open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Зоя Васільеўна Літвінава

**Зо́я Васі́льеўна Літві́нава** (, в. Старае Сяло, ) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1967). Жыве ў Мінску.

Працуе ў розных жанрах станковага жывапісу. Сярод галоўных твораў: пано «Стары і новы Вільнюс» (кінатэатр «Вільнюс», Мінск), палотны «Мая Радзіма», «Мадонна», роспіс капліцы Св. Марыі (Хапфагартанс, Аўстрыя). Творы зберагаюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, Траццякоўскай галерэі, Рускім музеі ў Санкт-Пецярбургу, грамадскіх і прыватных зборах Беларусі, Расіі, Аўстрыі, Германіі, ЗША, Італіі, Вялікабрытаніі, Ізраіля і інш.

Удзельнічае ў выставах з 1962 года.

У 1992 годзе атрымала ганаровае званне Заслужанага дзеяча мастацтваў Рэспублікі Беларусь. У 2005 годзе ўзнагароджана ордэнам Міністэрства культуры Францыі за заслугі ў галіне мастацтва.

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч

**Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч** (, хутар Лявонаўка, Бабруйскі павет, Мінская губерня, цяпер Асіповіцкі раён Магілёўскай вобл. — , Арэнбург, НКУС) — беларускі мовазнавец.

## Біяграфія 
У 1911 скончыў Бабруйскую гімназію і паступіў на гісторыка-філалагічны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта. З пачаткам 1-й сусветнай вайны пайшоў добраахвотнікам у войска. Быў паранены. У лютым 1918 дэмабілізаваўся, вярнуўся на Радзіму. Тут перажыў нямецкую і польскую акупацыі. Выкладаў у Бабруйскай і Клецкай гімназіях рускую і лацінскую мовы. У жніўні 1920 мабілізаваны ў Чырвоную Армію. Дэмабілізаваўся ў 1922. Скончыў Петраградскі ўніверсітэт (1923). Прыехаў у Мінск, дзе выкладаў беларускую мову ў польскім і яўрэйскім педтэхнікумах. З лютага 1924 у БДУ на кафедры гісторыі беларускай мовы. Адначасова з 1927 навуковы сакратар Камісіі па ўкладанні гістарычнага слоўніка беларускай мовы Інбелкульта. У 1929—1930 працаваў у Інстытуце мовазнаўства БелАН. Асноўныя сферы навуковых інтарэсаў — гісторыя беларускай мовы і беларуская дыялекталогія. У верасні 1930 вымушаны выехаць з Беларусі. Працаваў у Саратаве ва ўніверсітэце, з 1931 — у педінстытуце. 

У 1934 годзе быў арыштаваны мясцовым прадстаўніцтвам ДПУ, знаходзіўся пад вартай на працягу 3–х месяцаў, але адпушчаны без прад’яўлення абвінавачванняў. 
Хутка пераехаў у Арэнбург, жыў па адрасе: вул. Савецкая, 21.
З верасня 1934 года прыступіў да працы ў Арэнбургскім педагагічным інстытуце на пасадзе загадчыка кафедры рускай мовы і літаратуры. 
17 верасня 1937 года арыштаваны органамі НКУС па Арэнбургскай вобласці, беспадстаўна абвінавачаны ва ўдзеле ў «контрэвалюцыйнай, тэрарыстычнай і дыверсійна–шкодніцкай арганізацыі». Уключаны ў спіс асоб, якія падлягаюць рэпрэсіям па 1–й катэгорыі. 2 лютага 1938 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР прыгавораны да расстрэлу, які неадкладна быў выкананы. 

## Творы 
* Лекцыі па гісторыі беларускай мовы. Уступ і фанетыка. Мн., 1927 (факсімільнае выданне, 1994);
* Гістарычнае вывучэнне беларускай мовы ў славянскай філалогіі: Гісторыка-метадалагічны нарыс // Працы БДУ. 1925, № 6-7. С. 98—127;
* Мова выданняў Францішка Скарыны // Чатырохсотлецце беларускага друку. Мн., 1926. С. 262—283;
* Форма «прошлага ў будучым» (*буду-лъ*) у мове дакументаў «Літоўскай метрыкі» // Працы БДУ. 1927. Т. 16;
* Ещё к вопросу о «ляшских» чертах в белорусской фонетике // Slavia (Praha). 1930. R. 9. S. 500—523.

## Памяць 
21 снежня 2021 года ў Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі адбыўся круглы стол «І. В. Воўк-Левановіч і беларуская гістарычная лексікаграфія 20-х гг. ХХ ст.», прымеркаваны да 130-годдзя нараджэння вучонага і да 100-годдзя Iнстытута беларускай культуры.

## Літаратура 
* *Германовіч І. К.* Беларускія мовазнаўцы: Нарысы жыцця і навуковай дзейнасці. Мн., 1985. С. 115—126.
* 
* 

## Спасылкі 
*
* 
* Лингвистическая дискуссия с расстрелом. Фрагменты биографии Осипа Волк-Левановича // СБ, 28.08.2009
* ВОЛК-ЛЕВАНОВИЧ Иосиф Васильевич  // 

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Асіповіцкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Бабруйскай гімназіі
Юрый Андрэевіч Арынянскі

**Ю́рый Андрэ́евіч Арыня́нскі** (, Баку — ) — беларускі акцёр і рэжысёр. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 27 лістапада 1906 года ў Баку. Вучыўся ў Маскве, у 1928 годзе скончыў Цэнтральны тэхнікум тэатральнага мастацтва. Працаваў у тэатрах Масквы. У 1939 пераехаў у БССР. У 1939—1947 гадах Ю. Арынянскі акцёр і рэжысёр Дзяржаўнага рускага драматычнага тэатра імя М. Горкага. У 1941—1943 гадах працаваў у франтавых тэатрах Ленінграда. У 1947—1949 гадах — рэжысёр Гродзенскага абласнога драматычнага тэатра, у 1958—1962 гадах — галоўны рэжысёр Брэсцкага абласнога драматычнага тэатра, у 1962—1966 гадах — галоўны рэжысёр Гомельскага абласнога драматычнага тэатра.

Памёр Ю. А. Арынянскі 13 сакавіка 1989 года.

## Творчасць 
Сярод роляў, выкананых А. Арынянскім: Мілер («Каварства і каханне» Ф. Шылера), Прозараў («Тры сястры» А. П. Чэхава), Ермашоў («Брэсцкая крэпасць» К. Губарэвіча), Лабыш («Папараць-кветка» І. Козела), Пратасаў («Дзеці Сонца» М. Горкага), Макферсан («Рускі пытанне» К. Сіманава), Святар Арсень («Сустрэча ў цемры» Ф. Кнорэ) і іншыя.

Сярод рэжысёрскіх прац: «Самалёт спазняецца на суткі» К. Ісаева (1945), «Старыя сябры» Л. Малюгіна (1946), «Дзеці Сонца» М. Горкага, «Від з моста» А. Мілера (1959), «Тры сястры» А. Чэхава (1960), «Сэрца на далоні» І. Шамякіна (1965), «Выклік багам» А. Дзялендзіка (1966) і іншыя.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Орынянский Юрий Андреевич  // Дзяржаўная ўстанова «Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя М. Горкага»
* В этом году Гомельскому областному драматическому театру исполняется 75 лет // «Правда Гомель» — інфармацыйны партал газеты «Гомельская праўда»
* 110 гадоў з дня нараджэння Арынянскага Юрыя Андрэевіча (1906—1989) // Федэральна нацыянальна-культурная аўтаномія Беларусаў Расіі
* 19 сакавіка 2023 г. — 70 гадоў з дня прэм’еры спектакля «Брэсцкая крэпасць» (1953) Брэсцкага абласнога драматычнага тэатра імя ЛКСМБ // Краязнаўства Берасцейшыны

Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры СССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларускай ССР
Хаім Вейцман

**Хаім Вейцман** (, ; , , цяпер  — ) — навуковец-хімік, адзін з лідараў сіянісцкага руху, 1-ы прэзідэнт Дзяржавы Ізраіль.

## Біяграфія 
]]
Быў трэцім дзіцём у сям’і лесасплаўшчыка Озера і хатняй гаспадыні Рахел-Леа (у дзявоцтве Чмярынская), усяго з часам дзяцей у Вейцманаў было 15. Прыблізна ў 1894 годзе бацькі пераязджаюць у Пінск. Скончыў Пінскае рэальнае вучылішча (у 1892 годзе). Вучыўся ў Германіі. У 1901—1904 гадах выкладаў у Жэнеўскім універсітэце, у 1904—1919 гадах працуе ў Манчэстэрскім універсітэце, некаторы час узначальвае хімічную лабараторыю ў Брытанскім адміралцействе. У 1920—1931 і 1935—1946 гадах Х. Вейцман узначальваў сусветную Сіянісцкую арганізацыю. У 1940-х гадах пераехаў у Палесціну, дзе ўзначаліў яўрэйскі нацыянальны рух. Заснавальнік Яўрэйскага ўніверсітэта (Іерусалім), а таксама — навукова-даследчага інстытута па тэарэтычных і прыкладных прыродазнаўчых навуках у горадзе Рэхават. Уладальнік каля 100 патэнтаў у галіне прамысловага прымянення шэрагу хімічных працэсаў. У 1948 годзе абраны 1-м прэзідэнтам Дзяржавы Ізраіль. Пляменнік Хаіма, Эзер Вейцман, у 1993 годзе таксама абраны прэзідэнтам Ізраіля.

Аўтар аўтабіяграфіі «Выпрабаванні і памылкі» (1949, Англія).

## Літаратура 
* *Карлюкевіч А.* Знічкі Айчыны // Голас Радзімы, № 27(3099), 2008 24 ліпеня
* 

Катэгорыя:Хімікі Ізраіля
Ян Геранімавіч Хадкевіч

**Ян Геранімавіч Хадкевіч** (1537 — 4 жніўня або 24 верасня 1579, Вільня) — сын Гераніма Аляксандравіча Хадкевіча.

Стольнік ВКЛ у 1559—1564 гадах, генеральны староста жамойцкі з 1564 года, адначасова маршалак вялікі ВКЛ з 1566 года і кашталян віленскі з 1574 года; адміністратар Інфлянтаў у 1566—1578 гадах; староста ковенскі, цельшаўскі, платэльскі. Удзельнічаў у Інфлянцкай вайне, бітве на Уле 1564 года. Праціўнік Люблінскай уніі 1569 года, выступаў супраць Івана IV на літоўскі і польскі сталец, прыхільнік Генрыха Валуа і Габсбургаў ад імператара Фердынанда атрымаў графскі тытул у 1568 годзе.

У шлюбе з Крысцінай са Збароўскіх меў дзяцей Яна Караля, Ганну, Гераніма, Сафію, Аляксандра.

## Літаратура 
* Грыцкевіч. А., Пашкоў Г. П. «Вялікае Княства Літоўскае».

Ян Геранімавіч
Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Катэгорыя:Старосты ковенскія
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Валюміна Легум

**Валюміна Легум** (лац. *Volumina Legum* — збор законаў; Другі тытул: ) — шматтомны збор законаў, сеймавых пастаноў, прывілеяў і іншых заканадаўчых актаў, якія дзейнічалі на тэрыторыі Польшчы, Беларусі, Літвы і правабярэжнай Украіны з 1347 да 1793—1795. Прыватнае выданне ордэна піяраў, арганізаванае пры падтрымцы Ю. Залускага і С. Канарскага. Прызначалася для практычнай арыентацыі юрыстаў, суддзяў, палітычных дзеячаў і інш. у заканадаўчым матэрыяле. Публікаваўся на польскай і лацінскай мовах з загалоўкамі, без каментарыяў, у канцы тамоў прыкладзены рэестр канстытуцый і прывілеяў за адпаведны перыяд.

Упершыню т. 1-6 (акты 1347—1736) выдадзены ў Варшаве ў 1732—1739, т. 7-8 (акты 1764—1780) — у 1782. Гэтыя 8 тамоў перавыдаў і выдаў паказальнікі да іх І. П. Агрызка ў 1859—1860 у Санкт-Пецярбургу. У 1889 у Кракаве выйшаў том 9 (акты 1782—1792), у 1952 у Познані — том 10 (з матэрыяламі Гарадзенскага сойма 1793). Некаторыя соймавыя матэрыялы да 1526 увайшлі ў выданне О. Больцара «Збор законаў Польшчы». Апошняе перавыданне «Volumina Legum» пачата ў 1970-я гады ў Варшаве. Прадметна-тэматычныя паказальнікі (інвентар) да «Volumina Legum» «Konstytucye koronne y Wielkiego Xiestwa Litewskiego od roku panskiego 1550 do roku 1683» падрыхтаваў і апублікаваў 1685 у Варшаве сакратар кароннай канцылярыі М. Ладоўскі. У 1754 і 1782 выйшлі падрыхтаваныя А. Жагліцкім і Т. Вагам дапоўненыя выданні інвентароў.

«Volumina Legum» — неафіцыйнае выданне і не з’яўляецца поўным зборам законаў. Змешчаны акты, ўзятыя з арыгінальных крыніц і з прац асобных аўтараў. Для вывучэння гісторыі ВКЛ значную каштоўнасць маюць акты, што адносяцца да дзейнасці органаў дзяржаўнага кіравання і ўлады, адлюстроўваюць палітычныя і сацыяльна-эканамічныя адносіны, як напрыклад: прывілей купцам Польшчы і ВКЛ 1424; прывілей Падляшскай зямлі 1569; канстытуцыя Люблінскага сойма 1569; генеральная канфірмацыя ўсіх прывілеяў Польшчы ВКЛ 1576; «справы ВКЛ» 1590; асобныя канстытуцыі ВКЛ (пачалі выдавацца з пачатку XVII ст.), дзе зацвярджаліся ўхвалы соймаў па розных пытаннях (апрабацыя міжнародных трактатаў і дагавораў ВКЛ, прызначэнне камісараў.ю арганізацыя судовых устаноў, падаткі, мытныя зборы, рамонт дарог, мастоў, ачышчэнне рэчышчаў і інш.). Шмат канкрэтных звестак па палітычных, гаспадарчых і адміністрацыйных справах на Беларусі: пацверджанне падзелу беларускіх уладанняў князёў Радзівілаў (1589), выначэнне межаў Полацкага (1590), Падляшскага і Берасцейскага (1598, 1607) ваяводстваў, дазвол на арганізацыю кірмашу ў Менску (1601), пайменны спіс шляхты Віцебскага, Новагародскага, Полацкага ваяводстваў.

## Літаратура 
* Галенчанка Г. Я. Валюміна Легум // 

Катэгорыя:Права Рэчы Паспалітай
Рыгор Канстанцінавіч Пукст

**Рыгор Канстанцінавіч Пукст** (, Гомель — , Мінск) — беларускі . Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1955).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскую кансерваторыю, з 1929 года выкладаў у Омскім музычным тэхнікуме, у 1932 годзе пераехаў у БССР. Да Вялікай Айчыннай вайны выкладаў у Гомельскім музычным тэхнікуме, пасля (у 1944—1949 і 1959—1960 гадах) — у Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі (Мінск). Адначасова з 1949 года хормайстар, мастацкі кіраўнік музычнага вяшчання Беларускага радыё.

## Творчасць 
Аўтар опер «Машэка» (1945), «Марынка» (1955), «Свіцязянка» (1960), 6 сімфоній, хораў, рамансаў. Аўтар вядомай сімфанічнай фантазіі «Перапёлачка», апрацовак народных песень. Пісаў музыку да фільмаў і тэатральных спектакляў.

## Сям’я 
Сын Яўген стаў піяністам, унук Сяргей — кампазітарам, музыкантам і музычным журналістам.

## Памяць 
У горадзе Гомель, на доме дзе нарадзіўся Рыгор Канстанцінавіч Пукст, устаноўлена мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* 
* 
* Музыкальная энциклопедия. / Под ред. Ю. В. Келдыша. — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1973—1982.
* Театральная энциклопедия. Том 4. / Глав. ред. П. А. Марков — М.: Советская энциклопедия, 1965. — 1152 стб. с илл., 76 л. илл.

## Спасылкі 
* Самородок из Гомеля: 120 лет со дня рождения Григория Пукста  // СБ. Беларусь сегодня

Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Зажэвічы

**Зажэ́вічы** (, ) — аграгарадок у Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Зажэвіцкага сельсавета.

Цэнтр калгасу «Перадавік», а пазней сельскагаспадарчага вытворчага кааператыву «Добрыца». Знаходзіцца за 8 км ад Салігорска і за 141 км ад Мінска.

## Гісторыя 
Вядома з XVI ст. як вёска **Зажэвічы** (*Zażewiczy*) або **Зажэва** (*Zażewo*) Слуцкага княства. Станам на 1566 год належала да «двара» Пагост. Паводле апісання Слуцкага княства 1600 года належала да «двара» Мяцявічы.

У 1797 годзе Зажэвічы — прыватны маёнтак Слуцкага павета Мінскай губерні.

Станам на 1858 год — вёска ў складзе фальварка Трасцянец, які знаходзіўся за 5 км на поўдзень, паблізу сучаснай Бярозаўкі.

У 1870 годзе Зажэвічы — сельская грамада Пагосцкай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні. Зажоўская грамада адносілася да прыхода Пагосцкай царквы, там хрысціліся і вянчаліся зажоўцы, адпаведна, захоўваліся метрычныя кнігі, датычныя жыхароў вёскі (царква і яе архіў згарэлі ў 1944 годзе, падчас наступлення савецкай арміі).

У вялікім пажары 1928 года згарэла адзіная і галоўная вуліца Зажэвіч, жыхары рассяліліся па хутарах.

У 1931 годзе ў Зажэвічах арганізаваны калгас «Перадавік», у якім былі два нацыяналізаваныя ветракі, працавала кузня. З 1938 года савецкія ўлады пачалі гвалтоўнае збіранне зажоўскіх хутароў назад у вёску (найпрасцейшым спосабам прымусу да перавозу хаты ў вёску было разбурэнне даху).

## Дэмаграфія 
## Адукацыя 
У 1861 годзе адкрыта школа граматы, станам на 1890 год там навучаліся 30 хлопчыкаў і 1 дзяўчынка. У 1905 годзе для школы пабудавана новае памяшканне. Станам на 1922 год у школе 1-й ступені навучалася 299 дзяцей.

## Установы 
* Сярэдняя школа-садок
* Крама
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Вядомыя асобы 
* Сяргей Мікалаевіч Прахорчык (нар. 1954) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Валянціна Аркадзьеўна Ястраб (нар. 1962) — беларускі педагог і палітык.

## Літаратура 
* Памяць. Салігорскі раён

## Спасылкі 
Катэгорыя:Зажэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Салігорскага раёна
Манетарная палітыка

**Матета́рная палі́тыка** — сукупнасць мер Нацыянальнага банка, напраўленных на змяненне грашовай масы ў абарачэнні, аб'ёму крэдытаў, узроўню працэнтных ставак і іншых паказчыкаў грашовага абарачэння і крэдыту.

## Інструменты 
Асноўнымі інструментамі матетарнай палітыкі НБ РБ з'яўляюцца:
* устаноўка нормы абавязковага банкаўскага рэзервавання (якую частку сваіх сродкаў камерцыйныя банкі абавязаны захоўваць ў Нацыянальным банку);
* рэгуляванне стаўкі рэфінансавання (пад які працент Нацыянальны Банк дае крэдыт іншым банкам);
* аперацыі на адчыненым рынку (набыццё і продаж дзяржаўных каштоўных папер: аблігацый, каштоўных папер Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь…)
* валютныя інтервенціі (набыццё і продаж Нацыянальным банкам замежнай валюты на валютным рынку (ААТ “БВФБ”) для ўздзеяння на курс беларускага рубля і на сумарнае прапанову грошаў)

Усталёўвая памер рэзерву, Нацыянальны Банк рэгуліруе грашовыя патокі. Так пры павялячэнні абавязковага рэзерву змяншаюцца актывы банкаў, і яны вымушаны павялічвать праценты, пад якія яны выдаюць крэдыты арганізацыям і прыватным асобам. Звычайна норма банкаўскага рэзерву павышаецца для падтрымкі ліквіднасці банкаўскай сістемы ва ўмовах эканамічнага крызісу (страхаўка на выпадак, калі вялікая колькасць ўкладчыкаў адначасова пойдуць забіраць свае грошы з банку)

## Мэты 
Мэты манетарнай палітыкі:
* Вялікі узровень занятасці
* Эканамічны рост
* Стабільнасць цэн
* Стабільнасць працэнтных ставак
* Стабільнасць фінансавых рынкаў
* Стабільнасць валютных рынкаў

Звычайна манетарная (або грашова-крэдытная палітыка) Нацыянальны Банк напраўлена на дасягненне і захаванне фінансавай стабільнасці, у першую чаргу ўмацаванне курса нацыянальня валюты і забяспячэнне ўстойлівага плацёжнага балансу дзяржавы.

## Сведкі 
Прыватны пераклад з рускай интэрвікі 
## Гл. таксама 
* Нацыянальны банк
* Цэнтральны банк
* Стаўка рэфінансавання
* Банкаўскі мультыплікатар
* Норма абавязковых рэзерваў
* Фінансавая палітыка дзяржавы

## Спасылкі 
* Артыкул па тэме: "Целевые ориентиры монетарной политики в Республике Беларусь" Андрея Бриштелева (на русскай мове)

Катэгорыя:Макраэканоміка
Катэгорыя:Эканамічная палітыка
Катэгорыя:Банкаўская справа
Азёры (Гродзенскі раён)

**Азёры** (, ) — аграгарадок (да 2009 г. вёска) у Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці, на заходніх берагах азёраў Рыбніца і Белае. Адміністрацыйны цэнтр Азёрскага сельсавета.

Знаходзяцца за 28 км на ўсход ад Гродна, за 17 км на поўнач ад Скідзеля, на аўтадарогах  і .

