open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вата

**Ва́та** — слаба ўшчыльненая маса тонкіх пераблытаных валокнаў.
 ваты]]
Адрозніваюць прыродную (шарсцяная, шаўковая, баваўняная, ільняная і інш.) і штучную (мінеральная, шкляная, металічная, базальтавая, шлакавая, цэлюлозная і інш.).

Прыродная вата выкарыстоўваецца пры вырабе адзення, мэблі, у медыцыне, вытворчасці касметычных сродкаў і інш.

Штучная вата выкарыстоўваецца ў будаўніцтве, у якасці цеплаізаляцыйнага і гукаізаляцыйнага матэрыялу, у якасці фільтравальнага матэрыялу для ачысткі вадкасцей і газаў у хімічнай прамысловасці і інш.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Прадукцыя лёгкай прамысловасці
Катэгорыя:Ізаляцыйныя матэрыялы
Катэгорыя:Фільтравальныя матэрыялы
2000 год у гісторыі кіно

**2000** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
*«Дзікае паляванне» — дакументальны,  ОРТ,  Павел Шарамет
* «ДМБ» — Союз-видео, рэж. Раман Качанаў (у ролях: Віктар Паўлаў, Сяргей Арцыбашаў, Станіслаў Дужнікаў)
*«Планета XX» — дакументальны,  «Беларускі відэацэнтр»,  Андрэй Кудзіненка

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 21 мая — Сэр Джон Гілгуд, англійскі акцёр, адзін з найбуйнейшых выканаўцаў шэкспіраўскіх роляў у гісторыі тэатра (нар. 1904).
* 5 жніўня — Алек Гінес, брытанскі акцёр тэатра і кіно (нар. 1914).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
Гунтаўнінкай

**Гунтаўні́нкай** (), традыцыйная беларуская назва — **Гантоўнікі** — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Міелагенайскай сянюніі. Размешчана за 4 км на паўночны ўсход ад Гілутаса, на ручаі Свіла.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Міелагенайская сянюнія
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігналінскага раёна
Трычунай

**Трычу́най** (), традыцыйная беларуская назва — **Трычуны** — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Рымшэўскай сянюніі. Размешчана за 4 км на поўдзень ад Мейкштая. Насельніцтва 37 чал. (2001 г.). Дзейнічае капліца. На ўсход ад вёскі праходзіць граніца з Беларуссю.

## Гісторыя 
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Відзы Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Рымшэўская сянюнія
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігналінскага раёна
Андрэй Мікалаевіч Ціханаў

**Андрэ́й Мікала́евіч Ці́ханаў** (, г. Гагарын Смаленскай вобласці, Расія — ) — савецкі матэматык і геафізік. Акадэмік АН СССР (1966, член-карэспандэнт 1939). Двойчы Герой Сацыялістычнай Працы (1953, 1986).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт (1927). У 1935—1958 у Інстытуце тэарэтычнай геафізікі, з 1953 у Інстытуце прыкладной матэматыкі АН СССР (з 1979 дырэктар). Адначасова ў 1928—1989 у Маскоўскім універсітэце.

## Навуковы ўклад 
Навуковыя працы па вылічальнай і прыкладной матэматыцы, інфарматыцы, матэматычнай фізіцы, геафізіцы, тапалогіі.

## Узнагароды 
* Дзяржаўныя прэміі СССР 1953, 1976.
* Ленінская прэмія 1966.

## Творы 
* Методы решения некорректных задач. 3 изд. М., 1986 (разам з В. Я. Арсеніным).
* Уравнения математической физики. 6 изд. М., 1999 (разам з А. А. Самарскім).

## Літаратура 
*  С. 123.
* А. Н. Тихонов // Успехи мат. наук. 1987. Т. 42, вып. 3.

Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Правадзейныя члены АН СССР
Катэгорыя:Героі Сацыялістычнай Працы
Катэгорыя:Двойчы Героі Сацыялістычнай Працы
Катэгорыя:Лаўрэаты Ленінскай прэміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Таполагі
Догель

**Догель** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Станіслававіч Догель — гістолаг, эмбрыёлаг
* Валянцін Аляксандравіч Догель — заолаг
* Іван Міхайлавіч Догель — фармаколаг
* Мацей Догель — вялікалітоўскі гісторык
Дзеепрыметнік

**Дзеепрыме́тнік** — неспрагальная дзеяслоўная форма з асаблівасцямі дзеяслова і прыметніка. Абазначае дзеянне як прыкмету або ўласцівасць прадмета, што выяўляюцца ў часе.

## У беларускай мове 
У сучаснай беларускай мове дзеепрыметнік мае наступныя адзнакі дзеяслова:
* агульнасць асновы і лексічнага значэння: *выразаць узор — выразаны ўзор*;
* цяперашні і прошлы час: *хвалюючая, высахлая*;
* залежны і незалежны стан: *прывезенае, парыжэлае*;
* закончанае і незакончанае трыванне: *высушаны, сушаны*;
* дзеяслоўнае кіраванне назоўнікамі: *пасінелы ад марозу*.

Адзнакі прыметніка, якія выражаюцца з дапамогай канчаткаў:
* род: *адноўлены, адноўленая, адноўленае*;
* лік: *расколаты, расколатыя*;
* склон: *перажытыя, перажытымі*;
* поўная і кароткая формы: *лугі пакошаныя, лугі пакошаны*.

У сказе дзеепрыметнікі выступаюць у ролі азначэння ці выказніка. Дзеепрыметнік з паясняльнымі словамі ў сказе ўтварае дзеепрыметнае словазлучэнне, якое выступае як адзін член сказа — азначэнне.

### Утварэнне дзеепрыметнікаў 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Часціны мовы
Катэгорыя:Нефінітныя формы дзеяслова
Навікай (Дзіджасаліская сянюнія)

**Наві́кай** (), традыцыйная беларуская назва — **Навікі** — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Дзіджасаліскай сянюніі. Размешчана за на левым беразе Дзісны. Адміністрацыйны цэнтр сянюнайціі. На поўдзень ад вёскі знаходзіцца шмат ставоў.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзіджасаліская сянюнія
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігналінскага раёна
Валянцін Аляксандравіч Догель

**Валянцін Аляксандравіч Догель** (,  — ) — савецкі заолаг, заснавальнік навуковай школы протазаолагаў і паразітолагаў. Член-карэспандэнт АН СССР (1939). Сын А. С. Догеля.

