open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чэрнікі

Назву **Чэ́рнікі** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Чэрнікі — вёска ў Лідскім раёне
* Мінская вобласць:
** Чэрнікі — вёска ў Крупіцкім сельсавеце Мінскага раёна
** Чэрнікі — вёска ў Юзуфоўскім сельсавеце Мінскага раёна
Шабуні

Назву **Шабуні** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Шабу́ні — вёска ў Віцебскім раёне
* Мінская вобласць:
** Шабуні́ — вёска ў Пухавіцкім раёне
** Шабуні́ — вёска ў Смалявіцкім раёне
Шамякі

Назву **Шамя́кі** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Шамякі — хутар у Шчучынскім раёне
** Шамякі — вёска ў Шчучынскім раёне
Шапавалы

Назву **Шапава́лы** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Шапавалы — вёска ў Ашмянскім раёне
* Мінская вобласць:
** Шапавалы — вёска ў Валожынскім сельсавеце Валожынскага раёна
** Шапавалы — вёска ў Ракаўскім сельсавеце Валожынскага раёна
Цагельня

**Цаге́льня** — прадпрыемства па вырабу цэглы.

Назву **Цагельня** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Цагельня — пасёлак у Гомельскім раёне.
** Цагельня — пасёлак у Рагачоўскім раёне.
** Цагельня — былая вёска ў Рагачоўскім раёне.
* Мінская вобласць:
** Цагельня — вёска ў Вілейскім раёне.
** Цагельня — пасёлак у Капыльскім раёне.
** Цагельня — вёска ў Нясвіжскім раёне.
.
Шараі

Назву **Шараі́** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Шараі — вёска ў Чашніцкім раёне
* Мінская вобласць:
** Шараі — вёска ў Валожынскім раёне
** Шараі — вёска ў Маладзечанскім раёне
Шарагі

Назву **Шарагі́** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Шарагі — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Шарагі — вёска ў Мікалаёўскім сельсавеце Мёрскага раёна
** Шарагі — вёска ў Язненскім сельсавеце Мёрскага раёна
Шаршуны

Назву **Шаршу́ны** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Шаршуны — аграгарадок у Мінскім раёне.
** Шаршуны — вёска ў Мінскім раёне.

### Расія 
* Шаршуны — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці.
Чырвоны Бор

Назву **Чырво́ны Бор** маюць:
## Заказнікі 
### Беларусь 
* Чырвоны Бор — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Расонскім і Верхнядзвінскім раёнах Віцебскай вобласці.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Чырвоны Бор — пасёлак у Чачэрскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Чырвоны Бор — былы хутар у Астравецкім сельсавеце Астравецкага раёна
** Чырвоны Бор — былы хутар у Трокеніцкім сельсавеце Астравецкага раёна
** Чырвоны Бор — вёска ў Дзятлаўскім раёне
Шпількі

Назву **Шпількі** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Шпількі́ — вёска ў Лідскім раёне
* Мінская вобласць:
** Шпі́лькі — вёска ў Дзямідавіцкім сельсавеце Дзяржынскага раёна
** Шпі́лькі — вёска ў Фаніпальскім сельсавеце Дзяржынскага раёна
Шупейкі

Назву **Шупе́йкі** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Шупейкі — вёска ў Верхнядзвінскім раёне
* Гомельская вобласць:
** Шупейкі — вёска ў Светлагорскім раёне
Шчукі

Назву **Шчу́кі** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Шчукі — вёска ў Бешанковіцкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Шчукі — вёска ў Шчучынскім раёне
* Мінская вобласць:
** Шчукі — вёска ў Вілейскім раёне
Шчацінка

Назву **Шчаці́нка** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць:
** Шчацінка — вёска ў Чэрыкаўскім раёне
** Шчацінка — вёска ў Шклоўскім раёне

## Водныя аб’екты 
### Беларусь 
* Шчацінка — возера ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці, у басейне ракі Сож
* Шчацінка (Шарсцінка) — рака ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Вільчанка
Шаркішкі

Назву **Шаркішкі** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Шаркі́шкі — хутар у Відзаўскім сельсавеце Браслаўскага раёна
** Ша́ркішкі — хутар у Опсаўскім сельсавеце Браслаўскага раёна
Шупені

Назву **Шупе́ні** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Шупені — вёска ў Талачынскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Шупені — вёска ў Круглянскім раёне
Шыманшчына

Назву **Шыма́ншчына** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Шыманшчына — вёска ў Мёрскім раёне
** Шыманшчына — хутар у Мёрскім раёне
Шыманы

Назву **Шыманы** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Шыманы́ — былы хутар у Мёрскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Шыманы́ — вёска ў Чэрыкаўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Шы́маны — вёска ў Мядзельскім раёне
Шыпы

Назву **Шыпы́** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Шыпы — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Шыпы — вёска ў Сенненскім раёне
### Расія 
* Шыпы (Хіславіцкі раён)
Шышова

Назву **Шышо́ва** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Шышова — вёска ў Камянецкім раёне
* Віцебская вобласць:
** Шышова — вёска ў Бешанковіцкім раёне
Шышкі (значэнні)

Назву **Шышкі** маюць:
* Шышкі — відазменены парастак, які развіваецца на канцах галінак іглічных і некаторых іншых раслін у выглядзе маленькіх утварэнняў, пакрытых лускавінкамі.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Шы́шкі — вёска ў Мёрскім раёне
** Шы́шкі — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Шышкі́ — вёска ў Слонімскім раёне
* Мінская вобласць:
** Шы́шкі — вёска ў Дзяржынскім раёне
** Шы́шкі — вёска ў Мядзельскім раёне
Шэйкі

Назву **Шэ́йкі** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Шэйкі — вёска ў Зэльвенскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Шэйкі — вёска ў Мсціслаўскім раёне
Шэметава

Назву **Шэ́метава** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Шэметава — вёска ў Мядзельскім раёне
** Шэметава — хутар у Мядзельскім раёне
** Шэметава — вёска ў Смалявіцкім раёне
Юзафін

Назву **Юзафі́н** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Юзафін — вёска ў Пружанскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Юзафін — вёска ў Кіраўскім раёне
** Юзафін — вёска ў Клічаўскім раёне
Шэйпічы

Назву **Шэ́йпічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Шэйпічы — вёска ў Пружанскім раёне.
* Магілёўская вобласць:
** Шэйпічы — вёска ў Асіповіцкім раёне.
* Мінск
** Шэйпічы — колішняя вёска, з 1959 года ў складзе Мінска.
** Шэйпічы — колішні пасёлак нелегальнай забудовы, з 1959 года ў складзе Мінска.

## Назва 
Фіксавалася старое літоўскае (Субач) прозвішча Шэйпа, ёсць сучаснае патранімічнае *Šeipūnas*.
Юр’ева

Назву **Ю́р’ева** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць:
** Юр’ева — вёска ў Бабруйскім раёне
* Мінская вобласць:
** Юр’ева — аграгарадок у Смалявіцкім раёне
Ягораўка

Назву **Яго́раўка** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць:
** Ягораўка — вёска ў Касцюковіцкім раёне
** Ягораўка — вёска ў Крычаўскім раёне
### Расія 
* Ягораўка (Смаленская вобласць)
Юшкі

Назву **Юшкі** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Ю́шкі — вёска ў Лепельскім раёне
* Гомельская вобласць:
** Юшкі́ — вёска ў Калінкавіцкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Юшкі́ — вёска ў Шчучынскім раёне
Якаўлевічы

Назву **Я́каўлевічы** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Якаўлевічы — вёска ў Аршанскім раёне
** Якаўлевічы — пасёлак у Аршанскім раёне
Якавічы

Назву **Я́кавічы** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Якавічы — вёска ў Браслаўскім раёне
** Якавічы — вёска ў Пастаўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Якавічы — вёска ў Маладзечанскім раёне

## Назва 
Фіксаваліся астравецкія прозвішчы Як, Яковіч. Ёсць літоўскія *Jakas, Jakaitis*, латышскае *Jaks*. Як імя засведчанае ў Перапісе войска ВКЛ 1528 г. сярод літоўскага жамойцкага баярства: “*Якъ Мижовичъ*”, “*Як Вошвилович*”. Мяркуецца, што аснова *Jak-* выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах.
Якубавічы

Назву **Яку́бавічы** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Якубавічы — вёска ў Шчучынскім раёне
* Мінская вобласць:
** Якубавічы — вёска ў Капыльскім раёне
Якубенкі

Назву **Яку́бенкі** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Якубенкі — хутар у Глыбоцкім раёне
** Якубенкі — вёска ў Полацкім раёне
Якімаўка

Назву **Які́маўка** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Якімаўка — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне
** Якімаўка — вёска ў Рэчыцкім раёне
** Якімаўка — пасёлак у Рэчыцкім раёне
* Мінская вобласць:
** Якімаўка — вёска ў Крупскім раёне
Якубовічы

Назву **Якубо́вічы** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Якубовічы — вёска ў Камянецкім раёне
* Мінская вобласць:
** Якубовічы — вёска ў Мінскім раёне
Янішкі

Назву **Янішкі** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Яні́шкі — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Яні́шкі — вёска ў Ашмянскім раёне
* Мінская вобласць:
** Я́нішкі — вёска ў Валожынскім раёне

### Літва 
* Янішкі — горад у Шавельскім павеце
Ямпаль

Назву **Я́мпаль** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Ямпаль — вёска ў Рэчыцкім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Ямпаль — вёска ў Асіповіцкім раёне

### Украіна 
* Ямпіль ці Ямпаль — горад у Вінніцкай вобласці
* Ямпіль ці Ямпаль — пасёлак гарадскога тыпу ў Хмяльніцкай вобласці
* Ямпіль ці Ямпаль — пасёлак гарадскога тыпу ў Сумскай вобласці

## Прозвішча 
* Яраслаў Генадзевіч Ямпаль (нар. 1990) — украінскі футбаліст
Яруцічы

Назву **Яру́цічы** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Яруцічы — вёска ў Зэльвенскім раёне
** Яруцічы — вёска ў Слонімскім раёне
Яськаўшчына

Назву **Я́ськаўшчына** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Яськаўшчына — вёска ў Лёзненскім раёне
** Яськаўшчына — вёска ў Талачынскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Яськаўшчына — вёска ў Дрыбінскім раёне
Яцыны

Назву **Яцы́ны** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Яцыны — вёска ў Свірскім сельсавеце Мядзельскага раёна
** Яцыны — вёска ў Слабадскім сельсавеце Мядзельскага раёна
Міністры замежных спраў Азербайджана

**Міністр замежных спраў Азербайджана** () — кіраўнік знешнепалітычнага ведамства Азербайджана. Міністр замежных спраў Азербайджана прызначаецца на пасаду і отстраняется ад пасады Прэзідэнтам Азербайджанскай Рэспублікі.

Цяперашні міністр — Эльмар Мамед'яраў.

## Спіс міністраў 
### Міністры замежных спраў Азербайджанскай Дэмакратычнай Рэспублікі 
### Кіраўніка органа замежных спраў Азербайджанскай ССР 
### Міністры замежных спраў Азербайджана 
## Спасылкі 
* Azərbaycanın Xarici İşlər Nazirləri — 1918-ci ildən (Міністры замежных спраў Азербайджана - з 1918 года)  

Азербайджан
Закон выпраменьвання Віна

**Закон выпраменьвання Ві́на** — закон размеркавання энергіі ў спектры абсалютна чорнага цела.

Тэарэтычна выведзены В. Вінам.

Паводле гэтага закона шчыльнасць энергіі выпраменьвання , адпаведная частаце , выражаецца формулай:
: u_\nu = \nu^3 f\left(\frac{\nu}{T}\right),
дзе  — некаторая функцыя адносін ,  — абсалютная тэмпература.

З закона выпраменьвання Віна вынікае т.зв. закон зрушэння Віна, паводле яго даўжыня хвалі , на якую прыпадае максімум энергіі ў спектры выпрамянення абсалютна чорнага цела, адваротна прапарцыянальная яго абсалютнай тэмпературы:
: \lambda_\max T = b,
дзе  — пастаянная Віна.

Закон выпраменьвання Віна — гранічны выпадак закону выпраменьвання Планка для вялікіх частот (малых даўжынь хваль).

## Літаратура 
* Віна закон выпрамянення //  С. 180.

Катэгорыя:Статыстычная фізіка
Катэгорыя:Электрамагнітнае выпраменьванне
Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Гіпіка

да кнігі «Гіпіка, альбо Кніга пра коней»]]
**«Гіпіка, альбо Кніга пра коней»** — асноўная літаратурная праца Крыштафа Мікалая Дарагастайскага, якая складаецца з чатырох частак (кніг). Упершыню надрукава ў 1603 годзе ў кракаўскай друкарні Анджэя Пётркоўчыка. Датуль у Рэчы Паспалітай не было ніводнага дапаможніка па конегадоўлі і коннай яздзе. Кніга напісана на польскай мове, ужываючы лацінскія цытаты і італьянскія тэрміны.

У першай распавядаецца пра міфалагізаваную гісторыю каня і коннай язды, пра конскія масці і прыкметы, пра падбор вытворнікаў і вырошчванне племяннога маладняка. Кніга другая прысвечана галоўным чынам прыручэнню і пачаткам выездкі маладых жарэбчыкаў. У трэцяй паказаны ўзоры муштукоў і цугляў з апісаннем іх уздзеяння. Кніга чацвёртая — «Гіпіятрыя» — ветэрынарны лячэбнік.

У значнай частцы «Гіпіка» — кампіляцыя з трактатаў настаўнікаў ужо згаданай Неапалітанскай вышэйшай школы коннай язды. К. Дарагастайскі таксама праштудзіраваў велізарны аб'ём самай рознай тагачаснай навуковай літаратуры і таму свабодна цытаваў у «Гіпіцы» як антычных аўтараў — Ксенафонта, Галена, Арыстоцеля і інш., так і амаль сваіх сучаснікаў — Іаахіма Камерарыя, Джыралама Кардана, Жана Фернэля і інш. Таксама К. Дарагастайскі падзяліўся ў «Гіпіцы» ўласным вопытам як падарожніка, конназаводчыка, лекара, прыродазнаўца, воіна наконт коней. «Гіпіку» ўпрыгожваюць вершы Вергілія і любімага К. Дарагастайскім паэта Марцэла ў арыгінале — на лаціне; у большасці выпадкаў Крыштаф Дарагастайскі даў тут жа ўласныя пераклады іх на польскую мову. Пра свае медыцынскія вопыты аўтар расказаў у Кнізе чацвёртай. На старонках «Гіпікі» згадана значная колькасць лекавых раслін і хімічных рэчываў. Аўтар задумаў «Гіпіку» як навукова-папулярнае выданне, выклаў яе жывой мовай і з гумарам. Яна змяшчае нямала цікавых выпадкаў, жартаў, прыказак і прымавак, каларытных дэталей свайго часу. Зразумела, не абышлося тут без забабонаў і памылковых суджэнняў. Упершыню выклаўшы на паперы тое, што ўсім, здавалася б, было знаёма з дзяцінства, аўтар прадбачыў кпіны ганарлівых невукаў. Але быў упэўнены, што праца ягоная паслужыць на карысць многім. І сапраўды, «Гіпіка» была настольнай кнігай у адукаваных гаспадароў. Яе папулярнасці садзейнічала прыдворная мода на манежную язду і конныя каруселі, якая дайшла да нашага краю ў 18 ст. Перавыдавалася «Гіпіка» 5 разоў: у 1620 (Познань), 1647, каля 1700 і 1730, 1861 (усе 3 выдання ў Кракаве).

У перакладзе на беларускую мову «Гіпіка» выйшла ў 2007, пераклад рабіўся з мікрафільмаў — копіі першага выдання 1603, якія захоўваюцца ў аддзеле рэдкіх кніг і рукапісаў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, зверка рабілася з выдання 1730, якое захоўваецца тамсама, і з апошнім выданнем 1861.

## Спасылкі 
* Скан з выдання «Гіпікі» 1603 году (не ўсе ілюстрацыі захаваліся) на старонцы *Polskiej Biblioteki Internetowej* — Эл.рэсурс pbi.edu.pl

Катэгорыя:Літаратура Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Кнігі 1603 года
Катэгорыя:Крыштаф Мікалай Дарагастайскі
Kobus ellipsiprymnus

**Kobus ellipsiprymnus** або **вадзяны казёл**— найбольш вядомы від з роду вадзяных казлоў.

## Знешні выгляд 
Вадзяны казёл — буйная і моцная антылопа. Вышыня дарослых самцоў у карку дасягае 130 см, вага — 250 кг. Самкі менш, але ненашмат.
Назва гэтай антылопы на большасці моў — пераклад слова *waterbok* на мове афрыкаанс.
.]]
Афарбоўка жывёлы — буравата-шэрая, аднатонная, але на задняй часткі спіны, ля хваста, маецца белая пляма ў выглядзе кальца або падковы. Белыя плямы таксама ёсць ля вока і на горле. Поўсць густая, але грубая; на шыі кароткая грыва.

Рогі ёсць толькі ў самцоў. Цяжкія, шырока расстаўленыя, вілападобныя, яны злёгку загінаюцца наперад і дасягаюць больш за метр у даўжыню.

## Спосаб жыцця і паводзіны 
Назва антылопы не адпавядае яе ладу жыцця. Да вадаёмаў вадзяны казёл падыходзіць звычайна не часцей, чым іншыя насельнікі саванны, але ахвотна кідаецца ў ваду пры ўзнікненні небяспекі, напрыклад, нападзе драпежніка.

Скурныя залозы вадзяных казлоў вылучаюць асаблівы сакрэт, які змочвае поўсць і выдае рэзкі своеасаблівы «казліны» пах. Гэты пах пры не вельмі ўмелым разбіранні тушы часта перадаецца мясу, з-за чаго вадзяны казёл у шэрагу месцаў Афрыкі (асабліва сярод белага насельніцтва) лічыцца нізкасортнай дзічынай. Гэта не перашкаджала ў мінулым здабываць вадзяных казлоў ў вялікай колькасці дзеля трывалай шкуры. Цяпер вадзяны казёл — аб’ект выключна спартыўнага палявання, на які існуе пастаянны попыт, асабліва ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы.

У вадзянога казла ў прыродзе шмат ворагаў і акрамя чалавека. Гэта, у першую чаргу, буйныя кошкі — леў, леапард і гепард.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Відэа

Катэгорыя:Пустарогія
Катэгорыя:Сысуны Афрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1833 годзе
Катэгорыя:Віды па-за небяспекай
Лептаспіроз

**Лептаспіроз** — інфекцыя, што выклікаецца спіралепадобнымі бактэрыямі пад назвай *Leptospira*. Сімптомы могуць розніцца ад нязначных, кшталту галаўнога болю, болю цягліц і ліхаманак да сур’ёзных з крывацёкам лёгкіх ці менінгітам..

## Крыніцы і дыягностыка 
Да 13 розных генетычных тыпаў *Leptospira* могуць выклікаць хваробы ў людзей. Перадаецца дзікімі і хатнімі жывёламі. Часта перадаецца праз мачу жывёл ці праз ваду ці зямлю, што змяшчаюць мачу жывёл, падчас кантакту з пашкоджаннямі скуры, вачэй, рота ці носа. У краінах на шляху развіцця хвароба найчасцей сустракаецца сярод работнікаў сельскай гаспадаркі і беднага насельніцтва гарадоў.

## Прафілактыка і лячэнне 
Меры па папярэджанні распаўсюджвання хваробы ўключаюць ахоўнае абсталяванне для прадухілення кантакту падчас працы з патэнцыйна інфікаванымі жывёламі, мыццё пасля падобнага кантакту і зніжэнне колькасці грызуноў у месцах пражывання і працы людзей. Колькасць смяротных выпадкаў вядомая недакладна.

Катэгорыя:Забытыя хваробы
Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Катэгорыя:Захворванні жывёл
Болото. Волчья яма. Стужа

**«Болото. Волчья яма. Стужа»** () — кніга беларускага пісьменніка Васіля Быкава, выдадзеная ў 2003 годзе ў мінскім выдавецтве «Кніга» тыражом  асобнікаў.
## Апісанне 
З’яўляецца адной з першых кніг Васіля Быкава, выдадзеных пасля яго смерці. Творы, змешчаныя ў кнізе, былі напісаныя аўтарам на беларускай мове. Іх пераклад на рускую мову да гэтага выдання зрабіў сам Васіль Быкаў. У кнізе надрукавана фота Васіля Быкава аўтарства С. Шапрана. Прадмову да кнігі пад назваю «Апостал» напісаў Народны паэт Беларусі Рыгор Барадулін.

## Спасылкі 
* «Болото. Волчья яма. Стужа» на 

Катэгорыя:Творы Васіля Быкава
Катэгорыя:Кнігі 2003 года
Рапаківі

thumb|right|Рапаківі з Выбаргскага масіву
**Рапакі́ві** ( ад  — адкіды, гразь +  — камень; гнілы камень) — парфірападобны двухпалявашпатавы граніт павышанай шчолачнасці. Яго авоідная структура ўтворана буйнымі акруглымі ўкрапаннікамі артаклазу, акаймаванымі алігаклазам, абумоўлівае адносна хуткае разбурэнне пароды. Складаецца з артаклазу (каля 40 %), алігаклазу (каля 20 %), кварцу (каля 30 %), цёмнай слюды (каля 8 %) і другарадных мінералаў (каля 2 %). Колер буравата-ружовы, чырванаваты, радзей зеленаваты, чорны. Шчыльнасць каля 2,65 г/см³, порыстасць 0,3 %, супраціўленне сцісканню 100—200 МПа. З'яўляецца субплатформавым утварэннем, якое ўзнікла ў асацыяцыі з постарагенным магматызмам; буйныя масівы рапаківі акаймоўваюць старажытныя платформы. Выкарыстоўваецца як абліцовачны і бутавы камень, сыравіна для мікраклінавага канцэнтрату.

Граніт рапаківі шырока распаўсюджаны ў Швецыі і Фінляндыі, сустракаецца ў Карэліі і Ленінградскай вобласці (раён г. Выбарга) ў Расіі, ва Украіне (раён с. Гарадзішча Чаркаскай вобласці).

## Літаратура 
* Рапаківі. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Магматычныя горныя пароды
Катэгорыя:Прыродны камень
Катэгорыя:Граніт
Плюмбагавыя

**Плюмбагавыя**, **Свінчаткавыя** (*Plumbaginaceae*) — сямейства кветкавых раслін. Згодна з Сістэмай класіфікацыі APG III (2009) сямейства ўваходзіць у склад парадку Гваздзікакветныя.

## Распаўсюджанне 
Плюмбагавыя распаўсюджаныя па ўсім свеце, але ў найбольшай ступені — у знешнетрапічнай частцы Паўночнага паўшар’я, асабліва ў еўрапейскім і азіяцкім Міжземнамор’і. На тэрыторыі былога СССР — больш за 130 відаў, большай часткай у Сярэдняй Азіі і на Каўказе.

## Сістэматыка 
Агульная колькасць родаў на 2010 год — 27, агульны лік відаў — больш 800.

## Літаратура 
* 
*  — УДК 596(075.8)
* 

## Спасылкі 
*  
*  
* *Plumbaginaceae* на http://delta-intkey.com 
* *Plumbaginaceae* in Topwalks
* Links at CSDL, Texas 


Катэгорыя:Флора Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Сямействы раслін
Гуркі (род)

**Гу́ркі**, ці **Раме́йкі-Гу́ркі** — ваенныя і дзяржаўныя дзеячы ВКЛ і Расіі герба «Гурка».

Родапачынальнікам лічыцца Гурка (Гурый) Аляксандравіч Рамейка, які ў 1539 быў намеснікам смаленскім. Яго нашчадкі жылі ў Віцебскім ваяводстве.

Праўнук Гурыя Андрэй (нарадзіўся каля 1600) у час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—67 трапіў у палон і памёр у Маскве, яго лінія згасла ў 19 ст.

Нашчадкі Іосіфа Гуркі (брата Андрэя) пасля падзелаў Рэчы Паспалітай перайшлі ў расійскае падданства.
З іх найбольш вядомыя:
* Іосіф Аляксандравіч (1782—21.12.1857) — генерал-лейтэнант, сенатар (1845).
* Уладзімір Іосіфавіч (1795—24.1.1852) — генерал ад інфантэрыі (1851). Удзельнік вайны 1812 і замежных паходаў рускай арміі 1813. У 1820-я г. на штабных пасадах. Планаваўся яго удзел у выступленні дзекабрыстаў у Маскве ў снежні 1825 (быў пад следствам). У 1830-я г. на камандных і штабных пасадах. З 1845 начальнік штаба Асобнага Каўказскага корпуса, з 1851 начальнік усіх рэзервовых і запасных войск.
* Іосіф Уладзіміравіч (28.7.1828, в. Бурнеўка, цяпер Круглянскі раён Магілёўскай вобласці — 28.1.1901) — сын Уладзіміра Іосіфавіча. Ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал-фельдмаршал (1894). Удзельнік Крымскай вайны 1853—56 і руска-турэцкай вайны 1877—78.
* Уладзімір Іосіфавіч (1863—1931) — сын Іосіфа Уладзіміравіча. З 1902 у МУС, таварыш (намеснік) міністра. Пасля 1917 удзельнік белага руху на поўдні Расіі, потым у эміграцыі.
* Васіль Іосіфавіч (19.5.1864 — 11.11.1937) — сын Іосіфа Уладзіміравіча. Генерал ад кавалерыі (1916). Скончыў Акадэмію Генштаба (1892). У час англа-бурскай вайны 1899—1902 ваенны агент пры арміі бураў. Удзельнік руска-японскай вайны 1904—05. У 1-ю сусветную вайну камандаваў 5-й арміяй Паўночнага фронту, Асобай арміяй Паўднёва-заходняга фронту (з 1916). З лістапада 1916 да лютага 1917 выконваючы абавязкі начальніка штаба Вярхоўнага галоўнакамандуючага, у сакавіку—маі 1917 камандуючы Заходнім фронтам. Зняты з пасады Часовым урадам за манархічныя погляды, высланы за мяжу. Аўтар успамінаў.
* Дзмітрый Іосіфавіч (5.10.1872 — ?) — сын Іосіфа Уладзіміравіча. Генерал-маёр (1915). Скончыў Акадэмію Генштаба (1900). У 1-ю сусветную вайну камандзір гусарскага палка, начальнік штаба корпуса, начальнік дывізіі. Удзельнік белага руху на паўночным захадзе, потым у эміграцыі.

## Літаратура 
* Гуркі (Рамейкі-Гуркі) //  С. 536.
* 

Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя
Катэгорыя:Расійская арыстакратыя
Пахаванне

**Пахава́нне** — спосаб хаваць нябожчыка.

З мусцьерскага часу (палеаліт) вядомы пахаванні ў пячорах і іншых жытлах, пазней у вадзе, на дрэвах і інш. Пры пераходзе да бронзавага веку ўзніклі абрады трупаспалення, трупапалажэння, потым муміфікацыі. Часта ў магілу клалі ежу, прылады працы, зброю, упрыгожанні. З усталяваннем маёмасных адносін у некаторых народаў з нябожчыкам клалі забітых жонак, рабоў, жывёлу. Рабілі дальмены, скляпы, будавалі піраміды, маўзалеі, калумбарыі, храмы, пахавальні. Іншым спосабам з’яўляецца паветранае пахаванне.

## Беларусь 
На Беларусі вядомы курганныя і бескурганныя могільнікі. У раннім жалезным веку на поўдні шмат пахаванняў у урнах. З канца X — пачатку XI ст. ўсталявалася хрысціянскае пахаванне ў зямлі ў дашчанай дамавіне, з царкоўным адпяваннем, якое суправаджалася галашэннямі, памінкамі. Для пахаванняў адводзяцца спецыяльныя месцы — могілкі, на магілах ставяць помнікі. Пашыранай з’явай перыяду Вялікай Айчыннай вайны сталі брацкія магілы: пахаванне ў адным доле да некалькіх соцень воінаў, жыхароў, якія загінулі ў баях, ад рук нямецкіх захопнікаў. У наш час хаваюць пераважна ў зямлі або крэміруюць.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Пахавальныя традыцыі
Нікіфар II Фока

**Нікі́фар ІI Фока** (каля 912 — ) — візантыйскі імператар (963—969).

Паходзіў са знатнага малаазійскага роду Фокаў. З 954 галоўнакамандуючы. Пасля смерці Рамана II (963) ўзведзены на прастол малаазійскай ваеннай знаццю. Садзейнічаў росту свецкага буйнога землеўладання. Указам 964 забараніў заснаванне новых манастыроў (абмежаваў права завяшчання на карысць царквы). Правёў ваенную рэформу, галоўнаю сілай арміі зрабіў цяжкую конніцу накшталт рыцарскай. Адваяваў у арабаў востраў Крыт (961), Кілікію і Кіпр (965), Паўночную Сірыю (969, разам з Антыёхіяй), адстаяў Візантыю ад дамаганняў германскага імператара Атона І. У 966 пачаў вайну супраць Балгарыі, у 968 яму на дапамогу прыйшоў кіеўскі князь Святаслаў. Забіты ў выніку змовы Іаана І Цымісхія.

## Літаратура 
* Нікіфар II Фока //  С. 341.
* Лев Диакон. История: Пер. с греч. М., 1988.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Візантыйскія імператары X стагоддзя
Катэгорыя:Военачальнікі Візантыі
Вальны сойм

**Вальны сойм**:

* Сойм Вялікага Княства Літоўскага
* Сойм Рэчы Паспалітай
Нікіфар I

**Нікі́фар І** (; ? — ) — візантыйскі імператар (802—811).

Быў скарбнікам пры двары імператрыцы Ірыны. Пасля яе звяржэння абвешчаны імператарам. Для ўмацавання фінансавага становішча дзяржавы ўвёў новыя падаткі, у т.л. з царкоўнай маёмасці. Умацаваў флот, развіваў гандаль шляхам прадастаўлення купцам дзяржаўнай пазыкі. Задушыў паўстанне славян у г. Патры (Пелапанес) і пачаў іх хрысціянізацыю. З 802 ваяваў з арабскім халіфам Харунам-ар-Рашыдам, у 804 пацярпеў паражэнне ў Фрыгіі, у 807 падпісаў зневажальны для Візантыі мір. Забіты ў час вайны 809—811 з Балгарыяй.

## Літаратура 
* Нікіфар I //  С. 341.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Візантыйскія імператары IX стагоддзя
Катэгорыя:Манархі, якія загінулі ў баі
Сойм Вялікага Княства Літоўскага

**Вальны сойм** — саслоўна-прадстаўнічы орган Вялікага Княства Літоўскага ў XV — 1-й палове XVI ст. Меў арыстакратычны характар, дамінавалі ў ім вялікія землеўладальнікі. Пасля заключэння ў 1569 годзе Люблінскай уніі большасць з тых, хто меў права прымаць удзел сойме Вялікага Княства Літоўскага, атрымалі правы і на ўдзел у аб’яднаным сойме Рэчы Паспалітай.

## Узнікненне 
Складванне сойма як саслоўна-прадстаўнічага органа мае карані ў вечавых традыцыях і звязана з развіццём саслоўнай сістэмы Вялікага Княства Літоўскага ў XIV—XVI стагоддзях. Традыцыя склікання сходаў і з’ездаў прадстаўнікоў прывілеяваных саслоўяў паўстала на месцы агульназемскіх сходаў. У аснове з’ездаў было ўяўленне пра роўнасць усіх прадстаўнікоў вышэйшага саслоўя (князёў, паноў і баяр-шляхты), якое грунтавалася на ўладанні ўсімі ім зямлёй на адным для ўсіх рыцарскім праве, то-бок за абавязак ваеннай службы. Ператварэнне з’ездаў ваеннаслужылых асоб у прадстаўнічы орган баярска-шляхецкага саслоўя адбылося на фоне афармлення правоў ім прывілеяў на ўзор польскай шляхты, у тым самым часам рашэнні сойма абмяжоўвалі ўладу вялікага князя.

## Гл. таксама 
* Спіс соймаў Вялікага Княства Літоўскага

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Довнар-Запольский М. В.* Спорные вопросы в истории Литовско-Русского сейма // Журнал Министерства народного просвещения. — 1901. — № 9. — С. 454—498.
* *Леонтович Ф. И.* Веча, сеймы, сеймики в Великом княжестве Литовском // Журнал Министерства народного просвещения. — 1910. — № 2. — С. 233—274; № 3. — С. 37—61.
* ''* Сеймы Литовско-Русского государства до Люблинской унии 1569 года. — Харьков, 1902. — 205 с.
* *Любавский М. К.* Литовско-русский Сейм. Опыт по истории учреждения в связи с внутренним строем и внешней жизнью государства. — М.: Университетская тип., 1909. — 1160 с.
* *'' O początkach parlamentaryzmu litewskiego // Sprawozdania z czynności i posiedzeń Akademii Umiejętności w Krakowie. — T. 20. — Nr 8. — Sierpień — wrzesień — październik, 1915.

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Вялікага Княства Літоўскага
Маска Гіпакрата

**«Маска Гіпакрата»**,  (facies у перакладзе з лацінскай — твар, паверхня, маска) — прыкмета цяжкіх захворванняў органаў брушной поласці (перытаніту, перфарацыі язвы страўніка і дванаццаціперснай кішкі і г. д.), а таксама знясілення, хранічнай бяссонніцы. Пры адсутнасці падобных сімптомаў — прыкмета маючай адбыцца смерці (у гэтым выпадку звычайна спадарожнічае агоніі): запалыя вочы, паўпадалыя шчокі, завостраны нос, сінявата-бледная скура, пакрытая кроплямі халоднага поту.

Упершыню апісана Гіпакратам у яго працы «Прагностыка» ():

Катэгорыя:Сімптомы паводле алфавіта
Катэгорыя:Медыцынская семіётыка
Шчарбакі

Назву **Шчарбакі́** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Шчарбакі — вёска ў Полацкім раёне
** Шчарбакі — вёска ў Шумілінскім раёне
Лі Цын’юнь

'''Лі Цын'юнь''' (, пам. 1933) — неверыфіцыраваны кітайскі звышдоўгажыхар.

## Жыццё і смерць Лі 
Лі Цын'юнь нарадзіўся ў 1677 годзе ў Ціцзянсяне, правінцыя Сычуань. Большую частку жыцця правёў у гарах Сычуань, збіраў лекавыя травы і спасцігаў таямніцы даўгалецця. У 1748 годзе, калі Лі Цын'юню быў 71 год, ён пераехаў у Кайсянь, каб далучыцца да кітайскай арміі ў ролі настаўніка баявых мастацтваў і ваеннага саветніка.

У 1927 годзе Лі Цын'юнь быў запрошаны ў Ваньсянь да губернатара Сычуаня генерала Ян Сэня. Генерал быў захоплены маладжавасцю, сілай і майстэрствам Лі пры неверагодным ўзросце апошняга. Падчас гэтага візіту была зроблена знакамітая фатаграфія Лі. Пасля гэтай сустрэчы Лі Цын'юнь вярнуўся ў родны край і праз 6 гадоў сканаў. Існуе легенда, што перад смерцю ён сказаў сябрам: «Я зрабіў усё, што павінен быў зрабіць у гэтым свеце. Я адпраўляюся дадому», — і пасля гэтага выпусціў дух.

Пасля смерці Лі генерал Ян Сэнь вырашыў даведацца праўду пра яго жыццё і ўзрост. Ён зрабіў запісы, якія пазней былі выдадзеныя. У 1933 годзе людзі ўзялі інтэрв'ю ў сваякоў і дзяцей Лі. Адны казалі, што ён быў стары заўсёды, колькі яны сябе памятаюць, іншыя паведамілі, што ён сябраваў з іх дзядулямі.

Хоць некаторыя гісторыкі сцвярджаюць, што такі чалавек сапраўды існаваў, большасць дадзеных не дазваляе лічыць гісторыю пра яго чымсьці іншым, чым міфам. Адно з магчымых тлумачэнняў зараджэння легенд пра Лі Цын'юня — знаёмства некаторых біёграфаў з рознымі прадстаўнікамі адной дынастыі, якія, магчыма, і адрозніваліся доўгажыхарствам у разумных межах. Найбольш верагоднае ж тлумачэнне — скажэнне фактаў на этапе збору разрозненых звестак.

## Сакрэт даўгалецця 
Калі верыць чуткам, у яго было 200 нашчадкаў і 24 жонкі, 23 з якіх ён перажыў, а 24-я стала яго ўдавой. І гэта цалкам магчыма, калі ён і сапраўды жыў 256 гадоў. На пытанне аб сакрэце даўгалецця ён адказаў:
утрымлівайце цішэй сэрца,
сядзіце як чарапаха,
ідзіце бадзёрым падобна голубу
і спіце падобна сабацы.

Імаверна, гаворка ішла аб захаванні спакойнага псіхічнага стану чалавека і добрага сну. Вядома толькі, што на працягу ўсяго жыцця ён выконваў спецыяльныя дыхальныя практыкаванні цыгун, а таксама піў настой з траў, рэцэпт якога згублены або невядомы.

## Узрост 
Каб лепш усвядоміць велічыню ўзросту Лі, можна прывесці факты:

* Калі Лі сапраўды жыў 256 гадоў, то гэта безумоўны рэкорд сярод працягласці жыцця рэальных, не міфічных людзей.
* Лі мог перажыць ўсіх расійскіх імператараў пачынаючы з Пятра I (які нарадзіўся ўсяго на 5 гадоў раней Лі) і заканчваючы Мікалаем II і яшчэ заспеў 16 гадоў савецкай улады.
* Лі, калі ён сапраўды столькі жыў, мог быць адзіным, хто бачыў сваіх дзяцей, унукаў, праўнукаў, прапраўнукаў, прапрапраўнукаў, прапрапрапраўнукаў, а магчыма і пазнейшых нашчадкаў.

## Спасылкі 
* Статья «Черепаха-голубь-собака» из журнала Time за 15 мая 1933 года 
* Выдержка из книги Яна Цзиньмина о даосской йоге (1989)
* Выдержка из книги Яна Цзиньмина о боевых искусствах
Snapster

**Snapster** — бясплатная мабільная праграма, выпушчаная кампаніяй УКантакце для абмену фатаграфіямі з элементамі сацыяльнай сеткі, якая дазваляе здымаць фатаграфіі, прымяняць да іх фільтры, а таксама распаўсюджваць іх праз свой сэрвіс і шэраг іншых сацыяльных сетак. Праграма сумяшчальна з прыладамі iPhone, iPad і iPod Touch на iOS 7.1 і вышэй, а таксама з тэлефонамі Android 4.0 і вышэй. Распаўсюджваецца яна праз App Store і Google Play адпаведна.

## Канкурэнты 
Адразу пасля публікацыі першага рэлізу праграмы Snapster, СМІ назвалі яе галоўным канкурэнтам вядомага ва ўсім свеце сэрвіса Instagram, якім валодае сусветнай гігант Facebook.

## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт прыкладання 

Катэгорыя:Фатаграфія
Крыстафер Нолан

**Крыстафер Джонатан Джэймс Нолан** (; , , Вялікабрытанія) — англа-амерыканскі , , ,  і . Шырокавядомы сваімі псіхалагічнымі трылерамі. Найбольш вядомыя работы: трылогія пра Бэтмена (2005—2012), навукова-фантастычныя трылеры «Пачатак» (2010) і «Інтэрстэлар» (2014).

Апошні фільм Нолана — «Опенгеймер», біяграфія амерыканскага фізіка Роберта Опенгеймера.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Крыстафер Нолан

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Незалежны дух»
Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя
Апыленне

**Апыленне** — перанос пылку з тычынак на рыльца песціка (у кветкавых раслін) або з пыльнікаў на семязачатак (у голанасенных). 

## Тыпы апылення 
Расліны бываюць самаапыляльныя і перакрыжаванаапыляльныя. Перакрыжаванае апыленне ажыццяўляецца з дапамогай насякомых, ветру, вады. Самаапыленне можа адбывацца ў адкрытых і закрытых кветках. Абодва тыпы апылення ў жыцці раслін маюць важнае значэнне, паколькі садзейнічаюць размнажэнню — утварэнню насення і пладоў.

## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9
Скорасць гуку

**Ско́расць гу́ку** — скорасць распаўсюджвання гуку ў матэрыяльным асяроддзі.
Вызначаецца пругкасцю і шчыльнасцю асяроддзя.

Скорасць гарманічнай гукавой хвалі (гл. гарманічныя ваганні) называецца *фазавай скорасцю гуку*. Звычайна скорасць гуку — велічыня пастаянная для дадзенага рэчыва пры дадзеных знешніх умовах і не залежыць ад частаты хвалі і яе амплітуды. У выпадку залежнасці фазавай скорасці ад частаты гуку мае месца дысперсія хваль і тады карыстаюцца паняццем групавой скорасці.

Скорасць гуку ў газах меншая, чым у вадкасцях, у вадкасцях меншая, чым у цвёрдых целах (прычым для зрухавых хваль яна меншая, чым для падоўжных).
У монакрышталічных цвёрдых целах скорасць гуку залежыць ад напрамку распаўсюджвання хвалі адносна крышталеграфічных восей.

Скорасць гуку ў газах і пары 150—1000 м/с, у вадкасцях 750—2000 м/с, у цвёрдых целах 2000—6000 м/с, у паветры пры нармальных умовах 330 м/с, у вадзе прыкладна 1500 м/с.

Вымярэнне скорасці гуку выкарыстоўваецца для вызначэння многіх характарыстык рэчыва, напрыклад, сціскальнасці газаў і вадкасцей, модуляў пругкасці цвёрдых цел, зоннай структуры паўправаднікоў і інш.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гук
Катэгорыя:Скорасць
Фазавая скорасць

**Фа́завая ско́расць** — фізічная велічыня, якая характарызуе перамяшчэнне пастаяннай фазы гарманічнай хвалі ў прасторы.

Вызначаецца суадносінамі
: v = \frac{f}{\lambda} = \frac{\omega}{k},
дзе  — частата ваганняў,  — даўжыня хвалі,  — цыклічная частата,  — хвалевы лік.

Пры распаўсюджванні хваль у асяроддзі фазавая скорасць залежыць ад частаты ваганняў (гл. дысперсія хваль), што скажае форму сігналаў канечнай працягласці (гл. салітон).

Адзінка фазавай скорасці ў СІ — метр за секунду.

Фазавая скорасць можа перавышаць скорасць святла ў вакууме, і нярэдка яе пераўзыходзіць. Гэта ніяк не супярэчыць вядомаму прынцыпу максімальнасці скорасці святла, неабходнасць якога ўзнікае, каб адначасова выконваліся прынцып прычыннасці (каб не ўзнікала прычынных парадоксаў) і прынцып адноснасці (лорэнц-каварыянтнасць). Справа ў тым, што гэтыя прынцыпы накладваюць абмежаванне толькі на скорасць распаўсюджвання такіх фізічных аб’ектаў, з дапамогай якіх можна перадаць інфармацыю. А фазавая скорасць не адносіцца да скарасцей такіх аб’ектаў. Чыста манахраматычная (сінусоідная) хваля бясконцая ў прасторы і ў часе, не можа ніяк змяніцца, каб перадаць інфармацыю (калі мы прамадуліруем хвалю, яна перастане быць манахраматычнай, а скорасць распаўсюджвання мадуляцыі — не супадае з фазавай скорасцю, звычайна супадаючы са скорасцю групавой для амаль манахраматычных хваль).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Физическая энциклопедия OnLine. Том 5, стр.266. 

Катэгорыя:Тэорыя хваль
Катэгорыя:Скорасць
Ганна Арцёмаўна Галубкова

**Ганна Арцёмаўна Галубкова** (, г.  — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971).

Удзельніца партызанскага руху ў Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. З 1936 года закройшчыца, з 1979 года раскройшчыца абуткавай фабрыкі «Чырвоны Кастрычнік» у Віцебску.

## Узнагароды 
У 1949 годзе Ганна Арцёмаўна ўзнагароджана медалём «За працоўную адзнаку», а ў 1960 годзе за актыўны ўдзел у грамадскім жыцці і высокія вытворчыя паказчыкі ўдастоена ордэнам Леніна, у 1966 — ордэнам «Знак Пашаны», у 1970 — медалём «За доблесную працу».

Званне Героя прысвоена за датэрміновае выкананне заданняў 5-гадовага плану і творчы ўнёсак у развіццё лёгкай прамысловасці. Ганаровы грамадзянін Віцебска.

## Сачыненні 
* За экономию кожевенного сырья. — Мн., 1951

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Віцебска
Групавая скорасць

**Групава́я ско́расць** хваль — скорасць руху групы або цуга хваль, якія ўтвараюць у кожны момант часу лакалізаваны ў прасторы хвалевы пакет.

Прыбліжана характарызуе распаўсюджанне негарманічных хваль. Пры адсутнасці паглынання групавая скорасць роўная скорасці пераносу энергіі хвалі (скорасці перадачы сігналу).

Групавая скорасць  звязана з фазавай скорасцю  формулай Рэлея:
: u = v - \frac{dv}{d\lambda},
дзе  — даўжыня хвалі.

Калі дысперсія хваль адсутнічае, г.зн.
: \frac{dv}{d\lambda} = 0,
групавая скорасць раўняецца фазавай.

Групавую скорасць выкарыстоўваюць пры вымярэнні далёкасці ў гідра- і радыёлакацыі, пры зандзіраванні атмасферы, у сістэмах кіравання касмічнымі аб'ектамі і інш.

## Літаратура 
* Групавая скорасць //  С. 466.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэорыя хваль
Катэгорыя:Скорасць
Галубкова

* Валянціна Цімафееўна Галубкова — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі швейнай вытворчасці, кандыдат тэхнічных навук (1987), дацэнт (1993)
* Ганна Арцёмаўна Галубкова — Герой Сацыялістычнай Працы (1971)
* Ніна Сяргееўна Галубкова — расійская і савецкая ліхенолаг
Вендская дзяржава

**Ве́ндская дзяржа́ва** — сярэдневяковая дзяржава палабскіх славян (бодрычаў, люцічаў, памаран) у 1040-я г. — 1-й трэці 12 ст.

Уключала землі на ўзбярэжжы Балтыйскага мора, паміж вусцямі рэк Лаба (Эльба) і Одра (Одэр). Цяпер тэрыторыя ФРГ.

Заснавальнік — бодрыцкі князь Готшалк (1044—66). Ён і яго пераемнік князь Круты (1066—93), каб процістаяць германска-каталіцкай экспансіі, намагаліся стварыць незалежную славянскую царкву.
Пры Крутым дзяржава пашырылася да Паўночнага мора. Сын Готшалка князь (у дакументах «кароль») Генрых (правіў з 1093) вярнуў у краіну нямецкіх епіскапаў, што выклікала хваляванні.

Канчаткова Вендская дзяржава распалася каля 1129.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Абадрыты
Готшалк

**Го́тшалк** (каля 1010 — 7.6.1066) — князь бодрычаў (1031—66; фактычна з 1044).

Выхоўваўся ў кляштары св. Міхаіла ў г. Люнебургу (Германія). Пасля смерці бацькі Прыбыгнева (каля 1030) вярнуўся на радзіму і стаў княжыць, аднак у скорым часе скінуты саксонцамі і выехаў у Данію.
З дапамогай свайго цесця дацкага караля Кнуда I Вялікага і брэменскага архіепіскапа Адальберта II вярнуў у 1044 княжацкі трон.

Заснаваў Вендскую дзяржаву.

Укараняў хрысціянства, намагаўся стварыць незалежную славянскую царкву.

Загінуў у час паўстання (падбухторанага племянной знаццю), якое праходзіла пад лозунгам вяртання да язычніцтва.

## Літаратура 
* Готшалк //  С. 370.
* Гельмальд з Босау. *Славянская хроніка*. Кніга 1

Катэгорыя:Дынастыя Наконічаў
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Князі бодрычаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Круты (князь бодрычаў)

**Круты́**, ці **Крут** (Krut; ? — ) — князь Вендскай дзяржавы (1066—93).

Паходзіў, верагодна, з княжацкай дынастыі, якая ў 10—12 ст. правіла на востраве Руяна (цяпер востраў Руген, Германія).

Узначальваў супраціўленне прыбалтыйскіх і палабскіх славян іх прымусовай хрысціянізацыі з боку нямецкіх герцагаў.
У час аслаблення «Свяшчэннай Рымскай імперыі» пры Генрыху IV пашырыў межы Вендскай дзяржавы да Паўночнага мора, падпарадкаваў Нордальбінгію.

Загінуў у барацьбе з Генрыхам, сынам Готшалка, які дзейнічаў у саюзе з саксонцамі.

## Літаратура 
* Круты //  С. 489.

## Спасылкі 
* *Круты* ў Вялікай савецкай энцыклапедыі

Катэгорыя:Князі бодрычаў
Катэгорыя:Руянскія князі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Сходка нячысцікаў

**Сходка нячысцікаў** — беларуская паэма XVI стагоддзя, знойдзеная Нілам Гілевічам у польскім архіве. Меркаваны аўтар паэмы Юстын з Літвінаў.
Апублікавана ў часопісе «Дзеяслоў» № 79 (2015).

Катэгорыя:Беларуская літаратура XVI стагоддзя
Катэгорыя:Беларуская інфернальная літаратура
Катэгорыя:Паэмы
Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове
Мануальнае тэставанне

**Мануальнае тэставанне** (), **ручное тэставанне** — частка працэсу тэставання на этапе кантролю якасці ў працэсе распрацоўкі праграмнага забеспячэння. Яно ажыццяўляецца тэсціроўшчыкам без выкарыстання праграмных сродкаў, для праверкі праграмы або сайта шляхам мадэлявання дзеянняў карыстальніка з дапамогай тэставых выпадкаў (так званых «тэст кейсаў», з ). У ролі тэсціроўшчыка могуць выступаць і звычайныя карыстальнікі, паведамляючы распрацоўшчыкам аб знойдзеных памылках.

## Спасылкі 
* Тестирование — это не поиск ошибок!
* [Ручное тестирование](http://tpl-it.wikispaces.com/Ручное+тестирование+(manual+testing)) 
* Аналитические статьи о тестировании

Катэгорыя:Тэставанне праграмнага забеспячэння
Smoke test

**Smoke test** (у перакладзе з англ. — «дымавое тэставанне») — у тэставанні праграмнага забеспячэння азначае мінімальны набор тэстаў на наяўнасць відавочных памылак. Smoke test звычайна выконваецца самім праграмістам; калі праграма не праходзіць гэты тэст — не мае сэнсу аддаваць яе на больш глыбокае тэставанне.

## Спасылкі 
* Smoke test на Jargon File
* http://msdn.microsoft.com/ru-ru/library/ms182613(VS.90).aspx — Правила по кратким тестам от Майкрософт.

Катэгорыя:Тэставанне праграмнага забеспячэння
Палабскія славяне

**Пала́бскія славя́не** — група заходніх славян (племянныя саюзы бодрычаў, люцічаў, лужыцкіх сербаў), якія размаўлялі на палабскай мове.

У канцы 1 — пачатку 2-га тыс. насялялі землі паміж рэкамі Лаба (Эльба) і Одра (Одэр) ад Балтыйскага мора на поўначы да Рудных гор на поўдні (цяпер тэрыторыя Усходняй Германіі і часткова Заходняй Польшчы).

Найважнейшыя цэнтры — Торгаў, Прыворна, , Убаба, Бранібар (цяпер Брандэнбург) і інш.

У 6—8 ст. у палабскіх славян адбываўся распад першабытнаабшчыннага ладу, складваліся феадальныя адносіны.

Займаліся пераважна земляробствам, у 9—10 ст. значнае развіццё атрымалі рамёствы.

Гандлявалі з Саксоніяй, Даніяй, Швецыяй, Кіеўскай Руссю.

У 10 ст. пачалося заваяванне палабскіх славян германскімі феадаламі. 11—12 ст. — перыяд найбольшага росквіту палабскіх славян, паспяховага супраціўлення германскай агрэсіі, узнікнення раннефеадальных дзяржаўных утварэнняў, т.зв. Вендскай дзяржавы бодрычаў і люцічаў.
Палабскія славяне на чале з князем бодрычаў Ніклатам разграмілі крыжовы паход супраць славян 1147.
У 2-й палавіне 12 ст., скарыстаўшы тэрытарыяльную раздробленасць палабскіх славян, германскія феадалы захапілі іх землі. Нямецкая каланізацыя прывяла да частковага знішчэння і асіміляцыі палабскіх славян.

## Літаратура 
* Палабскія славяне //  С. 531.

Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны

Катэгорыя:Заходнія славяне
Юзабіліці-тэставанне

**Юзабіліці-тэставанне**, **тэставанне зручнасці выкарыстання** — даследаванне, якое выконваецца з мэтай вызначэння, ці зручны некаторы штучны аб’ект (такі як вэб-старонка, карыстальніцкі інтэрфейс або прылада) для яго меркаванага прымянення. Такім чынам, праверка зручнасці выкарыстання вымярае эрганамічнасць аб’екта або сістэмы. Праверка эрганамічнасці сканцэнтравана на пэўным аб’екце або невялікім наборы аб’ектаў, у той час як даследаванні ўзаемадзеяння чалавек-камп’ютар у цэлым — фармулююць універсальныя прынцыпы.

Праверка эрганамічнасці — метад ацэнкі зручнасці прадукту ў выкарыстанні, заснаваны на прыцягненні карыстальнікаў у якасці тэставальнікаў, выпрабавальнікаў і падсумаванні атрыманых ад іх высноў.

## Спасылкі 
* Якоб Нильсен, Хоа Лоранжер. Web-дизайн: удобство использования Web-сайтов = Prioritizing Web Usability. — М.: «Вильямс», 2007. — С. 368. — ISBN 0-321-35031-6.

Катэгорыя:Тэставанне праграмнага забеспячэння
Аўтаматызаванае тэставанне

**Аўтаматызаванае тэставанне праграмнага забеспячэння** — частка працэсу тэставання на этапе кантролю якасці ў працэсе распрацоўкі праграмнага забеспячэння. Яно выкарыстоўвае праграмныя сродкі для выканання тэстаў і праверкі вынікаў выканання, што дапамагае скараціць час тэставання і спрасціць яго працэс.

## Спасылкі 
* Портал об автоматизации тестирования ПО
* Лекции В. В. Кулямина. Методы автоматизации тестирования. Лекция 1, Лекция 2 , Лекция 3.
* Что такое автоматизация тестирования и в каких случаях она может быть полезной
* Академические статьи о тестировании

Катэгорыя:Аўтаматызацыя
Катэгорыя:Тэставанне праграмнага забеспячэння
Рэгрэсійнае тэставанне

**Рэгрэсійнае тэставанне** — (, ад  — рух назад) — зборная назва для ўсіх відаў тэставання праграмнага забеспячэння, накіраваных на выяўленне памылак ва ўжо пратэставаных участках зыходнага кода. Такія памылкі — калі пасля ўнясення змяненняў у праграму перастае працаваць тое, што павінна было працягваць працаваць — называюць рэгрэсійнымі памылкамі ().

Катэгорыя:Тэставанне праграмнага забеспячэння
Міжнародны дзень абароны секс-працаўнікоў ад гвалту і жорсткасці

**Міжнародны дзень абароны секс-працаўнікоў ад гвалту і жорсткасці** — () закліканы звярнуць увагу грамадства на праблемы, звязаныя з жорсткасцю і гвалтам, якім нярэдка падвяргаюцца работнікі сферы сэксуальных паслуг (прастытуткі і не толькі). Гэтая дата адзначаецца па ўсім свеце штогод 17 снежня.

Катэгорыя:Святы 17 снежня
Катэгорыя:Міжнародныя дні
Катэгорыя:Прастытуцыя
Катэгорыя:Правы чалавека
Катэгорыя:Правы жанчын
Ніклат

**Ні́клат** (? — 1160) — князь бодрычаў (каля 1131—60).

## Біяграфія 
Узначальваў супраціўленне палабска-прыбалтыйскіх славян нямецкай (саксонцы) і дацкай (Кнуд Шлезвігскі) экспансіі.
Імкнуўся захаваць добрыя адносіны з саксонцамі: у 1131 прызнаў вяршэнства Лотара III з Суплінбурга, потым саксонскага герцага Генрыха Льва, што не выратавала яго ад пазнейшых нападаў.

У час крыжовага паходу супраць славян 1147 арганізаваў паспяховую абарону зямель бодрычаў ад уварвання войска Генрыха Льва, здзейсніў напад на апорныя пункты крыжакоў у Вагрыі, спаліў г. Любек, разбіў крыжацкае войска каля пабудаванай ім крэпасці Добін, што вымусіла крыжакоў заключыць мір.

Загінуў у час новага паходу Генрыха Льва.

Ад Ніклата паходзіў анямечаны ў наступных пакаленнях род мекленбургскіх князёў.

## Літаратура 
* Ніклат //  С. 344.

Катэгорыя:Мекленбургскі дом
Катэгорыя:Князі бодрычаў
Катэгорыя:Загінулі ў баі