Ракаў

**Ра́каў** () — аграгарадок у Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Ракаўскага сельсавета. Знаходзіцца за 40 км на паўднёвы ўсход ад Валожына, за 39 км ад Мінска; за 16 км ад чыгуначнай станцыі Беларусь, каля аўтамабільнай дарогі Мінск — Гродна.

Ракаў — колішні магдэбургскі горад гістарычнай Меншчыны, колішняя сталіца графства.

## Назва 
Згодна з В. Жучкевічам, назва *Ракаў* утвораная ад прозвішча *Рак*, вытворнага ад слова рак — жывёла.

Згодна з М. Бірылай, прозвішчы *Рак, Ракаў, Раковіч* і да т. п. таксама паходзяць ад асновы *рак*.

З іншага боку, на Павіллі фіксаваліся прозвішчы Рак (Нястанішкі), Ракойць (Гервяты). З-пад Дзятлава (Погіры) было Ракойша, пры літоўскім прозвішчным -*aiš*-. Ёсць літоўскія *Rakas, Rakaitis*, латышскія *Rāks, Rāķis**.* Аснова *Rak-* выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах*.*

## Гісторыя 
Упершыню Ракаў згадваецца ў XIV стагоддзі як вялікакняжацкае ўладанне.

У Літоўскай Метрыцы засведчаныя балцкія імёны жыхароў Ракава па стане на XV стагоддзе: Пацюс, Малдуціс, Яўлейка, Цябут Лімейкавіч, Люмант ("Пацюс, Молдутис", "Евлеико, Тябутъ Лимеиковичъ", "Люмонтъ").

У 1465 годзе вялікі князь Казімір перадаў паселішча Кезгайлам, з 1550 года — ва ўладанні Завішаў. У другой палове XVI стагоддзя тут заснавалі кальвінскі збор (дзейнічаў да пачатку XVIII стагоддзя). Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мясцовасць увайшла ў склад Менскага павета Менскага ваяводства.

У 1568 годзе Ракаў атрымаў статус мястэчка. У першай палове XVII стагоддзя паселішча перайшло да Сангушкаў, пры якіх зрабілася значным гадлёвым горадам, цэнтрам графства. У гэты час тут працавала вядомая друкарня. У 1686 годзе Канстанцыя Сангушка з Сапегаў заснавала ў мястэчку дамініканскі кляштар Св. Духа.

У 1701 годзе кароль і вялікі князь Аўгуст Моцны надаў Ракаву прывілей на 2 кірмашы. Пачаўся хуткі эканамічны ўздым. Праз мястэчка праходзілі два гасцінцы: Менск — Пяршаі — Валожын — Ашмяны і Ракаў — Вілейка. У 1702 годзе Казімір Сангушка заснаваў тут базыльянскі манастыр. У 1742 годзе адбыўся пажар, які знішчыў кляштар Св. Духа (неўзабаве адбудаваны).

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Ракаў апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, дзе стаў цэнтрам воласці Мінскага павета. У 1794 годзе за ўдзел у паўстанні расійскія ўлады канфіскавалі мястэчка ў Сангушкаў і перадалі царскаму фельдмаршалу Салтыкову. У 1804 годзе Салтыкоў прадаў Ракаў Здзяхоўскім. У 1824 годзе мясцовыя вернікі збудавалі драўляны касцёл і капліцу, у 1830 годзе — змуравалі прымогілкавую капліцу Св. Ганны. Па задушэнні вызваленчага паўстання (1830—1831) у 1835 годзе расійскія ўлады ліквідавалі кляштар Св. Духа, а касцёл гвалтоўна перарабілі ў царкву Маскоўскага патрыярхата. У 1839 годзе царскія ўлады скасавалі базыльянскі манастыр, царкву перадалі Маскоўскаму патрыярхату, багатую бібліятэку і архіў, што знаходзіліся пры манастыры — разрабавалі, манастырскі шпіталь — закрылі.

У 1843 годзе ў Ракаве пабудаваныя майстэрні сельскагаспадарчых машын (веялкі, малатарні, сячкарні і інш.), якія добра разыходзіліся ў Мінскім, а таксама ў Пскоўскім, Пецярбургскім паветах; апроч таго, у мястэчку працавалі 2 млыны, цагельня, піваварня. Мясцовыя майстры выраблялі драўляныя малатарні, арфы і сячкарні для навакольных сельскіх гаспадарак. Паводле М. Улашчыка, у 1901 годзе тут вырабілі 80 малатарань. Станам на 1859 год у мястэчку было 140 двароў.

У канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў. Ракаў знаходзіўся ва ўладанні Марыяна Здзяхоўскага, прафесара Кракаўскага і Віленскага ўніверсітэтаў. У гэты час у сядзібе Здзяхоўскага збіраліся вядомыя літаратары і музыканты. Эліза Ажэшка называла Ракаў «Паўночнымі Афінамі». На 1905 год у мястэчку было 740 будынкаў, у 1906 годзе тут збудавалі неагатычны касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі. У пачатку XX стагоддзя існавалі некалькі млыноў, касцёл Св. Духа, капліца Св. Ганны, царква, праваслаўная прымогілкавая капліца, каталіцкая і праваслаўная пачатковыя школы, паштовая станцыя і тэлеграф, аптэка; набліжэйшы доктар — у Заслаўі. У 1906—1909 гадах дзейнічала правінцыйнае кола Польскага таварыства «Асвета» ў Мінску, якое займалася падтрымкай польскай адукацыі.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Ракаў апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Віленскага ваяводства. Непадалёк ад мястэчка праходзіла граніца з БССР, што спрыяла вялікаму эканамічнаму ўздыму. У гэты час Ракаў быў улюблёным месцам кантрабандыстаў, шпіёнаў з абодвух бакоў, тут адкрываліся рэстарацыі, публічныя дамы.

У 1939 годзе Ракаў увайшоў у БССР, дзе атрымаў статус гарадскога пасёлка. У Другую сусветную вайну з ліпеня 1941 года да ліпеня 1944 года Ракаў знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. У Ракаўскім гета (жнівень 1941 — люты 1942) нацысты забілі больш за 1000 габрэяў.

16 ліпеня 1954 года статус Ракава панізілі да вёскі, Ракаў далучаны да Выганіцкага сельсавета, дзе стаў яго цэнтрам, сельсавет перайменаваны ў Ракаўскі.

28 лютага 2008 года Ракаву нададзены статус аграгарадка.

Выява:Rakaŭ, Ukryžy, Bazylanski. Ракаў, Укрыжы, Базылянскі (1944-49).jpg| Старадаўняя каплічка «На Крыжы»
Выява:Rakaŭ, Mienskaja, Śviatoj Hanny. Ракаў, Менская, Сьвятой Ганны (1914).jpg|Касцёл Св. Ганны
Выява:Rakaŭ, Daminikanskaja, Maci Božaj. Ракаў, Дамініканская, Маці Божай (1914).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі
Выява:Rakaŭ, Daminikanskaja, Maci Božaj. Ракаў, Дамініканская, Маці Божай (1914) (2).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і брама

Выява:Rakaŭ, Maci Božaj. Ракаў, Маці Божай (1914).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі, інтэр’ер
Выява:Rakaŭ, Kaścielnaja, Plabanija. Ракаў, Касьцельная, Плябанія (1911).jpg|Плябанія
Выява:Rakaŭ, siadziba (XX).jpg|Сядзіба
Выява:Rakaŭ, Ździachoŭski. Ракаў, Зьдзяхоўскі (1908).jpg|Сядзіба

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1859 — 1501 чал.; 1897 — 3641 чал., з іх 59,5 % іўдзеяў, 27,9 % каталікоў, 12 % праваслаўных
* **XX стагоддзе**: 1921 — 3323 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2001 — 2106 жыхароў, 765 двароў; 2006 — 2,1 тыс. чал.

## Інфрастуруктура 
У Ракаве працуюць сярэдняя школа, бальніца і пошта.

## СМІ 
У 2000—2008 гадах выходзіла краязнаўчае выданне «Ракаўскі шлях» пад рэдакцыяй прафесара Вячаслава Рагойшы.

## Эканоміка 
Ракаў — вядомы ў Беларусі ганчарны цэнтр (гэтак званая «Ракаўская кераміка»). Апроч таго, у вёсцы працуюць лясніцтва і прамысловы камбінат.

## Турызм 
thumb|справа|Музей-галерэя «Янушкевічы»
Ракаў уваходзіць у турыстычныя маршруты «Свет беларускіх мястэчак», «Дойлідства Налібоцкага края», Ракаў — Тупальшчына — Івянец і інш.

У наваколлі вёскі дом адпачынку НАН Беларусі «Іслач», аздараўленчы комплекс «Світанак», 9 дзіцячых арганізацый адпачынку і аздараўлення.

Запрашае наведвальнікаў музей-галерэя «Янушкевічы». Краязнаўчая экспазіцыя музея прысвячаецца жыццю старасвецкай шляхты і дробнай местачковай буржуазіі, найстарэйшы яе экспанат датуецца XVII стагоддзем.

### Славутасці 
У Ракаве шмат славутасцей, якія ўяўляюць цікавасць для турыстаў.

* Ледавіковы кангламерат і пясчанік ля шашы Мінск—Валожын
* Касцёл Маці Божай Ружанцовай (1904—1906) — 
* Гарадзішча перыяду жалезнага веку, позняга сярэднявечча (I—XVII стагоддзi), за 0,3 км на паўднёвы захад ад касцёла, у пойме р. Іслач (левы бераг) — 
* Манастыр базыльян (падмуркі), ля якіх знаходзіцца гаючая крыніца з каплічкай
* Капліца на тэрыторыі былой Крыжаўзвіжанскай царквы ў межах рэшткаў агароджы (1906), на шашы Ракаў — Кучкуны — 
* Спаса-Праабражэнская царква з брамай-званіцай (1793, другая палова XIX стагоддзя) — 
* Капліца Святой Ганны з брамай-званіцай на могілках (1862)
* Ганчарня (XIX ст.)
* Паштовая станцыя (XIX ст.; руіны)
* Этнаграфічны музей Фелікса Янушкевіча.
* Ракаўская крыніца — гідралагічны помнік прыроды мясцовага значэння.
* Брацкая магiла (1944) — 
* Комплекс старых праваслаўных могілак (ХІХ стагоддзе), на ўсходняй ускраіне вёскі, пры ўездзе з г. Мінска — 
* Магільны склеп Друцкіх-Любецкіх (1920-я)
* Каталіцкія могілкі
У вёсцы размяшчаецца магіла беларускага кампазітара М. Грушвіцкага, на якой пастаўлены помнік.

### Страчаная спадчына 
* Касцёл (1824)
* Кляштар дамініканцаў (1686)
* Сядзібна-паркавы комплекс Здзяхоўскіх (XIX ст.)
* Сінагога

Ракаўскае замчышча.JPG|Гарадзішча
Праабражэнская царква.JPG|Царква Праабражэння Гасподняга
Church of Saint Virgin Mary in Rakau.jpg|Касцёл Маці Божай Ружанцовай
Ракаў. Капліца Св. Ганны.jpg|Касцёл Св. Ганны на каталіцкіх могілках
Выява:Rakau017.jpg|Каплічка ля руін базыльянскага манастыра
Ракаў. Рэшткі сядзібы Здзяхоўскіх. Лядоўня.jpg|Рэшткі сядзібы Здзяхоўскіх. Лядоўня
Ракаў. Рэшткі паштовай станцыі.jpg|Рэшткі паштовай станцыі
Ракаў. Пратэстанцкі храм.jpg|Пратэстанцкі храм
Ракаў. Рака Іслач.jpg|Рака Іслач

## Вядомыя асобы 
* Іда Разенталь (1886—1973) — амерыканская мадэльерка, вынаходніца станіка.
* Марыян Здзяхоўскі
* Вячаслаў Рагойша — літаратуразнавец, перакладчык, аўтар шэрага манаграфій па тэорыі, практыцы і гісторыі беларускай літаратуры.
* Уры Гіршавіч Фінкель, беларускі літаратуразнавец.
* Язэп Янушкевіч
* Мікалай Мікалаевіч Мяцельскі (нар. 1947) — беларускі матэматык.
* Рыгор Іванавіч Шацько (нар. 1959) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (1999).
* Вінцэнт Фёдаравіч Бруй (1912-?) — Заслужаны артыст Беларускай ССР.
* Міхал Кшывіцкі (1895—1967) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ракаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна

Катэгорыя:Здзяхоўскія