Свабода

**Свабо́да** — магчымасць чалавека дзейнічаць у адпаведнасці са сваімі мэтамі, жаданнямі, інтарэсамі. Практычная рэалізацыя свабоды ажыццяўляецца пры наяўнасці аб'ектыўнай магчымасці (знешняй свабоды) для дзейнасці.

**Свабода** — у самім агульным сэнсе, наяўнасць магчымасці выбару, варыянтаў зыходу падзеі.

Свабода ёсць адзін з відаў праявы выпадковасці, накіроўванае свабодай волі (усвядомленая свабода) або стахастычным законам (непрадказальнасць сыходу падзеі, неўсвядомленая свабода). У гэтым сэнсе, паняцце «свабода» процілегла паняццю «неабходнасць».

У этыцы «свабода» звязаная з наяўнасцю свабоднай волі чалавека. Свабода волі накладае на чалавека адказнасць і абавязвае ў заслугу яго слова і ўчынкі. Учынак лічыцца маральным толькі ў тым выпадку, калі ён здзяйсняецца свабоднай воляй, з'яўляецца вольным волевыяўленнем суб'екта. У гэтым сэнсе этыка накіраваная на ўсведамленне чалавекам сваёй волі і звязанай з ёй адказнасцю.

У праве свабода звязаная не проста з адказнасцю суб'екта за свае дзеі, якая разумее яго свабоду волі, але і з *мерай* адказнасці — *ступені* наяўнасці свядомасці або непрытомнасці ўчынку. Выпрацоўка гэтай меры адказнасці за дзею выклікана патрабаваннем справядлівасці, справядлівай адплаты — *меры* пакарання.

У праве — замацаваная ў канстытуцыі або іншым заканадаўчым акце магчымасць вызначаных паводзін чалавека (напрыклад, свабода слова, свабода веравызнання і г. д.). Катэгорыя «свабода» блізкая да паняцця «права» ў суб'ектыўным сэнсе, аднак апошняе мяркуе наяўнасць больш або меней выразнага юрыдычнага механізму для рэалізацыі і звычайна карэспандуючага абавязку дзяржавы або іншага суб'екта здзейсніць якое-небудзь дзеянне (напрыклад, падаць працу ў выпадку права на працу). Наадварот, юрыдычная свабода ня мае выразнага механізму рэалізацыі, ёй карэспандуе абавязак устрымлівацца ад здзяйснення якіх-небудзь парушаючых дадзеную свабоду дзеянняў.

Свабода — сродак для дасягнення мэты і сэнсу жыцця чалавека. У язычнікаў ідэалы свабоды паслужылі асновай стварэння дэмакратычнага грамадства, класічным прыкладам якога сталі Афіны ў Старажытнай Грэцыі. У апошнія стагоддзі да гэтых ідэалаў вярнулася і сучаснае грамадства.

## Гл. таксама 
* Дэмакратыя
* Лібералізм
* Свабода волі
* Трансцэндэнтальная свабода
* Воля

## Літаратура 
* Беляев И. А., Максимов А. М. Свобода целостного человеческого существа в социально-личностном измерении  // Вестник Оренбургского государственного университета. — 2011. — № 11 (130), ноябрь. — С. 139-145. 
* Беляев И. А., Максимов А. М. Свобода человека как целостного природно-социально-духовного существа // Интеллект. Инновации. Инвестиции. — 2012. — № 1. — С. 202-207.
* Беляев И. А., Максимов А. М. Целостность и свобода человека: монография. — Екатеринбург: Изд-во Урал. ун-та, 2004. — 180 c. 
* Т. Васильева. Дионис-Либер, бог свободных  // Васильева Т. В. Комментарии к курсу истории античной философии. М., 2002, с. 311—315
* Р. Сафрански. Вольные вариации на тему свободы  // Позиции современной философии. Вып. 3. Современная философия в Германии. СПб.: Изд-во С.-Петерб. ун-та, 2004, с. 57-66
* Завьялова Г. И. Философский анилиз трансформаций свободы (логико — исторический аспект) — Дисс. Оренбург: Оренбургский госуниверситет, 2005.

Катэгорыя:Правы чалавека
Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Катэгорыя:Этыка
Катэгорыя:Сацыяльная філасофія
Катэгорыя:Палітычная філасофія
Катэгорыя:Палітыка
Катэгорыя:Ідэалогіі