open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Палавы дымарфізм

аў]]

**Палавы дымарфізм** (ад  — два,  — форма) — анатамічныя адрозненні паміж самцамі і самкамі аднаго і таго ж біялагічнага віду, не ўлічваючы палавых органаў. Палавы дымарфізм можа выяўляцца ў розных фізічных прыкметах, напрыклад:

* *Памер*. У млекакормячых і многіх відаў птушак самцы больш буйныя і цяжкія за самак. У земнаводных і членістаногіх самкі, як правіла, буйнейшыя за самцоў.
* *Валасяное покрыва*. Барада ў мужчын, грыва ў ільвоў або бабуінаў.
* *Афарбоўка*. Колер апярэння ў птушак, асабліва ў качыных.
* *Скура*. Характэрныя нарасты або дадатковыя ўтварэнні, такія як рогі ў аленевых, грабеньчык у пеўняў.
* *Зубы*. Біўні у самцоў індыйскага слана, больш буйныя іклы ў самцоў маржоў і дзікоў.

Некаторыя жывёлы, першым чынам рыбы, дэманструюць палавы дымарфізм толькі падчас спароўвання. Паводле адной з тэорый, палавы дымарфізм выяўлены тым больш, чым больш рознымі з’яўляюцца ўклады абодвух полаў у догляд патомства. Таксама ён з’яўляецца паказчыкам узроўню палігаміі.

## Гл. таксама 
* Палавы адбор
* Дымарфізм
* Палімарфізм
* Гермафрадытызм

Катэгорыя:Анатомія жывёл

Катэгорыя:Папуляцыйная генетыка
Жуан Фігейрэду

**Жуан Баптыста Алівейра Фігейрэду** (; , Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія — , Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія) — бразільскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Бразіліі ў 1979—1985 гадах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэзідэнты Бразіліі
Грыва

**Гры́ва** — доўгія валасы, якія пакрываюць шыю і спіну некаторых млекакормячых. Часта з’яўляецца адной з адметных прыкмет самцоў пры наяўнасці палавога дымарфізму. Можа мець разнастайную форму, ад пышнай на ўсю галаву да акуратнай палоскі ўздоўж пазваночніка.

## Розныя формы грыў 

Выява:Maehne.JPG|Грыва ў коней
Выява:Mähnenrobben (auch Südamerikanischer Seelöwe - Otaria flavescens) (Peninsula de Valdes, Jan 1984).jpg|Грыва ў паўднёвых марскіх львоў
Выява:Ébresztő.jpg|Грыва ў львоў
Выява:Warthog Face 001.jpg|Грыва ў афрыканскіх бародавачнікаў
Выява:Blue wildebeest.jpg|Грыва ў антылоп гну
Выява:Papio hamadryas - 02.jpg|Грыва ў павіянаў
Выява:Seattle-giraffe1.jpg|Грыва ў жырафаў
Выява:Crocuta-leipzig.jpg|Грыва ў гіен
Выява:American bison k5680-1.jpg|Грыва ў бізонаў
Выява:Chrysocyon.brachyurus.jpg|Грыва ў грывастага ваўка

Катэгорыя:Покрыўная сістэма жывёл
Цытаплазма

[thumb|300px|Схема будовы тыповай клеткі жывёлы. Адзначаныя арганоіды (арганелы)
1) [Ядзерка
2) Ядро
3) Рыбасома
4) Везікула
5) Шурпатая эндаплазматычная сетка
6) Апарат Гольджы
7) Клетачная сценка
8) Гладкая эндаплазматычная сетка
9) Мітахондрыя
10) Вакуоля
11) Цытаплазма
12) Лізасома
13) Цэнтрасома
]]
**Цытаплазма** (ад  «клетка» і  «змесціва») — вадкае змесціва клеткі (цэлі).

Яна складаецца пераважна з вады, у якой раствораны розныя арганічныя і неарганічныя рэчывы. Уключае ў сябе гіялаплазму — асноўнае празрыстае рэчыва цытаплазмы, у ёй знаходзяцца абавязковыя клеткавыя кампаненты — арганелы, а таксама розныя непастаянныя структуры — ўключэнні. Паколькі яна змяшчае шмат арганічных рэчываў, цытаплазма больш густая і вязкая, чым вада.

Без удзелу цытаплазмы немагчымы ніякія працэсы жыццядзейнасці ў клетцы. Яна акружае ядро і арганоіды і запаўняе ўсю прастору ўнутры клеткі. Гэта забяспечвае магчымасць перамяшчэння ў клетцы розных рэчываў, якія паступаюць у яе з навакольнага асяроддзя або ўтвараюцца ў самой клетцы. Працяканне хімічных рэакцый магчыма менавіта таму, што рэчывы знаходзяцца ў цытаплазме ў раствораным стане. Таму цытаплазму называюць унутраным асяроддзем клеткі. Яе галоўная функцыя — гэта забеспячэнне ўмоў для працякання асноўных працэсаў жыццядзейнасці клеткі.

У склад цытаплазмы ўваходзяць усе віды арганічных і неарганічных рэчываў. У ёй прысутнічаюць таксама нерастваральныя адходы абменных працэсаў і запасныя пажыўныя рэчывы. Аднак асноўнае рэчыва цытаплазмы — вада.

Гіялаплазма — нутраное асяроддзе цэлі. Гэта складаная калоідная сістэма з улучанымі ў яе біяпалімерамі (бялкамі, нуклеінавымі кіслямі, поліцукрыдамі), здольная пераходзіць з золепадобнага (вадкага) стану ў гелепадобны і зваротна. У склад гіялаплазмы ўваходзяць галоўным чынам розныя глабулярныя бялкі, ферменты метабалізму цукраў, амінакісляў, ліпідаў, транспартньш РНК. У гіялаплазме вольныя рыбасомы сінтэзуюць бялкі, неабходныя для ўласных цэлевых патрэб. 

Арганелы — абавязковыя для ўсіх цэляў мікраструктуры, якія прысутнічаюць пастаянна і выконваюць жыццёва важныя функцыі. Іх падзяляюць на мембранавыя (мітахондрыі, эндаплазматычная сетка, апарат Голвджы, лізасомы) і немембранавыя арганелы (рыбасомы і палісомы, мікратрубачкі, цэнтрыолі і храмасомы).

## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / В. М. Ціхаміраў [і інш.]; пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с. : іл. — ISBN 978-985-03-1340-9
* *Арцішэўскі А. А.* Гісталогія з асновамі цыталогіі і эмбрыялогіі: Падручнік. — Мн.: Тэхналогія, 2000. — 311 с. іл. — ISBN 985-458-026-1.

Катэгорыя:Цыталогія
Ордэн Брытанскай імперыі

**Найправасходны ордэн Брытанскай імперыі** () — рыцарскі ордэн, створаны брытанскім каралём Георгам V 4 чэрвеня 1917. Ордэн складаецца з пяці класаў грамадзянскага і ваеннага падраздзяленняў (у парадку змяншэння старшынства):

* **Рыцар Вялікага Крыжа** (KBE) (англ.: Knight Grand Cross) або **Дама Вялікага Крыжа** (GBE) (англ.: Dame Grand Cross)
* **Рыцар-Камандор** (KBE) (англ.: Knight Commander) або **Дама-Камандор** (DBE) (англ.: Dame Commander)
* **Камандор** (CBE) (англ.: Commander)
* **Афіцэр** (OBE) (англ.: Officer)
* **Кавалер** (сябра) (MBE) (англ.: Member)

## Спасылкі 
* The Orders of Chivalry  
* The Most Excellent Order of the British Empire  на сайце Cambridge University Heraldic and Genealogical Society — Orders of Chivalry  
* United Kingdom: The Most Excellent Order of the British Empire на сайце М. Робертсан Medals of the World 

Брытанскай імперыі
Брытанскай імперыі
Васіль Барысавіч Ліванаў

{{Кінематаграфіст
| Імя              = Васіль Ліванаў 
| Арыгінал імя   = 
| Фота             = 
| Шырыня           = 225px
| Подпіс          = Васіль Ліванаў у 2006 годзе (фота Данілы Дубшына)
| Імя пры нараджэнні = Васіль Барысавіч Ліванаў 
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння   = 
| Дата смерці =
| Месца смерці =
| Грамадзянства = 
| Прафесія = 
| Гады актыўнасці =
| Узнагароды = { style="background:transparent"
 
-
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
| imdb_id = 0515106
| Сайт =
| Commons = Vasily Livanov
}}
**Васіль Барысавіч Ліванаў** (; ) — савецкі і расійскі , , , , заслужаны артыст РСФСР (1981), народны артыст РСФСР (1988). Найбольшую вядомасць атрымаў за стварэнне экраннага вобразу Шэрлака Холмса ў цыкле тэлефільмаў рэжысёра Ігара Масленікава па творах Артура Конан Дойля, за што ў 2006 годзе быў узнагароджаны ордэнам Брытанскай імперыі.

## Агучванне мультфільмаў 
* 1982 — Дыназаўрык — Мурлакатам

## Узнагароды 
* Заслужаны артыст РСФСР (1981);
* Народны артыст РСФСР (1988);
* ордэн «За заслугі перад Айчынай» IV ступені (2005);
* ордэн Брытанскай імперыі (2006);
* ордэн Пашаны (2016);
* медаль «Памяці герояў Айчыны» (2016).

## Спасылкі 
* 221b.ru — Інтэрнэт-помнік серыялу «Прыгоды Шэрлака Холмса і доктара Ватсана»
* Сайт прысвечаны Васілю Ліванаву
* Васіль Ліванаў: інтэрв’ю і артыкулы, фільмаграфія і фатаграфіі
* 
* Васіль Ліванаў. «Гледзіце, сын палка!»   Успаміны Васіля Ліванава пра ваеннае дзяцінства

Катэгорыя:Акцёры агучвання СССР
Катэгорыя:Акцёры агучвання Расіі
Катэгорыя:Акцёрскія дынастыі
Катэгорыя:Выпускнікі Тэатральнага інстытута імя Барыса Шчукіна
Катэгорыя:Чабурашка
Катэгорыя:Асобы на манетах
Вялікі шэры ківі

**Вялікі шэры ківі** () — новазеландская эндэмічная птушка. Самы буйны з відаў, якія адносяцца да адзінага роду () і сямейства () у атрадзе ківіпадобных (). Маарыйская назва птушкі — **Roroa**.

## Агульная характарыстыка 
Вышыня вялікага шэрага ківі дасягае 45 см, а вага — 3,3 кг. Днём хаваецца ў выкапанай нары, якая ўяўляе сабой сапраўдны лабірынт з некалькімі выхадамі.

Характэрнай рысай гэтага віду з’яўляецца тое, што самка адкладае толькі адно яйка ў год. Наседжваюць яго абое бацькоў.

Жыве ў гарыстай частцы Паўднёвага вострава. Сустракаецца ад горных лясоў да альпійскіх лугоў.

## Ступень пагрозы існаванню 
Вялікі шэры ківі занесены ў міжнародную Чырвоную Кнігу са статусам «уразлівы» ().

Папуляцыя ацэньваецца больш чым у 20 000 асобін. З-за цяжкадаступных для завозных драпежнікаў месцаў пасялення папуляцыя гэтага віду скарачаецца павольней за ўсё — на 2 % у год.

## Літаратура 
* *Ганзак Я.* Иллюстрированная энциклопедия птиц. — Прага: Артия, 1990.

## Спасылкі 
* Вялікі шэры ківі ў «The IUCN Red List of Threatened Species™»
* Відэа і фатаграфіі  вялікага шэрага ківі на сайце «ARKive — Images of Life on Earth» 

Катэгорыя:Ківіпадобныя
Катэгорыя:Птушкі Новай Зеландыі
Катэгорыя:Эндэмікі Новай Зеландыі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1872 годзе
Канстытуцыя Таджыкістана

**Канстытуцыя Рэспублікі Таджыкістан** — асноўны закон Таджыкістана, прынятая 6 лістапада 1994 года, складаецца са 100 артыкулаў. Прадугледжвае унітарызм, моцную прэзідэнцкую ўладу, статус таджыкскага мовы як дзяржаўнай і рускай як мовы міжнацыянальных зносін, аўтаномію Горна-Бадахшанскай вобласці. Папраўкі могуць уносіцца шляхам рэферэндуму; ўносіліся ў 1999 (усталяваўшы двухпалатны парламент замест аднапалатнага) і 2003 (павялічыўшы тэрмін паўнамоцтваў прэзідэнта) гадах. Не падлягаюць змене рэспубліканская форма праўлення, тэрытарыяльная цэласнасць, дэмакратычная, прававая, свецкая і сацыяльная сутнасць дзяржавы (арт. 100.)

## Гісторыя 
За час існавання Таджыкскай ССР былі прынятыя чатыры Канстытуцыі: у 1929, 1931, 1937 і 1978 гадах.

## Канстытуцыя Таджыкскай АССР 1929 
## Канстытуцыя Таджыкскай ССР 1931 
Была прынятая IV з'ездам Саветаў рэспублікі 24 лютага 1931 года.

## Канстытуцыя Таджыкскай ССР 1937 
Трэцяя канстытуцыя была прынята 1 сакавіка 1937 г. Надзвычайным 6-м з'ездам Саветаў Таджыкскай ССР.

## Канстытуцыя Таджыкскай ССР 1978 
Прынята Вярхоўным Саветам Таджыкскай ССР на восьмай сесіі 14 красавіка 1978 г.

## Спасылкі 
* Тэкст Канстытуцыі 

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Таджыкістана
Таджыкістан
Катэгорыя:Права Таджыкістана
Аўстралія і Акіянія

thumb|200px|Аўстралія і Акіянія

**Аўстра́лія і Акія́нія** — частка свету, якая складаецца з мацерыка Аўстралія, астравоў, якія прылягаюць да Аўстраліі, і астравоў, якія ўваходзяць у Акіянію. Агульная плошча Аўстраліі і Акіяніі складае 8,52&nbsp;млн.&nbsp;км², насельніцтва — 33,8&nbsp;млн.&nbsp;чал.

Пры падзеле ўсёй сушы на часткі свету Акіянія звычайна аб'ядноўваецца з Аўстраліяй у частку свету «Аўстралія», часам вылучаецца ў самастойную частку свету і радзей разглядаецца як частка свету «Аўстралія і Акіянія» . У англамоўных краінах частка свету «Аўстралія і Акіянія» завецца проста «Oceania». З іншага боку, нярэдка паняцце «Oceania» супадае па сэнсе з беларускім «Акіянія».

## Краіны 
&nbsp;Аўстралія
&nbsp;Вануату 
&nbsp;Кірыбаці 
&nbsp;Маршалавы Астравы 
&nbsp;Мікранезія 
&nbsp;Науру 
&nbsp;Новая Зеландыя 
&nbsp;Палау 
&nbsp;Папуа — Новая Гвінея 
&nbsp;Самоа 
&nbsp;Саламонавы Астравы 
&nbsp;Тонга 
&nbsp;Тувалу 
&nbsp;Фіджы
Палігамія

**Палігамія** (ад  — шматлікі і γάμος — шлюб) — шматшлюбнасць, пры якім шлюбны партнёр аднаго полу мае больш аднаго шлюбнага партнёра процілеглага полу. Мае дзве формы — палігінія і паліандрыя. Супрацьпастаўляецца манагаміі, у рамках якой у шлюбным саюзе знаходзяцца два прадстаўнікі процілеглых палоў.

У перыяд старажытных цывілізацый палігамны шлюб быў распаўсюджаны сярод прадстаўнікоў кіруючых колаў дзяржавы. Багатыя і знатныя мужчыны старажытных Егіпту, Вавілону, Персіі, Кітая, Грэцыі, Рыму мелі ўласны гарэм. Здараліся і адваротныя выпадкі, калі ўплывовыя ў грамадстве жанчыны мелі мужчынскі гарэм. Але сустракаліся выпадкі, калі прадстаўнікі сярэдняга класу старажытных часоў мелі больш за адну жонку, паведамленні аб гэтым час ад часу сустракаюцца ў літаратурных творах часоў старажытных цывілізацый.

У эпоху Сярэднявечча і Новага часу палігамны шлюб быў афіцыйна распаўсюджаны ў нехрысціянскіх краінах свету. Аднак, у «фактычнай» палігаміі (наяўнасці, напрыклад, гарэму) розныя гісторыкі абвінавачвалі таксама і ўплывовых асоб хрысціянскага свету, напрыклад, расійскую імператрыцу Кацярыну ІІ, англійскую каралеву Елізавету І. Палігамія была распаўсюджана сярод хрысціян-анабаптыстаў Мюнстэра (Германія) з 1534 па 1535 г.

У час Найноўшай гісторыі палігамія захавала шырокае распаўсюджанне пераважна ў мусульманскіх краінах, а таксама ў традыцыйных грамадствах, асабліва Афрыкі на поўдзень ад Сахары. Цікава, што сярод мусульман свету практыка палігамных шлюбаў страчвае сваю папулярнасць, але ў сучаснай Афрыцы палігамія шырока распаўсюджана сярод прадстаўнікоў розных рэлігій, у тым ліку хрысціянскіх.

## Гл. таксама 
* Паліандрыя
* Манагамія
* Бігамія
* Агамія
* Палігінія

Катэгорыя:Дэмаграфічная тэорыя
Катэгорыя:Этналогія
Катэгорыя:Сям’я
Катэгорыя:Шлюб
Палітра

thumb|Мастак з палітрай
thumb|left|Палітра з пэндзлем

**Палітра** ( — пласцінка) — невялікая тонкая і лёгкая дошка чатырохкутнай ці авальнай формы, на якой мастак змешвае фарбы падчас працы. Часта палітра мае адтуліну для вялікага пальца рукі.

Для алейнага жывапісу палітра звычайна робіцца з дрэва; для іншых відаў маляўнічай тэхнікі можа быць зроблена з бляхі, эмаляванага металу, фарфору, фаянсу.

У пераносным сэнсе «палітра» азначае дакладны пералік фарбаў, якімі карыстаецца той ці іншы мастак у сваёй працы, а таксама набор колераў, тыповых для некаторай карціны, для твораў вызначанага мастака ці мастацкай школы (сінонім такога словаўжывання — «каляровая гама»).

## Гл. таксама 
* Дыяпазон
* Колераперадача
* Каляровая палітра

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прылады мастака
Чырвоная кніга

**Чырвоная кніга** — анатаваны спіс рэдкіх жывёл, раслін і грыбоў, а таксама тых, якiя  знаходзяцца пад пагрозай знікнення. Чырвоныя кнігі бываюць рознага ўзроўню — міжнародныя, нацыянальныя і рэгіянальныя.

Першая арганізацыйная задача аховы рэдкіх відаў і відаў, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення, — іх інвентарызацыя і ўлік як у глабальным маштабе, так і ў асобных краінах. Без гэтага нельга прыступаць ні да тэарэтычнай распрацоўкі праблемы, ні да практычных рэкамендацый па выратаванні асобных відаў. Задача не простая, і яшчэ 30—35 гадоў таму рабіліся першыя спробы скласці спачатку рэгіянальныя, а затым сусветныя спісы рэдкіх і знікаючых відаў звяроў і птушак. Аднак звесткі былі ці занадта лаканічныя і ўтрымлівалі толькі пералік рэдкіх відаў, ці, наадварот, вельмі грувасткія, бо ўключалі ўсе наяўныя даныя па біялогіі і выкладалі гістарычную карціну скарачэння іх арэалаў.

## Гл. таксама 
* Чырвоная кніга Беларусі

## Спасылкі 
;Беларусь
* Сайт «Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь» 
;РФ
* Сайт «Чырвоная кніга РФ» 
* Чырвоная кніга Маскоўскай вобласці  — поўны тэкст (zip-выява, 1,7 МБ)
* Сайт «Чырвоная кніга Смаленскай вобласці» 
;Украіна
* Чырвоная кніга Украіны (усе выданні)
* Запампаваць Чырвоную кнігу Украіны на сайце Міністэрства аховы навакольнага прыроднага асяроддзя Украіны  
; Іншыя рэсурсы
* Катэгорыі і крытэрыі Чырвонага спісу МСАП 
* Чырвоныя кнігі раслін на «Плантарыуме»
Ласка

**Ла́ска**, **ласіца** (*Mustela nivalis*) — драпежнае млекакормячае роду  сямейства .

## Апісанне 
Ласка — самы маленькі прадстаўнік атрада драпежных. Даўжыня звярка вагаецца, у залежнасці ад прыналежнасці да таго ці іншага падвіда, ад 11,4 да 21,6 см. Вага 40—100 г. Памеры самцоў большыя чым у самак. Цела з кароткімі лапкамі, узброенымі вельмі вострымі кіпцюрамі. Галава невялікая, вушы кароткія, шырокія, нос на канцы тупы і злёгку расшчэплены. Поўсць густая, мяккая, пушыстая, зімой снежна-белая, летам на спіне карычневая, знізу жаўтавата-белая. У пачатку хваста маюцца залозы, якія вылучаюць вадкасць з непрыемным пахам.

Будовай цела і афарбоўкай поўсці вельмі нагадвае гарнастая, але адрозніваецца дробнымі памерамі і больш кароткім, а галоўнае аднакаляровым хвастом.

## Пашырэнне 
Пашырана ў Еўразіі, Паўночнай Амерыцы, Паўночнай Афрыцы. На тэрыторыі Беларусі нешматлікая, падвід *M.n. nivalis* найчасцей трапляецца на Палессі. Жыве на лугах, балотах, узлесках, у зарасніках па берагах вадаёмаў, каля жылля чалавека (у свірнах, гумнах, сціртах саломы, канюшнях і інш.).

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца пераважна мышападобнымі грызунамі, ралзей паўзунамі і земнаводнымі, птушкамі і іх яйцамі. Актыўная ноччу і на змярканні Перамяшчаецца скачкамі. Добра лазіць па галінах дрэў, ламаччы (адсюль першапачатковая назва — *лазка*). За суткі з’ядае да 35 г корму, робіць запасы ў сховішчах.

Гнёзды ў норах. Гон звычайна ў пачатку вясны. Цяжарнасць 26—35 сутак, з латэнтным перыядам — значна больш. У прыплодзе 3—10 дзіцянят.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Куніцавыя
Катэгорыя:Сысуны Еўразіі
Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1766 годзе
Эмблема

**Эмблема** (ад  — «устаўка») — умоўная выява ідэі ў малюнку і пластыцы, якому прысвоены той ці іншы сэнс.

Ад *алегорыі* эмблема адрозніваецца тым, што яна магчымая толькі ў пластычных мастацтвах, ад знака — тым, што сэнс яе іншасказання ўсталяваны і не падлягае тлумачэнням.

Катэгорыя:Эмблемы
Архітэктурная кампазіцыя

ў Вічэнцы. Архітэктар Андрэа Паладзіа. Агульны выгляд]]
 ў Вічэнцы. Архітэктар Андрэа Паладзіа. Фасад. Разрэз. План]]

Архітэктурная кампазіцыя — такое размяшчэнне частак і формаў будынка ці комплексу і суадносіны іх паміж сабой і з цэлым, якое:
* вызначаецца ў першую чаргу разнастайным зместам архітэктуры, а таксама навакольнымі ўмовамі;
* будуецца на законах навукі і мастацтва;
* служыць мэтам стварэння рэалістычнага твора, які адказвае адначасова функцыянальным, тэхніка-эканамічным і ідэйна-эстэтычным патрабаванням;
* адрозніваецца гарманічнасцю, арганічным адзінствам, узгодненасцю частак і цэлага ва ўсіх іх сувязях і ўзаемаадносінах.

## Гл. таксама 
* Кампазіцыя
* Архітэктура
* Тэорыя архітэктуры
* Гісторыя архітэктуры
* Архітэктар
* Мастацтва
* Горадабудаўніцтва
* Дызайн
* Архітэктурная форма
Плод

252px|thumb
**Плод** () — відазмененая падчас падвойнага апладнення кветка; орган размнажэння пакрытанасенных раслін, які ўтвараецца з адной кветкі і служыць для фарміравання, абароны і распаўсюджвання насення, якое знаходзіцца ў ім.
Шматлікія плады — каштоўныя прадукты харчавання, сыравіна для атрымання лекавых, фарбавальных рэчываў і г. д.

Навуку, якая вывучае плады, завуць **карпалогіяй**. Раздзел карпалогіі, які вывучае заканамернасці распаўсюджвання пладоў і насення, завуць **карпаэкалогіяй** (часам карпоэкологию разумеюць у шырокім сэнсе — як сінонім дыяспаралогіі, навукі, што вывучае заканамернасці распаўсюджвання дыяспор).

## Гл. таксама 
* Ягада

## Спасылкі 
*  
*  


Катэгорыя:Насенне
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Палец

[thumb|[Указальны палец]]
**Палец** — частка цела чатырохногіх хрыбетных (неабавязкова), размешчаная з канцоў канечнасцяў і прызначаная, у асноўным, для дотыку і маніпуляцыі (асабліва ў прыматаў). У птушак пальцы пярэдніх канечнасцяў служаць часткай каркаса крылаў, а ў рукакрылых яны з'яўляюцца яго асноўнай часткай.

## Чалавек 
У чалавека, за выключэннем выпадкаў полідыктыліі і гіпадактыліі па пяць пальцаў на руках і нагах. У некаторых мовах, напрыклад у англійскім, адрозніваюцца пальцы на руках () і пальцы на нагах ().

Кожны з пяці пальцаў чалавека мае сваю назву (ад унутранага пальца да вонкавага): вялікі, указальны, сярэдні, безназоўны, мезенец.

### Пальцы рук 
thumb

Image:Thumbs up.jpg|Вялікі палец (*pollex*)
Image:Wijsvinger.jpg|Указальны палец (*index*)
Image:Middle finger BNC.jpg|Сярэдні палец (*medius*)
Image:Ringvinger.jpg|Безназоўны палец (*anularius*)
Image:Little_finger.jpg|Мезенец (*digitus minimus*)

### Пальцы ног 

Файл:Toes Foot.jpg|alt=

## Спасылкі 
Катэгорыя:Апорна-рухальны апарат
Катэгорыя:Органы
Рычард Оўэн

**Сэр Рычард Оўэн** (; 20 ліпеня 1804, Ланкастэр — 18 снежня 1892, Лондан) — англійскі заолаг і палеантолаг. Рыцар-камандор ордэна Лазні (1884). У 1888 годзе ўзнагароджаны ганаровым Медалём Карла Лінея за працяг лінееўскіх традыцый у сучаснай біялогіі.

## Бібліяграфія 
[thumb|Рычард Оўэн з сабраным ім шкілетам птушкі [моа (*Dinornis giganteus *)]]
Найбольш буйныя працы Оўэна:
* «Archetype and homologies of vertebrate skeleton» (Л., 1848),
* «British fossil reptilia of the cretaceous period» (1851),
* «Comparative anatomy, invertebrat e animals» (1855),
* «Comparative anatomy, vertebrate animals» (1855),
* «Crocodilia and Ophidia of the London clay» (1859),
* «Description of the extinct gigantic Sloth» (1843),
* «Fossil reptilia of the wealden» (1853—57),
* «History of the British fossil mammalia and birds» (1846),
* «History of the British fossil reptiles» (1849),
* «On the classification of mammalia» (1859),
* «Memoir on the Megatherium» (1861),
* «Odontography» (1845, 2 выд., 2 т.),
* «On forms of the skeleton and the teeth» (1865),
* «Palaeontology» (1871, 7 выд.),
* «Principles of comparative osteology» (1855),
* «Anatomy of vertebrates» (1866—68, 3 т.),
* «Descriptive and illustrated catalogue of the fossil reptilia of South Af r ica» (1876),
* «On the fossil mammals of Australia and on the extinct marsupials of England» (1877, 2 т.),
* «Memoirs of extinct wingless birds of New Zealand» (1878).

Значная частка пералічаных прац выдадзены асобным зборнікам, пад загалоўкам: «History of British fossil reptils» (Л., 1884).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Біёлагі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Палеантолагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Заолагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Фарбы

thumb|right|250px|Фарбы
**Фарбы** — агульнае найменне для групы каляровых фарбавальных рэчываў, прызначаных для непасрэднага выкарыстання ў той ці іншай сферы быту.

Па хімічным саставу пігменты і вырабленыя з іх фарбы падзяляюцца на мінеральныя (неарганічныя солі ці аксіды металаў) і арганічныя (складаныя злучэнні, галоўным чынам расліннага ці жывёльнага паходжання). І тыя і іншыя могуць быць натуральнымі (прыроднымі) і штучнымі (сінтэтычнымі). 

Часцей за ўсё пад словам «фарбы» маюць на ўвазе суспензіі пігментаў ці іх сумесі з напаўняльнікамі, у сувязным — пакосту, ПВА-эмульсіі, латэксах ці іншых плёнкаўтваральных рэчывах. Фарбы наносяць непасрэдна на наяўны матэрыял ці на грунт.

## Гл. таксама 
* Пігмент, тэхналогія
* Лакафарбавыя матэрыялы
* Тэрмахімічныя фарбы
* RAL — стандарт колеру для каляроўкі фарбы
* Распыляльнік фарбы
* Чырвоная фалунская

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Фарбавальнікі
Ланкастэр

**Ла́нкастэр** (, стар. Lancastria) — галоўны горад аднайменнага англійскага графства, на рацэ Льюн. Замак часоў Эдуарда III, тэатр, фабрыкі баваўняная і шаўковых вырабаў, мэблевыя і лакаматыўныя заводы, універсітэт. Жыхароў  чал. (1891),  чал. (2001).

## Гарады-пабрацімы 
## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Рычард Оўэн

## Галерэя 

Image:King Street, Lancaster.jpg|Вуліца Кінг Стрыт ()
File:Lancaster center Friary.jpg|Тыповая вулачка Ланкастэра. Шпіль, які віднеецца, належыць будынку царквы, у якім цяпер размешчаны паб
Image:England and Scotland 036.jpg|Від з Норт Роўд ()
Image:England and Scotland 040.jpg|Дарожныя паказальнікі
File:Lancaster Castle.jpg|Замак Ланкастэр
File:050416 Lancaster cathedral.jpg |Ланкастарскі Сабор

## Гл. таксама 
* Ланкастэры
* Ланкашыр

Катэгорыя:Гарады Англіі
Катэгорыя:Ланкашыр
Гарнастай

**Гарнастай** (*Mustela erminea*) — млекакормячы звярок з каштоўным футрам сямейства куніцавых, атраду драпежныя. У Беларусі нешматлікі від, трапляецца ўсюды.

## Знешні выгляд 
Гарнастай — невялікі звярок, тыповы прадстаўнік куніцавых з доўгім целам на кароткіх нагах, доўгай шыяй і трохкутнай галавой з невялікімі круглявымі вушамі. Даўжыня цела самца — 17-38 см (самкі прыкладна ўдвая драбнейшыя), даўжыня хваста складае каля 35 % ад даўжыні цела — 6-12 см; маса цела — ад 70 да 260 г. Падобны да ласіцы, але крыху большы за яе па памерах.

Афарбоўка поўсці маскіравальная: узімку чыста белая, улетку двухколерная — верх цела буравата-рыжы, ніз жаўтлява-белы. Зімовая афарбоўка характэрная для раёнаў, дзе мінімум 40 дзён у годзе ляжыць снег. Кончык хваста чорны на працягу ўсяго года. Геаграфічная зменлівасць якасці зімовага футра, афарбоўкі летняга футра і памераў цела дазваляе вылучыць каля 26 падвідаў гарнастая.

## У філатэліі 
 
File:1194-1197 (Čyrvonaja kniha Respubliki Bielaruś. Sysuny) - First day cover.jpg|Канверт першага дня Беларусі, 2017 год
File:1195 (Čyrvonaja kniha Respubliki Bielaruś. Sysuny).jpg|Паштовая марка Беларусі, 2017 год
File:1194-1197 (Čyrvonaja kniha Respubliki Bielaruś. Sysuny) - Sheet.jpg|Малы аркуш Беларусі, 2017 год

Катэгорыя:Куніцавыя
Катэгорыя:Сысуны Еўразіі
Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Жывёлы на марках
Авал

**Авал** (, ад  — яйка) — плоская замкнутая выпуклая *C*²-гладкая крывая (пры гэтым пад выпукласцю разумеюць уласцівасць крывой мець з любой прамой не больш за два (рэчаісных) агульных пункта).

Найпрасцейшым прыкладам авала з’яўляецца эліпс (у прыватнасці, акружнасць).

## Уласцівасці 
* Пункты авала, у якіх крывізна дасягае экстрэмума, завуцца **вяршынямі** авала. Колькасць вяршыняў любога авала не меней чатырох.
* Калі авал мае ў кожным сваім пункце вызначаную датычную, то любому кірунку на плоскасці адпавядаюць дзве і толькі дзве датычныя, паралельныя гэтаму кірунку.

## Варыяцыі і абагульненні 
* У алгебраічнай геаметрыі аваламі завуць таксама проста замкнутыя (не абавязкова выпуклыя) складныя кампаненты плоскіх алгебраічных крывых.

## Гл. таксама 
* Авал Касіні

## Спасылкі 
* Авалы  (ВСЭ)

Катэгорыя:Крывыя
Tefal

**Tefal** — вядомая міжнародная гандлёвая марка, якая спецыялізуецца на вытворчасці посуду з антыпрыгаркавым пакрыццём, хуткаварак, кухонных прыбораў, прыбораў па прыгатаванню ежы і напояў, прасаў і шаляў. У 1968 г кампанія Tefal была набыта Groupe SEB. Нароўні з маркай Tefal Groupe SEB выпускае і прадае прадукцыю ў 120 краінах свету такіх брэндаў як Rowenta, Moulinex, Krups, Lagostina, і з'яўляецца міжнародным лідарам на рынку малой бытавай тэхнікі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Tefal
* Афіцыйны сайт Tefal у СНД

Катэгорыя:Кампаніі Францыі
Ордэн Лазні

**Найшаноўны ордэн Лазні** () — брытанскі рыцарскі ордэн, заснаваны Георгам I 18 мая 1725. Назва ордэна паходзіць ад старажытнага абраду, калі прэтэндэнтаў падвяргалі начному няспанню з пастом, малітвай і купаннем напярэдадні атрымання рыцарства (цырымонія спынілася ў 1815).

Ордэн складаецца з Суверэна (брытанскага манарха), Вялікага магістра (або гросмайстра; Яго Вялікасці прынца Уэльскага), і трох класаў рыцараў:

* **Рыцары або дамы Вялікага Крыжа** (GCB)
* **Рыцары або дамы Камандор** (KCB або DCB)
* **Кавалеры ордэна** (англ.: Companions) (CB)

## Спасылкі 
* Sovereign as 'Fountain of Honour'
* Brennan, I. G. (2004). «The Most Honourable Order of the Bath.»
* Cambridge University Heraldic and Genealogical Society. (2002). «The Most Honourable Order of the Bath.»
* Debrett’s Limited. (2004). «The Most Honourable Order of the Bath.» 
* «Knighthood and Chivalry.» (1911). *Encyclopædia Britannica,* 11th ed. London: Cambridge University Press.
* Velde, F. R. (2003). «Order of Precedence in England and Wales.»


Катэгорыя:Ордэны Вялікабрытаніі
Лазні
Вялікая хартыя вольнасцей

[thumb |[Іаан Беззямельны падпісвае Вялікую хартыю вольнасцей — ілюстрацыя з Cassell's History of England (1902)]]
**Вялікая хартыя вольнасцей** (, ) — грамата, падпісаная англійскім каралём Іаанам Беззямельным (Кароль Джон) 15 чэрвеня 1215, якая стала ў далейшым адным з асноватворных канстытуцыйных актаў Англіі.

Большасць пунктаў Хартыі была адменена больш познімі актамі парламента; ў сіле застаюцца 3 пункты з 37.

## Спасылкі 
* 
* Тэкст Вялікай хартыі вольнасцей на англійскай мове .
* Выява Вялікай хартыі вольнасцей у en.wikipedia.org
* Брытанская бібліятэка — тэкст і выява Вялікай хартыі вольнасцей. 
* Вялікая хартыя вольнасцей (выява на www.archives.gov)
* magnacharta.com 

Катэгорыя:Крыніцы сярэдневяковага права
Катэгорыя:Права Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Аб’екты рэестра Памяць свету
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў праве
Катэгорыя:1215 год у Еўропе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1215 годзе
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Англіі
Філадэльфійскі канвент

[thumb|300px|Карціна [Говард Чэндлер Крысці|Говарда Чэндлера Крысці «Сцэна падпісання Канстытуцыі Злучаных Штатаў».]]

**Філадэльфійскі канвент**, які праходзіў з 25 мая па 17 верасня 1787 г. у Філадэльфіі, штат Пенсільванія, быў скліканы для перагляду артыкулаў Канфедэрацыі. Нягледзячы на тое, што першапачаткова Канвент быў задуманы толькі для выпраўлення і ўдакладнення існуючых законаў, у ходзе дыскусій удзельнікі Канвента перайшлі да стварэння новага дакумента — Канстытуцыі ЗША, якая ў выніку і была падпісана ў якасці асноўнага закона новай дзяржавы.

## Гл. таксама 
* Артыкулы Канфедэрацыі
* Канстытуцыя ЗША

Катэгорыя:Філадэльфія
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:Канстытуцыя ЗША
Катэгорыя:1787 год у ЗША
Уладзіслаў Курашкевіч

**Уладзіслаў Курашкевіч ** (; 1905—1997) — польскі мовазнаўца-славіст, прафесар універсітэтаў у Львове, Любліне (1936—1939), Вроцлаве (з 1946) і Познані (з 1950).

Сябра Польскай акадэміі навук з 1967 года. Шматлікія навуковыя працы датычаць гісторыі і дыялекталогіі польскай мовы, сярод іншага: «Даследаванне польскіх насавых галосных» (1932), «Паходжанне польскай мовы ў святле вынікаў гістарычнай дыялекталогіі» (1953). Выдаў старапольскія тэксты з разлеглым даследаваннем іх мовы, напрыклад, «Postylla» Мікалая Рэя як важную крыніцу для даследавання гісторыі польскай мовы, а таксама — «Накіды пра мову Мікалая Рэя», «Галіцка-Валынскія граматы» XIV-XV стагоддзяў (1934), «Нарыс усходнеславянскай дыялекталогіі» (1954), «Наўгародскія берасцяныя граматы» (1957), «Асноўныя звесткі пра гістарычную граматыку польскай мовы» (1970).

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1905 годзе
Катэгорыя:Філолагі Польшчы
Катэгорыя:Памерлі ў 1997 годзе
Канстытуцыя Даніі

right|thumb|Канстытуцыя 1849 года
**Канстытуцыйны акт Даніі** () — канстытуцыя, або асноўны закон, Даніі. Першая дацкая канстытуцыя была прынята ў 1848 годзе, дзеючая канстытуцыя адобрана на рэферэндуме ў 1953 годзе. Канстытуцыя 1953 года складаецца з 11 раздзелаў і 89 параграфаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Даніі
Катэгорыя:Права Даніі
Данія
Пакруойіскі раён

**Пакруойіскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на поўначы Літвы на мяжы з Латвіяй у складзе Шаўляйскага павета. Пакруойіскі раён адносіцца да этнаграфічнага рэгіёна Аўкштайція.

## Паселішчы 
У раёне знаходзяцца наступныя населеныя пункты:
* 2 гарады — Пакруойіс і Лінкува;
* 5 мястэчкаў — *Клавайней*, *Лігумай*, *Пашвіцініс*, *Разалімас* і *Жаймяліс*;
* 374 вёскі.

## Колькасць насельніцтва 
* *Пакруойіс* — 6 057 чал;
* *Лінкува* — 1 797 чал;
* *Жаймяліс* — 1 216 чал;
* *Клавайней* — 980 чал;
* *Разалімас* — 928 чал;
* *Лігумай* — 664 чал;
* *Пакруойіс (вёска)* — 576 чал;
* *Ёварай* — 563 чал;
* *Лінкавічэй* — 517 чал;
* *Пятрашунай* — 475 чал.

## Сянюніі 
Пакруойіскі раён складаецца з 8 сянюній:
* *Гуастагаліская* ()
* *Клавайнейская* ()
* *Лігумайская* ()
* *Лінкуўская* ()
* *Пакруойіская* ()
* *Пашвіцініская* ()
* *Разалімаская* ()
* *Жаймяліская* ()

## Вядомыя асобы 
* Костас Корсакас

Катэгорыя:Шаўляйскі павет
Катэгорыя:Аўкштайція
Катэгорыя:Раёны Літвы
Малы шэры ківі

**Малы шэры ківі** або **ківі Оўэна**  (*Apteryx owenii*) — адзін з відаў птушак, якія адносяцца да адзінага роду () і сямейства () у атрадзе ківіпадобных (). Відавы эпітэт дадзены ў гонар англійскага заолага Рычарда Оўэна.

## Агульная характарыстыка 
[thumb|left|[Арэал малога шэрага ківі (на дробных астравах, пазначаных стрэлкамі)]]
thumb|left|Ківі Оўэна — самы маленькі від ківі
Малы шэры ківі — эндэмічны від птушак, сустракаецца выключна ў Новай Зеландыі і водзіцца толькі на астраўку Капіці, хоць раней жыў і ў лясах Паўднёвага вострава.

Гэта самы маленькі з ківі - усяго 25 см. ростам і 1,3 кг.

## Пагрозы існаванню 
У выніку знішчэння завезенымі жывёламі (гарнастаем, свіннямі і кошкамі) малы шэры ківі вымер ў асноўнай частцы свайго арэала. Папуляцыя ў 1500 асобін захавалася на востраве Капіці, адкуль гэты від паўторна рассяляюць на іншыя ізаляваныя астравы.

Занесены ў міжнародную Чырвоную Кнігу са статусам *прыступны для нападаў* (Vulnerable).

## Генетыка 
**Малекулярная генетыка**
* Дэпанаваныя нуклеатыдныя паслядоўнасці ў базе даных EntrezNucleotide, GenBank, NCBI, ЗША: 6 (па стане на 5 лютага 2007).
*  Дэпанаваныя паслядоўнасці бялкоў у базе даных EntrezProtein, GenBank, NCBI, ЗША: 3 (па стане на 5 лютага 2007).

## Спасылкі 
* Малы шэры ківі ў «The IUCN Red List of Threatened Species™»

Катэгорыя:Ківіпадобныя
Катэгорыя:Птушкі Новай Зеландыі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1847 годзе
Катэгорыя:Эндэмікі Новай Зеландыі
Сцяг Ірака

**Сцяг Ірака** (араб. علم العراق) — афіцыйны дзяржаўны сімвал Рэспублікі Ірак. Уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з трох роўнавялікіх гарызантальных палос: верхняй - чырвонага, сярэдняй - белага і ніжняй - чорнага колеру з надпісам зялёным колерам «Бог вялікі» (Алаху акбар) на белай паласе. Суадносіны шырыні сцяга да яго даўжыні 2:3.

Ірак
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Ірака
Траса Буэнас-Айрэс

**Аўтадром імя Оскара Альфрэда Гальвеса** (ісп.: Autódromo Oscar y Juan Gálvez) — гоначная траса, якая знаходзіцца ў Буэнас-Айрэсе, Аргенціна, на якой праводзіліся Гран-пры Аргенціны з 1953 па 1998 год (з перапынкамі).

Прэзідэнт Аргентыны Дамінга Перон быў адным з галоўных ініцыятараў будаўніцтва аўтадрома для правядзення нацыянальнага Гран-пры пасля поспехаў Хуана Мануэля Фанхіё. Пабудаваны недалёка ад Буэнас-Айрэса на забалочанай тэрыторыі, аўтадром быў адкрыты ў сакавіку 1952 года, правядзеннем на ім «Кубка Перона», перамогу ў якім атрымаў Хуан Мануэль Фанхіё. У 1953 годзе, аўтадром прыняў першы ў гісторыі Гран-пры Формулы-1, які прайшоў не ў Еўропе (калі не ўлічваць Індыянапаліс-500).

Пасля смерці Дамінга Перона і догляду Фанхіё Гран-пры Аргенціны на аўтадроме ў Буэнас-Айрэсе праводзілася толькі аднойчы ў сезоне 1960 года. Затым Гран-пры праводзілася бесперапынна ў 1972-1981 гадах. Чарговы перапынак у серыі Гран-пры супаў з Фалклендскім канфліктам.

Прыватная кампанія ў 1991 годзе выкупіла аўтадром і зрабіла яго рэканструкцыю, і ў 1995 годзе Формула-1 вярнулася ў Аргенціну. Аднак гэта вяртанне не было доўгім, і пасля правядзення чатырох Гран-пры Формула-1 пакінула аўтадром ў Буэнас-Айрэсе.

Катэгорыя:Буэнас-Айрэс
Сцяг Кітая

**Сцяг Кітайскай Народнай Рэспублікі** («пяцізоркавы Чырвоны Сцяг») быў распрацаваны Цзэн Ляньсунам, эканамістам і акцёрам з правінцыі Чжэцзян. Сцяг быў зацверджаны 1 кастрычніка 1949 г. на Народным палітычным кансультатыўным савеце. Яго асноўны колер — чырвоны колер камунізму. У левым верхнім куце змешчана пяціканцовая залатая зорка, апраўленая дугой з чатырох меншых зорак. Буйная зорка ўвасабляе лідарства Камуністычнай партыі Кітая. Маленькія зоркі атачаюць вялікую, што сімвалізуе вялікае згуртаванне рэвалюцыйнага кітайскага народа пад кіраўніцтвам КПК.

## Колеры 
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Кітая
Кітай
Лінкава

**Лінкава** або **Лі́нкаў**, таксама **Лінкува** () — горад у паўночнай Літве, уваходзіць у склад Пакройскага раёна Шавельскага павета. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштайція.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1370 годзе Лівонскай хронікай Германа Вартберга. У 1593 годзе пабудаваны драўляны касцёл, а ў 1606 годзе на яго месцы пабудаваны цагляны касцёл. У 1635 годзе касцёл быў перададзены ордэну кармелітаў біскупам Юрыем Тышкевічам. Кармеліты ў 1668 годзе пабудавалі кляштар. Наступная перабудова касцёльна-кляштарнага комплексу адбылася ў 1754 годзе. У 1832 годзе расійскія ўлады закрылі кляштар. У 1951 годзе атрымаў статус горада.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі
Тэлевізійная вежа (Прага)

**Жыжкаўская тэлевізійная вежа** () — тэлевізійная і радыёвяшчальная вежа ў Празе, у раёне Жыжкаў.

Вежа была пабудавана ў 1985—1992 гадах. Вышыня — 216 метраў, з'яўляецца самым высокім збудаваннем у Чэхіі.

Вежа знаходзіла міжнародныя водгукі і як славутасць, і як самы выродлівы будынак. Крытыцы падвяргалася размяшчэнне (блізкасць яўрэйскіх могілак(чэш.), электрамагнітны фон, парушэнне панарамы Прагі).

Вежа складаецца з трох бетонных слупоў, звязаных папярочнымі пляцоўкамі, на якіх размяшчаецца тэлерадыёвяшчальнае абсталяванне, рэстаран, кафэ і тры аглядных памяшкання. Па выгляду вежа нагадвае ракету на пускавой пляцоўцы. Таксама цікавым упрыгожваннем з'яўляюцца фігуры дзяцей, якія поўзаюць па вежы (кампазіцыя «Немаўляты» Давіда Чорнага, 2000).

На ліфце можна падняцца ў рэстаран (вышыня 66 м) і на аглядную пляцоўку, якая размяшчаецца на вышыні 93 м, адкуль адкрываецца непаўторны краявід на 100 км. З 10 студзеня 2010 года рэстаран не працуе. Хуткасць руху ліфтаў складае 4 м/сек. Вага вежы — 11 800 т.

Вежа таксама выкарыстоўваецца як метэаралагічная лабараторыя.

Тэлевежа ўваходзіць ва Сусветную федэрацыю вышынных веж.

## Спасылкі 
* Электронная экскурсія

Катэгорыя:Тэлевежы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Прагі
Катэгорыя:Вежы Чэхіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год у Празе
Страгаўскі стадыён

**Стра́гаўскі стадыён** () — стадыён на вяршыні Страгаўскага ўзгорка ў чэшскім горадзе Прага. Паводле некаторых крыніц, ён мае самую вялікую ў свеце плошчу поля (63&nbsp;000&nbsp;м²), а трыбуны могуць змясціць больш 220 000 гледачоў. З'яўляўся адным з самых вядомых у Чэхаславакіі будынкам з жалезабетонных панэляў, будаўніцтва ўнесла ўклад у распрацоўку тэхналогій сучаснага будаўніцтва. Асноўным прызначэннем было правядзенне злётаў Сокальскага руху.

## Канцэрты 
* Rolling Stones — 18 жніўня 1990 і 5 жніўня 1995 года, 100 і 127 тысяч наведвальнікаў
* Guns N' Roses — 20 мая 1992, 60 тысяч гледачоў
* Bon Jovi — 4 верасня 1993
* Aerosmith — 27 мая 1994
* Pink Floyd — 7 верасня 1994, 115 тысяч гледачоў
* U2 — 14 жніўня 1997, 75 тысяч гледачоў
* AC/DC — 12 чэрвеня 2001, 25 тысяч гледачоў
* Ozzfest — 30 мая 2002, 30 тысяч гледачоў.

## Параметры 
* Трыбуны: 220 000 месцаў, з іх 56 000 сядзячых
* Памер: 310,5 х 202,5 м
* Плошча: 62 876 кв.м

## Крыніцы 
Катэгорыя:Стадыёны Чэхіі
Катэгорыя:Спорт у Празе
Катэгорыя:Славутасці Прагі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Прагі
Катэгорыя:1926 год у Празе
Кржыжыкавы фантаны

thumb|Кржыжыкавы фантаны
**Кржыжыкавы фантаны** () — комплекс спяваючых фантанаў, размешчаных у павільёнах . Названы ў гонар галоўнага інжынера . Былі пабудаваны да адкрыцця  дынастыі Габсбургаў у 1891 годзе.

Лічацца ўнікальным еўрапейскім здабыткам. У басейне памерам 25 на 45 метраў размешчаны водныя кольцы, увянчаныя 3.000 распыляльнікаў і кіруемыя 49 помпамі, агульная даўжыня труб складае каля 2-х кіламетраў. Месцы для гледачоў вырашаны ў выглядзе амфітэатра, разлічанага на 6 тысяч гледачоў. Працягласць паказу — 40 хвілін, паказ ідзе кожную гадзіну, пачынаючы з 20:00.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Славутасці Прагі
Катэгорыя:Фантаны Чэхіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1891 годзе
Катэгорыя:1891 год у Празе
Сенат Чэхіі

**Сенат Парламента Чэшскай рэспублікі** () — верхняя палата Парламента Чэхіі. Рэзідэнцыяй Сенату з 1992 года служыць Палац Валенштэйна ў Празе.

## Састаў
У Сенат уваходзячы 81 сенатараў, абіраных на шасцігадовы тэрмін. Кожныя 2 года абнаўляецца трэць Сената шляхам двухузроўневай мажарытарнай сістэмы. Апошнія выбары адбыліся ў кастрычніку 2010 года.

У Сената ёсць старшыня і 5 віцэ-старшыняў. Сенатары ўдзельнічаюць у працы розных камітэтаў.

## Зноскі
## Спасылкі
*Афіцыйны сайт
*History and perspective of bicameral system in the Czech Republic 

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Чэхіі
Катэгорыя:Палітыка Чэхіі
Прага 3

thumb|Прага-3

**Прага-3** () — адзін з адміністрацыйных раёнаў правабярэжнай  Прагі. Плошча 6,49 км², насельніцтва 78 424 (2006). Утвораны ў 1960 г., калі ў яго склад увайшло некалькі перш падзеленых гарадскіх камун: Жыжкаў (цалкам); Вінаграды, Высачаны і Страшніцы (часткова). Прага-3 — гэта густанаселены і даволі дарагі раён. У заходняй частцы Жыжкава, блізкай да цэнтра горада, развіты секс-турызм і індустрыя эскорт-паслуг, ва ўсходняй размешчаны гандлёвыя цэнтры. Кошт кватэр у гэтым раёне вельмі высокі. Пры гэтым значную частку тэрыторыі раёна займаюць старыя могілкі Ольшаны. Асноўныя славутасці: Нацыянальны музей Прагі, статуя Яна Жыжкі, а таксама Жыжкаўская тэлевежа.

## Спасылкі 
* Прага-3. афіцыйная старонка адміністрацыі

Катэгорыя:Раёны Прагі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1960 годзе
Катэгорыя:1960 год у Празе
Валенштэйнскі палац

**Валенштэйнскі палац** — найбуйнейшы палац Прагі, месца паседжанняў сената Чэхіі (з 1992 г.). Рэзідэнцыя была выбудавана ў квартале Мала Страна для фельдмаршала Валенштэйна ў 1623-30 гг. на месцы 26 асабнякоў і 6 садоў.
[thumb|злева|Краявід з пакояў Валенштэйна на [Пражскі Град]]
thumb|злева|Сад унутры палацавага комплексу
thumb|злева|План забудовы сядзібы Валенштэйна. Чырвоныя — палацавыя і службовыя памяшканні
Пераважны стыль можна вызначыць як позні рэнесанс, ці маньерызм. Будаўніцтва курыравалі Андрэа Спецца, любімы дойлід Валенштэйна, і Джавані П'ероні — вучань Галілея. Лічыцца, што пры праектаванні лоджыі П’ероні натхняўся працамі свайго бацькі ў Лігурыі.

Унутры палаца найбольш характэрны Рыцарская зала ў два паверхі з выявай Валенштэйна ў выглядзе бога вайны, Марса. Іншыя фрэскі навеяныя сюжэтамі «Энеіды». Частка фрэсак была зафарбавана ў 1853 годзе, але адноўлена пры рэстаўрацыі 1954 года. Палацавая капліца ўпрыгожана сцэнамі з жыцця св. Вацлава.

Пасля забойства заказчыка палац быў канфіскаваны ў казну, затым вернуты яго пляменніку і заставаўся ва ўладанні Вальдштэйнаў да канца Другой сусветнай вайны. Падчас паваеннай рэстаўрацыі быў адноўлены ў першапачатковым выглядзе сад з сажалкай, дзе ўстаноўлены фантан з бронзавай статуяй Нептуна, якую выканаў найбуйнейшы прадстаўнік паўночнага маньерызма, Адрыян дэ Фрыз.

Скульптурныя групы ў садзе — копіі з арыгіналаў, якія былі вывезены з Прагі шведскімі інтэрвентамі і цяпер красуюцца ў Дротнінгхольмскім парку.

## Літаратура 
* Valdštejnský palác v Praze. Praha 2002. ISBN 80-86087-35-2
* Parlament České republiky Senát Valdštejnský palác. Praha 1996. ISBN 80-902193-1-4

## Спасылкі 
* 
* Старонка пра палац на сайце Чэшскага парламента

Катэгорыя:Палацы Чэхіі
Катэгорыя:Славутасці Прагі
Катэгорыя:Будынкі парламентаў
Катэгорыя:Архітэктура Рэнесансу
Катэгорыя:З’явіліся ў 1630 годзе
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Празе
Пражскія куранты

thumb|250px|Астранамічны цыферблат
thumb|250px|«Шпацыр Апосталаў»
**Пражскія куранты** () — сярэдневяковы вежавы гадзіннік, устаноўлены на паўднёвай сцяне вежы Старамесцкай ратушы на Старамесцкай плошчы ў Празе. Гадзіннік паказвае гады, месяцы, дні і гадзіны, час узыходу і заходу Сонца, час узыходу і заходу Месяца, а таксама становішча знакаў задыяку. У цэнтры цыферблата размяшчаецца Зямля, вакол якой круціцца Сонца. Кожную гадзіну, калі б'е гадзіннік, адбываецца невялікі паказ у традыцыях сярэдневяковага лялечнага тэатра. Фігуркі, якія з'яўляюцца ўвасабленнямі чалавечых заган і такіх дамінант чалавечага жыцця, як смерць ці адплата за грахі, пачынаюць варушыцца: шкілет тузае за вяроўку звана, анёл падымае і апускае каральны меч. У акенцах гадзінніка абліччы апосталаў змяняюць адзін аднаго, і ў фінале крычыць певень.

## Гісторыя 
Самыя старыя дэталі гадзінніка адносяцца да 1410 года і былі выраблены часавымі майстрамі Мікулашам Каданам і Янам Шындэлем. Ян Шындэль быў таксама прафесарам матэматыкі і астраноміі ў Карлавым універсітэце. Прыкладна ў 1490 годзе да гадзінніка быў дададзены каляндарны цыферблат, і тады ж фасад гадзінніка быў упрыгожаны гатычнымі скульптурамі. Ужо ў 1552 годзе гадзіннік быў адрэстаўраваны гадзіннікавым майстрам Янам Табарскім. У далейшым гадзіннік шмат разоў спыняўся, у XVII стагоддзі былі дададзены фігуркі, якія рухаюцца. Фігуры апосталаў былі дададзены падчас капітальнага рамонту 1865—1866 гадоў. Падчас Другой сусветнай вайны Пражскім курантам была нанесены значная шкода, 7 мая і 8 мая 1945 года падчас прыгнечання нямецкімі войскамі распачатага 5 мая радыёвяшчання чэшскага падполля была абстраляна Старамесцкая ратуша, у выніку чаго пачаўся пажар, найбольш моцна абгарэлі драўляныя скульптуры апосталаў, якія ў 1948 годзе аднавіў майстар па дрэве Войцех Сухарда (Vojtěch Sucharda). Ізноў гадзіннік зарабіў толькі ў 1948 годзе пасля вялікага рамонту.

## Спасылкі 
* Пражскія куранты 
* Пражскія куранты

Катэгорыя:Гадзіннікі
Катэгорыя:Славутасці Прагі
Катэгорыя:Старэ-Места
Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі
Катэгорыя:XV стагоддзе ў Празе
Святы Вацлаў

**Святы Вацлаў** (святы верны князь Вячаслаў Чэшскі; , , ; каля 907 — 28 верасня 935 ці 936) — чэшскі князь з роду Пржэмысловічаў, святы, ушанаваны як каталікамі, так і праваслаўнымі, патрон Чэхіі. Кіраваў з 924 па 935 або 936 г.

## Біяграфічныя звесткі 
Бацькам Вацлава быў князь Ураціслаў I (888—921) з першай чэшскай дынастыі Пржэмыславічаў. У пачатку ІХ ст. з Баварыі на тэрыторыю Чэхіі стала пранікаць хрысціянства, а ў 845 г. у Рэгенсбургу 14 чэшскіх князёў прынялі хрост. Але, спрабуючы пазбегнуць нямецкага дамінавання, чэхі ў справах катэхізацыі звярталіся да Візантыі. Ад 863 г. на Маравах (усход Чэхіі) прапаведвалі славянскія асветнікі Кірыл і Мяфодзій. Маці князя Враціслава І Людміла была іх вучаніцай.

Калі ж князь Враціслаў І загінуў у бітве з мадзьярамі, рэгенткай пры непаўналетнім Вацлаве засталася яго маці, княгіня Драгаміра. Яна паходзіла з палабскіх славянаў, родавым цэнтрам якіх быў Бранібор — будучы Брандэнбург. Палабы ў першай палове ІХ ст. заставаліся язычнікамі. І сама Драгаміра ўвасабляла ў Чэхіі паганскую рэакцыю на хрысціянізацыю краю.

Супрацьстаянне скончылася замахам на Людмілу — яна была задушаная прыхільнікамі Драгаміры. У пэўным сэнсе яе лёс мусіў падзяліць і ўнук Вацлаў.

Дасягнуўшы паўналецця, ён працягнуў актыўную палітыку хрысціянізацыі Чэхіі. Гэта вяло да ўзмацнення залежнасці Чэхіі ад нямецкага біскупата. І частка чэшскай эліты паставіла на Баляслава, малодшага брата Вацлава, выхаванага пад уплывам маці-язычніцы.

У 935 (або 936) годзе Вацлаў быў забіты ў царкве на загад Баляслава.

## Ушанаванне 
]]
Вацлаў карыстаўся вялікай любоўю свайго народа, і пасля смерці ён быў кананізаваны Царквой і стаў нябесным заступнікам Чэхіі. Кананізавалі Вацлава як мучаніка.

Капліца-пахавальня святога Вацлава ў Саборы Святога Віта ў Празе адразу стала і застаецца аб’ектам паломніцтва. Яго рэшткі, шлем, меч і латы шануюцца як нацыянальная святыня. Дзень гібелі Святога Вацлава адзначаецца ў Чэхіі на дзяржаўным узроўні.
 на Вацлаўскай плошчы ў Празе. Ёзэф Вацлаў Мысльбек.]]
Імем Святога Вацлава ў 1848 годзе, годзе рэвалюцыйных пераўтварэнняў, па прапанове дзеячаў-асветнікаў чэшскага нацыянальнага адраджэння была названая вялікая плошча ў Новым Месце Прагі; 1912 на ёй усталяваны помнік князю працы Ёзэфа Місльбека (раней, у 1848-79 гадах, на плошчы стаяла статуя барочнага скульптара Бендля XVII стагоддзя, якая зараз перанесена ў Вышаград).

## Цікавыя факты 
Падчас рэстаўрацыйных работ у Спаса-Праабражэнскай царкве ў Полацку насупраць сцяны, дзе былі адкрыты партрэты Барыса і Глеба, была таксама знойдзена рэдкая выява святога Вацлава Чэшскага. Полацкая фрэска — адзіная выява чэшскага святога ў праваслаўных храмах на тэрыторыі былой Русі.

## Літаратура 
* Вацлав Святой // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) — СПб., 1890—1907.

## Спасылкі 
* Жыццё // Православие.Ru

Катэгорыя:Пржэмысловічы
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Князі чэшскія
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Кананізаваныя князі
Катэгорыя:Святыя Чэхіі
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя X стагоддзя
Сцяг Тайланда

**Сцяг Тайланда** ўяўляе сабой пяць гарызантальных палос наступных колераў (зверху ўніз): чырвоны, белы, сіні, белы і чырвоны. Сярэдняя сіняя паласа ў два разы шырэйшая за астатнія. Тры колеры: чырвоны-белы-сіні сімвалізуюць народ-рэлігія-кароль, неафіцыйны дэвіз Тайланда. Сцяг быў заснаваны 28 верасня 1917 г. Тайскія назва сцяга - ธง ไตรรงค์ (Тонг Трайронг), што азначае проста трохкаляровы сцяг (трыкалор).

## Ваенна-марскі сцяг 
250px|center|Ваенна-марскі сцяг Тайланда (з 1917)

Ваенна-марскі сцяг Тайланда быў уведзены ў 1917 г.

## Марскі сцяг 
250px|center|Марскі сцяг Тайланда (уведзены ў 1917)

Марскі сцяг Тайланда быў уведзены ў 1917 г.

Тайланд
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Тайланда
Біль аб правах 1689 года

thumb|right|150px|Біль пра правы 1689 года.
**Біль аб правах 1689** — «Акт, які дэкларуе права і свабоды падданага і ўстанаўлівае ўспадкоўванне Кароны» () — заканадаўчы акт, прыняты парламентам Англіі 16/26 снежня 1689 года ў выніку «Слаўнай рэвалюцыі» — адна з асноўных частак брытанскай Канстытуцыі (нараўне з Хабеас корпус актам і Актам пра ўладкаванне). Стаў адным з першых дакументаў, які юрыдычна зацвердзіў правы чалавека.

У ім былі замацаваны абмежаванні правоў манарха на карысць вышэйшага органа прадстаўнічай улады. Кароль пазбаўляўся наступных правоў:
* прыпыняць дзеянне законаў або іх выкананне;
* ўсталёўваць і спаганяць падаткі на патрэбы кароны;
* фарміраваць і ўтрымоўваць пастаяннае войска ў мірны час.

## Спасылкі 
* Біль аб правах, англійскі тэкст 

Катэгорыя:Правы чалавека
Катэгорыя:Акты парламента Вялікабрытаніі