Саўт-Рывер

**Саўт-Рывер** () — бора ў акрузе Мідлсекс, штат Нью-Джэрсі, ЗША. Насельніцтва 15,7 тыс. чал. (2009).

## Гісторыя 
Паселішча ў ваколіцах Саўт-Рывера, у сярэдняй частцы штата Нью-Джэрсі, заснавана ў 1720 годзе, але толькі ў 1897 годзе набыло выгляд, у якім існуе цяпер. Тады ж, у канцы ХІХ ст., пачаўся імклівы рост насельніцтва, чаму спрыялі і эмігранты з Еўропы. У 1890 годзе ў Саўт-Рыверы жылі 1796 чалавек, у 1900 годзе — 2792, у 1910 — 4772, у 1915 — 6691. Такім чынам за 25 гадоў насельніцтва горада вырасла больш як у 3 разы. Прыток эмігрантаў працягнуўся ў 1920-я гады, а таксама пасля Другой сусветнай вайны. У 1950 годзе ў Саўт-Рыверы жыло 11308 чалавек, у 2000 — 15322.

## Беларусы ў Саўт-Рыверы 
Саўт-Рывер з’яўляецца адным з цэнтраў беларускай эміграцыі. Беларусы сталі перасяляцца сюды ў канцы ХІХ ст. У пачатку ХХ ст. славянскія выхадцы з Беларусі складалі ў Саўт-Рыверы да траціны насельніцтва, засяліўшы пераважна паўднёвую частку горада. Менавіта эмігранты з ваколіц Маладзечна і Вілейкі пабудавалі царкву Святых Пятра і Паўла, тады ў юрысдыкцыі РПЦ. Беларусізаваўся Саўт-Рывер у пачатку 1950-х гадоў з перасяленнем у яго некалькіх дзясяткаў беларускіх эмігрантаў з лагераў для перамешчаных асоб у Германіі. Беларусы заснавалі прыход Св. Ефрасінні Полацкай у юрысдыкцыі канстанцінопальскага патрыярхату, збудавалі царкву Св. Ефрасінні Полацкай, Беларуска-амерыканскі культурны цэнтр. У Саўт-Рыверы дзейнічалі, і дзейнічаюць зараз, некалькі грамадскіх і сацыяльных арганізацый, выдаваліся газеты і часопісы, напр. «Беларус у Амерыцы», часопіс «Беларуская думка» выходзіць і па сёння. У межах горада знаходзяцца асобныя беларускія могілкі.

У 1974 годзе ў Саўт-Рыверы быў усталяваны помнік «Змагарам за вольную Беларусь». У ліпені 2019 годзе помнік абноўлены, бо моманту ўсталявання ён моцна састарэў, фарбы аблупіліся.

Штогод арганізуецца Беларуска-амерыканскі фестываль у Саўт-Рыверы.

## Вядомыя асобы 
* Рыгор Арцюшэнка (1927—2004), беларускі грамадска-палітычны дзеяч
* Радаслаў Астроўскі (1887—1976), беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, 1-ы прэзідэнт БЦР
* Ксаверы Барысавец (1908—1998), беларускі грамадскі дзеяч, кампазітар
* Міхась Бахар (1929—2007), беларускі грамадска-палітычны дзеяч
* Уладзімір Брылеўскі (1917—2002), беларускі грамадскі дзеяч
* Юрка Віцьбіч (1905—1975), беларускі грамадскі дзеяч, пісьменнік, публіцыст, краязнавец і дзеяч эміграцыі ў Амерыцы
* Янка Золак (1912—2000), беларускі паэт, грамадскі дзеяч
* Міхась Кавыль (1915—2017), беларускі паэт, рэдактар, грамадскі дзеяч
* Барыс Кіт, беларускі грамадскі дзеяч, педагог, матэматык, фізік, канструктар амерыканскай ракетнай тэхнікі
* Святаслаў Коўш (1916—1997), беларускі рэлігійна-грамадскі дзеяч, пісьменнік
* Рыгор Крушына (1907—1979), беларускі паэт, празаік, крытык
* Мікалай Лапіцкі (1907—1976), беларускі рэлігійна-грамадскі дзеяч, праваслаўны святар, публіцыст, педагог
* , пісьменнік, сцэнарыст тэлесерыяла *Сімпсаны*.
* Пётр Орса (1898—1990), беларускі грамадска-палітычны дзеяч
* Пётр Андрэевіч Палягошка (1893—1961), аўтар успамінаў пра пачаткі функцыянавання ГУЛАГ.
* Аляксандр Русак (1907—1957), беларускі грамадскі дзеяч, інжынер
* Вячаслаў Селях-Качанскі (1885—1976), беларускі оперны спявак (драматычны барытон-бас), музычна-драматычны і тэатральны дзеяч
* Аляксей Сянкевіч (1904—1991), беларускі грамадскі дзеяч.
* Аляксандр Сільвановіч (1937—2007), беларускі (у эміграцыі) грамадскі дзеяч
* Часлаў Ханяўка (1909—1988), беларускі грамадскі дзеяч
* Віталь Цярпіцкі (1923—2017), беларускі грамадскі дзеяч
* , пісьменніца

## Спасылкі 
* А. Гардзіенка. Беларускі асяродак у Саўт-Рыверы (ЗША)

Катэгорыя:Населеныя пункты Нью-Джэрсі