Анархізм у Беларусі

**Анархізм у Беларусі** — гісторыя анархістаў на тэрыторыі Беларусі ў розныя перыяды і ў сучаснай Рэспубліцы Беларусь.

Анархістамі ў Беларусі нязменна праводзіцца акцыя «Ежа замест бомб» — міжнародная ініцыятыва накіравана супраць мілітарызму і голаду. Анархісты кормяць бяздомных і галодных на дабрачынным грунце. Падчас правядзення акцыі актывістаў нярэдка затрымлівае міліцыя.

Пераважная большасць анархістаў у Беларусі аўтаномныя і не з’яўляюцца сябрамі якіх-небудзь груп ці арганізацыяў.

## Анархізм падчас улады Расійскай Імперыі 
Першыя ўзгадкі пра анархістаў на тэрыторыі Беларусі сягаюць да пярэдадня рэвалюцыі 1903-07 гадоў

Вядомы факт, што анархістам быў і класік беларускай літаратуры Максім Багдановіч, які ў студэнцкія гады, прачытаўшы Бакуніна, спрабаваў узарваць самаробнай бомбай адміністрацыю роднай гімназіі.

## Кастрычніцкая рэвалюцыя і улада СССР 
Лідары анархісцкага руху Петраграду і Кранштату ў 1917 годзе былі ўраджэнцы альбо ўдзельнікі анархісцкага руху ў Беларусі — Ёзэль Хона Блейхман, Хаім Ярчук ды іншыя. Але ў той час, пакуль на тэрыторыі СССР сувязі паміж бальшавікамі і анархістамі слабелі, на тэрыторыях Беларусі, акупаваных немцамі, адзіны фронт усіх савецкіх партый, якія дзейнічалі ў падполлі, захоўваўся да пачатку 1919 года.

Да пачатку 1920-х гадоў легальныя і напаўлегальныя гурткі анархістаў яшчэ працягвалі дзейнічаць у Беларусі. Але потым рэпрэсіямі — з аднаго боку, прыцягненнем лаяльных анархістаў-камуністаў у шэрагі камуністычнай партыі — з іншай, бальшавікам удалося абмежаваць уплыў анархісцкага руху. Па хуткім часе Саветы з органаў народнага самакіравання, пра якое марылі прыхільнікі Пятра Крапоткіна, былі даканцова пераўтвораны партыйнай бюракратыяй у свае дапаможныя органы. Анархісты ж папоўнілі высылкі і паліт-ізалятары.

## Адраджэнне анархізму ў незалежнай Беларусі 
Адраджэнне ідэяў анархізма ідзе ўжо ў гады перабудовы. Праўда, у 60-70-я у Мінску, Гомлі і іншых гарадах існавалі «хіпі», якіх з некаторай нацяжкай можна аднесці да анархісцкай субкультуры. Аднак, ніякіх арганізацый пры гэтым пры савецкай палітычнай кан’юнктуры не было.

### 1990-2000 
Увесну 1991 году гомельскія анархісты ўзялі ўдзел у агульнагарадзкой стачцы, спрыяўшы далучэнню да яе працоўных фабрыкі «Палесдрук».

1 жніўня 1992 па ініцыятыве Алега Новікава на з’ездзе ў Мінску актывісты Мінску, Гомлю і Светлагорску з’ядналіся ў Федэрацыю анархістаў Беларусі (ФАБ).

6 кастрычніка 1992 на Міжнародны дзень змагання з беспрацоўем гомельскія анархісты правялі несанкцыянаваны мітынг, які скончыўся сутыкненнямі з міліцыяй і арыштамі. У тым жа годзе з удзелам гомельскіх анархістаў быў створаны «Хаўрус Беспрацоўных», арганізоўваліся агітацыйныя кампаніі на прадпрыемствах горада. У Гомелі з 1993 пачала выдавацца газета Анархія — першае анархісцкае выданне ў Беларусі.

У 1995 было захоплена афіцыйна зарэгістраванае таварыства «Чырвоны жонд», якая дэ-факта спыніла сваю дзейнасць у 1994. З 1995 па 2000 «Чырвоны Жонд» актыўна дзейнічалі як антыпартыйная група.

З пачатку 1998 году «Чырвоны жонд» пачаў выпуск газеты «Навінкі». Напачатку 1999 года ў выніку правядзення кампаніі «*Legalize It*» удалося дабіцца афіцыйнай рэгістрацыі газеты *«Навінкі*», якая до гэтага выходзіла нелегальна. У той жа час у Беларусі забараняюць «Чырвоны жонд».

Адной з самых працяглых акцый, праведзеных пры ўдзеле беларускіх анархістаў, можна лічыць экалагічную кампанію «Вясёлка», пачатую ў 1998. Кампанія была сканавана супраць планаў будаўніцтва Беларускай АЭС, што распрацоўваліся ўрадам. З удзелам актывістаў ФАБ была створана незалежная экалагічная ініцыятыва «Экасупраціў», якая ўзяла на сябе арганізацыю ўсёй кампаніі, да якой былі прыцягнуты супрацоўнікі Акадэміі Навук Беларусі, зацікаўленыя навукоўцы, прэса, а таксама актывісты расійскага радыкальна-экалагічнага руху «Ахоўнікі Вясёлкі», якія мелі досвед падобнага роду мерапрыемстваў. Пачала выдавацца газета «*Вясёлка»*, на старонках якой асвятляліся ўсе аспекты ядзернай энергетыкі і радыеэкалогіі. На працягу 1998-1999 гадоў з дапамогай навукоўцаў было арганізавана некалькі семінараў па пытанні мэтазгоднасці будаўніцтва АЭС. Летам 1998 году актывістамі «Экасупраціву» быў арганізаваны «Марш за бязядзерную Беларусь» па запланаваных месцах будаўніцтва АЭС на Магілёўшчыне, мэтай якога была антыатамная прапаганда сярод насельніцтва блізкіх раёнаў. Былі праведзены пікеты мясцовых адміністрацый у Магілёве, Шклове і іншых гарадах вобласці. У выніку шырокай грамадзкай кампаніі з дапамогай супрацоўнікаў Акадэміі Навук удалося дабіцца мараторыя на распрацоўку праекту будаўніцтва Беларускай АЭС.

### 2000-2010 
Яшчэ з 2000 года беларускія анархісты прыядналіся да агульнаеўрапейскай кампаніі «Нелегальных людзей не бывае!», накіраванай супраць узмацнення жорсткасці міграцыйнай палітыкі Еўрасаюза. Летам 2001-га года польскай Анархічнай Федэрацыяй (*Federacja Anarchistyczna*) быў арганізаваны міжнародны лагер «Супраць межаў» у Крынках пад Беластокам, у правядзенні якой дапамагалі і актывісты ФАБ. У лагеры прынялі ўдзел каля сотні анархістаў з Польшчы, Беларусі, Расіі, Украіны, Германіі і іншых краін. Падчас працы лагера было арганізавана некалькі дэманстрацый і пікетаў, накіраваных супраць узмацнення памежнага рэжыму на беларуска-польскай мяжы, які праводзіўся Польшчай пад ціскам Еўрасаюзу.

13 лютага 2005 году ствараецца аддзяленне «Аўтаномнае Дзеянне – Беларусь». Сябры АД-Беларусь бралі ўдзел і ішлі на чале «Чарнобыльскага шляху» 2006-2009, паўтаратысячнага «сацыяльнага марша» ў 2007 ад Акадэміі навук у Мінску, шэсця на Дзень міжнароднай салідарнасці працоўных ў 2008, акцыі супраць вучэнняў «Захад-2009».

У 2008 годзе пасля змены пляцоўкі будаўніцтва Беларускай АЭС з’явілася анархісцкая група «Антыатамны супраціў». Анархісты хадзілі на «Чарнобыльскі шлях» 2006-2009, ладзілі несанкцыянаваныя антыатамныя пікеты, распаўсюджвалі ўласныя ўлёткі й брашуры супраць АЭС. У верасні 2010 года па анархістах у цэлым і па «Антыатамным супраціве» у прыватнасці моцна ўдарылі рэпрэсіі пасля таго, як нікому раней невядомая анархісцкая група «Сябры свабоды» ўзяла на сябе адказнасць за падпал аўтамабіля на тэрыторыі расійскага пасольства.

11 красавіка 2010 «Аўтаномнае Дзеянне – Беларусь» спыняе існаванне і ператвараецца ў «Рэвалюцыйнае дзеянне» (РД). Абедзве арганізацыі адкрыта сімпатызавалі атакам анархістаў на дзяржаўныя і фінансавыя ўстановы, якія мелі месца ў Менску ў 2009–2010 гады.

