Антоні Грушэцкі

**Анто́ні Ігна́т Ю́заф Грушэ́цкі** (, манаскае імя *Антоні*, пасля паўторнага пасвячэння — *Антанін*; псеўданім: *А. Дамброўскі*; 1734, Пачаеў — 1798, Супрасль) — беларускі і польскі мастак-манументаліст, жывапісец, манах-базыльянін. Прадстаўнік мастацтва барока і класіцызму. 

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1734 годзе на Валыні ў шляхецкай сям'і Антонія і Вікторыі, якія належалі да герба «Любіч». Юнацтва, каля сямі гадоў, верагодна, правёў у Камянец-Падольскім. Вучыўся мастацтву, магчыма, у К.&nbsp;Радзілоўскага. Пазней жыў у Львове, дзе падтрымліваў сувязі з мастаком Станіславам Страінскім. Значную ролю ў яго мастацкім развіцці адыграў мецэнат, вялікі гетман каронны Вацлаў Жавускі. 

У 1751 годзе Грушэцкі ўступіў у Пачаеўскі базыльянскі манастыр, дзе 19 ліпеня 1752 года атрымаў святарскае пасвячэнне. Яго першы вядомы твор — карціна «Святая Марыя Магдаліна» — датуецца 1751 годам і мае адпаведны подпіс. Працаваў па заказе В.&nbsp;Жавускага ў Падгорцах, дзе ў 1765 годзе распісаў мясцовы касцёл, а таксама ствараў партрэты і абразы рэлігійных дзеячаў.

У 1760 годзе мастак пакінуў базыльянскі ордэн, пераехаў у Кракаў, змяніў прозвішча на Дамброўскі і пачаў выкладаць жывапіс у Кракаўскай акадэміі. 14 кастрычніка 1766 года ён быў прыняты ў кракаўскі цэх мастакоў. У гэты перыяд вёў свецкае жыццё, утрымліваў чатырнаццацігадовую служанку і яе малодшага брата Філіпа Міхалкевіча, якога вучыў мастацтву. Грушэцкі жыў сярод місіянераў у Страдоме і далучыўся да трэцяга ордэна (тэрцыярыяў) у Альверні. З-за набліжэння расійскіх войскаў да Кракава быў вымушаны пакінуць горад і ў 1770 годзе асеў у Варшаве. 

Там яго пераканалі вярнуцца да базыльянскага ордэна, і ён быў накіраваны ў Супрасль. У 1771—1774 гадах паўторна прайшоў навіцыят, прыняў манаскія абяцанні пад імем Антанін і актыўна ўключыўся ў працы па аздабленні манастыра. Асноўную ўвагу ўдзяляў стварэнню манументальных сцянных роспісаў, у 1778 годзе нават прэтэндаваў на пасаду настаяцеля Супрасльскай лаўры. Вядома, што ў сваёй працы ён карыстаўся трактатам па перспектыве італьянскага майстра Андрэа Поца (яго асабісты экзэмпляр з пазнакамі і малюнкамі датаваны 1771 годам). У 1773 годзе мастак перадаў кракаўскім місіянерам карціну «Залаты цялец».

Знамянальнай падзеяй стаў візіт караля і вялікага князя літоўскага Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў Супрасль 12 кастрычніка 1774 года. Манарх заўважыў талент мастака і міла прыняў некалькі ягоных твораў для каралеўскай калекцыі, а пасля запрасіў Грушэцкага на працу ў Гродна. З 1775 да 1792 года мастак жыў у гродзенскім прадмесці Гарадніца, дзе працаваў на каралеўскім двары і атрымліваў утрыманне ад надворнага падскарбія літоўскага Антонія Тызенгаўза. Ён аздабляў палац Тызенгаўза дэкаратыўнымі вазамі, фларыстычнымі матывамі, пейзажамі і фігурнымі кампазіцыямі. Як прыдворны мастак ствараў арыгінальныя кампазіцыі і капіяваў французскія гравюры, працуючы ў рэлігійным, міфалагічным, алегарычным, пейзажным і анімалістычным жанрах, а таксама ілюмінаваў рукапісы. У гэты ж час выконваў заказы для розных касцёлаў, у тым ліку для дамініканцаў у Ражанастоку і бернардзінцаў у Гродне. Праз хваробу ў 1792 годзе пакінуў Гродна і вярнуўся ў Супрасль, дзе працягваў пісаць абразы аж да сваёй смерці ў 1798 годзе.

