open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Звышструктура

**Звышструкту́ра** — структура ўпарадкаванага сплаву, у якой атамы рознага гатунку правільна чаргуюцца, утвараючы перыядычную рашотку з перыядам, які перавышае перыяды крышталічных рашотак матэрыялаў, што ўтвараюць сплаў.

Утварэнне звышструктуры адбываецца пры тэмпературы, ніжэйшай за пэўнае значэнне (гл. тэмпература ўпарадкавання), калі атамам дадзенага гатунку энергетычна выгадна быць абкружанымі атамамі іншага гатунку. Часта звышструктура ўтвараецца ў выніку фазавага пераходу 2-га роду.

Прыкладамі звышструктур з'яўляюцца β-латунь, у якой атамы медзі і цынку ў цалкам упарадкаваным стане займаюць пазіцыі ў вяршынях і цэнтрах кубічных каморак, а таксама сплавы з складам, блізкім да медзь-берылій, медзь-паладый, серабро-магній, жалеза-алюміній, золата-цынк і інш.

## Літаратура 
* Эпштэйн Э. М. Сверхструктура //  С.453.

Катэгорыя:Фізіка
Катэгорыя:крышталяграфія
Катэгорыя:дыфракцыя
Аляксандра Рыгораўна Бергман

**Аляксандра Рыгораўна Бергман** (у дзявоцтве **Кучкоўская**; падпольныя псеўданімы: *Зіна; Женя; Стаха; Малеўская*; ,  — , ) — беларуская і польская гісторык, публіцыстка. Член КПЗБ з 1925 года.

## Біяграфія 
Вучылася ў партшколах пры ЦК КПЗБ і ЦК ПАРП. Сакратар падпольных акруговых камітэтаў КСМЗБ у Гродне, Вільні, Брэсце, Баранавічах, Беластоку. Дэлегат I з’езда КПЗБ (1928). У 1931 годзе стала членам Краявога Сакратарыята ЦК КПЗБ.

У 1934 годзе накіравана ў БССР, працавала намеснікам сакратара парткама завода «Гомсельмаш». Арыштавана ў 1935 годзе, абвінавачаная ў шпіянажы і контррэвалюцыі. 10 гадоў знаходзілася ў зняволенні.

У 1946 годзе ў рамках праграмы рэпатрыяцыі перасялілася ў ПНР. Рэабілітавана ў 1956 годзе.

## Навуковая і публіцыстычная дзейнасць 
Працавала ў часопісе «Życie Partii» Даследавала гісторыю КПЗБ, БСРГ, перыядычны друк («Наша ніва», «Вольны сцяг», «Змаганне»). Аўтарка манаграфій і артыкулаў пра грамадска-палітычных дзеячаў Заходняй Беларусі ў міжваенны перыяд — А. Луцкевіча, Б. Тарашкевіча, У. Самойлу, І. Дварчаніна, Л. Родзевіча, В. Харужую, С. Рак-Міхайлоўскага, М. Перавалоцкага і іншых.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты СССР
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Родль і партнёры

**«Родль і партнёры»** — міжнародная кансультацыйная кампанія. Займаецца аўдытам, падатковымі кансультацыямі, юрыдычнымі паслугамі.

Створана ў 1977 годзе доктарам Берндам Родалем у Нюрнбергу (Германія). Станам на 2008 год, колькасць супрацоўнікаў каля 3000 у 80 філіялах па ўсім свеце, у асноўным у Германіі, Расіі, ва Усходняй Еўропе, у Азіі і ЗША. З 2007 года філіял кампаніі «Родль і партнёры» ёсць і ў Беларусі.

Станам на 2008 год, у офісе кампаніі ў Мінску працуе каманда юрыстаў, падатковых кансультантаў і аўдытараў, а таксама дапаможны офіс. Кліенты прадпрыемства — у асноўным вялікія і сярэднія нямецкія кампаніі і міжнародныя канцэрны.

Спіс краін з філіяламі, станам на 2008 год: Аўстрыя, Беларусь, Бельгія, Балгарыя, Боснія і Герцагавіна, Бразілія, Венгрыя, В’етнам, Германія, Ганконг, Індыя, Інданезія, Італія, Іспанія, Катар, Кітай, Карэя, Латвія, Літва, Малайзія, Малдавія, ААЭ, Польшча, Расія, Румынія, Сінгапур, Славакія, Славенія, ЗША, Тайланд, Турцыя, Украіна, Францыя, Харватыя, Чэхія, Швейцарыя, Швецыя, Эстонія.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* www.roedl.de — афіцыйны сайт
* www.roedl.by — афіцыйны сайт у Беларусі

Катэгорыя:Кампаніі
Алешына

**Алешына**:
* Вольха (Алешына)
* Міні-ГЭС «Алешына»
## Прозвішча 
* Раіса Рыгораўна Алешына — беларускі мастак

## Тапонім 
* Алешына (Пастаўскі раён)
Людовік VII Малады

**Людовік VII Малады** ( 1120 — 1180) — французскі кароль (1137—1180). Сын Людовіка VI, караля Францыі з дынастыі Капетынгаў, і Адэлаіды, дачцэ Гумберта ІІ, з савойскай дынастыі.

## Жыццяпіс 
Як малодшы сын каралеўскі, Людовік з дзяцінства быў прыгатаваны да духоўнага жыцця. Па выпадковай смерці свайго старэйшага брата Філіпа застаўся неспадзяваным пераемнікам стальца. Каранаваны ў Рэймсе 25 кастрычніка 1131, пры ўдзеле Папы рымскага Інакенція ІІ. Быў набожным чалавекам, характарызаваўся астэтычнасцю і простадушнасцю, па сваёй натуры быў меланхалічнай асобай. Пасля смерці свайго бацькі, паўторна каранаваны ў Буржы.

22 ліпеня ажаніўся з Элеанорай Аквітанскай. У пасаг атрымаў Аквітанскае княства. Працягваў весці палітыку свайго бацькі, але без такой энергічнасці. Незадавалёныя ўладаром Арлеан і Пуацье ўзнялі бунт. Малады кароль таксама ўвайшоў у канфлікт з папай Інакенціям ІІ, пасадзіўшы на пасаду архібіскупа Буржа, свайго канцлера Кадурца, калі Папа гарантаваў гэту пасаду свайму паплечніку П’еру Шартэ. Людовік не пусціў Шартэ ў горад, з-за чаго атрымаў ад Інакенція папскі інтэрдыкт на ўсё каралеўства.

Таксама Людовік уступіў у канфлікт з Тыбальдам ІІ Шампанскім. Вынікам канфлікту стала паражэнне Шампанскага графства і ўключэнне яго ў склад Францыі. Людовік асабіста кіраваў узяццем і спаленнем горада Вітры.

### Другі крыжовы паход 
У 1145 масульмане захапілі Эдэскае графства, гэта выклікала шок у Еўропе. Папа Яўген ІІІ аб’явіў крыжовы паход, да паходу далучыўся і Людовік. У 1147 ён выправіўся з Меца, накіроўваючыся да Святой Зямлі, разам з жонкай і невялікай арміяй. Прыбыўшы ў Малую Азію, армія крыжакоў была разбіта сельджукамі, уцалеўшая французская армія дайшла да Антыёхіі. Князь Антыёхіі, Рамуальд дэ Пуацье, дзядька Элеаноры, угаварваў адказацца ад паходу ў Іерусалім, і дапамагчы яму здабыць Алепа. Пры гэтым Людовік падазраваў Элеанору ў змене з Пуацье і неўзабаве ён пакінуў горад. Разам з нямецкім каралём Конрадам ІІІ і каралём Іерусаліма Балдуімам ІІІ пачаў непаспяховую аблогу Дамаска, якая скончылася адступленнем крыжакоў і заканчэннем крыжовага пахода. У 1149 Людовік вярнуўся ў Францыю.

### Вяртанне на Радзіму 
Адзіным вынікам паходу стаў дэфіцыт каралеўскай казны, страта значнай часткі рыцараў, а таксама пагаршэнне шлюба паміж Людовікам і Элеанорай. У марце 1152 шлюб быў ануляваны. Неафіцыйнай прычынай была змена Элеаноры, у хуткім часе Элеанора выйшла за Генрыха ІІ, які ў 1154 стаў каралём Англіі. У тым жа годзе Людовік ажаніўся з Канстанцыяй, дачкою караля Кастыліі Альфонса VII. Шлюб таксама не прынёс Людовіку наследніка мужчынскага полу. Канстанцыя памерла ў 1160. Праз некаторы час кароль ажаніўся трэці раз з Адэлью з Шампаніі, якая нарадзіла яму спадчыніка Філіпа ІІ Аўгуста.

## Гл. таксама 
* Гісторыя Францыі
* Другі крыжовы паход

Катэгорыя:Крыжакі
Катэгорыя:Постаці другога крыжовага пахода
Катэгорыя:Каралі французскія
Катэгорыя:Капетынгі
Эфект Рамана

**Эфе́кт Ра́мана** (**камбінацы́йнае рассе́янне святла́**) — рассейванне святла рэчывам, якое суправаджаецца змяненнем даўжыні хвалі святла.

Эфект звязаны з ваганнем і вярчэннем малекул рэчыва. Быў адкрыты ў 1928 годзе  і Л. І. Мандэльштамам на крышталях і Ч. Раманам і  на вадкасцях.

Эфект камбінацыйнага рассеяння святла выяўляецца ў тым, што ў спектры рассеянага святла з’яўляюцца спектральныя лініі, якія адсутнічаюць у падаючым святле. Колькасць і месца знаходжання (частата) гэтых ліній адпавядае малекулярнай будове рэчыва.

## Спектр камбінацыйнага рассейвання 
;Лініі-спадарожнікі**

Спектр камбінацыйнага рассеяння, у адрозненне ад , змяшчае, акрамя падаючага святла з частатой , лініі , якія называюцца **спадарожнікі'*.

Спектральныя лініі-спадарожнікі суправаджаюць кожную спектральную лінію першаснага святла.

Зрух спадарожнікаў па частаце адносна першаснай лініі характарызуе рассейваючае рэчыва і роўны ўласным частотам малекулярных ваганняў.

Спадарожнікі ўяўляюць сабой дзве групы ліній, размешчаных сіметрычна адносна лініі першаснага святла. Спадарожнікі, зрушаныя ў чырвоны (даўгахвалевы) бок адносна першапачатковай лініі называюцца «чырвонымі» (ці стоксавымі), а зрушаныя ў фіялетавы (караткахвалевы) — «фіялетавымі» (антыстоксавымі).

З павелічэннем тэмпературы інтэнсіўнасць антыстоксавых спадарожнікаў хутка павялічваецца.

Квантавая тэорыя тлумачыць камбінацыйнае рассейванне святла як працэс, які складаецца з двух звязаных паміж сабой актаў: паглынання фатона частаты  і выпускання фатона з частатой . Энергія малекулы не можа прымать толькі пэўныя значэнні. Малекула можа знаходзіцца на пэўных энергетычных узроўнях — асноўным і ўзбуджаным. Энергія ўзбуджанага ўзроўня больш за энергію асноўнага на ΔЕ. Калі фатон з энергіяй hν паглынаецца малекулай, якая знаходзіцца на асноўнам узроўні, яна пераходзіць на ўзбуджаны і паглынае частку энергіі фатона. Выпушчаны фатон мае энергію  і частату . Фатон зрушваецца ў чырвоны бок. Калі малекула знаходзіцца на ўзбуджаным уроўні, выпушчаны фатон зрушваецца ў фіялетавы бок. З павелічэннем тэмпературы колькасць узбуджаных малекул павялічваецца, павялічваецца інтэнсіўнасць антыстоксавых спадарожнікаў.

Частоты  — частоты вагальных або круцільных рухаў малекулы. Такім чынам, частоты спадарожнікаў з’яўляюцца камбінацыямі частот падаючага святла і ўласных частот малекулы. Таму і рассейванне называюць камбінацыйным. Па частотах спадарожнікаў можна вызначаць, якое рэчыва рассейвае святло. Гэтым займаецца . Раманаўскі эфект назіраецца ў рассеяным святле ад ўзору, а не ў спектры паглынання узорам святла. Таму раманаўская спектраскапія не патрабуе спецыяльнай падрыхтоўкі ўзору і неадчувальная да палос паглынання. Гэта ўласцівасць раманаўскай (КР) спектраскапіі палягчае працэс непасрэднага вымярэння ў цвёрдых, вадкіх і газападобных асяроддзях, а таксама вымярэння праз празрыстыя матэрыялы, напрыклад, шкло, кварц, пластмасу.

## Літаратура 
* 
* Рамана эффект //  — С. 252.
*  
* *Барсуков О. А., Ельяшевич М. А.'' Основы атомной физики — М.: Научный мир, 2006.

Катэгорыя:Рассейванне святла
Катэгорыя:Спектраскапія
Катэгорыя:Квантавая оптыка
Катэгорыя:Атамная фізіка
Нікасія

**Нікасі́я** (, ) — горад на Кіпры, сталіца і буйнейшы горад краіны.

Нікасія — гандлёвы і прамысловы цэнтр. У горадзе — 2 сучасныя гандлёвыя комплексы, крамы, рэстараны, забаўляльныя комплексы. У горадзе развіта тэкстыльная, гарбарная, ганчарная вытворчасць, вытворчасць пластмасы і іншай прадукцыі. Побач знаходзяцца медныя шахты. У Нікасіі — Універсітэт Кіпра і 4 іншыя універсітэты.

## Гісторыя 
[thumb|злева|250px|Былы [Сабор Святой Сафіі, Нікасія|сабор Св. Сафіі, пераўтвораны ў XVI стагоддзі ў мячэць Селімэ, у турэцкім сектары Нікасіі. На пярэднім плане бачная падзяляльная лінія.]]
Сляды першых пасяленцаў прасочваюцца з 3900 г. да н.э. Сам горад заснаваны каля XI—VII стагоддзя да н.э. (названы Ледра, затым Лефкатэон; сучасная назва прыкладна з XIII стагоддзя н. э.). Уяўляў сабой старажытнагрэчаскую горад-дзяржаву. У эліністычны перыяд (прыкладна ў 330 годзе да н.э.) горад страціў сваё значэнне і ператварыўся ў невялікую вёсачку. У 965 годзе візантыйцы робяць горад цэнтрам фемы Кіпр. У 1191 годзе англійскі кароль-крыжак Рычард I Львінае Сэрца заваёўвае горад і перадае яго ў 1192 годзе Гі дэ Лузіньяну. Горад становіцца сталіцай Кіпрскага каралеўства. Менавіта ў гэты перыяд горад атрымаў назву Нікасія. У 1489—1571 гг. горад пад уладай венецыянцаў. У 1571—1878 гг. пад уладай туркаў. У 1878—1960 гг. пад уладай англічан. У 1960 годзе горад становіцца сталіцай незалежнай Рэспублікі Кіпр.

У выніку ўварвання турэцкіх войскаў у 1974 годзе і абвяшчэння Турэцкай Рэспублікі Паўночнага Кіпра горад быў падзелены на турэцкую і грэчаскую часткі. Мяжа паміж імі, якая ахоўваецца войскамі ААН, праходзіць прама па гістарычным цэнтры горада і праз галоўную гандлёвую вуліцу Ледра. Паўночная (турэцкая) частка Нікасіі з'яўляецца сталіцай самаабвешчанай ТРПК і называецца **Лефкоша**.

3 красавіка 2008 года распачаты працы па дэмантажы сцяны, якая падзяляе горад на дзве часткі.

## Геаграфія і клімат 
Нікасія размешчана на шырокай раўніне ў цэнтры Кіпра Месаарыі, паміж горнымі хрыбтамі Троадас і Кірэнія. Нікасія знаходзіцца непадалёк ад ракі Акакі.

Клімат Нікасіі з'яўляецца міжземнаморскім з рысамі паўпустыннага (Класіфікацыя кліматаў Кёпена: *BSh*). Наяўнасць цёплай зімы і гарачага сухога лета выключаюць развіццё горада ў аграрным плане. Ападкаў выпадае ўсяго 300 мм, што робіць Нікасію адным з найбольш засушлівых (і гарачых) гарадоў узбярэжжа Міжземнага мора.

## Славутасці 
Гатычны сабор Св. Сафіі (XIII—XIV стагоддзя), цэрквы Маці Божай, ансамбль рынку (гатычная базіліка, пашырана ў 14-16 стст.), «Брама Фамагусты» (16 ст.), сабор Св. Іаана (перабудаваны ў 1665; цыкл роспісаў — каля 1730), архіепіскапскі палац (1950-59).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Кіпра

Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Секс без пранікнення

**Секс без пранікнення** (таксама **непранікальны секс**; ) — форма сексуальнай актыўнасці без палавога пранікнення. Аднак асобныя яе віды, такія як аральны секс або стымуляцыя пальцамі, могуць уключаць элементы пранікнення. Звычайна ён выключае пранікальныя формы вагінальнага, анальнага або аральнага сексу, але можа ўключаць розныя віды сексуальнай і несексуальнай актыўнасці, такія як фротаж, мануальны секс, узаемная мастурбацыя, пацалункі або абдымкі.

Людзі займаюцца непранікальным сексам па розных прычынах — як у якасці прэлюдыі, так і ў выглядзе асноўнага або пераважнага віду сексуальнай актыўнасці. Гетэрасексуальныя пары могуць звяртацца да яго як да альтэрнатывы пенісна-вагінальнаму сексу, каб захаваць цнатлівасць або ў якасці метаду кантрацэпцыі. Аднаполыя пары таксама могуць займацца сексам без пранікнення для захавання цнатлівасці, а гомасексуальныя мужчыны — як альтэрнатыва анальнаму сексу.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Добры секс без пранікнення  
* Mutual Masturbation&nbsp;— Біяграфічны збор асабістых даных для псіхалагічных і сацыялагічных даследаванняў ўзаемнай мастурбацыі. 
* Жаночая ўзаемная мастурбацыя  

Катэгорыя:Формы сексуальнай актыўнасці
Котэджынг

**Котэджынг** () — разнавіднасць ананімнага сексу паміж мужчынамі ў публічным туалеце. **Котэджын** можа таксама абазначаць працэс пошуку такога сексу па публічных туалетах. Азначэнне **котэджын** паходзіць з англійскага сленгу **поўлеры**.

Катэгорыя:культура ЛГБТ 
Катэгорыя:туалет 
Катэгорыя:выпадковы секс
Дрэг квін

thumb|Верка Сердючка
**Дрэг квін**, чалавек, звычайна мужчына, які апранаецца ў жаночае адзенне і робіць жаночы макіяж. Часта гэта робіцца для таго, каб выступаць на сцэне на вечарынцы. Азначэнне **дрэг квін** процістаіць па значэнні ***трансвестытам***, якія апранаюцца ў адзенне людзей іншага полу не для таго каб выступаць, а таксама трэнсгендэр-людзям, якія неабавязкова дрэг квіны ці трансвестыты, але часам трапляюць у даныя катэгорыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Трансгендарнасць
Катэгорыя:Гендар
Barebacking

**Barebacking** (таксама '''*bareback*-секс**, **бэабэкинг'*) (ад  — неасядланы, без сядла) — азначэнне, якое ідзе з англійскай мовы і абазначае неахоўваемы секс, асабліва анальны, паміж мужчынамі. Цяпер *бербек* выкарыстоўваецца для абазначэння ўсіх відаў неахоўваемага пенетратыўнага сексу.

## Літаратура 
* Perry N. Halkitis: *Barebacking: Psychosocial And Public Health Approaches*, Haworth Pr Inc, 2006. — ISBN 0789021730.
* Michael Shernoff: *Without Condoms: Unprotected Sex, Gay Men & Barebacking*, CRC Press 2006, ISBN 0-415-95024-4
* Konstantin Mascher: *Homosexualität unter Männern und die Bedrohung durch AIDS* // Heide Funk, Karl Lenz: *Sexualitäten: Diskurse und Handlungsmuster im Wandel'', Juventa 2005, ISBN 3-7799-1373-9

Катэгорыя:Формы сексуальнай актыўнасці
Катэгорыя:Сексуальныя субкультуры
Катэгорыя:Анальны секс
Катэгорыя:Бяспечны секс
Катэгорыя:Гомасексуальная парнаграфія
Катэгорыя:СНІД
Добраахвотнае заражэнне ВІЧ

**Добраахвотнае заражэнне ВІЧ**, **Багчэйсінг энд гіфтгівінг** (у англійскай мове выкарыстоўваецца тэрмін *bugchasing* — паляванне на вірус) — азначэнне гомасексуальнай субкультуры, прыхільнікі якой жадаюць атрымаць і пашырыць ВІЧ-інфекцыю. Багчэйсеры ў багчэсінг энд гіфтгівінгу - мужчыны, якія шукаюць сексуальнага ВІЧ-пазітыўнага партнёра, гіфтгіверы - ВІЧ-пазітыўныя мужчыны, якія спрабуюць інфектаваць багчэйсераў ВІЧ-інфекцыяй.

## Спасылкі 
* *Wild Germany: Bugchasing* — дакументальны фільм канала ZDF з цыклу «Дзікая Германія» 

Катэгорыя:СНІД
Катэгорыя:Бяспечны секс
Катэгорыя:Фетышызм
Трэці крыжовы паход

**Трэці крыжовы паход** (1189—1192) — паход, які пачаўся пасля захопу Саладзінам Іерусаліма. Кіраўнікамі выступілі Фрыдрых Барбароса, Філіп II Аўгуст і Рычард Львінае Сэрца.

Пасля няўдалага Другога крыжовага пахода аб’яднанае сірыйскае і егіпецкае войска пад камандаваннем Саладзіна выбіла еўрапейскія сілы з Святой зямлі і вярнула мусульманам у 1187 Іерусалім. Гэтая падзея адыграла важную ролю ў еўрапейскай палітыцы, паколькі французскі кароль Філіп і англійскі кароль Рычард аддаліліся ад канфлікту друг з другам і аб’ядналіся ў хрысціянскі саюз з аднолькавымі мэтамі і задачамі, а менавіта паўторнае вызваленне Святой зямлі ад арабаў.

У дадатак да крыжовага паходу далучыўся імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Фрыдрых Барбароса, які са сваім вялікім войскам выдвінуўся праз Малую Азію, але памёр, не дайшоўшы да Іерусаліму, пры гэтым наказаўшы войску вярнуцца на радзіму.

Падчас кампаніі хрысціянская кааліцыя дасягнула некаторых вайсковых поспехаў. Бітва каля сцен Акры была самай жорсткай за ўвесь крыжовы паход, неўзабаве пасля бітвы 2 верасня 1192 Рычард і Саладзін падпісалі мірны дагавор, паводле якога Іерусалім заставаўся пад арабскім кантролем, але быў адчынены для хрысціянскіх паломнікаў з Еўропы. Англійскі кароль пакінуў Святую зямлю 9 кастрычніка таго ж года. Паход асуджаўся як правал і прывёў да Чацвёртага крыжовага пахода.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Крыжовыя паходы
Катэгорыя:Войны XII стагоддзя
Катэгорыя:1189
Катэгорыя:1190
Катэгорыя:1191
Катэгорыя:1192
Мядзведзі (субкультура)

thumb|Сцяг Міжнароднага брацтва Мядзведзяў.
**Мядзведзі** (калька з  — гей-мядзведзь) — субкультура гома- і бісексуальных мужчын рознага ўзросту, якія адрозніваюцца валасатасцю цела (першым чынам, валасатасцю на грудзі, жываце і на лабку), а таксама наяўнасцю барады і вусоў, плотным складам цела. «Мядзведзі» могуць часам пазбягаць альбо празраваць гомасексуальных мужчын, якія дапускаюць больш мяккія матывы ў сваім выглядзе. Сярод «мядзведзяў» таксама ёсць трэнсгендэр-мужчыны.

## Гісторыя мядзведзяў 
## «Мядзвежая» тэрміналогія 
* *Admirer* — мужчына, якому рамантычна альбо сексуальна падабаюцца «мядзведзі»; можа не быць «мядзведзем».
* *Bear run* — мядзвежая вечарынка.
* *Cub* — маладзейшы мядзведзь. Таксама cub можа абазначаць сярод мядзведзяў пасіўнага сексуальнага партнёра.
* *Gobi* — мужчына, часцяком гетэрасексуальны, які сябруе з мядзведзямі
* *Daddy bear* — старэйшы мядзведзь, які часта шукае ўзаемаадносінаў з маладзейшымі берамі.
* *Goldilocks* — жанчына, часцяком гетэрасексуальная, якая сябруе з мядзведзямі.
* *Leatherbear* — мядзведзь, які любіць скураное адзенне і скураныя гаджэты.
* *Muscle bear* — мускулісты мядзведь. *Muscle cub* — маладзейшы мускулісты мядзведзь.
* *Otter* — худзейшы мядзведзь («выдра»).
* *Panda bear* — мядзведзь-азіят, *Panda cub* — маладзейшы мядзведзь-азіят, звычайна без валасоў на целе.
* *Pocket bear* — мядзведзь малога росту.
* *Polar bear* — мядзведзь са сівымі валасамі.
* *Wolf* — худы гомасексуальны мужападобны мужчына, які сябруе з мядзведзямі («воўк»).
* *Woof* — слова, якім мядзведзі выказваюць фізічнае жаданне.

Катэгорыя:Культура ЛГБТ
Катэгорыя:Тэрміны ЛГБТ
Кестра клон

**Кестра клон** — архітыпічны гомасексуальны мужчына, які па манерах і адзенню ёсць звыш-мужападобным прадстаўніком працоўнага класу. Азначэнне і вобраз з'явіліся з населенага геямі раёна Кестра ў Сан-Францыска ў канцы 1970-ых на хвалі барацьбы за правы гомасексуалаў, якая распалілася пасля Стоўнволскага мецяжу 1969 года і Лета Любові 1967 года. Тым жа часам у рады гомасексуалаў улілося шмат маладых мужчын, якія былі разняволеныя ў поглядах і жадалі выказаць свае сексуальныя жаданні, і сярод гомасексуалаў утварылася культура пачытання мужападобнасці, а ў ідэал гэтай культуры быў узнесены мужчына з працоўнага класу.

Катэгорыя:Культура ЛГБТ
Катэгорыя:Тэрміны ЛГБТ
Чыкен

Цацка К’юпі|200px|thumb
**Чыкен** — азначэнне маладога гомасексуальнага мужчыны, у якога яшчэ не выраслі валасы на целе і не сфармавалася бачная мускулатура. У той час, як сярод некаторых дарослых гомасексуалаў прынята насіць для абазначэння сябе крыху выцягнутую з задняй кішэні хустку ці бандану, чыкены носяць у заднім кармане крыху высунутую вонкі цацку К’юпі, каб абазначыць сябе.

## Гл. таксама 
* Чыкенхок

Катэгорыя:Зневажальныя абазначэнні людзей
Катэгорыя:Тэрміны ЛГБТ
Чыкенхок

**Чыкенхок**, мужчына, якому падабаюцца чыкены. Таксама **чыкенхокаў** называюць **чыкен квінамі** або **чыкен плакерамі**. Часам паняцце **чыкенхок** выкарыстоўваецца, каб абразіць гомасексуала. Да таго, кінафільм *Chicken Hawk: Men Who Love Boys* (*Чыкенхок: мужчыны якія любяць хлопчыкаў*), створаны супольніцтвам NAMBLA, папулярызаваў выкарыстанне панятку **чыкенхок** да мужчын, якім падабаюцца хлопчыкі, якія не дасягнулі легальнага ўзросту.

Катэгорыя:Сексуальная арыентацыя
Катэгорыя:Тэрміны ЛГБТ
Мікола Засім

**Мікола Засім**, **Мікала́й Арцё́мавіч За́сім** (, в. Шані, цяпер  — ) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Працаваў па найме на Пружанскім лесапільным заводзе. У 1924 годзе ўступіў у падпольную камсамольскую арганізацыю, затым у КПЗБ. За ўдзел у рэвалюцыйным руху польскія ўлады яго не раз арыштоўвалі. У 1925 годзе зняволены ў Пружанскую турму. Пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР (1939) абраны старшынёй Шанеўскага сельсавета. Падчас Вялікай Айчыннай вайны — партызан, інструктар Брэсцкага абласнога антыфашысцкага камітэта. У 1944—1946 гадах — загадчык аддзела Пружанскага райвыканкама. Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1945). Пасля заканчэння Рэспубліканскай партыйнай школы пры ЦК КПБ (1948) працаваў у брэсцкай абласной газеце «Заря» (1948—1957), затым — у раённай газеце «Заря над Бугом». Кіраваў абласным літаб’яднаннем.

Пахаваны ў Брэсце на Трышынскіх могілках.

## Творчасць 
Дэбютаваў вершамі ў 1928 (часопісы «Маланка», «Літаратурная старонка», «Асва», газеты «Наша воля», «Наша праца», у Айчынную вайну — у падпольных газетах «Заря», «За Родину»). Аўтар зборнікаў паэзіі «Ад шчырага сэрца» (1947), «Вершы» (1954), «Выбранае» (1960), «Вершы» (1973), «А за намі Белавежа» (вершы і паэма, 1984).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі і медалямі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Янка Юхнавец

**Янка Юхнавец** (псеўданім **К. Юхневіч**; , в. Забродак,  — , Нью-Ёрк, ЗША) — беларускі  і .

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У Вялікую Айчынную вайну, у пачатку акупацыі, арыштаваны СД, летам 1944 года вывезены ў Германію. Атрымаў юрыдычную адукацыю ў Вольным універсітэце ў Мюнхене (1949). З 1949 года жыў у ЗША.

## Творчасць 
Літаратурную дзейнасць пачаў у эміграцыі. Дэбютаваў у друку ў 1948 годзе (часопісы «Шыпшына» і «Сакавік»). Аўтар зборнікаў паэзіі «Шорах моўкнасці» (Нью-Ёрк, 1955), «Новая Элэгія» (Баварыя, 1964), «Калюмбы» (Нью-Ёрк, 1967). Выйшлі кнігі выбранай паэзіі «Творы» (Нью-Ёрк, 1989—1990), «Сны на чужыне» (Мінск, 1994; з серыі «Галасы беларускага замежжа» выдавецтва «Мастацкая літаратура»). Шмат твораў Я. Юхнаўца не выдана.

## Бібліяграфія 
* Дань майго часу (зборка твораў) = Revelation of my time (collected works). — Нью-Ёрк: выданьне Беларускага Архіву ў ЗША, 1993. — 195 с.
* Драматычныя начыркі. — Нью-Ёрк, 1996. — 169 с.
* Знаёмства / Янка Юхнавец // Эквівалент: зборнік эміграцыйнай гістарычнай прозы / Укл. Л. Юрэвіч. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2005. — 412 с. — С. 141—149. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 9). — ISBN 985-504-011-2. 
* Ідучы да ракі / / Янка Юхнавец // Эквівалент: зборнік эміграцыйнай гістарычнай прозы / Укл. Л. Юрэвіч. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2005. — 412 с. — С. 150—155. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 9). — ISBN 985-504-011-2.
* Калюмбы = Columbuses. — Нью-Ёрк: выданьне Ўсебеларускага Архіву, 1967. — 40 с.
* Новая Элегія: [Зборнік паэмаў]. — [Нью-Ёрк]
* Новая Элегія. — München: Buchdruckerei «Logos», [1964]. — 18 с.
* Сны на чужыне. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 220 с.
* Спатканьня / Янка Юхнавец // Эквівалент: зборнік эміграцыйнай гістарычнай прозы / Укл. Л. Юрэвіч. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2005. — 412 с. — С. 156—164. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 9). — ISBN 985-504-011-2.
* Паэзія / Янка Юхнавец; уклад., прадм. і камент. Л. Юрэвіч; пад рэд. Н. Гардзіенкі. — Мінск: Лімарыус, 2012. — 620 с.: іл. — (Галасы Айчыны).
* Творы. Т. 1. — Нью-Ёрк, 1987. — 179 с.
** Т. 2. — Нью-Ёрк, 1989. — 194 с.
** Т. 3. — Нью-Ёрк, 1990. — 85, 50 с.
* Узгоркі і Пячоры (Драматычны нарыс) // Бацькаўшчына. — 1959. — № 23 (459). — 7 чырвеня. — С. 2—3; № 24 (460). — 14 чырвеня. — С. 2—3; № 25—26 (461—462). — 28 чырвеня. — С. 2—5; № 27 (463). — 5 ліпеня. — С. 2—3; № 28 (464). — 12 ліпеня. — С. 2—3; № 29 (465). — 19 ліпеня. — С. 2—3; № 30 (466). — 2 жнівеня. — С. 2—3.
* Шорах моўкнасьці. Вершы. — Нью-Ёрк: выданьне Уладзімера Пелясы, 1955. — 48 с.

## Літаратура 
* 
* 
* *Лявонава Е. А.* Беларуская літаратура ХХ ст. і еўрапейскі літаратурны вопыт: Дапаможнік для студэнтаў філалагічнага факультэта. — Мн.: БДУ, 2002.
* Памёр паэт — сябар нью ёрскага аддзелу Б. А. З. А. // Весткі й Паведамленьні аддзелу NY. Monday, January 19 @ 22:11:38 PST — Эл.рэсурс baza-belarus.org

Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларусы ў Германіі
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Альтэрнатыўны рок

]]
]]
]]
, Lee Ranaldo, Sonic Youth і Moodswinger, Liars]]

**Альтэрнатыўны рок** () — разнавіднасць рок-музыкі, якая паўстала з розных жанраў панк-року ў 1980-ых гадах у Злучаным Каралеўстве і ЗША. У 1980-я гады азначэнне «альтэрнатыўны рок» выкарыстоўвалі таксама для абазначэння некаторых відаў панк-року і іншых музычных кірункаў, якія выйшлі з панк-року (напрыклад, нью-вейв і пеўст-панк).

Хаця такія музычныя акты, як R.E.M. і The Cure дасягнулі камерцыйнага поспеху ў 1980-я гады, у тыя часы альтэрнатыўны рок заставаўся пераважна малавядомай музыкай, і толькі з павелічэннем папулярнасці музычнага акту Nirvana і з узнікненнем брыт-попу, альтэрнатыўны рок стаў папулярным кірункам у музыцы.

## Беларускія выканаўцы і гурты 
* Крок
* Сцяна
* Тарпач
*Hair Peace Salon
*Jitters
*NGe
*Termin x

## Гурты з іншых краін 
* Alternosfera
* The Pixies
* Half Japanese
* Mistonocivo
* Nirvana
* Pavement
* Pearl Jam
* Sonic Youth
* System of a Down
* The Confused Creators of Chaotic Communities
* Yo La Tengo
* Хімера

## Зноскі
Крыніца мяккіх паўторных гама-ўсплёскаў

**Крыніца мяккіх паўторных гама-ўсплёскаў** — касмічнае цела, якое выпраменьвае з вялікай магутнасцю на гама-частаце і рэнтгенаўскай частаце ў нерэгулярныя прамежкі часу. Крыніца мяккіх паўторных гама-ўсплёскаў - магчымы магнетар і нейтронная зорка з рэліктавымі кольцамі вакол сябе.

## Спасылкі 
* 
* NRAO, *Cosmic Flasher Reveals All!* 
* H. Heintzmann, *Happy birthday, Magnetars*, March 5, 1999. 

Крыніцы мяккіх паўторных гама-ўсплёскаў
Катэгорыя:Гама-ўсплёскі
Катэгорыя:Магнетары
Катэгорыя:Класы зорак
Анамальны рэнтгенаўскі пульсар

**Анамальныя рэнтгенаўскія пульсары** (Аnomalous X-ray Pulsars, AXP) — маладая нейтронная зорка, пульсар з моцным магнітным полем. Анамальны рэнтгенаўскі пульсар выпраменьвае на частаце рэнтгенаўскіх хваляў. Анамальныя рэнтгенаўскі пульсар з'яўляецца верагодным магнетарам.

У наш час вядома 6 анамальных рэнтгенаўскіх пульсараў і два кандыдата ў AXP.

## Літаратура 
* Chryssa Kouveliotou, Robert C. Duncan, and Christopher Thompson, "Magnetars," Scientific American, Feb. 2003, p. 41   (PDF)

## Спасылкі 
* SGR/AXP Online Catalog (Каталог AXP ва ўніверсітэце МакГіл)


Катэгорыя:Класы зорак
Катэгорыя:Магнетары
Фёдар Фёдаравіч Вадкоўскі

**Фёдар Фёдаравіч Вадкоўскі** (, с. Пятніцкае, Арлоўская губерня (Паводле іншых звестак Віцебская губерня — , с. , Іркуцкая губерня) — паэт, музыкант, прапаршчык Нежынскага конна-егерскага палка (1825); дзекабрыст. .

## Біяграфія 
### Сям’я 
Паходзіў з дваранскай сям’і: 1. Знішчэнне самаўладства. 2. Вызваленне сялян. 3. Пераўтварэнні ў войсках. 4. Роўнасць перад законам. 5. Знішчэнне цялесных пакаранняў. 6. Галоснасць судаводства. 7. Свабода кнігадрукавання. 8. Прызнанне народнай улады. 9. Палата прадстаўніцтваў. 10. Грамадская раць. 11. Першапачатковае навучанне. 12. Знішчэнне саслоўяў.

Пакінуў запіскі, апублікаваныя ў зборніку «Успаміны і апавяданні дзеячаў тайных таварыстваў 1820-х гадоў» (1931—1933). Аўтар нарысу «Белая Царква» (гісторыя  па расказах яго ўдзельнікаў).

Пісаў рэвалюцыйныя вершы на рускай мове, аўтар музыкі да песні «Славянскія дзевы».

Сканаў ад сухот.

## Літаратура 
* 
* Восстание декабристов: Материалы. Т. 1. М.
* В. Дорофеев, «Елецкие декабристы», газета «Красное знамя», 2 декабря 1982 года,
* В. Дорофеев, «Бунтарский род», газета «Орловская правда», 14 декабря 1982 года,
* В. Дорофеев, «Умышлял на цареубийство», еженедельник «Литературная Россия», 5 сентября 1986 года.
* Владлен Дорофеев, книга «Лекарство от одиночества», повесть «Бунтарский род», Москва, 2005 г., ISBN 5-7949-0136-5
* Л., 1925 Декабристы: Новые материалы. М., 1955
* 
* АЗБ

## Спасылкі 
* Записка Ф. Ф. Вадковского о восстании Черниговского полка 
* В.Дорофеев «Бунтарский род»  
* Из рода Вадковских 

Катэгорыя:Дзекабрысты
Катэгорыя:Вучні Петрышуле
Катэгорыя:Постаці XIX стагоддзя
Катэгорыя:Зняволеныя Петрапаўлаўскай крэпасці
Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Выхаванцы маскоўскага ўніверсітэцкага пансіёну
Фёдар Фёдаравіч
Восіп Мікалаевіч Вайніловіч

**Восіп Мікалаевіч Вайніловіч** (1860,  — 24.5.1890, ) — рэвалюцыянер-народнік, публіцыст. Са старажытнага беларускага шляхецкага роду Вайніловічаў герба «Габданк».

