Уладзіслаў Маркавіч Ілліч-Світыч

**Уладзіслаў Маркавіч Ілліч-Світыч** (, Кіеў — , с. Абразцова, Маскоўская вобласць) — савецкі мовазнавец-кампаратывіст.

## Біяграфія 
Супрацоўнік Інстытута славяназнаўства АН СССР. Вучань С. Б. Бернштэйна. Працы ў галіне этымалогіі, параўнальнай акцэнталогіі і фанетыкі славянскіх, балтыйскіх і іншых моў. Абгрунтаваў настратычную тэорыю роднасці індаеўрапейскіх, алтайскіх, семіта-хаміцкіх (афразійскіх), паўночнакаўказскіх, уральскіх і алтайскіх моў, стварыў параўнальную фанетыку і параўнальны слоўнік агульных каранёў. Аўтар фундаментальнай працы «Імянная акцэнтуацыя ў балтыйскім і славянскім», этымалагічныя і параўнальна-фанетычныя даследаванні па славянскіх, балтыйскіх мовах, па індаеўрапеістыцы.
 
Загінуў у аўтамабільнай катастрофе. Не скончыў галоўную працу свайго жыцця — «Спроба параўнання настратычных моў».

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Ахвяры аўтамабільнага наезду на пешаходаў
Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Гісторыкі мовы
Катэгорыя:Славісты СССР
Катэгорыя:Славісты Расіі
Катэгорыя:Балтысты
Катэгорыя:Акцэнтолагі
Катэгорыя:Этымолагі
Катэгорыя:Кампаратывісты
Катэгорыя:Пахаваныя ў Маскоўскай вобласці
Ілорын

**Ілорын** — горад на захадзе Нігерыі, на правым прытоку Нігера. Адзін з найбуйнейшых гарадоў у Нігерыі, сталіца штата Квара. Па стане на 2007 год яна налічваў 847.582 жыхароў.
 
Ілорын быў заснаваны прадстаўнікамі народа ёруба (адным з трох найбуйнейшых этнічных груп у Нігерыі) у 1450 годзе.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Гарады Нігерыі
Гуанабара

**Гуанаба́ра** () — заліў (часам завецца бухтай) у штаце Рыа-дэ-Жанэйра. Праз заліў перакінуты мост Рыа-Нітэрой даўжынёй больш за 13 км.

Заліў вядомы тым, што з акіянам звязаны пралівам шырынёй у 1,5 км, які пры адкрыцці еўрапейцы пераблыталі з ракой. Адкрыццё адбылося ў студзені, і «рака» атрымала назву *Студзеньскай* (*Ды-Жанейру*). Першымі ўзбярэжжа паспрабавалі каланізаваць уцекачы ад пераследаў на радзіме — французскія гугеноты — гл. Антарктычная Францыя.

Паселішча, якое ўзнікла на заходнім беразе і пазней стала сталіцай Бразіліі, таксама атрымала назву Рыа-дэ-Жанэйра. На ўсходнім беразе размешчаны муніцыпалітэты Нітэрой і Сан-Гансалу.

Плошча заліва — 412 км², памеры — 31 на 28 км. Гэта другі па памерах заліў краіны. У Гуанабары — больш 130 астравоў, на найбуйнейшым — Гувернадоры, плошчай 42 км², пражывае каля 450 тыс. чалавек, размешчаны аэрапорт Рыа-дэ-Жанэйра-Галеан.

## Гл. таксама 
* штат Гуанабара — былы штат Бразіліі.
* Тадуз-ус-Сантус

## Спасылкі 
* Інфармацыя пра заліў Гуанабара 

Катэгорыя:Рыа-дэ-Жанэйра
Катэгорыя:Геаграфія Рыа-дэ-Жанэйра
Катэгорыя:Залівы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Залівы Бразіліі
Аўтамат з газіроўкай з сіропам і без

**«Аўтамат з газіроўкай з сіропам і без»** — раман Уладзіміра Някляева, напісаны ў 2012 годзе. Кніга «Аўтамат з газіроўкай з сіропам і без» упершыню выдадзена ў 2012 годзе, выдавецтва «Паперус», Мінск. За свой раман Уладзімір Някляеў стаў лаўрэатам першай прэміі імя Ежы Гедройца.

## Сюжэт 
У некаторых малазначных дэталях раман Уладзіміра Някляева з'яўляецца аўтабіяграфічным — напрыклад, татарка Нэла, першае мінскае каханне галоўнага героя, мела рэальны прататып. Рэальных прататыпаў мелі і многія іншыя персанажы, хаця з імі Уладзімір Някляеў або ўвогуле не быў знаёмы, або пазнаёміўся значна пазней за пачатак 1960-х гадоў. Але Ася і маёр КДБ Гагарын — персанажы выдуманыя. Галоўны герой рамана — непаўнагадовы хлопец, які прыязджае з правінцыі ў сталічны Мінск у часы хрушчоўскай адлігі вучыцца ў радыётэхнічным тэхнікуме (ў якім навучаўся ў свае гады і сам Някляеў). Хлопец збліжаецца са стылягамі, якіх улады лічаць дысідэнтамі і ворагамі сістэмы. І хлопец сутыкаецца са злом, якое ўвасоблена ў КДБ.

Пакаленне мінскіх стыляг-шасцідзясятнікаў слухала Булата Акуджаву і Дзіна Рыда, і задумлялася над злачынствамі маршала Жукава.

Побач з прыдуманымі ў творы героямі дзейнічаюць рэальныя гістарычныя асобы: Лі Харві Освальд і Мікіта Хрушчоў, Уладзімір Караткевіч, Кім Хадзееў, Эдуард Гарачы, Андрэй Міронаў, Барыс Луцэнка. І кожны з іх мае свой раманны лёс, толькі Караткевіч з'яўляецца як «камета».

Большасць падзей рамана - фантастычныя, яны маюць вельмі мала супольнага з рэальным Мінскам пачатку 1960-х гадоў.

Жанр цяжка адназначна вызначыць, бо ў ім прысутнічаюць і элементы меладрамы, рамана выхавання, дэтэктыва.

## Гісторыя стварэння 
Працу над раманам «Аўтамат з газіроўкай з сіропам і без» Уладзімір Някляеў пачаў у 2009 годзе. Аднак пасля падзей ў снежні — Плошчы-2010, і турмы пасля іх, напісанне рамана было часова спынена. Пасля вызвалення з турмы Някляеў працягнуў працу над раманам.

Сам Някляеў так казаў пра гэты перыяд:

У верасні 2022 года  выйшла аўдыякніга У. Някляева «Аўтамат з газіроўкай з сіропам і без», тэкст начытаў Уладзімір Лісоўскі.

## Узнагароды 
1 сакавіка 2013 года у канферэнц-зале мінскага Princess гатэля «Crowne Plaza» адбылося ўрачыстае узнагароджанне лаўрэатаў літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройца. Лаўрэатам першай прэміі стаў Уладзімір Някляеў за свой раман «Аўтамат з газіроўкай з сіропам і без».

## Літаратура 
* *Віктар Марціновіч* «Ці атрымаў бы Гедройц прэмію імя Някляева? » — Будзьма беларусамі! 13 сакавіка 2013.

Катэгорыя:Літаратурныя творы Беларусі
Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Катэгорыя:Творы Уладзіміра Някляева
Ільвіны зеў

**Ільвіны зеў**, **антырынум** (*Antirrhinum*) — адзін родаў кветкавых раслін сямейства . Каля 50 відаў, сярод якіх ёсць павойныя віды, пашыраны ў Паўночнай Амерыцы і Міжземнамор’і.

## Апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны вышынёй 15—90 см. Сцябло прамастойнае, восенню каля асновы дравяністае. Лісце ланцэтнае, у верхняй частцы чаргаванае, у ніжняй супраціўнае. Кветкі разнастайныя па афарбоўцы (чырвоныя, жоўтыя, белыя, ружовыя, ёсць двухколерныя), у гронкападобных суквеццях; ёсць махрыстыя. Плод — каробачка.

Дэкаратыўная расліна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Трыпутнікавыя
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Анатоль Уладзіміравіч Мяцельскі

**Анатоль Уладзіміравіч Мяцельскі** (н. , , , Мінская вобласць) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1998, Метад прасторы станаў у тэорыі кіравання сістэмамі функцыянальна-дыферэнцыяльных раўнанняў).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1972). Працуе ў БДПА. Навуковыя працы па якаснай тэорыі аптымальных працэсаў. Вынайшаў новыя крытэрыі фінітнасці развязкаў лінейных аўтаномных функцыянальна-дыферэнцыяльных раўнанняў і з іх дапамогай даследаваў шэраг задач тэорыі кіравання.

## Дзейнасць 
Вядзе вялікую навуковую і метадычную работу, з'яўляецца кіраўніком рэспубліканскіх навуковых тэм, што выконваюцца сумесна з ГрДУ, аўтарам шматлікіх вучэбных дапаможнікаў, мае вялікую колькасць публікацый у такіх часопісах, як «Успехи математических наук», «Дифференциальные уравнения», «Автоматика и телемеханика», «Известия РАН. Теория и системы уравнений».

## Бібліяграфія 
* Проблема точечной полноты в теории управления дифференциально-разностными системами // Успехи математических наук. — 1994. — Т. 49, вып. 2. — С.104-140. http://rep.bntu.by/handle/data/6171 
* Задача идентификации в факторизованном пространстве состояний для дифференциально-разностной системы с соизмеримыми запаздываниями // Дифференциальные уравнения. — 1995. — Т. 31, № 8. — С.1353-1360. http://rep.bntu.by/handle/data/6169 
* О построении успокаивающих управлений для дифференциально-разностных систем с соизмеримыми запаздываниями // Дифференциальные уравнения. — 1995. — Т. 31, № 12. — С.1989-1995 http://rep.bntu.by/handle/data/6170 

## Літаратура 
* 
* Кто есть кто: доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник / ред. кол. : М. И. Демчук [и д.р.]. — Мн. : Ураджай, 2000. — 164 с. : ил.http://rep.bntu.by/handle/data/3757 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Добрына (возера, Сенненскі раён)

**До́брына** — возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Бярозка, за 10 км на паўночны ўсход ад горада Сянно, каля вёскі Цыганкі.

Плошча паверхні 0,46 км², даўжыня 1,49 к, найбольшая шырыня 0,47 км. Даўжыня берагавой лініі 3,6 км. Найбольшая глыбіня дасягае 19,1 м, сярэдняя каля 4,9 м. Аб’ём вады 3,52 млн. м³. Пл. вадазбору 2,1 км².

Катлавіна Добрына лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 2—4 м, спадзістыя. У паўночнай частцы возера вышыня схілаў катлавіны дасягае 13 метраў. Берагавая лінія возера слабазвілістая. Берагі вышынёй да 0,6 м. Падводная частка катлавіны складанай будовы. Літаральная зона спадзістая, шырынёй да 300 м. Сублітаральны схіл стромкі. Дно возера да глыбіні 10—12 метраў складзена з пяскоў і апясчаненага ілу, глыбей дно выслана высакапопельным гліністым ілам.
Возера Добрына мезатрофнае, слабапраточнае. Упадаюць некалькі ручаёў (у т. л. з возера Зелянец) і выцякае ручай у возера Бярозаўскае. Надводная расліннасць распаўсюджваецца на адлегласці да 20 м ад берага, падводная пашырана да глыбіні 3,5 м.

У возеры водзяцца акунь, шчупак, плотка, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* *Богдзель І. І.* Добрына // 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Добрына 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Сенненскага раёна
Гідрахінон

**Гідрахінон** — араматычнае арганічнае злучэнне, двухатамны фенол, C6H4(OH)2.
Упершыню атрыманы ў 1844 годзе нямецкім хімікам Ф. Вёлерам.

## Уласцівасці 
Крышталічнае рэчыва светла-шэрага колеру. Шчыльнасць 1,358 г/см³ (пры 20 °C). Тэмпература плаўлення 170,3 °C, тэмпература кіпення 286 °C. Добра раствараецца ў ацэтоне, этаноле, вадзе (5,7 г на 100 мл пры тэмпературы 15 °C). Не раствараецца ў бензоле, змешваецца з тэтрахлорметанам.

## Выкарыстанне 
Гідрахінон выкарыстоўваецца ў фатаграфіі, у якасці антыаксіданта, у працэсах сінтэзу арганічных фарбавальнікаў. У аналітычнай хіміі гідрахінон выкарыстоўваецца пры вызначэнні некаторых хімічных элементаў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Гідрахінон на сайце ХиМиК.ру 

Катэгорыя:Фенолы
Катэгорыя:Фатаграфічныя рэактывы
Даход

**Даходы** — грашовая ацэнка вынікаў дзейнасці суб’екта рыначнай эканомікі, грашовая сума, якая рэгулярна і законным шляхам паступае ў непасрэднае распараджэнне рыначнага суб’екта. Галоўныя іх крыніцы — заработная плата, прадпрымальніцкі прыбытак, арэндная плата, асабістая дапаможная гаспадарка, розныя дзяржаўныя выплаты і інш. Даход, як правіла, вызначаецца грашыма. Як і заработная плата, даходы бываюць *намінальныя* і *рэальныя*.

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Давер

**Давер** — характар адносін паміж сацыяльнымі суб’ектамі (асобамі, сацыяльнымі групамі і інстытутамі); у больш канкрэтнай форме — гэта адносіны аднаго чалавека да другога (партнёра, кіраўніка, сябра), заснаваныя на перакананасці ў яго праваце, вернасці і добрасумленнасці. Супрацьлеглым гэтаму паняццю з’яўляецца недавер, падазронасць, калі пад сумненне ставіцца вернасць агульнай справе ці шчырасць адносін паміж людзьмі. Шчырасць у характары адносін можа існаваць толькі тады, калі суб’екты адносін перакананы ў тым, што могуць з вялікай ступенню імавернасці прагназаваць паводзіны іншых людзей і калі партнёры прытрымліваюцца агульнапрынятых маральных прынцыпаў — добрасумленнасці, гонару і інш.

Псіхолагі лічаць, што ў аснове даверу ляжаць разуменне і веданне іншых людзей. Здольнасць праяўляць давер у розных людзей неаднолькавая. Упэўнены ў сабе чалавек здольны больш лаяльна ставіцца да іншых людзей, найперш заўважаць у іх дадатныя рысы, а не недахопы. Шлях да даверу ляжыць і праз удасканаленне самога сябе. Давер адыгрывае важную ролю ў выхаванні чалавека.

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Катэгорыя:Сацыяльная псіхалогія
Катэгорыя:Этыка
Дэізм

**Дэізм** — рэлігійна-філасофскае вучэнне, якое прызнае існаванне Бога толькі ў якасці безаблічнай першапрычыны Свету, які потым развіваецца ў адпаведнасці са сваімі ўласнымі законамі. Дэісты лічылі, што доказ існавання Бога («Нябеснага механіка») заключаецца ў гарманічнай мэтанакіраванасці «цудоўнай машыны» прыроды. Гэта так званы «фізіка-тэалагічны» доказ быцця Бога. Дэісты прызнавалі Бога і ў якасці маральнага пачатку, маральнай санкцыі. Да дэізму ў розныя часы далучаліся мысляры розных кірункаў — і ідэалісты і матэрыялісты. Найвышэйшае развіццё дэізм атрымаў у першай палове 18 ст. У Вялікабрытаніі дэістамі былі Дж. Толанд, які бачыў у хрысціянстве толькі маральнае вучэнне, А.Колінз, М.Ціндаль, А.Шэфтсберы, Г.Балінгброк; у Амерыцы — Т.Джэферсан, Б.Франклін, І.Ален; у Францыі — Вальтэр, да дэізму набліжаўся Русо. З крытыкай дэізму выступалі французскія матэрыялісты 18 ст. У Германіі дэізм пашыраўся на глебе філасофскага рацыяналізму (Лейбніц, Лесінг). Ідэі дэізму своеасабліва адлюстраваліся ў творы Канта «Рэлігія ў межах толькі розуму» (1793).

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

## Спасылкі 
* Сусветны саюз дэістаў 
* Розныя аспекты дэізму
Добрына (возера, Віцебскі раён)

**До́брына** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Заходняя Дзвіна, за 10 км на паўднёвы захад ад Віцебска, каля вёсак Асінаўка і Добрына.

Плошча паверхні возера 0,37 км². Даўжыня 1,59 км, найбольшая шырыня 0,38 км. Даўжыня берагавой лініі 3,69 км. Найбольшая глыбіня 4,9 м, сярэдняя 3м. Плошча вадазбору 15,2 км². Аб'ём вады ў возеры 1,12 млн. м³.

Катлавіна Добрына лагчыннага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй да 20 метраў, спадзістыя. Ва ўсходняй частцы возера схілы стромкія. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі катлавіны, у паўднёвай частцы возера месцамі вышынёй да 0,5 м. Падводная частка катлавіны карытападобнай формы. На мелкаводдзі дно возера пясчанае, на большых глыбінях выслана сапрапелем і гліністым ілам (у паўднёвай частцы).

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі, у паўночнай частцы выцякае рака Дабрэйка (прыток Заходняй Дзвіны).

Добрына зарастае слаба. Надводная расліннасць пашыраецца на адлегласці 5—6 (месцамі да 20) метраў ад берага і да глыбіні 1 м.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, плотка, краснапёрка, мянтуз і іншыя віды рыб. 

## Літаратура 
* 
* *Рачэўскі А. М.* Добрына // 
* 

## Спасылкі 
* Возера Добрына 
* Озёра Витебского района 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Кааперацыя

**Кааперацыя** (ад  — супрацоўніцтва) — сукупнасць арганізацыйна аформленых аб’яднанняў грамадзян, якія вядуць гаспадарчую і іншую дзейнасць. Узнікла ў выніку руху за стварэнне альтэрнатыўнага капіталізму спосабу арганізацыі эканамічнага жыцця шляхам аб’яднання груп людзей у агульную гаспадарку. Першыя кааператыўныя асацыяцыі арцельнага тыпу ўзніклі самаадвольна ў канцы XVIII ст. ў Англіі сярод рабочых мукамольнай і хлебапякарнай вытворчасці. Кааператыўны рух сучаснага тыпу зарадзіўся таксама ў Англіі ў 1820-я гады. Яго ідэйным натхняльнікам і тэарэтыкам стаў Роберт Оўэн. Аналізуючы прычыны беднасці і шукаючы сродкі яе ліквідацыі, ён прыйшоў да высновы пра магчымасць мірнага, добраахвотнага пераўтварэння існуючага ладу і вызвалення ўсіх саслоўяў. У процівагу прыватнай уласнасці ён развіў ідэю аб дэцэнтралізаваных супольніцтвах, якія звязаны тавараабменам і служаць агульнаму дабру. Ідэі Оўэна былі развіты ў дзейнасці так званых Рачдэйльскіх піянераў — групы ткачоў, якія ў 1844 аб’ядналіся ў спажывецкі кааператыў на прынцыпах, сфармуляваных іх кіраўніком і духоўным настаўнікам Ч. Гавартсам (1814—1868): тавары прадаваліся не па аптовых, а па рыначных цэнах, частка прыбытку пароўну дзялілася паміж пайшчыкамі, а частка ішла на стварэнне сацыяльнага фонду таварыства. Далейшае развіццё кааперацыі ў Еўропе пайшло па двух кірунках — вытворчым і спажывецкім.

## Гл. таксама 
* Узаемадапамога
* Супрацоўніцтва
* Аўтсорсінг
* Кааператыўны рух

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Сацыяльныя рухі
Катэгорыя:Кааператывы
Катэгорыя:Супрацоўніцтва
Легітымацыя

**Легітымацыя** (ад  - законны) — прызнанне ці пацвярджэнне законнасці дзяржаўнай улады; а таксама пэўных сацыяльных інстытутаў, статуса, паўнамоцтваў, якія абапіраюцца на прынятыя ў дадзеным грамадстве каштоўнасці. Асновай легітымацыі могуць быць канстытуцыйныя нормы, традыцыі і звычаі, выключная адоранасць (харызма), дэмакратычныя выбары, рэферэндум ці плебісцыт.

## Гл. таксама 
* Легітымнасць

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Катэгорыя:Палітыка
Катэгорыя:Паліталогія
Катэгорыя:Канстытуцыйнае права
Катэгорыя:сацыялогія
Катэгорыя:Сацыяльная псіхалогія
Наасфера

**Наасфера** ( — *розум* і ) — сфера ўзаемадзеяння грамадства і прыроды, у межах якой разумная чалавечая дзейнасць становіцца вызначальным фактарам развіцця. У гэтым значэнні часам карыстаюцца тэрмінамі «антрапасфера», «сацыясфера», «біятэхнасфера». Паняцце і тэрмін «наасфера» ўвёў у пач. 20 ст. французскі вучоны Э. Леруа. Наасфера - гэта новая вышэйшая стадыя развіцця біясферы, станаўленне якой звязана з развіццём грамадства, якое аказвае вялікае ўздзеянне на прыродныя працэсы. 

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7 

Катэгорыя:Касмізм
Катэгорыя:Суперарганізм
Надзея

**Надзея** — эмацыянальнае перажыванне, якое ўзнікае пры чаканні чалавекам нейкай жаданай падзеі, або прадугаданая магчымасць рэальнага здзяйснення чаго-небудзь. Надзея фармуецца ў выніку пазнання аб’ектыўных прычын, ад якіх залежаць чаканыя падзеі, або на аснове суб’ектыўнага эмацыянальнага вопыту (перажыванне радасці, няпоспеху і да т.п.), назапашанага ў мінулых падобных сітуацыях. Прадказваючы магчымае развіццё падзей у пэўных абставінах, надзея адыгрывае ролю ўнутранага рэгулятара, які дапамагае чалавеку вызначыць яго вынікі і мэтазгоднасць.

## Гл. таксама 
* Вера, Надзея, Любоў і іх маці Сафія

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. — ISBN 985-11-0108-7.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Эмоцыі
Калектывізм

**Калектывізм** (ад  - збірацца разам) — жыццёвая пазіцыя, якая патрабуе ад чалавека такіх якасцей, як дружалюбнасць, чалавечнасць, давер, сумленнасць, велікадушнасць, адданасць, без якіх немагчыма жыццё ў грамадстве. Калектывісцкія адносіны, што знаходзяць сваё выяўленне ва ўзаемнай дапамозе і падтрымцы, складваюцца на аснове сумеснай дзейнасці людзей, якая патрабуе аб'яднання намаганняў для вырашэння агульных задач, узгаднення мэт, выбару сродкаў для іх дасягнення, увязвання прыватных і грамадскіх інтарэсаў. 

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7 

Катэгорыя:Палітычныя тэорыі
Катэгорыя:Этыка
Катэгорыя:Мараль
Натхненне

[thumb|right|200px|Ананім з Геркуланума. «Паэтэса», [Нацыянальны археалагічны музей Неапаля.]]
**Натхненне** — стан асаблівага напружання і пад'ёму духоўных сіл чалавека, спрыяльны для розных відаў творчай дзейнасці, што прыводзіць ад узнікнення задумы і ідэі твора мастацтва, навукі ці тэхнікі і да іх рэалізацыі. Характарызуецца павышанай актыўнасцю чалавека, засяроджаннем усіх яго духоўных сіл на аб'екце творчасці, «апантанасцю» і эмацыянальным паглыбленнем у творчасць, у выніку чаго праца становіцца надзвычай прадукцыйная. На першы погляд здаецца, што натхненне ўзнікае быццам бы самаадвольна, спантанна. На самай жа справе яго ўзнікненне абумоўлена і ўнутранымі і знешнімі фактарамі (стымуламі), якія здольныя выклікаць уздым духоўных сіл, даць імпульс нараджэнню творчай задумы. Існуюць розныя погляды на прычыны ўзнікнення натхнення. Ідэалістычная дагматыка разглядае яго як «боскую ўтрапёнасць», містычнае азарэнне (Платон, Ф. Шэлінг, Э. Гартман, З. Фрэйд, Г. Рыд), матэрыялісты ж адмаўляюць яго звышнатуральны характар і разглядаюць як псіхічную з'яву, абумоўленую грамадскімі і індывідуальнымі стымуламі, а таксама працэсам працы і творчасці. 

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. — ISBN 985-11-0108-7.
* 
* Натхне́нне // 
* 

Катэгорыя:Псіхалогія асобы
Імпічмент

**Імпічмент** (ад  — асуджэнне, ганьбаванне, абвінавачванне) — асаблівы парадак і ўстаноўленая працэдура прыцягнення да адказнасці вышэйшых службовых асоб дзяржавы (прэзідэнта, кіраўніка ўрада і г.д.). У краінах, дзе існуе двухпалатны парламент (напрыклад, ЗША, Вялікабрытанія, Японія), узбуджае справу і аддае пад суд вышэйшых службовых асоб, як правіла, ніжняя палата парламента, а справу разглядае верхняя палата. Вынікам імпічменту можа быць адхіленне ад пасады да заканчэння тэрміну паўнамоцтваў, атрыманых службовай асобай у выніку выбараў, або за грубыя парушэнні дзеючага ў краіне заканадаўства.

## У Беларусі 
У адпаведнасці з Канстытуцыяй Беларусі прэзідэнт дзяржавы можа быць датэрмінова вызвалены ад пасады пры стойкай няздольнасці па стану здароўя ажыццяўляць абавязкі прэзідэнта. Рашэнне аб датэрміновым вызваленні прэзідэнта прымаецца большасцю не менш як дзве трэці галасоў ад поўнага складу Палаты прадстаўнікоў і большасцю не менш як дзве трэці галасоў ад поўнага складу Савета Рэспублікі на падставе заключэння спецыяльна ствараемай палатамі камісіі. Прэзідэнт можа быць зняты з пасады ў сувязі з учыненнем дзяржаўнай здрады або іншага цяжкага злачынства; у гэтым выпадку справа па сутнасці абвінавачання разглядаецца Вярхоўным судом.

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. — ISBN 985-11-0108-7

Катэгорыя:Кіраўнікі
Катэгорыя:Канстытуцыйнае права
Павага

**Павага** — адно з найбольш важкіх патрабаванняў маралі, якое выяўляецца ў паважлівых адносінах да людзей і заснавана на прызнанні годнасці асобы; адзін з асноўных паказчыкаў годнасці асобы або сацыяльнай групы, іх аўтарытэту і бездакорнай маральнай рэпутацыі.

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

## Спасылкі 
* Respect // Stanford encyclopedia of philosophy
* Respect — What it is, Where it comes from, Difference between fear, obedience and respect
* respectresearchgroup.org

Катэгорыя:Міжасобасныя адносіны
Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Катэгорыя:Этыка
Помста

**Помста** — акт расплаты за прычыненае зло шляхам нанясення крыўдзіцелю фізічнай, матэрыяльнай або маральнай шкоды. Звычай помсты вядомы з ранняй стадыі родавага ладу. Помста за забойства сваяка або нанясенне яму цялесных пашкоджанняў называлася кроўнай. Яе суб'ектам (мсціўцам) з'яўляўся род, адсюль сінонім кроўнай помсты - родавая помста. З узнікненнем прававых адносін помста страціла функцыі абароны сваякоў і ператварылася ў стыхійны, часам дзікі самасуд. Паколькі такі звычай моцна ўкараніўся ў псіхалогію людзей і нават у традыцыю цэлых народаў, пераадолець яго заканадаўчымі актамі было цяжка, таму ў старажытным праве з'явілася мера пакарання, роўная прычыненай шкодзе: «вока за вока, зуб за зуб». Пазней яе замянілі штрафам і іншымі формамі спагнання. З узнікненнем дзяржавы і права функцыі ўзаемнай абароны і грамадскага пакарання перайшлі да судоў і спецыяльных дзяржаўных органаў. Аднак крывавая помста ў некаторых народаў захавалася і да нашых дзён. Помста як з'ява існуе ва ўсіх сферах чалавечай дзейнасці і ў злачынным свеце. 

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7
 
Катэгорыя:Этыка
Уільям Лаян Мак-Кензі

**Уільям Лаян Мак-Кензі** (; , г.,  — , , Канада) — канадскі палітычны дзеяч, публіцыст.

## Біяграфія 
З 1820 года ў Канадзе.

З 1824 года выдаваў тут газету «The Colonial Advocate» («Каланіяльны абаронца»), у якой крытыкаваў брытанскі каланіяльны рэжым, выступаў за правядзенне дэмакратычных рэформ.

У 1828—1836 гадах член парламента, з 1834 года мэр г.Таронта.

Арганізатар і адзін з кіраўнікоў «Канадскага саюза», заснаваны ў 1834 годзе.

Узначальваў антыбрытанскае паўстанне 1837—1838 у Верхняй Канадзе; пасля яго паражэння жыў у ЗША (да 1850 года).

У 1851—1858 гадах член Заканадскай асамблеі правінцыі (калоніі) Канада.

Яго ўнук Уільям Лаян Мак-Кензі Кінг быў прэм’ер-міністрам Канады тры разы з 1921 па 1948.

## Гл. таксама 
* Мак-Кензі, прозвішча

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 560 с.: іл.

Катэгорыя:Палітыкі Канады
Катэгорыя:Журналісты Канады
Катэгорыя:Мэры Таронта
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Канады
Уільям Лаян Макензі Кінг

**Уільям Лаян Макензі Кінг** (, , г. Кітчэнер, Канада — , Чэлсі, Квебек, Канада) — канадскі палітычны і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
У 1909—1911 гадах міністр працы.

У 1919—1948 гадах лідар Ліберальнай партыі.

У 1921—1926, 1926—1930 і 1935—1948 гадах прэм'ер-міністр Канады.

У Другую сусветную вайну праводзіў курс на супрацоўніцтва Канады з дзяржавамі антыгітлераўскай кааліцыі, паслы вайны — на ажыццяўленне сацыяльных рэформ у краіне, умацаванне яе міжнароднага прэстыжу (у 1945 годзе Канада была адной з дзяржаў-заснавальніц ААН) і адзінства канадскай нацыі (у 1946 годзе прыняты закон аб канадскім грамадзянстве).

## Гл. таксама 
* Макензі, прозвішча

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 560 с.: іл.

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Міхаіла і Святога Георгія
Катэгорыя:Кавалеры брытанскага ордэна Заслуг
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Канады
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Канады
Катэгорыя:Міністры працы Канады
Аламорф

**Аламорфы** — тоесныя па значэнні морфы, якія адрозніваюцца пазіцыяй у слове, значыць знаходзяцца ў адносінах дадатковай дыстрыбуцыі. Іх ужыванне акрэслена законамі мовы. 

## Літаратура 
* Беларуская граматыка: У 2 ч. — Мінск: Навука і тэхніка. — Ч. 1. Фаналогія Арфаэпія. Марфалогія. Словаўтварэнне. Націск, 1985.
* Шуба П. П. Сучасная беларуская мова. Марфаналогія. Марфалогія. Мінск, 1987.
* 

Катэгорыя:Марфалогія мовы
Ліярд

**Ліярд**, або **Лаярд** () — рака ў Канадзе, левы прыток ракі Макензі.

Даўжыня ракі 1115 км, плошча вадазбору 276 тыс. км².

Пачынаецца ў гарах Пелі (сістэма Скалістых гор), у верхнім цячэнні парожыстая.

Галоўныя прытокі: Форт-Нельсан, Саўт-Нахані.

Сярэдні расход вады 2500 м³/с. Ледастаў ад кастрычніка да мая.

Суднаходная ад горда Форт-Ліярд. У вусці — горад Форт-Сімпсан.

## Галерэя 

LiardHotsprings-1.JPG
Liard-River-Nahanni Ranges.jpg
Liard-River-near-liard-hotsprings.jpg
Liard River ferry Lafferty.jpg

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Map and photos 

Катэгорыя:Рэкі Брытанскай Калумбіі
Катэгорыя:Рэкі Паўночна-Заходніх тэрыторый
Катэгорыя:Рэкі Тэрыторыі Юкан
Катэгорыя:Басейн мора Бафорта
Прызма (геаметрыя)

right|350px|thumb|Прызма
**Прызма** (, () — мнагаграннік, 2 грані якога (асновы прызмы) — роўныя многавугольнікі з адпаведна паралельнымі старанамі, а іншыя грані (бакавыя) — паралелаграмы.

У залежнасці ад колькасці бакавых граней прызмы бываюць 3-, 4-, 5-гранныя і г.д. 

**Прыклады прызмы:**
* *прамая прызма* (бакавыя грані перпендыкулярнныя аснове)
* *правільная прызма* (прамая прызма, аснова якой — правільны многавугольнік)
* *паралелепіпед*.

Аб'ём прызмы роўны здабытку плошчы асновы на вышыню (адлегласць паміж асновамі прызмы).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шматграннікі
Іосіф Ісакавіч Протас

**Іосіф Ісакавіч Протас** (нар. , Мінск) — беларускі вучоны ў галіне нейраінфекцыйных хвароб.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут у 1953 годзе.

З 1965 года ў Беларускім НДІ эпідэміялогіі і мікрабіялогіі (кіраўнік аддзялення).

Аўтар навуковых прац па інфекцыйных зазворваннях нервнай сістэмы: кляшчовым энцэфаліце, поліяміэліце, герпесвірусных інфекцыях ЦНС, хранічных дэміэлінізуючых захворваннях, прыённых (павольных) інфекцыях, хваробе Лайма.

Доктар медыцынскіх навук (1979), прафесар (1993).

