open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Генадзь Аляксандравіч Фалей

**Генадзь Аляксандравіч Фалей** (нар. , в. Задзвея Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (габелен, ручное ткацтва, аб’ёмны тэкстыль), педагог .

## Біяграфія 
Займаўся ў Баранавіцкай студыі выяўленчага мастацтва ў Дз. Цырліна (1973—1976). Скончыў Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці па спецыяльнасці «Мастацкае афармленне і мадэліраванне вырабаў тэкстыльнай і лёгкай прамысловасці» (1987). Вучыўся ў А. Філіпенкі. З 1982 года жыве ў Віцебску. Член творчага аб’яднання «Аршыца». З 2000 года выкладае ў Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце на кафедры дызайну. Член Беларускага саюза мастакоў (1996).

## Творчасць 
Працуе ў галіне ручнога ткацтва, аб’ёмнага тэкстылю, аб’екта. Удзельнік мастацкіх выставак з 1988 года.

Сярод твораў: габелены «Арнамент» (2000), «Падарожжа па Віцебску» (2001), «Кампазіцыя» (2002); тэкстыльныя кампазіцыі «Ікар I—II» (2002), «Кампазіцыя I, II, II, IV» (2003); інсталяцыі «Дом для піяніна» (2002), «Ікар III» (2005), «Цішыня» (2006), «Божа, захавай Беларусь» (2007), «Ён і яна» (2009), «Спіраль» (2010), «Вернісаж» (2010), «Хаос» (2010); арт-аб’екты «Пацеркі для каханай II» (2008), «Ікар IV» (Германія, 2009) і інш.

Працы мастака знаходзяцца ў Музеі Марка Шагала ў Віцебску, Баранавіцкім краязнаўчым музеі, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску.

## Літаратура 
* *Цыбульский, М. Л.* Фалей Геннадий Александрович / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 2. — С. 556.
* 

## Спасылкі 
* Генадзь Аляксандравіч Фалей // Баранавіцкая ЦБС
* Фалей Геннадий // Художники Витебщины

Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-габеленісты Беларусі
Анжэлка Марціч

**Анжалка Марціч** (;  1 мая 1924, Заграб, Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў — 11 лістапада 2020, Заграб, Харватыя) — харвацкая пісьменніца і перакладчыца літаратуры.

## Біяграфія 
Анжалка Марціч нарадзілася ў Заграбе, другой з траіх у сям’і дзяцей. Яе бацька памёр маладым у 1933 годзе, і хваравітая маці спрабавала звесці канцы з канцамі. Дзяўчынка праводзіла ўвесь час з бабуляй і дзядулем у сельскай мясцовасці. Гэтыя візіты сталі адным з яе галоўных літаратурных матываў. На мяжы Другой сусветнай вайны Анжэлка скончыла сярэднюю школу. Пасля таго, як яе брат, актывіст супраціву, быў выкрыты і захоплены ў палон у 1941 годзе харвацкай марыянеткавай міліцыяй і пакараны ў лютым 1942 года ў канцлагеры Ясенавац, яна далучылася да партызан і служыла ваенным карэспандэнтам. У канцы вайны ўдзельнічала ў вызваленні Бялграда.

## Творчасць 
Марціч найбольш вядомая дзякуючы ваеннай прозе для дзяцей, асабліва дзякуючы раману «*Пірга*» аб дружбе хлопчыка і сіраты-казулі ў віхуры Другой сусветнай вайны. Яе першыя вершы былі апублікаваныя ў часопісе *Kulturni prilozi*. Пасля вайны яна працавала журналістам у рэдакцыях газет *VJESNIK* і *Omladinski Borac* і дзіцячага часопіса Піянер. Была галоўным рэдактарам дзіцячага часопіса «*Радасць»* і галоўным рэдактарам выдавецтва «*Наша дзетка»*. Яна — член харвацкай асацыяцыі пісьменнікаў з 1954 года.

Анжалка Марціч пісала вершы, дзіцячыя кнігі і тэксты да кніжак з малюнкамі. Яна з’яўляецца самым выбітным аўтарам харвацкай ваеннай прозы для дзяцей. Некалькі яе прац — гэта аўтабіяграфічныя кнігі і фантастычная проза ў лепшых традыцыях харвацкай пісьменніцы Іваны Брліч-Мажураніч. У сваім рамане «Пірга», напісаным ад першай асобы, яна распавядае лірычную гісторыю пра вайну, у якой усе істоты пакутуюць без розніцы.

Яе творы перакладзены на замежныя мовы — ад польскай, чэшскай, рускай і італьянскай да эсперанта, кітайскай і персідскай. Сама яна пераклала шэраг кніг на славенскую мову.

**Апублікаваныя працы:**

* *Mali konjovodac i druge priče —* Заграб, 1951 год
* *Белкан —* Заграб, 1951 год
* *Пірга —* Заграб, 1953 год
* *Jezero u planini —* Заграб, 1956 год
* *Vuk na Voćinskoj cesti —* Заграб, 1956 год
* *U vihoru —* Заграб, 1958 год
* *Dječak i šuma —* Заграб, 1960 год
* *Kurir Dragan i njegovo konjče —* Сараева, 1961 год
* *Neugasivi životi —* Заграб, 1961 год
* *Малі борац —* Заграб, 1964 год
* *Proljeće, mama i ja —* Заграб, 1968 год
* *Баба Ката —* Заграб, 1971 год
* *Djedica Pričalo i čarobni vrutak —* Заграб, 1977 год
* *Шашаві Дані —* Заграб, 1978 год
* *Mali konjovodac —* Заграб, 1985 год
* *Izabrana djela* in *Pet stoljeća hrvatske književnost —* Заграб, 1991 год
* *Zarobljenik šumske kuće —* Заграб, 1999 год
* *Tri lisice i šumski car —* Заграб, 2002 год
* *Dječak div i druge bajke —* Заграб, 2002 год

## Узнагароды 
* За сваю літаратурную дзейнасць Анжалка Марціч была ўзнагароджана югаслаўскім ордэнам працы з залатым вянком.
* Югаслаўскі ордэн «За адвагу» за выратаванне параненага таварыша.
* У 1973 годзе яна атрымала ордэн усмешкі — унікальную ўзнагароду ад імя дзяцей Польшчы.

Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Мірагай
LIV (SO) Serval

**LIV (SO) Serval** (**L**ight **I**nfantry **V**ehicle for **S**pecial **O**perations, г. зн. «лёгкабраніраваны аўтамабіль спецыяльных аперацый») — нямецкі лёгкабраніраваны аўтамабіль, створаны на базе Mercedes-Benz G-класа. Прызначаны для сіл спецыяльных аперацый.

## Гісторыя 
У 2002 годзе кампанія Rheinmetall атрымала ад Міністэрства абароны Германіі кантракт на распрацоўку транспартнага аўтамабіля. Новыя машыны патрабаваліся ў тэрміновым парадку, таму фірме было адведзена ўсяго 10 месяцаў на стварэнне першага ўзору. Першая партыя ў 21 адзінку пастаўлена ўжо ў 2004 годзе.

## Апісанне 
LIV (SO) распрацаваны на шасі і хадавой часткі мадэлі 270 CDI Mercedes-Benz G-Class. Максімальная грузападымальнасць і колавая база вышэй, чым у базавага аўтамабіля. Распрацоўка мае поўны прывад, абсталёўваецца 5-цыліндравым дызельным рухавіком аб’ёмам 2 685 см³, магутнасцю 156 конскіх сіл (116 кВт). Рухавік устойлівы да нізкаякаснага паліва і адпавядае стандартам выкідаў Euro 3. Каробка перадач — 5-ступеністая аўтаматычная ад Mercedes-Benz .

## Аператары 
* 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
*Detailed pictures of the AGF 

Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Аўтамабілі 2000-х
Катэгорыя:Аўтамабілі Германіі
Катэгорыя:Бранятэхніка Германіі
Антоні Александровіч

**Антоні Леапольдавіч Александровіч** (; , Мінск (або Марцынковічы каля Навагрудка) — , ) — каталіцкі святар, ваенны капелан, маёр Войска Польскага, ахвяра Катыні.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і Леапольда Александровіча і Антаніны Тарайковіч.

Пасля заканчэння гімназіі ў Мінску ў 1911 годзе паступіў у духоўную семінарыю ў Санкт-Пецярбургу. У 1917 годзе быў пасвечаны ў каталіцкія святары і пачаў служэнне ў Мінскай епархіі. Служыў прэфектам школ у Бабруйску (1917—1918) і Мінску (1918—1919).

1 чэрвеня 1919 года добраахвотна ўступіў у Войска Польскае і стаў ваенным капеланам, у 1920 годзе стаў кіраўніком скаўтаў Мінска.

У час савецка-польскай вайны 1919—1921 гадоў — капелан 4-й арміі польскай.

У 1921 годзе стаў капеланам гарнізона ў Слоніме, у 1926 годзе стаў настаяцелем прыхода ў Слоніме, з 1 лютага 1930 года — капелан гарнізона Вільні.

23 кастрычніка 1931 года стаў настаяцелем прыхода ў Баранавічах, дзе працаваў да верасня 1939 года.

Пад час баявых дзеянняў у складзе 78-га пяхотнага палка атрымаў кулявое раненне.

Быў узяты ў палон савецкімі войскамі, пасля чаго да 02.03.1940 утрымліваўся ў Старабельскім лагеры, пазней — у складзе групы ваеннапалонных-святароў — у Бутырскай турме ў Маскве, з 17.03.1940 — у Казельску. Справа была разгледжана 3 красавіка 1940 года тройкай.

У красавіку (паміж 9 і 11 красавіка) 1940 года расстраляны ў Катыні.

Рашэннем Міністра абароны Польшчы № 439/MON ад 05.10.2007 пасмяротна прысвоена званне падпалкоўніка.

## Узнагароды 
* Сярэбраны ордэн Virtuti Militari V-й ступені,
* Крыж вераснёўскай кампаніі
* Сярэбраны «Крыж Заслугі»

## Крыніцы
Акадэмгарадок (Новасібірск)

**Новасібірскі Акадэмгарадок** () — частка Савецкага раёна Новасібірска. Размешчаны за 20 км на поўдзень ад цэнтра горада, на правым беразе Новасібірскага вадасховішча.

Акадэмгарадок — адзін з найважнейшых навуковых і адукацыйных цэнтраў Расіі. На тэрыторыі Акадэмгарадка размешчаны дзесяткі навукова-даследчых інстытутаў, Прэзідыум Сібірскага аддзялення Расійскай акадэміі навук (СА РАН), Новасібірскі дзяржаўны ўніверсітэт, фізіка-матэматычная школа.

У снежні 2014 года новасібірскі Акадэмгарадок уключаны ў рэестр аб’ектаў культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

18 мая 1957 года Савет міністраў СССР пастанавіў арганізаваць у Новасібірску Сібірскае аддзяленне Акадэміі навук СССР для ўзмацнення навуковых даследаванняў у галіне фізіка-тэхнічных, прыродазнаўчых і эканамічных навук і найхутчэйшага развіцця прадукцыйных сіл Сібіры і Далёкага Усходу. У склад СА АН СССР увайшлі філіялы АН СССР (Заходне-Сібірскі, Усходне-Сібірскі, Якуцкі і Далёкаўсходні), а таксама Сахалінскі комплексны навукова-даследчы інстытут АН СССР і Інстытут фізікі АН СССР у Краснаярску. Для правядзення падрыхтоўчай працы быў створаны аргкамітэт на чале з Міхаілам Лаўрэнцьевым.

Будаўніцтва пачалося ў 1958 годзе, і будынкі першых інстытутаў і жылых дамоў былі ўведзены ў эксплуатацыю ў 1959 годзе (першым быў скончаны інстытут гідрадынамікі).

Катэгорыя:Новасібірск
Ян Куравіцкі

**Ян Куравіцкі** (; , Баранавічы —, Яленя Гура) — польскі філосаф, літаратурны крытык, паэт, эсэіст, празаік, прафесар гуманітарных навук, выкладчык універсітэтаў.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны сям’я Куравіцкага пераехала ў Яленю Гуру.

У 1966 годзе закончыў навучанне на факультэце філасофіі Варшаўскага ўніверсітэта.

У 1969 годзе атрымаў ступень доктара навук. Тэма доктарскай работы — «Літаратура ХХ стагоддзя ў перспектыве філасофскай антрапалогіі» (польск. Literatura XX w. w perspektywie antropologii filozoficznej).

У 1974 годзе атрымаў ступень доктара габілітаванага на падставе абароны работы «Спроба грамадскай характарыстыкі пазнання» (польск. Próba społecznej charakterystyki poznania).

У 1983 годзе атрымаў тытул прафесара гуманітарных навук.

Працаваў ва Уроцлаўскім універсітэце, быў кіраўніком кафедры грамадскіх навук Эканамічнай акадэміі імя Оскара Ланге ва Уроцлаве.

Паэтычную творчасць пачаў у 1964 гаду на старонках тыднёвіка «Kultura». Яго творы, рэцэнзіі, эсэ друкавалі часопісы «Twórczość», «Miesięcznik Literacki», «Odra», «Kontrasty», «Student», «Nadodrze», «Fakty i myśli», «Poezja», «Kultura», «Sprawy i Ludzie».

Яго інтарэсы кружыліся вакол літаратуры ў шырокім разуменні і мастацкай творчасці. Ён гуляў з парадоксам, шукаў падабенства паміж сучаснымі з’явамі і гістарычнымі падзеямі, часта знаходзячы трывожныя аналогіі ў чалавечых паводзінах і светаразуменні. Ён глядзеў на ўсё гэта з дыстанцыяй і той доляй гумару, якая даецца людзям з вялікімі ведамі і мудрасцю.

20 красавіка 2006 года атрымаў узнагароду ЮНЕСКА за творчыя літаратурныя дасягненні ў напрамку літаратурнай крытыкі.

Пахаваны на Новых могілках у Яленяй Гуры.

## Творы 
* Dzień powszedni wyobraźni albo ułomności zdrowego rozsądku w poznaniu poetyckim (1966)
* Człowiek i sytuacje ludzkie. Szkice o pisarstwie XX wieku (1970)
* Próba społecznej charakterystyki poznania" (1973)
* Skryte przejścia wartości. Eseje o światopoglądowych i estetycznych problemach literatury (1975)
* Regiony wielkich i małych iluzji (1976)
* Poznanie a społeczeństwo (1977)
* Wyprawa w krainę oczywistości (1978)
* Bez stałego adresu (1980)
* Miraże świadomości estetycznej (1981)
* Artysta jako arcydzieło (1983)
* Biurokratyzm i władza (1983)
* Okolice humanistyki i polityki (1987)
* Literatura w społeczeństwie (1987)
* Ironia pojęć zasadniczych (1990)
* Piękno i poznanie (1993)
* Normalność jako sen idioty (1994)
* Igraszki ze świętym spokojem (1995)
* Idealna Biblioteka (1996)
* Kultura jako źródło piękna (1997)
* Naczynia osobności (1998)
* Fotografia jako zjawisko estetyczne (1999)
* Piękno jako wyraz dystansu (2000)
* Pochwała dystansu (2000)
* Figury wyobraźni XX w. (2000)
* Przewodnik po arcydziełach i nie tylko (2001)
* Wartości estetyczne fotografii (2002)
* Odkrywanie codzienności (2004)
* Dlaczego ozdoba zdobi (2006)
* Estetyczność środowiska naturalnego (2010)
* Figury i maski w praktykach ideologicznych (2013)
* O pożytku ze zła wspólnego (2015)

Катэгорыя:Філосафы Польшчы
Катэгорыя:Эсэісты Польшчы
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Польшчы
Катэгорыя:Выпускнікі  факультэта філасофіі і сацыялогіі Варшаўскага ўніверсітэта
Новасібірскі прыладабудаўнічы завод

**Вытворчае аб’яднанне «Новасібірскі прыладабудаўнічы завод»** () — расійская кампанія, якая займаецца распрацоўкай і вытворчасцю оптыка-механічных і оптыка-электронных прылад, прадпрыемства оптыка-механічнай прамысловасці СССР і Расіі. У адпаведнасці з Пастановай Урада РФ ад 21.11.2008 № 873 і загадам Дзяржаўнай карпарацыі «Растэхналогіі» у 2009 годзе быў уключаны ў склад холдынгу «Аптычныя сістэмы і тэхналогіі» (цяпер: холдынг «Швабэ»). Вырабляе дзённыя прыцэлы, начныя прыцэлы з ЭАПамі 1-га, 2+, 3-га пакалення, цеплавізійную тэхніку, лазерныя далямеры, тэлескопы і вымяральныя прылады прамысловага прызначэння. Пастаўшчык прыцэлаў і прыбораў назірання для расійскай арміі, іншых сілавых структур, а таксама на экспарт.

## Гісторыя 
Прадпрыемства вядзе сваю перадгісторыю прыкладна з 1910 года — з адкрыцця філіялаў нямецкіх аптычных фірм «Карл Цэйс» і «К. П. Гёрц» у горадзе Рыга. Падчас Першай сусветнай вайны, у ліпені 1915 года, рыжскія майстэрні былі эвакуіраваны ў Петраград, дзе ў наступным годзе былі аб’яднаны ў адзінае прадпрыемства — казённы аптычны завод ГАУ. Затым у сакавіку 1918 года завод быў пераведзены ў Варонеж, летам таго ж года з-за наступлення войскаў генерала Краснова ў Перм, а ў пачатку кастрычніка з-за наступлення Калчака — у Падольск. Да вясны 1927 года прадпрыемства перабазіравалася ў пасёлак Банькі Паўшынскай воласці Маскоўскага павета, будучы Краснагорск. У 1927 годзе прадпрыемства атрымала назву: «Паўшынскі завод дакладнай механікі № 19», у 1933 годзе перанумараваны ў завод № 69. У снежні 1936 года завод быў уключаны ў толькі што адукаваны наркамат абароннай прамысловасці (НКАП), праз два гады ён перададзены ў НКУС і стаў «Асобым заводам НКУС». З першых гадоў існавання прадпрыемства вызначылася яго асноўная спецыялізацыя — аснашчэнне Сухапутных войскаў прыцэльнай і назіральнай тэхнікай. У 1939 г. Асаблівы завод НКУС вярнулі ўжо ў НКВ, вярнуўшы яму № 69. У красавіку таго ж года заводу прысвойваецца імя Леніна.

У пачатку Вялікай Айчыннай вайны восенню 1941 года прадпрыемства эвакуіруецца ў Новасібірск (на пакінутых у Краснагорску вытворчых плошчах у 1942 годзе было арганізавана новае оптыка-механічнае прадпрыемства — Краснагорскі механічны завод). Першы эшалон з абсталяваннем прыбыў у Новасібірск 8 лістапада 1941 года. Для яго размяшчэння былі выдзелены карпусы Інстытута ваенных інжынераў чыгуначнага транспарту (НІВІЧТ), а таксама Ваеннай школы пагранічнікаў з яе жаўнернямі і стайнямі. З Краснагорска былі перавезены звыш 2400 станкоў (у тым ліку да 500 аптычных). Усяго ў горад прыбылі 20 эшалонаў з абсталяваннем і 14 тыс. работнікаў і членаў іх сем’яў. У перыяд эвакуацыі два з паловай месяцы завод не выпускаў прадукцыю, пакуль вялося яго будаўніцтва. 27 снежня 1941 года галоўны зборачны цэх быў здадзены ў эксплуатацыю. Да пачатку 1942 года працавалі 22 цэхі.

## Літаратура 
* Метельский Ю. Современная высокоэффективная оптика // Военный парад : журнал. — 2009. — Январь—февраль (т. 91, № 01). — С. 28. — ISSN 1029-4678.
* Максимов Ю. «Швабе — Оборона и Защита» // Мастер-ружьё : журнал. — 2016. — Декабрь (т. 237, № 12). — С. 32. — ISSN 0002-9200.
Новасібірскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт

**Федэральная дзяржаўная бюджэтная адукацыйная ўстанова вышэйшай адукацыі «Новасібірскі дзяржаўны педагагічны універсітэт»** (скарочана ФДБАУ ВА «НДПУ», ) — вышэйшая навучальная ўстанова, размешчанае ў Новасібірску.

## Гісторыя 
Новасібірскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт быў заснаваны ў 1935 годзе.

29 лістапада 1935 г. — адкрыццё вячэрняга гарадскога педагагічнага інстытута ў складзе чатырох факультэтаў: гістарычнага, матэматычнага, натуральнага і літаратурнага, на якія набралі 109 студэнтаў.

У 1941—1943 гадах НДПУ быў эвакуіраваны ў горад Калпашава Томскай вобласці.
## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі 
* Аляксей Юр’евіч Мусорын
Gongylonema

**Gongylonema** — род ніткападобных круглых чарвей, апісаны  у 1857 годзе. Гэта адзіны ў цяперашні час сапраўдны род у сямействе **Gongylonematidae**, хоць таямнічыя , якія звычайна змяшчаюцца ў , якія не маюць цеснага сваяцтва з *Gongylonema* сярод , насамрэч могуць належаць сюды. Яны з’яўляюцца паразітамі птушак і млекакормячых, перадаюцца насякомымі (асабліва жукамі). Вядома каля 38 відаў, каля 12 з якіх адзначаны ў Еўропе.

Некалькі відаў з’яўляюцца значнымі паразітамі хатніх і свойскіх жывёл, выклікаючы гангіланеміёз . Заражэнне чалавека гэтымі нематодамі сустракаецца вельмі рэдка: з моманту адкрыцця было зарэгістравана менш за 100 чалавек, заражаных гэтымі паразітамі, заўсёды відам .

## Віды 
*  Ashour & Lewis, 1986
*  Kadenazii, 1957
*  Johnston & Mawson, 1942
*  Freitas & Lent, 1937
*  Mawson, 1971
*  Seurat, 1914 
*  Kurashvili, 1941
*  Sonsino, 1896
*  Fain, 1955
*  Kruidenier & Peebles, 1958
*  Quentin, 1965
*  Gupta & Trivedi, 1986
*  Barre, 1980
*  Ransom, 1904
*  Schulz, 1927
*  Lubimov, 1931
*  Diouf, Bâ, Marchand & Vassiliadès, 1997
*  Vaz & Pereira, 1934
*  Sultanov, 1961
*  Gupta & Kumar, 1977
*  Caballero & Zerecero, 1944
*  Molin, 1857
* 
*  Seurat, 1916
*  Rudolphi, 1819
*  Fibiger & Ditlevsen, 1914
*  Hernandez & Gutierrez, 1992 
*  Mas-Coma, 1977 
*  Schulz, 1924
*  Molin, 1857
*  Fain, 1948
*  Artigas, 1933
*  Fain, 1955
*  Schulz, 1927
*  Giles, 1892

Катэгорыя:Круглыя чэрві
Centrorhynchus ninni

**Centrorhynchus ninni** — від скрэбняў сямейства , упершыню апісаны Стосічам у 1891 годзе. З’яўляецца паразітам млекакормячых.

Сярод гаспадароў адзначаны ,  і .

Катэгорыя:Скрэбні
Катэгорыя:Паразіты млекакормячых
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1891 годзе
Сібір-Арэна

**«Сібір-Арэна»** () — лядовая арэна ў Новасібірску. Размешчана ў левабярэжнай пойме Обі каля Камунальнага моста і станцыі «Спартыўная».

## Гісторыя 
Будаўніцтва пачалося 22 жніўня 2019 года. Па планах на арэне сумесна з омскай G-Drive Арэнай павінен быў прайсці маладзёжны чэмпіянат свету па хакеі 2023 г., аднак па палітычных прычынах ён быў перанесены ў Канаду. Планавалася дабудаваць да верасня 2022 года, але тэрміны былі ссунуты на снежань. Уведзена ў эксплуатацыю 30 снежня 2022 года.

Першыя матчы павінны былі прайсці 21 лютага ў рамках традыцыйнага турніру прымеркаванага да Дня абаронцы Айчыны паміж камандамі сілавых структур, але гэтага не здарылася і замест гэтага 21 лютага на арэне было пратэставана абсталяванне.

Афіцыйнае адкрыццё «Сібір-арэны» адбылося 13 жніўня 2023 г. На адкрыцці выступалі беларуская спявачка Жанет, DJ Smash, а таксама адбыўся выставачны матч паміж маладзёжнымі зборнымі Расіі і Беларусі.

Першы матч рэгулярнага чэмпіянату КХЛ на новай арэне адбыўся 7 верасня 2023 года, «Сібір» атрымала перамогу над «Барысам» па булітах з лікам 1:0.
Катэгорыя:Лядовыя арэны Расіі
Спартак (стадыён, Новасібірск)

**«Спартак»** — шматфункцыянальны стадыён у Новасібірску, Расія. Адно са старэйшых спартыўных збудаванняў горада. Пабудаваны ў цэнтры горада — часткова на месцы былых могілак (падчас правядзення земляных работ на полі стадыёна былі знойдзены чалавечыя парэшткі). Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Сібірская» і «Красны праспект». Стадыён «Спартак» выкарыстоўваецца не толькі для правядзення футбольных матчаў (для гэтага прадугледжана футбольнае поле са штучным пакрыццём і падагрэвам), але і для правядзення спаборніцтваў па лёгкай атлетыцы — вакол поля маюцца бегавыя дарожкі. У збудаваннях стадыёна ёсць залы для заняткаў баскетболам, валейболам, вялікім тэнісам, фехтаваннем і іншымі відамі спорту.

Катэгорыя:Новасібірск
Habronematoidea

**Habronematoidea** — надсямейства круглых чарвей вялікага атраду . Як і ўсе нематоды, яны не маюць ні крывяноснай, ні дыхальнай сістэмы.

Хоць ні адно з сямействаў, размешчаных у надсямействе не вельмі разнастайнае, яны даволі вялікія, за выключэннем манатыпічнага . Такім чынам, у цяперашні час Habronematoidea з’яўляюцца другім па велічыні надсямействам Spirurida пасля , якое змяшчае шматвідавае сямейства .

## Сямействы 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Круглыя чэрві
Трой Кацур

**Трой Майкл Кацур** (; ) — амерыканскі  і рэжысёр, вядомы ў першую чаргу дзякуючы ролі ў фільме «CODA: Дзіця глухіх бацькоў» (2021).

За выкананне ролі другога плана ў гэтай карціне быў удастоены шэрагу прэстыжных кінапрэмій, у тым ліку «Оскар», BAFTA, прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША і прэміі Выбар крытыкаў. Ён першы глухі акцёр, які атрымаў апошнія тры ўзнагароды, а таксама першы глухі акцёр-мужчына і другі пасля Марлі Мэтлін, які атрымаў прэмію «Оскар».

## Фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
*
Ке Хюі Куан

**Ке Хюі Куан** (; ), таксама вядомы як **Джонатан Ке Кван** () — амерыканскі .

Набыў вядомасць дзякуючы сваім ролям у фільмах 1980-х гадоў: «Ёлупні» і «Індыяна Джонс і храм лёсу».

На пачатку 2000–х гадоў Куан узяў амаль 20-гадовы акцёрскі перапынак, падчас якога працаваў пастаноўшчыкам трукаў і памочнікам рэжысёра.

Другая хваля папулярнасці прыйшла да яго пасля выхаду фільма «Усё ўсюды і адразу» (2022), за ролю ў якім ён атрымаў «Оскар» і «Залаты глобус» у катэгорыі «Найлепшы акцёр другога плана». Куан — першы акцёр в’етнамскага паходжання, які атрымаў прэмію «Оскар».

Часопіс Time назваў яго адным са 100 самых уплывовых людзей свету ў 2023 годзе.

## Фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
*
Сібір (канцэртна-спартыўны комплекс)

**ЛДС «Сібір»** () — лядовы палац спорту ў Новасібірску. Умяшчальнасць 6055 гледачоў.

З пачатку хакейнага сезона 1964 і да 2023 года тут праводзіла хатнія матчы хакейная каманда ХК «Сібір».

## Гісторыя 
Лядовы палац спорту «Сібір» быў адкрыты ў Новасібірску ў 1964 годзе. Каток са штучным лёдам быў абсталяваны халадзільнымі ўстаноўкамі, тып якіх у СССР на той момант быў задзейнічаны толькі ў Палацы спорту ў Лужніках, у той час яны лічыліся самымі магутнымі ў свеце. Гэта дазволіла новасібірскім камандам прыступаць да трэніровак і гульняў у любую пару года.

Першы матч на лёдзе ЛДС прайшоў 4 верасня 1964 года паміж маладзёжнай камандай «Сібір» і зборнай горада.

У цяперашні час ЛДС з’яўляецца хатняй арэнай спартыўнай школы ХК Сібір, акрамя спартшколы ў ЛДС працуюць школы фігурнага катання, ёсць асобнае памяшканне для заняткаў лёгкай атлетыкай.

Апроч хакейных матчаў спартшколы ХК Сібір праводзяцца канцэрты, у яго сценах выступалі такія сусветна вядомыя выканаўцы, як Deep Purple, Scorpions, Гэры Мур, The Offspring, 30 Seconds To Mars, The Prodigy, Placebo, Roxette і іншыя. У 1995, 1997, 2001, 2006 і 2011 гадах праводзіліся міжнародныя Турніры на прызы Аляксандра Карэліна.

Катэгорыя:Новасібірск
Сібір (значэнні)

* Сібір
* Сібір (канцэртна-спартыўны комплекс)

## Населеныя пункты 
* Сібір (Алтайскі край)
Новасібірскі металургічны завод імя Кузьміна

**ААТ «Новасібірскі металургічны завод імя Кузьміна»** () — расійскае металургічнае прадпрыемства, заснаванае ў 1992 годзе на базе акцыянернага таварыства адкрытага тыпу «Новасібпракат». Штаб-кватэра размешчана ў Ленінскім раёне г. Новасібірска.

## Гісторыя 
Новасібірскі металургічны завод (НМЗ) створаны у кастрычніку 1941 года на базе мясцовага пракатнага завода і эвакуіраванага з Запарожжа металургічнага завода імя Сярго Арджанікідзэ, «Запарожсталі». У маі 1942 года ён стаў нумарным прадпрыемствам № 702 у складзе Галоўнага ўпраўлення заводаў якаснай металургіі і ферасплаваў «Галспецсталь». У красавіку 1950 года яму вярнулі першапачатковую назву (НМЗ), а праз 4 гады — прысвоілі імя Анатоля Кузьміна. 3 лістапада 1962 года ў завода з’явіўся свой палац культуры — «Металург». У 1963 годзе ў якасці цэха ў склад завода перададзены лістапракатны завод, створаны ў 1953 годзе.

У 1992 годзе Новасібірскі металургічны завод імя А. Н. Кузьміна быў рэарганізаваны ў Новасібпракат, у наступным годзе — у Новасібірскі металургічны завод, а праз пяць гадоў — стаў ААТ «Новасібірскі металургічны завод імя Кузьміна».

У перыяд 2008—2009 гадоў праца завода спынялася. Прычынай гэтаму паслужыла падзенне попыту на прадукцыю, а таксама крызіс. У выніку 90 % работнікаў былі адпраўленыя ў водпускі, на прадпрыемстве было ўведзена назіранне.

У 2012 годзе прадпрыемствам была закуплена і ўстаноўлена сучасная лінія падоўжнага рэзання рулонаў коштам 100 млн рублёў.

Катэгорыя:Прадпрыемствы чорнай металургіі
Катэгорыя:Прамысловасць Расіі
Sphaerirostris areolatus

**Sphaerirostris areolatus**  — від скрэбняў сямейства , упершыню апісаны  ў 1819 годзе.

## Значэнне 
З’яўляюцца паразітамі птушак. Сярод гаспадароў адзначаны такія віды, як , , ,  і .

Катэгорыя:Скрэбні
Катэгорыя:Паразіты птушак
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1819 годзе
Новасібірскі аўтобус

**Новасібірскі аўтобус** () — сістэма аўтобуснага пасажырскага гарадскога транспарту ў Новасібірску. Створана ў 1923 годзе. Асноўны від наземнага грамадскага транспарту горада. Сетка гарадскіх аўтобусаў закранае не толькі тэрыторыю горада, але і гарады-спадарожнікі Об, Бердск, р.п Краснаобск, р.п. Кальцова.

Асаблівасцю транспартнай сістэмы горада з’яўляецца высокая (для горада з метрапалітэнам) доля маршрутных таксі ў пасажырскіх перавозках, дубліраванне метрапалітэна і прыгарадных электрацягнікоў маршрутамі наземнага транспарту, малая колькасць муніцыпальнага транспарту, значны пасажырапаток унутры горада ў некаторых прыгарадных маршрутаў.

У цяперашні час маршруты маюць наступную нумарацыю:

* 1-98: аўтобусныя маршруты, падведамсныя мэрыі горада, якія праходзяць цалкам па тэрыторыі горада і ў якіх абодва канцавыя прыпынкі знаходзяцца ў межах горада. Выключэнні: маршруты да Пашына, ОбГЭС (27, 42, 45, 45к, 46, 53, 88). Частка трасы гэтых маршрутаў праходзіць па тэрыторыі Новасібірскага раёна. Аўтобусны маршрут 64, мае адзін з канцавых прыпынкаў у ГЦ Мегаполіс, тэрытарыяльна размешчанага ў сяле Верх-Тула Новасібірскага раёна, за 300 метраў ад адміністрацыйнай мяжы горада.
* 101—289, 399, 510, 513, 519, 520, 565,711: прыгарадныя аўтобусы, якія маюць адзін канцавы прыпынак у Новасібірску, а другі ў населеным пункце прыгараднай зоны, або абодвы канцавыя ў населеных пунктах прыгараднай зоны, што ідуць праз Новасібірск транзітам 115, 117, 124, 212).
* 301—380: прыгарадныя маршрутныя таксі. Маршрутнае таксі 353, прыгараднае, мае іншы канцавы прыпынак у межах горада (на ўскраіне пасёлка Пашына), а ў прыгарадзе пралягае толькі ў межах пасёлка Садовы, што складае каля траціны ад усёй даўжыні маршруту. Фактычна гэта гарадское маршрутнае таксі, як і іншыя, што едуць да Пашына.
* 501—599: міжгароднія аўтобусныя маршруты (акрамя прыгарадных 510, 513, 519, 520, 565 і 566).
* 603—611: дзяжурныя аўтобусы МКП «НГТ».
* 716, 716д, 717, 717е, 718, 1170, 1702, 1703, 1705 — дачныя аўтобусы.

Катэгорыя:Новасібірск
Чумачэнка

**Чумачэнка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Іванавіч Чумачэнка (1919—1941) — украінскі паэт, абаронца Брэсцкай крэпасці.
* Іван Якаўлевіч Чумачэнка (1904 — пасля 1945) — удзельнік савецкага партызанскага руху ў Беларусі.
* Ігар Чумачэнка (нар. 1976) — беларускі футбольны трэнер.
Цім Ален

**Цімаці Алан Дзік** (; ), больш вядомы як **Цім Ален** () — амерыканскі  і комік. Лаўрэат прэміі «Залаты глобус».

Найбольш вядомы дзякуючы ролям у сіткоме «Вялікі рамонт», серыі фільмаў «Санта-Клаус», а таксама агучванню База Лайтэра ў серыі дыснэеўскіх мультфільмаў «Гісторыя цацак».

## Фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
*
Анастасія Канановіч

**Анастасія Канановіч** (нар. ) — беларуская валейбалістка. Майстар спорту Беларусь. Выступала за зборную Беларусі. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
У 2014 годзе перайшла ў «Мінчанку» з гродзенскага «Нёмана». Сезон 2018—2019 правяла ў арэндзе ў каманды «ПЗДУ-Атам» і была ўдзельніцай Вышэйшага дывізіёна А расійскага чэмпіянату.

## Спасылкі 
* Кононович Анастасия
* АНАСТАСИЯ КОНОНОВИЧ: «ПРИЕХАВ В СБОРНУЮ, Я, НАКОНЕЦ, ВЗДОХНУЛА — ЗДЕСЬ Я БУДУ ИГРАТЬ В ПРИВЫЧНЫЙ ВОЛЕЙБОЛ» 
* Команда «Неман ГрГУ» одержала победу во II Международном турнире по волейболу среди женских команд памяти заслуженного тренера Республики Беларусь В. М. Карчевского
* Anastasiya Kananovich

Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Катэгорыя:Ігракі «Атам-Курск»
Катэгорыя:Ігракі «Макабі» Ашдод (жаночы валейбол)
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе
Луіш Мантэнегру

**Луіш Філіпэ Мантэнэгру Кардозу дэ Марайш Эштэвеш** (; нар. 16 лютага 1973), больш вядомы як Луіш Мантэнегру — партугальскі палітык, адвакат, лідар парламенцкай фракцыі СДП) у 2011—2017 гадах. З 2022 года — лідар СДП.

Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў
Драшэя велікаротая

**Драшэя велікаротая** (*Draschia megastoma*) — від круглых чарвей сямейства , упершыню апісаны  ў 1819 годзе.

## Гаспадары 
Прамежкавым гаспадаром з’яўляюцца двухкрылыя віду .

Канчатковымі гаспадарамі адзначаны розныя віды коней, у тым ліку , , , , , а таксама  і .

Катэгорыя:Круглыя чэрві
Катэгорыя:Паразіты коней
Рэчыцка-Сожская нізіна

ў Рэчыцы.]]
**Рэчыцка-Сожская нізіна**, **Рэчыцкая нізіна** — фізіка-геаграфічны і геамарфалагічны раён, частка Гомельскага Палесся.

Знаходзіцца на паўднёвым усходзе Беларусі ў Гомельскай вобласці. Мяжуе з Васілевіцкай нізінай на захадзе, Алаўскай раўнінай на поўначы, выходзіць да мяжы з Расіяй і Украінай на ўсходзе і поўдні.

## Геалогія 
У тэктанічных адносінах тэрыторыя прымеркавана да сучлянення Прыпяцкага прагіна, Варонежскай антэклізы і Брагінска-Лоеўскай седлавіны. Пароды крышталічнага фундамента залягаюць на глыбіні ад 250—750 м (на ўсходзе і паўночным усходзе) да 4000-5000 м (на паўднёвым захадзе і захадзе). Магутнасць антрапагенавых адкладаў 25-40 м, на ўсходзе 15-20 м.

## Рэльеф 
Абсалютная вышыня зямной паверхні ў асноўным 120—140 м, на ўсходзе 150—160 м. Адносныя вышыні ў межах 3-5 м. Гушчыня расчлянення невялікая. Асноўную тэрыторыю займае плоскахвалістая алювіяльная нізіна, усходняя частка — спадзістахвалістая водна-ледавіковая раўніна. Пашыраны эолавыя формы рэльефу ў выглядзе адзінкавых утварэнняў і масіваў, невысокіх град, узгоркаў, бугроў, палёў перавяванага пяску і невялікіх дэфляцыйных катлавін. Сустракаюцца катлавіны выдзімання, забалочаныя тэрмакарставыя западзіны, сетка дробных затарфаваных лагчын сцёку.

## Клімат 
Сярэдняя тэмпература студзеня −7 °C, ліпеня з сярэдняй тэмпературай +18,5 °C.

Ападкаў выпадае 630—640 мм за год.

## Гідраграфія 
Тэрыторыя дрэнуецца рэкамі Дняпро з Бярэзінай (нізоўі), Сож і іх прытокамі (найбольш значныя Іпуць, Вуць, Церуха, Уза).

## Глебы і расліннасць 
Пераважаюць дзярнова-падзолістыя і дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы, сустракаюцца тарфяна-балотныя, дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя, радзей поймавыя (алювіяльныя) і дзярнова-карбанатныя глебы.

Лясы пераважна хваёвыя, пашыраны шыракаліста-хваёвыя і дубовыя, бярозавыя, на нізінных балотах і забалочаных паніжэннях — чорнаальховыя лясы.

Найбольш пашыраны алювіяльныя тэрасаваныя, поймавыя і водна-ледавіковыя ландшафты, радзей сустракаюцца марэнна-зандравыя і азёрна-алювіяльныя. Створаны ландшафтныя заказнікі Смычок, Выдрыца.

## Літаратура 
* *Бакарасов В. А.* Речицко-Сожская низина // Природа Беларуси. Энциклопедия. В 3 томах. Том 1. Земля и недра. — Минск: Беларуская энцыклапедыя, 2010. — 464 с. — ISBN 978-985-11-0472-3 

Катэгорыя:Нізіны Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Гомельскай вобласці
Beyond the Sea

**Beyond the Sea** () — англамоўная версія французскай песні *La Mer*, напісанай у 1943 годзе Шарлем Трэнэ. Тэкст англійскай версіі напісаны вядомым амерыканскім выдумшчыкам Джэкам Лоўрэнсам. Англіская версія песні не звязаная з тэкстам арыгінальнай французскай версіяй. Хіт выканалі многія артысты, але найбольш вядомай з іх з’яўляецца Версія амерыканскага спявака Бобі Дарына, якая дасягнула пазіцыі 6 у хіт-парадзе *Billboard Hot 100*.

## Спасылка 
Версія песні ў выкананні Бобі Дарына стала саўндтрэкам да многіх фільмаў сусветнага кінематографа, уключаючы такія кінакарціны, як «Апалон-13», «Осцін Паўэрс: Голдмембер», «Слаўныя хлопцы», «Чорны дождж», культавы амерыканскі тэлесерыял «Сакрэтныя матэрыялы», мультфільм «У пошуках Нэма», а таксама відэагульні *BioShock*. Песня была таксама выканана ў 2005 годзе для *Carnival Cruise Lines*, ў Маямі. Частка запісу песні Бобі Дарына выконваецца ў сцэне выхаду Алана Шэпарда з касмічнага карабля *Freedom 7*, а таксама ў першым эпізодзе тэлесерыяла HBO — «Ад зямлі да Месяца» 1998 г.

## Выкананне ў стылі Бобі Дарына 
Акцёр Кевін Спейсі выконвае песню ў біяграфічнай карціне пра Бобі Дарына — «Ля мора». Хіт у выкананні акцёра гучыць у сцэне «фантазіі» аб шлюбе з Сандрай Дзі. У тэлевізійным праекце NBC «Амерыканскія мары»,  выконвае вядомую песню, увасабляючы вобраз Бобі Дарына.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вэб-старонка Джэка Лоўрэнса
* Афіцыйны сайт Бобі Дарына

Катэгорыя:Сінглы паводле алфавіта
Катэгорыя:Песні паводле алфавіта
Ньюфаўндлендскі мемарыяльны ўніверсітэт

**Ньюфаўндлендскі мемарыяльны ўніверсітэт** () — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Сент-Джонс у правінцыі Ньюфаўндленд і Лабрадор, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Заснаваны ў верасні 1925 года як жывы мемарыял жыхарам гэтай канадскай правінцыі і ўсяго Новага Свету, якія загінулі ў Першай сусветнай вайне. Гэта буйнейшы ўніверсітэт у Атлантычнай Канадзе і адзіны ўніверсітэт Ньюфаўндленда. Вучэльня пачалася з 57 студэнтаў. У 1940-я гады колькасць студэнтаў павялічылася да больш чым 400 асоб. У 1949 годзе Мемарыяльны універсітэцкі каледж атрымаў поўны статус універсітэта ад урада правінцыі. У 1961 годзе ўжо 1400 студэнтаў вучыліся ва ўніверсітэце.

## Структура 
* Факультэт бізнес-адміністравання
* Факультэт адукацыі
* Факультэт медыцыны
* Факультэт прыродазнаўчых навук
* Факультэт інжынерыі
* Факультэт мастацтваў
* Школа магістратуры і аспірантуры
* Школа музыкі
* Школа медсястрынства
* Школа фармацыі
* Школа кінезіялогіі
* Школа рэкрэацыі
* Школа сацыяльнай працы

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Habronema

**Habronema** — род круглых чарвей сямейства . 

## Віды 
*  Soota & Dey Sarkar, 1981
* 
*  Gupta & Kazim, 1979
*  Foster & Chitwood, 1937
*  Walton, 1923
*  Vuylsteke, 1937
*  Popova, 1927
*  Seurat, 1916
*  (Rivolta, 1884)
*  Ezzat, 1945
*  Rudolphi, 1819
*  Vanden-Berghe, 1943
*  Schneider, 1866
*  Krecek, 1989
*  Vuylsteke, 1936
*  Seurat, 1914
*  Rudolphi, 1819
*  Schneider, 1866
*  Ortlepp, 1934
*  Carter, 1861
*  Ortlepp, 1938
*  Gendre, 1923
*  Krecek, 1989
*  Molin, 1860
*  Mönnig, 1931
*  Theiler, 1923

## Значэнне 
Некаторыя віды з’яўляюцца паразітамі. У тым ліку  паразітуе на грызунах,  — на птушках,  паразітуе у страўніку коней, можа пераносіцца ,  — паразітуе ў страўніку коней''.

Катэгорыя:Круглыя чэрві
Яечная салата

**Яечная салата** — страва з нарэзаных гатаваных яек або яечні, гарчыцы і маянэзу, а таксама гародніны, часта з дадаткам іншых складнікаў. Звычайна яечную салату ўжываюць як складнік для бутэрбродаў з яйкамі.

## Гісторыя 
Адзін з найдаўнейшых вядомых рэцэптаў бутэрбродаў з яечнай салатай быў апублікаваны ў *The Boston Cooking-School Cook Book* у 1896 годзе і падпісаны Фані Фармер.

## Віды салаты 
 са смажаным яйкам]]
Яечную салату могуць рабіць з дадаткам іншых халодных прадуктаў — бекону, балгарскага перцу, каперсаў, сыру, агуркоў, зялёнай цыбулі, лісця салаты, салёных рэлішаў (індыйскіх соусаў), салёных агуркоў і кетчупу, прыпраўляюць чорным перцам, папрыкай.

Падобным да гэтай салаты складнікам для бутэрбродаў ёсць **яечны маянэз**, у якім здробненае гатаванае яйка змешваюць толькі з маянэзам.

У яўрэйскай кухні салату гатуюць са смальцам, цыбуляй і часам з грыбенесам (хрусткімі скваркамі з гусінай скуры). Падаюць з халай да першай стравы суботняй вячэры або з мацой. Да 1980-х гадоў страву таксама называлі «яўрэйскія яйкі».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Еўрапейская кухня
Катэгорыя:Ірландская кухня
Катэгорыя:Кухня Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Стравы з курынага яйка
Катэгорыя:Салаты
Сібірскае аддзяленне Расійскай акадэміі навук

**Сібірскае аддзяленне Расійскай акадэміі навук** (СА РАН) — найбуйнейшае рэгіянальнае аддзяленне РАН, якое забяспечвае навукова-метадычнае кіраўніцтва над дзейнасцю шэрагу арганізацый Расійская акадэмія навук, размешчаных у Сібіры. З 2014 года, згодна з зацверджаным прэзідыумам Расійскай акадэміі навук статутам, дзейнічае ў форме федэральнай дзяржаўнай бюджэтнай установы.

У часы Другой сусветнай вайны навукоўцы эвакуіраваліся ў Сібір, і ў 1943 годзе быў створаны Заходне-Сібірскі філіял АН СССР. Першапачаткова ў ЗСФ дапушчалася праца навукоўцаў у розных гарадах. Але з 1948 большасць навукоўцаў працуе ў Новасібірску.

Утворана ў маі 1957 года па ініцыятыве акадэмікаў М. А. Лаўрэнцьева, С. Л. Собалева і С. А. Хрысціяновіча. Пры арганізацыі аддзялення ў яго склад увайшлі навуковыя ўстановы Заходне-Сібірскага філіяла АН СССР (утвораны ў 1943 годзе), Усходне-Сібірскага філіяла АН СССР (утвораны ў 1949 годзе), Якуцкага філіяла АН СССР (утвораны у 1949 годзе), Далёкаўсходняга філіяла АН СССР (утвораны ў 1932 годзе), а таксама Сахалінскі комплексны НДІ АН СССР і Інстытут фізікі АН СССР у Краснаярску.

У 1982 г. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 4 мая ўзнагароджана ордэнам Леніна.

У 1999 годзе ўзнагароджана ордэнам «Палярная Зорка».

## Літаратура 
* Российская академия наук. Сибирское отделение: Исторический очерк / Е. Г. Водичев, С. А. Красильников, В. А. Ламин и др. — Новосибирск: Наука, 2007. — 510 с. — 1200 экз. — ISBN 978-5-02-032108-3.

Катэгорыя:Расійская акадэмія навук
1852 год у гісторыі тэатра

**1852** год быў адзначаны шэрагам тэатральных падзей.

## Падзеі 
* 9 лютага — трупа Дуніна-Марцінкевіча паказала ў Мінску прэм’ерны спекталь двухактавай камедыі–аперэты «Сялянка».

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Тэатр паводле гадоў
Паазерскае зледзяненне

**Паазерскае зледзяненне**, **валдайскае зледзяненне**, **вістуліянскае зледзяненне** — апошняе зледзяненне на тэрыторыі Еўропы ў плейстацэне, папярэднічала галацэну.

Доўжылася па розных ацэнках 105 ці 85 тыс. гадоў. Было самым халодным сярод плейстацэнавых зледзяненняў. Складалася з трох этапаў — анагляцыялу (раннеледавікоўя), пленігляцыялу (сярэдне- ці ўласна ледавікоўя) і катагляцыялу (позналедавікоўя).

На працягу анагляцыялу адбывалася паступовая (з «цёплымі» інтэрстадыяльнымі перапынкамі) змена міжледавіковага клімату на перыгляцыяльны. Пленігляцыял, у якім панавала шматгадовая мерзлата і іншыя крыягенныя з’явы, завяршыўся пашырэннем мацерыковага ледавіка.

Ледавік пакінуў пасля сябе свежы марэнны рэльеф і тоўшчу адкладаў сярэдняй магутнасцю каля 15 м. У катагляцыяле паскорана-рытмічнае пацяпленне прывяло да канчатковага знікнення пахаванага (мёртвага) лёду, шматгадовай мерзлаты і іншых прыкмет зледзянення. З адкладамі звязаны многія радовішчы жвіру, пяску, гліны.

На Беларусі зледзяненне ахоплівала тэрыторыю Паазер’я.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ледавіковы перыяд
Катэгорыя:Плейстацэн
Дом грузчыкаў (Новасібірск)

**Дом грузчыкаў** (Дом рачнога флоту, ) — жылы дом, размешчаны на Фабрычнай вуліцы ў Чыгуначным раёне Новасібірска. Пабудаваны ў 1937 годзе. Архітэктар — К. Я. Осіпаў. Помнік архітэктуры рэгіянальнага значэння.

## Гісторыя 
Ідэя пра будаўніцтва Дома грузчыкаў належала савецкаму палітычнаму дзеячу С. А. Шварцу (1895—1942), у памяць пра класавую барацьбу рабочых ён прапанаваў узвесці дом-палац.

Будынак быў пабудаваны ў 1936—1937 гады архітэктарам К. Я. Осіпавым. Першапачаткова планавалася, што Дом грузчыкаў будзе адкрываць эспланаду, якая праходзіць ад набярэжнай, аднак праект вуліцы, якая злучае прыбярэжную частку з цэнтрам, не быў рэалізаваны.

Да пачатку 1990-х гадоў фасад будынка ўпрыгожвала шыльда «Дом грузчыкаў».

## Апісанне 
Будынак П-падобнай формы складаецца з аб’ёмаў рознай вышыні і канфігурацыі і складаецца з сямі жылых секцый. Вонкавыя сцены цагляныя, атынкаваныя. Дах скатны, бляшаны. Пад будынкам знаходзіцца склеп.

Галоўны фасад выходзіць на чырвоную лінію Фабрычнай вуліцы, па цэнтры сіметрыі ён падкрэслены выступоўцам з фасаднай плоскасці і дамінантным па вышыні парадным двух’ярусным порцікам: першы ярус — шасцікалонны порцік каласальнага дарыйскага ордэра, другі ярус складаецца з аркады на калонах. Порцік завяршаюць карніз і ступеністы атык, на якім змешчаны надпіс «ММРФ».

Першы паверх са скругленымі вугламі абліцаваны рустам.

Вуглавыя блокі вышынёй у 6 паверхаў размешчаны з водступам ад плоскасцяў фасадаў асноўных аб’ёмаў. Размешчаныя вышэй першага паверха куты па флангах уяўляюць сабой трохграневыя выманні з вітражным шкленнем, усярэдзіне якіх знаходзіцца драбінчастая клетка (яе завяршае прамавугольны аб’ём з паўцыркульным акном).

Галоўны фасад дэкарыраваны філёнгамі і лапаткамі. З Фабрычнай вуліцы ўваходы-парталы зроблены як выступаючыя аднапавярховыя аб’ёмы, іх парапет упрыгожваюць дэкаратыўныя шары. Будынак завершаны карнізам з вялікім вынасам. Архітэктура дваровага фасада выканана ў больш стрыманых формах.

Колеры фасадаў ствараюць аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю: першы паверх пафарбаваны ў цёмна-шэры колер, верхнія паверхі пафарбаваны ў светла-шэры, а элементы дэкору — у белы колер.

Габарыты будынка — 88,4 × 40,2 м.
Універсітэт Вострава Прынца Эдуарда

**Універсітэт Вострава Прынца Эдуарда** () — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Шарлаттаўн у правінцыі Востраў Прынца Эдуарда, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт вядзе свае карані з 1804 года, калі віцэ-губернатар Эдмунд Фанінг і заканадаўчы савет вострава заклікалі да стварэння каледжа. Да 1820 года быў узведзены першы будынак каледжа. Каледж быў перайменаваны ў гонар прынца Уэльскага, будучага караля Эдуарда VII у 1860 годзе. Універсітэт вострава Прынца Эдуарда — гэта пазаканфесіянальны ўніверсітэт, заснаваны ў 1969 годзе шляхам аб'яднання Каледжа прынца Уэльскага, заснаванага ў 1834 годзе, і Універсітэта Святога Дунстана, заснаванага ў 1855 годзе. Кампус размешчаны на рагу Бельведэрскай і Універсітэцкай вуліц у Шарлаттаўне, сталіцы Вострава Прынца Эдуарда, пабудаваны на 54 гектарах зямлі.

## Структура 
* Факультэт мастацтваў
* Факультэт бізнэсу
* Факультэт адукацыі
* Факультэт магістратуры і аспірантуры
* Факультэт ведаў, адукацыі, даследаванняў і прыкладных студый карэннага насельніцтва
* Факультэт медыцыны
* Факультэт медсястрынства
* Факультэт прыродазнаўчых навук
* Факультэт устойлівага праектавання
* Каледж ветэрынарыі
* Школа матэматычных і інфарматычных навук
* Школа змены клімату і адаптацыі

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Дняпроўскае зледзяненне

**Дняпроўскае зледзяненне**, **рыскае зледзяненне** — максімальнае ўсходнеўрапейскае зледзяненне. Адпавядае самараўскаму зледзяненню Заходняй Сібіры і рыскаму зледзяненню Альпаў.

Мяркуюць, што працягласць ледавікоўя 70 тыс. гадоў (320—250 тыс. гадоў назад). Ледавік насунуўся са Скандынавіі, перакрыў усю тэрыторыю Беларусі і пашырыўся далёка на поўдзень, двума «языкамі» апусціўся па далінах Дняпра і Дона.

Адклады — шэрыя і буравата-шэрыя марэнныя суглінкі і супескі з частымі ўключэннямі валуноў, адорвеняў мелу, даламіту і інш. (магутнасць больш за 50, а ў асобных выпадках — больш за 100 м). Залягаюць на больш старажытных пластах антрапагену, на поўначы ў глыбокіх ледавіковых лагчынах, часта на карэнных пародах. На поўдні і ў цэнтральнай частцы Беларусі агаляюцца на берагах рэк і яроў. Матэрыялы адкладаў былі прынесены ў Беларусь з усходу Швецыі, паўднёвай часткі Фінляндыі і Карэліі, Прыбалтыкі.

Пад уплывам дняпроўскага зледзянення створаны каркас сучаснага рэльефу Беларусі з градамі, узгоркамі, а таксама раўнінамі са шматлікімі азёрамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ледавіковы перыяд
Катэгорыя:Плейстацэн
Уналашка (значэнні)

Назву **Уналашка** маюць:

* Уналашка — востраў у цэнтральнай частцы Алеуцкіх астравоў.
* Уналашка — горад у ЗША на астравах Уналашка і Амакнак.
Hedruris

**Hedruris** — род круглых чарвей з сямейства .

Род мае амаль касмапалітычнае распаўсюджанне
*   і  трытонах.

Катэгорыя:Круглыя чэрві
Мядзінінскае ўзвышша

**Мядзінінскае ўзвышша** () — заходняя частка Ашмянскага ўзвышша, геамарфалагічны падраён на тэрыторыі Літвы. Найвышэйшыя пункты: Аўкштояс (293,8 м, самы высокі пункт Літвы), Юазапіне (293,6 м). На поўначы, на мяжы з Беларуссю ляжыць Буйвідзкае ўзвышша (), яго самы высокі пункт мае абсалютную адзнаку 302 м (ці 301 м) і знаходзіцца ў Астравецкім раёне Беларусі.

Узвышша сфарміравалася ў час сожскага зледзянення, як лёдападзельны масіў, што раздзяляў Вілейскую і Мяркіскую ледавіковыя лопасці. Пазней тэрыторыя апынуася ва ўскраіннай зоне паазерскага ледавіковага покрыва, на схілах і падножжах масіва ў выніку актыўнай дзейнасці ледавіковых языкоў узніклі лускавата-насоўныя і складкаватыя формы. Так з’явілася сістэма невялікіх марэнных масіваў, дробных град і ўзгоркаў, што вызначае сучаснае аблічча мясцовасці.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* vle.lt

Катэгорыя:Узвышшы Літвы
Марк Рафала

**Марк Алан Рафала** (; ; ) — амерыканскі . Двухразовы лаўрэат прэміі «Эмі», лаўрэат прэміі «Залаты глобус» і прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША, а таксама намінант на прэміі «Оскар», BAFTA, «Грэмі» і «Тоні».

Рафала атрымаў міжнароднае прызнанне за ролю Бруса Бэнэра/Халка з 2012 года ў супергеройскай франшызе кінематаграфічнага сусвету Marvel.

8 лютага 2024 года атрымаў зорку на Галівудскай алеі славы.

## Фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
*
Тайнмут

**Та́йнмут** () — горад у складзе метрапалітэнскага раёна Норт-Тайнсайд у метрапалітэнскім графстве Тайн-энд-Уір.

Знаходзіцца за 13 км ад горада Ньюкасл-эпон-Тайн. Рыбалавецкі порт каля вусця ракі Тайн на ўзбярэжжы Паўночнага мора. Курорт.

## Насельніцтва 
* 1891 год — 46 588 жыхароў.
* 1901 год — 51 366 жыхароў.
* 1971 год — 68 800 жыхароў.
* 1981 год — 60 000 жыхароў.
* 2001 год — каля 100 тыс. жыхароў.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Тайнмут // Google Искусство и культура

Катэгорыя:Гарады Англіі
Катэгорыя:Тайн і Уір
Воранаўская раўніна

**Воранаўская раўніна** — геамарфалагічны раён у Гродзенскай вобласці Беларусі, водна-ледавіковая раўніна, у фізіка-геаграфічным раянаванні разглядаецца як частка Лідскай раўніны, на тэрыторыі Літвы адрозніваецца Эйшышская раўніна (). З’яўляецца водападзелам прытокаў Нёмана: Дзітвы, Жыжмы, Гаўі, Мерачанкі.

## Геалогія і рэльеф 
У тэктанічных адносінах тэрыторыя прымеркавана да паўночнай часткі Беларускай антэклізы. Усходнюю палову займае Воранаўская брахіантыкліналь, адкуль крышталічныя пароды спадзіста паніжаюцца ва ўсе бакі ад −40 м да −100…−150 м на захадзе. Карэнныя пароды прадстаўлены мелавымі адкладамі, на захадзе — неагенавымі пясчана-гліністымі. Магутнасць антрапагенавых адкладаў ад 100—130 м да 150—230 м па лагчынах ледавіковага выворвання.

Асаблівасцю геамарфалогіі раёна служыць паўднёвая мяжа паазерскага зледзянення, якая праходзіць па раўніне. Пераважаюць вышыні ад 160 да 190 м. На асобных участках на поўдні і поўначы дасягаюць 207—211 м, там адзначаюцца буйнаўзгорыстыя і градава-ўзгорыстыя формы краявых ледавіковых комплексаў, пашыраны тэрмакарставыя западзіны, а вяршыні ўзгоркаў прадстаўлены камамі.

Грады даўжынёй да 2 км і ўзгоркі дыяметрам да 1 км ускладняюцца ізаметрычнымі формамі меншага рангу. Насоўныя скібы, арыентаваныя з поўначы на поўдзень, прыціснутыя адна да адной, збудаваныя з марэнных і водна-ледавіковых адкладаў апісаны паблізу вёсак Лазарышкі, Рамашканцы.

Тэрыторыя з вышынямі 150—170 м на поўначы занята паазерскай і сожскай водна-ледавіковымі раўнінамі, рассечанымі лагчынамі сцёку расталых ледавіковых вод. У вярхоўях Жыжмы выдзяляецца забалочаная азёрна-алювіяльная раўніна з адзнакамі паверхні 165—170 м. На ўсходзе ў зоне сучлянення з Дзевянішскай раўнінай дробнаўзгорысты марэнна-эразійны рэльеф.

## Глебы і расліннасць 
Глебы ў асноўным дзярнова-падзолістыя, дзярнова-падзолістыя забалочаныя, тарфяна-балотныя.

Пад лесам прыкладна чацвёртая частка тэрыторыі. Пераважаюць хваёвыя і яловыя лясы.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Лопух П. С.* Вороновская равнина // Природа Беларуси. Энциклопедия. В 3 томах. Том 1. Земля и недра. — Минск: Беларуская энцыклапедыя, 2010. — 464 с. — ISBN 978-985-11-0472-3 

Катэгорыя:Раўніны Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Воранаўскага раёна
Xorides praecatorius

**Xorides praecatorius** — від наезнікаў сямейства , які паразітуе на многіх жуках-вусачах, у тым ліку такіх відах, як , , , ,  і некаторых іншых.

Катэгорыя:Іхнеўманіды