open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гістарычны цэнтр Брэста

**Гістарычны цэнтр Брэста** — помнік горадабудаўніцтва ХІХ — пачатку XX стагоддзя ў г. Брэст . Комплексная гісторыка-культурная каштоўнасць, якая ўключае будынкі, збудаванні, планіровачную структуру, ландшафт і культурны пласт на тэрыторыі, абмежаванай з поўначы — чыгуначнай лініяй, з усходу — бульварамі Шаўчэнкі і Касманаўтаў, з поўдня — р. Мухавец, з захаду — вул. Леніна, уключаючы забудову вул. Леванеўскага.

## Гісторыя 
Як горадабудаўнічая структура закладзена ў 1830-я гг. з узвядзеннем Брэсцкай крэпасці на тэрыторыі старажытнага горада Брэста. Першапачаткова быў забудаваны дамамі ў адзін — тры паверхі, большасць якіх разбурана ў 1915—1918 гг., адноўлены ў 1921—1939 гг. У 1950-1980-я гг. сярод ранейшай забудовы ўзводзіліся асобныя шматпавярховыя будынкі.

## Апісанне 
Галоўная вуліца — Савецкая (былая Мільённая, Паліцэйская, Дамброўскага). Вуліцы 17 Верасня (былая Тапалеўская, Перэца) і Савецкіх Пагранічнікаў (былая Беластоцкая) сыходзяцца на пл. Свабоды (былая пл. Думская, Ратушная, Пілсудскага) і ўтвараюць аснову веернай планіроўкі. Паралельна ім праходзяць таксама вуліцы К. Маркса (былая Мядовая, Славянская, Зыгмунтоўская) і частка вул. Леніна (былы Бульварны праспект, вул. Люблінскай Уніі, пр. 17 Верасня). Перпендыкулярна ім размешчаны вуліцы Будзённага (былая Збірагоўская, Лістоўскага), Дзяржынскага (былая Крывая) і Астроўскага (былая Кароткая). Найбольш дэталёва захавалася першапачатковая планіроўка па вул. Гогаля і Маскоўскай.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Славутасці Брэста
Катэгорыя:Гісторыя Брэста
Дом па вуліцы Пушкінскай, 10

**Дом па вуліцы Пушкінскай, 10** — двухпавярховы будынак у Брэсце, пабудаваны ў XIX стагоддзі. У будынку размяшчаецца Генеральнае Консульства Расійскай Федэрацыі ў Брэсце.

## Архітэктура 
Двухпавярховы з мансардным паверхам будынак накрыты двухсхільным дахам. На дваровым фасадзе два бакавыя рызаліты. Галоўны фасад акцэнтаваны вуглавым эркерам, завершаным фігурным атыкам з паўкруглым аконным праёмам у цэнтры. На першым паверсе прамавугольныя аконныя праёмы, на другім – паўкруглыя ў прафіляваных аконных абрамленнях і з падаконнымі філёнгамі. Гарызантальна фасад падзелены міжпаверхавай цягай, завершаны шматслойным карнізам.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Брэста
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Брэста
Caloplaca obamae

**Caloplaca obamae** — лішайнік сямейства  від роду .

*Caloplaca obamae* была адкрыта ў 2007 годзе ў амерыканскім ліхенолагам Кэры Кнудсенам (Каліфарнійскі ўніверсітэт у Рыверсайд) на востраве Санта-Роза ў Каліфорніі і была апісана ў сакавіку 2009 года. Яна мае вонкавае падабенства з іншым відам гэтага роду, .

## Назва 
Дадзены таксон названы ў гонар прэзідэнта ЗША Барака Абамы; гэта першы від жывых арганізмаў, названы ў яго гонар.

«Я назваў гэты від *Caloplaca obamae*, каб паказаць сваю ўдзячнасць прэзідэнту за падтрымку навукі і адукацыі», — патлумачыў Кэры Кнудсен свой выбар відавага эпітэта.

## Арэал і асяроддзе пасялення 
*Caloplaca obamae* з’яўляецца эндэмікам паўночнай часткі вострава Санта-Роза, расце на гліністых глебах плейстацэну, размешчаных на марскіх тэрасах. Папуляцыя жывёл на востраве ў цяперашні час памяншаецца і, магчыма, від, які ледзь не знік з твару зямлі ў часы бурнага ўсплёску жывёлагадоўлі, верне свае пазіцыі на востраве.

## Спасылкі 
* New Species Of Lichen Named After President Barack Obama 

Катэгорыя:Целасхіставыя
Катэгорыя:Таксоны грыбоў, названыя ў гонар людзей
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Глінная)

**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Глінная Івацэвіцкага раёна. Узведзена ў 1925 годзе з дрэва на месцы папярэдняга храма.

## Архітэктура 
Драўляны адназрубны прамавугольны ў плане храм накрыты вальмавым гонтавым дахам. У цэнтры даху ўзвышаецца цыбулепадобны купал на глухім барабане. На галоўным фасадзе невялікі прытвор, вылучаны трохвугольным франтонам. Інтэр’ер зальны з корабавым скляпеннем на падугах. Абраз 19 ст. «Маці Бажая з дзіцем».

Перад царквой двух'ярусная чацверыковая шатровая званіца каркасна-зрубнай канструкцыі. Першы ярус зрублены ў просты вугал, другі вырашаны як 4-стоўпны каркас з шатровым гонтавым завяршэннем і зубчастай дашчаной агароджай.

## Літаратура 
* 
* 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Глінная
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Катэгорыя:1925 год у Беларусі
Свята-Васкрасенская царква (Агароднікі)

**Свята-Васкрасенская царква** — праваслаўны храм у в. Агароднікі Дзмітровіцкага сельсавета Камянецкага раёна. Пабудавана ў 1841 годзе з дрэва на поўнач ад вёскі, на могілках. Помнік народнага дойлідства.

## Архітэктура 
Трохзрубны храм утвараюць двух’ярусная чатырохгранная прытвор-званіца, купалападобная малітоўная зала, прамавугольная апсіда з нізкай бакавой рызніцай. Шатровыя дахі званіцы і малітоўнай залы завершаны цыбулепадобнымі галоўкамі на васьмігранных барабанах, вальмае пакрыццё апсіды — крыжом на сферы. Гарызантальна ашаляваныя сцены прарэзаны арачнымі аконнымі праёмамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Агароднікі (Дзмітровіцкі сельсавет)
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Камянецкага раёна
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Катэгорыя:1841 год у Беларусі
Heroes (песня Монса Сельмерлёва)

**«Heroes»** () — песня шведскага выканаўца Монса Сельмерлёва, які прадстаўляў краіну на музычным конкурсе Еўрабачанне 2015. Сінгл з кампазіцыяй быў выпушчаны ў Швецыі 28 лютага 2015 года. 14 сакавіка 2015 года песня перамагла ў фінале Melodifestivalen 2015, у выніку чаго была адабрана для Еўрабачання 2015. 24 мая 2015 года песня стала пераможцам Еўрабачання 2015.

Песня «Heroes» была выканана ў чацвёртым паўфінале фестывалю, які адбыўся ў Эрэбру на сцэне Conventum Arena 28 лютага 2015 года. Песня заняла першае месца ў гэтым паўфінале і была адабрана ў фінальны этап. Падчас фіналу песня набрала найбольшую колькасць галасоў як ад міжнароднага журы, так і па выніках галасавання гледачоў (у прыватнасці з «Lovers on the Sun» Гета), а таксама удалай сумессю Авічы і Coldplay.

## Пазіцыі ў чартах 
## Храналогія выпуска 
Катэгорыя:Швецыя на конкурсе песні Еўрабачанне
Катэгорыя:Песні конкурсу Еўрабачанне 2015
Катэгорыя:Песні-пераможцы конкурсу Еўрабачанне
Царква Казанскай Божай Маці (Ражкоўка)

**Царква Казанскай Божай Маці** — праваслаўны храм у в. Ражкоўка Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці.

Знаходзіцца на ўсходняй ускраіне вёскі, на могілках. Пабудавана ў 1942 годзе ў традыцыях народнага драўлянага дойлідства.

## Гісторыя 
Будаўніцтва храма звязана з выратаваннем жыхароў вёскі ад расстрэлу. Паводле ўспамінаў мясцовых жыхароў, у прыватнасці Марыі Дзмітрыеўны Пратасевіч, у верасні 1942 г. карнікі акружылі вёску, усіх дарослых жыхароў сагналі на ўскраіну вёскі да падрыхтаванай ямы. Дзяцей і пажыткі пагрузілі на абозы і адправілі ў Дзмітравічы, падлеткаў падрыхтавалі да адпраўкі ў Германію на працу. У апошні момант людзей адпусцілі па хатах, але з умовай, што дабудуюць царкву. Праз некалькі дзён з Белавежы вярнуліся падлеткі і дзеці з Дзмітравіч. Да зімы мужчыны дабудавалі царкву. На яе адкрыццё прыехаў нямецкі маёр, а неўзабаве прыслаў абраз «Божай Маці з дзіцем», выкананы на драўлянай дошцы, на якім зроблены надпіс «28 сентября 1942 года».

## Архітэктура 
Царква ўяўляе сабой адназрубны прамавугольны ў плане храм з тамбурам-бабінцам на галоўным фасадзе. Асноўны аб'ём і тамбур накрыты двухсхільнымі дахамі. У цэнтры асноўнага аб'ёму ўзвышаецца купал на гранёным светлавым барабане. Сцены храма гарызантальна ашаляваны, умацаваны брусамі-сцяжкамі.

## Іконы 
Абразы 18 — 19 ст. «Ісус Хрыстос» і «Маці Божая». Вельмі шануецца выразаны з дрэва абраз «Прасвятая Багародзіца з Прадвечным Младзенцам» (унізе абраза надпіс: «28 сентября 1942 года»), які, паводле мясцовага падання, выратаваў жыхароў вёскі ад растрэлу ў час Вялікай Айчынай вайны.

## Званіца 
Перад царквой пастаўлена вырашаная ў архаічных формах званіца ў выглядзе 4 слупоў, якія нясуць двухсхільную дранкавую навісь; пад ёй памост для званара.

## Літаратура 
* 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ражкоўка
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Камянецкага раёна
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Благаўская кераміка

**Благаўская кераміка** — ганчарныя вырабы з вёсак Благаўка, Новае Вільянава, Літвінавічы Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці.

## Гісторыя промысла 
У XIX—пачатку XX ст. у вёсках працавалі каля 200 ганчароў, якія выраблялі чырвонагліняныя непаліваныя, a таксама гартаваныя і чорназадымленыя гаршкі, гладышы, збанкі, цёрлы, вазонніцы, спарышы (парнікі). У XX ст. пашырылася глазураваная кераміка з палівай зялёнага колеру, адвольныя пацёкі якой прыгожа кантрастуюць з непаліванай паверхняй. Часам на верхнюю частку вырабаў наносіўся выціснуты дэкор y выглядзе 2—3 хвалістых ці роўных паяскоў.

Промысел заняпаў y 1970-я гады. Калекцыі Благаўскай керамікі зберагаюцца ў Нацыянальным музеі гісторыі і культуры Беларусі, y Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Культура Шклоўскага раёна
Богаслужэнне

**Богаслужэнне** — сукупнасць культавых абрадаў, дзеянняў, цырымоній, звязаных з сістэмай рэлігійных уяўленняў і прызначаных y эмацыянальна-вобразнай форме ўзнаўляць той ці іншы аспект веравызнання. Праводзіцца свяшчэннаслужыцелем пры актыўным удзеле вернікаў галоўным чынам y храме па здаўна распрацаваным рытуале. У розных рэлігійных сістэмах агульнае для ўсіх богаслужэнняў — наяўнасць магічнага элемента. Хрысціянскае богаслужэнне ўключае малітвы, песнапенні, паклоны, прыкладванне да абразоў і крыжа, акрапленне вадой, запальванне лампад і свечак, чытанне святых тэкстаў і інш. Богаслужэнне цесна пераплецена з нацыянальнымі, сямейна-бытавымі традыцыямі і звычаямі і ўспрымаецца вернікамі як непасрэдныя зносіны з Богам.

## Літаратура 
* 

*
Блазан

**Бла́зан, бла́зен** — прыбліжаны манарха ці феадала, які павінен быў весяліць гаспадара і гасцей. З’явіліся ў Заходняй Еўропе ў XV стагоддзі. У Рэчы Паспалітай вядомы з канца XV стагоддзя.

* Дзейная асоба, камічны персанаж старажытных спектакляў школьнага і народнага (гульні-паказы, батлейка) тэатраў, народнай драмы. Выканаўца ролі Блазана меў звычайна яркі, стракаты касцюм, y руках трымаў ляльку з бразготкамі.

* Персанаж y творах Уільяма Шэкспіра, Педра Кальдэрона і інш., y беларускай драматургіі — Каятана Марашэўскага, Еўсцігнея Міровіча і інш.

## Гл. таксама 
* Педрыла

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Састарэлыя прафесіі
Маслабойка

, Гарадоцкі раён)]]
**Маслабойка**, або **бойка** — бандарны выраб; y беларусаў і іншых славянскіх народаў пасудзіна для збівання масла. Найчасцей — вузкая высокая кадачка з клёпак. У накрыўцы пасярэдзіне адтуліна для калатоўкі (біла), верхні канец якой выходзіў вонкі, a да ніжняга прымацоўвалі кружок з дзіркамі (пашыраны варыянт) ці крыжавіну (ударная частка). Такой жа формы маслабойку выдзёўбвалі з суцэльнай круглай калодкі. На Палессі былі вядомы маслабойкі цыліндрычнай формы гарызантальнага профілю, у выглядзе 2-доннай бочачкі, y якой было «акенца» з засаўкай; масла збівалі вярчэннем ручкі, што прыводзіла ў рух лопасці. Маслабойкі бытуюць і ў наш час.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кухонныя прылады
Катэгорыя:Бандарныя вырабы
Бортнікі

Назву **Бо́ртнікі** маюць:
* Бортнікі — людзі, якія займаюцца бортніцтвам

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Бортнікі 1 — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Бортнікі 2 — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Бортнікі — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Бортнікі — вёска ў Сенненскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Бортнікі — вёска ў Свіслацкім раёне
* Мінская вобласць:
** Бортнікі — вёска ў Маладзечанскім раёне
### Расія 
* Бортнікі (Ярцаўскі раён)
Бронецягнік

**Бронецягні́к****, браняпо́езд** — браніраваны чыгуначны састаў, прызначаны для агнявой падтрымкі войск і вядзення самастойных баявых дзеянняў у паласе чыгункі.

Апрача паравоза (цеплавоза) меў 2 і болей вагонаў або бронепляцовак, 2—4 платформы (у пачатку і канцы браняпоезд для засцярогі яго ад падрыву), на ўзбраенні 1—2 гарматы, 4—8 кулямётаў. Браняпоезд выкарыстоўваліся ў час Першай сусветнай, грамадзянскай і Другой сусветнай войнаў. У Вялікай Айчыннай вайне былі браняпоезды ППА, узброеныя зенітнымі гарматамі і кулямётамі, для прыкрыцця ад удараў з паветра буйных чыгуначных вузлоў і станцый.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Бронепо́езд *ваен.* браняпо́езд, -да *м* // 
* 
* 
* 
* Бронепо́езд // Военный энциклопедический словарь. В 2 т. Т. 1. / Редкол.: А. П. Горкин, В. А. Золотарев, В. М. Карев и др. — М.: Большая Российская энциклопедия, «РИПОЛ КЛАССИК», 2001. — С. 229. — 848 с. — 5000 экз. — (Энциклопедические словари). — ISBN 5-85270-219-6 («БРЭ»); ISBN 5-7905-0994-0 («РИПОЛ КЛАССИК»); 5-7905-0995-9 (т. 1).
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Баявыя машыны
Браслаўскі павет (Расійская імперыя)

**Браслаўскі паве́т** (у 1836—1922 гг. — **Новааляксандраўскі павет**) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Расійскай імперыі.

У 1793 яго ўсходняя частка далучана да Расійскай імперыі, астатняя частка павета пераўтворана ў Браслаўскае ваяводства (існавала да 1795). У складзе Расійскай імперыі Браслаўскі павет уваходзіў y Віленскую губерню, у 1797—1801 гг. y Літоўскую губерню. Плошча 5555 кв. вёрст, насельніцтва 210 689 чалавек (1897). У 1836 годзе Браслаўскі павет перайменаваны ў Новааляксандраўскі павет, які з 1843 годзе знаходзіўся ў складзе Ковенскай губерні

З 1921 года ў Заходняй Беларусі. У 1922 годзе адноўлена назва Браслаўскі павет і ён уключаны ў склад Віленскай зямлі (з 1925 года ваяводства). Плошча 4218 км2, насельніцтва 124 909 чалавек (1919).

3 верасня 1939 Браслаўскі павет y складзе БССР, уваходзіў y Вілейскую вобласць. 15 студзеня 1940 павет скасаваны, на яго тэрыторыі ўтвораны шэраг раёнаў, y т.л. Браслаўскі раён.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Паветы Віленскай губерні
Катэгорыя:Паветы Ковенскай губерні
Берасцейскі езуіцкі калегіум

**Берасцейскі езуіцкі калегіум** — навучальная ўстанова каталіцкага манаскага ордэна езуітаў, якая працавала ў XVII—XVIII стст. y Берасці (Брэсце). Калегіум з’яўляўся сярэдняй навучальнай установай класічнага тыпу. Выкладаліся «сем вольных навук», багаслоўе, лацінская і грэчаская мовы. Як навучальная ўстанова спрыяў умацаванню пазіцый каталіцкай царквы і ўсталяванню еўрапейскай сістэмы адукацыі на Брэстчыне. У бібліятэцы, якая налічвала каля 2 тыс. тамоў, былі кнігі на лацінскай, нямецкай, французскай і іншых мовах. У  1731 годзе значны кнігазбор у 300 тамоў падараваў Ян Фрыдэрык Сапега.

Будынкі калегіума знаходзіліся на тэрыторыі сучаснай Брэсцкай крэпасці, не зберагліся.

## Вядомыя выпускнікі 
* Казімір Лышчынскі (1634—1689) — беларускі мысліцель-атэіст, педагог і грамадскі дзеяч.
* Ян Фрыдэрык Сапега (1680—1751) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
* Юльян Урсын Нямцэвіч (1757—1841) — польскі пісьменнік, палітычны дзеяч, гісторык.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэлігія ў Брэсце
Катэгорыя:Езуіцкія калегіумы
Катэгорыя:Адукацыя ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Берасцейскі езуіцкі калегіум
Катэгорыя:Гісторыя Брэста
Катэгорыя:Духоўныя навучальныя ўстановы Беларусі
Касцёл Святой Тройцы і кляштар аўгусцінцаў (Брэст)

**Касцёл Святой Тройцы і кляштар аўгусцінцаў** — рымска-каталіцкі сакральны комплекс, які існаваў з пачатку 15 ст. да 1830 года ў Брэсце.

## Гісторыя 
Заснаваны каля 1410 года вялікім князем літоўскім Вітаўтам, які даў кляштару 2 карчмы ў Брэсце, загадаў выплачваць манахам па 4 грошы з мыта, па дзесяціне ад брэсцкіх мяшчан і з в. Бучэмля і Трасцяніца. Асноўны даход аўгусцінцы атрымлівалі ад в. Кастамлоты, якая належала ім да 1795 г. Кляштар меў таксама 2 юрыдыкі ў Брэсце, на яго карысць рабіліся грашовыя запісы, і ён лічыўся самым багатым сярод аўгусцінскіх кляштараў Вялікага Княства Літоўскага. У 17—18 стст. y ім жыло каля 20 манахаў, адбываліся ордэнскія капітулы, дзейнічалі школы філасофіі і тэалогіі, існавала бібліятэка, у якой станам на 1818 год былі 322 кнігі.

Кляштар і першы драўляны касцёл Найсвяцейшай Тройцы, якія размяшчаліся ў прадмесці паміж рэкамі Мухавец і Укрынка, згарэлі ў 1666 годзе. Для новай пабудовы ў 1672 годзе берасцейцы ахвяравалі ім пляцы і дамы на рынку. Мураваны касцёл асвячоны біскупам y 1686 г. У пачатку 18 ст. ён зруйнаваны, каля 1714 года адноўлены, пасля пажараў 1801 і 1808 гадоў капітальна адбудаваны.

 з кляштара аўгусцінцаў у Брэсце, XVIII ст.]]
 «Крэпасць Брэст-Літоўск у 1840 г.»]]
У 1830 годзе кляштар скасаваны, будынкі перададзены ваеннаму ведамству (размяшчаўся к-т крапасных інжынераў). Касцёл перабудаваны пад Мікалаеўскую царкву (захаваўся часткова).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1686 годзе
Катэгорыя:1686 год у Еўропе
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Брэсце
Катэгорыя:Зніклі ў 1010-я гады
Катэгорыя:Аўгусцінскія кляштары Беларусі
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Брэста
Касцёл Святога Яна Хрысціцеля і кляштар бернардзінцаў (Брэст)

**Касцёл Святога Яна Хрысціцеля і кляштар бернардзінцаў** — рымска-каталіцкі сакральны комплекс, які існаваў у Брэсце ў 1605—1830 гг. Знаходзіцца ў Валынскім прадмесці, на гістарычнай Бернардзінскай плошчы, пры ўтоку ракі Мухаўца ў Буг. Помнік архітэктуры віленскага барока.

Утвараў адзіны комплекс з касцёлам Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштарам бернардзінак.

## Гісторыя 
 (злева) і бернардзінцаў (справа)]]
Заснаваны луцкім біскупам  y Валынскім прадмесці Брэста пры ўпадзенні р. Мухавец y Буг. Побач з драўлянымі будынкамі была і мураваная капліца Св. Дароты. Пасля пажару 1617 года кляштар адбудаваны на сродкі ваяводы мсціслаўскага і старосты берасцейскага Гераніма Хадкевіча пад Брэсцкі кадэцкі корпус.

## Архітэктура 
Касцёл Яна Хрысціцеля ўяўляў сабой трохнефавую базіліку з павышаным цэнтральным нефам, які быў перакрыты крыжовымі скляпеннямі на падпружных арках, і больш нізкімі бакавымі, якія завяршаліся купальнымі скляпеннямі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* 
* Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 101-102.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Колішнія касцёлы Брэста
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Брэста
Катэгорыя:Бернардзінскія кляштары Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1940-я гады
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Брэсце
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Ган (востраў)

**Ган** (дывехі: *ގަން*) — самы буйны востраў Мальдыўскага архіпелага, частка атола Лааму. Уваходзіць у склад дзяржавы Мальдывы. Плошча сушы — 5,1659 км². Насельніцтва (2009 г.) — 2670 чал.

## Геаграфія 
Востраў Ган месціцца ў заходняй частцы атола Лааму ў 240 км на поўдзень ад Мале, сталіцы Мальдываў. Выцягнуты з поўначы на поўдзень амаль на 9 км. Найбольшая шырыня - 1,45 км, аднак у некаторых месцах яна не перавышае 242 м. Мае каралавае паходжанне. Суша складзена пераважна вапнякамі. Натуральных паверхневых вадаёмаў няма.  

Клімат экватарыяльны мусонны. У 2004 г. пацярпеў ад снежаньскага цунамі. Паколькі востраў нізкі, яму можа пагражаць павелічэнне ўзроўню акіяна ў сувязі з глабальным пацяпленнем.

## Гісторыя 
Продкі сучасных дывехі, жыхароў вострава Ган, прыбылі у другой палове 1 тысячагоддзя да н. э. У 1923 г. археолагамі былі знойдзены руіны будысцкага храма-кляштара *Гаму Хаійфелі*. Яны ўключаюць рэшткі двух будынкаў і ступы. Храм дзейнічаў да 1153 г., пакуль дывехі не прынялі іслам. 

У 2004 г. насельніцтва вострава Ган моцна пацярпела ад цунамі.

## Інфраструктура 
Востраў Ган фактычна выконвае ролю адміністрацыйнага цэнтра атола Лааму. На ім размешчана некалькі населеных пунктаў. На поўдні вострава пабудаваны порт. Ган злучаны шашою с суседнімі населенымі астравамі. На Гане таксама працуюць пачатковыя і сярэдняя школы, шпіталь, аддзяленне нацыянальнага банка. 

Асноўныя заняткі астравіцян — рыбалоўства і земляробства, аднак яны накіраваны пераважна на задавальненне ўнутраных патрэб. У 2011 г. была адчынена турыстычная вёска, прыцягальная для аматараў нырання з аквалангам.

## Спасылкі 
* ABOUT GAN 
* Maldives, Laamu Atoll. Gan: a local island with history & luxury 
* Gamu Haiytheli monastery, (on) Gan Is., Laamu, MV

Ган
Будынак банка (Брэст)

**Будынак банка** — помнік грамадзянскага дойлідства пачатку XX ст. ў Брэсце, размешчаны на плошчы Леніна, па адрасе вул. Леніна, 9. Пабудаваны ў 1926 г. па праекце польскага архітэктара  з выкарыстаннем элементаў позняга класіцызму і эклектычных элементаў архітэктуры стылістыкі пачатку XX ст.

## Архітэктура 
Уяўляе сабой трохпавярховы будынак з высокім цокальным паверхам, які складаецца з двух узаемна перпендыкулярных крылаў, злучаных аб'ёмам у выглядзе дамінуючай над усёй пабудовай ратонды са сферычным купалам. Цэнтральная частка крыла, што выходзіць на вул. Леніна, крыху выступае наперад і мае двухпавярховы аб'ём з высокімі вокнамі на другім паверсе. Акцэнт зроблены на арыентаваных на плошчу і вул. Леніна аб'ёмах, сцены якіх расчлянёны пілястрамі з іанічнымі капітэлямі і трохчвэртнымі калонамі. У дэкаратыўнай апрацоўцы фасадаў выкарыстаныя сферычныя нішы, сандрыкі на фігурных кранштэйнах, ляпныя элементы. Будынак завершаны развітым карнізам, над якім — парапет-балюстрада. Спалучэнне ордарных элементаў з багатай прафіліроўкай дэталей надае будынку асаблівую ўрачыстасць.

Планіроўка калідорная. Па перыметры круглага ў плане вестыбюля размешчаныя гранёныя слупы. Сцены вестыбюля і яго парадныя вітыя ўсходы дэкарыраваныя рустам. Сцены фае на другім паверсе ратонды і аперацыйная зала расчлянёныя пілястрамі і ўпрыгожаныя ляпнымі элементамі.

## Літаратура 
* 
* 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Плошча Леніна (Брэст)
Катэгорыя:Вуліца Леніна (Брэст)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Брэста
Катэгорыя:Славутасці Брэста
Катэгорыя:Банкаўскія будынкі
Вялікае (возера, Мазырскі раён)

**Вялі́кае** — возера ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Прыпяць, за 2,7 км у напрамку на ўсход ад ускраіны горада Мазыр.

Плошча паверхні возера 0,24 км². Даўжыня 2,1 км, найбольшая шырыня 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі каля 4,4 км.Катлавіна возера старычнага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Берагі пераважна нізкія і забалочаныя. Праз сетку меліярацыйных каналаў Вялікае злучаецца з возерам Захарышча і рэкамі Дымарка і Закованка.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 2.
* Ліст карты N-35-131. Выданне 1975 г. 

Катэгорыя:Азёры Мазырскага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Ведрэньскае

**Ведрэ́ньскае** (Вядрэнскае) **возера** — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Свінка (цячэ праз возера), за 10 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Чашнікі, на захад ад аграгарадка Малая Вядрэ́нь.

Плошча паверхні возера 0,11 (0,15)) км². Даўжыня 0,47 км, найбольшая шырыня 0,32 км, даўжыня берагавой лініі 1,35 км. Найбольшая глыбіня возера 11,5 м, сярэдняя 4,1 м. Аб’ём вады 0,45 млн м³. Плошча вадазбору 6,5 (4,87)) км².
Схілы катлавіны возера маюць вышыню да 5—7 м. Берагі пераважна высокія і пясчаныя. Дно да глыбіні 5 м высцілаюць пяскі, глыбей — сапрапель. Зарастае нязначна. Праточнае. Ракой Свінка злучаецца з азёрамі Канцовае (на поўдні) і Глыбочына (на поўначы).

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-47. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г.

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 2. 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Чашніцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Улы
Сеймур Любецкі

'''Сеймур (Шмар'ягу) Любецкі''' (; ,  — , ) — адзін з найбуйнейшых каталагізатараў і бібліятэкараў ЗША.

## Біяграфія 
Шмат гадоў ён прапрацаваў у Бібліятэцы Кангрэсу ЗША, а таксама выкладаў у Школе бібліятэчнага сэрвісу ў Каліфарнійскім універсітэце ў Лос-Анджэлесе (UCLA). Распрацаваная ім тэорыя каталагізацыі нашмат спрасціла працэс пошуку і заказу той ці іншай кнігі ў любой бібліятэцы краіны. Сеймур Любецкі свабодна валодаў шасцю мовамі, уключаючы, натуральна, ідыш і руская, а ў апошнія гады напісаў дзве кнігі пра мастацтва каталагізацыі літаратуры. Памёр Сеймур Любецкі 5 красавіка 2003 г, за тры тыдні да свайго 105-га дня нараджэння. А літаральна за месяц да гэтага дня нараджэння Амерыканская бібліятэчная асацыяцыя аказала Любецкіх вышэйшыя ўшанаванні, назваўшы яго пажыццёвым членам асацыяцыі.

## Спасылкі 
* newswe.com 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зэльвенскім раёне
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Беларусі
Валькоўскае

**Валькоўскае возера** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, на мяжы з Пскоўскай вобласцю Расіі, у басейне ракі Чарапяціца (працякае праз возера), за 8 км у напрамку на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Расоны, за 1,5 км на поўнач ад вёскі Глаты.

Плошча паверхні возера 2,43 км². Даўжыня 4,05 км, найбольшая шырыня 1,12 км, даўжыня берагавой лініі 12,13 км. Найбольшая глыбіня 11,6 м, сярэдняя 6,2 м. Аб’ём вады ў возеры 15,06 млн м³. Плошча вадазбору 209 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны маюць вышыню 3—5 м, паўднёва-ўсходнія — да 10—15 м. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, паўднёва-заходнія зліваюцца са схіламі катлавіны. Мелкаводдзе вузкае і пясчанае. Глыбей дно возера высцілаюць іл і сапрапель (у заходнім заліве). Возера эўтрофнае, праточнае. Значна зарастае. Злучаецца на паўднёвым усходзе пратокай з возерам Чарапёцкае, на паўночным захадзе пратокай з возерам Чэрпета і ручаём з возерам Ціхае.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, язь, акунь, плотка, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* Валько́ўскае во́зера // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. Ааліты — Гасцінец. — С. 409. — 575 с.
* 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце «Белорусский Посейдон» 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 2.
* Ліст карты N-35-10. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1986 г. 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Французская кухня

**Французская кухня** — нацыянальная кухня Францыі. Умоўна яе можна падзяліць на дзве асноўныя галіны — рэгіянальную народную і вытанчаную арыстакратычную.

Да рэгіянальнай кухні адносяцца стравы, якія на працягу стагоддзяў рыхтавалі жыхары розных гістарычных абласцей краіны. Арыстакратычная французская кухня сфарміравалася пры двары Бурбонаў, калі Парыж стаў заканадаўцам сусветнай моды. Яе непаўторныя стравы адрозніваліся разнастайнасцю і вытанчанасцю.

Традыцыйная французская трапеза можа пачынацца з закусак () (гарачых або халодных закусак, калі гаворка ідзе пра ланч), за якімі ідзе суп, затым асноўная страва, салат і сыр. Завяршэннем трапезы служыць дэсерт або садавіна. Асноўны дэсерт — сыр, якога больш за 200 гатункаў. Менавіта ў Францыі сфармавалася такая страва як суп з празрыстым булёнам.
Асаблівым гонарам французаў з’яўляюцца віны. Каралі французскіх вінаў — бардо і бургундскае. Таксама сусветнай вядомасцю карыстаецца каньяк.
]]

За французамі замацавалася крыўдная мянушка «лягушатнік» дзякуючы ўжывання імі ў ежу жабіных лапак, аднак гэта страва з’яўляецца хутчэй дэлікатэсам, а не штодзённай ежай, і падаецца не ва ўсіх рэстаранах. Францыя з’яўляецца найбуйнейшым імпарцёрам жаб з азіяцкіх краін для іх ужывання ў ежу.

У Францыі слаба развітая індустрыя фаст-фуда, так як яны не адпавядаюць французскай культуры прыёму ежы і традыцыям доўгіх вячэр з поўнай сервіроўкай дома або ў рэстаране. Улады Францыі даволі доўга супраціўляліся прыходу ў краіну міжнародных сетак хуткага харчавання. Напрыклад, першы рэстаран сеткі McDonald’s адкрыўся ў Парыжы толькі ў 1983 годзе. Аднак, у цяперашні час іх колькасць складае больш за тысячу, з іх амаль 300 па франчайзінгу.

## Спасылкі 
*
Куру (касмадром)

**Касмадром Куру́** (Гвіянскі касмічны цэнтр, )&nbsp;— французскі касмадром, размешчаны на паўночным усходзе Паўднёвай Амерыкі, у Французскай Гвіяне. Нацыянальны цэнтр касмічных даследаванняў Францыі  выкарыстоўвае Куру як асноўны касмадром.

Катэгорыя:Касмадромы
Катэгорыя:Касманаўтыка Францыі
Катэгорыя:Французская Гвіяна
Катэгорыя:Касманаўтыка Еўропы
Спіс лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне

**Но́белеўская прэ́мія па фізіяло́гіі і медыцы́не** () — найвышэйшая ўзнагарода за навуковыя дасягненні ў галінах фізіялогіі і медыцыны, якая штогод прысуджаецца шведскім Каралінскім інстытутам у Стакгольме. Адна з пяці Нобелеўскіх прэмій, заснаваных у 1895 годзе паводле запавету шведскага хіміка Альфрэда Нобеля, які памёр у 1896 годзе. Гэтыя прэміі прысуджаюцца за выдатныя заслугі ў галінах хіміі, фізікі, літаратуры, міру і фізіялогіі або медыцыны. У адпаведнасці з запаветам Нобеля прэмія знаходзіцца ў падпарадкаванні Фонду Нобеля і прысуджаецца камісіяй з пяці членаў і выканаўчага сакратара, якія выбіраюцца Каралінскім інстытутам. Нягледзячы на тое, што прэмію звчайна называюць «*Нобелеўскай прэміяй па медыцыне*», у сваім запавеце Нобель падкрэсліваў, што прэмія павінна ўручацца за дасягненні ў «*фізіялогіі або медыцыне*», у выніку чаго на прыз прэтэндуюць навукоўцы з больш шырокага спектра абласцей. У 1901 годзе фон Берынг атрымаў 150 782 шведскія кроны, што ў снежні 2008 года было эквівалентна 7 731 004 шведскім кронам. Прэмія ўручаецца на штогадовай цырымоніі 10 снежня, у гадавіну смерці Альфрэда Нобеля.
	
За больш чым 100 гадоў існавання прэміі лаўрэаты былі ўзнагароджаны за ўклад у развіццё шырокіх спектраў абласцей, якія адносяцца да фізіялогіі або медыцыны. Больш за 25 лаўрэатаў атрымалі Нобелеўскія прэміі за ўклад у галінах нейрабіялогіі і абмену рэчываў. З 1901 года Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне не прысуджалася толькі 9 разоў: у 1915, 1916, 1917, 1918, 1921, 1925, 1940, 1941 і 1942 гадах. Па стане на 2016 год прэмію атрымлівалі 211 вучоных, з якіх толькі дванаццаць былі жанчынамі: Герці Коры (1947), Разалін Сасмэн Ялаў (1977), Барбара Мак-Клінтак (1983), Рыта Леві-Мантальчыні (1986), Гертруда Элаян (1988), Хрысціяна Нюслайн-Фольхард (1995), Лінда Бак (2004), Франсуаза Барэ-Сінусі (2008), Элізабет Блэкбёрн (2009), Кэрал Грэйдэр (2009), Май-Брыт Мозер (2014) і Ту Юю (2015). Самым маладым лаўрэатам прэміі на момант атрымання стаў Фрэдэрык Бантынг ва ўзросце 32 гадоў у 1923 годзе, а самым узроставым быў лаўрэат 1966 года Фрэнсіс Пейтан Роўс, якому на момант прысуджэння было 87 гадоў.

## Лаўрэаты 
__NOTOC__

1901—1910 • 1911—1920 • 1921—1930 • 1931—1940 • 1941—1950 • 1951—1960 • 1961—1970 • 1971—1980 • 1981—1990 • 1991—2000 • 2001—2010 • 2011—2020 • 2021—…

----

### 1901—1910 
### 1911—1920 
### 1921—1930 
### 1931—1940 
### 1941—1950 
### 1951—1960 
### 1961—1970 
### 1971—1980 
### 1981—1990 
### 1991—2000 
### 2001—2010 
### 2011—2020 
### 2021—… 
## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Шведскай каралеўскай акадэміі навук
* Афіцыйны сайт Фонду Нобеля
* Нобелеўскія лаўрэаты на сайце Nobelprize.org


Медыцына
Вярхоўна

**Вярхоўна** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Нешчарда, за 25 км у напрамку на ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 0,8 км на паўночны ўсход ад вёскі Галубова.

Плошча паверхні возера 0,12 км². Даўжыня 0,55 км, найбольшая шырыня 0,25 км, даўжыня берагавой лініі каля 1,45 км.
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя вышынёй 6—8 м. Берагі высокія. Зарастае слаба.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-11. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1986 г.

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 2.

Катэгорыя:Басейн Нешчарды
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Вілія (возера)

**Ві́лія** — возера ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Сож, за 6 км у напрамку на поўнач ад горада Чачэрск, за 1,1 км на ўсход ад вёскі Красны Дварэц.

Плошча паверхні возера 0,24 км². Даўжыня 1,8 км, найбольшая шырыня 0,2 км, даўжыня берагавой лініі каля 4,1 км.
Катлавіна возера старычнага тыпу, моцна выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Берагі нізкія, пясчаныя і забалочаныя. Праз возера працякае рака Курынка і злучае яго з возерам Крывуша. Таксама ўпадаюць некалькі ручаёў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 2.
* Ліст карты N-36-110. Выданне 1977 г. 

Катэгорыя:Азёры Чачэрскага раёна
Катэгорыя:Басейн Сажа
Вілія (значэнні)

**Вілія:**

* Вілія — рака ў Беларусі і Літве, правы прыток Нёмана
* Вілія — возера ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці ў басейне Сожа
* Вілія — рака ва Украіне, прыток Гарыні
Колавая ліра

**Колавая ліра**&nbsp;— струнны смычковы музычны інструмент, у якім ролю смычка выконвае кола. На трох (часам больш) струнах граюць мелодыю, прыціскаючы струны клавішамі, а дзве іншыя струны — бурдонныя.

## Гісторыя 
, 1890]]

У Еўропе вядомая пад рознымі назвамі, найстарэйшая з іх — «арганістр» () — адносіцца да позняга Сярэднявечча (не раней за XIII ст). Найстарэйшыя выявы адносяцца да XII ст.: англійская кніжная мініяцюра (каля 1175 года) і барэльеф сабора св. Іакава (Санцьяга-дэ-Кампастэла, 1188 год).

У XII ст. колавая ліра прадстаўляла сабою грувасткі інструмент, які абслугоўвалі два чалавекі (музыкант і яго памочнік, які механічна круціў ручку). Пасля таго, як у XIII ст. з’явіліся палегчаныя (партатыўныя) інструменты, колавая ліра хутка распаўсюдзілася па ўсёй Еўропе і стала адным з найболей характэрных атрыбутаў менестрэльскай культуры Сярэднявечча. Да XV ст. колавая ліра страціла сваю папулярнасць і стала інструментам жабракоў і вандроўнікаў, часта сляпых, знявечаных, якія выконвалі песні, вершы, казкі пад нескладаны акампанемент. У часы барока прыйшоў новы росквіт інструмента. У XVIII ст. колавая ліра стала моднай цацкай французскіх арыстакратаў, якія захапляліся вясковым побытам. У цяперашні час ужываецца ў народных ансамблях многіх еўрапейскіх краін, найперш Францыі і Венгрыі.

### У Беларусі 
. Менск, 1918 г.]]
У Беларусі упершыню згадваецца ў 1-й палове ХVІІ ст., у дзённіку наваградскага шляхціца С. Маскевіча, 1611 год. Але ўскосныя крыніцы дазваляюць думаць, што яна была вядомая ў Беларусі ўжо ў 2-й палове ХVІ ст.

## Літаратура 
* *Bröcker, Marianne*. Die Drehleier. 2. Auflage. Bonn — Bad Godesberg: Verlag für systematische Musikwissenschaft, 1977.
* *Банин А. А.* Русская инструментальная музыка фольклорной традиции. — Москва, 1997.

## Спасылкі 
* КОЛАВАЯ ЛІРА
* Київський кобзарський цех (Україна) 

Катэгорыя:Гістарычныя музычныя інструменты
Катэгорыя:Хардафоны
Катэгорыя:Струнныя музычныя інструменты
Катэгорыя:Смычковыя музычныя інструменты
Калонія Варбурга

**Калонія Варбурга** — раён двухпавярховак у Брэсце. З’яўляецца ўнікальным архітэктурным ансамблем ХХ ст.

## Гісторыя калоніі 
Дванаццаць драўляных двухпавярховых дамоў былі пабудаваныя ў 1925—1927 гадах на сродкі яўрэйскай дабрачыннай арганізацыі «Джойнт» для бедных іудзейскіх сем’яў Брэст-Літоўска. Калонія атрымала назву ў гонар Фелікса Морыца Варбурга — банкіра, які ўзначальваў у гэтыя гады «Джойнт» і быў адным з фундатараў праекту (на яго сродкі быў закладзены цэнтральны праезд — цяпер гэта Першы Мінскі завулак). Калонія была створана як адзінае цэлае — як у арганізацыйным, так і ў архітэктурным плане — акрамя жылых дамоў у калонію ўваходзілі майстэрні, школа, сталовая, дзве пральні з душавымі. Заезд у калонію быў упрыгожаны драўлянай аркай.
Дамы пабудаваны ў закапанскім стылі драўлянай архітэктуры па двух нязначна адрозных адзін ад аднаго праектах (з адной або з двума мансардамі), распрацаванымі адмыслова для калоніі. Агульная плошча васьмікватэрнага дому — 250 квадратных метраў, кожнай кватэры належала таксама дравоўня і прыбіральня. Пад двума з дамоў былі абсталяваны супрацьпажарныя рэзервуары з гідрантамі; чатыры калодзежы забяспечвалі калонію вадой.

З прыходам нямецкіх войскаў у 1941 годзе жыхары калоніі былі пераселены ў гета, а 15 кастрычніка 1942 — расстраляныя разам трыццацю тысячамі брэсцкіх яўрэяў. Будынкі калоніі былі ператвораныя ў лагер для савецкіх ваеннапалонных. Пасля ўваходу ў 1944 годзе ў Брэст войскаў Чырвонай арміі лагер быў перапрафіляваны для нямецкіх, італьянскіх і венгерскіх ваеннапалонных; а пасля заканчэння іх палону — у 1950 — дамы былі адрамантаваны і зноў сталі жылымі. Толькі засялялі ў іх ужо неяўрэяў, якіх у Брэсце практычна не засталося, а ўсіх.

Да канца ХХ стагоддзя дамы прыйшлі ў заняпад. Першыя пяць дамоў былі расселены і знесены ў пачатку двухтысячных гадоў, на іх месцы пабудавалі інтэрнат Брэсцкага універсітэта. Знос пакінутых сямі дамоў быў запланаваны на 2009 год, але жыхароў тады рассяліць не паспелі. У 2010 годзе лёсам калоніі зацікавілася беларуская грамадскасць і прэса. З’явіліся прапановы аб стварэнні ў будынках калоніі этнаграфічнага музея і цэнтра яўрэйскай культуры. Аднак гарадскімі ўладамі прапановы падтрыманы не былі.

Па стане на лета 2013 з дванаццаці будынкаў калоніі засталося чатыры — у стане руін. Толькі аднаму з будынкаў — дому № 12 па Першым Мінскім завулку — міністэрствам культуры Беларусі быў прысвоены статус гісторыка-культурнага помніка; астатнія па-ранейшаму прызначаныя да зносу.

Катэгорыя:Геаграфія Брэста
Катэгорыя:славутасці Брэста
Катэгорыя:1925 год у Брэсце
Уладзімір Іванавіч Куранкоў

**Уладзі́мір Іва́навіч Куранкоў** (, , Брэсцкая вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы міністр прамысловасці Рэспублікі Беларусь (1994—1996).

## Біяграфія 
У 1975 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. Пасля гэтага працаваў на Мінскім аўтамабільным заводзе, прайшоў там шлях ад радавога інжынера да намесніка Генеральнага дырэктара.

У 1991 быў прызначаны кіраўніком Дзяржаўнага камітэта па прамысловасці і міжгаліновых вытворчасцях, які пасля быў ператвораны ў Міністэрства прамысловасці.

22 верасня 1994 года Указам Прэзідэнта № 117 быў прызначаны Міністрам прамысловасці Рэспублікі Беларусь.

23 студзеня 1996 года Указам Прэзідэнта «за неналежнае кіраўніцтва галіной, якое выказалася ў непрыняцці неабходных мер па пераадоленні спаду вытворчасці ў прамысловасці» вызвалены ад пасады міністра прамысловасці Беларусі.

## Спасылкі 
* Старонка на сайце Прэс-Дасье

Катэгорыя:Міністры прамысловасці Рэспублікі Беларусь
Мікалай Канстанцінавіч Ананьеў

**Мікала́й Канстанці́навіч Ана́ньеў** (нар. , ) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь (1998—1999).

## Біяграфія 
У 1975 скончыў Беларускі дзяржаўны ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга інстытут фізічнай культуры, у 1989 — Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію.

Працоўную дзейнасць пачаў у 1965 годзе рабочым вагоннага дэпо, пасля службы ў Савецкай арміі працаваў на чыгуначнай станцыі Асіповічы.

1970—1971 — узначальваў камітэт па фізкультуры і спорце пры Асіповіцкім райвыканкаме.

1971-1979 — Завуч, старшы трэнер па баскетболе Асіповіцкай ДЮСШ.

1979-1986 — Працаваў на розных пасадах у Асіповіцкім гаркаме КПБ і райвыканкаме.

1986-1987 — Намеснік старшыні Асіповіцкага райвыканкама.

1987-1997 — Старшыня камітэта па фізічнай культуры і спорце Магілёўскага аблвыканкама.

1997-1998 — Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па пытаннях фізічнай культуры, спорту і развіцця турызму.

У 1998-1999 — Міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь.

У 2000—2001 — Намеснік начальніка Апарату Прадстаўніцтва Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі.

3 кастрычніка 2001 года распараджэннем прэзідэнта прызначаны памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па пытаннях фізічнай культуры, спорту і развіцця турызму, 9 ліпеня 2004 г. вызвалены ад пасады памочніка.

Быў прызначаны дырэктарам Рэспубліканскага вучылішча алімпійскага рэзерву.

22 студзеня 2010 года прэзідэнт даў згоду на прызначэнне генеральным дырэктарам дзяржаўнай установы «Шматпрофільны культурна-спартыўны комплекс Мінск-Арэна».

Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь. Старшыня Беларускага саюза канькабежцаў.

## Спасылкі 
* Старонка на сайце НАКа

Катэгорыя:Міністры спорту і турызму Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі БДУФК
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Беларусі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Асіповічаў
Аляксандр Уладзіміравіч Грыгараў

**Алякса́ндр Уладзі́міравіч Гры́гараў** () — беларускі дзяржаўны дзеяч, Міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь (2005—2009).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 9 лістапада 1948 года ў Баранавічах.

Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры і Мінскую вышэйшую партыйную школу.

Пасля службы ў Савецкай Арміі працаваў на розных пасадах у ЦС ДССТ «Ураджай», затым быў начальнікам упраўлення Рэспубліканскага ДФСТ прафсаюзаў, намеснікам старшыні Рэспубліканскага савета ДФСТ прафсаюзаў.

З 1987 па 1996 год узначальваў рэспубліканскі фізкультурна-спартыўны клуб «Спорт».

З 1996 года па 2003 год займаў пасаду намесніка Міністра спорту і турызму Рэспублікі Беларусь.

З 2003 года быў саветнікам Выканаўчага камітэта СНД.

З 6 ліпеня 2005 года па 26 чэрвеня 2009 года — Міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь.

Быў старшынёй Беларускай федэрацыі бокса (2005—2010).

У цяперашні час узначальвае кафедру фізічнай культуры і спорту Беларускага дзяржаўнага аграрнага тэхнічнага ўніверсітэта.

Кандыдат педагагічных навук, прафесар.

## Узнагароды 
* Заслужаны трэнер БССР (1984).
* Заслужаны работнік фізічнай культуры і спорту Рэспублікі Беларусь (2000).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Старонка на сайце Прэс Дасье  
* 9 лістапада Аляксандру Уладзіміравічу Грыгараву спаўняецца 65 гадоў 
* Біяграфія на сайце Хто ёсть хто ў Рэспублікі Беларусь  

Катэгорыя:Міністры спорту і турызму Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Намеснікі міністраў Рэспублікі Беларусь
Уладзімір Мікалаевіч Рыжанкоў

**Уладзі́мір Мікала́евіч Рыжанкоў** (нар. ,  — , ) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь (1995—1996).

## Біяграфія 
У 1964 годзе скончыў Гомельскі дарожна-будаўнічы тэхнікум, у 1972 — Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры і Мінскую вышэйшую партыйную школу.

Пачаў працаваць у 1964 дарожным майстрам, служыў у шэрагах Савецкай Арміі, з 1972 года пасля заканчэння вучобы ў Беларускім дзяржаўным інстытуце фізічнай культуры застаўся ў ім жа працаваць выкладчыкам, сакратаром камітэта камсамола, затым загадчыкам метадычным кабінетам Белсаўпрофу.

У 1978 годзе прызначаны намеснікам старшыні Цэнтральнага Савета сельскага добраахвотнага спартыўнага таварыства «Ураджай», а ў 1979 годзе — начальнікам упраўлення фізічнага выхавання Камітэта па фізічнай культуры і спорту пры Савеце Міністраў БССР.

З 1982 года на партыйнай рабоце: інструктар, загадчык сектара фізкультуры і спорту аддзела адміністрацыйных органаў ЦК КПБ.

У 1990 годзе прызначаецца Старшынёй Дзяржаўнага Камітэта Рэспублікі Беларусь па фізічнай культуры і спорту.

З 22 сакавіка 1991 года быў абраны прэзідэнтам Нацыянальнага алімпійскага камітэта Рэспублікі Беларусь.

У лістападзе 1995 года Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь прызначаны Міністрам спорту і турызму Рэспублікі Беларусь.

Раптоўна памёр 12 снежня 1996 года, пахаваны на Усходніх могілках Мінска.

## Спасылкі 
* Старонка на сайце Прэс Дасье 

Катэгорыя:Міністры спорту і турызму Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Прэзідэнты Нацыянальнага алімпійскага камітэта Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Старшыні Камітэта па фізічнай культуры і спорце пры Савеце міністраў БССР
Лю Бан

**Гаа-цзу** (кіт. спр.: 高祖 Gāozǔ, 256 да н.э. ці 247 да н.э.—1 чэрвеня, 195 да н.э.), больш вядомы як **Лю Бан** (кіт. спр.: 劉邦) — адзін з кіраўнікоў паўстання 209—206 да н.э. ў Кітаі, заснавальнік дынастыі Хань.

Паходзіў з сялян. У 209 г. далучыўся да паўстання супраць дынастыі Цынь, якое ўзначаліў Чэнь Шэн, пасля яго гібелі (208) камандуючы паўстанцкай арміяй. У 207 г. заняў сталіцу імперыі горад Сяньян. У 206—202 гг. змагаўся з другім кіраўніком паўстанцаў — Сян Юем. У 202 г. абвясціў сябе імператарам Гаацзу.

Скасаваў жорсткія законы Цынь Шыхуандзі, паменшыў падаткі. Аднавіў практыку раздачы зямель сваім сваякам і паплечнікам.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі II стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Імператары Кітая
Катэгорыя:Дынастыя Хань
Уладзімір Іосіфавіч Макейчык

**Уладзі́мір Іосіфавіч Маке́йчык** (нар. , ) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь (1997—1998).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры і Мінскую вышэйшую партыйную школу.

Працоўную дзейнасць пачаў у 1966 годзе ў якасці слесара на Мінскім прыборабудаўнічым заводзе імя У. І. Леніна.

З 1971 — старшы трэнер Камітэта па фізічнай культуры і спорту пры Савеце Міністраў БССР.

У 1972—1976 — на камсамольскай рабоце.

З 1976 працаваў намеснікам старшыні аблсавету ДСТ «Буравеснік».

У 1979—1994 — на адміністрацыйнай працы ў Міністэрстве асветы БССР, Савеце Міністраў БССР, Кабінеце Міністраў Рэспублікі Беларусь.

З 1995 года — загадчык сектара па справах грамадскіх аб’яднанняў і фізічнай культуры апарата Кабінета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

13 студзеня 1997 года быў прызначаны Міністрам спорта і турызму Рэспублікі Беларусь.

16 сакавіка 1998 года ў сувязі з пераходам на іншую працу быў вызвалены ад пасады міністра.

## Спасылкі 
* Старонка на сайце Прэс Дасье 

Катэгорыя:Міністры спорту і турызму Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі БДУФК
Юньнань

**Юньнань** — правінцыя на паўднёвым захадзе Кітая, каля граніцы з Індыяй, М’янмай, Лаосам і В’етнамам. Плошча 394 тыс. км². Насельніцтва 42,87 млн чал. (2001). Адміністрацыйны і галоўны эканамічны цэнтр — горад Куньмін.

## Геаграфія 
Размешчана пераважна ў межах Юньнаньскага нагор’я. Клімат у асноўным субтрапічны мусонны, на поўдні — трапічны. Сярэдняя тэмпература студзеня ў далінах і катлавінах 8—16&nbsp;°C, ліпеня 20—28&nbsp;°C. Ападкаў у далінах і катлавінах 1000—2000 мм, у гарах да 3000 мм за год. Лясы (каля 20 % тэрыторыі) да вышыні 1,5 тыс. м вечназялёныя, вышэй — шыракалістыя і хвойныя.

## Эканоміка 
Аснова эканомікі — сельская гаспадарка і горназдабыўная прамысловасць. Галоўныя збожжавыя культуры: рыс, кукуруза, пшаніца. Вырошчваюць рапс, арахіс, чай, бавоўнік, цукровы трыснёг. Плантацыі каўчуканосаў, кафейнага і хіннага дрэў. Гадуюць буйную рагатую жывёлу, свіней. Шаўкаводства. Лесанарыхтоўкі. Вядзецца здабыча волава, медных, свінцова-цынкавых, жалезных руд, каменнага вугалю, солі, мармуру і інш.

Чорная і каляровая (3/4 выплаўкі волава Кітая) металургія, машынабудаванне (горнае, аўтамабільнае, электроннае), хімічная, лясная, харчовая прамысловасць. Саматужныя промыслы.

## Літаратура 
* Юньнань //  С. 211.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Кітая