open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Начніцы (род)

**Начні́цы** (*Myotis*) — род млекакормячых жывёл сямнйства гладканосых (звычайных) лятучых мышэй атрада рукакрылых.

Больш за 80 відаў. Даўжыня 3,5 — 8,5 см. Поўсць густая, пушыстая, бурая з рознымі адценнямі, зверху больш цёмная. Вушы сярэдніх памераў. Крылы тупыя, шырокія. На нагах лятальная пералонка.

Пашыраны ўсюды, акрамя Арктыкі, Антарктыкі і некаторых акіянічных астравоў. Жывуць у розных ландшафтах, у сховішчах, адзіночнымі асобінамі, групамі, калоніямі. На Беларусі 5 відаў: начніца вялікая, начніца Натэрэра, або раснічастая, начніца сажалкавая — занесены ў Чырвоную кнігу; начніца вусатая і начніца вадзяная, або  Даўбентона. Трапляюцца ў дуплах дрэў, пабудовах, часта непадалёку ад вады. Зімой упадаюць у спячку.

Кормяцца насякомымі (акрамя трох рыбаедных відаў). Нараджаюць 1 дзіцяня ў год.

## Літаратура 
* Начніцы // БелЭн у 18 т. Т. 11. - Мн., 2000.

Катэгорыя:Гладканосыя лятучыя мышы
Брок (горад)

**Брок** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Астроўскага павета Мазавецкага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Брок. Займае плошчу 28,06 км². Насельніцтва 1876 чалавек (на 2021 год).

## Славутасці 
* Касцёл Святога апостала Андрэя

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада
Вушан звычайны

**Вуша́н звычайны** (*Plecotus auritus*) — млекакормячая жывёла  атрада рукакрылых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 4,2—5,4 см, хваста да 5,2, вушэй да 4 см, маса да 10,5 г. Поўсць мяккая шаўкавістая, зверху палева-буравата-шэрая з карычневым адценнем, знізу шэра-белавата палевая. Палёт хуткі, нераўнамерны.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў Еўразіі, Паўночнай Афрыцы; на Беларусі трапляецца ўсюды, нешматлікі. Аселы. Жыве пад адсталай карой, на гарышчах, за аканіцамі, у дуплах, зімой — у скляпах, падвалах, бульбяных ямах і інш.

## Асаблівасці біялогіі 
Палюе ноччу без перапынку на невялікай вышыні па ўзлесках, лясных прасеках, у кронах дрэў паркаў і садоў, уздоўж дарог, над вадаёмамі. Знішчае лускакрылых насякомых, пераважна шкоднікаў сельскай і лясной гаспадаркі.

Нараджае 1, зрэдку 2 дзіцянят.

## Літаратура 
* Вушан // 

Катэгорыя:Гладканосыя лятучыя мышы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Руген

**Руген** (, руянск.: *Руян*, ) — востраў у Балтыйскім моры, на ўсход ад Хідэнзэ. Буйнейшы востраў у межах Германіі (агульная плошча 926 км²). Уваходзіць у склад федэральнай зямлі Мекленбург-Пярэдняя Памеранія. Насельніцтва складае прыкладна 74 тыс. чалавек.

Агульная форма вострава досыць мудрагелістая, берагі моцна парэзаныя, іх выгібы ўтвараюць мноства заліваў, бухт, паўвастравоў і мысаў. Паўднёвае ўзбярэжжа Ругена распасціраецца ўздоўж берагоў Памераніі. Шырыня вострава на поўдні дасягае 41 км, максімальная працягласць з поўначы на поўдзень — 52 км.

На паўвостраве Ясмунд (Jasmund) на паўночным усходзе Ругена размешчаны аднайменны нацыянальны парк плошчай ў 3000 гектараў, заснаваны ў 1990 годзе. Шырока вядомым сімвалам Ясмунда з'яўляюцца крэйдавыя скалы, у прыватнасці, Каралеўскі трон (Königsstuhl — 118 метраў). Самая высокая кропка Ругена — Пікберг (Piekberg — 161 метр).

File:Binz (2011-05-21) 03.JPG|Binz 
File:Königsstuhl und Viktoria-Sicht.jpg|Jasmund National Park

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт вострава

Катэгорыя:Астравы Германіі
Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Геаграфія Мекленбурга-Пярэдняй Памераніі
Катэгорыя:Курорты Германіі
Берген-на-Ругене

**Берген-на-Ругене** () — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Мекленбург-Пярэдняя Памеранія.

thumb|left|200px|Самы стары (1538 г.) дом у Бергене-на-Ругене, і ззаду царква Святой Марыі
thumb|left|200px|Вежа імя Эрнста-Морыца Арнта
Уваходзіць у склад раёна Руген. Падпарадкоўваецца ўпраўленню Берген-на-Ругене. Насельніцтва складае 14,2 тыс. чалавек (2009); у 2003 г. — 15,1 тысяч. Займае плошчу 41,77 км². Афіцыйны код — 13 0 61004.

Горад падпадзяляецца на 13 гарадскіх раёнаў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Мекленбурга-Пярэдняй Памераніі
Жан Крэцьен

**Жан Крэцьен** (; , Шавініган, Квебек, Канада) — канадскі палітык, 20-ы прэм’ер-міністр Канады (1993—2003), міністр юстыцыі Канады (1980—1982), кіраўнік Ліберальнай партыі Канады (1990—2003).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Міністры Канады
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Канады
Катэгорыя:Міністры фінансаў Канады
Катэгорыя:Міністры юстыцыі Канады
Катэгорыя:Міністры энергетыкі
Катэгорыя:Міністры гандлю
Катэгорыя:Члены Тайнага савета Каралевы для Канады
Мэжапаркс

**Мэжапаркс** () — мікрараён горада Рыгі, размешчаны на беразе возера Кішэзэрс.

Назву атрымаў ад лесапаркавай зоны. Пры Расійскай імперыі называўся Царскім лесам (; ). У Мэжапарксе знаходзяцца Рыжскі заапарк, трэніровачная база футбольнага клуба «Сконта».

У перыяд Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі раёна быў пабудаваны канцлагер Рыга-Кайзервальд, дзе загінула каля 18 тысяч яўрэяў.

## Спасылкі 
* Мэжапаркс

Катэгорыя:Мікрараёны Рыгі
Альберт фон Буксгёўдэн

**Альберт фон Буксгёўдэн**, таксама *Альберт фон Апельдэрн* (ням.: Albert von Buxthoeven; , Буксгёўдэн — , Рыга) — рыжскі біскуп у 1199—1229 гадах.

## Літаратура 
* 
* Бінеман, «Aus baltischer Vorzeit» (Лейпцыг, 1870).
* Гаўсман, «Das Ringen der Deutschen und Dänen um den Besitz Estlands» (Лейпцыг, 1870).

Катэгорыя:Гісторыя Рыгі
Катэгорыя:Заснавальнікі гарадоў
Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Латвіі
Пакроўка (хутар)

**Пакроўка** — хутар у Парыцкай воласці Бабруйскага павета, пазней Чыркавіцкага сельсавета, праіснаваў да 1939 года.

## Гісторыя 
Упершыню адзначаны на карце пад 1876 годам, у апублікаваным «Атласе» генерал-лейтэнанта Аляксея Афінагенавіча Ільіна(1832—1889). Таксама ўзгадваецца пад 1887 годам ў «Слоўніку гераграфічным Каралеўства Польскага і іных зямель славянскіх», як *карчма ў павеце Бабруйскім, пры гасцінцы з Парыч да Якімаўскай слабады, паміж вёскамі Ракшын і Чыркавічы, ў Парыцкай воласці*.. У 1920-х гадах ператварыўся ў пасёлак, які складаўся з дзвюх частак. Па перапісу 1926 года вядома, што ў пасёлку Пакроўка 1-ая (5 гаспадарак і 31 жыхар) ды Пакроўка 2-ая (7 гаспадарак і 33 жыхара) Посёлкі маюць вытворчасць па рабленню цэглы. У часы калектывізацыі сельскай гаспадаркі (1939 год) расселены ў вёску Чыркавічы.

## Выбітныя ўраджэнцы 
* Пётр Міхайлавіч Стэфаноўскі (1903—1976) — Герой Савецкага Саюза (1948), лётчык-выпрабавальнік 1 класа, генерал-маёр авіацыі (1944), аўтар сусветнага рэкорда вышыні палёту на планеры (10360 метраў) і трох кніг успамінаў і публіцыстыкі.

## Літаратура 
* 
* Раманцоў В. Зведаная зямля: Светлагоршчына ў пытаннях і адказах. — Мінск:Галіяфы, 2011. — с.163-175
* Стефановский Пётр Михайлович. // Земляки: история Светлогорска в лицах. — Мозырь,2001. — с.102.

Катэгорыя:Населеныя пункты паводле алфавіта
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Светлагорскага раёна
Лісабонскі дагавор

**Лісабонскі дагавор** (афіцыйная назва - "**Лісабонскі дагавор аб унясенні змяненняў у Дагавор аб Еўрапейскім саюзе і Дагавор аб заснаванні Еўрапейскай супольнасці**", ) — міжнародны дагавор, падпісаны на саміце ЕС 13 снежня 2007 года ў манастыры іеранімітаў ў Лісабоне.

Прызначаны замяніць сабой Канстытуцыю ЕС, якая не ўступіла ў сілу, і ўнесці змены ў дзеючыя пагадненні аб Еўрапейскім саюзе ў мэтах рэфармавання сістэмы кіравання ЕС.

## Спасылкі 
* Цырымонія падпісання Лісабонскага дагавора http://wm.eu2007.pt/en/20071213TratadoLisboa_en.wmv  (відэа)
* Лісабонскі дагавор на мовах ЕС http://bookshop.europa.eu/uri?target=EUB:NOTICE:FXAC07306:EN:HTML
* Кансалідаваныя тэксты ўстаноўчых дагавораў без уліку Лісабонскага дагавора (на 29.12.2006) http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2006:321E:0001:0331:EN:pdf 
* Кансалідаваныя тэксты ўстаноўчых дагавораў з улікам Лісабонскага дагавора http://www.consilium.europa.eu/showPage.asp?lang=en&id=1296&mode=g&name= 

Катэгорыя:Дагаворы Еўрапейскага саюза
Начніца сажалкавая

**Сажалкавая начніца** (*Myotis dasycneme*) — млекакормячае сямейства гладканосых (звычайных) лятучых мышэй.

## Апісанне 
Даўжыня цела 51-73, перадплечча 44-49 мм. Афарбоўка зменлівая — ад цёмна-бурай да шаравата-палевай. Трапляюцца асобіны, у якіх спіна палева-буравата-карычневая з шаўкавістым бляскам, брушка брудна-шаравата-бялёсае. Вушы і лятальная перапонка цёмна-бурыя. Вушы невялікія (сагнутыя наперад, не дасягаюць кончыка носа), на вонкавым краі ніжэй сярэдзіны маюць невялікую выразку. Казялок амаль увесь аднолькавай шырыні, толькі адхіленая ўнутр верхавіна трохі звужаная і закругленая.

## Пашырэнне 
Арэал сажалкавай начніцы ў выглядзе вузкай палосы паміж 49° і 63° пн.ш. цягнецца ад паўночнай Францыі, Бельгіі, Галандыі праз Усходнюю Еўропу і Заходнюю Сібір да Енісея. Месцы пражывання: гарышчы, вышкі і нішы драўляных будынкаў, купалы цэркваў, радзей дуплы дрэў. На паляванне вылятае позна ўвечары, лятае вельмі нізка над сажалкамі, азёрамі, старарэччамі. Корміцца камарамі, шыцікамі і больш буйнымі лускакрылымі і цвердакрылымі.

## Асаблівасці біялогіі 
Летнія сховішчы засяляе ў канцы красавіка — першай палове траўня. Самцы і халастыя самкі трымаюцца паасобку або невялікімі групамі, часта разам з іншымі відамі рукакрылых. У большасці самак у сярэдзіне чэрвеня нараджаецца 1 дзіцяня. У канцы верасня-кастрычніку з'яўляецца ў зімовых сховішчах — пячорах, штольнях

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення, віды жывёл і раслін. Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гладканосыя лятучыя мышы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1825 годзе
Катэгорыя:Жывёлы на марках
Андрус Ансіп

{{Дзяржаўны дзеяч
| беларускае імя        = Андрус Ансіп
| арыгінальнае імя   = Andrus Ansip
| партрэт            = Balticfreedom 1c558 6405.Andrus Ansip.jpg
| шырыня партрэта    =
| подпіс            = 
| тытул              = Прэм’ер-міністр Эстоніі
| парадак            = 
| сцяг               = Flag of Estonia.svg
| перыядпачатак       = 13 красавіка 2005
| перыядканец        = 26 сакавіка 2014
| папярэднік     = Юхан Партс
| пераемнік           = Тааві Рыйвас
| прэзідэнт          = Арнольд Руйтэль,  Тоамас Хендрык Ільвес
| партыя             = 
| дата нараджэння      = 
| месца нараджэння =  
| дата смерці =
| месца смерці =
| дынастыя =
| бацька =
| маці =
| муж =
| жонка = Ану Ансіп
| дзеці =
| дзейнасць =
| адукацыя = Тартускі ўніверсітэт
| аўтограф =
| узнагароды =
{

}
| Commons =
}}

**Андрус Ансіп** (; 1 кастрычніка 1956 г., Тарту) — прэм'ер-міністр Эстоніі і старшыня эстонскай Партыі Рэформ (эст. Reformierakond).

## Спасылкі 
* Прэм'ер-міністр Андрус Ансіп 
* Афіцыйная біяграфія Андруса Ансіпа
* Сайт Эстонскай Партыі Рэформ

Катэгорыя:Мэры гарадоў Эстоніі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Эстоніі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены Партыі рэформ Эстоніі
Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта
Катэгорыя:Палітыкі Эстоніі
Кэтрын Маргарэт Эштан

**Кэтрын Маргарэт Эштан**, *баранэса Эштан оф Апхолланд* (, нар. , Апхолланд, Ланкашыр) — брытанскі і агульнаеўрапейскі палітычны і грамадскі дзеяч, першы Вярхоўны прадстаўнік Саюза па замежных справах і палітыцы бяспекі Еўрапейскага саюза. Была прызначаная на гэтую пасаду 19 лістапада 2009 г. на саміце 27 лідараў Еўрапейскага Савета. Сумесна з прызначэннем на пасаду Вярхоўнага прадстаўніка, яна стала першым віцэ-прэзідэнтам Еўракамісіі — апошняе прызначэнне павінна быць пацверджана Еўрапарламентам.

## Абавязкі 
Акрамя прадстаўлення Еўрапейскага саюза на міжнародных форумах і каардынацыі агульнай знешняй палітыкі і палітыкі бяспекі (), а таксама калектыўнай бяспекі і абароннай палітыкі (), Вярхоўны прадстаўнік таксама:

* як віцэ-прэзідэнт Еўракамісіі, прымае ўдзел у яе штотыднёвых нарадах;
* прымае ўдзел у пасяджэннях Еўрапейскага Савета, на якіх сустракаюцца ўсе лідары Еўрасаюза;
* узначальвае Еўрапейскую службу знешнепалітычнай дзейнасці (ЕСЗД);
* нясе адказнасць за адмысловых прадстаўнікоў Еўрасаюза;
* з’яўляецца Прэзідэнтам Савета па міжнародных справах;
* з’яўляецца Прэзідэнтам Еўрапейскага абароннага агенцтва (EDA);
* старшынствуе ў калегіі Інстытута даследаванняў па пытаннях бяспекі Еўрасаюза (EUISS).

Катэгорыя:Еўрапейскія камісары
Катэгорыя:Лейбарысты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Палітыкі Вялікабрытаніі
Андрыс Піебалгс

**Андрыс Піебалгс** (, нар. 17 верасня 1957 года, Валміера) — латвійскі палітык і дыпламат. Камісар Еўрасаюза па энергетыцы (22 лістапада 2004 г. — 9 лютага 2010) і развіццю (c 9 лютага 2010). Міністр фінансаў і адукацыі Латвіі.
Член Камуністычнай партыі СССР з 1979 года.

У пачатку сваёй палітычнай кар'еры спецыялізаваўся на пытаннях адукацыі і фінансаў. У 1990-я гады ва ўрадзе Латвіі па чарзе узначальваў абодва гэтыя міністэрствы. Дэпутат 5-га Сейма.

З 1998 па 2003 год ўяўляў Латвію ў якасці пасла ў Еўрапейскім саюзе, узначальваў перамовы з камісіяй ЕС па ўступленні Латвіі ў Еўразвяз.

Пасля кароткага перапынку ў якасці дзяржсакратара па сувязях з ЕС у МЗС Латвіі ў 2004 годзе вярнуўся ў Брусель на пасаду кіраўніка бюро часовага латвійскага камісара Сандры Калніетэ. У лістападзе 2004 года абраны членам Еўрапейскай камісіі (камісія Барозу).

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Еўракамісіі (англ.)
* блог  (англ.)

Катэгорыя:Еўрапейскія камісары
Катэгорыя:Выпускнікі Латвійскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Латвіі
Катэгорыя:Міністры адукацыі Латвіі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Латвіі
Катэгорыя:Паслы Латвіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валміеры
Катэгорыя:Члены КПСС
Чарлз Тапер

**Чарлз Тапер** (, , Амхёрст, Новая Шатландыя — , графства Кент) — 7-ы прэм’ер-міністр Канады, прэм’ер Новай Шатландыі, па прафесіі ўрач.

Тапер быў прэм’ер-міністрам Новай Шатландыі ў 1864—1867 гг. і зрабіў важны ўклад ва ўтварэнне дамініёна Канада, якое адбылося 1 ліпеня 1867 года.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Канады
Катэгорыя:Палітыкі Канады
Пакроўка

**Пакро́ўка**:
## Беларусь 
* Пакроўка — былы пасёлак у Салігорскім раёне Мінскай вобласці
* Пакроўка — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці
* Пакоўка — былы хутар у Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці

## Казахстан 
* Пакроўка (Акмолінская вобласць)
* Пакроўка (Паўладарская вобласць)
## Расія 
* Пакроўка (Акцярбскі раён, Прыморскі край)
## Украіна 
* Пакроўка (Любашыўскі раён)
Сійм Калас

{{Дзяржаўны дзеяч
| беларускае імя     = 
| арыгінальнае імя   = Siim Kallas
| партрэт            = 
| шырыня партрэта    =
| подпіс             = 
| тытул              = Прэм’ер-міністр Эстоніі
| парадак            = 32
| сцяг               = Flag of Estonia.svg
| перыядпачатак      = 28 студзеня 2002
| перыядканец        = 10 красавіка 2003
| папярэднік         = Март Лаар
| пераемнік          = Юхан Партс
| тытул_2            = Міністр замежных спраў Эстоніі
| парадак_2          = 6
| сцяг_2             = Flag of Estonia.svg
| перыядпачатак_2    = 1995
| перыядканец_2      = 1996
| папярэднік_2       = Рыіва Сініярв
| пераемнік_2        = Тоамас Хендрык Ільвес
| прэм'ер_2          = 
| тытул_3            = Міністр фінансаў Эстоніі
| парадак_3          = 3
| сцяг_3             = Flag of Estonia.svg
| перыядпачатак_3    = 10 лістапада 1999
| перыядканец_3      = 20 лістапада 2002
| папярэднік_3       = 
| пераемнік_3        = 
| прэм'ер_3          = 
| партыя             = Партыя рэформ
| дынастыя =
| бацька = Вуда Калас
| маці = Рыйна Калас
| муж =
| жонка =
| дзеці =
| дзейнасць =
| адукацыя = Тартускі ўніверсітэт
| аўтограф =
| узнагароды =
{

}
}}
**Сійм Калас** () — эстонскі палітык і эканаміст, заснавальнік Партыі рэформаў Эстоніі.

Член КПСС (1972—1990). Дэпутат Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР, дэпутат Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР. Прэзідэнт Банка Эстоніі (1991—1995). Член эстонскай Партыі рэформ Эстоніі, быў яе старшынёй (1994—2004). Міністр замежных спраў Эстоніі (1995—1996), Міністр фінансаў Эстоніі (1999—2002), Прэм’ер-міністр Эстоніі (2002—2003). Віцэ-прэзідэнт Еўрапейскай камісіі (2004—2014), яе камісар па пытаннях эканомікі і грашовай палітыкі (2004), па адміністраванні, аўдыце і барацьбе з махлярствам (2004—2010), па транспарце (2010—2014). Дэпутат Рыйгікогу (2019—2024), Віцэ-спікер Рыйгікогу (2019—2021).

Бацька Прэм’ер-міністра Эстоніі Каі Калас.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 2 кастрычніка 1948 года ў Таліне.

У 1967 годзе скончыў 22-ю сярэднюю школу г. Таліна, а ў 1972 годзе — з адзнакай Тартускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Фінансы і крэдыт».

У 1991—1995 гадах, будучы прэзідэнтам Банка Эстоніі, ён працаваў таксама на чвэрці стаўкі дацэнта ў Тартускім універсітэце.

З 28 студзеня 2002 года па 10 красавіка 2003 года — Прэм’ер-міністр Эстоніі.

З 1 мая па 21 лістапада 2004 года — Еўрапейскі камісар па пытаннях эканомікі і грашовай палітыкі. З 22 лістапада 2004 года па 8 лютага 2010 года — Еўрапейскі камісар па адміністрацыйных пытаннях, аўдыце і барацьбе з махлярствам. З 9 лютага 2010 года па 1 лістапада 2014 года — Еўрапейскі камісар па транспарце.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* KALLAS Siim International Who’s Who. accessed 4 верасня 2006.
* European Parliament Answers to Commissioner Designate M. Kallas

Катэгорыя:Еўрапейскія камісары
Катэгорыя:Палітыкі Эстоніі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Эстоніі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Эстоніі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Эстоніі
Катэгорыя:Постаці Эстонскай ССР
Катэгорыя:Камуністы Эстоніі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Эстоніі
Кішэзэрс

**Кішэзэрс** () — возера ў паўночна-ўсходняй частцы Рыгі.

Самае вялікае з рыжскіх азёр, на заходнім беразе якога знаходзіцца Межапаркс (месца адпачынку і культурнага баўлення часу гараджан з размешчанымі на яго тэрыторыі Рыжскім заапаркам і гольф-клубам), на паўночным — Яўнцыемс, на паўднёва-усходнім — Азалкалны.

Плошча возера 17,4 км², даўжыня 8,4 км, шырыня да 3,6 км, глыбіня да 4,2 м, сярэдняя 3 м. Па плошчы возера з’яўляецца самым вялікім у Рызе. У возера ўпадаюць рэкі: Югла, Ланга. Праз пратоку Мілгравіс Кішэзэрс злучаецца з басейнам Даўгавы. Па пратоку ў возера трапляе салёная вада. Дно пясчанае, зверху ў цэнтры пласт глею, у заліве Яўнцыемс — цэлюлоза, трапляецца з адходамі папяровай фабрыкі, а ў раёне ЦЭЦ-1 — пласт попелу.

Бераг абведзены залівамі, шмат расліннасці, на ўсходзе ахоўны прыродны аб’ект — Ліепусальскі дуб. Тры вострава, з якіх самы буйны — Сніеру.

Катэгорыя:Азёры Латвіі
Катэгорыя:Рыга
Олі Рэн

**Олі Ільмары Рэн**, часам **Олі Рэн** (; нар. 31 сакавіка 1962 года, , Фінляндыя) — фінскі і еўрапейскі палітык, еўрапейскі камісар па пытаннях пашырэння ў 2004-2010, еўрапейскі камісар па фінансах з 2010 года.

Скончыў бакалаўрыят Макалестэр-каледжа ў Сент-Поле, штат Мінесота (вывучаў эканоміку, міжнародныя адносіны і журналістыку) і Хельсінкскі ўніверсітэт, дзе стаў магістрам палітычных навук. Уступіў у Партыю цэнтра, займаў там розныя кіруючыя пасады, быў членам фінскага парламента.

У 1995 годзе Рэн стаў членам Еўрапарламента. У 2004 годзе на кароткі час стаў камісарам па пытаннях прадпрымальніцтва і інфармацыйнага грамадства ў камісіі Рамана Продзі, тэрмін дзеяння якой мінаў у тым жа годзе. Свае паўнамоцтвы Олі Рэн дзяліў з прадстаўніком Янам Фігелем. У лістападзе 2004 года Рэн быў прызначаны камісарам па пытаннях пашырэння Еўрасаюза. На гэтай пасадзе Рэн вёў перамоўныя працэсы з прэтэндэнтамі на ўступленне ў Еўрасаюз, у 2007 годзе ў Еўрасаюз увайшлі Румынія і Балгарыя. Далейшае пашырэнне, на думку Рэна, павінна закрануць перш за ўсё заходнюю частку Балканскага паўвострава - у прыватнасці, Харватыя павінна ўвайсці ў Еўрасаюз не пазней за 2012 год.

Катэгорыя:Еўрапейскія камісары
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Фінляндыі
Катэгорыя:Выпускнікі Хельсінкскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Палітыкі Фінляндыі
Азербайджанская Вікіпедыя

**Азербайджанская Вікіпедыя** — раздзел Вікіпедыі на азербайджанскай мове.

Быў створаны ў 2002-ым годзе. Першы артыкул з'явіўся ў красавіку 2004 года, а профіль вылучыўся ў самастойны ў снежні з 33 артыкуламі.

## Статыстыка 
Па стане на 15 ліпеня 2015 у азербайджанскім раздзеле Вікіпедыі былі зарэгістраваныя 94469 удзельніка, з іх 482 здзейснілі якое-небудзь дзеянне за апошнія 30 дзён, 13 маюць статус адміністратара. Агульная колькасць правак складала 3 513 316, а моўны профіль налічваў 97 595 артыкулы (53-е месца сярод моўных падзелаў Вікіпедыі).

Паказчык якасці — «глыбіня» — для азербайджанскага падзелу Вікіпедыі роўны 34.

## Спасылкі 
* Загалоўная старонка Азербайджанскай Вікіпедыі
* Дыяграмы статыстыкі Азербайджанскай Вікіпедыі 
* Vikipediya kollektiv bilik mənbəyidir
* Vikipediyada bizə qarşı informasiya savaşı 
* «NƏ QƏDƏR MÜMKÜNSƏ DAHA TEZ» 

Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі
Катэгорыя:Азербайджанскія энцыклапедыі
Катэгорыя:Азербайджанская мова ў інтэрнэце
Катэгорыя:З’явіліся ў 2004 годзе
Грэчаская Вікіпедыя

**Грэ́чаская Вікіпе́дыя** () — раздзел Вікіпедыі на грэчаскай мове.
Заснаваны 1 снежня 2002 года. 16 мая 2006 года быў напісаны 10-тысячны артыкул, а 10 красавіка 2010 года — 50-тысячны артыкул.

## Гісторыя 
Грэчаская Вікіпедыя была створана 1 снежня 2002 года. Развіццё раздзела:
* 1 снежня 2002 года — 1-ы артыкул.
* 16 мая 2006 года — 10 000 артыкулаў.
* 10 кастрычніка 2006 года — 15 000 артыкулаў.
* 17 сакавіка 2007 года — 20 000 артыкулаў.
* 18 ліпеня 2007 года — 25 000 артыкулаў.
* 27 снежня 2007 года — 30 000 артыкулаў.
* 12 ліпеня 2008 года — 35 123 артыкулаў (42-е месца).
* 14 лютага 2009 года — 40 000 артыкулаў.
* 4 верасня 2009 года — 44 589 артыкулаў (44-е месца).
* 1 сакавіка 2010 года — 48 623 (46-е месца).
* 10 красавіка 2010 года — напісаны 50-ці тысячны артыкул.
* 8 сакавіка 2011 года — 60 000 артыкулаў.
* 18 ліпеня 2011 года — 63 309 артыкулаў (47-е месца).
* 23 верасня 2011 года — 65 000 артыкулаў (48-е месца).
* 14 ліпеня 2013 года — 90 000 артыкулаў (49-е месца).
* 10 красавіка 2014 года — 100 000 артыкулаў (52-е месца).

## Статыстыка 
Станам на    года, грэчаскі раздзел Вікіпедыі змяшчае  . Зарэгістравана  , з якіх  зрабілі якое-небудзь дзеянне за апошнія 30 дзён, а   маюць статус адміністратара. Агульная колькасць правак складае .

## Спасылкі 
* Галоўная старонка грэчаскай Вікіпедыі

Катэгорыя:Грэчаская мова
Катэгорыя:Індаеўрапейскія Вікіпедыі
Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі
Уладзімір Фёдаравіч Міткевіч

**Уладзімір Фёдаравіч Міткевіч** (, Мінск — , Масква) — выдатны рускі навуковец-электратэхнік беларускага паходжання, прафесар, акадэмік АН СССР (1929).

У 1891 годзе скончыў Мінскую гімназію, паступіў у Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт.

У 1901 годзе прапанаваў для пераўтварэння пераменнага току ў пастаянны схемы аднафазнага двухпаўперыяднага выпрамляльніка (двухпаўперыядны з дзвюма абмоткамі) і трохфазнага аднапаўперыяднага выпрамляльніка (аднапаўперыядны з нулявым вывадам).

Удзельнік складання плана Дзяржаўнай камісіі па электрыфікацыі Расіі.

Асноўныя працы па тэорыі і фізічным асновам электратэхнікі, перадачы электрычнай энергіі.

## Прэміі і ўзнагароды 
* Прэмія імя У. І. Леніна (1928),
* Сталінская прэмія (1943).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай губернскай гімназіі
Катэгорыя:Фізікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Фізікі СССР
Еўрапейская падліковая палата

**Еўрапейская падліковая палата** — адзін з сямі інстытутаў, якія кіруюць Еўрапейскім саюзам. Палата створана ў 1975 годзе для аўдытарскай праверкі бюджэту Саюза і яго ўстаноў.

Штаб-кватэра падліковай палаты знаходзіцца ў Люксембургу.

## Функцыі 
Функцыі падліковай палаты маюць наступныя кірункі:
# праверка справаздач пра прыбыткі і выдаткі Еўрапейскага саюза і ўсіх яго інстытутаў і органаў, якія маюць доступ да фондаў Еўрапейскага саюза;
# кантроль якасці кіравання фінансамі;
# складанне дакладу пра сваю працу пасля завяршэння кожнага фінансавага года, а таксама прадстаўленне Еўрапарламенту і Савету заключэння ці заўвагі па асобных пытаннях;
# дапамога Еўрапарламенту ў кантролі выканання бюджэту Еўрапейскага саюза.

## Арганізацыя 
Падліковая палата складаецца з 27 прадстаўнікоў (па адным ад кожнай дзяржавы-члена), якія выконвалі ці выконваюць у сваіх краінах адпаведныя функцыі знешняга кантролю ці маюць спецыяльную кваліфікацыю для займання гэтай пасады. Яны прызначаюцца Саветам аднагалосным рашэннем на шасцігадовы тэрмін і цалкам незалежныя ў выкананні сваіх абавязкаў. Старшыня падліковай палаты абіраецца з ліку яе членаў на трохгадовы перыяд з правам аднаўлення мандата.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Аўдыт
Катэгорыя:Інстытуты Еўрапейскага саюза
Албанская Вікіпедыя

**Албанская Вікіпедыя** (алб.: Wikipedia shqip) — раздзел Вікіпедыі на албанскай мове.

Гэта раздзел Вікіпедыі заснаваны 13 кастрычніка 2003 года. 23 лістапада 2006 года колькасць артыкулаў у албанскай Вікіпедыі дасягнула 10 000. Гэта 66-ы па велічыні раздзел змяшчаў больш за 34 247 артыкулаў (на 17 кастрычніка 2011 года).

## Спасылкі 
* Галоўная старонка албанскай Вікіпедыі
* Рэліз аб 15 000 артыкулаў на сайце Албанскага Лінукса.
* Shekulli. Ta shpëtojmë Wikipedian Shqipe. Die, 12 Gus 2007 08:57:00. Nga Ardian Vehbiu 
* Tirana Observer. 15 shtetet që dikur ishin Bashkimi Sovjetik. Shkruar nga Blendina Cara e premte , 03 gusht 2007
* Tirana Observer. Epoka e Informacionit, e Skepticizmit dhe e Verifikimit. By Fatos TARIFA, PhD 

Катэгорыя:Албанская мова
Катэгорыя:Індаеўрапейскія Вікіпедыі
Нарыкала

right|thumb|Нарыкала ў 1911 годзе
**Нарыкала** () — крапасны комплекс розных эпох у Старым Тбілісі. Дакладны час заснавання крэпасці ў Тбілісі невядома, але ў VII стагоддзі яна ўжо існавала і звалася **Шурыс-Цыхэ**.

Пры Давідзе Будаўніку арабская крэпасць была ўмацавана і пашырана. Сучасную назву ёй надалі, як лічыцца, манголы. Блізкі да сучаснага від тбіліская цытадэль набыла ў XVII—XVIII стст., аднак землетрасенне 1827 года нанесла ёй незаменныя страты.

У 1990-я гг. прадпрымаліся спробы рэстаўрацыі Нарыкалы, у прыватнасці, была адбудавана царква св. Мікалая, якая існавала на тэрыторыі крэпасці ў XII стагоддзі.

## Гл. таксама 
* Нарын-Кала — помнік Сусветнай спадчыны ў Дэрбенце

Катэгорыя:Крэпасці
Катэгорыя:Тбілісі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Грузіі
Асліннік двухгадовы

**Аслі́ннік двухгадовы** (*Oenothéra biénnis*) — двухгадовая расліна сямейства , родам з Паўночнай Амерыкі. У садаводстве разводзяць сарты гібрыднага паходжання.

## Назва 
Асліннік двухгадовы, дзівана дзікая, бабек польны, дзяванна дзікая, сініла, кавальнік, палявая ляўконія.

## Батанічнае апісанне 
thumb|left|
Двухгадовая расліна са стрыжневым глыбокім коранем. На першы год дае разетку лісця, прылеглага да глебы, лісце да 10—20 см даўжынёй, падоўжана-яйкападобнае ці авальнае, на другі — прамое, крэпкае, пакрытае кароткімі мяккімі валасамі сцябло вышынёй 60—100 см, якое нясе доўгае суквецце-гронку.

## Гаспадарчае значэнне 
thumb|Дэкаратыўная гібрыдная форма
Меданосная, кармавая, харчовая, лекавая, алейная і дэкаратыўная расліна.

У кветкаводстве асліннік атрымаў распаўсюджанне як прыгожаквітнеючая расліна. Разводзяцца гібрыдныя сарты аслінніку. Як дэкаратыўную расліну рэкамендуюць высейваць ў лесапарках на больш-менш урадлівых пясках, на чыгуначных і шашэйных насыпах і схілах.

У кожнай кветцы ёсць вялікая кропля нектару, лёгкадаступная пчолам і дастатковая для напаўнення іх мядовага зобіка. Мёдапрадуктыўнасць да 40 кг/га. Пылок з аслінніку пчолы не збіраюць. Ён жоўтага колеру, вельмі ліпне да цела пчалы і ў палёце цягнецца за ёй доўгімі ніткамі, якія застаюцца на прылётнай дошцы.

У маладым узросце, калі сцябло яшчэ не агрубела, асліннік добра есць скот. Ён прыдатны для сіласавання, вараныя карані ядуць свінні.

Сцеблавае валакно прыдатнае для вытворчасці грубай пянькі. Насенне ўтрымлівае 28,4 % алею, па іншых дадзеных — 40—50 %. У некаторых краінах Заходняй Еўропы вырошчваюць як алейную культуру (1 га пасеваў дае да 200 кг масла).

Карані можна спажываць у ежу як сырымі, так і варанымі.

Асліннік — двухгадовая расліна, прадстаўляе цікавасць пры засваенні пясчаных зямель як фітамеліяратар.

Алей з насення выкарыстоўваецца ў касметычнай прамысловасці для вытворчасці крэмаў, ласьёнаў, губной памады.

### Медыцынскае значэнне 
Адвар кораня п’юць пры хваробах лёгкіх і болях у грудзях, адвар суквеццяў — пры запаленні нырак; адварам прамываюць раны.

Прэпараты насення выкарыстоўваюцца для лячэння атапічнага дэрматыту, таксама атэрасклерозу і хваробы сэрца, дыябету, рэўматоіднага артрыту, захворванняў нервовай сістэмы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 149.
* Асліннік двухгадовы // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *, , А.&nbsp;М.&nbsp;Краснова;* «» Справочник; Киев, , 1983. 
* 

Катэгорыя:Скрыпнёвыя
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Валянцін Пятровіч Дрозд

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Валянцін Пятровіч Дрозд
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |Перыяд жыцця     = 
 |выява            = Валянцін Пятровіч Дрозд.jpg
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      =  Ваенна-марскі флот СССР
 |камандаваў       = Паўночны флот ВМФ СССР
 |частка           = 
 |бітвы            = Грамадзянская вайна ў Іспаніі, Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
     
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Валянці́н Пятро́віч Дрозд** (, мясцечка Буда-Кашалёва  — , Фінскі заліў, каля Кранштата) — савецкі военачальнік беларускага паходжання, віцэ-адмірал (1940 год).

## Біяграфія 
У Ваенна-марскім флоце з 1925 года. У 1928 годзе скончыў Ваенна-марское вучылішча імя М. В. Фрунзэ ў Ленінградзе.
Удзельнік грамадзянскай вайны ў Іспаніі. У 1938—1940 гадах камандаваў Паўночным флотам СССР.

У пачатку Вялікай Айчыннай вайны служыў на пасадзе камандзіра эскадры караблёў Балтыйскага флоту. У 1941 годзе кіраваў баявымі дзеяннямі караблёў у Ірбенскім праліве, абароне Маазунда. У канцы жніўня 1941 года кіраваў аперацыяй па прарыву сіл Балтыйскага флоту з Таліна ў Кранштат. Да месца прызначэння прыбыла 112 баявых караблёў, 23 транспартных і дапаможных суднаў. Удзельнік абароны Ленінграда. У лістападзе — снежні 1941 года правёў эвакуацыю абаронцаў вострава Ханка.

29 студзеня 1943 года віцэ-адмірал Дрозд загінуў падчас артылерыйскага абстрэлу на лядовай трасе пад Кранштатам. Пахаваны ў Аляксандра-Неўскай лаўры ў Ленінградзе.

## Памяць 
У 1964 годзе В. П. Дразду ў Буда-Кашалёве быў пастаўлены помнік (архітэктары В. Занковіч, Л. Левін, скульптар С. Вакар).

## Літаратура 
* *Долготович, Б. Д.* Адмиралы земли белорусской. — Мн.: Беларусь, 2009. — С. 19—20.
* 

## Спасылкі 
* На марской вахце // Газета «Вечерний Минск»
* Дрозд Валентин Петрович // Партал «Память Народа»
* Дрозд Валентин Петрович // Знаменитые люди Гомельщины 

Катэгорыя:Савецкія ваенныя спецыялісты ў Іспаніі
Катэгорыя:Военачальнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандуючыя флотамі Расіі і СССР
Катэгорыя:Віцэ-адміралы СССР
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Пахаваныя на Казацкіх могілках Аляксандра-Неўскай лаўры
Сарафан

**Сарафан** — народная руская жаночая вопратка. Сукенка, часцей за ўсё без рукавоў. Сарафаны адрозніваліся па тканіне і крою. Сарафаны насіліся ў цэнтральнай і Усходняй Еўропе. Слова сарафан запазычана з іранскіх моў.

У Расіі сарафаны насілі з XIX стагоддзя сялянкі з цэнтральных і паўночных абласцях і Паволжа.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рускі касцюм
Катэгорыя:Сукенкі
Сарх

**Сарх** () — трэці па велічыні горад Чада, адміністрацыйны цэнтр рэгіёна Сярэдняе Шары і дэпартамента Бархім-Кох. Насельніцтва каля 105 тысяч чалавек (2006 г). Размешчаны прыкладна ў 550 км на паўднёвы ўсход ад сталіцы Чада Нджамены на беразе ракі Шары.

Сарх заснаваны французамі для вяртальнікаў з працоўных лагераў, утвораных пры будаўніцтве чыгункі Конга-Акіян. Сёння гэта буйны транспартны вузел і цэнтр бавоўнаперапрацоўваючай прамысловасці, таксама вядомы сваім начным жыццём. Славутасці: Нацыянальны музей Сарха, аэрапорт.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Чада
Вакзал Франца-Іосіфа

300px|thumb|Вакзал і будынак банка

**Вакзал Франца-Іосіфа (Вена)** () — адзін з пяці чыгуначных вакзалаў Вены, канцавая станцыя чыгункі Франца-Іосіфа. Названы па імі аўстрыйскага імператара Франца-Іосіфа. Дзейнічае з 1872 года, сучасны будынак пабудаваны ў 1978 годзе. Знаходзіцца ў 9-м раёне горада (Альзергрунд). Адзіны з вакзалаў Вены, побач з якім няма станцыі метро. Найбліжэйшая станцыя метро — Friedensbrucke — размешчана ў 300 метрах на ўсход.

Выкарыстоўваецца амаль выключна для абслугоўвання прыгараднага руху — цягнікі ў Тулін, Крэмс і Санкт-Пёльтэн (прыгарадная лінія S40). Акрамя таго, некалькі разоў у дзень рэгіянальныя цягнікі ў Гмюнд і Чэcке-Веленіцэ.

Найбольшая колькасць наведвальнікаў назіраецца ў выхадныя, што звязана з тым, што размешчаны ў будынку вакзала супермаркет не зачыняецца па нядзелях і ўвечар па суботах.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вакзалы Вены
Новы палац (Патсдам)

**Новы палац у Патсдаме** () — палац у стылі позняга барока, збудаваны ў 1763-69 гг. па жаданні Фрыдрыха Вялікага на заходнім краю парку Сан-Сусі. Быў прызначаны для афіцыйных прыёмаў. Ні Фрыдрых, ні яго непасрэдныя пераемнікі ў палацы ўвесь час не жылі. Першае выключэнне — імператар Фрыдрых III, які падчас свайго 99-дзённага кіравання пераназваў палац у Фрыдрыхскрон (*Schloß Friedrichskron*) і загадаў выкапаць вакол яго роў. Не меней прывязаны быў да гэтага будынка і апошні імператар, Вільгельм II. Разыначкай палаца з'яўляецца прыдворны тэатр XVIII стагоддзя.
thumb|left|300px|Новы палац з вышыні птушынага палёту

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Gert Streidt, Klaus Frahm. *Potsdam. Die Schlösser und Gärten der Hohenzollern*. Könemann Verlagsgesellschaft mbH, Köln 1996. ISBN 3-89508-238-4
* Amtlicher Führer der Stiftung Preußische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg: *Das Neue Palais von Sanssouci*. 1. Auflage, Potsdam 2001

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сан-Сусі
Катэгорыя:Палацы Патсдама
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў стылі барока
Катэгорыя:Замкі Брандэнбурга
Катэгорыя:1769 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Германіі
В’етнамская Вікіпедыя

'''В'етнамская Вікіпедыя''' — раздзел Вікіпедыі на в'етнамскай мове.

Гэта 13-ы па велічыні раздзел Вікіпедыі ў свеце, змяшчае больш за 350 000 артыкулаў (на 15 сакавіка 2012 года).

## Спасылкі 
* Галоўная старонка в'етнамскай Вікіпедыі
* Wikipedia tiếng Việt có bài viết thứ 100.000  
* Những 'quản gia' Wikipedia nguời Việt 
* ‘Văn hóa wiki’ trong mạng xã hội Việt Nam 
* Giấc mơ Việt trên Wikipedia  

Катэгорыя:В’етнамская мова
Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі
Восем вуглоў (Патсдам)

thumb|1850
**«Восем вуглоў»** () — дамы, пабудаваныя ў Патсдаме ў 1771—1773 гг., з тыповымі для таго часу фасадамі ў стылі барока. На скрыжаванні вуліц *Швертфегерштрасэ* () і *Фрыдрых-Эберт-Штрасэ* () першапачаткова стаялі чатыры дамы з закругленымі вугламі, а па прычыне, што на скрыжаванне выходзіла восем вуглоў, яго пачалі зваць «Восем вуглоў». Першая рэстаўрацыя гэтых дамоў была праведзена ў 1956 г.

З чатырох дамоў да цяперашняга часу захаваўся толькі адзін.

## Спасылкі 
* «Acht Ecken». Friedrich-Ebert-Straße 122, 14467 Potsdam 
* Фота вуліцы Фрыдрых Эберт і «Васьмі вуглоў»

Катэгорыя:Славутасці Патсдама
Катэгорыя:Жылыя будынкі Германіі
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Германіі
Катэгорыя:1770-я ў Еўропе
Фрыдрых Вільгельм IV

**Фрыдрых Вільгельм IV** (ням.: Friedrich Wilhelm IV; 15 кастрычніка 1795, Берлін — 2 студзеня 1861, Патсдам) — кароль Прусіі з 7 чэрвеня 1840 г. з дынастыі Гогенцолернаў. Фрыдрых Вільгельм IV — старэйшы сын Фрыдрыха Вільгельма III і Луізы Мекленбург-Сцерліцкай. Старэйшы брат першага імператара аб’яднанай Германіі Вільгельма I.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралі прускія
Катэгорыя:Гогенцолерны
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Псіхічнахворыя манархі
Катэгорыя:Каралеўскія члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Клеменс Венцэль фон Метэрніх

**Клеменс Венцэль Лотар фон Метэрніх** (; ,  — , ) — аўстрыйскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат, міністр; князь, герцаг Портала, з роду Метэрніхаў.

Паходзіў са старажытнага дваранскага роду. 3 1801 аўстрыйскі пасланнік у Саксоніі, з 1803 — у Прусіі, з 1806 — у Францыі. У 1809—1821 міністр замежных спраў і фактычна кіраўнік аўстрыйскага ўрада, у 1821—1848 прыдворны і дзяржаўны канцлер.

Напачатку праводзіў курс на збліжэнне з Францыяй. Пасля разгрому войск Напалеона I у Расіі заключыў у 1813 з Расіяй і Прусіяй Райхенбахскую канвенцыю аб саюзе. У час Венскага кангрэса 1814—1815 дамогся стварэння Германскага саюза на чале з Аўстрыяй; падпісаў у снежні 1815 сакрэтны дагавор з прадстаўнікамі Вялікабрытаніі і Францыі супраць Расіі і Прусіі. К. Метэрнік — адзін з арганізатараў Свяшчэннага саюза (1815—1833). Пасля рэвалюцыі (1848—1849) у Аўстрыі эмігрыраваў у Вялікабрытанію, з 1849 у Бельгіі. У 1851 вярнуўся ў Аўстрыю.

Еўрапейскія гісторыкі лічаць К. Метэрніка міратворцам, стваральнікам канцэпцыі дзяржаўнага ладу Еўропы пасля напалеонаўскіх войнаў і сістэмы еўрапейскай раўнавагі (сістэма Метэрніха).

## Літаратура 
* Метэрніх // БЭ ў 18 т. Т. 10. Мн., 2000.
* Srbik Н., Metternich der Staatsmann und der Mensch, 3 Aufl., Bd 1-2, Münch., 1957;
* Bertier de Sauvigny G., Metternich et son temps, P., 1959;
* May A. J., The age of Metternich. 1814—1848, N. Y., 1965;
* Obermann K., Bemerkungen über die bürgerliche Metternich-Forschung, «Zeitschrift für Geschichtswissenschaft», 1958, No 6;
* Schroeder P. W., Metternich studies since 1925, «Journal of Modern History», 1961, v. 33, ?3.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Канцлеры Аўстрыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Аўстрыі
Катэгорыя:Паслы Аўстрыі ў Францыі
Катэгорыя:Паслы Аўстрыі ў Германіі
Катэгорыя:Палітыкі Аўстрыі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Вены
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кобленцы
Катэгорыя:Памерлі ў Вене
Катэгорыя:Род Метэрніхаў
Сан-Сусі

**Сан-Сусі** (ад  — без клопатаў) — адзін з самых вядомых палацаў Гогенцолернаў, размешчаны ва ўсходняй частцы аднайменнага парку ў Патсдаме. Эскізы для сваёй летняй рэзідэнцыі прускі кароль Фрыдрых II стварыў сам, і палац у стылі ракако быў узведзены ў 1745—1747 гадах па праекце архітэктара Георга Венцэслауса фон Кнобельсдорфа.

злева|thumb|Палац Сан-Сусі
Пры Фрыдрыху Вільгельме IV у 1840—1842 гадах палац Сан-Сусі падвергнуўся рэканструкцыі, падчас якой па праекце Людвіга Персіуса былі дабудаваныя два бакавыя флігелі. На месцы кантроль за будаўніцтвам ажыццяўляў Фердынанд фон Арнім.

## Гл. таксама 
* Аранжарэйны палац
* Кітайскі чайны дамок

## Бібліяграфія 
* Stiftung Preußische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg (Hrsg.): *Schloss Sanssouci*. Rudolf Otto, Berlin 1996 (18. Aufl.).
* Stiftung Preußische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg (Hrsg.): *Der Damenflügel im Schloss Sanssouci*. Potsdam 1994.
* Generaldirektion der Stiftung Schlösser und Gärten Potsdam-Sanssouci (Hrsg.): *Potsdamer Schlösser und Gärten. Bau- und Gartenkunst vom 17. bis 20. Jahrhundert*. UNZE, Potsdam 1993. ISBN 3-910196-14-4
* Gert Streidt, Klaus Frahm: *Potsdam*. Könemann, Köln 1996. ISBN 3-89508-238-4
* Gert Streidt, Peter Feierabend (Hrsg.): *Preußen Kunst und Architektur*. Könemann, Köln 1999. ISBN 3-89508-424-7
* Wolfgang Ribbe, Hansjürgen Rosenbauer (Hrsg.): *Preußen, Chronik eines Deutschen Staates*. Nicolaische Verlagsbuchhandlung, Berlin 2000. ISBN 3-87584-023-2
* Heinz D. Kittsteiner: *Das Komma von SANS, SOUCI. Ein Forschungsbericht mit Fußnoten*. Manutius, Heidelberg 2003 (3. Aufl.). ISBN 3-934877-08-7 — Komma−Forschung — PDF-Version von Die Zeit, Ausgabe 14/2002
* Jörg Wacker: *Georg Potente (1876—1945). Die Entwicklung vom Gartengestalter zum Gartendenkmalpfleger zwischen 1902 und 1938 in Potsdam-Sanssouci*. Dissertation, Universität Potsdam, 2003 (Полный текст в PDF )
* Hans-Joachim Giersberg, Hillert Ibbeken: *Schloss Sanssouci. Die Sommerresidenz Friedrichs des Großen.* Mit Beiträgen von Thomas Blisniewski, Tilo Eggeling, Jürgen Hamel u.a. Nicolai, Berlin 2005. ISBN 3-89479-140-3
* Autorenkollektiv unter Hans-Joachim Giersberg, *Sanssouci — Schlösser Gärten Kunstwerke*, Potsdam-Sanssouci 1979 (7. Auflage) — Bildband
* Hans-Joachim Giersberg: *Friedrich als Bauherr. Studien zur Architektur des 18. Jahrhunderts in Berlin und Potsdam*. Berlin 2001.
* Hans-Joachim Kadatz: *Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff. Baumeister Friedrichs des Großen*. Leipzig 1998, hier S. 190—214.

## Спасылкі 
* Палацава-паркавы ансамбль Сан-Сусі 
* 
* План парку Сан-Сусі 

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Германіі
Катэгорыя:Рэзідэнцыі кіраўнікоў
*
Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Катэгорыя:Ракако
Эскіз

thumb|right|Эскізы ільва. 1980 год. Ручка і фарфоравы атрамант на паперы
**Эскіз** () — папярэдні накід, які фіксуе задуму мастацкага твора, збудавання, механізма або асобнай яго часткі. Эскіз — хутка выкананы свабодны малюнак, не з’яўляецца гатовай працай, часта складаецца з мноства перакрыжавальных ліній.

Эскізы недарагія і дазваляюць мастаку зрабіць накіды і паспрабаваць іншыя ідэі, перш чым ўвасабляць іх у жывапісе. Аловак або пастэль больш ужывальныя для эскізаў з-за абмежаванняў у часе, але хутка зроблены накід акварэлі ці нават хутка змадэляваны макет з гліны або мяккага воску можа таксама лічыцца эскізам ў больш шырокім значэнні слова. Графітныя алоўкі параўнальна новае вынаходства, мастакі Рэнесансу рабілі эскізы, выкарыстоўваючы срэбнае пяро на спецыяльна падрыхтаванай паперы

## Гл. таксама 
* Падмалёўка

## Спасылкі 
Катэгорыя:Папяровае мастацтва
Катэгорыя:Мастацкія тэхнікі
Пастэль

thumb|right|200px|Пастэль
**Пастэль** (ад  — цеста) — група мастацкіх матэрыялаў, якія ўжываюцца ў графіцы і жывапісе. Часцей за ўсё выпускаецца ў выглядзе крэйды ці алоўкаў без асадкі, маюць форму круглых брускоў або брускоў з квадратным перасекам.

Катэгорыя:Графіка
Катэгорыя:Мастацкія матэрыялы
Аманіты (галаваногія)

**Аманіты** (*Ammonoidea*) — вымерлы падклас галаваногіх малюскаў, якія існавалі з Дэвона па мелавы перыяд. Сваю назву аманіты атрымалі ў гонар старажытнаегіпецкага боства Амона са спіральнымі рагамі.

## Спасылкі 
* Французскі сайт пра мезозойских аманітах.


Катэгорыя:Акамянеласці
Катэгорыя:Фаўна палеазою
Катэгорыя:Фаўна мезазою
Кітайскі чайны дамок (Сан-Сусі)

**Кітайскі чайны дамок** () — садовы павільён у парку летняга палаца Сан-Сусі ў Патсдаме. 

Будынак быў пабудаваны па загаду прускага караля Фрыдрыха Вялікага як ўпрыгожванне для яго летняй рэзідэнцыі. Праект быў даручаны архітэктару Іагану Готфрыду Бюрынгу. Будаўніцтва, пачатае ў 1755,  працягвалася да 1764 з-за Сямігадовай вайны. 

Пабудаваны па эскізах самога караля, павільён з'яўляецца яркім прыкладам захаплення той эпохі вырабамі ў кітайскім стылі, сумесі арнаментальных стылявых элементаў ракако і усходнеазіяцкіх будаўнічых формаў. 

Абрысы кітайскага дамка нагадваюць форму ліста канюшыны.

## Літаратура 
* Gert Streidt, Klaus Frahm. *Potsdam: Die Schlösser und Gärten der Hohenzollern*. Könemann, Köln 1996, ISBN 3-89508-238-4.
* Generaldirektion der Stiftung Schlösser und Gärten Potsdam-Sanssouci (Hrsg.): *Potsdamer Schlösser und Gärten: Bau- und Gartenkunst vom 17. bis 20. Jahrhundert*. UNZE, Potsdam 1993, ISBN 3-910196-14-4.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сан-Сусі
Катэгорыя:Шынуазры
Кратовыя

**Кратовыя**, краты (*Talpidae*) — сямейства млекакормячых атраду .

## Апісанне 
Падзяляецца на 14 родаў, 31 від. Формы: наземныя бегаючыя, падземнарыючыя (большасць відаў) і паўводныя плаваючыя. Тулава выцягнутае, валькаватае, канечнасці ўкарочаныя, прыстасаваяыя для рыцця, плавання. На пальцах доўгія пляскатыя кіпцюры. Галава невялікая, з падоўжанай канічнай мордай. Валасяное покрыва кароткае, густое, мяккае, пераважна чорнае або чорна-бурае. Лінька тройчы за год. Вочы маленькія, у некаторых відаў закрытыя скурай. Вушных ракавін няма. Нюх і дотык добра развітыя.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў Еўразіі, Паўночнай Амерыцы. Крот еўрапейскі жыве на ўмерана вільгагных лугах, палях, агародах, парках, лясах у глебе на глыбіні 5 — 60 см. Гнездавыя камеры — на глыбіні да 1,5 м. Характэрны сезонныя міграцыі з аднаго біятопу ў другі. На Беларусі трапляецца паўднёварускі падвід крата еўрапейскага.

## Асаблівасці біялогіі 
Кормяцца лічынкамі насякомых, дажджавымі чарвямі.

Размнажаюцца 1 раз за год, прыплод пераважна 3 — 7 дзіцянят.

## Промысел 
Аб’ект промыслу (шкуркі).

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Куторы

**Куторы** (*Neomys*) — род млекакормячых сямейства землярыйкавых.

Род уключае 2 віды: кутора звычайная, або вадзяная, і кутора малая. Пашыраны ў Еўразіі. Жывуць каля вадаёмаў, добра плаваюць і ныраюць. На Беларусі абодва віды, кутора малая больш рэдкая, трапляюцца пераважна на поўдні, на Пабужжы і Палессі; адзіныя ў фаўне Беларусі ядавітыя віды.

Даўжыня цела да 10 см, хваста да 8 см, маса да 20 г. Поўсць чорная або бурая, на брушку белая або шараватая, кароткая, аксаміцістая. Пыска падоўжаная з вібрысамі. На задніх лапах плавальная аблямоўка з цвёрдых валаскоў.

Кормяцца насякомымі, чарвямі, жабамі, ікрой, маляўкамі рыб. Гнёзды ў норах або на купінах у траве. Нараджаюць да 14 дзіцянят.

## Літаратура 
* *Самусенка Э.* Куторы // 

Катэгорыя:Землярыйкавыя
Інакенцій III

**Інакенцій III** (лац. Innocentius PP. III, свецкае імя: Латарыа Конт, граф Сеньі, граф Лавану (італ. Lotario dei Conti di Segni); каля 1161 — 16 ліпеня 1216) — Папа Рымскі з 8 студзеня 1198 па 16 ліпеня 1216.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2. С. 218.
* http://www.fordham.edu/halsall/source/1204inn3-PhilAug-Jews.html  http://www.fordham.edu/halsall/source/inn3-jews.html http://www.fordham.edu/halsall/source/in3-constjews.html  http://www.fordham.edu/halsall/source/1204Jewslave.html  — указы Інакенція III пра яўрэяў

Катэгорыя:Папы Рымскія
Замак Данвеган

**Замак Данвеган** () знаходзіцца на востраве Скай у вобласці Хайленд у Шатландыі.

## Інфармацыя для наведвальнікаў 
Наведванне замка і садоў: дарослыя — £8 (фунтаў), дзеці (3-15 гадоў) = £4.00, студэнты/пенсіянеры, CITIZENS/GROUPS = 6.50, сямейны квіток (2 дарослых, 4 дзіцяці): = 23.00.

Час працы:
з 1 красавіка па 15 кастрычніка 2010 г. (10.00 — 17.30 (апошні запуск гасцей 17.00)

Замак і сады зачынены для наведванняў з 20 снежня 2010 г. па 3 студзеня 2011 г.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт замка
* Фатаграфіі замка на Flickr.com

## Гл. таксама 
* Спіс замкаў Шатландыі
* Спіс замкаў
Данвеган
Катэгорыя:Хайленд
Беларускі час

**Беларускі час**, або **Мінскі час** — часавы пояс, адрозны на +3 гадзіны ад UTC (UTC+3). Гэты афіцыйны час у Беларусі.

## Гісторыя 
Да 1991 года ў Беларускай ССР дзейнічаў дэкрэтны час. У 1992 годзе быў зацверджаны паясны час.

З 1991 па сакавік 2011 года ўжываўся паясны час і меў месца дадатковы штогадовы перавод гадзіннікавай стрэлкі ў апошнюю нядзелю сакавіка ў 2:00 на 1&nbsp;гадзіну наперад (летні час) і ў апошнюю нядзелю кастрычніка ў 3:00 на 1&nbsp;гадзіну назад (гэта значыць гэтак жа, як і ў 1930—1990 гадах). Пры гэтым да 2014 года захоўвалася пастаянная розніца ў 1 гадзіну з Масквой (у 2014 годзе ў Расіі быў вернуты перавод стрэлак улетку).

 улетку ў поясе UTC+3.]]

## Спасылкі 
* Час у Мінску 

Катэгорыя:Часавыя паясы
Катэгорыя:Геаграфія Беларусі
Яўн’елгаўскі край

'''Яўн'елгаўскі край''' () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Латвіі, у гістарычным рэгіёне Селія. Край складаецца з шасці воласцяў і горада Яўн’елгава, які з'яўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 года склала 6486 чалавек. Плошча краю займае 685 км ².

Катэгорыя:Краі Латвіі
Яўн’елгава

**Яўн’елгава** () — горад у Яўн’елгаўскім краі Латвіі, адміністрацыйны цэнтр края. Статус горада з 1647 года. Размешчаны на правым беразе ракі Даўгавы, ніжэй Плявіньскага вадасховішча. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіў у склад Айзкраўкльскага раёна.
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Яўн’елгаўскага краю 
* Інфармацыя пра Яўн’елгаву на турыстычным партале mesta.lv
* Інфармацыя пра Яўн’елгаву ў тапанімічнай базе даных

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Катэгорыя:Гарады на Дзвіне
Плявіньская ГЭС

**Плявіньская ГЭС** () — гідраэлектрастанцыя на Дзвіне (Даўгаве) у Латвіі, каля Айзкраўклэ. Самая вялікая паводле вызначанай магутнасці ГЭС у краінах Балтыі.

## Асноўныя звесткі 
* Праекціроўшчык станцыі — Інстытут Гідрапраекту.
* Вызначаная магутнасць — 868,5 МВт
* Колькасць гідраагрэгатаў — 10
* Максімальны перапад — 40 м
* Даўжыня плаціны — 4032 м
* Сярэдні шматгадовы расход — 610 м³/с
* Аб'ём вадасховішча — 500,1 м³

Ад размеркавальнай прылады адыходзіць чатыры ЛЭП: на Рыгу, Кегумс, Екабпілс і ў Літву.

## Спасылкі 
* Рэканструкцыя Плявіньскай ГЭС павялічыць эфектыўнасць вытворчасці

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Латвіі
Катэгорыя:Дзвіна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1966 годзе
Катэгорыя:Айзкраўкльскі край