open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кюдэма (заліў)

**Заліў Кюдэма** () — заліў Балтыйскага мора, размешчаны ў паўночна-заходняй частцы вострава Саарэмаа паміж паўвостравамі Нінасэ і Панга. Шырыня заліва 3—5 км, даўжыня да 8 км, глыбіня ў вусці — 20 м. У цэнтры заліва знаходзіцца малы востраў Лайду плошчай 17 га (адносіцца да запаведніка Лайду, плошча 18,8 га).

У заліў упадае рака Ціртсі і два ручаі. У заліве, на тэрыторыі вёскі Нінасэ, размешчаны глыбакаводны порт Саарэмаа (пабудаваны ў 2006 годзе).

Каля заліва знаходзіцца прыродаахоўная зона Кюдэма (459,7 га), якая мяжуе з прыродным паркам Панга і запаведнікам Паатса.
Катэгорыя:Залівы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Залівы Эстоніі
Аперацыя «Праўдзівае абяцанне 2»

Увечары 1 кастрычніка 2024 года Іран нанёс ракетны ўдар па Ізраілі. У ходзе ўдару былі выкарыстаныя каля 200 балістычных ракет, уключаючы гіпергукавыя ракеты «Фатах-1» і «Фатах-2», якія атакавалі цэлі па ўсёй тэрыторыі Ізраіля. Першае трапленне было зафіксавана ў дом у Тэль-Авіве. У выніку атакі па ўсёй краіне прагучала трывога, а аэрапорт імя Бен-Гурыёна перастаў прымаць самалёты. Жалезны купал быў дэманстравана прабіты. У адбіцці ўдару Ізраілю дапамаглі ЗША і Іарданія, якія збілі некалькі ракет. ЗША заявілі, што працавалі сродкі СПА з караблёў у Міжземным моры.

Неназваны іранскі чыноўнік заявіў агенцтву Рэйтэр, што загад аб запуску ракет па Ізраілі аддаў асабіста аятала Алі Хаменеі.

Адна з ракет звалілася ў адкрытай мясцовасці. Пры ракетнай атацы на Тэль-Авіў пацярпелі 2 мірныя жыхары. У горадзе Іерыхон на Заходнім беразе Ярдана ад іранскай ракеты загінуў палесцінскі рабочы з сектара Газа. 

26 кастрычніка Ізраіль нанёс удары ў адказ.

## Гл. таксама 
* Удары Ірана па Ізраілі (красавік 2024)

## Крыніцы 
Катэгорыя:2024 год у Ізраілі
Катэгорыя:2024 год у Іране
Катэгорыя:Кастрычнік 2024 года
Катэгорыя:Ірана-ізраільскі канфлікт
Катэгорыя:Падзеі 1 кастрычніка
Наступленне ў Амхары (2024)

У верасні 2024 года баевікі Фано пачалі наступленне ў рэгіёне Амхара ў Эфіопіі. У выніку кампаніі былі захоплены некалькі ключавых гарадоў і стратэгічных раёнаў, у тым ліку горад Гондэр і памежны горад Метэма.

## Храналогія 
У верасні падраздзяленні Фано пачалі атакаваць шашу B30, імкнучыся прабіцца да дарогі C34, якая злучае Амхару з суседнім Суданам. Усяго паўстанцы здзейснілі восем нападаў уздоўж B30.

1 верасня пасля напружаных баёў баевікі захапілі стратэгічны горад Метэма на мяжы Эфіопіі і Судана, перакрыўшы найважнейшыя лініі пастаўкі паліва і харчавання. Рэшткі ўрадавых войск былі вымушаныя адступіць за граніцу, дзе іх раззброілі суданскія ўлады.

17 верасня атрады Фано разгарнулі наступленне на Гондэр. Для абароны горада УС Эфіопіі задзейнічалі танкі, якія вялі баі ў густанаселеных раёнах. Пасля цяжкіх баёў прадстаўнікі Фано заявілі, што ўзялі пад кантроль большую частку Гондэра. У выніку сутыкненняў загінулі як мінімум дзевяць чалавек і больш за 30 атрымалі раненні.

21 верасня апалчэнцы Фано захапілі дарогу Рэма Шэва. Баевікі таксама здзейснілі 12 нападаў на дарогу B31, якая злучае Адыс-Абебу і Бахр-Дар.

1 кастрычніка Узброеныя сілы Эфіопіі і рэгіянальны ўрад Амхара абвясцілі ў сумеснай заяве аб узмацненні аперацый па забеспячэнні бяспекі.

На 3 кастрычніка працягваліся жорсткія баі ў некалькіх населеных пунктах Паўднёвага і Цэнтральнага Гондэра.

У цэнтральнай зоне Гондэра і зоне Заходняга Годжама таксама адбываліся жорсткія баі, асабліва ў горадзе Фінатэ Селам, які 5 кастрычніка быў узяты федэральнымі войскамі. На наступны дзень Фано спрабавала контратакаваць.

13 кастрычніка адбыўся бой за горад Велдыя. З 19 па 20 кастрычніка зафіксаваны сутыкненні за Дэбарк у зоне Паўночны Гондэр.

5 лістапада ў зоне Заходні Годжам урадавыя беспілотнікі нанеслі ўдар па навучальным лагеры праціўніка. 9 лістапада горад Шэва Рабіт падвергнуўся моцнаму артылерыйскаму абстрэлу.

1 студзеня 2025 года паўстанцы заявілі пра ліквідацыю камандзіра 48-й дывізіі Сіл абароны Эфіопіі Тэка Мэкеба Махамеда і яго намесніка Тэрэза Гезу Бікіла.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Верасень 2024 года
Катэгорыя:Грамадзянскі канфлікт у Эфіопіі
Май (Пухавіцкі раён)

**Май** (, ) — былы пасёлак у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Навасёлкаўскага сельсавета.

Скасаваны ў 1976 годзе, зліўся з вёскай Кавалёва.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Кюдэма

**Кюдэма** () — вёска ў воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Мусцьяла. Размешчана на востраве Саарэмаа каля заліва Кюдэма за 24 кіламетры на поўнач ад валаснога і павятовага цэнтра — горада Курэссаарэ. Вышыня над узроўнем мора — 22 метры[5]. На тэрыторыі вёскі знаходзяцца самыя вялікія на востраве Саарэмаа карставыя варонкі.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Май (значэнні)

**Май** — пяты месяц грыгарыянскага і юліянскага календароў.

Назву **Май** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Май — былы пасёлак у Капыльскім раёне
** Май — былы пасёлак у Пухавіцкім раёне
### Расія 
* Май (Клімаўскі раён)
Сялец II

**Сяле́ц II** (, ) — былая вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Селецкага сельсавета.

Скасавана ў 1976 годзе, злілася з вёскай Вобчае.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Бэн-Гур (фільм, 1959)

**«Бэн-Гур»** () ― шырокафарматны эпічны кінафільм па біблейскіх матывах, зняты ў 1959 годзе рэжысёрам Уільямам Уайлерам па аднайменным рамане амерыканскага пісьменніка Лью Уоллеса. Прэм’ера адбылася ў Нью-Йорку 18 лістапада 1959 года.

Фільм упершыню ў гісторыі кінематографа заваяваў прэмію «Оскар» у 11 намінацыях. Акрамя «Оскараў», фільм атрымаў 4 прэміі «Залаты глобус» і прэмію Брытанскай акадэміі кіно і тэлевізійных мастацтваў «BAFTA» за найлепшы фільм.

У 2004 годзе Нацыянальны савет па захаванні фільмаў адабраў Бэн-Гура для захавання Нацыянальным рэестрам фільмаў Бібліятэкі Кангрэса як «культурна, гістарычна або эстэтычна значны».

## Апісанне 
Іерусалім, 26 год нашай эры. Два сябры дзяцінства, іудзей Бэн-Гур і рымскі трыбун Месала, сустракаюцца пасля доўгага расстання дарослымі людзьмі. Месала просіць назваць самых заўзятых праціўнікаў улады Рыма, але Бэн-Гур не можа здрадзіць уласны народ і адмаўляецца, што прыводзіць да канфлікту. Неўзабаве Месала, скарыстаўшыся абставінамі, вырашае адпомсціць былому сябру і ўмацаваць сваю ўладу. Па надуманым абвінавачанні ён кідае ў турму маці і сястру Бэн-Гура, а яго самога адпраўляе на галеры.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Беларускі трэйлер

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы Уільяма Уайлера
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў
Катэгорыя:Фільмы MGM
Катэгорыя:Фільмы пра хрысціянства
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшы фільм»
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшы фільм — драма
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі BAFTA
Ноатамаа

**Но́атамаа** () — востраў у Балтыйскім моры, які належыць Эстоніі. Самы заходні пункт краіны. Востраў адміністрацыйна адносіцца да сельскай мясцовасці Атла, воласць Люманда ў павеце Саарэмаа.

Плошча — 58000 м² і знаходзіцца недалёка ад заходняга ўзбярэжжа вострава Саарэмаа. Ноатамаа частка нацыянальнага парка вострава Вільсандзі — зона экалагічнай абароны для птушак.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Люманда (воласць)

**Люманда** () — былая воласць у Эстоніі ў складзе павета Саарэмаа. Плошча воласці — 199,49 км ², колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2007 года — 876 чалавек. Адміністрацыйны цэнтр воласці — вёска Люманда. Апроч гэтага на тэрыторыі воласці знаходзяцца яшчэ 24 вёскі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Былыя воласці Эстоніі
Катэгорыя:Саарэмаа
Катэгорыя:Саарэмаа (павет)
Люманда

**Лю́манда** (), да 1977 года **Алевіку** () — вёска ў воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія.

Да 2014 года ўваходзіла ў склад воласці Люманда і была яе адміністрацыйным цэнтрам. З 2014 года і да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Ляэнэ-Саарэ (скасавана). Размешчана за 26 км на захад ад павятовага і валаснога цэнтра — горада Курэссаарэ. Вышыня над узроўнем мора — 18 метраў.

На тэрыторыі Люманда размешчана частка прыроднага запаведніка Ланасмаа.

Паштовыя індэксы: 93001, 93394 (да запатрабавання).

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Пійрыссаар

**Пійрыссаар** — найбуйнейшы востраў у прэснаводным Чудскім возеры і другі па велічыні ў Пскоўска-Чудскім басейне пасля вострава Колпіна. Належыць Эстоніі, адміністрацыйна падпарадкоўваецца павету Тартумаа ў складзе воласці Пійрыссаарэ. Плошча — 7,76 км². Размешчаны за 15 км ад вусця ракі Эмайыгі — найбуйнейшай ракі, якая ўпадае ў возера. Ад заходняга берага аддзяляе так званы Параходны канал. Адлегласць ад вострава да эстонскага берага каля 2,5 км, да расійскага каля 5,5 км. Востраў нізінны, сярэдняя вышыня над узроўнем возера 1-2 метры. Усходняя частка вострава ўзвышаецца да 4,2 метра. На ёй размешчаны вёскі Пійры, Тоані і Саарэ.
Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Жолудзь (Пухавіцкі раён)

**Жо́лудзь** (, ; таксама **Жонудзь**, або **Жанудзь**) — былая вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, на рацэ Пціч. Пасёлак Жолудзь уваходзіў у склад Рудзенскага пассавета.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі фальварак у Ігуменскім павеце Мінскай губерні, уласнасць Янішэўскіх. Адносіўся да маёнтка Цітва. Пасля 1861 года ў Цітвянскай воласці Ігуменскага павета. Па смерці Людвіга Ануфрыевіча Янішэўскага і падзелу яго ўласнасці паміж сынамі, Жолудзь з даменам Ануфраў атрымаў Ігнацый Янішэўскі. У 1889 годзе дваранін рыма-каталіцкага веравызнання Ігнацый Людвігавіч Янішэўскі валодаў фальваркам Жолудзь, меў 210 дзесяцін зямлі. У канцы XIX стагоддзя мясцовасць была каналізавана ад ракі Цітаўкі да Свіслачы, таксама быў створаны канал ад Жолудзя да Пцічы.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Маёнтак нацыяналізаваны, населены пункт займеў статус пасёлка.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года пад акупацыяй Германіі. У сакавіку 1944 года пасёлак спалены, былі забіты 5 жыхароў. Пасля вайны пасёлак не быў адноўлены.

## Насельніцтва 
* 1908 год — 2 двары, 9 жыхароў
* 1921 год — 5 двароў, 30 жыхароў, усе палякі
* 1926 год — 16 двароў, 70 жыхароў
* 1940 год — 15 двароў, 73 жыхары

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі
Пійры (Тарту)

**Пійры** () — вёска ў воласці Тарту павета Тартумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Пійрыссаарэ. Размешчана на востраве Пійрыссаар у Чудскім возеры. Вышыня над узроўнем мора — 36 метраў.

У вёсцы знаходзяцца ўсе тры астраўныя могілкі — два праваслаўныя і адны лютэранскія. Акрамя Пійры на востраве Пійрыссаар ёсць яшчэ дзве маленькія вёскі: Саарэ і Тоані.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Саарэ (Тарту)

**Са́арэ** () — вёска ў воласці Тарту павета Тартумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Пійрыссаарэ. Размешчана на востраве Пійрыссаар у Чудскім возеры.

У Саарэ размешчаны дзеючы малітоўны дом старавераў. На поўнач ад вёскі размешчаны яшчэ дзве вёскі вострава: Пійры і Тоані.

Паштовы індэкс — 79411.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Сялец III

**Сяле́ц III** (, ) — былая вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Селецкага сельсавета.

Скасавана ў 1976 годзе, злілася з вёскай Вобчае.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Пійры (Тырва)

**Пійры** () — вёска ў Эстоніі, у воласці Тырва павета Валгамаа . Насельніцтва на 31 снежня 2011 года — 92 чалавекі. Праз пасёлак праходзіць шаша 6 (Валга — Уўлу).

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Тоані

**Тоані** () — вёска ў воласці Тарту павета Тартумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Пійрыссаарэ. Размешчана на востраве Пійрыссаар у Чудскім возеры. У Тоані размяшчалася валасная ўправа былой воласці Пійрыссаарэ, памежны кардон і прыстань ля штучнага канала. У вёсцы знаходзіцца апостальская праваслаўная царква. Акрамя Тоані на востраве Пійрыссаар ёсць яшчэ 2 маленькія вёскі: Пійры і Саарэ.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Вогілайд

**Вогілайд** () — незаселены востраў у Эстоніі. Плошчай — 4,48 км² у праліве Вяйнамеры, ля ўсходняга ўзбярэжжа вострава Хіюмаа ў паўднёвай частцы праліва Хары (які падзяляе астравы Хіюмаа і Вормсі).

Вогілайд — 15-ы па велічыні востраў Эстоніі. У павеце Хіюмаа большы за яго толькі востраў Хіюмаа. Імем вострава названы паром ледакольнага тыпу «Вогілайд», пабудаваны ў 1983 годзе на Рыжскай суднаверфі.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Аксі

**Аксі** () — эстонскі востраў у паўночнай частцы Фінскага заліва. Адносіцца да воласці Віймсі ў павеце Хар’юмаа. Знаходзіцца за 2,2 км на паўднёвы ўсход ад вострава Пранглі, з-за чаго яго часам называюць малым Пранглі. Разам з бліжэйшымі астравамі Пранглі і Керы ўтварае архіпелаг.

Плошча паверхні — 0,59 км², у папярочніку даўжыня складае 3 км і шырыня 500 м. Паўночны ўскраек вострава камяністы, а паўднёвы — пясчаны, на якім растуць ядловец і бярозы. Востраў пакрыты дрэвамі, лугамі і забалочанымі азёрамі. У стаялай вадзе расце шмат раслін віду Persicaria amphibia. Пясчаны прыбярэжны пляж маляўнічы і пакрыты галькай і выдмамі.

У цяперашні час Аксі аб’яўлены птушыным запаведнікам, з’яўляецца часткай ландшафтнага запаведніка Пранглі і ўключаны ў праграму ад 2000 года па захаванні прыроднага ландшафту і відаў дзікай прыроды.

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Керы (востраў)

**Керы** — востраў у Балтыйскім моры ля паўночнага ўзбярэжжа Эстоніі ў Фінскім заліве, які ўваходзіць у склад воласці Віймсі эстонскага павета Хар’юмаа. Керы ўяўляе сабою каменную скалу, выцягнутую з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, шырынёй 213 м і даўжынёй 427 м. Знаходзіцца за 8 км на поўнач ад вострава Пранглі. Маяк размешчаны амаль у цэнтры вострава, вакол знаходзяцца службовыя будынкі. Наведванне вострава дазваляецца, але сама чатырохпавярховая маячная вежа — зачынена.
Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Маяк Керы

**Маяк Керы** — эстонскі маяк у Фінскім заліве на востраве Керы. Будынак маяка складаецца з дзвюх частак. Верхняя палова — сталёвая вежа, ніжняя — магутны цыліндрычны будынак, складзены з каменя. Агульная вышыня маяка — 28 метраў, агонь размешчаны на абсалютным пункце 31 м над узроўнем мора. Працуе круглы год, сілкуецца ад сонечных батарэй, двухсекунднае белае святло перамяжоўваецца 15-секунднымі паўзамі. Маяк бачны за 11 міль.

## Гісторыя 
Першы драўляны маяк на востраве Керы пачаў працу ў 1724 годзе. У 1809 годзе быў ўсталяваны новы маяк, тады ж агледжаны імператарам Аляксандрам I.

Маяк увайшоў у гісторыю пацешным эпізодам у тым жа 1809 годзе падчас англа-рускай вайны, калі са з’яўленнем на Балтыцы англійскай эскадры віцэ-адмірала Джэймса Сумарэса ён быў пагашаны. На шлюпцы наглядчыку маяка быў дастаўлены грозны ліст за подпісам Сумарэса, напісаны на рускай мове са шматлікімі памылкамі, з патрабаваннем неадкладна запаліць маяк. Персанал маяка загад не выканаў, а ліст быў перададзены ў Пецярбург і ўпершыню апублікаваны ў першым нумары часопіса «Сын Айчыны» за 1842 год.

Цяперашні маяк быў пабудаваны ў 1858 годзе. У 1907—1912 гадах маяк Керы працаваў на прыродным газе, першы ў свеце.

У 1990 годзе частка паўночнай сцяны маяка абрынулася, у 1996 годзе будынак быў умацаваны для прадухілення далейшага разбурэння. У 2007 годзе на вежы маяка была ўстаноўлена вэб-камера, у 2009 годзе на маяку з’явілася метэастанцыя.

У 1983 годзе пошта СССР выпусціла марку з выявай маяка. 15 студзеня 2003 года Эстонская пошта выпусціла марку і канверт першага дня з выявай маяка.

Катэгорыя:Маякі
Аліраху

**Аліраху** () — эстонскі востраў у складзе Маанзундскага архіпелагу.

Аліраху — незаселены востраў у Балтыйскім моры. Знаходзіцца прыкладна за 8 км на поўдзень ад эстонскага вострава Саарэмаа ў Рыжскім заліве. Аліраху адміністрацыйна адносіцца да воласці Саарэмаа павета Саарэмаа. Востраў геалагічна малады і вельмі скалісты. Плошча — 560 гектараў. Найбольшая вышыня 3 м над узроўнем мора.

На востраве ёсць маяк і невялікі гаспадарчы будынак.

Аліраху з’яўляецца запаведнікам з 2005 года. Ён таксама ўключае ў сябе невялікі востраў Томпамаа (таксама Томбамаа), размешчаны за 1,5 км на паўднёвы захад ад Аліраху.
Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Пійры (Муху)

**Пійры** () — вёска ў воласці Муху павета Саарэмаа, Эстонія. Размешчана ў заходняй частцы вострава Муху. Вышыня над узроўнем мора — 19 метраў. Клімат умераны. Паштовы індэкс — 94730.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Муху
Транспазіцыя (матэматыка)

**Транспазі́цыя** у матэматыцы — камбінаторная перастаноўка мноства, пры якой месцамі мяняюцца толькі два элементы, а астатнія элементы застаюцца нерухомымі. З'яўляецца прыватным выпадкам цыклічнай перастаноўкі.

Транспазіцяй мноства X=\{a_1,a_2,\ldots,a_n\} з'яўляецца такая перастаноўка, пры якой існуюць такія індэксы f і j, што f(a_i) = a_j, f(a_j) = a_i и f(a_k) = a_k для ўсіх астатніх індэксаў k.

Транспазіцыя элементарная, калі інддэксы i і j суседнія.

Прыклад: 5401 пераходзіць у 5104 транспазіцыяй элементаў «1» і «4».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Транспози́ція // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1984. — Т. 11, кн. 1 : Стодола — Фітогеографія. — С. 325. — 606, [2] с., [22] арк. іл. : іл., портр., карти с.

## Спасылкі 
* *Гайфуллин С. А.* Лекция 9. Перестановки // Кафедра высшей алгебры.  Механіка-матэматчыны факультэт МДУ
* Алгебра. Часть 1 (учебное пособие) / Гурзо Г. Г., очарова И. Н., Иванова А. О., Неустроева Т. К. — Якутск: Изд. ЯГУ, 2009. — 84 с.

Катэгорыя:Камбінаторыка
Алумінэ Вайгас

**Алумінэ Вайгас** () — незаселены востраў, знаходзіцца за 4,5 км ад самага вялікага вострава Эстоніі Саарэмаа. Уваходзіць у склад воласці Саарэмаа павета Саарэмаа. Пакрыты лясамі востраў з’яўляецца часткай нацыянальнага парку Вільсандзі. Адзін з самых папулярных астравоў для назірання за птушкамі.
Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Йыэлепа

**Йы́элепа** (), раней таксама **Йы́элепэ** () — вёска ў воласці Саарэмаа павета Саарэмаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Вальяла (скасавана). Размешчана ў цэнтральнай частцы вострава Саарэмаа, за 22 км на паўночны ўсход ад валаснога і павятовага цэнтра — горада Курэссаарэ. Вышыня над узроўнем мора — 15 метраў.

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 94331.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Ээрыкулайд

**Ээрыкулайд** () — незаселены эстонскі востраў у Балтыйскім моры ў Вяйнамеры.
Знаходзіцца ля ўсходняга ўзбярэжжа другога па велічыні эстонскага вострава Хіюмаа, за 4 км на ўсход ад вострава Вогілайд. Ён размешчаны на водным шляху Хары Курк паміж астравамі Вормсі і Хіюмаа.

Плошча — 390 м². Акружнасць — 1,6 км. Востраў адміністрацыйна адносіцца да вёскі Вахтрэпа воласці Хіюмаа.

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Катэгорыя:Маанзундскі архіпелаг
Дырк Сцікер

**Дырк Сцікер** (; нар. 5 лютага 1897, Вінсхотэн, Нідэрланды — 23 снежня 1979, Васэнар, Нідэрланды) — нідэрландскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, дыпламат, міністр замежных спраў Нідэрландаў (1948—1952), Генеральны сакратар НАТА (1961—1964).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і біржавога брокера Уіпка Сцікера (Uipko Obbo Stikker) і Ідзі Мерсінг (Ida Meursing). Яго сям’я пераехала з сельскай мясцовасці ў Гронінген, калі яму было дзесяць гадоў. Дырк даволі часта хварэў падчас вучобы ў гімназіі, таму лячыўся ў швейцарскім санаторыі. З-за слабога здароўя ён не прайшоў тэрміновую службу ў войску. Падчас Першай сусветнай вайны яго бацька падтрымліваў Германію, Дырк — Вялікабрытанію. У 1922 годзе завяршыў навучанне ва ўніверсітэце Гронінгена, дзе вывучаў права. 2 мая 1922 года ажаніўся з Катарынай Паўлінай ван дэр Шыр (Catharina Paulina van der Scheer). У пары было два сыны, яшчэ адзін сын і дачка памерлі ў маленстве.

З 1922 па 1948 год ён займаў розныя пасады ў банкаўскай сферы і прамысловасці. З 1 ліпеня 1935 па жнівень 1948 працаваў дырэктарам піваварнай кампаніі «Heineken».

23 сакавіка 1946 года стаў сузаснавальнікам і да 24 студзеня 1948 года быў членам Партыі свабоды. 24 студзеня 1948 года стаў сузаснавальнікам і да 1954 года быў членам Народнай партыі за свабоду і дэмакратыю.

З 20 лістапада 1945 да 7 жніўня 1948 года ён быў членам Сената Генеральных штатаў. У 1946 годзе прадстаўляў Нідэрланды на канферэнцыі круглага стала пра стан нідэрландскай Вест-Індыі, а ў 1948 годзе — Інданезіі. З 1948 па 1952 год быў міністрам замежных спраў Нідэрландаў. У 1950 годзе стаў палітычным пасярэднікам Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця (АЭСР), а затым яе старшынёй. Ён быў паслом у Лондане з 1952 па 1958 год, а потым у Рэспубліцы Ісландыя.

З ліпеня 1958 года Дырк Сцікер быў прызначаны пастаянным прадстаўніком Нідэрландаў у Паўночнаатлантычным Савеце. У красавіку 1961 года Паўночнаатлантычны савет абраў яго Генеральным сакратаром НАТА і старшынёй Паўночнаатлантычнага савета пасля Поль-Анры Спаака. 1 жніўня 1964 года ён сышоў у адстаўку ў сувязі з кепскім станам здароўя, яго пераемнікам стаў Манліё Бразіё. Дырк Сцікер памёр у 1979 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылка 
* Спартыўная кар’ера

Катэгорыя:Міністры замежных спраў Нідэрландаў
Катэгорыя:Генеральныя сакратары НАТА
Радлаў (значэнні)

**Радлаў**:

## Прозвішча 
* Васіль Васілевіч Радлаў — расійскі усходазнавец-цюрколаг

## Тапонім 
* Радлаў
* Радлаў (гміна, Апольскае ваяводства)
* Радлаў (гміна, Малапольскае ваяводства)
Плюшнікі

**Плюшнікі́** (, ) — былы хутар у Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Покрашаўскага сельсавета.

Скасаваны ў 1978 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Плюшчай (значэнні)

Назву **Плюшча́й** маюць:
* Плюшчай — род кветкавых раслін сямейства 
* Плюшчай — вёска ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці
Баравуха (Слуцкі раён)

**Бараву́ха** (, ) — былая вёска ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Вясейскага сельсавета.

Да 10 мая 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Мялешкавіцкага сельсавета. Скасавана 17 чэрвеня 1983 года, злілася з вёскай Мялешкі.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Палёк (Пухавіцкі раён)

**Палёк** (, ) — былы пасёлак у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Амяльнянскага сельсавета.

Да 5 мая 1962 года пасёлак уваходзіў у склад Варашылаўскага сельсавета. Скасаваны 22 жніўня 1983 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Зарэчча (Вецярэвіцкі сельсавет)

**Зарэ́чча** (, ) — былая вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Вецярэвіцкага сельсавета.

Скасавана 11 чэрвеня 1984 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Вярбішчына (Покрашаўскі сельсавет)

**Вярбі́шчына** (, ) — былая вёска ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Покрашаўскага сельсавета.

Скасавана ў 1986 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Вярбішчына

Назву **Вярбі́шчына** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Вярбішчына — былы хутар у Амговіцкім сельсавеце Слуцкага раёна
** Вярбішчына — былая вёска ў Покрашаўскім сельсавеце Слуцкага раёна
Палёк

Назву **Палёк** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Палёк — былы хутар у Расонскім раёне
* Мінская вобласць:
** Палёк — былы пасёлак у Пухавіцкім раёне
Кошышча

**Ко́шышча** (, ) — былы пасёлак у Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Першамайскага сельсавета.

Скасаваны ў 1976 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Ѕ

**Ѕ**, **ѕ** — кірылічнага алфавіта.

У кірыліцы звычайна лічыцца 26-й паводле парадку (калі гаворка ідзе пра стараславянскую азбуку) ці 25-й (у царкоўнаславянскай азбуцы) і выглядае як ; у глаголіцы па ліку 27-я, мае выгляд .

## Лічбавае значэнне 
У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах Ѕ мае лічбавае значэнне — 900.

Катэгорыя:Кірылічныя літары
Крошня

**Кро́шня** (, ) — былы пасёлак у Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Рачкавіцкага сельсавета.

Скасаваны 17 чэрвеня 1983 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Кейла (значэнні)

* Кейла
* Кейла (вадаспад)
* Кейла (воласць)
* Замак Кейла
* Кейла (рака)
* Кейла (станцыя)
Хара (востраў)

**Хара** () — эстонскі востраў. Знаходзіцца ў заліве Хара на поўначы Эстоніі паміж паўвостравамі Юмінда і Пярыспеа. Ад сушы яго аддзяляе глыбокі, але вузкі праліў.

Плошча вострава — 0,11 км².
Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Булатнікі

**Була́тнікі** (, ) — былая вёска ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Цімкавіцкага сельсавета.

Вядома з пачатку XX стагоддзя. Насельніцтва паводле перапісу 1917 года складала 28 жыхароў, было 6 двароў. Скасавана ў 1987 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Юмінда

**Юмінда** — паўвостраў на поўначы Эстоніі на Балтыйскім моры. Самы вялікі паўвостраў Паўночнай Эстоніі. Размешчаны паміж бухтамі Колга на захадзе і Хара на ўсходзе. Сканчаецца мысам Юмінда. Даўжыня паўвострава — 13 кіламетраў, шырыня ў паўднёвай частцы — да 6 км. Цэнтральная частка паўвострава ў асноўным скалістая, ёсць таксама пясчаныя выдмы (ланцужок выдмаў Піканымэ, самая высокая частка якой знаходзіцца на вышыні 33 метраў над узроўнем мора), з усходняга боку паўвострава — стромкія скалы. Вялікая яго частка пакрыта хваёвым лесам, на поўдні размешчана верхавое балота.

Тэрыторыя паўвострава ўваходзіць у склад Лахемаскага нацыянальнага парка.
Катэгорыя:Паўвостравы Эстоніі
Хара (вёска)

**Хара** — вёска ў воласці Куусалу павета Хар'юмаа, Эстонія. Размешчана за 44 кіламетры на ўсход ад Таліна, на паўвостраве Юмінда, на паўднёвым беразе заліва Хара-Лахт, каля шашы Локса—Пудысоа. У гэтым месцы таксама размешчаны пакрыты прыгожым лесам востраў Хара (0,11 км²), аддзелены ад мацерыка вузкім, але глыбокім пралівам Хара.

Адлегласць ад вёскі да валаснога цэнтра — пасёлка Куусалу — 17,5 кіламетра. Вышыня над узроўнем мора — 31 метр. На поўдзень ад вёскі сярод лясоў знаходзіцца возера Лох’я з пясчанымі берагамі (памер воднага люстэрка 56,8 гектара, найбольшая глыбіня 3,7 метра).

Паштовы індэкс — 74614.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Юмінда (вёска)

**Юмінда** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Куусалу, павет Хар'юмаа. Размешчана на паўвостраве Юмінда, за 19 кіламетраў ад валаснога цэнтра — пасёлка Куусалу. Вышыня над узроўнем мора — 13 метраў.

Паштовы індэкс — 74704.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Йыгева (значэнні)

* Йыгева
* Йыгева (воласць)
* Йыгева (пасёлак)
* Йыгева (станцыя)
Тамула

**Тамула** () — возера на паўднёвым захадзе горада Выру, Эстонія, павет Вырумаа. Знаходзіцца на вышыні 69 м над узроўнем мора. Плошча возера — 2,313 км², глыбіня да 7,5 метраў. Мае авальную форму. У возера ўпадае ручай Кубія. З возера выцякае рака Выханду — самая доўгая рака Эстоніі.
Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Йыгева (пасёлак)

**Йыгева** () — пасёлак у воласці Йыгева павета Йыгевамаа, Эстонія. Размешчаны за 2,5 км на поўнач ад павятовага і валаснога цэнтра — горада Йыгева. Вышыня над узроўнем мора — 71 метр. На поўдні пасёлак мяжуе з шашой Йыгева-Муствеэ, на поўначы — з вёскай Лійвая, на ўсходзе з ракой Педзья і вёскай Выдуверэ, на захадзе — з чыгункай Тапа-Тарту.

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 48309.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Гасцінгс Лаянэл Ісмей

**Гасцінгс Лаянэл Ісмей, 1-ы барон Ісмей** (; нар. 21 чэрвеня 1887, Найнітал, Брытанская Індыя — 17 снежня 1965, Брадвей, Вустэршыр, Вялікабрытанія) — брытанскі ваенны і палітычны дзеяч, генерал. Міністр па справах Садружнасці ў 1951—1952 гадах. Першы генеральны сакратар НАТА. Займаў гэтую пасаду ў 1952—1957 гадах.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Найнітале, Індыя, вучыўся ў прывілеяванай лонданскай школе Чартэрхаўс і Каралеўскім ваенным вучылішчы ў Сандхерсце. Пасля выпуску з вучылішча быў афіцэрам у індыйскай арміі, у 21-м кавалерыйскім палку прынца Альберта Віктара, затым ваяваў у складзе вярблюджага корпуса ў Самалі. З 1925 года — памочнік сакратара Камітэта абароны імперыі. Атрымаў званне падпалкоўніка і быў ваенным сакратаром у 1-га маркіза Уілінгдона, віцэ-караля Індыі, у 1936 годзе вяртаецца намеснікам сакратара ў Камітэт абароны Імперыі, у 1938 годзе, становіцца яго сакратаром.

Падчас Другой сусветнай вайны пасля прызначэння Уінстана Чэрчыля прэм’ер-міністрам у маі 1940 года стаў начальнікам яго асабістага штаба і адначасова намеснікам па ваенных пытаннях сакратара «ваеннага кабінета», быў сувязным звяном паміж Чэрчылем і вышэйшым брытанскім ваенным кіраўніцтвам, падтрымліваў сувязь з прадстаўнікамі камандавання Арміі ЗША, удзельнічаў у працы некалькіх міжсаюзнічных канферэнцый.

Генералу Ісмею прыпісваецца выказванне аб мэтах стварэння НАТА: «не дапускаць СССР у Еўропу, забяспечваць у ёй амерыканскую прысутнасць і стрымліваць Германію».

## Крыніцы 
## Спасылка 
* hrono
* 
* 

Катэгорыя:Генеральныя сакратары НАТА
Алу (востраў)

**Алу** () — незаселены востраў у раёне Фінскага заліва, у Балтыйскім моры, Эстонія. Востраў размешчаны за 35 км на паўночны ўсход ад Таліна. 10 лістапада 1938 года ўрад Эстонскай Рэспублікі аб’явіў востраў зонай аховы птушак. На востраве забаранілі паляванне, разбіваць гнёзды птушак, збіраць яйкі, турбаваць птушак і размяшчаць іншыя віды птушак. Плошча — 1,3 гектара (13 000 м²), 250 метраў у даўжыню і 100 метраў у шырыню. Найвышэйшы пункт — 1,5 метра над узроўнем мора. Паверхня — камяністая.

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Мірт звычайны

**Мірт звыча́йны** (*Myrtus communis*) — вечназялёная кветкавая расліна роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
 Ізраіля]]
Невялікае дрэва або куст вышынёй да 3—4 метраў. Маладыя парасткі чатырохгранныя, злёгку валасістыя. Лісце супраціўнае, 2—5 см даўжынёй і 1—2 см шырынёй, цёмна-зялёнае, яйцападобна-ланцэтнае, скурыстае, з суцэльным краем. Кветкі з пяццю пялёсткамі, да 2 см у дыяметры, адзіночныя, белага колеру, духмяныя. Плод — ягада чорнага (цёмна-сіняга) колеру.

## Арэал і экалогія 
Мірт звычайны распаўсюджаны ў Паўднёвай Еўропе, Паўночнай Афрыцы, астравах Міжземнамор’я, Азорскіх астравах. Часта вырошчваецца як дэкаратыўная расліна ў рэгіёнах з субтрапічным кліматам. Святлолюбівая расліна. Сустракаецца ў падлесках дубовых і хваёвых лясоў, у хмызняковых зарасніках. Цвісці і пладаносіць пачынае ва ўзросце 4—5 гадоў. У прыродзе апыляецца насякомымі. Размнажаецца чаранкамі і насеннем.

## Гаспадарчае значэнне 
Дэкаратыўная расліна ў адкрытым грунце і ў хатніх умовах. У культуры з 1853 года. У лісці мірта звычайнага маюцца фітанцыды і да 0,5 % эфірнага алею, які выкарыстоўваецца ў медыцыне і парфумерыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Анненковъ Н. И.* Ботаническій словарь. — СПб.: Имп. Академія наукъ, 1878. — С. 222.
* 

Катэгорыя:Міртавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Пакаёвыя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Расліны на марках
Вяймела Алаярв

**Алаярв** () — возера ў Эстоніі, размешчана ў воласці Выру павета Вырумаа, прыкладна за 5 км на поўнач ад горада Выру. Знаходзіцца на тэрыторыі пасёлка Вяймела. Цераз пратоку на паўночным захадзе злучаецца з суседнім возерам Мяэярв. Плошча возера — 7,4 га. Даўжыня берагавой лініі — 1815 м. Возера плыткае: максімальная глыбіня не перавышае 2,5 м. Возера Алаярв вылучаецца самым магутным (18 метраў) сярод усіх азёр Эстоніі пластом глеістых донных адкладаў, што выклікае вялікую цікавасць навукоўцаў, якія займаюцца палеалімналагічнымі даследаваннямі. На паўночна-ўсходнім беразе возера знаходзіцца прыродны парк Вяймела.

Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Вяймела

**Вяймела** () — пасёлак у воласці Выру павета Вырумаа, на паўднёвым усходзе Эстоніі. Размешчаны за 5 км ад павятовага цэнтра — горада Выру. Вышыня над узроўнем мора — 84 метры. Клімат умераны. Паштовыя індэксы — 65566, 65570 (да запатрабавання). Упершыню згадваецца ў 1403 годзе.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Харылайд

**Харылайд** () — эстонскі востраў. Размешчаны прыкладна за 4 км на захад ад вострава Вормсі. Востраў адміністрацыйна адносіцца да вёскі Фёрбю воласці Вормсі.

Плошча — 15 гектараў. Найбольшая вышыня 2,9 м над узроўнем мора. Востраў скалісты, расце ядловец. У 1849 годзе быў пабудаваны маяк. Сучасная вежа мае вышыню 19 метраў.
Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Манліё Бразіё

**Манліё Джавані Бразіё** (; нар. 10 ліпеня 1897, Турын, Каралеўства Італія — 14 сакавіка 1980, Турын, Італія) — італьянскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат.

## Біяграфія 
З юных гадоў актыўна цікавіўся палітыкай. Падчас Першай сусветнай вайны добраахвотна ўступіў у армію. Служыў малодшым лейтэнантам часцей альпійскіх стралкоў. Узнагароджаны сярэбраным медалём.

Пасля 1-й сусветнай вайны далучыўся да руху «Ліберальная рэвалюцыя» (). Падчас фашысцкай дыктатуры быў адвакатам у Турыне. Пасля падзення фашызму, падчас нямецкай акупацыі стаў членам Камітэта нацыянальнага вызвалення ў Рыме. Пасля вызвалення Італіі стаў Генеральным сакратаром Ліберальнай партыі.

У кастрычніку 1944 — чэрвені 1945 — міністр без партфеля ў першым і другім урадзе Баномі. У чэрвені 1945 — лістападзе 1945 — намеснік Старшыні Савета Міністраў Італіі ва ўрадзе Пары. У снежні 1945 — ліпені 1946 — ваенны міністр ва ўрадзе Дэ Гасперы.

У 1947—1951 — пасол Італіі ў СССР (Масква). У 1951—1955 — пасол Італіі ў Вялікабрытаніі (Лондан). У 1955—1960 — пасол Італіі ў ЗША (Вашынгтон). У 1960—1964 — пасол Італіі ў Францыі (Парыж).

У 1964—1971 гадах — Генеральны сакратар НАТА. У 1972—1976 — Сенатар Італіі ад Ліберальнай партыі і старшыня Групы Ліберальнай партыі ў Сенаце. Са студзеня 1979 года — Старшыня Атлантычнага камітэта Італіі.

## Узнагароды 
* Кавалер Вялікага Крыжа ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай» (1955)
* Узнагароджаны Прэзідэнцкім медалём Свабоды (ЗША, 1971)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце liberali.it
* Біяграфія на сайце НАТА

Катэгорыя:Генеральныя сакратары НАТА
Хейнлайд

**Хейнлайд** () — эстонскі востраў у Балтыйскім моры. Знаходзіцца на паўднёвы ўсход ад вострава Хіюмаа, прыкладна за 5 км ад порта Хельтэрмаа (муніцыпалітэт Хіюмаа).

Хейнлайд упершыню згадваецца ў 1620 годзе пад назвай *Хейналайдсхольм*. Плошча — 1,62 км². Шмат разоў выкарыстоўваўся ў гісторыі ў якасці пашы для авечак і буйной рагатай жывёлы. Сёння ён у многіх месцах пакрыты лесам.

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Катэгорыя:Маанзундскі архіпелаг
Фёрбю

**Фёрбю** — вёска ў воласці Вормсі павета Ляэнемаа, Эстонія. Размешчана ў заходняй частцы вострава Вормсі, за 6 кіламетраў ад валаснога цэнтра — вёскі Хула. Вышыня над узроўнем мора — 7 метраў. Тэрыторыя вёскі ўключае ў сябе малы востраў Харылайд, які знаходзіцца за 4 кіламетры на захад ад Вормсі.

З Фёрбю лясная дарога вядзе да цэнтра вострава, у вёску Феларна.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Хабулайд

**Хабулайд** () — эстонскі востраў у Балтыйскім моры. Размешчаны паміж востравам Вормсі і паромным портам Рахукюла (павет Хаапсалу) на мацерыку. Упершыню згадваецца ў дакументах у 1391 годзе. У сярэднявеччы належаў біскупскаму замку Хаапсалу.

Плошча — 75 га. Найвышэйшы пункт — 6,6 м над узроўнем мора. На востраве растуць вольха і ядловец.

Маяк вышынёй 13 метраў. Цяперашні будынак пабудаваны ў 1934 годзе.

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Сірлі Хані

**Сірлі Хані** (; нар. , Вастселійна) — эстонская біятланістка, член зборнай Эстоніі па біятлоне. Пачала займацца біятлонам у 1999 годзе. З 2002 года член нацыянальнай зборнай. У 2004 годзе на чэмпіянаце свету па біятлоне сярод юніёраў на дыстанцыі 10 км заваявала сярэбраны медаль. На Алімпійскіх Гульнях 2010 г. у Ванкуверы ўваходзіла ў склад нацыянальнай зборнай. Прымала ўдзел у ЧС па біятлоне 2011 г. у Ханты-Мансійску. Яе трэнер — Хілар Цахкна.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Біятланісткі Эстоніі
Хані

**Хані**:
## Прозвішча 
* Сірлі Хані, эстонская біятланістка
## Тапонім 
* Хані (Якуція)
Дэскрыпцыя

**Дэскрыпцыя** ( = апісанне) — моўная канструкцыя, якая замяняе ўласную або агульную назву прадмета.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Матэматычная логіка
Вафля

]]
**Вафля**, мн.л.**Вафлі** () — сухое пячэнне з крэмавымі праслойкамі і клятчастым адбіткам на паверхні. У бытавых і прамысловых умовах выпякаюць у вафельніцах.

## Гл. таксама 
* Неапалітанскія вафлі
## Крыніцы 
Катэгорыя:Бельгійская кухня
Катэгорыя:Еўрапейская кухня
Катэгорыя:Французская кухня
Вапіці

**Вапіці** (, ) — агульная назва падвідаў высакароднага аленя, якія водзяцца ў лясах Паўночнай Амерыкі. Вышыня ў карку ад 0,75 да 1,50 метра вага — ад 230 да 450 кілаграмаў. Самцы звычайна прыкладна ў два разы цяжэйшыя за самак. Рогі — ад 1,0 да 1,5 метра. Вядомыя сваімі гучнымі трубнымі крыкамі ў сезон гону.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Аленевыя
Кірыкумяэ (вёска)

**Кірыкумяэ** () — вёска ў складзе воласці Выру (да 2017 года — Вастселійна) Вырумаа. Знаходзіцца за 95 км ад другога па велічыні горада Эстоніі Тарту. Насельніцтва — 12 жыхароў (2000). Для пражывання турыстаў у вёсцы ёсць дом адпачынку.

Лясісты рэгіён вакол возера Кірыкумяэ плошчай 61,4 гектара і балота Ярвесуу вызначаны як ландшафтная зона аховы.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кірыкумяэ (возера)

**Кірыкумяэ** () — возера на паўднёвым усходзе Эстоніі. Возера размешчана на ўзвышшы Хаан’я, у воласці Выру ў павеце Вырумаа, Эстонія. Возера названа ад найбліжэйшай вёскі Кірыкумяэ.

Плошча возера — 61,4 гектара (614 000 м²). Даўжыня — 1020 метраў, шырыня — 950 метраў. Самы нізкі пункт — 3,5 метра, сярэдняя глыбіня — 2,8 метра. Дно возера пясчанае або гразевае.

Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Вастселійна

**Вастселійна** () — пасёлак у воласці Выру павета Вырумаа (Эстонія).

Размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Вырумаа за 285 км ад Таліна, 24 км ад Выру. Размяшчаецца на беразе ракі Піўза недалёка ад расійскай і латвійскай мяжы. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіў у склад воласці Вастселійна і быў яе адміністрацыйным цэнтрам.

У пасёлку працуюць Вастселійнаская гімназія і школа-інтэрнат.

За 3 км на ўсход ад Вастселійна знаходзяцца разваліны крэпасці Нейгаўзен.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Эдуард Пютсеп (1898—1960) — эстонскі барэц, алімпійскі чэмпіён.
* Іла Раўдзік (нар. 1944) — эстонская падводная арыентыроўшчыца.
* Сірлі Хані (нар. 1985) — эстонская біятланістка.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Іла Раўдзік

**Іла Раўдзік** (; нар. , п. Вастселійна, Эстонская ССР) — майстар спорту СССР міжнароднага класа (падводнае арыентаванне).

## Біяграфія 
Нарадзілася 10 студзеня 1944 года ў п. Вастселійна (Эстонская ССР).

У 1967 годзе скончыла Талінскі педагагічны інстытут па спецыяльнасці «Фізічная культура».

З 1968 года працавала ў ДТСААФ. У 1968—1978 гадах — член зборнай СССР. Уладальніца некалькіх медаляў чэмпіянатаў свету, Еўропы і СССР. У 1973 годзе была прызнана лепшай спартсменкай Эстоніі. Шматразовая чэмпіёнка Эстоніі па плаванні ў ластах і падводнаму арыентаванню.

у 1989—2006 гадах працавала інструктарам па плаванні ў дзіцячым садзе «Кастан» у Пярну.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Майстры спорту СССР міжнароднага класа
Першамайск (Хойніцкі раён)

**Першама́йск** () — былы пасёлак у Хойніцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Тэрыторыя далучана да горада Хойнікі.

## Гісторыя 
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года Забалацкі сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР.

З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі.

Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў складзе Хойніцкага раёна БССР.

З 20 лютага 1938 года ў складзе Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — у складзе Гомельскай вобласці. У 1940—1950 гадах у Першамайску дзейнічала сельскагаспадарчая арцель (калгас) «Першамайск».

16 ліпеня 1954 года да Забалацкага сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных Карчоўскага і Небытаўскага сельсаветаў.

16 красавіка 1959 года Першамайск (разам Забалацце і Чырвоная Ніва) перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Хойніцкага пасялковага Савета, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Небытаў, сельсавет перайменаваны ў Небытоўскі.

10 красавіка 1972 года Першамайск далучаны да горада Хойнікі.

## Гл. таксама 
* Валокі
* Забалацце
* Лянтэрня
* Малішаў
* Настолле
* Хойнікі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Хойніцкага раёна / Рэд. кал. М. А. Ткачоў [і інш.]; маст. А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 384 с.
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

## Спасылкі 
* Первомайск (Первомайский) на старой карте

Катэгорыя:Хойнікі
Катэгорыя:Гісторыя Хойніцкага раёна
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Хойніцкага раёна
Кунцаўшчына (Капыльскі раён)

**Кунцаўшчы́на** (, ) — былы пасёлак у Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Бабаўнянскага сельсавета.

Насельніцтва пасёлка паводле перапісу 1917 года складала 28 жыхароў, а паводле перапісу 1926 году — каля 30 жыхароў, было 9 двароў. Да 24 мая 1960 года пасёлак уваходзіў у склад Старакапыльскага сельсавета, да 8 чэрвеня 1963 года — у склад Слабада-Кучынскага сельсавета. Скасаваны ў 1987 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Руднаўка

**Ру́днаўка** (, ) — былы хутар у Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Покрашаўскага сельсавета.

Скасаваны ў 1988 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Борка-Бялевічы

**Борка-Бяле́вічы** (, ) — былая вёска ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Бучацінскага сельсавета.

Скасавана ў 1987 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Транспазіцыя (мовазнаўства)

**Транспазі́цыя** (ад  — перастаноўка) — у мовазнаўстве ўжыванне адной моўнай адзінкі ў функцыі іншай. Тэрмін «транспазіцыя» выкарыстоўваецца таксама для абазначэння метафар і іншых пераносаў у лексіцы. Транспазіцыя пашырае намінатыўныя магчымасці мовы, узбагачае спалучальныя здольнасці моўных адзінак, служыць сродкам утварэння сінонімаў.

Віды транспазіцыі вылучаюцца ў залежнасці ад таго, якія формы транспануюцца:
* *марфалагічная* — катэгарыяльная транспазіцыя часу дзеяслова («Іду я ўчора дадому…» замест «Ішоў я ўчора дадому…»);
* *сінтаксічная* — транспазіцыя незалежнага сказа ў залежны сказ («Ён не мог гэта зрабіць. Сумленне не дазваляла.» — «Ён не мог гэта зрабіць, бо сумленне не дазваляла»);
* *лексіка-семантычная* («Зелянее ліпа» — «Усе гэтыя паперы — ліпа»);
* *словаўтваральная* («Стары дзед» — «Стары», «Дастакова аднаго разу, каб…» — «Аднаго разу ён вяртаўся дадому», «пабіты гаспадаром сабака» — «пабіты выгляд»)
і іншыя.

Першым вучоным, які ўзняў пытанне аб транспазіцыі, быў французскі лінгвіст швейцарскага паходжання Шарль Балі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Шамилова З. М.* К вопросу об общем понятии транспозиции // Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук, 2017.
* *Жумаева, Ф. Р.* Типы транспозиции частей речи в современном русском языке / Ф. Р. Жумаева. — Текст : непосредственный // Молодой ученый. — 2021. — № 47 (389). — С. 468—472.

Катэгорыя:Марфалогія мовы
Катэгорыя:Словаўтварэнне
Рог (Капыльскі раён)

**Рог** (, ) — былы пасёлак у Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Слабада-Кучынскага сельсавета.

Вядомы з 1920-х гадоў. Насельніцтва паводле перапісу 1926 года складала каля 20 жыхароў, было 6 двароў. Скасаваны ў 1976 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Кожны за сябе, а Бог супраць усіх

«**Кожны за сябе, а Бог супраць усіх**» () — мастацкі фільм 1974 года рэжысёра Вернера Херцага. Галоўныя ролі выканалі  і .

Карціна апавядае біяграфію Каспара Хаўзера — рэальнага падлетка, які невядома адкуль з’явіўся ў Нюрнбергу ў 1828 годзе і праз пяць гадоў быў забіты пры нявысветленых абставінах.

Журы Канскага кінафестывалю 1975 года прысудзіла фільму Гран-пры. На амерыканскія экраны ён выйшаў пад назвай «Загадка Каспара Хаўзера» (). У жніўні 2002 года «Anchor Bay Entertainment» выпусціла «Загадку Каспара Хаўзера» з каментарамі рэжысёра на DVD.

## Акцёрскі склад 
*  — *Каспар Хаўзер*
*  — ''*
*  — *служанка''

## Крытыка 
Амерыканскі кінакрытык Роджэр Эберт адзначыў фільм чатырма зоркамі з чатырох і занёс карціну ў свой спіс «Выдатных фільмаў».

## Узнагароды 
Паводле рэсурса «Internet Movie Database» фільм быў адзначаны 5 кінаўзнагародамі і яшчэ 3 намінацыямі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы Германіі 1974 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы 1974 года
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі ФРГ
Катэгорыя:Фільмы-драмы ФРГ
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы ФРГ
Катэгорыя:Фільмы на нямецкай мове
Катэгорыя:Фільмы Вернера Херцага
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Вернера Херцага
Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)
Купалле (значэнні)

**Купа́лле** — старажытнае народнае земляробчае свята, звязанае з летнім сонцастаяннем

Назву **Купа́лле** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Купалле — былая вёска ў Капыльскім раёне
** Купалле — вёска ў Пухавіцкім раёне
Выгода (Бабаўнянскі сельсавет)

**Выго́да** (, ) — былы пасёлак у Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Бабаўнянскага сельсавета.

Вядомы ў пачатку XX стагоддзя як фальварак. Насельніцтва паводле перапісу 1917 года складала 9 жыхароў, было 2 двары. Да 8 чэрвеня 1963 года пасёлак уваходзіў у склад Пясочанскага сельсавета. Скасаваны ў 1976 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Евалінова

**Еваліно́ва** (, ) — былы пасёлак у Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Бучацінскага сельсавета.

Да 8 жніўня 1959 года пасёлак уваходзіў у склад Чырвонаслабодскага пассавета Чырвонаслабодскага раёна, да 1 снежня 1959 года знаходзіўся ў падпарадкаванні Капыльскага раёна, з 1 снежня 1959 года ў складзе Бучацінскага сельсавета Капыльскага раёна. Скасаваны ў 1976 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Віктар Шчэкалюк

**Віктар Шчэкалюк** (нар. , Пэрвамайскэ, Мікалаеўская вобласць, Украіна) — украінскі валейбаліст.

## Біяграфія 
Да сёмага класа займаўся ў секцыі цяжкой атлетыкі, быў чэмпіёнам вобласці. Школу скончыў у спартовым спецкласе ў Краснаперакопску на поўначы Крыма.

У 2011 годзе выйгралі «срэбра» Сусветнай Універсіяды ў Кітаі. У фінале саступілі зборнай Расіі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Щекалюк Виктор
* Viktor Shchekalyuk (Віктор Щекалюк) 
* Волейболист из Крыма считает, что челябинские красавицы сродни украинкам

Катэгорыя:Валейбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі зборнай Украіны па валейболе
Аснікі

**Аснікі́** (, ) — былы пасёлак у Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Камсамольскага сельсавета.

Вядомы з пачатку XX стагоддзя. Насельніцтва паводле перапісу 1917 года складала 39 жыхароў (8 двароў), а паводле перапісу 1926 года — 45 жыхароў, было 9 двароў. Да 16 студзеня 1969 года пасёлак уваходзіў у склад Грозаўскага сельсавета. Скасаваны ў 1976 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Трудавы (значэнні)

Назву **Трудавы́** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Трудавы — пасёлак у Аршанскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Трудавы — былы пасёлак у Крычаўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Трудавы — былы пасёлак у Салігорскім раёне
Гарадзішча (Салігорскі раён)

**Гарадзі́шча** (, ) — былы хутар у Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіў у склад Старобінскага сельсавета.

Скасаваны ў 1976 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Малыя Лістападавічы

**Малы́я Лістапа́давічы** (, ) — былая вёска ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіла ў склад Старобінскага сельсавета.

Да 16 ліпеня 1954 года вёска ўваходзіла ў склад Лістападавіцкага сельсавета. Скасавана ў 1976 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі