open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гедвіга Сафія Шведская

**Гедвіга Сафія Аўгуста Шведская** або **Сафія** (; 26 чэрвеня 1681 — 22 снежня 1708) — шведская прынцэса і герцагіня-кансорт Гольштэйн-Готарпская, старэйшае дзіця караля Швецыі Карла XI і яго жонкі каралевы Ульрыкі Элеаноры. Была рэгенткай герцагства Гольштэйн-Готарпскага пры сваім непаўналетнім сыне з 1702 па 1708 гг., а таксама адной са спадчынніц шведскага прастола.

## Біяграфія 
Пасля смерці маці Сафія і яе брат Карл і сястра Ульрыка Элеанора былі аддадзены пад апеку бабулі, Гедвізе Элеаноры Гольштэйн-Готарпскай, пад уплывам якой у дзяцей сфарміраваліся анты-дацкія погляды. 12 мая 1698 года ў Карлбергу Сафія выйшла замуж за свайго стрыечнага брата, Фрыдрыха IV, герцага Гольштэйн-Готарпскага. Яе шлюб быў арганізаваны як частка традыцыйнай шведскай палітыкі саюза Гольштэйн-Готарпаў супраць Даніі, яе брат павінен быў ажаніцца з сястрой Фрыдрыха, але ён адмовіўся. Шлюб адбыўся без яе згоды і не быў шчаслівы.

Да пачатку Вялікай Паўночнай вайны 1700 года Сафія правяла большую частку жыцця ў Швецыі пры двары свайго брата. У 1699 годзе яна з’ехала ва ўладанні герцага Гольштэйн-Готарпскага, дзе заставалася каля года, але ў 1700 годзе вярнулася ў Швецыю і 30 красавіка нарадзіла сына, Карла-Фрыдрыха.

У 1702 годзе Сафія заўдавела і стала рэгенткай пры малалетнім сыне. Тым не менш, большую частку часу яна знаходзілася ў Швецыі, спрабуючы дамагчыся прызнання правоў яе сына атрымаць у спадчыну шведскі трон на той падставе, што яна была старэйшай дачкой і другой ў чарзе на прастол, а яе брат Карл XII не меў нашчадства. Кіраваннем герцагства ў яе адсутнасць займаўся Хрысціян Аўгуст Гольштэйн-Готарпскі, малодшы брат яе памерлага мужа. Справы, якія мелі дзяржаўнае значэнне, вырашаліся толькі пры яе ўдзеле.

Пасля смерці мужа яна зноў стала аб’ектам планаў па арганізацыі палітычнага шлюбнага саюза. Сярод прэтэндэнтаў на яе руку быў і спадчыннік брытанскага прастола, прынц Георг Гановерскі, але Сафія адказала адмовай. На той момант у яе быў раман з маладым шведскім дваранінам Олафам Гіленбаргам. Іх адносіны не былі сакрэтам пры шведскім двары, аднак не ўхваляліся бабуляй герцагіні, Гедвігай Элеанорай.

Гедвіга Сафія сканала ад воспы 22 снежня 1708 года ва ўзросце дваццаці сямі гадоў. Яе брат Карл, большая частка жыцця якога прайшла па-за межамі краіны ў ваенных паходах, вёў з сястрой працяглую перапіску і быў вельмі засмучаны, даведаўшыся пра яе смерці. Калі ён памёр у 1718 годзе, не пакінуўшы спадчыннікаў мужчынскага пола, адзінае дзіця Сафіі, герцаг Карл Фрыдрых, павінен быў стаць яго пераемнікам, аднак улада перайшла да малодшай сястры памерлага караля, Ульрыкі Элеаноры, а пазней — да яе мужа Фрыдрыха Гесэн-Касельскага.

Гедвіга Сафія даводзілася бабуляй расійскаму імператару Пятру III.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Рэгенткі
Катэгорыя:Пфальц-Цвейбрукенская дынастыя
Катэгорыя:Прынцэсы Швецыі
Хіральнасць (хімія)

**Хіральнасць** — здольнасць аб'екта (малекулы ці яе фрагмента) быць несумяшчальным са сваім адлюстраваннем у ідэальна плоскім люстры; адно з асноўных паняццяў стэрэахіміі. Хіральныя малекулы існуюць у выглядзе пар энантыямераў, якія адрозніваюцца толькі знакам аптычнага вярчэння. Малекула з некалькімі хіральнымі фрагментамі існуе ў выглядзе дыястэрэамераў, якія адрозніваюцца фізічнымі і хімічнымі ўласцівасцямі. Усе біямалекулы хіральныя, што ўлічваецца ў біяхімічным, фармакалагічным і іншых сінтэзах.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Стэрэахімія
Ааду Хінт

**Ааду Хінт** (; , востраў Муху, Эстонія — ) — эстонскі пісьменнік. Народны пісьменнік Эстоніі (1965).

Аўтар раманаў «Праказа» (1934), «Залатыя вароты» (1937), «Качагар» (1939), зборнікаў навел і апавяданняў «Дзікія гусі» (1945), «апошні карсар» (1970), п'ес «Куды ідзеш, таварыш дырэктар?» (1949), «Прадраканне» (1969), «Котэрман» (1972), нарысаў, твораў для дзяцей. У тэтралогіі «Бераг вятроў» (т.1-4, 1951-66; асобныя тамы экранізаваны) на лёсах некалькіх пакаленняў рыбацкага роду Тыху паказаны гістарычны шлях эстонскага народа.

На беларускую мову асобныя яго творы пераклалі Лідзія Арабей, Р.Раманоўская, Васіль Сёмуха.

## Літаратура 
*
Прызрэнская ліга

thumb|right|350px|Будынак, у якім збіралася Прызрэнская ліга, Прызрэн, Косава
**Прызрэнская ліга** () — нацыянальная арганізацыя Албаніі, створаная 10 чэрвеня 1878 года ў рамках албанскага нацыянальнага адраджэння. Была заснавана ў горадзе Прызрэн для процідзеяння ажыццяўленню рашэнняў Берлінскага кангрэса, паводле якога некаторыя прыгранічныя тэрыторыі тагачаснай Асманскай імперыі былі перададзены Чарнагорыі і Грэцыі. Гэты крок выклікаў хвалю абурэння на гэтых тэрыторыях, якія былі заселены этнічнымі албанцамі.

На з'ездзе 10 чэрвеня 1878 года прысутнічалі прадстаўнікі феадальна-патрыярхальнай знаці, чыноўнікі і буйныя гандляры. Першапачаткова арганізацыя была створана пры падтрымцы турэцкага ўрада, аднак у лістападзе 1878 года высунула патрабаванні аўтаноміі для абласцей з пераважна албанскім насельніцтвам, што пацягнула за сабой разрыў адносін паміж Прызрэнскай лігай і турэцкім урадам.

У 1880 годзе кіраўніком лігі стаў Абдуль-бей Фрашэры. Пры вялікай падтрымцы з боку народных мас турэцкі ўрад быў выгнаны з тэрыторый з албанскім насельніцтвам. У 1881 годзе Прызрэнская ліга абвясціла сябе часовым урадам на гэтых тэрыторыях. Але турэцкаму ўраду ўдалося разбіць дрэнна ўзброеныя атрады албанцаў і нанесці Прызрэнскай лізе канчатковае паражэнне.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Косава
Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1878 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Албаніі
Катэгорыя:Прызран
Наім Фрашэры

**Наім Фрашэры** (; 25 мая 1846 — 20 кастрычніка 1900) — албанскі паэт і празаік. Выдатны дзеяч Албанскага нацыянальнага адраджэння. Прызнаны нацыянальным паэтам Албаніі.

## Біяграфія 
Наім Фрашэры нарадзіўся ў вёсцы Фрашэры на поўдні Албаніі. Ужо ў дзяцінстве складаў вершы. У 1865 годзе разам з сям'ёй пераехаў у Яніну, дзе паступіў у грэчаскую гімназію, выкладанне ў якой асноўвалася на ідэях французскага Асветніцтва, і дзе навучыўся пісаць вершы па-персідску (упершыню яны былі апублікаваны ў 1885 годзе ў Стамбуле ў зборніку «Мроі»). Акрамя таго ў гімназіі паэт вывучаў яшчэ і грэчаскую, французскую і італьянскую мовы

Па вяртанні на Радзіму разам з братам Абдзюлем Фрашэры ён удзельнічаў у барацьбе Прызрэнскай лігі, нацыянальнай албанскай арганізацыі, якая першапачаткова была створана пры падтрымцы турэцкага ўрада, але пасля ўступіла з ім ва ўзброены канфлікт. Барацьба арганізацыі скончылася арыштам яе правадыроў. У 1882 годзе Наім Фрашэры пакінуў краіну і адправіўся ў Турцыю, дзе атрымаў пасаду члена цэнзурнай камісіі пры міністэрстве адукацыі Асманскай імперыі. Пры гэтым ён не пераставаў прымаць актыўны ўдзел у жыцці албанскага народа, спрыяў выданню многіх албанскіх кніг, але свае ўласныя публікацыі падпісваў не поўным імем, а выкарыстоўваючы толькі ініцыялы. Пераклаў Іліяду Гамера, таксама перакладаў байкі Лафантэна, пісаў артыкулы па дыдактыцы і ісламскай практыцы.

## Асновы творчасці 
Агулам Наім Фрашэры напісаў дваццаць дзве буйныя працы на турэцкай, грэчаскай, персідскай і албанскай мовах. На яго раннія патрыятычныя вершы прыкметны ўплыў аказала персідская літаратура, а таксама французская. Аднак увесь яго творчы шлях быў працяты ідэямі суфійскага пантэізму, які казаў пра боскую сутнасць ва ўсім, што існуе ў свеце, яркім пацверджаннем таму могуць служыць яго вершы «Жалейка» і «Свяцільня», у якіх аўтар надзяляе рэчы, які апісвае, нейкай боскай сутнасцю.

## Творы 
# KavaidiFarisiyyebertarzinevin (), Стамбул, 1871.
# Ihtiraatvekessfiyyat (), Стамбул, 1881.
# Fusulierbea (), Стамбул, 1884.
# Tahayyülat (), Стамбул, 1884.
# Bagëti e Bujqësija (), Бухарэст, 1886.
# E këndimitçunavet (), Бухарэст, 1886.
# Istori e përgjithshmepërmësonjëtorettëpara (), Бухарэст, 1886.
# Vjershapërmësonjëtorettëpara (), Бухарэст, 1886.
# Dituritëpërmësonjëtorettëpara (), Бухарэст, 1886.
# O alithispothostonSkypetaron (), Бухарэст, 1886.
# Luletë e Verësë (), Бухарэст, 1890.
# Mësime (), Бухарэст, 1894.
# Parajsadhefjalafluturake (), Бухарэст, 1894.
# Gjithësia (), Бухарэст, 1895.
# Fletore e bektashinjët (), Бухарэст, 1895.
# O eros (), Стамбул, 1895.
# Iliadh' e Omirit (), Бухарэст, 1896.
# Istori e Skënderbeut (), Бухарэст, 1898.
# Qerbelaja (), Бухарэст, 1898.
# Istori e Shqipërisë (), Сафія, 1899.
# Shqipëria (), Сафія, 1902.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Албаніі
Катэгорыя:Паэты Албаніі
Прызран

**Пры́зран** (), або **Прызрэн** () — горад на Балканскім паўвостраве ў Паўднёвай Мятохіі. Паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Сербіі з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Прызранскай акругі аўтаномнага края Сербіі Косава і Мятохія, Паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнаму падзелу часткова прызнанай Рэспублікі Косава, якая фактычна кантралюе горад, з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Прызрэнскай акругі Рэспублікі Косава. Размешчаны ля падножжа гор Шар-Планіна. Насельніцтва горада — каля 107 тыс. Прыкладна 81 % насельніцтва складаюць албанцы, таксама ў горадзе пражываюць баснійцы, цыгане, туркі і сербы. Прызран — другі па колькасці горад Косава і Мятохіі пасля Прышціны.

## Гісторыя 
У XIV стагоддзі горад быў захоплены асманамі пад правадырствам Эўрэноса. Да захопу туркамі-асманамі горад уваходзіў у склад сербскай і балгарскай дзяржаў. У 1878 г. у горадзе была створана першая албанская нацыянальная арганізацыя — Прызрэнская ліга, якая фактычна кіравала тэрыторыяй Косава і Мятохіі да 1881 г. У 1912 г. пасля Першай Балканскай вайны горад разам з усім Косавам і Мятохіяй быў далучаны да Сербіі. У гады Першай сусветнай вайны праз яго адыходзіла сербская армія. У 1918 годзе Прызран быў вызвалены сербскай арміяй і ўвайшоў у склад Сербіі, а затым у склад Югаславіі. У 1999 г. адбыўся масавы адток сербскага насельніцтва з горада. У 2004 г. Прызран быў абхоплены антысербскімі пагромамі. У наш час становішча ў Прызране нармалізацуецца.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Косава
Прызранская акруга

**Прызранская акруга**:
* Прызранская акруга — адміністрацыйная адзінка часткова прызнанай Рэспублікі Косава
* Прызранская акруга — адміністрацыйная адзінка аўтаномнага края Сербіі Косава і Мятохія
Прызрэнская акруга

**Прызрэнская акруга** (), або **Прызранская акруга** () — адміністрацыйная адзінка часткова прызнанай Рэспублікі Косава (паводле адміністрацыйнага падзелу УНМІК).

Адпавядае перафарміраванай Прызрэнскай акрузе ў Сербіі, абшчына Раховец (Арахавац) перададзена ў Г'якоўскую акругу, а абшчына Гора перафарміравана ў абшчыну Драгаш, да якой дададзена таксама жупа Аполле. Абшчына Драгаш знаходзіцца ў гістарычнай вобласці Гора. Сфарміраваны таксама абшчыны Малішэва (Малішава) і Мамуша з частак суседніх акруг.

## Склад 
Прызрэнская акруга складаецца з наступных абшчын:
* Прызрэн (Прызран)
* Драгаш
* Сухарэка (Сува-Рэка)
* Малішэва (Малішава)
* Мамуша
Гарады акругі:
* Прызрэн (Прызран)
* Драгаш
* Сухарэка (Сува-Рэка)
* Малішэва (Малішава)
* Мамуша

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Акругі Рэспублікі Косава
Армянская кухня

**Армянская кухня** — нацыянальная кухня армянскага народа. Для яе характэрны вастрыня і пікантнасць страў, ужыванне вялікай колькасці солі і высокая канцэнтрацыя супоў. Вялікае ўжыванне солі спецыялісты тлумачаць кліматычнымі ўмовамі.

Адна з любімых закусак — армянская каўбаса суджук — утрымлівае часнок, перац, карыцу і іншыя вострыя прыправы, дзякуючы якім каўбаса набывае характэрны пах і смак.

З мясных прадуктаў перавага аддаецца ялавічыне і бараніне, свініна выкарыстоўваецца рэдка. Высока цэніцца рыба. Папулярная далма (галубцы) — загорнутая ў вінаграднае лісце начынка з мяснога фаршу, рысу і зеляніны. Традыцыйная страва — шашлык, а найбольш любімая — кюфта, пругкія мясныя шарыкі, якія з’яўляюцца адным з кампанентаў у супы.

Для прыгатавання розных страў шырока выкарыстоўваюць муку і крупы. З мукі гатуюць своеасаблівы від локшыны — арышту, з пшанічнай мукі — кашу з мясам курыцы — харысу. Папулярныя пловы з рысу.

На кожным стале Арменіі ганаровае месца займае нацыянальны хлеб — лаваш, які ўяўляе сабой тонкія аладкі, выпечаныя на сценках тандыра — круглай глінянай печы. У многіх раёнах рэспублікі захаваўся старажытны звычай выпякаць восенню лаваш пра запас на некалькі месяцаў. Яго высушваюць, складаюць стосікам і ў такім выглядзе захоўваюць. Сухі лаваш увільгатняюць вадой, хаваюць на паўгадзіны пад ручніком, і ён зноў робіцца мяккім.

У Арменіі любяць печыва: найбольш папулярныя гата — круглая салодкая аладка з падрумяненай мучной начынкай і пухлава — з арэхавай начынкай. Не застаюцца па-за ўвагай і іншыя прысмакі.

У харчаванні часта выкарыстоўваюць фасолю, рыс, гарох.

Сярод малочна-кіслых напояў папулярны мацун, прыгатаваны з каровінага, авечага малака або малака буйваліцы. Разведзены вадой мацун добра асвяжае ў гарачы дзень.

У якасці салодкай стравы шырока ўжываюць алані — высушаныя персікі, начыненыя замест выдаленай костачкі арэхавай дробкай з цукровым пяском.

Істотнае месца ў харчаванні займаюць розная садавіна: грушы, яблыкі, вінаград, слівы, абрыкосы, кізіл, дыні, кавуны і інш.

З вінаграднага соку рыхтуюць дашаб — духмяны сіроп цёмна-вішнёвага колеру, які мае лячэбныя ўласцівасці.

Армяне прытрымліваюцца наступнага рэжыму харчавання: лёгкі сняданак, лёгкі абед і каларыйная вячэра (50-60 % дзённага рацыёну).

## Гл. таксама 
* Хапама

## Літаратура 
* Культура питания: Энцикл. справ. — 2-е изд. Беларус. Энцыкл.; Под ред. И. А. Чаховского; Редкол.: Е. В. Малашевич и др. — Мн.: БелЭн, 1993. — 541 с.: ил.
Г’іланская акруга

'''Г'іланская акруга** (), **Гніланская акруга''' ) — адна з сямі акруг Рэспублікі Косава (паводле адміністрацыйнага падзелу УНМІК) з цэнтрам у горадзе Г'ілані (Гніланэ).

Паводле адміністрацыйнага падзелу Сербіі прыкладна адпавядае Косаўска-Помараўскай акрузе, у якую ўваходзіць яшчэ чацвёртая абшчына Нова-Брдо (Наваберда).

Асноўным насельніцтвам акругі з'яўляюцца албанцы, аднак у акрузе маюцца
сербскія анклавы, згрупаваныя пераважна вакол гарадоў Парцеш, Ранілуг і Клокат-Врбовац.

## Абшчыны 
* Г'ілані (Гніланэ)
* Каменіца (Косаўска-Каменіца)
* Віція (Віціна)
* Ранілуг — сербскі анклаў
* Партэш (Парцеш) — сербскі анклаў
* Клокат — сербскі анклаў

## Гарады 
* Г'ілані (Гніланэ)
* Каменіца (Косаўска-Каменіца)
* Віція (Віціна)
* Партэш (Парцеш) (сербскі анклаў)
* Ранілуг (сербскі анклаў)
* Клокат-Врбовац (сербскі анклаў)

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Акругі Рэспублікі Косава
КрАЗ-260

**КрАЗ-260** — сямейства грузавых аўтамабіляў з колавай формулай 6х6, якое выраблялася  Крамянчугскім аўтазаводам з 1981 па 1993 год. Уяўляе сабой далейшае развіццё сямейства КрАЗ-255Б.

260
Помнік Скандэрбегу (Тырана)

**Помнік Скандэрбегу** — конны манумент у Тыране, прысвечаны правадыру антыасманскага албанскага паўстання, нацыянальнаму герою Албаніі Георгі Кастрыёці па мянушцы Скандэрбег, які апяваецца ў народных песнях.

Помнік Скандэрбегу размешчаны ў цэнтры галоўнай плошчы Тыраны, якая таксама носіць яго імя. Помнікі гэтаму нацыянальнаму герою пастаўлены ў многіх гарадах Албаніі, а таксама ў Рыме і Косаве, але самым велічным з'яўляецца манумент, пастаўлены ў цэнтры Тыраны ў 1968 годзе да 500-годдзя з дня смерці героя. Аўтар манумента — выдатны албанскі скульптар Адысэ Паскалі (1903—1985).

Помнік уяўляе з сябе 11-мятровую бронзавую статую, якая ўзвышаецца на каменным пастаменце. Скандэрбег сядзіць на баявым кані, у шлеме з казінымі рогамі і шабляй у руцэ.

File:07Tirana Skenderbeg-Denkmal02.jpg
File:Skanderbeg Monument in Tirana.jpg
File:Tirana Skanderbeg Square cropped.jpg
File:Tirana Skenderbeu.JPG

## Спасылкі 
* Skanderbeg Statue

Катэгорыя:Тырана
Катэгорыя:Славутасці Албаніі
Катэгорыя:Конныя статуі
Г’якоўская акруга

'''Г'якоўская акруга** (), або **Джаковіцкая акруга''' () — адна з сямі акруг Рэспублікі Косава (паводле адміністрацыйнага падзелу УНМІК) з цэнтрам у горадзе Г'якова (Джаковіца).

Гэта акруга ўключае тры абшчыны, якія паводле адміністрацыйнага падзелу Сербіі знаходзяцца ў іншых акругах — абшчыны Джаковіца (Г'якова) і Дзечані уваходзяць у Печскую акругу, а абшчына Арахавац (Раховец) уваходзіць у Прызранская акруга.

Асноўным насельніцтвам акругі з'яўляюцца албанцы (гегі), пражываюць таксама цыгане і сербы, падчас вайны значная колькасць сербаў пакінулі Косава.

## Абшчыны 
* Г'якова (Джаковіца)
* Дэчані (Дзечані)
* Юнік — новая абшчына, вылучаная з Дэчані (Дзечані)
* Раховец (Арахавац)

## Гарады 
* Г'якова (Джаковіца)
* Дэчані (Дзечані)
* Раховец (Арахавац)
* Юнік

*
Катэгорыя:Акругі Рэспублікі Косава
Чэмпіянат Беларусі па хакеі з шайбай 1998/1999

**Чэмпіянат Беларусі па хакеі з шайбай 1998/1999** — 7-ы сезон мацнейшага дывізіёна чэмпіянату Беларусі па хакеі з шайбай. Сезон пачаўся 4 верасня 1998 і скончыўся 21 красавіка 1999 года. У турніры прынялі ўдзел 4 клубы з Беларусі.

## Удзельнікі 
## Рэгулярны чэмпіянат
|}

## Спасылкі 
* Профіль сезона на eliteprospects.com
* Профіль сезона на hockeyarchives.ru

1998/99
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1998 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1999 годзе
Катэгорыя:1998 год у хакеі
Катэгорыя:1999 год у хакеі
Сцяг Тыраны

**Сцяг Тыраны** — афіцыйны сімвал Тыраны, сталіцы Албаніі.

## Апісанне 
Сцяг Тыраны ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча блакітнага колеру. У цэнтры палотнішча размешчана выява поўнага афіцыйнага гарадскога герба з каронай.

## Гл. таксама 
* Герб Тыраны

## Літаратура 
* Флаги и гербы мировых столиц. Укл. Нежинський К. Я. Москва. «Эксмо»-2009. Стор. 183. ISBN 978-5-699-33497-1 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тырана
Катэгорыя:Сцягі паводле алфавіта
Нацыянальны тэатр оперы і балета Албаніі

**Нацыянальны тэатр оперы і балета Албаніі** (), *TOB*) — оперны тэатр у Албаніі, які знаходзіцца ў сталіцы дзяржавы горадзе Тыране. Тэатр размешчаны ў Палацы культуры Тыраны ў самым цэнтры горада на плошчы Скандэрбега.

## Гісторыя 
Нацыянальны тэатр оперы і балета Албаніі быў заснаваны 29 лістапада 1953 года. Спачатку ўстанова месцілася ў памяшканні Акадэміі музыкі і мастацтваў Албаніі, а праз 10 гадоў (1963) пераехала ў пабудаваны з дапамогай СССР  ў цэнтры албанскай сталіцы, дзе месціцца і дагэтуль, дзелячы будынак з Нацыянальнай бібліятэкай Албаніі.

