open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Магілёўскі металургічны завод

**Магілёўскі металургічны завод** — беларускае прадпрыемства чорнай металургіі ў Магілёве. Асноўнай прадукцыяй завода з’яўляюцца сталёвыя трубы, чыгуначныя восі і тэхнічны шрот. Таксама вырабляюцца сталёвыя профілі, чыгунныя запаўняльнікі, мастацкае ліццё.

## Гісторыя 
Магілёўскі металургічны завод з’яўляецца адным з найстарэйшых прамысловых прадпрыемстваў абласнога цэнтра. У канцы 1920-х на паўночна-ўсходняй ўскраіне Магілёва пачалося будаўніцтва. 6 лістапада 1932 года Магілёўскі, тады *трубаліцейны* завод святкаваў свой дзень нараджэння: быў зроблены пробны пуск трубаліцейнага цэха — адлітая першая чыгунная вадаправодная труба дыяметрам 150 мм. У вайну абсталяванне завода было эвакуявана ў глыбокі тыл на Урал. У 1944—1948 гадах завод быў адбудаваны. У сакавіку 1953 года завод асвоіў вытворчасць чыгуннага дахавага ліста. У 1959 годзе ўпершыню ў СССР тут былі атрыманы трубы, адлітыя напаўнеперарыўным спосабам. Асваенне гэтай тэхналогіі ў пачатку 1960-х ператварыла БССР у экспарцёра трубапракатнай прадукцыі ў рэспублікі Прыбалтыкі і на новабудоўлі Расіі і Украіны. У 1980-х завод перайшоў да вытворчасці электразварных труб, для чаго былі адкрыты тры трубапракатных станы. Гэты тэхналагічны паварот вызначыў далейшую спецыялізацыю прадпрыемства. У 2003 годзе ўведзены ў эксплуатацыю ўчастак па вытворчасці чыгунных люкаў і дажджапрыёмнікаў. У 2006 годзе ААТ «ММЗ» ўвайшло ў склад вытворчага аб’яднання «Беларускі металургічны завод».

## Прадукцыя 
У цяперашні час адкрытае акцыянернае таварыства «Магілёўскі металургічны завод» вырабляе наступную сертыфікаваную прадукцыю:
* Трубы сталёвыя электразварныя прасташвоўныя ДАСТ 10704-91, ДАСТ 10705-80;
* Трубы сталёвыя вадагазаправодныя ДАСТ 3262-75;
* Трубы сталёвыя профільныя ДАСТ 8639-82, ДАСТ 8645-68, ДАСТ 13663-86;
* Профілі сталёвыя гнутыя замкнёныя зварныя квадратныя і прастакутныя для будаўнічых канструкцый ДАСТ 30245-2003;
* Профілі полыя зварныя канструкцыйныя халоднай фармоўкі з нелегіраванай сталі DIN EN 10219-1,2;
* Шрот тэхнічны чыгунны адліваны і колаты ДАСТ 11964-81;
* Шрот чыгунны адліваны баластны ТУ BY 700123720.010-2013;
* Люкі чыгунныя для назіральных калодзежаў ДАСТ 3634-99, EN 124;
* Восі чарнавыя вагонныя;
* Запаўняльнік для асабліва цяжкіх бетонаў ТУ BY 700123720.054-2013;
* Запаўняльнікі чыгунныя адліваныя і колатыя ТУ BY 700123720.017-2013;
* Тавары народнага спажывання;
* Малыя архітэктурныя формы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Прадпрыемствы Магілёва
Катэгорыя:Металургічныя прадпрыемствы Беларусі
Катэгорыя:Прадпрыемствы чорнай металургіі Беларусі
Эскадраны мінаносец Francisque

**Эскадраны мінаносец Francisque** — адзін з 20 эсмінцаў тыпу Arquebuse, пабудаваных для французскага флоту ў першым дзесяцігоддзі XX стагоддзя.

## Літаратура 
*
*
*
* 
* 

## Спасылкі 
*The *Arquebuse* class on navypedia.org 

Катэгорыя:Эскадраныя мінаносцы Францыі тыпу Arquebuse
Катэгорыя:Эскадраныя мінаносцы Францыі ў Першай сусветнай вайне
Ляшчоўскі сельсавет

**Ляшчо́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Валожынскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Ляшчоўцы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Валожынскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Пяршайскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Валожынскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Лань (значэнні)

**Лань** — шматзначны тэрмін:

* Лань — млекакормячая жывёла сямейства аленяў атрада парнакапытных

## Тапонімы 
* Лань — аграгарадок у Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці Беларусі
* Лань — рака ў Мінскай і Брэсцкай абласцях Беларусі, левы прыток ракі Прыпяць
Залізнычны раён (Львоў)

**Залізнычны раён** або **Чыгуначны раён** (, ад  — чыгунка) — раён горада Львова, які ахоплівае заходнюю частку горада, мясцовасці Білагоршча, Лэвандзіўка, Рудна, Скнылівак, Сыгніўка, часткова Багданіўку і Клэпарыў.

## Назва 
Залізнычны раён разам з Шаўчэнкаўскім раёнам — адзін з двух раёнаў, назву якіх не мянялі з савецкіх часоў. Відавочна, яна звязаная з тым, што раён утвораны вакол разгалінаванай сеткі чыгункі — на яго тэрыторыі знаходзіцца галоўны чыгуначны вакзал Львова, а таксама шэраг невялікіх станцый. Акрамя таго, менавіта ў Залізнычным раёне, у асноўным на Лэвандзіўцы, традыцыйна жывуюць работнікі Львоўскай чыгункі, што пачалося яшчэ ў часы актыўнага чыгуначнага будаўніцтва ў Аўстра-Венгрыі ў сярэдзіне і другой палове ХІХ ст.

## Тэрыторыя 
Раён ахоплівае значную частку Прывакзальнай — раёна забудовы канца XIX — пачатку ХХ ст., які ўтварыўся вакол галоўнага чыгуначнага вакзала Львова. Акрамя таго ў яго склад уваходзяць такія мясцовасці Львова як Лэвандзіўка, Білагоршча, Скнылівак, Сыгніўка а таксама часткова Багданіўка, Раснэ, часткова Клепарыў. У склад Залізнычнага раёна таксама ўваходзіць пасёлак Рудна, які тэрытарыяльна аддзелены ад Львова палоскай зямель Пустамыціўскага раёна Львоўскай вобласці.

Галоўнай вуліцай Залізнычнага раёна з’яўляецца частка вуліцы Гарадоцкай — ад царквы Святой Ганны да мяжы горада і Львоўскай кальцавой аўтадарогі. Мяжа раёна ўтворана вуліцамі Шаўчэнкі, якая аддзяляе яго ад Шаўчэнкаўскага раёна, і Кульпаркаўскай, якая аддзяляе яго ад Франкіўскага раёна. Таксама сярод важнейшых вуліц раёна вуліцы Шырокая, Паветраная, Сяйво, Лэвандзіўская (усе на Лэвандзіўцы), а таксама Любінская, Выгоўскага, Патона, Рашыўская. Што тычыцца апошняй, то яе плануецца падоўжыць ад вуліцы Патона да Навуковай.

## Галерэя 

файл:Головний залізничний вокзал (м. Львів).jpg|Галоўны чыгуначны вакзал
файл:159-171 Horodotska Street, Lviv (01).jpg|Вул. Гарадоцкая
файл:WP Любинская.jpg|Вул. Любінская
файл:Lviv, Kulparkivska Str..JPG|Вул. Кульпаркаўская
файл:Vygovskogo str. Lviv (middle part).JPG|Вул. Выгоўскага
файл:Aeroport lviv.jpg|Стары тэрмінал аэрапорта

Катэгорыя:Раёны Львова
Нацыянальны фармацэўтычны ўніверсітэт

**Нацыянальны фармацэўтычны ўніверсітэт** — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, падпарадкаваная Міністэрству аховы здароўя Украіны, знаходзіцца ў Харкаве.

У 1812 г на фармацэўтычным аддзяленні медычнага факультэта Харкаўскага Імператарскага ўніверсітэта арганізавана першая фармацэўтычная лабараторыя.

У 1921 г. заснаваны Харкаўскі фармацэўтычны інстытут, які стаў першым фармацэўтычным ВНУ ва Украіне.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Мікалаевіч Гайдукевіч — украінскі вучоны, доктар медыцынскіх навук (1982).


Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Підзамчэ (Львоў)

**Підзамчэ** () — гістарычная мясцовасць у Шаўчэнкаўскім раёне Львова, абмежаваная вуліцамі Замарстыніўскай, Багдана Хмяльніцкага і Ліпінскага. У раёне знаходзіцца аднайменная чыгуначная станцыя.

## Гісторыя 
Паўднёвей сучаснага Підзамчэ размяшчаўся Княжы Львоў. На Підзамчы размяшчалася львоўскае прадмесце, населенае даволі даўно. Пра гэта сведчыць той факт, што адна з галін першай чаргі Львоўскага коннага трамвая была пракладзеная менавіта сюды. Пасля яна была заменена на электрычны трамвай.

У XIX ст. і ў пачатку ХХ ст. гэтую мясцовасць называлі Гаўрыліўкай (Габрыэлеўкай) — назва гэта паходзіць ад сям’і Габрыэллі, багатых мяшчан італьянскага паходжання, якія валодалі гэтай мясцовасцю у XVII ст. Аднак з пракладкай чыгункі і адкрыццём станцыі раён сталі называць сугучна назве станцыі. Менавіта гэтая назва бытуе і сёння.

## Спасылкі 
* Розклад руху приміських поїздів. Офіційний сайт Львівської залізниці 
* Станція Підзамче
* Розклад руху пасажирських поїздів далекого сполучення. Офіційний веб-сайт «Укрзалізниці»

Катэгорыя:Геаграфія Львова
Раснэ

**Раснэ** () — мясцовасць у паўночна-заходняй ускраіне Шаўчэнкаўскага раёна Львова, падзяляецца на два жылых мікрараёны (масівы) — Раснэ-1 і Раснэ-2, аднайменная чыгуначная станцыя.

## Гісторыя 
У 1433 г. Львоўскі рымска-каталіцкі арцыбіскуп заснаваў на гэтых землях паселішча пад назвай Расна-Польская. Новае сяло было далучана да прыходу касцёла Марыі Снежнай ў Львове.

У 1925 г. сяло налічвала каля 2000 чал. У сяле быў парафіяльны рымска-каталіцкі касцёл, пабудаваны на месцы драўлянага 1742 г. Падчас Першай сусветнай вайны сяло Расна-Польская і бліжэйшыя палі былі месцам бітвы паміж рускімі і аўстра-германскімі войскамі 21 чэрвеня 1915 г., у выніку якой руская армія вымушана была на наступны дзень пакінуць Львоў]. Землі сяла Расна-Польская пачыналіся уздоўж цяперашняй вул. Шаўчэнкі пачынаючы ад чыгуначнай станцыі Клепарыў; тэрыторыя на поўнач ад станцыі Клепарыў увайшла ў склад Львова ўжо ў 1930-х гг., калі была забудаваная індывідуальнымі дамамі і атрымала назву Баторыеўка (у гонар караля Стэфана Баторыя).

Цяперашні мікрараён Раснэ вырас як жылы масіў на поўнач ад калішняй Баторыеўкі паблізу карпусоў завода «Электрон», які выпускаў тэлевізары і ваенную радыёэлектроніку, а сёння выпускае трамваі і іншы грамадскі аўтатранспарт. Пачата было таксама будаўніцтва металургічнага завода. Раснэ было далучана да горада згодна з Указам Прэзідыума Вярхоўнага савета Украінскай ССР ад 9 сакавіка 1988 г. № 5541-ХІ. Далучаная тэрыторыя ў адпаведнасці з гэтым дакуументам складала 477 га. жылыя масівы савецкай і сучаснай пабудовы размешчаны на поўнач ад восевай вуліцы раёна — вул. Шаўчэнкі, а на поўдзень ад яе — прамысловая зона.

Да моманту далучэння да Львова тут ужо вялося інтэнсіўнае жылое будаўніцтва, будаваліся цэхі заводаў: канвеернага, аўтапагрузчыкаў «Хіммаш», «Электрон». У адрозненне ад Сыхава, дзе забудова праводзілася згодна з прадуманай канцэпцыяй, Раснэ будавалася, хоць і па зацверджаным генеральным плане, але асобнымі фрагментамі — ў асноўным сіламі прамысловых прадпрыемстваў.

На тэрыторыі Раснэ-1 ёсць тры царквы і адзін каталіцкі касцёл, у Раснэ-2 — адна грэка-каталіцкая царква.

Галоўныя вуліцы мікрараёна: Шаўчэнкі (магістральная вуліца, якая спалучае часткі мікрараёна адзін з адным і яго ў цэлым з цэнтральнай часткай горада), Бруховіцкая, Раснянская, Велічкоўскага.

Катэгорыя:Геаграфія Львова
Вожык Сонік

— персанаж відэагульняў кампаніі Sega. Зараз Сонік з'яўляецца талісманам карпарацыі Sega, якая выпусціла серыю гульняў, прысвечаных Соніку.
Вожык Сонік&nbsp;— сіні антрапаморфны вожык, што жыве дзесьцi на астравах на Мобіусе (за версіі коміксаў і некаторых мультфільмаў). Ён валодае здольнасцю бегаць на звышгукавых хуткасцях, таму і атрымаў сваю імя (). Варта зазначыць, што паводле версіі коміксаў *Sonic the Hedgehog* выдавецтва *Archie*, сапраўднае імя Соніка  — **Вожык О́лджылві Морыс** ().

Сонік замяніў Алекса Кіда, што быў талісманам «Sega» да 1990 года.

Катэгорыя:Персанажы мультфільмаў
Катэгорыя:Персанажы камп’ютарных гульняў
Катэгорыя:Персанажы анімэ і мангі
Катэгорыя:Персанажы коміксаў
Трубавая прамысловасць Беларусі

**Трубы** ў Беларусі вырабляюць два прадпрыемствы: спецыялізаваны Магілёўскі металургічны завод і Беларускі металургічны завод у Жлобіне. Першы вырабляе трубы пераважна электразварным спосабам. На другім наладжана вытворчасць бясшвоўных труб. У 2017 годзе прадпрыемствамі Беларусі было выраблена 236 тыс. т. сталёвых труб.

* Трубы сталёвыя, папярэдне тэрмаізаляваныя

## Магілёўскія трубы 
6 лістапада 1932 года была адлітая першая чыгунная вадаправодная труба дыяметрам 150 мм — Магілёўскі *трубаліцейны* завод адзначыў свой Дзень нараджэння. У 1959 упершыню ў СССР тут былі атрыманы трубы, адлітыя напаўнеперарыўным спосабам. Асваенне гэтай тэхналогіі ў пачатку 1960-х ператварыла БССР у экспарцёра трубапракатнай прадукцыі ў рэспублікі Прыбалтыкі і на новабудоўлі Расіі і Украіны. У 1980-х завод перайшоў да вытворчасці электразварных труб, для чаго было адкрыта тры трубапракатных станы. Гэты тэхналагічны паварот вызначыў далейшую спецыялізацыю прадпрыемства.
У цяперашні час адкрытае акцыянернае таварыства «Магілёўскі металургічны завод» вырабляе наступную трубапракатную прадукцыю:
* Трубы сталёвыя электразварныя прасташвоўныя ДАСТ 10704-91, ДАСТ 10705-80;
* Трубы сталёвыя вадагазаправодныя ДАСТ 3262-75;
* Трубы сталёвыя профільныя ДАСТ 8639-82, ДАСТ 8645-68, ДАСТ 13663-86;

## Жлобінскія трубы 
На БМЗ у 2018 было выраблена 138 тыс.тон сталёвых труб. Жлобінскія металургі вырабляюць трубы для нафта- і газаправодаў, свідравальныя, помпава-кампрэсарныя і асадныя трубы, злучальныя муфты. 

Катэгорыя:Металургія Беларусі
Беларусь
Марыа

**Марыа** (, )&nbsp;— гэта выдуманы персанаж аднайменнай відэагульнявой франшызы кампаніі Nintendo, распрацаваны Сігеру Міямота. Марыа з’яўляецца маскотам Nintendo і пратаганістам усёй серыі гульняў. Гэта нізкі, мажны італьянскі сантэхнік, які жыве ў Грыбным&nbsp;Каралеўстве (). Яго галоўная мэта ў большасці гульняў&nbsp;— выратаваць з палону прынцэсу, адолеўшы ліхадзея Баўзера і яго паслугачоў. У Марыа ёсць малодшы брат і напарнік Луіджы ().

Катэгорыя:Персанажы мультфільмаў
Катэгорыя:Персанажы камп’ютарных гульняў
Катэгорыя:Персанажы анімэ і мангі
Катэгорыя:Персанажы коміксаў
Катэгорыя:Гульні Марыа
Хвоя кедравая еўрапейская

**Хвоя кедравая еўрапейская**, **Кедр сібірскі** (*Pinus cembra*) — від дрэў з роду .

## Батанічнае апісанне 
Дрэва вышынёй 20—25 м, з густой шырокай яйцападобнай кронай. Ігліца па 5 у пучках, цвёрдая, з блакітнаватымі вусцейкавымі палоскамі, вызубленая па краі. Шышкі яйцападобныя, прамастойныя.

## Арэал 
Пашырана ў Альпах і Карпатах. На тэрыторыі Беларусі інтрадукавана з сярэдзіны XIX стагоддзя, адзінкавыя дрэвы зберагліся ў некаторых парках.

## Значэнне і выкарыстанне 
Устойлівая да гарадскіх умоў. Можа выкарыстоўвацца ў азеляняльных пасадках. Мае шэраг дэкаратыўных форм, якія адрозніваюцца характарам росту і афарбоўкай ігліцы: калонападобную, карлікавую, залацістую.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Хвоя
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Анатоль Іванавіч Лесніковіч

**Анатоль Іванавіч Лесніковіч** ( — ) — беларускі фізікахімік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996; член-карэспандэнт з 1994), доктар хімічных навук (1987), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 красавіка 1941 года ў саўгасе «Рачкавічы» Слуцкага раёна Мінскай вобласці.

Закончыў БДУ (1965). У 1966—1978 гг. — асістэнт, старшы выкладчык, дацэнт Белдзяржуніверсітэта, у 1979—1990 гг. — загадчык лабараторыі НДІ фізіка-хімічных праблем БДУ. У 1990—1996 гг. прарэктар Белдзяржуніверсітэта, у 1997—2000 гг. — першы намеснік старшыні ВАК Беларусі, у 2000—2002 гг. — старшыня Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях. З 2002 г. — віцэ-прэзідэнт НАН Беларусі, адначасова загадчык кафедры Белдзяржуніверсітэта. У 2004—2008 гг. — намеснік Старшыні Прэзідыума НАН Беларусі. З 2008 г. — загадчык кафедры агульнай хіміі і методыкі выкладання хіміі хімічнага факультэта Белдзяржуніверсітэта.

Распрацаваў метады ізапараметрычных суадносін і рашэння адваротнай задачы неізатэрмічнай кінетыкі для простых і некаторых складаных рэакцый кандэнсаваных рэчываў. Вывучыў механізм тэрмічнага раскладання кампанентаў сумесевых цвёрдых ракетных паліваў, у т.л. сінтэзаваных, а таксама працэсаў тэрмапераўтварэнняў гэтых паліваў і іншых практычна важных кампазіцыйных матэрыялаў на палімернай аснове. Выявіў размерны эфект у рэгуляванні хуткасці гарэння каталізатарамі і інгібітарамі гарэння, што дазволіла атрымаць новыя рэгулятары для разнастайных гаручых сістэм. Устанавіў заканамернасці, якія дазваляюць ацаніць межы рэгулявання хуткасці гарэння, ціск, пры якім каталітычны эфект змяняецца на інгібіруючы. Выявіў і вывучыў з’яву вадкаполымнага гарэння, а таксама злучэнні, здольныя да самараспаўсюджвальнага высокатэмпературнага раскладання — асобай форме гарэння, на аснове якіх прапанаваў хімічныя генератары кіслароду, азоту, хлору. Абгрунтаваў хімічную інжынерыю як навуку аб канструяванні хімічнымі метадамі сістэм з нана- і мікраразмерных элементаў і распрацаваў шэраг такіх сістэм.

Аўтар каля 400 навуковых прац, у т.л. 2 манаграфій, вучэбнага дапаможніка, больш за 60 вынаходніцтваў.

## Навуковыя працы 
* Об отрицательной корреляции параметров закона скорости горения // Физика горения и взрыва. 1979. № 1.
* Изопараметрические кинетические соотношения в реакциях конденсированных веществ // J. Therm. Anal. 1985. № 3.
* Явление жидкопламенного горения // Весці НАН Беларусі. Сер. хім. навук. 1998. № 4.
* Термическое разложение аминотетразолов // Thermochim. Acta. 2002. Vol.388.

## Узнагароды 
* медаль Францыска Скарыны (2006),
* Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (2011).
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (2012),
* іншыя медалі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Анатоль Іванавіч Лесніковіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Дактары хімічных навук
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты НАНБ
Катэгорыя:Старшыні Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь
Амундсен-Скот (антарктычная станцыя)

**А́мундсен-Скот** () — антарктычная станцыя, што належыць ЗША і размяшчаецца раўнютка на Паўднёвым геаграфічным полюсе Зямлі, такім чынам з'яўляючыся самым паўднёвым пасяленнем чалавека. Адна з першых палярных станцый у Антарктыдзе, першая станцыя ў глыбіні мацерыка. Названа ў гонар выбітных палярных даследчыкаў — нарвежца Руаля Амундсена і англічаніна Роберта Скота, якія першымі дасягнулі полюса ў 1911—1912 гадах. Станцыя знаходзіцца ў падпарадкаванні Падраздзялення палярных праграм Нацыянальнага навуковага фонду ЗША. 

## Гісторыя 
Да сярэдзіны 1950-х на Паўднёвым полюсе і ў яго ваколіцах не мелася сталых навуковых базаў. Можна казаць і шырэй: не было іх ва ўсёй унутранай Антарктыдзе. Станцыя Амундсен-Скот была ўзведзена ў лістападзе 1956 года будаўнічым батальёнам ВМС ЗША (the Seabees). Згодна з праграмай  са студзеня 1957 па ліпень 1958 на станцыі праводзіліся міжнародныя даследаванні геафізікі атмасферы палярных рэгіёнаў Зямлі. З таго часу станцыя не спыняе сваёй працы. За мінулыя больш чым 60 гадоў яна не раз рамантавалася, пашыралася, пераабсталёўвалася, перабудоўвалася.

## Прыродныя ўмовы 
Станцыя знаходзіцца на высокім Антарктычным плато на вышыні 2835 м над узроўнем мора. На паўднёвым полюсе палярны дзень і палярная ноч доўжацца па 6 месяцаў. Такім чынам, сонца заходзіць і ўзыходзіць тут двойчы — у сакавіку і ў верасні. За шасцімесячны "дзень" становішча сонца над гарызонтам мяняецца ад 1° у дні раўнадзенства да 23° у дзень снежаньскага сонцастаяння. У плане пораў году палярны дзень тут супадае з "летам", калі тэмпература можа дасягаць -30 — -25°С (абсалютны максімум — -12,3°С). Цягам 6 месяцаў палярнай ночы-зімы сярэднія тэмпературы складаюць -57 — -59°С, (абсалютны мінімум — -82,8°С). У гэты час на станцыю абрынваюцца завеі, часта з ураганным ветрам. Нягледзячы на суровыя ўмовы, палярная ноч + выключна сухое паветра даюць выдатную магчымасць для астранамічных назіранняў.

## Чалавек на станцыі 
Насельніцтва станцыі складае ад 200 чалавек летам да 50 зімой. Палярнікі жывуць па новазеландскім часе, бо Вялікай зямлёй для іх служыць горад Крайстчэрч, сувязь з якім падтрымліваецца праз ўзбярэжную станцыю Мак-Мёрда — антарктычны хаб.

Катэгорыя:Антарктычныя станцыі
Таіса Паўлаўна Агафоненка

**Таіса Паўлаўна Агафо́ненка** (, г. Кляшчэлі.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і Паўла Іванавіча і Веры Ільінічны Гаўрылюкоў (у дзявоцтве Карпюк). Бацькі нарадзіліся недалёка ад Белавежскай пушчы. Бацька ўдзельнічаў у стварэнні ў сваёй вёсцы тэатральных пастановак, збіраў фальклор. Калі пасля Другой сусветнай вайны Беласточчыну перадалі Польшчы, Гаўрылюкі выехалі ва Украіну, але ўрэшце вярнуліся ў Брэст. З 1965 года працуе на Мінскай мастацка-галантарэйнай фабрыцы, дзе заснавала промысел саломапляцення.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Постаці беларускага мастацтва
Катэгорыя:Саломапляценне
Філіпіняцкі сельсавет

**Філіпіня́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Валожынскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Філіпіняты.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Валожынскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Забрэжскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Валожынскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Украінцы Польшчы

**Украінцы Польшчы** ()&nbsp;— адна з нацыянальных меншасцей Польшчы. Згодна з данымі перапісу насельніцтва 2011 года ўкраінцамі назвалі сябе 51 001 асоб.

Рэальная колькасць аўтахтоннага насельніцтва ацэньваецца некаторымі крыніцамі ў 150—300 тысяч украінцаў. Паводле даных Аб’яднання ўкраінцаў у Польшчы, колькасць украінцаў складае 350—500 тысяч. Станам на канец 2024 года самай шматлікай групай замежнікаў у Польшчы застаюцца грамадзяне Украіны — 787,5 тысяч чалавек паводле афіцыйных звестак ZUS.

Рэгіёнам кампактнага пражывання меншасці ёсць Вармінска-Мазурскае ваяводства і буйныя гарады, такія як Варшава (5-10 тысяч украінцаў), Кракаў (3 тысяч) і іншыя. Продкі ўкраінцаў адвеку стагоддзяў жылі ў гістарычных абласцях Байкоўшчыны, Лемкаўшчыны, Падляшшы, Холмшчыны, Надсянні. У 1947 годзе па рашэнні польскага ўрада была праведзена акцыя «Вісла»&nbsp;— прымусовае перасяленне ўкраінцаў з паўднёва-ўсходніх зямель у глыб Польшчы: на паўночныя і паўночна-заходнія землі. Акцыя матывавалася тым, што ўкраінскае насельніцтва складала для атрадаў УПА вялікую матэрыяльную і чалавечую базу, што ўскладняла іх ліквідацыі. Асноўная маса ўкраінскага насельніцтва да гэтага часу яшчэ жыве рассеяна на заходніх і асабліва паўночных тэрыторыях&nbsp;— у Альштынскім, Гданскім, Кашалінскім і іншых ваяводствах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Народы Польшчы
Польшча
Аб’яднанне лемкаў

**Аб’яднанне лемкаў** ()&nbsp;— украінская грамадская арганізацыя, зарэгістраваная ў Гарліцах, якая ахоплівае сваёй дзейнасцю тэрыторыю усёй Польшчы.

## Мэты дзейнасці 
* рознага роду дзеянні, якія маюць на мэце атаяснення лемкаў з украінскім народам;
* клопату пра славутасці украінскай культуры ў Польшчы (архітэктура, жывапіс, музыка, народная творчасць);
* прыняцце захадаў, што спрыялі б стварэнню Музея лемкаўскай культуры;
* аказання уплыву на развіццё украінскай адукацыі і навукі;
* папулярызацыя і падтрымка украінскага аматарскага артыстычнага руху;
* штогадовая арганізацыя фестывалю «Лемкаўская вогнішча»;
* заахвочванне да правядзення даследаванняў у галіне лемказнаўства;
* прадстаўленне і ахова інтэрэсаў украінскага насельніцтва.

## Змест дзейнасці 
* арганізацыя культурных сустрэчаў, такіх як: выступленні мастацкіх калектываў, літаратурных вечароў, тэатральных паказаў, таварыскіх сустрэч і танцавальных забаваў;
* арганізацыя адукацыйных курсаў, навукова-метадычных канферэнцый і дыскусійных сустрэчаў;
* ініцыяванне, арганізацыя навучання украінскай мовы ў школах у раёнах, дзе пражывае лемкаўскае насельніцтва;
* арганізацыя бібліятэк, клубаў, святліцу і чытальняў;
* вядзення аматарскіх мастацкіх калектываў і гурткоў па інтарэсах;
* выпуск часопісаў, перыёдыкі, рэкламных матэрыялаў, папулярна-навуковых і публіцыстычных, навукова-папулярных і навуковых распрацовак, відэакасет, буклетаў і да т.п.;
* вядзення гаспадарчай дзейнасці з мэтай атрымання рэсурсаў на статутную дзейнасць;
* арганізацыя маладзёжных летнікаў адпачынку і турыстычных прабегаў.

Старшынёй аб’яднання ёсць Стэфан Гладык.

У 2009 гады аб’яднанне лемкаў заснавала ў Горліцах Цэнтр культуры імя Багдана-Ігара Антоніча.

## Спасылкі 
* АСУ/Лемкаў у Польшчы Аб’яднанне 
* Сайт Аб’яднання лемкаў
* Хроніка з’ездаў Аб’яднання лемкаў

Катэгорыя:Украінская культура
Катэгорыя:Арганізацыі Польшчы
Катэгорыя:Нацыянальныя меншасці
Катэгорыя:Лемкі
Калазета

**Калазета** (, табарчына: *Câdesédda*) — камуна на поўначы вострава Сант-Антыёка. Уваходзіць у склад правінцыі Карбонія-Іглезіяс аўтаномнага рэгіёна Сардзінія.

## Асаблівасці гісторыі і культуры 
Жыхары Калазеты — нашчадкі лігурыйскіх каланістаў, якія ў 1738 г. перасяліліся з Табаркі на тэрыторыі сучаснага Туніса на суседні востраў Сан-П'етра, а потым у 1770 г. заснавалі Калазету. Яны размаўляюць на дыялекце *табарчына*. 

Святы заступнік — Святы Маўрыкій, святкуецца 22 верасня.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Калазета — партовы і турыстычны цэнтр.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Камуны правінцыі Карбонія-Іглезіяс
Тавалара

**Тавалара** () — востраў на паўночным усходзе італьянскага аўтаномнага рэгіёна Сардзінія. Плошча — 5,9 км². Насельніцтва (2009 г.) — 27 чалавек.

## Геаграфія і прырода 
Востраў Тавалара месціцца ў 1,84 км ад паўночна-усходняга берага Сардзініі, у 250 км на паўднёвы захад ад Рыма, сталіцы Італіі. Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 7 км. Найбольшая шырыня — 1,57 км. Большая частка вострава ўяўляе сабою вапняковы масіў чатырохкутнай формы з пясчанай касой на паўднёвым усходзе. Найвышэйшы пункт — 564 м.

Расліннасць вельмі рэдкая, прадстаўленая травамі, фісташкамі і маслінамі. Толькі на найбольш высокай частцы можна сустрэць клёны. Наземная фаўна бедная, прадстаўлена яшчаркамі, чарапахамі, пацукамі, здзічэлымі козамі. З-за ўжывання малачая зубы коз часцяком маюць яркі жоўты колер, таму пра таваларскіх коз кажуць «каза з залатымі зубамі». На скалах гняздуюць бакланы, ластаўкі, галубы.

З 1997 г. марскія воды ваколь Тавалары ўваходзяць у ахоўваемую прыродную зону.

## Гісторыя 
Востраў Тавалара быў населены ўжо ў 4 тысячагоддзі да н. э. Яго неалітычныя жыхары займаліся рыбалоўствам. У пачатку 1 тысячагоддзя да н. э. на ім спыняліся караблі этрускаў. Востраў прыцягваў старажытных мараплаўцаў сваім зручным становішчам для часавых стаянак і наяўнасцю пітной вады. У сярэднявеччы ім карысталіся піраты. Акрамя таго, тут здабывалі вапну. Пасля 1400 г. прадпрымалася некалькі спроб каланізацыі Тавалары лігурыйскімі рыбакамі.

У 1806 г. на востраве пасялілася сям'я генуэзскага рыбака Джузэпэ Барталеоні. У 1836 г., калі на мясцовым беразе высадзіўся кароль Карл-Альберт, Паола, сын Джузэпэ, выклікнуў: «Кароль Тавалары вітае караля Сардзініі!» Карл-Альберт палічыў жарт пацешным і падараваў востраў хлопцу. З тых часоў главы сям'і Барталеоні тытулавалі сябе каралямі, а востраў называлі каралеўствам.

У нашы дні ўсе астравіцяне належаць да сям'і Барталеоні, займаюцца рыбалоўствам і абслугоўваннем турыстаў. Частку Тавалары займае база назірання ВМС краін НАТА.

## Спасылкі 
* Isole Tavolara, Molara e Molarotto 
* Isola di Tavolara (OT) - *Regno* dei Bertoleoni 
* Tavolara - Life in Italy
* The world's smallest kingdom

Катэгорыя:Астравы Італіі
Катэгорыя:Астравы Міжземнага мора
Катэгорыя:Астравы Сардзініі
Сан-П’етра (востраў)

'''Востраў Сан-П'е́тра''' (, ) — востраў на паўднёвым захадзе італьянскага аўтаномнага рэгіёна Сардзінія. Плошча — 53,9 км². Насельніцтва (2016 г.) — 6 211 чалавек.

## Геаграфія 
міні|злева|Карта
Востраў Сан-П'етра месціцца каля паўднёва-заходняга ўзбярэжжа Сардзініі за 68,7 км на захад ад Кальяры. Адлучаны ад Сардзініі пралівам шырынёй 6,1 км. За 3,2 км на паўднёвы ўсход знаходзіцца буйны востраў Сант-Антыёка.

Суша сфарміравалася ў перыяд міяцэна ў выніку вулканічных вывяржэнняў. Яны суправаджаліся катастрафічнымі землятрусамі і расколінамі зямной паверхні. У пазнейшы перыяд расколіна паміж Сан-П'етра і Сардзініяй была затоплена морам. Берагавая лінія цягнеццца 33 км. 18 км пакрыты скаламі са слядамі разломаў, залівамі і прыбярэжнымі пячорамі. Усходні бераг нізкі з пясчанымі пляжамі.

Ландшафт унутранай часткі вызначаны пагоркамі. Самы высокі з іх дасягае 211 м над узроўнем мора. На востраве практычна няма сталых вадацёкаў, аднак паміж пагоркамі сустракаюцца паніжэнні, занятыя балотамі і невялікімі азёрамі.

Карысныя выкапні: свінец, марганец.

Клімат міжземнаморскі засушлівы. Узімку востраў адкрыты містралям, якія значна астуджаюць паветра.

## Прырода 
Значная частка паверхні пакрыта скаламі з рэдкімі травамі. Сады і гаі растуць на абароненых ад вятроў паўднёва-заходніх частках пагоркаў. На востраве Сан-П'етра сустракаюцца дубы, хвоі, ядловец, сунічнае дрэва, мальвакветныя расліны. На поўдні вострава растуць карлікавыя пальмы, якія называюць далонню Святога Пятра. Лічыцца, што дзякуючы ім востраў набыў сваю назву. З-за чалавечай дзейнасці шырока распаўсюдзіліся вінаград, масліны, апунцыя.

Востраў Сан-П'етра — важнае месца для пералётных птушак. Увосень каля ўзбярэжжа адбываецца міграцыя тунца. З даўніх часоў гэты перыяд выкарыстоўваюць для масавага лову рыбы.

## Гісторыя 
Востраў Сан-П’етра быў населены ўжо ў неаліце. На поўднёвым усходзе вострава выяўлена пячорная магільня тыпу домус-дэ-янас. У 1 тысячагоддзі да н. э. на ім спыняліся фінікійскія мараплаўцы. Пасля Першай пунічнай вайны Сан-П'етра трапіў пад уладу Рыма. Згодна паданню, шторм заспеў каля берагоў вострава карабель, на якім плыў Святы Пётр. З гэтай падзеяй звязвуюць яго сучасную назву.

У сярэднявеччы Сан-П'етра быў пакінуты жыхарамі з-за нападаў карсараў. У 1736 г. сюды перасяліліся з Табаркі лігурыйскія каланісты. Яны заснавалі на ўсходнім беразе горад Карлафортэ. У 1793 г. на кароткі час акупаваны Францыяй. У 1798 г. туніскія карсары захапілі ў палон амаль 1000 астравіцян.

Мясцовыя жыхары працягваюць захоўваць элементы лігурыйскай каланіяльнай культуры і дыялектную гаворку *табарчына*.

## Спасылкі 
* Il portale su Carloforte e l'Isola di San Pietro in Sardegna  
* STORIA DELL'ISOLA DI SAN PIETRO 
* Isola di San Pietro Sardegna Turismo - Sito ufficiale del turismo   
* Sito ufficiale per il Turismo a Carloforte
* CARTA GEOMORFOLOGICA COSTIERA E MARINA Isola di San Pietro

Катэгорыя:Астравы Італіі
Катэгорыя:Астравы Міжземнага мора
Катэгорыя:Астравы Сардзініі
Кокі

) ў  (Здымак падфарбаваны)]]
**Кокі** (ад  — «зерне») — бактэрыі шарападобнай формы. Адрозніваюць абсалютна круглыя і злёгку выцягнутыя па форме бактэрыі.

Пасля дзялення клеткі ўтвараюць у залежнасці ад стадыі дзялення структуры, якія з’яўляюцца тыповымі для пэўных відаў кокаў. Адрозніваюць:

* Стрэптакокі: складзеныя ў форме ланцужкі (напр. , )
* Дыплакокі: складзеныя парамі (напр. пнеўмакокі, *Neisseria*)
* Тэтракокі: складзеныя разам 4 клеткі
* Sarcina: складзеныя разам 8 і больш клетак
* Стафілакокі: клеткі складзеныя «вінаграднымі гронкамі» або хаатычна (напр. , пептакокі)

Магчыма, самыя ўстойлівыя да радыяцыі жывыя істоты. Здольныя перанесці дозу ў некалькі разоў большую, чым іншыя бактэрыі, і ў тысячы разоў большую, чым людзі.

## Спасылкі 
* Выявы бактэрый

Катэгорыя:Формы бактэрый
Катэгорыя:Бактэрыі
Іван Сідаравіч Кавалёў

{{Вучоны
|Узнагароды і прэміі  = 
{ style="background:transparent"
     
-
      
}
}}
**Іван Сідаравіч Кавалё́ў** (, Ярцава, Смаленская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне прыкладной электронікі і радыётэхнікі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1969), доктар тэхнічных навук (1966), прафесар (1966). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі электратэхнічны інстытут (1941). З 1947 года выкладчык, намеснік дэкана, дацэнт Ленінградскага электратэхнічнага інстытута. У 1953—1956 гг. намеснік дырэктара па вучэбнай і навуковай рабоце Таганрогскага радыётэхнічнага інстытута, у 1956—1962 гг. рэктар Разанскага радыётэхнічнага інстытута. З 1962 г. загадчык кафедры Беларускага політэхнічнага інстытута. У 1964—1973 гг. рэктар і да 1975 г. загадчык кафедры Мінскага радыётэхнічнага інстытута. У 1976 г. старшы навуковы супрацоўнік-кансультант Інстытута тэхнічнай кібернетыкі Акадэміі навук БССР. З 1977 г. загадчык лабараторыі Аддзела фізікі неразбуральнага кантролю АН БССР (з 1980 г. Інстытут прыкладной фізікі).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы ў галіне радыёэлектронікі звышвысокіх частот. Заснавальнік новага для Беларусі навуковага напрамку — мініяцюрызацыі хваляводных трактаў, прыбораў і прылад ЗВЧ. Выканаў даследаванні па тэорыі накіроўвалых сістэм і рэзанатараў, праблемах антэна-фідэрнай прылад і распаўсюджвання радыёхваль. Прапанаваў і распрацаваў метад разліку электрычных ратаметров сіметрычных і несіметрычных паласковых хваляводаў з паветраным запаўненнем. Правёў разлік радыёланцугоў на тунэльных дыёдах.

Аўтар 57 навуковых прац, у тым ліку 4 манаграфій, 4 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтвы.

## Узнагароды 
* Ордэн Чырвонага Сцяга (1944),
* ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1967),
* ордэн Чырвонай Зоркі,
* ордэн Айчыннай вайны 2 ступені,
* медаль «За абарону Ленінграда»,
* медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
* медаль «У памяць 250-годдзя Ленінграда»,
* медалі.

## Навуковыя працы 
* Расчет затухания волн в прямоугольных волноводах при помощи комплексного вектора электромагнитного поля. — М., 1956.
* Основы теории и расчета устройств СВЧ: Радиоволноводы и резонансные системы — Минск, 1972.
* Прикладная электродинамика. — Минск, 1978.

## Літаратура 
*  — С. 394.

## Спасылкі 
* Член-корреспондент КОВАЛЁВ Иван Сидорович // Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
* Іван Сідаравіч Кавалёў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Ковалёв Иван Сидорович // Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі
* 

Катэгорыя:Рэктары БДУІР
Катэгорыя:Выкладчыкі БНТУ
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Фізікі СССР
Піразінамід

**Піразінамід** — (піразінкарбоксамід) . Актыўны ў дачыненні да .

Можа аказваць бактэрыястатычнае або бактэрыцыднае дзеянне ў залежнасці ад канцэнтрацыі. Захоўвае актыўнасць толькі пры кіслым значэнні pH (5,6 або ніжэй), падобным на такі ў ачагах ранніх актыўных туберкулёзных запаленчых паражэнняў. У ходзе лячэння магчыма развіццё , верагоднасць якой зніжае спалучэнне з іншымі процітуберкулёзнымі сродкамі. Асабліва эфектыўны пры упершыню выяўленым дэструктыўным туберкулёзе, казеозным , туберкуломе і казеозна-пнеўманічных працэсах. Памяншае вывядзенне мачавой кіслаты і , можа выклікаць .

Катэгорыя:Лекавыя сродкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пралекі
Катэгорыя:Процітуберкулёзныя сродкі
Антоні Францішак Аўдзевіч

**Антоні Франці́шак Аўдзе́віч** (; 21 верасня 1834, Цельшы, Скрабіціская воласць — , ) — рымска-каталіцкі дзеяч, біскуп віленскі.

## Біяграфія 
У 1855—1859 гадах навучаўся ў Віленскай духоўнай семінарыі, капланскія пасвячэнні прыняў у 1859 годзе. Ад 1860 года капелан шпіталю Св. Якуба, настаўнік рэлігіі ў віленскіх гімназіях, вікарый у парафіях Веркі, Тургелі, Новыя Трокі, Радашковічы. У 1872—1884 гадах прафесар Духоўнай Акадэміі ў Санкт-Пецярбургу (у 1883 годзе рэктар). У снежні 1889 года стаў віленскім біскупам, сакры атрымаў 25 красавіка 1890 года.

Аўтар працы *De Dignitate sacerdotali*.

## Літаратура 
* Wileński słownik biograficzny. — Bydgoszcz, 2002. .
* Piotr Nitecki. Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965—1999. Słownik biograficzny. — Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 2000.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Біскупы віленскія
Катэгорыя:Рэктары Імператарскай Рымска-каталіцкай духоўнай акадэміі
Вяртсіля

**Вяртсіля** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў складзе Сартавальскага раёна Рэспублікі Карэліі, адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Вяртсільскага гарадскога паселішча. Размешчаны на рацэ Юўван’ёкі, за 5 км ад мяжы з Фінляндыяй, за 65 км ад Сортавалы. Чыгуначная станцыя і буйны кантрольна-прапускны пункт «Вяртсіля-Ніірала» на расійска-фінляндскай мяжы. З 1918 года — у складзе незалежнай Фінляндыі. Падчас савецка-фінскай вайны 1939—1940 гадоў пасёлак моцна пацярпеў. Вяртсіля забрана ў склад Карэла-Фінскай ССР СССР па ўмовах Маскоўскага дагавора 1940 года.

Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1946 года.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Алесь Віктаравіч Бяляцкі — беларускі грамадскі дзеяч, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карэліі
Надсанне

**Надсанне** (), або **Надсянне** () — украінская этнічная тэрыторыя ў вярхоўях ракі Сан на захадзе Львоўскай вобласці і ў раёне польскага Пшэмысля і Бірчы.

Продкі украінцаў пражывалі ў вярхоўях ракі Сан з часоў Старажытнай Русі і ўтваралі Перамышльскага княства. З часам гэтая тэрыторыя ўвайшла ў склад Вялікага Княства Літоўскага, а потым — феадальнай Польшчы. У 1772 годзе ў выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай Надсанне аказалася ў складзе Аўстрыйскай манархіі, а з 1921 года ізноў вярнулася ў польскую дзяржаву. У 1939 годзе частка Надсання — Явароўшчына — уключана ў УССР. Перамышльскае Надсанне засталося ў складзе Польшчы.

У 1945—1946 гадах большасць украінцаў польскага Надсання была пераселена ў УССР. Потым, у 1947 годзе з прычыны аперацыі «Вісла» польскі ўрад прымусова пераселяць што застаўся ўкраінскае насельніцтва з Надсання і іншых зямель на поўнач і паўночны захад Польшчы. Украінскія сем’і асобна пасялілі ў разбураныя германскія зямлі Ольштынскага, Гданьскага, Кашалінскага, Шчэцінскага ваяводстваў. Некаторыя ўкраінцы ў 1957—1958 гадах змаглі вярнуцца назад.

Характэрна надсанская гаворка, якая належыць да паўднёва-заходняму прыслоўях украінскай мовы.

## Літаратура 
* Україна в словах: Мовознав. слов.-довід.: Навч. посіб. для учнів загальноосвіт. шкіл, ліцеїв, гімназій, студентів, усіх, хто вивчає українську мову /Упоряд. і кер. авт. кол. Н.Данилюк.&nbsp;— К.: ВЦ «Просвіта», 2004.&nbsp;— 704 с.&nbsp;— Бібліогр.: с. 413—423. ISBN 966-8547-25-X.
* 

Катэгорыя:Галічына
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Украіны
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Польшчы
Сурэн Гургенавіч Аруцюнян

**Сурэн Гургенавіч Аруцюнян** (; 5 верасня 1939, Тбілісі — 1 сакавіка 2019) — армянскі дзяржаўны і партыйны дзеяч, дыпламат.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Армянскай ССР
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Дыпламаты СССР
Катэгорыя:Постаці армянскай дыпламатыі
Катэгорыя:Паслы іншых краін у Беларусі
Катэгорыя:Паслы Арменіі ў Швейцарыі
Катэгорыя:Функцыянеры УЛКСМ
Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК КП Арменіі
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Арменіі
Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт

**Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт** () — вышэйшая навучальная тэхнічная ўстанова ў Расіі, якая рыхтуе адмыслоўцаў сельскай гаспадаркі. Размешчаны ў г. Пушкін.

Загадам Дзяржкамісіі Саўміна СССР па харчы і закупах ад 16 студзеня 1991 года Ленінградскі сельскагаспадарчы інстытут быў ператвораны ў Ленінградскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт. 20 студзеня 1992 года, у звязку з зваротам Ленінграду назвы Санкт-Пецярбург, быў пераназваны ў Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт.

## Вядомыя выпускнікі 
* Уладзімір Сцяпанавіч Зубоўскі — беларускі вучоны. Кандыдат сельскагаспадарчых навук.

## Літаратура 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Санкт-Пецярбургскі аграрны ўніверсітэт
Караль Недзялкоўскі

**Антоні Караль Недзялкоўскі** (; 27 мая 1846, Мінкаўцы, Дубенскі павет — 6/7 чэрвеня 1911, Жытомір) — рымска-каталіцкі дзеяч, луцкі біскуп (1901—1911).

З шляхецкага роду Недзялкоўскіх герба «Равіч», сын Францішка і Марыі з Дзянчынскіх. Навучаўся ў павятовай шляхецкай школе ў Луцку, потым у . У верасні 1862 паступіў у духоўную семінарыю ў Камянцы-Падольскім, адкуль у 1863 яго пераслалі навучацца ў Духоўную акадэмію ў Санкт-Пецярбургу, якую скончыў 20 чэрвеня 1867 са ступенню майстра тэалогіі.

Высвечэнне на святара праз малады век атрымаў толькі 23 жніўня 1869 года. У 1869—1871 гадах кафедральны вікарый у Жытоміры, у 1872 сакратар біскупскай кансісторыі ў Жытоміры. У 1867—1897 прафесар касцёльных спеваў і літургікі, кананічнага і дзяржаўнага права, касцёльнай гісторыі ў Духоўнай семінарыі ў Жытоміры. У 1884 стаў канонікам кафедральнае капітулы ў Жытоміры і Луцку, у 1890 рэктарам Духоўнай семінарыі ў Жытоміры. У 1897—1901 рэктар Духоўнай акадэміі ў Санкт-Пецярбургу, у 1900 атрымаў дактарат *honoris causa* гэта акадэміі.

У 21 ліпеня 1897 прызначаны тытулярным біскупам Самаскім і дапаможным біскупам Магілёўскай архідыяцэзіі, кансакраваны 5 снежня 1897. У 1899—1901 капітульны вікарый Магілёўскай архідыяцэзіі, адміністратар Мінскай дыяцэзіі. 15 красавіка 1901 прызначаны луцкім і жытомірскім біскупам. У дыяцэзіі заснаваў дыяцэзіяльны музей і школу арганістаў. Адмовіўся ад прапанаванай пасады магілёўскага архібіскупа. У сваю чаргу царскі ўрад не прыняў яго адмовы ад кіравання Луцкай дыяцэзіяй.

Пахаваны ў Жытоміры.

## Найважнейшыя публікацыі 
* *Asceci w rzeczywistości i wyobraźni współczesnych literatów i artystów.* (1890)
* *O chrześcijańską zasadę.* (T.1 Nagość w sztuce, T.2 Moralność i przyzwoitość w sztuce; 1895)
* *Wolność myśli i wolność czytania.*
* *Nie tędy droga szanowne panie.* (1897)
* *Miraże mądrości.* Petersburg (1897)
* *Wrażenia z pielgrzymki do Ziemi Świętej.* (Petersburg 1898 Nakł. Księg. K. Grendyszyńskiego 4° ss. [4], 513, [1], tabl. 1)
* *Czemu dziś w poezji nie mamy słowików.* (1901)
* *Studja estetyczne.* (1901)
* *Snopek kąkolu.* (1904)

### Эсэ 
* *Nieco o dyable*

## Літаратура 
* Piotr Nitecki, «Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965—1999», ISBN 8321113117, Warszawa 2000.
* Krzysztof Rafał Prokop, «Sylwetki biskupów łuckich» ISBN 8391191877, Biały Dunajec&nbsp;— Ostróg 2001.
* Ks. Witold Józef Kowalów, «Bp Karol Antoni Niedziałkowski (1901—1911)», [w:] «Wołanie z Wołynia» 5 (1998) nr 4, s. 33.

Катэгорыя:Біскупы самаскія
Катэгорыя:Біскупы луцкія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дунаявецкім раёне
Катэгорыя:Біскупы магілёўскія
Катэгорыя:Біскупы Мінскай дыяцэзіі
Адам Канарскі

**Адам Канарскі** () герба «Абданк»; 1526 — 2 снежня 1574, Цёнжань) — біскуп пазнаньскі і дыпламат, пасол Рэчы Паспалітай у Каралеўстве Францыі (1573), пробашч пазнаньскага кафедральнага капітула (1552—1562).

## Біяграфія 
Бацькі — ваявода калішскі Ежы Канарскі і Агнешка з Кабылінскіх. Навучаўся ў Акадэміі Любранскага, пасля ў Франкфурце-на-Одры, з 1542 у Вітэнбергу, пазней у Падуі, адкуль вярнуўся на радзіму ў 1547 годзе.

У 1548 годзе прыняты на каралеўскі двор сакратаром, а з 1551 таксама падкаморы пазнаньскі. У тым самым года адмовіўся ад пасады падкаморага, атрымаўшы пазнаньскую парафію. У 1552—1554 з дыпламатычнай місіяй у Рыме па загаду Жыгімонта Аўгуста. Па вяртанне атрымаў пасаду каноніка кракаўскага і схаластыка лэнчыцкага. У 1560 годзе ізноў накіраваны ў Рым. У 1562 годзе за заслугі перад каралём атрымаў біскупскую пасаду ў Познані, якую заняў па вяртанні ў Польшчу ў 1564 годзе.

У 1566—1567 выехаў у Падую. На сойме ў 1569 годзе дамагаўся далучэння Кіеўскага ваяводства да Кароны. Быў адным з падпісантаў Люблінскай уніі 1569 года. У 1570—1571 кароль двойчы выпраўляў Адама Канарскага на перамовы да Максіміліяна II Габсбурга ў справе дагаворы з Янам II Запольям. У 1571 годзе ездзіў да Максіміліяна II трэцім разам як пасол.

Удзельнік  1573 года па падрыхтоўцы Варшаўскай канфедэрацыі, аднак не падпісаў яе. У 1573 падтрымаў абранне Генрыка III Валезы на караля польскага. Падчас перабывання ў Парыжы 29 жніўня 1573 года злажыў да караля пратэст супраць Варшаўскай канфедэрацыі.

На пасадзе пазнаньскага біскупа быў гарачым прыхільнікам Контррэфармацыі, запрасіў у Познань езуітаў.

## Літаратура 
* Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski (red.) *Wielkopolski słownik biograficzny*, Warszawa-Poznań 1983, PWN 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Дыпламаты Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Біскупы пазнаньскія
Катэгорыя:Род Канарскіх
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Канонікі кракаўскія
Беларуска-ангольскія адносіны

**Беларуска-ангольскія адносіны** — адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Рэспублікай Ангола. Дыпламатычныя сувязі былі ўстаноўлены 24 красавіка 1995 года.

## Двухбаковыя адносіны 
;Афіцыйныя сустрэчы
У жніўні 2015 года ў сталіцы Анголы горадзе Луанда праведзены перамовы паміж міністрамі замежных спраў абодвух краін. У чэрвені 2017 ў Беларусь з афіцыйным візітам прыбыў міністр замежных спраў Рэспублікі Ангола. У лістападзе 2017 Анголу наведала беларуская дэлегацыя на чале з міністрам прамысловасці.
;Эканамічныя сувязі
У 2018 годзе тавараабарот паміж дзяржавамі склаў 49 млн дол. Цікава, што ён складаецца выключна з экспарту Беларусі ў Анголу. Аснову беларускага экспарту складаюць кар’ерная і дарожная тэхніка (напрыклад, тэхніка «МАЗ», трактары, самазвалы «БелАЗ»), азотныя і калійныя ўгнаенні, рэнтгенаапаратура, прадукцыя металургіі. У 1998-м дзяржава набыла 28 адзінак беларускіх БМП-2. У 1999 годзе Ангола атрымала 62 танкі Т-55, 22 Т-72, 62 БМП-2, 24 РСЗА БМ-21, 12 буйнакаліберных артсістэм 2С7 «Піён», 12 гаўбіц Д-30, 15 самалётаў МіГ-23 і 2 Су-22, у 2000 годзе — 1 Су-24 МК, у 2016 — таканавоз МЗКЦ-742960+820400, у лютым 2019 — 12 беспілотнікаў-мішэняў «Беркут-БМ», пускавая прылада катапультнага тыпу і наземны пункт кіравання на базе грузавога аўтамабіля «Урал». Адначасова ўлады Анголы пачалі перамовы аб куплі сістэм супрацьпаветранай абароны ў Беларусі за 200 мільёнаў долараў.

## Гл. таксама 
* Беларусы ў грамадзянскай вайне ў Анголе
* Адносіны Беларусі з краінамі Афрыкі

## Спасылкі 
* О сотрудничестве Республики Беларусь с Республикой Ангола 

Ангола
Катэгорыя:Знешняя палітыка Анголы
Беленькі

**Беленькі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Макс Львовіч Беленькі (1911—1965) — фармаколаг, выкладчык. Доктар медыцынскіх навук.
* Юрый Адамавіч Беленькі — беларускі палітык
* Яфім Якаўлевіч Беленькі — удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Беларусі
Антыёх Сульцыс

**Антыёх Сульцыс** () — рымска-каталіцкі святы пакутнік. Дзень царкоўнага шанавання — 13 снежня.

Антыёх нарадзіўся ў Маўрэтаніі. Займаўся хрысціянскай місіянерскай дзейнасцю ў Кападокіі і Віфініі. Быў абвінавачаны і сасланы для працы ў катакомбах Сардзініі, дзе загінуў. Пасля смерці аблічча Антыёха бачылі паганцы, якія пасля гэтага прымалі хрысціянства.

Святога Антыёха асабліва шануюць на захадзе Сардзініі, дзе 13 лістапада арганізуюць у яго гонар свята. Яго імем быў названы востраў.

## Спасылкі 
* Sant' Antioco di Sulcis Martire

Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Мучанікі
Беларуска-таджыкістанскія адносіны

**Беларуска-таджыкістанскія адносіны** — двухбаковыя дыпламатычныя адносіны паміж рэспублікамі Беларусь і Таджыкістан. Дыпламатычныя адносіны ўстаноўлены 5 верасня 1996 г.

## Гандаль 
У студзені—красавіку 2018 года тавараабарот паміж дзяржавамі склаў 14,5 млн долараў. Аснову беларускага экспарту складаюць пастаўкі спецыфічных тавараў, цукру, трактароў і седлавых цягачоў, дываноў і падлогавых тафтынгавых пакрыццяў, пліт драўнянавалакністых, пліт драўнянастружкавых і шын. Таджыкскі экспарт прадстаўлены ў асноўным пражай баваўнянай, садавіной сушанай, сумессю арэхаў або сушаных пладоў, валакном баваўняным нячэсаным.

## Культурныя сувязі 
Пералік беларуска-таджыскістанскіх культурных падзей і мерапрыемстваў:
* 1 студзеня 2011 г. утворана Таварыства дружбы «Таджыкістан-Беларусь» на базе Таджыкскага тэхнічнага ўніверсітэта імя акадэміка М. С. Асімі.
* У сакавіку 2012 г. утворана Беларуска-таджыкская арганізацыя дружбы і культурных сувязяў.
* У 2014 годзе ў Таджыкістане прайшлі Дні беларускага тэлебачання.
* У 2007, 2015 і 2018 гг. у Таджыкістане прайшлі Дні культуры Рэспублікі Беларусь.
* У 2008 і 2016 гг. ў Беларусі прайшлі Дні культуры Рэспублікі Таджыкістан.

## Гуманітарная дапамога 
У 2008, 2009, 2010, 2015 і 2018 гадах Беларусь аказвала Таджыкістану гуманітарную дапамогу.

## Гл. таксама 
* Беларусы ў грамадзянскай вайне ў Таджыкістане

## Спасылкі 
* Посольство Беларуси в Таджикистане

Таджыкістан
Беларусь