open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аддзяленне матэматычных і прыродазнаўчых навук АН БССР

**Аддзяленне матэматычных і прыродазнаўчых навук АН БССР** — адно з першых за ўсю гісторыю Акадэміі навук Беларусі аддзяленняў навук (нароўні з Аддзяленнем грамадскіх навук). Было ўтворана 31 мая 1936 года. Стварэнне аддзяленняў было праведзена ў рамках ператварэння Беларускай акадэміі навук у Акадэмію навук БССР. Акадэмікам-сакратаром быў Цэлясцін Лявонавіч Бурстын.

## Склад па стане на 1936 год 
* Інстытут біялогіі АН БССР
* Інстытут хіміі АН БССР
* Інстытут псіханеўралогіі АН БССР
* Інстытут эксперыментальнай фізіялогіі АН БССР
* Медыцынскі кабінет АН БССР
* Інстытут геалогіі і гідрагеалогіі АН БССР
* Фізіка-тэхнічны інстытут АН БССР
* Інстытут торфу АН БССР
* Інстытут аграглебазнаўства і ўгнаенняў АН БССР
* Інстытут сацыялістычнай рэканструкцыі сельскай гаспадаркі АН БССР
* Батанічны сад АН БССР
* Кабінет прыродазнаўства

## Гістарычная значнасць 
Дало пачатак усім аддзяленням навук прыродазнаўчага, тэхнічнага і сельскагаспадарчага профілю, і, адпаведна, развіццю акадэмічных даследаванняў у дадзеных кірунках.

## Рэарганізацыя 
У 1940 Аддзяленне матэматычных і прыродазнаўчых навук у выніку зацвярджэння пастановай СНК БССР ад 27 верасня 1940 № 1348 новага Статуту АН БССР было падзелена на Аддзяленне прыродазнаўчых і сельскагаспадарчых навук АН БССР і Аддзяленне тэхнічных навук.

## Літаратура 
* Аддзяленне гуманітарных навук і мастацтваў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі: (да 75-годдзя з дня заснавання) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі; рэдсавет: А. А. Каваленя (старш.) і інш. — Мн.: Беларуская навука, 2011. — 321 с.
* Гусаков В.Г., Коваленя А.А. Президиум Национальной академии наук Беларуси: Историко-документальный очерк. — Минск: Беларуская навука, 2018. — 246 с.

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
Катэгорыя:Навука ў Беларусі
Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1940 годзе
Аддзяленне прыродазнаўчых і сельскагаспадарчых навук АН БССР

**Адззяленне прыродазнаўчых і сельскагаспадарчых навук АН БССР** было ўтворана ў 1940 годзе ў выніку падзелу Аддзялення матэматычных і прыродазнаўчых навук, калі пастановай СНК БССР ад 27 верасня 1940 № 1348 быў зацверджаны новы Статут АН БССР. 

## Склад па стане на 1940 год 
* Інстытут біялогіі АН БССР
* Інстытут псіханеўралогіі АН БССР
* Медыцынскі кабінет АН БССР
* Інстытут сацыялістычнай сельскай гаспадаркі АН БССР
* Інстытут тэарэтычнай і клінічнай медыцыны АН БССР
* Інстытут эксперыментальнай фізіялогіі АН БССР
* Батанічны сад АН БССР
## Акадэмікі-сакратары 
* Аскар Карлавіч Кедраў-Зіхман - 1940-1946
* Ювеналій Аляксандравіч Вейс - 1946-1947
## Гістарычная значнасць 
Дало пачатак Аддзяленню біялагічных, сельскагаспадарчых і медыцынскіх навук. Адыграла ролю ў аднаўленні і інстытуцыяналізацыі біялагічных, ветэрынарных, сельскагаспадарчых, медыцынскіх навук у Беларускай Акадэміі навук.
## Рэарганізацыя 
У 1947 годзе было рэарганізавана ў Аддзяленне біялагічных, сельскагаспадарчых і медыцынскіх навук АН БССР.

## Літаратура 
* Аддзяленне гуманітарных навук і мастацтваў Нацыялальнай акадэміі навук Беларусі: (да 75-годдзя з дня заснавання) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі; рэдсавет: А.А. Каваленя (старш.) і інш. - Мн.: Беларуская навука, 2011. - 321 с.
* Гусаков В.Г., Коваленя А.А. Президиум Национальной академии наук Беларуси: Историко-документальный очерк. — Минск: Беларуская навука, 2018. — 246 с.

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
Катэгорыя:Навука ў Беларусі
Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1947 годзе
Аддзяленне біялагічных, сельскагаспадарчых і медыцынскіх навук АН БССР

**Адззяленне біялагічных, сельскагаспадарчых і медыцынскіх навук АН БССР** было ўтворана ў 1947 годзе ў выніку рэарганізацыі Аддзялення прыродазнаўчых і сельскагаспадарчых навук.

## Акадэмікі-сакратары 
* Ціхан Мікалаевіч Годнеў — 1947—1948
* Іван Сцяпанавіч Лупіновіч — в.а., 1948—1952
* Аркадзь Іванавіч Лапо — 1953—1956

## Склад па стане на 1955 год 
* Інстытут біялогіі АН БССР
* Інстытут жывёлагадоўлі АН БССР
* Інстытут лесу АН БССР
* Інстытут сацыялістычнай сельскай гаспадаркі АН БССР
* Інстытут фізіялогіі АН БССР
* Інстытут меліярацыі, воднай і балотнай гаспадаркі АН БССР
* Батанічны сад АН БССР

## Гістарычная значнасць 
Дало пачатак Аддзяленню біялагічных навук АН БССР і Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР. Адыграла ролю ў аднаўленні і інстытуцыяналізацыі біялагічных, ветэрынарных, сельскагаспадарчых, медыцынскіх навук у Беларускай Акадэміі навук.

## Рэарганізацыя 
14 лютага 1956 паводле пастановы ЦК КПСС і СМ БССР № 253 з сістэмы АН БССР былі перададзены Міністэрству сельскай гаспадаркі Інстытут сацыялістычнай сельскай гаспадаркі, Інстытут жывёлагадоўлі, Інстытут меліярацыі, воднай і балотнай гаспадаркі, Інстытут лесу. З рэшты інстытутаў было ўтворана Аддзяленне біялагічных навук АН БССР.

## Літаратура 
* Отчет о научной деятельности Академии наук Белорусской ССР за 1955 г. — Мн., 1956.
* Отчет о научной деятельности Академии наук Белорусской ССР за 1956 г. — Мн., 1957.
* Аддзяленне гуманітарных навук і мастацтваў Нацыялальнай акадэміі навук Беларусі: (да 75-годдзя з дня заснавання) / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі; рэдсавет: А. А. Каваленя (старш.) і інш. — Мн.: Беларуская навука, 2011. — 321 с.
* История аграрной науки Беларуси (XIX — начало XXI в.). В 2 ч. Ч. 2 / В. Г. Гусаков [и др.]; редкол.: В. Г. Гусаков (гл. ред.) [и др.]. — Минск : Беларуская навука, 2017. — 508 с.
* Гусаков В. Г., Коваленя А. А. Президиум Национальной академии наук Беларуси: Историко-документальный очерк. — Минск: Беларуская навука, 2018. — 246 с.

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
Катэгорыя:Навука ў Беларусі
Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1956 годзе
Аддзяленне фізіка-матэматычных, хімічных і геалагічных навук АН БССР

**Аддзяленне фізіка-матэматычных, хімічных і геалагічных навук АН БССР** — было створана у 1959 шляхам падзелу Аддзялення фізіка-матэматычных і тэхнічных навук. Акадэмікам-сакратаром быў Мікалай Фёдаравіч Ярмоленка.
## Склад па стане на 1959 год 
* Інстытут фізікі АН БССР
* Інстытут матэматыкі і вылічальнай тэхнікі АН БССР
* Інстытут геалагічных навук АН БССР
* Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі АН БССР
* Інстытут фізіка-арганічнай хіміі АН БССР
* Аддзел фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў АН БССР

## Гістарычная значнасць 
Дало пачатак Аддзяленню фізікі, матэматыкі і інфарматыкі НАН Беларусі і Аддзяленню хіміі і навук аб Зямлі НАН Беларусі.
## Рэарганізацыя 
У 1963 Аддзяленне фізіка-матэматычных, хімічных і геалагічных навук было падзелена на Аддзяленне фізіка-матэматычных навук і Аддзяленне хімічных і геалагічных навук.
## Літаратура 
* Отчет о научной деятельности Академии наук Белорусской ССР за 1959 г. — Мн., 1960.
* Отчет о научной деятельности Академии наук Белорусской ССР за 1963 г. — Мн., 1964.

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
Катэгорыя:Навука ў Беларусі
Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1963 годзе
Перфастужка (носьбіт інфармацыі)

**Перфастужка** (перфараваная стужка) — састарэлы носьбіт інфармацыі ў выглядзе папяровай, нітрацэлюлознай альбо ацэтылцэлюлознай стужкі з адтулінамі. Першыя перфастужкі ўжываліся з сярэдзіны XIX стагоддзя ў тэлеграфіі, адтуліны ў іх змяшчаліся ў 5 шэрагаў, для перадачы інфармацыі выкарыстоўваўся код Бадо.

У сярэдзіне стужкі змяшчаецца дарожка з меншай перфарацыяй, так званая «транспартная дарожка». Яна патрэбна для перасоўвання стужкі з дапамогай зубчатага кола.

Дзякуючы простым прыладам уводу-вываду перфастужка атрымала распаўсюджванне ў камп’ютарнай тэхніцы. Пазнейшыя камп’ютарныя перфастужкі мелі шырыню 7 ці 8 шэрагаў і выкарыстоўвалі для запісу кадзіроўку ASCII. Існавалі стужкі і з іншай колькасцю шэрагаў (нават з 2 шэрагамі). Выкарыстоўваліся ў мінікамп'ютарах для ўводу-вываду інфармацыі і для кіравання станкамі з ЛПК да сярэдзіны 1980-х гадоў. Былі выціснуты магнітнымі носьбітамі інфармацыі.

  /\/\/\/\/|
 |     .   |
 |     .   |
 | o o .ooo|  W
 | oo o.  o|  i
 | oo o. oo|  k
 | oo o.  o|  i
 | ooo .   |  p
 | oo  .o o|  e
 | oo  .o  |  d
 | oo o.  o|  i
 | oo  .  o|  a
 |    o.o o|  Carriage Return
 |    o. o |  Line Feed
 |     .   |
 |     .   |
 |/\/\/\/\/
Перфастужка з запісаным кодам ASCII словам «Wikipedia»

Недахопам папяровых, найбольш масавых, перфастужак у параўнанні з перфакарткамі была малая механічная трываласць стужкі і немагчымасць «рэдагавання ўручную» тэкставых файлаў (даданнем ці заменай перфакартак у калодзе). У параўнанні з магнітнымі стужкамі асноўным недахопам была малая хуткасць чытання / запісу.

Былі спробы выкарыстоўваць стужкі з пластыкаў, такіх як лаўсан, але гэта патрабавала спецыяльнага абсталявання для запісу.

Максімальная хуткасць запісу — да 80—150 байт/с, максімальная хуткасць чытання — да 1500 байт/с. Спосаб запісу — механічны, спосаб чытання — аптычны. Падчас запісу папяровыя кружкі ад прабітых адтулін трапляюць у здымны кантэйнер.

## Цікавыя факты 
* На савецкіх плакатах, вокладках кніг і часопісаў 1970—1980-х гадоў нярэдка была адлюстравана перфастужка ў якасці сімвала тэхнічнага прагрэсу.
* У тэлеграфіі дзеля аператыўнага тэставання выводных прыладаў (рэперфаратараў) і прылад чытання (трансмітараў) ужывалася спалучэнне сімвалаў, якое стварае на перфастужцы «шахматны малюнак», — гэта найбольш складаная камбінацыя адтулін. У рамках коду МТК-2 для атрымання такога малюнка ўжывалася камбінацыя літар: «РЫРЫРЫ…».

## Гл. таксама 
* Перфакартка
* Носьбіт інфармацыі

Катэгорыя:Перфаносьбіты
Вылячэнне згорбленай жанчыны

[thumb|240px|Хрыстос вылечвае згорбленую жанчыну ў суботу, [Джэймс Цісо,1886-1896.]]
**Вылячэнне згорбленай жанчыны** — падзея новазапаветнага апавядання, адзін з цудаў Ісуса Хрыста.

## Біблейскае апавяданне 
Падзея запісана ў Евангеллі паводле Лукі 13:10-17.

Паводле Евангелля Ісус вучыў у адной з сінагог у суботу, і там была жанчына, якая была паралізаваная на працягу васямнаццаці гадоў. Яна была скурчаная і не магла выпрастацца. Ісус, убачыўшы яе, падышоў да яе і сказаў ёй:
*«Жанчына, ты вызваляешся ад хваробы тваёй.»*

Затым Ён усклаў на яе рукі, і яна адразу выпрасталася і пачала славіць Бога.

Абураючыся, што Ісус ацаліў у суботу, начальнік сінагогі сказаў народу: *«Ёсць шэсць дзён для працы. У гэтыя дні і прыходзьце ацаляцца, не ў дзень суботні.»*

На гэта Ісус адказаў яму:
*«Крывадушнік! ці не адвязвае кожны з вас вала свайго альбо асла ад ясляў у суботу, і ці не вядзе паіць? А гэтую дачку Аўраамаву, якую звязаў сатана вось ужо васямнаццаць гадоў, ці не трэба было вызваліць яе ад путаў тых у дзень суботні?»*

Калі ён сказаў гэта, усе Яго праціўнікі былі прыніжаныя, а людзі былі ў захапленні ад усіх выдатных рэчаў, якія Ён рабіў.

Гэты цуд паказвае каштоўнасць жыцця чалавека перад цяжкімі рэлігійнымі правіламі фарысеяў, якія нават самі фарысеі не маглі выканаць.

Катэгорыя:Жыццё Ісуса Хрыста
Катэгорыя:Евангелле паводле Лукі
Катэгорыя:Цуды Ісуса Хрыста
Вісяты (возера)

**Вісяты** — возера на мяжы Мёрскага і Браслаўскага раёнаў Віцебскай вобласці Беларусі. У басейне ракі Вята, за 18 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Мёры, каля вёскі Вісяты.

## Назва 
Назва Вісяты балцкага паходжання.

Паводле формы найбліжэйшы аналаг — назва літоўскай ракі *Visinčià* (на ўсход ад літоўскага Шальчынінкая), на якую паўплывала паланізаваная форма *Wisińcza*.

Больш аўтэнтычны варыянт корня ў літоўскіх гідронімах *Viešinta, Viešintas*. Таго ж паходжання і назва ракі Вясеча (рус. *Весеча*) на захадзе ад вытокаў дзвінскай ракі Таропы. Той жа корань у літоўскіх *Vieša, Viešmuo*, у латышскім *Viesīte*.

Звязана з літоўскім *viešmuo* «ручай». Далей да індаеўрапейскага кораня **ṷeis-* / *ṷis-* «цячы», ад якога таксама рачныя назвы Віхолка, Вісла, Віхра.

Адпачатная балцкая форма назвы возера Вісяты аднаўляецца як **Veisintas*. Літоўскім моўным варыянтам было б **Veišintas* (які даў засведчаныя *Viešinta, Viešintas*), але на Паазер’і паабапал Дзвіны (як справа, так і злева) засведчаны пераход *š* > *s*, як і ў назве Асвея. Гэта лічыцца следам балцкіх гаворак тыпу селійскіх.

Корань пашыраны балцкім гідранімічным пашыральнікам *-nt-*, як і ў назве ракі **Sirinčia* (> Страча), возера Дрывяты (
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны ўзвышаныя, месцамі стромкія, пераважна пад хмызняком. Берагавая лінія звілістая. У паўночна-заходняй частцы возера востраў плошчай 0,2 га. Дно да глыбіні 2 м пясчанае або глеістае, глыбей выслана сапрапелем. Злучана каналам з возерам Укля.

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, гусцяра, плотка, краснапёрка, лінь, акунь, джгір і іншыя рыбы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Бірута Адольфаўна Дакальская

**Бірута Альфонсаўна Дакальская** (, Вільня — ) — беларуская актрыса. Сястра Г. А. Дакальскай.

## Біяграфія 
Вучылася ў Мінскім музычным тэхнікуме (1932-34). З 1935 года ў Беларускім тэатры рабочай моладзі, у 1937-38 гадах у Беларускім тэатры імя Янкі Купалы.

Асаблівае месца ў яе творчасці займала роля Паўлінкі ў аднайменнай п’есе Янкі Купалы (сыграла яе больш за 450 разоў). Выконвала ролі дзяўчынак і падлеткаў, маладых дзяўчат, пазней характарныя, у якіх выявіла сапраўдны драматызм і выразную пластыку: Таццяна («Салавей» Змітрака Бядулі), Марыля («Пінская шляхта» В.Дуніна-Марцінкевіча), Тэкля («Адкуль грэх?» А.Петрашкевіча), Сцепаніда Моўчан («Амністыя», М.Матукоўскага), Дар’я («Дзядзечкаў сон» Фёдара Дастаеўскага) і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы Беларусі
Дакрыяадэніт

**Дакрыяадэніт** — запаленне слёзнай залозы. Бывае *востры* і *хранічны*. Востры дакрыяадэніт найчасцей інфекцыйнага паходжання. Прыкметы: ацёк, боль, пачырваненне кан’юктывы вонкавай часткі верхняга павека, можа павышацца тэмпература цела. Лячэнне тэрапеўтычнае. Хранічны дакрыяадэніт узнікае на фоне некаторых хвароб (туберкулёз, сіфіліс, хвароба Мікуліча і іншыя).

## Гл. таксама 
* Дакрыяцыстыт

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)

Катэгорыя:Афтальмалогія
Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Дакрыяцыстыт

**Дакрыяцыстыт** — запаленне слёзнага мяшка вока. Бывае хранічны і востры. Прычына дакрыяцыстыта: звужэнне ці поўнае закрыццё слёзна-насавога канала, затрымка адтоку слёзнай вадкасці з поласці слёзнага мяшка і развіццё ў ім патагенных мікробаў. Дакрыяцыстыт ў нованароджаных бывае пры закрытым прасвеце слёзна-насавога канала зародкавай перапонкай. Прыкметы: слёзацячэнне і гнойныя выдзяленні ў кан'юктывальнай поласці; пры націсканні на вобласць слёзнага мяшка са слёзных кропак выдзяляецца слізістая ці гнойная вадкасць. Лячэнне хірургічнае, у нованароджаных — масаж, прамыванне антысептычнымі растворамі пад ціскам ці зандаванне металічным зондам слёзна-насавога канала.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)

Катэгорыя:Афтальмалогія
Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Даліна Азёр

**Далі́на Азёр** () — міжгорная ўпадзіна паміж Габійскім Алтаем і Хангаем, на паўднёвым захадзе Манголіі. Даўжыня каля 500 км, шырыня да 100 км. Вышыня 1000—1400 м. Днішча ўпадзіны — ланцуг замкнёных катлавін, складзеных з рыхлых адкладаў і падзеленых узгоркамі і скалістымі градамі. Шматлікія бяссцёкавыя азёры (Баонэ-Цагаан-Нуур, Арог-Нуур). Пераважаюць апустыненныя ландшафты, саланчакі, такыры.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Манголіі
Катэгорыя:Даліны
Сярэднееўрапейская раўніна

thumb|right|280px|На карце Еўропы
**Сярэднееўрапейская раўніна** — раўніна ў Еўропе, размешчана на тэрыторыі Польшчы, Германіі, Даніі, а таксама Бельгіі і Нідэрландаў. Абмежавана на поўначы ўзбярэжжамі Паўночнага і Балтыйскага мораў, на поўдні — гарамі і ўзвышшамі Герцынскай Еўропы.

Працягласць раўніны з захаду на ўсход складае каля 600 км, шырыня — ад 200 да 500 км. Пераважаюць вышыні — ад 50 да 100 м (у асобных марэнных градах звыш 300 м). Раўніна складзена пераважна вапнякамі і пясчанікамі, перакрытымі ледавіковымі адкладамі.

Клімат умераны, пераходны ад марскога да кантынентальнага. Гадавая сума ападкаў памяншаецца з захаду на ўсход з 800 да 500 мм. Снежнае покрыва на захадзе няўстойлівае, на ўсходзе захоўваецца 1,5-2 месяцы. Густая сетка рэк (басейн Одры, Эльбы, Везера, Рэйна) . Шмат ледніковых азёр.

Пераважаюць бурыя лясныя і падзолістыя глебы.

Сярэднееўрапейская раўніна густа заселена. На яе тэрыторыі знаходзяцца гарады Познань, Берлін, Гамбург, Брэмен, Гановер, Амстэрдам, Ротэрдам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Раўніны Еўропы
Катэгорыя:Рэльеф Польшчы
Катэгорыя:Рэльеф Германіі
Катэгорыя:Рэльеф Даніі
Катэгорыя:Рэльеф Бельгіі
Катэгорыя:Рэльеф Нідэрландаў
Вылячэнне жыхароў Генісарэта

[thumb|240px|*Ісус вылечвае хворага*, [Гюстаў Дарэ, 19 ст.]]
**Вылячэнне жыхароў Генісарэта** — падзея новазапаветняга апавядання, адзін з цудаў Ісуса Хрыста.

## Біблейскае апавяданне 
Падзея запісана ў Евангеллях ад Матфея 14:34-36 і Марка 6:53-56.

Паводле Евангелля ад Марка, калі Ісус праходзіў праз Генісарэт, адразу пасля цуду хаджэння па вадзе, да Яго звярнулася вялізная колькасць хворых, і ўсе хто дакранаўся да краю Яго плашча, ацаляліся:

*І пераправіўшыся, прыбылі ў зямлю Генісарэцкую і прысталі да берагу. Калі выйшлі яны з лодкі, адразу жыхары, пазнаўшы Яго, абеглі ўсё наваколле тое і пачалі на ложках прыносіць хворых туды, дзе, як чуваць было, Ён быў. І куды ні прыходзіў Ён, ці то ў селішчы, ці то ў гарады, ці то ў вёскі, клалі хворых на плошчах і прасілі Яго, каб ім дакрануцца хоць да краю адзення Ягонага; і каторыя дакраналіся да Яго, ацаляліся.*

Гісторык 1-га стагоддзя Іосіф Флавій піша аб Генісарэцкай вобласці, як аб вельмі багатай глебай. Сам горад, мабыць, знаходзіўся на паўдарогі паміж Капернаумам і Магдалой. 

Катэгорыя:Жыццё Ісуса Хрыста
Катэгорыя:Евангелле паводле Матфея
Катэгорыя:Евангелле паводле Марка
Катэгорыя:Цуды Ісуса Хрыста
Солтан

**Солтан** — прозвішча. Вядомыя носьбіты:

* Солтаны — вялікалітоўскі магнацкі род гербу «Корчак» (часта называюць гербу ўласнага)
** Аляксандр Юр’евіч — падскарбі земскі літоўскі, протапласта роду Солтанаў і блізкіх да яго
**Аляксандр (Солтан) Аляксандравіч (?—1495) — падскарбі дворны літоўскі, дыпламат, пачынальнік роду Солтанаў
**Аляксандр Солтанавіч (да 1495--1554) -- маршалак гаспадарскі
** Андрэй Аляксандравіч Солтан (?—1498) — падскарбі земскі літоўскі
** Іван Аляксандравіч Солтан (?—пасля 1577) — маршалак гаспадарскі (зг. 1572).
** Іван Андрэевіч Солтан (?—пасля 1554) — падскарбі дворны літоўскі (1505—1554)

* Солтаны (Перасвет-Солтаны) — вялікалітоўскі шляхецкі род гербу ўласнага (часта называюць «Сыракомля»), паходжаннем з оўруцкіх баяр, пазней жылі ў Кіеўскім, Рэчыцкім, Рэжыцкім паветах
**Станіслаў Солтан (1756—1836) — харунжы і падкаморы вялікі літоўскі, маршалак надворны літоўскі (1791—1792).

*Солтаны (Солтанавічы, Салтановічы) — род лагойскіх баяр
**Іосіф (Ілля Солтан) (?—1521-1522) — мітрапаліт кіеўскі, галіцкі і ўсяе Русі (з 1507)

* Уладзімір Яўгенавіч Солтан (1953—1997) — беларускі кампазітар
Кандрусевіч

**Кандрусе́віч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аркадзь Лявонцьевіч Кандрусевіч (1929—1995) — беларускі пісьменнік.
* Георгій Кандрусевіч (нар. 1978) — беларускі баскетбаліст, трэнер.
* Тадэвуш Кандрусевіч (нар. 1946) — каталіцкі архібіскуп
* Уладзімір Пятровіч Кандрусевіч (нар. 1949) — беларускі кампазітар
* Уладзімір Уладзіміравіч Кандрусевіч (нар. 1976) — беларускі мастак

### Складовае прозвішча 
* Надзея Кандрусевіч-Шыдлоўская — беларуская перакладчыца і выдавец.
Пячорны жывапіс

, Іспанія.]]
 (Алжыр)]]
**Пячорны жывапіс** (часта называюць **наскальным жывапісам**) — выявы ў пячорах, зробленыя людзьмі часоў палеаліту, адзін з відаў першабытнага мастацтва. Большасць з такіх аб’ектаў была знойдзена ў Еўропе, паколькі менавіта там старажытныя людзі былі вымушаны жыць у пячорах і гротах, ратуючыся ад халадоў, але падобныя пячоры ёсць і на іншых кантынентах.

Доўгі час сучасная цывілізацыя не мела ўяўленняў аб якіх-небудзь аб’ектах старажытнага жывапісу, але ў 1879 годзе археолаг-аматар Марсэліна Санз дэ Саўтуола разам са сваёй 9-гадовай дачкой у выніку прагулкі натрапіў на пячору Альтаміра, скляпенні якой былі ўпрыгожаны мноствам малюнкаў. Знаходка, што не мела аналагаў, вельмі ўразіла даследчыка і схіліла яго да больш уважлівага даследавання. Праз год Саўтуола са сваім сябрам Хуанам Віланова-і-П’ера з Мадрыдскага ўніверсітэта апублікавалі вынікі сваіх даследаванняў, у якіх датавалі выкананне малюнкаў эпохай палеаліту. Шмат хто з вучоных успрынялі гэтае паведамленне вельмі неадназначна, Саўтуолу абвінавачвалі ў фальсіфікацыі знаходак, але пазней падобныя пячоры былі знойдзены і ў іншых кутках планеты.

Прынята вылучаць аднакаляровыя, ці манахромныя, і шматкаляровыя, ці паліхромныя выявы. Развіваючыся з часам, да ХІІ тысячагоддзя да н. э. пячорны жывапіс стаў выконвацца з улікам аб’ёму, перспектывы, колеру і прапорцыі фігур, улічваць рух. Пазней пячорны жывапіс стаў больш стылізаваным.

## Гл. таксама 
* Пячора Фон-дэ-Гом
* Пячора Ласко
* Пячора Камбарэль
* Пячора Труа-Фрэр
* Карставыя пячоры ў Маросе і Панкепе
* Наскальныя малюнкі абарыгенаў Аўстраліі
* Храналогія позняга палеаліту
* Петрогліфы

## Літаратура 
* Наскальны жывапіс: вобразы ці сімвалы? — Мірча Эліядэ, глава з кнігі «Гісторыя веры і рэлігійных ідэй», том 1

## Спасылкі 
* Пячорны жывапіс
* 
* 
* 

Катэгорыя:Жывапіс
Катэгорыя:Палеаліт
Катэгорыя:Петрогліфы
Пірс Гавестан

thumb|Герб П'ера Гавестана, 1-го графа Корнуал

'''П'ер** або **Пірс Гавестан, 1-ы граф Корнуал''' (; каля 1284 — ) — сябар дзяцінства, фаварыт і меркаваны палюбоўнік англійскага караля Эдуарда II.

## Біяграфія 
Сын гасконскага рыцара, выхоўваўся разам з будучым каралём Эдуардам II. Іх блізкасць і ўплыў Гавестана на прынца ўстрывожылі Эдуарда I, які ў 1307 годзе адправіў маладога чалавека ў Францыю. Праз некалькі месяцаў Эдуард II змяніў бацьку на прастоле. Перш за ўсё ён вярнуў Гавестана да двара, дараваў яму тытул графа Корнуала і ажаніў са сваёй пляменніцай.

Падчас знаходжання караля ў Францыі ў 1308 годзе Гавестан фактычна кіраваў дзяржавай. Яго напышлівыя паводзіны і поспехі на турнірах выклікала ў іншых баронаў (за выключэннем Роджэра Морцімера і Х'ю Дыспенсера) нянавісць да яго. На каранацыю свайго таварыша ён з'явіўся ў абуральным уборы — каралеўскім пурпуры. Каб суняць нараканне баронаў, Эдуард адправіў Гавестана ў Ірландыю.

Вяртанне Гавестана да двара ў ліпені 1309 года справакавала новае супрацьстаянне манарха з буйнымі феадаламі. У 1311 годзе кароль пагадзіўся на вечнае выгнанне Гавестана з тэрыторыі дзяржавы. У наступным годзе Гавестан тайна вярнуўся з Фландрыі і закрыўся з каралём у замку Скарбара, дзе іх аблажылі мяцежныя бароны.

Пакуль кароль ездзіў па краіне, збіраючы армію, Гавестан здаўся на літасць графа Пембрука. Неўзабаве яго перахапіў іншы магутны феадал, граф Уорык. Ён павёз Гавестана палонным у свой фамільны замак, дзе яго забілі два валійцы, пратыкнуўшы Гавестана мячом наскрозь і абезгаловіўшы яго, калі ён паміраў, лежачы на траве. Па загадзе караля яго цела было пахавана з усімі ўшанаваннямі. Стрыечны брат караля, граф Ланкастэр, быў адданы суду як ініцыятар цкавання на Гавестана і пакараны смерцю. Ствараецца ўражанне, што Томаса Ланкастэра пакаралі смерцю адразу пасля смерці Гавестана. Гэта не так: ён пражыў яшчэ 10 гадоў, узначаліў мяцеж ужо супраць іншага фаварыта караля — Дыспенсера і быў пакараны смерцю ў 1322 годзе.

## Цікавыя факты 
* Гавестан — адзін з галоўных герояў п'есы «Эдуард II» К. Марло, якая лягла ў аснову скандальна вядомага фільма Дэрэка Джармена.
* Імя Гавестана носіць сакрэтнае оксфардскае таварыства, члены якога, па чутках, аддаюцца сексуальным оргіям.

## Літаратура 
* Hamilton, J.S. *Piers Gaveston: Earl of Cornwall 1307—1312*. Wayne State University Press, 1988.

Катэгорыя:Фаварыты англійскіх каралёў
Катэгорыя:Графы корнуалскія
Катэгорыя:Абезгалоўленыя
Катэгорыя:Фаварыты манархаў
Вінтакрыл

**Вінтакрыл** — лятальны апарат, у якога пад'ёмная сіла, неабходная для падтрымання яго ў палёце, ствараецца нясучым вінтом (вінтамі) і крылом, а цяга — паветранымі вінтамі або рэактыўнымі рухавікамі. Узлёт, завісанне, пасадку і палёт на малых скарасцях вінтакрыл ажыццяўляе як верталёт, а пасля дасягнення скорасці, пры якой становяцца эфектыўнымі аэрадынамічныя рулі, ляціць як самалёт (з выкарыстаннем пад'ёмнай сілы крыла). Канструктыўна больш складаныя і цяжкія чым верталёты. Бываюць цывільныя і вайсковыя. Выкарыстоўваюцца абмежавана.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0

## Спасылкі 
* Шрубакрыл у Вялікай савецкай энцыклапедыі

Катэгорыя:Паветраныя судны
Роберт (граф дэ Мартэн)

**Роберт, граф дэ Мартэн** (; каля 1031 — 8 снежня 1095) — адзін з паплечнікаў і брат Вільгельма Заваёўніка ад адной маці, актыўны ўдзельнік нармандскага заваявання Англіі і **1-ы граф Корнуал** (з 1066 г.).

## Біяграфія 
Роберт быў малодшым сынам Херлевы, першай, неафіцыйнай жонкі Роберта II, герцага Нармандыі, і Херлуіна дэ Кантэвіля, аднаго з ніжненармандскіх рыцараў. Такім чынам, Роберт даводзіўся Вільгельму Заваёўніку братам ад адной маці і поўнародным братам Адо, біскупу Баё. У 1055 годзе Вільгельм перадаў Роберту графства Мартэн, размешчанае на поўдзень ад Катантэна, якое гістарычна з’яўлялася апанажам для малодшых сваякоў герцагаў Нармандыі.

У 1066 годзе Роберт удзельнічаў у знакамітым савеце нармандскіх баронаў у Лільбане, на якім герцаг Вільгельм атрымаў ухваленне сваго плану арганізаваць уварванне ў Англію з мэтай набыцця англійскай кароны. Для гэтай экспедыцыі Роберт падаў 120 суднаў і стаў адным з лідараў нармандскай арміі. Ён прымаў актыўны ўдзел у бітве пры Гастынгсе і наступным заваяванні краіны нармандцамі. Неўзабаве пасля сваёй каранацыі англійскім каралём Вільгельм I падаў свайму малодшаму брату тытул графа Корнуала і вялікія зямельныя ўладанні ў паўднёва-заходняй і сярэдняй Англіі. У Корнуале Рабер заснаваў замак Лонсестан, які стаў яго рэзідэнцыяй. Паводле ацэнак, зробленых на аснове звестак «Кнігі Страшнага суда», Роберт атрымаў 793 маёнткі, з якіх большасць знаходзілася ў Корнуале, але таксама ў Іаркшыры, Нартгемптаншыры, Дэваншыры, Дорсеце, Сусексе і яшчэ парадку дзесяці графствах. Акрамя таго граф атрымаў горад-порт Певенсі на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы Англіі. Падчас кампаніі 1069—1070 гадоў («Спусташэнне Севера») Роберт узначальваў дапаможныя часткі нармандскай арміі, якія блакіравалі у раёне вусця Хамбера дацкаму флоту подступы да асноўнага тэатра баявых дзеянняў у Іаркшыры.

Роберт захаваў сімпатыю караля Вільгельма I да самай яго смерці. Незадоўга да скону караля, ён пераканаў яго прабачыць іх брата Адо, біскупа Баё, які больш за чатыры гады знаходзіўся ў турме. Пасля смерці Вільгельма Заваёўніка Роберт разам з Адо ўзначалілі паўстанне англійскіх магнатаў у 1088 годзе супраць Вільгельма II Руфуса з мэтай узвядзення на прастол нармандскага герцага Роберта Куртгёза. Падчас паўстання, з красавіка па чэрвень 1088 года, граф дэ Мартэн абараняў крэпасць Певенсі ад войскаў караля, аднак быў вымушаны падпарадкавацца і прынесці клятву вернасці Вільгельму II.

Роберт быў жанаты з **Мацільдай**, дачкой Роджэра дэ Мантгомеры, 1-га графа Шрусберы. Яны мелі некалькіх дзяцей, сярод якіх старэйшым быў **Вільгельм**, які стаў спадчыннікам свайго бацькі ў нармандскіх і англійскіх ленах у 1095 годзе, а таксама **Эма**, якая стала жонкай Гіёма IV, графа Тулузы. Роберт дэ Мартэн сканаў 8 снежня 1095 года і быў пахаваны ў манастыры Святога Грэстана ў Нармандыі.

## Літаратура 
* The Complete Peerage
* Stenton, F. Anglo-Saxon England. — Oxford, 1971

## Спасылкі 
* Графы дэ Мартэн 
* Роберт, граф дэ Мартэн 

Катэгорыя:Нармандскае заваяванне Англіі
Катэгорыя:Постаці Нармандыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Графы дэ Мартэн
Катэгорыя:Графы корнуальскія
Герцаг Мальбара

**Герцаг Мальбара** (*Duke of Marlborough*) — арыстакратычны тытул у пэрстве Англіі. Тытул быў створаны каралевай Ганнай у 1702 годзе для Джона Чэрчыля, 1-га графа Мальбара (1650-1722), найбуйнейшага военачальніка і мужа яе фаварыткі. Назва герцагства адносіцца да Мальбара ў графстве Уілтшыр. Гэта адзіны з існых брытанскіх герцагскіх тытулаў, які з XVIII стагоддзя пераходзіць па жаночай лініі. Традыцыйна рэзідэнцыяй герцагаў служыць Бленхеймскі палац.

Мальбара
Мальбара
Мальбара
Джон Элтэмскі (граф Корнуал)

**Джон Элтэмскі** — (; , замак Элтэм, цяпер — у  — , ) — другі сын караля Англіі Эдуарда II і яго жонкі Ізабелы Французскай.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1316 годзе ў замку Элтэм (Кент). У 1324 годзе Англія вяла вайну з Францыяй, і, з асцярог, што маці-францужанка можа настроіць дзяцей супраць бацькі, у Ізабелы Французскай забралі траіх малодшых дзяцей. Верагодна, выхаванне Джона даручылі Элінор дэ Клер, жонцы Х’ю Дыспенсера-малодшага. Калі ўвосень 1326 года паўстанцы ў Лондане вымусілі Элінор дэ Клер здаць Таўэр, яны прызначылі дзесяцігадовага Джона Элтэмскага захавальнікам замка і горада.

Атрымаў тытул графа Корнуала 6 кастрычніка 1328 года. У 1329 годзе падчас адсутнасці Эдуарда III, які адправіўся ў Францыю для прынясення васальнай прысягі, быў прызначаны намінальным намеснікам. Прыняў удзел у якасці камандзіра перадавога атрада ў бітве пры Хэлідан Хіл. У 1335 годзе заняў заходнюю Шатландыю. Памёр у Перце ва ўзросце 20 гадоў. Паведамленне шатландскага летапісца Джона Фордуна (*Chronica Gentis Scotorum*) пра тое, што Джон Элтэмскі быў забіты ў сварцы сваім братам Эдуардам III вельмі сумніўна. Англійскі рыцар сэр Томас Грэй у сваёй *Scalacronica* кажа толькі, што Джон Элтэм памёр «цудоўнай смерцю». Паводле паведамлення біёграфа Ізабелы Французскай Э. Уэйр, прынц памёр ад ран, атрыманых у сутычцы з шатландцамі. Пахаванне Джона Элтэмскага прайшло ў Лондане ў студзені 1337 года. Магіла знаходзіцца ў Вэстмінстэрскім абацтве.

Пасля смерці Джона Элтэмскага тытул графа Корнуала спыніў сваё існаванне.

## Сям’я 
У кастрычніку 1334 года Джон Элтэмскі атрымаў дазвол ад Папы на шлюб з Марыяй, дачкой Фердынанда IV Кастыльскага, інфанта памерла да вяселля.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Scott L. Waugh John, earl of Cornwall (1316—1336). Oxford Dictionary of National Biography. 2004
* Lineage at British Royalty/Kings of England 

Катэгорыя:Плантагенеты
Дарога Р5

Дарога  — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння ў Беларусі, якая злучае гарады Баранавічы і Іўе. Працягласць — 94 км.

Праходзіць па тэрыторыі Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці, Навагрудскага і Іўеўскага раёнаў Гродзенскай вобласці.

## Населеныя пункты 
* Брэсцкая вобласць, Баранавіцкі раён
**  Баранавічы 
**  
**   
** Кастрычніцкі
** Сталовічы
** Арабоўшчына
** Калдычава
**  Гарадзішча
** Вялікае Сяло
**  Гарадзішча
** Канюшоўчына
** Зялёная
** Мікулічы
* Гродзенская вобласць, Навагрудскі раён
** Валеўка
** Нёўда
**  , 
**  Навагрудак,  
* Іўеўскі раён
**   
** Дзяндзелішкі
** Ганчары
**  
**  Іўе

## Гл. таксама 
* Аўтамабільныя дарогі Беларусі

## Спасылкі 
* Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР

Катэгорыя:Дарогі Беларусі
Вердамічы

**Ве́рдамічы** (, ) — аграгарадок у Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Вердаміцкага сельсавета. За 15 кіламетраў на ўсход ад г.п. Свіслач, 117 км ад Гродна, 6 км ад чыгуначнай станцыі Сакі.

## Назва 
Фіксавалася відзаўскае прозвішча Вэрдамовіч.
, 1877 ]]

## Насельніцтва 
* 495 жыхароў, 210 двароў (1996)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Бібліятэка і клуб
* Амбулаторыя
* Аддзяленне сувязі

## Славутасці 
* Фрагменты былой сядзібы Талочкаў (ХІХ стагоддзе) — 
** Капліца-пахавальня
* Парк саўгаса «Вердамічы» — батанічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вердаміцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Свіслацкага раёна
Андрэа дэль Верок’я

**Андрэа дэль Верок’я** (, сапраўднае імя  — *Андрэа ды Мікеле Чоні*; 1435 ці 1436, Фларэнцыя — ) — італьянскі скульптар, жывапісец і ювелір ранняга Адраджэння.

## Біяграфія 
Вучыўся ў ювеліра Верок’я, імя якога ўзяў сабе. Зазнаў уплыў  і . Майстэрня Верок’я ў Фларэнцыі была цэнтрам мастацкага жыцця.

У эпоху Ранняга Адраджэння мастакі працавалі амаль выключна па заказах. Вось чаму ў гэты час і была гэтакай вялікай роля мецэнатаў. Гэтая практыка асабліва распаўсюдзілася ў Фларэнцыі XV стагоддзя, дзе мастацкія майстэрні ажыццяўлялі любыя пажаданні заступнікаў (вытворчасць посуду, архітэктурныя праекты і многае іншае). Вучань, які жадаў стаць мастаком, спачатку паступаў чаляднікам да майстра і толькі пасля шасці гадоў навучання мог заснаваць ўласную майстэрню. Андрэа дэль Верок’я спецыялізаваўся на скульптуры, але часам звяртаўся і да жывапісу. З яго майстэрні выйшлі Леанарда да Вінчы, П. Перуджына і Сандра Бацічэлі.

Верок’я славіўся непераўзыдзеным дэкаратарам і рэжысёрам прыдворных святкаванняў. Гэтыя практычныя навыкі, успрынятыя ад настаўніка, спатрэбіліся Леанарда ў будучыні.

У 1482 годзе Верок’я з’ехаў у Венецыю для працы над коннай статуяй кандацьера Барталамеа Калеоне. Мастак памёр там у 1488 годзе, не завяршыўшы .

## Творчасць 
Выканаў шэраг твораў на заказ сям’і Медычы (надмагілле Джавані і , 1472; статуя «», 1473—1475; «», бюст Джуліяна Медычы, абедзве каля 1475), якія вылучаюцца арыстакратычнай вытанчанасцю, крохкай гармоніяй ліній і аб’ёмаў. Аўтар кампазіцыі «Нявер’е Фамы» (1476—1483) на фасадзе будынка Арсанмікеле ў Фларэнцыі, помніка кандацьеру Барталамеа Калеоне (1479—1483) у Венецыі. Жывапіс Верок’я вызначаецца дакладнасцю малюнка, дасканалай мадэліроўкай формаў, панарамнасцю пейзнажных фонаў («Мадонна», каля 1470; «», пасля 1470, у сааўтарстве з Леанарда да Вінчы).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скульптары Італіі
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Скульптары Адраджэння
Катэгорыя:Мастакі Адраджэння
Пётр Сямёнавіч Пішчымука

**Пётр Сямёнавіч Пішчыму́ка** (, , Палтаўская губерня, Расійская імперыя — ) — савецкі вучоны ў галіне арганічнай хіміі. Член-карэспандэнт АН БССР (1940), доктар хімічных навук (1939), прафесар (1917).

## Біяграфія 
Скончыў Новаалександрыйскі сельскагаспадарчы інстытут (1904), Брэслаўскі ўніверсітэт (1914). З 1904 у Новаалександрыйскім, з 1916 — у Харкаўскім сельскагаспадарчым інстытутах, у 1928—1933 — загадчык аддзела Інстытута лясной гаспадаркі ў Харкаве, у 1943—1950 і 1957—1963 — загадчык кафедры Харкаўскага сельскагаспадарчага інстытута.

## Навуковы ўклад 
Устанавіў, што пры зброджванні амінакіслот дражджавымі і плесневымі грыбкамі атрымліваюцца як прамежкавыя прадукты спірты і складаныя эфіры. Распрацаваў сінтэз алкалоіду гардэніну.

### Асноўныя працы 
* Материалы к вопросу об анализе живицы // Лесохимическая промышленность. — 1934. — № 8(20) (разам з Л. І. Каркузакі)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Пётр Сямёнавіч Пішчымука ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Украіны
Катэгорыя:Выпускнікі Уроцлаўскага ўніверсітэта
Нартгемптаншыр

**Нартге́мптаншыр** () — цырыманіяльнае неметрапольнае графства ў цэнтры Англіі. Уваходзіць у склад рэгіёна Іст-Мідлендс. Сталіца і найбуйнейшы горад — Нартгемптан. Насельніцтва 647 тыс. чалавек (33-е месца сярод цырыманіяльных і 16-е месца сярод неметрапольных графстваў; даныя 2004 г.).

## Геаграфія 
Агульная плошча тэрыторыі — 2&nbsp;364 км² . Мяжуе на ўсходзе з Кембрыджшырам, на паўднёвым усходзе з Бедфардшырам, на поўдні з  Бакінгемшырам, на паўднёвым захадзе з Оксфардшырам, на захадзе з Уорыкшырам, на паўночным захадзе з Лестэршырам, на поўначы з Ратлендам.

## Адміністрацыйны падзел 
## Літаратура 
* 
* .
* 

## Спасылкі 
* 1894/5 description 
* Перапіс насельніцтва Англіі і Уэльса 2011 года.
* 


Катэгорыя:Графствы Англіі
Нацыянальны парк Рэдвуд

**Нацыянальны парк «Рэдвуд»** — нацыянальны парк у штаце Каліфорнія, ЗША. Знаходзіцца на поўнач ад Сан-Францыска. Створаны 2 кастрычніка 1968 года, калі прэзідэнт Ліндан Джонсан падпісаў указ аб стварэнні Нацыянальнага парка «Рэдвуд» агульнай плошчай 23 500 га. У яго ўвайшлі тры паркі секвой узроўню штата — Джедэдзі-Сміт, Дэль-Нортэ і Прэры-Крык. У 1978 годзе Кангрэс ЗША прыняў рашэнне пашырыць плошчу нацыянальнага парку на 19 400 га. Пакрыты старажытнымі лясамі секвоі.

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі ЗША
Тэмпера

Спас са Звянігарадскага чына. Андрэй Рублёў. XIV—XV ст.]]
**Тэ́мпера** (, ад лацінскага *temperare* — змешваць фарбы) — фарбы, прыгатаваныя на аснове сухіх парашковых натуральных пігментаў і/ці іх сінтэтычных аналагаў. Звязуючым рэчывам тэмперных фарбаў служаць эмульсіі — натуральныя (разведзены вадой жаўток курынага яйка, сок раслін, рэдка — толькі ў фрэсках — нафта) ці штучныя (высыхаючыя алеі ў водным растворы клею, палімеры).

Тэмперны жывапіс разнастайны паводле прыёмаў і фактуры, ён уключае ў сябе як пісьмо тонкім слоем, лесіроўкамі, так і густое пастознае пісьмо.

Тэмперныя фарбы — адны з найстаражытнейшых. Да вынаходніцтва алейных фарбаў аж да XV—XVII стагоддзяў тэмперныя фарбы былі асноўным матэрыялам станковага жывапісу. Гісторыя выкарыстання тэмперных фарбаў налічвае больш за 3 тысячы гадоў. Так, знакамітыя роспісы саркафагаў старажытнаегіпетскіх фараонаў выкананы тэмпернымі фарбамі. Тэмперным быў станковы жывапіс візантыйскіх майстроў.

Цяпер прамысловым спосабам вырабляюць два віды тэмперы: казеінава-масляная (звязуючым з’яўляецца водны раствор казеіну з дабаўкамі), полівінілацэтатная (ПВА, звязуючы — эмульсія сінтэтычнай полівінілацэтатнай смалы) і акрылавая (звязуючы сродак — дысперсія на аснове поліакрылатаў). Тэмпера на аснове ПВА больш простая ў выкарыстанні, разводзіцца вадой, не жаўцее, але яе істотны недахоп заключаецца ў тым, што яна мае тэндэнцыю да растрэсквання. У сувязі з гэтым даўгавечнасць рэстаўрацыі, выкананай тэмперай з ПВА, заўсёды выклікае вялікія сумненні. Падчас высыхання тэмпера змяняе тон і колер, паверхня твораў, выкананых у гэтай тэхніцы матавая, аксаміцістая. Казеінава-масляная і акрылавая тэмперы такіх нараканняў не выклікаюць.

Высахшая фарба вадаўстойлівая, таму тэмпера выкарыстоўваецца ў манументальным жывапісе. У гандлёвай сетцы прапануецца шырокі асартымент сухіх пігментаў для самастойнага прыгатавання з іх тэмперных фарбаў; тэмпера, прыгатаваная самім мастаком па нескладаных тэхналогіях непасрэдна перад яе выкарыстаннем у працы, з’яўляецца найбольш якасным і даўгавечным фарбавым матэрыялам, што пацвяржаецца практыкай на працягу стагоддзяў.

Тэмпера па леўкасу на драўлянай аснове з выкарыстаннем натуральных пігментаў — традыцыйная тэхніка іканапісу, дзе яна выкарыстоўваецца прыгатаванай на жаўтку ці сумесі жаўтка з вараным алеем ці алейным лакам. Па ўвільготненай тынкоўцы тэмперай з старажытных часоў выконваюцца насценныя роспісы.

## Спасылкі 
* Рэцэпты прыгатавання натуральных тэмперных фарбаў з мінералаў 

Катэгорыя:Жывапісныя тэхнікі
Мыс Флігелі

**Мыс Флігелі** — паўночна-ўсходні ўскраек вострава Рудольфа ў Паўночным Ледавітым акіяне, уваходзіць у архіпелаг Зямля Франца-Іосіфа (Расія, Архангельская вобласць).

Названы ў гонар аўстрыйскага картографа Аўгуста фон Флігелі (1811—187). Адкрыты 12 красавіка 1874 г. аўстрыйскай палярнай экспедыцыяй на караблі «Тэгетгоф» пад кіраўніцтвам Паера і Вейпрэхта; першымі людзьмі, якія пабывалі ў гэтым месцы, сталі матрос Антоніа Заніновіч, мічман Эдуард Арол і начальнік экспедыцыі Юліус Паер.

Катэгорыя:Мысы Еўропы
Чалюскін (мыс)

**Чалюскін** або **мыс Усходне-Паўночны**, ці **мыс Чалюскіна** — паўночны ўскраек (мыс) паўвострава Таймыр і самы паўночны мацерыковы пункт Еўразіі. Упершыню яго дасягнулі ўдзельнікі 2-й Камчацкай (Вялікай Паўночнай) экспедыцыі — штурман Сямён Чалюскін разам з казакамі Фафанавым і Гарохавым у 1742 годзе. Да 100-годдзя экспедыцыі мыс перайменаваны Рускім геаграфічным таварыствам з мыса Усходне-Паўночны ў мыс Чалюскін.''''''

У 1878 годзе мыс Чалюскін наведаў шведскі даследчык Арктыкі Нільс Адольф Эрык Нордэншэльд, а ў 1893 — нарвежскі даследчык Фрыцьёф Нансен змог першым абагнуць яго. У 1932 годзе экспедыцыя Арктычнага інстытута пад кіраўніцтвам Рудольфа Самойлавіча на ледаколе «Сямён Дзяжнёў» на мысе Чалюскін пабудавала палярную станцыю. Другую зімоўку ўзначаліў Іван Папанін, які пашырыў станцыю да абсерваторыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Краснаярскага края
Роберт Д’ябал

'''Роберт I (II) Д'ябал** (), ён жа **Роберт Цудоўны''' (), каля 1000 — ) — граф Іемуа ў 1026—1027 гадах, герцаг Нармандыі з 1027 года, малодшы сын герцага Рычарда II Добрага.

## Біяграфія 
Роберт I уступіў на прастол у 1027 годзе пасля смерці свайго старэйшага брата Рычарда III, якога ён, як казалі, атруціў. Перш за ўсё, сутыкнуўшыся з сумным становішчам маёмасці Руанскага сабора, ён задумаў вярнуць шматлікія землі іх першапачатковым уладальнікам. Роберт Цудоўны дараваў многім абацтвам граматы, якімі пацвярджаліся іх правы на маёмасць, або вярталася страчанае раней маёмасць. Такія акты былі выдадзены, у прыватнасці, абацтву ў Фекане і Фантэнельскаму абацтву, а таксама Руанскаму сабору. Дадаткова герцаг падахвочваў сваіх васалаў на аналагічныя ўчынкі.

Роберту прыйшлося весці барацьбу з мяцежнымі васаламі; затым ён аднавіў графа фландрскага Балдуіна IV, выгнанага ўласным сынам, аказаў дапамогу французскаму каралю Генрыху I у барацьбе з яго маці Канстанцыяй, уціхамірыў графа Ода Шампанскага, прымусіў герцага Алена Брэтонскага прызнаць яго вярхоўную ўладу.

Жадаючы прынесці пакаянне ў сваіх злачынствах, Роберт здзейсніў паломніцтва па святых мясцінах: прайшоў усю Францыю, Італію, доўгі час прабыў у Рыме і праз Канстанцінопаль дайшоў да Іерусаліма; на зваротным шляху памёр у Нікеі ў 1035 годзе.

Яго спадчыннікам адзіны (незаконны) сын яго, знакаміты Вільгельм I Заваёўнік.

## Легенда 
Паводле сярэднявечнага падання, душа Роберта II яшчэ да яго нараджэння была прысвечана д'яблу. Знішчыць дзеянне гэтага праклёну, як праракаў герцагу нейкі святы эрэміт, можна толькі даўшы і выконваючы зарок маўчання і харчуючыся разам з сабакам. На працягу свайго жыцця герцаг Роберт насіў мянушкі як «Цудоўны», так і «Д'ябал». Па сюжэтах легенд пра Роберта II французскі кампазітар Джакама Меербер стварае ў 1831 годзе оперу Роберт-Д'ябал (*Robert le diable*).

## Шлюб 
Звесткі пра шлюбы ў першакрыніцах адсутнічаюць

## Дзеці 
* з Эрлевай (Арлетай)
** Адэлаіда Нармандская, аднак існуюць сумневы ў гэтым, улічваючы прамое сведчанне Роберта дэ Тарыньі, што Адэлаіда не з'яўлялася дачкой Герлевы..
** Вільгельм I Заваёўнік

## Генеалогія 
thumb|600px|center|Храналагічнае дрэва Вільгельма I

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Герцагі нармандскія
Катэгорыя:Графы іемуаскія
Лінолевая кіслата

**Лінолевая кіслата** — ненасычаная вышэйшая карбонавая кіслата з неразгалінаваным ланцугом і дзвюма ізаляванымі двайнымі сувязямі, С18Н32О2. Адносіцца да незаменных тлустых кіслот.

Бясколерная масляністая вадкасць. Тэмпература плаўлення −11 °C, тэмпература кіпення 182 °C. Шчыльнасць 0,903 г/см³ (пры тэмпературы 20 °C). Раствараецца ў арганічных растваральніках. На паветры паступова акісляецца. Рэакцыі, характэрныя карбонавым кіслотам і этыленавым вуглевадародам.

Лінолевая кіслата ў выглядзе трыгліцэрыдаў уваходзіць у склад раслінных алеяў, (сланечнікавага, ільнянога, канаплянага, соевага, перылавага і інш.). У вышэйшых раслін лінолевая кіслата ўтвараецца з алеінавай кіслаты.

## Выкарыстанне 
Трыгліцэрыды лінолевай кіслаты ўжываюцца ў вытворчасці лакаў, фарбаў, пакосту, эмаляў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Незаменимые жирные кислоты  — Артыкул на сайце ХиМиК.ру
* 

Катэгорыя:Карбонавыя кіслоты
Катэгорыя:Тлустыя кіслоты
Артыкулы Канфедэрацыі

**Артыкулы Канфедэрацыі**, поўная назва **Артыкулы Канфедэрацыі і Вечнага Саюза** ()) — дакумент, прыняты 15 лістапада 1777 года Другім Кантынентальным Кангрэсам. Паводле Артыкулаў ЗША ператвараліся з саюза незалежных дзяржаў у канфедэрацыю. Лічыцца першым праектам Канстытуцыі Злучаных Штатаў. Паводле Артыкулаў за Кангрэсам і Камітэтам Штатаў замацоўваліся некаторыя абавязкі: арганізацыя арміі, вядзенне вайны, дыпламатычных адносіны, арганізацыя паштовай сувязі паміж штатамі, чаканка грошай і іншае. Таксама вызначалася сістэма ўрэгулявання канфліктаў паміж штатамі і прыняцця новых штатаў у склад Канфедэрацыі.

## Этапы распрацоўкі і ратыфікацыі Артыкулаў Канфедэрацыі 
* 11 чэрвеня 1776 г. — Кантынентальны Кангрэс вырашыў стварыць камітэт распрацоўкі праекта канфедэрацыі калоній.
* 12 чэрвеня 1776 г. — Гэты камітэт пачаў працаваць.
* 12 ліпеня 1776 г. — Першы чарнавы праект Артыкулаў Канфедэрацыі распрацаваны і прадстаўлены Кангрэсу.
* 15 лістапада 1777 г. — Кантынентальны Кангрэс прыняў Артыкулы Канфедэрацыі.
* 17 лістапада 1777 г. — Артыкулы Канфедэрацыі перададзены штатам для вырашэння іх лёсу.
* 26 чэрвеня 1778 г. — Вырашана дапрацаваць Артыкулы.
* 27 чэрвеня 1778 г. — Першы дапрацаваны варыянт забракаваны, пачалася распрацоўка другога варыянта.
* 9 ліпеня 1778 г. — Другі дапрацаваны варыянт падпісалі 8 штатаў: Нью-Гэмпшыр, Масачусетс, Род-Айленд, Канектыкут, Нью-Ёрк, Пенсільванія, Вірджынія і Паўднёвая Караліна.
* 21 ліпеня 1778 г. — Ратыфікацыя дакумента дэлегатамі Паўночнай Караліны.
* 24 ліпеня 1778 г. — Ратыфікацыя дакумента дэлегатамі Джорджыі.
* 26 лістапада 1778 г. — Ратыфікацыя дакумента дэлегатамі Нью-Джэрсі.
* 5 мая 1779 г. — Ратыфікацыя дакумента дэлегатамі штата Дэлавэр.
* 1 сакавіка 1781 г. — Ратыфікацыя дакумента дэлегатамі штата Мэрыленд. Артыкулы пачынаюць дзейнічаць дэ-юрэ.
* 21 лютага 1787 г. — Кангрэс ухваліў план правядзення Канвенцыі ў Філадэльфіі па распрацоўцы Канстытуцыі ЗША.
* 4 сакавіка 1789 г. Прынята Канстытуцыя ЗША. Яна замяняе сабой Артыкулы Канфедэрацыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Андрэй Берастоўскі*. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. — Мінск: выдавец А. М. Вараксін, 2019. — 176 с. — 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:Права
Новадзевяткавічы

**Новадзевя́ткавічы** (, ) — аграгарадок у Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Новадзевяткавіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 29 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Слонім, за 177.

## Насельніцтва 
* 2000 год — 624 жыхары, 227 двароў.

## Славутасці 
* Сядзібна-паркавы комплекс Слізняў, Новадзевяткавічы
* Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла
* Капліца-пахавальня
* Капліца-пахавальня
* Каталіцкія могілкі

Новадзевяткавічы. Касцёл Сьвятых Пятра і Паўла са званіцай (01).jpg|Касцёл Святых Пятра і Паўла са званіцай
Новадзевяткавічы. Капліцы-пахавальні (01).jpg|Капліца-пахавальня 
Новадзевяткавічы. Капліцы-пахавальні (04).jpg|Капліца-пахавальня 
Новадзевяткавічы. Капліцы-пахавальні (12).jpg |Каталіцкія могілкі

## Вядомыя асобы 
* Уладзіслаў Дзмітрыевіч Блізнюк (нар. 1999) — беларускі баскетбаліст.

## Спасылкі 
* СТВ: Деревня Новодевятковичи Слонимского района 
* Slizieniai

Катэгорыя:Новадзевяткавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слонімскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Нацыянальны парк Алімпік

**Нацыянальны парк Алімпік** () — нацыянальны парк ЗША, размешчаны на паўночным захадзе штата Вашынгтон, на паўвостраве Алімпік. Заснаваны ў 1938 годзе. Нацыянальны парк знакаміты разнастайнасцю біялагічных відаў. Дзякуючы працяглай ізаляцыі паўвострава ад шырокіх мацерыковых прастор тут сфарміравалася ўнікальная флора і фаўна. Да гэтага часу тут сустракаюцца 15 эндэмічных відаў жывёл і 8 эндэмікаў з царства раслін.

Яшчэ адна адметная рыса парку — разнастайнасць раслінных супольнасцяў на параўнальна невялікай тэрыторыі (3735 км²). На тэрыторыі парку — азёры, некранутыя лясы, альпійскія лугі, больш за 60 леднікоў, месцы пражывання дзікіх жывёл, участак узбярэжжа Ціхага акіяна (у берагавой частцы размешчаны пляжы і тры індзейскія рэзервацыі), а ў цэнтральнай частцы знаходзяцца горы Алімпік. Гэты горны хрыбет дасягае вышыні 2400 метраў, дзеліць парк на заходнюю і ўсходнюю часткі, і з'яўляецца вызначальным фактарам у адрозненні кліматычных умоў на захадзе і на ўсходзе. У заходняй частцы парку расце дажджавы лес і выпадае найбольшая ў краіне колькасць ападкаў, а на ўсходнім участку пераважае параўнальна сухі клімат (на Заходнім узбярэжжы ЗША параўнальны толькі з кліматам паўднёвай Каліфорніі).

У 1976 годзе гэты парк стаў Міжнародным біясферным запаведнікам, а ў 1981 годзе ўвайшоў у спіс Сусветнай спадчыны.

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі ЗША