open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Храптовічы

**Храпто́вічы**, **Храбто́вічы** — вялікалітоўскі магнацкі род герба «Адрованж», з 2-й паловы XVIII ст. мелі графскі тытул.

Мелі маёнткі ў Новагародскім, Лідскім і Гарадзенскім паветах, на Валыні (XVI ст.), таксама ў Віцебскім павеце і Полацкім ваяводстве (XVII ст.), валодалі Бешанковічамі і Глыбокім (XVIII ст.).

## Паходжанне 
Пачынальнік роду — баярын Багдан, які жыў у сярэдзіне — 2-й пал. XV ст. Першапачаткова вызнавалі праваслаўе, у XVI ст. перайшлі ў каталіцтва. Адна галіна роду — нашчадкі Івана, сына Багдана, — карысталася прозвішчам Літавор-Храптовічы (ад мянушкі Івана), другая — нашчадкі Багдана, сына Марціна — Храптовічы-Багурынскія (ад вёскі Багурын на Валыні).

Пасля смерці ў 1891 апошняга прадстаўніка графскай галіны роду Міхала, сына Ірынея, прозвішча і тытул перайшлі да прадстаўнікоў роду Буцянёвых, якія пачалі звацца Храптовічамі-Буцянёвымі. Галіна Храптовічаў-Багурынскіх згасла на Валыні ў 1757, яе гродзенкая лінія — у 1890, лідская лінія існавала на пач. XX ст.

## Найбольш вядомыя прадстаўнікі 
* Мялецій Храптовіч (?—1593) — архімандрыт Кіева-Пячэрскага манастыра, епіскап уладзіміра-берасцейскі
* Юрый Храптовіч (1586—1650) — ваявода парнаўскі і новагародскі
* Яўхім Храптовіч (1729—1812) — апошні канцлер вялікі літоўскі

## Галерэя 

Выява:Mialeci Chraptovič. Мялеці Храптовіч (XVIII).jpg|Мялецій Храптовіч
Выява:Jury Chraptovič. Юры Храптовіч (XVII).jpg|Юрый Храптовіч
Выява:Jaŭchim Chraptovič. Яўхім Храптовіч (J. Grassi, 1795).jpg|Яўхім Храптовіч
Выява:Karalina Chraptovič (von Rönne). Караліна Храптовіч (фон Ронэ) (M. Bacciarelli, XIX).jpg|Караліна Храптовіч (з фон Ронэ)
Выява:Portrait of Count Creptovitch by Richard Dighton the younger.png|. Партрэт графа Храптовіча (1830-1840)

## Літаратура 
* 
* *Храптовіч-Буцянёва В. А.* Злом: (1939―1942): успаміны [пераклад Таццяны і Яўгена Лецкаў; прадмова Я. Лецкі]. — Мінск: Кнігазбор, 2011. - 275 с. - 500 экз. ISBN 978-985-7007-23-3

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай
Завішы

**Завішы** — вялікалітоўскі шляхецкі род герба «Лебедзь». Магчыма, адно з адгалінаванняў літоўскага баярскага роду, які пры Гарадзельскай уніі (1413) прыняў герб «Лебедзь». Паводле падання, Завішы спачатку карысталіся гербам «Ружа».

## Радавод 
thumb|250px|Генеалагічнае дрэва Завішаў (пачатак XIX ст.)
# Завіша — пачынальнік роду, згадваецца ў 1443—1486 гадах
## Мікалай (упамінаецца ў 1496); не пакінуў нашчадкаў
## Ян (? — да 1506), дваранін гападарскі (з 1491)
## Юрый (каля 1480 — да 1528), суддзя земскі дарагічынскі
### Мікалай
### Ян
### Альбрэхт
### Крыштаф
## Ян (каля 1485 — 1524), у маладосці служыў Радзівілам, староста любашанскі (да 1519), жыжморскі (з 1519) і падстолі вялікі літоўскі (1519—1526); не пакінуў нашчадкаў
## Андрэй (каля 1490 — да 1534), цівун віленскі, які ў 1528 ставіў войска 29 коннікаў; 2-я ж. — Барбара з Кезгайлаў
### Ян (1520?—1557)
#### Ян (каля 1550 — 1626), падкаморы лідскі (з 1593), ваявода мсціслаўскі (з 1596), ваявода віцебскі і староста суражскі (з 1599)
##### Мікалай (каля 1585 — 1647), рэферэндар свецкі вялікі літоўскі (1625—1626), кашталян віцебскі (з 1626)
#### Юрый (каля 1555 — пасля 1590), валодаў маёнткам Ракаў
##### Ганна; м. — Сымон Самуэль Сангушка
#### Андрэй (каля 1557 — люты 1604), падскарбі вялікі літоўскі (з 1598)
##### Крыштаф (каля 1600 — 23 студзеня 1670), пісар вялікі літоўскі (з 1637), староста менскі (1631—1645) і браслаўскі (з 1645), маршалак надворны літоўскі (з 1649), маршалак вялікі літоўскі (1654—1669), кашталян віленскі (з 1669); ж. — Кацярына з Тышкевічаў
###### Андрэй Казімір (1618—1678), пісар вялікі літоўскі; атрымаў пасля бацькі Менскае староства
####### Ян Міхал (1658 — 20 мая 1685), староста менскі
####### Крыштаф Станіслаў (20 красавіка 1660 — 15 жніўня 1721), ваявода менскі (з 1720)
######## Ігнацы (каля 1690 — 16 жніўня 1738), мечнік (з 1730) і падкаморы вялікі літоўскі (з 1734), маршалак надворны літоўскі (з 1736)
######## Барбара (3 снежня 1690 — 15 лютага 1770); м. — князь Мікалай Фаўстын Радзівіл.
###### Ян Юрый (каля 1620 — 1671), атрымаў ад бацькі Браслаўскае староства
####### Ян Юрый, харунжы менскі
######## Крыштаф Тэабальд (?—1763), староста старадубскі
### Мельхіёр (1525?—1592), маршалак гаспадарскі (з 1578), кашталян віцебскі (з 1588)
#### Андрэй (?—1630), кашталян менскі (з 1628)

## Галерэя 

Выява:Jan Zaviša. Ян Завіша (XVIII).jpg|Ян Завіша
Выява:Mikałaj Zaviša. Мікалай Завіша (XVII).jpg|Мікалай Завіша
Выява:Andrej Kazimier Zaviša. Андрэй Казімер Завіша (1676).jpg|Андрэй Казімір Завіша
Выява:Alaksandra Zaviša (Ahinskaja). Аляксандра Завіша (Агінская).jpg|Аляксандра Завіша (з Агінскіх)
Выява:Ihnaci Zaviša. Ігнаці Завіша (XVIII).jpg|Ігнацы Завіша
Выява:Kryštap Teabald Zaviša. Крыштап Тэабальд Завіша (J. Malc, 1844).jpg|Крыштаф Тэабальд Завіша
Выява:Barbara Radzivił (Zaviša). Барбара Радзівіл (Завіша) (1733-37).jpg|Барбара Радзівіл (з Завішаў)
Выява:Hanna Zaviša (Lipskaja). Ганна Завіша (Ліпская) (1802).jpg|Ганна Завіша (з Ліпскіх)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Францішак Геранім Малеўскі

**Францішак Геранім Малеўскі** (; , Вільня — , Санкт-Пецярбург) — журналіст, публіцыст, мемуарыст; сябра Таварыства філаматаў, знаўца заходнееўрапейскай літаратуры і прававых помнікаў Вялікага Княства Літоўскага. Сябар Адама Міцкевіча і Аляксандра Пушкіна

## Біяграфія 
Згодна метрычнага запісу віленскага касцёла Святых Янаў, нарадзіўся  года ў Вільні. Сын рэктара Віленскага ўніверсітэта Сымона Малеўскага. Ужо ў маладым узросце дасканала авалодаў многімі еўрапейскімі мовамі — французскай, нямецкай, англійскай, італьянскай, лацінскай і польскай.

### Віленскі ўніверсітэт 
У 1815 годзе скончыў Віленскую гімназію і паступіў на юрыдычны факультэт Віленскага ўніверсітэта. 4 лістапада 1817 года з ініцыятывы Адама Міцкевіча быў прыняты ў Таварыства філаматаў, дзе становіцца сурэдактарам «Філямацкіх статутаў» і аўтар праектаў рэформ таварыства. З 7 верасня 1818 года — генеральны сакратар таварыства. Таксама спрабаваў стварыць Саюз літоўскай моладзі і Саюз маладых адвакатаў.

У жніўні 1821 года пры падтрымцы графа Адама Храптовіча заснаваў у Шчорсах школу з ланкастэрскай сістэмай навучання, якую пазней спрабаваў пашырыць на ўсе літоўскія губерні. У 1822 годзе наведаў Вену, Лейпцыг, Дрэздэн і Прагу.

### Арышт 
У сувязі з працэсам над філарэтамі 20 снежня 1823 года быў арыштаваны ў Берліне па патрабаванні вялікага князя Канстанціна. За заслугі ў складанні збору быў вылучаны на пасаду сенатара, аднак яе не прыняў. Пра сустрэчы расійскай інтэлігенцыі ў доме Марыі Шыманоўскай яе дачка Алена пазней ўзгадавала:

У студзені 1832 года адбываецца вяселле Францішка Малеўскага з Аленай Шыманоўскай. Праз колькі часу яе сястру — Цэліну ўзяў замуж Адам Міцкевіч, такім чынам філаматы сталі швагерамі. Пазней у Малеўскіх нарадзіліся дзеці: Адам, Марыя (пазней стала жонкай міцкевічавага сына Уладзіслава), Юзаф і Ян.

Памёр Францішак Малеўскі  года ў Санкт-Пецярбургу.

## Гл. таксама 
* Tygodnik Petersburski

Катэгорыя:Філаматы
Катэгорыя:Філарэты
Катэгорыя:Журналісты Польшчы
Катэгорыя:Юрысты Польшчы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Мемуарысты
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Расіі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Польшчы
Чартарыйскія

**Чартарыйскія**, *Чартарыскія* — княжацкі род герба «Пагоня». Асаблівае значэнне ў палітычным жыцці Рэчы Паспалітай мелі ў XVIII стагоддзі, калі ўзначальвалі моцную групоўку магнатаў — «фамілію», якая ў 2-й чвэрці — 2-й пал. XVIII стагоддзя спрабавала правесці рэформы дзяржаўнага і эканамічнага ладу Рэчы Паспалітай, арыентавалася на Расійскую імперыю, а пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай узначаліла магнацкую апазіцыю.

## Паходжанне 
Прозвішча атрымалі ў XV стагоддзі ад свайго маёнтку Чартарыйск на рацэ Стыр на Палессі (Луцкі павет Валынскага ваяводства). Спярша вызнавалі праваслаўе, у канцы XVI стагоддзя перайшлі ў каталіцтва. Галоўная рэзідэнцыя — у горадзе Пулавы (Люблінскае ваяводства).

Паводле генеалагічнай традыцыі выводзілі свае карані ад князя Канстанціна Альгердавіча (?—1390), пры гэтым спасылаліся на пацверджанне каралём польскім Уладзіславам III іх сваяцтва з вялікім князем літоўскім Альгердам граматай ад 14 чэрвеня 1442 года. Аднак гісторыкі XIX стагоддзя выказвалі сумненні ў верагоднасці гэтай граматы і схіляліся да версіі аб паходжанні Чартарыйскіх з зямель сучаснай Беларусі.

Пачынальнік роду Чартарыйскіх — уладальнік маёнтку Чартарыйск князь Васіль (? — пасля 1417), сынамі якога былі Іван (? — каля 1460), Аляксандр (? — пасля 1477) і Міхаіл (? — да 1489).

Лагойская галіна роду (нашчадкі Аляксандра) у мужчынскім родзе згасла ў XVI стагоддзі. Ад унукаў Міхала (валынская галіна) паходзяць 2 асноўныя лініі роду: ад Аляксандра Фёдаравіча (?—1571) — чартарыйская лінія (згасла ў 1606 годзе), ад Івана Фёдаравіча (?—1567) — клеванская лінія. Ад унука Івана Фёдаравіча — Мікалая Юрыя (?—1662) пайшлі 2 новыя галіны роду: старэйшая, клеванская (яе прадстаўнікі ў наш час жывуць у Польшчы і краінах Заходняй Еўропы), і малодшая, карэцкая (згасла ў 1810 годзе).

Княжацкі тытул Чартарыйскіх зацвердзіў Люблінскі сойм (1569).

На Беларусі ў розны час валодалі Лагойскам, Глускам, Карэлічамі, Шкловам і інш.

## Найбольш вядомыя прадстаўнікі 
* Казімір Чартарыйскі (1674—1741) — падканцлер вялікі літоўскі, кашталян віленскі
* Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі (1696—1775) — канцлер вялікі літоўскі, кашталян віленскі
* Адам Казімір Чартарыйскі (1734—1823) — дзяржаўны дзеяч і літаратар

## Галерэя 

Выява:Kazimier Čartaryjski. Казімер Чартарыйскі (XVIII).jpg|Казімір Чартарыйскі
Выява:Michał Fryderyk Čartaryjski. Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі (1710-20).jpg|Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі
Выява:Alaksandra Ahinskaja (Čartaryjskaja). Аляксандра Агінская (Чартарыйская).jpg|Аляксандра Агінская (з Чартарыйскіх)
Выява:Alaksandra Tyškievič (Čartaryjskaja). Аляксандра Тышкевіч (Чартарыйская) (1794).jpg|Аляксандра Тышкевіч (з Чартарыйскіх)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Княжацкія роды (Гедзімінавічы)
Вялікае Княства Кракаўскае

**Вялікае Княства Кракаўскае** (, ) — аўтаномія, створаная ў складзе Аўстра-Венгрыі пасля анексіі Вольнага горада Кракаў. Вялікім Князем Кракаўскім з’яўляўся аўстра-венгерскі імператар.

Вялікае княства мела ўласны герб: белага арла з гербам Кракава на чырвоным полі — і сцяг жоўта-блакітна-белых колераў, але фактычна замест іх выкарыстоўваліся сімвалы Аўстрыі, Польшчы або самога горада. Часам сустракаецца меркаванне, што княства ўваходзіла ў склад Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі, што і было на самай справе, але афіцыйна яно яму не падначальвалася і ўтварала асобны тытул імператара.

Вольны горад быў утвораны па выніках Венскага кангрэса як сумесны аўстра-пруска-расійскі нейтральны пратэктарат з рэшткаў Варшаўскага герцагства.
У 1846 у Кракаве адбылася няўдалае паўстанне супраць іншаземцаў, што дала повад увесці аўстрыйскія войскі і далучыць горад.

Пасля анексіі, у 1853—1854, была праведзена адміністрацыйная рэформа, паводле якой княства было падзеленае на тры паветы, а ў 1860 іх лік быў скарочаны да двух, што і стала канчатковым тэрытарыяльным падзелам.

У другой палове XIX стагоддзя пачаўся прамысловы ўздым княства шляхам інтэграцыі ў аўстрыйскую эканоміку. Чыгункі звязалі горад з астатняй імперыяй і Прусіяй, будаваліся шахты для здабывання свінцу, цынку і вугалю, шкляныя вытворчасці. У 1910 былі адкрыты цэментны і нафтаперапрацоўчы заводы, а ў 1913 — электрастанцыя.

Па выніках Першай сусветнай вайны, у 1919 вялікае княства ўвайшло ў склад незалежнай польскай дзяржавы.

Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Кракава
Катэгорыя:1846 год у Кракаве
Ляцкія

**Ляцкія** — вялікалітоўскі шляхецкі род у у XVI—XVII ст.. Паходзілі з маскоўскіх баяр, адгалінаванне роду Захар'евых, сваякі Раманавых. Карысталіся ўласным гербам «Цмок» (або «Ляцкі»)

## Радавод 
 Васіль Захар'еў Ляцкі
   └─> Іван Ляцкі (каля 1480 — пасля 1542)
           |─> Палонія, м. — Д. Валадковіч
           └─> Рыгор
                 |─> Тэадора (Багдана), м. — Гальяш Пельгрымоўскі
                 └─> Тэадор (? — 1611)
                       └─> Ян Альфонс (? — 1646)
                                |─> Тэадор Аляксандр (? — 1683)
                                └─> Ізабэла, м. — Тэафіл Трызна

## Літаратура 
* Белы А. // 
* Kojalowicz W. Herbarz WXL, tak zwany compendium. — Krakow, 1897.
* Michow H. Anton Wied, ein Danziger Kartograph des 16. Jahrunderts. — Hamburg, 1905.
* Атлас геогpафических откpытий в Сибиpи и в Севеpо-Западной Амеpике XVII—XVIII вв. — М., 1964.
* Zwolinski P. Naistarszy swiecki druk bialoruski (Antwerpia 1542) // Slavia Orientalis. R. XVII, z. 4. — Warszawa, 1968.
* Рыбаков Б. А. Русские карты Московии XV — начала XVI в. — М., 1974.
* Зимин А. А. Формирование боярской аристократии в России во второй половине XV — первой трети XVI в. — М., 1988.
* Геpбеpштейн С. Записки о Московии. — М., 1988.

## Спасылкі 
* Арыгінальны артыкул
EEPROM

**EEPROM** () — электрычна сціральная перапраграмавальная пастаянная запамінальная прылада, адзін з тыпаў энерганезалежнай памяці (такіх як PROM и EPROM). Памяць такога тыпу можа сцірацца і запаўняцца данымі да мільёна разоў.

На сённяшні дзень класічная двухтранзістарная тэхналогія EEPROM практычна цалкам выцесненая NOR флэш-памяццю. Аднак назва *EEPROM* трывала замацавалася за сегментам памяці малой ёмістасці незалежна ад тэхналогіі.

## Прынцып дзеяння 
Прынцып працы EEPROM заснаваны на змене і рэгістрацыі электрычнага зарада ў ізаляванай вобласці (кішэні) паўправадніковай структуры.

Змена зарада ("запіс" і "сціранне") здзяйсняецца прыкладаннем паміж засаўкай і вытокам вялікага патэнцыялу, каб напружанасць электрычнага поля ў тонкім дыэлектрыку паміж каналам транзістара і кішэняй апынулася дастатковая для ўзнікнення тунэльнага эфекту. Для ўзмацнення эфекту тунэлявання электронаў у кішэню пры запісе прымяняецца невялікае паскарэнне электронаў шляхам прапускання току праз канал палявога транзістара.

Чытанне выконваецца палявым транзістарам, для якога кішэня выконвае ролю засаўкі. Патэнцыял плаваючай засаўкі змяняе парогавыя характарыстыкі транзістара што і рэгіструецца ланцугамі чытання.

Асноўная асаблівасць класічнай вочкі EEPROM — наяўнасць другога транзістара, які дапамагае кіраваць рэжымамі запісу і сцірання. Некаторыя рэалізацыі выконваліся ў выглядзе аднаго трохзасаўкавага палявога транзістара (адна плаваючая засаўка і дзве звычайных).

Гэтая канструкцыя забяспечваецца элементамі, якія дазваляюць ёй працаваць у вялікім масіве такіх жа вочак. Злучэнне выконваецца ў выглядзе двухмернай матрыцы, у якой на скрыжаванні слупкоў і радкоў знаходзіцца адна вочка. Паколькі вочка EEPROM мае тры засаўкі, то акрамя падкладкі да кожнай вочкі падыходзяць тры правадніка (адзін праваднік слупкоў і два правадніка радкоў).

## Спіс вытворцаў EEPROM 
* Mikron Sitronics
* Aplus Flash Technology
* Mitsubishi
* Atmel
* Hitachi
* Infineon
* Maxwell Technologies
* Microchip Technology
* NXP Semiconductors
* Renesas Technology
* ROHM Electronics
* Samsung Electronics
* SmarfTech
* STMicroelectronics
* Seiko Instruments
* Winbond
* Catalyst Semiconductor Inc
*Інтэграл

Катэгорыя: энерганезалежная памяць
Іван Ляцкі

**Ля́цкі (Захарыніч-Ляцкі, Ляцкі-Захар’ін) Іва́н Васі́льевіч** (? — пасля 9 студзеня 1552) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Маскоўскага. Быў блізкім сваяком Кошкіным, з якіх пайшла дынастыя рускіх цароў, потым імператараў Раманавых.

## Біяграфія 
У Вялікім Княстве Маскоўскім, акольнічы (1513—1514), потым ваявода. Разам з ваяводам князем С. Ф. Бельскім і князем Б. А. Трубяцкім і многімі дзяцьмі баярскімі ад’ехаў у 1534] з Серпухава ў Вялікае Княства Літоўскае.

У 1535 годзе атрымаў ад вялікага князя Жыгімонта Старога ў валоданне маёнткі Жалудок і Высокі Двор; у 1545 — Носава (Мельніцкі павет) і Чэмеры (Камянецкі павет). Размежаваў 25 снежня 1541 года свой маёнтак Жалудок з маёнткам Мікалая Нарбута, гэта зацверджана вялікім князем 19 мая 1542 года.

У Вялікім Княстве Літоўскім меў пасаду намесніка медніцкага (1546), потым дзяржаўцы медніцкага (1551).

Вядомы як картограф.

## Гл. таксама 
* Ляцкія
* Карта Віда-Ляцкага

Катэгорыя:Дзяржаўцы медніцкія
Іван
Катэгорыя:Картографы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Ваяводы
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1512—1522 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1534—1537 гадоў
Уорэн Бафет

**Уорэн Эдвард Бафет** ( ; 30 жніўня 1930, Омаха, штат Небраска, ЗША) — найбуйнейшы ў свеце і адзін з найбольш вядомых інвестараў, стан якога на 2012 год ацэньваецца ў 44 млрд долараў ЗША. Ён лічыцца адным з самых багатых людзей у свеце і другім па памеры стану жыхаром ЗША. Вядомы пад мянушкай *Аракул з Амахі* (анг. Oracle of Omaha).

Адзін з найбуйнейшых дабрачынцаў у гісторыі чалавецтва: у чэрвені 2010 года аб’явіў аб бязвыплатнай перадачы свайго багацця, што на той момант было каля 37 млрд долараў, пяці дабрачынным фондам.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Berkshire Hathaway

Катэгорыя:Мільярдэры ЗША
Катэгорыя:Менеджары
Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Партызаны (Рагачоўскі раён)

**Партыза́ны** (, ) (да 30 ліпеня 1964 года **Сіпо́раўка**) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Доўскага сельсавета.

Вакол лес.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 23 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Рагачоў (на лініі Магілёў — Жлобін), 96 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
Каля вёскі бярэ пачатак рака Струменка (прыток ракі Днепр).

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Рагачоў — Доўск. Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы з 2 завулкамі, да якой з поўначы далучаецца кароткая просталінейная вуліца, якая перакрыжоўваецца другой кароткай просталінейнай вуліцай. Забудова двухбаковая, пераважна драўляная, сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя як паселішча ў Доўскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні. У 1850 годзе ў складзе памесця памешчыка Янткевіча. Па рэвізіі 1858 года цэнтр памесця, уладанне памешчыка Д. П. Турчэнінава. У вёсках Сіпораўка, Свержань, Серабранка і Янаўка гэты памешчык валодаў у 1872 годзе 3854 дзесяцінамі зямлі, 2 карчмамі і 3 млынамі. З 1880 года дзейнічала хлебазапасны магазін, і з 1889 года бровар. У 1909 годзе 408 дзесяцін зямлі. Непадалёк было аднайменнае памесце, якое належала двараніну Эрдману, 2820 дзесяцін зямлі. У 1910 годзе адкрыта школа, якая размяшчалася ў наёмным сялянскім доме.

У 1929 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў снежні 1942 года ва ўрочышчы Свержанская лясная дача, у 1 км на захад ад вёскі, быў створаны партызанскі атрад на аснове арганізацыйнай групы І. М. Дзікана-С. М. Белых. Карнікі ў 1943 годзе спалілі 13 двароў, забілі 5 жыхароў. 20 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе эксперыментальнай базы «Доўск» (цэнтр — вёска Доўск). Да 14 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Серабранскага сельсавета. 30 ліпеня 1964 года вёска Сіпораўка перайменавана ў Партызаны.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 1999 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар.

### Дынаміка 
* 1858 год — 18 двароў, 113 жыхароў.
* 1909 год — 55 двароў, 409 жыхароў; у памесце 3 двары, 5 жыхароў.
* 1959 год — 194 жыхара (паводле перапісу).
* 1999 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.2, кн.2. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2005. 520с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0330-6 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Доўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Арсіноя

**Арсіноя** () — старажытнагрэчаскае жаночае імя ўласнае.

## Персаналіі 
Царыцы Эліністычнага Егіпта:
* Арсіноя I (IV—III стст. да н.э.) — першая жонка Пталамея II Філадэльфа.
* **Арсіноя II Філадэльфія** (III ст. да н.э.) — другая жонка Пталамея II Філадэльфа.
* Арсіноя III (III ст. да н.э.) — жонка Пталамея IV.
* Арсіноя IV
Старажытнагрэчаская міфалогія:
* Арсіноя — дачка Леўкіпа, маці Асклепія.
* Арсіноя — дачка Мінія. Гл. Міфы Беотыі.
* Арсіноя — дачка Нікакрэанта з Кіпра. Гл. Міфы Кіпра.
* Арсіноя (інакш — Алфесібея) — дачка Фегея.
* Арсіноя — карміцелька Арэста. Гл. Міфы Аргаліды.
* Арсіноя — гіяда, карміцелька Дыяніса.

## Антычныя гарады 
* Арсіноя — паўночны захад Кіпра, недалёка ад горада Марыён.
* Арсіноя — паўднёвы захад Кіпра, ляжаў паміж старым і новым Пафасам.
* Арсіноя — парайменаваны Кракадылопаль у Егіпце.
* Арсіноя — пераназваны горад Тэўхіра ў Кірэнаіцы.

## Астраномія 
* 404 Арсіноя — астэроід, адкрыты 20 чэрвеня 1895 г.
Абсалютная манархія

**Абсалюты́зм** (від &nbsp;— неабмежаваны, *самадзяржаўе*, *абсалютная манархія*)&nbsp;— форма праўлення дзяржавай, пры якой вярхоўная ўлада (суверэнітэт і інш.) належыць адной асобе (цар у, імператар у, каралю і інш.), і для якой характэрна высокая ступень цэнтралізацыі дзяржаўнай улады.

## Характарыстыкі 
Абсалютызм характарызуецца тым, што дзяржава дасягае такога ўзроўню развіцця, пры якім ствараецца вялікі бюракратычны апарат улады, ўзмацняюцца карныя органы, фарміруецца прафесійная армія. Дзейнасць саслоўна-прадстаўнічых органаў улады амаль спыняецца або іх распускаюць.

Абсалютызм дапускае, у адрозненне ад дэспатычныя, таталітарных рэжымаў, наяўнасць латэнтных (утоеных) абмежаванняў ўлады: эканамічных (існуе адносны плюралізм уласнасці), сацыяльных (наяўнасць разнастайнай сацыяльнай структуры і спадчыннай арыстакратыі), палітычных (абсалютызм здольны да палітычнай дынамікі, пашыранага палітычнага ўзнаўлення), ідэалагічных (абсалютызм не бачыць у існаванні ідэалагічнай разнастайнасці пагрозы для сябе).

## Генезіс 
Абсалютызм спачатку спрыяў развіццю рамяства і гандлю, але пасля стаў тормазам развіцця вытворчых сіл. Абсалютызм характарызуецца утварэннем бюракратычнага цэнтралізаванага апарата, увядзеннем пастаянных падаткаў і пастаяннай наёмнай арміі. Буржуазія, якая вырасла ў значную сілу, рэвалюцыйным шляхам знішчыла абсалютызм (у Англіі ў XVII стагоддзі, у Францыі ў XVIII стагоддзі). У Расіі абсалютызм быў знішчаны Лютаўскай рэвалюцыя 1917 года.

## Распаўсюджанне 
Абсалютызм быў вельмі распаўсюджаны ў XVII — XVIII стагоддзях, ярка ён выявіўся ў Францыі, асабліва падчас кіравання караля Людовіка XIV, якому належыць характэрнае выказванне

У Маскоўскай дзяржаве абсалютызм існаваў у форме самадзяржаўя да пачатку XX стагоддзя.

На пачатак XXI стагоддзя абсалютная манархія захавалася ў Бутане, Катары, Аб’яднаных Арабскіх Эміратах, Брунеі, Саудаўскай Аравіі, Амане, Ватыкане, Свазілендзе і Тонга.

## Гл. таксама 
* Аўтакратыя
* Маральны абсалютызм
* Маральны рэлятывізм

## Літаратура 
* Українська радянська енциклопедія. В 12-ти томах / За ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Гол. редакція УРЕ, 1974—1985.
* *Маркс К.* і *Енгельс Ф.* Маніфест Комуністичної партії. К., 1956.
* *Ленін В. І.* Держава і революція. Твори. Вид. 4, т. 25.
*  *Сказкин С.&nbsp;Д.&nbsp;*Маркс и Энгельс о западноевропейском абсолютизме. «Ученые записки Московского городского педагогического института», 1941, т. 3. Кафедры исторического факультета, в. 1.

Катэгорыя:Формы дзяржавы
Катэгорыя:Манархія
Бюракратыя

[250px|thumb|«Бюракраты (на сходзе)». 1931. [Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Р. Семашкевіч]]
**Бюракрáтыя** (ад &nbsp;— бюро, канцылярыя і &nbsp;— улада, панаванне)&nbsp;— адміністрацыйная сістэма арганізацыі, які складаецца з шэрагу афіцыйных асоб, пасад і пастоў якія ўтвараюць іерархію і адрозніваюцца фармальнымі правамі і абавязкамі, што вызначаюць іх дзеянні і адказнасць.

У пераносным сэнсе канцыляршчына, цяганіна, валакіта, зняважальнае стаўленне да справы пад выглядам або для выканання фармальнасцей.

Для бюракратыі характэрна перабольшанне значэння фармальных працэдур, скрупулёзнае выкананне інструкцый, што выклікае аддзяленне бюракратычнага кіравання ад запатрабаванняў аб’ектаў кіравання, памылкі у кіраўніцтве і яго неэфектыўнасць пры вырашэнні праблем, якія патрабуюць нетрадыцыйных падыходаў і сродкаў.

Прызнакі бюракратыі ўласцівы любому віду сацыяльнага кіравання. У недэмакратычным грамадстве панаванне бюракратыі спрыяе зацвярджэнню бескантрольнага і неабмежаванага панавання чынавенства, якое ператвараецца ў самадастатковы, адасоблены ад грамадства пласт, адхіленню грамадзян ад кіравання грамадскімі справамі, становіцца асновай для ўвядзення аўтарытарных працэдур і метадаў кіравання.

## Література 
* Малиновський В.&nbsp;Я.&nbsp;Словник термінів і понять з державного управління. / К.: Центр сприяння інституційному розвитку державної служби, 2005.&nbsp;— 254 с.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Сацыяльныя сістэмы
Нацыянальны Сход Нагорна-Карабахскай Рэспублікі

**Нацыянальны Сход** — вышэйшы орган заканадаўчай улады НКР.

Абіраўся тэрмінам на пяць гадоў. У 2010 годзе адбыліся выбары Нацыянальнага Сходу пятага склікання.

Складаецца з 33 дэпутатаў, 17 дэпутатаў выбіраюць на мажарытарнай аснове, 16 — па партыйных спісах (для праходжання ў парламент прадугледжаны шасціпрацэнтны бар’ер). Органы НС — Старшыня, яго намеснік, дэпутаты і пастаянныя камісіі. З ліку дэпутатаў ствараюцца фракцыі, дэпутацкія групы.

Пасля азербайджанскага наступу ў верасні 2023 года Нагорна-Карабахская Рэспубліка з усімі сваімі інстытутамі перастала існаваць.

У пачатку сакавіка 2024 года ўлады Азербайджана знеслі будынак Нацыянальнага сходу Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.

## Камісіі 
Станам на 2023 год у парламенце НКР дзейнічала 6 пастаянных камісій:

* па знешніх адносінах,
* па пытаннях вытворчасці і вытворчых інфраструктур,
* па пытаннях фінансаў, бюджэту і эканамічнага кіравання,
* па дзяржаўна-прававых пытаннях,
* па пытаннях сацыяльнай сферы,
* па пытаннях абароны, бяспекі і законнасці.

## Гл. таксама 
* Прэзідэнт Нагорна-Карабахскай Рэспублікі
* Урад Нагорна-Карабахскай Рэспублікі
* Спікер парламента НКР

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт парламента НКР 
* Выбарчы кодэкс НКР на 2007 г. 
** агляд паправак 2010 года 
* Даведка: Агульнанацыянальныя галасаванні ў НКР 

Нагорна-Карабахская Рэспубліка
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1991 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 2023 годзе
Катэгорыя:Палітыка Нагорна-Карабахскай Рэспублікі
Мелеагр Македонскі

**Мелеагр** () — македонскі цар, які кіраваў у маі—чэрвені 279 да н.э.

## Біяграфія 
Мелеагр быў сынам цара Пталамея I. Ён змог стаць македонскім царом у маі 279 да н.э. пасля гібелі свайго старэйшага брата, Пталамея II Кераўна, аднак па няздольнасці быў зрынуты праз два месяца пляменнікам Касандра — Антыпатрам. Далейшы лёс Мелеагра невядомы (Дройзен: 3; 1;3).

## Бібліяграфія 
* *Дройзен, И. «История эллинизма» Ростов-на-Дону, 1995*
* 

Катэгорыя:Цары македонскія
Ізабела Бурбонская

**Ізабела Бурбонская** (, 22 лістапада 1602 года, Фантэнбло — , ) — французская прынцэса, першая жонка Філіпа IV, каралева Іспаніі і Партугаліі.

## Бацькі 
Ізабела была старэйшай дачкой Генрыха IV, караля Францыі і яго другой жонкі Марыі Медычы.

## Шлюб 
Ізабела 25 лістапада 1615 года ў Бардо была выдадзена замуж за караля Іспаніі Філіпа IV і нарадзіла яму восем дзяцей з якіх толькі самая малодшая дачка Марыя Тэрэзія дасягнула паўналецця і стала пасля жонкай французскага караля Людовіка XIV.

## Дзеці 
* Марыя Маргарыта (14 жніўня 1621 — 15 жніўня 1621)
* Маргарыта Марыя Каталіна (25 лістапада 1623 — 22 снежня 1623)
* Марыя Эўхенія (21 лістапада 1625 — 21 ліпеня 1627)
* Ізабель Марыя Тэрэза (31 кастрычніка 1627 — 1 лістапада 1627)
* Бальтазар Карлас (17 кастрычніка 1629 — 9 сакавіка 1646)
* Францыска Фернанда (12 сакавіка 1634 — 12 сакавіка 1634)
* Марыя Ана Антонія (17 студзеня 1636 — 5 снежня 1636)
* Марыя Тэрэзія (10 верасня 1638 — 30 ліпеня 1683) — каралева Францыі, жонка Людовіка XIV

Катэгорыя:Бурбоны
Катэгорыя:Французскія прынцэсы
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Іспаніі
Маргарыта Аўстрыйская (1584—1611)

**Маргарыта Аўстрыйская** (25 снежня 1584, , Штырыя, Унутраная Аўстрыя — 3 кастрычніка 1611, , Іспанія) — аўстрыйская эрцгерцагіня, з 1599 каралева Іспаніі, жонка Філіпа III.

## Біяграфія 
Дачка эрцгерцага Карла II, сына імператара Фердынанда I і герцагіні Марыі Ганны Баварскай. У яе было чатырнаццаць братоў і сясцёр, сярод якіх былі каралевы Польшчы Ганна і імператар Фердынанд II. У 1599 годзе яна выйшла замуж за караля Іспаніі Філіпа III і нарадзіла яму восем дзяцей.

## Дзеці 
* Ганна (22 верасня 1601 — 20 студзеня 1666), каралева Францыі, жонка Людовіка XIII.
* Марыя (1 лютага 1603 — сакавіка 1603)
* Філіп IV (8 красавіка 1605 — 17 верасня 1665), кароль Іспаніі Філіп IV.
* Марыя Ганна (18 жніўня 1606 — 13 мая 1646) жонка імператара Фердынанда III.
* Карлас (15 верасня 1607 — 30 ліпеня 1632)
* Фердынанд Аўстрыйскі (16 мая 1609 — 9 лістапада 1641) — кардынал-інфант, штатгальтар Іспанскіх Нідэрландаў
* Маргарыта (24 мая 1610)
* Альфонса (22 верасня 1611)

Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Іспаніі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатой ружай
Катэгорыя:Эрцгерцагіні Аўстрыйскія
Катэгорыя:Памерлі пры родах
Маргарыта Аўстрыйская

* Маргарыта Пармская
* Маргарыта Аўстрыйская, 1584–1611
* Маргарыта Аўстрыйская, 1480-1530
Марыя Ганна Баварская (1551—1608)

**Марыя Ганна Баварская** (; ,  — 29 красавіка 1608, Грац) — жонка эрцгерцага Карла II Штырыйскага.

## Біяграфія 
Марыя Ганна была старэйшай дачкой герцага Баварыі Альбрэхта V і Ганны Аўстрыйскай. Яна была чацвёртым дзіцем у сям’і, сярод яе братоў і сясцёр былі Вільгельм V, Эрнст Баварскі, Фердынанд Баварскі і Марыя Максіміліяна.

Яе дзедам і бабкай па бацькаўскай лініі былі Вільгельм IV і Марыя Якоба Бадэнская, па матчынай лініі — Фердынанд I і Ганна Венгерская.

26 жніўня 1571 года ў Вене Марыя Ганна стала жонкай свайго дзядзькі Карла II (1540—1590). Пасля смерці Карла выхаваннем дзяцей (у прыватнасці, будучага імператара Фердынанда II) займаўся брат Марыі Ганны, герцаг Вільгельм V.

Сканала Марыя Ганна Баварская 29 красавіка 1608 года, перажыўшы мужа на васямнаццаць гадоў.

## Дзеці 
На працягу 19 гадоў шлюбу нарадзіліся 15 дзяцей:
* Фердынанд (1572),
* Ганна (1573—1598), жонка караля Польшчы Жыгімонта III,
* Марыя Крысціна (1574—1621), жонка Жыгімонта Батары,
* Катарына (1576—1595),
* Елізавета (1577—1586),
* Фердынанд (1578—1637), імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Фердынанд II,
* Карл (1579—1580),
* Грэгорыя (1581—1597),
* Элеанора (1582—1620),
* Максіміліян Эрнст (1583—1616),
* Маргарыта (1584—1611), жонка караля Іспаніі Філіпа III,
* Леапольд (1586—1632), эрцгерцаг Аўстрыйскі, жанаты на Клаўдзіі Медычы,
* Канстанцыя (1588—1631), другая жонка караля Польшчы Жыгімонта III,
* Марыя Магдалена (1589—1631), жонка Козіма II Медычы,
* Карл (1590—1624), вялікі магістр Тэўтонскага ордэна, біскуп.

## Літаратура 
* HAMANN, Brigitte, Die Habsburger: Ein Biografisches Lexicon (Munich: Piper, 1988).
* SÁNCHEZ, Magdalena, (2000) A Woman’s Influence: Archduchess Maria of Bavaria and the Spanish Habsburgs. In C. Kent, T.K. Wolber, C.M.K. Hewitt (Eds.) The lion and the eagle: interdisciplinary essays on German-Spanish relations over the centuries (pp.&nbsp;91–107). New York: Berghahn Books.

Катэгорыя:Вітэльсбахі
Катэгорыя:Габсбургі
Фердынанд Аўстрыйскі

Яго Высокапраасвяшчэнства кардынал-інфант **дон Фердынанд Аўстрыйскі*** (Фернанда)* (;  ці 24 мая 1610,  — , ) — брат караля Іспаніі Філіпа IV, інфант Іспаніі, губернатар Мілана, штатгальтар Нідэрландаў, віцэ-кароль Каталоніі, кардынал-архібіскуп Таледа ў 1619—1641 гадах і камандуючы іспанскімі сіламі падчас Трыццацігадовай вайны.

## Гл. таксама 
* Луіс-Антоніа (1727—1785), кардынал-інфант, сын караля Філіпа V Іспанскага
* Граф-герцаг дэ Аліварэс

## Спасылкі 
Катэгорыя:Штатгальтары Іспанскіх Нідэрландаў
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Кардыналы Іспаніі
Катэгорыя:Архібіскупы таледскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Мілана
Катэгорыя:Удзельнікі Трыццацігадовай вайны
Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Іспаніі
Яго Высокапраасвяшчэнства

**Яго Высокапраасвяшчэнства** — у праваслаўнай царкве тытул мітрапалітаў і архіепіскапаў, у рымска-каталіцкай царкве тытул кардыналаў (хаця часцей выкарыстоўваецца форма **Яго Эмінэнцыя**). Зварот да кардыналаў — Ваша Высокапраасвяшчэнства, або Ваша Эмінэнцыя.

У рымска-каталіцкай царкве гэты тытул быў упершыню падараваны Папам Урбанам VIII, 10 чэрвеня 1630 года адмысловым дэкрэтам. Тытул біскупаў — Яго Праасвяшчэнства, зварот — Ваша Праасвяшчэнства (часцей **Ваша Эмінэнцыя**). Тытул патрыярхаў усходніх каталіцкіх цэркваў — Яго Блажэнства.

У той жа час гэты тытул адсутнічае ў пратэстанцкіх дэнамінацый хрысціянства і характэрны толькі для артадаксальнага хрысціянства. Гэты тытул афіцыйна зацверджаны ў міжнароднай дыпламатыі, не прымаючы да ўвагі яго дактрынальнае, філасофскае і тэалагічнае паходжанне.

## Гл. таксама 
* Яго Святасць

## Спасылкі 
* Высокапраасвяшчэнства 
* Епіскапат

Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Сяргей Уладзіміравіч Семянюк

**Сяргей Семянюк** (нар. ) — украінскі футбаліст, абаронца нямецкага клуба «Грун-Вайс» з Любена.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец данецкага «Шахцёра», гуляў за дубль і фарм-клуб «Шахцёр-3» у Другой лізе Украіны. Другую палову 2011 года правёў у арэндзе ў «Энергетыку» з горада Бурштын (Першая ліга).

У лютым 2012 года падпісаў кантракт з клубам «Брэст» (пазней вярнуў назву «Дынама»), дзе стаў іграком асновы.

У пачатку сезона 2013 з-за траўмы з’яўляўся на полі толькі эпізадычна, а з чэрвеня стаў трывала выхадзіць у асноўным складзе. Звачайна выступаў на пазіцыі левага абаронцы, часам выкарыстоўваўся ў якасці левага паўабаронцы.

Першую палову сезона 2014 прапусціў з-за траўмы. У чэрвені 2014 года вярнуўся на поле, стаў гуляць пераважна як правы паўабаронца. Па заканчэнні сезона 2014 пакінуў брэсцкае «Дынама».

У лютым 2015 года стаў іграком літоўскага клуба «Шаўляй». Аднак, ужо ў маі пакінуў Літву. Пазней зноў стаў трэніравацца разам з брэсцкім «Дынама», у жніўні афіцыйна падпісаў з клубам кантракт. Спачатку гуляў у стартавым складзе «Дынама», але пазней страціў месца ў аснове. Па заканчэнні сезона 2015 пакінуў клуб.

У лютым 2016 года прыбыў на прагляд у «Палтаву», з якой неўзабаве падпісаў кантракт. У ліпені таго ж года перайшоў у кіеўскі «Арсенал», якому дапамог выйсці ў Прэм’ер-лігу.

У жніўні 2019 года стаў іграком клуба «Аграбізнес» з Валачыска. У ліпені 2022 года перабраўся ў Германію, дзе далучыўся да аматарскага клуба «Крышаў», а ў ліпені 2023 года перайшоў у «Грун-Вайс» з Любена.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевыя зборныя Украіны розных узростаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр-3 Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык Бурштын
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Шаўляй
Катэгорыя:Ігракі ФК Палтава
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Аграбізнес Валачыск
Катэгорыя:Футбалісты паводле клубаў Германіі
Кечуа

* Кечуа — індзейскі народ у Паўднёвай Амерыцы;
* Мова кечуа — мова кечуанскай групы, выкарыстоўваецца ў Перу, Балівіі і некаторых іншых краінах Паўднёвай Амерыкі, афіцыйная мова імперыі інкаў.
Мікалай Тышкевіч

**Мікалай Тышкевіч** () — рэлігійны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, канонік віленскі, генерал-лейтэнант літоўскага войска.

## Біяграфія 
Нарадзіўся каля 1721 года. З лагойскай лініі роду Тышкевічаў герба «Ляліва», сын Міхала Яна і Рэгіны з Лярскіх. Меў братоў Феліцыяна, Антонія Казіміра, Юзафа Ігнацыя. Атрымаў у спадчыну ад бацькі тытул графа на Лагойску і Бярдычаве.

Быў канонікам Віленскага кафедральнага касцёла, святаром у капліцы Св. Казіміра.

25 верасня 1793 года атрымаў Ордэн Белага Арла.

Памёр 6 снежня 1796 года ў Вільні. Пахаваны ў Лагойску.

## Спасылкі 
* Генеалогія Тышкевічаў 

Мікалай
Санет

**Санет** ( — песенька) — адна з так званых цвёрдых форм лірычнай паэзіі. З’явіўся ў Італіі ў XIII стагоддзі, першыя санеты стварыў Гвітонэ Дарэца, найбольшую вядомасць набылі санеты Франчэска Петраркі.

Санет складаецца з 14 радкоў па 11 складаў у кожным, са строгай рытмічнай і лагічнай структурай. Вылучаюць некалькі асобных форм санета. **Італьянскі санет** складаецца з дзвюх частак: першая з васьмі радкоў (у ёй фармулюецца праблема твора), другая з шасці (вырашэнне праблемы). Парадак рыфмаў — *a-b-a-b a-b-b-a c-d-e-c-d-e* (ці *c-d-c-c-d-c*), 9-ы радок вылучаецца інтанацыйна. Нязначна адрозніваецца ад яго **французскі санет** са схемай *a-b-b-a a-b-b-a c-d-d c-e-e*. У Англіі XVI стагоддзя склалася альтэрнатыўная форма санета (вядомая як **«шэкспіраў санет»**) з рыфмамі *a-b-a-b c-d-c-d e-f-e-f g-g*. У паэзіі мадэрнізму санетамі часта называюцца вершы з чатырнаццаці радкоў больш вольнай структуры.

Санет з’яўляецца базай для больш буйной вершаванай формы — **вянку санетаў** (15 санетаў, у санетах з 2-га па 14-ы першы радок супадае з апошнім радком папярэдняга санету, 15-ы санет — **магістрал** — складаецца з запісаных па парадку першых радкоў 1-га — 14-га санетаў).

У беларускай літаратуры першы ўжыў форму санета Янка Купала (выдаваліся асобнай кнігай), затым да гэтай цвёрдай формы звярнуўся Максім Багдановіч.

Катэгорыя:Строфіка
Катэгорыя:Цвёрдыя формы
Фердынанд III Габсбург

**Фердынанд III** (; , Грац — , Вена) — імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі з 15 лютага 1637 года, кароль Венгрыі (часткі каралеўства з 26 лістапада 1625 года, (каранацыя 8 снежня 1626 года), усяго каралеўства ў 1637—1647 гадах), кароль Чэхіі з 21 лістапада 1627 года (каранацыя 25/26 лістапада 1627 года). Імперскі фельдмаршал (1634 год). Сын Фердынанда II і Марыі Ганны (8 снежня 1574 — 8 сакавіка 1616), дачкі герцага Баварскага Вільгельма V.

## Біяграфія 
Яшчэ пры жыцці бацькі, у 1625 годзе, ён быў каранаваны каралём Венгрыі, а ў 1627 годзе і каралём Багеміі, тым не менш імператар зусім не даваў яму актыўна ўмешвацца ў справы. Толькі ў апошнія гады жыцця бацькі, асабліва пасля смерці Валенштэйна, Фердынанд III выступае на ніву палітычнай дзейнасці.

У 1634 годзе, падчас Трыццацігадовай вайны ён нанёс шведам рашучае паражэнне пры Нёрдлінгене (6 і 7 верасня), пасля чаго яго войска страшна разрабавалі Вюртэмберг і іншыя землі, якія патрапілі ім у рукі.

Фердынанд у 1637 годзе заняў імператарскі прастол пасля смерці бацькі, цалкам бесперашкодна, збольшага дзякуючы папулярнасці, якую ён набыў сабе Нёрдлінгенскай перамогай. Ён менш падпарадкоўваўся езуітам, чым яго бацька, але тым не менш, нягледзячы на жаданне скончыць бясконцую і спусташальную вайну, доўга не згаджаўся нават на самыя сціплыя саступкі пратэстантам.

У 1647 годзе Фердынанд ледзь не патрапіў у палон да шведскага правадыра партызанаў-наезнікаў Гельмгольда Урангеля, яго паспелі выратаваць з вялікай цяжкасцю.

У 1648 годзе Фердынанд нарэшце пагадзіўся на складанне Вестфальскага міру, які падараваў вядомыя правы пратэстантам (рэфарматам і лютэранам). Вызваліць свае ўладанні ад блукаўшых там і сям ваенных і разбойніцкіх шаек Фердынанду атрымалася толькі ў 1654 годзе. Валадаранне яго ва ўнутранай гісторыі імперыі прайшло бясследна. Ён быў здольным музыкантам і кампазітарам.

## Сям’я 
У 1631 годзе ажаніўся з Марыяй Ганна Іспанскай, малодшай дачкой караля Філіпа III. Дзеці:

* Фердынанд IV (1633—1654),
* Марыяна (1634—1696), жонка іспанскага караля Філіпа IV. Іх сын, Карл II — апошні з Габсбургаў на іспанскім прастоле.,
* Філіп Аўгуст (1637—1639), эрцгерцаг Аўстрыі,
* Максіміліян Томас (1638—1639), эрцгерцаг Аўстрыі,
* Леапольд I (1640—1705), імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі,
* Марыя (1646)

У 1648 годзе Фердынанд ажаніўся другі раз з Марыяй Леапальдзінай, эрцгерцагіняй Аўстрыйскай, дачкой Леапольда V. Мелі аднаго сына:

* Карл Іозеф (1649—1664), 47-ы вялікі магістр Тэўтонскага ордэна.

У 1651 годзе ён ажаніўся з Элеанорай Ганзага, дачкой Карла II Ганзага. Дзеці:

* Тэрэзія Марыя Жазефа (1652—1653).
* Элеанора Марыя Жазефа (1653—1697), жонка караля Польшчы Міхаіла Карыбута Вішнявецкага, затым Карла V, герцага Латарынгіі,
* Марыя Ганна Жазефа (1654—1689), жонка Іагана Вільгельма, курфюрста Пфальца.
* Фердынанд Жазеф (1657—1658).

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Удзельнікі Трыццацігадовай вайны
Катэгорыя:Военачальнікі Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:Аўстрыйскія генерал-фельдмаршалы
Катэгорыя:Каралі венгерскія
Катэгорыя:Каралі чэшскія
Лучайка (значэнні)

**Лучайка:**

* Лучайка — рака ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Мядзелка
* Лучайка — рака ў Глыбоцкім і Шаркоўшчынскім раёнах Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Мнюта
Рэгент

**Рэгенцтва** (ад , «кіруючы») — у манархічных дзяржавах дачаснік замест манарха (пры маленстве, хваробе дзеючага манарха). Рэгент таксама прызначаўся пры немагчымасці манарха выконваць свае абавязкі, яго адсутнасці, або калі род манарха прыпаніўся.

## Рэгенты ў Еўрапейскай гісторыі 
### Іспанія 
* Марыя Крысціна Старэйшая — падчас маленства сваёй дачкі Ізабелы II з 1833 па 1840.
* Марыя Крысціна Малодшая — падчас маленства свайго сына Альфонса XIII з 1886 па 1902.

### Францыя 
* Ганна Кіеўская — падчас маленства Філіпа I;
* Бланка Кастыльская — падчас маленства Людовіка IX;
* Кацярына Медычы — падчас маленства Карла IX і часова пасля яго смерці да вяртання з Рэчы Паспалітай Генрыха III;
* Марыя Медычы — падчас маленства Людовіка XIII;
* Ганна Аўстрыйская — падчас маленства Людовіка XIV;
* Герцаг Філіп II Арлеанскі — падчас маленства Людовіка XV.

### Англія 
* У перыяд маленства Генрыха VI (1422-1430-я) лордам-пратэктарам Англіі быў яго дзядзька Хамфры Ланкастэрскі, герцаг Глостэр, а рэгентам Францыі (Стагадовая вайна) — іншы дзядзька Джон Ланкастэрскі, герцаг Бедфард.
* Пасля смерці Эдуарда IV пры яго малалетнім сыне Эдуардзе V (1483) лордам-пратэктарам Англіі быў яго дзядзька Рычард, герцаг Глостэр, неўзабаве які зрушыў пляменніка і каранаваўся як Рычард III.
* У валадаранне малалетняга караля Эдуарда VI (1537—1553, кароль з 1547), лордам-пратэктарам быў спачатку Эдуард Сеймур, 1-ы герцаг Сомерсет, дзядзька караля па маці. Пасля яго звяржэння ў 1549 лорд-пратэктар афіцыйна больш не прызначаўся. Фактычна рэгентам быў Джон Дадлі, граф Уорык (з 1551 года — герцаг Нартумберленд).
* У 1811—1820 (эпоха Рэгенцтва) — па прычыне ўтрапёнасці караля Георга III рэгентам быў яго сын, будучы Георг IV.

### Венгрыя 
Міклаш Хорці — у 1920—1944 гадах рэгент Венгрыі, якое з'яўлялася каралеўствам без караля.

### Фінляндыя 
* Пер Эвінд Свінхувуд, Карл Густаў Эміль Манергейм у 1918—1919 гг.


Катэгорыя:Кіраўнікі
Катэгорыя:Тытулы
Сіеніт

thumb|Сіеніт
**Сіеніт** (ад Syene - Сіена, грэчаская назва старажытнаегіпецкага горада Сун, цяпер Асуан) — магматычная інтрузіўная горная парода з меншым, чым у граніту, утрыманнем кварца. Кіслотнасць. SiO2  52-65% - сярэдняя парода.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Магматычныя горныя пароды
Сідзуока (горад)

**Сідзуо́ка** — горад, вызначаны ўказам ўрада Японіі, адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Сідзуока. Размешчаны на паўночна-заходнім беразе заліва Суруга. Плошча горада складае 1411,82 км ², насельніцтва — 715827 чалавек (1 чэрвеня 2010), шчыльнасць насельніцтва — 507,02 чал./км ².

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Сідзуока
Катэгорыя:Гарады, вызначаныя ўказамі ўрада
Сіды-Бель-Абес

**Сі́ды-Бель-Абе́с** () — горад на паўночным захадзе Алжыра, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі і акругі. Насельніцтва — 200 000 чал. (па ацэнцы 2005 года).

## Гісторыя 
Сіды-Бель-Абес быў заснаваны французскімі каланістамі ў 1843 годзе як ваенны форт. Жылыя кварталы пачалі з’яўляцца ў 1849 годзе. На працягу другой паловы XIX і першай траціны XX стагоддзяў Сіды-Бель-Абес заставаўся невялікім горадам. У 1930-х гадах старыя сцены крэпасці былі разбураны, а на іх месцы пабудаваныя шырокія бульвары і плошчы. З 1962 года Сіды-Бель-Абес — у складзе незалежнага Алжыра.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Брыжыт Жыро, французская пісьменніца

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Алжыра
Віктар Віктаравіч Сокал

**Віктар Сокал** (нар. , ) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам дубліруючага складу клуба «Мінск».

Сын савецкага футбаліста і беларускага трэнера Віктара Пятровіча Сокала.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў Мінску, дайшоў да асноўнага складу мінскага «Дынама». У 2005 годзе змяніў дынамаўскую прапіску з мінскай на брэсцкую. З брэсцкай дружыны перайшоў у шведскі «Энчапінг» з другога дывізіёна, гуляў у другіх беларускіх клубах. У лютым 2012 года вярнуўся ў «Брэст», але па заканчэнні сезона 2012 пакінуў клуб і завяршыў прафесійную кар’еру.

У сезоне 2014 у якасці аматара стаў выступаць у Другой лізе за «Кобрын». У жніўні 2014 года перайшоў у «Іслач», па заканчэнні сезона 2014 паўторна завяршыў кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Беларусі (да 21 года). Трапіў на моладзевы чэмпіянат Еўропы ў Германіі (2004), дзе правёў усе сустрэчы.

## Трэнерская кар’ера 
Пасля завяршэння кар’еры пачаў працаваць дзіцячым трэнерам у ДЮСШ Мінскага раёна, у 2016 годзе перайшоў у структуру «Іслачы». З 2018 года працаваў таксама трэнерам у дубліруючым складзе клуба. У кастрычніку 2020 года пакінуў «Іслач». Пасля працаваў у паўночна-заходнім філіяле акадэміі брэсцкага «Дынама», са студзеня 2021 года быў трэнерам у акадэміі мінскага «Дынама».

У лютым 2024 года быў прызначаны галоўным трэнерам дубля «Мінска».

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2004
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 2011
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2003
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2003, 2007

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК РВАР Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-Юні Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Энчапінг
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Кобрын
Катэгорыя:Ігракі ФК Іслач
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Хасэ Давід Альфара Сікейрас

**Хасэ Давід Альфара Сікейрас** (, 29 снежня 1896-6 студзеня 1974) — мексіканскі мастак — жывапісец, графік і мураліст, палітычны актывіст, удзельнік камуністычнага руху.

## Біяграфія 
Давід Альфара Сікейрас нарадзіўся 29 снежня 1896 г у мексіканскім горадзе Камарга, штат Чыўаўа. У 1911 г. паступіў у Акадэмію мастацтваў Сан-Карлас ў Мехіка, там удзельнічаў у студэнцкім страйку, пратэстуючы супраць парадкаў ва ўстанове. Затым навучаўся ў мастацкай школе Санта-Аніта. З маладосці адчуваў сябе рэвалюцыянерам, у 1911 г. прыняў удзел у грамадзянскай вайне на баку канстытуцыяналістаў. Служыў афіцэрам у арміі мексіканскага прэзідэнта Венустыяна Карансы.

З 1919 па 1922 Сікейрас жыў у Францыі і Іспаніі. У 1921 г. ён апублікаваў у Барселоне «Маніфест рэвалюцыйнага мастацтва», а ў 1922 г. заснаваў «Рэвалюцыйны сіндыкат работнікаў тэхнікі і мастацтва». Член Мексіканскай камуністычнай партыі (МКП) з 1922. З 1924 г. Сябра ЦК МКП, актыўны ўдзельнік арганізацыі прафсаюзнага руху і міжнародных камуністычных кангрэсаў, займаў пасаду галоўнага рэдактара газеты *El Mundo*, супрацоўнічаў з іншымі левымі газетамі. Разам з ім у камуністычным руху прымалі ўдзел і іншыя мексіканскія мастакі, у прыватнасці Дыега Рывера.

У 1930 г. Сікейрас быў арыштаваны, а затым сасланы ў гарадок Таска. Ссылка апынулася плённай у творчым плане — тут мастак стварыў некалькі дзясяткаў прац.

У перыяд з 1932 па 1936 г. Сікейрас жыў і працаваў пераважна ў ЗША; там ён упрыгожыў роспісамі фасады будынкаў Мастацкай школы Чуінард і мастацкага цэнтра Плаза ў Лос-Анджэлесе (1932).

У 1937—1939 г. Сікейрас удзельнічаў у грамадзянскай вайне ў Іспаніі ў якасці афіцэра Рэспубліканскай арміі пад камандаваннем Энрыке Лістэра. Даслужыўся да палкоўніка.

Па заданні НКУС камуніст-сталініст Сікейрас прымае ўдзел у групе баевікоў (кодавая назва «Конь»), сфармаванай для ліквідацыі Троцкага.

24 мая 1940 — разам з «Філіпэ», Леапольда і Луісам Арэналем і іншымі ўдзельнічае ў няўдалым замаху на Троцкага.

У канцы 1940 г. арыштаваны разам з іншымі членамі групы «Конь» у сувязі з забойствам Троцкага.

У 1960 г. абраны членам паліткамісіі ЦК МКП. У тым жа годзе быў заключаны ў турму за палітычную дзейнасць, але ў 1964 г. улады вызвалілі яго пад ціскам міжнароднага грамадскага меркавання.

Ён неаднаразова прыязджаў у Маскву (1927, 1955, 1958 і 1972). Ганаровы член Акадэміі мастацтваў СССР (1967), лаўрэат Міжнароднай Ленінскай прэміі «За ўмацаванне міру паміж народамі» (1967).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Камуністы Мексікі
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Мастакі Мексікі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Мексікі
Катэгорыя:Байцы інтэрбрыгад
Катэгорыя:Лаўрэаты Міжнароднай Ленінскай прэміі «За ўмацаванне міру паміж народамі»
Катэгорыя:Мемуарысты Мексікі
Сілікагель

thumb|Гранулы сухога сілікагелю
**Сілікагель** — высушаны гель, які ўтвараецца з перанасычаны раствораў крамянёвых кіслот (*n*SiO2·*m*H2O) пры pH > 5—6. Цвёрды гідрафільны сарбент.

## Атрыманне 
Атрымоўваюць пры падкісленні раствораў сілікатаў шчолачных металаў з наступнай прамыўкай і высушваннем атрыманага гелю.

Na2SiO3 + 2HCl = 2NaCl + H2SiO3

H2SiO3 = SiO2 + H2O

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру 

Катэгорыя:Неарганічныя злучэнні
Катэгорыя:Гетэрагенныя сістэмы
Катэгорыя:Адсарбенты
Катэгорыя:Энтэрасарбенты