open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
106-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія

**106-я Гвардзейская чырванасцяжная ордэна Кутузава II ступені паветрана-дэсантная дывізія** — злучэнне ў складзе Паветрана-дэсантных войскаў Расіі. Месца дыслакацыі — Тула, Разань і Нара-Фамінск. Сфармавана 26 красавіка 1944 года.

## Падраздзяленні 
* 51-ы гвардзейскі парашутна-дэсантны Чырванасцяжны ордэна Суворава 3-й ступені полк імя Дзмітрыя Данскога
* 137-ы гвардзейскі парашутна-дэсантны Кубанскі казачы ордэна Чырвонай Зоркі полк
* 1182-і гвардзейскі артылерыйскі Наўгародскі Чырванасцяжны ордэнаў Суворава 3-й ступені, Кутузава 3-й ступені, Багдана Хмяльніцкага 2-й ступені і Аляксандра Неўскага полк
* 173-я асобная гвардзейская разведвальная рота
* 388-ы асобны гвардзейскі інжынерна-сапёрны батальён
* 1-ы гвардзейскі зенітны ракетны полк
* 731-ы асобны гвардзейскі батальён сувязі
* 970-я асобная рота дэсантнага забеспячэння
* 43-і асобны рамонтна-аднаўленчы батальён
* 1060-ы асобны батальён матэрыяльнага забеспячэння
* 39-ы асобны медыцынскі атрад (аэрамабільны)
* 1883-я станцыя фельд’егерска-паштовай сувязі

Катэгорыя:Паветрана-дэсантныя войскі Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1944 годзе
Катэгорыя:Дывізіі СССР
Катэгорыя:Дывізіі Расіі
76-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія

**76-я гвардзейская Чарнігаўская Чырванасцяжная дэсантна-штурмавая дывізія** — найстарэйшае падраздзяленне Паветрана-дэсантных войскаў Расіі. Сфармавана 1 верасня 1939 года. Дыслакавана ў горадзе Пскоў, адзін з парашутна-дэсантных палкоў размешчаны ў прыгарадным мястэчку Чароха. У гады Вялікай Айчыннай вайны баявы шлях дывізіі звязаны з абаронай гарадоў, якія пасля сталі гарадамі-героямі: Адэсы, Севастопаля, Керчы, Сталінграда. Прайшоўшы праз Курскую дугу, фарсіраванне Дняпра, а таксама баі ў Беларусі, дывізія скончыла вайну ў Германіі. У постсавецкі час дывізія ўдзельнічала ў абедзвюх чачэнскіх кампаніях і вайне ў Паўднёвай Асеціі.

## Падраздзяленні 
* 104-ы гвардзейскі парашутна-дэсантны чырванасцяжны полк
* 1140-ы гвардзейскі двойчы Чырванасцяжны артылерыйскі полк
* 234-ы гвардзейскі Чарнаморскі дэсантна-штурмавы полк
* 237-ы гвардзейскі парашутна-дэсантны Таруньскі Чырванасцяжны полк (расфармаваны ў 2001 годзе)
* 4-ы зенітны ракетны полк (былы 165-й асобны зенітны ракетны дывізіён)
* 656-ы асобны інжынерна-сапёрны батальён
* 242-я асобная ваенна-транспартная авіяцыйная эскадрылля
* 3996-ы ваенны аэрамабільны шпіталь

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт дывізіі. 

Катэгорыя:Дывізіі Расіі
Катэгорыя:Дывізіі СССР
Катэгорыя:Воінскія часці, узнагароджаныя ордэнам Чырвонага Сцяга
Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Паветрана-дэсантныя войскі Расіі
Нічыпар Еўдакімавіч Пашкевіч

**Нічы́пар Еўдакі́мавіч Пашке́віч** (, Філістава Талачынскага раёна Віцебскай вобласці — ; Псеўданімы: *П. Зелянькоўскі*, *А. Каліна*, *К. Кветка*, *А. Крушына*) — беларускі літаратуразнавец, крытык, журналіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1939 годзе паступіў у Мінскае педагагічнае вучылішча. Вучоба перапынілася з-за Другой сусветнай вайны, у 1942 годзе ўступіў у партызанскі атрад імя Катоўскага брыгады «Граза», якая дзейнічала ў Талачынскім раёне. Быў байцом, памочнікам камісара атрада па камсамолу, камісарам атрада. Пасля вызвалення Беларусі працаваў рэдактарам талачынскай раённай газеты «Чырвоны хлебароб», а з 1945 года — загадчыкам аддзела рэдакцыі абласной газеты «Віцебскі рабочы». У 1946—1948 гадах вучыўся ў Рэспубліканскай партыйнай школе пры ЦК КПБ. Загадваў аддзелам у газеце «Віцебскі рабочы». У 1951 годзе скончыў завочна гістарычны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута. Працаваў у газеце «Звязда» загадчыкам аддзела, адказным сакратаром рэдакцыі (1951—1956). У 1960 годзе скончыў Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС (Масква). У 1960—1961 гадах — рэдактар аддзела культуры і быту «Экономической газеты», у 1961—1969 гадах — галоўны рэдактар газеты «Літаратура і мастацтва», у 1969—1972 гадах рэдактар газеты «Правда» па аддзелу прэсы, крытыкі і бібліяграфіі. З 1972 года — першы намеснік галоўнага рэдактара часопіса «Литературное обозрение», з 1974 года — намеснік дырэктара Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР, з 1976 года — рэктар Мінскага інстытута культуры. У 1979—1987 гадах — галоўны рэдактар кінастудыі «Беларусьфільм». У 1975 года ў складзе дэлегацыі БССР удзельнічаў у рабоце XXX сесіі Генеральнай Асамблеі ААН. Кандыдат філалагічных навук. Сябра Саюза пісьменнікаў СССР з 1958 г. Памёр у 2003 годзе.

## Творчасць 
З артыкуламі выступаў ў друку з 1948 года. Аўтар кніг «На шырокіх шляхах жыцця» (1965), «На эпическом направлении» (Масква, 1969).

## Узнагароды 
* Ордэн Чырвонай Зоркі, ордэн Айчыннай вайны II ступені, медалі.
* Заслужаны работнік культуры БССР (1974).
* Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя Якуба Коласа (1966) за кнігу крытычных артыкулаў «На шырокіх шляхах жыцця».

## Літаратура 
* Пашкевіч Нічыпар // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / пад. рэд. А. В. Мальдзіса. — Мн., 1993. — Т. 4. — С. 512—515.
* 
* 
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. У 5 т. Т. 4. — Мінск, 1987.
* Беларуская савецкая энцыклапедыя : [у 12 т.] Т. 8. — Мінск, 1975.
* Белорусское кино : персоналии. — Минск, 2007.
* Регионы Беларуси : энциклопедия. В 7 т. Т. 2. Витебская область. В 2 кн. Кн. 2. — Минск, 2010.
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.] Т. 5. — Минск, 2007.

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі СССР
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Журналісты СССР
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі газеты «Віцебскі рабочы»
Катэгорыя:Рэктары Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Севастопальская вуліца (Гомель)

**Севастопальская вуліца** (былая **Старая**, **Пралетарская**) — вуліца ў паўднёвай частцы горада Гомеля, у Навабеліцкім раёне. Названая ў 1957 годзе ў гонар горада Севастопаля. Працягласць 3900 м, ад Навабеліцкіх могілак да берага ручая Масцішча. Адна з галоўных транспартных магістраляў раёна. Сучаснае аблічча вуліцы пачало фармавацца ў пасляваенныя гады, калі былі пабудаваныя пяці- і дзевяціпавярховыя жылыя дамы. На значнай частцы вуліцы захавалася індывідуальная забудова.

## Перасякае вуліцы 
* Рэспубліканскую
* 11 Ліпеня
* Міжнародную
* Герцэна
* Склязнёва
* Сцяпана Разіна
* 10 год Кастрычніка
* Ленінградскую
* Севастопальскі 1-ы завулак
* Камарова
* Сацыялістычную
* Суворава
* Будзённага
* Зялёная
* Ісачанкі
* Загарадная
* Лясная 2-я
* Арцельная
* Транзітная 1-я

## Гісторыя 
У дарэвалюцыйны час была забудаваная аднапавярховымі драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

У 2024 годзе дзеля эксперымента па вуліцы запусцілі тралейбус на аўтаномным ходзе.

## На вуліцы размешчаны 
* карпусы фанерна-запалкавага камбіната
* Дзіцячы сад № 9
* аптэка
* крамы
* Палац культуры вытворчага аб’яднання «Гомельдрэў»
* Кантрольна-таксікалагічная лабараторыя
* Упраўленне сельскай гаспадаркі і харчавання Гомельскага райвыканкама
* Гомельскі дзяржаўны прафесійны будаўнічы ліцэй імя П. Я. Галавачова
* Гомельскі лікёра-гарэлачны завод

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Гомеля
Гомель
Вуліца Царыкава (Гомель)

**Вуліца Царыкава** (былая **Іншагарадняя 2-я**) — вуліца ў паўночна-заходняй частцы горада Гомеля. Названая ў 1952 годзе ў гонар Барыса Андрэевіча Царыкава. Працягласць 1800 м, ад Касманаўтаў праспекта да 8-й Іншагародняй вул. Забудоўвалася з канца 19 ст. індывідуальнымі 1-павярховымі дамамі сядзібнага тыпу. Сучаснае аблічча вуліцы фармуецца з пачатку 1980-х гадоў, калі пачалі ўзводзіць 9-павярховыя жыл (Гомель)ыя дамы ў спалучэнні з іншымі аб'ектамі.

На доме № 3 усталяваная памятная дошка аб назве вуліцы, на д. № 38 — мемарыяльная дошка Царыкаву.
Аўтобусныя маршруты: 6, 11, 25, 25а, 25в, 48.

## Перасякае вуліцы 
* Праспект Касманаўтаў
* Кастрычніцкую
* 50 год завада Гомсельмаш
* 3-ую Іншагароднюю
* 4-ую Іншагароднюю
* 5-ую Іншагароднюю
* 6-ую Іншагароднюю
* Азёрную
* 8-ую Іншагароднюю

Катэгорыя:Вуліцы паводле алфавіта
Барыса Царыкава
Уільям Гершэль

**Уільям Гершэль** (;  — ) — англійскі астраном нямецкага паходжання, заснавальнік зорнай астраноміі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Гановеры (Германія) у сям’і ваеннага музыканта.

У 35 гадоў зацікавіўся астраноміяй, якую вывучыў самастойна. Для назіранняў выкарыстоўваў тэлескопы, якія вырабляў самастойна. У 1789 годзе пабудаваў найвялікшы для таго часу рэфлектар з дыяметрам люстэрка 126 см.

У 1781 годзе Гершэль адкрыў планету Уран. У 1800 годзе, вывучаючы спектр Сонца, ён адкрыў існаванне інфрачырвонага выпраменьвання.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Астраномы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кампазітары Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Boeing B-29 Superfortress

**Boeing B-29 Superfortress** () — амерыканскі стратэгічны бамбардзіроўшчык. Распрацаваны напачатку 1940-х гадоў. Выкарыстоўваўся ў час Другой Сусветнай вайны для бамбардзіроўкі Японіі. Самалётамі B-29 былі скінутыя атамныя бомбы на гарады Хірасіма і Нагасакі. Таксама выкарыстоўваліся ў час Карэйскай вайны.

## Характарыстыкі 
* Экіпаж — 11 чалавек
* Даўжыня — 30,18 м
* Размах крылаў — 43,05 м
* Найбольшая ўзлётная маса — 62500 кг
* Найбольшая хуткасць — 576 км/гадз.
* Найбольшая вышыня палёту — 11150 м
* Далёкасць палёту з поўнай нагрузкай — 3140 км

* Бомбавая нагрузка — 9072 кг
* Абарончае ўзбраенне — 20-мм пушка і 10 12,7-мм кулямётаў

## Спасылкі 
Катэгорыя:Самалёты ЗША
Катэгорыя:Самалёты Boeing
Катэгорыя:Бамбардзіроўшчыкі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Самалёты Карэйскай вайны
Кіраўнікі ўрадаў Беларусі

## Беларуская Народная Рэспубліка (1918—1925) 
## Заходняя вобласць (1917—1918) 
## Беларуская ССР (1919—1991) 
## Рэспубліка Беларусь (з 1991 г.) 

Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Цэнтральная Амерыка

**Цэнтральная Амерыка** ( ці *Centroamérica*), рэгіён на поўдні Паўночнай Амерыкі, перашыек паміж ёй і Паўднёвай Амерыкай.

## Краіны 
У палітычным плане падзяляецца на сем дзяржаў:
* Беліз
* Гандурас
* Гватэмала
* Коста-Рыка
* Нікарагуа
* Панама
* Сальвадор

## Насельніцтва 
Пануючая ў рэгіёне мова — іспанская (за выключэннем англамоўнага Беліза). Насельніцтва паходзіць ад карэннага індзейскага насельніцтва, еўрапейцаў і афрыканцаў.

## Прырода 
Багатая прырода: 7 % сусветнай біялагічнай разнастайнасці.

## Гл. таксама 
* Горад Бастэр


Катэгорыя:Паўночная Амерыка
Сэмі Шылт

**Сэмі (Сэм) ШЫЛТ** (нар. ) — прафесійны галандскі кікбаксёр, практыкуе змяшаныя адзінаборствы, дайда-джуку каратэ. Дзейны чатырохразовы чэмпіён сусветнага Гран-пры К-1, першы баец у гісторыі К-1, які выйграў чэмпіянат тры разы запар (2005, 2006, 2007). У чацвёрты раз Сэмі Шылт заваяваў пояс чэмпіёна К-1 у 2009 г., скончыўшы ўсе тры баі ў першых раўндах супраць Джерама ле Банара, Рэмі Баньяскі, Бадра Хары. Неаднаразовы чэмпіён свету і Еўропы. Таксама, здымаўся ў эпізадычнай ролі, у фільме «Перавозчык 3».

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Постаці Нідэрландаў
Уладзімір Якаўлевіч Проп

**Уладзімір (Герман Вальдэмар) Якаўлевіч Проп** (;  — ) — савецкі філолаг, фалькларыст, уплывовы прадстаўнік фармалізму. Прафесар Ленінградскага ўніверсітэта. Заснавальнік параўнаўча-тыпалагічнага метада ў фалькларыстыцы, адзін са стваральнікаў сучаснай тэорыі тэксту. Сучасныя структуралісты лічаць У. Я. Пропа адным са сваіх папярэднікаў. За гэты час У. Я. Проп быў у бацькоўскай сядзібе некалькі разоў. У канцы 1918 года наведаў хворага бацьку, у сакавіку 1919 года прыехаў ужо на яго пахаванне, пасля чаго на пэўны час застаўся тут і працаваў на полі разам са сваімі сваякамі, потым працаваў школьным настаўнікам у Голым Карамышы за 70 км ад хутара. Затым У. Я. Проп вярнуўся ў Петраград. Летам 1923 года прыязджаў у бацькоўскую сядзібу з жонкай. 20 снежня 1929 года ў нямецкай калоніі Гусенбах Мядзведзіцкага кантона здзейснена раскулачванне. Паводле акту, складзенага ударнай брыгадай пры Гусенбахскім сельскім Савеце, маёмасць Анны Фрыдрыхаўны Проп была перададзена ў калгас імя Сталіна.

З 1932 года У. Я. Проп выкладаў і вёў навуковую працу ў Ленінградскім універсітэце (ЛДУ). З 1937 года стаў дацэнтам, з 1938 — прафесар філалагічнага факультэта ЛДУ, паслядоўна на кафедрах рамана-германскай філалогіі, фальклору і, да 1969 года, рускай літаратуры; у 1963—1964 — выконваў абавязкі загадчыка кафедры.

У перыяд «барацьбы з касмапалітызмам» у 1949—1952 гадах выкладаў на кафедры этнаграфіі і антрапалогіі гістарычнага факультэта.

Быў двойчы жанаты. Ад шлюбу з Серафімай Паўлаўнай Сакаловай былі дочкі Марыя і Алена. Ад шлюбу з Лізаветай Якаўлеўнай Антыпавай (1905—1979) — сын Міхаіл (1937—2018), гідрабіёлаг, заслужаны дзеяч навукі РФ.

Пахаваны на Паўночных могілках.

## Навуковыя працы 
* Марфалогія чароўнай казкі (1928) — найбольш важная праца Пропа. Аказала значны ўплыў на такіх навукоўцаў як Клод Леві-Строс і Ралан Барт.
* Гістарычныя карані чароўнай казкі (1946).

## Літаратура 
* Vilmos Voigt: *Propp, Vladimir Jakovlevič*. В: Enzyklopädie des Märchens, том 10 (2002), 1435—1442.
* Serena Grazzini: *Der strukturalistische Zirkel.* Theorien über Mythos und Märchen bei Propp, Lévi-Strauss, Meletinskij. Wiesbaden 1999 (DUV: Literaturwissenschaft).
* Reinhard Breymayer: *Vladimir Jakovlevič Propp (1895—1970) — Leben, Wirken und Bedeutsamkeit*. B: Linguistica Biblica 15/16 (1972), 36-77 (67-77 Bibliographie).

Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Расіі
Катэгорыя:Філолагі СССР
Катэгорыя:Філолагі Расіі
Катэгорыя:Этнографы Расіі
Катэгорыя:Этнографы СССР
Катэгорыя:Выпускнікі СПбДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі СПбДУ
Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках, Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Немцы Паволжа
Катэгорыя:Даследчыкі славянскага паганства
Самалахдэнмякі

**Самалахдэнмякі** () — пахавальны комплекс бронзавага веку ў Фінляндыі.

Помнік бронзавага веку, утрымлівае больш 30 гранітных надмагілляў-насыпаў (cairns) і падае ўнікальныя сведчанні пра звычаі пахавання, сацыяльных і рэлігійных слаёў, якія існавалі ў Паўночнай Еўропе больш 3 тыс. гадоў назад.

## Спасылкі 
* Sammallahdenmäki from UNESCO
* Sammallahdenmäki 
* Sammallahdenmäki, Lappi, from the Finnish National Board of Antiquities

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Фінляндыі
Крэпасць Суаменліна

**Суаменліна**, **Свеаборг** (, ) — крэпасць у Фінляндыі, каля Хельсінкі, пабудаваная дзеля абароны горада ад нападаў з мора.

Пабудаваная Швецыяй у другой палове XVIII стагоддзя на астравах, размешчаных ва ўсходняй частцы гавані Хельсінкі, гэта крэпасць з’яўляецца асабліва цікавым прыкладам еўрапейскай ваеннай архітэктуры таго часу.

Крэпасць занесана ў спіс культурнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Галоўная старонка  (англ.) (фін.)

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Фінляндыі
Катэгорыя:Крэпасці Фінляндыі
Плёсы (Гомельскі раён)

**Плёсы** (, ) — вёска ў Пакалюбіцкім сельсавеце, на рацэ Сож, недалёк на ўсход ад горада Гомеля. Непадалёк знаходзяцца шэраг помнікаў археалогіі. Побач з вёскай размешчанныя дачныя кааператывы.

## Гісторыя 
Вядома з карты 1838 года як невялікая вёска паблізу Гомеля.
## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па аўтадарогах на Старую Валатаву (асфальтаваная) і ў бок 21-га мікрараёна г. Гомеля.

За 0,5 км на паўночны ўсход ад вёскі размешчана чыгуначны прыпыначны пункт Плёсы.
## Насельніцтва 
* 1864 год — 9 двароў.
* 1897 год — 10 двароў, 128 жыхароў (паводле перапісу).
* 1909 год — 17 двароў.
* 1926 год — 30 двароў, 148 жыхароў.
* 1959 год — 120 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 24 гаспадаркі, 46 жыхароў.
* 2009 год — 34 жыхары 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пакалюбіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гомельскага раёна
Генадзь Васілевіч Навіцкі

**Гена́дзь Васі́левіч Наві́цкі** (, ) — беларускі дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь (2001—2003), старшыня Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (2003—2008).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 2 студзеня 1949 года ў Магілёве.

У 1971 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Інжынер-будаўнік». Пасля сканчэння БПІ працаваў майстрам, начальнікам участка будаўнічага ўпраўлення 56-га будаўнічага трэсту Магілёва. З 1974 па 1977 — галоўны інжынер будаўнічага ўпраўлення 92-га будаўнічага трэсту Магілёва.

З 1977 па 1981 год — інструктар аддзела будаўніцтва Магілёўскага абкама КПБ. З 1981 па 1985 год — галоўны інжынер Магілёўскага Аблміжкалгасбуда. З 1985 па 1988 год — загадчык аддзела будаўніцтва Магілёўскага абкама КПБ. У 1988 годзе скончыў Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС. З 1988 па 1994 год — старшыня праўлення Магілёўскага аблсельбуда. Падчас выбарчай кампаніі 1994 года збіраў подпісы за Аляксандра Лукашэнку.

З 1994 па 1997 год — Міністр архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь. З 1997 па 2001 год — Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь. 6 кастрычніка 2000 года прызначаны прадстаўніком дзяржавы ў ААТ «Беларускі банк развіцця». 1 кастрычніка 2001 года прызначаны выконваючым абавязкі Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь (на месца Уладзіміра Ярмошына).

10 кастрычніка 2001 года прызначаны Прэм’ер-міністрам Рэспублікі Беларусь, 10 ліпеня 2003 года вызвалены з пасады.

28 ліпеня 2003 года аднагалосна абраны старшынёй Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога склікання.

15 лістапада 2004 года пераабраны старшынёй Савета Рэспублікі. 27 верасня 2008 года сышоў у адстаўку з паста старшыні Савета Рэспублікі.

## Сям’я 
Жанаты. Мае двух сыноў.

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (1998),
* падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь,
* ордэн «Садружнасць» (МПА СНД),
* юбілейны медаль «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь»,
* юбілейны медаль «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў»,
* юбілейны медаль «65 год Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»,
* памятны медаль «За супрацоўніцтва» (Саюзная дзяржава),
* залаты медаль «МПА СНД. 20 гадоў»,
* ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь,
* ганаровая грамата Міжпарламенцкай Асамблеі Еўразійскай эканамічнай супольнасці,
* ганаровая грамата Савета Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў.

## Спасылкі 
* Біяграфія  на сайце Савета Рэспублікі 
* Біяграфія на cайце Агенцтва Федэральных даследаванняў
* Профіль на праекце «Хто ёсць хто ў РБ» 

Катэгорыя:Міністры архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Намеснікі прэм’ер-міністраў Беларусі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання
Катэгорыя:Члены КПСС
Хвіліна

**Хвіліна**, **мінута** (абазначэнне: **хвіл**, **мін**, **min**) — адзінка вымярэння часу, роўная 60 секундам, 1/60 гадзіны і 1/1440 сутак. Хвіліна не з’яўляецца адзінкай СІ, але можа выкарыстоўвацца разам з імі.

Існуе таксама паняцце светлавая хвіліна — шлях, роўны 17.987.547.480 метрам, які святло праходзіць за 1 хвіліну.

## Гл. таксама 
* Светлавы год

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння часу
Вавёркавыя

**Вавё́ркавыя** (*Sciuridae*) — сямейства атраду грызуноў. У сямейства ўваходзяць 48 родаў, якія аб’ядноўваюцца ў два падсямействы: вавёркі і палятухавыя. Па колькасці відаў (280) вавёркавыя саступаюць толькі мышыным.

## Арэал 
Вавёркавыя шырока распаўсюджаны па планеце: адсутнічаюць у Аўстралійскай вобласці, на Мадагаскары, у палярных абласцях, паўночна-заходняй Афрыцы і на поўдні Паўднёвай Амерыкі. Насяляюць самыя разнастайныя ландшафты: ад трапічных лясоў да арктычнай тундры, у гарах сустракаюцца да ніжняй кромкі леднікоў. Вядуць наземны ці дравесны лад жыцця.

## Выкарыстанне 
Шэраг відаў мае прамысловае значэнні і здабываецца дзеля футра ці мяса. У сямействе ёсць шкоднікі сельскай гаспадаркі (суслікі) і пераносчыкі небяспечных захворванняў чалавека (суркі, суслікі).

## Гл. таксама 
* Ratufa indica


Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Хільдэрык III

right|thumb|250px|Пострыг валасоў Хільдэрыка III
**Хільдэрык III** — апошні кароль франкаў з дынастыі Меравінгаў, узяты з кляштара і пасаджаны на сталец ў 743 годзе Карламанам і Піпінам Кароткім.

У 751 годзе быў скінуты са стальца Піпінам Кароткім, але не забіты, а вернуты у кляштар. У кляштары на загад Папы Стэфана II Хільдэрыку пастрыглі доўгія валасы, сімвал улады ў дынастыі Меравінгаў, на знак пазбаўлення яго каралеўскіх прэрагатыў.

Катэгорыя:Каралі франкаў
Эразм Дарвін

**Эразм Дарвін** (англ. *Erasmus Darwin*; 1731—1802) — англійскі натураліст, урач і паэт, дзядуля Чарльза Дарвіна.

## Гл. таксама 
* Месяцавае таварыства

## Літаратура 
* Erasmus Darvin und seine Stellung in der Geschichte der Descendenz-Theorie mit seinern Lebens-und Charakterbilde von Ch. Darwin (Е. Krause)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Прадракальнікі
Катэгорыя:Эвалюцыяністы
Катэгорыя:Пісьменнікі-ўрачы
Катэгорыя:Чарлз Дарвін
Пецяявесійская царква

**Пецяявесійская царква** — лютэранская царква ў Пецяявесі, што ў Фінляндыі.

Старая царква ў цэнтральнай Фінляндыі, пабудавана з бярвення ў 1763—1765 гг. Гэта правінцыйная лютэранская царква з'яўляецца тыповым прыкладам архітэктурных традыцый, якія з'яўляюцца ўнікальнымі для Усходняй Скандынавіі.

Сіметрычная планіроўка царквы эпохі Рэнесанс злучаецца тут з больш старымі формамі, якія бяруць пачатак ад гатычных крыжовых збораў.

Царква занесена ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Старонка аб'екта на сайце ЮНЕСКА: http://whc.unesco.org/ru/list/584, http://whc.unesco.org/en/list/584, http://whc.unesco.org/fr/list/584 
* Афіцыйны сайт  , , 

Катэгорыя:Лютэранскія храмы Фінляндыі
Катэгорыя:Драўляныя храмы
Пётр Кузьміч Краўчанка

**Пятро́ Кузьмі́ч Кра́ўчанка** (, ) — беларускі дзяржаўны дзеяч, палітык, дыпламат і гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1976).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 13 жніўня 1950 года ў Смалявічах.

У 1972 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Быў сакратаром Мінскага гарадскога камітэта КПБ (1985—1990).

У 1990 годзе быў абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання, але ўжо ў гэтым ж годзе прызначаны быў Міністрам замежных спраў БССР, у сувязі з чым яго мандат скончыўся. Міністрам быў да 1994 года.

У 1995 годзе быў абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання, з'яўляўся старшынёй Камісіі Вярхоўнага Савета па міжнародных справах.

19 студзеня 1998 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Японіі, 14 снежня 1999 года стаў таксама паслом у Рэспубліцы Філіпіны па сумяшчальніцтве. На гэтых пасадах быў да 19 лістапада 2002 года, калі быў адстаўлены.

Пасля дыпламатычнай працы да 2010 года працаваў у Расіі і адначасова выкладаў у Беларускім інстытуце правазнаўства на пасадзе прафесара міжнароднага публічнага права.

## Сям’я 
Жанаты, мае двух дзяцей.

## Цікавыя факты 
* Збірае калекцыю рэчаў, звязаных з родам Агінскіх

## Спасылкі 
* Кто есть кто в Республике Беларусь  
* Народная Воля, Былы міністр замежных спраў Пётр Краўчанка стаў выказваць цікаўнасць да БСДП 

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Міністры замежных спраў БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Беларусі
Катэгорыя:Члены БСДГ
Катэгорыя:Паслы Беларусі на Філіпінах
Абалоннікі

**Абалоннікі**, або **Лічынкавахордавыя** (*Tunicata*, або *Urochordata*) — падтып хордавых жывёл. Яны распаўсюджаны па ўсім свеце і засяляюць марское дно. Большасць відаў не здольныя да актыўнага перамяшчэння.

## Апісанне 
Цела мешкападобнай формы, акружана абалонкай з туніцыну, матэрыялу, падобнага да цэлюлозы. Падобна іншым хордавым жывёлам, абалоннікі маюць хорду ў перыяд ранняга эмбрыянальнага развіцця. Таксама абалоннікі не маюць метанефрыдыевых органаў.

Характэрнай асаблівасцю абалоннікаў з'яўляецца рэгулярная змена кірунку кровазвароту. Абалоннікі пачынаюць жыццё з рухомых лічынкавых стадый, пазней развіваюцца ў бочкападобную нерухомую форму.

Большасць абалоннікаў фільтруюць мікраскапічную ежу з вады, што яны робяць пры дапамозе дзвюх адтулін (сіфонаў), адна для ўсмоктвання вады і планктону, іншая для яе вылучэння. Аднак сярод абалоннікаў ёсць і драпежнікі, такія як *Megalodicopia hians*.

## Класіфікацыя 
* 
* 
* 
** 
** 
** 
*
Заходнееўрапейскі саюз

thumb|Сцяг
**Заходнееўрапейскі саюз** (ЗЕС, , ) — міжурадавая арганізацыя заходнееўрапейскіх дзяржаў у галіне абароны і бяспекі. Створаны ў 1948 на падставе Брусельскага дагавора. Большую частку сваёй гісторыі знаходзіўся ў летаргічным стане, адпаведныя функцыі выконваў больш шырокі саюз — НАТА. У канцы 1980-х пачалося ажыўленне, выкліканае інтэнсіфікацыяй еўрапейскай інтэграцыі. У 2000-х асноўныя паўнамоцтвы ЗЕС перададзеныя Еўрапейскаму Саюзу. У сакавіку 2010 года было заяўлена аб планах спынення дзейнасці Заходнееўрапейскага Саюза да 2011 года. Канчаткова спыніў працу 30 чэрвеня 2011 года. 

## Спасылкі 
* Архіў сайта (2011)
* Гласарый тэрмінаў Еўрапейскага саюза (на ўкраінскай мове)

Катэгорыя:Гісторыя Еўрапейскага саюза
Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Пірасомы

**Пірасомы**, агняцелкі (*Pyrosomida*) — атрад хордавых жывёл класа пелагічных абалоннікаў, па іншай класіфікацыі — клас падтыпу абалоннікі.

З'яўляюцца марскімі вольнаплаваючымі каланіяльнымі жывёламі. Блізкія да каланіяльных асцыдый. Памеры сталых прадстаўнікоў атраду дасягаюць 4 м.

Род уключае два сямействы Pyrosoma і Propyrosoma.

Катэгорыя:Сальпы
Fortran

**Fortran** (ад **For**mula **Tran**slator – перакладчык формул) — першая мова праграмавання высокага ўзроўню, якая мае транслятар. Створаная ў перыяд з 1954 па 1957 групай праграмістаў пад кіраўніцтвам Джона Бэкуса ў карпарацыі IBM. Шырока выкарыстоўваецца для навуковых і інжынерных вылічэнняў. Адна з пераваг мовы FORTRAN — вялікая колькасць праграм і бібліятэк падпраграм, напісаных на ёй. 

У СССР Fortran з’явіўся пазней, чым на Захадзе (больш перспектыўным лічыўся ALGOL). Першы савецкі кампілятар з Fortran быў створаны ў 1967 для машыны Мінск-2. 

Катэгорыя:Мовы праграмавання
Апендыкулярыі

**Апендыкулярыі** (*Appendicularia*) — клас маленькіх марскіх жывёл, якія належаць да абалоннікаў.

Каля 100 відаў. Жывуць ва ўсіх морах і акіянах у паверхневых слаях вады. Авальнае, празрыстае цела мае доўгі хвост. Цела даўжынёй 0,3 мм — 2,5 см, з тулава і хваста, свеціцца. Маюць хорду, спінны нервовы цяж і мускульныя клеткі, сэрца. Знаходзяцца ў студзяністым празрыстым «доміку», які могуць скідваць. Рухамі хваста праганяюць ваду праз фільтрацыйны апарат. У глотцы пара шчэлепных адтулін (стыгмы).

Жывяцца мікраарганізмамі, у асноўным планктонам.

Гермафрадыты. Размнажэнне палавое. Яйцы трапляюць у ваду пасля разрыву сценкі цела, і апендыкулярыі гінуць.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Класы жывёл
Сіірт

thumb|left|200px
**Сіірт** (), горад у паўднёва-ўсходняй Турцыі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Сіірт. 129 тыс. жыхароў (2009), пераважна туркі і арабы. Адзін з бяднейшых гарадоў краіны, тым не менш мае нямала выдатных сучасных будынкаў, а таксама гістарычныя помнікі 12 ст.

Катэгорыя:Гарады Турцыі
Арду (Турцыя)

**Арду** () — горад у паўночнай Турцыі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Арду, порт на Чорным моры. 136 тыс. жыхароў (2008). 

«Арду» па-турэцку азначае «армія» (адсюль: *арда* ў беларускай мове, *horde* — у англійскай) і паходзіць ад таго ж цюркскага кораня, што і урду (першапачаткова *Zaban-e-Urdu-e-Mualla* — «мова ўзнёслай арміі» — афіцыйная мова Пакістана). Такое імя горад атрымаў у 15 стагоддзі з-за таго, што быў штаб-кватэрай арміі Асманскай імперыі. 

Сучасны Арду — эканамічна развіты горад, цэнтр прамысловасці па перапрацоўцы ляснога арэха. 

Катэгорыя:Гарады Турцыі
Кёрфез

**Кёрфез** () — горад у правінцыі Каджаэлі Мармуроваморскага рэгіёна Турцыі. 106 тыс. жыхароў (2008).

## Спасылкі 
* Сайт муніцыпалітэта 

Катэгорыя:Гарады Турцыі
Караман

**Караман** (), горад у паўднёвай Турцыі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Караман у рэгіёне Цэнтральная Анатолія. 

Сваё імя горад атрымаў у гонар Караман-Бея з дынастыі Караманідаў. 

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Турцыі
Дарыджа

**Дарыджа** () — партовы горад у правінцыі Каджаэлі Мармуроваморскага рэгіёна Турцыі. 110 тыс. жыхароў (2008). Батанічны парк.

Катэгорыя:Гарады Турцыі
Беларускі абласны камітэт

**Беларускі Абласны Камітэт пры Усерасійскім Савеце Сялянскіх Дэпутатаў, БАК** дзейнічаў у лістападзе 1917—1918.

Створаны 17 (30 лістапада) ў Петраградзе з дэлегатаў ад беларускіх губерняў на Усерасійскім з’ездзе сялянскіх дэпутатаў, членаў Устаноўчага сходу, а таксама з прадстаўнікоў арміі і флоту.

У склад Камітэта ўваходзілі Я. Канчар (старшыня), М. Гольман і П. Караткевіч (намеснікі старшыні), А. Кусе-Цюз (сакратар), Ф. Замойскі, Л. Калядка, С. Малашчыцкі, Дз. М. Сабалеўскі, В. Селіванаў і інш. (усяго 70 чал.).

У дэкларацыі ад 17 (30 лістапада) 1917 выступіў з патрабаваннем неадкладна паставіць пытанне аб самавызначэнні беларускага народа з мэтай утварэння аўтаномнай Беларусі ў складзе Савецкай Расіі. Увайшоў у кантакт з  РСФСР з прапановай аб сумеснай рабоце па ўмацаванню савецкай улады ў Беларусі. Пры Наркамнацы было створана прадстаўніцтва Камітэта ў складзе П. Караткевіча і В. Селіванава. 2 (15) снежня 1917 СНК РСФСР на чале з У. Леніным ухваліў і затым выдаў пазыку Камітэту ў памеры 50 тыс. рублёў. Быў дадзены дазвол на карыстанне тэлеграфам і тэлефонам. 6 снежня 1917 былі апублікаваны «Умовы сумеснай працы» БАК з Наркамнацам.

Камітэт імкнуўся ўзначаліць беларускі нацыянальны рух, спрабаваў перахапіць у Вялікай беларускай рады ініцыятыву склікання Усебеларускага з’езда Мінску, але ў выніку ўдалося дасягнуць згоды аб сумесным правядзенні Усебеларускага з’езда 5 снежня 1917 у Мінску.

Камітэт выдаў працы Я. Карскага «Беларуская мова» (1918) і «Этнаграфічная карта беларускага племя» (1917). На працягу студзеня — красавіка 1918  БАК зрабіў спробу склікання II Усебеларускага з’езда, уступіўшы дзеля гэтага ў перамовы са Сталіным, і атрымаў яго згоду. Аднак неспрыяльны для беларускага руху ход падзей прымусіў «часова» адмовіцца ад гэтай думкі.

Спыніў сваю дзейнасць у першай палове 1918. Некаторыя яго члены сталі супрацоўнікамі Беларускага нацыянальнага камісарыята.

## Структура 
Першапачаткова акрамя кіраўніцтва (старшыня, яго намеснік, галоўны сакратар, якія стваралі адказную калегію, казначэй) працавала шэраг аддзелаў па напрамках дзейнасці. Іх кіраўнікі складалі пашыраную распарадчую калегію.
Аддзелы:
* культурна-асветніцкі
* юрыдычны
* статыстычны
* бежанскі
* ваенны
* выдавецкі
* працы
* агульнага справаводства

## Літаратура 
* *Скалабан В.* Беларускі абласны камітэт //  — С. 423.

Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі беларускай гісторыі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу
Сармацкае барока

thumb|Фарны касцёл у Навагрудку
**Сармацкае барока** — разнавіднасць сталага барока, распаўсюджаная на тэрыторыі Рэчы Паспалітай у перыяд сарматызму (сяр. XVII — пач. XVIII ст.). Асабліва відочны гэты стыль у архітэктуры, манументальным жывапісе і літаратуры.

Сармацкае барока было прадуктам масавай шляхецкай культуры эпохі Контррэфармацыі. На першым этапе — у 2-й палове XVII ст., было ў ценю высокага барока, але паступова распаўсюджвалася і ў пачатку XVIII ст. стала асноўнай плынню ў сакральнай архітэктуры.

Крайні кансерватызм ідэалогіі сарматызму адбіўся на вонкавым дэкоры будынкаў, які робіцца больш строгім і стрыманым. Храмы гэтага перыяду нагадваюць крэпасці (гл. напр. Фарны касцёл у Навагрудку). Адначасова ўнутраны дэкор уражвае разнастайнасцю дробных пластычных формаў, багаццем алтароў, аздобленых скульптурамі з выкарыстаннем тэхнікі сцюка.

## Спасылкі 
* Антон Смалюк: Беларускае барока ў 17 — пачатку 18 стагоддзя. Сармацкі перыяд

Катэгорыя:Архітэктура барока
Катэгорыя:Архітэктура Беларусі
Катэгорыя:Архітэктура Польшчы
Вавёркападобныя

**Вавёркападобныя** (*Sciuromorpha*), падатрад грызуноў (*Rodentia*). З 2005 паводле класіфікацыі Карлтана і Мусера да падатраду адносяць наступныя сямействы:
* 
* 
* 

Апошніх раней адносілі да мышападобных, аднак форма іх інфраарбітальнага канала прымусіла перагледзець месца соневых у біялагічнай класіфікацыі.

## Літаратура 
* Michael D. Carleton, Guy G. Musser: *Order Rodentia*. In: Don E. Wilson, DeeAnn M. Reeder (Hrsg.): *Mammal Species of the World*. 3.&nbsp;Ausgabe. Johns Hopkins University Press, Baltimore 2005, S.&nbsp;745-1600, ISBN 0-8018-8221-4.

Катэгорыя:Грызуны
Суркі

**Суркі́** (*Marmota*) — сысуны, прадстаўнікі атрада  сямейства .

На Зямлі існуе 15 відаў суркоў, якія маюць агульнага продка. Прарадзіма суркоў — Амерыка. У той час як большасць жывёл рухалася з Еўразіі ў Амерыку, суркі з Амерыкі перабіраліся ў Азію. Розныя віды абасобіліся ў розных геаграфічных зонах і адрозніваюцца асаблівасцямі паводзін, але захавалі знешнюю падобнасць, неабходнасць упадаць у спячку і жыццё ў калоніях. Усе суркі траваядныя, жывуць у норах, маюць цёплае футра.
Даўжыня цела суркоў да 70 см, хваста — да 25 см. Маса да 9 кг. Маюць кароткія вушы і моцныя кіпцюры. Афарбоўка ад свтелай пясчана-вохрыстай да цёмна-бурай і вохрыста-рыжай. Нараджаюць да 10 (звычайна 4—5) дзіцянят за год.
]]
Некаторыя віды — пераносчыкі ўзбуджальнікаў чумы і іншых хвароб.

## Гл. таксама 
* Байбак
* Marmota menzbieri

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Суро́к // 

## Спасылкі 
* 
* Животное сурок, его среда обитания и образ жизни // DPVA.info 
* Сурок описание характеристики как выглядит интересные фактыи фто в природе // ФаунаГид

Катэгорыя:Вавёркавыя
Мелекеок

**Мелекеок** () — горад і адзін з шаснаццаці штатаў Палау. Знаходзіцца на востраве Бабелдааб. У 2006 годзе горад атрымаў статус сталіцы замест горада Корар. Насельніцтва складае прыкладна 391 чалавек (2005).

## Насельніцтва 
## Галерэя 

Image:State of Melekeok.png|Тапаграфічная карта Мелекеока
Выява:Beach-in-melekeok20071222.jpg|Узбярэжжа Мелекеока

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Аўстраліі і Акіяніі
Мелекеок
Аляксандр I Шатландскі

**Аляксандр I Шатландскі** (англ. *Alexander I The Fierce*) (1078 — 23 красавіка 1124) — кароль Шатландыі (1107) з дынастыі Дункельд.

Сын Малькольма III Шатландскага і Маргарыты Шатландскай, брат Эдгара, Давіда і Дункана II.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Данкельдская дынастыя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Пахаваныя ў Данфермлінскім абацтве
Мінская галоўная сінагога

**Галоўная сінагога**, таксама вядомая як **Халодная сінагога**, або **Старая Вялікая сінагога** — колішняя сінагога ў Мінску. Першая мураваная сінагога ў горадзе, пабудаваная ў канца XVI — пачатку XVII ст. Сінагога працяглы час была адной з найстарэйшых мураваных пабудоў Мінска.

Размяшчалася на Школьным двары, на рагу Школьнай і Нямігі, дзе агулам было 16 бажніц. Пасля 2-й сусветнай вайны ў будынку па адрасе вуліца Няміга, 1б размяшчалася адно са сховішчаў Цэнтральнага дзяржаўнага архіва Кастрычніцкай рэвалюцыі. Разбурана ў 1965 годзе пры рэканструкцыі вуліцы Нямігі.

## Гісторыя 
Найбольш раннія звесткі пра існаванне ў Менску яўрэйскай грамады сустракаюцца ў пісьмовых крыніцах пачынаючы з XVI стагоддзя. У 1579 годзе вялікі князь літоўскі і кароль польскі Стэфан Баторый выдаў менскім яўрэям шэраг прывілеяў, у тым ліку дароўную грамату, датаваную 9 верасня 1579 года, на «пляц замковы для збудавання бажніцы ў месце Менскім, а таксама дамову на набыццё ўчастка для пахавання нябожчыкаў каля места». Гэты прывілей быў пацверджаны 25 сакавіка 1625 года вялікім князем Жыгімонтам Вазам, менскія яўрэі «на пляцу вышэй згаданым бажніцу пабудавалі».

У пазнейшых крыніцах XVII—XVIII стагоддзяў іншых звестак, звязаных з гісторыяй будаўніцтва і рэканструкцыі будынкаў галоўнай сінагогі, не выяўлена. Найбольш блізкая па сваім архітэктурным рашэнні да Мінскай сінагогі Нясвіжская вялікая сінагога. У 1589 годзе дазвол на яе будаўніцтва даў князь Мікалай Радзівіл Сіротка, лічыцца, што муры гэтай сінагогі ўзведзеныя ў канцы XVI — пачатку XVII стагоддзя.

У 1963 годзе ўшчыльную да сінагогі пачынаюць узводзіць па праекце архітэктараў Нуты Шпігельмана і Льва Мацкевіча будынак інстытута «Белпрампраект». Нягледзячы на ахоўны статус, у 1965 годзе гэты помнік гісторыі і архітэктуры быў разбураны пры рэканструкцыі вуліцы Нямігі. Большая частка мураваных надземных канструкцый будынка Мінскай галоўнай сінагогі, хоць яны мелі статус помніка археалогіі, была знішчана пры будаўніцтве нават без правядзення адпаведных археалагічных даследаванняў.

## Архітэктура 
Будынак у плане амаль квадрат, меў гатычныя скляпенні, контрфорсы паміж акон і ўсе марфалагічныя і канструкцыйныя прыкметы позняй готыкі з элементамі характэрнымі для пабудоў абароннага тыпу. Мікалай Шчакаціхін, які аглядаў і апісаў будынак, выказаў здагадку, што сінагога пабудавана ў пачатку XVII ст. як архаізм у менскай архітэктуры.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Пазняк 3.С.* Рэха даўняга часу: Кн. для вучняў. — Мн.: Нар. асвета, 1985. — 111 с.: іл.
* *Трусаў А.* Беларускія сінагогі // Беларуская мінуўшчына, № 3, 1996.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Мінска
Катэгорыя:Сінагогі Мінска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя савецкай уладай
Катэгорыя:Вуліца Няміга
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Мінску
Катэгорыя:Зніклі ў 1965 годзе
Халодная сінагога

* Віцебская халодная сінагога
* Давыд-Гарадоцкая халодная сінагога
* Лахвінская халодная сінагога
* Магілёўская халодная сінагога
* Мінская халодная сінагога
Грызуны

**Грызуны** (*Rodentia*) — самы шматлікі атрад сысуноў. Прадстаўлены 33 сямействамі, каля 350 радамі і звыш 1700 відамі, насяляюць разнастайныя ландшафты. Іх велічыня можа складаць ад 5,5 см (мыш-малютка) да 135 см (вадасвінка), хаця ў большасці знаходзіцца ў межах ад 8 да 35 см.

## Апісанне 
Грызуны вельмі добра прыстасоўваюцца да розных умоў існавання, гэтае уменне дазволіла ім рассяліцца па ўсяму свету. Грызуны жывуць на паверхні зямлі, пад зямлёй, а некаторыя нават асвоілі паветраную прастору.

Большасць харчуецца ў асноўным травамі, пладамі і зернямі раслін, карнямі і г.д., некаторыя віды харчуюцца казуркамі і хрыбетнымі жывёламі.

Колькасць грызуноў мяняецца з года ў год, залежыць ад надвор’я, наяўнасці драпежнікаў і барацьбы чалавека з грызунамі-шкоднікамі. Здольныя аднавіць сваю колькасць усяго за год, прычына ў вялікай пладавітасці.

## Класіфікацыя 
* Падатрад вавёркападобныя (Sciuromorpha)
** сямейства Aplodontiidae
** сямейства вавёркавыя (Sciuridae)
** сямейства соневыя (Gliridae)
* Падатрад Castorimorpha
** сямейства бабровыя (Castoridae)
** сямейства гоферавыя (Geomyidae)
** сямейства Heteromyidae
* Падатрад Hystricomorpha
** надсямейства Cavioidea
*** сямейства Dasyproctidae
*** сямейства Hydrochoeridae
*** сямейства Dinomyidae
*** сямейства Caviidae (напрыклад, Марская свінка)
** надсямейства Octodontoidea
*** сямейства Octodontidae
*** сямейства Echimyidae
*** сямейства Capromyidae
*** сямейства Myocastoridae
** надсямейства Chinchilloidea
*** сямейства Chinchillidae (напрыклад, Lagostomus maximus)
*** сямейства Abrocomidae
** (не размеркаваныя)
*** сямейства Laonastidae
*** сямейства Hystricidae
*** сямейства Erethizontidae
*** сямейства Bathyergidae
*** сямейства Petromuridae
*** сямейства Thryonomyidae
** сямейства Ctenodactylidae
** сямейства Ctenomyidae
* Падатрад Anomaluromorpha
** сямейства Pedetidae
** сямейства Anomaluridae
* Падатрад Myomorpha
** сямейства Dipodidae
** сямейства Zapodidae
** сямейства Muridae
** сямейства Platacanthomyidae
** сямейства Spalacidae
** сямейства Calomyscidae
** сямейства Nesomyidae
** сямейства Хамяковыя (напрыклад, Хамяк звычайны, Cricetulus lama)

## Гл. таксама 
 Euarchontoglires&nbsp;
   ├──Glires&nbsp;
   |    ├──**Грызуны** (Rodentia)
   |    └──Lagomorpha
   └──Euarchonta&nbsp;
        ├──Scandentia
        └──Primatomorpha
             ├──Dermoptera
             └──Primates

## Гл. таксама 
* Земляны заяц

## Літаратура 
* *Юлия Школьник*. Животные. Полная энциклопедия. М.: Эксмо, 2007


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Атрады сысуноў
Другаснаротыя

**Другаснаротыя** (*Deuterostomia*), падраздзел (часам надтып) білатэральных жывёл. Да іх адносяцца ў тым ліку і ўсе прагрэсіўныя жывёлы — хордавыя.

У другаснаротых у перыяд зародкавага развіцця на месцы першаснага рота (бластапора) ўтвараецца анальная адтуліна, а ўласна рот незалежна з'яўляецца ў пярэдняй частцы цела.

Катэгорыя:Класіфікацыя жывёл
Эўметазоі

**Эўметазоі**, **сапраўдныя шматклеткавыя** (*Eumetazoa*) — падцарства жывёл, у якое ўваходзяць усе віды з сапраўднай шматклеткавай структурай.

Супрацьпастаўленае менш развітаму падцарству праметазояў (*Prometazoa*). Эўметазоі адрозніваюцца наяўнасцю мышачных і нервавых клетак, а таксама спецыялізаваных міжклеткавых кантактаў.

## Тыпы сіметрыі 
Адрозніваюць два асноўныя тыпы сіметрыі: прамянёвую (радыяльную) і двухбаковую (білатэральную).

Прамянёвая (радыяльная) сіметрыя характэрна для жывёл, якія вядуць маларухомы або прымацаваны спосаб жыцця і жывуць у водным асяроддзі (кішэчнаполасцевыя). У радыяльна-сіметрычных жывёл усе органы мнагакратна паўтараюцца па радыусах вакол падоўжнай восі, якая праходзіць праз аснову і верхні канец цела. Праз падоўжную вось іх цела можна правесці многа плоскасцей сіметрыі, якія падзеляць яго на сіметрычныя часткі. Гэтыя часткі будуць адлюстроўваць адна адну.

Большасць рухомых мнагаклетачных жывёл маюць двухбаковую (білатэральную) сіметрыю. Праз падоўжную вось іх цела можна правесці толькі адну плоскасць, якая падзеліць цела жывёл на дзве люстраныя часткі — правую і левую. У двухбакова-сіметрычных жывёл адрозніваюць пярэдні і задні канцы цела, спінны і брушны бакі. Такая будова характэрна для поўзаючых, плаваючых жывёл і жывёл, якія актыўна і накіравана перамяшчаюцца.

## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд., дап. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 222 с.: іл. ISBN 978-985-03-1367-6.

Катэгорыя:Класіфікацыя жывёл
Катэгорыя:Біялагічная сістэматыка
Двухбакова-сіметрычныя

**Двухбакова-сіметрычныя** ці **білатэральныя** (*Bilateria*) — раздзел жывёл, да якога адносяцца ўсе двухбакова-сіметрычныя тыпы (левая частка цела адпавядае правай). Гэты прынцып не адносіцца да асобных няпарных унутраных органаў (напрыклад, сэрца ў чалавека).

Праз падоўжную вось іх цела можна правесці толькі адну плоскасць, якая падзеліць цела жывёл на дзве люстраныя часткі — правую і левую. У двухбакова-сіметрычных жывёл адрозніваюць пярэдні і задні канцы цела, спінны і брушны бакі. Такая будова характэрна для поўзаючых, плаваючых жывёл і жывёл, якія актыўна і накіравана перамяшчаюцца.

Супрацьпастаўляюцца раздзелу двухбакова-сіметрычных іншыя раздзелы, прадстаўнікі якіх не праяўляюць сіметрыі або з’яўляюцца радыяльна-сіметрычнымі.

## Філагенез 
 філагенезу, якая паказвае сямейныя адносіны двухбакова-сіметрычных:

## Гл. таксама 
* Плечаногія
* Ціхаходкі

Катэгорыя:Класіфікацыя жывёл
Катэгорыя:Сіметрыя (біялогія)
Катэгорыя:Жывёлы
Школьная вуліца (Мінск, Стары Горад)

**Школьная вуліца** (з 1931 года — **Вольная вуліца**) — колішняя вуліца ў Мінску.

Спускалася з Высокага Рынку да Няміга-Школьнай вуліцы і Ніжняга Рынку. Цяпер па трасе вуліцы праходзіць лесвіца паміж будынакам Белпрампраекта (сучасны адрас плошча Свабоды, 17) і насыпам да эстакады праспекта Пераможцаў над вуліцай Нямігай.

Назва паходзіць ад Школьнага (сінагальнага) двара, які размяшчаўся тут.

## Няцотны бок 
* № 1 — Дом Ліўшыца. У доме размяшчаўся  Б. М. Гаркаві, вядомы ў свой час добрым старапольскім пітным мёдам і высокамарачнымі вінамі, а таксама суконна-мануфактурны гандаль А. З. Царфіна. У 1940 годзе ў доме знаходзіўся інтэрнат БДУ.
* № 3 — у 1940 годзе ў доме знаходзіўся інтэрнат БДУ.

## Цотны бок 
* № 2 — Дом Клябанава, мураваны трохпавярховы жылы дом, рэканструяваны да 1900 года.
* № 8 — у 1940 годзе ў доме знаходзіўся інтэрнат БДУ.

## Літаратура 
* *Боровой Р.* Историческая топография древнего Минска. Обзор источников и современное состояние проблемы // Гістарычна-археалагічны зборнік. № 12. — Мінск, 1997.
* *Дзянісаў У.* Плошча Свабоды ў Мінску. — Мінск, 1985.
* *Ягораў Ю.* Да пытання аб горадабудаўнічай гісторыі Мінска ў XVII — першай палове XIX ст. // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук № 3, 1955.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Мінска
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Бярозкі (Гомельскі раён)

**Бяро́зкі** (, ) — вёска ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Улукаўскага сельсавета.

Знаходзіцца ў прыгараднай зоне, на рацэ Іпуць, недалёк на паўднёвы ўсход ад горада Гомеля.

Забудова ад асабістых 1-2-х павярховых дамоў, да 4-5 павярховых кватэрных дамоў. Непадалёк знаходзяцца шэраг помнікаў археалогіі.

## Транспартная сетка 
На аўтадарозе Добруш-Гомель. Праз вёску праходзяць гарадскія аўтобусныя маршруты № 4, 4а, 30 і 31.

У вёсцы знаходзіца чыгуначная станцыі Бярозкі.

## Гісторыя 
Узгадаваецца ў пісьмовых крыніцах у 1832 годзе.
У 1962 годзе да Бярозак далучаны пасёлак Назарэт.

## Насельніцтва 
* 1926 год — 245 жыхароў (45 двароў)
* 1940 год — 423 жыхары (95 двароў)
* 1959 год — 278 жыхароў
* 2004 год — 2710 жыхароў
* 2009 год — 3198 жыхароў

## Галерэя 

Файл:Berezki Gomel Region 2018 july 2.jpg

## Спасылкі 
Катэгорыя:Улукаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гомельскага раёна
Вуліца 9 Мая (Гомель)

**9 Мая** (былая **1-я Працоўная**) — вуліца ў паўднёвай частцы горада Гомеля. Названая ў 1951 годзе ў гонар Дня Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне. Працягласць 700 м, ад вуліцы Ільіча да вуліцы Дрэваапрацоўчай (у СШ № 41). Пачала фарміравацца ў канцы 1940-х гадоў (да гэтага тут быў пустыр і некалькі хат). Забудова асабістая адна- і двухпавярховая.

## Перасякае вуліцы 
* Ільіча
* Дрэваапрацоўчая

Катэгорыя:Вуліцы Гомеля
Вуліца Зайцава (Гомель)

**Зайцава** — вуліца ў Навабеліцкім раёне Гомеля, у паўднёвай частцы горада. Названая ў 1964 годзе ў гонар І. С. Зайцава (пасля ўключэння ў горадскую рысу пасёлка Масцішча). Працягласць 1600 м, ад вуліцы Ільіча да аўтадарогі на Чонкі. Забудаваная індывідуальнымі 1-павярховымі жылымі дамамі сядзібнага тыпу. На хаце № 1 усталяваная памятная дошка аб назве вуліцы.

. Фота 2009 года (на заднім плане яшчэ няма дамоў мікрараёна "Хутар")|250x250пкс]]
## Перасякае вуліцы 
* Ільіча
* Ільіча 6-ы завулак
* Зарэчны завулак
* 1-ы завулак Зайцава
* Белага
* Будзённага
* Транзітную 3-ю
* 4-ы завулак Зайцава
* Транзітную 1-ю

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вуліцы паводле алфавіта
Зайцава
Плошча Леніна (Гомель)

**Плошча Леніна** (**Кірмашовая плошча**) — цэнтральная плошча горада Гомеля, асноўны архітэктурны ансамбль, фарміруе прасторавую кампазіцыю адміністрацыйна-грамадскага цэнтра горада.

## Гісторыя 
 і гасцінны двор з гандлёвымі радамі. Сучасная плошча Леніна. Будынкі не захаваліся.]]
Плошча створана ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзя. Раней звалася Кірмашовай, была вядома таксама пад назвай Гандаль, бо тут тры разы на тыдзень праходзіў вялікі гандаль. Сяляне прывозілі сюды жыўнасць, сельскагаспадарчыя прадукты, розныя саматужныя вырабы. Ад яе 3 накірунках адыходзілі вуліцы Румянцаўская (цяпер Савецкая), Замкавая (цяпер праспект Леніна) і Фельдмаршальская (цяпер Пралетарская). Дамінантай кампазіцыі быў палац князя Паскевіча, які разам з Петрапаўлаўскім саборам вызначаў сілуэт забудовы цэнтра горада.

У сучасны момант памеры плошчы скарацілася.

## Перасякае вуліцы 
* Савецкую
* Праспект Леніна
* Пралетарскую

## Забудова 
* (*пр. Леніна, 2а*) — Дом спорту
* (*пр. Леніна, 1*) — 12-павярховы будынак Белтэлекама
* № 1 — Будынак абласнога драматычнага тэатра (1956) — 
Палацава-паркавы ансамбль:
* № 4 — Палац Румянцавых — Паскевічаў (канец XVIII—XIX стагоддзе) — 
* № 6 — Петрапаўлаўскі сабор — 

## Славутасці 
* Помнік У. І. Леніну (1958) — 

## Спасылкі