У час вучобы ў Віцебскай гімназіі быў членам Віцебскага рэвалюцыйнага гуртка. З 1882 г. вучыўся на медыцынскім факультэце Варшаўскага універсітэта, дзе стаў адным са стваральнікаў Варшаўскага нарадавольскага гуртка беларускіх студэнтаў. Варшаўская кватэра Вайніловіча выкарыстоўвалася нарадавольцамі для канспіратыўных сувязей з польскай партыяй «Пралетарыят»; сюды паступала пошта, друкарскае абсталяванне. У красавіку 1883 г. за ўдзел у выступленні варшаўскіх студэнтаў выключаны з універсітэта. Жыў у Віцебску пад наглядам паліцыі. Арыштаваны 8.3.1884; вызвалены ў снежні 1884 г. Даваў прыватныя ўрокі. Займаўся літаратурнай творчасцю.

## Літаратура 
* 
* Літ. з даведн. Л. У. Маракова: Czerepica W. Związki rewolucjonistów Białorusi i Polski w latach 70-80 XIX wieku. Warszawa, 1985
* 
* 

Восіп Мікалаевіч
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Аляксандр Валіцкі

**Аляксандр Валіцкі** (, Вільня — , Варшава; Псеўданімы і крыптанімы: *Місьцюк; Міншчук; Miściuk; Nowogrodzianin; Nowogrodzianin W.M.; Pauza Symforjan; W.; Z.; Żeleźniak; Alexander Żeleźniak*) — літаратар, музычны крытык, .

## Біяграфія 
Скончыў Слуцкую гімназію, філалагічны факультэт Харкаўскага ўніверсітэта. Вучыўся музыцы ў Слуцку і Вільні (скрыпка і фартэпіяна). У 1858—1862 гадах дасылаў музычныя агляды і рэцэнзіі ў варшаўскі часопіс «Ruch muzyczny». У 1863 годзе заснаваў у Мінску кнігарню, вакол якой утварыўся літаратурны клуб. У 1863 годзе за ўдзел у антыўрадавых дэманстрацыях сасланы ў Тамбоў. Кнігарню Валіцкага пераняла яго сястра Соф'я Савіцкая. З 1868 года жыў у Варшаве, быў журналістам і выдаўцом. У 1890—1893 годзе быў захавальнікам бібліятэкі і архіва Радзівілаў у Нясвіжы.

Сябраваў са Станіславам Манюшкам, Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам, Адамам Кіркорам, Янкам Лучынам, якому дапамагаў выдаваць творы. Пісаў на польскай, а паводле ўспамінаў Рамуальда Зямкевіча, і на беларускай мове.

Пахаваны на Паванзкоўскіх могілках.

## Літаратура 
* 
** Słownik muzyków polskich. T. 2. Kraków, 1967;
** Słownik pracowników książki polskiej. Warszawa-Łódź, 1972;
** ЭГБ, т. 2;
** АЗБ.

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Фяліксас Вайшнорас

**Фяліксас Вайшно́рас** (; , в. Пільвішкей Ковенскай губерні, цяпер Вілкавішскі раён, Літва — , ) — літоўскі , , . Заслужаны дзеяч культуры Літвы (1965).

## Біяграфія 
У 1916—1918 знаходзіўся ў працоўным лагеры, арганізаваным нямецкімі акупацыйнымі ўладамі. У 1919 стаў членам ВКП(б). Арганізоўваў прафсаюзны рух у родных мясцінах. У 1921—1923 зняволены ў каўнаскай турме, дзе пачаў пісаць вершы. У 1923 у выніку абмену палітвязнямі апынуўся ў Маскве. У 1925 скончыў Камуністычны універсітэт нацыянальных меншасцей Захаду. Працаваў у розных выдавецтвах Масквы і Смаленска. З 1930 у Мінску, працаваў у газ. «Raudonasis artojas» (Чырвоны араты), у 1934—1937 — яе рэдактар. З 1934 член СП СССР. Быў членам бюро літоўскай секцыі БелАПП, сакратаром літоўскай секцыі СП БССР.

Арыштаваны 23.8.1937; у 1939 прысуджаны да 5 гадоў ссылкі, якую адбываў у Казахстане. Пасля вызвалення ў 1944—1945 служыў у 16-й літоўскай дывізіі Чырвонай Арміі. З 1945 у Вільнюсе, працаваў у розных выдавецтвах і грамадскіх арганізацыях. З 1957 на пенсіі. У 1965 стаў заслужаным дзеячам культуры Літоўскай ССР. Напісаў і апублікаваў кнігу ўспамінаў.

## Творчасць 
Аўтар зборніка вершаў «Пад сцягам працы і барацьбы» (1934, на літоўскай мове), кнігі мемуараў «Да светлага жыцця» (1960). На літоўскую мову пераклаў (пад псеўданімам Ф. Садайніс) паэму Я. Купалы «Над ракою Арэсай» (1935), асобныя творы П. Броўкі, Я. Коласа, Т. Кляшторнага, І. Харыка і інш., а таксама творы рускіх і латышскіх пісьменнікаў.

## Літаратура 
* Вайшнорас Феліксас. 
* 
* **Літ. з даведн. Л. У. Маракова**:Мальдзіс А. Творчыя ўзаемасувязі беларускай і літоўскай літаратур у савецкі час // Старонкі літаратурных сувязей. Мн., 1970
* БП, т. 1.

## Спасылкі 
* ВАЙШНАРАС (САДАЙНІС) Феліксас Вінцэнтавіч 

Катэгорыя:Літоўскамоўныя паэты
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Літоўскай ССР
Міхал Казіміравіч Валовіч

**Міхал Казіміравіч Валовіч** (), у расійскай традыцыі **Міхаіл Казіміравіч Валовіч** (; ) — філарэт, філамат, удзельнік паўстання 1830—1831 гадоў, дыверсійнай экспедыцыі Юзафа Заліўскага і кіраўнік сялянскага паўстання на Слонімшчыне (1833).

## Біяграфія 
Скончыў Віленскі ўніверсітэт, дзе быў членам таварыства філарэтаў і таварыства філаматаў і сябраваў з Ігнатам Дамейкам, Аляксандрам Ходзькам і інш.

Прыняў удзел у паўстанні 1830—1831 гадоў у складзе войск генерала Антонія Гелгуда, у сувязі з яго паражэннем быў вымушаны эміграваць у Францыю.

Мясцовы скульптар Лявон Богдан плануе паставіць помнік Міхалу Валовічу паміж парэцкімі могілкамі і былой уніяцкай царквой, аднак не можа атрымаць дазвол ад уладаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Мальдзіс А. «…Прыгавораны да пакарання праз павешанне» // Мальдзіс А. Падарожжа ў XIX стагоддзе. Мн., 1969;
* Sidorowicz-Czerniawska K. Sprawa emisarjusza Michała Wołłowicza w r. 1833. Grodno, 1934.
* 
* Michał Chodźko, «Artur Zawisza i Michał Wołłowicz», Paryż ; L. Martinet 1859
* «Kronika powstań polskich 1794—1944», Wydawnictwo Kronika, Warszawa, ISBN 83-86079-02-9
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

## Спасылкі 
* Імёны Свабоды: Міхал Валовіч
* Радавод

Катэгорыя:Памерлі ў Гродне
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў
Міхал Казіміравіч
Віленская археалагічная камісія

**Віленская археалагічная камісія** — навукова асветная ўстанова ў 1855—1865 гадах, якая займалася зборам і даследаваннем помнікаў старажытнасцей на тэрыторыі Беларусі і Літвы.

Створана па ініцыятыве Я. П. Тышкевіча пры Віленскім музеі старажытнасцей. У склад камісіі ўваходзілі Я. П. Тышкевіч (старшыня), М. Балінскі (віцэ-старшыня), А. К. Кіркор, Ю. І. Крашэўскі, Т. Нарбут, А. Плятэр, У. Сыракомля, К. П. Тышкевіч і інш. Камісія збірала матэрыялы па гісторыі краю, звесткі пра старажытныя знаходкі і ўладальнікаў археалагічных матэрыялаў, наладжвала археалагічныя экспедыцыі, абмеркаванні вынікаў іх працы, вывучала матэрыяльную і духоўную культуру паводле «Праграмы дзеянняў», складзенай Я. Тышкевічам. Пасяджэнні камісіі адбываліся адзінаццатага дня кожнага месяца. На іх заўсёды прысутнічаў папячыцель акругі, часта і віленскі ваенны генерал-губернатар. Пратаколы пасяджэнняў складаліся па-руску. Артыкулы чыталіся на рускай, польскай і французскай мовах. На пасяджэннях вырашаліся бягучыя і арганізацыйныя пытанні. На гадавых сходах слухаліся справаздачы аб дзейнасці камісіі. Камісія выпускала «Записки Виленской археологической комиссии», краязнаўчыя працы. Члены камісіі і супрацоўнікі пастаянна праводзілі абмен навуковай інфармацыяй, кнігамі, наладжвалі сустрэчы з навуковымі арганізацыямі Англіі, Швецыі, Францыі, Швейцарыі і іншых краін. Пасля паўстання 1863—1864 гадоў на Беларусі, у Польшчы і Літве ўлады прызналі «шкоднымі» экспанаты віленскай археалагічнай камісіі і паводле загаду віленскага генерал-губернатара Міхаіла Мураўёва камісія была закрыта.

## Гл. таксама 
* Віленская камісія для разбору і выдання старажытных актаў

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Катэгорыя:Археалогія ў Беларусі
Катэгорыя:Археалогія ў Літве
Катэгорыя:Археалагічныя арганізацыі
Тройка НКУС

**Тройка НКУС** — орган пазасудовага вынясення прысудаў, існаваў у 1937—1938 гадах на працягу перыяду Вялікага тэрору, звычайна, на ўзроўні вобласці. Складаўся з главы НКУС, сакратара абкама і пракурора.

31 ліпеня 1937 Яжоў падпісаў ухвалены Палітбюро загад НКУС № 0447 «Аб аперацыі па рэпрэсіраванню былых кулакоў, крымінальнікаў і іншых антысавецкіх элементаў»,
 у якім вызначалася задача разгрому «антысавецкіх элементаў» і склад «аператыўных троек» па паскораным разглядзе спраў такога роду. У склад тройкі звычайна ўваходзілі: старшыня — мясцовы начальнік НКУС, члены — мясцовыя пракурор і першы сакратар абласнога, краявога або рэспубліканскага камітэта УКП(б). Для кожнага рэгіёна Савецкага Саюза ўсталёўваліся ліміты па «Першай катэгорыі» (растрэл), і па «Другой катэгорыі» (зняволенне ў лагер на тэрмін ад 8 да 10 гадоў).

Рашэннем Палітбюро ЦК УКП(б) № П65/116 ад 17 лістапада 1938 г. судовыя тройкі, створаныя ў парадку адмысловых загадаў НКУС СССР, а таксама тройкі пры абласных, краявых і рэспубліканскіх Управах РК міліцыі былі ліквідаваныя. Справы перадаваліся на разгляд судоў або Адмысловай Нарады пры НКУС СССР.

## У Сеціве 
* Рашэнне Палітбюро ЦК УКП(б) № П65/116 ад 17 лістапада 1938

Катэгорыя:НКУС
Катэгорыя:Рэпрэсіі ў СССР
Уладзімір Восіпавіч Марзон

**Уладзімір Восіпавіч Марзон** (, м. Заслаўе Мінскага павета — ) — беларускі хірург. Кандыдат медыцынскіх навук, прафесар (1935).

## Біяграфія 
Скончыў Юр’еўскі (Тартускі) універсітэт (1911). Працаваў земскім ўрачом Бабруйскага павета, хірургам Глускай участковай бальніцы (1911—1913), хірургам Бабруйскай (у Бабруйску дасюль бальніцу, дзе працаваў У. Марзон, завуць «марзонаўкай») і іншых бальніц Мінскай губерні (1913—1915).
 у Мінску]]
Служыў ваенным хірургам (1915—1917), хірургам, загадчыкам хірургічнага аддзялення, загадчыкам Бабруйскай гарадской бальніцы (1917—1934), у 1932—1934 гг. пры бальніцы дзейнічаў філіял Істытута ўдасканалення ўрачоў, які падрыхтоўваў урачоў-хірургаў, філіял узначальваў дацэнт У. Марзон.. Загадчык кафедры хірургіі і кансультант Магілёўскай абласной бальніцы (1934—1935). Загадчык кафедры аператыўнай хірургіі Віцебскага медыцынскага інстытута (1935—1941). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Супрацоўнік упраўленняў Міністэрства аховы здароўя БССР (1943—1949), галоўны ўрач бальніцы лячэбна-санітарнага ўпраўлення Міністэрства аховы здароўя БССР (1947—1949). Загадчык кафедры хірургіі (1947—1949), дырэктар (1949—1953) Беларускага інстытута ўдасканалення ўрачоў. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1947—1954).

Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы прысвечаны дыягностыцы і эпідэміялогіі хірургічных захворванняў брушной поласці, удасканаленню аператыўных метадаў лячэння гінекалагічных і ўралагічных хвароб.

Сярод апублікаванага:
* Из прошлого белорусской хирургии // Труды III съезда хирургов БССР. — Мн., 1949.

## Узнагароды 
Узнагароджаны Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга БССР (5.11.1932) за «выратаванне камуністаў у перыяд белапольскай акупацыі». Заслужаны дзеяч навукі БССР (1938). Заслужаны ўрач БССР (1948).

## Літаратура 
*  — С. 113.
* *Корбут В.* Орден и родина // Советская Белоруссия. 8 кастр. 2004.
* *Чыгір А.* Слова пра Марзона // Тыднёвік Магілёўскі, 2000.

## Спасылкі 
* История хирургии  
* Морзон Владимир Осипович  

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Земскія ўрачы
Катэгорыя:Хірургі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гінеколагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Уролагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Медыкі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Катэгорыя:Рэктары БМАПА
Флягонт Ігнатавіч Валынец

**Флягонт Ігнатавіч Валынец** (8 студзеня 1879, Вілейка — 27 лістапада 1937, , цяпер Карэлія, Расія) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст, педагог. У 1900 годзе скончыў курсы па падрыхтоўцы народных настаўнікаў пры Свянцянскім народным вучылішчы. Працаваў на цагельні ў Вілейцы, плытагонам на Нёмане. Настаўнічаў у Троцкім павеце, Муснінскім народным вучылішчы ў Віленскім павеце. У 1908 годзе за палітычную ненадзейнасць і дзейнасць у час рэвалюцыі 1905—1907 гадоў быў пазбаўлены права выкладаць. Член КПЗБ з 1932 года.

15 верасня 1932 года ў выніку абмену палітычнымі зняволенымі паміж Польшчай і СССР пераехаў у Менск. Пасмяротна рэабілітаваны па абодвух прысудах 16 жніўня 1956 года.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Остання адреса: Розстріли соловецьких в’язнів з України у 1937—1938 роках: В 2 т.&nbsp;— 2-е вид., доопрац. і доп.&nbsp;— Київ: Сфера, 2003. ISBN 966-7841-40-5 (Т. 1) ISBN 966-7841-68-5 

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Маладзечанскай настаўніцкай семінарыі
Катэгорыя:Беларускія парламентарыі Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 2 склікання
Аляксандр Іванавіч Вальковіч

**Аляксандр Іванавіч Вальковіч** ( — , Менск, НКУС) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
З праваслаўных сялян беларусаў Гродзенскай губерні. Месца нараджэння пэўна не вядома, паводле «*Книги памяти жертв политических репрессий Республики Башкортостан*» — у Літве.

У 1914—1915 гадах працаваў у віленскім аддзяленні Дзяржаўнага зямельнага банка.

У пачатку 1-й сусветнай вайны ў эвакуацыі ў Саратаве (некаторыя выданні памылкова даюць Тамбоў). Здаў іспыт на правы вольнапісанага 2-га разраду ў  і 11 верасня 1915 года, падчас прызыву ратнікаў (прызнаных нягоднымі да службы ў мірны час або з адтэрміноўкай) залічаны ў 90-ы пяхотны запасны батальён, які дыслакаваўся ў Саратаве. 2 сакавіка 1916 года камандзіраваны ў Тыфліс для паступлення ў школу прапаршчыкаў, 26 красавіка залічаны ў Гарыйскую школу прапаршчыкаў, 10 ліпеня 1916 года «за старанную службу і поспехі ў занятках» узведзены ў младшыя ўнтэр-афіцэры. Па сканчэнні паскоранага курсу школы, 15 ліпеня 1916 года ўзведзены ў прапаршчыкі і накіраваны ў распараджэнне начальніка штаба Туркестанскай ваеннай акругі. Служыў у 5-м Сібірскім стралковым запасным палку ў Ашхабадзе.

З 1918 года ў Мінску. Член БПС-Р. Прадстаўнік БНР пры ўрадзе Грузіі, міністр фінансаў БНР. У час польскай акупацыі Беларусі ў 1919—1920 гадах арыштоўваўся, уцёк за мяжу.

У 1924 годзе жыў у Коўне (праспект Вітаўта, 130), выдаваў пашпарты БНР, імаверна, ад імя Рады народных міністраў БНР пад старшынствам Аляксандра Цвікевіча. У верасні 1924 года Вацлаў Ластоўскі і Клаўдзі Душэўскі апублікавалі сумесную заяву пра непаўнамоцнасць Рады пад старшынствам Цвікевіча. У лістападзе 1924 года літоўская крымінальная паліцыя прыцягнула Аляксандра Вальковіча да адказнасці за незаконнае карыстанне імем прадстаўніка БНР і незаконную выдачу пашпартоў БНР, справа перададзена ў пракуратуру.

У снежні 1925 года вярнуўся ў Мінск, імаверна, разам з Аляксандрам Цвікевічам. Працаваў інспектарам у Наркамаце фінансаў БССР, адначасова ў Наркамфіне кансультантам працаваў Цвікевіч.

Падчас «чысткі» апарату Наркамфіна ў сакавіку 1930 года звольнены з работы. Арыштаваны ДПУ БССР 18.7.1930 года па справе «Саюза вызвалення Беларусі». Паводле пастановы АДПУ СССР ад 10.4.1931 года сасланы на 5 гадоў у Белябей (Башкірская АССР). Арыштаваны 25.5.1937 года НКУС Башкірскай АССР па абвінавачанні ў належнасці да «Польскай арганізацыі вайсковай». На час другога арышту планавік арцелі імя 6-га з’езда Саветаў. Асуджаны 28.10.1937 года «» (наркамам унутраных спраў і пракурорам СССР) за «антысавецкую арганізацыю і прапаганду» да расстрэлу. Расстраляны 4.11.1937 года. Па першым прысудзе рэабілітаваны 10.6.1988 года, па другім прысудзе — 26.4.1989 года.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Міхнюк У.* Вальковіч // БЭ ў 18 т. Т. 3. Мн., 1996.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Расстраляныя
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Катэгорыя:Міністры фінансаў БНР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Конкурс песні Еўрабачанне 1956

**Конкурс песні Еўрабачанне 1956** — першы конкурс песні Еўрабачанне. Ён прайшоў 24 мая 1956 года ў Лугана (Швейцарыя). Дазваляўся толькі сольны выступ выканаўцаў. Аўстрыя, Вялікабрытанія і Данія прапусцілі гэты конкурс, бо тэлекампаніі гэтых краін правялі нацыянальны адбор занадта позна. Глава журы Рольф Ліберман пры падвядзенні вынікаў галасавання абвясціў толькі песню-пераможца і дагэтуль вынікі іншых удзельнікаў невядомыя.

Адзіны раз у гісторыі конкурса кожная краіна магла прадставіць не адну, а дзве песні. Пры гэтым у ходзе выбару пераможца дазвалялася галасаваць і за прадстаўніка сваёй краіны. Акрамя таго, швейцарскаму журы было дазволена галасаваць ад імя дэлегацыі Люксембурга.

## Спіс удзельнікаў 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт конкурсу песні Еўрабачанне
* Конкурс песні Еўрабачанне

1956
Катэгорыя:Май 1956 года
Арсенал (значэнні)

**Арсена́л:**
* Арсенал — склад зброі.
* ФК Арсенал, Лондан — англійскі футбольны клуб.
* ФК Арсенал, Кіеў — украінскі футбольны клуб.
Лукаш Бэндэ

**Лукаш Бэндэ** (, в. Шчакоцк, цяпер Іванаўскі раён — ) — беларускі літаратурны крытык і літаратуразнавец.

## Біяграфія 
 і Лукаш Бэндэ сярод слухачоў мінскай партшколы. Галавач другі справа ў верхнім радзе, Бэндэ крайні справа ў другім]]
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў Камуністычны ўніверсітэт Беларусі (1926). Працаваў у Віцебскім ветэрынарным інстытуце, Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва АН БССР, адначасова ў часопісе «Напагатове» і Дзяржаўным выдавецтве ў Ленінградзе і ў Ленінградскім тэатральным інстытуце, з 1935 — у Інстытуце рускай літаратуры («Пушкінскі Дом»), загадваў кафедрай рускай літаратуры Ленінградскага абласнога настаўніцкага інстытута. Член БелАПП. Член СП СССР (з 1934). У час Вялікай Айчыннай вайны служыў у войсках НКУС (Ленінград). З 1946 — выкладчык у педагагічных і настаўніцкіх інстытутах Даўгаўпілса, Ленінграда, Выбарга, Жытоміра, рэдактар Ленінградскага аддзялення Дзяржаўнага літаратурнага выдавецтва.

Пахаваны на Шувалаўскіх могілках у Ленінградзе.

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку у 1925 годзе. Аўтар кніг «Янка Купала: Крытычны нарыс» (1932), «Андрэй Александровіч» (1932), шматлікіх артыкулаў і рэцэнзій у перыядычным друку. У 30-я гады склаў шэраг чытанак, хрэстаматый па беларускай літаратуры для школ.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 3. — Мн., 1996.
* 
* 
* *Васюченко П.* Сервилизм в беларуской советской литературе // Деды № 8. — 2011. — С. 45-66.
* *Корбут В.* Бенде. Исполнитель и жертва : [О бел. лит. критике 1920-1930-х гг. Л. А. Бенде] / В. Корбут, В. Скалабан // Советская Белоруссия : СБ : Беларусь Сегодня. 2004, 13 марта. — С. 26.

## Спасылкі 
* Бендэ (Бенде) Лука Афанасьевич (1903—1961) 
* https://www.kp.by/daily/217197/4306948/

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў
1984 год у гісторыі метрапалітэна

30 чэрвеня — адкрылася першая чарга Мінскага метрапалітэна, якая ўключала ў сябе 8 станцый: 
* «Маскоўская»,
* «Парк Чалюскінцаў»,
* «Акадэмія Навук»,
* «Плошча Якуба Коласа»,
* «Плошча Перамогі»,
* «Кастрычніцкая»,
* «Плошча Леніна»,
* «Інстытут Культуры».

Катэгорыя:1984
Катэгорыя:Гады ў гісторыі метрапалітэна