open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Удальрык Крыштаф Радзівіл

**Удальрык (Ульрык) Крыштаф Радзівіл** (, Дзятлава, Новагародскае ваяводства — ) — пісьменнік, паэт і гісторык. Канюшы літоўскі (з 1734), вялікі пісар літоўскі і староста менскі (1739—1746). Генерал-лейтэнант войска Вялікага Княства Літоўскага.

Паходзіў з роду Радзівілаў. Значную частку жыцця правёў у сваіх маёнтках на Валыні. Рабіў няўдалыя спробы ўмешвацца ў палітыку, абараняў права «ліберум вета». Сучаснікамі характарызаваны як дзівак i фантазёр, здольны і начытаны, але схільны да авантурызму. Сабраў вялікую бібліятэку, ведаў шмат моў, у тым ліку грэчаскую, нямецкую, французскую, італьянскую, англійскую.

Пакінуў значную літаратурную спадчыну. Аўтар кніг «Апісанне клопатаў людзей усіх саслоўяў» (1741), «Маральныя элегіі» (1752), «Агульная гісторыя» (або «Універсальная гісторыя» (?), т. 1—5, 3648 стар., 1752), «Апісанне ўсіх нацый у Еўропе», «Сусветныя крытыкі або сатыры», «Вучоныя забавы ў вершах і прозе» і інш. Перакладаў на поль­скую мову творы Сафокла, П. Карнеля, Ж. Расіна. Частка твораў засталася ў рукапісах (напр. «Свецкая крытыка, або Сатыра» — рукапіс зберагаецца ў Дзяржаўнай бібліятэцы РФ у Маскве).

Спрабаваў увесці ў спектак­лях прыдворных тэатраў беларускую мову. Па-беларуску гаворыць адзін з герояў пераробкі У. К. Радзівілам твора Э. Бруселя «Камедыя Эзопа», прызначаная для нясвіжскага тэатра, захавалася 5 радкоў з уступнага маналога.

## Літаратура 
* Мальдзіс А. Шляхецкая культура Беларусі (ХVII—ХІХ стст.)  // Беларускі калегіюм: Беларуская культурная традыцыя: Лекцыя 16 — Эл.рэсурс baj.by
* Метрыка літаратурная // Полымя № 1(927), студз. 2007. С. 222.
* Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1995. ISBN 985-11-0016-1
* 
* *Самусік А.Ф.* Эрудыт князь Удальрык Крыштаф Радзівіл і яго навукова-літаратурная творчасць // Дзятлава і Дзятлаўскі край : гісторыка-культурная і археалагічная спадчына : зб. навук. арт. / НАН Беларусі, Ін-т гісторыі ; рэдкал. : В.Л. Лакіза [і інш.]. – Мінск : Бел. навука, 2023. – С. 101-106.

Удальрык Крыштаф
Катэгорыя:Канюшыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты менскія
Катэгорыя:Перакладчыкі на польскую мову
Джэніфер Лаў Х’юіт

**Джэніфер Лаў Х’юіт** (; нарадзілася 21 лютага 1979) — амерыканская  і . Найбольш вядомая сваімі ролямі Сары Рыўз у тэлесерыяле «Цудоўная пяцёрка» (1995—1996) і Джуліі Джэймс у фільме «Я ведаю, что зрабілі мінулым летам» і яго прцягу. Яе сінгл *How Do I Deal* дасягнуў 26 месца ў амерыканскіх хіт-парадах.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дзеці-акцёры ЗША
Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Малады акцёр»
Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША
Шэфілд

**Шэ́філд** () — горад у Англіi, рэгіянальны цэнтр Ёркшыра і Хамбера. Уваходзіць у склад графства Паўднёвы Ёркшыр, яго найбуйнейшы населены пункт; таксама Шэфілд — адзін з буйнейшых гарадоў краіны. Знаходзіцца на рацэ Дон, Паўночная Англія.
## Адукацыя і культура 
Шэфілдскі ўніверсітэт.
## Гарады-пабрацімы 
*  Данецк, Украіна
*  Бохум, Германія
*  Аньшань, Кітай
*  Эстэлі, Нікарагуа

### Гарады-партнёры 
*  Кавасакі, Японія
*  Кітвэ, Замбія
*  Котлі, Пакістан
*  Пітсбург, ЗША

## Цікавыя факты 
Кветкай горада з’яўляецца герань лясная.

## Вядомыя асобы 
* Джо Кокер

## Спасылкі 
Сайт горада 

Катэгорыя:Гарады Англіі
Грыгорый IX

**Грыгорый IX** (), свецкае імя: **Угаліна дэі Конці, граф Сеньі** (; ~1145 — ), Папа Рымскі ( — ).

Як пераемнік Ганорыя III  — , працягваў за Грыгорыем VII (1073-85) і Інакенціем III умацоўваць Святы Прастол.

Ухваліў Паўночныя крыжовыя паходы Тэўтонскага ордэна з мэтаю хрышчэння прыбалтыйскіх паганцаў (у той час — емі), што прывяло да сутыкненняў Тэўтонскага ордэна з Пскоўскай і Наўгародскай рэспублікамі. У буле ад 24.11.1232 г. Грыгорый IX прасіў Лівонскае брацтва мяча накіраваць войскі на абарону паўпаганскай Фінляндыі, якую хрысцілі шведскія біскупы, ад каланізацыі наўгародцаў.

У 1231 г. забараніў міранам чытаць Біблію, каб спыніць тагачаснае масавае з’яўленне і распаўсюджанне ерэтычных вучэнняў, якія абапіраліся на Біблію і выступалі супраць каталіцкай царквы. У 1232 г. перадаў інквізіцыю ў рукі дамініканцаў. Веў барацьбу з Фрыдрыхам II Гогенштаўфенам за ўзмацненне папскай улады Італіі. Кананізаваў Францыска Асізскага, якога ведаў асабіста і іншых папулярных сярод католікаў святых.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Даўкша

* Даўкша Пац (узг. 1450) — літоўскі баярын, родапачынальнік Пацаў
* Мікалоюс (Мікалай) Даўкша (1527/1538-1613) — літоўскі гуманіст, адзін з стваральнікаў літоўскай пісьменнасці
* Уладзіслаў Даўкша — буйны дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў
* Эдвард Якуб Даўкша — літоўскі паэт і перакладчык
Гематалогія

**Гематало́гія** (ад  — «кроў» і  -  «думка») — навука пра кроў і крывятворныя органы, іх будову, функцыі, хваробы, а таксама метады іх дыягностыкі, лячэння і прафілактыкі. Цесна звязана з анкалогіяй і трансфузіялогіяй.

## Гісторыя 
Як навука гематалогія сфарміравалася ў XVII стагоддзі. Сістэматычнае апісанне гематалагічных захворванняў пачалося ў XIX стагоддзі. У прыватнасці, нямецкія вучоныя Р.&nbsp;Вірхаў (1845) і Э.&nbsp;Нойман (1870) апісалі лейкозы, а англійскі ўрач Т.&nbsp;Адысан (1855) і нямецкі А.&nbsp;Бірмер (1872) вылучылі ў асобную клінічную форму злаякасную анемію.

У пачатку XX стагоддзя рускія вучоныя М. І. Арынкін, А. А. Максімаў і А. М. Крукаў распрацавалі унітарную тэорыю кроваўтварэння. У. М. Чарнігаўскі, М. А. Фёдараў і іншыя даказалі, што ў рэгуляцыі кроваўтварэння ўдзельнічаюць гумаральныя фактары (вітаміны, гармоны, мікраэлементы) і цэнтральная нервовая сістэма.

## Гематалогія ў Беларусі 
Даследаванні ў галіне гематалогіі на Беларусі пачаліся ў 1930-я гады. Сярод піянераў былі Г. Х. Даўгяла, Я. П. Іваноў, В. А. Лявонаў, С. М. Мялкіх, М. П. Паўлава, А. А. Ракіцянская, А. І. Свірноўскі і іншыя.

У сучаснай Беларусі праблемы гематалогіі даследуюцца ў РНПЦ гематалогіі і пералівання крыві, Беларускім інстытуце ўдасканалення ўрачоў і ў Рэспубліканскім дзіцячым анкагематалагічным цэнтры. За час існавання беларускай гематалагічнай школы былі распрацаваны класіфікацыі гемастазіяпатый і ДВС-сіндрому, прапанавана патагенетычная дыягностыка і тэрапія дысемінаванага ўнутрысасудзістага згусання крыві, вывучаны механізмы парушэнняў кроваўтварэння пры дзеянні радыяцыі. Створаны рэспубліканскі рэгістр гемапатый.

У краіне дзейнічае нацыянальная сістэма гематалагічнай службы, якая ўключае гематалагічныя кабінеты і аддзяленні, а таксама Цэнтр трансплантацыі касцявога мозгу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
ХК Віцебск

**«Віцебск»** — беларускі хакейны клуб, з г. Віцебск. Заснаваны ў 2000 годзе. Гуляе у наймацнейшым дывізіёне чэмпіянатаў Беларусі — з 2000/01 (ранейшая назва — «Хімік-ШВСМ»). Найлепшае дасягненне — 4-е месца (2008). Самая буйная перамога — 13:1 (2.12.03 — «Юніёр» Мінск). Самае буйное паражэнне — 02:15 (17.12.00 — «Палімір» Наваполацк). Хатнія матчы каманда праводзіць у Палацы спорту (1900 гледачоў).

## Дагаварныя гульні 
У маі 2021 года Дысцыплінарны камітэт Федэрацыі хакея Беларусі, на аснове дадзеных Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь, прыняў рашэнне аб дыскваліфікацыі 5 хакеістаў «Віцебска» за дагаварныя гульні. Было ўстаноўлена, што ў сезоне 2018/19 і 2019/20 Раман Стрэльнікаў, Віталь Сапега, Аляксандр Паліцынскі, Кірыл Сачыўка і Антон Мядзведзь неаднаразова забяспечвалі паражэнне ўласнай каманды з карыслівым намерам.

## Галощныя трэнеры 
* Раман Юпатаў (з ліпеня 2020)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт «Віцебска» 
* Афіцыйная старонка «Віцебска» ў vk.com

Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе
Катэгорыя:2000 год у Віцебску
Віцебск
Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі

**Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі** (,  — ) — беларускі мовазнавец і журналіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і вядомага кампазітара Я. К. Цікоцкага. У 1933 годзе сям’я пераехала з Бабруйска ў Мінск, дзе Міхаіл скончыў сярэднюю школу. У час Вялікай Айчыннай вайны ваяваў на 1-м, 2-м і 3-м Беларускіх франтах. Летам 1944 года пад Кобрынам быў паранены. Пасля дэмабілізацыі ў 1946 годзе М. Я. Цікоцкі паступіў на факультэт журналістыкі БДУ, які скончыў у 1950 годзе. Працаваў журналістам у рэдакцыях газет «Савецкі селянін» і «Калгасная праўда», часопісе «Вожык». Адначасова вучыўся ў завочнай аспірантуры пры кафедры тэорыі і практыкі савецкай журналістыкі, праз 3 гады абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Публіцыстыка Якуба Коласа». З 1953 года М. Я. Цікоцкі працаваў на факультэце журналістыкі БДУ. У 1972 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Праблемы публіцыстычнага стылю», праз год атрымаў вучонае званне прафесара.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўны навуковы кірунак М. Я. Цікоцкага — стылістыка. Заснавальнік беларускай стылістыкі, аўтар прац па вывучэнні мовы літаратурных класікаў — Я. Коласа, Я. Купалы, К. Чорнага, М. Лужаніна, У. Караткевіча, І. Мележа і інш. Паклаў пачатак стылістыцы публіцыстычных жанраў — аўтар працы «Стылістыка публіцыстычных жанраў», якая застаецца адзінай у сваім родзе.

## Узнагароды 
* Медаль «За адвагу»
* Медаль «За адвагу»
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені.

## Літаратура 
* Да 100-годдзя Міхася Цікоцкага // Літаратура і мастацтва № 8, 25 лютага 2022.
* Іўчанкаў В. Жыццём і словам прысягаючы… // Народная газета. 2007, 2 лют.

## Спасылкі 
* Умер Михаил Тикоцкий — один из основателей школы белорусской стилистики  

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі_газеты_«Сельская_газета»
Юрый Васілевіч Канаплёў

**Юрый Канаплёў** (нар. , ) — беларускі футбаліст (абаронца) і трэнер.

## Кар’ера іграка 
Выхаванец віцебскай ДЮСШ «Дзвіна» (Уладзімір Бадзягін). Пачаў кар’еру ў складзе віцебскай «Дзвіны» (пазней віцебскі клуб менаваўся «Віцязь», КІМ, «Лакаматыў-96»). У 1980-х ненадоўга пераходзіў у брэсцкае «Дынама», у 1996 годзе гуляў за наваполацкі «Нафтан», але пасля вяртаўся ў віцебскі клуб. У складзе віцебскай каманды двойчы станавіўся срэбным і бронзавым прызёрам чэмпіянату Беларусі, выйграў Кубак Беларусі 1998.

17 жніўня 1994 года згуляў за нацыянальную зборную Беларусі ў таварыскім матчы супраць Польшчы.

Завяршыў кар’еру іграка ў 2000 годзе.

## Трэнерская кар’ера 
У 1987 годзе скончыў Віцебскі педагагічны інстытут.

Пасля заканчэння кар’еры іграка ў 2000 годзе стаў трэнерам «Лакаматыва-96». З 2001 па 2003 год працаваў у віцебскай ДЮСШ «Прафсаюзы».
З 2005 года зноў у «Лакаматыве» (пазней перайменаваны ў «Віцебск»): трэнер, з мая 2007 года выканаўца абавязкаў, а са снежня 2007 года па ліпень 2008 года — галоўны трэнер. У жніўні 2009 года вярнуўся на пасаду галоўнага трэнера віцебскай каманды. У студзені 2011 года ўвайшоў у трэнерскі штаб «Гомеля», дзе працаваў адзін год.

У лютым 2012 года чарговы раз узначаліў «Віцебск», які вылецеў у Першую лігу. Двойчы пад кіраўніцтвам Канаплёва клуб займаў трэцяе месца ў Першай лізе. У першай палове сезона 2014, нягледзячы на моцны склад, клуб прайграў асноўным канкурэнтам і скончыў першы круг на пятым месцы. У выніку Канаплёў у ліпені 2014 года быў спачатку адхілены ад кіравання камандай, а пазней канчаткова пакінуў пасаду галоўнага трэнера.

У жніўні 2014 года узначаліў каманду «Віцебск-2». У сезоне 2015 працаваў з юнацкімі камандамі «Віцебска». У лютым 2016 года быў зацверджаны на пасадзе галоўнага трэнера «Оршы». Пакінуў аршанскі клуб па заканчэнні сезона 2017.

З восені 2019 года працуе трэнерам юнацкіх каманд расійскага клуба «Уфа».

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 1992/93, 1994/95
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 1993/94, 1997
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 1998

## Крыніцы 
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Катэгорыя:Футбалісты СССР
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Орша
Катэгорыя:Трэнеры ФК Віцебск-2
Катэгорыя:Трэнеры ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск-2
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Ліза Кудрау

**Лiза Марыя Дыяна Кудрау** (;  30 ліпеня 1963) — амерыканская , пераможца прэміі «Эмі», вядомая як выканаўца ролі Фібі Буфэ ў серыяле «Сябры».

## Біяграфія 
Ліза Кудрау нарадзілася 30 ліпеня 1963 года ў  паблізу Лос-Анджэлеса, штат Каліфорнія, ЗША.

У 2008 годзе актрыса наведала Беларусь. Яна здымала дакументальны фільм пра сваю сям’ю — яе бабуля і дзядуля — яўрэйскія эмігранты з беларускай вёскі Ілья.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Лашкевіч К. Якіх сусветных знакамітасцяў варта запрасіць на гістарычную радзіму ў Беларусь  // TUT.BY: Навіны: Грамадства. 15 мая 2009.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Сябры (тэлесерыял)
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Жанчыны-камедыянты
Рэспубліканскае агенцтва па тэхнічным рэгуляванні і мэтралогіі

## Пра Камітэт 
**Дзяржаўны Камітэт Па Стандартызацыі Рэспублікі Беларусь** — нацыянальны камітэт, які праводзіць дзяржаўную палітыку па тандартызацыі, метралогіі, адзнакі адпаведнасці, энергаэфектыўнасці, ажыццяўленні нагляду ў будаўніцтве і кантролю адпаведнасці праектаў і каштарысаў нарматывам і стандартам, а таксама нагляду за рацыянальным выкарыстаннем паліва, электрычнай і цеплавой энергіі.

## Асноўныя задачы 
* азначэнне і рэалізацыя прыярытэтных кірункаў развіцця ў рэспубліцы паказаных абласцей дзейнасці;
* абарона інтарэсаў дзяржавы і спажыўцоў, падвышэнне бяспекі, якасці, канкурэнтаздольнасці прадукцыі (паслуг), рацыянальнае выкарыстанне паліўна-энергетычных рэсурсаў, ухіленне тэхнічных бар'ераў у гандлі на аснове эфектыўнага выкарыстання тэхнічнага нармавання, стандартызацыі, метралогіі, адзнакі адпаведнасці, нагляду ў будаўніцтве і кантролю адпаведнасці праектаў і каштарысаў нарматывам і стандартам, дзяржаўнага нагляду за захаваннем патрабаванняў тэхнічных нарматыўных прававых актаў (ТНПА);
* забеспячэнне эфектыўнага функцыянавання і развіцці Сістэмы тэхнічнага нармавання і стандартызацыі, Сістэмы акрэдытацыі Рэспублікі Беларусь, Сістэмы забеспячэння адзінства вымярэнняў, Нацыянальнай сістэмы пацверджання адпаведнасці;
* тэхнічнае нармаванне, стандартызацыя і пацверджанне адпаведнасці энергаспажывальных прадукцыі, прац, паслуг, кантроль за адпаведнасцю якія заяўляюцца тэхніка-эканамічных паказчыкаў энергаспажывальнага і энергагенеравальнага абсталявання ТНПА, нормам і патрабаванням у сферы эфектыўнага выкарыстання паліўна-энергетычных рэсурсаў, а фактычных тэхніка-эканамічных паказчыкаў – пашпартным дадзеным энергетычнага абсталявання;
* нагляд у будаўніцтве і кантроль адпаведнасці праектаў і каштарысаў нарматывам і стандартам;
* кантроль за нармаваннем выдатку паліва, цеплавой і электрычнай энергіі і нармаваным спажываннем паліўна-энергетычных рэсурсаў, правядзенне дзяржаўнай экспертызы энергетычнай эфектыўнасці праектных рашэнняў аб будаўніцтве новых, пашырэнні (рэканструкцыі, мадэрнізацыі) дзейсных аб'ектаў;
* ажыццяўленне дзяржаўнага нагляду за захаваннем тэхнічных рэгламентаў і стандартаў, сродкамі вымярэнняў, рацыянальным выкарыстаннем электрычнай і цеплавой энергіі, палівы, распрацоўкай паліўна-энергетычнага балансу рэспублікі, рэалізацыяй спажыўцамі і вытворцамі паліўна-энергетычных рэсурсаў мер па эканоміі гэтых рэсурсаў і захаваннем нормаў выдатку паліва, электрычнай і цеплавой энергіі;
* арганізацыя і каардынацыя прац па міжнародным супрацоўніцтве Рэспублікі Беларусь у сферы тэхнічнага нармавання, стандартызацыі, метралогіі, адзнакі адпаведнасці, эфектыўнага выкарыстання паліўна-энергетычных рэсурсаў.

Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі
Валерый Яўгенавіч Мазынскі

**Вале́рый Яўге́навіч Мазы́нскі** (нар. , в. Вялікае Стахава, Барысаўскі раён) — беларускі рэжысёр, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1974). З 1974 года рэжысёр, у 1976—1989 гадах галоўны рэжысёр Беларускага тэатра імя Я. Коласа ў Віцебску. Заснавальнік (разам з Геральдам Асвяцінскім) тэатра «Лялька» (1985). Заснавальнік, мастацкі кіраўнік тэатра «Вольная сцэна» (1993—2000). Выкладаў акцёрскае майстэрства ў БДТМІ і Беларускім універсітэце культуры.

## Творчасць 
Асноўныя пастаноўкі: «Званы Віцебска» (1974), «Кастусь Каліноўскі» (1978), «Сымон-музыка» (1976), «На дарозе жыцця» (1982), «Парог» (1982), «Вечар» (1983), «Радавыя» (1984), «Энергічныя людзі», «Паваліўся нехта» (1992), «Барбара Радзівіл» (1994), «Узлёт Артура У, які можна было спыніць…» (1997), «Прынц Мамабук» (1998). Творчасць В. Мазынскага вызначаецца метафарычнасцю, асацыятыўнасцю, гратэскавасцю і шматпланавасцю структуры.

Рэжысёр і чытальнік беларускага агучвання твораў замежнай і айчыннай літаратуры (звыш за 30 аўдыёкніг), зняў тэлевізійны фільм «Тутэйшыя», 4 дакументальныя фільмы — «Як пошуг маланкі» (пра Расціслава Лапіцкага), «Успомніць і не забыць!» (пра Палуту Бадунову), «Глыбоцкая змова» (пра пасляваенны супраціў), «...і выберу Радзіму!» (пра Міхася Чарняўскага).

## Узнагароды 
* Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1984)
* Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1978)
* Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1986)
* Прэмія «За свабоду думкі» імя Васіля Быкава (2016)
* Медаль 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі (2019)

## Сям’я 
Мае дваіх сыноў — Васіля і Яўгена. Малодшы брат Анатоль працаваў на 140-м рамонтным заводзе. У 2013 годзе ён загінуў у ходзе тэрарыстычнай атакі ў Емене.

## Літаратура 
* Валерый Яўгенавіч Мазынскі // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 61.
* *Белы І.* Культурная прастора Барысаўшчыны // Гоман Барысаўшчыны. № 9(114), 2008.
* 
* 

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры СССР
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Кінарэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Рэжысёры лялечнага тэатра Беларусі
Электрычная машына

**Электрычная машына** — гэта электрамеханічны ператваральнік энергіі, заснаваны на з'явах электрамагнітнай індукцыі і сілы Лорэнца, што уздзейнічаюць на праваднік з токам, які рухаецца ў прасторава-зменным магнітным поле. Усе электрычныя машыны зварачальныя.

## Віды 
Электрычныя машыны падзяляюцца на:
* Трансфарматары
* Асінхронныя машыны
* Сінхронныя машыны
* Машыны пастаяннага току
* спецыяльныя машыны (сельсіны, тахагенератары і інш.)

Па спосабу сілкавання ротара:
* Калектарныя
* Безкалектарныя

## Гл. таксама 
* Машына пераменнага току
* Уніпалярная машына

Катэгорыя:Электрычныя машыны
Silent Hill 3

**Silent Hill 3** — відэагульня ў жанры survival horror, трэцяя частка гульнявой серыі Silent Hill, была распрацавана і выпушчана Konami у 2003 годзе на платформах Playstation 2 і PC. З’яўляецца непасрэдным працягам першай часткі серыі

Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2003 года
Цікоцкі

**Цікоцкі** — беларускае прозвішча.

* Яўген Карлавіч Цікоцкі (1893—1970) — беларускі кампазітар, бацька М. Я. Цікоцкага.
* Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі (1922—2012) — беларускі мовазнавец і журналіст, сын Я. К. Цікоцкага.
Вёскі Ліхтэнштэйна

У Ліхтэнштэйне акрамя гарадоў, якімі лічацца цэнтры 11 суполак, ёсць немалая колькасць вёсак.
## Спіс вёсак па абшчынам
* Ругель
** Обервілер

* Шэленберг
** Мітлер-Шэленберг
** Хінтэр-Шэленберг

* Гампрын
** Крэст
** Бендэрн (Гампрын-Бэндэрн)
** Задаль
** Унтэрбюль
** Обербюль

* Эшэн
** Шанвальд (Шанваль)
** Нэндэльн

* Маўрэн
** Бінца

* Шан
** Мюлехольц
** Дукса
** Гамандэр
** Грыч (у паўднёвым эксклавы)
** Гушг (у паўднёва-ўсходнім эксклавы)
** Зас (у паўднёва-ўсходнім эксклавы)
** Фалорш (у паўднёва-ўсходнім эксклавы)

* Планкен
** Рюцці
** Гафадура

* Вадуц
** Ау
** Эбенхольц
** Профачэнг
** Прадамэ (у паўднёвым эксклавы)

* Трызенберг
** Ротенбоден (Ротабода)
** Мазэша
** Сілум
** Гафлай
** Штег
** Зілум
** Эгга
** Штайнорт (Штэльнорт)
** Лавадзіна
** Трысцель
** Фромэнхаўс
** Заміна
** Унтэрэ-Хютэ (у эксклаве)
** Мальбун (у эксклаве)

* Трызен
** Машліна
** Нойгрют (Ауф-дэр-Зеге)
** Бофэль
** Плат
** Туас
** Лавена
** Фалюна
** Вальдбэден
** Поска
** Санкт-Мамертэн
** Мерхоф

* Бальцэрс
** Мэльс (Mäls)
** Рыт (у паўночным эксклавы)
** Гушгфіль (у паўночным эксклавы)
** Маці (у паўночным эксклавы)
Адміністрацыйны падзел Ліхтэнштэйна

thumb|350px|Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Ліхтэнштэйна
**Княства Ліхтэнштэйн** ў адміністрацыйным дачыненні падзелена на 11 суполак (). Суполкі галоўным чынам складаюцца з аднаго горада. Пяць суполак знаходзяцца ў межах выбарчай акругі Ніжні Ліхтэнштэйн, астатнія шэсць адносяцца да Верхняга Ліхтэнштэйна.

## Анклавы і эксклавы 
Нягледзячы на свой маленькі памер, суполкі маюць вельмі мудрагелістыя формы. Сем суполак, дадаткова да асноўнай тэрыторыі, маюць як мінімум адзін эксклаў.

* Бальцэрс: 2 эксклавы
* Эшэн: 2 эксклавы
* Гампрын: 1 эксклаў
* Планкен: 3 эксклавы, 1 анклаў
* Шан: 4 эксклавы, 2 анклавы
* Трызенберг: 1 эксклаў
* Вадуц: 5 эксклаваў

## Суполкі
Канстанцін Міхайлавіч Галкоўскі

**Канстанцін Міхайлавіч Галкоўскі** (; ) — беларускі і літоўскі ,  і . Народны артыст Літоўскай ССР (1955).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 чэрвеня 1875 года ў Вільні. Беларус. Бацька яго паходзіў з Магілёўшчыны, а маці — з Міншчыны.

У 1908 годзе скончыў Пецярбургскую кансерваторыю, вучань М. Рымскага-Корсакава, А. Глазунова, А. Лядава. Яго дыпломнай працай была трохактовая опера «Цыганы» па паэме А. Пушкіна. За гэтую дыпломную працу, як прыгадваў Рыгор Шырма, Канстанціну Галкоўскаму педагагічная рада кансерваторыі ў 1908 годзе прысудзіла залаты медаль. З 1908 года на педагагічнай працы, з 1945 года — у кансерваторыі. Прафесар Літоўскай кансерваторыі.

Па вайне кантактаваў з тымі са старэйшага пакалення беларусаў, хто жыў у Вільні і не быў рэпрэсаваны. З Беларусі часта да яго заязджалі Максім Танк, Рыгор Шырма. У 1959 годзе ў яго гасціў беларускі пісьменнік і перакладчык Алесь Траяноўскі.

Памёр 20 лютага 1963 года ў Вільні. Пахаваны ў Вільні на Антокальскіх могілках.

## Творчасць 
Аўтар многіх твораў заснаваных на беларускім фальклоры, музыкі рамансаў і хораў на вершы беларускіх паэтаў Ф. Багушэвіча, Я. Купалы, Я. Коласа, М. Танка, Зм. Бядулі, К. Буйло, апрацовак беларускіх народных песень і народных харавых сюіт «Дуда» і «Каханне» (апошняя — з сімфанічным аркестрам).

Апрацоўкі і арыгінальныя хары Галкоўскага ўваходзяць у рэпертуар Дзяржаўнай харавой капэлы БССР.

## Літаратура 
* *Луцкевіч Л., Войцік Г.* Канстаньцін Галкоўскі. — Вільня: Рунь, 2001.
* Календарыюм // «Czasopis» № 02/2003.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Народныя артысты Літоўскай ССР
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Аляксей Валер’евіч Дзермант

**Аляксей Валер’евіч Дзéрмант**, сапраўднае прозвішча **Дзерман** () — беларускі публіцыст, філосаф, палітолаг, прапагандыст рэжыму Лукашэнкі ў Беларусі. Раней прыхільнік неаязычніцкага руху і еўрапейскіх новых правых, цяпер прапагандуе еўразійства, камунізм і культ асобы Аляксандра Лукашэнкі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і вайскоўцаў. Скончыў Акадэмію кіравання пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (2001) па спецыяльнасці «юрыст», аспірантуру Інстытута філасофіі НАН Беларусі. Выкладаў у 2008—2009 гадах палітычную гісторыю і гісторыю палітычных ідэй Беларусі ў ЕГУ, адкуль сышоў у 2010 годзе з групай іншых выкладчыкаў нібыта праз парушэнне акадэмічнай свабоды. З 2007 года — навуковы супрацоўнік Інстытута філасофіі НАН Беларусі. Суполка пазіцыянавала сябе як прадстаўніцтва еўрапейскага ультраправага неаязычніцкага руху . У ліку сваіх папярэднікаў «Гега рух» бачыў, сярод іншых, дзеячаў Беларускай нацыянал-сацыялістычнай партыі Уладзіслава Казлоўшчыка і Фабіяна Акінчыца.

Пасля беларускіх падзей 2010 года і ўкраінскіх падзей 2013—2014 гадоў, паводле ўласных слоў, трымаецца «антыфашысцкіх» і «антынацыяналістычных» поглядаў.

У 2005—2012 гадах быў укладальнікам і выпускаючым рэдактарам часопіса «Друвіс» («DRUVIS», выйшла тры нумары — 2005, 2008, 2011). У студзені 2012 года пакінуў склад Цэнтра «Крыўя» і рэдакцыі часопіса «Друвіс». Цяпер уваходзіць у склад суполкі «Цытадэль». Галоўны рэдактар альманаха «Сівер».

Дырэктар Цэнтра вывучэння і развіцця кантынентальнай інтэграцыі «Паўночная Еўразія», які быў зарэгістраваны ў Мінску ў сакавіку 2020 года.

Падтрымлівае рэпрэсіі рэжыму Лукашэнкі пасля выбараў 2020 года і вайну Расіі супраць Украіны. Сябра Бюро ЦК Камуністычнай партыі Беларусі, загадчык Аддзела тэорыі і практыкі сацыялізму ЦК КПБ.

## Навуковая дзейнасць 
Кірункі навуковай дзейнасці: беларуская і балцкая міфалогія, палітычная і сацыяльная філасофія, філасофія традыцыяналізму, праблемы этнагенезу беларусаў, міфалогія ўлады, палітычная і этнічная гісторыя Беларусі, філасофія традыцыяналізму, гісторыя ідэй, геапалітыка.

## Паходжанне прозвішча 
Прозвішча Дзерман сустракаюцца сярод беларусаў, латышоў, палякаў, яўрэяў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* http://tverzha.ru/archives/1145  — Кривичи. Историко-этногенетический очерк
* http://arche.bymedia.net/2005-5/dziermant505.htm  — Этнагенез беларусаў: навука і ідэалогія
* http://naviny.by/rubrics/opinion/2012/01/15/ic_articles_410_176505 — Русь и Кривия — два начала Большого Севера
* http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/dzer26?OpenDocument  — Паганскае адраджэнне на Беларусі
* http://www.manarchija.org/Arcana  — Arcana imperii. Casus Lithuaniae
* http://pawet.net/library/history/bel_history/smalianchuk/31/Homo_Historicus_2008.html#155 — Генезіс правасвядомасці як фактар сацыяльна-гістарычных пераўтварэнняў
* http://siver.by/ — Сівер. Альманах Вялікай Поўначы
* http://cytadel.org/authors/dziermant  — статьи на сайте проекта «Цитадель»

Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Іван Якімавіч Міско

**Іва́н Які́мавіч Міско́** () — беларускі скульптар. Працуе ў галіне станковай і манументальнай скульптуры.

## Біяграфія 
.]]
Нарадзіўся ў сям’і лесніка на хутары Чамяры Слонімскага павета ў Заходняй Беларусі (у той час у складзе Польшчы). Вучыўся ў Мінскім мастацкім вучылішчы (1954—1957) у В. Б. Папова, А. К. Глебава і ў Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце (1960—1966) у А. А. Бембеля, А. К. Глебава, часта сустракаўся з Заірам Азгурам.

## Творчасць 
Працуе ў галіне станковай і манументальнай скульптуры. Яго работам уласцівыя прастата кампазіцыі, лаканічнасць і строгасць пластычнай мовы.

Адзін з аўтараў Манумента ў гонар маці-патрыёткі (1975, сумесна з А. Заспіцкім, М. Рыжанковым, арх. А. Трафімчук; Дзяржаўная прэмія СССР 1977 года).

Быў сакратаром праўлення Саюза мастакоў Беларусі, шмат гадоў узначальваў Рэспубліканскі мастацка-экспертны савет па манументальным і манументальна-дэкаратыўным мастацтве (1989)
* Лаўрэат Дзяржаўных прэмій СССР (1977)
* Медаль Францыска Скарыны (2002) і Беларускага саюза мастакоў.
* Узнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР (1976)

Адзначаўся дыпломамі, прызамі і памятнымі знакамі Цэнтра падрыхтоўкі касманаўтаў. Федэрацыя касманаўтыкі Расіі ўзнагародзіла скульптара медалём «За заслугі».

Ганаровы акадэмік Міжнароднай акадэміі навук Еўразіі і Міжнароднай акадэміі інфармацыйных працэсаў і тэхналогій.

У Слоніме адкрыты музей І. Я. Міско, куды скульптар перадаў частку сваіх твораў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Чыгрын С.* У Слоніме будзе музей Івана Міско // Белорусская нива, 19 окт. 2006.

## Спасылкі 
* Народны мастак Беларусі Іван Міско: «У кожным маім творы запавет — заставацца чалавекам» // СБ. Беларусь сегодня
* Майстэрня-музей Івана Міско  // Музей гісторыі горада Мінска
* Имена-легенды. Советский и белорусский скульптор, народный художник Беларуси Иван Миско   // Агенцтва «Минск-новости»

Катэгорыя:Скульптары СССР
Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Міско

**Міско** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Іверс (Іван Дарафеевіч Міско) (1912—1999) — беларускі паэт
* Іван Якімавіч Міско (нар. 1932) — беларускі скульптар
* Сцяпан Міхайлавіч Міско (1930—2010) — беларускі культуролаг
* Якуб (Якаў) Герасімавіч Міско (1911—1981) — беларускі журналіст, літаратурны крытык

## Гл. таксама 
* Місько
Вінцэнт Дмахоўскі

**Вінцэнт Дмахоўскі** (), у расійскай традыцыі **Вікенцій Ігнатавіч Дмахоўскі** (; 2 (14) ліпеня 1807, фальварак Гаў’я. Адкрыў у Вільні мастацкую майстэрню, якая за 20 год працы стала своеасаблівай мастацкай школай, дзе вучыліся многія вядомыя майстры, у тым ліку Гелена Скірмунт і іншыя. Часта наведваў свой небагаты маёнтак Нагародавічы.

У віленскі перыяд Дмахоўскі стварыў шматлікія і разнастайныя творы, але краявіды радзімы асабліва хвалявалі мастака: «На начлезе», «Каля пераправы», «Наваградак», «Возера Свіцязь», «Радзіма» («Двор у Нагародавічах», 1843) і іншыя. Сучаснікі налічвалі больш за сто пейзажаў і жанравых карцін мастака. Дмахоўскага называлі *«Клод Ларэн віленскіх ваколіц»*, як і французскі жывапісец XVII ст. Дмахоўскі быў мастаком-рамантыкам, знаходзіў у штодзённым жыцці эмацыянальны настрой, паэзію і веліч. Творчая спадчына мастака захоўваецца ў музеях Літвы і Польшчы.
 
Таксама Дмахоўскі вядомы як скульптар і сцэнограф. У 1850—1854 гадах афармляў спектаклі ў Віленскім гарадскім тэатры («Галька» Станіслава Манюшкі, «Італьянка ў Алжыры» Джаакіна Расіні, «Фаварытка» Гаэтана Даніцэці і іншыя).

Пахаваны ў Нагародавічах.

## Сям’я 
Сын Вінцэнта Дмахоўскага — Уладзіслаў Дмахоўскі (1841—1913), таксама жывапісец.

## Галерэя 

Файл:1837. Крыжакі перад атакай замка Пуня.jpg|Крыжакі перад атакай на замак Пуню
Файл:Naharodavičy. Нагародавічы (V. Dmachoŭski, 1843).jpg|Нагародавічы
Файл:1853. Руіны замка на возеры Троцкім.jpg|Руіны замка на возеры Троцкім
Файл:Miednicki zamak. Медніцкі замак (V. Dmachoŭski, 1853).jpg|Руіны замка ў Медніках
Файл:Halšanski zamak. Гальшанскі замак (V. Dmachoŭski, 1853).jpg|Руіны замка ў Гальшанах
Файл:1854. Замак у Троках.jpg|Замак у Троках
Файл:1861. Туганавічы, двор і пуня.jpg|Туганавічы, двор і пуня
Файл:Tuhanavičy, Vieraščaka, Kaplica. Туганавічы, Верашчака, Капліца (V. Dmachoŭski, 1861).jpg|Капліца на ўзгорку ў Туганавічах
Файл:1860. Лясны пажар.jpg|Лясны пажар
Файл:Navahradak. Наваградак (V. Dmachoŭski, XIX).jpg|Базыльянская царква ў Наваградку
Файл:Вуліца ў Вільне.jpg|Вуліца ў Вільні
Файл:Кляштар у Пажайсце.jpg|Кляштар у Пажайсці

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Дробаў Л. М.* Мастакі XIX стагоддзя. — Мінск, «Беларусь», 1971.

## Спасылкі 
* Старонка Вінцэнта Дмахоўскага на pawet.net

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзятлаўскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Шчучынскага піярскага калегіума
Вікенцій Ігнатавіч
Ян Новак-Езяранскі

**Ян Новак-Езяранскі** (;  — ) — польскі журналіст, публіцыст, палітычны актывіст, стваральнік польскай службы Радыё Свабода / Радыё Свабодная Еўропа, які быў яе дырэктарам цягам 25 гадоў, «вораг № 1 уладаў Польскай Народнай Рэспублікі», антыкамуніст, актывіст польскай Арміі Краёвай падчас Другой сусветнай вайны.

## Прозвішча і мянушкі 
Пры народзінах атрымаў імя *Zdzisław Antoni Jeziorański*. А імя *Jan Nowak* стала яго журналісцкім псеўданімам на Радыё Свабода. Іншыя псеўданімы: *Jan Kwiatkowski* і *Adalbert Kozlowski*.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Варшаве. Скончыў Пазнаньскі ўніверсітэт па спецыяльнасці эканаміста, дзе па сканчэнні працаваў асістэнтам. На пачатку вайны, у 1939 годзе, Ян Новак-Езяранскі трапіў у нямецкі палон, аднак здолеў уцячы, браў удзел у Варшаўскім паўстанні, шмат разоў, рызыкуючы жыццём, перавозіў лісты ад польскага эмігранцкага ўрада ў Лондане ў акупаваную Польшчу.

Езяранскі пачаў журналісцкую кар'еру ў 1948 годзе ў брытанскай Бі-Бі-Сі, потым пераехаў у Мюнхен, дзе кіраваў польскай службага Саветаё Свабодная Еўропа амаль 25 гадоў (з 1952 да 1976). Пасля пераехаў у ЗША, дзе быў кансультантам Рады Бяспекі гэтай краіны ў час прэзідэнцтва Джымі Картэра і Рональда Рэйгана.

У 1989 годзе ўпершыню пасля сканчэння Другой сусветнай вайны прыехаў у Польшчу, дзе яго віталі як нацыянальнага героя.

Ян Новак-Езяранскі да канца жыцця не развітваўся з журналістыкай, шмат пісаў, браў удзел у грамадскім жыцці.

Ян Новак-Езяранскі цікавіўся праблемамі Беларусі. Так, напрыклад, у амаль 90-гадовым узросце ён пабываў у Беларусі, у 2003 годзе напісаў у газету «Gazeta Wyborcza» артыкул пад назвай «Абудзіць Беларусь», у якім пісаў, што галоўнымі праблемамі Беларусі ёсць русіфікацыя, вынішчэнне беларускай самасвядомасці і адсутнасць у апазіцыйных сіл магчымасцей данесці свае погляды да ўласнага народа.

## Спасылкі 
* Radio Free Europe / Radio Liberty (па-англійску)
* Ян Новак-Езяранскі хоча абудзіць Беларусь 
* Памёр стваральнік польскай службы Радыё Свабода Ян Новак-Езяранскі

Катэгорыя:Журналісты Польшчы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Варшавы
Катэгорыя:Удзельнікі Варшаўскага паўстання
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гдыні
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Познані
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Уроцлава
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Кракава
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гданьска
ДДТ (рок-гурт)

**DDT** (**ДДТ**) — вядомая расійская рок-група, заснаваная ў 1980 годзе ў Уфе. Лідар групы, аўтар большасці песень і адзіны нязменны ўдзельнік — Юрый Шаўчук.

## Склад 
* Юрый Шаўчук 
* Канстанцін Шумайлаў 
* Раман Невелеў 
* Аляксей Федзічаў 
* Арцём Мамай 
* Антон Вішнякоў 
* Алёна Раманава 

## Дыскаграфія 
*Асноўны артыкул: Дыскаграфія гурта «ДДТ»*

**Студыйныя альбомы**

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Неафіцыйны сайт  

Катэгорыя:Музычныя калектывы Расіі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1980 годзе
Труфля летняя

**Труфля летняя** або **труфля руская чорная** (*Tuber aestivum*) — грыб рода Труфель.

## Апісанне 
Цела дыяметрам прыкладна 2—8 см, круглявае. Перыдый неаддзельны, чорна-буры. Глеба шчыльна-мясістая, са слабым грыбным пахам, першапачаткова белая, пры паспяванні становіцца жаўтаватай.

Расце ў лясах. Арэал ахоплівае Еўропу і Азію. Від усюды рэдкі, колькасць яго невялікая. З’яўляецца ядомым каштоўным грыбам. У Беларусі вядомыя два месцазнаходжанні: у Белавежскай пушчы і наваколлях вёскі Семурадцы Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці.

Грыб занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, ахоўваецца ў Польшчы і Украіне.

## Спасылкі 
* Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі

Катэгорыя:Пецыцальныя
Калоцыбе фіялкавая

**Калоцыбе фіялкавая** (*Calocybe ionides*) — грыб роду Калоцыбе сямейства .

## Апісанне 
Капялюшык дыяметрам 3—5 см, з роўным ці злёгку сагнутым краем, гладкі, фіялетава-карычняваты; мякаць тонкая, фіялетава-карычневая, з мяккім смакам і мучным пахам. Пласцінкі вольныя, тонкія, умеранай чашчыні і шырыні, бела-крэмавыя ці бледна-фіялетавыя. Ножка цыліндрычная, суцэльная, аднаго колеру з капялюшыкам, падоўжаная.

Арэал ахоплівае Еўропу, Азію, Афрыку. Расце і ў Беларусі.

## Спасылкі 
* Артыкул у Чырвонай кнізе беларусі

Катэгорыя:Агарыкальныя
Грыфала мнагашапкавая

**Грыфала мнагашапкавая, Грыфала кучаравая** ці **Грыб-баран** (*Grifola frondosa*) — грыб сямейства .

## Біялагічнае апісанне 
Грыб аднагадовы, буйны. Пладовыя цела грыбоў дыяметрам 10-40 см, часам да 80 см і вагай да 10 кг. Яны складаюцца з цэнтральнага пянька з адыходзячымі ад яго шматлікімі галінаванымі ножкамі, якія заканчываюцца плоскімі капялюшыкамі шырынёй 4-8 см. Паверхня капялюшыка радыяльна-маршчыністая, шурпатая, арэхавая, часам бурая, у кірунку да ножкі заўсёды больш светлая. Пах прыемны, захоўваецца пры высушванні.

Споравы парашок белы.

## Арэал 
Расце ў Еўропе, на Каўказе, Усходняй Азіі, Паўночнай Амерыцы, Аўстраліі, прарастае таксама і на Беларусі.

## Распаўсюд і экалогія 
Грыб расце з сярэдзіны жніўня да канца верасня ў шыракалістых лясах ў аснаванні старых дубоў, радзей клёнаў (на поўдні ў букаў і каштанаў), сустракаецца рэдка, не штогод. Расце хутка, выклікае белую асяродкавую гнілату, заражэнне адбываецца праз міцэлій, які распаўсюджваецца ў глебе ад аднаго дрэва да іншага. Пладовыя целы размяшчаюцца нярэдка на некаторай адлегласці ад ствала, з каранямі якога яны злучаны міцэліем, з'яўляюцца ў ліпені — верасні. Грыб за 10 сутак можа дасягнуць 1 м у дыяметры і важыць да 20 кг.

## Ядомасць 
Грыб ядомы.

## Спасылкі 
* Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі 

Катэгорыя:Фамітапсідавыя
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Іван Ціханавіч Ціханаў

**Іван Ціханавіч Ціханаў** (, Арлоўская вобласць, РСФСР — ) — беларускі мастак.

Член Беларускага саюза мастакоў.
 
Працаваў ва ўсіх жанрах станкавага жывапісу, а таксама ў манументальна-дэкаратыўным мастацтве.

Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі.

## Літаратура 
* Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998: энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1998. — С. 578.
* Художники Советской Белоруссии. — Минск, 1976. — С. 340.

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Анатоль Іверс

**Анатоль Іверс**, сапраўднае імя **Іван Дарафеевіч Міско** () — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Падчас Першай сусветнай вайны сям’я, як і многія аднавяскоўцы, у 1914 годзе выехала ў бежанства і вярнулася ў 1918 годзе. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года тэрыторыя адышла да Польшчы (у беларускай гістарыяграфіі Заходняя Беларусь). У 1926 годзе паступіў у Віленскую беларускую гімназію. За ўдзел у камуністычным руху быў выключаны з Віленскай (1928), Клецкай (1929) і Навагрудскай (1931) гімназій. З 1931 года ў Чамярах пад наглядам паліцыі. Пачаў пісаць пад псеўданімам *Анатоль Іверс (Івэрс)*, адсылаючы ў заходнебеларускую прэсу. З 1935 года служыў у Войску Польскім, тым часам памешчык забіў яго маці. 

Пасля далучэння Заходняй Беларусі з БССР (1939) працаваў літаратурным работнікам слонімскай раённай газеты «Вольная праца» (1939—1941). Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1940 года. 

Пасля нападу Германіі на СССР за часамі Другой сусветнай вайны — адзін з арганізатараў падпольнага антыфашысцкага руху, з лістапада 1943 года — партызан брыгады імя К. Ракасоўскага, у сакавіку 1944 года абраны сакратаром Слонімскага міжраённага антыфашысцкага камітэта. Выдаваў антыфашысцкую падпольную газету «Барацьба». Жонка Анатоля Іверса загінула ў Калдычэўскім лагеры, брат — у баі з немцамі. 

У пасляваенныя гады савецкія ўлады доўгі час не прызнавалі слонімскую падпольную арганізацыю, Анатоля Іверса некалькі разоў беспадстаўна звальнялі з працы. Потым працаваў у Слонімскім гарсавеце, у рэдакцыі раённай газеты «За перамогу камунізму», у лесахімічнай прамысловасці. У 1976—1984 гадах — сакратар слонімскага раённага аддзялення Таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры. Жыў у Слоніме. Быў знаёмы і сябраваў з Аляксандрай Бергман, Сакратам Яновічам, Віктарам Шведам, Міхасём Хмялеўскім, Георгіем Валкавыцкім і інш. творчымі людзьмі Польшчы.

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку вершамі ў 1934 г. Аўтар зборнікаў паэзіі «Песні на загонах» (Вільня, 1939), «З пройдзеных дарог» (1970), «Жыву ў бацькоўскім краі» (вершы і паэмы, 1982), «Я пайшоў бы ўслед за летам» (1987).

Рэвалюцыйна-вызваленчая тэматыка ў творах паэта глыбока звязана з асобай чалавека, грамадзяніна, гераічныя матывы пераходзяць у лірычныя, зліваюцца ў кранальны напеў пра лёс народа, якому даводзіцца пераадольваць гістарычную несправядлівасць, наладжваць новае жыццё. Вядучыя стылявыя рысы — пявучасць, шчырасць інтанацый, часам празмернае захапленне апісаннямі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені і медалямі.

## Літаратура 
* ;
* ;
* Чыгрын С. Не пыталі, ці зжата, ці скошана… // Ніва № 4 (2280), 23 студз. 2000.

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Юрый Юліянавіч Шаўчук

**Юрый Юліянавіч Шаўчук** (, ) — расійскі музыкант, паэт, кампазітар і прадзюсар, нязменны лідар гурта ДДТ. Стваральнік і кіраўнік «Тэатра ДДТ». 

Скончыў мастацка-графічны факультэт Башкірскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута, настаўнічаў у сельскай школе. Першыя песні (у канцы 1970-х - пачатку 1980-х гадоў) пісаў пад уплывам савецкіх бардаў, у тым ліку Уладзіміра Высоцкага і Булата Акуджавы, а таксама паэтаў Сярэбранага веку — Сяргея Ясеніна, Восіпа Мандэльштама і іншых. Юрый Шаўчук у пэўным сэнсе працягнуў тэму творчасці Высоцкага, за што яго часам параўноўваюць з апошнім. Галоўнай тэматыкай ранейшых твораў служыла грамадзянска-патрыятычная лірыка (знайшла месца і ў нашыя дні), а таксама сацыяльная сатыра і пратэст. Народны артыст Рэспублікі Башкартастан (2005).

Не раз выступаў у Беларусі з канцэртамі, падпісваў звароты ў падтрымку беларускіх палітвязняў. Некаторыя яго песні перакладаліся на беларускую мову.

## Дыскаграфія 
**Сольныя альбомы**

* 1985 — *Москва. Жара* (+ Сяргей Рыжэнка, запіс 1985 года)
* 1995 — *Кочегарка* (+ Аляксандр Башлачоў, запіс 1985 года)
* 2001 — *Два концерта. Акустика* (запіс 1997 года)
* 2008 — *L’Echoppe (+* Канстанцін Казанскі*)*
* 2023 — *Волки в тире* (+ Дзмірый Емельянаў)

**Сінглы**

* 2024 — *Вышли мне строчку* (feat. Міхаіл Сегал)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расіі
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары Расіі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Прадзюсары паводле алфавіта
Катэгорыя:Рок-музыканты СССР
Катэгорыя:Акцёры Расіі
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Антываенныя актывісты
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Сярэдневяковы цёплы перыяд

**Сярэдневяковы цёплы перыяд (СЦП)**, або **Сярэдневяковы кліматычны оптымум** — колішні перыяд цёплага клімату ў рэгіёне Паўночнай Атлантыкі, які магчыма быў звязаны і з кліматычнымі зменамі ў іншых рэгіёнах свету, у т.л. у Кітаі, Новай Зеландыі і інш.. Перыяд надзейна датуецца 800–1300 гадамі, за ім наступіў перыяд пахаладання ў Паўночнай Атлантыцы, які называюць Малым ледавіковым перыядам. Некаторыя называюць гэты перыяд пацяплення **Сярэдневяковай кліматычнай анамаліяй**, каб падкрэсліць важнае значэнне гэтага тэмпературнага эфекту.

Катэгорыя:Сярэдневякоўе
Катэгорыя:Гісторыя клімату
Пётр Васілевіч Кірэеўскі

**Пётр Васілевіч Кірэеўскі** (, с. Долбіна Ліхвінскага павета Калужскай губерні — 25 кастрычніка (6 лістапада) 1856, Кірэеўская Слабодка паблізу Арла) — расійскі гісторык-фалькларыст, збіральнік беларускага фальклору, археограф, славянафіл. Малодшы брат І. В. Кірэеўскага.

## Біяграфія 
У дзяцінстве адчуў уплыў В. А. Жукоўскага, сваяка і сябра сям'і. Пасля пераезду ў Маскву (1822) займаўся дома з прафесарамі Маскоўскага ўніверсітэта. У сяр. 1820-х разам з братам уваходзіў у гурток любамудраў, публікаваў свае пераклады ў «Маскоўскім весніку» (у т.л. Байрана, Кальдэрона і інш.). У 1829 г. Кірэеўскі з'яжджае ў Германію, слухае ў Мюнхенскім універсітэце лекцыі Л. Окена, І. Герэса, Ф. Шэлінга. Асабліва значным быў уплыў Шэлінга, з якім ён быў асабіста знаёмы. Вынікам філасофскіх пошукаў Кірэеўскага ў пач. 1830-х сталі «Філасофскія нататкі» (апубл. часткова) і незавершаны артыкул пра «палітычную філасофію» Сен-Сімона.

У 1831—1835 г. служыў у Маскоўскім архіве Міністэрства замежных спраў. Тымчасова пачынае займацца запісамі народных рускіх песень, зацікавіўшы гэтым многіх дзеячаў культуры (у т.л. М. Гогаля, А. Кальцова, У. Даля, М. Пагодзіна і інш.). У 1840-1850-я Кірэеўскі апублікаваў больш за 70 песень. Кірэеўскага лічаць адным з заснавальнікаў рускай фалькларыстыкі. Успрыняўшы першы «Філасафічны ліст» Чаадаева як праяву скрайняга індывідуалізму, які абражае «магілы бацькоў», Кірэеўскі імкнуўся супрацьпаставіць «чаадаеўшчыне» аднаўленне гістарычнай памяці. Асноўныя прынцыпы ўласнага разумення ранняга этапу рускай гісторыі ён сфармуляваў у артыкуле *«Пра старажытную рускую гісторыю. Ліст да М. П. Пагодзіна»* (1845). Кірэеўскі надаваў адмысловае значэнне маральным элементам патрыярхальнага быту старажытных славян, настойваючы, што яго арганічныя сувязі мацаваліся не толькі *«адзінствам кіравання, а больш узаемнай спагадай, якая выходзіць з адзінства быту, што нараджае адзінства патрэбнасцяў»*. Як і іншыя славянафілы, ён бачыў асаблівасць жыцця славянскіх народаў у адсутнасці прыватнай уласнасці на зямлю і супольным землеўладанні.

## Літаратура 
* 
* 
* Белорусская ССР: краткая энцикл. — Мн., 1982. — Т. 5.
* *Саймонов А. Д.* П. В. Киреевский и его собрание народных песен. — Л., 1971.

Катэгорыя:Фалькларысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Славянафілы
Катэгорыя:Пахаваныя ў Опцінай пустыні
Нацыянальная галерэя Ісландыі

**Нацыянальная галерэя Ісландыі** (ісл.:Listasafn Íslands), знаходзіцца ў Рэйк’явіку, утрымоўвае калекцыя ісландскага мастацтва. У галерэі захоўваюць працы вядомых ісландскіх мастакоў і тыя, якія адлюстроўваюць традыцыйную ісландскую культуру.

## У сеціве 
* Сайт галерэі таксама анг.

Катэгорыя:Музеі Рэйк’явіка
Ота фон Габсбург

**Ота фон Габсбург** (**Франц Іозеф Ота Роберт Марыя Антон Карл Макс Генрых Сікст Ксаўер Фелікс Рэнат Людвік Гаэтан Пій Ігнацый фон Габсбург-Латрынген**; , Райхенау-ан-дэр-Ракс, Аўстра-Венгрыя — , , Германія) — прадстаўнік і доўгачасовы кіраўнік дому Габсбургаў, сын апошняга імператара Аўстра-Венгрыі Карла I і яго жонкі Зіты Бурбон-Пармскай. Былы член Еўрапарламента, ганаровы прэзідэнт Міжнароднага Панеўрапейскага саюза.

Быў жанаты з Рэгінай Саксен-Майнінгенскай з 1951 года да яе смерці ў 2010 годзе. У гэтым шлюбе нарадзілася сем дзяцей:

* Андрэа (нар. 1953)
* Моніка і Міхаэла (сёстры-блізняты, нар. 1954)
* Габрыэла (нар. 1956)
* Вальбурга (нар. 1958)
* Карл (нар. 1961)
* Георг (нар. 1964)

Ота
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Германіі
Жан Рашфор

**Жан Рашфор** (; , , Францыя — ) — французскі акцёр. Рашфор вучыўся ў Гарадской кансерваторыі Нанта, у Драматычным цэнтры і ў Вышэйшай нацыянальнай кансерваторыі драматычнага мастацтва. У 1949 годзе ён з’явіўся на парыжскай тэатральнай сцэне, у прыватнасці ў Нацыянальным папулярным тэатры. Рашфор таксама працаваў на тэлебачанні, а яго кінадэбют адбыўся ў 1958 годзе. Рашфор здымаўся пераважна ў камедыях. У 1977 годзе атрымаў прэмію Сезар за галоўную ролю ў фільме «Краб-барабаншчык».

## Фільмы 
* 1961 — «Капітан Фракас» — *Маларцік*
* 1962 — «Картуш» — *Сіроп*
* 1972 — «Высокі бландзін у чорным чаравіку» — *Луі Тулуз, палкоўнік контрразведкі*
* 1974 — «Прывід свабоды» — *месье Лежандр*
* 1974 — «Вяртанне высокага бландзіна» — *Луі Тулуз, палкоўнік контрразведкі*
* 1984 — «Франкенштэйн-90» — *Віктар Лафарж/Віктар Франкештэйн*
* 1987 — «Тандэм» — *Мішэль Мартэз*
* 1990 — «Муж цырульніцы» — *Антуан*
* 2002 — «Чалавек з цягніка» — *Манеск’ё*
* 2012 — «Мастак і яго мадэль» — *Мастак і яго мадэль*

## Зноскі
Hot Fuss (альбом)

**«Hot Fuss»** () — дэбютны альбом амерыканскага рок-гурта «The Killers», які ўбачыў свет 15 чэрвеня 2004 года. У 2005 годзе альбом быў намінаваны пры Grammy Awards ў катэгорыі «Лепшы рок-альбом». Дагэтуль па ўсім свеце было прададзена больш за 7,5 млн копій «Hot Fuss».

## Музычны кірунак 
Праз увесь альбом можна адчуць некаторы ўплыў гуртоў, які дзейнічалі падчас New Wave 1980-х гадоў, а менавіта: New Order, The Cure, The Smiths (таксама сольная праца Морысі), Duran Duran і The Cars, а таксама Лу Рыд, U2, Дэвід Боўі і Oasis. Між тым, у альбоме ўжо даволі выразна акрэсліваецца асабісты стыль гурта: меладычна багаты глэм-рок з абавязковым шлейфам сінты-поп напрамку.

## Сінглы 
## Трэк-ліст 
## Стваральнікі 
### Музыкі 
*Брэндан Флаўэрз (спевы, сінтэзатар),
*Дэйв К’юнінг (сола-гітара, падпеўкі),
*Марк Стормэр (бэйс-гітара, падпеўкі) і
*Ронні Вэнаксі (Ванучы) Мал. (ударныя, пяркусія).

### Музычная дапамога 
* Джэф Сольцман — прадуцэнт
* The Killers — прадуцэнты
* Джэф Сольцман — муз. інжынер
* Корлін Бёрд — муз. інжынер

## Іншае 
Робі Уільямс  выконваў прыпеў з песні The Killers "All These Things That I’ve Done" на сваіх выступах.. Гэтаксама зрабілі і Coldplay з U2, уставіўшы гэты прыпеў ("I’ve got soul but I’m not a soldier" — "У мяне ёсць душа, але ж я не жаўнер"),  у свае, адпаведна, песні "God Put a Smile Upon Your Face" і "Beautiful Day".

## Спасылкі 
* Island Records with American and British versions 

Катэгорыя:Альбомы The Killers
Катэгорыя:Дэбютныя альбомы
Беларусь на Алімпійскіх гульнях

Беларусь упершыню ўдзельнічала на Алімпійскіх гульнях як незалежная дзяржава ў 1994 на зімовай Алімпіядзе ў Лілехамеры. У 1992 беларускія спартсмены ўваходзілі ў склад Аб'яднанай каманды.

Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь заснаваны ў 1991, 9 сакавіка 1992 — прызнаны часовым членам, 21 верасня 1993 — прызнаны афіцыйна.

## Медальны залік 
### Медалі летніх Алімпійскіх гульняў 
### Медалі зімовых Алімпійскіх гульняў 
### Медалі паводле відаў спорту 
## Спасылкі 
* Статыстыка на Sports-reference.com 
* Беларусь на афіцыйным сайце Алімпійскага руху
* 
* Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь,
Уладзімір Курбскі-Кузняцоў

**Уладзімір Курбскі-Кузняцоў** (1898 — ?; псеўд.: Ул. Крынскі) — беларускі нацыянальны дзеяч, член БПСР.

Дзейнічаў у Гродне, у 1918—1920 гг. быў членам шэрагу мясцовых беларускіх арганізацый. Восенню 1920 г. быў вярбоўшчыкам Беларускай вайсковай камісіі па Гродзенскім павеце. У 1921—1922 гг. арганізоўваў партызанскі рух на Гродзеншчыне.

У сярэдзіне 1920-х гадоў шчыльна супрацоўнічаў з КПЗБ. Арыштоўваўся польскімі ўладамі. У 1928—1931 гадах уваходзіў у склад паланафільскага Беларускага нацыянальнага камітэта ў Гродне. Восенню 1930 г. супрацоўнічаў з гродзенскай беларускай газетай «Беларуская думка» паланафільскага напрамку. Пад час Другой сусветнай вайны актыўна друкаваўся ў беластоцкай беларускай газеце «Новая дарога».

## Зноскі 
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускай вайсковай камісіі