### 2010-2020 
У студзені 2011 арганізоўваецца «Анархічны чорны крыж – Беларусь» («АЧК-Беларусь») — беларускае аддзяленне міжнароднай арганізацыі «Анархічны чорны крыж», занятай арганізацыяй падтрымкі зняволеным анархістам і сацыяльным актывістам

У 2012 заснавана этна-анархісцкая група «Пошуг». Сябры групы ўжывалі чорна-чырвона-чорны сцяг, аднак дзейнічалі без сфармаваных праграм і платформы. Некаторыя актывісты групы праходзілі фігурантамі па «справе графіцістаў» у 2015 і «справе антыфашыстаў» у 2017.

Увесну 2014 анархісты разгарнулі кампанію супраць правядзення ў Беларусі Чэмпіянату Свету па хакеі. На думку анархістаў, правядзенне чэмпіянату было марнатраўствам з боку ўлад у той час, пакуль многім працаўнікам не падымаюць зарплату і затрымваюць яе. Напярэдадні чэмпіянату многа каторыя апазыцыянеры і анархісты атрымалі адміністрацыйныя арышты па фіктыўных абвінавачаннях. У гэты перыяд анархісты надаюць увагу і прарасійскаму ўплыву ў Беларусі. У Брэсце будынак «Расійскага цэнтра навукі і культуры» быў заліты чорнай фарбай.

У сьнежні 2014 года анархісты ў Мінску правялі першы нелегальны пікет з 2010 года. Яго правядзенне было злучана з уводзінамі новых падаткаў і пагаршэннем эканамічнага становішча грамадзянаў краіны, альтэрнатывай якім анархісты бачылі перадачу кантролю за бюджэтам грамадзтву.

Напачатку 2015 анархісцкі рух падпаў пад масавыя рэпрэсыі з боку беларускіх праваахоўных органаў, выкліканых правядзеннем пікета пад канец 2014.

За перыяд 2015—2017 гады анархісты праводзяць некалькі нелегальных шэсцяў і пікетаў у Брэсце, Мінску і Баранавічах. На рэгулярным грунце распаўсюджваецца агітацыя, злучаная з сацыяльнымі і эканамічнымі праблемамі беларускага грамадзтва: такімі як павышэнне падаткаў, вайсковы заклік ці праява паліцэйскай жорсткасці. Найбольш актыўныя тым часам групы актывістаў з Брэсту, Мінску і Гродна.

У гэты ж перыяд на сайце РД былі апублікаваны акцыі, у якіх будынкі МУС і Следчага Камітэта закідваюць дымавымі шашкамі, а таксама з дапамогай фарбы пашкоджваюць рэкламныя шчыты з «дзяржаўнай прапагандай». Адным з найболей рэзанансных было закіданне фарбай будынка Белтэлерадыёкампаніі, якое актывісты звязалі са «сталай хлуснёй у эфіры» з боку дзяржаўных СМІ. Летам 2017 года анархісты спалілі з дапамогай кактэйляў Молатава рэкламу службы судовых выканаўцаў у горадзе Івацэвічы. Пазней па дадзеным факце была ўзбуджана крымінальная справа і затрымана двое падазроных.

#### Пратэсты супраць Дэкрэта Прэзыдэнта № 3 
Пад канец лютага 2017 году мінуў тэрмін аплаты падатку, азначанага Дэкрэтам № 3 Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, больш вядомага, як «Дэкрэт пра дармаедаў». Дадзены падатак выклікаў незадаволенасць беларускіх грамадзянаў, у выніку чаго ў краіне прайшла серыя акцый пратэсту, у некаторых з іх узялі ўдзел і анархісты. Пад канец лютага імі была перакрыта праезжая частка адной з вуліц Мінску, па якой яны прайшлі з піратэхнікай і банерам «*Службовец — галоўны дармаед*». Пад гэтым жа лозунгам праводзілася агітацыя ў іншых гарадах. Тым самым актывісты акцэнтавалі ўвагу на тым, што нагрузку на бюджэт краіны ствараюць не людзі, якія страцілі працу ў выніку ўзросту беспрацоўя, а празмерны адміністрацыйны апарат, эфэктыўнасць якога ставілася пад сумнеў.

5 сакавіка ў Брэсце праходзіла чарговая акцыя пратэсту супраць дэкрэта № 3 каля будынка гарвыканкама, якую нечакана ўзначаліла група анархістаў пад чорнымі сцягамі і з банерам «Службовец — галоўны дармаед». Анархісты прамовілі некалькі гаворак у мегафон і прадаставілі магчымасць любому ахвочаму з пратэстоўцаў у яго выказацца. Потым калона з 1000—2000 пратэстоўцаў, узначаленая групай анархістаў, скандуючы лозунгі, прайшла маршам па вуліцы Савецкай і перакрыла праспект Машэрава. Скончылася акцыя пасля кароткага пікета каля будынка ЦУМА. У той жа дзень у Брэсце ў сувязі з гэтымі падзеямі было затрымана 5 чалавек.

13 сакавіка сайт Рэвалюцыйнага Дзеяння і супольнасці арганізацыі ў сацыяльных сетках сталі шырыць заклік да акцый пратэсту ў шэрагу гарадоў Беларусі 18-19 сакавіка. У выніку акцыі прайшлі толькі ў пяці гарадах і сумарна сабралі ад 200 до 500 чалавек.

Пасля разгону дэманстрацыі 25 сакавіка ў Менску і арышту многіх пратэстоўцаў і анархістаў Рэвалюцыйнае Дзеянне запусціла праект «*БандаЛукі*», у якім збірала дасье на супрацоўнікаў МУС, спецслужбаў і працаўнікоў дзяржаўных СМІ, якія бралі ўдзел у рэпрэсіях супраць апазіцыі і анархістаў.

#### Выбары-2020 
Анархісты масава бралі ўдзел на перадвыбарчым этапе шыраннем лістовак і пікетамі. Супольнасцю анархістаў, у т. л. праз рэпосты каналаў NEXTA, праводзілася асвятленне прыёмаў абароны пры масавых затрыманнях у горадзе.

9 жніўня, падчас выбуху пратэстаў анархісты адразу прымалі актыўны ўдзел у акцыях супраць фальсіфікацыі выбараў. Групы анархістаў са сцягамі і плакатамі неаднаразова ўдзельнічалі ў негвалтоўных пратэстных маршах і ў перакрыцці дарог. Актыўна распаўсюджваліся ўлёткі і налепкі.

Група «Анархічны Чорны Крыж Беларусь» заклікала да арганізацыі міжнароднай кампаніі салідарнасці 14 жніўня.

На масавых пратэсных акцыях міліцыя мэтанакіравана займалася выяўленнем анархістаў. 12 кастрычніка намеснік міністра ўнутраных спраў Генадзь Казакевіч назваў анархістаў у ліку арганізатараў масавых пратэстаў. Паведамлялася аб прымусе да прызнання сябе анархістам: мінчанін, затрыманы 12 кастрычніка, сцвярджаў, што міліцыянеры збівалі яго і вымушалі прызнацца ў датычнасці да анархісцкага руху і адміністраванні іх груп у сацыяльных сетках.

Многіх анархістаў затрымлівалі як на акцыях пратэсту, так і ў іншы час. Супраць некаторых узбуджаліся справы па адміністратыўным артыкуле 23.34 КаАП РБ, так і па крымінальных артыкулах. Паведамлялася, што ў судах супраць анархістаў сведчылі міліцыянеры ў масках са змененымі імёнамі. «Анархічны Чорны Крыж» заявіў аб катаваннях электрашокерам ў СІЗА КДБ блізкага да анархізму Аляксандра Францкевіча з мэтай давання ім прызнавальных паказанняў. У кастрычніку ў Баранавічах Следчы камітэт правёў вобшукі ў шасці анархістаў, адабраўшы камп’ютары і тэлефоны ў некаторых з іх, па справе аб разбітым акне ў мясцовай пракуратуры.

28 кастрычніка на беларуска-украінскай мяжы былі затрыманы 4 анархісты — Ігар Аліневіч, Зміцер Разановіч, Сяргей Раманаў, Зміцер Дубоўскі. Улады і дзяржаўныя СМІ абвінавацілі затрыманых анархістаў у тэрарыстычнай дзейнасці. Ім было прад’яўлена абвінавачанне па артыкулах 289 КК РБ (акт тэрарызму; караецца ад 8 гадоў пазбаўлення волі да смяротнага пакарання) і 295 КК РБ (незаконы абарот зброі).

12 лістапада ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці на канспіратыўнай кватэры быў затрыманы журналіст, актывіст анархічнага руху Мікола Дзядок. Адначасова, супрацоўнікі ГУБАЗіК і МУС РБ захапілі яго тэлеграм-канал. Пры затрыманні Дзядок быў збіты. Група «Анархічны Чорны Крыж» заявіла, што для атрымання доступа да камп’ютарных даных Дзядка катавалі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Палітыка Беларусі
Беларусь