open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Землетрасенне ў Ааморы (2025)

8 снежня 2025 года ля ўсходняга ўзбярэжжа прэфектуры Ааморы на поўначы Японіі адбылося землетрасенне магнітудай 7,5. Ачаг землетрасення залягаў на глыбіні 54 кіламетры. Максімальная сіла штуршкоў склала больш за 6 балаў па сямібальнай шкале, прынятай у Японіі.

Пагроза цунамі была абвешчаная ў прэфектурах Ааморы і Іватэ, а таксама ў прыбярэжных раёнах Хакайда. Пагрозу знялі прыкладна праз шэсць гадзін пасля землятрусу. У выніку землетрасення ўзнікла цунамі з максімальнай вышынёй каля 70 сантыметраў.

Японскія геадэзісты заявілі аб зруху зямной кары ў раёне эпіцэнтра прыкладна на 9 сантыметраў. На электронным геадэзічным пункце «Хігасі-Доры 2», размешчаным каля зоны эпіцэнтра, было зафіксавана зрушэнне каля 9 сантыметраў ва ўсходнім кірунку.

За 14 гадзін пасля асноўнага землетрасення адбылося 14 афтэршокаў. Іх максімальная магнітуда склала 6,4, мінімальная — 3,6. Глыбіня ачага вагалася ад 50 да 10 кіламетраў.

У выніку землетрасення пацярпела больш за 30 чалавек.

## Крыніцы
Катэгорыя:Падзеі 8 снежня
Катэгорыя:Снежань 2025 года
Аамора
Явід (гурт)

**Явід** — вядомы беларускі музычны калектыў з Баранавіч.

## Гісторыя 
Калектыў з’явіўся ў 1984 годзе пад назвай «Студыя» ў гарадскім Доме культуры г. Баранавічы. Гурт выконваў джазавыя і рок кампазіцыі. Адным з заснавальнікаў яго быў [Фёдар Жыляк]].

«Студыя» — таму што шмат часу праводзілі ў гэтай невялікай студыі ГДК, патлумачыў пазней Фёдар Жыляк. Калектыў амаль адразу накіраваўся на фестываль «Рытмы граніцы». І адразу ж інструментальная кампазіцыя, напісаная Фёдарам Жыляком, заняла другое месца.

З-за таго, што джаз-рок на той час быў не папулярным калектыў перакваліфікаваўся на выкананне папулярнай музыкі, а безаблічная назва «Студыя» пасля стала «Яварам». Песні «Явара», чыім нязменным кіраўніком доўгі час быў Фёдар Жыляк, вядомыя далёка за межамі Баранавіч. А некаторыя («Ой, у полі пры даліне» і «Явар ды Каліна»), напісаныя Фёдарам Жыляком, ужо ўспрымаюцца амаль як народныя.

Пасля здымак на БТ «Явар» пачалі запрашаць на разнастайныя канцэрты, конкурсы, фестывалі і ў тэлеперадачы. Калектыў удзельнічаў у Маскоўскім кінафестывалі дакументальнага кіно. Да гэтай падзеі Фёдар Жыляк напісаў песню на вершы Канстанціна Цыбульскага «Мы здымаем кіно», якая стала гімнам фестывалю і гучыць ужо шмат гадоў.

Песня «Эх, дороги», запісаная сумесна з прэзідэнцкім аркестрам у рамках праекту Белдзяржтэлерадыёкампаніі «Плошча Перамогі», увайшла ў падарункавы дыск, які ўручаецца кіраўнікам дзяржаў, якія прыязджаюць у Беларусь з афіцыйнымі візітамі.

Калектыў выступаў на фестывалях і конкурсах «Песню бярыце з сабою» і «Зорным дыліжансе». Колькасць узнагарод самых розных узроўняў, якіх быў удастоены калектыў, не злічыць. У 2011 годзе калектыў атрымаў дыплом лаўрэатаў песеннага конкурсу «Песня года Беларусі» ў мінулым годзе.

## Выбітныя асобы 
Сярод музыкаў, якія пачыналі ў «Явары»: Андрэй Кляшчоў — мультыінструмэнталіст, што потым перайшоў у аркестры Міхаіла Фінберга, а таксама спявачка Гюнеш.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:Музычныя калектывы Беларусі
Катэгорыя:Культура Баранавічаў
БелНДПІэнергапрам

**БелНДПІэнергапрам** (поўная назва — **Праектнае навукова-даследчае рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «БелНДПІэнергапрам»**)&nbsp;— беларуская праектная арганізацыя ў галіне энергетыкі. Размяшчаецца ў Мінску па вул. Раманаўская Слабада, 5а.

## Гісторыя 
Утворана пастановай Савета Міністраў БССР ад 19 лютага 1952 года №&nbsp;189 як Мінскае аддзяленне Усесаюзнага праектнага інстытута «Прамэнергапраект» на базе праектнай канторы трэста «Белэнергапраектбуд».

22 сакавіка 1974 года загадам Міністэрства энергетыкі і электрыфікацыі СССР ператворана ў Беларускае аддзяленне «УНДПІэнергапрам». 26 сакавіка 1991 года рэарганізавана ў Дзяржаўны Беларускі навукова-даследчы праектна-канструктарскі інстытут «БелУНДПІэнергапрам».

Асноўныя напрамкі дзейнасці:
* ЦЭЦ: Мінская ЦЭЦ-2, Мінская ЦЭЦ-3, Мінская ЦЭЦ-4, Мінская ЦЭЦ-5, Аршанская ЦЭЦ, Мазырская ЦЭЦ, Наваполацкая ЦЭЦ, Полацкая ЦЭЦ, Пінская ЦЭЦ, Бабруйская ЦЭЦ-1, Лідская ЦЭЦ, Брэсцкая ЦЭЦ, Баранавіцкая ЦЭЦ, Віцебская ЦЭЦ, Светлагорская ЦЭЦ, Гомельская ЦЭЦ-2, Жодзінская ЦЭЦ, Гродзенская ЦЭЦ-2, Магілёўская ЦЭЦ-1, Магілёўская ЦЭЦ-2.
* ДРЭС і ГЭС: БелДРЭС, Лукомская ДРЭС, Бярозаўская ДРЭС, Гродзенская ГЭС.
* Міні-ЦЭЦ: Асіповіцкая, Вілейская, Бараньская, Лунінецкая.

Прадпрыемства выконвала работы па выбары пляцоўкі, абгрунтаванні інвестыцый і ацэнцы ўздзеяння на навакольнае асяроддзе для Беларускай АЭС, а таксама праектавала вытворчую базу і пажарнае дэпо станцыі.

### Замежныя праекты 
У Расіі па праектах «БелНДПІэнергапрам» пабудавана і рэканструявана больш за 40 аб'ектаў, сярод якіх Алексінская ЦЭЦ, Астраханская ДРЭС, Дарагабужская ЦЭЦ, Казанская ЦЭЦ-1, Калінінградская ЦЭЦ-2, Самарская ДРЭС, Саратаўская ДРЭС, Смаленская ЦЭЦ-2, Тамбоўская ЦЭЦ і іншыя.

Таксама па праектах інстытута пабудаваны аб'екты ў краінах далёкага замежжа (Кітай, Іран, М'янма, Нігерыя, Лівія) і былога СССР (Вільнюс, Каўнас, Клайпеда, Кохтла-Ярвэ).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Праектныя арганізацыі Мінска
Катэгорыя:Навуковыя інстытуты паводле алфавіта
Катэгорыя:Энергетыка Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1952 годзе
Катэгорыя:Вуліца Раманаўская Слабада
Вілейская міні-ЦЭЦ

**Віле́йская міні-ЦЭЦ**&nbsp;— цеплаэлектрацэнтраль у горадзе Вілейка Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад філіяла «Маладзечанскія электрычныя сеткі» РУП «Мінскэнерга». З'яўляецца найбуйнейшым энергетычным аб'ектам горада, які забяспечвае спажыўцоў цеплавой і электрычнай энергіяй.

## Гісторыя 
Гісторыя цэнтралізаванага цеплазабеспячэння Вілейкі пачалася са стварэннем кацельні для завода «Зеніт», якая была ўведзена ў эксплуатацыю ў снежні 1972 года з двума паравымі катламі агульнай магутнасцю 20 т/г. У снежні 2006 года адбыўся пробны пуск катлаагрэгата, які працуе на драўняным паліве, а 31 жніўня 2007 года быў уведзены ў дзеянне турбагенератар.
* Цэх хімводаачысткі прадукцыйнасцю 600 тон вады ў суткі.

Дымавая труба вышынёй 80 метраў з'яўляецца самым высокім аб'ектам у горадзе. Сістэма ачысткі дымавых газаў забяспечвае экалагічную бяспеку вытворчасці. Штат прадпрыемства складае каля 118 чалавек.

## Паліва і эканамічны эфект 
Галоўнай мэтай стварэння міні-ЦЭЦ было замяшчэнне імпартуемага прыроднага газу мясцовым аднаўляльным палівам. У якасці такога паліва выкарыстоўваецца драўняная шчэпка, якая пастаўляецца з Смаргонскага, Маладзечанскага і Вілейскага раёнаў. Сутачнае спажыванне шчэпкі складае каля 400 кубаметраў.

Увядзенне міні-ЦЭЦ дазволіла замясціць у паліўным балансе каля 19 тыс. тон умоўнага паліва і забяспечыць эканомію каля 1 тыс. тон умоўнага паліва ў год. Мазут, які раней быў асноўным палівам, цяпер знаходзіцца ў рэзерве.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Эканоміка Вілейскага раёна
Катэгорыя:2007 год у Беларусі
Катэгорыя:Вілейка
Багданаў (Акцябрскі раён)

**Багда́наў** () — былы пасёлак у Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. У складзе Парэцкага сельсавета. Тэрыторыя пасёлка ўключана ў склад суседняй вёскі Растаў.

## Геаграфія 
Размяшчаліся побач з пасёлкам населеныя пункты Парэчча, Растаў, Чырвоная Дуброва і інш.

## Гісторыя 
Пасёлак Багданаў на тэрыторыі Акцябрскага раёна Гомельскай вобласці падвергнуўся знішчэнню нямецка-фашысцкімі акупантамі разам з жыхарамі падчас Вялікай Айчыннай вайны. 

Да 1 снежня 1966 года ў складзе Парэцкага сельсавета Акцябрскага раёна. 

Тэрыторыя пасёлка Багданаў увайшла ў склад суседняй вёскі Растаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Богдановы на Старой карте.
* Новые документы из архивов Беларуси и России о сожжении нацистами белорусских деревень. СБ. Беларусь Сегодня.

Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Акцябрскага раёна
Аляксандр Багаткевіч

**Аляксандар Віктар Багаткевіч** (пол. *Aleksander Wiktor Bohatkiewicz***,** 20 верасня 1795, Сліжова - 1833, Пятроўшчына (?) – бібліёграф і бібліятэказнаўца.

## Біяграфія 
Сын Міхала Багаткевіча і Марцыяны, народжанай Рудзінскай. Скончыў Пастаўскую павятовую школу (1813). Выпускнік факультэта літаратуры і гуманітарных навук Імператарскага Віленскага ўніверсітэта. Быў сябрам Адама Міцкевіча, членам таварыства філаматаў. Падтрымліваў перапіску з Іаахімам Лялевелем.

У 1820 абараніў магістарскую працу. Быў адным з найбольш здольных вучняў Готфрыда Эрнста Гродэка, які дапамагаў яму ў навуковай кар'еры. З мая 1821 стаў працаваць у бібліятэцы Віленскага ўніверсітэта, 1 верасня 1823 стаў памочнікам бібліятэкара. Пасля смерці Гродэка ў 1825 стаў неафіцыйным кіраўніком бібліятэкі і заставаўся ім да канца жыцця. Склаў каталог дублетаў Віленскай бібліятэкі, апісанні бібліятэк Яна Снядэцкага і Вінцэнта Герберскага, каталог нумізматычнай калекцыі Крамянецкага ліцэя.

У 1826-28 быў сакратаром факультэта літаратуры і мастацтва, 10 снежня 1828 атрымаў намінацыю на пасаду дацэнта.

Падрыхтаваў і з пачатку 1829  пачаў чытаць курс лекцый па агульнай бібліяграфіі, пад якой разумеў комплекс навук пра кнігу. Падкрэсліваў сувязь бібліяграфіі з гісторыяй літаратуры. Уступная частка курса ў 1829 г. была публікавана ў часопісе «*Dziennik Wilenski*» пад назвай «Аб усеагульнай бібліяграфіі», праз год выдадзена асобнай кнігай «*Rzecz o bibliografii powszechney na otworzenie tego kursu w Cesarskim Uniwersytecie Wileńskim dn. 10 stycznia 1829 roku*» (Вільня, 1830). Гэтыя публікацыі з’яўляюцца першымі тэарэтычнымі працамі бібліяграфазнаўства ў Літве і Беларусі і першымі вучэбнымі матэрыяламі па гэтай дысцыпліне.

Памёр у сваім маёнтку Пятроўшчына пад Паставамі, праяўляючы сімптомы псіхічнага захворвання пад канец жыцця.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Постаці Паставаў
Катэгорыя:Памерлі ў 1833 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1795 годзе
Катэгорыя:Філаматы
Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Імператарскага Віленскага ўніверсітэта

Катэгорыя:Бібліяграфія
Катэгорыя:Бібліятэкары
Баранская міні-ЦЭЦ

**Бара́нская міні-ЦЭЦ**&nbsp;— цеплаэлектрацэнтраль у горадзе Барань Аршанскага раёна Віцебскай вобласці. З’яўляецца філіялам РУП «Віцебскэнерга». Уведзена ў эксплуатацыю ў снежні 2013 года.

## Гісторыя 
Будаўніцтва міні-ЦЭЦ пачалося ў жніўні 2012 года. Галоўнай мэтай праекта было замяшчэнне прыроднага газу мясцовымі відамі паліва для эканоміі валютных сродкаў.

Кошт будаўніцтва склаў каля 15,5 млн еўра. Фінансаванне ажыццяўлялася за кошт уласных сродкаў РУП «Віцебскэнерга» і крэдытных рэсурсаў.

## Тэхнічныя характарыстыкі 
На міні-ЦЭЦ усталявана абсталяванне, якое працуе па арганічным цыкле Рэнкіна (ORC). Асаблівасцю тэхналогіі з’яўляецца выкарыстанне ў турбагенератары пароў сіліконавага масла замест традыцыйнай вадзяной пары, што дазваляе эфектыўна працаваць пры больш нізкіх тэмпературах. У якасці цепланосiта кацельнай устаноўкі выкарыстоўваецца тэрмамасла.

Асноўнае абсталяванне складаецца з аднаго тэрмамаслянага катла цеплавой магутнасцю 17,2 МВт і аднаго турбагенератара электрычнай магутнасцю 3,25 МВт.

Станцыя працуе ў аўтаматычным рэжыме з мінімальнай колькасцю персаналу. Агрэгаты дазваляюць падтрымліваць працу ў шырокім дыяпазоне цеплавых нагрузак — ад 10 да 100 %.

## Паліва і эканамічны эфект 
У якасці паліва выкарыстоўваюцца мясцовыя віды паліва: фрэзерны торф і паліўная шчэпка. Абсталяванне дазваляе спальваць іх як паасобку, так і ў сумесі ў любых суадносінах (ад 0 да 100 %). У зімовы перыяд расход паліва можа дасягаць 100 тон шчэпкі і 100 тон торфу ў дзень.

Увод міні-ЦЭЦ дазволіў поўнасцю забяспечыць патрэбы горада Барань (каля 11 тыс. жыхароў) у цеплавой энергіі і замясціць імпартуемы прыродны газ. Эканомія газу ацэньваецца прыкладна ў 6—7 млн нм³ у год (каля 15 тыс. тон умоўнага паліва).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Эканоміка Аршанскага раёна
Катэгорыя:2013 год у Беларусі
Катэгорыя:Барань
Людвік Мікалай Радзівіл

**Людвік Мікалай Радзівіл** (; ) — польскі князь, арыстакрат з роду Радзівілаў, 11-ты клецкі ардынат, уладальнік, у тым ліку, Радзівілімонтаў.

## Біяграфія 
Людвік Мікалай Радзівіл гербу Трубы нарадзіўся ў 1773 годзе ў сям’і князя Міхала Гераніма Радзівіла, 10-га клецкага ардыната і ваяводы віленскага, і Алены Пшаздзецкай гербу Пяршала (вядомай таксама сваім бясслаўным раманам з каралём Станіславам Аўгустам Панятоўскім).

У Людвіка Мікалая было дзесяць братоў і сясцёр, у тым ліку знакаміты брат Міхал Гедэон Радзівіл, які служыў галоўнакамандуючым польскіх войскаў падчас Лістападаўскага паўстання (1830—1831).

Месца нараджэння невядомае, але праз год пасля яго нараджэння сям’я пераехала ў новы палац у Небарове, які яго бацька набыў у 1774 годзе. У 1776 годзе яго бацька дамогся прызначэння Людвіка Мікалая кіраўніком Сталовіцкай камандорыі Мальтыйскага ордэна. Аднак з-за маладога ўзросту сына Міхал Геранім фактычна сам узначаліў гэтае падраздзяленне.

У 1804 годзе Людвік Мікалай ажаніўся з Марыянай Вадзінскай (1783—1823)) гербу Ястшэмбец, з якой у яго было двое дзяцей:

* **Гелена Радзівіл** (1805—1827) — у 1825 г. у Познані выйшла замуж за князя Вільгельма Фрыдэрыка Радзівіла, 13-га нясвіжскага ардыната.
* **Леон Геранім Радзівіл** (1808—1885) — пазней генерал царскай арміі і 12-ты ардынат Клецка. Хатнюю адукацыю атрымаў у французскага эмігранта і раяліста Жана дэ Нэве.

Памёр у 1830 г. у Небараве.

Княжна Марыяна памерла ў чэрвені 1823 года ва ўзросце прыблізна 40 гадоў. Яе пахавалі ў сямейным маёнтку ў Радзівілімонтах . Праз некалькі гадоў, у 1827 годзе, памерла яе дачка Гелена ва ўзросце 22 гадоў. Яе муж, князь Людвік Мікалай, памёр у 1830 годзе.

Пасля смерці бацькі, ва ўзросце 22 гадоў, іх сын, князь Леон Геранім Радзівіл, стаў 12-м ардынатам Клецкім.

## Бібліяграфія 
* Teodor Żychliński, *Złota księga szlachty polskiej. R.6* «PAN Biblioteka Kórnicka», 1884
* Генеалогія Марэка Мінакоўскага ў інтэрнэце 
** Teresa Zielińska, Poczet polskich rodzin arystokratycznych, 1997
** Maciej Wodziński, Dziedzictwo. Historia rodziny Wodzińskich i rodzin blisko powiązanych, Warszawa, 2023

## Зноскі 
Людвік Мікалай
Катэгорыя:Польская арыстакратыя
Какета (дэпартамент)

**Какета** () — дэпартамент у Калумбіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Фларэнсія. Дэпартамент утвораны ў 1982 годзе прэзідэнтам Хуліа Сесарам Турбай Аялай. На тэрыторыі дэпертамента часткова размешчаны нацыянальны парк Чырыбікетэ — найбуйнейшы нацыянальны парк Калумбіі.

Катэгорыя:Дэпартаменты Калумбіі
Чырыбікетэ

**Чырыбікетэ** () — найбуйнейшы нацыянальны парк Калумбіі. Размешчаны ў прыродным рэгіёне, званым Амазонскі прыродна-тэрытарыяльны комплекс, адміністрацыйна падзелены паміж дэпартаментамі Какета і Гуаўяры. З 1993 года з’яўляўся кандыдатам на ўключэнне ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, і ў 2018 годзе атрымаў гэты статус.

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Калумбіі
Юзаф Канстанцін Багуслаўскі

**Юзаф Канстанцін Багуслаўскі** (пол. *Józef Konstanty Bogusławski*, 9 снежня 1754 - 14 сакавіка 1819, Вільня) - рэлігійны і грамадскі дзяяч, філосаф, калекцыянер.

Прафесар Галоўнай школы Вялікага княства Літоўскага, член Адукацыйнай камісіі. Cкончыў курс навук у грамадскім вучылішчы ў Злачаве на Харкаўшчыне, уступіў у ордэн піяраў i быў выкладчыкам у ix школах у Міжрэччы на Валыні i ў Варшаве. 19 мая 1788 абараніў доктарскую працу па тэалогіі ў Галоўнай школе Вялікага Княства Літоўскага. У кастрычніку 1789 пры падтрымцы біскупа Масальскага атрымаў там прафесуру і стаў выкладаць маральную тэалогію і гісторыю  царквы, а з 1796 - таксама і дагматычную тэалогію. У 1799 быў абраны дэканам маральнага калегіюма. Перайшоў па дазволе папы ў свецкае духавенства, пасля гэтага - пробашч у Падбярэззі каля Вільні, канонік інфлянцкі. У 1803 з-за хваробы перайшоў на эмерытуру. Некалькі разоў да 1810 яго выбіралі дэканам факультэта маральных і палітычных навук. У 1805 праводзіў візітацыю школ віленскай навучальнай акругі. У гэтым жа годзе стаў капеланам пры ўніверсітэце. У 1808 як прадстаўнік універсітэта далучыўся да віленскага капітула.

У 1785 годзе ўступіў у масонскую ложу ў Варшаве, у Вільні далучыўся да ложы "Руплівы ліцвін", дзе валодаў 3-й ступенню магістра.

Аўтар кнігі «Пра дасканалае заканадаўства» (*O Doskonałym Prawodawctwie, Czyli o pożytkach wydoskonalonych edukacyi narodowey,* 1786), дзе развіваў фізіякратычныя погляды пад уплывам прац Франсуа Кенэ. У дадзеным творы сцвярджаецца падзел свету на дзве часткі: 1) тое, што не надзелена розумам і воляй; функцыяніруе паводле створаных Богам натуральных законаў; 2) тое, што надзелена розумам і воляй; з’яўляецца зменлівым і можа адпавядаць ці не адпавядаць нязменным натуральным законам. Чалавек разглядаецца як дваістая істота: тое ў ім, што звязана з дзейнасцю цела, дэтэрмінавана законамі прыроды; тое, што зыходзіць ад розуму і волі, можа адпавядаць або не адпавядаць натуральным законам і змяняцца ў залежнасці ад заканадаўства, адукацыі, грамадскай думкі. Грамадска-палітычны лад у той ці іншай дзяржаве ацэньваўся ў залежнасці ад яго адпаведнасці натуральнаму праву. Палітычным ідэалам Багуслаўскага выступае асветная спадчынная канстытуцыйная манархія. Недасканаласць дзяржаўнай сістэмы звязваецца з нізкім інтэлектуальным узроўнем грамадства. У сувязі з гэтым праблема рэфармавання дзяржаўна-прававой сістэмы цесна злучаецца з неабходнасцю асветы.

Пахаваны на бернардзінскіх могілках у Вільні.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дактары навук
Катэгорыя:Дактары багаслоўя

Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Катэгорыя:Піяры
Балівар (дэпартамент)

**Балі́вар** () — адзін з дэпартаментаў Калумбіі. Размяшчаецца ў паўночнай частцы краіны. На поўначы абмываецца Карыбскім морам. Адміністрацыйны цэнтр — горад Картахена.

Катэгорыя:Дэпартаменты Калумбіі
Асіповіцкая міні-ЦЭЦ

**Асіпо́віцкая міні-ЦЭЦ**&nbsp;— цеплаэлектрацэнтраль у горадзе Асіповічы Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад філіяла «Бабруйскія цеплавыя сеткі» РУП «Магілёўэнерга». З'яўляецца адной з першых у Беларусі міні-ЦЭЦ, пабудаванай для працы на мясцовых відах паліва ў рамках дзяржаўнай праграмы мадэрнізацыі энергасістэмы.

## Гісторыя 
Будаўніцтва станцыі вялося ў адпаведнасці з комплекснай Праграмай мадэрнізацыі асноўных вытворчых фондаў энергасістэмы Беларусі на 2006—2010 гады, якая прадугледжвала павышэнне энергабяспекі краіны праз выкарыстанне мясцовых відаў паліва (МВП). Паводле розных крыніц, міні-ЦЭЦ была ўведзена ў эксплуатацыю ў 2005 або 2006 годзе. Станцыя магутнасцю 1,2 МВт стала адной з першых у шэрагу падобных аб'ектаў (разам з Пінскай ТЭЦ і будучай Вілейскай міні-ЦЭЦ), закліканых замясціць імпартаваны газ мясцовым палівам.

У 2015 годзе да зоны цеплазабеспячэння міні-ЦЭЦ быў падключаны жылы раён, які раней абслугоўваўся кацельняй на вуліцы Крыловіча, што дазволіла забяспечыць жыхароў кругласутачнай гарачай вадой.

## Дзейнасць 
Асіповіцкая міні-ЦЭЦ займаецца выпрацоўкай цеплавой і электрычнай энергіі. Цеплавая энергія ў выглядзе гарачай вады і пары пастаўляецца прамысловым прадпрыемствам, камунальным службам, шматпавярховым дамам і прыватнаму сектару. Сумарная цеплавая магутнасць станцыі ацэньвалася ў 15 МВт.

Асноўныя тэхналагічныя працэсы аўтаматызаваны. Для забеспячэння бесперабойнай працы на выпадак перабояў з пастаўкамі газу маецца рэзервовы запас мазуту, разлічаны мінімум на 2 тыдні працы.

## Паліва 
Станцыя выкарыстоўвае камбінаваныя віды паліва:
* *Мясцовыя віды паліва* (драўняная шчэпка, пілавінне, торф). У міжацяпляльны перыяд філіял поўнасцю працуе на МВП. Сутачны расход дроў у ацяпляльны сезон складае больш за 120 тон. У якасці паліва выкарыстоўваюцца таксама адходы лесаперапрацоўкі (пілавінне).
* *Прыродны газ*. З'яўляецца асноўным палівам у асенне-зімовы перыяд, аднак спальванне шчэпкі не спыняецца.

Пастаўшчыкамі драўніны з'яўляюцца 16 арганізацый з Бярэзінскага, Старадарожскага, Бабруйскага, Клічаўскага і Глускага раёнаў, а таксама мясцовы лясгас. Таксама выкарыстоўваецца сыравіна ўласнай перапрацоўкі.

## Персанал 
Штат прадпрыемства станам на 2015 год складаў каля 140 чалавек.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Энергетыка Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Асіповічы
Катэгорыя:Магілёўэнерга
Пінская ЦЭЦ

**Пі́нская ЦЭЦ**&nbsp;— цеплаэлектрацэнтраль у горадзе Пінск Брэсцкай вобласці. З’яўляецца структурным падраздзяленнем філіяла «Пінскія цеплавыя сеткі» РУП «Брэстэнерга». Забяспечвае цэнтралізаванае цеплазабеспячэнне прамысловых прадпрыемстваў і жылога сектара горада, а таксама выпрацоўку электраэнергіі.

## Гісторыя 
Будаўніцтва Пінскай ЦЭЦ пачалося ў 1954 годзе і працягвалася чатыры гады. У маі 1958 года станцыя была ўведзена ў эксплуатацыю, стаўшы важным фактарам для развіцця прамысловасці горада.

У 2003 годзе на станцыі была ўсталявана другая турбіна магутнасцю 12 МВт.

У рамках Дзяржаўнай комплекснай праграмы мадэрнізацыі асноўных вытворчых фондаў на 2006—2010 гады была праведзена маштабная рэканструкцыя з будаўніцтвам міні-ЦЭЦ на мясцовых відах паліва. У снежні 2006 года ўведзены ў эксплуатацыю першы пускавы комплекс (два катлы прадукцыйнасцю па 10 тон пары ў гадзіну), а ў чэрвені 2007 года&nbsp;— другі пускавы комплекс (турбаагрэгат магутнасцю 2,7 МВт).

Устаноўленая электрычная магутнасць уласна Пінскай ЦЭЦ складае 20,7 МВт, цеплавая магутнасць катлаагрэгатаў — 329 Гкал/г. Станцыя забяспечвае больш за 25 % патрэбнасці горада ў электраэнергіі і больш за 60 % у цеплавой энергіі.

У якасці паліва выкарыстоўваюцца прыродны газ і мясцовыя віды паліва (драўнянае паліва, фрэзерны торф). Раней выкарыстоўваўся мазут, які цяпер застаецца ў рэзерве. Выкарыстанне мясцовых відаў паліва дазваляе штогод замяшчаць больш за 10,5 млн м³ прыроднага газу.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Энергетыка Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Прадпрыемствы Пінска
Катэгорыя:Брэстэнерга
Перэйра (Калумбія)

**Перэйра** (Pereira) — горад на захадзе Калумбіі, заснаваны ў 1863 годзе. Адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Рысаральда.

Першае селішча іспанцаў з’явілася прыблізна ў 1540 годзе. Канкістадоры Хорхэ Рабледа і Дыега дэ Мендоса першапачаткова ўтварылі на месцы Перэйры горад Картага, які пазней — у 1691 годзе — «пераехаў» у іншае месца.

У 1816 годзе, пасля паражэння арміі Сімона Балівара, на месцы сучаснай Перэйры хаваліся браты Франсіска Перэйра Радрыгес і Мануэль Перэйра. У 1863 годзе святар Антоніа Рэміга Каньяртэ, які ўзначальваў караван у Картага, прыняў рашэнне заснаваць у гэтым месцы горад, які назваў у гонар Франсіска Перэйры.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Калумбіі
Ежы Хопен

**Ежы Хопен** (; ) — польскі мастак, графік, педагог, гісторык мастацтва і рэстаўратар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 сакавіка 1891 года ў Коўне.

Служыў у расійскай арміі і ў польскай 5-й Сібірскай стралковай дывізіі падчас Першай сусветнай вайны і рэвалюцыі 1917 года. 

Потым  жыў у Вільні, дзе заснаваў Віленскую школу графікі, працаваў ва ўніверсітэце і выстаўляў свае працы як у Польшчы, так і па ўсёй Еўропе. Падчас Другой сусветнай вайны актыўна ўдзельнічаў у руху супраціву, вырабляў фальшывыя дакументы. 

У 1946 годзе пераехаў у Торунь, дзе пачаў працаваць ва ўніверсітэце і заснаваў Торуньскую школу графікі.

Памёр 4 кастрычніка 1969 года ў Торуні. Пахаваны ў Торуні на могілках Святога Ежы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Хопен Ежы. Выбраныя артыкулы : Пераклады некаторых тэкстаў 1930-х гг., 2026. — 48 с.

Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Графікі Польшчы
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта
Андрэй Мікалаевіч Парфіевіч

**Андрэй Мікалаевіч Парфіевіч** () — спецыяліст у галіне машынабудавання. Кандыдат тэхнічных навук, дацэнт. Рэктар Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта (з 2026 года).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 29 красавіка 1986 года ў вёсцы Астрамечава Брэсцкага раёна.

У 2009 годзе скончыў Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт, у 2010 годзе атрымаў ступень магістра па спецыяльнасці «Машынабудаванне і машыназнаўства», а ў 2017 годзе скончыў аспірантуру па спецыяльнасці «Машыназнаўства, сістэмы прыводаў і дэталі машын».​

Уся прафесійная дзейнасць звязана з Брэсцкім дзяржаўным тэхнічным універсітэтам.

15 студзеня 2026 года прызначаны рэктарам Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта. Да прызначэння рэктарам займаў пасаду прарэктара па навучальнай працы БрДТУ.

## Навуковыя інтарэсы 
Вібраакустычная дыягностыка шматвальных прыводаў на грунце зубістых колаў, нейрасеткавы аналіз даных.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Парфиевич Андрей — новый ректор технического университета в Бресте

Катэгорыя:Рэктары Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта
Ірына Вячаславаўна Назаранка

**Ірына Вячаславаўна Назаранка** () — урач прамянёвай дыягностыкі. Кандыдат медыцынскіх навук (2020), дацэнт (2022). Рэктар Гомельскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта (з 2026 года).

## Біяграфія 
Скончыла ў 2013 годзе Гомельскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт па спецыяльнасці «Прамянёвая дыягностыка», у 2020 годзе скончыла аспірантуру Беларускую медыцынскую акадэмію паслядыпломнай адукацыі.

У 2013—2014 гадах працавала ўрачом-інтэрнам па прамянёвай дыягностыцы ў Мінскай абласной клінічнай бальніцы.

У 2014—2016 гадах працавала ўрачом-рэнтгенолагам Мядзельскай цэнтральнай раённай бальніцы.

З 2016 года працавала асістэнтам на кафедры прамянёвай дыягностыкі, прамянёвай тэрапіі з курсам ФПКіП Гомельскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта. З 2020 года займала пасаду дацэнта. З 2021 — дэкан медыка-дыягнастычны факультэта ГДМУ.

15 студзеня 2026 года прызначана рэктарам Гомельскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

## Навуковыя інтарэсы 
Прамянёвая дыягностыка, ультрагукавая дыягностыка.

## Узнагароды 
* Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2021)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Назаранка, Ірына Вячаславаўна (кандыдат медыцынскіх навук; прамянёвая дыягностыка; род. 1991)

Катэгорыя:Рэктары Гомельскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Рысаральда

**Рысаральда** () — адзін з дэпартаментаў Калумбіі. Размяшчаецца на захад ад цэнтральнай часткі краіны. Адміністрацыйны цэнтр — горад Перэйра.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Дэпартаменты Калумбіі
Сукрэ (Сукрэ)

**Сукрэ** () — горад і муніцыпалітэт на поўначы Калумбіі, на тэрыторыі дэпартамента Сукрэ. Уваходзіць у склад субрэгіёну Ла-Махана. Горад размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы дэпартамента, у межах Прыкарыбскай нізіны, на правым беразе ракі Махана, за 88 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад горада Сінселеха, адміністрацыйнага цэнтра дэпартамента. Абсалютная вышыня — 18 метраў над узроўнем мора.

Катэгорыя:Гарады Калумбіі
Сукрэ (дэпартамент)

**Сукрэ** () — адзін з дэпартаментаў Калумбіі. Размешчаны ў паўночнай частцы краіны. Мяжуе на ўсходзе з дэпартаментам Балівар, а на захадзе з дэпартаментам Кордава. На поўначы выходзіць да Карыбскага мора. Складаецца з 26 муніцыпалітэтаў. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сінселеха. Названы ў гонар Антоніа Хасэ Сукрэ.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Дэпартаменты Калумбіі
Папаян

**Папаян** () — горад у Калумбіі, цэнтр дэпартамента Каўка. Як піша храніст Сьеса дэ Леон: «Горад Папаян заснаваў і засяліў капітан Себасцьян дэ Белалькасар у гонар імператара дона Карласа, нашага гаспадара, уладаю адэлантадона дона Франсіска Пісара, губернатара ўсёй Перу, для Яго Вялікасці, у годзе 1536».

Першым біскупам Папаяна прызначаны Агусцін дэ Карунья ў 1562 г.

31 сакавіка 1983 г. недалёка ад горада адбыўся землятрус магнітудай 5,5.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Калумбіі
Патыя (рака)

**Патыя** () — рака ў Паўднёвай Амерыцы, на паўднёвым захадзе Калумбіі, самая вялікая ў ціхаакіянскім рэгіёне краіны. Даўжыня ракі — 400 км, з якіх ніжнія 90 км суднаходныя, плошча вадазборнага басейна — 24000 км². Працякае па тэрыторыі дэпартаментаў Каўка і Нарыньё.

Пачатак бярэ на схілах вулкана Сатара (4580 м), размешчаным у калумбійскім дэпартаменце Каўка.

Даліны рэк Магдалена, Каўка і Патыя міжгорнымі западзінамі аддзяляюць адна ад адной Усходнюю, Цэнтральную і Заходнюю Кардыльеру.
Катэгорыя:Рэкі Калумбіі
Каўка

**Каўка**:
* Каўка (птушка)
## Гідронім 
* Каўка (рака)
## Прозвішча 
* Аляксей Канстанцінавіч Каўка — беларускі гісторык і літаратуразнавец, грамадскі дзеяч

## Тапонім 
* Каўка (дэпартамент)
Лідская ЦЭЦ

**Лі́дская ЦЭЦ**&nbsp;— цеплаэлектрацэнтраль у горадзе Ліда Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад філіяла «Лідскія цеплавыя сеткі» РУП «Гроднаэнерга». Забяспечвае цеплавой і электрычнай энергіяй прамысловыя прадпрыемствы і жылы сектар горада.

## Гісторыя 
Рашэнне аб будаўніцтве ЦЭЦ у Лідзе магутнасцю 10,2 МВт было прынята пастановай Савета народных камісараў СССР ад 9 сакавіка 1945 года.

25 снежня 1954 года адбыўся пробны пуск першага катлаагрэгата і турбагенератара. У 1955 годзе пушчаны другі кацёл і турбагенератар. У сакавіку 1957 года з уводам трэцяга турбагенератара завяршылася першая чарга рэканструкцыі, і электрычная магутнасць станцыі дасягнула праектных 10,2 МВт.

## Тэхнічныя характарыстыкі 
Устаноўленая электрычная магутнасць станцыі складае 43 МВт, цеплавая магутнасць кацельнага абсталявання — 353 Гкал/г.

Упраўленне рэжымамі працы абсталявання ажыццяўляецца з галоўнага шчыта кіравання.

## Структура 
Лідская ЦЭЦ з'яўляецца асноўным падраздзяленнем філіяла «Лідскія цеплавыя сеткі», у які таксама ўваходзяць:
* Кацельня «Смаргонь»;
* Кацельня былога вопытнага завода «Нёман»;
* Раён цеплавых сетак (абслугоўвае 179 км трубаправодаў);
* Служба механізацыі і транспарту;
* Рамонтна-механічны ўчастак.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Энергетыка Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Прадпрыемствы Ліды
Катэгорыя:Гроднаэнерга
Megadeth (альбом)

***Megadeth*** — сямнаццаты і апошні студыйны альбом амерыканскага трэш-метал гурта Megadeth. Альбом, спрадзюсаваны Дэйвам Мастэйнам і Крысам Рэйкстроу, выйшаў 23 студзеня 2026 года. Гэта адзіны альбом Megadeth з гітарыстам Тэему Мянцюсаары і першы пасля *альбома «Endgame»* 2009 года з басістам Джэймсам Ламенцам.

Альбом быў анансаваны ў жніўні 2025 года; яго рэліз будзе суправаджацца развітальным турам гурта. З альбома выйшлі тры сінглы: галоўны сінгл «Tipping Point» выйшаў 3 кастрычніка 2025 года, а наступны «I Don't Care» — 14 лістапада. «Let There Be Shred» выйшаў 19 снежня.

## Вытворчасць 
У снежні 2024 года фронтмэн Дэйв Мастэйн абвясціў у Твітэры, што праца над альбомам пачалася разам з прадзюсарам Крысам Рэйкстроу. У той час усе астатнія ўдзельнікі гурта былі адсутныя ў студыі з-за святочнага сезону, хоць ён і Тэему Мянцюсаары працавалі над новай музыкай дыстанцыйна. Мастэйн сказаў, што ўдзельнікі гурта сустрэнуцца ў студыі, каб запісаць альбом, праз пару тыдняў пасля Каляд. Да чэрвеня 2025 года альбом быў блізкі да завяршэння, і Мастэйн падзяліўся яшчэ адным пастом у сацыяльных сетках, дзе ён запісвае вакал.

## Спіс песен 
## Крытычны прыём 
Альбом атрымаў пераважна пазітыўныя водгукі. На агрэгатары водгукаў Metacritic ён мае рэйтынг 63/100, заснаваны на 7 водгуках, што сведчыць аб у цэлым станоўчым прыёме.

## Зноскі 
Катэгорыя:Альбомы 2026 года
Катэгорыя:Альбомы паводле алфавіта
Катэгорыя:Альбомы Frontiers Records
Брэсцкая ЦЭЦ

**Брэ́сцкая ЦЭЦ**&nbsp;— цеплаэлектрацэнтраль у горадзе Брэсце Брэсцкай вобласці. З’яўляецца структурным падраздзяленнем філіяла «Брэсцкія цеплавыя сеткі» РУП «Брэстэнерга». Забяспечвае цэнтралізаванае цеплазабеспячэнне прамысловых прадпрыемстваў і жылога сектара горада.

## Гісторыя 
### Стварэнне і даваенны перыяд 
Электрастанцыя была пабудавана ў 1938 годзе на вуліцы Нова-Ягелонскай (цяпер праспект Машэрава). На ёй былі ўсталяваны паравы кацёл фірмы «Бабкок-Зелянеўскі» (прадукцыйнасць 8–9 т/г) і турбагенератар «Юнгстрэм» магутнасцю 1,5 МВт фірмы «Сталь». Станцыя працавала на сілезскім вугалі і забяспечвала электраэнергіяй і цяплом гарадскія кварталы.

### Ваенны перыяд 
Падчас наступу нямецкіх войскаў у 1941 годзе электрастанцыя была пашкоджана бамбёжкамі. Акупацыйныя ўлады аднавілі яе працу, прыцягнуўшы мясцовых спецыялістаў. Аднак пры адступленні ў 1944 годзе немцы ўзарвалі станцыю, знішчыўшы будынкі на 90 % і вывеўшы абсталяванне.

### Пасляваеннае аднаўленне і развіццё 
У 1948 годзе станцыя была адноўлена.

У канцы 1990-х у склад Брэсцкіх цеплавых сетак увайшлі Усходнія раённыя кацельні № 1 і 2, а ў 1999 годзе — Паўднёвая раённая кацельня (былая ведамасная кацельня завода «Цветатрон»).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Энергетыка Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Прадпрыемствы Брэста
Катэгорыя:1938 год у Брэсце
Катэгорыя:Праспект Машэрава (Брэст)
Катэгорыя:Брэстэнерга
Белаграпраект

**«Белаграпраект»** (поўная назва — *Беларускі дзяржаўны праектны інстытут па праектаванні прадпрыемстваў аграпрамысловага комплексу*) — былы праектны інстытут у Мінску. Існаваў у 1976—1994 гадах, займаўся праектаваннем аб’ектаў сельскай гаспадаркі і аграпрамысловага комплексу. Размяшчаўся па адрасе вуліца Мяснікова, 32.

## Гісторыя 
Інстытут быў утвораны пад назвай *Беларускі дзяржаўны праектна-тэхналагічны інстытут сельскай гаспадаркі БССР* («Белдзіпрасельгас») на падставе пастановы Савета Міністраў БССР ад 25 лістапада 1975 года № 321 і загада Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР ад 4 лютага 1976 года № 60. Пачаў дзейнасць у 1976 годзе ў Мінску. З 15 снежня 1976 года ўстанова мела статус дзяржаўнага праектнага інстытута.

Першапачаткова арганізацыя падпарадкоўвалася Міністэрству сельскай гаспадаркі БССР, а з 22 лістапада 1985 года перайшла ў падпарадкаванне Дзяржаўнага аграпрамысловага камітэта БССР (Дзяржаграпрам БССР). 14 ліпеня 1986 года інстытут быў перайменаваны ў *Беларускі праектны інстытут па праектаванні прадпрыемстваў аграпрамысловага комплексу «Белаграпраект»*.

29 чэрвеня 1994 года дзейнасць арганізацыі была спынена ў выніку рэарганізацыі. На базе трох аб’яднаных праектных інстытутаў — «Белдзіпрахарчпрам», «Белаграпраект» і «Белдзіпрамясамалпрам» — было ўтворана адкрытае акцыянернае таварыства «Інстытут Белдзіпрааграхарчпрам» у сістэме Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь.

## Дзейнасць 
Інстытут займаўся распрацоўкай праектна-каштарыснай дакументацыі для будаўніцтва, рэканструкцыі і тэхнічнага пераўзбраення аб’ектаў аграпрамысловага комплексу. У прыватнасці, спецыялісты «Белаграпраекта» распрацоўвалі комплексы па пасляўборачнай апрацоўцы і захоўванні насення культур (напрыклад, для калгаса «Авангард» Магілёўскага раёна і эксперыментальнай базы «Вольна-Чэрніхава» Баранавіцкага раёна), праектавалі кантрольна-выпрабавальныя станцыі (магутнасцю 60 тысяч курэй-нясушак і 100 тысяч качанят у год), чатырохкамерныя хмелесушылкі прадукцыйнасцю 6 тон у суткі і іншыя сельскагаспадарчыя збудаванні.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кампаніі, скасаваныя ў 1994 годзе
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1976 годзе
Катэгорыя:Праектныя арганізацыі Мінска
Катэгорыя:Сельская гаспадарка Беларусі
Квестар

, каля 1886/1887)]]
Квестар (пол. *kwestarz* ад лац. *questor "*той хто просіць або цікавіцца чымсьці") — член жабрацкага манаскага ордэну або асоба, якая збірае ахвяраванні грашыма або натурай на грамадскія або дабрачынныя мэты.

У Рымскай рэспубліцы квестарамі называлі выбарных чыноўнікаў, якія кантралявалі дзяржаўную скарбніцу і праводзілі аўдыты. У Рэчы Паспалітай гэты тэрмін адносіўся да вандроўных манахаў, якія збіралі ахвяраванні ("квесту") на ўтрыманне каталіцкага кляштару. У сучасным свеце яны звычайна з'яўляюцца валанцёрамі, часам выступаюць у якасці прадстаўнікоў пэўнай арганізацыі або фонду і аплачваюць свой удзел у зборы.

У XIX стагоддзі шырокую вядомасць набыла гістарычная аповесць Ігнацыя Ходзькі "Дзённікі квестара", у якой праз выдуманую постаць квестара-бернардына Міхала Лаўрыновіча раскрываецца шырокая гістарычная карціна жыцця Літвы і Беларусі канца XVIII — пачатку XIX стагоддзяў.

Катэгорыя:Каталіцтва
Старшыня Сейма

**Старшыня Сейма Літоўскай Рэспублікі** (літ.: *Lietuvos Respublikos Seimo pirmininkas*) — кіраўнік аднапалатнага парламента Літвы, Сейма. Гэта адна з найвышэйшых дзяржаўных пасад у краіне. Старшыня арганізуе працу Сейма, узначальвае яго пасяджэнні і з'яўляецца старэйшым прадстаўніком заканадаўчай улады.

## Абавязкі і паўнамоцтвы 
Асноўныя функцыі Старшыні Сейма вызначаюцца Канстытуцыяй Літоўскай Рэспублікі і Статутам Сейма. Да іх адносяцца:

* **Кіраўніцтва пасяджэннямі:** Старшыня склікае і вядзе пасяджэнні Сейма, забяспечвае парадак дыскусіі і працэдуру галасавання.
* **Прадстаўніцтва:** Старшыня прадстаўляе Сейм ва ўзаемаадносінах з іншымі дзяржаўнымі органамі Літвы, а таксама з парламентамі замежных краін і міжнароднымі арганізацыямі.
* **Адміністрацыйнае кіраўніцтва:** Старшыня кіруе апаратам Сейма, яго адміністрацыйнай і гаспадарчай дзейнасцю.
* **Падпісанне законаў:** Усе законы, прынятыя Сеймам, падпісваюцца Старшынёй. Пасля гэтага яны перадаюцца Прэзідэнту Літвы для зацвярджэння і абвяшчэння.
* **Чарговасць выканання абавязкаў Прэзідэнта:** У выпадку, калі Прэзідэнт Рэспублікі не можа выконваць свае абавязкі (смерць, адстаўка, імпічмент), аж да ўступлення на пасаду новаабранага прэзідэнта, яго абавязкі часова выконвае Старшыня Сейма.

## Выбары і прызначэнне 
Старшыня Сейма абіраецца на першым пасяджэнні новаабранага Сейма на ўвесь яго тэрмін (чатыры гады). Кандыдатуру могуць прапанаваць дэпутаты або парламенцкія фракцыі. Для абрання неабходна простае большасць галасоў ад агульнай колькасці дэпутатаў (падаўжаны большасці). Выбары праводзяцца тайным галасаваннем.

Пасля абрання Старшыня можа быць адкліканы Сеймам, калі за яго адстаўку прагаласуе большасць ад усіх дэпутатаў.

## Гісторыя 
Пасада старшыні парламента Літвы вядуць да часоў Вялікага Княства Літоўскага. У сучаснай літоўскай дзяржаве, пасля аднаўлення незалежнасці ў 1990 годзе, пасада Старшыні Вярхоўнага Савета (папярэдніка Сейма) была ключавой у перыяд фарміравання дэмакратыі. З прыняццем Канстытуцыі 1992 года пасада набыла сваю цяперашнюю назву і канстытуцыйны статус.

## Спіс Старшынь Сейма (з 1992 года) 
* Альгірдас Бразаўскас (1992–1992)
* Чэсловас Юршэнас (1992–1996)
* Вітаўтас Ландсбергіс (1996–2000)
* Артурас Паўлаўскас (2000–2004)
* Артурас Валаўіч (2004–2006)
* Віктарас Мунцянас (2006–2008)
* Арунас Валінскас (2008–2008)
* Ірэна Дзягутэне (в. а., 2008–2008)
* Чэсловас Юршэнас (2008–2009)
* Ірэна Дзягутэне (2009–2012)
* Відас Гядзімінас (в. а., 2012–2012)
* Вікторас Пранцкетыс (2012–2016)
* Віктарас Пранцкетыс (2016–2016)
* Лоранас Кашчунас (в. а., 2016)
* Віктарас Пранцкетыс (2016–2020)
* Вікторыя Чмілітэ-Нільсен (2020–2024)
* Саулюс Сквернялис (2024-2025)
* Юозас Алекас (з 2025)

## Гл. таксама 
* Літва
* Прэзідэнт Літоўскай Рэспублікі
* Сейм Літоўскай Рэспублікі
* Урад Літоўскай Рэспублікі

## Крыніцы 
# 
# 
# [https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/3a7b0b800afa11ebb7f397a8c5cf39e0 ]
Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)

18 студзеня 2026 года цягнік Iryo LD AV 6189, які рухаўся з Малагі ў Пуэрта-дэ-Аточа, сышоў з рэек на пад’язным шляху № 1 у Адамусе, вылецеў на сустрэчны шлях і ўрэзаўся ў склад цягніка Alvia кампаніі RENFE, які накіроўваўся з Мадрыда ва Уэльву. У выніку крушэння загінула 46 чалавек, паранена 152 чалавекі.

Катастрофа здарылася ў нядзелю ў 19:45 недалёка ад муніцыпалітэта Адамус у правінцыі Кордава. У момант аварыі на борце двух цягнікоў знаходзілася каля 500 чалавек: 294 у складзе Iryo і 184 у складзе Alvia.

Трагедыя стала самай смяротнай чыгуначнай катастрофой у Іспаніі з 2013 года, калі хуткасны цягнік сышоў з рэек на павароце каля вакзала ў Сант’яга-дэ-Кампастэла, у выніку чаго загінулі 79 чалавек.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Катастрофы 2026 года
Катэгорыя:Студзень 2026 года
Катэгорыя:2026 год у Іспаніі
Катэгорыя:Падзеі 18 студзеня
Пэрл Вайсенберг-Аксельрод

**Пэрл Вайсенберг-Аксельрод** (1 лістапада 1914, Жалехаў — 2 верасня 2008, Манрэаль) — яўрэйская пісьменніца, мемуарыстка, паэтка, рэдактар родам з Польшчы, нейкі час жыла ў Беларусі.

Дачка пісьменніка і выдаўца Ічэ Вайсенберга, з 1920 года жыла ў Варшаве, дзе ў 1938 годзе дэбютавала ў друку на старонках газет «Хайнт» і «Фолкс-цайтунг», увосень 1939 года жыве ў Беларусі, працавала ў газеце «Бялыстокэр штэрн». Выйшла ў 1939 годзе замуж за паэта Зэліка Аксельрода (рэпрэсаваны, забіты). Знаходзілася ў эвакуацыі ва Узбекістане.

Пасля вайны жыла ў Польшчы, Германіі, Швейцарыі, потым 6 год у Ізраілі, з 1954 года ў Канадзе. Рэдагавала газету «Дос нае ідышэ ворт», якая выдавалася ў Вініпегу. Змяшчала творы ў яўрэйскім друку Тэль-Авіва, Нью-Ёрка, Буэнас-Айрэса, у варшаўскай газеце Г. Смоляра. Аўтар артыкулаў, успамінаў, мастацкай прозы, вершаў, кнігі «І. М. Вайсенберг, яго жыццё і творчасць, 1878—1938» (Манрэаль, 1986). Удзельнічала ў літаратурных вечарах, прысвечаных памяці бацькі, захаваліся іх аўдыязапісы. Аповесць «Дзі вах фун зібм» апублікавана ў перакладзе на іўрыт пад назвай «Мішмар хашыва». Артыкул «Зэлік Аксельрод і заходнія пісьменнікі» — у англійскім перакладзе. Архіў перададзены ў ІВО.

Памерла ў Манрэалі, пахавана ў Далар-дэ-Арно на могілках Kehal Israel у секцыі яўрэйскага рабочага саюза. У Канадзе жылі таксама яе пляменнікі з дзецьмі.
## Зноскі
## Спасылкі 
* Vaysenberg-Akselrod Perl
* Pearl Akselrod Obituary
* YIVO News № 202, 2006, p. 21

Катэгорыя:Пісьменнікі на ідышКатэгорыя:Пісьменнікі ПольшчыКатэгорыя:Мемуарысты
Чырвоная Дуброва (Акцябрскі раён)

**Чырво́ная Дубро́ва****, Красная Дуброва** () — былая вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. У складзе Парэцкага сельсавета. 

## Геаграфія 
Побач з вёскай размяшчаліся населеныя пункты Багданаў, Парэчча, Растаў і інш.

## Гісторыя 
Да 29 лістапада 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Парэцкага сельсавета Акцябрскага раёна.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Червона Дуброва на Старой карте.
* Червона Дуброва на Старой карте.

Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Акцябрскага раёна
Макар Валынкін

**Макар Валынкін** () — беларускі літаратурны блогер і пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 2000 годзе ў Мінску. Вучыўся ў мінскай школе № 41 з мастацкім ухілам, з дзяцінства займаўся жывапісам і выстаўляўся ў галерэях. Сярод захапленняў — хакей, бег (удзельнік паўмарафонаў) і культура кавы.

Вучыўся ў Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў. У 2017 годзе паехаў на вучобу ў Варшаву, але ў 2018 годзе вярнуўся ў Беларусь. Працаваў у Мінску ў рэкламным бізнесе. У 2019 годзе заняў 3-е месца на чэмпіянаце *Coffee Fest Belarus EXPO*. У канцы 2019 года прынцыпова вырашыў перайсці на беларускую мову, за паўгода ўдасканаліў яе чытаннем сучаснай літаратуры., аповесць пра мінскую моладзь у рэаліях пасля 2020 года, якая спрабуе зразумець, як жыць і што для яе значыць будучыня, падзеі адбываюцца ў 2024 годзе ў Мінску.

Другая кніга — «Ніці» — выдадзена ў кастрычніку 2025 годзе выдавецтвам «Янушкевіч», аповесць, містычны дэтэктыў, дзе традыцыі і мясцовы фальклор пераплятаюцца з сучаснасцю, адзін з цэнтральных матываў твора — абрад «Ніці», пасля якога загадкава знікаюць нябожчыкі. Аповесць натхнёна спектаклем «Шэпт» паводле кнігі Сяргея Лескеця
* Рукапіс кнігі «Ніці» перамог у чытацкім галасаванні конкурсу «Шуфлядка».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Відэаблогеры Беларусі
Вовін (Акцябрскі раён)

**Во́він****, Овін** () — былая вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. У складзе Парэцкага сельсавета. 

## Геаграфія 
Вёска размяшчалася на аўтамабільнай дарозе **Н4252** на ўчастку Парэчча—Харомцы, прыкладна ў 4 км ад Парэчча.

### Гідраграфія 
Возера Авінскае, за 1,5 км на поўнач ад вёскі.

## Гісторыя 
У 1909 годзе *аколіца* *Овін* ў Лясковичской воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі. 

Вёска на тэрыторыі Акцябрскага раёна Гомельскай вобласці, знішчаная нямецка-фашысцкімі акупантамі ў час Вялікай Айчыннай вайны. Была спалена. 

Пасля вайны вёска не адрадзілася.

## Насельніцтва 
* 1909 год — 65 жыхароў, 6 двароў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Овин на Старой карте.

Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Акцябрскага раёна
Архітэктура савецкага авангарда

**Архітэктура савецкага авангарда** — мадэрнісцкі кірунак архітэктуры ў СССР у 1920 — пачатку 1930-х гадоў.

Нараджэнне савецкага архітэктурнага авангарда адносіцца да першых гадоў пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года. Яго вытокамі былі левыя плыні выяўленчага мастацтва: імпрэсіянізм, кубізм, футурызм, кубафутурызм, а таксама сімвалізм і экспрэсіянізм. Эксперыменты левых мастакоў прывялі ад беспрадметнага абстрактнага жывапісу да выхаду ў сферу прасторавага мастацтва — архітэктуру. Лідары архітэктурнага авангарда імкнуліся да стварэння новай мастацка-кампазіцыйнай сістэмы, новага аб’ёмна-прасторавага ўрбанізаванага асяроддзя. Іх пошукі вялі да вынаходства новага інтэрнацыянальнага, усеагульнага стылю, для якога былі характэрны манументальнасць і прастата, а новыя формы павінны былі адпавядаць новай індустрыяльнай эпосе.

Найбольш вядомай плынню архітэктуры савецкага авангарда з’яўляецца канструктывізм (вядучыя дзеячы якога ўваходзілі ў Аб’яднанне сучасных архітэктараў (ОСА)). Але акрамя яго існаваў рацыяналізм (прадстаўлены Асацыяцыяй новых архітэктараў (АСНОВА) і Аб’яднаннем архітэктараў-урбаністаў (АРУ)), а таксама супрэматызм, сімвалічны рамантызм і іншыя плыні. Важную ролю ў станаўленні архітэктараў новага пакалення адыгрываў ВХУТЕМАС. СССР эпохі авангарда нароўні з Германіяй, Францыяй і Нідэрландамі стаў цэнтрам фарміравання новага глабальнага стылявога кірунку. У гэты перыяд у конкурсным і рэальным праектаванні ў СССР удзельнічалі многія вядомыя замежныя архітэктары.

У лютым 1932 года на конкурсе праектаў Палаца Саветаў перамагаюць праекты, далёкія ад ідэалаў мадэрнісцкай архітэктуры. Гэты момант лічаць знакавым у гісторыі архітэктуры авангарда. Адразу пасля гэтага пачаўся паступовы пераход савецкіх архітэктараў да неакласіцызму, які актыўна падтрымліваўся сталінскай уладай. Нягледзячы на сваё нядоўгае жыццё, савецкі авангард стаў найважнейшай вяхой у гісторыі архітэктуры СССР і ўсяго свету. Ён аказаў уплыў на паслясталінскі мадэрнізм і на многіх сучасных архітэктараў.

## Літаратура 
* **Брумфілд, У. К.** Русский авангард в объективе Уильяма Брумфилда ; Russian Avant-Garde through the Lens of William Brumfield / У. К. Брумфілд; [фатаграфіі з выставы Уільяма Брумфілда ў музеі ім. Шчусева. ; складанне С. Мітурыча ]. — Масква : Три квадрата, 2024. — 200 с. — ISBN 978-5-94607-273-1.
* 
* 
* 
Катэгорыя:Архітэктурныя стылі
Катэгорыя:Архітэктура савецкага авангарда
Катэгорыя:Канструктывізм
Катэгорыя:Рацыяналізм
Катэгорыя:Мадэрнізм
Беларуская школьная адукацыя за межамі Беларусі

**Беларуская школьная адукацыя за межамі Беларусі** (у крыніцах таксама: **беларуская школа за мяжой**) — сукупнасць навучальных устаноў і арганізацый, у межах якіх беларуская мова, гісторыя і культура вывучаюцца або выкарыстоўваюцца як мова навучання па-за межамі Беларусі. 

Станаўленне беларускага школьніцтва па-за межамі Беларусі было цесна звязана з арганізацыяй нацыянальна-культурнага жыцця ў беларускіх супольнасцях і наяўнасцю адукаванай нацыянальнай інтэлігенцыі, здольнай ствараць школы, падручнікі і настаўніцкія кадры.

Яна існавала ў розных формах:
* **дзённыя школы** (пачатковыя школы, гімназіі, ліцэі) у асяроддзі беларусаў;
* **дапаўняльныя школы** (суботнія, нядзельныя), гурткі і курсы пры грамадска-культурных цэнтрах, парафіях, моладзевых аб’яднаннях.

### Дашкольная адукацыя 
Дашкольным выхаваннем ахопліваліся дзеці ва ўзросце ад трох да шасці гадоў. Праграма заняткаў уключала экскурсіі, гульні, спевы, дэкламаванне вершаў, чытанне і пераказ апавяданняў.
* Беларуская гімназія імя Максіма Багдановіча (Ватэнштэт, 1945—1950);
* Беларуская гімназія імя Усевалада Ігнатоўскага (Майнлойс, 1947—1949);
* гімназія ў Остэргофене (1947—1949).

#### Школы і класы ў Падляскім ваяводстве 
Найбольш вядомыя сярэднія школы з беларускай адукацыйнай прысутнасцю ў рэгіёне:
* **Гайнаўка** — Другі агульнаадукацыйны ліцэй з дадатковым навучаннем беларускай мовы ў Гайнаўцы ().

Беларуская мова таксама выкладаецца як мова нацыянальнай меншасці ў шэрагу пачатковых школ і іншых устаноў рэгіёна (у залежнасці ад мясцовага попыту, кадраў і арганізацыйных магчымасцей).

### Еўрапейскія ініцыятывы дыяспары і анлайн-фарматы 
У розных краінах Еўропы дзейнічаюць (або ўзнікаюць) беларускія дапаўняльныя школы, якія часта сумяшчаюць навучанне мове і культуры з пазакласнымі практыкамі (святы, гурткі, творчыя праекты) і выкарыстаннем дыстанцыйных інструментаў. Прыкладам такой ініцыятывы ў Польшчы і рэгіёне з’яўляецца беларуская школа ва Уроцлаве (як грамадскі адукацыйны праект).

## Глядзі таксама 
* Беларуская дыяспара
* Эміграцыя
* Перамешчаная асоба
* Беларускія лагеры для перамешчаных асоб
* Таварыства беларускай школы
* Віленская беларуская гімназія
* Беларуская мова
* Адукацыя

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Знешнія спасылкі 
* Медыяфайлы пра Віленскую беларускую гімназію на Вікісховішчы

Катэгорыя:Беларуская дыяспара
Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:Адукацыя
Катэгорыя:Школы
Катэгорыя:Гісторыя адукацыі
Катэгорыя:Школьная адукацыя
Катэгорыя:Беларуская эміграцыя