## Біяграфія 
Скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт у 1904 годзе, з 1913 года прафесар у ім.

З 1929 года ва Усесаюзным НДІ азёрнай і рачной гаспадаркі.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны быў адпраўлены ў эвакуацыю ў Алма-Ату, дзе стаў першым дырэктарам Інстытута заалогіі Казахскага філіяла АН СССР, кіраваў кафедрай заалогіі бесхрыбтовых Казахскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

З 1944 года — ў Заалагічным інстытуце АН СССР.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па протазаалогіі, паразіталогіі, эмбрыялогіі, параўнальнай анатоміі беспазваночных. Прапанаваў канцэпцыю полі- і алігамерызацыі гамалагічных органаў у эвалюцыі жывёл (1954). Аўтар падручнікаў «Агульная пратысталогія» (1951) і «Агульная протазаалогія» (1962, разам з Ю. І. Палянскім). Ленінская прэмія (1957, пасмяротна).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэканы СПбДУ
Катэгорыя:Заолагі СССР
Аб’я

**Аб’я** () — былая воласць у Эстоніі, у складзе павета Вільяндзімаа. Адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы горад — Аб’я-Палуая. Тэрыторыя воласці — 290,21 км², насельніцтва — 2514 чалавек (2010, ацэнка).

24 кастрычніка 2017 года, у выніку адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі воласці Карксі, Халістэ, Аб’я і горад Мыйзакюла ўтварылі новую воласць — Мулгі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Колга-Яані (воласць)

**Колга-Яані** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Вільяндзімаа. Плошча воласці — 312,4 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2010 года складала 1599 чалавек.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Kolga-Jaani valla koduleht  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Мікалай Іванавіч Віткоўскі

**Мікалай Іванавіч Віткоўскі** (, ф. Мокшына, Суражскі павет, Віцебская губерня, цяпер  — , ) — беларускі археолаг, даследчык Сібіры, член распарадчага камітэта «Усходнесібірскага аддзялення Рускага геаграфічнага таварыства», удзельнік Паўстання 1863 года.

## Біяграфія 
Паходзіў з польскай шляхты. Удзельнічаў у Паўстанні 1863 года на тэрыторыі Беларусі, знаходзіліся ў Віцебску перад адпраўкай у ссылку. Трапіў на Карыйскую катаргу, потым адбываў пакаранне ў Алонках і Мальце. У 1873 годзе трапіў у Іркуцк. Дзякуючы садзейнічанню Івана Чэрскага стаў супрацоўнікам Іркуцкага музея.

Пакончыў самагубствам у 1892 годзе.

## Навуковая дзейнасць 
Знайшоў на тэрыторыі Сібіры пахаванні эпохі неаліту, абвергшы думкі пра незаселенасць Сібіры у каменным веку.
У 1880—1881 гадах па даручэнні Усходнесібірскага аддзялення Рускага геаграфічнага таварыства даследаваў неалітычны Кітойский магільнік на Ангары. Вёў узорныя раскопкі пахаванняў, якія змяшчалі касцякі людзей і багаты інвентар з каменя і косці. Пры пошуку пахаванняў выкарыстаў траншэйны метад. Асаблівую цікавасць ўяўлялі знаходкі каменных рыб. Вывучаў старажытныя пахаванні ў Глазкава на тэрыторыі Іркуцка.

У 1881 годзе сумесна з Іванам Чэрскім даследаваў усходняе ўзбярэжжа Байкала і басейн Селенгі, уключаючы ніжнія плыні рэк Джыда і Чыкой. Адзначаў шматлікія раскіданыя па стэпах пахаванні. Раскопкі ў ваколіцах Іркуцка і асабліва ў далінах рэк Кітой і Белай усталявалі і для Сібіры бронзавы век, які змяніў век шліфаванага каменя паралельна з жалезным. Займаў пасаду захавальніка Іркуцкага музея Усходнесібірскага Аддзялення Рускага Геаграфічнага Таварыства.

Ставіў пытанне аб захаванасці помнікаў археалогіі. Быў аўтарам шэрагу навуковых публікацый.

## Літаратура 
* Витковский Н. И. Краткий отчет о раскопке могилы каменного периода в Иркутской области// Известия Восточно-Сибирского отделения ИРГО. – 1881. – Т. 11, № 3–4;
* Витковский Н. И. Краткий отчет о раскопках могилы каменного периода на левом берегу Ангары // Известия Восточно-Сибирского отделения ИРГО. – 1882. – Т. 13, № 1–2. 
* Попов А. В. Очерк палеоэтнологических исследований и достижений Восточно-Сибирского отделения Государственного Географического Общества за 75 лет (1851–1926 гг.) // Известия Восточно-Сибирского отделения Государственного Географического Общества. – Иркутск, 1927. – Т. 50, выпуск 1; 
* Окладников А. П. Неолит и бронзовый век Прибайкалья. – М.; Л., 1950. – Ч. 1, 2; 
* Константинов М. В. Провинциальная археология. – Чита, 2008.

## Спасылкі 
* Беларускі сібірак хоча зрабіць пабрацімамі Віцебск і Іркуцк.
* Сибирская Советская энциклопедия. Том первый. А - Ж.
* В. В.  Витковский Николай Иванович .
* http://old.prlib.ru/pages/terr2010_6-3.aspx
* Энциклопедия Забайкалья. Витковский Н. И.

Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Археолагі Расіі
Катэгорыя:Падарожнікі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Тарвасту

**Тарвасту** () — воласць ва ўсходняй частцы павета Вільяндзімаа , на поўдні Эстоніі. Плошча — 409 км?, насельніцтва — 4415 чалавек (2008). Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Мустла.

Прыкладна 40 % тэрыторыі воласці пакрыты лясамі, на яе ўсходзе змесцавана возера Выртс'ярв, другое па велічыні ў Прыбалтыцы. Па тэрыторыі воласці працякаюць рэкі Тарвасту і Ыхнэ. На тэрыторыі воласці Тарвасту бярэ свой пачатак рака Ярма (яна ж *Эрма*).

Воласць складаецца з пасёлак Мустла і 37 вёсак. Колькасць насельніцтва ў 2004 годзе была 4510 чалавек, у 2008 годзе 4415 чалавек. Шчыльнасць насельніцтва складае 10,79 чал./км? (2008). Насельніцтва воласці Тарвасту, як і па ўсёй Эстоніі, паступова змяншаецца.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Антсла (воласць)

**Антсла** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Вырумаа. Плошча воласці — 270,79 км², колькасць насельніцтва на 1 чэрвеня 2006 года складала 4281 чалавек.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Antsla valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Хаанья (воласць)

**Хаанья** () — былая воласць у Эстоніі, у складзе павета Вырумаа. Плошча воласці — 170 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2006 года складала 1201 чалавек.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Haanja vald  
* Haanjamaa Elu  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Мерэмяэ (воласць)

**Меремяэ** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Вырумаа.

Плошча воласці — 132 км², колькасць насельніцтва на  1 студзеня 2006 года складала 1195 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Мерэмяэ.

## Спасылкі 
* Meremäe vald  

Файл:Meremäe männid 2011.jpg| 
Файл:Tsirgu mänd 2011.jpg|

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Міса (воласць)

**Міса** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Вырумаа. Плошча воласці — 189,9 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2008 года — 810 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Міса.

## Спасылкі 
* Misso vallavalitsuse koduleht  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Мыністэ (воласць)

**Мыністэ** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Вырумаа. Плошча воласці — 174,8 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2010 года складала 1021 чалавек. Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Мыністэ. 

## Спасылкі 
* Mõniste vallavalitsus  
* Mõniste valla kaart 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Рыўгэ (воласць)

**Рыўгэ** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Вырумаа. Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Рыўгэ. Плошча воласці — 263,7 км², насельніцтва (на 1 студзеня 2010 года) — 2284 чалавекі.
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Rõuge vald  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Сымерпалу (воласць)

**Сымерпалу** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Вырумаа. Плошча воласці — 181,6 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2006 года складала ўсяго 1914 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Сымерпалу.

Soe kõrtsihoone.JPG|
Kärgula mõisa kõrvalhoone.jpg|
Heimtali Peetri kirik eestvaates.JPG|
Järvere bussipeatus.jpg|

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Sõmerpalu vald  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Ейскі ліман

**Е́йскі ліма́н** () — заліў у паўночна-ўсходняй частцы Азоўскага мора, частка Таганрогскага заліва.

Ліман утвораны вусцем ракі Ея і адгароджаны ад мора Ейскай і Глафіраўскай пясчанымі косамі. Даўжыня Ейскага лімана каля 24 км, шырыня да 13 км. Глыбіні да 3,2 м. У заходняй частцы лімана знаходзіцца горад Ейск.

## Літаратура 
*  — С. 384.

Катэгорыя:Залівы Азоўскага мора
Катэгорыя:Залівы Расіі
Урвастэ (воласць)

**Урвастэ** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Вырумаа. Плошча воласці — 139,9 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2006 года складала 1433 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Кулдрэ. Апроч гэтага на тэрыторыі воласці знаходзяцца яшчэ 13 вёсак.

## Славутасці 
На тэрыторыі воласці расце самы буйны дуб Эстоніі Таму-Лаўры.

]]

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Urvaste vald 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Выру (воласць)

**Выру** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Вырумаа. Плошча воласці — 202,5 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2006 года — 4807 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — горад Выру.

На тэрыторыі воласці знаходзіцца возера Тамула, адкуль бярэ свой пачатак самая доўгая рака Эстоніі — Выханду.

## Спасылкі 
* Võru vald 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Авінурмэ (воласць)

**А́вінурмэ** () — былая воласць у Эстоніі. Знаходзілася на паўднёва-заходняй ускраіне павета Іда-Віру, межавала на ўсходзе з воласцю Лохусуу, на поўначы — з воласцю Тудуліна, на захадзе — з паветам Ляэнэ-Вірумаа, на поўдні — з паветам Йыгевамаа. Плошча воласці — 190 км², насельніцтва — 1 247 чалавек (1 студзеня 2015).

Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Авінурмэ.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Avinurme valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Алайыэ (воласць)

**А́лайыэ** () — воласць павета Іда-Віру ў Эстоніі, знаходзіцца на поўдні павета. Мяжуе з узбярэжжам Чудскога возера, распасціраецца ад вёскі Уускюла да вытоку ракі Нарвы. У воласці жыве 416 чалавек.

Цэнтр воласці — вёска Алайыэ (да 1923 года Алешніца), 44 км ад Йыхві.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт воласці Алайыэ 
* Советская топографическая карта ГДОВ О-35-X 1975 г.

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Азеры (воласць)

**Азеры** () — былая воласць у Эстоніі на паўночным заходзе павета Іда-Віру, на беразе Фінскага заліва. На поўначы межавала з Фінскім залівам, на захадзе — з воласцю Віру-Нігула павета Ляэнэ-Вірумаа, на ўсходзе з воласцю Люганусэ і на поўдні з воласцю Сонда.

Плошча воласці — 67,1 км². З іх 30 % пакрыта лясамі.
Падчас адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года была аб’яднана з воласцю Віру-Нігула і горадам Кунда ў новую воласць Віру-Нігула.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Йыхві (воласць)

**Йыхві** () — воласць у Эстоніі.

## Палажэнне 
Адміністрацыйны цэнтр воласці — горад Йыхві, які з'яўляецца таксама сталіцай павета Іда-Віру.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Jõhvi valla koduleht

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Вайвара (воласць)

**Ва́йвара** () — былая ўсходняя воласць Эстоніі. Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 2017 года скасавана, яе тэрыторыя перададзена ў распараджэнне пашыранага гарадскога муніцыпалітэта Нарва-йыэсуу.

Размяшчалася ва ўсходняй частцы павета Іда-Віру. На поўначы межавала з Фінскім залівам, на ўсходзе — з гарадамі Нарва, Нарва-Йыэсуу, ракой Нарва і Нарвскім вадасховішчам, на поўдні — з воласцю Ілука, на захадзе з Сілламяэ і воласцю Тойла. У заходняй частцы воласці знаходзілася частка горада Кохтла-Ярвэ, Війвікона (Сіргала).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Vaivara vald: Üldinfo

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Кохтла (воласць)

**Ко́хтла** () — былая воласць у Эстоніі, павета Іда-Вірумаа, у выніку адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўключаная ў склад воласці Тойла.

На тэрыторыі воласці размяшчаліся 17 вёсак: Амула, Ярвэ, Каазікая, Каазіквялья, Кабеліметса, Кохтла, Кукрузэ, Мыйзамаа, Антыка, Паатэ, Пеэры, Роаду, Сака, Серваээры, Цякуметса, Валастэ і Вітсіку.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Kohtla valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Кохтла-Нымэ

**Ко́хтла-Ны́мэ** () — гарадскі пасёлак, які з 1993 да 2017 года меў статус пасялковай воласці (самакіравання), затым уключаны ў склад воласці Тойла. Знаходзіцца на ўсходзе Эстоніі ў павеце Іда-Вірумаа. Мяжуе з валасцямі Кохтла, Люганузэ і горадам Кохтла-Ярвэ. Размешчаны за 18 кіламетраў ад павятовага цэнтра — горада Йыхві — і за 10 кіламетраў ад цэнтра горада Кохтла-Ярвэ. Па даных перапісу насельніцтва 2011 года ў пасёлку пражывалі 1032 чалавекі, з іх 697 (67,5 %) — эстонцы. У 2019 годзе ў пасёлку налічвалася 968 жыхароў.

У перыяд з 1937 па 2001 гады на тэрыторыі Кохтла-Нымэ размяшчалася шахта Кохтла, якая ў далейшым была закрыта і пераўтворана ў музей, тым самым стаўшы найбуйнейшай мясцовай славутасцю.

У 1984 года пачала сваю працу перадавальная станцыя з новай тэлевізійнай мачтай вышынёй (247—254 м).

## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Kohtla-Nõmme valla koduleht 

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Люганузэ (воласць)

**Лю́ганузэ** () — воласць у Эстоніі. Плошча — 105 км², колькасць насельніцтва 1097 человек (2006).

Адміністрацыйны цэнтр — Люганузэ. У склад воласці, апроч іншых, уваходзіць вёска Аа.

## Вядомыя людзі 
* Ота Вільгельм Мазінг — увёў у эстонскі алфавіт літару **Õ** (*Ы*).

## Спасылкі 
* Lüganuse valla koduleht
* Varja tuulepark @ Põhjarannik  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Лохусуу (воласць)

**Лохусуу** () — воласць на ўсходзе Эстоніі, што знаходзіцца на паўночным узбярэжжы Чудскога возера ў складзе павета Іда-Вірумаа. Адміністрацыйным цэнтрам воласці з'яўляецца аднайменны пасёлак Лохусуу.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Мяэтагузэ (воласць)

**Мяэтагузэ** () — воласць у Эстоніі на ўсходзе краіны, у складзе павета Іда-Віру.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Mäetaguse valla koduleht

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Сонда (воласць)

**Сонда** () — воласць у Эстоніі на ўсходзе краіны у складзе павета Іда-Віру. На поўначы мяжуе з валасцямі Азеры і Віру-Нігула, на ўсходзе з воласцю Люганусэ і горадам Ківіылі, на поўдні і захадзе з валасцямі Рагаверэ і Віні, на паўднёвым усходзе з воласцю Майдла.

Працягласць воласці з поўначы на поўдзень 18 кіламетраў, з захаду на ўсход — 12 км.

Найбліжэйшыя гарады ад Сонда: Ківіылі 10 км, Ракверэ 30 км і Йыхві 40 км.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Sonda valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Тойла (воласць)

**Тойла** () — былая воласць у Эстоніі на ўсходзе краіны ў складзе павета Іда-Вірумаа.

На тэрыторыі воласці знаходзіліся 2 пасёлкі — Тойла і Вока — і 9 вёсак: Альткюла, Кон'ю, Мартса, Метсамягара, Пяйтэ, Пюхайыэ, Уйкала, Вайвіна і Вока.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт воласці Тойла

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Тудуліна (воласць)

**Тудуліна** () — воласць у Эстоніі на ўсходе краіны у складзе павета Іда-Віру. На тэрыторыі воласці знаходзіцца вёска Тудуліна, які з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам воласці, і 9 вёсак — Келассаарэ, Лемаку, Оанурмэ, Перэссаарэ, Пікаці, Раннапунгер’я, Роастая, Сахаргу і Тагайыэ.

68 % тэрыторыі воласці займаюць лясы, 20 % займаюць вярховыя балоты і рэкі, у тым ліку — балацяны масіў *Мурака*, які ўваходзіць у прыродаахоўную зону.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Ілука (воласць)

**Ілука** () — воласць у Эстоніі. Плошча воласці — 517 км², насельніцтва на 1 студзеня 2015 года складала 920 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр пасёлак Ілука. Таксама на тэрыторыі воласці знаходзіцца 19 вёсак: Агусалу, Эдзіверэ, Ілука, Яама, Каатэрму, Кайдма, Камарна, Каралі, Курэмяэ, Ківінымэ, Консу, Кунінгакюла, Куртна, Охакверэ, Онгассаарэ, Перміскюла, Пухату, Раўсверэ, Васаверэ.

## Спасылкі 
* Illuka valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Йыгева (воласць)

**Йыгева** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Йыгевамаа. Плошча воласці — 458 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2010 года складала 5223 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — горад Йыгева.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Jõgeva valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Касепяя (воласць)

**Касепяя** () —- воласць у Эстоніі, у складзе павета Йыгевамаа. Плошча воласці — 40,87 км², колькасць насельніцтва на  1 студзеня 2010 года складала 1296 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Рая.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Kasepää valla koduleht  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Торма (воласць)

**Торма** () — воласць і горад у Эстоніі. Упершыню ўзгадваецца ў рускім летапісе за 1212 год. 
У мінулым значную частку насельніцтва воласці складалі балтыйскія немцы.

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Лаэкверэ (воласць)

**Лаэкверэ** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Ляэнэ-Вірумаа. Плошча воласці — 352,42 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2006 года складала 1837 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Лаэкверэ.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Laekvere vald  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Раке (воласць)

**Раке** () — былая воласць у складзе павета Ляэнэ-Вірумаа, Эстонія. Адміністрацыйным цэнтрам быў пасёлак Раке. Падчас адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўвайшла ў склад воласці Вяйке-Маар'я.

## Вэб-сайт 
* Сайт воласці Ракэ 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Рагаверэ (воласць)

**Рагаверэ** () — былая воласць у Эстоніі, у складзе павета Ляэнэ-Вірумаа.
Плошча воласці — 173,74 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2006 года складала 993 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Улві.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Тамсалу (воласць)

**Тамсалу** () — былая воласць у Эстоніі. Знаходзілася ва ўсходняй частцы Эстоніі, на паўднёвым захадзе павета Ляэнэ-Вірумаа. Плошча — 214,6 км ². Насельніцтва — 4546 чалавек (на 2006 год). У выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 2017 года воласць Тамсалу была далучана да воласці Тапа.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Интернет-сайт волости Тамсалу 
* Интернет-сайт туристического региона Поркуни 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Віні (воласць)

**Віні** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Ляэне-Вірумаа. Плошча воласці — 486,65 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2009 года складала 5449 чалавек. Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Паюсці.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Vinni valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Качаргішке

**Кача́ргішке** (), традыцыйная беларуская назва — **Качэргішкі** — вёска ў Ігналінскім раёне Уцянскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Наўясісдаўгелішкіскай сянюніі. Размешчана за каля аўтамабільнай дарогі , за 6 км на ўсход ад Мікалаваса. На ўсход ад вёскі працякае рака Дзісна. Дзейнічае касцёл Святога Яна Хрысціцеля (пабудаваны ў 1993 г.).

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Наўясісдаўгелішкіская сянюнія
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігналінскага раёна
Хальяла (воласць)

**Хальяла** () — былая воласць у Эстоніі, у складзе павета Ляэнэ-Вірумаа. Воласць Хальяла знаходзілася ва ўсходняй частцы Эстоніі, у цэнтральнай частцы павета Ляэнэ-Вірумаа. Акрамя адміністрацыйнага цэнтра, пасёлка Хальяла, у воласць уваходзілі вёскі Аасперэ, Аасу, Аавіку, Аўкюла, Ванамыйза, Варангу, Выле, Ідаверэ, Кандле, Кавасту, Кісуверэ, Келду, Кярму, Ліхулыпэ, Лійгустэ, Пехка, Эспузэ, Пыдрузэ. Плошча воласці Хальяла была 183,02 км ².

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка воласці Хальяла 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Тапа (воласць)

**Та́па** () — воласць на поўначы Эстоніі ў павеце Ляэне-Вірумаа. Плошча воласці составляет 262,8 км², колькасць насельніцтва — 7849 человек (2014). Адміністрацыйны цэнтр — горад Тапа.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Тапаскай воласці

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Вяйке-Маар’я (воласць)

**Вяйке-Маар’я** () — воласць у Эстоніі. Размешчана ў паўночна-ўсходняй частцы Эстоніі, у паўднёвай частцы павета Ляэнэ-Вірумаа, на ўзвышшы Пандыверэ і ў паўночна-ўсходняй краі запаведніка Эндла. Мяжуе з валасцямі Віні, Йыгева, Ярва і Тапа. Плошча — 682,47 км ². Шчыльнасць насельніцтва ў 2021 годзе склала 8,4 чал/км².

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт воласці Вяйке-Маар’я  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Вормсі (воласць)

**Вормсі** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Ляэнэмаа. Плошча воласці — 92,93 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2010 года складала 245 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Хула.

## Фота 

Файл:Saxby_majakka.jpg
Файл:Lehmihaka.jpg
Файл:Vormsi-tuulimylly.jpg
Файл:Metsänvartijanmökki1.jpg

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht , 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Куламаа (воласць)

**Куламаа** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Ляэнэмаа. Плошча воласці — 224,6 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2008 года складала 1368 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Куламаа.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Kullamaa valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Рыдала (воласць)

**Рыдала** () — былая воласць у Эстоніі, у складзе павета Ляэнемаа.

Плошча воласці — 253,4 км², колькасць насельніцтва на  1 студзеня 2008 года складала 3017 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Уўэмыйза.

Файл:Matsalu laht.JPG|Від на заліў Матсалу.
Файл:Väinameri 05Feb2004.jpg|Від на праліў Вяйнамеры.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Ridala valla koduleht  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Ханіла (воласць)

**Ханіла** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Ляэнэмаа. Плошча воласці — 232 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2010 года складала 1642 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Кымсі.

Файл:Virtsu tuulepark 1.JPG|Ветраны парк Віртсу
Файл:Virtsu sadam.IMGP6443.JPG|Порт у пасёлку Віртсу

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Официальный сайт 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Ах’я (воласць)

**Ах’я** () — былая воласць у Эстоніі, у складзе павета Пылвамаа. Плошча воласці — 72,2 км², насельніцтва на  1 студзеня 2009 года складала 1115 чалавек. Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Ах’я.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Канепі (воласць)

**Ка́непі** () — былая воласць у павеце Пылвамаа, Эстонія. Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 2017 года ўвайшла ў склад новай воласці Канепі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт воласці Канепі 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Кылестэ (воласць)

**Кылестэ** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Пылвамаа. Плошча воласці — 150,1 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2009 года складала 997 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Кроатусэ.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Kõlleste valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Арэ (воласць)

**Арэ** () — былая воласць у Эстоніі ў складзе павета Пярнумаа. У выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 24 кастрычніка 2017 года ўвайшла ў склад новай воласці Торы.

Воласць Арэ знаходзілася ў паўднёва-заходняй Эстоніі і мела плошчу 161 км². Воласць знаходзілася за 17 км ад горада Пярну. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Арэ. Акрамя яго, у воласць уваходзілі таксама вёскі Эаверы, Элбу, Курэна, Леплаанэ, Муру, Нііду, Суігу, Табрыя, Перывера, Парыселья і Вёла.

## Насельніцтва 
## Веб-сайт 
* Інтэрнэт-сайт воласці Арэ  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Вяндра (воласць)

**Вяндра** () — воласць у Эстоніі.

Воласць Вяндра знаходзіцца ў заходняй Эстоніі, на крайнім паўночным усходзе акругі Пярнумаа. Ізноў утворана 26 верасня 1991 года. Ранейшая, нямецкая назва воласці, што ўжывалася да рэвалюцыі 1917 года — Фенерн (*Fennern*). Плошча - 458,2 км².). Шчыльнасць насельніцтва — 6 чел./км².
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Кіхну (воласць)

**Кіхну** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Пярнумаа, размешчана на аднайменным востраве. Плошча воласці — 16,8 км². Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Сяэрэ.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Коанга (воласць)

**Каонга** () — былая воласць у Эстоніі, у складзе павета Пярнумаа. Плошча воласці — 438 км².

Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Коанга.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Пайкусэ (воласць)

**Пайкусэ** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Пярнумаа.

Плошча воласці — 177 км².
Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Пайкусэ. Воласць была ўтворана 24 кастрычніка 1991 года.

## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт воласці  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Тахкурана (воласць)

**Тахкурана** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Пярнумаа. Плошча воласці — 103,4 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2006 года складала 2010 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Уулу.

Воласць была ўтворана 19 снежня 1991 года і да 1 чэрвеня 1995 года насіла імя Уулу.

Пасля рэформы 2017 была далучана да воласці Хяэдэмеэстэ.
## Насельніцтва 

Файл:Statue of Päts in Tahkuranna2.jpg|Помнік Канстанціну Пятсу ў вёсцы Тахкурана.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Тоатсі

**Тоатсі** () — пасёлак гарадскога тыпу (да 2017 года таксама пасялковая воласць) у Эстоніі ў складзе павета Пярнумаа. Размешчаны за 35 км на паўночны ўсход ад горада Пярну. 
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Узкоколейная железная дорога в Тоотси на «Сайте о железной дороге» Сергея Болашенко

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Пярнумаа
Торы (воласць)

**Торы** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Пярнумаа. Плошча воласці — 282,1 км². Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Торы. Воласць была ўтворана 19 снежня 1991 года.

У Торыйскай стайні, што знаходзіцца на тэрыторыі воласці, пад канец XIX стагоддзя была выведзена торыйская парода каня.
## Насельніцтва 

Файл:Tori sport horse.jpg|Торыйскі конь.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Халінга (воласць)

**Халінга** () — былая воласць у Эстоніі. Знаходзілася ў паўднёва-заходняй частцы Эстоніі, на поўначы павета Пярнумаа. Плошча — 365 км². 
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Інтэрнэт-сайт воласці Халінга 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Хяэдэмеэстэ (воласць)

**Хяэдэмеэстэ** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Пярнумаа. Плошча воласці — 494,33 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2018 года складала 4985 чалавек. Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Уулу.

Першапачаткова на тэрыторыі сучаснай воласці 6 снежня 1990 года былі ўтвораны воласці Хяэдэмеэстэ і Тахкурана, якія пасля рэформы 2017 года былі аб’яднаны ў адну новую воласць Хяэдэмеэстэ.

## Спасылкі 
* Valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Кыа (воласць)

**Кыа** () — былая воласць у Эстоніі, у складзе павета Вільяндзімаа. Плошча воласці — 149,5 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2011 года складала 1159 чалавек.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Іван Міхайлавіч Догель

**Іван Міхайлавіч Догель** (, Залессе, Віцебская вобласць — , ) — расійскі фармаколаг. Ганаровы член Ваенна-медыцынскай акадэміі, Казанскага і Тартускага ўніверсітэта, замежных акадэмій і таварыстваў.

Скончыў Медыка-хірургічную акадэмію ў Пецярбургу (1854). З 1869 года прафесар Казанскага ўніверсітэта. Навуковыя працы па праблемах уздзеяння лекавых сродкаў на сардэчна-сасудзістую і нервовую сістэму. Упершыню вызначыў магчымасць рэфлекторнага спынення дзейнасці сэрца шляхам раздражнення слізістай абалонкі носа парай хлараформу.

## Літаратура 
*
Ійзаку (воласць)

**Ійзаку** () — былая воласць на поўдні павета Іда-Вірумаа ў Эстоніі. Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Ійзаку. З трох бакоў воласць атачалі прыродныя аб’екты: запаведнікі Мурака, Агусалу і з поўдня Чудское возера.

Воласць Ійзаку знаходзілася за 32 кіламетрах ад павятовага цэнтра, горада Йыхві. Да Тарту — 100 км. Плошча воласці — 258 км². Колькасць жыхароў — 1174 (станам на 1 студзеня 2015 года).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Кяру (воласць)

**Кяру** () — былая воласць у Эстоніі, у складзе павета Рапламаа. Плошча воласці — 214,91 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2012 года складала 606 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Кяру. 

Файл:Pidapa vana mänd 2011.jpg|Старая сасна Підапа ў 2011 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Райкюла (воласць)

**Райкюла** () — эстонская воласць, што знаходзіцца ў павеце Рапламаа. Насельніцтва — 1587 чалавек (на 1 студзеня 2012 года), плошча — 224,2 км².

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Рапла (воласць)

**Рапла** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Рапламаа.

## Палажэнне 
Плошча воласці — 243,3 км², колькасць насельніцтва на  1 студзеня 2012 года складала 9082 чалавекі.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — горад Рапла.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт воласці 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Ярвакандзі

**Ярвакандзі** () — самакіраванне, што адначасна з'яўляецца воласцю і пасёлкам, знаходзіцца ў Эстоніі, у складзе павета Рапламаа. Плошча самакіравання — 4,83 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2012 года складала 1244 чалавекі.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Ярвакандзі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Кіхелькона (воласць)

**Кіхелькона** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Саарэмаа. Плошча воласці — 245,94 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2006 года складала 891 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Кіхелькона.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Мусцьяла (воласць)

**Мусцьяла** () — воласць у Эстоніі на захадзе краіны на паўночным захадзе вострава Саарэмаа (Эзель) (, , ) у складзе павета Саарэ. 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
*Афіцыйны сайт воласці Мустьяла  
*Mustjala 2010

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Орыссаарэ (воласць)

**Орыссаарэ** () — воласць у Эстоніі, што знаходзіцца на паўночным усходзе вострава Саарэмаа (Эзель), у складзе павета Саарэмаа.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт воласці  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Варбла (воласць)

**Варбла** () — былая воласць у Эстоніі, у складзе павета Пярнумаа. Плошча воласці — 314 км². Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Варбла.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Рухну (воласць)

**Рухну** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Саарэмаа, цалкам размешчана на аднайменным востраве. Плошча воласці — 11,9 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2009 года складала ўсяго 56 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці і адзіны яе населены пункт — вёска Рухну.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Торгу (воласць)

**Торгу** () — былая воласць у Эстоніі, у складзе павета Саарэмаа. Плошча воласці — 126,44 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2010 года складала 346 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Ійдэ.

## Спасылкі 
* Valla koduleht  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Выну (воласць)

**Выну** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Тартумаа. Плошча воласці — 229 км². Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Выну.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht 
* Võnnu alevik (эст)

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
1-я Чырванасцяжная армія

**1-я Чырванасцяжная а́рмія** — аператыўнае вайсковае аб’яднанне (агульнавайсковая армія) у складзе Узброеных сіл СССР падчас Вялікай Айчыннай вайны.

## Камандаванне 
### Камандуючыя 
* , камдыў (ліпень 1938 — снежань 1938)
*  Маркіян Міхайлавіч Папоў, камдыў, са жніўня 1939 году — камкор, з чэрвеня 1940 года генерал-лейтэнант (ліпень 1939 — студзень 1941)
*  Андрэй Іванавіч Яроменка, генерал-лейтэнант (студзень — 19 чэрвеня 1941)
* , генерал-лейтэнант (19 чэрвеня 1941 — 16 Кастрычнік 1942)
* , генерал-маёр, з 29 кастрычніка 1943 г. генерал-лейтэнант (17 кастрычніка 1942 — 27 чэрвеня 1945)
*   Афанасій Паўланцьевіч Белабародаў, генерал-палкоўнік (28 чэрвеня 1945 — 12 чэрвеня 1946)
* , генерал-лейтэнант (12 чэрвеня 1946 — 30 ліпеня 1946)
*  Уладзімір Якаўлевіч Калпакчы, генерал-палкоўнік (30 ліпеня 1946 — 12 сакавіка 1950)
*   Дзмітрый Данілавіч Лелюшэнка, генерал-палкоўнік (13 сакавіка 1950 — 24 красавіка 1953)

### Члены Ваеннага савета 
* Андрэй Аляксеевіч Раманенка, дывізійны камісар, з 6 снежня 1942 генерал-маёр (17 лютага 1941 — 29 ліпеня 1943)
* Іван Міхайлавіч Смолікаў, генерал-маёр (29 ліпеня 1943 — 2 кастрычніка 1946)

### Начальнікі штаба 
* Яўген Якаўлевіч Шелахаў, палкоўнік, з 22 лютага 1944 генерал-маёр (9 снежня 1943 — 28 чэрвеня 1945)
* Фёдар Фёдаравіч Масленнікаў, генерал-маёр (28 чэрвеня — 15 лістапада 1945)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Агульнавайсковыя арміі СССР падчас Вялікай Айчыннай вайны
Пейпсіяэрэ (воласць)

**Пейпсіяэрэ** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Тартумаа. Плошча воласці — 30,95 км².

Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Колк’я.
## Насельніцтва 
## Галерэя 

Файл:Varnja.JPG|Вуліца ў Варн’я

## Спасылкі 
* Valla koduleht  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Пух’я (воласць)

**Пух’я** () — колішняя воласць у Эстоніі, у складзе павета Тартумаа.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Пух’я.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўражэнцы 
*  (1899—1976) — эстонскі лыжнік і педагог.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Пійрыссаарэ (воласць)

**Пійрыссаарэ** () — воласць у Эстоніі, размяшчаецца на востраве Пійрыссаар у Чудскім возеры і адносіцца да павета Тартумаа. Воласць Пійрыссаарэ з’яўляецца самай малалікай у Эстоніі, што тлумачыцца яе геаграфічным становішчам.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт воласці Пійрыссаарэ 
* Советская топографическая карта О-35-XVI ПЫЛВА 1980
* Конец самостоятельной волости?
* 26-летний старейшина на смену Коротковой
* Pilt Eesti Maa-ameti kaardiserverist - остров на электронной карте Эстонского Земельного департамента 
* Аэропанорама острова с вертолёта - 360°

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Эмастэ (воласць)

**Эмастэ** () — воласць на захадзе Эстоніі ў павеце Хіюмаа. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Эмастэ.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Албу

**Албу** () — былая воласць у Эстоніі. Воласць Албу знаходзіцца на поўначы Эстоніі, у паўночна-заходняй частцы павета Ярвамаа, за 28 км ад горада Пайдэ. Яе плошча складае 257 км². Колькасць насельніцтва па дадзеных на 2014 год — 1137 чалавек.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Интернет-сайт волости Албу 
* Сайт музея А. Х. Таммсааре 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Імаверэ (воласць)

**Імаверэ** () - воласць у Эстоніі, у складзе павета Ярвамаа. Плошча воласці — 139 км²,  насельніцтва на  1 студзеня 2010 года - 1020 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Імаверэ.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Вігала (воласць)

**Вігала** () — былая воласць у Эстоніі, у складзе павета Рапламаа. Падчас адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года воласць Вігала ўвайшла ў склад воласці Мяр'ямаа. Плошча воласці — 269,81 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2012 года складала 1434 чалавекі.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Ківі-Вігала.

Воласць была ўтворана 20 снежня 1990 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Ярва-Яані (воласць)

**Ярва-Яаані** () — воласць у Эстоніі, у складзе павета Ярвамаа.

Плошча воласці — 126 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2010 года складала 1760 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Ярва-Яані.

## Спасылкі 
* Valla koduleht 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Коэру (воласць)

**Ко́эру** () — воласць у цэнтральной Эстоніі у складзе павета Ярвамаа. У цяперашнім выглядзе воласць існуе з 20 лютага 1992 г., калі яе ўтварылі на базе Коерускага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт воласці Коэру 
* Коэру на карце воласці 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Аэгвійду

**А́эгвійду** () — пасёлак і пасялковая воласць на поўначы Эстоніі ў павеце Хар’юмаа. Колькасць насельніцтва на 2012 год — 738 чал.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Анія (воласць)

**Анія** () — воласць на поўначы Эстоніі ў павеце Хар’юмаа. Насельніцтва воласці складае 5754 чалавекі (па стане на 1 студзеня 2012 года).
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
*Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Каю (воласць)

**Каю** () — былая воласць у Эстоніі, у складзе павета Рапламаа. У ходзе адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года разам з чатырма іншымі валасцямі ўвайшла ў склад новай воласці Рапла таго ж павета. Плошча воласці — 261 км², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2012 года складала 1388 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак Каю.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Valla koduleht  

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Харку (воласць)

**Ха́рку** () — воласць на поўначы Эстоніі ў павеце Хар’юмаа. Плошча воласці — 159,77 км², насельніцтва — 14 619 чалавек (2012). Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Табасалу з насельніцтвам 3217 чалавек.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Йыэляхтмэ (воласць)

**Йыэляхтмэ** () — воласць на поўначы Эстоніі ў павеце Хар’юмаа. Заснавана ў 1816 годзе.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
*Афіцыйны сайт)
*Карта волости
*http://www.joelahtme.com(http://www.joelahtme.com) — неофициальный форум

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Козэ (воласць)

**Ко́зэ** () — воласць на поўначы Эстоніі ў павеце Хар’юмаа. Мяжуе на поўначы з валасцямі Кійлі, Рае, Раазіку, на ўсходзе мяжуе з валасцямі Анія і Ярва, на поўдні мяжуе з горадам Пайдэ і воласцю Цюры, на захадзе мяжуе з валасцямі Кохіла і Рапла. Плошча воласці — 532,81 км², шчыльнасць насельніцтва — 13,5 чал./1 км² (2020).
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Куусалу (воласць)

**Куусалу** () — воласць на поўначы Эстоніі ў паўночна-ўсходняй частцы павета Хар’юмаа. Куусалу з’яўляецца найбуйнейшай па плошчы воласцю ў Хар’юскім павеце.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Кохіла (воласць)

**Кохіла** () — воласць на поўначы Рапласкага павета. На поўначы, захадзе і ўсходзе мяжуе з Хар’юскім паветам. Па дадзеных на 1 студзеня 2014 года ў воласці жылі 7304 чалавекі. Плошча воласці — 230,2 км². Валасным цэнтром з’яўляецца пасёлак Кохіла.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт воласці Кохіла

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Кейла (воласць)

**Кейла** () — былая воласць на паўночным захадзе Эстоніі ў павеце Хар’юмаа. Валасная адміністрацыя размяшчаецца ў горадзе Кейла, аднак сам горад з'яўляецца асобным гарадскім муніцыпалітэтам і не ўваходзіць у склад воласці Кейла.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Нісі (воласць)

**Нісі** () — былая воласць на паўночным захадзе Эстоніі ў павеце Хар’юмаа. Адміністрацыйны цэнтр — малы пасёлак Рыйзіперэ. Воласць уключала 2 пасёлкі (Рыйзіперэ і Турба) і 17 вёсак.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
*Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Кійлі (воласць)

**Кійлі** () — воласць на поўначы Эстоніі ў павеце Хар’юмаа. Размешчана паўднёвей эстонскай сталіцы Таліна. Адміністрацыйны цэнтр — малы пасёлак Кійлі. У складзе воласці 1 малы пасёлак (Кійлі) і 15 вёсак.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Саку (воласць)

**Са́ку** () — воласць на паўночным захадзе Эстоніі ў павеце Хар’юмаа. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Саку. Воласць знаходзіцца за 10 км на поўдзень ад Таліна. На 2013 год у воласці жыло 9731 чалавек. Старэйшына Саку — Янец Лепік.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
*Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Вазалема (воласць)

**Ва́залема** () — былая воласць на поўначы Эстоніі ў павеце Хар’юмаа. У складзе воласці былі тры пасёлкі (Вазалема, Руму і Эмары) і 2 вёскі: Вескікюла і Лемару. У 2017 годзе воласць Вазалема была скасаваная. Яе адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі ўвайшлі ў склад новай суперволасці Ляэнэ-Хар’ю.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
*Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Віймсі (воласць)

**Віймсі** () — воласць на поўначы Эстоніі ў павеце Хар’юмаа. Прылягае з паўночнага ўсходу да сталіцы краіны Таліна. Гэта найболей населеная воласць у павеце. Займае тэрыторыю паўвострава Віймсі і некалькіх астравоў, уключаючы Найссаар, Керы, Пранглі, Эксі, Тыйрлоадзі, Красулі, Сейнакары, Кумблі і Пандзью. У Віймсі ёсць рыбацкія і кветкаводчыя прадпрыемствы.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Керну (воласць)

**Керну** () — былая воласць на поўначы Эстоніі ў павеце Хар'юмаа. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Хайба. У складзе воласці 17 вёсак: Аліка, Хайба, Хінгу, Каасіку, Кабіла, Керну, Кібуна, Кірыкла, Кохату, Кусцья, Лайтсэ, Метсанурга, Мынустэ, Муузіка, Похла, Руйла, Вансі. Возера Руйла.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Іртышскі раён (Паўладарская вобласць)

**Іртышскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка другога ўзроўню ў паўночна-заходняй частцы Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр раёна — сяло Іртышск.
Саўэ (воласць)

**Саўэ** () — воласць на паўночным захадзе Эстоніі ў павеце Хар’юмаа. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Лаагры. На 2014 год у воласці жыве 10745 чалавек. Старэйшына Саўэ — Андрас Лайск.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Амангельды (Паўладарская вобласць)

**Амангельды** () — сяло ў Іртышскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Амангельдынскай сельскай адміністрацыі. Код КАТА — 554637100.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 871 чалавек (443 мужчыны і 428 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 362 чалавекі (188 мужчын і 174 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Іртышскага раёна
Сяло Ісы Байзакава

**Сяло Ісы Байзакава** () — сяло ў Іртышскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Іса Байзакаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 554639100.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1906 чалавек (925 мужчын і 981 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 889 чалавек (440 мужчын і 449 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Іртышскага раёна
Бескепе (Паўладарская вобласць)

**Бескепе** () — былое сяло ў Іртышскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіла ў склад Агашорынскай сельскай акругі. Код КАТА — 554635200. Скасавана 10 снежня 2015 года.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 66 чалавек (36 мужчын і 30 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 87 чалавек (33 мужчыны і 54 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Скасаваныя населеныя пункты Іртышскага раёна
Іртышск

**Іртышск** () — сяло ў Іртышскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Іртышскай сельскай акругі. Код КАТА — 554630100.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 9395 чалавек (4589 мужчын і 4806 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 7772 чалавекі (3686 мужчын і 4086 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Іртышскага раёна
Ульгулі (Паўладарская вобласць)

**Ульгулі** () — сяло ў Іртышскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Іса Байзакаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 554639400.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 455 чалавек (231 мужчына і 224 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 257 чалавек (130 мужчын і 127 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Іртышскага раёна
Каракудук (Паўладарская вобласць)

**Каракудук** () — сяло ў Іртышскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Каракудукскай сельскай акругі. Код КАТА — 554645100.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1017 чалавек (495 мужчын і 522 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 492 чалавекі (223 мужчыны і 269 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Іртышскага раёна
Кенес (Паўладарская вобласць)

**Кенес** () — сяло ў Іртышскім раёне Паўладарскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Каракудукскай сельскай акругі. Код КАТА — 554645200.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 156 чалавек (80 мужчын і 76 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 55 чалавек (25 мужчын і 30 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Іртышскага раёна