Кіп Торн

**Кіп Стывен Торн** (; нар. , Логан, штат Юта, ЗША) — амерыканскі фізік і астраном, адзін з галоўных сусветных экспертаў па агульнай тэорыі адноснасці. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы 2017 года — за эксперыментальную рэгістрацыю гравітацыйных хваль.

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1973), замежны член РАН (1999).

Спецыяліст у галіне тэорыі гравітацыі, астрафізікі, квантавай тэорыі вымярэнняў. Блізкі сябар і калега памерлага Стывена Хокінга. Адзін з заснавальнікаў міжнароднага праекта пошуку гравітацыйных хваль LIGO.

## Біяграфія 
У 1965 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі (PhD) у Прынстанскім універсітэце. З 1991 года Фейнманаўскі прафесар Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута, член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1972), член Вучонага савета НАСА. У 2009 годзе сышоў у адстаўку, застаючыся ганаровым Фейнманаўскім прафесарам Калтэха, засяродзіўшыся на працы над падручнікам агульнай фізікі, папулярнымі кнігамі і фільмамі.

11 лютага 2016 года адным з чатырох фізікаў прадстаўляў калабарацыю LIGO на прэс-канферэнцыі, прысвечанай адкрыццю гравітацыйных хваль.

Аўтар і рэдактар кніг па тэорыі гравітацыі і астраноміі высокіх энергій. У 1973 годзе напісаў сумесна з Джонам Уілерам і Чарльзам Мізнерам кнігу «Гравітацыя», якая стала класічнай, падручнік-манаграфію па агульнай тэорыі адноснасці.

У 1977 годзе сумесна з Ганнай Жыткоў з Кембрыджскага ўніверсітэта высунуў здагадку аб існаванні гіпатэтычнага зорнага аб’екта: чырвонага гіганта з нейтроннай зоркай у якасці ядра — так званы аб’ект Торна-Жыткоў. Першы кандыдат у такія аб’екты, які атрымаў абазначэнне HV 2112, быў адкрыты ў 2014 годзе.

У 1988 годзе апублікаваў з суаўтарамі ў часопісе *Physical Review Letters* артыкул «Wormholes, time Machines, and the Weak Energy Condition», у якой паказаў, што пабудова машыны часу не супярэчыць тэорыям, прынятым у цяперашні час навуковай супольнасцю.

У 1994 годзе апублікаваў кнігу для шырокага кола чытачоў «Чорныя дзіркі і зморшчыны часу. Дзёрзкая спадчына Эйнштэйна», перакладзеную на шэсць моў.

Аўтар ідэі (сумесна з Ліндай Обст) навукова-фантастычнага фільма «Інтэрстэлар» рэжысёра Крыстафера Нолана, які выйшаў на экраны ў 2014 годзе. Ідэя фільма, у якім сучасныя фізічныя тэорыі становяцца асновай сюжэту, з’явілася ў Торна ў сярэдзіне 2000-х гадоў. З гэтай ідэяй ён першапачаткова звярнуўся да Стывена Спілберга, які зацікавіўся ідэяй фільма і запрасіў у якасці сцэнарыста Джонатана Нолана. Пасля разрыву адносін Спілберга са студыяй *Universal* рэжысёрам карціны стаў Крыстафер Нолан, а Торн стаў навуковым кансультантам і выканаўчым прадзюсарам карціны.

## Узнагароды 
* 1983 — Сіліманаўская лекцыя
* 1992 — Прэмія памяці Рыхтмаера
* 1996 — Медаль Карла Шварцшыльда
* 1996 — Прэмія Юлія Эдгара Ліліенфельда
* 2009 — Медаль Альберта Эйнштэйна
* 2010 — Медаль Нільса Бора
* 2016 — Прэмія па фундаментальнай фізіцы
* 2016 — Прэмія Грубера
* 2016 — Прэмія Шаа
* 2016 — Прэмія Каўлі
* 2016 — Прэмія Тамала
* 2016 — Медаль Оскара Клейна
* 2017 — Прэмія прынцэсы Астурыйскай
* 2017 — Нобелеўская прэмія па фізіцы
* 2018 — Прэмія Льюіса Томаса Ракфелераўскага ўніверсітэта

Ганаровы доктар Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. В. Ламаносава (1981). У 2001 годзе быў узнагароджаны ганаровай ступенню ад Універсітэта Глазга.

## Літаратура 
* *Мізнер Ч., К. Торн, Уілерам Дж.* Гравітацыя. — М.: Мир, 1977.
* *Торн К., Прайс Р., Макдональд Д.* Чорныя дзіркі. Мембранны падыход. — М.: Мир, 1988.
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Michael S. Morris, Kip S. Thorne, and Ulvi Yurtsever. «Wormholes, Time Machines, and the Weak Energy Condition»

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Шаа
Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША
Катэгорыя:Члены Амерыканскага фізічнага таварыства
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Альберта Эйнштэйна
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Астрафізікі ЗША
Катэгорыя:Астраномы ЗША
Катэгорыя:Фізікі ЗША