Ваўкі і ласі на востраве Айл-Роял

Адносіны паміж драпежнікам і адной ахвярай паміж ваўкамі і ласямі на востраве Айл-Роял у Верхнім возеры — унікальныя і з’яўляюцца прадметам дэталёвага вывучэння на працягу больш за 50 гадоў. Востраў Айл-Роял, галоўны востраў нацыянальнага парку Айл-Роял у штаце Мічыган, ЗША, з’яўляецца ізаляваным востравам з невялікай колькасцю  жывёл на востраў і з яго, і дзякуючы статусу нацыянальнага парка гаспадарчая дзейнасць людзей і ўздзеянне на гэтыя два віды таксама істотна абмежаваны. Як ваўкі, так і ласі ўпершыню замацаваліся на востраве ў 1900-х гадах. За пяцьдзясят гадоў даследаванняў папуляцыі абодвух відаў дэманстравалі неаднаразовыя ўсплёскі і спады і не ўсталяваліся да збалансаваных суадносін. Колькасць папуляцыі ласёў вагалася ад 500 да 2500 асобін, у той час як колькасць ваўкоў вагалася ад амаль 50 да двух. З 2018 па 2019 год 19 ваўкоў былі выпушчаныя на Айл-Роял у надзеі прынесці стабільнасць экасістэме. Станам на 2020 год, на востраве засталося 14 ваўкоў.

Узаемаадносіны паміж ваўкамі і ласямі на востраве былі прадметам самага доўгага даследавання драпежнікаў і ахвяр, якое пачалося ў 1958 годзе. Ваўкі падвяргаліся інбрыдынгу і таму нясуць дэфармацыю пазваночніка. Станам на 2014 год на востраве Айл-Роял было толькі 9 ваўкоў, потым падлікі ў 2015—2017 гадах знайшлі толькі 2. Агляд, завершаны ў 2014 годзе, вызначыў, што новыя ваўкі не будуць завезены ў парк для спроб генетычнага выратавання, але ў снежні 2016 года Служба нацыянальных паркаў ЗША замест гэтага вырашыла засяліць на востраў ад 20 да 30 ваўкоў. У 2018 годзе тры самкі і адзін воўк з Мінесоты былі ўведзены ў астраўную сістэму.

Нацыянальны парк Айл-Роял складаецца з каля 400 астравоў і знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы возера Верхняе. Гэта каля 80 км ад берага Мічыгана і ў 19 км ад канадскага берага. Галоўны востраў складае каля 72 км у даўжыню і 14 км шырынёй у самым шырокім месцы, плошчай 530 км². На востраве няма дарог і забаронены рух на матацыклах. Парк зачынены з верасня па май, падчас гэтага тэрміну даследчыкі, якія займаюцца вывучэннем адносін ваўкоў і ласёў, застаюцца адзінымі людзьмі на востраве.

## Узаемадзеянне ваўкоў і ласёў 
Будучы ізаляваным востравам, на востраве Айл-Роял першапачаткова не было ні ваўкоў, ні ласёў. Мяркуецца, што ласі пераплылі возера Верхняе з Мінесоты ў пачатку 1900-х гадоў або былі завезены на востраў чалавекам для рэкрэацыйнага палявання. У 1949 годзе некалькі ваўкоў, магчыма, толькі адна пара, перайшлі ледзяны мост з Антарыа на востраў падчас суровай зімы. Але так як верагодна, што толькі адна пара ваўкоў мігравала на востраў, яны пацярпелі ад моцнага інбрыдынгу. Па словах Рольфа Петэрсана, прафесара Мічыганскага тэхналагічнага ўніверсітэта і вядучага даследчыка сістэмы ваўкі-ласі, «ласі былі ізаляваны тут 100 гадоў таму. Большасць генаў усё яшчэ тут, і іх насельніцтва дастаткова вялікае, каб кампенсаваць інбрыдынг. На востраве так мала ваўкоў, што яны страцілі генетычную зменлівасць. Навуковая догма мяркуе, што ласі не збіраюцца гэтага рабіць». Фактычна, усю ДНК ваўкоў на Айл-Роял можна прасачыць да аднаго продка. Самая высокая колькасць ласёў з моманту прыбыцця ваўкоў склала 2450 асобін у 1995 годзе. Самая вялікая колькасць ваўкоў, якую назіралі, склала 50 асобін у 1980 годзе, пасля чаго ў 1982 годзе папуляцыя скарацілася да 14 асобін. Нават яе колькасць рэзка скарацілася: станам на 2002 год рост падлеску бальзамічнай піхты склаў 5 %, што на 40 % менш, чым у назіраннях 19-га стагоддзя. Расліна больш распаўсюджаная на ўсходнім баку вострава, што прыцягвае большую канцэнтрацыю ласёў. Паколькі піхта бальзамічная не дае дастатковай колькасці вільгаці, нядаўна былі заўважаны ласі, якія ядуць снег, што вельмі рэдкае з’явішча. Гінуць ласі часцей за ўсё ад наступстваў недаядання: яны худнеюць і запавольваюцца з-за артрыту, пакуль не становяцца лёгкай здабычай воўчай зграі . Акрамя таго, цяляты пакутуюць ад недаядання, калі яны нараджаюцца падчас шматснежнай зімы з занадта высокім снегавым покрывам для лёгкага пошуку ежы. Ласі ў лепшыя гады звычайна збягаюць ад ваўкоў падчас палявання, асабліва па мяккім снезе: ласі могуць перасякаць снег глыбінёй 60 сантыметраў са скорасцю 32 км/г. Каб палепшыць свае шанцы, ваўкі выбіраюць цялятаў, старых, хворых або параненых. Тыпічнаму забітаму ласю каля 12 гадоў, ён пакутуе на артрыт, астэапароз і/або парадантыт. Ад васьмідзесяці да дзевяноста адсоткаў ласёў забіваюць ваўкі, а не непасрэдна хвароба,  і кожны воўк забівае ў сярэднім ад 0,44 да 1,69 лася ў месяц.

## Дынаміка папуляцыі ваўка 
Ваўкі на востраве гістарычна падзяляліся на тры ці чатыры зграі, у кожнай зграі звычайна было ад трох да васьмі членаў, у тым ліку два ці тры шчанюкі . Колькасць ваўкоў у зграі залежыць галоўным чынам ад колькасці снегу, які выпаў леташняй зімой. У маласнежныя зімы дзіцяняты, як правіла, пакідаюць зграю, каб знайсці сабе партнёраў, таму зграя складаецца з чатырох ці пяці асобін; у шматснежныя зімы шчанюкі застаюцца са зграяй, у якой можа быць дзесяць-дванаццаць галоў. Калі шмат членаў зграі гіне, зграя распускаецца і на працягу года ўтвараецца новая. Адна зграя разыходзіцца прыкладна раз у трыццаць гадоў.

У 2006 годзе папуляцыя ваўка, за выключэннем 10 адзіночак і асобных пар, складала тры зграі: усходняй, цэнтральнай і зграі гавані Чыпева. Ваўчыныя зграі на востраве, змагаюцца за пашырэнне сваёй тэрыторыі і, такім чынам, забеспячэнне запасамі ласёў. У 2006 годзе ўсходняя зграя забіла альфа-самца зграі Чыпева, пра што сведчыць Джон Вучэціч, прафесар Мічыганскага тэхналагічнага ўніверсітэта, адзін з вядучых даследчыкаў на востраве, які лічыў, што зграя гавані Чыпева можа вымерці без свайго правадыра..

Навукоўцы думалі, што ўкараненне генаў Старога Сівога Хлопца ў інбрэдную папуляцыю выкліча папуляцыйны бум «генетычнага выратавання», але агульная папуляцыя ваўкоў істотна не павялічылася з цягам часу. У інтэрв’ю *The New York Times* у 2011 годзе даследчык ваўкоў Джон А. Вуцэціч сказаў, што гэта не варта разглядаць як доказ супраць тэорыі «генетычнага выратавання», мяркуючы, што іншыя фактары маглі перашкаджаць росту папуляцыі ваўкоў і што папуляцыя ваўкоў Айл-Роял магла б цалкам знікнуць, калі б Стары Сівы Хлопец ніколі не прыбыў. Даследаванне 2023 года паказала, што ўплыў Старога Сівога Хлопца на генафонд быў часткова адменены, бо яго інбрэдныя нашчадкі памерлі без шчанюкоў.

## Тэндэнцыі 
Першапачаткова меркавалася, што папуляцыі ваўкоў і ласёў дасягнуць стабільнага балансу. Папуляцыя ласёў складала каля 2/3 ад свайго гістарычнага максімуму з дастатковай колькасцю корму і хутка расла. Пры адсутнасці новай колькасці ваўкоў-мігрантаў або ўмяшання чалавека першапачатковая сітуацыя з высокай папуляцыяй ласёў, абмежаванай толькі голадам, з’яўлялася перспектывай.

У снежні 2016 года Служба нацыянальных паркаў (NPS) вылучыла план, згодна з якім яны прывязуць на востраў ад 20 да 30 ваўкоў, каб прадухіліць поўнае знікненне зграі.

У снежні 2017 года Сара Хой і інш. з Мічыганскага тэхналагічнага ўніверсітэта апублікавалі вынікі 40-гадовага даследавання, якое паказала памяншэнне памераў і працягласці жыцця ласёў. Аналіз чэрапаў ласёў зафіксаваў 16-працэнтнае ўсаджванне, верагодна, праз пацяпленне зім, што карэлюе з меншым памерам мозгу ў аднагадовых ласёў. За апошняе дзесяцігоддзе папуляцыя ласёў павялічылася ўтрая, дасягнуўшы прыкладна 1600 асобін згодна з даследаваннем 2017 года, але з набліжэннем вымірання ваўкоў канкурэнцыя за ежу з-за перанаселенасці стане дадатковым стрэсам для ласёў.

У сакавіку 2018 года, пасля апублікавання канчатковай заявы аб уздзеянні на навакольнае асяроддзе, NPS афіцыйна прапанавала перасяліць на востраў ад 20 да 30 ваўкоў на працягу трохгадовага перыяду, пачынаючы неадкладна. Афіцыйны пратакол рашэння быў апублікаваны 7 чэрвеня 2018 года, у якім выбрана менавіта такія дзенні замест некалькіх іншых альтэрнатыў, уключаючы непрыняцце мер, увядзенне ваўкоў на працягу больш доўгага 20-гадовага перыяду і адтэрміноўку неадкладных дзеянняў, але з улікам магчымасці будучых дзеянняў пасля працяглага маніторынгу паказчыкаў папуляцыі лася. Да чэрвеня 2018 года Служба нацыянальных паркаў ЗША актыўна распрацоўвала канкрэтныя стратэгіі рэалізацыі. Да канца 2018 года тры самкі і самец апынуліся ў пастцы ў Мінесоце і пераселены ў парк. На працягу наступных месяцаў нядаўна завезены воўк памёр, і адна з самак пакінула востраў праз ледзяны мост. У пачатку 2019 года яшчэ адзінаццаць ваўкоў трапілі ў пасткі ў Канадзе і выпушчаны ў парк. Тры з пятнаццаці ваўкоў на востраве, здавалася, стваралі новую зграю ў канцы 2019 года. Станам красавіка 2020 года на востраве было 14 ваўкоў. У верасні 2020 года былі заўважаныя як мінімум два новых дзіцяня. Пасля зімовага даследавання 2021—2022 гг. даследчыкі падлічылі, што ваўкоў было 28.

## Іншыя віды 
Пасля таго, як лася звальваюць і забіваюць, ваўкам даводзіцца спаборнічаць з крумкачамі. Крумкачы — гэта стойкія смецяры, якія лёгка ўхіляюцца ад удару ваўка. Крумкачы могуць з’есці і назапасіць да 910 грам за некалькі дзён, што нязначна ў параўнанні з ёмістасцю ваўкоў, якая складае да 8,2 кілаграм усяго за некалькі гадзін.

Іншыя адзіночныя віды аказваюць уплыў, хоць і даволі невялікі, на адносіны паміж ваўкамі і ласямі на востраве Айл-Роял. Перш чым ваўкі палявалі на іх да свайго вымірання, на востраве жылі каёты. Бабры і зайцы-русакі таксама ўплываюць на абедзве папуляцыі, таму што яны з’яўляюцца адзінымі жывёламі, на якіх палююць ваўкі, за выключэннем ласёў, якія складаюць дзясятую частку рацыёну ваўкоў з вострава. Бабры прыносяць карысць абодвум відам. Яны з’яўляюцца лёгкай здабычай для ваўкоў і ствараюць умовы для водных раслін, вельмі пажыўных раслін для ласёў, хоць яны спажываюцца і бабрамі. Хаця лічыцца, што ваўкі спрыяюць змяншэнню колькасці баброў, даследчыкі мяркуюць, што змяншэнне колькасці асіны, асноўнай крыніцы ежы для баброў, якой раней было шмат, магло прывесці да змяншэння іх колькасці. Бабры падвяргаліся драпежніцтву з-за таго, што ім даводзілася хадзіць на вялікія адлегласці, каб знайсці адзіныя часткі вострава, дзе засталіся асіны.

Амерыканскія зайцы, трэцяя па колькасці спажываных ваўкамі жывёла на востраве, складаюць вельмі малую частку рацыёну ваўкоў, бо іх вельмі цяжка злавіць. Даследчыкі выявілі, што ваўкі не праяўляюць асаблівай цікавасці да палявання на зайцаў, а сілкуюцца імі толькі выпадкова. Чырвоная ліса — яшчэ адна жывёла, якая насяляе Айл-Роял; чырвоныя лісы ў асноўным сілкуюцца зайцамі і час ад часу здабываюць ласіну або любое іншае мяса, якое пакідае пасля сябе воўк. Ваўкі звычайна не палююць на ліс, хоць назіралі, што ваўкі забіваюць ліс, калі тыя спрабуюць пакарміцца трупам жывёлы. Пацяпленне клімату ў апошнія гады прывяло да павелічэння колькасці зімовых кляшчоў, якія харчуюцца кроўю жывёл, робячы іх больш успрымальнымі да анеміі, і прымушаюць ласёў вычэсваць валасы, падвяргаючыся пераахаладжэнню ў халоднае надвор’е. Кляшчы больш прыкметныя ў гады, калі вясна прыходзіць раней, чым звычайна, таму што калі яны падаюць на зямлю, не пакрытую снегам, яны могуць размнажацца. У адваротным выпадку яны паміраюць. Калі лета гарачае, кляшчы здольныя размнажацца з большай хуткасцю. Спякотнае лета таксама прымушае ласёў адпачываць у цені або ў вадзе, каб захаваць прахалоду, што робіць іх больш лёгкай здабычай для ваўкоў. Акрамя таго, спякотнае лета прыводзіць да таго, што ласям становіцца больш цяжка шукаць ежу, што робіць іх менш падрыхтаванымі і больш уразлівымі да зімы.

Мала таго, што нядаўняе пацяпленне на Айл-Роял нанесла шкоду ласям, але на іх уздзейнічаюць і зусім супрацьлеглыя праблемы. Суровыя зімы ствараюць сур’ёзныя праблемы для ласёў, таму што ім цяжка знаходзіць ежу, калі на зямлі занадта шмат снегу. Чым менш снегу, тым вальней ласі могуць перамяшчацца па востраве. Калі выпадае значная колькасць снегу, ласі застаюцца на хвойных балотах, што робіць іх больш лёгкай здабычай для ваўкоў, таму што яны больш абмежаваныя ў рухах праз снег. Глыбокі або моцны снег зніжае хуткасць і спрыт ласёў, неабходныя для ўхілення ад нападаў ваўкоў, а цяляты, якія нарадзіліся зімой з асабліва глыбокім снегам, больш уразлівыя да таго, што ў далейшым жыцці становяцца лягчэйшай здабычай для ваўкоў з-за праблем з пошукам ежы, якія ўзнікаюць, калі снег глыбокі. Вострыя інстынкты выжывання ласёў былі яскрава выяўленыя пры вывучэнні іх дзеянняў на востраве. Самкі лася (так званыя «каровы») былі заўважаны на бліжэйшых меншых астравах, вакол галоўнага вострава Айл-Роял, таму што яны пераплываюць, каб нарадзіць. Гэта дазваляе ім нараджаць і выхоўваць цялят без пагрозы таго, што ваўкі палююць на іх, калі яны ўразлівыя. Гэта таксама выклікае непрыемнасці для ласёў, якія нарадзіліся зімой, таму што яны ўжо не могуць пераплысці ваду на іншы востраў, і павінны гадаваць новае цялё ў снезе. Як толькі цяляты становяцца фізічна сталымі, яны здольныя плыць назад і лепш абараняцца ад ваўкоў, паколькі яны знаходзяцца ў самым росквіце сіл.

## Даследаванне 
У 1958 годзе аспірант універсітэта Перд’ю, Л. Дэвід Мех пачаў вывучаць ваўкоў з вострава Айл-Роял. Адной з першых публікацый на тэму ваўкоў на востраве была кніга Меха «Ваўкі з вострава Айл-Роял», якая прывяла да вядомасці як аўтара, так і тэмы даследавання. Кніга была апублікаваная ў 1966 годзе Дэпартаментам унутраных спраў на аснове яго доктарскай дысертацыі. Праект Меха стане самым працяглым у свеце даследаваннем адносін драпежнік-ахвяра.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* «Food Fight: Wolves Pack Up to Out-Eat Ravens.» Ascribe Higher Education News Service (August 19, 2004): NA.
* *The Moose of Isle Royale,* (1934). Adolph Murie. Ann Arbor: University of Michigan, Museum of Zoology, Misc. Publication No. 25. Study of the moose population before the wolves arrived.

## Спасылкі 
* The Wolves and Moose of Isle Royale
* Isle Royale National Park Web site

Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Катэгорыя:Экалогія
Катэгорыя:Эксперыменты
Катэгорыя:Фаўна Паўночнай Амерыкі