Вулічнае асвятленне

**Вулічнае асвятленне** ці *вонкавае асвятленне* — комплекс сродкаў, прызначаных для штучнага асвятлення вулічна-дарожнай сеткі, жылых кварталаў і мікрараёнаў, паркаў, ці тэрыторый любых іншых аб'ектаў праз або з дапамогай пераўтварэння электрычнай энергіі ў светлавую.

## Гісторыя 
Самыя першыя вулічныя ліхтары з'явіліся ў пачатку XV стагоддзя. Па распараджэнні мэра Лондана Генры Бартана ў 1417 сталі вывешваць вулічныя ліхтары.
У пачатку XVI стагоддзя жыхароў Парыжа абавязалі трымаць свяцільні ў вокнаў, якія выходзяць на вуліцу. Першая сістэма гарадскога вулічнага асвятлення была створана яшчэ ў XVII стагоддзі ў Амстэрдаме, па ініцыятыве Яна ван дэр Хэйдэна, які ў першую чаргу быў вядомы як арганізатар гарадской пажарнай аховы. У 1668 годзе ён прапанаваў усталяваць вулічныя ліхтары, каб па начах гараджане не падалі ў каналы, для барацьбы са злачыннасцю і для палягчэння тушэння пажараў. Праект Ван дэр Хэйдэна прадугледжваў ўстаноўку двух з паловай тысяч алейных ліхтароў, канструкцыя якіх была распрацавана ім самім.

У 1669 Ян ван дэр Хэйдэн атрымаў пасаду Дырэктара і інспектара гарадскога асвятлення (), да якой прыкладалася штогадовае дараванне ў памеры двух тысяч гульдэнаў. Ліхтары сістэмы Ван дэр Хэйдэн выкарыстоўваліся ў Амстэрдаме да 1840 года, пасля чаго іх змянілі больш сучасныя свяцільні.

Вельмі хутка амстэрдамскае новаўвядзенне запазычылі і іншыя гарады. У 1682 горад Гронінген замовіў 300 ліхтароў канструкцыі Ван дэр Хэйдэн. Не адставала і замежжа: у тым жа годзе гарадское асвятленне сістэмы Ван дэр Хэйдэн было ўведзена ў Берліне.

Спачатку ліхтары давалі адносна мала святла, паколькі ў іх выкарыстоўваліся звычайныя свечкі і алей. Прымяненне газу дазволіла значна павялічыць яркасць асвятлення. Газавыя ліхтары з'явіліся ў пачатку XIX стагоддзя.  Іх вынаходнікам быў англічанін Уільям Мердок. У 1807 ліхтары новай канструкцыі былі ўсталяваныя на вуліцы Пэл-Мэлл і неўзабаве пакарылі ўсе еўрапейскія сталіцы. У канцы XIX стагоддзя — з вынаходствам электрычнасці і электрычнай лямпы на змену газавым ліхтарам прыйшлі ліхтары з электрычнымі лямпамі.

## Класіфікацыя ліхтароў вулічнага асвятлення 
### Паводле крыніцы асвятлення 
Паводле  крыніцы асвятлення ліхтары бываюць:

* Свячныя;
* Алейныя;
* Газавыя (газа);
* Газавыя (прыродны газ);
* З лямпамі напальвання;
* З дугавымі лямпамі;
* Са святлодыёднымі лямпамі;
* З індукцыйнымі лямпамі;.

### Паводле тыпу апоры 
Паводле тыпу апоры  ліхтары бываюць:

* На драўляных слупах;
* На жалезабетонных слупах;
* На металічных слупах;
* На мачтах;
* На крапежных тросах;
* На крапежных кабелях;
* На сценах будынкаў і збудаванняў.

## Будова электрычнай сеткі 
Сеткі вулічнага асвятлення выконваюцца з дапамогай кабельных або паветраных ліній з выкарыстаннем саманясучых ізаляваных правадоў. У абмежаваных выпадках для паветраных размеркавальных сетак  дапускаецца выкарыстанне неізаляваных правадоў.

Па апорах кантактнай сеткі электрыфікаванага транспарту напругай да 660 В пастаяннага току, на якіх усталяваны свяцільні вулічнага асвятлення, для іх сілкавання дазваляецца пракладаць кабельныя лініі. Дапускаецца таксама выкарыстоўваць саманясучыя ізаляваныя правады.

Лініі сілкавання свяцільняў, падвешаных на тросах, павінны выконвацца з дапамогай саманясучых ізаляваных правадоў або неізаляваных правадоў, якія пракладзены па ізалятарах. Тросы для падвешвання свяцілень сілкавальных ліній сеткі дапускаецца мацаваць да канструкцый будынкаў, пры гэтым тросы павінны мець амартызатары.

## Віды асвятлення 
* Для асвятлення магістраляў і іншых буйных аўтадарог выкарыстоўваюцца ліхтары з рэфлектарам. Рэфлектар патрэбны для канцэнтрацыі святла ў напрамку аўтадарогі. Магутнасць лямпы, якая ўстанаўліваецца ў ліхтар складае 250-400 Вт.
* Для асвятлення другарадных дарог можа выкарыстоўвацца як рэфлектарнае, так і рассеянае асвятленне. Ліхтары забяспечваюцца рэльефнымі празрыстымі плафонамі, якія рассейваць прамяні святла  на далёкую адлегласць. Магутнасць лямпаў складае 70-250 Вт.
* Для асвятлення пешаходных тратуараў, паркаў, веласіпедных дарожак і прыпынкаў грамадскага транспарту выкарыстоўваецца рассеянае асвятленне. Пры канструкцыі такіх ліхтароў асаблівая ўвага надаецца плафонам, якія рассейваюць промні святла. Звычайна яны робяцца альбо ў форме шара, альбо ў форме цыліндру. Магутнасць лямпаў, якія выкарыстоўваюцца ў такіх ліхтарах, складае 40-125 Вт.
* Для авятлення інфармацыйных аб'ектаў (нумароў дамоў, дарожных знакаў, вонкавай рэкламы) выкарыстоўваецца як унутраная падсветка, так і падсвятленне адмысловымі лямпамі і пражэктарамі.
* Архітэктурнае асвятленне  выкарыстоўваецца для дэкаратыўнай падсветкі фасадаў будынкаў і іншых архітэктурных аб'ектаў.

## Спасылкі 
* БНіП 23.05-95. Натуральнае і штучнае асвятленне. 

Катэгорыя:Крыніцы святла
Катэгорыя:Штучнае асвятленне
Катэгорыя:Інжынерная інфраструктура
Катэгорыя:Вуліца