open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уілфрэд Оўэн

**Уілфрэд Эдвард Солтэр Оўэн** (; , Озуэстры, графства Шропшыр — , канал Самбра — Уаза) — англійскі паэт, творчасць якога ў наймацнейшай ступені паўплывала на паэзію 1930-х гадоў.

## Біяграфія 
Прабыўшы некалькі тыдняў ва ўніверсітэцкім каледжы Рэдынга, ён у 1912 годзе кінуў вучобу з-за хваробы, з’ехаў у Францыю і ў 1913 годзе ўладкаваўся прыватным настаўнікам у Бардо. У 1915 годзе пад уплывам прапаганды вярнуўся ў Англію і пайшоў добраахвотнікам у пяхоту. Атрымаўшы малодшы афіцэрскі чын у 1916 годзе, служыў на французскім фронце камандзірам роты і ў 1917 годзе пасля ранення вярнуўся дадому. У вайсковым шпіталі пад Эдынбургам пазнаёміўся з Зігфрыдам Сасунам, выбітным паэтам «акопнікам», чые рэзка антываенныя вершы ўжо атрымалі вядомасць. Зносіны з Сасунам спрыялі хуткаму росквіту паэтычнага дару Оўэна. У жніўні 1918 года ён вярнуўся на фронт і заслужыў ордэн «Ваенны крыж» за мужнасць. Оўэн быў забіты пры прарыве брытанскімі салдатамі нямецкіх пазіцый на канале Самбра-Уаза, каля 11 гадзін раніцы 4 лістапада 1918 года, роўна за тыдзень да заканчэння вайны.

Зборнік яго вершаў, складзены З. Сасунам, быў апублікаваны ў 1920 годзе. Самым вядомым стаў антываенны верш Dulce Et Decorum Est («Прыгожая за радзіму смерць»). Па прызнанні З. Сасуна «…Оўэн адкрыў, як з рэальнасці жаху і праклёнаў можна ствараць паэзію».

Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Роберт Болт

**Роберт Окстан Болт** (,, Сейл (Вялікі Манчэстэр), Англія — , Пітэрсфілд, графства Хэмпшыр) — брытанскі (англійскі) драматург, кінасцэнарыст, рэжысёр і акцёр. Двухразовы ўладальнік прэміі «Оскар» (за сцэнарыі да фільмаў «Доктар Жывага» і «Чалавек на ўсе часы»). Двухразовы ўладальнік прэміі BAFTA (1963 і 1968). Трохразовы ўладальнік прэміі «Залаты глобус» (1966, 1967, 1987). Камандор ордэна Брытанскай імперыі (1972).

Катэгорыя:Драматургі Вялікабрытаніі
Болт (значэнні)

* **Болт**

## Прозвішча 
* Роберт Болт, брытанскі драматург, кінасцэнарыст
* Усэйн Болт, ямайскі лёгкаатлет
Джон Гаўэр

**Джон Гаўэр** (; —) — англійскі паэт. Вядомы як аўтар трох паэм (Mirour de l’Omme, Vox Clamantis, і Confessio Amantis), якія адпаведна напісаны на французскай, англійскай, лацінскай мовах. Гэтыя тры паэмы аб'яднаны агульнымі маральнымі і палітычнымі тэмамі.

## Біяграфія 
Захаваліся толькі некаторыя звесткі пра ранняе жыццё Гаўэра. Будучы паэт нарадзіўся ў сям'і, якая валодала маёмасцю ў Кенце і Суфалку.

Па адукацыі юрыст, які прымаў удзел у палітычным жыцці свайго часу. Пісаў па-англійску, французску і латыні. Ён быў сябрам паэта Джэфры Чосера, у творах якога надрукаваны і некаторыя вершы Гаўэра. Чосер прысвяціў "маральнаму Гаўэру" сваю паэму "Траіл і Крэсіда". У адказ Гаўэр расхваліў Чосера ў сваёй «Споведзі закаханага» («Confessio Amantis»).

Катэгорыя:Паэты Англіі
Катэгорыя:Паэты XV стагоддзя
Георг Брандэс

**Георг Марыс Кохен Брандэс** (; ,  — ) — дацкі літаратуразнавец, публіцыст, тэарэтык натуралізму. Намініраваўся на Нобелеўскую прэмію па літаратуры.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў дацкай яўрэйскай сям’і. Старэйшы брат Эдварда Брандэса. Скончыў Капенгагенскі ўніверсітэт. У 1862 годзе атрымаў залаты медаль універсітэта за эсэ «Ідэя Немезіды ў старажытных».

## Творчасць 
Увайшоў у літаратуру ў 1860-я гг. Аўтар шэрагу прац пра выдатных прадстаўніках сусветнай літаратуры Новага часу. Імя Георга Брандэса носіць адна з плошчаў дацкай сталіцы. Брандэс знаходзіўся ў апазіцыі да эстэтызму ў літаратуры і да тэорыі «мастацтва дзеля мастацтва». Ён бачыў у літаратуры орган для выказвання «вялікіх думак пра свабоду і прагрэс чалавецтва».

Катэгорыя:Шэкспіразнаўцы
Надзея Анатольеўна Лазарэвіч

**Надзея Анатольеўна Лазарэвіч** () — беларуская дзяржаўная служачая, старшыня Беларускага дзяржаўнага канцэрна па вытворчасці і рэалізацыі тавараў лёгкай прамысловасці (з 2025).

Першы намеснік старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта (2023—2025).

## Біяграфія 
Нарадзілася 10 лістапада 1980 года ў Мінскай вобласці. Скончыла Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт. Падчас вучобы ва ўніверсітэце працавала бухгалтарам.

Працавала ў Белтэлерадыёкампаніі, пазней — першым намеснікам генеральнага дырэктара холдынгу «Салеа» (Дзяржынск).

З 13 лістапада 2018 года па 10 лютага 2022 года была генеральным дырэктарам «Бабруйскаграмаша».

З 10 лютага 2022 года. У красавіку 2023 года абрана старшынёй Мінскай гарадской федэрацыі гандбола.

У кастрычніку 2025 года прызначана старшынёй Беларускага дзяржаўнага канцэрна па вытворчасці і рэалізацыі тавараў лёгкай прамысловасці.

## Сям’я 
Замужам, мае дачку Сафію (нар. 2010).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Надзея Лазарэвіч — у праекце «Беларуская Super жанчына»
Брандэс

**Брандэс** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Генрых Георг Брандэс — нямецкі жывапісец
* Георг Брандэс — дацкі літаратуразнавец
* Карл Эдвард Коген Брандэс — дацкі драматург
Ашэр са Століна

Рабін **Ашэр Перлаў са Століна** (1759, Каралін — 27 кастрычніка 1826, Каралін) быў сынам рабіна Аарона Вялікага з Карліна  і трэцім адморам хасідскай дынастыі Карлін, а таксама заснавальнікам яе Столінскай паддынастыі. 

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1759 годзе ў сям’і рабіна Аарона Вялікага з дынастыі Карлін і яго жонкі Леі. Яго бацька, вучань Магіда з Межарыча, памёр, калі яму было 12 гадоў, і ў падлеткавым узросце яго выхоўваў вучань бацькі, рабін Саламон з Карліна.

Ашэр шанаваўся сваімі паслядоўнікамі як цудатворца, але яго пераследавалі міснагдым менавіта з-за такіх звышнатуральных сцвярджэнняў, ён быў адлучаны ад сінагогі адным з самых гучных рабінскіх праціўнікаў хасідызму, Авігдорам з Пінска, у выніку чаго быў выгнаны з Карліна. Ашэр пасяліўся ў Зелехаве ў Цэнтральнай Польшчы, дзе наладзіў адносіны з цадзікамі ў навакольнай мясцовасці, і асабліва з Ізраілем Гопштэйнам, магідам Казеніц.

У 1798 годзе Перлаў быў зняволены расійскім урадам за свае дысідэнцкія прамовы разам з рабінам Шнеўрам Залманам з Лядаў і рабінам Мардэхаем з Ляхавічаў. У тым жа годзе яго вызвалілі.

Вярнуўся ў Карлін і аднавіў там двор толькі каля 1801 года. Яго вяртанне ў Карлін таксама вярнула сям’і Аарона скіпетр хасідскага кіравання, тым самым утварыўшы мясцовую дынастыю, якая стала найбуйнейшай формай хасідызму на Палессі, хоць да таго часу ў гэтым рэгіёне існавала некалькі іншых двароў, якія дзейнічалі побач з Карлінскім.

Падкрэсліваў чалавечую і рэлігійную каштоўнасць прадуктыўнай працы, патрабаваў ад хасідаў стараннасці як у вывучэнні Торы, так і ў любых іншых занятках, асуджаў яўрэяў, якія эксплуатуюць неяўрэйскіх рабочых.

Заклікаў сваіх паслядоўнікаў іміграваць у Эрэц-Ісраэль і працаваў над зборам сродкаў для эміграцыі. Працаваў над сучасным іміграцыйным рухам разам з Аўрамам Каліскерам, які сам здзейсніў алію ў 1770-х гадах.

Вылучаўся сярод іншых хасідскіх рабінаў сваімі гарачымі малітвамі. Яго выкарыстоўвалі як публічнага пасланца ад імя абшчыны. Рабін Давід са Стэпіна сведчыў, што пры прышэсці Месіі і сямі пастухоў яны ўшануюць рабіна Ашэра са Століна, каб той памаліўся перад каўчэгам. Кіраваў абшчынай 35 гадоў да сваёй смерці ў Караліне ў 1826 годзе. Яго сын, рабін Аарон II з Карліна, змяніў яго ў якасці чацвёртага рабіна ў дынастыі.

## Сям’я 
Ад першага шлюбу не было дзяцей. Ад другога шлюбу ў яго была дачка па імені Перл, якая выйшла замуж за рабіна Аарона Яффе з Ляхавічаў, сына рабіна Мардэхая з Ляхавічаў. Яго трэцяя жонка, Фейга, нарадзіла яму сына Аарона II.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рабіны
Гора-творца (фільм, 2017)

«**Гора-творца**» () — амерыканскі камедыйны біяграфічны фільм 2017 года. Прэм'ера адбылася 12 сакавіка 2017 года на мерапрыемстве «South By Southwest», у шырокі пракат у ЗША стужка выйшла 1 снежня 2017 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі ЗША
Херэфард

**Херэфард** () — горад на рацэ Уай, у Англіі, цэнтр графства Херэфардшыр. Заснаваны заходнімі саксамі як умацаваны цэнтр Валійскай маркі ў Заходняй Мерсіі. У Сярэднявеччы — галоўны горад епіскапства. Належаў непасрэдна каралю, які чаканіў тут манету і надзяляў тытулам графа Герэфардскага сваіх васалаў. З XIII стагоддзі губляе абарончае значэнне і становіцца цэнтрам лёгкай прамысловасці. У час грамадзянскіх войнаў XVII стагоддзя горад не раз пераходзіў з рук у рукі.

Галоўная славутасць Херэфарда — сярэднявечны сабор, які будаваўся на працягу некалькіх стагоддзяў пачынаючы з XII стагоддзя. Ён пацярпеў ад абвальвання ў 1786 годзе і быў адноўлены поўнасцю толькі ў 1908 годзе.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Англіі
Міфічная істота

**Міфічная істота**, ці **легендарная істота** — гэта тып незвычайнай або звышнатуральнай істоты, якая апісваецца ў фальклоры (у тым ліку міфах і легендах), і можа фігураваць у гістарычных апавяданнях да сучаснасці, але навукова яе існаванне пакуль не даказана.

У класічную эпоху ў гераічных апавяданнях з’яўляюцца такія пачварныя істоты, як цыклопы і мінатаўры, якіх галоўны герой павінен знішчыць. Іншыя істоты, такія як аднарог, згадваліся ў працах па прыродазнаўству рознымі старажытнымі даследчыкамі. Некаторыя легендарныя істоты з’яўляюцца гібрыднымі звярамі або хімерамі.

Некаторыя легендарныя істоты ўзніклі ў традыцыйнай міфалогіі і лічыліся рэальнымі істотамі, напрыклад, цмокі, грыфоны і аднарогі. Іншыя заснаваныя на рэальных сустрэчах або скажоных апавяданнях падарожнікаў, такіх як "раслінны ягня з Тартарыі", жывёла, падобная да авечкі, якая нібыта расла з зямлі як расліна.

## Істоты 

У мастацтве і апавяданнях класічнай эпохі з’яўляюцца розныя міфічныя жывёлы. Напрыклад, у *Адысеі* сярод жахлівых істот — цыклопы, Сцыла і Харыбда, з якімі сутыкаеццаг ерой Адысей. У іншых творах згадваецца параза Медузы ад Персея, знішчэнне (чалавека-быка) Мінатаўра ад Тэсея, забойства Гідры ад Геракла і бітва Энея з гарпіямі. Такім чынам, асноўная функцыя гэтых пачвараў — падкрэсліванне велічы герояў. 

Некаторыя істоты класічнай эпохі, такія як (чалавек-конь) кентаўр, хімера, трытон і лятучы конь Пегас, сустракаюцца таксама ў індыйскім мастацтве. Падобным чынам, сфінксы сустракаюцца ў выглядзе крылатых львоў у індыйскім мастацтве і *птушка Паяса* ў Паўночнай Амерыцы.

У сярэднявечным мастацтве жывёлы, як рэальныя, так і міфічныя, адыгрывалі важную ролю. Гэта ўключае дэкаратыўныя формы, такія як сярэднявечныя ўпрыгажэнні, часам з складана пераплеценымі часткамі істот. Жывёльныя формы выкарыстоўваліся, каб дадаць гумару або велічы прадметам. У хрысціянскім мастацтве жывёлы мелі сімвалічнае значэнне. Так, напрыклад, ягня сімвалізавала Хрыста, голуб — Святога Духа, а класічны грыфон — апекуна памерлых. Сярэднявечныя бестыярыі ўключалі жывёл незалежна ад біялагічнай рэальнасці; васіліск увасабляў д’ябла, а мантыхора — спакусу.

## Алегорыя 
 у Імперскім горадзе Хюэ, В’етнам]]
Адной з функцый міфічных жывёл у Сярэднявеччы была алегорыя. Напрыклад, аднарогаў традыцыйнымі метадамі апісвалі як надзвычай хуткіх і незладзейных. Лічылася, што адзіны спосаб злавіць гэтую пачвару — гэта прывесці нявінніцу да яе жытла. Затым аднарог павінен быў скокнуць ёй на калені і заснуць, і тады паляўнічы нарэшце мог яго злавіць. Невялікі памер аднарога сімвалізуе пакора Хрыста. паколькі сімвалічныя наступствы мелі першараднае значэнне. Жывёлы, пра існаванне якіх мы ведаем, усё яшчэ прадстаўляліся з фантастычным падыходам. Здаецца, рэлігійныя і маральныя якасці жывёл былі значна больш важнымі, чым адлюстраванне фізічнага падабенства ў гэтых малюнках. Нона К. Флорэс тлумачыць: «Да дзесятага стагоддзя мастакі больш былі звязаны алегарычнай інтэрпрэтацыяй і адмаўляліся ад натуралістычных адлюстраванняў».

## Гл. таксама 
* Беларуская народная дэманалогія
* Бестыярый

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Матывы ў фэнтэзі
Катэгорыя:Міфалогія
Катцаўскі парк скульптур

**Катцаўскі парк скульптур ці парк скульптур Катца** (ням.: *Skulpturenpark Katzow*) — адзін з найбуйнейшых паркаў скульптур у Еўропе, размешчаны недалёка ад вёскі Катцаў (ням.: *Katzow)* ў раёне Пярэдняя Памеранія-Грайфсвальд (зямля Мекленбург-Пярэдняя Памеранія). Парк займае плошчу каля 20 гектараў і ўяўляе сабой унікальнае спалучэнне сучаснага мастацтва і прыроднага ландшафту.

## Гісторыя і канцэпцыя 
Парк быў заснаваны ў 1991 годзе нямецкім скульптарам Томасам Радэлофам (нар. 1955), які ўсталяваў на лузе першую кампазіцыю «Тры фігуры». З 1992 года ў парку пачалі штогод праводзіцца міжнародныя сімпозіумы скульптараў, што стала асноўнай крыніцай развіцця парку і папаўнення калекцыі.  У 1993 годзе для падтрымкі праекта была створана асацыяцыя «Förderverein Skulpturenpark Katzow»

## Калекцыя 
На сённяшні дзень калекцыя парку налічвае больш за 100 скульптур, створаных амаль 100 мастакамі з 23 краін, уключаючы Тайвань, ЗША, Перу і Вануату. Асноўнымі матэрыяламі для стварэння работ з'яўляюцца сталь і дрэва. Манументальнасць з'яўляецца адной з ключавых характарыстык многіх скульптур: некаторыя з іх дасягаюць вышыні 18 метраў і вагі да 20 тон. Такія маштабныя аб'екты ствараюць выразны кантраст з шырокімі прасторамі тыпова памеранскага ландшафту.

Сярод найбольш вядомых работ можна пералічыць «Калону» Эміля Попава (Балгарыя), «Браму ўспрымання» Дэвіда Лі Томпсана (ЗША), «Кафедру» Томаша Бончы-Аздоўскага (Нарвегія) і «Вялікі ТАМ ТАМ» Джозэфа Бонгмене (Вануату).

## Інфраструктура 
На тэрыторыі парку знаходзіцца так званая «Мастацкая гута» (*Kunstscheune*). Гэта адноўленая гістарычная гута, дэмантаваная ў 20 км ад парку і перабудаваная тут у 1994–1997 гадах з захаваннем арыгінальных дубовых бэлек і цэглы. Будынак служыць адначасова майстэрняй для ўдзельнікаў сімпозіумаў і выставачнай залай плошчай 600 м². У ім таксама размяшчаліся галерэя-кафэ, мастацкая бібліятэка і чатыры гасцявыя пакоі, аформленыя мастакамі.

## Сучасны стан 
З 2012 года выставачная дзейнасць у «Мастацкай гуце», будынку на тэрыторыі парку які адначасова служыў майстэрняй для ўдзельнікаў сімпозіумаў і выставачнай залай была спынена з фінансавых прычын, аднак міжнародныя сімпозіумы працягваліся. Нягледзячы на гэта сам парк застаецца адкрытым для наведвальнікаў.

## Літаратура 
* *Sculpture Parks & Gardens Directory*. In: *Sculpture*, The International Sculpture Center’s Vol. 15 No. 2, 1996, USA, S. 44–45.
* Informationstafel: *Skulpturenpark Katzow*, am Eingang zum Park, August 2018
* Klaus-Jürgen Lebus: *Kunst im weichen Weideland. Skulpturen in Katzow fördern Landschaftsbegegnung.* In: *Ostsee-Zeitung Rostock.* Wochenendbeilage vom 20. April 1996, S. 8.
* *Sculpture, The International Sculpture Center’s. Sculpture Parks & Gardens Directory.* Vol. 15 No. 2, 1996, S. 44–45.

Катэгорыя:Культура Германіі
Катэгорыя:Скульптура
Катэгорыя:Паркі Германіі
Адзі Шанкара

**Адзі Шанкара**, таксама **Адзі Шанкарачар’я** ( ; ) — індыйскі філосаф і рэлігійны настаўнік плыну Адвайта-Веданта. Часам яго называюць найважнейшым індыйскім філосафам, аднак дакладнай інфармацыі пра рэальнае жыццё Шанкара мала. Лічыцца, што Шанкара быў адносна невядомым пры жыцці вішнуістам. Яго сапраўдным дасягненнем лічыцца культавае адлюстраванне індуісцкай рэлігіі і культуры.

Да XI стагоддзя пра Шанкара няма ніякіх згадак у індуісцкіх, будысцкіх або джайнісцкіх крыніцах. Легенда пра яго была створана ў XIV стагоддзі, праз стагоддзі пасля яго смерці, калі індуісцкі манастыр Шрынгеры (Шрынгеры *матха*) папаў пад уплыў Віджаянагарскай імперыі і змяніў сваю рэлігійную плынь з шываізму на адвайту. Агіяграфіі, якія датуюцца XIV—XVII стагоддзямі, абагаўлялі Шанкара як кіраўніка-манаха, які падарожнічаў па Індыйскім субкантыненце, каб распаўсюджваць сваю філасофію, перамагаючы сваіх апанентаў у тэалагічных дэбатах. У гэтых агіяграфіях ён апісваецца як заснавальнік чатырох матхаў (манастыроў), арганізатар манастырскага ордэна Дашанамі і аб’яднальнік традыцыі пакланення Шанмата. Тытул *Шанкарачар’я*, які выкарыстоўваюць кіраўнікі некаторых манастыроў у Індыі, паходзіць ад яго імені. Таксама Шанкара апісваецца як прымірыцель розных сект індуізму (вішнуізм, шываізм і шактызм) шляхам увядзення формы пакланення Панчаятана. Сцвярджалася, што ўсе бажаствы — гэта толькі розныя формы адзінага Брахмана, нябачнай Вышэйшай Істоты, такім чынам Панчаятана разумелася як адначасовае пакланенне пяці бажаствам (Ганеша, Сурыя, Вішну, Шыва і Дэві).

Шанкара прыпісваюць больш за 300 тэкстаў, у тым ліку каментарыі (*Бхаш’я*), уступныя тэматычныя выклады (*Пракарана грантха*) і паэзію (*Стотра*). Аднак лічыцца, што большасць з іх былі напісаны прыхільнікамі, самазванцамі або навукоўцамі з аднолькавым прозвішчам. Да твораў, напісаных самім Шанкара, адносяцца яго каментарыі да *Брахмасутры*, каментарыі да дзесяці асноўных Упанішад, каментарыі да *Бхагавад-гіты* і тэкст *Упадэшасахасры*.

Аўтэнтычныя творы Шанкара прадстаўляюць тлумачэнні для існых рэлігійных трактатаў, якія сінтэзуюць вучэнне Адвайта-Веданта на той час. Цэнтральнай задачай твораў Шанкара было пазнанне сапраўднага індывідуальнага «я» як *Атмана — Брахмана*, прымаючы Упанішады як незалежны сродак пазнання.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (Reprint)
* 
* 
* 
*  20 vols.

Катэгорыя:Заснавальнікі рэлігій
Катэгорыя:Індуізм
Катэгорыя:Веданта
Катэгорыя:Філасофія індуізму
Анатоль Аркадзевіч Лазарэвіч

**Анатоль Аркадзевіч Лазарэвіч** () — беларускі вучоны. Дырэктар Інстытута філасофіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (з 2009). Кандыдат філасофскіх навук (1988), дацэнт (2001).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 сакавіка 1958 года ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці.

У 1980 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута, у 1988 годзе — аспірантуру Інстытута філасофіі і права Акадэміі навук БССР.

З 1988 па 1997 год працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам, навуковым супрацоўнікам, старшым навуковым супрацоўнікам, вучоным сакратаром Інстытута філасофіі і права, з 1997 года — намеснікам дырэктара па навуковай рабоце Інстытута філасофіі НАН Беларусі.

З 2009 года — дырэктар Інстытута філасофіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Намеснік старшыні Беларускага філасофскага таварыства.

## Навуковая дзейнасць 
Сфера навуковых інтарэсаў: эпістэмалогія, сучасныя праблемы тэхнагеннай цывілізацыі, філасофія постіндустрыяльнага і інфармацыйнага грамадства. Аўтар больш за 300 навуковых прац, у тым ліку тры індывідуальныя і шэраг калектыўных манаграфій.

## Узнагароды 
* Медаль Францыска Скарыны (2016).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута філасофіі НАНБ
Румі

**Джалаледдзін Румі** () — адзін з самых значных персідскіх паэтаў, суфій. Быў настаўнікам у медрэсэ ў Анатоліі, калі пазнаёміўся з Шамс аль-Дзінам («Сонцам рэлігіі»), вандроўным дэрвішам. Іх сяброўскія адносіны негатыўна ўспрынялі вучні, якія, верагодна, забілі Шамс аль-Дзіна. Смерць сябра падштурхнула Румі да вершавання, і яго «Дзіван-і Шамс» («Паэзія сонца») — гэта паэзія любові і тугі да сябра. Паэма «Месневі-і манаві» зрабіла вялікі ўплыў на ісламскую містыку і літаратуру. Паводле падання, Румі сачыняў вершы ў стане экстаза ў танцы. Пасля смерці паслядоўнікі Румі аб’ядналіся ў суфійскі ордэн меўлеві, названы на Захадзе «дэрвішы-танцоры». Вершы Румі перакладаліся на многія вершы свету.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Персідскамоўныя паэты
Дарын Рэчан

**Дарын Паўлавіч Рэчан** (; нар. 17 сакавіка 1974, Дондюшаны, Малдаўская ССР, СССР) — малдаўскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Прэм’ер-міністр Рэспублікі Малдова з 16 лютага 2023 года па 1 лістапада 2025 года.

Намеснік міністра інфармацыйных тэхналогій і сувязі Рэспублікі Малдова з 29 студзеня 2010 па 24 ліпеня 2012 года. Міністр унутраных спраў Рэспублікі Малдова з 24 ліпеня 2012 па 18 лютага 2015 года. Дарадца Прэзідэнта Рэспублікі Малдова ў галіне абароны і нацыянальнай бяспекі, Сакратар Вышэйшага савета бяспекі Рэспублікі Малдова з 7 лютага 2022 па 22 лютага 2023 года.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Малдовы
Вахш (пасёлак)

**Вахш** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Хатлонскай вобласці Таджыкістана, адміністрацыйны цэнтр Вахшскага раёна. Пасёлак размешчаны за 26 км ад чыгуначнай станцыі Бахтар (у мінулым — Курган-Цюбэ), вузел ліній на Куляб, Тэрмез і Яван.

Статус пасёлка гарадскога тыпу з назвай Вахшбуд прысвоены ў 1937 годзе.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Таджыкістана
Яван

**Яван** () — пасёлак гарадскога тыпу (статус з 1965 года) у Хатлонскай вобласці Таджыкістана, адміністрацыйны цэнтр Яванскага раёна. Размешчаны на рацэ Явансу, правым прытоку Вахша, каля падножжа хрыбта Каратау, які падзяляе даліны рэк Яванскую і Вахшскую даліны.

У пасёлку размешчана аднайменная чыгуначная станцыя (на лініі Бахтар — Яван — Вахдат).

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Таджыкістана
Вахдат

**Вахда́т** (да 1936 года — *Янгібазар*, да 1992 года — *Арджанікідзэабад*, да 2003 года — *Кафарніхан*; ) — горад (з 1965) у Таджыкістане. Адміністрацыйны цэнтр Вахдацкага раёна, мае статус горада рэспубліканскага падпарадкавання. Размешчаны за 19 км ад Душанбэ ў Гісарскай даліне на рацэ Кафірніган, каля вусця Раміцкай цясніны, на вышыні каля 870 метраў над узроўнем мора.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Таджыкістана
Нурэк

**Нурэ́к** () — горад у Таджыкістане, за 70 км на паўднёвы ўсход ад сталіцы Душанбэ. Узнік падчас будаўніцтва Нурэкскай ГЭС шляхам пераўтварэння 16 снежня 1960 года кішлака Нурэк у горад раённага падпарадкавання (Арджанікідзэабадскага раёна).
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Таджыкістана
Месневі-і манаві

**Месневі-і манаві** () — паэма на персідскай мове Джалаледдзінам Мухамадам Бальхі, таксама вядомым як Румі. Адзін з самых уплывовых твораў суфізму, якому прыпісваюць падабенства з «Каранам на персідскай мове». Многія каментатары лічаць паэму найвялікшым містычным творам сусветнай літаратуры. Уяўляе сабой серыю з шасці зборнікаў вершаў, якія разам складаюць каля 25 000 вершаў або 50 000 радкоў. Гэта духоўны тэкст, які вучыць суфіяў, як дасягнуць сваёй мэты — па-сапраўднаму палюбіць Бога.

Катэгорыя:Персідская літаратура
Катэгорыя:Суфійская літаратура
Астма

**Астма** — распаўсюджанае хранічнае запаленчае захворванне бранхіёлы лёгкіх. Яно характарызуецца зменлівымі і паўтаральнымі сімптомамі, абарачальнай абструкцыяй дыхальных шляхоў і лёгка ўзнікаючымі бронхаспазмамі. Асноўныя праяўленні астмы ўключаюць прыступы свісцячага дыхання, кашлю, цяжкасць у грудзях і дыхавіцу. Раптоўнае пагаршэнне сімптомаў, якое называюсь прыступам або абвастрэннем астмы, можа адбывацца пры ўдыханні алергенаў, пылка, пылу ці іншых часціц. Гэта выклікае звужэнне бранхіёлы і ўзмацненне сакрэцыі слізі, што абмяжоўвае паступленне кіслароду ў альвеолы. Падобныя эпізоды могуць узнікаць некалькі разоў на дзень або на тыдзень. У некаторых людзей сімптомы ўзмацняюцца ўначы альбо пры фізічнай нагрузцы. Захворванне класіфікуецца па частаце сімптомаў, аб’ёму фарсіраванага выдыху за адну секунду (АФВ₁) і . Астму таксама дзеляць на атапічную і неатапічную, дзе атапія азначае схільнасць да развіцця алергічных рэакцый першага тыпу.

Поўнага лячэння ад астмы не існуе, аднак захворванне можна кантраляваць. Для купіравання вострых прыступаў выкарыстоўваюць інгаляцыйныя кароткадзеючыя β₂-аганісты, такія як сальбутамол і пераральныя корцікастэроіды. У цяжкіх выпадках можа спатрэбіцца ўнутрывеннае ўвядзенне корцікастэроідаў, сульфату магнію і шпіталізацыя. Хвароба была вядома яшчэ ў Старажытным Егіпце. Тэрмін «астма» паходзіць ад старажытнагрэцкага слова «ἆσθμα», што азначае «цяжкае дыханне» або «задыханне».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Захворванні органаў дыхання
Дзіван-і Шамс

**«Дзіван-і Шамс-э Тэбрызі»** (скарочана, «Дзіван-і Шамс») — твор персідскага паэта і містыка Румі. Разам з «Месневі-і манаві» з'яўляецца адным з яго шэдэўраў. Ён таксама з'яўляецца адным з выдатных твораў суфізму і персідскай літаратуры ўвогуле.

Твор уяўляе сабой зборнік лірычнай паэзіі прыблізна з 25 000 вершаў. Змяшчае вершы розных тыпаў вершаў (оды, элегіі, чатырохрадкоўі і газелі), пераважна на персідскай мове. Ёсць таксама іншыя вершы на арабскай і змешанай персідска-грэчаскай і персідска-турэцкай паэзіі.
Катэгорыя:Персідская літаратура
Дэйв Франка

**Дэвід Джон Франка** (, нар. , , Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі акцёр, акцёр агучвання і рэжысёр. Пачаў сваю кар’еру з невялікіх роляў у такіх фільмах, як «SuperПерцы» (2007) і «Падвойнае жыццё Чарлі Сан-Клаўда» (2010). Пасля галоўнай ролі ў дзевятым сезоне камедыйнага серыяла «Клініка» Франка здзейсніў свой прарыў у кіно, выканаўшы другарадную ролю ў камедыйным фільме «Мача і батан» (2012).

Франка таксама зняўся ў фільмах «Ноч страху» (2011), «Ілюзія падману» (2013) і яго прадаўжэнні «Ілюзія падману 2» (2016), «Суседзі. На сцежцы вайны» (2014), «Нерв» (2016) і «Гора-творца» (2017). У 2020 годзе ён дэбютаваў у якасці рэжысёра ў фільме «Хто не схаваўся», у якім знялася яго жонка Элісан Бры.

## Фільмаграфія 
* (2019) «Нулявуд»

Катэгорыя:Акцёры ЗША
Бры

**Бры**:
* Бры (графства)
* Бры (сыр)

## Прозвішча 
* Элісан Бры — амерыканская актрыса

## Тапонім 
* Бры (Шаранта)
* Бры (Эна)
Элісан Бры

**Элісан Бры Шэрмерхарн** (, нар. , Галівуд, Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія, ЗША), прафесійна вядомая як **Элісан Бры** (англ.: Alison Brie) — амерыканская актрыса. Двухразовая намінантка на прэмію «Залаты глобус» за ролю ў серыяле «Бляск» (2018, 2019). Бры праславілася дзякуючы ролям Эні Эдысан у камедыйным тэлесерыяле канала NBC «Супольнасць» і Трудзі Кэмпбэл у «Вар’ятах» — драме кабельнага канала AMC.

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Рыпан (Вісконсін)

**Рыпан** () — горад у акрузе Фон-дзю-Лак, штат Вісконсін, ЗША. У Рыпане знаходзіцца школа «Little White Schoolhouse», дзе была заснавана Рэспубліканская партыя.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Вісконсіна
Шамс аль-Дзін

**Шамс аль-Дзін** (каля 1185,  — , Хой?) — персідскі мысляр, містык, суфій, багаслоў і філосаф.
Нарадзіўся каля 1185/1186 года ў сям’і вучонага Алі ібн Маліка Дада ў горадзе Тэбрыз. Зрабіўся вядомым дзякуючы зборніку вершаў «Дзіван-і Шамс», які напісаў і прысвяціў яму як свайму сябру і настаўніку Румі (1207—1273). Шамс-э Табрызі памёр каля 1247/1248 года, а яго магіла знаходзіцца ў Хоі.
Катэгорыя:Персідская літаратура
Роальд Даль

**Роальд Даль** (таксама *Роалд Дал*; ; ,  — , Оксфард) — брытанскі пісьменнік, аўтар раманаў, казак і навел, паэт і сцэнарыст. Уладальнік шматлікіх узнагарод і прэмій па літаратуры. Яго апавяданні знакамітыя нечаканымі канцоўкамі, а дзіцячыя кнігі — адсутнасцю сентыментальнасці і часта — чорным гумарам.

Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Іэн Рэнкін

Сэр **Іэн Джэймс Рэнкін** (; нар.  года) — шатландскі пісьменнік, аўтар раманаў і апавяданняў пераважна дэтэктыўнага жанру. Найбольш вядомы цыкл твораў пра інспектара эдынбургскай паліцыі Джона Рэбуса (англ.: Inspector John Rebus). Частку твораў апублікаваў пад псеўданімам Джэк Харві (англ.: Jack Harvey).

Па нацыянальнасці шатландзец, пражывае ў Эдынбургу, дзе і адбываецца дзеянне большасці яго твораў. З сярэдзіны 2000-х гадоў з'яўляецца найбольш выдаваным і чытаным дэтэктыўным пісьменнікам Вялікабрытаніі. Лаўрэат шматлікіх літаратурных узнагарод і прэмій, афіцэр ордэна Брытанскай імперыі.

Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Сід і Нэнсі

**«Сід і Нэнсі»** () — брытанскі біяграфічны фільм 1986 года рэжысёра Алекса Кокса. Галоўныя ролі сыгралі Гэры Олдмен і Хлоя Уэб. Фільм распавядае пра жыццё Сіда Вішэса, бас-гітарыста панк-рок гурта «Sex Pistols», і яго разбуральныя адносіны з сяброўкай Нэнсі Спанджэн. У другарадных ролях зняліся Дэвід Хейман, Ксандэр Берклі і Кортні Лаў.

Прэм'ера фільма адбылася на Канскім кінафестывалі ў маі 1986 года, а ў пракат у ЗША ён выйшаў 7 лістапада таго ж года. Хаця фільм не акупіўся ў пракаце, ён быў станоўча ўспрыняты большасцю крытыкаў і заваяваў шэраг узнагарод.

Катэгорыя:Фільмы 1986 года
Джон Клэр

**Джон Клэр** (; , Хэлпстан, Нортгемптаншыр — ) — англійскі паэт, сын парабка. Апяваў традыцыйную англійскую вёску і аплакваў яе знікненне. У канцы 20 стагоддзя стаўленне да яго паэзіі змянілася, і сёння ён лічыцца адным з найбуйнейшых англійскіх паэтаў 19 стагоддзя. Яго біёграф Джонатан Бейт лічыць, што Клэр быў «найбуйнейшым паэтам працоўнага класа ў гісторыі Англіі. Ніхто не пісаў мацнейшых вершаў пра прыроду, дзяцінства, праведзеныае ў вёсцы, і пра адчужанасць, зыбкасць свайго „я“».

## Біяграфія і творчасць 
Пачаў вершаваць пад уражаннем ад паэзіі Джэймса Томсана. Адзін верш выпадкова трапіўся на вочы мясцоваму кнігагандляру, які адшукаў аўтара і звёў яго з выдаўцамі.

Першы ж зборнік вершаў Клэра «Вершы, якія апісваюць сельскае жыццё і віды» (англ.: Poems Descriptive of Rural Life and Scenery, 1820) меў вялікі поспех. Клэр прыехаў у Лондан, пазнаёміўся з літаратурнымі знакамітасцямі. Некалькі ангельскіх лордаў набылі для яго дом і забяспечылі яму пажыццёвую пенсію, аднак з новым ладам жыцця Клэр так да канца і не прызвычаіўся. У далейшым былі выдадзены яшчэ тры кнігі Клэра, з якіх лепшай лічыцца апошняя, «Сельская Муза» (англ.: The Rural Muse, 1835).

Тым не менш сям’я Клэра жыла ў галечы. Ён заахвоціўся да выпіўкі, яго здароўе моцна пахіснулася. З 1837 года ён, за выключэннем кароткага прамежку ў 1841 годзе, ужо не пакідаў дома для вар’ятаў у Нортгемптаншыры, дзе працягваў пісаць вершы і, у тым ліку, стварыў свой самы вядомы верш «Я ёсць» (англ.: I am). Пахаваны ў Хэлпстане.

Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Аўрэлій і Наталля

**Аўрэлій і Наталля** (пам. 852) — хрысціянская пара, пакараная смерцю Абд ар-Рахманам II, эмірам Кардовы, за адмову адрачыся ад сваёй веры. Яны лічацца мучанікамі і святымі Каталіцкай Царквой і Праваслаўнай Царквой.

## Жыццё 
Аўрэлій нарадзіўся ў заможнай сям'і ў Севільі. Яго бацька быў мусульманінам-арабам, а маці — хрысціянкай з Іспаніі. Ён застаўся сіратой у дзяцінстве і быў выхаваны цёткай, якая, верагодна, таемна была хрысціянкай. У той час хрысціяне пераследаваліся ў маўрытанскіх каралеўствах Іспаніі..
Аўрэлій ажаніўся з Сабіготай, дзяўчынай з мусульманскай сям'і. Пасля вяселля Сабігота вырашыла прыняць хрысціянства і ўзяла імя Наталля. Пара жыла ў Кордаўскім эміраце, мела дачку і таемна жыла як хрысціяне. У той час пераход з ісламу ў хрысціянства быў злачынствам, якое каралася смерцю..

Аднойчы Аўрэлій стаў сведкам публічнага збіцця хрысціянскага купца, які публічна вызнаў сваю веру ў Хрыста. Узрушаныя гэтай падзеяй, Аўрэлій і Наталля вырашылі, што больш не могуць хаваць сваю веру. Яны адклалі грошы для дачкі, а астатнія зберажэнні раздалі бедным. Затым яны пачалі адкрыта абвяшчаць сваю веру і клапаціцца пра зняволеных хрысціян.

## Ушанаванне 
Дзень святкавання Аўрэлія і Наталлі прыпадае на 27 ліпеня. Яны сярод мучанікаў Кордабы, 48 хрысціян, пакараных смерцю ў гэтым горадзе паміж 850 і 859 гадамі н. э.

Мошчы Аўрэлія захоўваюцца ў алтары ў *кафедральным саборы базілікі Санта-Марыя-ла-Антыгуа* ў Панама.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Святыя Аўрэлій і Наталля на сайце catholic.org
* Santa Liliosa de Córdoba, Mártir

Катэгорыя:Хрысціянскія мучанікі
Катэгорыя:Памерлі ў 852 годзе
Мелодыя (фірма)

«**Мело́дыя**» — савецкая і расійская фірма гуказапісу, старэйшая ў Расіі кампанія гукавой індустрыі. Заснавана ў 1964 годзе як Усесаюзная фірма грампласцінак. Аб'яднала асноўныя фабрыкі грампласцінак і студыі гуказапісу, якія існавалі на той момант у СССР, і стала дзяржаўнай арганізацыяй па вытворчасці, захаванні і распаўсюджванні гуказапісаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Музычныя лэйблы
Катэгорыя:Прадпрыемствы СССР
Прынц-Джордж (Брытанская Калумбія)

**Прынц-Джордж** — горад у правінцыі Брытанская Калумбія (Канада), размешчаны ў месцы зліцця рэк Фрэзер і . Насельніцтва самога горада складае 76 708 чалавек, а гарадской агламерацыі паводле перапісу — 89 490 чалавек. Горад часта называюць «паўночнай сталіцай правінцыі», бо ён з’яўляецца цэнтрам вышэйшай адукацыі, аховы здароўя, дзяржаўных паслуг, мастацтва і забаў, спорту, а таксама падтрымлівае асноўныя галіны прамысловасці — лесаапрацоўчую і здабыўную.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Брытанскай Калумбіі
No Reply

«**No Reply**» () — песня гурта «The Beatles», якая ўвайшла ў чацвёрты брытанскі альбом гурта *Beatles For Sale* і ў амерыканскі альбом *Beatles ’65*. Песня была напісана збольшага Джонам Ленанам, аўтарства прыпісана Ленану і Мак-Картні.

## Песня 
Песня апавядае пра маладога чалавека, які не можа дазваніцца сваёй дзяўчыне (якая, верагодна, здрадзіла яму), нягледзячы на тое, што яна, як упэўнены герой, знаходзіцца дома.

У сваім апошнім вялікім інтэрв'ю Ленан сказаў, што тэкст песні быў навеяны яму песняй «Silhouettes», запісанай у 1957 годзе гуртом The Rays.

У сваёй кнізе «Revolution in the Head» вядомы даследчык творчасці «The Beatles» Іэн Макдональд адзначыў, што тэкст сярэдняй секцыі («If I were you, I’d realize that I love you more than any other guy; and I’d forgive the lies that I heard before, when you gave me no reply») быў найбольш «моцным» фрагментам з усіх песень «The Beatles» на той час.

Песня напісана ў танальнасці до мажор і мае звычайную для мноства папулярных песень структуру AABA (куплет — куплет — сярэдняя секцыя — куплет) без прыпеваў.

## Запіс песні 
Першапачаткова Ленан планаваў аддаць гэтую песню Томі Куіклі (падапечнаму Браяна Эпстайна), таму спачатку гурт запісаў толькі дэмаверсію песні. Гэты запіс адбыўся 3 чэрвеня 1964 года, прычым за ўдарнай устаноўкай замест Рынга Стара (у якога была ангіна) сядзеў Джымі Нікал. Томі Куіклі, аднак, не стаў запісваць гэтую песню; у далейшым згаданы дэмазапіс увайшоў у падборку *Anthology 1*.

Уласна песня (ужо з удзелам Стара) была запісана 30 верасня на студыі «Эбі-Роўд»; усяго было запісана восем дубляў. Запісваючы пяты дубль, гурт паспрабаваў выканаць сярэднюю секцыю двойчы (што падоўжыла б песню на хвіліну), аднак потым ад гэтай ідэі адмовіліся.

: **У запісе ўдзельнічалі:**
* Джон Ленан — двойчы запісаны і зведзены вакал, рытм-гітара, воплескі
* Пол Мак-Картні — падгалоскі, бас-гітара, воплескі
* Джордж Харысан — рытм-гітара, воплескі
* Рынга Стар — ударныя, воплескі
* Джордж Марцін — фартэпіяна

## Цікавы факт 
* Тэкст песні быў чыстай фантазіяй, бо ў Вялікабрытаніі пачатку 1960-х тэлефоны для моладзі былі практычна недаступныя. Сам Ленан у адным з інтэрв'ю прызнаўся, што ён «не званіў дзяўчыне ані разу ў жыцці. Бо тэлефоны не былі часткай жыцця брытанскіх падлеткаў».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:The Beatles
Beatles For Sale

***Beatles For Sale*** () — чацвёрты студыйны альбом The Beatles, выпушчаны ў снежні 1964 года на лэйбле Parlophone.

## Гісторыя стварэння 
Пасля поспеху песень Ленана і Мак-Картні ў папярэднім альбоме ''A Hard Day's Night* гурт вярнуўся да запісу запазычаных песень — у альбоме *Beatles For Sale'' іх шэсць. Гэта тлумачыцца тым, што згодна з умовамі кантракта гурт павінен быў запісаць чацвёрты альбом за вельмі кароткі час, запісы праводзіліся ў нешматлікіх перапынках паміж гастрольнымі турамі. Астатнія восем песень былі напісаны Джонам Ленанам і Полам Мак-Картні.

## Пра альбом 
Ніводная з песень гэтага альбома не была выпушчана сінглам у Вялікабрытаніі. Тым не менш, такія песні як «I’ll Follow the Sun» і «Eight Days a Week» вельмі вядомыя і па сённяшні дзень. Раннія варыянты песні «I’ll Follow the Sun» былі напісаны Полам Мак-Картні яшчэ да ўзнікнення The Beatles. Поспех песні «Eight Days a Week» можна патлумачыць тым, што яна выйшла сінглам у ЗША, а таксама не раз выдавалася ў розных зборніках пасля распаду гурта.

Песні «I’m a Loser», «Baby’s in Black» і «Rock and Roll Music» сталі неад'емнай часткай канцэртнага рэпертуара The Beatles. Апошнія дзве з іх выконваліся на гастролях гурта аж да спынення ім канцэртнай дзейнасці ў 1966 годзе.

У брытанскім хіт-парадзе дыск займаў 1-е месца на працягу сямі тыдняў запар з 19 снежня 1964 года, затым адзін тыдзень на 1-м месцы з 27 лютага 1965 года і тры тыдні запар на 1-м месцы з 1 мая 1965 года (CD-версія дасягнула 45-га месца ў 1987 годзе).

## Спіс кампазіцый 
## Удзельнікі запісу 
**The Beatles:**

* Джон Ленан — акустычная гітара, вакал, рытм-гітара, бэк-вакал, воплескі, губны гармонік, тамбурын
* Пол Мак-Картні — бас-гітара, вакал, бэк-вакал, воплескі, арган Хаманда, фартэпіяна
* Джордж Харысан — сола-гітара, бэк-вакал, воплескі, акустычная гітара, вакал на «Everybody’s Trying to Be My Baby», рытм-гітара, афрыканскі барабан
* Рынга Стар — ударныя, перкусія, воплескі, тамбурын, вакал на «Honey Don’t», валізка, літаўры

**Дадатковы музыкант:**

* Джордж Марцін — фартэпіяна і прадзюсіраванне

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Beatles For Sale на discogs.com

Катэгорыя:The Beatles
Алег Юр'евіч Ацькоў

'''Алег Юр'евіч Ацькоў''' (; нар. , Хварасцянка, Куйбышаўская (цяпер Самарская) вобласць, РСФСР) — савецкі і расійскі вучоны-медык, урач. Лётчык-касманаўт СССР (2 кастрычніка 1984), Герой Савецкага Саюза (2 кастрычніка 1984), акадэмік РАН (2022). З 2005 па 2015 год — віцэ-прэзідэнт ААТ "РЧ" па ахове здароўя і рабоце з грамадскімі арганізацыямі, старшыня савета дырэктараў ААТ "РЧ-здароўе". Доктар медыцынскіх навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі РФ, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1989) і прэмій Урада РФ (2006, 2012).

Катэгорыя:Касманаўты СССР
Алан Мур

**Алан Мур** (, нар. ; , Англія) — англійскі пісьменнік і сцэнарыст, музыкант, аўтар коміксаў, сярод вядомых яго твораў: «Захавальнікі», «V — значыць вендэта», «З пекла», «Бэтмен. Забойны жарт» і серыя «Ліга выбітных джэнтльменаў». Мур прызнаны «адным з найзначнейшых брытанскіх пісьменнікаў апошніх пяцідзесяці гадоў». Зрабіў вялікі ўплыў на многіх дзеячаў культуры і мастацтва, сярод якіх Ніл Гейман, Джос Уідан, Зак Снайдэр і Дэйман Ліндэлаф.

Мур пачаў сваю кар’еру ў брытанскіх андэграўндных і альтэрнатыўных часопісах у канцы 1970-х. Першыя яго ўдалыя публікацыі з’явіліся ў часопісах як «2000AD» і «Warrior». Пасля яго запрасілі ў амерыканскае выдавецтва DC Comics, і ён стаў «першым аўтарам коміксаў, які жыве ў Вялікабрытаніі і працуе ў Амерыцы». Падчас працы ў DC Comics ён працаваў над вядомымі персанажамі, такімі як Бэтмен, Супермэн, стварыў Джона Канстанціна, перапісаў гісторыю Балотнай Істоты. На працягу 1980-х Мур стаў адным з тых аўтараў коміксаў, якія дапамаглі змяніць адносіны да жанру ў Злучаных Штатах і Злучаным Каралеўстве. Яго коміксы называюць «Узорам высокага мастацтва». Алан Мур цікавіцца і практыкуе магію, гэта адлюстроўваецца ў яго некаторых творах (напрыклад выява Джона Канстанціна як мага).

Нягледзячы на ​​асабістую нязгоду Мура, многія з яго твораў экранізаваны Галівудам: «З пекла» (2001), «Ліга выбітных джэнтльменаў» (2003), «V значыць Вендэта» (2005) і «Захавальнікі» (2009 і 2019).

Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Джос Уідан

**Джозеф Хіл «Джос» Уідан** (; нар. , ) — амерыканскі рэжысёр, сцэнарыст, акцёр і прадзюсар, аўтар коміксаў. Найбольшую вядомасць атрымаў у якасці стваральніка серыяла «Бафі — знішчальніца вампіраў». Сярод іншых яго вядомых работ — серыялы «Анёл», «Светлячок», «Лялечны дом», «Агенты „Шч. Ы. Т.“», фільмы «Місія „Сераніці“» (2005), «Мсціўцы» (2012) і «Мсціўцы: Эра Альтрона» (2015).

У якасці аўтара коміксаў Уідан вядомы дзякуючы серыям Fray, Astonishing X-Men, Buffy the Vampire Slayer, Serenity, Angel: After the Fall і Runaways.

Джос Уідан — уладальнік мноства ўзнагарод у сферы кінематографа, тэлебачання і коміксаў; сярод іх: прэміі «Х’юга», «Неб’юла», «Эмі», «Сатурн», «Эні». У 1996 годзе намінаваўся на кінапрэмію «Оскар» за сцэнарый да мультфільма «Гісторыя цацак».

Катэгорыя:Акцёры ЗША
Уідан

**Уідан** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джос Уідан — амерыканскі рэжысёр, сцэнарыст
* Джэд Уідан — англійскі сцэнарыст і музыкант
* Зак Уідан — амерыканскі сцэнарыст, аўтар коміксаў
Джарджэт Хеер

**Джарджэт Хеер** (;  — ) — англійская пісьменніца; аўтар дэтэктыўных і гістарычных любоўных раманаў. Заснавальніца жанру «любоўны раман эпохі Рэгенцтва».

## Біяграфія 
Нарадзілася ва Уімблдане. Яе бацька, Джордж Хеер, быў выкладчыкам у Кінгс Каледж Скул. Яе дзед па бацьку быў імігрантам з Расіі. Яна вучылася ў семінарскай школе і ў Вестмінстэрскім каледжы ў Лондане. У 1925 годзе яна выйшла замуж за Джорджа Рональда Руж’ера, у іх быў адзін сын. Муж быў горным інжынерам і Хеер з’ехала з ім на тры гады ва Усходнюю Афрыку. З 1928 па 1929 г. яны жылі ў Югаславіі. У пачатку 1930-х яны вярнуліся ў Англію, бо муж вырашыў стаць юрыстам. (Сын іх, які нарадзіўся ў 1932, таксама стаў юрыстам і Каралеўскім Дарадцам). У 1942 годзе Джарджэт Хеер пераехала з Сасекса ў Лондан.

## Творчасць 
Свой першы раман напісала ў 19 гадоў, і з цягам часу яе папулярнасць няўхільна расла. Самыя паспяховыя кнігі пісьменніцы ўзніклі, калі яна пачала пісаць гістарычныя любоўныя раманы пра эпоху Рэгенцтва, перыяд, які з часам стаў яе візітнай карткай. Хеер рабіла дбайную падрыхтоўчую працу, вывучаючы побыт гэтай эпохі. Яе хвалілі за акуратнае адлюстраванне ўсіх дробязяў сацыяльнага кода, этыкету, моды, кулінарыі, а таксама акуратнасці ў адлюстраванні мовы. Яе творы паўплывалі на мноства другарадных пісьменнікаў.

Таксама напісала даволі шмат дэтэктываў, дзе дзеянне адбываецца ў сучаснасці (паміж дзвюма сусветнымі войнамі). Гэта класічныя англійскія дэтэктывы, дзе дзеянне адбываецца ў вышэйшых пластах грамадства. Раманы Дж. Хеер крытыкі параўноўвалі з творчасцю «каралевы дэтэктыва» А. Крысці, якому яны калі і саступалі ў заблытанасці сюжэту, то пераўзыходзілі распрацаванасцю характараў і дакладнасцю псіхалагічнага малюнка. Амаль заўсёды апроч асабліва дэтэктыўнай лініі ў рамане прысутнічае і любоўная.

Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Хеер

**Хеер** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джарджэт Хеер, англійская пісьменніца
* Ёахім Хеер, швецарскі палітык, прэзідэнт
* Освальд фон Хеер, швейцарскі геолаг, палеабатанік
Хёэр

**Хёэр** (швед. Höör) — горад на поўдні Швецыі. Цэнтр аднайменнай камуны ў складзе лена Сконэ. Знаходзіцца за 55 км (па аўтадарозе) на паўночны ўсход ад Мальмё. Найбліжэйшы горад — Хёрбю (14 км).

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Швецыі
Віктар Пятровіч Савіных

**Віктар Пятровіч Савіных** (; нар. , в. Бярозкіны, Арычаўскі раён, Кіраўская вобласць, РСФСР) — савецкі касманаўт, вучоны, арганізатар падрыхтоўкі кадраў у сістэме вышэйшай школы; доктар тэхнічных навук, прафесар, акадэмік РАН (2019). Двойчы Герой Савецкага Саюза. Лаўрэат Дзяржаўных прэмій СССР і Расійскай Федэрацыі. У 1989—2007 — рэктар, з 2007 года прэзідэнт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта геадэзіі і картаграфіі (МІІГАіК), член экспертнай рады Нацыянальнай прэміі «Хрустальны компас». Поўны кавалер ордэна "За заслугі перад Айчынай".

У сакавіку 2011 года быў абраны дэпутатам Заканадаўчага Сходу Кіраўскай вобласці пятага склікання па адзінай выбарчай акрузе ад партыі «Адзіная Расія».

Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Касманаўты СССР
Уладзімір Аляксеевіч Салаўёў

**Уладзімір Аляксеевіч Салаўёў** (; нар. , ) — касманаўт № 56, лётчык-касманаўт СССР (1984); вучоны і канструктар, спецыяліст у галіне кіравання палётам пілатуемых касмічных апаратаў і комплексаў. Двойчы Герой Савецкага Саюза (1984, 1986), доктар тэхнічных навук (1995), прафесар (1997), акадэмік РАН (2022). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Расійскай Федэрацыі за 1999 год.

З мая 2021 года — генеральны канструктар РКК «Энергія». З 12 лістапада 2021 года — генеральны канструктар па пілатуемых касмічных сістэмах і комплексах.

Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Касманаўты СССР
Рут Рэндэл

**Рут Барбара Рэндэл, баранэса Рэндэл з Баберга** (; ,  — , там жа) — брытанская пісьменніца, аўтар папулярных дэтэктываў і трылераў. Пісала таксама пад псеўданімам Барбара Вайн (Barbara Vine). Лаўрэат шматлікіх літаратурных прэмій, у тым ліку некалькі «кінжалаў» (сярэбраны, тры залатыя і дыяментавы кінжал Карцье) ад Асацыяцыі пісьменнікаў-крыміналістаў, прэміі газеты The Sunday Times за літаратурнае майстэрства і прэміі Эдгара По (як Барбара Вайн).

Пажыццёвы член Палаты лордаў ад лейбарысцкай партыі. Кавалер ордэна Брытанскай імперыі (1996), баранэса.

Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Васіль Іванавіч Андрыянаў

**Васіль Іванавіч Андрыянаў** (;  — ) — савецкі лётчык-штурмавік, двойчы Герой Савецкага Саюза, генерал-маёр авіяцыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 13 жніўня 1920 года ў вёсцы Іванісава Цвярской губерні (цяпер — сяло Бежацкага раёна Цвярской вобласці) у сям’і селяніна. Рускі. Член ВКП(б)/КПСС з 1944 года. Скончыў Смаленскі кааператыўны тэхнікум у 1939 годзе. У Чырвонай арміі з 1940 года. У 1943 годзе скончыў Пермскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў.

На франтах Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1943 года. Першае баявое хрышчэнне атрымаў на Курскай дузе. 24 ліпеня 1943 года ў групе Іл-2 прыняў удзел у штурмоўцы чыгуначнай станцыі Белгарад.

Званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» камандзіру звяна 667-га штурмавага авіяцыйнага палка (292-я штурмавая авіяцыйная дывізія, 1-ы Штурмавы Авіяцыйны Корпус, 5-я паветраная армія, прысвоена 1 ліпеня 1943 года за 87 вылетаў на штурмоўку войскаў суперніка ў баях за Белгарад, Харкаў, на палтаўскім і кіраваградскім кірунках.

Другім медалём «Залатая Зорка» камандзір эскадрыллі 141-га гвардзейскага штурмавага авіяцыйнага палка ўзнагароджаны 27 чэрвеня 1945 года за 90 вылетаў у баях пад Львовам, на сандамірскім плацдарме (Польшча) і на іншых рубяжах.

Вайну скончыў у Берліне. Агулам за час вайны здзейсніў 177 баявых вылетаў. Асабіста знішчыў 50 танкаў, 200 аўтамашын, 25 зенітна-артылерыйскіх батарэй, 13 складоў і шмат іншай тэхнікі саперніка, у 37 паветраных баях збіў 6 варожых самалётаў.

У 1950 годзе скончыў Ваенна-паветраную акадэмію, у 1961 годзе — Ваенную акадэмію Генштаба. Генерал-маёр авіяцыі (1971). Да 1981 года на выкладчыцкай рабоце ў Ваеннай акадэміі Генштаба.

Памёр 7 траўня 1999 гады. Пахаваны ў Маскве на Траекураўскіх могілках.

Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза
Вескі

**Вескі**:

## Прозвішча 
* Аннэ Вескі — эстонская спявачка

## Тапонім 
* Вескі (прыпыначны пункт)
* Вескі (Рапламаа)
Пярнускі музей

**Пярнускі музей** () — павятовы музей у Пярну, Эстонія.

Заснаваны «Pernauer Alterthumforschende Gesellschaft» («Археалагічнае таварыства»; створана ў 1896 годзе). У той час мэтай музея было вывучэнне, прадстаўленне і захаванне мясцовай гісторыі. У 1909 годзе музей быў перанесены ў будынак па адрасе вуліца Элеванды (цяпер вуліца Акадэмія), 7.

У верасні 1944 года будынак згарэў. Калекцыі былі моцна пашкоджаны. У 1944 годзе музей перанесены ў будынак па адрасе вуліца Ая, 4.

У наш час музей знаходзіцца па адрасе вуліца Аіда, 3. У Пярнускага музея ёсць філіял (Мемарыяльны музей Лідзіі Койдулы), які знаходзіцца па адрасе вуліца Янсені, 37.
Катэгорыя:Музеі Эстоніі
Філіп Ларкін

**Філіп Артур Ларкін** (, ,  — , Кінгстан-апан-Хал) — брытанскі паэт, пісьменнік і джазавы крытык.

## Біяграфія і творчасць 
Нарадзіўся ў сям’і чыноўніка. Падчас навучання ў Оксфардзе (1940—43) пасябраваў з Кінгслі Эмісам, які стаў яго таварышам па літаратурным аб’яднанні «Рух». Усё жыццё прапрацаваў універсітэцкім бібліятэкарам, спачатку ў Белфасце, а з 1955 года — ва ўніверсітэце Хала.

У 1945 годзе Ларкін апублікаваў на ўласныя зберажэнні дэбютны паэтычны зборнік «Паўночны карабель», адзначаны ўплывам Томаса Хардзі. Ужо тут былі акрэслены ключавыя тэмы яго паэзіі — «страты, адзінота, пакуты ўшчэмленых жыццём людзей».

У оксфардскія гады напісаў пад псеўданімам Брунэты Коўлмэн дзве аповесці, якія парадзіруюць раманы для дзяўчат і адзначаныя гомаэратычнымі матывамі (апублікаваны ў 2002 годзе). Уражанні студэнцкіх гадоў знайшлі адлюстраванне ў яго рамане «Джыл» (1946).

Нацыянальную вядомасць прынёс Ларкін зборнік 1955 года «Меншы падман» (The Less Deceived), успрыняты як маніфест паэтаў-«пяцідзесятнікаў», якія адмаўляюць як эмацыйныя перахлёсты паэтаў 1940-х гадоў, так і палітычную ангажаванасць паэзіі. Ларкін і яго аднадумцы (Эміс, Дж. Уэйн) імкнуліся дыстанцыявацца ад паэтыкі мадэрнізму як чарговага выдання рамантызму.

Для паэтычнай манеры Ларкіна характэрны недамоўленасць, прыглушанасць, абрывістасць. Яго лірычны герой — «згублены ў гарадскім жыцці адзіночка, здольны расчыніць ілюзорнасць існага, але не схільны шукаць вінаватых»[2]. Іронія паэта накіравана на разбурэнне глыбінных асноў рамантычнага светаўспрымання. Рамантызм ён лічыў рэакцыйным, даўно аджыўшым свой век поглядам на свет, згубным для сучаснага грамадства.

Ларкін быў тонкім знаўцам музыкі, у 1961—1971 гадах вёў аддзел джазавай музыкі ў газеце «The Daily Telegraph». Ён таксама належаў да самых аўтарытэтных літаратурных крытыкаў свайго часу. Яго падтрымцы абавязаны ўзлётам сваёй вядомасці такія сучаснікі, як, напрыклад, Барбара Пім. Артыкулы Ларкіна прыцягнулі ўвагу да паэзіі Томаса Хардзі і дапамаглі вярнуць яе з адноснага забыцця.

У 1970-я гады творчасць Ларкіна патрапіла ва ўніверсітэцкія падручнікі і набыла шырокую папулярнасць, нягледзячы на ​​некалькі скептычнае стаўленне акадэмічнага асяроддзя. Савецкі часопіс «Літаратурны агляд» у 1975 годзе канстатаваў, што «найбольш прызнаным і ўплывовым паэтам у Англіі можна лічыць Філіпа Ларкіна».

Ларкін памёр ад раку стрававода ва ўзросце 63 гадоў. Публікацыя ў 1992 годзе яго карэспандэнцыі шакіравала брытанскі істэблішмент расісцкімі меркаваннямі, скабрёзным гумарам, нецэнзурнай лексікай і непрыхаванай прыхільнасцю да парнаграфіі. Як піша адзін з крытыкаў, многія прыхільнікі Ларкіна «прыйшлі ў поўнае замяшанне, калі іх прысвяцілі ў падрабязнасці яго інтымнага жыцця».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Англіі