Нацыянальны тэатр оперы і балета Албаніі падпарадкаваны Міністэрству культуры, моладзі і спорту Албаніі і фінансуецца з дзяржаўнага бюджэту. Станам на 2000-я калектыў тэатра налічваў каля 200 чалавек.

## Спасылкі 
* ННацыянальны тэатр оперы і балета Албаніі  на афіцыйным вэб-сайце Урада Албаніі 

Катэгорыя:Тырана
Катэгорыя:Оперныя тэатры
Катэгорыя:Тэатры Албаніі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1953 годзе
Герб Тыраны

**Герб Тыраны** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Тыраны, сталіцы Албаніі.

## Апісанне і сімвалізм 
Герб Тыраны ўяўляе сабой геральдычны шчыт нетрадыцыйнай французскай формы, вертыкальна падзелены на дзве роўныя часткі, правая з якіх афарбавана ў чырвоны, левая — блакітны колеры. На чырвоным полі змешчана выява срэбнай (белай)  — вядомай славутасці горада, пабудаванай у XIX стагоддзі. На блакітным полі намалявана стылізаваная фігура сярэбранага ваўка, які стаіць на задніх лапах і трымае ў пярэдняй лапе залатую лілею. Выяву ваўка перасякае чырвоная перавязь з двума сярэбранымі васьміканцовымі зоркамі.

Воўк у народных балканскіх легендах паўстае, як сімвал строгай, але мудрай і справядлівай улады, якая клапоціцца пра свой народ. Французская лілея служыць напамінам аб падпарадкаванні часткі албанскіх зямель да сярэдзіны XIV стагоддзя сіцылійскім каралям.
Герб увянчаны трохпрамянёвай каронай з вежамі сярэбранага колеру, што сімвалізуе сталічны статус горада.

Гарадскі герб быў афіцыйна зацверджаны 2001 года. Такім чынам Тырана з'яўляецца апошняй сярод еўрапейскіх сталіц, якая атрымала свой уласны герб.

## Гл. таксама 
* Сцяг Тыраны

## Літаратура 
* Флаги и гербы мировых столиц. Укл. К. Я. Нежинський. Москва. «Эксмо»-2009. ISBN 978-5-699-33497-1

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тырана
Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе
Хірамантыя

. «Варажбітка»]]
**Хірамантыя** (ад  — рука і  — варажба, прароцтва) — прадказанне будучыні і вызначэнне характару чалавека па лініях і бугарках на далонях рук.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Спосабы варажбы
Тыранскі політэхнічны ўніверсітэт

**Тыранскі політэхнічны ўніверсітэт** () — грамадскі ўніверсітэт, размешчаны ў Тыране, сталіцы Албаніі.

З'яўляецца найстарэйшым і другім па велічыні ўніверсітэтам у Албаніі, пасля Тыранскага ўніверсітэта. Ён быў заснаваны ў 1951 годзе і ў цяперашні час налічвае каля 10 000 студэнтаў, якія прыязджаюць з Албаніі, Косава, Паўночнай Македоніі і Чарнагорыі.

Універсітэт ўключае ў сябе шэсць факультэтаў і два навукова-даследчыя інстытуты:
* Будаўнічы факультэт
* Факультэт інфармацыйных тэхналогій
* Механіка-машынабудаўнічы факультэт
* Факультэт геалогіі і горнай справы
* Факультэт электратэхнікі
* Факультэт матэматыкі і фізікі
* Інстытут геалогіі
* Інстытут энергетыкі, водных рэсурсаў і навакольнага асяроддзя

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1951 годзе
Катэгорыя:універсітэты Албаніі
Катэгорыя:Тырана
Нацыянальная бібліятэка Албаніі

**Нацыянальная бібліятэка Албаніі** () размешчана ў сталіцы краіны Тыране. Бібліятэка была заснавана ў 1920 годзе і афіцыйна адкрыта 10 снежня 1922 года.

Нацыянальная бібліятэка Албаніі (НБА) — найважнейшы нацыянальны культурны інстытут і найстарэйшы ў Албанскай дзяржаве. Бібліятэка займае 2 будынкі і працуе пад кіраўніцтвам Міністэрства турызму, культуры, моладзі і спорту Албаніі. У задачы бібліятэкі ўваходзіць збор, апрацоўка, аднаўленне, захоўванне і давядзенне да чытачоў пісьмовых і іншых матэрыялаў, якія распавядаюць пра гістарычную і культурную спадчыну албанскага народа. На нацыянальным узроўні яна арганізуе бібліятэчную адукацыю і павышэнне прафесійнай адукацыі, таксама выконвае ролю навукова-даследчага цэнтра ў вобласці бібліятэчнай справы.

У склад збораў бібліятэкі ўваходзяць кнігі, перыядычныя выданні, карты, атласы, мікрастужкі і іншыя бібліятэчныя адзінкі захоўвання. Асобныя зборы цікавыя як у кантэксце албанскай, так і еўрапейскай культуры. Бібліятэка як правіла адкрыта 72 гадзіны ў тыдзень для асоб старэйшых за 16 гадоў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Культура Албаніі
Катэгорыя:Тырана
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Хірургічныя інструменты

**Хірургічныя інструменты** — інструменты і прыстасаванні, якія выкарыстоўваюцца пры хірургічных аперацыях. Падзяляюцца на агульныя і дапаможныя.

Да агульных адносяць хірургічныя інструменты для раз'яднання тканак, фіксацыі і злучэння іх: скальпелі (у тым ліку лазерныя, плазмавыя), нажніцы, электранажы, пілы (ліставыя, стужачныя, дыскавыя, драцяныя), іголкі (прамыя і выгнутыя, колючыя, рэзныя, атраўматычныя); для спынення крывацёку — заціскачкі і апараты, лігатурныя іголкі і іншае; для зандзіравання ран, раскрыцця касцявых поласцей.

Дапаможныя інструменты: пінцэты, расшыральнікі, брушныя і пячоначныя люстэркі, лапаткі-прымальнікі і іншыя. Хірургічныя інструменты з аптычным прыстасаваннем служаць для дыягностыкі і аператыўнага лячэння, узяцця матэрыялу на аналіз і іншага. Існуюць таксама спецыяльныя хірургічныя інструменты — нейрахірургічныя, мікрахірургічныя, сасудзістыя і іншыя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Хірургія
Албанская грэкакаталіцкая царква

]]
**Албанская каталіцкая царква** — адна з усходнекаталіцкіх цэркваў, што прытрымліваюцца візантыйскага абраду, гэта значыць належыць да ліку грэкакаталіцкіх цэркваў. Усе прыходы царквы размешчаны на тэрыторыі Албаніі. Не варта блытаць яе з Італа-албанскай каталіцкай царквой, якая распаўсюджана на поўдні Італіі.

## Гісторыя 
Хрысціянізацыя Албаніі гістарычна ажыццяўлялася як місіянерамі з Усходу, так і з Захаду (галоўным чынам, на поўначы краіны). Першая абшчына албанцаў-каталікоў візантыйскага абраду была заснавана ў 1628 годзе. У 1765 годзе абшчына была ліквідавана турэцкімі ўладамі.

Аднаўленне дзейнасці грэкакатолікаў у Албаніі адбылося ў 1900 годзе — святар Георг Германас, які перайшоў з Албанскай праваслаўнай царквы ў каталіцтва, заснаваў грэкакаталіцкую абшчыну, якая праз 12 гадоў абгрунтавалася ў горадзе Эльбасан. У 1939 годзе была заснавана апостальская адміністратура. У 1945 годзе абшчына налічвала 400 членаў. Грэка-каталіцкая абшчына была ліквідавана ў 1967 годзе, калі Албанія была абвешчана атэістычнай краінай, а любое адпраўленне рэлігійнага культу стала карацца смерцю.

У 1992 годзе пасля палітычных змен у Албаніі была адноўлена апостальская адміністратура, а албанскія грэкакатолікі атрымалі магчымасць свабодна вызнаваць сваю веру.

## Структура 
Албанская каталіцкая царква мае статус апостальскай адміністратуры і ўваходзіць у склад царкоўнай правінцыі Тырана-Дурэс. Паводле даных Annuario Pontificio за 2012 год налічвае 3 749 вернікаў у 8 прыходах і 13 святароў. З 1996 года і па цяперашні час яе ўзначальвае апостальскі адміністратар Хіл Кабашы.

## Спасылкі 
* Р. Роберсан. Усходнія хрысціянскія цэрквы 
* Статыстыка царквы

Катэгорыя:Рэлігія ў Албаніі
Катэгорыя:Грэка-каталіцкая царква паводле краін
Капаонік

**Капаонік** () — горны масіў у Цэнтральнай Сербіі. Знаходзіцца ў акрузе Рашка і Расінскай акрузе.

Даўжыня масіва — 83 км, шырыня — 63 км, плошча — каля 2700 км². Найвышэйшы пункт — Панчычаў Врх (2017 м). Масіў складзены крышталічнымі сланцамі, гранітамі і серпентынітамі. Цэнтральную частку масіва займае аднайменны нацыянальны парк (плошча 118 км²).

Сярэднегадавая тэмпература +3,7 °C, што ніжэй, чым у сярэднім па Сербіі. Каля 200 дзён у годзе з’яўляюцца сонечнымі, але колькасць ападкаў перавышае 1000 мм у год. Снег ляжыць прыкладна 160 дзён у год, з канца лістапада па красавік.

У гарах Капаоніка знаходзіцца вялікая колькасць тэрмальных крыніц (36—78 °C). На тэрыторыі масіва знаходзіцца найвышэйшы вадаспад Сербіі Елаварнік (71 м). Зімой Капаонік выкарыстоўваецца ў якасці гарналыжнага курорта.

Катэгорыя:Горы Сербіі
Арагац

**Арага́ц** () — найвышэйшая горная вяршыня Армянскага нагор’я, у Арменіі. Вышыня 4090 метраў.

Патухлы вулкан, кратар якога стаў ледавіковым цыркам. Складзены з лаваў і туфаў. Ёсць невялікія ледавікі. На схілах стэпы з нагорнымі ксерафітамі. Па паўднёвым схіле Бюраканская астрафізічная абсерваторыя; рэшткі крэпасці Амберд.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Арагац // 

Катэгорыя:Вулканы Арменіі
Катэгорыя:Горы Арменіі
Юлія Уладзіміраўна Хіраска

**Юлія Уладзіміраўна Хіра́ска** (, вёска Вомельна, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — ) — беларуская артыстка балета.

## Біяграфія 
Дачка святара Уладзіміра Рыгоравіча Хіраскі.

Вучылася ў прыватнай харэаграфічнай студыі К. Алексютовіча ў 1921—1925 гадах. З 1921 года артыстка балета БДТ-1, з 1930 года салістка Дзяржаўнай эстрады, у 1933—1959 гадах — Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

Падчас вайны праца ў канцэртных брыгадах Паўночна-Заходняга і Калінінскага франтоў. Медалі «За доблесную працу ў ВАВ 1941–1945 гг.» і «За перамогу над Германіяй у ВАВ 1941–1945 гг.»

Жонка спевака І. М. Балоціна

## Творчасць 
Танцоўшчыца характарнага плана. У складзе творчых брыгад удзельнічала ў пастаноўцы балетаў «Салавей» М. Крошнера, «Палымяныя сэрцы» В. Залатарова. Сярод партый: Хмара («Князь-возера» Залатарова), Тао Хоа («Чырвоны мак» Р. Гліэра), Чага («Князь Ігар» А. Барадзіна), Сяброўка («Капелія» Л. Дэліба), а таксама характарныя танцы ў балетах «Раймонда» А. Глазунова, «Канёк-Гарбунок» Ц. Пуні, «Арлекінада» Р. Дрыга).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Катэгорыя:Постаці Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа
Віталь Мікалаевіч Іванка

**Віталь Іванка** (нар. , , Украіна) — украінскі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец ВФК Харкаў. У лютым 2008 года перайшоў у данецкі «Металург». У чэмпіянаце Украіны дэбютаваў 17 мая 2008 года ў матчы супраць данецкага «Шахцёра» (4:1). Іванка выйшаў на 81 хвіліне замест Аляксандра Касырына. Яго дэбют адбыўся ў 16 гадоў і ён стаў адным з самых маладых дэбютантаў элітнага дывізіёна Украіны. За 5 гадоў, праведзеных у «Металургу», нападнік не здолеў замацавацца ў стартавым складзе першай каманды, у асноўным выходзячы на замены. Таму і такая нізкая выніковасць — усяго 3 галы ў 57 афіцыйных матчах.

У студзені 2013 года знаходзіўся на вучэбна-трэніровачным зборы ў складзе кіеўскага «Арсенала», аднак да падпісання кантракта тады справа так і не дайшла. У канцы сакавіка 2013 года разарваў кантракт з «Металургам».

У ліпені 2013 года заключыў кантракт з кіпрскім клубам АЕК (Ларнака). Па заканчэнні сезона 2013/14 пакінуў Кіпр, і на працягу наступнай паловы года заставаўся без каманды.

У студзені 2015 года падпісаў кантракт з ужгарадскай «Гаверлай». Аднак, так і не згуляўшы за закарпацкі клуб, у сакавіку 2015 года накіраваўся на прагляд у бабруйскую «Белшыну» і ў выніку пачаў у Беларусі сезон 2015. Аднак, праявіць сябе ў Беларусі так і не здолеў — у 9 матчах чэмпіянату зрабіў толькі адну галявую перадачу, пры гэтым не правёў ніводнага поўнага матча. 8 ліпеня 2015 года кантракт з «Белшынай» па ўзаемнай згодзе быў разарваны.

У жніўні 2015 года стаў іграком клуба «Геліяс» з Першай лігі Украіны, а ў чэрвені таго ж года перайшоў у грузінскі «Калхеці-1913». У пачатку 2017 года далучыўся да грэчаскага клуба «Нікі» (Волас), але неўзабаве змяніў яго на «Панэяліяс». У ліпені 2017 года перайшоў у чарнагорскі клуб «Суцьеска», аднак правёў за яго толькі адзін матч і хутка пакінуў каманду.

У верасні 2018 года далучыўся да сімферопальскай «Таўрыі», аднак неўзабаве праз праблемы з алкаголем пакінуў каманду.

## Міжнародная кар’ера 
У юнацкай зборнай Украіны да 17 гадоў правёў 25 матчаў і забіў 4 галы. Дэбютаваў 6 кастрычніка 2007 у матчы супраць Малдовы (3:0). У тым матчы Віталь забіў два галы. Таксама правёў два матчы за юнацкую зборную Украіны U-19.

У 2013 годзе ў складзе моладзевай зборнай Украіны заваяваў срэбраныя медалі на Кубку Садружнасці, дзе ўкраінцы ў фінале саступілі моладзевай зборнай Расіі (2:4). Са сваім партнёрам па камандзе Юрыем Якавенкам і беларусам Арцёмам Быкавым стаў другім бамбардзірам на Кубку Садружнасці (ва ўсіх па 4 забітых мяча).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Металург Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК АЕК Ларнака
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Геліяс Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Калхеці-1913 Поці
Катэгорыя:Ігракі ФК Панэяліяс
Катэгорыя:Ігракі ФК Суцьеска Нікшыч
Катэгорыя:Ігракі ФК Таўрыя Сімферопаль
Ахуранскае вадасховішча

**Ахуранскае вадасховішча** (арм. Ախուրյանի ջրամբար) — вадасховішча ў ніжнім цячэнні ракі Ахуран, знаходзіцца на армяна-турэцкай мяжы. Пабудавана па дагаворы паміж СССР і Турцыяй, падпісаным у 1963 годзе, уведзена ў эксплуатацыю ў 1980 годзе. Працягласць — 20 кіламетраў (уздоўж мяжы), аб’ём вады ацэньваецца ў 525 млн м³. Выкарыстоўваецца для арашэння зямель сельскагаспадарчага прызначэння па абодва бакі мяжы, плошча абрашаных зямель ацэньваецца ў 104 тысячы гектараў.

Катэгорыя:Вадасховішчы паводле алфавіта
Катэгорыя:Вадасховішчы Арменіі
Сцяг Ерэвана

**Сцяг Ерэвана** — афіцыйны сімвал Ерэвана, сталіцы Арменіі.

## Апісанне 
Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча белага колеру. У цэнтры палотнішча размешчана выява гарадскога герба, аточанага авальным контурам з 12 чырвоных касых трохвугольнікаў.

Белы колер сімвалізуе чысціню думак. Колькасць трохвугольнікаў сімвалізуе колькасць гістарычных сталіц Арменіі. Сцяг зацверджаны ў 2004 годзе.

## Гл. таксама 
* Герб Ерэвана

## Літаратура 
* Флаги и гербы мировых столиц. Укл. Нежинський К. Я. Москва. «Эксмо»-2009. Стор. 183. ISBN 978-5-699-33497-1 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ерэван
Катэгорыя:Сцягі Арменіі
Катэгорыя:Сцягі 2004 года
Катэгорыя:2004 год у Ерэване
Герб Ерэвана

**Герб Ерэвана** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Ерэвана, сталіцы Арменіі.

## Апісанне і сімвалізм 
Герб Ерэвана ўяўляе сабой геральдычны шчыт французскай формы бронзава-абрыкосавага колеру. Шчыт аточаны тонкім контурам блакітнага колеру.

Цэнтральнай і адзінай фігурай герба з'яўляецца намаляваны блакітнымі лініямі «Цар-леў Эрэбуні», які ідзе. Ён сімвалізуе ўладу (такі леў часта размяшчаўся на родавых гербах князёў Арменіі). Правая пярэдняя лапа жывёлы трымае скіпетр, які ўвасабляе ўладу. На грудзях льва размешчана круглая эмблема, на якой сімвалічна намалявана гара Арарат і знак, які азначае вечнасць. Над галавой льва размешчана карона, намаляваная ў выглядзе так званага дрэва жыцця — сімвала, які з даўніх часоў увасабляе вечнасць.

У ніжняй частцы герба размешчана паласа сіняга колеру, на якой залатымі літарамі напісана назва горада армянскай мовай.

Гарадскі герб быў афіцыйна зацверджаны ў 1995 годзе.

## Гл. таксама 
* Сцяг Ерэвана

## Літаратура 
* Флаги и гербы мировых столиц. Укл. К. Я. Нежинський. Москва. «Эксмо»-2009. ISBN 978-5-699-33497-1

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ерэван
Катэгорыя:Гербы паводле алфавіта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:1995 год у Ерэване
Дзмітрый Сяргеевіч Асадчы

**Дзмітрый Асадчы** (нар. , Кіраваград) — украінскі футбаліст, паўабаронца ізраільскага клуба «Хапаэль» з Арабы (у арэндзе з «Хапаэля» Кір’ят-Ям).

## Клубная кар’ера 
Выхаванец кіраваградскай ДЮСШ-2, з 2006 года пайшоў вучыцца ў кіеўскае РВВФК (рэспубліканскае вышэйшае вучылішча фізічнай культуры), адкуль трапіў у структуру кіеўскага «Дынама». Гуляў за другую каманду і дубль кіяўлян, аддаваўся ў арэнду клубам «Сумы» і «Александрыя». У жніўні 2011 года вярнуўся ў Кіраваград, падпісаўшы кантракт з мясцовай «Зоркай». У «Зорцы» гуляў на працягу трох з паловай гадоў, усяго прыняў удзел у 73 матчах і забіў 5 галоў.

У лютым 2015 года падпісаў кантракт з мікашэвіцкім «Гранітам», які па выніках сезона 2014 вярнуўся ў беларускую Вышэйшую лігу. У складзе «Граніта» стаў у асноўным выхадзіць на замену. У верасні 2015 года атрымаў траўму, з-за якой выбыў да канца сезона.

У студзені 2016 года адправіўся на прагляд у «Гаверлу» і ў выніку падпісаў кантракт. Аднак, ужо ў лютым пакіуў закарпацкі клуб з-за яго цяжкага фінансавага становішча і забароны на рэгістрацыю новых ігракоў і вярнуўся ў «Граніт». У красавіку правёў тры матчы за каманду, выйшаўшы на замену, пасля быў пераведзены ў дубль. 13 мая 2016 года пакінуў мікашэвіцкі клуб.

У ліпені 2016 года далучыўся да клуба «Гарняк-Спорт», аднак ужо восенню пакінуў яго. У 2017 годзе пераехаў гуляць у Ізраіль.

## Міжнародная кар’ера 
У 2009 годзе правёў тры матчы за юнацкую (да 18 гадоў) зборную Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК ЦСКА Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-2 Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Сумы
Катэгорыя:Ігракі ФК Александрыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Зорка Крапыўныцкы
Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарняк-Спорт
Катэгорыя:Ігракі ФК Хапаэль Бейт-Шэан
Катэгорыя:Ігракі ФК Цэйрэй Кафр-Кана
Катэгорыя:Ігракі ФК Хайфа
Катэгорыя:Ігракі ФК Ірані Нешэр
Катэгорыя:Ігракі ФК Макабі Тырат-Кармель
Ерэванская тэлевежа

**Ерэванская тэлевежа** — збудаванне вышынёй 311,7 м у Ерэване, сталіцы Арменіі.

Будаўніцтва вежы працягвалася з 1974 па 1977 гады, яна павінна была замяніць старую 180-мятровую тэлевежу, павялічыўшы ў 2 разы магутнасць прыёму. Быўшы найвышэйшым збудаваннем у Арменіі і ў Закаўказзі ў цэлым, вежа з’яўляецца 32-й па вышыні тэлевізійнай вежай у свеце.

Вежа мае трохвугольную форму ў плане, вага складае 1900 тон. Ніз вежы знаходзіцца на вышыні каля 1170 метраў над узроўнем мора. Перадатчыкі вежы ахопліваюць значную частку Арарацкай раўніны.

## Спасылкі 
* Інфармацыя на en.structurae.de 

Катэгорыя:Тэлевежы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ерэвана
Катэгорыя:З’явіліся ў 1977 годзе
Катэгорыя:1977 год у Ерэване
Катэгорыя:Звышвысокія пабудовы
Маці-Арменія

thumb|170px|right|Манумент «Маці-Арменія» на марцы Арменіі, 2011 г.
**Маці-Арменія** () — манумент у Ерэване ў гонар перамогі Савецкага Саюза ў Вялікай Айчыннай вайне. Вышыня 54 м, з іх 22 м — вышыня статуі. Размешчаны ў парку Ахтанак (Перамога), які ўзвышаецца над цэнтрам горада.

Пастамент (1950, арх. Рафаэл Ісраэлян) выкананы з граніту, выкарыстаны матывы нацыянальнага арнаменту — разьбы па камені. Першапачаткова на ім быў усталяваны помнік Сталіну (ск. Сяргей Мяркураў), дэмантаваны ў 1962 годзе. Статуя «Маці Арменія» (1967, ск. Ара Аруцюнян) выканана ў чаканнай медзі, сімвалізуе магутнасць і веліч Радзімы. Уяўляе сабой выяву маці, якая ўкладвае меч у ножны. Ля ног маці ляжыць шчыт. Скульптура характэрна стылізаванай формай рук, строгімі рысамі адзення.

Ля падножжа помніка знаходзіцца музей Міністэрства абароны, у якім выстаўлены экспанаты часоў Вялікай Айчыннай і Карабахскай войнаў: асабістыя рэчы, зброя, дакументы і партрэты герояў. Вакол пастамента выстаўлены ўзоры ўзбраення таго часу.

## Гл. таксама 
* Спіс самых высокіх статуй свету
* Радзіма-маці

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Софья Георгиевна Капланова. «Ара Арутюнян», Москва, «Советский художник». 1968

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ерэвана
Катэгорыя:З’явіліся ў 1967 годзе
Катэгорыя:1967 год у Ерэване
Катэгорыя:Аб’екты на марках
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны
Джвары (манастыр)

**Джва́ры** (, літаральна «крыж») — грузінскі манастыр і храм VII стагоддзя (паміж 605 і 642 гг.) Знаходзіцца на вяршыні гары каля зліяння Куры і Арагві ў наваколлі Мцхеты — там, дзе згодна з гістарычнымі крыніцамі («Абарачэнне Грузіі», «Жыццеапісанне картлійскіх цароў», паставіла крыж святая роўнаапостальная Ніна. Джвары — адзін з шэдэўраў архітэктуры па дасканаласці архітэктурных формаў і першы ў Грузіі помнік Сусветнай спадчыны.

## Гісторыя 
Да 545 года на «крыжовай» гары ўжо стаяў храм малога памеру; цяпер ён зруйнаваны. Большая па памеры царква ў форме тэтраконха (22 на 18,4 метраў) была пабудавана ў 590—604 гадах. Магчыма яе архітэктарам быў Мікел Тхелі.

Пабудаваная на вяршыні скалістага масіву, царква служыць яго арганічным працягам і цэнтрам ўсяго навакольнага ландшафту. адзінства з ландшафтам падкрэслена тым, што сам манастыр суадносіцца з памерам скалы роўна як 1 да 7. Форма храма з’яўляецца вынікам працяглых пошукаў грузінскіх дойлідаў, якія адмовіліся ад формы базілікі і шукалі аптымальную форму цэнтральнага крыжовага храма, з адзінай унутранай прасторай. Гэтыя пошукі адлюстраваныя, напрыклад ў царкве ў Дзвелі-Гавазі і ў кафедральным саборы ў Нінацміндзе.

Невялікая па памеры царква ў плане з’яўляецца ўпісаным у квадрат крыж з паўкруглымі апсідамі на канцах. Унутраная прастора мае суразмернасць, выразнасць і акуратнасць. Завершаны хра купалам на васмігранным барабанам.

Знешні выгляд фасадаў вызначаецца гранёнымі апсідамі з плоскімі нішамі. Усходні і паўднёвы бок храма ўпрыгожаныя скульптурнымі рэльефамі і арнаментамі, на гранях алтарнай апсіды — тры рэльефа з выявамі царкощных стараст. Скульптуры грубаватыя і наіўныя па выкананню, але ў цэлым арнамент добра падкрэслівае архітэктурныя формы храма.

Архітэктурнае рашэнне вылучаецца выключнай цэльнасцю, ўпісанасцю ў ландшафт. Купал на васьмігранным барабане паслужыў шанаваным узорам для Атэнскага Сіёна ў Гарыйскім муніцыпалітэце і мноства іншых каўказскіх храмаў, стаўшы сімвалам сярэднявечнай Грузіі.

У 2004 годзе Джвары быў унесены ў спіс Міжнароднага фонда манументаў, як адзін з сотні, якім пагражае пагібель, але рэстаўрацыя 2007 года прывяла да выключэння яго з гэтага спіса. Між тым, на сценах манастыра да гэтага часу магчыма ўбачыць варварскія надпісы наведвальнікаў са ўсяго СССР за апошнія 60 год.

## Згадванне ў літаратуры 
* Джвары разам з Задазенскім манастыром лічыцца месцам дзеяння паэмы Лермантава «Мцыры».
* Валерыя Алфеева — аповесць «Джвары», прысвечаная яе сыну.

## Літаратура 
* Всеобщая история искусств, т. 2, М. «Искусство», 1960
* Rosen, Roger. *Georgia: A Sovereign Country of the Caucasus.* Odyssey Publications: Hong Kong. 1999. ISBN 9622177484
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Грузіі
Катэгорыя:Нерухомыя культурныя помнікі нацыянальнага значэння Грузіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Грузіі
Катэгорыя:Манастыры Грузінскай праваслаўнай царквы
Арарацкая раўніна

**Арарацкая даліна** (арм. Արարատյան դաշտ) — раўніна на тэрыторыі Армянскага нагор’я, размешчаная ў каўказскім рэгіёне на захад ад возера Севан, у перадгор’ях гары Гегам. На поўначы раўніны мяжа гары Арагац, на поўдні — гара Арарат. Рака Аракс дзеліць раўніну на дзве часткі: паўночная (вялікая), якая належыць Арменіі і паўднёвая (меншая) — Турцыі. Вышыня над узроўнем мора — 850—1000 метраў. Даўжыня 90 км. Клімат кантынентальны і паўзасушлівы з умерана гарачым летам і халоднай зімой. Гадавая колькасць ападкаў каля 200-300 мм. Улетку дажджы рэдкія. Узімку ападкі частыя, звычайна снегам.

На раўніне развіта паліўнае земляробства. Палі арашаюцца водамі ракі Аракс і яго левымі прытокамі — Сеўджурам, Касахам, Разданам і інш.

Колькасць прасвідраваных глыбінных свідравін (да 200—250 м) на Арарацкай раўніне ў 1980-я гады, па прыблізных адзнаках, дасягнула 3000.

Арарацкая раўніна па працягласці сапраўднага сонечнага ззяння можа быць параўнана з субтрапічнымі зонамі Сярэдняй Азіі. У цёплы перыяд працягласць сапраўднага сонечнага ззяння ў рэспубліцы складае 82-87 % ад гадавой.

Выява:Khor Virap.jpg|Арарацкая раўніна. Від на манастыр Хор Вірап і Вялікі Арарат
Выява:Ararat frog 0001.jpg|Смуга над Арарацкай раўнінай
Выява:Mount Ararat, Ararat Plain, Armenia.jpg|Арарацкая раўніна
Выява:Salt Desert Yeraskhahun.jpg|Саланчаковая пустыня на Арарацкай раўніне, каля Ерасхаўна

## Гл. таксама 
* Раўніны Арменіі
* Геаграфія Арменіі

__NOTOC__

## Літаратура 
* Тахтаджян А. Л., Фёдоров Ан. А. Флора Еревана: Определитель дикорастущих растений Араратской котловины / Академия наук СССР. Ботанический институт им. В. Л. Комарова. Академия наук Армянской ССР. Ботанический институт. — Изд. 2-е, перераб. и доп. — Л.: Наука, Ленинградское отделение, 1972. — 394 с. — 2 200 экз.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Раўніны Арменіі
Влёра

**Влёра** (,  — Аўлон, ) — горад на поўдні Албаніі, адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Влёра і акругі Влёра. Порт на беразе заліва Влёра (Влёрская бухта) Адрыятычнага мора. Насельніцтва — 134 тыс. жыхароў (2010).

## Гісторыя 
Першыя помнікі антычнасці ў горадзе Влёра датуюцца VI стагоддзем да н.э.. На працягу IV стагоддзя да н.э. часта згадваецца ў якасці важнага порта для караблёў, якія плылі з Отранта і Брундызія, і пераправачнага пункта паміж двума іншымі антычнымі гарадамі ў Албаніі: Бутрынтам і Апалоніяй.

У 1481 г. грэчаскі военачальнік на неапалітанскай службе Кракодылас Кладас пры падтрымцы мясцовых грэчаскіх і албанскіх паўстанцаў адбіў горад у туркаў. Горад знаходзіўся пад кантролем Неапалітанскага каралеўства дзесяць гадоў.

28 лістапада 1912 года Ісмаіл Кемалі абвясціў у Влёры незалежнасць краіны. Горад стаў першай сталіцай незалежнай Албаніі.

З 1955 па 1962 год порт Влёра выкарыстоўваўся ВМФ СССР як ваенна-марская база, але затым у сувязі з выхадам Албаніі з Варшаўскага дагавора ў гэтай якасці быў страчаны.

У 1997 годзе горад апынуўся адным з месцаў пачатку беспарадкаў, якія атрымалі шырокую вядомасць.

## Славутасці 
* Этнаграфічны музей
* Гістарычны музей
* Музей Незалежнасці
* Мячэць Мурадые
* Крэпасць Каніні, у мястэчку Каніна
* Крэпасць Порта-Палерма
* Руіны крэпасці Гімара, у мястэчку Гімара
* Цэрквы Святога Стэфана і Святога Мітры ў мястэчку Дэрмі (XII—XIV стагоддзяў)
* Манастыр Святой Марыі, у мястэчку Звернец
* Антычны амфітэатр Арыкум (I да н.э.)
* Царква Маміроі, у мястэчку Арікум

## Гарады-пабрацімы 
*  Ізмір, Турцыя (1994)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Влёра — мяжа двух мораў 

Катэгорыя:Гарады Албаніі
Катэгорыя:Парты Адрыятычнага мора
Эдзі Рама

**Э́дзі Р́ама** (, ) — албанскі палітык, баскетбаліст, артыст і мастак. Міністр культуры і спорту ў 1998—2000 гг. Бурмістар Тыраны ў 2000—2011 гг. Кіраўнік Сацыялістычнай партыі Албаніі з кастрычніка 2005. Пасля пераможных для яго партыі парламенцкіх выбараў у 2013 годзе вылучаны на прэм’ера Албаніі, 15 верасня 2013 года заняў гэту пасаду.

## Біяграфія 
### Мастацтва 
Паводле адукацыі і прафесіі артыст і мастак. Напачатку 1990-х займаў пасаду прафесара мастацтва ў Албанскай Акадэміі мастацтва. У 1995 з’ехаў на вучобу ў Парыж. У 1997 падчас наведвання радзімы быў моцна збіты групай зламыснікаў.

Як прафесар Рама выдаў дзве кніжкі. Яго мастацкія працы былі прэзентаваны на шматлікіх выстаўках у краіне і за граніцай.

### Удзел у палітыцы 
У 1998 Рама вярнуўся з Парыжу ў Албанію на пахаванне бацькі, вядомага разьбяра. У Францыю больш не вярнуўся, бо прэм’ер Фатас Нана прапанаваў яму ў сваім кабінеце пасаду міністра культуры, моладзі і спорту, якую Рама займаў да 2000 года. Аднак сябрам Сацыялістычнай партыі Албаніі тады ён не стаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тыране
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Албаніі
Катэгорыя:Палітыкі Албаніі
Катэгорыя:Мэры Тыраны
Катэгорыя:Мастакі Албаніі
Зангезурскі хрыбет

**Зангезурскі хрыбет** — горны хрыбет у Армянскім нагор’і, на мяжы Арменіі і Нахічэванскай аўтаномнай рэспублікі. Працягваецца мерыдыянальна ад верхняга цячэння рэк Тэртэр і Арпа да ракі Аракс.

Даўжыня хрыбта каля 130 км. Вышыня да 3904 км (гара Капутджух). Складзены пераважна з гранітаў і гранадыярытаў. На заходніх схілах стэпавыя і паўпустынныя ландшафты, на ўсходніх — часткова шыракалістыя лясы і субальпійскія лугі. Радовішчы медных руд.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горныя хрыбты Арменіі
Томашак (значэнні)

**Томашак** — прозвішча:

Вядомыя носьбіты:
* Вацлаў Ян Томашак (1774—1850) — чэшскі кампазітар, піяніст і педагог.
* Францішак Томашак (1899—1992) — чэхаславацкі кардынал, каталіцкі багаслоў.
* Яраслаў Томашак (1896—1970) — чэшскі кампазітар і музычны крытык.
Серкулі

Назву **Серкулі** маюць:

* Серкулі — хутар у Валожынскім раёне Мінскай вобласці
* Серкулі — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці
Пагарэлка

Назву **Пагарэ́лка** маюць:

* Пагарэлка — вёска ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці
* Пагарэлка — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці
* Пагарэлка — пасёлак у Любанскім раёне Мінскай вобласці
Каралеўшчына (значэнні)

Назву **Каралеўшчына** маюць:

* Каралеўшчына — у Каралеўстве Польскім і Рэчы Паспалітай непасрэдныя ўладанні дзяржавы ў асобе манарха.

## Населеныя пункты 
* Каралеўшчына — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці
* Каралеўшчына — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці
Нівішча

Назву **Нівішча** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Нівішча — вёска ў Ляхавіцкім раёне 

* Мінская вобласць:
** Нівішча — вёска ў Чэрвеньскім раёне 

## Гл. таксама 
* Ніва
* Нівішчы
* Нівы
* Ніўе
* Ніўкі
* Ніўнае
* Ніўнікі
Бюраканская астрафізічная абсерваторыя

**Бюраканская астрафізічная абсерваторыя імя В. А. Амбарцумяна** — адна з вядучых навуковых устаноў Нацыянальнай акадэміі навук Арменіі. Абсерваторыя знаходзіцца ў Арагацотнскай вобласці ў Арменіі на паўднёвым схіле гары Арагац на вышыні 1490 м на ўскраіне вёскі Бюракан. Комплекс будынкаў абсерваторыі з'яўляецца архітэктурным помнікам.

## Кіраўнікі абсерваторыі 
* 1946—1988 — Віктар Амазаспавіч Амбарцумян — ініцыятар заснавання і першы дырэктар абсерваторыі
* 1988—1993 — Эдуард Яфімавіч Хачыкян
* 1993—1994 — Айк Авакавіч Аруцюнян (в. а. дырэктара)
* 1994—1999 — Арташэс Рубен Петрасян
* 1999—2003 — Эдуард Яфімавіч Хачыкян (другі тэрмін)
* з 2003 — Айк Авакавіч Аруцюнян

## Гісторыя 
Бюраканская абсерваторыя была заснавана ў 1946 годзе па ініцыятыве на той час член-карэспандэнта АН СССР Віктара Амбарцумяна, які доўгі час быў яе дырэктарам. Будаўніцтва комплексу пачалося вясной таго ж года пад кіраўніцтвам Самвела Сафарана. У год заснавання абсерваторыі быў створаны часопіс «Паведамленні Бюраканскай абсерваторыі». З 1998 года абсерваторыя носіць імя В. А. Амбарцумяна.

Афіцыйнае адкрыццё абсерваторыі адбылося толькі 19 верасня 1956 года.

На тэрыторыі абсерваторыі ў 1961 годзе была створана станцыя Астранамічнага інстытута імя В. В. Собалева (раней АТ ЛДУ).

Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі
Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі Арменіі
Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Рэспублікі Арменія
Пружанка

**Пружа́нка**:

* Пружанка — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці
* Пружанка — вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці

* Пружанка (Красноўка) — рака ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці

## Гл. таксама 
* Пружонка
Гуды (значэнні)

Назву **Гуды** маюць:

* Гуды — традыцыйная літоўская назва беларусаў
* Гуды — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці
* Гуды — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці
Нівішчы

Назву **Ні́вішчы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Нівішчы — вёска ў Бярозаўскім раёне
* Гомельская вобласць:
** Нівішчы — былая вёска ў Акцябрскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Нівішчы — вёска ў Горацкім раёне

## Гл. таксама 
* Ніва
* Нівішча
* Нівы
* Ніўкі
Васкрасенская царква (Віцебск)

**Васкрасенская царква** — уніяцкая царква ў горадзе Віцебску. Грэка-каталіцкая царква Уваскрасення Хрыстова перабудавана з жылога дома ў 2000-я гады. Месца знаходжання: вуліца 2-я Войкава, 6а.

## Спасылкі 
* 
* http://gorodvitebsk.by/katalog/religiya
* http://www.arche.by/by/page/science/9183
* http://catholichurch.ru 

Катэгорыя:Храмы Віцебска
Катэгорыя:Грэка-каталіцкія храмы Беларусі