open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рэдукаваная фотаметрычная велічыня

**Рэдукава́ная фо́таметры́чная велічыня́** — фотаметрычная велічыня, утвораная па матэматычнай мадэлі лінейнага спектральна-адытыўнага для разгляданай з'явы прыёмніку:

 X_r=K\int_{0}^{\infty} X_{e,\,\lambda}\,S'\left(\lambda\right)\, dx 

дзе K — пераводны множнік ад адзінак энергетычных велічынь да адзінак, ужывальных у дадзенай сістэме рэдукаваных велічынь; S'\left(\lambda\right) — адносная спектральная адчувальнасць рэальнага або мадэльнага фотапрыёмніка.

У залежнасці ад выгляду крывой спектральнай адчувальнасці можна пабудаваць некалькі сістэм рэдукаваных фотаметрычных велічынь. У цяперашні час толькі адна такая сістэма — сістэма светлавых велічынь — з'яўляецца міжнародна-прызнанай. Сьстэма светлавых велічынь заснаваная на крывой спектральнай адчувальнасці чалавечага вока, адаптаванага да дзённага зроку.

Таксама можна вызначыць сістэму рэдукаваных фотаметрычных велічынь для бактэрыцыднага дзеяння, гадоўлі раслін, карцынагеннага дзеяння выпраменьвання, або напрыклад для жывёльнага зроку — бо ў шматлікіх жывёл крывыя спектральнай адчувальнасці вачэй не супадаюць з чалавечай крывой. Па гэтай прычыне вымярэнне колькасці святла пры дапамозе звычайных люксметраў пры вопытах, напрыклад, на пацуках, трэба рабіць з асцярогай — люксметр па прынцыпе свайго дзеяння выкарыстоўвае крывую спектральнай адчувальнасці чалавечага вока і колькасць святла, атрыманая пацукамі не будзе супадаць з паказаннямі прыбора.

## Літаратура 
* ДАСТ 26148—84

Катэгорыя:Фотаметрыя
Катэгорыя:Фізічныя велічыні
Браткаўскі сельсавет

**Бра́ткаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Капыльскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 г. вёска) Браткава.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Капыльскага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Капыльскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў складзе Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе Бабруйскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Крывасёлкаўскага сельсавета. 16 верасня 2009 года скасаваны пасёлак Савічыкі. 28 мая 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Цімкавіцкага сельсавета.

Станам на 1 студзеня 2008 года ў сельсавеце налічвалася 628 гаспадарак, 1260 жыхароў, па стане на 1 студзеня 2009 года — 604 гаспадаркі, 1232 жыхары. Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета складала 1103 чалавекі, з іх 99,3 % — беларусы.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 9 населеных пунктаў: аграгарадок Браткава, вёскі Вясёлае, Дзягцяныя, Заракаўцы, Комсічы, Навасёлкі, пасёлкі Арэхаўка, Каралінка і Славінка.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Капыльскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе
Формула Стырлінга

У матэматыцы **формула Стырлінга** (таксама **формула Муаўра — Стырлінга**) — формула для прыбліжанага вылічэння фактарыяла і гама-функцыі. Названа ў гонар Джеймса Стырлінга і Абрахама дэ Муаўра, апошні лічыцца аўтарам формулы.

Найбольш ужывальны варыянт формулы:

: \ln \Gamma(n+1) = \ln n! = n\ln n - n +O(\ln(n))\ 

Наступны член у *O*(*log(n)*) — гэта ln(2π*n*); такім чынам больш дакладнае прыбліжэнне:

: \lim_{n \rightarrow \infty} {\frac{n!}{\sqrt{2\pi n}\, \left(\frac{n}{e}\right)^{n}}} = 1,

што раўназначна
: n! \sim \sqrt{2 \pi n} \left(\frac{n}{e}\right)^n.

Формула Стырлінга з’яўляецца першым прыбліжэннем пры раскладанні фактарыяла ў *рад Стырлінга*:

: \begin{align}
n! &\sim \sqrt{2\pi n}\left(\frac{n}{e}\right)^n \left(1 +{1\over12n}+{1\over288n^2} - {139\over51840n^3} -{571\over2488320n^4}+ \cdots \right) \\
&= \sqrt{2\pi n}\left(\frac{n}{e}\right)^n \left(1+\frac{1}{(2^1)(6n)^1}+{1\over(2^3)(6n)^2}-{139\over(2^3)(2\cdot3\cdot5)(6n)^3}\,- \right. \\
&\qquad\left. -\,{571\over(2^6)(2\cdot3\cdot5)(6n)^4} + \cdots  \right).
 \end{align}

Формула Стырлінга выкарыстоўваецца ў тэорыі імавернасцей, матэматычнай статыстыцы, статыстычнай фізіцы і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аналітычная тэорыя лікаў
Катэгорыя:Тэорыя прыбліжэнняў
Асвейскі раён

**Асве́йскі раё́н** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Беларускай ССР. 

## Гісторыя 
Існаваў у 1924—1959, да 26 ліпеня 1930 і з 21 чэрвеня 1935 у Полацкай акрузе, з 20 лютага 1938 у Віцебскай, з 20 верасня 1944 у Полацкай, з 8 студзеня 1954 зноў у Віцебскай абласцях. Утвораны 17 ліпеня 1924. Цэнтр — мястэчка, з 27 верасня 1938 гарадскі пасёлак Асвея. Плошча раёна 603 км2, 412 населеных пунктаў. Насельніцтва 21 314 чал. (на 1 студзеня 1925).
Падзяляўся на 9 сельсаветаў:
* Асвейскі (у 1958 скасаваны)
* Задзежскі
* Каханавіцкі
* Кісялёўскі
* Красоўскі
* Малашкаўскі
* Савейкаўскі
* Сенькаўскі
* Сухарукаўскі (з 1958 Відоцкі)

Раён скасаваны 8 жніўня 1959, яго тэрыторыя ўвайшла ў склад Дрысенскага раёна.

## Літаратура 
* 
* 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1959 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Асвея
Вячэрні Мінск (ток-шоу)

**«Вячэрні Мінск»** — гумарыстычнае ток-шоу для ўсёй сям’і, якое выходзіць на тэлеканале АНТ. Выпускі праграмы адрозніваюцца адзін ад аднаго (у праекце няма адзінага сцэнарыя, шаблона або выразнай структуры) — гэта гумар, зразумелы і блізкі кожнаму, толькі станоўчыя эмоцыі і мноства нечаканых сюрпрызаў, і жартаў ад вядучых. Немалаважная ўвага надаецца імправізацыі і нестандартным знаходкам. Праграма здымаецца ў Кіеве, у студыі ўкраінскага аналагу праграмы «Вячэрні Кіеў».

## Вядучыя 
]]
* Люцыя Лушчык
* Андрэй Бонд
* Уладзімір Зяленскі
* Валерый Жыдкоў

## Рубрыкі 
* Розыгрыш
* Зроблена ў нас
* Навіны
* Навіны спорту
* Прагноз надвор’я
* Рэклама
* Смайлавічы
* Праца на дзень
* Караоке з зоркай

Катэгорыя:Тэлеперадачы Беларусі
Ангстрэм

**А́нгстрэм** (Å) (, вымаўляецца [ˈɔ̀ŋstrœm]) — адзінка вымярэння даўжыні, роўная 10−10 м (0,1 нм або 100 пм). Ужываецца ў оптыцы, схематэхніцы, атамнай фізіцы і астраноміі. Названая ў гонар шведскага фізіка і астранома Андэрса Ёнаса Ангстрэма (A. J. Ångström, 1814—1874), які ўвёў яе ў 1868 годзе. Ангстрэм прыжыўся ў мове фізікаў, бо 10−10 м — гэта прыблізны памер атама вадароду. Прыкладна такім жа з’яўляецца крок атамнай рашоткі і гэтак далей. У выніку замест мноства нулёў можна аперыраваць звычайнымі дробамі. Дыяметр атама вадароду ўжо не 0,0000000005 м, а проста 1/2 Å.

