Чаромха звычайная

**Чаромха звычайная** (*Prúnus pádus*) — від невысокіх дрэў (зрэдку хмызнякоў) з роду Сліва сямейства .

Расце ў лясах і хмызняковых зарасніках па ўсёй Расіі да Белага мора, у Заходняй Еўропе, у Азіі. Культывуецца як дэкаратыўная расліна.

Раней адносілася да падроду Чаромха *(Padus)* роду Сліва. Згодна сайту GRIN, адносіцца да секцыі *Laurocerasus* падроду Вішня *(Cerasus)*. Згодна сайту The Plant List, з’яўляецца сінонімам .

## Назва 
Чаромха звычайная, чаромха, чарэмшына, чарэмшыца, калакалуша, чаромуха, какалуша, калакалуга, чарумух, чарэмха, калакалуха.

## Батанічнае апісанне 
Дрэўца, дрэва або буйны куст вышынёй 0,6-10 м.

### Падвіды 
У межах віду вылучаюць шэраг разнавіднасцяў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Раслінная сыравіна 
### Нарыхтоўка і захоўванне 
Для лячэбных мэтаў збіраюць спелыя плады (), кару, лісце і кветкі. Плады нарыхтоўваюць па меры паспявання з ліпеня па верасень; кветкі ў маі; кару ранняй вясной.

Гронкі з пладамі зразаюць ў сухое, яснае надвор’е, рассыпаюць тонкім пластом, сушаць на паветры ці ў печах, сушылках, духоўках пры тэмпературы 40-60&nbsp;°C.

### У садоўніцтве 
Чаромху разводзяць у садах і парках як дэкаратыўную расліну, асабліва эфектныя формы з ніцымі галінкамі, махрыстымі кветкамі і рознакаляровым лісцем.

У культуры звычайныя чаромха звычайная (Padus racemosa) з чорнымі, звязальнымі, як бы лакіраванымі пладамі, і амерыканскія віды —  з чырвонымі пладамі і . У ЗША і Канадзе атрыманы больш за 15 сартоў чаромхі віргінскай харчовага прызначэння. У новых сартоў чаромхі плады больш буйныя і менш даўкія, са своеасаблівым пікантным смакам.

Выведзены І. У. Мічурыным гібрыд чаромхі і вішні Цэрападус 1, які мае горкія плады, выкарыстоўваецца ў селекцыйнай працы. З удзелам гэтай расліны і  атрыманы такія сарты вішні як Возрождение, Новелла, Олимп, Памяти Щербакова, Русинка, Фея, Харитоновская і іншыя.

Разнастайнасць commutata прадаецца як дэкаратыўнае дрэва ў Паўночнай Амерыцы пад агульнай назвай Першамай (). Яна цэніцца за марозаўстойлівасць і вясновы паказ духмяных, белых кветак. Агульнаўжывальная назва *Mayday* не мае дачынення да вядомага сігналу бедства, паколькі яе далі яшчэ да прыняцця слова ў якасці міжнароднага сігналу бедства.

### У кулінарыі 
Але яна не толькі дэкаратыўная, а вядомая і як , якая атрымала ў апошні час дзяржаўнае прызнанне: некаторыя сарты чаромхі ўключаны ў .

Спелыя плады ядуць свежымі, выкарыстоўваюць для падрыхтоўкі ,  і ахаладжальных напояў. Іх сокам падфарбоўваюць кандытарскія вырабы, віны .

Парашок з сухіх пладоў — добрае начынне для пірагоў, ватрушак (у Сібіры), з яго вараць кісель, часам заварваюць як гарбату. У некаторых мясцовасцях парашок дадаюць да жытняй і пшанічнай мукі, з-за чаго хлеб набывае прыемны водар. Чаромхавая мука (сушаныя ягады, якія перамалолі разам з костачкамі) выкарыстоўваецца пры падрыхтоўцы знакамітай сібірскай прысмакі — чаромхавага торта. У шэрагу месцаў Сібіры молатая чаромха паступае ў продаж у харчовых крамах

### У медыцыне 
Дзякуючы наяўнасці дубільных рэчываў плады валодаюць звязальнымі ўласцівасцямі, у выглядзе  або  іх рэкамендуюць пры дыярэі неінфекцыйнай прыроды і іншых страўнікава-кішачныя хваробах. Плады ўваходзяць у склад страўнікавай гарбаты. Па сваім дзеянні яны могуць замяніць плады чарніц, часта выкарыстоўваюцца сумесна. Са свежых кветак атрымліваюць чаромхавую ваду, якая прымяняецца часам пры лячэнні вачэй у якасці прымочак.

У народнай медыцыне лісце выкарыстоўвалі:
* Унутрана пры сухотах, бранхіце, як процікашлевае, пры дыярэі;
* Вонкава — для паласкання паражніны рота пры гніенні зубоў, фурункулёзе;
* Адвар кары — як мача-, патагоннае і  сродак (супраць вошай і мух), пры , ;
* Кветкі ў выглядзе настою або адвару — як кантрацэптыўны сродак, у выглядзе настойкі — пры , падагры.

Чаромха валодае фітанцыднымі ўласцівасцямі, дзякуючы чаму спрыяе аздараўленні атмасферы.

Кара чаромхі можа выкарыстоўвацца для афарбоўкі тканін і скур у зялёны і чырвона-буры тоны, плады даюць цёмна-чырвонае адценне.

Дробнаслойная, цвёрдая і пругкая драўніна буравата-жоўтага колеру ідзе на вырабы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

## Чаромха ў культуры 
Згодна з рускай народнай прыкметай, калі цвіце чаромха, надвор’е становіцца халаднейшым.

Ва ўраджэнцаў невялікага паселішча  на паўночным усходзе Шатландыі існуе табу на выкарыстанне драўніны чаромхі звычайнай, паколькі лічыцца, што гэта «ведзьміна дрэва».

### Чаромха ў літаратуры 
Разам з рабінай і іншымі дрэвамі чаромха заўсёды з’яўлялася крыніцай паэтычнага натхнення, сімвалам веснавога росквіту. Спалучэнне пяшчотных прыгожых кветак і горкага паху натхнялі многіх паэтаў на вершы пра нешчаслівае, неўзаемнае ці несправядлівае каханне.

Тэрміны цвіцення чаромхі звычайна непадзельна звязваюць вобразы чаромхі і ранняй вясны, чаромхі і юнацтва, маладосці.

### Чаромха ў мастацтве 
Чаромха стала галоўнай гераіняй карцін такіх выдатных жывапісцаў, як  («Чаромха», 1948, К. Пятроў-Водкін («Чаромха ў шклянцы», 1932),  («Чаромха цвіце», 1915), І. І. Левітан («Чаромха», 1880-я),  («Чаромха», 1912), К. А. Каровін («Чаромха», 1912).

Файл:Ivan Kulikov Bird Cherry. 1912.jpg|: Чаромха
Файл:Коровин Черёмуха 1912.jpg|К. А. Каровін: Чаромха
Файл:Левитан Черемуха.jpg|І. І. Левітан: Чаромха
Файл:Черемуха цветет. 1915.jpg|: Чаромха цвіце

### Іншае 
Крышталі  — баявога атрутнага рэчыва з групы  — маюць прыемны водар квітнеючай чаромхі. Адсюль яго армейскі код — «чаромха».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Дудченко Л. Г., Козьяков А. С., Кривенко В. В. Пряно-ароматические и пряно-вкусовые растения: Справочник / Отв. ред. К. М. Сытник. — К.: Наукова думка, 1989. — 304 с — 100 000 экз. — ISBN 5-12-000483-0
* Универсальная энциклопедия лекарственных растений / сост. И. Н. Путырский, В. Н. Прохоров. — М.: Махаон, 2000. — С. 285—288. — 15 000 экз. — ISBN 5-88215-969-5
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Черёмуха* на сайте USDA NRCS 
*  
* 
* 
* Черемха // 
* W. Kulesza: Klucz do oznaczania drzew i krzewów. Warszawa: PWRiL, 1955.
* : Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
* Władysław Szafer, : Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.

Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Пладовыя дрэвы
Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Сліва
Катэгорыя:Расліны на марках