open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Карл Іосіф Вірыён

**Карл Іосіф Вірыён, Караль Юзаф Вірыён, Іосіф Іванавіч Вірыён** (; , г. Нансі, Францыя — ), французскі і беларускі ўрач, арганізатар аховы здароўя. Доктар медыцыны і хірургіі (1785).

## Біяграфія 
### Сям’я 
Нарадзіўся ў сям’і Жана-Клода дэ Вір’ёна — прыдворнага медыка імператара Франца I і прыдворнага фармацэўта , у другім яго шлюбе з Мары Манік Арманд дэ ля Тур. Быў у бацькі восьмым дзіцем і шостым сынам.

### Адукацыя 
Вышэйшую медыцынскую адукацыю атрымаў у Страсбургскім універсітэце, які скончыў са ступенню доктара медыцыны. Пазней яшчэ некалькі гадоў вучыўся ў Венскім універсітэце, пасля чаго вярнуўся на радзіму і стаў працаваць ваенным урачом у Латарынгскай правінцыі. Службу сумяшчаў з выкладаннем анатоміі на медыцынскім факультэце Страсбургскага ўніверсітэта.

### Запрашэнне ад Радзівілаў 
У 1775 годзе атрымаў запрашэнне ад Радзівілаў працаваць урачом у Нясвіжы. Працуючы там, К. Вірыён зарэкамендаваў сябе як добры спецыяліст і чалавек, але задавальнення ад працы не адчуваў. Сітуацыю змяніла знаёмства з яго земляком Жанам Эмануэлем Жыліберам, якое адбылося каля 1776 года. Калі ў 1778 годзе памёр урач Гродзенскай каралеўскай эканоміі Хейнцэльман, Жылібер запрасіў Вірыёна на свабодную пасаду. Адначасова яму было даручана выкладанне ў Гродзенскай медыцынскай акадэміі анатомію чалавека і жывёл. Пасля здачы экзамену і настрыфікацыі замежнага медыцынскага дыплома у 1797 г. расійскія ўлады дазволілі яму заняць пасаду Гродзенскага павятовага лекара, якую ён добрасумленна выконваў да 1799, а затым выйшаў у адстаўку па хваробе. Да гэтага часу ён ужо змог набыць невялікі маёнтак Скамарошкі паблізу Гродна з 18 душамі мужчынскага полу.

У 1807 выбраны член Віленскага медыцынскага таварыства.

Навуковыя працы па хірургіі і анатоміі.

## Нашчадкі 
Карл Вірыён стаў родапачынальнікам польскай галіны дэ Вірыёнаў, сярод прадстаўнікоў якой можна згадаць родных братоў: інжынера  і дыпламата .

## Літаратура 
* 
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. — Т. 2. — Мн., 1994.

## Спасылкі 
* Aftanazy. Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Tom 11 с. 505—506

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Францыі
Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскай медыцынскай акадэміі
Катэгорыя:Масоны
Катэгорыя:Дактары хірургіі і медыцыны
Карл Іосіф
Рэйк’явікскі двор

**Рэйк’явікскі двор** () — гасцявы дом у ісландскай сталіцы Рэйк’явік.

Будынак пабудаваны ў 1909 годзе французскім кіраўніцтвам для французскага консула. У 1958 горад Рэйк’явік выкупіў гэты дом. У будынку з 10 па 12 кастрычніка 1986 года праходзіла сустрэча («Саміт у Рэйк’явіку») паміж прэзідэнтам ЗША Рональдам Рэйганам і генеральным сакратаром КПСС Міхаілам Гарбачовым.

Перад будынкам стаіць скульптура Сігур’ёна Олафсана.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Рэйк’явіка
Катэгорыя:Славутасці Рэйк’явіка
Катэгорыя:З’явіліся ў 1909 годзе
Рэйк’явікская ратуша

**Рэйк’явікская ратуша** () — ратуша, знаходзіцца на возеры Т’ёрнін у цэнтры ісладскай сталіцы Рэйк’явіку на мяжы старога горада.

Праект ратушы распрацавала архітэктарскае бюро «Studio Granda». Пабудавана з бетона ў 1987—1992. Складаецца з двух будынкаў. Усходні ўваход знаходзіцца з боку моста над возерам Т’ёрнін.

Побач з кабінетамі гарадскога кіравання знаходзіцца 3D-мадэль Ісландыі. Памяшканні выкарыстоўваюцца таксама для выстаў.

Катэгорыя:Славутасці Рэйк’явіка
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:Ратушы
Дзяржынскі

**Дзяржынскі**:

## Прозвішча 
* Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі (1877—1926) — рэвалюцыянер, савецкі дзяржаўны дзеяч.
* 
* Эдмунд Іосіфавіч Дзяржынскі (1838—1882) — кавалер ордэна Св. Ганны, бацька Ф. Э. Дзяржынскага.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Дзяржынскі — пасёлак у Чачэрскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Дзяржынскі — пасёлак у Глускім раёне
** Дзяржынскі — былы пасёлак у Кіраўскім раёне

### Расія 
* Дзяржынскі (горад)

## Гл. таксама 
* Дзяржынск (значэнні)
* Дзяржынскі сельсавет
* Дзяржынскі раён
Мода (статыстыка)

**Мода** — значэнне, якое часцей за ўсё сустракаецца ў , або найбольш імавернае значэнне выпадковай велічыні.

Кажучы больш строга, модай дыскрэтнага размеркавання імавернасцей завецца значэнне, у якім функцыя імавернасці становіцца найбольшай. У сваю чаргу модай абсалютна непарыўнага размеркавання называецца значэнне аргумента, якое максімізуе шчыльнасць імавернасці.

Як матэматычнае спадзяванне, статыстычнае сярэдняе і медыяна, мода ёсць спосабам выразіць адным лікам важную інфармацыю аб выпадковай велічыні або выбарцы. У нармальнага размеркавання мода супадае з медыянай і матэматычным спадзяваннем, у той час як у моцна скажоных размеркаванняў гэтыя значэнні могуць істотна адрознівацца.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Статыстыка
Катэгорыя:Матэматычная статыстыка
Алег Іванавіч (вялікі князь разанскі)

**Алег Іванавіч**, у манастве **Іаакім** (? — ) — вялікі князь разанскі (1350—1371, 1372—1402).

У сваім тастаменце называе бацькам вялікага князя разанскага Івана Аляксандравіча, пэўны час распаўсюджанай была думка, што бацькам Алега быў вялікі князь разанскі Іван Іванавіч.

Быў жанаты з Ефрасiнняй Альгердаўнай. Перад Кулікоўскай бітвай (1380) быў у саюзе з Мамаем. Пазней заключыў мір з вял.кн. маскоўскім Дзмітрыем Іванавічам, замацаваны ў 1387 годзе шлюбам алегава сына Фёдара з дзмітрыевай дачкой Соф’яй. У канцы жыцця прыняў схіму.

Катэгорыя:Вялікія князі разанскія
Катэгорыя:Святаславічы
Катэгорыя:Рускія князі XIV стагоддзя
Катэгорыя:Рускія князі XV стагоддзя
Катэгорыя:Памерлі ў Салотчы
Катэгорыя:Пахаваныя ў Салотчы
Іван Аляксандравіч Ганчароў

**Іван Аляксандравіч Ганчароў** (, Сімбірск, цяпер Ульянаўск — , Санкт-Пецярбург) — рускі пісьменнік, член-карэспандэнт Пецярбургскай АН (1860).

