Група савецкіх ваенных спецыялістаў у В’етнаме

**Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Дэмакратычнай Рэспубліцы В’етнам** (, ) — зводнае воінскае фарміраванне Узброеных Сіл СССР, накіраванае ў Дэмакратычную Рэспубліку В’етнам (ДРВ) па запрашэнні ўрада краіны і асабіста Ха Шы Міна. Аказвала ваенную і інжынерна-тэхнічную дапамогу В’етнамскай народнай арміі (ВНА) і Нацыянальнаму фронту вызвалення Паўднёвага В’етнама (НФВПВ). Па даных Галоўнага аператыўнага ўпраўлення Генеральнага штаба УС СССР, за перыяд з ліпеня 1965 года па снежань 1974 года ў гэтую краіну ў якасці савецкіх ваенных спецыялістаў было накіравана 6359 генералаў і афіцэраў і больш за 4,5 тыс. салдат і сяржантаў тэрміновай службы. Савецкія сілы прынялі прамы ўдзел у В’етнамскай вайне, адлюстроўваючы паветраныя атакі ВПС ЗША на Паўночны В’етнам, займаючыся падрыхтоўкай ваенных спецыялістаў, агентурнай работай.

## В’етнамская вайна 
### Першы этап (1955—1965) 
Па выніках Індакітайскай вайны (1946—1954) В’етнам атрымаў незалежнасць ад Францыі, але краіна была падзелена на дзве часткі: на поўначы была абвешчаная Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам, падтрыманая СССР і Кітаем, а на поўдні — Рэспубліка В’етнам, падтрыманая ЗША. Згодна з умовамі Жэнеўскага пагаднення 1954 года, у абодвух рэгіёнах павінны былі прайсці ўсеагульныя выбары, якія б спрыялі аб’яднанню краіны. Аднак паўднёвы ўрад на чале з Нго Дзінь З’емам раптам адмовіўся праводзіць выбары, што прывяло да росту незадаволенасці сярод апазіцыі. Неўзабаве ў краіне разгарнулася грамадзянская вайна, дзе ўрадавым сілам супрацьстаяў пракамуністычны НФВПВ, больш вядомы як В’етконг.

У канцы 50-х—пачатку 1960-х СССР і ЗША адправілі невялікія групы вайскоўцаў для дапамогі дружалюбным рэжымам.

Па лініі памежных войскаў КДБ СССР у краіне ў 1957—1961 гадах працаваў М. Ф. Карацупа, займаючыся стварэннем і навучаннем мясцовых памежных войскаў. Адна з памежных застаў у В’етнаме была названая яго імем. Спецыялісты Міністэрства абароны СССР, у малой колькасці, таксама знаходзіліся ў краіне. Так, у 1960 годзе, па просьбе в’етнамскага ўрада, камандуючым ВТА СССР маршалам авіяцыі М. С. Скрыпка туды была адпраўлена група савецкіх лётчыкаў для арганізацыі навучання в’етнамскіх авіятараў і ажыццяўлення паветраных перавозак. У 1961 годзе ў В’етнаме працавалі экіпажы 319-га асобнага Чырванасцяжнага верталётнага палка імя У. І. Леніна. У 1964 годзе ў краіне знаходзіўся 339-ы ваенна-транспартны авіяцыйны полк, які займаўся перавозкамі войскаў, баявой тэхнікі і боепрыпасаў у В’етнам. З 1961 па 1964 год у краіне працавалі лётчыкі 11-й асобнай арміі супрацьпаветранай абароны.

Аказваючы дапамогу Лаосу ў 1960—1963 гадах, экіпажы ВТА СССР выканалі звыш 1900 баявых вылетаў з налётам 4270 гадзін, перавезлі 7460 чалавек і 1000 тон грузаў, у тым ліку з выкідкай парашутным спосабам з тэрыторыі камуністычнага В’етнама на аэрадромы і пляцоўкі ў Лаосе.

### Другі этап (1965—1973) 
6 ліпеня 1965 года, у адпаведнасці з раней падпісанымі пагадненнямі, Савет Міністраў СССР прыняў пастанову № 525-200, на падставе якой у ДРВ была створана група савецкіх ваенных спецыялістаў (СВС). У адпаведнасці з міжурадавым пагадненнем, 16 красавіка 1965 года ў Ханой прыбыла група савецкіх ваенных спецыялістаў. У той жа дзень праз тэрыторыю КНР эшалонам прыбылі каля двухсот зенітчыкаў-ракетчыкаў з Бакінскай акругі СПА разам з тэхнікай.

На пачатковым этапе вайны паміж ваенна-палітычным кіраўніцтвам В’етнама, Кітая і Савецкага Саюза складваліся вельмі няпростыя адносіны. Разыходжанне пазіцый бакоў выразна выявілася ў ходзе візітаў у СССР у студзені—лютым 1964 года дэлегацыі Партыі працоўных В’етнама на чале з яе першым сакратаром Ле Зуанам і дэлегацыі НФВПВ, якая наведала Савецкі Саюз летам таго ж года. Просьбы в’етнамскага боку аб павелічэнні дапамогі зброяй і боепрыпасамі, а таксама аб адкрыцці пастаяннага прадстаўніцтва В’етконга ў Маскве былі сустрэты савецкім кіраўніцтвам больш чым стрымана: пасля нашумелага Карыбскага крызісу 1962 года М. С. Хрушчоў прытрымліваўся лініі на паляпшэнне адносін з Вашынгтонам і відавочна не жадаў новага прамога сутыкнення Савецкага Саюза і ЗША зараз ужо ў Паўднёва-Усходняй Азіі. Адхіленне ў кастрычніку 1964 года Хрушчова ад улады прывяло да пэўнага павароту ў савецка-в’етнамскіх адносінах.

З 1965 года в’етнамскі бок стаў атрымліваць неабходныя віды савецкага ўзбраення, асабліва для сіл супрацьпаветранай абароны (СПА). Доля ваеннай дапамогі склала 60% ад агульнай эканамічнай. У 1968 годзе дапамога Савецкага Саюза ДРВ склала каля 542 млн рублёў, прычым вялікая яе частка (361 млн рублёў) была прадастаўлена на бязвыплатнай аснове.

Паралельна з пастаўкамі ваеннай маёмасці пачалося навучанне асабістага складу В’етнамскай народнай арміі ў савецкіх ваенных навучальных установах. У краіну перакідваліся новыя партыі ўзбраення, у тым ліку зенітна-ракетныя комплексы (ЗРК) СА-75 «Дзвіна», знішчальнікі МіГ-17 і МіГ-21, знішчальнікі-бамбардзіроўшчыкі Су-17, бамбардзіроўшчыкі Іл-28, транспартныя самалёты Іл-14 і Лі-2, зенітная артылерыя сярэдняга і малога калібра, радыёлакацыйныя станцыі выяўлення, тэхніка сувязі і г.д. Для дастаўкі гэтых грузаў актыўна выкарыстоўваліся ваенна-транспартныя самалёты Ан-12 і Ан-22. Найбольшай інтэнсіўнасці пастаўкі ўзбраення дасягнулі пасля 1971 года, калі паўночнав’етнамскі ўрад узгадніў пытанне аб уступленні арміі ў Паўднёвы В’етнам. У гэтай аперацыі ўдзельнічалі 14 дывізій ВНА і некалькі асобных палкоў, аснашчаных савецкай стралковай зброяй (часткова вырабленай на кітайскіх прадпрыемствах па савецкіх ліцэнзіях), танкамі Т-34 і Т-54 з інфрачырвонымі прыцэламі начнога бачання і 100-мм танкавымі гарматамі, а таксама 130-мм артсістэмамі. Паступалі з СССР і сродкі сувязі, малыя баявыя караблі і г. д..

Да красавіка 1975 года групоўка ВНА валодала поўнай перавагай над арміяй сайгонскага рэжыму ў тэхніцы і ўзбраенні, што ў значнай ступені і забяспечыла ёй перамогу на тэрыторыі Паўднёвага В’етнама. Сайгонскі ўрад, нягледзячы на эканамічную і палітычную дапамогу ЗША, не змог утрымаць уладу, і вясной камуністы ўсталявалі сваю ўладу на ўсёй тэрыторыі В’етнама.

## Пасляваенны перыяд 
Неабходнасць у кваліфікаваных спецыялістах для навучання на новых зенітна-ракетных комплексах С-75 і С-125 не адпала пасля заканчэння вайны, і ў канцы 1970-х гадах у В’етнаме па-ранейшаму працавалі савецкія ракетчыкі, якія выкладалі ў вучылішчы СПА Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам. З пачаткам кітайска-в’етнамскіх памежных канфліктаў у краіну таксама прыбылі афіцэры-ракетчыкі на пасады саветнікаў. У канцы 1970-х гадоў, у святле росту кітайска-в’етнамскай напружанасці, в’етнамцы вырашылі засцерагчы марскія камунікацыі ад правакацый з боку ВМФ НВАК і ВМФ ЗША, і прапанавалі савецкаму боку ўмацаваць сваю прысутнасць у В’етнамскай бухце і на паўвостраве Камрань. Тут была створана база 922-га пункта матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння. Пункт функцыянаваў да 2001 года, а 4 мая 2002 года апошнія падраздзяленні Узброеных сіл РФ пакінулі паўвостраў.

## Гл. таксама 
* Савецкія ваенныя спецыялісты за мяжой

## Зноскі 
Катэгорыя:Савецкія ваенспецы ў В’етнаме
Катэгорыя:В’етнамская народная армія
Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР
Катэгорыя:Гісторыя В’етнама
Катэгорыя:Гісторыя Лаоса
Катэгорыя:Гісторыя Камбоджы
Катэгорыя:Вайна ў В’етнаме