Квакіютль

**Квакію́тль** (, саманазва: *Kwakwakaʼwakw*) — група малых індзейскіх народаў, якая размаўляе на аднайменных мовах, карэннае насельніцтва вакол праліва Джорджыя ў Брытанскай Калумбіі (Канада). Агульная колькасць (2019 г.) — 8 300 чал.

## Паходжанне 
Паводле паданняў саміх квакіютль, іх продкі былі жывёламі, якія вандравалі па свету, але на ўзбярэжжы Ціхага акіяна пазбавіліся жывёльнага аблічча і ператварыліся ў людзей. Археалагічныя раскопкі паказалі, што месцы, населеныя квакіютль, былі заняты старажытнымі рыбаловамі і збіральнікамі каля 8000 гадоў таму.

Супольная назва паходзіць ад наймення адной з груп ''Kwagu'ł*, што жыла ў XVIII ст. на месцы сучаснага горада Форт-Руперт на поўначы вострава Ванкувер. Яна замацавалася толькі ў XX ст. за ўсёй этнічнай супольнасцю дзякуючы даследаванням Франца Боаса. Квакіютль Ванкувера апавядаюць, што найменне паселішча *Kwagu'ł* звязана з даўняй трагічнай падзеяй, калі воін Якодлас забіў правадыра Маквала. Тыя, хто падтрымаў забойцу, сталі звацца *Kwixamut* або «прыхільнікі забойцы».

## Гісторыя 
Першы кантакт квакіютль з еўрапейцамі адбыўся ў канцы XVIII ст., калі населеныя імі землі наведалі іспанская экспедыцыя на чале з Алехандра Маласпіна і брытанская экспедыцыя на чале з Джорджам Ванкуверам. У 1849 г. кампанія Гудзонава заліва заснавала Форт-Руперт, які ператварыўся ў важны гандлёвы цэнтр футрам на ціхаакіянскім узбярэжжы Паўночнай Амерыкі. Тут пачалася здабыча вугалю, завозіліся рабочыя еўрапейскага паходжання. У выніку кантактаў з еўрапейцамі колькасць індзейцаў значна скарацілася з-за выпадкова завезеных эпідэмічных хвароб, ад якіх у квакіютль не было імунітэту.

У 1850 г. некалькі аб’яднанняў квакіютль заключылі дагаворы аб прызнанні іх тэрытарыяльных правоў, аднак яны ахоплівалі далёка не ўсе землі, што былі ў карыстанні абарыгенаў. У 1869 г. брытанскі місіянер Томас Кросбі пачаў распаўсюджванне хрысціянства сярод тубыльцаў вострава Ванкувер і суседніх астравоў. Пры місіі дзейнічалі школа і пільня, што давала працу мясцовым жыхарам.

У канцы XIX ст. культура квакіютль была даследавана Францам Боасам. Яго вучаніца Рут Бенедыкт разглядала племя квакіютль як яскравых прадстаўнікоў «дыянісійскага» тыпу культуры, для якіх характэрны ўзбуджанасць, пачуццё страху і небяспекі.

У XX ст. многія традыцыйныя паселішчы былі пакінуты з-за эканамічных прычын, а зямля, на якой яны месціліся, перайшла ў валоданне Брытанскай Калумбіі. У 1884 г. улады Канады забаранілі патлач. Спроба яго арганізацыі ў 1921 г. прывяла да зняволення 22 чалавек.

У 1980 г. было заснавана культурнае таварыства квакіютль *U’mista*, якое падтрымлівае шчыльныя зносіны з канадскімі навуковымі ўстановамі, утрымоўвае гасцініцу, пры ёй — музей і культурны цэнтр. У нашы дні ў Канадзе існуе 8 рэзервацый квакіютль. Яны ахопліваюць 295 га. Сезонныя цыклы святаў павінны былі падтрымліваць сусветны парадак. Хаця апавяданні пра стварэнне сусвету сярод розных квакіютль адрозніваліся, усе яны сыходзіліся на тым, што ў мінулым продкі маглі трансфармаваць свае целы, ператварацца з жывёл у людзей. Водгукам гэтай веры ў звышнатуральныя магічныя ўласцівасці з’яўлялася выкарыстанне рытуальных масак і падзел на фратрыі, кожная з якіх мела свой татэм і міф пра паходжанне.

Квакіютль верылі ў звышнатуральныя істоты, у тым ліку багоў. Асабліва шанаваліся бог вайны *Winalagalis*, а таксама *Kumugwe'', бог мора, багацця і апрацоўшчык металаў. Памерлых хавалі ў трунах на дрэвах або ў пячорах.

Большасць сучасных вернікаў — пратэстанты, аднак многія старажытныя вераванні працягваюць захоўвацца і ў нашы дні.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Kwakiutl Band Council, Vancouver Island, Canada
* Kwakiutl Ethnography
* The Kwakiutl of the Northwest: Facts, Culture & Daily Life
* Kwakwaka’wakw (Kwakiutl)
* Kwakiutl: Countries and Their Cultures
* Kwakiutl — First Nations — Land Rights and Environmentalism

Катэгорыя:Народы Канады
Катэгорыя:Індзейцы Паўночнай Амерыкі