open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ларак

**Лара́к** ( لارک) — востраў у Армузскім праліве. Уваходзіць у склад Ірана. Плошча — 49 км².

Знаходзіцца на захад ад буйнога вострава Кешм. Аддзелены ад яго пралівам шырынёй 9,65 км. Складзены пераважна вапнякамі. У цэнтральнай частцы вылучаецца ўзвышша (да 123 м).

Афіцыйна на востраве Ларак жыве 130 сем’яў. На ім знаходзіцца буйная іранская ваенная база. У 1986 г. востраў быў абстраляны ваеннымі сіламі Ірака.

Недалёка ад Ларака вядзецца здабыча нафты з марскога дна.

## Спасылкі 
* «لارك»، جزيره اي ناشناخته

Катэгорыя:Астравы Ірана
Катэгорыя:Астравы Персідскага заліва
Ёса Бусон

**Ёса Бусон**, або **Еса**, **Эса**, **Тэсо**, **Танігуці** і інш. псеўданімы (; , Кэма, правінцыя Сэтцу (цяпер Міякадзіма — адзін 24-х раёнаў Осакі), Японія — , Кіёта) — японскі паэт, майстар жанру «хайку», таксама вядомы як пісьменнік, эсэіст і мастак. Разам з Мацуа Басё і Кабаясі Іса, Бусон лічыцца адным з найвялікшых японскіх паэтаў перыяду Эда.

## Біяграфія 
thumb|left|Бусон: Крумкачы і сокал
Бусон — псеўданім, якім паэт падпісваў свае творы ў сталыя гады. Да гэтага ён выкарыстаў іншыя псеўданімы. Бусон нарадзіўся ў вёсцы Кэма правінцыі Сэтцу. Сапраўднае імя яго невядома. Лічыцца, што ён быў сынам вясковага старасты, якога звалі Танігуці (адсюль псеўданім Танігуці). Маці была родам з мястэчка Ёса, па гэтай прычыне паэт часта называў сябе Ёса Бусон. Бусон атрымаў добрую адукацыю, чытаў кітайскіх і японскіх класікаў, вучыўся жывапісу. Рана страціўшы бацькоў, у дваццацігадовым узросце з'ехаў у Эда (цяпер Токіа), дзе вывучаў паэзію і жывапіс пад кіраўніцтвам Хаяна Хадзіна (1676—1742) — аднаго з найбуйнейшых майстроў хайкай таго часу, працягваў лінію Басё. У 1751 годзе перасяліўся ў Кіёта. Бусон ніколі, нават дамогшыся пэўных поспехаў, прызнання і матэрыяльнага дабрабыту, не вяртаўся на радзіму. Прычыны гэтага невядомыя. Між тым у паэтычнай творчасці Бусона вельмі моцны настрой настальгіі. Ёсць нават цэлы настальгічны цыкл «Вясновы ветрык над дамбай Кэма».

Бусон шмат падарожнічаў па Японіі, у прыватнасці, па паўночным Хонсю. Бусон жыў у свайго сябра паэта Ганто ў мястэчку Юкі. У адрозненне ад Басё, Бусон не пакінуў суцэльных празаічных твораў. У 1744 годзе ён апублікаваў нататкі («хайбун» — японская форма эсэ) аб сваіх падарожжах, упершыню выкарыстаўшы імя Бусон ў якасці свайго псеўданіма. У далейшым Бусон стане яго асноўным паэтычным псеўданімам; як мастак ён быў вядомы пад імем Тэсо.

Ва ўзросце 45 гадоў Бусон ажаніўся, у яго нарадзілася дачка Куно. Пасяліўшыся ў Кіёта, Бусон выкладаў і пісаў паэзію ў Сумія. У 1770 годзе Бусон быў абвешчаны кіраўніком школы паэтаў «Паўночная альтанка», як пераемнік Хадзіна. Бусон прыняў псеўданім свайго настаўніка Хадзіна, і пачаў пісаць пад імем Яхантэй (яп. 夜半 亭). Бусон атрымаў званне «тэндзя», якое давала права быць суддзём на паэтычных турнірах. З гэтага часу Бусон змог значна больш увагі надае паэзіі, цяпер ён мог зарабляць і ў гэтай галіне, а не толькі, як мастак. Менавіта ў апошнія 15 гадоў жыцця Бусон і напісаў лепшыя з сваіх вершаў, стаўшы з 1770 прафесійным паэтам.

Бусон памёр ва ўзросце 68 гадоў і быў пахаваны ў Кіёта.

## Літаратура 
* Cheryl A. Crowley: Haikai poet Yosa Buson and the Basho revival. Brill Publ., Leiden 2007, ISBN 978-90-04-15709-5 (Brills Japanese studies library; 27).
* Yukio Sawa: Haiku master Buson. Translations from the writings of Yosa Buson with related materials. White Pine Press, Buffalo, N.Y. 2007, ISBN 978-1-893996-81-6.
* Makoto Ueda: The path of flowering thorn. The life and poetry of Yosa Buson. University Press, Stanford, Calif. 1998, ISBN 0-8047-3042-3.

Катэгорыя:Паэты Японіі
Катэгорыя:Мастакі Японіі
Катэгорыя:Дзэн
Ян Эдвард Ваньковіч

**Ян Э́двард Ванько́віч** (, ; 23 кастрычніка 1834, маёнтак Малая Сляпянка, Мінскі павет, цяпер  — , ) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гадоў у Берасцейскім павеце. Сын Валянціна Ваньковіча. Вярнуўся ў Кракаў, дзе і памёр.

Пахаваны на Ракавіцкіх могілках у Кракаве.

Быў жанаты са Станіславай Ясклоўскай.

## Літаратура 
* Ваньковіч Ян (Ян Эдвард) Валенцьевіч // 
* Ваньковіч Ян Эдвард // 

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Ян Эдвард
Стары горад (Эдынбург)

, аранжавым — Вест-Энд, тэрыторыя, уключаная ў спіс Сусветнай спадчыны, абведзена чырвонай лініяй]]
**Стары горад у Эдынбургу** () — гістарычны цэнтр шатландскай сталіцы, унесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА разам з Новым горадам у стылі класіцызм і часткай Вест-Энда з геаргіянскай забудовай. Стары горад захаваў мноства сярэднявечных будынкаў і пабудоў перыяду Рэфармацыі.

Стары горад размешчаны паміж Эдынбургскім замкам і былым Холірудскім абацтвам (цяпер на яго месцы стаіць Халірудскі палац). Галоўнай артэрыяй Старога горада з'яўляецца Каралеўская Міля, якая складаецца з чарады сярэднявечных вуліц. Да яе з абодвух бакоў сыходзяцца вулачкі і тупікі, так што Каралеўская Міля нагадвае па форме рыбін хрыбет. Каралеўская Міля з'яўляецца адной з самых галоўных славутасцяў Эдынбурга, тут размешчана вялікая колькасць невялікіх крамак, якія прадаюць традыцыйныя для Шатландыі віскі, кілты і іншыя сувеніры.

Да іншых славутасцей гістарычнага цэнтра можна аднесці Эдынбургскі ўніверсітэт, Каралеўскі музей Шатландыі, Шатландскі цэнтр спадчыны віскі, некалькі цэркваў і мноства гістарычных пабудоў. Таксама ў межах Старога горада знаходзіцца Грасмаркет, які славіцца шматлікімі пабамі.

Большасць будынкаў Старога горада захавалася з часоў пабудовы і з'яўляецца тыповым узорам сярэднявечнай архітэктуры. Будынкі выкананы з каменю, для іх тыповыя шматлікія высокія вокны. Многія будынкі пакрыты сажай, якая засталася с часоў Сярэднявечча, калі дамы абагравалі вугалем і дровамі, таму ў Старым горадзе пераважае шэры колер. Навейшыя пабудовы адрознівае паверхавасць — у познім Сярэднявеччы насельніцтва горада істотна вырасла, для размяшчэння гараджан будавалі больш высокія дамы. Напачатку XVIII стагоддзя ў Старым горадзе пражывала каля 80&nbsp;000 чалавек, у нашы дні — каля 20&nbsp;000.

## Спасылкі 
* Edinburg Old Town  

Катэгорыя:Эдынбург
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Вялікабрытаніі
Кубак Інтэртота УЕФА

**Кубак Інтэртота** () — летні футбольны турнір, які праводзіўся УЕФА ў 1995—2008 гадах сярод еўрапейскіх клубаў, якія не атрымалі пуцёўкі ў розыгрыш Лігі чэмпіёнаў УЕФА або Кубка УЕФА. Пераможцы кубка (да 2007 года іх было 3, затым 11) атрымлівалі права ўдзельнічаць у розыгрышы Кубка УЕФА.

## Гісторыя 
Кубак быў арганізаваны заснавальнікам Кубка кірмашоў швейцарцам Эрнстам Томі і аўстрыйскім трэнерам Карлам Раппанам. Першы розыгрыш кубка адбыўся ў 1961 годзе пры спонсарскай падтрымцы букмекерскіх кантор. Яны былі зацікаўлены ў такім міжсезонным летнім турніры, каб не спыняць сваю працу.

Першапачаткова турнір называўся Міжнародным Футбольным Кубкам (). Ён не быў прызнаны УЕФА і меў неафіцыйны статус. Кубак складаўся з групавога этапу і плэй-оф, фінал якога вызначаў пераможцу. З 1967 года плэй-оф і фінал не праводзіўся, таму турнір не выяўляў аднаасобнага пераможца.

У 1994 годзе УЕФА вырашыў адрадзіць цікавасць да гэтага кубка, змяніўшы фармат турніру і ўзнагароду. Цяпер пераможцы (у першы розыгрыш двое, затым трое) атрымлівалі пуцёўку ў Кубак УЕФА. Шматлікія клубы Еўропы атрымалі дадатковы шанец паўдзельнічаць у Кубку УЕФА і проста набыць вопыт міжнародных сустрэч.

У якасці крытыкі турніру многія адзначаюць ранні старт сезона, наракаючы на тое, што каманду можа падвесці фізічная форма на фінішы ўнутранага чэмпіянату. Для некаторых расійскіх клубаў наступствам удзелу ў Кубку Інтэртота было расстанне з вышэйшым дывізіёнам па выніках чэмпіянату Расіі. Аднак, як паказала практыка, удзел у турніры шкодзіць не ўсім: часта яго пераможцы ў гэтым жа сезоне займалі прызавыя месцы свайго чэмпіянату і дасягалі высокіх стадый у Кубку УЕФА.

І ўсё ж з 2006 года УЕФА ў чарговы раз змяніў фармат турніру, паменшыўшы нагрузку на клубы. Гэты розыгрыш стаў наватарскім яшчэ і таму, што турнір набыў матэрыяльнае ўвасабленне сваёй назвы: УЕФА вырашыў ўзнагародзіць кубкам англійскі «Ньюкасл», які прайшоў далей за ўсіх у Кубку УЕФА з тых 11 каманд, якія трапілі туды дзякуючы поспеху ў Кубку Інтэртота.

У лістападзе 2007 года выканаўчы камітэт УЕФА прыняў рашэнне аб адмене розыгрышу Кубка Інтэртота, пачынаючы з 2009 года.

## Спасылкі 
* Статыстыка на сайце RSSSF

Катэгорыя:Міжнародныя клубныя спаборніцтвы па футболе
Катэгорыя:УЕФА
Бітва пад Ласасінам

**Бі́тва пад Ласасі́нам** — бітва паўстання 1863 года, якая адбылася  ля вёскі Ласасін Слонімскага павета Гродзенскай губерні (цяпер у Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці).

## Гісторыя 
 рускія дагналі аддзел пружанскага шляхціца Фелікса Улодка «Шчаснага» і ўзялі яго ў атачэнне. Пры спробе вырвацца паўстанцы страцілі 40 чалавек забітымі, аднак Валерый Антоній Урублеўскі з часткаю аддзелу здолеў вырвацца з акружэння. Пасля бою казакі налічылі на адным левым флангу 127 забітых, у палон быў узяты беластоцкі памешчык Рафал Карыцкі.

## Памяць 
Першы драўляны крыж на месцы пахавання загінуўшых паставілі мясцовыя жыхары. У 1928 за польскім часам мясцовыя ўлады замянілі яго гранітным помнікам з надпісам: «Prochom 40 powstanców polskich poległych w 1863 r. w walkach z najezdzcą. Mieszkańcy powiatu» ().

З прыходам савецкай улады помнік быў узарваны. У 1989 годзе адноўлены мясцовымі краязнаўцамі з дапамогай пружанскіх прадпрыемстваў.

Помнік занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

Катэгорыя:Бітвы паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Гісторыя Пружанскага раёна
Тамако Фусэ

**Тамако Фусэ** (, нар. у  годзе ў прэфектуры Ніігата) — японскі дызайнер мадэляў арыгамі і аўтар мноства кніг, прысвечаных гэтаму мастацтву. Фусэ з'яўляецца ганаровым членам Брытанскага таварыства арыгамі (), OrigamiUSA і Японскай асацыяцыі арыгамі ).

Найбольш вядомыя яе модульныя працы: скрыначкі-цудзура (, «скрынка», «чамадан»), кусудамы, розныя шматвугольнікі, спіралі, кольца. Аднак яна стварае і класічныя мадэлі, маскі, цацкі. Першая кніга са схемамі Фусэ выйшла ў 1981 годзе , а да 2009 года выдадзена больш за шэсцьдзесят кніг, якія перакладаюць на англійскую, нямецкую, італьянскую і карэйскі мовы.

Тамако робіць свае ўласныя мадэлі з 1970 года, калі яна пачала вучыцца ў майстра арыгамі Таёакі Каваі. Яе працы заснаваныя на строгіх матэматычных прынцыпах, у іх не выкарыстоўваецца клей — такія мадэлі можа аўтаматычна складаць машына.

Зараз Фусэ жыве са сваім мужам у прэфектуры Нагана, але часта ездзіць па ўсім свеце на сустрэчы таварыстваў аматараў арыгамі і прымае ўдзел у выставах.

## Бібліяграфія 
### На англійскай мове 
* Tomoko Fuse Origami Boxes. — Japan Publications Trading, 1989. — 64 p. — ISBN 9780870408212
* Tomoko Fuse Unit Origami: Multidimensional Transformations. — Japan Publications, 1990. — 240 p. — ISBN 9780870408526
* Tomoko Fuse Joyful Origami Boxes. — Japan Publications Trading, 1996. — 80 p. — ISBN 9780870409745
* Tomoko Fuse Simple Traditional Origami. — Kodansha Amer Inc., 1998. — 80 p. — ISBN 9784889960419
* Tomoko Fuse Fabulous Origami Boxes. — Japan Publications Trading, 1998. — 98 p. — ISBN 9780870409783
* Tomoko Fuse Quick & Easy Origami Boxes. — Japan Publications Trading, 2000. — 62 p. — ISBN 9784889960525
* Tomoko Fuse Home Decorating With Origami. — Japan Publications Trading, 2000. — 110 p. — ISBN 9784889960594
* Tomoko Fuse Origami Quilts. — Japan Publications Trading, 2001. — 90 p. — ISBN 9784889960686
* Tomoko Fuse Kusudama Origami. — Japan Publications Trading, 2002. — 101 p. — ISBN 9784889960877
* Tomoko Fuse Unit Polyhedron Origami. — Japan Publications Trading, 2006. — 99 p. — ISBN 9784889962055
* Tomoko Fuse Floral Origami Globes. — Japan Publications Trading, 2007. — 98 p. — ISBN 9784889962130
* Tomoko Fuse Origami Rings & Wreaths: A Kaleidoscope of 28 Decorative Origami Creations. — Japan Publications Trading, 2007. — 94 p. — ISBN 9784889962239

### На японскай мове 
* 布施知子 「暮しを彩る折々のおりがみ」. — 東京: いしずえ, 1994. — 62 p. — ISBN 9784900747005
* 布施知子 「暮しを彩る遊々のおりがみ」. — 東京: いしずえ, 1995. — 62 p. — ISBN 9784900747050
* 布施知子 「暮しを彩る楽々のおりがみ」. — 東京: いしずえ, 1996. — 65 p. — ISBN 9784900747104
* 布施知子 「暮しを彩るおりがみの贈りもの」. — 東京: いしずえ, 1997. — 66 p. — ISBN 9784900747166
* 布施知子 「箱バラエティー : ユニットおりがみ」. — 東京: 誠文堂新光社, 2000. — 109 p. — ISBN 9784416300206
* 布施知子 「つかってあそぼう : ユニットおりがみ」. — 東京: 誠文堂新光社, 2000. — 110 p. — ISBN 9784416300121

### На нямецкай мове 
* Tomoko Fuse Faszinierende Origami-Schachteln. — München: Droemer Knaur, 2007. — 64 p. — ISBN 9783426645239

Катэгорыя:Майстры арыгамі
Пратон (значэнні)

**Пратон:**

* Пратон — стабільная элементарная часціца
* «Пратон» — серыя савецкіх штучных спадарожнікаў Зямлі
* «Пратон» — савецкія 2—4-ступенчатыя ракеты-носьбіты
Лацый

**Лацый** () ці інакш **Старажытны Лацый** — гістарычная вобласць Сярэдняй Італіі. Лацый займаў паўднёвую частку сучаснай італьянскай правінцыі Лацыё, цяпер практычна адпавядае яе адміністрацыйнай адзінцы — Лаціна.

Даволі позна, ў 2 тысячагоддзі да н.э., заселены невялікім племем лацінаў, ад якіх і атрымаў сваю назву. Уяўляў сабой пагорыстую раўніну ў ніжняга цячэння Тыбра плошчай каля 1,5 тысяч квадратных кіламетраў. Межамі яму служылі Тырэнскае мора, Тыбр, прыток Тыбра Аніё, Сабінскія горы, ўзгорыстыя раёны экваў, гернікаў і вольскаў. Цэнтр Лацыя — Альбанскія пагоркі.

Лацый знаходзіўся паміж дзвюма багатымі абласцямі — Этрурыяй і Кампаніяй, населенымі плямёнамі з развітой культурай і гандлем. Суднаходнае верхняе цячэнне Тыбра злучала Лацый з унутранымі тэрыторыямі Апенінскага паўвострава, а Тырэнскае мора было раёнам ажыўленага гандлю паміж карфагенянамі, грэкамі і этрускамі. Вулканічны попел служыў выдатным угнаеннем і рабіў глебы вельмі ўрадлівымі, земляробства і жывёлагадоўля былі асноўным заняткам жыхароў. Насельніцтва Старажытнага Лацыя мела вялікаю шчыльнасць, клімат быў больш вільготным чым цяпер і па-за пагоркамі было шмат багнаў. Зямельныя надзелы былі малыя, традыцыйна каля 0,5 гектара. Знойдзены шматлікія сляды дрэнажных сістэм.

## Гарады, якія ўваходзілі ў склад рэгіёна 
Катэгорыя:Правінцыі Італіі паводле алфавіта
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Італіі
Багародзіца (гімн)

**«Багародзіца»** — гімн Вялікага Княства Літоўскага ў XIV—XVIII стагоддзях і найстарэйшы польскі рэлігійны гімн. З XV стагоддзя зваўся таксама «Песняй Айчыны» і ўжо лічыўся старадаўнім. Гімн спяваўся на каранацыях, прыдворных цырымоніях і іншых урачыстасцях, войскі перад бітвай, пры асвячэнні мошчаў святых, на пахаваннях дзяржаўных асоб Статута ВКЛ 1529 года (зборнік на старабеларускай мове). Акрамя таго, гімн на польскай мове быў уключаны ў лацінамоўныя Лаўрэнцеўскі і Пулкаўскі спісы Статута ВКЛ 1529 года.

У XVI стагоддзі перакладзены на лацінскую мову. Вядома шаснаццаць нотных запісаў «Багародзіцы» з XV—XVIII стагоддзяў.

Мелодыя Багародзіцы набліжана да мелодый грыгарыянскага харалу; запісаны нотамі-неўмамі пяцілінейнай натацыяй, у ключы фа, у малой актаве, такім чынам, прызначана для выканання мужчынскім хорам ва ўнісон ці голасам. Танальна мелодыя належыць да першага грыгарыянскага тону. Станам на 2024 год, тэкст з рукапісу 1407 года ёсць найранейшым з вядомых вершаваных запісаў польскай мовы.

## Найстаражытнейшы вядомы тэкст (1407) 

Bogurodzica, dziewica
Bogiem sławiena Maryja
Twego syna, Gospodzina,
Matko zwolena Maryja
Zyszczy nam Spuści nam. Kyrieleison.

Twego dzela krzciciela, Bożycze
Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze.
Słysz modlitwę, jąż nosimy
A dać raczy, jegoż prosimy,
A na świecie zbożny pobyt
Po żywocie rajski przebyt.
Kyrieleison.

Сучасны беларускі варыянт перакладу:

Багародзіца, Дзявіца
Богам славёна Марыя
У твайго сына, Гаспадзіна
Маці звалёна Марыя
Зычы нам і адпусці нам

І дзеля Хрысціцеля, Божыца
Слыш галасы, чалавечы мыслі поўнь
І малітву табе ўзносім
І даць рады цябе ж просім
Дай на свеце збожны пабыт
Па жывоце дай райскі быт
Багародзіца, Дзявіца
Богам славёна, Марыя

## Сучаснае выкананне 
* Гурт «Стары Ольса» пад кіраўніцтвам Змітра Сасноўскага спявае гімн «Багародзіца» на беларускай мове.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Славянамоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага XVI—XVIII стст. / НАН Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; уклад., прадм. і камент. А. У. Бразгунова. — Мінск: Беларус. навука, 2011. — (Помнікі даўняга пісьменства Беларусі)
* *Лазутка С., Гудавичюс Э.* Первый Литовский Статут / Вильнюс. гос. ун-т им. В. Капсукаса, Ин-т истории АН ЛССР. — Т. 1. Ч. 1, Палеографический и текстологический анализ списков. — Вильнюс: Минтис, 1983.

## Спасылкі 
* Тэкст «Багародзіцы» на сайце гурта «Стары Ольса»
* Ці спявалі мы «Багародзіцу»?
* Выкананне арыгінальнага гімна на YouTube.

Катэгорыя:Гімны
Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Музыка Сярэдневякоўя
Кіш (востраў)

**Кіш** () — востраў у Персідскім заліве. Уваходзіць у склад Ірана. Плошча — 91,5 км². Насельніцтва (2016 г.) — 39 853 чалавек.

## Геаграфія 
Востраў Кіш знаходзіцца на поўначы Персідскага заліва за 16,36 км ад паўднёвага ўзбярэжжа Ірана, за 1036,6 км ад Тэгерана і 3733,44 км ад Мінска. Мае мацерыковае паходжанне. Складзены асадкавымі пародамі, пераважна вапнякамі. Паверхня раўнінная. Найвышэйшы пункт — 45 м.

Клімат субтрапічны засушлівы. Сярэдняя гадавая колькасць ападкаў — каля 145 мм, аднак улетку вільготнасць паветра дасягае 60 %. Сярэднегадавая тэмпература 26,6&nbsp;°C.

## Гісторыя 
Кіш здаўна быў вядомы здабычай высакаякаснага жэмчугу. У сярэднявеччы яго насельніцтва дасягала 40 тыс. чал. Але ў XIV ст. адбыўся заняпад мясцовай эканомікі.

Кіш стаў вядомы ў 1960-ыя гг., калі апошні іранскі шах пабудаваў на ім прыватны курорт з казіно. Пасля Ісламскай рэвалюцыі ён апынуўся закінутым і зноў адроджаны толькі ў 1990-ыя гг. Эканамічнаму развіццю спрыяе тое, што Кіш уяўляе сабою свабодную эканамічную зону. У 2009 г. аб’ём знешняга гандлю дасягнуў 9,2 млрд долараў ЗША.

## Турызм 
Турызм — найважнейшая галіна эканомікі Кіша. Востраў прыцягвае наведвальнікаў пясчанымі пляжамі, багатай прыродай навакольнага каралавага рыфа, яхтынгам. Для абслугоўвання турыстаў пабудаваны сучасныя гасцініцы і дэльфінарый. На Кішы дзейнічаюць аэрапорт і паромная сувязь.

Image:Greek-ship sky view 2.jpg|Бераг з паветра
Image: Kish sea sides 1.jpg|Марское ўзбярэжжа
Image:Scuba Diving Kish Island Iran.JPG|Дайвінг

## Спасылкі 
* Iran, Kish Island — Atlas Of Humanity
* Why you should visit Kish Island in Iran — Tehran Times
* KISH ISLAND — Encyclopaedia Iranica

Катэгорыя:Астравы Ірана
Катэгорыя:Астравы Персідскага заліва
Кастусь Каліноўскі (опера)

**Кастусь Каліноўскі** — беларуская опера гісторыка-гераічнай тэматыкі кампазітара Д. А. Лукаса.

## Гісторыя стварэння 
Опера была напісаная і ўпершыню пастаўленая ў 1947 рэжысёрамі Б. Мардвінавым і  у Дзяржаўным тэатры оперы і балета Беларусі. Опера ставілася пад кіраўніцтвам дырыжора І. Гітгарца. Дэкарацыі былі створаны мастаком С. Мікалаевым, М. Ворвулеў
* Марыя Грагатовіч — Л. Александроўская, В. Валчанецкая
* Вольга — В. М. Малькова
* М. Мураўёў — А. Бялоў

## Цікавыя факты 
7 лістапада 1947 прэм'ера оперы адчыняла першы сезон опернага тэатра, які адбыўся ў рэканструяваным пасля Другой сусветна вайны будынку.

## Літаратура 
## Спасылкі 
* 
* 
* Тэатр оперы і балета: Сцэна з оперы «Кастусь Каліноўскі» Лукаса. 1947

Катэгорыя:Музыка Беларусі
Катэгорыя:Тэатр Беларусі
Катэгорыя:Оперы на беларускай мове
Катэгорыя:Кастусь Каліноўскі
Даніэл Натанс

**Даніэл Натанс** (, , г.Уілмінгтан, Дэлавэр, ЗША — , г.Балтымар, штат Мэрыленд, ЗША) — амерыканскі вірусолаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1978 годзе разам з Г.Смітам і В.Арберам за адкрыццё рэстрыкцыйных ферментаў. Ён таксама быў узнагароджаны Нацыянальным навуковым медалём ЗША ў 1993 годзе.

## Біяграфія 
Даніэл Натанс нарадзіўся 30 кастрычніка 1928 года ва Уілмінгтане (штат Дэлавэр) у сям’і рускіх яўрэйскіх імігрантаў. З дзевяці дзяцей ён быў самым малодшым. У час Вялікай дэпрэсіі яго бацька страціў свой бізнес і доўгі час быў беспрацоўным.

Натанс скончыў публічную школу, а затым Дэлавэрскі ўніверсітэт (1950), дзе вывучаў хімію, філасофію і літаратуру. Працаваў у Вашынгтонскім ўніверсітэце і ўніверсітэце Дж. Хопкінса ў г.Балтымар.

Даніэл Натанс быў прэзідэнтам універсітэта Дж. Хопкінса ў 1995—1996 гадах. У 1999 годзе ў Медыцынскай школе універсітэта Дж. Хопкінса заснавалі Інстытут медыцынскай генетыкі Мак-Кусака-Натанса, а ў 2005 годзе імем Натанса быў названы адзін з 4 каледжаў універсітэта.

Аўтар навуковых прац па структуры і функцыі генома віруса.

Выкарыстаў ферменты рэстрыктазы для даследавання структуры (карціравання) ДНК аднаго з анкагенных вірусаў. Вывучыў працэс яго рэплікацыі і транскрыпцыі, выявіў у яго геноме «анкагенны» ўчастак, атрымаў яго т.зв. эвалюцыйныя мутанты і гібрыды з адэнавірусамі.

Член Амерыканскай акадэміі навук і мастацтваў.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мінск: БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 218. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0188-5

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Даніэла Натанса на Нобелеўскім сайце 
* Біяграфія Даніэла Натанса  

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Мікрабіёлагі ЗША
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Святы Хрыстафор

**Святы́ Хрыстафо́р** (**Крыштоф**, **Крыштаф**) — святы мучанік, ушанаваны заходняй каталіцкай і праваслаўнай цэрквамі. Імя да хрышчэння — **Рэпрэў**.

Жыў у 3 стагоддзі і пацярпеў за распаўсюджванне хрысціянства ў Лікіі каля 250 года, пры рымскім імператары Дэцыі Траяне (249—251). Паводле падання быў высокага росту, незвычайнай сілы і з зверападобным тварам. На абразах і фрэсках паказваўся з ваўчынай або сабачай галавой. Імя (даслоўна перакладаецца як «Хрыстаносец») і іканаграфія, якая паказвае Хрыстафора волатам з немаўлём на плячы, матывуецца адной з легенд. Паводле яе, волат неймавернай сілы згодзен быў служыць самаму магутнаму зямному ўладару, але не мог знайсці годнага. Пасяліўшыся на беразе ракі, на плячах пераносіў падарожнікаў на іншы бераг. Аднойчы яго папрасіў перанесці праз раку маленькі хлопчык. Пасярод ракі хлопчык зрабіўся такім цяжкім, што Хрыстафор спалохаўся, як бы яны абодва не патанулі. Хлопчык сказаў яму, што ён — Хрыстос і нясе з сабою ўвесь цяжар свету.

Дзень памяці мучаніка Хрыстафора ў праваслаўным календары 9 (22) мая, у каталіцкім календары 24 ліпеня (Германія, Літва), 25 ліпеня (Італія), у евангелічным — 24 ліпеня. Асабліва паважаецца ў Іспаніі, дзе да яго малітвамі звяртаюцца пры заразных хваробах. Лічыцца апекуном вандроўнікаў. Апякун Вільні, яго выява на гербе горада.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* The Cult of St. Christopher 

Катэгорыя:Чатырнаццаць святых памочнікаў
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Мучанікі
Катэгорыя:Кінацэфалы
Катэгорыя:Постаці III стагоддзя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя III стагоддзя
Катэгорыя:Стараверскія святыя
Найваша

**Найва́ша**, або **Наіва́ша** () — прэснаводнае возера ў Кеніі. Адкрыта ў 1883 годзе нямецкім падарожнікам Г. А. Фішэрам.

Берагі нізкія, забалочаныя. На возеры ёсць некалькі астраўкоў, якія падчас дажджоў затапляюцца вадой.

## Прырода 
Возера Найваша — месца, населенае рэдкімі відамі птушак, тут жывуць вадзяныя козы, бегемоты, каля возера сустракаюцца малпы, яшчаркі, афрыканскія свінні і г. д.

## Турызм 
Возера Найваша месціцца на ўзвышшы. Дзякуючы гэтаму навакольны клімат адрозніваецца мяккасцю. Ужо ў XIX ст. на ўсходнім беразе сяліліся выхадцы з Вялікабрытаніі. У наш час Найваша папулярна сярод кенійскіх і іншаземных турыстаў, якія прыязджаюць сюды з Найробі правесці выходныя дні або для наведвання нацыянальнага парка Хэлс-Гейт, які знаходзіцца на поўдзень ад возера.

## Пагрозы і ахова 
Прэснай вадой з возера Найваша карыстаюцца для арашэння навакольных парніковых гаспадарак і палеткаў. Каля возера дзейнічае геатэрмальная электрастанцыя. У гэтай сувязі ўзровень вады паступова паніжаецца. Праводзіцца сталы маніторынг воднай паверхні. Для аховы мясцовай прыроды арганізаваны нацыянальны парк.

## Спасылкі 
* У варотах ада 
* Возера Найваша

Катэгорыя:Азёры Кеніі
Найваша
Антоній Фіялкоўскі

**Антоній Фіялкоўскі** (; , Лепель, Віцебская губерня — 1883) — рымска-каталіцкі дзеяч.

Навучаўся ў Полацкай езуіцкай акадэміі, у галоўнай духоўнай семінарыі пры Віленскім універсітэце. Прафесар багаслоўскіх навук і касцельнай гісторыі ў Віленскай дыяцэзіяльнай семінарыі і Віленскім універсітэце, а пасля яго закрыцця — у Віленскай каталіцкай духоўнай акадэміі (рэктар ад 1842). Ад 25 чэрвеня 1858 тытулярны біскуп Тэнесуса і дапаможны біскуп Камянецкай дыяцэзіі. З 23 сакавіка 1860 камянецкі біскуп, з 23 лютага 1872 магілёўскі архібіскуп. Садзейнічаў пашырэнню рускай мовы сярод каталіцкага насельніцтва, браў удзел у складанні першага каталіцкага катэхізіса на рускай мове. Яго клопатамі ў Санкт-Пецярбургу былі заснаваны мітрапаліцкі касцёл і дыяцэзіяльная семінарыя, якой ён запаветваў усю сваю багатую бібліятэку.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія

Катэгорыя:Біскупы камянецкія
Катэгорыя:Архібіскупы магілёўскія
Катэгорыя:Выпускнікі Полацкай езуіцкай акадэміі
Катэгорыя:Старшыні Рымска-каталіцкай духоўнай калегіі Расійскай імперыі
Рурык Расціславіч (князь перамышльскі)

**Рурык Расціславіч** (да 1066 — ) — князь перамышльскі (да 1086—1092).

## Біяграфія 
Сын Расціслава Уладзіміравіча. Упершыню успамінаецца «Аповесцю мінулых гадоў» пад 1086 г., як князь Перамышля, горада на мяжы Русі з Польшчай, у сувязі з забойствам уладзімір-валынскага князя Яраполка Ізяславіча.

Яшчэ ў 1084 годзе браты Рурыка — Валадар і Васілька — удзельнічалі ў канфлікце з Яраполкам Ізяславічам з-за Уладзімір-Валынскага. Зімой 1086 года Яраполк пайшоў супраць Расціславічаў, але каля Звянігарада быў забіты ўласным дружыннікам. Забойца — Нярадзец — збег у Перамышль да Рурыка, таму супраць Расціславічаў узнікла падазрэнне. А. Рапаў дапускае, што падазрэнні былі слушныя, Расціславічы па смерці Яраполка Ізяславіча спадзяваліся ўсё ж атрымаць Уладзімір-Валынскі, але гэта не здзейснілася.

Невядома з якога часу Рурык трымаў Перамышль. Толькі ў В. М. Тацішчава ёсць звесткі, што ў 1077 годзе Расціславічы разам з палякамі былі саюзнікамі Ізяслава Яраславіча ў вяртанні кіеўскага стальца. А. Рапаў давярае тацішчаўскім звесткам і робіць выснову, што Расціславічы ўжо ў 1070-я трымалі ўладанні на заходніх межах Русі, а саюзніцтвам з Ізяславам Яраславічам хацелі гэтыя ўладанні пашырыць.

Па смерці Рурыка ў 1092 годзе Перамышль перайшоў да яго брата Валадара.

## Літаратура 
* Рапов О. Княжеские владения на Руси в X — первой половине XIII в. — М.: Изд-во МГУ, 1977. — 268 с.

Катэгорыя:Князі перамышльскія
Катэгорыя:Расціславічы Галіцкія
Нацыянальны парк Хэлс-Гейт

**Хэлc-Гейт** () — нацыянальны парк у Кеніі, размешчаны ў 63,4 км на паўночны захад ад Найробі, 3,6 км на поўдзень ад возера Найваша.

## Гісторыя
Нацыянальны парк Хэлc-Гейт створаны ў 1984 г. для аховы асаблівага ландшафту і дзікай прыроды мясцовасці на поўдзень ад возера Найваша.  

## Прырода
Нацыянальны парк Хэлc-Гейт уяўляе сабою два скальных узвышша вулканічнага паходжання, якія перасякае вузкі праход, які і мае назву Хэлc-Гейт (літаральна "Адская брама"). На поўдні нацыянальнага парка пачынаецца каньён ракі Ньёро́ва з гарачымі крыніцамі вады.

Для Хэлc-Гейт характэрна флора тыповай афрыканскай саванны. Фаўна прадстаўлена пераважна траваеднымі — зебрамі, жырафамі, буйваламі і інш. Драпежныя жывёлы (львы, гіены, леапарды) сустракаюцца рэдка.

## Цікавыя факты
*Хэлc-Гейт — адзіны прыродны нацыянальны парк Кеніі, куды афіцыйна дазволены ўваход для турыстаў пешшу або на веласіпедзе.

*У 1994 г. нацыянальны парк Хэлc-Гейт вывучала здымачная група мультыплікацыйнага фільма "Кароль Леў" для адлюстравання сапраўднай прыроды Афрыкі.

## Спасылкі
*Сайт службы дзікай прыроды Кеніі 
*Брама ў ад 

Хэ
Хэ
Таблетка

thumb|Таблеткі
**Таблетка** () — цвёрдая дазаваная лекавая форма, якая атрымліваецца прасаваннем парашкоў і гранул, якія змяшчаюць адно ці больш лекавых рэчываў з дабаўленнем або без дапаможных рэчываў; атрымліваецца фармаваннем спецыяльных мас. Сярод таблетак адрозніваюць: непакрытыя, шыпучыя, пакрытыя, страўнікава-рэзістэнтныя, з мадыфікаваным вызваленнем, для аральнага ўжывання.

Катэгорыя:Лекавыя формы
Павільён Германіі (Барселона)

[left|thumb|200px|Крэсла «Барселона». Ззаду стаіць «Танцоўшчыца» [Георг Кальбэ|Г. Кальбэ]]
**Павільён Германіі ў Барселоне** — выставачны павільён Веймарскай рэспублікі на міжнароднай выставе, якая праходзіла ў сталіцы Каталоніі Барселоне з 20 мая 1929 года па 15 студзеня 1930 года, распрацаваны пад кіраўніцтвам выбітнага нямецкага архітэктара-мадэрніста Людвіга Міс ван дэр Роэ.
 
Павільён размяшчаўся ля падножжа гары Манжуік на галоўнай восі выставы, справа ад вялікага фантана і параднай лесвіцы, якая вяла да павільёну Іспаніі. Архітэктар паставіў павільён на цокаль з травертына з двума басейнамі, якія былі абліцаваныя чорным шклом. Дах абапіраўся на асіметрычныя сцены з оніксу, травертыну, зялёнага мармуру і на два шэрагі сталёвых, крыжападобных ў перасеку, храміраваных стоек. Інтэр'ер падзялялі празрыстыя дымчата-шэрыя і бутэлькавага колеру шкляныя перагародкі. Светлую сцяну ўтваралі падсветленыя знутры дзве плоскасці з шкла. Залацісты онікс, чорны дыван і чырвоная заслона сімвалізавалі колеры германскага сцяга. На чорным дыване размяшчалася мэблевая кампазіцыя, якая складалася з абцягнутых белай скурай крэслаў, кушэткі і празрыстага стала. 
 
У павільёне не было ні замкнёных памяшканняў, ні дзвярэй. Цэнтрам усёй кампазіцыі стала высечаная з зялёнага мармуру «Танцорка» скульптара Георга Кольбэ. Па патрабаванні Міса ван дэр Роэ ў павільёне не размяшчалася ніякіх выставачных экспанатаў, а экспанатам з'яўляўся сам павільён.
 
Пасля закрыцця выставы ў 1930 годзе павільён быў дэмантаваны і адпраўлены ў Германію, дзе бясследна знік. У 1980 годзе ўлады Барселоны прынялі рашэнні аднавіць павільён у яго першапачатковым выглядзе. Работы па аднаўленні павільёна доўжыліся з 1983 па 1986 гады па захаваных фатаграфіях і арыгінальным чарцяжах Міса ван дэр Роэ. У цяперашні час будынак павільёна з'яўляецца музеем.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктура Іспаніі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Іспаніі
Катэгорыя:Архітэктура Барселоны
Катэгорыя:Знесеныя збудаванні
Катэгорыя:Міжнародныя выстаўкі
Катэгорыя:Музеі Барселоны
Катэгорыя:Міс ван дэр Роэ
Флавій Аэцый

**Флавій Аэцый** (; пам. ) — палкаводзец Заходняй Рымскай імперыі, трохразовы консул (432, 437 і 446 гг.), атрымаў ад гісторыкаў эпітэт «апошні з рымлян».
 
Гоцкі гісторык Іардан так адзначыў заслугі рымскага палкаводца Флавія Аэцыя ў складаны перыяд для імперыі, атакаванай ў 1-й палове V стагоддзя з розных бакоў германцамі і гунамі: «цягавітасцю ў воінскіх справах, асабліва [ўдала] нарадзіўся ён для Рымскай імперыі».  Аэцый узначаліў войска імперыі ў 429 годзе. На працягу 25 гадоў Аэцый ўдала адбіваў абмежаванымі сіламі набегі варвараў на ўладанні Заходняй Рымскай імперыі, выступаючы ў ролі не столькі военачальніка, колькі фактычнага кіраўніка імперыі пры слабым імператары Валентыніяне. Аэцый найбольш вядомы ў гістарыяграфіі сваёй перамогай над Атылам у бітве на Каталаўнскіх палях у 451 годзе.
 
У 454 годзе імператар Валентыніян III забіў свайго лепшага палкаводца і дыпламата Аэцыя, а ўжо ў наступным годзе Рым быў разрабаваны вандаламі.

## Літаратура 
* Giuseppe Zecchini: Aezio. L’ultima difesa dell’occidente romano (= Centro ricerche e documentazione sull’antichità classica. Monografie 8). «L’Erma» di Bretschneider, Rom 1983, ISBN 88-7062-527-3.

Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Памерлі ад халоднай зброі
Катэгорыя:Рымскія консулы V стагоддзя
Палац Гуэля

**Палац Гуэля ў Барселоне** () — гарадскі жылы дом на вуліцы Карэра-Ноў-дэ-ла-Рамбла (), пабудаваны Антоніа Гаўдзі па замове прыхільніка яго таленту, каталонскага прамыслоўца Эўсебі Гуэля.
 
Палац, пабудаваны ў 1885-1890 гады, з'яўляецца адной з ранніх работ знакамітага архітэктара. У праекце палаца ўпершыню знайшлі адлюстраванне злучэнне дэкаратыўных і структурных элементаў, што пазней  зрабілася характэрнай рысай яго творчасці. Гаўдзі па-рознаму выкарыстаў у дэкаратыўным афармленні сталёвыя апорныя канструкцыі. У палацы ён спраектаваў плоскія візантыйскія скляпенні.

У гэтым творы Гаўдзі выразна прасочваецца імкненне архітэктара адмовіцца ад эклектычнага стылю ў пошуках новых формаў. Калі фасад яшчэ ў некаторай ступені нагадвае венецыянскія палацца, то ўнутраныя інтэр'еры палаца Гуэль адкрываюць багатую абстаноўку, якая спалучае ў сабе творы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, інтарсіі і мэблю, зробленую па адмысловай замове для палаца. Адрозніваецца своеасаблівасцю афармленне сцен і скляпенняў палаца. Коміны на даху палаца Гуэля выкананы ў форме розных фігур і нагадваюць аб парку Гуэля.
 
У 1984 годзе палац Гуэля разам з іншымі архітэктурнымі шэдэўрамі Гаўдзі быў унесены ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Літаратура 
* Joan Bergós i Massó / Joan Bassegoda i Nonell / Maria A. Crippa: *Gaudí. Der Mensch und das Werk*. Hatje Cantz Verlag, Ostfildern 2000, ISBN 3-7757-0950-9
* Xavier Güell: *Antoni Gaudí*. Verlag für Architektur Artemis, Zürich 1987, ISBN 3-7608-8121-1

Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1890 годзе
Катэгорыя:Архітэктура Барселоны
Катэгорыя:Будынкі Антоніа Гаўдзі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Іспаніі
Катэгорыя:Збудаванні ў стылі мадэрн
Эдуарда Чыльіда

**Эдуарда Чыльіда** (, 10 студзеня 1924, Сан-Себасцьян — 19 жніўня 2002, Сан-Себасцьян) — іспанскі скульптар, графік, мастак кнігі.

## Біяграфія 
Эдуарда Чыльіда нарадзіўся і вырас у Краіне Баскаў. У юнацтве захапляўся футболам, але пасля сур’ёзнай траўмы калена быў вымушаны адмовіцца ад спорту. У 1943—1947 вывучаў архітэктуру ў Мадрыдзе. У 1948—1951 жыў у Парыжы, дзе вывучаў архаічную грэчаскую пластыку і пачаў займацца скульптурай, пазнаёміўся з Брынкушы, Джакамеці, на яго працы звярнуў увагу Гастон Башляр.

## Творчасць 
Манументальныя абстрактныя кампазіцыі, часцей за ўсё — з жалеза, спалучаюцца ў Чыльіды з графікай, газетнымі калажамі, ён ілюстраваў кнігі Андрэ Фрэно, Чорана і інш.

## Прызнанне 
Чыльіда быў ганаровым членам шматлікіх еўрапейскіх мастацкіх акадэмій, ён прадстаўляў Іспанію на Венецыянскай Біенале 1958, удастоены прэміі Кандзінскага (1960), прэміі Карнегі (1964), прэміі Вільгельма Лембрука і зямлі Паўночны Рэйн — Вестфалія (1966), прэміі Вольфа (1984/5), прэміі Прынца Астурыйскага (1987) і Імператарскай прэміі Японіі (1991).

## Літаратура 
* Peter Dering: Eduardo Chillida — Grafiken und Skulpturen aus vier Jahrzehnten. Niggli Verlag, Sulgen/Zürich 2001, ISBN 3-906966-01-1.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скульптары Іспаніі
Катэгорыя:Мастакі Іспаніі
Катэгорыя:Скульптары-абстракцыяністы
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Мадрыдскага ўніверсітэта Камплутэнсэ
Катэгорыя:Пахаваныя ў правінцыі Гіпускаа
Барынга

**Бары́нга** () — возера ў Вялікай Рыфтавай даліне Кеніі. Найбольшая глыбіня — 3,5 м. Плошча вадазбору — 6820 км².

## Геаграфія 
Возера Барынга месціцца ў цэнтральнай частцы Кеніі ў 219,74 км на паўночны захад ад Найробі, 5971,2 км на паўднёвы ўсход ад Мінска.

Клімат дадзенай мясцовасці вызначаецца значнымі ваганнямі, што абумоўлівае сталыя змены ўзроўню вады і воднай паверхні. У 2003 г. у выніку засухі да пачатку сезона дажджоў сярэдняя глыбіня Барынга знізілася да 1,7 м. Але ў жніўні 2012 г. возера выйшла з берагоў і затапіла бліжэйшыя пабудовы.

Рэкі, якія ўпадаюць у Барынга, не маюць сталага характару. У спякотныя месяцы перасыхаюць. Вада ў возеры каламутная, з асадкам.

На возеры маецца некалькі астравоў вулканічнага паходжання.

## Прырода 
Самая вялікая жывёліна, што насяляе возера Барынга — бегемот. Распаўсюджаныя нільскія кракадзілы (*Crocodylus niloticus*). Яно багатае рыбай. На астравах і ўзбярэжжы гняздуюць шматлікія птушкі.

Для аховы прыроды возера на яго тэрыторыі створаны нацыянальны парк.

## Эканамічная дзейнасць 
Вада з возера выкарыстоўваецца для арашэння палеткаў. Значныя тэрыторыі вакол яго адведзены для выпасу буйной рагатай жывёлы. Мясцовае насельніцтва займаецца рыбалоўствам. Развіваецца турызм.

## Спасылкі 
* Baringo Lake Profile
* Lake Baringo 
* PARKS & RESERVES: LAKE BARINGO

Катэгорыя:Азёры Афрыкі
Катэгорыя:Азёры Кеніі
Барынга
Жолаб Тонга

**Жо́лаб То́нга** — глыбакаводны жолаб у Ціхім акіяне.

Агульная працягласць 860 км. Распасціраецца ўздоўж падножжа ўсходняга схілу аднайменнага падводнага хрыбта ад астравоў Самоа і жолабу Кермадэк. Даўжыня 860 км. Шырыня (па ізабаце прыкладна 6000 м) — каля 80 км. Максімальная глыбіня складае 10 882 м — найбольшая глыбіня Сусветнага акіяна ў Паўднёвым паўшар’і.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ціхі акіян
Катэгорыя:Акіянічныя ўпадзіны
Тон Дык Тханг

**Тон Дык Тханг** (; , правінцыя Лангсюен, Французскі Індакітай — , , В’етнам) — другі і апошні прэзідэнт Паўночнага В’етнама і першы прэзідэнт Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам. Старшыня Нацыянальнага камітэта айчыннага фронту В’етнама. Лаўрэат Міжнароднай Сталінскай прэміі «За ўмацаванне міру паміж народамі» 1955 года.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Міжнароднай Сталінскай прэміі «За ўмацаванне міру паміж народамі»
Катэгорыя:Прэзідэнты В’етнама
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры В’етнама
Катэгорыя:Камуністы В’етнама
Катэгорыя:Палітыкі XX стагоддзя
Ла-Мерсэ (Барселона)

**Царква Ла-Мерсэ** (*Царква Маці Божай Міласэрнай*, , ) — храм, прысвечаны Маці Божай Міласэрнай, заступніцы Барселоны. Пабудаваны ў перыяд 1765-1775 гг. Аўтар - Жасеп Мас-і-Дардаль, які выкарыстоўваў для будаўніцтва і аздаблення царквы рэшткі былога гатычнага храма Святога Міхаіла. Культ Маці Божай Міласэрнай звязаны з паданнем аб з'яве ў 1218 годзе Дзевы Марыі святому Пятру Наласка ў Барселоне. Дзева Марыя заклікала святога заснаваць новы манаскі ордэн, мэтай якога стаў бы выкуп хрысціянскіх палонных з нявольніцтва. Пазней гэты ордэн стаў вядомы пад імем мерседарыяў. У царкве захоўваецца адзін са старажытных культаў - драўляная статуя Маці Божай Міласэрнай, аўтар - Пера Марагес. У яе гонар кожны год (23 верасня) праводзіцца грандыёзнае свята.

11 ліпеня 1918 года папа Бенедыкт XV надаў царкве статус Малай папскай базілікі ().
 
Царква Ла-Мерсэ знаходзіцца ў партовым раёне Барселоны, побач з помнікам Калумбу.

## Літаратура 
* Вся Барселона. Коллекция «Вся Испания». Русское издание. Editorial Escudo de Oro S.A., Barcelona
* AA.VV.: *Art de Catalunya*, Edicions L'isard, Barcelona, 1998, ISBN 84-921314-5-4.
* AA.VV.: ''Història de l'art català*, Edicions 62, Barcelona, 2005, ISBN 84-297-1997-0.
* José Camón Aznar, José Luis Morales y Marín y Enrique Valdivieso González: *Summa Artis. Arte español del siglo XVIII'', Espasa Calpe, Madrid, 1999, ISBN 84-239-5227-4.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Барселоны
Катэгорыя:Малыя папскія базілікі Каталоніі
Катэгорыя:Збудаванні Іспаніі ў стылі барока
Катэгорыя:З’явіліся ў 1775 годзе
Катэгорыя:1775 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Іспаніі
Трамвай № 1 (Мінск)

250px|thumb|Трамвай першага маршруту
**Трамвай № 1** — трамвайны маршрут у горадзе Мінску, маршрутам руху ад ДП «Плошча Мяснікова» да ДС «Зялёны Луг». 

## Гісторыя 
Трамвайны маршрут № 1 адкрыўся 3 кастрычніка 1929 года і працягнуўся ад станцыі Таварнай да Камароўкі, але ўжо з 1 ліпеня 1930 ён быў працягнуты ад Камароўкі да Выстаўкі (раён цяперашняй плошчы Калініна). У такім выглядзе маршрут праіснаваў да пачатку Вялікай Айчыннай вайны:

Ад сыботы пайшоў iзноў Менскi трамвай! Тымчасам ходзiць ён на лiнii былога № 1 ад Камароўскага парку й пакуль да Лiповае вулiцы (б. Валадарскага), паступова асвойваючы й далейшыя дзялянкi ў кiрунку да пасажырскага вакзалу. На ўсёй лiнii ўстаноўлена 10 упынак.

У другой палове чэрвеня 1944 адбылося адкрыццё другой чаргі трамвая, падоўжаны маршрут якога звязваў Выстаўку і Таварную станцыю. На лініі працавала чатыры вагоны.

Пры адступленні з Мінска немцы разабралі частка шляхоў, знялі кантактную сетку, вывезлі абсталяванне цягавай падстанцыі. У выніку бамбардзіровак быў разбураны будынак трамвайнага парку, знішчана рэшта ліній і рухомы састаў.
 
## Прыпынкі 
## Цікавыя факты 
У час, калі трамвайныя маршруты мелі колеравую ідэнтыфікацыю, 1-шы маршрут пазначаўся двума чырвонымі агнямі.

## Спасылкі 
* Гісторыя Мінскіх трамвайных маршрутаў 
* Как это было. Какими дорогами колесил первый минский трамвай?  

Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1929 годзе
Катэгорыя:1929 год у Мінску
Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Беларусі
Тор

**Тор** мае наступныя значэнні:
* Тор — геаметрычнае цела, паверхня кручэння ў форме абаранка.
* Тор — у скандынаўскай міфалогіі адзін з асаў, бог грому і маланкі.
* Тор (зенітны ракетны комплекс)
* Тор — пазасістэмная адзінка вымярэння ціску, тое, што міліметр ртутнага слупка.

## Фільмы 
* «Тор» — амерыканскі фантастычны фільм 2011 года рэжысёра Кенета Браны.
* «Тор 2: Царства цемры» — амерыканскі фантастычны фільм 2013 года рэжысёра Алана Тэйлара.
* «Тор: Рагнарок» — амерыканскі фантастычны фільм 2017 года рэжысёра Тайка Вайціці.
* «Тор: Каханне і гром» — амерыканскі фантастычны фільм 2022 года рэжысёра Тайка Вайціці.
Тор (геаметрыя)

**Тор** — геаметрычнае цела, атрыманае вярчэннем круга вакол восі, якая ляжыць у плоскасці гэтага круга і не перасякае яго. Таксама торам называюць толькі паверхню гэтага цела.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Геаметрычныя целы
Трамбацыты

thumb|Сканіруючая электронная мікрафатаграфія (SEM) клетак крыві чалавека: эрытрацыт, актываваны трамбацыт, лейкацыт (злева направа).

**Трамбацыты** (ад грэч. θρόμβος, «згустак» і κύτος, «клетка») — невялікія (2-4 мкм дыяметрам) дыскападобныя бяз'ядзерныя клеткавыя фрагменты, якія цыркулююць у крывацёку, рэагуюць на пашкоджанні сасудаў і граюць крытычна важную ролю ў гемастазе і трамбозе. Трамбацыты ўтвараюцца пры фрагментацыі сваіх папярэднікаў мегакарыяцытаў у касцяным мозгу. З аднаго мегакарыяцыта ўтвараецца ад 5 да 10 тысяч трамбацытаў. Сярэдняя працягласць жыцця трамбацытаў складае 5-9 дзён. Старыя трамбацыты руйнуюцца ў працэсе фагацытозу ў селязёнцы і клеткамі Купфера ў печані.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Кроў
Катэгорыя:Сістэма гемастазу
Тонеж

**То́неж** (, ) — аграгарадок у Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Тонежскага сельсавета.

## Геаграфія 
Размешчана за 9 км на паўднёвы захад ад шашы , за 46 км на захад ад горада Лельчыцы, за 58 км ад чыгуначнай станцыі Жыткавічы, за 36 км ад прыстані Тураў на рацэ Прыпяць. У складзе камунальнага сельгаспрадпрыемства «Іванава Слабада».

Тонежскае радовішча бурага вугалю знаходзіцца паміж аграгарадком Тонеж і вёскай Букча. Вугляносная тоўшча аднесена да ніжняга неагену і прымеркавана да Тонежскай дэпрэсіі Прыпяцкага прагіну.

## Гісторыя 
Тонеж вядомы з 1622 года як сяло.

У XVII—XVIII стагоддзях вёска ў складзе Вялікага Княства Літоўскага. З 1793 года — у складзе Расійскай імперыі.

3 20 жніўня 1924 года цэнтр сельсавета.

У студзені 1943 года гітлераўскія захопнікі спалілі ўсю вёску і загубілі 262 жыхары. Ахвяры нацызму ўвекавечаны ў мемарыяльным комплексе Хатынь.

## Насельніцтва 
* 1838 год — 37 двароў, 300 жыхароў.
* 1886 год — 57 двароў, 400 жыхароў.
* 1909 год — 177 двароў, каля 1060 жыхароў.
* 1917 год — 215 двароў, 1269 жыхароў.
* 1923 год — 1300 жыхароў.
* 1940 год — 375 двароў, 1350 жыхароў.
* 1998 год — 394 двары, 904 жыхары.
* 2000 год — 377 двароў, 800 жыхароў.
* 2002 год — 362 двароў, 789 жыхароў.

## Культура 
Традыцыйны абрад сустрэчы вясны «Чырачка», які праводзіцца ў апошні дзень Масленіцы жыхарамі вёскі, адметны спецыфічнай абрадавай атрыбутыкай, песенным фальклорам і ўстойлівай пераемнасцю выканання. У 2020 годзе абрад быў уключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

## Інфраструктура 
Лясніцтва, лесапілка, механічныя майстэрні. Сярэдняя школа, філіял Лельчыцкай школы мастацтваў, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячы сад, амбулаторыя, аптэка, комплексна-прыёмны пункт бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі, аўтаматычная тэлефонная станцыя.

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан. У 1944 годзе на магіле пастаўлены абеліск.
* Магіла ахвяр фашызму. У 1965 годзе на магіле пастаўлены абеліск.
* Помнік землякам. У 1967 годзе пастаўлены помнік.

### Страчаная спадчына 
* Царква

## Вядомыя асобы 
Радзіма братоў — вучонага У. П. Дрынеўскага і беларускага харавога дырыжора М. П. Дрынеўскага.
* Віктар Рыгоравіч Дарашэвіч (1976—2017) — беларускі ветэрынар і дзяржаўны дзеяч.
* Якаў Сямёнавіч Райхман (нар. 1926) — беларускі інжынер-будаўнік.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Тонеж


Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёна
Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі
Цугару (праліў)

**Праліў Цуга́ру**, таксама **Сангарскі праліў** () — праліў паміж японскімі астравамі Хонсю і Хакайда, злучае Японскае мора з Ціхім акіянам. 

Шырыня праліва 18-110 км, даўжыня — 96 км. Глыбіня суднаходнай часткі змяняецца ад 110 да 491 м.

У праліве ёсць шмат добрых якарных стаянак, але няма месцаў, цалкам закрытых ад ветру. Хуткасць цячэння ў сярэдзіне праліва - каля 3 вузлоў. Цячэнне часта падзяляецца на некалькі асобных плыняў, якія перыядычна мяняюць свой кірунак. Прылівы да 2 м.

Абодва берагі гарыстыя і пакрытыя лесам.

алоўныя парты: Хакадатэ (на востраве Хакайда) і Аомары (на востраве Хонсю).

Пад пралівам Цугару пабудаваны самы доўгі ў свеце транспартны тунэль (каля 54 км) — Сэйкан.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пралівы Японіі
Катэгорыя:Пралівы Ціхага акіяна
Зыгмунт Пуслоўскі

**Зыгмунт Пуслоўскі** (; , Альбярцін ля Слоніма — ) — польскі калекцыянер, мецэнат.

## Біяграфія 
Паходзіў са заможнага шляхецкага роду Пуслоўскіх герба «Шэліга». Нарадзіўся ў сям’і віленскага маршалка Уладзіслава Пуслоўскага і Генавефы з Друцкіх-Любецкіх.

Атрымаў у хатніх умовах еўрапейскую адукацыю і выхаванне. У сваіх палацах у Кракаве і Чаркове збіраў з канца 1880-х гадоў вялікую калекцыю (рукапісныя кнігі, старадрукі, габелены, парча, мініяцюры, жывапіс, графіка). Творы скупляў і замаўляў. Ян Матэйка выканаў для яго тры партрэты. Зборы часткова ўвайшлі ў музей Кракаўскага ўніверсітэта.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Калекцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Мецэнаты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слонімскім раёне
Зыгмунт
Катэгорыя:Калекцыянеры мастацтва
Годфрэй Ньюбалд Хаўнсфілд

**Годфрэй Ньюбалд Хаўнсфілд** (, , г. Ньюарк, Вялікабрытанія — , Вялікабрытанія) — брытанскі інжынер-фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1979 годзе разам з А. М. Кормакам «за распрацоўку камп’ютарнай тамаграфіі».

## Біяграфія 
Годфрэй Ньюбалд Хаўнсфілд нарадзіўся ў Саттон-он-Трэнт (каля Ньюарк-он-Трэнт), Нотынгем, Англія, 28 жніўня 1919 года. Ён быў малодшым з пяці дзяцей (два браты, дзве сястры). У дзяцінстве ён быў ачараваны электрычнымі прыладамі і машынамі на ферме сваіх бацькоў. Ён вучыўся ў *Magnus Grammar School* у горадзе Ньюарк-он-Трэнт і атрымаў поспех у фізіцы і арыфметыцы.

Скончыў Лонданскі каледж Фарадэя (1951). З 1951 года працаваў у кампаніі *EMI*.

У 1969 годзе стварыў камп’ютарны рэнтгенаўскі тамограф для сканіравання ўнутраных органаў (EMI-сканер).

Ён ніколі не быў жанаты і памёр у 2004 годзе.

## Узнагароды 
* 1975 — 
* 1975 — быў абраны ў Лонданскае каралеўскае таварыства
* 1976 — Міжнародная прэмія Гайрднера
* 1976 — Хаўнсфілд быў прызначаны камандорам ордэна Брытанскай імперыі і пасвечаны ў рыцары ў 1981 годзе
* 1977 — Хаўнсфілд быў узнагароджаны медалём Потса
* 1979 — Хаўнсфілд і Кормак атрымалі Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне.

## Памяць 
Імем навукоўца названа шкала вымярэння шчыльнасці асяроддзя для рэнтгенаўскіх прамянёў, якая выкарыстоўваецца ў тамаграфіі — шкала Хаўнсфілда. Дыяпазон адзінак шкалы, якія адпавядаюць каэфіцыенту паглынання рэнтгенаўскага выпраменьвання нармальнымі анатамічнымі структурамі арганізма, складае ад −1024 да +1024. Сярэдні паказчык у шкале Хаўнсфілда (0 HU) адпавядае шчыльнасці вады, адмоўныя велічыні шкалы адпавядаюць паветру і тлушчавай тканцы, станоўчыя — мяккім тканкам, касцявой тканцы і больш шчыльнаму рэчыву (метал).

## Гл. таксама 
* Камп’ютарная тамаграфія

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мінск: БелЭн, 2004. — Т. 18. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія на Нобелеўскім сайце 
* Некралог у газеце *The Telegraph*

Катэгорыя:Камандоры ордэна Брытанскай імперыі
Катэгорыя:Рыцары-бакалаўры
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Сіліга

**Сіліга** () — камуна (муніцыпалітэт) у Італіі на востраве Сардзінія.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камуны правінцыі Сасары