open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хелена Шведская

**Хелена** або **Элін Шведская** (; 1130-я ― не раней 1157)― умоўнае імя шведскай прынцэсы і каралевы Даніі, жонкі Кнуда V. Дата яе нараджэння невядомая. Яе бацькам быў кароль Швецыі Сверкер I, а маці лічыцца першай жонкай Сверкера, каралева Ульфхільда Хакансдотэр.

## Біяграфія 
У перыяд паміж 1146 і 1157 гадамі дацкае каралеўства было падзелена паміж двума прэтэндэнтамі на пасад: імі былі Кнуд V і Свен III. У 1154 годзе Кнуд заключыў саюз са сваім сваяком Вальдэмарам Вялікім і шукаў падтрымкі ў свайго айчыма Сверкера I. Ён уступіў у заручыны з дачкой Сверкера, а Вальдэмар ― з падчарыцай Сверкера Сафіяй Менскай. Імя нявесты Кнуда не згадваецца ў хроніках. Аднак, на думку сучасных даследчыкаў, яе імя Хелена або Элін. Падставай для такога заключэння з’яўляюцца дадзеныя *Necrologium Lundense*, якія згадвае *Алену Рэгіну*, якая памерла 31 снежня. Паколькі ніякая іншая Дацкая каралева з такім жа імем невядомая, хутчэй за ўсё, гаворка тут ідзе пра дачку Сверкера. Паводле іншай гіпотэзы, на самай справе ў манускрыпце згадвалася напалову легендарная Алена, якая неафіцыйна шанавалася як святая ў Швецыі і, верагодгна, у Даніі.

## Каралева Даніі 
У канцы 1156 года Кнуд V здзейсніў паездку ў Швецыю, каб суцешыць сваю маці пасля забойства караля Сверкера. У той жа час ён заручыўся са сваёй шведскай нявестай. Такім чынам, нявеста пакінула Швецыю і стала дацкай каралевай, далейшае жыццё якой апынулася нядоўгім і трагічным. У 1157 годзе Кнуд і Вальдэмар прыняў удзел у свяце прымірэння ў Роскіле са Свенам III. Падчас застолля воіны Свена напалі на двух яго супернікаў і Кнуд быў забіты, у той час як Вальдэмар паспеў схавацца. Свен быў забіты ў тым жа годзе. Каралева ж вярнулася ў Швецыю. Копія сярэднявечнага спісу ахвяраванняў, зробленая ў XVI стагоддзі, сцвярджае пра тое, што каралева Хелена ахвяравала зямлю прыходу Слака пры абацтве Урэта у Эстэргётландзе, а затым была прынятая манашкай у абацтва. Зыходзячы з гэтага, некаторыя гісторыкі мяркуюць, што жонка Кнуда пакінула свецкае жыццё неўзабаве пасля таго, як яе мужа забілі, і прыкладна ў 1158 годзе далучылася да сваёй сястры Інгегерд (пам. 1204), якая была настаяцельніцай ва Урэце.

## Продкі 
## Літаратура 
* Ahnlund, Nils. «Till frågan om den äldsta Erikskulten i Sverige». *Historisk tidskrift* 68, 1948.
* Ahnlund, Nils. «Den nationella och folkliga Erikskulten», in B. Thordeman (ed.). *Erik den helige*. Stockholm, 1954.
* Lagerqvist, Lars O. "Sverige och dess regenter under 1.000 år*. Stockholm: Albert Bonniers Förlag AB, 1982 ().*
* Rosborn, Sven. *När hände vad i Nordens historia*. Lund: Historiska media, 1997 ().
* Wallin, Curt.*Knutsgillena i det medeltida Sverige. Kring kulten av de nordiska helgonkungarna* [Historiskt arkiv, 16]. Stockholm: Almqvist & Wicksell, 1975 ().

Катэгорыя:Прынцэсы Швецыі
Катэгорыя:Асобы, чыя дата смерці не вызначана
Шарль Глейр

**Марк Габрыэль Шарль Глейр** (;  — ) — швейцарскі мастак і педагог, прадстаўнік акадэмізму.

## Біяграфія 
Асірацеўшы ва ўзросце васьмі ці дзевяці гадоў, Шарль Глейр быў завезены дзядзькам у Ліён і аддадзены ў фабрычную школу. У сярэдзіне 1820-х гадоў ён прыбыў у Парыж і некалькі гадоў узмоцнена вывучаў жывапіс у майстэрні Эрсана, потым амаль на дзесяць гадоў пакінуў Францыю (1828). Некалькі гадоў Глейр правёў у Італіі, дзе развіў свой талент вывучэннем і капіраваннем твораў старажытных майстроў, а таксама пісаннем эцюдаў з натуры. У Італіі ён зблізіўся, у прыватнасці, з Арасам Вернэ і Луі-Леапольдам Роберам, а затым адправіўся ў Грэцыю і далей на ўсход, пабываўшы ў Егіпце, Ліване, Сірыі. Прырода і народны побыт гэтых краін даставілі яму багаты запас матэрыялаў для наступных яго карцін.

Ён адрозніваўся выключнай патрабавальнасцю да сябе, працаваў над карцінамі падоўгу, аднак пакінуў у агульнай складанасці, паводле пасмяротнага каталога, 683 творы — уключаючы эцюды і малюнкі, сярод якіх, у прыватнасці, партрэт Гейнэ, выкарыстаны для гравюры ў часопісе «Revue des Deux Mondes» (красавік 1852). Сярод найбольш значных работ у спадчыне Глейра — карціны «Зямны рай» (пра якую захоплена адклікаўся Іпаліт Тэн), «Патоп», «Адысей і Наўсікая», «Блудны сын» і іншыя палотны на антычныя і біблейскія сюжэты.

Глейр таксама быў вядомы як педагог. У сярэдзіне 1840-х гадоў Поль Дэларош перадаў яму сваіх вучняў. У студыі Глейра ў розны час займаліся Сіслей, Рэнуар, Манэ, Уістлер, Піку, В. К. Генц і іншыя выдатныя мастакі.

Катэгорыя:Мастакі Швейцарыі
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Мастакі-арыенталісты
Таццяна Вячаславаўна Кабржыцкая

**Таццяна Вячаславаўна Кабржыцкая** () — беларуская літаратуразнаўца, крытык і перакладчыца.

## Біяграфія 
Нарадзілася 15 жніўня 1941 года ў Кіеве. Бацька, Вячаслаў Апанасавіч, быў заслужаным артыстам УССР, прафесарам Львоўскай кансерваторыі. Маці, Клаўдзія Васілеўна, была ўрачом.

У час Вялікай Айчыннай вайны была эвакуіравана ў Алма-Ату. У 1946 годзе сям’я пераехала ва Львоў. У 1964 годзе скончыла філалагічны факультэт Львоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Працавала завучам Вязаўскай сярэдняй школы на Львоўшчыне (1964—1966), рэдактарам выдавецтва Львоўскага ўніверсітэта (1966—1967), вучылася ў аспірантуры пры гэтым універсітэце (1967—1971).

У 1971—1980 гадах — навуковы супрацоўнік навукова-даследчага Інстытута педагогікі Міністэрства асветы БССР, з 1980 года — дацэнт кафедры рускай савецкай літаратуры Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Кандыдат філалагічных навук. Сябра СП СССР з 1990 года.

## Творчасць 
У друку выступае з рэцэнзіямі і літаратурна-крытычнымі артыкуламі з 1963 года. З В.Рагойшам выдала кнігі «Карані дружбы: Беларуска-ўкраінскія літаратурныя ўзаемасувязі пачатку XX ст.» (1976), «Слядамі знічкі: Пра Сяргея Палуяна» (1990) і падрыхтавала да публікацыі кнігу С.Палуяна «Лісты ў будучыню» (1989).

На украінскую мову пераклала творы М. Багдановіча, У. Караткевіча, асобным выданнем выйшлі аповесці В. Быкава «У тумане», «Аблава», раман «Мёртвым не баліць» (Кіеў, 1990). З украінскай мовы пераклала кнігу для настаўнікаў Д. Тхаржэўскага і У. Гекта «Праблемнае навучанне…» (1986).

## Узнагароды 
Лаўрэат літаратурнай  (Украіна), узнагароджана ордэнам Святой княгіні Вольгі 3-й ступені (Украіна).

## Літаратура 
* Беларускія пісьменнікі : біябібліягр. слоўн. Т. 3. — Мн., 1994. — С. 32-33.

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на ўкраінскую мову
Дацкі тэхнічны ўніверсітэт

**Дацкі тэхнічны ўніверсітэт** () — дацкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Капенгагене.

## Агульная характарыстыка 
Ён быў заснаваны ў 1829 годзе па ініцыятыве Ганса Крысціяна Эрстэда як першы ў Даніі політэхнічны інстытут, і сёння ён уваходзіць у шэраг вядучых інжынерных вышэйшых навучальных устаноў Еўропы.

Нароўні з Парыжскай політэхнічнай школай, Лазанскай політэхнічнай федэральнай школай, Эйндховенскім тэхналагічным універсітэтам, Мюнхенскім тэхнічным універсітэтам і Ізраільскім тэхналагічным інстытутам, ён з’яўляецца членам «EuroTech Universities Alliance».

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Даніі
Катэгорыя:Капенгаген
Катэгорыя:Вышэйшыя тэхнічныя навучальныя ўстановы
Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Барысаў, праспект Рэвалюцыі)

**Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну** — колішні помнік у Барысаве, які размяшчаўся па праспекце Рэвалюцыі, каля цэнтральнага ўвахода ў парк культуры і адпачынку імя М. Горкага.

У Вялікую Айчынную вайну ў 1941. У той жа час праўнучка скульптара Андрэя Бембеля, Вера Бембель-Бельская, у інтэрв’ю прыгадвала, што *«прадзед любіў скульптуру „Ленін-правадыр“ (створана ў 1953 г., пастаўлена ў Барысаве), у ёй шмат дынамікі»*. Не выключана, што ў 1947 годзе была пастаўлена часовая шаблонная скульптура, а ў 1953 — аўтарская праца Бембеля.

У лістападзе 1986 года на Цэнтральнай плошчы быў пастаўлены новы помнік Леніну. У красавіку 1987 года стары помнік на праспекце Рэвалюцыі быў дэмантаваны ўначы, працаўнікі далі падпіску аб неразгалошванні акалічнасцей зносу. Тагачасныя ідэолагі асцерагаліся, што знос можа быць няправільна ўспрыняты гараджанамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:1934 год у Беларусі
Катэгорыя:Помнікі Леніну
Катэгорыя:Помнікі Барысава
Катэгорыя:Праспект Рэвалюцыі (Барысаў)
Катэгорыя:Зніклі ў 1987 годзе
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Барысава
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя савецкай уладай
Катэгорыя:Творы Аляксандра Грубэ
Катэгорыя:Творы Андрэя Бембеля
Вайна ў Агадэне

**Вайна ў Агадэне** — узброены канфлікт паміж Эфіопіяй, агадэнскімі сепаратыстамі і ісламісцкімі групоўкамі ў правінцыі Агадэн.

## Агляд 
У Агадэне дзейнічала паўстанцкая ўзброеная групоўка Фронт нацыянальнага вызвалення Агадэна, якая з 1994 года вяла ўзброеныя дзеянні супраць Эфіопіі. Мэта групы мянялася з цягам часу, першапачаткова ФНВА заяўляў, што хоча больш шырокай аўтаноміі для Агадэна ў Эфіопіі, аднак з часам групоўка заявіла пра тое, што змагаецца за поўную незалежнасць рэгіёну ад Эфіопіі. Таксама прадстаўнікі ФНВА выступалі за аднаўленне Вялікага Самалі. Дадзены канфлікт у значнай ступені быў зачынены для ўвагі знешняга свету, так як Адыс-Абеба трымала ў таямніцы ўсё, што адбывалася ў гэтым рэгіёне.

Вылазкі паўстанцаў ФНВА, як правіла, асвятляліся толькі замежнымі сродкамі масавай інфармацыі, у той час як мясцовае тэлебачанне Эфіопіі замоўчвала праўду пра канфлікт. У 2007 годзе, ФНВА здзейсніў напад на нафтаноснае радовішча ў Аболе, у выніку якога загінулі 9 кітайскіх рабочых з кампаніі Sinopec і 61 эфіоп са службы аховы аб’екта. У адказ Эфіопія пачала ваенныя дзеянні ў чэрвені 2007 года, з мэтай знішчыць групоўку паўстанцаў. Наступленне суправаджалася высокай крытыкай і абвінавачваннямі ў сур’ёзных парушэннях правоў чалавека. Ваенныя дзеянні ў Агадэне былі цесна звязаны з удзелам Эфіопіі ў Самалійскай грамадзянскай вайне, так як адной з мэтаў для нападу Эфіопіі на Саюз ісламскіх судоў у снежні 2006 года было ў тым, каб перарэзаць сувязь паміж ФНВА і СІС.

## Прадмовы 
У склад Эфіопіі дадзены рэгіён увайшоў у сярэдзіне дзевятнаццатага стагоддзя і быў месцам амаль пастаяннага напружання паміж Самалі і Эфіопіяй з 1960-х гадоў. Канфлікт перайшоў у стан вайны ў канцы 1970-х, калі тагачасны прэзідэнт Самалі — Сіяд Барэ, паспрабаваў рэалізаваць праект Вялікага Самалі. Вайна працягвалася амаль год і скончылася перамогай Эфіопіі.

ФНВА быў утвораны ў 1984 годзе. У яго склад уліліся былыя байцы Фронту вызвалення Заходняга Самалі, аднак падтрымкі з боку Самалі ім не аказвалася.

ФНВА прымаў удзел у грамадзянскай вайне ў Эфіопіі, калі арганізацыя змагалася супраць ЧВАС і ваеннай дыктатуры Менгісту Хайле Марыям, але пры гэтым не была звязана з іншымі групоўкамі. Пасля падзення рэжыму Менгісту ў 1992 годзе, ФНВА увайшоў у склад урада новаўтворанага Самалійскага рэгіёну Эфіопіі, стаўшы там адной з галоўных палітычных партый. Пасля Фронт нацыянальнага вызвалення Агадэна заняўся адкрытай прапагандай сепаратызму, што прывяло да яго адхілення ад удзелу ў рабоце ўрада ў 1994 годзе і пераходу на цалкам нелегальнае становішча. Пры ўсім тым Фронт нацыянальнага вызвалення Агадэна падтрымліваў Эрытрэю ў вайне супраць Эфіопіі ў 1998—2000 гадах. У Эрытрэі ФНВА атрымліваў матэрыяльна-тэхнічную і ваенную падтрымку.

## Гл. таксама 
* Агадэн
* Вайна за Агадэн (1977—1978)
* Ваенная кампанія Эфіопіі ў Агадэне

Катэгорыя:Вялікае Самалі
Катэгорыя:Эфіопа-эрытрэйскі пагранічны канфлікт
Катэгорыя:Войны XX стагоддзя
Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя
Трыполле (значэнні)

* Трыполле — вёска ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі
* Трыполле, або Трыпілле — вёска ў Абухіўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны
Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Барысаў, Цэнтральная плошча)

**Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну** — помнік у Барысаве, размешчаны на Цэнтральнай плошчы. Пастаўлены ў 1986 годзе. Прысвечаны заснавальніку савецкай дзяржавы У. І. Леніну. Аўтары помніка — скульптар А. Анікейчык, архітэктары Л. Левін, Ю. Градаў.

## Апісанне 
Вышыня пастамента складае 3,2 м, скульптуры — 5 м.
У. I. Ленін паказаны ў поўны рост, побач з трыбунай, на якую апіраецца левай рукой. Рух правай рукі як бы сцвярджае выбітыя на трыбуне словы «Уся ўлада Саветам!». Энергічна ўзнятая галава, пастава перадаюць унутраную дынаміку вобраза. Выява разгорнутага сцяга побач з фігурай садзейнічае ўспрыняццю помніка як сімвала рэвалюцыі. Спалучэнне чырвонага граніту пастамента і цёмнай бронзы скульптуры ўзмацняе яго мастацкую выразнасць.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:1986 год у Беларусі
Катэгорыя:Помнікі Леніну
Катэгорыя:Помнікі Барысава
Катэгорыя:Цэнтральная плошча (Барысаў)
Катэгорыя:Творы Анатоля Анікейчыка
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Леаніда Левіна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Юрыя Градава
Уладзімір Мсціславіч (вялікі князь кіеўскі)

**Уладзімір Мсціславіч**, у хрышчэнні **Дзмітрый** (1132 — 30.5.1171) — князь дарагабужскі (1150—1171), князь уладзімірскі (1154—1157), князь слуцкі (1162), князь трыпольскі (1162—1168), вялікі князь кіеўскі (1171).

## Біяграфія 
Сын кіеўскага князя Мсціслава Уладзіміравіча з другога шлюбу.

Пасля смерці старэйшага брата Святаполка ў 1154 годзе, атрымаў Уладзіміра-Валынскае княства, адкуль у 1156 годзе яго выгнаў Мсціслаў Ізяславіч. У наступныя гады Уладзімір Мсціславіч беспаспяхова дамагаўся Уладзіміра і Турава. У 1162 годзе згаданы як трымальнік Слуцка, адкуль быў выгнаны кааліцыяй князёў: *«Рюрик и Святополк Гюргевичь Туровьским и Святослав Всеволодович с братомъ Ярославом и съ Олгомъ Святославичем и с Володимиричемъ и съ Кривьскими князьми идоша къ Случьску»*. Пасля Уладзімір Мсціславіч часта пераходзіў з аднаго княжання на іншае, пакуль незадоўга смерці не заняў княжацкі сталец у Кіеве.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Уладзімір Мсціславіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 6. Кніга 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск.: БелЭн, 2001. — С. 576.
* *Котляр М. Ф.* Володимир Мстиславич // Енциклопедія історії України: У 10 т. / Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін.; Інститут історії України НАН України. — Київ: Наукова думка, 2003. — Т. 1: А — В. — С. 617.
* *Войтович Л. В.* Князівські династії Східної Європи (кінець IX — початок XVI ст.): склад, суспільна і політична роль. Історико-генеалогічне дослідження. — Львів: Інститут українознавства ім. І. Крип’якевича, 2000. — 649 с.

Катэгорыя:Князі валынскія
Катэгорыя:Князі дарагабужскія (на Гарыні)
Катэгорыя:Князі кіеўскія
Катэгорыя:Князі слуцкія
Архіў Ніцшэ

**Архіў Ніцшэ** () — першая арганізацыя, якая занялася архіваваннем і дакументаваннем жыцця і дзейнасці філосафа Фрыдрыха Ніцшэ; усе крыніцы былі атрыманы ад Элізабэт Фёрстэр-Ніцшэ, сястры філосафа.

Архіў Ніцшэ быў заснаваны ў 1894 годзе ў Наўмбургу і знайшоў пастаяннае месцазнаходжанне ў Веймары. Яго гісторыя да сярэдзіны XX стагоддзя была цесна звязана з яго заснавальніцай Элізабэт Фёрстэр-Ніцшэ, сястрой філосафа, якая таксама на працягу многіх гадоў кіравала архівам. Нягледзячы на тое, што з моманту свайго ўзнікнення архіў падвяргаўся інтэнсіўнай крытыцы за пераробку або нават падробку дакументаў для падтрымкі пэўных ідэалагічных мэт, да канца Другой сусветнай вайны архіў быў ключавым месцам для рэцэпцыі творчасці Ніцшэ ў Германіі. У ГДР ён быў далучаны да *Nationale Forschungs- und Gedenkstätten der klassischen deutschen Literatur in Weimar* (Нацыянальныя даследчыя і мемарыяльныя комплексы класічнай нямецкай літаратуры ў Веймары) і афіцыйна спыніў існаванне ў 1956 годзе. Яго фонды сталі даступнымі для заходніх даследчыкаў, у першую чаргу Мадзіна Манцінары, які падрыхтаваў новыя выданні Ніцшэ замест сумніўных старых, выдадзеных Архівам. У ГДР, аднак, Ніцшэ па-ранейшаму быў забароненым аўтарам, пад забаронай былі ўсе яго творы.

Пасля ўз’яднання Германіі фонды архіва знаходзяцца ў валоданні ўстановы *Stiftung Weimarer Klassik*, якая цяпер называецца Klassik Stiftung Weimar. Месца знаходжання архіва, *Villa Silberblick*, цяпер з’яўляецца музеем.

## Гісторыя 
### Мэты 
Элізабэт Фёрстэр запланавала стварыць Архіў Ніцшэ пасля свайго вяртання ў Германію з Парагвая восенню 1893 года. Мэта архіва заключалася ў збіранні рэсурсаў, каб не дапусціць іх рассейвання і забяспечыць манаполію на іх каштоўнасць, што не было нечым незвычайным у той час.

З пачатку 1890-х гадоў цікаўнасць да твораў Ніцшэ ў нямецкамоўным свеце каласальна ўзрасла. Архіў Ніцшэ спрабаваў дамагчыся законных правоў на інтэрпрэтацыю Фрыдрыха Ніцшэ і яго філасофіі ў публічных абмеркаваннях. Для ўдзелу ў такіх абмеркаваннях служылі не толькі біяграфіі аўтарства Элізабэт Фёрстэр-Ніцшэ, але і мноства часопісаў і газетных артыкулаў, што выпускаліся Архівам і яго асяродкам. Фёрстэр-Ніцшэ ўжо з юнацтва збірала дакументы свайго брата, а потым пачала скупляць усю яго паштовую перапіску за вялікія грошы. Гэтыя лісты таксама прама ці ўскосна публікаваліся Архівам, разам з працамі Ніцшэ. Іншай прычынай актыўнай выдавецкай дзейнасці архіва і манапалізацыі ім творчасці Ніцшэ маглі быць спадзяванні атрымаць ад гэтага вялікі прыбытак.

## Спасылкі 
* Архіў Ніцшэ
* Каледж Фрыдрыха Ніцшэ 

Катэгорыя:Бібліятэкі Германіі
Катэгорыя:Фрыдрых Ніцшэ
Помнік Людміле Іванаўне Чалоўскай

**Помнік Людміле Іванаўне Чалоўскай** — помнік у Барысаве, размешчаны на праспекце Рэвалюцыі, у скверы. Пастаўлены ў 1958 годзе. Прысвечаны удзельніцы партызанскага руху на Барысаўшчыне ў Вялікую Айчынную вайну Людміле Чалоўскай. Аўтары помніка — скульптар С. Селіханаў, архітэктар Г. Калюжны.

## Апісанне 
Агульная вышыня бетоннага помніка складае 4,4 м. Скульптурная фігура Л. I. Чалоўскай на простым і строгім пастаменце. У зграбнай фігуры, лёгкім, але рашучым кроку дзяўчыны адлюстраваны валявы парыў і абаяльнасць юнацтва, маральная сіла адважнай партызанкі. Скульптура вабіць жыццёвасцю і адухоўленасцю вобраза. 

## Літаратура 
* 
* Мачульский Р. Н. Вечный огонь: Партизанские записки.— 3 изд.— Мн., 1978;
* Андрющенко Н. Дорогами подвигов. — 2 изд. — Мн., 1978.

Катэгорыя:Помнікі Барысава
Катэгорыя:1958 год у Беларусі
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Творы Сяргея Селіханава
Катэгорыя:Праспект Рэвалюцыі (Барысаў)
Людміла Іванаўна Чалоўская

**Людміла Іванаўна Чалоўская** (, Магілёў — , Барысаў) — удзельніца партызанскага руху на Барысаўшчыне ў Вялікую Айчынную вайну.

## Біяграфія 
Нарадзілася  года ў Магілёве ў сям’і ваеннаслужачага. Член УЛКСМ з 1940 года. 3 1935 года жыла ў Барысаве. Вясной 1941 года скончыла 8 класаў сярэдняй школы № 2.

3 ліпеня 1941 года — член камсамольска-маладзёжнай групы Барысаўскага камуністычнага падполля. Распаўсюджвала лістоўкі, збірала зброю і боепрыпасы, звесткі аб размяшчэнні нямецкіх войск. 3 лютага 1942 г. разведчыца і сувязная партызанскага атрада імя Ф. Э. Дзяржынскага брыгады «Дзядзькі Колі», з ліпеня 1943 г. — у партызанскай спецыяльнай групе НКДБ СССР «Артур». Падтрымлівала сувязь з падпольнымі групамі ў Барысаве, перадавала ім міны, узрыўчатку для дыверсій, збірала звесткі разведкі для партызан, здабывала бланкі пашпартоў, удзельнічала ў арганізацыі ўцёкаў ваеннапалонных. Дом, дзе жыла маці Люсі ў Барысаве, быў  партызанскіх сувязных і падпольшчыкаў.

3 кастрычніка 1943 года пры выкананні чарговага задання схоплена гітлераўцамі і кінута ў Барысаўскую турму. Пасля катаванняў расстраляна ў ноч з 6 на 7 лістапада 1943 года.

## Узнагароды 
Пасмяротна ўзнагароджана 2 ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені.

## Памяць 
Імем адважнай партызанкі названы вуліца і піянерская дружына сярэдняй школы № 13 у Барысаве. У 1958 годзе ў Барысаве пастаўлены помнік Люсі Чалоўскай (скульптар С. Селіханаў, архітэктар Г. Калюжны).

## Літаратура 
* 
* Мачульский Р. Н. Вечный огонь: Партизанские записки.— 3 изд.— Мн., 1978;
* Андрющенко Н. Дорогами подвигов. — 2 изд. — Мн., 1978.
Залаты медаль Кангрэса ЗША

**Залаты медаль Кангрэса ЗША** () — вышэйшая грамадзянская ўзнагарода ЗША, якая прысуджаецца ад імя Кангрэса ЗША. Падставай для ўзнагароджання Залатым медалём Кангрэса з'яўляюцца выдатныя дасягненні, якія маюць асаблівае значэнне для гісторыі і культуры Злучаных Штатаў Амерыкі.

Медаль была заснавана ў 1776 годзе, першым узнагароджаным Залатым медалём быў Джордж Вашынгтон. Да 1860 года медаль уручаўся ў якасці ваеннай узнагароды, ёю ўзнагароджваліся салдаты і афіцэры, якія прадэманстравалі гераізм на поле бою і выбітныя камандуючыя. Пасля заснавання Медалі Гонару, Залаты медаль Кангрэса перастаў выкарыстоўвацца ў якасці ваеннай узнагароды, хаця і не канчаткова — узнагароджанні за ваенныя дасягненні і гераізм праводзіліся і пазней, у прыватнасці пасля заканчэння Другой сусветнай вайны.

У ЗША існуе ўзнагарода, якая мае статус, аналагічны статусу Залатога медаля Кангрэса, і таксама разглядаецца як вышэйшая грамадзянская ўзнагарода — Прэзідэнцкі медаль Свабоды.
Катэгорыя:Узнагароды паводле алфавіта
Катэгорыя:Вышэйшыя дзяржаўныя ўзнагароды
Катэгорыя:Медалі ЗША
Катэгорыя:З’явіліся ў 1776 годзе
Форт Крысціна

**Форт Крысціна** (;) — першае шведскае паселішча, заснаванае ў 1638 годзе ў вусці рэк Крысціна і Дэлавэр падчас шведскай каланізацыі Амерыкі, у 1638—1655 гадах — сталіца Новай Швецыі.

Паселішча было названа ў гонар каралевы Крысціны (1626 - 1689). Асноўным насельніцтвам форта на найпозніх этапах яго існавання былі фіны з падуладных Швецыі фінскіх земляў.

Катэгорыя:Новая Швецыя
Катэгорыя:Крэпасці паводле алфавіта
Катэгорыя:Каланізацыя Амерыкі
Катэгорыя:Новыя Нідэрланды
Катэгорыя:Фарты ЗША
Чартызм

**Чартызм** () — сацыяльны і палітычны рух у Англіі ў 1836—1848 гг., які атрымаў імя ад пададзенай у 1839 годзе парламента петыцыі, якая называлася хартыяй ці Народнай хартыяй. Чартызм можна лічыць папярэднікам сацыял-дэмакратыі, хоць сацыялістычныя ідэі ў ім былі вельмі слабыя.

Непасрэднай прычынай, якая стварыла чартысцкі рух, былі прамысловыя крызісы 1825 і 1836 гадоў і створанае імі беспрацоўе 1825—1830 і 1836—1840 гадоў, якая распаўсюдзілася пераважна на Ланкашыр, але захапіла таксама і іншыя часткі Англіі. заработную плату астатніх. Беспрацоўе выклікала яшчэ ў 1820-х гадах доўгі шэраг працоўных бунтаў у розных гарадах Ланкашыра, якія суправаджаліся рабаваннем булачных і ежы ў крамах.

Рух буржуазіі, які прывёў да парламенцкай рэформы 1832 года, знайшоў гарачую падтрымку і ў працоўных масах, але поспех гэтага руху зусім не задаволіў працоўных. Чартысты спадзяваліся, што рэфармаваны паводле іх жаданняў парламент здолее знайсці дакладныя сродкі для ўхілення сацыяльных бед, супраць якіх яны пратэставалі. Для іх пабудаваны на прынцыпе ўсеагульнага галасавання парламент павінен быў з’явіцца арганізацыяй мас для абароны іх эканамічных інтарэсаў. Гэта было працоўным рухам у Англіі за палітычныя правы.

Катэгорыя:Рабочы рух
Катэгорыя:Гісторыя сацыялізму
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Палітычныя рухі
Катэгорыя:Віктарыянская эпоха
Вялікая сінагога (Барысаў)

**Вялікая сінагога** — колішняя сінагога ў Барысаве, размешчаная ў Стара-Барысаве, па вул. 3-га Інтэрнацыянала, 49.
## Гісторыя 
Пабудавана ў пачатку XX ст. з цэглы.

Планіровачна будынак падзелены цэнтральным вестыбюлем на 2 палавіны — квадратную залу і падоўжаны кулуар са службовымі памяшканнямі і бакавой лесвіцай на другі паверх.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліца 3-га Інтэрнацыянала (Барысаў)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Барысава
Катэгорыя:Сінагогі Беларусі
Катэгорыя:XX стагоддзе ў Барысаве
Катэгорыя:Славутасці Барысава
Сінагога «Хеўрэ тылім»

**«Хеўрэ тылім»** — колішняя сінагога ў Барысаве, якая размяшчаецца па вуліцы Лапаціна, 41.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1911 годзе на месцы старой сінагогі, прыблізна на гэтым жа месцы ў 1670 годзе існавала яўрэйская школа. Пры новай сінагозе была яўрэйская школа Талмуд-Тора.

У 1994 году асветніцкае таварыства «Святло меноры» па афіцыйным дазволе Барысаўскага гарвыканкама ўсталявала на будынку ахоўную шыльду з надпісам «Міністэрства культуры Беларусі. Сінагога „Хеўрэ тылім“. Пабудавана ў 1911 году. Помнік архітэктуры. Ахоўваецца дзяржавай», аднак, станам на 2022 год будынак не ўнесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
Катэгорыя:вуліца Лапаціна (Барысаў)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Барысава
Катэгорыя:Сінагогі Беларусі
Катэгорыя:XX стагоддзе ў Барысаве
Катэгорыя:1911 год у Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Барысава
Уладзімір Мсціславіч (князь берасцейскі)

**Уладзімір Мсціславіч** (каля 1158 — верасень 1170) — берасцейскі князь з дынастыі Манамахавічаў (1170).

Паходзіў з дынастыі Манамахавічаў (Ізяславічаў Валынскіх), быў наймалодшым сынам Мсціслава Iзяславіча і Агнешкі, дачкі польскага князя Баляслава Крывавустага. Пра смерць Уладзіміра Мсціславіча згадвае Іпацьеўскі летапіс: *«У той жа час праставіўся быў яго [Рамана Мсціславіча] брат меншы Уладзімір у Берасці»*.

Гісторык Аляксандр Праснякоў пісаў: «У Мсціслава было чатыры сыны: Раман замацоўваецца ва Уладзіміры, Усевалада бачым у Белзе, Святаслава і Уладзіміра — у Чэрвені і Берасці».

## Літаратура 
* *Войтович Л. В.* Князівські династії Східної Європи (кінець IX — початок XVI ст.): склад, суспільна і політична роль. Історико-генеалогічне дослідження. — Львів: Інститут українознавства ім. І.Крип’якевича, 2000. — 649 с.
* *Войтович, Л. В.* Княжа доба на Русі: портрети еліти. — Біла Церква: Вид. О. В. Пшонківський, 2006.
* *Пресняков А. Е.* Княжое право в Древней Руси. Лекции по русской истории. Киевская Русь. — Москва: Наука, 1993.

Катэгорыя:Ізяславічы Валынскія
Катэгорыя:Князі берасцейскія
NSU Motorenwerke

**NSU Motorenwerke AG** — нямецкая кампанія, заснаваная ў 1873 годзе і спецыялізуецца на вытворчасці матацыклаў і аўтамабіляў.

Фірма Neckarsulm Strickmaschinen Union пачынала як вытворца вязальных машын, але поспех быў толькі часовым. Крысціян Шміт і Генрых Штоль заснавалі сваю кампанію ў горадзе Рыдлінген на Дунаі ў 1873 годзе. Кампанія таксама вырабляла ровары з 1886 года. У 1880 годзе партнёры рассталіся, і Крысціян Шміт перанёс фабрыку NSU у Некарзульм, і ў гэтым горадзе заснавана Neckarsulmer Strickmaschinen Union, што азначае «Саюз вязальных машын Неккарзульма»: ініцыялы гэтых трох слоў дадуць брэнд NSU, які заставаўся ў дзейнасці да 1977 года.

У 1950-я гады NSU быў найбуйнейшым вытворцам матацыклаў у свеце.

## Пасляваенныя аўтамабілі NSU 
* NSU Prinz I, II, 30 и III (1957—1962)
* NSU Sport Prinz (1959—1967)
* NSU Prinz 4 (1961—1972)
* NSU Spider (1964—1967)
* NSU Prinz 1000, NSU 1000 (1964—1972)
* NSU 1000 TT, NSU TT, NSU TTS (1965—1972)
* NSU Typ 110, NSU 1200 (1965—1972)
* NSU Ro 80 (1967—1977)
* NSU K70 (прататып, у 1970—1975 гады выпускаўся пад маркай Volkswagen K70)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Кампаніі Германіі
Новы Амстэрдам

**Новы Амстэрдам** () — першапачатковая галандская назва Нью-Ёрка ў 1626—1664 гадах  .

 ]]

## Гісторыя ўзнікнення 
У 1602 годзе Генеральныя штаты Рэспублікі Сямі Аб'яднаных Ніжніх Земляў (у прастамоўі — Галандскай Рэспублікі) заснавалі Галандскую Вест-Індскую кампанію, паставіўшы перад ёй задачу знайсці Паўночна-заходні шлях у Азію і далучыць да Нідэрландаў зноў адкрытыя тэрыторыі.

У 1609 годзе экспедыцыя гэтай кампаніі пад кіраўніцтвам англійскага мараплаўца Генры Хадсана (Гудзона) адкрыла, даследавала і склала карту дэльты ракі (пазней якая атрымала імя Гудзона) на месцы будучага горада. У 1614 годзе тэрыторыя была далучана да Галандскай рэспублікі пад імем Новыя Нідэрланды. Першае паселішча правінцыі з'явілася на Губернатарскай выспе па суседстве з востравам Манхэтэн ў 1624 годзе, а пазней, у 1625 годзе, пасяленцамі быў пабудаваны Форт Амстэрдам на паўднёвым ускрайку Манхэтэна.

## Развіццё горада 
Селішча Новы Амстэрдам атрымала статут горада ў 1653 году пасля атрымання муніцыпальных праў. Заснавальнікам горада лічыцца другі дырэктар Галандскай Вест-Індскай кампаніі Вільем Верхюлст, які разам са сваімі памочнікамі ў 1625 годзе абраў востраў Манхэтэн у якасці месца закладкі пастаяннага паселішча. У той жа год ваенны інжынер Крэйн Фрэдэрыксзон ван Лобрэхт заклаў тут крэпасць з Фортам Амстэрдам у цэнтральнай яе частцы. Каб абараніць уласнасць пасяленцаў, згодна з галандскім законам, губернатар Новых Нідэрландаў Петэр Мінэйт у 1626 годзе выкупіў востраў Манхэтэн у індзейскага племені Манахатта за рэчы, ацэненыя тады ў 60 гульдэнаў (24 долары ў той час, сума, эквівалентная сёння 500-700 долараў).

Добра ўмацаваны горад на паўднёвым ускрайку выспы Манхэтан у дэльце ракі закліканы быў гарантаваць бяспеку рачнога праходу суднам Галандскай Вест-Індскай кампаніі, якія гандлявалі ў вярхоўях ракі пушнінай з індзейскімі плямёнамі. Акрамя таго, ён павінен быў ахоўваць эксклюзіўны доступ кампаніі да вусцяў рэк Дэлавэр і Канэктыкут.

Новы Амстэрдам вырас у самае буйное селішча ў правінцыі Новых Нідэрландаў і заставаўся ва ўладзе Галандскай рэспублікі да жніўня 1664 гады, калі ён часова перайшоў у рукі ангельцаў у выніку вайны. Англійскі кароль Карл II у 1664 годзе вырашыў далучыць Новыя Нідэрланды да сваіх уладанняў у Паўночнай Амерыцы, аддаў іх у дарунак свайму брату Джэймсу, герцагу Йорка і Олбані, які стаў пасля каралём Якавам II (1633—1701). Джэймс атрымаў тытул лорда-ўладальніка і падрыхтаваў добра ўзброеную экспедыцыю з чатырох караблёў на чале з Рычардам Нікалсанам, прапанаваўшы жыхарам правінцыі разам з губернатарам Пітэрам Стэйвесантам перадаць свае землі ангельскай кароне.

У жніўні 1673 года галандскі атрад колькасцю 600 чалавек пад камандаваннем капітана Энтані Колвэ захапіў Нью-Ёрк і навакольную тэрыторыю. Ён назваў гэтую вобласць Новы Оранж у гонар Вільгельма Аранскага і стаў яе губернатарам. Галандскае кіраванне, аднак, доўжылася нядоўга. У 1674 годзе быў падпісаны Вестмінстэрскі дагавор, па якім Нью-Ёрк быў вернуты Англіі.

Катэгорыя:Гісторыя Нью-Ёрка
Катэгорыя:Манхэтэн
Катэгорыя:Новыя Нідэрланды
Тхакалі

**Тхакалі** (саманазва: थकाली) — народ у Непале. Агульная колькасць (2022 г.) — каля 14 700 чалавек.

Тхакалі — нашчадкі сіна-тыбецкіх качавых родаў, якія насялялі вярхоўі Гандака. У сярэдзіне XIX ст. тхакалі аказалі дапамогу непальскай дзяржаве ў вайне з Тыбетам і Кітаем, за што атрымалі значныя прывілеі, у тым ліку валодаць зямлёй, манаполію ў гандлі соллю і магчымасць мець свайго спадчыннага кіраўніка *суба*. Пазней тхакалі стварылі паспяховую гандлёвую супольнасць у розных частках Непала. 

У нашы дні асноўныя заняткі: земляробства, гандаль, дробныя рамёствы. Тхакалі ствараюць фінансавыя кааператывы *зікур*, якія аказваюць узаемадапамогу сваім чальцам. Дзякуючы гэтаму многія з іх паспяхова займаюцца бізнесам, трымаюць гасцініцы, малыя прадпрыемствы, пасрэдніцкія кампаніі і г. д. 

Тхакалі разглядаюцца як асобная замкнёнаая каста, якая падзяляецца на некалькі буйных экзагамных родаў. Найбольш высокі статус мае род *суба*. Яго чальцы традыцыйна выконваюць функцыі суддзяў і пасярэднікаў у выпадку ўзаемных спрэчак. Кожны род мае свае могілкі *хімдж*, падтрымлівае сустрэчы сваякоў падчас святаў. У сваю чаргу, роды падзяляюцца на лакальныя сямейныя супольнасці ''г'юпа''. У мінулым было распаўсюджана выкраданне нявесты. У нашы дні дамінуюць шлюбы па разліку. Малодшыя сыны застаюцца жыць з бацькамі і ўтвараюць з імі пашыраныя сем'і. Старэйшыя сыны пасля шлюбу атрымоўваюць частку спадчыны пры жыцці бацькоў і ствараюць свае гаспадаркі. 

Вернікі — індуісты, хаця захаваліся многія рэшткі старажытных анімістычных культаў і будызму. Тхакалі практыкуюць культ продкаў ''дху-тын-г'я*, астралогію, некаторыя будысцкія цырымоніі *дхом''. Аднак яны ўстрымліваюцца ад ужывання ялавічыны і піва, шануюць індуісцкіх багоў. Характэрна, што тхакалі рэдка звяртаюцца да брахманаў бахун і вылучаюць святароў са свайго асяроддзя. 

## Спасылкі 
* Thakalis: Who are they?
* Thakali Culture
* Thakali - Encyclopedia.com
* Thakali - Countries and Their Cultures

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Непала
Катэгорыя:Касты
Выбухі пад Белгарадам

**Выбухі пад Белгарадам** — падчас расійска-ўкраінскай вайны пад Белгарадам (на Слабажаншчыне) адбылося некалькі магутных выбухаў. 29 сакавіка 2022 года адбыўся пажар і выбухі на складзе боепрыпасаў у прыгарадзе, а 1 красавіка — ракетны ўдар з верталётаў Мі-24 і пажар на нафтабазе ў горадзе.

1 красавіка губернатар Расіі Вячаслаў Гладкоў і неназваны амерыканскі чыноўнік заявілі, што два ўкраінскія верталёты Мі-24 атакавалі і падпалілі склад паліва ў Белгарадзе ў выніку нанясення паветранага ўдару на малой вышыні без страт. Украіна не пацвярджае і не абвяргае адказнасць. Сакратар РНБА Аляксей Данілаў абверг тое, што авіяўдар па Белгародскай вобласці нанесены Украінай.

Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі не адказаў на пытанне, ці атакавала Украіна з дапамогай верталётаў нафтабазу ў Белгарадзе, адзначыўшы, што ён не абмяркоўвае свае загады ў якасці галоўнакамандуючага. Гэта першы нібыта ўкраінскі авіяўдар па тэрыторыі Расейскай Фэдэрацыі з пачатку ўварваньня Расеі ва Ўкраіну ў 2022 годзе.

## Зноскі 
Катэгорыя:Белгарад
Катэгорыя:Гісторыя Белгародскай вобласці
Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна
Катэгорыя:Уварванне Расіі ва Украіну (2022)
Таццяна Уладзіміраўна Звярко

**Таццяна Уладзіміраўна Звярко** (нар. ) — палітычная зняволеная, абвінавачаная і асуджаная падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

## Біяграфія 
## Палітычны пераслед 2020—2022 
Да абвінавачвання па крымінальнай справе Таццяна 17 гадоў працавала ў Лідскім райвыканкаме старэйшым інспектарам у аддзеле дакументацыйнага забеспячэння, не мела спазненняў ці спагнанняў. Вядома, што прадстаўнік улады, якога нібыта абразіла Таццяна ў сувязі з падзеямі жніўня 2020 года, — гэта намеснік начальніка лідскага РАУС Дзяніс Жынко, з якім яна была асабіста знаёма і якому напісала асабістае паведамленне, калі пабачыла фота апошняга, дзе ён кіруе разгонам акцыі пратэсту. Таксама яна нібыта пакінула некалькі публічных каментароў пра таго міліцыянта і Лукашэнку.

У жніўні 2021 ў Лідзе суддзя Ігар Кашко асудзіў Таццяну Звярко на 1 год і 6 месяцаў калоніі па двух артыкулах Крымінальнага кодэкса: арт. 369 КК РБ (Абраза прадстаўніка ўлады) і арт. 368 КК РБ (Абраза прэзідэнта), таксама суддзя абавязаў Таццяну сплаціць 2 тысячы рублёў пацярпеламу міліцыянту — за маральную шкоду. Таццяна ўзялі пад варту ў зале суда. На момант затрымання яна знаходзілася ў дэкрэтным адпачынку, малодшаму сыну Ягору быў 1 год і 8 месяцаў, што паводле беларускага заканадаўства (арт. 63 КК РБ) з’яўляецца змякчальнымі абставінамі, але гэта не перашкодзіла суддзі вынесці рэальны тэрмін.

10 жніўня 2021 шэрагам беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларускі Хельсінкскі камітэт і Беларускі ПЭН-цэнтр, была прызнана палітычнай зняволенай. Такім чынам, Таццяна далучылася да палітычных зняволеных, чый крымінальны пераслед звязаны з дыфамацыйнымі артыкуламі (у адрозненне ад паклёпу, дыфамацыя выяўляецца ў тым, што ў публікацыях і іншых крыніцах можа распаўсюджвацца не толькі ілжывая інфармацыя, але і аб’ектыўная), за дэкрыміналізацыю адказнасці па якіх даўно выступаюць беларускія і міжнародныя праваабаронцы.

Таццяна ўтрымлівалася ў гомельскай калоніі № 4. Цалкам адбыла тэрмін і выйшла на волю 4 студзеня 2023 г.

## Спасылкі 
* Старонка Таццяны Звярко на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Помнік савецкім танкістам (Барысаў)

**Помнік савецкім танкістам** — помнік у Барысаве Мінскай вобласці, размешчаны вуліцы Гагарына (на старой аўтамагістралі Мінск — Масква), каля моста цераз раку Бярэзіну. Пастаўлены ў 1960 годзе на ўшанаванне памяці членаў гераічнага экіпажа. Помнік уяўляе сабой танк па пастаменце.

## Гісторыя 
Летам 1944 г. Чырвоная Армія з мэтай поўнага вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў пачала паступальную аперацыю «Баграціён». У ходзе ўпартых баёў перадавыя часці 5-й гвардзейскай танкавай арміі пад камандаваннем маршала бранятанкавых войск П. А. Ротмістрава выйшлі ў канцы чэрвеня 1944 г. да ракі Бярэзіны ў раёне Барысава. Уздоўж аўтамагістралі Мінск — Масква ў напрамку на Барысаў паступала  . Узводу, якім камандаваў гвардыі лейтэнант П. М. Рак, была пастаўлена задача захапіць масты цераз рэкі Сха і Бярэзіна, забяспечыць пераправу галоўных сіл корпуса.

У ноч з 29 па 30 чэрвеня 1944 г. нечакана для ворага 4 танкі на вялікай хуткасці з ходу праскочылі мост цераз р. Сха і накіраваліся да Бярэзіны. Гітлераўцы адкрылі моцны артылерыйскі агонь. У ходзе бою 3 танкі былі падбіты. Экіпажу танка П. М. Рака ўдалося праскочыць праз варожы заслон і мост, які гітлераўцы адразу ж узарвалі. Знішчаючы на сваім шляху абарончыя ўмацаванні праціўніка, адважныя танкісты ўварваліся на вуліцы Барысава. На працягу 17 гадзін экіпаж танка Т-34 у складзе камандзіра лейтэнанта П. М. Рака, механіка-вадзіцеля старшага сяржанта А. А. Пятраева, стралка-радыста сяржанта А. I. Данілава вёў няроўны бой з гітлераўцамі. Савецкія танкісты нанеслі ворагу значныя страты: знішчылі самаходную артылерыйскую ўстаноўку , зенітную батарэю, 2 калоны аўтамашын, 2 паравозы, 2 танкі, штаб нямецкай часці і камендатуру, шмат гітлераўцаў. Былі выратаваны ад гібелі каля 200 ваеннапалонных чырвонаармейцаў. Супраць савецкага танка праціўнік кінуў некалькі танкаў і самаходных гармат. Гітлераўцам удалося падпаліць танк. Адважныя танкісты загінулі.

Пахаваны на вул. 8 Сакавіка. 24 сакавіка 1945 г. П. М. Раку, А. А. Пятраеву, А. I. Данілаву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Імёнамі герояў названы вуліцы ў Барысаве.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Помнікі Барысава
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:1960 год у Беларусі
Катэгорыя:Вуліца Гагарына (Барысаў)
Катэгорыя:Танкі-помнікі
Танец вампіраў

**Танец вампіраў:**
* Танец вампіраў — мастацкі фільм Рамана Паланскі (ЗША-Вялікабрытанія, 1967 год)
* Танец вампіраў — мюзікл Джыма Стэйнмана па лібрэта Міхаэля Кунцэ на аснове гэтага фільма (1997 год).
Аліна Ігараўна Войцех

**Аліна Ігараўна Войцех** (нар. ) — палітычная зняволеная, абвінавачаная і асуджаная падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

## Палітычны пераслед 2020—2022 
Аліна Войцех была затрымана 29 лістапада, у РАУС Цэнтральнага раёна Мінска на яе склалі пратакол аб адміністрацыйным правапарушэнні (удзел у несанкцыянаваным масавым мерапрыемстве). Пазней на судзе ўжо па крымінальнай справе Аліна паведаміла, што ў РАУС міліцыянт у цывільным, які знаходзіўся ў кабінеце падчас афармлення пратаколу пасля пытання Аліны «А вы хто?» першы схапіў яе за куртку, пачаў штурхаць, затым выштурхнуў у калідор і два разы ўдарыў далонню па твары. Пасля гэтага Аліна ўкусіла яго за нагу вышэй за калена, а ў адказ міліцыянт кінуў яе на падлогу і нагой наступіў ёй на твар. Па адміністрацыйнай справе Аліна ў выніку атрымала 13 сутак (суддзя — Юлія Густыр), пасля якіх яна не выйшла, а была затрымана ўжо ў межах крымінальнай справы. Ёй прад’явілі абвінавачванне па арт. 364 Крымінальга кодэксу РБ (Гвалт альбо пагроза ўжывання гвалту ў дачыненні да супрацоўніка органаў унутраных спраў).

7 красавіка 2021 шэрагам беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларускі Хельсінскі камітэт і Беларускі ПЭН-цэнтр, была прызнана палітычнай зняволеннай. Падставай для гэтага праваабаронцы палічылі непрапарцыйна жорсткія (неадэкватныя) правапарушэнню, у якім абвінавачваюцца асобы, прысуды ў параўнанні з прысудамі, якія выносіліся па такім жа катэгорыям спраў па-за палітычным кантэкстам.

Аліна утрымліваецца ў гомельскай калоніі № 4.

## Спасылкі 
* Старонка Аліны Войцех на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Раанок (калонія)

да мыса Лукаут, складзеная ў 1585 годзе Джонам Уайтам (Брытанскі музей ). Востраў Раанок адзначаны ружовым колерам]]
**Калонія Раанок** (), таксама «**Страчаная калонія**» () — ангельская калонія на аднайменнай выспе (цяпер — у акрузе Дэйр, Паўночная Караліна, ЗША), заснаваная на сродкі сэра Ўолтара Рэлі пры каралеве Лізавеце I у мэтах стварэння першага сталага ангельскага селішча ў Паўночнай Амерыцы.

Спроб арганізаваць калонію было некалькі: першая група каланістаў з-за гаротнага становішча пакінула востраў; прыбылі ў якасці падтрымкі першай групе яшчэ 400 каланістаў, убачыўшы закінутае паселішча, адправілася назад у Англію, засталіся толькі 15 чалавек. Другая група лікам больш за сотню лічыцца зніклай. Яе кіраўнік, Джон Уайт, які адправіўся ў Англію за падмогай, не выявіў каланістаў па вяртанні, затое на слупе частаколу было напісана слова "Cro" (верагодна, пачатковыя літары Кроатоан).

Папулярная гісторыя пра «зніклую калонію», цесна звязаную з суседнім індзейскім племем кроатоан, паслужыла асновай мноства мастацкіх твораў і фільмаў. Найбольш распаўсюджана меркаванне, што каланісты падвергліся паланенню мясцовымі варожымі плямёнамі альбо былі вывезены з вострава іспанцамі або піратамі.
Катэгорыя:Былыя калоніі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:1585
Катэгорыя:Гісторыя Паўночнай Караліны
Катэгорыя:Гісторыя трынаццаці калоній
Катэгорыя:Зніклыя без вестак
Лядна-агнявое земляробства

1893 года]]
**Ля́днае земляробства** (таксама па́сечнае)  — адна з прымітыўных старажытных сістэм земляробства лясной зоны, заснаваная на выпальванні лесу і пасадцы на гэтым месцы культурных раслін. Месца высечкі і выпальвання лесу пры лядным земляробстве на Русі называлася ля́дам. У выпадку выпальвання не лясы, а травы (у стэпавых раёнах) выкарыстоўваецца таксама больш агульны тэрмін пераложнае земляробства, па назве пералогу — зямлі, не апрацоўванай на працягу доўгага часу з мэтай аднаўлення ўраджайнасці. Пры працяглым тэрміне пералогу такі спосаб земляробства характарызуецца даволі высокай ураджайнасцю адзінкі апрацоўванай тэрыторыі. Аднак з-за таго, што пры гэтым у кожны дадзены момант большая частка тэрыторыі аказваецца пад пералогам, агульная прадукцыйнасць зямлі для гэтага тыпу земляробства вельмі нізкая.

## Сляды ў тапаніміі 
Ад тых часоў на тэрыторыі Беларусі захаваліся, паводле тапанімісткі Р. Аўчыннікавай, такія тапонімы, як Дзерць, Доры, Ляды (каля 120 назваў), Пасекі, Чарцяжы, Чысці. Таго ж паходжання і балцка-літоўская назва Керплашына (ад  «ірваць карчы»).

Катэгорыя:Земляробства
Катэгорыя:Агонь
Катэгорыя:Трапічная сельская гаспадарка
Закон аб беглых рабах

**Закон аб збеглых рабах 1850 года ў ЗША** () — быў прыняты 18 верасня 1850 года Кангрэсам ЗША. Закон дазволіў пошук і затрыманне збеглых рабоў на тэрыторыях, дзе рабства было ўжо адменена.
е, які папярэджвае неграў аб дзеяннях паліцыі, якая займаецца зловам збеглых рабоў. 24 красавіка 1851 года.]]
Закон абавязваў насельніцтва ўсіх штатаў актыўна ўдзельнічаць у злове збеглых рабоў і прадугледжваў суровае пакаранне для рабоў, тых, хто іх хаваў і тых, хто не садзейнічаў злове раба. Ва ўсіх паўднёвых і паўночных штатах засноўвалі асаблівыя упаўнаважаныя па лоўлі рабоў, якім трэба было аказваць садзейнічанне. Злоўленых рабоў змяшчалі ў турму і пад узброенай аховай вярталі рабаўладальніку. Каб раб быў прызнаны беглым, дастаткова было, каб любы белы заявіў і пацвердзіў пад прысягай, што гэты негр з'яўляецца уцекачам ад яго рабом. Прыняцце закона вымусіла многіх неграў бегчы з ЗША ў Канаду.

Амерыканскія абаліцыяністы сустрэлі прыняцце закона крытыкай, арганізаваўшы мітынгі пратэсту. Амерыканскі філосаф і мысляр Ральф Эмерсан у сваім дзённіку адзначыў: «падумаць толькі, гэты брудны закон прыняты ў XIX стагоддзі людзьмі, якія ўмеюць чытаць і пісаць. Клянуся небам, я не буду выконваць яго».

Катэгорыя:Рабства ў ЗША
Катэгорыя:Крыніцы права ЗША
Марыя Харальдсдоцір

**Марыя Харальдсдоцір** (нарв. *Maria Haraldsdatter;* каля 1046 — ) — нарвежская прынцэса, дачка караля Харальда III Суровага і Лізаветы Яраслаўны, нявеста хеўдынга Ойстэна Орэ.

У зборы скандынаўскіх саг «Кола зямное» паведамляецца, што кароль Харальд збіраўся выдаць Марыю замуж за свайго паплечніка Ойстэна Орэ, брата сваёй другой жонкі Торы Торбергсдотцір, з якім адправіўся пакараць Англію ў 1066 годзе. Марыя разам з маці і сястрой суправаджала іх частку шляху, але потым жанчыны засталіся іх чакаць на Аркнейскіх астравах. І Харальд, і Ойстэн загінулі ў бітве пры Стамфорд-Брыджы. Па невядомым абставінам, яна «раптам памерла ў той самы дзень і ў той самы час, калі загінуў яе бацька, конунг Харальд».

Яна была першай норвежкай, якая насіла імя Марыя.

## Продкі 
## Літаратура 
* Sturluson, Snorri. Hødnebø, Finn and Magerøy, Hallvard, ed. *Heimskringla*. Gyldendal. 1994
* Steigan, Pål *Caplex: leksikon, atlas, tabellverk*, Cappelen. 1997

Катэгорыя:Хорфагеры
Катэгорыя:Прынцэсы Нарвегіі
Капенгагенскі ўніверсітэт інфармацыйных тэхналогій

**Капенгагенскі ўніверсітэт інфармацыйных тэхналогій** () — дацкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Капенгагене.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт быў створаны ў 1999 годзе, што робіць яго самым маладым універсітэтам Даніі. У той час на дацкай мове установа называлася Вышэйшай школай інфармацыйных тэхналогій. У 2003 годзе, калі быў прыняты новы дацкі закон аб універсітэтах, установа была афіцыйна прызнана ўніверсітэтам.

У 2004 годзе ўніверсітэт пераехаў у свой уласны новы будынак у нядаўна забудаваным раёне Капенгагена на востраве Амагер. Новы будынак спраектаваў дацкі архітэктар Хенінг Ларсен. Універсітэт размешчаны прама паміж новым паўднёвым кампусам Капенгагенскага ўніверсітэта і штаб-кватэрай Дацкай вяшчальнай карпарацыі, а таксама недалёка ад станцыі метро. У 2020 годзе ўніверсітэт пашырыў кампус, атрымаўшы памяшканні ў суседнім комплексе.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Даніі
Катэгорыя:Капенгаген
Катэгорыя:Вышэйшыя тэхнічныя навучальныя ўстановы
Ула Салерт

**Ула Салерт** (; 27 сакавіка 1923 — 11 мая 2018) — шведская актрыса і спявачка.

Салерт нарадзілася ў Стакгольме і вучыўся спевам у Шведскай каралеўскай музычнай акадэміі. Яе дэбютным выступленнем стала аперэта ў Оскарстэтэрне ў 1944 годзе, і яна стала адной з галоўных аперэтных і музычных спявачак у Швецыі ў 1950-х гадах. Салерт была ўдзельніцай першапачатковага складніка *Ben Franklin in Paris*; спецыяльна для яе была напісана роля Дыяны дэ Вобрылак. Яе апошняй роляй стала герцагіня ў фільме «*Я і мая дзяўчына»* (), якую яна выконвала некалькі разоў у 2010-х гадах.

## Выбраная фільмаграфія 
* *Не здавайся* (1947)
* *Ключ і пярсцёнак* (1949)
* *Прывітанне, дзіця* (1976)
* *Нільс Карлсан Післінг* (1990)

## Літаратура 
* Ethan Mordden. *Open a New Window: The Broadway Musical in the 1960s*. Palgrave Macmillan, 2002.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Швецыі
Паўднёва-Дацкі ўніверсітэт

**Паўднёва-Дацкі ўніверсітэт** () — дацкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Одэнсэ.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт мае кампусы, размешчаныя ў Паўднёвай Даніі і ў Зеландыі. Ён прапануе шэраг сумесных праграм у супрацоўніцтве з Фленсбургскім універсітэтам і Кільскім універсітэтам.

Са сваімі  студэнтамі (станам на 2016 год) універсітэт з’яўляецца адначасова трэцім па велічыні і, улічваючы свае карані ва Одэнскім універсітэце, трэцім найстарэйшым універсітэтам Даніі (і чацвёртым, калі ўключыць Дацкі тэхнічны ўніверсітэт).

З моманту ўвядзення сістэм рэйтынгу ў 2012 годзе ўніверсітэт нязменна ўваходзіў у лік 50 найлепшых маладых універсітэтаў свету ў рэйтынгу Times Higher Education World University Rankings 100 найлепшых універсітэтаў ва ўзросце да 50 гадоў і сусветны рэйтынг універсітэтаў QS з 50 найлепшых універсітэтаў ва ўзросце да 50 гадоў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Даніі
Катэгорыя:Одэнсэ
Ольбаргскі ўніверсітэт

**Ольбаргскі ўніверсітэт** () — дацкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Ольбарг.

## Гісторыя 
Ідэя ўніверсітэта ў рэгіёне Паўночная Ютландыя ўзнікла ў 1961 годзе, калі быў створаны Паўночна-Ютландскі камітэт вышэйшых навучальных устаноў. 19 жніўня 1969 года была заснавана Асацыяцыя Ольбаргскага ўніверсітэта і была створана група планавання. У тым жа годзе ў снежні каля 1 000 чалавек з Паўночнай Ютландыі выйшлі на дэманстрацыю перад дацкім парламентам за гэта. У 1970 годзе ў парламенце быў прыняты закон аб стварэнні ўніверсітэцкага цэнтра ў Ольбаргу. 1 верасня 1974 года каралевай Маргрэтай II быў урачыста адкрыты Ольбаргскі ўніверсітэт. 

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Даніі
Катэгорыя:Ольбарг