Ніна Мітрафанаўна Мацвіенка

**Ніна Мітрафанаўна Мацвіенка** (; ) — савецкая і ўкраінская спявачка і актрыса, вядомая выкананнем украінскіх народных песень, за што яе называлі «душой украінскай песні». Народная артыстка Украінскай ССР (1985), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі УССР імя Тараса Шаўчэнкі (1988), Герой Украіны (2006).

## Біяграфія 
### Юныя гады 
Ніна Мацвіенка нарадзілася 10 кастрычніка 1947 года у вёсцы Непадзілышчэ Жытомірская вобласць Украінскай ССР пятай з адзінаццаці дзяцей у сям’і Мітрафана Усцінавіча і Антаніны Ількоўны Мацвіенка. Бацька быў капальнікам магіл на сельскіх могілках праз дарогу ад іх дома. Акрамя маці яе выхаваннем займаліся браты і сёстры Анатоль, Люся, Марыя і Мікалай, а з 4 гадоў яна ўжо сама даглядала за малодшымі братамі і сёстрамі Васілём, Валянцінай, Іванам, Міхаілам, Палінай і Уладзімірам, а таксама пасвіла жывёлу.

Сям’я Мацвіенка была беднай, і каб палегчыць сабе жыццё, у 1958 годзе Антаніна Ількаўна аддала дачку вучыцца ў школу-інтэрнат для дзяцей са шматдзетных сем’яў у вёсцы Пацііўка Радамышльскага раёна Жытомірскай вобласці. Паціеўская школа-інтэрнат была васьмігодкай, таму ў дзявяты клас Мацвіенка пайшла ў школу-інтэрнат у вёсцы Корасцень.

Там яна захапілася спортам: гуляла ў валейбол, баскетбол і кідала гранаты. Пасля заканчэння інтэрната Мацвіенка спрабавала ўступіць у жаночы вакальны гурт пры Жытомірскай філармоніі, але не прайшла пробы, і ў выніку ўладкавалася на працу на корасценскі завод «Хіммаш».

### Творчасць 
У 1966 годзе запісалася ў вакальную студыю пры Украінскім народным хоры імя Рыгора Вяроўкі (выкладчык па вакале — Юлія Кроткевіч), а ў 1968 годзе пасля заканчэння навучання стала яго салісткай. Спявачка таксама супрацоўнічала з вакальным трыа «Золоті ключі». У якасці салісткі хору яна перамагла на ўсеўкраінскім конкурсе «Маладыя галасы» (1978), Усесаюзным тэлевізійным конкурсе «З песняй па жыцці» (1979), сусветным конкурсе фальклорных песень у Браціславе (1979), XII Сусветным фестывалі моладзі і студэнтаў у Маскве (1985). Спявачка вяла актыўную гастрольна-канцэртную дзейнасць, выступаючы ў многіх краінах свету, такіх як Польшча, Фінляндыя, Францыя, Чэхія, Канада, Мексіка, ЗША. Яе творчасць шырока тыражавана на разнастайных носьбітах — ад грамкружэлак да кампакт-дыскаў.

У рэпертуары спявачкі было шмат народных песень, сярод якіх абрадавыя, лірычныя, гумарыстычныя, песні-балады, украінскія песні XVII—XVIII стагоддзяў, найбольш вядомыя з якіх — «Дикі гуси», «Колискова зорі», «Квітка душа» і «Чарівна скрипка».

У 1970-я гады спявачка трапіла ў поле зроку Савецкага КДБ з-за сваёй праўкраінскай пазіцыі. У справаздачы камітэта аб замежных гастролях Мацвіенка ў 1970 годзе было сказана, што спявачка «ўстанавіла знаёмства з украінцамі, якія пражываюць у Канадзе…, самаініцыятыўна выязджала ў госці да канадскіх ўкраінцаў, няправільна інфармавала мясцовых жыхароў пра сітуацыю ва Украіне. Будучы на гастролях у Францыі 1969 года, Мацвіенка, выконваючы меры засцярогі, сустракалася з кіраўнікамі СУМ — Саюза ўкраінскай моладзі. Падтрымлівае сувязь з нацыяналістычна настроенымі асобамі, якія пражываюць у Кіеве».

У 1975 годзе Мацвіенка завочна скончыла філалагічны факультэт Кіеўскага універсітэта. З’яўляцца прафесарам кафедры музычнага мастацтва Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў.

У 1979 годзе спявачцы прысвоілі званне заслужанай артысткі Украінскай ССР, а ў 1985 годзе — народнай артысткі Украінскай ССР.

У 1988 годзе яна стала лаўрэатам Нацыянальнай прэміі імя Тараса Шаўчэнкі.

У 2006 годзе ўказам прэзідэнта Віктара Юшчанкі спявачцы прысвоена званне Героя Украіны.

Акрамя пеўчай кар’еры Мацвіенка прадэманстравала сябе як акторка, зняўшыся ў тэлеспектаклях «Маруся Чурай», «Кацярына Белакур» і «Разліліся воды на чатыры броды», мастацкіх фільмах «Як загартоўвалася сталь» (1975, 1-я серыя), «Абвінавачваецца вяселле» (1986), «Залатое вяселле» (1987), «Саламяныя званы» (1987), «Далей палёту стралы» (1990) і ў шэрагу іншых, прымала ўдзел у радыёспектаклях «Палёт стралы» і «Кларнеты Пяшчоты».

З 1989 года была членам Саюза кінематаграфістаў Украіны. Спявачка агучыла шэраг навукова-папулярных, хранікальна-дакументальных кінафільмаў, некалькі тэле- і радыёпраграм. Ніна Мацвіенка сыграла 16 спектакляў з тэатрам «La Mama ETC» у Нью-Ёрку.

Сярод аўтарскіх тэатральна-рэжысёрскіх работ Мацвіенка — музычны спектакль «Пад сонцам» (1997) з удзелам японскага танцоўшчыка Тадасі Энда, а таксама музычна-сцэнічнага дзейства «Залаты камень пасеем мы» (1998).

### Асабістае жыццё 
5 сакавіка 1971 года Ніна Мацвіенка выйшла замуж за мастака Пятра Ганчара (нар. 1949), сына ўкраінскага фалькларыста і этнографа Івана Ганчара. У шлюбе нарадзілася трое дзяцей — сыны Іван (нар. 1972) і Андрэй (нар. 1974), а таксама дачка Антаніна (нар. 1981). Абодва сыны пайшлі па слядах бацькі, стаўшы мастакамі. Антаніна Мацвіенка атрымала ў спадчыну тэмбр голасу сваёй маці, і пайшла па яе слядах, стаўшы спявачкай у народным жанры. У кастрычніку 2021 года пасля пяцідзесяці гадоў шлюбу Мацвіенка і Ганчар рассталіся.

У жніўні 2023 года ў Ніны Мацвіенка дыягнаставала анкалогію, якая, па паведамленні лекараў, развівалася ў яе папярэднія чатыры гады. Спявачка памерла ад раку 8 кастрычніка 2023 года ў Кіеве ва ўзросце 75 гадоў за два дні да свайго дня нараджэння. Спачуванні ў сувязі з яе смерцю выказаў Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі. Развітанне са спявачкай прайшло ў Свята-Феадасійскім манастыры ў Кіеве, а затым у Нацыянальнай філармоніі Украіны.

## Грамадская пазіцыя 
У 1998 годзе Ніна Мацвіенка была абрана ў Вярхоўную раду ад Народнага Руху Украіны, але адразу пасля ўваходжання партыі ў парламент здала мандат, патлумачыўшы гэта тым, што там павінны працаваць людзі, якія ўмеюць займацца палітыкай прафесійна.

З 2004 года Ніна Мацвіенка прымала актыўны ўдзел у палітычным жыцці краіны, удзельнічала ў Аранжавай рэвалюцыі і Еўрамайдане, пасля падзей якога крытыкавала яго лідараў. У лістападзе 2014 года яна назвала гібель людзей на Майдане і на ўсходзе краіны генацыдам нацыі праз забарону ўкраінскім вайскоўцам адкрываць агонь і недахоп узбраення. Спявачка не наведвала ўкраінскіх вайскоўцаў на ўсходзе краіны, паколькі была супраць войны паміж Украінай і Расіяй. Артыстка не знайшла патрэбныя песні і не змагла змірыцца з тым, што будзе спяваць толькі аднаму боку, пры тым, што народы абедзвюх краін — браты: *«Ні разу я не ездзіла. Была два разы ў Славянску. Я не ведала, што ім спяваць. Па-першае, я не хацела гэтай вайны, я пратэставала. Адным спяваць, а іншым не спяваць? І тыя, і тыя-браты»*.

У лютым 2022 года выступіла з асуджэннем ўварвання Расіі на Украіну. Спявачка таксама папярэдзіла расійскіх вайскоўцаў, што яны паплацяцца за ўсе разбураныя імі ўкраінскія гарады і забітых украінцаў.

## Узнагароды 
, 2014 год.]]

* Заслужаная артыстка Украінскай ССР (1978)
* Народная артыстка Украінскай ССР (1985)
* Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Украінскай ССР імя Тараса Шаўчэнка (1988)
* Ордэн княгіні Вольгі III ступені (1997)
* Герой Украіны (2006)
* Ганаровы грамадзянін горада Кіева (2016)
* Ордэн княгіні Вольгі II ступені (2020)
* Нацыянальная легенда Украіны (2024, пасмяротна)

## Фільмаграфія 
### Ролі ў кіно 
* 1973 — Як загартоўвалася сталь (1 серыя) — *Валя*
* 1986 — Абвінавачваецца вяселле
* 1987 — Саламяныя званы — *Кацярына*
* 1990 — Далей палёту стрэлы
* 1998 — Усмешка звера (Украіна)

### Вакал 
* 1972 — Зніклая грамата
* 1984 — Іванка і цар паганін (выкананне калыханкі песні)
* 1988 — Горы дымяць
* 2004 — Сарочынскі кірмаш (выкананне песні ў якасці ўверцюры фільма)
* 2005 — Калыханкі свету
* 2014 — Смерць шпіёнам. Лісце нара.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Біяграфія Ніны Мацвіенка на сайце «Вялікія ўкраінцы»

Катэгорыя:Памерлі ад раку
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Украіны
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі