Чыгуначны мадэлізм

**Чыгу́начны мадэлі́зм** — від чыгуначнага хобі, у якім можна вылучыць наступныя напрамкі: калекцыяніраванне цацачных або маштабных чыгуначных мадэляў і іх аксесуараў (вакзалы, чыг. пуці, семафораў і г. д.); аднаўленне ў мініяцюры гістарычных станцый, чыгуначных ліній і г. д. (аматары гэтага кірунку часцяком вядуць архіўны пошук з мэтай дакладнейшай рэканструкцыі пэўнага аб’екта); стварэнне мадэляў лакаматываў і вагонаў; садовыя і паркавыя мадэлі чыгунак буйнога маштабу, у тым ліку тых, якія выкарыстоўваюцца ў мэтах забавы і адпачынку для перавозкі пасажыраў на саставах з кіраванымі непасрэдна лакаматывамі.

## Цацачныя і мадэльныя чыгункі 
### Гісторыя 
 (Германія)]]

Першыя цацачныя чыгункі з’явіліся ў другой палове XIX стагоддзя. У прамысловых аб’ёмах яны сталі выпускацца з 1891 года нямецкай фірмай Märklin (у тым ліку іх чыгунка была пастаўлена нават у імператарскую сям’ю Раманавых у Зімовы Палац), якая з цягам часу і ўстанавіла большасць маштабных стандартаў чыгуначных мадэляў. У 1897 годзе амерыканская фірма Carlisle & Finch выпусціла першую электрычную чыгунку.

Да 1950-х гадоў асаблівага адрозненні паміж цацачнымі чыгункамі і дакладнымі мініятурнымі мадэлямі не было: апошнія лічыліся такімі ж цацкамі. Аднак, да канца 1950-х гадоў цікавасць да чыгуначнай дарозе як цацкі стаў падаць, выклікаўшы крызіс ва ўсёй індустрыі. Менавіта ў гэты час чыгуначны мадэлізм пачынае фармавацца як сур’ёзнае хобі, дасягнуўшы росквіту да сярэдзіны 1970-х гадоў. Вытворцы сталі ўдзяляць увагу дэталям вагонаў, лакаматываў, спадарожным аксесуарам (будынкаў, дарожнай атрыбутыцы).

Да пачатку XXI стагоддзя многія вядучыя кампаніі-вытворцы чыгуначных мадэляў прыйшлі ў заняпад і абанкруціліся; пры гэтым індустрыя налічвае мноства дробных фірмаў, якія спецыялізуюцца на тых ці іншых мадэлях або аксесуарах.

### Магчымасці 
Мадэльныя чыгункі дазваляюць пракладаць пуці разнастайных канфігурацый. Пачаткоўцы могуць пачаць з простых набораў (чыгуначнае кальцо і невялікі састаў з лакаматывам) і з часам дапаўняць новымі пуцямі, вагонамі, дарожнымі знакамі, вакзаламі і г. д.

Многія калекцыянеры ствараюць сапраўдныя настольныя ландшафты з пагоркамі, тунэлямі, мастамі, дэпо, вуліцамі і чыгуначнымі развілкамі. Невыпадкова таму шматлікія вытворцы цацачных чыгунак прадаюць адпаведныя аксесуары (у тым ліку дамы, дрэвы, траву і т. п.). Гэтай тэматыцы таксама прысвечаны мноства кніг, а таксама спецыялізаваныя часопісы.

### Тыпапамеры 
Для чыгуначных мадэляў вызначаны (стандартамі NEM і NMRA) некаторыя мноствы тыпаразмераў. Найбольш распаўсюджаныя з іх прыведзены ў табліцы (згодна стандарту NEM&#x20;010):

Дадатковыя літарныя абазначэння даюцца вузкакалейным мадэлям з шырыней каляіны прататыпа менш за 1250 мм (стандартнай). 
File:Train scale 1 1a.JPG|1:1
File:Train scale 1 4.JPG|1:4 (Grand Scale)
File:Train scale 1 8.JPG|1:8 (Live Steam)
File:Train scale 1 22_5.JPG|1:24(G)
File:Train scale 1 45.JPG|1:45(O)
File:Train scale 1 64.JPG|1:64(S)
File:Train scale 1 87.JPG|1:87(H0)
File:Train scale 1 87 Brio.JPG|Brio scale
File:Train scale 1 160.JPG|1:160(N)
File:Train scale 1 220.JPG|1:220(Z)

### Вытворцы 
## Садовыя чыгункі 
) патраціў 15 гадоў]]
Мадэльныя чыгункі пад адкрытым небам у большасці выпадкаў ствараюцца індывідуальна. Чым больш маштаб, тым найбольш дэталёва паўтараюць мадэлі прататып, аж да канструкцыі рухавіка. З прамыслова выпускаючыхся мадэльных чыгунак, стандарт «G» атрымаў найбольшае распаўсюджванне для пабудовы пад адкрытым небам (дамінуючае становішча на рынку дадзенага стандарту належыць нямецкай фірме LGB, якая яго і распрацавала ў 1968 годзе).

## Спасылкі па тэме 
* Развіццё чыгуначнага мадэлізма і яго напрамкі 
* Гісторыя вытворчасці мадэляў чыгунак у СССР 
* Сайт аб найбуйнейшым макеце чыгункі ў свеце
* Сайт аб найбуйнейшым макеце чыгункі ў Расіі
* Рэпартаж аб Лабараторыі чыгуначнага мадэлізма Малой Кастрычніцкай чыгункі на Youtube.


Катэгорыя:Калекцыяніраванне