Дудзічы (Пухавіцкі раён)

**Ду́дзічы** (, ) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Навапольскага сельсавета. Месцяцца за 54 км на паўночны захад ад Мар’інай Горкі, за 13 км ад чыгуначнай станцыі Рудзенск, на рацэ Пціч.

## Назва 
Паводле Вадзіма Жучкевіча, назва паходзіць ад прозвішча *Дудзіч*, вытворнага з *дуды* або *дудара*.

## Гісторыя 
### Меркаваная ранняя гісторыя 
 (мініяцюра Радзівілаўскага летапісу, XV ст.).]]
Выказваліся думкі, што Дудзічы ўпершыню згаданы як **Дудуткі** ў «Слове пра паход Ігараў», датычна падзей 1067 года, быццам полацкі князь Усяслаў праскакаў «ваўком да Нямігі з Дудутак», калі даведаўся пра аблогу Менска кіеўскімі войскамі. Ёсць, аднак, і іншыя лакалізацыі тых Дудутак, у тым ліку як мясцовасці каля Ноўгарада, што можа болей укладацца ў сюжэтную лінію «Слова».

### Вялікае Княства Літоўскае 
Упершыню Дудзічы пэўна згадваюцца ў 1600 годзе як мястэчка ў Менскім павеце Вялікага Княства Літоўскага. У пачатку XVII ст. мясцовасцю валодалі Адахоўскія. У 1621 годзе Рафал Адахоўскі прадаў маёнтак Янушу Быхаўцу (?—1653) і яго жонцы Ганне з Горскіх. Януш Быхавец забіты ў Таўкачэвічах у часе наезду суседа Андрэя Вінка з Шацка ў 1620 годзе. Нашчадкі аддалі землі ў заклад, трымальнікі часта мяняліся.

З канца XVII ст. Дудзічы былі ў закладзе Заранкаў-Гарбоўскіх герба «Корчак», якія збудавалі тут уніяцкую царкву. У 1748 годзе Дудзічы канчаткова набытыя дачкой , падчашага ваўкавыскага, — . У 1766 годзе мястэчка атрымала прывілей на правядзенне 3 штогадовых кірмашоў і 1 штотыднёвы торг. У 1767 годзе па замужжы Аляксандры Дудзічамі валодалі Прозары. У 1769 годзе Юзаф Прозар, муж Аляксандры, збудаваў тут драўляны палац і парк, у 1780 годзе паводле тастамента жонкі — драўляную грэка-каталіцкую Пакроўскую царкву на месцы старой. Пры царкве была адкрытая школа. З 1785 года, калі дачка Прозара —  выйшла замуж за Станіслава Ельскага, Дудзічы сталі ўладаннем Ельскіх. Станіслаў Ельскі запрасіў сюды 20 нямецкіх рамеснікаў, якія навучалі сялян розным рамесным навукам.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
, каля 1800 г.]]
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года ў складзе Расійскай імперыі, у Ігуменскім павеце Мінскай губерні. Станам на 1800 год тут была драўляная грэка-каталіцкая царква, млын, 3 карчмы, фруктовы і батанічны сад, аранжарэя, невялікі гарбарны завод. У вайну 1812 года праз Дудзічы праходзілі напалеонаўскія войскі. Юзаф Панятоўскі, камандзір 5-га польскага корпуса французскай арміі, два дні жыў у дудзіцкай сядзібе.

У 1839 годзе ўніяцкая царква была пераўтвораная ў праваслаўную прыходскую царкву. Паводле інвентару 1844 года існавалі аднайменныя мястэчка (12 двароў рамеснікаў) і вёска (30 двароў сялян). З 1857 года Дудзічамі валодаў Міхал Ельскі. На 1859 год у мястэчку было 5 двароў. Пасля 1861 года цэнтр Дудзіцкай воласці Ігуменскага павета. У 1863 годзе адкрытае народнае вучылішча. У 1886 годзе ў вучылішчы было 55 вучняў, з іх 3 дзяўчынкі. Настаўнікам быў Макар Гладкі, школа існавала на сродкі сялян і дзяржаўнага казначэйства. У 1879 годзе ў праваслаўным прыходзе было каля 1,8 тыс. вернікаў, пры царкве было папячыцельства. У 1886 годзе было народнае вучылішча, валасное праўленне, праваслаўная царква, капліца, бальніца, крама. Паводле перапісу 1897 года працавалі валасное праўленне, хлебазапасны магазін, народнае вучылішча, 2 піцейныя дамы, штотыднёвыя таржкі, у маёнтку быў вадзяны млын.

У 1900 годзе ў народным вучылішчы займаліся 69 хлопчыкаў і 9 дзяўчынак. Настаўнікам працаваў Д. Пыжэвіч. У 1902 годзе пабудаваная драўляная Пакроўская царква.

У 1905—1907 гадах і вясной 1917 года ў Дудзічах і ў Дудзіцкай воласці адбыліся масавыя сялянскія хваляванні.

Dudzičy, Jelski. Дудзічы, Ельскі (1800).jpg|Сядзіба Ельскіх, каля 1800 года
Siadziba Jelskich u Dudzičach.jpg|Сядзіба Ельскіх, 1907 год
Dudzičy, Jelski. Дудзічы, Ельскі (1914).jpg|Сядзіба Ельскіх, 1914 год
Dudzičy, Pcič. Дудзічы, Пціч (1907).jpg|Альтанка над ракою, 1907 год

### Найноўшы час 
 ранняга жалезнага веку і вёска Дудзічы, 2021 г.]]З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай воласць абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. Народнае вучылішча пераўтворанае ў працоўную школу 1-й ступені, дзе ў 1922 годзе было каля 70 вучняў. З 20 жніўня 1924 года цэнтр Дудзіцкага сельсавета Самахвалавіцкага раёна Менскай акругі, з 18 студзеня 1931 года Пухавіцкага раёна, з 12 лютага 1935 года Рудзенскага раёна (з 6 ліпеня да 11 лютага 1938 года называўся Смілавіцкім). З 29 лютага 1938 года ў Менскай вобласці (пасля 29 ліпеня 1939 — Мінская). У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны калгас «Камвуз Беларусі», працаваў вадзяны млын, цыркулярка, кузня. Афіцыйны статус паселішча панізілі да вёскі ў 1938 годзе.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 4 ліпеня 1944 года вёска акупаваная нацысцкай Германіяй. У наваколлі дзейнічалі партызаны брыгады «Беларусь». У чэрвені 1942 года ў ходзе нямецкай карнай аперацыі вёска была спалена, забіты 17 жыхароў. Пасля вайны вёска адноўленая
* 1999 год — 263 жыхароў
* 2002 год — 97 двароў, 249 жыхароў
* 2010 год — 259 жыхароў
* 2019 год — 271 жыхар

### Рэлігія 
У канцы XVII ст. была пабудаваная ўніяцкая царква. У 1780 Юзаф Прозар паводле тастамента жонкі збудаваў новую грэка-каталіцкую Пакроўскую царкву на месцы старой. У 1839 годзе ўніяцкая царква была пераўтвораная ў праваслаўную прыходскую царкву. Царква згарэла ў часе Другой сусветнай вайны.

У 1998 годзе Патрыяршым Экзархам усяе Беларусі Філарэтам была прынята пастанова пра адраджэнне прыходу. Побач з помнікам загінулым савецкім воінам была пабудаваная невялікая мураваная царква ў гонар Святой Ганны.

### Эканоміка і інфраструктура 
У 2002 годзе цэнтр калгаса Світанак. У 2013 годзе — на тэрыторыі СВК «Агра-Абярэг». Ёсць механічныя майстэрні, крама.

Дудзічах працуюць сярэдняя школа, медыцынскі пункт, бібліятэка, ветэрынарны ўчастак.

## Славутасці 
* Гарадзішча ранняга жалезнага веку, якое месціцца ва ўрочышчы Кобань, у полі
* Сямейнае пахаванне Ельскіх. На гарадзішчы ва ўрочышчы Кобань месцяцца старыя каталіцкія могілкі з сямейнымі пахаваннямі Ельскіх. На пагорках — іншыя пахаванні. Могілкі знаходзяцца ў запусценні, акрамя пахаванняў Ельскіх

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Аляксандр Карлавіч Ельскі (1834—1916) — беларускі краязнавец, гісторык, літаратар, этнограф.
* Міхал Ксаверы Зыгмунт Ельскі (1831—1904) — беларускі скрыпач, кампазітар, музычны пісьменнік.
* Тодар Міхайлавіч Вернікоўскі (1861—1938) — беларускі палітычны і грамадска-культурны дзеяч, міністр фінансаў Беларускай Народнай Рэспублікі.
* Уладзімір Дудзіцкі (1911—пасля 1976) — беларускі пісьменнік, журналіст, сапр. імя — *Уладзімір Ермалаевіч Гуцька.*
* Уладзімір Іларыёнавіч Пастэрнацкі (1885—1938) — праваслаўны святар, свяшчэннамучанік.
* Іван Сямёнавіч Чарнецкі (1904—1938) — беларускі філосаф, дырэктар Віцебскага педагагічнага інстытута (1930—1936).

## Спіс вуліц 
* Ельскага вуліца
* Калгасная вуліца
* Маладзёжная вуліца
* Палявая вуліца
* Пцічанская вуліца
* Сонечны завулак
* Цэнтральная вуліца

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Дзеля блізкіх і прышласці : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. «Універсітэты Ельскіх» (да 165-годдзя з дня нараджэння Ельскіх), Мінск, 7 кастр. 1999 г. / Бел. ун-т культуры; рэдкал.: (адк. рэд.) А. У. Пазнякоў [і інш.]. — Мінск: Бел. ун-т культуры; рэкламна-выдав. фірма «Ковчег», 1999. — 156 с.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Пухавіцкага раёна / Укл. А. А. Прановіч. — Мн., 2003.— 749 с.: іл.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Навапольскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства
Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі