5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння

***5-я асо́бная брыга́да спецыя́льнага прызначэ́ння*** (***5-я абрспп***, *вайсковая часць № 89417*) — ваеннае фарміраванне УС СССР і Узброеных сіл Рэспублікі Беларусь.

## Гісторыя брыгады ў савецкі перыяд 
### Фарміраванне часці 
Падставай для фарміравання брыгады стала дырэктыва Генштаба УС СССР № 140547 ад 19 ліпеня 1962 года. Згодна з ёй у складзе Беларускай вайсковай акругі трэба было сфармаваць *5-ю брыгаду спецыяльнага прызначэння*.

Месцам дыслакацыі брыгады выбралі горад Мар’іна Горка Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Аснову афіцэрскага складу брыгады склалі афіцэры, якія скончылі гадавыя курсы Ваенна-дыпламатычнай акадэміі і афіцэры, што служылі ў разведвальных падраздзяленнях Беларускай ваеннай акругі. Таксама для камплектацыі радавога складу былі адпраўлены радавыя тэрміновай службы, якія адслужылі ў падраздзяленнях спецыяльнага прызначэння не менш за два гады. Усяго ў першапачатковы склад брыгады ўвайшло 137 чалавек.

Днём заснавання часткі лічыцца 1 студзеня 1963 года.

### Станаўленне і развіццё брыгады 
З вясны 1963 года асабісты склад брыгады асвойваў паветрана-дэсантную падрыхтоўку і здзяйсняў парашутныя скачкі з самалётаў Ан-2, Ан-12 і Лі-2.

19 лістапада 1964 года начальнік штаба Беларускай ваеннай акругі генерал-лейтэнант Мікалай Агаркаў уручыў камандзіру брыгады палкоўніку Кавалеўскаму баявы сцяг.

Да 1965 годзе брыгада была ўкамплектавана па штаце мірнага часу і прызнана адказваючай патрабаванням баявой гатоўнасці.

У маі 1968 года ў штаце брыгады сфарміравана спецыяльная рота мініравання.

У перыяд з 1975 па 1982 гады брыгада атрымлівала ад камандавання на ўсіх выніковых праверках і вучэннях ацэнку «выдатна».

У 1978 годзе брыгада атрымала статус «асобнай». Поўнае яе імя стала: *5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння*.

У 1970-1980-я гады на базе брыгады праходзілі выпрабаванні найноўшага ўзбраення і рыштунку для падраздзяленняў спецыяльнага прызначэння.

У складзе 5-й абрспп упершыню сярод аднатыпных брыгад з’явілася унікальнае падраздзяленне — *асобная рота спецыяльнага прызначэння*. Асабісты склад гэтай роты складаўся выключна з афіцэраў і прапаршчыкаў. Асноўнай задачай роты ў выпадку поўнамаштабных баявых дзеянняў была дастаўка і ўстаноўка партатыўных ядзерных зарадаў на стратэгічныя аб’екты праціўніка.

У 1989 годзе з асабістага дазволу Міністра абароны СССР ваеннаслужачым *асобнай роты спецыяльнага прызначэння* дазволена мець нарукаўны знак — чорная ліса і нагрудны знак, што з’яўлялася для УС СССР унікальнай з’явай. Лічылася, што ўзровень падрыхтоўкі дадзенай роты адпавядаў падрыхтоўцы атрада спецыяльнага прызначэння «Вымпел» КДБ СССР.

### 334-ы асобны атрад спецыяльнага прызначэння 
Да пачатку 1984 года ваеннае кіраўніцтва СССР прыняла рашэнне аб ліквідацыі каналаў пастаўкі ўзбраенняў і боепрыпасаў групоўкам афганскіх маджахедаў. Патрэбна было ўзяць пад кантроль караванныя дарогі і сцежкі, якія злучаюць Афганістан і Пакістан. Разведвальныя падраздзяленні 40-й Арміі не спраўляліся з функцыямі па знішчэнні караванаў, якія забяспечвалі маджахедаў, паколькі яны не адпавядалі колькасці разведвальных падраздзяленняў і аддаленасці многіх караванных сцежак ад гарнізонаў, да якіх яны прыпісваліся. Таксама разведвальныя падраздзяленні 40-й Арміі павінны былі ажыццяўляць разведку для сваіх палкоў і брыгад.

З’явіўся план стварэння так званай прыгранічнай зоны «Заслона» па лініі Джалалабад — Газні — Кандагар. З яе дапамогай камандаванне 40-й арміі планавала перакрыць каля 200 караванных маршрутаў, па якіх маджахеды вазілі з Пакістана зброю і боепрыпасы. У гэтай сітуацыі ваеннае кіраўніцтва СССР накіравала ў лютым два наяўныя на тэрыторыі Афганістана атрады спецыяльнага прызначэння на прыгранічныя да Пакістану ўчасткі: 154-ы ааспп — у Джалалабад, 177-ы ааспп — у Газні. Па выніках гадавой дзейнасці гэтых атрадаў выявілася неабходнасць ўвядзення дадатковых спецпадраздзяленняў.

15-й абрспп у лютым трэба было ўвайсці ў Афганістан і ўстаць штабам у г. Джалалабад правінцыі Нангархар. Перадыслакацыя скончылася да сакавіка 1985 года.

У сувязі з тым, што 15-я абрспп, як і астатнія злучэнні спецыяльнага прызначэння на тэрыторыі СССР, былі кадрыраванымі (няпоўнага складу), у яго склад увайшлі атрады сфармаваныя ў розных брыгадах.

Кіраўніцтвам УС СССР было прынята рашэнне аб фармаванні на базе 5-й абрспп *334-га асобнага атрада спецыяльнага прызначэння* (*334-й ааспп*), які ў далейшым павінен быў увайсці ў склад 15-й абрспп.

Дырэктыва Генштаба УС СССР аб фармаванні атрада выйшла 7 снежня 1984 года. Фарміраванне атрада адбылося ў перыяд з 12 снежня 1984 года па 13 студзеня 1985 года. Для камплектавання 334-га ааспп акрамя ваеннаслужачых самой 5-й абрспп былі прыцягнутыя ваеннаслужачыя з іншых фармаванняў спецыяльнага прызначэння: 2-й абрспп, 4-й абрспп, 8-й абрспп, 14-й абрспп, 22-й абрспп і 1071-га вучэбнага палка.

У перыяд з 17 па 29 сакавіка атрад здзейсніў марш з г. Чырчык Узбекскай ССР у г. Асадабад, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Кунар на ўсходзе Афганістана.

29 сакавіка 1985 года *334-ы ааспп* (вайсковая часць 83506) увайшоў у склад 15-й абрспп. Атрад атрымаў умоўную назву *5-ы асобны мотастралковы батальён* і пазыўны *«Тарыф»*. 21 красавіка *334-ы ааспп* удзельнічаў у першым самастойным рэйдзе, у ходзе якога з-за неспрактыкаванасці камандзіраў падраздзяленняў і грубых памылак, дапушчаных камандаваннем атрада, панёс цяжкія страты.

У перыяд з сакавіка 1985 па май 1988 года 334-ы асобны атрад спецыяльнага прызначэння здзейсніў 250 баявых выхадаў, у якіх было знішчана каля 3.000 маджахедаў.

### Удзел 5-й абрспп у лакальных канфліктах на тэрыторыі СССР 
У перыяд з 24 студзеня па 3 сакавіка 1990 года брыгада практычна ў поўным складзе (805 чалавек) удзельнічала ў баявых дзеяннях па нейтралізацыі членаў незаконных узброеных фарміраванняў у Армянскай ССР падчас Нагорна-Карабахскага канфлікту.

## Злучэнне ва Узброеных Сілах Беларусі 
31 снежня 1992 года 5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння перайшла пад юрысдыкцыю Рэспублікі Беларусь і ўвайшла ў склад яе узброеных сіл.

12 верасня 2002 года Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь уручыў камандзіру 5-й абрспп новы баявы сцяг наўзамен савецкага.

У 2008—2011 гадах байцы венесуэльскага камандас DISIP неаднаразова наведвалі Беларусь, дзе прайшлі курс падрыхтоўкі ад БФСТ «Дынама» і 5-й брыгады спецпрызна.

Па некаторых даных, у 2011 годзе былыя ваеннаслужачыя 334-га асобнага атрада 5-й брыгады прымалі ўдзел у лівійскім канфлікце.

У 2013 годзе брыгада ўдзельнічала ў сумесным з Узброенымі сіламі Расійскай Федэрацыі ваенным вучэнні «Захад‑2013».

У 2014—2015 гадах на базе 5-й брыгады і Цэнтра спецыяльнай падрыхтоўкі БФСТ «Дынама» праходзілі падрыхтоўку байцы сіл спецыяльных аперацый Нігерыі.

### Падаўленне пратэстаў 2020 года і забойства Генадзя Шутава 
У жніўні і восенню 2020 года ваеннаслужачыя 5-й брыгады ўдзельнічалі ў сілавых разгонах мірных дэманстрантаў, якія пратэставалі пасля прэзідэнцкіх выбараў у Рэспубліцы Беларусь. Удзел ваеннаслужачых 5-й брыгады быў афіцыйна пацверджаны ў лютым 2021 года на судзе над двума пратэстуючымі. Капітан Раман Гаўрылаў і прапаршчык Арсень Галіцын разам з прыкладна 20 іншымі вайскоўцамі ССА УС РБ ўдзельнічалі ў падаўленні пратэстаў у Брэсце ў жніўні 2020 года і застрэлілі Генадзя Шутава, прычым на судзе Гаўрылаў сцвярджаў, што цэліўся Шутаву ў левае перадплечча.

## Камандзіры 
Спіс камандзіраў 5-й абрспп:
* Іван Іванавіч Кавалеўскі: 1962—1966;
* Іван Антонавіч Каваленка: 1966—1968;
* Генадзь Пятровіч Еўтушэнка: 1969—1972;
* Валянцін Аляксандравіч Карташоў: 1973—1976;
* Яўген Іванавіч Фалееў: 1976—1979;
* Рыгор Ананьевіч Колб: 1979—1982;
* Эдуард Міхайлавіч Іваноў: 1982—1984;
* Юрый Аляксандравіч Сапалаў: 1984—1987;
* Дзмітрый Міхайлавіч Герасімаў: 1987—1988;
* Уладзімір Віктаравіч Барадач: 1988—1991;
* Іван Міхайлавіч Крот: 1991—1992;
* Валерый Уладзіміравіч Гайдукевіч: 1992—1995;
* Іван Багуслававіч Вільчкоўскі: 1995—1999;
* Аляксандр Прохаравіч Чмыроў: 1999 — 27 студзеня 2003;
* Георгій Самуілавіч Злацін: 2003—2005;
* Павел Віктаравіч Ціханаў: 2005—2007;
* Уладзімір Васільевіч Карук: 2007—2010;
* Аляксандр Навуменка: 2010—2012;
* Сяргей Алегавіч Сімкін: 2012—2014;
* Аляксей Міхайлавіч Папоў: з 2014;
* Дзмітрый Уладзіміравіч Кучук: 2017 — снежань 2020;
* Аляксей Фарытовіч Хузяхметаў: са снежня 2020 года;
* Дзмітрый Леанідавіч Быконя: з 2023 года.

## Галерэя 
Былая вайсковая частка, некалькі будынкаў якой было перададзенна 5-й брыгадзе.

Мар’іна Горка. Вайсковая часць 2.jpg
Мар’іна Горка. Вайсковая часць 3.jpg
Мар’іна Горка.Гандлёвы цэнтр «Усходні».jpg
Marjina Horka, Military Unit (2012).jpg
Marjina Horka. Barracks (about 1939).jpg
Мар’іна Горка. Вайсковая часць 1.jpg

## Гл. таксама 
* Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь
* Сілы спецыяльных аперацый УС РБ

## Літаратура 
* *Александр Север.* Спецназ ГРУ: самая полная энциклопедия. — М.: Эксмо, 2012. — ISBN 978-5-699-55864-3.
* 15 бригада СПЕЦНАЗ: Люди и судьбы. — М.: НПИД «Русская панорама», 2009. — 556 с. + 48 с. цв. вкл. — (серия «Библиотека разведчика»). — Тираж 1800 экз. — ISBN 978-5-93165-239-9.

## Спасылкі 
* Сайт 5-й асобнай брыгады спецыяльнага прызначэння 
* Мы — Спецназ. 5-я асобная брыгада. Мар’іна Горка.
* 334-ы асобны атрад спецыяльнага прызначэння — фільм пра 334-м ааспп. Зняты беларускім тэлебачаннем падчас святочных мерапрыемстваў у гонар 25-годдзя стварэння атрада, якія праходзілі 15 мая 2010 года ў горадзе Мар’іна Горка Рэспублікі Беларусь.
* Сайт 334-га асобнага атрада спецыяльнага прызначэння 

Катэгорыя:Брыгады Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1963 годзе
Катэгорыя:1963 год у Беларусі
Катэгорыя:Мар’іна Горка
Катэгорыя:Пухавіцкі раён