open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нікаля Шарль Удзіно

**Нікаля Шарль Удзіно** (; , Бар-ле-Дзюк, Латарынгія, Францыя — , ) — граф Удзіно, 1-ы герцаг Рэджа (1810), маршал Імперыі (1809).

## Біяграфія 
Служыў у каралеўскім войску, але хутка пакінуў яго. Рэвалюцыя ізноў зрабіла яго салдатам. У 1794 годзе ён быў ужо генералам.

У якасці начальніка штаба Масены праславіўся абаронай Генуі (1800).

У кампаніях 1805—1807 гадоў камандаваў грэнадзёрскім корпусам; удзельнічаў у бітвах пры Астраленцы, пад Данцыгам і пад Фрынландам. У 1809 годзе стаяў на чале 2-га армейскага корпуса; за бітву пры Ваграме атрымаў маршальскую булаву, а неўзабаве пасля таго тытул герцага.

У 1812 годзе на чале 2-га армейскага корпуса Удзіно ваяваў з расійскім генералам графам Пятром Вітгенштэйнам; 17 жніўня, цяжка паранены ў першай бітве пад Полацкам, здаў камандаванне Гувіёну Сен-Сіру, ад якога праз 2 месяцы прыняў яго зноў. Падчас пераправы праз Бярэзіну ён дапамог Напалеону выратавацца, але сам быў цяжка паранены. Не акрыяўшы яшчэ ад ранаў, прыняў камандаванне 12-м армейскім корпусам, ваяваў пад Баўцэнам і быў пабіты пры Лукау 4 чэрвеня 1813 года.

Пасля перамір’я Удзіно атрымаў камандаванне над войскам, якое прызначана было дзейнічаць супраць сталіцы Прусіі. Пабіты 23 жніўня пры Гросберэне, ён быў аддадзены пад начальства маршала Нэя і разам з апошнім ізноў пацярпеў паражэнне пры Дэневіцэ (6 верасня). У 1814 годзе ваяваў пры Бар-сюр-Об, потым абараняў Парыж супраць Шварцэнберга і прыкрываў адступленне імператара.

Прыбыўшы ў Фантэнбло з Напалеонам, Удзіно ўгаворваў яго адрачыся ад прастола і, калі Бурбоны былі адноўлены, далучыўся да іх. У падзеях Ста дзён (1815) не прымаў ніякага ўдзелу.

У 1823 годзе камандаваў корпусам падчас іспанскай экспедыцыі; пасля ліпеньскай рэвалюцыі далучыўся да Луі-Філіпа.

## Літаратура 
* Nollet-Fabert, «Histoire d’Oudinot» (Бар-ле-Дзюк, 1850)
* Nollet-Fabert, «La Lorraine militaire» (III, Нансі, 1855)

## Спасылкі 
* Marshal Nicolas Charles Oudinot

Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Вялікія канцлеры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Імёны, высечаныя пад Трыумфальнай аркай (Парыж)
Базумскі хрыбет

**Базумскі хрыбет** () — горны ланцуг на поўначы Арменіі. Даўжыня 66 км, шырыня — 15-20 км. Самы высокі пункт — гара Урасар (арм. Ուրասար) — 2992 м. Са схілаў сцякаюць шматлікія прытокі рэк Дзарагет і Памбак. Горы складзены з парод эпох мелу і эацэну. Ёсць запасы храмітаў, граніту, кварцыту, а таксама выхады падземных вод. Схілы пакрытыя лугавымі стэпамі, вышэй — субальпійскія і альпійскімі лугамі. На ўсходніх схілах маюцца шыракалістыя лясы.

Катэгорыя:Горныя хрыбты Арменіі
Вайцянкоў

* Рыгор Максімавіч Вайцянкоў
* Мікалай Рыгоравіч Вайцянкоў
Кара (рака)

**Ка́ра** — рака на поўначы Еўразіі, працякае па мяжы Ненецкай і Ямала-Ненецкай аўтаномных акруг і Рэспублікі Комі.

Даўжыня — 257 км, плошча басейна — 13,4 тыс. км². Рака ўтвараецца на паўночна-заходніх схілах Палярнага Урала пры зліцці рэк Вялікая Кара і Малая Кара. Цячэ пераважна ў паўночна-заходнім напрамку ўздоўж хрыбта Пай-Хой, з’яўляючыся мяжой паміж Ненецкай і Ямала-Ненецкай аўтаномнымі акругамі. Працякае праз некалькі каньёнаў, утвараючы парогі і вадаспады. Самы буйны — вадаспад Бурэдан, размешчаны на 9 км ніжэй зліцця з ракой Нерусавеяхі.

Кара ўпадае ў заліў Карская губа (эстуарый рэк Кара, Сапчаю і Тоб’ю) Байдарацкай губы Карскага мора.

## Спасылкі 
* Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Басейн Карскага мора
Катэгорыя:Рэкі Рэспублікі Комі
Рыгор Максімавіч Вайцянкоў

**Рыгор Максімавіч Вайцянкоў** (, в. Лужок, Кармянскі раён — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Вышэйшую камуністычную сельскагаспадарчую школу Беларусі ў 1935 годзе. У 1919-24 у Чырвонай Арміі, удзельнік баёў супраць войскаў Юдзеніча. З 1935 на партыйнай працы, у 1941 1-ы сакратар Асіповіцкага РК КП (б) Б. З лютым 1942 камандзір дыверсійнай групы.

У красавіку 1943 — ліпені 1944 1-ы сакратар Асіповіцкага падпольнага РК КП(б)Б, адначасова з ліпеня 1943 г кіраўнік Асіповіцкай ваенна-аператыўнай групы. У 1944-58 на партыйнай і журналісцкай працы.

## Літаратура 
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кармянскім раёне
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Рыгор Іванавіч Байда

{{Асоба
|узнагароды і прэміі = { Style = "background: transparent"
   
}
{ Style = "background: transparent"
       
}
{
 
}
}}
**Рыгор Іванавіч Байда** (; 3(16).12.1902, вёска Ляскі, Чаркаскі раён — ) — камбайнёр, двойчы Герой Сацыялістычнай Працы (1951, 1958), заслужаны механізатар сельскай гаспадаркі УССР.

## Біяграфія 
У 1925-28 батрачыў у кулакоў. У 1929-32 працаваў на заводзе. Трактарыст Крынічапскай МТС Крынічанскага раёна (1932-38), камбайнер Навамаскоўскай МТС (1938-41 і 1945-59) і калгасу «Вылучэнец» Навамаскоўскага раёна Днепрапятроўскай вобласці (з 1959). У 1950 намалаціў камбайнам С −6 на полі за 25 рабочых дзён 8197 ц збожжавых і алейных культур. Высокіх вытворчых паказчыкаў Байда дамагаўся і ў наступныя гады. Дэпутат Вярхоўнага Савета УССР 5-га склікання. Узнагароджаны 2 ордэнамі Леніна.

## Літаратура 
* В. О. Жадько. Український Некрополь. Київ. 2005. IBSN 966-8567-01-3. стор. 119.

Катэгорыя:Двойчы Героі Сацыялістычнай Працы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чаркаскай вобласці
Султанахмет

thumb|right|480px|Панарама раёна Султанахмет
**Султанахме́т** () — раён у старой частцы Стамбула, размешчаны ў еўрапейскай частцы горада на мысе паміж бухтай Залаты Рог, Басфорскім пралівам і Мармуровым морам. Назва раёна паходзіць ад аднайменнай мячэці Султанахмет, вядомай турыстам як Блакітная мячэць, размешчанай у цэнтры раёна.

Раён з'яўляецца гістарычным цэнтрам горада, найстаражытным акропалем і першым узгоркам Другога Рыма. У 1985 годзе гістарычная частка раёна ўнесена ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

У раёне размешчаны такія выдатныя помнікі сусветнай архітэктуры як Сабор Святой Сафіі, Блакітная мячэць, Палац Тапкапы, Цыстэрна Базіліка і інш.

