open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гальская хроніка 452 года

**Гальская хроніка 452 года** () — познеантычная хроніка, якая апісвае падзеі ў Рымскай імперыі ў 379—452 гадах.

## Хроніка і яе аўтар 
«Гальская хроніка 452 года» захавалася ў чатырох рукапісах, найстарэйшы з якіх (так званы Лонданскі рукапіс № 16974, які захоўваецца ў Брытанскім музеі) датаваны IX стагоддзем. Напісаная невядомым аўтарам у форме аналаў, гэта гістарычная крыніца з'яўляецца працягам «Хронікі» Ераніма. Доўгі час аўтарам лічыўся Праспер Аквітанскі, але ў наш час гэта меркаванне гісторыкамі адпрэчана. Мяркуецца, што хроніка складзена гальскім хрысціянінам, які жыў у Марселі або даліне ракі Роны. Пачынаючы выклад падзей з узыходжання на прастол імператара Феадосія&nbsp;I Вялікага (379 год), хроніка заканчваецца паведамленнем пра паход цара гунаў Атылы ў Італію (452 год). Верагодна год складання хронікі супадае з датай яе апошняга паведамлення.

Аўтар хронікі амаль уся ўвагу надае Заходняй Рымскай імперыі: апісаны падзеі, якія адбыліся ў Італіі, Брытаніі, Іспаніі, Афрыцы і, асабліва падрабязна, у Галіі. Візантыя згадваецца галоўным чынам толькі пры паведамленнях пра смерці імператараў. Хроніка ўтрымлівае важныя звесткі пра перамяшчэнні плямёнаў варвараў падчас Вялікага перасялення народаў, мецяжы багаўдаў і барацьбу са шматлікімі ерасямі. Сярод унікальных звестак — паведамленне пра заваяванне саксамі Брытаніі ў 441 годзе. Гэта інфармацыя выклікала шырокую дыскусію сярод гісторыкаў па пытанні дакладнасці звестак, якія прыводзяцца раннесярэднявечнымі брытанскімі аўтарамі Гільдам і Бедам пра падзеі на востраве ў 440-х гадах.

Нягледзячы на памылкі ў храналогіі, асабліва шматлікія за перыяд з 424 да канца 440-х гадоў, «Гальская хроніка 452 года» з'яўляецца каштоўнай першаснай крыніцай па гісторыі Галіі і сумежных тэрыторый Рымскай імперыі 1-й паловы V стагоддзя. Гістарычная дакладнасць хронікі падмацоўваецца тым фактам, што яе аўтар блізкі геаграфічна і па часе да выкладзеных падзей.

## Выданні хронікі 
*На лацінскай мове.*
:* 
:* 

## Гл. таксама 
* Гальская хроніка 511 года

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* «Гальская хроніка 452 года» (кароткая характарыстыка, бібліяграфія) на сайце vortigernstudies (англ.)

Катэгорыя:Гальскія хронікі
Катэгорыя:Кнігі V стагоддзя
Катэгорыя:Пісьмовыя крыніцы па гісторыі Старажытнага Рыма
Марцэлін Коміт

**Марцэлін Коміт** (*лац. Marcellinus Comes*) (памёр пасля 534 г.) — візантыйскі гісторык, які склаў хроніку, якая ахоплівае перыяд ад узыходжання на прастол імператара Феадосія I (379 г.) да першых гадоў валадарання імператара Юстыніяна I (534 г.).

## Біяграфія 
Пра жыццё Марцэліна Коміта вядома мала. Хоць ён нарадзіўся ў Ілірыі, Марцэлін усё свядомае жыццё пражыў у Канстанцінопалі. Ён быў блізкі да Юстыніяна I яшчэ тады, калі той быў спадчыннікам прастола. Пры Юстыніяне I Марцэлін займаў шэраг прыдворных пасад. У сваёй «Хроніцы» Марцэлін Коміт апісвае выключна падзеі, якія адбываліся ва ўсходняй часткі былой Рымскай імперыі, асаблівую ўвагу надаючы здарэнням у сталіцы Візантыі і гісторыі Хрысціянскай Царквы на Усходзе. «Хроніка» Марцэліна была працягнута ананімным аўтарам да 566 г. (падзеі з 548 г. з’яўляюцца толькі пералікам індыктаў). Касіядор (*Institutiones Divinarum*, XVII) згадвае яшчэ пра два сачыненні Марцэліна, якія да нас не дашлі (у тым ліку апісанні Канстанцінопаля і Іерусаліма).

## Выданні 
* *Marcellinus Comes*. Chronicon. MGH. AA, XI. (1894). p.&nbsp;60-108
* *Марцеллин Комит*. Хроника (фрагменты)//*Евагрий Схоластик*. Церковная история. стр.588-591.— СПб: «Издательство Олега Абышко», (2006).—С.672.—ISBN 5-89740-134-8
* Марцеллин Комит. Хроника / Пер., ред. Н. Н. Болгов. Белгород, 2010.

## Спасылкі 
* 
* MGH  
* Выданні Міня і Мамсена 

Катэгорыя:Гісторыкі Візантыі
Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі
Катэгорыя:Гісторыкі VI стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнага Рыма
Казьянскі заказнік

**«Казьянскі»** — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Віцебскай вобласці Беларусі.

Створаны ў 1960 годзе на тэрыторыі Шумілінскага і Полацкага раёнаў для аднаўлення і падтрымання аптымальнай колькасці паляўніча-прамысловых відаў жывёл. У 1999 годзе створана *Дзяржаўная прыродаахоўная установа "Рэспубліканскі ландшафтны заказнік «Казьянскі»*.

Агульная плошча заказніка 26 060 га. Плошча, пакрытая лесам, складае 78,8 % агульнай плошчы. Тэрыторыя заказніка характарызуецца разнастайнасцю экалагічных сістэм і ўнікальнасцю прыродных комплексаў. Мазаічны комплекс вярховых і пераходных балот, якія чаргуюцца з пясчанымі выдмамі, дзе растуць хваёвыя і бярозавыя лясы, іх змяняюць нізінныя балоты, блакітная роўнядзь вялікіх і малых азёр. Сярод бярозавых і альховых лясоў можна сустрэць фрагменты старых дубраў, якіх некалі тут было шмат. Лясы заказніка не кранутыя чалавекам з-за іх цяжкадаступнасці.

Галоўная рачная артэрыя гэтай тэрыторыі — рака Обаль з двума прытокамі (Ценіца і Глыбачка) нясе свае воды ў Заходнюю Дзвіну. Асноўная роля ў фарміраванні комплексаў верхавых і пераходных балот належыць азёрам, самыя буйныя з якіх Мошня, Расалай і Красамай. Усе яны маюць нізкія забалочаныя берагі і зарастаюць воднай расліннасцю.

Сельскагаспадарчыя землі (ралля, сенажаці і выганы) складаюць усяго толькі 3 % ад агульнай плошчы тэрыторыі заказніка. Паколькі ў заказніку пераважаюць забалочаныя лясы, лесакарыстанне тут абмежаванае. Тэрыторыя заказніка з’яўляецца традыцыйным месцам збору грыбоў і ягад мясцовым насельніцтвам.

На гнездаванні ў заказніку адзначана 175 відаў птушак, 44 віды занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі.

Асаблівасці фаўны заказніка абумоўлены наяўнасцю разнастайных месцаў пражывання. Занесеныя ў Чырвоную кнігу віды млекакормячых фарміруюць тут даволі ўстойлівыя групоўкі: барсук, рысь, буры мядзведзь.

Група рэдкіх і знікаючых вышэйшых раслін, якія ўключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі, даволі шматлікая і прадстаўлены 21 відам. Акрамя іх тут сустракаецца шмат рэдкіх відаў мохападобных.

## Літаратура 
* Леса-балотны комплекс «Казьяны» // Скарбы прыроды Беларусі = Treasures of Belarusian Nature [Выяўленчы матэрыял]: тэрыторыі, якія маюць міжнароднае значэнне для захавання біялагічнай разнастайнасці / аўт. тэксту і фота А. В. Казулін [і інш.]. — Мн., 2005. — С. 130—135.

Катэгорыя:Ландшафтныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Полацкі раён
Катэгорыя:Шумілінскі раён
Калумбан

**Калумбан** (; ) — ірландскі манах, асветнік, прапаведнік-місіянер у краінах Заходняй Еўропы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся і вырас у Ірландыі. Паступіў у манастыр у Бангары ў той час, калі ірландскія манастыры былі цэнтрамі культуры. Праз некалькі гадоў ён набыў вопыт, каб самому прапаведаваць Евангелле, спачатку ў Брытаніі, а затым — у Галіі. З групай манахаў у 591 г. пакінуў Ірландыю (тагачасны цэнтр распаўсюджвання хрысціянства і царкоўнай адукаванасці на Захадзе) і адправіўся на кантынент. Заснаваў там шэраг манастыроў: у Бургундыі, Нейстрыі, Аўстразіі і Лангабардскім каралеўстве. Толькі ў Паўночнай Францыі ім былі заснаваны чатыры манастыры. З-за канфлікту з каралевай Брунгільдай быў выгнаны з Нанта і апынуўся ў Германіі, дзе вёў прапаведніцкую дзейнасць. У 612 (ці 614) г. Калумбан заснаваў у Паўночнай Італіі адзін з самых знакамітых манастыроў — манастыр Бобіа, пераўтвораны пасля ў буйны навуковы цэнтр. Там ён і быў пахаваны.

Разам з вучнямі Галам і Сігібертам Калумбан вёў асветніцкую дзейнасць, якая спрыяла захаванню антычных традыцый і станаўленню духоўных і свецкіх школ. Ён напісаў манаскія статуты, кнігу пакаянняў, пропаведзі, каментарыі да псалмоў, шэраг вершаў і пасланняў.

Існуе паданне, якое сцвярджае, што святы Калумбан спрабаваў прапаведаваць славянам, але пачынанне гэта не мела поспеху.

## Ушанаванне 
Папа Ян Павел II афіцыйна ўхваліў Святога Калумбана як заступніка матацыклістаў. Таксама з малітвамі да Святога Калумбана звяртаюцца ў выпадку паводак.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Columbanus. Studies on the Latin writings. Ed. by M. Lapidge. Woodbridge, 1997 (= Studies in Celtic history, 17). ISBN  9780851156675.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Святыя Ірландыі
Катэгорыя:Святыя Францыі
Катэгорыя:Святыя Італіі
Катэгорыя:Лацінамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі VII стагоддзя
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя VII стагоддзя
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія манахі
Катэгорыя:Абаты Бобіа
Праспер Аквітанскі

**Праспер Аквітанскі** (**Праспер Тырон**, , каля 390—460 гг.) — святы, багаслоў і гісторык родам з рымскай правінцыі Аквітанія (на мяжы Галіі з Іспаніяй).

Склаў хроніку, якая лічыцца каштоўнай крыніцай па гісторыі Еўропы 1-й паловы V стагоддзя, таксама вядомы ў сувязі з шэрагам тэалагічных сачыненняў.

## Біяграфія 
Дакладныя даты яго жыцця не вядомыя. Упершыню Праспер згадваецца ў лісце да Св. Аўгусціна ў 429 годзе, дзе характарызуецца як чалавек, які адрозніваецца сваёй маральнасцю, красамоўствам і энергічнасцю. На падставе гэтага гісторыкі вызначаюць яго ўзрост прыкладна ў 40 гадоў, каб адпавядаць гэтай характарыстыцы. Сваю хроніку Праспер заканчвае 455 годам. Візантыйскі гісторык Марцэлін Коміт згадвае яго імя пад 463 годам, таму, відаць, Праспер памёр у прамежку паміж 455 і 463 гадамі.

Праспер прыняў актыўны ўдзел у багаслоўскай спрэчцы з «марсельскімі манахамі» (у тым ліку, з прападобнымі Касіянам Рымлянінам і Вікенціем Лерынскім) пра суадносіны ласкі і свабоды волі, наконт чаго перапісваўся са святым Аўгусцінам, вучэннем якога захапляўся. У 431 годзе ён наведаў Рым, дзе дамогся падтрымкі Папам Цэлестынам I вучэння Аўгусціна.

У 433 годзе Праспер склаў першую рэдакцыю сваёй хронікі («Epitoma chronicon»), якую затым дапаўняў аж да 455 года. Ад біблейскага стварэння свету да 378 года хроніка з’яўляецца пераказам хронікі Св. Ераніма. У апісанні падзей 1-й паловы V стагоддзя праца Праспера ўтрымлівае падрабязныя звесткі, многія з якіх не адлюстраваны іншымі аўтарамі. Гэта адносіцца ў прыватнасці да нашэсця германцаў на Галію, войнаў з вандаламі.

Каля 440 года Папа Леў I зрабіў Праспера сваім сакратаром, давяраючы яму весці перапіску ад свайго імя. Праспер быў, мабыць, сведкай рабавання Рыма вандаламі ў 455 годзе, бо гэтай падзеяй завяршаецца яго хроніка.

Памяць Св. Праспера Аквітанскага адзначаецца 25 чэрвеня.

## Выслоўі і погляды 
Адно з самых часта цытаваных выслоўяў Праспера: «Legem credendi lex statuat supplicandi» (пазней скарочаны да «lex orandi lex credendi»): парадак набажэнства вызначаны верай. Гэты тэалагічны прынцып агучвае цесную сувязь літургічнага жыцця з верай у Бога, усталёўвае ўзаемасувязь унутранага пераканання (веры) з яе знешняй праявай (малітвай). Адступленні ад малітвы могуць пацягнуць, паводле гэтага прынцыпу, скажэнні ў глыбіні веры.

Іншы вядомы афарызм Праспера: «Quidquid non possidet armis, religione tenet»: што не заваёўваецца зброяй, тое кіруецца рэлігіяй.

## Спасылкі 
* Лацінскія тэксты
* «Tiro Prosper of Aquitaine». Catholic Encyclopedia. (1913). New York: Robert Appleton Company.
* PROSPER OF AQUITAINE: The New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge, Vol. IX

Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі
Катэгорыя:Гісторыкі V стагоддзя
Катэгорыя:Хрысціянскія багасловы
Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнага Рыма
Вырвіна

**Вырвіна** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Сосніца, за 34 км у напрамку на паўночны ўсход ад Полацка, за 5 км на захад ад вёскі Труды

Плошча паверхні возера 1,63 км². Даўжыня 1,5 км, найбольшая шырыня 1,6 км, даўжыня берагавой лініі 9,45 км. Найбольшая глыбіня 22 м. Плошча вадазбору 5,5 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Берагавая лінія моцна звілістая. Берагі высокія, пераважна стромкія, парослыя хмызняком. На возеры 2 невялікіх вострава. Возера эўтрофнае, бяссцёкавае. Зарастае нязначна. У наваколлі возера адзначаны рэдкі від раслін, занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, — пярэсна еўрапейская.

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, судак, плотка, лінь, акунь, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Том 2. 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Сосніцы
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Функцыянальнае тэставанне

**Функцыянальнае тэставанне** () — від тэставання праграмнага забеспячэння, сканцэнтраваны на аналізе адпаведнасці праграмы патрабаванням і спецыфікацыям.

Функцыянальнае тэставанне можа быць ручным альбо аўтаматызаваным.

Функцыянальнае тэставанне ўключае наступныя *крокі*:

# Вызначэнне функцый, якія праграмнае забеспячэнне павінна выконваць.
# Стварэнне ўваходных і выходных даных на аснове спецыфікацый (стварэнне тэст-кейсаў).
# Выкананне тэст-кейсаў.
# Параўнанне фактычных і чаканых вынікаў (напісанне ).

Функцыянальнае тэставанне будзе больш эфектыўным, калі ўмовы выпрабаванняў (тэст-кейсы) будуць стварацца непасрэдна з  ці .
Калі ж умовы выпрабаванняў ствараюцца з сістэмнай дакументацыі —  альбо , дэфекты ў гэтай дакументацыі не будуць знойдзены шляхам тэставання, і гэта можа быць прычынай абурэння канчатковых карыстальнікаў, калі яны пачнуць выкарыстоўваць праграмны прадукт.

## Мэты функцыянальнага тэставання 
* Знайсці дэфекты () у праграмным прадукце.
* Вызначыць ступень адпаведнасці праграмнага прадукту патрабаванням і чаканням замоўцы.
* Прыняць рашэнне аб магчымасці перадачы прадукту замоўцу.

## Узроўні функцыянальнага тэставання 
* **Smoke test** — самы першы і хуткі ўзровень. Калі тэсты гэтага ўзроўню не праходзяць, тэставанне спыняецца.
* **Critical path test** — праверка такіх функцый праграмнага забеспячэння, з якімі звычайны карыстальнік працуе ў паўсядзённым жыцці.
* **Extended test** — поўная праверка праграмнага забеспячэння на адпаведнасць усім патрабаванням.

## Гл. таксама 
* Тэставанне праграмнага забеспячэння

Катэгорыя:Тэставанне праграмнага забеспячэння
Глухое

**Глухо́е** — тапонім:

* Глухое — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці
* Глухое — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне Дрысы
* Глухое — возера ў Расонскім раёне ў басейне ракі Нішча
* Глухое — возера ў Расонскім раёне ў басейне ракі Расонка
* Глухое — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне Заходняй Дзвіны
* Глухое — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці ў басейне ракі Страча
* Глухое — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці ў басейне ракі Свірыца
* Глухое — возера ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці
* Глухое — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці
Лацінская дарога

thumb|Катакомбы на Віа Лаціна
**Лацінская дарога** () — адна з найстаражытных рымскіх дарог.

У V—IV стст. да н.э. старая дарога была пашырана рымлянамі. Дарога выходзіла з Рыма ля Лацінскай брамы і праходзіла каля 147 рымскіх міль (218 км.) на паўднёвы ўсход праз вобласць лацінаў, праз гарады *Anagni, Ferentinum, Frosinone* у Капую. У Капуі Лацінская дарога аб'ядноўвалася з Апіевай дарогай. Апіева дарога была пабудавана паралельна Via Latina, як зручнейшая для зносін з Капуяй.

Уздоўж Лацінскай дарогі размяшчаюцца некалькі катакомбаў, сярод іх багата ўпрыгожаныя фрэскамі катакомбы, якія атрымалі неафіцыйную назву — катакомбы на віа Лаціна (знойдзены ў 1955 годзе).

## Гл. таксама 
* Спіс катакомбаў Рыма

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рымскія дарогі
Ілірыйскае каралеўства

**Ілірыйскае каралеўства** — адміністрацыйная адзінка Аўстрыйскай імперыі з 1816 да 1849 год.

Адміністрацыйным цэнтрам каралеўства быў Лайбах (нямецкая назва Любляны). Яно ўключала заходнюю і цэнтральную частку сучаснай Славеніі, цяперашнюю аўстрыйскую федэральную зямлю Карынтыю і некаторыя тэрыторыі ў паўночна-заходняй Харватыі і паўночна-ўсходняй Італіі (вобласці Трыест і Гарыцыя).

## Гісторыя 
Ілірыйскае каралеўства было ўтворана пасля заканчэння Напалеонаўскіх войнаў, калі тэрыторыя ранейшых Ілірыйскіх правінцый, якія ў 1809—1813 гадах належалі Першай Французскай імперыі, ізноў увайшла ў склад Аўстрыйскай імперыі. Юрыдычныя і адміністрацыйныя рэформы, праведзеныя французскімі ўладамі, значна змянілі адміністрацыйную структуру гэтых тэрыторый, і аўстрыйскія ўлады вырашылі, што будзе лепш пакінуць большасць з іх асобнымі адміністрацыйнымі адзінкамі, робячы магчымым іх паступовае ўваходжанне ў аўстрыйскія юрыдычную, судовую і адміністрацыйную сістэмы.

Ілірыйскае каралеўства было афіцыйна ўтворана ў 1816 годзе. У першыя часы яно ўключала як тэрыторыю ў Славенскіх землях, так і тэрыторыю Каралеўства Харватыя. Аднак ужо напачатку 20-х гадоў XIX стагоддзя пераднапалеонаўскае Каралеўства Харватыі і Славоніі было адноўлена. У яго таксама былі ўключаны тэрыторыі, якія з'яўляліся часткай Ілірыйскага Каралеўства. Такім чынам, з гэтага часу ў Ілірыйскае Каралеўства ўваходзілі наступныя вобласці: герцагства Карынтыя, герцагства Карніёла і Аўстрыйскае Прымор’е.

У 1848 годзе падчас «Вясны Народаў» славенцы высунулі прапанову ўключыць Ніжнюю Штырыю ў склад Ілірыйскага каралеўства, каб аб'яднаць большасць славенскіх земляў у адзіную адміністрацыйную адзінку і ўвасобіць у жыццё ідэю аб'яднанай Славеніі. Пітэр Козлер стварыў карту павялічанага Ілірыйскага каралеўства, якая пазней стала важным нацыянальным сімвалам славенскага нацыянальнага абуджэння. Прапанова, аднак, была адхілена. У 1849 годзе Ілірыйскае каралеўства спыніла існаванне як асобная адміністрацыйная адзінка і старыя тэрыторыі Карынтыі, Карніёлы і Аўстрыйскага Прымор'я былі зноў адноўлены. Падобны адміністрацыйны лад праіснаваў аж да 1918 года.

## Гл. таксама 
* Ілірыйскія правінцыі
* Ілірыя
* Ілірызм

## Спасылкі 
* Карта Еўропы

Катэгорыя:Ілірыя
Катэгорыя:Гісторыя Славеніі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Харватыі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Балканаў
Катэгорыя:Каралеўствы
Катэгорыя:Ілірызм
Фламініева дарога

thumb|right|350px|Карта Фламініевай дарогі
**Фламініева дарога** () — важная рымская дарога, якая вяла са старажытнага Рыма на поўнач, у бок Арыміна (Рыміні). Будаўніцтва яе задумаў у 220 г. да н.э. цэнзар Гай Фламіній. Дарога пачыналася ад брамы дэль Попала ў сцяне Аўрэліяна, праходзіла ў дзвюх мілях ад Рыма па знакамітым Мульвіевым мосце і далей перасякала Этрурыю і Умбрыю. У Сярэднявеччы называлася Равенскай дарогай.

## Гл. таксама 
* Спіс рымскіх дарог

## Спасылкі 
* Віртуальная рэканструкцыя Фламініевай дарогі

Катэгорыя:Рымскія дарогі
Катэгорыя:Дарогі Італіі
Саляная дарога

thumb|*Via Salaria* пазначана шэрым колерам

**Саляная дарога** () — старажытны гандлёвы шлях, па якім праходзіла транспарціроўка солі, што адлюстравана ў назве дарогі.

Саляная дарога забяспечвала Рыму манаполію на соль і стала адной з крыніц росквіту горада. У Рыме дарога пачыналася каля Салянай брамы сцяны Аўрэліяна і вяла праз унутраныя раёны Цэнтральнай Італіі да Труэнцкага лагера (*Castrum Truentinum*) на ўзбярэжжы Адрыятычнага мора. Агульная даўжыня дарогі скаладала 242 кіламетра.

Уздоўж дарогі размешчаны падземныя пахаванні — катакомбы, галоўным чынам хрысціянскія: цэметэрый *Jordanorum ad S. Alexandrorum*, катакомбы Святога Панфіла, Прысцылы (язычніцкія і хрысціянскія пахаванні), Тразона, Святой Феліцыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рымскія дарогі
Парк Гомельскага палацава-паркавага ансамбля

**Парк Гомельскага палацава-паркавага ансамбля** (раней **парк імя Аляксандра Васільевіча Луначарскага**, **Парк культуры і адпачынку**) — парк у Гомелі, частка Гомельскага палацава-паркавага ансамбля. Батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды Беларусі
Катэгорыя:Паркі Гомеля
Катэгорыя:Гомельскі палацава-паркавы ансамбль
Мост Цэсція

thumb|250px
**Мост Цэсція** (), **Мост Чэсціа** (), або **мост Святога Барталамея** () — найстаражытны пасля суседняга моста Фабрыча захаваны мост Рыма.

Мост злучае Тыберыну, востраў на Тыбры, з гарадскім раёнам Трастэверэ. Збудаванне было ўзведзена каля 60 — 40 гадоў да н.э., магчыма, Луцыем Цэсціем, братам Гая Цэсція (гл. піраміда Цэсція).

У 370 годзе пры Валентыніяне I адрэстаўраваны. Мост быў цалкам абноўлены ў 1888—1892 гадах у сувязі з правядзеннем каналізацыі. З XV стагоддзя мост называецца ў гонар царквы Святога Барталамея на востраве Тыберына — *Ponte San Bartolomeo*.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Масты Рыма
Катэгорыя:Славутасці Рыма
Храм Геркулеса Віктара

**Храм Геркулеса Віктара** (Hercules Olivarius) — антычны храм на Бычыным форуме ў Рыме. Храм круглай формы, з усіх бакоў акружаны калонамі. Найстарэйшы будынак з мармуру ў Рыме, які захаваўся цэлым да нашага часу.
Ён падобны сваёй формай да рэшткак храма Весты на Рымскім форуме, таму раней яго памылкова лічылі святыняй прысвечанай Весце. Аднак на пастаменце статуі ў храме захаваўся надпіс *Hercules Olivarius*. На гэтым грунтуецца здагадка, што асоба, якая пабудавала храм — Марк Актавій Герэн — быў напэўна гандляром алеем.

Храм пабудаваны каля 120 г. да н.э. і мае ў дыяметры 14,8 м. Складаецца з цэнтральнага культавага памяшкання круглай формы, цэлы, якое атачаюць 19 дзесяціметровых карынфскіх калон. Дах, які яны трымаюць, не арыгінальны, а пабудаваны пазней.

У 1132 годзе храм быў перароблены ў царкву Святога Стэфана (так і захаваўся будынак). У 17 ст. - царква Santa Maria del Sole. 

## Спасылкі 
* Aedes Herculis Victoris e A Topographical Dictionary of Ancient Rome. Oxford University Press, London 1929, S. 256—258 

Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Дахрысціянскія храмы Рыма
Катэгорыя:Бычыны форум
Аўрэліева дарога

thumb|right|300px|Аўрэліева дарога пазначана жоўтым колерам
**Аўрэліева дарога** () — рымская дарога, якая праходзіла па міжземнаморскаму ўзбярэжжу Італіі і старажытнай Галіі.

Будаўніцтва дарогі пачалося ў 241 годзе да н.э. па ініцыятыве рымскага кансуляра Гая Аўрэлія Коты. Яна пачыналася ў Рыме, затым ішла па заходнім узбярэжжы Апенінскага паўвострава, праходзіла праз Пізу (Pis?) і заканчвалася ў Луні (Luna). Пасля далучэння заваяваных тэрыторый, дарога паступова дабудоўвалася. Так, у 109 годзе да н.э. будаўніцтва дарогі працягнуў консул Эмілій — гэта частка дарогі атрымала назву дарогі Эмілія Скаўра. Яна праходзіла праз Геную (Genua) і Вада (Vada Sabatia). Пасля далучэння тэрыторый, якія ўвайшлі ў склад рымскай правінцыі Прыморскія Альпы, імператар Актавіян Аўгуст ізноў аднавіў будаўніцтва дарогі. Гэты адрэзак атрымаў назву дарогі Юлія Аўгуста — ён пачынаўся ў П'ячэнцы (Placentia) і даходзіў да Арля (Arelate) на Роне.

## Гл. таксама 
* Спіс рымскіх дарог

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рымскія дарогі
Катэгорыя:Дарогі Італіі
Катэгорыя:Дарогі Францыі
Храм Весты (Тывалі)

**Храм Весты** — старажытнарымскі храм у Тывалі, пад Рымам.

Узведзены ў I ст. да н.э. Храм уяўляе сабой круглы перыптар, акружаны карынфскімі калонамі. Фрыз упрыгожаны рэльефамі з выявай традыцыйнага рымскага матыву — бычыных чэрапаў, «букраніеў», з якіх звісаюць цяжкія гірлянды. Гэта быў сімвал ахвярапрынашэння і памяці.

Калоны храма страцілі ўласцівую ім у грэчаскай архітэктуры пластычнасць, адрозніваюцца сухаватасцю рысунка. Храм у Тывалі, як і этрускія храмы, спалучае франтальную строга сіметрычную падоўжную восевую кампазіцыю і круглую. Вось храма падкрэслена парадным уваходам з размешчанымі перад ім прыступкамі, дзвярамі і вокнамі. Масіўны, са скляпеністымі пралётамі падмурак храма ў Тывалі стварае пераход ад каменнага абрыву скалы, якую ён маляўніча завяршае, да вытанчанай круглай ратонды. Падняты на высокі падмурак, гарманічны па прапорцыях, са стройнай і строгай каланадай, напоўненай святлом, храм дамінуе ў пейзажы. Яго спакойныя гарманічныя формы кантрастуюць з бурным каскадам вадаспаду.

## Спасылкі 
* А. И. Иванов. Храм Весты в Тиволи. 

Катэгорыя:Тывалі
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Храмы Італіі
Касіева дарога

thumb|Касіева дарога пазначана зялёным колерам
**Касіева дарога** (*Via Cassia*) — рымская дарога, пабудаваная прадстаўнікамі роду Касіяў.

Касіева дарога з’яўлялася адгалінаваннем Фламініевай дарогі, якая вяла з Рыма ў Таскану: у бок Сутры (*Sutrium*), Вітэрба праз Этрурыю, затым у бок Арэца (*Aretium*) праз правінцыю Фірэнца, далей ідзе праз правінцыю Пістоя да Лукі і Пізы, дзе злучалася з Аўрэліевай дарогай.
Касіева дарога даўжынёй 130 кіламетраў і шырынёй 3 метра, захавала сваё значэнне аж да Сярэднявечча для сувязі Рыма з паўночнай Італіяй.
Маршрут сучаснай дарогі SS 2 паўтарае маршрут Касіевай дарогі і носіць тую ж назву.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рымскія дарогі
Завір’е

'''Завір'е''' — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца ля мяжы з Пскоўскай вобласцю Расіі, у басейне ракі Нішча, за 22 км на паўночны захад ад Расон, за 2,8 км на паўночны ўсход ад балотнага масіва Вялікі Мох. Уваходзіць у склад заказніка Чырвоны Бор.

Плошча паверхні возера каля 0,22 км², даўжыня каля 0,85 км, найбольшая шырыня каля 0,28 км. Даўжыня берагавой лініі 2,2 км. Акружана густым лесам і забалочанай поймай. На поўначы злучана ручаём з возерам Дзёміна, што ў Пскоўскай вобласці. На поўдні выцякае ручай, які ўпадае ў раку Нішча.

У возеры водзяцца лешч, шчупак, плотка, лінь, акунь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
*  — С. 316.
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Князь Ігар (опера)

**Князь Ігар** () — опера рускага кампазітара А. П. Барадзіна ў чатырох дзеях з пралогам.

Крыніцай для лібрэта, напісанага самім аўтарам пры ўдзеле У. В. Стасава, паслужыў помнік старажытнарускай літаратуры «Слова пра паход Ігараў», які распавядае пра няўдалы паход князя Ігара супраць полаўцаў.

Прэм'ера оперы адбылася 22 кастрычніка 1890 года ў пецярбургскім Марыінскім тэатры.

## Гісторыя стварэння 
]]

18 красавіка 1869 года на музычным вечары ў Л. І. Шастаковай У. В. Стасаў прапанаваў кампазітару ў якасці опернага сюжэту «Слова пра паход Ігараў». А. П. Барадзін з цікавасцю ўзяўся за працу, пабываў у ваколіцах Пуціўля, вывучаў гістарычныя і музычныя крыніцы, звязаныя з апісваным часам.

Опера пісалася на працягу 18 гадоў, але ў 1887 годзе кампазітар памёр, і опера засталася няскончанай. Па запісах А. П. Барадзіна працу завяршылі Аляксандр Канстанцінавіч Глазуноў і Мікалай Андрэевіч Рымскі-Корсакаў. Лічыцца, што Глазуноў па памяці аднавіў уверцюру, якую чуў ў аўтарскім выкананні на фартэпіяна (сам ён абверг гэтую легенду на старонках Рускай музычнай газеты). Ён таксама амаль цалкам злажыў і аркестраванае трэцяе дзеянне. М. А. Рымскі-Корсакаў аркестраваў пралог, першае, другое і чацвёртае дзеянні і палавецкі марш.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Краткое содержание (синопсис) оперы «Князь Игорь» на сайте «100 опер» 
* Полное либретто оперы «Князь Игорь» 

Катэгорыя:Слова пра паход Ігараў
Катэгорыя:Оперы на рускай мове
Катэгорыя:Оперы па літаратурных творах
Катэгорыя:Оперы Аляксандра Барадзіна
Катэгорыя:Няскончаныя музычныя творы
Кангламерат (значэнні)

**Кангламерат** ( — скучаны, ушчыльнены) — злучэнне чаго-небудзь разнастайнага, бязладная сумесь.

Мае значэнні:
* Кангламерат — асадкавая горная парода, якая складаецца з акатанных аскепкаў (жвіру) рознага складу, велічыні і формы, сцэментаваных глінай, вапнай, крэмнезёму і інш. Утвараецца ў выніку размыву і пераадкладання больш старажытных горных парод.
* Кангламерат — тып кампаніі, юрыдычнай асобы.
* Кангламерат — механічнае злучэнне разнародных частак і прадметаў.
Прастырыца

**Прастырыца** — возера ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Самае паўночнае возера Беларусі. Знаходзіцца на мяжы з Себежскім раёнам Пскоўскай вобласці Расіі, за 2 км на паўночны захад ад паўночнага берага возера Лісна.

З поўначы ўпадае сістэма меліярацыйных каналаў, на паўднёвым захадзе выцякае ручай, які ўпадае ў раку Прастырыца — прыток ракі Старая.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты O-35-141-D

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Азёры Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Памежныя азёры
Абрахам Антоні Гену

**Абрахам Антоні Гену** — італьянскі архітэктар XVIII стагоддзя. Інспектар па будаўніцтву ў князёў Агінскіх Тадэвушам Агінскім для будаўніцтва палаца ў былой вёсцы Ганута Смаргонскага раёна (1760-70-я г.). Аўтарам праекта з’яўляецца архітэктар, вядомы астраном, прафесар Віленскага ўніверсітэта Тамаш Жаброўскі. Палац не захаваўся, але вядома, што ён быў пабудаваны ў стылі барока з элементамі ракако. Некаторыя мастацтвазнаўцы лічаць яго шэдэўрам ракако. Непадалёк ад уваходу А. Гену пабудаваў капліцу, якая захавалася дасюль.

Таксама стварыў Лявонпальскую сядзібу.

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Велле (возера, Расонскі раён)

**Ве́лле** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Нішча, за 7 км у напрамку на захад ад гарадскога пасёлка Расоны, за 0,5 км на ўсход ад вёскі Шалашнікі.

Плошча паверхні 0,577 км². Даўжыня 0,93 км, найбольшая шырыня 0,84 км. Даўжыня берагавой лініі 2,8 км. Найбольшая глыбіня 4,6 м, сярэдняя 3 м. Аб’ём вады ў возеры 1,66 млн м³. Плошча вадазбору 1,7 км².
Катлавіна возера круглаватай формы, рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны нізкія, у паўднёвай частцы вышынёй да 3 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Паўночныя і ўсходнія берагі нізкія, пясчаныя, на паўднёвыя і заходнія тарфяністыя. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй ад 15—25 да 100 м. Мелкаводдзе вузкае і пясчанае, месцамі тарфяністае. Астатняя частка дна высланая крэменязёмістым сапрапелем. Возера зарастае нязначна. Расліннасць распаўсюджваецца на адлегласці да 10—30 м ад берага. Возера эўтрофнае, слабапраточнае. У паўночнай частцы Велле звязана з сеткай меліярацыйных каналаў. У паўднёвай частцы выцякае рака Вельніца (прыток Нішчы).

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь рачны, гусцяра, плотка, краснапёрка, лінь, джгір і іншыя рыбы.

## Літаратура 
* 
*  — С. 430
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* *Иванов-Смоленский В.* Все озёра Беларуси. Т. 2. 

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нішчы
Пятровіцкае вадасховішча

**Пятро́віцкае** — вадасховішча ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі, за 15 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Смалявічы.

Вадасховішча створана ў 1978 годзе плацінай на рацэ Волма каля вёскі Пятровічы. Плошча паверхні 4,8 км², даўжыня 11,5 км, найбольшая шырыня 2 км. Найбольшая глыбіня 8,2 м. Аб'ём вады 15 млн м³. Ваганні ўзроўню вады 3,5 м. Плошча вадазбору 214 км².

У вадасховішчы водзяцца шчупак, лешч, акунь, язь, плотка, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

Вадасховішча выкарыстоўваецца ў мэтах арашэння, рыбагадоўлі, воднага забеспячэння і добраўпарадкавання прылеглых населеных пунктаў.

## Літаратура 
* 
*  — С. 324.
* 
* Ліст карты N-35-80. Выданне 1985 г. Стан мясцовасці на 1983 г.

## Спасылкі 
* Водохранилища — Минская область — Морфометрические показатели и характерные уровни водохранилищ // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Вадасховішчы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Смалявіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Анатоль Міхайлавіч Генералаў

**Анатоль Міхайлавіч Генера́лаў** (31 сакавіка 1923, станіца Пацёмкінская, ,  — , Мінск) — беларускі артыст оперы (барытон). Народны артыст БССР (1963). Брат У. М. Генералава.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў станіцы Пацёмкінская (сучасная Пугачоўская ў Кацельнікаўскім раёне Валгаградскай вобласці Расіі). Скончыў сярэднюю школу. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з 1942 года, пехацінец і сувязіст. Быў паранены.
* Узнагароджаны Ордэнам Айчыннай вайны, медалямі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Генералаў Анатоль Міхайлавіч // Рэпазіторый БДПУ
* *Цыбульская Т. Н.* Призвание — профессию дарить. Анатолию Михайловичу Генералову посвящается… // Весці Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі: навукова-тэарэтычны часопіс. — 2012. — № 20. — С. 106—112. — Мінск : Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі, 2012.
* 100 лет Анатолию Генералову // Сайт Вялікага тэатра
* *Сернова Т. В.* Творческо-исполнительские приоритеты А. Генералова // Альманах современной науки и образования, № 1(20) 2009, часть 2.

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Барытоны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валгаградскай вобласці
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Сяржанты і старшыны СССР
Жодзінскае вадасховішча

**Жодзінскае** — вадасховішча ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці, у паўднёвай частцы горада Жодзіна. Створана ў 1959 годзе на рацэ Пліса пры будаўніцтве Смалявіцкай ДРЭС (з 1979 года Жодзінская ЦЭЦ).

Плошча вадасховішча 1,08 км². Даўжыня 3,5 км, найбольшая шырыня 0,4 км. Найбольшая глыбіня 3 м. Ваганні ўзроўню на працягу года 0,2—0,4 м. Аб’ём вады 1,8 млн м³. Сярэдні шматгадовы сцёк 98,2 млн м³. Плошча вадазбору 465 км². Берагавая лінія звілістая. Берагі ўмерана стромкія. На вадасховішчы маюцца астравы. Дно выслана ілам.

Вадасховішча выкарыстоўваецца ў якасці вадаёма-ахаладжальніка Смалявіцкай ДРЭС, у рэкрэацыйных мэтах і рыбагадоўлі.

## Спасылкі 
* Жодзінскае вадасховішча на сайце «Белорусский Посейдон» 
* Ліст карты N-36-69. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1982 г. 

Катэгорыя:Вадасховішчы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Смалявіцкага раёна
Катэгорыя:Жодзіна
Катэгорыя:Пліса (прыток Бярэзіны)
Крычаўскі звон

**Крычаўскі звон** — помнік беларускага ліцця мастацкага. Адліты з бронзы  у г. Крычаве Магілёўскай вобласці на медналіцейным заводзе М. Чабана для царквы Параскевы Пятніцы.

Вышынёй звона складае 62 см, найбольшы дыяметр 65 см. Дэкарыраваны трыма арнаментаванымі паясамі: у верхнім — вязь з выявамі гронак ягад і трохпялёсткавых кветак; у сярэдзіне — дата адліўкі звона і выява герба Расійскай імперыі; у ніжнім — вязь са шчыльна пераплеценых раслінных элементаў і выяў анёлаў. Зберагаўся ў Крычаўскім краязнаўчым музеі.

## Гл. таксама 
* Дзісенскі звон
* Моладаўскі звон
* Ломашаўскі звон
* Свірскі звон

## Спасылкі 
* Народная творчасць. Прыкладное мастацтва. Дызайн.

Катэгорыя:Славутасці Крычава
Катэгорыя:Званы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1748 годзе
Катэгорыя:1748 год у Беларусі
Свірскі звон

**Свірскі звон** — помнік беларускага ліцця мастацкага XVIII ст. Захоўваецца на тэрыторыі касцёла Святога Мікалая ў г.п. Свір.

## Гісторыя 
Звон быў адліты Амброзіем Янам Патунам у 1701 годзе. У 1982 годзе пры пераабсталяванні касцёла ў заводскі цэх ён атрымаў пашко­джанні, захоўваўся ў Смаргон­скім гісторыка-краязнаўчым му­зеі. У 1990 годзе звон вярнуліся ў касцёл, дзе ён захоўваецца на касцельным двары.

## Апісанне 
Вышыня звона складае 104 санты­метры; акружнасць па верхнім поясе — 216 см; па ніжнім — 412 см; вага — 900 кг. У верхняй і ніжняй частках упрыгожаны пласціністымі паясамі з раслінным арнаментам і галоўкамі анёлаў. Уверсе па ко­ле кірылічны надпіс на царкоўнаславянскай мове (фрагмент праваслаўнай малітвы да Багародзіцы «Достойно есть»): *«честнейшую херувим и славнейшую воистинну серафим безистления бга слова рождшую сущую бгцу тя величаем»* (*«Пачэснейшую за херувімаў і непараўнальна слаўнейшую за серафімаў, што непарушнаю нарадзіла Бога Слова, існую Багародзіцу, цябе велічаем»*). Унізе лацінскі надпіс *«FUDIT ME AMBROSIUS IOANNES PATTUN*A*D*1701»* (*Адліў мяне Амброзій Ян Патун. Г[оду] П[анскага] 1701*).

Цэнтральную частку звана аздабляюць выявы абраза Маці Божай Жыровіцкай. Пад ім герб «Стрэмя» са знакамі духоўнай асобы, аточаны лацінскімі іні­цыяламі ў звязцы 3-2-2: *CCB; DG; EV;* (*Constantinus Casimirus Brostovski Dei Gratia Eppiscopus Vilnensis — Канстанцін Казімір Бжастоўскі Божай ласкай біскуп віленскі*). Далей па колу злева направа ўкрыжаваны Ісус у атачэнні херувімаў; пад крыжам постаць найсвяцейшай Дзевы Марыі ў цэлы рост, аточаная промнямі і херу­вімамі.

## Спасылкі 
* Вялiкi звон свiрскага касцёла 

## Гл. таксама 
* Моладаўскі звон
* Крычаўскі звон
* Дзісенскі звон
* Ломашаўскі звон

Катэгорыя:Славутасці Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Званы Беларусі
Катэгорыя:Свір (гарадскі пасёлак)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1701 годзе
Катэгорыя:1701 год у Беларусі
Гандлёвыя рады (Паставы)

**Гандлёвыя рады** — колішні гістарычны гандлёва-складскі комплекс у Паставах, пабудаваныя ў 1760-я гады.

## Архітэктура 
Мелі замкнёную кампазіцыю ў выглядзе квадратнага ў плане карэ — па перыметры ўнутранага двара размяшчаліся чатыры мураваныя карпусы адкрытых унутр крам. Вонкавыя фасады — глухія сцены, завершаныя філёнгавым парапетам, які закрываў аднасхільныя дахі, быў дэкараваны вазамі і скульптурай. У цэнтры франтальных працяглых фасадаў знаходзіліся брамы-праезды, аздобленыя прафіляванымі фігурнымі франтонамі і крапаваныя слаістымі пілястрамі — рысы архітэктуры барока. Аналагічна былі дэкараваны цэнтры ўсходняга і заходняга фасадаў, умацаваныя магутнымі контрфорсамі.

## Размяшчэнне 
Асіметрычнае становішча гандлёвых радоў на Рыначнай плошчы забяспечвала арганізацыю ў паўночнай частцы плошчы шырокай прасторы для кірмашоў, якія праводзіліся пяць разоў у год. Акрамя таго, на рынку збіралася прыезджае вясковае насельніцтва па нядзелях, што таксама патрабавала адкрытай прасторы. Паварот будынка на 8° у адносінах да падоўжнай восі плошчы дазваляў пашырыць пропуск дыяганальнага транзітнага руху з поўдня на поўнач. Такая пастаноўка збудавання адлюстроўвала арганічную залежнасць кампазіцыі ад асаблівасцей функцыянальнай арганізацыі і ўяўляла сабой гістарычную традыцыю, характэрную для гарадскіх плошчаў, што склаліся на сярэдневяковай планіровачнай аснове, і ўвасобленую ў познебарочным ансамблі.

## Літаратура 
* Юрый Чантурыя. Гарады і час.  Страчаная спадчына. Мінск, Ураджай, 2002

Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Гандлёвыя рады Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Паставаў
Катэгорыя:З’явіліся ў 1760-я гады
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя савецкай уладай
Лявонпальская сядзіба

**Лявонпальская сядзіба** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры барока ў в. Лявонпаль (Мёрскі раён) на левым беразе Заходняй Дзвіны.

## Гісторыя 
Створаная ў 1750 г. па заказе берасцейскага ваяводы М. Лапацінскага. Архітэктар А. Гену (магчыма, Т. Жаброўскі). За ўдзел Лапацінскіх у паўстанні 1831 г. разрабаваная і разбураная казакамі. У 1842—1845 гг. секвестраваная за пратэсты з боку ўладальнікаў і сялян супраць скасавання уніі.

Сядзіба выкарыстоўваецца як прафілакторый Мінскага інстытута культуры.

## Касцёл Хрыста Валадара 
У 1919 годзе гаспода адрамантаваная і прыстасаваная пад касцёл.

Была адведзеная цэнтральная прамавугольная у плане двухсветлавая зала (былая бальная) на франтальным фасадзе завершана фігурным франтонам, над якім у 1920-я гг. надбудавана сігнатурка з крыжом (адноўлена ў канцы 20 ст.). Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя будынка сіметрычна-восевая, трохчасткавая. Цэнтральны двухпавярховы аб’ём і аднапавярховыя 6акавыя крылы аб’яднаны папярочным корпусам. Фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў прафіляваных ліштвах, крапаваны вуглавымі лапаткамі..

## Архітэктура 
З заходняга і паўднёвага бакоў сядзібы ўчастак агінае канал. Ансамбль мае сіметрычна-восевую кампазіцыю. Цэнтральнае месца ў кампазіцыі комплексу займае сядзібны дом. На восі сядзібы была пастаўленая ўязная брама з элементамі дарычнага ордара, пабудаваная на пачатку XIX ст. у стылі класіцызму (не збераглася).

Гаспода — мураваны аднапавярховы будынак з сіметрычнай аб’ёмна-прасторавай структурай і двухпавярховай цэнтральнай часткай, накрытай двухсхільным дахам з фігурнымі франтонамі на тарцах. Бакавыя выцягнутыя крылы з двухсхільнымі дахамі выступаюць на галоўным і дваровым фасадах глыбокімі рызалітамі, завершанымі трохвугольнымі франтонамі. Будынак мае высокі цокаль з лучковымі праёмамі, да галоўнага ўваходу вядзе шырокая лесвіца з тэрасай паміж двума маршамі. У дэкаратыўнай аздобе будынка выкарыстаная ордарная пластыка: канеліраваныя пілястры партала галоўнага ўвахода, прафіляваныя карнізы і абрамленні прамавугольных акон, якія мелі дэкор у стылі ракако, рустоўка і інш. У 1919 г. анфіладная сістэма планіроўкі дома заменена калідорнай. Да перабудовы першы паверх цэнтральнага аб’ёму займалі прасторны вестыбюль і квадратная ў плане парадная зала, на другім размяшчаліся жылыя пакоі.

За домам і курданёрам, які ўтваралі два мураваныя двухпавярховыя флігелі (збярогся заходні), размешчаны прамавугольны фрагмент рэгулярнага тэрасавага парку, абмежаванага каналамі. У XIX ст. насаджэнні набылі пейзажную арганізацыю.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Лявонпаль
Катэгорыя:Сядзібна-паркавыя ансамблі Мёрскага раёна
Катэгорыя:Лапацінскія
Катэгорыя:З’явіліся ў 1750 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:1750 год у Беларусі
Катэгорыя:Касцёлы Віцебскай дыяцэзіі
Порта Марцыа

**Порта Марцыа** — брама ў Перуджы, частка гарадскіх умацаванняў. 

## Архітэктура 
Ад брамы захавалася толькі верхняя частка, па агульным характары больш архаічныя, але па асобных элементах кампазіцыі і па дэталях аналагічныя Арцы Аўгуста. Тут вялікія пілястры стаяць на імпостах аркі, фрыз з канеліраваных пілястраў развіты больш, паміж імі - фігуры за разьбяной балюстрадай. Вялікія і малыя капітэлі падобныя паміж сабой: нізкія своеасаблівыя капітэлі з адным радам лісця і з валютамі, якія маюць шмат аналогій у этрускай архітэктуры эліністычнага перыяду. Трохвугольныя палі паміж аркай і пілястрамі ўпрыгожаны галовамі, якія моцна выступаюць.

## Літаратура 
* Кауфман С. А., Николаев И. С., Цирес А. Г.,Блаватский В. Д. Всеобщая история архитектуры, том. II, книга 2. М.: Издательство академии архитектуры СССР, 1948.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Брамы Італіі
Катэгорыя:Славутасці Перуджы
Катэгорыя:Этруская архітэктура
Ломашаўскі звон

**Ломашаўскі звон** — помнік беларускага ліцця мастацкага XVII ст. Захоўваецца ў калекцыі Полацкага краязнаўчага музея.

Звон адліты ў 1699 годзе. У Полацкі краязнаўчы музей звон у 1978 г. перадаў І. М. Носаў, дырэктар Ломашаўскай сярэдняй школы (Глыбоцкі раён). Звон быў схаваны ў зямлі ў часы Вялікай Айчыннай вайны. Аднак калі ён быў знойдзены, высветлілася, што выкарыстоўваць яго па прызначэнні немагчыма з-за страты часткі гукавога кольца.

Згодна з надпісам на лацінскай мове на верхняй частцы звана, яго адліў майстар Бенжамін Фіндэрлінг у 1699 г. На сярэдняй частцы маюцца геральдычныя знакі, а ўнізе — яшчэ адзін кругавы надпіс, які паведамляе, што звон быў адліты на сродкі полацкага суддзі Януша Зіновіча.

## Спасылкі 
* Звон XVII стагоддзя (навінка!) 

## Гл. таксама 
* Моладаўскі звон
* Крычаўскі звон
* Свірскі звон
* Дзісенскі звон

Катэгорыя:Полацкі краязнаўчы музей
Катэгорыя:Званы Беларусі
Катэгорыя:Ломашы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1699 годзе
Арачная брама (Вальтэра)

**Арачная брама** () — этруская брама  III-II стст. да н.э. у Вальтэры

## Архітэктура 
Арачная брама мае пралёт шырынёй 4 м. Як і  і арка складзена з туфу, прафіляваныя імпосты вычасаны з траверціну. Скульптурныя галовы (пратомы) вычасаны непасрэдна на блоках самой аркі і адзначаюць яе замок і пяты.

## Літаратура 
* Кауфман С. А., Николаев И. С., Цирес А. Г.,Блаватский В. Д. Всеобщая история архитектуры, том. II, книга 2. М.: Издательство академии архитектуры СССР, 1948.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Брамы Італіі
Катэгорыя:Славутасці Вальтэры
Катэгорыя:Этруская архітэктура
Алена Сцяпанаўна Куракіна

**Алена Сцяпанаўна Апраксіна** (у шлюбе княгіня **Куракіна**,  — ) — дачка фельдмаршала , жонка сенатара Барыса Куракіна, адна з фаварытак імператара Пятра III.

## Літаратура 
* . Изд. Вел. Кн. Николая Михайловича. СПб. 1906. Т. II вып III. № 55.

## Спасылкі 
* Михаил Михайлович Щербатов «О повреждении нравов в России» 

Катэгорыя:Княгіні Расійскай імперыі
Алена Сцяпанаўна
Алена Сцяпанаўна
Брама Новых Фалерый

**Брама Новых Фалерый** — этруская брама ў г. , узведзеная ў перыяд рымскага валадарства. У браме клінчатая арка вельмі шырокая ў параўнанні з пралётам. Яна складзена з моцна выцягнутых і даволі вузкіх клінаў, апраўлена прафіляваным архівольтам і ўпрыгожана скульптурнай галавой у замку. 

## Літаратура 
* Кауфман С. А., Николаев И. С., Цирес А. Г.,Блаватский В. Д. Всеобщая история архитектуры, том. II, книга 2. М.: Издательство академии архитектуры СССР, 1948.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Брамы Італіі
Катэгорыя:Славутасці Лацыа
Катэгорыя:Этруская архітэктура
Арка Этрускаў

**Арка Этрускаў**, або **Аўгуста** — брама ў Перуджы, частка гарадскіх умацаванняў.

## Гісторыя 
Была пабудавана прыкладна ў III ст. да н.э. і з'яўлялася аднымі з сямі гарадскіх варот. У I ст. да н.э. на арцы быў зроблены надпіс «Augusta Perusia» у гонар таго, што горад быў заваяваны імператарам Аўгустам пасля сямімесячнай аблогі каля 40 года да н.э. У той часам праходзілі жорсткія сутыкненні паміж Маркам Антоніем і Актавіянам Аўгустам. Брат Марка, Люцый, схаваўся ў Перуджы, якая была амаль непрыступнай з-за свайго месцазнаходжання і магутнай крапасной сцяны. Акрамя таго, гістарычныя хронікі гавораць, што колькасць салдатаў Люцыя была большай, чым у праціўніка, а горад меў немалыя запасы харча і зброі. Ваенны паход супраць мяцежнікаў узначальваў асабіста Аўгуст. Калі Перуджа была захоплена, імператар загадаў разрабаваць і спаліць горад, цэлымі засталіся толькі храмы Юноны і Вулкана. Пазней, каб хоць трохі «рэабілітаваць» сябе, Аўгуст даў дазвол нанова адбудаваць Перуджу, але горад павінен быў называцца *Augusta Perusia*. Адпаведныя надпісы з'явіліся на браме Порта Марцыя і Арцы Этрускаў.

## Архітэктура 
Брама заціснута паміж дзвюма вежамі, звужэнне якіх праведзена пры дапамозе паступовага водступу радоў. Арка, пралётам 4,35 м, складзена з двух радоў канструктыўных клінаў; трэці рад з'яўляецца дэкаратыўным архівольтам. Скульптурныя галовы ў пазухах аркі дададзены пазней. Фрыз, які аддзяляе арку брамы ад верхняй, дэкаратыўнай аркі, малюе карлікавую каланаду, стылізаваную ў выглядзе трыгліфнага фрыза і лацінскім надпісам — «Colonia Vibia», зробленым па загадзе Гая Вібія Трэбаніяна Гала, які кіраваў у 251—253 гадах. Паміж канеліраванымі пілястрамі з іанічнымі капітэлямі, як бы ў метопах, паказаны круглыя шчыты. Верхняя арка апраўлена гладкімі вялікімі пілястрамі; іх іанічная капітэль вельмі спрошчана і ў сярэдзіне ўпрыгожана кветкай. Верхняя арка лягчэйша зя ніжнюю; яна складзена з аднаго раду клінаў, яе архівольт ужо, чым у ніжняй. Падмурак правай арачнай вежы ў XVII стагоддзі быў упрыгожаны фантанам.

## Літаратура 
* Кауфман С. А., Николаев И. С., Цирес А. Г.,Блаватский В. Д. Всеобщая история архитектуры, том. II, книга 2. М.: Издательство академии архитектуры СССР, 1948.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Брамы Італіі
Катэгорыя:Славутасці Перуджы
Катэгорыя:Этруская архітэктура
Катэгорыя:З’явіліся ў III стагоддзі да н.э.
Correa

**Correa** — род раслін сямейства .

Арэал — усход Аўстраліі і Тасманія, паблізу ўзбярэжжа.

*Correa* цвіце звычайна ў снежні — студзені, з-за чаго атрымала назву «каляднага куста». Расліну адрознівае моцны водар, з-за чаго яе часта разводзяць у садах.

Род названы ў гонар  (1751—1823), партугальскага палітыка і навукоўца.

## Віды 
Паводле сайта The Plant List род уключае 12 відаў. Некаторыя з іх:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рутавыя
Катэгорыя:Флора Аўстраліі
Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1798 годзе
Мацькаўцы

**Ма́цькаўцы** (, ) — аграгарадок у Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ільянскага сельсавета.

## Гісторыя 
Вёска Мацькаўцы заснаваная ў 1794 годзе ў фальварку Стайкі, уласнасць Людвігі Багдановіч.
* 1800 г. вёска ў маёнтку Старынкі, 8 двароў, 62 жыхары.
* 1923 г. фальварак у Альковіцкай гміне, 12 двароў, 77 жыхароў.
* 1938 г. маёнтак (7 двароў, 59 жыхароў) і дзяльніца (2 двары, 15 жыхароў).
* 2003 г. вёска, 174 двары, 434 жыхары; сярэдняя школа, дзіцячы сад, клуб, крама.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Альковіцкага сельсавета.

## Славутасці 
* Сядзіба Багдановічаў (1880, часткова страчана)
* Капліца каталіцкая (1998 г.)
* Помнік землякам (1972 г.)

## Літаратура 
* «Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя.» Т.6, Менска вобласьць/С.&nbsp;В.&nbsp;Марцэлеў; Рэдкалегія: Г.&nbsp;П.&nbsp;Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш.&nbsp;— Мн.: Белэн
* Памяць. Вілейскі раён. // — Мн.: БелТА., 2003. — 704 с. — (Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі.). — 3000 экз. — ISBN 985-6302-56-0
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінская вобласць /АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэдкал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш.— Мн.: БелСЭ, 1987,- 284 с.: іл.
* «Каталіцкія святыні. Мінска-Магілёўская архідыяцэзія. Частка I». Тэкст и фота Аляксея Яроменкі. Мінск, "Про Хрысто", 2003 год. 256 с. ISBN 985-6628-37-7

## Спасылкі 
* Мацькаўцы на сайце Radzima.org
* 

Катэгорыя:Ільянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна
Сцены Перуджы

**Сцены Перуджы** — абарончыя ўмацаванні г. Перуджа. Комплекс складаецца сцен, вежаў і брам, якія былі часткова перабудаваны, але досыць добра захаваліся, каб можна было судзіць пра іх першапачатковы стан. Манументальна апрацаваны так званыя Арка Аўгуста (на паўночным боку) і Порта Марцыа (каля паўднёва-ўсходняга вугла гарадской сцяны). Датаванне брам Перуджы не спрэчнае; відаць, яны разам са сцяной адносяцца да мяжы II-I стагоддзяў да н.э., калі Перуджа ўжо была саюзніцай Рыма.

## Літаратура 
* Кауфман С. А., Николаев И. С., Цирес А. Г.,Блаватский В. Д. Всеобщая история архитектуры, том. II, книга 2. М.: Издательство академии архитектуры СССР, 1948.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Італіі
Катэгорыя:Славутасці Перуджы
Катэгорыя:Этруская архітэктура