Пінская разня

**Пінская разня** — масавае пакаранне смерцю 35 яўрэйскіх жыхароў Пінска, праведзенае 5 красавіка 1919 года польскімі войскамі. Польскі камандуючы «імкнуўся запужаць яўрэйскае насельніцтва», заявіўшы, што два салдаты-яўрэі папярэдзілі яго аб магчымым паўстанні бальшавікоў. Падзея адбылася на пачатковым этапе савецка-польскай вайны, пасля таго як польская армія захапіла Пінск. Пакараныя яўрэі былі арыштаваныя пасля сходу ў сіянісцкім цэнтры, на якім абмяркоўвалася размеркаванне амерыканскай гуманітарнай дапамогі: палякі назвалі гэты сход «незаконным». Упаўнаважаны польскі афіцэр загадаў пакараць смерцю арыштаваных без суда, баючыся нападу, і атрымаўшы інфармацыю аб мэце сходу, заснаваную на чутках. Яго рашэнне было адобрана высокапастаўленымі польскімі афіцэрамі, але падвергнулася шырокай крытыцы з боку міжнароднай грамадскасці.

## Масавае пакаранне 
Бітва за Пінск была выйграная генералам Антоніем Лісоўскім, камандуючым польскай арміяй у Падляшскім ваяводстве.

У Пінску была створана часовая грамадзянская адміністрацыя, але працягваліся ваенныя дзеянні. Былі выпадкі, калі польскіх салдат высочвалі і забівалі. 5 красавіка 1919 года, семдзесят пяць яўрэйскіх жыхароў горада сустрэліся ў мясцовым сіянісцкім цэнтры, каб, па сведчанню відавочцаў, абмеркаваць размеркаванне амерыканскай гуманітарнай дапамогі. У той час грамадскія сходы былі забароненыя, паколькі ў горадзе ўсё яшчэ адбываліся перастрэлкі, а сам горад нядаўна знаходзіўся пад кантролем бальшавікоў. Калі маёр Нарбут-Лучынскі даведаўся, што сход быў бальшавіцкім, ён спачатку загадаў арыштаваць арганізатараў сходу. Ноччу напярэдадні падзеі двое салдатаў-яўрэяў, Даніэль Козак і Мотэль Колкер, паведамілі, што ім прапаноўвалі хабар, каб яны ў мясцовай сінагозе далучыліся да бальшавіцкай змовы. Камендант горада, баючыся паўстання, аб якім у яго не было звестак, загадаў расстраляць заложнікаў. На працягу гадзіны трыццаць пяць затрыманых былі прыведзены да сцен мясцовага кафедральнага сабора, дзе былі пакараныя смерцю расстрэльным атрадам, які складалўся з польскіх салдатаў. Сцвярджалася, што некаторыя мужчыны і жанчыны былі распранутыя і збітыя.

Па словах гісторыка Нормана Дэвіса пакаранне праводзілася з мэтай запалохвання тых, хто планаваў далейшыя беспарадкі, дзе ён кіраваў Аддзелам грамадскага дабрабыту арганізацыі, дапамагаючы тысячам бежанцаў.

Версія падзей, на якую спасылаецца польскі сейм, заснавана на дакладзе Барнета Цукермана, прадстаўніка Амерыканскага яўрэйскага аб’яднанага размеркавальнага камітэта, які апытаў тых, хто выжыў у дзень разні. У сваім загадзе насельніцтву Пінску ад 7 красавіка 1919 г., гэта значыць праз два дні пасля таго, што адбылося, Лісоўскі апраўдваў разню, паколькі «яўрэі горада былі віноўныя ў злачынстве абуральнай няўдзячнасці».

Польскія вайскоўцы адмовіліся даць следчым доступ да дакументаў, а афіцэры і салдаты не былі пакараныя. Маёр Лучынскі не быў абвінавачаны ні ў якіх правінах і быў у канчатковым выніку пераведзены і атрымаў званні палкоўніка (1919) і генерала (1924) польскай арміі. Падзеі падвергнуліся крытыцы ў сейме, але прадстаўнікі польскай арміі адмаўлялі якія-небудзь правапарушэнні, і яна прыцягнула ўвагу грамадскасці. Па запыце польскіх уладаў да прэзідэнта Вільсана ў Польшчу была накіраваная амерыканская камісія для расследавання характару меркаваных злачынстваў. Камісія, якую ўзначальваў яўрэйска-амерыканскі дыпламат Генры Маргента-старэйшым, апублікавала 3 кастрычніка 1919 года Даклад Маргента. Згодна з высновамі гэтай камісіі, у выніку гэтага і звязаных з ім інцыдэнтаў загінулі ў агульнай складанасці каля 300 яўрэяў. Камісія таксама падвергла рэзкай крытыцы дзеянні маёра Лучынскага і яго камандавання ў сувязі з расследаваннем падзей у Пінску. У той жа час другая камісія вызначыла, што прычына гэтых падзей не можа быць аднесена да антысемітызму, а прадстаўнік ЗША лейтэнант Фостэр заявіў, што дзеянні маёра Лучынскага былі апраўданыя абставінамі

### Памяць 
У 1926 годзе эмігрантамі з Пінска ў Падмандатную Палестыну ў памяць аб ахвярах Пінскай разні быў заснаваны кібуц Геват (Гват).

## Палеміка 
Англійскі гісторык Норман Дэвіс паставіў пад сумнеў пытанне, ці быў сход відавочна дазволены, і адзначае, што «характар незаконнага сходу, апісваўся па-рознаму: як бальшавіцкая ячэйка, сход мясцовага кааператыва або сход мясцовага камітэта па размеркаванню гуманітарнай дапамогі і ніколі не быў высветлены», у той жа час як Дэвід Энгель адзначыў, што даклад Маргента, кароткае выкладанне амерыканскага расследавання ў Пінску і іншых масавых забойстваў, праведзеных Генры Маргентоа супярэчыць паведамленням Дэвіса і Лукаса. Маргента ў сваёй справаздачы з нагоды падзей у Пінску, адзначае, што ў дачыненні да сцвярджэнняў польскіх уладаў аб тым, што гэта сход было бальшавіцкай сходкай,

Мы ўпэўнены, што падчас гэтай сустрэчы не было згадана ніводнага аргумента бальшавістскага характара. хаця прызнаецца, што асобныя сведчанні аб балшавісцкай дзейнасці ў Пінску былі паведамлены двумя салдатамі-яўрэямі, мы ўпэўнены, што маёр лучынскі, камендант горада, праявіў заганную і легкадумную гатоўнасць верыць у такія неправераныя сцвяржэнні і на гэтай недастатковай падставе прыняў недаравальня рашучыя дзеянні супраць паважаных грамадзян, чый лаяльны характар мог быў неадкладна ўсталяваны шляхам кансультацыі з любым вядомым жыхаром-неяўрэям.

У дакладзе таксама адзначалася, што афіцыйныя заявы генерала Антонія Лістоўскага, камандуючага польскай групоўкай, аб тым, што польскія войскі падвергліся нападу з боку яўрэяў, «пазбаўленыя падставы».

У любым выпадку, Дэвіс прыйшоў да высновы, што «[гэтая тэма] добра падыходзіла для сенсацыйных загалоўкаў … публічнасць дрэнна адбілася на польскай арміі [і] пацвердзіла папулярную ва ўсім свеце ідэю, аб тым, што ўсе польскія салдаты з’яўляюцца антысемітамі, а ўсе бальшавікі — яўрэямі».

## Літаратура 
*  http://jozeflewandowski.se/texter/History_and_myth_Pinsk_April_1919.htm
* 

Катэгорыя:Падзеі 5 красавіка
Катэгорыя:Красавік 1919 года
Катэгорыя:Гісторыя яўрэяў Польшчы
Катэгорыя:Польска-савецкая вайна
Катэгорыя:Масавыя забойствы ў Беларусі
Катэгорыя:1919 год у Беларусі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з некарэктным выкарыстаннем шаблона Кніга (няправільны код мовы)
Катэгорыя:Гісторыя Пінска