## Спасылкі 
* Султанахмет на WikiMAPIA

Катэгорыя:Стамбул
Катэгорыя:Гістарычныя раёны Стамбула
Свята-Троіцкая царква (Бездзеж)

**Царква Прасвятой Тройцы** — помнік драўлянага дойлідства ў аграгарадку Бездзежы Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці.

## Гісторыя 
Царква пабудавана ў 1784 годзе з дрэва на падмурку ўніяцкай царквы 1-й паловы XVII ст. Паводле загада гродзенскага генерал-губернатара ў 1865 годзе перабудавана ў праваслаўны храм па праекце архітэктара Мсціслава Барташэўскага на вылучаную казной суму 1 000 рублёў.

Царква разам з брамай-званіцай, звон якой быў адліты ў 1776 годзе, занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей.

## Архітэктура 
У аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі храма і рашэнні галоўнага фасада спалучаюцца традыцыі мясцовага драўлянага дойлідства з уплывам мураванага будаўніцтва эпохі барока. Кампазіцыя будынка складаецца з двух прамавугольных у плане зрубаў рознай шырыні. Перад царквой — прамавугольная ў плане званіца-брама, накрытая двухсхільным дахам. Іканастас з разнымі царскімі варотамі выкананы ў 1872 годзе.

### Брама-званіца 
Перад царквой пастаўлена званіца-брама: два ярусы-чацверыкі пад двухсхільным дахам. Яны мацуюць «забраную ў слупы» канструкцыю, гарызантальна ашаляваны. Брама вырашана арачным праёмам. Верхні чацвярык званіцы мае невялікія здвоеныя праёмы на тарцах. Мастацкім рарытэтам з’яўляецца падпісны звон 1776 года.

У 2000-х гадах брама-званіца была перабудавана.

## Абраз 
* Уваскрасенне — Сашэсце ў пекла — абраз 2-й паловы XVII — пачатку XVIII ст. з царквы цяпер захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

## Літаратура 
* 
* 
*  С. 373.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бездзеж
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Драгічынскага раёна
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Адваротная матрыца

**Адваротная матрыца** — такая матрыца *A−1*, пры дамнажэнні на якую, зыходная матрыца *A* дае ў выніку адзінкавую матрыцу *E*:

: \! AA^{-1} = A^{-1}A = E.

Квадратная матрыца абарачальная тады і толькі тады, калі яна нявыраджаная, гэта значыць яе вызначнік не роўны нулю. Для неквадратных матрыц і выраджаных матрыц адваротных матрыц не існуе. Аднак магчыма абагульніць гэта паняцце і ўвесці псеўдаадваротныя матрыцы, падобныя на адваротныя па многіх уласцівасцях.

## Уласцівасці адваротнай матрыцы 
* \det A^{-1} = \frac{1}{\det A}, дзе \det абазначае вызначнік.
* \ (AB)^{-1} = B^{-1}A^{-1} для любых дзвюх абарачальных матрыц A і B.
* \ (A^T)^{-1} = (A^{-1})^T, дзе *^T абазначае транспанаваную матрыцу.
* \ (kA)^{-1} = k^{-1}A^{-1} для любога каэфіцыента k\not=0.
* Калі неабходна рашыць сістэму лінейных ураўненняў Ax=b, (b — ненулявы вектар) дзе x — шуканы вектар, і калі A^{-1} існуе, то x=A^{-1} b. У адваротным выпадку альбо размернасць прасторы рашэнняў большая за нуль, альбо іх няма зусім.

## Прыклады 
### Матрыца 2х2 
: A^{-1} = \begin{bmatrix}
a & b \\ c & d \\
\end{bmatrix}^{-1} =
\frac{1}{ad - bc} \begin{bmatrix}
\,\,\,d & \!\!-b \\ -c & \,a \\
\end{bmatrix}.

Абарачэнне матрыцы 2х2 магчыма толькі пры ўмове, што ad - bc = \det A \neq 0 .

Катэгорыя:Тыпы матрыц
Царква Святой Ірыны

**Царква Святой Ірыны** (, , *Ая-Ірэна*) — адна з самых ранніх захаваных цэркваў Канстанцінопаля, прысвечана «**Святому міру**» (а не Святой Ірыне). Царква размешчана ў гістарычным цэнтры Стамбула ў раёне Султанахмет у першым унутраным двары палаца Тапкапы. Ая-Ірэна ўяўляе новы для VI стагоддзя тып базілікі ў форме крыжа. Прытвор царквы выкладзены мазаікай часоў Юстыніяна. Унутры стаіць саркафаг, у якім, паводле падання, знаходзяцца рэшткі Канстанціна.

Першая хрысціянская базіліка на гэтым месцы была збудавана напачатку IV стагоддзя на месцы руін старажытнага храма Афрадыты пры рымскім імператары Канстанціне і з'яўлялася галоўным храмам горада да будаўніцтва Святой Сафіі. У маі — ліпені 381 года ў ім праходзілі паседжанні Другога ўсяленскага сабору. 
thumb|left|Сучасны інтэр'ер.

У 346 годзе каля храма загінула больш за 3000 чалавек з-за рэлігійных рознагалоссяў. У 532 годзе, падчас паўстання «Ніка», царква была спалена, а затым была адбудавана пры Юстыніяне ў 532 годзе. Царква моцна пацярпела ад землетрасення ў 740 годзе, пасля чаго была значна перабудавана. Фігурныя мазаікі загінулі ў эпоху іканаборства, на месцы традыцыйнага Спаса Уседзяржыцеля ў консе красуецца мазаічны крыж.

Пасля заваявання Канстанцінопаля ў 1453 годзе царква не была перароблена ў мячэць і значных змен у яе знешнім выглядзе не адбывалася. Дзякуючы чаму да нашых дзён храм Святой Ірыны з'яўляецца адзінай царквой у горадзе, якая захавала свой першапачатковы атрыум (прасторнае высокае памяшканне пры ўваходзе ў царкву).

На працягу XV—XVIII стагоддзяў царква выкарыстоўвалася асманамі ў якасці зброевых складоў, а пачынаючы з 1846 года, храм быў пераўтвораны ў Археалагічны музей. У 1869 годзе царква Святой Ірыны была ператворана ў Імператарскі музей. Праз некалькі гадоў, у 1875 годзе, яго экспанаты з-за недастатковай колькасці месца былі перавезены ў Кафляны павільён. Нарэшце, у 1908 годзе ў царкве быў адкрыты Ваенны музей. У нашы дні царква Святой Ірыны служыць канцэртнай залай. З 1980 г. — асноўная пляцоўка для (штогадовага) міжнароднага музычнага фестывалю.

## Спасылкі 
* 
* Храм Святой Ірыны — гісторыя і апісанне храма з кнігі R. Janin, Le siège de Constantinople et le Patriarcat Oecuménique. Les églises et les monastères (Paris, 1969) і фатаграфіі.

Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Храмы Канстанцінопаля
Катэгорыя:Пабудовы Юстыніяна I
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Турцыі
Байдарацкая губа

**Байдара́цкая губа** — заліў у паўднёвай частцы Карскага мора, паміж берагам мацерыка і паўвостравам Ямал. Назва паходзіць ад назвы ракі Байдарата. На картах XVIII—XIX стст. пазначалася як Карская губа, Карскі заліў (ад назвы ўпадаючай ракі Кара).

Даўжыня каля 180 км. Шырыня каля ўваходу 78 км. Глыбіня да 20 м. Тэмпература вады на паверхні летам 5—6 °C. Узімку замярзае. У Байдарацкую губу ўпадаюць рэкі Байдарата, Юрыбей, Кара і іншыя.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Байдарацкая губа // Географические названия мира: Топонимический словарь / Поспелов Е. М. — М: АСТ, 2001.
* Байдарацкая губа // География. Современная иллюстрированная энциклопедия / Под редакцией проф. А. П. Горкина. — М.: Росмэн, 2006.
* Байдарацкая губа // Всё о планете Земля 
* *Степанова В. Б.* Материалы исследования зообентоса Байдарацкой губы 

Катэгорыя:Залівы Карскага мора
Катэгорыя:Залівы Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі
Адзінкавая матрыца

**Адзінкавая матрыца** — квадратная матрыца, элементы галоўнай дыяганалі якой роўныя адзінцы поля, а астатнія роўныя нулю.

## Азначэнне 
Квадратная матрыца E_n=(e_{ij}) памеру (парадку n), дзе e_{ii}=1 для ўсякага i\in\overline{1,n} для ўсякіх i\ne j, называецца адзінкавай матрыцай парадку n.

Адзінкавую матрыцу можна вызначыць як матрыцу (e_{ij}), у якой e_{ij}=\delta_{ij}, де \delta_{ij} — сімвал Кронэкера.

Адзінкавая матрыца з’яўляецца частковым выпадкам скалярнай матрыцы.

## Абазначэнне 
Адзінкавая матрыца памеру n\times n звычайна абазначаецца E_n і мае выгляд:

: E_n=\begin{bmatrix} 
1 & 0 & \cdots & 0\\ 
0 & 1 & \cdots & 0\\ 
\cdots & \cdots & \cdots & \cdots \\
0 & 0 &\cdots & 1
\end{bmatrix},

Гэтак жа выкарыстоўваецца і іншае пазначэнне: I_n.

Калі з кантэксту ясна, якога памеру матрыца, то ніжні індэкс (які паказвае парадак) апускаецца: E, I.

## Уласцівасці 
* Здабытак любой матрыцы і адзінкавай матрыцы падыходнага памеру роўны самой матрыцы:

: A E = E A = A

* Квадратная матрыца ў нулявой ступені дае адзінкавую матрыцу таго ж памеру:

: A^0 = E

* Пры памнажэнні матрыцы на адваротную ёй таксама атрымліваецца адзінкавая матрыца:

: \! A A^{-1} = E

* Адзінкавая матрыца атрымліваецца пры памнажэнні артаганальнай матрыцы на яе транспанаваную матрыцу:

: A A^T = E

* Вызначнік адзінкавай матрыцы роўны адзінцы:

: \mathrm{det}\,E=1.

## Прыклады 
Адзінкавыя матрыцы першых парадкаў маюць выгляд

: 
E_1 = \begin{pmatrix}
1 \end{pmatrix}
,\ 
E_2 = \begin{pmatrix}
1 & 0 \\
0 & 1 \end{pmatrix}
,\ 
E_3 = \begin{pmatrix}
1 & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1 \end{pmatrix}

## Заўвага 
Калі ўзяць дзве матрыцы — матрыцу A і адзінкавую E — то, прывядзеннем матрыцы A да адзінкавай метадам Гауса, можна дамагчыся адначасовага прывядзення матрыцы E да матрыцы A^{-1} наступным чынам: неабходна вырабляць над адзінкавай матрыцай тыя ж пераўтварэнні, якія вырабляюцца пры прывядзенні A да адзінкавай. Матрыца, атрыманая з адзінкавай матрыцы E будзе роўная A^{-1}.

## Гл. таксама 
* Нулявая матрыца

Катэгорыя:Лінейная алгебра
Катэгорыя:Тыпы матрыц
Увярэднік

**Увярэ́днік** (*Pediculáris*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны. Лісце пёрыста-рассечанае або пёрыста-раздельнае, чаргаванае або ў кальчаках. Кветкі ружова-фіялетавыя, пурпуровыя, жоўтыя, белыя, у верхавінкавых коласападобных або мяцёлкападобных суквеццях. Плод — каробачка.

## Арэал 
Налічвае каля 600 відаў, пашыраных у Паўночным паўшар’і (пераважна ў Гімалаях і Кітаі, 1 від у Паўднёвай Амерыцы).

### Віды 
Род уключае каля 600—800 відаў. Некаторыя з іх:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Расліны, здольныя да паразітызму. Некаторыя віды ядавітыя. Лекавыя, кармавыя і дэкаратыўныя расліны. У народнай медыцыне і ветэрынарыі часам выкарыстоўваюцца пераважна ў якасці інсектыцыдных сродкаў.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь 
* Pedicularis  // The Plant List
* Genus: *Pedicularis* L. // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)
Семінар TEJO

**Семінар TEJO** — семінар, які праводзіцца Сусветнай моладзевай арганізацыяй эсперантыстаў, на якім абмяркоўваюцца актуальныя тэмы. Працоўнай мовай з’яўляецца эсперанта.

Зрэдку семінары адбываюцца таксама з удзелам арганізацый, не звязаных з эсперанта-рухам. Тады яны становяцца двухмоўнымі з выкарыстаннем звычайна англійскай мовы як дадатковай.

Дзякуючы семінарам TEJO быў створаны шэраг эфектыўных праектаў:

* *Lernu!* — галоўны партал у інтэрнэце для вывучэння эсперанта;
* *Lingva Prismo* — сайт аб моўнай разнастайнасці з інфармацыяй пра розныя мовы і алфавіты, якія выкарыстоўваюцца ў свеце;
* *Interkulturo* — праект культурнага абмену паміж групамі, раскіданымі па ўсяму свету.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка семінараў TEJO

Катэгорыя:Эсперанта-сустрэчы
Скалярная матрыца

**Скалярная матрыца** — дыяганальная матрыца, элементы галоўнай дыяганалі якой роўныя. Частковым выпадкам скалярнай матрыцы з'яўляецца адзінкавая матрыца.

:A_n = \begin{pmatrix} a & 0 & \cdots & 0 & 0 
\\ 0 & a & \cdots & 0 & 0 
\\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots & \vdots 
\\ 0 & 0 & \cdots & a & 0
\\ 0 & 0 & \cdots & 0 & a \end{pmatrix}

## Уласцівасці 
* Скалярная матрыца — гэта здабытак скаляра і адзінкавай матрыцы.

:a \cdot E_n = A_n

* Мноства скалярных матрыц n\times n — гэта ў дакладнасці тыя матрыцы, якія камутуюцца з усімі матрыцамі n\times n, гэта значыць для любой скалярнай матрыцы S і матрыцы A таго ж памеру AS = SA.
* \operatorname{det} A_n = a ^ n
* \operatorname{rang} A_n = \begin{cases} n, & a \not = 0 \\ 0, & a = 0. \end{cases}
* A_n^{-1} = \frac{1}{a} E_n, дзе E_n — адзінкавая матрыца
* Скалярныя матрыцы ўтвараюць поле, ізаморфныя палі, якому належаць элементы матрыцы (напрыклад, рэчаісных ці комплексных лікаў).

Катэгорыя:Тыпы матрыц
Будапешцкі мемарандум

**Будапешцкі мемарандум** — міжнародная дамова гарантыі бяспекі ў сувязі з далучэннем Беларусі, Казахстана і Украіны да міжнароднай Дамовы пра нераспаўсюджанне ядзернай зброі, заключаная 5 снежня 1994 года паміж Беларуссю, Казахстанам, Украінай і краінамі-гарантамі Вялікабрытаніяй, ЗША і Расіяй, наўзамен адмовы ад ядзернай зброі і прыняцця бяз’ядзернага статусу гарантавала Беларусі, Казахстану і Украіне гарантыі суверэнітэту і бяспекі.

## Дзяржавы-падпісанты 
* Беларусь
* Вялікабрытанія
* Злучаныя Штаты Амерыкі (ЗША)
* Казахстан
* Расійская Федэрацыя (РФ)
* Украіна

## Абавязацельствы 
Паводле Мемарандума, Вялікабрытанія, ЗША і РФ і абавязаліся:
* паважаць незалежнасць, суверэнітэт і міжнародна прызнаныя дзяржаўныя межы Беларусі, Казахстана і Украіны;
* устрымлівацца ад пагрозы сілай і яе ўжывання супраць тэрытарыяльнай цэласнасці і палітычнай незалежнасці Беларусі, Казахстана і Украіны; ніякая іх зброя ніколі не будзе выкарыстана супраць гэтых краін, акрамя мэт самаабароны або якім іншым чынам паводле Статуту ААН;
* устрымлівацца ад эканамічнага ціску, скіраванага на падпарадкаванне ўласным інтарэсам ажыццяўлення Беларуссю, Казахстанам і Украінай правоў уласцівых іх суверэнітэту.
* дамагацца неадкладных дзеянняў Рады Бяспекі ААН для аказання дапамогі Беларусі, Казахстану і Украіне, калі яны будуць ахвярамі акту агрэсіі або аб’ектам пагрозы агрэсіі з ужываннем ядзернай зброі;
* Не ўжываць ядзерную зброю супраць Беларусі, Казахстана і Украіны, акрамя выпадку іх нападу на краіны гаранты, у тым ліку на падапечныя тэрыторыі, узброеныя сілы і саюзнікаў;
* Праводзіць кансультацыі ў выпадку ўзнікнення сітуацыі, якая закранае пытанні датычныя гэтых абавязацельстваў.

## Крызіс 
* Адна з краін-гарантаў Мемарандума — Расійская Федэрацыя, адкрыта парушыла свае абавязацельствы, 1 сакавіка 2014 года здзейсніла вайсковае ўварванне, акупацыі і анексію суверэннай тэрыторыі Украіны.

## Гл. таксама 
* Лісабонскі пратакол
* МАГАТЭ

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Тэкст падпісання Мемарандуму беларускім бокам 
* Тэкст падпісання Мемарандуму ўкраінскім бокам 
* Будапештська броня 
* Чи вдосконалять Будапештський Меморандум? 
* Україна без’ядерна/ядерна
* Текст Меморандума  
* Россия подтвердила гарантии безопасности Украины за отказ от ядерного оружия  

Катэгорыя:Снежань 1994 года
Катэгорыя:Геапалітыка
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы ЗША
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Украіны
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Ядзерная зброя
Катэгорыя:1994 год у Будапешце
Конха

[thumb|250px|Мазаіка конхі [апсіда|апсіды царквы Сант-Апалінарэ-ін-Класэ ў Равене]]
**Кóнха** (от  — ракавіна) — элемент старажытнавізантыйскай храмавай архітэктуры, які ўяўляе паўкупал, які перакрывае паўцыліндрычныя часткі збудаванняў, такімі як апсіда ці ніша.

Узніклі ва ўсходне-эліністычнай архітэктуры, шырока выкарыстоўваліся ў рымскім і
візантыйскім дойлідстве, у сярэдневечных хрысціянскіх храмах, а таксама ў Расійскай імперыі ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў (неавізантыйскі стыль), конхі, як правіла, мелі ролю малых купалаў, якія як бы падпіраюць знізу аб'ём цэнтральнага купала. Іх барабаны выступаюць з будынка ў выглядзе апсід. Знізу конхі, як правіла, падтрымліваліся прытворамі да будынка храма. Часцей за ўсё вакол цэнтральнага купала ў храмаў візантыйскага стылю размешчаны чатыры конхі, і храм, такім чынам, вянчае пяць глаў. Барабаны конх, як правіла апяразвае такая ж аконная аркада, як і ў асноўнага барабана.

У кохах звычайна змяшчаліся мазаікі ці размалёўкі, нярэдка спалучаліся з распалубкамі і нервюрамі.

## Гл. таксама 
* Тэтраконх

## Літаратура 
* *Плужников В. И.* Термины российского архитектурного наследия. Словарь-глоссарий. — М.: Искусство, 1995. — 160 с. — 10&nbsp;000 экз. — ISBN 5-210-01984-5.
* 

## Спасылкі 
* Архітэктурны слоўнік 

Катэгорыя:Архітэктура Візантыі
Катэгорыя:Храмавая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Бернардзіна Фунгаі

з немаўлём і двума святымі пустэльнікамі. 1480 г. Лос-Анджэлес, Сабранне Пола Геці.]]
**Бернардзіна Фунгаі** (; , г. Сіена — , там жа) — італьянскі мастак сіенскай школы.

## Біяграфія 
Біяграфія Бернардзіна Фунгаі дрэнна дакументавана, спецыялісты ведаюць пра яго няшмат. У дакументах ён з'яўляецца ў 1482 годзе ў якасці чалядніка (*garzone*) ў  падчас прац над манахромнымі фрэскамі ў барабане купала сіенскага сабора, у сувязі з чым шматлікія навукоўцы лічылі яго вучнем Бенвенута. Аднак у яго працах відаць значна большы ўплыў . У якасці творчага папярэдніка прапаноўвалася і кандыдатура .

Сёння існуе адзіны падпісаны і датаваны ім твор — алтар «Маці Божая з дзіцем, святым Себасцьянам, святым Еранімам, Мікалаем і святым Антоніем Падуанскім» (1512 г. Сіена, Пінакатэка). Адштурхоўваючыся ад гэтай працы, спецыялісты адносна ўпэўнена выбудавалі пазнейшую творчасць Бернардзіна Фунгаі, аднак вывучэнне яго ранняга перыяду праблематычна.

Гэты мастак не заставаўся ў баку ад навацый канца XV стагоддзя, і, нягледзячы на моцную сиенскую закваску (а то, што Бернардзіна выхоўваўся на сиенскім традыцыйным жывапісе, не выклікае сумненняў), у яго творах можна бачыць перайманне работ , Перуджына і Пінтурык’я. З дакументаў вынікае, што Бернардзіна акрамя фарбаў працаваў з такім дарагім матэрыялам, як золата — у 1494 годзе ён атрымаў заказ на выраб цырыманіяльных пазалочаных сцягоў, а праз пяць гадоў залаціў футляр аргана ў саборы. Акрамя буйных твораў Бернардзіна Фунгаі займаўся роспісам  і .
Гандлёвыя рады (Антопаль)

**Гандлёвыя рады** — гістарычны гандлёва-складскі комплекс у гарадскім пасёлку Антопаль (Драгічынскі раён, Брэсцкая вобласць, Беларусь). Пабудаваны ў сярэдзіне ХІХ стагоддзя з цэглы. У наш час выкарыстоўваюцца па сваім першапачатковым прызначэнні.

## Архітэктура 
Аднапавярховы будынак у плане ўтварае замкнёны прамавугольнік з вялікім унутраным дваром плошчай каля 250 м². У цэнтры процілеглых падоўжных бакоў зроблены праезды. Два рады калон дзеляць унутраную прастору будынка на тры пралёты. Інтэрвал паміж калонамі вызначае памеры гандлёвай секцыі. Кожная з іх перакрытая трохпралётным бочкападобным скляпеннем. Функцыянальна секцыя складаецца з гандлёвай залы, прылаўка і складскога памяшкання. Гандлёвыя рады арыентаваны на плошчу, а складскія памяшканні — ва ўнутраны гаспадарчы двор. Сцены будынка па ўсім перыметры прарэзаны лучковымі аконнымі праёмамі і завершаны прафіляваным карнізам з сухарыкамі.

## Гл. таксама 
* Гандлёвыя рады, Мінск
* Гандлёвыя рады, Пружаны
* Гандлёвыя рады, Навагрудак

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гандлёвыя рады Беларусі
Катэгорыя:Антопаль (Драгічынскі раён)
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Зімовыя Паралімпійскія гульні 2014

**Зімовыя Паралімпійскія гульні 2014** (афіцыйна — **XI Паралімпійскія зімовыя гульні**) пройдуць у Сочы (Расія) з 7 па 16 сакавіка 2014 года. Талісманамі Паралімпійскіх гульняў былі выбраны Праменьчык і Сняжынка. Паралімпійскія гульні праводзіліся на тых жа арэнах, якія былі выкарыстаны для зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года.

