Кашамір

**Кашміравая воўна**, звычайна вядомая проста як **кашамір**, — гэта валакно, якое атрымліваюць з ,  і некаторых іншых парод коз. Яна выкарыстоўвалася для вытворчасці пражы, тэкстылю і адзення на працягу сотняў гадоў. Кашамір цесна звязаны з , слова «кашамір» паходзіць ад англізацыі назвы вобласці *Кашмір*, калі кашмірскі шаль дасягнуў Еўропы ў XIX стагоддзі. Для атрымання кашаміру можна выкарыстоўваць як мяккі , так і ; больш мяккія валасы зарэзерваваны для тэкстылю, у той час як грубыя ахоўныя валасы выкарыстоўваюцца для шчотак і іншых мэтаў, не звязаных з адзеннем.

Шэраг краін, якія вырабляюць кашамір і з гадамі ўдасканалілі тэхналогію апрацоўкі, расце, але па стане на 2019 год Кітай і Манголія з’яўляюцца двума вядучымі вытворцамі. На трэцім месцы знаходзіцца Афганістан.

Было выяўлена, што некаторыя ніткі і адзенне, якія прадаюцца як кашаміравыя, практычна не ўтрымліваюць кашаміравага валакна, таму патрабуецца больш строгае тэставанне, каб пераканацца, што тавары прадстаўлены справядліва. Дрэннае землеўпарадкаванне і празмерны выпас для павелічэння вытворчасці каштоўнага валакна прывялі да знішчэння лугоў і пераўтварэння лугоў у пустыні ў Азіі, павышэння мясцовых тэмператур і выклікаючы забруджванне паветра, якое дайшло да Канады і Злучаных Штатаў.

## Паходжанне 
Гістарычна тонкашэрсных кашміравых коз называлі , як калі б яны былі падвідам свойскіх коз . Тым не менш, цяпер іх часцей лічаць часткай падвіду свойскіх коз . Кашмірскія козы вырабляюць падвойную воўну, якая складаецца з тонкага, мяккага падшэрстка або ніжняга пуху з поўсці, змешанай з больш прамым і значна больш грубым вонкавым покрывам поўсці, званым . Гэты падшэрстак расце зімой, каб сагрэць казу ў халодныя месяцы. Каб тонкі пух быў прададзены і перапрацаваны далей, яго неабходна ачысціць ад валасоў.  — гэта механічны працэс, які аддзяляе жорсткія валасы ад тонкіх. Пасля выдалення валасоў атрыманы кашамір гатовы да фарбавання і пераўтварэння ў тэкстыльную пражу, тканіны і адзенне. Абезвалошванне крыху прасцей, калі выдаляць падшэрстак уручную, а не згольваць усю поўсць. Гэты працэс займае значна больш часу, каб выдаліць кашамір, але атрымліваецца значна больш тонкае і якаснае валакно.

## Збор 
.]]
Кашміравую воўну збіраюць у перыяд вясновай , калі козы натуральным чынам скідаюць зімовую поўсць. У паўночным паўшар’і козы ліняюць з пачатку сакавіка да канца мая.

У некаторых рэгіёнах змешаная маса пуху і грубай поўсці выдаляецца ўручную з дапамогай грубай расчоскі, якая выцягвае з жывёлы пучкі валакна, калі расчоска прабіраецца праз поўсць. Сабранае такім чынам валакно мае большы выхад чыстага кашаміру пасля таго, як валакно будзе прамыта і ачышчана ад валасоў, чым валакно, атрыманае шляхам стрыжкі. Затым доўгія жорсткія ахоўныя валасінкі звычайна стрыгуцца з жывёлы і часта выкарыстоўваюцца для шчотак, пракладак і іншых прызначэнняў, не звязаных з адзеннем. У жывёл у Іране, Афганістане, Новай Зеландыі і  звычайна  поўсць, што прыводзіць да большага ўтрымання грубых валасоў і меншага выхаду чыстага кашаміру. У Амерыцы самым папулярным метадам з’яўляецца расчэсваннем. Працэс займае да двух тыдняў, але пры накіданым поглядзе на тое, калі валакна вызваляюцца, іх можна вычасаць прыкладна за тыдзень. Тэрмін «бэбі-кашамір» выкарыстоўваецца для валокнаў, здабытых ад маладых коз, і мае рэпутацыю больш мяккага.

## Вытворчасць 
### Гісторыя 
ы; твіл з кашаміравай воўны з шаўковай вышыўкай і шаўковымі кутасікамі.]]
Кашамір вырабляецца ў Манголіі, Непале і Кашміры на працягу тысяч гадоў. Гэта валакно таксама вядома як *пашм* (па-персідску — *воўна*) або *пашміна* (слова на персідскай мове/урду, якое паходзіць ад пашм) для выкарыстання ў кашмірскіх шалях ручной працы.Згадкі пра ваўняныя хусткі сустракаюцца ў тэкстах, якія захаваліся паміж III стагоддзем да н.э. і XI стагоддзем н.э. Аднак у Кашміры распаўсюджана меркаванне, што гэта кіраўнік Кашміра XV стагоддзя  чалавек, які заснаваў мясцовую ваўняную прамысловасць, прывёўшы ткачоў з Туркестана. Калі Алі Хамадані наведаў Ладакх, ён упершыню ў гісторыі адкрыў для сябе цеплыню і тонкасць воўны ладакскіх коз. Ён начасаў казінай воўны і зрабіў сваімі рукамі пару шкарпэтак. Пасля ён падарыў гэтыя шкарпэткі каралю Кашміра Султану (1374-89 гг. н.э.). Султан быў уражаны іх трываласцю і тонкасцю. Імпартны кашамір рассыпалі на вялікія сіты і збівалі палкамі, каб раскрыць валокны і ачысціць ад бруду. Пасля раскрыцця кашамір мылі, а дзеці выдалялі грубыя валасы. Пух затым вычэсвалі і кардавалі тымі ж метадамі, што і для камвольнага прадзення.

У XVIII і пачатку XIX стагоддзяў у Кашміры была квітнеючая прамысловасць па вытворчасці шаляў з казінага пуху, імпартаванага з Тыбету і  праз Ладакх. Зніжэнне гандлю кантралявалася дагаворамі, падпісанымі ў выніку папярэдніх войнаў. Шалі з’явіліся ў Заходняй Еўропе, калі генерал Напалеон Банапарт адправіў адзін у Парыж са сваёй кампаніі ў . Кажуць, што з’яўленне шалю выклікала неадкладную сенсацыю, і былі ўведзены планы пачаць вытворчасць прадукту ў Францыі.

У 1799 годзе на сваёй фабрыцы ў Рэймсе , вядучы вытворца ваўняных вырабаў у Францыі пры Напалеоне, пачаў вырабляць імітацыю індыйскіх шаляў (*cachemires*), выкарыстоўваючы воўну іспанскіх . У 1811 годзе пры дапамозе ўрада Тэрно таксама пачаў эксперыментаваць з вытворчасцю сапраўдных індыйскіх шаляў, выкарыстоўваючы тое, што ён называў *laine de Perse*, г. зн. пух (*duvet*) тыбецкіх кашміравых коз. У 1818 годзе Тэрно вырашыў дапамагчы ў стварэнні статка кашміравых коз у Францыі. Была арганізавана знакамітая экспедыцыя ў Персію пад кіраўніцтвам усходазнаўца і дыпламата , якая часткова фінансавалася французскім урадам. З набытага статка ў 1500 жывёл толькі 256 шчасна прыбылі вясной 1819 года ў Марсель і Тулон праз Крым. Каля 100 кашміравых коз былі набыты французскім урадам (па 2000 франкаў кожная) і адпраўлены на каралеўскую ферму авечкагадоўлі ў Перпіньяне. Астатнія, каля 180 у тым ліку нованароджаных, адправіліся ва ўласнасць Тэрно ў  за Парыжам. Нягледзячы на тое, што Тэрно не меў поспеху ў тым, каб прымусіць дробных фермераў дадаць кашмірскіх коз у свае статкі авечак, некалькі заможных землеўладальнікаў былі гатовыя паэксперыментаваць з козамі. Напрыклад, статак Тэрно быў заўважаны ў 1823 годзе ўладальнікам маёнтка  К. Т. Таўэрам у Эсексе, Англія. Таўэр набыў двух коз і двух казлоў і адвёз іх у Англію, дзе ў 1828 годзе  ўзнагародзіла яго залатым медалём за вырошчванне статка кашаміравых коз. Акрамя таго, некалькі коз Тэрно былі набыты для ўзорнай фермы ў Грыньёне, недалёка ад Версаля, якой кіраваў М. Палансо. Палансо скрыжаваў кашмірскіх коз з , каб палепшыць пух для прадзення і ткацтва. Гэты кашмірава-ангорскі статак бачыў Уільям Райлі з Новага Паўднёвага Уэльса ў 1828 годзе, а таксама ў 1831 годзе, калі Райлі набыў трынаццаць коз для перапраўкі ў Аўстралію. У той час сярэдняя вытворчасць статка Палансо складала 16 унцый (500&nbsp;грам) пуху. Статак Тэрно ў Сэнт-Уэне ўсё яшчэ налічваў 150 галоў, калі знакаміты прамысловец памёр у 1833 годзе. Статак у Перпіньяне вымер да 1829 года.

Да 1830 года ткацтва кашаміровых шаляў з французскай пражы стала важнай галіной шатландскай вытворчасці. Шатландскі апякунскі савет па заахвочванні мастацтваў і мануфактур прапанаваў узнагароду ў 300 фунтаў стэрлінгаў таму, хто першым у Шатландыі зможа прасці кашамір па французскай сістэме. Капітан Чарльз Сцюарт Кахрэйн сабраў неабходную інфармацыю ў Парыжы і атрымаў шатландскі патэнт на гэты працэс у 1831 годзе. Увосень 1831 года ён прадаў патэнт Генры Хоўлдсварту і сынам у Глазга. У 1832 годзе Генры Холдсварт і яго сыны пачалі вытворчасць пражы, а ў 1833 годзе атрымалі ўзнагароду.

Кампанія Dawson International сцвярджае, што ў 1890 годзе вынайшла першую камерцыйную машыну для , з 1906 года яны закуплялі кашамір у Кітаі, але да 1978 года ім было дазволена купляць валакно толькі з Пекіна і Цяньцзіня. У 1978 годзе гандаль быў лібералізаваны, і Dawson International пачала закупляць кашамір з многіх правінцый.

Многія раннія тэкстыльныя цэнтры развіліся ў рамках амерыканскай прамысловай рэвалюцыі. Сярод іх  стала галоўным удзельнікам амерыканскай прамысловай рэвалюцыі. Горад  у Масачусетсе стаў раннім тэкстыльным цэнтрам у даліне Блэкстоўн, ён быў вядомы вытворчасцю кашаміравай воўны і сацінетаў.

Аўстрыйскаму тэкстыльнаму вытворцу  прыпісваюць масавую дастаўку кашаміру ў Злучаныя Штаты Амерыкі, пачынальна з 1947 года.

### Сучаснасць 
Кітай стаў найбуйнейшым вытворцам неапрацаванага кашаміру, які ацэньваецца ў 19 200 метрычных тон (у поўсці) у год (2016). Далей ідзе Манголія з 8900 тонамі (у поўсці) па стане на 2016 год, у той час як Афганістан, Іран, Турцыя, Кыргызстан і іншыя рэспублікі Цэнтральнай Азіі вырабляюць меншыя аб’ёмы. Штогадовая сусветная вытворчасць сыравіны, паводле ацэнак, складае ад 15 000 да 20 000 тон (13 605 і 18 140 тон) (у поўсці). Чысты кашамір, атрыманы ў выніку  жывёльнага тлушчу, бруду і грубых валасінак, ацэньваецца ў 6500 тон (5895 тон). Ультратонкі кашамір або  па-ранейшаму вырабляецца суполкамі ў Кашміры, але яго рэдкасць і высокі кошт разам з палітычнай нестабільнасцю ў рэгіёне вельмі ўскладняюць пошук і рэгуляванне якасці. Падлічана, што сярэднегадавая вытворчасць адной казы складае 150 гр.

Чысты кашамір можа быць афарбаваны, спрадзены і  ў джэмперы (світары), капелюшы, , шкарпэткі і іншую вопратку, або сатканы ў тканіны, затым разрэзаны і сабраны ў вопратку, напрыклад, паліто, , нагавіцы, , шалікі,  і іншыя рэчы. Вытворцы тканін і адзення ў Шатландыі, Італіі і Японіі даўно вядомыя як лідары рынку. Кашамір таксама можа быць змешаны з іншымі валокнамі, каб знізіць кошт адзення або атрымаць дадатковыя ўласцівасці, такія як эластычнасць воўны або бляск шоўку.

Горад  у Масачусетсе ў Злучаных Штатах быў інкубатарам прамысловай перапрацоўкі кашаміровай воўны. Тут у 1820 годзе на прадпрыемстве «» былі ўсталяваныя першыя ткацкія станкі для воўны і першая вытворчасць «сацінетаў». Яны згарэлі 21 ліпеня 2007 года.

## Сусветная індустрыя кашаміру 
Манголія пастаўляе ў свет 9600 тон неапрацаванага кашаміру ў год. 15 % ад агульнага аб’ёму неапрацаванага кашаміру, які вырабляецца ў Манголіі, выкарыстоўваецца для вытворчасці гатовых вырабаў, а астатнія 85 % экспартуюцца ў паўапрацаваным выглядзе. 70 % сыравіны, якая выкарыстоўваецца для вытворчасці гатовага адзення ў Манголіі, закупляецца Gobi Corporation, а астатнія 30 % выкарыстоўваюцца іншымі вытворцамі ў Манголіі.

Чакаецца, што ў 2025 годзе сусветны рынак раскошнага моднага адзення з кашаміру дасягне 4,2 мільярда долараў ЗША са штогадовым ростам на 3,86 % у год у перыяд з 2018 па 2025 год.

Спробы палепшыць кашаміравую прамысловасць Афганістана за кошт імпарту італьянскіх коз у 2010-я гады крытыкаваліся як марнатраўныя.

## Крытыка прамысловасці 
Вытворчасць кашаміравай воўны падвяргаецца крытыцы за шкоднае ўздзеянне на навакольнае асяроддзе, якое непасрэдна ўзнікае ў выніку вырошчвання статкаў. З-за таго, як козы знішчаюць расліны, якія яны ядуць, вырываючы іх з каранямі, а не аб’ядаючы верхавіны, а таксама з-за таго, што козы маюць вострыя капыты і пратыкаюць зямлю, па якой яны ступаюць, высокі попыт на кашамір выклікае знікненне пашы ў Кітаі і Манголіі, ад чаго забруджванне паветра павялічваецца, а статкі пачынаюць галадаць.

## Спасылкі 
* Cashmere is Scottish (1973) , an archive film featuring Joanna Lumley. From the Scottish Screen Archive at National Library of Scotland

Катэгорыя:Казлы
Катэгорыя:Воўна