open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Філандэр Чэйз Нокс

**Філандэр Чэйз Нокс** (; —) — амерыканскі палітык-рэспубліканец, 40-ы Дзяржаўны сакратар ЗША, 44-ы Генеральны пракурор ЗША, а таксама сенатар.

## Біяграфія 
Філандэр Нокс нарадзіўся ў Браўнсвіле, Пэнсільванія, адным з дзевяці дзяцей Дэвіда Нокс, банкіра, і Рэбекі Пэйдж Нокс, грамадскага дзеяча і філантропа.

У 1872 годзе скончыў Маўнт Юніён Каледж. Менавіта там ён пасябраваў з Уільямам Мак-Кінлі. У 1880 годзе Нокс ажаніўся з Лілі Сміт, дачкой Эндру Сміта з фірмы Smith, Sutton and Co.

У 1875 годзе Нокс прынялі ў калегію адвакатаў. Практыкаваў у Пітсбургу. B 1876—1877 ён быў памочнікам пракурора Заходняй акругі Пенсільваніі. У 1897 годзе стаў старшынёй Асацыяцыі адвакатаў Пенсільваніі.

З’яўляўся самым папулярным пітсбургскім адвакатам. Разам з Джэймсам Рыдам заснаваў фірму Reed Knox (цяпер Reed Smith LLP). Быў удзельнікам клуба рыбакоў South Fork Fishing and Hunting Club, якому належала дамба Саўт форк. 31 мая 1889 года яе прарвала (Джонстаўнская паводка). Некаторыя ўдзельнікі стварылі гуманітарны камітэт, які дапамагаў пацярпелым. Неўзабаве на клуб пасыпаліся пазовы, у якіх віна за паводку цалкам ускладалася на яго членаў. Нокс і Рыд выйгралі вялікую частку судовых працэсаў. Таксама ён некаторы час працаваў прэзідэнтам 5-га Нацыянальнага банка Пітсбурга, а потым Нацыянальнага гандлёвага банка Пітсбурга. Там жа атрымаў мянушку «сонны Філ», бо мог заснуць на пасяджэнні праўлення.

У 1901 года дапамог у развіцці кампаніі U.S. Steel.

5 красавіка 1901 года прэзідэнт Уільям Мак-Кінлі прызначыў Нокс Генеральным пракурорам ЗША. Працаваў і ў кабінеце Рузвельта, да 1904 года.

У 1904 годзе ўвёў паняцце «доларавая дыпламатыя».

Вядомы сваім выказваннем, прамоўленым Рузвельту: «Спадар прэзідэнт, не дазваляйце такому вялікаму дасягненню выпрабоўваць нязручнасці ад законаў» (меў на ўвазе будаўніцтва Панамскага канала).

У чэрвені 1904 г. губернатар Пенсільваніі Сэмюэль Пеніпэкер прызначыў Філандэра Нокса ў Сенат ЗША на месца памерлага Мэцью Куэя.

На Нацыянальнай рэспубліканскай канвенцыі 1908 года прапанаваў сваю кандыдатуру для вылучэння на пасаду прэзідэнта ЗША (няўдала).

У лютым 1909 года Уільям Тафт фармаваў свой будучы кабінет, месца Дзяржсакратара у якім дасталося Филандеру Нокс. Заняў ён яго толькі пасля паніжэння акладу да 8000 $.

На гэтай пасадзе Нокс рэарганізаваў працу дыпламатычных місій, выступаў прыхільнікам заахвочвання амерыканскіх інвестыцый за мяжой. Пры ім была прынята Шаснаццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША.

З 1913 года і да моманту паўторнага абрання ў Сенат займаўся адвакацкай практыкай у Пітсбургу.

На Нацыянальнай рэспубліканскай канвенцыі 1920 года зноў прапанаваў сваю кандыдатуру для вылучэння на пасаду прэзідэнта ЗША (няўдала).

У красавіку 1921 удзельнічаў у распрацоўцы рэзалюцыі, якая павінна была фармальна завяршыць Першую сусветную вайну для ЗША. 21 ліпеня таго ж года прэзідэнт Уорэн Гардзінг падпісаў аб’яднаную рэзалюцыю Нокс-Портэра.

12 кастрычніка 1921 года Філандэр Чэйз Нокс памёр.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША
Катэгорыя:Члены Рэспубліканскай партыі ЗША
Катэгорыя:Генеральныя пракуроры ЗША
Катэгорыя:Сенатары ад штата Пенсільванія
Алгебраічны выраз

**Алгебраі́чны вы́раз** — матэматычны выраз, які складаецца з літар і лікаў, злучаных знакамі алгебраічных дзеянняў: складання, аднімання, множання, дзялення, узвядзення ў ступень, здабывання кораня.

## Віды алгебраічных выразаў 
* *Рацыянальны алгебраічны выраз* адносна некаторых літар не змяшчае іх пад знакам кораня. Напрыклад,
*: \frac{x^2-y+2z}{25+a^2}.
* *Ірацыянальны алгебраічны выраз* мае радыкалы (дробныя рацыянальныя ступені). Напрыклад,
*: \sqrt{x+y}.
* *Цэлы алгебраічны выраз* адносна некаторых літар не змяшчае дзялення на выразы з гэтымі літарамі. Напрыклад,
*: x^3 (2+b) - 3x + c.
* Калі некаторыя з літар (ці ўсе) лічыць пераменнымі, то такі алгебраічны выраз называецца *алгебраічнай функцыяй*. Напрыклад, наступная функцыя ад пераменных  і 
*: \frac{x^5-y}{1+\sqrt{x^2+y^2}}.

## Гл. таксама 
* Матэматычная формула

## Літаратура 
*  С. 235.
* 

Катэгорыя:Алгебра
Катэгорыя:Элементарная алгебра
Чартова

Назву **Чарто́ва** маюць:

## Азёры 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Чартова — возера ў Расонскім раёне, у басейне ракі Свольна
* Гродзенская вобласць:
** Чартова — возера ў Гродзенскім раёне, у басейне ракі Сламянка
Чартова (возера)

**Чарто́ва** — возера ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, за 37 км на паўночны ўсход ад горада Гродна, за 3 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Узбераж, за 3 км на ўсход ад возера Вераўскае, у басейне ракі Сламянка.

Плошча паверхні 0,11 км². Даўжыня 0,4 км, найбольшая шырыня 0,32 км. Даўжыня берагавой лініі 1,1 км.

Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны невыразныя. Берагі вышынёй да 0,5 м. Выцякае ручай у возера Кальніца.

## Літаратура 
* 
*  — С. 328.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Гродзенскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Гродзенскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Басейн Котры
Рыбацкае

**Рыбацкае**:
## Беларусь 
* Корава (возера)
## Расія 
* Рыбацкае (станцыя метро)
Корава (возера)

**Ко́рава**, **Рыба́цкае** — возера ў Беларусі, у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці, за 26 км на паўночны захад ад горада Шчучын, за 1,6 км на паўночны захад ад вёскі Кірпічоўшчына, у басейне ракі Котра (цячэ праз возера), вышэй вусця ракі Астрынка.

Плошча паверхні 0,16 км². Даўжыня 0,58 км, найбольшая шырыня 0,27 км. Даўжыня берагавой лініі 1,55 км.

У паўночнай частцы берагі сплавінныя.

## Літаратура 
* 
*  — С. 57.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Гродзенскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Гродзенскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Басейн Котры
Венгерскія ваеннапалонныя ў СССР

**Венгерскія ваеннапалонныя ў СССР** — вайскоўцы венгерскай арміі, узятыя ў палон савецкімі вайскамі падчас Вялікай Айчыннай вайны. Пасля заканчэння вайны з Германіяй і яе саюзнікамі, сярод якіх была Венгрыя, выкарыстоўваліся на прымусовых работах па адбудоўле гаспадаркі разам з цывільнымі венгерскімі грамадзянамі. Іх трымалі ў спецыяльных лагерах у заходніх рэгіёнах СССР пераважна ва Ўкраіне і Беларусі. Як правіла венграў трымалі асобнымі аддзяленнямі ў адных лагерах з прадстаўнікамі іншых нацыянальнасцяў.

## Колькасць ваеннапалонных Германіі і яе саюзнікаў у СССР 
Звесткі пра колькасць ваеннапалонных УС Германіі і яе саюзнікаў у лагерах НКУС СССР на 22 красавіка 1956 г. (У гэту табліцу не ўваходзяць калабарацыяністы з грамадзян СССР, а звесткі даюцца па нацыянальным паходжанні палонных, а не іх краіне пражывання.)

## Венгерскія ваеннапалонныя на тэрыторыі Беларусі
На тэрыторыі БССР венграў (ваеннапалонных і цывільных) - якіх паводле звестак даследчыка праблемы Шаркова было 5384 чал. - трымалі пераважна ў лагеры №183 ў Барысаве. Таксама некаторая колькасць венграў знаходзілася у лагерах №56 (Бабруйск) і №281 (Валкавыск). У іншых лагерах пераважна знаходзіліся асобныя венгры. Так ў Магілёве згодна Мемарыяльнаму спісу венгерскіх грамадзян, памерлых у савецкіх лагерах, была зарэгістравана смерць Яноша Фодора ў 1945 г. ў спецшпіталі 3161. (ёсць напр, ацэнкі, што падчас дэсталінізацыі было взывалена 10 тыс. чал.), але відавочна яны былі самай буйной нацыянальнай групай пасля немцаў.

## Спасылкі 
* Imre Tatár, «Bánhidától Kijevig: egy volt munkaszolgálatos emlékezése a hazai táborra és a szovjet hadifogságra» (From Banhida to Kiev: memories of a former labor camp inmate of his time in a Hungarian camp and Soviet captivity), *Hadtörténelmi közlemények* (2002), vol. 115, issue 4, pp 1156–87.
* Genocide or genocidal massacre?: The case of Hungarian prisoners in Soviet custody Human Rights Review
* Венгерские военнопленные в СССР: Документы 1941—1953 годов. Moscow, 2005

## Гл. таксама
* Японскія ваеннапалонныя ў СССР
* Нямецкія ваеннапалонныя ў СССР
* Румынскія ваеннапалонныя ў СССР
* Італьянскія ваеннапалонныя ў СССР
* Фінскія ваеннапалонныя ў СССР
* Савецкія ваеннапалонныя падчас Вялікай Айчыннай вайны
* Выкарыстанне прымусовай працы нямецкага цывільнага насельніцтва ў СССР
* Прымусовая праца венграў у СССР

Катэгорыя:Вялікая Айчынная вайна
Катэгорыя:Другая сусветная вайна
Бародскае

**Баро́дскае** — возера ў Беларусі, у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, за 15 км на паўднёвы захад ад горада Петрыкаў, за 3 км на паўночны захад ад вёскі Снядзін, на пойме ракі Прыпяць.

Плошча паверхні 0,11 км². Даўжыня 0,77 км, найбольшая шырыня 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі 1,90 км.

Берагі высокія, пясчаныя. На поўначы злучана ручаём з возерам Ходнае. Размешчана на тэрыторыі нацыянальнага парка «Прыпяцкі».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Петрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Прымусовая праца венграў у СССР

.]]

**Прымусовая праца венграў у СССР** — выкарыстанне венгрскіх грамадзян, ваеннапалонных і цывільных для адбудоўлі савецкай гаспадаркі пасля Вялікай Айчыннай вайны. У Венгрыі гэты момант гісторыі вядомы як "**маленькі робат**",  — скажоны рускі выраз "маленькая работа" (бо савецкія вайскоўцы казалі венграм, што іх забіраюць выканаць невялікую працу).

## Розныя катэгорыі зняволенных 
*Ваеннапалоныя венгерскай арміі;
*Этнічныя немцы з вянгерскіх грамадзян і венгерскія грамадзяне з нямецкімі імёнамі, якіх парадалі СССР адпаведна з пастановай 7161;
*Венгры Трансільваніі, перададзеныя Румыніяй савецкім вайскоўцам у 1944 г. па падазрэнню ў арганізацыі партызанскаг руху
*Удзельнікі арганізацыі "Левенте", чыноўнікі, члены правых палітычных партый, былыя вайскоўцы і асобы, абвінавачаныя савецкімі трыбуналамі ў антысавецкай дзейнасці
*Цывільныя грамадзяне, узятыя ў палон Чырвонай арміяй падчас бітвы пад Будапештам.

## Знаходжанне ў СССР
У СССР венграў трымалі ў спецыяльных лагерах НКУС разам з ваеннапалоннымі іншых краін. Звычайна такія лагеры трымалі каля буйных гарадоў, дзе палонных і інтерніраваных асоб выкарыстоўвалі на будаўнічых работах. Венграў можна было знайсці у Азербайджане, Украіне, Беларусі, Прыбалтыцы, некаторых рэгіёнах Расіі. Дакладная колькасць венгерскіх грамадзян выкарыстаных на тэрыторыі  СССР на прымусовых работах гісторыкамі не вызначана, як і колькасць тых венграў, якія памерлі пры перавозках і ў лагерах.

### Венгерскія ваеннапалонныя на тэрыторыі Беларусі
На тэрыторыі БССР венграў (ваеннапалонных і цывільных) - якіх паводле звестак даследчыка праблемы Шаркова было 5384 чал. - трымалі пераважна ў лагеры №183 ў Барысаве. Таксама некаторая колькасць венграў знаходзілася у лагерах №56 (Бабруйск) і №281 (Валкавыск). У іншых лагерах пераважна знаходзіліся асобныя венгры.

## Рэпатрыяцыя
У пачатку 1946 года венгерскі ўрад пачаў перамовы аб вяртанні сваіх грамадзян на Раздіму. У ліпені-лістападзе 1946 г., адбылася першая хваля рэпатрыяцыі У маі 1947 г. рэпатрыяцыі аднавіліся. Апошнія хвалі рэпатрыяцыі адбыліся ў 1953—1955 гг. ў рамках палітыкі дэсталінізацыі. Ёсць звесткі, што вярнулася на Радзіму 330-380 тыс. веграў, а каля 200 тыс. чал. загінула ў палоне.

## Спасылкі 
* Imre Tatár, «Bánhidától Kijevig: egy volt munkaszolgálatos emlékezése a hazai táborra és a szovjet hadifogságra» (From Banhida to Kiev: memories of a former labor camp inmate of his time in a Hungarian camp and Soviet captivity), *Hadtörténelmi közlemények* (2002), vol. 115, issue 4, pp 1156–87.
* Genocide or genocidal massacre?: The case of Hungarian prisoners in Soviet custody Human Rights Review
* Венгерские военнопленные в СССР: Документы 1941—1953 годов. Moscow, 2005

## Гл. таксама
* Венгерскія ваеннапалонныя ў СССР
* Японскія ваеннапалонныя ў СССР
* Нямецкія ваеннапалонныя ў СССР
* Румынскія ваеннапалонныя ў СССР
* Італьянскія ваеннапалонныя ў СССР
* Фінскія ваеннапалонныя ў СССР
* Савецкія ваеннапалонныя падчас Вялікай Айчыннай вайны
* Выкарыстанне прымусовай працы нямецкага цывільнага насельніцтва ў СССР

Катэгорыя:Вялікая Айчынная вайна
Катэгорыя:Другая сусветная вайна
Інстытут сучасных ведаў імя А. М. Шырокава

**Інстытут сучасных ведаў імя А. М. Шырокава** () — недзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова Беларусі.

## Гісторыя 
Заснаваны ў кастрычніку 1990 года акадэмікам НАН Беларусі А. М. Шырокавым як «Гасразліковы інстытут сучасных ведаў».

У 1994 годзе навучальная ўстанова перайменавана ў «Недзяржаўны інстытут сучасных ведаў».

У 2004 годзе пераназваны ў Прыватную ўстанову адукацыі «Інстытут сучасных ведаў імя А. М. Шырокава» ў гонар свайго заснавальніка.
 
Да 2005 года дзейнічалі філіялы ІСВ у гарадах Гродна, Віцебск і Брэст, якія былі закрыты Мінадукацыяй РБ як неадпавядаючыя патрабаванням.

## Структура 
### У 1997/98 навучальным годзе 
* Эканамічны факультэт
* Фінансавы факультэт
* Факультэт камерцыйнай дзейнасці
* Факультэт камерцыйнага права
* Факультэт інфарматыкі
* Гуманітарны факультэт
* Прадзюсерскі факультэт
* Факультэт педагогікі і псіхалогіі
* Факультэт мастацтва
* Факультэт падрыхтоўкі замежных грамадзян

### У 2025/26 навучальным годзе 
* Факультэт мастацтваў
* Гуманітарны факультэт

Таксама дзейнічае бібліятэка і савет інстытута.

## Спецыяльнасці 
### Вышэйшая адукацыя 
* Дызайн (па накірунках)
** Графічны дызайн і мультымедыядызайн
** Дызайн касцюму і тэкстылю
** Дызайн прадметна-прасторавага асяроддзя
* Мастацтва эстрады (па накірунках)
** Музычнае мастацтва эстрады
** Камп’ютарная музыка
* Культуралогія (па накірунках)
* Лінгвістычнае забеспячэнне міжкультурных камунікацый (па накірунках)
** Лінгвістычнае забеспячэнне міжкультурнай камунікацыі (з пазначэннем моў)
** Сацыяльна-культурны менеджмент і камунікацыі
* Арт-менеджмент

### Магістратура 
* Дызайн
* Арт-менеджмент

## Цікавыя факты пра ІСВ 
* З’яўляецца першым прыватным ВНУ Беларусі (заснаваны як гасразліковы)
* У чэрвені 2016 года падчас змены маршрута аўтобуса 87с з’явіўся прыпынак у гонар інстытута

## Рэктары 
* 1990—2003 — Аляксандр Міхайлавіч Шырокаў
* з 2004 — Аляксандр Львовіч Капілаў

## Вядомыя выпускнікі 
* Ганна Бонд — блогер і вядучая Onliner.by (выпуск 2007)
* Паліна Гавароўская — вядучая Пілот FM (выпуск 2007)
* Віктар Міхайлавіч Каранкевіч (нар. 1976) — беларускі дзяржаўны дзеяч

## Вядомыя выкладчыкі 
* Валерый Фёдаравіч Ачайкін (1938—2017) — архітэктар, мастак і педагог.
* Леанід Яўсеевіч Дзягілеў (1940—2024) — мастак-графік, загадчык кафедры дызайну.
* Юрый Васілевіч Гаўрын (1943—2016) — мастак-жывапісец, манументаліст.
* Міхаіл Сямёнавіч Будавей (нар. 1949) — мастак-графік.
* Надзея Іванаўна Прышчэп (нар. 1950) — мадэльерка, дацэнт.
* Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн (1950—2023) — дацэнт кафедры мастацтвазнаўства ў 1999—2001.
* Віктар Васілевіч Мікіта (нар. 1955) — мастак-графік.
* Сяргей Лявонцьевіч Стоцкі (нар. 1961) — архітэктар і мастак.
* Андрэй Дзмітрыевіч Кароль (нар. 1972) — педагог, рэктар ГрДУ і БДУ.
* Юлія Аляксандраўна Гайдукова (нар. 1981) — мастацтвазнаўца, дызайнер.

## Літаратура 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт ІСВ
* ІСВ на abiturient.by

Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта

Катэгорыя:1990 год у Мінску
Катэгорыя:Вуліца Філімонава (Мінск)
Землятрусы ў Азербайджане

У спісе прадстаўлены землятрусы, якія адбыліся на тэрыторыі сучаснага Азербайджана ў розныя перыяды яго гісторыі.

*
Катэгорыя:Спісы:Геаграфія Азербайджана
Васількоўская (станцыя метро, Кіеў)

**«Васількоўская»** (, ) — 49-я станцыя Кіеўскага метрапалітэна. Размешчана на Абалонска-Тэрэмкоўскай лініі, паміж станцыямі «Выставачны Цэнтр» і «Галасіеўская». Да 27 снежня 2011 года была канцавой. Названая па прылеглай да станцыі Васількоўскай вуліцы.

## Канструкцыя 
Станцыя мелкага залажэння. Падземная зала з астраўной пасадачнай платформай. Афармленне станцыі выканана ў сучасным тэхналагічным стылі. Па падоўжнай восі станцыі ўстаноўлены «бульварныя» ліхтары, пад якімі знаходзяцца лаўкі для пасажыраў. Платформа з абодвух тарцоў злучаная лесвіцамі і ліфтам для пасажыраў з абмежаванымі магчымасцямі з двума падземнымі вестыбюлямі, сумешчанымі з падземнымі пераходамі на Васількоўскай вуліцы і Амурскай плошчы. Наземныя вестыбюлі адсутнічаюць.

## Абсталяванне 
У інтэр’еры станцыі ўжытыя даўгавечныя аздобныя матэрыялы. Сцены вестыбюляў і размеркавальных залаў абліцаваныя бэжавым і рудым мармурам, пуцявыя сцены — бэжавым мармурам і сіняй смальтай з цокалем з чорнага габра. Падлога платформенных участкаў і вестыбюляў выканана са шліфаваных пліт граніту Пакастоўскага (шэрага) і Akam Green А (зялёнага), край платформы — з шэрага тэрмаапрацаванага граніту, шутц-лінія — з вохрыстай керамічнай пліткі з аб’ёмнай фактурай, дазваляе адчуць яе людзям з недахопамі зроку. Агароджы ўсходаў на платформу — з труб і лістоў з нержавеючага металу.