Дадзеную адзінку не рэкамендуецца выкарыстоўваць у Міжнароднай сістэме СІ. Замест яе пераважней ужываць нанаметр (1 нм = 10 Å).

Ангстрэм часта завуць пазасістэмнай адзінкай. Тым не менш, яна вызначаецца праз адзінкі сістэмы СІ.

## Знак ангстрэма 
Нягледзячы на тое, што знак ангстрэма (Å) уключаны ў Юнікод як асобны знак (Angstrom sign, `U+212B`), аднак яго *кананічным раскладаннем* з’яўляецца загалоўная лацінская літара A з кружочкам зверху (Å, код `U+00C5`), г. з. гэтыя два знакі павінны быць неадметныя з пункта гледжання карыстача. Пераважней для пазначэння ангстрэма выкарыстоўваць літару A з кружочкам зверху (`U+00C5`).

З-за таго, што знак ангстрэма на шматлікіх клавіятурах адсутнічае, у некаторых тэкставых працэсарах выкарыстоўваюцца адмысловыя камбінацыі клавіш або каманды для яго ўводу. Напрыклад, у Microsoft Word — гэта камбінацыя Ctrl+Shift+@+A, а ў LaTeX — \AA.

## Гл. таксама 
* Пазасістэмныя адзінкі
* Міжнародная сістэма СІ
* Ікс адзінка

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння адлегласці
Аддача ствала

]]
**Аддача ствала** — дзеянне аўтаматыкі зброі заснаванае на выкарыстанні аддачы рухомага ствала, з якім падчас стрэлу трывала счэплены затвор. У гэтым выпадку пры стрэле назад адкідаецца не адзін затвор, а ствол разам з затворам. Тым самым забяспечваецца поўнае прыцісканне гільзы да сценак патронніка на працягу ўсяго часу дзеяння ціску ў гільзе. Таму дапушчальныя больш высокія ціскі і адпаведна больш высокія пачатковыя хуткасці адносна зброі з вольным затворам.

## Варыянты 
Вылучаюць два варыянты:

#### Доўгі ход ствала 
Доўгі ход ствала — ход ствала роўны ходу затвора. Перад стрэлам затвор і ствол жорстка счэплены і пасля стрэлу разам адкочваюцца назад да крайне задняга становішча. У крайнім пункце адкату затвор затрымліваецца, а ствол вяртаецца ў зыходнае становішча, пры гэтым выкідвае гільзу. Толькі пасля вяртання ствала затвор вяртаецца ў пярэдняе становішча. Схема адрозніваецца вялікай масай рухомых частак і канструктыўнай складанасцю, не дазваляе развіваць вялікі тэмп стральбы, таму выкарыстоўваецца рэдка (вядомыя ручной кулямёт Шоша, пісталеты Фромера, аўтаматычная гармата 2А72 і іншыя). ДАСТ 28653-2018 вызначае доўгі ход ствала як адкат ствала стралковай зброі на адлегласць, большую за даўжыню патрона.

#### Кароткі ход ствала 
Кароткі ход ствала — ход ствала меншы за ход затвора. Перад стрэлам затвор і ствол жорстка счэпленыя, і ў момант стрэлу пад дзеяннем аддачы пачынаюць адкат як адно цэлае. Прайшоўшы адносна невялікую адлегласць, затвор і ствол раз’ядноўваюцца, затвор працягвае адкат, а ствол або застаецца на месцы, або вяртаецца ў зыходнае становішча з дапамогай уласнай зваротнай спружыны. За час ад пачатку адкату да расчаплення куля паспявае выйсці за межы ствала. Зброя на гэтым прынцыпе можа мець досыць простую канструкцыю, быць кампактнай і лёгкай, таму схема з кароткім ходам ствала шырока распаўсюджана ў канструкцыях пісталетаў. ДАСТ 28653-2018 вызначае кароткі ход ствала, як адкат ствала стралковай зброі на адлегласць, меншую за даўжыню патрона. Сістэмы з кароткім ходам дзеляць на 2 групы з даволі прынцыповым адрозненнем паміж імі — з паскаральнікам затвора і без яго. Першы звычайна ўжываецца ў сістэмах з цяжкім ствалом высокай балістыкі (кулямёты), пры гэтым імпульс і энергія адкату пераразмяркоўваюцца паміж — целам зброі, ствалом і затворам — такім чынам, каб павялічыць хуткасць і кінетычную энергію затвора для павышэння хуткастрэльнасці і/або больш надзейнага перазараджэння. Другі выпадак (без паскаральніка затвора) шырока выкарыстоўваецца ў зброі нізкай балістыкі (пісталеты), бо тут затвор (кажух-затвор) мае масу больш за масу ствала, і запасае дастаткова энергіі непасрэдна пры стрэле.

Катэгорыя:Прынцыпы працы агнястрэльнай зброі
Расін (значэнні)

**Расін**:

* Расін, Вісконсін — горад у ЗША.
* Расін, Францыя — камуна ў Францыі (дэпартамент Об).
* Жан Расін — французскі драматург.
Георгій Іванавіч Літвінюк

**Георгій Іванавіч Літвінюк** (нар. ; в. Дзедаўка, Пружанскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі геолаг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і настаўніка. Пасля заканчэння сярэдняй школы (1968) паступіў на геаграфічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Праходзіў практыку пад кіраўніцтвам акадэміка Г. Гарэцкага ў аддзеле палеагеаграфіі антрапагену Інстытута геахіміі і геафізікі АН БССР; па заканчэнні вучобы працаваў тут у якасці старшага лабаранта-палеакарполага, прайшоў курс аспірантуры і ў 1988  абараніў у Інстытуце геалогіі АН Эстонскай ССР (Талін) дысертацыю «Неаплейстацэнавыя флоры Беларусі і сумежных абласцей», атрымаў ступень кандыдата геолага-мінералагічных навук па спецыяльнасці палеанталогія і стратыграфія. Даследаваў галацэнавыя, муравінскія, паазерскія і раннедняпроўскія інтэрстадыяльныя насенныя флоры, вывучаў флоры ўсіх міжледавікоўяў плейстацэну Беларусі, памежныя пліяцэн-плейстацэнавыя флоры ў агаленнях і міяцэнавыя з пошукавых на буры вугаль свідравін.

3 1998 працуе як выкладчык у БДПУ імя М. Танка, вядзе курс геалогіі (агульная і гістарычная). 3 2001 дацэнт, з 2009 — загадчык кафедры фізічнай геаграфіі.

## Выбраная бібліяграфія 
* Литвинюк Г.И. История развития растительности в неоплейстоцене на территории Белоруссии // Палеогеграфия кайнозоя Белоруссии. Мн., 1989. С. 140-151.
* Литвинюк Г.И. Новые данные о флоре брестского надгоризонта  юго-запада Беларуси // Стратиграфия и палеонтология геологических формаций Беларуси. Мн., 2003. С. 168-170.
* Литвинюк Г.И., Якубовская Т.В. Отложения корчевского межледниковья и стратиграфия четвертичной толщи Новогрудской возвышенности в бассейне реки Невды // Літасфера, №1 (32), 2010. С. 31-42.

