open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нантыкок

**Нантыкок** (саманазва: *Nentego*, літаральна «людзі прыліваў») — алганкінскі народ, карэнныя насельнікі Чэсапікскага заліва на тэрыторыі сучасных амерыканскіх штатаў Мэрыленд і Дэлавэр. Агульная колькасць (2022 г.) — 600 чалавек.

Нантыкок часцяком называюць паўднёвымі дэлаварамі. У пачатку XVII ст. яны ўяўлялі сабой канфедэрацыю з некалькіх тэрытарыяльных аб’яднанняў на чале з вярхоўным правадыром. З 1608 г. вялі гандаль з англійскімі каланістамі Вірджыніі. У 1668 г. заключылі пагадненне з англійскімі каланістамі Мэрыленда.

Скарачэнне насельніцтва з-за эпідэмій і паступовы наступ брытанскіх каланістаў вымусілі нантыкок у 1744 г. прадаць свае землі ў Мэрылендзе і перасяліцца на поўнач, дзе адбыўся раскол. Некаторыя далучыліся да суродзічаў-ленапэ, іншыя — да іракезаў. Нантыкок у складзе канфедэрацыі іракезаў змагаліся на баку Вялікабрытаніі падчас Амерыканскай рэвалюцыі, а пасля яе заканчэння перасяліліся ў Канаду. Некалькі груп, што далучыліся да ленапэ, засталіся на тэрыторыі ЗША і захавалі сваю тоеснасць. У 1881 г. Асацыяцыя індзейцаў нантыкок была прызнана ўрадам ЗША.

З 1970-х гг. назіраецца паступовы працэс адраджэння традыцыйнай культуры.

## Спасылкі 
* Nanticoke Indian Association
* Nanticoke Lenni-Lenape Tribal Nation 
* Nanticoke Culture and History
* Native Languages of the Americas: Nanticoke (Southern Delaware)

Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Народы ЗША
Гемасорбцыя

**Гемасорбцыя** (ад грэч. haema кроў + лац. sorbere паглынаць) або **гемаперфузія** — метад штучнага ачышчэння крыві ад таксічных рэчываў шляхам адсорбцыі таксінаў на паверхні адсарбенту. Выкарыстоўваецца для выдалення з крыві розных таксічных метабалітаў. У адрозенне ад гемадыялізу, пры якім выдаляюцца гідрафільныя рэчывы, гемасорбцыя выдаляе гідрафобныя таксіны. Пры гемасорбцыі з арганізма выдаляюць атрутныя рэчывы, прапускаючы кроў хворага праз матэрыялы, якія здольныя захопліваць і трывала ўтрымліваць змешчаныя ў крыві атрутныя рэчывы. У якасці адсарбентаў часцей выкарыстоўваюць актываваныя вуглі (гемакарбаперфузія), іёнаабменныя смолы, або т.з біяспецыфічныя адсарбенты. Гемасорбцыя ў асноўным прымяняецца пры атручваннях лекавымі прэпаратамі, а таксама ў хворых з цяжкімі пашкоджаннямі печані і нырак.

## Літаратура 
* *Лопухин Ю. М.* Гемосорбция. — М.: Медицина. — 1978. — 302 с.: ил.
* *Лопухин Ю. М.* Очищение крови при заболеваниях и отравлениях. — М.: Знание. — 1983. — 64 с.
* Деденко И. К. Эфферентные методы лечения острых отравлений. — М.: НОРА-ПРИНТ. — 1997. — 336 с.

Катэгорыя:Калоідная хімія
Катэгорыя:Адсарбенты
Катэгорыя:Таксікалогія
Іосіф (Бакавецкі-Макасей)

**Ёсіф Бакавецкі-Макасей** герба «Вукры» (;  да 22 жніўня 1654, Люблін )— украінскі царкоўны дзеяч, грэка-каталіцкі біскуп уладзімірскі і берасцейскі (1632—1654), базыльянін.

## Біяграфія 
Нарадзіўся на Валыні. Паходзіць з украінскага шляхецкага роду.

У маладосці ён 16 гадоў быў сакратаром польскага караля Жыгімонта III Вазы. Пазней займаў адну з земскіх пасад у Валынскім ваяводстве (пісар уладзімірскі або падскарбі валынскі). Уступіў у манаскі ордэн базыльянаў у Быцені (Слонімскі павет на Беларусі), што адкрыла для яго перспектывы царкоўнай кар'еры. У 1619 годзе пасля Гедэона Балабана, быў прызначаны (а фактычна ўступіў у пасаду 18 верасня 1626 года) архімандрытам Жыдычынскага Свята-Мікольскага манастыра. 26 студзеня 1632 г. Жыгімонт III Ваза дараваў яму епіскапскую кафедру ва Уладзіміры і Берасцейшы, а кіеўскі уніяцкі мітрапаліт Іосіф Вельямін Руцкі высьвяціў яго ў біскупы. Апекаваўся школай ва Уладзіміры-Валынскім.

Ён настойліва дамагаўся ўмацавання пазіцый уніяцкай царквы ва Украіне. У прыватнасці, ён адыграў актыўную палітычную ролю ў падрыхтоўцы пагаджальнага сабору праваслаўных і уніятаў Рэчы Паспалітай у 1629 г. у Львове. На сойме 1629 г. стаў адным з аўтараў праекту канстытуцыі гэтага сабору. Па яго ініцыятыве ў абыход пастановы сойма аб скліканні царкоўнага сабора (для «замірэння» праваслаўных і уніятаў) быў прыняты адпаведны каралеўскі універсал, у якім гаварылася аб аб'яднанні праваслаўных з католікамі. Падчас княжання Уладзіслава IV Вазы пераследваўся праціўнікамі уніі, асабліва пасля пачатку паўстання пад кіраўніцтвам Багдана Хмяльніцкага.

Дата смерці не дакладная, найбольш дакладнай з'яўляецца яго смерць у Любліне да 22 жніўня 1654 г.&nbsp;стар. На яго пахаванні дамініканін Кіпрыян Стэфаноўскі вымавіў прамову («Zgromadzonych wód pochwała»), якую пазней надрукаваў у Кракаве і прысвяціў брату нябожчыка кс. Бенедыкт (у міры Фелікса Хрыстафора, памёр у 1658 г.)&nbsp;— да базыльяна, былога сакратара канцылярыі караля. 

## Заўвагі 
## Літаратура 
* *Сас П. М.* Політична культура українського суспільства (кінець XVI&nbsp;— перша половина XVII&nbsp;ст.).&nbsp;— К., 1988.
* *Жукович П. Н.* Материалы для истории Киевского и Львовского соборов 1629 года.&nbsp;— СПб., 1911.
* *Малевич А.* Древняя жидичинская архимандрия на Волыни.&nbsp;— Почаев, 1905.
* *Ks. Józefat Skruteń. Z. S. W. B.* Bakowiecki-Mokosiej Józef (†ok. 1655) // Polski Słownik Biograficzny.&nbsp;— Warszawa&nbsp;— Kraków&nbsp;— Łódź&nbsp;— Poznań&nbsp;— Wilno&nbsp;— Zakopane&nbsp;: Nakładem Polskiej Akademji Umiejętności, Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1935.&nbsp;— Т. 1, zeszyt 1; Reprint. Kraków&nbsp;: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989.&nbsp;— S. 227.&nbsp;— ISBN 8304034840. 

## Спасылка 
* Электронная энцыклапедыя гісторыі Украіны на сайце Інстытута гісторыі Украіны НАН Украіны

Катэгорыя:Памерлі ў 1654 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Любліне
Катэгорыя:Уладзімірскія і берасцейскія ўніяцкія епіскапы
Катэгорыя:Базыльяне
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Украіны
Антон Фёдаравіч Равінскі

**Антон Фёдаравіч Равінскі** (, в. Краглі, Ляхавіцкі раён, Брэсцкая вобласць — ) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне фізікі кандэнсаванага стану і фізічнай хіміі. Доктар фізіка-матэматычных навук (1997), прафесар (1999).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага (фізіка-матэматычны факультэт, 1972; аспірантура, 1976).

Працаваў у Брэсцкім дзяржаўным універсітэце імя А. С. Пушкіна (з 1977, фізіка-матэматычны факультэт, кафедра агульнай і тэарэтычнай фізікі, прафесар, у 1991—2003 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: вывучэнне ўласцівасцей высокатэмпературных звышправаднікоў і мультыфероікаў; атрыманне нанаматэрыялаў для сучаснай спінтронікі.

## Бібліяграфія 
* Электронная структура, термодинамические свойства и фазовые переходы Мотта полупроводниковых кристаллов : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 02.00.04 / Ревинский Антон Федорович. — Москва, 1996.
* Квантовомеханический расчет зонной структуры, магнитных, упругих и термодинамических свойств алмаза и кубического нитрида бора по данным комптоновского рассеяния рентгеновских лучей : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук : 01.04.07 / Ревинский Антон Федорович. — Москва, 1983.

## Літаратура 
* 
* Ревинский Антон Федорович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 6. — С. 412.
* Равінскі Антон Фёдаравіч // Прафесарска-выкладчыцкі калектыў Брэсцкага дзяржаўнага універсітэта імя А. С. Пушкіна, 1945—2005 : біябібліяграфічны даведнік. — Брэст, 2005. — С. 171.
 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Крымскі мост

**Крымскі мост** — транспартны пераход цераз Керчанскі праліў, які злучыў Керчанскі паўвостраў на захадзе з Таманскім паўвостравам на ўсходзе. Маецца арка над суднаходнай часткай моста.

## Гісторыя 
15 мая 2018 года адбылося ўрачыстае адкрыццё аўтамабільнай часткі Крымскага моста. 23 снежня 2019 года запушчаны рух па чыгуначным мосце.

8 кастрычніка 2022 года на аўтамабільнай частцы моста з боку Таманскага паўвострава адбыўся падрыў грузавога аўтамабіля, які пацягнуў за сабой узгаранне паліўных цыстэрн чыгуначнага састава, што рухаўся ў напрамку Крымскага паўвострава. Здарылася частковае абвальванне двух аўтамабільных пралётаў Крымскага моста. У выніку здарэння загінулі чатыры асобы.  Выбух на Крымскім мосце (2022). 5 снежня быў запушчаны аўтамабільны рух пасля правядзення аднаўленчых работ. 5 мая 2023 года цалкам адноўлены чыгуначны рух.

17 ліпеня 2023 года ўчынена атака на Крымскі мост, на пралётах моста было пашкоджана дарожнае палатно. У выніку інцыдэнту загінулі два чалавекі, таксама пацярпела дзіця. 18 ліпеня адноўлены рух легкавых аўтамабіляў па адной паласе.

12 жніўня здзейснена ракетная атака на Крымскі мост.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 2018 годзе
Катэгорыя:Масты Расіі
Катэгорыя:2018 год у Расіі
Гарадзецкая (значэнні)

**Гарадзецкая** — шматзначны тэрмін.

## Вядомыя асобы 
* Жанна Васільеўна Гарадзецкая (нар. 1979) — беларуская баскетбалістка.
* Яўгенія Рыгораўна Гарадзецкая — савецкая піяніст, педагог, музычна-грамадскі дзеяч

## Тапонімы 
## Населеныя пункты 
* Гарадзецкая — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці

### Вуліцы 
* Гарадзецкая вуліца — вуліца ў Мінску
Губкін

**Губкін** — шматзначны тэрмін.

## Вядомыя асобы 
* Сяргей Іванавіч Губкін — савецкі вучоны ў галіне металазнаўства
* Сяргей Уладзіміравіч Губкін — беларускі ўрач-тэрапеўт

## Тапонімы 
* Губкін (горад) — горад у Белгародскай вобласці Расіі

## Гл. таксама 
* Губкіна
Наталля Уладзіміраўна Карнеева

**Наталля Уладзіміраўна Карнеева** (нар. ) — беларуская мастачка, керамістка, педагог. Палітычная зняволеная, абвінавачаная падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

## Біяграфія 
Ужо ў дарослым узросце захапілася керамікай, навучалася спачатку ў прыватнай студыі, пазней атрымала адукацыю ў Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце па мастацкай спецыяльнасці. Працавала ў Свята-Елісавецінскім манастары ганчаром, адкуль сышла, каб займацца прыватнымі замовамі, а таксама навучаць іншых кераміцы.

## Палітычны пераслед 
Наталля Карнеева была затрымана 19 жніўня 2022 года ў межах крымінальнай справы па арт. 342 Крымінальнага кодэксу (Арганізацыя і падрыхтоўка дзеянняў, што груба парушаюць грамадскі парадак), таксама ў той дзень быў затрыманы муж Карнеевай, а іх непаўнагадовая дачка Багдана была змешчана ў прытулак. Сама Наталля была змешчана спачатку на Акрэсціна, пазней пераведзена ў СІЗА на Валадарскага.

1 верасня 2022 года шэрагам беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларуская асацыяцыя журналістаў і Беларускі ПЭН-цэнтр, Карнеева была прызнана палітычнай зняволенай.

## Спасылкі 
* Старонка Наталлі Карнеевай на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Катэгорыя:Мастакі-керамісты Беларусі
Ян Міхал (Адам) Пацей

**Ян Міхайла Пацей** (*свецкае імя Адам)*, ( *Ян Міхал (Адам) Пацей*;  15 верасня 1666 г.) — базыльянин, епіскап Уладзімірскі і Берасцейскі Рускай уніяцкай царквы .

## Біяграфія 
Унук кашталяна берасцейскага Іпація (Адама) Пацея, другога кіеўскага ўніяцкага мітрапаліта і аднаго з творцаў Брэсцкай уніі. Быў адным з 12 сыноў берасцейскага земскага суддзі Пятра Пацея і яго жонкі Зоф’і з Казаноўскіх.

Верагодна, гэта быў той самы Іван, пра нараджэнне якога 1 верасня 1613 года ў Рэчыцы напісаў Пятро Пацей. Каспер Нясецкі ўжо сумняваўся ў ідэнтыфікацыі біскупа з ліку шматлікіх нашчадкаў Пятра, бо біскуп таксама карыстаўся імем Адам. Не выключана, што епіскап Пацей — гэта той жа ротмістр Іван з 1646 года.

У 1655 годзе ён атрымаў каралеўскую намінацыю на Ўладзімірска-Берасцейскую кафедру, а ў чэрвені таго ж года атрымаў епіскапскую хіратонію з рук мітрапаліта Антонія Сялявы. 15 ліпеня 1655 года ён урачыста ўвайшоў у сабор Успення Божай Маці ва Уладзіміры.

Уладыцтва Яна Міхайла Пацея прыпадае на перыяд, калі уніяцкая Царква ў Рэчы Паспалітай яшчэ не была дастаткова аформлена. Епіскап стараўся ўмацаваць унію ў сваёй епархіі дзякуючы арганізацыі частых епархіяльных сінодаў, візітацый і пропаведзяў, часткова за ўласныя сродкі аднавіў саборы ва Уладзіміры і Брэсце.

Памёр 15 верасня 1666 года.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* *Блажэёўскі Д.* Іерархія Кіеўскай царквы (861—1996). — Львоў&nbsp;: Каменяр, 1996. — 567 с. — ISBN 5-7745-0687-8 .
* *Скочылас І.* Рэлігія і культура Заходняй Валыні ў пачатку XVIII ст&nbsp;арт. Па матэрыялах Уладзімірскага сабора 1715 г. стар. — Львоў: Інстытут гісторыі царквы УКУ, 2008. — 80 с..— ISBN 978-966-02-4707-9.

## Спасылка 
* Біскуп Ян Міхал Пацей, OSBM † [Архіў 8 красавіка 2016 г. на Wayback Machine .] // Іерархія Каталіцкага Касцёла. 
* Ян Пацей ч. Waga (ID: dw.14351) [Архівавана 18 верасня 2016 г. на Wayback Machine .] . 
Катэгорыя:Пацеі
Катэгорыя:Уладзімірскія і берасцейскія ўніяцкія епіскапы
Катэгорыя:Базыльяне
Катэгорыя:Памерлі ў 1666 годзе
Катэгорыя:Памерлі 15 верасня
Піскатава

**Піскатава** (сучасная саманазва: *Piscataway*, літаральна «людзі прыліваў») — алганкінскі народ, карэнныя насельнікі ўсходу ЗША. Агульная колькасць  — каля 4000 чалавек.

Піскатава — блізкія сваякі нантыкок. У мінулым насялялі ніжнюю плыню ракі Патомак, займаліся земляробствам і паляваннем. Джон Сміт, які наведаў землі піскатава ў 1608 г., паведамляў, што яны залежалі ад болей магутнай канфедэрацыі паўхатан. Ён называў іх маяонамі. Піскатава была назвай найбуйнейшай умацаванай вёскі.

Прыбыццё еўрапейцаў стымулявала футравы гандаль у рэгіёне. Футра часцяком абменьвалася на агнястрэльную зброю. Ад гэтага гандлю болей выйгравалі суседзі піскатава, паколькі апошнія жылі асела і не мелі запасаў футра. Каб пазбавіцца ад нападаў добра ўзброеных саскуэханцаў, у 1634 г. піскатава перадалі частку сваіх зямель англійскай каталіцкай місіі. У 1640 г. вярхоўны правадыр і яго жонка прынялі хрысціянства, а іх дачка выхоўвалася і навучалася ў доме англійскай каланісткі. Місіянеры склалі першую граматыку дыялекта піскатава, пераклалі на яго катэхізіс. Аднак напады саскуэханцаў хутка ўзнавіліся. Да таго ж уладу сярод каланістаў захапілі пурытане, а ў 1652 г. каталіцтва ў англійскіх калоніях было забаронена.

У 1685 г., саслабленыя нападамі з боку новых ворагаў–іракезаў, піскатава былі вымушаны зноў пайсці на пагадненне з англійскімі каланістамі. Каланіяльныя ўлады надалі іх вёскам статус рэзервацый, што гарантавала абарону ад еўрапейскіх землеўласнікаў, але не ад рэйдаў іракезаў. У 1697 г.  піскатава былі вымушаны перасяліцца на поўнач Вірджыніі і толькі пасля атрымання дапамогі з боку англічан у 1699 г. вярнуліся на Патомак.

У 1704 г. піскатава і іншыя індзейцы Мэрыленда пацярпелі ад эпідэміі. Іх колькасць значна скарацілася. Англійскія каланісты выкарысталі гэта як зачэпку для ігнаравання правоў рэзервацый і захопу індзейскіх зямель. Піскатава з дазволу іракезаў мігрыравалі на іх тэрыторыі. У 1765 г. яны ўзгадваліся на тэрыторыі сучаснага штата Нью-Ёрк у колькасці каля 120 чалавек. У 1793 г. прадстаўнікі піскатава прысутнічалі на перагаворах у Дэтройце. Пазней яны не ўзгадваліся як асобная племянная супольнасць.

У канцы XIX ст. даследчыкі выявілі ў Мэрылендзе значную групу «каляровага» насельніцтва, якое захоўвала тоеснасць з продкамі-піскатава. Гэтаму садзейнічала каталіцкае веравызнанне, якое адасаблівала яго ад суседзей-пратэстантаў.

9 студзеня 2012 г. улады штата Мэрыленд прызналі 3 групы піскатава ў якасці карэнных насельнікаў.

## Спасылкі 
* Piscataway Conoy Tribe 
* Piscataway Conoy Tribe of Maryland
* Cedarville Band of Piscataway Indians 
* First Peoples and the Piscataway Tribe of Southern Maryland  
* Piscataway/Conoy in Virginia 
* CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Piscataway Indians - New Advent 
* Language of the Month: Piscataway

Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Народы ЗША
Сяргей Уладзіміравіч Губкін

**Сяргей Уладзіміравіч Губкін** () — беларускі ўрач-тэрапеўт. Член-карэспандэнт НАН Беларусі (2021), доктар медыцынскіх навук (2008).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 21 красавіка 1963 года ў Свярдлоўску (РСФСР) у сям’і вайскоўца. У 1986 годзе скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут.

Пасля завяршэння інтэрнатуры працаваў урачом цэхавай паліклінікі мінскага завода імя Арджанікідзэ. У 1989 годзе паступіў у аспірантуру Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута. З 1992 года працаваў асістэнтам, з 2003 года — дацэнтам 2-й кафедры ўнутраных хвароб гэтага інстытута. З 2008 года працуе на 3-й кафедры ўнутраных хвароб (кафедра кардыялогіі і ўнутраных хвароб): з моманту яе заснавання працаваў дацэнтам, затым — прафесарам. У розны час быў адказны за навуковую працу, студэнцкі навуковы гурток на 3-й кафедры ўнутраных хвароб. Прайшоў навучанне ў Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па ідэалагічнай рабоце, атрымаў пасведчанне аб павышэнні кваліфікацыі. Узначальваў першасную арганізацыю РГА «Белая Русь» БДМУ з 2010 па 2018 год — дырэктар Інстытута фізіялогіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Вядзе клінічную і педагагічную работу на кафедры кардыялогіі і ўнутраных хвароб БДМУ. Старшыня дзяржаўнага экспертнага савета «Медычныя навукі і тэхналогіі» з’яўляецца навуковым кіраўніком навуковых напрамкаў, якія ажыццяўляюцца ў рамках навукова-практычнага ўзаемадзеяння Інстытута фізіялогіі з вытворчымі і медыцынскімі цэнтрамі краіны.

Апублікаваў 190 работ, у тым ліку 4 манаграфіі, 1 практыкум для клінічных лекцый, 87 артыкулы ў навуковых часопісах, 35 у зборніках, якія рэцэнзуюцца, 46 тэзісаў дакладаў на канферэнцыях, 17 работ апублікаваны за мяжой на замежных мовах. Атрымаў 16 патэнтаў на вынаходніцтвы і карысныя мадэлі, напісаў 6 вучэбна-метадычных дапаможнікаў. Распрацаваў інструкцыю на метад біяпсіі печані пад УГД-кантролем.

Уваходзіць у склад Навуковага савета па вірусалогіі Міжнароднай асацыяцыі акадэмій навук.

З’яўляецца старшынёй атэстацыйнай камісіі Камітэта па ахове здароўя Мінгарвыканкама і старшынёй дзяржаўнага экспертнага савета «Медычныя навукі і тэхналогіі», уваходзіць у склад рэдакцыйных саветаў і рэдкалегій аўтарытэтных часопісаў «Даклады НАН Беларусі», «Неадкладная кардыялогія», «Навіны медыка-біялагічных навук».

### Бібліяграфія 
* Хроническая инфекция, обусловленная вирусом гепатита С, и патология печени при ревматических заболеваниях : диссертация на соискание ученой степени доктора медицинских наук : 14.00.05 : защищена 26.06.08 : утверждена 19.11.08 / Губкин Сергей Владимирович. — Минск, 2008. (26Н//1550(039))
* Губкин, С. В. Атеросклероз. Ишемическая болезнь сердца. Стенокардия. — Мн., 2004
* Кардиология / С. В. Губкин. — Минск : Технопринт, 2004. — 207 с.
* HCV-инфекция и патология печени при ревматических заболеваниях / С. В. Губкин. — Минск : Тэхналогія, 2007. — 170 с.
* Сцинтиграфия в ревматологической практике / С. В. Губкин. — Минск : УП «Технопринт», 2004. — 57 с.
* Атлас термограмм в ревматологии / С. В. Губкин. — Минск : УП «Технопринт», 2002. — 115 с.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Член-корреспондент Губкин Сергей Владимирович

Катэгорыя:Тэрапеўты СССР
Катэгорыя:Тэрапеўты Беларусі
Эстэр Юй

**Юй Шусі́нь** (; піньінь: *Yú Shūxīn*; нар. 18 снежня 1995, Шанхай, Кітай), больш вядомая як **Эстэр Юй**, — кітайская  і , былая ўдзельніца праектнага гурта THE9, створанага падчас шоу на выжыванне iQIYI *Моладзь і ты 2.* Юй набыла вядомасць, зняўшыся ў папулярных кітайскіх тэлесерыялах «Знайдзі сябе» (2020), «Святло месяца» (2021) і «Каханне феі ды д’ябла» (2022).

## Дзяцінства і адукацыя 
Юй Шусінь нарадзілася ў Шанхаі, КНР і з’яўляецца адзіным дзіцём у сям’і. Яе бацькі — магнаты нерухомасці і валодаюць некалькімі кампаніямі; сама Эстэр Юй таксама з’яўляецца адным з акцыянераў і валодае мноствам прадпрыемстваў. Дзяўчына атрымала вышэйшую адукацыю ў каледжы мастацтваў LASALLE у Сінгапуры, скончыўшы яго са ступенню ў галіне СМІ і індустрыі моды.

## Кар’ера 
### 2015—2019: пачатак акцёрскай дзейнасці 
У 2015 годзе Юй знялася ў сваім дэбютным серыяле «Памежны горад блуду», які ўпершыню з’явіўся на экранах у 2016 годзе. Пасля з’яўлення на шоу *Першакурснік* Эстэр атрымала прызнанне. У 2017 годзе яна здымалася ў якасці актрысы другога плана ў гістарычнай драме «Альянс дарадцаў» і рамантычнам сямейнам серыяле «Звычайныя гады».

У 2018 годзе актрыса першы раз знялася ў галоўнай ролі ў падлеткавым серыяле «Юнацтва», які з’яўляецца кітайкім рэмейкам карэйскай драмы 2016 года «Эпоха юнацтва». У 2019 годзе Юй атрымала ролю акторкі ў рамантычнай камедыі «Мой дзівосны бойфрэнд 2».

### 2020-дагэтуль: *Моладзь і ты 2*, новыя праекты 
У 2020 годзе Юй узяла ўдзел у музычным шоу на выжыванне *Моладзь і ты 2* і стала адной з найзнакамітых трэйні. Яна дэбютавала ў складзе тэрміновага дзявочага C-pop гурта THE9 30 траўня 2020 года.

У тым жа годзе Юй набыла вядомасць, сыграўшы мілую студэнтку ў папулярным рамантычным тэлесерыяле «Знайдзі сябе», і была намінавана на прыз глядацкіх сімпатый на 30-й цырымоніі кітайскай тэлевізійнай прэміі «Залаты арол»., а таксама з’явілася ў драме «Каханне такое рамантычнае» у якасці запрошанай зоркі*.* У спіс Forbes China Under 30 Elite за 2020 год яна была ўключана як вядомая актрыса індустрыі забаў і спорту.

У 2021 годзе Юй сыграла пачынаючага рэдактара ў рамантычнай камедыі «Святло месяца». 5 снежня гурт THE9 быў афіцыйна расфармаваны.

У 2022 годзе было пацверджана, што Юй здымаецца ў фэнтэзійным рамантычным серыяле «Каханне феі ды д’ябла». Яна сыграла ролю жвавай ды нявіннай несмяротнай феі, якая па волі выпадку вызваляе з турмы небяспечнага дэмана. Юй таксама знялася ў экалагічным рамантычным серыяле «Каханне маленькага лесу».

Было таксама пацверджана, што Юй здымецца ў галоўнай жаночай ролі ў фантастычнай драме «Меч і фея», заснаванай на аднайменнай папулярнай кітайскай ролевай гульні.

## Фільмаграфія 
### Фільмы 
### Тэлесерыялы 
### Тэлешоу 
#### У якасці вядучай 
#### У якасці госця 
## Дыскаграфія 
## Узнагароды і намінацыі 
## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Актрысы Кітая
Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Цімафей Барысавіч Ліякумовіч

**Цімафей Барысавіч Ліякумовіч** (нар. , г. п. Азарычы, Калінкавіцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі літаратуразнавец. Доктар філалагічных навук (1994), прафесар (1992).

## Біяграфія 
Скончыў Смаленскі педагагічны інстытут (спецыяльнасць «Руская мова і літаратура. Гісторыя», 1962).

Працаваў у Плёскай 7-гадовая школа (1961—1962), Цялушскай СШ (1962—1965) Бабруйскага раёна, СШ № 3 г. Бабруйска (1966—1975), Брэсцкім дзяржаўным універсітэце (з 1975, дацэнт кафедры рускай літаратуры, кафедры рускай і замежнай літаратуры, у 1980—1989 — загадчык кафедры рускай літаратуры, 1989—1998 — кафедры літаратур народаў свету).

Навуковыя інтарэсы: праблемы ўзаемадзеяння беларускай літаратуры з рускай і іншымі літаратурамі.

## Узнагароды 
Знак «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1995) і інш.

## Бібліяграфія 
* Янка Купала и русская литература. Многогранность творческих взаимосвязей : автореферат диссертации … доктора филологических наук : 10.01.01 ; 10.01.02 / Лиокумович Тимофей Борисович. ― Москва, 1993.
* Поэзия Янки Купалы в русских переводах : автореферат диссертации … кандидата филологических наук : 10.01.01 ; 10.01.03 / Лиокумович Тимофей Борисович. ― Минск, 1973.

## Літаратура 
* Служение Ее Величеству Литературе = Служэнне Яе Вялікасці Літаратуры : жизненный и творческий путь Тимофея Лиокумовича. ― Минск, 2011.
* Ліякумовіч Цімох // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. — Мінск, 1994. — Т. 4. — С. 55—56.
* Ліякумовіч Цімафей Барысавіч / І. У. Саламевіч // Янка Купала : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1986. — С. 357—358.
* Ліякумовіч Цімафей Барысавіч // Выкладчыкі Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта: 1945—2014 : біябібліяграфічны даведнік. — Брэст, 2015. — С. 63—64.
* «Не для житейского волненья, не для корысти, не для битв…» / Станислава Антоновна Королевич ; Уроки изящной словесности / Ольга Борисовна Переход // Прикосновение к будущему. — Брест, 2015. — С. 125—132.
Бенедыкт Глінскі

**Бенядыкт Глінскі** (часам *Венедыкт Корчак-Глынскі*, Ян Марэк Гіжыцкі называе яго по  *Бенедыкт Слепаўрон Глінскі*; 1618, Валынь ― 1679) ― базыльянін, епіскап Уладзімірскі і Берасцейскі Рускай уніяцкай царквы . Дзядзька кіеўскага мітрапаліта Льва Слюбіча-Заленскага .

## Біяграфія 
Нарадзіўся на Валыні бл. У 1618 годзе шляхецкі род Глінскіх меў герб Корчак. Брат маці пазнейшага мітрапаліта Льва Слюбіча-Заленскага — Ганны Глынскай. Вучыўся ў Папскім езуіцкім калегіуме ў Браўнсбергу (прыбыў 10 лютага 1639 г., пакінуў калегіюм 1 верасня 1639 г.) і Папскім езуіцкім калегіуме ў Вільні (красавік 1640 ― 1643 гг.) . Пасля смерці епіскапа Івана Міхайла Поція (15 верасня 1666 г.) 23 кастрычніка 1666 г. атрымаў каралеўскую намінацыю на Уладзіміра-Берасцейскую епархію .

У 1675 годзе ён заснаваў ва Уладзіміры базыльянскі манастыр і перадаў манахам саборную школу, а потым даў ёй 8400 злотых  .

Памёр у 1679 годзе.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* Дмитро Блажейовський. Ієрархія Київської Церкви (861—1996). — Львів: Каменяр, 1996. — 567 С. — ISBN 5-7745-0687-8.
* Dmytro Blažejovskyj. Byzantine Kyivan rite students in Pontifical Colleges, and Seminaries, Universities and Institutes of Central and Western Europe (1576—1983). — AOSBM, Sectio I. — Vol. 43. — Rome 1984. — 366 P. (англ.).
* Wołyniak. Bazylianie we Włodzimierzu i Tryhórach. — Kraków 1912. — 173 S.
* Валентина Петрович. Роль меценатів у культурно-освітньому розвитку міста Володимира XVI—XVIII ст. [Архівовано 11 травня 2018 у Wayback Machine.] // Острозький краєзнавчий збірник. — вип. 4 (2010). — С. 88-93.

Катэгорыя:Уладзімірскія і берасцейскія ўніяцкія епіскапы
Катэгорыя:Базыльяне
Катэгорыя:Памерлі ў 1679 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1618 годзе
Сцяпан Георгіевіч Кандраценя

**Сцяпан Георгіевіч Кандраценя** (, в. Будча, Ганцавіцкі раён, Брэсцкая вобласць — ) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1984), прафесар (1984).

## Біяграфія 
Скончыў Брэсцкі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. С. Пушкіна (фізіка-матэматычны факультэт, 1960), Інстытут матэматыкі АН БССР (аспірантура, 1969).
    
Працаваў у Брэсцкім дзяржаўным універсітэце імя А. С. Пушкіна (1963—1995, фізіка-матэматычны факультэт, кафедра матэматычнага аналізу, прафесар, у 1972—1995 — загадчык кафедры, у 1982—1984 — дэкан факультэта, у 1969—1978 — прарэктар па вучэбнай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: нелінейныя звычайныя дыферэнцыяльныя ўраўненні.

## Бібліяграфія 
* Характеристика сложности особых точек решений нелинейных систем двух дифференциальных уравнений : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.01.02 / Кондратеня Степан Георгиевич. — Москва, 1981.
* Аналитическая характеристика особых точек решений нелинейных дифференциальных уравнений и систем : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук : 003 / С. Г. Кондратеня. — Минск, 1968.
 

## Літаратура 
* Степан Георгиевич Кондратеня — ученый и педагог / Ю. И. Дежурко, И. Н. Климашевская. — Брест, 2008.
* 
* Кондратеня Степан Георгиевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 176.
* Кондратеня Степан Георгиевич // Брэст = Брест = Brest : 1000 : энциклопедия. — Минск, 2019. — С. 363.
* Кандраценя Сцяпан Георгіевіч // Выкладчыкі Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта: 1945—2001 : біябібліяграфічны даведнік. — Брэст, 2015. — С. 20.
 

Катэгорыя:Дэканы фізіка-матэматычнага факультэта БрДУ імя А. С. Пушкіна
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ганцавіцкім раёне
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Фёдар Іванавіч Куляшоў

**Фёдар Іванавіч Куляшо́ў** ( — ) — вучоны ў галіне літаратуразнаўства, крытык, педагог. Доктар філалагічных навук (1964), прафесар (1965). Псеўданімы: *Хведар Вясёлы; Фёдоров К.; Фёдараў К.*

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Вялікія Стралкі (зараз у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі) у сялянскай сям’і. Рана застаўся без бацькоў. Быў пастухом і парабкам. У 1925—1930 гадах выхоўваўся ў дзіцячых дамах у Бабруйску і Пірэвічах. У 1931—1933 гадах працаваў літаратурным супрацоўнікам рагачоўскай газеты «Камунар» і ўласным карэспандэнтам газеты «Савецкая Беларусь». У 1935 годзе скончыў Ленінградскі абласны настаўніцкі інстытут і працаваў выкладчыкам рускай мовы і літаратуры ў Кіраўску. Завочна вучыўся на аддзяленні мовы і літаратуры ў Ленін­градскім педагагічным інстытуце імя М. М. Пакроўскага, які скончыў у 1944 годзе Акадэміі навук БССР. У 1955—1961 гадах дацэнт кафедры рускай і ўсеагульнай літаратуры ў Сахалінскім універсітэце. У 1961 годзе Ф. І. Куляшоў вярнуўся ў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт і працаваў там да 1990 года. У 1966—1969 гадах займаў пасаду загадчыка кафедры, у 1985—1990 гадах — кансультант пры кафедры.

## Навуковая дзейнасць 
Друкавацца пачаў у 1946 годзе. Пісаў на рускай і беларускай мовах. Займаўся даследаваннямі гісторыі рускай літаратуры XIX — пачатку XX стагоддзя. Аўтар кніг пра творчасць Г. Дзяржаві­на, Я. Бара­­тынскага, Л. Талстога, М. Някрасава, А. Чэхава, В. Верасаева, М. Горкага, І. Мележа, А. Купрына, Я. Брыля, П. Пестрака, І. Шамякіна, М. Лынькова, М. Лобана, І. Чыгрынава і інш. Пад рэдакцыяй Ф. І. Куляшова і з яго ўступным артыкулам выйшаў у Маскве збор твораў А. Купрына ў 10 тамах.

Сярод апублікаванага:
* Міхась Лынькоў. Нарыс пра жыццё і творчасць (1961);
* Твочы шлях А. І. Купрына (1963, 2-е выданне 1983—1987);
* Эцюды аб прозе — Мн., 1964.;
* Іван Мележ: літаратурная біяграфія — Мн., 1968;
* Современная белорусская проза. — М., 1970;
* Л. Н. Толстой: Из лекций по русской литературе ХІХ века (1978);
* Літаратурныя партрэты — Мн., 1983;
* У дарозе — Мн., 1988.

## Узнагароды і званні 
Працоўныя заслугі Ф. I. Куляшова адзначаны ганаровым знакам «За выдатныя поспехі ў рабоце ў галіне вышэйшай адукацыі СССР», Ганаровай граматай Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР, медалём «Ветэран працы», трыма граматамі рэктарата Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Нашы юбіляры. Фёдар Іванавіч Куляшоў  // Электронная бібліятэка БДУ
* *Эмануіл Іофе* Ад пастуха да прафесара БДУ // Настаўніцкая газета

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Крытыкі СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ Расіі
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ Казахстана
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рагачоўскім раёне
Колобочок

**«Колобочок»** () — украінскі штомесячны літаратурна-мастацкі пазнавальны і які развівае часопіс для дзяцей 4—9 гадоў. Заснаваны ў маі 2010 года.

## Змест 
Часопіс арыентаваны на дашкольнікаў і малодшых школьнікаў. Выданне змяшчае розныя матэрыялы, накіраваныя на развіццё пазнавальных, творчых здольнасцяў у дзяцей. У ім публікуюцца вядомыя ўкраінскія і замежныя дзіцячыя пісьменнікі, аўтары з Чарнавіцкай вобласці, а таксама маладыя аўтары-пачаткоўцы. Часопіс ілюстраваны, размяшчае ў сабе апавяданні аб традыцыйных ўкраінскіх святах, памятных датах, народных звычаях, ёсць старонка англійскай мовы. На яго старонках знаходзяцца гульні, забавы, лічылкі, загадкі, крыжаванкі, вырабы з паперы, размалёўкі і інтэлектуальныя заданні для дзяцей.

Галоўным героем часопіса з'яўляецца Калабочак, добры сябра дзяцей. У яго ёсць сябры і памочнікі, якія дапамагаюць маленькаму чытачу развіваць свае творчыя здольнасці, гуляць у гульні, вывучаць літары і лічбы, вырашаць задачы на назіральнасць, лагічнае мысленне і кемлівасць.

## Рубрыкі 
Кожны нумар часопіса мае старонкі:

* Рубрыка «Саветы Калабка-ратававальнічка» сумесна з Упраўленнем МНС Украіны ў Чарнавіцкай вобласці (інфармацыя аб паводзінах на дарозе і ў незнаёмых месцах, як паводзіць сябе, калі трапіў у бяду, як паводзіць сябе ў надзвычайных сітуацыях);
* Рубрыка «Юныя таленты» (размяшчаюцца творы і малюнкі чытачоў «Калабочка»);
* Рубрыка «Матэматыка» (розныя заданні на складанне і адніманне, цікавыя задачы, якія лёгка вырашыць);
* Рубрыка «Funny English» (мудрая сава Гертруда навучае новым словам, дапамагае выкарыстоўваць іх у сказах);
* Старонкі для развіцця логікі, мыслення, маторыкі рук (прапануецца зрабіць выраб з паперы, вырашыць крыжаванку, знайсці два аднолькавых малюнка, злучыць стрэлкамі словы, якія адрозніваюцца адной літарай г. д);
* Размалёўка (у кожным нумары абавязкова ёсць размалёўка (або прырода, або жывёлы) на 22 старонцы, у нізе старонкі размешчаны адказы да крыжаванкі);
* Старонка пра украінскія святы, традыцыі і звычаі – рубрыка «Паважаць свае святы на святой украінскай зямлі» (калі і якое свята адзначаецца ў гонар каго, што можна і нельга рабіць у гэты дзень, каго трэба віншаваць);
* Конкурсы (размяшчаецца інфармацыя аб конкурсах, якія адбудуцца ў бліжэйшы час, вынікі мінулых конкурсаў, прызы, якія разыгрываліся і імя пераможцаў)
* Старонкі для чытання — рубрыка «Казка стукае ў акно» (могуць быць казка, апавяданне або расказ).

Катэгорыя:Дзіцячыя часопісы
Катэгорыя:Часопісы паводле алфавіта
Катэгорыя:Часопісы Украіны
Венецыянскі кінафестываль 2007

**64-ы Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 29 жніўня па 8 верасня 2007 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёра Энга Лі.

## Лаўрэаты 
## Зноскі 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 2007 года
Катэгорыя:Жнівень 2007 года
Катэгорыя:Верасень 2007 года
Катэгорыя:2007 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Венецыянскі кінафестываль 2006

**63-і Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 30 жніўня па 9 верасня 2006 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёра .

## Лаўрэаты 
## Зноскі 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 2006 года
Катэгорыя:Жнівень 2006 года
Катэгорыя:Верасень 2006 года
Катэгорыя:2006 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Венецыянскі кінафестываль 2005

**62-і Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 31 жніўня па 10 верасня 2005 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «Гарбатая гара» рэжысёра Энга Лі.

## Лаўрэаты 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 2005 года
Катэгорыя:Жнівень 2005 года
Катэгорыя:Верасень 2005 года
Катэгорыя:2005 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Венецыянскі кінафестываль 2004

**61-ы Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 1 па 11 верасня 2004 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёра Майка Лі.

## Лаўрэаты 
## Зноскі 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 2004 года
Катэгорыя:Верасень 2004 года
Катэгорыя:2004 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Венецыянскі кінафестываль 2003

**60-ы Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 27 жніўня па 6 верасня 2003 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «Вяртанне» рэжысёра Андрэя Звягінцава.

## Лаўрэаты 
## Зноскі 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 2003 года
Катэгорыя:Жнівень 2003 года
Катэгорыя:Верасень 2003 года
Катэгорыя:2003 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Венецыянскі кінафестываль 2002

**59-ы Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 29 жніўня па 8 верасня 2002 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёра .

## Лаўрэаты 
## Зноскі 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 2002 года
Катэгорыя:Жнівень 2002 года
Катэгорыя:Верасень 2002 года
Катэгорыя:2002 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Венецыянскі кінафестываль 2001

**58-ы Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 29 жніўня па 8 верасня 2001 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёркі .

## Лаўрэаты 
## Зноскі 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 2001 года
Катэгорыя:Жнівень 2001 года
Катэгорыя:Верасень 2001 года
Катэгорыя:2001 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Венецыянскі кінафестываль 2000

**57-ы Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 30 жніўня па 9 верасня 2000 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёра Джафара Панахі.

## Лаўрэаты 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 2000 года
Катэгорыя:Жнівень 2000 года
Катэгорыя:Верасень 2000 года
Катэгорыя:2000 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Яўген Якаўлевіч Аршанскі

**Яўген Якаўлевіч Аршанскі** (нар. , Віцебск) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі навучання і выхавання (хімія). Доктар педагагічных навук (2005), прафесар (2007). Правадзейны член Еўрапейскай акадэміі прыродазнаўства (European academy of natural history, 2010), Расійскай акадэміі прыродазнаўства (2010), член-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі навук педагагічнай адукацыі (2010).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут (спецыяльнасць «Біялогія і хімія», 1992), Маскоўскі педагагічны дзяржаўны ўніверсітэт (аспірантура, 2001; дактарантура, 2006).
    
Працуе ў Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (з 1997, біялагічны факультэт, кафедра хіміі, прафесар, з 1 верасня 2020 года — прарэктар па навуковай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя і методыка навучання хіміі.

## Узнагароды 
Ганаровае званне «Заслужаны дзеяч навукі і адукацыі РАП» (2010), стыпендыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2010), медаль імя У. І. Вярнадскага (2010).

## Бібліяграфія 
* Непрерывная химико-методическая подготовка обучающихся в системе «профильный класс — педвуз — профильный класс» : диссертация … доктора педагогических наук : 13.00.02 : защищена 20.10.2005 : утверждена 27.01.2006 / Аршанский Евгений Яковлевич. — Санкт-Петербург, 2005.
* Система подготовки учителя химии к работе в классах гуманитарного профиля : автореферат диссертации … кандидата педагогических наук : 13.00.02 / Аршанский Евгений Яковлевич. — Москва, 2001.
* Методика обучения химии в классах педагогического профиля : монография / Е. Я. Аршанский. — Москва, 2006.
* Методика обучения химии в классах гуманитарного профиля / Е. Я. Аршанский. — Москва, 2002.
* Методика преподавания химии: практикум: учебное пособие для студентов учреждений высшего образования по химическим специальностям / В. Э. Огородник, Е. Я. Аршанский. — Минск, 2014.

## Спасылкі 
* Аршанский Евгений Яковлевич
* Проректор по научной работе ВГУ имени П. М. Машерова АРШАНСКИЙ ЕВГЕНИЙ ЯКОВЛЕВИЧ 

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Аляксандр Мікалаевіч Галкін

**Аляксандр Мікалаевіч Галкін** (нар. , пас. Шубаршы, Кандагацкі раён, Акцюбінская вобласць, Казахстан) — беларускі геолаг, спецыяліст у галіне інжынернай і экалагічнай геалогіі. Доктар геолага-мінералагічных навук (Расія, 2015), прафесар (2016). Член Беларускага геаграфічнага таварыства (2010).

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны (спецыяльнасць «Гідрагеалогія і інжынерная геалогія», 1990), Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава (аспірантура, спецыяльнасць «Інжынерная геалогія, мярзлотазнаўства і грунтазнаўства», 1996).
 
Працаваў у Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (1990—1999); Спецыялізаваным будаўніча-мантажным упраўленні № 4 трэста «Прамбурвод» і КУП «Гомельаблводаканал» (1999—2001); Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (з 2001; факультэт хіміка-біялагічных і геаграфічных навук, кафедра геаграфіі, прафесар, у 2002—2010 — начальнік навукова-даследчага сектара).
 
Навуковыя інтарэсы: геалогія; інжынерная і экалагічная геалогія; міграцыйныя параметры слабапранікальных грунтоў; стан геалагічнага асяроддзя ва ўмовах высокай тэхнагеннай нагрузкі.

## Бібліяграфія 
* 
* Литотехнические системы Белоруссии: закономерности функционирования, мониторинг и инженерно-геологическое обоснование управления : автореферат диссертации … доктора геолого-минералогических наук : 25.00.08 / Галкин Александр Николаевич. — Москва, 2014.
 

## Літаратура 
* Галкин Александр Николаевич // Геологи и горные инженеры Беларуси : биографический справочник : [в 2 ч.]. — Минск, 2008. — Ч. 1. — С. 48—49.
* Александр Николаевич Галкин : биобиблиографический справочник / [составитель Е. В. Толстенкова]. — Витебск, 2020.

## Спасылкі 
* Галкин Александр Николаевич   // Сайт ВДУ імя П. М. Машэрава

Катэгорыя:Выкладчыкі факультэта хіміка-біялагічных і геаграфічных навук ВДУ імя П. М. Машэрава
Катэгорыя:Геолагі Беларусі
Аляксандр Тадзівонавіч Гурнік

**Аляксандр Тадзівонавіч Гурнік** (нар. ) — беларускі блогер, аўтар блога «Беларусь у акне». Палітычны зняволены, абвінавачаны падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

## Біяграфія 
Родны горад Аляксандра — Кохтла-Ярвэ, Эстонія. Скончыў зоаветэрынарны тэхнікум у Смілавічах, пазней навучаўся ў Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны.

Аляксандр Гурнік ствараў відэаблог «Беларусь у акне», дзе гумарыстычна пераказваў змест беларускіх навін.

Да затрымання працаваў агентам па нерухомасці.

## Палітычны пераслед 
Аляксандр Гурнік быў затрыманы 12 жніўня 2022, тады ён трапіў пад хвалю збіцця і катаванняў на Акрэсціна, быў моцна збіты (медыцынская экспертыза зафіксавала на яго целе на 47 гематом), па факце чаго звяртаўся ў Следчы камітэт з мэтай завядзення адпаведнай крымінальнай справы, але, як і ў іншых падобных выпадках, атрымаў адмову.

У межах ужо крымінальнай справы Аляксандр Гурнік быў затрыманы 29 чэрвеня 2022 года. Тады міліцыя паспрабавала трапіць у яго кватэру з дапамогай кувалды, але супрацоўнікі не змаглі выбіць дзверы, таму супрацоўнікі ГУБАЗіК залезлі да яго дамоў праз акно, пасля чаго Аляксандр быў збіты. Падзеі затрымання былі запісаны на відэа і пазней апублікаваны ў адным з прыўладных тэлеграм-каналаў. Крымінальную справу на Аляксандра завялі па двух артыкулах: па арт. 342 Крымінальнага кодэксу (Арганізацыя і падрыхтоўка дзеянняў, што груба парушаюць грамадскі парадак) і па арт. 369 КК (Абраза прадстаўніка ўлады).

Праз два тыдні пасля затрымання, 13 ліпеня 2022 шэрагам беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларускі Хельсінкскі камітэт, Беларуская асацыяцыя журналістаў і Беларускі ПЭН-цэнтр, Аляксандр Гурнік быў прызнаны палітычным зняволеным.

## Спасылкі 
* Старонка Аляксандра Гурніка на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Заходняя вобласць (1929—1937)

**Заходняя вобласць** з цэнтрам у Смаленску была ўтворана 1 кастрычніка 1929 года на падставе Пастановы Усерасійскага цэнтральнага выканаўчага камітэта СССР ад 14 студзеня 1929 года № 116 «Аб утварэнні на тэрыторыі РСФСР адміністрацыйна-тэрытарыяльных аб’яднанняў краявога і абласнога значэння».

## Гісторыя 
190 px|thumb|left|Заходняя вобласць на карце СССР, выява з атласа 1930 года
Пастановай Прэзідыума УЦВК «Аб утварэнні на тэрыторыі РСФСР адміністрацыйна-тэрытарыяльных аб’яднанняў краявога і абласнога значэння» ад 14 студзеня 1929 года з 1 кастрычніка 1929 года ўтворана Заходняя вобласць з цэнтрам у горадзе Смаленску, у склад якой увайшлі тэрыторыі Смаленскай, Бранскай і Калужскай губерняў, Ржэўскага павета, паўднёвай часткі Асташкаўскага павета і Тысяцкай і Боркаўскай валасцей Наваторжскага павета Цвярской губерні.

Паводле пастановы УЦВК ад 17 чэрвеня 1929 года Заходняя вобласць была падзелена на восем акруг з раённым падзелам.

## Акругі Заходняй вобласці 
## Рэлігія 
Пераважная большасць насельніцтва Заходняй вобласці хутчэй за ўсё адносілася да праваслаўя. Нават нягледзячы на антыцаркоўную палітыку Савецкай улады на пачатак 1930 года ў Заходняй вобласці была 1631 царква (у тым ліку 1041 царква належала Рускай праваслаўнай царкве, а 525 цэркваў — абнаўленцам). Таксама ў вобласці была невялікая колькасць пратэстантаў, галоўным чынам баптыстаў і евангельскіх хрысціян. На пачатак 1930 года ў Заходняй вобласці было 4495 евангельскіх хрысціян, 2765 баптыстаў, 250 пяцідзесятнікаў.

## Літаратура 
*  https://cyberleninka.ru/article/n/2014-04-018-karelin-e-g-regionalnyy-mehanizm-vlasti-i-upravleniya-zapadnoy-oblasti-sovetskoy-rossii-1917-1937-m-politicheskaya

## Спасылкі 
* Карта-схема Заходняй вобласці 

Катэгорыя:Скасаваныя вобласці РСФСР
Ваіна Барысаўна Сінюк

**Ваіна Барысаўна Сінюк** (, с. Нова-Казанка, Бузулукскі раён, Арэнбургская вобласць, Расія — ) — мовазнавец, педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі навучання рускай мове. Доктар педагагічных навук (1993), кандыдат філалагічных навук (1977), прафесар (Туркменістан, 1994; Беларусь, 1998).

## Біяграфія 
Скогчыла Туркменскі дзяржаўны педагагічны інстытут (1966; аспірантура, 1976).

Працавала ў Туркменскім дзяржаўным педагагічным інстытуце (1966—1997, гісторыка-філалагічны факультэт, прафесар кафедры рускай мовы, у 1981—1982 — загадчык кафедры, 1989—1989 — дэкан факультэта), Брэсцкім дзяржаўным універсітэце імя А. С. Пушкіна (з 1997, філалагічны факультэт, прафесар кафедры славянскіх моў, у 2000—2008 — кафедры агульнага і рускага мовазнаўства).

Навуковыя інтарэсы: лексіка, фразеалогія рускай мовы; культура маўлення; лінгвістычны аналіз мастацкага тэксту.

## Бібліяграфія 
* Научные основы работы над фразеологизмами в национальном (туркменском) вузе : автореферат диссертации … доктора педагогических наук : 13.00.02 / Синюк Ваина Борисовна. — Москва, 1993.
* Фразеологизмы с антонимичными компонентами в современном русском языке : автореферат диссертации … кандидата филологических наук : 10.02.01 / Синюк Ваина Борисовна. — Москва, 1976.

## Літаратура 
* Сінюк Ваіна Барысаўна // Выкладчыкі Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта: 1945—2014 : біябібліяграфічны даведнік. — Брэст, 2015. — С. 68—69.
* Синюк Ваина Борисовна // Прафесарска-выкладчыцкі склад Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна : біябібліяграфічны даведнік. — Брэст, 2005. — С. 195.
* Синюк Ваина Борисовна : Утонченная интеллигентность / Ольга Антоновна Фелькина // Прикосновение к будущему / Брестский государственный университет им. А. С. Пушкина. — Брест, 2015. — С. 85—87.

Катэгорыя:Выкладчыкі філалагічнага факультэта БрДУ імя А. С. Пушкіна
Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Вучоныя Туркменістана
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Дэканы
Алена Алегаўна Данчанка

**Алена Алегаўна Данчанка** (нар. , Віцебск) — беларускі ўрач-біяхімік. Доктар медыцынскіх навук (2001), дацэнт (2004), прафесар (2013).

## Біяграфія 
Скогчыла Віцебскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (спецыяльнасць «Лячэбная справа», 1989).
    
Працавала ў Віцебскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (1991—2002, прафесар кафедры біяхіміі), Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (з 2004, прафесар кафедры хіміі і прыродазнаўчай адукацыі), адначасова Дзяржаўным камітэце судовых экспертыз Рэспублікі Беларусь па Віцебскай вобласці (з 2016, дзяржаўны медыцынскі судовы эксперт-хімік аддзела судова-хімічных экспертыз упраўлення лабараторных даследаванняў рэчавых доказаў біялагічнага характару).

Навуковыя інтарэсы: біяхімія; рэгуляцыя і карэкцыя метабалізму; паталогія печані; рэгуляцыя рэгенератарных працэсаў у печані; рэгуляцыя метабалізму прэпаратамі біялагічнага паходжання.

## Бібліяграфія 
* Цитотоксичность гепатотропных препаратов и восстановительные процессы в печени : диссертация … доктора медицинских наук : 03.00.04 : защищена 30.03.2001 : утверждена 27.06.2001 / Данченко Елена Олеговна. — Витебск, 2001.
 

## Літаратура 
* Данченко Елена Олеговна // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 304.
* Данченко Елена Олеговна // Ученые-уроженцы Витебщины — для инновационной Беларуси / А. В. Русецкий, Н. К. Толочко. — Витебск, 2007. — С. 118.
* Данченко Елена Олеговна: ученый, исследователь, практик // Судебная экспертиза Беларуси. — 2018. — № 1. — С. 76—77.
 

Катэгорыя:Біяхімікі Беларусі
Прышчэпа

**Прышчэпа** — прозвішча

## Вядомыя носьбіты 
* Дзмітрый Сяргеевіч Прышчэпа (нар. 2001) — беларускі футбаліст.
* Іна Міхайлаўна Прышчэпа (нар. 1961) — беларускі фізіёлаг. Доктар біялагічных навук (1997), прафесар (2003).
* Сяргей Леанідавіч Прышчэпа (нар. 1956) — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (2000).
Іна Міхайлаўна Прышчэпа

**Іна Міхайлаўна Прышчэпа** (нар. , Віцебск) — беларускі фізіёлаг. Доктар біялагічных навук (1997), прафесар (2003).

## Біяграфія 
Скончыла Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. М. Кірава (спецыяльнасць «Біялогія. Хімія», 1978), Інстытут фізіялогіі АН БССР (аспірантура, 1986).
    
Працавала ў Інстытуце фізіялогіі АН Беларусі (з 1986), Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (з 1989, біялагічны факультэт, кафедра анатоміі і фізіялогіі, прафесар, у 1998—2009 — загадчык кафедры, з 2009 — прарэктар па навуковай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: фізіялогія; імуналогія; алергалогія; экалогія чалавека.

## Узнагароды 
Нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2010), Ганаровая грамата Міжнароднага дзяржаўнага экалагічнага ўніверсітэта імя А. Д. Сахарава (Мінск, 2011).

## Бібліяграфія 
* Роль факторов внешней среды в возникновении и течении бронхиальной астмы и хронического бронхита в различных регионах Республики Беларусь : автореферат диссертации … доктора биологических наук : 14.00.36 / Прищепа Инна Михайловна. — Москва, 1997.

## Літаратура 
* Прищепа Инна Михайловна // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн., кн. 2. — С. 374.
 

Катэгорыя:Фізіёлагі СССР
Катэгорыя:Фізіёлагі Беларусі