## Некаторыя публікацыі 
* Западный клещевой энцефалит. Мн., 1978 (разам з В.І. Вацяковым, В.М. Жданавым)
* Амиотрофический лейкоспонгиоз. Мн., 1990 (у сааўтарстве)
* Клинические проявление и течение генерализованной герпетической инфекции // Генерализованная герпетическая инфекция: Факты и концепция. Мн., 1992

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інтэрв'ю І.І. Протаса ў СБ

Катэгорыя:Вірусолагі Беларусі
Прыёны

**Прыёны** (ад  — бялковыя заразныя) — асаблівыя бялкі, якія выклікаюць пашкоджанне нервовай сістэмы чалавека і жывёл з развіццём губчастага перараджэння галаўнога мозга; выклікаюць павольныя інфекцыі.

Апісаны С. Прузінерам.

Маюць форму бялковых фібрыл даўжынёй 50—500 нм.

*Асаблівасць прыёнаў* (як узбуджальнікаў хвароб) — адсутнасць у іх структуры нуклеінавых кіслот, устойлівасць да кіпячэння, дзеяння пары спірту (70 °С), яны інертныя да рэчываў, якія разбураюць нуклеінавыя кіслоты. Аднак прыёны адчувальны да дзеяння рэчываў, што інактывуюць бялкі.

## Гл. таксама 
* Прыёнавыя хваробы

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* ПРИОН  // Энцыклапедыя Кругасвет 
* Прион (prion)  // ХиМиК.ру
* 

Катэгорыя:Бялкі
Катэгорыя:Прыёнавыя хваробы
Каспар Баўгін

**Каспар Баўгін** (, або ;, , Базель — , там жа) — швейцарскі анатам і батанік, сістэматык раслін. Адным з першых пачаў выкарыстоўваць у сваіх працах бінарную наменклатуру.
 
Першым апісаў бульбу, прысвоіў ёй у 1596 годзе ў працы «Theatri botanici» навуковую назву , якая пазней была запазычана Карлам Лінеем і ўвайшла ў сучасную сістэматыку.

Bauhin, Gaspard – Animadversiones in historiam generalem plantarum, 1601 – BEIC 11856754.jpg|*Animadversiones in historiam generalem plantarum*, 1601

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 480 с. іл.

Катэгорыя:Батанікі Швейцарыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Базелі
Саланін

**Саланін** — атрутны глікаалкалоід (гліказід), выпрацоўваецца ў раслінах сямейства паслёнавых. Змяшчаецца ў любой частцы расліны — у лісце, пладах, сцяблінах, клубнях і г. д. Найбольшае ўтрыманне саланіну назіраецца ў ягадах лісніка чорнага (*Solanum nigrum*) і ва ўсіх частках лісніка салодка-горкага (*Solanum dulcamara*). У клубнях бульбы ўтрымліваецца да 0,05 % саланіну (у прарослых, пазелянелых клубнях — значна павышаецца). Саланін таксама ўтрымліваецца ў недаспелых памідорах, але калі плод памідора вырастае да памераў, характэрных для яго гатунку, і пачынае святлець, становячыся белаватым ці крыху ружаватым, утрыманне саланіну памяншаецца і такія плады робяцца прыдатнымі ў ежу пасля кулінарнай апрацоўкі (марынавання ці засолкі).

Катэгорыя:Алкалоіды
Катэгорыя:Гліказіды
Катэгорыя:Піралідыны
Гліказіды

**Гліказіды** — арганічныя злучэнні, малекулы якіх складаюцца з двух частак: вугляводнага (піраназіднага або фураназіднага) астатку і невуглеводнага фрагмента (т.зв. аглікана). У якасці гліказідаў ў больш агульным сэнсе могуць разглядацца і вугляводы, якія складаюцца з двух або больш монацукрыдных астаткаў. Пераважна крышталічныя, радзей аморфныя рэчывы, добра растваральныя ў вадзе і спірце.
 
Гліказіды ўяўляюць сабой шырокую групу арганічных рэчываў, якія сустракаюцца ў раслінным (радзей ў жывёльным) свеце і/або атрымліваюцца сінтэтычным шляхам. Пры кіслотным, шчолачным, ферментатыўным гідролізе яны расшчапляюцца на два або некалькі кампанентаў — аглікан і вуглявод (або некалькі вугляводаў). Многія з гліказідаў таксічныя або валодаюць моцным фізіялагічным дзеяннем, напрыклад гліказіды наперстаўкі, страфанта і іншыя.

Катэгорыя:Арганічныя рэчывы
Стомленасць

**Сто́мленасць** — фізіялагічны стан чалавека, які з’яўляецца следствам напружанай ці працяглай працы. Стомленасць праяўляе сябе ў часовым зніжэнні працаздольнасці.

Працяглая стомленасць можа прывесці да ператамлення, якое небяспечна для здароўя чалавека. Існуе мноства тэорый стомленасці, першыя з’явіліся ў другой палове XIX стагоддзя.

## Гл. таксама 
* Сіндром хранічнай стомленасці

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Алена Кравец*. Сіндром хранічнай стомленасці. У чым яго прычына і да каго звяртацца  // «СБ. Беларусь сегодня»
* 
* 

Катэгорыя:Фізіялогія чалавека
Катэгорыя:Сімптомы захворванняў чалавека
Катэгорыя:Псіхічныя працэсы