Ян Ласкі

]]

**Ян Ласкі** герба Кораб (нар. 1456 у Ласку, пам. 19 мая 1531 у Калішы) — архібіскуп Гнезнанскі і прымас Польшчы ў 1510—1531 гадах, вялікі канцлер Кароны з 1503 года, каралеўскі сакратар з 1501 года, кантар Познанскай катэдральнай капітулы ў 1484 годзе, кантар Гнезнанскай катэдральнай капітулы ў 1487 годзе, канонік Гнезнанскай катэдральнай капітулы ў 1491 г., канцлер Гнезнанскай катэдральнай капітулы ў 1493 г., дэкан Влоцлаўскай катэдральнай капітулы, займаў па 2 пасады: каноніка ў Кракаўскай катэдральнай капітуле, пробашч Плоцкай катэдральнай капітулы ў 1507—1512 гадах, пробашч Познанскай катэдральнай капітулы, пробашч Скальбмірскай калегіяльнай капітулы, пробашч Ленчыцкі калегіум у 1506 г., пробашч Сьродскага калегіума ў 1509 г. , актывіст экзекуцыйнага руху і кадыфікатар права - якое ўклаў  у так званы *статут Ласкага* , каралеўскі камісар у Гданьску ў 1524 г., меў прывілей на стварэнне натарыяльных дакументаў .

Сын Анджэя і Барбары, брат Яраслава.

## Шлях да архібіскупа 
Ён ня меў вышэйшай адукацыі. Быў пасвечаны ў 1471 годзе. Назапасіў шмат касцёльных бенефіцый . Да 1490 года ён ужо быў каралеўскім сакратаром і ўдзельнічаў у шматлікіх дыпламатычных місіях у Рым, Фландрыю і Егіпет. У 1501 годзе ён заслужыў прыхільнасць караля Аляксандра Ягелоніча, які прызначыў яго найвышэйшым каралеўскім сакратаром. Ён быў падпісантам Пётркоўска-Мельніцкай уніі 1501 года. На сейме 1503 года ён быў прызначаны вялікім канцлерам Кароны Польскай. Ён быў аўтарам рэформы Вальнага сойма, якую ён выказаў у распрацоўцы канстытуцыі Радамскага сейма 1505 года, *«Nihil Novi»* . Ён падпісаў канстытуцыю *«Nihil Novi»* на сойме 1505 года ў Радаме . Ён падпісаў грамату аб абранні Жыгімонта I Старога каралём Польшчы і вялікім князем Літоўскім на сейме ў Пётркаве 8 снежня 1506 г. . У 1506 г. ён выдаў так званы статут Ласкага — першую ў гісторыі кадыфікацыю польскага права. У 1510 г. ён стаў архібіскупам Гнезна, і таму адмовіўся ад пасады канцлера, вярнуўшы каралю Вялікую пячатку.

## На Латэранскім саборы 
У 1513 г. ён прыехаў у Рым на Пяты Латэранскі сабор, дзе прадставіў план еўрапейскага крыжовага паходу супраць Асманскай імперыі і Вялікага княства Маскоўскага . Спрыяў разрыву саюзу паміж імператарамі Святой Рымскай імперыі Габсбургамі і маскоўскімі вялікімі князямі. У 1515 годзе ён атрымаў для сябе і сваіх пераемнікаў на метраполіі Гнезна тытул пастаянных папскіх легатаў (*legati nati*).

## Экзекуцыйны рух і міжнародныя справы 
У 1510 годзе ён удзельнічаў у перамовах у Камянцы-Падольскім, якія завяршыліся падпісаннем мірнай дамовы з прадстаўнікамі малдаўскага гаспадара Багдана III . У 1521 годзе ён узначаліў шляхецкі рух, накіраваны на забеспячэнне правоў і ліквідацыі *incompatibilitas (неадпаведнасцяў, парушэнняў)*.

У 1524 годзе ён заключыў ад імя Польшчы саюз з Даніяй, Мекленбургам і паморскімі герцагамі, накіраваны супраць Брандэнбурга і Тэўтонскага ордэна . Ён падтрымліваў прамую анексію тэрыторыі Тэўтонскага ордэна і Княскай Прусіі. Ён падпісаў Кракаўскі дагавор 1525 года, які далучыў Прусію да Польскага каралеўства на правах васальнага княства Гагенцолернаў. 20 лютага 1530 года ў Вавельскім саборы ён *каранаваў* маладога Жыгімонта II Аўгуста каралём Польшчы .

## Справы Касцёла 
У сваёй метраполіі ён правёў дзесяць правінцыйных сінодаў у Пётркаве і Ленчыцы. У 1518 годзе ён адправіўся ў Вільню, каб правесці падрыхтоўку да кананізацыі князя Казіміра . Ён атрымаў пацверджанне сваёй улады над дыяцэзіямі Вроцлава (1521) і Любушскай (1524). Ён люта змагаўся з лютэранствам, рэкамендуючы каралю і сенатарам выкарыстанне крымінальных санкцый, пагражаючы адступнікам ад касцёла адлучэннем ад царквы і стратай маёмасці, увёў кніжную цэнзуру і аднавіў інквізіцыю . Ён таксама змагаўся супраць праваслаўя, напісаўшы трактат *«De Ruthenorum nationibus eorumque erroribus»* («Пра русінскія народы і іх памылкі»).

## Мецэнацтва 
Ён сабраў пры сваім двары шмат навукоўцаў і мастакоў. Перапісваўся з Эразмам Ратэрдамскім . Ён спрабаваў рэфармаваць сістэму адукацыі і Кракаўскую акадэмію . У Рыме ў яго быў уласны дом, дзе жыло шмат польскіх стыпендыятаў, якіх ён адпраўляў туды за свой кошт. Верагодна дапамагаў і Міколу Гусоўскаму.

Ён быў найвялікшым мецэнатам мастацтва сярод прымасаў XVI стагоддзя. Ён прафінансаваў чатыры бронзавыя надмагіллі ў Гнезненскім саборы. Ён узвёў трохапсідную ратонду ў Гнезне (дзе, верагодна, планаваў сваё месца пахавання). Яе знеслі ў XVIII стагоддзі. Насуперак распаўсюджанаму меркаванню, яна зусім не была рэнесанснай па форме, а хутчэй выразам жывых традыцый познягатычнага мастацтва (план і характар гэтай капліцы павінны быць выведзены з сярэднявечных цэнтральных памятна-магільных цэркваў у форме крыжа). Акрамя таго, прымас Ласкі пачаў будаўніцтва чатырохкутнага архіепіскапальнага замка на возеры Ялонек на поўдзень ад Гнезненскага сабора ў 1518 годзе.

Для Камянецкага замка на Падоліі ён прафінансаваў вежу пад назвай «Ласка», або, з-за скажэння назвы, «Ляцкая» і «Польская».

Памёр 19 траўня 1531 года ў Калішы . Цела было пахавана ў цяпер неіснуючай капліцы Святога Станіслава, якая знаходзілася на ўзгорку Леха, паміж Гнезненскім кафедральным саборам і калегіяльным касцёлам Святога Георгія.

## Працы 
* Ян Ласкі (так званы статут Ласкага) *[https://polona.pl/item/com-m-une-incliti-poloni-a-e-regni-priuilegium-co-n-stitutionu-m-et-indultuu-m,Mzc0NzQ4NQ/8/#info:metadata ]* *Non tamen in illud priuilegium sed motu proprio regio serenitatis sue p &#x5B;* Выдавец: Johannes Haller, 27 студзеня 1506 г. Cracovia. 1505 год
* *«Liber Beneficiorum* Joannis de Lasco, *Liber Beneficiorum.* *Jan Łaski, Liber Beneficiorum»*, апублікаваная Я. Лукоўскім, т. 1, т. 2, Гнезна, 1880—1881, утрымлівае спіс бенефіцыяў Гнезненскай архідыяцэзіі. Яна была складзена паміж 1511 і 1523 гадамі. Ініцыятарам падрыхтоўкі кнігі быў прымас і архібіскуп Гнезненскі Ян Ласкі. Кнігі вычайне збіралі яго памочнікі (канонікі) а не ён сам. Рукапіс працы складаецца з двух тамоў і аднаго фашыкула.

## Крыніцы 
## Бібліяграфія 
* Praca zbiorowa: Postępowe tradycje oręża polskiego. Warszawa: 1986.
* Piotr Tafiłowski, *Jan Łaski (1456—1531), kanclerz koronny, prymas Polski*, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego i Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2007
* Paweł Janowski, *Łaski Jan, 1456—1531, prymas Polski*, [w:] *Encyklopedia Katolicka*, Lublin 2006, t. XI, kol. 415—418.
* http://www.sbc.org.pl/dlibra/docmetadata?id=8330&from=latest Aleksander Hirschberg, *Jan Łaski. Arcybiskup gnieźnieński sprzymierzeńcem sułtana tureckiego. Szkic historyczny.* Lwów 1879
* Robert Kunkel — «Dwie centralne kaplice: w Gnieźnie i Pułtusku», artykuł, [w:] «Biuletyn Historii Sztuki», XLV, 1983, s. 25-48
* Marceli Kosman *Między tronem a ołtarzem*, Poznań, 2000, .
* Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm — «Leksykon zamków w Polsce», Arkady, Warszawa 2001
* J. Łukowski, *Liber Beneficiorum Jana arcybiskupa Łaskiego*, «Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego» t.10 (1878), s. 1-109.
* J. Łukowski, *Uwagi nad Łaskiego Liber beneficiorum*, [w:] Joannis de Lasco, *Liber Beneficiorum. Jana Łaskiego, Liber Beneficiorum*, wyd. J. Łukowski, Gniezno 1881, t. 2, s. I-LXXXVIII.