open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тутчонэ

**Тутчонэ** (саманазва: *Dän’*) — плямёны юканскіх атабаскаў. Падзяляюцца на паўночную і паўднёвую групы. Агульная колькасць у Канадзе (2019 г.) — 3100 чалавек.

Тутчонэ традыцыйна насяляюць плато на поўдзень ад ракі Юкан. У мінулым вялі вандроўны лад жыцця, займаліся сезонным рыбалоўствам, палявалі на карыбу, ласёў, зайцоў, птушак і г. д. Тутчонэ апрацоўвалі медзь, выраблялі простую кераміку. Важным з'яўляўся абмен з прыбярэжнымі тлінкітамі.

Асновай традыцыйнага грамадства была невялікая сямейная група *да́гхалан*. Улетку сем'і паасобку займаліся здабычай, большасць рэчаў выраблялі на месцы. Жытло ўяўляла сабою часовыя навесы, хаця групы, што стала кантактавалі з тлінкітамі, таксама будавалі хаціны з дрэва. Увесну або ўвосень сем'і аб'ядноўваліся для супольных святаў, падрыхтоўкі для зімоўкі або летняга палявання. Арганізацыяй рытуалаў і лекаваннем займаліся шаманы. Сваяцтва адлічвалася па жаночай лініі. Сем'і аб'ядноўваліся ў экзагамныя фратрыі крумкача і воўка. 

З канца XIX ст. удзельнічалі ў здабычы і гандлі футрам. Пашырэнне кантактаў з еўрапейскімі пасяленцамі, здабытчыкамі золата і паляўнічымі садзейнічала хуткім зменам ладу жыцця, пашырэнню наёмнай працы, распаўсюджванню хрысціянства. У 1993 г. падпісалі дагаворы аб урэгуляванні тэрытарыяльных спрэчак з канадскімі ўладамі. Склалася некалькі арганізацый «першасных нацый», што кантралююць землі на правах аўтаномных рэзервацый. Паўночныя і паўднёвыя тутчонэ маюць супольныя рады. Яны абмяркоўваюць агульныя праблемы, вядуць перагаворы з дзяржаўнымі структурамі.

Значная частка тутчонэ карыстаюцца ў паўсядзённым жыцці роднай мовай, якая падзяляецца на паўночны і паўднёвы дыялекты з выразнымі адрозненнямі.    

## Спасылкі 
* Tutchone — The Canadian Encyclopedia
* Native Languages of the Americas: Tutchone Indian Legends, Myths, and Stories
* Champagne and Aishihik First Nations
* FIRST NATION OF NA-CHO NYAK DUN
* Kwanlin Dün First Nation
* Learning the Music of the Northern Tutchone Culture 

Катэгорыя:Атабаскі
Катэгорыя:Народы Канады
Дом па Рэвалюцыйнай вуліцы, 12 (Мінск)

**Дом па вуліцы Рэвалюцыйнай, 12** — будынак у Мінску, размешчаны ў квартале, які прымыкае да Верхняга Горада. Пабудаваны ў XIX ст. з цэглы.

## Архітэктура 
Двухпавярховая пабудова са складанай выцягнутай у глыбіню двара формай плана, накрытая вальмавым дахам. На галоўным фасадзе праходзіць карнізная бэлька, вуглы акцэнтаваны плоскімі лапаткамі. Вокны прамавугольныя, без ліштваў. 1-ы і 2-і паверхі аддзелены простым карнізам. Бакавы фасад будынка ў савецкі час амаль цалкам зашклёны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Мінску
Ян са Стабніцы

**Ян са Стабніцы** (; каля  — , ) — польскі географ і філосаф. Вучыўся ў Кракаўскай акадэміі, дзе ў 1494 годзе атрымаў вучоную ступень бакалаўра, а ў 1498 годзе — магістра. У 1498—1514 гадах — прафесар Кракаўскай акадэміі, дзе ў час вучобы Францыска Скарыны чытаў студэнтам лекцыі па філасофіі англійскага філосафа-схаласта Іаана Дунса Скота. У 1507 і 1513—1514 гадах быў дэканам аддзялення «вольных навук».

Філасофская праца Яна са Стабніцы «Parvulus philosophiae naturalis» («Дзіця прыроднай філасофіі»; 1503) перавыдавалася ў 1507, 1513, 1517 гадах (усе ў Кракаве), у 1516 годзе ў Базелі. У 1512 годзе ў Кракаве выйшла праца «Уводзіны ў касмаграфію Пталамея», у якой упершыню ў Польшчы былі змешчаны геаграфічныя карты, звесткі пра нядаўняе на той час адкрыццё Амерыкі. Неаднаразова выдаваліся падрыхтаваныя ім да друку працы Леанарда Бруні Арэцінскага, Арыстоцеля, польскага філосафа Міхала з Быстжыкава і інш. У асабістай бібліятэцы Яна са Стабніцы былі працы па сярэдневяковай філасофіі, працы па геаграфіі, тэалогіі, граматыцы і інш. У яго бібліятэцы быў, напрыклад, «Кракаўскі Місал», надрукаваны ў Нюрнбергу па заказу Я. Галера і багата арнаментаваны кракаўскімі майстрамі.

## Літаратура 
* *Неміроўскі, Я. Л.* Ян са Стобніцы / Я. Л. Неміроўскі // Францыск Скарына і яго час: энцыклапедычны даведнік / [рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэдэ) і інш.]. — Мінск: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1988. — 607, [1] с.: іл., факсім. — С. 563. — ISBN 5-85700-003-3.
* Bibliografia literatury polskiej. «Novy Korbut». Т.3 — Warszawa,1965.
* *Szelinska W.* Biblioteki profesorow Uniwersitetu Krakowskiego w XV i poczatkach XVI wieku. — Wroclaw, 1966.
* *Sieciechowiczowa L.* Życie codzienne w renesansowym Poznaniu 1518—1619. — Warszawa, 1974.
* Who’s Who in Polish America, Francis Bolek (Hg.). — Harbinger House, New York, 1943
* Zur Aktualität des Thomas von Erfurt und Jan de Stobnica. — M. Michael Nickl, 2004,

Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Географы Польшчы
Катэгорыя:Філосафы Польшчы
Сянява

**Сянява** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Пшэворскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Сянява. Займае плошчу 6,76 км². Насельніцтва — 2087 чалавек (на 2004 год).
Жальгірыс (баскетбольны клуб)

**«Жальгірыс»** () — баскетбольны клуб з Каўнаса. Быў заснаваны ў 1944 годзе. Клуб з’яўляецца адным са старэйшых клубаў Еўралігі. У цяперашні час «Жальгірыс» выступае ў Літоўскай баскетбольнай лізе. Клуб з’яўляецца шматразовым чэмпіёнам Літвы і шматразовым чэмпіёнам СССР па баскетболе.

## Трэнеры 
* Рымантас Грыгас (2006—2008, 2010—2011)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт «Жальгірыса»

Катэгорыя:1944 год у Літве
Тэраміскі сельсавет

**Тэрамі́скі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гайнаўскага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска .

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Гайнаўскага раёна Брэсцкай вобласці БССР. 16 жніўня 1945 года перададзены ў склад Польскай Народнай Рэспублікі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.).

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гайнаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1945 годзе
Віленскі тэхнічны ўніверсітэт Гедзіміна

**Віленскі тэхнічны ўніверсітэт імя Гедзіміна** () — вышэйшая тэхнічная навучальная ўстанова ў Вільні (Літва).

## Гісторыя 
Універсітэт быў створаны ў 1956 годзе як Віленскі вячэрні аддзел Каўнаскага політэхнічнага інстытута. У 1960 годзе аддзел быў ператвораны ў Віленскі вячэрні факультэт Ковенскага політэхнічнага інстытута, а ў 1961 годзе факультэт быў ператвораны ў Віленскі філіял КПІ. У 1969 годзе Віленскі філіял КПІ быў перайменаваны ў Віленскі інжынерна-будаўнічы інстытут (ВІБІ). У 1990 годзе ВІБІ пераймянаваны ў Віленскі тэхнічны ўніверсітэт, а ў 1996 годзе яму нададзена імя Вялікага князя літоўскага Гедзіміна.

## Структура 
У склад універсітэта ўваходзяць наступныя інстытуты і факультэты:
* Авіяцыйны інстытут імя Антанаса Густайціса
* Будаўнічы факультэт
* Механічны факультэт
* Транспартны факультэт
* Факультэт менеджменту
* Факультэт навакольнага асяроддзя
* Факультэт творчай індустрыі
* Факультэт фундаментальных навук
* Факультэт электронікі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вышэйшыя тэхнічныя навучальныя ўстановы
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Вільнюса
Катэгорыя:Універсітэты Літвы
Катэгорыя:1956 год у Вільні
Гарадшчына (прыпыначны пункт)

**Гарадшчына** (, ) — прыпыначны пункт Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Размешчаны на заходняй ускраіне горада Магілёў, за 0,8 км на ўсход ад вёскі Гарадшчына; на лініі Асіповічы I — Магілёў II, паміж прыпыначным пунктам Цішоўка і станцыяй Магілёў II.

Адкрыты ў 2017 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Станцыі Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі
Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Магілёўскага раёна
Катэгорыя:Гарадшчына
Катэгорыя:З’явіліся ў 2017 годзе
Катэгорыя:2017 год у Беларусі
Мячысловас Гядвілас

**Мячысловас Гядвілас** (; , Ковенская губерня — , Вільня) — літоўскі і савецкі палітык і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 лістапада 1901 года ў в. Бубяй Ковенскай губерні.

17 чэрвеня 1940 года прызначаны Міністрам унутраных спраў Літоўскай ССР. З 25 жніўня 1940 года па 16 студзеня 1956 года — Старшыня Савета Народных Камісараў (з 2 красавіка 1946 года — Савета Міністраў) Літоўскай ССР. З 15 ліпеня 1957 года па 29 чэрвеня 1973 года — Міністр асветы Літоўскай ССР. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР I—VII скліканняў.

Памёр 15 лютага 1981 года ў Вільні. Пахаваны ў Вільні на Антокальскіх могілках.

## Спасылкі 
* Даведнік па гісторыі КПСС

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ковенскай губерні
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Літвы
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Літвы
Катэгорыя:Міністры адукацыі Літвы
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Літоўскай ССР
Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ЦК КПСС
Сілы народнай мабілізацыі

**Сілы народнай мабілізацыі** (, **Хашд аш-Шаабі**) — кааліцыя, якая складаецца з шыіцкіх, езідскіх і хрысціянскіх міліцый, што змагаюцца на баку іракскага ўрада супраць ІД. Альянс спансуецца дзяржавай і ўяўляе сабой парасонавую арганізацыю з 40, у асноўным шыіцкіх, міліцый. Аднак у складзе маюцца таксама хрысціянскія, суніцкія і езідскія групоўкі. Арганізацыя была сфарміравана ў мэтах разгортвання барацьбы супраць ІД і была створана шляхам фармальнага аб’яднання існых на той момант ірэгулярных войск баевікоў пад эгідай іракскага міністэрства ўнутраных спраў у чэрвені 2014 года.

Па даных The National Interest, з 100 тысяч байцоў прыкладна 80 працэнтаў у той ці іншай меры падтрымліваюцца элітным іранскім Корпусам Вартавых Ісламскай рэвалюцыі (КВІР). Некаторыя кіраўнікі груповак, напрыклад, Абу Махдзі аль-Мухандзіс (кіраўнік Катаіб Хезбала), прызнаны тэрарыстамі ў ЗША. Да таго ж Катаіб Хезбала ўдзельнічала ва ўзброеным супрацьдзеянні амерыканскай акупацыі Ірака.

19 лютага 2018 на калону з васьмі аўтамабіляў Хашд Шаабі напалі баевікі ІД. Каля 30 чалавек былі забіты або патрапілі ў палон, сярод іх было 6 палявых камандзіраў з аховай.

3 студзеня амерыканская авіяцыя нанесла авіяўдар па міжнародным аэрапорце Багдада, у адказ на напад на пасольства ў Іраку. У выніку бамбардзіроўкі загінулі іранскі генерал Касем Сулеймані і лідар Катаіб Хезбала Абу Мухандзіс.

Катэгорыя:З’явіліся ў 2014 годзе
Катэгорыя:Праўрадавыя ваенныя арганізацыі Грамадзянскай вайны ў Сірыі
Катэгорыя:Іракскія групоўкі, якія змагаюцца супраць ІДІЛ
Іберыс вечназялёны

**Ібе́рыс вечназялёны** (*Iberis sempervirens*) — від кветкавых раслін з роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 20—30 см, з ляжачымі ўкараняючыміся парасткамі. Лісце лінейна-ланцэтнае, цёмна-зялёнага колеру. Кветкі да 1,5 см у дыяметры, белыя, у шчыткападобных гроках. Плод — стручок.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расліна распаўсюджана ў Еўропе, Алжыры, Марока, Сірыі, Турцыі. Святлолюбівая расліна. Цвіце ў маі — чэрвені. Размнажаецца насеннем і вегетатыўнае (чаранкамі і дзяленнем куста).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Капуставыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Садовыя расліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Травы
ХК Металургс Ліепая

**«Металургс»** () — былы хакейны клуб з Ліепаі. За час свайго існавання ўдзельнічаў у такіх чэмпіянатах як Латвійская хакейная ліга, Беларуская экстраліга і Усходне-еўрапейская хакейная ліга.

## Дасягненні 
### Латвійская хакейная ліга 
*  **Чэмпіён (7)**: 1999/2000, 2001/2002, 2002/2003, 2007/2008, 2008/2009, 2010/2011, 2011/2012.
*  **Віцэ-чэмпіён (3)**: 2000/2001, 2005/2006, 2009/2010.
*  **Бронзавы прызёр (4)**: 2003/2004, 2004/2005, 2006/2007, 2012/2013.

### Кубак Латвіі па хакеі 
*  **Уладальнік (3)**: 1998/1999, 2007, 2008.

### Усходне-еўрапейская хакейная ліга 
*  **Чэмпіён (1)**: 2001/2002.
*  **Бронзавы прызёр (1)**: 1999/2000.

## Спасылкі 
* Спіс прызёраў Латвійскай хакейнай лігі

Металургс Ліепая
Катэгорыя:Ліепая
Латвійская праваслаўная царква

**Латвійская праваслаўная царква** () — самакіраваная частка Рускай праваслаўнай царквы. Ахоплівае тэрыторыю Латвіі.

## Гісторыя 
У 1836 годзе было заснавана Рыжскае вікарыяцтва Пскоўскай епархіі. 1 сакавіка 1850 года было вылучана ў самастойную Рыжскую епархію.

У 1936 годзе кіраўніцтва Латвійскай Царквы заявіла аб пераходзе ў юрысдыкцыю Канстанцінопальскага патрыярхату.

У 1940 годзе, пасля далучэння Латвіі да СССР, Латвійская царква ўвайшла ў склад Рускай праваслаўнай царквы на правах епархіі. Латвійская праваслаўная царква Канстанцінопальскага патрыярхату з 1947 года перайшла на эмігранцкі рэжым.

У 1990 годзе сінодам РПЦ Латвійскай праваслаўнай царкве было нададзена самакіраванне.

## Епархіі 
* Рыжская епархія
* Даўгаўпілская епархія

## Епіскапы 
* Іаан (Помер) (1921—1934)

## Навучальныя ўстановы 
* Рыжская духоўная семінарыя

## Гл. таксама 
* Латвійская праваслаўная аўтаномная царква

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Латвийская самоуправляемая православная церковь
Каньчуга

**Каньчуга** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Пшэворскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Каньчуга. Займае плошчу 7,61 км². Насельніцтва — 3231 чалавек (на 2004 год).
Тарнабжэгскі павет

**Тарнабжэгскі павет** () — павет у Польшчы, уваходзіць як адміністрацыйная адзінка ў Падкарпацкае ваяводства. Цэнтр павета — горад Тарнобжаг (у склад павета не ўваходзіць). Займае плошчу 520,02 км². Насельніцтва — 53 721 чалавек (на 2015 год).
Рыжская епархія

**Рыжская епархія** — епархія Латвійскай праваслаўнай царквы Маскоўскага Патрыярхата.

## Гісторыя 
1 сакавіка 1850 года Мікалай I зацвердзіў даклад Свяцейшага сінода, паводле якога з Рыжскага вікарыяцтва Пскоўскай епархіі стваралася самастойная епархія.

12 сакавіка 2013 года пастановай Свяшчэннага сінода Рускай праваслаўнай царквы з Рыжскай епархіі была вылучана Даўгаўпілская.

## Благачынні (Дабрачынні) 
* Рыжскае
* Ліепайскае
* Валміерскае

## Епіскапы 
* Аляксандр (Кудрашоў)

## Спасылкі 
* Латвийская самоуправляемая православная церковь

Катэгорыя:З’явіліся ў 1850 годзе
Катэгорыя:1850 год у Рызе
Олівер Тамба

**Олівер Реджыналд Тамба** (; 27 кастрычніка 1917 — 24 красавіка 1993, Яганэсбург) — паўднёваафрыканскі палітык, змагар супраць апартэіду, цэнтральная фігура ў Афрыканскім нацыянальным кангрэсе.

Катэгорыя:Палітыкі ПАР
Елгаўская дыяцэзія

**Елгаўская дыяцэзія** — каталіцкая дыяцэзія (епархія) з цэнтрам у горадзе Елгава, Латвія. Елгаўская дыяцэзія ўваходзіць у склад Рыжскай мітраполіі.

## Гісторыя 
2 снежня 1995 года Ян Павел II выпусціў булу Apostolicum ministerium, якой заснаваў Елгаўскую дыяцэзію, вылучыўшы яе з Ліепайскай дыяцэзіі.

## Спасылкі 
* Catholic Encyclopedia  
 

 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:Рымска-каталіцкія дыяцэзіі Латвіі
Ліепайская дыяцэзія

**Ліепайская дыяцэзія** — каталіцкая дыяцэзія (епархія) з цэнтрам у горадзе Ліепая, Латвія. Епархія Ліепаі ўваходзіць у склад Рыжскай мітраполіі.

## Гісторыя 
8 мая 1937 года Пій XI выпусціў булу Aeterna animarum salus, якой заснаваў дыяцэзію Ліепаі, вылучыўшы яе з Рыжскай архідыяцэзіі.

2 снежня 1995 года з часткі тэрыторыі Ліепайскай дыяцэзіі была ўтворана новая Елгаўская дыяцэзія.

## Спасылкі 
* Catholic Encyclopedia 
* Annuario Pontificio, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano, 2003, ISBN 88-209-7422-3
* Була *Aeterna animarum salus*, AAS 29 (1937), стр. 384 
 

 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1937 годзе
Катэгорыя:Рымска-каталіцкія дыяцэзіі Латвіі
Гардзіеўцаўскі сельсавет

**Гардзіе́ўцаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Гардзіеўцы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Анжадаўскі сельсавет** у складзе Ашмянскага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Анжадава. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Гардзіеўцы, сельсавет перайменаваны ў Гардзіеўцаўскі. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 11 лютага 1972 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Крайванцаўскага (23 населеныя пункты: Анжадава, Бікяны, Буянішкі, Гардзіеўцы, Гольманты, Жодаўка, Кадзі, Касацішкі, Крывая, Латвелі, Ліпнягі, Лукшаны, Марцінова, Мельніца, Нартуны, Новая Тарасаўшчына, Падталеі, Патрубішкі, Раўніны, Старая Тарасаўшчына, Талеі, Цішканы, Юсялішкі) і Мураванаашмянкоўскага (17 населеных пунктаў: Анцулі, Бена, Гальгінішкі, Гервішкі, Грыгі Гаравыя, Грыгі Далавыя, Куляшы, Марачанка, Масі, Насканцы, Пагулянка, Памерач, Побень, Рудзішкі, Сайлюкі, Слоцішкі і Стрэлы) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 40 населеных пунктаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ашмянскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1972 годзе
1912 год у гісторыі астраноміі

**1912** год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.

## Падзеі 
* 4 студзеня — Месяц апынуўся на найкарацейшай адлегласці ад Зямлі ў XX стагоддзі (348 249 км).

## Астранамічныя з’явы 
## Адкрытыя астранамічныя аб’екты 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Зноскі 

Катэгорыя:Гады ў астраноміі
Атрыхум

**Атрыхум** (*Atrichum*) — род брыевых імхоў сямейства палітрыхавых.

## Апісанне 
Адна- або двухдомныя лістасцябловыя расліны. Сцяблы прамастойныя, простыя, радзей разгалінаваныя. Лісце шматраднае, знізу сцябла лускападобнае, уверсе — вузкаланцэтнае або вузкаязыкападобнае, па краі ўздута-аблямаванае і зубчастае, з простай жылкай; у сухім стане кучаравае. Каробачка на доўгай ножцы, падоўжана-цыліндрычная.

## Пашырэнне 
Піянеры глебавых агаленняў. Вядома каля 40 відаў, пашыраных па ўсім зямным шары. На Беларусі найчасцей трапляецца атрыхум хвалісты (*Atrichum undulatum*), расце ў лісцевых і мяшаных лясах на вільготнай аголенай глебе, утварае рыхлыя дзернавінкі, спараносіць увосень.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палітрыхавыя
1787 год у гісторыі астраноміі

**1787** год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.

## Падзеі 
* 11 студзеня — Уільям Гершэль адкрыў два спадарожнікі Урана **Аберон** і **Тытанію**.

## Астранамічныя з’явы 
## Адкрытыя астранамічныя аб’екты 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Зноскі 
Астраномія
Катэгорыя:Гады ў астраноміі
Латвійская праваслаўная аўтаномная царква

**Латвійская праваслаўная аўтаномная царква юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхату** (, да кастрычніка 2019 года — Латвійская праваслаўная аўтаномная царква) — праваслаўная незалежная юрысдыкцыя, што дзейнічае на тэрыторыі Латвіі з цэнтрам у горадзе Даўгаўпілсе.

## Гісторыя 
ЛПАЦ лічыць сябе наступніцай Латвійскай праваслаўнай царквы, якая ў 1936—1940 гады знаходзілася ў складзе Канстанцінопальскага патрыярхату, не прызнае насільны пераход у Маскоўскі патрыярхат. Томас Веніяміна 1936 года фармальна не быў адкліканы.

Кіраўніком царквы ў 2012 годзе быў абраны мітрапаліт Віктар (Кантурозаў).

Царква доўгі час не мела рэгістрацыі. 24 кастрычніка 2019 года атрымала афіцыйную рэгістрацыю пасля рашэння Адміністрацыйнага акруговага суда.

## Прадстаяцелі 
* Віктар (Кантурозаў).

Катэгорыя:Праваслаўе ў Латвіі
Катэгорыя:Некананічныя праваслаўныя цэрквы
Даўгаўпілская епархія

**Даўгаўпілская епархія** — епархія Латвійскай праваслаўнай царквы Маскоўскага Патрыярхата.

## Гісторыя 
Дзвінскае вікарыяцтва Полацкай епархіі заснавана ўказам Свяцейшага сінода ад 30 мая 1913 года.

12 сакавіка 2013 года пастановай Свяшчэннага сінода Рускай праваслаўнай царквы з Рыжскай епархіі была вылучана Даўгаўпілская епархія.

## Благачынні (Дабрачынні) 
* Маданскае
* Рэзэкнэнскае
* Даўгаўпілскае

## Епіскапы 
* Аляксандр (Матронаў) (з 12 сакавіка 2013)

## Спасылкі 
* Латвийская самоуправляемая православная церковь

Катэгорыя:Епархіі Латвійскай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:З’явіліся ў 2013 годзе
Катэгорыя:2013 год у Латвіі
Загуж

**Загуж** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Саноцкага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Загуж. Займае плошчу 22,39 км². Насельніцтва — 4963 чалавекі (на 2004 год).
Яраслаўскі павет

**Яраслаўскі павет** () — павет у Польшчы, уваходзіць як адміністрацыйная адзінка ў Падкарпацкае ваяводства. Цэнтр павета — горад Ярослаў. Займае плошчу 1029,15 км². Насельніцтва — 121 658 чалавек (на 2015 год).
Рэспубліканскі завулак (Магілёў)

**Рэспубліканскі завулак** () — вуліца ў Ленінскім раёне Магілёва, у гістарычным цэнтры горада.

## Гісторыя 
Гістарычная назва **Бутамаў завулак** () паходзіць ад прозвішча першапасяленца. За савецкім часам перайменаваны.

Раней цягнуўся ад скрыжавання Дняпроўскага праспекта і Лютэранскага завулка на паўночнай ускраіне Саборнай плошчы да моста цераз Дубравенку, за якім пераходзіў у завулкі Тлусты і Чарнецкі. З поўначы прымыкаў Красны завулак, з поўдня — 2-і Круты завулак. Пасля вайны трасіроўка гэтых завулкаў зменена, каб прабіць вуліцу ад вуліцы Крыленкі да Лазарэнкі, паралельную Першамайскай вуліцы. У 1959 годзе пабудаваны дом культуры швейнай фабрыкі імя Валадарскага, які адрэзаў завулак ад Першамайскай вуліцы.

Mahiloŭ. Магілёў (1831). Саборная плошча.jpg|На плане 1831 года завулак не пазначаны, прыкладна на яго месцы вялікі яр ад аркі Саборнай плошчы да Дубравенкі.
Mahiloŭ. Магілёў (1835). Бутамаў(?) завулак.jpg|На плане 1835 года за Трыумфальнай аркай ужо пазначана вуліца, якая ідзе па схіле яра.
Mahiloŭ. Магілёў (1862). Манеж.jpg|На плане 1862 года завулак праходзіць на поўнач ад Саборнай плошчы 
Магілёў. Нямецкі аэрафотаздымак 1943-10-23. Рэспубліканскі (Бутамаў) завулак.jpg|Завулак на нямецкім аэрафотаздымку. 1943

## Размяшчэнне 
Арыентаваны з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Пачынаецца ад скрыжавання з Чырвоным і 2-м Крутым завулкамі. Больш як палову даўжыні складае лесвіца да Дубравенкі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ленінскі раён (Магілёў)
Катэгорыя:Гістарычны цэнтр Магілёва
Катэгорыя:Завулкі
Прухнік

**Прухнік** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Яраслаўскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Прухнік. Насельніцтва — 3757 чалавекі (на 2016 год).

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Галіна Львоўна Лявіцкая (1901—1949) — украінская піяністка.
Нова Дэмба

**Нова Дэмба** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Тарнабжэгскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Нова Дэмба. Займае плошчу 16,31 км². Насельніцтва — 12654 чалавекі (на 2006 год).
Радымна

**Радымна** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Яраслаўскага павета Падкарпацкага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляеца сядзібай вясковай гміны Радымна. Займае плошчу 13,59 км². Насельніцтва — 5621 чалавекі (на 2005 год).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы
Да пакіньце горла драць

«**Да пакіньце горла драць**» — песня беларускага паэта Яна Чачота, напісаная ў 1819 годзе на беларускай мове і прымеркаваная да імянінаў філамата Дыянісія Хлявінскага. З адпаведнымі папраўкамі таксама выконвалася і на імянінах іншых філаматаў, у прыватнасці Францішка Малеўскага.

Першапачатковы тэкст песні да Дыянісія не захаваўся. Да сённяшняга часу дайшоў пазнейшы тэкст, прысвечаны імянінам Францішка Малеўскага, што адзначаліся 1 лістапада 1819 года.

Пра поспех гэтай песні Ян Чачот пазней распавёў у лісце да Адама Міцкевіча 16 лістапада 1819 года:

У лісце Тамаша Зана да Верашчакаў ад 31 кастрычніка 1820 года адзначаецца, што едучы ў Вільню, Тамаш Зан заначаваў у заездным доме ў Канвалішках і раптам сярод ночы яго абудзіў гучны і вясёлы спеў: «Да пакіньце горла драць!..» Калі ён прахапіўся, то ўбачыў перад сабой двух сваіх сяброў — Адама Міцкевіча і Яна Чачота. Яны ехалі з Вільні ў Навагрудак і таксама спыніліся на гэтай станцыі. Даведаўшыся, што тут начуе іх сябар Тамаш Зан, яны гэтакім чынам выказалі сваю радасць ад сустрэчы.

Катэгорыя:Творы 1819 года
Катэгорыя:Вершы і песні Яна Чачота
Катэгорыя:Вершы 1810-х гадоў
Катэгорыя:Песні на беларускай мове
Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя
Атака авіябазы K-1

**Атака авіябазы К-1 у 2019 годзе** — ракетны ўдар па авіябазе К-1 у правінцыі Кіркук у Іраку 27 снежня 2019 года. На авіябазе размяшчаўся амерыканскі ваенны персанал, задзейнічаны ў аперацыі «Непахісная рашучасць». Па ёй было выпушчана больш за 30 ракет, у выніку чаго загінуў амерыканскі грамадзянскі падрадчык, паранены чатыры вайскоўцы ЗША і два супрацоўнікі іракскіх сілаў бяспекі. ЗША ўсклалі адказнасць за напад на апалчэнне «Катаіб Хезбала», падтрымоўванае Іранам, і іракскую праўрадавую групоўку Сілы народнай мабілізацыі. «Катаіб Хезбала» адмаўляла адказнасць за напад. У адказ ЗША нанеслі авіяўдар па пазіцыях «Катаіб Хезбала» ў Іраку і Сірыі, забіўшы больш за 25 чалавек. У адказ апалчэнцы атакавалі дыпмісію ЗША ў Багдадзе, што, у сваю чаргу, прывяло да авіяўдара ЗША па міжнародным аэрапорце Багдада 3 студзеня 2020 года, у выніку якога былі забіты іранскі генерал Касем Сулеймані і камандзір іракскай міліцыі Абу Махдзі Аль-Мухандзіс.

Па заяве брыгаднага генерала і начальніка разведкі іракскай федэральнай паліцыі на базе К-1 Ахмеда Аднана, да атакі можа быць датычна групоўка «Ісламская дзяржава».

Катэгорыя:Іранскі крызіс
Катэгорыя:Падзеі 27 снежня
Катэгорыя:Снежань 2019 года
Катэгорыя:2019 год у Іраку
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Ірака
Катэгорыя:Першае прэзідэнцтва Дональда Трампа
Гданьскі ўніверсітэт

**Гданьскі ўніверсітэт** () — польская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, сядзіба якой знаходзіцца ў Гданьску. 

Універсітэт быў заснаваны 20 сакавіка 1970 года шляхам зліцця Вышэйшай эканамічнай школы Сопата і Вышэйшай педагагічнай школы Гданьска. Пазней у склад універсітэта была ўключана Вышэйшая школа падрыхтоўкі настаўнікаў.

## Факультэты 
У склад універсітэта ўваходзяць наступныя факультэты:
* Біялагічны факультэт
* Гістарычны факультэт
* Міжуніверсітэцкі факультэт біятэхналогій Гданьскага ўніверсітэта і Гданьскага медыцынскага ўніверсітэта
* Факультэт акіянаграфіі і геаграфіі
* Факультэт матэматыкі, фізікі і інфарматыкі
* Факультэт права і кіравання
* Факультэт сацыяльных навук
* Філалагічны факультэт
* Хімічны факультэт
* Эканамічны факультэт

## Спасылкі 
* Гісторыя Гданьскага ўніверсітэта 
* Факультэты Гданьскага ўніверсітэта

Катэгорыя:Універсітэты Польшчы
Aphelinidae

**Aphelinidae**&nbsp;— сярэдняе па памеры сямейства наезнікаў, у якім апісана каля 1160 відаў з 35 родаў. Сярод тых, хто паспяхова вывучаў насякомых гэтай групы — энтамолаг .

## Роды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Yasnosh, V. A., 1983. Review of the world genera of Aphelinidae (Hymenoptera). 1. key to the genera.*Entomological Review* 62:145-159.

Катэгорыя:Сямействы насякомых
Катэгорыя:Хальцыды
Малгажата з Зембаціна

**Малгажата з Зембаціна** () — аперэта Яна Чачота, упершыню прачытаная 18 снежня 1819 года на пасяджэнні філаматаў.

Ян Чачот расказвае пра эпізод вяртання з вайны рыцара Мікалая якраз у той момант, калі яго адданая жонка Малгажата можа стаць ахвяраю інтрыгаў спакусніка Шчэпана і яе служанкі Эвы. Адам Міцкевіч лічыў гэта лібрэта творчай удачай сябра. У сваёй рэцэнзіі на твор, напісанай 29 снежня 1819 года ён даваў высокую ацэнку музычнасці верша ў пачатковых арыях, але адзначыў, што цяжка зразумець да якога тыпу оперы належыць твор.

Катэгорыя:Творы Яна Чачота
Катэгорыя:Творы 1819 года
Катэгорыя:Літаратурныя творы 1810-х гадоў
Катэгорыя:Аперэты на польскай мове
Марыля Верашчака

**Марыля Верашчака**, **Марыянна Эва Верашчака** герба Касцеша (; , Туганавічы — ) — шляхцянка, каханая Адама Міцкевіча, стрыечная сястра Ігната Дамейкі.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Туганавічах як трэцяе дзіця Антонія Верашчакі, маршалка шляхты Новагародскага павета і Францішкі (з роду Анцутаў), дачкі берасцейскага суддзі. Яе маці была цёткай Ігната Дамейкі, а таксама траюраднай сястрой Тадэвуша Рэйтана і Тадэвуша Касцюшкі.

Ахрышчаная 1 студзеня 1800 года ў Касцёле Святой Ганны ў Варончы. Хроснымі бацькамі былі Іпаліт Дамейка, зямельны наваградскі натарыус і Ганна Верашчака, наваградская падкаморая, дапамагалі Стэфан Верашчака (муж Ганны) і Караліна Дамейка (жонка Іпаліта).

Летам 1818 альбо 1819 года Адам Міцкевіч прыехаў разам з Тамашам Занам у Туганавічы, дзе і распачалося ўзаемнае, няспраўджанае і няшчаснае каханне да Марылі Верашчакі.

, 1889]]
На той момант Марыля Верашчака была ўжо заручоная з графам Ваўжынцам Путкамерам герба Бражаціцы, з якім пабралася шлюбам у 1821 годзе і засталася жыць у маёнтку ў Больцініках. Суседнім маёнткам у Плужынах кіраваў Міхал Верашчака, сябар Адама Міцкевіча; пасля шлюбу Марылі там засталася жыць яе маці, а Міхал прыняў Туганавічы. 1 жніўня 1821 года ў Цырыне Адам Міцкевіч, на той час настаўнік ковенскіх школаў, з графіняй Путкамер трымалі да хрышчэння Францішка Саковіча.

Адам Міцкевіч бываў у Плужынах, Туганавічах і Больцініках: у Плужынах у жніўні 1821 года з нагоды імянінаў каханай Міцкевіча паўстала балада «Свіцязянка». Марылі быў адрасаваны верш «Да М***», упамянуты ў «Баладах і рамансах» і ў IV частцы «Дзядоў».

У чэрвені 1833 года Марыля Путкамер з роду Верашчакаў з мужам Ваўжынцам былі арыштаваны за сумесную дапамогу эмісару .

[thumb|Магіла Марыі Верашчакі пры [Стары Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Беняконі)|касцёле Св. Яна Хрысціцеля ў Беняконях]]

Пахаваная 29 снежня 1863 года на цвінатры пры касцёле Святога Яна Хрысціцеля ў Беняконях.

## Бібліяграфія 
* Wawrzykowska-Wierciochowa D., *Adam i Maryla. Dzieje romantycznej miłości Adama Mickiewicza i Maryli Wiereszczakówny*, Instytut Wyd. Zw. Zaw., Warszawa 1990 r.

## Літаратура 
* Krystyna Wojda, Przewodnik przedmiotowo-metodyczny.
* E. Gulczyński, *Sprawa Marcelego Szymańskiego emisariusza wyprawy Zaliwskiego*, Wilno 1933, s. 328

## Спасылкі 
Марыля
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавіцкім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Воранаўскім раёне
Катэгорыя:Адам Міцкевіч
Катэгорыя:Музы знакамітых пісьменнікаў
Holocentropus

**Holocentropus** — род ручайнікаў сямейства . У родзе налічваецца больш за 40 апісаных відаў

.

## Віды 
Гэтыя 42 віды належаць да роду *Holocentropus*:

*  Mey, 1985
*  (Rambur, 1842)
*  Banks, 1908
*  Ross, 1938
*  Milne, 1936
*  Martynov, 1924
*  Banks, 1914
*  Banks, 1914
*  Ross, 1938
*  Iwata, 1927
*  (Stephens, 1836)
*  (Albarda, 1874)
*  Mey, 1987
*  Malicky, 1995
* †  Ulmer, 1912
* †  Mey, 1986
* †  Ulmer, 1912
* †  Ulmer, 1912
* †  Ulmer, 1912
* †  Ulmer, 1912
* †  Ulmer, 1912
* †  Ivanov & Melnitsky, 2013
* †  Ulmer, 1912
* †  Melnitsky & Ivanov, 2010
* †  Ivanov & Melnitsky, 2013
* †  Mey, 1986
* †  Mey, 1986
* †  Melnitsky & Ivanov, 2013
* †  Ulmer, 1912
* †  Ulmer, 1912
* †  Mey, 1986
* †  Ivanov & Melnitsky, 2013
* †  Ulmer, 1912
* †  Ivanov & Melnitsky, 2013
* †  Ulmer, 1912
* †  Botosaneanu & Wichard, 1983
* †  Ivanov & Melnitsky, 2013
* †  Ulmer, 1912
* †  Melnitsky & Ivanov, 2013
* †  (Pictet & Hagen, 1856)
* †  (Pictet & Hagen, 1856)
* †  (Pictet & Hagen, 1856)

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ручайнікі
Sericostoma

**Sericostoma** — шматзначны тэрмін

*  — род раслін
*  — род насякомых
Возера радасці (фільм)

**«Во́зера ра́дасці»** — беларускі кароткаметражны беларускамоўны мастацкі фільм рэжысёра Аляксея Палуяна, зняты ў 2019 годзе. У здымачную каманду ўвайшлі кінапрафесіяналы з Германіі, Ірана, Грузіі, Украіны, Шатландыі і Балгарыі. Фільм створаны па матывах аднайменнага рамана Віктара Марціновіча. Сусветная прэм’ера стужкі адбылася на сусветным кінафестывалі кароткаметражных фільмаў у французскім Клермон-Феране. Беларуская прэзентацыя «Возера радасці» адбылася 13 лістапада 2019 года ў кінатэатры «Масква».

## Сюжэт 
У маленькай беларускай вёсцы, дзе час быццам спыніўся, дзевяцігадовая Яся перажывае смерць маці. Бацька дзяўчынкі адпраўляе яе ў інтэрнат. Але аднойчы яна вырашае збегчы і вярнуцца дадому.

## Акцёры 
## Здымачная група 
* рэжысёр — Аляксей Палуян
* саўндтрэк — «Vuraj»

## Узнагароды 
Фільм атрымаў тры ўзнагароды іспанскага FICBUEU (у тым ліку «Найлепшая актрыса»), прыз «За найлепшую рэжысуру» на кінафестывалі ў грэчаскай Драме, дзве ўзнагароды кінафестывалю ў Невадзе, прыз у намінацыі «Найлепшы кароткаметражны фільм» нямецкай кінапрэміі «Hessen Film Awards». 2 лістапада 2020 года фільм перамог на амерыканскім кінафестывалі «LA Shorts» і меў перспектывы на «Оскар-2021». Прызнана найлепшым кароткаметражным фільмам на першай прэміі кінапрэсы Беларусі.

## Крытыка 
## Спасылкі 
* «Возера радасці» на сайце «TUT.BY» 
* 

Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы Беларусі
Катэгорыя:Фільмы на беларускай мове
Катэгорыя:Экранізацыі раманаў
Катэгорыя:Фільмы Аляксея Палуяна
Сафійская вобласць

**Сафійская вобласць** () — вобласць, з’яўляецца адной з 28 абласцей Балгарыі. Вобласць займае плошчу 7059 км² і мае насельніцтва 247 489 тыс. жыхароў. Адміністрацыйны цэнтр — Сафія.

## Абшчыны 
У складзе вобласці налічваецца 22 абшчыны.

## Спасылкі 
* Официальный сайт   


Катэгорыя:Вобласці Балгарыі
Заклікаў

**Заклікаў** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Сталевавольскага павета Падкарпацкага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Заклікаў. Займае плошчу 11,42 км². Насельніцтва — 3000 чалавек (на 2018 год).
Рыжская архідыяцэзія

**Рыжская архідыяцэзія** — архідыяцэзія Рымска-Каталіцкай Царквы з цэнтрам у горадзе Рызе ў Латвіі. Архідыяцэзія ўваходзяць у склад Рыжскай мітраполіі.

## Гісторыя 
У 1186 годзе Святы Прастол заснаваў дыяцэзію Лівоніі. У 1253 годзе Святы Прастол заснаваў у Лівоніі новыя дыяцэзіі і ўтварыў асобную Рыжскую архідыяцэзію. 20 студзеня 1255 года Рымскі Папа Аляксандр IV выдаў булу «Primatuum cathedras», якой пацвердзіў статус Рыжскай мітраполіі.

У 1561 годзе дзяржаўнай рэлігіяй у Лівоніі стала лютэранства, і Рыжская архідыяцэзія ў 1563 годзе была скасавана.

22 верасня 1918 года Рыжская дыяцэзія была адноўлена.

8 мая 1937 года з часткі тэрыторыі Рыжскай архідыяцэзіі была ўтворана новая Ліепайская дыяцэзія.

2 снежня 2005 года з часткі тэрыторыі Рыжскай архідыяцэзіі была ўтворана новая Рэзэкнэнска-Аглонская дыяцэзія.

## Спасылкі 
* Annuario Pontificio, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano, 2003, ISBN 88-209-7422-3
* Pius Bonifacius Gams, *Series episcoporum Ecclesiae Catholicae*, Leipzig 1931, стр. 306—307 
* Konrad Eubel, *Hierarchia Catholica Medii Aevi*, vol. 1 , стр. 420—421; vol. 2 , стр. 223; vol. 3 , стр. 285 
* Ernst Friedrich Mooyer, *Verzeichnisse der deutschen Bischöfe seit dem Jahr 800 nach Chr. Geb.*, Minden 1854, стр. 91 
* Bolla *Primatuum cathedras*, *Bullarum diplomatum et privilegiorum sanctorum Romanorum pontificum Taurinensis editio*, Vol. III, стр. 596—597 
* Декрет *Quum dioecesis Rigensis*, AAS 15 (1923), стр. 585 
* Була *Plurimum sane*, AAS 29 (1937), стр. 387 
 

Катэгорыя:Рымска-каталіцкія дыяцэзіі Латвіі
Грэкаў

**Грэкаў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Пятровіч Грэкаў — расійскі мастак, іканапісец, рэстаўратар.
* Аляксей Дзмітрыевіч Грэкаў — расійскі і ўзбекскі ўрач і педагог.
* Барыс Дзмітрыевіч Грэкаў — савецкі гісторык і грамадскі дзеяч.
* Іван Іванавіч Грэкаў — савецкі хірург.

## Гл. таксама 
* Грэкава

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Ян Бук

**Ян Бук** (, 2 жніўня 1922, Небельчыцы, Верхняя Лужыца, Германія — 1 красавіка 2019, Хросчыцы) — лужыцкі мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 2 жніўня 1922 года ў лужыцкай вёсцы Небельчыцы (Небельшуц). Атрымаўшы сярэднюю адукацыю, працаваў мастаком-афарміцелем. Удзельнічаў у Другой сусветнай вайне. У 1949—1950 гадах навучаўся ў Акадэміі прыгожых мастацтваў ва Уроцлаве і з 1950 па 1953 гады — у Вышэйшай школе выяўленчых мастацтваў у Дрэздэне. З 1953 года на працягу наступных сарака гадоў працаваў пазаштатным мастаком у Баўтцэне. Быў членам Таварыства лужыцкіх мастакоў і Саюза мастакоў ГДР. У 1956—1976 гадах выкладаў выяўленчае мастацтва ў Сербскай гімназіі ў Баўтцэне. У 1974 годзе ўдзельнічаў разам з лужыцкімі мастакамі Евай Воршай Ланзінай і Мерчынам Новак-Нехарньскім у VII з’ездзе Таварыства мастакоў ГДР у Карл-Маркс-Штаце. З 1980 года па 1989 год выкладаў у вячэрняй школе ў Баўтцэне.

У 1996 годзе вярнуўся ў родную вёску Небельчыцы, дзе памёр у 2019 годзе.

## Творы 
* *Antlitz der Arbeiterklasse* (1971), Nationalgalerie Berlin-Ost;
* *Der Besuch*, 1978, Nationalgalerie Berlin-Ost;
* *Bautzen*, 1981, Stadtmuseum Bautzen;
* *Sitzende Sorbin in Festtracht*, 1981, у прыватнай калекцыі;
* *Tagebau mit Förderbrücke*, 1986, Museum für Junge Kunst, Frankfurt.

## Узнагароды 
* Лаўрэат прэміі арганізацыі «Домавіна» (1970);
* Лаўрэат прэміі імя Якуба Чышынскага (1986);
* Медаль «Hans-Grundig» (1988);
* Прэмія па выяўленчаму мастацтву горада Баўтцэна (1994);
* Прэмія мастацкай выстаўкі ў Баўтцэне (1995);
* Ганаровы грамадзянін Баўтцэна (2007).

## Спасылкі 
* Jan Buck (Jan Buk) 
* Бібліяграфія

Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Якуба Чышынскага
Катэгорыя:Мастакі Германіі
Sericostoma (род насякомых)

**Sericostoma** — род ручайнікаў сямейства . Існуе па меншай меры 20 апісаных відаў у родзе.

## Віды 
*  Pictet, 1856
*  Malicky, 1973
*  McLachlan, 1868
*  Moretti in Moretti & Cianficconi, 1978
*  Hagen, 1864
*  Navas, 1924
*  McLachlan, 1868
*  Schneider, 1845
*  Rambur, 1842
*  Martynov, 1913
*  Malicky, 1999
*  Sipahiler, 2000
*  McLachlan, 1880
*  Moretti in Cianficconi, 1978
*  Costa, 1884
*  Navas, 1917
*  McLachlan, 1876
*  McLachlan, 1898
*  McLachlan, 1876
*  (Kirby & Spence, 1826)
*  Pictet, 1865
*  (Kolenati, 1848)
*  Pictet, 1865
*  McLachlan, 1876
*  McLachlan, 1898
*  Hagen, 1864
*  McLachlan, 1876
*  Rambur, 1842|colwidth=25em

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ручайнікі
Татарнікаў

**Тата́рнікаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Павел Георгіевіч Татарнікаў (1953—2010) — расійскі мастак, кніжны ілюстратар
* Павел Юр’евіч Татарнікаў (нар. 1971) — беларускі мастак-графік, кніжны ілюстратар, выкладчык Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Apataniidae

**Apataniidae** — сямейства ручайнікаў падатраду .

## Распаўсюджанне 
Галарктыка. У Расіі 7 родаў і каля 40 відаў. У Беларусі 2 віды роду .

## Апісанне 
Дробнага і сярэдняга памеру ручайнікі, крылы маюць размах да 25 мм.

## Біялогія 
Лічынкі жывуць на дне вадаёмаў рознага тыпу (азёры, крыніцы, выхады грунтавых вод). Прадстаўнікі сямейства  і , якія жывуць у возеры Байкал, страцілі здольнасць да палёту і на стадыі імага перасоўваюцца па павярхневай плёнцы вады.

## Сістэматыка 
Каля 80 відаў, 2 падсямействы і каля 20 родаў.

* Падсямейства 
** 
*** 
*** 
*** 
** 
*** 
*** 
** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
** Incertae Sedis
*** 
*** 
* Падсямейства 
** 
** 
* Incertae Sedis
** 
** 
** 
** 

## Спасылкі 
* Apataniidae — Фауна Europaea 
* Apataniidae — Catalogue of Life
* Apataniidae — Animal Diversity Web

Катэгорыя:Сямействы насякомых
Катэгорыя:Ручайнікі
Ян Ворнар

**Ян Ворнар** (; 7 сакавіка 1892, вёска Горка каля Будзішына, Саксонія, Германія — 20 мая 1999, Ворклецы, Германія) — лужыцкі пісьменнік і перакладчык. Пісаў на верхнялужыцкай мове.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 сакавіка 1934 года ў лужыцкай вёсцы Горка ў ваколіцах Будзішына. Пасля атрымання сярэдняй адукацыі з 1953 па 1957 год вывучаў сарабістыку ў Лейпцыгскім універсітэце. З 1958 г. выкладаў у Сербскай гімназіі ў Будзішыне і з 1974 года — у сербскай школе ў вёсцы Ральбіцы. У 1987 годзе быў абраны старшынёй лужыцкай рабочай групы пры Асацыяцыі пісьменнікаў ГДР.

Памёр 20 мая 1999 года ў Ворклецах.

## Сачыненні 
Пісаў дзіцячыя кнігі. Адным з самых вядомых твораў Яна Ворнара з’яўляецца дзіцячая кніга «Čapla a Hapla», якая выйшла ў 1969 годзе. Напісаў некалькі дзіцячых п’ес. Займаўся перакладамі на верхнялужыцкую мову.

* *Opium*, Domowina, Bautzen 1965.
* *Wajchtar trubi*, Domowina, Bautzen 1967.
* *Čapla a Hapla. Bajka z našich dnjow*. Domowina, Bautzen 1969.
* *Dypornak ma ptačka*. Domowina, Bautzen 1974.
* *Šěrikowe huslički*. Domowina, Bautzen 1978.
* *Železny pjeršćeń*. Domowina, Bautzen 1980.
* *Tři rjanolinki. Serbska bajka*. Domowina, Bautzen 1985.
* *Njebudu mjelčeć. Ze žiwjenja Thälmanna*. Domowina, Bautzen 1986.
* *Rozpuće*. Domowina, Bautzen 1986.
* *Mudra wudra a druhe powědki wo zwěrjatach*. Domowina, Bautzen 1988.
* *Po wsy horje, po wsy dele. Powědki*. Domowina, Bautzen 1993.
* *Dźiwny stražnik w Sernjanach*. Domowina, Bautzen 1994.
* *Halo, je tu stonóžka*. Domowina, Bautzen 1997.
* *Honač Heinrich*. Domowina, Bautzen 1998.
* *Bombi pyta lód*. Domowina, Bautzen 2002.

## Узнагароды 
* Двойчы лаўрэат літаратурнай прэміі «Домавіна» (1970, 1981);
* Лаўрэат прэміі імя Якуба Чышынскага (1988).

## Літаратура 
* Гугнин А. А., Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М., 1997, стр. 169, 193, ISBN 5-7576-0063-2

## Спасылкі 
* Біяграфія 

Катэгорыя:Верхнялужыцкія пісьменнікі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Якуба Чышынскага
Катэгорыя:Пісьменнікі ГДР
Яжовыя імяніны

«**Яжовыя імяніны**» — паэтычная сцэнка (паводле іншых звестак — драматычная паэма) Яна Чачота, напісаная ў 1819 годзе на беларускай мове з нагоды імянін старшыні Таварыства філаматаў Юзафа Яжоўскага да 19 сакавіка 1819 года.

## Гісторыя 
Падчас напісання вершаў Ян Чачот знаходзіўся ў Мінску як пісар Радзівілаўскай пракураторыі, створанай па загаду імператара Аляксандра I у лютым 1814 для ўпарадкавання спадчыны апошняга прадстаўніка нясвіжскай галіны Радзівілаў Дамініка Радзівіла. Адсюль паэт адаслаў твор сябрам у Вільню, выказаўшы ў паэтычнай форме лёгкае шкадаванне, што ў той час, як яго прыяцелі «апаражняюць бутэлькі» ў вясёлым застоллі, ён «посціць, як святы», у Мінску, дзе яго прымушае «маршчыніць чало мазольная пасада пісара». Дасланыя вершы Яна Чачота на ўрачыстасці зачытвалі Адам Міцкевіч і Тамаш Зан.

## Апісанне 
Твор пабудаваны ў форме дыялогу, у якім прамаўляюць беларускія сяляне, што прыйшлі павіншаваць Яжоўскага на сваёй уласнай мове. Дзейнымі асобамі паэмы з’яўляюцца цівун, войт, дзясятнік, хор хлопцаў і дзяўчат і спеў Мікіты.

Як адзначае даследчык польскай літаратуры Станіслаў Станкевіч, гэта была першая спроба Яна Чачота пісаць па-беларуску. Уважаючы на тое, што ў той час не было ўнармаванага беларускага правапісу і граматыкі, паэт здолеў з нешматлікімі выняткамі дакладна перадаць фанетычныя і марфалагічныя асаблівасці навагрудскай гаворкі беларускай мовы.

Катэгорыя:Вершы і песні Яна Чачота
Катэгорыя:Вершы 1810-х гадоў
Катэгорыя:Творы 1819 года
Pteromalidae

**Pteromalidae** − найбуйнейшае па велічыні сямейства паразітычных наезнікаў надсямейства . Сямейства парафілетычнае.

## Падсямействы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сямействы насякомых
Катэгорыя:Хальцыды
Грэкава

**Грэкава** — прозвішча, жаночая форма прозвішча Грэкаў.

## Вядомыя носьбіты 
* Валянціна Барысаўна Грэкава — расійская мастачка-рэстаўратар.
* Надзея Рыгораўна Грэкава — палітычны і дзяржаўны дзеяч БССР.
Мерчын Салоўскі

**Мерчын Салоўскі**, нямецкі варыянт — **Марцін Салоўскі** (, ; 8 чэрвеня 1932, вёска Ворклецы, Германія — 26 красавіка 2010) — каталіцкі святар, лужыцкі пісьменнік і перакладчык. Лаўрэат прэміі імя Якуба Чышынскага.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння тэалагічнага навучання ў Падэрборне, Эрфурце і Нойцеле быў пасвечаны 29 чэрвеня 1956 года ў святары. Служыў вікарыем у розных парафіях Верхняй Лужыцы. У 1975—1976 гадах — настаяцель царквы святога Марціна ў вёсцы Небельчыцы і з 1978 па 1997 гады — настаяцель царквы святых Сымона і Іуды Фадзея ў вёсцы Хросчыцы.

Займаўся перакладамі хрысціянскіх твораў на верхнялужыцкую мову, рэдагаваннем і выданнем газет «Katolski Posoł» і «Krajan». Выдаў некалькі кніг. У 1990 годзе ўдастоены прэміі імя Якуба Чышынскага I ступені. Быў ініцыятарам і адным з аўтараў новага перакладу Бібліі на вернялужыцкую мову, якая была выдадзена ў 2006 годзе.

Памёр у 2010 годзе. Пахаваны каля касцёла святых Сымона і Фадзея ў вёсцы Хросчыцы.

## Сачыненні 
* *200 lět Wotrowska wosada 1772—1972. * Budyšin 1972.
* Martin Salowski, Rudolf Kilank, Peter Schmidt: *Katholische sorbische Lausitz. * St. Benno-Verlag, Leipzig/Heiligenstadt 1976.
* *Bohu swjećene lěto. * Krajan, čitanka za křesćanski dom, zwjazk 1. Nakładnistwo swj. Bena, Lipsk 1980.
* *Wosady našeje domizny. * Krajan, čitanka za křesćanski dom, zwjazk 3. Nakładnistwo swj. Bena, Lipsk 1984.
* Měrćin Salowski, Božena Nawka-Kunysz: *Łónčko hrónčkow — hrónčka, modlitwy a basnje k wšelakim składnosćam. * Nakładnistwo swj. Bena, Lipsk 1985.
* *Jadro wěry. Katolski katechizm.* Přełožiłoj Měrćin Salowski, Beno Šołta. Nakładnistwo swj. Bena, Lipsk 1988.
* *Osterreiten in der Lausitz. * Lausitzer Druck — und Verlagshaus, Bautzen 1992.
* Měrćin Salowski, Gerald Große: *Na slědach biskopa Bena. Wobrazy z katolskich Serbow. * LND, Budyšin 1993.

## Літаратура 
* Monsignore Měrćin Salowski złoty měšniski jubilej woswjećił, Katolski Posoł, 2006, стар 190

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Якуба Чышынскага
Катэгорыя:Верхнялужыцкія пісьменнікі
Катэгорыя:Постаці нямецкага каталіцтва
Саюз дэмакратычных левых сіл

**Саюз дэмакратычных левых сіл** () — польская палітычная партыя.

Партыя была створана 15 красавіка 1999 года. Першапачаткова, Саюз дэмакратычных левых сіл быў створаны як перадвыбарчы саюз у 1991 годзе. У яго ўваходзіла партыя «Сацыял-дэмакратыя Рэспублікі Польшча» і Агульнапольскі альянс прафсаюзаў. У 1993 годзе саюз атрымаў перамогу на парламенцкіх выбарах. Прадстаўнікі Саюза, Юзаф Алексы і Уладзімеж Цімашэвіч, узначальвалі польскі ўрад з 1995 па 1996 і з 1996 па 1997 адпаведна. У 1995 годзе прадстаўнік Саюза дэмакратычных левых сіл Аляксандр Квасьнеўскі быў абраны прэзідэнтам Польшчы. На гэтай пасадзе ён знаходзіўся два тэрміны запар.

У 2001 годзе партыя таксама атрымала перамогу на парламенцкіх выбарах. Старшыня партыі Лешак Мілер у гэтым годзе стаў прэм’ер-міністрам краіны. На гэтай пасадзе ён знаходзіўся з 2001 па 2004 год. Затым яго змяніў таксама прадстаўнік Саюза дэмакратычных левых сіл Марак Бэлька.

З 2005 года Саюз дэмакратычных левых сіл знаходзіцца ў апазіцыі.

## Спасылкі 
* Гісторыя партыі на афіцыйным сайце партыі

Катэгорыя:Палітычныя партыі Польшчы
Катэгорыя:Сацыялістычны інтэрнацыянал
Катэгорыя:Партыі-члены ПЕС
Катэгорыя:Сацыял-дэмакратычныя партыі
Катэгорыя:Левацэнтрысцкія партыі
ФК Вісла Плоцк

**«Вісла»** () — польскі футбольны клуб з горада Плоцк. Выступае ў Першай лізе.

## Дасягненні 
### Кубак Польшчы 
*  **Уладальнік (1)**: 2005/2006.
*  **Фіналіст (1)**: 2002/2003.

### Суперкубак Польшчы 
*  **Уладальнік  (1)**: 2006.

## Спасылкі 
* Дасягненні клуба на афіцыйным сайце

Вісла Плоцк
Эстонская Праваслаўная Царква Маскоўскага патрыярхата

**Эстонская праваслаўная царква** () — самакіраваная частка Рускай праваслаўнай царквы. Ахоплівае тэрыторыю Эстоніі.

## Гісторыя 
У 1817 годзе было заснавана Рэвельскае вікарыяцтва Санкт-Пецярбургскай епархіі.

10 мая 1920 года на супольным пасяджэнні патрыярха Ціхана (Бялавіна), Сінода і Вышэйшага царкоўнага савета Расійскай Праваслаўнай Царквы была прынята пастанова прызнаць Эстонскую Праваслаўную Царкву аўтаномнай, Рэвельская дыяцэзія стала самастойнай.

У верасні 1922 года сабор Эстонскай Апостальскай Праваслаўнай Царквы прыняў пастанову пра зварот да Канстанцінопальскага Патрыярха Мялеція IV з прашэннем аб прыняцці ў юрысдыкцыю Канстанцінопальскага Патрыярхату і надання ёй аўтакефаліі. 7 ліпеня 1923 года Патрыярх Мялецій IV уручыў у Канстанцінопалі Томас.

У чэрвені 1940 года Эстонія была ўключана ў склад Савецкага Саюза. Эстонская царква была далучана да Маскоўскага Патрыярхату.

Пасля акупацыі Эстоніі германскімі войскамі мітрапаліт Талінскі Аляксандр (Паўлус) абвясціў аб аднаўленні Эстонскай Аўтаномнай Праваслаўнай Царквы.

У 1944 годзе, калі Эстонія зноў апынулася ў складзе СССР, мітрапаліт і больш за 20 праваслаўных святароў эмігравалі на Захад. Эстонская Царква ўвайшла ў склад Маскоўскага Патрыярхату як епархія і ў 1947 годзе была пераназвана ў Талінскую і Эстонскую епархію.

У 1990-х гадах была прынята пастанова прызнаць Эстонскую Праваслаўную Царкву аўтаномнай.

Доўгі час царква не магла атрымаць дзяржаўнай рэгістрацыі. У пачатку 2000-х гадоў, дзякуючы судзеянню дыпламатаў Расійскай Федэрацыі, атрымала дзяржаўную рэгістрацыю.

## Епіскапы 
* Аляксій II (Патрыярх Маскоўскі) (1961—1992)

## Епархіі 
* Талінская епархія
* Нарвская епархія

## Гл. таксама 
* Эстонская апостальская праваслаўная царква

## Спасылкі 
* Эстонская православная церковь Московского патриархата