Дняпроўская гідраэлектрастанцыя

**Дняпро́ўская ГЭС**, **ДнепраГЭ́С** — пятая ступень найніжэйшай часткі каскада гідраэлектрастанцый на рацэ Дняпро. Размяшчаецца ў Дняпроўскім раёне горада Запарожжа. Утварае найстарэйшае на Дняпры Дняпроўскае вадасховішча. У 1930-я гады вядомая пад назвай **Дняпрэльстан** (скарачэнне ад «Дняпроўская электрастанцыя»).

## Будаўніцтва 
Будаўніцтва Дняпроўскай ГЭС пачалося 15 сакавіка 1927 года ў рамках праграмы індустрыялізацыі. У выніку пад’ёму вады пасля будаўніцтва плаціны былі затоплены больш за 50 населеных пунктаў.

Першы гідраагрэгат уведзены ў эксплуатацыю 10 красавіка 1932 года, а да 1939 года былі запушчаны ўсе 9 гідраагрэгатаў станцыі агульнай магутнасцю 560 тыс. кВт. 8 турбінаў былі пастаўлены амерыканскай кампаніяй «Ньюпарт Ньюс» (), яшчэ адна турбіна была савецкай копіяй амерыканскай. 5 генератараў паставіла амерыканская кампанія «General Electric», яшчэ 4 аналагічныя вырабленыя на Ленінградскім заводзе «Электросила».

Тэхнічны нагляд за вядзеннем будаўніцтва здзяйсняў палкоўнік Х’ю Лінкальн Купер інжынернага корпуса Злучаных Штатаў. Ён быў галоўным інжынерам-кансультантам праекту на запрашэнне савецкага ўрада.

Файл:DneproGES.jpg|Будаўніцтва Дняпроўскай ГЭС, 1930
Файл:Tram X on DniproGES.jpg|Трамвай праходзіць праз шлюзы плаціны (1930-я)
Файл:Дніпровська гідроелектростанція в м.Запоріжжя.jpg|Від на Дняпроўскую ГЭС

17 верасня 1932 года за асабліва выдатную работу на ДнепраГЭСе былі ўзнагороджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга амерыканскія інжынеры-кансультанты — Франк Фейфер, Вільгельм Мефі, Фрыдрых Вінтэр, Георг Біндэр і інжынеры «General Electric» Чарльз Джон Томсан, Х’ю Лінкальн Купер.

## Гісторыя 
17 ліпеня 1932 года выйшаў на маршрут першы трамвай праз плаціну ДнепраГЭС. 30 верасня 1934 года адкрыта лінія плаціны ДнепраГЭС на правы бераг, маршрут № 4.

17 ліпеня 1933 года быў здзейснены першы рэйс з Кіева да Херсона праз ДнепраГЭС: першым пасля ліквідацыі парогаў дыстанцыю прайшоў цеплаход «В. Я. Чубар».

18 жніўня 1941 года пасля атрымання інфармацыі пра прарыў нямецкіх войскаў у раёне Запарожжа супрацоўнікі НКУС падарвалі плаціну ДнепраГЭС. У выніку выбуху 20 тон толу (паводле іншых звестак — аманалу) у плаціне ўтварылася прабоіна даўжынёй 175,5  метраў і вышынёй 21,2 м, праз якую ўніз рынулася амаль шасціметровая хваля, якая зруйнавала будынкі ў берагавой зоне. Найбольш ад разводдзя пацярпелі жыхары нізіннага раёна горада. Загадзя пра выбух ані мясцовае насельніцтва, ані ваеннае кіраўніцтва папярэджаныя не былі, і савецкая контраразведка нават спярша арыштавала выканаўцаў выбуху як варожых дыверсантаў, але пасля ўмяшання кіраўніцтва выпусціла да 80—120 тысяч ваенных і грамадзянскіх.

Пасля захопу Запарожжа нямецкія будаўнічыя часткі аднавілі зруйнаваную частку плаціны, а замест выведзенага з ладу абсталявання прыбыло нямецкае. Улетку 1942 года станцыя аднавіла дзейнасць.

Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0002, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg
Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0003, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg
Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0006, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg
Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0008, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg

Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0009, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg
Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0010, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg
Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0011, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg
Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F016197-0007, Wasserkraftwerk am Dnjepr.jpg
Файл:Днепровская ГЭС.png|alt=

Перад адступленнем немцы ў сваю чаргу падарвалі плаціну ДнепраГЭС, але толькі часткова.

У 1944 годзе савецкая ўлада занялася аднаўленнем электрастанцыі. Першы агрэгат уведзены ў эксплуатацыю ў сакавіку 1947 года, шосты — 31 жніўня 1949; у 1950 годзе ўведзены ў дзеянне апошні, дзявяты гідраагрэгат.

Файл:RIAN archive 604045 The Great Patriotic War of 1941-1945.jpg|Зруйнаваная машынная зала ДнепраГЭС, 1943 год. Фота Макса Альперта
Файл:ДнепроГЭС.JPG|Сляды абстрэлу восені 1943 года ДнепраГЭСа

22 красавіка 1972 года пачалося будаўніцтва другой чаргі Дняпроўскай ГЭС. У 1974 годзе ўведзены ў эксплуатацыю першы гідраагрэгат, а ў 1981 годзе станцыя выйшла на поўную магутнасць.

У 1996 годзе пачалася рэканструкцыя ў сувязі з старэннем абсталявання. Яна дазволіла павялічыць магутнасць Дняпроўскай ГЭС-1 на 42 МВт і пабольшыць ККД агрэгатаў на 3 %. У 2007 годзе пачаўся другі этап рэканструкцыі, дзякуючы якому магутнасць станцыі павялічылася на 85,2 МВт — такім чынам сумарная магутнасць ДнепраГЭС склала 1610,6 МВт.

22 сакавіка 2024 года Узброеныя сілы Расіі нанеслі авіяцыйны ўдар па гідраэлектрастанцыі. Адбыліся выбухі ў машыннай зале ГЭС-2 і на грабяні плаціны. Былі зафіксаваны істотныя пашкоджанні, а работа ДнепраГЭС спынена.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Інфармацыя   на старонцы «Укргідроенерго»
* Падрыў ДнепраГЭС 
* Фатаздымкі ДнепраГЭС 1930-х гадоў  // Канадскі цэнтр архітэктуры
* 
* Шукач 

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Украіны
Катэгорыя:Дняпро
Катэгорыя:Запарожжа
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Уладзіміра Леніна
Катэгорыя:Арганізацыі, узнагароджаныя ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга
Катэгорыя:Арганізацыі, узнагароджаныя ордэнам Леніна