Аднаскляпеністая столь платформенных участкаў пафарбаваная белай водаэмульсійнай фарбай. Папярочныя швы зачыненыя алюмініевай рэйкай «Люксалон». Светлавая лінія — па краі платформы ў ліфтаў і падсветка ўздоўж шляхавай сцяны. Асноўная крыніца асвятлення платформы — таршэры па восі станцыі.

Ля лесвіцы ў вестыбюлі размешчаны ліфты для інвалідаў, шахты ліфтаў — з таніраванага шкла і алюмінію.

З вонкавага аздаблення прысутнічаюць толькі выхады з падземных пераходаў з накрытымі павільёнамі. Выхады ўяўляюць сабой парапет, абліцаваны чырвоным гранітам Межырыцкага радовішча. Павільёны — сталёвы каркас, фарбаваны эмалямі тыпу «Металік» светла-шэрага колеру, крыты зверху структураваным сінім полікарбанатам, па баках — шклом «трыплекс». На саміх уваходах усталёваны дзверы тыпу «Метро». Сцены пераходаў абліцаваныя кафляй тыпу «грэс», падлога — са шліфаваных пліт граніту чырвонага колеру.

Пераходы абсталяваны ліфтамі і пад’ёмнікамі для інвалідаў.

## Фотаздымкі 

Васильковская 07.jpg|Зала станцыі
Vasylkivska metro station Kiev 2011 04.jpg|Касавая зала
Vasylkivska metro station Kiev 2011 05.jpg|Касавая зала

## Рэжым працы 
Адкрыццё — 05:43, закрыццё — 00:00.

Адпраўленне першага цягніка ў напрамку:
* ст. «Герояў Дняпра» — 5:57
* ст. «Церамкі» — 6:02

Адпраўленне апошняга цягніка ў напрамку:
* ст. «Герояў Дняпра» — 0:05
* ст. «Церамкі» — 0:33

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Кіеўскага метрапалітэна  
* Старонка станцыі на неафіцыйным сайце Кіеўскага метрапалітэна 

Катэгорыя:Станцыі Кіеўскага метрапалітэна
Іларыён Паўлавіч Кірпічоў

**Іларыён Паўлавіч Кірпічоў** (1914—1999) — падпалкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік савецка-фінскай і Вялікай Айчыннай войнаў, Герой Савецкага Саюза (1940).

## Біяграфія 
І. П. Кірпічоў нарадзіўся 21 кастрычніка 1914 года ў вёсцы Якаўлевічы (цяпер — пасёлак у Аршанскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі). Пасля заканчэння сямі класаў школы працаваў на адной з ленінградскіх фабрык. У 1936 годзе Кірпічоў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. Удзельнічаў у баях савецка-фінскай вайны, будучы камандзірам танка 15-га танкавага батальёна 13-й лёгкай танкавай брыгады 7-й арміі Паўночна-Заходняга фронту.

22 лютага 1940 года І. Кірпічоў апынуўся у акружэнні пад станцыяй Кямяря (цяпер — Гаўрылава Выбаргскага раёна Ленінградскай вобласці). Нягледзячы на тое, што з ладу выйшлі прыцэлы, танкісты вялі агонь па атакуючым фінам на працягу сутак, пратрымаўшыся да падыходу падмацавання.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 21 сакавіка 1940 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з фінскай белагвардзейшчынай і паказаныя пры гэтым адвагу і геройства» малодшы камандзір Кірпічоў Іларыён быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 286.

У 1941 годзе І. П. Кірпічоў скончыў Арлоўскае танкавае вучылішча. Удзельнічаў у баях Вялікай Айчыннай вайны. У 1945 годзе ён скончыў Вышэйшую афіцэрскую бранятанкавую школу самаходнай артылерыі. У 1960 годзе ў званні падпалкоўніка Кірпічоў быў звольнены ў запас. Пражываў у Санкт-Пецярбургу. Памёр 10 лютага 1999 года, пахаваны на Паўночных могілках Санкт-Пецярбурга.

Быў таксама узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені і Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Падпалкоўнікі СССР
Льюіс Кас

**Льюіс Кас** (; 9 кастрычніка 1782 — 17 чэрвеня 1866) — амерыканскі палітык. Быў губернатарам тэрыторыі Мічыган з 1813 да 1831 год і сенатарам ад гэтай тэрыторыі на працягу двух скліканняў. Таксама займаў пасаду амбасадара ЗША ў Францыі (1836—1842). Быў кандыдатам ад Дэмакратычнай партыі ЗША на прэзідэнцкіх выбарах 1848 года. Але пацярпеў паражэнне ад Закары Тэйлара.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША
Катэгорыя:Ваенныя міністры ЗША
Катэгорыя:Члены Дэмакратычнай партыі ЗША
Катэгорыя:Паслы ЗША ў Францыі
Дэміеўская (станцыя метро, Кіеў)

**«Дэміеўская»** (, ) — 47-я станцыя Кіеўскага метрапалітэна. Размешчана на Абалонска-Тэрэмкоўскай лініі, паміж станцыямі «Галасіеўская» і «Лыбідская». Назва — ад гістарычнай мясцовасці Дэміеўка.

## Гісторыя 
Збудаваная ў складзе ўчастка падаўжэння Абалонска-Тэрэмкоўскай лініі метрапалітэна ад станцыі «Лыбідская» да станцыі «Выставачны цэнтр» ў Галасіеўскім раёне. Агульная даўжыня новага ўчастка лініі з чатырох станцый складае 4,8 км. Адкрыццё станцыі ў складзе ўчастка планавалася на 2007 −2008 год, аднак праз тэхнічныя праблем і недахопу фінансавання будаўніцтва некалькі разоў прыпынялася і тэрмін адкрыцця перанеслі спачатку на 2009, а затым на 2010 год. 5 лістапада 2010 года з удзелам прэзідэнта Украіны Віктара Януковіча быў ажыццёўлены пуск пробнага цягніка на ўчастку «Лыбедская» — «Васількоўская». Урачыстае адкрыццё станцыі адбылося 15 снежня 2010 года пры ўдзеле прэм’ер-міністра Украіны Мікалая Азарава.

8 снежня 2023 года кіеўскія ўлады абвясцілі аб прыпыненні руху цягнікоў на ўчастку паміж станцыямі «Лыбідская» і «Дэміеўская» Абалонска-Тэрэмкоўская лініі метрапалітэна. Па папярэдніх дадзеных, названыя абставіны ўзніклі ў сувязі з разгерметызацыяй тунэля і з’яўленнем расколін у яго сценах, што прывяло да затаплення тунэля на ўказаным участку метрапалітэна.

З 13 снежня 2023 года ў сувязі з разгерметызацыяй тунэля метрапалітэна на перагоне станцыя Лыбідская-Дэміеўская будзе прымаць цягнікі ў «чаўночным» рэжыме па маршруце Дэміеўская-Тэрэмкі, сувязь з асноўнай часткай лініі будзе ажыццяўляцца. быць перапынены на час рамонту.

## Канструкцыя 
Станцыя мелкага залажэння. Мае падземную залу з астраўной пасадачнай платформай. Скляпенні залы абапіраюцца на два рады калон. Платформа злучаная чатырохстужачным аднамаршавым эскалатарам злучаны з падземным вестыбюлем, які выходзіць у падземны пераход пад Галасіеўскім праспектам да Нацыянальнай бібліятэкі імя Вярнадскага і Цэнтральнага аўтавакзала, да Галасіеўскай плошчы, праспекта Валерыя Лабаноўскага і Навукі. Наземныя вестыбюлі адсутнічаюць. На тарцы станцыі ў бок цэнтра маецца аварыйны выхад у суседні падземны пераход.

З’яўляецца першай станцыяй у Кіеўскім метрапалітэне, у якой эскалатары ўстаноўлены ў цэнтры платформы, а не ў тарцы, як звычайна.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Кіеўскага метрапалітэна 
* Неафіцыйны сайт Кіеўскага метрапалітэна 

Катэгорыя:Станцыі Кіеўскага метрапалітэна
Маскавіца (рака)

**Маскаві́ца** — рака ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра). Даўжыня 7,4 км. Пачынаецца з возера Маскавіца, вусце за 3 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Беразіно. Рэчышча каналізаванае на працягу 5 км (ад вытоку да аўтадарогі в. Беразіно — г. Лепель). Цячэ па забалочаным лесе на поўначы Бярэзінскага біясфернага запаведніка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны
Катэгорыя:Рэкі Докшыцкага раёна
Трудніца

**Тру́дніца** — рака ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Даўжыня 3 км. Выцякае з возера Страднае з паўночнага ўсходу, за 0,9 км на паўднёвы захад ад вёскі Лісна, упадае ў возера Бузянка з захаду, за 1,3 км на паўднёвы ўсход ад той жа вёскі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Свольны
Катэгорыя:Рэкі Верхнядзвінскага раёна
Барыс Васілевіч Воўк

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Барыс Васілевіч Воўк
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1939
|званне           = малодшы камузвод
|род войскаў      = аўтабранятанкавыя войскі
|пасада           = камандзір вежы танка Т-28
|91-ы асобны танкавы батальён 20-й цяжкай танкавай брыгады ім. С. М. Кірава
|бітвы            = Савецка-фінская вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Барыс Васільевіч Воўк** (1917—1939) — камандзір вежы танка Т-28 91-га асобнага танкавага батальёна 20-й цяжкай танкавай брыгады РСЧА, малодшы камузвод, удзельнік савецка-фінскай вайны, Герой Савецкага Саюза (пасмяротна).

## Біяграфія 
Барыс Воўк нарадзіўся ў 1917 годзе ў Віцебскай губерні Расійскай імперыі у сям'і селяніна. Пражываў і працаваў у Ленінградзе. У 1939 годзе ён быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. Прымаў удзел у савецка-фінскай вайне ў званні малодшы камузвод, камандаваў вежай сярэдняга танка Т-28 1-й роты 91-га танкавага батальёна 20-й танкавой брыгады 7-й арміі . Вызначыўся ў час разведкі варожай абароны на захад ад возера Мулан'ярві (цяпер Глыбокае) .

Калі з засады танк быў падбіты, экіпаж у складзе камандзіра Васіля Груздзева, камандзіраў вежаў Яўгена Лупава, Міхаіла Лобасцева, Барыса Ваўка, механіка-вадзіцеля Міхаіла Ларчанка, ваентэхніка Івана Коваля, радыста Карапета Сіманяна працягнуў весці бой. Ля хутара Кангаспелта (цяпер — Іскра) Груздзеў, Лобасцеў і Воўк былі забітыя разрывам снарада пры спробе пакінуць танк. Астатнім членам экіпажа ўдалося вывесці танк назад. Воўк быў пахаваны на месцы баёў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад  за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з фінскай белагвардзейшчынай і паказаныя пры гэтым адвагу і геройства» малодшы камандзір Барыс Воўк быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з узнагароджаннем ордэнам Леніна і медалём «Залатая Зорка» (пасмяротна).

## Літаратура 
* 
* *Герой Советского Союза К. Симонян*. Всегда помогать товарищам! // Бои в Финляндии: Воспоминания участников. Ч. 1. — 2-е изд. — М.: Воениздат, 1941. — С. 96—98.

Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Танкісты СССР
Катэгорыя:Загінулі ў баях савецка-фінляндскай вайны
Гаражанская

**Гаража́нская** — рака ў Гарадоцкім і Віцебскім раёнах Віцебскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Заходняя Дзвіна.

Даўжыня ракі 16 км (14 км з іх на тэрыторыі Віцебскага раёна). Плошча вадазбору 56 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4 м/км. Пачынаецца з возера Уцянскае, цячэ ў межах Гарадоцкага ўзвышша. Упадае ў возера Княжно з паўночнага ўсходу. У басейне ракі возера Жабніца.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-24. Выданне 1980 г.
* Ліст карты N-35-36. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Віцебскага раёна
Катэгорыя:Басейн Шэвінкі
Іосіф Васілевіч Матрунчык

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Іосіф Васілевіч Матрунчык
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     =
|выява            = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1925—1945
|званне           = 
|род войскаў      = авіяцыя
|пасада           = лётчык-інспектар па тэхніцы пілатавання
|частка           = 
|бітвы            = Савецка-фінская вайнаВялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Іосіф Васільевіч Матрунчык** (1903—1945) — гвардыі падпалкоўнік Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі, удзельнік савецка-фінскай і Вялікай Айчыннай войнаў, Герой Савецкага Саюза (1940).

## Біяграфія 
Іосіф Матрунчык нарадзіўся 21 студзеня 1903 года ў вёсцы Кайкава (цяпер — Мінскі раён Мінскай вобласці Беларусі). Пасля заканчэння шасці класаў школы працаваў батраком, чорнарабочым. У лістападзе 1925 года Матрунчык быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1932 годзе ён скончыў Арэнбургскую ваенную авіяцыйную школу летназаў, у 1934 годзе — Барысаглебскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў.

Удзельнічаў у баях савецка-фінскай вайны, будучы камандзірам эскадрыллі 18-га хуткаснага бамбардыровачнага авіяпалка 15-й арміі. За час вайны здзейсніў 59 баявых вылетаў на бамбардзіроўку вялікіх колькасцяў фінскай баявой тэхнікі і жывой сілы, нанёсшы суперніку вялікія страты.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 20 мая 1940 года за «мужнасць і гераізм, праяўленыя ў баях» капітан Іосіф Матрунчык быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 338.

Удзельнічаў у баях Вялікай Айчыннай вайны, быў цяжка паранены. Пасля ранення быў лётчыкам-інспектарам па тэхніцы пілатавання ў .

Загінуў 9 мая 1945 года, падарваўшыся на . Пахаваны ў горадзе Піла Вялікапольскага ваяводства Польшчы.

Быў узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, медалямі.

## Літаратура 
* 
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. — Минск, 1984.
* Матрунчик И. В. // Твои герои, Карелия. — Петрозаводск, 2005. — С. 153.

Катэгорыя:Ваенныя лётчыкі СССР
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Велікапольскім ваяводстве
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Арэвардзі (рэлігійны рух)

**Арэвардзі** (, літар. «сыны Сонца») — армянскі рэлігійны рух, пашыраны ў XI-XII стагоддзях у Арменіі і Месапатаміі, нягледзячы на тое, што згадванні пра іх і іх асобныя абшчыны сустракаюцца і ў пазнейшы час.

## Думкі адносна прыладдзе руху 
Гісторык Мікаэл Чамчан лічыць Арэвардзі паганцамі, якія жылі яшчэ падчас Рыгора Асветніка ў асобных памежных паселішчах Арменіі, дзе жыло змяшанае насельніцтва — армяне і іншыя народы. Ерэтыкоў, якіх, паводле дадзеных Маўсеса Харэнацы, пераследаваў Месроп Маштоц у V стагоддзі, Чамчан прымае за Арэвардзі і лічыць іх не армянамі, а выхадцамі з іншых народаў, да якіх далучыліся некаторыя з армян.

Яшчэ адзін гісторык Б. Саргсян лічыць, Арэвардзі па паходжанні злучаны з маніхэямі і сустракаліся ў Арменіі значна раней, чым пра іх згадваюць аўтары XI і наступных стагоддзяў. Такой жа думкі прытрымліваецца англійскі арменавед Ф. Конібер (en).

Біскуп Карапет Тэр-Мкртчан піша пра тое, што Арэвардзі нічога агульнага з паўлікіянамі і тандракітамі не маюць, але, магчыма, часамі мелі зносіны з імі і выпрабоўвалі іх уплыў, але які менавіта — невядома. Ён лічыць Арэвардзі армянамі-паганцамі, якія трапілі пад уплыў вавілонскай рэлігіі. Да паведамлення Тамаша Мецапецы пра тое, што Арэвардзі пасля разгрому Тамерланам зноў памножыліся ў Медыне і Амідзе, Тэр-Мкртчан падыходзіць з сумневам, мяркуючы, што названы аўтар пад Арэвардзі мог мець на ўвазе не Арэвардзі Нерсеса Прасвяднага, а сучасных курдаў-язідаў.

Гевонд Алішан лічыць Арэвардзі санцахвальнікамі невядомага паходжання, якія выпрабоўвалі ўплыў паўлікіянаў і тандракітаў і існавалі аж да XIX стагоддзя ўлучна.

Нарэшце, на думку буйнага гісторыка Магакіі Арманяна Арэвардзі, падобна тандракітам, насамрэч з'яўляюцца армянскімі ерэтыкамі, а глыбокая пашана сонцу, Сатане і таполі набліжае іх да сучасных курдаў-язідаў.

Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Гісторыя Арменіі
Катэгорыя:Армянская апостальская царква
Залаты абрыкос

**Залаты абрыкос** () — штогадовы кінематаграфічны фестываль, які праводзіцца ў ліпені ў Ерэване (Арменія) пры спрыянні Міністэрства культуры Арменіі. Да 2011 года кінафестываль меў тры асноўныя праграмы: міжнародныя конкурсы гульнявога і дакументальнага кіно, а таксама конкурс «Армянская панарама». У 2011 годзе з’явілася новая конкурсная праграма кароткаметражнага кіно «Абрыкосавая костачка». У першы год правядзення кінафестывалю ў ім бралі ўдзел фільмы толькі армянскіх кінематаграфістаў, але пачынальна з другога кінафестывалю ў ім усё часцей бяруць удзел замежныя кінематаграфісты. Міжнародны кінафестываль «Залаты абрыкос» з’яўляецца братаннікам Ратэрдамскага і Пусанскага міжнародных кінафестывалюў. Галоўны прыз фестываля — «Залаты абрыкос».

Катэгорыя:Падзеі ў Ерэване
Катэгорыя:З’явіліся ў 2004 годзе
Катэгорыя:2004 год у Ерэване
Этнагенез армян

**Этнагенез армян** — комплексны працэс вылучэння армянскай этнічнай агульнасці, які адбываўся на Армянскім нагор'і на базе шматлікіх і размаітых этнічных і моўных элементаў. Існуюць дзве асноўныя версіі армянскага этнагенеза, адна з якіх (міграцыйна-змяшаная гіпотэза) з'яўляецца дамінантнай у сусветнай гістарычнай навуцы, бо падтрымваецца большым лікам аўтарытэтных сусветных спецыялістаў. Дамінаванне міграцыйна-змяшанай гіпотэзы ў сусветнай навуцы адлюстравана ў энцыклапедыі Брытаніка, артыкул «Armenia», раздзел «Ancient and premodern Armenia» (электроннае выданне 2003 года), дзе міграцыйная гіпотэза паказана ў якасці адзінай. Факт дамінавання міграцыйна-змяшанай гіпотэзы сярод спецыялістаў таксама выяўна адлюстраваны ў наступных сучасных манаграфіях, артыкулах і падручніках апошніх гадоў (у зваротным храналагічным парадку):
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
Апроч гэтага шэраг армянскіх аўтараў, якія прытрымліваюцца альтэрнатыўных «хаяскіх» гіпотэз этнагенеза, на старонках сваіх прац таксама прызнаюць, што такім чынам дыскутуюць з
* «большасцю навукоўцаў» 
* «афіцыйна прынятай версіяй» 

Згодна асноўнай версіі, этнагенез армян пачаўся ў перыяд з канца II тысячагоддзі да н.э. і завяршыўся да VI стагоддзю да н.э. ў выніку этнічнага растварэння малалікіх якія мігравалі з захаду індаеўрапейцаў-протаармян у масіве часткова родных індаеўрапейцаў жа — лувійцаў, і першабытніцкіх хурытаў, уратаў і хатаў, якія насялялі Армянскае нагор'е. Новы этнас у сілу вызначаных акалічнасцей захаваў у грунце протаармянскую мову індаеўрапейскай этнічнай меншасці. У самой Арменіі найбольшае шыранне мае аўтахтонная версія армянскага этнагенезу, што галоўным чынам базуецца на розных «хаяскіх» гіпотэзах, паводле якіх этнічныя армяне насялялі Армянскае сугор'е са значна ранейшага перыяду. Міфалагічныя версіі армянскага этнагенезу сучаснай навукай адпрэчваюцца.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Армяне
Катэгорыя:Этнагенез
Айк (міфічны прабацька армян)

**А́йк** () або Айк Наапет (), Айк Дзюцазн () — легендарны прабацька армянскага народа, а таксама заснавальнік легендарнай дынастыі Айказуні. Згодна біблейска-хрысціянскай традыцыі, з'яўляецца адным з нашчадкаў біблейскага Фагармы.

## Спасылкі 
* Armen Petrosyan. Forefather Hayk in the Light of Comparative Mythology // The Journal of Indo-European Studies, v. 37, Number 1 & 2, Spring/Summer 2009, pp. 155—163
* Ованес Драсханакертци История Армении
* 

Катэгорыя:Гісторыя Арменіі
Катэгорыя:Эпанімы
Катэгорыя:Армянская міфалогія
Мост Метро

**Мост Метро́** () — першы метромост праз Дняпро ў Кіеве. Адкрыты 5 лістапада 1965. Галоўны інжынер праекта збудаванні моста - Фукс Георгій Барысавіч. Двух'ярусная збудаванне для руху метрацягнікоў (верхні ярус, пасярэдзіне) і аўтатранспарту (ніжні, па баках). Пабудаваны побач з былым месцазнаходжаннем Ланцуговага моста, разбуранага ў 1920 годзе, і створанага на яго аснове Мост імя Яўгеніі Бош, ўзарванага ў час Вялікай Айчыннай вайны. Мост Метро - першае ў свеце па памерах прагонаў арачнае збудаванне на сухіх стыках. Кансолі складзеныя з асобных жалезабетонных блокаў, злучаных металічнымі балтамі.

Мост Метро разам з Русанаўскім мастом злучае правабярэжную частку Кіева з Русанаўкай, Левабярэжным масівам, Васкрасенкай, Лясным масівам, зонай адпачынку - Гідрапарк.

На правым беразе Дняпра мост завяршае станцыя «Дняпро» Кіеўскага метрапалітэна.
## Асаблівасці пабудовы 
Мост Метро - першая ў свеце арачная збудаванне з вялікімі пралётамі, спраектаваная на сухіх стыках. Пралёт паміж апорамі складае 60 м. Агульная даўжыня моста каля 700 м.

Мост мае шэсць пралётаў арачнымі-кансольнай будынка даўжынёй 117 і 87 м. Асаблівасцю канструктыўнага рашэння з'яўляецца мантаж блокаў полуарак як кансоляў на падпорках і аб'яднанне іх у шворанах з наступным нацяжэннем арматуры арак. Кансолі сабрана з асобных жалезабетонных блокаў, злучаных металічнымі балтамі.
## Фотаздымкі 

DSC 3715 Panorama of Metro Bridge in Kiev.jpg|Панарама моста

Metro Bridge Kiev 2010 03.jpg|Левабярэжная эстакада 
Metro Bridge Kiev 2010 02.jpg|Метрацягнік на мосце
Metro bridge Kiev 2010 May.JPG|Суднаходны пралёт
Мост Метро 1.jpg

## Спасылкі 
* Вэб-энцыклапедыя Кіева 
* Спадарожнікавы здымак на карце Google
* Гісторыя і апісанне з мноствам фатаграфій на сайце «Свет метро»

Катэгорыя:Масты цераз Дняпро
Катэгорыя:Масты Кіева
Масты Кіева

У Кіеве — 7 мастоў цераз Дняпро. Акрамя гэтага, у горадзе ёсць невялікія масты, пабудаваныя над прытокамі Дняпра. Першы наплаўны мост быў збудаваны ў 1115 годзе.

## Масты цераз Дняпро 
### Аўтамабільныя 
***Паўночны мост** — пабудаваны ў 1976 годзе. 
***Мост Метро** — пабудаваны 5 лістапада 1965 года. 

***Русанаўскі мост** праз Русанаўскі праліў — адчынены 5 лістапада 1965 года. 
***Мост імя Я. О. Патона** — пабудаваны 5 лістапада 1953 года. 
***Дарніцкі аўтамабільна-чыгуначны мост** — пабудаваны ў 2011 годзе, аўтамабільны рух адкрыты з левага берага на правы 17 снежня 2010 года, з правага на левы 31 сакавіка 2011 года. .
***Паўднёвы мост** — будаўніцтва пачалося ў 1983 годзе, уведзены ў эксплуатацыю ў снежні 1990 года. 
***Гаванскі мост** — будаўніцтва пачата ў 2003 годзе, адкрыты аднабаковы аўтамабільны рух у 2007 годзе, у поўную эксплуатацыю ўведзены 23 кастрычніка 2010 года. 
### Чыгуначныя 
***Пятроўскі чыгуначны мост** — пабудаваны ў 1929 годзе. 
***Дарніцкі чыгуначны мост** — пабудаваны ў  1949 годзе. 
***Дарніцкі аўтамабільна-чыгуначны мост** — пабудаваны 27 верасня 2010 года. .
### Пешаходныя 
***Паркавы мост** (Чортаў мост, Мост закаханых) праз Пятроўскую алею — збудаваны ў 1910 годзе па праекце Я. О. Патона. 
***Паркавы пешаходны мост** на Труханаў востраў — пабудаваны ў 1957 годзе. 

***Рыбальскі вантавы мост** — мост цераз гавань Дняпра на Рыбальскі востраў, збудаваны ў 1963 годзе, у 1997 годзе па масту быў зачынены аўтамабільны рух, у 2009 годзе спынены пешаходны рух і пачаты дэмантаж моста. 
***Масты цераз Русанаўскі канал** — збудаваны ў 1960-х гадах. 
***Венецыянскі мост** — збудаваны ў 1966 годзе. 

### Будуюцца 
* **Падольскі маставы пераход** — будаўніцтва пачалося ў 1993 годзе, адноўлена ў 2003 годзе, тэрміны заканчэння будаўніцтва невядомыя. 

## Масты цераз Лыбідзь 
* **Аўтавакзальны пуцеправод** — злучае бульвар Дружбы Народаў з Галасеяўскай плошчай. Раней вядомы як Сталінскі пуцеправод. У 2007 годзе прайшоў рэканструкцыю.

## Разбураныя 
***Ланцуговы мост** — гады існавання:  1853—1920. 
***Мост імя Яўгеніі Бош** — гады існавання:  1925—1941. 
***Русанаўскі мост** — гады існавання:  1906—1943. 
***Навадніцкі мост** — гады існавання:  1713—1953. 
***Дарніцкі чыгуначны мост** — гады існавання:  1870—1943. 
## Спасылкі 
* Вэб-энцыклапедыя Кіева  
* *Антоненка К.* Кароткі даведнік-вызначальнік кіеўскіх мастоў // 486.livejournal.com. — 2009. — 11 сакавік. 
* *Вішнеўскі В.* Кіеўскія масты  // «Хрэщатык» № 134 (2537). — 2004. — 15 верасня.  
* *Кальніцкі М.* Забыты мост // mik-kiev.livejournal.com. — 2008. — 17 верасня. 
* *Кальніцкі М.* Мост адкрывалі з шампанскім // «Газета па-кіеўскі». — 2007. — 21 чэрвеня. 
* *Кальніцкі М.* Паркавы мост і Пятроўская алея. Аповяд у малюнках // mik-kiev.livejournal.com. — 2008. — 17 лютага. 
* *Шулькевіч М. М., Дмітрэнка Т. Д.* Кіеў: Архітэктурна-гістарычны нарыс.  — 6-е выд., перапрац. і дад. — Кіеў: Будівельник, 1982. — 448 с.
Русанаўскі мост

**Русанаўскі мост** () — мост праз Русанаўскі праліў у Кіеве, прызначаны для руху аўтатранспарту і цягнікоў метро. Адкрыты 5 лістапада 1965 гады як працяг моста Метро адначасова з адкрыццём трэцяй чаргі Святошынска-Броварскай лініі Кіеўскага метрапалітэна ад станцыі «Дняпро» да станцыі «Дарніца». Пабудаваны на месцы моста, разбуранага ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Мост бэлечнай канструкцыі, шасціпралётны, даўжыня — 349,2 м, шырыня праезнай часткі для аўтамабіляў на паўночным боку моста — 14,0 м, шырыня тратуараў — 2,25 + 1,25 м.

Па паўднёвым боку моста пракладзена два шляхі метрапалітэна на ўчастку паміж станцыямі «Гідрапарк» і «Левабярэжная».

У красавіку 2007 года на горадабудаўнічым савеце Кіеўглаўархітэктуры разглядаўся праект рэканструкцыі моста з яго накрыццём.

## Спасылкі 
* Вэб-энцыклапедыя Кіева. Русанаўскі мост  
* К.* Кароткі даведнік-вызначальнік кіеўскіх мастоў  // 486.livejournal.com.&nbsp;— 2009.&nbsp;— 11 сакавіка. 
* М. *Забыты мост // mik-kiev.livejournal.com&nbsp;— 2008.&nbsp;— 17 верасня. 
* Папярэднія праектныя прапановы будаўніцтва накрыцця над адкрытай часткай Святошынска-Броварскай лініяй метрапалітэна. Пасяджэнне горадабудаўнічага савета Кіеўглаўархітэктуры 25 красавіка 2007  // archunion.com.ua 

Катэгорыя:Масты Кіева
Святошынска-Броварская лінія

**Свято́шынска-Броварска́я лінія** (, з 2014 года на афіцыйных схемах адзначаецца як **Чырвоная лінія метро** ці лінія **М1**) — гістарычна першая лінія Кіеўскага метрапалітэна. Колькасць станцый — 18, працягласць лініі — 22,7 км, час праезду - 38,5 хв.

Нумарацыя шляхоў: «Акадэмгарадок» - «Лясная» - I, «Лясная» - «Акадэмгарадок» - II.
## Гісторыя будаўніцтва 
Будаўніцтва лініі пачата ў 1949 годзе. У першай палове 1960-х разглядаўся варыянт працягу лініі ў бок Атраднага і Мікольскай Баршчагошчкі з электрадэпо ў раёне Шуляўкі.

## Перайменаванні 
## Перспектыва развіцця 
## Дэпо і рухомы састаў 
Святошынска-Броварская лінія абслугоўваецца электрадэпо «Дарніца». 

З моманту адкрыцця Кіеўскага метрапалітэна адзіная яго лінія абслугоўвалася вагонамі тыпу Д. Парк вагонаў складаў 24 адзінкі, з 1963 г. - 39 адзінак. У 1969 годзе ўсе 39 вагонаў тыпу Д былі перададзеныя ў Ленінградскі метрапалітэн, наўзамен атрымана 39 вагонаў тыпу Е.

Зараз на Святошынска-Броварскай лінія эксплуатуюцца вагоны тыпаў Еж, Еж1, Ем-501, Ема-502, а таксама серыі 81-717/714. З 2011 года пачалася эксплуатацыя вагонаў 81-540.2К/541.2К.

У 2014 на Крукаўскага вагонабудаўнічага завода (ПАО «КВБЗ») была праведзена комплексная мадэрнізацыя 95 вагонаў тыпаў Еж і Е з прадаўжэннем тэрміну іх службы на 20 гадоў. Быў зменены інтэр'ер салонаў і кабін вагонаў, а галаўныя вагоны атрымалі новыя шклопластыкавыя кабіны без вонкавых кантавых дзвярэй па тыпу 81-7021 / 7022, ўстаноўлена японскае электраабсталяванне. Усе вагоны пры мадэрнізацыі атрымалі пазначэнне Е-КМ.
## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Кіеўскага метрапалітэна  
* Спіс вагонаў ЦЧ-1 "Дарніца"  

 

Катэгорыя:Лініі Кіеўскага метрапалітэна
Марыя Ільінічна Мацэнка

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Марыя Ільінічна Мацэнка
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = партызаны
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Марыя Ільінічна Мацэ́нка** (, Віцебск — , Віцебск) — намеснік дырэктара швейнай фабрыкі «Сцяг індустрыялізацыі» (Віцебск), Герой Сацыялістычнай Працы (1960). Удзельнік партызанскага руху на тэрыторыі БССР ў час Вялікай Айчыннай вайны. Партыйны і гаспадарчы работнік. Ганаровы грамадзянін горада Віцебска (1964).

## Біяграфія 
М. І. Мацэнка нарадзілася ў Віцебску, у сям'і каваля. Працоўную дзейнасць пачала вучаніцай швачкі. У 1924—1925 гг. працавала ў тэатры ў Віцебску, з 1927 г. на швейнай фабрыцы «Прафінтэрн». У 1930 годзе, у ліку групы работнікаў фабрыкі «Прафінтэрн», пераведзена на пабудаваную фабрыку «Сцяг індустрыялізацыі». Працавала швачкай, майстрам цэха, начальнікам змены ўчастка, начальнікам аддзела кадраў фабрыкі, старшынёй фабрычнага камітэта прафсаюза. Член ВКП(б) з 1938 года. У 1940 годзе абрана сакратаром партыйнай арганізацыі фабрыкі. У 1941 годзе была накіравана на курсы партыйных работнікаў пры ЦК КПБ у Мінску.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны М. І. Мацэнка эвакуіравана ў Омскую вобласць. Працавала інструктарам райкама ВКП(б). У жніўні—верасні 1942 г. была адазваная ў Цэнтральны штаб партызанскага руху і праз «Віцебскія вароты» ў складзе групы В. З. Харужай накіравана ў тыл ворага, у партызанскую брыгаду пад камандаваннем М. Ф. Біруліна. Дзейнічала ў складзе спецыяльнай групы В. Р. Кудзінава. Была абрана членам Віцебскага падпольнага гаркама партыі і і прызначана інструктарам Віцебскага падпольнага абкама. Дзейнічала ў падполлі да вызвалення Віцебскай вобласці ў 1944 годзе.

Пасля вызвалення М. І. Мацэнка вярнулася ў Віцебск, на фабрыку «Сцяг індустрыялізацыі». Прымала актыўны ўдзел у аднаўленні горада і фабрыкі. Працавала спачатку начальнікам аддзела кадраў, у 1947—1954 гг. намеснікам дырэктара фабрыкі, затым — начальнікам пашывачнага цэха.

У 1962 годзе М. І. Мацэнка выйшла на пенсію. Займалася ідэйна-выхаваўчай работай. Памерла ў 1982 годзе. Пахаваная на Мазурынскіх могілках у Віцебску.

## Узнагароды і званні 
* Медаль «Серп і Молат»
* Ордэн Леніна
* Медаль «Партызану Вялікай Айчыннай вайны» II ступені
* Медаль «За працоўную адзнаку»
* Ганаровы грамадзянін горада Віцебска (1964)

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Музей «Почётные граждане города Витебска» // Сайт ГУО «Средняя школа № 12 города Витебска» 
* *Владимир КОШЕЛЕВ:* «Нельзя на дрейфе дрейфить» // ОАО «Газета Известия»
* На краю Земли прошли лучшие годы Владимира Кошелева // «Беларусь сегодня»

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Віцебска
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Праскавея

**Праскаве́я** — ручай у Лепельскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Дзіва (басейн Заходняй Дзвіны). Даўжыня 4,5 км. Выцякае з возера Вогзіна за 2 км на захад ад вёскі Суша, вусце за 0,7 км на захад ад вёскі Кугоні. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Дзівы
Катэгорыя:Рэкі Лепельскага раёна
Лятучы ўніверсітэт (значэнні)

* Лятучы ўніверсітэт — аднайменныя падпольныя адукацыйныя ініцыятывы, якія дзейнічалі ў Польшчы ў 1885—1905 і 1977—1981 гадах.

* Лятучы ўніверсітэт — праграма стварэння сучаснага ўніверсітэта ў Беларусі, якая рэалізуецца, пачынаючы з 2009 года.