open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Паўлаўскі сельсавет (Слонімскі раён)

**Па́ўлаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Навасёлкі. Плошча сельсавета 8218 га.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Навасёлкаўскі сельсавет** у складзе Казлоўшчынскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Навасёлкі. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 30 жніўня 1957 года ў склад сельсавета з Піронімскага сельсавета перададзены вёскі Азарычы і Амельнікі. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Слонімскага раёна. 22 ліпеня 1966 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Паўлава, сельсавет перайменаваны ў Паўлаўскі. У 1976 годзе ў склад сельсавета з Слонімскага сельсавета перададзены вёскі Міцькавічы і Талькаўшчына. 6 жніўня 1979 года да сельсавета далучана частка скасаванага Слонімскага сельсавета (3 населеныя пункты: Пятралевічы I, Пятралевічы II і Цывіншчына). У 1986 годзе скасавана вёска Цывіншчына (злілася з горадам Слонім). 20 красавіка 2020 года цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок Навасёлкі.

## Склад 
На тэрыторыі сельсавета размешчана 15 населеных пунктаў: Азарычы, Акачы, Амельнікі, Задвор’е, Мілошавічы, Міцькавічы, Навасёлкі, Навікі, Паўлава, Прырэчча, Пятралевічы-1, Пятралевічы-2, Талькаўшчына, Ферадкі, Шундры.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1573 чалавекі, з іх 91,4 % — беларусы, 5,3 % — рускія, 1,3 % — украінцы, 1,2 % — палякі; паводле перапісу 2019 года — 1146 чалавек.

Станам на 2015 год на тэрыторыі сельсавета пражывала 1780 чалавек, з іх працаздольных — 898 чалавек, старэйшыя за працаздольны ўзрост — 584 чалавек, дзяцей — 298, колькасць гаспадарак — 811.

У цяперашні час у вёсцы Навасёлкі пражывае заслужаны настаўнік БССР Соф’я Канстанцінаўна Радзевіч.

## Эканоміка і інфраструктура 
На тэрыторыі сельсавета працуюць Навасёлкаўская сярэдняя школа-сад на 210 месцаў, 4 сельскія клубы, 4 бібліятэкі, 3 фельчарска-акушэрскія пункты, 5 крам, Паўлаўскі комплексна-прыёмны пункт, Петралевіцкі майстравы ўчастак ДЛГУ «Слонімскі лясгас». Самым вялікім прадпрыемствам, якое размешчана на тэрыторыі сельсавета з'яўляецца філіял «Паўлава-Агра» ААТ «Слонімскі мясакамбінат».

На тэрыторыі сельсавета знаходзіцца ўрочышча Высокая Гара з вяршыняй 182 м (900 м на паўднёвы ўсход ад вёскі Амельнікі, у хваёвым лесе). Каардынаты: 53° 12,811' N, 25° 19,374' E.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Казлоўшчынскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Міжэвіцкі сельсавет

**Міжэ́віцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Міжэвічы.

Сельсавет знаходзіцца на поўдні Слонімскага раёна за 20 км ад раённага цэнтра. Плошча яго складае 9606 га.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Слонімскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці.

## Склад 
У склад сельсавета ўваходзіць 11 населеных пунктаў: вёскі Лапухова, Махначы, Хмяльніца, Мікалаеўшчына, Новая Перавалока, Старая Перавалока, Зосімавічы, Смаўжы, Крывец і аграгарадкі Вострава і Міжэвічы.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1140 чалавек, з іх 91,0 % — беларусы, 4,7 % — рускія, 1,8 % — палякі, 1,7 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 895 чалавек.

Станам на 2015 год на тэрыторыі сельсавета пражывала 1114 чалавек, з іх: 142 — маладзей працаздольнага ўзросту, 576 — працаздольнага ўзросту, 396 — пенсіянераў.

## Эканоміка і інфраструктура 
На тэрыторыі сельсавета размешчаны сельскагаспадарчы вытворчы кааператыў «Міжэвічы», Міжэвіцкае лясніцтва, дзяржаўная ўстанова адукацыі «Міжэвіцкая сярэдняя школа Слонімскага раёна», дзяржаўная ўстанова адукацыі «Міжэвіцкі яслі-сад Слонімскага раёна». Медыцынскія паслугі насельніцтву сельсавета аказваюць Міжэвіцкая ўчастковая бальніца і Астроўскі фельчарска-акушэрскі пункт.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Александрас Папагас

**Алекса́ндрас Леаніду Папа́гас** (; , Афіны, Грэцыя — , Афіны) — грэчаскі ваенны і палітычны дзеяч. Прэм’ер-міністр Грэцыі з 19 лістапада 1952 года.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Ваеннай акадэміі (Брусель), кавалерыйскай школе ў Іпры, у арміі з 1906 года. У першую Балканскую вайну — афіцэр Генштаба, ваяваў у Македоніі. Як раяліст, звольнены ў 1917 годзе, пасля аднаўлення манархіі вернуты ў рады ўзброеных сіл, ваяваў у Малой Азіі супраць турак (у кавалерыі), ізноў звольнены ў 1922 года, адноўлены ў 1927 годзе.

У 1934 годзе — камандуючы корпусам, у 1935—1936 гадах — міністр абароны, на гэтай пасадзе аказаў садзейнічанне рэстаўрацыі манархіі, у 1936—1940 гады — начальнік генштаба, у 1940—1941 гады — Галоўнакамандуючы падчас Італа-грэчаскай вайны 1940—1941 гадоў.

У 1949—1951 гады зноў Галоўнакамандуючы (у грамадзянскай вайне з камуністычным рухам), адзіны ў XX стагоддзі грэчаскі палкаводзец, які атрымаў вышэйшае воінскае званне ў УС Грэцыі — *стратарх* (28 кастрычніка 1949 года), якое адпавядала званню фельдмаршала.

Займаў пасаду Прэм’ер-міністра да сваёй смерці.

Аўтар кнігі «The battle for Greece» («Бітва за Грэцыю»). У яго гонар названы раён *Папагу* ў горадзе Афіны, дзе знаходзіцца Міністэрства абароны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Военачальнікі Грэцыі
Катэгорыя:Фельдмаршалы
Альберт Кесельрынг

{{Ваенны дзеяч
|імя     = Альберт Кесельрынг
|арыгінал імя = Albert Kesselring
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    =
|месца нараджэння = 
|месца смерці   = 
|выява = Bundesarchiv Bild 183-R93434, Albert Kesselring.jpg
|шырыня = 250px
|апісанне выявы        = генерал авіяцыі Альберт Кесельрынг (1940)
|мянушка       = *Дзядзька Альберт* *Усмешлівы Альберт*
|прыналежнасць =    
|гады службы    = 1904—1945
|званне         = 
|род войскаў      =  Люфтвафэ
|камандаваў     = 1-ы паветраны флот 2-гі паветраны флот Група армій «C» Галоўнакамандаванне на Поўдні Галоўнакамандаванне на Захадзе
|частка          =
|бітвы       = Першая сусветная вайна: • Заходні фронт • Усходні фронтДругая сусветная вайна: • Польская кампанія (1939) • Французская кампанія (1940) • Бітва за Брытанію (1940) • Аперацыя «Барбароса» (1941) • Аперацыя «Тайфун» (1941) • Бітва за Мальту (1941—1942) • Паўночнаафрыканская кампанія (1941—1943) • Італьянская кампанія (1943—1945) • Цэнтральна-Еўрапейская кампанія (1945)
|узнагароды =
{

-

-

}
|сувязі          =
|у адстаўцы     =
}}
**А́льберт Ке́сельрынг** (; 30 лістапада 1885, Марктстэфт — 16 ліпеня 1960, Бад-Наўгайм) — генерал-фельдмаршал люфтвафэ. Кесельрынг, які ўдзельнічаў у абедзвюх сусветных войнах, стаў адным з самых паспяховых камандзіраў Трэцяга рэйха, ён з’яўляецца адным з 27 узнагароджаных Рыцарскім крыжом з Дубовым Лісцем, Мячамі і Дыяментамі. Атрымаў мянушкі «Усмешлівы Альберт» () ад Саюзнікаў і «Дзядзька Альберт» () ад сваіх салдатаў, бо быў адным з самых папулярных нямецкіх генералаў Другой сусветнай вайны.

## Біяграфія 
Альберт Кесельрынг нарадзіўся ў Марктстэфце, Баварыя, 30 лістапада 1885 года ў Карла Адольфа Кесельрынга, школьнага настаўніка і члена гарадскога савета, і Разіны Кесельрынг, яго кузіны.

Кесельрынг з’яўляецца адным з усяго толькі дзвюх генерал-фельдмаршалаў (другі — Эрых фон Манштэйн), якія выдалі пасля вайны мемуары, — «Soldat bis zum letzten Tag» (*Салдат да апошняга дня*).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Гордиенко А. Н. Командиры Второй мировой войны. Т. 2., Мн., 1998. ISBN 985-437-627-3

## Спасылкі 
Катэгорыя:Германскія генерал-фельдмаршалы
Катэгорыя:Згаданыя ў Вермахтберыхце
Катэгорыя:Ваенныя злачынцы
Катэгорыя:Мемуарысты Германіі
Катэгорыя:Артылерысты Першай сусветнай вайны (Германія)
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Алесь Сучок

**Алесь Сучок** (сапраўднае імя **Пётр Навумавіч Дабрыян**; іншы псеўданім *Вл. Вашык*; 7(20).10., в. Ахматава, Алатырскі павет, Сімбірская губерня, цяпер Алатырскі раён, Чувашыя — , станцыя Азярніца, Слонімскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
З сям'і бежанцаў 1-й сусветнай вайны, якія паходзілі з Слонімскага павета. У 1922 годзе вярнуўся з бацькамі з бежанства на радзіму — у вёску Какошчычы (Слонімскі раён).

У 1932 годзе скончыўшы пяць класаў у польскай школе ў вёсцы Мяльканавічы, працаваў на гаспадарцы. 16.1.1934 года за арганізацыю дэманстрацыі мяльканавіцкіх вучняў, якія патрабавалі праводзіць заняткі на беларускай мове, арыштаваны. Уцёк з-пад арышту. Затым сакратар Азярніцкага падпольнага райкама камсамола Заходняй Беларусі. Зноў арыштаваны 30.7.1934 года і ў верасні 1935 года асуджаны да 4 гадоў пазбаўлення волі. Этапаваны ў Беластоцкую турму. Пазней Алесь Сучок сведчыў, што пісаць пачаў «яшчэ будучы ў Слонімскай турме. Паперы і алоўка мець у камеры не дазвалялася, але ўхітрыўся пісаць… алюмініевай лыжкай на сцяне». Вызвалены па амністыі ў 1937 годзе. У 1938 годзе ў часопісе «Шлях моладзі» з'явіўся першы верш Алеся Сучка — «Я бачыў». Зноў арыштаваны 27.4.1939 года і без суда адпраўлены ў лагер Картуз-Бяроза. Вызвалены ў верасні 1939 года. Працаваў у Слонімскай раённай газеце «Вольная праца».

У час 2-й сусветнай вайны сакратар падпольнага антынацысцкага камітэта, супрацоўнік падпольнай газеты «Вольная праца». З верасня 1944 2-гі сакратар Слонімскага РК ЛКСМБ. З кастр. 1944 да 1946 служыў у Савецкай арміі.

У 1948—50 загадчык Азярніцкага сельскага Дома культуры. У 1950—53 старшыня Азярніцкага сельсавета, у 1953—55 інструктар Слонімскага РК КПБ. Затым працаваў у калгасе, на чыгуначнай станцыі. З 1959 зноў пачаў выступаць з вершамі (газ. «Гродзенская праўда», час. «Сельская гаспадарка Беларусі»). З 1978 пенсіянер. 

Памёр  года. Пахаваны ў вёсцы Азярніца.

## Творчасць 
У вершах услаўляў імкненне да свабоды, мужнасць чалавека-змагара. У пасляваенных творах пераважаюць грамадзянскія матывы, пейзажная лірыка.

## Бібліяграфія 
* Алесь Сучок, «Захацелася шчасця», паэтычны зборнік, 2012

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Вязні Бяроза-Картузскага канцлагера
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чувашыі
Катэгорыя:Падпольшчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Карл-Готфрыд Нордман

{{Ваенны дзеяч
 |імя                  = Карл-Готфрыд Нордман
 |арыгінал імя       = 
 |дата нараджэння        = 
 |месца нараджэння       = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |выява          = Bundesarchiv Bild 183-2008-0704-500, Smolensk, Karl Gottfried Nordmann.jpg
 |шырыня               = 250
 |апісанне выявы = Карл-Готфрыд Нордман пад Смаленскам, красавік 1943 года.
 |мянушка             = 
 |псеўданім            = «Карлфрыд»
 |прыналежнасць       = 
 |гады службы          = 1936—1945
 |званне               =  оберст
 |род войскаў            =  Люфтвафэ
 |камандаваў           =  51-я знішчальная эскадра
 |частка                = 51-я знішчальная эскадра1-я знішчальная дывізія
 |бітвы             = Другая сусветная вайна Усходні фронт Польская кампанія Аперацыя «Барбароса» Заходні фронт Французская кампанія Бітва за Брытанію
 |узнагароды              = { style="background: transparent"
   
-
   
}
 |вікісховішча            = 
 |сувязі                = 
 |у адстаўцы           = бізнесмен
 |аўтограф             = 
}}

**Карл-Го́тфрыд Но́рдман** (; 22 лістапада 1915, Гісен, Вялікае герцагства Гесэн, Германская імперыя — 22 ліпеня 1982, Грынвіч, Канектыкут, ЗША) — ваенны лётчык Люфтвафэ падчас Другой сусветнай вайны і пазней — прэзідэнт падраздзялення кампаніі «Mercedes-Benz» у Паўночнай Амерыцы. Як лётчыку-асу яму прыпісваюць 78 збітых самалётаў праціўніка ў больш за 800 баявых вылетах. Нордман атрымаў большасць сваіх перамог на Усходнім фронце, а таксама адну падчас уварвання ў Польшчу і восем — у Французскай кампаніі і ў бітве за Вялікабрытанію.

Нордман пайшоў добраахвотнікам на ваенную службу ў Люфтвафэ ў 1936 годзе. Пасля лётнай падрыхтоўкі, у кастрычніку 1938 года, ён быў адпраўлены ў 132-ю знішчальную эскадру, і пасля некаторых перастановак яго падраздзяленне было падпарадкавана 51-й знішчальнай эскадры. Удзельнічаў у паветраных баях над Польшчай, Францыяй і Вялікабрытаніяй і, як сцвярджаецца, атрымаў дзевяць перамог. Пасля нападу Трэцяга рэйха на Савецкі Саюз падчас аперацыі «Барбароса» ён быў прызначаны камандзірам 4-й групы 51-й знішчальнай эскадры. Пасля 31-й паветранай перамогі, 1 жніўня 1941 года, Нордман быў узнагароджаны Рыцарскім крыжом Жалезнага крыжа, а 16 верасня, пасля 59 перамог, — Рыцарскім крыжом Жалезнага крыжа з дубовым лісцем.

10 красавіка 1942 года Нордман быў прызначаны камандзірам 51-й знішчальнай эскадры, у якой ён ўжо служыў два гады. Траўмы, атрыманыя ў выніку сутыкнення ў паветры 17 студзеня 1943 года, не дазволілі яму працягнуць палёты, у выніку чаго ён здаў камандаванне дывізіяй 1 красавіка 1944 года і быў пераведзены ў знішчальнае камандаванне Усходняй Прусіі, дзе служыў на кіруючых пасадах. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны Нордман паступіў на працу ў аддзел продажаў кампаніі «Mercedes-Benz». Ён працаваў прэзідэнтам «Mercedes-Benz» у Паўночнай Амерыцы з 1971 года да сваёй смерці ў 1982 годзе.

## Бібліяграфія 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Лётчыкі люфтвафэ
Катэгорыя:Згаданыя ў Вермахтберыхце
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Германіі
Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Катэгорыя:Mercedes-Benz
Чылаэ

**Чылаэ́** можа значыць:

* **Архіпелаг Чылаэ** — група астравоў Чылійскага архіпелага
* **Востраў Чылаэ** — другі па плошчы востраў Чылі
* **Нацыянальны парк Чылаэ** — чылійскі нацыянальны парк на востраве Чылаэ
Іаан IV Поснік

**Іаан IV Поснік** (памёр у 595) — Канстанцінопальскі патрыярх у 582—595 гг. Шануецца як святы у ліку свяціцеляў, памяць у Праваслаўнай царкве 30 жніўня і 2 верасня (па юліянскім календары), у Каталіцкай царкве 2 верасня.

Сын бедных бацькоў; хацеў займацца якім-небудзь рамяством і не атрымаў школьнай адукацыі, але, пад уплывам аднаго манаха, стаў строгім аскетам-поснікам і быў пасвечаны ў дыяканы. Абраны ў патрыярхі, ён жадаў было выратавацца ад гэтага сану ўцёкамі, але быў утрыманы. Адрозніваўся асаблівай любоўю да бедных і сам заставаўся ўсё жыццё бедняком. Яго называлі умяшчальняй дабрадзейнасцей.

Іаан Поснік першым стаў ужываць у дачыненні да сваёй кафедры назву «Усяленскі Патрыярхат», чым выклікаў рэзкую крытыку з боку Папы Рымскага Св. Рыгора I Вялікага (Рыгора Дваяслова), які ў процівагу яму прыняў тытул «Раб Рабоў Божых» («servus servorum Dei»), які захоўваецца за Папамі дагэтуль.

## Сачыненні 
* «Пра пакаянне» — павучанне пра распазнанне і адрозніванне грахоў;
* «Пра споведзь» — павучанні пра тое, як паступаць святару з тым, хто каецца (суровыя правілы Васіля Вялікага пра епітым’і тут значна саслаблены);
* «Пасланне да Дзевы, якая прысвяціла сябе Богу»;
* «Пра лжэпрарокаў і настаўнікаў».

Акрамя таго ў рукапісе вядомыя яго сачыненні «Пра выхад душы» і «Пра літургію».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Святы Іаан IV Поснік, Патрыярх Канстанцінопальскі на сайце Праваслаўе.Ru

Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Візантыі
Катэгорыя:Свяціцелі
Катэгорыя:Святыя Візантыі
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя VI стагоддзя
Паўль Хіндэміт

**Паўль Хіндэміт** (; , Ханау — , Франкфурт-на-Майне) — нямецкі , , , музычны тэарэтык; вядучы прадстаўнік нямецкага неакласіцызму.

Вучыўся ў кансерваторыі г. Франкфурт-на-Майне. З 1915 года 2-і скрыпач квартэта А. Рэбнера, у 1921-29 гадах альтыст струннага квартэта Л. Амара — П. Хіндэміта. З 1927 года прафесар Вышэйшай музычнай школы ў Берліне. З 1938 года працаваў у Швейцарыі і ЗША. Творы Хіндэміта вылучаюцца гармоніяй, стрыманасцю пачуццяў, у шматлікіх з іх уздымаў грамадскія і філасофскія праблемы. Звяртаўся да бытавой аматарскай музыкі. Сярод твораў: оперы, у тым ліку «Навіны дня» (пастаноўка 1929, 2-я рэдакцыя 1954), «Мастак Матыс» (пастаноўка 1938), «Гармонія свету» (пастаноўка 1957); балеты; 6 сімфоній (1930-58); канцэрты; камерна-інструментальныя ансамблі, у тым ліку творы для фартэпіяна; харавыя творы; музыка для аматарскіх аркестраў, ансамбляў. Аўтар кніг «Кіраўніцтва па кампазіцыі» (т. 1-3, 1937-70), падручнікаў па тэорыі музыкі і гармоніі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кампазітары Германіі
Катэгорыя:Дырыжоры Германіі
Катэгорыя:Кампазітары — аўтары рэквіемаў
Дзеянні Стэфана

**«Дзеянні Стэфана»** () — сярэдневяковая англійская хроніка сярэдзіны XII стагоддзя, прысвечаная кіраванню караля Стэфана. Аўтар хронікі невядомы.

«Дзеянні Стэфана» з'яўляюцца адным з найважнейшых крыніц па гісторыі перыяду феадальнай анархіі ў Англіі часоў вайны за прастол паміж Стэфанам Блуаскім і імператрыцай Мацільдай. Хроніка напісана на лацінскай мове. У адрозненне ад іншых хронік, аўтар «Дзеянняў...» з'яўляецца заўзятым прыхільнікам караля Стэфана і падае інфармацыю з яго пункта гледжання, асуджаючы Мацільду і яе прыхільнікаў. Тон і падбор матэрыялу далёкі ад аб'ектыўнасці, аднак у плане дакладнасці фактаў і ўвагі да дэталяў аўтар хронікі не саступае, а часам і пераўзыходзіць Вільяма Мальмсберыйскага ці Генрыха Хантынгданскага. Значную цікавасць уяўляе параўнанне адлюстравання падзей грамадзянскай вайны ў выкладзе аўтара «Дзеянняў...», прыхільніка Стэфана, і ў выкладзе Вільяма Мальмсберыйскага і пазнейшых аўтараў, лаяльных Мацільдзе і Плантагенетам.

Пра аўтара «Дзеянняў Стэфана» нічога не вядома. Відавочна, ён быў святаром на службе ў караля Стэфана і сведкай апісаных падзей. Магчыма, хроніка была напісана па непасрэдным даручэнні караля. Паводле версіі, упершыню высунутай Р. Дэйвісам у 1962 годзе, аўтарам «Дзеянняў...», верагодна, з'яўляецца Роберт з Льюіса (пам. 1166), біскуп бацкі і ўэлскі (з 1136), верны прыхільнік Стэфана Блуаскага і актыўны ўдзельнік ваенных дзеянняў супраць Роберта Глостэрскага ў заходніх графствах.

## Спасылкі і літаратура 
* «Дзеянні Стэфана» ў Кембрыджскай гісторыі англійскай і амерыканскай літаратуры 
* «Дзеянні Стэфана» 
* Gesta Stephani. Ред. и пер. на англ. К. Р. Поттер. — Лондон, 1955

Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі
Катэгорыя:Гісторыкі XII стагоддзя
Катэгорыя:Англанармандская манархія
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Гістарычныя хронікі
Донаўштаўф

**Донаўштаўф** () — камуна ў Германіі, у зямлі Баварыя.

Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Верхні Пфальц. Уваходзіць у склад раёна Рэгенсбург. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Донаўштаўф. Насельніцтва складае 3742 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 9,72 км². Афіцыйны код — *09 3 75 130*.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Хіннае дрэва

**Хі́ннае дрэва**, **цынхона** (*Cinchona*) — род кветкавых раслін сямейства . Налічвае каля 40 відаў. Пашыраны ў Паўднёвай Амерыцы. З XIX стагоддзя культывуюцца ў Індыі, Інданезіі (асноўная маса сусветнай здабычы хініну) хіннае дрэва: хіннае дрэва Ліджэра, лекавае хіннае дрэва, чырванакорае хіннае дрэва і іншыя.

Дрэвы вышынёй 10—15, да 25 метраў. Лісце супраціўнае, скурыстае, суцэльнакрайняе. Кветкі ў несапраўдных парасоніках, сабраных у мяцёлкі. Плод — каробачка. Кара і іншыя часткі хіннага дрэва маюць да 30 алкалоідаў (найважнейшы — хінін), якія выкарыстоўваюць у медыцыне. Шляхам селекцыі ўтрыманне хініну павялічылася з 2—2,5 да 16 %. З развіццём хімічнага сінтэзу алкалоідаў культура хіннага дрэва скарачаецца. Лекавыя расліны.

## Літаратура 
*  — С. 25.

## Спасылкі 
* Cinchona // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Марэнавыя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Хіноны

**Хіноны** — цыклічныя дыкетоны, у малекулах якіх кетагрупы ўваходзяць у сістэму падвойных сувязей. Структурны фрагмент прыродных рэчываў (напрыклад, вітамінаў групы К), арганічных пігментаў.

Афарбаваныя (пара-хіноны — жоўтыя, орта-хіноны — чырвоныя) крыштлаічныя лятучыя рэчывы з рэзкім пахам. Вельмі рэакцыяздольныя. Акісляльнікі, схільныя да комплексаўтварэння, уступаюць у дыенавы сінтэз. Атрымліваюць акісленнем араматычных вуглевадародаў ці оксі- і амінавытворных. Выкарыстоўваюць у вытворчасці антрахінонавых фарбавальнікаў, як фунгіцыды, інсектыцыды, дубільныя рэчывы, акісляльнікі.

## Літаратура 
*
Анры дэ Валуа

**Анры дэ Валуа** (, , 10 верасня 1602—7 мая 1676), сьёр д’Арсэ — французскі гісторык антычнасці. Навучаўся ў калежы езуітаў у Вердэне, затым у Парыжы. Ва ўніверсітэце Буржа атрымаў юрыдычную адукацыю, але пакінуў юрыспрудэнцыю, каб заняцца гісторыяй. У 1654 годзе атрымаў званне каралеўскага гістарыёграфа з 1200 ліўраў рэнты. У 1664 годзе ўзяў шлюб з Маргарытай Шона, ад якой меў семярых дзяцей. Біяграфія Анры дэ Валуа (*De vita Henrici Valesii*) была напісана яго братам Адрыянам (1607—1692), таксама гісторыкам.

Анры дэ Валуа найбольш вядомы выданнямі і перакладамі на лацінскую мову антычных аўтараў. Сярод іх выданне прац грэчаскіх царкоўных гісторыкаў: *«Царкоўная гісторыя Сакрата, Сазамена, Феадарыта і Евагрыя»* (Socratis, Sozomeni, Theodoreti et Evagrii Historia ecclesiastica), сачыненні Еўсевія Кесарыйскага, выданне гісторыі Аміяна Марцэліна. У выданні Аміяна былі ўпершыню апублікаваны два ўрыўкі з сачыненняў познеантычных гісторыкаў, якія пазней у яго гонар атрымалі назву Ананім Валезія.

## Літаратура 
* *Fossier F.* A propos du titre d’historiographe sous l’Ancien Régime // Revue d’histoire moderne et contemporaine. Vol. XXXII. 1985. P. 361—417
* Henrici Valesii militis, domini d’Orcé… emendationum libri quinque et de critica libri duo… Praefixa est Henr. Valesii Vita. Amstelaedami, 1740 онлайн

Катэгорыя:Постаці французскага антыказнаўства
Катэгорыя:Гісторыкі Францыі
Фара Вітаўта (Каўнас)

**Фара Вітаўта**, або **Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** () — каталіцкі храм у старым горадзе Коўна (Літва) адзін з самых старых касцёлаў у горадзе.

## Гісторыя 
Касцёл быў пабудаваны на паўночным беразе ракі Нёман каля 1400 года для францысканскіх манахаў і замежных купцоў. Будаўніцтва было фундавана Вітаўтам у якасці камендацыі Найсвяцейшай Дзеве Марыі за захаванне яго жыцця пасля галоўнай бітвы ў бітве на Ворскле.

Размяшчаючыся даволі блізка да ракі, касцёл шмат разоў пакутаваў ад вясновых паводак. У 1812 годзе ён быў спалены французскімі войскамі. Францысканскі кляштар быў зачынены расійскімі ўладамі пасля паўстання 1830 года. У 1845 годзе таксама быў зачынены касцёл, адкрыты пазней пасля перабудовы ў праваслаўную царкву. З 1903 года яна выконвала ролю ваенных казармаў. У 1915 годзе немцы арганізавалі тут склад. Будынак быў вернуты Каталіцкай царкве ў 1919 годзе, а ў 1931—1938 гадах і пазней у 1978—1982 былі праведзены рэстаўрацыйныя працы.

## Архітэктура 
Храм быў узведзены ў гатычным стылі і з’яўляецца прыкладам літоўскай цаглянай гатычнай архітэктуры. Форма царквы ў выглядзе крыжа з’яўляецца ўнікальнай для літоўскай готыкі. На працягу шматлікіх гадоў узровень грунта вакол царквы значна вырас, і фасады сталі ніжэй; каб кампенсаваць гэта, вокны былі паменшаны, а бакавыя парталы былі закладзены. Званіца была дададзена пазней і выкарыстоўвалася для кіравання навігацыяй караблёў па Нёмане.

У крыпце касцёла пахаваны літоўскі пісьменнік Юозас Тумас (1869—1933).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Цагляная готыка
Катэгорыя:Касцёлы Коўна
Катэгорыя:Збудаванні Літвы ў гатычным стылі
Катэгорыя:Збудаванні Вялікага Княства Літоўскага ў гатычным стылі
Чылаэ (архіпелаг)

**Чылаэ́** () — група астравоў на поўдні Чылі. Агульная плошча — 9 181 км². Насельніцтва (2012 г.) — 154766 чал.

## Геаграфія і прырода 
Архіпелаг Чылаэ з’яўляецца працягам Паўднёвых Андаў, аддзелены пралівам Чакаа ад кантынентальнай часткі Чылі. Складаецца з некалькіх дзесяткаў астравоў. Найбуйнейшы востраў Вялікі Чылаэ займае плошчу 8 394 км². Усе астравы гарыстыя. Найвышэйшы пункт на востраве Сан-Педра (960 м). Клімат марскі мяккі. Сярэднегадавая тэмпература +11 °C.

Значная частка архіпелага пакрыта хваёвымі і мяшанымі лясамі. Флора і фаўна складаецца з відаў, якія трапілі на астравы з розных кліматычных зон. На астравах Чылаэ арганізавана некалькі нацыянальных паркаў, у тым ліку Нацыянальны парк Чылаэ. У 1834 г. прыроду архіпелага даследаваў Чарлз Роберт Дарвін.

## Гісторыя 
Археолагі выявілі, што архіпелаг Чылаэ — адно з найстаражытнейшых месц Паўднёвай Амерыкі, населеных чалавекам. Рэшткі прылад працы, знойдзеныя на адным з астравоў, дазваляюць казаць, што першыя людзі маглі з’явіцца тут у 12 тысячагоддзі да н. э. Аднак найстаражытнейшыя рэшткі чалавека, раскапаныя на востраве Чылаэ, адносяцца да пластоў 6 тысячагоддзя да н. э.

Старажытнейшымі вядомымі насельнікамі былі індзейцы-рыбаловы *чона*. У XVI ст. на архіпелаг перасяліліся мапучэ. У 1558 г. ён быў заваяваны іспанцамі. З 1826 г. у складзе Чылі. У XIX ст. жыхары архіпелага актыўна ўдзельнічалі ў каланізацыі Патагоніі.

У выніку змяшэння еўрапейскай і індзейскай культур на Чылаэ сфарміравалася субэтнічная група *чылота*, прадстаўнікі якой размаўляюць на асобным дыялекце іспанскай мовы, славутыя сваёй арыгінальнай міфалогіяй, народнай кулінарыяй і драўлянай архітэктурай.

## Эканоміка 
Большасць насельніцтва архіпелага жыве на востраве Чылаэ. Адміністрацыйны цэнтр і найстарэйшае вядомае паселішча — горад Кастра. Востраў злучаны з кантынентам паромнай пераправай. З 2012 г. працуе аэрапорт. Галоўныя галіны эканомікі — рыбалоўства, штучнае вырошчванне ласося, сельская гаспадарка. Развіваецца турызм.

## Спасылкі 
* Principal Geological Aspects of the Chilean Fjord Region 
* Chiloé - Geografía general y regional de Chile 
* Philip Hayward, SALMON AQUACULTURE, CUISINE AND CULTURAL DISRUPTION IN CHILOÉ

Чылаэ
Чылаэ
Чылаэ
Лінкальн (Англія)

**Лінкальн** () — горад на ўсходзе Англіі, адміністрацыйны цэнтр графства Лінкальншыр у рэгіёне Усходні Мідленд. Размешчаны на ўзнёслых берагах ракі Уітэм. Насельніцтва: 93,5 тыс. чалавек (2011).

## Гісторыя 
У старажытнасці на месцы сучаснага горада знаходзілася ўмацаванне IX рымскага легіёна. У 71 г н.э. пад абаронай магутных сцен была заснавана калонія *Ліндум* (*Lindum*) — цэнтр правінцыі Flavia Caesariensis, які насялялі адстаўныя салдаты. Дагэтуль машыны заязджаюць у Лінкальн праз арку, пабудаваную рымлянамі (т.зв. *Newport Arch*). Падчас раскопак у Лінкальне археолагі выявілі шматлікія прыметы антычнага горада — могілкі, тэрмы, печы і нават фантан.

У раннім Сярэднявеччы Лінкальн становіцца адным з пяці гарадоў Данелага. Удалае размяшчэнне горада на скрыжаванні гандлёвых шляхоў забяспечвала яго дабрабыт. Пэўны час тут чаканілася манета. Пры заваяванні Англіі Вільгельм Заваёўнік звярнуў увагу на ўзвышанае размяшчэнне Лінкальна і для забеспячэння кантролю над наваколлямі загадаў пабудаваць тут Лінкальнскі замак. Падчас сярэдневяковых міжусобіц за ўладанне гэтым замкам ішла бязлітасная барацьба.

## Сабор 
У сувязі з ператварэннем Лінкальна ў бастыён нарманскага валадарства ў рэгіёне ў 1071 г. з заняпалага Дорчэстэра сюды пераехаў біскуп. У найкарацейшыя тэрміны (да 1092 г.) для яго быў узведзены сабор. Гэта збудаванне не раз пакутавала ад пажараў, а ў 1185 г. і зусім развалілася з-за землетрасення. У XIII стагоддзі на яго месцы быў пабудаваны новы сабор — эталон англійскай гатычнай архітэктуры. Гэта быў першы будынак, які пераўзышоў па вышыні піраміду Хеопса. Лічыцца, што на працягу 250 гадоў пасля будаўніцтва 160-мятровы сабор у Лінкальне заставаўся самым высокім будынкам на Зямлі.

## Вядомыя асобы 
* Джордж Буль (1815—1864) — ірландскі матэматык.

## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Граф Лінкальн
* Рыц, тэатр
* Лінкальн Сіці

## Спасылкі 

Катэгорыя:Рымскія калоніі
ФК Шахцёр Данецк

**«Шахцёр»** () — футбольны клуб з горада Данецк. Заснаваны ў 1936 годзе. Да 1946 года каманда называлася «Стаханавец». Колеры клуба — аранжава-чорныя. Першы ў найноўшай гісторыі Украіны клуб, які выйграў Кубак УЕФА. Трынаццаціразовы чэмпіён Украіны, трынаццаціразовы ўладальнік Кубка Украіны, васьміразовы ўладальнік Суперкубка Украіны, чатырохразовы ўладальнік Кубка СССР.

## Тытулы 
### Нацыянальныя тытулы 
* **Чэмпіянат СССР/Чэмпіянат Украіны**
** 15px **Пераможца** (**15**): 2002, 2005, 2006, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2017, 2018, 2019, 2020, 2023, 2024
** 15px **Віцэ-чэмпіён** (**15**): 1975, 1979, 1994, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2003, 2004, 2007, 2009, 2015, 2016, 2021
** 15px **Бронзавы прызёр** (**3**): 1951, 1978, 2025

* **Кубак СССР/Кубак Украіны**
** 15px **Уладальнік** (**19**): 1961, 1962, 1980, 1983, 1995, 1997, 2001, 2002, 2004, 2008, 2011, 2012, 2013, 2016, 2017, 2018, 2019, 2024, 2025
** 15px **Фіналіст** (**10**): 1963, 1978, 1985, 1986, 2003, 2005, 2007, 2009, 2014, 2015

* **Суперкубак СССР/Суперкубак Украіны**
** 15px **Уладальнік** (**10**): 1984, 2005, 2008, 2010, 2012, 2013, 2014, 2015, 2017, 2021
** 15px **Фіналіст** (**10**): 1981, 1986, 2004, 2006, 2007, 2011, 2016, 2018, 2019, 2020

### Еўрапейскія тытулы 
* **Кубак УЕФА/Ліга Еўропы УЕФА**
** 15px **Уладальнік** (**1**): 2009
** Паўфінал (**2**): 2016, 2020

* **Суперкубак УЕФА**
** 15px **Фіналіст** (**1**): 2009

* **Ліга чэмпіёнаў УЕФА**
** Чвэрцьфінал (**1**): 2011

* **Кубак уладальнікаў кубкаў УЕФА**
** Чвэрцьфінал (**1**): 1984

Шахцёр Данецк
ФК Шальке 04

**«Шальке 04»** () — нямецкі футбольны клуб з горада Гельзенкірхен, Паўночны Рэйн — Вестфалія. Адзін з самых папулярных футбольных клубаў у Германіі. 9 жніўня 2011 года колькасць членаў клуба перасягнула адзнаку ў 100 000 чалавек, і па гэтым паказчыку «Шальке 04» займае другое месца ў Германіі. Найлепшага выніку ў еўракубках клуб дамогся ў 1997 годзе, выйграўшы Кубак УЕФА. Самы закляты вораг «Шальке 04» — дортмундская «Барусія». Матч гэтых двух каманд называецца «Рурскім дэрбі».

## Тытулы 
### Нацыянальныя тытулы 
* **Чэмпіянат Германіі**
** 15px **Пераможца** (**7**): 1933/34, 1934/35, 1936/37, 1938/39, 1939/40, 1941/42, 1957/58
** 15px **Віцэ-чэмпіён** (**10**): 1932/33, 1937/38, 1940/41, 1971/72, 1976/77, 2000/01, 2004/05, 2006/07, 2009/10, 2017/18

* **Кубак Германіі**
** 15px **Уладальнік** (**5**): 1936/37, 1971/72, 2000/01, 2001/02, 2010/11
** 15px **Фіналіст** (**7**): 1934/35, 1937/38, 1940/41, 1941/42, 1954/55, 1968/69, 2004/05

* **Суперкубак Германіі**
** 15px **Уладальнік** (**1**): 2011

* **Кубак нямецкай лігі**
** 15px **Уладальнік** (**1**): 2005
** 15px **Фіналіст** (**3**): 2001, 2002, 2007

### Еўрапейскія тытулы 
* **Кубак УЕФА/Ліга Еўропы**
** 15px **Уладальнік** (**1**): 1996/97

* **Кубак Інтэртота**
** 15px **Уладальнік** (**2**): 2003, 2004

* **Кубак Альп**
** 15px **Уладальнік** (**1**): 1968

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Крыніцы 
Шальке 04
Апакрыфічны ліст Якава

***Апакрыфічны ліст Якава***, ***апокрыф Якава***, ***Таемная кніга Якава*** — адзін з апокрыфаў Новага Запавету. Ён апісвае таемныя павучэнні Ісуса Пятру і Якаву пасля Уваскрэсення, але да Ушэсця.

