open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Цюільры (палац)

[thumb|250px|Палац Цюільры, які згарэў у [1871 годзе, выгляд з унутранага двара Луўра]]

**Цюільры** (, састарэлая перадача *Цюльеры*) — не існуючы больш палац Парыжa, які быў часткай комплексу будынкаў Луўра, які служыў адной з рэзідэнцый для французскіх каралёў. Палац складаўся з трох павільёнаў, злучаных паміж сабой карпусамі: цэнтральнага «Павільёна гадзіннікаў» і двух бакавых — «Павільёна Марса» і «Павільёна Флоры».

Цэнтральная частка палаца згарэла пры пажары 24 мая 1871 года.
Павільёны Марса і Флоры пазней былі адрэстаўраваны і на сённяшні дзень ўваходзяць у комплекс музея Луўра.(На прыкладаемым тапаграфічным плане Цюільры і Луўра надпіс на французскай мове «Павільён гадзіннікаў» павінен быць аднесены ў левы бок выявы).

## Гісторыя Цюільры 
Цюільры першапачаткова будаваўся ў духу французскага рэнесанснага дойлідства (з 1564, архітэктар Ф. Дэлорм), неаднаразова перабудоўваўся (1664—1670, архітэктары Л. Лево і інш.). У 1660-я гг. сад перад палацам быў перапланіраваны пад кіраўніцтвам А. Ленотра.

У 1789 Людовік XVI, які быў вымушаны пакінуць Версаль у сувязі з Вялікай французскай рэвалюцыяй, перанёс сваю рэзідэнцыю ў Цюільры. Заняўшы Цюільры 10 жніўня 1792 насельніцтва Парыжа, якое паўстала, скінула манархію.

У 1792—1795 у Цюільры засядаў Канвент, у 1795—1799 — Савет пяцісот.
[thumb|250px|На плане палаца [Луўра пазначана, дзе да 1871 года знаходзіўся палац Цюільры (злева)]]

Падчас Лютаўскай рэвалюцыі 1848 народ узяў Цюільры штурмам (24 лютага).

24 мая 1871 вялікая частка Цюільры згарэла падчас баёў парыжскіх камунараў з версальцамі. У 1883 годзе руіны Цюільры былі знесены. На месцы Цюільры, які цяпер не існуе, знаходзіцца аднайменны парк.
 

File:Hippolyte Bellangé - Un jour de revue sous l’Empire - 1810.jpg|Трыўмфальная арка перад палацам Цюільры

Катэгорыя:Гісторыя Парыжа
Катэгорыя:Згарэлыя будынка
Катэгорыя:Палацы Парыжа
Катэгорыя:Рэзідэнцыі Напалеона
Катэгорыя:Помнікі Французскай рэвалюцыі
XVI акруга Парыжа

**16-я акруга Парыжа** — адна з 20-ці адміністрацыйных акруг французскай сталіцы. Утворана пасля далучэння да Парыжа гарадкоў Атэй (фр. Auteuil), Пасі (Passy) і Шаё (Chaillot) у 1860 годзе.

Сёння тут знаходзяцца пасольствы больш за 90 краін свету.

## Геаграфічнае становішча 
Знаходзіцца на правым беразе Сены на паўднёвым-захадзе горада. Яе ўсходняя мяжа праходзіць па Сене, а заходняя — па Парыжскай акруговай дарозе «Перыферык», за выключэннем Булонскага лесу, які знаходзіцца за ёй.

## Гл. таксама 
* Дом Французскага радыё
* Ліцэй Жансон-дэ-Саі
* Музей сучаснага мастацтва
* Музей Бакара
Адміністрацыйны падзел Парыжа

Парыж падзелены на 20 муніцыпальных акруг (*арандысман*, ; ). Нумар акругі паказваецца двума апошнімі лічбамі ў паштовым індэксе Парыжа.

Нумарацыя акругаў ідзе па спіралі па гадзіннікавай стрэлцы ад першай акругі, якая знаходзіцца ў цэнтры горада, на правым (паўночным) беразе Сены.

Кожная акруга падзелена на чатыры квартала (фр. quartiers). Такім чынам, у Парыжы 80 адміністрацыйных кварталаў (фр. quartiers administratifs), у кожным з якіх ёсць сваё аддзяленне паліцыі.

## Гісторыя 
### Першыя 12 адміністрацыйных акруг 
11 кастрычніка 1795 года Парыж быў падзелены на 12 акруг. Яны былі пранумараваны з захаду на ўсход; акругі з 1 па 9 знаходзіліся на правым беразе Сены, а з 10 па 12 - на левым беразе. Кожная акруга дзялілася на 4 кварталы, захоўваючы падзел горада на 48 кварталаў, прыняты ў 1790 годзе.

З 1800 года, па рашэнні Напалеона, 12 адміністрацыйных акруг горада падпарадкоўваліся загадам ўрада.

### Пашырэнне Парыжа 
У часы кіравання Луі-Філіпа, з 1841 па 1845 гг., была пабудавана новая гарадская сцяна, празваная Цьерскай (de Thiers), змясціўшы ўнутр таксама многія прыпарыжскія камуны: Гронель, Важырар, Берсі, Шарон, Бельвіль, Ля-Вілет, Ля-Шапель , Манмартр, Бацінёлі, Пасі і Атой. 1 студзеня 1860 па ўказе наступнага кіраўніка Напалеона III гэтыя камуны былі афіцыйна далучаны да горада, чыя тэрыторыя адразу павялічылася ў 2,5 разы, а насельніцтва пераваліла за мільён. Новыя тэрыторыі і 12 старых акругаў былі ператвораныя ў цяперашнія 20.

Мэр кожнай акругі прызначаўся кіраўніком французскай дзяржавы і абіраўся з самых буйных падаткаплацельшчыкаў; займаўся толькі грамадзянскімі актамі, ваеннай павіннасцю, школамі і вядзеннем выбарчых спісаў.
Вакзал Манпарнас

**Вакзал Манпарна́с** () — адзін з шасці буйных вакзалаў у Парыжы, размешчаны ў раёне Манпарнас, у 15-й акрузе.

thumb|left|150px|Травалатар ў Парыжскім метро

Станцыя выкарыстоўваецца для прыёму і адпраўлення міжгародніх цягнікоў TGV на захад і паўднёвы захад Францыі, у тым ліку па накіраванню на Тур, Бардо, Нант і Рэн. Акрамя таго, вакзал абслугоўвае прыгарадныя і рэгіянальныя маршруты *Transilien Paris — Montparnasse*.

Побач з вакзалам размешчана станцыя метро, аддаленыя часткі якой звязаны паміж сабой высакахуткасным травалатарам.

## Аварыя на вакзале Манпарнас 
thumb|250px|Аварыя экспрэса Гранвіль — Парыж
thumb|left|150px|Помнік у Бразіліі

22 кастрычніка 1895 года на вакзале Манпарнас адбылася аварыя. Экспрэс з Гранвіля, які прыбыў на вакзал, з -за няспраўнасці тармазоў не змог спыніцца і на хуткасці 40 км/ч збіў тупіковы ўпор, прабіў 60 ці сантыметровую сцяну вакзала. Паравоз праз пралом выпаў на вуліцу, якая знаходзілася на 10 метраў ніжэй шляхоў. Там паравоз спыніўся, уткнуўшыся насавой часткай у брук.

У гэтай аварыі было на здзіўленне мала ахвяр: два пасажыра цягніка атрымалі раненні, таксама пацярпела паравозная брыгада і пажарны, але ўсе яны засталіся жывыя. Загінула толькі прадаўшчыца газет, якая стаяла на вуліцы, — яна была прыціснутая сцяной, якая абвалілася.

Па матывах гэтай аварыі ў Бразіліі быў створаны макет-помнік.

## Спасылкі 
Манпарнас
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Францыі
Катэгорыя:XV акруга Парыжа
Ліёнскі вакзал

thumb|230px|Ліёнскі вакзал упрыгожвае вежа з гадзіннікам
thumb|230px|Унутры вакзала

**Ліёнскі вакзал** (, гар дэ Льён) — адзін з 6 найбуйнейшых чыгуначных тэрміналаў у Францыі, размешчаны ў Парыжы. Названы ў гонар горада Ліён. На вакзал прыбывае мноства цягнікоў далёкага следавання, у асноўным па шляху на поўдзень Францыі. Пабудаваны да Сусветнай выставы 1900 года. Складаецца з некалькіх узроўняў-паверхаў. Уяўляе сабой класічны прыклад архітэктуры свайго часу.

Вялікая вежа з гадзіннікам на вуглу Ліёнскага вакзала, вышынёй 64 метра таксама датуецца 1900 годам.

Вакзальны рэстаран «Сіні цягнік» (*Le Train Bleu*) з абстаноўкай ва ўсходнім стылі абслугоўвае падарожнікаў і гасцей сталіцы з 1901 года.

Вакзал абслугоўвае рэгіён Цэнтр і паўднёвы ўсход краіны (TGV), Альпы, Італію, Грэцыю. Таксама на станцыю праходзяць цягнікі мясцовых і прыгарадных зносін горада Парыжа. На вакзале знаходзіцца аднайменная станцыя метро.

## Здарэнні 
* 27 чэрвеня 1988 года: цягнік з адключанымі тармазамі страціў кіраванне і ўрэзаўся ў перапоўнены пасажырскі састаў на станцыі «Ліёнскі вакзал» у Парыжы. Тады гэта была самая страшная катастрофа на чыгунцы ў гісторыі нацыянальных чыгунак Францыі. Яна забрала жыцці 56 чалавек, каля 50 было паранена. *National Geographic* выпусціў фільм «Секунды да катастрофы: Чыгуначная катастрофа ў Парыжы». http://rutube.ru/tracks/68284.html?v=b38915c09566f2580e1b25c0cbd7670d

## Гл. таксама 
* TGV
* Вакзал Манпарнас
* Сен-Лазар
* Паўночны вакзал
* Усходні вакзал
* Вакзал Аўстэрліц

## Спасылкі 
* Спадарожнікавыя здымкі Google Maps

Катэгорыя:Вакзалы Парыжа
Гістарычная вось

thumb|Від на Трыумфальны шлях з Вялікай Аркі
**Гістарычная вось** (), якая праходзіць з цэнтра Парыжа на захад, уяўляе сабой шэраг помнікаў, будынкаў і вуліц, якія знаходзяцца на адной лініі. Свой пачатак вось бярэ ад Луўра, а сканчаецца Вялікай аркай у сучасным дзелавым квартале Дэфанс. Іншыя назвы восі — **Трыумфальны шлях** (), **Каралеўская перспектыва** ().
[thumb|left|[сад Цюільры|Сады Цюільры. Крыху наводдаль бачныя Луксорскі абеліск і Трыумфальная арка]]

## Гісторыя 
Гісторыя трыўмфальнага шляха бярэ пачатак у 1640 годзе, калі Андрэ Ленотр, які займаўся уладкоўваннем садова-паркавага ансамбля Версаля, загадаў засадзіць тут алею, якая праходзіць ад Луўра. Пасля заснавання Елісейскіх Палёў паміж садамі Цюільры і гэтай новай вуліцай стаялі толькі нешматлікія дамы. Аднак у часы праўлення Людовіка XV яны былі знесены, а на іх месцы пабудавалі плошчу, названую імем караля. Цяпер гэтая плошча вядомая, як плошча Згоды.

Па загаду Напалеона ў 1806 годзе на плошчы Карузель была збудаваная Трыумфальная арка Карузелі.
Адразу пасля бітвы пад Аўстэрліцам у 1806 годзе Напалеон распарадзіўся збудаваць у два разы большую па памерах Трыумфальную арку ў гонар перамог французскай арміі. Аднак сам імператар не дажыў да тых часоў, калі арка была дабудавана -— гэта адбылося толькі ў 1836 годзе. Арка стаіць на плошчы Шарля дэ Голя (да 1970 — плошча Зоркі) і з'яўляецца сёння адным з сімвалаў Парыжа.

Дзякуючы будаўніцтву авеню Вялікай Арміі вось была прадоўжана на захад за межы горада, на яе працягу ў 1950-х гадах быў заснаваны дзелавы цэнтр Дэфанс. У 1980-х гадах па ініцыятыве прэзідэнта Франсуа Мітэрана быў арганізаваны конкурс, мэтай якога было знайсці годны праект для працягнення гістарычнай восі. Такім праектам апынуўся праект Вялікай аркі Дефанс, якая замыкае сёння гістарычную вось.

## Трыумфальны шлях 
800px|center
Адпраўным пунктам гістарычнай восі з'яўляецца Луўр, затым яна праходзіць праз сад Цюільры, плошчу Згоды, уздоўж Елісейскіх Палёў, праз плошчу Зоркі і авеню Вялікай Арміі да заставы Маё (). У камуне Нёі-сюр-Сен вось працягваецца ўздоўж авеню Шарля дэ Голя і моста Нёі і ў заканчэнні перасякае квартал Дэфанс.

Толькі два будынкі, якія належаць да трыумфальнага шляха, трохі адхіляюцца ад прамой лініі: Луўр на 6° і Вялікая Арка, чый кут адхіленні ад восі складае крыху больш за 6°, што было выклікана неабходнасцю захаваць транспартную сістэму Парыжа.

Катэгорыя:Гісторыя Парыжа
Катэгорыя:Геаграфія Парыжа
Катэгорыя:Архітэктура Парыжа
Плошча Перамог

**Плошча Перамог** (фр. *Place des Victoires*) — невялікая парыжская плошча паўночна-ўсходней Пале-Руаяль. Ініцыятарам яе стварэння быў маршал дэ Ла Феяд, які пасля заключэння Німвегенскага міру выкупіў і знёс навакольныя дамы, даручыўшы архітэктару Ардуэн-Мансару разбіць і забудаваць плошчу з коннай статуяй караля Людовіка XIV пасярэдзіне. Гэты крок быў павінен увекавечыць памяць аб французскіх перамогах падчас Галандскай вайны. Цяперашняя статуя з'яўляецца ўжо трэцяй на гэтым месцы.

## Спасылкі
Катэгорыя:Плошчы Парыжа
Катэгорыя:З’явіліся ў 1685 годзе
XVII акруга Парыжа

**17-я акруга Парыжа** — адна з 20-ці адміністрацыйных акруг французскай сталіцы. У акрузе знаходзяцца 17 дыпламатычных пасольстваў краін свету.

## Геаграфічнае становішча 
Знаходзіцца на правым беразе Сены на паўночным захадзе горада. На захадзе мяжуе з Нёйі-сюр-Сен (Neuilly-sur-Seine) і Левалуа-Перэ (Levallois-Perret), на поўдні — з 16-й і 8-й акругамі, на ўсходзе — з 18-й акругай, на поўначы — з прыгарадамі Клішы-ля-Гарэн (Clichy-la-Garenne) і Сен-Уэн (Saint-Ouen).

## Кварталы 
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел:

* Тэрнэ (фр. Quartier des Ternes)
* Монс (Quartier de la plaine Monceau)
* Бацінёлі (Quartier des Batignolles)
* Эпінеты (Quartier des Épinettes)

Катэгорыя:Парыж
Лютэцыя

**Лютэцыя** (*Lutetia*), часам таксама **Лютэцыя Парызіёрыум** (*Lutetia Parisiorum*) — старажытнае паселішча на месцы сучаснага Парыжа. Спачатку Лютэцыя была паселішчам кельцкага племя парызіяў, але захавала сваю назву і пасля захопу апідума рымлянамі. Паходжанне і значэнне назвы невядома.

## Кельцкае паселішча 
250px|thumb|План Лютэцыі
Першыя рэшткі паселішча на тэрыторыі Парыжа адносяцца, як мяркуюць гісторыкі, да часу 4000 гадоў да н. э., знойдзены рэшткі з бронзавага і жалезнага стагоддзяў. Першае згадванне аб Лютэцыі як пра селішча на востраве можна знайсці ў 6-й кнізе «Запісак аб Гальскай вайне» Юлія Цэзара, датаванай 53 годам да н. э. Пасля Цэзара Лютэцыя была галоўным паселішчам кельцкага племя парызіяў, аднак бедныя знаходкі археолагаў не дазваляюць усталяваць дакладнае месца размяшчэння кельцкага селішча. Гісторыкі выказалі здагадку, што Лютэцыя размяшчалася на адным з астравоў Сены, востраве Сітэ, але падчас раскопак не былі знойдзеныя прадметы дарымскага перыяду. Месца знаходжання кельцкага горада застаецца невядомым.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рымская імперыя
Катэгорыя:Парыж у раманскую эпоху
Катэгорыя:Гісторыя Парыжа
XX акруга Парыжа

**20-я акруга Парыжа**, Arrondissement de Ménilmontant, апошняя па ліку адміністрацыйная акруга французскай сталіцы, была створана ў перыяд Другой імперыі ў 1860 годзе і аб’яднала частку тэрыторыі Бельвіля (фр. Belleville), мястэчка Менільмантан (фр. Ménilmontant) і камуну Шарон (фр. Charonne).

## Геаграфічнае становішча 
20-я акруга Парыжа знаходзіцца на ўсходнім краі горада, на правым беразе Сены. На поўначы мяжуе з 19-й акругай, на ўсходзе — з камунай Ліла (фр. Lilas), Банёле (фр. Bagnolet), Мантрэ (фр. Montreuil) і Сен-Мандэ (фр. Saint-Mandé), на поўдні — з 12-й акругай, на захадзе — з 11-й.

## Кварталы 
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел:

* Бельвіль (фр. Quartier de Belleville)
* Сен-Фаржо (фр. Quartier de Saint-Fargeau)
* Пер-Лашэз (фр. Quartier du Père-Lachaise)
* Шарон (фр. Quartier Charonne)

## Крыніцы
Філіп II Аўгуст

**Філіп II Аўгуст**, *Філіп Крывы* (21 жніўня 1165 — 14 ліпеня 1223, Мант) — кароль Францыі ў 1180—1223 гадах, сын караля Людовіка VII Маладога і Адэль Шампанскай.

## Жонкі і дзеці 
Жонкі: *1-я:* Ізабела дэ Эно  *2-я:* Інгеборга Дацкая  *3-я:* Агнеса Меранская

Дзеці: *Ад 1-га шлюбу:*  **сын:** Людовік VIII  *Ад 3-га шлюбу:*  **сыны:** Жан-Трыстан, Філіп Юрпель  **дачка:** Марыя  *бастард:*  **сын:** П’ер Шарло

## Літаратура 
* Luchaire, «Philippe-Auguste» (1884);
* Williston-Walker, «On the increase of the royal power in France under Ph.-Aug.» (1888).

Катэгорыя:Каралі французскія
Адэль Шампанская

**Адэль Шампанская** (фр.: Adèle de Champagne) (каля 1140 — 4 чэрвеня 1206, Палац Сітэ, Парыж) — каралева Францыі (1160—1180), рэгентка Францыі (1190—1192), дачка Цібо II Вялікага, графа Шампані і Мацільды Карынтыйскай.

## Біяграфія 
13 лістапада 1160 г. у Парыжы пабралася шлюбам з Людовікам VII, каралём Францыі, які нядаўна аўдавеў пасля смерці Канстанцыі Кастыльскай. Яна нарадзіла Людовіку доўгачаканага нашчадка, будучага Філіпа II Аўгуста, а таксама дачку Агнес.

Адэль Шампанская
Адэль Шампанская
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Адэль Шампанская
Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў XII стагоддзя
Катэгорыя:Постаці французскай гісторыі
Інгеборга Дацкая (каралева Францыі)

**Інгеборга Дацкая** (, ,  — , Корб, Эсон, Францыя) — каралева Францыі ў 1193 і 1200—1223 гадах. Інгеборга была дачкой караля Даніі Вальдэмара I Вялікага і Сафіі Валадараўны.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Каралевы і імператрыцы Францыі
Катэгорыя:Эстрыдсены
Катэгорыя:Капетынгі
Катэгорыя:Дацкія прынцэсы
Катэгорыя:Жанчыны XIII стагоддзя
Ірментруда Арлеанская

**Ірментруда Арлеанская** (*Irmentrud*) (, 27 верасня 825 — 6 кастрычніка 869, абацтва Хаснон, Валансьен, Францыя) — каралева Заходне-Франкскага каралеўства ў 842—869 гадах, першая жонка Карла II Лысага. Дачка Эда, графа Арлеана, і Інгельтруды дэ Фезенсак, дачкі Лета I, графа Парыжскага.

## Сям’я 
Муж — Карл II Лысы.

Дзеці:
* **сыны:** Людовік II Заіка, Карл III Дзіцё, Латар Кульгавы, Карламан
* **дочкі:** Юдзіт, Ратруда, Эрментруда, Хільдэгарда, Гізела

## Літаратура 
* *Pierre Riché.* Les Carolingiens, une famille qui fit l’Europe. — Paris: Hachette Littératures, coll. «Pluriel», 1983; 1997. — 490 p. — ISBN 2-01-278851-3
* *Jean-Charles Volkmann.* Bien connaître les généalogies des rois de France. — Éditions Gisserot, 1999. — ISBN 2-877472086
* *Michel Mourre, Le Petit Mourre.* Dictionnaire d’Histoire universelle. — Éditions Bordas, avril 2007. — ISBN 978-2-04-732194-2

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралевы франкаў
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Род Удальрыхінгаў
Фунікулёр

[thumb|Фунікулёр у [Швейцарыя|Швейцарыі]]
**Фунікулёр** (,  — вяроўка, канат) — рэйкавы транспартны сродак з канатнай цягай для перавозкі людзей ці грузаў на невялікую адлегласць па стромкай трасе.

Фунікулёр з'яўляецца спецыялізаваным транспартам, якія ўжываюцца ва ўмовах цяжкага рэльефу мясцовасці. Грузавыя фунікулёры таксама называюць пад'ёмнікамі і элеватарамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Грамадскі транспарт
Мост Альма

**Мост Альма** (*Pont de l’Alma*) — 150-метровы арачны мост праз Сену ў Парыжы, названы ў гонар перамогі французаў над рускімі ў Альмінскай бітве Крымскай вайны. Ён быў адкрыты каля плошчы Альма імператарам Напалеонам III 2 красавіка 1856 года, а да Сусветнай выставы 1900 года яго даўжыня павялічылася ўдвая за конт прыбудовы пешаходнага мастка.

Кожную з чатырох асноў моста некалі ўпрыгожвала статуя ваеннага — зуава, грэнадзёра, артылерыста і пехацінца. Гэтыя статуі былі зручныя для вызначэння ўзроўню Сены: калі вада пакрывала ступні ног зуава, доступ публікі да ракі перакрывала паліцыя, а калі вада даходзіла да ўзроўню бёдраў — зачынялася рачная навігацыя.

У 1970-74 гг. старадаўні мост быў заменены на сучасны з мэтай пашырэння для патрэб дарожнага руху. У цяперашні час з чатырох статуй на мосце захавалася толькі фігура зуава. Астатнія былі вывезеныя за межы Парыжа: напрыклад, «Пехацінец» стаіць у венсенскім форце Гравель.

Image:Paris-zouave-pont-de-l-alma.jpg|«Зуаў»
Image:chasseur_a_pied.jpg|«Пехацінец»
Image:Diebolt_-_le_grenadier.jpg|«Грэнадзёр»
Image:Paris sculpture pont de l'alma.jpg|«Полымя свабоды»

## Цікавыя факты 
* Атрымаўшы адмову ў выстаўленні сваіх палотнаў на афіцыйным Салоне, мастак Эдуар Манэ збудаваў для іх экспанавання барак ля моста Альма.
* Ля ўезда на мост у 1989 г. была ўстаноўлена копія полымя факела статуі Свабоды, вядомая пад назвай «Полымя свабоды». Пасля таго, як у тунэлі ля моста Альма загінула англійская прынцэса Дыяна, гэтая скульптурная кампазіцыя была пераасэнсавана як помнік у яе гонар.

Альма
Альма
Альма
Катэгорыя:З’явіліся ў 1856 годзе
Плаціна (збудаванне)

а, 1947]]

**Плаці́на** — гідратэхнічная пабудова, якая перагарожвае вадацёк ці вадаём для пад’ёму ўзроўню вады. Таксама служыць для збору напору ў месцы размяшчэння пабудовы і стварэння вадасховішча.

## Гісторыя 
Раннія пабудовы плаціны адбылася ў Месапатаміі і на Блізкім Усходзе. Плаціны былі выкарыстаны дзеля кантролю ўзроўню вады, каб паўплываць на рэкі Тыгр і Еўфрат, якія могуць быць вельмі непрадказальнымі.

Самая ранняя вядомая плаціна Джава ў Іарданіі, у 100 кіламетрах на паўночны ўсход ад сталіцы краіны горада Амана. Гэтая гравітацыйная плаціна мае 4,5 м у вышыню і таўшчыню каменнай сцяны ў 1 м, якая падтрымліваецца земляным валам у 50 м. Пабудова датуецца 3000 годам да н.э.. Яшчэ адна вядомая плаціна Сад-эль-Кафара знаходзілася ў Старажытным Егіпце, размешчана прыкладна ў 25 км на поўдзень ад Каіра, мела 102 м у даўжыню яе падмурка і 87 м у шырыню. Плаціна была пабудавана каля 2800 альбо 2600 гадоў да н.э., дзеля барацьбы з паводкамі, але была разбурана моцным дажджом падчас будаўніцтва альбо неўзабаве пасля гэтага.

У часы існавання Рымскай імперыі была характэрна здольнасць планаваць і арганізоўваць буйныя інжынерныя збудаванні. Рымскія планіроўшчыкі ўвялі новую канцэпцыю будаўніцтва буйных плацінных вадасховішчаў, якія могуць забяспечыць сталую падачу вады для гарадскіх паселішчаў, нават у сухі сезон. Іхняе наватарскае выкарыстанне воданепранікальнага гідраўлічнага раствора, у прыватнасці выкарыстанне рымскага бетону, дазволіла будаваць значна большыя па памерах плаціны чым гэта было раней, як плаціна на возеры ў Хомсе, хутчэй за ўсё самы вялікі водны бар’ер на сённяшні дзень, і плаціна Харбака, што знаходзілася ў Рымскай Сірыі.

## Класіфікацыя паводле структуры 
На аснове структуры і матэрыялаў, якія выкарыстоўваюцца, плаціны класіфікуюцца як драўляныя плаціны, арачна-гравітацыйныя плаціны, гаці і каменнамуравыя плаціны, пры гэтым існуюць некалькі падтыпаў.

## Гл. таксама 
* Асуанскія плаціны

## Спасылкі 

Катэгорыя:Гідратэхнічныя збудаванні
XI акруга Парыжа

**11-я акруга Парыжа**, Arrondissement de Popincourt — адна з 20 муніцыпальных акруг Парыжа. Плошча акругі складае 367 га.

## Геаграфічнае становішча 
11-я акруга размешчаны на правым беразе Сены. На ўсходзе мяжуе з 20-й, на захадзе з 10-й і 3-й, на поўначы з 19-й і на поўдні з 12-й акругамі.

## Кварталы 
Кварталы № 41-44:

* Фалі-Мэрыкур (Quartier de la Folie-Méricourt)
* Сен-Амбруаз (Quartier Saint-Ambroise)
* Рокет (Quartier de la Roquette)
* Сент-Маргерыт (Quartier Sainte-Marguerite)

Катэгорыя:Парыж
Вашынгтон Шырлі

Віцэ-адмірал **Вашынгтон Шырлі, пяты граф Ферэрс** (, 26 мая 1722 — 1 кастрычніка 1778) — брытанскі ваенна-марскі афіцэр, масон, пэр і астраном-аматар.

Шырлі быў другім сынам Лорэнса Шырлі (*Laurence Shirley*, які быў у сваю чаргу чацвёртым сынам Рычарда Шырлі, першага графа Ферэрс) і яго жонкі Ганны. Каля 1738 года ён далучыўся да ваенна-марскога флота Англіі і да 1741 г. даслужыўся да звання другога лейтэнанта, да 1746 г. — да звання першага лейтэнанта, і далей, да віцэ-адмірала ў 1775 г..

Праз два тыдні пасля пакарання смерцю яго брата, у 1760 годзе, Шырлі заняў яго месца ў Палаце лордаў і стаў новым графам Ферэрс. Георг III дараваў яму маёнткі, раней адабраныя ў брата.

Вашынгтон захапляўся астраноміяй, у яго быў уласны планетарый.

Так як ў Вашынгтона і яго жонкі Ганны не было дзяцей, у 1778 годзе пасля яго смерці тытул перайшоў да яго малодшага брата.

Катэгорыя:Астраномы Англіі
Джордж Соракалд

**Джордж Со́ракалд** (каля 1668 — каля 1738) — англійскі інжынер XVIII стагоддзя. Жыў і працаваў у Дэрбі.

## Біяграфія 
Дж. Соракалд нарадзіўся ў Дэрбі прыкладна ў 1668. Бацька — Джэймс Соракалд пераехаў у Дэрбі з Ланкашыра.

7 снежня 1684 Джордж ажаніўся з Мэры. З ёй мелі 13 дзяцей, але выжылі толькі восем.

Прыкладна паміж 1685—1687 гадамі Соракалд працаваў у Маклсфілдзе на водазабеспячэнні. У 1687 займаўся перавешваннем званоў у Саборы Усіх Святых (цяпер Кафедральны сабор Дэрбі).

У 1692 ён сканструяваў першы ў Дэрбі водаправод, які выкарыстоўвала вадзяное кола для пампавання па зробленых са ствалоў вяза трубах працягласцю прыкладна чатыры мілі. Для іх ён распрацаваў свідравальны станок, які пазней запатэнтаваў. Гэты водаправод дзейнічаў прыкладна сто гадоў. Падобныя канструкцыі ён устанавіў таксама ў Брыджнорце, Брысталі, Дзіле, Кінгс Ліне, Лідсе, Ньюкасл-апан-Тайне, Норвічы, Портсмуце, Шэфілдзе і Грэйт-Ярмуце. У Лондане ён збудаваў Марчанцскую водаправодную станцыю, перабудаваў водаправодную станцыю Лонданскі мост і палепшыў канал Нью-Рывэр. Сярод ягоных новаўвядзенняў былі помпы з вадзянымі коламі, якія падымаліся і апускаліся ў залежнасці ад узроўню пара. Патэнт на гэта атрымаў яго калега Джон Хэдлі ў 1693 годзе.

У 1695 і 1699 Соракалд распрацаваў праект па паляпшэнню навігацыі ракі Дэрвент, але ён так і не быў рэалізаваны. Удзельнічаў таксама ў паляпшэннях на рэках Лі, Эйр і Кем.

Паводле апісання Томаса Котчэта, які меў вопыт работы па ткацтву шоўка ў Лондане, Джордж Соракалд пабудаваў у Дэрбі першую шаўковую фабрыку з механічным прывадам. Станкі ён стварыў па галандскаму ўзору. Або таму, што яны былі менш прадукцыйныя ў параўнанні з італьянскім, або з эканамічнай немэтазгоднасці, праект скончыўся беспаспяхова.

Аднак ідэя была падхоплена Джонам Ломбам, які разам з братам Томасам заахвоціў Соракалда пабудаваць новую, большую фабрыку па італьянскаму ўзору. Яна паўстала на месцы старой і была завершана ў 1722 годзе. Абсталяванне фабрыкі мела 10 000 верацёнаў, 25 000 катушак для намотвання, прыкладна 5000 махавікоў-зорачак, больш за 9000 катушак для скручвання і 46 000 згібальных катушак. Станкі прыводзіліся ў рух вадзяным колам. У будынку Ломбавай фабрыкі, значна перабудаванай пасля пажара 1910 года, цяпер размяшчаецца музей індустрыі Дэрбі.

Гэта фабрыка ледзь ня стала месцам смерці архітэктара. Аднойчы, суправаджаючы наведнікаў, Соракалд згубіў раўнавагу і зваліўся ў шлюз. Сіла вады выштурхнула яго ля вадзянога кола між двума лапасцямі. На шчасце, ён паспеў праскочыць праз іх, зваліўшыся ў памяшканне фабрыкі.

Таксама ён паляпшаў сістэмы водаадтока ў шахтах, будаваў кавальні і атмасферныя рухавікі.

Соракалд стаў вядомым па ўсёй краіне і першым цывільным, якога называлі «інжынерам».

Дата смерці дакладна невядома, але прынята пасля 1738.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Памерлі ў 1730-я гады
Катэгорыя:Постаці англійскай інжынерыі
Катэгорыя:Асобы, звязаныя з музеем і мастацкай галерэяй Дэрбі
Плошча Бастыліі

**Плошча Бастыліі** () — плошча ў Парыжы, абавязаная сваёй назвай крэпасці Бастылія, разбуранай падчас Вялікай французскай рэвалюцыі. Знаходзіцца на мяжы 3, 4, 11 і 12-й акруг. З'яўляецца месцам перасячэння больш чым дзесяці вуліц і бульвараў.

## Гісторыя 
thumb|150px|Ліпеньская калона

### Крэпасць Бастылія 
У пачатку Вялікай Французскай рэвалюцыі 14 ліпеня 1789 крэпасць была ўзята рэвалюцыйна настроеным насельніцтвам. На тое, каб разабраць крэпасць, пайшло тры гады. Ад дома № 5 да дома № 49 па бульвару Генрыха IV брусчаткай была выкладзена рыса, якая абазначае контуры сцен разбуранай крэпасці. На пустцы паставілі таблічку з надпісам «*Désormais ici dansent*», што значыць «*З гэтага часу тут танцуюць*» і штогод тут сталі ўладкоўвацца народныя гулянні. Традыцыя захоўваецца да гэтага часу.

### Бастыльскі слон 
Напалеон, прытрымліваючыся сваіх праектаў па перапланіроўцы Парыжа, вырашыў у 1808 г. узвесці на плошчы гіганцкі фантан у выглядзе слана (''l'éléphant de la Bastille''), увекавечыўшы свае перамогі ў Егіпце. Слон павінен быў быць зроблены з бронзавых гармат, захопленых у іспанцаў, і мець 24 м у вышыню. Лесвіца наверх павінна была быць уладкована ў адной са слановых ног.

Архітэктар Жан Антуан Алавуан узяўся за працу, але, у выніку, на гатовы пастамент быў пастаўлены толькі гіпсавы макет у натуральную велічыню ў 1813 г.. Ён увайшоў у гісторыю дзякуючы Віктору Гюго, які захацеў пасяліць у развалінах фантана аднаго з герояў рамана «Адрынутыя» — Гаўроша. Пры зносе помніка ў 1846 годзе высветлілася, што пастамент і помнік аблюбавалі тысячы пацукоў.

### Ліпеньская калона 
У 1833 Луі-Філіп I вырашыў узвесці на плошчы Ліпеньскую калону ў памяць аб «трох днях славы» з 27 ліпеня па 29 ліпеня 1830 падчас Ліпеньскай рэвалюцыі. Яе адкрыццё адбылося ў 1840.

## Славутасці 
* Ліпеньская калона
* Опера Бастыліі, пабудавана да 200-годдзя Французскай рэвалюцыі.
* Порт Арсенал
* Станцыя метро «Бастылія» (лініі 5, 1, 8)
* На брукаванай плошчы можна ўбачыць перыметр былой крэпасці: лініі выкладзеныя трайным шэрагам бруку.

## Падзеі і маніфестацыі 
[thumb|230px|[Гей-парад на плошчы Бастыліі ў 2003 годзе]]
Сёння на плошчы ладзяцца розныя канцэрты, кірмашы, маршы, гэта адпраўная кропка шматлікіх дэманстрацый — палітычных, прафсаюзных, першамайскіх і іншых. Парыжская моладзь збіраецца тут у шматлікіх кафэ, рэстаранах і начных клубах. 14 ліпеня тут праводзіцца самы буйны парыжскі баль.

Кожную нядзелю з 1998 г. тут стартуе прагулка на ролікавых каньках. У туры ўдзельнічае да 28 000 чалавек. Заезды суправаджае паліцыя, у тым ліку спецыяльнае падраздзяленне на роліках. Гэты тур папулярны сярод ролераў усяго свету. http://www.pari-roller.com/

## Глядзіце таксама 
* Бастылія
* Бастыльскі вакзал

Катэгорыя:Плошчы Парыжа
Катэгорыя:Гісторыя Парыжа
Моўная сістэматыка

**Моўная сістэматыка** — дапаможная дысцыпліна, якая дапамагае упарадкаваць аб'екты вывучэння лінгвістыкі — мовы, дыялекты і групы моў. 

У аснове сістэматыкі моў ляжыць генетычная класіфікацыя моў: эвалюцыйна-генетычная групоўка з'яўляецца натуральнай, а не штучнай, яна досыць аб'ектыўная і ўстойлівая. Мэтай моўнай сістэматыкі з'яўляецца стварэнне адзінай стройнай сістэмы моў свету на аснове вылучэння сістэмы лінгвістычных таксонаў і адпаведных назваў, выбудаваных па пэўных правілах (лінгвістычная наменклатура). Тэрміны «сістэматыка» і «таксаномія» часта выкарыстоўваюць як сінонімы.

Асноўнымі верхнімі ўзроўнямі (таксонамі) сістэматыкі з'яўляюцца: сям'я, галіна, група. Пры неабходнасці колькасць таксонаў можа павялічвацца за кошт дадання прыставак *над-* і *пад-*, напрыклад: падсям'я, надгрупа. Таксама можа выкарыстоўвацца тэрмін зона, часта для пазначэння не генетычных, а хутчэй ареальных або парафілетычных груповак.

Ніжнімі ўзроўнямі сістэматыкі з'яўляюцца мовы, дыялекты і гаворкі.  

## Літаратура 
Прыклады даведнікаў, пабудаваных на аснове сістэматыкі ці аналагічна:
* Рэестр моў свету (у распрацоўцы)
* Dalby D. Linguasphere Register of the World’s Languages and Speech Communities . Vol. 1-2. Hebron, 2000
* Gordon R. G., Jr. (ed). Ethnologue.com Ethnologue: Languages of the World. 15th Edition. SIL, 2005
* Kaufmann T. The native languages of Latin America: general remarks // Atlas of the World’s Languages (edited by C. Moseley and R.E.Asher). 1994
* Meso-American Indian languages in Languages of the World // Britannica CD. Version 97. Encyclopaedia Britannica, Inc., 1997.
* Voegelin C.F. & F.M. Classification and Index of the World’s languages. NY., 1977
* Wurm S. Australasia and the Pacific // Atlas of the World’s Languages (edited by C. Moseley and R.E.Asher). 1994

*
Катэгорыя:Параўнальна-гістарычнае мовазнаўства
Мост Нотр-Дам

**Мост Нотр-Дам** () — мост у IV акрузе Парыжа праз раку Сену. Мост лічыцца адным з самых старых у Парыжы, але, у адрозненне ад іншага старога моста Пон-Нёфа, шмат разоў разбураўся і будаваўся нанова.

## Канструкцыя 
* Тып: аркавы мост
* Даўжыня: 105 м
* Шырыня: 20 м
* Пабудаваны: 1910—1914 (у сучасным выглядзе)

## Гісторыя 
Першы мост на гэтым месцы быў пабудаваны яшчэ ў антычнасці пад назваю Вялікі мост (). Калі ў 52 да н.э. Ціт Лабіен са сваёй арміяй падыходзіў да Парыжа, ён быў спалены парызіямі, каб перакрыць рымлянам шлях на востраў Сітэ. Рымляне адбудавалі мост з каменю і правялі праз яго дарогу ад Суасона да Арлеана. У 886 г. ён быў разбураны падчас асады горада нарманамі, а на гэтым месцы быў перакінуты невялікі драўляны мост *Pont des Planches de Milbray*, знішчаны паводкай 1406. 31 мая 1412 па загаду караля Францыі Карла VI пачалося будаўніцтва драўлянага моста Нотр-Дам, які абваліўся 25 кастрычніка 1499 з-за адсутнасці рамонту.

]]
У 1507 была скончаная новая канструкцыя моста па праекце італьянскага архітэктара Джавані Джаконда, хутка забудаваная дамамі і крамамі. У 1660 яго перабудавалі ў гонар вяселля караля Людовіка XIV і Марыі Тэрэзіі. У 1746—1788 усе будынкі з моста былі знесены з-за пагрозы абвальвання. У 1853 адбылася чарговая перабудова, пасля якой мост стаў пяціаркавым. У 1891—1910 тут здарылася больш за 35 катастроф на баржах, пасля чаго ён атрымаў мянушку Мост Д’ябла (). У 1910—1914 па праекце архітэктара Луі Рэзаля тры цэнтральныя аркі былі замененыя адзінай металічнай канструкцыяй, каб аблегчыць праход суднам. Мост быў адкрыты прэзідэнтам Раймонам Пуанкарэ ў 1919 і захаваў свой выгляд да нашага часу.