## Гісторыя 
Каля вёскі (1—3 км) знаходзіцца археалагічныя помнікі: стаянкі і селішча.

Упершыню згадваецца ў 1398 годзе як «двор князя Вітаўта». У XV—XVII стагоддзях — велікакняжацкае ўладанне, цэнтр воласці. У 1518 годзе Жыгімонт Стары аддаў Азёры ў заставу (арэндны залог) гарадзенскаму старасце Юрыю Радзівілу. У 1555 годзе азёрскім каралеўскім намеснікам (т. б. да таго часу Азёры ізноў перашлі дзяржаве) стаў Себасцян Дыбоўскі. У адпаведнасці з прывілеем 1568 года вялікага князя Жыгімонта Аўгуста ў Азёрах праводзіліся штотыднёвыя таргі. У 1679 годзе на Рынку быў пабудаваны новы драўляны касцёл імя Маткі Боскай Ружанцовай, замест спаленага маскоўскім войскам. Касцёл гэты быў адноўлены ў 1779 годзе коштам караля Станіслава Аўгуста. У канцы XVIII стагоддзя Азёры набыў вядомы навуковец, авантурыст і філантроп Міхал Валіцкі. Ён заснаваў у Азёрах суконную фабрыку (1807) і папяровую фабрыку (1809). Пасля паўстання 1863—1864 гадоў маёнтак быў канфіскаваны, а яго ўладальнік — граф Леапольд Валіцкі — сасланы ў Сібір. У XVIII стагоддзі у Азёрах была пабудавана драўляная сінагога, а у пачатку XIX стагоддзя — малітоўная яўрэйская школа (не захаваліся). У 1878 годзе Азёры мелі 1013 жыхароў, сярод іх 508 яўрэяў. У пачатку XX стагоддзя замест старой драўлянай праваслаўнай царквы пабудавалі мураваную царкву Ушэсця. Каля Азёр помнікі археалогіі: 2 стаянкі першабытнага чалавека (VIII—V і III тысячагоддзі да н.э.) і курганныя магільнікі.

У 1919—1939 гадах — у складзе Польскай Рэспублікі, цэнтр гміны ў Гродзенскім павеце Беластоцкага ваяводства.

11 лютага 1972 года да вёскі далучана суседняя вёска Камчатка.

Выява:Aziory, Rynak. Азёры, Рынак (1915-18).jpg|Рынак
Выява:Aziory, Carkoŭnaja. Азёры, Царкоўная (1928).jpg|Грэка-каталіцкая царква
Выява:Aziory, Kaścielny, Maci Božaj Ružancovaj. Азёры, Касьцельны, Маці Божай Ружанцовай (1941).jpg|Касцёл
Выява:Aziorskaja synagoga. Азёрская сынагога (1916).jpg|Сінагога

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1830 год — 426 муж., з іх шляхты 7, духоўнага саслоўя 2, мяшчан-іўдзеяў 235, мяшчан-хрысціян і сялян 181; 1878 год — 1013 чал., з іх 508 яўрэяў; 1897 год — 3283 чал.
* **XX стагоддзе**: 1921 год — 1755 чал.; 1989 год — 2447 чал.

## Славутасці 
]]

* Царква Св. Духа
* Касцёл Хрыста Валадара
* Могілкі старыя каталіцкія
* Магіла паўстанцаў 1863—1864 гг.

## Страчаная спадчына 
* Царква
* Сінагога

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Мікалаевіч Шышко (нар. 1959) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Азёрскі сельсавет (Гродзенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Яфім Максімавіч Гаварушка

**Яфім Максімавіч Гаварушка** (, в. Востраў, Рагачоўскі павет, Магілёўская губерня, цяпер Рагачоўскі раён Гомельскай вобласці — , Смалявічы, Мінская вобласць) — празаік, публіцыст, педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Востраў Рагачоўскага павета. Выхоўваўся ў дзіцячым доме ў Бабруйску. У 1935 годзе скончыў МВПІ. Выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Смалявічах. Арыштаваны 9 снежня 1936 года. Асуджаны 2 кастрычніка 1937 года на 6 гадоў пазбаўлення волі і 5 гадоў пазбаўлення грамадзянскіх правоў. Пасля вызвалення вярнуўся ў Смалявічы. Рэабілітаваны ў 1955 годзе. Працаваў настаўнікам і дырэктарам дзіцячага дома.

## Творчасць 
Апавяданні друкаваў у газетах «Піянер Беларусі», «Настаўніцкая газета», «Чырвоная змена», «Мінская праўда», у рускіх газетах «Лесная промышленность», «Северная правда», часопісе «Советская Отчизна» (1992). Публіцыстычныя артыкулы змяшчаліся ў часопісах «Маладосць», «Беларусь», «Бярозка», «Нёман», калектыўным зборніку «Праўда гісторыі. Памяць і боль» (Мінск, 1991).

Надрукаваў некалькі артыкулаў пра жыццё і творчасць акадэміка І. Замоціна. Уклаў кнігу рэпрэсаванага акадэміка І. Замоціна «Творы» (Мн., 1991). У апошнія гады жыцця складаў анталогію паэзіі рэпрэсаваных паэтаў «Песня падуладных».

## Літаратура 
* Літ. з даведн. Л. У. Маракова: БП, т. 6.
* 

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рагачоўскім раёне
Руднішкі

**Ру́днішкі** (, ) — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавета.

Да 31 жніўня 1959 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Свірскага пассавета Свірскага раёна, пасля — у складзе Астравецкага раёна, дзе 11 верасня 1959 года ўключана ў склад Міхалішкаўскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міхалішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёна
Бітва на Косавым полі

*Бітва на Косавым полі, 1389
*Бітва на Косавым полі, 1448
*Бітва на Косавым полі, 1689
*Бітва на Косавым полі, 1831
*Бітва на Косавым полі, 1915
Кастусь Мардар’евіч Гадыцкі-Цвірка

**Кастусь Мардар’евіч Гадыцкі-Цвірка** (, Мінск — пасля 1931; Псеўданім: *Габрыэль Эмга*) — беларускі педагог, публіцыст.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскую класічную гімназію (1898), у 1903 — фізіка-матэматычнае аддзяленне Маскоўскага ўніверсітэта. У 1903—1923 выкладчык Слуцкай гімназіі, Дзвінскага і Мінскага рэальных вучылішчаў, Мінскага настаўніцкага інстытута (з 1920 Мінскі інстытут народнай адукацыі), Мінскіх педагагічнага і політэхнічнага тэхнікумаў, рабфака БДУ.

Удзельнік 1-га Усебеларускага з’езда (снежань 1917, Мінск). У чэрвені 1918 член камісіі БНР па арганізацыі Беларускага ўніверсітэта; у кастрычніку 1918 увайшоў у Беларускі вучыцельскі саюз.

У канцы сакавіка 1919 года К. Цвірка-Гадыцкі з’яўляецца ў Варшаве, дзе складае на імя польскага прэм’ер-міністра І. Падарэўскага адозву з рэзалюцыяй нібыта праведзенага Беларускага краёвага з’езда, у якой сцвярджалася, што «існаванне самастойнай Беларускай дзяржавы немагчыма», таму Беларусь «у сваіх этнаграфічных межах» павінна была ўвайсці ў «сціслы звязак з Польскай Рэччу Паспалітай». Калі звесткі пра гэта дайшлі да Гародні, В. Захарка ў ноце ад імя Рады міністраў БНР апратэставаў заяву «беларускай» дэлегацыі. Калі ж К. Цвірка-Гадыцкі зноў з’явіўся ў горадзе, на загад К. Езавітава ён быў арыштаваны і адпраўлены ў мясцовую турму. Улічваючы палітычны рэзананс, польскі камісар у Гародні С. Іваноўскі, які і з’яўляўся арганізатарам адпраўкі дэлегацыі ў Варшаву, атрымаў ад Генеральнага штаба загад выпусціць К. Цвірку-Гадыцкага на волю. Калі вязня пад вартай эскадрона беларускіх гусар везлі з турмы на чыгуначны вакзал, на іх напаў атрад «Польскай арганізацыі вайсковай». Завязалася кароткая перастрэлка, падчас якой быў забіты адзін з нападнікаў. Аднак адбіць К. Цвірку-Гадыцкага не атрымалася.

Друкаваўся ў 1919 у мінскай газеце «Звон». У 1920 ад Інстытута народнай адукацыі абраны ў склад Мінскай камісіі па ўтварэнні БДУ. Выкладаў у БДУ. Удзельнічаў у падрыхтоўцы выдання «Беларускай навуковай тэрміналогіі» («Элементарная матэматыка», 1922; «Слоўнік матэматычнай тэрміналогіі», 1927).

У снежні 1931 па абвінавачанні ў нацыянал-дэмакратызме выключаны з БДУ. Далейшы лёс невядомы.

## Літаратура 
* 
* 
* *Чарнякевіч А.* Нараджэнне беларускай Гародні: З гісторыі нацыянальнага руху 1909—1939 гадоў. — Мн., 2015. С. 55-56.

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Слуцкай гімназіі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі
Аляксандр Кузьміч Галавінскі

**Алякса́ндр Кузьмі́ч Галаві́нскі** (кастрычнік 1886, в. Муравілле, Касцюковіцкі раён, Магілёўская вобласць — пасля 1937) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, дыпламат Беларускай Народнай Рэспублікі, рэдактар.

## Біяграфія 
 у часе Усебеларускай палітычнай канферэнцыі. Прага, 1921 г.  Стаяць (злева направа): Лявон Вітан-Дубейкаўскі, Аляксандр Галавінскі, Бруна Мілер. Сядзяць: Мікола Вяршынін, Аляксандр Цвікевіч.]]
У 1912 годзе скончыў Кіеўскі політэхнічны інстытут. Падтрымліваў кантакты з эсэрамі, арыштоўваўся за ўдзел у студэнцкім руху. У Першую сусветную вайну служыў у паветраплавальным батальёне.

З 1918 года член прэзідыума Кіеўскай беларускай рады і загранічнага бюро па ўладкаванні бежанцаў, прадстаўнік урада Беларускай Народнай Рэспублікі ва Украіне. З канца 1918 года у Гродне, дарадца па тэхніка-эканамічных пытаннях у Міністэрстве замежных спраў БНР. У 1919 годзе арыштоўваўся румынскімі ўладамі. 

З 1921 года ў Літве, старшыня Беларускай нацыянальнай сувязі, замежнага ЦК Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў (у Коўне). Сябра Беларускага нацыянальнага камітэта, уваходзіў у Беларускае брацтва. Выдаваў часопіс «Покліч». Адзін з арганізатараў Беларускай палітычнай канферэнцыі 1921 года ў Празе. У 1923—1925 гадах працаваў інжынерам у Коўне. Удзельнік Другой Усебеларускай канферэнцыі 1925 года ў Берліне, на якой падтрымаў ліквідацыю ўрада БНР. Удзельнік Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе па рэформе беларускага правапісу і азбукі 1926 года ў Менску. У 1927 годзе арыштаваны літоўскімі ўладамі.

Па вызваленні пераехаў у БССР. У савецкім Менску працуе у ВСНГ БССР і НДІ прамысловасці. 18 ліпеня 1930 года арыштаваны ДПУ БССР па сфабрыкаванай справе Саюза вызвалення Беларусі. Паводле пастановы калегіі АДПУ БССР ад 10 красавіка 1931 года  сасланы на 5 гадоў у Ніжні Ноўгарад. Далейшы лёс невядомы. 10 чэрвеня 1988 года пасмяротна рэабілітаваны Вярхоўным судом БССР.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Катэгорыя:Палітыкі Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Касцюковіцкім раёне
Усходнія славяне

**Усходнія славяне** — моўна-культурная група славян, якая размаўляе на ўсходнеславянскіх мовах. У перыяд Сярэднявечча на аснове ўсходнеславянскіх супольнасцей сфарміраваліся беларускі, украінскі і рускі народы.

## Усходнеславянскія этнапалітычныя аб’яднанні 
У перыяд VIII—X стст. на тэрыторыі Усходняй Еўропы існавалі наступныя ўсходнеславянскія аб’яднанні:

* Крывічы — усходнеславянскае аб’яднанне, якое займала землі ў басейне Дзвіны і верхняга Дняпра. Галоўныя паселішчы — Полацк, Віцебск, Смаленск, Лукомль. На аснове аб’яднання крывічоў-палачан утварылася Полацкая зямля.
* Дрыгавічы — паўднёвыя суседзі крывічоў. Назва пайшла ад слова дрыгва (балота). Засялялі пераважна тэрыторыю ў басейне Прыпяці, на захад ад Дняпра. Галоўныя паселішчы — Тураў, Клецк, Слуцк. На землях дрыгавічоў утварылася Тураўскае княства.
* Радзімічы — усходнія суседзі дрыгавічоў, жылі па р. Сож. Галоўны горад — Гомель. Былі далучаны да Кіеўскай дзяржавы.
* Славене — усходнеславянскае аб’яднанне, якое ў другой палове І тыс. н.э. займала басейн воз. Ільмень.
* Вяцічы — усходнеславянскае аб’яднанне, якое займала землі ў басейне р. Акі, на ўсход ад крывічоў і радзімічаў.
* Севяране — усходнеславянскае аб’яднанне, насялялі басейны рэк Дзясны і Сейма.
* Драўляне — усходнеславянскае аб’яднанне, займала тэрыторыю пераважна Жытомірска-Кіеўскага Палесся.
* Бужане (валыняне) — усходнеславянскае аб’яднанне, ахоплівала землі ў вярхоўях Буга, на тэрыторыі гістарычнай Валыні.
* Ціверцы — усходнеславянскае аб’яднанне, якое ў IX ст. займала міжрэчча Днястра і Прута.
* Паляне — усходнеславянскае аб’яднанне, прадстаўнікі якога насялялі землі Сярэдняга Падняпроўя. На тэрыторыі палян узнік Кіеў — сталіца Кіеўскай дзяржавы (Русі). У ХІ—ХІІІ стст. землі палян называліся Рускай зямлёй у вузкім сэнсе.
* Улічы — усходнеславянскае аб’яднанне, якое ахоплівала землі ўздоўж ніжняга цячэння Дняпра, Паўднёвага Буга і ўзбярэжжа Чорнага мора.
* Белыя харваты — усходнеславянскае аб’яднанне, прадстаўнікі якога насялялі тэрыторыю ў верхнім цячэнні Днястра. У ХІІ ст. на землях харватаў утварылася Галіцкая зямля.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* *Зеленин Д. К.* Восточнославянская этнография. — Москва: Наука, 1991. — 512 с.
* *Седов В. В.* Восточные славяне в VI—XIII вв. // Археология СССР, отв. ред. академик Рыбаков Б. А. — Москва: Наука, 1982. — 327 с.
* Восточные славяне. Антропология и этническая история. 2-е изд. / Отв. ред. Т. И. Алексеева. — Москва: Научный мир, 2002. — 342 с.
Бабына

**Бабы́на, Нясіта** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. У басейне ракі Нача, за 30 км на паўднёвы захад ад Полацка, каля вёскі Бабынічы.

Плошча  паверхні 0,49 км². Даўжыня 1,33 км, найбольшая шырыня 0,56 км. Найбольшая глыбіня дасягае 32,3 м, сярэдняя 12,4 м. Даўжыня берагавой лініі 3,6 км. Аб'ём вады 6,07 млн м³. Плошча вадазбору 6,3 км².
]]

Катлавіна возера эварзійнага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй ад 7 да 40 м, пад пашай або лесам. Ніжняя частка схілаў амаль паўсюдна ўтварае стромкі абразійны ўступ вышынёй ад 1 да 9 м. Берагі нізкія, пясчаныя і гліністыя. Мелкаводдзе вузкае. Дно пясчанае, глыбей 8—10 м — ілістае, у заходняй частцы возера дно выслана сапрапелем. Возера мезатрофнае. Зарастае, шырыня паласы расліннасці месцамі да 70 м. Злучана пратокай з возерам Бабынічы.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, язь, плотка, мянтуз і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Бабына 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Багданаўскае (возера, Сенненскі раён)

**Багда́наўскае** — возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. У басейне ракі Крывінка (выцякае з возера), за 5 км на паўночным-захадзе ад горада Сянно.

Плошча 1,19 км². Найбольшая глыбіня 16,2 м, сярэдняя 7,7 м. Даўжыня 3,37 км. Найбольшая шырыня 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі каля 8 км. Аб’ём вады 9,1 млн. м³. Плошча вадазбору 89,4 км². 
Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 4—5 м, месцамі да 10 м, у верхняй частцы разараныя, у ніжняй — пад лесам. Прыбярэжная частка дна пясчаная, глыбакаводная — ілістая. Амаль чвэрць плошчы дна выслана расліннасцю. Возера эўтрофнае, праточнае. Упадаюць 2 ручаі; злучана пратокай з возера Сянно.

У возеры водзяцца лешч, судак, шчупак, жэрах, плотка, гусцяра, акунь, лінь і іншыя віды рыб.

Каля возера вёскі Багданава, Запруддзе, Лука. Паміж Багданаўскім возерам і возерам Сянно пралягае аўтамабільная дарога .

## Літаратура 
* 
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал. Г.П. Пашкоў і інш. — Мн., 2007. — 480 с.
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Багданаўскае возера 

Катэгорыя:Азёры Сенненскага раёна
Катэгорыя:Басейн Крывінкі
Сянно (значэнні)

**Сянно**:

## Беларусь 
* Горад Сянно — горад у Віцебскай вобласці
* Возера Сянно — возера ў Сенненскім раёне

## Расія 
* Сянно — пагост ў Пскоўскай вобласці.
* Сянно — вёска ў Баксітагорскім раёне Ленінградскай вобласці.
Багданаўскае

**Багданаўскае** — гідронім і тапонім:
* Возера Багданаўскае, Сенненскі раён
* Возера Багданаўскае, Браслаўскі раён

## Населеныя пункты 
* Багданаўскае - вёска ў Іглінскім раёне Башкартастана
* Багданаўскае - пасёлак у Каменскім раёне Чаркаскай вобласці Украіны
Багданаўскае (возера, Браслаўскі раён)

**Багда́наўскае возера** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Янка, за 16 км на поўдзень ад горада Браслаў, за 3 км на захад ад вёскі Замошша. Знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры».

Плошча паверхні 1,04 км². Найбольшая глыбіня 3,9 м, сярэдняя 2,5 м. Даўжыня 2,72 км, найбольшая шырыня 0,63 км. Даўжыня берагавой лініі 7 км. Аб’ём вады 2,57 млн м³. Плошча вадазбору 11,8 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй да 5 м, разараныя. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, пясчаныя, пад хмызняком, на поўначы сплавінныя. Дно плоскае, выслана сапрапелем. Мелкаводдзе пясчанае.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Зарастае падводнай расліннасцю да глыбіні 3 м. Упадаюць 2 ручаі, на поўдні выцякае рака Янка.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, карась, акунь, плотка, гусцяра, мянтуз, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Янкі (прыток Дзісны)
Богінскае

**Бо́гінскае, Богіна, Богінь** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. У басейне ракі Дзісна, за 28 км на паўднёвы захад ад горада Браслаў, каля вёскі Богіна. Знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парку «Браслаўскія азёры».

## Назва 
На думку В. Жучкевіча, назва возера Богінскае і вёскі Богіна ўтворана ад старажытнарускага асабістага імя ці прозвішча Богін.

 У канцы 1970-х гадоў ад мясцовых старых было запісана, што на востраве пасярод Богінскага возера калісьці «*стаялі літоўскія багі*», а таксама што ў ваду некалі быў скінуты каменны ідал, якога называлі «Стод».

«Божыя» водныя назвы ў Літве — назвы возера *Dievytis,* ракі *Diev-upis*.

## Гідраграфія 
Плошча 13,2 км². Даўжыня 9,1 км. Найбольшая шырыня 2,9 км. Даўжыня берагавой лініі 32,2 км. Найбольшая глыбіня 15 м, сярэдняя 4,7 м. Аб’ём вады 64,4 млн м³. Плошча вадазбору 914 км².
Катлавіна возера падпруднага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўночны ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 6 м, пераважна спадзістыя, паўночныя вышынёй да 12 м, стромкія, месцамі разараныя. Берагавая лінія ўтварае некалькі заліваў. Да ўсходняга берагу прымыкае маляўнічы лясны масіў. Берагі нізкія, пясчаныя, паўднёвыя і паўднёва-заходнія забалочаныя, паўночна-заходнія і паўночныя зліваюцца са схіламі катлавіны. Мелкаводдзе да глыбіні 2 м пясчанае і пясчана-жвіровае. Глыбакаводная частка ложа возера выслана гліністым ілам і крэменязёмістым сапрапелем. На возеры 8 астравоў агульнай плошчай 32,5 га, 2 з іх (Гарадзішча і Церанцейка) — помнікі прыроды. Плошча вострава Церанцейка складае 6,2 га.

## Экалогія 
Возера эўтрофнае, праточнае. Каля берагоў і астравоў зарастае аерам, хвашчом, трыснягом, чаротам, гарлачыкамі. Праз возера працякае рака Дрысвята, пры яе ўпадзенні пабудавана ГЭС. Упадае пратока з возера Альбенаўскага.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, лінь, мянтуз, плотка, краснапёрка, акунь, карась і іншыя віды рыб.

На ўсходнім беразе сажалкавая гаспадарка па развядзенню малявак сазана, карпа, белага амура, таўсталобіка.

Папулярнае месца адпачынку, рыбалкі і турызму. На сажалках каля вёскі Чарніцы адзначана гнездаванне рэдкай для Беларусі птушкі — паганкі малой.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Богінскае возера 

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дрысвяты
Вялікая Ельня

**Вялікая Ельня** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Друйка, за 16 км на паўночны ўсход ад горада Браслаў, каля вёскі Быстрамаўцы. Належыць да Абабіцкай групы азёр і знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры».

Плошча паверхні 0,46 км². Найбольшая глыбіня 13,2 м, сярэдняя — 4,6 м. Даўжыня 1,35 км. Найбольшая шырыня 0,57 км. Даўжыня берагавой лініі 3,2 км. Аб’ём вады 2,11 млн м³. Плошча вадазбору 2,22 км².

Схілы катлавіны вышынёй 3—8 м (на поўначы і поўдні да 3 м), на захадзе стромкія, парослыя хмызняком, на ўсходзе спадзістыя, пад лугам. На поўначы і поўдні вузкія залівы. Берагі высокія, звілістыя, на захадзе зліваюцца са схіламі катлавіны. Уздоўж берага дно да глыбіні 6 м пясчанае, глыбей ілістае. Надводная расліннасць утварае паласу шырынёй 7—50 м да глыбіні 1,5—2 м, падводная пашырана да глыбіні 4 м. На поўначы ўпадае ручай з возера Малая Ельня, на ўсходзе выцякае ручай у возера Абаб’е.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Абабіцкая група азёр
Катэгорыя:Басейн Друйкі
Кузьмічы

**Кузьмічы** — тапонім і гідронім:

### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Кузьмічы — былая вёска ў Ельскім раёне

* Гродзенская вобласць:
** Кузьмічы — вёска ў Ваўкавыскім раёне
** Кузьмічы — вёска ў Гродзенскім раёне
** Кузьмічы — вёска ў Дзятлаўскім раёне
** Кузьмічы — вёска ў Іўеўскім раёне

* Мінская вобласць:
** Кузьмічы — вёска ў Вілейскім раёне
** Кузьмічы — вёска ў Любанскім раёне
** Кузьмічы — вёска ў Нарацкім сельсавеце Мядзельскага раёна
** Кузьмічы — вёска ў Слабадскім сельсавеце Мядзельскага раёна

## Азёры 
* Возера Кузьмічы
Болта

**Бо́лта** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Друйка, за 5 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Браслаў, каля былой вёскі Шалтэні. Знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парку «Браслаўскія азёры».

Плошча паверхні возера 0,5 км². Найбольшая глыбіня 4,2 м. Даўжыня 1,35 км. Найбольшая шырыня 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі 3,53 км. Аб’ём вады 1,47 млн м³. Плошча вадазбору 2 км².

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 5—7 м, пад лесам, усходнія разараныя. Берагі нізкія, парослыя хмызняком, на паўднёвым усходзе сплавінныя. Дно плоскае, высланае сапрапелем. Зарастае слаба. З заліва ва ўсходняй частцы выцякае пратока, злучаючая Болта з возерам Дрывяты.

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, плотка, карась, лінь.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» — С. 66. 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» — С. 256. 

Катэгорыя:Браслаўская група азёр
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Друйкі
Мініцкая ГЭС

**Мініцкая ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя на вадасховішча Мінічы на рацэ Шчара (прыток Нёмана), за 1,5 км на поўнач ад в. Мінічы Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Вызначаная магутнасць 200 кВт.

Пабудаваная паводле Праграмы Мінэнерга РБ па будаўніцтве і аднаўленні аб’ектаў гідраэнергетыкі на перыяд да 2020 года. Работы выконваліся РУП «Брэстэнерга». Пастаўку абсталявання, шефмантажныя і наладкавыя работы ажыццяўляла ЗАТ «Еўра-Энергетыка». Усталявана два гідраагрэгаты, вызначанай магутнасцю 100 кВт кожны, вытворчасці ЗАТ «Энергатэх» (Санкт-Пецярбург). Таксама праведзенае дабраўпарадкаванне прылеглай да ГЭС тэрыторыі. Агульны кошт Мініцкай ГЭС ~1 млрд бел.руб. (на 31.12.2007). Уведзеная ў эксплуатацыю 31 снежня 2007.

Перапад ўзроўняў верхняга і ніжняга б'ефаў 4-4,5 м. Штогадовая выпрацоўка электраэнергіі адпавядае 300—350 т.у.п. Мініцкая ГЭС запраектаванная для работы ў аўтаматычным рэжыме, кантроль работы, запуск і спыненне гідраагрэгатаў ажыццяўляецца з дыспетчарскага пульту Баранавіцкіх электрасетак, але не выключанае кіраванне са шчыта ў будынку ГЭС.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Электрастанцыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Электрастанцыі Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Прадпрыемствы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Эканоміка Ляхавіцкага раёна
Катэгорыя:Шчара
Катэгорыя:2007 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе
ГЭС Мінскай ЦЭЦ-2

**ГЭС Мінскай ЦЭЦ-2** — малая гідраэлектрастанцыя, на вадаскідзе Мінскай ЦЭЦ-2. Уведзеная ў эксплуатацыю ў кан. 2007. Вызначаная магутнасць 260 кВт. Штогадовая выпрацоўка электрычнасці адпавядае 465 т.у.п.

Мае 2 турбіны (Санкт-Пецярбург), якія адмыслова распрацоўваліся пад пэўны аб'ём струменя вады. Агульны кошт ГЭС склаў 1,133 млрд бел.руб. (кан. 2007), у т.л. 750 млн бел.руб. — сродкі Інавацыйнага фонду Мінэнерга. Плануемы тэрмін акупнасці каля 5 гадоў.

Мінскай ЦЭЦ-2
Катэгорыя:Электрастанцыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Электрастанцыі Мінска
Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінска
ГЭС помпавай станцыі № 6 ВМВС

**ГЭС помпавай станцыі № 6 ВМВС** — мікра гідраэлектрастанцыя, на Вілейска-Мінскай воднай сістэме. Вызначаная магутнасць 40 кВт, штогадовая выпрацоўка электрычнасці — 0,25 млн кВт/г. Уведзена ў эксплуатацыю ў 2006 годзе, належыць «Мінсквадаканалу».

## Літаратура 
* Афіцыйная старонка НВТАА «Малая энергетыка»

помпавай станцыі № 6 ВМВС
Катэгорыя:Электрастанцыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Электрастанцыі Мінскай вобласці
Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінскай вобласці
Кузьмічы (возера)

**Кузьмічы́** — возера ў Беларусі, у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці ў басейне ракі Страча, за 13 км у напрамку на паўночны захад ад горада Мядзел, каля вёскі Кузьмічы.

## Назва 
Азёрная назва «Кузьмічы» пазнейшага паходжання, ад позняй назвы вёскі на беразе гэтага возера.

Адпачатная назва возера такая ж, як і назва ракі, што з яго выцякае, — Сермеж (фіксуецца таксама «Сірмеж»).

Назва ракі Сермеж таксама з цягам часу была замглёная больш познімі назвамі «Малінаўка» (назва ракі ў верхнім цячэнні) і «Вялікі Перакоп» (у ніжнім цячэнні), але нагадка пра адпачатную назву ракі — назвы паселішчаў Сырмеж і Малая Сырмеж на яе берагах.

Пярвейшая — назва ракі, ад якой назва возера.

Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва *Serma(s)*, што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага **sermo-* «рака, плынь» і карацейшага **ser-* «цячы», ад якога таксама назва дзвінскай ракі Сар’я ( Сермеж, Сэрвач, Страча). Паходжанне гэтых аднакарэнных старабалцкіх назваў можа быць аднесенае да часоў, калі пасля сыходу ледавіка ўзнікла водная структура Нарачанскага Паазер’я.

## Гідраграфія 
Плошча паверхні 0,69 км². Найбольшая глыбіня 3,4 м, сярэдняя 2,4 м. Даўжыня 1,57 км, найбольшая шырыня 0,67 км. Даўжыня берагавой лініі 4,01 км. Аб’ём вады 1,65 млн м³. Плошча вадазбору 11 км².

Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 3—5 м, спадзістыя, парослыя хмызняком, месцамі разараныя. Берагі сплавінныя, на поўдні нізкія, забалочаныя, на ўсходзе і паўднёвым усходзе пад хмызняком. На паўночным захадзе пойма шырынёй 80—100 м. Дно плоскае, сапрапелістае. У паўночнай частцы востраў плошчай 0,2 га. Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Зарастае да глыбіні 1,7 м. Ва ўсходняй частцы ў возера ўпадае ручай. Праз возера цячэ рака Сермеж.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Басейн Страчы
Лотвіны (возера)

**Лотвіны, Лотва** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці ў басейне ракі Мядзелка, за 10 км на поўнач ад горада Мядзел, каля вёскі Лотва.