Галоўнай тэмай твора з’яўляецца тое, што чалавек павінен прыняць пакуты як непазбежнае. Згадванне Якава і Пятра дазволіла даследчыкам выказаць здагадку, што ліст узнік у яўрэйскай хрысціянскай абшчыне. Праца не паказвае ніякай залежнасці ад кананічных тэкстаў і, верагодна, напісаная ў сярэдзіне — канцы II стагоддзя. Апокрыф мае гнастычныя рысы, але не можа быць аднесены да якой-небудзь гнастычнай секты, і некаторыя навукоўцы лічаць, што ён не мае дачынення да гностыкаў увогуле.

## Паходжанне 
Тэкст захаваўся ў адным часткова пашкоджаным рукапісе ў другой частцы Кодэкса Юнга, аднаго з трынаццаці кодэксаў бібліятэкі Наг-Хамадзі. Хоць тэкст здаецца копцкім перакладам з грэчаскай, аўтар сцвярджае, што ён быў напісаны на яўрэйскай мове. З-за спасылак на пераследы і пакутніцтва малаверагодна, што тэкст быў напісаны пасля 313 года, калі пры Канстанціне пераслед хрысціян скончыўся. Аналіз структуры тэксту дае час напісання ў II стагоддзі, магчыма, у першай яго палове.

## Змест 
Тэкст напісаны ў форме ліста (паслання) ад Якава іншай асобе, імя якой згублена з-за пашкоджанняў тэксту. Аўтар апісвае Ісуса, Які дае пашыраныя выказванні і адказвае на розныя пытанні на працягу 550 дзён пасля Уваскрэсення, але да Ушэсця. І Якаў, і Пётр даюць сакрэтныя парады, але толькі ў канцы Якаў, здаецца, разумее, што адбылося.

Ісус павучае ў незвычайных і, здавалася б, супярэчлівых фразах, а таксама прапануе кароткія прыпавесці. Ён запрашае Пятра, Якава ў Валадарства Нябеснае з Ім, але яны занятыя пытаннямі іншых апосталаў і губляюць свой шанец. Пасля гэтага апісваецца, як Якаў рассылае 12 апосталаў, такім чынам паказваецца (як і ў іншых апакрыфічных дакументаў), што Якаў стаў пераемнікам Ісуса як лідар гэтага руху.

Кароткая частка ліста з’яўляецца незалежнай ад астатняй часткі тэксту, гэта дало падставу некаторым даследчыкам лічыць, што апокрыф, магчыма, паўстаў як некалькі асобных тэкстаў, аб’яднаных разам. Гэтая частка ліста спасылаецца на папярэдняе «сакрэтнае Евангелле», якое, відаць, была страчана. У апокрыфе абмеркаванне пакутніцтва і прароцтва таксама прадстаўляюцца некалькі асобна, паказваючы на арыгінальны тэкст як асноўную частку дакумента, у склад якога ўваходзяць кароткія выслоўі. Няясна, ці кананічныя тэксты з’яўляюцца часткай апошняй рэдакцыі апокрыфа, ці ён мае крыніцы з іншых твораў.

Для многіх навукоўцаў характар выказванняў выглядае некалькі гнастычным, у першую чаргу таму, што вучэнні апокрыфа не адпавядаюць агульнапрынятай інтэрпрэтацыі кананічных Пісанняў. Таксама рукапіс быў знойдзены сярод відавочных гнастычных вучэнняў бібліятэкі Наг-Хамадзі. Тэкст таксама выкарыстоўвае гнастычныя тэрміны, такія як спасылкі на «паўнату» ў якасці сродку выратавання. Тым не менш, вучэнні апокрыфа Якава, вядома, не адпавядаюць вучэнню Валентыніянства або іншых развітых гнастычных касмалогій, так што некаторыя даследчыкі не лічаць гэты апокрыф уласна гнастычным тэкстам.

Катэгорыя:Апокрыфы Новага Запавету
Віктар Іванавіч Струеў

**Віктар Іванавіч Стру́еў** (;  — ) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Маскве. Скончыў  і Вучылішча жывапісу, скульптуры і дойлідства ў 1892 годзе ў Маскве.

З 1893 года працаваў у Мінску, у тым ліку ў 1909—1917 гадах Мінскім епархіяльным архітэктарам. З 1914 выкладчык малюнка ў Мінскім епархіяльным вучылішчы і інжынер будаўнічага аддзялення губернскага праўлення. З 1915 года — . З 1920 года архітэктар рэспубліканскага пададдзела Камітэта дзяржаўнага будаўніцтва. З 1921 года — дэкан архітэктурнага аддзялення Мінскага архітэктурна-будаўнічага тэхнікума і адначасова архітэктар Камісарыята народнай асветы. З 1923 года — архітэктар Заходняй акругі, а з 1924 года — архітэктар горада Мінска.

## Творчасць 
]]
 ў Мінску]]

У 1896—1898 гадах на тэрыторыі вайсковых могілак горада Мінска па праекце В. Струева была пабудавана Царква Аляксандра Неўскага. Гэта адзіны храм Мінска, які амаль цалкам захаваў сваё першапачатковае аблічча. ()

У пачатку XX стагоддзя архітэктарам перабудавана Свята-Пакроўская царква ў вёсцы Асінагарадок Пастаўскага раёна. ()

У 1905 годзе па праекце В. Струева пабудавана Свята-Троіцкая царква ў в. Белавуша Столінскага раёна. ()

Па праекце архітэктара Струева ў 1907 годзе перад Васкрасенскім саборам у Барысаве на адной восі з ім узведзена цагляная званіца, створаная з цэглы ў стылі самога храма. У ліку іншых званіца сведчыць аб добрым веданні Струевым народнага дойлідства і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі.

Распрацаваў 5 тыпавых праектаў школьных будынкаў (1912). У 1909—1910 гадах выканаў праекты мураваных будынкаў школ для Турава, Ракава і Заслаўя (узорныя), вёсцы Даманавічы Салігорскага раёна, у 1912 — вёсцы Бабчын Хойніцкага раёна, храм прападобнага Сімяона Стоўпніка ў вёсцы Барок Слуцкага раёна.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Aрхітэктар: Струеў Віктар Іванавіч // Праект HRAM.BY
* Из истории минских зданий. Кто построил церковь Александра Невского и где находится Юбилейный дом? // Православный Зембин

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Мінскія губернскія архітэктары
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Лазука

**Лазука** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Багдан Лазука — польскі акцёр і спявак
* Барыс Андрэевіч Лазука — беларускі мастацтвазнавец, педагог
* Дзмітрый Яфімавіч Лазука — Герой Савецкага Саюза
* Пётр Лазука — беларускі валейбаліст
Сістэма футбольных ліг Англіі

**Чэмпіянат Англіі па футболе** — найстарэйшы чэмпіянат па футболе, які праводзіцца да гэтага часу.

Складаецца з больш чым 140 ліг, якія ўключаюць больш за 480 дывізіёнаў. Дакладная колькасць клубаў вар'іруецца год ад года, але прыкладная іх колькасць складае, зыходзячы з прыблізна пятнаццаці клубаў на дывізіён, 7000 каманд.
Англія

## Сістэма футбольных ліг Англіі
*У табліцы прыведзена сучасная сістэма футбольных ліг Англіі*.

Катэгорыя:Чэмпіянат Англіі па футболе
Гордан (востраў)

**Гордан** () — востраў у паўночнай частцы архіпелага Вогненная Зямля. Уваходзіць у склад Чылі. Плошча — 591 км². Сталага насельніцтва няма.

Востраў Гордан месціцца на поўдзень ад вострава Вогненная Зямля, аддзелены ад яго пралівам Бігля. Даўжыня — 53 км. Найбольшая шырыня — 19,5 км. Востраў гарысты. Найвышэйшы пункт — 1548 м. Берагі перарэзаны глыбокімі залівамі і фіёрдамі.

У мінулым востраў перыядычна наведвалі плямёны яганаў і кавескар. Тут яны здабывалі пірыт. У нашы дні Гордан з’яўляецца часткай Нацыянальнага парка Альберта дэ Агасціні.
 
## Спасылкі 
* Isla Gordon: Chile
* Isla Gordon, Parque Nacional Alberto de Agostini 

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Чылі
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Гордан
Англійская Прэм’ер-ліга 2013/2014

'''Англійская Прэм'ер-ліга 2013/2014''' — 22-і сезон Прэм'ер-лігі, англійская прафесійнай лігі вышэйшага ўзроўню. Сезон пачаўся 17 жніўня 2013 года і скончыўся 11 мая 2014.

У апошні дзень сезона, «Манчэстэр Сіці» выйграў тытул пасля перамогі 2:0 над «Вест Хэм Юнайтэд», набраўшы ў выніку 86 ачкоў. «Ліверпул», выйграўшы толькі адзін матч з трох апошніх, застаўся на другім месцы з 84 ачкамі. Лонданскі «Чэлсі» заняў трэцяе месца, «Арсенал», які ўзначальваў лігу на працягу самага доўгага перыяду, заняў выніковае чацвёртае месца, Мінулагодні чэмпіён «Манчэстэр Юнайтэд» заняў сёмае месца. «Норвіч Сіці», «Фулхэм» і «Кардыф Сіці» пакінулі Прэм'ер-лігу па выніках сезона.

Луіс Суарэс стаў лепшым бамбардзірам сезона з 31 голам, а таксама быў названы гульцом сезона. Брамнікі Войцех Шчэнсны з «Арсенал» і Петр Чэх з «Чэлсі» сталі лідарамі лігі з 16 сухімі матчамі.

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
### Клубы, якія выйшлі ў Прэм'ер-лігу з Чэмпіянату Футбольнай Лігі 
* 10px Кардыф Сіці
* 10px Хал Сіці
* 10px Крыстал Пэлас

### Клубы, якія страцілі месца ў Прэм'ер-лізе па выніках сезона 2012/13 
* 10px Уіган Атлетык
* 10px Рэдынг
* 10px КПР

## Клубы-ўдзельнікі 
## Трэнеры і капітаны
## Стадыёны
## Турнірная табліца 
## Статыстыка гульцоў 
### Бамбардзіры 
|}

### Асістэнты 
|}

2013/14
Англія
Катэгорыя:2013 год у Англіі
Катэгорыя:2014 год у Англіі
Нацыянальны парк Чылаэ

**Чылаэ́** () — нацыянальны парк у Чылі, размешчаны на архіпелаге Чылаэ. Займае тэрыторыю 431 км².

## Гісторыя 
Нацыянальны парк Чылаэ быў створаны дэкрэтам Прэзідэнта Чылі № 734 для аховы хваёвых і мяшаных лясоў архіпелага Чылаэ, якія пацярпелі ад вырубкі японскімі камерцыйнымі кампаніямі ў 1970-х гг. Першапачаткова нацыянальны парк займаў амаль усю заходнюю частку вострава Чылаэ і некаторых суседніх астравоў, аднак пазней яна была скарочана болей чым на 10% у сувязі з парушэннем правоў на землекарыстанне карэннага насельніцтва.

## Прырода 
Нацыянальны парк Чылаэ ўключае вільготныя лясы заходніх схілаў гор вострава Чылаэ, прыбярэжныя балоты і пясчаныя выдмы. У горных далінах маюцца плошчы тарфяннікаў з характэрнай балотна-лугавой расліннасцю. На тэрыторыі парка некалькі рэк. Флора прадстаўлена тэпуаліяй, міртам, лістоўніцай, пільгерадэндронам, лістасцябловымі імхамі, папарацямі і г. д. 

Фаўна складаецца пераважна з марскіх звяроў і птушак. На востраве Металкі маецца калонія цюленяў. Наземная фаўна бедная. Рэдка сустракаюцца лісы, алені, малпы.

## Інфраструктура 
Нацыянальны парк Чылаэ папулярны сярод турыстаў. Пры ім дзейнічае музей, арганізавана навуковая сцяжына.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Даведнік для вандроўнікаў

Чылаэ
Чылаэ
Свята-Аляксандра-Неўская царква

**Свята-Аляксандра-Неўская царква** — пашыраная ў Рускай праваслаўнай царкве назва храмаў, асвячоных у гонар Аляксандра Неўскага.

## Беларусь 
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Бабі Лес)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Блізная)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Верцялішкі)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Вялікія Крывічы)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Гродна)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Індура)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Крапіўна)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Крэва)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Лышча)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Марцінава)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Мінск)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Рагачоў)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Слабада)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Слуцк)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Сталовічы)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Стрэльна)
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Турэц-Баяры)

## Польшча 
* Свята-Аляксандра-Неўская царква (Аляксандраў Куяўскі)
## Фінляндыя 
* Царква Аляксандра Неўскага (Тамперэ)

Катэгорыя:Храмы Святога Аляксандра Неўскага
Інсігніі

**Інсігніі** () — знешнія знакі магутнасці, улады ці сану. Інсігніі рымскіх цароў, запазычаныя, як мяркуюць, у этрускаў, складаліся з залатой кароны, крэсла слановай косці і 12 ліктараў, якія суправаджалі цароў. Гэтыя інсігніі захаваліся і ў Рымскай рэспубліцы і адрознівалі тут консулаў і іншых вышэйшых магістратаў.

Інсігніі імператараў Свяшчэннай Рымскай імперыі ўяўлялі поўны камплект верхнягв і ніжняга адзення: шырокая стола, пояс, панчохі, сандалі і пальчаткі, карона, скіпетр і дзяржава; сюды таксама ўваходзілі 3 мячы, скрыначка мошчаў і Евангелле. Асобныя часткі свяшчэнна-рымскіх інсігній адносіліся да розных часоў, вытканыя і вышытыя часткі — праца сіцылійскіх сарацынаў, як, напрыклад, цудоўная мантыя 1133 года. У 1424 годзе інсігніі аддадзены былі ў вечнае захоўванне гораду Нюрнбергу; з пачатку XX стагоддзя яны захоўваліся ў Вене.

Інсігніямі таксама называюць знешнія знакі адрознення разнастайных ордэнаў, рэлігійных і іншых арганізацый, якія прэтэндуюць на нейкую магутнасць, часцяком на «тайную» магутнасць.

Прыкладамі інсігній рыцарскіх ордэнаў з'яўляюцца:
* Ордэнскі ланцуг
* Ордэнскія знакі, шыйныя ці нагрудныя (крыжы, зоркі і іншыя віды медальёнаў)
* Муаравая стужка, у тым ліку шыйная ці перавязь
* Ордэнская планка з муаравай стужкай
* Мантыя

Рэлігійныя інсігніі:
* Кардынальскі пярсцёнак
* Епіскапскі пярсцёнак
* Манаскі посах

Інсігніі могуць быць і не ўвасоблены ў матэрыяльную форму, а быць, напрыклад, асаблівым прывілеем. Напрыклад, праваслаўная іерархічная ўзнагарода на права Пераднясення крыжа.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рымскае права
Катэгорыя:Рэгаліі кіраўнікоў
Катэгорыя:Хрысціянскія інсігніі
Ліктар

[thumb|170px|Залатая манета з [Рымская Дакія|Рымскай Дакіі (сяр. I ст. да н.э.), якая адлюстроўвае консула і двух ліктараў]]
**Ліктар** () — асобы від дзяржслужачых; згадваюцца ў гісторыі з часу кіравання ў Рыме этрускіх цароў (VII стагоддзе да н.э.)

Ліктары прызначаліся, як правіла, з ліку вольнаадпушчанікаў. Колькасць ліктараў у суправаджэнні непасрэдны залежала ад пасады суправаджанай асобы:
* вясталка мела 1 ліктара;
* эдыл меў 2 ліктараў;
* прэтар меў 6 ліктараў (2 у межах памерыя);
* праконсул — 11;
* консул — 12 (6 у межах памерыя);
* дыктатар — 24 (12 у межах памерыя, за выключэннем Сулы і Юлія Цэзара);
* імператар у I—II стст. — 24.

У перыяд ранняй рэспублікі, да ўвядзення закона аб *provocatio*, ліктары прыводзілі ў выкананне смяротны прысуд над рымскімі грамадзянамі.

## Гл. таксама 
* Фасцыі
* Cursus honorum
* Целаахоўнік
* Кат

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пасады Рымскай імперыі
Царкаўлянскі пратэст уніяцкага духавенства

**Царкаўлянскі (Царкаўнянскі) пратэст уніяцкага духавенства** — петыцыя, скіраваная ў абарону грэка-каталіцкай царквы, складзеная 16 верасня 1838 падчас царкоўнага фэсту ў мястэчку Царкоўна Дрысенскага павету (цяпер Верхнядзвінскі раён, Чапаеўскі сельсавет) беларускімі ўніяцкімі святарамі.

## Змест петыцыі 
У петыцыі імператару Мікалаю І, якую ад імя 111 уніяцкіх святароў Беларускай епархіі даставілі ў снежні 1838 у Санкт-Пецярбург святары асэсар Полацкай грэка-ўніяцкай кансісторыі Ян Ігнатовіч і Адам Тамковід, галоўным патрабаваннем было вызваленне адданых Уніі святароў і даручаных іх апецы вернікаў з-пад духоўнай улады Іосіфа Сямашкі. Таксама падпісанты патрабавалі дазволіць ім заснаваць свае духоўныя вучэльні, адчыніць асобную друкарню з уласных ахвяраванняў, каб друкаваць там уніяцкія царкоўныя кнігі замест кніг маскоўскага друку. Таксама петыцыя змяшчала просьбу святароў перайсці ў каталіцтва пры немагчымасці захавання ўніяцтва.

## Вынікі 
У снежні 1838 — студзені 1839 былі пакараныя (высылка з Беларускай епархіі) 20 святароў-удзельнікаў Царкаўнянскага пратэсту. Прафесар Полацкай духоўнай семінарыі а. Адам Тамковід (1795-1860-ыя) быў высланы ў Курск у праваслаўны манастыр-вязьніцу для ўніятаў, якія былі супраць скасавання грэка-каталіцтва. Нават пасля вызвалення з яму не дазволілі вярнуцца ў Беларусь, 16 гадоў ён ня меў права служыць ля алтара. Да сваёй смерці ў Харкаве ён знаходзіўся пад наглядам паліцыі. Нягледзячы на ўсе выпрабаванні і рэпрэсіі, якія Адаму Тамковіду давялося зведаць, ён застаўся адданым Царкве. Лёс 68 святароў, якія падпісалі петыцыю на імя Ігнатовіча і Тамковіда, вырашаў Іосіф Сямашка 11 лютага 1839 — выклікаў святароў у Беларускую кансісторыю. Тыя святары, хто раскаяўся, вярнуліся на месца службы, а тым, хто адмовіўся ад пакаяння было забаронена служыць. Таксама было загадана недобранадзейных святароў заключаць пад нагляд у манастыры.

## Літаратура 
* Марозава С.В. Супраціў дэўнізацыі на Беларусі ў 1834–1838 г.

## Спасылкі 
* http://carkva-gazeta.by/index.php?his=11&page=1
* http://carkva-gazeta.by/index.php?his=12&year=2014 

Катэгорыя:Грэка-каталіцкая царква на Беларусі
Катэгорыя:Скасаванне ўніяцтва ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Царкоўна (Верхнядзвінскі раён)
Юлій Непат

**Юлій Непат** (; каля 430—475 ці 480) — перадапошні імператар Заходняй Рымскай імперыі ў 474—475 (480).

## Біяграфія 
Непат валодаў Далмацыяй, якая дасталася яму па спадчыне ад яго дзядзькі, патрыцыя Марцэліна. Быў жанаты з адной з пляменніц візантыйскага імператара Льва I, праз што атрымаў мянушку Непат («пляменнік»). У 474 годзе Леў I прызначыў Юлія Непата імператарам на Захадзе. У чэрвені 474 года ён увайшоў у Равену, быў прызнаны імператарам і адправіў Гліцэрыя біскупам у Салону. Як імператар Непат імкнуўся аб’яднаць імперыю і ўмацаваць межы. Ён заключыў выгодны мірны дагавор з візіготамі, у выніку якога пад кантроль Імперыі вярнулася гальская вобласць Правінцыя (Праванс). Непат быў адным з найбольш здольных заходніх імператараў, але меў дрэнныя адносіны з рымскім сенатам.

У той жа час Непат здзейсніў сур’ёзную памылку, прызначыўшы магістрам арміі нядобранадзейнага Флавія Арэста. Арэст, прыняўшы камандаванне, у жніўні 475 года выступіў з Рыма супраць вестготаў, але, дасягнуўшы Равены, абвясціў імператарам свайго сына Ромула Аўгуста (паколькі, быўшы германцам, не мог сам заняць гэту пасаду), што вымусіла Непата схавацца ў Далмацыі.

Непат працягваў кіраваць Далмацыяй і прызнаваўся імператарам у Галіі і іншых правінцыях імперыі, а таксама ў Канстанцінопалі. Для прыгнечання мецяжу візантыйскім імператарам у Равену з арміяй быў пасланы Адаакр — правадыр варварскіх дружын. Ён здушыў мяцеж, пакараў смерцю Арэста, спаслаў у ссылку Ромула Аўгуста і ўсталяваў поўны кантроль над Італіяй. Імператару Зянону ён напісаў ліст з просьбай прызначыць яго кіраўніком Італіі. Імператар Зянон выканаў гэту просьбу, але выставіў сустрэчную ўмову — каб Адаакр прызнаў вярхоўную ўладу Юлія Непата як імператара Захаду. Адаакр пагадзіўся.

Такім чынам, хоць фактычны кантроль над Італіяй належаў Адаакру, імператарам Захаду прызнаваўся Юлій Непат, які працягваў знаходзіцца ў Далмацыю. У Італіі і Галіі былі выпушчаны манеты з выявай Юлія Непата.

Меркавана Юлій Непат спрабаваў вярнуць сабе поўны кантроль над Італіяй, што выклікала незадаволенасць Адаакра. Як б там ні быць у 480 годзе Непата забілі яго ж ахоўнікі, верагодна, падкупленыя яго старым ворагам Гліцэрыем. Адразу пасля смерці Юлія Непата Адаакр захапіў кантроль над Далмацыяй і выслаў імператарскія інсігніі ў Канстанцінопаль з просьбай прызначыць новага імператара, а Гліцэрыя прызначыў біскупам Медыялана (цяпер Мілан).

Імператар Флавій Зянон прыняў рашэнне не прызначаць новага імператара на Захадзе, застаючыся адзіным кіраўніком імперыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя
Катэгорыя:Дынастыя Льва