## Літаратура 
* Георгій Іванавіч Літвінюк (Да 60-годдзя з дня нараджэння) // Літасфера. №2(35). 2011.

Катэгорыя:Геолагі Беларусі
Расіца прамежкавая

**Расіца прамежкавая** (*Drosera intermedia*) — травяністая расліна сямейства расіцавых.

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 5-8 см з разеткай прыкаранёвага лісця, якое звычайна накіравана ўверх. Сцябло ўкарочанае. Ліставыя пласцінкі прадаўгавата-зваротнаяйкападобныя, клінападобна звужаны ў доўгі чаранок (даўжыня 1,5-3 см). Паверхня лісця ўкрыта шматлікімі чырванаватымі залозістымі галоўчатымі ліпкімі валаскамі. Кветкі дробныя, у негустых гронкападобных, крыху закручаных суквеццях. Кветкавыя стрэлкі прыўзнятыя, пры аснове дугападобна выгнутыя ўверх. Плод — каробачка з 3-4 падоўжнымі бароздкамі.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: Скандынавія, Прыбалтыка, Сярэдняя і Атлантычная Еўропа, Паўночная Амерыка. У Беларусі знаходзіцца ў Беларусі ў ізаляваных лакалітэтах за ўсходняй мяжой арэала, пашырана пераважна на Палессі, а таксама ў Беларускім Паазер’і. Месцы росту: вярховыя і пераходныя балоты, сырыя пясчаныя месцы, выемкі грунту і кар’еры. Расце невялікімі, часам буйнымі групамі.

## Асаблівасці біялогіі 
Насякомаедная расліна. Цвіце ў чэрвені-жніўні, пладаносіць у жніўні-верасні. Размнажэнне насеннае.

## Выкарыстанне 
Лекавая расліна.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Катэгорыя:Расіца
Катэгорыя:Драпежныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1800 годзе
Расіца круглалістая

**Расіца круглалістая** — насякомаедная травяністая расліна; від роду  сямейства . Залозістыя валасінкі лісця расіцы выдзяляюць ліпкую вадкасць для ўлоўлівання і ператраўлівання насякомых.

## Назва 
Расіца круглалістая, загардушка, расіца, расічка, загардушка, божая раса.

## Апісанне 
Расіца круглалістая — шматгадовая травяністая насякомаедныя расліна. Лісце распасцёртае па паверхні глебы, з доўгімі хвасткамі, сабрана ў прыкаранёвую разетку. Ліставыя пласцінкі круглявыя, у дыяметры да 2 см, шырыня крыху перавышае даўжыню. Лісце зверху і па баках асаджаны чырванаватымі залозістымі валасінкамі ў выглядзе галовак на доўгіх сцяблінках, якія дасягаюць у даўжыню 4—5 мм. Валасінкі выдзяляюць клейкую вадкасць у выглядзе бліскучых кропель. Кветаноснае сцябло адно, радзей 2—3, без лісця, выцягваецца да 25 см у вышыню. Кветкі дробныя, белыя, пяцічленныя, сабраныя ў доўгія завіткі. Песцік з трыма слупкамі. Цвіце ў чэрвені — жніўні, плады спеюць у канцы жніўня — верасні. Плод — падоўжана- авальная каробачка.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Расіца
Катэгорыя:Драпежныя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Расіца англійская

**Расіца англійская**, **Расіца даўгалістая** (*Drosera anglica*) — насякомаедная расліна, расце на тарфяных балотах, від роду  сямейства . Расце ў Еўропе, Паўночнай Амерыцы (Канада, ЗША), Манголіі.

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 10-25 см. Каранёвая сістэма слабая і служыць у асноўным для ўтрымання расліны на месцы і забору вады з глебы.

Лісце сабрана ў прыкаранёвую разетку, коса накіраваную ўверх. Ліставая пласцінка простая, лінейна-даўгаватай формы, даўжынёй 1,5-3 см, шырынёй да 5 мм. Вярхушка ліста закругленая, аснова клінаватая, паступова пераходзіць у хвасток. Хвасток доўгі, агульная даўжыня ліста разам з хвастко складае 5-10 см. Паверхня лісцінкі пакрыта буйнымі чырвонымі залозістымі валасінкамі, на канцах якіх выступаюць кропелькі бліскучай вязкай вадкасці, якая служыць для лоўлі насякомых.

Квітнее ў ліпені — жніўні. Суквецці — завіткі, якія складаюцца з дробных белых кветак, размешчаны на тонкіх чырванаватых кветканосах даўжынёй да 25 см.

Плод — аднагнездавая падоўжана-авальная гладкая пяцістворкавая каробачка даўжынёй да 7 мм. Насенне дробнае, чорнае ці чорна-бурае.

Катэгорыя:Расіца
Black Sabbath

**«Black Sabbath»** — англійскі рок-гурт, створаны ў Бірмінгеме ў 1968 Озі Осбарнам (вакал), Тоні Аёмі (гітара), Гізерам Батлерам (бас-гітара) і Білам Уордам (ударныя). Гурт неаднаразова змяняў склад, мае агулам 22 былых удзельнікаў. Першапачаткова створаны як гурт цяжкага блюз-рока з назвай «Earth» («зямля»), паступова пачаў уключаць у музыку акультныя і вусцішныя тэксты, якія поруч з пераналаджанымі на больш нізкі строй гітарамі і зменай назвы на «Black Sabbath» прывялі да павелічэння папулярнасці і дасягнення залатога і плацінавага статусу ў 1970-х гадоў. Як адзін з першых і найбольш уплывовых хэві-метальных гуртоў усіх часоў, «Black Sabbath» прыклаў руку да стварэння жанру дыскамі кшталту чатыры разы плацінавага «Paranoid» (1970). Гурт быў прызнаны MTV як найвялікшы метал-гурт усіх часоў. Продажы склалі больш за 50 мільёнаў дыскаў толькі ў ЗША.

Надалей праблемы Озі з алкаголем прывялі да яго зыходу з гурта ў 1979 годзе і прыходу на яго месца былога спевака «Rainbow» Роні Джэймса Дыё. Пасля пары альбомаў у такім складзе гурт перажыў у 1980-х―1990-х гадах шматлікія змены складу, меўшы ў розныя часы ў складзе Яна Гілана, Глена Х’юза, Рэя Гілэна і Тоні Марціна. У 1992 годзе на кароткі час у гурт вярнуўся Дыё, з якім быў запісаны альбом «Dehumanizer» (1992), які і дагэтуль з’яўляецца найцяжэйшым альбомам гурта. Арыгінальны склад аб’яднаўся ізноў у 1997 годзе і паспеў выпусціць канцэртны альбом «Reunion». У 2006 годзе музыкі з складу гурта перыядаў 1979—1982 і 1991—1992 гадоў (Аёмі, Батлер, Дыё і Эпіс) сабраліся зноў у выглядзе гурта «Heaven & Hell», дзе выступалі да смерці Дыё 16 мая 2010 года.

7 сакавіка 2017 года гурт абвясціў аб распадзе.

## Удзельнікі гурта 
Арыгінальны склад гурта:
* Тоні Аёмі — гітара, клавішныя, флейта (1969—2006; 2011—)
* Озі Осбарн — спеў, гармоніка (1969—1977, 1978—1979, 1997—2006; 2011—)
* Гізер Батлер — бас-гітара, сінтэзатары (1969—1985, 1990—1994, 1997—2006; 2011—)
* Біл Уорд — бубны, перкусія, дадатковы спеў (1969—1980, 1983, 1985, 1994, 1997—2006; 2011—)

## Дыскаграфія 
* «Black Sabbath» (1970)
* «Paranoid» (1970)
* «Master of Reality» (1971)
* «Black Sabbath Vol. 4» (1972)
* «Sabbath Bloody Sabbath» (1973)
* «Sabotage» (1975)
* «Technical Ecstasy» (1976)
* «Never Say Die!» (1978)
* «Heaven and Hell» (1980)
* «Mob Rules» (1981)
* «Born Again» (1983)
* «Seventh Star» (1986)
* «The Eternal Idol» (1987)
* «Headless Cross» (1989)
* «Tyr» (1990)
* «Dehumanizer» (1992)
* «Cross Purposes» (1994)
* «Forbidden» (1995)
* «13» (2013)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рок-гурты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Хэві-метал-гурты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1968 годзе
Клён палявы

**Клён палявы**, **Клянец** (*Acer campestre*) — від дрэў роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Лістападнае дрэва вышынёй да 15 м (на Каўказе да 25 м) з густой шарападобнай кронай. Ствол прамы або злёгку выгнуты, да 60 см у дыяметры, пакрыты тонкай, буравата-шэрай карой з падоўжнымі расколінамі. Маладыя дрэвы жаўтлява-бурыя, тонкія, часам крылатыя ад коркавых нарастаў.

Пупышкі яйкападобныя, да 5 мм даўжыні, з 6-9 аліўкава-бурымі лускавінкамі.

Лісце супраціўнае, звычайна пяцілопасцевае, рэдка трохпальцавалопасцевае, шчыльнае, на хвастку даўжынёй 5-13 см. Лопасці тупыя, суцэльныя або з нешматлікімі прытупленым зубцамі. Памеры ліставой пласціны: 4-17 см у даўжыню і 4,5-10 см у шырыню. Верхні бок лісцінкі цёмна-зялёны або светла-зялёны, злёгку бліскучы, а ніжні больш светлы, светла-зялёны. Восенню (у кастрычніку) лісце набывае залаціста-жоўтую афарбоўку.

Суквецці — канцавінавыя 15 −20-кветкавыя прамастойныя шчыткападобныя мяцёлкі каля 3,5 см у дыяметры, з адтапыранымі — валасістай воссю і кветаножкамі.

Плод — крылатка 2-3,5 см даўжыні і каля 1 см шырыні, з гарызантальна распасцёртымі крыламі, часам серпападобна выгнутая.

Маса 1000 зярнят 47-80 г.

Цвіце на працягу 10-15 дзён у красавіку-маі пасля распускання лісця; плады ў верасні — кастрычніку.

## Класіфікацыя 
### Сінонімы 
Сінонімы навуковай назвы:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Таксанамія 
Від **Клён палявы** ўваходзіць у род  сямейства .

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Клён
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Мацвееў

**Мацвееў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Паўлавіч Мацвееў (1905—1946) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.
* Аляксей Васільевіч Мацвееў (1938—2025) — беларускі геолаг.
* Андрэй Мацвеевіч Мацвееў — рускі мастак.
* Аркадзь Аляксеевіч Мацвееў (нар. 1932) — вучоны ў галіне інфекцыйных хвароб.
* Дзяніс Уладзіслававіч Мацвееў (нар. 1977) — беларускі валейбаліст і трэнер.
* 

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Ляўкоў

**Ляўкоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Максім Архіпавіч Ляўкоў (1894—1937) — беларускі дзяржаўны дзеяч
* Пётр Маркавіч Ляўкоў (1910—1968) — поўны кавалер ордэна Славы
* Эрнст Аркадзевіч Ляўкоў (1935—1996) — беларускі геолаг
* Юрась Аркадзевіч Ляўкоў (нар. 1964) беларускі музыкант
Альгірдас Жульен Грэймас

**Альгірдас Жульен Грэймас** (; ,  — , ) — французскі лінгвіст, фалькларыст і літаратуразнавец літоўскага паходжання.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Расіі, скончыў універсітэт спачатку ў Літве, потым у Францыі, вывучаў стараправансальскія дыялекты. Адзін з заснавальнікаў Парыжскай семіятычнай школы. Стварыў слоўнік старафранцузскай мовы.

## Беларускія пераклады 
* Пра багоў і людзей ; У пошуках этнічнай памяці / Альгірдас Юліюс Грэймас. - Мн. : Энцыклапедыкс, 2003. - 403 с.

Катэгорыя:Мовазнаўцы Францыі
Катэгорыя:Вучоныя Францыі
Катэгорыя:Фалькларысты Францыі
Катэгорыя:Асобы на марках
Махнач

**Махнач** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алесь Махнач (1922—2001) — беларускі пісьменнік.
* Аляксей Вячаслававіч Махнач (нар. 1993) — беларускі футбаліст.
* Аляксандр Сямёнавіч Махнач (1918—2006) — беларускі геолаг.
* Анатоль Аляксандравіч Махнач (нар. 1951)— беларускі геолаг.
* Ванда Махнач (1918—2007) — актывістка Саюза беларускай моладзі, дзяячка беларускай дыяспары ў ЗША.
* Ніна Аляксандраўна Махнач (1923—2013) — беларускі геолаг.
* Нінель Мікалаеўна Махнач (1941—1995) — філосаф.
* Уладзімір Іванавіч Махнач (нар. 1940) — вучоны ў галіне кібернетыкі і інфарматыкі.
Страшны Суд

[thumb|Апошні Суд пэнзля [Мікеланджэла Буанароці]]
**Стра́шны суд**, ***Апошні Суд***, ***Судны Дзень*** — у хрысціянскім багаслоўі, — апошні і вечны суд Бога над кожным чалавекам. Канцэпцыя суда прысутнічае ва ўсіх кананічных Евангеллях, у прыватнасці ў Евангеллі ад Матфея. Большасць хрысціянскіх багасловаў лічаць, што Суд адбудзецца пасля ўваскрасення мёртвых і Другога Прышэсця Хрыста, у той час як некаторыя багасловы мяркуюць, што гэтая падзея ўжо адбылася. Страшны Суд натхніў шматлікія мастацкія выявы. Тэма Страшнага Суда прысутнічае ва ўсіх аўраамічных рэлігіях, а таксама ў зараастрызме.

Дактрына Страшнага суда ўзята з многіх месцаў апакаліптычных раздзелаў Бібліі. Пра Апошні Суд напісана ў прытчы авечак і казлоў Евангелля ад Матфея, дзе зыход суда цалкам заснаваны на дапамозе, якую аказалі або адмовіўся аказаць «аднаму з гэтых малых»:

*"Калі ж прыйдзе Сын Чалавечы ў славе Сваёй. Усе народы будуць сабраныя перад Ім, і Ён аддзеліць адных ад другіх, як пастух аддзяляе авечак ад казлоў, і Ён паставіць авечак праваруч ад Сябе, а казлоў па левую сторану. Тады скажа Цар тым, якія праваруч ад Яго: «Прыйдзіце, дабраславёныя Айца Майго, у спадчыну Царства, угатаванае вам ад стварэння свету, бо быў галодны Я, і вы далі Мне ёсць, прагнуў, і вы далі мне піць, я быў вандроўнікам, і вы прынялі Мяне, быў без адзежы, і вы апранулі Мяне, быў хворы, і вы наведалі мяне, быў у вязніцы, і вы прыйшлі да Мяне..» «Праўду кажу вам: як што вы зрабілі аднаму з гэтых братоў Маіх меншых, дык зрабілі Мне». Тады скажа і тым, якія леваруч ад Яго: «ідзіце ад Мяне, праклятыя, у агонь вечны, угатаваны д’яблу і анёлам ягоным, бо быў галодны Я, і вы не далі Мне ёсць, прагнуў, і вы далі Мне не піць, я не быў падарожны, і вы не прынялі Мяне, быў без адзежы, і вы не апранулі Мяне, хворы і ў цямніцы, і не наведалі Мяне»…. «Праўду, праўду кажу вам: як што вы не зрабілі гэта аднаму з меншых гэтага, вы не зрабілі гэта Мне. І пойдуць гэтыя на муку вечную, а праведнікі ў жыццё вечнае.»* (Матф. 25:31-36, 40-43, 45-46)

Дактрына падмацоўваецца тэкстамі ў Кнігах Данііла, Ісаі і Адкрыцці:

«*І ўбачыў я вялікі белы трон і Таго, Хто сядзеў на ім, ад аблічча Якога неба і зямля збегла і не знайшлося ім месца. І ўбачыў я мёртвых, малых і вялікіх, якія стаяць перад Богам, і кнігі раскрыты былі, і іншая кніга раскрыта, якая ёсць кніга жыцця; і судзімыя былі мёртвыя па тых рэчаў, якія былі напісаны ў кнігах, паводле са справамі сваімі.*» (Адкр. 20:11-12)

Прыхільнікі міленарызму, у асноўным хрысціяне-пратэстанты, разглядаць гэтыя два ўрыўкі як апісанне двух асобных падзей: у прытчы пра авечак і коз судовае рашэнне будзе вызначаць канчатковы статус гэтых жывых асоб у канцы часу Смутку, а суд ля «Вялікага Белага Трону» будзе канчатковым асуджэннем няправедных мёртвых у канцы ўсіх часоў, пасля канца свету і да пачатку перыяду вечнага жыцця, апісанага ў апошніх двух раздзелах кнігі Адкрыцця.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Хрысціянская эсхаталогія
Ігар Захаравіч Галубчык

**Ігар Захаравіч Галубчык** (, ) — расійскі матэматык і педагог. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. Выдатнік адукацыі Рэспублікі Башкартастан (2011).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт у 1973 годзе. З 1973 года працуе ў Башкірскім дзяржаўным педагагічным універсітэце — прафесар кафедры матэматыкі і статыстыкі фізіка-матэматычнага факультэта.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы прысвечаны даследаванням у галіне лінейных груп над кольцамі і прыкладаннямі алгебры Лі ў дыферэнцыяльных ураўненнях. Ім вырашана праблема Шраера—Ван-дэр-Варда аб аўтамарфізмах лінейных груп над адвольнымі асацыятыўнымі кольцамі. Аўтар больш за 50 навуковых работ.

## Спасылкі 
* *Новокшенов В. Ю.* Голубчик Игорь Захарович // Башкирская энциклопедия 
* Голубчик Игорь Захарович  // Афіцыйны сайт Башкірскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя М. Акмулы
* Голубчик Игорь Захарович // «ИСТИНА» — Интеллектуальная Система Тематического Исследования НАукометрических данных

Катэгорыя:Постаці Башкартастана
Катэгорыя:Выпускнікі МДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі ўніверсітэтаў Расіі
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Расіі
Элья Хонанавіч Абелеў

**Элья Хонанавіч Абелеў** (; ) — расійскі трэнер. Заслужаны трэнер РСФСР. Суддзя рэспубліканскай катэгорыі (1960) па спартыўнай гімнастыцы. Заснавальнік школы спартыўнай гімнастыкі («Дынама») ва Уфе.

## Біяграфія 
У 1938—1941 гадах — трэнер і выкладчык гімнастыкі Бабруйскага гарадскога камітэта па справах фізічнай культуры і спорту. У 1945—1979 гадах — трэнер, старэйшы трэнер Башкірскага абласнога савета ФСА «Дынама», адначасова ў 1945—1959 гадах — галоўны трэнер зборнай каманды і старшыня Федэрацыі спартыўнай гімнастыкі БАССР. Сярод выхаванцаў: Л. Е. Каралёва, а таксама звыш 36 майстроў спорту СССР.

## Спасылкі 
* http://рус.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/prosmotr/2-statya/7126-abelev-elya-khononovich

Катэгорыя:Трэнеры Расіі
Ангелы

**А́нгелы**:
* Ангелы або анёлы (рэліг.) — звышнатуральныя разумныя істоты.
* Ангелы — дынастыя Візантыйскіх імператараў.
Леў Рыгоравіч Гранаў

**Леў Рыгоравіч Гранаў** (; , г. , Мінская губерня — , ) — савецкі хірург. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Башкартастан.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (Мінск, 1928). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1959—1966 загадчык кафедры шпітальнай хірургіі . На працягу двух гадоў з’яўляўся старшынёй праўлення навукова-практычнага таварыства хірургаў БАССР. Пад кіраўніцтвам Гранава ў 1961 у Рэспубліканскай Клінічнай Бальніцы (Уфа) адкрыта першае ў рэспублікі аддзяленне грудной хірургіі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковая дзейнасць прысвечана праблемам ваенна-палявой і агульнай хірургіі, у тым ліку вывучэнню працэсу гаення ран ва ўмовах высакагор’я. Распрацаваны і ўкаранёны ў лячэбную практыку метады дыягностыкі пашкоджанняў чэрапа. Аўтар больш за 50 навуковых прац.

## Спасылкі 
* Гранов Лев Григорьевич 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Постаці Башкартастана
Катэгорыя:Выпускнікі БДУ
Чылійскі архіпелаг

**Чылійскі архіпелаг** — агульная назва некалькіх груп астравоў у Ціхім акіяне каля паўднёва-заходніх берагоў Чылі. Найбуйнейшыя астравы: Чылаэ, Уэлінгтан, Санта-Інес. Астравы мацерыковага паходжання (пераважна ўчасткі Берагавых Кардыльераў Андаў). Берагі моцна парэзаныя залівамі і пралівамі. Паверхня гарыстая, вышыня да 1341 м. Частыя землетрасенні (найбуйнейшае ў 1960 годзе). Лясы з нізкарослых паўднёвых букаў, балотная і лугавая расліннасць.  Лесараспрацоўкі і рыбалоўства. Галоўны горад і порт - Анкуд (на востраве Чылаэ).  Нацыянальны парк Эрнанда-Магальянес.thumb|Чылійскі архіпелаг|злева
## Літаратура 
* Чылійскі архіпелаг // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8 (т. 17)

Катэгорыя:Астравы Чылі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Архіпелагі паводле алфавіта
Ілья Ісакавіч Бахрах

**Ілля Ісакавіч Бахрах** (; ,  — ) — расійскі вучоны ў галіне спартыўнай медыцыны. Доктар медыцынскіх навук (1981), прафесар (1982). Заслужаны работнік вышэйшай школы Расійскай Федэрацыі (1998).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі дзяржаўны медыцынскі інстытут, Смаленскі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры. З 1975 года загадчык кафедры спартыўнай медыцыны, біяхіміі і лячэбнай фізічнай культуры Смаленскага дзяржаўнага інстытута фізічнай культуры.

Навуковыя даследаванні прысвечаны актуальным праблемам фізічнага выхавання і спартыўнага ўдасканалення дзяцей і падлеткаў: нармаванне навучальных, трэніровачных і спаборніцкіх нагрузак; адбор і арыентацыя; марфафункцыянальныя асаблівасці сардэчна-сасудзістай сістэмы. Аўтар 145 навуковых прац, удзельнік шматлікіх міжнародных навуковых канферэнцый.

## Літаратура 
* Большая биографическая энциклопедия. — 2009.

## Спасылкі 
* Бахрах, Илья Исакович (доктор медицинских наук; род. 1932) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Кафедра спортивной медицины и адаптивной физической культуры  // Смаленская дзяржаўная акадэмія фізічнай культуры, спорту і турызму

Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Медыкі Расіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Смаленскай дзяржаўнай акадэміі фізічнай культуры, спорту і турызму
Анатоль Аляксандравіч Махнач

**Анатоль Аляксандравіч Махнач** (н. , Масква) — беларускі геолаг. Акадэмік НАН Беларусі (2003, член-карэспандэнт з 1994 г.), доктар геолага-мінералагічных навук (1990), прафесар (2001).

## Біяграфія 
Сын А. С. Махнача і Н. А. Махнач. Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (1973). 3 1973 г. у Інстытуце геалагічных навук Нацыянальнай АН Беларусі (з 1994 г. намеснік дырэктара, з 1998 па 2008 г. — дырэктар). З 2008 — у Беларускім навукова-даследчым геолагаразведачным інстытуце, галоўны навуковы супрацоўнік аддзела геалогіі і мінерагеніі платформавага чахлу. 3 1999 па 2004 г. старшыня Беларускага геалагічнага таварыства.

Навуковыя працы па праблемах літагенезу, геахіміі стабільных ізатопаў, гідрагеахіміі. Развіў літагідрагеахімічны напрамак у тэорыі літагенезу, распрацаваў гідрагеалагічную канцэпцыю катагенезу асадкавых парод, даў усебаковае апісанне пераўтварэнняў поліфацыяльных адкладаў у гідрагеахімічным асяроддзі, звязаным з эвапарытамі, паглыбіў уяўленні аб паводзінах стабільных ізатопаў вугляроду, кіслароду і серы ў працэсе галагенезу. Вывучае геалагічную будову тэрыторыі Беларусі: ахарактарызаваў катагенетычныя змены міжсолевых і падсолевых адкладаў дэвона, карбанатныя і крэмневыя канкрэцыі дэвонскай і мелавай тоўшчаў, заклаў асновы вывучэння геахіміі стабільных ізатопаў у рэгіёне, удзельнічаў у вырашэнні пытанняў, звязаных з праблемай асваення ёдабромных расолаў, пошукамі і разведкай нафты, рэдкіх і рассеяных элементаў.

Аўтар каля 200 навуковых прац, 14 манаграфій.

Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі 1980 г. за цыкл работ «Літагенез і гідрагеахімія дэвонскіх адкладаў Прыпяцкага нафтаноснага басейна (у сувязі з пошукамі радовішчаў нафты і ацэнкай перспектыў народнагаспадарчага выкарыстання ёда-бромных расолаў)». Прэмія НАН Беларусі 1993 г. за манаграфію «Катагенез і падземныя воды».

## Выбраная бібліяграфія 
* Постседиментационные изменения межсолевых девонских отложений Припятского прогиба. Мн., 1980.
* Гидрогеология и рассолы Припятского нефтегазоносного бассейна. Мн., 1985 (разам з А. В. Кудзельскім, У. М. Шымановічам).
* Катагенез и подземные воды. Мн., 1989.
* Изотопы углерода и кислорода в девонских карбонатных образованиях Беларуси. Мн., 1994 (у сааўт.).
* Геалагічная будова і гісторыя геалагічнага развіцця // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. II. Рэспубліка Беларусь. Мн., 2004.
* Стадиальный анализ литогенеза. Мн.: БГУ, 2000.
* Введение в геологию Беларуси. Мн.: Ин-т геол. наук НАН Беларуси, 2004.
* Постседиментационные изменения отложений платформенного чехла Беларуси. Мн.: Беларуская навука, 2007 (в соавт.).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Анатолий Аляксандравич Махнач (К 60-летию со дня рождения) // Літасфера. № 2(35). 2011.
*  — С. 225.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце НАН Беларусі 
* Анатоль Аляксандравіч Махнач у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Геолагі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дактары геолага-мінералагічных навук
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Сан-Фелікс

**Сан-Фелікс** — невялікі востраў вулканічнага паходжання, належыць Чылі, размешчаны 832 км на захад ад узбярэжжа Чылі. З’яўляецца часткай архіпелага астравоў Дэсвентурадаса. Даўжыня вострава складае 2,5 км, у цэнтральнай частцы ўзлётна-пасадачная паласа. Клімат цёплы міжземнаморскі акіянічны. Максімальная тэмпература складае 22,5 °C, мінімальная 14,3 °C, а сярэдняя тэмпература складае 17,8 °C.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астравы Дэсвентурадас
Катэгорыя:Астравы Чылі
Лінейнае ўраўненне

**Лінейнае ўраўненне** — гэта алгебраічнае ўраўненне першай ступені па сукупнасці невядомых, г. зн. ураўненне выгляду:
:a_1 x_1 + a_2 x_2 + \dots + a_n x_n = b,
дзе
:, , ..., ,  — вызначаныя лікі,
:, , ...,  — невядомыя велічыні.

Пры гэтым лікі , , ...,  называюцца **каэфіцыентамі ўраўнення**, а  — **свабодным членам**.

У выпадку, калі свабодны член , лінейнае ўраўненне называецца **аднародным**.

Лінейнае ўраўненне можна прадставіць:
* у агульнай форме: a_1x_1 + a_2x_2 + \dots + a_nx_n + b = 0;
* у кананічнай форме: a_1x_1 + a_2x_2 + \dots + a_nx_n = b.

## Лінейнае ўраўненне адной зменнай 
Лінейнае ўраўненне ад адной зменнай можна прывесці да выгляду:

:ax+b=0.

Колькасць рашэнняў залежыць ад параметраў a і b.

* Калі ~a=b=0, то ўраўненне мае бясконцае мноства рашэнняў, бо \forall x \in \mathbb R: x \cdot 0 = 0.
* Калі a=0, b \ne 0, то ўраўненне не мае рашэнняў, бо не існуе такіх лікаў , для якіх 0 \cdot x = - b \ne 0.
* Калі a \ne 0, то ўраўненне мае адзінае рашэнне x=-\frac {b} {a}.

## Лінейнае ўраўненне дзвюх зменных 
Лінейнае ўраўненне дзвюх зменных можна прадставіць

* у агульнай форме: ax + by + c = 0;
* у кананічнай форме: ax + by =-c;
* у выглядзе лінейнай функцыі: y=kx+m, дзе k=-\frac{a}{b};\ m=-\frac{c}{b}.

Рашэннем або коранем такога ўраўнення называюць такую пару значэнняў зменных (x;y), якая пры падстаноўцы ператварае яго ў тоеснасць. Такіх рашэнняў (каранёў) лінейнае ўраўненне з двума зменнымі мае бясконцае мноства. Геаметрычнай мадэллю (графікам) такога ўраўнення з'яўляецца прамая
:y=kx+m.

## Гл. таксама 
* Лінейная функцыя
* Сістэма лінейных алгебраічных ураўненняў

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Решение линейных уравнений  на сайце «Рекомендации учащимся»

Катэгорыя:Алгебраічныя ўраўненні
Чылійскае песа

**Чылійскае песа** () — валюта дзяржавы Чылі з 1817 па 1959 год і з 1975 года па цяперашні час. Чылійскае песа складаецца з 100 сентава. У абароце знаходзяцца банкноты наміналам у 500, 1000, 2000, 5000, 10 000 і 20 000 песа, а таксама манеты вартасцю 1, 5, 10, 50, 100 і 500 песа.

Чаканіць срэбныя песа пачалі ў 1817 годзе ў Сант’яга, гэта былі першыя манеты Амерыкі з указаннем наміналу ў песа. Грашовая сістэма выкарыстоўвалася тая ж, што і ў іншых іспанскіх уладаннях Амерыкі: эскуда = 2 песа = 16 рэалаў.

У 1851 годзе ўведзена дзесятковая сістэма: песа = 10 дэцымаў = 100 сентава, але чаканіць манеты ў 1/2 і 1 сентава пачалі ўжо ў 1835 годзе.

У 1895 годзе было ўстаноўлена залатое ўтрыманне ў 0,549175 г чыстага золата, што адпавядала курсу: 1 песа = 16 англійскіх пенсаў. У 1925 годзе залатое ўтрыманне зніжана да 0,183057 г, што адпавядала курсу: 1 песа = 6 англійскім пенсам. У красавіку 1932 спынены размен банкнот на золата.

У сувязі з інфляцыяй ў 1955 годзе спынена выкарыстанне сентава.

1 студзеня 1960 года ўведзена новая грашовая адзінка — эскуда (= 100 сентэсіма), песа абменьваліся на эскуда 1000:1.

29 верасня 1975 года замест эскуда зноў ўведзена песа, эскуда абменьваліся на песа 1000:1.

Катэгорыя:Песа
Катэгорыя:Грошы Чылі
Хацьма

**Хацьма́** (*Lavatera*) — род кветкавых раслін сямейства . Налічвае каля 30 відаў, пашыраных пераважна ў Міжземнамор’і.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны, кусты, часам дрэвы вышынёй да 1,5 м. Лісце глыбокалопасцевае, чаргаванае. Кветкі на кветаножках, адзіночныя або ў канцавых гронкападобных і коласападобных суквеццях. Колер кветак пурпурны, ружовы, зрэдку жоўты. Плод каробачкападобны. Цвітуць з ліпеня да восені.

## Некаторыя віды 
* *Lavatera acerifolia* Cav., 1803
* *Lavatera arborea* (L.) Webb & Berthel.
* *Lavatera cretica* L.
* *Lavatera maritima* Gouan
* *Lavatera mauritanica* Durieu
* *Lavatera olbia* L.
* *Lavatera punctata* All.
* 
* 

## Значэнне 
Выкарыстоўваюцца ў якасці дэкаратыўных, фарбавальных, меданосных і лекавых раслін.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* *О. Аверина* Лаватера // Газета «САДОВОД» № 23, 2010 г. 
* Lavatera // ИАС «ООПТ России» 

Катэгорыя:Мальвавыя
Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Сітуацыйная камедыя

**Сітуацыйная камедыя** (скарочана — **сіткам**) — тып камедыі, які паўстаў на радыё. Сёння сіткамы сустракаюцца ў асноўным на тэлебачанні. У сіткамах звыкла гуляюць адны і тыя ж героі, якія выступаюць у адным і тым жа асяроддзі, як, напрыклад, дом ці праца.

Аднымі з першых замежных сіткамаў, якія пачалі дэманстравацца па тэлебачанні ў постсавецкіх краінах, былі:
* Дзяжурная аптэка (*Farmacia de guardia*, Іспанія, 1991—1995)
* Сябры (*Friends*, ЗША, 1994—2004)
* Элен і рабяты (*Hélène et les Garçons*, Францыя, 1992—1994)
* Алё, алё! (''Allo 'Allo!*, Вялікабрытанія, 1982—1992)
* Альф (Alf, ЗША, 1986—1990)
* Гары і Хендэрсаны (*Harry and the Hendersons'', ЗША, 1991—1993)

Катэгорыя:Тэлебачанне
Катэгорыя:Тэлевізійныя жанры
Каментатар

**Каментатар** — пасада ў сродках масавай інфармацыі. Чалавек на гэтай пасадзе з’яўляецца аўтарам каментарыяў на падзеі пэўнай сферы чалавечага жыцця (напрыклад, грамадскай, палітычнай, спартыўнай). Гэтую пасаду звычайна займаюць прафесійныя журналісты, для якіх адпаведная сфера з’яўляецца спецыялізацыяй.

Катэгорыя:Прафесіі
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі
Леў Абрамавіч Сыркін

**Леў Абрамавіч Сыркін** (; , Шчадрын, Жлобінскі раён, Гомельская вобласць — , ) — савецкі гігіеніст, антраполаг, педагог, арганізатар гігіенічнай навукі і адукацыі. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і служачага лясной канторы. Атэстат сталасці з залатым медалём атрымаў у Гомельскай гімназіі. Вучыўся на першым курсе медыцынскага факультэта Цюрыхскага ўніверсітэта, затым — на аналагічным факультэце 1-га Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта, які скончыў у 1919 годзе са званнем лекара. З 1922 года на кафедры сацыяльнай медыцыны (гігіены) пад кіраўніцтвам Н. А. Сямашка. З гэтага моманту пачалася яго шматгранная навукова — даследчая, адміністрацыйная і педагагічная праца.

З 1930 годзе ўзнначальваў першую ў СССР кафедру школьнай гігіены 2-га Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта (у далейшым — 2-гі Маскоўскі медыцынскі інстытут), затым ён — прафесар кафедры гігіены. З 1943 г. і да канца жыцця ўзначальваў кафедру гігіены Фармацэўтычнага інстытута (цяпер фармацэўтычны факультэт Першага МДМУ імя І. М. Сечанава).

У 1944 годзе, пад патранажам Н. А. Сямашка, спрыяў з’яўленню Інстытута школьнай гігіены ў структуры Акадэміі педагагічных навук (цяпер Інстытут узроставай фізіялогіі РАТ). Мэтай было навуковае забеспячэнне сістэмы аховы здароўя дзяцей, правядзенне гігіенічных даследаванняў у агульнаадукацыйных школах, дзіцячых дамах і садках, спецыялізаваных і пазашкольных установах у пасляваенны час.

Аўтар кіраўнікоў па фізічным развіцці падручнікаў па школьнай гігіене з 1932 па 1948 год, артыкулаў па сацыяльнай гігіене, гігіене дзяцей і падлеткаў.

## Спасылкі 
* http://all-gigiena.ru/personi/sirkin-lev-abramovich

Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Антраполагі СССР
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Гігіеністы
Kurier Warszawski

**«Kurier Warszawski»**, '''«Варшаўскі Кур'ер»''' — польская штодзённая газета, звязаная з Хрысціянска-Народнай партыяй. Выдавалася ў 1821—1939 накладам 50 тысяч асобнікаў. Была папулярнаю сярод дзяржаўных службоўцаў і ў колах сталічнай інтэлігенцыі.

Катэгорыя:Невыдаваныя польскія штодзённікі
Катэгорыя:Часопісы ў Польшчы (1918—1939)
Катэгорыя:1821 год у Варшаве
Аповесць пра Жыгімонта і Барбару Радзівіл

**«Аповесць пра Жыгімонта і Барбару Радзівіл»**, **«Навела пра ажэнства караля Жыгімонта Аўгуста з Барбарай Радзівіл»** — гісторыка-літаратурны твор, складзены ў сярэдзіне XVI ст., напэўна, у Вільні і змешчаны ў канцы «Хронікі Вялікага княства Літоўскага і Жамойцкага» пад 1545—1548 (Пазнаньскі спіс). У гэтым белетрызаваным творы, бадай, упершыню ў гісторыі старабеларускага прыгожага пісьменства знайшла выразнае адлюстраванне тэма кахання.

У творы апісана гісторыя кахання і шлюбу вялікага князя ВКЛ і караля Польшчы Жыгімонта II Аўгуста і прыгажуні Барбары Радзівіл, якія, ідучы насустрач сваім пачуццям, патаемна павянчаліся ў Вільні. Невядомы аўтар з сатырычным адценнем намаляваў усеагульнае грамадскае асуджэнне ў ВКЛ і Польшчы шлюбу караля з бяздзетнай жанчынай-удавою некаралеўскага роду. Аднак каханне перамагло, Жыгімонт Аўгуст не адмовіўся ад Барбары і застаўся верны сваёй абранніцы.

## Сюжэт 
Сюжэт «Навелы…», заснаваны на рэальных фактах, блізкі да еўрапейскага авантурнага рамана. Вялікі князь і кароль Жыгімонт Аўгуст закахаўся ў Барбару Радзівіл і пачаў уначы таемна наведвацца да яе. Неўзабаве пра інтымную сувязь манарха становіцца вядома па ўсім Вялікім Княстве Літоўскім і Польскім Каралеўстве. Браты Барбары — уплывовыя магнаты Мікалай Радзівіл Руды і Мікалай Радзівіл Чорны — просяць Жыгімонта не ганьбіць іх род, але ён не зважае на просьбы. Урэшце браты Радзівілы захопліваюць манарха ў пакоях сястры, і той дае згоду ўзяць законны шлюб з Барбарай. Доўгі час ніхто, апрача сведкі — пана Кезгайлы, і плябана, які абвянчаў Жыгімонта з Барбарай, не ведае пра жаніцьбу. Калі ж пра выбар вялікага князя становіцца вядома, магнаты і шляхта пачынаюць адгаворваць гаспадара адмовіцца ад «няроўнага шлюбу», але Жыгімонт не зважае на супраціў і застаецца верны свайму выбару.

Творчае наватарства невядомага аўтара выявілася ў тым, што ён паказаў не толькі дзяржаўныя і вайсковыя справы манархаў, але і іх асабістае жыццё, інтымныя пачуцці, адлюстраваў логіку тагачасных канфліктаў у вышэйшых уладных колах. Князь Жыгімонт Аўгуст паўстае не толькі як богавыбраная асоба, але як чалавек, з яго прыватным жыццём, перажываннямі і пачуццямі. Вельмі яркі ў творы дыялог паміж братамі Радзівіламі і Жыгімонтам Аўгустам, падчас якога кароль схіляецца да канчатковага рашэння ўзяць шлюб.

Кульмінацыя «Навелы…» — раскрыццё таямніцы шлюбу караля Жыгімонта з Барбарай. Аўтар апісвае слёзныя просьбы шляхты да манарха, каб ён адмовіўся ад жаніцьбы, паказвае бурныя пратэсты магнатаў, пярэчанні каралеўскай сям’і: бацькі — Жыгімонта I Старога і маці — Боны Сфорцы.

Невядомы аўтар «Навелы…» дакладна перадае месца і час падзей, характатрызуе эмацыйны стан герояў, падае шмат звестак пра тагачасныя звычаі, рытуалы і традыцыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* «Аповесць пра Жыгімонта і Барбару Радзівіл» //  — С. 138—139.
* Старажытная беларуская літаратура (XII—XVII стст.) / Уклад, прадм., камент. І. Саверчанкі — Мінск: Кнігазбор, 2010. — («Беларускі кнігазбор»). ISBN 985-6824-43-5

Катэгорыя:Беларуская літаратура XVI стагоддзя
Катэгорыя:Гістарычныя аповесці
Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове
Катэгорыя:Барбара Радзівіл
Алгебраічнае ўраўненне

**Алгебраічнае ўраўненне** (паліномнае ўраўненне) — ураўненне выгляду

: P(x_1, x_2, \ldots, x_n) = 0,

дзе P — мнагачлен ад зменных x_1, \ldots, x_n, якія называюцца *невядомымі*.

Каэфіцыенты мнагачлена P звычайна бяруцца з некаторага поля \mathbb{F}, і тады ўраўненне P(x_1, x_2, \ldots, x_n) = 0 называецца алгебраічным ураўненнем над полем \mathbb{F}.

**Ступенню алгебраічнага ўраўнення** называюць ступень мнагачлена P.

Напрыклад, ураўненне

: y^4 + \frac{xy}{2} + y^2z^5 + x^3 - xy^2 + \sqrt{3} x^2 - \sin{1} = 0

з'яўляецца алгебраічным ураўненнем сёмай ступені ад трох зменных (з трыма невядомымі) над полем рэчаісных лікаў.

## Звязаныя азначэнні 
Значэнні зменных x_1, \ldots, x_n, якія пры падстаноўцы ў алгебраічнае ўраўненне ператвараюць яго ў тоеснасць, называюцца **каранямі** гэтага алгебраічнага ўраўнення.

## Прыклады алгебраічных ураўненняў 
* Алгебраічнае ўраўненне з адным невядомым — ураўненне выгляду a_0x^n + a_1x^{n-1} + \ldots + a_n = 0, дзе n — натуральны лік.
* Лінейнае ўраўненне
** ад адной зменнай: ax + b = 0, \quad a \ne 0.
** ад некалькіх зменных: a_1x_1 + a_2x_2 + \dots + a_nx_n + b = 0.
* Квадратнае ўраўненне
** ад адной зменнай: ax^2 + bx + c = 0, \quad a \ne 0.
* Кубічнае ўраўненне
** ад адной зменнай: ax^3 + bx^2 + cx + d = 0, \quad a \ne 0.
* Ураўненне чацвёртай ступені
** ад адной зменнай: ax^4+bx^3+cx^2+dx+e = 0, \quad a \neq 0.
* Ураўненне пятай ступені
** ад адной зменнай:ax^5+bx^4+cx^3+dx^2+ex+f = 0, \quad a \neq 0.
* Ураўненне шостай ступені
** ад адной зменнай: ax^6 + bx^5 + cx^4 + dx^3 + ex^2 + fx + g = 0, \quad a \neq 0.
* Зваротнае ўраўненне — алгебраічнае ўраўненне выгляду: a_{n}x^{n} + a_{n - 1}x^{n - 1} + ... +a_{1}x + a_0 = 0, дзе каэфіцыенты на сіметрычных адносна сярэдзіны месцах роўныя паміж сабой, то бок, калі a_{n - k} = a_k пры k = 0, 1, \ldots, n.

## Гл. таксама 
* Алгебраічная функцыя
* Асноўная тэарэма алгебры
* Рад Пюізе

## Спасылкі 
* Algebraic Equation на MathWorld