open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іван Андрэевіч Жытко

**Іван Андрэевіч Жытко** (30 ліпеня 1930, в. Гукова, Ляхавіцкі раён — 29 верасня 2013) — беларускі пісьменнік-гумарыст, капітан міліцыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў в. Гукова (цяпер — Ляхавіцкі раён Брэсцкай вобласці). Завочна закончыў Вышэйшую школу Міністэрства ўнутраных спраў СССР у Маскве. З 1950 па 1953 гады праходзіў службу ў войсках МУС.

З 1957 па 1983 гады служыў у Камянецкім РАУС на розных пасадах: участковым упаўнаважаным, оперупаўнаважаным, старэйшым оперупаўнаважаным крымінальнага вышуку. З 1972 года — начальнік аддзялення аховы Камянецкага РАУС.

Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 2008 года.

Іван Андрэевіч Жытко — майстар гумарэсак. Яго творы друкаваліся ў шматлікіх рэспубліканскіх, абласных і раённых выданнях, калектыўных зборніках. Шмат друкаваўся ў раённай газеце «Навіны Камянеччыны».

На пенсію выйшаў у чэрвені 1983 года. 29 верасня 2013 года жыццё пісьменніка абарвалася…

## Творчасць 
**Аўтар кніг**:
* «Смех на высадку»: проза (Брэст, «Выдвецтва С. Лаўрова», 1997).
* «Прыз»: проза (Брэст, «Выдавецтва С. Лаўрова», 2001).
* «І смех, і бяда»: проза (Брэст, «Издательство Академия», 2005).
* «Смех смехам»: проза (Брэст, «Альтернатива», 2010).

**Укладальнік літаратурных зборнікаў**:
* «Аб’яднанню „Ахова“ — 50 год»: Камянецкае раённае аддзяленне аб`яднання «Ахова» (Брэст, «Выдавецтва С. Лаўрова», 2002).

## Прызнанне 
За час службы ўзнагароджаны знакам «Выдатнік міліцыі», медалямі «За бездакорную службу» III, II і I ступеняў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* «У сям’і пісьменнікаў — папаўненне» [І. Жытко — член Саюза пісьменнікаў Беларусі], газета «Навіны Камянеччыны» (18.10.2008).
* «З гумарам па жыцці»: Н. Нарэйка, газета «Навіны Камянеччыны» (28.08.2010).
* «Сувязная нітка пакаленняў»: Г. Юшкевіч — аповед пра былога начальніка аховы Камянецкага падраздзялення, сёння — старшыню ветэранскай арганізацыі А. Жытко, «Навіны Камянеччыны» (27.10.2010)
* «Смех Івана Жытко»: Н. Кандрашук, «ЛіМ» (19.11.2010).
* «Пра прэзентацыю кнігі гумарэсак І. Жытко „Смех смехам“»: у ЦРБ імя У. Ігнатоўскага г. Камянец, «Навіны Камянеччыны».
* «Выратаванне смехам»: Ю. Паталкоў, «Народная трыбуна» (21.05.2011).
* «Слова пра аўтара»: Н. Гарагляд у кнізе «Смех на высадку»
* «Смех на высадку»: Ніна Гарагляд на аднайменны зборнік гумарэсак, «Навіны Камянеччыны» (02.07.1998).
* «У гонар юбілею»: аб кнізе «Ахова», Н. Гарагляд, газета «Навіны Камянеччыны» (30.10.2002).

## Спасылкі 
* http://www.writers.by/authors/person19.pdf 
* http://www.kamenec.by(http://www.kamenec.by/%D0%B8-%D0%BE%D0%BF%D1%8F%D1%82%D1%8C-%D0%B7%D0%B0%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0-%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B0/)
* http://www.gcbs-brest.by/index.php/spis-chlena-sayuzu 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ляхавіцкім раёне
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі
Сукнеўка

**Сукне́ўка** — рака ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Грамніца (басейн Віліі). Даўжыня ракі 6,2 км. Пачынаецца на поўдзень ад вёскі Сукневічы, упадае ў Грамніцу за 4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Рудня Плешчаніцкага сельсавета. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Дзвінасы
Катэгорыя:Рэкі Лагойскага раёна
Think Minsk

[thumb|300px|Неафіцыйны брэнд горада [Мінска ().]]
**Think Minsk** (даслоўна — , ; афіцыйна прадстаўлены рускамоўны варыянт — ) — распрацаваны брытанскім даследчым цэнтрам «INSTID» слоган сталіцы Беларусі, які па задумцы гарадскіх уладаў павінен прасоўвацца ў якасці неафіцыйнага брэнда Мінска перш за ўсё на рынку турыстычных паслуг. Падчас распрацоўкі быў створаны грамадскі савет, з боку бізнесу праект падтрымалі гатэль «Еўропа» і кампанія «Белавія». Асноўны пасыл атрыманнага слогана — «інтэлектуальны горад, які думае», з другога боку — спроба сумясціць падабенства прысутнасці літар **i**, **n**, **k** у абодвух словах.

## Сутнасць вобраза 
Графічны знак Мінска ўяўляе сабой белы ўзор на блакітным фоне, размешчаны вакол слогана. Да распрацоўкі «твару» сталіцы былі прыцягнутыя валанцёры, студэнты, журналісты. Выступаючы ў 2012 годзе на форуме «Імідж Рэспублікі Беларусь: час дзейнічаць» прадстаўнік даследчага цэнтра «INSTID» Наташа Гранд агучыла вынікі праграмы «Брэнд Мінска» і прадставіла канчатковы варыянт. Па яе словах, стваральнікі брэнда шукалі адзіны колер і адзіную форму. У якасці формы выбралі лініі, якія павінны пазначаць працяг думкі. Па меркаванню распрацоўшчыкаў брэнда ключавой яго ідэяй з’яўляецца эфектыўнасць, у тым ліку рашэнняў, жыцця, арганізацыі, інфрастуктуры, асабістая эфектыўнасць. Для большай выразнасці таксама распрацоўваўся адмысловы «*мінскі*» шрыфт, шла праца над «*мінскай*» музыкай і сталічным водарам, які павінны выкарыстоўвацца ў сувенірнай прадукцыі, аб’ектах вулічнай інфраструктуры. Адзін з распрацоўшчыкаў брэнда Аляксандр Гранд анансаваў таксама стварэнне беларускамоўнага варыянту брэнда.

## Рэакцыя грамадскасці 
Распрацоўка брэнда сталіцы абышлася ўладам горада ў 30000 даляраў. Вынік працы неадназначна сустрэты грамадствам перш за ўсё з-за невыразнасці вобраза і неарыгінальнасці ідэі. Слова «*think*» ўжо выкарыстаў у сваім ідэнтычным брэндзе горад Лондан. Акрамя гэтага слова «*think*» ужывалі ў розныя гады ў сваіх рэкламных слоганах такія кампаніі, як «IBM», «Apple», «Volkswagen» і іншыя. У адказ на крытыку распрацоўшчыкі кампаніі «INSTID» далі каментар: Пасля афіцыйнай прэзентацыі слогана сярод карыстальнікаў інтэрнэта разгарнулася кампанія па стварэнні «» на тэму брэнда. Паралельна з працэсам распрацоўкі вобраза брытанскай кампаніяй беларускімі журналістамі быў запушчаны грамадскі аматарскі конкурс на неафіцыйны лагатып Мінска.

## Спасылкі 
* 
* Think Minsk на Behance
* Think Minsk на Vimeo

Катэгорыя:Мінск
Марз

**Марз** () — адзінка адміністрацыйнага падзелу Арменіі першага ўзроўню. Слова паходзіць ад персідскага مرز «мяжа». Тэрмін таксама перакладаецца на беларускую як вобласць і правінцыя.

Тэрыторыя рэспублікі падзеленая на дзесяць марзаў і горад Ерэван. Марзы ўзначальваюцца марзпетамі (губернатарамі), якія прызначаюцца рэспубліканскім урадам. Тэрыторыя марзаў дзеляцца на гарадскія і сельскія абшчыны, таксама вядомыя як хамайнкі ().

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Арменіі
Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Сосьва (рака)

**Со́сьва** () — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, на Паўночным Урале, у Свярдлоўскай вобласці, правы складнік ракі Таўда (прыток Табола).

Даўжыня ракі 617 км, разам з Вялікай Сосьвай — 635 км. Плошча вадазбору 24 700 км². Сярэдні расход вады каля 150). Сярэдні нахіл воднай паверхні 1. У басейне Сосьвы (на рацэ Каква) дзейнічае Кісялёўскае вадасховішча.

Прытокі Сосьвы: Малая Сосьва, Хадавая, Сольва, Супрэя, Шарп, Маставая, Луя, Шэгультан, Канда, Вагран, Сама, Вялікая Ваўчанка, Чорная, Тур’я, Ялоўка, Каква, Таньша, Краснаярка, Прорвінская, Кур’я, Ляля, Манастырка, Норма, Негла, Пата, Калінка, Евалга і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Сосьва (Большая Сосьва) // Государственный водный реестр РФ
* *Сурков В. В., Чалов Р. С.* Сосьва // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Sosva At Sosva // A Regional, Electronic, Hydrographic Data Network For the Arctic Region (R-ArcticNET)

Катэгорыя:Рэкі Свярдлоўскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Іртыша
Нікіфар Ільіч Фенічаў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Нікіфар Ільіч Фенічаў
|арыгінал імя     = 
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|подпіс           = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 
|званне           = 
|род войскаў      = пяхота
|пасада           = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Нікіфар Ільіч Фенічаў** (1912—1943) — старшы сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Нікіфар Фенічаў нарадзіўся 13 красавіка 1912 года ў вёсцы Палом цяпер Жыздрынскага раёна Калужскай вобласці. Пасля заканчэння шасці класаў школы працаваў спачатку ў сялянскай гаспадарцы, затым у калгасе. Пазней служыў у Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі. Пасля звальнення ў запас у вёску не вярнуўся, жыў у Бранску, працаваў рабочым-будаўніком і работнікам падсобнай гаспадаркі Бранскай гарадской камунальнай гаспадаркі. З 1939 года — баец пажарнай каманды Бранскага завода дарожных машын імя С. М. Кірава, затым працаваў у пажарнай камандзе Бранскага механічнага артылерыйскага завода. У верасні 1941-га разам з заводам у Усть-Катаў (Чэлябінская вобласць) была эвакуяваная і пажарная каманда. Фенічаў працягнуў службу ў ваенізаванай пажарнай ахове Усць-Катаўскага вагонабудаўнічага завода.

У жніўні 1942 года Нікіфар Фенічаў добраахвотна пайшоў на фронт (нягледзячы на сваю бронь пажарнага). Катаў-Іваноўскім райваенкаматам Чэлябінскай вобласці адразу быў накіраваны ў баявое падраздзяленне, на фронт Вялікай Айчыннай вайны.

Да лістапада 1943 года старшы сяржант Нікіфар Фенічаў камандаваў аддзяленнем 755-га стралковага палка 217-й стралковай дывізіі 25-га стралковага корпуса 11-й арміі Беларускага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Гомельскай вобласці Беларускай ССР. 12 лістапада 1943 года аддзяленне Фенічава адным з першых пераправілася праз Сож у раёне вёскі Старое Сяло Веткаўскага раёна і прыняў актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго беразе. На наступны дзень Фенічаў актыўна ўдзельнічаў у штурме нямецкай траншэі і дзота, знішчыўшы 4 салдат праціўніка і узяўшы ў палон афіцэра 1, а таксама знішчыўшы разлік супрацьтанкавай гарматы. 16 лістапада 1943 года аддзяленне Фенічава трапіла ў акружэнне ў раёне вёскі Калінаўка. у тым баі Фенічаў знішчыў каля 10 салдат і афіцэраў праціўніка, але і сам загінуў. Пахаваны ў брацкай магіле ў Старым Сяле.

## Памяць 
У вёсцы Старое Сяло Гомельскай вобласці Рэспублікі Беларусь усталяваны бюст Героя. У горадзе Усць-Катаў Чэлябінскай вобласці імем Феничева названая вуліца, а на будынку адміністрацыі Усць-Катаўскага вагонабудаўнічага завода імя С. М. Кірава ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

## Сям’я 
Нікіфар Ільіч Фенічаў быў жанаты, меў дваіх дзяцей. Пасля ўдава вярнулася ў Бранск.

## Літаратура 
* 
* За честь родной земли. Санкт-Петербург, 2005.

Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Веткаўскім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Калужскай вобласці
Нор-Азнаберд

**Нор-Азнаберд** () — сяло ў марзе Ваёц-Дзор у цэнтральнай частцы Арменіі. У 2001 годзе ў сяле пражывалі 182 чалавекі. Размешчана за 26 км на паўднёвы ўсход ад горада Ехегнадзор, за 13 км на паўднёвы захад ад сяла Зарытап. Назва сяла перакладаецца як «Новы Азнаберд», яно заснаванае жыхарамі сяла Азнаберд у Нахічэвані, якія перасяліліся ў Арменію з-за карбахскага канфлікту, і названае ў яго гонар.

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Ваёц-Дзор
Уорык (значэнні)

**Уорык**:
* Уорык — горад у Англіі
* Уорык — горад у Аўстраліі
* Уорык — горад у штаце Род-Айленд, ЗША
Кахінхін

**Кахінхін** — парода свойскіх курэй мяснога тыпу. Паходзіць ад дзікага банкіўскага пеўня. Выведзена ў Паўднёва-Усходняй Азіі. Птушка буйная, а акругленымі формамі, пышным, рыхлым апярэннем. Колер белы, жоўты, паласаты, палевы, чорны. Галава невялікая; грэбень невялікі, прамастойны, лістападобны; спіна кароткая і шырокая, крылы кароткія, закругленыя, хвост кароткі; ногі невысокія, моцна апераныя. Жывая маса пеўня да 5, курыцы — да 4 кг. Несціся пачынаюць у 7-8 месячным узросце. Яйцаноскасць 100—120 яец.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пароды курэй
Дэмірташ

**Дэмірташ** () — імя ўласнае; распаўсюджана ў выглядзе прозвішчаў.

* Селахацін Дэмірташ (нар. 1973) — турэцкі палітычны дзеяч.
* Сонер Дэмірташ (нар. 1991) — турэцкі барэц вольнага стылю, чэмпіён Еўропы.
Уорык (Род-Айленд)

**Уорык** () — горад, размешчаны ў акрузе Кент (штат Род-Айленд, ЗША). Насельніцтва 82 672 жыхары па статыстычных дадзеных перапісу 2010 года.

Катэгорыя:Гарады Род-Айленда
Джонстан

**Джонстан** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Дэвід Лойд Джонстан — 28-ы генерал-губернатар Канады

## Тапонім 
* Джонстан (атол)
* Джонстан (Род-Айленд)
* Джонстан (Шатландыя)
1956 год у гісторыі літаратуры

**1956** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Хуан Рамон Хіменес.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 13 жніўня — Якуб Колас, народны паэт Беларусі, адзін з заснавальнікаў новай беларускай літаратуры і літаратурнай мовы (нар. 1882).

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1958 год у гісторыі літаратуры

**1958** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Барыс Пастарнак.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 3 красавіка — Яан Кярнер, эстонскі пісьменнік (нар. 1891).

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1959 год у гісторыі літаратуры

**1959** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Сальваторэ Квазімада.

## Нарадзіліся 
* 15 лютага — Пятро Васючэнка,  беларускі літаратуразнавец, крытык, празаік, драматург, эсэіст (пам. 2019).

## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1960 год у гісторыі літаратуры

**1960** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Сен-Жон Перс.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 4 студзеня — Альбер Камю — французскі філосаф, пісьменнік, драматург і журналіст.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1983 год у гісторыі кіно

**1983** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Белыя росы» — рэж. Ігар Дабралюбаў (у ролях: Усевалад Санаеў, Мікалай Карачанцаў, Міхаіл Какшэнаў, Генадзь Гарбук).
*«Зацюканы апостал» — тэлевізійны,  «Беларускае тэлебачанне»,  Барыс Луцэнка, (у ролях: Галіна  Талкачова, Святлана Акружная, Аляксандр Дзянісаў)
* «Зорныя войны. Эпізод VI: Вяртанне джэдая» — рэж. Рычард Маркуанд (у ролях: Марк Хэміл, Харысан Форд, Кэры Фішэр, Алек Гінес і інш.).
*«Купальская ноч» — тэлевізійны,  «Тэлефільм»,  Валерый Басаў, (у ролях: Вера Трафімава, Аляксандр Ждановіч)
* «Настальгія» — рэж. Андрэй Таркоўскі (у ролях: Эрланд Юзефсан, Алег Янкоўскі).
*«У атацы ўся каманда» — дакументальны,  «Беларусьфільм»,  Уладзімір Цэслюк.

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 14 чэрвеня — Луі Гарэль, французскі акцёр, сцэнарыст і рэжысёр.

## Памерлі 
* 11 жніўня — Сацуа Ямамота, японскі кінарэжысёр (нар. 1910).
* 26 жніўня — Віталь Чацверыкоў, беларускі кінарэжысёр (нар. 1933).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1962 год у гісторыі літаратуры

**1962** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «*Прыгоды Тома Бамбадзіла*» — зборнік вершаў Джона Рональда Руэла Толкіна.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Джон Стэйнбек.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1966 год у гісторыі літаратуры

**1966** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Шмуэль Іосеф Агнон, Нэлі Закс.

## Нарадзіліся 
* 18 жніўня — Алена Валер’еўна Брава, беларуская журналістка, празаік

## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1965 год у гісторыі літаратуры

**1965** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Міхаіл Шолахаў.

## Нарадзіліся 
* 29 студзеня — Уладзіслаў Ахроменка, беларускі пісьменнік, празаік, драматург і кінасцэнарыст (пам. 2018).

## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1967 год у гісторыі літаратуры

**1967** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «*Латино-русско-белорусский ботанический словарь*» — даведнік А. І. Кісялеўскага
* «Чазенія» У. С. Караткевіча
* «Каваль з Вялікага Вутана» Дж. Р. Р. Толкіна
* «Сто гадоў адзіноты» Г. Г. Маркеса

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Мігель Анхель Астурыяс.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 16 красавіка: Алесь Рылько, беларускі драматург
* 29 верасня: Карсан Мак-Калерс, амерыканская пісьменніца (нар. 1917)

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Уорык

**Уорык** () — горад у Англіі, адміністрацыйны цэнтр графства Уорыкшыр. Размешчаны на рацэ Эйван. Насельніцтва 25 434 чалавек (2001). Горад вядомы дзякуючы Уорыкскаму замку, будаўніцтва якога пачалося ў 1068 годзе.

Катэгорыя:Уорыкшыр
Катэгорыя:Гарады Англіі
Уладзімір Раманавіч Каралёў

**Уладзімір Раманавіч Каралёў** — беларускі палітык і дыпламат.

29 жніўня 2000 года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Швейцарскай Канфедэрацыі, 18 лютага 2002 года стаў таксама Паслом пры Святым Прастоле па сумяшчальніцтве. З абедзвюх гэтых пасад быў адстаўлены 3 студзеня 2008 года.

Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Швейцарыі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Ватыкане
Кацкары

**Кацкары** () — абагульненая назва жыхароў вёсак, размешчаных у басейне ракі Каткі ў Яраслаўскай вобласці Расіі.

На думку некаторых даследчыкаў, гэта новая субэтнічная група ў складзе рускага народа, якая штучна фарміруецца мясцовым актывістам Сяргеем Мікалаевічам Цямняткіным і яго паслядоўнікамі. Важнай часткай папулярызацыі ідэі субэтнічнай самастойнасці кацкароў з'яўляецца распрацоўка пісьмовага стандарту для іх дыялекту, які можна лічыць мікрамовай.

## Літаратура 
* *Алексеев Ф. Г.* Детские игры взрослых людей // Знание — сила. 2018. № 2. С. 40—49.
* *Викторова К. В.* Поморы и кацкари: формирование локальной и этнической идентичности у двух групп русскоязычного населения современной России // Полевая этнография: Материалы Междунар. науч. конференции. СПб., 2004. С. 92—96.
* *Баранова В. В.* Составление словаря и рождение нового языка // Антропологический форум. 2014. № 21. С. 27—36.

Катэгорыя:Народы Расіі
Катэгорыя:Народы Еўропы
Катэгорыя:Рускія
Хамайнк

**Хамайнк** () — адзінка адміністрацыйнага падзелу Арменіі другога ўзроўню. Тэрмін таксама перакладаецца на беларускую мову як абшчына ці муніцыпалітэт.

Тэрыторыя рэспублікі падзеленая на дзесяць марзаў і горад Ерэван. Марзы раздзеленыя на 502 хамайнкі, з якіх 457 сельскія і 42 гарадскія. Горад Ерэван, падзелены на 12 раёнаў, таксама лічыцца хамайнкам.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Арменіі
Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Род-Айленд (парода курэй)

**Род-Айленд** — мяса-яечная парода курэй. Выведзена ў 19 стагоддзі ў ЗША скрыжаваннем мясцовых курэй з палевымі кахінхінамі, дамініканскімі, чырвона-бурымі малайскімі курамі і бурымі легорнамі. Выкарыстоўваюць для стварэння матчыных ліній пры вытворчасці бройлераў і гібрыдных нясушак з павышанай яйцаноскасцю. Гадуюць у ЗША, краінах Заходняй Еўропы і інш.

Тулава шырокае. Крылы невялікія, слабаразвітыя. Галава сярэдняй велічыні з невялікім лістападобным грэбенем і чырвонымі вушынымі мочкамі. Дзюба і ногі жоўтыя. Апярэнне карычнева-чырвонае, сустракаецца чорнае пер’е на хвасце, крылах і шыі. Маса пеўняў 3-3,5 кг, курэй 2,3-2,5 кг. Яйцаноскасць 170—180 яец за год.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пароды курэй
1970 год у гісторыі літаратуры

**1970** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Аляксандр Салжаніцын.

## Нарадзіліся 
* 15 чэрвеня — , расійскі драматург.
* 22 лістапада — , брытанскі пісьменнік і сцэнарыст.

## Памерлі 
* 20 ліпеня: Алесь Астапенка, беларускі паэт, перакладчык (нар. 1920)

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1971 год у гісторыі літаратуры

**1971** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
*«Як вада, як агонь»

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Пабла Нэруда.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 13 верасня — Антон Алешка, беларускі пісьменнік (нар. 1913)
* 3 жніўня — Янка Маўр, беларускі пісьменнік (нар. 1883)
* 14 жніўня — Канстанцін Юхневіч, беларускі грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст (нар. 1896)
* 18 снежня — Аляксандр Твардоўскі, рускі савецкі паэт (нар. 1910)

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1972 год у гісторыі літаратуры

**1972** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Генрых Бёль.

## Нарадзіліся 
*Іна Фралова — 6 жніўня, беларуская пісьменніца, перакладчіца.

## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Палітыка Ісландыі

Ісландыя — парламенцка-прэзідэнцкая рэспубліка. Члены парламента, які называецца Альтынг (), абіраюцца прамым галасаваннем кожныя 4 гады. Упершыню альтынг сабраўся ў 930 годзе, што робіць яго самым старым дзеючым парламентам у свеце. Паводле вынікаў выбараў 2016 года, 48 % сяброў парламента складаюць жанчыны — гэта найбольш «жаночы» парламент свету (у сярэднім у свеце — 23 %).

На чале ўрада стаіць прэм’ер, якога прызначае прэзідэнт. Прэзідэнцкія выбары адбываюцца кожныя 4 гады. Прэзідэнт Оўлавюр Рагнар Грымсан не змяняўся ў 1996—2016 гг. У 2000 і 2008 ён заставаўся на пасадзе па прычыне адсутнасці іншых жадаючых выставіць кандыдатуру на выбары. Грымсан стаў першым у гісторыі Ісландыі прэзідэнтам, які ўсклаў вета на закон, прыняты Альтынгам.

У 2016 адбыліся доўгачаканыя выбары з цэлымі двума кандыдатамі. Гісторык Гвюдні Ёўханесан перамог бізнэсвумэн Халл Томасдоцір. У снежні 2016 года новы прэзідэнт меў беспрэцэдэнтна высокі рэйтынг (97 %).

### Палітычныя партыі 
* Прагрэсіўная партыя (з 1916), правацэнтрысцкая.
* Партыя незалежнасці (з 1929), кансерватыўная.
* Ліберальная партыя (з 1998), правая.
* Левая зялёная партыя (з 1999).
* Аб’яднаныя левыя (з 2000), сацыял-дэмакратычная.

### Прававая сістэма 
Ісландыя ўваходзіць у скандынаўскую сістэму права, якая адносіцца да рамана-германскай сям’і. Грамадзянска-прававая сістэма заснавана на дацкім заканадаўстве і не падпадае цалкам пад юрысдыкцыю Міжнароднага суда ААН.
Судовая ўлада складаецца з Вярхоўнага Суда (; яго суддзі прызначаюцца пажыццёва міністрам юстыцыі) і васьмі акруговых судоў (іх суддзі таксама прызначаюцца пажыццёва міністрам юстыцыі).
Акрамя гэтага, існуюць спецыяльныя суды па марскіх, працоўных і рэлігійных справах.
Логвінаў

**Літаратурны дом «Логвінаў»** — беларускае выдавецтва і кнігарня, знаходзіцца ў Мінску па адрасе пр. Незалежнасці, 37А. Заснаванае ў 2000 годзе як невялікае выдавецтва, якое спецыялізавалася на выданні альтэрнатыўнай літаратуры, яно стала важнай часткай беларускамоўнай культурнай прасторы. У «Логвінаве» былі выдадзеныя і прадаюцца кнігі Сяргея Пясецкага, Адама Глобуса, Альгерда Бахарэвіча, Андрэя Хадановіча, Наталкі Бабінай, Уладзіміра Арлова, Франца Сіўко і іншых вядомых беларускіх аўтараў.

## Дзейнасць 
На базе памяшканняў «Логвінава» рэгулярна праходзяць прэзентацыі беларускіх і замежных кніг, фестывалі і іншыя культурныя мерапрыемствы. У кнігарне на праспекце Незалежнасці праходзяць выступы літаратараў з Германіі, Польшчы, Чэхіі, Швецыі, Украіны, Літвы, Ізраіля, Швейцарыі, Японіі і іншых краін.

За выпуск альбома «Прэс-фота Беларусі — 2011», які суд прызнаў экстрэмісцкім, было пазбаўлена выдавецкай ліцэнзіі. У 2014 годзе аднавіла працу ў Вільні пад назвай «Літаратурны дом «Логвінаў».

У сакавіку 2026 года КДБ Беларусі аб’явіў экстрэмісцкім фарміраваннем кааліцыю некалькіх выдавецтваў, уключаючы «Логвінаў».

## Цікавыя факты 
* Кнігарня выдавецтва — адна з нешматлікіх устаноў Мінска, дзе персанал размаўляе з кліентамі пераважна па-беларуску.

Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы ў замежжы
Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе
Катэгорыя:2000 год у Мінску
Катэгорыя:Арганізацыі Мінска
Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)
Катэгорыя:Беларуская літаратура XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кнігарні
Васіль Іосіфавіч Дэбіш

**Васіль Іосіфавіч Дэбіш** (нар. , вёска Шамятоўка, , Гродзенская вобласць) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Мае брата Анатоля, таксама паэта. Вучыўся ў Мсцібаўскай сярэдняй школе, якую закончыў у 1979 годзе. Пасля заканчэння школы працаваў на чыгунцы манцёрам пуці, шафёрам у калгасе «Гнезна». З 1980 па 1982 год служыў у войску ў горадзе Кушка (Туркменістан). З 1982 па 1987 год вучыўся ў Мінскім інстытуце культуры па спецыяльнасці культурна-асветніцкая работа. Пасля заканчэння якога працаваў дырэктарам клуба Брэсцкага мясакамбіната с 1987 па 1989 год. З 1990 года і па гэты час працуе выхавацелем у Брэсцкім прафесіянальна-тэхнічным каледжы сферы абслугоўвання. Жыве ў Брэсце.

## Творчасць 
Першая публікацыя ў 1987 годзе ў часопісе «Маладосць». Друкаваўся ў штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва», часопісе «Беларусь», альманаху «Дзень паэзіі», зборніках «Матчына слова», «Берасцейскія карані», «Паўлюк Багрым».
Аўтар зборнікаў вершаў «Белыя птахі» (1993), «Лісты да Марыі» (1996), «Праз дождж» (2012), «Чуйнар» (2015).
## Узнагароды 
Лаўрэат абласной літаратурнай прэміі Брэсцкага аблвыканкама імя Уладзіміра Калесніка ў намінацыі «Дзіцячая літаратура» за кнігу «Пушчанскія дзівы» (2019).

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Анатоль Аляксандравіч Мардовіч

**Анатоль Аляксандравіч Мардовіч** (нар.  года, пас. Чырвоны Сцяг, цяпер — пас. Чарніцкі, Смалявіцкі раён) — беларускі дыпламат, кандыдат эканамічных навук (1964).

## Біяграфія 
У 1957 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава. З 1968 да 1974 года міжнародны службоўца ў Сакратарыяце ААН. З 1983 да 1991 старшыня аддзела міжнародных арганізацый і член Калегіі Міністэрства замежных спраў. 27 студзеня 1993 года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Швейцарскай Канфедэрацыі. Быў адстаўлены з гэтай пасады 29 верасня 1994 года.

Катэгорыя:Выпускнікі БДЭУ
Катэгорыя:Кандыдаты эканамічных навук
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Швейцарыі
1978 год у гісторыі літаратуры

**1978** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Ісаак Башэвіс Зінгер.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 21 студзеня —  Алесь Салавей (сапр.: Альфрэд Васілевіч Радзюк), беларускі паэт (нар. 1922)
* 4 лютага — Аркадзь Куляшоў, народны паэт Беларусі, перакладчык, сцэнарыст (нар. 1914).

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Сакратарыят ААН

[thumb|Сакратарыят [ААН, Нью-Ёрк]]
**Сакратарыят ААН**&nbsp;— адміністрацыйны орган ААН, які абслугоўвае іншыя органы, выконвае праграмы і ажыццяўляе ў жыццё палітыку, распрацаваную імі. Праца Сакратарыята уключае: кіраўніцтва аперацыямі па падтрыманні міру; арганізацыю міжнародных канферэнцый па праблемах сусветнага значэння; падрыхтоўку аглядаў сусветных эканамічных і сацыяльных тэндэнцый і праблем; ажыццяўленне даследаванняў; перакладанне выступленняў, дакументаў; забеспячэнне сусветных сродкаў масавай інфармацыі звестак аб дзейнасці ААН.

Міжнародны персанал Сакратарыята налічвае 15 тысяч супрацоўнікаў з больш чым 170 краін, што працуюць як у цэнтральных установах у Нью-Ёрку, так і ў аддзяленнях па ўсім свеце.
[thumb|[Антоніу Гутэрыш, Генеральны сакратар ААН з 1 студзеня 2017 года]]
Сакратарыят ўзначальвае Генеральны сакратар, якога прызначае Генеральная Асамблея на 5 гадоў па рэкамендацыі Савета Бяспекі..

Катэгорыя:Арганізацыя Аб’яднаных Нацый
1977 год у гісторыі літаратуры

**1977** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «*Ззянне*» — раман амерыканскага пісьменніка Стывена Кінга.
* «*Сільмарыліян*» — раман Джона Рональда Руэла Толкіна, пасмяротна выдадзены пад рэдакцыяй яго сына Крыстафера Толкіна.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Вісентэ Алейксандрэ.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1983 год у гісторыі літаратуры

**1983** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
*«У вайны не жаночы твар» — дакументальная аповесць Святланы Алексіевіч

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Уільям Голдынг.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1984 год у гісторыі літаратуры

**1984** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Яраслаў Сейферт.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 12 лютага — Хуліа Картасар, аргенцінскі празаік і паэт (нар. 1914).
* 25 ліпеня — Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч, беларускі пісьменнік, класік беларускай літаратуры (нар. 1930).

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1987 год у гісторыі літаратуры

**1987** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
Упершыню надрукавана аповесць Васіля Быкава «У тумане», у ліпеньскім нумары літаратурнага часопіса «Дружба народов» у перакладзе на рускую мову.

## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Іосіф Бродскі.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Мехмет Алі Агджа

**Мехмет Алі Агджа** (, нар. )&nbsp;— турэцкі экстрэміст і тэрарыст, член турэцкай ультра-нацыяналістычнай тэрарыстычнай арганізацыі «Шэрыя ваўкі», які здзейсніў замах на Папу Рымскага Яна Паўла II 13 мая 1981 года.

## Замах у Рыме 
Замах на Яна Паўла II быў здзейснены 13 мая 1981 года, калі Агджэ было 23 гады. Ён зрабіў чатыры стрэлы ў пантыфіка падчас штодзённага выхаду папы да народу ў Рыме. Кулі патрапілі пантыфіку ў грудзі і руку, але ён выжыў. У ліпені 1981 года Агджа быў прысуджаны судом Рыма да пажыццёвага зняволення.

## Расследаванне 
Як паведамлялася, ў 2006 годзе камісія італьянскага парламента, якая займалася расследаваннем абставінаў нападу на пантыфіка, прыйшла да высновы, што замах у 1981 годзе замовіў ўрад СССР. Замах быў арганізаваны ГРУ СССР пры ўдзеле службы дзяржаўнай бяспекі тагачаснай камуністычнай Балгарыі. На месцы аперацыяй кіраваў балгарскі ваенны аташэ Зіло Васілёў (Zilo Vassilev).

Ян Павел ІІ яшчэ ў маі 1981 года паведаміў аб тым, што даруе Агджу. Падчас зняволення Агджа папрасіў аўдыенцыі ў Папы ў 1983 годзе. Пантыфік сустрэўся з тэрарыстам у рымскай турме і доўга гутарыў з ім з вока на вока. Як вядома, Ян Павел II памёр у 2005 годзе.

У 2000 годзе прэзідэнт Італіі Карла Адзеліа Чампі памілаваў злачынца, які быў перавезены ў Турцыю, дзе ён зноў быў арыштаваны, таму што раней быў прысуджаны да пажыццёвага зняволення за забойства журналіста Абдзі Ипекчы ў 1979 годзе. Канчаткова Агджа выйшаў на свабоду 18 студзеня 2010.

## Пасля вызвалення 
Пасля вызвалення 52-гадовы Агджа сустрэўся з тагачасным пантыфікам Бенедыктам XVI. Ён таксама паведаміў аб намеры напісаць разам з амерыканскім пісьменнікам Дэнам Браўнам сумесную кнігу «Код Ватыкана», а затым на яе аснове зняць поўнаметражны фільм.

Раней Агджэ прапанавалі 2 мільёны долараў за эксклюзіўнае інтэрв’ю для дакументальнага фільма, а таксама 5 мільёнаў долараў за напісанне двух кніг, адна з якіх&nbsp;— яго аўтабіяграфія. Аб тым, хто выступае заказчыкам, нічога не паведамляецца.

Агджа таксама паведаміў, што напісаў Браўну пра кнігу «Код Ватыкана», якую турак мае намер напісаць пасля выхаду на экраны дакументальнага фільма аб ім. У лісце з нагоды зместу кнігі ён, у прыватнасці, паведамляе: «Мой план&nbsp;— расказаць аб канцы святла і напісаць ідэальнае Евангелле. „Я апішу Ідэальнае Хрысціянства“, якога Ватыкан ніколі не разумеў».

Пры гэтым, будуць у дадзенай кнізе якія-небудзь дадзеныя аб замаху на Папу Рымскага, Агджа не паведаміў.
* 27 снежня 2014, 33 гады пасля свайго замаху на Папу, Мехмет Алі Агджа пабываў у Саборы Святога Пятра ў Ватыкан і ўсклаў кветкі на магілу Папы Рымскага Яна Паўла II.

Катэгорыя:Ізраільска-палесцінскі канфлікт
Катэгорыя:Асуджаныя пажыццёва
Катэгорыя:Злачынцы Турцыі
Андрэй Дзмітрыевіч Дзяменцьеў

**Андрэ́й Дзмі́трыевіч Дзяме́нцьеў** (, Цвер, СССР&nbsp;— , Масква, Расія)&nbsp;— расійскі паэт, аўтар тэкстаў да шмату песень, журналіст, публіцыст, грамадскі дзеяч.

Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола (1981), Дзяржаўнай прэміі СССР (1985), Бунінскай прэміі (2007). Выступаў супраць Еўрамайдана.

## Біяграфія 
З 1981 па 1992 год Дзяменцьеў узначальваў літаратурны часопіс «Юнацтва». У 1990-ыя гады пачаў працаваць на тэлебачанні і радыё ў якасці карэспандэнта і вядучага.

## Кнігі А. Дзяменцьева 
* Лирические стихи. Калинин.&nbsp;— 1955
* Родное: Стихи. Калинин.&nbsp;— 1958
* Дорога в завтра: поэма о Валентине Гагановой. Калинин.&nbsp;— 1960
* Глазами любви: стихи. Калинин.&nbsp;— 1962
* Про девочку Марину и про смешную птицу: Стихи. Калинин.&nbsp;— 1963
* Солнце в доме: Стихи. М.&nbsp;— 1964
* Наедине с совестью: Стихи. М.&nbsp;— 1965
* Штрихи большой жизни: М.&nbsp;И.&nbsp;Калинин в родных местах. М.&nbsp;— 1965
* Август из Ревеля: рассказы о М.&nbsp;И.&nbsp;Калинине. М.&nbsp;— 1970
* Избранная лирика: Стихи. М.&nbsp;— 1970
* Боль и радость: Стихи и поэма. М.&nbsp;— 1973
* Первый ученик: рассказ о М.&nbsp;И.&nbsp;Калинине. М.&nbsp;— 1973
* Рядом ты и любовь. М.&nbsp;— 1976
* Азарт. М.&nbsp;— 1983.
* Стихотворения. М.&nbsp;— 1988. ISBN 5-268-00595-2
* Снег в Иерусалиме. М.&nbsp;— 1993. ISBN 5-85661-005-9
* У судьбы моей на краю. М.&nbsp;— 2002. ISBN 5-93494-018-X
* Я живу открыто. М.&nbsp;— 2003. ISBN 5-235-02627-6
* Виражи времени. М.&nbsp;— 2004. ISBN 5-699-09176-9
* Избранное. М.&nbsp;— 2004. ISBN 5-699-06727-2
* Нет женщин нелюбимых. М.&nbsp;— 2006. ISBN 5-699-04546-5, ISBN 5-699-04547-3
* Новые стихи. М.&nbsp;— 2006. ISBN 5-699-17648-9
* Избранное. М.&nbsp;— 2009.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Рэдактары Расіі
Катэгорыя:Журналісты Расіі
Катэгорыя:Публіцысты Расіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Цверы
Ігнат Рыгоравіч Кулакоўскі

**Ігнацы Кулакоўкі**, у расійскай традыцыі **Ігна́т Рыго́равіч Кулако́ўскі** () — польскі паэт, перакладчык, дзяржаўны дзеяч, педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1800 годзе ў шляхецкай сям’і Рыгора Кулакоўскага і Антаніны з Янішэўскіх. Скончыў Свіслацкую гімназію, у 1816 паступіў на факультэт права і адміністрацыі Варшаўскага ўніверсітэта, аднак не скончыў навучання.

У 1821 — 2-й палове 1830-х гадоў — суддзя Пружанскага межавога суда, у 1827—1830 — засядацель Гродзенскага галоўнага суда, з 1830 — крымінальнай палаты ў Гродне.

У 1829—1837 — наглядальнік вучылішч Гродзенскага павета, з 1830 — апякун Гродзенскай публічнай бібліятэкі. У 1837—1840 — наглядальнік вучылішч Драгічынскага павета, з 1840 — апякун, а з 1844 дырэктар Беластоцкай гімназіі.

З 1841 года сябра Савета Інстытута шляхетных дзяўчат у Беластоку.

Пазней жыў у маёнтку Крыштапарова Сакольскага павета.

Член-карэспандэнт Гродзенскага губернскага статыстычнага камітэта, Віленскай археалагічнай камісіі, Лонданскага геаграфічнага таварыства, Таварыства даследнікаў старажытнасцей у Капенгагене і іншых.

Ведаў лацінскую мову, санскрыт, французскую, італьянскую, іспанскую, рускую, чэшскую, нямецкую і шведскую мовы.

Памёр у 1870 годзе.

## Творчасць 
Літаратурную дзейнасць пачаў у 1818 годзе сурэдактарам часопіса «Miesięcznik Warszawski». Друкаваўся ў варшаўскіх, віленскіх і пецярбурскіх польскамоўных часопісах.

Увайшоў у гісторыю найперш дзякуючы сваёй вялікай «Запісцы…» (1834) у Міністэрства народнай асветы, у якой патрабаваў увядзення выкладання «гісторыі краю, славянскай мовы і літаратуры», вывучэння «народных гаворак» у школах краю і стварэння адмысловых падручнікаў для беларускага юнацтва. На думку Кулакоўскага, гэтыя падручнікі павінны знаёміць вучняў з уласнай гісторыяй беларусаў.

Займаўся перакладамі, збіраннем гістарычных матэрыялаў. Склаў «Кароткае гістарычнае апісанне г. Гродна» (1833—1837), «Статыстычнае апісанне гарадоў Гродзенскай губерні» (1837), апублікаваў у выдаваным Юзафам Крашэўскім часопісе «Athenaeum» артыкул «Аўтографы да гісторыі Польшчы і Расіі з сямейнай калекцыі Ігната Кулакоўскага» (1841). Гісторык Алег Латышонак прыпісваў Кулакоўскаму таксама аўтарства кнігі «Рассказы на белорусском наречии», аднак пазней адмовіўся ад гэтай гіпотэзы пад уплывам аргументаў лінгвістычнага характару.

У дзяцінстве пазнаёміўся з Францішкам Карпінскім, якому пазней прысвяціў верш «З табой я правёў рокі дзяцінства».

Збіраў прадметы нацыянальнай даўніны, частку збораў перадаў Віленскаму музею старажытнасцей.

Па смерці яго рукапісная спадчына страчаная.

## Сям’я 
У 1829 годзе ажаніўся з Юзэфай Стабельскай.

Яго праўнучка — Зоська Верас (сапраўднае імя Людвіка Сівіцкая).

## Бібліяграфія 
* «Zabawki wierszem» (*Забаўкі вершам*; Вільня, 1824; Гродна, 1827—1828)
* «Miłostki Franusi» (*Каханні Франусі*; Варшава, 1825)
* «Wspomnienia Piotrogrodu» (*Успаміны Петраграду*; Санкт-Пецярбург, 1836)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Палітыкі мясцовага кіравання Расійскай імперыі
Фёдар Георгіевіч Аляксееў

**Фёдар Георгіевіч Аляксееў** (, ) — расійска-армянскі мовазнавец і журналіст беларускага паходжання.

## Біяграфія 
Галоўны рэдактар і выдавец навуковага часопіса «», прысвечанага мовам карэнных народаў Расіі, і астраханскага гарадскога інтэрнэт-выдання «Камыш». Арганізатар і ўдзельник лінгвістычных экспедыцый у Расіі і Беларусі, фестываляў моў у Вялікім Ноўгарадзе і Гдове, навуковай канферэнцыі ў Санкт-Пецярбургу.

## Выбраная бібліяграфія 
* Loanword adaptation in Gilbertese // Cultural Anthropology and Ethnosemiotics. 2015. № 1. С. 46—52.
* Опыт полевого исследования языка сето // Финно-угорский мир. 2016. № 3. С. 14—17.
* Астраханские татары-булгаринцы и их язык // Филология и лингвистика. 2017. № 2 (6). С. 23—25.
* Детские игры взрослых людей // Знание — сила. 2018. № 2. С. 40—49.

Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Арменіі
Катэгорыя:Журналісты Расіі
Угедзор

**Угедзор** () — сяло ў хамайнке Зарытап марза Ваёц-Дзор у цэнтральнай частцы Арменіі. У 2001 годзе ў сяле пражывалі 133 чалавекі. Размешчана за 31 км на паўднёвы ўсход ад горада Ехегнадзор, за 16 км на паўночны ўсход ад сяла Зарытап. Раней сяло насіла назву Качбек.

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Ваёц-Дзор
Марцірос

**Марцірос** () — сяло ў хамайнке Зарытап марза Ваёц-Дзор у цэнтральнай частцы Арменіі. У 2001 годзе ў сяле пражывалі 662 чалавекі. Размешчана за 23 км на паўднёвы ўсход ад горада Ехегнадзор, за 5 км на паўднёвы захад ад сяла Зарытап. Назва сяла перакладаецца з армянскай мовы як «пакутнік».

Сяло знаходзіцца ля падножжа гары Гагі на вышыні каля 2000 метраў над узроўнем мора.

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Ваёц-Дзор
Гродна (тэлерадыёкампанія)

**Тэлерадыёкампанія «Гродна»**, скарочана **ТРК «Гродна»**) — абласная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь, уваходзіць у НДТРК. Праграмы ТРК «Гродна» прадстаўлены на канале «Беларусь 4. Гродна»: навіны, інфармацыйна-аналітычныя, забаўляльныя, пазнавальныя перадачы, а таксама праграмы, прысвечаныя спорту, культуры, што асвятляюць прававыя аспекты жыцця.

## Гісторыя 
У 1944 годзе было створана гродзенскае абласное радыё. 26 снежня 1968 года ўпершыню ўбачылі свет тэлепраграмы абласной студыі тэлебачання. Праграмы тэлерадыёкампаніі «Гродна» прадстаўлены на нацыянальных тэлеканалах «Беларусь 1», «Беларусь 24». 9 кастрычніка 2015 года быў дадзены старт уласнаму тэлеканалу «Беларусь 4. Гродна», які вяшчае 16 гадзін у суткі і знаёміць гледачоў з актуальнымі падзеямі Гродзенскай вобласці. Радыёэфір прадстаўлены радыёстанцыяй «Радыё Гродна», якую можна пачуць у Гродзенскай, Брэсцкай, Мінскай абласцях, а таксама ў суседніх рэгіёнах Літвы і Польшчы. Таксама, дзякуючы інтэрнэт-вяшчанню «РГ» даступна па ўсім свеце. Створана польскамоўнае вяшчанне — радыё «RSI», якое працуе ў эфіры дзве гадзіны штодня для палякаў Беларусі. Тэлерадыёкампанія мае прызы і перамогі на розных міжнародных і рэспубліканскіх конкурсах і фестывалях.

## Праграмы 
* «Просто утро»
* «Окна города»
* «ArtКод»
* «Тропы»
* «Семья»
* «Чемодан»
* «Эрудиты и не только»
* «Сезон удачи»
* «По секрету всему свету»
* «Спорткурьер»
* «Пульс»
* «Открытый вопрос»
* «Ізноў толькі па пятніцах»
* «Надежда на село»
* «В объективе натуралиста»
* «Вопрос здоровья»
* «Диалоги о спорте»
* «Эврика»
* «Коложский источник»
* «Архив»
* «Наши проекты»

## Кіраўніцтва 
* Мікалай Мельячэнка — дырэктар (з 2008 па 2024 год)
* Уладзімір Жудро — галоўны інжынер (выканаўца абавязкаў дырэктара з 2024 года)

## Дырэктар 
З 2008 года пасаду дырэктара займаў Мікалай Мельячэнка. У студзені 2024 года інфармацыю пра яго прыбралі з сайта тэлерадыёкампаніі. Афіцыйная прычына звальнення невядомая. У акаўнце кампаніі ў Instagram блакуюць карыстальнікаў, якія запытваюцца «што з дырэктарам?».

У навагоднія святы дырэктара кампаніі затрымалі за п’янае кіраванне аўтамабілем. Падобныя выпадкі адбываліся і раней. У 2017 годзе Мікалая Мельячэнка таксама затрымлівалі за кіраванне службовым аўтамабілем у п’яным выглядзе. Праз тыдзень пасля гэтага выпадку дырэктар кампаніі асабіста агучыў прапагандысцкі фільм «Маршем в никуда». У ім ён спрабаваў дыскрэдытаваць лідараў апазіцыі. 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 
* 

Катэгорыя:Тэлеканалы Беларусі
Катэгорыя:Культура Гродзенскай вобласці
Алесь Зайка

**Алесь Зайка**, **Аляксандр Фаміч Зайка** (, Заполле — , Заполле, Івацэвіцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі краязнавец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 12 жніўня 1948 года ў в. Заполле Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці ў сялянскай сям’і.

Скончыў Косаўскую сярэднюю школу (1966), філалагічны факультэт Брэсцкага педагагічнага інстытута (1971). Пасля службы ў арміі вярнуўся ў Заполле, працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры. Пазней загадваў школьным этнаграфічным музеем.

Праз усё жыццё збіраў фальклор, запісваў народныя словы і выразы, фатаграфаваў традыцыйную архітэктуру. Зацікаўленні Алеся Зайкі ўключалі дыялекталогію, фалькларыстыку і гісторыю паселішчаў.

Укладальнік выданняў «Дыялектны слоўнік Косаўшчыны» (2011), «Населеныя пункты Івацэвіччыны» (2012), «Фразеалагічны слоўнік Косаўшчыны» (2013), «Прыказкі і прымаўкі, жарты і каламбуры, прыгаворкі і языкаломкі, вясельныя прымаўкі пры дзяльбе каравая, вітанні і зычэнні, ветлівыя і ласкавыя выразы, засцярогі і прысяганні, праклёны і адкляцці, жартоўныя праклёны і дражнілкі-кепікі, зневажанні і параўнанні, прыкметы народнага календара з Косаўшчыны» (2015). Аўтар кніг прозы «Дым з коміна» (2011), «Чысты чацвер» (2015). Пасмяротна выйшла кніга «Мікратапаніміка Івацэвіччыны» (2018), рыхтуецца да выдання яшчэ некалькі кніг.

Памёр 26 чэрвеня 2018 года ў в. Заполле Івацэвіцкага раёна. Пахаваны на могілках у Бялавічах.

## Узнагароды 
* Мядовая прэмія (2011) за кнігу прозы «Дым з коміна».
* Прэмія імя Тадэвуша Касцюшкі.

## Літаратура 
* *Чыгрын С.* Алесь Зайка: «Усё вялікае ствараецца любоўю»  // Czasopis № 4, 2015.

Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Джамард

**Джамард** (, ) — сяло ў Шаўмянаўскім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. У 2014 годзе ў сяле пражывала толькі адна сям'я.

Катэгорыя:Населеныя пункты Шаўмянаўскага раёна НКР
Ачамчырскі раён

**Ачамчырскі раён** (, ) — раён (адзінка адміністрацыйнага падзелу) часткова прызнанай Рэспублікі Абхазія. Знаходзіцца на ўсходзе краіны, мяжуе з Галскім, Гульрыпшскім і Ткуарчалскім раёнамі Абхазіі і грузінскім краем Самегрэла-Зема Сванеці.

Адміністрацыйны цэнтр раёна — горад (до 1926 года сяло) Ачамчыра. Плошча 1808 км², насельніцтва 25 458 чалавек (2016).

Раён раздзелены на 1 гарадскую і 27 сельскіх адміністрацый. Буйнейшыя населеныя пункты — Ачамчыра, Члоў, Маркула, Пакуаш. 

## Насельніцтва 
**Нацыянальны склад раёна па перапісах насельніцтва 2003 і 2011 гг.**

## Вядомыя асобы 
* Іван Канстанцінавіч Тарба (1921—1994) — абхазскі пісьменнік, паэт. Нарадзіўся ў сяле Беслахуба (сучаснае Беслаху).

## Зноскі 
Катэгорыя:Раёны Абхазіі
Суна

Назву **Суна** маюць:

* Су́на — свяшчэннае пісанне ў ісламе.

## Італія 
* Суна — камуна ў Італіі, у рэгіёне П’емонт.

## Расія 
* Суна — рака ў Карэліі, упадае ў Анежскае возера.
* Суна — пасёлак гарадскога тыпу, адмінстрацыйны цэнтр Сунскага раёна Кіраўскай вобласці.
Суна (рака)

**Су́на** () — рака ў Еўрапейскай частцы Расіі, у Рэспубліцы Карэлія. Упадае ў Анежскае возера (басейн Нявы).

Даўжыня ракі 280 (282) км. Плошча вадазбору 7670 км². Сярэдні расход вады складае 66 м³/с на адлегласці 30 км ад вусця Густата рачной сеткі ў басейне Суны складае 0,39 км/км², азёрнасць — каля 9 %.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* Суна // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Государственный заповедник «Кивач» 

Катэгорыя:Рэкі Карэліі
Катэгорыя:Басейн Анежскага возера
Адам Сцяпанавіч Плятэр

Граф **Адам Сцяпанавіч Плятэр** (1790—1862) — беларуска-польска-літоўскі археолаг і натураліст.

## Біяграфія 
Сын графа  (1750—1803) і Тэафілы Станіславаўны са Ржавускіх (1761—1800).
Быў дваранскім маршалкам Дынабургскага павета і членам , куды ахвяраваў вынікі сваіх раскопак.

Абмяжоўваў свае навуковыя росшукі сваёй малою радзімай, але яго працы пэўным чынам судакраналіся з гісторыяй Беларусі: «Пра паходжанне слова Рубо (або Рубон), нададзеным старажытнымі Дзвіне», «Пра старажытныя камяні з надпісамі, што знаходзяцца ў рэчцы Дзвіна ад XII стагоддзя каля Полацка і Дзісны», «Пра даўнія магілы і пра старажытнасці, знойдзеныя ў Інфлянтах Польскіх», «Гістарычныя звесткі пра царкву Перамянення Панскага (Спаса), размешчаную каля Полацка, пра крыж, падараваны гэтай жа царкве святою Ефрасінняю і пра пілігрымку гэтае святое ў Ерусалім».

## Сям’я 
З 1816 года ў шлюбе з Людвікай з Грабоўскіх (1799—1873), дачкой Паўла. Дочкі:
* Караліна (1818—1880), у шлюбе з Напалеонам Шырынам;
* Тэкля (1821—1856), у шлюбе з Міхалам Броэль-Плятэрам;
* Анэля (1823—1852), у шлюбе з Канстанцінам Плятэрам-Зібергам;
* Элеанора (1828—1856)
* Ганна (1831—1901), у шлюбе з Адамам Броэль-Плятэрам;
Сыны:
* Вацлаў (1819—1845);
* Павел (1824—1842);
* Тэафіль (1825—1858);
* Эдвард (1826—1865), уладальніка Краславы.

## Асноўныя працы 
* «Rzut oka na skład geologiczny Inflant» (Вільня, 1832);
* «Widoki pozostałych u Krakowie pomników starozytnych Polski» (Кракаў, 1876);
* «O dawnych grobach i starozytnościach odkrytych w Inflantach polskich» (Рыга, 1848);
* «Spis zwierząt ssących, ptaków i ryb krajowych» (Вільня, 1852);
* «Opisanie hydrograficzno-statystyczne Dżwiny Zachodniéj oraz ryb w niej żyjących» (Вільня, 1861).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Плятэры
Катэгорыя:Археолагі Польшчы
Катэгорыя:Археолагі Літвы
Марыінская жаночая гімназія (Віцебск)

**Віцебская Марыінская жаночая гімназія**. Існавала ў Віцебску ў 1870—1917 гг. на Гогалеўская вуліцы (сучасная вуліца Леніна).

## Гісторыя 
Заснавана на базе Марыінскай жаночай школы, якая дзейнічала з 1863 г. Утрымлівалася на сродкі грамадскіх арганізацый, органаў гарадскога самакіравання і дабрачынныя ахвяраванні. Пасля яе закрыцця ў 1918 г. ў будынку на Гогалеўскай змясціліся іншыя, савецкія, навучальныя ўстановы (2‑я школа 1‑й ступені і 7‑я школа 2‑й ступені, у канцы 1930‑х гг. – 13‑я школа, пасля Другой сусветнай вайны – прафесійна-тэхнічнае вучылішча №37 імя Шмырова). У 1975 г. будынак, дзе месцілася гімназія, быў знесены.

## Навучальны працэс 
У гімназію прымалі пераважна дачок дваран, чыноўнікаў, святароў (у 1900 г. было 413 навучэнак, з іх дзеці рабочых і сялян складалі 5%), якія пасля заканчэння гарадскіх або павятовых пачатковых вучылішчаў паспяхова вытрымлівалі конкурсныя экзамены. Тэрмін навучання 7 гадоў. Выкладаліся закон божы, руская мова і славеснасць, гісторыя, геаграфія, матэматыка, фізіка, французская і нямецкая мовы, дамаводства, чыстапісанне, рукадзелле, рысаванне, спевы, танцы. 

Выпускніцы не мелі права на паступленне ва ун-т з-за скарочанага аб’ему выкладання ў гімназіі дакладных і прыродазнаўчых навук, таму жадаючыя маглі скончыць дадаткова 8-ы (педагагічны) клас, у якім выкладалі педагогіку, методыку навучання ў пачатковых класах, праводзілі педагагічную практыку ў пачатковых школах. Выпускніцы 8-га класа атрымлівалі атэстат настаўніцы пачатковых класаў. Штогод гімназія выпускала 80 чал. За гады існавання падрыхтавана каля 3 тыс. вучаніц, у т.л. 1 тыс. настаўніц.

## Дырэктрысы 
* Любоў Мікалаеўна Пальшау (узначальвала гімназію каля 1887 года)

## Літаратура 
* Сяліцкі, С. В. Віцебская Марыінская жаночая гімназія / С. В. Сяліцкі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 2. Беліцк — Гімн. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с., [8] к.: іл. — С. 326. — ISBN 5-85700-142-0.

Катэгорыя:Школы паводле алфавіта
Катэгорыя:Гімназіі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Вуліца Леніна (Віцебск)
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Віцебска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1870 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:1870 год у Віцебску
Катэгорыя:1918 год у Віцебску
Катэгорыя:Гімназіі Беларусі
Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі