open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Грыфон

[thumb|150px|справа|Чырвоны грыфон на гербе [Заходнепаморскае ваяводства|Заходнепаморскага ваяводства]]
**Грыфон** (, таксама *γρύψ*; ) — легендарная істота з целам ільва і галавой і крыламі арла. Звычайна мае вострыя кіпцюры і беласнежныя ці залатыя крылы.

Паколькі леў традыцыйна лічыўся царом звяроў, а арол быў царом птушак, то Грыфон лічыўся асабліва магутнай і велічнай істотай, каралём істот. Грыфоны былі вядомы як ахоўнікі скарбаў і каштоўнай маёмасці.

Выявы грыфонаў сустракаюцца ў рэлігіях Старажытнага Егіпта і Вавілона, таксама яны былі частым матывам у стульптуры і выяўленчым мастацтве Старажытнага Рыма і Грэцыі. У сярэднявеччы Грыфон быў сімвалам нябеснай улады. Існуе меркаванне, што слова «Грыфон» цесна звязана з херувімам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міфічныя птушкі
Катэгорыя:Міфічныя істоты ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Міфічныя істоты ў старажытнаегіпецкай міфалогіі
Уільям Эдуард Боінг

**Уільям Эдуард Боінг** (англ. William Edward Boeing; 1 кастрычніка 1881, Дэтройт (Мічыган) - 28 верасня 1956) — амерыканскі самалётабудаўнік, заснавальнік амерыканскай авіябудаўнічай кампаніі Boeing (The Boeing Company).

## Біяграфія 
Боінг вучыўся ў Ельскім універсітэце, але не атрымаў дыплома.

У 1903 пераехаў у Сіэтл, штат Вашынгтон, і спачатку, як і яго бацька, займаўся дрэваапрацоўчым бізнесам.

У 1910 захапіўся авіябудаваннем і прыняў удзел у першай амерыканскай авіявыставе, якая праходзіла ў Лос-Анджэлесе, штат Каліфорнія. Ён падняў у паветра свой першы самалёт ў 1915 годзе.

У 1916 Боінг са сваім сябрам распрацаваў гідрасамалёт B & W. Пазней, у тым жа годзе яны арганізавалі Пасіфік Аэра Продактс Компані (The Pacific Aero Products Company) для вытворчасці сваіх самалётаў. Кампанія памяняла сваю назву на Боінг (The Boeing Company) у 1917 годзе.

Доўгі час быў прэзідэнтам кампаніі, а затым і старшынёй савета дырэктараў.

У апошнія гады ён адышоў ад спраў і заняўся гадоўляй коней. У канцы жыцця прадаў свой пакет акцый і адасобіўся на ўласнай яхце ў берагоў Канады, дзе і памёр 28 верасня 1956 г..

## Спасылкі 
* Боінг Уільям Эдуард 
* Уільям Боінг 
* William Boeing 

Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Катэгорыя:Інжынеры ЗША
Тапаграфія

(лініямі роўных вышынь).]]
**Тапагра́фія** ( — месца і  — пішу) — навуковая дысцыпліна, якая вывучае метады малюнка становішча, формы і памераў прыродных і сацыяльна-эканамічных элементаў мясцовасці на аснове здымачных работ (наземных, з паветра або з космасу) і стварэння на іх аснове тапаграфічных карт і планаў.

Тапаграфія можа разглядацца і як самастойны профіль картаграфіі, які вывучае праблемы картаграфавання тэрыторый, і як профіль геадэзіі, прысвечаны пытанням правядзення вымярэнняў для вызначэння геаметрычных характарыстык аб’ектаў на зямной паверхні.

У сферу інтарэсаў тапаграфіі ўваходзяць пытанні зместу тапаграфічных карт, методыкі іх складання і абнаўлення, пытанні іх дакладнасці і класіфікацыі, а таксама атрымання з іх рознай інфармацыі аб мясцовасці.

## Гл. таксама 
* Ваенная тапаграфія
* Картаграфія
* Тапаніміка

## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Шульдешов Л. С.* Военная топография : учебное пособие / Л. С. Шульдешов, В. А. Родионов, В. А. Софронов, В. В. Углянский. — Москва : КНОРУС, 2019. — 164 с. — (Военная подготовка). — ISBN 978-5-406-06569-3.

Катэгорыя:Картаграфія

Катэгорыя:Геадэзія
Сігурні Уівер

**Сігурні Уівер** (; сапраўднае імя **Сьюзен Аляксандра Уівер** англ. Susan Alexandra Weaver; 8 кастрычніка 1949 г., Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканская , тройчы намінаваная на прэмію «Оскар», .

## Выбраная фільмаграфія 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Узнагароды і намінацыі на сайце IMDb

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Гідралогія

**Гідралогія** — навука, якая вывучае прыродныя воды, іх узаемадзеянне з атмасферай і літасферай, а таксама з'явы і працэсы, якія ў іх працякаюць (выпарэнне, замярзанне і г. д.).

## Прадмет вывучэння 
Усе віды вод гідрасферы ў акіянах, морах, рэках, азёрах, вадасховішчах, балотах, глебавыя і падземныя воды.

## Раздзелы 
* **Гідрахімія** вывучае хімічныя характарыстыкі прыродных вод.
* **Гідрабіялогія** — раздзел на стыку з біялогіяй, які разглядае пытанні жыцця і біялагічных працэсаў у вадзе.
* **Гідрагеалогія** вывучае паходжанне, умовы залягання, склад і заканамернасці рухаў падземных вод.
* **Гідраінфарматыка** — раздзел на стыку з інфарматыкай, у якім выкарыстоўваюць сучасныя вылічальныя магутнасці для рашэння праблем, звязаных з воднымі рэсурсамі.
* **Гідраметэаралогія** вывучае абменныя працэсы паміж паверхняй вады і ніжнімі пластамі атмасферы
* **Ізатопная гідралогія** вывучае ізатапічныя характарыстыкі вады.
* **Гідралогія сушы** вывучае гідралагічныя працэсы, якія адбывацца на паверхні Землі.
* **Акіяналогія** вывучае характарыстыкі вялікіх мас вады.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вада
Джордж Альберт Крол

**Джордж Альберт Крол** (; , Пітсбург, штат Пенсільванія) — амерыканскі дыпламат, саветнік-пасланнік. Пасол ЗША ў Беларусі (2003—2006), Узбекістане (2011—2014), Казахстане (2015—2018).

## Біяграфія 
Наймалодшы з трох сыноў у сям’і Энтані Дж. Крола. Навучаўся ў прыватнай школе Святога Пятра ў Джэрсі-Сіці (Нью-Джэрсі), атрымаў ступень бакалаўра гісторыі з адзнакай Гарвардскага ўніверсітэта, магістрскія званні ў філасофіі, палітыцы і эканоміцы Оксфардскага ўніверсітэта (Вялікабрытанія).

З 1982 года ў Знешнепалітычнай службе ЗША, атрымаў ранг пасланніка-дарадцы. Працаваў у Польшчы, Індыі, СССР, Расіі, Украіне і Беларусі.

У 1993—1995 — намеснік пасла,  у Мінску (Беларусь). У 1995—1999 — у Вашынгтоне, супрацоўнік аддзелаў у справах СНД, пасля Паўднёвай і Цэнтральнай Азіі. У 1999—2002 — пасланнік-дарадца ў палітычных пытаннях Пасольства ЗША ў Маскве (Расія). У 2003—2006 — пасол ЗША ў Беларусі. У 2011—2014 — пасол ЗША ва Узбекістане. У 2015—2018 — пасол ЗША ў Казахстане.

З 2018 — у адстаўцы, жыве ў Мідлтаўне (Род-Айленд).

Валодае беларускай, рускай, польскай мовамі.

## Прэміі і ўзнагароды 
* Ордэн Сяброўства (Казахстан, 2018)

## Сям’я 
Мае двух старэйшых братоў.

Жонка — Меліса Уэлч.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Амбасадар ЗША ў Беларусі Джордж Крол: „Мой радавод паходзіць з Рэчы Паспалітай, я тутэйшы“ // Радыё „Свабода“

Катэгорыя:Паслы ЗША ў Беларусі
Катэгорыя:Паслы ЗША ў Казахстане
Катэгорыя:Паслы ЗША ва Узбекістане
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Супрацоўнікі Знешнепалітычнай службы ЗША
Утопія

міні|Ананім. Ілюстрацыя да выдання «Утопіі» 1518 г.
[міні|260px|Грамада [Нью-Гармонія, штат Індыяна, ЗША - гэта ўтапічны горад, прапанаваны брытанскім прамыслоўцам Робертам Оўэнам у 1838 г.]]
**Утопія** ( — «месца»,  — «не месца», «месца, якога няма»)  — жанр мастацкай літаратуры, блізкі да навуковай фантастыкі. Апісвае мадэль ідэальнага, з пункту гледжання аўтара, грамадства. У адрозненне ад антыўтопіі характарызуецца верай аўтара ў бездакорнасць мадэлі.
міні|злева|150пкс|Маст. Ганс Гальбейн Малодшы. Томас Мор
thumb|злева|150пкс|Платон

Назва жанру паходзіць ад аднайменнага твора Томаса Мора — «Залатая кніжачка, гэтак жа карысная, калі і пацешная аб найлепшым уладкаванні дзяржавы і аб новым востраве Утопія», у якім «Утопія» толькі назва вострава. Упершыню ж у значэнні «мадэль ідэальнага грамадства» гэтае слова сустракаецца ў кнізе падарожжаў англійскага святара Сэмюэла Перчэса «Паломніцтва» (Pilgrimage, 1613). Там жа ўпершыню ўжываецца і прыметнік «утапічны» (utopian).

Нягледзячы на пазнейшае ўмацаванне гэтага тэрміна, першай утопіяй ў гісторыі заходняй літаратуры лічыцца мадэль ідэальнага грамадства ў дыялогу Платона «Дзяржава». Акрамя таго, утапічныя матывы прысутнічаюць у міфалогіях практычна ўсіх народаў.

## Гл. таксама 
* Антыўтопія
* Практопія
* Экатопія
* Адміранне грошай

## Літаратура 
* Patricia Vieira & Michael Marder, editors. (2011) *Existential Utopia: New Perspectives on Utopian Thought* (London & New York: Continuum) ISBN 1-4411-6921-0
* Kumar, Krishnan. (1991) *Utopianism* (Milton Keynes: Open University Press) ISBN 0-335-15361-5
* Manuel, Frank & Manuel, Fritzie. (1979) *Utopian Thought in the Western World* (Oxford: Blackwell) ISBN 0-674-93185-8
* Hine, Robert V. (1983) ''California's Utopian Colonies* (University of California Press)  ISBN 0-520-04885-7
* Kumar, Krishnan. (1987) *Utopia and Anti-utopia in Modern Times* (Oxford: Blackwell) ISBN 0-631-16714-5
* Shadurski, Maxim. (2007) *Literary Utopias from More to Huxley: The Issues of Genre Poetics and Semiosphere. Finding an Island'' (Moscow: URSS) ISBN 978-5-382-00362-7

## Спасылкі 
* Utopia and Utopianism
* Utopie
* Welcome to Utopia 
* Society for Utopian Studies 

*
Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Геамарфалогія

**Геамарфалогія** (ад  — *Зямля* +  — *форма* +  — *вучэнне*) — навука аб рэльефе, яго знешнім абліччы, паходжанні, гісторыі развіцця, сучаснай дынаміцы і заканамернасцях геаграфічнага распаўсюджвання. Асноватворнае пытанне: «Як выглядае працэс, які фарміруе рэльеф?» Геамарфалогія спрабуе зразумець гісторыю і дынаміку змены рэльефу і прадказвае будучыя змены, праводзячы палявыя вымярэнні, фізічныя эксперыменты і матэматычнае мадэляванне. На практыцы дысцыпліна непасрэдна звязаная з геаграфіяй, геалогіяй, геадэзіяй, археалогіяй, глебазнаўствам, планеталогіяй, а таксама з будаўніцтвам.

Формы рэльефу вылучаюць згодна з іх генезісам і памерам. Рэльеф фармуецца пад уплывам эндагенных (тэктанічных рухаў, вулканізму і крышталехімічнага расшчыльнення рэчываў нетраў), экзагенных (дэнудацыя) і касмагенных працэсаў.

Практычнае прымяненне геамарфалогіі заключаецца ў інжынернай ацэнцы рэльефу пры будаўніцтве, вымярэнні ўплыву змены клімату, прагнозе і змякчэнні наступстваў катастрафічных з’яў (апоўзняў, абвалаў і інш.), кантролі водазабеспячэння тэрыторый, берагавой абароне.

Палеагеамарфалогія — раздзел геамарфалогіі, які вывучае аблічча паверхні Зямлі ў пэўныя перыяды гісторыі.

## Гл. таксама 
* Геакрыялогія
* Гляцыядыслакацыя
* Карстазнаўства
* 

## Спасылкі 
* Cambridge Quaternary
* Геамарфалогія на сайце «Горнай энцыклапедыі»
* *Keenan Lee.* The Altai Flood. 
* *Keenan Lee.* THE MISSOULA FLOOD. 
* *Keenan Lee.* THE BONNEVILLE FLOOD. 
* *Keenan Lee.* THREE GLACIERS FLOOD. Arkansas River, Colorado 
* United States Geological Survey The Channeled Scablands of Eastern Washington
Перыметр

**Перыметр** ( — *акружнасць*,  - *вымераю навокал*) - агульная даўжыня старон, якія абмяжоўваюць геаметрычную фігуру. Таксама часта словам "перыметр" называюць уласна межы фігуры, а не іх даўжыню. Звычайна абазначаецца лацінскай літарай P.
## Перыметры прасцейшых фігур
[thumb|150px| Формула перыметра [прамавугольніка]]

дзе P - перыметр фігуры, a, b, c, a_1, \ldots , a_n&nbsp;— староны фігуры.

## Перыметр акружнасці
міні|справа|200пкс|Перыметр акружнасці  *P*&nbsp;=&nbsp;*d*·*π* (тут d=1)
Паколькі мяжой круга з'яўляецца акружнасць, то перыметрам круга будзе яе даўжыня, якая разлічваецца па формуле:
:P_{\circ} = 2\pi r = \pi d або
:P_{\circ} \approx 6,28 r \approx 3,14 d

Катэгорыя:Класічная геаметрыя
Катэгорыя:Метрычная геаметрыя
Інтэгральная схема

thumb|250px|Сучасныя інтэгральныя мікрасхемы, прызначаныя для паверхневага мантажу
**Інтэгральная (мікра) схема** (ІС, ІМС, ), **чып**, **мікрачып** ( — тонкая пласцінка — першапачаткова тэрмін адносіўся да пласцінкі крышталя мікрасхемы) — мікраэлектронная прылада, электронная схема адвольнай складанасці (крышталь), зробленая на паўправадніковай падкладцы (пласціне або плёнцы), змешчаная ў неразборны корпус, або без яго, у выпадку ўваходжання ў склад мікразборкі.

На сённяшні дзень вялікая частка мікрасхем вырабляецца ў карпусах для паверхневага мантажу.

Часта пад інтэгральнай схемай (ІС) разумеюць уласна крышталь або плёнку з электроннай схемай, а пад мікрасхемай (МС, чыпам) — ІС, складзеную ў корпус. У той жа час выраз чып-кампаненты азначае «кампаненты для паверхневага мантажу» (у адрозненне ад кампанентаў для пайкі ў адтуліны на плаце).



Катэгорыя:Паўправадніковыя прылады
Аляксандр Баршчэўскі

**Аляксандр Баршчэўскі** (псеўд. **Алесь Барскі**, , в. Бандары, Беластоцкае ваяводства — ) — беларускі паэт, літаратуразнавец, публіцыст, перакладчык, фалькларыст, педагог, грамадска-культурны дзеяч. Доктар філалагічных навук (1984).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 2 лістапада 1930 года ў вёсцы Бандары ў гміне Міхалова на Беласточчыне.

Скончыў у 1955 годзе аддзяленне рускай філалогіі філалагічнага факультэта Лодзінскага ўніверсітэта. З 1956 г. працаваў на кафедры беларускай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта, з 1975 г. загадчык гэтай кафедры. Пахаваны ў в. Бандары, гміна Міхалова на Беласточчыне, залатым медалём «Заслужаны беластаччанін» (1984), медалём Камісіі нацыянальнай адукацыі (1986), медалём Францыска Скарыны (1991), медалём Рыгора Шырмы «За клопат пра мудрасць народу» (2005), медалём «За ўклад у развіццё культуры Беларусі» (2010), ордэнам Францыска Скарыны (2015).

## Творчасць, даследчыцкая дзейнасць 
Друкаваўся з 1956 года. Як паэт дэбютаваў у зборніку «Рунь» (Беласток, 1959). Аўтар паэтычных зборнікаў «Белавежскія матывы» (Беласток, 1962), «Жнівень слоў» (Беласток, 1967), «Мой бераг» (Мінск, 1975), «Блізкасць далёкага» (Беласток, 1983), «Лірычны пульс» (Мінск, 1987). У паэзіі А. Баршчэўскага матывы вернасці роднай зямлі, мове, складаны і супярэчлівы духоўны свет сучасніка.

Даследчык і папулярызатар старажытнай і сучаснай беларускай літаратуры. Аўтар артыкулаў па гісторыі беларускай літаратуры (у штотыднёвіку «Ніва» і «Беларускім каляндар») і цыклу артыкулаў «Беларуская літаратура і беларускі фальклор» (1965—88), універсітэцкіх падручнікаў «Гісторыя беларускай літаратуры — фальклор» (1976), «Гісторыя беларускай літаратуры — пісьменнасць Кіеўскай Русі і Вялікага Княства Літоўскага» (1981) і інш.

Пераклаў на польскую мову зборнік беларускіх народных казак «Д’ябальская скрыпка» (1973), зборнік казак Міншчыны, Гарадзеншчыны і Магілёўшчыны «Невычэрпны збан» (1976). Складальнік, аўтар прадмовы і біяграфічнага артыкула да кнігі Я. Купалы «Выбраныя паэтычныя творы» (Варшава, 1984), для якой пераклаў на польскую мову паэму «Яна і Я», а таксама вершы. Збіраў, публікаваў і даследваў беларускі фальклор Беласточчыны. Аўтар зборніка абразкоў, артыкулаў, дарожных нататак «3 пабачанага і перажытага» (Мінск, 1992).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.
* Lesław M. Bartelski: Polscy pisarze współcześni, 1939—1991: Leksykon. Wydawn. Nauk. PWN. ISBN 83-01-11593-9.

## Спасылкі 
* Aleksander Barszczewski na stronie Uniwersytetu Warszawskiego  
* Aleksander Barszczewski na stronie bialorus.pl  

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на польскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі Польшчы
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Уша

Назву **Уша** маюць:

### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Уша — вёска ў Карэліцкім раёне
* Мінская вобласць:
** Уша — аграгарадок у Бярэзінскім раёне
** Уша — вёска ў Маладзечанскім раёне
** Уша — былая вёска ў Лебедзеўскім сельсавеце Маладзечанскага раёна

## Рэкі 
### Беларусь 
* Уша — рака ў Валожынскім і Маладзечанскім раёнах Беларусі, левы прыток Віліі
* Уша — рака ў Смалявіцкім, Чэрвеньскім і Бярэзінскім раёнах Мінскай вобласці, правы прыток ракі Бярэзіна
* Уша — рака ў Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці і Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток Нёмана
### Латвія 
* Оша (прыток Дубны)

## Іншае 
* Уша — станцыя Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі, размешчаная ў вёсцы Краснае
Інсулін

**Інсулі́н** (ад  — востраў) — гармон пепціднай прыроды, утвараецца ў бэта-клетках астраўкоў Лангерганса падстраўнікавай залозы. Аказвае ўплыў на абмен практычна ва ўсіх тканках. Асноўнае дзеянне інсуліну заключаецца ў зніжэнні канцэнтрацыі глюкозы ў крыві.

Інсулін павялічвае пранікальнасць плазматычных мембран для глюкозы, актывуе ключавыя ферменты гліколіза, стымулюе ўтварэнне ў печані і цягліцах з глюкозы глікагену, узмацняе сінтэз тлушчаў і бялкоў. Акрамя таго, інсулін душыць актыўнасць ферментаў, якія расшчапляюць глікаген і тлушчы. Гэта значыць, акрамя анабалічнага дзеяння, інсулін валодае таксама і антыкатабалічным эфектам.

Парушэнне сакрэцыі інсуліну з прычыны дэструкцыі бэта-клетак — абсалютная недастатковасць інсуліну — з’яўляецца ключавым звяном патагенезу цукровага дыябету 1-га тыпу. Парушэнне дзеяння інсуліну на тканкі — адносная інсулінавыя недастатковасць — мае важнае месца ў развіцці цукровага дыябету 2-га тыпу.

## Гл. таксама 
* Глюкагон
* Цукровы дыябет
* Гіпаглікемічная кома
* Процідыябетычныя сродкі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гармоны падстраўнікавай залозы
Катэгорыя:Пептыдныя гармоны
Катэгорыя:Эндакрыналогія
Катэгорыя:Дыябеталогія
Катэгорыя:Інсулінатэрапія
Картаграфія

**Картаграфія** (ад грэчаскай χάρτης — «карта» і γράφειν — «маляваць») — навука аб даследаванні, мадэляванні і адлюстраванні прасторавага размяшчэння, спалучэння і ўзаемасувязі аб’ектаў і з’яў прыроды і грамадства (геаграфічнай абалонкі Зямлі). У больш шырокай трактоўцы картаграфія ўключае тэхналогію і вытворчую дзейнасць.

Аб’ектамі картаграфіі з’яўляюцца Зямля, нябесныя целы, зорнае неба і Сусвет. Найбольш папулярнымі пладамі картаграфіі (зразумелымі большасці людзей) з’яўляюцца вобразна-знакавыя мадэлі прасторы ў выглядзе: плоскіх карт, рэльефных і аб’ёмных карт, глобусаў. Яны могуць быць прадстаўлены на цвёрдых, плоскіх або аб’ёмных матэрыялах (папера, пластык) або ў выглядзе малюнка на відэаманіторы.

## Картаграма 
Картаграма — карта, якая паказвае сярэдняе значэнне характэрыстыкі якога-небудзь аб’екта ці з’явы па адзінках тэрытарыяльнага падзелу, напрыклад, шчыльнасці насельніцтва па абласцях, разаранасць тэрыторый, ВУП на душу насельніцтва і г. д. Часцей за ўсё змест картаграмы складаецца спосабам колькаснага фону — калі інтэнсіўнасць якога-небудзь колеру залежыць ад велічыні характэрыстыкі.

## Картадыяграма 
Картадыяграма — карта, якая паказвае структуру і/ці дынаміку якога-небудзь паказчыка па тэрытарыяльных адзінках. Картадыяграма складаецца шляхам размяшчэння неабходных дыяграмных фігур на карце ў межах адпаведных тэрытарыяльных адзінак. Зместам картадыяграмы можа быць нацыянальны склад насельніцтва абласцей, гадавая дынаміка тэмператур і г. д.

## Анамарфоза 
Анамарфоза — графічная выява, вытворная ад геаграфічнай карты, маштаб аб'ектаў на якой прапарцыянальны значэнню іх характарыстык. Напрыклад, анамарфоза краін свету, створаная на аснове колькасці насельніцтва, ўяўляе сабой карту свету, на якой памер краін зменены так, каб быць прапарцыянальным колькасці іх насельніцтва. Анамарфозы зрэдку выкарыстоўваюцца ў сацыяльна-геаграфічных даследаваннях.

## Спасылкі 
* Яндэкс. Карты
* Google Карты (бясплатны сайт з вектарнымі картамі, касмічнымі здымкамі і маршрутамі праезду) 
* OpenStreetMap (свабодна рэдагуемая карта ўсяго свету. дазваляе сумесна праглядаць, змяняць і выкарыстоўваць геаграфічныя даныя ў любым пункце Зямлі.)


Катэгорыя:Раздзелы геаграфіі
Катэгорыя:Тапаграфія
Ntpd

**ntpd** (Network Time Protocol daemon) — праграма-дэман, якая ўсталёўвае і абслугоўвае сістэмны час, выкарыстоўваецца дзеля сінхранізацыі з іншымі серверамі часу.

## Апісанне 
**ntpd** — дэман, абслугоўваючы і сінхранізуючы сістэмны час і дату з іншымі NTP-серверамі ў Інтэрнэце.

Бягучая версія ntpd цалкам рэалізуе пратакол NTP (Network Time Protocol) версіі 4, а таксама захоўвае сумяшчальнасць з версіяй 3, як гэта вызначана ў RFC-1305, і версіямі 1 і 2, як вызначана ў RFC-1059 і RFC-1119, адпаведна. ntpd выконвае большасць вылічэнняў з выкарыстаннем 64-бітнай арыфметыкі з плаваючай коскай, і вылічэння з 64-бітнай арыфметыкай і фіксаванай коскай у выпадках, калі неабходна забяспечыць канчатковую дакладнасць каля 232 пікасекунд. У цяперашні час такая высокая дакладнасць звычайна не выкарыстоўваецца на звычайных рабочых станцыях, серверах і сетках, але можа быць неабходна ў будучыні.

**xntpd** — дэман NTP трэцяй версіі. «x» быў даданы ў назву, бо галіна коду, якая стала ў прыканцы NTPDv3, была «эксперыментальнай». Назва дэмана была зменена да пачатковай «ntpd» ў чацвёртай версіі, бо стваральнік NTP Dave Mills вырашыў, што верагодна нешта не можа быць «эксперыментальным» на працягу дваццаці гадоў і не зведаць за гэты час якіх-небудзь значных змен.

**Ntpd** выкарыстоўвае два варыянты захоўвання файлаў канфігурацыі:
* Першы варыянт — з адзіным канфігурацыйным файлам для запуску дэману ў рэжыме сервера ці кліенту. У гэтым выпадку файл канфігурацыі звычайна называецца ntp.conf і размяшчаецца ў дырэкторыі /etc.
* Другі варыянт змяшчэння файла канфігурацыі NTP: /etc/ntp/ntpd.conf для дэмана і /etc/ntp/ntp.conf для кліента.
Іншы важны файл — файл «дрыфту» (drift file), які выкарыстоўваецца ntpd дзеля карэкцыіі аппаратнага гадзінніка ў выніку адсутнасці далучэння да больш дакладнага сервера часу, размешчваецца звычайна ў /var/db/ntp.drift.

## Наладжванне 
Калі ntpd не працуе, але наладжаны правільна, то магчыма час занадта моцна адрозніваецца ад часу сервера. Калі паглядзець файл журнала /var/log/ntp.log, то можна ўбачыць запісы накшталт:
 18 Aug 21:04:40 ntpd[7220]: time correction of 1738 seconds exceeds sanity limit (1000); set clock manually to the correct UTC time.
Гэтая праверка можа быць адключана даданнем параметра «-g».
 ntpd -g
Для прымусовай ручной сінхранізацыі ўвядзіце:
 ntpd -q
або на больш старых сістэмах
 ntpdate any.ntpserver.example

Змяненне даты на вялікія інтэрвалы часу можа прывесці да непрадказальных наступстваў для зацяжных і складаных працэсаў, і асабліва не рэкамендуецца для выканання на серверах.

Каманда ntpq можа быць выкарыстана для выканання запытаў да дэмана ntpd. Каб паказаць статус сінхранізацыі, неабходна ўвесці:
 ntpq -p localhost

## Спасылкі 
* NTP.Servers WEB. 
* NTP documentation
* FreeBSD Синхронизация часов через NTP

Катэгорыя:Сеткавае праграмнае забеспячэнне
Язэп Крупскі

**Язэ́п Рыго́равіч Кру́пскі** (, в. Куплін Палескага ваяводства Польшчы, цяпер у Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці — , Брэст) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і, дзе акрамя яго яшчэ былі тры сыны і пяць дачок. Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча (1960). Пасля службы ў арміі прадоўжыў навучанне ў Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце на аддзяленні станковага жывапісу. У 1968 годзе скончыў інстытут, атрымаўшы кваліфікацыю мастак-жывапісец. З 1968 года пачаў удзельнічаць мастацкіх выстаўках.

У 1978 годзе быў прыняты ў Саюз мастакоў Беларусі. Жыў у г. Брэсце.

## Творчасць 
Працаваў у станковым жывапісе (пейзаж, партрэт, тэматычная карціна) і манументальна-дэкаратыўным мастацтве (мазаіка, зграфіта, фрэска). На карцінах нярэдка звяртаўся да тэматыкі малой радзімы: «Вёска майго дзяцінства», «Пружанскія балоты», «Палессе», «Вербы над Бугам» і інш.

### Асноўныя творы 
]]
Працы ў станковым жывапісе:

* тэматычны жывапіс: «Фарсіраванне Дняпра», «Абарона Брэсцкага вакзалу», «Пяшчотнасць», «Невядомыя жаўнеры», «Непакораны», «Катаванне актывіста», «Хлапчукі»
* партрэтны жывапіс: карціны «Тры грацыі», «Пяшчота», «Дзяўчына ў белым», «Маці», «Настаўніца», «Партрэт жонкі», «Аўтапартрэт»
* пейзажы: «Палессе», «Цёплы дзень», «Ускраіна Берасця», «Полацак і стагоддзі», «Затоплены човен»
* іншыя жанры: «Свята Купалле», «У майстэрні», «Навагодняя казка», «Нацюрморт з яблыкамі», «Адам і Ева», «Выгнанне з раю», «Апошнія дні святога Язэпа», «Раство Хрыстова». 

Працы ў манументальным жывапісе і мазаіцы:

* зграфіта: «Беларусь» ў кінатэатры «Беларусь» (Брэст); «Ніць вечнасці» ў Палацы культуры камбінату верхняга трыкатажу (Пінск)
* роспіс: «Жыццё» ў кінатэатры «Мір» (Брэст); «Папараць-кветка» ў гарадскім Доме культуры Ганцавічы
* мазаіка: «Юнацтва» на фасадзе спарткомплексу Брэсцкага педагагічнага ўніверсітэта

Творы Язэпа Крупскага знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, фондзе Беларускага саюза мастакоў, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва, Брэсцкім абласным краязнаўчым музеі, Баранавіцкім краязнаўчым музеі, музеі-сядзібе «Пружанскі палацык». 

У 1999–2006 гадах выязджаў на пленэры ў Польшчу, дзе напісаў шмат пейзажаў, партрэтаў, якія знаходзяцца ў музеях і прыватных калекцыях Польшчы і іншых краін.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Мастакі Берасцейшчыны

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Who

**who** — стандартная Unix-утыліта, выводзіць інфармацыю аб карыстальніках у камп`ютарнай сістэме.
Каманда who звязана з камандай w, якая друкуе тую ж инфармацыю, але з дадаткамі й статыстыкай.

Ўзор:

```bash
$ who
 admin            ttyp0    Jan 24 02:47 (server14)
 user             ttyp1    Jan 24 06:12 (gw1)
```

Катэгорыя:Утыліты UNIX
Усход

300пкс|справа|Усходні напрамак
**Усход** — адзін з чатырох асноўных кірункаў свету (там, дзе ўсходзіць Сонца). Абазначаецца літарамі **У** альбо **O** («ост»).

На мапах усходні бок звычайна знаходзіцца справа.

Іншымі асноўнымі бакамі свету з'яўляюцца захад, поўнач і поўдзень.

## Гл. таксама 
* Арыентаванне
* Ружа вятроў
* Час
* Часавы пас
* Сонца
* Компас
* Навігацыя

Катэгорыя:Арыентаванне
Медэя

**Медэ́я** ( — «адвага») — у старажытнагрэчаскай міфалогіі чараўніца, дачка калхідскага цара Ээта, унучка бога Геліяса.

Пакахаўшы правадыра арганаўтаў Ясона, дапамагла яму здабыць залатое руно і разам з каханым уцякла ў Грэцыю, забіўшы пры гэтым свайго малога брата. Капі Ясон задумаў ажаніцца з дачкой карынфскага цара, Медэя з рэўнасці загубіла саперніцу, забіла двух сваіх малых сыноў ад Ясона і знікла на крылатай калясніцы, якую прыслаў Геліяс.

Вобраз Медэі знайшоў адлюстраванне ў літаратуры (Эўрыпід, Сенека, П. Карнель і інш.), жывапісе (пампеянскія размалёўкі, Э. Дэлакруа і інш.), музыцы (Л. Керубіні і інш.).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паход арганаўтаў
Катэгорыя:Гераіні старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Скіфія і Каўказ у старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Міфы Фесаліі
Катэгорыя:Міфы Карынфа
Катэгорыя:Міфы Атыкі
Катэгорыя:Чараўніцы
Катэгорыя:Традыцыйныя персанажы опер
Катэгорыя:Выдуманыя жанчыны-забойцы
Катэгорыя:Братазабойцы
Белы палац

**Белы палац** — палац у Брэсце, былая царква св. Пятра і Паўла манастыра базылянаў заснаваная ў 1629 годзе. Падчас будаўніцтва сістэмы ўмацаванняў «Брэсцкая крэпасць» у 1840-х гг. перабудаваны пад афіцэрскае казіно. У 1918 годзе былы перабудаваны храм стаў месцам падпісання Брэсцкага міру. Моцна пашкоджаны падчас Другой сусветнай вайны. Разабраны ў 1950-х.

## Гісторыя 
Узвядзенне першага будынка манастыра базылян у Брэсце распачалося ў 1629 годзе і ў 1631 годзе быў завершаны драўляны будынак царквы св. апосталаў Пятра і Паўла. З 1770 г. на месцы драўлянай царквы базыляне пачалі будаўніцтва новай мураванай царквы ў стылі віленскага барока. Вежы яе, аднак, так і не былі закончаныя. У 1835 годзе пры будаўніцтве Брэсцкай крэспасці апынуўся адным з нешматлікіх будынкаў старога Брэста, што не быў знішчаны. У выніку перабудаваны пад афіцэрскае казіно.

Падчас Першай сусветнай вайны ў Брэсцкай крэпасці праходзілі мірныя перамовы паміж прадстаўнікамі Савецкай Расіі, з аднаго боку, і Цэнтральных дзяржаў (Германіі, Аўстра-Венгрыі, Турцыі і Балгарыі) — з другога, якія завяршыліся падпісаннем у Белым палацы 3 сакавіка 1918 года Брэсцкага мірнага дагавора. У гэты перыяд за будынкам замацавалася назва «Белы палац».

Будынак моцна пацярпеў у ходзе Другой сусветнай вайны. Падчас абароны Брэсцкай крэпасці жаўнерамі войска польскага 2 верасня 1939 года будынак быў пашкоджаны ў выніку нямецкага авіяўдару. Але асноўныя пашкоджанні будынку, які быў адным з ачагоў абароны, былі нанесеныя падчас савецкай абароны крэпасці ад наступаючых нямецкіх войскаў у чэрвені—ліпені 1941 года.

Разабраны на цэглу ў пачатку 1950-х гг.

Да нашага часу захаваліся толькі падмуркі і сутарэнні царквы, частка знешніх сцен. Руіны Белага палаца знаходзяцца насупраць уваходу ў Музей абароны Брэсцкай крэпасцi. У 1968—1972 гадах падчас будаўніцтва музейнага комплекса была разабраная частка падмурку з боку плошчы Цэрыманіалаў, а астатняя частка закансерваваная.

## Спасылкі 
* Мемориальный комлекс «Брестская крепость-герой» 
* 

Катэгорыя:Палацы Беларусі
Катэгорыя:Брэсцкая крэпасць
Катэгорыя:Брэсцкі мір
Катэгорыя:1840-я ў Брэсце
Катэгорыя:1953 год у Брэсце
Катэгорыя:Зніклі ў 1953 годзе
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Брэста
Сіянізм

**Сіянізм** (, цыёнут — ад назвы гары Сіён у Іерусаліме) — палітычны рух, мэтай якога з’яўляецца аб’яднанне і адраджэнне яўрэйскага народа на яго гістарычнай радзіме — у Ізраілі (Эрэц-Ісраэль), а таксама ідэалагічная канцэпцыя, на якой гэты рух грунтуецца. Ідэалогія сіянізму аб’ядноўвае розныя па сваёй арыентацыі рухі — ад лева-сацыялістычных да артадаксальна-рэлігійных. Да Другой сусветнай вайны (гл. Халакост) сіянізм быў адным з найбольш буйных грамадска-палітычных рухаў яўрэйскага народа (разам Бундам і тэрытарыялізмам).

## Вядомыя асобы 
* Хана Сенеш

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гісторыя сіянізму  на сайце Яўрэйскага агенцтва
* Цэнтральны сіянісцкі архіў (Іерусалім) 


Катэгорыя:Палітычныя тэорыі
Катэгорыя:Палесціна
Міхаіл Самуілавіч Басалыга

**Міхаіл Самуілавіч Басалыга** (, Слуцк, Беларусь) — беларускі савецкі графік. Брат Уладзіміра Басалыгі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Слуцку. У 1963 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, у 1970 годзе — Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў А. Луцэвіча, П. Крохалева, У. Гоманава.

У 1965—1975 гадах працаваў у Беларускім філіяле Усесаюзнага інстытута тэхнічнай эстэтыкі, з 1993 года дырэктар Мінскага мастацкага вучылішча і іншых твораў Я. Купалы, да кніг «Дзень добры, мама» (1977); серыя аўталітаграфій «Айчыну сваю баронячы», літаграфскія лісты «Леў Сапега», «Рагнеда», «Юрый Алеша», «Сафія Аленька», «Давід Гродзенскі», «Мірскі замак». 

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах БСМ, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, літаратурных музеях Я. Купалы і Я. Коласа, Слуцкім краязнаўчым музеі, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. Масленікава, Траццякоўскай галерэі ў Маскве.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Басалыга Міхаіл Самуілавіч
* БАСАЛЫГА Михаил Самуилович 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Экслібрысісты Беларусі
Саўтэнд-он-Сі

**Саўтэ́нд-он-Сі** () — горад і унітарная адзінка на поўдні цырыманіяльнага графства Эсекс Вялікабрытаніі (рэгіён Усходняя Англія). Насельніцтва 159,3 тыс. чалавек (2006).

## Геаграфія 
Горад знаходзіцца каля вусця ракі Тэмза.

## Гісторыя 
Першапачаткова быў паўднёвай часткай вёскі Прытлвел. Саўтэнд-он-Сі стаў марскім курортам ў эпоху караля Георга. Блізкасць да Лондана і чыгунка сталі прычынай таго, што горад развіўся дзякуючы турызму. З 1892 годзе Саўтэнд мае ганаровы статус бора. У 1933 годзе ў межы горада-графства Саўтэнд ўключылі горад Шаберынес і частку суседняга раёна Рочфард. З згасаннем папулярнасці марскіх курортаў, з 1960-х гадоў вялікая частка цэнтра горада была выкарыстаная для камерцыі. Для ўзняцця мясцовай эканомікі ў Саўтэндзе адкрылі універсітэт Эсэкса (University of Essex). У межах горада 9 чыгуначных станцый, якія забяспечваюць сувязь з Лонданам.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт унітарнай адзінкі Саўтэнд-он-Сі 

Катэгорыя:Гарады Англіі
Катэгорыя:Унітарныя адзінкі Англіі
Саўчанка

**Саўчанка** — украінскае прозвішча, распаўсюджанае і на Беларусі.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Вадзімавіч Саўчанка — беларускі спявак, больш вядомы пад псеўданімам **ЛСП**.
* Алёна Валянцінаўна Саўчанка — нямецкая і ўкраінская фігурыстка.
* Аляксандр Мікалаевіч Саўчанка — беларускі кардыяхірург.
* Аляксандра Якаўлеўна Саўчанка — украінскі педагог.
* Анжаліка Віталеўна Саўчанка (нар. 1982) — украінская актрыса.
* Анісім Іванавіч Саўчанка (1904—1969) — беларускі медык, педагог і арганізатар аховы здароўя.
* Аркадзь Маркавіч Саўчанка — беларускі оперны спявак.
* Емяльян Рыгоравіч Саўчанка — генерал-маёр.
* 
* 
* Надзея Віктараўна Саўчанка — Герой Украіны.
* Сцяпан Уладзіміравіч Саўчанка — украінскі літаратуразнавец.
* 
* Яўген Сцяпанавіч Саўчанка — расійскі дзяржаўны дзеяч.

Катэгорыя:Украінскія прозвішчы
Сафары

, ПАР.]]
**Сафары** ( — паляванне) — першапачаткова паляўнічыя паездкі па Усходняй Афрыцы. Пазней паняцце сафары пачало прымяняцца і ў іншых частках Афрыкі і свету, а яго значэнне істотна змянілася. Сёння слова сафары часцей азначае цалкам мірныя і параўнальна недарагія экскурсіі ў дзікую прыроду, на якіх фатаграфуюць звяроў. У некаторых краінах развілася цэлая індустрыя сафары з вопытнымі праваднікамі.

## Паляўнічыя сафары 
Першапачатковы сэнс слова *сафары* і ў цяперашні час не страціў свайго значэння. Цяпер правядзенне паляванняў — галіна турыстычнага бізнесу, якая прыносіць нямала сродкаў у бюджэт многіх краін Афрыкі. Найбольш папулярнымі сярод аматараў афрыканскага палявання з’яўляюцца ПАР, Намібія, Батсвана, Танзанія, Мазамбік, Замбія, Зімбабвэ, Камерун, ЦАР. У астатніх краінах, дзе дазволены паляўнічы бізнес, ён развіты значна слабей ў сілу агульнай неразвітасці турыстычнай інфраструктуры, неспрыяльнай абстаноўкі для турыстаў, а часцяком і з-за дрэннай захаванасці дзікай прыроды. Паляванне ў такіх краінах не ўяўляе сабой асобнай індустрыі і носіць спарадычны характар.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Міжнародны сафары-клуб  
* Safari Adventures: Маё сафары  Інфармацыйны рэсурс

Катэгорыя:Тыпы турызму
Катэгорыя:Паляванне
Паўднёва-Заходні нацыянальны парк

**Паўднёва-Заходні нацыянальны парк** або **Саўт-Уэст** () — нацыянальны парк у паўднёва-заходняй частцы Тасманіі ў 90 км на захад ад Хобарта.

У 1955 годзе быў утвораны нацыянальны парк Лейк-Педэр, які ўключаў возера Педэр і прылеглую да яго тэрыторыю. У 1970-я гг. пасля будаўніцтва некалькіх плацін была затопленая вялікая тэрыторыя, і на месцы возера ўтварылася вадасховішча. Сёння тэрыторыя парку пашырана да ўзбярэжжа і займае плошчу 6182 км². Хоць першыя людзі тут жылі яшчэ 25 тыс. гадоў таму, прырода да гэтага часу адчувае малы ўплыў чалавека. Пераважаюць пусткі і лясы з паўднёвага буку і эўкаліпту. У нацыянальным парку жыве залацістабрухі травяны папугай, колькасць асобін якога ў дзікай прыродзе — 150—200 птушак. Расліннасць тыповая для вострава — эўкаліпт царскі і Ганна, атэрасперма, натафагус Канінгамам, *Phyllocladus aspleniifolius*, імхі, папараць.

## Літаратура 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:нацыянальныя паркі Аўстраліі
Катэгорыя:Геаграфія Тасманіі
Катэгорыя:1955 год у Аўстраліі
Сафора

**Сафо́ра** (*Sophóra*) — род раслін сямейства Бабовыя (Fabaceae), уключае 45 відаў невялікіх дрэў і хмызнякоў. Пашыраны ў тропіках і субтропіках. На Беларусі інтрадукавана Сафора японская.

Лістападныя дрэвы і кусты, радзей — шматгадовыя травы. Лісце непарнаперыстае, чаргаванае. Кветкі белыя, ружовыя, жаўтаватыя, фіялетавыя, сабраныя ў гронкі або мяцёлкі. Плод — боб.

Усе віды сафоры ядавітыя. Некаторыя віды небяспечнае пустазелле. Могуць выкарыстоўвацца ў якасці інсектыцыдных, лекавых, фарбавальных, дэкаратыўных і меданосных раслін.

## Таксанамія 
Род раней быў шырэйшым і ўключаў многія іншыя віды, якія цяпер уключаныя ў іншыя роды, у тым ліку ў род , адметны недастатковай азотфіксацыяй бактэрый на каранях, і ў род . Род  мае галактамананы ў якасці рэзервных поліцукрыдаў, у адрозненне ад роду сафора (*Sophora*), які змяшчае арабіна-галактаны, і роду , які змяшчае амілоіды.

Паводле базы даных *The Plant List*, род уключае 61 від:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Sophora // ИАС «ООПТ России» 

Катэгорыя:Матыльковыя
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Саўдзельніцтва ў злачынстве

**Саўдзельніцтва у злачынстве** ў самым агульным сэнсе — гэта розныя выпадкі здзяйснення злачыннага дзеяння некалькімі асобамі. У сучасных прававых сістэмах могуць выкарыстоўвацца і больш вузкія вызначэнні. Так, па беларускім крымінальным праве пад саўдзельніцтвам разумеецца наўмысны сумесны ўдзел дзвюх або больш асоб у здзяйсненні наўмыснага злачынства (арт. 16 КК РБ).

## Літаратура 
* 
* Уголовный кодекс Республики Беларусь, Мн. "Амалфея", 2009, 350 с.

Катэгорыя:Крымінальнае права
Меер Велькавіч Басін

**Меер Велькавіч Басін** (,  — ) — расійскі рэвалюцыянер, член ВРК Каўказскай арміі, адзін з .

## Біяграфія 
У 1914 годзе адзін з арганізатараў бакінскай стачкі, член праўлення прафсаюза працоўных нафтавай прамысловасці ў Баку.

## Спасылкі 
* Басины Меир Липа и Кейля — служащие // Портал «Наш Баку» 

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Азербайджана
Васіль Якаўлевіч Сахарчук

**Васіль Якаўлевіч Сахарчу́к** (, вёска Свадзьбічы, , Брэсцкая вобласць — ) — беларускі паэт, перакладчык. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1988 года.

## Біяграфія 
Скончыў Равяціцкую сярэднюю школу (1970), беларускае аддзяленне філалагічнага факультэта БДУ (1975). Працаваў настаўнікам у Касцюкоўскай васьмігадовай школе. У 1977—1978 гадах — арганізатар пазакласнай, пазашкольнай работы Обчынскай сярэдняй школы. У 1978 годзе пераехаў у Брэсцкую вобласць, працаваў намеснікам дырэктара па выхаваўчай рабоце Высокаўскай сярэдняй школы, таксама выкладаў гісторыю З 1979 года працаваў у газеце «Сельская праўда» (Жабінка).

## Бібліяграфія 
* Зорны мост (1984).
* Даніна: Вершы. — Мн., 1988.
* Мой вечны бор: — Вершы, пераклады. — Мн., 2004.

## Літаратура 
* 
* Сахарчук Васіль // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. Мн.: БелЭн, 1992—1995.

## Спасылкі 
* 
* Сахарчук Васіль Якаўлевіч // Бярозаўская раённая бібліятэчная сістэма

Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў
Сахаранпур

**Сахаранпу́р**, **Шахаранпур** (, , ) — горад у Індыі, цэнтр аднайменнай акругі ў штаце Утар-Прадэш.

Насельніцтва горада ў 2000 годзе налічвала каля 400&nbsp;000 жыхароў.

Горад вядомы дрэваапрацоўчай прамысловасцю, перапрацоўкай сельскагаспадарчай прадукцыі, уключаючы рыс басматы і манга, тэкстыльнымі прадпрыемствамі, вытворчасцю цукру, паперы і тытунёвых вырабаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Утар-Прадэш
Сахівал

**Сахівал** () — горад у правінцыі Пенджаб, Пакістан, цэнтр аднайменнай акругі. Насельніцтва - 251.592 чал. (адзнака на 2009 год). 

## Насельніцтва 
Па выніках перапісу 1998 года ў горадзе пражывала 208&nbsp;778 чалавек.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Пакістана
Еўрапейскі маршрут E28

**E28** — аўтамабільная дарога еўрапейскай маршрутнай сеткі, якая злучае Берлін з Мінскам. Дарога праходзіць па тэрыторыі Германіі, Польшчы, Калінінградскай вобласці Расіі, Літвы, Беларусі. Асноўныя гарады на трасе: Берлін, Шчэцін, Гданьск, Калінінград, Вільня, Мінск.

## Маршрут 
Агульная працягласць складае 1 230 км.

* 
**  Берлін
* 
**    Шчэцін, Галенюў, Кашалін, Гдыня, Гданьск
**   Эльблонг
**  
** 
* 
**  Калінінград
**  Чарняхоўск, Несцераў
* 
**  Марыямпале
**  Прэнай, Тракай, Вільня
** 
* 
**  Ашмяны
**  Валожын, Мінск

Катэгорыя:Еўрапейскія маршруты
Катэгорыя:Дарогі Беларусі
Катэгорыя:Дарогі Расіі
Катэгорыя:Дарогі Германіі
Катэгорыя:Дарогі Польшчы
Катэгорыя:Дарогі Літвы
Сац-арт

на Берлінскай сцяне, 1989 год]]
**Сац-арт** — адзін з кірункаў постмадэрнісцкага мастацтва, якое склалася ў СССР у 1970-х гадах у рамках так званай альтэрнатыўнай культуры, якая супрацьстаяла дзяржаўнай ідэалогіі таго перыяду.

Сац-арт узнік як пародыя на афіцыйнае савецкае мастацтва і вобразы сучаснай масавай культуры ў цэлым, што знайшло адлюстраванне ў яго іранічнай назве, які злучыў паняцці сацрэалізму і поп-арта. Поп-арт з’яўляўся рэфлексіяй на таварную перавытворчасць і багацце заходняга свету, а аб’ектам сац-арту робіцца перавытворчасцю ідэалогіі ў СССР. Таксама пэўны ўплыў на сац-арт аказаў канцэптуалізм.

Выкарыстоўваючы і перапрацоўваючы адыёзныя клішэ, сімвалы і вобразы савецкага мастацтва і ходкія матывы савецкай палітычнай агітацыі, сац-арт ў гульнявой, часцяком эпатуючай форме, развенчвае іх сапраўдны сэнс, спрабуючы разняволіць гледача ад ідэалагічных стэрэатыпаў. Іронія, гратэск, вострая падмена, свабоднае цытаванне, выкарыстанне разнастайных форм (ад жывапісу да прасторавых кампазіцый) сталі асновай кідкай, эклектычнай мастацкай мовы гэтага кірунку.

Першым у беларускае мастацтва ўвёў Алесь Пушкін.

## Мастакі 
* Артур Аляксандравіч Клінаў

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастацкія кірункі
Катэгорыя:Неафіцыйнае мастацтва СССР
Катэгорыя:Сучаснае мастацтва
Сацыябіялогія

**Сацыябіялогія** (ад сацыя- і біялогія) — міждысцыплінарная навука, якая сфармавалася на стыку некалькіх навуковых дысцыплін. Сацыябіялогія спрабуе тлумачыць сацыяльныя паводзіны жывых істот наборам пэўных пераваг, выпрацаваных у ходзе эвалюцыі. Гэтая навука часта разглядаецца як адгалінаванне біялогіі і сацыялогіі. У той жа час даследчае поле сацыялогіі перасякаецца з вывучэннем эвалюцыйных тэорый, заалогіяй, генетыкай, археалогіяй і іншымі дысцыплінамі. У сферы сацыяльных дысцыплін сацыябіялогія блізкая да эвалюцыйнай псіхалогіі і выкарыстоўвае інструментарый тэорыі паводзінаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Раздзелы біялогіі
Еўрапейскі маршрут E95

**Еўрапейскі маршрут E95** — аўтамабільная дарога ва Усходняй Еўропе на тэрыторыі Расіі, Беларусі, Украіны, Турцыі. Мае важнае міждзяржаўнае значэнне для ўсходнеславянскіх краін, СНД, а таксама важнае міжнароднае значэнне. Праходзіць па тэрыторыі Ленінградскай і Пскоўскай абласцей РФ, Віцебскай, Магілёўскай і Гомельскай абласцей Беларусі, Чарнігаўскай, Кіеўскай, Чаркаскай, Кіраваградскай, Мікалаеўскай і Адэскай абласцей Украіны, далей паромам па Чорнаму мору, затым па тэрыторыі Турцыі.

Асноўныя гарады: Санкт-Пецярбург, Гомель, Кіеў, Адэса, Самсун, Мерзіфон. Самы загружаны ўчастак дарогі прыпадае на сегмент паміж Кіевам і Адэсай (аўтастрада ), але дазволеная хуткасць складае 110 км/г. Частка пан'еўрапейскага калідора IX.

## Маршрут 
Агульная працягласць — 3 770 км.

* 
**  Санкт-Пецярбург (0км), Гатчына (38км), Луга (132км), Пскоў (280км), Остраў (336км), Апочка (415км), Пустошка (478км), Невель (532км)
* 
**  Гарадок, Віцебск, Орша, Шклоў, Магілёў, Быхаў, Буда-Кашалёва, Гомель
* 
**  Чарнігаў, Бравары
** Кіеў
**  Глеваха, Васількаў, Белая Царква, Ставішча, Жашкаў, Умань, Ульянаўка, Любашоўка, Жоўцень, Адэса
* парай|24px Чорнае мора
* 
**  Самсун, Мерзіфон

## Апісанне 
* Пулкаўскія вышыні — Зайцава, Вярэўскае сельскае паселішча: па тры палосы ў кожным кірунку.
* Зайцава, Вярэўскае сельскае паселішча — Гатчына: нічым не характэрная двухпалосная дарога
* г. Гатчына: двухпалосная аб'язная дарога
* Гатчына — Луга: нічым не характэрная двухпалосная дарога, умераная колькасць населеных пунктаў
* Луга: двухпалосная аб'язная дарога
* Пскоў: па ўсходняй ускраіне горада, два святлафоры
* За Псковам невялікі ўчастак з трохпалосным рухам
* Остраў — аб'язная
* Апочка — аб'язная
* Пустошка — праз горад, абмежаванне 40 км/г
* Невель — аб'язная
* Віцебск — аб'язная
* Магілёў — аб'язная
* Гомель — аб'язная
* Віцебск — Гомель — двухпалосная дарога
* Гомель — Чарнігаў — двухпалосная дарога, незадоўга да Чарнігава пераходзіць у чатырохпалосную (па дзве палосы ў кожным кірунку); прыкладна праз 30 км пасля Гомелю знаходзіцца памежны пераход Новая Гута (Беларусь) — Новыя Ярылавічы (Украіна)
* Чарнігаў — Кіеў — па дзве палосы ў кожным кірунку
* Кіеў — праз горад
* Кіеў — Умань — па дзве палосы ў кожным кірунку
* Умань — Адэса — вельмі добрае пакрыццё, па дзве палосы ў кожным кірунку, абмежаванне 110 км/г на двухпалоснай дарозе з атбойнікам пасярэдзіне.
* Адэса — (за 50 км да горада) па тры палосы ў кожным кірунку

## Спасылкі 
* Карта еўрапейскіх маршрутаў
* International E-road network
* European Agreement on Main International Traffic Arteries (AGR) 14 mars 2008

Катэгорыя:Еўрапейскія маршруты
Катэгорыя:Дарогі Расіі
Катэгорыя:Дарогі Беларусі
Катэгорыя:Дарогі Украіны
Катэгорыя:Дарогі Турцыі
Пан’еўрапейскі транспартны калідор

[thumb|400px|Карта сеткі транспартных калідораў у [Еўропа|Еўропе]]

'''Пан'еўрапейскі транспартны калідор''' — сістэма аўтамабільных дарог у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе. Была першапачаткова вызначана на II пан'еўрапейскай канферэнцыі па транспарце на Крыце ў сакавіку 1994 года, дадаткі занесены на III канферэнцыі ў Хельсінкі ў 1997 годзе. Таму, незалежна ад геаграфічнага становішча, гэтыя транспартныя калідоры таксама часам завуць *крыцкімі калідорамі* ці *хельсінкскімі калідорамі*.

## Гл. таксама 
* Rail Baltica
* Via Baltica
:* Via Hanseatica (адгалінаванне А на Калінінград)
* Аўтамабільныя дарогі федэральнага значэння Расійскай Федэрацыі

## Спасылкі 
* Карты дзесяці транспартных калідораў

Катэгорыя:Транспарт у Еўропе
Катэгорыя:Міжнародныя сеткі аўтамабільных дарог
Еўрапейскі маршрут E85

Дарога **E85** уваходзіць у сістэму еўрапейскіх маршрутаў, праходзіць з поўначы на поўдзень ад Клайпеды да Александрупаліса па тэрыторыі Літвы, Беларусі, Украіны, Румыніі, Балгарыі, Грэцыі.

У Беларусі пачынаецца на мяжы з Літвой і заканчваецца на мяжы з Украінай.

## Маршрут 
Працягласць маршруту складае 2315 км.

* 
**  Клайпеда, Коўна, Вільня
**  Салечнікі
* 
**  Воранава, Ліда, Дзятлава, Слонім
**  /  Івацэвічы, Бяроза
**  Кобрын
* 
**  Ратна, Ковель, Ражышча, Луцк, Дубна, Крамянец, Збараж, Цярнопаль, Чорткаў, Залешчыкі, Чарнаўцы
* 
** 20px|link=Дарога DN2, Румынія Сучава, Роман, Бакэу, Факшаны, Урзічэні
** Бухарэст
** 20px|link=Дарога DN5, Румынія Джурджу
* 
**  Русэ, Бяла, Вяліка-Тырнава, Стара-Загора, Хаскава
**  /  Свіленград
* 
**  Арменіа, Кастаніс, Дыдыматыхон, Александрупаліс

## Гл. таксама 
Спіс еўрапейскіх аўтамабільных маршрутаў

## Спасылкі 
* Карта еўрапейскіх маршрутаў
* International E-road network
* European Agreement on Main International Traffic Arteries (AGR) 14 mars 2008

Катэгорыя:Еўрапейскія маршруты
Катэгорыя:Дарогі Беларусі
Катэгорыя:Дарогі Украіны
Катэгорыя:Дарогі Літвы
Катэгорыя:Дарогі Румыніі
Катэгорыя:Дарогі Балгарыі
Катэгорыя:Дарогі Грэцыі
ISO 3166-2:BY

**ISO 3166-2:BY** стандарт Міжнароднай арганізацыі па стандартызацыі, які вызначае геакоды. З'яўляецца падмноствам стандарту ISO 3166-2, якія адносяцца да Беларусі.

Стандарт ахоплівае шэсць абласцей. Абазначэнне сталіцы Беларусі — гарады Мінск — уключана ў абазначэнне Мінскай вобласці.

Кожны код складаецца з дзвюх частак: кода ISO 3166-1 для Беларусі - **BY** і двухзнакавага кода, запісаных праз злучок.

Дадатковы двухлітарны код утвораны сугучна з англамоўных назваў абласцей.

## Геакоды другога ўзроўня 
Геакоды правінцый Беларусі з'яўляюцца падмноствам кодаў дамена верхняга ўзроўня — **BY**, прысвоенага Беларусі ў адпаведнасці са стандартамі ISO 3166-1.

## Геакоды памежных дзяржаў 
* Расія — ISO 3166-2:RU (мяжуе на ўсходзе),
* Украіна — ISO 3166-2:UA (мяжуе на поўдні),
* Польшча — ISO 3166-2:PL (мяжуе на захадзе),
* Латвія — ISO 3166-2:LV (мяжуе на паўночным захадзе),
* Літва — ISO 3166-2:LT (мяжуе на паўночным захадзе).

## Заўвагі 
Дамен верхняга ўзроўня — **BY** утвораны з англамоўнай назвы **Byelorussia**, якая ў наш час афіцыйна не выкарыстоўваецца, заменена назвай **Belarus**. Па гэтай прычыне былы код alpha3 **BYS** быў заменены на **BLR**, аднак код alpha2 пакінулі без зменаў.

## Спасылкі 
* Апошнія змены геакодаў ISO 3166-2:BY — [http://www.iso.org/iso/ru/iso_3166-2_newsletter_ii-2_2010-06-30.pdf ] ад 30 чэрвеня 2010 года.
* Геакоды па стандарце ISO 3166-2 
* Геакоды абласцей Рэспублікі Беларусь па стандарце ISO 3166-2 BY 
* Геакоды абласцей Рэспублікі Беларусь 

2:BY
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Беларусі