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Публіцысты Расіі

Катэгорыя:Галоўныя рэдактары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Цэнзары Расійскай імперыі
Лявонцій Піліпавіч Магніцкі

**Лявонцій Піліпавіч Магніцкі** (—) — расійскі выкладчык матэматыкі ў Школе матэматычных і навігацыйных навук у Маскве (з 1701), аўтар першага рускага друкаванага кіраўніцтва «Арыфметыка…» (1703), энцыклапедыі матэматычных ведаў таго часу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Расіі
Радаван Караджыч

**Ра́даван Кара́джыч** (; ) — палітычны дзеяч баснійскіх сербаў, прэзідэнт Рэспублікі Сербскай (1992—1995), паэт, прафесар псіхіятрыі.

Заснавальнік Сербскай дэмакратычнай партыі Босніі і Герцагавіны (1990). Падчас Грамадзянскай вайны, распачатай пасля абвяшчэння баснійскімі мусульманамі незалежнасці Босніі і Герцагавіны, узначаліў узброены супраціў, дамагаючыся тэрытарыяльных пераваг для баснійскіх сербаў. У 1995 падпісаў мірную дамову ў Дэйтане (ЗША), паводле якіх Боснія была падзеленая на мусульманскую, харвацкую і сербскую тэрыторыі.

Жыў у Бялградзе, хаваўся, пакуль не быў арыштаваны і не адпраўлены ў Гаагу.

У 2008 арыштаваны і з таго часу знаходзіцца ў турме Міжнароднага трыбунала па былой Югаславіі. У 2016 Радаван Караджыч прысуджаны да 40 гадоў турмы за ваенныя злачынствы і злачынствы супраць чалавечнасці, учыненыя падчас баснійскай вайны 1992—1995 гадоў. Ён, у прыватнасці, прызнаны вінаватым у генацыдзе ў Срэбраніцы — невялікім баснійскім горадзе, дзе ў ліпені 1995 годабылі забітыя ад сямі да васьмі тысяч баснійскіх мусульман. Па выніках разбору суд усклаў на Караджыча адказнасць за забойства, захоп закладнікаў і прымусовае перасяленне жыхароў Босніі і Герцагавіны. Яго прызналі вінаватым у т.л. па эпізодзе з аблогай горада Сараева, за час якой загінулі тысячы чалавек. Усяго абвінаваўчы прысуд быў вынесены па 10 эпізодах з 11. Караджыча апраўдалі толькі па абвінавачванні ў генацыдзе жыхароў сямі баснійскіх населеных пунктаў у 1992 годзе.

Абвінавачванне дамагалася для Караджыча павелічэння тэрміну зняволення з 40 гадоў да пажыццёвага і прызнання яго вінаватым у генацыдзе за яго меркаваную ролю ў злачынствах, якія здзяйсняліся супраць грамадзян несербскай нацыянальнасці ў некалькіх баснійскіх гарадах у першыя гады вайны. Караджыч тым часам прасіў разгледзець апеляцыю аб правядзенні новага суда. 20 сакавіка 2019 года cуд ААН у Гаазе прысудзіў Радавана Караджыча да пажыццёвага зняволення.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Югаславіі
Катэгорыя:Абвінавачаныя Міжнародным трыбуналам па былой Югаславіі
Катэгорыя:Прэзідэнты Рэспублікі Сербскай
Катэгорыя:Члены Сербскай дэмакратычнай партыі
Катэгорыя:Удзельнікі Баснійскай вайны
Фёдар Мікалаевіч Глінка

**Фёдар Мікалаевіч Глінка** (8 (19) чэрвеня 1786, маёнтак Сутокі, Духаўшчынскі павет, цяпер Смаленская вобласць — 11 (23) лютага 1880, Цвер) — рускі паэт, публіцыст, празаік, афіцэр, удзельнік дзекабрысцкіх таварыстваў; брат С. М. Глінкі.

Удзельнік Айчыннай вайны 1812, член «Саюза выратавання», адзін з кіраўнікоў «Саюза дастатку». Вайсковы дзённік «Лісты рускага афіцэра» (1815—1816). Біблейскія матывы ў лірыцы («Досведы святой паэзіі», 1826). Вершы «Тройка» (1824) і «Вязень» (1831) сталі папулярнымі песнямі.

## Літаратура 
* Русские писатели. 1800—1917. Биографический словарь. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — Т. 1: А — Г. — С. 578—581.
* *Коровин В. Л.* Глинка Фёдор Николаевич // Православная энциклопедия. Том XI. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2006. — С. 578–580. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-017-Х

Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Публіцысты Расіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Духаўшчынскім раёне
Герб Вільні

**Герб Вільні** — герб горада Вільні.

Гістарычна на гербе горада на пунсовым полі выяўлены Святы Хрыстафор, які пераходзіць у брод раку і нясе на плячы немаўля Ісуса.

Па версіі, якая распаўсюджана ў папулярных выданнях і паходзіць з містыфікацыі гісторыка Тэадора Нарбута, герб нададзены гораду праз 7 гадоў па заснаванні, то бок у 1330 годзе, і на ім быў выяўлены казачны герой Алціс, які пераносіць праз раку сваю жонку Янтэрытэ; пасля хрышчэння паганцаў у Літве ў канцы XIV ст., герб нібы быў пераасэнсаваны ў хрысціянскім духу.

Упершыню сімволіка на пячатцы Вільні згадваецца ў 1568 годзе ў прывілеі вялікага князя Жыгімонта Аўгуста, тамсама ёсць і малюнак герба са святым Хрыстафорам, які ідзе праз раку і нясе немаўля Ісуса, а ў руцэ трымае посах з падвойным крыжам як навершам. Ужо неўзабаве, у XVI ст. святога Хрыстафора на гербе сталі выяўляць не з посахам, а з вырваным дрэвам у руцэ.

У перыяд уваходжання горада ў склад Расійскай Імперыі герб горада быў заменены мінулым гербам Вялікага Княства Літоўскага і ўяўляў сабой на чырвоным полі выяву вершніка ў латах, які скача на белым кані ў правы бок; у правай руцэ вершніка паднятая ўверх шабля, а левая трымае срэбны шчыт з залатым васьміканцовым крыжам. У якасці герба горада Вільні герб быў уведзены ў 1845 годзе.

Пасля 1990 года гістарычны герб быў адноўлены.

Выява:Vilnius COA 1845.png|Герб Вільні (у складзе Расійскай імперыі)
Выява:Coat of Arms of Vilnius.svg|Герб Вільні (шчыт)
Выява:Grand Coat of arms of Vilnius.svg|Вялікі герб Вільні

Катэгорыя:Вільня
Вільня
Рыгор Сцяпанавіч Маракуца

**Рыгор Сцяпанавіч Маракуца** ( года, сяло Тэя, Грыгарыёпальскі раён МССР) — прыднястроўскі дзяржаўны дзеяч, старшыня Вярхоўнага Савета ПМР (1991—2005).

## Біяграфія 
Скончыў Цэлінаградскі сельскагаспадарчы інстытут (1968), працаваў у Каменскай РЭС, інструктарам райкама кампартыі Малдавіі (1971—1981), намеснікам старшыні Каменскага райсавета народных дэпутатаў, першым сакратаром Каменскага райкама партыі (1981—1991).

З 1990 года — дэпутат Вярхоўнага Савета ПМР. У студзені 1991 года абраны старшынём парламента. На гэты жа пост абіраўся таксама ў 1995 і 2000 гадах. На парламенцкіх выбарах 2005 года большасць у Вярхоўным Савеце атрымала партыя «Абнаўленне» і саюзныя ёй сілы, таму на пост старшыні Вярхоўнага Савета быў абраны лідар «Абнаўлення» Яўген Шаўчук. Маракуца быў абраны на пасаду Спецыяльнага Прадстаўніка Вярхоўнай Рады па міжпарламенцкіх сувязях.