Плошча паверхні 0,42 км². Даўжыня 1,44 км, найбольшая шырыня 0,49 км. Даўжыня берагавой лініі 3,67 км. Найбольшая глыбіня 15,1 м. Аб’ём вады 2,81 млн м³. Плошча вадазбору 1,4 км².

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны вышынёй 13—20 м (на поўдні і паўднёвым усходзе 3—7 м), пад лугам, на захадзе параслі лесам. Берагі пад хмызняком, участкі зліваюцца са схіламі катлавіны. Найбольш глыбокая паўднёва-заходняя частка возера. Мелкаводдзе пясчанае. Зарастае каля 20 % плошчы возера. На поўдні выцякае ручай у раку Мядзелка.

## Назва 
Паводле "Слоўніка геаграфічнага Каралеўства Польскага", назва возера — "Лотва", і ля яго аднайменная вёска Лотва.

Грунтуючыся на гэтым сведчанні, мовазнавец К. Буга назву Лотва праз прамежкавую форму "Лотъва" выводзіў ад балцкага **Latuva*, адкуль назва літоўскай ракі *Latuva*, і той жа корань у латышскім гідроніме *Lat-upе* ("рака Лата"), і нават у назве латышоў, якая ад адпаведнага, на сёння дакладна не ідэнтыфікаванага гідроніма. Назвы літоўскіх рэк *Latuva, Lat-upis, Lat-upys*, возера *Lat-ežeris* звязваюць з індаеўрапейскім **lat-* «цячы».

## Гл. таксама 
* Азёры Беларусі
* Мядзельскія азёры

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Лотвіны 

Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна
Мікра-ГЭС

**Мікра-ГЭС** — гідраэлектрастанцыя вызначанай магутнасцю да 100 кВт. Гэтай магутнасці дастаткова для забеспячэння электрычнасцю побытавых патрэб невялікага паселішча (да 100 сем’яў) або фермы. Выкарыстоўваюцца для электразабеспячэння ў месцах аддаленых ад ліній электраперадач, але могуць падключацца і да цэнтралізаванай сеткі.

Для забеспячэння работы мікра-ГЭС, водны струмень мусіць быць створаны штучна. З дапамогай невялікай плаціны, каналаў і труб струмень падымаецца на вышыню (часам выкарыстоўваюцца месцы побач вадаспадаў, парогаў і інш.) і скідаецца ўніз як мага круцей для надання вадзе максімальнай хуткасці.

## Літаратура 
* Малые ГЭС по опыту Норвегии: (интервью с вице-президентом программы развития на местном уровне малых ГЭС в Кыргызстане) // Аналитика «ОР». 2005, 1 дек.

Катэгорыя:Гідраэнергетыка
Піка ГЭС

)]]

**Піка ГЭС** — гідраэлектрастанцыя вызначанай магутнасцю да 5 кВт, такой магутнасці дастаткова каб забяспечыць электрычнасцю для сілкавання некалькіх лямпачак, радыё і г.д. каля 50 прыватных дамоў. Выкарыстоўваюцца пераважна для электразабеспячэння ў месцах аддаленых ад ліній электраперадач, падключэнне да цэнтралізаваных сетак не прадугледжваецца.
 
Устаноўкі невялікія і лёгка перасоўваюцца ў неабходнае месца. Для піка-ГЭС няма патрэбы будаваць гідратэхнічныя збудаванні, дастаткова перападу вышынь у 1-5 метраў (або невялікай запруды). Мінімальны кошт піка-ГЭС у межах 500 долараў ЗША (кан. 2005).

## У Беларусі 
* Камароўская ГЭС

## Літаратура 
* Малые ГЭС по опыту Норвегии: (интервью с вице-президентом программы развития на местном уровне малых ГЭС в Кыргызстане) // Аналитика «ОР». 2005, 1 дек. 11:20


Катэгорыя:Гідраэнергетыка
Life:)

**life:)** — брэнд мабільных аператараў у Беларусі і Украіне (да 2016 года), кантрольныя пакеты акцый якога належаць Turkcell .

* **life:) Беларусь** — мабільны аператар у Беларусі, які належыць ЗАТ «Беларуская сетка тэлекамунікацый».
* life:) Украіна — ранейшая назва мабільнага аператара ва Украіне, які належаў ТАА «Астэліт». Са студзеня 2016 года завецца **lifecell**.
ГЭС Альхоўка

**ГЭС «Альхоўка»**, **Альхоўская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Страча. Вызначаная магутнасць 210 кВт.

Пабудаваная на сродкі ААТ «Кардонная фабрыка Альхоўка».

Альхоўскае вадасховішча плошчай 5,4 км², плануецца як крыніца рэзервовага водазабеспячэння Беларускай АЭС.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Афіцыйная старонка ТАА «Прамысловы саюз — Энергія»;
* *Заяц Ф.* Своя ГЭС? А почему бы и нет? // Экономическая Газета № 27(744). 2004, 13 крас.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Электрастанцыі Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Эканоміка Астравецкага раёна
Катэгорыя:Альхоўка (Астравецкі раён)
Ігнацій Касовіч

**Ігнацій Андрэевіч Касовіч** (, Віцебская губерня — ) — філолаг, прафесар Варшаўскага універсітэта.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і свяшчэнніка. Вучыўся ў Галоўнай духоўнай семінарыі Віленскага ўніверсітэта, атрымаў ступень магістра багаслоўя. У 1830—1832 прыкамандзіраваны да Пецярбургскага ўніверсітэта для ўдасканалення ў лацінскай і грэчаскай мовах. 3 1833 прафесар грэчаскай мовы і царкоўнага красамоўства ў Грэка-лацінскай семінарыі ў Жыровічах. 3 1835 выкладчык у Кромскай, Смаленскай, Маскоўскай гімназіях. 3 1849 інспектар у Разанскай, потым ва Уладзімірскай гімназіях. У 1860—1862 выкладчык у 6-й Пецярбургскай гімназіі, потым у 4-й (Ларынскай) гімназіі. У 1870 за дысертацыйную працу «Лірычная паэзія Гарацыя» атрымаў у Кіеўскім універсітэце ступень доктара рымскай славеснасці і прызначаны штатным дацэнтам грэчаскай славеснасці Варшаўскага універсітэта. 3 1872 ардынарны прафесар.

Апроч дысертацыі выдаў «Разважанні аб важнасці грэчаскай мовы», «Грэчаскі дзеяслоў у сваім развіцці» і інш. Шырока вядомы быў, складзены ў суаўтарстве з К. А. Касовічам, «Грэчаска-рускі слоўнік» (т. 1-2, 1847), які Акадэмія навук адзначыла Дзямідаўскай прэміяй.

## Сям'я 
Яго брат — санскрытолаг Каэтан Касовіч (1814—1883). Яго сын, Леў Ігнацьевіч, быў генерал-маёрам і начальнікам Кіеўскага ваеннага вучылішча, у руска-японскую вайну камандаваў 3-й Сібірскай пяхотнай дывізіяй.

## Літаратура 
* Календарыюм // «Czasopis» № 10/2003.

Катэгорыя:Філолагі Расіі
Катэгорыя:Філолагі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Шостай Санкт-Пецярбургскай гімназіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта