Дэкрэт аб развіцці лічбавай эканомікі

**Дэкрэт № 8 «Аб развіцці лічбавай эканомікі** — дэкрэт Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аляксандра Лукашэнкі, які ўключае меры па лібералізацыі ўмоў вядзення прадпрымальніцкай дзейнасці ў сферы інфармацыйных тэхналогій, у прыватнасці, лічбавай эканоміцы. Праект быў ініцыяваны беларускім IT-прадпрымальнікам Віктарам Пракапеня і ў далейшым сумесна распрацаваны Паркам высокіх тэхналогій і прадстаўнікамі беларускага рынку інфармацыйных тэхналогій. Ключавым аўтарам тэксту Дэкрэта называецца беларускі юрыст Дзяніс Алейнікаў, які распрацаваў юрыдычную канцэпцыю смарт-кантракту. Дэкрэт № 8 падпісаны 21 снежня 2017 года. У выніку яго прыняцця Беларусь стала першай у свеце краінай, якая ўзаконіла смарт-кантракты.

У ІТ-сферы дакумент быў неафіцыйна празваны *«Дэкрэтам аб ПВТ 2.0»*.

Паралельна з абмеркаваннямі ў прафесійнай супольнасці ў студзені 2017 года на закрытай нарадзе ў Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь было прынята рашэнне аб распрацоўцы новага плана развіцця IT-галіны, які ўключае новыя меры падтрымкі беларускіх IT-кампаній і ўкараненне інфармацыйных тэхналогій на дзяржаўных прадпрыемствах. Работа над планам была даручана Усеваладу Янчэўскаму, вядомаму ліберальнымі поглядамі памочніку беларускага прэзідэнта, кіраўніку галоўнага ідэалагічнага ўпраўлення прэзідэнцкай адміністрацыі і куратару забеспячэння дзяржаўнай палітыкі ў сферах інфарматызацыі і высокіх тэхналогій.

Нечаканасцю для галіны стала адстаўка нязменнага кіраўніка Парку высокіх тэхналогій Валерыя Цапкалы, якая адбылася 2 сакавіка 2017 года. 13 сакавіка 2017 года ў рамках наведвання IT-кампаній Беларусі «Бануба Дэвелапмент» і «І-Экс-Пі капітал» (якія па выніках 2016 года забяспечылі выручку на супрацоўніка ў 5,6 і 4,3 разы адпаведна вышэй за іншых рэзідэнтаў Парку высокіх тэхналогій), Лукашэнка абмеркаваў з тэхналагічнымі прадпрымальнікамі і інвестарамі Віктарам Пракапенем і Міхаілам Гуцэрыевым ідэю стварэння Савета па развіцці інфармацыйных тэхналогій, які аб’яднаў б прадстаўнікоў профільных ведамстваў, бізнесменаў і інвестараў.

15 сакавіка 2017 года Прэзідэнт Беларусі прызначыў Усевалада Янчэўскага новым кіраўніком Парка высокіх тэхналогій. Праз крыху больш за месяц, 21 красавіка, у штогадовым Пасланні да парламента і беларускага народа Аляксандр Лукашэнка даў даручэнне распрацаваць новы дэкрэт аб Парку высокіх тэхналогій, які дазволіў бы прыцягнуць у краіну міжнародныя кампаніі, занятыя ў найбольш перспектыўных галінах — распрацоўцы беспілотнага транспарту, штучнага інтэлекту, блокчэйна, лічбавых валют.

Для распрацоўкі дакумента адміністрацыя Парка высокіх тэхналогій прыцягнула прадстаўнікоў IT-галіны і экспертнай супольнасці. Упершыню канцэпцыя дэкрэта, названага ў IT-супольнасці «Дэкрэтам аб ПВТ 2.0», была апублікавана шэрагам выданняў у ліпені 2017 года і шырока абмяркоўвалася ўдзельнікамі рынку і эканамістамі цягам лета. У верасні праект быў вынесены на разгляд Аляксандра Лукашэнкі ў складзе пакета ліберальных рэформаў заканадаўства аб прадпрымальніцкай дзейнасці. У ходзе абмеркавання, прэзідэнт прапанаваў змяніць назву дакумента, паколькі яго палажэнні закраналі не толькі дзейнасць Парка высокіх тэхналогій, але і беларускую эканоміку ў цэлым. Да пачатку снежня дакумент, названы дэкрэтам № 8 «Аб развіцці лічбавай эканомікі», быў узгоднены ўсімі ўпаўнаважанымі дзяржаўнымі органамі і зноў унесены на разгляд прэзідэнта. Дэкрэт № 8 быў падпісаны 21 снежня 2017 года.

## Абмеркаванне 
Публікацыя тэзісаў з праекта «Дэкрэта аб ПВТ 2.0» у чэрвені 2017 года была цёпла сустрэта ўдзельнікамі IT-галіны, але сустрэла крытыку з боку аднаго з беларускіх эканамістаў. Характэрным эпізодам сталі завочныя дэбаты эканаміста і вядучага аўтарскай праграмы «Эканоміка на пальцах» Сяргея Чалага і Мікалая Маркоўніка, генеральнага менеджара інвестыцыйнай кампаніі «VP Capital Беларусь» Віктара Пракапені. Свой пункт гледжання Чалы выказаў у выпуску перадачы на TUT.BY, дзе ён з’яўляецца вядучым, і інтэрв’ю Еўрапейскаму радыё для Беларусі, а Маркоўнік — у калонках на інтэрнэт-рэсурсах Dev.by, KYKY і TUT.BY.

На думку эканаміста, аўтарам праекта дэкрэта № 8 варта было засяродзіцца на распрацоўцы рэформы грамадзянскага заканадаўства, карыснае дзеянне якой адбілася б на ўсіх галінах эканомікі. Маркоўнік адказаў Чаламу, што не ведае як рэфармаваць ўсе галіны, і рэформа грамадзянскага кодэкса не можа быць эксперыментальнай. Таму аўтары гэтага дакумента засяродзіліся толькі на зразумелай ім IT-сферы і перашкодах для яе росту. Ён таксама дакараў апанента ў неразуменні сучасных тэхналогій (беспілотных аўтамабіляў, блокчэйна) і адзначыў, што пашыраны пералік напрамкаў работы Парку высокіх тэхналогій складзены з улікам асноўных трэндаў сучаснай сусветнай эканомікі ведаў, а дэкрэт стварае прававую аснову, неабходную для развіцця прарыўных тэхналогій, на лістапад 2018 у ПВТ — 388 рэзідэнтаў, у снежні 2018-га — 454 рэзідэнты, у красавіку 2019-га — ужо 505. На студзень 2020 года рэзідэнтамі ПВТ лічылася 758 кампаній з агульнай колькасцю супрацоўнікаў больш за 58 тысяч чалавек. У красавіку 2020 года колькасць рэзідэнтаў Парку дасягнула 818 кампаній з агульнай колькасцю працуючых у іх больш за 61 тысячу чалавек. У ліпені 2020 года агульная колькасць рэзідэнтаў вырасла да 886 кампаній з колькасцю супрацоўнікаў каля 63 тысяч чалавек. У кастрычніку 2020 колькасць рэзідэнтаў Парку дасягнула 969 кампаній.

Экспарт ІТ-паслуг за 2017—2019 гады года вырас у 2,4 разы. Экспарт ІТ-галіны ў першым паўгоддзі 2018 года павялічыўся больш чым на 40% у параўнанні з гэтым жа перыядам 2017 года. У 2019-м доля ІТ-сектара забяспечыла палову прыросту ВУП. Рост аб’ёму вытворчасці за першае паўгоддзе 2019 года склаў 166%, агульны экспарт паслуг рэзідэнтаў ПВТ за 2019 год перавысіў $2 млрд.

## Крытыка 
З прычыны таго, што дзякуючы адной з ільгот Дэкрэта № 8 наймальнікі ПВТ робяць адлічэнні ў Фонд сацыяльнай абароны насельніцтва зыходзячы не з рэальнага памеру заработнай платы работніка (якая значна перавышае сярэднюю па краіне), а зыходзячы з памеру сярэдняй заработнай платы па краіне, то сацыяльныя выплаты — бальнічныя, пенсіі і дапамогі па інваліднасці — таксама выплачваюцца работнікам рэзідэнтаў ПВТ зыходзячы не з памеру свайго заробку, а зыходзячы з памеру сярэдняй зарплаты па краіне. Гэта паслужыла прычынай таго, што многія супрацоўнікі кампаній-рэзідэнтаў ПВТ захварэўшы, аддаюць перавагу працаваць і не сыходзіць на бальнічны, бо гэта істотна зніжае іх даход.

## Спасылкі 
* Список ключевых положений Декрета 
* Текст Декрета № 8 «О развитии цифровой экономики» с приложениями
* Страдания ПВТ: Как Сергей Чалый в одиночку айтишников заборол 
Катэгорыя:Прэзідэнцтва Аляксандра Лукашэнкі
Катэгорыя:Эканоміка Беларусі
Катэгорыя:Дэкрэты Беларусі
Катэгорыя:Права Беларусі