open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Антуан Грызман

**Антуа́н Грызма́н** (; нар. , Макон, Францыя) — французскі футбаліст, паўабаронца іспанскага клуба «Атлетыка» з Мадрыда і нацыянальнай зборнай Францыі. Чэмпіён свету 2018 года. Гуляе на пазіцыі левага вінгера, але здольны згуляць і форварда.

## Клубная кар’ера 
Сваю футбольную кар’еру ён, як і яго бацька, пачаў у родным горадзе. Аднак выступы ў правінцыйнай камандзе не маглі спрыяць развіццю іграка. Таму бацька вазіў свайго сына на прагляды ў больш вядомыя калектывы. Але, валодаючы сціплымі антрапаметрычнымі дадзенымі, Антуан атрымліваў адмову ва ўсіх моладзевых акадэміях. Аднак у канчатковым выніку Антуанам зацікавіўся іспанскі «Рэал Сасьедад».

### «Рэал Сасьедад» 
Галоўны трэнер «Рэала Сасьедад» Марцін Ласартэ прыцягнуў Грызмана да трэніровак з асноўным складам перад сезонам 2009/10. У чатырох таварыскіх сустрэчах француз забіў 5 мячоў, што абумовіла яго далейшы лёс. З-за страты асноўных футбалістаў, пазіцыя на левым флангу паўабароны апынулася вакантнай, і Грызман атрымаў свой шанц і спаўна ім скарыстаўся, стаўшы з часам асноўным іграком каманды.

### «Атлетыка» 
28 ліпеня 2014 года мадрыдскі «Атлетыка» дасягнуў пагаднення з клубам «Рэал Сасьедад» на пераход Грызмана. Як мяркуецца, мадрыдскі клуб заплаціў за іграка каля 30 млн еўра. Антуан прайшоў медыцынскае абследаванне ў той жа дзень і 29 ліпеня падпісаў кантракт на шэсць гадоў.

### «Барселона» 
У ліпені 2019 года, пасля выплаты адступных у памеры 120 млн еўра, перайшоў у «Барселону».

### Вяртанне ў «Атлетыка» 
У жніўні 2021 года вярнуўся ў «Атлетыка» на правах арэнды на сезон 2021/22, з магчымасці падаўжэння яшчэ на адзін сезон і абавязацельствам выкупу за 40 млн еўра. Летам 2022 года арэнда была падоўжана, а ў кастрычніку 2022 года «Атлетыка» абвясціў пра выкуп футбаліста, з якім падпісаў кантракт да лета 2026 года.

## Міжнародная кар’ера 
27 лютага 2014 года Грызман атрымаў выклік у галоўную каманду Францыі, якой кіруе Дзідзье Дэшам, на таварыскі матч супраць зборнай Нідэрландаў на Стад дэ Франс. Дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай 5 сакавіка, выйшаўшы ў стартавым складзе і згуляўшы 68 хвілін.

13 мая ён увайшоў у склад зборнай на чэмпіянат свету 2014. 1 чэрвеня, гуляючы супраць зборнай Парагвая ў Ніцы, Антуан забіў свой першы гол за Францыю, адкрыўшы лік, аднак гульня скончылася з лікам 1:1.

## Дасягненні 
**«Атлетыка»**:
* Уладальнік Суперкубка Іспаніі: 2014
* Пераможца Лігі Еўропы: 2018
* Уладальнік Суперкубка УЕФА: 2018

**«Барселона»**:
* Уладальнік Кубка Іспаніі: 2021

**Францыя**:
* Чэмпіён свету: 2018
* Сярэбраны прызёр чэмпіянату свету: 2022
* Сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы: 2016
* Пераможца Лігі нацый УЕФА: 2021

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Францыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Францыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Сасьедад
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыка Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Бучач

**Бучач** — горад ва Украіне, цэнтр Бучацкага раёна Цярнопальскай вобласці. Размешчаны за 72 км на паўднёвы захад ад Цярнопаля, на абодвух берагах ракі Стрыпа. Цэнтр тэрытарыяльнай грамады. Насельніцтва — каля 12 тысяч чалавек (2024).

Размешчаны на скрыжаванні шашэйных дарог:  Івана-Франкоўск — Цярнопаль,  (Бучач — Скала-Падзільска),  (Бучач — Зарваныця — Гарадышчэ). Мясцовыя дарогі — на Залаты Пацік (вядзе праз Днестр да дарогі ); Карапэць (да ); Язловэць і пгт Тоўстэ  (да ).

Чыгуначная станцыя Бучач — зараз канцавая станцыя лініі з Чартківа.

## Славутасці 
* Крэпасць канца XIV — пачатку XVII стагоддзяў
* Царква ва ўрочышчы Манастырок (XVI—XVII стагоддзя)
* Царква Святога Мікалая (1610) і званіца (XIX стагоддзе)
* Бучацкая ратуша (1750—1751)
* Комплекс Бучацкага манастыра з царквой Узвышэння Сумленнага Святога Крыжа (Крыжаўзвіжанская) (1753—1770) і званіцай (1853)
* Успенскі касцёл 1763 і царква Святой Пакровы 1764, у якіх знаходзяцца працы Пінзеля, першую насценную размалёўку выканаў мастак-манах Якаў Галавацкі
* Помнік садова-паркавага мастацтва — рэшткі парку канца XVIII — пачатку XIX стагоддзяў.
* Бучацкая гімназія (1898)
* Дом-чытальня (цяпер дом культуры, 1905, пабудаваны польскай суполкай як «Сокул польскі»)
* Царква святога Архістратыга Міхаіла (1910)

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Гнацюк — украінскі этнограф, фалькларыст, мовазнаўца, літаратуразнаўца, мастацтвазнаўца, перакладчык і грамадскі дзеяч, акадэмік АН Украіны (1924)
* Мікалай Беўз — украінскі вучоны, педагог (архітэктар)
* Сімон Візенталь — аўстрайскі архітэктар, грамадскі дзеяч
* Ігар Пылацюк — украінскі вучоны, педагог
* Шмуэль Іосеф Агнон — ізраільскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1966)

## Галерэя 

File:Ua butschatsch rathaus.jpg|Бучацкая ратуша
File:Василіанський монастир.JPG|Манастыр, царква Узвышэння Сумленнага Святога Крыжа
File:Buchach (26).jpg|
File:Solomiya Krushelnytska.jpg|Саламея Крушальніцкая
File:Й.-Г.Пінзель. Придорожній пам'ятник Непорочного Зачаття ПДМ Бучач.jpg|

## Літаратура 
* Бучач і Бучаччина. Історично-мемуарний збірник / ред. колегія Михайло Островерха та інші. — Ню Йорк — Лондон — Париж — Сидней — Торонто : НТШ, Український архів, 1972. — Т. XXVII. — 944 с. — іл.

Катэгорыя:Гарады Цярнопальскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Бучацкага раёна
Сібірскае генерал-губернатарства

**Сібірскае генерал-губернатарства** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе Расійскай імперыі. Цэнтр (рэзідэнцыя генерал-губернатара) — г. Іркуцк.

## Гісторыя 
У 1803 годзе Іркуцк стаў цэнтрам новаўтворанага Сібірскага генерал-губернатарства.

У студзені 1822 года ў выніку рэформы па праекце Спяранскага, самага выдатнага з генерал-губернатараў Сібіры (на пасадзе 1819—1821), указам Аляксандра I «Аб падзеле Сібіры на два генерал-губернатарствы» яно падзелена на Усходне-Сібірскае генерал-губернатарства і Заходне-Сібірскае генерал-губернатарства.

## Генерал-губернатары 
* Іван Восіпавіч Селіфонтаў (1803—1806)
* Іван Барысавіч Пестэль (1806—1819)
* Міхаіл Міхайлавіч Спяранскі (1819—1821)

Катэгорыя:Генерал-губернатарствы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыя Сібіры
Халід Асаад

**Халід Асаад** (*Халід аль-Асад*, ; 1932 — 18 жніўня 2015) — сірыйскі археолаг, галоўны наглядчык (1963—2003) і адзін з галоўных даследчыкаў антычнага комплексу Пальміры. Выкрадзены і забіты тэрарыстамі Ісламскай Дзяржавы.

## Біяграфія 
Асаад нарадзіўся ў Пальміры ў 1932 г. З 1960-х гадоў займаўся вывучэннем антычнай спадчыны старажытнага горада. У 1963 годзе ўзначаліў антычны комплекс Пальміры. Сумесныя даследаванні Асаада з амерыканскімі, французскімі, нямецкімі і швейцарскімі даследчыкамі сталі асновай для ўключэння руін антычных збудаванняў Пальміры ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў 1980 годзе. Выдаў больш 20 кніг на тэму Пальміры і Вялікага шаўковага шляху. Ісламісты абвінавацілі яго ва ўдзеле ў навуковых канферэнцыях з «нявернымі» і вывучэнні «ідалаў». Цела Асаада пакінулі на цэнтральнай плошчы Пальміры.

## Адзнакі 
Шэраг гісторыкаў лічыць Халіда Асаада выдатным даследчыкам Пальмірскай антычнай спадчыны. Глава сірыйскага Дырэктарата музеяў і старажытнасцей Маамун Абдул Карым назваў яго «адным з найважнейшых першапраходцаў сірыйскай археалогіі ў XX стагоддзі».

Катэгорыя:Археалогія ў Сірыі
Катэгорыя:Абезгалоўленыя
Катэгорыя:Гісторыкі Сірыі
Залессе (Чачэрскі раён)

**Зале́ссе** (, ) — аграгарадок у Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Цэнтр Залескага сельсавета.

## Геаграфія 
Аграгарадок знаходзіцца за 7 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад Чачэрска, за 72.

## Насельніцтва 
* 1997 год — 495 жыхароў, 219 двароў.

## Помнікі гісторыі 
Каля аграгарадка знаходзяцца паселішчы эпохі неаліту і бронзавага веку.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 514.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Залескі сельсавет (Чачэрскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чачэрскага раёна
Хапеш

**Хапе́ш**, **кхапе́ш**, **кхепе́ш** (''*; слова азначала пярэднюю нагу жывёліны) — егіпецкі серпападобны меч, якія развіўся з баявых сякер. Мае знешняе падабенства з ятаганам. Узыходзіць, мабыць, да шумерскага аналага. Складаўся з сярпа (паўкруглага клінка) і рукаяці.

Выкарыстоўваўся з 3-га тысячагоддзя да н.э. па 14—13 стст. да н.э.

## Апісанне 
Рукаяць хапеша двухручная, складае 50-60 см (20-24 цалі) у даўжыні, хоць існавалі меншыя прыклады. Лязо магло мець як толькі ўнутранае, так і двайное завострыванне, калі бліжэйшая да рукаяці частка клінка мела знешняе завострыванне, а дальняя — унутранае. Маючы форму паўмесяца хапеш, у адрозненне ад большасці відаў мячоў, якія развіліся з кінжала, паходзіў ад баявых сякер.

Розныя фараоны адлюстроўваліся з хапешам, таксама гэта зброя была знойдзена ў грабніцах некаторых з іх — у тым ліку, у Тутанхамона

Гэта зброя стала сімвалам Новага царства.
Хепеш выйшаў з выкарыстання каля 1300 г. да н. э.
Як мяркуюць, пазней хапеш пераўтварыўся ў капіс, які выкарыстоўваўся ў арміі Аляксандра Македонскага.

## Гл. таксама 
* 

## Зноскі 
## Літаратура 
* Budge, 1989, (1929). *The Rosetta Stone,* E.A.Wallace Budge, (Dover Publications), c 1929, Dover edition (unabridged), 1989. (softcover, ISBN 0-486-26163-8)
* Hamblin, 2006. *Warfare in the Ancient Near East,* William J. Hamblin, Routledge (softcover, ISBN 0-415-25589-9)
* Wernick, 2004, *A Khepesh Sword in the University of Liverpool Museum'' in JSSEA 31, 151—155

Катэгорыя:Антычная зброя
Катэгорыя:Клінковая зброя
Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Катэгорыя:Халодная зброя паводле алфавіта
Кэйсукэ Хонда

**Кэйсу́кэ Хо́нда** (; нар. , Сэтцу, Японія) — японскі футбаліст, паўабаронца літоўскага клуба «Судува» з Марыямпале. Ігрок нацыянальнай зборнай Японіі (2008—2018). З 2018 года таксама галоўны трэнер нацыянальнай зборнай Камбоджы.

## Клубная кар’ера 
Прафесійную кар’еру ігрок пачаў на радзіме. 16 студзеня 2008 года падпісаў кантракт з нідэрландскім клубам «ВВВ-Венла» з Эрэдывізі, аднак ужо праз паўгода клуб вылецеў у дывізіён ніжэй. У наступны сезон 2008/09 ігрок забіў 16 гадоў, чым дапамог камандзе вярнуцца ў эліту. У канцы снежня 2009 года было аб'яўлена пра пераход японскага футбаліста ў расійскі ЦСКА. Дэбют іграка прыпаў на матч Лігі чэмпіёнаў супраць клуба «Севілья».

27 кастрычніка 2013 года галоўны трэнер «Мілана» Масіміліяна Алегры абвясціў пра пагадненне на далучэнне Хонды да клуба на правах свабоднага агента ў студзені 2014 года. 4 студзеня 2014 года Хонда афіцыйна стаў іграком італьянскага клуба. Спачатку трывала гуляў у аснове «Мілана», аднак у сезоне 2016/17 страціў месца ў складзе. У чэрвені 2017 года пакінуў «Мілан» у якасці свабоднага агента.

У ліпені 2017 года перайшоў у мексіканскі клуб «Пачука», а ў ліпені 2018 года перабраўся ў аўстралійскі «Мельбурн Віктары», дзе выступаў да канца сезона 2018/19. У жніўні 2018 года быў адначасова прызначаны галоўным трэнерам нацыянальнай зборнай Камбоджы.

У лістападзе 2019 года падпісаў кантракт з нідэрландскім клубам «Вітэс», аднак ужо ў снежні таго ж года па пагадненні бакоў пакінуў яго

У студзені 2020 года далучыўся да бразільскага клуба «Батафогу», які пакінуў у снежні 2020 года. У лютым 2021 года падпісаў кантракт з партугальскім «Партыманенсі», але ўжо праз некалькі дзён пакінуў яго, бо клуб не здолеў зарэгістраваць іграка. У сакавіку 2021 года далучыўся за бакінскага «Нефтчы», гуляў там да канца сезона 2020/21 і стаў чэмпіёнам Азербайджана.

У верасні 2021 года стаў іграком літоўскай «Судувы»

## Міжнародная кар’ера 
У 2005 годзе Кэйсукэ атрымаў выклік у нацыянальную зборную Японіі, аднак на поле ў складзе зборнай не з’явіўся. У 2007 годзе ў якасці лідара моладзевай зборнай Японіі дапамог камандзе здабыць пуцёўку ў асноўны турнір пекінскай Алімпіяды. У чэрвені 2008 года ігрок дэбютаваў у складзе зборнай Японіі, а першы гол забіў 27 мая 2009 года ў матчы супраць зборнай Чылі.

## Дасягненні 
### Клубныя 
**ЦСКА**:
* Чэмпіён Расіі: 2013
* Уладальнік Кубка Расіі (2): 2011, 2013
* Уладальнік Суперкубка Расіі: 2013

**«Мілан»**:
* Уладальнік Суперкубка Італіі: 2016

**«Нефтчы»**:
* Чэмпіён Азербайджана: 2021

### Міжнародныя 
**Японія**:
* Уладальнік Кубка Азіі: 2011

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Японіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Японіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Судува Марыямпале
Катэгорыя:Ігракі ФК Нефтчы Баку
Катэгорыя:Ігракі ФК Батафогу
Катэгорыя:Ігракі ФК Вітэс
Катэгорыя:Ігракі ФК Мельбурн Віктары
Катэгорыя:Ігракі ФК Пачука
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК ЦСКА Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК ВВВ-Венла
Катэгорыя:Ігракі ФК Нагоя Грампус
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Японіі
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Камбоджы па футболе
Клаўдзіа Маркізіа

**Кла́ўдзіа Маркі́зіа** (; нар. , , Італія) — італьянскі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Італіі (2009—2017). Выхаванец школы «Ювентуса», у якім правёў 25 гадоў сваёй футбольнай кар’еры.

## Кар’ера 
### «Ювентус» 
У акадэміі Маркізіа доўгі час гуляў на пазіцыі другога нападніка, асацыюючы сябе са сваім кумірам Алесандра Дэль П’ера, але ва ўзросце 16 гадоў быў пераведзены ў паўабарону. У сезоне 2005/06 паводле рашэння Фабіа Капэла ён быў пераведзены ў галоўную каманду і трэніраваўся разам з асновай. У матчы супраць «Кальяры» ён трапіў у заяўку, але на поле гэтак і не выйшаў. Пазней у тым сезоне, ён вярнуўся ў прымаверу «Ювентуса», стаў яе капітанам і дапамог ёй выйграць чэмпіянат, упершыню за 12 гадоў.

Пасля відавочнага прагрэсу ў гульні ў сезоне 2008/09, Маркізіа сталі часцяком параўноўваць з легендай «Ювентуса» і зборнай Італіі мінулых гадоў, Марка Тардэлі. Спецыялісты адзначалі яго жорсткі стыль і добрае чытанне гульні. Маркізіа любіць гуляць на пазіцыі цэнтральнага паўабаронцы, але ў стане гуляць на любой пазіцыі ў паўабароне.

У жніўні 2018 года, пасля 25 гадоў у клубе, пакінуў «Ювентус», разарваўшы кантракт па пагадненні бакоў.

### «Зеніт» 
У верасні 2018 года ў якасці свабоднага агента падпісаў двухгадовы кантракт з санкт-пецярбургскім «Зенітам». З-за траўмы не выхадзіў на поле з лютага 2019 года. У ліпені 2019 года дамовіўся з «Зенітам» аб датэрміновым спыненні кантракта.

У кастрычніку 2019 года абвясціў аб завяршэнні прафесійнай кар’еры.

### Нацыянальная зборная 
12 жніўня 2009 года Маркізіа дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Італіі ў матчы супраць зборнай Швейцарыі, які скончыўся нулявой нічыёй.

## Дасягненні 
### Клубныя 
**«Ювентус»**:
* Чэмпіён Італіі (7): 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018
* Уладальнік Кубка Італіі (4): 2015, 2016, 2017, 2018
* Уладальнік Суперкубка Італіі (3): 2012, 2013, 2015

**«Зеніт»**:
* Чэмпіён Расіі: 2019

### Міжнародныя 
**Італія**:
* Сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы: 2012

## Асабістае жыццё 
У чэрвені 2008 года Маркізіа ажаніўся з сваёй даўняй сяброўкай Рабертай, а ў жніўні 2009 года ў іх нарадзіўся сын Давідэ, у сакавіку 2012 года — другі сын Леанарда. Паводле іроніі лёсу, яго жонка з дзяцінства была аматарам заклятых супернікаў «б’янканеры» — «Тарына», бо яе бацька ў свой час навучаўся ў акадэміі гэтага клуба.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Зеніт Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Катэгорыя:Ігракі ФК Эмпалі
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Антоній Главацкі

**Анто́ній Глава́цкі** (; каля 1750 — ) — тэатральны мастак, архітэктар-дэкарататар і партрэтыст. Прадстаўнік класіцызму. Яго творчасць была шчыльна звязана з мастацкім жыццём Беларусі, Літвы і Польшчы.

## Біяграфія і творчасць 
Нарадзіўся каля 1750 года. З 1787 года працаваў у Шклове ў якасці прыдворнага мастака пры палацы генерала-маёра С.&nbsp;Зорыча. Там ён пераважна пісаў партрэты знаці і ствараў дэкарацыі для розных урачыстасцей.

З 1788 года працаваў у тэатры магілёўскага архібіскупа С.&nbsp;Богуш-Сестранцэвіча ў Магілёве (мастак таксама напісаў партрэт уладальніка тэатра). У 1790—1792 гадах жыў у Мінску, дзе працаваў тэатральным дэкаратарам (да 1793 года ў трупе Ш.&nbsp;Жукоўскага). 

У 1794—1802 гадах мастак зноў жыў у маёнтку С.&nbsp;Богуш-Сестранцэвіча ў Магілёве. У гэты час ён інтэнсіўна працаваў у галіне рэлігійнага мастацтва: пісаў станковыя карціны і ствараў манументальную паліхрамію (ілюзіяністычны жывапіс) для многіх каталіцкіх і праваслаўных храмаў Магілёўшчыны. Адначасова працягваў працаваць у магілёўскім тэатры. Звяртаючыся да манументальнага жывапісу Антонія Главацкага, варта адзначыць, што мастацтвазнаўца А.&nbsp;Кулагін прыпісваў яму аўтарства ілюзорных роспісаў мсціслаўскага касцёла кармелітаў (якія датуюцца 1765—1767 гадамі), аднак даследчыца Даля Клаюмене абвяргае гэтую атрыбуцыю, бо ў той час мастак быў яшчэ зусім юным, а ў Магілёве і ваколіцах працаваў значна пазней — паміж 1798 і 1802 гадамі.

У 1797—1801 і 1802—1805 гадах А.&nbsp;Главацкі зноў працаваў у Мінску ў тэатры М.&nbsp;Кажынскага. У 1805 годзе мастак пераехаў у Вільню, дзе яму было даручана абсталяваць і стварыць дэкарацыі для тэатра Марыяны Мараўскай (у 1801—1802 і 1805—1810 гадах згадваецца таксама яго праца ў віленскім тэатры М.&nbsp;Кажынскага).

Сын Антонія, Юзаф Гілярый (Іосіф) Главацкі (нар. у 1800 годзе), таксама стаў вядомым тэатральным мастаком і працаваў у Варшаве.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-манументалісты Беларусі
Катэгорыя:Тэатральныя мастакі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1750-я гады
Катэгорыя:Памерлі ў 1811 годзе
Катэгорыя:Мастакі Беларусі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі класіцызму
IPhone 5S

**iPhone 5S** — смартфон, распрацаваны кампаніяй Apple Inc. З’яўляецца часткай лінейкі iPhone, быў выпушчаны 20 верасня 2013 года.

Як і ў назвах папярэднікаў – iPhone 3GS і iPhone 4S, iPhone 5S з’яўляецца перагледжаным варыянтам iPhone 5. Тэлефон прытрымліваецца вельмі падобнага дызайна свайго папярэдніка, у баку ад ўкаранення новай канструкцыі кнопкі Home, выкарыстоўваючы сапфіравую крышку лазернай рэзкі, акружаны металічным кольцам, Touch ID, сістэму распазнання адбіткаў пальцаў, убудаваную непасрэдна ў кнопку Home , якая можа быць ужыта, каб разблакаваць тэлефон і аўтэнтыфікаваць пакупкі ў App Store і iTunes Store, абноўленую камеру з вялікім разрозненнем і двайную святлодыёдную ўспышку, аптымізаваную для розных колерных тэмператур.

## Гісторыя 
Перад яго афіцыйным адкрыццём ў СМІ мусіраваліся чуткі, наконт таго, што наступны iPhone будзе змяшчаць сканэр адбіткаў пальцаў.

Apple, абвясціла аб iPhone 5C і iPhone 5S падчас медыя-падзеі ў сваёй штаб-кватэры ў Куперціна 10 верасня 2013 года. У той час як iPhone 5C стаў даступны для перадзаказу 13 верасня 2013, iPhone 5S не быў даступны для перадзаказу, аднак быў выпушчаны ў той жа дзень, як iPhone 5С, 20 верасня 2013 года.

Шылер затым паказаў дэма гульні Infinity Blade III, каб прадэманстраваць магутнасць працаздольнасці працэсара Apple А7 і камеры, выкарыстоўваючы некранутыя фатаграфіі. Рэліз iOS 7 адбыўся 18 верасня 2013.

20 верасня 2013 года iPhone 5S быў выпушчаны ў Злучаных Штатах, Вялікабрытаніі, Канадзе, Кітаі, Францыі, Германіі, Аўстраліі, Японіі, Ганконгу і Сінгапуры. Ён быў выпушчаны ў 25 дадатковых краінах 25 кастрычніцка 2013, і ў 12 краінах на 1 лістапад 2013 года. Інданезія была апошняй краінай, атрымаўшы iPhone 5S 26 студзеня 2014 года.

19 верасеня 2014 года iPhone 5S замяніў у якасці флагманскага мабільнага тэлефона ад Apple на iPhone 6 і iPhone 6 Plus, але старэйшая мадэль засталася даступнай для пакупкі па зніжанай цане.

## Спецыфікацыі 
### Дызайн 
IPhone 5S падтрымлівае падобную канструкцыю як і iPhone 5 з LCD Multi-touch дысплеем з дыяганаллю 4".

## Зноскі 
Катэгорыя:IPhone
Муйсата

**Муйсата, Муйса́тка** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Рычанка, за 20 км у напрамку на захад ад горада Браслаў, прыкладна за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Станкавічы, каля вёскі Міхалінка (нежылая).

Плошча паверхні возера 0,22 (0,19) км². Даўжыня 0,77 (0,8), найбольшая шырыня 0,35 (0,38), даўжыня берагавой лініі 1,92 (2,08). Найбольшая глыбіня 4,7, сярэдняя 2,9. Аб'ём вады ў возеры 0,55 млн м³. Плошча вадазбору 2,75 км².

Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 10—12 м, спадзістыя. Берагавая лінія ўмерана звілістая. Берагі пясчаныя, пераважна высокія. Зона мелкаводдзя пясчаная. Глыбей дно возера высцілаюць іл і сапрапель. Зарастае слаба. Возера бяссцёкавае. Упадаюць ручаі.

## Літаратура 
*  — С. 409.
* 
* Ліст карты N-35-18. Выданне 1984 г. Стан мясцовасці на 1983 г.

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 4. 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Мюнстэр (значэнні)

**Назву «Мюнстэр» маюць:**

## Геаграфічныя назвы 
### У Германіі 
*Мюнстэр, Вестфалія — горад у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай акругі
*Мюнстэр-пад-Дыбургам — камуна ў Гэсэне
*Мюнстэр, Лех — камуна ў Баварыі
*Мюнстэр, Штутгарт — адзін з гарадзкіх раёнаў Штутгарту
*Бад Мюнстэр-на-Штайн-Эбэрнбурзе — горад у зямлі Рэйнланд-Пфальц

### У Францыі 
*Мюнстэр, Верхні Рэйн — горад у Эльзасе
*Мюнстэр, Мозэль — камуна ў Латарынгіі

### У Аўстрыі 
*Мюнстэр, Тыроль — камуна ў Тыролі

## Прозвішчы 
### Шляхецкія рады 
*Мюнстэр, вэстфальскі шляхецкі род — старажытны шляхецкі род з Вэстфаліі
*Мюнстэр, франконскі шляхецкі род — старажытны шляхецкі род з Франконіі

### Уласныя прозвішчы 
*Георг Герберт цу Мюнстэр (1820–1902) — нямецкі дыпламат
*Яна Мюнстэр (* 1998) — нямецкая кінаакторка

## Іншае 
*Мюнстэр, сыр — мяккі французскі сыр

## Гл. таксама 
*Мунстэр
*Манстэр, значэнні
*Мінстэр, значэнні
Мюнстэр (сыр)

**Мюнстэр**, таксама **Мюнстэр–Жэрамэ** () — мяккі французскі сыр з каровінага малака, з адмытаю скарынкаю, адзін з найстаражытных у Еўропе. Мае моцны, характэрны водар і смак.

## Гісторыя 
Сыр «Мюнстэр» пачалі вырабляць у 660 годзе манахі–бенедыкцінцы ў кляштары, вакол якога ўзнік горад Мюнстэр. Яго вытворчасць хутка распаўсюдзілася і ў заходнім накірунку, на іншы бок Вагезаў (у сучаснай Латарынгіі, пераважна ў раён гораду Жэрармэр (адсюль яго другая назва — Мюнстэр–Жэрамэ).

Катэгорыя:Сыры
Жынчыца

**Жынчыца** (, , верагодна паходзіць ад ) — папулярны малочны напой у Славакіі і ў польскіх карпацкіх гураляў, субпрадукт пры вытворчасці брынзы і ошцьепкаў. Жынчыца ўяўляе сабой сыроватку з авечага малака з прымешкам сыру. П’ецца гарачая і астуджаная. Лічыцца, што жынчыца карысная для здароўя.

Катэгорыя:Славацкая кухня
Катэгорыя:Польская кухня
Катэгорыя:Напоі
Катэгорыя:Стравы з малочных прадуктаў
Юзаф Караль Патоцкі

**Ю́заф Ка́раль Пато́цкі** герба «Шэліга» (псеўданім Мар’ян Богуш, 16 лістапада 1854, Пружана — 1898 ці 1899, Варшава) — польскі паэт і публіцыст. Брат літаратара і крытыка Антонія.

## Біяграфія 
Бацькі — Аляксандр Патоцкі і Касільда з Яблонскіх.

У 1876—1880 гадах навучаўся на прыродна-матэматычным факультэце Варшаўскага ўніверсітэта. Ягоныя публіцыстычныя артыкулы і паэтычныя творы з’яўляліся ў тым ліку на старонках «Tygodnika Powszechnego», «Wędrowca» і «Prawdy». Быў адным з заснавальнікаў часопісу «Głos» і ягоным рэдактарам. У 1894 арыштаваны расійскімі ўладамі, а пазней высланы ў Адэсу за ўдзел у патрыятычнай дэманстрацыі. Вярнуўся з высылкі ў 1897 годзе.

Пісаў вершы, публіцыстычныя артыкулы і сацыялагічныя трактаты. Пераклаў «Сістэматыку сінтэтычнай філасофіі» Герберта Спенсера.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Публіцысты Польшчы
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Танкісты — кавалеры найвышэйшых ваенных узнагарод Італіі

У спісе ў алфавітным парадку прадстаўлены ўсе танкісты — кавалеры найвышэйшых ваенных узнагарод Італіі: Ваеннага ордэна Італіі і залатога медалю «За воінскую доблесць». Спіс змяшчае інфармацыю пра год узнагароджання, пасаду і воінскае званне Герояў *на момант узнагароджання*, а таксама гады жыцця.

Усяго пяцёра танкістаў з'яўляюцца кавалерамі Ваеннага ордэна Італіі і 44 ганараваны залатога медалю «За воінскую доблесць» (з іх 38 — пасмяротна; прычым двое пасмяротна ўзнагароджаных памылкова лічыліся загінулымі на момант узнагароджання, аднак пазней статус узнагароды не быў перагледжаны). Капітан Франчэска дэ Марціні адначасова з'яўляецца кавалерам абедзвюх узнагарод, таму ўключаны ў абодва раздзелы.

## Кавалеры Ваеннага ордэна Італіі 
## Кавалеры залатога медалю «За воінскую доблесць» 
## Статыстыка 
## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Le Medaglie d'Oro al valor militare. [Gruppo Medaglie d'Oro al valor militare d'Italia]. Roma 1965. 804 p. 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Спісы ваенных дзеячаў
Катэгорыя:Спісы носьбітаў званняў

Катэгорыя:Спісы:Італія
Дзмітрый Мікалаевіч Ушакоў

**Дзмітрый Мікалаевіч Ушакоў** (,  — ) — рускі мовазнавец. Член-карэспандэнт АН СССР (1939). Адзін са стваральнікаў Маскоўскай дыялекталагічнай камісіі. Галоўны рэдактар і адзін са складальнікаў .

## Біяграфія 
Закончыў Маскоўскі ўніверсітэт (1895), з 1907 выкладаў у ім.
Прафесар Вышэйшых жаночых курсаў, Інстытута жывога слова, Літаратурнага інстытута імя М.Горкага, Маскоўскага інстытута філасофіі, літаратуры і мастацтва, Маскоўскага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Працы Ушакова паслужылі асновай для развіцця рускай дыялекталогіі: «Нарыс рускай дыялекталогіі з дадаткам першай карты рускіх дыялектаў у Еўропе» (1915, з М. М. Дурнаво, М. М. Сакаловым), «Кароткія ўводзіны ў навуку пра мову» (1913, 9-е выд. 1929) і інш.

Адзін са стваральнікаў (з 1903) і старшыня (1915—31) Маскоўскай дыялекталагічнай камісіі.
З 1901 удзельнічаў у працы па рэформе рускага правапісу. Узначальваў Арфаграфічную камісію Наркамасветы (1930-я г.). Ініцыятар вывучэння рускай арфаэпіі («Руская арфаэпія і яе задачы», 1928; «Да пытання аб правільным вымаўленні», 1936, апубл. 1964).
Галоўны рэдактар і адзін са складальнікаў «Тлумачальнага слоўніка рускай мовы» (т. 1—4, 1934—40).

## Літаратура 
* Ушакоў Дзмітрый Мікалаевіч //  С. 290—291.

Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Русісты
Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Лексікографы
Катэгорыя:Дыялектолагі
Катэгорыя:Выпускнікі гісторыка-філалагічнага факультэта Маскоўскага ўніверсітэта
Зігзаг

thumb|right|200px|Арнамент у форме зігзага
**Зігза́г** — ламана лінія, чарговасць кароткіх ліній, якія ідуць адна за адной пад аднолькавымі вугламі і ў якой кожная другая лінія з'яўляецца паралельнай. Зігзаг здаўна з'яўляецца асноўным элементам шматлікіх арнаментаў і ўзораў керамікі і фарфору. Швейныя машыны ў стане вельмі хутка накладваць зігзагападобныя швы. Форму зігзагу мае лязо пілы. Зігзагавымі элементамі адрозніваюцца сцягі Катара і Бахрэйна.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Арнамент
Чашалісцік

**Чашалісцік** — асобная частка ***чашачкі*** кветкі. Чашачка з'яўляецца вонкавай часткай ***калякветніка***, які складаецца з бясплоднага ўнутранага і вонкавага ***лісточкаў калякветніка***, якія, як правіла, падзелены на *пялёсткі* і *чашалісцікі*. У «звычайнай» кветцы чашалісцікі зялёныя і размешчаны пад больш заўважнымі пялёсткамі. Калі кветка ў бутоне, чашалісцікі прылягаюць і абараняюць больш далікатную ўнутраную частку кветкі.

Колькасць чашалісцікаў у кветкі вызначае класіфікацыю расліны: у двухдольных іх звычайна чатыры або пяць, у аднадольных і палеадыкотаў — тры або лічба, кратная тром.

Існуе пэўная разнастайнасць формаў чашалісцікаў сярод кветкавых. Звычайна чашалісцікі невялікага памеру, у выглядзе кастрыцы, лускавінак, зубчыкаў ці грабеньчыкаў. У некаторых кветках чашалісцікі злучаюцца каля асновы, утвораючы кальцо кубачка. Гэта кольцо таксама можа ўключаць пялёсткі і месца мацавання тычынак.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Кветка
Мурамшчына

**Му́рамшчына** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дабрылаўка, за  12 км у напрамку на поўнач ад горада Глыбокае, каля вёскі Загор'е.

Плошча паверхні возера 0,1 км². Даўжыня 0,75 км, найбольшая шырыня 0,17 км, даўжыня берагавой лініі 1,58 км. Плошча вадазбору 6,16 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 3 м, спадзістыя, на паўночным захадзе стромкія вышынёй да 16 м. Берагі пераважна нізкія, пясчаныя, месцамі забалочаныя. Зарастае ўмерана. Злучана ручаямі з азёрамі Белае і Сетаўскае.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
*  *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна
Дракункулёз

**Дракункулёз**, або **рышта** — інфекцыйная хвароба, якая выклікаецца рыштай. У гэты час у чалавека могуць узнікнуць складанасці з перамяшчэннем ці выкананнем працы. Хвароба вельмі рэдка выклікае смерць. Перад заражэннем неабходна іх паглынанне дафніямі. Дыягностыка хваробы можа праводзіцца на падставе прыкмет і сімптомаў захворвання.

## Прафілактыка і лячэнне 
Прафілактыка дасягаецца ранняй дыягностыкай хваробы, а таксама папярэджаннем апускання раны ў пітную ваду. Гэта менш за 3,5 мільёнаў выпадкаў, зарэгістраваных у 1986 г. Рышта вядомая са старажытнасці. а назва «хвароба гвінейскага чарвяка» з’явілася пасля таго, як еўрапейцы заўважылі хваробу на беразе Гвінеі ў Заходняй Афрыцы ў XVII стагоддзі. Віды, падобныя да рышты, выклікаюць хваробы ў іншых жывёл. Лічыцца занядбанай трапічнай хваробай.

Катэгорыя:Паразітарныя захворванні
Не чакалі (карціна)

**«Не чакалі»** () — карціна рускага мастака Ільі Рэпіна (1844—1930), напісаная ў 1884—1888 гадах. Яна з’яўляецца часткай збору Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі ( 740). Памер карціны — .

Рэпін пачаў працу над асноўным варыянтам карціны ў 1884 годзе на дачы ў Мартышкіна пад Пецярбургам. У тым жа годзе карціна экспанавалася на 12-й выстаўцы Таварыства перасоўных мастацкіх выставак («перасоўнікаў»), якая праходзіла ў Пецярбургу, пасля чаго гэта палатно ўваходзіла ў склад выстаўкі, якая падарожнічала па іншых гарадах Расіі.

У 1885 годзе карціна была набыта ў аўтара Паўлам Траццяковым. Тым не менш, пазней Ілья Рэпін працягваў яе дапрацоўваць — у 1885, 1887 і 1888 гадах ён уносіў у яе змены, якія галоўным чынам тычыліся твару мужчыны, які ўваходзіць.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Карціны 1884 года
Катэгорыя:Карціны Ільі Рэпіна
Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі
Андрэй Андрэевіч Маркаў (старэйшы)

**Андрэ́й Андрэ́евіч Ма́ркаў** (14.6.1856, Разань, Расія — 20.7.1922, Петраград) — расійскі матэматык. Акадэмік Пецярбургскай АН (1896). Зрабіў вялікі ўклад у тэорыю імавернасцей і тэорыю лікаў.
Бацька матэматыка А. А. Маркава-малодшага.

## Біяграфія 
Андрэй Андрэевіч Маркаў нарадзіўся ў Разані у сям'і чыноўніка Андрэя Рыгоравіча Маркава.

У 1866 годзе Андрэя Маркава аддалі ў 5-ю Пецярбургскую гімназію.
У 1874 г. ён закончыў гімназію і паступіў у Пецярбургскі ўніверсітэт. Закончыў універсітэт у 1878 годзе, і там жа з 1880 года выкладаў (з 1886 года прафесар фізіка-матэматычнага факультэта).

## Уклад у навуку 
Асноўныя працы па тэорыі імавернасцей і яе прыкладаннях, тэорыі лікаў, матэматычным аналізе і матэматычнай статыстыцы.

Даў пачатак тэорыі т.зв. маркаўскіх працэсаў, увёў паняцце паслядоўнасці залежных выпрабаванняў (гл. ланцуг Маркава), даў імавернаснае абгрунтаванне метаду найменшых квадратаў.

## Навуковыя працы 
* Избранные труды. Теория чисел. Теория вероятностей. М., 1951.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі фізіка-матэматычнага факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі фізіка-матэматычнага факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Імавернаснікі
Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Катэгорыя:Матэматыкі Расіі
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Раманаўскі замак

**Раманаўскі замак** — абарончыя збудаванні, якія існавалі ў 17 ст. у мястэчку Раманава (цяпер аг. Леніна Слуцкага раёна).

## Апісанне 
Драўляныя збудаванні абнесеныя валам і астрогам. У цэнтры замкавага двара месціўся галоўны жылы дом (2 жылыя пакоі, алькеж, сенцы, 3 каморы), накрыты драніцай. Паблізу стаялі дом старосты (меў сенцы, 2 жылыя памяшканні, камору), турма, варыўня, пякарня. Гаспадарчы двор, які з замкам злучаўся варотамі, уключаў 2-павярховую скарбніцу, свірны, вазоўню, стайню, пограб. Па-за межамі Раманаўскага замка размяшчаўся комплекс са сталовай, гумном з 2 асецямі, броварам.

## Літаратура 
*  — с. 428.

Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Слуцкага раёна
Катэгорыя:Леніна (Слуцкі раён)
Вужалкі

**Ву́жалкі** — у беларускай міфалогіі дачкі Вужынага Караля (Гаспадара вужоў), маладыя прыгожыя дзяўчаты з доўгімі распушчанымі валасамі, са змяінымі хвастамі замест ног.

Вакол іх заўсёды збіралася безліч вартаўнікоў-змей, таму ніхто з людзей не мог да іх наблізіцца. Яны вельмі любяць сядзець на старых дрэвах і часаць залатымі грабёнкамі свае цудоўныя валасы. У вужалак шмат залатых упрыгожванняў — бранзалеты, каралі і іншае багацце. Чалавеку не робяць ніякай шкоды, але той, хто іх пакрыўдзіць, можа зрабіцца ахвярай незлічоных бедстваў, а ўвесь ягоны род можа знікнуць.

## Апісанне 
Да паловы вужалкі — гэта прыгожыя маладыя дзяўчаты, з доўгімі распушчанымі валасамі. Але замест ног у іх — змяіны хвост. Яны не маюць ніякага адзення, хоць і іхні бацька, Гаспадар вужоў, вельмі багаты. Пад аховай іх бацькі знаходзіцца шмат скарбаў, таму яны не адмаўляюць сабе ў дарагіх аздобах і упрыгожваннях: каралях, бранзалетах, пярсцёнках, завушніцах. Залатыя завушніцы — іх абавязковы атрыбут, менавіта па ім можна адрозніць такую змейку.

## Месцаванне 
Вужалкі звычайна жывуць у лесе ці паблізу вадаёмаў. Часта сядзяць на старых раскідзістых дрэвах, любяць расчэсваць залатымі грабеньчыкамі свае даўгія валасы. Бывае, што якая з іх можа згубіць што-небудзь з упрыгожанняў. Лічыцца, калі знойдзеш такую рэч — яна будзе прыносіць шчасце, а таму чалавеку можна не баяцца змяінага ўкусу.

Вакол таго месца, дзе знаходзяцца вужалкі, звычайна кішма кішыць змеямі — гэтак іх бацька, Змяіны кароль, ахоўвае сваіх дачок.

Згадкі пра вужалак сустракаюцца на Вілейшчыне.
* "Рыцар Янка і Каралеўна Мілана: Таямнічае каралеўства" (2022).
* Аповесць Марыі Шабанец "Пасланцы Цмока"  (2023).

## Гл. таксама 
* Нагі
* Юань-ці

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *У. Васілевіч.* Вужалкі // Беларускі фальклор : энцыклапедыя ў 2т. Т.1 / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і [інш.]. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — С. 94. — 768 с. : іл.

## Спасылкі 
* Вужалкі. Гаспадар гадзюк  (сайт «Мифология славян»)

Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Мышскі замак

. «Замак у Мышы»]]

**Мышскі замак** — колішняе фартыфікацыйнае збудаванне 2-й паловы XVI — 1-й палове XVII ст. каля вёскі Старая Мыш (цяпер Баранавіцкі раён) на высокім правым беразе ракі Мышанкі. Пазначаны на карце Вялікага княства Літоўскага XVI ст. Пабудаваны магнатам Янам Каралем Хадкевічам. Размяшчаўся на стратэгічным шляху — Варшаўскім гасцінцы — як перашкода ворагу.

Квадратны ў плане (50х50 м), абнесены з усходу, поўдня і захаду земляным валам (шырынёй каля 15, вышынёй 3,5-4 м) і абведзены ровам (шырынёй 30, глыбінёй да 15 м, адхоны берагоў 45°), з поўначы ахаваны дрыгвяністым берагам ракі. На земляным вале і на паўночным краі замка былі драўляныя сцены з 4 вежамі ў вуглах.

У 1654 годзе падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў пасля працяглай аблогі замак узяты расійскімі войскамі і спалены. Маскоўскія ваяводы дакладвалі цару: «*В городе Мыши литовских людей всех побили, которых зостали, и языков взяли многих людей. И городок Мышь выжгли и со всем разорили без остатку…*». Новагародскі ваявода Пётр Вяжэвіч, які ўзначальваў абарону замка, адступіў з часткай гарнізона да Слоніма

## Літаратура 
* 
*  — С. 635.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Старая Мыш
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў 1654 годзе
Брагінскі замак

**Брагінскі замак** — абарончае збудаванне XV—XVII ст. у Брагіне.

Размяшчаўся на дзядзінцы старажытнарускага часу, вядомага з 1147 года. З XVI ст. належаў князям Вішнявецкім, згаданы ў дзельчым лісце 1574 года братоў князёў Аляксандра і Міхаіла Вішнявецкіх.

Пляцоўка памерам 90х70 м, умацаваная валам вышынёй 5-6 м, шырынёй у аснове больш за 10 м. Паводле інвентара 1574 года, на вале былі сцены-гародні з усходамі на бланкаванне, абарончая вежа з боку р. Брагінкі, брама была зроблена ў адной з гародзен наверсе якой збудавана вялікая святліца. Злева ад уезду ў лініі гародняў стаяла драўляная царква Святой Тройцы «*зо всим тым нарядом, розным церковным золотом и серебром и книгами*». На двары былі падклецці, спіжарні, пограб і «*светлицы в стене*». Да брамы вёў мост на палях, апошняе звяно якога было «*ўзводам*», то-бок падымалася на замкавы бок.

У 1648 годзе жыхары Брагіна адчынілі браму казакам палкоўнікаў Антона Нябабы і Хвяська. За гэта горад быў разбураны карным атрадам Рэчы Паспалітай, а жыхары пакараны. Замак больш не аднаўляўся і ператварыўся ў гаспадарчы «двор» князёў Вішнявецкіх.

## Літаратура 
* *Волкаў М.* Брагінскі замак у кантэксце абарончага будаўніцтва на паўднёва-ўсходніх землях Беларусі ў XVI—XVII стст. // Днепровский паром: Материалы научно-исследовательского полевого семинара «Культурно-исторический потенциал Восточного Полесья и перспективы развития регионального туризма» (11-12 августа 2016 г., г. Брагин), Международных историко-краеведческих чтений «Днепровский паром» (8-9 августа 2017 г., г. Лоев). — Минск, 2017. — С. 8-12.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі, Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2003. — 616 с.: іл. ISBN 985-11-0276-8 — С. 347.

Катэгорыя:Брагін
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Альбомы гурта «Воплі Відоплясова»

Украінскі гурт «Воплі Відоплясова» быў створаны ў 1986 г. Праз пяць гадоў, ў 1991 г., на вінілавай кружэлцы (пасля на CD-дыску) выйшаў іх першы афіцыйны рэліз «Або або». На працягу наступных гадоў «ВВ» запісалі 20 альбомаў і сінглаў, апошні з якіх — студыйны альбом «Чудовий світ» выйшаў у кастрычніку 2013 г. Гурт працягвае творчую дзейнасць па сённяшні дзень.
Ягаднае

Назву **Я́гаднае** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Ягаднае — вёска ў Веткаўскім раёне
** Ягаднае — былы пасёлак у Добрушскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Ягаднае — вёска ў Асіповіцкім раёне (гістарычная назва — Драчава)
* Мінская вобласць
** Ягаднае — вёска ў Пухавіцкім раёне (гістарычная назва — Апляўніца)
### Казахстан 
* Ягаднае — сяло ў Акмолінскай вобласці

### Расія 
* Ягаднае — пасёлак гарадскога тыпу ў Магаданскай вобласці
* Ягаднае (Клімаўскі раён)
Юзаф Брант

**Ю́заф Брант** (; 11 лютага 1841, Шчабрэшын — 12 чэрвеня 1915, Радам) — польскі жывапісец, баталіст.

## Біяграфія 
Навучаўся ў Парыжы (1858—1860) і Мюнхене. У 1875 заснаваў уласную школу жывапісу.

У 1877 ажаніўся з Аленай з Вайцехоўскіх, уладальніцай вёскі Аронска каля Радаму, дзе правёў большую частку жыцця. Цяпер там размяшчаецца знакаміты Цэнтр польскай скульптуры.

## Творчасць 
Пісаў пераважна на баталістычныя і гістарычныя тэмы, звязаныя з казацкімі, татарскімі бітвамі і шведскімі войнамі XVII стагоддзя.

Творчасць Бранта аказала моцны ўплыў на польскае выяўленчае мастацтва і літаратуру (натхніў Генрыка Сянкевіча на стварэнне трылогіі «Агнём і мячом», «Патоп» і «Пан Валадыеўскі»). Да пераемнікаў творчасці Юзафа Бранта належаў між іншых Уладзіслаў Шэрнер.

## Спасылкі 
* Славутыя мяшканцы Аронска — Юзаф Брант 

Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шчабрэшыне
Ъ

**Ъ, ъ** (цвёрды знак, ёр) — літара кірыліцы. Выкарыстоўваецца ў рускай мове (дваццаць восьмая літара рускага алфавіту), а таксама ў балгарскай мове (дваццаць сёмая літара балгарскага алфавіту). У іншых славянскіх мовах (у тым ліку ў беларускай і ў украінскай) у адпаведным рускай мове выпадку выкарыстоўваецца Апостраф ('), а у адпаведным балгарскай мове выпадку літара **А** (ненаціскныя склады).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Літары кірыліцы
О’Руркі

**О’Руркі** (, ; ) — графскі род.

Прозвішча паходзіць ад ірландскага: O’ — «нашчадак», rű — «сябар», arc — «малы», ці «нашчадак малога сябра». Род паходзіў ад Артура, сына Рурка, караля конахцкага ў Ірландыі ў XI ст. Яго нашчадкі валодалі графствам Летрым. Шмат з іх загінула ў змаганні з англічанамі, так у 1591 годзе ў Таўэры быў абезгалоўлены . У 1688 годзе, пасля дэтранізацыі англійскага караля Джэймса ІІ і пачатку змагання з вільгельмітамі, Ірландыю пакінуў унук Браяна — сэр Браян О’Рурк Малодшы. Пазней ён уступіў у французскую армію. У 1760 годзе яго ўнукі, сыны французскага афіцэра Оўэна О’Рурка і Мэры О’Бэерн, браты Джон (пам. 1786) і Карнэль (1736—1800) былі прынятыя на расійскую службу. Сын апошняга, Іосіф (1772—1849) быў генералам ад кавалерыі, удзельнічаў у баях з французамі ў 1812 і 1813 гадах. 24 лістапада 1848 года яму з сынамі і ягоным пляменнікам — ротмістру Карнэлю, з сынамі, генерал-маёру Вальдэмару і падпалкоўніку Морыцу Георгіевічам — было дазволена карыстацца графскім тытулам у Расіі. У 1898 годзе ўнукі Іосіфа Карнэлевіча — Іосіф Канстанцін (6 сакавіка 1869, Басін, Навагрудскі павет — 1917) і Эдвард Аляксандр Уладзіслаў (1876—1943) былі ўнесеныя ў 5 частку РК Менскай губерні. Апроч таго, О’Руркі былі занесеныя ў рыцарскія матрыкулы Ліфляндскай губерні і ў 5 частку РК Курскай і Палтаўскай губерняў.

## Спасылкі 
* О’Рурк 
* граф О’РУРК гербу ўласнага
* Генеалогія і гісторыя роду О’Рурк
Мохавае (возера, Полацкі раён)

**Мохавае** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Тураўлянка, за 14 км у напрамку на поўдзень ад Полацка, за 1,5 км на поўдзень ад вёскі Мяжно 3-е.

Плошча паверхні возера 0,18 км². Даўжыня 0,72 км, найбольшая шырыня 0,38 (0,42 м. Аб'ём вады ў возеры каля 0,2 млн м³.
Катлавіна возера рэшткавага тыпу, размешчаная сярод забалочанага лесу. Схілы катлавіны невыразныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія і забалочаныя. Возера злучаецца з сеткай меліярацыйных каналаў і праз яе з азёрамі Туроўля, Белае, Колпіна і некалькімі дробнымі азёрамі.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Мохавае на сайце «Белорусский Посейдон» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Naczelnik

**Naczelnik** (вымаўляецца «*начэльнік*») — польскае слова для абазначэння «лідара», «галоўнага» і можа выкарыстоўвацца ў якасці прафесійнай назвы.

Слова выкарыстоўвалася ў якасці афіцыйнага тытула Тадэвуша Касцюшкі падчас паўстання 18-га стагоддзя. У дачыненні да Касцюшкі тытул выкарыстоўваўся для абазначэння камандзіра паўстання, або як сучасны эквівалент кіраўніка дзяржавы.

## Выкарыстанне тэрміна 
У 20-м стагоддзі тэрмін увайшоў ва ўжыванне камандзіраў польскай арміі ў Галіцыі у арміі Аўстра-Венгрыі падчас Першай сусветнай вайны. У прыватнасці ён быў выкарыстаны фельдмаршалам Юзэфам Пілсудскім, вядомым як Naczelnik Пілсудскі, у якасці назвы, якая вызначала яго як лідара ў яго прызыўных войскаў. Назва Naczelnik ў гэтай форме мела сэнс звання фельдмаршала (ці эквівалент сучаснага генерала арміі), аднак яна не была афіцыйна прызнана Генеральным штабам ў Вене.

Пасля Першай сусветнай вайны змены ў польскіх узброеных сілах прывялі да ліквідацыі звання Naczelnik і заменаў на больш сучаснага і больш заходняга па гучанню звання фельдмаршала (Marszalek).

Тытул стаў часткай польскага кіраўніка дзяржавы, які Пілсудскі займаў ў 1918—1922 гадах як Naczelnik państwa. У 1922 годзе пасада была замененая на пасаду прэзідэнта Польшчы. Гэты тытул зноў з'явіўся ў 1925 годзе падчас санацыі, і выкарыстоўваўся лідарам Юзэфам Пілсудскім ў якасці афіцыйнай назвы для лідара партыі.

У сучаснай Польшчы тэрмін Naczelnik шырока выкарыстоўваецца ў розных формах польскай жыцця. Ён выкарыстоўваецца, напрыклад, як афіцыйная назва для паштовых начальнікаў (Naczelnik Poczty) на мясцовых паштовых аддзяленнях. Ён таксама выкарыстоўваецца ў некаторых сельскіх паліцэйскіх участках, каб замяніць камуністычнае гучанне звання паліцэйскага каменданта (Komendant Policji) на кіраўніка паліцыі (Naczelnik Policji). Таксама, некаторы пажарны і аварыйны персанал выкарыстоўвае гэты тэрмін для вызначэння лідара ў канкрэтнай сцэне няшчаснага выпадку, або лідара ў бальнічнай палаце.

Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Кіраўнікі Польшчы
Юзаф Балзукевіч

**Юзаф Балзукевіч** (, , , Вільня — , Вільня) — польскі мастак з вядомай дынастыі. Сын скульптара Вінцэнта Балзукевіча, брат мастакоў Баляслава і Луцыі Балзукевічаў.

## Біяграфія 
'', малюнак, (1912)]]
Пачатковую мастацкую адукацыю атрымаў у Віленскай рысавальнай школе Івана Трутнева.

У 1887—1893 працягнуў навучанне ў пецярбургскай Акадэміі мастацтваў пад кіраўніцтвам прафесара Б. П. Вілевальдэ. Поспехі былі адзначаны некалькімі медалямі, у тым ліку вялікі сярэбраным медалём (1893). Тры гады працаваў настаўнікам малявання ў Чарапаўцы і на Украіне.

З 1897 жыў у Вільні. Выкладаў у бясплатных класах тэхнічнага малявання і чарчэння Юзафа Мантвіла і з 1912 кіраваў класамі. Заснаваў вячэрнюю студыю малявання. Адзін з заснавальнікаў Віленскага мастацкага таварыства (1908) і ўдзельнік арганізаваных грамадствам штогадовых вясновых выставак.

Аўтар рэалістычна выкананых сцэн жыцця і побыту літоўскіх сялян, відаў Вільні, партрэтаў, інтэр'ераў віленскіх касцёлаў, рэлігійных кампазіцый. Віды Вільні пісаў алеем і акварэллю. Акрамя таго, маляваў пяром і пастэллю, займаўся рэстаўрацыяй карцін. Рэстаўраваў, у прыватнасці, карціны Шымона Чаховіча ў касцёле Св. Рафала ў Вільні (тут жа яго карціны рэлігійнай тэматыцы). Сярод творчай спадчыны скульптара — медальён з выявай Юзафа Пілсудскага для ўпрыгожвання Сената Польшчы..

Акадэмічную сухасць твораў Юзэфа Балзукевіча змякчаюць рысы імпрэсіянізму.

Пахаваны на могілках Роса (Расу) у Вільні. Надмагільны помнік усталяваны ў 1925 (аўтар — брат Баляслаў Балзукевіч).

## Галерэя твораў 

Выява:Józef Bałzukiewicz 1912 Subačiaus Street by the Missionaries Church in Vilnius.jpg|Касцёл місіянераў ў Вільні па вуліцы Субач. Папера, акварэль, 52 × 66 см
Выява:Józef Bałzukiewicz Gates of Dawn Street in Vilnius.jpg|Вострая брама ў Вільне
Выява:Józef Bałzukiewicz ZWIASTOWANIE NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY.jpg|«Дабравешчанне Прасвятой Багародзіцы», Вільня, 1912—1915
Выява:Józef Bałzukiewicz ŚW. MARIA MAGDALENA.jpg|«Марыя Магдаліна», Вільня, прыпісваюць Юзафу Балзукевічу

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Мастакі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Яйкі Фабержэ

[thumb|200px|Ювелірнае яйка «Пётр Вялікі», створанае ў 1903 годзе па замове [Мікалай II, імператар расійскі|Мікалая II]]
**Яйкі Фабержэ** — серыя ювелірных вырабаў фірмы Карла Фабержэ. Серыя стваралася паміж 1885 і 1917 гадамі для расійскай імператарскай сям'і і прыватных пакупнікоў. Усяго вядома аб стварэнні 71 асобніка, з якіх імператарскімі з'яўляюцца 52.

Словазлучэнне «Яйкі Фабержэ» стала сінонімам раскошы і эмблемай багацця імператарскага дома і дарэвалюцыйнай Расіі.

## Спасылкі 
## Гл. таксама 
* Велікоднае яйка
* Пісанка

Катэгорыя:Творы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва
Украінскі правапіс 1928 года

]]
**Украінскі правапіс 1928 года**, таксама вядомы як **Харкаўскі правапіс** (**Правапіс Галаскевіча**, **скрыпныкоўка**) — правапіс украінскай мовы, прыняты ў 1927 годзе на Усеукраінскай правапіснай канферэнцыі, якая праходзіла ў Харкаве — тагачаснай сталіцы УССР. Гэты правапіс 6 верасня 1928 года зацвердзіў Народны камісар па адукацыі, Мікалай Скрыпнік, на падставе чаго правапіс часам завуць *скрыпнікоўкай*. 31 сакавіка 1929 года гэты правапіс быў зацверджаны і Навуковым таварыствам імя Тараса Шаўчэнкі ў Львове, які на той час быў пад уладай Польшчы.

## Гісторыя 
У 1926 годзе праект «Украінскага правапісу» быў апублікаваны для абмеркавання. Сярод удзельнікаў Усеукраінскай правапіснай канферэнцыі, якая адбылася ў Харкаве, былі службоўцы з Народнага камісарыяту па адукацыі, 5 акадэмікаў, 28 унівэрсітэцкіх прафесараў па лінгвістыцы і філалогіі, 8 настаўнікаў, 7 журналістаў і 8 пісьменнікаў. Прымалі ўдзел і тры прадстаўнікі ад Заходняй Украіны: Кірыла Студзінскі, Іларыён Свянціцкі, Васіль Сімовіч.

## Харкаўскі правапіс і класічны правапіс беларускай мовы 
Харкаўскі правапіс мае шмат агульнага з класічным правапісам беларускай мовы.
: Напрыклад:
:* Агульны прынцып перадачы запазычанняў з грэчаскай мовы. Перадача грэчаскай літары θ заўсёды праз «т», а не праз «ф».
:* Напісанне замежных геаграфічных назваў як мага бліжэй да арыгіналу, перадача гуку «g» праз «ґ», а не праз «г».

Для даведкі: украінскія літары «и» і «е» прамаўляюцца, адпаведна, як беларускія «ы» і «э».

## Гл. таксама 
* Украінскі правапіс 1904 года
* Украінскі правапіс 1933 года
* Украінскі правапіс 1993 года
* Украінскі правапіс 2019 года

## Спасылкі 
* Іван Кошелівець. Харківський правопис   Вікікнігі 
Катэгорыя:Гісторыя ўкраінскай мовы
Катэгорыя:Правапісы ўкраінскай мовы