open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эльблёнг

**Э́льблёнг** (; ) — горад на правах павета ў паўночнай Польшчы з насельніцтвам 122 717 чалавек на 2014 год і адміністрацыйны цэнтр Эльблёнгскага павета. З 1999 горад быў далучаны да Вармінска-Мазурскага ваяводства. Да гэтага горад быў адміністрацыйным цэнтрам Эльблёнгскага ваяводства (1975—1998) і галоўным горадам у Гданьскім ваяводстве (1945—1975). Горад з’яўляецца портам на рацэ Эльблёнг, якая ўпадае ў Віслінскі заліў прыкладна за 10 км на поўнач, тым самым даючы гораду доступ да Балтыйскага мора праз падуладны Расіі Балтыйскі праліў.

Эльблёнг упершыню згадваецца як «Ilfing» у «Падарожжах Ахтэрэ і Вульфстана», напісаных на англа-саксонскай мове ў перыяд кіравання караля Альфрэда паводле звестак, атрыманых ад вікінгаў, якія наведалі гэтае месца.

## Гісторыя 
Заснаваны крыжакамі ў 1237 годзе на месцы болей старажытнага цэнтра, які прынята атаясамліваць з вараскім Трусо. Насельніцтва — 126 419 тыс. жыхароў (2009).

Гістарычна прускі горад, цэнтр старажытнапрускай вобласці Памезанія, Эльблёнг стаў часткай Польшчы толькі пасля Другой сусветнай вайны. Новае польскае насельніцтва ў значнай ступені складалася з палякаў, пераселеных з Савецкага Саюза.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
У горадзе развіты цяжкае і транспартнае машынабудаванне (вытворчасць турбін, кавальска-прэсавага, суднавага абсталявання, станкоў), дрэваапрацоўчая, швейная, харчовая прамысловасць.

## Славутасці 
left|200px|thumb|Кафедральны сабор Св. Мікалая
* Помнікі гатычнай архітэктуры (XIII—XIV стст.)

*  Лер, Ніжняя Саксонія, Германія *(з 23 ліпеня, 2001)*
*  Нарва, Эстонія

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка муніцыпалітэта
Скаляр

**Скаля́р**, **скалярная велічыня** — велічыня, кожнае значэнне якой можа быць выражана адным (рэчаісным) лікам.

У лінейнай алгебры рэчаісныя лікі называюцца **скалярамі** і суадносяцца з вектарамі пры дапамозе аперацыі множання вектара на лік, вынікам якой з’яўляецца яшчэ адзін вектар.

Увогуле скаляры, якія адносяцца да нейкай вектарнай прасторы, могуць быць камплекснымі лікамі альбо элементамі любых алгебраічных палёў.

Аперацыя скалярнага здабытку, якая вызначаная на нейкай вектарнай прасторы, дазваляе памножыць два вектары і атрымаць скаляр. 

У фізіцы скалярам з’яўляецца фізічная велічыня, якая не залежыць ад напрамку, а, значыць, і ад абранай каардынатнай сістэмы.

У праграмаванні скалярам называецца пераменная ці поле, якія здольныя ўтрымліваць толькі адно значэнне ў нейкі момант часу (у адрозненне ад пераменных такіх тыпаў, як спісы, запісы і пад.). У некаторых выпадках значэнне скаляра можа атаясамляцца з лікам. **Скалярным тыпам даных** называецца тып скалярнай пераменнай. Прыкладамі скалярных тыпаў з мовы праграмавання Pascal з’яўляюцца `char`, `integer`, `real` і іншыя.

Прыкладамі скалярных велічынь з’яўляюцца даўжыня, плошча, час, шчыльнасць, работа.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Лопатников Л. И.* Экономико-математический словарь: Словарь современной экономической науки. — 5-е изд., перераб. и доп. — М.: Дело, 2003. — 520 с.

Катэгорыя:Абстрактная алгебра
Фунт

**Фунт**:

* **Фунт** — грашовая адзінка некалькіх краін.
* **Фунт** — адзінка вымярэння масы.
Фунт (грашовая адзінка)

**Фунт** (; ; ; ; ; ) — грашовая адзінка шматлікіх дзяржаў, назва якой першапачаткова пазначала фунт срэбра.

* Аўстралійскі фунт () — грашовая адзінка Аўстраліі з 1910 па 1966 год;
* Англійскі (), або брытанскі фунт (), або фунт Вялікабрытаніі (GBP), або фунт стэрлінгаў () — найстарэйшая ў свеце грашовая адзінка, якая ўсё яшчэ знаходзіцца ў абароце;
* Бермудскі фунт () — валюта Бермудскіх астравоў, якая дзейнічала да 1970 года;
* Гібралтарскі фунт () — грашовая адзінка;
* Егіпецкі фунт () (EGP) — грашовая адзінка;
* Ізраільскі фунт () — грашовая адзінка Ізраіля з 1952 па 1980 год;
* Ірландскі фунт (; ) — грашовая адзінка Ірландыі з 1928 па 2002 год;
* Італьянская ліра (фунт) () — грашовая адзінка Італіі з 1861 па 2002 год;
* Кіпрскі фунт (; ) (CYP) — грашовая адзінка Кіпра з 1879 па 2007 год;
* Ліванскі фунт (; ) — грашовая адзінка Лівана;
* Мальтыйскі фунт (; ) — грашовая адзінка Мальты;
* Новазеландскі фунт () — грашовая адзінка Новай Зеландыі;
* Рымскі фунт, лібра, лібральная або рымская вага () — вагавая і грашовая адзінка Рымскай імперыі;
* Радэзійскі фунт () — грашовая адзінка Радэзіі ў 1964—1970 гадах.
* Фунт вострава Святой Алены ці Фунт Святой Алены () (SHP) — грашовая адзінка астравоў Святой Алены і Узнясення;
* Сірыйскі фунт () — грашовая адзінка Сірыі;
* Суданскі фунт () — грашовая адзінка Судана;
* Турэцкая ліра (фунт) () — грашовая адзінка Турцыі з 1844 года;
* Фунт Фалклендскіх астравоў () (FKP) — грашовая адзінка Фалклендскіх астравоў;
* Французскі ліўр (фунт) () — грашовая адзінка Францыі з часоў Сярэднявечча да 1799 года;
* Шатландскі фунт — грашовая адзінка Шатландыі;
* Паўднёваафрыканскі фунт () — грашовая адзінка ПАР;
* Паўднёварадэзійскі фунт () — грашовая адзінка Паўднёвай Радэзіі ў 1934—1956 гадах;
* Паўднёвасуданскі фунт () — грашовая адзінка Паўднёвага Судана.

## Гл. таксама 
* Ліра
* Ліўр


Катэгорыя:Азіяцкія валюты
Катэгорыя:Афрыканскія валюты
Катэгорыя:Валюты Акіяніі
Катэгорыя:Еўрапейскія валюты
Катэгорыя:Паўночнаамерыканскія валюты
Катэгорыя:Паўднёваамерыканскія валюты
Віталь Анатолевіч Кібук

**Віталь Кібук** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца пінскай «Хвалі».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец пінскага футбола, пачынаў кар’еру ў якасці нападніка, гуляючы за пінскую «Хвалю». Другую палову сезона 2010 правёў у брэсцкім «Дынама», а ўжо ў наступным годзе апынуўся ў складзе мінскага «Дынама». Не здолеў замацавацца ў асноўным складзе і ў лістападзе 2012 года пакінуў клуб.

У студзені 2013 года падпісаў кантракт з «Мінскам». У «Мінску» хутка замацаваўся ў аснове, стаў выступаць на пазіцыі правага паўабаронцы. У сезоне 2013 з 6 галамі стаў другім бамбардзірам клуба пасля Рамана Васілюка. У студзені 2014 года падоўжыў кантракт з «Мінскам» на год, але сезон 2014 правёў не так паспяхова, звычайна толькі выхадзіў на замену.

У студзені 2015 года перайшоў у «Тарпеда-БелАЗ». У складзе жодзінскага клуба стаў пераважна выхадзіць на замену. У студзені 2016 года пакінуў Жодзіна.

У лютым 2016 года пасля прагляду падпісаў кантракт з мікашэвіцкім «Гранітам», дзе спачатку выхадіў на замену, а потым стаў з’яўляцца ў стартавым складзе. У ліпені 2016 года перайшоў у «Слуцк», дзе неўзабаве замацаваўся ў якасці асноўнага правага паўабаронцы. У снежні 2017 года падоўжыў кантракт са «Слуцкам». У сезоне 2018 працягваў выступаць у стартавым складзе, толькі ў кастрычніку і лістападзе адсутнічаў з-за траўмы. У снежні 2018 года падпісаў новае пагадненне са случанамі. У сезоне 2019 страціў месца ў стартавым складзе, звычайна выхадзіў на замену або заставаўся на лаўцы запасных. У снежні 2019 года разарваў кантракт са «Слуцкам».

У пачатку 2020 года стаў трэніравацца з пінскай «Хваляй» і ў лютым падпісаў кантракт. Стаў іграком асновы пінскай каманды. У студзені 2021 года падоўжыў пагадненне з клубам. У сезоне 2021 заставаўся трывалым іграком стартавага складу, з 7 галамі стаў другім бамбардзірам каманды. У студзені 2022 года падоўжыў кантракт з клубам яшчэ на год. У сезоне 2022 стаў капітанам пінскай каманды, з 9 галамі стаў адным з найлепшым яе бамбардзіраў.

У студзені 2023 года зноў падоўжыў пагадненне з «Хваляй». У снежні 2023 года падпісаў новы гадавы кантракт з клубам.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за алімпійскую зборную Беларусі.

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2012
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2013

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Хваля Пінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Пуд

**Пуд** — састарэлая адзінка вымярэння масы ў рускай і літоўскай сістэмах мер.
1 пуд = 40 фунтам = 1 280 лотам = 3 840 залатнікам = 368 640 долям. Таксама 10 пудоў = 1 бяркоўцу, больш старажытнай адзінцы масы на Русі.

З 1899 года, ў адпаведнасці з «Положением о мерах и весах 1899 года»:

**1 пуд = 16.3804815 кг**

## Суадносіны з іншымі адзінкамі вагі 
* 1 пуд = 40 вялікім грывенкам
* 1 пуд = 40 фунтам
* 1 пуд = 80 малым грывенкам
* 1 пуд = 16 бязменам
* 1 пуд = 1280 лотам

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння масы
Катэгорыя:Руская сістэма мер
Катэгорыя:Літоўская сістэма мер
Пскоўскае возера

**Пскоўскае возера** () — буйное прэснаводнае возера, з'яўляецца паўднёвым складнікам так званага Чудска-Пскоўскага азёрнага комплексу. З паўночным Чудскім возерам Пскоўскае злучае Цёплае возера. Плошча возера — 709 км² (20 % усяго комплексу). Пасля 1945 года, калі Пячорскі раён вярнуўся ў склад Пскоўскай вобласці, большая частка берагавой лініі Пскоўскага возера (у адрозненне ад больш прыгранічнага Чудскага), роўна як і ўсе яго астравы кантралююцца Расіяй (Пскоўская вобласць), Эстоніі належыць невялікі 6%-ы ўчастак на паўночным захадзе возера.

## Этымалогія 
Назва возера паходзіць ад імя горада Пскова, які стаіць на берагах возера.

## Спасылкі 
* Тапаграфічная карта O-35-Г — 1 : 500 000

Катэгорыя:Азёры Ленінградскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Катэгорыя:Чудска-Пскоўскае возера
Катэгорыя:Памежныя азёры
Катэгорыя:Басейн Чудскага возера
Дзмітрый Віктаравіч Гушчанка

**Дзмітрый Гушчанка** (нар. , ) — беларускі футбаліст, брамнік клуба «Віцебск».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец віцебскага футбола, з 2007 года гуляў за дубль «Віцебска», аддаваўся ў арэнду ў клубы ніжэйшых ліг. У 2010 годзе стаў асноўным брамнікам віцебскага клуба, выцесніўшы вопытнага Юрыя Васюціна.

Улетку 2011 года перайшоў у мінскае «Дынама». 28 жніўня 2011 года, гуляючы супраць БАТЭ, прычыніў цяжкую траўму нападніку Віталю Радзівонаву.

У 2012 годзе страціў месца ў аснове, і ў студзені 2013 года быў аддадзены ў арэнду ў бабруйскую «Белшыну». У «Белшыне» стаў асноўным брамнікам. Па заканчэнні сезона 2013 вярнуўся ў «Дынама», але ў мінскім клубе перастаў з’яўляцца нават на лаўцы запасных. У ліпені 2014 года вярнуўся ў «Белшыну», дзе зноў стаў першым брамнікам.

У студзені 2015 года стаў іграком «Віцебска». Замацаваўся ў якасці асноўнага брамніка віцяблян, у сезоне 2015 правёў усе 26 матчаў чэмпіянату. У сезоне 2016 стаў капітанам каманды.

Сезон 2018, як і папярэднія, пачынаў як асноўны брамнік, аднак 29 красавіка ў матчы супраць «Смалявічаў» (1:1) атрымаў чырвоную картку і быў выдалены, а неўбававе дадаткова быў дыскваліфікаваны на пяць матчаў. Пасля адбыцця дыскваліфікацыі ўжо не здолеў выцесніць з асновы Андрэя Шчарбакова.

У сезоне 2019 зноў стаў асноўным брамнікам віцебскай каманды. У студзені 2020 года знаходзіўся на праглядзе ў казахстанскім клубе «Каспій», аднак у выніку вырашыў падоўжыць кантракт з «Віцебскам». У сезоне 2020 стаў часцей саступаць месца ў аснове Арцёму Сароку, у 2021 годзе вярнуўся ў стартавы склад. У студзені 2022 года падоўжыў пагадненне з клубам.

У сезоне 2022 правёў без замен усе 30 матчаў каманды ў чэмпіянаце Беларусі. У студзені 2023 года, нягледзячы на вылет «Віцебска» ў Першую лігу, вырашыў застацца ў клубе на новы сезон.

## Міжнародная кар’ера 
Былы ігрок моладзевай зборнай Беларусі.

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2012
*  Бронзавы прызёр моладзевага чэмпіянату Еўропы: 2011, Данія

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Мясакамбінат Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Чудское возера

thumb|300px|Чудское возера з космасу

**Чудское возера**, або **Пэ́йпсі** () — буйное прэснаводнае возера, з'яўляецца паўночным складнікам так званага Чудска-Пскоўскага азёрнага комплексу.

Плошча возера складае 2613 км² (73 % ад азёрнага комплексу).

Паўночны і заходні берагі належаць рэспубліцы Эстонія, усходні — Расійскай Федэрацыі (Пскоўская вобласць і невялікі ўчастак у вытоку ракі Нарва належыць Сланцаўскаму раёну Ленінградскай вобласці). З боку рэспублікі Эстонія з возерам мяжуюць з поўначы на поўдзень мааконды (паветы) Іда-Вірумаа, Йыгевамаа і Тартумаа.

Пасярэдзіне возера праходзіць мяжа Расіі і Эстоніі. Раней з'яўлялася ўнутраным вадаёмам СССР, а да гэтага — Расійскай імперыі, калі да яго берагоў выходзілі межы Пскоўскай, Санкт-Пецярбургскай, Ліфляндскай і Эстляндскай губерняў. Прылеглыя да возера тэрыторыі называюцца Прычуддзе.

## Этымалогія 
Этнонім *чудзь* у Старажытнай Русі ўжываўся для пазначэння старажытных эстаў, уключаючы сету, а таксама як зборная назва розных фіна-ўгорскіх народаў. Назва гэта чыста славянская, таму, што эсты сябе чуддзю ніколі не звалі.

## Гістарычныя факты 
На лёдзе Чудскога возера 5 красавіка 1242 года адбылося знакамітае Лядовае пабоішча — бітва рускага войска князя Аляксандра Неўскага супраць войскаў Лівонскага ордэна. З-за зменлівасці гідраграфіі Чудскога возера, гісторыкам доўгі час  не атрымлівалася дакладна вызначыць месца, дзе адбылася бітва. Толькі дзякуючы працяглым даследаванням, праведзеным экспедыцыяй Інстытута археалогіі Акадэміі навук СССР, было ўсталявана месца бітвы. Яно летам пагружана ў ваду і знаходзіцца прыблізна за 400 метраў ад вострава Сігавец.

## Спасылкі 
* Чудское возера. Падрабязны нарыс
* Чудское возера. Гідраграфія 
* 

Катэгорыя:Азёры Ленінградскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Катэгорыя:Чудска-Пскоўскае возера
Катэгорыя:Памежныя азёры
Катэгорыя:Басейн Нарвы
Мегаліты

]]
**Мегалі́ты** ( — вялікі,  — камень) — археалагічныя помнікі, якія ўяўляюць сабою вялікія апрацаваныя чалавекам камяні, часам складзеныя ў штучныя канструкцыі, не замацаваныя растворам.

* Янова — група вялікіх камянёў на мысе возера Янова ў Полацкім раёне, меркаванае свяцілішча каменнага веку.

## Асноўныя тыпы канструкцый 
* Менгір
* Кромлех
* Каірн або сейд
* Каменнае кола або каменны лабірынт
* Пірамідальная канструкцыя
* Галерэя
* Каменны курган
* Таўла

## Спасылкі 
* 
* Вельмі змястоўны англамоўны сайт пра мегаліты ў розных краінах свету
* Мегалітычныя пабудовы Мальты
* Карта мегалітаў Брытанскіх астравоў

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты
Лёс

**Лёс** — у паўсядзённым разуменні, у міфалогіі і ірацыяналістычнай філасофіі незразумелая, недаступная розуму, загадкавая прадвызначанасць падзей і ўчынкаў. У старажытнагрэчаскай міфалогіі ўвасаблялася ў вобразах Мойраў (трох багінь лёсу). Старажытныя рымляне называлі іх Паркамі і верылі ў няўхільную прадвызначанасць усяго, што адбываецца з чалавекам, у яго фатальнасць.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Магія
Катэгорыя:Рэлігія
Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Катэгорыя:Канцэпцыі этыкі
Катэгорыя:Анталогія
Катэгорыя:Міфапаэтыка
Ваканай

— порт на востраве Хакайда, самы паўночны горад Японіі.

Горад размешчаны на беразе праліва Лаперуза Ахоцкага мора, які аддзяляе Хакайда ад вострава Сахалін. Заснаваны горад 1 красавіка 1949 года. Клімат вільготны, дажджлівы і ветраны, за год выпадае больш за 1 100 мм ападкаў. Узімку звычайна выпадае снег.

Гарады Южна-Сахалінск, Невельск і Карсакаў — пабрацімы Ваканая. Порт часта наведваецца маракамі з Расіі.

## Клімат 
Клімат Ваканая ўмераны мусонны. З-за ўплыву цёплага цячэння Курасіа зімы тут значна цяплейшыя, чым у размешчаным непадалёк Южна-Сахалінску, а таксама, чым у Тэрнеі, размешчаным прыкладна на адной жа шыраце з Ваканаем.

## Транспарт 
Канцавая станцыя Галоўнай лініі Соя. Злучаны з Карсакавым паромнай пераправай.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 

Image:Wakkanai harbor.JPG|Выгляд з узгорка
Image:Wakkanai night view.JPG|Уначы
Image:Sunset of Cape Soya.jpg|Захад

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Хакайда
Катэгорыя:Парты Ціхага акіяна
Мурманскі бераг

thumb|300px|Мурманскі бераг са Святога Носа

**Му́рманскі бе́рег** — скалісты і слаба расчлянёны бераг Баранцава мора ад Нарвежскай мяжы да мыса Святы Нос. Мае некалькі заліваў (Кольскі, Мотаўскі і іншыя), якія глыбока ўразаюцца ў бераг, уздоўж берага — шэраг астравоў (найбольш буйны — Кільдзін). Участкі мора, якія прылягаюць да берага, з'яўляюцца месцам рыбнай здабычы. Найважны порт — Мурманск. На Мурманскім беразе адзін з самых нізкіх атмасферных ціскаў на Зямлі (на ўзроўні мора) (750 міліметраў ртутнага слупа, або 99 990 Па). 

Катэгорыя:Берагі Мурманскай вобласці
Мотаўскі заліў

**Мо́таўскі залі́ў** (**Мо́таўская губа**, **Кіто́ва Магі́ла**) — заліў (фіёрд) у Баранцавым моры. Знаходзіцца паміж Мурманскім берагам Кольскага паўвострава і паўвострава Сярэдні і Рыбацкі. Даўжыня 43 км. Шырыня ад 5 да 15 км. Глыбіня звыш 200 м. Бераг скалісты стромкі. Узімку замярзае толькі ў самыя суровыя зімы. Прамыслоўцы Архангельскай губерні ў XIX і пачатку XX стагоддзя звалі яго **Кітова магіла**, таму што туды часам хвалямі прыбівае мёртвых кітоў.

На паўднёвым беразе заліва размешчаны мыс Пікшуеў.

## Спасылкі 
* Тапаграфічная карта

Катэгорыя:Залівы Баранцавага мора
Катэгорыя:Залівы Мурманскай вобласці
Авісавела

**Авісаве́ла** (, ) — горад у Заходняй правінцыі Шры-Ланкі. Насельніцтва - 21597 чал. (2001 г.).

Месціцца у горнай мясцовасці ў 59 км на ўсход ад Каломба. У XVI - XVII стст. была цэнтрам сінгальскай дзяржавы Сітавака. Пазней далучана да дзяржавы з цэнтрам у Канды. Аснова эканомікі - хімічная прамысловасць. Працуюць аўтобусная і чыгуначная станцыі. На тэрыторыі горада вядуцца археалагічныя раскопкі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі
*Avissawella City in Sri Lanka 

Катэгорыя:Гарады Шры-Ланкі
Тазаўская губа

**Тазаўская губа** () — заліў, частка Обскай губы Карскага мора, паміж паўвостравамі Гыданскім і Тазаўскім, тэрыторыя Расіі (Тазаўскі раён, Ямала-Ненецкая аўтаномная акруга).

Даўжыня каля 330 км, шырыня ля ўваходу 45 км. Уяўляе сабой затопленыя працягі далін рэк Таз і Пур, якія ў яе ўпадаюць. Берагі нізінныя. Глыбіні да 9 м. Прылівы паўсутачныя, да 0,7 м. У Тазаўскую губу ўпадаюць рэкі Таз, Пур, Месаяха, Салякаптан.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Залівы Карскага мора
Катэгорыя:Залівы Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі
Катэгорыя:Эстуарыі
Манар

**Мана́р** (, ) — востраў у Полкскім праліве. Уваходзіць у склад дзяржавы Шры-Ланка. Плошча - 130 км². Насельніцтва - 45307 чал. (2003 г.).

## Прырода і геаграфія
Манар складзены пераважна вапнякамі, даволі нізкі. Выцягнуты з паўднёвага ўсходу на паўночны захад.  Прыкладная даўжыня - 18 км, шырыня - 2 км. Берагі пясчаныя. На поўначы вылучаецца шырокі пляж. Пераважаюць чырвоназёмныя глебы.

Клімат трапічны пасатны, засушлівы. Сезон мусонаў працягваецца ўсяго 2 месяцы.

Флора прадстаўлена зараснікамі хмызнякоў і дрэў. Фаўна бедная. У мінулым на востраў былі інтрадуцыраваны афрыканскія аслы і баабабы. Шмат птушак.

Злучаны з асноўнай часткай Шры-Ланкі шашой А14. У 1914 - 1964 гг. дзейнічала чыгуначная паромная пераправа ў Індыю, разбураная ў выніку ўрагана. Планавалася аднавіць яе пасля 2012 г.

## Гісторыя
Засяленне вострава Манар адбылося ў глыбокай старажытнасці. З сяр. 1 тысячагоддзя да н. э. ён кантраляваўся валадарамі Анурадхапуры. З кан. 1 тысячагоддзя да н. э. сюды сталі перасяляцца тамілы з Паўднёвай Індыі, у тым ліку прадстаўнікі высакароднай касты Карыяраў - Курукула. Яны традыцыйна займаліся сельскай гаспадаркай і ловам рыбы.

У XVI ст. Манар быў захоплены партугальцамі, якія пабудавалі на ім крэпасць і ахрысцілі частку мясцовага насельніцтва. У XVII ст. востраў быў далучаны да ўладанняў Нідэрландаў, а ў кан. XVIII ст. - Вялікабрытаніі. У 1948 г. стаў часткай незалежнай Шры-Ланкі.

Пад час грамадзянскай вайны 1983 - 2009 гг. уваходзіў у зону баявых дзеянняў. У 1990 г. байцы  ТВТІ выселілі з Манара ўсіх мусульман.

## Славутыя мясціны
На востраве існуе некалькі індуісцкіх храмаў і святых мясцін. Захаваліся рэшткі хрысціянскага касцёла і партугальскай крэпасці. У крэпасці знаходзіцца паліцэйская адміністрацыя, таму ўваход турыстам забаронены. Ваенна-марская база імкнецца развіваць турызм на паўночным узбярэжжы, у тым ліку арганізуе плаванне ўздоўж паўночных астравоў.

## Спасылкі 
* A journey to Mannar and the ‘Dancing Islands’
* A STUDY ON THE INDIGENOUS PEOPLE OF MANNAR AND MATHODDAM
* Navy Defends Mannar Island successfully 

Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Астравы Шры-Ланкі
Тазаўскі паўвостраў

**Та́заўскі паўво́страў** — паўвостраў у Расіі, на поўначы Заходне-Сібірскай раўніны, паміж Обскай губой на захадзе і Тазаўскай губой на ўсходзе.

Даўжыня паўвострава каля 200 км, шырыня ў сярэднім 100 км, вышыня да 100 метраў. Паверхня раўнінная, пакрытая шматлікімі азёрамі і балотамі, слаба нахілена на ўсход да Тазаўскай губы і абрываецца буйнымі абрывамі на захадзе да Обскай губы. Расліннасць — імхова-лішайнікавая і кустовая тундра. Маюцца радовішчы газу.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сайт Экалагічнага цэнтра «Экосистема»™ 

Катэгорыя:Паўвостравы Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі
Карэльскі перашыек

1939—1940 гг.]]
]]

**Карэльскі перашыек** — участак сушы паміж Фінскім залівам і Ладажскім возерам. Паўднёвай мяжой Карэльскага перашыйка лічыцца рака Нява, а паўночная мяжа праходзіць па лініі Выбарг — мяжа Ленінградскай вобласці і Карэліі.

Геаграфічна гэта тэрыторыя прыкладна паміж 61°21’ і 59°46’ паўночнай шыраты і 27°42’ і 31°08’ усходняй даўгаты. З поўначы на поўдзень працягласць перашыйка складае 150—180 км, з захаду на ўсход 55—110 км.

Найвышэйшы пункт Карэльскага перашыйка — гара Ківісюр'я, вышыня якой 203,7 м над узроўнем мора (па даных пачатку XX стагоддзя — 206 м, паводле даных фінскіх даваенных тапографаў — 205 м, паводле даных Вялікай савецкай энцыклапедыі — 201 м), размешчана непадалёк ад мястэчка Наважылава, ва ўрочышчы Каменная гара.

Адміністрацыйна тэрыторыя падзелена паміж Санкт-Пецярбургам (Курортны, Прыморскі, Выбаргскі, Калінінскі, Краснагвардзейскі і Неўскі (правы бераг) раёны Санкт-Пецярбурга) і Ленінградскай вобласцю (Прыазерскі, Выбаргскі і Усевалажскі раёны Ленінградскай вобласці).

## Гл. тасама 
* Пасёлак Рошчына

## Спасылкі 
* Тапаграфічныя карты — Карэльскі перашыек, маштаб 1: 50 000
Калінінградскі заліў

[thumb|Заліў у польскім [Фромбарку]]
**Калінінградскі заліў** (таксама **Ві́слінскі заліў**) — заліў, размешчаны ў паўднёвай частцы Балтыйскага мора, званы таксама Віслінскім (у Польшчы), нямецкая назва , літоўская назва . Беларуская назва ад размешчанага на заліве горада Калінінград.

## Геаграфія і гідралогія 
Фактычна Калінінградскі заліў з'яўляецца лагунай — амаль закрытым вадаёмам, аддзеленым ад мора пясчанай Балтыйскай (Віслінскай) касой. Абмен вады адбываецца праз вузкі Балтыйскі праліў, размешчаны ва ўсходняй частцы ў раёне горада Балтыйска. Узровень вады ў заліве некалькі вышэй узроўня мора, таму ў праліве, які злучае заліў з морам, маецца цячэнне. У заліў упадаюць рэкі Нагат (правы рукаў Віслы), Прэголя, Прахладная і іншыя, таму вада ў заліве з'яўляецца даволі прэснай. Даўжыня заліва 91 км, шырыня вар'іруе ад 2 да 11 км, плошча 838 кв. км. Агульная берагавая лінія працягнулася на 270 км, з якіх 159 км адносяцца да Расіі і 111 км да Польшчы. Сярэдняя глыбіня складае 2,7 м, максімальная (за выключэннем штучнага фарватара — Калінінградскага марскога канала) 5,2 м. Уздоўж канала знаходзяцца насыпныя астравы (Зялёны і інш.). Найбольш буйны востраў Насыпны знаходзіцца на расійскай тэрыторыі. Назва кажа пра яго паходжанне. Ён быў штучна створаны на натуральнай водмелі ў 30-я гады мінулага стагоддзя. Падчас вайны на ім знаходзілася батарэя пражэктарных установак. Цяпер там усталяваны два навігацыйных знака: 1.Насыпны-Паўночны і 2.Насыпны-Паўднёвы, якія дзейнічаюць з 10 красавіка па 5 снежня.

Акваторыя заліва падзелена паміж Расіяй і Польшчай, пры гэтым 56,2 % яе плошчы адносяцца да Расіі і астатнія да Польшчы..

## Фаўна 
Заліў насяляе 57 відаў кругларотых і рыб, якія адносяцца да 22 сямействаў (з якіх 20 відаў адносяцца да карпавых). Асноўныя прамысловыя рыбы — салака, лешч, судак, вугор, плотка, акунь і чахонь (*Pelecus cultratus*). У меншай ступені маюць прамысловае значэнне мянтуз, шчупак, жэрах, гусцяра, рачная камбала (*Platichthys flesus*) і ёрш..

## Спасылкі 
* Маніторынг якасці вод Віслінскага заліва на аснове спадарожнікавага зандавання 

Катэгорыя:Залівы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Залівы Калінінградскай вобласці
Катэгорыя:Залівы Польшчы
Катэгорыя:Геаграфія Вармінска-Мазурскага ваяводства
Катэгорыя:Геаграфія Паморскага ваяводства
Катэгорыя:Лагуны
Енісейскі заліў

**Енісе́йскі заліў** — заліў Карскага мора, паміж Гыданскім паўвостравам і мацерыковай Еўразіяй.

Даўжыня да мыса Сопачная Карга каля 225 км. Шырыня ля ўваходу каля 150 км. Глыбіня 6-20 м. У заліў упадае Енісей, ён з’яўляецца эстуарыем ракі. Узімку заліў пакрываецца нерухомым лёдам (прыпаем), у паўночнай частцы — плывучымі льдамі. Вызваляецца ад лёду на 3 летніх месяца. Прылівы паўсутачныя (вышынёй да 0,4 м). Рыбалоўства (нельма, омуль і інш.), паляванне на марскіх жывёл (цюлень, бялуха). Па Енісейскаму заліву праходзяць марскія шляхі да портаў ніжняга Енісея — Дудзінкі і Ігаркі. На ўсходнім беразе ля ўваходу ў заліў знаходзіцца порт Дзіксан, каля якога на аднайменным востраве Дзіксан знаходзіцца гідраметэаралагічная абсерваторыя.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Залівы Карскага мора
Катэгорыя:Залівы Краснаярскага края
Катэгорыя:Эстуарыі
Фларыдскае цячэнне

**Флары́дскае цячэнне** — цёплае марское цячэнне ў Атлантычным акіяне ўздоўж паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа амерыканскага штата Фларыда.

З’яўляецца працягам Карыбскага цячэння і цячэ ва ўсходнім кірунку праз Фларыдскі праліў паміж Фларыдай і Кубай. Пасля гэтага перад Багамскімі астравамі паварочвае на паўночны ўсход. Трохі паўночней аб’ядноўваецца з Антыльскім цячэннем і ўтварае Гальфстрым. Цячэннем у асноўным пераносяцца воды з Карыбскага мора, якія паступаюць праз Юкатанскі праліў.

Фларыдскае цячэнне нясе прыкладна 32 млн м³ вады ў секунду пры хуткасці 1,8 м/c. Салёнасць вады ў ядры цячэння больш за 36 г/л.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вымярэнні Фларыдскага цячэння ў Фларыдскім праліве
* *Полосин А. С.* Флоридское течение // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Цячэнні Атлантычнага акіяна
Фларыда (паўвостраў)

**Флары́да** () — паўвостраў на паўднёвым усходзе Паўночнай Амерыкі, на якім размешчана большая частка штата Фларыда Злучаных Штатаў Амерыкі. Плошча 115 тысяч км2. З усходу абмываецца водамі Атлантычнага акіяна, з захаду — водамі Мексіканскага заліва. Ад вострава Куба на поўдні аддзелены Фларыдскім пралівам.

Паверхня ўяўляе сабой плоскую раўніну вышынёй да 99 м. Раўніна складзена галоўным чынам палеаген-неагенавымі вапнякамі, што абумоўлівае шырокае развіццё карста. Усходняя частка паўвострава прыпаднята, заходняя актыўна апушчана, на беразе маецца шмат лагун і мангравых лясоў. Клімат акіянічны, на поўначы паўвострава субтрапічны, трапічны на яго поўдні. Зіма цёплая і сонечная, лета вільготнае. Сярэдняя тэмпература студзеня ад 14&nbsp;°C на поўначы, да 20,7&nbsp;°C на поўдні, сярэдняя тэмпература ліпеня адпаведна ад 27 да 28,7&nbsp;°C. Колькасць ападкаў — 1200—1400 мм у год. Рэкі кароткія, але мнагаводныя (напрыклад, рака Сент-Джонс, суднаходная). Багацце азёр і балот. На паўвостраве знаходзіцца найбуйнейшы вадаём поўдня ЗША — возера Акічобі. Шырокі забалочаны раён Эверглейдс на поўдні паўвострава мае статус нацыянальнага парку. Расліннасць на поўначы — субтрапічная (хвоі, магноліі, карлікавыя пальмы), на поўдні — трапічная (пальмы і інш.). Карысныя выкапні прадстаўлены радовішчамі фасфарытаў і тытанавых руд. На ўсходнім узбярэжжы зімовыя курорты ЗША (галоўны — Маямі).

Выява:Everglades-np.jpg|Нацыянальны парк Эверглейдс
Выява:Friendship Fountain at Night.JPG|Фантан Дружбы ў Джэксанвіле
Выява:Florida topographic map-en.svg|Карта штата Фларыда

Катэгорыя:Геаграфія Фларыды
Фларыда
Фларыда
Хатангскі заліў

**Ха́тангскі заліў** (заліў Ха́танга) — заліў у моры Лапцевых, утвараецца пры ўпадзенні ракі Хатангі.

Даўжыня заліва больш 200 кіламетраў, найбольшая шырыня — больш 50 кіламетраў. Востраў Вялікі Бегічаў падзяляе заліў на два пралівы: Паўночны (шырыня 13 км) і Усходні (шырыня 8 км). Найбольшая глыбіня 29 метраў. Берагі высокія, абрывістыя, зрэзаныя. Вышыня прыліваў каля 1,4 метра. У заходняй частцы заліва размешчана бухта Кажэўнікава. Большую частку года заліў пакрыты лёдам. Большая частка заліва адносіцца да Краснаярскага края, меншая да Якуціі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Залівы Краснаярскага края
Катэгорыя:Залівы Якуціі
Гвіянскае цячэнне

**Гвіянскае** (**Карыбскае**) **цячэнне** — цёплае цячэнне ў Атлантычным акіяне каля паўночна-ўсходніх берагоў Паўднёвай Амерыкі, галіна Паўднёвага Пасатнага цячэння. Пачынаецца ў раёне мыса Сан-Рокі (Бразілія) і цячэ на паўночны захад уздоўж берагоў Гвіяны да зліцця з Паўночным Пасатным цячэннем. 

Хуткасць 1,8 — 2,3 км/гадз. Тэмпература цячэння ў сярэднім — 26-28 °C.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы - Дагон / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1997. - 576 с.: іл.

Катэгорыя:Цячэнні Атлантычнага акіяна
Шацкі раён (Украіна)

**Ша́цкі раён** () — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе Валынскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — г.п. Шацк ().

Утвораны 3 лютага 1993 (раней існаваў у 1940—1962 гадах) годзе. Насельніцтва раёна на  года складае 16987 чалавек, плошча — 759&nbsp;км².

## Геаграфія 
На тэрыторыі раёна знаходзяцца Шацкія азёры. Найбуйнейшае з іх — возера Свіцязь, буйны цэнтр турызму. У Шацкім раёне пачынаецца рака Прыпяць.

Раён мае выхад да дзяржаўнай мяжы Украіны з Польшчай і з Брэсцкім і Маларыцкім раёнамі Брэсцкай вобласці Беларусі.
## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 8 сельскіх саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 30 сёлаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Валынскай вобласці
Уладзімірскі раён

**Уладзімірскі раён** (), да 2022 года **Уладзімір-Валынскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўднёвым захадзе Валынскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Уладзімір ().

Утвораны 17 ліпеня 2020 года ў рамках адміністрацыйнай рэформы. У яго склад увайшла тэрыторыя былых Іванычаўскага, Лакачынскага, Уладзімір-Валынскага, часткова Турыйскага раёнаў, а таксама гарадоў абласнога падпарадкавання Новавалынск і Уладзімір-Валынскі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Валынскай вобласці
Дубок (возера)

**Дубо́к** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Заходняя Дзвіна, за 10 км на паўночны захад ад Полацка каля вёскі Гваздова.

Плошча паверхні возера складае 0,38 км². Даўжыня 1,12 км, найбольшая шырыня 0,42 км. Даўжыня берагавой лініі 3,26 км. Найбольшая глыбіня 7 м, сярэдняя 3,2 м. Аб’ём вады 1,21 млн. м³. Плошча вадазбору 1,5 км².

Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 5 м, пераважна спадзістыя і парослыя лесам. Берагавая лінія слабазвілістая, у заходняй частцы возера ўтварае два залівы. Берагі нізкія, месцамі сплавінныя, забалочаныя, пад хмызняком. Дно возера плоскае, выслана сапрапелем, на ўсходзе мелкаводдзе пясчанае. Вада празрыстая да 4,3 м.
Возера дыстрофнае. Больш 53 % плошчы возера зарастае, да глыбіні 4 м пашыраны імхі.

На паўночным усходзе з возера выцякае ручай у раку Полюшка.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка і іншыя віды рыб.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-22. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Дубок

Назву **Дубо́к** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Дубок — вёска ў Брэсцкім раёне
* Гомельская вобласць
** Дубок — былы пасёлак у Чачэрскім раёне
* Гродзенская вобласць
** Дубок — вёска ў Астравецкім раёне

## Азёры 
* Дубок — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці
* Дубок — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці
Дзягілі

**Дзягілі**:

* Вёска Дзягілі, вёска ў Слабадскім сельсавеце Мядзельскага раёна Мінскай вобласці
* Возера Дзягілі, возера Мядзельскага раёна Мінскай вобласці
Дзягілі (возера)

**Дзя́гілі** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. У басейне ракі Вузлянка, за 7 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Мядзел, каля вёскі Дзягілі.

Плошча возера складае 1,37 км².Даўжыня 1,71 км, найбольшая шырыня 1,17 км. Даўжыня берагавой лініі 4,44 км. Найбольшая глыбіня 1,7 м, сярэдняя 1,3 м. Аб’ём вады ў возеры 1,75 млн м³. Плошча вадазбору 4 км².
Катлавіна возера выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад, рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 1 м (на поўначы да 7 м), параслі хмызняком, на поўначы участкамі разараныя. Берагі сплавінныя, тарфяністыя, пад хмызняком. Паўночныя берагі пясчаныя. Дно выслана сапрапелем, уздоўж паўночнага берага — пяском. Пойма возера забалочаная. Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Зарастае надводнай расліннасцю да глыбіні 1—1,2 м. 3 возера бярэ пачатак Дзягільскі канал.

Водзяцца лешч, шчупак звычайны, язь, плотка, лінь, акунь, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-43 Выданне 1981 года. Праверана. Адпавядае стану мясцовасці на 1985 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нарачы
Селішча (археалогія)

, Гомельская вобласць, 2008 г.).]]
**Се́лішча** — археалагічны тэрмін, які пазначае рэшткі неўмацаванага паселішча (у адрозненне ад гарадзішча — рэшткаў умацаванага паселішча). Могуць адносіцца да першабытнаабшчыннага часу, Сярэдніх вякоў (V—XV ст.), а пры неабходнасці археалагічнага вывучэння больш позніх паселішчаў — і да Новага часу (кан. XV — пач. XX ст.). Таксама тэрмін, які сустракаецца ў сярэдневяковых летапісах у сэнсе *сяло, вёска*.

У Беларусі селішчы належаць у асноўным да апошняга перыяду першабытнага часу — жалезнага веку (VII ст. да н. э. — VIII ст. н. э.); сярэднявечнай, ці Старажытнай Русі (IX—XIII ст.), і больш позняга часу.

Неўмацаваныя паселішчы знаходзіліся на берагах рэк і азёр, на пакатых узвышшах у поймах рэк і мысападобных выступах. Селішчы плошчай да 1 га прымыкалі да гарадзішчаў і ўтваралі адзіны гаспадарчы комплекс. Селішчы плошчай больш за 1 га існавалі самастойна. Забудова праводзілася радамі, але сустракалася і забудова без бачнага парадку. Некаторыя селішчы мелі агароджу.

Селішчы як тып помніка археалогіі па сваім выглядзе звычайна не адрозніваюцца ад навакольнай мясцовасці — напрыклад, поля ці луга, могуць быць зарослыя лесам, альбо знаходзіцца ў сучасных населеных пунктах. Выяўляюцца па наяўнасці культурнага слоя зямлі. Могуць мець мясцовыя назвы (як урочышчы). З’яўляюцца аб’ектамі археалагічных даследаванняў, могуць выкарыстоўвацца ў мэтах турызму і экскурсій. Падлягаюць ахове ў якасці помнікаў гісторыі і культуры (падрабязней аб захаванні помнікаў археалогіі гл. у артыкуле «Гарадзішча»).

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Селище // Гуманитарный словарь, 2002. 

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты
Жодзень

**Жодзень** — возера ў Беларусі, у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свіна, за 32 км на паўночны захад ад горада Гарадок, каля вёскі Ноўка, за 0,4 км на поўдзень ад вёскі Прудок.

## Назва 
Назва Жодзень балцкага паходжання. У ёй вылучаецца балцкі гідранімічны корань *žod*- / *žad*-.

Той жа корань у рачных і азёрных назвах *Жодзінка, Жадунь, Жодуч, Няжодка, Пражода, а таксама ў двухасноўных гідронімах Валажода і Лебяжода (Лібажода).

Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы *Žadalis, Žadikė, Žad-upys*. Корань *Žad-* звязаны з моўным гняздом, у якім літоўскае *žadas* «мова, маўленне; прытомнасць», *žodis* «слова», *žasti* «прамаўляць; разгаворваць».

Значэнне мусіла прасунуцца ад «мовіць» да «цячы», так жа сама як стараіндыйскае *nadī* «рака, водная плынь» пайшло ад **nad*- «гучаць, шумець, раўсці, цурчэць».

Пашыральнік *-in-* аднаўляецца і ў балцкай воднай назве Чэусен (Чэусень) на Верхнім Павоччы, у назве возера Жовін "Рыбнае".

Значэнне азёрнай назвы Жодзень можна перадаць як «Праточнае (возера)». У Жодзень прыцякаюць тры ручаіны і дзве выцякаюць (адна напрамую ў раку Свіна, другая ў яе ж, але праз азёры Бярэзінец і Вялікая Восмата).

«Праточныя» азёры таксама маглі называцца з выкарыстаннем балцкага гідранімічнага кораня *ab*- (як Аболі ці Абстэрна).

Каля Жодзенскага возера — азёры з балцкімі назвамі Арлея, Восмата, Обаль (праз яго цячэ рака Обаль), Обалінец (на пэўным аддаленні на захадзе ад ракі Обаль).

## Гідраграфія 
Плошча паверхні возера 0,5 км². Даўжыня 1,1 км. Найбольшая шырыня 0,9 км. Даўжыня берагавой лініі 3,58 км. Плошча вадазбору 62,3 км². Катлавіна возера лопасцевай формы. Схілы катлавіны вышынёй 2—3 м, пад лесам і хмызняком, на ўсходзе разараныя. Праз возера працякае рака Копань з возера Беразінец, упадаюць 2 ручаі (на поўдні ручай з возера Соміна).

У возеры водзяцца лешч, шчупак, акунь, плотка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-24. Выданне 1980 года. Адпавядае стану мясцовасці на 1979 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Обалі
Жэльцы

**Жэ́льцы** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Сосніца, за 38 км на паўночны ўсход ад Полацка, каля вёскі Жэльцы.

Плошча возера складае 0,78 км². Даўжыня 1,86 км, найбольшая шырыня 0,72 км. Даўжыня берагавой лініі 5,02 км. Найбольшая глыбіня 2,8 м, сярэдняя 2 м. Аб’ём вады 1,56 млн. м³. Плошча вадазбору 63,5 км².
Катлавіна рэшткавага тыпу, выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны вышынёй да 7 м (на поўдні 15—20 м), пад лесам, на паўночным захадзе разараныя. Берагі нізкія. Дно плоскае, выслана пераважна пяском і ілам, у цэнтры — сапрапелем.
Возера дыстрафіруючае, праточнае. Упадаюць рака Няклейка з возера Няклея і ручай з возера Сіценец, выцякае рака Жэльцанка. Зарастае каля 2/3 плошчы возера да глыбіні 1,7—2 м. Прыбярэжная расліннасць пашыраецца на адлегласці 20—250 м.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, гусцяра, акунь, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Сосніцы
Іса (возера)

**І́са** — возера ў Беларусі, у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці на мяжы з Расіяй, у басейне ракі Обаль, за 40 км на поўнач ад горада Гарадок, за 8,5 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Езярышча.

Возера знаходзіцца сярод забалочанага лесу. Плошча паверхні возера складае 0,38 км². Найбольшая глыбіня 1,3 м, сярэдняя 0,8 м. Даўжыня 1,03 км. Найбольшая шырыня 0,53 км. Даўжыня берагавой лініі 3,05 км. Аб’ём вады 0,22 млн м³. Плошча вадазбору 30,5 км². Катлавіна рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны невыразныя. Берагавая лінія моцназвілістая. Берагі сплавінныя. Пойма шырынёй 20—100 м, забалочаная. Дно выслана сапрапелем. Возера дыстрофнае, слабапраточнае. Поўнасцю зарастае. На возеры 3 астравы агульнай плошчай 0,4 га. Праз возера цячэ ручай Чарнуя.

У возеры водзяцца лінь, шчупак, акунь, карась, плотка, краснапёрка.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-12. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 год.

Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Обалі
Кабак (возера)

**Каба́к** — возера ў Беларусі, у Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ладасна, за 17 км на паўночны ўсход ад горада Лепель, каля вёсак Кабак і Двор Бабча.

Плошча возера складае 0,23 км². Даўжыня 0,87 км. Найбольшая шырыня 0,4 км. Даўжыня берагавой лініі 2,1 км. Найбольшая глыбіня 8,9 м, сярэдняя 5,5 м. Аб’ём вады 1,26 млн м³. Плошча вадазбору 12,5 км².
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 5—8 м (ва ўсходняй частцы 20—25 м), на поўдні і паўднёвым захадзе невыразныя, спадзістыя, на поўначы пад лесам і хмызняком. Пойма шырынёй да 10 м, пераўвільготненая, месцамі тарфяністая, парослая хмызняком. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, пясчаныя, на паўднёвым захадзе возера сплавінныя. Мелкаводдзе вузкае, глыбакаводная частка ложа плоская, выслана крэменязёмістым сапрапелем. Возера эўтрофнае. Надводная расліннасць пашырана да глыбіні 2 м і на адлегласці 5—15 м ад берага возера. Да глыбіні 3—3,7 м растуць рагаліснік, рдзесты, гарлачыкі, шышняк.
На поўдні ў Кабак ўпадае ручай з возера Бабча, на поўначы выцякае ручай у возера Ладасна.

У возеры водзяцца шчупак, лінь, акунь, лешч, плотка, краснапёрка, мянтуз і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Басейн Дзівы
Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Юзаф Вольф

**Ю́заф Во́льф** (; , Варшава — , , Германія) — польскі гісторык. Член-карэспандэнт Польскай АН у Кракаве.

У расійскай дарэвалюцыйнай традыцыі **Восіп Людвікавіч Вольф** ().

Скончыў Лейпцыгскі ўніверсітэт. Вывучаў архіўныя фонды, прывілеі, хронікі, летапісы. Аўтар прац па генеалогіі і прасапаграфіі ўладарных, княжацкіх і іншых родаў і асоб Вялікага Княства Літоўскага — «Сенатары і саноўнікі Вялікага Княства Літоўскага 1386—1795» (1885), «Род Гедзіміна» (1886), «Князі літоўска-рускія з канца XIV ст.» (1895).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Антыльскае цячэнне

**Антыльскае цячэнне** — цёплае паверхневае марское цячэнне ў Атлантычным акіяне, якое падсілкоўвае разам з Фларыдскім цячэннем на поўначы ад Багамскіх астравоў знакаміты Гальфстрым. Узнікае пры дасягненні Паўночнаэкватарыяльным цячэннем Антыльскіх астравоў і пад уздзеяннем сілы Карыёліса цячэ ад іх у паўночным кірунку.

Пачынаецца некалькі ўсходней вострава Пуэрта-Рыка, з’яўляючыся працягам Паўночнага Пасатнага цячэння. На поўначы злучаецца з цячэннем Гальфстрым. Хуткасць 0,9—1,9 км/г, тэмпература ў лютым 25, у жніўні 28 °C. Салёнасць 36—37 %.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 552 с.: іл.

## Спасылкі 
* Антыльскае цячэнне

Катэгорыя:Цячэнні Атлантычнага акіяна
Прэсная вада

[thumb|right|[Крыніца]]
**Прэсная вада** — супрацьлегласць марской вады, ахоплівае тую частку даступнай вады Зямлі, у якой солі ўтрымліваюцца ў мінімальнай колькасці.

Вада, салёнасць якой не перавышае 0,1 %, нават у форме пары ці лёду завецца прэснай. Ледзяныя масівы ў палярных рэгіёнах і ледавікі ўтрымліваюць у сабе найбольшую частку прэснай вады зямлі. Апроч гэтага, прэсная вада існуе ў рэках, ручаях, прэсных азёрах, а таксама ў аблоках. Па розных падліках, дзель прэснай вады ў агульнай колькасці вады на Зямлі складае 2,5—3 %.

Каля 85—90 % запасаў прэснай вады ўтрымліваецца ў выглядзе лёду.

У сувязі з пашырэннем забруджання крыніц вады, ростам насельніцтва, засваеннем новых тэрыторый паўстае задача штучнага атрымання прэснай вады. Гэтага дасягаюць:
* апрасненнем марской вады, у тым ліку сонечным апрасненнем
* кандэнсацыяй вадзяной пары з паветра, з выкарыстаннем глыбіннай марской вады;
* кандэнсацыяй вадзяной пары ў сутачных акумулятарах холаду, у прыватнасці — натуральнага паходжання, такіх як пячоры ў прыбярэжных скалах.
Апошні спосаб стварае велізарныя прыродныя запасы прэснай вады ў прыбярэжных раёнах шэрагу краін, якія былі выяўлены нядаўна. Пласты з прэснай вадой часам цягнуцца і пад марскім дном, а праз расколіны ў непранікальных пластах б'юць прэсныя ключы.

Кошт прэснай вады становіцца такім высокім, што распачаты выпуск халадзільных установак, якія атрымліваюць ваду з вільготнага паветра метадам кандэнсацыі.

## Літаратура 
* Jackson, Robert B., Stephen R. Carpenter, Clifford N. Dahm, Diane M. McKnight, Robert J. Naiman, Sandra L. Postel, and Steven W. Running. 2001. Water in a changing world. *Ecological Applications* 11(4): 1027-1045.
* Richter, Brian D., Ruth Mathews, David L. Harrison, and Robert Wigington. 2003. Ecologically sustainable water management: managing river flows for ecological integrity. *Ecological Applications* 13(1): 206-224.

Катэгорыя:Вада
Мазовія

thumb|200px|Мазовія на карце Польшчы
right|thumb|200px|Мазавецкая зямля ва ў XIII—XVIII стагоддзях
**Мазо́вія**, радзей *Мазоўша, Мазавецкая зямля* (, лац. *Masovia*, ) — гістарычная вобласць у цэнтры Польшчы. Галоўны горад — Варшава. Жыхары Мазовіі завуцца мазаўшанамі.

У перыяд валадарання Конрада I (1207), які для абароны сваёй краіны ад спусташэнняў прусамі навёў на Прусію нямецкіх рыцараў, на тэрыторыі Мазовіі, якая была ў старажытны час часткай Польшчы, утварылася Мазавецкае княства. Калі ў 1526 са смерцю князёў Януша і Жыгімонта спынілася дынастыя Пястаў, што кіравала ў Мазовіі, кароль Жыгімонт I ізноў далучыў Мазовію да Польшчы.

Пры трэцім падзеле Рэчы Паспалітай, у 1795, Мазовія дасталася Прусіі, ад якой у 1807 была аддзелена і далучана да Герцагства Варшаўскага; у 1814 годзе ўвайшла ў склад Царства Польскага.

У XIV—XVII стагоддзях перасяленцы з паўночнай часткі Мазовіі актыўна каланізавалі паўднёвыя раёны Дзяржавы Тэўтонскага ордэна, у выніку чаго гэтыя землі атрымалі назву Мазурыя, гэта значыць зямля мазураў.

## Вядомыя асобы 
* Антоній Арцяхоўскі (1675—1709) — езуіцкі святар і педагог.
* Станіслаў Бабінскі (1611—1664) — езуіцкі святар і педагог.
* Андрэй Казімір Пагажэльскі (каля 1616—1684) — езуіцкі святар і педагог.
* Марцін Фляшчынскі (1724—1761) — езуіцкі святар і педагог.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Польшчы
Ваяводскі соймік

**Ваяводскі соймік** — саслоўна-прадстаўнічы орган улады ў ваяводстве ў часы Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў.

На ваяводскіх сойміках абмяркоўваліся мясцовыя і агульнадзяржаўныя справы, абіраліся дэпутаты на сойм Рэчы Паспалітай і выпрацоўваліся інструкцыі для іх, там жа вылучаліся кандыдаты на судовыя пасады (у Трыбунал ВКЛ), вызначаліся падаткі.

У адрозненне ад павятовых соймікаў, на ваяводскіх выпрацоўваліся хадайніцтвы і просьбы да вялікага князя і ўрада, заслухоўваліся справаздачы і інфармацыя пра пастановы і законы, прынятыя на ўсеагульных вальных соймах.

## Гл. таксама 
* Павятовы соймік
* Вальны сойм
* Сенат

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Права Вялікага Княства Літоўскага