Вітольд Ёдка-Наркевіч

**Вітальд Томаш Ёдка-Наркевіч** (пол. *Witold Tomasz Jodko-Narkiewicz*, 29 красавіка 1864, Слуцк — 22 кастрычніка 1924, Варшава) — польскі палітычны дзеяч, рэвалюцыянер, публіцыст, дыпламат.
. Лондан, 1896. Злева сядзяць: Ігнацы Масціцкі, Баляслаў Енджэёўскі, Юзэф Пілсудскі, Аляксандр Дэмбскі. Стаяць: Баляслаў Міклашэўскі, Вітольд Ёдка-Наркевіч]]

## Дзяцінства і ранняе юнацтва 
Нарадзіўся 29 красавіка 1864 года ў Слуцку ў сям’і шляхецкай інтэлігенцыі. Быў сынам Вітальда (1834—1898), вядомага афтальмолага і дацэнта Галоўнай школы ў Варшаве (1862—1869), і Марыі, у дзявоцтве Сакаловай-Скварцовай. Маці паводле паходжання была расійкай. Дзяцінства правёў у маёнтку Бабоўня Слуцкага павета Мінскай губерні.

## Удзел у польскім сацыялістычным руху 
У 1884 г. далучыўся да гуртка Сацыяльна-рэвалюцыйнай партыі «Пралетарыят» пад кіраўніцтвам Марыі Багушэвічаўны. Са студзеня па ліпень 1885 г. вывучаў медыцыну ва ўніверсітэце Дэрпата. Затым прыехаў у Варшаву, адкуль пасля арыштаў членаў партыі ў верасні 1885 г. адправіўся ў Львоў. Там пачаў навучанне заалогіі ва ўніверсітэце, а таксама разам з Людвікам Кшывіцкім займаўся выданнем некалькіх нумароў сацыялістычнага часопіса «Praca». З-за сваёй дзейнасці быў арыштаваны і высланы з Аўстрыі. Пасля вяртання ў Варшаву з-за пагрозы арышту, выехаў за мяжу. З мая па кастрычнік 1886 года працягваў вучобу на медыцынскім факультэце ў Вюрцбургу, а затым на юрыдычным факультэце ў Сарбоне ў Парыжы, які скончыў у 1889 г. Пасля гэтага перабраўся ў Швейцарыю, дзе працягнуў палітычную і журналісцкую дзейнасць. Супрацоўнічаў з польскімі эмігранцкімі сацыялістычнымі часопісамі «Walka klas» і «Przedświt», якія аб’ядноўвалі членаў ІІ Пралетарыяту. Падтрымліваючы цесныя кантакты з Эдвардам Абрамоўскім, стаў прыхільнікам спалучэння ідэй сацыялізму з барацьбой за незалежнасць Польшчы.У другім (люты) нумары за 1903 г. часопіса «Przedświt» у сваім артыкуле «З нагоды беларускай адозвы» выказаў свае рэфлексіі адносна адозвы «Да інтэлігенцыі», выдадзенай ад імя Беларускай рэвалюцыйнай партыі ўвосень 1902 г., дзе галоўная ўвага прысвячалася важнасці культурна-асветніцкай працы сярод беларускага насельніцтва. З аднаго боку, ён выказаў падтрымку ад імя ППС працэсам фарміравання беларускай нацыі са сваёй літаратурнай мовай, пісьменствам, інтэлігенцыяй, школьніцтвам і г.д. З другога боку, сцвярджаў, што «што пэрспэктывы ператварэньня гэтага народу ў нацыю прынамсі ў сёньняшніх палітычных варунках вельмі малыя».Задача ўзнікшага беларускага сацыялістычнага руху павінна заключацца, на яго думку, у рэвалюцыйнай прапагандзе сумесна з польскімі дзеячамі, а не ў «этнаграфічных гульнях». На яго думку, такая прапаганда на роднай мове створыць больш трывалыя падставы для развіцця нацыянальнай самасвядомасці, чым чыста культурна-асветніцкая дзейнасць:«Таму сапраўдны беларускі патрыёт ня можа абмежавацца зьбіраньнем народных казак, сьпеваў і замоў, дасьледаваньнем граматыкі, але павінен займацца разьвіцьцём сьвядомасьці гэтага народу, тлумачыць яму, што яго эксплюатуюць і ўціскаюць, і ствараць зь яго адну вялікую палітычную сілу, якая б здолела заваяваць сабе лепшую будучыню. Мы зусім не пярэчым, што нацыі, якая мае ўласную інтэлігенцыю, жывецца лепей, чым народу, які стаіць на ўзроўні беларускага народу, але пачатак грамадзкай дзейнасьці з стварэньня гэтай інтэлігенцыі сярод народу, які ня мае самых асноўных людзкіх правоў і стаіць на гэтак нізкім узроўні культуры, як беларускі народ, было б будаваньнем замку на пяску. А калі цяпер зьвярнуць увагу на тое, што пашырэньне грамадзкай сьвядомасьці сярод карэннага беларускага насельніцтва павінна адбывацца на беларускай мове, што вымагае як дасканалых ведаў самой мовы, так і стварэньня ўсёй літаратуры — брашур, кніжак, часопісаў, — то мы прыйдзем да перакананьня, што такая дзейнасьць, якую рэкамэндуем мы (г.зн. выданьне агітацыйнай літаратуры на беларускай мове. — Ю. Т.), будзе больш плённай з нацыянальнага пункту гледжаньня, чымся праца, прапанаваная аўтарамі адозвы. Сацыялістычную брашуру, умела напісаную, чытаюць тысячы, часам дзясяткі і сотні тысяч людзей, адначасова ўпэўніваючыся ў веданьні роднай мовы, тады як збор этнаграфічных дасьледаваньняў нават у культурных краінах разыходзіцца часам толькі ў дзясятках асобнікаў. Таму рэвалюцыянэр, які працуе для народу, тым самым спрычыняецца да стварэньня матэрыялу для будучай нацыі». З пачатку 1915 г. знаходзіўся ў Сасноўцы, удзельнічаў у пасяджэннях Сасновецкага нацыянальнага камітэта. Восенню 1915 г. зноў быў у Берліне, дзе, сярод іншага, размаўляў з адным з лідараў Партыі цэнтра, дэпутатам рэйхстага Маціясам Эрцбергерам аб магчымасці стварэння польскай дзяржавы на захопленых падчас летне-восеньскага наступлення землях Каралеўства Польскага. Са снежня 1915 г. па май 1917 г. быў членам Цэнтральнага нацыянальнага камітэта ў Варшаве . Адначасова праводзіў актыўную партыйную дзейнасць у межах ППС — Рэвалюцыйнай фракцыі, удзельнічаў у яе чарговых з’ездах і з’яўляўся рэдактарам нелегальнага партыйнага органа «Do Czynu». Быў аўтарам шэрагу тэарэтычных і публіцыстычных прац. Формай праўлення такой дзяржавы мусіла быць канстытуцыйная манархія; трон прапаноўваўся адной з нямецкіх княжацкіх сем’яў.

## Сям’я і дзеці 
Жонка — Марыя Расцішэўская (1876—1962), актывістка Польскай сацыялістычнай партыі. У шлюбе з 1898 г.

Дзеці:

* Марыя (1900—1975) — жонка адваката Францішка Пашальскага;
* Эва.

## Зноскі 
## Бібліяграфія 
* Сідарэвіч А. «За нашу і вашу свабоду». Першыя крокі Беларускай Сацыялістычнай Грамады на агульнарасійскай палітычнай арэне // Дзеяслоў. — 2019. — № 3 (100). — С. 222—237.
* Cмалянчук А. Ф. Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864—1917 г. — Гродна: ГрДУ, 2001.
* Туронак Ю. Мадэрная гісторыя Беларусі. — 2 выданне. — Вільня, 2008.
* Czajowski J., Majchrowski J.M. Sylwetki polityków drugiej Rzeczypospolitej. — Kraków: Znak, 1987.
* Grünberg K., Kozłowski Cz. Historia polskiego ruchu robotniczego. — Warszawa: Książka i Wiedza, 1962.
* Holzer J. Polska Partia Socjalistyczna w latach 1917—1919. — Warszawa: PWN, 1962.
* Jarosz A. Jodko-Narkiewicz Witold // Polski Słownik Biograficzny*. -* T. 11. — 1964—1965. — S. 253—257.
* Kancewicz J. Jodko-Narkiewicz Witold Tomasz (1864—1924) // Słownik Biograficzny Działaczy Polskiego Ruchu Robotniczego, pod red. Feliksa Tycha. — T. 2. — Warszawa, 1987. — S. 725—727.
* Wojtasik J. Witold Jodko-Narkiewicz — czołowy ideolog socjalizmu niepodległościowego w końcu XIX i pierwszej dekadzie XX wieku // Ludowa i socjalistyczna wizja niepodległej Polski, red. T. Gmitruk, T. Skoczek. — Warszawa, 2020. — S. 249—269.

## Спасылкі 
* Вітольд Ёдка-Наркевіч, *Задачы рэвалюцыйнага руху ў часы падзелу Расіі ў цяперашні час*
* [Публікацыі Вітольда Ёдка-Наркевіча ў рэсурсах ŚBC](https://sbc.org.pl/dlibra/results?q=Jodko-Narkiewicz+Witold&action=SimpleSearchAction&type=-6&p=0&qf1=Creator:Jodko-Narkiewicz%2C+Witold+(1864-1924))
* [Публікацыі Вітольда Ёдка-Наркевіча](https://polona.pl/search/?query=Witold_Jodko--Narkiewicz&filters=creator:%22Jodko--Narkiewicz,_Witold_(1864--1924)%22,creator:%22Jodko--Narkiewicz,_Witold_(1834--1898)%22,public:1,hasTextContent:0) ў бібліятэцы Polonia

Катэгорыя:Выпускнікі Слуцкай гімназіі
Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці
Катэгорыя:Памерлі ў 1924 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1864 годзе
Катэгорыя:Члены Польскай сацыялістычнай партыі
Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцку
Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Дэрпцкага ўніверсітэта
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі