open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Прэніт

**Прэні́т**, Ca2Al(AlSi3O10)(OH)2 — пародаўтваральны мінерал падкласа слаістых сілікатаў, гідраксідалюмасілікат кальцыю. Названы ў гонар першаадкрывальніка — галандца Х. ван Прэна, які ў 1783 годзе прывёз яго з Паўднёвай Афрыкі ў Германію.

Паўпразрысты або празрысты крохкі мінерал жоўта-зялёнага, белага, шэрага колеру са шкляным бляскам. Крышталізуецца ў рамбічныя сінгоніі. Утварае сфераліты, суцэльныя масы, радыяльна-прамянёвыя агрэгаты і пражылкі. Ясна выражаныя крышталі сустракаюцца зрэдку. Цвёрдасць па шкале Моаса 6,5. Шчыльнасць 2800—2950 кг/м³.

Сустракаецца ў вулканічных лавах, гідратэрмальных зонах. З’яўляецца выніковым прадуктам раскладання сілікатаў. Радовішчы ў Германіі, Аўстрыі, Кітаі, Італіі, Францыі, ЗША. Празрыстыя крышталі ювелірнай якасці знаходзяць у Новым Паўднёвым Уэльсе (Аўстралія), Кітаі, Шатландыі, Паўднёвай Афрыцы і ЗША.

## Літаратура 
* 
* 
* Пренит // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона/ В современной орфографии. — Петербург: Издательское общество «Ф. А. Брокгауз — И. А. Ефрон», 1907—1909. 

## Спасылкі 
* Пренит // Каталог Минералов. RU 
* 

Катэгорыя:Мінералы алюмінію
Катэгорыя:Мінералы кальцыю
Катэгорыя:Сілікаты (мінералы)
Спрэд

**Спрэд** ( — мазаць) — эмульсія какосавага, пальмавага, рапсавага і сланечнікавага алею, , смятанкі і сметанковага масла з даданнем малака і вітамінаў. Прынамсі 20 % масы складае тлушч, да 8 % якога прыпадае на  тлустых кіслот. У Еўрапейскім Саюзе і Расіі вырабляецца з выкарыстаннем  алею.

## Віды 
Паводле ўтрымання малочнага тлушчу падзяляецца на раслінна-тлушчавы (да 15 %), раслінна-сметанковы (15-50 %) і сметанкова-раслінны (50-85 %).

## Гл. таксама 
* Маргарын

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Харчовыя тлушчы
Катэгорыя:Харчовыя алеі
Астэапароз

**Астэапароз** ( — косць + кіпра) — разрэжанне касцявой тканкі шкілета праз страту кальцыю з утварэннем у ёй пустотаў. Ускладненне хваробы вядзе да пералому шыйкі сцягна і пазваночніка, што ўяўляе смяротную пагрозу.

## Папярэджанне 
Прадухіленню немачы спрыяе багатая на кальцый ежа: малочныя вырабы ёгурт, кефір, сыр і тварог), зялёная гародніна (, , кроп, ліставая салата, пятрушка, сельдэрэй і цыбуля), арэхі (мігдалы), бабовыя (соя і фасоля), грэчка, інжыр, капуста, абрыкос, морква, рыба (, лешч і судак), семкі кунжута і сланечніка, цытрусавыя, шпінат і халва. Для засвойвання кальцыю варта 20 хвілінаў штодня знаходзіцца на сонцы і ўжываць багатую на вітамін D ежу (рыбін тлушч і марская рыба, сметанковае масла і яечны жаўток). Дзеля захавання кальцыю ў касцях варта ўнікаць ужывання жывёльнага тлушчу, кавы і солі. Косцеўтварэнню спрыяюць аэробіка, бег, плаванне, расцяжка, танцы, тэніс і хуткая . Шчыльнасці косці спрыяюць 50 скачкоў на месцы штодня.

## Чыннікі 
Да ўзнікнення хваробы вядзе , нізкая вага, паленне, піццё кавы, газаваных і спіртовых напояў, працяглы прыём лекаў (стэроідныя гармоны і ). Ускладненні наступных хвароб таксама спрыяюць развіццю немачы:  (рэўматоідны , сістэмная , анкілазавальны спандыліт) і эндакрынныя хваробы (сіндром , , ), захворванні страўнікава-кішачнага тракта з парушэннем усмоктвання, хваробы нырак (хранічная ) і імпатэнцыя.

## Праявы 
Хвароба выяўляецца праз боль у паяснічнай вобласці,  і тазасцегнавых суставах, адчуванне цяжару між лапатак, мышачную млявасць i парушэнне хады, боль і дэфармацыю галёнкаступнёвых суставаў, прыпухласць і боль у ступнях. Таксама адзначаецца змяншэнне росту, скрыўленне пазваночніка, сутаргі ў нагах, ломкасць i слаенне пазногцяў, пасівенне валасоў і выпадзенне зубоў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Захворванні апорна-рухальнага апарата чалавека
Катэгорыя:Метабалічныя захворванні
Мартыралог Беларусі

**«Мартыралог Беларусі»** — добраахвотнае грамадска-асветнае таварыства памяці ахвяр. Ідэя яго стварэння ўзнікла летам 1988. Па ініцыятыве гісторыка-мемарыяльнай і інш. камісій Беларускага фонду культуры была ўтворана арганізацыйная група Камітэт 58, якая падрыхтавала праекты статута і дэкларацыі таварыства. Кіруючыя органы — канферэнцыя і грамадская рада, выканаўчыя — выканаўчая камісія і рабочыя групы.

19 кастрычніка 1988 у Мінску ў Доме кіно (які тады месціўся ў сценах цяперашняга касцёла Святога Сымона і Святой Алены) адбыўся Усебеларускі ўстаноўчы сход (прысутнічала 350 чал.), які зацвердзіў Статут і Дэкларацыю таварыства, стварыў арганізацыйны камітэт Беларускага народнага фронту «Адраджэньне». У грамадскую раду ўвайшлі Зянон Пазняк (старшыня), Васіль Быкаў, Алег Белавусаў, М. Дубянецкі, Сяргей Грахоўскі і інш.

Асноўныя мэты таварыства — раскрыццё масавых рэпрэсій у 1920—1950-я, высвятленне колькасці тых, хто загінуў на Беларусі, у месцах высылкі і зняволення, увекавечанне іх памяці.

Выдадзены бюлетэнь «Мартыралог Беларусі» (1989), зняты дакументальны фільм «Дарога на Курапаты» (1990, рэж. М. Жданоўскі), праведзена канферэнцыя «Час, помнікі, людзі: Памяці рэпрэсіраваных археолагаў» (1993), устаноўлены памятныя знакі ў Чэрвені, Курапатах (пад Мінскам) і інш.

Таварыства з'яўляецца адным з ініцыятараў стварэння Беларускай асацыяцыі ахвяр палітычных рэпрэсій.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1988 годзе
Катэгорыя:1988 год у Мінску
Разбітае пакаленне

**Разбітае пакаленне** (, «бітнікі») — літаратурны і моладзевы рух у ЗША 1950-х — пачатку 1960-х гадоў. Прапагандаваў добраахвотную беднасць, бадзяжніцтва, эратычную свабоду, анархічны геданізм, адхіленасць ад сацыяльных праблем, захапленне дзен-будызмам. Пісьменнікі разбітага пакалення (Джэк Керуак, Ален Гінзберг, Лоўрэнс Ферлінгеці) імкнуліся да бессюжэтнасці, вольнага вершу, метафарычнай мовы, шакавальнай лексікі і натуралістычнасці апісанняў. Неаавангардысцкія і нігілістычныя тэндэнцыі абумовілі распад руху.

Аўтарства тэрміна «beat» («разбіты») у дачыненні да пакалення належыць Джэку Керуаку. Паводле Джона Клелана Холмса, ідэю Керуак пазычыў у Герберта Ханке. Тэрмін набыў шырокую вядомасць пасля публікацыі артыкула Холмса ў *The New York Times* 16 лістапада 1952 года, дзе аўтар вынес яго ў назву.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Святлана Астапук: Вобраз Біт-пакалення ў эсэістыцы Джэка Керуака — prajdzisvet.org


Катэгорыя:Літаратура ЗША
Андрапаўза

**Андрапаўза** — нястача тэстастэрону пры пераходзе да старасці. Сустракаецца ў 10-20 % мужчын пераважна пасля 50 гадоў. Вядзе да імпатэнцыі.

## Папярэджанне 
Развіццё немачы прадухіляе харчаванне пераважна бялкамі (белае курынае мяса, грыбы, малако, тварог, яйкі і ялавічына) і складанымі вугляводамі (бабовыя,  хлеб, гародніна і крупы). У якасці крыніцы тлушчаў варта ўжываць алей, арэхі, смятану, сыр і тлустыя гатункі рыбы. Нядужасць таксама папярэджваюць пешыя прагулкі, пад'ёмы па лесвіцы, разгадванне галаваломак (крыжаванкі), ранішняя гімнастыка, рэгулярныя палавыя сувязі, чытанне і язда на веласіпедзе, уніканне перанапругі, недасыпу, палення і спірту.

## Прычыны 
Ранняму ўзнікненню немачы спрыяе ненармаваны працоўны дзень, хранічны стрэс, паўсядзённае пераграванне і пераахаладжэнне, Іанізавальнае выпраменьванне, , шум і працяглая адсутнасць палавых зносінаў.

## Праявы 
Недамаганне выяўляецца праз патлівасць, пачашчанае сэрцабіцце, галавакружэнне, перапады артэрыяльнага ціску, раздражняльнасць, нервознасць, , пагаршэнне памяці і здольнасці засяроджваць думкі, атлусценне, змяншэнне мышачнай сілы і зніжэнне палавой цягі.

## Гл. таксама 
* Менапаўза

Катэгорыя:Рэпрадуктыўная сістэма
Катэгорыя:Эндакрыналогія
Аляксей Краўчанка

**Аляксей Краўчанка**:
* Аляксей Віктаравіч Краўчанка (нар. 1985) — беларускі футбаліст.
* Аляксей Мікалаевіч Краўчанка — беларускі мастак.
Аляксей Віктаравіч Краўчанка

**Аляксей Краўчанка** (нар. , ) — беларускі футбаліст (абаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам гомельскага «Паперпрама».

## Клубная кар’ера 
Пачаў кар’еру ў «Гомелі», пазней гуляў у Першай лізе за рэчыцкі «Ведрыч-97» і гомельскі ДБК. У 2011 годзе быў пастаянным іграком асновы «Віцебска», а пасля вылету віцебскага клуба з Вышэйшай лігі перайшоў у «Дняпро».

У сакавіку 2013 года стаў іграком брэсцкага «Дынама». Не замацаваўся ў брэсцкім клубе і ў жніўні 2013 года перайшоў у «Ведрыч-97», дзе стаў пастаянна гуляць у аснове. У красавіку 2014 года зноў стаў іграком «Віцебска», якому ў якасці асноўнага цэнтральнага абаронцы дапамог вярнуцца ў Вышэйшую лігу. Застаўся асноўным іграком віцебскага клуба і ў сезоне 2015, але стаў выступаць ужо на пазіцыі левага абаронцы.

У студзені 2016 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Віцебск». Неўзабаве апынуўся на праглядзе ў «Гомельчыгунтрансе» (з 2017 года — «Лакаматыў»), з якім у сакавіку 2016 года падпісаў кантракт. На працягу чатырох гадоў быў адным з асноўных абаронцаў гомельскай каманды.

У лютым 2020 года стаў іграком рэчыцкага «Спадарожніка», якому дапамог перамагчы ў Першай лізе. У пачатку 2021 года ўвайшоў у трэнерскі штаб дубля «Спадарожніка», аднак у той жа час далучыўся да гомельскага «Паперпрама» ў Другой лізе.

## Міжнародная кар’ера 
У студзені 2005 года згуляў адзін матч за моладзевую зборную Беларусі на міжнародным турніры ў Досе.

## Трэнерская кар’ера 
У пачатку 2021 года ўвайшоў у трэнерскі штаб дубля «Спадарожніка». У чэрвені 2021 года, пасля таго як клуб пакінуў галоўны трэнер Віктар Кумыкоў, стаў кіраваць трэніровачным працэсам і рыхтаваць асноўную каманду рэчыччан да матчаў, фактычна выконваў абавязкі галоўнага трэнера. Заставаўся ў гэтай ролі да ліпеня, калі «Спадарожнік» зняўся са спаборніцтваў.

Пасля спынення існавання «Спадарожніка» працягваў выступаць за гомельскі «Паперпрам» у Другой лізе, дзе часам кіраваў камандай на полі, а ў снежні 2021 года быў зацверджаны галоўным трэнерам клуба.

У лютым 2023 года падоўжыў кантракт з «Паперпрамам». У лістападзе 2023 года падпісаў новае пагадненне з клубам да канца 2024 года.

## Дасягненні 
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2020

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэчыца-2014
Катэгорыя:Ігракі ФК ДБК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Спадарожнік Рэчыца
Катэгорыя:Ігракі ФК Паперпрам Гомель
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Спадарожнік Рэчыца
Катэгорыя:Трэнеры ФК Паперпрам Гомель
Гепатыт

**Гепатыт** ( — печань + запаленне; народная назва — жаўтуха) — агульная назва запаленчых захворванняў печані, якія ўзнікаюць ад розных прычын і маюць рознае лячэнне. Найчасцей інфіцыруюцца людзі маладога працаздольнага веку. З'яўляецца прычынай цырозу і раку печані. Пасля перанесенай хваробы развіваецца пажыццёвы імунітэт. Звыш 2 млрд жыхароў Зямлі (1/3 насельніцтва планеты) з'яўляецца носьбітамі віруса. Штогод ад хваробы ў свеце паміраюць каля мільёна чалавек.

## Папярэджанне 
Хвароба прадухіляецца праз вакцынаванне, ужыванне ачышчанай ежы і вады, мыццё рук пасля прыбіральні і перад прыгатаваннем і прыёмам ежы, купанне толькі ў прызначаных вадаёмах.

## Прычыны 
Заражэнню спрыяе прыём, прыгатаванне і падаванне ежы бруднымі рукамі, бязладныя палавыя зносіны.

## Праявы 
thumb|240px|Пажаўценне вачэй пры гепатыце
Першымі праявамі хваробы з’яўляюцца стомленасць, страта апетыту, пажаўценне скуры і склераў вачэй.

## Віды 
Вылучаюць 5 відаў хваробы. Гепатыты А і Е перадаюцца фекальна-аральным шляхам праз забруджаную ваду і ежу. Гепатыты В, C і D — праз  заражанай крыві, забруджаныя шпрыцы, выдзяленні вірусаносьбіта і любошчы з заражаным чалавекам. Пераважная большасць заражэнняў (2 млрд чалавек у свеце, амаль 350 млн хранічных) і смерцяў (амаль 600 тыс. чалавек штогод) прыпадае на . Заражаных гепатытам С — 130 мільёнаў, гепатытам А — 1,4 мільёны. Вакцыны існуюць супраць гепатытаў А і В (з 1982 года).

## Беларусь 
У Беларусі штогод выяўляюць 7—10 тысяч хворых, з іх больш за 70 % на гепатыт С праз адсутнасць вакцыны. Найчасцей хварэюць жыхары вялікіх гарадоў ва ўзросце ад 15 да 60 гадоў. Супраць гепатыту В штогод вакцынуецца каля 230 тыс. чалавек, у тым ліку каля 94 тыс. нованароджаных, 110 тыс. падлеткаў і 17 тыс. дарослых з групы рызыкі. Жыхарам краіны робяцца тры прышчэпкі ў першыя 12 гадзінаў жыцця, у 1 месяц і ў 5 месяцаў або трохразовая ў 13 гадоў раней не прышчэпленым. За 2011 год прышчэпкай ад гепатыту В удалося ахапіць 97% нованароджаных.

## Гл. таксама 
* Вірусны гепатыт
* Сіндром Жыльбера

## Спасылкі 
Катэгорыя:Захворванні печані
Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Базавая велічыня

**Базавая велічыня** — устаноўлены ў 2002 годзе замест  паказчык вылічэння ўрадам Беларусі памераў пенсій, стыпендый, дапамогаў, падаткаў, збораў і спагнанняў. Найдаўжэй заставалася пастаяннай 4 гады і 4 месяцы (з 1 снежня 2007 г. да 1 красавіка 2012 г.) на ўзроўні 35 тыс. беларускіх рублёў, найкарацей — 2 месяцы (з 1 сакавіка да 1 мая 2003 г.) на ўзроўні 13 300 рублёў.

## Дынаміка змянення базавай велічыні ў Беларусі 
Катэгорыя:Эканоміка Беларусі
Катэгорыя:Права Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2002 годзе
Прастатыт

**Прастатыт** ( — прастата + запаленне) — запаленне прадсталёвай залозы. Ускладненні хваробы выклікаюць зніжэнне палавой цягі, бясплоддзе, адэному і рак прастаты.

## Папярэджанне 
Хваробу прадухіляюць *своечасовае* і поўнае вылечванне запаленняў мочаспускальнага канала і Мачавога пузыра, нагляд за рэгулярным ачышчэннем кішэчніка, пешыя прагулкі, бег і плаванне, рэгулярны секс.

## Прычыны 
Развіццю хваробы спрыяюць пераахаладжэнне, маларухомы лад жыцця, праца ў сядзячым становішчы, працяглае , рэгулярныя запоры, аслабленне імунітэту праз стрэсы і сапсаванае харчаванне.

## Праявы 
Захворванне выяўляецца праз павышэнне тэмпературы, ліхаманку, боль у , яечках і паясніцы, частае і ўскладненае мочаспусканне, затрымку мачы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Андралагічныя захворванні
Катэгорыя:Прастата
Уліковы запіс Microsoft

**Уліковы запіс Microsoft** (Windows Live ID) — спалучэнне  электроннай пошты і  для падлучэння да службаў паштовых (Hotmail, Outlook.com) і  (Messenger),  (SkyDrive) і сеціўных гульняў (Xbox Live), як і мабільнай (Windows Phone) і настольнай аперацыйных сістэм (Windows 8) Майкрасофт.

## Спасылкі 
* Windows Live ID SDK

Катэгорыя:Аўтэнтыфікацыя
Катэгорыя:Microsoft
Сальманелёз

**Сальманелёз** — заражэнне страўнікава-кішачнага тракту  роду . Назву атрымала ад прозвішча адкрывальніка бактэрыі . Найчасцей распаўсюджваецца ў высокаразвітых гарадах з адзіным парадкам харчовага забеспячэння. Крыніцай ёсць свойскія жывёлы. Найбольш небяспечным бактэрыяносьбітам для немаўлят з'яўляюцца дарослыя людзі праз брудныя рукі і прадметы догляду.

## Папярэджанне 
Найбольш дзейснымі спосабамі прадухілення заражэння ёсць мыццё рук перад ежай, захоўванне мяса і птушкі на асобнай паліцы халадзільніка ва ўпакаваным выглядзе, мыццё яек з мылам перад прыгатаваннем, дастатковая тэрмічная апрацоўка мяса, выкарыстанне асобных дошкі і нажа для апрацоўкі сырога мяса.

## Прычыны 
Заражэнню спрыяюць прыём, прыгатаванне і падаванне ежы бруднымі рукамі, ужыванне недастаткова праваранага мяса, таксама недавараных і недасмажаных яек.

## Праявы 
Праходзіць з павышэннем тэмпературы, млоснасцю, ванітамі і шматразовым паносам.

## Літаратура 
* 

*
Катэгорыя:Страўнікава-кішачныя інфекцыі
Міхаіл Васілевіч Падгайны

**Міхаіл Васільевіч Падгайны** (нар. , в. Ізбішча , Мінская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут (1971) і Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС (1991). Працаваў інжынерам-тэхнолагам Мінскага вытворчага аб'яднання вылічальнай тэхнікі.

У 1977—1989 — працаваў у камсамоле, прайшоў шлях ад інструктара Савецкага райкама г. Мінска да сакратара ЦК ЛКСМБ.

У 1989—1991 — Быў інспектарам Мінскага абкама КПБ, другім сакратаром Першамайскага райкама КПБ г. Мінска.

У 1991—1995 —намеснік міністра культуры, старшыня Камітэта па справах моладзі пры Савеце Міністраў Беларусі.

У 1995—1996 — кіраўнік праграмы «Рэспубліканскі цэнтр інфармацыі ЮНЕСКА».

У 1996—1997 — начальнік галоўнага ўпраўлення грамадска-палітычнай інфармацыі Адміністрацыі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

У 1997—2001 — старшыня Дзяржаўнага камітэта па друку.

У 2001—2003 — міністр інфармацыі Рэспублікі Беларусь.

У 2003—2004 — генеральны дырэктар рэспубліканскага аб'яднання «Белсаюздрук» Міністэрства інфармацыі.

## Літаратура 
* Падгайны Міхаіл Васільевіч // Хто ёсць хто ў Беларусі / Укл.: Л. А. Андросік, В. Ф. Голубеў, К. А. Заброцкая [і інш.]. — Вільня, 2007. — 256 с. — С. 155.

Катэгорыя:Міністры інфармацыі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі БДУІР
Катэгорыя:Старшыні Дзяржаўнага камітэта па друку Беларусі
Аляксей Пятроў

**Аляксей Пятро́ў**:
* Аляксей Зіноўевіч Пятроў (1910—1972) — фізік-тэарэтык.
* Аляксей Яўгенавіч Пятроў — беларускі футбаліст.
Аляксей Яўгенавіч Пятроў

**Аляксей Пятроў** (нар. ) — беларускі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
Пачаў кар’еру ў салігорскім «Шахцёры». Спачатку гуляў за дубль, потым стаў трапляць у асноўны склад. Першую палову сезона 2012 правёў у арэндзе ў пінскай «Хвалі», пасля вярнуўся ў Салігорск.

У сакавіку 2013 года на правах арэнды стаў іграком брэсцкага «Дынама», у жніўні перабраўся ў «Іслач». У першым жа матчы за «Іслач» атрымаў траўму, з-за якой выбыў на месяц, пазней вярнуўся ў аснову. Па заканчэнні тэрміну арэнды ў канцы 2013 года вярнуўся ў «Шахцёр», у сезоне 2014 гуляў пераважна за дубль салігорскага клуба.

З лютага 2015 года трэніраваўся ў складзе «Гарадзеі», і нарэшце ў красавіку падпісаў кантракт з гэтым клубам. У снежні 2015 года падоўжыў кантракт з «Гарадзеяй» на наступны сезон. У сезоне 2016 звычайна выхадзіў на замену ў канцы матча.

Да сезона 2017 рыхтаваўся разам з «Гарадзеяй», але ў сакавіку кантракт па пагадненні бакоў быў разарваны, і Пятроў стаў іграком «Іслачы». Аднак, згуляў за каманду ўсяго ў пяці матчах, і ў ліпені 2017 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Іслач».

У жніўні 2017 года стаў іграком «Ліды». У студзені 2018 года пакінуў каманду.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за моладзевую зборную Беларусі.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2010, 2011
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2014
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2014

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Хваля Пінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Іслач
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарадзея
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліда
Крэсіда (спадарожнік Урана)

**Крэсіда** () — спадарожнік планеты Уран. Была адкрыта 9 студзеня 1986 года па здымках, зробленых апаратам «Вояджэр-2», і атрымала часовае абазначэнне **S/1986 U 3**. Названая ад імя персанажа з п’есы Шэкспіра «Троіл і Крэсіда». Таксама пазначаецца як **Уран IX**.

Крэсіда належыць да групы Порцыі, якая таксама ўключае ў сябе Біянку, Дэздэмону, Джульету, Порцыю, Разалінду, Купідона, Белінду і Пердыту. У гэтых спадарожнікаў падобныя арбіты і фотаметрычныя ўласцівасці. За выключэннем арбіты, радыуса ў 41 км і геаметрычнага альбеда 0,08, пра Крэсіду практычна нічога не вядома.

На здымках, перададзеных «Вояджэр-2», Крэсіда выглядае як даўгаваты аб’ект, накіраваны сваёй галоўнай воссю на Уран. Суадносіны яе папярочнага памеру да падоўжанага складаюць 0,8 ± 0,3. Паверхня мае шэры колер.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Урана
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1986 годзе
Сетэбас (спадарожнік Урана)

**Сетэбас** — адзін са знешніх нерэгулярных спадарожнікаў Урана, мае адваротнае арбітальнае кручэнне.

Сетэбас быў адкрыты 18 ліпеня 1999 года Кавеларсам, Глэдманам, Холманам, Пеці і Скулам на CCD-выявах, атрыманых на 3.5-м тэлескопе Канада-Францыя-Гаваі на гары Мауна-Кеа разам з Праспера і Стэфана і атрымаў часовыя абазначэння **S/1999 U 1** і **Уран XIX**.

Пасля назіранняў на 5-м Паламарскім тэлескопе ў жніўні 1999 г., а таксама ў траўні-чэрвені 2000 г. на тэлескопе Кіт Пік і на 2.5-м тэлескопе Ла Пальма былі атрыманыя элементы арбіты спадарожніка.

Сетэбас названы ў гонар галоўнага д’ябла і заступніка вядзьмаркі Сікараксы ў п’есе У. Шэкспіра «Бура».

Элементы арбіты маюць падобныя рысы з элементамі арбіты Сікараксы і Праспера. Можна зрабіць здагадку аб іх агульным паходжанні. Аднак гэта здагадка не пацвярджае колер спадарожніка. Ён нейтральна-шэры візуальна (паказчык колеру BV = 0,77 m, RV = 0,35 m), ён падобны з Праспера, але адрозніваецца ад Сікараксы (якая мае крыху чырванаватае адценне).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Урана
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1999 годзе
Тэатр Масіма

**Тэатр Масіма** () — оперны тэатр у Палерма, размешчаны на плошчы Вердзі. Сваю назву ён атрымаў у гонар караля Віктара Эмануіла II. Ён з'яўляецца найбуйнейшым у Італіі і адным з самых вялікіх у Еўропе, які славіцца пры гэтым сваёй цудоўнай акустыкай.

У 1864 годзе па ініцыятыве мэра Палерма быў аб'яўлены міжнародны конкурс на праект будаўніцтва буйнога опернага тэатра ў горадзе, які павінен быў упрыгожыць аблічча сталіцы, і нагадваў пра нядаўні нацыянальным адзінстве Італіі. У выніку архітэктарам быў прызначаны Джавані Батыста Піліпа Базыль, які пачаў будаўніцтва 12 студзеня 1874 года. Пасля першых этапаў пабудовы будаўніцтва было замарожана на 8 гадоў, і толькі ў 1890 годзе яно зноў аднавілася. Праз год пасля гэтага Базыль памёр і яго справу працягнуў яго сын Эрнэста. 16 мая 1897 года, праз 22 гады пасля закладкі падмурка, тэатр адкрыўся для аматараў оперы, прэзентаваўшы ў той дзень оперу Джузэпэ Вердзі «Фальстаф», дырыжорам якой быў Леапольда Муньоне.

Базыль быў натхнёны старажытнай сіцылійскай архітэктурай і такім чынам тэатр быў збудаваны ў неакласічным стылі, уключаючы элементы грэцкіх храмаў. Глядзельная зала, выкананы ў стылі позняга рэнесансу ў класічнай форме падковы з сямю ложамі, месціць у сябе 3000 чалавек. Скульптуры бюстаў вялікіх кампазітараў для тэатра вылепіў італьянскі скульптар Джуста Ліва і яго сыны.

У 1974 годзе тэатр быў зачынены на поўную рэстаўрацыю, але з-за палітычнай нестабільнасці ў тыя гады і карупцыі, яна зацягнулася на 23 гады. 12 мая 1997 года, за чатыры дні да стагадовага юбілею, тэатр зноў быў адкрыты, але новы оперны сезон пачаўся толькі праз два гады. Увесь гэты час оперныя пастаноўкі мясцовай трупы паказваліся ў двух невялікіх тэатрах па суседстве.

## Цікавыя факты 
* Заключны сцэны фільма «Хросны бацька 3» здымаліся ў тэатры Масіма.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт тэатра 

Катэгорыя:Оперныя тэатры Італіі
Катэгорыя:Тэатры балета Італіі
Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1897 годзе
Катэгорыя:Палерма
Міхаіл Уладзіміравіч Калядка

**Міхаіл Калядка** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца наваполацкага «Нафтана».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец мінскай ДЮСШ «Змена», пачынаў кар’еру ў аднайменным клубе (пазней перайўтвораны ў клуб «Мінск»). У 2008—2009 гадах гуляў у арэндзе ў клубах Першай лігі, у 2009 годзе ў складзе «Баранавічаў» стаў лепшым бамбардзірам турніру. У 2010 годзе гуляў за «Гомель», пасля — за «Гарадзею». У першай палове 2012 года гуляў у Польшчы за клуб «Алімпія» з Эльблёнга, які ўзначальваў беларускі спецыяліст Алег Радушка.

У сакавіку 2013 года стаў іграком брэсцкага «Дынама», але ў жніўні 2013 года пакінуў брэсцкі клуб і перайшоў у «Ведрыч-97», дзе хутка замацаваўся ў аснове. У сакавіку 2014 года падпісаў новы кантракт з рэчыцкім клубам, які змяніў назву на «Рэчыца-2014». З 14 галамі стаў найлепшым бамбардзірам клуба ў сезоне 2014.

У студзені 2015 года знаходзіўся на праглядзе ў мазырскай «Славіі», але ў выніку ў лютым 2015 года зноў стаў іграком «Гарадзеі». У снежні 2015 года падоўжыў кантракт з «Гарадзеяй» на наступны сезон. Пачатак сезона 2016 прапусціў з-за траўмы, пасля вярнуў месца ў асноўным складзе. У студзені 2017 года яшчэ на год падоўжыў кантракт з «цукровымі». Аднак, у першай палове сезона 2017 не меў трывалага месца ў аснове, і ў ліпені 2017 года перайшоў у літоўскі клуб «Атлантас» з Клайпеды. У ліпені 2018 года перабраўся ў іншы клуб з Літвы — «Каўна Жальгірыс», які пакінуў па заканчэнні сезона 2018.
 
Са студзеня 2019 года знаходзіўся на праглядзе ў мазырскай «Славіі» і ў лютым падпісаў кантракт. Аднак, у не замацаваўся ў асноўнай камандзе, згуляў за яе ў двух матчах, выступаў таксама за дубль. У ліпені 2019 года пакінуў мазырскі клуб.

У жніўні 2019 года папоўніў склад мінскага НФК, дзе замацаваўся ў аснове. Заставаўся іграком стартавага складу і ў сезоне 2020, калі каманда вярнула назву «Крумкачы». У студзені 2021 года падоўжыў кантракт з клубам.

Са студзеня 2022 года трэніраваўся з бабруйскай «Белшынай» і ў лютым падпісаў кантракт. У студзені 2024 года перайшоў у наваполацкі «Нафтан».

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за юніёрскую зборную Беларусі.

## Дасягненні 
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі (2): 2006, 2010
*  Найлепшы бамбардзір Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2009 (15 галоў)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск-2
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Камунальнік Слонім
Катэгорыя:Ігракі ФК Баранавічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарадзея
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпія Эльблёнг
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэчыца-2014
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлантас Клайпеда
Катэгорыя:Ігракі ФК Каўна Жальгірыс
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Крумкачы Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Уладзімір Анатолевіч Шчэрба

**Уладзімір Шчэрба** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца клуба «Ніва» з Доўбізны.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў Мінску, але хутка перабраўся ў брэсцкае «Дынама», дзе дарос да іграка асновы. Сезон 2011 правёў у Расіі ў складзе арэнбургскага «Газавіка», пасля чаго вярнуўся ў Беларусь, трапіўшы ў склад магілёўскага «Дняпра».

У лютым 2013 года зноў стаў іграком брэсцкага «Дынама». Здолеў замацавацца ў аснове, стаў выступаць на пазіцыі правага абаронцы (часам левага абаронцы).
 
Сезон 2014 пачаў у якасці правага абаронцы. У матчы 3-га тура супраць «Белшыны» (12 красавіка) на 28-й хвіліне атрымаў чырвоную картку з-за сутыкнення з Яраславым Багуновым. Выдаленне і пенальці выклікалі незадавальненне іншых ігракоў, у выніку быў выдалены таксама і Сяргей Кандрацьеў, пасля чаго брэсцкі клуб удзевяцёх разгромна саступіў 0:7, а Шчэрба атрымаў трохматчавую дыскваліфікацыю. Пасля вяртання зноў стаў гуляць правага абаронцу, але часам выступаў на левым фланзе і ў паўабароне.

У лютым 2015 года падоўжыў кантракт з «Дынама». У сезоне 2015 стаў выкарыстоўвацца звычайна ў якасці флангавага паўабаронцы. Па заканчэнні сезона 2015 пакінуў Брэст.

У студзені 2016 накіраваўся ў жодзінскае «Тарпеда-БелАЗ» і неўзабаве падпісаў кантракт з гэтым клубам. У складзе аўтазаводцаў стаў асноўным правым абаронцам. У студзені 2017 года падоўжыў пагадненне з жодзінцамі. У першай палове сезона 2017 рэдка з’яўляўся на полі, пазней стаў часцей гуляць у аснове. У лістападзе 2017 года падпісаў новы аднагадовы кантракт з «аўтазаводцамі». У 2018 і першай палове 2019 гадоў звычайна выхадзіў у стартавым складзе каманды, другую палову сезона 2019 прапусціў з-за траўмы. У 2020 годзе стаў часцей заставацца на лаўцы запасных. У студзені 2021 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Тарпеда-БелАЗ».

У студзені 2021 года стаў трэніравацца з брэсцкім «Дынама» і ў лютым падпісаў пагадненне з клубам. Пачынаў сезон 2021 у стартавым складзе каманды, з ліпеня стаў часцей заставацца на лаўцы запасных. У лютым 2022 года падоўжыў пагадненне з дынамаўцамі. У сезоне 2022 чаргаваў выхады ў стартавым складзе і заставанне на лаўцы запасных. У студзені 2023 года падпісаў новы кантракт з брэсцкім клубам. У снежні 2023 года пакінуў «Дынама».

У студзені 2024 года папоўніў склад «Нівы» з Доўбізны.

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2020
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2007, 2016

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-Юні Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Арэнбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Ніва Доўбізна
Фердынанд (спадарожнік Урана)

**Фердынанд** () — нерэгулярны спадарожнік планеты Уран са зваротным арбітальным абарачэннем. Названы ад імя персанажа з п’есы У. Шэкспіра «Бура». Таксама пазначаецца як **Уран XXIV**.

## Гісторыя адкрыцця 
Першыя назіранні былі зробленыя 13 жніўня і 21 верасня 2001 года групамі астраномаў пад кіраўніцтвам Мэцью Холмана і Брэта Глэдмана. Аднак наступныя спробы назіранняў доўгі час заставаліся беспаспяховымі. 24 верасня 2003 года Браян Марсдэн ідэнтыфікаваў гэты аб’ект па здымках, зробленым Скотам Шэпардам сумесна з Дэвідам Джуітам 29, 30 жніўня і 20 верасня таго ж года. Спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне **S/2001 U 2**. Уласная назва была прысвоена 29 снежня 2005 года.

## Арбіта 
Фердынанд — найбольш аддалены з вядомых спадарожнікаў Урана. Ён абарачаецца ў зваротным кірунку па арбіце з умераным нахілам, але з вялікім эксцэнтрысітэтам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Урана
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2001 годзе
Піліп Ігаравіч Вайцяховіч

**Піліп Вайцяховіч** (нар. , ) — беларускі футбаліст, брамнік.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў мінскім МТЗ-РІПА (пазней «Партызан»), аддаваўся ў арэнду «Полацку». Не змог заняць месца ў аснове мінскага клуба і ў пачатку 2011 года перайшоў у клуб «Фрэй» з трэцяга па рангу дывізіёна Швецыі. У 2012 годзе трапіў у іншы шведскі клуб «Асірыска», дзе быў другім брамнікам.

У сакавіку 2013 года вярнуўся ў Беларусь, стаўшы іграком брэсцкага «Дынама». Але за брэсцкі клуб правёў толькі адну гульню — 17 сакавіка 2013 года ў Кубку Беларусі супраць СКВІЧа (паражэнне 0:1), пасля чаго трапіў на лаўку запасных. У жніўні 2013 пакінуў брэсцкі клуб.

У верасні 2013 года стаў іграком рэчыцкага «Ведрыча-97», дзе стаў гуляць у аснове. У лютым 2014 года зноўку трапіў у Швецыю, стаўшы іграком клуба трэцяга шведскага дывізіёна «АФК Юнайтэд».

У сакавіку 2016 года праходзіў прагляд у фінскім ВПС, але не падышоў і неўзабаве перайшоў у клуб «Умеа». Пазней гуляў за «Трольхетан» і «Вернаму». У 2018 годзе выступаў за «Васалунд», а ў сакавіку 2019 года вярнуўся ў «Вернаму», з якім у 2020 годзе перамог у трэцім, а на наступны год і ў другім шведскім дывізіёне і выйшаў у Алсвенскан. У 2022 годзе быў асноўным брамнікам каманды ў найвышэйшым дывізіёне, у сезоне 2023 стаў радзей з’яўляцца на полі. У лістападзе 2023 года пакінуў клуб.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за моладзевыя зборныя розных узростаў, таксама выклікаўся ў алімпійскую зборную Беларусі.

## Грамадзянская пазіцыя 
Пасля жорсткага разгону акцый пратэстаў, выкліканых масавымі фальсіфікацыямі на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, разам з 92 іншымі беларускімі футбалістамі выступіў з асуджэннем гвалту ў Беларусі.

## Дасягненні 
*  Пераможца Суперэтан: 2021
*  Пераможца Этан: 2020 (зона Поўдзень)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан-2 Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Полацк
Катэгорыя:Ігракі ФК Фрэй
Катэгорыя:Ігракі ФК Асірыска
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэчыца-2014
Катэгорыя:Ігракі ФК АФК Эскільстуна
Катэгорыя:Ігракі ФК Умеа
Катэгорыя:Ігракі ФК Трольхетан
Катэгорыя:Ігракі ФК Вернаму
Катэгорыя:Ігракі ФК Васалунд
Паходня

[thumb|200px|Паходня ў руцэ [Статуя Свабоды|статуі Свабоды (ЗША)]]
**Паходня**  — від свяцільняў, якія забяспечваюць працяглае інтэнсіўнае святло на адкрытым паветры пры любым надвор’і. Найпрасцейшая паходня — пучок бяросты ці шчэпак са смалістых пародаў дрэваў, звязцы саломы і г. д. Далей для ўдасканалення паходні прымяняліся розныя гатункі смалы, воску і іншых гаручых рэчаваў. Часам гэтыя рэчавы служаць у якасці простай абмазцы для касцяку паходні, якім можа быць дрэвам, пучком пакулля.

У выглядзе паходні спальваюць таксама адкіды хімічных вытворчасцяў.

## Літаратура 
* J. G. Frazer, «The golden bough» (Л., 1900, т. III, стар. 240 і наст., 235 і літаратурныя спасылкі да іх);
* Jevons, «An introduction to the history of Religion» (Л., 1896; стар. 365, 378, 231—2).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прылады
Катэгорыя:Крыніцы святла
SIGQUIT

У POSIX-сістэмах, **SIGQUIT** — сігнал для спынення працэсу карыстальнікам, камбінацыяй «quit» на тэрмінале. Гэты сігнал таксама ўказвае, што сістэма павінна зрабіць дамп памяці для працэсу.

SIGQUIT — цэлалікавая канстанта, якая вызначана ў загалоўкавым файле `signal.h`. Сімвальныя імёны сігналаў ужываюцца замест нумароў, бо ў розных рэалізацыях нумары сігналаў могуць адрознівацца.

## Этымалогія 
**SIG** — агульны прэфікс сігналаў (ад ), **QUIT** —  — выйсці.

## Выкарыстанне 
SIGQUIT дасылаецца праграме паводле націскання камбінацыі клавіш «quit» на тэрмінале (звычайна — Ctrl-\). У Linux, таксама Ctrl-4, ці SysRq на віртуальным тэрмінале.
Шчэрба

**Шчэрба** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аляксей Рыгоравіч Шчэрба (нар. 1937) — беларускі архітэктар.
* Віктар Васілевіч Шчэрба (1949—2023) — беларускі навуковец-мікрабіёлаг, міколаг, хімік.
* Віталь Венядзіктавіч Шчэрба (нар. 1972) — беларускі гімнаст, шасціразовы алімпійскі чэмпіён, заслужаны майстар спорту СССР (1991), заслужаны майстар спорту Беларусі (1994).
* Ганна Вячаславаўна Шчэрба (нар. 1982) — беларуская плыўчыха.
* Іван Іванавіч Шчэрба (нар. 1952) — беларускі дзяржаўны дзеяч, Міністр транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь (2009—2012).
* Леў Уладзіміравіч Шчэрба (1880 —1944) — савецкі мовазнавец.
* Людміла Шчэрба (нар. 1973) — беларуская пісьменніца.
* Наталля Васільеўна Шчэрба (нар. 1981) — рускамоўная ўкраінская пісьменніца.
* Уладзімір Анатолевіч Шчэрба (нар. 1986) — беларускі футбаліст.
Любен Нікалаў

**Любен Нікалаў** (; нар. , , Балгарыя) — балгарскі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Выступаў у Балгарыі, пераважна ў другім па значнасці дывізіёне (Б група).

У сакавіку 2013 года перайшоў у брэсцкае «Дынама». У брэсцкім клубе адразу замацаваўся ў аснове на пазіцыі цэнтральнага абаронцы, дзе трывала гуляў на працягу ўсяго сезона. У кастрычніку 2013 года атрымаў траўму, праз месяц вярнуўся на поле.

У сезоне 2014 працягваў быць асноўным цэнтральным абаронцам. У матчы 18-га тура супраць мінскага «Дынама» (20 ліпеня, 1:3) на 14-й хвіліне прычыніў цяжкую траўму Арцёму Быкаву, за што пасля матча атрымаў шасціматчавую дыскваліфікацыю. Пазней зноў заняў сваё месца ў цэнтры абароны.

У снежні 2014 года перайшоў у тайландскі клуб «Сісакет». У 2017 годзе выступаў у Тайландзе за «Супер Паўэр Самут Пракан», а ў лютым 2018 года стаў іграком малайзійскага ПКНП. У пачатку 2019 года перабраўся ў камбаджыйскі клуб «Вісаха».

У жніўні 2019 года вярнуўся ў Балгарыю, папоўніўшы склад «Дунава» з Русэ. Па заканчэнні сезона 2019/20 пакінуў клуб і завяршыў прафесійную кар’еру.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Балгарыі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дунаў Русэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Вісаха
Катэгорыя:Ігракі ФК ПКНП
Катэгорыя:Ігракі ФК Супер Паўэр Самут Пракан
Катэгорыя:Ігракі ФК Сісакет
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Спарціст Своге
Катэгорыя:Ігракі ФК Акадэмік Сафія
Катэгорыя:Ігракі ФК Нясебыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Плоўдзіў
Катэгорыя:Ігракі ФК Марыца
Катэгорыя:Ігракі ФК Радопа
Катэгорыя:Ігракі ФК Віхрэн
Пачулі

**Пачулі** (*Pogostemon cablin*) — від хмызняковых трапічных раслін з роду , сямейства ясноткавых. Радзіма — Філіпінскія астравы. Вырошчваюць як эфіраалейную культуру ў трапічнай зоне Паўднёва-Усходняй Азіі.

## Апісанне 
Паўкуст вышынёй да 1 метра з валасніковістымі каранямі. Лісце супраціўнае, яйкападобнае, зубчастае, з моцным мускатным пахам. Кветкі белыя або светла-бэзавыя ў гронках. Плод — арэшак.

## Гаспадарчае значэнне 
Эфірны алей лісця выкарыстоўваецца выкарыстоўваюць у парфумерыі (лепшы фіксатар паху), мае інсектыцыдныя ўласцівасці. Лекавая, тэхнічная расліна.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ясноткавыя
Павілле

**Павілле** (**Павелле**, **Павіленне** ) — гістарычная вобласць на паўночным захадзе Беларусі і поўдні Літвы. Ахоплівае частку тэрыторый сучасных Віцебскай, Мінскай і Гродзенскай абласцей Беларусі і паўднёвыя раёны Літвы ў басейне ракі Вілія (Вялля). На тэрыторыях беларускага Павілля размешчаны сем раёнаў: Астравецкі, Ашмянскі, Валожынскі, Маладзечанскі, Вілейскі, Мядзельскі і Смаргонскі. Агульная плошча — каля 12 тыс. км² (5,8 % плошчы Беларусі).

## Агульныя звесткі 
Павілле размешчана ў басейне ракі Вілія, на Нарачана-Вілейскай нізіне і Ашмянскім узвышшы. Тэрыторыя Павілля прыблізна супадае з Маладзечанскай вобласцю (1944—1960).

## Даследванні 
Першым даследчыкам старажытнасцей Беларускага Павілля быў Я. П. Тышкевіч, які па праву лічыцца адным з заснавальнікаў беларускай навуковай археалогіі. Важнейшай работай, у якой сабраны звесткі па археалогіі, архітэктуры, этнаграфіі, фальклору і тапаніміцы рэгіёну, з’яўляецца манаграфія «Вілія і яе берагі», якую завяршыў яго брат, К. П. Тышкевіч, у 1858 годзе. Падчас падарожжа К. П. Тышкевіч наведаў каля 300 вёсак і мястэчак, зрабіў падрабязныя апісанні шматлікіх гарадзішч і помнікаў старажытнай архітэктуры і правёў раскопкі некаторых могільнікаў.

У 1850-я гады вялікія разведачныя працы ў Павіллі правёў Адам Кіркор. У працы «Археалагічнае падарожжа па Віленскай губерні» ён змясціў кароткія гістарычныя даведкі пра Міхалішкі, Свір, Дабраўляны, Мядзел і іншыя мясціны.

Ф. В. Пакроўскі ў канцы XIX стагоддзя раскапаў каля 100 курганоў толькі ў межах сучасных Мядзельскага і Астравецкага раёнаў.

У пачатку XX стагоддзя тэрыторыі абследвалі С. Яроцкі, П. С. Рыкаў, Х. Цэглак-Галубовіч і У. Галубовіч.

У другой палове XX стагоддзя і пазней Павілле даследавалі А. Р. Мітрафанаў, М. А. Ткачоў, Я. Г. Звяруга, М. М. Чарняўскі і многія іншыя археолагі.

У выніку працы некалькіх пакаленняў археолагаў Павілле аказалася адным з найбольш грунтоўна даследаваных рэгіёнаў Беларусі. Па ступені археалагічнага асваення з ім хіба што могуць параўнацца ваколіцы Мінска ды яшчэ 2-3 рэгіёны краіны. Здабытыя матэрыялы дазваляюць даволі поўна ўстанавіць гісторыю насельніцтва за амаль два апошнія тысячагоддзі.

## Гл. таксама 
* Анатоль Рогач — беларускі краязнаўца, даследчык гісторыі Беларускага Павілля.
* Яраслаў Генрыхавіч Звяруга — даследчык Павілля.
* Вілейскі строй — беларускае народнае адзенне, распаўсюджанае на тэрыторыі Павілля.
* Рэгіянальная газета — СМІ Павілля.

## Літаратура 
* *Чарняўскі М. М.* Першыя людзі на ўзбярэжжы Віліі // Вілейскі краязнаўчы зборнік — Вілейка.: «Вілейскі гісторыка-краязнаўчы музей», 2001. — Стар. 4—9.

## Спасылкі 
* Онлайн-версія «Рэгіянальнай газеты» 
* *Звяруга Я. Г.* Беларускае Павілле у жалезным веку і раннім сярэдневякоўі 
* *Лойка П.* Унутраная палітыка ВКЛ (XIV — сярэдзіна XV ст.)
* Мястэчка Буйвіды над Віліяй атрымала герб 
* Экспедыцыя — не паўтарэнне пройдзенага 
* Вяз, з вышыні якога бачныя адразу тры гарады — Маладзечна, Вілейку і Смаргонь 
* Маршруты Віталя Кастэнкі 

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Беларусі
Жаўтуха

**Жаўтуха**

* жаўтлявая ці зеленаватая пігментацыя скуры і бялкоў вачэй з-за высокага ўзроўню білірубіну
*Гепатыт
* народная назва віду
Паходня (значэнні)

**Паходня** мае наступныя значэнні:
* Паходня, від свяцільняў
* Pochodnia (1919), газета, орган Наркамата асветы ЛітБелССР.
* Паходня, таварыства, гісторыка-культурнае таварыства
Адэнома

**Адэно́ма** ( ад  — залоза +  — пухліна) — дабраякасная пухліна, якая можа развівацца з залозістага эпітэлію і захаваць структурныя прыкметы зыходнай тканкі. Развіваецца ў тканках малочнай, шчытападобнай, прастаты, гіпофіза і іншых залоз, а таксама ў залозістым эпітэліі слізістых абалонак страўніка, кішэчніка і іншых. Часам перанараджаецца ў злаякасную пухліну.

## Літаратура 
* 

*
Міноры Сато

**Міноры Сато** (, нар. , , Японія) — японскі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў Японіі, пазней транзітам праз ЗША і Мексіку трапіў у Латвію, дзе змог праявіць сябе. Двойчы выйграваў Кубак Латвіі.

У сакавіку 2013 года перайшоў у брэсцкае «Дынама». У брэсцкім клубе адразу стаў адным з ключавых ігракоў, выступаў на пазіцыі атакуючага паўабаронцы. У снежні 2013 года кантракт з «Дынама» быў скасаваны.

У канцы 2013 — пачатку 2014 гадоў знаходзіўся на праглядзе ў розных клубах польскай Экстраклясы (шчэцінскай «Погані», гданьскай «Лехіі» і ўроцлаўскім «Шлёнску»), пасля ў казахстанскім «Спартаку». У выніку, у сакавіку 2014 года падпісаў двухгадовы кантракт з ташкенцкім «Бунёдкарам». У другой палове сезона 2014 стаў трывала гуляць у аснове «Бунёдкара».

У пачатку 2017 года перайшоў у катарскі клуб «Аль-Муайдар». Улетку таго ж года вярнуўся ў Латвію, стаўшы іграком клуба «Рыга». У студзені 2018 года перайшоў у паўднёвакарэйскі «Кванджу», а ў лютым 2019 года зноў далучыўся да «Рыгі».

У жніўні 2019 года стаў іграком «СКА-Хабараўска», дзе гуляў да канца сезона 2019/20.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Латвіі: 2012
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Латвіі: 2017
*  Пераможца Кубка Латвіі (2): 2011, 2012
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Латвіі: 2010
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Узбекістана: 2016

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Японіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Зеспакусацу
Катэгорыя:Ігракі ФК Індыяна Інвэйдэрс
Катэгорыя:Ігракі ФК Пуэбла
Катэгорыя:Ігракі ФК Гулбэнэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Вэнтспілс
Катэгорыя:Ігракі ФК Сконта
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Бунёдкар
Катэгорыя:Ігракі ФК Аль-Муайдар
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыга
Катэгорыя:Ігракі ФК Кванджу
Катэгорыя:Ігракі ФК СКА-Хабараўск
Мочакамянёвая хвароба

**Мочакамянёвая хвароба** — утварэнне камянёў у органах , а менавіта ў нырках, мачаточніках, мачавога пузыра і мочаспускальнага канала, што парушае рух мачы і вядзе да запалення адпаведных органаў. У Беларусі да 40 % ложкаў ва ўралагічных стацыянарах займаюць хворыя на камяні і іх ускладненні.

## Папярэджанне 
Развіццё хваробы папярэджвае кіпячэнне вады дзеля змяншэння ўтрымання кальцыю, выкарыстанне ў якасці мачагоннага пітва гарбаты, журавінавага морсу і яблычнага соку, таксама ўжыццё кавуноў, дыняў, вінаграду, яблыкаў і брусніцаў.

## Прычыны 
Хваробе спрыяе , схільнасць да малочных вырабаў пры гастрыце і язве страўніка, піццё багатай на кальцый сырой вады, спякотнае надвор'е, хваробы  залоз і тонкай кішкі, падагра.

## Праявы 
Хвароба суправаджаецца , ванітамі,  жывата і разладам мочаспускання.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні мочапалавой сістэмы
Мікоз

**Мікоз** ( — грыб) — грыбковая інфекцыя лёгкіх і скуры жывёлаў і чалавека, што выклікаецца ўдыханнем і пранікненнем у скуру грыбковых спораў. Найчасцей пашкоджвае скуру і пазногці пальцаў ступняў і кісцяў, таксама скуру тулава, валасістую частку галавы. Прыводзіць да такіх ускладненняў, як экзэма, алергія, гнойная інфекцыя, рожыстае запаленне.

## Папярэджанне 
Прадухіленню хваробы спрыяюць:
* штодзённае мыццё ног цёплай вадой з мылам;
* выціранне да суха ног між пальцамі пасля душа;
* рэгулярнае ачышчэнне мыйнымі сродкамі дывановых пакрыццяў, падлогі, ваннай, манікюрных нажніцаў і педыкюрных прылад, губак, мачалак;
* нанясенне процігрыбковага крэму, мазі ў гарачы час года;
* адначаснае лячэнне з хворымі сваякамі дзеля ўнікнення паўторнага заражэння;
* хаджэнне абутым у лазні, басейне і спартзале;
* душ з мачалкай і мылам пасля пляжа.

## Прычыны 
Заражэнню грыбком спрыяюць цяпло і вільгаць у месцах агульнага карыстання (басейн, душавы пакой, лазня, пляж, спартыўная зала), працяглае нашэнне цеснага, нязручнага, невентыляванага абутку, сваякі з захворваннем, дэфармацыя ступняў, парушэнне кровазвароту ў сасудах ног, цукровы дыябет, вузкія міжпальцавыя прамежкі, павышаная патлівасць скуры, мікратраўмы.

## Праявы 
Напачатку праяўляецца праз пачырваненне, запаленне, сверб скуры. Потым з’яўляюцца пухіркі, якія лопаюцца, ператвараюцца ў эрозіі і трэшчынкі. Пасля іх загойвання назіраецца лушчэнне скуры. Скура становіцца сухой з прыкметнымі раўчукамі. Утвараюцца трэшчыны, адбываецца патаўшчэнне скуры.

Аб грыбковым парушэнні пазногцевых пласцінак сведчыць памутненне, станчэнне, патаўшчэнне пазногцяў, з’яўленне на іх палос і плямаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Ванна

thumb|Чыгунная ванна
**Ва́нна** (; ) — рэзервуар для купання ці прыняцця медыцынскіх працэдур. Ваннай завуць таксама рэзервуары для абмывання і апускання розных частак цела, напрыклад:
* сядзячая ванна,
* нажная ванна,
* вочная ванначка.

Ванны вырабляюць з розных матэрыялаў (металы, пластмасы, дрэва, кераміка, акрыл), яны маюць розную форму (часцей авальную, для мінімізацыі колькасці вады і плошчы, неабходных для апускання амаль усяго цела). Аб'ём ванны звычайна 100—250 літраў, яго выбіраюць у залежнасці ад памераў ваннага пакоя.

## Гл. таксама 
* Джакузі
* Саўна
* Змяшальнік, сантэхніка
* Душ
* Пена для ваннаў

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гігіена
Катэгорыя:Бальнеалогія
Дыван

, 1937. Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»]]
**Дыван** ( ад тур., перс., арабск. divan) — шчыльны тканы выраб з пражы рознага роду (ці сінтэтычная яго імітацыя), які ўжываецца для пакрыцця падлог, сцен, часам іншых паверхняў у памяшканні (сталоў, канап і г.д.) у дэкаратыўных ці ўцяпляльных мэтах.

Дыван — адно з найстаражытных вынаходстваў для дэкаравання і ўцяплення любога жытла: ад юрты качавога племя да раскошнага палаца ў барочным стылі. На працягу шматлікіх стагоддзяў дыван быў не толькі сімвалам дастатку, але і прадметам мастацтва, паколькі для яго вырабу патрабавалася працяглая карпатлівая ручная праца.

## Гл. таксама 
* Маляваныя дываны
* Дзень туркменскага дывана
* Дыван-самалёт
* Палас

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рукадзелле
Катэгорыя:Народныя промыслы
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
*
Басейн

**Басе́йн:**

## Штучны вадаём 
* Вопытавы басейн — эксперыментальная ўстаноўка, прызначаная для даследавання гідрамеханічных якасцяў целаў.
* Плавальны басейн — штучны вадаём як спартыўнае збудаванне.
* Гідрамасажны басейн — басейн, абсталяваны сістэмай гідрамасажу.

## У геаграфіі 
* Басейн вадаёма — тэрыторыя зямной паверхні, з якой усе паверхневыя і грунтавыя воды сцякаюць у дадзены вадаём.
* Парыжскі басейн — раўніна ў паўночнай частцы Францыі.
* Бейсін, Ваёмінг — адміністрацыйны цэнтр акругі Біг-Хорн (Ваёмінг, ЗША).
* Басейн — горад у Бірме.

## У геалогіі 
* Басейн карыснага выкапня.
:* Вугальны басейн — буйная плошча суцэльнага ці перарывістага развіцця вугляносных адкладаў.
:* Нафтагазаносны басейн.

## Іншыя значэнні 
* Басейны Ньютана — разнавіднасць алгебраічных фракталаў.
* Сасудзісты басейн — сукупнасць артэрый, якія забяспечваюць кровазабеспячэнне органа (напрыклад, галаўнога мозга).

## Фільмы
Морс

**Морс** — негазіраваны прахаладжальны напой. Морсы гатуюць з дзікарослай сыравіны, галоўным чынам з брусніц і журавін. Іх вырабляюць са зброжаных і асветленых сокаў купажаваннем з цукаровым сіропам і пітной вадой. Замест сокаў можна выкарыстоўваць пладова-ягадныя экстракты з даданнем араматычных эсэнцый, арганічных харчовых кіслот, цукру, фарбавальнікаў і пітной вады. Па некаторых рэцэптах морс вараць, затым астуджаюць.

Утрыманне алкаголю ў морсе — не менш за 1 %, утрыманне сухіх рэчываў — 3,5—4,4 %.

Ужываецца для вырабу алкагольных кактэйляў.

## Спасылкі 
* Рэцэпты морсу

Катэгорыя:Алкагольныя напоі
Катэгорыя:Руская кухня
Свята-Троіцкая царква (Мір)

**Мірская Траецкая царква** (***Мірская Троіцкая царква***) — помнік архітэктуры 16—19 ст. рэспубліканскага значэння ў г. п. Мір.

## Гісторыя 
Пабудавана паміж 1533—50 з цэглы. У 1705 г. стала уніяцкай пры манастыры базыльян, які быў скасаваны ў 1824 г. У 1839 г. ўладкавана паводле праваслаўнага абраду. У 1842 г. ў ёй створаны прыдзел у імя Раства Прасвятой Багародзіцы. Перабудавана пасля пажару 1865 г. (начынне і іканастас былі выратаваны) і асвячона 9.6.1868 г. архіепіскапам мінскім Міхаілам. Будынак капітальна перабудаваны ў 1873 — 75 гг., пасля чаго 25.5.1875 г. асвячоны зноў.

## Архітэктура 
Мураваны 5-купальны храм падоўжна-восевай кампазіцыі ўключае амаль квадратны ў плане асноўны аб'ём, паўкруглую апсіду з рызніцай і прамавугольны бабінец, да якога ў 1870-я гады прыбудавана 3-ярусная вежа-званіца (васьмярык на 2 чацверыках) з мураваным першым паверхам, драўлянымі 2-м і 3-м ярусамі, завершаная 8-гранным шатровым дахам з галоўкай на глухім барабане. Да пабудоў 1870-х гадоў адносяцца і 5 несапраўдных купалаў над асноўным аб'ёмам. Асноўны аб'ём накрыты 4-схільным дахам і мае ў завяршэнні дэкаратыўнае 5-галоўе. Апсіда накрыта паўавальным, бабінец — 2-схільным дахамі. Вокны круглыя і прамавугольныя з арачнымі завяршэннямі.

## Літаратура 
* Архітэктура Беларусі: Энцыкл. давед./Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: А. А, Воінаў і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с.: іл. ISBN 5-85700-078-5.
* 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. - Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. - 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Міра
Катэгорыя:Храмы Навагрудскай епархіі
Катэгорыя:1550 год у Еўропе
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Беларусі