## Творчасць 
У 1788 годзе разам са сваім вучнем і памочнікам Ф.&nbsp;Міхалкевічам А.&nbsp;Грушэцкі манументальнымі роспісамі аздобіў інтэр'ер гродзенскага касцёла Адшукання Святога Крыжа. Сярод іх прац — плафоны з фрэскавым роспісам, выявы дванаццаці апосталаў на паўднёвай сцяне і дванаццаці дзеячаў Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай на паўночнай сцяне ў аркатурных фрызах цэнтральнага нефа. Грушэцкаму належаць фрэскавая кампазіцыя Унебаўзяцця Дзевы Марыі над аркай прэсбітэрыя (алтарная частка), а таксама шматлікія арнаменты на скляпеннях, хорах і аркадах. Разам з вучнем ён абнавіў гербы данатараў і фігуры бернардзінскіх святых у «сляпых» аркадах. Большасць гэтых роспісаў моцна пацярпела падчас савецкіх рэстаўрацый і не захавала першапачатковага выгляду.

Для гродзенскага фарнага касцёла Святога Францыска Ксаверыя мастак напісаў абраз «Маці Божая Шкаплерная», дзе перад Дзевай Марыяй намаляваны на каленях святы Сымон Сток, а ў авале вышэй — святы Юда Тадэвуш. У 1780-я гады ён таксама выканаў у гэтым касцёле жывапіснае афармленне інтэр'ера, якое ўключала роспісы скляпенняў і арак у тэхніцы грызайль.

Сярод іншых вядомых станковых твораў майстра вылучаюцца карціны «Залаты цялец» (1773), «Тры каралі» (1783) і «Пакутніцтва святой Цэцыліі» (1790), апошняя з якіх захоўваецца ў музеі ў Беластоку. У 2005 годзе на выставе «Супрасль — 500 гадоў гісторыі манастыра» быў прадстаўлены адзін з абразоў аўтарства А.&nbsp;Грушэцкага як адзін з найбольш каштоўных помнікаў калекцыі. Яго творы таксама захоўваюцца ў каралеўскай галерэі Варшаўскага замка і ў Музеі праваслаўнага манастырскага комплексу ў Супраслі.

## Галерэя 

Файл:Antoni Gruszecki - Klemens XIV.jpg|«Партрэт Папы Клемента XIV»
Файл:Antoni Gruszecki - Św. Agata (?).jpg|«Святая Агата» (?), 1779
Файл:Sophonisba.jpg|«Сафанісба», 1793
Файл:Gruszecki Dance of death 02.JPG|Папа і кардынал. З серыі «Танец смерці» з кляштара капуцынаў у Кракаве, 1767
Файл:Gruszecki Dance of death 03.JPG|Кароль. З серыі «Танец смерці» з кляштара капуцынаў у Кракаве, 1767
Файл:Gruszecki Dance of death 01.JPG|З серыі «Танец смерці» з кляштара капуцынаў у Кракаве, 1767
Файл:Gruszecki Dance of death 04.JPG|З серыі «Танец смерці» з кляштара капуцынаў у Кракаве, 1767

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 176.
* 
* 
* 
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 176.
* 
* 
* 
* 
* 
* *Bieliauskas P.* Valkininkų bažnyčiairvienuolynas. Trakai, 2004.

## Спасылкі 
* 
* [Уніяцкая царква У этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады)](http://www.pawet.net/library/history/bel_history/marozava/02/%D0%A3%D0%BD%D1%96%D1%8F%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D0%8E_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%96%D1%86%D1%86%D1%96_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_(1596-1839_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D1%8B).html)
* час."Наша вера", 1(7)/1999. КАСЦЁЛЫ, ФУНДАВАНЫЯ КАРАЛЯМІ
* «Ніва», Беласток, № 43,23.10.2005
* Костёл Открытия Св. Креста и монастырь бернардинцев
* Часопіс «Ave Maria» № 4(107) 2004
* Анатоль Кулагін, «Па колішніх маёнтках» 
* Wiadomosci Nepomucki
* Connaisseur Krakow (Antoni Gruszecki)

Катэгорыя:Мастакі Беларусі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-манументалісты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пачаеве
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1734 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Супраслі
Катэгорыя:Памерлі ў 1798 годзе
Антоні
Катэгорыя:Базыльяне
Катэгорыя:Мастакі барока
Катэгорыя:Мастакі класіцызму