Катэгорыя:Палітыкі Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі
Яўген Васільевіч Шаўчук

**Яўге́ній Васі́льевіч Шаўчу́к** (, , , ; нар. , г. Рыбніца МССР) — прыднястроўскі дзяржаўны дзеяч, старшыня Вярхоўнага Савета ПМР (з 2005), лідар партыі «Абнаўленне» (да 2009 г.). Прэзідэнт ПМР з 2011 да 2016 гг.

У 1992—1998 гг. працаваў у органах МУС Прыднястроўя па барацьбе з эканамічнымі злачынствамі. У 2000 г. абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета і намеснікам старшыні ВС. У 2005 г. партыя «Абнаўленне» і саюзныя ёй сілы заваявалі большасць у Вярхоўным Савеце, і Шаўчук быў абраны старшынёй ВС. У 2011 г. быў абраны прэзідэнтам ПМР.

Летам 2017 г. Шаўчук збег ў Малдову, патлумачыўшы гэта тым, што яго «замовілі» і пераследуюць.

У 2018 г. экс-прэзідэнт Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі Яўгеній Шаўчук быў завочна прысуджаны да 16 гадоў пазбаўлення волі ў калоніі строгага рэжыму і штрафу ў памеры 600 мільёнаў прыднястроўскіх рублёў (каля $36 мільёнаў). Суд прызнаў яго вінаватым у двух эпізодах атрымання хабару ў буйным памеры і трох эпізодах перавышэння службовых паўнамоцтваў. Шаўчук быў таксама пазбаўлены дзяржаўных узнагарод.

Катэгорыя:Прэзідэнты Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі
Катэгорыя:Палітыкі Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі
Катэгорыя:Чорны спіс ЕС
Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнага ўніверсітэта біярэсурсаў і прыродакарыстання Украіны
Яўнут Валімонтавіч

**Яўнут Валімонтавіч**, у хрышчэнні **Ян** (2-я палова XIV ст. — 1432) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, ваявода троцкі (1413—1432).

## Імя 
Імя балцка-літоўскага паходжання. Вядомае і ў прусаў — *Jawnutte*. Іменная аснова *Jaun-* дала ў старапрускім іменніку такія імёны, як *Jawne, Jawne-gede* і інш. Звязана з літоўскім *jaunas* «малады», далей да індаеўрапейскага **i̯eu-* «малады, юны»*.*

Яўнут — імя-пажаданне, такім імем зычылі як мага даўжэй заставацца такім моцным, якім чалавек бывае ў юнацтве.

Імя Яўнут таксама меў адзін з сыноў князя Гедзіміна, які жыў на стагоддзе раней.

## Біяграфія 
Сын літоўскага баярына Валімонта Бушкавіча, старэйшы брат Кезгайлы, Румбольда, Шадзібора, Судзівоя і Гудыгерда.

На Гарадзельскай уніі прыняў герб «Задора». Імёны і паходжанне жонак невядомыя. У 1427 годзе прасіў Папу Рымскага Марціна V дазволіць яму развесціся з жонкай, якая спрабавала яго атруціць. Віленскі біскуп Мацей прызнаў яго новы шлюб неправамоцным.

Упершыню ў крыніцах сустракаецца ў 1412 годзе, калі атрымаў урад старосты троцкага, з 1413 года ўрад стаў ваяводскім і Яўнут трымаў яго да 1432 года. У 1432 годзе, разам з братам Румбольдам, Яўнута пакараў смерцю Жыгімонт Кейстутавіч за падтрымку Свідрыгайлы.

## Радавод 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* W. Semkowicz. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r.&nbsp;1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie: R.&nbsp;6. Nr&nbsp;11—12. 1913. R.&nbsp;7. Nr&nbsp;1—2. 1914.
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0.

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Багародск

**Багародск** () — горад (1923) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Багародскага раёна Ніжагародскай вобласці. Заснаваны ў 1570 годзе. Горад размешчаны за 40 км на паўднёвы захад ад горада Ніжні Ноўгарад.

Багародск — адзін са старажытных (з XVII стагоддзя) цэнтраў гарбарнай прамысловасці. Галоўныя гарбарні — імя Юргенса, імя Калініна, імя Кашына, імя Венецкага; гарбарна-галантарэйная і абутковая фабрыкі. Ёсць заводы штучных скур, механічны, клеевараны, швейна-такелажны камбінат, швейная фабрыка і іншыя.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Уладзімір Пятровіч Нісцюк (1950—2023) — беларускі палітык.
* Анатоль Аляксеевіч Саланіцын, акцёр

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ніжагародскай вобласці
Балахна

**Балахна** () — горад (1474) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Балахнінскага раёна Ніжагародскай вобласці. Заснаваны ў 1401 годзе.

Горад размешчаны на правым беразе ракі Волгі, за 34 км ад Ніжняга Ноўгарада.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Асноўныя прадпрыемствы горада: цэлюлозна-папяровы камбінат «Волга», завод поліпрапіленавай плёнкі (пабудаваны ў 2005 годзе на базе былога завода жалезабетонных вырабаў); Горкаўская дзяржаўная раённая электрастанцыя, завод шклотары ЗАТ «Балахнінскае шкло», ЗАТ «Узола» (вытворчасць электрашчытавога і пажарніка абсталявання).

## Гарады-пабрацімы 
*  Пінск, Беларусь
*  Сюаньчэн, Кітай

Катэгорыя:Гарады Ніжагародскай вобласці
Бор (Ніжагародская вобласць)

**Бор** () — горад (1938) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Борскага раёна Ніжагародскай вобласці. Заснаваны ў XIV стагоддзі.

Горад размешчаны на левым беразе ракі Волгі, насупраць горада Ніжні Ноўгарад, з якім злучаны сумяшчоным аўтамабільным і чыгуначным мастом. Адлегласць ад Масквы — 450 км.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Шкляны, трубны, сілікатны заводы, завод «Ніжагародскі цеплаход», вайлачная фабрыка і інш.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ніжагародскай вобласці
Валадарск (горад)

**Валадарск** () — горад (1956) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Валадарскага раёна Ніжагародскай вобласці. Чыгуначная станцыя на лініі Ніжні Ноўгарад — Масква. Размешчаны на рацэ Сойма (прыток Акі).
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Харчовая прамысловасць (млыны, птушкафабрыка і іншыя).

Катэгорыя:Гарады Ніжагародскай вобласці
Ворсма

**Ворсма** () — горад (1955) у Расіі, у складзе Паўлаўскага раёна Ніжагародскай вобласці.  Заснаваны ў XVI стагоддзі. Горад размешчаны на рацэ Кішма (прыток Акі), за 15 км на паўднёвы ўсход ад чыгуначнай станцыі Ворсма, за 62 км на паўднёвы захад ад Ніжняга Ноўгарада.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Медыка-інструментальны завод і іншыя прадпрыемствы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ніжагародскай вобласці
Выкса

**Выкса** () — горад (1934) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Выксунскага раёна Ніжагародскай вобласці. Заснаваны ў 1767 годзе. Горад размешчаны недалёка ад узбярэжжа Акі, за 28 км ад чыгуначнай станцыі ў г. Навашына, за 186 км ад Ніжняга Ноўгарада.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Металургічны завод.

## Вядомыя асобы 
* Сяргей Васілевіч Асоскаў (нар. 1939) — беларускі мастак.

Катэгорыя:Гарады Ніжагародскай вобласці
Вятлуга (горад)

**Вятлу́га** () — горад (1778) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Вятлужскага раёна Ніжагародскай вобласці. Заснаваны ў 1636 годзе. Горад размешчаны на правым беразе ракі Вятлуга, за 47 км на поўнач ад чыгуначнай станцыі Урэнь на лініі Ніжні Ноўгарад — Кацельніч.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Леспрамгас, нарыхтоўка, перапрацоўка і сплаў лесу, спіртагарэлачны завод. Лесатэхнічны тэхнікум, медыцынскае вучылічша. Краязнаўчы музей.

Катэгорыя:Гарады Ніжагародскай вобласці
Вятлуга

* Вятлуга, горад у Ніжагародскай вобласці (Расія). 
* Вятлуга, рака ў Расіі, левы прыток Волгі.
Блез Паскаль

**Блез Паска́ль** (; ) — французскі філосаф і літаратар, матэматык, фізік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1623 годзе ў Аверні ў сям’і каралеўскага дарадцы, у 1626 годзе страціў маці. У 1631 годзе сям’я перабралася ў Парыж.

Атрымаў дамашнюю адукацыю, з дзяцінства выявіў выдатныя матэматычныя здольнасці. З дванаццаці гадоў ён нароўні з буйнымі вучонымі ўдзельнічаў у рабоце навуковага гуртка Марэна Мерсена.

У 1639 годзе з бацькам, які быў прызначэны інтэндантам Нармандыі, пераехаў у Руан. Стварыў лічыльную машыну (працу над ёй распачаў у 1642 годзе), каб палегчыць падлікі сабраных падаткаў, якая атрымала назву «паскаліна».

З 1647 года жыў у Парыжы, тут пазнаёміўся з Рэнэ Дэкартам, аднак не прыняў яго дэдуктыўнага метаду, прызнаючы прыярытэт эксперымента над тэорыяй. Устанавіў асноўны закон гідрастатыкі, пацвердзіў меркаванне Эванджэліста Тарычэлі пра існаванне атмасфернага ціску.

У сярэдзіне жыцця адышоў ад вывучэння прыродазнаўчых навук і зацікавіўся філасофіяй і рэлігіяй, схіляўся да янсенізму. З 1655 жыў у кляштары янсеністаў у Пор-Раялі.

Памёр у 1662 годзе.

Вядомасць атрымала і яго сястра Жаклін Паскаль.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па арыфметыцы, тэорыі лікаў, алгебры, тэорыі імавернасцей, механіцы, філасофіі.

Сфармуляваў метад поўнай матэматычнай індукцыі, знайшоў агульную прыкмету падзельнасці цэлых лікаў. Прапанаваў спосаб вылічэння бінаміяльных каэфіцыентаў (трохвугольнік Паскаля), сфармуляваў адну з асноўных тэарэм праектыўнай геаметрыі (тэарэма Паскаля). Сканструяваў першую лічыльную машыну (1641 або 1642). Адкрыў адзін з асноўных законаў гідрастатыкі (закон Паскаля), эксперыментальна пацвердзіў існаванне атмасфернага ціску (1648) даказаў, што ён памяншаецца з вышынёй, выявіў гідрастатычны парадокс.

## Светапогляд 
Аўтар філасофскіх трактатаў і сатырычных твораў. У філасофскіх творах «Думкі» (апубл. 1669) і інш. развіваў думкі аб трагічнасці і кволасці чалавека, які знаходзіцца паміж двума бяздоннямі — бясконцасцю і мізэрнасцю (чалавек — «чараціна, якая мысліць»). Выступаў за аўтаномію навукі ў адносінах да філасофіі, сцвярджаў каштоўнасць эксперыментальнага метаду. Лічыў, што «чалавек прызначаны для бясконцасці», а розум павінен падначальвацца фактам. Шлях спасціжэння таямніц быцця, выратавання чалавека ад адчаю бачыў у хрысціянстве. Палеміка з езуітамі адлюстравалася ў «Лістах да правінцыяла» (1656-57) — шэдэўры французскай сатырычнай прозы.

## Ушанаванне 
Яго імем названа мова праграмавання Pascal і адзінка ціску — паскаль.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Артыкул на Slounik.org

Катэгорыя:Філосафы Францыі
Катэгорыя:Фізікі Францыі
Яраслаў Мудры (фрэгат)

**«Яраслаў Мудры»** — расійскі вартавы карабель (фрэгат), які ў 2009 годзе ўвайшоў у склад Балтыйскага флоту. Карабель праекта 11540. Поўнае водазмяшчэнне карабля складае 4250 т, стандартнае — 3590 т, даўжыня 130 м, шырыня 15,6 м, асадка 8,35 м. Далёкасць плавання 2900 міль. Экіпаж 210 чалавек, у тым ліку 35 афіцэраў. Закладзены ў 1990 годзе, у 1994—2002 будаўніцтва прыпынялася.

Фрэгат мае супрацькарабельныя ракеты «Уран», зенітна-ракетным комплекс «Кінжал», супрацьлодачны ракетны комплекс «Вадаспад», рэактыўныя бамбамёты, а таксама адну 100-мм універсальнай артустаноўку, 2 зенітныя ракетна-артылерыйскія комплексы «Кортык» і 2 шасціствольныя аўтаматы АК-630.

Катэгорыя:Ваенныя караблі Балтыйскага флоту
Катэгорыя:Вартавыя караблі праекта 11540
Катэгорыя:Судны паводле алфавіта
Сяргей Міхайлавіч Вакар

.]]
**Сяргей Міхайлавіч Вакар** (, г. Орша — ) — беларускі . Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1978).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Працаваў у галіне станковай і манументальнай скульптуры.

У 1960-70-я стварыў партрэты сваіх сучаснікаў: праходчыка Салігорскага калійнага камбіната І. Акалелава (1961), пісьменнікаў У. Караткевіча (1968), П. Панчанкі (1969), Я. Брыля (1976), графіка А. Кашкурэвіча (1975), касманаўта П. Клімука ў Мінску.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Вакар Сяргей Міхайлавіч // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2000. — Кн. 2. — С. 420.
* *Петэрсон Э. А.*, С. М. Вакар. — Мн., 1980.

Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларускай ССР
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Станіслаў Якаўлевіч Кочыеў

**Станіслаў Якаўлевіч Кочыеў** (нар. , Цхінвалі) — паўднёваасецінскі дзяржаўны дзеяч, старшыня парламента краіны (1999—2004 і з 2009).

Скончыў гістарычны факультэт Паўднёва-асецінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута, Бакінскі інстытут паліталогіі і сацыялагічных даследаванняў. Да 1990-х гадоў працаваў у сістэме камітэта народнага кантролю Паўднёвай Асеціі. У гады грузіна-асецінскага супрацьстаяння ўзначальваў Камітэт па нацыянальных пытаннях і міністэрства інфармацыі і друку Паўднёвай Асеціі. З 1993 года і па сённяшнім дзень з'яўляецца першым сакратаром ЦК Кампартыі Паўднёвай Асеціі. З чэрвеня 1999 — па май 2004 года з'яўляўся старшынёй парламента Паўднёвай Асеціі. На гэты жа пост зноў абраны 19 чэрвеня 2009 года 22 галасамі супраць 12.

Жанаты, мае дачку.

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Паўднёвай Асеціі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цхінвалі
Калосьсе (1993)

**«Кало́сьсе»** — літаратурна-мастацкі альманах Таварыства вольных літаратараў.

Заснаваны ў 1993 годзе. Першы нумар выйшаў у Пастаўскай друкарні. Галоўны рэдактар — Алесь Аркуш. Сталымі аўтарамі часопіса з’яўляюцца Вінцэсь Мудроў, Юрый Гумянюк, Ігар Сідарук, Сяргей Шыдлоўскі. У 2006 годзе выйшаў 11 нумар альманаху.

Часопіс друкаваў мастацкія творы, ад якіх з розных прычын адмовіліся дзяржаўныя літаратурныя выданні. Не менш за палову аб’ёму нумароў часопіса складалі творы рэгіянальных аўтараў. Альманах падтрымліваў пісьменнікаў-нонканфармістаў.

У артыкуле «Antonim», прысвечаным першаму нумару часопіса, адзначаецца, што ён працягвае справу віленскага «Калосся», адзін з чытачоў якога (Іван Фурсевіч) нават стаў адным з аўтараў альманаха. У рэцэнзіі на дзясяты нумар альманаха адзначаецца, што ў выпуску ўспаміны і артыкулы жывых літаратараў чаргуюцца з творамі памерлых пісьменнікаў. На думку Людмілы Рублеўскай, часопіс не мае шырокага розгаласу, бо не прапісаны ў Мінску.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Таварыства вольных літаратараў
Вуліца Шчарбакова

**Вуліца Шчарбакова** — назва вуліц у розных населеных пунктах.

## Беларусь 
* Вуліца Шчарбакова — вуліца ў Крычаве.
* Вуліца Шчарбакова — вуліца ў Лідзе.
* Вуліца Шчарбакова — вуліца ў Мінску.

## Гл. таксама 
* Завулак Шчарбакова — завулак у Мінску.
Вуліца Шчорса (Мінск)

**Вуліца Шчорса** — вуліца ў Маскоўскім раёне раёне Мінска. Названа ў гонар Мікалая Аляксандравіча Шчорса (1895—1919), чырвонага камандзіра, героя Грамадзянскай вайны.

## Спасылкі 
* вуліца Шчорса на Vulica.by

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Шаблоўскага (Мінск)

**Вуліца Шаблоўскага** — вуліца ў Кастрычніцкім раёне Мінска. Названа ў гонар Уладзіміра Васільевіча Шаблоўскага (1908—1941), аднаго з кіраўнікоў абароны Брэсцкай крэпасці.

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Шугаева (Мінск)

**Вуліца Шугаева** — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска. Названа ў гонар Мікалая Аляксандравіча Шугаева (1912—1943), аднаго з арганізатараў і кіраўнікоў Мінскага патрыятычнага падполля.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Чайкоўскага (Мінск)

**Вуліца Чайкоўскага** — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска. Названа ў гонар Пятра Ілліча Чайкоўскага (1840—1893), рускага кампазітара, дырыжора, педагога.

## Забудова 
* № 7 — Рэспубліканскі інстытут кантролю ведаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Чабатарова (Мінск)

**Вуліца Чабатарова** — вуліца ў Партызанскім раёне Мінска. Названа ў гонар Васіля Міхайлавіча Чабатарова (1918—1944), удзельніка вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, Героя Савецкага Саюза.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Чакаліна (Мінск)

**Вуліца Чакаліна** — вуліца ў Заводскім раёне Мінска. Названа ў гонар Аляксандра Паўлавіча Чакаліна (1925—1941), удзельніка партызанскай барацьбы супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў у Тульскай вобласці, Героя Савецкага Саюза (1942).

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Чарняхоўскага (Мінск)

**Вуліца Чарняхоўскага**, вуліца ў Першамайскім раёне Мінска. Названа ў гонар Івана Данілавіча Чарняхоўскага (1906—1945), савецкага палкаводца, камандуючага войскамі 3-га Беларускага фронта, двойчы Героя Савецкага Саюза.

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Віскулі

**Віскулі** — беларуская ўрадавая рэзідэнцыя каля былога хутара Віскулі Пружанскага раёна, у нацыянальным парку Белавежская пушча.

У 50-я гады XX стагоддзя на тэрыторыі быў збудаваны комплекс будынкаў, які функцыяваў як паляўнічае лецішча для кіраўнікоў Савецкага Саюза.

З 7 снежня па 8 снежня 1991 г. у Віскулях адбылася сустрэча найвышэйшых кіраўнікоў Беларусі, Расійскай Федэрацыі і Украіны, якія ад імя сваіх дзяржаў — заснавальніц Саюза ССР канстатавалі, што Савецкі Саюз як суб’ект міжнароднага права і геапалітычная рэальнасць спыняе сваё існаванне, і падпісалі пагадненне аб утварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў.

## Назва 
Назва «Віскулёў» паходзіць ад назвы аднайменнага хутара. Назва Віскулі, у сваю чаргу, ад балцкага (літоўскага або яцвяжскага) двухасноўнага імені тыпу *Vis-kul’as*. Гэтае імя складаецца з асноў *Vis-* i *Kul-*, што вядомыя ў балцкай антрапаніміі. У Літоўскай Метрыцы згадваецца імя «*Вискулис*».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Белавежская пушча
Катэгорыя:Сядзібы Пружанскага раёна
Вуліца Чыгладзэ

**Вуліца Чыгладзэ** — назва вуліц у розных населеных пунктах.

## Беларусь 
* Вуліца Чыгладзэ — вуліца ў Мінску.
* Вуліца Чыгладзэ — вуліца ў Светлагорску.
Вуліца Шацько (Мінск)

**Вуліца Шацько** — вуліца ў Маскоўскім раёне раёне Мінска. Названа ў гонар Вікенція Данілавіча Шацько (1918—1944), удзельніка Мінскага падполля ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Вуліца перарываецца праспектам Жукава.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Чыжэўскіх (Мінск)

**Вуліца Чыжэўскіх** — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска. Названа ў гонар маці і дачкі — Марыі Паўлаўны (1899—1943) і Алены Антонаўны (1924—1943) Чыжэўскіх, удзельніц Мінскага патрыятычнага падполля, удзельніц падрыхтоўкі акта адплаты над катам беларускага народа генеральным камісарам Вайсрутэніі, начальнікам паліцыі бяспекі фон Готбергам.

## Забудова 
* № 4 — Богаяўленская царква.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Хмялеўскага (Мінск)

**Вуліца Хмялеўскага** (да 1964 *Пакгаўзная*) — вуліца ў Маскоўскім раёне раёне Мінска. Названа ў гонар Канстанціна Іосіфавіча Хмялеўскага (1905—1943), аднаго з арганізатараў і кіраўнікоў Мінскага падполля ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Хальдаўр Кільян Лакснес

**Хальдаўр Кільян Лакснес** (ісл. *Halldór Kiljan Laxness*, правільная транскрыпцыя *Хатльдаўр Кільян Лахснес*, сапраўднае імя і імя па бацьку *Halldór Guðjónsson* (Хатльдаўр Гвюд’ёўнсан); 23 красавіка 1902 — 8 лютага 1998) — ісландскі пісьменнік. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры 1955 года («За яскравую эпічную моц, якая адрадзіла вялікае апавядальнае мастацтва Ісландыі»).

## Беларускія пераклады 
* Лакснес, Х. Атамная база: раман / Халдар Лакснес; пер. з ісландскай І. Пташнікава. — Мінск : Маст. літ., 1991. —198,[1] с.

## Спасылкі 
* Музей Лакснеса
* Прамова на Нобелеўскім банкеце

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Пісьменнікі Ісландыі
Псіхіятрыя

**Псіхіятры́я** — галіна клінічнай медыцыны, якая вывучае псіхічныя разладжанні, займаецца іх лячэннем, прафілактыкай і аказаннем дапамогі псіхічна хворым, а таксама ізаляцыяй асоб з псіхічнымі разладжаннямі з дэвіянтнымі паводзінамі, якія ўяўляюць патэнцыйную небяспеку для сябе і навакольных.

## Гл. таксама 
* Дэменцыя
* Ажытацыя
* Псіхічны разлад
* Астэнія
* Мегаламанія

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Клінічныя раздзелы медыцыны
Мастацтва

[thumb|[Вінсент Ван Гог. *Зорная ноч*, 1889 г.]]
[thumb|[Поль Сезан. Бібемус, чырвоная скала, 1897 г.]]
**Маста́цтва** — працэс ці вынік выяўлення ўнутранага свету ў мастацкім вобразе, творчае спалучэнне элементаў такім чынам, які адлюстроўвае пачуцці альбо эмоцыі.
Мастацтва. 1. Творчая дзейнасць, звязаная з вобразным адлюстраваннем рэчаіснасці. 2. Асобная галіна такой творчай мастацкай дзейнасці. *Выяўленчае мастацтва*. *Кінамастацтва*. 3. Уменне, майстэрства ў якой-небудзь справе.
**Мастацтва для мастацтва; Чыстае мастацтва** — рэакцыйная эстэтычная тэорыя і мастацкая практыка, накіраваныя на адрыў мастацкай творчасці ад грамадскага жыцця.

## Класіфікацыя
### Выяўленчае мастацтва
#### Жывапіс 
Жывапіс — від выяўленчага мастацтва, творы якога ствараюцца з дапамогай фарбаў, што наносяцца на якую-небудзь паверхню. Займае галоўнае месца ў трыядзе выяўленчых мастацтваў (разам з графікай і скульптурай). Падзяляецца на станковы жывапіс (асновай служыць палатно, дошка, кардон) і манументальны жывапіс (творы размяшчаюцца на трывалай архітэктурнай аснове). Сярод жанраў жывапісу — партрэт, пейзаж, нацюрморт, гістарычны, міфалагічны, батальны, анімалістычны і інш. Асобымі відамі жывапісу з'яўляюцца іканапіс, мініяцюра, дыярама, панарама, а таксама дэкарацыйны жывапіс (тэатральныя і кінадэкарацыі). Важнейшыя сродкі выразнасці — кампазіцыя, малюнак і колер (каларыт).
#### Скульптура 
Скульптура (лац.: sculpo — выразаю, высякаю) — від выяўленчага мастацтва, творы якога маюць аб'ёмную форму і выконваюцца з цвёрдых ці пластычных матэрыялаў - у шырокім значэнні слова, мастацтва ствараць з гліны, воску, каменя, металу, дрэва, косці і іншых матэрыялаў высяканнем, выразаннем, лепкай, коўкай, ліццём ці іншым спосабам выявы чалавека, жывёл і іншых прадметаў прыроды ў датыкальных, цялесных іх формах.
#### Графіка 
Графіка (грэч.: γραφικος — пісьмовы, ад грэч.: γραφω — пішу, малюю) — від выяўленчага мастацтва, заснаваны на насяненні малюнка на пэўную плоскасць. Графічныя творы звычайна выконваюцца на паперы; у параўнанні з жывапіснымі работамі яны найчасцей маюць меншы, невялікі фармат. Ha мяжы графікі і жывапісу знаходзяцца акварэль, гуаш, пастэль. Асноўныя сродкі выразнасці — контурная лінія, штрых, пляма, белы, чорны ці каляровы фон аркуша. У графіцы, у прыватнасці, у гравюрах, можа выкарыстоўвацца вялікая колькасць колераў (пры стварэнні некаторых гравюр можа выкарыстоўвацца больш за дзясятак друкаваных формаў, кожная з якіх «дадае» свой колер).

Сярод розных жанраў графікі найбольш распаўсюджаны пейзаж і партрэт. Для графікі ўласцівы лаканічнае, завостранае выяўленне пачуццяў і думак аўтара, здольнасць хутка адгукацца на важныя падзеі грамадскага жыцця, магчымасць развіваць абраную тэму, сюжэт у цыклах, серыях выяў.

### Невыяўленчыя мастацтвы
#### Архітэктура 
### Сцэнічнае мастацтва
#### Тэатр 
#### Балет 
#### Опера 
## Гісторыя мастацтва
## Гл. таксама 
* Трыпціх
* IMMAGINE&POESIA

## Спасылкі 

Катэгорыя:Эстэтыка
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Вуліца Фогеля (Мінск)

**Вуліца Фогеля** — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска. Названа ў гонар Яна Янавіча Фогеля (1898—1944), удзельніка вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, Героя Савецкага Саюза, генерал-маёра.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Фаміна (Мінск)

**Вуліца Фаміна** — вуліца ў Кастрычніцкім раёне Мінска. Названа ў гонар Яўхіма Майсеевіча Фаміна (1909—1941), аднаго з кіраўнікоў абароны Брэсцкай крэпасці.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Фаміна

**Вуліца Фаміна** — назва вуліц у розных населеных пунктах.

## Беларусь 
* Вуліца Фаміна — вуліца ў Брэсце.
* Вуліца Фаміна — вуліца ў Мінску.
* Вуліца Фаміна — вуліца ў Полацку.
Вуліца Фролікава (Мінск)

**Вуліца Фролікава** — вуліца ў Партызанскім раёне Мінска. Названа ў гонар Дзмітрыя Георгіевіча Фролікава (1918—1945), удзельніка вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, Героя Савецкага Саюза, камандзіра танкавага ўзвода, які першым уварваўся ў Мінск 3 ліпеня 1944.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Фролікава

Назву **Вуліца Фролікава** маюць:

* Вуліца Фролікава — вуліца ў Мінску
* Вуліца Фролікава — вуліца ў Баранавічах
Вуліца Фучыка (Мінск)

**Вуліца Фучыка** — вуліца ў Заводскім раёне Мінска. Названа ў 1963 годзе ў гонар Юліуса Фучыка (1903—1943), чэшскага пісьменніка, журналіста, нацыянальнага героя ЧССР, забітага нямецкімі нацыстамі. Пачынаецца ад вуліцы Чакаліна, мае перакрыжаванні з вуліцай Барвовай і Барвовым завулкам, заканчваецца перакрыжаваннем з вуліцай Ангарскай.

Працягласць вуліцы - 329 м, займаемая плошча - 2833 м². Сектар індывідуальнай жылой забудовы.

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Талаша (Мінск)

**Вуліца Талаша** — вуліца ў Маскоўскім раёне раёне Мінска. Названа ў гонар народнага героя, удзельніка партызанскага руху ў Беларусі ў гады Грамадзянскай вайны (1918—1920) і Вялікай Айчыннай вайны Васіля Ісакавіча Талаша (1844—1946).

## Перасячэнні 
Ідзе паралельна вуліцы Акрэсціна.
Перасякаецца з вуліцамі:
* Пермская
* Акрэсціна 1-й завулак
* Талаша 1-й завулак
* праспект Дзяржынскага
* Глаголева 2-й завулак
* Глаголева

## Спасылкі 
* Вуліца Талаша на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Мінск)
Вуліца Талаша

Назву **Вуліца Талаша** маюць:

* вуліца ў Мінску
* вуліца ў Петрыкаве
Самоа

**Само́а** (*Samoa*). Афіцыйная назва — Незалежная Дзяржава **Самоа**. Плошча — 2,8 тыс. км. кв. Насельніцтва — 170 тыс. чал. (1998 г.). Афіцыйныя мовы — самаанская, англійская.

Астраўная краіна ў Акіяніі, якая займае заходнюю частку астравоў Самоа (астатнюю частку архіпелагу займае Амерыканскае Самоа). Сталіца краіны — горад Апія. Да 1997 года краіна мела назву Заходняе Cамоа.

## Прырода 
Астравы вулканічнага паходжання, гарыстыя (вышыня да 1885 м, востраў Саваі). Шмат патухлых вулканаў, на востраве Саваі дзеючы вулкан Матавану. Берагі ў многіх месцах акаймаваны каралавымі рыфамі. Клімат субэкватарыяльны і трапічны пасатны, вільготны. Сярэднемесячныя тэмпературы 25—27 °С. Ападкаў 2000—3000 мм, на вяршынях гор да 7000 мм; частыя ўраганы. Шмат горных рэчак і ручаёў. Густыя вільготныя трапічныя лясы з каштоўнымі пародамі дрэў займаюць 47 % тэрыторыі. Мора багатае рыбай. Нацыянальны парк Оле-Пупу-Пуэ на востраве Уполу.

## Насельніцтва 
* 28.9.1961 — 114 427 чал.
* 21.10.1966 — 131 377 чал.
* 3.10.1971 — 146 627 чал.
* 3.10.1976 — 151 983 чал.

## Літаратура 
* 
*
Вуліца Язэпа Драздовіча (Мінск)

**Вуліца Язэпа Драздовіча** — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска. Названа ў гонар Язэпа Нарцызавіча Драздовіча (1888—1954), беларускага мастака, аднаго з заснавальнікаў беларускага нацыянальнага гістарычнага жывапісу.

Недалёка ад вуліцы знаходзіцца чыгуначны прыпанак «Лошыца».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Вуліцы, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Вуліца Янкоўскага (Мінск)

**Вуліца Янкоўскага** — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска. Названа ў гонар Фёдара Міхайлавіча Янкоўскага (1918—1989), беларускага мовазнаўца, пісьменніка, заснавальніка беларускай фразеалогіі.

## Апісанне
* Раёны: Сухарава.

Ад вуліцы Шаранговіча ў процілеглых напрамках ідуць вуліцы Сухараўская і Янкоўскага. Далей — т-падобнае скрыжаванне з вуліцай Мачульскага. Затым вуліца паварочвае налева (прама ўжо ідзе вуліца Рыгора Шырмы) і заканчваецца т-падобным скрыжаваннем з вуліцай Максіма Гарэцкага.

## Аб'екты 
Дамы:
* 5 (на ім — мемарыяльная дошка Янкоўскаму)
* 21 — яслі-сад № 76
* 23 — СШ № 6
* 39 — Яслі-сад № 200
* Скрыжаванне вул. Янкоўскага і вул. Шаранговіча — Прыход ў імя Св. Арханёла Міхаіла
* Сухараўскія могілкі

За грамадскім пунктам аховы парадку 127 (вул. Лабанка, 105) замацавана тэрыторыя дамоў 1-37.

## Транспарт 
* Аўтобус: 50, 121, 140 (прыпынак вул. Сухараўская); 116, 30 (прыпынак вул. Янкоўскага).
* Тралейбус: 7, 8, 48, 57 (прыпынак вул. Сухараўская); 52 (прыпынак вул. Янкоўскага).

## Спасылкі 
* Вуліца Янкоўскага на Яндекс. Карты
* Вуліца Янкоўскага на карце interfax.by 
* Экскурсія на вуліцу Янкоўскага  

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Шчарбакова (Мінск)

**Вуліца Шчарбакова**, вуліца ў Партызанскім раёне Мінска. Названа ў гонар Аляксандра Сяргеевіча Шчарбакова (1901—1945), савецкага дзяржаўнага і партыйнага дзеяча.

Ідзе ў паўночным кірунку ад вуліцы Будзённага  да вуліцы Клумава, перасякае вуліцу Алега Кашавога, выхады на завулкі Шчарбакова і Стаханаўскі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Раіса Этуш

**Раі́са Уладзі́міраўна Э́туш** (нар. 20 верасня 1955, Масква) - савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно, заслужаная артыстка Расіі.

## Біяграфія 
Дачка Уладзіміра Этуша і Ніны Крайновай.

## Творчасць 
### Ролі ў тэатры 
### Фільмаграфія 
# 1976 — Доктар філасофіі — *Слаўка*
# 1979 — Цэзар і Клеапатра
# 1982 — Вакзал для дваіх — *афіцыянтка Люда*
# 1983 — Месье Ленуар, які... (тэлеспектакль) — *Мары Бланш*
# 1985 — Макар-следапыт — *дачка Іраклія*
# 1994 — Валянціна Георгіеўна, Ваш выхад! (дакументальны фільм, гуляе саму сябе)
# 2000 — Нам 75! — *Ранеўская*

## Спасылкі 
* Кіно-Тэатр ру.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся 20 верасня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1955 годзе
Катэгорыя:Актрысы СССР
Катэгорыя:Актрысы Расіі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Аляксей Валер’евіч Макараў

**Аляксей Валер’евіч Макараў** (нар. , ) — расійскі акцёр тэатра і кіно. Нарадзіўся ў сям’і акцёраў  і Любові Палішчук.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння школы, з другой спробы, паступіў у ГIТIС (курс П. В. Хомскага)

У 1994 годзе, пасля заканчэння інстытута, працаваў у тэатры імя Массавета, але з прычыны, што вялікіх роляў яму не прапаноўвалі, у 29 гадоў пайшоў з тэатра. Да гэтага часу ў яго ўжо быў досвед працы ў кіно («Чэк», «Варашылаўскі стралок», «Дальнабойшчыкі»). Але зорная гадзіна акцёра наступіла пасля выхаду на экраны фільма «Асабісты нумар», у якім ён сыграў галоўную ролю. Зараз Аляксей здымаецца ў некалькіх фільмах штогод.

## Фільмаграфія 
* 2004 — Асабісты нумар — *маёр Смолін*
* 2009 — Цар — *ваявода Колычаў*

## Спасылкі 
* Чарнавік Андрэя 
* Сайт Аляксея Макарава
* Аляксей Макараў не жадае праслыць суперменам
* Сайт, прысвечаны акцёру Аляксею Макараву

Катэгорыя:Акцёры Расіі
Цэнтр мас

**Цэнтр мас** (або **Цэнтр іне́рцыі**) — пункт, які з’яўляецца характарыстыкай размеркавання мас у механічнай сістэме. Пры разглядзе механічнай сістіэмы ў шэрагу выпадкаў дапушчальна прыняць яе за матэрыяльны пункт, маса якога роўная да масы сістэмы, а палажэнне ў прасторы вызначаецца палажэннем цэнтра мас.

Палажэнне (радыус-вектар) цэнтра мас механічнай сістэмы вызначаюцца за наступнай формулай:

: \mathbf{r_c} = \frac{\sum \limits_i \mathbf{r_i} m_i}{\sum \limits_i m_i},

дзе \mathbf{r_i} і m_i — адпаведна радыус-вектары і масы элементаў сістэмы.

Для суцэльнага цела (з непарыўным размеркаваннем масы) цэнтр мас вызначаецца як аб'ёмны інтэграл

: \mathbf{r_c} = {1 \over M} \int \limits_V \rho(\mathbf{r})\mathbf{r} dV,

дзе \rho(\mathbf{r}) — шчыльнасць цела (у агульным выпадку непастаянная для розных пунктаў), M — агульная маса цела.

Паняцце цэнтра мас не з’яўляецца эквівалентным да паняцця цэнтра цяжару. Тым не менш, калі значэнне паскарэння вольнага падзення (g) аднолькавае для ўсіх пунктаў сістэмы, цэнтры мас і цяжару супадаюць.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дынаміка
Анжаліка Борыс

**Анжаліка Борыс** (; нар. ) — настаўніца і польская грамадская дзяячка ў Беларусі. Кіраўнік Саюза палякаў на Беларусі (абрана ў 2005, 2009, 2016), які не прызнаецца ўрадам Аляксандра Лукашэнкі.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў вёсцы Грабяні Гродзенскага раёна. Скончыла сярэднюю школу ў вёсцы Падліпкі на Гродзеншчыне, а потым — педагагічны тэхнікум у Замосці (Польшча). Атрымала вышэйшую педагагічную адукацыю ў Беластоку. Пасля навучання вярнулася ў Беларусь, каб выкладаць польскую мову ў польскай школе ў Гродне і ў Адэльску. У 1995 стала членам Саюзу палякаў на Беларусі (СПБ), а праз тры гады — кіраўніком яго адукацыйнага аддзела. На шостым з’ездзе СПБ у сакавіку 2005 яна была абрана, кіраўніком Саюза, што выклікала незапакоенасць дзяржаўнай улады Рэспублікі Беларусь. Змяніла на гэтай пасадзе Тадэвуша Кручкоўскага, які імкнуўся да супрацоўніцтва з уладамі. 12 мая 2005 Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь скасавала вынікі выбараў.

За сваю дзейнасць неаднаразова сутыкалася з беларускай праваахоўнай сістэмай. Пачынаючы з 2005 Шматразова выклікалася на допыты ў Камітэт дзяржаўнай бяспекі, пракуратуру. Некалькі разоў атрымлівала вялікія штрафы ці арыштоўвалася. 9 чэрвеня 2008 атрымала штраф у памеры 1,4 млн беларускіх рублёў (больш чым 400 €) за арганізацыю 2 мая 2008 у Гродне канцэрту польскага гурта Lombard.

15 сакавіка 2009 другі раз была абрана кіраўніком незарэгістраванага Саюза палякаў на Беларусі.

У снежні 2016 года Борыс зноў узначаліла аб’яднанне.

Анжаліка Борыс была затрымана 23 сакавіка 2021 года і асуджана на 15 сутак. 25 сакавіка 2021 года Генеральная пракуратура Беларусі паведаміла, што распачала крымінальную справу ў дачыненні да старшыні незарэгістраванага Саюза палякаў Анжалікі Борыс і іншых асоб па частцы 3 артыкула 130 КК Рэспублікі Беларусь (распальванне варожасці). Борыс і іншых абвінавачваюць у правядзенні масавых мерапрыемстваў, падчас якіх нібыта ўшаноўваліся ўдзельнікі антысавецкіх бандфарміраванняў, а іх дзеянні нібыта пераследвалі мэты рэабілітацыі нацызму, апраўдання генацыду беларускага народа.

Анжаліку Борыс вызвалілі з-пад варты ў сакавіку 2022 года, яе адвезлі ў вёску Грабяні, дзе загадалі заставацца пад хатнім арыштам у доме маці. Яшчэ цераз год паведамлена аб спыненні справы «ў сувязі з адсутнасцю складу злачынства».

## Спасылкі 
* Charter97: «Милиция проверяет главу Союза поляков Анжелику Борис»
* Біаграфія на старонцы СПБ 
* Біаграфія на старонцы часопіса «Wprost»
* Старонка Анжалікі Борыс на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Выпускнікі Беластоцкага ўніверсітэта
Катэгорыя:Саюз палякаў на Беларусі
Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Вуліца Цімашэнкі (Мінск)

**Вуліца Цімашэнкі** — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска. Названа ў гонар Сямёна Канстанцінавіча Цімашэнкі (1895—1970), савецкага палкаводца, камандуючага войскамі Беларускай ваеннай акругі (1945—1946, 1949—1960).

Пачынаецца ад вуліцы Прытыцкага і перасякаецца з вуліцамі Бурдзейнага, Адзінцова, Адоеўскага і Панамарэнкі.

15 студзеня 1979 года ў раёне будучага скрыжавання вуліц Цімашэнкі і Адзінцова адбылася авіякатастрофа.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Вуліца Талбухіна (Мінск)

**Вуліца Талбухіна** — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска. Названа ў гонар Фёдара Іванавіча Талбухіна (1894—1949), савецкага палкаводца, Маршала Савецкага Саюза, Героя Савецкага Саюза.

Вуліца Талбухіна знаходзіцца ў паўночна-ўсходняй частцы горада. Бярэ пачатак ад праспекта Незалежнасці і заканчваецца скрыжаваннем з вуліцай Кнорына, перасякаецца з вуліцамі Кузьмы Чорнага і Кедышкі. Працягласць 700 м ад праспекта Незалежнасці да вуліцы Кнорына.
]]

## Забудова 
Па цэнтры вуліцы праходзіць шырокі бульвар, у пачатку якога знаходзіцца брацкая магіла савецкіх воінаў, партызан і мірных жыхароў, закатаваных ці расстраляных нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў 1941—1944 гг. Як адзіны горадабудаўнічы комплекс узведзены жылыя дамы № 12, 14, 16 і кінатэатр «Партызан» (цяпер Дом кіно), рэстаран «Каменная кветка».

Жылыя дамы № 12, 14, 16 пабудаваны як жылы мікрараён у 1962—1966 гадах па праекце архітэктара Ю. Шпіта і інжынера Я. Саманчука. Прасторавая кампазіцыя ансамбля заснавана на кантрасце вертыкалей 9-павярховых жылых дамоў і падоўжанага 1—2-павярховага аб’ёму, у якім размешчаны прадпрыемствы культурна-бытавога абслугоўвання. У агульнай кампазіцыі выкарыстаны пакаты рэльеф мясцовасці. Дамы — комплекс першых па Беларусі 9-павярховых буйнананельных жылых дамоў. Кожны дом мае 70 кватэр: 37 аднапакаёвых, 29 двухпакаёвых і 4 трохпакаёвыя кватэры. На першых паверхах прадугледжаны вестыбюль, пакой для заняткаў дзяцей. У кожным доме на 2 лесвічна-ліфтавыя групы, аб’яднаныя калідорамі 1-га паверха. Ліфтавыя шахты вынесены за асноўныя аб’ёмы, балконы размешчаны ў шахматным парадку.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Архітэктура вуліцы Талбухіна ў базе Photobuildings

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)

Катэгорыя:Бульвары Мінска
Індуізм

**Індуі́зм** — адна з найбольш буйных (па колькасці вернікаў) рэлігій свету. Каля 95 % усіх індуістаў свету пражываюць у Індыі. Гістарычная назва індуізму на санскрыце — **сана́тана-дха́рма** (, ), што ў перакладзе азначае «вечная рэлігія», «вечны шлях» або «вечны закон».

Сфарміраваўся ў І тысячагоддзі да н.э. ў выніку далейшай эвалюцыі ведычнай рэлігіі і брахманізму, а таксама асіміляцыі народных вераванняў. У аснове індуізму — вучэнне аб пераўвасабленні душ (сансара) і карме; ушанаванне вярхоўных багоў Вішну і Шывы; следаванне каставым правілам, свяшчэннымі лічацца: сярод жывёл — карова, змяя; сярод рэк — Рака Ганг; сярод раслін — лотас. Культавыя абрады адбываюцца ў храмах, каля мясцовых і дамашніх алтароў, а таксама ў свяшчэнных месцах. Для індуізму ўласціва ўяўленне аб універсальнасці і ўсеагульнасці вярхоўнага бажаства. Сёння існуюць дзве асноўныя плыні рэлігіі — вішнуізм і шываізм.

Індуізм спавядаюць каля 1 млрд чалавек — гэта трэцяя па  рэлігія ў свеце пасля хрысціянства і ісламу.

## Гл. таксама 
* Крышна
* Міжнароднае таварыства свядомасці Крышны
* Чакра
* Ваю
* Кубера
* Сур’я
* Ганеша
* Каста

## Літаратура 
* Індуізм //  С. 234.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы