open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Леон Казлоўскі

**Леон Казлоўскі** (; 6 чэрвеня 1892 — 11 мая 1944 года) — польскі палітык, прэм'ер-міністр Польшчы.

## Біяграфія 
З 1917 года — сябар Польскай вайсковай арганізацыі. Ваяваў добраахвотнікам у польска-бальшавіцкую вайну. У 1921-1931 і 1935-1939 гадах быў прафесарам археалогіі Універсітэта Яна Казіміра ў Львове.

З 1926 года пасля Майскага перавароту арганізаваў у Львове Саюз мадэрнізацыі Рэчы Паспалітай. З 1928 года — актывіст Беспартыйнага блоку супрацоўніцтва з урадам. У 1928-1935 гадах быў дэпутатам Сейма, а ў 1935-1939 гадах — сенатарам. Ва ўрадзе быў міністрам сельскай гаспадаркі (1930-1932) і намеснікам міністра фінансаў (1932-1933). У перыяд з 15 мая 1934 года па 28 сакавіка 1935 года быў прэм'ер-міністрам. Ён быў ініцыятарам стварэння лагера ў Бярозе Картускай. Пасля смерці Пілсудскага лічыўся прыхільнікам Валерыя Славэка і «левым» у так званай «групы палкоўнікаў». У 1937-1938 гадах належаў да Лагеру нацыянальнага аб’яднання. У маладосці быў масонам, звязаны з Вялікай нацыянальнай ложай Польшчы, пазней летам 1938 года быў аўтарам адной з самых вядомых антымасонскіх кампаній у гісторыі Другой Польскай Рэспублікі.

Пасля пачатку Другой сусветнай вайны 26 верасня 1939 года быў арыштаваны НКУС ў Львове і зняволены ў турму, адкуль перавезены ў Маскву, дзе ён быў прысуджаны да смяротнага пакарання, аднак прысуд не быў прыведзены ў выкананне. Пасля вызваленьня ў выніку пакту Сікорскага-Майскага далучыўся да арміі генэрала Уладзіслава Андэрса, дзе займаўся ў асноўным адміністрацыйнай працай. Пры нявысветленых абставінах ён пакінуў польскія войскі і восенню 1941 года каля Тулы апынуўся на нямецкім баку фронту.

Абвінавачаны ў спробе весці перамовы з Германіяй спачатку ў Варшаве, а затым у Берліне аб стварэнні сумеснага польскага ўрада і супрацоўніцтва з нямецкай прапагандай адносна сітуацыі ў СССР. Завочна асуджаны палявым судом арміі Андэрса да расстрэлу за здраду, хоць ёсць сур'ёзныя сумневы ў законнасці гэтага рашэння.

Быў інтэрнаваны ў Берліне ў гатэлі "Alemannia". За працу ў мясцовым музеі, дзе ён мог займацца навуковай працай, быў узнагароджаны высокім месячным заробкам. Памёр ад сардэчнага прыступу або ад атрыманых раненняў 11 мая 1944 года падчас або пасля бамбардавання саюзнікамі Берліна.

Як археолаг, ён быў прадстаўніком так званай неаўтахтоннай школы, гаворачы, што славяне сяліліся на землях паміж Одрай і Віслай яшчэ ў бронзавым веку, а іх вытокі паходзяць ад людзей лужыцкай культуры. Перад вайной друкаваў навуковыя працы з старажытнай гісторыі Польшчы. Ён таксама напісаў успаміны пра зняволенне, знаходжанне ў арміі Андэрса і ўцёкі ў Германію. Быў членам-карэспандэнтам Польскай акадэміі навукі (з 1935 года).
Музей ахвяр вайны

**Музей ахвяр вайны** () — ваенны музей у горадзе Хашымін, В’етнам. Адрас музея: вуліца Vo Van Tan, дом 28, 3-я акруга. Экспазіцыя музея прысвечана асноўнай фазе ўдзелу ЗША ва В’етнамскай вайне. Музей знаходзіцца пад кіраваннем урада В’етнама. Быў адкрыты ў верасні 1975. Першапачатковая назва была «Дом для паказу ваенных злачынстваў амерыканскага імперыялізму і марыянеткавага ўрада Паўднёвага В’етнама». Пазней назва змянілася на «Музей амерыканскіх ваенных злачынстваў«. У 1993 назва змянілася на «Музей ваенных злачынстваў». Бягучая назва адлюстроўвае працэс лібералізацыі ў В’етнаме і нармалізацыю адносін з ЗША.

Выстава музея складаецца з васьмі тэм і размяшчаецца ў некалькіх будынках. Трафейная ваенная тэхніка размешчана ў двары, уключаючы верталёт UH-1 «Huey», знішчальнік F-5, бомба BLU-82 ( — касілка маргарытак), танк M48 і штурмавік A-1. У куце двара ўтрымліваюцца боепрыпасы. У музеі знаходзіцца самалёт-штурмавік амерыканскай вытворчасці A-37 (серыйны нумар 70-1285). Гэты самалёт служыў у ВПС Паўднёвага В’етнама, затым быў захоплены паўночнав’етнамцамі і працягваў службу ў складзе ВПС В’етнама. Нягледзячы на гэта, у музеі самалёт стаіць з амерыканскімі апазнавальнымі знакамі і надпісам U.S. AIR FORCE (гэта значыць ВПС ЗША) на борце.

У адным з будынкаў знаходзяцца «тыгровыя клеткі», у якіх па загадзе ўрада Паўднёвага В’етнама ўтрымліваліся палітычныя зняволеныя. Іншыя выставы ўтрымліваюць фатаграфіі, якія суправаджаюцца кароткімі тлумачэннямі на англійскай, в’етнамскай і японскай мовах, якія паказваюць наступствы выкарыстання эйджэнт орынджа і іншых дэфаліантаў, напалму і фосфарных бомбаў, жорсткасці (уключаючы разню ў Сангмі). Сярод экспанатаў ёсць гільяціна, якую французы і паўднёвыя в’етнамцы выкарыстоўвалі для смяротнага пакарання зняволеных (апошняе здзейснілася ў 1960) і тры пасудзіны з кансерваванымі чалавечымі пладамі, якія падвергліся мутацыям пад уздзеяннем дыяксіна.

## Спасылкі 
* Pictures of the Vietnam War Remnants Museum
* Ho Chi Minh City Travel Guide
* Saigon Online Attractions Guide
Катэгорыя:З’явіліся ў 1975 годзе
Катэгорыя:Хашымін
Тэры Нельсан (музыкант)

**Тэры Нельсан Скінер** (нар. 24 жніўня 1947, Расэлвіль, Алабама, ЗША) — былы амерыканскі дыджэй. Разам з гуртом студыйных музыкаў Нэльсан выпусціў сінгл у 1971 годзе пад назвай «C. Company featuring Terry Nelson». Найбольш вядомы яго сінгл пад назвай «The Battle Hymn of Lt. Calley» уяўляў сабой вусны запіс з музычным суправаджэннем, які абараняў Уільяма Кэлі і бойню ў Сангмі. Першапачаткова выпушчаны на невялікім мясцовым лэйбле Quickit Records.

Дыск быў прададзены накладам больш за мільён копій ўсяго за чатыры дні і 15 красавіка 1971 года атрымаў Залаты дыск ад Асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі Амерыкі.

У тым жа годзе «C. Company» і Тэры Нэльсан выпусцілі альбом Wake Up America таксама на Plantation.

## Літарартура 
* Joel Whitburn, The Billboard Book of Top 40 Hits. 7th edn, 2000, ISBN 978-0823082803

## Спасылкі 
* Terry Nelson Alabama Music Hall of Fame

Катэгорыя:Масавае забойства ў Сангмі
Катэгорыя:Музыканты ЗША
Катэгорыя:Дыджэі
Сангмі (мемарыял)

**Мемарыял «Сангмі»** () — мемарыяльны комплекс, размешчаны ў вёсцы Тукунг, камуна Цінькхэ, правінцыя Куангнгай. Прысвечаны разні ў сельскай абшчыне Сангмі, здзяйсненай амерыканскімі вайскоўцамі ў ходзе В’етнамскай вайны.

## Гісторыя 
Раніцай 16 сакавіка 1968 года амерыканскія вайскоўцы ў складзе двух рот аператыўнай групы «Баркер» здзейснілі рэйд супраць сіл В’етконга ў Сангмі. Салдаты загналі ў кут насельніцтва, у асноўным жанчын, дзяцей і старых, а затым пачалі расстрэльваць іх, спальваць хаціны і знішчаць свойскую жывёлу. Усяго было забіта 504 мірных жыхара.

У 1978 годзе ў памяць аб гэтых падзеях быў створаны мемарыяльны комплекс.

У красавіку 1979 года Міністэрства культуры, спорту і турызму В’етнама прысвоіла аб’екту статус нацыянальнай рэліквіі. У 2002 годзе комплекс прызнаны асабліва важнай нацыянальнай рэліквіяй.

У 2003 годзе ўлады краіны вылучылі 11,7 млрд донгаў на рэстаўрацыю і мадэрнізацыю мемарыяла.

## Размяшчэнне 
Знаходзіцца на шашы 24B, якая вядзе да порта Сакі-Дунг-Кват, за 3 км на захад ад марскога курорта Мікі, за 13 км на паўночны ўсход ад цэнтра горада Куангнгай.

## Галерэя 

My Lai Memorial Site - Vietnam - Baby Grave.JPG|Магіла дзіцяці, забітага 16 сакавіка 1968 года.
My Lai Memorial Site - Vietnam - 12 Victims.JPG|Брацкая магіла 12 ахвяраў разні.
My Lai Memorial Site - Vietnam - Garden Statuary 01.JPG|Скульптура ў садзе ля першага мемарыяла.
My Lai Memorial Site - Vietnam - Garden Statuary 2.JPG|Скульптура ў садзе ля другога мемарыяла.
My Lai Memorial Site - Vietnam - Trench of 170 Victims.JPG|Памятная дошка ў канаве, дзе былі застрэлены 70 чалавек.
Co Luy - My Lai Massacre Village - Vietnam - Monument 1.JPG|Спіс імёнаў і ўзростаў ахвяр трагедыі.

## Літаратура 
* Sơn Mỹ 30 năm nhìn lại - Viện sử học Việt Nam xuất bản năm 1998.
* Di tích và thắng cảnh Quảng Ngãi - Sở Văn hóa thông tin Quảng Ngãi xuất bản năm 2001.

## Спасылкі 
*Quảng Ngãi tổ chức lễ tưởng niệm 504 nạn nhân bị thảm sát 16/03/1968 
*50.300 lượt khách tham quan Khu Chứng tích Sơn Mỹ năm 2007 
*Thông tin về Sơn Mỹ 
*Di tích lịch sử Sơn Mỹ 
*Dân Mỹ Lai nhớ một người Mỹ 
*Tỉnh Quảng Ngãi, Việt Nam năm 1968 qua báo nước ngoài 
*Web Bộ Văn hóa thông tin 
*Trò chuyện với trợ lý kỹ thuật của Oliver Stone, bà Phùng Lệ Lý 

Катэгорыя:Масавае забойства ў Сангмі
Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1978 годзе
Новая эканамічная палітыка

**Новая эканамічная палітыка**, скарочана **НЭП** або **нэп** — эканамічная палітыка, якая праводзілася ў 1920-х гадах у СССР і асобных савецкіх рэспубліках (Беларускай ССР, Украінскай ССР, Расійскай СФСР і Закаўказскай СФСР) да іх аб’яднання.

Прынята 14 сакавіка 1921 года X з’ездам РКП(б), змяніўшы палітыку ваеннага камунізму, якая праводзілася падчас Грамадзянскай вайны і інтэрвенцыі, якія прывялі Савецкую Расію да эканамічнага заняпаду. Галоўны змест нэпа — замена харчразвёрсткі харчовым падаткам у вёсцы (пры харчразвёрстцы канфіскоўвалі да 70 % збожжа, пры харчпадатку — каля 30 %), выкарыстанне рынку і розных форм уласнасці, прыцягненне замежнага капіталу ў форме канцэсій, правядзенне грашовай рэформы (1922—1924), у выніку якой рубель стаў свабодна канвертуемай валютай.

Перад савецкай дзяржавай стаялі праблемы фінансавай стабілізацыі, а значыць, прыгнечанне інфляцыі і дасягненне збалансаванага дзяржаўнага бюджэту. Стратэгія дзяржавы, накіраваная на выжыванне ва ўмовах крэдытнай блакады, вызначыла прыярытэты СССР у складанні балансаў вытворчасці і размеркаванні прадуктаў. Новая эканамічная палітыка прадугледжвала дзяржаўнае рэгуляванне змешанай эканомікі з выкарыстаннем планавых і рыначных механізмаў. У аснове нэпа ляжалі ідэі прац У. І. Леніна. НЭП дазволіў хутка аднавіць народную гаспадарку і эканоміку, разбураныя Першай сусветнай і Грамадзянскай войнамі.

Ідэі новай эканамічнай палітыкі аказалі ўплыў на Дэн Сяапіна і наступнае бурнае эканамічнае развіццё Кітая з 1980-х гадоў.

Катэгорыя:Гісторыя СССР
Катэгорыя:Эканоміка СССР
Енджэй Марачэўскі

**Енджэй Марачэўскі** (; 13 студзеня 1870 — 5 жніўня 1944 года) — польскі палітык, грамадскі дзеяч, прафсаюзны лідар, прэм'ер-міністр Польшчы.

Інжынер, выпускнік Львоўскай політэхнікі. З 1894 года ў Галіцкай сацыял-дэмакратычнай партыі (пазней Польская сацыял-дэмакратычная партыя). Член рэйхсрата (парламента Аўстра-Венгрыі) у 1907-1918 гадах. Міністр шляхоў зносін у Часовым народным урадзе Польскай Рэспублікі. З 18 лістапада 1918 па 16 студзеня 1919 года — прэм'ер-міністр Польшчы. У 1920 годзе стаў начальнікам Ваеннага ўпраўлення Польскай сацыялістычнай партыі, кіраваў як наборам у добраахвотніцкія атрады, так і дыверсійнай дзейнасцю ў тыле савецкіх войскаў. У 1919-1925 гадах член Галоўнага савета, у 1919-1923 гадах член Цэнтральнага выканаўчага камітэта Польскай сацыялістычнай партыі. У 1919-1926 гадах — дэпутат і віцэ-маршалак Сейму. З лістапада 1925 па люты 1926 года быў міністрам грамадскіх работ ва ўрадзе Аляксандра Скшыньскага. У маі 1926 года ён стаў суарганізатарам забастоўкі чыгуначнікаў у падтрымку Юзафа Пілсудскага. Пасля пераходу Польскай сацыялістычнай партыі ў апазіцыю ён адмовіўся ад членства ў Вярхоўным Савеце ППС і сышоў з дэпутацкага мандата. Пасля ўваходжання ва ўрад Юзафа Пілсудскага ў якасці міністра грамадскіх работ 2 кастрычніка 1926 года, насуперак пазіцыі партыі, у 1927 годзе быў выключаны. У чарговых урадах Казімежа Барталя і Казімежа Світальскага на пасадзе міністра грамадскіх работ да 28 снежня 1929 года. У кастрычніку 1928 года далучыўся да ППС - былой Рэвалюцыйнай фракцыі. У 1930 годзе ўступіў у Цэнтральнае аб'яднанне прафсаюзаў, а ў снежні 1930 года стаў яго старшынёй. У сакавіку 1931 года разам з Медардам Даўнаровічам, Зыгмунтам Гардэцкім і Антоніем Панчэкам ён раскалоў аб'яднанне і аб'яднаўся з іншымі санацыйнымі прафсаюзамі. Падчас Другой сусветнай вайны ўдзельнічаў у працы мясцовай спажывецкай кааперацыі, супрацоўнічаў з падпольным Польскім сіндыкальным саюзам, заснаваным актывістамі Саюза незалежных таварыстваў.  Загінуў 5 жніўня 1944 года, калі выпадковы артылерыйскі снарад трапіў у яго кватэру.

Катэгорыя:Прафсаюзныя дзеячы Польшчы
Аляксандр Скшыньскі

**Аляксандр Скшыньскі** (; 19 сакавіка 1882 — 25 верасня 1931 года) — польскі юрыст, дыпламат, палітык, граф, прэм’ер-міністр Польшчы.

Вывучаў права ў 1900—1904 гадах ў Венскім універсітэце, у 1904—1906 гадах — у Ягелонскім універсітэце. 6 лютага 1906 года атрымаў ступень доктара права. Пасля заканчэння вучобы працаваў у Львове, потым у старостве ў Гарліцах. З 1908 года працаваў на адміністрацыйнай службе ў Галіцкім намесніцтве ў Львове, пасля чаго перайшоў на дыпламатычную службу пры Міністэрстве замежных спраў Аўстра-Венгрыі. У 1912 годзе быў прызначаны камергерам пры двары імператара Франца-Іосіфа і пераведзены ў амбасаду ў Гаазе. Быў аташэ пры місіі Аўстра-Венгрыі ў Ватыкане, з 1912 года быў сакратаром місіі ў Берліне і Парыжы. У 1914 годзе ён быў прызначаны на дыпламатычную пасаду ў Вашынгтоне, але пасля пачатку Першай сусветнай вайны не прыняў намінацыю і быў адпраўлены ў адпачынак па ўласным жаданні. У час вайны служыў у арміі, атрымаў званне падпаручніка. У 1916 годзе пераведзены ў запас.

Уключыўся ў палітычнае жыццё Польшчы ў складзе кансерватыўнай Партыі нацыянальных правых. У чэрвені 1919 года вылучаны паслом у Бухарэсце. Ва ўрадзе Уладзіслава Сікорскага (1923) узначаліў міністэрства замежных спраў. Пасля адстаўкі ўрада ён застаўся ў Лондане. 27 ліпеня 1924 года зноў быў прызначаны міністрам замежных спраў ва ўрадзе Уладзіслава Грабскага. На гэтай пасадзе 2 кастрычніка 1924 года ў Жэневе ён падпісаў Пратакол аб мірным урэгуляванні міжнародных спрэчак, які павінен быў прадухіліць наступную агрэсію. У наступным урадзе заняў пасаду прем’ера 20 лістапада 1925 года, якую займаў да 5 мая 1926 года. Пасля Майскага перавароту правёў дуэль з генералам Станіславам Шаптыцкім, які абвінаваціў яго ў саўдзеле ў падрыхтоўцы перавароту.

Пасля завяршэння дыпламатычнай і палітычнай дзейнасці заняўся бізнесам (драўняная прамысловасць). Загінуў 25 верасня 1931 года ў аўтакатастрофе за 8 км ад Острава Велькапольскага. Пахаваны ў фамільным склепе ў сваім маёнтку ў Загужанах.

Катэгорыя:Міністры замежных спраў Польшчы
Катэгорыя:Паслы Польшчы
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Артур Слівіньскі

**Артур Слівіньскі** (; 17 жніўня 1877 — 16 студзеня 1953 года) — польскі палітык, навуковец, прэм'ер-міністр Польшчы.

Нарадзіўся ў памешчыцкай сям'і. У яго было шмат братоў і сясцёр. Скончыў гімназію ў Варшаве, вучыўся ў Акадэміі гандлю ў Лейпцыгу. З 1902 года — член Польскай сацыялістычнай партыі. У 1900–1905 гадах супрацоўнічаў з левымі часопісамі ў Варшаве. Падчас рэвалюцыі 1905 года застаўся ў Кіеве, дзе ўзначаліў мясцовую арганізацыю Польскай сацыялістычнай партыі. У 1905 годзе ажаніўся з Леакадзіяй Чарнецкай. У 1906 годзе пад наглядам паліцыі разам з жонкай выехаў у Галіцыю. У лістападзе 1906 года стаў рэдактарам двухтыднёвіка «Трыбуна» у Кракаве. З 1907 года член Замежнага камітэта ППС. У 1907 годзе назаўсёды пасяліўся з жонкай у Варшаве. У гэты перыяд працаваў у банку. З 1908 года выдаваў двухтыднёвік «Віцязь». У 1912 годзе быў адным з заснавальнікаў, а затым і вядучых дзеячаў Саюза патрыётаў.

Падчас Першай сусветнай вайны быў адным з бліжэйшых паплечнікаў Юзафа Пілсудскага. У 1917 годзе стаў сакратаром Часовага дзяржаўнага савета і прэзідэнтам Партыі нацыянальнай незалежнасці. Пасля вайны ў 1918-1919 гадах быў віцэ-старшынёй Варшаўскай гарадской рады, а ў 1919-1922 гадах - віцэ-прэзідэнтам Варшавы. Прэм'ер-міністрам быў прызначаны 28 чэрвеня 1922 года. Сышоў у адстаўку 7 ліпеня 1922 года. У 1925 годзе стаў загадчыкам гарадскіх тэатраў у Варшаве, а ў 1932-1939 гадах — дырэктар Польскага камунальнага банку. У 1930-я гады вярнуўся ў палітыку, на гэты раз у якасці сенатара (1935–1939) па квоце прэзідэнта.

Пасля пачатку Другой сусветнай вайны быў членам Грамадзянскага камітэта ў Варшаве. Ён быў адным з 12 закладнікаў, пазначаных немцам у адпаведнасці з капітуляцыяй горада ад 28 верасня «для абароны ад актаў сабатажу». У 1939–1941 гадах узначальваў Сталічны камітэт сацыяльнай самапомачы. Памёр 16 студзеня 1953 года ў Варшаве, пахаваны на могілках Павонзкі.
Ваенны камунізм

**Ваенны камунізм** — назва ўнутранай палітыкі Савецкай дзяржавы, якая праводзілася ў 1918—1921 гадах ва ўмовах Грамадзянскай вайны. Яе характэрнымі рысамі былі крайняя цэнтралізацыя кіравання эканомікай, нацыяналізацыя буйной, сярэдняй і нават дробнай прамысловасці (часткова), дзяржаўная манаполія на многія прадукты сельскай гаспадаркі, харчразвёрстка, забарона прыватнага гандлю, згортванне таварна-грашовых адносін, раўнаванне ў размеркаванні матэрыяльных даброт, выкарыстанне арміі міліцыі ў народнай гаспадарцы. Такая палітыка засноўвалася на камуністычнай ідэалогіі, у якой ідэал планавай гаспадаркі бачыўся ў ператварэнні краіны ў адзіную фабрыку, галаўная «кантора» якой непасрэдна кіруе ўсімі гаспадарчымі працэсамі. Ідэя аб неадкладнай пабудове беставарнага сацыялізму шляхам замены гандлю планамерным, арганізаваным у агульнадзяржаўным маштабе размеркаваннем прадуктаў была зафіксавана ў якасці партыйнай устаноўкі ва II Праграме на VIII з’ездзе РКП(б) у сакавіку 1919 года.

У гістарыяграфіі маюцца розныя меркаванні па пытанні аб прычынах пераходу да такой палітыкі — хтосьці з гісторыкаў лічыў, што гэта была спроба камандным метадам «увесці камунізм» і бальшавікі адмовіліся ад гэтай ідэі толькі пасля яе правалу, іншыя падавалі яе як часовую меру, як рэакцыю бальшавіцкага кіраўніцтва на рэаліі Грамадзянскай вайны. Такія ж супярэчлівыя ацэнкі давалі гэтай палітыцы і самі правадыры бальшавіцкай партыі, якія ўзначальвалі краіну ў гады Грамадзянскай вайны. Рашэнне аб спыненні ваеннага камунізму і пераходзе да НЭП было прынята 14 сакавіка 1921 года на X з’ездзе РКП(б).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Эканоміка СССР
Катэгорыя:Камунізм
Эканамічная палітыка

**Эканамічная палітыка** — сукупнасць мер, дзеянні ўрада па выбары і ажыццяўленні эканамічных рашэнняў на макраэканамічным узроўні. Рэалізацыя эканамічнай палітыкі прадугледжвае дасягненне грамадствам значных мэт. Мэты эканамічнай палітыкі вызначаюцца станам эканомікі краіны на дадзены момант.
2013 год у гісторыі спорту

**2013** год быў адзначаны шэрагам спартыўных падзей.

## Каляндар падзей 
## Хакей 
* 3—19 мая — чэмпіянат свету (Стакгольм)

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі
*
Пуцеправод цераз Аранскую вуліцу

**Пуцеправод цераз Аранскую вуліцу** — чыгуначны пуцеправод у Мінску. Праходзіць над Аранскай вуліцай. Па пуцеправодзе праходзіць чыгуначная лінія Мінск — Гомель

## Спасылкі 
Катэгорыя:1980 год у Мінску
Катэгорыя:Пуцеправоды Мінска
Катэгорыя:Аранская вуліца
Катэгорыя:Чыгуначныя масты
Лунд (значэнні)

**Лунд** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Ева Лунд — шведская кёрлінгістка
* Карл Лунд — фінскі гімнаст, срэбны прызёр Алімпійскіх гульняў 1912 года
* Хільда Лунд — шведская балерына

## Тапонім 
* Лунд — горад у Швецыі
* Лунд (камуна)
Юліян Новак

**Юліян Новак** (; 10 сакавіка 1865 — 7 лістапада 1946 года) — польскі палітык, навуковец, рэктар Ягелонскага ўніверсітэта, прэм’ер-міністр Польшчы.

У 1886—1893 гадах вывучаў медыцыну ў Ягелонскім універсітэце, атрымаўшы ступень доктара. У 1896 годзе атрымаў дыплом па паталагічнай анатоміі. З 1899 года займаў пасаду надзвычайнага прафесара Ягелонскага ўніверсітэта, з 1906 года — прафесара. У 1912 годзе атрымаў ступень доктара ветэрынарнай медыцыны ў Акадэміі ветэрынарнай медыцыны ў Львове. У 1911—1912 гадах быў дэканам медыцынскага факультэта, а ў 1921—1922 гадах рэктарам Ягелонскага ўніверсітэта. Актыўна дзейнічаў у прафесійных аб’яднаннях. Быў прэзідэнтам Кракаўскага медыцынскага таварыства.

У 1905 годзе прайшоў у Кракаўскую гарадскую раду, дзе засядаў да 1935 года. З 9 па 22 лістапада 1914 года — урадавы камісар Кракава, са снежня 1914 па 1916 год — першы намеснік бурмістра Кракава. З 1903 года дзейнічаў у Кракаўскім сельскагаспадарчым таварыстве, віцэ-прэзідэнтам якога быў у 1921—1927 гадах.

У 1922 годзе (з 31 ліпеня па 14 снежня) — прэм’ер-міністр Польшчы, з 31 ліпеня па 21 жніўня таго ж года — міністр рэлігійных культаў і народнай асветы. Сымпатызаваў Партыі «Пяст» (не разрываючы кантактаў з кракаўскімі кансерватарамі), якую прадстаўляў у Сенаце у 1922—1927 гадах. Ён засядаў у камітэце Сената па адукацыі і культуры.
Хільда Лунд

**Хільда Марыя Лунд** (, у дзявоцтве *Лінд*, , г.  — , Флен) — шведская балерына ў Каралеўскім балеце.

## Біяграфія 
У 1849 годзе вучылася ў Стакгольмскай оперы, у 1861 годзе — другая танцоўшчыца, у 1866—1888 гадах — першая танцоўшчыца. У 1889—1894 гадах працавала педагогам у балеце.

У 1887 годзе была апісана: «Як прызнаная перадавая танцоўшчыца Каралеўскага тэатра», а ў 1870-х і 1880-х гадах часцей за ўсё выконвала вядучую ролю ў балетах, пастаўленых Каралеўскім балетам. Сярод оперных балетаў, у якіх яна ўдзельнічала: «Роберт», «Гара», «Афрыканка», «Філемон і Баўкіда», «Нямы», «Сон», «Прыгоды ў Шатландыі», «Роберт і Бертран».

Хільда Лунд лічылася адной з дзевяці лепшых балерын Каралеўскага балета ў перыяд з 1864 па 1901 год разам Амандай Форсберг, Агнес Крыстэнсан, Амаліяй Полсан, Гунхільдай Росен, Сесіліяй Фламанд, Джэні Брант, Ганнай Вестберг і Вікторыяй Страндын.

У 1862 годзе выйшла замуж за .

## Літаратура 
* Lund, 5. Hilda Maria i Arvid Ahnfelt, Europas konstnärer (1887)
* Svenskt porträttgalleri / XXI. Tonkonstnärer och sceniska artister (biografier af Adolf Lindgren & Nils Personne)

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета Швецыі
Катэгорыя:Артысты балета XIX стагоддзя
Маргарыта Барысаўна Церахава

**Маргарыта Барысаўна Церахава** (; нар. , , Свярдлоўская вобласць) — савецкая і расійская актрыса, рэжысёр тэатра і кіно. Народная артыстка Расійскай Федэрацыі (1996), лаўрэат тэатральнай прэміі імя Канстанціна Станіслаўскага (1992).

На рахунку актрысы мноства роляў у такіх кінафільмах, як «Маналог» (1972), «Сабака на сене» (1977), «Д’Артаньян і тры мушкецёры» (1978), «Набожная Марта» (1980) і іншых. Стрыманы лірызм, багацце нюансаў адрозніваюць выкананне Церахавай яе лепшых роляў (Маці і Наталлі) у кінадраме «Люстра» (1974), якая лічыцца адной з лепшых кінакарцін усіх часоў.

У 1965 годзе адбыўся дэбют Церахавай у кіно — роля Тані ў карціне «Добры дзень, гэта я!» рэжысёра Фрунзэ Даўлацяна. Вядомасць актрысе прынеслі ролі ў кінадраме Паўла Любімава «Бягучая па хвалях» паводле аднайменнага рамана Аляксандра Грына, Наташы Шыпілавай у «Беларускім вакзале», Марыі і Наталлі ў «Люстры» Андрэя Таркоўскага.

Асаблівую папулярнасць Маргарыта Церахава набыла ў канцы 1970-х гадоў, пасля выхаду на экраны касцюміраваных музычных тэлефільмаў «Сабака на сене», «Д’Артаньян і тры мушкецёры» і «Набожная Марта».
Шарль-Андрэ ван Лоа

**Шарль-Андрэ ван Лоа**, **Карл ван Лоа** (франц. Charles-André van Loo, Carle Vanloo; ,  — , ) — французскі жывапісец акадэмічнага кірунку, прыдворны мастак эпохі маркізы дэ Пампадур, «першы мастак» пры двары караля Людовіка XV.

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Амалія Полсан

**Эрыка Амалія Полсан** (, ,  — , ) — шведская балерына.

## Біяграфія 
Амалія Полсан вучылася ў Каралеўскім балеце ў 1845 годзе. У 1857 годзе стала другой танцоўшчыцай, у 1870—1887 гадах — салістка, у 1887—1888 гадах — педагог балета і настаўніца ў  ў 1890 годзе.

Сярод яе роляў былі Кірсці ў *«Brudfärden i Hardanger»*, Ёханна ў *«Kermessen i Briigge»*, Ліза ў *«En dröm»*, у *«La jardiniére»* і ў *«Wilhelm Tell»*, *«Leonora»* і *«Страдэла»*.

Амалія Полсан уваходзіла ў лік дзевяці лепшых балерын Каралеўскага балета ў перыяд з 1864 па 1901 год разам з Амандай Форсберг, Хільдай Лунд, Агнес Крыстэнсан, Гунхільдай Росен, Сесіліяй Фламанд, Джэні Брант, Ганнай Вестберг і Вікторыяй Страндын.

## Літаратура 
* Erika Amalia Paulson i Adolf Lindgren och Nils Personne, Svenskt porträttgalleri (1897), volym XXI. Tonkonstnärer och sceniska artister

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета Швецыі
Катэгорыя:Артысты балета XIX стагоддзя
Раіса Ермалаеўна Красоўская

**Раіса Ермалаеўна Красоўская** (, г.  — ) — беларуская артыстка балета. Заслужаная артыстка Беларусі (1964). Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі (1984).

## Біяграфія 
У 1953 годзе скончыла Беларускае харэаграфічнае вучылішча.

Працавала ў тэатрах оперы і балета  і Баку. З 1960 года — салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

З 1975 года — балетмайстар-рэжысёр мінскага народнага эстрадна-харэаграфічнага ансамбля «Чараўніцы» Дома культуры работнікаў гандлю (з 1989 года — прафесійны калектыў). Гэта быў самабытны ансамбль, аналагаў якому на тэрыторыі былога СССР не было. Эстрадныя нумары ствараліся пад музыку розных жанраў, у тым ліку класічную. Калектыў працаваў з такімі вядомымі выканаўцамі, як П. Бурчуладзэ і У. Співакоў. Ансамбль гастраляваў у многіх гарадах СССР, а таксама ў Венгрыі, ГДР, Іспаніі, Галандыі, Італіі, Аўстрыі, Партугаліі, на Канарскіх і Азорскіх астравах, выступаў з сімфанічным аркестрам на лепшых пляцоўках свету. У 1979 годзе ансамбль «Чараўніцы» стаў лаўрэатам Усесаюзнага конкурсу артыстаў эстрады. Калектыў паспяхова супрацоўнічаў з беларускімі кампазітарамі Ю. Семянякам, І. Лучанком. Усесаюзная фірма «Мелодыя» выпусціла некалькі грампластынак з запісамі ансамбля.

Танцоўшчыца пераважна характарнага плана. Яе выкананне адметнае высакароднасцю пластычнай формы, вонкавай стрыманасцю пры ўнутраным тэмпераменце. Стварыла выразныя вобразы ў спектаклях нацыянальнага рэпертуару (Марта і Цыганка ў балетах «Святло і цені» і «Пасля балю» Г. Вагнера, Мадэрнісцкая танцоўшчыца і Карчмарка ў «Мары» і «Выбранніцы» Я. Глебава). Выканала партыі феі Карабос («Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), Мерседэс («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), шмат характарных танцаў у балетных і оперных спектаклях, сярод якіх найбольш вылучаюцца «Панадэрас» у «Раймондзе» А. Глазунова, танцы егіпецкі і этрускі ў «Спартаку» А. Хачатурана, іспанскі ў «Лебядзіным возеры» П. Чайкоўскага, андалузкі ў «Папялушцы» С. Пракоф’ева, персідскі ў оперы «» М. Мусаргскага.

### Сям’я 
Муж — Мікалай Філіпавіч Красоўскі, артыст балета.

## Літаратура 
* 
* 
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.

## Спасылкі 
* 
* 40 лет назад Раиса и Николай Красовские придумали знаменитых «Чараўніц»

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Жан-Батыст ван Лоа

**Жан-Батыст ван Лоа** (; , Экс-ан-Праванс — , Экс-ан-Праванс) — французскі жывапісец-партрэтыст эпохі ракако. Прадстаўнік вялікай сям’і мастакоў Ван Лоа, выхадцаў з Фландрыі. Старэйшы брат жывапісца Шарля Андрэ ван Лоа.

## Біяграфія 
Жан-Батыст ван Лоа быў сынам Луі-Абрахама ван Лоа і Мары Фосэ, дачкі скульптара Жака Фосэ. Вучыўся маляванню ў свайго бацькі. У раннім узросце дапамагаў бацьку ў роспісах цэркваў у Эксе і ў Тулоне. У Тулоне ў 1706—1707 гадах ён вывучаў скульптуры П’ера Пюжэ. Там жа 17 мая 1706 года ажаніўся з Маргарытай Лебрэн, дачкой тулонскага адваката.

У 1707 годзе Жан-Батыст пакінуў Тулон і на сродкі свайго апекуна, прынца Віктара Амадэя Савойскага-Карыньянскага, адправіўся ў Рым, дзе браў урокі жывапісу ў Бенедэта Луці ў Французскай Акадэміі на віле Медычы. У Рыме ён напісаў карціны для некалькіх цэркваў; найбольш вядомая з яго рымскіх прац — «Пакута Хрыста» для царквы Санта-Марыя-ін-Манцічэлі. Пасля смерці бацькі ён шмат часу надаваў мастацкай адукацыі малодшага брата Шарля Андрэ ван Лоа, які стаў пасля знакамітым мастаком.

Па вяртанні на радзіму з Італіі, Жан-Батыст некаторы час правёў у Турыне, пры двары герцага Савойскага Карла-Эмануіла III, пісаў партрэты савойскай арыстакратыі. З 1720 года жыў і працаваў у Парыжы. Пісаў свецкія партрэты, карціны для царквы абацтва Сен-Жэрмен-дэ-Прэ, распісваў плафон палаца Пале-Раяль. Займаўся рэстаўрацыйнымі працамі, у прыватнасці панаўленнем роспісаў Франчэска Прымаціча ў палацы Фантэнбло. 23 лютага 1731 г. быў прыняты ў Каралеўскую Акадэмію жывапісу і скульптуры.

У 1735 годзе Жан-Батыст вырашыў вярнуцца ў Праванс, але замест гэтага з’ехаў у Парыж. У канцы года ён даведаўся, што яго сын Луі-Мішэль ван Лоа прызначаны першым жывапісцам караля Іспаніі. Паміж 1738 і 1742 гадамі ён працаваў у Лондане, дзе яго карціны мелі вялікі поспех, сярод іншых — партрэты першага лорда Казначэйства Роберта Уолпала, паэтаў Аляксандра Поўпа і Колі Сайбера. Вялікі поспех набыў партрэт спадчынніка англійскага прастола Фрэдэрыка.

Яго вяртанне ў Францыю тлумачылася станам здароўя. Мастак адкрыў майстэрню ў Вандомскім павільёне, якім валодаў некаторы час. Сканаў 19 снежня 1745 года.

Двое сыноў Жана-Батыста ван Лоа: Луі-Мішэль ван Лоа і Шарль-Амедэй-Філіп ван Лоа сталі мастакамі.

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Ван Лоа

**Ван Лоа**:
* Жан-Батыст ван Лоа — французскі жывапісец
* Луі-Мішэль ван Лоа — французскі жывапісец
* Шарль-Амедэй-Філіп ван Лоа — французскі жывапісец
* Шарль-Андрэ ван Лоа — французскі жывапісец
Вялікае вяселле

**«Вялікае вяселле»** () ― амерыканская камедыйная меладрама 2013 года рэжысёра . У галоўных ролях: Кэтрын Хейгл і Роберт Дэ Ніра. Рымейк французскага фільма 2006 года «Мой брат ажэніцца» (, : Жан-Стэфан Брон). Намінацыя на прэмію «Залатая маліна» (найгоршая актрыса другога плана Кэтрын Хейгл).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2013 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 2013 года
Луі-Мішэль ван Лоа

**Луі-Мішэль ван Лоа** (фр. Louis-Michel van Loo; ,  — , ) — прыдворны мастак-партрэтыст эпохі ракако, адзін з самых паспяховых прадстаўнікоў артыстычнай дынастыі ван Лоа.

## Жыццё і творчасць 
Луі-Мішэль ван Лоа быў старэйшым сынам вядомага мастака Жана-Батыста ван Лоа. Вучыўся маляваць у бацькі, у Турыне і ў Рыме. Акрамя гэтага наведваў заняткі ў Каралеўскай акадэміі мастацтваў у Парыжы, у якой у 1726 годзе яму была прысуджана 1-я прэмія па жывапісе.

У 1728 Луі-Мішэль, разам з братам Франсуа, у суправаджэнні свайго дзядзькі Шарля-Андрэ ван Лоа, зноў прыязджае ў Рым, дзе знаёміцца з Франсуа Бушэ. У 1732 годзе мастак вяртаецца ў Францыю — праз Турын, дзе піша партрэт сям’і герцага Савойскага. У Парыжы ван Лоа прымаецца ў Каралеўскую акадэмію мастацтваў і выкладае ў ёй з 1735 года.

У 1737 годзе ван Лоа запрашаецца ў Мадрыд, дзе становіцца прыдворным мастаком іспанскага караля Філіпа V. У Іспаніі ван Лоа займаецца таксама і выкладчыцкай дзейнасцю. Разам са сваім вучнем Мелендэсам стаяў ля вытокаў Каралеўскай акадэміі мастацтваў Сан-Фернанда (адкрылася ў 1752).

У 1753 годзе ван Лоа вяртаецца ў Францыю, і ў Парыжы таксама працуе пры каралеўскім двары. Стварыў некалькі парадных партрэтаў караля Людовіка XV. У 1765 годзе займае пасаду свайго дзядзькі Шарля-Андрэ ван Лоа, былога дырэктарам мастацкай Школы заступніцтве мастакоў пры Каралеўскай акадэміі мастацтваў.

Пэндзлю Л.-М. ван Лоа належаць партрэты некаторых вядомых гістарычных дзеячаў — Дзідро, Памбала і інш.

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Прыдворныя мастакі
Катэгорыя:Мастакі ракако
Крысціна Абрахамсдотэр

**Крысціна Абрахамсдотэр** (, ; 1432—1492) — фінская арыстакратка, каралеўская наложніца і каралева-кансорт Швецыі як трэцяя жонка караля Швецыі Карла VIII.

## Біяграфія 
Паходжанне Крысціны Абрахамсдотэр невядома, але лічыцца, што яна была дачкой Абрахама Педэрсана, кіраўніка Расеборга. Былы кароль Швецыі Карл пазнаёміўся з ёй падчас свайго выгнання ў Фінляндыю ў 1457—1464 гадах. Калі Карл вярнуўся ў Швецыю ў 1464 годзе і вярнуў сабе шведскі трон, яна рушыла ўслед за ім як каралеўская наложніца. У 1465 годзе ў іх нарадзіўся сын Карл.

У 1470 годзе, у апошні год свайго жыцця, Карл ажаніўся з Крысцінай. Шлюб адбыўся ў невядомую дату вясной 1470 года меркавана ў Стакгольме, за некалькі тыдняў да смерці Чарльза. Традыцыйна лічыцца, што шлюб быў заключаны, калі Карл быў на смяротным ложы. Крысціны стала каралевай, а яе сын быў узаконены.

Крысціна і яе сын былі ўключаныя ў новае каралеўскае завяшчанне, якое выключала яго зяцёў, якія раней былі прызначаныя яго нашчадкамі, у тым ліку і Івар Аксельсан, якога Карл раней прызначыў сваім пераемнікам. Кароль прызначыў свайго пляменніка Стэна Стурэ Старэйшага рэгентам да тых часоў, пакуль яго сын не стане дастаткова дарослым, каб кіраваць самастойна. Шлюб выклікаў супярэчнасці з-за розніцы ў становішчы мужа і жонкі. Біскуп Хенрык Тыдэмансан з Лінчэпінгу напісаў верш, каб праілюстраваць палеміку з нагоды шлюбу, дзе ён заявіў, што шлюб адбыўся супраць волі каралеўскага савета і выклікаў вялікую непрыязнасць да караля Карла, таму што ён падаў дрэнны прыклад. Крысціна была адзінай каралеўскай палюбоўніцай ў Швецыі, якая стала каралевай разам з Катарынай Монсдотэр (1568).

15 мая 1470 года Крысціна стала ўдавой. Пасля смерці Карла Стэн Стурэ адмяніў завяшчанне караля, сам прыняў на сябе ўсю ўладу ў якасці рэгента і перадаў большасць уладанняў нябожчыка караля яго зяцям, а не прызначанаму спадчынніку. Крысціна жыла адасобленым жыццём пасля смерці Карла. У 1488 годзе яе сын атрымаў частку спадчыны бацькі.

## Дзеці 
* Ганна Карлсдотэр, замужам за Хоканам Свенсан, кастеляном замка Вестэросе
* Карл Карлсан (1465—1488)

## Літаратура 
* 
* Lars O. Lagerqvist: *Sveriges regenter — från forntid till nutid* (The regents of Sweden — from then to now)
* Dick Harrison: *Karl Knutsson*
* Gadd, Pia (Swedish): *Frillor, fruar och herrar — en okänd kvinnohistoria* (Mistresses, wives and masters — an unknown history of women) Falun 2009

Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Швецыі
Катэгорыя:Наложніцы і канкубіны
Катэгорыя:Жанчыны XV стагоддзя
2004 год у гісторыі камп’ютарных гульняў

**2004** год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.
## Мерапрыемствы і падзеі 
## Узнагароды 
## Выпускі гульняў 
*11 кастрычніка ― «» (платформа «Windows»)

## Спасылкі
Катэгорыя:2004
Катэгорыя:Гады ў камп’ютарных гульнях
2006 год у гісторыі камп’ютарных гульняў

**2006** год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.
## Мерапрыемствы і падзеі 
*У лістападзе выпушчаны апошні, 268 нумар часопіса аб камп’ютарных гульнях «», які выходзіў з 1981 года.

## Узнагароды 
## Выпускі гульняў 
*20 сакавіка — «The Elder Scrolls IV: Oblivion» (платформы Windows, Xbox 360)

## Спасылкі
Катэгорыя:2006
Катэгорыя:Гады ў камп’ютарных гульнях
Шарль-Амедэй-Філіп ван Лоа

**Шарль-Амедэй-Філіп ван Лоа** (фр. Charles Amédée Philippe van Loo; , Рывалі (П’емонт) — , ) — французскі жывапісец акадэмічнага кірунку, партрэтыст і майстар алегарычных кампазіцый. Прадстаўнік вялікай сям’і мастакоў нідэрландскага паходжання ван Лоа. Сын Жана-Батыста ван Лоа (1684—1745), малодшы брат Луі-Мішэля (1707—1771) і Франсуа ван Лоа (1708—1732).

## Біяграфія 
Шарль-Філіп ван Лоа, які атрымаў мянушку «Амедэй», нарадзіўся і вырас у Італіі, жыў і працаваў на поўдні Францыі, у Парыжы і ў Прусіі. Вучыўся ў свайго бацькі Жана-Батыста ван Лоа ў Турыне і Рыме. Яго маці — Маргарэт Лебрэн была мастачкай-мініяцюрысцкай. У 1738 годзе Шарль-Філіп атрымаў Рымскую прэмію Каралеўскай Акадэміі жывапісу і скульптуры ў Парыжы. Аднак ён застаўся ў родным горадзе сям’і Экс-ан-Правансе, перш чым вярнуцца ў Парыж у 1745 годзе. У тым жа годзе ён ажаніўся з сваёй стрыечнай сястрой, Мары-Маргарэт Лебрэн, сястрой мастака Мішэля Лебрэна. У 1747 г. ён быў прыняты ў Каралеўскую акадэмію жывапісу і скульптуры.

З-за блізкіх роднасных сувязяў яму прыйшлося клапаціцца аб спецыяльным папскім дазволе на шлюб. У 1748 годзе ён стаў мастаком пры двары Фрыдрыха Вялікага ў Берліне і заставаўся там да 1758 года, калі прускі кароль дазволіў яму вярнуцца ў родны Парыж падчас Сямігадовай вайны (падчас якой Францыя і Прусія ваявалі). Пасля заканчэння вайны ў 1763 годзе ён вярнуўся ў Берлін і зноў працаваў для караля Фрыдрыха. Пасля вяртання ў Францыю ў 1769 г. ён працягваў атрымліваць штогадовую пенсію з Прусіі. У Парыжы ён рэгулярна выстаўляў свае карціны ў Салоне.

7 ліпеня 1770 года Шарль Філіп ван Лоа быў прызначаны прафесарам па класе жывапісу ў Школа прыгожых мастацтваў (Парыж) Школе прыгожых мастацтваў у Парыжы, зацверджаны на гэтай пасадзе 30 лістапада 1794 года.

Катэгорыя:Мастакі Францыі
2006 год у гісторыі тэлебачання

**2006** год быў адзначаны шэрагам падзей у тэлебачанні.

## Падзеі 
## Узнагароды 
## З’явіліся 
### Тэлевізійныя праграмы 
### Тэлевізійныя каналы 
### Серыялы 
## Нарадзіліся 
### Беларусь 
## Памерлі 
*23 чэрвеня ― , савецкі і расійскі дзеяч тэлебачання, аператар, рэжысёр, тэлевядучы, прадзюсар ( 1952).
### Беларусь 
## Спасылкі
Тэлебачанне
Катэгорыя:Гады ў тэлебачанні
Фрыдрых Васман

**Рудольф Фрыдрых Васма**н (,  — , Мерана) — нямецкі мастак.

У 17 гадоў пачаў вучыцца ў гамбургскага мастака Крыстафа Зура. Пасля навучання ў Дрэздэнскай акадэміі мастацтваў і Мюнхенскай акадэміі ён на два гады застаўся ў Меране. З 1832 па 1835 год знаходзіўся ў Рыме, дзе пазнаёміўся з мастакамі Фрыдрых Овербек, Ёзэф Антон Кох, Бертэль Торвальдсен і іншымі, і перайшоў у каталіцкую веру.

Пасля шасці гадоў у Меране і Бозене, дзе ён карыстаўся вялікім попытам як партрэтыст, ён вярнуўся ў Гамбург. Там ён пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай Эмілі Крэмер. Пасля шлюбу ў 1846 годзе маладая пара пасялілася ў Меране. Акрамя партрэтаў і пейзажных замалёвак, ён таксама пісаў розныя рэлігійныя замовы.

У гамбургскім раёне Бармбэк-Норд яго імем названа вуліца (Васманштрасэ). Васман і Віктар Эміль Янсен сустрэліся ў Мюнхене ў Акадэміі выяўленчага мастацтва, дзе Янсен далучыўся да невялікай групы гамбургскіх жывапісцаў. Ён таксама быў членам «Hamburger Künstlerverein» 1832 года.
Жорж Вантангерлоа

**Жорж Вантангерло** (фр. і нід. Georges Vantongerloo; ,  — , ) — бельгійскі мастак, скульптар і архітэктар.

## Жыццё і творчасць 
Ж. Вантангерлоа вучыўся жывапісу ў Каралеўскай акадэміі прыгожых мастацтваў у Бруселі і ў Антверпене. У перыяд з 1910 па 1917 год мастака прыцягвае фігуратыўнае мастацтва. Вантангерла звяртаецца да беспрадметнага жывапісу ў 1917 годзе і з’яўляецца — сумесна з галандцамі Пітам Мандрыянам, Тэа ван Дусбургам, Бартам ван дэр Лекам і іншымі — заснавальнікам мастацкай групы «Дэ Стэйл». Подпіс Вантангерла стаіць адным з першых і пад Маніфестам «Стылю».

У 1928 годзе мастак прыязджае ў Парыж. Тут ён у 1931 годзе, сумесна з Тэа ван Дусбургам, Навумам Габо, Агюстам Эрбенам і Антуанам Пеўзнерам, засноўвае мастацкую групу «Абстракцыя-Творчасць» (Abstraction-Création). Жорж Вантангерлоа лічыцца адным з найбуйнейшых прадстаўнікоў абстрактнага жывапісу ў Еўропе.

Катэгорыя:Мастакі-абстракцыяністы
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Скульптары-абстракцыяністы
Катэгорыя:Мастакі Бельгіі
Рык Ваўтэрс

**Хендрык Эміль (Рык) Ваўтэрс** ( — ) — бельгійскі жывапісец, скульптар. Ваўтэрс стварыў 200 карцін, малюнкаў і скульптур. Загінуў падчас Першай сусветнай вайны.

Рык Ваўтэрс паступіў у Мехеленскую акадэмію ў 1897 годзе. У 1900 годзе падаў дакументы ў Брусельскую акадэмію ў 1900 годзе, але быў прыняты толькі ў 1901 годзе. Самыя раннія завершаныя скульптуры датаваны 1907 годам, а самыя раннія захаваныя карціны — 1908 годам.
Філіпс Ваўверман

**Філіпс Ваўверман** (нідэрл. Philips Wouwerman; ахрышчаны 24 мая 1619,  — пахаваны 23 мая 1668, , Ніўвекерк) — нідэрландскі мастак.

Ваўверман праславіўся сваімі сцэнамі палявання, партрэтамі вершнікаў. Асабліва папулярныя карціны Ваўвермана, якія паказваюць коней. Яго пейзажы, у якія ўплецена дзеянне, належаць да лепшых узораў галандскага жывапісу Залатога стагоддзя.

Філіпс Ваўверман вучыўся жывапісу ў бацькі, Паўлюса Ёстэна Ваўвермана, і, магчыма, у Франса Халса. На мастака таксама аказалі ўплыў Пітэр Вербек і італізаваны мастак Пітэр ван Лар. У 1638 г. Ваўверман збег з нявестай Ганнай Пітэрс ван Брокхофф у Гамбург, каб ажаніцца там насуперак волі і рэлігійным перакананням свайго бацькі (Ганна была каталічкай). У Гамбургу Вауэрман працаваў у майстэрні Эверта Дэкера. Па вяртанні ў Харлем у 1640 г. уступіў у мясцовую гільдыю мастакоў, а ў 1645-46 г займаў у ёй важную пасаду. Філіпс Ваўверман да канца свайго жыцця дамогся прызнання і пашаны.

Захавалася каля 450 прац мастака. І пасля яго смерці яны карысталіся вялікім поспехам, асабліва ў XVIII у. сярод нямецкіх і французскіх калекцыянераў. У манеры Філіпса Ваўвермана працавалі і яго браты Піт і Ян.
Макс Вебер (мастак)

**Макс Вебер** (;  — ) — польска-амерыканскі жывапісец яўрэйскага паходжання, які працаваў у стылі кубізму.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Беластоку. Ва ўзросце 10 гадоў эміграваў з бацькамі ў ЗША. Вывучаў мастацтва ў Інстытуце Прата ў Брукліне ў Артура Уізлі Доу.

У 1905 годзе Вебер назапасіў дастаткова грошай, каб паехаць у Парыж і вучыцца там у Акадэміі Жуліяна, Акадэміі Каларосі і Гранд-Шам’ер. У 1908 годзе навучаўся таксама ў парыжскай Школе Маціса. У гэты перыяд ён наведваў салон Гертруды Стайн і быў блізкім сябрам Анры Русо. На яго творчасць вялікі ўплыў аказалі працы Пікасо і Брака.

У 1909 годзе ён вярнуўся ў ЗША, дзе зблізіўся з нью-ёркскімі авангардыстамі і выстаўляўся ў Галерэі 291 Альфрэда Стыгліца. У перыяд з 1909 па 1917 год ён стварыў многія з лепшых сваіх твораў (пераважна гарадскія краявіды, у якіх імкнуўся перадаць рух і бурны рытм амерыканскага жыцця). У шэрагу прац адчуваецца ўплыў кубізму і фавізму.

Пасля 1917 жывапіс Вебера эвалюцыянаваў у бок фігуратыўнасці, хоць ён працягваў эксперыменты з колерам і формай. У апошнія 20 гадоў жыцця ў яго творчасці значнае месца займала яўрэйская (у прыватнасці, хасідская) тэматыка.

Творчасць Вебера аказала вялікі ўплыў на раннія працы Марка Роткі, які быў яго вучнем.

Катэгорыя:Постаці кубізму
Катэгорыя:Мастакі ЗША XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-экспрэсіяністы
Катэгорыя:Мастакі-абстракцыяністы
Катэгорыя:Яўрэйскія мастакі
Альберт Вайсгербер

**Альберт Вайсгербер** (; , , Саарпфальц — , Фромель, Фландрыя) — нямецкі мастак і графік. Пісаў свае палотны як у імпрэсіянісцкім, так і ў постімпрэсіянісцкім стылях, быў блізкі экспрэсіянізму.

Катэгорыя:Мастакі Германіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Графікі Германіі
Катэгорыя:Мастакі-імпрэсіяністы
Катэгорыя:Мастакі-экспрэсіяністы Германіі
Уладзімір Рыгоравіч Вейсберг

**Уладзімір Рыгоравіч Вейсберг** (; ,  — , ) — савецкі мастак і тэарэтык мастацтва, адзін з вядомых майстроў «неафіцыйнага мастацтва».

## Біяграфія 
Сын педагога і псіхолага Р. П. Вейсберга (1884—1942). У 1920-я гады бацька, ведаючы нямецкую мову, зацікавіўся ідэямі З. Фрэйда, спрабаваў іх укараніць у савецкі лад. Пазней, з Наркамапраса, дзе ён працаваў пад заступніцтвам А. Шміта, яго перавялі на выкладчыцкую працу, дзе ён таксама змог праявіць сябе як рэдактар педагагічнага часопіса «Советская педагогика». Маці, Марыя Якаўлеўна, з сібірскай сям’і Бурцавых, — бібліятэкар у Інстытуце працы і гігіены.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны У. Вейсберг хацеў патрапіць на фронт, але быў адпраўлены на выкопванне супрацьтанкавых акопаў. Падчас адной з бамбёжак Вейсберга моцна кантузіла, што стала прычынай далейшага звароту да неўрапатолага. Пазней мастак не аднойчы клаўся ў шпіталь. З 1943 па 1948 год вучыўся ў студыі УЦСПС у мастака С. М. Івашава-Мусатава, пазней хадзіў у майстэрню А. А. Асьмёркіна, дзе раней выкладаў жывапіс І. І. Машкоў. Наведваў «дамашнюю акадэмію» В. Я. Сітнікава.

У 1946 годзе Мастацкі інстытут імя В. І. Сурыкава аднавіў акадэмічныя заняткі. У першы пасляваенны набор У. Вейсберг не прайшоў па конкурсе. З 1959 па 1984 год выкладаў жывапіс у студыі Інстытута павышэння кваліфікацыі Саюза архітэктараў СССР, з 1964 па 1966 год выкладаў на Курсах тэлебачання Масквы. З 1961 года — член Саюза мастакоў СССР. Удзельнік групы «Восем». Першая персанальная выстава ў СССР адбылася ўжо пасля смерці мастака — у 1988 годзе. Большая частка работ Вейсберга знаходзіцца за мяжой у прыватных зборах.

Памёр 1 студзеня 1985 года ў Маскве. Пахаваны ў Маскве на Увядзенскіх могілках (участак № 11).
Вілем ван дэ Велдэ Малодшы

**Вілем ван дэ Велдэ Малодшы** (да 18 снежня 1633,  — , Грынвіч) — нідэрландскі мастак, самы вядомы і самы таленавіты мастак з сямейства ван дэ Велдэ. Яго называлі Рафаэлем марскога жывапісу.

Вілем вучыўся караблебудаванню і малюнку ў свайго бацькі Вілема ван дэ Велдэ Старэйшага, затым вывучаў жывапіс у Сімона дэ Влігера. У першай палове свайго жыцця Вільем ван дэ Велдэ Малодшы займаўся маляваннем перамог галандскага флота. У 1677 годзе паступіў на службу да англійскага караля Карла II. Пасля смерці Карла II на некаторы час вярнуўся ў Нідэрланды, але неўзабаве быў зноў прызваны на службу ў Англію каралём Якавам II.

Мастак знакаміты сваімі карцінамі, якія паказваюць спакойнае мора з чароўным адлюстраваннем роўнядзі вады і марскімі баталіямі. Яго работы захоўваюцца ў Лонданскай нацыянальнай галерэі і прыватных англійскіх калекцыях, у амстэрдамскім дзяржмузеі, Гаазе, Берліне, Мюнхене, Вене і Парыжы. У Эрмітажы знаходзяцца тры карціны Вільема ван дэ Велдэ Малодшага. Акрамя карцін, ён пакінуў мноства малюнкаў, колькасць якіх пераўзыходзіць 8000.
Велдэ

**Ван дэ Велдэ**:
* Анры Клеменс ван дэ Велдэ
* Брам ван Велдэ
* Вілем ван дэ Велдэ Малодшы
* Вілем ван дэ Велдэ Старэйшы
* Эсаяс ван дэ Велдэ — нідэрландскі мастак
Кінафестываль (значэнні)

Назву **Кінафестываль** маюць:
* кінафестываль — фестываль твораў кінамастацтва.
* «» — мастацкі фільм.
Брам ван Велдэ

**Брам ван Велдэ** (нідэрл. Bram (Abraham Gerardus) van Velde, , Зутэрваўдэ, Нідэрланды — , Грыма, дэпартамент Вар, Францыя) — нідэрландскі жывапісец.

## Біяграфія і творчасць 
Сын дробнага прадпрымальніка, які кінуў сям’ю. Маці з чатырма дзецьмі ў глыбокай беднасці жыла ў Лейдэне, Гаазе і інш. У 1907 годзе Брам ван Велдэ паступіў у Гаазе вучнем у афарміцельскую фірму, атрымаў некаторую падтрымку мясцовых мецэнатаў, капіяваў у музеі старых галандскіх майстроў. З 1922 года падарожнічаў па Еўропе, непадоўга жыў у Мюнхене, Брэмене, у калоніі нямецкіх мастакоў у Ворпсведзе (да якой некалі быў блізкі і пра якую пісаў Р. М. Рыльке), затым у Парыжы, зноў у Брэмене (дзе ў 1927 адбылася яго першая выстава), затым у Берліне і Парыжы. У французскай сталіцы ў канцы 1920-х — пачатку 1930-х гг. — разам з братам Герам ван Велдэ (1897—1987) — некалькі разоў выстаўляўся ў Салоне Незалежных. У гэты перыяд адкрыў для сябе жывапіс Маціса, пазнаёміўся з Пікасо. З 1929 па 1936 разам з жонкай, нямецкай мастачкай Лілі Клёкер, жыў у Іспаніі, сям’я бедавала. Жонка памерла ў шпіталі, Брам ван Велдэ быў рэпатрыяваны ў Францыю. Некалькі разоў арыштоўваўся французскімі ўладамі з-за непарадкі ў дакументах, размоваў на вуліцах па-нямецку і г. д. Пасябраваў з С. Бэкетам, які некалькі разоў пісаў пра яго творчасць.

Нягледзячы на тое, што ў канцы 1930-х мастак, здавалася, набыў свой сапраўдны стыль, стаўшы адным з лідараў інфармеля, у 1941 годзе ён кідае жывапіс і зноў пачынае пісаць толькі ў 1945 (такія разрывы і прочыркі здараліся ў творчасці Брама ван Велдэ не адзін раз). Першая вялікая выстава яго работ у адной з галерэй Парыжа адбылася ў 1946 годзе і была абсалютна правальнай. Такімі ж аказаліся экспазіцыі ў 1947 годзе ў галерэі Эме Мага і ў 1948 у Нью-Ёрку. У 1958 годзе вялікую рэтраспектывуван Велдэ робіць Кунстхале ў Берне, і мастак перабіраецца ў Жэневу. Некалькі гадоў ён дзеліць жыццё паміж Жэневай і Парыжам, а з 1967 года практычна пастаянна жыве ў Швейцарыі.
Элін Густаўсдотэр

**Элін Густаўсдотэр Стурэ** (; пам. 1495) — шведская дваранка, жонка рэгента Эрыка Аксельсана Тота.

## Біяграфія 
Элін Густаўсдотэр была дачкой шляхціца Густава Альготсана з уплывовага роду Стурэ. Яна была замужам за Эрыкам Аксельсанам Тотам, з верасня 1466 года ў шлюбным саюзе, арганізаваным для ўмацавання пазіцый і падтрымкі Аксельсана ў шведскім дваранстве; у тым жа годзе шведская шляхта абрала яго рэгентам. Такім чынам лэдзі Элін стала першай лэдзі і заняла ролю каралевы ў шведскім двары. У 1467 годзе яе муж адмовіўся ад пасады рэгента на карысць караля Карла VIII і стаў губернатарам усходніх памежных правінцый Фінляндыі. Пра дзяцей у пары няма звестак.

## Літаратура 
Litet lexikon över Sveriges regenter" av Lars O. Lagerqvist och Nils Åberg
Аляксей Гаўрылавіч Венецыянаў

**Аляксей Гаўрылавіч Венецыянаў** (; 7(18).2.1780,  ‒ 4(16).12.1847, с. Паддуб’е Цвярской губерні) — рускі жывапісец, адзін з заснавальнікаў бытавога жанру ў рускім жывапісе, акадэмік пецярбургскай АМ (1811).

Вучыўся ў В. Л. Баравікоўскага, служыў у Пецярбургу чыноўнікам (з 1807). У ранні перыяд пісаў інтымныя лірычныя партрэты; некаторыя з іх сваёй эмацыйнасцю блізкія рамантызму (партрэты А. І. Бібікава, 1805-08, Рускі музей, М. А. Фанвізіна, пастэль, 1812, Эрмітаж). У канцы 1807 годзе падрыхтаваў 4 афорты («Вяльможа» і інш.) для зробленага ім выдання «Журнала карыкатур на 1808 год у асобах» ‒ першага ў Расіі ілюстрацыйнага гумарыстычнага лістка, які быў забаронены цэнзурай за сатыру на бюракратызм і разбэшчанасць. У перыяд Айчыннай вайны 1812 выступіў з карыкатурамі на французаў і дваран-галаманаў. Адначасова стварыў шэраг жанравых малюнкаў, якія захавалі эпізоды гарадскога вулічнага жыцця і шляхецкага побыту. З 1819 года, пакінуўшы службу, пасяліўся ў вёсцы Сафонкава Цвярской губерні, дзе пачаў пісаць сцэны сельскага побыту і партрэты-тыпы сялян, «Спячы пастушок»., 1823-24, ‒ усе ў Рускім музеі; «На раллі. Вясна», 1820-я гг., «На жніве. Лета», 1820-я гг., «Галава старога-сяляніна», 1825, «Захарка», 1825, «Сялянка з валошкамі», 1820-я гг., — усё ў Траццякоўскай галерэі).