open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Барысаглебская царква Бельчыцкага манастыра

**Барысаглебская царква** — адна з чатырох вядомых цэркваў Бельчыцкага манастыра ў Полацку.

## Гісторыя 
 (1866). Злева Барысаглебская, справа — Пятніцкая царква, на пярэднім плане бачны падмуркі Вялікага сабора]]
Храм быў узведзены ў сярэдзіне XII ст. Архітэктарам Барысаглебскага храма, як і Пятніцкай царквы, лічыцца майстар Іаан. Такое меркаванне грунтуецца на тым, што ў названых будынках выкарыстаны шэраг прыёмаў, якія знайшлі потым найбольш поўнае і завершанае ўвасабленне ў Спаса-Праабражэнскім саборы, аўтарам якога, што пацверджана летапіснымі крыніцамі, ён быў.

Пасля Першай сусветнай вайны на манастырскім двары размяшчаліся ваенныя склады. У гэты час Барысаглебская царква пачала трухлець. Сцены храма мясцовае насельніцтва разбірала на будматэрыялы. У 1928 годзе вывучэнне Барысаглебскай і Пятніцкай цэркваў Барысаглебскага манастыра праводзіў І. М. Хозераў. Ён замаляваў фрагменты фрэскавага роспісу помнікаў.

## Архітэктура 
Цакрва ўяўляў сабой аднакупальны храм з трыма паўкруглымі апсідамі, унутраная прастора падзялялася на тры нефы шасцю слупамі, што ішлі ў два рады, прычым цэнтральны неф вылучаўся большымі памерамі за бакавыя. У заходняй частцы будынка слупы злучаліся прасценкамі з паўднёвай і паўночнай сценамі, утвараючы аб'ём прытвора з корабавымі скляпеннямі. На ім знаходзіліся хоры. Па бакавых фасадах ішлі плоскія пілястры, паміж якімі ў два рады размяшчаліся вокны — большыя па вышыні зверху і меншыя — знізу. Сцены царквы выкладзены з плінфы на вапнавай рошчыне з цамянкай у тэхніцы «са схаваным радам» — традыцыйны спосаб муроўкі полацкіх будынкаў. Але ў адрозненне ад іншых храмаў у гэтым маляўнічы выгляд быў узмоцнены дадатковай афарбоўкай радоў цэглы ў чырвоны колер і спецыяльнай апрацоўкай светлых палос кладкі, якая, за кошт выкарыстаных спецыяльных штампаў, імітавала мур з пясчаніку.

## Галерэя 

Połacak, Bielčyca. Полацак, Бельчыца (1910).jpg|да 1918
Połacak, Bielčyca, Barysahlebskaja. Полацак, Бельчыца, Барысаглебская (1901-18).jpg|Царква ў пач. XX ст.
Połacak, Bielčyca. Полацак, Бельчыца (1928) (5).jpg|1920-я
Połacak, Bielčyca. Полацак, Бельчыца (1928) (2).jpg|1920-я
Połacak, Bielčyca, Barysahlebskaja. Полацак, Бельчыца, Барысаглебская (1928) (2).jpg|1928
Połacak, Bielčyca. Полацак, Бельчыца (1928).jpg|1928
Połacak, Bielčyca. Полацак, Бельчыца (1928) (4).jpg|каля 1928

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Полацка
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Полацка
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Бельчыцкі манастыр
Катэгорыя:Дойлід Іаан
Нямельчык

**Няме́льчык** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 36 км на паўночны захад ад горада Гарадок, за 0,8 км на поўнач ад вёскі Ключагорская, у басейне ракі Обаль.

Плошча паверхні 0,04 км². Даўжыня 0,28 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 0,8 км.

Знаходзіцца сярод забалочанага на ўсходзе і захадзе хмызняку. Схілы катлавіны вышынёй 2—4 м, на поўдні парослая лесам озавая града вышынёй 15 м. Выцякае ручай у раку Обаль.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Кім

**Кім** — карэйскае прозвішча, тапонім і абрэвіятура.

## Прозвішча 
* Аляксей Харытонавіч Кім (1914—1992) — беларускі спецыяліст у галіне тэарэтычнай механікі. Доктар тэхнічных навук (1967), прафесар (1967).
* Андрэй Іванавіч Кім — актывіст беларускай незарэгістраванай моладзевай арганізацыі «Ініцыятыва».
* Валерый Андрэевіч Кім (нар. 1947) — беларускі спецыяліст у галіне калёснага і гусенічнага машынабудавання.
* Нэлі Уладзіміраўна Кім (нар. 1957) — беларуская гімнастка, пяціразовая алімпійская чэмпіёнка, пяціразовая чэмпіёнка свету.
* Сяргей Аляксеевіч Кім (1937—2021) — эканаміст. Доктар эканамічных навук (1973), прафесар (1976).
* Хлоя Кім — амерыканская снаўбардыстка.

## Тапонім 
* Кім — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі

## Абрэвіятура 
* КІМ — Камуністычны інтэрнацыянал моладзі.
* КІМ — прадпрыемства лёгкай прамысловасці ў Віцебску.
* *КІМ *— назва (па імені тытульнага спонсара) футбольнага клуба «Віцебск» у 1989—1994 гадах.
* КіМ — Канал імя Масквы.
Гандлёвая плошча

[thumb|Гандлёвая плошча ў [Пружаны|Пружанах]]
]]
**Гандлёвая плошча** — адна з галоўных плошчаў старажытнага горада ці мястэчка, на якой вёўся гандаль і адбываліся кірмашы. Узнікалі і фарміраваліся з развіццём гарадскіх паселішчаў як цэнтраў рамяства і гандлю.

Звычайна гандлёвыя плошчы размяшчаліся ў гістарычным цэнтры горада, часам — каля прыстані ці каля замка. У некаторых гарадах і мястэчках, спланаваных па падоўжна-восевай сістэме, гандлёвая плошча арганізоўваліся ў цэнтральнай частцы галоўнай вуліцы. Гандлёвая плошча з'яўлялася кампазіцыйным цэнтрам сялібнай тэрыторыі гарадоў і мястэчак.

Мела прамавугольны, радзей трохвугольны і шматгранны план, ад яе ў радыяльных напрамках адыходзілі вуліцы, што вялі да гарадскіх брам. У цэнтры плошчы гарадоў, якія мелі магдэбургскае права, размяшчаліся ратушы, нярэдка аб'яднаныя з гандлёвымі радамі, гасціныя двары, у мястэчках — крамы. Перыферыйныя часткі займалі культавыя будынкі, корчмы і аўстэрыі, важніцы, каморы, жылыя дамы рамеснікаў і гандляроў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Плошчы
Катэгорыя:Гандаль
Ісак Міронавіч Гамус

**Ісак Міронавіч Гамус** (; , ) — савецкі вучоны ў галіне гідраэнэргетыкі. Ганаровы энергетык СССР. Выдатнік энергетыкі і электрыфікацыі СССР.

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі політэхнічны інстытут імя М. І. Калініна (1941). Працаваў інжынерам на Ленінградскай металічны завод (1937—1942). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гг. З 1945 працаваў у інстытуце «Ленгідрапраект», дзе прайшоў шлях ад старэйшага інжынера да галоўнага спецыяліста і намесніка галоўнага інжынера праектаў найбуйнейшых ГЭС у СССР.
У якасці галоўнага інжынера праекта гідрамеханічнай часткі кіраваў распрацоўкай праектаў 17 цяпер дзеючых ГЭС: Краснаярскай, Ніжня-Свірскай, Верхня-Свірскай, Маткажненской, Ондскай, Ніўскіх, Пальеазерскай, Ульбінской і Саяна-Шушанскай; праектам комплексу збудаванняў абароны Ленінграда ад паводак і побач іншых аб'ектаў.
Распрацаваў сістэмы аўтаматызацыі гідрамеханічных абсталявання на шэрагу ГЭС, тыпавыя схемы і методыкі разліку па пнеўматычнага гаспадарцы ГЭС і падстанцый.
Аўтар 15 кніг і артыкулаў па спецыяльнасці і 4 вынаходак.

## Навуковыя працы 
* «Пневматическое хозяйство ГЭС». 1959, 1968
* «Турбинное оборудование». 1949, 1959
* «Воздухоприготовительные установки для воздушных выключателей». 1985
* «Техническое водоснабжение ГЭС регулируемыми эжекторами». 1986

## Спасылкі 
* Музей гидроэнергетики // Учебно-производственный информационный центр Гидроэнергетики 

Катэгорыя:Постаці гідраэнергетыкі
Якаў Давыдавіч Гільдэнблат

**Якаў Давыдавіч Гільдэнблат** (; ,  — ) — вядомы савецкі спецыяліст у галіне рачной гідраўлікі, водагаспадарчых і воднаэнергетычных разлікаў. Аўтар методык разліку неўсталяванага руху вады пры сутачным рэгуляванні магутнасці ГЭС.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1929). У 1929—1932 гг. працаваў у меліярацыйных арганізацыях у Гомелі. З 1932 па 1937 — інжынер упраўлення будаўніцтва канала Масква—Волга. З 1937 — начальнік аддзялення маскоўскага праектнага кіравання «Глаўгідрастрой» НКУС, затым начальнік аддзела гідралогіі і воднай гаспадаркі інстытута «Гідрапраекта». На працягу 19 гадоў кіраваў праектным аддзелам воднай гаспадаркі ў інстытуце «Гідрапраект» імя С. Я. Жука. У 1968 г. перайшоў у навукова-даследчы сектар інстытута «Гідрапраекта», узначаліў лабараторыю водных рэсурсаў і водагаспадарчых балансаў.
Удзельнічаў у праектаванні гідраэлектрастанцый на Волзе і Каме, Рыжскай на рацэ Даўгава; каналаў Масква—Волга, Волга—Дон і Іртыш-Караганда.
Сааўтар трох манаграфій і аўтар больш за 20 навуковых артыкулаў.
Член тэхнічных, навукоўцаў і экспертных саветаў, дзяржаўных экспертных камісій Дзяржплана СССР.
Лаўрэат Сталінскай прэміі (1950).

## Спасылкі 
* Гильденблат Яков Давидович // Музейный комплекс «Дорога памяти»
* http://www.hydromuseum.ru/ru/encyclopedia/faces?letter=Г 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дуброўне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Афіцэры СССР
Катэгорыя:Гідратэхнікі
Гірлянда (архітэктура)

а]]
**Гірля́нда**. Часам нароўні з гэтымі элементамі могуць выкарыстоўвацца чэрапы жывёл ці маскі (т.зв. «букраній» і «маскарон» адпаведна).

Паходзіць ад старажытнарымскіх упрыгожванняў, калі лісце, кветкі або зеляніну абвязвалі стужкамі. Як дэкаратыўны элемент выкарыстоўвалася ў афармленні фасадаў будынкаў архітэктуры рэнесансу, барока і класіцызму.

Bellapais Kloster - Römischer Sarkophag 1.jpg|Гірлянда на рымскім саркафагу.
Festoon.jpg|Гірлянды на класічным фасадзе.
Sundsvalls Teater 06.jpg|Гірлянды на класічным фасадзе.
DSC03157 - Milano - Santa Maria dei Miracoli - Facciata - Dettaglio con ghirlanda - Foto Giovanni Dall'Orto 10-feb-2007.jpg|Гірлянды на міланскай царкве

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Іосіф Самуілавіч Канцэпольскі

**Іосіф Самуілавіч Канцэпольскі** (; ,  — , ) — савецкі вучоны ў галіне хіміі. Доктар хімічных навук (1960), прафесар (1967). Член-карэспандэнт Акадэміі навук Узбекскай ССР (1968).

## Біяграфія 
Скончыў хімічнае аддзяленне фізіка-матэматычнага факультэта Сярэднеазіяцкага ўніверсітэта ў 1930 годзе. У 1930—1941 гадах загадчык лабараторыі звязальных рэчываў Навукова-даследчага інстытута мясцовай прамысловасці. Адначасова ў 1940—1948 гадах загадчык кафедры тэхналогіі сілікатаў Сярэднеазіяцкага індустрыяльнага інстытута. У 1943—1975 гадах загадчык лабараторыі хіміі сілікатаў Інстытута хіміі Акадэміі навук Узбекскай ССР.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя навуковыя працы звязаны з тэхналогіяй вытворчасці звязальных матэрыялаў, гідраўлічнага цвярдзення (цэментаў) з рознага сыравіны, з даследаваннем па інтэнсіфікацыі прамысловай вытворчасці цэменту, са стварэннем новых відаў цэментаў на мясцовым сыравіну — даламіт-цэменту, лёсавага, гліеж-портландцэмента, вытворчасць якога ўпершыню ў свеце было пачата ў 1939 на Кувасайском цэментным заводзе. Развіў ўяўленне пра ролю гліністых дабавак у працэсах цвярдзення і карозіі портландцэмента. Вёў працы па павышэнню хімічнай стойкасці цэментаў, выкарыстанні сульфатаўстойлівых цэментаў ў вытворчасці дрэнажных труб для засоленых раёнаў.

Аўтар больш за 100 навуковых прац.

Сярод апублікаванага:
* «Глиеж-портландцемент» (1941)
* «Глиеж как активная минеральная добавка» (1958)

Сааўтар патэнта «Сырьевая смесь для получения цемента».

## Спасылкі 
* Российская еврейская энциклопедия
* Агентство по уходу за памятниками и могилами в Ташкенте
* Ранее состоявшиеся члены Академии наук РУз // Акадэмія навук Рэспублікі Узбекістан

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ваўкавыскім павеце (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнага ўніверсітэта Узбекістана
Катэгорыя:Хімікі СССР
Навадвор’е

Назву '''Навадво́р'е''' маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць
** Навадвор'е — вёска ў Смалявіцкім раёне
** Навадвор'е — вёска ў Чэрвеньскім раёне
Майсей Ізраілевіч Аксянцаў

**Майсей (Моўша-Янкель) Ізраілевіч Аксянцаў** (; ,  — , ) — савецкі вучоны ў галіне паталагічнай фізіялогіі. Доктар медыцынскіх навук (1937).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і краўца. Скончыў медыцынскі факультэт Казанскага ўніверсітэта (1923). Быў пакінуты ў ардынатуру пры факультэтскай тэрапеўтычнай клініцы. Адначасова загадваў аддзелам рабочай медыцыны Татнаркамздрава. У 1927 г. у Казані быў арганізаваны туберкулёзны інстытут, першым дырэктарам якога стаў Аксянцаў. 11 мая 1928 г. СНК Татарскай рэспублікі прызначыў Аксянцава намеснікам Наркама аховы здароўя і членам Калегіі Наркамздрава. У 1929 г. малодшы асістэнт пры кафедры агульнай паталогіі медыцынскага факультэта Казанскага ўніверсітэта,у 1930 г. — намеснік дырэктара па АХЧ, а затым — дырэктар Казанскага ГІДУВа, дзе працаваў да 1937 г. Пасля вылучэння медфакультета ў самастойны ВНУ працаваў на кафедры паталагічнай фізіялогіі КДМІ, у 1931 г. ацверджаны штатным дацэнтам. На кафедры займаўся дзеяннем паніжанага ціску на арганізм чалавека, працаваў у лабараторыях Берліна і Рыма, Швейцарыі і Аўстрыі. З 1934 г. узначаліў кафедру патафізіялогіі. У 1935 г. разам з загадваннем кафедры патафізіялогіі КДМІ, кіраўніцтвам ГІДУВам, ён быў прызначаны дырэктарам КДМІ. З 1947 г. працаваў у Казанскім НДІ траўматолагіі і артапедыі, з 1954 навуковым работнік, з 1962 г. — кіраўнік аддзела патафізіялогіі.

## Спасылкі 
* http://kgmu.kcn.ru/ubi/index.php?option=com_content&view=article&id=48:aksyancev&catid=6:uface&Itemid=45 

Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Малое Гародна

**Мало́е Гаро́дна** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 40 км на паўночны захад ад горада Гарадок, за 5 км на поўнач ад вёскі Халамер'е, у басейне ракі Чарнец.

Плошча паверхні 0,12 км². Даўжыня 0,82 км, найбольшая шырыня 0,19 км. Найбольшая глыбіня  5,5 м, сярэдняя — 3,31 м. Даўжыня берагавой лініі 1,99 км. Аб’ём вады ў возеры 0,4 млн м³. Плошча вадазбору 2 км².

Схілы катлавіны вышынёй на поўдні да 5 м, на поўначы да 15 м, параслі лесам. Берагі зліваюцца са схіламі, на поўдні нізкія. Дно сапрапелістае. Злучана ручаём з возерам Вялікае Гародна, выцякае ручай у раку Чарнец.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Садоўшчына

Назву **Садо́ўшчына** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць
** Садоўшчына — вёска ў Барысаўскім раёне
** Садоўшчына — вёска ў Дзяржынскім раёне
** Садоўшчына — былая вёска ў Мядзельскім раёне
Зэльман Маркавіч Гамзэ

**Зэльман Маркавіч Гамзэ** (; ,  — ) — савецкі вучоны ў галіне гідраэнэргетыкі.

## Біяграфія 
Скончыў Харкаўскі тэхналагічны інстытут (1931). Пасля заканчэння інстытута размеркаваны на Ленінградскі Металічны завод імя І. В. Сталіна. З 1931 па 1963 працаваў канструктарам, старшым канструктарам, кіраўніком тэхналагічнай групы канструктарскага аддзела гідратурбін. Кіраваў распрацоўкай тэхналагічнай часткі праектаў розных буйных гідратурбін, у тым ліку найбуйнейшых у свеце ў той час, адзінкавай магутнасцю 55 МВт для Рыбінскай і Угліцкай гідраэлектрастанцый (1939). У час Вялікай Айчыннай вайны працаваў у канструктарскім аддзеле завода, эвакуяванага ў г. В. Салда Свярдлоўскай вобласці (1941—1944). У 1950-я гг. кіраваў распрацоўкай тэхналагічнай часткі праектаў магутных турбін, у прыватнасці — турбін Волжскага каскаду гідраэлектрастанцый: Волжскай імя У. І. Леніна і імя ХХII з’езда КПСС адзінкавай магутнасцю 126 МВт. Мадэлі гэтых турбін былі ўдастоены Гран Пры на Міжнароднай выставе ў Брусэлі (1958).

Адначасова займаўся выкладчыцкай дзейнасцю: ва втузе чытаў курсы «Тэорыя механізмаў і машын» і «Допускі і тэхнічныя вымярэння» (1931—1941); у 1930-я гады і з 1947 г. выкладаў у Ленінградскім політэхнічным інстытуце імя М. І. Калініна. З 1963 г. прафесар кафедры турбабудаўніцтва втуза.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар артыкулаў у тэхнічных часопісах і зборніках ЛМЗ, сааўтар кнігі «Тэхналогія вытворчасці буйных гідратурбін» (1950).

## Узнагароды 
Лаўрэат Сталінскай прэміі 1-й ступені (1946) за распрацоўку канструкцый і тэхналогіі вытворчасцей гідратурбін Угліцкай і Рыбінскай гідрастанцый. Лаўрэат Ленінскай прэміі (1959) за стварэнне паваротна-лопастной гідратурбіны для Волжскай ГЭС імя У. І. Леніна.

## Спасылкі 
* http://www.hydromuseum.ru/ru/encyclopedia/faces?letter=Г 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаргоні
Багалюбава (Уладзімірская вобласць)

thumb|300px|Від на сяло Багалюбава са Свята-Багалюбскім жаночым манастыром
thumb|300px|Чыгуначная станцыя ў Багалюбаве
**Багалю́бава** — гарадскі пасёлак у Расіі, ва Уладзімірскай вобласці, каля вусця ракі Нерлі.
Былая рэзідэнцыя Андрэя Багалюбскага.

У пасёлку знаходзіцца чыгуначная станцыя .

## Гісторыя 
Багалюбава было заснавана ў 1158 годзе па распараджэнню князя Андрэя Багалюбскага. Княжацкая рэзідэнцыя была пабудавана ў 1158—1565.

У 1177 годзе рэзідэнцыя разрабавана разанскім князем Глебам, у 1230-я гады разбурана татарамі.

## Выдатнасці 
Часткова захаваліся земляныя валы, равы, ніжнія часткі сцен і слупоў белакаменных умацаванняў, рэшткі замка, цокальная частка храма Раства Багародзіцы (1158—65), на якой пастаўлена барочная ярусная царква (1751).

Галоўны сабор, надбрамная званіца і келлі пабудаваны ў 19 ст.

Цяпер Багалюбава ў складзе Уладзіміра-Суздальскага гісторыка-мастацкага і архітэктурнага музея-запаведніка. За 1,5 км ад Багалюбава — царква Пакрова на Нерлі.

Bogolyubovo asv2019-01 img02 Intercession Church.jpg|
Bogolyubovo asv2019-01 img08 Bogolyubsky Monastery.jpg|
Bogolyubovo asv2019-01 img10 Bogolyubsky Monastery.jpg|Храм Раства Багародзіцы і Лесвічная вежа (з уключанымі рэшткамі замка Андрэя Багалюбскага)

## Літаратура 
* Багалюбава //  С. 197.
* Воронин Н. Владимир. Боголюбово. Суздаль. Юрьев-Польской. 5 изд. М., 1983.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты паводле алфавіта
Катэгорыя:Населеныя пункты Уладзімірскай вобласці
Катэгорыя:Залатое кальцо Расіі
Катэгорыя:Гарады Русі
Партэр

**Партэ́р** ( — на зямлі):
* Партэр — барацьба ў становішчы лежачы, седзячы або стоячы на каленах.
* Партэр — адкрытая частка саду ці парку (у рэгулярным парку — участкі правільнай формы, у пейзажным — у відзе лужкоў) з газонамі, кветнікамі, вадаёмамі, бардзюрамі з кустоў; часта ўпрыгожваецца скульптурай, фантанамі.
* Партэр — плоскасць полу глядзельнай залы з месцамі для гледачоў, звычайна ніжэй узроўню сцэны.
Вялікі сабор Бельчыцкага манастыра

**Вялікі сабор**, або **Успенскі сабор** — адна з чатырох вядомых цэркваў Бельчыцкага манастыра ў Полацку. Храм быў узведзены на мяжы XI—XII стст. З будаўніцтвам храма ўзнаўляецца манументальнае будаўніцтва, спыненае пасля ўзвядзення Сафійскага сабора ў сярэдзіне XI ст. гадах. Разбураны ў XVI ст.

Праз месца, дзе размяшчаўся Вялікі сабор, цяпер праходзіць дарога, якая перасякае ўсю тэрыторыю манастыра. У пачатку 2015 года пры пракладцы газаправода ў Юбілейным завулку быў пашкоджаны падмурак будынкаў Бельчыцкага Барысаглебскага манастыра. Экскаватарам была пракапана траншэя шырынёй 40 сантыметраў і глыбінёй 180. Коўш экскаватара зачапіў частку падмурка меркаванага Вялікага сабора манастыра. Разбурэнне археалагічнага помніка гісторыкам удалося спыніць толькі праз тыдзень. Падчас працы гісторыкаў на месцы раскопа было знойдзена мноства кавалкаў старажытнай плінфы.

## Архітэктура 
Вялікі сабор вылучаўся сярод астатніх храмаў Бельчыцкага манастыра значнымі памерамі, якія мала саступалі Сафійскаму сабору і складалі ў даўжыю без прытвора 22,5 м, а ў шырыню — 16,5 м. Верагодна, гэта быў галоўны храм манастыра. Яго разбурылі ўжо ў XVI ст., і ў пачатку XX ст., калі пачалося вывучэнне Бельчыцкага манастырскага комплексу, меліся толькі падмуркі ды сціплыя апісанні ў літаратурных крыніцах. Таму рэканструкцыя першапачатковага выгляду Вялікага сабора, яго архітэктурнай пластыкі дастаткова прыблізная. Разам з тым супастаўленне выяўленых матэрыялаў — памераў і канструкцыі падмуркаў, кавалкаў кладкі, элементаў дэкору — дазваляюць канстатаваць, што гэта быў шасціслуповы, трохнефавы сабор з трыма апсідамі. Да яго паўднёвага, паўночнага і заходняга фасадаў прымыкалі амаль квадратныя ў плане прытворы, надаючы царкве крыжовасць.

Сцены Вялікага сабора выкладзены таксама ў тэхніцы візантыйскай кладкі «са схаваным радам» з устаўкамі вялікіх апрацаваных камянёў. Але ў адрозненне ад Полацкай Сафіі Бельчыцкі храм упрыгожвалі знадворку і ўнутры плоскія лапаткі. Іх памеры і размяшчэнне адпавядалі ўнутранаму чляненню царквы шасцю крыжовымі ў плане слупамі. Новым у будынку было таксама месца размяшчэнне купала. Ён абапіраўся не на ўсходнія, а на заходнія пары слупоў і, такім чынам, быў крыху ссунуты ад цэнтра да ўвахода. Наяўнасць у Бельчыцкім саборы прытвораў, ніжэйшых за асноўны аб'ём, ссунутасць купала ў заходні бок надавалі яго знешняму выгляду выцягнутыя ўверх прапорцыі. Гэта адметнасць стане ў далейшым характэрнай рысай большасці храмаў Полацкага княства. Вялікі сабор у Бельчьшкім манастыры быў упрыгожаны фрэскавымі роспісамі, а яго падлога ў алтары выкладзена ўзорамі з паліваных керамічных плітак.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Полацка
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Полацка
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Бельчыцкі манастыр
Ярцаўка

Назву **Я́рцаўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць
** Ярцаўка — вёска ў Горацкім раёне
* Мінская вобласць
** Ярцаўка — вёска ў Барысаўскім раёне
Распалубка

**Распа́лубка** — частка скляпення, утвораная перасячэннем яго дзвюх узаемна перпендыкулярных цыліндрычных паверхняў. Звычайна робяць пры размяшчэнні верхняй кропкі праёмаў (аконных, дзвярных, нішаў і інш.) вышэй за пяту асноўнага скляпення. Распалубкі ўтвараюць малыя скляпенні, радыус якіх вызначаецца шырынёй праёма. Вядомы ў сярэдневяковых раманскіх і гатычных збудаваннях.

На Беларусі паявіліся ў XVI ст. ў адна- і трохнефавых храмах, пашырыліся ў XVII—XVIII стст. у збудаваннях стылю барока; вядомы ў грамадзянскай архітэктуры XVIII ст. Часам распалубкі ўпрыгожвалі размалёўкай, як, напрыклад, у касцёле кармелітаў у Ружанах, Троіцкім касцёле ў Косаве і інш.

## Літаратура 
* Распалубка. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скляпенні
Пахавальня

]]
]]
**Пахава́льня** — мемарыяльнае архітэктурнае збудаванне для пахавання цела нябожчыка. Звычайна пахавальні стаяць асобна, маюць уваход у сярэдзіну — склеп, радзей іх убудоўваюць у нефы ці крыпты культавых збудаванняў. Вызначаюцца разнастайнасцю кампазіцый (мастабы, грабніцы, піраміды, маўзалеі, калумбарыі, пантэоны, саркафагі), манументальнасцю, трываласцю будаўнічых матэрыялаў. Розныя віды пахавальняў вядомы з глыбокай старажытнасці.

## Беларусь 
 у в. Закозель]]

На Беларусі пашыраны ў XVIII — пачатку XX ст., часта ўключаліся ў ансамблі палацаў і сядзіб. У архітэктуры пахавальні адлюстраваліся асноўныя мастацкія стылі: барока — у Троіцкім касцёле у в. Воўчын, дзе ў 1938—87 гг. знаходзілася пахавальня апошняга караля Рэчы Паспалітай Станіслава Аўгуста Панятоўскага, псеўдарускі стыль — фамільная пахавальня  у комплексе Гомельскай капліцы, мадэрн — капліца-пахавальня князёў Святаполк-Мірскіх у Міры, несапраўдная готыка — капліца-пахавальня Ажэшкаў ў в. Закозель і інш. У сучаснай архітэктуры пахавальні ствараюць як мемарыяльныя помнікі дзяржаўным і грамадскім дзеячам, героям ваеннага часу, напрыклад, некропаль-калумбарый у мемарыяльным комплексе Брэсцкая крэпасць-герой.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Культавыя збудаванні
Клетачная сценка

**Клетачная сценка**, **абалонка клеткі** — структурнае ўтварэнне на перыферыі клеткі, якое забяспечвае ёй трываласць, форму, засцерагае пратапласт ад вонкавых уздзеянняў і ўдзельнічае ў абмене рэчываў. 

Размяшчаецца зверху цытаплазматычнай мембраны клетак і ўяўляе сабой тоўсты слой, які складаецца з розных рэчываў; ёсць у часткі пратыстаў, грыбоў і раслін. У раслін асноўным рэчывам, якое надае трываласць клетачнай сценцы, з’яўляецца цэлюлоза, у грыбоў — хіцін, а ў бактэрый — мурэін. Дзякуючы клетачнай сценцы клетка захоўвае сваю форму.

## Абалонка клетак раслін 
Абалонка клетак раслін знаходзіцца за межамі клетачнай мембраны. Яе аснову (каркас) складаюць упарадкаваныя, паслойна перакрыжаваныя мікрафібрылы з малекул цэлюлозы, апушчаныя ў аморфную масу (матрыкс) з геміцэлюлозы і пекцінавых рэчываў.

Звычайна адрозніваюць абалонкі першасныя і другасныя. Першасныя (тонкія, з неўпарадкаваным размяшчэннем фібрылаў) болыв уласцівы маладым клеткам (у іх найбольш пекцінаў і геміцэлюлозы, яны могуць расці). Знутры на першасную абалонку адкладваецца цвёрдая і пругкая (за кошт павышанай колькасці цэлюлозы) другасная абалонка. Яна мае паслойную будову і вызначае таўшчыню клетачнай сценкі, у большасці выпадкаў мае поры, праз якія праходзяць плазмадэсмы. У большасці раслін у абалонцы клетак адбываюцца хімічныя працэсы, якія вядуць да іх адраўнення, акаркавення, кутынізацыі, аслізнення, мінералізацыі, утварэнмя камедзяў.

## Абалонка клетак жывёл 
Абалонка клетак жывёл — спецыялізаваны слой на іх паверхні, які складаецца з плазматычнай мембраны (плазмалемы) і ўласна абалонкі. Плазмалема ёсць ва ўсіх клетках, пабудавана з бялкоў і ліпідаў, акгыўна ўдзельнічае ў абмене рэчываў, можа ўтвараць нарасці (мікраварсінкі) і ўцягванні. Уласна абалонка ёсць не ва ўсіх жывёльных клетках. Яна можа ўтварацца самой клеткай і за кошт сакрэтаў клетак, складаецца лераважна з вугляводаў і іх злучэнняў з бялкамі, здольная выконваць ролю вонкавага шкілета клеткі (пелікула прасцейшых, хідціавая кугыкула членістаногіх), аховы ад вонкавых уздзеянняў (шматслойная абалонка яйцаклетак, абалонка цыстаў) і іншыя функцыі.

## Літаратура 
* Абалонка клеткі // 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / В. М. Ціхаміраў [і інш.]; пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с. : іл. ISBN 978-985-03-1340-9

Катэгорыя:Цыталогія
Шалёўка

**Шалёўка** — знадворная абшыўка дошкамі ці дранкамі сцяны, франтона і іншых элементаў драўлянага будынка. Выконвае дэкаратыўную і засцерагальную функцыі. Выкарыстоўваецца ў сядзібна-палацавым і культавым будаўніцтве, асабліва ў народным дойлідстве.

## Беларусь 
З’явілася ў беларускім манументальным дойлідстве XVII ст., пераважна ў сядзібна-палацавым і культавым, пад уплывам мураванай архітэктуры стылю рэнесансу. Пашырылася ў 2-й пал. XVIII ст. ў архітэктуры стыляў класіцызму і ампіру. У сядзібным дойлідстве стварала гарызантальны, у культавым дойлідстве — вертыкальны рытм.

У народным дойлідстве шырока выкарыстоўваецца з 1940-х — 1950-х гг. Вядомы шалёўка вертыкальная, гарызантальная, гарызантальная з нашчыльнікамі, камбінаваная, у елачку, ромбападобная і інш. На ўсходзе і паўднёвым усходзе Беларусі шалёўка сцен і франтонаў утварае шэраг гарызантальных паясоў, кожны з якіх мае адметны малюнак. Вуглы закрываюцца дошкамі, часта з накладнымі элементамі ці прапілоўкай. Дэкаратыўны акцэнт узмацняюць фігурныя паяскі, ажурныя карнізы і інш. Арыгінальная шалёўка франтонаў жылля цэнтральнага Палесся з выкарыстаннем салярных матываў. Мастацкая выразнасць шалёўкі ўзмацняецца расфарбоўкай з выкарыстаннем кантрасных колераў ці розных адценняў аднаго колеру.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Ракайль

**Рака́йль** (ад , літар. драблёны камень, ракавіны) — матыў арнаменту — стылізаваная ракавіна, С- і S-падобныя завіткі, хвалістыя грабяні, языкі полымя і інш. Кампазіцыйныя вырашэнні ракайля разнастайныя: хвалісты веер, гірлянда, мудрагеліста выгнуты картуш, раслінныя матывы. Яго элементы звычайна не паўтараюцца, вылучаюцца экспрэсіяй. Пашырэнню ракайля ў еўрапейскім мастацтве садзейнічала кніга французскага мастака Я. Мандона «Першая кніга арнаментальных форм ракайляў і картушаў» (Парыж, 1736).

Матыў ракайля  шырока выкарыстоўваўся ў беларускай архітэктуры, дэкаратыўна-прыкладным мастацтве, кніжнай графіцы. 

Тэрмін ракайль часам ужываюць для абазначэння стылю ракако. 

## Літаратура 
* Ракайль. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ракако
Алтайскія мовы

**Алта́йскія мо́вы** — гіпатэтычная макрасям’я моў, якая аб’ядноўвае цюркскія, мангольскія, тунгуса-маньчжурскія, а таксама ізаляваныя карэйскую і японскую мовы (япона-рукюскія мовы).

Збліжаюцца агульнасцю рыс: фанетычных (заканамернасць палатальнага і лабіяльнага сінгарманізму зычных і галосных, асіміляцыі зычных; корань 1-складовы, 3-гукавы, найчасцей утварае закрыты склад), марфалагічных (словаўтварэнне і словазмяненне з дапамогай аглюцінатыўных афіксаў, адсутнасць роду, наяўнасць катэгорыі прыналежнасці) і сінтаксічных (паясняльныя словы ў сказе абавязкова стаяць перад паяснёнымі, слабае развіццё складаназалежных сказаў).

Найбольшая сувязь алтайскіх моў у лексіцы, што тлумачыцца іх генетычнай блізкасцю.

## Літаратура 
* Алтайскія мовы //  С. 268.
* *Кормушин И. В.* Алтайские языки // Лингвистический энциклопедический словарь. — : «Советская энциклопедия», 1990.
* Баскаков Н.А Алтайская семья языков и её изучение. М., 1981.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Мовы Еўразіі
Катэгорыя:Макрасем’і
Валанцёр

**Валанцёр** (, ад ) — асоба, якая добраахвотна паступіла на ваенную службу. У некаторых дзяржавах сістэма валанцёрства была асноўным спосабам камплектавання арміі (напрыклад, y Вялікабрытаніі да Першай сусветнай вайны). 3 увядзеннем воінскага абавязку страціла сваё значэнне і засталася як дадатак да рэгулярнай арміі, пераважна ў ваенны час.

Таксама валанцёрам называюць чалавек, які добраахвотна займаецца бязвыплатнай карыснай грамадскай дзейнасцю.

## Беларусь 
Закон Рэспублікі Беларусь «Аб усеагульным воінскім абавязку і ваеннай службе» ад 5.11.1992 прадугледжвае прыём y армію грамадзян, якія добраахвотна паступаюць на ваенную службу.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Ваенная служба
Катэгорыя:Дабрачыннасць
Валасны суд

**Валасны суд** () — найніжэйшы саслоўны сялянскі суд у Расійскай імперыі ў 2-й палове XIX — пачатку XX ст. Уведзены ў ходзе сялянскай рэформы 1861 года.

Арганізацыя і дзейнасць валасных судоў спачатку рэгулявалася «Агульным палажэннем аб сялянах, якія выйшлі з прыгоннай залежнасці» ад 19 лютага 1861 года, а потым «Часовымі правіламі аб валасным судзе ў мясцовасцях, у якіх уведзена Палажэнне аб земскіх участковых начальніках» ад 12 ліпеня 1889 года, а таксама мясцовымі звычаямі.

Паводле Агульнага палажэння 1861 года валасны сход штогод выбіраўся валасным сходам у колькасці ад 4 да 12 суддзяў. Пасяджэнні праводзіліся 2 разы на месяц, звычайна ў нядзелі, у складзе не менш як 3 суддзяў. Разглядаў цывільна-прававыя спрэчкі сялян аб абавязацельствах, здзелках, праз прычыненне шкоды, спрэчкі аб рухомай і нерухомай маёмасці і іншае, а таксама адміністрацыйныя правапарушэнні, за якія накладаліся штрафы да 3 рублёў, арышт да 7 дзён, пакаранні розгамі. Рашэнні валасных судоў у межах яго кампетэнцыі былі канчатковымі, але з 1866 года маглі быць скасаваны павятовым міравым з’ездам (з’ездам міравых суддзяў). Першапачаткова валасныя суды на Беларусі разглядалі справы на аснове звычаёвага права, а судаводства ў цывільных справах мела прымірэнчы (трацейскі) характар. За выкананнем рашэнняў валаснога суда назіраў валасны старшына, але ў дзеянні суда ён не меў права ўмешвацца. 

Часовыя правілы 1889 года (на Беларусі ўведзены 12 чэрвеня 1900) змянілі парадак фармавання і падсуднасць валасных судоў, паставілі іх пад кантроль земскіх участковых начальнікаў. Паводле правіл, валасны суд складаўся з 4 суддзяў, якіх зацвярджаў земскі начальнік з 8 кандыдатаў (выбіраліся сельскімі грамадамі на 3 гады); ён жа мог адхіліць суддзяў ад пасады. Старшыня валаснога суда прызначаўся з ліку суддзяў павятовым з’ездам земскіх участковых начальнікаў. Паводле правіл 1889 года, суддзямі валаснога суда маглі быць сяляне-гаспадары не маладзейшыя за 35 гадоў, па магчымасці пісьменныя. Суддзямі не маглі быць сяляне, якія займалі іншыя адміністрацыйныя пасады, а таксама асуджаныя да турэмнага зняволення, цялеснага пакарання і інш. Суддзям плацілі ўзнагароджанне. Правілы 1889 года перадалі валасным судам частку спраў, якія раней разглядаліся міравымі суддзямі: грамадзянскія справы з памерам іску да 300 рублёў (акрамя некаторых спрэчак аб праве ўласнасці або валодання), дробныя крымінальныя справы (аб крадзяжах на суму да 50 рублёў і іншыя), некаторыя адміністрацыйныя парушэнні. Таксама павялічылася мера пакаранняў, што накладаліся валаснымі судамі (штрафы да 30 рублёў, арышты да 15 дзён і іншыя). Скаргі не рашэнні валасных судоў разглядалі земскія начальнікі і павятовыя з’езды земскіх начальнікаў. 

Вызначальнымі рысамі дзейнасці валасных судоў былі іх залежнасць ад мясцовай адміністрацыі, недасканаласць заканадаўства, непісьменнасць суддзяў. Інстытут валасных судоў быў скасаваны пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Суды
Катэгорыя:Сялянства Расійскай імперыі
Валасны сход

(цэнтр Амяльнянскай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні). Фота Вячаслава Косткі, 1905 г.]]
**Валасны сход** () — распарадчы орган саслоўнага сялянскага кіравання воласцю ў Расійскай імперыі. Уведзены ў 1797 годзе для дзяржаўных сялян. У сувязі са скасаваннем валасцей на Беларусі, Правабярэжнай Украіне і ў Літве пасля рэформы дзяржаўнай вёскі 1837—1841 гадоў валасныя сходы тут не склікаліся. Пасля сялянскай рэформы 1861 года ўведзены ў еўрапейскай частцы імперыі для былых памешчыцкіх, з другой паловы 1860-х гг. адноўлены для былых дзяржаўных сялян.

Складаўся са службовых асоб і сялян, выбраных на сельскіх сходах па 1 ад 10 двароў; у заходніх губернях удзельнічалі і парабкі. Вырашаў адміністрацыйна-гаспадарчыя справы воласці, выбіраў службовых асоб, валанога старшыну, валасное праўленне, у пачатку XX ст. — упаўнаважаных сялян на выбарах у  і інш. 3 чэрвеня 1917 года скасаваны Часовым урадам у сувязі са стварэннем валасных земстваў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сялянства
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Расійскай імперыі
Аўстэрыя

, пач. XX ст. ]]
**Аўстэ́рыя** () — заезны дом; тып карчмы. Вядома ў Польшчы і на Беларусі з XVI ст., найбольш пашырана з XVIII ст. Размяшчаліся аўстэрыі звычайна на гандлёвых плошчах або галоўных вуліцах гарадоў і мястэчак. Будавалі іх з дрэва, цэглы, у тэхніцы «прускага муру». У плане пераважала форма прамавугольніка. Уключалі стайні, вазоўні, гасціныя пакоі, каморы. Гасціныя пакоі абсталёўваліся лавамі, сталамі, мелі кафляную грубку для ацяплення памяшкання і мураваную печ для гатавання ежы. Некаторыя аўстэрыі былі складанымі комплексамі, якія ўключалі жылыя, гаспадарчыя, гандлёвыя і іншыя будынкі, згрупаваныя вакол агульнага двара. А. сталі прататыпам для гасцініц і паштовых станцый.

## Гл. таксама 
* Слонімская аўстэрыя

## Літаратура 
* Аўстэрыя. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прадпрыемствы грамадскага харчавання
Партэр (садова-паркавае мастацтва)

**Партэ́р** ( ад *раr* на + *terre* зямля) — у садова-паркавым мастацтве — адкрытая частка саду ці парку на роўнай мясцовасці з газонамі, кветнікамі, вадаёмамі, бардзюрамі з кустоў. На партэры часта размяшчаюць фантаны, скульптуру, курціны, асобныя дрэвы. 

 на гравюры Яна Кіпа, Britannia Illustrata, 1707/08]]
Характэрны рэгулярным паркам XVII—XVIII стст. (у Версалі, Петрадварцы). Больш свабодныя па абрысах партэры ў пейзажных парках, звычайна ў выглядзе лужкоў (паркі Стоу ў Англіі, у Паўлаўску). У выглядзе партэра вырашаліся барочныя парадныя двары — курданёры перад галоўным фасадам палаца або сядзібнага дома.

На Беларусі пашырыліся ў XVII—XVIII стст. у рэгулярных парках, т.зв. італьянскіх садах, уяўлялі сабой прамавугольныя ўчасткі, акаймаваныя алеямі са шпалерамі (Альбінскі палацава-паркавы ансамбль); у XIX — пач. XX ст. выкарыстоўваліся ў кампазіцыях пейзажных паркаў, напрыклад, у Гомелі і Нясвіжы). Партэры шырока выкарыстоўваюцца ў ландшафтнай архітэктуры і азеляненні пры стварэнні буйных горадабудаўнічых ансамбляў  - партэры на плошчах Незалежнасці і Перамогі ў Мінску і інш.

## Літаратура 
* Партэр. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Садова-паркавыя збудаванні
Катэгорыя:Ландшафтны дызайн
Новы Пасёлак

Назву **Но́вы Пасё́лак** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Новы Пасёлак — вёска ў Столінскім раёне
* Мінская вобласць
** Новы Пасёлак — вёска ў Барысаўскім раёне
Александроў

Назву **Александро́ў** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Александроў — вёска ў Жлобінскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Александроў — вёска ў Магілёўскім раёне
** Александроў — пасёлак у Магілёўскім раёне
Нікаля Жан дэ Дзьё Сульт

**Нікаля Жан дэ Дзьё Сульт** (; , Сент-Аман-ла-Басцід, Францыя — ) — галоўны маршал Францыі (1847), маршал Імперыі (з 19 мая 1804 года), генерал-палкоўнік пешых егераў Імператарскай гвардыі (з 20 ліпеня 1804 па 22 красавіка 1814), герцаг Далмацыі (1808). Удзельнік рэвалюцыйных і напалеонаўскіх войнаў. У 1808—1812 і 1813—1814 гадах камандаваў арміяй у Іспаніі, Партугаліі, Паўднёвай Францыі. У 1814—1815 гадах ваенны міністр у Бурбонаў, падчас «Ста дзён» начальнік штаба Напалеона. У 1830—1832 гадах ваенны міністр, затым да 1847 (з перапынкамі) прэм’ер-міністр.

Катэгорыя:Маршалы Напалеона I
Анопаль

Назву **Ано́паль** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Анопаль — былая вёска ў Браслаўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Анопаль — вёска ў Мінскім раёне.
** Анопаль — пасёлак у Мінскім раёне.

### Польшча 
* Люблінскае ваяводства
** Аннопаль — горад у Красніцкім павеце.

## Іншае 
* Аннопаль — гміна ў Красніцкім павеце Люблінскага ваяводства Польшчы.
Аўласы

Назву **Аўла́сы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Аўласы — вёска ў Пастаўскім раёне
** Аўласы — хутар у Шаркаўшчынскім раёне
Балотчыцы

Назву **Бало́тчыцы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць
** Балотчыцы — вёска ў Салігорскім раёне
** Балотчыцы — вёска ў Слуцкім раёне
Лапатка

**Лапа́тка**:
__NOTOC__
* **Лапатка** — памяншальная форма слова «лапата»;
* Лапатка — чалавечая косць;
* Лапатка кулінарная, сіліконавы скрабок — кухонны прыбор;
* Лапатка — дэталь лапатачных машын, прызначаная для змены ў іх параметраў газу ці вадкасці;
* Лапатка — плоскі вертыкальны выступ у сцяне.

## Тапонімы 
* Мыс Лапатка — крайні паўднёвы пункт Камчаткі;
* Лапатка (рака) — прыток Кеці.

## Асобы 
* Адам Лапатка — польскі юрыст, член ПАРП з 1953 года.
Мелехавічы

Назву **Мелехаві́чы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Мелехавічы — вёска ў Баранавіцкім раёне
* Гродзенская вобласць
** Мелехавічы — вёска ў Зэльвенскім раёне
Кроквы

]]
**Кроквы** — апорныя канструкцыі страхі і даху; брусы, верхнімі канцамі злучаныя пад вуглом, а ніжнімі прымацаваныя да бэлек або да верхняга вянка падоўжных сцен. Больш даўнія ў беларускім народным дойлідстве канструкцыі стрэх (на сохах, «на казлах», «на дзядках», закотам) былі пашыраны і ў манументальнай архітэктуры.

## Тыпы крокваў 
Кроквы падзяляюць на нахіленыя, якія выкарыстоўвалі ў жылых дамах з пралётам 5-8 м, і вісячыя, якія выкарыстоўвалі ў манументальных збудаваннях з пралётамі 8-20 м і высокім дахам. У архітэктуры Беларусі найбольш пашыраны кроквенна-рыгельныя фермы, якія даюць магчымасць ствараць разнастайныя формы даху, узбагачаць кампазіцыю збудаванняў.

## Канструкцыя 
Кроквы складаюцца з:
* нахільных кроквенных ног,
* вертыкальных стоек,
* нахільных подкосаў.

Апора крокваў вырабляецца:
* у драўляных брусчатых або рубленых будынках — на верхнія вянкі;
* у каркасных — на верхнюю абвязку;
* у каменных дамах — на маўэрлат брусы таўшчынёй 140—160 мм.

Мауэрлат можа размяшчацца па ўсей даўжыні будынка або падкладвацца толькі пад кроквенную нагу. У тым выпадку, калі кроквенныя ногі ў сячэнні маюць невялікую шырыню, яны могуць з часам правіснуць. Каб пазбегнуць гэтага, неабходна ўжываць адмысловую рашотку, складаючую з стойкі, падкосаў і рыгеля. Для вырабу стоек і падкосаў выкарыстоўваюць дошкі шырынёй 150 мм і таўшчынёй 25 мм або драўляныя пласціны, атрымліваемыя з бервяна, дыяметрам не менш 130 мм.

Для замацавання кроквеннай нагі прымяняецца зацяжка, звязваючая ніжнія канцы кроквенных ног кожнай кроквы. Пры слізгаценні па зацяжцы кроквенны канец можа парушыць яе цэласнасць. Каб папярэдзіць слізгаценне, усякаць кроквеннаю нагу ў зацяжку рэкамендуецца зубам, шыпам або тым і другім адначасова. Кроквы устанаўліваюцца на адлегласці 300—400 мм от краю.

* **Кабы́лка** — адрэзак дошкі, які падаўжае ніжні канец кроквеннай нагі для размяшчэння на ім навісі даха або суцэльнага лачання, ляжачага на карнізе.
* **Наро́жнік** — элемент кровельнай сістэмы будынка, скарочаная кроквенная нага, што падтрымлівае ўчастак ската паміж нахільнай кроквеннай нагой і навіссю даха.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Будаўнічыя элементы і канструкцыі
Катэгорыя:Дах
Палянкі

Назву **Паля́нкі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць
** Палянкі — вёска ў Ашмянскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Палянкі — вёска ў Бабруйскім раёне
### Расія 
* Палянкі (Смаленская вобласць)
Пясочная

Назву **Пясо́чная** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Пясочная — вёска ў Бешанковіцкім раёне
* Гродзенская вобласць
** Пясочная — вёска ў Карэліцкім раёне

## Рэкі 
* Пясочная — рака ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Уша
Сцяпанаўка

Назву **Сцяпа́наўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Сцяпанаўка — вёска ў Рэчыцкім раёне
* Магілёўская вобласць
** Сцяпанаўка — пасёлак у Бялыніцкім раёне
** Сцяпанаўка — вёска ў Глускім раёне
** Сцяпанаўка — былы пасёлак у Круглянскім раёне

## Гл. таксама 
* Стэпаніўка (значэнні)
Чырвоная Горка

Назву **Чырво́ная Го́рка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Чырвоная Горка — пасёлак у Жлобінскім раёне
* Мінская вобласць:
** Чырвоная Горка — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Чырвоная Горка — вёска ў Валожынскім раёне
** Чырвоная Горка — былы пасёлак у Капыльскім сельсавеце Капыльскага раёна
** Чырвоная Горка — пасёлак у Пацейкаўскім сельсавеце Капыльскага раёна
** Чырвоная Горка — былы пасёлак у Любанскім раёне
** Чырвоная Горка — пасёлак ва Уздзенскім раёне

## Гл. таксама 
Красная Горка
Ябланава

Назву **Я́бланава** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць
** Ябланава — вёска ў Шклоўскім раёне
* Мінская вобласць
** Ябланава — пасёлак у Салігорскім раёне
### Расія 
* Ябланава (Карачанскі раён)
Ячнае

Назву **Я́чнае** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Ячнае — вёска ў Калінкавіцкім раёне
* Мінская вобласць
** Ячнае — вёска ў Лагойскім раёне
** Ячнае — вёска ў Стаўбцоўскім раёне
Канелюры

**Канелю́ры** (ад  — жалабок) — жалабкі вертыкальныя на ствале калоны або пілястры і гарызантальныя на базе калоны іанічнага ордара. Сфарміраваліся ў архітэктуры Старажытнай Грэцыі ў дарычным ордары. У Заходняй Еўропе, Расіі і на Беларусі пашыраны ў архітэктуры барока і класіцызму.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Архітэктурныя ордары
Яўсеевічы

Назву **Яўсеевічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Яўсе́евічы — былая вёска ў Петрыкаўскім раёне
* Гродзенская вобласць
** Яўсе́евічы — вёска ў Лідскім раёне
** Яўсе́евічы — вёска ў Навагрудскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Яўсе́евічы — вёска ў Глускім раёне
* Мінская вобласць
** Яўсее́вічы — вёска ў Капыльскім раёне
Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Вішнева)

**Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква** — помнік архітэктуры, які знаходзіцца ў цэнтры вёскі Вішнева Валожынскага раёна Мінскай вобласці, на ўзвышаным левым беразе р. Альшанка.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1865 годзе (дата на галоўным фасадзе) з цэглы і бутавага каменю. Акаймавана нізкай бутавай агароджай з 1 арачнымі кілепадобнымі франтонамі-брамамі і старымі ліпавымі пасадкамі.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Будынак чатырохчасткавай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі. Па падоўжна планіровачнай восі размешчаны трох’ярусная восьмерыковая шатровая вежа-званіца(атынкавана), нізкая і вузкая трапезная, кубападобны аб’ём малітоўнай залы і прамавугольная апсіда. Асноўны двух’ярусны аб’ём (васьмярык на чацверыку) накрыты чатырохсхільным дахам з цыбулепадобнай галоўкай на барабане. Высокі шацёр званіцы завершаны макаўкай. Галоўны і бакавыя ўваходы вырашаны арачнымі парталамі з кілепадобнымі ліштвамі. Сцены дэкарыраваны атынкаванымі вугламі лапаткамі, акаймаваны прафіляванымі карнізамі і аркатурна-зубчастымі фрызамі, вылучанымі сваёй белізной на паліхромным фоне бутавай муроўкі (швы тынкоўкі дэкарыраваны керамічнай мазаікай). Здвоеныя аконныя праёмы аб’яднаны арачнымі ліштвамі. На фоне бутавай муроўкі тарцовай сцяны апсіды вылучаецца белы рэльефны крыж.

### Інтэр’ер 
Унутры кубападобная са зрэзанымі вугламі малітоўная зала перакрыта корабавым скляпеннем з квадратным плафонам, з якога звісае каванае панікадзіла. У прастору зылы шырокімі (метровымі) адхіламі адкрываюцца бакавыя ўваходныя праёмы і здвоеныя бакавыя арачныя вокны-біфорыумы. У залу выступаюць кансольна размешчаныя драўляныя хоры, абмежаваныя разной балюстрадай. Шырокая апсідная арка закрыта ўзнятым на 2-прыступкавую салею трох’ярусным пірамідальнай кампазіцыі драўляным іканастасам на 9 абразоў і з царскімі варотамі ажурнай драўлянай разьбы з 4 абразамі-клеймамі евангелістаў. Вузкая трапезная адкрыта ў залу шырокім арачным прасветам і перакрыта плоскай столлю, асветлена 2 бакавымі арачнымі аконнымі праёмамі. У прытворы — адкрытая лесвіца на званіцу. Пад будынкам скляпеністыя сутарэнні, адкрытыя прамавугольнымі аконнымі праёмамі цокаля.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн., БелЭн, 2007.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Вішнева (Валожынскі раён)
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Валожынскага раёна
Катэгорыя:Храмы Маладзечанскай епархіі
Катэгорыя:1865 год у Беларусі
Яцкаўшчына

Назву **Я́цкаўшчына** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Яцкаўшчына — вёска ў Ляхавіцкім раёне
* Віцебская вобласць:
** Яцкаўшчына — былая вёска ў Браслаўскім раёне
** Яцкаўшчына — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Яцкаўшчына — вёска ў Іўеўскім раёне

## Гл. таксама 
* Новая Яцкаўшчына — вёска ў Чачэрскім раёне
* Старая Яцкаўшчына — вёска ў Чачэрскім раёне
Янчукі

Назву **Янчукі́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Янчукі — вёска ў Пастаўскім раёне
* Гродзенская вобласць
** Янчукі — вёска ў Шчучынскім раёне
Язвін

Назву **Я́звін** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Язвін — вёска ў Маларыцкім раёне
* Гомельская вобласць
** Язвін — вёска ў Светлагорскім раёне
Пятніцкая царква Бельчыцкага манастыра

**Пятніцкая царква** — адна з чатырох вядомых цэркваў Бельчыцкага манастыра ў Полацку. Храм быў узведзены ў XII ст. Архітэктарам Пятніцкага храма, як і Барысаглебскай царквы, лічыцца майстар Іаан. Такое меркаванне грунтуецца на тым, што ў названых будынках выкарыстаны шэраг прыёмаў, якія знайшлі потым найбольш поўнае і завершанае ўвасабленне ў Спаса-Праабражэнскім саборы, аўтарам якога, што пацверджана летапіснымі крыніцамі, ён быў.

 (1866). Злева Барысаглебская, справа — Пятніцкая царква, на пярэднім плане бачны падмуркі Вялікага сабора]]
Пасля Першай сусветнай вайны на манастырскім двары размяшчаліся ваенныя склады. У гэты час Пятніцкая царква пачала трухлець. Сцены храма мясцовае насельніцтва разбірала на будматэрыялы. Царква была разбурана пасля 1920 г. У 1928 годзе вывучэнне Барысаглебскай і Пятніцкай цэркваў Барысаглебскага манастыра праводзіў І. М. Хозераў. Ён замаляваў фрагменты фрэскавага роспісу помнікаў.

## Архітэктура 
Храм уяўляў сабой бесслуповы аднанефавы будынак невялікіх памераў з бакамі плана ў 5,1—5,8 м, мела адну прамавугольную ў плане апсіду, прытвор з захаду, а таксама склеп, які размяшчаўся пад усім будынкам, акрамя алтарнай часткі, і быў, верагодна, усыпальніцай князя Барыса Усяславіча. Аб характары перакрыццяў і завяршэння царквы існуе некалькі версій. Паводле першай, зыходзячы з планіроўкі і адсутнасці апсід, храм меў корабавыя скляпенні і быў бяскупальным, паводле іншай — яго вянчаў купал на барабане. Сістэма кладкі сцен царквы з чырвонай плінфы на ружовым растворы цамянкі засноўвалася на чаргаванні ўтопленых і выступаючых радоў, што было традыцыйным для культавых будынкаў Полацкага княства таго часу. Нават пры невялікіх знешніх памерах храм меў манументальны выгляд, ясна выказаную слуповасць сілуэта, якую яму надавалі ніжэйшыя за асноўны аб'ём, апсіда і прытвор, падкрэслівалі плоскія вонкавыя лапаткі, вертыкалі аконных праёмаў, размешчаных у два ярусы.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Полацка
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Полацка
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Бельчыцкі манастыр
Катэгорыя:Дойлід Іаан
Язбы

Назву **Язбы́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць
** Язбы — вёска ў Крупскім раёне
** Язбы — пасёлак у Крупскім раёне
Юркаўшчына

Назву **Ю́ркаўшчына** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Юркаўшчына — вёска ў Докшыцкім раёне
** Юркаўшчына — былы хутар у Мёрскім раёне
### Расія 
* Юркаўшчына (Хіславіцкі раён)