## Краіны-ўдзельніцы 
У спаборніцтвах на зімовых Паралімпійскіх гульнях 2014 гады прымуць удзел спартсмены з 47 краін.

*  Аўстралія
*  Аўстрыя
*  Андора
*  Аргенціна
*  Арменія
*  Беларусь
*  Бельгія
*  Балгарыя
*  Боснія і Герцагавіна
*  Бразілія
*  Вялікабрытанія
*  Венгрыя
*  Германія
*  Грэцыя
*  Данія
*  Іран
*  Ісландыя
*  Іспанія
*  Італія
*  Казахстан
*  Канада
*  Кыргызстан
*  Кітай
*  Мексіка
*  Манголія
*  Нідэрланды
*  Новая Зеландыя
*  Нарвегія
*  Польшча
*  Расія
*  Румынія
*  Сербія
*  Славакія
*  Славенія
*  ЗША
*  Турцыя
*  Узбекістан
*  Украіна
*  Фінляндыя
*  Францыя
*  Харватыя
*  Чэхія
*  Чылі
*  Швейцарыя
*  Швецыя
*  Паўднёвая Карэя
*  Японія

## Віды спорту і месцы правядзення 
## Каляндар 
{| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%;"
|-
!colspan="2"| Сакавік !!width=25| 7 !!width=25| 8 !!width=25| 9 !!width=25| 10 !!width=25| 11 !!width=25| 12 !!width=25| 13 !!width=25| 14 !!width=25| 15
!width=25| 16 !! Медалі
|-
|colspan=2| Цырымоніі ||bgcolor=#00cc33 align=center| ЦА || || || || || || || || ||bgcolor=#ee3333 align=center| ЦЗ ||
|- align="center"
|align="left" colspan="2"| Следж-хакей
|
|bgcolor="#3399ff"|
|bgcolor="#3399ff"|
|
|bgcolor="#3399ff"|
|bgcolor="#3399ff"|
|bgcolor="#3399ff"|
|bgcolor="#3399ff"|
|bgcolor="#ffcc00"|1
|
|1
|- align="center"
|align="left" colspan="2"| Кёрлінг на калясках
|
|bgcolor="#3399ff"|
|bgcolor="#3399ff"|
|bgcolor="#3399ff"|
|bgcolor="#3399ff"|
|bgcolor="#3399ff"|
|bgcolor="#3399ff"|
|bgcolor="#3399ff"|
|bgcolor="#ffcc00"|1
|
|1
|- align="center"
|align="left" colspan="2"| Біятлон
|
|bgcolor="#ffcc00"|6
|
|
|bgcolor="#ffcc00"|6
|
|
|bgcolor="#ffcc00"|6
|
|
|18
|- align="center"
|align="left" colspan="2"| Лыжныя гонкі
|
|
|bgcolor="#ffcc00"|2
|bgcolor="#ffcc00"|4
|
|bgcolor="#ffcc00"|6
|
|
|bgcolor="#ffcc00"|2
|bgcolor="#ffcc00"|6
|20
|- align="center"
|align="left" colspan="2"| Гарналыжны спорт
|
|bgcolor="#ffcc00"|6
|bgcolor="#ffcc00"|3
|bgcolor="#ffcc00"|3
|bgcolor="#ffcc00"|6
|
|bgcolor="#ffcc00"|3
|bgcolor="#ffcc00"|5
|bgcolor="#ffcc00"|3
|bgcolor="#ffcc00"|3
|32
|- align="center"
|colspan="2"| **Медалі**
|
|bgcolor="#ffcc00"|12
|bgcolor="#ffcc00"|5
|bgcolor="#ffcc00"|7
|bgcolor="#ffcc00"|12
|bgcolor="#ffcc00"|6
|bgcolor="#ffcc00"|3
|bgcolor="#ffcc00"|11
|bgcolor="#ffcc00"|7
|bgcolor="#ffcc00"|9
|**72**
|-
!colspan="2"| Сакавік !!width=25| 7 !!width=25| 8 !!width=25| 9 !!width=25| 10 !!width=25| 11 !!width=25| 12 !!width=25| 13 !!width=25| 14 !!width=25| 15
!width=25| 16 !!

## Гл. таксама 
* Зімовыя Алімпійскія гульні 2014
* Паралімпійскія гульні
* Міжнародны паралімпійскі камітэт

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт    
* Сайт Міжнароднага паралімпійскага камітэта 

Катэгорыя:Зімовыя Паралімпійскія гульні
2014
Катэгорыя:Сакавік 2014 года
Мукі Хрыстовы

, мініяцюра з *«»*. У медальёне — святая Вераніка з палатном. На заднім плане паказана самазабойства Іуды, з якога выходзіць дэман. На пярэднім плане куюць Прылады Мук.]]
**Му́кі Хрысто́вы, Пакуты Хрыстовы** — згодна з Евангеллем, сукупнасць падзей, якія прынеслі Ісусу Хрысту фізічныя і духоўныя  ў апошнія дні і гадзіны яго зямнога жыцця.  ўспамінае іх у апошнія дні перад Вялікаднем, у , на працягу якой вернікі паступова рыхтуюцца да свята.

Асаблівае месца сярод Мук Хрыстовых займаюць падзеі, якія адбыліся пасля Апошняй вячэры: арышт, суд, бічаванне і пакаранне смерцю. Укрыжаванне — кульмінацыйны момант Мук Хрыстовых. Хрысціяне вераць, што многія з мук былі прадказана прарокамі Старога Запавету і самім Ісусам Хрыстом.

## Падзеі, якія складаюць Мукі Хрыстовы 
### Спіс Мук 
Падзеі  зямнога жыцця Хрыста, якія адносяцца да яго Мук, вядомыя ў выкладзе чатырох кананічных евангелляў (акрамя , якое было апісана ў іншых тэкстах). Евангелісты склалі уласны пералік падзей Мук. Ніжэй прыведзены спіс, складзены з улікам апісання апошніх дзён зямнога жыцця Хрыста ва ўсіх чатырох Евангеллях.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Ефрем Сирин «Толкование на диатессарон (согласование Евангелий)» 
* Апокрифическое Послание апостола Варнавы (гл. 7 «Пост и козел отпущения суть прообразы страданий Христовых») 
* 
* 
* Как провести страстную седмицу Великого поста 

### Літаратура на англійскай мове 
* *Brown, Raymond E.* — «An Introduction to the New Testament» Изд. Doubleday, 1997 г. (ISBN 0-385-24767-2)
* *Brown, Raymond E.* — «The New Jerome Biblical Commentary» Изд. Prentice Hall, 1990 г. (ISBN 0-13-614934-0)
* *Kilgallen, John J.* — «A Brief Commentary on the Gospel of Mark» Изд. Paulist Press 1989 (ISBN 0-8091-3059-9)
* *Miller, Robert J.*, editor — «The Complete Gospels» Изд. Polebridge Press, 1994 г. (ISBN 0-06-065587-9)

## Спасылкі 
* Страсти Христовы в CATHOLIC ENCYCLOPEDIA 
* Слово о почитании Страстей Христовых (пропаведзь )
* Страсти Христовы в православной иконе на obraz.org
* The Passion of Christ in Art at artcyclopedia.com 
* Галерея православных фресок и икон по теме 
* Галерея византийских икон 
* Толкование Афанасия Великого на Псалтырь (псалом 108 — страдания Христовы и будущие наказания Иуде и народу иудейскому) 

Катэгорыя:Жыццё Ісуса Хрыста
Катэгорыя:Іканаграфія Ісуса Хрыста
Джэнтыле да Фабрыяна

, Уфіцы]]
**Джэнтыле да Фабрыяна** (, уласна , каля , , правінцыя Анкона — верасень , г. Рым) — італьянскі жывапісец, найбуйнейшы прадстаўнік інтэрнацыянальнай готыкі ў Італіі.

## Біяграфія 
Рос сіратой (маці памерла, бацька пайшоў у манастыр і неўзабаве таксама памёр). Вучыўся ў сваім родным горадзе ў мастака , якога разам з Франчэскуча Гісі лічаць заснавальнікам мясцовай мастацкай школы ў Фабрыяна. Верагодна, зблізіўся ў юнацтве з кім-небудзь з сіенскіх майстроў і хутка дасягнуў вялікай вядомасці.

Працаваў у Цэнтральнай Італіі — у Брэшыі, Венецыі, Фларэнцыі, Сіене,  і ў Рыме, дзе з 1426 да самай смерці сваёй займаўся упрыгожваннем Латэранскага сабора фрэскамі, якія паказваюць сцэны з жыцця Іаана Хрысціцеля. Пасля яго смерці яго малодшы сучаснік і сябар Пізанела, якому Дженціле завяшчаў свае працоўныя прылады, завяршыў роспіс базілікі (не захавалася).

Па адной са здагадак, пахаваны ў рымскай царквы .

## Творчасць 
]]
», Луўр]]
Фрэскі ў Сан-Джавані ін Латэрана, роўна як таго ж роду творы Дженціле ў іншых месцах (напрыклад, у венецыянскім Палаца Дожаў) загінулі. Пра яго дараванні можна атрымаць уяўленне толькі па нешматлікім станковым карцінам яго працы, якія дайшлі да нас, з якіх самыя выдатныя — «Пакланенне вешчуноў» (адзін з лепшых узораў інтэрнацыянальнай готыкі), «Каранаванне Марыі» і « Уцёкі ў Егіпет».

Іх галоўныя вартасці — ажыўленасць кампазіцыі, старанна распрацаваны, тонкі малюнак, высакароднасць і экспрэсіўнасць фігур, свежасць фарбаў. Далікатнасцю мадэліроўкі асоб, пяшчотнай бледнасцю іх  і уменнем ажыўляць іх пачуццём набожнасці Дженціле нагадвае фра Беата Анджэліка.

Дженціле меў значны ўплыў на сучасны яму жывапіс, асабліва на венецыянскую, праз свайго вучня Якапа Беліні.

## Літаратура 
* L'opera completa di Gentile da Fabriano/Emma Micheletti, ed. Milano: Rizzoli, 1976
* De Marchi A. e.a. Gentile da Fabriano: studi e ricerche. Milano: Electa, 2006.

## Спасылкі 
* Джэнціле да Фабрыяна ў Artcylopedia
* Дженціле на WGA.HU

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі готыкі
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Заброддзе (Стаўбцоўскі раён)

**Забро́ддзе** (, ) — вёска ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзераўнянскага сельсавета.

## Славутасці 
* Хата, хлеў, клець і гумно з вёскі Заброддзе пачатка XX стагоддзя як адзіны аб'ект — сядзіба — былі перанесены ў Беларускім дзяржаўным музеі народнага дойлідства і побыту ().
* Заброддзе — каменны метэарыт, які ўпаў каля вёскі ў 1893 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзераўнянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна
Спіс малых базілік Чэхіі

**Спіс малых базілік Чэхіі** ўяўляе сабой спіс каталіцкіх касцёлаў Чэхіі, якім Ватыканам прысвоены тытул Малой базілікі. Гэты ганаровы тытул прысвойваецца Рымскім Папам у адзначэнне старажытнасці храма, яго гістарычнай важнасці або значнасці як паломніцкага цэнтра.

Па стане на пачатак 2013 года пятнаццаць чэшскіх храмаў мелі тытул малой базілікі.

## Спасылкі 
* Спіс малых базілік у Чэхіі
* Mapa bazilik v ČR v Mapách Google
* Historie poutního místa Svatá Hora
* Stránky muzea v České Lípě 


Ч
Б
Ісерна

**І́серна** (, ) — аграгарадок у Слуцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Ісернскага сельсавета.

## Геаграфія 
Аграгарадок знаходзіцца за 20 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Слуцк, за 125 км ад Мінска, каля ракі Случ.

## Насельніцтва 
* 1997 год — 436 жыхароў, 177 двароў.

## Помнікі гісторыі і культуры 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.
* Хата з Ісерна (перанесена ў Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту, ).

## Вядомыя асобы 
* Улас Дубіна

## Літаратура 
*  — С. 329.
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ісернскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёна
Нулявая матрыца

**Нулявая матрыца** — гэта матрыца памеру m\times n,, усе элементы якой роўныя нулю.

Z=\begin{pmatrix} 0 & 0 & \cdots & 0 \\ 0 & 0 & \cdots & 0 \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots  \\ 0 & 0 & \cdots & 0 \end{pmatrix}

## Прыкметы 
Нулявая матрыца, і толькі яна, мае ранг 0.

Гэта азначае, што толькі нулявая матрыца валодае ўласцівасцю даваць нулявы слупок пры памнажэнні справа на любы вектар-слупок, і аналагічна для множання на вектар-радок злева.

Іншым наступствам гэтага факту з’яўляецца нулёвасць ўсіх матрыц памеру m×0 и 0×n, з прычыны таго, што ранг матрыцы m×n не перавышае min(m,&nbsp;n).

## Уласцівасці 
* Здабытак нулявой матрыцы на любы лік роўны ёй самой:

:: a\,Z = Z.\,

* Сума матрыцы A і нулявой матрыцы таго ж памеру роўная зыходнай матрыцы A:

:: A + Z = A,\;\;\;Z + A = A.

* Розніца матрыцы A і нулявой матрыцы таго ж памеру роўная зыходнай матрыцы A:

:: A - Z = A.\,

* Здабытак матрыцы A памеру l\times m, на нулявую матрыцу памеру m\times n, роўны нулявой матрыцы памеру l\times n:

:: A \cdot Z = Z.\,

* Квадратная нулявая матрыца n×n пры n\geqslant 1 з’яўляецца выраджанай, і, як следства, яе вызначнік роўны нулю:

*: \left|Z\right| = 0.

* Такім чынам, такая матрыца не мае адваротнай. Неквадратная, зрэшты, таксама не мае, што нядзіўна.

* Квадратная нулявая матрыца з’яўляецца сіметрычнай, і, як следства, яе транспанаваная матрыца роўная ёй самой:

:: Z^{T}=Z.\,

* Квадратная нулявая матрыца з’яўляецца таксама косасіметрычнай:

:: Z^{T} = -Z \,( = Z).

: Толькі нулявая матрыца з’яўляецца адначасова і сіметрычнай, і косасіметрычнай.

* Апошнія два пункта даслоўна слушныя і ў дачыненні да эрмітавасці і косаэрмітавасці над полем комплексных лікаў.

* Квадратная нулявая матрыца з’яўляецца верхнетрохвугольнай, ніжнетрохвугольнай і дыяганальнай матрыцай.

* Квадратная нулявая матрыца з’яўляецца скалярнай матрыцай, і, такім чынам, перастановачная з любой квадратнай матрыцай таго ж памеру:
:: ZA = AZ = Z.

Катэгорыя:Тыпы матрыц
Цяжкія крэйсеры тыпу «Фурутака»

— серыя з двух японскіх крэйсераў 1920-х гадоў. Першыя цяжкія крэйсеры японскага імператарскага флоту.

Праект крэйсераў-разведчыкаў распрацоўваўся ў Японіі ў 1916—1921 гадах, галоўным канструктарам канчатковага варыянту быў Юдзуру Хірага. З 4 запланаваных па праграме «8-8» караблёў у 1922—1926 гадах на верфях Нагасакі і Кобэ былі пабудаваны два: «Фурутака» і «Кака». Яшчэ дзве адзінкі («Аоба» і «Кінугаса») будаваліся ў 1924—1927 гадах і з-за вялікіх канструктыўных адрозненняў вылучаюцца ў асобны тып.

Караблі ўтрымлівалі шэраг наватарскіх для свайго часу рашэнняў і пераўзыходзілі па ТТХ амерыканскія крэйсеры тыпу «Амаха» і брытанскія тыпу «Хокінс», якія лічыліся верагоднымі праціўнікамі. Аднак яны маральна састарэлі яшчэ падчас будаўніцтва з-за падпісання Вашынгтонскага дагавора, які зрабіў стандартнымі прадстаўнікамі гэтага класа буйнейшыя і лепш узброеныя адзінкі.

Абодва крэйсера праслужылі ўвесь міжваенны час, у другой палове 1930-х прайшлі радыкальную мадэрнізацыю. Яны прынялі актыўны ўдзел у пачатковым этапе баявых дзеянняў на Ціхаакіянскім тэатры Другой сусветнай і загінулі падчас Гуадалканальскай кампаніі, у жніўні і кастрычніку 1942 года.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
;на англійскай мове
* 
* 
* 
* 
* Conway's All The Worlds Fighting Ships, 1906—1921 / Gray, Randal (ed.). — London: Conway Maritime Press, 1985. — 439 p. — ISBN 0-85177-245-5.

Катэгорыя:Крэйсеры
Катэгорыя:Узброеныя сілы Японіі
Катэгорыя:Японія ў Другой сусветнай вайне
Гара Чэрскага

**Гара Чэрскага** () — вышэйшы пункт Байкальскага хрыбта. Названы ў гонар вучонага-беларуса Івана Чэрскага (1845—1892), які ўнёс вялікі ўклад у вывучэнне возера Байкал. Маршрут узыходжання з’яўляецца адзіным на Паўночным Байкале, класіфікаваны катэгорыяй 2Б. Частая зменлівасць умоў надвор’я.

Катэгорыя:Горныя вяршыні Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Іркуцкай вобласці
Байлат

**Байлат** (, ) — востраў у Канадскім Арктычным архіпелагу, паблізу паўночна-ўсходняга ўзбярэжжа Бафінавай Зямлі. Адкрыты 12 ліпеня 1616 г.

Плошча вострава каля 11 067 км², даўжыня берагавой лініі 579 км, вышыня 1500—1700 м (найбольшая 2133 м). Складзены дапалеазойскімі гнейсамі і крышталічнымі сланцамі. Каля 50 % плошчы Байлата занятая ледавіковым купалам, ад якога адыходзяць да мора вывадныя ледавікі; астатняя тэрыторыя — арктычная камяністая пустыня.

## Спасылкі 
* 
* *William J. Mills* Exploring Polar Frontiers: A Historical Encyclopedia — Т. 1. — С. 113. 

Катэгорыя:Канадскі Арктычны архіпелаг
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Байдарская даліна

**Байдарская даліна** (, ) — катлавіна ў паўднёва-заходняй часткі Крымскага паўвострава, па рацэ Чорнай. 

Даўжыня 16 км, шырыня да 8 км. У даліне — палі, сады, вінаграднікі. Схілы навакольных узвышшаў (вышыня да 500 м) пакрытыя драўнянай і хмызняковай расліннасцю. Па Байдарскай даліне в праходзіць шаша Ялта — Севастопаль.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэльеф Крыма
Байкальскі хрыбет

**Байкальскі хрыбет** () — горны хрыбет па паўночна-заходнім узбярэжжы возера Байкал, у Расіі, у Іруцкай вобласці і Бураціі.

Даўжыня 300 км. Вышыня рэзка раздзеленага грэбня 1700—2000 м (найбольшая — гара Чэрскага, 2572 м). Складзены пратэразойскімі крышталічнымі сланцамі, кварцытамі, вапнякамі, гранітамі. Круты схіл да Байкале да 900—1000 м заняты лесастэпамі і хваёвымі барамі, вышэй цёмна-сасновая тайга. У сярэдняй і паўночнай частцы пераважае лісцевая тайга на горных мярзлотна-тайговых ажалезненных глебах. На вяршынях — горныя тундры і камяністыя россыпы.

## Літаратура 
*  — С. 225.

Катэгорыя:Горныя хрыбты паводле алфавіта
Катэгорыя:Горныя хрыбты Бураціі
Катэгорыя:Горныя хрыбты Іркуцкай вобласці
Байсунтау

**Байсунтау** () — горны хрыбет ва Узбекістане, паўднёва-заходняе адгор'е Гісарскага хрыбта.

Працягласць хрыбта складае каля 150 км, найбольшая вышыня — 4424 м. Хрыбет складзены вапнякамі, пясчанікамі, глінамі. На схілах хрыбта бярэ пачатак рака Акдар'я. Ніжнія часткі схілаў пакрытыя паўпустыннай расліннасцю, вышэй — лясы з арчы і альпійскія лугі. Распаўсюджаныя карставыя з'явы.

## Спасылкі 
* Словарь современных географических названий / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. — Екатеринбург: У-Фактория. 2006.

Катэгорыя:Горы Узбекістана
Бай-Тайга

**Бай-Тайга** () — горны масіў у Туве, частка Алашскага плато. Вышыня да 3128 м (гара Бай-Тайга). На схілах — тундра і лістоўнічная тайга. Бай-Тайга — адзін з раёнаў Рэспублікі Тыва. Бай-Тайгінскі раён размешчаны на захадзе рэспублікі, мяжуе з Рэспублікай Алтай. Цэнтрам Бай-Тайгінскага раёна з’яўляецца с. Тээлі.

Катэгорыя:Геаграфія Тывы
Катэгорыя:Горныя хрыбты Расіі
Байхэ

**Байхэ́** () — рака ў паўночнай частцы Кітая, адзін з прытокаў ракі Хайхэ, якая ўпадае ў заліў Бахайвань Жоўтага мора.

Даўжыня ракі 560 км, плошча вадазборнага басейна 280 тыс. км². У ніжнім цячэнні працякае па Вялікай Кітайскай раўніне ў шырокай тэрасаванай даліне. Суднаходства да горада Тунсянь. Вада з ракі выкарыстоўваецца на арашэнне.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Байхэ // Словарь современных географических названий / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.

Катэгорыя:Рэкі Кітая
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Жоўтае мора
Гаронская нізіна

**Гаронская (Аквітанская) нізіна** знаходзіцца на паўднёвым захадзе Францыі, у сярэднім і ніжнім цячэнні ракі Гарона,
паміж Цэнтральным Французскім масівам і Пірэнеямі.

Вышыня да 200—300 м. Працягласць каля 200 км. Размешчана на месцы перадгорнага тэктанічнага прагіну; складзена пераважна з рыхлых кайназойскіх адкладаў. У рэльефе — чаргаванне шырокіх рачных далін (рака Гарона з прытокамі, прытокі ракі Адур) і плоскіх, месцамі ўзвышаных, міжрэччаў; уздоўж Біскайскага заліва — пясчаная забалочаная частка нізіны — Ланды, з вялікай колькасцю азёр.

Масівы шыракалістых і пасаджаных хваёвых лясоў, міжземнаморскія хмызнякі. Сады, вінаграднікі, пасевы збожжавых, вырошчваецца тытунь. Найбольшы горад — Бардо.

## Літаратура 
* Гаронская нізіна // 

Катэгорыя:Рэльеф Францыі
Катэгорыя:Нізіны
Бакен

**Ба́кен** () — плывучы знак, які ўсталёўваецца на якары для абазначэння навігацыйных небяспек на шляху руху суднаў або для агароджы фарватара. Бакен вырабляюць з драўніны або металу; мае канічную, цыліндрычную або шарападобную форму. Ноччу на бакене запальваюць сігнальны агонь чырвонага (правы бераг) або белага (левы бераг) колеру. Каля населеных пунктаў (у месцах масавага скопішча агнёў) дапускаецца замена белага агню зялёным. Асвятленне на бакене пераважна электрычнае. Часам на бакены абсталёўваюць гукавыя сігнальныя прылады.
Катэгорыя:Марскія тэрміны 
Катэгорыя:Водны транспарт 
Катэгорыя:Марская навігацыя
Уваскрэсенне сына удавы з Наіна

[thumb|240px|Уваскрасенне сына ўдавы з Наіна, алтарная частка пэнзля [Лукаса Кранаха Малодшага|Лукаса Кранаха Малодшага ў кірхе ў Вітэнберге]]

**Уваскрэсенне сына удавы з Наіна** - евангельская падзея, адзін з цудаў Ісуса Хрыста, запісаная у Евангеллі ад Лукі. Гэта першы з трох цудаў Ісуса ў кананічных Евангеллях, калі Ён уваскрашае мёртвых, два іншыя тычацца уваскрасення дачкі Яіра і Лазара.

## Біблейскае апавяданне 
Згодна Евангеллю ад Лукі Ісус прыбыў у вёску Наін падчас цырымоніі пахавання сына ўдавы ў суправаджэнні Сваіх вучняў і вялікага натоўпа. Сяло Наін знаходзілася ў трох кіламетрах на поўдзень ад гары Фавор.

Сам цуд у Евангеллі апісваецца так:

*Пасля гэтага Ісус пайшоў у горад, які называўся Наін, і з Ім ішлі многія вучні Ягоныя і мноства людзей. Калі ж Ён наблізіўся да гарадской брамы, тут выносілі памерлага, адзінага сына ў маці, а яна была ўдава; і шмат людзей ішло з ёю з горада. Убачыўшы яе, Гасподзь умілажаліўся з яе і сказаў ёй: не плач. І падышоўшы, дакрануўся да мараў; тыя, што неслі, спыніліся; і Ён сказаў: хлопча! табе кажу, устань. Мёртвы, падняўшыся, сеў і пачаў гаварыць; і аддаў яго Ісус маці ягонай. І ўсіх апанаваў страх, і славілі Бога, кажучы: вялікі прарок паўстаў сярод нас, і Бог наведаў народ Свой. Такая пагалоска пра Яго разышлася па ўсёй Іудзеі і па ўсім наваколлі.*

У гэтым эпізодзе Ісус Хрыстос паўстае ў ролі вялікага прарока, вялікага Бога і Збаўцы Ізраіля ў плоці, Які лечыць не толькі праз дэлегаваныя паўнамоцтвы ад Бога, але і ў рамках Сваіх паўнамоцтваў, без рытуалаў і малітваў, з простым словам сілы.

Уваскрэсенне сына ўдавы пераклікаецца з уваскрэсеннем сына ўдавы з Сарэпты, апошняе было зроблена старазапаветным прарокам Іллёй.

Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Цуды Ісуса Хрыста
Віктар Анатолевіч Васільеў

**Віктар Анатолевіч Васільеў** (нарадзіўся  года, ) — расійскі вучоны-матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1992), акадэмік РАН. З 14 верасня 2010 года — прэзідэнт Маскоўскага матэматычнага таварыства. Правадзейны член РАН (2003). Ардынарны прафесар (2013). Член вучонага савета Нацыянальнага даследчага ўніверсітэта «Вышэйшая школа эканомікі».

## Біяграфія 
Актыўна займаецца грамадска-палітычнай дзейнасцю. Член клуба «1 ліпеня», які аб'ядноўвае акадэмікаў і членаў-карэспандэнтаў РАН, якія публічна адмовіліся зноўку ўступаць у рэфармаваную ўрадам РАН. Удзельнічаў у пікеце ля будынка суда ў падтрымку падсудных па «балотнай справе».

## Спасылкі 
* Академику Васильеву Виктору Анатольевичу - 50 лет!
* Профіль на сайце РАН

Катэгорыя:Выпускнікі МДУ
Катэгорыя:Правадзейныя члены РАН
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Расіі
Джордж Баланчын

**Джордж Баланчын** (; пры нараджэнні **Георгій Мелітонавіч Баланчывадзэ**, ; 9 [22] студзеня 1904, Санкт-Пецярбург — , ) — харэограф, які паклаў пачатак амерыканскаму балету і сучаснаму неакласічнаму балетнаму мастацтву.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 9 [22] студзеня 1904 года ў Санкт-Пецярбургу. У 1914—1921 гадах вучыўся ў Тэатральным вучылішчы пры Марыінскім тэатры.

У 1923 годзе ўпершыню выступіў як балетмайстар. З 1924 года эміграваў з СССР. У 1925—1929 гадах — галоўны балетмайстар у трупе «Рускі балет С. П. Дзягілева». У 1933 годзе ў ЗША арганізаваў «Школу амерыканскага балета», з якой вырасла трупа «Амерыканскі балет» (з 1948 года — «Нью-Ёрк сіці бале»). Баланчын ставіў сюжэтныя балеты («Блудны сын» Пракоф’ева, 1929; «Апалон, валадар муз» Стравінскага, 1929), пазней — «абстрактныя» балеты («Канчэрта-барока» на музыку Баха, 1941; «Бале імперыяль» на музыку Чайкоўскага, 1941, і інш.).

Памёр 30 красавіка 1983 года ў Нью-Ёрку.

Катэгорыя:Артысты балета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Катэгорыя:Балетмайстры ЗША
Катэгорыя:Балетмайстры XX стагоддзя
Катэгорыя:Балетныя педагогі ЗША
Катэгорыя:Балетныя педагогі XX стагоддзя
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Францыі
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў ЗША
Антуан Жэром Балар

**Антуан Жэром Балар** (; , Манпелье — , Парыж) — французскі хімік, член Парыжскай Акадэміі Навук (з 1844 года).

Быў фармацэўтам, затым стаў прафесарам універсітэта ў Манпелье і ў Парыжы (з 1842 года). Вывучаючы расолы міжземнаморскіх саляных промыслаў, у 1826 годзе адкрыў новы элемент, які назваў «мурыдам» (ад лац. Muria — расол); неўзабаве Гей-Люсак пераназваў яго ў бром.

Катэгорыя:Хімікі Францыі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Хімікі XIX стагоддзя
Джорджэ Баковія

**Джорджэ Баковія** (), сапраўднае імя **Джорджэ Васіліу** (, , Бакэў — , Бухарэст) — румынскі паэт-сімваліст.

## Біяграфія 
Сын камерсанта. Вучыўся ва ўніверсітэце ў Бухарэсце і Ясах. Атрымаў юрыдычную адукацыю, служыў чыноўнікам у розных міністэрствах. Дэбютаваў у друку ў 1898 годзе, першую кнігу вершаў «Свінец» выпусціў у 1916 годзе.

## Спасылкі 
* Джорджэ Баковія

Катэгорыя:Паэты Румыніі
Катэгорыя:Румынскамоўныя паэты
Катэгорыя:Сімвалісты
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Хайхэ

**Хайхэ** () — рака на ўсходзе Кітая.

Утвараецца пры зліцці рэк Байхэ, Вэйхэ, Цзыяхэ і Дацынхэ. Ад вусця ракі Вэйхэ да ўпадзення ў Бахайскі заліў Жоўтага мора мае даўжыню 102 км, а ад яе вытоку — 1090 км. Працякае па Вялікай Кітайскай раўніне праз горад Цяньцзінь.

На прытоках Хайхэ знаходзіцца сталіца Кітая — горад Пекін.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Рэкі Кітая
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Жоўтае мора
Байрамалі

**Байрамалі** () — горад у Марыйскім вілаяце Туркменістана. Размешчаны ў Мургабскім аазісе, у 375 км на ўсход ад Ашгабада і ў 27 км ад горада Мары. Насельніцтва - 88,5 тыс. жыхароў (2009) Чыгуначная станцыя. Кліматычны курорт: лячэнне хранічных захворванняў нырак. Лета гарачае, сухое (тэмпература больш 30°С), сонечных дзён у годзе каля 290. Зіма мяккая. Сярэдняя гадавая вільготнасць 50% (летам 25%). Ападкаў у год 130 мм.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Туркменістана