open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзень

у 13:00 UTC.]]
]]
**Дзень** — прамежак часу паміж усходам і захадам верхняга краю Сонца. Працягласць дня залежыць ад геаграфічнай шыраты месца і ад схілення Сонца.

На зямным экватары даўжыня дня прыблізна пастаянная і роўная 12 гадзінам, у Паўночным паўшар’і Зямлі — больш за 12 гадзін пры дадатным схіленні Сонца (вясной і летам) і менш за 12 гадзін пры адмоўным схіленні (увосень і зімой). У дні раўнадзенстваў усюды паміж палярнымі кругамі даўжыня дня амаль 12 гадзін; найбольшая ў дзень летняга і найменшая ў дзень зімовага сонцастаянняў. За палярнымі кругамі даўжыня дня летам можа перавышаць 24 гадзіны, на полюсах роўная паўгоду. Звычайна пад даўжынёй дня разумеюць даўжыню светлага часу сутак, калі на адкрытым паветры асветленасць дастатковая для любых работ, выразна бачны аддаленыя прадметы. На рэальную працягласць светлага часу аказваюць уплыў рэльеф мясцовасці, лясы, стан надвор’я: наяўнасць і характар воблачнасці, туман, дождж.

## Літаратура 
* *Хаміцкі М. П.* Дзень // 

Катэгорыя:Суткі
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння часу
Нядзеля

**Нядзе́ля** — дзень тыдня паміж суботай і панядзелкам. У многіх краінах — выхадны дзень. У хрысьціянскіх народаў гэты дзень прысвечаны Богу, адсюль пайшла назва гэтага дня ў беларускай мове: ня дзелаць, не рабіць. У рускай мове назва гэтага дня («воскресенье») таксама мае рэлігійныя карані — у гонар уваскрашэння Ісуса Хрыста на трэці дзень пасля распяцця.

У многіх народаў (пачынаючы са старажытных егіпцян, ад якіх гэтую традыцыю перанялі рымляне) дзень быў прысвечаны Сонцу. Гэта назва перайшла да германскіх плямёнаў (, ). У Індыі нядзеля называецца «равівар» — «дзень Сонца».

Нядзеля — другі з выходных дзён. У некаторых народаў гэта апошні дзень тыдня, але ў асобных культурах лічыцца першым днём наступнага тыдня.
 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Тыдзень
Шафа

thumb|right|150px|Шафа для адзення, 1900
**Шафа** (ад сярэднявечн. ням. *schaf* -- шафа) -- мэблевы выраб, пераважна з дзверцамі, для захоўвання прадметаў рознага функцыянальнага прызначэння, са скрынкамі (шуфлядамі) або без іх.

## Гісторыя
Гісторыя шафы ў звыклым для чалавека XXI стагоддзя сэнсе пачалася не так ужо даўно — у XVII-XVIII стагоддзі. Аднак узнікла шафа не раптам і не на пустым месцы, да адшукання яго простых і зручных формаў чалавека вёў доўгі шлях эвалюцыі прадметаў ужытку, які ён пачаў, калі яшчэ толькі навучыўся карыстацца найпростымі прыладамі для карыснай працы і палявання.

### Прататып
[thumb|Куфар [Святы Беуно|св. Беуно, з суцэльнага дрэва, VI—VII стст.]]
Самы просты і натуральны прататып шафы-гэта досыць аб'ёмнае паглыбленне ў адносна цвёрдых матэрыялах-сцяне або паддозе пячоры, у дрэве (дупло); месца, падрыхтаванае самой прыродай для захоўвання розных харчоў і карысных рэчаў. Навучыўшыся апрацоўваць драўніну, чалавек выкарыстаў полую частку ссечанага ствала як гатовае сховішча. Пазней ён навучыўся выдзёўбваць ў ствалах патрэбную яму для складавання нішу. Яшчэ пазней чалавек навучыўся рабіць скрыні. Калі чалавек навучыўся прыладжваць да скрыні вечка, па сутнасці, ён і атрымаў першую "шафу" . Найбольш ранняе пасведчанне аб выкарыстанні ў побыце драўляных скрынь з вечкам знойдзена ў Егіпце і датуецца III-м стагоддзем да н. э.

## Віды шафаў 
### Кухонная шафа 
**Кухонная шафа** — шафа для захоўвання прадметаў кухоннага і гаспадарчага ўжытку.

Разнавіднасцямі яе з'яўляюцца **кухонная шафа-стол** — шафа з рабочай паверхняй для гатавання ежы, **навясная шафа** -- шафа над рабочай паверхняй для захоўвання спецый, **шафа пад мыйку** -- шафа для размяшчэння мыйкі і памыйнага вядра.

### Шафа для адзення і бялізны 
Ёсць у двух форм-фактарах:
* Камод -- невысокая шафа са скрынямі і паверхняй, на якую можна ставіць розныя рэчы.
* Высокая шафа, якая звычайна мае трубу, каб вешаць касцюмы.

### Іншыя віды шафаў 
* шафа для посуду
* шафа для кніг
* шафа пад мыйку
* шафа з вітрынай
* шафа-перагародка (, ) — шафа для раздзялення памяшкання на асобныя зоны.
* насценная шафа
* камбінаваная шафа -- шафа з аддзяленнямі і шуфлядамі для захоўвання прадметаў рознага прызначэння.
* секрэтэр
* сервант
* тумба і г.д.

## Гл. таксама 
* Мэбля
* Куфар
* Гардэроб (Хронікі Нарніі)

Катэгорыя:Корпусная мэбля
Аўторак

[thumb|280px|Блінны аўторак [Масленіца|Масленіцы. Мастак Барыс Міхайлавіч Кустодзіеў, 1916 год]]
**Аўто́рак** — дзень тыдня паміж панядзелкам і серадой. Яго назва ў беларускай мове магчыма паходзіць ад слова *вторы* — "другі".

У старажытных рымлян быў прысвечаны Марсу (, ), у паўночнагерманскіх плямёнаў — Цюру (Týr, нарв. *Tysdag*).

## Культурныя традыцыі аўторка 
У яўрэяў аўторак лічыцца самым падыходным днём для вяселля, таму што Бог пры стварэнні свету два разы ў гэты дзень сказаў «добра», што вылучыла яго з астатніх будных дзён.

У грэчаскай і іспанскай культурах аўторак лічыцца нешчаслівым днём. Для грэкаў гэта дзень падзення Канстанцінопаля, а ў іспанцаў з’яўляецца прымаўка «У аўторак не жаніся і не адпраўляйся ў падарожжа» (). Таксама ў іспанамоўным свеце 13-е чысло месяца нешчаслівае, калі яно выпадае на аўторак, а не на пятніцу.

У тайскім сонечным календары назва дня паходзіць ад слова на мове палі, якое азначае планету Марс, літаральна «Попел Мёртвых»; колер, звязаны з аўторкам — ружовы.

Аўторак — звычайны дзень для выбараў у ЗША. Федэральныя выбары праводзяцца ў аўторак пасля першага лістападаўскага панядзелка; гэтая дата была ўсталявана законам 1845 года для прэзідэнцкіх выбараў (дакладна — для абрання Калегіі выбаршчыкаў), і была таксама прымеркаваны для правядзення выбараў у Палату прадстаўнікоў (у 1875 годзе) і ў Сенат (у 1914 г.). Аўторак у пачатку дзевятнаццатага стагоддзя з практычнага боку быў даволі зручным днём галасавання: планавалася, што грамадзянам, магчыма, прыйдзецца дабірацца да выбарчых участкаў на працягу ўсяго дня, і калі прымеркаваць выбары да панядзелка, то многія не захочуць выязджаць з дома ў нядзелю, паколькі ў гэты дзень большасць насельніцтва наведвае богаслужэнні.

У Расіі пастанаўленнем Народнага камісарыята ад 3 верасня 1919 года на аўторак быў перанесены святочны адпачынак для «працаўнікоў народнага харчавання і інтэрнатаў».

Катэгорыя:Тыдзень
Ісландскі нацыянальны музей

Ісландскі нацыянальны музей (ісл.: *Þjóðminjasafn Íslands*) быў заснаваны 24 лютага 1863 года. Першым яго куратарам  стаў Ён Арнасон. З 1950 года музей знаходзіцца ў сваім сённяшнім будынку ў Рэйк’явіку на Сігургата 41.

## Спасылкі 
*Homepage *engl.*

Катэгорыя:Музеі Рэйк’явіка
Цьёўрсаў

**Цьёўрсаў** () — буйнейшая і самая доўгая рака на востраве Ісландыя, цячэ ў паўднёва-заходняй частцы краіны.

Мае ледавіковае сілкаванне, максімум сцёку прыпадае на лета. Бярэ пачатак з ледавіка Хофсёкюдль у цэнтры краіны, упадае ў Атлантычны акіян. Сярэдні расход вады 390 м³/сек. Узімку ў верхняй плыні замярзае. На самой Цьёўрсаў ёсць дзве ГЭС — Бурфедль і Султартангі.

Катэгорыя:Рэкі Ісландыі
Юрый Аляксандравіч Сянкевіч

**Ю́рый Алякса́ндаравіч Сянке́віч** (, Баян-Тумен — , Масква) — расійскі падарожнік, урач, журналіст, кіраўнік тэлеперадачы «Клуб падарожнікаў». Разам з Турам Хеердаламам удзельнічаў у экспедыцыях «Ра-І» і «Ра-II». Нашчадак беларусаў — ураджэнцаў Віленскай губерні.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Баян-Тумен у Манголіі (цяпер Чайбалсан).

У 1954 годзе скончыў сярэднюю школу № 107 у Ленінградзе.

1960 — скончыў Ваенна-медыцынскую акадэмію імя С. М. Кірава ў Ленінградзе і атрымаў накіраванне на працу начальнікам медыцынскага пункта вайсковай часці 93762 горада Балагое-4 Калінінскай (Цвярской) вобласці.

1962 — пераведзены ў Маскву ў Інстытут авіяцыйнай і касмічнай медыцыны Міністэрства абароны СССР.

1963 — адкамандзіраваны ў Інстытут медыка-біялагічных праблем Міністэрства аховы здароўя СССР, у якім Юрый Аляксандравіч прайшоў шлях ад малодшага навуковага супрацоўніка да начальніка Вучэбна-трэніровачнага спецыялізаванага цэнтра медыка-біялагічнай падрыхтоўкі касманаўтаў, удзельнічаючы ў падрыхтоўцы і медыцынскім забеспячэнні пілатуемых касмічных палётаў і палётаў біяспадарожнікаў (з жывёламі на борце). У якасці ўрача-даследчыка праходзіў падрыхтоўку для ўдзелу ў касмічным палёце.

1966—1967 — прымае ўдзел у 12-й савецкай антарктычнай экспедыцыі на станцыю «Усход». Адным з галоўных напрамкаў навуковых даследаванняў Юрыя Аляксандравіча становіцца вывучэнне паводзін чалавека ў экстрэмальных умовах. Матэрыялы, сабраныя ў гэтай экспедыцыі, ляглі ў аснову кандыдацкай дысертацыі.

1969 — па запрашэнні вядомага нарвежскага вандроўца — даследчыка Тура Хеердала здзяйсняе вандраванне на папіруснай лодцы «Ра» (1969), а затым на «Ра-2» (1970). Пазней, у 1977—1978 гадах, рушыла ўслед экспедыцыя ў Індыйскім акіяне на «Тыгрысе». Абедзве экспедыцыі з'явіліся важкімі навуковымі падзеямі.

1973—1982 — загадчык аддзела навукова-медыцынскай і тэхнічнай інфармацыі ў Інстытуце медыка-біялагічных праблем.

1973 — Сянкевіч запрошаны на Цэнтральнае тэлебачанне ў якасці вядучага перадачы «Клуб кінападарожжаў», пасля перадача была занесена ў Кнігу рэкордаў Гінеса.

1979 — прымае актыўны ўдзел у медыцынскім забеспячэнні экспедыцыі да Паўночнага паўшар'я.

1980—1982 — актыўна ўдзельнічае ў першай савецкай экспедыцыі на Эверэст.

Вынікам даследаванняў у галіне касмічнай фізіялогіі і псіхалогіі, вывучэнні чалавека ў экстрэмальных умовах сталі больш за 60 навуковых прац.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Падарожнікі Расіі
Катэгорыя:Журналісты СССР
Катэгорыя:Журналісты Расіі
Катэгорыя:Журналісты XX стагоддзя
Катэгорыя:Журналісты XXI стагоддзя
Катэгорыя:Тэлепрадзюсары
Катэгорыя:Тэлевядучыя СССР
Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі
Катэгорыя:Тэлевядучыя XX стагоддзя
Катэгорыя:Тэлевядучыя XXI стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Удзельнікі кругасветных падарожжаў
Катэгорыя:Дэпутаты Маскоўскага гарадскога савета
Катэгорыя:Даследчыкі Арктыкі
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Медыкі Расіі
Катэгорыя:Медыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Супрацоўнікі Расійскай акадэміі навук
Катэгорыя:Даследчыкі Антарктыкі
Курыца

thumb|left|Курыца (на пярэднім плане) з пеўнем
**Свойская курыца** (*Gallus gallus*, або *Gallus gallus domesticus*) — самы шматлікі і распаўсюджаны від свойскай птушкі. За доўгую гісторыю адамашвання чалавекам выведзена вялікая колькасць разнастайных парод кур. Куры належаць да ліку найбольш карысных і выдатных па сваёй прадукцыйнасці свойскіх птушак. Разводзяць іх дзеля мяса і яек, акрамя таго ад іх атрымліваюць пяро і пух.

## Пароды 
* Кахінхін
* Легорн
* Нью-Гэмпшыр (парода курэй)
* Род-Айленд (парода курэй)

Катэгорыя:Куры
Катэгорыя:Свойскія жывёлы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Кушэтка

**Кушэтка** (), мэблевы выраб для ляжання, з галаўной спінкай з падгалоўнікам, альбо без іх.

Разнавіднасцю кушэткі з'яўляецца тахта () — шырокая кушэтка для двух чалавек.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ложкі
Прыпяць (значэнні)

**Прыпяць**:
* **Прыпяць** — рака ў Беларусі і Украіне.
* **Прыпяць** — пакінуты горад у Кіеўскай вобласці, Украіна.
* **Прыпяцкія балоты**.
Кельвін (адзінка вымярэння)

**Ке́львін**, абазначэнне **K** — асноўная адзінка вымярэння тэмпературы ў сістэме вымярэнняў СІ, прапанавана ў 1848 годзе.

Адзін кельвін роўны 1/273,15 тэрмадынамічнай тэмпературы трайнога пункту вады. Пачатак шкалы (0 К) супадае з абсалютным нулём. Такім чынам, шкала з’яўляецца абсалютнай тэрмадынамічнай шкалой тэмператур.

Названая ў гонар інжынера-фізіка Уільяма Томсана, 1-га барона Кельвіна (1824—1907), які нарадзіўся ў Белфасце і працаваў ва Універсітэце Глазга. Імя тытула барона Кельвіна паходзіць ад рэкі Кельвін, якая працякае праз тэрыторыю Універсітэта Глазга.

Спачатку Томсан распрацаваў сваю шкалу, каб зрушыць пачатак адліку ўжо прынятай шкалы Цэльсія па-за пункт раставання лёду да абсалютнага тэрмадынамічнага нуля. Градацыі шкалы набліжаны да градусаў Цэльсія, і ў 2019 годзе шкала была вызначана нанова праз пастаянную Больцмана k 1,380649×10−23 Дж⋅K−1. Такім чынам, адзін кельвін роўны змене тэрмадынамічнай тэмпературы T, якая прыводзіць да змены цеплавой энергіі kT на 1,380649×10−23 Дж. Тэмпература ў градусах Цэльсія цяпер вызначаецца як тэмпература ў кельвінах мінус 273,15, і 0 °C адпавядае 273,15 К. Змена тэмпературы на адзін К эквівалентная змене на адзін градус Цэльсія.

Кельвін з’яўляецца асноўнай адзінкай тэмпературы для тэхнікі і фізічных навук, тым часам як у большасці краін Цэльсій застаецца дамінуючай шкалой тэмператур па-за гэтымі галінамі. ЗША, Багамы, Беліз, Кайманы, Палау, Ліберыя і былыя англійскія калоніі карыстаюцца градусамі Фарэнгейта, і вызначаюць °F праз шкалу Кельвіна. Шкалы Фарэнгейта і Цэльсія былі распрацаваны ў пачатку-сярэдзіне XVIII ст., кельвін датаваны сярэдзінай XIX ст. і ніколі не згадваецца і не пішацца як градус, і звычайна не пішацца з вялікай літары, акрамя сімвала адзінкі K, напрыклад,

* «зараз 50 градусаў па Фарэнгейту на вуліцы»
* «На двары 10 градусаў Цэльсія»
* «На вуліцы 283 кельвіны».

Кельвін таксама ўжываюць для вымярэння каляровай тэмпературы, якая характарызуе ўзважанае па інтэнсіўнасці размеркаванне выпраменьвання крыніцы святла як функцыі даўжыні хвалі ў аптычным дыяпазоне. Каляровая тэмпература вызначаецца як тэмпература абсалютна чорнага цела, пры якой яно выпускае выпраменьванне таго ж каляровага тону, што і разгляданае выпраменьванне. Прыклады каляровай тэмпературы розных крыніц святла:

* 1500—2000 К — святло ад полымя свечкі;
* 2800 К — лямпа напальвання 100 Вт;
* 3400 К — сонца ў гарызонце;
* 3500 К — люмінесцэнтная лямпа белага святла;
* 6500 К — стандартная крыніца дзённага белага святла, блізкая да паўдзённага сонечнага святла;
* 9500 К — сіняе бясхмарнае неба на паўночным баку перад узыходам сонца;
* 20000 К — сіняе неба ў палярных шыротах.

Катэгорыя:СІ
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння тэмпературы
Вердэнскі дагавор

**Вердэнскі дагавор** (фр. Traité de Verdun) — мірны дагавор аб падзеле імперыі Карла Вялікага, паміж трыма сынамі Людовіка I Набожнага.
## Гісторыя 
Сыны Людовіка I — Лотар I, Карл II Лысы і Людовік II Нямецкі, нават падчас жыцця свайго бацькі ваявалі адзін супраць аднаго за вялізную Франкскую імперыю. Аднак, калі Людовік I быў жывы, імперыя засталася непадзельнай. Калі ён памёр у 840 г., імператарам стаў Лотар І, што выклікала вялікую незадаволеннасць астатніх братоў. Вайна пачалася з новай сілаю. З цягам часу, яны пагадзіліся і вырашылі падзяліць імперыю. 

### Дагавор 
Падзел імперыі быў замацаваны дагаворам, які складаўся ў Вердэне ў 843 г. Па дагавору Лотар захаваў імператарскую карону, акрамя таго атрымаў Італію і паласу зямлі ўздоўж ракі Рэйн. 

Людовіку засталіся ўсходнія тэрыторыі, на ўсход ад Рэйна, якія з'яўляліся на той час самымі адсталымі ў сваім развіцці, тут яшчэ дзе-недзе існаваў родава-абшчынны строй. 

Карл атрымаў заходнія тэрыторыі.

## Вынік 
З падпісаннем Вердэнскага дагавора, пачалі фарміравацца сённяшнія краіны: Германія, на землях Людовіка, Францыя на землях Карла Лысага і Італія, на землях Лотара.

Дзяржава Лотара хутка распалася, што прывяло да фарміравання герцагстваў Верхняй і Ніжняй Латарынгіі і Каралеўства Італія. Дяржавы Карла і Людовіка і далей працягвалі сваё самастойнае палітычнае жыццё.

## Гл. таксама 
* Франкскае каралеўства

Катэгорыя:Падзеі 11 жніўня
Катэгорыя:843
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Латарынгіі
Катэгорыя:Перыяд Каралінгаў
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы IX стагоддзя
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Італіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Германіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Францыі
Бітва пад Шапялевічамі

**Бітва пад Шапялевічамі** або **бітва пад Барысавам** — адна з бітваў вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў. Адбылася ў пачатку вайны 24 жніўня 1654 года каля Шапялевіч (цяпер у Круглянскім раёне) і скончылася перамогай маскоўскіх войск пад камандаваннем князя Аляксея Трубяцкога над войскамі Вялікага Княства Літоўскага пад камандаваннем вялікага гетмана  Януша Радзівіла.

Пасля таго, як войска Януша Радзівіла 12 жніўня 1654 года ў бітве пад Шкловам нанесці паражэнне арміі князя Чаркаскага, гетман з 5-тысячным войскам вырашыў стрымаць наступленне другой расійскай арміі на чале з Трубяцкім (каля 15 тыс. чалавек), якая 20 жніўня пераправілася на правы бераг Дняпра.

Радзівіл рушыў пад Шапялевічы, тут падчас пераправы стрымаў перадавыя маскоўскія атрады, аднак пасля падыходу галоўных сіл маскоўская пяхота заняла Шапялевічы, а кавалерыя пад яе прыкрыцем пачала абыходзіць войскі Радзівіла з фланга. Спроба контратакі не ўдалася. 25 жніўня пяхота Радзівіла пацярпела паражэнне і адступіла, абоз і артылерыя былі захоплены праціўнікам. Таксама захоплены сцяг і карэта параненага Радзівіла, які ледзь выратаваўся сам.

У Рэчы Паспалітай больш не засталося сілаў паміж Дняпром і Бярэзінай. Паражэнне пры Шапялевічах абумовіла хуткае падзенне Смаленска (гл. Аблога Смаленска, 1654). Армія Вялікага княства Літоўскага перастала існаваць як арганізаваная вайсковая сіла, але ўжо ў верасні 1654 года Януш Радзівіл абвясціў, што вялікалітоўскае армія зноў гатова да баявых дзеянняў.

Катэгорыя:Бітвы вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў
Катэгорыя:Бітвы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Бітвы Расіі
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:1654 год у Еўропе
Катэгорыя:Канфлікты 1654 года
Катэгорыя:Жнівень 1654 года
Катэгорыя:Падзеі 24 жніўня
Мяса

'', Клод Манэ (1864).]]
**Мя́са** — шкілетная папярэчна-паласатая мускулатура жывёлы з прылеглымі да яе тлушчавымі і злучальнымі тканкамі, а таксама прылеглай коснай тканкай (мяса на касцях) або без яе (бяскоснае мяса). Таксама, мясам часамі называюць некаторыя субпрадукты: языкі, печань, ныркі, мазгі, сэрца, дыяфрагмы, мяса галоў і стрававода і г. д.

Мяса выкарыстоўваецца пераважна як харчовы прадукт. Прадукт каштоўны, перш за ўсё таму, што мае ў сабе многа паўнацэннага жывёльнага бялку: у розных гатунках мяса жывёл і птушак яго ўдзельная вага дасягае 14-24 %. Акрамя бялку, у мясе значная колькасць тлушчаў, якія ўплываюць на яго каларыйную каштоўнасць і спрыяюць хуткаму насычэнню. Усе віды мяса таксама багатыя жалезам, вітамінамі А, В1, В6, В12. Акрамя таго, у мясе ёсць так званыя экстрактыўныя рэчывы, што ўзбуджаюць апетыт і стымулююць сакрэцыю стрававальных сокаў. Але празмернае спажыванне мяса можа прывесці да перагрузкі арганізма азоцістымі шлакамі.

Даросламу чалавеку, які займаецца лёгкай фізічнай працай, пры змешаным харчаванні зусім дастаткова 150—200 г мяса ці мясных прадуктаў на дзень. Тлустае мяса пераварваецца ў страўнікава-кішачным тракце больш павольна, чым поснае. Таму пры паніжанай сакрэцыі страўнікавага соку, асабліва ў спякотныя летнія дні, поснае мяса, бясспрэчна, больш карыснае, чым тлустае; і наогул, свініну больш спажываюць у халодны перыяд года.

Вызначэнне мяса ў розных культурах уключае розныя складнікі. Напрыклад, сукупнасць тканін рыб і іншых водных жывёл не заўсёды ўключаецца ў паняцце «мяса». Вялікая частка мяса, якое спажываецца людзьмі, вырабляецца пасродкам забою хатніх жывёл спецыяльных мясных парод у разніцы. У ежу выкарыстоўваецца мяса і іншых жывёл, як то дзікіх буйных і дробных сысуноў, рэптылій, амфібій і іншых. У розных кухнях свету выкарыстоўваецца мяса розных жывёл. У асноўным гэта залежыць ад даступнасці розных гатункаў і традыцый кухні. Разглядаецца магчымасць вырошчвання мяса «у прабірцы».

Слова «мяса» можа ўжывацца і ў пераносным значэнні, напрыклад, «гарматнае мяса».

## Літаратура 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Харчовыя прадукты
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Lito y Polaco

**«Lito y Polaco»** — гурт з Караліны, Пуэрта-Рыка, што выконвае музыку ў стылі рэгатон.

## Дыскаграфія 
* Masacrando MC's (1999)
* Los Éxitos Vol. 1 (2000)
* Mundo Frío (2002)
* Fuera de Serie (2004)
* Fuera de Serie Live (2005)

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка на MySpace 

Катэгорыя:Музычныя калектывы Пуэрта-Рыка
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1998 годзе
Агонь

**Агонь** (ад праслав. формы **ognis*, рэдуцыр. стараж.-інд. *agníṣ*, хецк. *agniš*) — сукупнасць раскаленых газаў ці плазмы, якія выдзяляюцца ў выніку награвання гаручага матэрыялу да пэўнай кропкі, або хімічнай рэакцыі, або дакранання току высокага напружання з гаручым матэрыялам.

Агонь з’яўляецца асноўнай фазай працэсу гарэння і мае ўласцівасць да самараспаўсюджвання па закранутых ім іншых гаручых матэрыялах. Уласная тэмпература агню залежыць ад крыніцы, якая выклікала рэакцыю ўспламянення і/або ад матэрыялаў, якія ўдзельнічаюць у рэакцыі гарэння.

Паводле грэчаскіх міфаў, Праметэй выкраў агонь з Алімпа і прынёс яго людзям.

## Значэнне ў побыце 
З прычыны вялікага значэння агню розныя спосабы яго здабывання вынайшлі яшчэ першабытныя людзі, якія выкарысталі яго для асвятлення, сагравання, прыгатавання ежы, абароны ад дзікіх жывёл і падачы ўмоўных сігналаў. Першым спосабам, відаць, быў метад атрыманьня з адвольнай крыніцы награвання, такой як маланка (хоць маланкі, улічваючы розныя прыродныя ўмовы і надвор’е, ударалі ў дрэвы досыць рэдка). Падвышаючая сіла трэння, але малаэфектыўная *палачка*, што верціцца ў кавалку дрэва, была замененая на кнот, які рабілі з грыбных нарастаў на дубе або ясені. Традыцыйнай формай падтрымання агню тады і цяпер, пры мінанні курсу выжываньня, было вогнішча.

Першым хімічным спосабам атрымання агню быў каталіз, вынайдзены нямецкім хімікам Дзёберайнерам. На падставе свайго вынаходніцтва ён стварыў не прызначаны для побытавага ўжываньня прыбор пад назвай «вадароднае крэсіва», удасканаленай разнавіднасцю якога з’яўляецца так званы апарат Кіпа.

У далейшым з’явіліся запалкі і спачатку бензінавыя, а потым — газавыя запальніцы.

## Значэнне ў міфалогіі і эзатэрыцы 
Агню надаецца вялікая ўвага ў шэрагу міфалогій. У грэчаскай і рымскай міфалогіі з агнём атаясамлялася некалькі бажаствоў (Гефест, Праметэй, Веста, Гестыя і іншыя), у старажытнаіндыйскай міфалогіі ўвасабленнем агню быў Агні, у кельцкай міфалогіі багіня агню звалася Брыгід. У зараастрызме агонь выступае як асабліва святая стыхія і ўвасабленьне чароўнай справядлівасці, Арты. У народаў Поўначы агонь уяўляўся ў выглядзе жаночага вобраза — «маці», «гаспадыні агменю» і да т. п., а ў якутаў і буратаў — у мужчынскім вобразе «гаспадара». У сярэднявечным містыцызме саламандры былі найнізкай парфумай агню, прабывалымі ў ім.

Нараўне з вадой, зямлёй і паветрам, агонь лічыцца адной з чатырох стыхій (*першаэлементаў*) і ў сувязі з гэтым займаў важную ролю асабліва ў антычнай філасофіі, напрыклад у Геракліта, а таксама ў алхіміі. У заходняй астралогіі элемент агню звязаны з задыякальнымі знакамі Авена, Льва і Стральца, яго дамінанты — Сонца і Плутон. У кітайскай астралогіі агонь — адна з пяці стыхій і звязваўся з планетай Марс, энергіяй цы, поўднем, улетку (6 красавіка — 17 чэрвеня паводле грэгарыянскага календара), чырвоным колерам, горкім густам і рэзкім, пякучым пахам, лікам 7, зямнымі «галінамі» змеі («сы») і каня («у»), 3-м і 4-м нябеснымі «стваламі» («бін», «дын») і ў тым ліку суадносіўся з гадамі, якія сканчаліся на 6 і 7.

## Гл. таксама 
* Вогнішча

## Спасылкі 


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Расціслаў Мсціславіч

**Расціслаў Мсціславіч**, хроснае імя **Міхаіл** (паміж 1100—1110 — , Заруб) — князь смаленскі (1125—1159), вялікі князь кіеўскі (1154, 1159—1167); заснавальнік дынастыі смаленскіх князёў Расціславічаў.

## Біяграфія 
Сын вялікага кіеўскага князя Мсціслава Уладзіміравіча, унук Уладзіміра Манамаха.

Паводле Васіля Тацішчава, у 1125 годзе атрымаў ад бацькі ва ўдзел Смаленск, што дало пачатак асобнаму Смаленскаму княству. Смаленскім князем упершыню названы Лаўрэнцеўскім летапісам пад 1127 годам, калі разам з іншымі князямі ўдзельнічаў у паходзе супраць Полацкай зямлі, яму было даручана ўзяцце Друцка.

У гады княжання Расціслава Мсціславіча Смаленскае княства ахапіла Верхняе Падняпроўе і Верхняе Паволжа. Расціслаў Мсціславіч заснаваў Смаленскую епархію ў 1136 годзе, надаў ёй вялікія сродкі, у грамаце-статуце Расціслава на падараванні епіскапству (гл. Княжацкія царкоўныя статуты) згаданы воласці Смаленскага княства, размешчаныя на тэрыторыі сучаснай Беларусі — Копысь, Басея, Мірачыцы, Вітрына, Прупой, Крэчут. Паходы 1127 і 1142 гадоў Расціслава значна пашырылі яго ўладанні за кошт зямель радзімічаў. Князь пабудаваў гарады Мсціслаўль, Расціслаўль і Ізяслаўль.

У 1146 годзе Расціслаў Мсціславіч па даручэнні свайго брата вялікага кіеўскага князя Ізяслава Мсціславіча ўдзельнічаў у паходзе супраць тураўскага князя Вячаслава Уладзіміравіча.

Пасля смерці Ізяслава стаў 8 снежня 1154 года вялікім князем кіеўскім. Спачатку княжыў у Кіеве разам са сваім дзядзькам Вячаславам Усеваладавічам, а пасля яго смерці — адзін. Перадаў Тураў і Пінск Святаславу Усеваладавічу. У канцы 1154 Расціслаў Мсціславіч прайграў барацьбу за Кіеў чарнігаўскаму князю Ізяславу Давыдавічу і вярнуўся на княжанне ў Смаленск. У 1158 годзе дапамогу полацкаму князю Рагвалоду Барысавічу ў барацьбе за полацкі сталец і падтрымліваў яго пазней. Другі раз Расціслаў Мсціславіч заняў кіеўскі сталец 12 красавіка 1159 года. У 1162 заключыў мір з тураўскім князем Юрыем Яраславічам, які самавольна заняў тураўскі сталец у 1158 годзе.

Памёр на шляху са Смаленска да Кіева ў Зарубе, сяле сваёй сястры Рагнеды Мсціслаўны. Пахаваны ў Кіеве ў Фёдараўскім манастыры.

У царкоўнай гісторыі атрымаў мянушку Набожны, прылічаны да ўгоднікаў божых і ўваходзіць у Сабор беларускіх святых. Дзень шанавання Расціслава Мсціславіча — 14 (27) сакавіка.

## Дзеці 
Меў сыноў Рамана, Рурыка, Святаслава, Давыда і Мсціслава Храбрага, а таксама дачок — Алену, Агаф’ю і Аграфену

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вялікія князі кіеўскія
Катэгорыя:Князі смаленскія
Катэгорыя:Князі наўгародскія
Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнай Русі
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Рускія праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XII стагоддзя
Катэгорыя:Кананізаваныя князі
Катэгорыя:Рускія князі XII стагоддзя
Катэгорыя:Манамахавічы
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кіеве
Катэгорыя:Расціславічы Смаленскія
Катэгорыя:Дабраверныя
Катэгорыя:Праваслаўныя святыя Беларусі
Катэгорыя:Памерлі ў Бранскай вобласці
Раса

**Расы** **чалавека** ( ад ) — групы людзей, якія складаліся гістарычна і маюць адзінства паходжання, што выяўляецца ў агульных спадчынных марфалагічных і фізіялагічных адзінках — колер скуры, валасоў і вачэй, формы носа і вуснаў, рост і прапорцыі цела, група крыві і інш. Арэалы распаўсюджання розных адзнак не супадаюць, таму расавыя межы невыразныя і ўмоўныя.

Вылучаюць 4 вялікія расы: еўрапеоідную, негроідную, аўстралоідную і мангалоідную, унутры іх вылучаюць малыя расы. Асобнае месца займаюць прамежкавыя (паміж расамі) формы і змешаныя (метысы, крэолы) групы новага часу.

Па асноўных марфалагічных, фізіялагічных і псіхалагічных асаблівасцях падабенства паміж усімі расамі значнае, а адрозненні неістотныя. Поўная біялагічная і сацыяльна-культурная вартасць усіх рас і метысных груп сведчыць пра відавое адзінства чалавецтва і абвяргае расісцкія канцэпцыі пра «вышэйшыя» і «ніжэйшыя» расы.

Расавы склад народаў — вынік гістарычнага развіцця. Працэсам расаўтварэння спрыялі ізаляцыя пэўных груп людзей з-за прыродных умоў ці сацыяльных бар'ераў, міграцыя і кантакты прадстаўнікоў розных рас. Біялагічныя асаблівасці прадстаўнікоў любой расы не ўплываюць на магчымасці для іх культурнага развіцця пры спрыяльных сацыяльна-эканамічных умовах.

## Літаратура 
* 
* *Іван Франко.* Наукове Товариство ім. Тараса Шевченка. — 1899. НБУ 


Катэгорыя:Антрапалогія
Камод

]]

**Камод** ( — «зручны») — тумба з некалькімі высоўнымі скрынямі, пераважна размешчанымі адна над другой.

## Гісторыя 
Сваім паходжаннем ён абавязаны куфру і сакрэтэру. Менавіта па параўнанні з куфрам камода ўспрымаўся як больш практычны, «зручны». Камоды ўвайшлі ва ўжытак у пачатку XVIII стагоддзя, калі ў звычайныя скрыні для захоўвання адзення сталі дадаваць высоўныя скрыні, высокія ножкі, для выгоды выкарыстання і розныя дэкаратыўныя элементы. Гэтак жа пашырылася і выкарыстанне камода: у іх сталі захоўваць ювелірныя ўпрыгажэнні, касметыку і іншыя неабходныя рэчы. Сучасныя камоды могуць быць сумешчаныя з пеленальным столікам і дзіцячымі ложкамі, мець падстаўкі пад бутэлькі і спецыяльныя нішы пад захоўванне дробязяў, так жа з'явіліся камоды для кухні.

У Расіі ў савецкі час паступова быў выцеснены гардэробам, які акрамя высоўных скрынь, мае таксама аддзяленне з вешалкамі для верхняй сукенкі, і ў сваім універсальным прызначэнні аказаўся больш зручным, а таксама больш прымальным з прычыны з'яўлення нормаў абмежаванні жылплошчы.

У XXI стагоддзі камоды атрымалі яшчэ большае распаўсюджанне і шырыню выкарыстання. Напрыклад, мініяцюрныя камодзікі для дзяцей і упрыгожванняў. Іх выкарыстоўваюць як не асноўную мэблю ў доме, а ў дадатку да туалетнага століка. Гэтак жа камоды сталі дадаткова аснашчацца разеткамі для выкарыстання бытавых электрапрыбораў, дадатковым асвятленнем і ўбудаванымі зарадкамі.

## Знешні выгляд 
Камод з'яўляецца характэрным пераўвасабленнем куфра. Першапачаткова ён павялічваўся ў вышыню, для большай змяшчальнасці. Затым у камода з'явіліся ножкі, а суцэльны фасад ператварыўся ў дверцы, якія адкрываюцца. У XVII стагоддзі з'явілася шафа з высоўнай скрыняй і распашнымі дзверцамі, званыя «крэдзенцы». Найбольшае развіццё камод атрымаў у эпоху росквіту ракако (пачатак XVIII стагоддзя). Менавіта ў гэты час з'явілася вялікая колькасць варыяцый, формаў і аздаблення камодаў. Тады ж з'явілася мноства варыянтаў выкарыстання камода: з люстэркам для будуара, камод-сакрэтнік для кабінета. Формы камодаў вар'іраваліся ад гнутых, з тонкімі гнутымі ножкамі, да масіўных і угловатых цяжкіх формаў. Камода прайшоў праз пераўвасабленне ўсіх стыляў да мінімалізму.

## Літаратура 
* 
* Джудит Миллер, Джил Бейс // Мебель. Все стили от древности до современности. - АСТ, 2011.

## Спасылкі 
* WomanWiki // Комод
* Комодики // Что такое комодик для косметики? 
* Сайт о жизни в доме // Виды комодов 

Катэгорыя:Корпусная мэбля
Катэгорыя:Шафа
Роберт Шэклі

**Роберт Шэклі** (,  — ) — амерыканскі пісьменнік-фантаст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Брукліне, Нью-Ёрк, гадаваўся ў суседнім штаце Нью-Джэрсі. Служыў у арміі з 1946 па 1948 год і ваяваў у Карэі. Вучыўся ў Нью-Ёрскім універсітэце. У 1951 годзе пачаў пісьменніцкую кар'еру. Напісаў сотні апавяданняў. У 1970-х гадах жыў на іспанскім востраве Ібіца, але потым вярнуўся ў Нью-Ёрк. Пасля пераехаў у Портленд, Арэгон.

Апрача сапраўднага імя ўжываў псеўданімы Філіпс Барбі (*Phillips Barbee*) і Фін О'Данэван (''Finn O'Donnevan'').

У красавіку 2005 года падчас наведвання канферэнцыі фантастаў у Кіеве (Украіна) сур'ёзна захварэў. Пасля аплаты рахунку за медыцынскія паслугі з дапамогай мецэнатаў, вярнуўся ў ЗША. 20 лістапада быў праапераваны ў сувязі з цэрэбральным анеўрызмам. Памёр 9 снежня.

## Творчасць 
Упершыню пачаў публікавацца ў амерыканскіх сай-фай часопісах у 1950-х гадах. Пісаў аповесці і апавяданні ў стылі навуковай фантастыкі, фэнтэзі, часта ў гумарыстычным, камічным стылі, з элементамі абсурдызму. Карыстаўся вялікай папулярнасцю ў краінах былога СССР і ва ўсім свеце.

### Выбраныя творы 
* *Immortality Inc.* (1959)
* *The Status Civilization,* a.k.a. *Omega* (1960)
* *Journey beyond Tomorrow* (1962)
* *The 10th Victim* (1966)
* *Mindswap* (1966)
* *Dimension of Miracles* (1968)
* *Options* (1975)
* *The Alchemical Marriage of Alistair Crompton* (1978)
* *Dramocles* (1983)
* *Victim Prime* (1987)
* *Hunter / Victim* (1988)
* *Minotaur Maze* (1990)
* *The Alternative Detective* (1993)
* *Star Trek: Deep Space Nine: The Laertian Gambit* (1995)
* *Aliens: Alien Harvest* (1995)
* *Draconian New York* (1996)
* *Soma Blues* (1997)
* *Godshome* (1999)

### Зборы апавяданняў 
* *Untouched by Human Hands* (1954)
* *Citizen in Space* (1955)
* *Pilgrimage to Earth* (1957)
* *Notions: Unlimited* (1960)
* *Shards of Space* (1962)
* *Can You Feel Anything When I Do This?* (vt *The Same to You Doubled*) (1972)
* *The Robot Who Looked Like Me* (1982)
* *The Collected Short Fiction of Robert Sheckley* (5 vols.) (1991)
* *Uncanny Tales* (2003)

## Беларускія пераклады 
* Бітва // Замежная фантастыка. — Мн., 1990.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брукліне
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты ЗША
Беларускі полк

**Беларускі полк** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная і вайсковая адзінка ў 1654—1659 гг. у складзе Гетманшчыны.

## Самастойная адзінка 
Беларускі полк як узброенае фарміраванне быў створаны ў 1654 г. з мясцовых жыхароў на тэрыторыі, занятай расійскім войскам падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў. Заснавальнікам палка был праваслаўны шляхціч ВКЛ Канстанцін Юр’евіч Паклонскі, які ў ліпені 1654 г. прыбыў да рускага цара Аляксея Міхайлавіча і атрымаў дазвол на стварэнне казацкага фарміравання і якому быў прысвоены чын палкоўніка. Першымі салдатамі палка сталі каля 800 жыхароў горада Чавусы пасля яго добраахвотнага пераходу да рускіх.

Пасля здачы Магілёва (24 жніўня) увесь Магілёўскі павет быў перададзены Паклонскаму. Гэта значна падняло аўтарытэт палкоўніка ў мясцовага насельніцтва і ператварыла павет у сферу яго ўплыву. Камандны склад для палка камплектаваўся са шляхты, часам нават польскай. Так, адным з сотнікаў быў шляхціч Якавінскі, які прыняў праваслаўе. На падставе царскай граматы Паклонскаму, дадзенай 28 снежня 1654 года, і іншых актаў полк быў арганізаваны на казацкі манер. Акрамя палкоўніка, існавала яшчэ палкавая старшына: палкавы суддзя, палкавы есаул, палкавы сцяганосец, палкавы святар. Полк падзяляўся на сотні.

Да канца 1654 г. Беларускі полк налічваў каля 4 тысяч чалавек. Сумесна з украінскімі казакамі Залатарэнкі Беларускі полк перамог атрад Радзівіла, які вымушаны быў адступіць за Бярэзіну. У лютым 1655 г. Паклонскі перайшоў на польскі бок, але яго войска засталося верным прысязе і склала аснову абаронцаў Малага горада Магілёва ад войскаў Рэчы Паспалітай.

## У складзе войска Залатарэнкі 
У ліпені 1655 г. полк стаяў у Чавусах і двух войтаўствах Магілёўскага павета, якія служылі базай, на чале з наказным палкоўнікам Мацвеем Старынскім. У склад тэрыторыі яго палка ўваходзілі яшчэ гарады Чэрыкаў і Прапойск з навакольнымі сёламі. Пасля Мацвея Старынскага палкоўнікам быў К. Дзячэнка.

Камплектаванне казацкіх палкоў ішло за кошт беларускага насельніцтва. Парадзелы за зіму корпус Залатарэнкі ў сярэдзіне чэрвеня зноў дасягнуў 20 тысяч чалавек. Беларусы складалі значную частку казацкага корпуса, які паспяхова заняў цэнтральную і ўсходнюю частку цяперашняй тэрыторыі Беларусі. Да восені казакі выйшлі на Нёман і Заходні Буг.

У 1656 г. Беларускі полк у складзе Запарожскага войска значна пашырыў сваю тэрыторыю і набыў характар, блізкі да ўкраінскіх палкавых адзінак, ён складаўся з 19 соцень.

У 1658—1659 гг. у сувязі з перапыненнем баявых дзеянняў Беларускі полк быў ліквідаваны.

## Гл. таксама 
* Казацтва
* Канстанцін Паклонскі — кіраўнік беларускага палка ў 1654—1655 гг.
* Іван Нячай — кіраўнік беларускага палка ў 1656—1659 гг.
* Дзяніс Мурашка — наказны беларускі палкоўнік у 1659—1661 гг.

Катэгорыя:Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)
Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскай вобласці
Баравічы

**Баравічы** () — горад (з 1770) у Расіі, у складзе Баравіцкага раёна Наўгародскай вобласці. Насельніцтва 56,1 тыс. чалавек (2008). Заснаваны ў 15 стагоддзі. Размешчаны на рацэ Мста, за 194 км ад Вялікага Ноўгарада. Чыгуначная станцыя.

Баравіцкі камбінат вогнеупораў, вытворчасць сілікатнай цэглы, электрамагнітных кампанентаў радыёэлектроннай апаратуры, харчовая прамысловасць.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Аляксей Аляксандравіч Кузняцоў — савецкі партыйны дзеяч

## Спасылкі 
Баравічы горад
Акулаўка

**Аку́лаўка** () — горад (з 1965) у Расіі, у складзе Акулаўскага раёна Наўгародскай вобласці. Насельніцтва 12,8 тыс. чалавек (2008). Заснаваны ў 1851 годзе. Размешчаны на Валдайскім узвышшы, за 140 км ад Вялікага Ноўгарада. Чыгуначная станцыя.
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Наўгародскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1851 годзе
Міраж (малы ракетны карабель)

**«Міраж»** — малы ракетны карабель Чарнаморскага флоту ВМФ Расіі. Прызначаны для абароны марскіх камунікацый, аховы канвояў, барацьбы з надводнымі караблямі ў прыбярэжных раёнах.

## Тактыка-тэхнічныя характэрыстыкі 
* Водазмяшчэнне: 730 т.
* Даўжыня: 59,3 м.
* Шырыня: 11,8 м.
* Асадка: 3,08 м.
* Хуткасць ходу максімальная: 34 вузла.
* Далёкасць плавання: 3500 міль пры 18 вузлах.
* Рухавік: дызельны, 3 дызелі М-507А, 30000 к.с., 3 шрубы.
* Аўтаномнасць плавання — 60 сутак.
* Узбраенне: 6 пускавых установак ПКР «Малахіт» (6 ракет П-120), 1 76-мм артустаноўка АК-176, 1x6 30-мм артустаноўка АК-630, 1х2 ПУ ЗРК «Аса-М» (20 ракет).
* Экіпаж: 60 чал.

## Гісторыя 
* Пабудаваны ў 1986 годзе.
* Знаходзіўся ў складзе 166-га Наварасійскага дывізіёна малых ракетных караблёў 41-й брыгады ракетных кацераў.
* У жніўні 2008 года, уступіўшы ў бой з сіламі ВМФ Грузіі, патапіў грузінскі патрульны кацер «Георгій Тарэлі». 
* 23 кастрычніка 2020 года карабель быў выключаны са складу флоту. У ліпені 2021 года раззброены корпус карабля быў разроблены на метал.

Катэгорыя:Ваенныя караблі Чарнаморскага флоту
Катэгорыя:Малыя ракетныя караблі праекта 1234.1
Магільна (Уздзенскі раён)

**Магі́льна** (, , у 1979—1991 гг. — **Нёман**) — аграгарадок ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці, на рацэ Нёман. Адміністрацыйны цэнтр Нёманскага сельсавета. Размешчаны за 16 км да паўднёвага захаду ад г. Узда, 90 км ад Мінска, 12 км ад чыгуначнай ст. Коласава на лініі Мінск—Баранавічы, аўтадарогай злучана з Уздой.

## Гісторыя 
У беларуска-літоўскіх летапісах «Хроніцы Литоўскай и Жмойтской» і «Хроніцы Быхаўца» згадваецца ў 1284 г. як месца бітвы паміж наваградскім князем Рынгольдам і саюзным войскам заволжскіх татар, Святаслава Кіеўскага, Льва Уладзімірскага і Дзмітрыя Друцкага. Пазней, у XIV ст., князь Вітаўт перадаў паселішча Монвідам Дарагастайскім, якія парадніліся ў канцы XV ст. з Радзівіламі. У 1520 г. князёўна Соф’я Радзівіл з дома Монвідаў у сваім тастаменце запісала, што «она добра свои властные матернистые… Могильно с Двором Святым пасынку своему Пацу записала». У XVI ст. у Магільна дзейнічала прыстань, у XVI — XVII стст. існаваў Магільнянскі замак. З 1793 г. цэнтр воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі. У 1800 г. — 92 двары, 374 жыхары, на той час у паселішчы была ўніяцкая царква, млын, карчма, верф. У 1884 г. — 84 двары, 700 жыхароў, у паселішчы знаходзілася валасное праўленне, праваслаўная царква, капліца, сінагога, народнае вучылішча, 4 крамы. З 20 жніўня 1924 г. — вёска, цэнтр Магільненскага сельсавета Уздзенскага раёна Мінскай акругі, з 20 лютага 1938 г. Мінскай вобласці. У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 акупавана нямецкімі захопнікамі. У 1943 г. нямецкія акупацыйныя ўлады часткова спалілі вёску, за перыяд акупацыі загінула 56 мірных жыхароў.

У 1999 годзе — 218 гаспадарак, 515 жыхароў. У 2007 годзе — 188 гаспадарак, 416 жыхароў. Магільна з’яўляецца цэнтрам СВК «Наднеман». Дзейнічаюць дзіцячы сад, сярэдняя школа, Дом культуры, лясніцтва, бібліятэка, медыцынская амбулаторыя, камбінат побытавага абслугоўвання, 2 крамы, аддзяленні сувязі і АСБ «Беларусбанк».

На тэрыторыі вёскі знаходзяцца: брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан, загінулых у Вялікую Айчынную вайну; помнік 36 землякам, загінулым у Вялікую Айчынную вайну; гарадзішча, рэшткі феадальнага замка і курганны магільнік — помнікі археалогіі.

## Вядомыя асобы 
* Шая Нісан Гольдберг
* Яўген Савельевіч Зак
* Генадзь Міхайлавіч Лыч
* Леанід Міхайлавіч Лыч
* Абрам Хаімавіч Шкляр (1910—1977) — беларускі географ i кліматолаг.
* Міхаіл Яўхімавіч Шкляр (1916—1978) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1961), прафесар (1963).

## Літаратура 
* 
* Минская область: Энциклопедия в 2 томах. — Мн.: БелЭн, 2007.

## Спасылкі 
* 
* 
* Указ Президиума Верховного Совета Республики Беларусь от 6 марта 1991 г. № 666-XII «О возвращении деревне Неман Узденского района Минской области бывшего наименования Могильно»

Катэгорыя:Нёманскі сельсавет (Уздзенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Другаснае выкарыстанне шклатары

з адсекамі для розных тыпаў шклатары]]
**Другаснае выкарыстанне шклатары** — гэта выкарыстанне шкляной тары у якіх-небудзь мэтах пасля таго, як яе першаснае змесціва ўжо выпіта ці з’едзена.

Другаснае выкарыстанне можа быць блізка першапачатковай функцыі (напрыклад, захоўванне квасу ў трохлітровым слоіку), але і можа моцна адрознівацца (напрыклад, дэкаратыўнае афармленне загарадзі пустымі бутэлькамі). Урэшце шклатара або рэцыкліруецца, або выкідваецца. Другаснае выкарыстанне шклатары моцна залежыць ад культурных і гістарычных умоваў.
У шматлікіх краінах шклатара пры апусканні ў кантэйнер разбіваецца адмыслова ўсталяванай загваздкай, а шкло выкарыстоўваецца як сыравіна пры вытворчасці шклавырабаў.

## Спасылкі 
* Утилизация стекла для производства стройматериалов // Строительство и Недвижимость 
* Использованные батарейки будут собирать в белорусских магазинах // КП у Беларусі 

Катэгорыя:Шклатара
Катэгорыя:Утылізацыя і перапрацоўка адходаў
Катэгорыя:Экалогія
Падводныя лодкі праекта 955 «Барэй»

**Падводныя лодкі праекта 955 «Барэй»** — серыя расійскіх атамных падводных лодак класа «ракетны падводны крэйсер стратэгічнага прызначэння» чацвёртага пакалення. Па стане на ліпень 2009 года галоўны карабель («Юрый Далгарукі» праходзіць серыю хадавых выпрабаванняў, яшчэ два караблі серыі («Аляксандр Неўскі», «Уладзімір Манамах») знаходзяцца ў стадыі пабудовы, чацвёрты карабель («Свяціцель Мікалай») рыхтуецца да закладкі. Усяго, паводле Дзяржаўнай праграмы развіцця ўзбраенняў на 2007—2015 гады, плануецца да 2017 года пабудаваць 8 караблёў.

## Спасылкі 
* deepstorm.ru // Праекты 955 (09550) і 955А (09551) «Барэй» (NATO — «Borey»(?)). Праект 955У? (09552?) «Барэй-А» (NATO — «Borey-А»(?)).
Муслім Магамаеў

**Муслім Магаметавіч Магама́еў** (, ; ) — папулярны савецкі азербайджанскі оперны і эстрадны спявак (барытон), кампазітар. Народны артыст СССР (1973). Унук азербайджанскага кампазітара Абдулы Мусліма Магамаева. Быў жанаты з Тамарай Сіняўскай.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Абасова Э. Г.* Магома́ев Муслим Магомето­вич // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 3: Корто — Октоль. — 1976. — Стб. 380—381. — 1104 стб., илл. — 102 000 экз.
* 

## Спасылкі 
* Персанальны сайт 
* «Выкуривая по три пачки в день, Магомаев украл у себя 15 лет жизни» // Комсомольская правда в Белоруссии 

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Азербайджана
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Азербайджана
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Азербайджана
Катэгорыя:Народныя артысты Азербайджанскай ССР
Катэгорыя:Выпускнікі Бакінскага музычнага вучылішча імя А. Зейналы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Авацыя»
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Азербайджанскай ССР
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі СССР
Эртагрул

**Эртагрул** (أرطغل, ;  — ) — цюркскі валадар, сын Сулейман Шаха, бацька заснавальніка Асманскай дынастыі. Уладарыў у 1227—1281 гадах.

Пасля смерці бацькі прыняў уладу над плямёнамі кайы. Румскі султан Кай-Кубад I даў яму ўдзел каля Анкары. У час ўладарства Эртагрула пачынаецца ўзмацненне кайы. Пасля смерці Эртагрула ўлада перайшла да яго сына, Асмана I, заснавальніка Асманскай дынастыі і першага манарха Асманскай імперыі.

## Гл. таксама 
* Асманская імперыя
* Асманскія султаны

Катэгорыя:Кіраўнікі Турцыі
Катэгорыя:Асманы (дынастыя)
Катэгорыя:Асобы на манетах
Вермонт

**Вермонт** (, ад  — зялёная гара) — штат на паўночным усходзе ЗША, у рэгіёне Новая Англія. Увайшоў у склад ЗША ў 1791 як 14-ты штат. Адзін з самых маленькіх штатаў ЗША: па плошчы (24,9 км²) — 45-ы, па колькасці жыхароў (621 тыс. чал.) — 49-ы з усіх 50 штатаў. Сталіца — Мантпіліер, буйнейшы горад — Берлінгтан.

## Геаграфія 
thumb|right|300px|Карта штата Вермонт
Штат знаходзіцца на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна. Мяжуе з Канадай, а таксама са штатамі Нью-Гэмпшыр, Масачусетс і Нью-Ёрк.

Image:Bartonsville Covered Bridge.jpg
Image:Spring Field in Bethel, Vermont.jpg
Image:Burlington, Vermont.jpg

## Спасылкі
Катэгорыя:Штаты ЗША
Велікоднае паўстанне

**Велікоднае паўстанне** — няўдалае паўстанне ірландскага народа супраць брытанскіх улад, якое адбылася ў Дубліне ў 1916 г.

## Перадпасылкі 
На той час Ірландыя ўваходзіла ў склад Брытанскай імперыі.
Барацьба ірландскіх рэспубліканцаў за аўтаномію для Ірландыі доўжылася доўгі час. Брытанскі ліберальны ўрад на гэта выпусціў трэці акт парламенцкай аўтаноміі ад 1914 г. для дваццаці шасці раёнаў (сёння Рэспубліка Ірландыя), а астатнія шэсць раёнаў (цяпер Паўночнай Ірландыі) "часова" заставаліся пад уладай Лондана.

Аднак, на момант ажыццяўлення трэцяга акту, пачалася першая сусветная вайна і працы па акту былі адкладзеныя. На што рэспубліканская партыя Шын Фейн вырашыла прыняць меры для аддзялення. Планавалася пачаць паўстанне ў велікодны панядзелак 1916 г. і абвясціць незалежнасць Ірландскай Рэспублікі.

Катэгорыя:Паўстанні ў Ірландыі
Катэгорыя:Гісторыя Ірландыі
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Катэгорыя:Канфлікты 1916 года
Катэгорыя:Падзеі 24 красавіка
Катэгорыя:Красавік 1916 года
Кайы

thumb|Тамга Кайы
**Кайы** (, літаральна "вялікія", "высокія") — старажытнае племя цюркаў-агузаў, што паходзіла з падгаліны *базоклар* ("шэрыя стрэлы"). Лічылі сябе прамымі нашчадкамі Гюн-хана, сына хана Агуза, легендарнага заснавальніка саюза агузаў. Некаторыя даследчыкі атаясняюць кайы з паўночнакаўказскай Кайтагскай дзяржавай, якая існавала з VIII ст. на тэрыторыі Дагестана.

Каля XII ст. кайы з’явіліся на ўсходзе Анатоліі і пасля руйнавання сельджукскай дзяржавы атрымалі незалежнасць. Згодна запісам XV ст. да гэтага племені належаў Асман I, заснавальнік Асманскай імперыі.

## Спасылкі 
* Kayılar
* Ertuğrul Gazi ve Kayılar: Osmanlı’nın Dirilişi 
* L.Gmyrya, HUN COUNTRY AT THE CASPIAN GATE

Катэгорыя:Цюркскія народы
Катэгорыя:Гісторыя Турцыі
Генрык Скірмунт

**Генрык Скі́рмунт** (, в. Моладава Кобрынскага павета, цяпер Іванаўскі раён — ) — польскі паэт, кампазітар.

З роду Скірмунтаў, сын Генрыка, брат Канстанціна.

Вучыўся ў Пецярбургскай кансерваторыі, Парыжы, Варшаве. У 1898 выдаў зборнік «3 вершаў і песень Генрыка Скірмунта». Аўтар оперы «Пан Валадыёўскі» паводле рамана Г. Сянкевіча (прэм'ера адбылася ў Львове ў 1902). Паэтычныя творы выдаў у зборніку «Паэзія» (т. 1—2, 1903—12). Сябраваў і перапісваўся з Э. Ажэшкай. 3 1920 гаспадарыў у Моладаве.

Расстраляны савецкімі ўладамі.

Генрык
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Моладаве (Іванаўскі раён)
Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі
Катэгорыя:Выпускнікі Парыжскай кансерваторыі
Катэгорыя:Выпускнікі Музычнага ўніверсітэта імя Фрыдэрыка Шапэна
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Кампазітары Польшчы