Падзеі ў Мінску 19—21 лютага 1918 года

**Падзеі ў Мінску 19—21 лютага 1918 года** — пераходны перыяд у гісторыі Мінска падчас Першай сусветнай вайны, які працягваўся некалькі дзён, пачынаючы ад эвакуацыі савецкіх органаў улады 19 лютага 1918 года да акупацыі горада 21 лютага войскамі Германскай імперыі. У гэты перыяд праявілі актыўнасць польскія і беларускія добраахвотныя ваенізаваныя фарміраванні, а на будынку дзяржаўнай адміністрацыі Мінска ўпершыню з’явіўся бела-чырвона-белы сцяг як сцяг беларускай дзяржавы. Значныя сілы, галоўным чынам розныя вартаўнічыя службы, былі і на расійскім баку.

## Гістарычны кантэкст 
Пасля перамогі савецкай улады ў чэрвені 1917 года была ўтворана Заходняя вобласць з цэнтрам у Мінску. У снежні 1917 года створаны Аблвыканкамзах — вышэйшы заканадаўчы (паміж з’ездамі Саветаў) орган савецкай улады на Заходнім фронце і ў Заходняй вобласці пад кіраўніцтвам Аляксандра Мяснікова. Для каардынацыі дзейнасці і вырашэння найбольш важных пытанняў як выканаўчы орган існаваў Савет народных камісараў Заходняй вобласці і фронту. Сярод людзей, якія прычыніліся да стварэння гэтых структур, не было мясцовага цывільнага насельніцтва, а ў кіраўніцтве — ніводнага беларуса. Адначасова ў горадзе ўтвараліся і дзейнічалі іншыя палітычныя і нацыянальныя рухі, якія імкнуліся да набыцця ўлады — перадусім беларускія і польскія.

У снежні 1917 года ў Мінску адбыўся Першы Усебеларускі з’езд, у часе якога прадстаўнікі беларускіх арганізацый збіраліся прыняць рашэнні наконт будучыні края. Нягледзячы на легальнасць з пункту гледжання бальшавіцкіх уладаў, з’езд быў разагнаны войскамі, падпарадкаванымі Аблвыканкамзаху. Аднак ён паспеў прыняць, між іншым, рашэнне наконт стварэння беларускіх вайсковых атрадаў з дапамогай Цэнтральнай беларускай вайсковай рады (ЦБВР) пад кіраўніцтвам Канстанціна Езавітава. Была сфарміравана таксама Рада Усебеларускага з’езду, якая абвясціла сябе выканаўчым органам і прымала права рэпрэзентацыі беларускага руху. Радзе падпарадкоўваўся шэраг беларускіх арганізацый, у тым ліку ЦБВР. Аднак яна не мела рэальнай улады і дзейнічала ў апазіцыі да Аблвыканкамзаха, што трымаў пад кантролем Мінск. Разгарэўся канфлікт. На мяжы студзеня-лютага 1918 года ЦБВР была распушчана бальшавікамі, а яе кіраўніцтва арыштаванае.

Паралельна з беларускімі ў Мінску развіваліся арганізацыі і структуры, звязаныя з польскім рухам. У маі 1917 была створана Польская рада Мінскай зямлі (ПРМЗ), якая згуртавала шматлікія польскія арганізацыі Міншчыны і мела задачу выконваць ролю органа самакіравання польскай супольнасці. Спачатку Рада падтрымлівала нацыянальныя імкненні беларусаў, выказвалася за аўтаномную Беларусь у складзе дэмакратычнай Расійскай рэспублікі, патрабуючы адначасова гарантыі для правоў польскай меншасці. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі прызнала бальшавікоў галоўнай пагрозай і, не бачачы шанцаў для стварэння незалежнай беларускай дзяржавы, пачала выказвацца за ўлучэнне Міншчыны ў склад Польшчы. Адначасова тут дзейнічалі польскія атрады і арганізацыі ваеннага характару. Летам 1917 года быў створаны І Польскі корпус, які на пераломе 1917 і 1918 гадоў налічваў у Беларусі да 50 тысяч салдат. У Мінску ад кастрычніка 1917 да студзеня 1918 года працавала створаная жыхарамі мілітарная Польская грамадзянская стража. Пасля раззбраення яе бальшавікамі ПРМЗ вырашыла працягваць навучанне яе ўдзельнікаў у падполлі. У горадзе дзейнічала таксама Польская ваенная арганізацыя (ПВА).

9 лютага 1918 цэнтральныя дзяржавы, што супрацьстаялі Расіі ў І сусветнай вайне, выдалі бальшавікам ультыматум, патрабуючы тэрміновага падпісання міру на іх умовах. Бальшавікі ўльтыматум адкінулі, у выніку чаго 18 лютага Германія і Аўстра-Венгрыя пачалі супраць іх наступ, хутка рушыўшы на ўсход. Вечарам таго ж самага дня яны ўжо былі ў Маладзечне, за 65 км ад Мінска. Стала зразумела, што немцы дасягнуць горада на працягу некалькіх дзён. Бальшавіцкія войскі былі, аднак, здэмаралізаваныя праз дэмабілізацыю і пацыфісцкую агітацыю, а іх кіраўнікі не былі здольныя змяніць сітуацыю. Выканкам Рады Усебеларускага з’езду 19.2.1918 выдаў загад № 1, дзе гаварылася, што ён «узяў уладу ў свае рукі». А 22 гадзіне Дом губернатара быў заняты пад сядзібу Рады Усебеларускага з’езду. Выканаўчы камітэт праводзіў там паседжанне ўсю ноч з 19 на 20 лютага. Прызначаны Выканкамам Рады Усебеларускага з’езду камендант Мінска К. Езавітаў выдаў загад № 1 па гарнізоне аб тым, што нямецкая армія павінна ўбачыць спакойнае мірнае насельніцтва, якое не жадае вайны. У п. 2 загаду гаварылася пра ўвядзенне ваеннага становішча.

### Падзеі 21 лютага 
.]]
Каля поўначы з 20 на 21 лютага да польскіх вайскоўцаў у Мінску прыйша навіна, што кіраўніцтва І Польскага корпуса адаслала ім на дапамогу два афіцэрскія легіёны, якія налічвалі каля паўтысячы чалавек. Палякі адчулі, што іх пазіцыя ў горадзе ўзмацняецца, і 21 лютага а 4 гадзіне раніцы занялі Варшаўскі (Аляксандраўскі) вакзал, які знаходзіўся на тэрыторыі беларускай зоны

Мінскія палякі не прызналі новага беларускага ўрада. Польская рада Мінскай зямлі цалкам ігнаравала ўсе беларускія арганізацыі. Страты з польскага боку ў выніку акцыі былі невялікімі — загінуў адзін афіцэр і некалькі салдат, 17 чалавек атрымалі раненні.

З першых дзён нямецкай акупацыі падпольную дзейнасць разгарнулі бальшавіцкія арганізацыі. 28.2.1918 ў Мінску па ініцыятыве групы бальшавікоў адбыўся нелегальны сход, на якім выбраны Мінскі падпольны камітэт, рэарганізаваны ў красавіку 1918 ў Мінскі падпольны раённы камітэт РКП(б). У Дэкларацыі «Да беларускіх рабочых і сялян», прынятай 14.4.1918 II з’ездам Саветаў Заходняй вобласці, абвяшчэнне незалежнасці БНР кваліфікавалася як контррэвалюцыйная акцыя, а тыя, хто дамагаўся рэалізацыі яе дзяржаўнага суверэнітэту, — як «ворагі савецкай сацыялістычнай улады». Галоўным зместам тактыкі бальшавікоў заставаліся сілавыя прыёмы барацьбы.

## Літаратура 
* *Яўген Мірановіч*. Найноўшая гісторыя Беларусі / Мірановіч Я.; Навук. рэд. Аляксандр Краўцэвіч. — Спб. Неўскі Прасцяг, 2003. — 243 с.: іл. ISBN 5-94716-032-3
* *Oleg Łatyszonek*. Białoruskie formacje wojskowe 1917—1923 / Redaktor Eugeniusz Mironowicz. — Białystok: Białoruskie Towarzystwo Historyczne, 1995. — 273 с. — ISBN 83-903068-5-9
* *Dorota Michaluk*. Białoruska Republika Ludowa 1918—1920. U podstaw białoruskiej państwowości. — Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2010. — 597 с. — ISBN 978-83-231-2484-9
* *Dariusz Tarasiuk*. Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905—1918. — Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007. — 211 с. — ISBN 978-83-227-2629-7

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Беларусі
Катэгорыя:Беларуска-польскія адносіны
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Катэгорыя:1918 год у Мінску
Катэгорыя:Люты 1918 года
Катэгорыя:Падзеі 19 лютага
Катэгорыя:Падзеі 20 лютага
Катэгорыя:Падзеі 21 лютага
Катэгорыя:Падзеі ў Мінску