open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вікенцій Міхайлавіч Варыкаш

{{Навуковец 
 |Імя                  = Вікенцій Міхайлавіч Варыкаш
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Шырыня               = 
 |Месца працы          = 
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = 
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы          = 
}}
**Вікенцій Міхайлавіч Варыка́ш** (—) — вучоны, фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1985). Прафесар (1988).

## Біяграфія 
В. М. Варыкаш нарадзіўся 9 жніўня 1931 г. у вёсцы Саломерка (, Мінская вобласць). У 1950 годзе скончыў Дубраўскую сярэднюю школу і паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага, які скончыў у 1954 годзе. Выкладаў фізіку ў Мядзельскай сярэдняй школе, з 1956 года ў Гарадоцкай сярэдняй школе (Маладзечанскі раён). Потым бы запрошаны на пасаду асістэнта кафедры ў Полацкі педагагічны інстытут. У 1958 годзе В. М. Варыкаш паступіў у аспірантуру Інстытута фізікі АН БССР. У 1964 годзе прызначаны старшым навуковым супрацоўнікам Інстытута фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў АН БССР. З 1968 года дацэнт кафедры фізікі Мінскага радыётэхнічнага інстытута, з 1970 г. яе загадчык, у 1977—1979 гг. старшы навуковы супрацоўнік. З 1979 да 1984 г. зноў на пасадзе загадчыка кафедры фізікі. У 1985 годзе В. М. Варыкаш абараніў доктарскую дысертацыю.

## Навуковая дзейнасць 
В. М. Варыкаш з’яўляецца адным з арганізатараў даследаванняў па вырошчванню і выкарыстанню сегнетаэлектрычных крышталёў. Пад яго кіраўніцтвам упершыню ў СССР былі вырашчаны многія палярныя крышталі і адкрыты новыя сегнетаэлектрыкі. Працы па тэхналогіі вырошчвання сегнетаэлектрыкаў і вывучэнню уплыву вонкавых уздзеянняў на іх уласцівасці. Аўтар каля 290 навуковых прац, 10 вынаходстваў, 25 апублікаваных кніг і брашур.

Сярод апублікаванага:
* Избранные задачи по физике с решениями / В. М. Варикаш, М. С. Цедрик. — 3-е изд., стер. — Минск: Вышэйшая школа, 1967. — 268 с.: ил., табл.
* Физика в живой природе: книга для учащихся / В. М. Варикаш, Б. А. Кимбар, И. М. Варикаш. — 2-е изд., доп. — Минск: Народная асвета, 1984. — 127 с.: ил.
* Кіраўніцтва да рашэння задач па агульнай фізіцы — Мн., 1995 (разам з М. С. Цэдрыкам).

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* История кафедры физики БГУИР

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Летняя Універсіяда 2017

{{Картка
|стыль_цела        = width:300px
|стыль_загалоўкаў  = background-color: #DFDFDF
|загаловак1 =
|тэкст2     = ◄&nbsp;{{#if:{}|{}|2015|}}
&nbsp;&nbsp;&nbsp;**←  2017  →**&nbsp;&nbsp;&nbsp;
{{#if:{}|{}| 2019}}&nbsp;►
}}
**Летняя Універсіяда 2017** () — сусветныя міжнародныя студэнцка-маладзёжныя спартыўныя спаборніцтвы, якія праходзілі з 19 па 30 жніўня 2017 года ў тайванскім горадзе Тайбэй. Рашэнне пра гэта было прынята 29 лістапада 2011 года ў Бруселі на чарговым кангрэсе FISU.

Квіткі на летнюю Універсіяду-2017 павінны былі паступіць у продаж 13 чэрвеня, але іх продаж адклалі да 5 ліпеня. Станам на 16 ліпеня 2017 года ўсе 12 тысяч квіткоў на цырымонію адкрыцця летняй Універсіяды 2017 былі распрададзены.

Урады іншых краін дапамагалі Тайваню ажыццяўляць контртэрарыстычныя меры для абароны сваіх спартсменаў, суддзяў і прадстаўнікоў СМІ, якія прыбывалі для ўдзелу ва Універсіядзе.

## Прэтэндэнты 
* Тайбэй,  Кітайскі Тайбэй — раней Універсіяды не праводзіліся;
* Бразілія,  — у 1963 годзе летняя Універсіяда праходзіла ў бразільскім горадзе Порту-Алегры;
* Ізмір,  — раней Турцыя прымала летнюю Універсіяду 2005 года ў Ізміры і зімовую Універсіяду 2011 года ў Эрзуруме.

## Віды спорту 
Спаборніцтвы праводзіліся па 22 відах спорту:

З ліку гэтых відаў 14 уключаюцца ў праграмы міжнародных студэнцкіх гульняў абавязкова: баскетбол, воднае пола, валейбол, дзюдо, лёгкая атлетыка, плаванне, скачкі ў ваду, тэніс вялікі і настольны, спартыўная і мастацкая гімнастыка, тэквандо, футбол і фехтаванне. Астатнія прапануе аргкамітэт кожнай Універсіяды. У параўнанні з праграмай Універсіяды 2015 у Кванджу, у праграму дадаліся ролер спорт, цяжкая атлетыка і ўшу.

У жніўні 2016 года было пацверджана ўключэнне ў праграму чатырох новых відаў спорту.

## Каляндар 
## Медальны залік 
## Гл. таксама 
* Зімовая Універсіяда 2017

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Універсіяда
Універсіяда
2017
Універсіяда
Універсіяда
Ямная культура

**Я́мная культура** — археалагічная культура бронзавага веку ва Усходняй Еўропе. Ахоплівала значныя тэрыторыі ад Днястра на захадзе да паўднёвага Урала на ўсходзе. Перыяд існавання — каля 3200 — 2300 гг. да н.э.

## Паходжанне 
Паводле курганнай гіпотэзы Марыі Гімбутас, Ямная культура належала непасрэдным продкам індаеўрапейцаў. Дзякуючы асваенню конегадоўлі і выкарыстанню вазоў яны здолелі прасунуцца з тэрыторыі Прычарнамор’я на іншыя землі. Леў Клейн, які сам займаўся раскопкамі помнікаў Ямнай культуры і вылучыў з яе складу заходнюю Нерушайскую культуру, лічыць, што Ямная культура — радзіма ранніх арыяў.

Даследаванні палеагенетыкаў 2015 г. паказалі, што заснавальнікамі Ямнай культуры былі выхадцы з трох розных папуляцый. Аснову складалі мясцовыя паляўнічыя і збіральнікі, носьбіты генома, блізкага да сучасных індаеўрапейскіх народаў. 15 — 25 % генома належала насельніцтву, якое мігрыравала з усходняга Закаўказзя. Мяркуецца, што яно заснавала Хвалынскую культуру, продкавую ў адносінах да Ямнай. Меншасць (6 % генома) належала паляўнічым і збіральнікам з Заходняй Еўропы.

## Перыядызацыя 
У існаванні Ямнай культуры археолагамі вылучаюцца наступныя перыяды:
* Ранні (да сярэдзіны 3 тысячагоддзя да н. э.), які вызначаецца аднастайнымі пахаваннямі з ляжалымі на спіне і афарбаванымі охрай касцякамі, арыентаванымі галавой на ўсход, керамічнымі пасудзінамі з высокім горлам, накольчатым і штампаваным арнаментам, вырабамі з каменю, косці і ракавін пры амаль поўнай адсутнасці металічных вырабаў.
* Другі (трэцяя — чацвёртая чвэрці 3 тысячагоддзя да н. э.): узнікненне лакальных адрозненняў, у Прычарнамор’і з’яўляюцца пахаванні галавой на захад, яйкападобныя пасудзіны з нізкім горлам, чыгуны з плоскім дном, шнуравы арнамент, медныя вырабы.
* Трэці (канец 3 тысячагоддзя — 2 тысячагоддзе да н. э.): павелічэнне лакальных адрозненняў, пахаванні без охры і ўстойлівай арыентацыі, кераміка з плоскім дном, вялікія медныя вырабы (сякеры, молаты), касцяныя ўпрыгожванні з молатападобнымі шпількамі, вазы з суцэльнымі коламі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Дук, Д. У.* Археалогія : вучэб.-метад. комплекс . / Д. У. Дук. — Наваполацк : ПДУ, 2009. ISBN 978-985-418-818-8
* *Mallory, J. P.* Encyclopedia of Indo-European Culture. / J. P. Mallory, Douglas Q. Adams. — London and Chicago : Fitzroy Dearborn Publishers, 1997. ISBN 1-884964-98-2

## Спасылкі 
* ЯМНАЯ КУЛЬТУРА — Радзіма мая — Беларусь
* Ямная культура 
* Найдавніші землероби та скотарі на території України 
* Байтасов Р. Р., АРИИ И ТЮРКИ: ОПЫТ КОМПЛЕКСНОГО ИССЛЕДОВАНИЯ 
* Genetic study revives debate on origin and expansion of Indo-European languages in Europe

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Расіі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Украіны
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Бронзавы век
Джэймс Каан

**Джэймс Эдмунд Каан** (; ) — амерыканскі акцёр майстар 6 дадзена каратэ Госоку Рю, ўладальнік тытула Сокэ Дай International Karate Association.

Найбольш вядомы па ўдзеле ў фільмах «Хросны бацька», «Мост занадта далёка», «Мізэр», «Стиратель» і «Крымінальная фішка ад Генры».

Намінант на прэмію «Оскар» (1972), намінант на прэмію «Эмі» (1971), трохразовы намінант на прэмію «Залаты глобус» (1972, 1974, 1975), лаўрэат прэміі «Сатурн» (1975).

## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Гадынь

**Гады́нь** — возера ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дняпро, прыкладна за 4 км у напрамку на ўсход ад горада Рэчыца, на захад ад вёскі Капань.

Плошча паверхні возера 0,48 км². Даўжыня 3,62 км, найбольшая шырыня 0,18 км. Даўжыня берагавой лініі 7,35 км. Катлавіна возера старычнага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй да 2 м. Правы бераг возера нізкі, забалочаны. На возеры 2 астравы. У паўночнай частцы злучаецца з возерам Крывы Гіраў, на поўдні выцякае ручай у раку Дняпро.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, плотка, гусцяра, краснапёрка, лінь, карась і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Гомельской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Дняпра
Катэгорыя:Азёры Рэчыцкага раёна
Яўген Канстанцінавіч Іванешка

**Яўген Канстанцінавіч Іванешка** (1 кастрычніка 1936, Рэчыца, БССР — ?, 2013, Гомель) — беларускі мастак, графік. Сябра Беларускага саюзу мастакоў (з 1967) і Творчага Саюзу мастакоў Міжнароднай асацыяцыі ЮНЭСКА (1993). Сябра Саюзу мастакоў СССР. Жыў і працаваў у горадзе Гомелі.

## Біяграфія 
У 1955 годзе сканчае навучанне ў Маскоўскім акадэмічным мастацкім вучылішчы памяці 1905 года, а у 1972 — ў Ленінградскі інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна, па спецыяльнасці «тэорыя і гісторыя мастацтва». Бярэ актыўны ўдзел у выставах пачынаючы з 1963 года.

## Асноўныя працы 
Сярод карцін: «У майстэрні мастака», «Памяці бацькі», «Памяці паэта М. Багдановіча», «Старыя акопы», «Вясковы нацюрморт», трыпціх «Зямля мая родная», «Маё дзяцінства», цыкл «Поры года», «На радзіме маіх дзядоў», «Родны пейзаж», «Халодны красавік», «Лясны край», «Хлеб наш надзённы», «Стары калодзеж», «Хамут», «Вясковы нацюрморт», «Неба».

## Літаратура 
* Иванешко Евгений Константин // Речица: дорогой столетий в будущее. — Речица: Редакция газеты «Дняпровец», 2013. — С.306
* Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998 : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1998.
* Иванешко Е. К. // Художники Сов. Белоруссии. — Минск, 1976. — С. 150.

## Спасылкі 
* Біяграфія мастака на сайце Рэчыцкай раённай цэнтралізаванай біябліятэчнай сістэмы. Інфармацыйны рэсурс: «Художники земли Речицкой» 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся 1 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1936 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 2013 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэчыцы
Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута імя Рэпіна
Меснер

**Меснер** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Збігнеў Меснер — польскі дзяржаўны дзеяч
* Райнхольд Меснер — італьянскі альпініст
Харкера (рака)

**Харкера** () — рака на поўначы Чылі ў вобласці Атакама, правы прыток ракі Кап’япа.

Рака фармуецца пры зліцці рэк Фігероа і Турбіа паблізу пасёлка Ла-Гуардыя. Рака працякае на паўднёвы захад і ўпадае ў раку Кап’япа каля пасёлка Лас-Хунтас.

## Спасылкі 
* Ríos de Chile — Río Jorquera 

Катэгорыя:Рэкі Чылі
Пухавіцкі строй

**Пухавіцкі строй** — традыцыйны комплекс беларускага народнага адзення цэнтральнай Беларусі. Бытаваў у XIX - пач. XX ст.на тэрыторыі паміж гарадамі Слуцк і Асіповічы абапал р. Пціч. Яму ўласцівы строгасць форм і ў той жа час іх разнастайнасць у жаночым і мужчынскім адзенні, тонкае ўмеркаванае аздабленне.

## Жаночы гарнітур 
. Экспазіцыя музея.]]
Аснова летняга жаночага гарнітура складалася з двух варыянтаў: кашулі, спадніцы, фартуха; кашулі, спадніцы, фартуха, гарсэта. Кашулю кроілі з прамымі плечавымі ўстаўкамі і адносна вузкім рукавом, адкладным ці стаячым каўняром. Аздаблялі рознай шырыні ўзорыстымі папярочнымі палосамі натыкання ці вышыўкі з акцэнтам на прыплечавой частцы. Чырвоны ці чырвона-чорны графічны выразны арнамент палос утвараўся з ромбаў, квадратаў, трохвугольнікаў, гладкіх і зубчатых ліній. Арнамент 2-полкавага (радзей - 1-полкавага) фартуха, стылістычны і каларыстычна блізкіда аздыблення кашулі, размяшчаўся палосамі паводле прынцыпу згушчэння, да нізу; па краях нашывалі мохрыкі ці карункі. Спадніцу (андарак) шылі з 4 (кроёных па аснове) або 2 (краёных па ўтку) полак, натыканых у сакавітыя (малінавыя, васільковыя, бурачковыя, фіялетавыя, стрыманыя чорныя, белыя) гарызантальныя палосы і клеткі. Гарсэт меў 2 варыянты крою: у выглядзе кароткага ліфа з глыбокімі выразамі ў пройме іна грудзях і ў выглядзе доўгай безрукаўкі з баскай-чатырохклінкай. Шылі гарчэт з шарсцянкі ці аксаміту высільковага, чорнага колераў, аздаблялі нашыўкамі залацістага галуна, парчовай тасьмы, каляровай аблямоўкай. Касцюм завяршала намітка ці скіндачка .

## Мужчынскі гарнітур 
Мужчынскі гарнітур складалі кашуля, нагавіцы, пояс і камізэлька. Кашулю (тунікападобную ці з прамымі плечавымі ўстаўкамі) аздаблялі чырвоным геаметрычным арнаментам на плечавых ўстаўках, каўняры, каўнерцах, падоле; адкладны каўнер завязвалі тасёмкай або зашпівалі меднай спражкай. Кашулю навыпуск падпяразвалі тканым ці скураным поясам, на якім часта насілі кайстру, ножык, шабету. Камізэльку з прываленага сукна ці карычнева-белай клятчастай даматканкі апраналі паверх кашулі. Традыцыйным галаўным уборам былі суконныя магеркі, аздобленыя блакітнымі, чырвонымі, зялёнымі матузкамі, саламяныя капелюшы, аўчынныя футраванкі.

## Літаратура 
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А.Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. - Мінск : Беларусь, 2003. - 748, [1] с. - 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
* Беларускі народны касцюм / Л. І. Маленка; [маст. Э. Э. Жакевіч]. — Мінск : Ураджай, 2001.
* *Бялявіна, В. М.* Жаночы касцюм на Беларусі / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2007. — 350 с.
* *Бялявіна, В. М.* Мужчынскі касцюм на Беларусі / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2007. — 303 с.

## Спасылкі 
* Беларускія народныя строі  // Sonca.org

Катэгорыя:Беларускі касцюм
Катэгорыя:Адзенне
Катэгорыя:Культура Пухавіцкага раёна‎
Катэгорыя:Гісторыя Пухавіцкага раёна‎
Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі
Катэгорыя:Цэнтральная Беларусь
Спаркс (Невада)

**Спаркс** () — горад у акрузе Уоша на захадзе штата Невада, ЗША. Плошча горада складае 62,1 км². Насельніцтва — 90 264 чалавек (2010).

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Мэдхен Амік — амерыканская актрыса
* Джэна Мэлоўн — амерыканская актрыса

Катэгорыя:Гарады Невады
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1904 годзе
Генадзь Іванавіч Невяльской

**Генадзь Іванавіч Невяльско́й** (, , с. Дракіна, Кастрамская губерня, Расійская імперыя — ) — расійскі мараплавец, даследчык Далёкага Усходу. Адмірал (1874).

Скончыў Марскі корпус у Санкт-Пецярбургу ў 1832 годзе і афіцэрскія класы ў 1836 годзе. У 1848-1849 гадах кіраваў марскім пераходам транспарту «Байкал» з Кранштата да Петрапаўлаўска-Камчацкага, адкрыў (1849) і даследаваў Татарскі праліў, выявіў астраўны характар Сахаліна. У 1850—1855 гадах узначаліў Амурскую экспедыцыю, даследаваў нізоўі ракі Амур, заснаваў там расійскія пасяленні, у тым ліку Нікалаеўск-на-Амуры. На востраве Сахалін адкрыў радовішчы вугалю. Яго імем названы праліў, мыс у гэтым праліве, заліў, гара і горад на Сахаліне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Мараплаўцы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Заснавальнікі гарадоў
Катэгорыя:Даследчыкі Азіі
Кандава

**Кандава** () — горад у Латвіі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Кандаўскага краю. Плошча 5,8 км². Насельніцтва 4029 чал. (2016).
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Сайт Кандавы
* Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Гробіня

**Гробіня** () — горад у Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Гробінскага краю. Плошча 5,12 км². 
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Сайт Гробіні 
* Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Элка (Невада)

**Элка** () — горад у штаце Невада, ЗША. Адміністрацыйны цэнтр акругі Элка. Заснаваны ў 1868 годзе пры пракладцы транскантынентальнай чыгункі.

Паводле перапісу 2020 года насельніцтва горада налічвае 20 564 чалавек.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1868 годзе як станцыя чыгункі *Central Pacific Railroad*. Паступова Элка вырас з намётавага паселішча вакол станцыі, ператварыўшыся ў цэнтр акругі. У 1870 годзе Элка ўжо меў дзве гасцініцы, газету, царкву і будынак школы. Першапачаткова галоўны дзелавы і жылы раён утвараўся Камерцыйнай і Чыгуначнай вуліцамі па баках ад чыгуначных пуцей. Акрамя чыгуначнікаў і жывёлаводаў на поўдзень ад чыгуначных шляхоў развіўся значны чайнатаўн, а на ўсход быў сад, які быў вядомы як Кітайскае ранча (цяпер на гэтай зямлі месціцца гарадскі парк і гандлёва-выставачны цэнтр). У пачатку XX стагоддзя таксама пачалі прыбываць баскскія імігранты з Іспаніі.

Статус горада нададзены ў 1917 годзе.

Пасляваеннае будаўніцтва пашырыла горад на ўсход па Айдаха-стрыт і на поўнач за Седар-стрыт.

У 1970-я гады назіраўся рост забудовы вакол горада, адкрыццё пакладаў золата прывяло да павелічэння колькасці насельніцтва. З пашырэннем горада сталі ўзнікаць асцярогі наконт бяспекі ў сувязі з інтэнсіўнасцю чыгуначнага руху ў самым цэнтры горада. У 1973—1983 гадах рэйкі былі перанесены з цэнтра ў паўднёвую частку, дзе была пабудавана новая станцыя. На месцы старых шляхоў была пракладзена вуліца Сільвер-стрыт.

У 1979 годзе пры пракладцы  пачалося будаўніцтва аб’язной дарогі. Былі пабудаваныя чатыры пуцеправоды з трыма з’ездамі ў горад. У выніку быў значна скарочаны транзітны рух праз горад па вуліцы Айдаха-стрыт, якая была часткай старой . Камерцыйная забудова пашырылася ўздоўж Айдаха-стрыт на ўсход: былі пабудаваны гатэль, казіно, гандлёвы цэнтр і супермаркеты. Дзякуючы далейшаму будаўнічаму буму горад таксама пашырыўся на захад.

## Насельніцтва 
Расавы склад насельніцтва:
* 86,6% — белыя;
* 0,7% — афраамерыканцы;
* 3,3% — карэнныя амерыканцы;
* 2,0% — азіяты;
* 0,1% — гавайцы і выхадцы з астравоў Ціхага акіяна;
* 1,4% — выказалі прыналежнасць да двух або болей расаў.

Іспанцы ці лацінасы (любой расы) складаюць 27,2% ад усяго насельніцтва.

## Галерэя 

Выява:Elko court houseIMG 20180923 120713elko county court house on idaho street (with no cars in front).jpg|Будынак адміністрацыі акругі
Выява:2014-09-21 15 27 14 Elko Police Department in Elko, Nevada.JPG|Дэпартамент паліцыі
Выява:2015-04-18 07 21 48 Main Post Office in Elko, Nevada.jpg|Паштамт
Выява:Elko Station.JPG|Чыгуначная станцыя
Выява:2015-04-18 07 32 19 The Elko Regional Airport Terminal in Elko, Nevada.jpg|Тэрмінал аэрапорта

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Невады
Прыекулэ

**Пры́екулэ** () — горад у Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Прыекульскага краю. 

## Гісторыя 
Прыекулэ ўпершыню ўзгадваецца ў 1483 годзе, калі мясцовыя землі былі аддадзены ва ўладанне барона Корфа. Палац Корфаў захаваўся да нашых дзён (зараз там размешчана школа). Захавалася і Шведская брама, пабудаваная ў 1688 годзе, выява якой прысутнічае на гербе горада. У 1871 годзе праз Прыекулэ прайшла чыгунка Ліепая—Вільня. У час Другой сусветнай вайны горад стаў арэнай крывавых баёў, з таго часу ў ім знаходзіцца адно з найбуйнейшых ваенных пахаванняў на тэрыторыі былога СССР, у якім пахавана каля 23 тысяч байцоў Чырвонай арміі.
## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Лютэранская царква
* Шведская брама
* Палац Корфаў
* Парадныя сходы да ракі
* Парахавая вежа

## Вядомыя асобы 
* Яніс Пэтэрс — латышскі паэт, палітык, дыпламат
* Эрыкс Эшэнвалдс — латышскі кампазітар
* Карліс Кампэ — святар, пісьменнік
* Элмарс Ансан — драматург (правёў дзяцінства ў Прыекулэ)

## Галерэя 

Priekule_church.JPG|Прыекульская царква
Дворец_баронов.jpg|Былы палац баронаў Корфаў
Железнодорожный_вокзал_г._Приекуле_(2015).jpg|Былы Чыгуначны вакзал
Приекульская_"Пороховая_Башня".jpg|Парахавая вежа

## Спасылкі 
* Сайт Прыекулэ 
* Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Харол

**Харол** () — горад у Палтаўскай вобласці Украіны. Плошча 7 км². Насельніцтва 12 000 чал. (2025).

## Гісторыя 
* 1083: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах.
* 1781: атрымаў статус горада.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Палтаўскай вобласці
Мыргарад

**Мі́ргарад** ці **Мы́ргарад** () — горад у Палтаўскай вобласці Украіны. Плошча 19 км². Насельніцтва 41 240 чал. (1 студзеня 2012).

У ХІХ стагоддзі мястэчка Міргарад было ў складзе Міргарадскай воласці Міргарадскага павета Палтаўскай губерні.

## Гісторыя 
* 12—13 ст.: прыкладная дата заснавання.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Уладзімір Лукіч Баравікоўскі (1757—1825) — мастак.
* Панас Мірны (1849—1920) — украінскі пісьменнік.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Палтаўскай вобласці
Катэгорыя:Курорты Украіны
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1575 годзе
Карлаўка

Назву **Карлаўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Карлаўка — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці
### Казахстан 
* Карлаўка (Акмолінская вобласць)
### Украіна 
* Карліўка ці Карлаўка — горад у Палтаўскай вобласці
Карліўка

**Карлаўка** ці **Карліўка** () — горад у Палтаўскай вобласці Украіны. Плошча 16 км². Насельніцтва 15 501 чал. (1 студзеня 2012).

## Гісторыя 
* 18 ст. — першыя згадкі ў гістарычных крыніцах.
* 1957 год — атрымаў статус горада.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Барыс Назаравіч Ус (1929—1997) — беларускі жывапісец.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Палтаўскай вобласці
Лубны

**Лу́бны** () — горад у Палтаўскай вобласці Украіны. Плошча 45,6 км². Насельніцтва 50 000 чал. (2024).

## Гісторыя 
* 988: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Міхаіл Дзяркач (1882—1963) — ваенны дзеяч Украінскай Народнай Рэспублікі.
* Адольф Іванавіч Макараў (нар. 1926) — беларускі архітэктар.
* Пётр Сямёнавіч Пішчымука (1879—1965) — савецкі хімік-арганік.
* Аляксандр Рыгоравіч Шліхтэр (1868—1940) — савецкі вучоны-эканаміст, дзяржаўны дзеяч.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Палтаўскай вобласці
Казяўкі

**Казяўкі** (*Galerucinae*) — падсямейства жукоў з сямейства лістаедаў, якое налічвае 5800 відаў.

## Апісанне 
Жукі маленькіх і сярэдніх памераў.

## Экалогія і месцапражыванні 
Вялікая частка прадстаўнікоў падсямейства харчуюцца двухдольнымі раслінамі, і толькі нямногія аддаюць перавагу аднадольным. Невялікая частка відаў — сельскагаспадарчыя шкоднікі. Некаторыя выкарыстоўваюцца ў ролі біялагічнага інструменту ў барацьбе з пустазельнымі раслінамі.

## Спасылкі 
* Подсемейство козявки (Chrysomelidae: Galerucinae) — атлас листоедов России 

*
Adia cinerella

**Adia cinerella** — від мух роду Adia. Яны распаўсюджаныя ў Паўночнай Амерыцы ад Юкана да Грэнландыі, Мексікі, Джорджыі, Бермудскіх астравоў і ў Еўропе.

Катэгорыя:Караткавусыя двухкрылыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1820 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Паўночнай Амерыкі
Зялёны Луг (вёска, Мінск)

**Зялё́ны Луг** — колішняя вёска, з 1976 года ў складзе Мінска.

## Гісторыя 
У 1897 годзе вёска Зялёны Луг Сеніцкай воласці Мінскага павета, 5 двароў, 32 жыхары, у аднайменным урочышчы 2 двары, 26 жыхароў. У 1917 годзе ў фальварку 1 двор, 3 жыхары, у карчме двор, 8 жыхароў, у аднаселлі двор, 7 жыхароў. З 1924 года ў Астрашыцка-Гарадоцкім, з 1934 года ў Менскім раёнах. У 1959—1976 гадах цэнтр Зялёналугскага сельсавета. У 1971 годзе 198 двароў, 1040 жыхароў, птушкафабрыка. У 1976 годзе вёска ўключаная ў межы Мінска, сельсавет перанесены ў вёску Цна Ёдкава.

Вясковая забудова знесеная неўзабаве па ўваходжанні вёскі ў межы горада, цяпер на яе месцы мікрараён Зялёны Луг-7 і Зялёны Луг-6. Паводле вёскі атрымаў назву жылы раён.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска
Ікшкілэ

**Ікшкілэ** () — горад у Латвіі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Ікшкільскага краю. Плошча 2,2 км². 
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Сайт Ікшкілэ 
* Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1992 годзе
Талсі

**Та́лсі** () — горад у Латвіі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Талсінскага краю. Плошча 7,83 км². 

## Гісторыя 
Першымі ў гэтай мясцовасці пасяліліся лівы, пасля куршы. Назва горада ўпершыню сустракаецца ў крыніцах пад 1231 годам. Даўні ўмацаваны Талсінскі замак быў істотным цэнтрам Курскай акругі. Узвядзенне ордэнскага замку на халме Дзірнаўкалнс у канцы XIII або пачатку XIV стагоддзя не спрыяла росту Талсі.

Талсі пераходзіў пад уладу Рэчы Паспалітай, Швецыі, Расійскай імперыі.

У 1917 годзе атрымаў статус горада.
## Насельніцтва 
## Памятныя мясціны 
* Талсінскае гарадзішча.
* Гарадскі парк.
* Сядзіба барона фон Фірка, дзейнічае музэй.
* Евангельская лютэранская царква.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Мадара Паламейка, латвійская лёгкаатлетка
## Гарады-пабрацімы 
*  Шчолкава, Расія
*  Шэлтан, ЗША
*  Прэны, Літва
*  Таўраге, Літва
*  Глоструп, Данія
*  Курэссаарэ, Эстонія
*  Сёдэрчэпінг, Швецыя

## Спасылкі 
* Сайт Талсаў 
* Насельніцтва паводле стану на 2012 

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Аркадзь Данілавіч Элькінд

**Арон-Гірш Донавіч Э́лькінд**, у расійскай традыцыі **Аркадзь Данілавіч Э́лькінд** (жнівень 1868,  — ) — антраполаг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Магілёве ў мяшчанскай сям’і.

Сярэднюю адукацыю атрымаў у гімназіях Харкава, Пецярбурга і Ноўгарада. Выпускнік медыцынскага факультэта Маскоўскага універсітэта (1894). Доктар медыцыны (1912).

У 1897—1899 гадах працаваў у клініках Гейдэльберга, Мюнхена і Берліна, у 1903—1905 гадах у Стара-Кацярынінскай бальніцы ў Маскве.

## Творы 
Аўтар даследавання «Прывісленскія палякі. Антрапалагічны і краніялагічны нарыс» (1896) і вялікай працы «Яўрэі» (1903).

* Anthropologische Untersuchungen über die russisch-polnischen Juden und der Wert dieser Untersuchungen für die Antropologie der Juden im allgemeinen // Zeitschrift für Demographie und Statistik der Juden. № 4, 5 (1906).
* Versuch einer antropologishen Parallele zwischen Juden und Nichtjuden // Zeitschrift für Demographie und Statistik der Juden. № 1, 2 (1908).
* К социальной борьбе с вырождением // Еврейский медицинский голос. № 4 (1908). С. 141—156.
* К антропологии негров (Дагомейцы). Москва: тип. Моск. ун-та, [1912]. — 16 с.
* Антропологическое изучение евреев за последние десять лет. Москва: тип. Рябушинского, 1912. — 50 с.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Антраполагі Беларусі
Павел Каспаравіч Астравіцкі

**Павел Каспаравіч Астравіцкі** (1-я палова — 1569—1570) — вялікалітоўскі ўраднік, правазнавец.

## Біяграфія 
Са шляхты Ашмянскага павета. Звестак пра пэўны час нараджэння і смерці няма.

У 1563 годзе ўваходзіў у дэлегацыю Віленскага сойма на Варшаўскі сойм для перагавораў пра унію Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага. У 1566 годзе вялікі князь Жыгімонт II Аўгуст прызначыў яго маршалкам Ашмянскага павета, потым суддзёй віленскім. Пазней служыў у ваяводы віленскага Мікалая Радзівіла, перакананага прыхільніка кальвінізму, актыўнага дзеяча Рэфармацыі. Імаверна, Астравіцкі падзяляў погляды рэфарматараў і быў прыхільнікам кальвінізму.

Добра знаёмы з судовай практыкай і яе патрэбамі, ён бачыў недасканаласць тагачаснага заканадаўства, састарэлыя элементы Статута Вялікага Княства Літоўскага 1529 года, іx неадпаведнасць узроўню развіцця грамадскіх адносін. Таму ахвотна прыняў прапанову ўдзельнічаць у дапрацоўцы Статута, які быў выдадзены ў 1566 годзе. Паводле рашэнняў Віленскага сойма 1551 года праект Статута выпрацоўваўся камісіяй з 5 членаў каталіцкага і 5 членаў праваслаўнага веравызнання. Сойм зацвердзіў Астравіцкі членам Статутнай камісіі каталіцкага веравызнання.

Як дасведчаны судовы практык і актыўны ўдзельнік шляхецкага руху сярэдзіны 16 ст. праводзіў ідэі суверэннасці Вялікага Княства Літоўскага, умацавання яго дзяржаўнасці і рэфармавання грамадства ў інтарэсах шляхты.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Маршалкі земскія ашмянскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Харунжыя ашмянскія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Старосты анікштанскія
Іван Іванавіч Юркевіч

**Іван Іванавіч Юрке́віч** (1816, Мінская губерня — ) — рэлігійны i грамадскі дзеяч, дзеяч праваслаўнай царквы, асветнік, педагог, гісторык, этнолаг. Магістр багаслоўя (1842).

У 1842 абараніў дысертацыю на ступень магістра «Аб прычынах падзелу паміж Усходняй i Заходняй цэрквамі» (). У 1844 пераведзены ў Літоўскую духоўную семінарыю, дзе выкладаў свяшчэннае пісанне, герменеўтыку, творы айцоў царквы. 3 1845 сакратар семінарскага праўлення (з захаваннем пасады нeастаўніка), з 1847 — член камітэта, заснаванага пры праўленні семінарыі для збору этнаграфічных матэрыялаў на беларускіх землях i накіраванне ix у Рускае геаграфічнае таварыства. У 1857 на яго ўскладзены абавязкі выкладчыка яўрэйскай мовы ў семінарыі, a з 1860 ён выкладаў i псіхалогію.
  
## Працы 
* Юркевич И. Остринский приход Виленской губернии Лидского уезда // Этнографический сборник, издаваемый Императорским Русским Географическим Обществом. Выпуск 1. СПб.: В типографии Министерства внутренних дел, 1853. С. 283—293.
* Юркевич Ив. Исторический очерк Литовской Епархиальной Семинарии, основанной 7 октября 1828 года в местечке Жировицах, Слонимского уезда, Гродненской губернии, а в 1845 году перемещенной в г. Вильну // Литовские епархиальные ведомости. 1866. № 11. С. 452—463; № 12. С. 473—487; № 13. С. 510—525.
* Юркевич И. Библиотека литовской православной семинарии // Литовские епархиальные ведомости. 1869. № 23. С. 1418—1428.
* Юркевіч Іван. Астрынскі прыход Віленскай губерні Лідскага павета // Полымя. 2002. № 2. С. 235—247.

## Літаратура 
* 
* И. И. Юрквич (некролог) // Литовские епархиальные ведомости. 1876. № 40. С. 331.
* Родосский А. Биографический словарь студентов первых XXVIII-ми курсов С.-Петербургской духовной академии 1814—1869 гг. СПб., 1907. С. 537.
* Извеков Н. История Литовской духовной семинарии. Вильна, 1892. С. 177—178.
* Иосиф, архимандрит, ныне епископ. Виленский православный некрополь. Вильна: Типография И.Блюмовича, 1892. С. 361.
* 60-летие Литовской духовной семинарии. С. 188.
* Киприанович Г. Я. Жизнь Иосифа Семашки, митрополита Литовского и Виленского, и воссоединение западно-русских униатов с православною церковью в 1839 г. Вильна: Типография И.Блюмовича, 1897. С. 481.
* Лісейчыкаў Дзяніс. Святар у беларускім соцыуме. Прасапаграфія ўніяцкага духавенства 1596—1839 гг. Мінск: Беларусь, 2015. С. 581.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Жыровіцкага духоўнага вучылішча
Катэгорыя:Выкладчыкі Магілёўскай духоўнай семінарыі
Катэгорыя:Праваслаўныя багасловы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі праваслаўнай царквы Беларусі
Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Дыканька

**Дзіканька** ці **Дыканька** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Палтаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Дыканьскага раёна. Насельніцтва 7700 чал. (2025).

## Насельніцтва 
### Мова 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Васіль Трафімавіч Варанянскі (1901—1943) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року», — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip
* Банк даних Державної служби статистики України 

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Палтаўскай вобласці
Пліта Наска

**Пліта Наска** () — літасферная пліта, размешчаная ва ўсходняй частцы Ціхага акіяна. Пліта атрымала сваю назву па назве аднайменнай мясцовасці ў Перу.

Зямная кара акіянічнага тыпу. На ўсходняй мяжы пліты Наска утварылася зона субдукцыі, звязаная з наплываннем Паўднёва-Амерыканскай пліты на пагрузіўшыся пад яе пліту Наска. Гэтая ж прычына абумовіла фарміраванне складчатой вобласці на захадзе Паўднёвай Амерыкі — горы Анды.

Катэгорыя:Тэктанічныя пліты
Катэгорыя:Геалогія Ціхага акіяна
Глобынэ

**Глобіна** ці **Глобынэ** () — горад у Палтаўскай вобласці Украіны. Плошча 17 км². Насельніцтва 10 254 чал. (1 студзеня 2012).

## Гісторыя 
* 1725: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах.
* 1976: атрымаў статус горада.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Сямён Пятровіч Васкоў — расійскі рэвалюцыянер.
* Іван Пятровіч Шпорта (1929 — ?) — беларускі інжынер-будаўнік.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Палтаўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1725 годзе
Лохвыця

**Лохвіца** або **Лохвыця** () — горад у Палтаўскай вобласці Украіны. Плошча 30,88 км². Насельніцтва 11014 чал. (1 студзеня 2022).

## Гісторыя 
* 1320: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах.
* 1618: атрымаў статус горада.
* 1644: магдэбургскае права.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Ісак Восіпавіч Дунаеўскі — кампазітар
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Палтаўскай вобласці
Грабёнка

Назву **Грабёнка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Грабёнка — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці

### Украіна 
* Грэбінка ці Грабёнка — горад у Палтаўскай вобласці
Пыратын

**Пірацін** ці **Пыратын** () — горад у Палтаўскай вобласці Украіны. Плошча 72,28 км². Насельніцтва 16 100 чал. (2025).

## Гісторыя 
* 1154: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах.
* 1592: магдэбургскае права.
* 1781: атрымаў статус горада.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Палтаўскай вобласці
Варахагіры Венхата Гіры

**Варахагіры Венката Гіры** (, Берхампур, Брытанская Індыя — , Чэнаі, Індыя) — індыйскі дзяржаўны дзеяч, які займаў пасаду прэзідэнта Індыі (1969—1974).

Падчас Другой сусветнай вайны (1939—1945) знаходзіўся ў турэмным зняволенні за актыўны ўдзел у Антыкаланіяльным руху. У 1946—1947 гг. — міністр працы і прамысловасці ва ўрадзе штата Мадрас, у 1947—1951 гг. — першы пасол незалежнай Індыі на Цэйлоне.

У 1952—1954 гг. — міністр працы ва ўрадзе Індыі. Выступаў за правядзенне перамоў паміж працадаўцамі і найманымі працаўнікамі з мэтай вырашэння працоўных спрэчак. Падаў у адстаўку пасля прыняцця рашэння аб скарачэнні заробкаў банкаўскім служачым. Сыграў важную ролю ў стварэнні Індыйскага таварыства эканомікі працы.

Займаў пасаду губернатара наступных штатаў: Утар-Прадэш (1956—1960), Керала (1960—1965), Майсур (1965—1967). У 1967 годзе стаў віцэ-прэзідэнтам Індыі і старшынёй верхняй палаты парламента (савета штатаў), а ў 1969 годзе быў прызначаны выконваючым абавязкаў прэзідэнта Індыі пасля раптоўнай смерці Закіра Хусейна.

24 жніўня 1969 года ўступіў у пасаду прэзідэнта краіны. Яго абранне суправаджалася вострым супрацьстаяннем паміж прэм’ер-міністрам Індзірай Гандзі і старой партыйнай гвардыяй ІНК, вядомай як «Сіндыкат».

Катэгорыя:Прэзідэнты Індыі
Наска

**Наска** () — пустыннае плато і літасферная пліта на паўднёвым узбярэжжы Перу. Таксама гэта назва ўжываецца ў дачыненнi да своеасаблівай археалагічнай культуры, росквіт якой прыйшоўся на прамежак паміж 500 г. да н. э. і 500 г. н. э. Магчыма, менавіта яны і стварылі знакамітыя лініі Наска, цырыманіяльны горад Каўачы і ўражлiвую сістэму падземных акведукаў, якія функцыянуюць і па гэты дзень.

Першапачаткова ў іспанскіх крыніцах, Наска — гэта і мыс на ўзбярэжжа Пяру, і сама даліна. У 1553 годзе назва ўпершыню згадваецца ў кнізе «Хроніка Перу» Сьеса дэ Леона

: «Далей ва ўжо паказаным накірунку размешчаны іншы востраў, які таксама завецца [востравам] Ваўкоў, з-за іх велізарнай колькасці на ім, і які ляжыць на 14 градусе з 1/3. Ад гэтага вострава шлях плавання ідзе наўсцяж узбярэжжа на паўднёвы захад, у накірунку на поўдзень. А потым, прайшоўшы 12 ліг далей ад вострава, прыбываеш да высокага мысу, які завецца **Наска** і знаходзіцца на 14 градусе з ¾. Тут і месца ўкрыцця для караблёў, але не для таго, каб узяць лодкі і з імі падысці да зямлі».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія Перу
Катэгорыя:Плато
Мікалаеўская чыгунка

**Мікалаеўская чыгунка** (; да 1855 года — **Санкт-Пецярбурга-Маскоўская**, , з 1923 года — **Акцябрская**, ) — чыгунка ў Расійскай імперыі, пабудаваная ў сярэдзіне XIX стагоддзя для забеспячэння чыгуначных зносін паміж Санкт-Пецярбургам і Масквой. Рух адкрыты ў 1851 годзе.

Мікалаеўская чыгунка стала першай казённай двухпутнай чыгункай у Расійскай імперыі і паклала пачатак стварэнню ў дзяржаве чыгуначнай сеткі агульнадзяржаўнага значэння. Працягласць дарогі складала 645 км (604 вярсты).

Пазней да Мікалаеўскай чыгункі былі далучаны іншыя лініі. Дарога праходзіла па тэрыторыях Санкт-Пецярбургскай, Маскоўскай, Наўгародскай, Цвярской, Пскоўскай, Віцебскай і Смаленскай губерняў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1851 годзе
Катэгорыя:1851 год у Расіі
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Расіі
Катэгорыя:Чыгункі
Катэгорыя:Лістапад 1851 года
Мадраскі ўніверсітэт

**Мадраскі ўніверсітэт** , ) — дзяржаўны даследчы ўніверсітэт у г. Чэнаі, Тамілнад, Індыя. Адзін з найстарэйшых універсітэтаў Індыі (разам з Калькуцкім універсітэтам і Універсітэтам Мумбаі). Заснаваны 5 верасня 1857 года дэкрэтам Савета па справах Індыі Брытанскай Ост-Індскай кампаніі. Універсітэт мае шэсць кампусаў і ўключае ў сябе больш за 50 кафедраў.

## Вядомыя выпускнікі і выкладчыкі 
* Субрахманьян Чандрасекар, амерыканскі астрафізік

Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Hovenia dulcis

**Hovenia dulcis** — лістападнае дрэва сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Дрэва можа вырастаць да 10-20 м у вышыню. Яно даволі дэкаратыўнае на выгляд: разгалістая крона, вялікае глянцавае цёмна-зялёнае лісце, гронкі маленькіх крэмавых кветак, квітнеючых у ліпені. Сухія костачкавыя плады вырастаюць на канцах мясістых пладаножак.

Салодкія духмяныя пладаножкі ядомыя ў неапрацаваным выглядзе і па смаку нагадваюць кіславатыя разынкі. У засушаным выглядзе пладаножкі могуць выкарыстоўвацца падобна да разынак.

## Арэал і экалогія 
Паходзіць з Японіі, Усходняга Кітая, Карэі і перадгор’яў Гімалаяў, дзе яно можа расці на вышынях да 2000 м над узроўнем мора, на суглінкавых або вільготных пясчаных глебах.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Крушынавыя
Катэгорыя:Пладовыя дрэвы
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Садавіна
Тапа (горад)

**Тапа** () — горад на поўначы Эстоніі, у акрузе Ляэнэ-Вірумаа. Насельніцтва 5478 чалавек (2016). Тапа з’яўляюцца чыгуначным вузлом. З Тапы адпраўляюцца цягнікі на Талін, Тарту і Нарву. У Тапе размешчаныя вайсковы гарадок і вайсковы аэрадром.

## Гісторыя 
* 1482: першыя згадкі, вёска.
* 1629: першыя згадкі сядзібы ў Тапе.
* 1870: з будаўніцтвам чыгункі з’явілася *станцыя Тапа*, у ваколіцах якой пачалася прамысловая распрацоўка.
* 1876: чыгуначным вузел, лінія на Тарту і дэпо.
* 1901—1904: пабудаваная царква
* 1910: новы будынак вакзала.
* 1917: мястэчка.
* 1926: горад.
* 1932: пабудова лютэранскай царквы.
* 2005: горад у воласці Тапа
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ада Вабэ, эстонскі жывапісец

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Эстоніі
Бараноўшчына

**Барано́ўшчына** — колішняя вёска і пасёлак, з 1978 года ў складзе Мінска.

## Гісторыя 
У 1791 годзе вёска Баранаўшчызна Каралішчавіцкай парафіі, двор, фальварак, 3 дамы, шляхецкая ўласнасць. У 1897 годзе сядзіба Бараноўшчына, двор, 7 жыхароў.

У 1917 годзе хутар у Старасельскай воласці Мінскага павета; 6 двароў, 39 жыхароў. За савецкім часам вёска, ля вёскі месціўся аднайменны пасёлак. 20 студзеня 1960 года вёска Бараноўшчына і гадавальнік Бараноўшчына пералічаны са складу скасаванага Мядзвежынскага сельсавета ў Ждановіцкі сельсавет. У 1978 годзе вёска і пасёлак уключаныя ў межы горада Мінска.

Усходняя частка вёскі захавалася да 2000-х гадоў, месцілася па вуліцы Бараноўшчына. Апошні дом па адрасе *Бараноўшчына, 23* знесены каля 2010 года. У 2016 годзе ўсталяваны памятны камень каля гандлёвага цэнтра на выхадзе з станцыі метро Каменная Горка, дзе ў пачатку XIX ст. месціўся фальварак Бараноўшчына, які даў пачатак вёсцы. Назву Бараноўшчына носіць прыпынак грамадскага транспарту па вуліцы Прытыцкага.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска
Anacardium

**Anacardium** — род драўняных раслін з сямейства Anacardiaceae.

## Батанічнае апісанне 
Лісце простае.

Кветкі палігамныя.

Плод з цвёрдай абалонкай, якая змяшчае з’едлівы бальзам; пладаножка разрастаецца ў сакавітае грушападобнае ўтварэнне («яблык»).

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Каля 15 відаў у тропіках Амерыкі.

## Гаспадарчае значэнне і прымяненне 
Anacardium occidentale, які расце ў Бразіліі і Вест-Індыі, культывуюць у тропіках абодвух паўшар’яў дзеля насення, вядомага пад назвай арэх-кеш’ю, або акажу, і разрослых пладаножак («яблыкі» акажу, або кеш’ю), з якіх рыхтуюць марынады, джэмы, напоі. Сцябло дае камедзь, падобную да гуміарабіку.

## Спіс відаў 
Род уключае 20 відаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сумахавыя
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Schlegelia

**Schlegelia** — род раслін сямейства Schlegeliaceae, вылучаны ў 1844 годзе.

## Арэал 
Прадстаўнікі роду растуць у трапічных частках Заходняга паўшар’я ад Паўднёвай Мексікі і Вест-Індыі да Паўднёвай Бразіліі.

* *Schlegelia aurea* — Бразілія (Амазонас)
* *Schlegelia axillaris* — Ямайка, Малыя Анцілы
* *Schlegelia brachyantha* — Вялікія Анцілы, Венесуэла, Коста-Рыка, Панама
* *Schlegelia cauliflora* — Ларэта
* *Schlegelia chocoensis* — Калумбія, Эквадор
* *Schlegelia darienensis* — Калумбія, Эквадор
* *Schlegelia dressleri* — Панама, Эквадор
* *Schlegelia fastigiata* — Калумбія, Эквадор, Цэнтральная Амерыка
* *Schlegelia fuscata* — Калумбія, Эквадор, Цэнтральная Амерыка, Французская Гвіяна
* *Schlegelia hirsuta* — Калумбія
* *Schlegelia macrocarpa* — Гватэмала
* *Schlegelia macrophylla* — Французская Гвіяна, Перу
* *Schlegelia monachinoi* — Калумбія, Эквадор, Венесуэла
* *Schlegelia nicaraguensis* — Цэнтральная Амерыка, Веракруз
* *Schlegelia pandurata* — Калумбія, Эквадор
* *Schlegelia paraensis* — Французская Гвіяна, Сурынам, Пара
* *Schlegelia parasitica* — Ямайка
* *Schlegelia parviflora* — ад Беліза да поўдня Бразіліі
* *Schlegelia roseiflora* — Французская Гвіяна, Перу
* *Schlegelia scandens* — поўнач Паўднёвай Амерыкі
* *Schlegelia spruceana* — Гаяна, Венесуэла, паўночная Бразілія
* *Schlegelia sulphurea* — Калумбія, Эквадор
* *Schlegelia violacea* — поўнач Паўднёвай Амерыкі

Катэгорыя:Ясноткакветныя
Лейкавыя павукі

**Ле́йкавыя павукі́** (*Agelenidae*) — сямейства павукоў.

## Апісанне 
Цела ўкрыта перыстымі валаскамі, цёмна-карычневае, чырванавата-карычневае, зрэдку жаўтаватае. Самцы амаль не адрозніваюцца ад самак.

## Распаўсюджанне 
У сусветнай фаўне налічваецца каля 500 відаў. У Беларусі найбольш вядомыя прадстаўнікі з родаў ,  і . Жывуць у траве, лясным подсціле, пад камянямі, карой дрэў, у стаячых вадаёмах, зарослых воднымі раслінамі.

## Асаблівасці біялогіі 
Лоўчыя сеткі падобныя да лейкі (адсюль назва), трубка якой служыць сховішчам і гняздом на перыяд размнажэння (у павука-серабранкі лейка трансфармавана ў падводны каўпак).

Яйцавы кокан сачавіцападобны, змяшчае 50—60 яец, часта абкладзены звонку кавалачкамі драўніны; ахоўваецца самкай. Перыяд размнажэння ад мая да верасня—кастрычніка, аднак палаваспелыя асобіны, напрыклад, , адзначаюцца толькі ўвосень.

## Літаратура 
* Лейкавыя павукі //
Ашраф Гані

**Ашраф Гані** (нар., Лагар) — афганскі палітычны дзеяч, дзеючы прэзідэнт Афганістана з 29 верасня 2014 года. Уступіў на пасаду прэзідэнта 29 верасня 2014 года.

## Біяграфія 
У 1967 годзе скончыў кабульскі ліцэй «Хабібія». У 1973 годзе скончыў Амерыканскі ўніверсітэт Бейрута (Ліван), атрымаў дыплом бакалаўра і магістра. У 1974 годзе вярнуўся ў Афганістан, каб пачаць выкладчыцкую дзейнасць у Кабульскім універсітэце. Неўзабаве выйграў дзяржаўную стыпендыю на двухгадовае навучанне за мяжой і пакінуў краіну. У 1977 годзе паступіў у Калумбійскі ўніверсітэт, дзе атрымаў ступень доктара навук антрапалогіі. У 1983 годзе быў запрошаны выкладчыкам у Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі, а таксама ва Універсітэт Джонса Хопкінса (Балтымар, штат Мэрыленд).

Пасля прэзідэнцкіх выбараў 2004 года не прайшоў у склад абранага ўрада і быў прызначаны рэктарам Кабульскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 2006 годзе кандыдатура Ахмадзая была афіцыйна вылучана Афганістанам на пасаду пераемніка Кофі Анана на пасаду Генеральнага сакратара ААН. Аднак ён прайграў будучаму генсеку ААН Пан Гі Муну. Удзельнічаў у прэзідэнцкіх выбарах 2009 года, дзе набраў каля 3 % галасоў выбаршчыкаў. З 2011 па 2013 гады з’яўляўся старшынёй Пераходнага каардынацыйнага савета, які займаецца праблемамі аднаўлення поўнага суверэнітэту Афганістана.
    
6 кастрычніка 2013 года зарэгістраваны ў якасці кандыдата на выбарах прэзідэнта Афганістана. Заснавальнік і старшыня Інстытута дзяржаўнай эфектыўнасці. Заняў прэзідэнцкае крэсла.

18 лютага 2019 года дзеючы Прэзідэнт Афганістана Ашраф Гані афіцыйна аб’яўлены пераможцам прэзідэнцкіх выбараў, якія адбыліся ў краіне ў канцы верасня мінулага года.

У жніўні 2021 года, пасля паспяховага наступлення тэрарэстычнага руху Талібан на ўрадавыя сілы ўрад Афганістана быў зрынуты і Ашраф Гані пазбавіўся свайго паста, які дастаўся лідару талібаў муле Абдуле Гані Барадару. 15 жніўня 2021 года Ашраф Гані пакінуў краіну і прыбыў у Таджыкістан, адкуль накіроўваўся транзітам у Аман.

Катэгорыя:Прэзідэнты Афганістана
Бурханудзін Рабані

**Бурханудзін Рабані** (, Файзабад, правінцыя Бадахшан — ) — прэзідэнт Афганістана з 1992 па 2001 год. Рэальна не валодаў прэзідэнцкімі паўнамоцтвамі пасля ўзяцця Кабула талібамі ў 1996 годзе, аднак прызнаваўся міжнароднай супольнасцю як легітымны прэзідэнт Афганістана. Быў Старшынёй Вышэйшага Савета Міру Афганістана. Навучаўся ў рэлігійнай школе Абу-Ханіфія, затым на тэалагічным факультэце Кабульскага ўніверсітэта, вучыўся ісламскай філасофіі ў Егіпце ва ўніверсітэце Аль-Азхар. З 1963 года прафесар Кабульскага ўніверсітэта, дзе выкладаў ісламскае права. Вярнуўся ў Афганістан у 1968 годзе.
Мухамед Амар

**Мухамед Амар** (каля 1960 — ) — заснавальнік руху Талібан, амір (кіраўнік) Ісламскага Эмірата Афганістан.

Пасля вываду савецкіх войскаў ў 1989 годзе мула Амар стаў імамам заснаванай ім жа мячэці ў вёсцы Сангсар у акрузе Майванд на захад ад Кандагара.

Кіраўнік Афганістана (у перыяд Ісламскага Эмірата) з 1996 па 2001 год. За час свайго кіравання Мухамед Амар практычна не пакідаў сваёй рэзідэнцыі ў Кандагары, які зрабіўся за гэтыя гады неафіцыйнай сталіцай Афганістана; у Кабуле ён з’яўляўся толькі чатыры разы.

Па дадзеных амерыканскай разведкі, ён хаваўся ў горадзе Квета, дзе быў забіты.
Абдул Рахім Хатэф

**Абдул Рахім Хатэф** ( — ) — дзяржаўны дзеяч Афганістана.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Кандагары ў сям’і вядомага рэлігійнага дзеяча маўлаві Мухамеда Хал Вайса. Па нацыянальнасці — пуштун. Скончыў ліцэй «Хабібія» у Кабуле (1945), літаратурны факультэт Кабульскага ўніверсітэта (1949). У 1949—1951 гг. — намеснік дырэктара ліцэя «Мір Вайс». У 1951—1952 гг. выкладаў у ліцэі «Ахмад-шах Баба» у Кандагары. У 1952 г. — выкладчык Кабульскага вышэйшага педагагічнага вучылішча.
Хаджы Махамед Чамкані

**Хаджы Махамед Чамкані** (-) — дзяржаўны дзеяч Афганістана, дэпутат народнай палаты парламента, сенатар, выконваючы абавязкі старшыні Рэвалюцыйнага савета (1986—1987), старшыня Цэнтральнага савета Вышэйшай джыргі плямёнаў.

Супрацоўнічаў з рэжымам Бабрака Кармаля, устаноўленым у Афганістане пры дапамозе Савецкай арміі, але пры гэтым не быў членам Народна-дэмакратычнай партыі Афганістана (НДПА).

Са студзеня 1986 па май 1988 года намеснік старшыні Рэвалюцыйнага савета (вышэйшага органа дзяржаўнай улады краіны). З 1986 па 1988 год старшыня Цэнтральнага савета Вышэйшай джыргі плямёнаў (кансультатыўнага органа пры Міністэрстве народнасцяў і плямёнаў Афганістана).

З лістапада 1986 па верасень 1987 года, пасля адстаўкі з пасады старшыні Рэвалюцыйнага савета Бабрака Кармаля, выконваў яго абавязкі. Граў намінальную ролю пры рэальным лідары краіны Наджыбуле, які затым афіцыйна ўзначаліў Афганістан. Пакінуў краіну ў 1992 годзе пасля прыходу да ўлады маджахедаў.
Бабачнік

**Ба́бачнік**, **пасачнік**, **стаўчык**, **форма** — гліняная пасудзіна ў выглядзе ўсечанага конуса з вертыкальнымі глыбокімі ўцісканнямі па баках для выпякання велікоднага пірага. Паўднёвым захадзе Беларусі выраблялі з вушкамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Посуд
Катэгорыя:Ганчарства
Чарлз Лоўтан

**Чарлз Лоўтан** (,  — ) — англійскі і амерыканскі акцёр і рэжысёр, уладальнік прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю ў карціне «Прыватнае жыццё Генрыха VIII», пастаноўшчык фільма «Ноч паляўнічага».

## Фільмаграфія 
* (1960) «Спартак» — *Гракх*

## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Мір Хазар Хан Хасо

**Мір Хазар Хан Хасо** (нар.) — пакістанскі дзяржаўны дзеяч. З 24 сакавіка па 5 чэрвеня 2013 года выконваў абавязкі прэм’ер-міністра Пакістана.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 30 верасня 1929 года ў невялікім горадзе Джафарабадзе, правінцыя Белуджыстан. Скончыў юрыдычны факультэт універсітэта Сінда, лічыцца кампетэнтным юрыстам і добра разбіраецца ў розных галінах права.

У 1977 годзе Мір Хазар Хан Хасо стаў суддзёй Вярхоўнага суда Белуджыстана, з 1990 па 1991 год быў старшынёй гэтага суда. 5 чэрвеня 2013 года перадаў паўнамоцтвы прэм’ер-міністра Навазу Шарыфу.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Пакістана