open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міліца Сербская

**Міліца Сербская** (; каля 1335 — 11 лістапада 1405) — жонка сербскага князя Лазара Хрэбелянавіча. Паходзіць з княжацкай дынастыі Няманічаў. Яе бацька — князь Вратка, у народнай традыцыі вядомы як Юг-Богдан. Вратка быў праўнукам сына Няманіча Вукана і ўнукам сына Вукана,  (у манастве — Давіда). Давід узвёў манастыр Давідавец (манастир Давидовицa).
, 1402-1405 гады]]
Міліца нарадзілася каля 1335 года, а прыкладна ў 1353 годзе выйшла замуж за Лазара Хрэбелянавіча. Пасля смерці цара Стэфана Ураша Лазар стаў князем Рашкі са сталіцай у Крушавацы.

У князя Лазара і княгіні Міліцы было восем дзяцей: тры сыны (Дабрывой (памёр пры нараджэнні), Стэфан і ) і пяць дочак (, , ,  і ). Мара была выдадзена за Вука Бранкавіча, Алена — за Джурджа II Балшыча, Драгана — за балгарскага цара Івана Шышмана, Тэадора (Алена) — за бана Ніколу II Гаранскага, а самая малодшая, Алівера — за турэцкага султана Баязіда I.

Калі муж Міліцы ў 1389 годзе загінуў на Косаўскім поле ў бітве з туркамі, яна стала кіраваць Сербіяй пры маленстве яе сыноў. Вяла дыпламатычныя перамовы з Асманскай імперыяй, у 1398 годзе разам з блізкай сяброўкай Аленай (у манастве — Яўфімія), удавой дэспата Углеша Мрняўчэвіча, адправілася да султана Баязіда і прадстаўляла інтарэсы свайго малалетняга сына Стэфана. Пры яе ўдзеле ў Бялград былі перанесены мошчы прападобнай Параскевы Сербскай.

Пасля паўналецця яе сына Стэфана сышла з Аленай у манастыр Любасцінію, які сама ж і заснавала. У ім пастрыглася ў манашкі і атрымала імя Яўгенія. Перад смерцю прыняла схіму з імем Ефрасіння. Сканала 11 лістапада 1405 года і была пахавана ў манастыры.

Сербская праваслаўная царква прылічыла Міліцу да ліку святых, дзень яе памяці - 19 ліпеня (па юліянскім календары).

Міліца займалася літаратурай. Вядомыя яе творы «Малітва маці» () і «Удаўству майму жаніх» (). Лічыцца што яе літаратурны дар атрымалі ў спадчыну яе дачку Алена Балшыч і сын Стэфан. Дзеці Лазара і Міліцы завуцца Лазаравічамі.

## Спасылкі 
* Агіяграфічныя матэрыялы

Катэгорыя:Святыя Сербіі
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XV стагоддзя
Катэгорыя:Праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Няманічы
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Сербіі
Жэнна

**Жэ́нна** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 28 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, на поўдзень ад вёскі Усая, у басейне ракі Тураўлянка. Уваходзіць ва Ушацкую групу азёр.

Плошча паверхні 0,57 км². Даўжыня 1,4 км, найбольшая шырыня 0,8 км. Найбольшая глыбіня 25 м, сярэдняя — 6,8 м. Даўжыня берагавой лініі 3,7 км. Аб’ём вады ў возеры 3,94 млн м³. Плошча вадазбору 10,9 км².

Катлавіна возера эварзійнага тыпу, крыху выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 15—25 м (на поўначы і ўсходзе 5—8 м), пад лесам і хмызняком. Мелкаводдзе вузкае, дно да глыбіні 6—8 м пясчанае, ніжэй ілістае, займае каля 7 % плошчы возера. Мінералізацыя вады каля 100 мг/л, празрыстасць 3 м. Возера мезатрофнае з прыкметамі алігатрофіі, слабапраточнае. На паўднёвым усходзе ўпадае ручай (пратока) з возера Лешна, на паўднёвым захадзе выцякае ручай у возера Крывое. Уздоўж берагоў паласа надводнай расліннасці шырынёй да 20 м.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-35. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Катэгорыя:Ушацкая група азёр
Катэгорыя:Басейн Тураўлянкі
Кубак Канады 1976

**Кубак Канады 1976** — 1-ы розыгрыш Кубка Канады. Быў праведзены з 2 па 15 верасня 1976 года ў Атаве, Таронта, Манрэалі, Вініпегу і Квебеку ў Канадзе, а таксама ў Філадэльфіі, ЗША. Гэта быў першы з пяці Кубкаў Канады, якія праводзіліся ў перыяд паміж 1976 і 1991. Турнір быў арганізаваны Аланам Іглсанам і санкцыянаваны Міжнароднай федэрацыяй хакея (**IIHF**), Канадскай хакейнай асацыяцыяй (**Hockey Canada**) і Нацыянальнай хакейнай лігай (**NHL**).

Гэта быў кругавы турнір паміж шасцю камандамі-ўдзельніцамі, дзве лепшыя з якіх выходзілі фінал. Канада заняла ў групе першае месца, а ў фінале перамагла каманду Чэхаславакіі ў дзвюх гульнях запар (6:0 і 5:4 у авертайме). Лепшым гульцом турніра стаў канадзец Бобі Ор, а бамбардзірам, Віктар Жлуктоў, з каманды СССР.

## Папярэдні этап 
## Матчы 
----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### Фінал (да трох перамог) 
----

### Статыстыка гульцоў 
#### Бамбардзіры 
Катэгорыя:Кубак Канады
Катэгорыя:Кубак Свету
Катэгорыя:1976 год у Канадзе
Стэфан Лазаравіч

**Стэ́фан Лазаравіч** (;  — ) — кіраўнік сярэдневяковай Сербіі з 1389 года ў якасці васала Асманскай імперыі, з 1402 года адносна самастойна (пад эгідай венгерскай кароны). Другі і апошні манарх з роду Лазара. У 1403 г. перанёс сталіцу Сербіі ў горад Бялград.

## Біяграфія 
Сын Лазара Хрэбелянавіча, які загінуў у бітве на Косавым полі з асманамі ў 1389 годзе, і Міліцы. 

Стэфан браў удзел у якасці асманскага васала ва ўсіх бітвах султана Баязіда I, які ўзяў да сябе ў гарэм малодшую сястру Стэфана. Сярод іншых ён удзельнічаў у бітве пры Нікопале з балгарамі ў 1396 годзе, якая прывяла да падзення Другога Балгарскага царства, і ў бітве пры Равінэ.

Пасля аглушальнага разгрому Асманскай імперыі Тамерланам у 1402 годзе Стэфан Лазаравіч, які прымаў удзел у гэтай бітве на баку Баязіда, абвясціў сябе дэспатам Сербіі. Права на гэты тытул яму падаў імператар Канстанцінопаля, з якім Стэфан сустрэўся на шляху назад у Сербію.

Па вяртанні на радзіму Стэфан атрымаў перамогу ў барацьбе са сваім пляменнікам Георгіем Бранкавічам за вяршэнства ў Сербіі. Для гэтага ён уступіў у саюз з венгерскім каралём Жыгімонтам, прызнаўшы яго сюзерэнітэт. Яго праціўнік Бранкавіч зрабіў стаўку на маладога султана Сулеймана і аблічыўся. 

У вырашальнай бітве сваю армію на дапамогу швагру прывёў Георгій II Балшыч, кіраўнік княства Зэта. Ва ўзнагароду за вернасць Жыгімонт надзяліў Стэфана землямі ў Ваяводзіне, якія ўключалі гарады Земун, Мітравіцу і Апацін. Таксама пад яго кантроль патрапілі ключавыя дунайскія крэпасці — Бялградская і Голубацкая. 
[thumb|160px|Дэспатава вежа — адзіная частка [Бялградская крэпасць|Бялградскай крэпасці часоў Стэфана Лазаравіча, якая ацалела пасля аўстра-турэцкіх войнаў XVII стагоддзя]]

Стэфан надаваў вялікую ўвагу ўпрыгожванню заснаванага ім манастыра Манасія, увёў у Сербіі рыцарскія турніры на заходні ўзор і адным з першых на Балканах стаў выкарыстоўваць агнястрэльную зброю. Месца пахавання — Копарынскі манастыр у пасёлку Вяліка-Плана.

Паколькі ад шлюбу з дачкой лесбаскага дэспата Гатылузіа дзяцей у Стэфана не было, правы на яго ўладанні атрымаў у спадчыну пляменнік — Георгій Бранкавіч.

## У літаратуры 
Пяру Стэфана Лазаравіча прыпісваюць шэраг літаратурных твораў — паэтычнае пасланне брату Вуку і плач на смерць князя Лазара.

У жыцяпісе Стэфана Лазаравіча ёсць апавяданне пра тое, як гэты кіраўнік, перапрануўшыся, пад выглядам простага чалавека хадзіў раздаваць міласціну жабракам. Адзін з жабракоў тройчы падыходзіў да кіраўніка за міласцінай, і той папракнуў яго ў прагнасці. Тады жабрак у адказ папракнуў Стэфана, што той «і на зямлі кіруе, і Нябеснае Царства атрымаць жадае». Гэты сюжэт быў выкарыстаны ў жыціі князя Івана Каліты з Валакаламскага патэрыка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Сербіі
Лужэнец

**Лужэнец** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 28 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 1 км на поўдзень ад вёскі Залужэнне, у басейне ракі Заходняя Дзвіна.

Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,26 км, найбольшая шырыня 0,21 км. Найбольшая глыбіня 4,0 м, сярэдняя — 1,3 м. Даўжыня берагавой лініі 0,75 км. Аб’ём вады ў возеры 0,04 млн м³.

Размешчана сярод хмызняку. Вакол возера лугавая пойма шырынёй 10—40 м.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Гаўрыленкі

**Гаўры́ленкі** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 26 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 0,5 км на поўдзень ад вёскі Горы 2, каля возера Крывое, у басейне ракі Тураўлянка.

Плошча паверхні 0,05 км². Даўжыня 0,28 км, найбольшая шырыня 0,23 км. Даўжыня берагавой лініі 0,75 км.

Схілы катлавіны на поўдні і захадзе стромкія, вышынёй да 18 м, пад лугам. На поўначы паміж возерам Гаўрыленкі і возерам Крывое невялікія ўзгоркі вышынёй да 2 м.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Бранка Младанавіч

**Бранка Младанавіч** (, ; пам. да сакавіка 1365) — сербскі феадал і севастакратар, васал цара Сербіі Стэфана Ураша Душана (1331—1355).

## Біяграфія 
Сваяк сербскай каралеўскай дынастыі Няманічаў. Яго бацькам быў Младан, які згадваецца з тытуламі прэфекта і герцага ў часы кіравання каралёў Стэфана Мілуціна (1282—1321) і Стэфана Дзечанскага (1321—1331). У 1323 годзе Младан быў вядомы як намеснік Трэбінэ і Драчэвіцы. Лічыцца, што яго сям'я паходзіць з Захум'я.

Сербскі кароль Стэфан Ураш IV Душан прызначыў Бранку Младанавіча намеснікам вобласці Охрыд і дараваў яму ганаровы тытул севастакратара. Пасля смерці ў 1355 годзе Стэфана Душана Бранка Младанавіч падтрымаў яго сына і спадчынніка Стэфана Ураша V (1355—1371).

Бранка Младанавіч з'яўляецца родапачынальнікам сербскай дынастыі Бранкавічаў. Яго сястра Раціслава стала жонкай буйнога сербскага магната Алтамана Войнавіча (пам. 1359).

## Сям'я і дзеці 
Імя і паходжанне жонкі невядомыя.

Дзеці:
* Нікола Раданья (пам. 2 снежня 1399), прыняў манаства
* Гргул (пам. да 1398)
* Вук (каля 1345—1397)
* Тэадора (Ваіслава), жонка Георгія Топія, кіраўніка Драча

## Літаратура 
* Blagojević, Miloš (2001). Državna uprava u srpskim srednjovekovnim zemljama (in Serbian) (2nd ed.). Službeni list SRJ.
* Ćorović, Vladimir (2001). Istorija srpskog naroda (in Serbian) (Internet ed.). Belgrade: Ars Libri.
* Fajfrić, Željko (2000) [1998]. Sveta loza Stefana Nemanje (in Serbian). Belgrade: «Tehnologije, izdavastvo, agencija Janus», «Rastko».

Катэгорыя:Бранкавічы
Катэгорыя:Гісторыя Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Асобы
Кубак Канады 1981

**Кубак Канады 1976** — 2-і розыгрыш Кубка Канады. Быў праведзены з 1 па 13 верасня 1981 года ў Атаве, Манрэалі, Вініпегу і Эдмантане ў Канадзе. Другі з пяці Кубкаў Канады, якія праводзіліся ў перыяд паміж 1976 і 1991. Турнір быў арганізаваны Аланам Іглсанам і санкцыянаваны Міжнароднай федэрацыяй хакея (**IIHF**), Канадскай хакейнай асацыяцыяй (**Hockey Canada**) і Нацыянальнай хакейнай лігай (**NHL**).

Гэта быў кругавы турнір паміж шасцю камандамі-ўдзельніцамі, чатыры лепшыя з якіх выходзілі ў плэй-оф. У фінале каманда Канада пацярпела паразу ад СССР 8:1. Лепшым гульцом турніра стаў прадстаўнік СССР Уладзіслаў Траццяк, а бамбардзірам, Уэйн Грэцкі, з каманды Канады.

## Папярэдні этап 
### Матчы 
## Плэй-оф 
### Паўфіналы 
----

----

### Фінал 
----

Катэгорыя:Кубак Канады
Катэгорыя:Кубак Свету
Катэгорыя:1981 год у Канадзе
Стэфан Томаш

**Стэфан Томаш** (, ? — 10 ліпеня 1461) — кароль Босніі ў 1443—1461 гадах.

## Біяграфія 
Стэфан Томаш быў незаконным сынам караля Стэфана Остаі. Ён узышоў на трон пасля смерці ў 1443 годзе бяздзетнага караля Тврткі II.

У маладосці Стэфан Томаш, як і большасць жыхароў Босніі, быў багумілам, аднак пазней прыняў каталіцтва. 19 мая 1445 года Папа Яўген IV прызнаў яго каралём Босніі і даў дазвол на развод з Воячай. 26 мая 1446 года Стэфан Томаш ажаніўся з Катарынай, дачкой багатага герцага Стэфана Вукшыча Косача з сучаснай Герцагавіны, што паклала канец палітычнай нестабільнасці ў краіне.

## Дзеці 
Ад шлюбу з Воячай у Стэфана Томаша быў сын:
* Стэфан Тамашавіч (? — 1463), апошні кароль Босніі
Ад шлюбу з Катарынай у Стэфана Томаша было трое дзяцей:
* Кацярына
* Жыгімонт (пераехаў у Асманскую імперыю, прыняў іслам і змяніў імя на Ішак-бей Кралаглу)
* сын (імя невядома)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XV стагоддзя
Катэгорыя:Каралі баснійскія
Катэгорыя:Катраманічы
Катэгорыя:Бастарды
Стэфан Тамашавіч

**Стэфан Тамашавіч** (, , каля 1438—1463) — дэспат Сербіі, кароль Босніі.

## Біяграфія 
Стэфан Тамашавіч быў сынам баснійскага караля Стэфана Томаша ад яго першай жонкі Воячы.

У студзені 1458 года памёр дэспат Сербіі Лазар Бранкавіч. Прыхільнікі турак пры сербскім двары абвясцілі новым дэспатам ваяводу Міхаіла Ангелавіча, брат якога быў візірам Мехмеда II, але насельніцтва сербскай сталіцы Смедарава пры падтрымцы правенгерскай партыі прадухіліла гэты пераварот. Міхаіл Ангелавіч быў пасаджаны ў турму, а кіраўніком стаў сляпы Стэфан Бранкавіч. Тады па ініцыятыве венгерскага і баснійскага каралёў у Смедарава быў запрошаны Стэфан Тамашавіч, які павінен быў ажаніцца з дачкой памерлага кіраўніка Аленай і прыняць тытул «дэспата». 21 сакавіка 1459 года адбылося вяселле, пасля якога Алена змяніла імя на больш прымальнае для каталікоў «Марыя», і Стэфан Тамашавіч заняў сербскі трон, але неўзабаве горад быў абложаны туркамі. Смедарава некаторы час абараняўся, але потым быў здадзены пры ўмове, што малады дэспат са світай зможа свабодна пакінуць яго. Сербія была заваявана туркамі, а Стэфан Тамашавіч з жонкай вярнуўся ў Боснію.

10 ліпеня 1461 года сканаў Стэфан Томаш, і Стэфан Тамашавіч стаў новым каралём Босніі. Ён тут жа звярнуўся ў Рым па дапамогу супраць непазбежнага турэцкага ўварвання, і ў лістападзе прыбыў легат ад папы Пія II, які прывёз каралеўскую карону. Гэта было з незадавальненнем успрынята венгерскім каралём Мацвеем Корвінам, але ў 1462 годзе пры пасродніцтве Папы было дасягнута прымірэнне: Стэфан прынёс Мацвею васальную клятву і абавязаўся падтрымліваць яго супраць імператара Фрыдрыха III

У 1463 годзе Стэфан спыніў выплату даніны туркам, і Мехмед II асабіста павёў асманскую армію на Боснію. Стэфан быў палонены ў Ключы, прывезены ў Яйцы і там пакараны смерцю ў месцы, вядомым з тых часоў як «царова поле».

## Літаратура 
* Сима М. Чиркович «История сербов» — Москва: издательство «Весь мир», 2009. ISBN978-5-7777-0431-3

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XV стагоддзя
Катэгорыя:Каралі баснійскія
Катэгорыя:Катраманічы
Твртко II

**Твртко II** (, пам. ) — кароль Босніі (1404—1409); (1421—1443). Незаконны сын Твртка I; вёў працяглую барацьбу (1396—1404) за баснійскі прастол са знаццю, якая выбрала ў каралі Стэфана Остаю, з самім Остаем і, нарэшце, з Жыгімонтам Венгерскім. Толькі пры дапамозе князя Хрвоя Вукчыча Твртко стаў каралём Босніі. Гэтым тлумачыцца і яго залежнасць у некаторых выпадках ад Хрвоі. У цэлым жа, Твртко жыў у міры з суседзямі; туркам плаціў даніну; заступаўся за праваслаўных і патарэнаў. Народ называў Твртку справядлівым.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Каралі баснійскія
Катэгорыя:Катраманічы
Катэгорыя:Бастарды
Срэмска-Мітравіца

**Срэ́мска-Мі́травіца** (, , ) — горад у аўтаномным краі Сербіі — Ваяводзіне, на левым беразе Савы, адміністрацыйны цэнтр Срэмскай акругі і абшчыны Срэмска-Мітравіца. Насельніцтва 39&nbsp;041 жыхар (2002).

## Гісторыя 
У антычнасці быў вядомы як **Сірмій**, адзін з найбуйнейшых цэнтраў познеантычнага свету і рэзідэнцыя гепідскіх правадыроў, затым пераназваны ў «град Св. Дзімітрыя» (*Civitas Sancti Demetrii*), ад чаго ў XII ст. і ўтварылася сучасная назва. У сутнасці, увесь сучасны горад размешчаны ў межах антычнага іпадрома. Паводле звестак 1573 года, у горадзе было 17 мячэцяў і ніводнай царквы. У 1718—1918 гг. уваходзіў у склад уладанняў Габсбургаў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарады Ваяводзіны
Срэм

**Срэм** (, , ) — урадлівы ўчастак Сярэднедунайскай нізіны паміж рэкамі Дунай і Сава, які размешчаны часткай у Харватыі (Вукаварска-Срэмская жупанія), а большай часткай — у Сербіі (Срэмская акруга).

Назва паходзіць ад старажытнага горада Сірмій (цяпер — Срэмска Мітравіца). У XI стагоддзі разам з Мачвай гістарычнае ядро Срэма ўваходзіла ў склад аднайменнай візантыйскай фемы. У XV стагоддзі кіравалася сербскімі дэспатамі з роду Бранкавічаў. З 1521 года — у Асманскай імперыі як асобны санджак з цэнтрам у Срэмскай Мітравіцы. З 1745 года — павет габсбургскага каралеўства Славонія, у 1860—1918 гадах — камітат Венгрыі. Пасля распаду Югаславіі частка Срэма ўвайшла ў склад непрызнанай рэспублікі Сербская Краіна і стала арэнай бязлітасных баявых дзеянняў.

## Гл. таксама 
* Рэгіёны Сербіі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія Сербіі
Катэгорыя:Рэгіёны Харватыі
Катэгорыя:Геаграфія Венгрыі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Еўропы
Чачак

**Ча́чак** () — горад у Сербіі. Размешчаны за 140 кіламетраў на поўдзень ад Бялграда.

Колькасць насельніцтва складае 70 148 чал. (на 2011 год), разам з прыгарадамі — 114 809 чал.

## Клімат 
Чачак знаходзіцца ў цэнтральнай кантынентальнай частцы Сербіі, адпаведна ў зоне ўмерана-кантынентальнага клімату. Сярэднегадавая тэмпература складае 10,5&nbsp;°C, а сярэдняя вільготнасць паветра — 80,7 %. Горад абаронены ад ветру 4 градамі гор. Сярэдняя хуткасць паўднёвага ветру складае ўсяго толькі 3 м/с, усходняга — 1,4 м/с.

## Насельніцтва 
### Нацыянальны склад 
Нацыянальны склад муніцыпалітэта паводле перапісу 2002 года:

## Славутасці 
Побач з горадам у цясніне ракі Заходняя Марава, знаходзіцца Траецкі манастырскі комплекс, які таксама называюць «сербскім Афонам». На схіле гары Оўчар кампактна размешчаны 5 манастыроў: Увядзенскі, Узнясенскі, Свята-Траецкі, Праабражэнскі і Срэценскі манастыры. На іншым беразе ракі пад гарой Каблар размешчаны яшчэ 3 манастыры: Дабравешчанскі, Іаана-Папярэдніцкі (Ёваня) і Мікольскі (Нікалье) і 3 царквы — Ільінская, Савінская і Успенская. Усе манастыры і цэрквы былі пабудаваны ў XIV—XVI стст.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Гарады Сербіі
Катэгорыя:Населеныя пункты паводле алфавіта
Берлінскі слоўнік егіпецкай мовы

**Берлінскі слоўнік егіпецкай мовы** () — фундаментальны слоўнік егіпецкай мовы, створаны ў першай палове XX стагоддзя пры падтрымцы некалькіх германскіх акадэмій А. Эрманам і Г. Грапавым пры ўдзеле егіптолагаў розных краін. Слоўнік ахоплівае ўвесь лексічны матэрыял вядомых у той час іерагліфічных і іератычных тэкстаў. Іератычныя напісанні даваліся ў іерагліфічнай транскрыпцыі.

## Складанне 
Праца над слоўнікам пачалася ў 1897. Асновай для стварэння слоўніка паслужыў створаны раней Тэзаўрус лацінскай мовы (Thesaurus Linguae Latinae). Тэкст разбіваўся на ўрыўкі каля 30 слоў. Адзін урывак пісалі на картку. Кожную картку перапісвалі ад рукі каля 40 разоў, г. зн. па адной на кожнае слова ўрыўка і дзесяць на запас. На кожнай з 30 картак адпаведнае слова падкрэслівалі чырвоным і яго ж пісалі ў верхнім правым вугле. У выніку кожнае слова тэксту атрымлівала сваю картку з урыўкам. Карткі складвалі ў алфавітным парадку ў скрыню. Гэты метад дазваляў цалкам ахапіць увесь лексічны матэрыял кожнага тэксту, а таксама паказаць ужыванне кожнага слова ў дадзеным кантэксце.

За першыя 9 гадоў збору матэрыялу колькасць картак і скрынь стала такой вялікай, што для працы над слоўнікам прыйшлося выдзяліць тры вялікія пакоі на верхнім паверсе новага Берлінскага музея. У зборы матэрыялу для слоўніка ўдзельнічалі 27 навукоўцаў з розных краін. У прыватнасці, Дж. Брэстэд распісваў надпісы з галоўных еўрапейскіх музеяў, А. Гардынер — папірусы з Лейдэна і Турына, К. Зэтэ займаўся Тэкстамі Пірамід, Г. Юнкер — надпісамі з храмаў грэка-рымскага перыяду. Усяго за час стварэння слоўніка было напісана каля 1,5 мільёна картак.

## Выданні 
Поўнае выданне слоўніка выйшла ў 5 тамах у Лейпцыгу ў 1926—1931, у 1935—1953 выйшла 5 тамоў спасылак (*Belegstellen*), а ў 1950 — нямецка-егіпецкі паказальнік слоў (*Deutsch-ägyptisches Wörterverzeichnis*). У 1955 і ў 1971 гадах у Берліне выходзілі рэпрынтныя выданні слоўніка.

У 2005 на базе Берлінскага слоўніка быў створаны электронны Тэзаўрус егіпецкай мовы (*Thesaurus Linguae Aegyptiae*, *TLA*), які ўвесь час папаўняецца новым матэрыялам. У яго склад у аблічбаваным выглядзе ўключана таксама ўся картатэка.

## Літаратура пра слоўнік 
* Grapow H. Wie ein Wörterhuch entsteht // Wissenschaftliche Annalen zur Verbreitung neuer Forschungsergebnisse. 1. Jahrgang, Heft 1. Berlin, April 1952. S. 28-34,
* Grapow H. Das Wörterbuch der ägyptischen Sprache. Zur Geschichte eines großen wissenschaftlichen Unternehmens der Akademie. Berlin, 1953.
* Gardiner A. H. Ancient Egyptian Onomastica. Vol. I. Oxford, 1947. P. ix-xxi.* 
* Wolfgang Kosack. *Wörterbuch der ägyptischen Sprache.* Herausgegeben von Adolf Erman und Hermann Grapow. Erweitert, korrigiert und ergänzt von Wolfgang Kosack. 5 Bände, 5644 Seiten. Christoph Brunner, Nunningen 2018, ISBN 978-3-906206-40-0.

## Спасылкі 
* Берлінскі слоўнік егіпецкай мовы
* Тэзаўрус егіпецкай мовы

Катэгорыя:Егіпталогія
Катэгорыя:Культура Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Слоўнікі
Катэгорыя:Егіпецкае пісьмо
Стэфан Воіслаў

**Стэфан Воіслаў** — кіраўнік сербскага княства Дукля з 1040 па 1052. Сын нейкага Драгаміра, пра якога нічога невядома. У візантыйскіх хроніках няма дакладных звестак пра яго паходжанне. Некаторыя называюць яго сербам з Травуніі ў сённяшняй Герцагавіне.

Высокія падаткі, якія спаганяла Візантыя, прывялі да антывізантыйскага паўстання. Быўшы архонтам у Чарнагорыі, Стэфан Воіслаў заручыўся падтрымкай прыбярэжных гарадоў, у тым ліку размешчаных у паўночнай Албаніі, і ўзначаліў яго паўстанне. Першае паўстанне было падушана, аднак падчас другога паўстання Стэфан Воіслаў перамог візантыйскія войскі і вярнуў некаторым сербскім землям незалежнасць, страчаную больш за сто гадоў таму.

Пашырыў сваю ўладу на Герцагавіну і паўднёвую Далмацыю. Цэнтральная Сербія (Рашка) таксама прызнала ўладу Стэфана Воіслава.

Катэгорыя:Кіраўнікі Сербіі
Катэгорыя:Ваіслаўлевічы
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Банскабістрыцкім краі
Міхайла Ваіслаўлевіч

**Міха́йла Ваісла́ўлевіч** () — сын Стэфана Воіслава, вялікі жупан Сербіі з 1052 па 1077 год і яе кароль з 1077 па 1081 год.

У 1071 годзе Міхайла беспаспяхова падтрымліваў сербскае паўстанне ў Македоніі супраць улады Візантыі. Нягледзячы на гэта, Папам Рыгорам VII яму былі ў 1077 годзе ўручаны каралеўскія рэгаліі, дзякуючы чаму ён стаў першым каранаваным каралём Сербіі (**Міхаіл I**).

Міхайла Ваіслаўлевіч не здолеў захаваць дзяржаўную сістэму ўлады, атрыманую ў спадчыну ад бацькі. Рашка і Боснія адмовілі яму ў вернасці. Яго пераемнікам у 1081 годзе на сербскім троне стаў яго сын Канстанцін Бодзін.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Сербіі
Катэгорыя:Ваіслаўлевічы
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Смедарава

**Сме́дарава** () — горад у Сербіі, размешчаны пры зліцці Маравы і Дуная, за 50 км ад Бялграда. З'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам акругі Падунаўе і абшчыны Смедарава.

## Гісторыя 
[thumb|left|200px|[Смедараўская крэпасць, краявід на Дунай са сцен крэпасці.]]
У Сярэднявеччы горад быў сталіцай і самым буйным горадам Сербіі. Смедараўская крэпасць, пабудаваная ў XV стагоддзі, у наш час з'яўляецца адной з галоўных славутасцей горада.

У 1458 годзе горад быў цалкам захоплены Асманскай імперыяй і ў 1459 годзе ператвораны ў Санджак Смедарава.

У 1805 годзе падчас Першага сербскага паўстання Карагеоргій прыняў капітуляцыю ў турэцкага каменданта, але ў 1813 годзе паўстанне было падушана.

5 чэрвеня 1941 года выбух нямецкіх боепрыпасаў панёс жыцці каля 3000 чалавек і амаль цалкам разбурыў горад. Была моцна пашкоджана крэпасць.

## Насельніцтва 
Колькасць насельніцтва 77 808 чал. (перапіс 2002).

Этнічны склад насельніцтва горада: тут пражывае 58,2 тыс. сербаў (93 %), 1,6 тыс. цыган (3 %) і 0,5 тыс. чарнагорцаў (1 %)

## Эканоміка 
Смедарава — адзін з галоўных прамысловых цэнтраў Сербіі. Тут знаходзіцца найбуйнейшы сталеплавільны завод краіны SARTID. Таксама прадстаўлена вытворчасць будаўнічых машын і іншыя галіны машынабудавання. Развіта харчовая прамысловасць, перш за ўсё вінаробная і мукамольная.

Смедарава — буйны прамысловы порт на Дунаі.

## Спорт 
У горадзе існуе футбольны клуб «Смедарава».

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Сербіі
Канстанцін Бодзін

**Канстанцін Бо́дзін** — кароль Дуклі з 1081 па 1101 год і цар Балгарыі пад імем Пятра&nbsp;III на працягу кароткага перыяду ў 1072 годзе. Даты яго нараджэння і смерці невядомыя.

## Паходжанне 
Канстанцін Бодзін быў сынам жупана Дуклі Міхайла I, унукам Стэфана Воіслава і яго жонкі, унучкі балгарскага цара Самуіла.

## Цар Балгарыі 
У 1072 годзе балгары ў Скоп'і паднялі паўстанне супраць візантыйскага кіравання. Правадыром паўстання быў Георгій Войцех, выхадзец з балгарскай знаці. Паўстанацы звярнуліся з просьбай да Міхайла I адправіць да іх аднаго са сваіх сыноў, спадчыннікаў балгарскай царскай дынастыі, каб ён не заняў балгарскі прастол.

Увосень 1071 года Канстанцін Бодзін, сёмы сын Міхайла, прыбыў у Прызран з невялікай войскам і сустрэўся з Войцехам і іншымі правадырамі паўстання. Яны суправадзілі яго ў Скоп'е і абвясцілі балгарскім царом пад імем Пятра III. Гэта імя павінна было нагадваць пра цароў Пятра I, які памёр у 970 годзе, і Пятра II Дэляна, які быў правадыром папярэдняга вялікага паўстання супраць Візантыі ў 1040-1041 гадах.

Войскі новаабвешчанага цара ўзялі Ніш і Охрыд, але пацярпелі паражэнне ля Касторыі. Візантыйскія войскі перайшлі ў контрнаступленне і ўзялі Скоп’е пры дапамозе Георгія Войцеха, які здрадзіў Пятру III. Затым Пётр III быў узяты ў палон у бітве і адпраўлены ў Канстанцінопаль разам з Войцехам. Апошні памёр па дарозе, у той час як Пётр III быў пасаджаны ў турму, спачатку ў Канстанцінопалі, затым у Антыёхіі.

## Кароль Дуклі 
Каля 1078 года выратаваны з палону венецыянскімі купцамі і вернуты да бацькі. Неўзабаве пасля гэтага, у 1081 годзе, Міхаіл Ваіслаўлевіч памёр, і Канстанцін Бодзін стаў яго спадчыннікам.

## Сям'я 
Быў у шлюбе з Яквінтай з Бары, меў ад яе дзяцей, уключаючы
# Міхайла II — вялікі жупан 1101—1102
# Георгу (Đorđe) — вялікі жупан 1118 і 1125—1127

## Літаратура 
* 
* *John V.A. Fine Jr.*, *The Early Medieval Balkans*, Ann Arbor, 1983.

## Спасылкі 
* Кіраўнікі Сербіі
* Дэталёвы спіс кіраўнікоў Балгарыі  (pdf)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XI стагоддзі
Катэгорыя:Памерлі ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Цары балгарскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Сербіі
Катэгорыя:Кіраўнікі Чарнагорыі
Катэгорыя:Ваіслаўлевічы
Катэгорыя:Асобы, чыя дата нараджэння не вызначана
Часлаў Кланіміравіч

thumb|300px|Балканы ў часы Часлава Кланіміравіча
**Ча́слаў Кланімі́равіч** — унук Строіміра і праўнук Уласціміра, першага незалежнага князя Сербіі. Кіраваў Сербіяй як вялікі жупан у перыяд паміж 933 і 950 гадамі.

Пасля смерці балгарскага цара Сімяона I, у залежнасці ад якога знаходзілася Сербія, Часлаў з дапамогай Візантыі змог захапіць уладу ў дзяржаве і рэарганізаваць яе, падтрымліваючы цесны саюз з Візантыяй. Пасля кіравання Канстанціна VII Парфірароднага дзяржава Часлава ахоплівала сённяшнюю заходнюю Сербію, усходнюю і цэнтральную Боснію, паўночную Чарнагорыю і ўсходнюю Герцагавіну. Поўдзень Чарнагорыі знаходзіўся пад васалітэтам Часлава, які ў сваю чаргу прызнаў вяршэнства візантыйскага імператара. Часлаў вядомы сваім спусташальным паходам на Венгрыю пасля перамогі над венгерскім князем Кішам.

Часлаў Кланіміравіч быў апошнім кіраўніком Сербіі з дынастыі Уласціміравічаў. Пасля яго смерці Сербія была цалкам анексавана Візантыяй, хоць меркавана і далей кіравалася жупанамі, чые імёны не захаваліся. Незалежнасць Сербіі была адноўлена толькі падчас кіравання Стэфана Воіслава ў 1040.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Сербіі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Манастыр Сопачані

**Манастыр Сопачані** () — сербскі праваслаўны манастыр з царквой Святой Тройцы; размешчаны каля горада Нові-Пазар на поўдні Сербіі. Заснаваны ў маляўнічай даліне ракі Рашкі, побач са старажытным Расам — цэнтрам Сербскай дзяржавы Урашам I да 1263 года як пахавальню караля і яго сям'і. Захавалася царква Св. Тройцы (1264—1265), аднанефная пабудова рашскай школы, якая адрозніваецца складнасцю і кампазіцыйнай цэласцю. Адкрыты прытвор і вежа над уваходам — канец XIII стагоддзя; бакавыя прыбудовы ў выглядзе паніжаных нефаў — пачатак XIV стагоддзя. У Сярэднявеччы манастыр быў духоўным цэнтрам, яго брація налічвала звыш 100 манахаў.

Каля 1265 года царква распісана фрэскамі (у цэнтральнай частцы храма імітуюць мазаіку). У апсідзе намаляваны Багародзіца з Немаўлём і з двума анёламі па баках, Прычасце апосталаў, Пакланенне Ахвяры (у працэсіі намаляваны архіепіскапы сербскія Сава I, Арсеній I, Сава II), на сценах — Вялікія святы, на заходняй сцяне — Успенне Багародзіцы, на хорах — Сорак мучанікаў, Гасціннасць Аўраама і апосталы, у нартэксе — Усяленскія саборы, Прытча пра праведнага Іосіфа, Дрэва Іясея, Страшны суд, партрэты кцітараў, смерць Ганны Дандала, маці кцітара; у паўднёвым прытворы — Жыціе Святога Сімяона Нэмані, у паўночным — Стэфана Першамучаніка. У бакавых прыбудовах захаваліся фрэскі канца XIII стагоддзя, пачатку XIV стагоддзя і XVI—XVII стагоддзяў.
thumb|left|Успенне Багародзіцы. Фрэска з Сопачаняў.

Фрэскі Сопачаняў — аднаго з цэнтральных твораў візантыйскага мастацтва — адрозніваюць унутраная сканцэнтраванасць вобразаў, буйныя маштабы, лапідарныя формы, светлы каларыт, у выявах няма нічога эфектнага, празмерна дакладнага і пачуццёвага, але складваецца ўражанне спакою і велічы. Да фрэсак Сопачаняў блізкія фрэскі іншых сербскіх манастыроў гэтага перыяду (фрэскі ў царкве Святых Апосталаў у Печскай патрыярхіі, 1260 год; у царкве Успення манастыра Морача, 1251—1252).

У 1389 годзе пасля Косаўскай бітвы манастыр быў спалены туркамі; адноўлены пры дэспаце Стэфане. У 1689 годзе, пасля таго як падчас пажару абваліўся дах царквы, манастыр спусцеў; рэстаўрыраваны ў 1929 і 1948—1956 гадах. У 1990-х гг. з манастыра Вісакі Дзечані ў Сопачані былі перанесены мошчы святых урачоў-бяссрэбранік Казьмы і Даміяна.

У 1979 года ўключаны ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт манастыра  
* Артыкул пра манастыр на сайце ЮНЕСКА 

* БЛАГО Фонд: Сопочани

Сопачані
Сопачані
Стары-Рас

**Стары-Рас** () — комплекс помнікаў Сярэднявечча на тэрыторыі Сербіі. Аб'ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА з 1979 года. Уяўляе сабой наваколлі старажытнага горада Рас, які на працягу доўгага часу з'яўляўся сталіцай ранняй сярэдневяковай дзяржавы сербаў, размешчанай у Старой Сербіі.

## Гісторыя горада 
Горад мае багатую гісторыю, якая сыходзіць каранямі да бронзавага веку. У наш час на тэрыторыі горада выяўлены ваенныя крэпасці Рымскай імперыі, побач з якімі ў часы антычнасці былі ўзведзены жылыя пабудовы і базіліка. Пад назвай Рас у сярэдневяковых крыніцах горад упершыню згадваецца ў часы візантыйскага імператара Канстанціна VII Парфірароднага, як месца бітвы паміж войскамі Сербіі і Балгарыі ў канцы IX стагоддзя. У перыяд з IX да пачатку XII стагоддзя, крэпасць была пад уладай балгараў, пазней адышла да сербаў, якія знаходзіліся пад уладай Візантыі. З канца XII стагоддзя і ў XIII стагоддзі, горад быў палітычным і культурным цэнтрам сербскай дзяржавы, якая звалася ў яго гонар Рашкай, і рэзідэнцыяй кіраўнікоў дынастыі Няманічаў. У XIV і першай палове XV стагоддзяў палітычнае значэнне горада ў значнай ступені скарацілася, а з 1455 года, пасля захопу горада Турцыяй пачаўся заняпад горада.

На тэрыторыі Старога Раса знаходзіцца Петрава царква, найстарэйшая з захаваных у Сербіі цэркваў.

## Спасылкі 
* Сайт пра горад Стары-Рас   

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Сербіі
Старая Сербія

**Старая Сербія** () — гістарычны тэрмін, шырока распаўсюджаны ў сербскай, дарэвалюцыйнай рускай і еўрапейскай гістарыяграфіі. Упершыню быў, хутчэй за ўсё, сфармуляваны Вукам Караджычам у 1810—1820-я гг.

Гэтым тэрмінам прынята пазначаць тэрыторыю сярэдневяковай сербскай дзяржавы перыяду дынастыі Няманічаў (канец XII—XIV ст.), якая не ўвайшла ў склад аўтаномнага сербскага княства пры яго стварэнні ў 1812—1833 гг.

У сербскай культурнай традыцыі тэрмін «Старая Сербія» мае яркую палітычную афарбоўку, паколькі на працягу ўсяго XIX стагоддзя з дапамогай яго акрэслівалі тую тэрыторыю, якую Сербія павінна рана ці позна вызваліць ад улады Асманскай імперыі.

Па выніках Берлінскага міру 1878 г. Сербія атрымала паўночныя раёны Старой Сербіі, аднак большая частка яе тэрыторыі, уключаючы Косава, Мятохію, Санджак і Вардарскую Македонію, заставалася пад уладай Порты аж да Першай балканскай вайны 1912 г. Пры гэтым паўднёва-заходнія і часткова нават цэнтральныя раёны Старой Сербіі (напрыклад, Печ і Дзечані) адышлі ў 1912 г. да саюзнай Чарнагорыі.

Пазней у рамках Каралеўства СХС (Югаславіі) і СФР Югаславіі ўнутраныя межы рэгіёна неаднаразова змяняліся, і ў выніку тэрыторыя Старой Сербіі была падзелена паміж рэспублікамі Сербія і Македонія. Пры гэтым, адны з ключавых з пункту гледжання гісторыка-культурнага значэння раёнаў Старой Сербіі былі аб'яднаны ў аўтаномны край Косава і Мятохія ў складзе Рэспублікі Сербіі.

Пасля распаду СФРЮ, які прывёў да стварэння ў 1992 г. незалежнай Македонскай дзяржавы, а таксама пасля фактычнага аддзялення ў лютым 2008 г. Косава і Мятохіі, 2/3 тэрыторыі Старой Сербіі зноў апынулася па-за межамі сучаснай сербскай дзяржавы.

Варта таксама адзначыць, што некаторыя раёны Старой Сербіі, не ўдалося далучыць да Сербіі і ў перыяд яе найбольшага тэрытарыяльнага пашырэння ў 1918—1991 гг. Гэта тычыцца, у прыватнасці, Шкодэра, які, паводле рашэння Лонданскай канферэнцыі вялікіх дзяржаў, у 1913 г. быў перададзены Албаніі, а таксама той часткі гістарычнай вобласці Македонія, якая ў 1913 г. адышла да Грэцыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Сербіі
Мядзведжы востраў (Нарвегія)

**Мядзведжы востраў** () — востраў у Паўночным Ледавітым акіяне. Уваходзіць у склад Нарвегіі. Плошча — 178 км². Насельніцтва складаецца з супрацоўнікаў метэаралагічнай станцыі (9 чал. у 2008 г.)

## Геаграфія 
Мядзведжы востраў месціцца ў 224,5 км на поўдзень ад Шпіцбергена, у 1643 км на паўночны ўсход ад Осла, сталіцы Нарвегіі. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 20,1 км. Найбольшая шырыня — 15,39 км. Паўночная і заходняя часткі ўяўляюць сабою плато, вышынёй да 40 м. На ўсходзе і поўдні знаходзяцца невялікія горныя масівы. Найвышэйшы пункт Мядзведжага вострава дасягае 563 м. На востраве каля 740 азёр. Берагі стромкія, скалістыя. Толькі на поўначы вылучаецца некалькі камяністых пляжаў.

Востраў мае складаную геалагічную гісторыю. Найстаражытнейшыя горныя пароды адносяцца да перыяда 1000—600 млн гадоў, самыя маладыя — 210—245 млн гадоў. Паверхня складаецца пераважна з вапнякоў, даламітаў, пясчаніка, сланцаў. На Мядзведжым востраве часцяком знаходзяць акамянелыя аманіты, старажытныя брахіяподы, каралы. На поўдні ў выніку эрозіі сустракаюцца карставыя пустэчы, невялікія пячоры і гроты.

Карысныя выкапні — торф, даламіт, вугаль.

Клімат прахалодны арктычны, але даволі мяккі для гэтых шырот. Сярэдняя тэмпература студзеня трымаецца каля −8,1 °C, у ліпені падвышаецца да +4,4 °C.

## Прырода 
Для прыроды Мядзведжага вострава характэрны арктычныя тундры з травяністай расліннасцю. На вяршынях гор густыя мохавыя зараснікі. У азёрах сустракаюцца прэснаводныя гальцы. Да XIX ст. на востраве мелася вялікая калонія маржоў, знішчаная здабытчыкамі. Белыя медзведзі, якія далі назву Мядзведжаму, трапляюць зрэдку ў зімовыя месяцы. Фаўна сушы прадстаўлена пераважна птушкамі, што прылятаюць сюды гнездаваць у летнія месяцы.

Амаль уся тэрыторыя Мядзведжага вострава, акрамя невялікай плошчы вакол метэаралагічнай станцыі на поўначы, у нашы дні з’яўляецца запаведнікам.

## Гісторыя 
Адкрыты 10 чэрвеня 1596 г. галандскай экспедыцыяй Вілема Барэнца. У далейшым сезонна наведваўся нарвежцамі, галандцамі, англічанамі і паморамі, якія займаліся здабычай маржоў, кітоў і рыбы. На Мядзвежым захаваліся пабудовы нарвежскіх кітабояў і пахаванні памораў. У 1898 г. нямецкая кампанія арганізавала першую беспаспяховую спробу здабычы вугля. У 1916—1925 гг. вугаль здабываўся нарвежскай кампаніяй. У гэты перыяд насельніцтва Мядзвежага вострава дасягала 182 чал. З 1919 г. працуе нарвежская радыёстанцыя, з 1923 г. — метэаралагічная станцыя.

## Спасылкі 
* The geological evolution of Bjørnøya, Arctic Norway
* Bear Island (Bjørnøya)
* Bjørnøya Meteorologiske Stasjon
* Bjørnøya’s history and cultural remains 

Катэгорыя:Астравы Нарвегіі
Катэгорыя:Астравы Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Шпіцберген
Лешава

**Ле́шава** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 17 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 0,6 км на паўночны захад ад вёскі Загор’е, у басейне ракі Тураўлянка.

Плошча паверхні 0,044 км². Даўжыня 0,28 км, найбольшая шырыня 0,21 км. Найбольшая глыбіня 5,3 м, сярэдняя — 2,7 м. Даўжыня берагавой лініі 0,83 км. Аб’ём вады ў возеры 0,12 млн м³.

Размешчана на забалочанай пойме Чарсцвяцкага возера, з якім на поўначы, усходзе і поўдні мае агульны схіл вышынёй да 15 м. У разводдзе азёры праз пойму злучаюцца.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Небылова

**Небылова** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 14 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 0,7 км на захад ад вёскі Слабада, у басейне ракі Тураўлянка.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,21 км, найбольшая шырыня 0,14 км. Найбольшая глыбіня 2,5 м, сярэдняя — 1,07 м. Даўжыня берагавой лініі 0,56 км. Аб’ём вады ў возеры 0,02 млн м³.

Размешчана сярод поля ў забалочаным паніжэнні. Злучана канавай з ракой Выдрыца.
 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Строкты

Назву **Строкты** маюць:

* Строкты — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці
* Строкты — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Альзініца
Строкты (возера)

**Строкты** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 5 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёскі Строкты, у басейне ракі Альзініца.

Плошча паверхні 0,028 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,13 км. Найбольшая глыбіня 5,9 м, сярэдняя — 3,23 м. Даўжыня берагавой лініі 0,75 км. Аб’ём вады ў возеры 0,09 млн м³.

Схілы катлавіны вышынёй 10—12 м (на поўначы і поўдні невыразныя), часткова пад сельгасугоддзямі. Вакол возера (акрамя захаду) забалочаная пойма шырынёй 50—100 м. На поўдні ўпадае ручай з возера без назвы, на поўначы выцякае ручай у раку Альзініца.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Лазаравічы

**Лазаравічы** — два пакаленні кіраўнікоў Сербскай дэспатыі і Мараўскай Сербіі на мяжы XIV і XV стагоддзяў: святы Лазар і яго дзеці.

Лазар Хрэбелянавіч (1329-89) атрымаў права на прастол шляхам шлюбу з Міліцай, апошняй з царскага роду Няманічаў. З 1371 года Лазар — апошні незалежны кіраўнік сярэдневяковай Сербіі. Ён паклаў галаву ў фатальнай для сербскай дзяржаўнасці бітве на Косавым полі і быў прылічаны праваслаўным духавенствам да ліку святых.

Крыніцы згадваюць восем ці дзевяць дзяцей Лазара і Міліцы. Старэйшы сын, Стэфан Лазаравіч, кіраваў у Сербіі да ўласнай смерці ў 1427 годзе. Дзяцей ад шлюбу з дачкой лесбаскага кіраўніка Якопа Гатылузіа не меў.

Пасля смерці Стэфана ўладу ў Сербіі атрымалі ў спадчыну нашчадкі яго старэйшай сястры Мары і Вука Бранкавіча — гл. **Бранкавічы**.

## Спасылкі 
* Генеалагічная табліца

Катэгорыя:Дынастыі сярэдневяковай Еўропы
**
Лаканец

**Лакане́ц** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 6 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёскі Матырына, у басейне ракі Ушача.

Плошча паверхні возера 0,1 км². Даўжыня 0,4 км, найбольшая шырыня 0,34 км. Найбольшая глыбіня 5,1 м, сярэдняя — 2,9 м. Даўжыня берагавой лініі 1,24 км. Аб’ём вады ў возеры 0,29 млн м³. Плошча вадазбору 0,75 км².

Катлавіна возера эварзійнага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 10—15 м (на ўсходзе 6—8 м), пераважна спадзістыя, на захадзе невыразныя, парослыя хмызняком. Берагі сплавінныя. На поўначы і ўсходзе берагі нізкія, пясчаныя. Пойма шырынёй 20—200 м, забалочаная, пад хмызняком. Дно плоскае, высланае ілам і крэменязёмістым сапрапелем. Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Зарастае да глыбіні 2—2,3 м. На паўночным усходзе злучана ручаём з возерам Матырына.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Уласціміравічы

**Уласцімі́равічы** () — першая сербская княжацкая дынастыя.

Паводле легенды заснавальнікам дынастыі быў невядомы кіраўнік, пад правадырствам якога сербы ў VII стагоддзі пакінулі сваю прарадзіму — Белую Сербію — і прыйшлі на Балканы. Першым вядомым прадстаўніком гэтага роду з'яўляецца Уласцімір, які жыў у IX стагоддзі князь. Манавіта па яго імі і завецца дынастыя.

## Кіраўнікі 
* Вішаслаў — жыў каля 780; першы сербскі кіраўнік, імя якога згадваецца ў крыніцах (таму *Уласціміравічаў* часам таксама называюць *Вышаславічамі*).
* Радаслаў Вішаславіч і яго сын Просігай — кіравалі на мяжы VIII—IX стагоддзяў.
* Уласцімір — за час свайго кіравання (825—860) здолеў аб'яднаць пад сваёй уладай мноства сербскіх земляў і стаў фактычным заснавальнікам Сербскай дзяржавы.
* Муцімір (860—890) — разам з братамі разграміў армію балгарскага хана Барыса; пры Муціміру была завершана хрысціянізацыя Сербіі.
* Прыбыслаў (Перваслаў) — кіраваў каля года, пасля чаго ўладу захапіў яго стрыечны брат князь Петар.
*Петар Гойнікавіч (892—917) — імкнуўся да аб'яднання сербскіх земляў пад сваёй уладай, аднак пацярпеў паражэнне ў барацьбе з балгарскім царом Сімяонам I, пасля чаго Сербія патрапіла пад уладу Балгарыі.
*Паўле Бранавіч (917—921) — зрынуты сваім стрыечным братам Захарыем, які карыстаўся падтрымкай Візантыі.
*Захарый Перваслаўлевіч (921—924) — быў разбіты балгарамі, пасля чаго сербскія зямлі былі далучаны да Балгарскага царства.
*Часлаў Кланіміравіч (927 — каля 950) — здолеў вярнуць Сербіі незалежнасць; аб'яднаў пад сваёй уладай большую частку сербскіх земляў — Рашку, Босну, Дуклю, Травунію, Захлум'е, Нерэту — і прыняў тытул вялікі жупан. Аднак, са смерцю Чэслава дынастыя Уласціміравічаў згасла, а Сербія была анексавана Візантыяй.

## Радавод 
Выява:Vlastimirovic.png
## Спасылкі 

**
Над Нёманам

**Над Нёманам** () — раман Элізы Ажэшкі.

Апісвае панараму беларуска-польскага жыцця ў ваколіцах Гродна і Вільні пасля паўстання 1863—1864 гадоў. Упершыню раман друкаваў часопіс «Tygodnik Ilustrowany» (*Ілюстраваны штотыднёвік*) у нумарах ад студзеня да снежня 1887 года. Асобнай кніжкай твор выдадзены ў 1888 годзе.

На беларускую мову раман упершыню перакладзены Анатолем Бутэвічам у 2003 годзе (выдавецтва «Мастацкая літаратура»).

Катэгорыя:Літаратурныя творы, перакладзеныя на беларускую

## Цікавыя факты 
Паводле падання магілы герояў рамана Яна і Цэцыліі знаходзяцца на паверхні заходняга схілу рова Яна і Цэцыліі, размешчанага каля заходняй ускраіны в. Багатырэвічы Мастоўскага раёна.

Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта
Катэгорыя:Творы Элізы Ажэшка
Катэгорыя:Раманы на польскай мове
Катэгорыя:Кнігі 1887 года
Утвіна

**Утві́на** — возера ў Беларусі, ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 6 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 1 км на ўсход ад вёскі Новае Сяло, у басейне ракі Альзініца.

Плошча паверхні 0,131 км². Даўжыня 0,66 км, найбольшая шырыня 0,37 км. Найбольшая глыбіня 3,0 м, сярэдняя — 2,8 м. Даўжыня берагавой лініі 1,96 км. Аб’ём вады ў возеры 0,37 млн м³. Плошча вадазбору 104 км².

Схілы катлавіны стромкія, вышынёй 10—15 м, пад хмызняком, у верхняй частцы разараныя. Берагавая лінія ўтварае 3 залівы. Берагі пераважна нізкія, пясчаныя і пясчана-гліністыя, месцамі забалочаныя. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй ад 10 да 250 м, пад хмызняком або лугам. Возера істотна зарастае. На поўдні ўпадае ручай з возера Пліна, на паўночным усходзе выцякае ручай у раку Альзініца.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-34. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
ČEZ Арэна (Острава)

**ČEZ Арэна** () — шматфункцыянальная арэна ва Остраве, Чэхія.

Будоўля арэны пачадася ў 1979 годзе, адчынілася ў 1986 годзе. Спачатку арэна насіла назву «Палац культуры і спорту». У 2003—2004 гадах адбылася рэстаўрацыя да Чэмпіяната свету па хакеі 2004 года, пасля якой назва арэны змянілася на сучасную. Кошт рэстаўрацыі склаў 690 мільёнаў крон.

Арэна з'яўляецца хатняй пляцоўкай для клуба Чэшскай экстралігі «Віткавіцы».

Уладальнікам арэны з'яўляецца акцыянернае таварыства «Віткавіцы Арэна», іх мажарытарны акцыянер горада Острава. Комплекс уключае ў сябе атэль, шматфункцыянальную арэну і футбольны стадыён.

У 2010 годзе на арэне прайшлі гульні Чэмпіянату свету па баскетболе сярод жанчын.
З 1 па 17 мая 2015 года на арэне прайшоў 79-ы чэмпіянат свету па хакеі з шайбай.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Стадыёны Чэхіі
Катэгорыя:Хакейныя стадыёны Чэхіі
Катэгорыя:Острава
Дзяды (паэма)

**Дзяды́** () — цыкл рамантычных драм Адама Міцкевіча, апублікаваных у 1822—1860 гадах. Складаецца з чатырох частак:
* «Дзяды (частка II)» — 1822
* «Дзяды (частка IV)» — 1822
* «Дзяды (частка III)» — 1832
* «Дзяды (частка I)» — 1860, няскончаная

Пачаткова Міцкевіч напісаў I, II, III і IV часткі, аднак апублікаваў толькі дзве часткі (II и IV), якія паводле месца напісання атрымалі назву «віленска-ковенскія». Пад уражаннямі ад паўстання 1830 года Міцкевіч, знаходзячыся ў Дрэздэне, напісаў і апублікаваў III частку, якая атрымала «дрэздэнскіх Дзядоў». Няскончаны рукапіс I часткі быў знойдзены толькі пасля смерці аўтара.

## Змест 
Часткі звязаныя між сабою абрадам дзядоў — дакладна апісаным у II частцы, згаданы Густавам у IV частцы і паказаным у IX сцэне III часткі. У творы змешчаны пэўныя аўтабіяграфічныя звесткі, ідэі рамантызму, звязанага з народавольніцкай барацьбой пад расейскім падзелам.

У II частцы апісваецца абрад дзядоў, падчас якога перад яго ўдзельнікамі з’яўляюцца духі памерлых, якія просіць дапамогі ў жывых. Па словах Міцкевіча, у народных забабонах прасочваецца «маральная ідэя, вобразна выяўленая простым людам». Апрача драм, у склад II часткі ўваходзіць верш «Упыр», пачаткова публікаваны асобна.

Частка IV — гісторыя Густава, які скончыў жыццё самагубствам з-за кахання. IV частка стала мастацкім адлюстраваннем няшчаснага кахання паэта да яго «рамантычнай музы» — Марылі Верашчакі.

У III частцы Дзядоў Міцкевіч звярнуўся да іншых падзей перыяду маладосці — да арышту і турэмнага зняволення па справе філаматаў у 1824 годзе. Сам паэт «зашыфраваны» тут пад імем Конрада.

## Беларускія пераклады 
Паэма перакладзеная на беларускую мову Сержам Мінскевічам (1999) і Кастусём Цвіркам (2001).
* *Адам Міцкевіч*. Дзяды = Dziady : паэма (у 2-х тамах) / Перакладчык Серж Мінскевіч, беларуская і польская мовы; камент.: , Серж Мінскевіч. – Мінск : Медысонт, 1999. — ISBN 985-6530-07-5. Першы поўны пераклад паэмы на беларускую мову, зроблены ў 1994—1998 гадах да 200-годдзя Адама Міцкевіча.
* *Адам Міцкевіч*. Дзяды : паэма / Пер. з пол., [прадм., камент.] Кастуся Цвіркі ; мастак Уладзімір Вішнеўскі. – Мінск : ГА "Беллітфонд", 2001. – 301, [1] с.

## Спасылкі 
* «Дзяды» на мове-арыгіналу (польскай) 
* Беларускі пераклад
Катэгорыя:Творы Адама Міцкевіча
Катэгорыя:Паэмы Адама Міцкевіча
Катэгорыя:П’есы Адама Міцкевіча
Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта
Катэгорыя:Літаратурныя творы, перакладзеныя на беларускую
Катэгорыя:Паэмы на польскай мове
Катэгорыя:П’есы на польскай мове