Бронзавы век на Беларусі

[thumb|[Дыядэма. 1-я палова 2 тыс. да н. э. Бронза. Сярэднедняпроўская культура. Раскопкі І. І. Арцёменкі, урочышча Страліца ля колішняй в. Рудня Шлягіна, Свяцілавіцкі сельсавет, Веткаўскі раён, Гомельская вобласць.]]

Бронзавы век — другі перыяд у гісторыі чалавецтва (пасля каменнага веку). На тэрыторыі Беларусі пачаўся ў пачатку 2-га тысячагоддзя да н. э. і працягваўся да канца VIII ст. да н. э.

Характарызаваўся з'яўленнем вырабаў з металу — медзі і бронзы. Аднак аддаленасць тэрыторыі Беларусі ад старажытных цэнтраў здабычы медзі і вытворчасці бронзы была прычынай таго, што тут захоўвалася і выкарыстанне каменных прылад працы, хоць апрацаваны яны былі значна лепш: шырока выкарыстоўваліся шліфаванне, свідраванне, пілаванне. У бронзавым веку адбыўся першы вялікі падзел грамадскай працы на земляробства і жывёлагадоўлю.

## Перыядызацыя 
Бронзавы век падзяляюць на 3 перыяды:
* ранні (2000 — 1600 г. да н. э.),
* сярэдні (1500 — 1200 г. да н. э.),
* позні (з 1100 г. да н .э.).

## Характарыстыка 
З пачатку бронзавага веку на тэрыторыі Беларусі рассяляліся плямёны *індаеўрапейцаў*. Яны змешваліся з ранейшым насельніцтвам, у выніку чаго сфарміраваліся новыя індаеўрапейскія плямёны — балты. Асноўным тыпам паселішчаў былі неўмацаваныя селішчы, але ў бронзавым веку пачалося і ўзвядзенне ўмацаваных гарадзішчаў.

Асноўную ролю ў гаспадарчым і грамадскім жыцці роду і племя паступова пачалі адыгрываць мужчыны. Складваўся патрыярхальна-родавы лад — *позняя родавая абшчына*, для якой характэрна *вялікая патрыярхальная сям’я*, альбо *бацькоўскі род* (патрыярхат). Пераход да патрыярхату адбываўся ў працэсе значнага развіцця прадукцыйных сіл і павышэння прадукцыйнасці працы ва ўсіх формах гаспадаркі: земляробстве, жывёлагадоўлі, паляванні і рыбалоўстве.

У гаспадарцы людзей склаліся *заняткі вытворчага тыпу*: *земляробства*, якое прайшло 3 ступені развіцця (*матыжнае*, *падсечна-агнявое* і *ворыўнае*), і *жывёлагадоўля*. Вырошчвалі пшаніцу, ячмень, проса. Выкарыстоўвалі такія земляробчыя прылады працы, як матыка, *барана-сукаватка (вершаліна)*, *рала*, крамянёвыя сярпы. Драўлянае рала перыяду бронзавага веку знойдзена ля вскі Капланавічы (Красназвёздаўскі сельсавет, Клецкі раён, Мінская вобласць). Жывёлагадоўля ўключала ў сябе развядзенне буйных (каровы) і дробных (авечкі, козы) рагатых жывёл, а таксама бортніцтва. Узнікаюць рамёствы — ткацтва, ганчарства, здабыча і апрацоўка каменя на абмен. Крэмнездабыўныя шахты часоў бронзавага веку выяўлены ля г. п. Краснасельскі (Ваўкавыскі раён, Гродзенская вобласць).

Да прысвойваючага тыпу заняткаў, як і ў каменным веку, адносіліся паляванне, збіральніцтва і рыбалоўства.

Пачалося выкарыстанне глінянага посуду з плоскім дном, а таксама мэблі: лаваў, сталоў.
 
Развіццё вытворчасці абумовіла рост абмену і ўзнікненне прыватнай уласнасці. У сваім далейшым развіцці патрыярхат прывёў да маёмаснай дыферэнцыяцыі, замены родавай абшчыны сельскай, узнікнення патрыярхальнага рабства і зараджэння падзелу грамадства на класы.

У мастацтве бронзавага веку характэрна арнаментаванне глінянага посуду, выраб ювелірных ўпрыгажэнняў. У рэлігійных вераваннях пашырыліся касмаганічныя культы, культ продкаў. На месцах пахаванняў людзей пачалі насыпаць курганы.

## Археалагічныя культуры на тэрыторыі Беларусі 
У ***раннім бронзавым веку*** на тэрыторыі Беларусі існавала некалькі варыянтаў археалагічных культур шнуравой керамікі. На паўднёвай яе тэрыторыі жылі плямёны культуры шнуравой керамікі Палесся, якія карысталіся сякерамі-клінамі, свідраванымі матыкамі і серпападобнымі нажамі. Тэрыторыю сучасных Гомельскай і Магілёўскай абласцей насялялі плямёны сярэднедняпроўскай культуры (выяўлены стаянкі ля населеных пунктаў Струмень, Лучын, Сябровічы), што карысталіся гаршкамі з круглаватымі бакамі і высокай яйкападобнай шыйкай, нябожчыкаў хавалі на курганных і бескурганных могільніках з пахавальным абрадам трупапалажэння і трупаспалення. У Панямонні паявіліся плямёны прыбалтыйскай культуры (знойдзены толькі рэшткі паселішчаў і адзінкавыя пахаванні).

У ***сярэднім бронзавым веку*** на паўднёвай тэрыторыі Беларусі пашыраліся плямёны тшцінецкай культуры, якія аздаблялі посуд наразным арнаментам, нябожчыкаў хавалі ў бескурганных і курганных могільніках. Усходнія помнікі гэтай культуры часта вылучаюць у самастойную сосніцкую культуру. Свой посуд (высокія пласкадонныя гаршкі) яны нярэдка арнаментавалі па ўсёй паверхні. Іх пахавальны абрад — трупаспаленне на бескурганных могільніках. Значны ўплыў на мясцовае насельніцтва аказалі плямёны катакомбнай культуры, культуры шматвалікавай керамікі (на паўднёвым усходзе Беларусі) і лужыцкай культуры (на паўднёвым захадзе Палесся). Большасць даследчыкаў звязваюць носьбітаў тшцінецкай, сосніцкай, лужыцкай і прыбалтыйскай культур з продкамі балтаў і славян.

***Позні бронзавы век*** на тэрыторыі Беларусі вывучаны недастаткова. Вядома, што на поўначы мясцовыя плямёны выраблялі гладкасценную, у Цэнтральнай Беларусі і Панямонні — штрыхаваную кераміку.

Пасля завяршэння бронзавага веку пачаўся жалезны век.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкал.: В. В. Гетаў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 1993.

## Спасылкі 
Беларусь
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі