Камея Ганзага

**«Камея Ганзага»** (*Парны партрэт Пталамея Філадэльфа і Арсіноі II; камея Мальмезон;* ) — знакамітая камея з трохслаёвага сарданіксу, якая адносіцца да лепшых узораў антычнай гліптыкі. Паводле агульнапрынятага меркавання, з'яўляецца самай знакамітай камеяй Эрмітажа.

Уяўляе сабой парны партрэт. Хутчэй за ўсё, гэта выява эліністычных фараонаў Егіпта — мужа і жонкі, якія з'яўляліся адначасова братам і сястрой — Пталамея II Філадэльфа і Арсіноі II. Выканана ў III ст. да н.э. невядомым аўтарам у Александрыі Егіпецкай.

Захоўваецца ў Эрмітажы (Інв. № ГР-12678). Даведнік 1971 года падае звесткі — 120 зала (зала гліптыкі), 14-я вітрына; аднак на 2014 год ёсць пазнака «Не прадстаўлена на пастаянных экспазіцыях».

## Гісторыя камеі 
Названа ў гонар першага вядомага ўладальніка — маркіза Франчэска II Ганзага, рэнесанснага мецэната, кіраўніка італьянскага горада Мантуі. Першае згадка пра яе сустракаецца ў 1542 годзе ў інвентарным каталогу збору Ізабелы д’Эстэ — жонкі Франчэска. Затым яна трапляе ў Стакгольм як трафей шведскіх войскаў, якія захапілі Прагу. З 1648 года камея знаходзілася ў зборы шведскай каралевы Крысціны і пазначалася як *«карціна з агату з выявай двух рымлян, у чырвоным футарале».* Калі Крысціна адраклася ад прастола і з'ехала ў адзін з італьянскіх кляштароў, яна вывезла з сабой і камею. Пасля смерці каралевы ў 1689 годзе камея патрапіла да яе фаварыта кардынала Д. Ацаліна, які прадаў мастацкі збор каралевы герцагу Брачыяна з роду Адэскалькі. У 1794 годзе яна захоўвалася ў Ватыкане — у бібліятэцы Папы Пія VI, які і набыў яе. Адтуль у 1798 годзе камея была канфіскавана французамі пры акупацыі Рыма і вывезена ў Францыю.

Трапіла ў Эрмітаж у 1814 годзе з калекцыі Жазэфіны Багарнэ. У 1814 годзе імператар Аляксандр I, які ўвайшоў з войскамі ў Францыю, наведаў у Мальмезонскі палац і быў крануты бядотным становішчам Жазэфіны. Ён аддаў распараджэнне забеспячыць бяспеку яе і яе сям'і ў той момант, калі саюзныя войскі ўваходзілі ў Парыж. У знак сваёй удзячнасці Жазэфіна падарыла Аляксандру камею. Паводле назвы палаца Мальмезон, рэзідэнцыі Жазэфіны, у XIX стагоддзі камею таксама назвалі «камеяй Мальмезон». (У тым жа годзе Жазэфіна сканала — як гавораць, застудзіўшыся, гуляючы ў лёгкай сукенцы па алеях разам з рускім імператарам. Частка яе калекцыі была выкуплена Аляксандрам ужо ў спадчыннікаў).

### Ідэнтыфікацыя мадэляў 
[thumb|left|Камея з выявай Аляксандра Македонскага, традыцыйна намаляванага ў адзіноце, без жанчыны. Парыж, [кабінет медалёў.]]
thumb|right|Пталамей II і Арсіноя II на залатой актадрахме

У наш час лічыцца, што камея ўяўляе сабой парны партрэт эліністычных фараонаў Егіпта — мужа і жонкі, якія з'яўляліся адначасова братам і сястрой, — Пталамея II Філадэльфа і Арсіноі II. Паколькі ніякіх надпісаў і індывідуальных атрыбутаў на камеі няма, да такой высновы даследчыкі прыйшлі не адразу.

У перыяд Рэнесансу лічылася, што на камеі адлюстраваны Актавіян Аўгуст і яго жонка Лівія. Таксама высоўваліся версіі, што гэта Аляксандр Македонскі і яго маці Алімпіяда або іншыя царскія пары старажытнасці: Германік і Агрыпіна Старэйшая, і нават Пталамей II і яго першая жонка Арсіноя I. Пазней меркаванне змянілася, і ўзніклі наступныя версіі: сярод рымлян — Адрыян і Вібія Сабіна, Нерон і яго маці Агрыпіна Малодшая, Калігула і яго бабуля Антонія Малодшая, Друз Малодшы і Лівіла. Сярод кіраўнікоў эліністычнага свету найбольш часта называліся наступныя імёны: Пталамей і Эўрыдзіка I, Пталамей III і Берэніка II, Аляксандр I Валас і Клеапатра Тэя, Пталамей X Аляксандр і Клеапатра III, і нават Мітрыдат Еўпатар.

Калі прытрымлівацца найбольш агульнапрынятай версіі ідэнтыфікацыі мадэлі (Пталамей II і Арсіноя II), то сюжэт шлюбу атрымлівае асаблівую каштоўнасць. Гэта быў першы шлюб паміж эліністычнымі кіраўнікамі Егіпта, заключаны па старажытнаегіпецкай традыцыі — паміж братам і сястрой, што шакіравала грэчаскае грамадства. У захаваным спісе тытулаў Арсіноя падкрэслівае, што яна была дачкой цара, сястрой цара і жонкай цара, вядомы таксама яе амбіцыйны і мяцежны характар, а таксама актыўны ўдзел у кіраванні дзяржавай. Дзякуючы гэтаму, верагодна, мастак пазлічыў магчымым намаляваць царыцу побач з царом. Пасля смерці Арсіноя была абагаўлёная як «багіня, якая кахае свайго брата » (θεά φιλάδελφος).

## Літаратура 
* Стефани, Путеводитель, стр. 72, — Н. Е. Макаренко, Художественные сокровища Эрмитажа, Пг., 1916, стр. 240, рис. 87
* *Максимова М. И.* Камея Гонзага. — Л., 1924.
* *Максимова М. И.* Античные резные камни Эрмитажа. Путеводитель по выставке. — Л., 1926.
* Максимова. Резные камни, стр. 94, табл. IV; Выставка портрета, стр. 21
* *Неверов О. Я.* Античные камеи в собрании Государственного Эрмитажа. — Л., Аврора, 1971. — С. 29, илл. 1.
* *Неверов О. Я.* Камея Гонзага: Из истории глиптики. — Л., 1977.
* E. Babelon, La gravure en [с.30] pierres fines: camées et intailles, Paris, 1894, p.&nbsp;135, fig. 104
* Furtwängler, Die antiken Gemmen, Taf. LIII, 2; G. Rodenwaldt, Kunst der Antike, Propyläen-Kunstgeschichte, III, Berlin, 1944, Abb. 422
* M. Bieber, The Portraits of Alexander the Great, Proc. Amer. Phil. Soc., 93, 1949, p.&nbsp;390, fig. 3; JDI, 77, 1962, S. 227, Abb. 7
* G. Richter, The Engraved Gems of the Greeks, Etruscans and Romans, I, London, 1968, p.&nbsp;155, Nr 611

## Спасылкі 
* Сайт Эрмітажа
* Дакументальны фільм

Катэгорыя:Экспанаты Эрмітажа
Катэгорыя:Камеі
Катэгорыя:Культура Егіпта эпохі Пталамеяў
Катэгорыя:Эліністычнае мастацтва
Катэгорыя:Рэльеф Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Ганзага
Катэгорыя:Гістарычныя каштоўнасці