Катэгорыя:Масты Парыжа
Царква Мадлен

**Царква Мадлен** () — царква Святой Марыі Магдалены ў 8-й акрузе Парыжа, на аднайменнай плошчы, упісанай у ансамбль буйнейшай плошчы Згоды. Разам з іншымі будынкамі плошчы ўяўляе сабой эталон архітэктуры французскага класіцызму.

## Апісанне 
Тып царквы — грэка-рымскі храм; узорам паслужыў Мезон Карэ ў Німе:
* у даўжыню — 108 м;
* у шырыню — 43 м;
* па перыметры стаяць 52 карынфскія калоны, якія цалкам атачаюць будынак;
* вышыня кожнай калоны 19,5 м.
Храм асвятляецца праз скляпенне: у адрозненне ад іншых храмаў царква не мае ні трансепта, ні бакавых акон. На франтоне галоўнага фасада размешчана скульптурная група «Страшны суд» працы Філіпа Анарэ Лемера.

## Гісторыя 
Гісторыя будаўніцтва царквы расцягнулася на 85 гадоў па прычыне палітычнай нестабільнасці Францыі ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў. Будаўніцтва пачалося пад кіраўніцтвам архітэктара Кантана д'Іўры пры Людовіку XV, у гонар якога афармлялі плошчу Згоды і яе наваколле, і які асабіста заклаў першы камень будучай царквы. Першапачатковы праект меў падабенства з царквою Святога Людовіка ў Доме інвалідаў — крыжападобнае збудаванне з купалам. Пасля смерці д'Іўры працы працягнуў Куцюр, які прапанаваў узяць за ўзор будынак Пантэона. У 1790 годзе будаўніцтва было прыпынена з-за рознагалоссяў адносна прызначэння будынка. У 1806 годзе Напалеон даручыў архітэктару Віньёну ўзвесці залу славы імператарскай Вялікай арміі. Усё, што было пабудавана да гэтага, было знесена. У 1814 годзе Людовік XVIII пажадаў, каб будынак, які ўзводзіўся, стаў царквой памяці Людовіка XVI і Марыі-Антуанеты. У 1837 годзе адміністрацыя горада планавала ператварыць будынак у вакзал першай пасажырскай чыгункі, якая злучала Парыж і Сен-Жэрмэн, але гэтым задумам не было суджана спраўдзіцца. У 1842 годзе царква была дабудавана і асвечана.

## Гл. таксама 
* Марыя Магдаліна
* Плошча Згоды

## Спасылкі 
* Дыяпарама з фатаграфій царквы Мадлен  на сайце «Internaute».

Катэгорыя:Храмы Парыжа
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Парыжа
Катэгорыя:VIII акруга Парыжа
П
Брама Сен-Дэні

**Брама Сен-Дэні** — арка, устаноўленая ў 10-й акрузе Парыжа на скрыжаванні вуліц Ру Сен-Дэні, Фобур Сен-Дэні, Бульвар дэ Бон Нувель і бульвара Сен-Дэні, на так званай каралеўскай дарозе, якая вядзе з прадмесця Сен-Дэні ў Луўр.

## Гісторыя 
Брама Сен-Дэні былі распрацавана архітэктарам Франсуа Бландэлем па загадзе Людовіка XIV у гонар яго перамогі на Рэйне і ў Франш-Кантэ. Брама, пабудаваная ў 1672 годзе, замяніла раней пабудаваную пры Карле V сярэднявечную браму ў гарадской сцяне, адрэстаўраваную толькі ў 1988 годзе.

## Апісанне брамы 
Арка, вышынёй 25 метраў і шырынёй 24 метры, уяўляе сабой тыповы ўзор французскага класіцызму. У апорах брамы маюцца праходы, якія прызначаліся для праходу звычайных гараджан, якія ішлі за каралеўскім картэжам. Кожны бок брамы апісвае перамогі Караля Сонца. Ва ўсходняй частцы бачны перамогі, здабытыя каралём на Рэйне, на заходняй апоры паўднёвага фасада бачныя перамогі Людовіка ў Фландрыі; на паўднёвым боку апісваюцца пераход праз Рэйн, а на паўночнай — узяцце Маастрыхта.

Image:Frontispiz Cours d'architecture Francois Blondel 1698.jpg|Малюнак Брама Сен-Дэні, 1698 года
Image:Porte Saint-Denis, intrados.jpg|Верхняя выпуклая паверхня скляпення
Image:Porte Saint-Denis Le passage du Rhin.jpg|Паўднёвая частка: пераход Рэйна
Image:Porte Saint-Denis La prise de Maastricht.jpg|Паўночная частка: узяцце Маастрыхта

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аркі Парыжа
Катэгорыя:X акруга Парыжа
Катэгорыя:Славутасці Парыжа
Катэгорыя:Збудаванні Францыі ў стылі класіцызм
Мост Сен-Мішэль

**Мост Сен-Мішэль** () — мост у Парыжы цераз раку Сену. Злучае плошчу Сен-Мішэль з востравам Сітэ. Сучасны выгляд набыў у 1857, пабудаваны ў 1378.

## Гісторыя 
Рашэнне пра будаўніцтва новага моста з каменя было прынятае Парламентам Францыі ў 1378. Будоўля працягвалася з 1379 да 1387. Пасля завяршэння мост атрымаў назву Пон-Нёф ( — *Новы мост*, не блытаць з сучасным мостам Пон-Нёф).

Мост хутка пакрыўся дамамі гараджан і абваліўся зімою 1407—1408 пад іх цяжкасцю. Ён быў адбудаваны нанова з дрэва (з-за недахопы грошай падчас Стагадовай вайны) і быў меней дужым. Таму ў 1444 парламент вырашыў накіраваць сродкі на аднаўленне моста з каменя.

У Сярэднявечча мост належаў каралю і таму не меў праблем з рамонтам. Ён зноў перабудоўваўся ў 1617—1623 у класічным стылі, а сучасны выгляд набыў у 1857.

Падчас падзей 17 кастрычніка 1961 мост быў адным з месцаў забойства дэманстрантаў. Ва ўшанаванне іх памяці ў 2001 была тут была ўсталяваная мемарыяльная шыльда.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Масты Парыжа
Катакомбы Парыжа

**Катакомбы Парыжа** () — сетка звілістых падземных тунэляў і пячор штучнага тыпу пад Парыжам. Агульная працягласць па розных даных — ад 187 да 300 км. З канца 18 стагоддзя ў катакомбах спачываюць астанкі амаль шасці мільёнаў чалавек.

Катакомбы ўзнікаюць пры падземных распрацоўках вапняка ў 10-18 стагоддзях. Пазней у падземных пячорах ствараюцца вінныя паграбы, іншыя сховішчы, хрысціянскія могілкі (асуарыі). Масавыя пахаванні ў катакомбах адбыліся ў канцы 18 стагоддзя, калі гарадскія ўлады забаранілі могілкі ў рысе горада і арганізавалі масавыя перапахаванні з аварыйных могілак Парыжа.

У цяперашні час у катакомбах існуе гістарычная экспазіцыя, а таксама створаная турыстычная зона працягласцю 2,5 км. У 2007 быў зняты фільм «Катакомбы», месцам дзеяння якога з'яўляюцца парыжскія падзямеллі.

Катэгорыя:Парыж
Пон-Нёф

**Новы мост**, таксама **Пон-Нёф** () — найстарэйшы з захаваўшыхся мастоў Парыжа цераз раку Сену. Цяпер з'яўляецца адным з сімвалаў Парыжа.

## Даныя 
Даўжыня арачнага моста складае 280 м, а шырыня — 20 м. Новы мост злучае набярэжную Луўра (*Quai du Louvre*) у 1-й акрузе на правым беразе з набярэжнай Конці (*Quai de Conti*) і вуліцай Гран-Аўгусціна (*Quai des Grands Augustins*) на левым беразе ў 6-й акрузе. Прыкладна пасярэдзіне мост перасякае заходні ўскраек вострава Сітэ.

## Гісторыя 
У сярэдзіне XVI стагоддзя ў Парыжы было ўсяго чатыры масты: Малы мост, мост Нотр-Дам, мост Сен-Мішэль і мост Мянял. Паколькі Парыж у тыя часы быў ужо досыць вялікім горадам з ажыўленым вулічным рухам, які нанёс значную шкоду існуючым мастам, тэрмінова патрабавалася збудаванне новага моста, які злучыў бы Луўр з рынкам абацтва Сен-Жэрмэн-дэ-Прэ.
Ужо ў 1556 годзе кароль Генрых II планаваў збудаванне моста, аднак пацярпеў няўдачу, сутыкнуўшыся з супраціўленнем парыжскіх гандляроў. Толькі праз 20 гадоў увечары 31 мая 1578 кароль Генрых III паклаў пачатак будаўніцтву моста. Адметнай асаблівасцю Новага моста стала тое, што ён не быў забудаваны крамамі і дамамі, як іншыя масты. Такім чынам, праходзячы па мосце, можна было любавацца Сенай і наваколлем, аднак гандляры былі незадаволеныя тым, колькі месца засталося нявыкарыстаным. Здача моста адбылася праз 30 гадоў будаўніцтва ўжо пры каралі Генрыху IV.

У 1985 года годзе мост быў «запакаваны» мастаком Хрысто і яго жонкай Жаннай-Клод. Падрыхтоўчыя працы прадоўжыліся каля 10 гадоў, аднак у асноўным таму, што патрабавалася адабрэнне праекта мэрам Жакам Шыракам.

У 1991 годзе Леа Каракс зняў тут фільм «Палюбоўнікі з Новага моста», аднак большасць сцэн былі зняты на копіі моста, збудаванай на поўдні Францыі.

## Галерэя 

Image:Projet pour le Pont-Neuf.jpg|Праект моста (каля 1577), музей Карнавале, Парыж
Image:Pont-Neuf (1872) - Pierre-Auguste Renoir (National Gallery of Art, Washington D.C.).jpg|П’ер Агюст Рэнуар, 1872, Нацыянальная галерэя мастацтва, Вашынгтон
Image:Le Pont Neuf - Claude Monet.jpg|Клод Манэ, 1871, Музей мастацтваў, Далас
Image:Camille Pissarro - The Pont-Neuf - Google Art Project.jpg|Каміль Пісаро, 1902, Музей выяўленчых мастацтваў, Будапешт

Катэгорыя:Масты Парыжа
Катэгорыя:З’явіліся ў 1607 годзе
Ле-Шабанэ

**Ле-Шабанэ** () — адзін з самых раскошных і вядомых бардэляў Парыжа, вёў дзейнасць з 1878 па 1946 (з 1946 года бардэлі ў Францыі былі забароненыя заканадаўча). Размяшчаўся ў самым цэнтры Парыжа побач з Луўрам па адрасе *12 rue Chabanais*.

Быў заснаваны ірландкай Мадам Келі, якая мела добрыя сувязі з членамі прэстыжнага Жакейскага клуба Парыжа. Акцыі ўстановы былі прададзеныя багатым ананімным інвестарам, агульная сума сродкаў, укладзеных у развіццё і запуск бардэля, склала парадку 1,7 мільёна франкаў. Кожная са спальняў была выканана ў пэўным стылі — японскім, маўрытанскім, індыйскім, кітайскім і іншых. Варта адзначыць, што праект і дызайн спальні ў японскім стылі выйграў прыз на Сусветнай выстаўцы 1900 года.

Унутраныя сцены бардэля былі ўпрыгожаны палотнамі Анры дэ Тулуз-Латрэка, які, з'яўляючыся частым кліентам ўстановы, спецыяльна для Ле-Шабанэ стварыў 16 вялікіх палотнаў. Частым наведвальнікам бардэля з'яўляўся Гі дэ Мапасан, які настолькі быў натхнёны абстаноўкай маўрытанскага пакоя бардэля, што стварыў яе поўную копію ў сваім прыморскім асабняку. Заўсёднікам ўстановы ў 1880-1890-х з'яўляўся «Берці», прынц Уэльскі, які пазней стаў каралём Вялікабрытаніі Эдуардам VII. Адзін з пакояў ўстановы быў замацаваны за ім індывідуальна, над ложкам вісеў імянны герб нашчадка брытанскага прастола.

Бывалі прэцэдэнты, калі французскі ўрад ўключаў наведванне Ле-Шабанэ ў праграмы візітаў замежных гасцей дзяржавы, як правіла, у афіцыйных дакументах наведванне бардэля адбівалася як «Візіт да прэзідэнта Сената».

У сярэдзіне 1920-х са з'яўленнем бардэля «Адзін Два Два» () Ле-Шабанэ страціў тытул самага раскошнага бардэля Парыжа, аднак працягваў існаваць і карыстацца попытам. Падчас фашысцкай акупацыі Парыжа па рашэнні акупацыйных уладаў было захавана 20 бардэляў, у ліку якіх і Ле-Шабанэ. Сваё існаванне бардэль спыніў у 1946 пасля прыняцця закона аб закрыцці бардэляў і дамоў цярпімасці ў Францыі (прыняццю «закона Марты Рышэ» паспрыяў факт супрацоўніцтва бардэляў з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі).

У цяперашні час у будынку бардэля размешчаны шматкватэрны жылы дом, у якім размяшчаецца невялікі музей, прысвечаны больш чым 50-гадовай гісторыі галоўнага бардэля Францыі. Ле-Шабанэ быў прысвечаны асобны артыкул ў 7-томнай энцыклапедыі *Petit Larousse* у 1906.

Катэгорыя:Гісторыя Парыжа
Катэгорыя:Бардэлі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Парыжа
Батанічны сад (Парыж)

[thumb|250px|[Сакура|*Prunus serrulata*]]
**Батанічны сад Парыжа** () уключае:
* парк Багатэль у Булонскім лесе;
* Атэйскі аранжарэйны сад у Булонскім лесе;
* кветкавы парк у Венсенскім лесе;
* дэндрарый школы ў Брэй (Breuil) у Венсенскім лесе.

## Глядзіце таксама 
*Дэндрарый Шевролу
* Сад раслін, Парыж

Катэгорыя:Сады і паркі Парыжа
Катэгорыя:Батанічныя сады Францыі
Х’юга Уівінг

**Х’юга Уолес Уівінг** (, МФА , нар. 4 красавіка 1960) — аўстралійскі кінаакцёр, вядомы сваімі ролямі Агента Сміта ў кінатрылогіі «Матрыца» і Элранда ў экранізацыі трылогіі «Валадар пярсцёнкаў», а таксама агучваннем Мегатрона ў трылогіі «Трансформеры».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Нігерыі ў сям’і англічан, дзяцінства правёў у Паўднёвай Афрыцы, пераехаў у падлеткавым узросце ў Англію. З 1976 года жыве ў Аўстраліі.

Знаходзіцца ў фактычным шлюбе з Катрынай Грынвуд, у іх двое дзяцей.

## Фільмаграфія 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Акцёры Аўстраліі
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Акцёры агучвання Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Тэрмы Клюні

[thumb|Руіны [кальдарый|кальдарыя]]
**Тэ́рмы Клюні́** () — руіны гала-рымскіх тэрм, якія знаходзяцца ў сэрцы Лацінскага квартала ў Парыжы. З’яўляюцца часткай Музея Сярэднявечча.

Меркавана, тэрмы былі пабудаваныя ў пачатку III стагоддзя. Лічыцца, што тэрмы былі пабудаваныя ўплывовай гільдыяй лодачнікаў Лютэцыі, аднак гэты факт пастаўлены пад сумненне з-за адсутнасці доказаў.

Да нашых дзён захавалася прыкладна трэць ад антычнага лазневага комплексу. У найбольш добрым стане захаваўся фрыгідарый з дакладнымі архітэктурнымі дэталямі, тыповымі для архітэктуры Рымскай Галіі, як-то: аркі, калоны і кансолі, фрагменты насценнага жывапісу і мазаікі.

Як і ўсе рымскія тэрмы, тэрмы Клюні былі публічнымі і бясплатнымі. Паколькі тэрмы размяшчаліся ўздоўж кардо Лютэцыі на левым беразе Сены і былі не абароненыя абарончымі збудаваннямі, у канцы III стагоддзя яны падвергліся нападу варварскіх плямёнаў і былі зруйнаваны.

Сёння Тэрмы Клюні часткова ўключаны ў Музей Сярэднявечча і з’яўляюцца сховішчам гістарычных каменных муроў, выяўленых на тэрыторыі Парыжа. Фрыгідарый, які цалкам захаваўся, належыць музею і з’яўляецца месцам выстаўкі для *Калоны лодачнікаў* (). Акрамя гэтага былая палестра цяпер з’яўляецца часткай галерэі 9 (*Галерэя французскіх каралёў і скульптур Нотр-Дама*). Руіны кальдарыя і тэпідарыя размешчаныя звонку музея.

## Літаратура 
* Album de Musée national du Moyen Âge Thermes de Cluny, Pierre-Yves Le Pogam, Dany Sandron (ISBN 2-7118-2777-1)
* Architect’s Guide to Paris, Renzo Salvadori, (ISBN 0-408-50068-9) London, 1990
* Caesar to Charlemagne: The beginning of France, Robert Latouche, (ISBN 0-460-07728-7), 1968

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Музея Сярэднявечча 

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Францыі
Клюні
Катэгорыя:V акруга Парыжа
Катэгорыя:Гісторыя Парыжа
Катэгорыя:Музеі Парыжа
Пешаходны мост Леапольда Седара Сенгора

**Пешаходны мост Леапольда Седара Сенгора** (), да 2006 — **Пешаходны мост Сальферына** () — мост у VII акрузе Парыжа праз раку Сену. Злучае музей Арсэ і сад Цюільры.

## Гісторыя 
Чыгуначны мост архітэктараў Поля дэ Лагалісеры і Джулія Саварына, аўтараў моста Інвалідаў, быў урачыста адкрыты імператарам Францыі Напалеонам III у 1861. Назву новаму мосту дала перамога французаў у бітве пры Сальферына ў 1859. Праз сто гадоў страціўшы трываласць мост (асабліва з-за сутыкненняў з баржамі) быў знесены, а на яго месцы пабудаваны стальны.

У 1992 і гэты мост быў разбураны і пачалося будоўля новага па праекту Марка Мімрама. У 1999 канструкцыя была скончаная. Новы мост пакрыты дрэвам табебуя і апіраецца на бетонныя калоны.

9 кастрычніка 2006 мост перайменаваны ў гонар першага прэзідэнта Сенегала Леапольда Седара Сенгора на яго стагадовы юбілей.

Катэгорыя:Масты Парыжа
Матронім

**Матрóнім** — мянушка, утвораная ад імя або мянушкі маці ці больш далёкіх продкаў па жаночай лініі. Так, мужчыну, маці якога звалі Юстынай, называюць *Ю́стын*. Мянушка перайшла і на дзяцей вяскоўца, набыўшы форму прыналежнага прыметніка: *Насця Юстынава*. *Ганчын* — родавая мянушка, утвораная ад імя бабулі, якую звалі Ганна. *Мартося* — родавая мянушка, утвораная ад імя маці жанчыны-носьбіта Марфы.

## Гл. таксама 
* андронімы
* патронімы

## Літаратура 
* Беларуская антрапанімія: вучэбны дапаможнік / пад рэд. Г. М. Мезенка, Г. М. Дзеравягі, В. М. Ляшкевіч, Г. К. Семяньковай. — Віцебск : УА «ВДУ імя П. М. Машэрава», 2009. — 254с.

Катэгорыя:Анамастыка
Патронім

**Патрóнім** або **імя па бацьку** — найболей распаўсюджаны від генесіянімічных празванняў, мянушка дзяцей або нашчадкаў, утвораныя ад імя, прозвішча, мянушкі бацькі або больш далёкага продка па мужчынскай лініі. Такія найменні часта па форме ёсць прыналежнымі прыметнікамі: *Базылёвыя, Ваўковыя, Карцовыя, Попікавыя, Чыжыкавыя*. Многія празванні гэтага тыпу ўтвараюцца з дапамогай памяншальна-ласкальных суфіксаў, якія ёсць паказчыкамі роднасных адносін: *Грыбочак, Салдацік, Попік, Мікітка. *

## Гл. таксама 
* андронім
* імя па бацьку;
* матронім

## Літаратура 
* Беларуская антрапанімія: вучэбны дапаможнік / пад рэд. Г. М. Мезенка, Г. М. Дзеравягі, В. М. Ляшкевіч, Г. К. Семяньковай. — Віцебск : УА «ВДУ імя П. М. Машэрава», 2009. — 254с.

Катэгорыя:Анамастыка
Андронім

**Андрóнім** — мянушка жонкі, якая ўтварылася ад імені, прозвішча ці мянушкі мужа: *Палкоўнік* — *Палкоўнічыха*, *Воўк* — *Ваўчыхá*́, *Борман* — *Борманша*, *Мосюр* — *Мосюрка*. Бывае і так, што дзіця або жонка атрымлівае мянушку бацькі або мужа без змяненняў: *Кручко, Маліна, Боўцік, Безбожны*.

## Гл. таксама 
* матронімы
* патронімы

## Літаратура 
* Беларуская антрапанімія: вучэбны дапаможнік / пад рэд. Г. М. Мезенка, Г. М. Дзеравягі, В. М. Ляшкевіч, Г. К. Семяньковай. — Віцебск : УА «ВДУ імя П. М. Машэрава», 2009. — 254с.

Катэгорыя:Анамастыка
Вулічная таблічка (Парыж)

у 8-й акрузе горада]]Парыжская **вулічная таблічка** () — вывеска з назвай вуліцы, адзін з сімвалаў французскай сталіцы. Яе мадэль застаецца нязменнай з 1847 і ўключае наступныя элементы: 
* Шырыня — 70-100 см
* Вышыня — 35-50 см
* Размяшчэнне — 2-2,5 м над узроўнем зямлі
* У верхняй частцы пазначаецца акруга Парыжа
* Каляровая гама: фон — цёмна-сіні, лічбы і літары — белыя, рамка — зялёная з ценевым эфектам, выкананым белай і чорнай фарбамі.

Катэгорыя:Парыж
Вежа Манпарнас

**Вежа Манпарнас** () — небаскроб, размешчаны ў 15-й акрузе сталіцы Францыі Парыжа. Паверхавасць небаскроба складае 57 паверхаў, вышыня — 210 м. Будаўніцтва небаскроба вялося з 1969 па 1972 гады.

Вежа Манпарнас — адзіны небаскроб, размешчаны ўнутры гарадской мяжы Парыжа, а не ў яго «прыгарадах».

На верхніх паверхах будынка адкрыты кафэ, сувенірная крама і аглядная пляцоўка. Ёсць лесвіца для пад'ёму на дах, адкуль адкрываецца панарамны від на большую частку горада.

## Крытыка 
[thumb|left|400px|Выгляд на вежу Манпарнас (злева), [Эйфелева вежа|Эйфелеву вежу і вышынныя будынкі дзелавога квартала Дэфанс]]
Немудрагелісты дызайн маналітнай вежы, яе гіганцкія памеры, а таксама архітэктурны кантраст, які яна ўчыняе ў цэнтры гістарычнага Парыжа сталі аб'ектам крытыкі, у выніку чаго будаўніцтва небаскробаў у Парыжы было забаронена праз два гады пасля завяршэння вежы Манпарнас. Дызайн небаскроба папярэднічае тэндэнцыі мець акно ў кожным офісе, таму ў вежы Манпарнас вокны маюцца толькі ў офісах, размешчаных па перыметры.

Існуе іранічнае выказванне, згодна з якім, самы прыгожы від на Парыж адкрываецца з вяршыні гэтага небаскроба, паколькі тады ён сам не будзе ў полі зроку. Аналагічнае сцвярджэнне прыпісваецца Гі дэ Мапасану, адносна яго антыпатыі да Эйфелевай вежы.

Паводле апытання, праведзенага на інтэрнэт-сайце «Віртуальны турыст», вежа ўвайшла ў спіс самых выродлівых будынкаў свету, заняўшы ў ім другое месца..

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Вежы Парыжа
Катэгорыя:З’явіліся ў 1972 годзе
Катэгорыя:XV акруга Парыжа
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 200 да 249 метраў