Рэйхстаг (Веймарская рэспубліка)

[thumb|right|Падпалены ў выніку [падпал рэйхстага|падпалу рэйхстаг. 27 лютага 1933 года]]
: 

**Рэйхстаг** ( — «дзяржаўны сход») — вышэйшы прадстаўнічы і заканадаўчы орган у Германіі часоў Веймарскай Рэспублікі, а таксама фармальна пры нацыянал-сацыялістах. Увесь гэты перыяд афіцыйнай назвай дзяржавы была «Германскі Рэйх» (), як і ў часы кайзераўскай Германіі.

## Веймарскі перыяд 
Паводле канстытуцыі Веймарскай рэспублікі (1918), рэйхсканцлер нёс адказнасць перад рэйхстагам, які меў шырокія заканадаўчыя паўнамоцтвы. Разам з тым рэйхспрэзідэнт меў права па канстытуцыі распускаць рэйхстаг калі заўгодна (хоць бы ў першую секунду першай сесіі). З 1930 года рэйхспрэзідэнт Паўль фон Гіндэнбург сістэматычна тармазіў дзейнасць рэйхстага, карыстаючыся арт. 48 Канстытуцыі аб надзвычайным становішчы.

На выбарах у ліпені 1932 года НСДАП атрымала істотную колькасць месцаў, і старшынёй рэйхстага быў выбраны Герман Герынг.

## Рэйхстаг пры нацызме 
[thumb|[Адольф Гітлер на пасяджэнні рэйхстага абвяшчае вайну ЗША, 11 снежня 1941 года]]
У студзені 1933 года канцлерам быў прызначаны Адольф Гітлер, і Гіндэнбург па яго просьбе распусціў рэйхстаг, прызначыўшы новыя выбары на сакавік. За шэсць дзён да іх, 27 лютага 1933 года адбыўся падпал рэйхстага, у якім былі абвінавачаны камуністы і ворагі нацыстаў. На іншы дзень Гіндэнбург падпісаў складзены нацыстамі ўказ, які адмяняў цэлы шэраг грамадзянскіх свабод, уключаючы свабоду друку.

Выбары 5 сакавіка 1933, аднак, не далі нацыстам (якія атрымалі мандаты забароненай пасля пажару КПГ) абсалютнай большасці, якую яны збіралі толькі разам з саюзнікамі, Нямецкай нацыянальнай народнай партыяй (52 месцы). Такая залежнасць не задавольвала Гітлера, і 23 сакавіка рэйхстаг прыняў Закон *«Аб прадастаўленні надзвычайных паўнамоцтваў»* (), інакш Закон *«Аб пераадоленні бядотнага становішча народа і рэйха»* (), паводле якога кабінет Гітлера меў права на працягу чатырох гадоў ці да змены кабінета ажыццяўляць заканадаўчыя функцыі без удзелу рэйхстага. Гэта пасяджэнне (як і ўсе далейшыя да 1942 года) адбываліся не ў будынку Рэйхстага, які пацярпеў ад пажару, а ў Кроль-Оперы, будынку насупраць.

Пасля прыняцця закона аб надзвычайных паўнамоцтвах урада фактычна спынілася гісторыя парламента, які склікаўся толькі для таго, каб заслухоўваць выступленні Гітлера і іншых кіраўнікоў ці фармальна ўхваляць некаторыя іх рашэнні (які і без таго былі правадзейнымі); у прыватнасці, рэйхстаг прыняў закон, які заднім чыслом ухваляў дзеянні Гітлера падчас «Ночы доўгіх нажоў» у 1934 годзе.

Усе далейшыя выбары ў рэйхстаг, пачынаючы з выбараў лістапада 1933 г. былі безальтэрнатыўнымі і ўяўлялі сабой галасаванне па адзіным спісе НСДАП. У спіс уключаліся і нешматлікія беспартыйныя кандыдаты, якія лічыліся «гасцямі» нацысцкай фракцыі ў рэйхстагу. Гэтыя выбары былі пазачарговымі, падаваліся як вялікія прапагандысцкія падзеі і праводзіліся адначасова з плебісцытамі: з выбарамі 1933 г. быў праведзены плебісцыт аб выхадзе з Лігі Нацый, з выбарамі 1936 г. — аб рэмілітарызацыі Рэйнскай вобласці, з выбарамі 1938 г. — аб далучэнні Аўстрыі да Германіі. На выбарах лістапада 1933 і 1936 г. у бюлетэні наогул не было пункта «супраць». На выбарах 1938 г. кружок у бюлетэні, які адпавядае голасу «супраць», быў намаляваны нашмат меншым, чым той, што пазначаў «за», а незапоўненыя бюлетэні прыраўноўваліся да галасоў «за». 4 снежня 1938 г. былі праведзены таксама давыбары дэпутатаў у далучанай да Германіі Судэцкай вобласці. Старшынёй рэйхстага ўсіх гэтых скліканняў заставаўся Герман Герынг.

У 1937 годзе закон аб надзвычайных паўнамоцтвах урада быў падоўжаны на чатыры гады, у 1939 годзе з пачаткам вайны — датэрмінова яшчэ на чатыры, а пасля заканчэння гэтага перыяду ў 1943 годзе ўказам Гітлера абвешчаны бестэрміновым. Зрэшты, да гэтага часу рэйхстаг наогул перастаў збірацца (апошні раз 26 красавіка 1942 года). 22 лістапада 1943 года будынак Кроль-Оперы быў знішчаны падчас авіяцыйнага налёту саюзнікаў.

## Далейшая гісторыя 
Пасля капітуляцыі Трэцяга рэйха 9 мая 1945 года рэйхстаг, як і іншыя элементы дзяржаўнага ладу Германіі, быў скасаваны. Акупацыйныя зоны, на якія была падзелена акупаваная Германія, зразумела, не мелі патрэбы ў агульнадзяржаўным парламенце. Толькі да 1949 годзе, калі тры заходнія зоны акупацыі (амерыканская, брытанская і французская) былі аб'яднаны ў Федэратыўную Рэспубліку Германію, паўстала пытанне аб стварэнні агульнага парламента. Парламент атрымаў назву «бундэстаг» і пад гэтай назвай існуе і ў аб'яднанай Германіі. У ГДР была створана Народная палата.

## Органы 
* Старшыня — вёў пасяджэнні
* Намеснікі Старшыні
* Прэзідыум (*Präsidium*)
* Савет Старэйшын (*Seniorenkonvent des Reichstages*)
* Пастаянны камітэт для аховы правоў народнага прадстаўніцтва ў адносінах да імперскага ўрада (*ständige Ausschuß zur Wahrung der Rechte der Volksvertretung gegenüber der Reichsregierung*) — ажыццяўляў паўнамоцтвы Рэйхстага паміж яго сесіямі
* Суд па праверцы выбараў (*Wahlprüfungsgericht*)
* Камітэты
* Фракцыі

## Старшыні 
* Паўль Лёбэ (СДПГ) 1920—1924
* Макс Вальраф (НННП) 1924—1925
* Паўль Лёбэ (СДПГ) 1925—1932
* Герман Герынг (НСДАП) 1932—1945

### Намеснікі старшыні 
* Герман Эсер (НСДАП) 1933—1945

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Martin Döring: *Parlamentarischer Arm der Bewegung — Die Nationalsozialisten im Reichstag der Weimarer Republik*, Droste: Düsseldorf 2001, ISBN 3-7700-5237-4
* Thomas Mergel: *Parlamentarische Kultur in der Weimarer Republik. Politische Kommunikation, symbolische Politik und Öffentlichkeit im Reichstag*, Droste: Düsseldorf 2002, ISBN 3-7700-5249-8
* Martin Schumacher (Hg.): *M.d.R. Die Reichstagsabgeordneten der Weimarer Republik in der Zeit des Nationalsozialismus. Politische Verfolgung, Emigration und Ausbürgerung 1933—1945*, 2. Aufl., Droste: Düsseldorf 1992, ISBN 3-7700-5169-6

## Спасылкі 
* Пратаколы рэйхстага

Катэгорыя:Веймарская рэспубліка
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Трэцяга рэйха
Веймарская рэспубліка
Катэгорыя:Рэйхстаг