open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мікалай Піліпавіч Заяц

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Мікалай Піліпавіч Заяц
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці =
|партрэт =
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1908—1949
|званне = 
|род войскаў = ВМФНадводны флот
|камандаваў = Крэйсер Вароўскі, Эсмінец Ленін, Крэйсер Чырвоны Каўказ
|частка =
|бітвы =Першая сусветная вайна Грамадзянская вайна Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды =
{ style="background:transparent"
   
-
      
-
  
- 
       
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}

**Мікалай Піліпавіч Заяц** ( — ) — савецкі военачальнік беларускага паходжання, контр-адмірал (1940 год).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Лапічы Асіповіцкага раёна. Беларус.

Удзельнічаў у Першай сусветнай вайне ў якасці артылерыйскага старшыні, кананіра на крэйсеры «Асілак» (1914—1917).
 
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 г. камандаваў кананерскай лодкай «Чырвоны Сцяг».

У гады Грамадзянскай вайны, у лютым — маі 1918 г., удзельнічаў у Лядовам паходзе па перабазіраванні караблёў Балтыйскага флоту з Рэвеля і Гельсінгфорса ў Кранштат, потым камандаваў батарэяй форта «Чырванафлоцкі» у Шлісельбургскай крэпасці.

Паслядоўна камандаваў крэйсерам «Вароўскі», эсмінцам «Ленін» Балтыйскага флоту; крэйсерам «Чырвоны Каўказ» на Чорным моры.

У 1940 г. у ліку першых звання *контр-адмірал* быў удастоены і Мікалай Піліпавіч Заяц.

З 1941 г. ён старшыня камітэта па абароне Севастопаля. Са жніўня 1942 г. і да канца вайны працаваў старшынёй пастаяннай прыёмнай камісіі караблёў пры Наркамаце Ваенна-марскога флоту СССР.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Знакамітыя людзі Магілёўшчыны

Катэгорыя:Маракі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Асіповіцкім раёне
Катэгорыя:Контр-адміралы СССР
Чурылава (возера)

**Чурылава** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 6 км на паўночны ўсход ад горада Мёры, каля вёскі Чурылава, у басейне ракі Мёрыца.

Плошча паверхні 0,2 км². Даўжыня 0,94 км, найбольшая шырыня 0,27 км. Найбольшая глыбіня 14,4 м, сярэдняя — 4,0 м. Аб’ём вады ў возеры 0,8 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 2,38 км. Плошча вадазбору 2 км².

Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 4—6 м, пад сельскагаспадарчымі ўгоддзямі, на паўднёвым усходзе пад лесам. Берагавая лінія звілістая. Берагі высокія, пад хмызняком. Дно да глыбіні 1—2 м пясчанае, ніжэй ілістае. Вада вызначаецца нізкай мінералізацыяй і празрыстасцю. Возера эўтрофнае. Зарастае амаль трэць плошчы возера да глыбіні 2 м.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Казакова (возера)

**Казакова** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 15 км на паўночны захад ад горада Мёры, за 0,3 км на захад ад вёскі Казакова, у басейне ракі Заходняя Дзвіна.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,16 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 0,5 км.

Схілы катлавіны пакатыя, вышынёй да 5 м, разараныя. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй 75—200 м.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Мунду

**Мунду** () — другі па велічыні горад у Чадзе, адміністрацыйны цэнтр рэгіёну Заходні Лагон. Насельніцтва па дадзеных на 2008 год складае 142462 чалавека.  Размешчаны на беразе ракі Лагон, прыкладна ў 480 км на поўдзень ад сталіцы Чада Нджамены, на вышыні 413 м над узроўнем мора. Асноўны горад народнасці нгамбаі. Мунду з’яўляецца прамысловым цэнтрам, дзе развіта піваварства, баваўняна-папяровая прамысловасць і нафтавая індустрыя. Дзейнічае аэрапорт з асфальтаванай узлётна-пасадачнай паласой.

Катэгорыя:Гарады Чада
Нацыянальны парк Закума

**Закума** (фр. Zakouma) — адзін з чатырох нацыянальных паркаў Чада. Заснаваны ў 1963 годзе. Распасціраецца на 3.000 км², з'яўляючыся другім па велічыні нацыянальным паркам у Чадзе пасля Аука. З'яўляецца адным з апошніх запаведнікаў дзікай прыроды ў афрыканскім Сахелі, дзе жыве вялікая колькасць буйных млекакормячых. Ён размешчаны прыкладна ў 800 км ад Нджамены і ў 45 км ад Ам-Тымана.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Нацыянальнага парка Закума (фр.)

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Чада
Катэгорыя:Катэгорыя МСАП II
Вуліца Кірылы Тураўскага (Мінск)

**Вуліца Кірылы Тураўскага** — вуліца на паўночным усходзе Мінска, у жылым раёне Маяк Мінска Першамайскага раёна. Размешчана паміж праспектам Незалежнасці і вуліцай Францыска Скарыны, працяг вуліцы Каліноўскага. Названа 16 лістапада 2010 года ў гонар старажытнабеларускага царкоўнага дзеяча, пісьменніка, багаслова, аднаго з найбольш шанаваных беларускіх святых Кірылы Тураўскага.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Маяк Мінска
Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Кірылы Тураўскага
Вуліца Пятра Мсціслаўца (Мінск)

**Вуліца Пятра Мсціслаўца** — вуліца на паўночным усходзе Мінска, у жылым раёне Маяк Мінска Першамайскага раёна. Названа 16 лістапада 2010 года ў гонар беларускага друкара і асветніка Пятра Мсціслаўца, які выдаў у Маскве першую датаваную рускую друкаваную кнігу, а ў Вільні з дапамогай Мамонічаў заснаваў друкарню і адрадзіў кірыліцкае кнігадрукаванне.

## Цікавыя факты 
* Вуліца ўяўляе сабой 2 перасячэнні паміж вуліцамі вуліцы Кірылы Тураўскага і Язмінавай у двух розных месцах.

## Спасылкі 
* Здымкі вуліцы Пятра Мсціслаўца 2025 г.
* Архітэктура вуліцы Пятра Мсціслаўца ў базе Photobuildings

Катэгорыя:Маяк Мінска
Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)
Мсціславец
Катэгорыя:Пётр Мсціславец
Лабейка

**Лабе́йка** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 15 км на поўнач ад горада Мёры, прыкладна за 0,5 км на поўдзень ад вёскі Бабарыкі і  за 0,8 км на паўднёвы захад ад вёскі Пруднікі, у басейне ракі Вята.

Плошча паверхні 0,21 км². Даўжыня 0,88 км, найбольшая шырыня 0,36 км. Найбольшая глыбіня 11,8 м, сярэдняя — 3,8 м. Аб’ём вады ў возеры 0,76 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 2,18 км. Плошча вадазбору 2 км².

Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 8—10 м, спадзістыя, на поўдні і поўначы больш стромкія. Берагі зліваюцца са схіламі, участкі на паўднёвым захадзе і паўднёвым усходзе нізкія, забалочаныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Мелкаводдзе пясчанае. Глыбей дно возера высланае ілам. Зарастае ўмерана. На ўсходзе выцякае ручай у раку Вята.

## Літаратура 
* 
* 
*  — С. 81.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Піменаў

**Піменаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Васілевіч Піменаў (1954—2005) — Герой Савецкага Саюза.
* Леў Васільевіч Піменаў (нар. 1947) — старшыня Беларускай федэрацыі баскетбола (2001—2008).
* Сцяпан Сцяпанавіч Піменаў — рускі скульптар.
* Юрый Іванавіч Піменаў — савецкі мастак.
Энеды

**Энеды** — горнае плато ў Рэспубліцы Чад. Размешчана ў рэгіёне Борку-Энеды-Тыбесты, у яго паўднёва-ўсходняй частцы, паблізу мяжы з Суданам. Уяўляе сабой горнае плато з пясчаніку з вышынямі да 1450 м (гара Баса), акружанае пяскамі Сахары. На скалах Энеды выяўлены шматлікія петрогліфы, пакінутыя тут плямёнамі, якія жылі на плато ў эпоху неаліту, калі клімат Сахары быў больш вільготным.

## Зноскі 
Катэгорыя:Геаграфія Чада
Катэгорыя:Плато
Вуліца Некрашэвіча (Мінск)

**Вуліца Некрашэвіча** — вуліца на паўднёвым захадзе Мінска, у мікрараёне Брылевічы Маскоўскага раёна. Размешчана паміж вуліцай Каралінскай і вуліцай Праектуемай № 1. Названа 16 лістапада 2010 года ў гонар вядомага беларускага мовазнаўца, вучонага, акадэміка Сцяпана Некрашэвіча, які сумесна з Міколай Байковым з’яўляецца аўтар «Беларуска-расійскага слоўніка» (1925).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Брылевічы (жылы раён)
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Мінск)
Некрашэвіча
Катэгорыя:Сцяпан Некрашэвіч
Дамашэўская вуліца (Мінск)

**Дамашэўская вуліца** — вуліца на захадзе цэнтральнай часткі Мінска, размешчаная ў межах Цэнтральнага і Фрунзенскага раёнаў. Вуліца названа 16 лістапада 2010 года па назве Дамашэўскага завулка, па трасе якога пройдзе вуліца. Дамашэўскі завулак у сваю чаргу атрымаў назву ад урочышча і вёскі Дамашэва, што знаходзіліся тут раней.

Вуліца Дамашэўская пралягае ўздоўж палатна чыгункі Мінск — Маладзечна і з'яўляецца часткай 1-га транспартнага кальца на ўчастку ад вуліцы Ціміразева да вуліцы Маскоўскай. Пакуль пабудаваны адрэзак вуліцы ад вуліцы Ціміразева да праспекта Дзяржынскага, у перспектыве будуць злучаны праспект Машэрава і вуліцу Талстога.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Мінск)
Дамашэўская
Хмарынскія Пасекі

**Хмарынскія Пасекі** — праектуемы жылы раён на поўначы Мінска, у Цэнтральным раёне горада. Складаецца з двух мікрараёнаў — Хмарынскія Пасекі-1, -2. Жылы раён будзе ўзведзены полі паміж былой вёскай Зацань і пасёлкам Навінкі.

Сучасную назву атрымаў 16 лістапада 2010 года, да гэтага два мікрараёны значыліся як Паўночны-1, -2. Астатнія мікрараёны (Паўночны-3, -4, -5, -6, -8, -9) праектуемага жылога раёна Паўночны былі пераназваны ў Цнянку (Цнянка -1, -2, -3, -4, -5, -6 адпаведна).

Па матэрыялах Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі, у ХІХ — пачатку ХХ стагоддзя на гэтай тэрыторыі знаходзіўся лес, а зямля належала памешчыкам Хмарам. У другой палове ХІХ стагоддзя лес высеклі, а тэрыторыю пачалі называць Хмарынскімі Пасекамі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жылыя раёны Мінска
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Мінск)
Бэз

**Бэз** (*Syringa*) — род кустоў, які належыць сямейству . Род уключае каля дзесяці відаў, распаўсюджаных у дзікім стане ў Паўднёва-Усходняй Еўропе (Венгрыя, Балканы) і ў Азіі, пераважна ў Кітаі.

Адзінага меркавання аб класіфікацыі роду *Syringa* пакуль не існуе. Па дадзеных розных крыніц, род уключае ад 22 да 36 відаў. Амаль усе яны ў натуральных умовах растуць у горных раёнах розных рэгіёнаў Еўразіі. Многія віды здаўна ўжываюцца ў азеляненні, аднак найбольшай папулярнасцю карыстаюцца сарты, атрыманыя на іх аснове. Сусветны сартымент гэтай культуры налічвае больш за 2300 апісаных сартоў, пры гэтым дзве траціны з іх атрыманы з удзелам бэзу звычайнага. Сарты адрозніваюцца па афарбоўцы, форме і памеры кветак, тэрмінах цвіцення, вышыні і габітусу кустоў і г. д.

У International Register and Checklist of Cultivar Names in the Genus Syringa L. сарты апісваюцца з указаннем формы кветкі — просты (S), махрысты (D) і кода афарбоўкі: белая (I), фіялетавая (II), блакітнаватая (III), бэзавая (IV), ружаватая (V), мажэнтавая (VI), пурпурная (VII), складаная ці пераходная (VIII).

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*  
* 
* Наука и жизнь — В. Дадыкин. Золотая ветка сирени
* 
* 
* 

Катэгорыя:Маслінавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Шаламы

Назву **Шаламы́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Шаламы — вёска ў Бешанковіцкім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Шаламы — вёска ў Слаўгарадскім раёне
Цнянка (жылы раён)

**Цнянка** — праектуемы жылы раён на поўначы Мінска, у Цэнтральным раёне горада. Складаецца з шасці мікрараёнаў — Цнянка -1, -2, -3, -4, -5, -6. Жылы раён будзе ўзведзены на месцы пасёлка Цнянка каля Цнянскага вадасховішча, ад якіх 16 лістапада 2010 года ён і атрымаў сваю назву. Раней мікрараёны значыліся як Паўночны-3, -4, -5, -6, -8, -9, два іншыя мікрараёны праектуемага жылога раёна Паўночны, Паўночны-1, -2, пераназваны ў Хмарынскія Пасекі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жылыя раёны Мінска
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Мінск)
Ндола

**Ндола** () — горад на паўночным захадзе Замбіі. Адміністрацыйны цэнтр правінцыі Капербелт. Заснаваны ў 1902 годзе. 528 330 жыхароў (2013). Вузел чыгунак і аўтадарог. Канцавы пункт нафтаправода з Дар-эс-Салама (Танзанія). Міжнародны аэрапорт.

## Эканоміка 
Цэнтр прамысловасці каляровых металаў; развіты нафтаперапрацоўчая, аўтазборачная, шынная, харчовая, металаапрацоўчая, цэментная, мэблевая прамысловасць. ЦЭС.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Эдгар Лунгу, прэзідэнт Замбіі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Замбіі
Абешэ

**Абешэ**, раней **Абешыр** — горад на ўсходзе Чада. Адміністрацыйны цэнтр рэгіёна Вадай. Чацвёрты па колькасці насельніцтва горад краіны. 76 492 жыхароў. Важны цэнтр гандлю ялавічынай, фінікамі, соллю, індыга і прадукцыяй мясцовых ткачоў. Раён, які прылягае да горада, з’яўляецца важным цэнтрам гадоўлі буйной рагатай жывёлы. Аэрапорт. Побач з горадам знаходзіцца база ВПС Чада. У снежні 2003 года адкрыўся Універсітэт імя Адама Баркі. Сярод славутасцяў горада — рынак, дзве мячэці, царква, цэнтральная плошча Незалежнасці, палац султана.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1850 годзе, у 100 км на поўдзень ад ранейшай сталіцы Вара. Першым еўрапейцам, які наведаў Абешыр, быў Фогель, забіты тут у 1856 годзе. Па тых часах гэта быў найбуйнейшы горад на тэрыторыі сучаснага Чада з насельніцтвам каля 28 000 чалавек, аднак у 1919 годзе з прычыны эпідэміі насельніцтва скарацілася да 6000 чалавек.

25 лістапада 2006 года быў захоплены і разрабаваны паўстанцамі Саюза сіл дэмакратыі, паўстанцкай арганізацыяй, якая імкнулася зрынуць прэзідэнта Чада Ідрыса Дэбі. На наступны дзень паўстанцы былі выбітыя з горада ўрадавымі войскамі.

Катэгорыя:Гарады Чада
Франсуа Тамбалбай

**Франсуа Тамбалбай** або **Нгарта Тамбалбай** (; , Басада — , Нджамена) — чадскі палітычны дзеяч, першы Прэзідэнт Рэспублікі ў 1960—1975 гадах.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 чэрвеня 1918 года ў вёсцы Басада (паблізу Кумары) прэфектуры Сярэдні Шары ў паўднёвай частцы французскай калоніі Чад ў сям'і этнічнай групы сара. Скончыў сярэднія школы ў Форт-Аршамба (цяпер Сарх) і ў Бразавілі (Французскае Конга). У 1942 годзе пачаў сваю кар'еру як школьны настаўнік у школах сталіцы калоніі Форт-Ламі (цяпер Нджамена) і Форт-Аршамба, адначасова займаючыся прыватным прадпрымальніцтвам. Высунуўся як прафсаюзны актывіст. У 1946 годзе быў абраны тэрытарыяльным дарадцам — членам Тэрытарыяльнай асамблеі французскай заморскай тэрыторыі Чад. У 1947 годзе ўдзельнічаў у стварэнні Прагрэсіўнай партыі Чада — секцыі Дэмакратычнага аб'яднання Афрыкі і стаў адным з яе лідараў. У 1951 годдзе склаў паўнамоцтвы тэрытарыяльнага дарадцы. У 1952 годзе ўвайшоў у Вялікі савет Французскай Экватарыяльнай Афрыкі. У 1952 годзе Тамбалбай стаў адным з заснавальнікаў і ўзначаліў Саюз аўтаномных прафсаюзаў Чада. Адначасова ў 1952—1959 гадах быў кіраўніком Крэдытнага таварыства Экватарыяльнай Афрыкі і службы пошты і тэлеграфа, затым стаў кіраўнікам таварыства радыёвяшчання Французскіх заморскіх тэрыторый (Бразавіль). У 1957—1959 гадах — віцэ-прэзідэнт Урадавага савета Французскай Экватарыяльнай Афрыкі.

З 11 жніўня 1960 года — Прэзідэнт незалежнай Рэспублікі Чад. Пасля атрымання Чадам незалежнасці ўвёў у краіне аднапартыйную сістэму. Унутраная палітыка Тамбалбая на пасадзе прэзідэнта прывяла да значнага росту сацыяльнай і міжэтнічнай напружанасці, стварэнню некалькіх моцных груп ўзброенай апазіцыі, эскалацыі грамадзянскай вайны, і скончылася ваенным пераваротам 13 красавіка 1975, у выніку якога ён загінуў.

Катэгорыя:Прэзідэнты Чада
Эдгар Лунгу

**Эдгар Чагва Лунгу** (; ) — замбійскі дзяржаўны дзеяч, былы міністр унутраных спраў, абароны і юстыцыі, Прэзідэнт Замбіі (2015—2021).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 11 лістапада 1956 года ў Ндоле (Паўночная Радэзія).

У 1981 годзе скончыў Універсітэт Замбіі са ступенню бакалаўра права, ў 1982 годзе — Юрыдычны практычны інстытут, а ў 1983 годзе — курсы «ZIALE», пасля чаго паступіў на працу адваката ў Міністэрства юстыцыі, аддзялення кампаній «Zambia Consolidated Copper Mines» і «Barclays». Пазней прайшоў афіцэрскія ваенныя курсы ў Кабвэ. Пазней вярнуўся да юрыдычнай практыкі і ўступіў у Аб’яднаную партыю нацыянальнага развіцця пад кіраўніцтвам Андэрсана Мазокі, але пасля далучыўся да патрыятычнага фронту пад кіраваннем заснавальніка партыі Майкла Сата.

З 25 студзеня 2015 года па 24 жніўня 2021 года — Прэзідэнт Замбіі.

Прайграў прэзідэнцкія выбары 2021 года даўняму апаненту Хакайндэ Хіхілеме.

Памёр 5 чэрвеня 2025 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Замбіі
Паняцічы

Назву **Паняцічы** маюць:

* Паняцічы — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці
* Паняцічы — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці
Лісіцы (значэнні)

Назву **Лісі́цы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Лісіцы — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Лісіцы — былая вёска ў Пліскім сельсавеце Глыбоцкага раёна
** Лісіцы — вёска ў Пастаўскім раёне 

* Гомельская вобласць: 
** Лісіцы — былы хутар у Жыткавіцкім раёне 

* Мінская вобласць:
** Лісіцы — вёска ў Мінскім раёне
** Лісіцы — вёска ў Чэрвеньскім раёне

## Гл. таксама 
* Ліс
* Лісава
* Лісава Буда
* Лісавічы
* Лісаўка
* Лісаўшчына (Уздзенскі раён) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці
* Лісіна
* Лісінская Рудня
* Лісітнік
* лісіца — жывёла 
* Лісічнік
* Лісічына (Мінская вобласць) — вёска ў Янаўшчынскім сельсавеце Крупскага раёна Мінскай вобласці.
* Лісічыцы
* Ліскава
* Ліскаўская Слабада
* Ліскі
* Лісовічы
* Лісоўчыцы
* Лісуны
Лісіна

Назву **Лі́сіна** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Лісіна — вёска ў Барысаўскім раёне 

### Расія 
* Ленінградская вобласць:
** Лісіна — вёска ў Воласаўскім раёне 

* Яраслаўская вобласць:
** Лісіна — вёска ў Любімскім раёне
** Лісіна — вёска ў Рыбінскім раёне 

## Гл. таксама 
* Лісіна-Корпус — пасёлак у Тосненскім раёне Ленінградскай вобласці
Трэцяе пасланне да карынфян

Трэцяе пасланне святога апостала Паўла да карынфян - апакрыфічнае пасланне, адрасаванае братам, якія жывуць у суполцы грэцкага горада Карынф. Аўтарам, магчыма, з'яўляецца вышэйзгаданы апостал, аднак пацвярджэнняў гэтаму няма. Пасланне складаецца з сарака вершаў і выдаецца ў старой арфаграфіі, калі замест «Ісус» там пішацца: «Иесус». Тэкст паслання змяшчае настаўленне братам і па характары нагадвае кананічныя пасланні. Царквой гэтая кніга не прызнаецца і ў богаслужэнні не выкарыстоўваецца. Улічваючы тое, што тэхнічна пасланні 1 і 2 павінны быць на 2 і 3 месцах, (бо Павел на самай справе напісаў ліст у Карынф перад першым пасланнем, як відаць з 1-ы да карынфян 5:9) то трэцяе пасланне, адпаведна, павінна быць чацвёртым. Аднак,некаторыя лічаць, што Павел спасылаецца на папярэдні раздзел паслання, а таму ніякай розніцы ў нумарацыі вышэйзгаданых тэкстаў не павінна існаваць. Трэцяе пасланне да Карынфян і Запаветы дванаццаці патрыярхаў некалі лічыліся часткай армянскай праваслаўнай Бібліі, але ў сучасных выданнях больш не друкуюцца.

Катэгорыя:Апокрыфы Новага Запавету
Адміністрацыйны падзел Гернсі

Бейлівік **Гернсі** (кароннае ўладанне брытанскай манархіі)  адміністрацыйна падзелена на прыходы. На самім востраве Гернсі іх 10, акрамя таго асобным прыходам з'яўляецца прыход Сент-Эн на востраве Олдэрні, які ўваходзіць у гэта кароннае ўладанне. Астравы Сарк і Херм не ўваходзяць ні ў адзін з прыходаў, з'яўляючыся самастойнымі адзінкамі ў складзе бейлівіка.

 

## Гл. таксама 
* Адміністрацыйны падзел Джэрсі

Катэгорыя:Гернсі
Лісава

Назву **Лісава** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Лісава (нежыл.) — вёска ў Нараўлянскім раёне

* Мінская вобласць:
** Лісава — вёска, цяпер не існуе; знаходзілася ў двух кіламетрах на паўночны ўсход ад вёскі Зачысце (Барысаўскі раён)
** Лісава Поле — вёска, цяпер не існуе, знаходзілася на тэрыторыі сучаснага Барысаўскага раёна

### Расія 
* Смаленская вобласць:
** Лісава Буда — вёска ў Манастыршчанскім раёне
** Лісава (Краснінскі раён)

### Латвія 
* Лісава — вёска

## Гл. таксама 
* Ліс
* Лісавічы
* Лісаўка
* Лісаўшчына
* Лісіна
* Лісінская Рудня
* Лісітнік
* Лісічнік
* Лісічына
* Лісічыцы
* Лісіцы
* Ліскава
* Ліскаўская Слабада
* Ліскі
* Лісовічы
* Лісоўчыцы
* Лісуны
Вільча

**Ві́льча** — шматзначны тэрмін.

## Населеныя пункты 
**Ві́льча** — распаўсюджаная назва населеных пунктаў.

### Беларусь 
* Вільча — вёска ў Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці
* Вільча — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці
* Вільча — вёска ў Глускім раёне Магілёўскай вобласці

### Украіна 
* Вільча — пасёлак гарадскога тыпу ў Ваўчанскім раёне Харкаўскай вобласці
* Вільча — калішні пасёлак гарадскога тыпу ў Палесскім раёне Кіеўскай вобласці
* Вільча — пункт пропуску на мяжы з Беларуссю, з беларускага боку — Аляксандраўка

### Гл. таксама 
* Вільчашы 
* Вільчыцы

## Рэкі 
*Вільча — рака ў Магілёўскім раёне Беларусі, левы прыток Дняпра. Іншыя назвы — Вільчанка, Дзягцярка.
Набадыя

**Наба́дыя**, або **Наба́тыя** (, ) — сярэднявечная дзяржава ў Нубіі (IV ст. — VII ст.)

Стварэнне Набадыі звычайна звязваюць з набадамі — нашчадкамі качавых набатэйцаў, якіх, паводле Пракопія Кесарыйскага, рымскі імператар Дыяклетыян перасяліў у Нубію ў канцы III ст. Пракопій Кесарыйскі паведамляў, што набады жывуць вакол Ніла, да сярэдзіны VI ст. яны шанавалі паганскіх егіпецкіх і грэчаскіх багоў, робяць напады на Егіпецкую правінцыю Візантыі. 

Паведамленне Пракопія Кесарыйскага аб паходжанні Набадыі часткова падцвярджаецца надпісам набадскага манарха Сілкона, зробленым на грэчаскай мове, у першай палове VI ст. У гэтым жа надпісе Сілкон называе сябе тытулам "базілеўс", роўным тытулу візантыйскага імператара. Відавочна, пашырэнню і ўзмацненню Набадыі спрыяў заняпад суседняй дзяржавы Куш з цэнтрам у Мероэ. 

У VI ст. візантыйскія місіянеры Юліян (543 г.) і Лангінус (569 - 575 гг.) распаўсюдзілі ў Набадыі хрысціянства па коптскаму абраду. Верагодна, што ў канцы VI ст. у краіне пачаліся міжусобіцы. У сярэдзіне VII ст. (642 г. або 652 г.) была зруйнавана арабамі. Апошняя ўзгадка пра Набадыю была зроблена ў канцы VII ст. Пазней яе землі далучаны да суседняй дзяржавы Макурыя. 

Катэгорыя:Нубія
Катэгорыя:Гісторыя Судана
Катэгорыя:Гісторыя Егіпта
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Афрыкі
Катэгорыя:Былыя краіны
Чат

[thumb|Чат на [IRC-канале]]
thumb|Сучасны чат
**Чат**, або **чатар** ( — балбатаць) — сродак абмену паведамленнямі па камп'ютарнай сетцы ў рэжыме рэальнага часу, а таксама праграмнае забеспячэнне, якое дазваляе арганізоўваць такія зносіны. Характэрнай асаблівасцю з'яўляецца камунікацыя менавіта ў рэальным часе ці блізкая да гэтага, што адрознівае чат ад форумаў і іншых «павольных» сродкаў. Гэта значыць, калі на форуме можна напісаць пытанне і чакаць, пакуль хто-небудзь адкажа на яго (у той жа час, можна атрымаць і некалькі адказаў адразу ад розных карыстальнікаў), то ў чаце зносіны адбываюцца толькі з тымі, хто прысутнічае ў ім у гэты момант, а вынікі абмену паведамленнямі могуць і не захоўвацца.

Пад словам чат звычайна разумеецца групавыя зносіны, хоць да іх можна аднесці і абмен тэкстам «сам-насам» пасродкам праграм імгненнага абмену паведамленнямі, напрыклад, XMPP, ICQ і нават SMS.

## Гл. таксама 
* Чат-бот

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сеткавыя зносіны
Катэгорыя:Сеткавы жаргон
Бейлівік

**Бейлівік** () — у Вялікабрытаніі — вобласць юрысдыкцыі бейліфа. Тэрмін таксама ўжываюць да тэрыторый, якія не з'яўляюцца бейлівікамі, на якіх функцыі шэрыфа выконваюцца прызначаным каралеўскай уладай бейліфам. У наш час тэрмін выкарыстоўваецца галоўным чынам у цырыманіяльным сэнсе. 

Тэрмін паходзіць ад старафранцузскага слова **бальі** (*baili*). Бальі ў сярэдневяковай Францыі быў каралеўскім прадстаўніком у **бальяжы**, надзеленым судовай уладай, і выконваў функцыі кантролю за мясцовай адміністрацыяй. У Паўднёвай Францыі аналагам бальі з'яўляўся сенешаль. Адміністрацыйная сетка бальяжаў была створана ў XIII стагоддзі на аснове сярэдневяковых фіскальных (судовых) ці падатковых (*baillie*, адсюль і назва) раёнаў.

Бейлівік () быў таксама тэрытарыяльнай адзінкай Тэўтонскага ордэна.

У англійскай мове да французскай асновы быў дададзены англа-саксонскі суфікс *-wic*, які пазначаў вёску (пар. вікарый). Новы тэрмін быў закліканы пазначаць літаральна бейліфа вясковай акругі — фактычнай тэрыторыі адказнасці бейліфа. У XIX стагоддзі гэта слова ў Амерыцы стала выкарыстоўвацца як метафара сферы дзейнасці, адказнасці, ведаў.

Сёння тэрмін ужываюць на Нармандскіх астравах, якія ў адміністрацыйных мэтах згрупаваны ў два бейлівікі:
* Бейлівік Джэрсі, які ўключае ў сябе апроч самога Джэрсі незаселеныя астраўкі Мінкерс і Экрэус;
* Бейлівік Гернсі, да якога адносяцца ўласна Гернсі, Сарк, Олдэрні, Брэку, Херм, Джэту і Ліху.
Кожны бейлівік кіруецца ўласным бейліфам.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Вялікабрытаніі
XMPP

**XMPP** ( — пашыральны пратакол абмену паведамленнямі і інфармацыяй пра прысутнасць), раней вядомы як **Jabber** (*Джэбер*) — адкрыты пратакол для імгненнага абмену паведамленнямі і інфармацыяй пра прысутнасць у рэжыме, блізкім да рэальнага часу, заснаваны на XML. Пратакол быў спраектаваны з магчымасцю лёгкага расшырэння і падтрымлівае, апроч перадачы тэкставых паведамленняў, перадачу голасу, відэа і файлаў па сетцы.

У адрозненне ад большасці камерцыйных сістэм імгненнага абмену паведамленнямі XMPP з’яўляецца адкрытай сістэмай, падобнай да электроннай пошты. Любы карыстальнік можа адкрыць свой сервер імгненнага абмену паведамленнямі, рэгістраваць на ім карыстальнікаў і ўзаемадзейнічаць з іншымі серверамі XMPP. На аснове пратакола XMPP было адкрыта мноства прыватных і карпаратыўных сервераў XMPP. У розныя часы пратакол выкарыстоўвалі досыць буйныя праекты, такія як Facebook, Google Talk, WhatsApp, Аднакласнікі.ru, LiveJournal, HipChat, Juick, QIP і іншыя.

## Гісторыя 
Праект Jabber (ад  — *балбатня*) быў распачаты Джэрэмі Мілерам у 1998 годзе з распрацоўкі сервера jabberd. Першае паведамленне пра праект з’явілася 4 студзеня 1999 года на сайце Slashdot. Гэту дату прынята лічыць днём нараджэння тэхналогіі. Неўзабаве пасля гэтага да праекта далучылася некалькі асноўных распрацоўшчыкаў, якія сталі працаваць над серверам jabberd, кліентамі для Windows і GNU/Linux, а таксама шлюзамі ў асноўныя месэнджары таго часу, такія як AIM, ICQ, MSN, і Yahoo. Пазней, у 1999 годзе, кампанія Webb Interactive Services пачала спансаваць асноўных распрацоўшчыкаў, што паскорыла працэс стварэння праекта. У той час з’явілася аснова пратакола Jabber, а таксама сервер jabberd і раннія кліенты, такія, як WinJab (састарэў і атрымаў сваё развіццё ў праграме Exodus) і Gabber. Гэты ранні перыяд пастаянных змен скончыўся ў маі 2000 года з выпускам jabberd 1.0.

Ранні пратакол Jabber сфарміраваў асновы для стандарту XMPP, апублікаванага як RFC 3920. Часта гэты момант разглядаецца як пачатак суперніцтва з пратаколам SIMPLE, заснаваным на стандарце SIP, як стандартнага пратакола для імгненнага абмену паведамленнямі і інфармацыяй пра прысутнасць.

Са жніўня 2001 года пратакол Jabber перайшоў пад кантроль фонда Jabber Software (16 студзеня 2007 года фонд быў пераназваны ў XMPP Standards Foundation), мэтай якога было развіццё пашырэнняў пратакола.

Jabber, Inc. займалася развіццём двух праектаў — фрэймворка Jabber Extensible Communications Platform (Jabber XCP) і праграмна-апаратнага комплекса  JabberNow. Інвестарамі Jabber былі кампаніі Jona, France Telecom, Intel Capital, і Webb Interactive Services.

У верасні 2008 года Cisco Systems набыла кампанію Jabber.

## Спасылкі 
* XMPP Standards Foundation

Катэгорыя:Адкрытыя стандарты
Катэгорыя:Пратаколы прыкладнога ўзроўню
Катэгорыя:Сеткавыя стандарты
Катэгорыя:Стандарты на аснове XML
Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе
Катэгорыя:Пратаколы абмену імгненнымі паведамленнямі
Алодыя

**Алодыя** () або **Алва** () — дзяржава на тэрыторыі сучаснага Судана ў VI ст. — XVI ст.

Назва "Алва" вядома з кушыцкіх тэкстаў з IV ст. да н. э. як вобласць або буйны населены пункт на поўдні Нубіі. У аксумскім запісы сярэдзіны IV ст. н. э. Алва узгадваецца як горад, пабудаваны з цэглы. Аднак простае атаясненне старажытнай Алвы і сярэднявечнай Алодыі — вельмі дыскусійнае пытанне.

У пісьмовых крыніцах Алодыя як дзяржава ў Нубіі фіксуецца візантыйскімі царкоўнымі гісторыкамі толькі пад 569 (570) г. у сувязі з місіянерскай дзейнасцю там коптаў і іх канфліктам з эфіопскімі місіянрамі. Арабскія географы вызначалі Алву як хрысціянскую дзяржаву на поўдні Нубіі з цэнтрам у горадзе Соба да канца XIII ст. У эпоху мамлюкоў яна падзялялася на 9 удзелаў.

Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што Алодыя праіснавала да XVI ст. пакуль у 1506 г. не была зруйнавана ўварваннем народа фундж з Паўднёвага Судана.

## Літаратура 
* Mohi el-Din Abdalla Zarroug, The Kingdom of Alwa. - University of Calgary Press, 1991 ISBN 0919813941 ISBN 978-0919813946

## Спасылкі 
* Kingdom of Alodia (Nubia)
* Nubia — The Center for Early African Christianity 

Катэгорыя:Нубія
Катэгорыя:Гісторыя Судана
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Афрыкі
Катэгорыя:Былыя краіны
Структура

**Структу́ра** (ад  — «будова») — унутраная або прасторавая будова чаго-небудзь.

## У філасофіі 
* Структура — сукупнасць сувязяў паміж часткамі аб'екта.
## У фізіцы 
* Тонкая структура — група блізкіх узроўняў энергіі і спектральных ліній, якія адрозніваюцца з-за спін-арбітальнага ўзаемадзеяння.
* Звыштонкая структура — група блізкіх узроўняў энергіі і спектральных ліній, якія адрозніваюцца з-за ўзаемадзеяння магнітных момантаў электронаў і ядраў.

## У матэматыцы 
* Матэматычная структура — які-небудзь новы аб'ект, які ўводзіцца на некаторым мностве, уласцівасць элементаў мноства.
** Алгебраічная структура
** Тапалагічная структура
** Структура, дыферэнцыяльная геаметрыя

## У інфарматыцы 
* Структура — тып даных: запіс, які складаецца з некалькіх пераменных (ці канстант) рознага тыпу.

## У матэрыялазнаўстве 
* Структура — матэрыял ці прадмет, які мае структуру ў асноўным значэнні, г.зн. што складаецца з абласцей ці слаёў розных рэчываў, размешчаных адмысловым чынам.

## У навуках пра Зямлю 
* Структура ў петраграфіі — набор прыкмет горнай пароды, які ўключае ў сябе ступень крышталічнасці, памеры і формы крышталяў, іх узаемаадносіны з іншымі крышталямі і вулканічным шклом, а таксама знешнімі асаблівасцямі асобных мінеральных зерняў і іх агрэгатаў.
* Структура ў структурнай геалогіі і тэктоніцы — прасторавая форма залягання горных парод.
Ironman Germany

**Ironman Germany** — спаборніцтва па трыятлону, якое праводзіцца штогод у ліпені ў ваколіцах горада Франкфурт-на-Майне, пачынаючы з 2002 г.

Пачатковай дысцыплінай з'яўляецца плаванне (3,9 км ўуЛангенскім возеры 15 км на поўнач ад Франкфурта). За ім ідзе велагонка на 180 км. Апошняя частка дыстанцыі — марафонскі бег (42,2 км) уздоўж ракі Майн з фінішам на плошчы Ромерберг (Römerberg) у гістарычным цэнтры Франкфурта.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Ironman Germany 

Катэгорыя:Трыятлон
Катэгорыя:Спартыўныя спаборніцтвы ў Германіі
Дабравешчанне (карціна Леанарда да Вінчы)

**«Дабравешчанне»** () — карціна, якая належыць пэндзлю мастака італьянскага Адраджэння Леанарда да Вінчы. «Дабравешчанне» было створана ў 1472—1475 гадах маладым Леанарда, які працаваў яшчэ ў рамках майстэрні свайго настаўніка Верок'я. З 1867 года і па цяперашні час твор захоўваецца ў музеі Уфіцы.

Сюжэт «Дабравешчання» ўзыходзіць да евангельскага тэксту, які апавядае пра паведамленне архангелам Гаўрыілам Дзеве Марыі пра будучае нараджэнне Ісуса Хрыста.

Лічаць, што на заднім плане ў цэнты карціны выяўлена возера Кома і гара Монтэ-Сан-Марціна, а ракурс адпавядае пункту назірання з невялікай вёскі Ліерна, каля Ф'юмелатэ.

## Апісанне 
Кампазіцыя твора простая і ў пэўным сэнсе традыцыйная. На пярэднім плане мастак намаляваў укленчанага крылатага архангела Гаўрыіла з белай лілеяй (сімвал бязгрэшнасці Дзевы Марыі) у левай руцэ. Правай рукой архангел бласлаўляе Марыю, якая сядзіць каля свайго дома. Адзенні архангела сцелюцца па дыване з кветак і травы, намаляваных даволі ўмоўна. Дзеву Марыю мастак, паводле традыцыі, піша з Бібліяй, якая ляжыць на мармуровай падстаўцы, багата ўпрыгожанай рэльефам.

Гарызанталь кампазіцыі дае магчымасць мастаку змясціць на задні план вялікі пейзаж: разьбяныя сілуэты дрэў, рака, якая цячэ удалячынь, над ёй віднеюцца мачты караблёў, вежы і сцены партовага горада, ахутаныя бледна-блакітнай смугой вяршыні гор.

## Фрагменты карціны 

Выява:Leonardo da Vinci 060.jpg| Архангел Гаўрыіл
Файл:Léonard de Vinci - Annonciation 3.jpg| Дзева Марыя
Файл:Léonard_de_Vinci_-_Annonciation.jpg| Біблія і рука Дзевы Марыі
Выява:Leonardo da Vinci 059.jpg| Пейзаж на заднім плане: выразна бачны порт, караблі, вяршыні гор
Файл:Léonard de Vinci - Annonciation 1.jpg| Фрагмент мармуровай падстаўкі з рэльефам

## Гл. таксама 
* Дабравешчанне

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Карціны Леанарда да Вінчы
Катэгорыя:Карціны са збораў Галерэі Уфіцы
Катэгорыя:Выявы Дзевы Марыі
Макурыя

**Маку́рыя** () — старажытная дзяржава на тэрыторыі Нубіі ў VI ст. — XIV ст.

## Гісторыя 
Відавочна, заснавальнікамі Макурыі былі макурэі, нубійскае племя, ўзгаданае яшчэ Клаўдзіем Пталемеям. Пасля заняпаду Мероэ ў IV ст. яны мелі магчымасць стварэння асобнай дзяржавы. Аднак у пісьмовых візантыйскіх крыніцах Макурыя ўзгадваецца толькі пад 569 (570) г. у сувязі з місіянерскай дзейнасцю там коптаў і іх канфліктам з эфіопскімі місіянрамі.

У 642 г. і 652 г. у дзвюх бітвах каля Данголы макурэі перамаглі арабаў і спынілі іх наступ на хрысціянскую Нубію. Паміж арабскім Егіптам і Макурыяй быў заключаны Бактскі мірны дагавор, паводле якога нубійцы абавязваліся штогод адпраўляць у Егіпет 300 рабоў, якія звычайна выкарыстоўваліся для ваеннай службы. Да Макурыі былі далучаны землі суседняй дзяржавы Набадыя. 

З канца VII ст. у Данголе, дзяржаўным цэнтры Макурыі, ўзнаўляліся хрысціянскія касцёлы і кляштары. Найбольш актыўны перыяд будаўніцтва прыпаў на X - XI стст. Асноўнымі заняткамі мясцовага насельніцтва былі земляробства і жывёлагадоўля. Аднак тэхніка апрацоўкі зямлі амаль не змянілася з эпохі дзяржавы Куш. Макурыя з'яўлялася важным пасрэднікам у гандлі паміж арабскімі краінамі і трапічнай Афрыкай. У Егіпет з Макурыі везлі рабоў, рагатую жывёлу, слановую косць, страўсінае пер'е і г. д. Наўзамен пастаўляліся збожжа, тканіны, прадметы раскошы. У XII - XIII стст. Макурыя падтрымлівала сувязі з крыжацкімі дзяржавамі Блізкага Усходу, у Данголе бывалі генуэзскія гандляры.

Пасля ўсталявання ў Егіпце Мамлюкскага султаната адносіны з Макурыяй значна пагоршыліся. У 1275 г. султан Бейбарс I захапіў Ніжнюю Нубію. Давід, манарх Макурыі збёг у Алодыю, аднак быў схоплены і выдадзены мамлюкам. Трон у Данголе дастаўся яго брату Аляксандру, стаўленіку мамлюкоў. У 1286 г. дангольцы вызваліліся з-пад улады Аляксандра ў выніку паўстання. У канцы XIII - пачатку XIV ст. Макурыя працягвала існаваць як незалежная дзяржава. Аднак у 1317 г. Дангола зноў была захоплена мамлюкамі. Манарх быў вымушаны прыняць іслам, а галоўны хрысціянскі храм краіны быў пераўтвораны ў мячэць. У 1365 г. апошні валадар Данголы, што меў тытул кіраўніка Макурыі, быў забіты арабамі, а горад зруйнаваны і перанесены на поўнач. Апошняя звестка пра макурыйскую валадарскую дынастыю была застаўлена пад 1397 г.

## Кіраванне 
Макурыя была манархічнай дзяржавай, паводле арабскіх крыніц — добра цэнтралізаванай. Дзяржаўны цэнтр знаходзіўся ў Старой Данголе. У VI ст. жыхары Макурыі прынялі хрысціянства. Першымі хрысціянскімі місіянерамі былі прадстаўнікі эфіопскай царквы, аднак у 569 (570) г. візантыйскія місіянеры схілілі валадара Макурыі прыняць коптскі абрад. На чале царкоўнай арганізацыі стаяў біскуп, які выступаў дарадцам манарха ў палітычных справах. Улада манарха перадавалася ад дзядзі да пляменніка, сына старэйшай сястры. Манарх выконваў некаторыя функцыі святара, праводзіў імшу. 

## Спасылкі 
* Afropedea: Makouria , Makkourai , Makuria  
* Makouria: Claremont Coptic 
* Nubia - The Center for Early African Christianity 

Катэгорыя:Нубія
Катэгорыя:Гісторыя Судана
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Афрыкі
Катэгорыя:Былыя краіны
Пакланенне мудрацоў (карціна Леанарда да Вінчы)

**«Пакланенне мудрацоў»** () — няскончаная карціна пэндзля вялікага італьянскага мастака Леанарда да Вінчы, якая захоўваецца ў галерэі Уфіцы. Замоўленая манахамі-аўгусцінцамі з кляштара Сан Доната ў Скапета ў 1481 годзе, яна так і засталася незавершанай, паколькі праз год мастак адбыў у Мілан, і заказчыкі, заклапочаныя тым, што яго адсутнасць зацягваецца, звярнуліся да Філіпіна Ліпі, чыё «Пакланенне мудрацоў» таксама знаходзіцца ў музеі Уфіцы.

Кампазіцыя «Пакланенні мудрацоў» Леанарда незвычайная і, як відаць, амаль не мае аналагаў у італьянскім жывапісе. На заднім плане віднеюцца разваліны нейкага палаца (па некаторых версіях — язычніцкага храма), вершнікі на конях, ледзь пазначаныя скалы ўдалечыні; у цэнтры карціны намалявана Марыя з нованароджаным Ісусам, акружаная паломнікамі, які прыйшлі пакланіцца Сыну Божаму. Свабоднае месца на пярэднім плане «прызначаецца» гледачу. Малады чалавек справа, меркавана — сам Леанарда ва ўзросце 29 гадоў.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Карціны Леанарда да Вінчы
Катэгорыя:Карціны паводле сюжэтаў Новага Запавету
Катэгорыя:Няскончаныя карціны
Святы Еранім (карціна Леанарда да Вінчы)

**«Святы Еранім»** () — няскончаная карціна пэндзля вялікага італьянскага мастака Леанарда да Вінчы, якая захоўваецца ў Ватыканскай пінакатэцы. Заказаная царкоўнымі ўладамі Фларэнцыі, яна так і засталася незавершанай, паколькі мастак адбыў у Мілан у 1482 годзе. Карціна адносіцца да перыяду працы Леанарда да Вінчы ў майстэрні Андрэа Верок'я.

Цэнтральным героем кампазіцыі з'яўляецца Святы Еранім, які каецца. Фігура Ераніма выразная. У правай руцэ ён трымае камень. Перад ім ляжыць звычайны спадарожнік гэтага святога — леў.

## Захаванасць 
Карціна дайшла да нашага часу ў пашкоджаным стане. Яна была моцна абрэзана і затым распілавана на дзве часткі, з якіх ніжняя магла служыць векам скрыні. Гэтыя часткі сабраў разам кардынал Феш. Паводле падання, ён знайшоў ніжнюю частку карціны ў нейкай краме, дзе яна служыла стальніцай.

Пасля смерці кардынала Пій IX, які пажадаў мець твор Леанарда ў карціннай галерэі Ватыкана, заплаціў за «Святога Ераніма» (у 1845 г.) 2500 тыс. франкаў.

## Літаратура 
* Edoardo Villata, *Leonardo*, Milano 2005, pag. 24
* Milena Magnano, *Leonardo*, collana *I Geni dell’arte*, Mondadori Arte, Milano 2007, pag. 58. ISBN 978-88-370-6432-7
* Brockwell, Maurice Walter, *Leonardo da Vinci*. Kessinger, 2004, p. 7
* Zöllner, Frank, *Leonardo da Vinci: the complete paintings and sculptures*. London: Taschen, 2003, p. 221

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Карціны Леанарда да Вінчы
Катэгорыя:Няскончаныя карціны
Катэгорыя:Ватыканская пінакатэка
Беатрычэ д’Эстэ

**Беатрычэ д’Эстэ** (29 чэрвеня 1475 — 2 студзеня 1497, Мілан) — адна з самых прыгожых і мэтанакіраваных прынцэс італьянскага Рэнесансу, дачка Эрколе I д’Эстэ і малодшая сястра Ізабелы д’Эстэ і Альфонса I д’Эстэ.

## Біяграфія 
Беатрычэ была добра адукавана і атачала сябе знакамітымі дзеячамі мастацтва, такімі як Леанарда да Вінчы і Доната Брамантэ. Яна была заручана ва ўзросце пятнаццаці гадоў з Ладавіка Сфорца, герцагам Бары — рэгентам, а потым герцагам Міланскім — і выдадзена за яго замуж у студзені 1491 года. Гэта быў двайны шлюб Сфорца — д’Эстэ. Ладавіка ажаніўся з Беатрычэ, а брат Беатрычэ, Альфонса, ажаніўся з Ганнай Сфорцай, сястрой Джана Галеаца Сфорцы. Леанарда да Вінчы арганізоўваў вясельную цырымонію.

Памерла 3 студзеня 1497 года падчас родаў ва ўзросце 22 гадоў. Дзіця было мёртванароджаным сынам. Магіла Беатрычэ знаходзіцца ў Чэртозе.

Магчыма, з’яўляецца мадэллю партрэта Леанарда да Вінчы Цудоўная Фераньера.

## Спасылкі 
Біяграфія (англ.) 

Катэгорыя:Жанчыны Рэнесансу
Катэгорыя:Памерлі пры родах
Катэгорыя:Д’Эстэ
Артур Расізадэ

**Артур Расізадэ** (; ) — азербайджанскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Азербайджана (1996—2003 і 2003—2018).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 26 лютага 1935 года ў Кіравабадзе (цяпер Гянджа) у сям’і настаўніка. Яго бацька — Таір Мамед аглы Расізадэ загінуў у 1942 годзе падчас Вялікай Айчыннай вайны. У 1952 годзе Артур Расізадэ скончыў сярэднюю школу № 4 у Ленкарані, а ў 1957 годзе — Азербайджанскі індустрыяльны інстытут імя М.Азізбекава, пасля чаго пачаў працу інжынерам у Азербайджанскім інстытуце нафтавага машынабудавання. У 1973 годзе ён стаў намеснікам дырэктара па навуковай рабоце гэтага інстытута. У 1977 годзе Артур Расізадэ прызначаны дырэктарам Азербайджанскага інстытута машынабудавання. У перыяд з 1978 па 1981 гады ён працаваў у Дзяржплане Азербайджанскай ССР.

З 1986 па 1992 гады быў першым намеснікам старшыні Савета міністраў АзССР, курыраваў энергетычную, машынабудаўнічую і нафтахімічную галіны. У маі 1996 года прызначаны намеснікам прэм’ер-міністра Азербайджана. 20 ліпеня 1996 года стаў выконваючым абавязкі прэм’ер-міністра Азербайджана замест Фуада Гуліева, 26 лістапада таго ж года стаў прэм’ер-міністрам. Па стане здароўя падаў у адстаўку 4 жніўня 2003 года, саступіўшы пасаду Ільхаму Аліеву. Артур Расізадэ зноў стаў прэм’ер-міністрам Азербайджана 4 лістапада 2003 года.

## Узнагароды 
* Ордэн «Незалежнасць» (28.06.2006)
* Ордэн «Гонар» (25.02.2010)
* Ордэн «Слава» (25.02.2015)
* Ордэн Дружбы народаў (07.04.2015)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Азербайджана
Катэгорыя:Члены партыі «Новы Азербайджан»
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Азербайджана
Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ Азербайджана
Катэгорыя:Дыпламаты Азербайджана
Партрэт музыканта

**«Партрэт музыканта»** () — значна перапісаная ў пазнейшы час і няскончаная карціна пэндзля вялікага італьянскага мастака Леанарда да Вінчы, якая захоўваецца ў міланскай Пінакатэцы Амбразіяна. Карціна пачата мастаком на мяжы 90-х гадоў XV стагоддзя.

Аўтарства Леанарда да Вінчы аспрэчваецца рэдка, хоць і існуе здагадка, што аўтарам партрэта з'яўляецца не Леанарда, а Антанела да Месіна.

## Гісторыя 
Партрэт лічыцца ў каталогу бібліятэкі з 1671 года. Ёсць версія, што ён паступіў у збор разам з Атлантычным кодэксам ад маркіза Галеаца Арканаці ў 1637 г. Нельга таксама выключаць, што гэта адна з дзвюх карцін аўтарства Леанарда, якія паднёс бібліятэцы Федэрыка Барамеа (у дакументах яны фігуруюць як партрэт герцага Джана Галеаца і «галава Петраркі»).

У XIX стагоддзі лічылася, што на партрэце намаляваны міланскі герцаг Ладавіка Мора. Яго лічылі парным з партрэтам яго нявесты Беатрычэ д’Эстэ і выстаўлялі іх адзін насупраць другога. Затым у пачатку XX стагоддзя пры расчыстцы фарбавага слоя ўдалося разабраць словы на паперы, якую малады чалавек трымае ў руцэ. Гэта пачатковыя літары слоў *Cantum Angelicum* («анёльская песня»). Побач можна разабраць ноты.

Гэта адкрыццё дазволіла зрабіць выснову, што на партрэце намаляваны музыкант. Доўгі час існаваў меркаванне, што гэта ні хто іншы, як Франкіна Гафуры, капельмайстар Міланскага сабора ў канцы 1480-х гг. У апошні час выказана нямала іншых гіпотэз наконт асобы намаляванага на партрэце музыканта. Ніводную з іх нельга прызнаць бясспрэчна дакладнай.

## Літаратура 
* Milena Magnano, *Leonardo*, collana ''I Geni dell'arte*, Mondadori Arte, Milano 2007, pag. 74. ISBN 978-88-370-6432-7
* «Leonardo», *Los grandes genios del arte'', n.º 17, Eileen Romano (dir.), Unidad Editorial, S.A., 2005, ISBN 84-89780-69-2

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Карціны Леанарда да Вінчы
Катэгорыя:Няскончаныя карціны
Катэгорыя:Карціны 1492 года
Катэгорыя:Амбразіянская бібліятэка
Пастаўскія азёры

**Пастаўскія азёры** (**Пастаўская група азёр**) — група азёр у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. 

Група азёр знаходзіцца на поўдзень ад г. Паставы, адносіцца да басейна ракі Мядзелка. Уключае 8 азёр агульнай плошчай 3,98 км². 

У Пастаўскую групу ўваходзяць наступныя азёры:

* Варанец
* Глодава
* Доўжа
* Светлае
* Світа
* Світка
* Споры
* Споркі
* Чэцверць

Пастаўская група азёр вызначаецца маляўнічасцю і мае высокія рэкрэацыйныя вартасці.

## Літаратура 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Шуша

**Шуша** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Шушынскага раёна. Размешчаны ў перадгор’ях Карабахскага хрыбта, на вышыні 1368 м над узроўнем мора, на аўтадарозе Ханкэнды — Гарыс, за 11 км на поўдзень ад Ханкэнды.

## Вядомыя асобы 
* Рубэн Іванавіч Аванесаў, савецкі мовазнавец
* Сцяпан Меліксетавіч Агаджанян, савецкі мастак
* Аракел Рыгоравіч Бабаханян, армянскі гісторык, пісьменнік, публіцыст
* Мірза Джамал Джэвашыр, азербайджанскі гісторык
* Мікалай Мікалаевіч Зінін, расійскі хімік
* Мурацан, армянскі пісьменнік
* Армен Лявонавіч Тахтаджан, армянскі біёлаг-эвалюцыяніст
* Юсіф Везір Чэменземінлі, азербайджанскі пісьменнік

Катэгорыя:Гарады Азербайджана

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1752 годзе
Ісмаіл I

**Ісмаіл I**, поўнае імя **Абу л-Музафар бін Хайдар ас-Сафаві**, таксама **Ісмаіл Сефеві** або **Ісмаіл Хатаі** (, , Азербайджан — ,  (або каля Тэбрыза)., Сефевідскі Іран, Ардэбіль.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Антология Азербайджанской поэзии.* Москва-1960.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Цары персідскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Азербайджана
Катэгорыя:Сефевіды
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Азербайджанскамоўныя паэты
Катэгорыя:Персідскамоўныя паэты
Катэгорыя:Цюркскамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты XVI стагоддзя
Катэгорыя:Военачальнікі Азербайджана
Катэгорыя:Военачальнікі Сярэдневякоўя
Балабан (інструмент)

**Балабан** (, , , ,  або часам баламан) — язычковы драўляны духавы музычны інструмент з двайной трасцінай. Уяўляе сабой трубку з 9-ю адтулінамі для грання. З’яўляецца народным інструментам ў азербайджанцаў, узбекаў і некаторых народаў Паўночнага Каўказа. У Азербайджане балабан таксама называюць дзюдзюк (). Блізкі па канструкцыі і гучанні з балабанам інструмент дудук (Арменія, у Грузіі — дудукі).

Для атрымання храматычных гукаў звяртаюцца да частковага прыкрывання адтулін, падбіраючы неабходную сілу ўдзімання. Гук балабана мяккі, злёгку вібруе, выразнага тэмбру. Звычайна выкарыстоўваюць 2 балабаны — на адным граюць мелодыю, на другім — вытрыманы арганны пункт. Часам да другога далучаюцца ударныя інструменты (дэф або нагар). На балабане выконваюць мелодыі песень, танцы, п’есы. Балабан ўключаецца ў аркестры і ансамблі народных інструментаў.

## Літаратура 
* Балаба́н // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 1: А — Гонг. — 1973. — Стб. 283—284. — 1072 стб., илл. — 102 000 экз.
* 

Катэгорыя:Азербайджанскія музычныя інструменты
Катэгорыя:Іранскія музычныя інструменты
Катэгорыя:Узбекскія музычныя інструменты
Катэгорыя:Язычковыя драўляныя духавыя музычныя інструменты
Жалейка

**Жалейка**, **пішчык**, **чаротка** — беларускі народны духавы язычковы інструмент. На аснове мясцовых уласцівасцей адрознівалася матэрыялам (драўніна, саломіна, гусінае пяро, чарот, рог), колькасцю адтулін, адсутнасцю або наяўнасцю раструбу, прынцыпамі вырабу і мацавання язычка (нарэзаны ці прывязаны). Гучанне моцнае, рэзкае.

Ігралі на жалейцы сола і ў ансамблі са скрыпкай, цымбаламі, гармошкам па асобку ці ў розных камбінацыях, часамі дадаваўся і так званы турэцкі барабан. Жалеечнікі выконвалі песенныя і танцавальныя мелодыі, вясельныя маршы. Былі і журботныя пастухоўскія найгрышы.

Жалейка часта ўзгадваецца ў беларускім фальклоры і ў прафесійнай паэзіі. У XIX ст. яе ўшанаванне патрапіла на старонкі «Тараса на Парнасе», а на пачатку XX ст. яе ўславіў назвай свайго першага зборніка паэзіі Янка Купала.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Духавыя музычныя інструменты
Катэгорыя:Беларускія народныя музычныя інструменты
Катэгорыя:Аэрафоны