open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Intercity-Express

**Intercity-Express** (анг. «Міжгародны экспрэс», таксама вядомы пад скарачэннем **ICE**) - сетка хуткасных цягнікоў, у асноўным распаўсюджаная ў Германіі, распрацаваная кампаніяй Deutsche Bahn. Сучаснае пакаленне цягнікоў Intercity-Express, ICE 3, распрацаваны кансорцыумам з кампаній Siemens AG і Bombardier пад агульным кіраўніцтвам Siemens AG. Максімальная хуткасць цягнікоў ICE на адмыслова для іх пабудаваных участках чыгуначнай сеткі складае 320 км / ч. На стандартных участках сеткі хуткасць ICE складае ў сярэднім 160 км / ч. Даўжыня участкаў, на якіх ICE можа развіваць хуткасць больш 230 км / г, складае 1300 км.

Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Германіі
Катэгорыя:Высакахуткасныя чыгуначныя лініі
Катэгорыя:Электрацягнікі
Катэгорыя:Хуткасныя цягнікі
Пасольства

[thumb|250px|Будынак [Пасольства Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі|пасольства Рэспублікі Беларусь у Маскве]]
**Пасольства** — дыпламатычнае прадстаўніцтва дзяржавы ў горадзе, дзе размешчаны ўрад іншай дзяржавы або пры міжнароднай арганізацыі. Тэрыторыя пасольства юрыдычна з'яўляецца тэрыторыяй прадстаўленай пасольствам дзяржавы, там дзейнічаюць законы прадстаўленай пасольствам дзяржавы, а таксама актуальныя дагаворы аб дыпламатычным імунітэце.

## Кіраўнік пасольства 
Узначальвае кожнае пасольства пасол, які з'яўляецца дыпламатычным прадстаўніком найбольш высокага (у пратакольным стаўленні) ўзроўню. Варта заўважыць, што чалавек, прызначаны пасольствам у той ці іншай краіне, не заўсёды мае дыпламатычны ранг Надзвычайнага і паўнамоцнага пасла.

## Спасылкі 
* Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Дыпламатыя
Катэгорыя:Міжнароднае права
Стаката

frame|Стаката ў нотах
**Стаката** ( — адарваны, аддзелены) - музычны штрых, які прадпісвае выконваць гукі адрывіста, адлучаючы адзін ад іншага паўзамі. Стаката — адзін з асноўных спосабаў здабывання гуку (артыкуляцыі), супрацьпастаўлены легата.

Пазначаецца словам staccato або кропкамі над або пад нотамі каля іх галовак.

**Акцэнтаванае стаката** (таксама званае staccatissimo або «стаката клінам») — разнавіднасць гэтага штрыху, якая пазначае яшчэ больш адрывістае выкананне гукаў. Пазначаецца *клінамі* (адкуль беларуская назва рыскі) — кароткімі вертыкальнымі, завостранымі да ноты рысачкамі.

## Стаката на розных інструментах 
### Струнна-смычковых 
Стаката пры гульні на струнных інструментах — адрывісты рух смыка з прыпынкам; мае шэраг разнавіднасцяў - saltando, sautillé і інш.
***Звычайнае стаката** — без сапраўдных паўзаў, пры дапамозе адной артыкуляцыі, дасяганай пасродкам перамены штрыху (самы звычайны выгляд стаката non legato, асабліва ўжывальны ў аркестравай гульні і ўжываецца ў выпадку адсутнасці дуг і кропак);
** Іаахім — толькі кісцю рукі;
** Вьетан — кісцю рукі і перадплеччам;
** Веняўскі — толькі плячом.
***Вялікае стаката** — адрывіста прыціскаючы і адпускаючы струну пры пастаянна змяняючымся штрысе (вялікае стаката, Grand détaché);
***Лятучае стаката або staccato volant (saltato, sautillé ).** Пры гульні смык падскоквае, адрываючыся ад струн. Выконваецца кісцю рукі.
** Выкананне: аслабіць ціск пальцаў на смык, працягваючы той жа рух кісцю, якое ўжываецца для кароткіх штрыхоў detache.
** Прынцып дзеяння:
*** — Смык працягвае рух па струне;
*** — Смык, страціўшы фіксацыю пальцаў, здзяйсняе пачатковае вярчальны рух вакол пальцаў і струны прадаўліваючы яе;
*** — Сіла ціску струны на волас смыка ўзрастае, вырабляючы рэзкі гук;
*** — Струна адштурхоўвае смык ад сябе.
** Памылкі:
*** — Выкананне рэзкіх рухаў (перашкаджаюць агібальаму руху смыка па струне і наступнаму яго адштурхванню);
*** — Павелічэнне ціску на смычок (перашкаджае адскок або ўзнікаюць некіравальныя скокі).
***Спіката** ( — адрываць, аддзяляць) — штрых,які скача, ён выконваецца кідком убок
***Сотые** ( — падрыгівать) — штрых, які скача, ён выконваецца дробнымі рухамі толькі адным пунктам смыка (бліз яго сярэдзіны) у хуткім тэмпе і пры невялікай сіле гучання.
***Стаката пікэ** ( — адрывісты) — штрых, які скача. Выконваецца з дапамогай ледзь прыкметных рухаў кісцю на якую працягваецца смычковыя штрых, — сапраўднае віртуознае стаката. Пазначаецца кропкамі пад дугой.
### Клавішных 
* Па прынцыпе ўдарных. На фартэпіяна спаўняецца пасродкам удараў па клавішах.
* Па прынцыпе шчыпковых. Клавесін.

### Духавых 
Для выканання стаката на духавым інструменце выкарыстоўваецца язык для рэзкага перапынення бруі паветра. Звычайна выкарыстоўваюць некалькі паўтораў:
* Падвойнае стаката;
* Трайное стаката.

## Гл. таксама 
* Акцэнт — больш агульны тэрмін
* Мелізм — больш агульны тэрмін

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Памер (музыка)

**Памер такту** — лік, які пазначае ёмістасць такту, гэта значыць колькасць і адносную працягласць доляй, якія ён здольны ўтрымліваць. У нотах пазначаецца ў выглядзе дробу, які размяшчаецца ў пачатку твора, адразу пасля ключа і «ключавых» знакаў, на кожным нотаносцу асобна, і захоўвае значэнне да канца твора або да ўстанаўлення новага памеру. Лічнік гэтай долі паказвае лік асноўных доляй у такце, а назоўнік — іх адносную працягласць.
thumb|250px|Асноўныя музычныя памеры
Прыклады:
# Памер 2/2 складаецца з двух доляй велічынёй роўных паловай працягласці;
# Памер 3/4 складаецца з трох доляй велічынёй роўных чвартковы працягласці;
# Памер 4/4 складаецца з чатырох доляй велічынёй роўных чвартковы працягласці;
# Памер 7/8 складаецца з сямі доляй велічынёй роўных восьмы працягласці;
# Памер **C** эквівалентны 4/4;
# Памер (20px) эквівалентны 2/2 (Alla Breve)

Музычны (тактавы) памер вызначаецца чаргаваннем моцных, слабых і адносна моцных доляй (так званай «пульсацый») музыкі, якія, як правіла, лёгка пачуць.

Простых памераў усяго два — двухдольны і трохдольны; з іх утвараюцца складаныя (у тым ліку памер 4/4) і змешаныя (5/4, 7/4 і інш.) памеры. Змешаны памер утворыцца спалучэннем двух- і трохдольных памераў. Напрыклад 5/8=3/8+2/8=2/8+3/8 (залежыць ад расстаноўкі акцэнтаў кампазітарам). Або 13/4=2/4+2/4+2/4+2/4+2/4+3/4=2/4+2/4+3/4+2/4+2/4+2/4.

Катэгорыя:Рытміка (музыка)
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Нарадом Сіямоні

*Яго Вялікасць* **Нарадом Сіямоні** (кхмер. នរោត្ដម សីហមុនី) (нарадзіўся , Пнампень) — кароль Камбоджы, сын караля Нарадома Сіянука і каралевы Маніят. Былы пасол Камбоджы ў ЮНЕСКА.

## Тытул 
Да каранацыі насіў тытул: «Сдзеч Кром Хун» (ស្តេច ក្រុម ឃុន), які можна прыраўняць да тытула вялікага князя. Яго каралеўскі тытул гучыць па-кхмерску як *Preah Karuna Preah Bat Sâmdech Preah Bâromneath Norodom Sihamoni Nai Preah Reacheanachakr Kampuchea* і ў прыблізным перакладзе азначае «Яго вялікасць, кароль Каралеўства Камбоджа Нарадом Сіямоні». Імя «Сіямоні» складаецца з дзвюх марфем-частак — імёнаў яго маці і бацькі: Сіянук і Маніят.

Каранаваны ў 2004, пасля добраахвотнага адрачэння Нарадома Сіянука.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралі камбаджыйскія
Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Пастаянныя прадстаўнікі Камбоджы ў ЮНЕСКА
Катэгорыя:Постаці Камбоджы
Бекар

thumb|100px|Нота з бекарам
**Бекар** () — у сучаснай музычнай натацыі
знак альтэрацыі (\natural), які азначае адмену раней прызначанага знака бемоль або дыез для той ноты, перад якой ён стаіць.

Дзейнічае да канца такту.

У табліцы Юнікод ёсць спецыяльны знак для бекар (код U 266Е).

## Гісторыя 
У мінулым выкарыстоўваўся знак *дубль-бекар* \natural\natural, які адмяняў падвойную альтэрацыю (дубль-бемоль або дубль-дыез).

У цяперашні час для гэтага выкарыстоўваецца звычайны бекар.

## Гл. таксама 
* Тэорыя музыкі

Катэгорыя:Знакі музычнай натацыі
Катэгорыя:Элементарная тэорыя музыкі
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Катэгорыя:Вытворныя літары B
Славянская царква Святога Духа

**Славянская царква Святога Духа**, *Пакутнікі* — рэлігійны рух ва Украіне, узнік у выніку адкола ад Украінскай грэка-каталіцкай царквы ў 1950-х гадах.

Каля 1954 г. падпольны святар УГКЦ Ігнат Солтыс абвясціў узыходжанне антыхрыста ў асобе савецкай улады. За групай паслядоўнікаў, якая згуртавалася вакол яго, замацавалася назва «пакутнікі» (ад  — пакаянне). Пакутнікі адмаўлялі савецкую ўладу і яе атрыбуты — пашпарты, працоўныя кніжкі, а таксама службу ў арміі. На пэўным этапе яны перасталі нават карыстацца сваімі прозвішчамі, называючы толькі імя і дадаючы да яго слова «Пакутнік».

У той жа час паміж Солтысам і падпольнымі епіскапамі УГКЦ узніклі багаслоўскія рознагалоссі, у выніку чаго царкоўныя зносіны паміж імі былі спынены. Пасля Солтыс заявіў, што Папа Ян XXIII, які пайшоў на пэўнае збліжэнне з камуністычнымі рэжымамі і Рускай праваслаўнай царквой, адпаў ад веры. Ён распаўсюдзіў паведамленне, паводле якога папярэдні Папа Пій XII нібы прызначыў яго, Солтыса, сваім пераемнікам — Пятром Другім, апошнім Папам Рымскім.

Пасля арышту Солтыса ў 1962 годзе кіраўніцтва рухам пераняў святар Антон Патачняк, які вучыў, што ва Украіне адбываецца таемная бітва паміж сіламі цемры і святла. Цэнтр сусветнага каталіцызму, па яго словах, перамясціўся з Рыма на гару каля вёскі Сярэдняе на Станіславаўшчыне; вада з ручая, які цячэ з гэтай гары, выкарыстоўвалася пакутнікамі замест прычасця.

Да моманту свайго новага арышту напачатку 1981 г. Ігнат Солтыс ужо лічыўся сярод пакутнікаў новым прышэсцем Ісуса Хрыста на зямлю.

Пасля распаду СССР былі афіцыйна зарэгістраваны ва Украіне. Невялікую колькасць паслядоўнікаў маюць у заходніх абласцях краіны.

Катэгорыя:Украінская грэкакаталіцкая царква
Вакаліз

**Вакаліз** (ад  — гучыць, які спявае) — п'еса для голасу без слоў, якая складаецца толькі з галосных гукаў ці складоў. Таксама гэтым тэрмінам называюцца практыкаванні для голасу, неабходныя для яго развіцця і асваення розных тэхнічных прыёмаў. Існуюць цэлыя зборнікі такіх вакалізаў-практыкаванняў.

Вакаліз з'явіўся ў сярэдзіне васямнаццатага стагоддзя. Першымі творамі, якія выконваліся голасам без слоў, сталі практыкаванні кампазітараў Люлі і Рамо. Да дзевятнаццатага стагоддзя практыкаванні, напісаныя ў тэхніцы вакалізу, шырока ўжываліся ў навучальных мэтах.

У дзявятнаццатым стагоддзі вакаліз становіцца папулярны дзякуючы шматлікім эцюдам, у якіх голасу акампанавала фартэпіяна. Вялікай папулярнасцю карысталіся, напрыклад, вакалізы Джузэпэ Канконэ.

У другой палове ХХ стагоддзя на Украіне і ў Расіі былі апублікаваны і знайшлі шырокае прымяненне ў вакальнай педагогіцы вакалізы І. Н. Вілінскай (1920-1986), дачкі вядомага кампазітара М. М. Вілінскага.

Найбольш вядомыя музычныя творы, заснаваныя на вакалізе — «Вакаліз» Рахманінава, «Хабанера» М. Равеля, «Бразільская бахіяна № 5» Віла-Лобаса і Канцэрт для голасу з аркестрам Р. Гліэра. У індыйскай класічнай музыцы выкарыстоўваецца прыём *aakaar* — галасавыя практыкаванні перад спевам.

## Глядзіце таксама 
* Мелізм
* А капэла

Катэгорыя:Спевы
Метрапалітэн Сан-Паўлу

**Метрапалітэн Сан-Паўлу** () — сістэма ліній хуткаснага транспарту Сан-Паўлу. Заснаваная 24 красавіка 1968, адкрылася 14 верасня 1974. Налічвае 60 станцый (5 лініі) агульнай працягласцю 69,0 км.
 
## Спасылкі 
* Сайт метрапалітэна Сан-Паўлу 

Катэгорыя:Сан-Паўлу
Сан-Паўлу
Сан-Паўлу
Старакаталіцызм

**Старакаталіцызм** — група цэркваў, якія ўтварылася ў 1870-я гады, калі частка духавенства Рымска-каталіцкай царквы не прызнала рашэнняў Першага Ватыканскага сабора: дагматаў аб беспамылковасці Папы Рымскага і аб бязгрэшным зачацці Дзевы Марыі. Старакатолікі аспрэчваюць таксама дагмат пра сыходжанне Святога Духа не толькі ад Бацькі, але і ад Сына. Да старакатолікаў адносяць таксама Галандскую Янсенітскую Царкву, якая ўзыходзіць да 1704 года, калі галандскі каталіцкі архіепіскап Пётр Код быў зрынуты з кафедры за янсенізм, асуджаны раней як ерась.

Тэрмін быў упершыню скарыстаны ў 1853 годзе ў дачыненні да прыхільнікаў кафедры Утрэхтскага архіепіскапа, які абіраўся без санкцыі папскага пасаду з 1723 года. 24 верасня 1889 года была створана Утрэхцкая унія шляхам падпісання Утрэхтскай канвенцыі епіскапамі Галандыі, Швейцарыі і Германіі.

Старакаталіцызм не з’яўляецца адзінай дэнамінацыяй, а ўяўляе сабой шэраг Цэркваў, якія сваю эклезіяльнасць засноўваюць на прынцыпе апостальскай пераемнасці. Шэраг з іх аб’яднаны ва Утрэхтскую унію старакаталіцкіх Цэркваў. Старакатолікі Утрэхтскай уніі практыкуюць пасвячэнне жанчын у святы сан і блаславенне аднаполых шлюбаў.

Суполка ў Беларусі ўтварылася ў 2005 годзе, а ў святары быў высвечаны Дзмітрый Бондар. Ад 2013 года парафія ўваходзіць у юрысдыкцыю Старакаталіцкай царквы ў Польшчы.
Дылма Русеф

**Ды́лма Ва́на Русе́ф** (; , ) — бразільскі эканаміст і палітык, якая займала пасаду прэзідэнта Бразіліі з 2011 года да імпічменту і зняцця з пасады 31 жніўня 2016 года. Стала першай жанчынай, абранай на гэтую пасаду. Да гэтага, 3 2005 да 2010 года, узначальвала адміністрацыю прэзідэнта Луіса Інасіу Лулы да Сілвы.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і балгарскага эмігранта і расла ва ўмовах сярэдняга класу ў Белу-Арызонты. У юнацтве стала прытрымлівацца сацыялістычных поглядаў і падчас дзяржаўнага перавароту 1964 года далучылася да левых і марксісцкіх гарадскіх партызанскіх атрадаў, якія змагаліся супраць ваеннай дыктатуры, у выніку чаго была захоплена, падвергнута катаванням і асуджана да турэмнага зняволення з 1970 да 1972 года.

Пасля вызвалення перабудавала сваё жыццё ў Порту-Алегры з Карласам Араухам, які быў яе мужам на працягу 30 гадоў. Абодва ўдзельнічалі ў заснаванні Дэмакратычнай рабочай партыі ў Рыу-Гранды-ду-Сул і прымалі ўдзел ў некалькіх выбарчых кампаніях партыі. Займала пасады сакратара казначэйства горада Порту-Алегры, а пазней міністра энергетыкі штата Рыу-Гранды-ду-Сул. У 2000 годзе пасля ўнутранай спрэчкі ў адміністрацыі Алівіі Дутры пакінула Дэмакратычную рабочую партыю і прыядналася да Партыі рабочых.

У 2002 годзе ўвайшла ў склад камітэта адказнага за энергетычную палітыку кандыдата ў прэзідэнты Луіса Інасіу Лулы да Сілвы, які пасля перамогі на выбарах прапанаваў ёй заняць пасаду міністра энергетыкі Бразіліі. У 2005 годзе, пасля палітычнага крызісу, які быў справакаваны скандалам Менсалаа і прывёў да адстаўкі кіраўніка адміністрацыі Хасэ Дырсэу, заняла яго пасаду і знаходзілася на ёй да 31 сакавіка 2010 года, калі стала балатавацца ў прэзідэнты. 31 кастрычніка 2010 года стала прэзідэнтам краіны, перамогшы на выбарах кандыдата ад Бразільскай сацыял-дэмакратычнай партыі Жазэ Серу, а 26 кастрычніка 2014 года была пераабраная на другі тэрмін, таксама перамогшы кандыдата ад сацыял-дэмакратаў Аэсію Невеса.

У канцы 2015 года супраць яе быў распачаты працэс імпічменту. Ёй былі прад’яўлены абвінавачванні ў парушэнні бюджэтнага заканадаўства. 3 снежня 2015 года імпічмент быў афіцыйна прыняты Палатай дэпутатаў, а 12 мая 2016 года Сенат часова прыпыніў паўнамоцтвы прэзідэнта на 6 месяцаў да абвяшчэння вердыкту. Падчас перапынку віцэ-прэзідэнт Мішэл Тэмер стаў выконваючым абавязкі прэзідэнта Бразіліі, а 31 жніўня 2016 года Сенат прагаласаваў на карысць імпічменту.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Бразіліі
Катэгорыя:Міністры энергетыкі Бразіліі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Бразіліі
Катэгорыя:Палітыкі Бразіліі
Катэгорыя:Жанчыны-прэзідэнты
Седэвакантызм

**Седэвакантызм**, кансерватыўны рэлігійны рух, раскол у рамках каталіцызму. Назва ідзе ад лацінскіх слоў *sedes* — пасад і *vacans* — пустуючы; тэрмін sede vacante («пры незанятым пасадзе») выкарыстоўваецца для пазначэння перыяду вакансіі папскага пасаду. Рух у каталіцкай царкве, які з'явілася пасля Другога Ватыканскага сабора. Прыхільнікі дадзенага кірунку не прызнаюць пап, якія кіравалі падчас і пасля сабора — Яна XXIII, Паўла VI, Яна Паўла I, Яна Паўла II і Бенедыкта XVI, — лічачы, што яны страцілі пасад *ipso facto* праз ерась мадэрнізму, прагрэсівізму, замену Трыдэнцкай імшы на Novus Ordo Missae.

Сярод седэвакантыстаў папулярныя розныя тэорыі змовы. Часам яны сцвярджаюць, што пасля смерці Пія XII у 1958 годзе Папам нібы быў абраны кардынал Джузэпэ Сіры, які прыняў было абранне (з Сікстынскай капэлы у той дзень сапраўды ішоў белы дым яшчэ да канчатковага галасавання), але быў змушаны тут жа зрачыся (і маўчаць пра сваё абранне) з-за магчымай пагрозы Касцёлу з боку камуністаў у выпадку абрання папы-кансерватара. Удзельнікі канклава нібы прагаласавалі паўторна і абралі кардынала Ранкалі (Яна XXIII), якога седэвакантысты з гэтай прычыны не лічаць законным папам. Некаторыя сцвярджаюць нават, што Сіры быў выбраны Папам двойчы (у 1958 і 1963) годзе.

У апраўданне седэвакантыстскага руху выкарыстоўваецца і версія пра тое, што Папа Павел VI быў падменены, і пад яго імем частку пантыфіката выступаў іншы чалавек. Частка седэвакантысцкіх груп выбралі сваіх уласных «рымскіх пантыфікаў».

## Гл. таксама 
* Старакаталікі
* Антыпапа
* Спіс Папаў Рымскіх і антыпапаў

## Літаратура 
* Johannes Rothkranz: Falsche Brüder. Wie Marranen und andere Judaisierer den Rest der wahren katholischen Kirche sabotieren, Anton Schmid, Durach 2006, ISBN 3-932352-89-0.
* Johannes Rothkranz: Die Konzilserklärung über die Religionsfreiheit. Ein Dokument des Zweiten Vatikanums und seine Folgen. Anton Schmid, Durach 1995, Gesamt-ISBN 3-88096-898-5.
* Johannes Rothkranz: Papsttreue - Heilige Pflicht jedes Katholiken. Anton Schmid, Durach 1997, ISBN 3-932352-24-6.
* Johannes Rothkranz: Die Sedisvakanzthese widerlegt? Antwort auf eine untaugliche Kritik von P. Gérard Mura. Anton Schmid, Durach 1999, ISBN 3-932352-38-6.
* Oskar Schmitt: Ein würdiger Verwalter im Weinberg unseres Herrn Jesus Christus: Bischof Pierre Martin Ngo-dinh-Thuc, Norderstedt 2006, Books on Demand, ISBN 3-8334-5385-0.
* Wigand Siebel: Katholisch oder konziliar? Die Krise der Kirche heute. Langen Müller, München 1978, ISBN 3-7844-1706-X.

## Спасылкі 
* Святарскае брацтва св. Пія V 
* Congregation of Mary Immaculate Queen 
* Novus Ordo Watch 

Катэгорыя:Каталіцкі традыцыяналізм
Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Старакаталіцтва
Катэгорыя:Ерасі
Тэнар

**Тэнар** ( ад  — трымаць) 1) высокі мужчынскі пеўчы голас. Працоўны дыяпазон: до малой — до другой актавы; пераходныя (умоўна) ноты: мі бемоль—фа # першай актавы; 2) назва голасу ў поліфанічнай фактуры; ў эпоху Сярэдніх вякоў і Адраджэння тэнар лічыўся функцыянальна вызначальным (адсюль назва), у тым ліку, ідэнтыфікатарам шматгалоснага ладу; 3) дамінуючы тон, або «тон паўтарэння» у псалмодыі, а таксама аналагічная мадальная функцыя (таксама званая *рэперкусай*) у грыгарыянскім хорале.

## Разнавіднасці 
* Тэнар-альтына
* Лірычны тэнар (di grazia)
* Лірыка-драматычны тэнар
* Характарны ці мецца-характарны тэнар (spinto)
* Драматычны тэнар (di forza)
   
Тэнар-альтына валодае звонкімі высокімі нотамі, здольны дасягаць мі-соль другой актавы. Гучыць празрыста, лёгка. Звычайна гэты голас не бывае асабліва моцным.

Лірычны тэнар — мяккі па тэмбры, пяшчотны, дзявочы.

Лірыка-драматычны тэнар выконвае партыі шырокага дыяпазону як лірычныя, так і драматычныя. Аднак па сіле гуку і драматызму саступае чыста драматычнаму голасу.

Драматычны тэнар — моцны голас, які мае вялікі дынамічны размах, закліканы выказваць самыя моцныя драматычныя сітуацыі.
  
Характарны тэнар — голас своеасаблівага тэмбру, прызначаны для выканання невялікіх «спецыфічных» партый, якія змяшчаюць шэраг востравыразных, «характэрных» штрыхоў.
  
Часам кажуць таксама аб гераічным (вагнераўскім) тэнары (), маючы на ўвазе голас, які валодае большай сілай гуку, чым драматычны і неабходны для выканання гераічных партый у операх Вагнера. Але чыста вагнераўскі тэнар адрозніваецца ад гераічнага каласальнай цягавітасцю, здольнасцю вытрымліваць пастаяннае гераічнае гучанне голасу на працягу ўсёй оперы, а ў Вагнера гэта можа займаць некалькі гадзін бесперапыннага спеваў. Такія спевакі, як правіла, не спяваюць іншы рэпертуар, акрамя вагнераўскага.

## Класічныя оперныя партыі 
* Зігмунд (Рыхард Вагнер «Валькірыя»)
* Лаэнгрын (Рыхард Вагнер «Лаэнгрын»)
* Дон Хазэ (Жорж Бізэ «Кармэн»)
* Герман (Пётр Ільіч Чайкоўскі «Пікавая дама»)
* Ленскі (Пётр Ільіч Чайкоўскі «Яўген Анегін»)
* Фаўст (Шарль Гуно «Фаўст»)
* Каварадосі (Джакама Пучыні «Журба»)
* Граф Альмавіва (Джаакіна Расіні «Севільскі цырульнік»)
* Альфрэд (Джузэпэ Вердзі «Травіята»)
* Уладзімір Ігаравіч (Аляксандр Парфіравіч Барадзін «Князь Ігар»)
* Герцаг (Джузэпэ Вердзі «Рыгалета»)
* Манрыка (Джузэпэ Вердзі «Трубадур»)
* Прынц (Сяргей Пракоф’еў «Любоў да трох апельсінаў»)
* Прынц Калафа (Джакама Пучыні «Турандот»)
* Каніа (Руджера Леанкавала «Паяцы»)

## Партыі ў аперэтах і мюзіклах 
* Фрэдзі («Мая выдатная лэдзі»), Прывід оперы і Раўль («Прывід оперы» Лойд Уэбера).

## Вядомыя спевакі 
Катэгорыя:Галасы спевакоў
Галасы спевакоў

Існуе мноства сістэм класіфікацыі пеўчых галасоў. Некаторыя з іх ўлічваюць сілу голасу, гэта значыць тое, як гучна спявак можа спяваць; іншыя — наколькі рухомы, віртуозны, выразны голас спевака, і інш.

Часцей за ўсё выкарыстоўваецца класіфікацыя, якая ўлічвае дыяпазон голасу і пол спевака. Нават кіруючыся толькі гэтымі двума крытэрыямі, атрымліваецца мноства разнавіднасцяў. Кожная група галасоў дзеліцца на больш вузкія падраздзяленні.

Існуе таксама катэгорыя спевакоў-мужчын, якія спяваюць у дыяпазоне жаночага голасу. Гэты тып галасоў рэдкі, але да гэтага часу выкарыстоўваецца, у асноўным, у оперы. У музыцы барока шматлікія ролі былі напісаны для кастратаў — спевакоў мужчынскага полу, якім у хлапечай ўзросце была зроблена аперацыя кастрацыі для захавання высокага, як у жанчыны, голасу. У сучасным вакальным выканальніцтве гэтыя ролі можа выконваць контртэнар або тэнар, які валодае развітой тэхнікай спеваў фальцэтам.

Голас прафесійнага опернага спевака — гэта дзве актавы паўнавартаснага аднастайнага гучання са згладжанымі рэгістравымі пераходамі. Акрамя таго, мяркуецца ўверсе і ўнізе дыяпазону нейкі «запас» магчымасцяў прыкладна ў межах тэрцыі для больш вольнага ўзяцця, выгоды і натуральнасці пры выкананні гранічных нот.

## Цікавыя факты 
Па словах Уладзіміра Маторына, у оперным свеце існуе прымаўка: «Басы — п'яніцы, барытоны — бабнікі, тэнары — дурні!» 

Катэгорыя:Спевы
Экспазіцыя

**Экспазіцыя** ў музычнай форме — раздзел пачатковага прадстаўлення тэматычнага матэрыялу музычнага твора або яго часткі. Тэрмін звычайна мае на ўвазе выкарыстанне матэрыялу, які будзе далей распрацоўвацца або вар’іравацца.

## Экспазіцыя ў санатнай форме 
У музычным аналізе гэты тэрмін найбольш шырока выкарыстоўваецца для абазначэння часткі музычнай формы, як, напрыклад, у класічнай санатнай форме. Экспазіцыя звычайна пачынаецца ў асноўнай танальнасці, а затым мадулюе ў танальнасць дамінанты. Мінорныя экспазіцыі часцей мадулююць у паралельны мажор. Маецца і шмат выключэнняў.

Экспазіцыя ў класічнай санатнай форме ўключае ў сябе галоўную і пабочную партыі, паміж якімі знаходзіцца злучная, а завяршае экспазіцыю заключная партыя. Экспазіцыя ў канцэрце можа сустракацца два разы, спачатку толькі ў аркестры, у якасці асновы канфлікту і развіцця, а затым у аркестры з партыяй інструментальнага сола.
Можна знайсці і шмат прыкладаў класічнай санатнай формы з літаральным паўторам экспазіцыі.

## Экспазіцыя ў фузе 
Экспазіцыя ў фузе — першая частка, у якой тэма або тэмы праводзяцца ва ўсіх галасах па чарзе. Між правядзеннем тэм могуць знаходзіцца элементы злучнага характару, а ў канцы часткі — заключнага характару (гл. інтэрмедыя).

## Гл. таксама 
* Інтэрмедыя — падрыхтоўчая частка для тэм, у той час як экспазіцыя — для ўсёй фугі.
Інтэрмедыя

**Інтэрме́дыя** (ад  — тое, што знаходзіцца пасярэдзіне):
* **Інтэрмедыя** — невялікая п'еса або сцэна, звычайна камічнага характару, разыгрываецца паміж асноўнымі дзеямі п’есы (драмы або оперы); то самае, што і інтэрлюдыя («міждзеянне»). Узнікла ў рэнесансным тэатры ў XV ст., распаўсюдзілася ў тэатрах Італіі, Англіі, Іспаніі XVI—XVII стст., а таксама рускім і ўкраінскім школьных тэатрах XVII—XVIII стст. З оперных інтэрмедый развілася опера-буфа (класічны ўзор — «Служанка-пані» Пергплезі, 1733). У сучасным тэатры інтэрмедыя захавалася як устаўная камічная або музычная сцэна ў спектаклі.

* **Інтэрмедыя** ў музыцы — прамежкавы эпізод, які падрыхтоўвае і злучае розныя тэмы ў фузе; часам завецца інтэрлюдыяй. Падрыхтоўчая частка для ўсёй фугі — экспазіцыя.

Катэгорыя:Тэатральная тэрміналогія
Лейтматыў

**Лейтматыў** ( — «галоўны, вядучы матыў»), у музыцы — характэрная тэма або музычны абарот, якія абмалёўваюць які-небудзь персанаж оперы, балета, праграмнай п'есы, яго асобныя рысы або пэўную драматычную сітуацыю і гучаць пры згадванні аб іх, пры з'яўленні персанажа або пры паўторы драматычнай сітуацыі ў розных частках твора. Першым пачаў актыўна выкарыстоўваць лейтматывы ў сваіх операх Рыхард Вагнер.

## Узнікненне 
Сам Рыхард Вагнер ніколі не выкарыстоўваў такога абазначэння як *лейтматыў*. Тэрмін у 1871 годзе ўвёў нямецкі музыказнаўца і вакальны педагог Фрыдрых Вільгельм Йенс (1809-1888) у дачыненні да опер Карл Марыя фон Вебера («*С. М. von Weber in seinen Werken*». Берлін, 1871 года). Шырокае распаўсюджванне ён атрымаў у X. фон Вальцогена, які ўжываў яго ва ўсіх працах, якія тычацца вагнераўскай творчасці.

## У літаратуры 
Тэрмін *лейтматыў* ужываецца таксама ў літаратуразнаўстве. Тут ён абазначае асноўную тэму твора або творчасці пісьменніка ў цэлым, сукупнасць груп тэматычных элементаў або сродкаў выражэння, трывалых, «кананічных» для пэўнага жанру і стылю. Таксама пад лейтматывам часам разумеюць комплекс тэматычных сродкаў і сродкаў выражэння, які ўвесь час паўтараецца на працягу пэўнага мастацкага цэлага — літаратурнага твора; у гэтым ужыванні паняцце лейтматыва набліжаецца да свайго першапачатковага музычнага значэння.

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Кода

Знак Коды|200px|thumb

**Кода** ( — «хвост, канец, шлейф») у музыцы — дадатковы раздзел, які знаходзіцца ў канцы музычнага твора і які не прымаецца ў разлік пры вызначэнні яго будовы.

Кода ідзе за апошнім з асноўных раздзелаў формы, пачынаецца, як правіла, пасля поўнага кадансу.

Памеры коды нясталыя — ад некалькіх акордаў (у простых формах) да шырока развітых пабудоў (напрыклад, у санатной форме, дзе з часоў Моцарта кода стала амаль абавязковым элементам).

Яна гучыць у галоўнай танальнасці твора і змяшчае асноўныя яго тэмы. Яна ўяўляе сабой распаўсюджванне і канчатковае замацаванне і зацвярджэнне галоўнай танальнасці шляхам выкарыстання арганнага пункта, шматразовага паўтарэння акордаў танічный функцыі або акордаў поўнага каданса, а таксама праз модуляцыённыя адхіленні, часцей за ўсё — у субдамінантавую сферу і інш.

Змест коды можа з'явіцца «пасляслоўем», высновай, развязкай і абагульненнем тым, развітых у распрацоўцы.

## Глядзіце таксама 
* Фінал — заключная частка шматчасткавага твора, напрыклад, санатна-сімфанічнага цыкла, у той час як кода тут — заключны раздзел часткі.

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Філетызм

**Філатызм** ( — расізм, трайбалізм) — тэндэнцыя ў памесных праваслаўных Цэрквах прыносіць агульнацаркоўныя інтарэсы ў ахвяру нацыянальна-палітычным, племянным. Асуджаны як ерась на Памесным Канстанцінопальскім Саборы 1872 года. Гэта паняцце з'явілася ў праваслаўным грэкамоўным асяроддзі ў дачыненні да руху за царкоўную незалежнасць Балгарыі на аснове яе нацыянальнай адасобленасці.

У верасні 1872 года Сабор у Канстанцінопалі пад старшынствам Сусветнага Патрыярха Анфіма VI, упершыню скарыстаў тэрмін як афіцыйнае пазначэнне ерасі, асудзіў яго ў сувязі з балгарскай схізмай (аднабаковым абвяшчэннем балгарскім духавенствам аўтакефаліі сваёй нацыянальнай Царквы, якая тады ўсё яшчэ знаходзілася ў межах Асманскай імперыі).

Прыкладамі ерасі філатызму лічацца спробы стварэння той ці іншай «нацыянальнай царквы» (украінскай, белаускай і інш.) шляхам аднабаковага абвяшчэння аўтакефаліі.

Адной з рыс (хоць і неабавязковых) філатызму з'яўляецца выкарыстанне нацыянальнай мовы ў царкоўным набажэнстве пры забароне здзяйсняць службы на мове той кананічнай Царквы, ад якой адклалася раскольніцкая група, якая незаконна абвясціла сваю аўтакефалію.

## Літаратура 
* Moscow Patriarchate Faces ‘Parade of Sovereignties’ Within Orthodoxy (Opinion of Church Historian Vadim Venediktov)

Катэгорыя:Ерасі
Катэгорыя:Праваслаўе
Кантрапункт

«Рухомы кантрапункт строгага ліста» з дароўным надпісам аўтара]]
**Кантрапункт** ( — *нота супраць ноты*, або літаральна — *кропка супраць кропкі*) — у музыцы адначасовае спалучэнне двух або больш самастойных меладычных галасоў. Таксама кантрапунктам называюць раздзел тэорыі музыкі, прысвечаны вывучэнню такіх спалучэнняў.

## У экранных мастацтвах 
У кіно, тэлебачанні — асэнсаванае супрацьпастаўленне ці супастаўленне гуку і выявы. Процілегла *сінхрону* — разнавіднасці відэаматэрыялу, дзе выява і гук адпавядаюць адной прасторава-часовай сітуацыі (часцей за ўсё эпізод інтэрв’ю — глядач бачыць чалавека і чуе шумы ды гаворку, сінхранізаваныя з выявай, запісаныя ў тым жа месцы і ў той жа час, калі адбывалася размова). Кантрапункт могуць ствараць выява і шум, выява і музыка. Асабліва яркім з’яўляецца кантрапункт, у якім адзін сэнсавы пласт (выява) кантрастуе з іншым (гук). Прыкладам можа служыць відэавыява ваеннага парада, што суправаджаецца камічным цыркавым маршам.

## У літаратуры 
У літаратуры — супрацьпастаўленне некалькіх сюжэтных ліній.

## Гл. таксама 
* Поліфанія
* Загалосак
* Фуга

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Луіс Інасіу Лула да Сілва

**Луіс Інасіу Лула да Сілва** (; нар. ) — бразільскі палітык. Прэзідэнт Бразіліі (2003—2011, з 2023).

## Біяграфія 
З часоў удзелу ў прафсаюзным руху вядомы больш не па прозвішчы, а па мянушцы «Лула», якое з’яўляецца памяншальнай формай ад імя Луіс. Пазней гэты элемент быў афіцыйна ўключаны ў склад прозвішча.

Сузаснавальнік і ганаровы старшыня сацыялістычнай Партыі рабочых. Шэсць разоў удзельнічаў у прэзідэнцкіх выбарах. Першыя тры разы (у 1989, 1994 і 1998 гадах) прайграў. Быў абраны ў 2002 годзе і перавыбраны ў 2006 годзе, зноў абраны ў 2022 годзе. На прэзідэнцкіх выбарах 2010 года падтрымаў Дылму Русеф — былую міністра энергетыкі і кіраўніка адміністрацыі.

Прэзідэнт Федэратыўнай Рэспублікі Бразілія з 1 студзеня 2003 па 1 студзеня 2011 гг.

У 2016 годзе яму прад’явілі абвінавачванне ў адмыванні грошай. Акрамя таго, яго абвінавачвалі ў атрыманні вілы ў падарунак ад кампаніі, якая працавала з нафтавай кампаніяй Petrobas. Пасля прад’яўлення абвінавачвання Да Сілва паспрабаваў уладкавацца ва ўрад, што гарантавала б яму недатыкальнасць. Суд забараніў браць яго на працу. Прэзідэнт краіны Дылма Русеф, якая хацела наняць да Сілву, неўзабаве таксама была адхіленая ад пасады. У ліпені 2017 года Луіса Інасіу Лула да Сілву прысудзілі да дзевяці з паловай гадоў турэмнага зняволення. У лістападзе 2019 года выйшаў на волю. У сакавіку 2021 года Федэральны вярхоўны суд Бразіліі адмяніў усе абвінавачанні на яго адрас.

У другім туры прэзідэнцкіх выбараў у Бразіліі 30 кастрычніка 2022 года перамог дзеючага кіраўніка дзяржавы Ж. Балсанару.

Катэгорыя:Палітыкі Бразіліі
Катэгорыя:Прэзідэнты Бразіліі
Катэгорыя:Прафсаюзныя дзеячы Бразіліі
Доля (музыка)

**Доля** ў музыцы — элементарная адзінка музычнага метра.

У метрычным такце вылучаюцца **моцныя** і **слабыя** долі. Напрыклад, пры памеры 3/4 ў адным такце ёсць адна моцная і дзве слабыя долі, кожная даўжынёй у адну чвэрць. У старадаўняй мензуральнай музыцы (еўрапейскае шматгалоссе прыкладна да 1600 года) долі не адрозніваліся па ступені цяжкасці, тым не менш, долі ўнутры мензуры захоўваюць сваё значэнне падліковых адзінак, «пульса» музыкі.

Тэхніка кансанансу і дысанансу ў старомодальной і танальнай гармоніі ў абавязковым парадку ўлічвае дольнасць метрычнага перыяду (ці ў старадаўняй музыцы — тэмпусу мензуральной музыкі).

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
А капэла

**А капэла** (акапэльныя спевы) ( — «як у капліцы») — шматгалосны харавы спеў без інструментальнага суправаджэння. Тэрмін з’явіўся ў канцы XVII стагоддзя, яго звычайна звязваюць з практыкай папскага набажэнства ў рымскай Сікстынскай капэле. У больш шырокім сэнсе «а капэла» завуць вакальную партыю, якую выконвае без музычнага суправаджэння.

Распаўсюджанае ў народнай творчасці, царкоўнай музыцы (раннехрысціянскай — апалагетам хвалы Богу, які аддаваўся выключна словам (логасам), агучаных чалавечым голасам, без «флейт і труб», быў ужо Клімент Александрыйскі; ранняй каталіцкай і праваслаўнай; арганнае суправаджэнне на Захадзе ўведзена толькі ў 660), а затым у творах кампазітараў нідэрландскай школы, творчасці Джавані Палестрына.

Стыль спеваў a cappella развіваўся таксама ў свецкім спеўным мастацтве кампазітарамі Адраджэння, у тым ліку ў мадрыгалах.

Як стыль прафесійнага харавога мастацтва спевы a cappella вызначыліся ў культавай паліфаніі да канца сярэдніх стагоддзяў, дасягнулі росквіту ў майстроў нідэрландскай школы і атрымалі класічны выраз у рымскай школе (Палестрына, Беневолі, Скарлаці). Варта ўлічыць, што ў XVII—XVIII стагоддзях спевы a cappella (асабліва свецкія) маглі суправаджацца саліруючымі інструментамі або генерал-басам; затым стала зноў шанавацца выкананне наогул без суправаджэння.

Харавое мастацтва праваслаўных цэркваў выкарыстоўвае спевы выключна a cappella. У Старажытных (манафізіцкіх) цэрквах Усходу (Эфіёпскай, Копцкай, Малабарскай) часам дапускаецца музычнае суправаджэнне, у тым ліку з выкарыстаннем традыцыйных афрыканскіх і азіяцкіх інструментаў. У Расіі прыхільнікам ўкаранення ў набажэнствы інструментаў быў знакаміты кампазітар Аляксандр Грэчанінаў, аднак гэта рашэнне не было прынята Памесным саборам 1917—1918.

Спевы a cappella шырока ўжываюцца ў камернай харавой музыцы еўрапейскіх кампазітараў XIX стагоддзя. Вялікіх вышынь дасягнула ў рускай харавой культуры XX стагоддзя (сачыненні Танеева, Кастальскага, Рахманінава, Часнакова, Віктара Каліннікава, Давідзенка, Коваля, Шабаліна, Шастаковіча, Свірыдава, Салманава; дзейнасць Сінадальнага хору, Прыдворнай пеўчай капэлы і інш.) У цяперашні час спевы a cappella распаўсюджана ў многіх краінах.

## Гл. таксама 
* Капэла
* Вакаліз

Катэгорыя:Спевы
Акцэнт (музыка)

**Акцэ́нт** у музыцы — вылучэнне, падкрэсліванне гуку або акорда шляхам узмацнення гучання ці іншымі сродкамі.

## Віды акцэнтаў 
Адрозніваюць некалькі відаў акцэнтаў, якія могуць выкарыстоўвацца як паасобку, так і ў спалучэнні.

### Дынамічны акцэнт 
Найбольш распаўсюджаны від акцэнту, які дасягаецца шляхам больш гучнага, узмоцненага выканання гуку або акорда ў параўнанні з навакольнымі. На нотным стане абазначаецца знакам *>* (гл. малюнак, № 4).

### Метрычны акцэнт 
Рэгулярны, натуральны акцэнт, які прыпадае на моцныя і адносна моцныя долі такта. Менавіта раўнамернае чаргаванне акцэнтаваных (моцных) і неакцэнтаваных (слабых) доляй у метры вызначае яго структуру. Спецыяльнага абазначэння не мае.

### Рытмічны акцэнт 
[справа| мініяцюра |200px|Знакі акцэнтуацыі і артыкуляцыі:
1. [Стаката
2. Стакацісіма
3. Марката
4. Акцэнт (дынамічны)
5. Тэнута]]
Наўмыснае парушэнне метрычнага акцэнту шляхам перанясення націску з моцнай долі на слабую. Найбольш вядомы прыклад — сінкопа. Таксама можа дасягацца рытмічным падаўжэннем гуку.

### Агагічны акцэнт 
Вылучэнне гуку шляхам ледзь прыкметнай затрымкі або зацягвання яго выканання, без змены дынамікі. Звязаны з агагічнымі адхіленнямі ад тэмпу.

### Меладычны акцэнт 
Вылучэнне гуку сродкамі мелодыі: напрыклад, шляхам меладычнага скачка да высокага гуку або выкарыстаннем арнаментальнай фігуры.

Сродкам акцэнтавання таксама можа служыць раптоўная змена гармоніі, тэмбру і іншых музычна-выразных сродкаў.

## Абазначэнне і звязаныя знакі артыкуляцыі 
На пісьме акцэнты і блізкія да іх па функцыі знакі артыкуляцыі ставяцца над нотамі або пад імі. Найбольш распаўсюджаныя:
* **Стаката** (малюнак 1) — асобнае і адрывістае выкананне гукаў.
* **Стакацісіма** (малюнак 2) — вельмі кароткае і вострае выкананне гукаў, крайняя ступень стаката.
* **Марката** (малюнак 3) — «падкрэслена», з націскам; кожны гук выконваецца з акцэнтам.
* **Акцэнт** (малюнак 4) — стандартнае абазначэнне дынамічнага акцэнту.
* **Тэнута** (малюнак 5) — «вытрымана»; патрабуе выканання ноты з поўнай яе працягласцю, часам з ледзь заўважным узмацненнем.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Верхняя Аўстрыя

**Верхняя Аўстрыя** () — федэральная зямля на поўначы Аўстрыі. Сталіца і найбуйнейшы горад — Лінц. Насельніцтва 1.377.000 чалавек (3-е месца сярод зямель; даныя 2001 г.).

Верхняя Аўстрыя — федэральная зямля Аўстрыі, якая знаходзіцца на самым яе поўначы, якую дзеліць на дзве часткі з захаду на ўсход Дунай. Яна мяжуе з Чэхіяй і Германіяй, а таксама з аўстрыйскімі землямі Ніжняй Аўстрыяй, Зальцбургам і Штырыяй. Працягласць Верхні Аўстрыі з поўначы на поўдзень складае 145 км, а з захаду на ўсход — 165 км. Верхняя Аўстрыя займае 14,3 % усёй плошчы Аўстрыі, з'яўляючыся чацвёртай па сваіх памерах сярод іншых зямель Аўстрыі — 11982 кв. км (плошча ўсёй Аўстрыі 83871 кв. км), саступаючы толькі землям Ніжняя Аўстрыя, Штырыя і Ціроль. У Верхняй Аўстрыі пражываюць 1402050 жыхароў, з іх працаздольных 605246 чалавек.

## Вядомыя гарады 
* Штайр
* Энс

## Вядомыя асобы 
* Фрыц Шахермайр
Франсуа Базізэ

**Франсуа Базізэ Янгувонда** (;  г., Муіла, Габон) — прэзідэнт Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі з 15 сакавіка 2003 па 24 сакавіка 2013.

## Біяграфія 
Прыйшоў да ўлады ў выніку ваеннага перавароту, скінуў прэзідэнта Анж-Фелікса Патасэ. Пасля двухгадовага «пераходнага перыяду» Базізэ ў 2005 г. выйграў прэзідэнцкія выбары. У першым туры, які адбыўся ў сакавіку 2005 г., ён не змог набраць больш за 50 % галасоў, аднак другі тур (май 2005 г.) прынёс яму перамогу над кандыдатам ад апазіцыі Мартэнам Зігеле.

Катэгорыя:Прэзідэнты Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Міністры абароны Цэнтральнаафрыканскай Рэспублікі
Катэгорыя:Зрынутыя прэзідэнты
Штырыя

**Штырыя** (, , ) — федэральная зямля на паўднёвым усходзе Аўстрыі. Сталіца і найбуйнейшы горад — Грац.

Штырыя — другая па плошчы і чацвёртая па колькасці насельніцтва федэральная зямля Аўстрыі. Яна мяжуе з правінцыямі Карынтыя, Зальцбург, Верхняя Аўстрыя, Ніжняя Аўстрыя і Бургенланд, а таксама на поўдні з рэспублікай Славенія. Жыхары называюць сябе штырыйцамі. Сталіца зямлі — Грац, другі па колькасці насельніцтва аўстрыйскі горад.

Плошча федэральнай зямлі Штырыя — 16 401,04 км², насельніцтва — 1 млн. 221 тыс. 014 чалавека, што складае 14,2 % насельніцтва Аўстрыі, з гэтага ліку жыхароў федэральнай зямлі 22,4 % прыпадае на Грац. Рэлігія пераважнай большасці насельніцтва (81,3 %) рымска-каталіцкая.

## Вядомыя асобы 
* Марцін Вайнэк (нар. 1964) — акцёр тэатра і кіно.
* Штэфан Пецнер (нар. 1981) — аўстрыйскі палітык.
* Франц Лакнер (нар. 1956) — архібіскуп, Старшыня Канферэнцыі біскупаў Аўстрыі.

Катэгорыя:Землі Аўстрыі
Карынтыя

**Карынтыя** (, , ) — федэральная зямля на поўдні Аўстрыі. Сталіца і найбуйнейшы горад — Клагенфурт. Насельніцтва 559 тыс. чалавек (6-е месца сярод зямель; даныя 2001 г.).

## Рэльеф 
Плошча Карынтыі — 9536 км ² (5-е месца сярод зямель Аўстрыі). На поўначы Карынтыя мяжуе з землямі Зальцбург і Штырыя, на ўсходзе — са Штырыяй і Славеніяй, на поўдні — са Славеніяй і Італіяй, на захадзе — з Ціролем.

## Вядомыя асобы 
* Петэр Хандке
* Роберт Музіль
Ціроль (федэральная зямля)

**Ціроль** () — федэральная зямля на захадзе Аўстрыі, якая ўтварае аўстрыйскую частку гістарычнага рэгіёну Ціроль. Сталіца і найбуйнейшы горад — Інсбрук. Насельніцтва 687 тыс. чалавек (5-е месца сярод аўстрыйскіх земляў; даныя 2003 г.). Зямля складаецца з двух частак: Паўночнага Ціроль і Усходняга Ціроль, іх падзяляе паласа шырынёй дваццаць кіламетраў — тэрыторыя федэральнай зямлі Зальцбург.

Цірольцы па сваім паходжанні і духу больш блізкія да баварцаў, чым да венцаў. І гэта не выпадкова, бо ў VI ст. н.э. Баварцы праніклі ў Ціроль і навязалі мясцовым рэтараманцам сваю мову.

Пераважная большасць жыхароў Ціроль (звыш 90 %) з’яўляюцца каталікамі.

## Вядомыя асобы 
* Іозеф Антон Кох

## Гл. таксама 
* Ахенскае возера

Катэгорыя:Ціроль
Поліфанія

**Поліфанія** (ад  — *шматлікі*і  — *гук*) — склад шматгалосный музыкі, які характарызуецца адначасовым гучаннем, развіццём і ўзаемадзеяннем некалькіх фактурна *раўнапраўных* мелодый (галасоў). Процілеглымі поліфаніі складамі з’яўляюцца манодыя і гамафонія (часам таксама званая «гамафонна-гарманічным складам»).

Паняцце поліфаніі (як склада) не карэлятыўна паняццю гармоніі (гукавысотнай структуры), таму справядліва казаць, напрыклад, аб поліфанічнай гармоніі. У рамках поліфанічнай гармоніі слых вылучае кансанансы і дысанансы, акорды і (у старадаўнім шматгалоссі) канкорды, і ва ўсіх нарматыўных выпадках поліфанічная п’еса валодае прыкметай цэласнасцю гукавысотнай структуры, ладу.

Поліфанію падзяляюць на тыпы:
* *Падгалосная* поліфанія, пры якой разам з асноўнай мелодыяй гучаць яе *падгалоскі*, гэта значыць некалькі адрозніваючыеся варыянты (гэта супадае з паняццем гетэрафонія). Характэрна для рускай народнай песні.
* *Імітацыйная* поліфанія, пры якой асноўная тэма гучыць спачатку ў адным голасе, а потым, магчыма, са змяненнямі, з’яўляецца ў іншых галасах (пры гэтым асноўных тэм можа быць некалькі). Форма, у якой тэма паўтараецца без зменаў, завецца канонам. Вяршыняй формаў, у якіх мелодыя змяняецца ад голасу да голасу, з’яўляецца фуга.
* *Кантрасна-тэматычная* поліфанія (ці *полімеладызм*), пры якой адначасова гучаць розныя мелодыі. Упершыню з’явілася ў XIX стагоддзі.

Першыя захаваўшыеся ўзоры еўрапейскай поліфанічнай музыкі — арганумы IX стагоддзя.

У XIII—XIV стагоддзях поліфанія ярчэй усяго праявілася ў матэце.

У XV—XVI стагоддзях поліфанія становіцца нормай для ўсёй еўрапейскай музыкі, як царкоўнай (шматгалосныя), так і свецкай.

Найвышэйшага росквіту поліфанічная музыка дасягнула ў творчасці Гендэля і Баха ў XVII—XVIII стагоддзях (у асноўным, у форме фуг). Пасля Баха пачынаецца росквіт гамафоннага складу, і наступны ўздым цікавасці да поліфаніі пачынаецца толькі ў другой палове XIX стагоддзя. Імітацыйная поліфанія, якая арыентуюцца на Баха і Гендэля, часта выкарыстоўвалася кампазітарамі XX стагоддзя (Хіндэміт, Шастаковіч, Стравінскі і інш.)

## Гл. таксама 
* Кантрапункт

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Катэгорыя:Гармонія
Септыма

**Септыма** ( — сёмая) — музычны інтэрвал шырынёй у сем ступеней, пазначаецца лічбай 7.

## Разнавіднасці септымы 
**1. Вялікая септыма** — інтэрвал у сем ступеней і пяць з паловай тонаў, пазначаецца *в. 7*

**2. Малая септыма** — інтэрвал у сем ступеней і пяць тонаў, пазначаецца *м. 7*

**3. Павялічаная септыма** — інтэрвал у сем ступеней і шэсць тонаў. Пазначаецца *пав. 7*, энгарманічна роўная чыстай актаве, у музыцы практычна не выкарыстоўваецца.

**4. Паменшаная септыма** — інтэрвал у сем ступеней і чатыры з паловай тону, пазначаецца *пам. 7*. Энгарманічна роўная вялікай сексце.

Паменшаная септыма на VII ступені гарманічнага мажору і мінору з’яўляецца *характэрным* інтэрвалам і пераходзіць у чыстую квінту на I ступені (танічная). Таксама можа быць утворана:

* У мажоры на II павышанай і на III (з удзелам II паніжанай) ступенях. У абодвух выпадках рухам аднаго з галасоў на паўтон пераходзіць у малую сексту на III ступені.
* У міноры на IV павышанай і на V (з удзелам IV паніжанай) ступенях. У абодвух выпадках рухам аднаго з галасоў на паўтон пераходзіць у малую сексту на V ступені.

## Акустыка септымы 
У натуральным ладзе суадносіны частот крайніх гукаў вялікай і малой септым складаюць адпаведна 8:15 і 5:9.

## Гучанне 
* Малая септыма:

* Вялікая септыма:

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Тэмбр

**Тэмбр** () — афарбоўка гуку; адна з прыкмет музычнага гуку (разам з вышынёй, гучнасцю і працягласцю).

Па тэмбру адрозніваюць гукі аднолькавай вышыні і гучнасці, але выкананыя або на розных інструментах, рознымі галасамі, або на адным інструменце рознымі спосабамі, штрыхамі.

Тэмбр вызначаецца матэрыялам, формай вібратара, умовамі яго ваганняў, рэзанатарам, акустыкай памяшкання. У характарыстыцы тэмбру вялікае значэнне маюць абертоны і іх суадносіны па вышыні і гучнасці, шумавыя прыгукі, атака (пачатковы момант гуку), фарманты, вібрата і іншыя фактары.

Пры ўспрыманні тэмбраў звычайна ўзнікаюць розныя асацыяцыі: тэмбравую якасць гуку параўноўваюць са зрокавымі, тактыльнымі, смакавымі і іншымі адчуваннямі ад тых ці іншых прадметаў, з'яў (гукі яркія, бліскучыя, матавыя, цёплыя, халодныя, глыбокія, поўныя, рэзкія, мяккія, насычаныя, сакавітыя, металічныя, шкляныя і г. д.); радзей прымяняюцца ўласна слыхавыя вызначэння (звонкія, глухія).

Навукова абгрунтаваная тыпалогія тэмбру яшчэ не склалася. Устаноўлена, што тэмбравы слых мае зонную прыроду.

Тэмбр выкарыстоўваецца як важны сродак музычнай выразнасці: пры дапамозе тэмбру можна вылучыць той ці іншы кампанент музычнага цэлага, узмацніць або аслабіць кантрасты; змены тэмбраў — адзін з фактараў музычнай драматургіі.

У музыцы XX стагоддзя ўзнікла тэндэнцыя сродкамі гармоніі і фактуры ўзмацняць, падкрэсліваць тэмбравы бок гучання (паралелізм, кластары і г. д.). Асаблівым напрамкам ў выкарыстанні тэмбраў з'яўляецца санорыка.

## Гл. таксама 
* Музычная акустыка
* Музычная псіхалогія
* Псіхаакустыка
* Музычны слых

Катэгорыя:Тэорыя музыкі
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Катэгорыя:Музычная акустыка
Міністр замежных спраў

**Міністр замежных спраў** — службовая асоба, якая ўзначальвае знешнепалітычнае ведамства дзяржавы, у рангу міністра. З’яўляецца членам ўрада (кабінета міністраў, савета міністраў і г. д.). Адна з найважнейшых пасад ва ўрадзе. Часам другая асоба ў кабінеце.

Традыцыйна пасада называецца наступным чынам — міністр замежных спраў. Аднак ёсць і выключэнні: у ЗША гэтая пасада носіць назву дзяржаўны сакратар, у Вялікабрытаніі — міністр (дзяржаўны сакратар) па замежных справах і справах Садружнасці. У некаторых краінах: міністр знешніх зносін, міністр знешніх сувязяў, міністр міжнародных спраў, міністр замежных спраў і гандлю, дзяржаўны сакратар па замежных справах і г.д. У многіх краінах Лацінскай Амерыкі міністр замежных спраў называецца canciller (гэта значыць канцлер).

## Гл. таксама 
* Міністр замежных спраў Беларусі

Катэгорыя:Дыпламатыя
Хацімакі

thumb|Пілот-камікадзэ Кіёсі Агава
**Хацімакі** () — белая павязка на галаву, якая сімвалізуе ў японцаў непахіснасць намераў. У прыватнасці, іх павязвалі камікадзэ, кайтэн і іншыя тэйсінтай перад атакай.

Паводле падання, *упершыню* іх надзелі ў 1702 годзе легендарныя сорак сем ронінаў перад нападам на дом чыноўніка Кірэ Кодзукэ-но-Сукэ з мэтай адпомсціць за смерць свайго гаспадара — даймё Асано Такумо-но-камі Наганоры. Відавочна, белыя павязкі былі надзетыя імі з мэтай адрозніваць адзін аднаго ў начным нападзе.

## Гл. таксама 
* Сокэ Кубота Такаюкі

* Кёсі Куратомі

* Сіхан Вядзернікаў

* Сэнсэй Вядзернікава

* Gosoku Ryu

* INTERNATIONAL KARATE ASSOCIATION

* Куботан

* Black Belt

* Nisei Week

* Дзюкэндо

Катэгорыя:Культура Японіі
Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Енс Столтэнберг

**Енс Столтэнберг** (, нар. , Осла, Нарвегія) — нарвежскі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

Паходзіць з вядомай у нарвежскай палітыцы сям’і. Яго бацька Турвальд Столтэнберг займаў пасаду міністра замежных спраў Нарвегіі.

Пачаў сваю кар’еру як журналіст у тады ўплывовай газеце Arbeiderbladet, якая з’яўлялася афіцыйным рупарам нарвежскіх левых. Узначальваў моладзевае крыло Нарвежскай працоўнай партыі ў 1985—1989. Міністр гандлю і энергетыкі ў 1993—1996 ва ўрадзе Гру Харлем Брундтланда. Міністр фінансаў у 1996—1997 ва ўрадзе Турб’ёрна Ягланда.

## Зноскі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Нарвегіі
Катэгорыя:Сацыял-дэмакраты Нарвегіі
Катэгорыя:Міністры фінансаў
Катэгорыя:Міністры энергетыкі Нарвегіі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Генеральныя сакратары НАТА
Спальня

thumb|250px|Інтэр'ер спальні
**Спальня** — пакой у доме або кватэры, прызначаны для сну і адпачынку. Большасць дамоў маюць, па меншай меры, дзве спальні, адна для бацькоў, другая — для дзяцей. Спальня абсталяваная прынамсі адным ложкам, часта гардэробам і канапай.

У дамах магнатаў перад спальняй часта ладзілася антыкамера — памяшканне, якое выконвала функцыю прыёмнай, памяшкання для чакання і інш.

Катэгорыя:Памяшканні
Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі

**Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі**, *МЗС Расіі* — федэральны орган выканаўчай улады Расійскай Федэрацыі, які ажыццяўляе дзяржаўнае кіраванне ў галіне адносін Расійскай Федэрацыі з замежнымі дзяржавамі і міжнароднымі арганізацыямі.

Падведамна Прэзідэнту па пытаннях, замацаваным за ім Канстытуцыяй, альбо ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі Расійскай Федэрацыі.

Узначальваецца міністрам замежных спраў; з 2004 — Сяргей Віктаравіч Лаўроў.

МЗС Расіі (у 1946—1992 гг. МЗС РСФСР) быў утвораны як Народны камісарыят замежных спраў 1 лютага 1944, і існаваў паралельна з МЗС СССР.

## Спасылкі 
* Прававы статус МЗС Расіі і яго ўстаноў
* Афіцыйны сайт МЗС Расіі
* Дыпламаты Расіі

Замежных спраў
Расія
Катэгорыя:Знешняя палітыка Расіі