open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тарасаўка (Веткаўскі раён)

**Тарасаўка** (, ) — вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Радужскага сельсавета.

Да 2013 года вёска знаходзілася ў раённым падпарадкаванні.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 6 км на паўднёвы ўсход ад Веткі, 28 км ад Гомеля, 16 км ад чыгуначнай станцыі Добруш (на лініі Гомель — Вышкаў).

### Гідраграфія 
На поўдні і ўсходзе меліярацыйныя каналы.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай і потым аўтадарозе Добруш — Ветка. Планіроўка складаецца з просталінейнай, амаль шыротнай вуліцы, якая на ўсходзе і захадзе адхіляецца на поўнач. Паралельна да галоўнай на поўначы праходзіць кароткая просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку XVIII стагоддзя, як слабада Рэчыцкага павета Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай (1772) у складзе Расійскай імперыі. З 1775 года вёска знаходзілася ў валоданні фельдмаршала графа П. А. Румянцава-Задунайскага. З 1834 года валоданне фельдмаршала графа І. Ф. Паскевіча. У сярэдзіне XIX стагоддзя мелася стараверская капліца. У 1885 годзе дзейнічаў хлебазапасны магазін. Паводле перапісу 1897 года размяшчаліся: 2 капліцы, стараверскі малітоўны дом, царкоўна-прыходская школа, 2 хлебазапасныя магазіны, 3 ветракі. У 1909 годзе ў Веткаўскай воласці Гомельскага павета Магілёўскай губерні; працаваў млын.

У 1926 годзе працавалі крама, аддзяленне сувязі, пачатковая школа. З 8 снежня 1926 года па 16 ліпеня 1954 года цэнтр Тарасаўскага сельсавета Веткаўскага раёна Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года), з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1929 годзе створаны калгас «Рашучы», працавала гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у верасні 1943 года акупанты спалілі 198 двароў, забілі 2 жыхароў. У баях за вёску загінулі 408 савецкіх салдат (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі). Вызвалена 28 верасня 1943 года. На франтах загінулі 157 жыхароў. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Веткаўскі» (цэнтр — горад Ветка). Размяшчаліся 9-гадовая школа, дзіцячы сад, клуб, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 40 гаспадарак, 87 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1885 год — 121 двор, 683 жыхары.
* 1897 год — 175 двароў, 852 жыхары (паводле перапісу).
* 1909 год — 182 двары, 920 жыхароў.
* 1926 год — 219 двароў, 1235 жыхароў.
* 1959 год — 585 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 40 гаспадарак, 87 жыхароў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна
Берлінская вуліца

**Берлінская вуліца, Сцэна на вуліцы Берліна** () — карціна, створаная Эрнстам Людвігам Кірхнерам у кірунку экспрэсіянізму ў 1913 годзе. Карціна захоўваецца ў  Нью-Ёрка.

## Гісторыя карціны 
Пасля стварэння карціны ў 1913 годзе, яе набыў прамысловец  для сваёй калекцыі. А. Хес памёр у 1931 годзе. У 1933 годзе яго сын Ханс Хес бег ад нацысцкага рэжыму, каб пазбегнуць пераследу супраць яўрэяў. Для таго каб справіцца з нястачай грошай, удава Хеса была вымушана прадаць частку калекцыі. «Вулічная сцэна ў Берліне» была прададзеная ў 1936 годзе нямецкаму прамыслоўцу , аднаму з самых вядомых нямецкіх калекцыянераў і заступнікаў мастацтва першай паловы XX стагоддзя, за 5000 марак. Хагеман памёр у 1940 годзе і яго калекцыя захоўваецца ў Штэдэлі ў Франкфурце-на-Майне. Пасля Другой сусветнай вайны карціна была выстаўлена некалькі разоў. У 1980 годзе Зямля Берлін набыла карціну ў удавы Хагемана за 900 000 € і выставіла яе ў музеі .

У 2006 годзе нямецкія ўрады прызналі, што сям'я Хес была абрабавана нацысцкім рэжымам, таму карціна трапіла да спадчыннікаў Адольфа і Ганса Хеса, якія 8 лістапада 2006 года прадалі карціну  Нью-Ёрка за 30 мільёнаў €.

## Літаратура 
* Giulio Bora, Gianfranco Fiaccadori; Antonello Negri; Alessandro Nova, I luoghi dell'arte — Nascita e sviluppi dell'arte del XX secolo, Milano, Mondadori : Electa, 2006.

Катэгорыя:Карціны Эрнста Людвіга Кірхнера
Казанская ваенная акруга (Расійская імперыя)

thumb|420px|Карта ваенных акруг. 1913 г.
**Каза́нская вае́нная акру́га** — ваенная акруга Расійскай Імперыі, створаная ў жніўні 1864 года згодна з Загадам № 228. Першапачаткова ў яе ўваходзілі Казанская, Пермская, Вяцкая, Сімбірская, Самарская, Саратаўская, Пензенская і Астраханская губерні. 

## Склад
У склад акругі па стану на першую палову 1914 года ўваходзілі:
* 16-ы армейскі корпус (Казань, Сімбірск, Саратаў, Пенза, Царыцын)
* 24-ы армейскі корпус (Самара, Уфа, Арэнбург, Вятка)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваенныя акругі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1864 годзе
Катэгорыя:1864 год у Казані
Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе
Cliche Love Song

**«Cliché Love Song»** (Клішэ песні пра каханне) — песня ў выкананні дацкага спевака мараканскага паходжання Басіма, з якой ён прадставіў Данію на конкурсе песні «Еўрабачанне 2014».

Песня была абрана 8 сакавіка 2014 года на нацыянальным адборы Даніі на «Еўрабачанне», што дазволіла Басіму прадставіць сваю краіну на міжнародным конкурсе песні «Еўрабачанне 2014», які прайшоў у Капенгагене, Данія.

## Трэк-ліст 
## Пазіцыі ў чартах 
## Храналогія рэлізу 
## Гл. таксама 
* Данія на конкурсе песні Еўрабачанне 2014

Катэгорыя:Песні конкурсу Еўрабачанне 2014
Тарасаўка

Назву **Тара́саўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Тарасаўка — былая вёска ў Пастаўскім раёне
* Гомельская вобласць
** Тарасаўка — вёска ў Веткаўскім раёне
* Гродзенская вобласць
** Тарасаўка — хутар у Свіслацкім раёне
* Мінская вобласць
** Тарасаўка — вёска ў Барысаўскім раёне
** Тарасаўка — вёска ў Слуцкім раёне
### Казахстан 
* Тарасаўка (Акмолінская вобласць)
Пранаб Кумар Мукерджы

**Пранаб Кумар Мук(х)ерджы** (, ; 11 снежня 1935, в. Міраці, Бірбхум, Бенгалія, Брытанская Індыя — ) — індыйскі дзяржаўны дзеяч, 13-ы прэзідэнт Індыі (25 ліпеня 2012-25 ліпеня 2017). Раней паслядоўна займаў пасады міністра абароны (2004—2006), замежных спраў (2006—2009) і фінансаў (1982—1984 і 2009—2012).

## Біяграфія 
Пранаб Мукерджы нарадзіўся 11 снежня 1935 года ў сям’і вядомага барца за свабоду Індыі, члена Індыйскага нацыянальнага кангрэса і Заканадаўчага савета Заходняй Бенгаліі (1952—1964) Камады Кінкара Мукерджы, які правёў больш за 10 гадоў у брытанскіх турмах.

Пасля заканчэння Калькуцкага ўніверсітэта, Пранаб Мукерджы атрымаў ступень магістра (у вобласці гісторыі, паліталогіі і права) і пачаў працоўную дзейнасць у якасці выкладчыка каледжа. Праз некаторы час ён пакінуў каледж, і стаў працаваць журналістам.

У 1969 годзе Мукерджы быў упершыню абраны ў верхнюю палату парламента Індыі, такім чынам пачаўшы сваю парламенцкую кар’еру.

Актыўную палітычную дзейнасць Пранаб Мукерджы пачаў у 1973 годзе, атрымаўшы прызначэнне на пасаду намесніка міністра. У наступныя гады, ён займаў розныя пасады ва ўрадзе Індыі, у тым ліку ўзначальваючы некаторыя ведамствы. Так у перыяд з 1982 па 1984 год ён займаў пасаду міністра фінансаў Індыі ва ўрадах Індзіры і Раджыва Гандзі.

Таксама на працягу васьмі гадоў, з 2004 па 2012 год, Пранаб Мукерджы з’яўляўся лідарам ніжняй палаты парламента Індыі — Лок Сабха.

У 2004 годзе, пасля прызначэння Манмохана Сінгха на пасаду главы ўрада Індыі, Мукерджы ўзначаліў міністэрства абароны.

У 2006 годзе перайшоў на працу ў Міністэрства замежных спраў, узначальваючы гэта ведамства аж да 23 мая 2009 года.

24 студзеня 2009 годзе Пранаб Мукерджы быў прызначаны міністрам фінансаў Індыі.

У ліпені 2012 года Мукерджы пакінуў пасаду міністра фінансаў для ўдзелу ў прэзідэнцкіх выбарах. 19 ліпеня 2012 года адбыліся выбары, на якіх за прэзідэнцкую пасаду змагаліся два кандыдата: Пранаб Мукерджы, высунуты кіруючай кааліцыяй, і былы спікер ніжняй палаты парламента Пурно Агіток Сангма, адзіны кандыдат апазіцыі. Верагоднасць перамогі Мукерджы, ацэньваліся назіральнікамі як вельмі высокая. У выніку, па выніках выбараў ён стаў абсалютным пераможцам, набраўшы каля 70 % галасоў выбаршчыкаў.

25 ліпеня 2012 года Пранаб Мукерджы заняў пасаду прэзідэнта Індыі, змяніўшы на гэтай пасадзе Працібху Паціл.

## Асабістае жыццё 
### Сям’я 
Пранаб Мукерджы з 13 ліпеня 1957 года жанаты на Суўрэ Мукерджы. У сям’і трое дзяцей: сыны Абхіджыт і Індраджыт і дачка Шарміста.

### Захапленні 
Мукерджы захапляецца чытаннем, садаводствам, музыкай.

## Спасылкі 
* Кароткая біяграфія Мукерджы Пранаба 
* РІА-Навіны — Мукерджы Пранаб. Біяграфія 

Катэгорыя:Выпускнікі Калькуцкага ўніверсітэта
Катэгорыя:Прэзідэнты Індыі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Фёдар Аляксандравіч Апейка

**Фёдар Аляксандравіч Апейка** (, Мінск — ) — беларускі вучоны ў галіне механікі тарфяных машын. Член-карэспандэнт АН БССР (1950), член-карэспандэнт Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР (1959—1961), доктар тэхнічных навук (1949), прафесар (1950).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі тарфяны інстытут (1932). З 1933 па 1941 гады асістэнт, дацэнт Беларускага політэхнічнага інстытута.

У час Вялікай Айчыннай вайны выкладаў у Чалябінскім аўтатрактарным тэхнікуме і актыўна супрацоўнічаў са спецыялістамі ў галіне танкабудавання.

З 1942 года дацэнт Маскоўскага інстытута механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі, з 1949 года і да канца жыцця загадчык кафедры тарфяных машын Беларускага політэхнічнага інстытута. Адначасова ў 1938—1941 гадах і з 1949 года да канца жыцця старшы навуковы супрацоўнік Інстытута торфу Акадэміі навук БССР.

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1959, 1968), медалём «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»

## Навуковы і практычны ўклад 
Навуковыя працы па прыкладной механіцы, разліку тарфяных машын і сельскагаспадарчай тэхнікі. Стварыў матэматычную тэорыю трэння, пакладзеную ў аснову тэорыі гусенічнага ходу і іншых фрыкцыйных механізмаў. Распрацаваў спрошчаную тэорыю дакладнасці механізмаў, якая адрозніваецца дасканалым спосабам вылічэння хібнасцяў элементаў пар. Аўтар прац па тэорыі пластычнасці, кантактнай трываласці.

Аўтар больш за 130 навуковых прац, у тым ліку 4 манаграфій, 6 вынаходак.

Падрыхтаваў 3 дактары і 44 кандыдаты навук.

### Асноўныя працы 
* Колесный и гусеничный ход. Мн.: Изд-во Акад. с.-х. наук БССР, 1960.
* Теория прочности. Мн.: Изд-во М-ва высш., сред. спец. и проф. образ. БССР, 1961.
* Торфяные машины. Мн.: Вышэйшая школа, 1968.
* Математическая теория трения. Мн.: Наука и техника, 1971.

## Літаратура 
* 
* Кислов Н.В. Научная и педагогическая деятельность члена-корреспондента АН БССР и Академии сельскохозяйственных наук БССР, профессора, доктора технических наук Ф.А. Опейко (к 100-летию со дня рождения) // Горная механика. - 2007. - №4. - С. 94-97.

## Спасылкі 
* Член-карэспандэнт АПЕЙКА Фёдар Аляксандравіч на сайце НАН Беларусі
* Фёдар Аляксандравіч Апейка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Электронный каталог РНТБ — Опейко, Федор Александрович (1908—1970)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Катэгорыя:Механікі СССР
Катэгорыя:Механікі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БНТУ
Пецярбургская ваенная акруга

thumb|420px|Карта ваенных акруг. 1913 г.
**Пецярбургская ваенная акруга** – ваенная акруга Расійскай Імперыі, створаная ў жніўні 1864 годзе згодна з Загадам №228. Першапачаткова ў яе ўваходзілі Санкт-Пецярбургская, Наўгародская, Пскоўская, Аланецкая і Архангельская губерні. 

У жніўні 1905 года ў склад акругі былі перададзены тэрыторыя і войскі расфармаванай Фінляндскай ваеннай акругі.

У 1914 годзе, у сувязі з перайменаваннем Санкт-Пецярбурга ў Петраград, Пецярбургская ваенная акруга была перайменавана ў Петраградскую ваенную акругу.

На чале акругі стаяў камандуючы войскамі. У Пецярбургскай акрузе ён насіў званне галоўнакамандуючага гвардыяй і войскамі Пецярбургскай акругі.

Камандуючы акругай праз ваенна-акруговы савет ажыццяўляў кіраўніцтва ваеннай гаспадаркай, праз штаб кіраваў войскамі акругі, а праз астатнія аддзелы забяспечваў кіраўніцтва і забеспячэнне ўсіх родаў войскаў.

## Склад
У склад акругі па стану на першую палову 1914 уваходзілі:
* 1-ы гвардзейскі корпус (Пецярбург)
* 1-ы армейскі корпус (Ноўгарад-Пскоў)
* 18-ы армейскі корпус (Пецярбург, Рэвель, Архангельск)
* 22-гі армейскі корпус (Вялікае Княства Фінляндскае)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваенныя акругі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1864 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе
Паала Лучыа Анафеста

**Паала Лучыа Анафеста**, **Паалучыа Анафеста** (, ; памёр у 717 г.) — першы, магчыма, легендарны венецыянскі дож.

## Біяграфія 
Спачатку быў дваранінам у Эраклеі (Чытанова), горадзе Венецыянскай вобласці, якую кантралявала Візантыйская імперыя. Ад яе імя правінцыяй кіраваў Magister militum і 12 абраных мясцовых прадстаўнікоў. У 697 г. патрыярх Града ў Эраклеі прапанаваў жыхарам Венецыі абраць мясцовага дожа, каб пакласці канец супярэчнасцям кланаў і аб’яднаць насельніцтва дзеля супраціву лангабардам і славянам. Абраны быў Паала Лучыа Анафеста, які заключыў дамову з кіраўніком Ламбардыі — Ліўпрандам. Аднак гэтым падзеям няма пацверджання ў летапісных крыніцах. Адзінае, што вядома з пісьмовых дакументаў, — гэта тое, што нейкі Паўліцый (верагодна, экзарх Равены Павел) кіраваў абаронай венецыянскай граніцы каля Эраклеі. Выбар незалежнага дожа без згоды візантыйскага імператара ў той час быў сумнеўны.

## Спасылкі 
* Паоло Лучио Анафесто

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VII стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VIII стагоддзя
Джусцініяна Партэчыпацыа

**Джусцініяна Партэчыпацыа** (? — ) — сярэдневечны італьянскі палітычны дзеяч, 11 венецыянскі дож (у 827—829). Сын 10-га венецыянскага дожа Аньела Партэчыпацыа (кіраваў у 809—827).

## Біяграфія 
Быў багатым уласнікам, гандляром, валодаў вялікім гандлёвым флотам. На яго зямлі раслі сады, разводзілася скаціна, вырошчваліся зернавыя. Вядомы падпісаннем тэстаменту, які адзначыў маёмасць, што належала яго сям'і. Маёмасць здялілася на нерухомую (будынкі, зямлю) і рухомую (рабы, скаціна, інструменты). Таксама ў тэстаменце згадваюцца манеты — залатыя візантыйскія соліды.

У гады яго кіравання адбыўся таксама крадзеж цела святога Марка (828 г.), якое знаходзілася ў Александрыі (Егіпет). Крадзеж здзеснілі двое венецыянскіх купцоў, Русціка дэ Тарчэла і Буона дзі Маламока, якія падкупілі вартаўнікоў. 31 студзеня цела апынулася ў Венецыі, дзе патрыярх Града, епіскап Алівола і дож загадалі пабудаваць каля палаца часоўню дзеля костак святога. У выніку евангеліст Марк зрабіўся святым апекуном Венецыі, якая ў таго часу пачалася звацца Рэспублікай Святога Марка.

Адчуваючы хуткую смерць, Джусцініяна Партэчыпацыа падпісаў тэстамент, у якім зрабіў спадчыннікам пасады свайго брата Джавані.

## Спасылкі 
* Джустиниано Парчеципацио
Фінляндская ваенная акруга

thumb|420px|Карта ваенных акруг. 1913 г.
**Фінляндская ваенная акруга** – ваенная акруга Расійскай Імперыі, створаная ў жніўні 1864 годзе згодна з Загадам №228. У яе ўваходзіла тэрыторыя Вялікага Княства Фінляндскага. 

10 чэрвеня 1905 года акруга была скасавана і яе тэрыторыя і войскі былі перададзены ў склад Пецярбургскай ваенная акругі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваенныя акругі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1864 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1905 годзе
Капліца Святой Тройцы (Люблін)

**Капліца Святой Тройцы** () — каталіцкая капліца на дзяцінцы Люблінскага замка. Роспісы капліцы  — унікальны помнік манументальнага мастацтва Польшчы і Вялікага Княства Літоўскага, адзіны захаваны з некалькіх візантыйска-рускіх роспісаў, створаных па загаду Ягайлы ў пач. XV ст. Замкавая капліца ў Любліне ўключана ў спіс Еўрапейскай культурнай спадчыны. У 2011 годзе часопіс National Geographic назваў яе адным з сямі цудаў Польшчы. 

## Гісторыя 
Капліца была пабудавана як замкавы касцёл, верагодна, да 1327 года, бо ў гэтым годзе яна ўжо была часткай замка. У 14 ст. быў аднаяруснай пабудовай з крыптай (прызначалася для пахаванняў). Меў квадратны неф, да якога далучаны прамавугольны прэсбітэрый з трохграннай апсідай.

У 1407 годзе па загадзе Ягайлы перабудавана ў гатычным стылі як двухярусны касцёл. У тым жа годзе член гарадскога савета Любліна заплаціў велізарную на той час суму ў дзевяць мер срэбра за работы ў капліцы. Капліцу распісвалі некалькі майстроў, якімі кіраваў, як сведчыць кцітарскі вопіс, вопытны майстар Андрэй, які доўгі час працаваў пры двары Ягайлы і быў знаёмы не толькі з візантыйскім, але і з заходнееўрапейскім мастацтвам. Праца над роспісам была скончана 10 жніўня 1418 г., у дзень Святога Лаўрэнція.

Для фрэскавага роспісу выкарыстаны біблейскія і евангельскія сюжэты, шырокае адлюстраванне атрымалі вобразы святых і прарокаў. Паасобныя сцэны ў асноўным размешчаны, як і ў візантыйска-рускіх храмах, але заўважаюцца і адрозненні. Так, у цэнтры апсіды намаляваны «Страсці Хрыстовы», а традыцыйная для гэтага месца «Еўхарыстыя» перанесена на паўночна-ўсходнюю частку апсіды; адсутнічае кампазіцыя «Страшнага суда», якая адпаведна канону павінна займаць заходнюю сцяну. Прыкладна такая ж творчая трактоўка кананічнай сістэмы роспісаў заўважаецца і ў ранніх беларускіх фрэскавых цыклах, напрыклад у Бельчыцкім Барысаглебскім манастыры XII ст. каля Полацка. Гэта ж з'ява адзначана і ў фрэскавым цыкле  , пабудаванай ў 1360—1361 гг.

## Літаратура 
* 
* Лазука Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б.А.Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0894-4
* Tomasz Stawecki, Cudowne ocalenie, Kurier Lubelski, nr 198 (13 324), s. 5.
* Anna Różycka Bryzek: Freski. Bizantyńsko-ruskie fundacji Jagiełły w kaplicy Zamku Lubelskiego. Lublin 2000. ISBN 83-227-1592-7
* Kaplica Trójcy Świętej na Zamku Lubelskim. Historia, teologia, sztuka, konserwacja. Lublin 1999. ISBN 83-901842-7-3

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Славутасці Любліна
Катэгорыя:Капліцы Польшчы
Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі
Катэгорыя:Збудаванні Польшчы ў гатычным стылі
Катэгорыя:Візантыйска-рускія фрэскавыя цыклы ў Польшчы
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Люблінскага ваяводства
Феадор Тыран

**Феадор Ты́ран** (? — 306 г.) — хрысціянскі святы, які ўшаноўваецца ў ліку велікамучанікаў як у праваслаўнай, так і ў каталіцкай царкве. Да перанясення ў Венецыю рэшткаў святога апостала Марка (828 г.) яе апекуном лічыўся Феадор Тыран.

## Біяграфія ў жыціі 
Святы мучанік Феадор Тыран быў ваяром у горадзе Амасіі Пантыйскай вобласці (паўночна-ўсходняя частка Малой Азіі, якая цягнулася ўздоўж берага Понта Эўксінскага, г. зн. Чорнага мора), пад началам нейкага Урынка. Падзеі адбыліся каля 305 г. пры рымскім імператары Максіміяне, у час ганення на хрысціян. Феадора прымушалі прынесці ахвяру ідалам. Святы Феадор цвёрда, адкрыта спавядаў хрысціянства. Ваявода даў яму некалькі дзён на раздум’е, пад час якіх святы Феадор шчыра маліўся. Яго абвінавацілі ў падпале язычніцкага храма і кінулі ў турму на галодную смерць. Там перад ім паўстаў Ісус Хрыстос, суцешыў яго і падмацаваў яго сілы. Зноў прыведзены да ваяводы, святы Феадор смела і бязбоязна спавядаў сваю веру, за што стаў ахвярай катаванняў і быў асуджаны на спаленне. Мучанік Феадор без страху ўзышоў на касцёр і з малітваю аддаў сваю душу Богу. Не пашкоджанае полымем, яго цела было пахавана ў Еўхаітах, каля Амасіі. Пазней рэшткі былі перанесены ў Канстанцінопаль, у прысвечаны яму храм. Яго галава знаходзіцца ў Італіі, у горадзе Гаэце. Загінуў Феадор каля 306 г., пры імператары Галерыі.

## У праваслаўнай традыцыі 
Праваслаўная традыцыя дадае да жыцця Феадора Тырана наступны сюжэт. Праз 50 гадоў пасля мучаніцкай смерці Феадора імператар Юліян Адступнік вырашыў паздзекавацца з яго рэшткаў і загадаў кіраўніку Канстанцінопаля акрапляць у першую сядміцу Вялікага посту ўсе ядомыя запасы на рынках ідалаахвярніцкай крывёю. Святы Феадор, які з’явіўся ў сне архіепіскапа Еўдоксія, загадаў яму абвясціць усім хрысціянам, каб яны не куплялі нічога на рынках, а елі варанае пшано з мёдам — куццю. У памяць аб гэтай падзеі праваслаўная царква штогадова здзяйсняе святкаванне мучаніку Феадору Тырану ў суботу першага тыдня Вялікага посту. У навячэр’е суботы, у пятніцу, на Боскай літургіі папярэднеасвячоных дароў чытаецца канон малебны святому мучаніку Феадору, састаўлены вялебным Іаанам Дамаскінам. Гэтую традыцыю апісаў яшчэ Канстантынопальскі патрыярх Нектарый (381—397 гг.).

San Salvador Interno - cappella a destra del presbiterio.jpg|Магіла Феадора Тырана ў Венецыі
San Salvador Interno - corpo di San Teodoro.jpg|Феадор Тыран

## Спасылкі 
* Феадор Тыран
* Вялікамучанік Феадор Тыран

Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя IV стагоддзя
Катэгорыя:Святыя Візантыі
Катэгорыя:Мучанікі
Віталь Сцяпанавіч Антанюк

**Віталь Сцяпанавіч Антанюк** (, Крэмэнчук, УССР — ) — беларускі вучоны ў галіне жывёлагадоўлі, першы і адзіны прэзідэнт Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь. Член-карэспандэнт УАСГНІЛ (1991), акадэмік Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь (1992), замежны член Украінскай акадэміі аграрных навук (1992), доктар біялагічных навук (1985), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (1962), аспірантуру Беларускага НДІ жывёлагадоўлі (1968). Працаваў заатэхнікам (1962), дырэктарам (1963—1966) дзяржаўнага жывёлагадоўчага комплексу ў Нясвіжы, у аддзеле сельскай гаспадаркі Мінскага аблвыканкама (1966—1969). Інструктар ЦК КП Беларусі (1969—1974). Загадчых аддзелам гадоўлі сельскагаспадарчых жывёл, дырэктар Беларускага НДІ жывёлагадоўлі (1974—1987). Генеральны дырэктар Асацыяцыі «Племэліта» (1984—1987). Начальнік Упраўлення навукі і адукацыі Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь (1987—2002), адначасова прафесар кафедры тэхналогіі і механізацыі жывёлагадоўлі Беларускага дзяржаўнага аграрнага тэхнічнага універсітэта (1987—2002). У 1991 годзе старшыня Заходняга аддзялення УАСГНІЛ, у 1992—2002 гадах — прэзідэнт Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь.

## Навуковы і практычны ўклад 
Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны пытанням селекцыі і вырошчвання сельскагаспадарчых жывёл, арганізацыі паўнавартаснага кармлення сельскагаспадарчых жывёл. жывёл, тэхналогіі ўзнаўлення жывёлагадоўлі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1971), медалямі, Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета Беларускай ССР (1986), дыпломам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь (1996). Лаўрэат прэміі Савета Міністраў СССР (1980).

## Асноўныя працы 
* Биология и техника искусственного размножения свиней. — Минск: Ураджай, 1978. — 176 с.
* Организация воспроизводства сельскохозяйственных животных / соавт.: В. В. Жаркин, Л. Г. Безлюдников. — Минск: Ураджай, 1985. — 166 с.
* Биотехнические способы повышения эффективности оплодотворения сельскохозяйственных животных. — Минск: Ураджай, 1988. — 198 с.
* Основы интенсивных технологий производства молока и мяса. — Мн., 1990. (сумесна з В. І. Сапегам, П. П. Ракецкім)
* Скотоводство и технология производства молока и говядины: учеб. пособие для учащихся сред. спец. учеб. заведений с.-х. профиля / соавт. Р. И. Савозук. — Минск: Ураджай, 1998. — 215 с.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Биографическая энциклопедия РАСХН, ВАСХНИЛ — АНТОНЮК Виталий Степанович
* Персанальная старонка В. С. Антанюка на партале AgroWeb Belarus
* 

Катэгорыя:Постаці савецкай жывёлагадоўлі
Катэгорыя:Постаці беларускай жывёлагадоўлі
Катэгорыя:Акадэмія аграрных навук Беларусі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты УАСГНІЛ
Рэканструкцыя Поўдня

**Рэканструкцыя Поўдня** або **Эра Рэканструкцыі** — гістарычны працэс у гісторыі Злучаных Штатаў Амерыкі, які пакрывае перыяд часу з 1865 па 1877 гады. Ён мае два значэнні: першае звязана з гісторыяй ўсяе краіны з 1865 па 1877 гады пасля Грамадзянскай вайны ў ЗША; другое факусіруецца на пераўтварэнні краіны і грамадства ў паўднёвых штатах ЗША.

Пачынаючы з 1863 да 1877, абодва Прэзідэнты ЗША Аўраам Лінкальн і Эндру Джонсан займалі памяркоўныя пазіцыі, арыентуючыся на вяртанне Поўдня да нармальнага жыцця як мага хутчэй, тады як радыкальныя рэспубліканцы выкарыстоўвалі Кангрэс, каб блакаваць любыя спробы памяркоўных падыходаў да вырашэння праблем Поўдня, і ўсяляк спрабавалі ўсталяваць жорсткія тэрміны правядзення рэформаў і даць правы вольнаадпушчанікам. Джонсан вёў больш лаяльную палітыку ў дачыненні да былых канфедэратаў, чым Лінкальн. Апошнія публічныя выступы Лінкальна сведчаць аб тым, што ён схіляўся да надання выбарчых правоў некаторым вольнаадпушчанікам, тады як Джонсан быў супраць гэтага.

Інтэрпрэтацыя Джонсанам палітыкі Лінкальна прэваліравала да выбараў у Кангрэс 1866 года на Поўначы, вынікі якіх потым дазволілі радыкалам узяць кантроль над палітыкай, адхіліць канфедэратаў ад улады і даць правы вольнаадпушчанікам. Рэспубліканская кааліцыя прыйшла да ўлады на Поўдні і прыступіла да змены грамадства шляхам усталявання інстытута вольнай працы ў эканоміцы з дапамогай арміі ЗША і Бюро па справах вольнаадпушчанікаў. Бюро абараняла правы вольнаадпушчанікаў, дапамагала заключаць кантракты на працу і будавала школы і цэрквы для іх. Тысячы жыхароў Поўначы прыехалі на Поўдзень у якасці місіянераў, настаўнікаў, прадпрымальнікаў і палітыкаў; варожыя элементы называлі іх «сакваяжнікі». Перабудова чыгункі была асноўнай задачай, але з-за біржавога краху 1873 года так і не была выканана. Радыкалы, якія былі незадаволены адмоўным стаўленнем Джонсана да палітыкі Рэканструкцыі, паспрабавалі абвясціць імпічмент Джонсану, але гэтая акцыя праваліся, бо не хапіла аднаго голасу ў Сенаце.

Прэзідэнт Уліс Грант падтрымліваў Радыкальную Рэканструкцыю і здзяйсняў абарону афраамерыканцаў на Поўдні праз Праваабарончыя акты. Грант разграміў Ку-клукс-клан, але не здолеў спыніць рост напружанасці ўнутры Рэспубліканскай партыі паміж «сакваяжнікамі» і «скалавагамі» (карэнныя белыя жыхары Поўдня). Тым часам самазваныя кансерватары (у цесным супрацоўніцтве з Дэмакратычнай партыяй) стаялі ў апазіцыі рэспубліканскаму кіраванню. Яны крытыкавалі карупцыю, шырока распаўсюджаную сярод «сакваяжнікаў», празмерныя дзяржаўныя траты і вялікія падаткі.

Рэканструкцыя абмяркоўвалася яшчэ пад час вайны, афіцыйна яна пачалася пасля выдання Пракламацыі аб вызваленні рабоў 1 студзеня 1863 года. Палітыка Рэканструкцыі была здзейснена пасля таго, як рабаўладальніцкі Поўдзень апынуўся пад уладай федэральнага войска.

## Літаратура 
* James M. Campbell and Rebecca J. Fraser (2008). *Reconstruction: People and Perspectives.* ABC-CLIO. p. 15.

Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Мадонна са святым Іосіфам і Іаанам Хрысціцелем

**Мадонна са Святым Іосіфам і Іаанам Хрысціцелем** () — карціна Панторма ў стылі маньерызму, датаваная каля 1522—1523, якая захоўваецца ў Эрмітажы.

## Гісторыя 
Праца адносіцца да ранняга перыяду творчасці мастака, трапіла ў Эрмітаж у 1923 годзе праз куплю калекцыі графіні Е. І. Мардвінавай. Карціна паступіла ў Эрмітаж з няслушнай атрыбуцыяй  і толькі ў 1934 годзе навуковым супрацоўнікам музея М. І. Шчарбачовай была правільна вызначана як праца Панторма.

Таксама існуе падрыхтоўчы малюнак, які захоўваецца ў  ва Уфіцы, на якім намаляваная толькі мадонна з немаўлём і адсутнічаюць Іосіф і Ян. Марыя з Сынам на руках сядзіць на цёмным фоне. Вобраз мадонны стрыманы і строгі. Выгібы яе цела толькі адгадваюцца пад надзвычай пышнымі складкамі зялёнага плашча, накінутага на чырвоную сукенку. Занадта доўгая шыя ўвянчаная маленькай галоўкай. Марыя, якая прадчувае трагічны лёс свайго сына, паказана халоднай і далёкай, вочы амаль вільготныя са слязамі ў адрозненне яд какетлівага позірку яе сына. Персанажы маньеристических твораў, як правіла, надзелены рысамі арыстакратычнага фанабэрыстасці і пачуццём перавагі, якія як бы загадваюць гледачу выконваць пэўную дыстанцыю. Жаночы вобраз эрмитажной карціны не раз з'яўляецца ў мастацтве Панторма. Гэтая мадонна нагадвае даму з люнета роспісаў, выкананых мастаком у пачатку 20-х гадоў XVI стагоддзя ў . У дамы такі ж авал асобы, абрыс падбародка, тыя ж, як бы заплаканыя, вочы; абапіраючыся на парапет, яна, падобна Мадоне на карціне з Эрмітажа, гэтак жа абыякава глядзіць удалячынь.

Маленькі Ісус, які прысеў на руках сваёй маці, трымае шчыгла, сімвал сваёй страсці. Па баках з'яўляюцца з цемры выявы святога Іосіфа і Іаана Хрысціцеля.

## Літаратура 
* Elisabetta Marchetti Letta, *Pontormo, Rosso Fiorentino*, Scala, Firenze 1994. ISBN 88-8117-028-0

## Спасылкі 
* Апісанне на афіцыяльным сайце музея 

Катэгорыя:Карціны Панторма
Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнага Эрмітажа
Заходнесібірскае возера

**Заходнесібірскае возера** (*Мансійскае возера*) — зніклае прылядніковае возера, якое размяшчалася на тэрыторыі Заходне-Сібірскай раўніны ў эпоху плейстацэну.

Возера ўтварылася падчас абледзянення, якое закаркавала сцёк сібірскіх рэк (Об і Енісей) у Паўночны Ледавіты акіян. Першапачаткова меркавалася, што возера існавала 20—10 тыс. гадоў назад, але пасля знаходак мамантаў узрост возера павялічылі да 100—50 тыс. гадоў. Праз Тургайскую даліну злучалася з Каспіем, Аралам і Чорным морам.

## Спасылкі 
* Заходнесібірскае возера 
* Заходне-Сібірскае возера 

Катэгорыя:Колішнія азёры
Катэгорыя:Сібір
Катэгорыя:Плейстацэн
Грабніца Леапардаў

**Грабніца Леапардаў** () — гэта этруская пахавальная камера, званая так з-за леапардаў, , намаляваных над . Грабніца знаходзіцца ў межах Некропаля Мантэроці, які датаваны каля 480—450 да н. э.

## Роспіс 
Роспіс у Грабніцы Леапардаў з’яўляецца адной з найбольш добра захаваных фрэсак Тарквініі, і вядомы «сваёй ажыўленай афарбоўкай, і яе аніміраванымі жывапісаннямі, якія ўзбагачаны з дапамогай жэстаў». Гэта адзін з самых значных узораў этрускага пахавальнага мастацтва і мае памеры 3,52 × 3,30 × 2,16 м.

Удзельнікамі банкету з’яўляюцца «элегантна апранутыя» пары мужчына-жанчына з удзелам двух аголеных хлопчыкаў, якія нясуць прадметы сервіроўкі. Жанчыны малююцца са светлай скурай, а мужчыны — з цёмнай, у адпаведнасці з гендэрнымі канвенцыямі, прынятымі на Блізкім Усходзе, у Егіпце і архаічнай Грэцыі. Размяшчэнне трох пар апярэджвае  з  сталовай. Музыкі намаляваныя на сценах злева і справа ад банкета.

Чалавек на крайняй правай канапе трымае яйка, сімвал рэгенерацыі. Падобная сцэна звычайна бярэцца прадстаўляць пахавальны баль нябожчыка ці сямейны банкет, які будзе праведзены ў гадавіну яго смерці. Яна прадстаўлена як свята жыцця. Сцэна, здаецца, мае месца на адкрытым паветры, ля стройных дрэў і расліннасці, магчыма, пад навесам.

Хоць гэтыя фігуры выразна этрускія. Святочныя шэсці на левай і правай сценах больш прыкметна архаічныя і выкананы іншымі мастакамі.

Грабніца была выяўленая ў 1875 годзе. У 1920-х,  апісаў роспіс у сваіх падарожных нарысах *Sketches of Etruscan Places*:

Мастацка карціна разглядаецца як менш складаная і вытанчаная, чым знойдзеная ў  або ў .

## Літаратура 
* , *La civiltà etrusca*, Garzanti, 1999, ISBN 88-11-67670-3 (pp.&nbsp;226–228)

Катэгорыя:Грабніцы
Катэгорыя:Этрускі
Катэгорыя:Археалогія ў Італіі
Катэгорыя:1875 год у Еўропе
Маскоўская ваенная акруга (Расійская імперыя)

thumb|420px|Карта ваенных акруг. 1913 г.
**Маскоўская ваенная акруга** – ваенная акруга Расійскай Імперыі, створаная ў жніўні 1864 годзе згодна з Загадам №228. Першапачаткова ў яе ўваходзілі Маскоўская, Цвярская, Яраслаўская, Валагодская, Уладзімірская, Ніжагародская, Смаленская, Калужская, Тульская, Разанская і Тамбоўская губерні.

## Склад
У склад акругі па стану на першую палову 1914 уваходзілі:
* Грэнадзёрскі корпус (Масква)
* 5-ы армейскі корпус (Варонеж, Ніжні Ноўгарад)
* 13-ы армейскі корпус (Смаленск, Арол)
* 17-ы армейскі корпус (Масква, Калуга, Разань)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваенныя акругі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1864 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе
Сарэпта

**Сарэпта**, **Царфат** (фінік. , , )&nbsp;— старажытны горад на ўсходнім узбярэжжы Міжземнага мора, руіны якога размешчаны на тэрыторыі сучаснага паселішча Сарафанд у паўднёвым Ліване.

Заснавана не пазней XV ст. да н.э. фінікійцамі, пра што сведчыць яго назва (з фінікійскі перакладаецца як «плавільня»). Упершыню была згадана ў егіпецкіх дакументах XIV ст. да н.э. пад назвай'' 'Цаарпуці'''. Ужо тады Сарэпта знаходзілася пад уплывам, а пасля — і пад уладай Сідон а. Пасля разгрому Сідона Салманасарам V (722 г. да н.э.), быў перададзены асірыйцамі цірскаму цару. У 701 г. да н.э. Сарэпту захапіў Сінахерыб, які вярнуў горад сіданянам.

У эліністычную і рымскую эпохі горад быў размешчаны крыху на поўдзень ад старажытнага цэнтра. Мясцовы порт ўспамінаюць Іосіф Флавій  і Пліній Старэйшы . Паколькі сярод яўрэяў захоўвалася памяць пра наведванне Сарэпты старазапаветным прарокам Ільёй , з распаўсюджваннем хрысціянства сярод мясцовай абшчыны замацаваўся культ гэтага святога. Прысвечаную яму святыню («Валі аль-Кадзір») ўшаноўвалі і мусульмане, якія авалодалі Сарэптай у VII ст.

У візантыйскія часы Сарэпта была пераўтворана ў крэпасць, ажыўленае гарадское жыццё ў якой працягвалася яшчэ ў 1185 годзе. Аднак ужо праз стагоддзе горад абязлюдзіў - падарожнікі казалі, што на месцы Сарэпты знайшлі не больш як восем жытлаў .

Катэгорыя:Старажытныя гарады
Катэгорыя:Фінікія
Катэгорыя:Гісторыя Лівана
Плейстацэн

**Плейстацэ́н** (, ад  — самы шматлікі і  — новы, сучасны) — эпоха чацвярцічнага перыяду, якая пачалася 2,588 мільёна гадоў таму і скончылася 11,7 тысяч гадоў таму. На раўнінах пасвіліся статкі аленяў і коней, на якіх палявалі пячорныя львы і іншыя драпежнікі. А прыблізна 180 тысяч гадоў таму на іх пачалі паляваць і людзі — спачатку неандэрталец, а затым і чалавек разумны.

Аднак многія буйныя жывёлы не змаглі прыстасавацца да рэзкіх ваганняў клімату і вымерлі. Каля 10 тысяч гадоў таму ледавіковы перыяд скончыўся, і клімат на Зямлі стаў цяплейшым і больш вільготным. Гэта спрыяла хуткаму павелічэнню колькасці чалавечай папуляцыі і рассяленню людзей па ўсім зямным шары. Яны навучыліся разворваць зямлю і вырошчваць культурныя расліны. Маленькія, спачатку сельскагаспадарчыя, абшчыны разрасліся, з’явіліся гарады, а ўсяго праз некалькі тысячагоддзяў чалавецтва ператварылася ў сусветнае грамадства, якое выкарыстоўвае ўсе дасягненні высокіх тэхналогій. Затое шматлікія віды жывёл, з якімі людзі спакон веку дзялілі планету, апынуліся на грані знікнення. Вось чаму навукоўцы ўсё часцей гавораць пра тое, што чалавек стаў прычынай новага масавага вымірання відаў на Зямлі.

## Гл. таксама 
* Плейстацэнавая мегафаўна
* Аднаўленне плейстацэнавай мегафаўны
* Плейстацэнавы парк

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Вінцэнт Смакоўскі

**Вінцэнты Смако́ўскі** (*Вікенцій Смакоўскі*, *Вінцас Смакаўскас*, , ; , Вільня — , Крыкяны, цяпер Крыконіс Ігналінскага раёна) — мастак, жывапісец і графік, які працаваў у Літве, ганаровы вольны член Імператарскай Акадэміі мастацтваў; жывапісу ўласцівы рысы акадэмізму і класіцызму з элементамі рамантызму, больш выразнага ў яго графічных працах.

## Біяграфія 
250px|thumb|«Стэфан Баторый засноўвае Віленскую акадэмію»
thumb|250px|«Алегорыя паражэння Лістападаўскага паўстання»
З 1817 да 1822 года вывучаў жывапіс і скульптуру ў імператарскім Віленскім універсітэце. У 1823—1829 гадах працягнуў навучанне ў імператарскай Акадэміі мастацтваў у Санкт-Пецярбургу. У 1823 годзе за рысункі з натуры, намаляваныя на іспыце, атрымаў сярэбраны медаль другой вартасці. У 1824 годзе быў ганараваны сярэбраным медалём другой вартасці, у 1825 годзе — першай вартасці. У 1827 годзе Савет Акадэміі мастацтваў прыняў на конкурс для атрымання залатога медаля прадстаўленую Смакоўскім працу «Смерць Эпамінонда падчас перамогі, здабытай ім над лакедэманянамі», ганараваную меншым залатым медалём.

Запрошаны ў 1829 годзе ў памочнікі прафесару Яну Рустэму, у 1829—1832 гадах выкладаў выяўленчае мастацтва ў Віленскім універсітэце.

У 1836 годзе скончыў Віленскую медыка-хірургічную акадэмію, атрымаў спецыяльнасць урача і працаваў у наваколлях Свянцян, у 1841—1856 гадах — гарадскім урачом у Варшаве. Пасля 1858 года жыў у вёсцы Крыкяны Свенцянскага павета (цяпер Крыконіс Ігналінскага раёна).

## Творчасць 
Пісаў карціны на гістарычную тэматыку («Смерць Эпамінонда падчас перамогі, здабытай ім над лакедэманянамі», 1827; «Марыус у развалінах Карфагена», «Барацьба турак з чаркесамі», «Стэфан Баторый засноўвае Віленскую акадэмію»), бытавога жанру («Сляпы жабрак з хлопчыкам», «Салдат на кані»), партрэты («Ягайла і Ядвіга», партрэт Ю. І. Крашэўскага, аўтапартрэты) і пейзажы. Аўтар ілюстрацый да кніг (тры літаграфіі да паэмы «Конрад Валенрод» Адама Міцкевіча, 1823, па іншых звестках 1828; 50 ксілаграфій да паэмы «Anafielas» Крашэўскага, 1846) і малюнкаў па матывах эпічнай паэмы Міцкевіча «Пан Тадэвуш» (1860). Творы захоўваюцца ў , Нацыянальным музеі ў Варшаве і ў іншых зборах.

Напісаў даследаванні пра фрэскі Троцкага замка (1822), кансервацыяй якіх Смакоўскі займаўся, а таксама працы пра Яна Рустэма, Валенція Ваньковіча, .

## Літаратура 
*  
* 

## Спасылкі 
* Смоковский Викентий 
* Смакоўскі Вінцэнт (1797 ?-1876)

Катэгорыя:Мастакі Літвы
Катэгорыя:Ганаровыя вольныя супольнікі Імператарскай Акадэміі Майстэрстваў
Катэгорыя:Слуцкая гімназія
Базіліка Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Сандамір)

**Базіліка Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі** () — каталіцкі касцёл у гарадзе Сандамір, Польшча.

## Гісторыя 
Самая ранняя згадка пра храм, заснаваны Баляславам III Крывавустым, верагодна, каля 1120 года, сустракаецца ў буле Папы Яўгена III пад 1148 годам.

Гатычны касцёл у Сандаміры ўзведзены каля 1360 года і пашыраны ў першай палове XV ст. Барочны фасад храма датуецца 1670 годам. У 1708—1776 гадах у стылі барока быў перароблены і інтэр'ер хрма. У канцы XIX стагоддзя сабор быў абноўлены пад кіраўніцтвам кс. Я. Каршніцкага (прыватнасці быў абліцавальны цэглай фасад). З 1818 года — кафедральны сабор, з 1960 — малая базіліка.

## Архітэктура 
## Фрэскі 
Фрэскавы цыкл Сандамірскага сабора створаны ў 1430-я гады, але цалкам паноўлены ў 1932—1934 гг., у наш час дазваляе гаварыць толькі аб іконаграфічных прыёмах мастакоў-манументалістаў першай паловы XV ст. Фрэскі апісаны Юзафам Ракошным і Ф. Каперай, якія засведчылі, што роспіс паходзіць з часоў Ягайлы. Фрэскі былі выўлены ў 1887 г. падчас рэстаўрацыі сабора архітэктарам , які сфатаграфаваў іх і зрабіў апісанне.

Фрэскі захаваліся ў паўночнай частцы прэсбітэрыя і падзелены па вертыкалі на чатыры рэгістры-паясы. Сюжэты належаць да хрысталагічнага цыкла «Страсці Хрыстовы»: «Абмыванне ног», «Суд Пілата», «Тайная вячэра», «Пацалунак Іуды», «Уезд у Іерусалім» і інш.

Аднак да таго часу, пакуль з фрэсак не будуць выдалены напластаванні больш позніх часоў, дакладнага ўяўлення аб узроўні майстэрства і стылі фрэсак скласці амаль немагчыма.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Малыя базілікі Польшчы
Катэгорыя:Сандомеж
Катэгорыя:Збудаванні Польшчы ў гатычным стылі
Катэгорыя:Візантыйска-рускія фрэскавыя цыклы ў Польшчы
Катэгорыя:Саборы Польшчы
Катэгорыя:Касцёлы Сандамірскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Касцёлы Свентакшыскага ваяводства
Зыгмунт Буйноўскі

**Зыгмунт Буйноўскі** (, Кутылова-Парысе — , ) — польскі мастак.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Акадэміі Мастацтваў у Пецярбургу, якая была шырока вядома як установа, што давала судэнтам грунтоўныя прафесійныя веды. Далей працягваў навуку ў Польскай школе мастацтваў у Кіеве пад кіраўніцтвам Конрада Крыжаноўскага, аднаго з заснавальнікаў варшаўскай школы мадэрнізму. Адукацыю перарвала Кастрычніцкая рэвалюцыя.

У 1918 Буйноўскі прыехаў у Варшаву, дзе ўступіў у Акадэмічны Легіён, як і шмат яго ўніверсітэцкіх равеснікаў. У гэты час яго працы былі ўпершыню прадэманстраваныя шырокай грамадскасці на выставе ў штогадовым Салоне Таварыства Заахвочвання сяброў прыгожых мастацтваў («Захента») у Варшаве.
thumb|справа|Стары замак (1926)

У ваенных дзеяннях на Шлёнску Цяшынскім быў паранены. Пасля медыцынскай рэабілітацыі скончыў школу падхарунжых і атрымаў званне падпаручыка. Падчас польска-савецкай вайны змагаўся ў радах III палка Легіёнаў і быў цяжка паранены пад Бярэзінай. Моцны стрэл у галаву з'явіўся прычынай пастаяннай інваліднасці і пазбаўлення магчымасці выканання любой працы. Пасяліўся ў Тыкоціне. У 1926 паляпшэнне здароўя дазволіла яму арганізаваць у Павільёне Гарадскога саду ў Беластоку выставу, дзе была прадстаўлена 81 праца. У тым самым годзе З. Буйноўскі зрабіў выставу ў Гродне, а таксама Варшаўскай Захенце. Памёр 5 сакавіка 1927 года, пахаваны з ваеннымі ўшанаваннямі як афіцэр польскага войска на могілках у Тыкоціне.

## Творчасць 
thumb|справа|Вяртанне. Афіша выстаўкі прац Буйноўскага (Гродна, 2013)
Калекцыя твораў, выкананых на фанеры, палатне, што засталіся пасля смерці мастака, складае больш за 100 адзінак. Сярод іх можна выдзеліць шэраг выразных тэм: старажытная архітэктура, старыя стадолы, пейзажы. Творца маляваў пераважна пейзажы, матывы для якіх знаходзіў на ўсходніх межах Польшчы. Адлюстроўваў даліны рэк, самотныя дрэвы, але перад усім у яго выявах заслугоўвае ўвагі неба. Вялікую групу склалі працы з архітэктурнай тэматыкай: ён прадстаўляў касцёлы, цэрквы, сінагогі, такім спосабам звяртаючы ўвагу на шматкультурнасць усходніх межаў Польшчы. Мастацтва Зыгмунта Буйноўскага ўзыходзіць да эстэтычных традыцый майстра пейзажу Яна Станіслаўскага.

Вялікая калекцыя твораў Буйноўскага сабрана Падляшскім музеем у Беластоку. Шэраг прац з краявідамі горада Гродна маецца таксама ў Гродзенскім дзяржаўным гісторыка-археалагічным музеі, у якім пад канец 2013 была арганізавана сумесная польска-беларуская выстаўка прац Буйноўскага пад назвай «Вяртанне».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Арэнбургская ваенная акруга

thumb|420px|Карта ваенных акруг. 1913 г.
**Арэнбургская ваенная акруга** – ваенная акруга Расійскай Імперыі, створаная ў 1865 годзе згодна з Указам імператара Аляксандра ІІ. Першапачаткова ў яе ўваходзілі  і .

У 1881 акруга ў сувязі са стварэннем Туркестанскай ваеннай акругі і малой колькасцю належных да яе войскаў была скасавана і яе тэрыторыя і войскі былі перададзены ў склад Харкаўскай ваеннай акругі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваенныя акругі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1865 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1881 годзе
Усходне-Сібірская ваенная акруга (Расійская імперыя)

thumb|420px|Карта ваенных акруг. 1913 г.
**Усходне-Сібірская ваенная акруга** – ваенная акруга Расійскай Імперыі, створаная ў 1865 годзе згодна з Указам імператара Аляксандра ІІ. У яе ўваходзілі тэрыторыі Усходняй Сібіры.

У 1884 акруга была падзелена на Іркуцкую ваенную акругу і Прыамурскую ваенную акругу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваенныя акругі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1865 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1884 годзе
Уільям Пеці

Імя **Уільям Пеці** () можа абазначаць аднаго з наступных людзей:

* cэр Уільям Пеці (1623-1687), эканаміст;
* яго праўнук Уільям Пеці, другі граф Шэлберн (1737-1805), прэм'ер-міністр;
* унук апошняга, Уільям Томас Пеці-Фіцморыс, граф Керы (1811-1836).
Абраз Маці Божай Троцкай

**Абраз Маці Божай Троцкай** (**Мадонна Тракайская**) — каталіцкая ікона. Знаходзіцца ў галоўным алтары касцёла Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Тракаі.

## Гісторыя 
Абраз напісаны ў сярэдзіне XV стагоддзя і часткова перапісаны ў пачатку XVII ст., хоць паводле легенды, гэта дар ад візантыйскага імператара Мануіла II Вітаўту з нагоды яго хрышчэння.

4 верасня 1718, праз год пасля каранацыі Маці Божай Чанстахоўскай,
з дазволу Папы Клімента XI біскуп віленскі Канстанцін Казімір Бжастоўскі здзейсніў каранацыю абраза Маці Божай Троцкай. Гэта быў другі абраз Маці Божай каранаваны папскімі каронамі на тэрыторыі Рэчы Паспалітай.

Перад троцкім абразам Маці Божай маліліся Стэфан Чарнецкі, каралі Ян Казімір і Ян III Сабескі.

## Апісанне 
На абразе намалявана Маці Божая, якая правай рукой падтрымлівае дзіцятка Ісуса, які сядзіць на яе каленах, а левай трымае галінку з трыма кветкамі.

У абразе прыкметныя гатычныя і рэнесансныя элементы. Ён спалучае старажытную іканаграфію з новымі для мясцовага іканапісу, навеянамі еўрапейскім мастацтвам формамі, вызначаецца светлым лёгкім каларытам, мяккасцю форм і характэрнасцю тыпажу. Перадача індывідуальных рыс характару настолькі канкрэтная, а адчувальнасць фактуры жывога цела настолькі шчырая, што твор больш падобны на партрэт, чым на абраз.

## Літаратура 
* 
* Przewodnik po sanktuariach maryjnych. Z dawna Polski tyś Królową, Szymanów 1996.
* A. Dylewski, M. Masłowski, B. Piotrowski, J. Swajdo, P. Wójcik: Litwa, Łotwa, Estonia i obwód kaliningradzki. Praktyczny przewodnik. Bielsko-Biała: Pascal, 2008. ISBN 978-83-7513-148-2.

Катэгорыя:Славутасці Тракая
Катэгорыя:Абразы Літвы
Катэгорыя:Іканаграфія Багародзіцы
Катэгорыя:Іканаграфія Ісуса Хрыста
Катэгорыя:Беларуская іканапісная школа
Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі
Нараджэнне Маці Божай (Ляхаўцы)

**Нараджэнне Маці Божай** — абраз сярэдзіны XVII стагоддзя са Свята-Мікалаеўскай царквы ў в. Ляхаўцы, Маларыцкі раён. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

## Паходжанне 
Абраз выяўлены 12-й і 33-й экспедыцыямі Дзяржаўнага мастацкага музея БССР у капліцы на могілках в. Ляхаўцы Маларыцкага раёна Брэсцкай вобласці:

Раскрыты ў Інстытуце «Рэстаўрацыя» А. М. Красіліным пад кіраўніцтвам С. В. Філатава ў 1979 годзе.

## Апісанне 
Абраз уключае ў выяўленчую тканіну яскравыя элементы бытавога, этнаграфічнага характару. Служанкі намаляваны ў строях беларускіх сялянак — андараках, кужэльных сарочках і гарсэтах са шнуроўкай. Асобныя дэталі ўбрання пакоя вабяць звычайнай прастатой: спавівальнік на дзіцячай калысцы, прошвы на падушках, разьбяныя ножкі стала. Дзякуючы дэталям, якія паказваюць на мясцовае паходжанне твора, абраз набывае значэнне ўзору, паводле якога ўвесь аналагічны яму жывапіс адносіцца да мясцовай школы.

## Выстаўкі 
* Тэмперны жывапіс Беларусі XV—XVIII стст. Мінск. 1988
* Мастацтва барока ў Беларусі. Мінск. 1991
* Мастацтва Брэстчыны XVII—XVIII стст. Мінск. 1993
* Датаваныя помнікі мастацтва Беларусі XVII—XVIII стст. Мінск. 2000
* Іканапіс Беларусі XVI—XVIII стст. Новыя адкрыцці. Іспанія. 199902000; Мінск, 2001
* Мясцовашанаваныя на Беларусі абразы Божай Маці XIII—XVIII стст. Мінск, 1999—2000
* Іканапіс і разьба Беларусі XV—XVIII стст. Мн. 2000
* Іканапіс беларускага Палесся. XVII—XVIII стст. Мінск. 2003

## Літаратура 
* 
* Церашчатава В. В. Збор. 1972. С. 421—422
* Вецер Э. І. Літаратурныя і дакументальныя крыніцы длявывучэння беларускага старажытнага жывапісу XII—XVIII стст. //Библиотечное дело и библиография в Белоруссии. Мн., 1974. С. 604—605

Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:Абразы Беларусі
Катэгорыя:Заходнепалеская іканапісная школа
Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Ляхаўцы (Маларыцкі раён)
Катэгорыя:Жывапіс Адраджэння
Станіслаў Станіслававіч Кезгайла

**Станіслаў Станіслававіч Кезгайла** (каля 1500—1532) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхетнага літоўскага баярскага роду Кезгайлаў. Бацька — Станіслаў Кезгайла — гетман вялікі літоўскі, староста жамойцкі, кашталян троцкі і віленскі. Яго жонка — Ганна Кішка.

Староста жамойцкі (1527—1532), кашталян троцкі (1528—1532).
Паводле перапісу войска літоўскага 1528 года, ён выстаўляў на вайну 371 коннага воіна са сваіх земляў і 246 конных з земляў сваёй жонкі Ганны, удавы Яна Радзівіла.

Станіслаў Станіслававіч
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Старосты жамойцкія