open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сан-Закарыа

**Царква Сан-Закарыа** () — царква ў Венецыі, у раёне Кастэла.
__NOTOC__
## Гісторыя 
Царква была пабудавана ў IX стагоддзі для захоўвання мошчаў Св.Захарыя (бацькі Яна Хрысціцеля), перададзеных у дарунак гораду Венецыі візантыйскім імператарам Львом V. Пасля наймацнейшага пажару 1105 года была збудавана нанова і перабудавана паміж 1458 і 1515 гадамі.

## Архітэктура 
Фасад царквы ўяўляе сабою адзін з найбольш выдатных узораў венецыянскай архітэктуры Ранняга Адраджэння. Будаўніцтва царквы пачалося ў гатычным стылі пад кіраўніцтвам Антоніа Гамбела. А з другога паверху і вышэй было збудавана па праекце Маўра Кадучы. Планіроўка інтэр'ера галоўным чынам гатычная, але з рэнесансным дэкорам.

злева|thumb|Джавані Беліні, Мадонна з немаўлём і святымі

Над другім алтаром з левага боку размяшчаецца галоўны шэдэўр царквы - карціна Джавані Беліні «Мадонна з немаўлём і святымі». Напалеон быў зачараваны гэтай карцінай, і ў 1797 годзе павёз яе з сабой у Парыж, дзе яна захоўвалася 20 гадоў.

У Сярэднявеччы, кожны год на Вялікдзень гэту царкву наведваў дож для вячэрняй малітвы.
thumb|злева|Крыпта
thumb|290px|Царква Сан-Закарыа на карціне Франчэска Гвардзі

У царквы ёсць дзве капліцы — Сан-Тарасіа і капліца Св. Афанасія. У першай знаходзіцца алтар старой царквы, у паўзатопленай крыпце захоўваюцца рэшткі васьмі дожаў, якія кіравалі з 836 па 1172 гады.
Капліца Святога Афанасія першапачаткова была цэнтральнай часткай царквы, у 1595 годзе яна была ператворана ў капліцу.

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі

## Літаратура 
* Herbert Dellwing: *Die Kirchen San Zaccaria in Venedig. Eine ikonologische Studie*. In: Zeitschrift für Kunstgeschichte, 37. Bd., H. 3/4 (1974), S. 224-234
* Andrea Rosemann: *Die Kirche San Zaccaria in Venedig*. Dissertation, TU Berlin 1992 (Volltext )

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Венецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў IX стагоддзі
Алёхін

**Алёхін** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Алёхін (1892—1946) — расійскі шахматыст.
* Васіль Васілевіч Алёхін — савецкі геабатанік.
* 
* Яўген Сцяпанавіч Алёхін (1893—1945) — савецкі военачальнік. Генерал-маёр. Поўны георгіеўскі кавалер.

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Мікалай Аляксандравіч Алёхін

**Мікалай Аляксандравіч Алёхін** (, Мінск, Беларуская ССР — ) — беларускі савецкі фехтавальшчык на шаблях, алімпійскі чэмпіён (1980), чэмпіён свету (1979). Заслужаны майстар спорта СССР (1980).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 26 кастрычніка 1954 года ў Мінску.

У 1978 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры, трэнер. Служыў і выступаў ва ўзброеных сілах (Мінск).

Памёр 8 ліпеня 2023 года.

## Палітычныя погляды 
Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў народных пратэстаў у 2020 годзе.

## Дасягненні 
* Чэмпіён Алімпійскіх гульняў 1980
* Чэмпіён свету 1979
* Чэмпіён СССР 1982
* Сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 1981 у камандным першынстве па фехтаванні на шаблях
* Па выніках выступлення ў сезоне 1982 быў другім у заліку Кубка свету

## Спасылкі 
* Алехин Николай Александрович (фехтование на саблях)  

Катэгорыя:Фехтавальшчыкі СССР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па фехтаванні
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1980 года
Катэгорыя:Фехтавальшчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1980 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па фехтаванні
Сабор Сан-Джорджа Маджорэ

**Сабор Сан-Джорджа Маджорэ** () — сабор у Венецыі, на востраве Сан-Джорджа Маджорэ. Збудаваны паміж 1566 і 1610 гадамі. Архітэктар — Андрэа Паладзіа; пасля смерці майстра храм дабудоўваў яго вучань Скамоцы.

Сабор мае тры нефа, у якіх размешчана 6 капэл. Дзве капэлы таксама маюцца ў трансэпце. Галоўны алтар выкананы італьянскім скульптарам Джыралама Кампаньяй і ўпрыгожаны фігурай Хрыста, які стаіць на шары, які падтрымліваецца чатырма евангелістамі.

Званіца ўяўляе сабой квадратную цагляную вежу. Пабудавана ў 1791 годзе на месцы старой, якая абрынулася.

У 1800 годзе ў саборы каранаваўся Пій VII, абраны Папам Рымскім на канклаве, які праходзіў у Венецыі.

У 1808 годзе размешчаны на востраве манастыр, уключаючы сабор, быў зачынены Напалеонам Банапартам. Будынкі былі пераўтвораны ў казармы і зменены да непазнавальнасці. У 1951 годзе манастыр быў набыты графам Выторыё Чыні і адрэстаўраваны.

У саборы знаходзяцца «Тайная вячэра», «Уваскрэсенне Хрыста са святым Андрэем і членамі сям’і Маразіні» і шэраг іншых палотнаў працы Цінтарэта.

У саборы таксама знаходзіцца надмагільны помнік дожа Даменіка Мікеля, збудаваны ў 1640 годзе Бальтазарам Лангенай наўзамен разбуранага.

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі

## Літаратура 
* 
* Guida d’Italia del Touring Club Italiano — Venezia. 3° ed. ISBN 978-88-365-4347-2
* S. Vianello (a cura di) Le chiese di Venezia. Electa, 1993 ISBN 88-435-4048-3

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Венецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1576 годзе
Катэгорыя:Пахавальні
Катэгорыя:Храмы Святога Георгія
Касцёл Маці Божай Фацімскай (Баранавічы)

**Баранавіцкі Касцёл Маці Божай Фацімскай** — каталіцкі храм у Баранавічах. Знаходзіцца на Савецкім праспекце.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 1998 годзе з цэглы ў авангардным стылі намаганнямі святара Мазура. Першая ва Усходняй Еўропе святыня, прысвечаная Фацімскай царыцы.

Пры касцёле выдаецца штомесячны каталіцкі часопіс «Дыялог».

## Архітэктура 
Архітэктурны вобраз створаны аб'ёмна-кампазіцыйнымі сродкамі — плоскасныя фасады рытмічна расчлянёны стральчатымі аконнымі праёмамі, круглымі люкарнямі. У інтэр'еры перспектыву нефа завяршае не алтар, а скульптура Маці Божай Фацімскай.

## Літаратура 
* *Кулагін А. М.* Каталіцкія храмы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2000. — С. 12.

## Спасылкі 
* 
* 

Маці Божай Фацімскай
Катэгорыя:Касцёлы Пінскай дыяцэзіі
Катэгорыя:1998 год у Беларусі
Катэгорыя:1998 год у Баранавічах
Fiat 3,5 HP

thumb|275px|Fiat 3½ HP ў Нацыянальным аўтамабільным музеі ў Вялікабрытаніі
**Fiat 3,5 HP** (або *Fiat 3 ½ HP*, *Fiat 4 HP*) — першы аўтамабіль, які выпускаўся кампаніяй Fiat. Выпускаўся з 1899 па 1900 год. У 1899 годзе было выраблена 8 аўтамабіляў, а ў наступным годзе — яшчэ 18.

Мадэль грунтавалася на распрацоўцы кампаніі Ceirano GB & C пад назвай Ceirano Welleyes. Кузава вырабляліся ў майстэрні Марчэла Алезіа ў Турыне.

Аўтамабіль меў усталяваны ззаду двухцыліндравы рухавік з вадзяным астуджэннем, аб'ёмам 679 куб. см. і троххуткасную скрынку перадач (без задняга ходу). Максімальная хуткасць аўтамабіля складала 35 км / г . Нягледзячы на невялікі па аб'ёме рухавік, выдатак паліва дасягаў 8 літраў на 100 км.

Усяго было зроблена 26 асобнікаў, 4 з якіх у цяперашні час захоўваюцца ў музеях.

3,5 HP
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Палацца Венецыя

**Палацца Венецыа** ці **палац Венецыі** () — былое прадстаўніцтва Венецыянскай рэспублікі ў папскім Рыме. Размешчана на п'яцца Венецыя на поўнач ад Капіталійскага ўзгорка, побач з храмам св. Марка.

Палац быў пабудаваны вакол сярэднявечнай вежы ў 1455 годзе і лічыцца адным з першых помнікаў Адраджэння ў Вечным горадзе. Камень для будаўніцтва выломлівалі прама з Калізея. У палацца была ўбудавана старажытная базіліка Сан-Марка. Першым жыхаром палацца быў венецыянскі кардынал П'етра Барба (пасля Папа Павел II). 

Пасля пераходу Венецыі да Габсбургаў у палацы знаходзілася рэзідэнцыя аўстрыйскага пасла ў Італіі. У 1930-я гг. з балкона палацца нярэдка выступаў Мусаліні. У наш час тут музей.

## Літаратура 
* Cresti, Carlo (text); Rendina, Claudio (text); Listri, Massimo (photographs). *Palazzi of Rome*. Könemann, 1998 (pages 58–65)

## Спасылкі 
Венецыя
Катэгорыя:Музеі Рыма
Катэгорыя:Раён Пінья
Сан-Барталамеа

**Са́н-Барталаме́а** () — тытулярная базіліка на востраве Тыберына, у Рыме.

Царква была пабудавана па загаду імператара Атона III у 1000 годзе на месцы антычнага храма Эскулапа. Царква некалькі разоў рэстаўрыравалася, у тым ліку ў 1583 г. пад кіраўніцтвам Марціна Лонгі мал. пасля паводкі. Пасля рэстаўрацыі ў 1624 годзе царква набыла сваё цяперашняе аблічча. Рэстаўрацыйныя працы ў барочным стылі ўнутры царквы праводзіліся ў 1720—1739 гг., у 1852—1865 гг. унутранае ўбранне перароблена ў стылі гістарызму. Сярод калон знаходзяцца 4 скульптуры: Збавіцеля, св. Адальберта Пражскага, апостала (магчыма св. Варфаламея) і Атона III.

У 2002 годзе Папа Ян Павел II прысвяціў Сан-Барталамеа новым мучанікам XX стагоддзя.

## Тытулярная царква 
Царква Святога Варфаламея з’яўляецца тытулярнай царквой, кардыналам-святаром з тытулам царквы *Святога Варфаламея* з 21 лютага 1998 года, з’яўляецца амерыканскі кардынал Фрэнсіс Юджын Джордж.

## Літаратура 
* Heinz-Joachim Fischer, *«Rom. Zweieinhalb Jahrtausende Geschichte, Kunst und Kultur der Ewigen Stadt»*, DuMont Buchverlag, Köln 2001, ISBN 3-7701-5607-2.

## Спасылкі 
* http://www.sanbartolomeo.org/index.aspx?ln=it 
* 

Катэгорыя:Храмы Рыма
Катэгорыя:Тытулярныя цэрквы Рыма
Сан-Марка (Рым)

**Сан-Марка** () — трохнефная тытулярная базіліка ў Рыме, на плошчы Сан-Марка, акружаная Палацца Венецыя.

Царква была пабудавана ў 336 годзе ў гонар апостала Марка і перабудавана ў 828—844 гадах. У 1455—1471 гадах частка яе была выбудавана нанова па даручэнні кардынала П'етра Барба і стала часткай яго палаца (Палацца Венецыя). У 1740—1750 гадах унутранае ўбранне царквы было адрэстаўравана ў барочным стылі.

Апсіда царквы ўпрыгожана мазаікай IX стагоддзя, якая адлюстроўвае Хрыста сярод апосталаў і святых, а таксама Папы Рыгора IV з квадратным німбам. У руках Папа трымае макет царквы.

## Гл. таксама 
Сабор Святога Марка (Венецыя)

## Літаратура 
* Heinz-Joachim Fischer: *Rom. Zweieinhalb Jahrtausende Geschichte, Kunst und Kultur der Ewigen Stadt.* DuMont Buchverlag, Köln 2001, ISBN 3-7701-5607-2.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Раён Пінья
М
М
Кірказон

**Кірказон** (*Aristolochia*) — род шматгадовых траў і дравяністыя ліян сямейства . Расліна з’яўляецца атрутнай.

## Апісанне 
Шматгадовыя травы і дравяністыя ліяны. Лісце чаргаванае, сэрцападобнае (да 30 см у дыяметры). Кветкі ў пазухах лісця, няправільныя (да 27 см у дыяметры), са складаным прыстасаваннем да перакрыжаванага апылення насякомымі. Плод — каробачка. У лісці і насенні ёсць ядавіты алкалоід арысталахін. Лекавыя і дэкаратыўныя расліны.

## Пашырэнне 
Каля 350 відаў (паводле іншых даных 500 відаў). Пашыраны ў тропіках і субтропіках, некалькі відаў ва ўмераным поясе. На Беларусі адзіны дзікарослы від — , некалькі інтрадукаваных.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кірказонавыя
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Антон Адамавіч Аляхновіч

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Антон Адамавіч Аляхновіч
|дата нараджэння  = 2.04.1914 (20.03)
|дата смерці    = 29.12.1979
|месца нараджэння = вёска Дабраводка, Мінская губерня, Расійская імперыя 
|месца смерці = Мінск
|партрэт =
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы =1935—1953
|званне =палкоўнік
|род войскаў =ВПС
|камандаваў =
|частка =Авіяцыя далёкага дзеяння СССР
|бітвы =Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды ={ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
       
-
       
-
   
}
|сувязі =
|у адстаўцы =працаваў у Грамадзянскай авіяцыі Беларускай ССР
}}
**Антон Адамавіч Аляхновіч** (, в. Дабраводка, Смалявіцкі раён — ) — савецкі лётчык, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны , гвардыі маёр авіяцыі, намеснік камандзіра эскадрыллі 6-га гвардзейскага Бранскага Чырванасцяжнага бамбавальнага авіяцыйнага палка далёкага дзеяння 6-й гвардзейскай Сталінградскай бамбавальнай авіяцыйнай дывізіі 1-га гвардзейскага бамбавальнага авіяцыйнага корпуса авіяцыі далёкага дзеяння.

Да заканчэння Вялікай Айчыннай вайны на рахунку экіпажа Аляхновіча 260 баявых вылетаў, 25 рэйсаў па дастаўцы грузаў беларускім партызанам. Ён стаў адзіным лётчыкам ў АДД, які ўсю вайну пралятаў на адным і тым жа далёкім бамбардзіроўшчыку Іл-4 і з адным і тым жа экіпажам.

Пасля вайны працягнуў службу ў ВПС СССР. З 1958 года А. А. Аляхновіч палкоўнік запасу. Працаваў у Грамадзянскай авіяцыі Беларускай ССР. Пражываў у горадзе Мінску. Памёр 29 снежня 1979 года.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза (№ 4355)
* Два ордэна Леніна
* Тры ордэна Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Медалі, у тым ліку:
** Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
** Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»
** Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»

## Памяць 
* Пахаваны на Усходніх (Маскоўскіх) могілках горада Мінска.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382
* Навечно в сердце народном. — 3-е изд., доп. и испр. — Минск, 1984.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смалявіцкім раёне
Уладзімір Аляксандравіч Кірпічонак

**Уладзімір Аляксандравіч Кірпічонак** (, вёска Вяркуды, , Віцебская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Доктар ветэрынарных навук (1996), прафесар (1997).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут у 1972 годзе. З 1975 да 2001 года працаваў у ім. Загадваў кафедрай мікрабіялогіі і вірусалогіі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па эпізааталогіі сельскагаспадарчых і свойскіх жывёл.

## Бібліяграфія 
* Справочник по болезням сельскохозяйственных животных. 2 изд. — Мн., 1990.
* Справочник по ветеринарной дезинфекции / В. А. Кирпиченок, А. И. Ятусевич, В. У. Горидовец. — Минск : Ураджай, 1991. — 151 с.: ил. — ISBN 5-7860-0497-Х

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вучоныя Беларусі. Кірпічонак, Уладзімір Аляксандравіч (доктар ветэрынарных навук; 1942—2001) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Беларусь у асобах і падзеях. Кірпічонак Уладзімір Аляксандравіч // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Кафедра эпизоотологии и инфекционных болезней. История кафедры  // Сайт ВДАВМ

Катэгорыя:Ветэрынары СССР
Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі
Арно

**Арно** (, ) — рака на Апенінскім паўвостраве, у Італіі ў рэгіёне Таскана.

Працягласць ракі складае 248 км, плошча вадазборнага басейна — 8228 км². Выток Арно знаходзіцца ў Апенінах у Арэца. Да горада Фларэнцыя працякае ў вузкай даліне, далей — па пагорыстай раўніне праз Эмпалі. Упадае ў Лігурыйскае мора ля горада Піза. Расход вады каля вусця — 110 м³/с.

## Літаратура 
* Арно // 

## Спасылкі 
* Autorità di Bacino del Fiume Arno

Катэгорыя:Рэкі Італіі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Лігурыйскае мора
Node.js

**Node.js** — падзейна-арыентаваная серверная платформа распрацоўкі праграм для інтэрнэту. У якасці мовы праграмавання выкарыстоўваецца JavaScript (існуе пашырэнне, якое дазваляе распрацоўку на CoffeScript — спрошчанай мове праграмавання, якая аўтаматычна канвертуецца ў JavaScript). Зыходны код Node.js заснаваны на V8 JavaScript Engine — распрацаваным Google рухавіку JavaScript з адкрытым зыходным кодам, які выкарыстоўваецца ў браўзеры Google Chrome.

Распрацоўка Node.js пачалася ў 2009 годзе як персанальны некамерцыйны праект Раяна Даля (), пазней распрацоўка праекту спансавалася кампаніяй Joyent. Станам на 2026 год развіццём Node.js займаецца фонд OpenJS. 

Node.js выкарыстоўваюць такія карпарацыі, як GoDaddy, Groupon, IBM, LinkedIn, Microsoft, Netflix, PayPal, Rakuten, SAP, Tuenti, Voxer, Walmart, Yahoo! і Cisco Systems.

## Прыклады 
Рзалізацыя найпрасцейшага HTTP-серверу на Node.js, які адказвае тэкстам «Hello World» на кожны запыт:

```javascript
var http = require('http');
http.createServer(function (req, res) {
  res.writeHead(200, {'Content-Type': 'text/plain'});
  res.end('Hello World\n');
}).listen(1337, '127.0.0.1');
console.log('Server running at http://127.0.0.1:1337/');
```

Каб запусціць сервер дастаткова захаваць гэты код у файл (напрыклад *example.js*) і выканаць у камандным радку каманду накшталт:

 % node example.js

Другі вядомы прыклад — TCP-сервер, які вяртае кліенту тэкст кожнага атрыманага запыту:

```javascript
var net = require('net');
var server = net.createServer(function (socket) {
  socket.write('Echo server\r\n');
  socket.pipe(socket);
});
server.listen(1337, '127.0.0.1');
```

## Супольнасць распрацоўшчыкаў 
Дзейнасць супольнасці распрацоўшчыкаў Node.js у асноўным сканцэнтравана вакол спісаў рассылкі nodejs і nodejs-dev, а таксама IRC канала #node.js на freenode. Штогод супольнасць збіраецца на NodeConf — канферэнцыю распрацоўшчыкаў Node.js.

## Пашырэнне функцыянальнасці 
Базавая функцыянальнасць Node.js можа быть пашырана з дапамогай падключальных пакетаў. У склад дыстрыбутыву Node.js уваходзіць npm — менеджер пакетаў пашырэння, сістэма, якая спрашчае працэс спампоўкі і ўсталёўкі пакетаў, а таксама сочыць за іх узаемазалежнасцямі. Назва гэтай сістэмы, адпаведна яе аўтару, не з’яўляецца скарачэннем «Node.js Packet Manager».

Бібліятэка даступных для ўсталёўкі пакетаў называецца npm registrty  і налічвае больш за 9 тысяч пакетаў. Бібліятэка адкрыта для дапаўнення.

## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт http://nodejs.org
* Рэпазітарый зыходнага кода
* Форум на Google groups

Катэгорыя:Бібліятэкі JavaScript
Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на C++
Даменіка Гірландая

**Даменіка Гірландая** (; сапраўднае імя ; , Фларэнцыя — ) — адзін з вядучых фларэнтыйскіх мастакоў кватрачэнта, заснавальнік мастацкай дынастыі, якую працягнулі яго брат Давід і сын Рыдольфа. Кіраўнік мастацкай майстэрні, дзе жыў юны Мікеланджэла. Аўтар фрэскавых цыклаў, у якіх выпукла, з разнастайнымі падрабязнасцямі паказана дамашняе жыццё біблейскіх персанажаў (у іх ролі выступаюць высакародныя грамадзяне Фларэнцыі ў строях свайго часу).

## Біяграфія 
Даменіка Гірландая нарадзіўся ў сям’і майстра ювеліра Тамаза Бічардзі. Захаваліся звесткі, што ювелірныя гірлянды, якія ён рабіў для ўпрыгожвання жаночых галаўных убораў, былі ў вялікай модзе, таму Тамаза атрымаў мянушку «гірляндшчык» (ghirlandaio), якая перайшла яго сынам і ўнукам.

Даменіка Гірландая збіраўся таксама стаць залатых спраў майстрам, але рана выявіў выдатныя здольнасці жывапісца. Яго настаўнікам быў Алесіа Бальдавінеці. Да ранняй творчасці Гірландая адносяцца фрэскі, зробленыя ім у Рыме. З гэтых твораў захавалася толькі «Пакліканне да апостальства св. Пятра і Андрэя» і фрэска з выявай дабраслаўлёнага Ераніма ў царкве Аньісантэ ў Фларэнцыі. Усё атачэнне дабраслаўлёнага Ераніма ўяўляе карціну паўнейшага дамашняга зацішша, напісаную ў манеры тагачасных нідэрландскіх мастакоў і, нарэшце, «Тайная вячэра» ў трапезнай царквы Аньісантэ, якая вылучаецца індывідуальнасцю ўсіх персанажаў.
», 1489—1490 гады.]]

Талент Гірландая выявіўся ў фрэсках капліцы Сасеты ў царкве Санта-Трыніта ў Фларэнцыі, якія паказваюць падзеі з жыцця св. Францыска. Вылучаецца фрэска, якая паказвае смерць св. Францыска. Урачыстае размяшчэнне цэлага, строгасць асобных фігур, мужны выраз спачувальнага ўдзелу на тварах і дасканаласць тэхнічнага выканання — усе гэтыя якасці ставяць гэты твор высока. У выявах на дысках своеасаблівая манера Даменіка Гірландая не так прыкметная; пры тым у іх непрыемна дзівіць вока пэўная стракатасць і перавага ярка-чырвонага колеру. Сярод гэтых карцін сустракаюцца выдатныя, як, напрыклад, «Пакланенне вешчуноў» у царкве фларэнтыйскага выхавальнага дома (agli Innocenti). Дзве Мадонны яго работы знаходзяцца ў фларэнтыйскай Акадэміі. Адна з карцін, пазначаная 1485 годам, «Пакланенне пастыраў» з паганскім саркафагам, які замянае яслі. «Наведванне св. Панны» знаходзіцца ў Луўры. «Мадонна» у ззянні з чатырма святымі, у Берлінскім музеі.

## Творы 
* Капэла Сасеці
* Капэла Тарнабуоні
* Сіксцінская капэла

## Літаратура 
* Даменіка Гірландайо // БЭ ў 18 тамах., Т.5. Мн., 1997, С.262-263
* 

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі Фларэнцыі
Катэгорыя:Мастакі Адраджэння
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Рэнесансу
Аляксандр Уладзіміравіч Сарагавец

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Аляксандр Уладзіміравіч Сарагавец
 |дата нараджэння  = 
 |дата смерці    = 
 |месца нараджэння = 
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = SorogovecAlexVladim.jpg
 |подпіс        =  
 |мянушка       = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы= 
 |званне=  Старшы лейтэнант
 |род войскаў=  Разведка
 |камандаваў=
 |частка=  324-ы мотастралковы полк,  34-я мотастралковая дывізія
 |бітвы= 
 |узнагароды= { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
}}
**Аляксандр Уладзіміравіч Сарагавец** (1971—1995) — удзельнік Першай чачэнскай вайны, Герой Расійскай Федэрацыі, памочнік начальніка разведкі 324-га мотастралковага палка 34-ай мотастралковай дывізіі Уральскай ваеннай акругі, старшы лейтэнант.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 мая 1971 года ў Ташкенце. Беларус.

Скончыў 8 класаў сярэдняй школы № 209 г. Ташкента (мікрарён Карасу-1). Пасля вучыўся ў ПТВ. Будучы выдатнікам, меў магчымасць без экзаменаў паступіць ў Ташкенцкі політэхнічны інстытут, аднак у выніку абраў шлях ваеннага. У перыяд з 1989 па 1993 гады вучыўся ў Ташкенцкім вышэйшым агульнаваенным камандным вучылішчы імя У. І. Леніна.

Пасля сканчэння ваеннага вучылішча быў скіраваны для праходжання далейшай службы ў Туркестанскую ваенную акругу.

Праходзіў ваенную службу на пасадах камандзіра групы спецыяльнага прызначэння брыгады спецыяльнага прызначэння, намесніка камандзіра роты спецыяльнага прызначэння. У 1994 годзе камандаваў групай спецыяльнага прызначэння асобнай роты спецыяльнага прызначэння Уральскай ваеннай акругі.

18 студзеня 1995 года быў прызначаны памочнікам начальніка разведкі 324-га мотастралковага палка 34-ай мотастралковай дывізіі. Полк быў дыслацыраваны ў Екацярынбургу і рыхтаваўся да адпраўкі ў Чачню. 22 студзеня падраздзяленні 324-га палка прыбылі ў Чачню і размясціліся непадалёку ад сяла Талстой-Юрт. З 23 студзеня Сарагавец прымаў удзел у баявых дзеяннях.

Памёр ад моцнага ранення 15 сакавіка 1995 года ў бітве за мост цераз раку Аргун, размешчанага непадалёку ад сяла Новыя Атагі. Камандаванне 324-га палка хадатайнічала аб прысваенні пасмяротна яму звання «Герой Расійскай Федэрацыі».

Пахаваны ў Ташкенце на Боткінскіх могілках.

У памяць аб Аляксандры ў воінскай часці, дзе ён праходзіў службу, устаноўлены абеліск.

## Узнагароды 
* Медаль «За адвагу» (20 красавіка 1995 года);
* Званне «Герой Расійскай Федэрацыі» (29 студзеня 1997 года).

## Спасылкі 
* 
* Герой Расійскай Федэрацыі Сарагавец Аляксандр Уладзіміравіч на сайце Ташкенцкага вышэйшага агульнаваеннага каманднага вучылішча імя У. І. Леніна
* Уроки Первой чеченской кампании. Боевые действия 324-го мотострелкового полка в 1995 г.
* Федеральные силы. Убитые, пленные и пропавшие без вести в 1994-96. 324-й мотострелковый полк

Катэгорыя:Удзельнікі Першай чачэнскай вайны
Катэгорыя:Героі Расійскай Федэрацыі
Аляхновіч

**Аляхновіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Алег Міхайлавіч Аляхновіч (нар. 1940) — беларускі фалькларыст, музыкант. Кандыдат філалагічных навук (1988), прафесар (2003).
* Антон Адамавіч Аляхновіч, савецкі лётчык, Герой Савецкага Саюза.
* К. Аляхновіч-Чэркас — беларускі пісьменнік.
* 
* Рагнеда Анатолеўна Аляхновіч (нар. 1976) — беларускі гісторык.
* Рагнеда Вікенцьеўна Аляхновіч (1931—2013) — беларускі педагог, грамадская дзяячка.
* Францішак Аляхновіч, беларускі пісьменнік, драматург.
* Эдгар Станіслававіч Аляхновіч, беларускі футбаліст.
* Яўгеній Антонавіч Аляхновіч, Герой Савецкага Саюза.
Сан-Луіджы-дэі-Франчэзі

**Сан-Луіджы-дэі-Франчэзі** () — тытулярная царква (з 7 чэрвеня 1967 года) у Рыме, размешчана недалёка ад П'яцца Навона.

Царква была пабудавана ў 1518—1589 гадах пры садзейнічанні французскіх майстроў і прысвечана каралю Францыі Людовіку IX. Праект фасада быў, магчыма, выкананы Джакама дэла Порта.
У капэле Кантарэлі вывешаны працы Караваджа (1597—1602), прысвечаныя жыццю апостала Матфея.

## Галерэя 

Выява:Michelangelo Caravaggio 040.jpg|Пакліканне апостала Матфея
Выява:The Inspiration of Saint Matthew by Caravaggio.jpg|Святы Матфей і анёл
Выява:The Martyrdom of Saint Matthew-Caravaggio (c. 1599-1600).jpg|Пакутніцтва св. Матфея

## Тытулярная царква 
Царква Святога Людовіка Французскага з'яўляецца тытулярнай царквой, кардыналам-святаром з тытулам царквы *Святога Людовіка Французскага* з 24 лістапада 2007 года, з'яўляецца французскі кардынал Андрэ Вен-Труа.

## Літаратура 
* Heinz-Joachim Fischer: *Rom. Zweieinhalb Jahrtausende Geschichte, Kunst und Kultur der Ewigen Stadt.* DuMont Buchverlag, Köln 2001, ISBN 3-7701-5607-2.

Л
Л
Джаакіна Альберціні

**Джаакіна Альберціні** (, , Пезара — , Варшава) — кампазітар, аўтар опер. У 1781-84 быў першым дырэктарам капэлы Радзівілаў у Нясвіжы і Варшаве.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1748 годзе.

У 1786 годзе ён прыехаў у Рым, дзе выкладаў спевы, і ў той жа час ён быў на службе ў князя Станіслава Панятоўскага. Альберціні аўтар шэрагу вядомых п’ес, асабліва ў Рыме і Польшчы. Яго опера «Дон Жуан», лібрэта для якой было адначасова напісана па польскай і італьянскай мовах, стала адной з першых опер, праспяваных на польскай.

Музыкант дзейнічаў у розных еўрапейскіх гарадах. Некаторы час працаваў у Нясвіжы, кіраваў аркестрам падчас прэм’еры «Агаткі» Я. Голанда ў 1784 годзе. У 1804 годзе вярнуўся ў Варшаву.

Памёр у 1812 годзе.

## Творчасць 
Са шматлікіх музычна-сцэнічных твораў Альберціні захавалася толькі опера «Дон-Жуан» (яе партытура знаходзіцца ў Фларэнцыі, польскамоўнае лібрэта В. Багуслаўскага — у Кракаве). Прэм’ера оперы адбылася ў Варшаўскім нацыянальным тэатры ў 1783 г. і мела вялікі поспех у публікі. У 1786 г. «Дон-Жуан» быў пастаўлены ў Вільні, а ў 1789 г. ён ішоў тут побач з аднайменнай операй В. А. Моцарта. У 1815—1817 гг. «Дон-Жуана» ўбачылі жыхары Каліша і Познані, дзе атрымаў шмат хвалебных водгукаў. Поспех оперы забяспечыла, як лічаць даследчыкі, перш за ўсё музыка, шчодрасць і прыгажосць меладыйнага матэрыялу, у якім знайшоў увасабленне стыль *bel canto*. Аўтар выкарыстаў таксама перадрамантычныя сродкі выразнасці, асабліва ў інтрадукцыі, якая малюе карціну буры, і ў фінальным эпізодзе.

З сімфанічных твораў Джаакіна Альберціні ўдалося выявіць Сімфонію *Dis (Es)-dur*, партыі якой захаваліся ў Бібліятэцы дамініканцаў у Кракаве. Гэты твор напісаны ў традыцыях раннекласічных камерных сімфоній для невялікага аркестра, у склад якога ўваходзілі струнныя, габоі і валторны. Ён мае тры часткі: энергічнае, упэўненае, з дакладна-графічным малюнкам *Allegro*, лірычнае, з мякка-акруглымі контурамі *Andante* і імкліва-бурлівае, нястрымна-рухомае *Presto*. У сваім чаргаванні яны ўтвараюць тыповы для класіцысцкіх камерных сімфоній вобраз паўнаты і бязвоблачнасці існавання, непарушнай гарманічнасці свету.

## Літаратура 
* *Дадзіёмава, В. У.* Гісторыя музычнай культуры Беларусі да XX стагоддзя. — Мінск: Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі, 2012. — 230 с. ISBN 978-985-7048-05-2
Дырэкцыйны вугал

right|thumb|Дырэкцыйны вугал і збліжэнне мерыдыянаў
**Дырэкцыйны вугал** — вугал, які ўжываецца ў матэматыцы і геадэзіі, вымяраецца па ходзе гадзіннікавай стрэлкі ад 0 да 360° паміж паўночным кірункам вертыкальнай лініі каардынатнай сеткі і кірункам на вызначаны аб'ект. Дырэкцыйны вугал разам з велічынёй збліжэння мерыдыянаў утварае сапраўдны азімут.

У палярызацыйнай сістэме каардынат разлічваецца наступным чынам:
:\tan t_{\rm a,e} = \frac{\triangle y}{\triangle x}

Залежнасць паміж дырэкцыйным вуглом і магнітным азімутом аднаго і таго ж кірунку апісваецца формулай;

Am = \alpha - D + f,

дзе Am — магнітны азімут, \alpha — дырэкцыйны вугал, D — магнітнае схіленне, f — збліжэнне мерыдыянаў.

Гэта асноўная зыходная формула для пераходу ад дырэкцыйнага выгла да магнітнага азімута і наадварот. Яна ўжываецца галоўным чынам, калі даводзіцца ўлічваць гадавую змену схілення магнітнай стрэлкі.

Пераход ад дырэкцыйнага вугла да магнітнага азімута з улікам гадавой змены схілення магнітнай стрэлкі ажыццяўляецца наступным чынам. Спачатку вызначаюць схіленне магнітнай стрэлкі на дадзены час. Для гэтага гадавая змена схілення магнітнай стрэлкі памнажаюць на колькасць гадоў, якая прайшла пасля стварэння карты, і атрыманую велічыню сумуюць з велічынёй схілення магнітнай стрэлкі, дадзенай на карце. Затым вырабляецца пераход ад дырэкцыйнага вугла да магнітнага азімута па асноўнай формуле.

Катэгорыя:Геадэзія
Катэгорыя:Планіметрыя
Рыдольфа Гірландая

**Рыдольфа Гірланда́я** ( — ) — італьянскі жывапісец з мастацкай дынастыі Гірландая, сын знакамітага Даменіка Гірландая. Яго настаўнікамі былі дзядзька, Давід Гірландая, і (па паведамленні Вазары) Фра Барталамеа.
thumb|злева|Мадонна ў саборы Прата (1507)

Стылістычна ішоў па слядах бацькі; таксама адрозныя ўплывы Рафаэля і П'еро ды Казіма. Працаваў у Фларэнцыі, на прапанову Рафаэля пераехаць у Рым адказаў адмовай. Яго першая самастойная праца — «Мадонна» з сабора ў Прата (1507).

Найбольш значныя працы Рыдольфа адносяцца да перыяду Высокага Адраджэння. Творы Гірландая, створаныя пасля смерці Рафаэля, старанна прайграваюць завучаныя формулы тасканскай жывапісу, але па арыгінальнасці саступаюць яго раннім творам.

## Спасылкі 
* 
* Рыдольфа Гірландая на Artcyclopedia
* Рыдольфа Гірландая на Wga.hu

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі Адраджэння
Катэгорыя:Мастакі XVI стагоддзя
Яўген Антонавіч Аляхновіч

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Яўген Антонавіч Аляхновіч
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці = 
|партрэт =
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы =1940—1945
|званне =старшы лейтэнант
|род войскаў =ВПС
|камандаваў =
|пасада=камандзір эскадрыллі
|частка =1-ы Украінскі фронт
* 2-я паветраная армія
** 8-я гвардзейская штурмавая авіяцыйная дывізія
*** 142-і гвардзейскі штурмавы авіяцыйны полк
|бітвы =Другая сусветная вайна,  
* Курская бітва,
* Львоўска-Сандамірская аперацыя
|узнагароды =
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
       
-
 
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}
**Яўген Антонавіч Аляхновіч** ( — ) — старшы лейтэнант Чырвонай Арміі, камандзір штурмавой авіяцыйнай эскадрыллі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (27 чэрвеня 1945 года; «за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм»).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 мая 1920 года ў вёсцы Троіцка-Харцызк, цяпер пгт. Троіцка-Харцызк Харцызкага раёна Данецкай вобласці Украіны, у сям’і рабочага. Беларус.

Адукацыя сярэдняя.

У Чырвонай Арміі з 1940 года. У 1943 годзе скончыў Варашылаўградскую ваенна-авіяцыйную школу. Член ВКП(б) з 1943 года.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з ліпеня 1943 года. Ваяваў на Стэпавым, 2-м і 1-м Украінскім франтах, удзельнічаў у Курскай бітве.

Камандзір эскадрыллі 142-га гвардзейскага штурмавога авіяцыйнага Сандамірскага ордэна Багдана Хмяльніцкага палка (8-я гвардзейская штурмавая авіяцыйная Палтаўская дывізія, 1-ы гвардзейскі штурмавы авіяцыйны корпус, 2-я паветраная армія, 1-ы Украінскі фронт) гвардыі старшы лейтэнант Яўген Аляхновіч здзейсніў 165 баявых вылетаў на разведку і бомбава-штурмавыя ўдары па жывой сіле і тэхніцы праціўніка. Збіў 4 варожых самалёта.

13 студзеня 1945 года ў баях за вызваленне Польшчы быў падбіты і накіраваў свой падпалены самалёт на зенітную батарэю ворага.

## Узнагароды 
* Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 чэрвеня 1945 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм, гвардыі старэйшаму лейтэнанту Яўгену Антонавічу Аляхновічу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
* Узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені, ордэнам Чырвонай Зоркі, медалямі.

## Памяць 
* Помнік у горадзе Зугрэс Харцызскага гарсавета Данецкай вобласці, Украіна (усталяваны ў 1967 годзе).
* Вуліцы Аляхновіча ў гарадах Харцызск і Зугрэс.
* Школа імя Аляхновіча ў горадзе Зугрэс.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Мост Санта-Трыніта

**Мост Санта-Трыніта** — мост праз раку Арно ў Фларэнцыі.

]]

Санта-Трыніта лічыцца самым вытанчаных мастоў Фларэнцыі. Ён быў узведзены ў 1258 г. спачатку ў дрэве, а затым, пасля разбурэння ад паводкі 1333, — у камені, а ў 1557 г., пасля чарговага выхаду Арно з берагоў, заменены існуючым. Абрысы гэтага шасціпралётнага моста Барталамеа Аманаці (выкарыстаў, магчыма, праект Мікеланджэла) радуюць вока сваімі прыгожымі формамі, авальнымі аркамі, магутнымі гранёнымі асновамі, мармуровымі картушамі і скульптурай. Мост у 1944 г. узарвалі нацысты, але гараджане ў 1957 г. беражліва яго аднавілі, прычым з вады былі паднятыя фрагменты старой канструкцыі. Непадалёк ад моста знаходзіцца аднайменная царква.
, 1883]]

## Літаратура 
* Comitato per la ricostruzione del Ponte Santa Trinita, Firenze, *Trentennale della Ricostruzione. 16 marzo 1958- 16 marzo 1988*, Comune di Firenze, Edito a cura del Comitato per la ricostruzione del Ponte a Santa Trinita, Tiposervice, Firenze 1988.
* Francesco Guerrieri, Lucia Bracci, Giancarlo Pedreschi, *I ponti sull’Arno dal Falterona al mare*, Firenze, Edizioni Polistampa, 1998.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Масты Фларэнцыі
Ларэнца Манака

Дон **Ларэнца Манака** (імя да пастрыгу П'еро ды Джавані) (каля 1370, Сіена - 1425, Фларэнцыя) — фларэнційскі мастак.

## Біяграфія 
У 1391 г. уступіў у камальдулійскі манастыр Св. Марыі дэльі Ангелы ў Фларэнцыі, дзе пасля стаў дыяканам, але пакінуў яго да прынясення канчатковых абяцанняў. Тым не менш, мянушка «Манака» (Манах) за ім замацавалася, а «дон» выкарыстоўваецца як паважлівы зварот.

## Стыль 
Стыль працы дэманструюць уплыў інтэрнацыянальнай готыкі позняга XIV ст. і сіенскай школы: шматфігурную кампазіцыю з раскошнымі аксэсуарамі, багатая пазалотай. Характэрныя рысы майстра: добрае чуццё каларыста, стварэнне выдатных кантрастаў і дадатковых каляровых эфектаў.

[left|thumb|*«Каранацыя Марыі»*, 1414, [Уфіцы]]
У ранніх творах прасочваецца ўплыў Тадэа Гадзі, які, магчыма, быў яго настаўнікам. Працаваў, пераважна, для свайго рэлігійнага ордэна, ствараючы манускрыпты, алтарныя выявы і фрэскі.

Мяркуюць, што Манака мог быць настаўнікам фра Беата Анджэліка.

## Спасылкі 
* Ларэнца Манака на artcyclopedia.com
* Ларэнца Манака на wga.hu

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі готыкі
Катэгорыя:Мастакі-манахі
Філіпіна Ліпі

**Філіпа Ліпі**, празваны **Філіпіна Ліпі** (італ. Filippo Lippi, або Filippino Lippi; 1457/58-18 красавіка 1504) — італьянскі жывапісец эпохі Адраджэння, сын Філіпа Ліпі.

## Біяграфія 
Філіпа Ліпі-малодшы нарадзіўся каля 1457-1458 года ў тасканскай горадзе Прата, у сям'і мастака Фра Філіпа Ліпі і Лукрэцыі Буці. Рана пазбавіўся бацькі, вучыўся жывапісу ў Фра Дыямантэ, развіваўся далей пад уплывам Сандра Бацічэлі і бацькаўскіх твораў.

Працаваў у Фларэнцыі і некаторы час у Прата і Рыме.

Памёр у Фларэнцыі 18 красавіка 1504 г.
thumb|left||Партрэт маладога чалавека

## Бібліяграфія 
* Crowe u. Cavalcaselle, «Geschichte der italien. Malerei, deutsche original-Ausgabe besorgt v. Max Jordan» (3 т. Лпц., 1870, стр. 52-85, 172—204).
* Antonio Paolucci: Filippino Lippi. Cantini, Florenz, 1992, ISBN 88-7737-171-4
* Die Bedeutung Filippino Lippis für den Manierismus. Peters-Schildgen, Susanne. — Essen : Verl. Die Blaue Eule, 1989

## Спасылкі 
* [Працы Філіпіна ваУфіцы(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%84%D1%96%D1%86%D1%8B)]

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі Адраджэння
Катэгорыя:Мастакі Фларэнцыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1457 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1504 годзе
Філіпа Ліпі

**Фра Філіпа Ліпі** (італ. Fra Filippo Lippi, 1406-1469) — фларэнційскі жывапісец, адзін з найслынных майстроў ранняга італьянскага Адраджэння.

## Біяграфія 
Філіпа Ліпі (па бацьку — Філіпа ды Тамаза) нарадзіўся ў Фларэнцыі, як мяркуюць, 8 кастрычніка 1406 года, у сям’і беднага мясніка. У раннім дзяцінстве страціў бацькоў і застаўся на апецы цёткі, ад якой некаторы час быў узяты на выхаванне, з літасці, браціяй манастыра дэль-Кармінэ, дзе ў 15 гадоў прыняў зарок манаства («фра» — скарачэнне ад італ. Frate, г.зн. брат). Як мастак развіўся пад уплывам Мазаліна і Мазача; на яго мастацкую адукацыю таксама паўплываў Фра Анджэліка Ф’езольскі.

Кінуўшы ў 1431 манастырскае жыццё, Ліпі працягваў, аднак, насіць манаскую вопратку. Старадаўнія біёграфы распавядаюць, быццам ён быў захоплены ў Анкона берберыйскімі піратамі, вывезены імі ў Афрыку і правёў там некалькі гадоў у рабстве. І быццам Ліпі так уразіў гаспадара сваім мастацтвам, што той адпусціў яго на волю. Аднак гэта паданне не пацвярджаецца дакументамі.

thumb|left|Ф. Ліпі. Мадонна на троне.
Але не падлягае сумневу іншы эпізод у жыцці Ліпі — выкраданне ім у 1456 г. з жаночага манастыра ў Прата маладой манашкі Лукрэцыі Буці і жаніцьба на ёй, з прычыны якой яму прыйшлося выпрабаваць шмат непрыемнасцяў і трывог, пакуль папа, па хадайніцтве Козіма Медычы, не вызваліў мужа і жонку ад манаскага зароку і не прызнаў іх шлюб законным. Аднак і пасля таго, нягледзячы на сваю гучную вядомасць, Ліпі не ведаў спакою і па прычыне свайго бязладнага жыцця і марнатраўнасці быў пераследуем крэдыторамі.

Працаваў пераважна ў Фларэнцыі, некаторы час у Падуі (1434), у Прата (1453-65) і нарэшце ў Спалета, дзе і памёр 9 кастрычніка 1469 г.

Быў настаўнікам Сандра Бацічэлі.

## Галерэя 

Image:Fra Filippo Lippi - Madonna and Child with two Angels - Uffizi.jpg|Мадонна з двума анёламі
Image:Fra_Filippo_Lippi_014.jpg|Дабравешчанне. 1450. Старая пінакатэка. Мюнхен

## Спасылкі 
* Фра Філіпа Ліпі на artcyclopedia.com
* Фра Філіпа Ліпі (1406—1469) на style-epohi.ru

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі Адраджэння
Катэгорыя:Мастакі Фларэнцыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1406 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Фларэнцыі
Катэгорыя:Памерлі ў 1469 годзе
Катэгорыя:Мастакі-манахі
Тадэа Гадзі

[thumb|left|250px|З’яўленне анёла святару. Фрэска ў [базіліка|базіліцы Санта-Крочэ. 1338. Фларэнцыя]]
**Тадэа Гадзі** (італ. Taddeo Gaddi; 1290, Фларэнцыя — 1366, там жа) — італьянскі мастак і бацька мастакоў Джавані, Аньёла і Нікола Гадзі.

Тадэа Гадзі вучыўся ў свайго бацькі, мастака Гадо Гадзі, пазней працаваў у Джота ды Бандонэ, а прыблізна з 1330 стаў самастойным мастаком ў Фларэнцыі. У 1347 згадваецца на чале спісу лепшых мастакоў Фларэнцыі. Гадзі перасягнуў свайго настаўніка па жвавасці малюнкаў, але не па вытанчанасці каларыту. Яго малюнкі часта таропкія і няправільныя. Яго галоўны твор — «Жыціе Мадоны» у капэле Баранчэлі ў фларэнційскай базіліцы Санта-Крочэ. Акрамя яго заслугоўваюць згадкі трыпціх «Мадонна на троне» (Берлін), «Вечар» у Санта-Крочэ, «Мадонна са святымі» ў царкве Санта-Трыніта ў Фларэнцыі, трыпціх «Мадонна са святымі» 1366 (Неапаль), фрэскі са сцэнамі з жыцця св. Францыска ў царкве Сан-Франчэска ў Пізе 1342 г. Магчыма, Гадзі выконваў і архітэктурныя працы.

Мастаком стаў і сын Тадэа Гадзі — Аньёла Гадзі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Фларэнцыі
Катэгорыя:Дынастыя Гадзі
Фра Беата Анджэліка

»]]
**Фра Беата Анджэліка** (Анжаліка, , літар. «Брат Блажэнны Анёльскі», уласнае імя **Гвіда дзі П’етра**, італ. Guido di Pietro, імя ў пострыгу Джавані дзі Ф’езоле), (1400—1455) — італьянскі мастак эпохі Ранняга Адраджэння, дамініканскі манах.

## Імя 
Вазары назваў мастака «анёльскім» (італ. Angelico); дзякуючы яму мастак стаў вядомы пад імем Фра (брат, манах) Анджэліка. Вельмі рана яго пачалі называць Беата Анджэліка, гэта значыць Блажэнны Анджэліка, але Ватыкан афіцыйна прылічыў яго да ліку блажэнных толькі ў 1984 годзе. З гэтага моманту ён стаў лічыцца нябесным заступнікам усіх мастакоў.

## Біяграфія і творчасць 
Нарадзіўся ў 1400 годзе ў Вік’ё нэль Муджэла (Vicchio nell Mugello, паблізу Фларэнцыі). Уступіў у дамініканскі манастыр у Ф’езоле ў 1418.

Настаўнік не вядомы. Пачынаў дзейнасць з ілюстрацый рэлігійных кніг. Праца з буйнымі формамі пачалася з роспісу алтароў ў 1428? — 1433 гадах у манастыры Сан-Марка (Фларэнцыя), тады некалькі манахаў з Ф’езолы пераехалі ў Фларэнцыю, каб распісваць адбудаваны Мікелоца манастыр. У 1445 годзе Анжаліка выклікаў у Рым Папа Яўген IV распісваць фрэскі цяпер не існуючай царквы Хрышчэння ў Ватыкане.

У 1447 годзе са сваім вучнем Беноца Гоцалі распісваў фрэскі царквы ў Арвіета, а ў 1447—1450 гадах сцены капэлы Нікаліна ў палацы Папаў у Ватыкане. Іншымі яго вучнямі былі  — важная постаць італьянскага жывапісу XV стагоддзя і Занобі Строцы — мастак і мініяцюрыст.

Памёр у 1455 годзе, у Рыме. Пахаваны ў царкве Санта-Марыя-сопра-Мінерва, дзе яго магіла існуе да гэтага часу. Памяць благаслаўлёнага Фра Анжаліка святкуецца 18 лютага.

Для творчасці Фра Анджэліка ўласціва прастата каляровых рашэнняў, якая мяжуе з наіўнасцю, мяккі лірызм, уласцівы шматлікім майстрам кватрачэнта, шырокае выкарыстанне золата.

## У мастацкай літаратуры 
Блакіт нябёс, бясхмарны і бяздонны,
І чырвань, што была ў крыві маёй…
І, быццам Фра Анджэліка мадонну,
Прыкленчыўшы, малюю вобраз твой.
— Максім Танк. З верша «Ноч без цябе».

## Галерэя 

Выява:Fra Angelico 081.jpg|*«»*, 1434-1435, Уфіцы
Выява:Fra Angelico 074.jpg|*«Здыманне з крыжа»* (фрагмент), 1437-1440, Музей св. Марка, Фларэнцыя
Выява:Fra Angelico 039.jpg|*«Noli me tangere»*, каля 1437-1446, Музей св. Марка, Фларэнцыя
Выява:Fra Angelico 096.jpg|*«»* (фрагмент з «Выгнаннем з рая»), 1430-1432, Прада

## Спасылкі 
* Фра Беата Анджэліка на artcyclopedia.com
* 
* «Укаранаванне Богамаці» Беата Анджэліка (Галерэя Уфіцы) на Google Art Project

Анджэліка
Анджэліка
Анджэліка
Катэгорыя:Мастакі-манахі
Катэгорыя:Дамініканцы
Антоніа Віварыні

**Антоніа Віварыні** (Антоніа да Мурана) (? — 1480) — мастак, адзін з ранніх прадстаўнікоў венецыянскай школы жывапісу.

У ранніх працах Антоніа назіраецца ўплыў настаўніцкай школы Андрэа Мурана і Джэнціле да Фабіяна. Паклаў пачатку дынастыі мастакоў, якая ўключала ў сябе малодшага брата — Барталамеа Віварыні, і пляменніка апошняга Альвізэ Віварыні.
thumb|злева

Адзначаюць 3 працы майстра:

* Маці Божая, узведзеная на прастол (Галерэя Акадэміі, Венецыя)
* Каранацыя Маці Божай (Галерэя Акадэміі, Венецыя)
* Святыя Пётр і Джэром (Нацыянальная галерэя, Лондан)

## Бібліяграфія 
* Giorgio Sinigaglia, ''De' Vivarini: pittori da Murano'', Bergamo: Istituto italiano d'arti grafiche, 1905
* Georg Pudelko, *Ein Petrus-Martyr-Altar des Antonio Vivarini*, in «Pantheon», fasc. 9, settembre 1937, pp.&nbsp;283–285
* Rodolfo Pallucchini, *I Vivarini: Antonio, Bartolomeo, Alvise*, Venezia: Neri Pozza Editore, 1961 (Saggi e studi di storia dell'arte; 4)
* Francesca D'Arcais, *Antonio Vivarini*, Milano: Fabbri, 1966 (I maestri del colore n.151)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі Венецыі
Антоніа
Антоніа Канова

thumb|290px|Надмагілле Кановы

**Антоніа Канова** (; , Пасаньё — , Венецыя) — італьянскі скульптар, найбольш значны прадстаўнік класіцызму ў еўрапейскай скульптуры, узор для пераймання акадэмістаў XIX стагоддзя (накшталт Торвальдса). Самыя буйныя зборы яго твораў знаходзяцца ў парыжскім Луўры і ў пецярбургскім Эрмітажы.

## Творчасць 
Пры жыцці Канова меў рэпутацыю самага значнага са скульптараў найноўшага часу. У развіцці класіцыстычнай скульптуры ён адыграў такую ж ключавую ролю, што і Давід — у развіцці класіцыстычнага жывапісу. Сучаснікі не шкадавалі моцных эпітэтаў для апісання свайго пакланення перад талентам Кановы, які, як тады здавалася, вытрымліваў параўнанне з лепшымі разьбярамі антычнасці. Яго надмагіллі эфектныя, партрэты — ідэалізаваны. Тым не менш ні «ўрачысты спакой кампазіцыі», ні «выразнасць і вытанчанасць прапорцый» не ўсцераглі Канову ад абвінавачванняў у «халоднай адцягненасці вобразаў, сентыментальнай саладжавасці і салоннай прыгажосці, змярцвеласці гладкай, адпаліраванай паверхні мармуру», якія высоўвалі супраць яго шматлікія пазнейшыя гісторыкі мастацтва і, у прыватнасці, аўтары Вялікай савецкай энцыклапедыі.

## Творы 
* 

Image:Persus-with-the-head-of-med.jpg|Персей з галавой Медузы (Музей Піа-Клеменціна)
Image:Canova-eros&psique3.jpg|Амур і Псіхея (Луўр)
File:Venus Victrix pushkin01.jpg|Паліна Баргезэ ў выглядзе Венеры (злепак з ДМВМ)
Image:Canova-Three Graces 0 degree view.jpg|Тры грацыі (Эрмітаж)
Image:IMG 3979 - Canova - Napoleone Bonaparte - Milano, Cortile del Palazzo di Brera - Foto Giovanni Dall'Orto19-jan 2007.jpg|Напалеон Банапарт (Брэра)

* Помнік Карлу III на П'яцца-дэль-Плебісчыта ў цэнтры Неапаля.

## Бібліяграфія 
* Giulio Carlo Argan, *Antonio Canova*, Roma, Bulzoni, 1969.
* Giuseppe Pavanello, *L’opera completa del Canova*, introduzione di Mario Praz, Milano, Rizzoli, 1976.
* *Canova: disegni* scelti e annotati da Gian Lorenzo Mellini, Firenze, La Nuova Italia, 1984.
* Ottorino Stefani, *I rilievi del Canova: una nuova concezione del tempo e dello spazio*, Milano, Electa, 1990.
* Sergej O. Androsov (a cura di) *Canova all’Ermitage. Le sculture del museo di San Pietroburgo* catalogo della mostra, Venezia, Marsilio, 1991.
* Andrea Zanella, *Canova e Roma*, Roma, Palombi, 1991
* *Antonio Canova*, Catalogo della mostra, (Venezia-Possagno, 1992), a cura di Giuseppe Pavanello e Giandomenico Romanelli, Venezia, Marsilio, 1992.

Катэгорыя:Скульптары Італіі
Катэгорыя:Скульптары Венецыі
Катэгорыя:Скульптары паводле алфавіта
Катэгорыя:Пахаваныя ў Венецыі
Магнітнае схіленне

**Магні́тнае схіле́нне** — вугал, паміж паўночным кірункам сапраўднага і магнітнага мерыдыянаў. Яно лічыцца дадатным (усходнім), калі магнітны мерыдыян адхілены да ўсходу (направа), і адмоўным (заходнім), калі магнітны мерыдыян адхілены да захаду (налева) ад сапраўднага мерыдыяна.

Ведаючы велічыню магнітнага схілення, магчыма перайсці ад магнітнага азімута да сапраўднага (геаграфічнага). Значэнне магнітнага схілення паказваецца на магнітных картах і выкарыстоўваецца для вызначэння сапраўднага мерыдыяна па паказаннях магнітнага компаса ці бусолі. Прыблізна можна лічыць, што Зямля з’яўляецца аднастайна намагнічаным шарам, магнітная вось якога складае вугал 11,5° з воссю кручэння Зямлі (становішча магнітных палюсоў Зямлі з часам змяняецца).

## Гл. таксама 
* Магнітнае нахіленне

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Магни́тное склоне́ние // Большая политехническая энциклопедия / Авт.-сост. В. Д. Рязанцев. — М.: ООО Издательство «Мир и образование», 2011. — С. 210. — 704 с.: ил. — ISBN 978-5-94666-621-3.
* Магнитное склоение // Геологический словарь. В 2-х тт. Т. 2: М—Я / Под. ред. А. Н. Криштофовича. Отв. ред. Т. В. Спижарский. — М.: Государственное научно-техническое издательство по геологии и охране недр, 1955. — С. 7.

## Спасылкі 
* Калькулятар магнітнага скланення // National Centers for Environmental Information

Катэгорыя:Геадэзія
Катэгорыя:Геамагнітызм
Катэгорыя:Навігацыя
Давід Гірландая

[thumb|294px|«Маці Божая з немаўлём і святымі Апалоніяй і Себасцьянам». [Тэмпера. 1490. Музей мастацтваў Філадэльфіі.]]

**Давід Гірландая** (італ. Davide Ghirlandaio; 1452, Фларэнцыя — 10 жніўня 1525, Фларэнцыя) — фларэнційскі мастак эпохі Адраджэння, мазаіст. Сучаснік Сандра Бацічэлі і Філіпа Ліпі.

Прадстаўнік дынастыі фларэнційскіх мастакоў, у якую ўваходзяць яго браты Бенедэта Гірландая (1458—1497) і Даменіка Гірландая (1449—1494), а таксама сын апошняга Рыдольфа Гірландая (1483—1561). Першапачаткова быў памочнікам, а пазней партнёрам свайго брата Даменіка, заснавальніка дынастыі. Пасля смерці брата ўзяў на стыпендыю і заняўся навучаннем свайго пляменніка, сына Дамініка — Рыдольфа Гірландая. Браў актыўны ўдзел у мазаічным ўпрыгожванні сабора ў Арвіета, у якасці памочніка свайго брата прымаў удзел у роспісы Сікстынскай капэлы.

## Літаратура 
* *Джорджа Вазары* Жыццяпіс найбольш знакамітых жывапісцаў, разьбяроў і дойлідаў ()
* * Dizionario enciclopedico Bolaffi dei pittori e degli Incisori italiani dall’XI al XX secolo*. — Torino, Giulio Bolaffi, 1972—1976.

## Спасылкі 
* Давід Гірландая на Wga.hu

Катэгорыя:Мянушкі
Катэгорыя:Мастакі XV стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Рэнесансу
Сан-Панталон (Венецыя)

**Царква Сан-Панталон** (італ. San Pantalon) — царква ў Венецыі, размешчаная ў раёне Дарсадура. Знаходзіцца на плошчы Святога Панцеляймона.

Першапачаткова была пабудавана ў XI стагоддзі, затым неаднаразова перабудоўвалася. У сваім цяперашнім выглядзе будынак быў выбудаваны ў 1668-1686 гадах па праекце Франчэска Каміна.

Мастацкая дамінанта царквы - лімітны роспіс-падманка (trompe l'oeil) працы Джавані Антоніа Фуміяні «пакутніцтва і Ушэсце Св Панцеляймона» (1680-1704), якая змяшчае 40 сюжэтаў з жыцця святога. Лічыцца, што Фуміяні загінуў, сарваўшыся з лясоў падчас працы над карцінай. Роспіс не мае традыцыйнага апраўлення, што стварае ілюзію пераходу столі на сцены. Лічыцца, што гэта самае вялікае мастацкае палатно ў свеце, плошчай больш за 700 м ².

У капэле Св Панцеляймона алтарная карціна Паола Веранезэ «Цуд Святога Панцеляймона» (1587). У капэле Святога Цвіка захоўваецца адзін з цвікоў праўдзівага Крыжа і дзве карціны: «Каранавання Дзевы Марыі» працы Антоніа Віварыні і Джавані д'Алеманьі (1444) і «Дабравешчанне» (1350), прыпісваецца Паола Веранезэ.

Interior of San Pantaleone (Venice) - The Martyrdom and Apotheosis of St Pantalon - Gian Antonio Fumiani.jpg| Столевы роспіс «Пакутніцтва і ўзнясенне Св. Панцеляймона» Джавані Антоніа Фуміяні

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі

Катэгорыя:Храмы Венецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі