open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маймір II

**Маймір II** — апошні князь Вялікамараўскай дзяржавы (894—906), сын Святаполка I, пляменнік Расціслава.

У 894, пасля смерці Святаполка I, Маймір II занаў вялікамараўскі сталец, яго малодшы брат Святаполк II атрымаў як апанаж Нітранскае княства. У 895 Святаполк II, пры падтрымцы Арнульф Карынтыйскі з Усходне-Франкскага каралеўства, паўстаў супраць свайго брата. У 897 Святаполк II паўстаў зноў, таксама пры падтрымцы Арнульфа. Маймір II быў разбіты пасланымі на дапамогу Святаполку II усходнефранкскімі войскамі.

Вялікамараўская, знясіленая унутранымі канфліктамі, пачала губляць памежныя тэрыторыі. У 894, пасля заняцця Блатэнскае княства мадзьярскімі плямёнамі, гэтая тэрыторыя адышла да Усходне-Франкскага каралеўства. На наступны год ад Вялікамараўскай дзяржавы аддзялілася Багемія, якая прыняла сюзерэнітэт Арнульфа; у 897 сюзерэнітэт Арнульфа прызнала Лужыца. Новая небяспека узнікла, калі мадзьяры перайшлі Карпаты, каб назаўсёды пасяліцца на раўнінах Паноніі (895—896). У 896 яны рассяліліся на маланаселеных землях Вялікамараўскай дзяржавы ўздоўж верхняга і сярэдняга цячэння Цісы, а ў 900—901, пасля некалькіх рэйзаў, мадзьяры перайшлі Дунай і пасяліліся на іншым яго баку.

Нягледзячы на праблемы, Маймір II кансалідаваў сілы. У 898 Маймір II папрасіў Папу прыслаць у Маравію новых святароў, каб паменшыць уплыў святароў з Баварыі. Баварцы, незадаволеныя гэтым патрабаваннем, пайшлі супраць Майміра II, але былі разбітыя. Пры гэтым быў схоплены Святаполк II, але здолеў уцячы ў Баварыю.

Пасля смерці караля Арнульфа, Папа нарэшце прыслаў легатаў, якія ў 899 заснавалі на мараўскіх землях адно архібіскупства і тры біскупствы, тым паменшыўшы уплыў баварскага духавенства. Архібіскуп зноў дазволіў літургію на стараславянскай мове (а не на лаціне), кафедра аднаго з біскупаў была ў Нітры.

Маймір II у саюзе з прыйшлымі, як згадвалася вышэй, мадзьярамі здзяйсняў рэйзы на баварскія землі. У 901 Усходне-Франкскае каралеўства заключыла мір з Вялікамараўскай дзяржавай, гэты мір таксама паклаў канец вайне (895—901) з франкскім васалам Багеміяй. Таксама Маймір II прымірыўся з братам Святаполкам II, які вярнуўся ў Вялікамаравію.

Тым часам, мадзьяры рабіліся усё больш небяспечнымі як для Усходне-Франкскага каралеўства, так і для Вялікамаравіі. У 902—906 Маймір II некалькі разоў ваяваў з мадзьярамі, у 904 нават з дапамогаю баварцаў. Маймір II і Святаполк II, верагодна, загінулі ў 906 у час актыўнай барацьбы з мадзьярамі.

У 907 мадзьяр разбілі баварцаў пры Прэсбургу. У повязі з гэтай бітвай, крыніцы ўжо не згадваюць ні Майміра, ні яго пераемнікаў. З 907 Вялікамаравія распадацца, часткі яе асноўнай тэрыторыі былі падзелены паміж Багеміяй і Венгерскім каралеўствам.

## Гл. таксама 
* Дынастыя Майміравічаў

## Літаратура 
* История Чехословакии, т. 1. — М., 1956. С. 51-52, 59;

Катэгорыя:Майміравічы
Святаполк II Майміравіч

**Святаполк II** (, ) — князь нітранскі ў 894—906 гадах, змагаўся за кантроль над усёй Вялікай Маравіяй.

Другі сын вялікамараўскага князя Святаполка I. Пасля смерці бацькі ў 894 годзе вялікамараўскім князем стаў старэйшы сын Маймір II, а Святаполк атрымаў ва ўдзел Нітранскае княства. У 898 годзе Святаполк паўстаў супраць брата і паспрабаваў захапіць уладу над усёй Вялікай Маравіяй. Канфлікт дасягнуў апагею зімой 898—899 гадоў, калі ў яго ўмяшаліся баварцы. Маймір II перамог баварцаў і ўзяў у палон Святаполка, але баварцы вызвалілі і прывезлі ва Усходне-Франскае каралеўства.

Святаполк II вярнуўся ў Нітранскае княства ў 901 годзе. Загінуў, напэўна, у 906 годзе ў вайне супраць венграў.

Катэгорыя:Майміравічы
Кіпрскае мора

**Кіпрскае мора**, мора басейну Атлантычнага акіяна, знаходзіцца ва ўсходняй частцы Міжземнага мора, паміж паўвостравам Малая Азія і Афрыкай. Кіпрскае мора — адна з самых салёных частак Міжземнага мора: сярэдняя салёнасць складае 38,9-39,8‰.

У спіс мораў Міжнароднай гідраграфічнай арганізацыі не ўваходзіць.

## Фауна 
Падвышаная салёнасць не спрыяе размнажэнню марскіх жывёл, таму найбольш багатыя на фаўну прыбярэжныя воды. У паўднёвай частцы мора можна сустрэць каралавыя рыфы.

*
Катэгорыя:Моры паводле алфавіта
Мілет

**Мілет** — старажытнагрэчаскі горад у Іоніі, каля вусця ракі Меандр у Малой Азіі.

## Гісторыя 
Першыя тут паселішчы грэкаў вядомы з XVI ст. да н.э. У XIV ст. да н.э. гэта ўжо буйны ахейскі горад-крэпасць. На мяжы ІІ-І тыс. да н.э. ў Мілет перасялілася новая хваля грэкаў — іанійцы (жыхары Атыкі, паводле іншых звестак — выхадцы з Піласа пасля ўварвання на Пелапанес дарыйцаў). У VIII—VI ст. да н.э. буйны горад-дзяржава, гандлёвы (пасрэднік паміж еўрапейскай Грэцыяй і дзяржавамі Усходу), рамесніцкі (апрацоўка воўны, чаканка манет) і культурны цэнтр; адыгрываў вядучую ролю ў грэчаскай каланізацыі (заснавана больш за 80 калоній, у т.л. Абідас, Кардыя, Сінопа, Ольвія, Пантыкапей і інш.). Росквіту дасягнуў у час тыраніі Фрасібула (каля 610—600 да н.э.). Тут была заснавана Мілецкая школа. У сярэдзіне VI ст. да н.э. Мілет знаходзіўся пад уладай персаў, у 500 да н.э. ўзначаліў антыперсідскае паўстанне іанійскіх гарадоў, пасля задушэння якога (494 да н.э.) разбураны персамі, з 479 адбудоўваўся, У 478 увайшоў у Дэлоскі саюз. Пасля Пелапанескай вайны 431—404 да н.э. зноў залежаў ад персаў, у 334 да н.э. заваяваны Адяксандрам Македонскім, з 129 да н.э. пад уладай Рыма.

У канцы V ст. да н.э. Мілет набыў рэгулярную планіроўку паводле т. зв. сіетэмы Гіпадама, якая ўяўляла сабой адзін з лепшых узораў антычнага горадабудаўніцтва. Археалагічныя раскопкі выявілі, што ў эліністычна-рымскі час цэнтр горада складалі 3 плошчы-агоры (рынкі): паўночная (забудоўвалася з канца IV ст. да н.э.; каля яе дом для сходаў — булеўтэрый, свяцшішча Апалона Дэльфінія, будынак гімнасіі, тэрмы Фаўсціны і інш.), паўднёвая (забудоўвалася з III ст. да н.э.; манументальныя вароты), заходняя (позні элінізм; каля яе храм Афіны, тэатр на 45 тыс. чал.). У Мілеце ўзведзены візантыйскі сабор (V—VI сг. н.э.). Галоўны помнік мусульманскага перыяду — мячэць Ільяс-бея (1403).

## Выдатныя асобы 
Мілет быў радзімай філосафаў (Мілецкая школа) Фалеса, Анаксімандра і Анаксімена, лагаграфаў Кадма, Гекатэя і Дыянісія і раманіста Арыстыда.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Турцыі
Катэгорыя:Гарады Іоніі
Ванга

**Ванга** (**Вангелія Пандзева Гушцерава**, народжаная **Дзімітрава**;  — ) — сляпая балгарская жанчына-экстрасэнс. Нарадзілася ў Асманскай імперыі ў сям’і беднага балгарскага селяніна. Вялікую частку жыцця пражыла ў вёсцы Петрыч, на стыку трох межаў (Балгарыя, Грэцыя, Рэспубліка Македонія). Апошнія 20 гадоў прымала наведвальнікаў у сяле Рупіце.

## Біяграфія 
Ванга нарадзілася 31 студзеня 1911 у горадзе Струміца на тэрыторыі сучаснай Рэспублікі Македонія. Імя «Вангелія» у перакладзе з грэчаскай (грэч. Ευαγγελία) азначае «добрая вестка». З пачаткам Першай сусветнай вайны, бацька Вангі, Панда, быў мабілізаваны ў балгарскае войска. Маці памерла, калі Ванзе было чатыры гады. Дзяўчынка расла ў доме суседкі. Вярнуўшыся пасля вайны, аўдавелы бацька паўторна ажаніўся.

Вочы Вангі былі сур’ёзна траўмаваныя. Вангу адправілі ў горад да лекара. Урач адмовіўся рабіць аперацыю з-за таго, што ў яго склалася ўражанне, што багаты чалавек не дае дастаткова грошай на аперацыю беднай сваячцы. Адбылося так таму, што Вангу да лекара прывёз не бацька, а сусед, які ехаў у тыя краі і ўзяў з сабой маленькую Вангу. Бацька ж Вангі не паехаў сам, каб зэканоміць на паездцы, не марнаваць грошы, і ўсе сабраныя сродкі аддаць менавіта ўрачу. Лекар не зрабіў аперацыю, але распачаў некаторыя меры па аздараўленні вачэй і даў строгія рэкамендацыі — здаровае харчаванне і здаровы лад жыцця ў цэлым. Сям’я Вангі была беднай, ні аб якім добрым харчаванні не было і гаворкі. У выніку Ванга аслепла.

У 1925 годзе была накіравана ў Дом сляпых у Земуне, Сербія, дзе правяла тры гады. Пасля смерці мачахі яна вярнулася ў дом бацькі ў Струміцы.

У 1939 годзе Ванга захварэла на плеўрыт.

У маі 1942 года Ванга выйшла замуж за Дзімітрыя Гушцерава з сяла Крынджыліца Петрычаскай аколіі. Незадоўга да вяселля яна пераехала з жаніхом у Петрыч, дзе пасля набыла шырокую вядомасць. Дзімітрый правёў нейкі час у войску, захварэў на алкагалізм і памёр у 1962 годзе.

Памерла ў 1996 годзе ад рака правай грудзі, не дазволіўшы рабіць сабе аперацыю.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Сляпыя
Катэгорыя:Прадракальнікі
Катэгорыя:Памерлі ў Петрычы
Катэгорыя:Памерлі ад раку малочнай залозы
Мілецкая школа

**Мілецкая (іанійская) школа** — старажытнагрэчаская філасофская школа ў VI ст. да н.э. ў г. Мілет.

Аб'ядноўвала прыродазнаўцаў і філосафаў на падставе агульнай прыхільнасці да навукова-філасофскай традыцыі. Існавала да 494 да н.э., калі г. Мілет разбураны персамі. У яе ўваходзілі Фалес, Анаксімандр, Анаксімен, вучоны-географ і гісторык Гекатэй Мілецкі.

Прадстаўнікі школы прытрымліваліся матэрыялістычных поглядаў на свет і былі стыхійнымі дыялектыкамі. Яны лічылі, напрыклад, што ў аснове бясконцага мноства прыродных з'яў знаходзіцца нешта матэрыяльнае — вада, паветра і г.д., а свет рэчаў рухаецца і змяняецца. Дзякуючы вывучэнню прыроды і ўвядзенню ва ўжытак гэтага паняцця зроблена спроба адмежавання навукі ад міфа. Вучоныя Мілецкай школы зрабілі цікавыя адкрыцці ў галіне матэматыкі, геаграфіі, астраноміі, метэаралогіі і ў той жа час займаліся касмаграфіяй і касмалогіяй, не адмаўляючыся ад традыцыйных міфалагічных структур. Міфалагічныя карані можна знайсці ў параўнанні поглядаў прадстаўнікоў Мілецкай школы на касмалагічны пачатак і касмалагічную перыферыю з поглядамі больш старажытнага перыяду, калі гэтыя аб'екты думкі атаясамліваліся, а таксама ў супастаўленні разумення працэсаў касмалагічнай, геалагічнай і біялагічнай эвалюцыі. Аднак, нягледзячы на існаванне некаторых агульных падыходаў, касмалогія Мілецкай школы не мае адзінай сістэмы поглядаў і стылю.

Ідэі Мілецкай школы і яе традыцыі зрабілі значны ўплыў на развіццё старажытнагрэчаскай фіпасофіі (Геракліт, Піфагор і інш.).

## Літаратура 
*Боўш В. Мілецкая школа // БелЭн у 18 т. Т.10. - Мн., 2000.

Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы
Катэгорыя:Філасофія Старажытнай Грэцыі
Спіс музеяў Брэсцкай вобласці

Тут знаходзіцца спіс музеяў Брэсцкай вобласці Беларусі.

* Баранавіцкі краязнаўчы музей
* Брэсцкі абласны краязнаўчы музей
** Археалагічны музей «Бярэсце»
** Музей «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»
** Камянецкая вежа
** Мастацкі музей Брэста
* Музей гісторыі горада Брэста
* Бярозаўскі гісторыка-краязнаўчы музей
** Галерэя мастацтваў горада Бяроза
* Выставачная зала абласнога грамадска-культурнага цэнтра
* Ганцавіцкі раённы краязнаўчы музей
* Драгічынскі музей партызанскай славы імя Дз.К. Удавікова
* Івацэвіцкі краязнаўчы музей
** Музей партызанскай славы
* Жабінкаўскі гісторыка-краязнаўчы музей
* Кобрынскі ваенна-гістарычны музей імя Аляксандра Васільевіча Суворава
* Літаратурна-этнаграфічны музей Якуба Коласа
* Літаратурны музей А. Блока
* Лунінецкі раённы краязнаўчы музей
* Мемарыяльны комплекс «Брэсцкая крэпасць-герой»
** Музей абароны Брэсцкай крэпасці-героя
** Музей 5 форт
* Мотальскі музей народнай творчасці
* Музей Беларускага Палесся
* Музей народнай творчасці «Бездзежскі фартушок»
* Музей прыроды Белавежскай пушчы
* Музей прыроды нацыянальнага парку Прыпяцкі
* 
* Музей-сядзіба Тадэвуша Касцюшкі
* Брэсцкі чыгуначны музей
* Раённы музейны комплекс Напалеона Орды
* Столінскі краязнаўчы музей
* Сядзіба палешука канца XIX — пачатку XX ст.
* Музей Гісторыі Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі

## Спасылкі 
* Каталог музеяў Беларусі 

*
Брэсцкая вобласць
Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Кэндзабура Оэ

**Кэндзабура Оэ** (яп. 大江 健 三郎 Аб: э Кэндзабуро:?,  — ) — японскі пісьменнік-гуманіст, аўтар больш за 20 раманаў і аповесцяў, некалькіх зборнікаў апавяданняў і шматлікіх эсэ. У сваіх творах спрабуе пераадолець дасягнуты, на яго думку, свайго апафеозу ў Другой сусветнай вайне нігілізм, безадказнасць і адчужанасць сучаснага чалавека.

## Творчасць 
Для творчасці пісьменніка характэрныя глабальны маштаб, эсхаталагічныя матывы, заклапочанасць прыродай гвалту, падкрэсліванне маргінальнага і пошук адэкватнага сучаснасці трансцэндэнтнай у калектыўнай сутнасці чалавека і натуральным жыццёвым укладзе. На светапогляд і творчы метад Оэ вялікі ўплыў аказалі класічная японская і гуманістычная еўрапейская літаратура, філасофія экзістэнцыялізму, аналітычная псіхалогія Юнга, антрапалогія Масаі Ямагуці, а таксама семіётыка Лотмана і эстэтычная канцэпцыя гратэскавага рэалізму, прапанаваная Бахціным. Не прымаючы сацыяльнага саліпсізму, Оэ займае актыўную грамадскую пазіцыю, зрабіўшы сваім крэда выказванне дацкага філолага Крыстафера Ніропа: «Той, хто не пратэстуе супраць вайны, становіцца саўдзельнікам вайны». За свае сачыненні Кэндзабура Оэ быў удастоены цэлага шэрагу вышэйшых японскіх і міжнародных літаратурных узнагарод, уключаючы Нобелеўскую прэмію па літаратуры (1994). Мастацкія і публіцыстычныя творы пісьменніка перакладзены на шматлікія мовы свету.

## Узнагароды 
* Прэмія імя Дзюн’іціра Танідзакі (1967);
* Нобелеўская прэмія па літаратуры (1994);
* прэмія Асахі (1994);
* прэмія Акутагавы;
* прэмія Номы;
* прэмія Танідзакі;
* ордэн Ганаровага легіёна.

## Спасылкі 
* Куток брата Гі Нататкі на палях у дапамогу чытачам Оэ ў арыгінале.
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Японіі
Катэгорыя:Выпускнікі Такійскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Японіі
Катэгорыя:Пацыфісты
Катэгорыя:Антываенныя актывісты
Катэгорыя:Аналітычная псіхалогія
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Грынцанэ Кавур
Зыгмунт Мінейка

**Зыгмунт (Сігізмунд) Станіслававіч Мінейка**, або **Мінейка-Газдава** (; , Вільня — , Афіны, Грэцыя; псеўданім: *Баравы*) — кіраўнік паўстання 1863—1864 гадоў у Ашмянскім павеце.

## Біяграфія 
У 1852—1858 гадах Зыгмунт вучыўся ў гімназіі ў Вільні (у тыя ж гады вучнем гімназіі быў Францішак Багушэвіч), а пасля яе заканчэння паступіў у Мікалаеўскае інжынернае вучылішча ў Санкт-Пецярбургу, аднак у 1861 годзе ён вярнуўся дадому, дзе прыняў удзел у польскіх маніфестацыях і агітацыі сярод сялян. Сярод іншага, Мінейка, пераапрануўшыся ў сялянскую вопратку, распаўсюджваў беларускі ананімны сатырычны твор «Гутарка старога дзеда». Ратуючыся ад арышту, Зыгмунт пакінуў Расійскую імперыю і прыбыў у Геную, дзе паступіў у Польскую ваенную школу, заснаваную Джузэпэ Гарыбальдзі. Пазней Мінейка чытаў там лекцыі пра ваенныя ўмацаванні.

У час паўстання з 1863 года ў атрадах М. Лангевіча. Паўстанцкі ваенны начальнік Ашмянскага павета, камандзір атрада. 3(15) чэрвеня 1863 г. атрад быў разбіты пад Расолішкамі (цяпер у Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці), Мінейка палонены і прыгавораны да пакарання смерцю. Толькі праз хабар удалося змяніць прысуд на 12 гадоў катаргі ў Сібіры.

Адзін з кіраўнікоў арганізацыі ссыльных. У 1865 годзе З. Мінейка збег з катаргі разам з Вашкевічам і доктарам Акінчыцам, затым выехаў за мяжу. Скончыў акадэмію генштаба ў Парыжы (1868). З 1891 года — у Грэцыі, удзельнічаў у вайне з Турцыяй за Крыт, быў папулярызатарам Алімпійскіх гульняў 1896 года ў Афінах, адкуль пісаў рэпартажы ў польскія газеты. У 1922 і 1923 гадах наведаў Польшчу, дзе сустрэўся з маршалам Пілсудскім і атрымаў узнагароды за ўдзел у паўстанні 1863 года.

Ганаровы грамадзянін Грэцыі. Аўтар успамінаў.

Масон; быў у масонскіх ложах Расійскай імперыі, Францыі, Італіі, Грэцыі. На пахаванне Мінейкі ў Афінах прыехалі тысячы масонаў.

## Памяць 
У гонар Мінейкі названыя сярэдняя школа пры пасольстве Польшчы ў Афінах і вуліца ў Ашмянах.

Зыгмут Мінейка згадваецца ў рамане Тадэвуша Канвіцкага «Польскі комплекс» (1977).

## Творы 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* Клейн Б. Фамильный портрет // Клейн Б. Время выбора. — Мн., 1987;
* Орлов В. Почетный гражданин Эллады // Дело (Восток + Запад). 1995, № 5;
* PSB;
* 
* 

## Спасылкі 
* Леанід Маракоў. МІНЕЙКА Зыгмунт 
* Genealogia Mineyków, szukanie swojej przeszłości
* 
* Фотаздымкі Зыгмунта Мінейкі і яго сям’і

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ашмянскім раёне
Катэгорыя:Афіцэры ордэна Збавіцеля
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Прысуджаныя да смяротнага пакарання
Катэгорыя:Эмігранты з Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі франка-прускай вайны
Катэгорыя:Беларусы ў Грэцыі
Катэгорыя:Ваенныя інжынеры
Катэгорыя:Ваенныя Грэцыі
Катэгорыя:Класічныя археолагі
Катэгорыя:Спартыўныя журналісты
Катэгорыя:Журналісты XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мемуарысты
Катэгорыя:Масоны Расіі
Катэгорыя:Масоны Італіі
Катэгорыя:Масоны Францыі
Катэгорыя:Масоны ВУФ
Зыгмунт
Балет

250px|thumb|Балет «Сатварэнне Сусвету» на паштовай марцы
**Балет** (, ад  — танчу) — від сцэнічнага мастацтва, асноўнымі выразнымі сродкамі якога з’яўляюцца непарыўна звязаныя паміж сабой музыка і танец. У музычна-харэаграфічным спектаклі арганічна спалучаюцца музыка, танец, драматычнае дзейства і элементы выяўленчага мастацтва.

У балет уключаюць розныя віды танца: класічны, характарны, народна-сцэнічны, рытма-пластычны, мадэрн і інш. Існуюць балеты-трагедыі і балеты-камедыі, балеты-п’есы і балеты-сімфоніі, сюжэтныя (блізкія да драматычнага спектакля) і бессюжэтныя балеты, шматактовыя і аднаактовыя, харэаграфічныя мініяцюры.

Часцей за ўсё ў аснове балета ляжыць пэўны сюжэт, драматургічная задума, лібрэта. Асноўнымі відамі танца ў балеце з’яўляюцца класічны танец і характарны танец. Немалаважную ролю тут адыгрывае пантаміма, з дапамогай якой акцёры перадаюць пачуцці герояў, іх «размова» паміж сабой, сутнасць таго, што адбываецца. У сучасным балеце шырока выкарыстоўваюцца таксама элементы гімнастыкі і акрабатыкі. Балет патрабуе вытрымкі і трываласці ад любога чалавека, які займаецца ім.

## Гісторыя 
Балет зарадзіўся ў Італіі ў XVI стагоддзі. Спачатку як аб’яднаная адзіным дзеяннем або настроем танцавальная сцэнка, эпізод у музычным уяўленні, оперы. Запазычаны з Італіі, у Францыі расквітае прыдворны балет як пышнае ўрачыстае відовішча. Музычную аснову першых балетаў складалі народныя і прыдворныя танцы, якія ўваходзілі ў старадаўнюю сюіту.

У другой палове XVII стагоддзя з’яўляюцца новыя тэатральныя жанры, такія як камедыя-балет, опера-балет, у якіх значнае месца адводзіцца балетнай музыцы, і робяцца спробы яе драматызаваць. Але самастойным відам сцэнічнага мастацтва балет становіцца толькі ў другой палове XVIII стагоддзя дзякуючы рэформам, ажыццёўленым французскім балетмайстрам Жан-Жоржам Наверам. Грунтуючыся на эстэтыцы французскіх асветнікаў, ён стварыў спектаклі, у якіх утрыманне раскрываецца ў драматычна выразных пластычных вобразах, зацвердзіў актыўную ролю музыкі як «праграмы, вызначальнай руху і дзеянні танцоўшчыка».

Вядучым цэнтрам сусветнага балетнага мастацтва на працягу XVIII—XIX ст. быў Парыж, дзе дзейнічалі вядомыя танцоўшчыкі, балетмайстры і кампазітары, якія пісалі балетную музыку. Да жанру балета неаднойчы звярталіся буйнейшыя кампазітары, напр., П. Чайкоўскі («Лебядзінае возера», «Спячая красуня», «Шчаўкунок»), М. Равель («Дафніс і Хлоя»), І. Стравінскі («Вясна свяшчэнная»), С. Пракоф’еў («Рамэа і Джульета») і інш.

Значны ўклад у станаўленне і развіццё сусветнага балетнага мастацтва ў XVIII—XX ст. унеслі харэографы Ж. Ж. Навер, Ж. Даберваль, Ф. Тальёні, М. Петыпа, М. Фокін, М. Бежар, Дж. Баланчын, К. Макмілан, Ю. Грыгаровіч, Б. Эйфман і інш.

Сярод найбольш вядомых і таленавітых танцоўшчыкаў — М. Тальёні, Г. Паўлава, В. Ніжынскі, Р. Нурыеў, М. Барышнікаў, М. Плісецкая, Г. Уланава, М. Фонтэйн і інш.

## Гл. таксама 
* Шоу-балет

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
Густаў Стравінскі

**Густаў Страві́нскі**, **Стравінскі Густаў-Матэвуш-Анёл-Адам** (мянушка *Млотак*; ,  — ) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 на Беларусі.

Былы вайсковец. Увесну 1863 года сфарміраваў Ваўкавыскі паўстанцкі атрад, на чале якога паспяхова правёў бой з карнікамі ў Міхалінскіх лясах (каля горада Бяроза), 3 чэрвеня ўдзельнічаў у Мілавідскай бітве. Некаторы час пры яго атрадзе знаходзіўся галоўны штаб паўстанцаў Гродзенскай губерні. Са жніўня 1863 года паўстанцкі ваенны начальнік Ваўкавыскага павета. Пасля паўстання ў эміграцыі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Кунсткамера

**Кунсткамера** — кабінет рэдкасцяў, музей антрапалогіі і этнаграфіі імя Пятра Вялікага Расійскай акадэміі навук, — першы музей Расіі, заснаваны імператарам Пятром Першым і змешчаны ў Санкт-Пецярбургу.

Валодае ўнікальнай калекцыяй прадметаў даўніны, якія раскрываюць гісторыю і побыт многіх народаў. Але шматлікім гэты музей вядомы па калекцыі «вырадкаў» — анатамічных рэдкасцяў і анамалій. Будынак Кунсткамеры з’яўляецца з пачатку XVIII ст. сімвалам расійскай акадэміі навук.

## Этымалогія 
Кунсткамера (ням. Kunstkammer — кабінет рэдкасцяў, музей). У мінулым назва розных гістарычных, мастацкіх, натуральна-навуковых і іншых калекцый рэдкасцяў і месцы іх захоўвання. У XVI—XVII стст. былі прыналежнасцю многіх княжацкіх і каралеўскіх двароў. Так, у XVII стагоддзі дацкім каралём Фрэдэрыкам III была заснавана Каралеўская Дацкая Кунсткамера, згадваная ў казцы Г. Х. Андэрсана «Прынцэса на гарошыне».

Катэгорыя:Інстытуты РАН
Катэгорыя:Музеі Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Этнаграфічныя музеі
Катэгорыя:Музеі медыцыны
Катэгорыя:Помнікі архітэктуры Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Універсітэцкая набярэжная
Катэгорыя:Санкт-Пецярбургскі навуковы цэнтр РАН
Катэгорыя:Руская архітэктура XVIII стагоддзя
501 да н.э.

## Падзеі 
* Захоп карфагенянамі Кадыса.

## Нарадзіліся 
## Памерлі

Катэгорыя:500-я да н.э.
Вілы

thumb|160px|right|Вілы
**Ві́лы** — сельскагаспадарчы пераносны ручны інструмент, які выкарыстоўваецца сялянамі ў сельскай гаспадарцы для пагрузкі і выгрузкі сена і іншых прадуктаў сельскай гаспадаркі, а таксама стварэння праколаў ў глебе для аэрыравання глебы.

Існуюць драўляныя і металічныя вілы з некалькімі зубамі. Сустракаюцца вілы з 2—3 зубамі. Даўжыня зубоў можа сягаць ад 40 да 50 сантіметраў, а дзержака — ад 1,5 да 3 метраў. Сяляне выкарыстоўвалі драўляныя вілы: трохзубыя — пры сціртаванні снапоў, стагаванні сена, двухзубыя — для вытрасання саломы ў час малацьбы. Зараз бытуюць вілы з металічнымі пальцамі (зубамі).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя інструменты
Катэгорыя:Інструменты
Княства Зэта

**Княства Зэта** (сербску. і чарнагорск. Зэта) - сярэднявечная сербская дзяржава, княства, якое размяшчалася на Балканах на тэрыторыі сучаснай Чарнагорыі. Назва атрымала ад ракі Зета. 

## Гісторыя 
Зэта ўпершыню было адзначана як васал сербскага дзяржавы Рашка, якое кіравалася спадчыннікамі прастолу ад сербскай дынастыі Няманічаў. Калі асноўнымі спадчыннікам стаў жупан з Рашкі або кароль сербаў, княства Зэта атрымала незалежнасць. 

Зэта стала незалежнай у 1356 годзе, падчас паступовага распаду імперыі, пасля смерці цара Стэфана Душана Ураша IV з дынастыі Няманічаў у 1355 годзе. 

Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Балканаў
Катэгорыя:Гісторыя Сербіі
Катэгорыя:Гісторыя Чарнагорыі
Францішак Юндзіл

**Францішак Уладзіслававіч Юндзіл** (, фальв. Югалін, Слонімскі павет, цяпер  — 13 ці 14 лютага , Парыж) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863–1864 гадоў у Беларусі і Польшчы.

## Біяграфія 
Са старадаўняга шляхецкага роду герба «Лебедзь».
Быў сынам Уладзіслава Юндзіла і яго жонкі Багумілы з  .

Служыў у кавалерыіі царскай арміі. Уваходзіў у . У 1858 годзе выйшаў у адстаўку ў званні ротмістра, вярнуўся на радзіму.

Прымкнуў да Гродзенскай рэвалюцыйна-дэмакратычнай арганізацыі, быў у коле прыхільнікаў і аднадумцаў К. Каліноўскага. Падтрымаў Каліноўскага, які ўзяў курс на дасягненне самастойнасці і раўнапраўя ва ўзаемадачыненнях Літоўскага правінцыяльнага камітэта і Цэнтральнага нацыянальнага камітэта у Варшаве, за прадастаўленне Літве і Беларусі права на самавызначэнне. Сумесна з Каліноўскім адстойваў палітычную суверэннасць Літвы-Беларусі. Паўплываў на В. Урублеўскага, які, па ўспамінах Б. Шварцэ, *«дазволіў адцягнуць сябе гродзенскаму Юндзілу і перастаў падпарадкоўвацца Варшаве…»*.

У маі 1863 года быў прызначаны на пасаду ваеннага начальніка Слонімскага павета, стаў на чале атрада колькасцю каля 300 чалавек.
Атрад Слонімскага павета базіраваўся ў Мілавідах, якія на нейкі час сталі адным з галоўных цэнтраў паўстання. Сюды сцягваліся паўстанцкія атрады іншых паветаў, 21 мая 1863 года ў Мілавіды прыехаў К. Каліноўскі для агляду паўстанцкіх сіл. 22 мая 1863 Ф. Юндзіл удзельнічаў у бітве пад Мілавідамі. Потым некалькі месяцаў рабіў партызанскія паходы па Слонімскім і суседніх паветах, у ліпені перайшоў на Палессе. Вымушаны знізіць баявую актыўнасць, паколькі не атрымліваў папаўнення атрада з боку сялян, меў недахоп зброі і рыштунку. Быў абвінавачаны ў адмове ад барацьбы з карнікамі ўрадавых войск, але апраўданы судом. У жніўні 1863 года перадаў камандаванне слонімскім атрадам Яну Калупайлу і выехаў у Польшчу. У кастрычніку 1863 года прыбыў у Кракаў, дзе са снежня займаў пасаду каменданта горада, а са студзеня 1864 быў ваенным арганізатарам паўстанцкіх войск кракаўскай акругі. Ад кіраўніцтва паўстаннем атрымаў званне падпалкоўніка.

З-за хваробы ў сакавіку 1864 года з’ехаў у Францыю. Памёр ад сухотаў ў Парыжы.

## Літаратура 
*  — С. 276.
*  — С. 783.
*  (opr.): *Zapomniane wspomnienia*, Warszawa, 1981 r. s.457.

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Францішак
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івацэвіцкім раёне
Фрэнсіс Скот Фіцджэральд

**Фрэнсіс Скот Кей Фіцджэральд** (; 1896—1940) — амерыканскі пісьменнік, вядомы раманамі і апавяданнямі, якія апісваюць так званую амерыканскую «эпоху джаза» 1920-х гадоў.

Вядомасці аўтара таксама спрыяла выстаўленае на «ўсеагульны агляд» асабістае жыццё Фіцджэральда з жонкай Зэльдэн. Творчасць Ф. С. Фіцджэральда — адна з самых выдатных старонак амерыканскай літаратуры 20 стагоддзя, часу яе вышэйшага росквіту. Яго сучаснікамі былі Драйзер і Фолкнер, Форэст і Хэмінгуэй, Сэндберг і Т. Вульф. У гэтай выдатнай плеядзе, намаганнямі якой амерыканская літаратура ў 1920-я — 1930-я гады ператварыліся ў адну з найбуйнейшых літаратур свету, Фіцджэральду належыць яркая роля. Пісьменнік незвычайнага тонкага складу, ён храналагічна адкрыў новую эпоху ў развіцці амерыканскай літаратуры, першым загаварыў ад асобы пакалення, якое ўступае ў жыццё пасля глабальнай катастрофы Першай сусветнай вайны, захаваўшы ў глыбока паэтычных, напісаных тым часам з вялікай выразнасцю вобразы, не толькі яго мары і расчараванні, але і непазбежнасць краху ідэалаў, далёкіх ад сапраўдных гуманістычных каштоўнасцяў.

## Творчасць 
### Раманы 
* Па той бок раю (This Side of Paradise, 1920)
* Прыгожыя і асуджаныя (The Beautiful and Damned, 1922)
* Вялікі Гэтсбі (The Great Gatsby, 1925)
* Пяшчотная ноч (Tender Is the Night, 1934)
* Апошні магнат (The Last Tycoon, 1941)

### П’есы 
* Агародніна (The Vegetable, 1923)

## Беларускія пераклады 
* Вялікі Гэтсбі. Кнігаўка, 2023.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Заруддзе

Назву **Зару́ддзе** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Заруддзе — вёска ў Моладаўскім сельсавеце Іванаўскага раёна
** Заруддзе — вёска ў Рудскім сельсавеце Іванаўскага раёна
* Віцебская вобласць
** Заруддзе — вёска ў Пастаўскім раёне
Эдна Сент-Вінсэнт Мілей

**Эдна Сент-Вінсэнт Мілей** (анг. Edna St. Vincent Millay, 22 лютага 1892, Рокленд, штат Мэн — 19 кастрычніка 1950, Астэрліц, штат Нью-Ёрк) — амерыканская паэтэса і драматург, адна з самых знакамітых паэтаў ЗША XX стагоддзя.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і медсястры і настаўніка, расла без бацькі, маці шмат ездзіла з дочкамі з горада ў горад у пошуках працы, вучыла іх незалежнасці і любові да літаратуры. Літаратурныя таленты Эдны (ці, як яна аддавала перавагу сябе называць у дзяцінстве, «Вінцэнт») расчыніліся ў каледжы ў Кэмдэне, штат Мэн, яна пачала друкавацца з 15 гадоў. У 1912 годзе верш Мілей «Renascence» заняў чацвёртае месца на конкурсе «Верш года ў ЗША», што выклікала скандал з-за таго, што ўсе лічылі яго годным першага месца; пераможца прызнаў, што атрымлівае прыз з незадавальненнем, а які заняў другое месца аддаў сваю ўзнагароду Эдне. Пасля гэтай гісторыі Мілей стала знакамітасцю, а багатая жанчына Кэралайн Доў аплаціла навучанне паэтэсе ў каледжы Васэр. Скончыўшы яго ў 1917 годзе, Эдна пераехала ў Нью-Ёрк.

Катэгорыя:Драматургі ЗША
Катэгорыя:Паэты ЗША
Ялецкае княства

**Ялецкае княства** — феадальная дзяржава ва Усходняй Еўропе. Цэнтр — Ялец (цяпер горад, цэнтр Ялецкага раёна Ліпецкай вобласці, Расія). Утварылася ў апошняй трэці XIV ст. пасля падзелу Казельскага княства. Родапачынальнікам ялецкіх князёў стаў сын казельскага князя Івана Цітавіча Фёдар. Княства займала тэрыторыю на захад ад р. Дон уздоўж яго прытока Сасны. Паўночныя рубяжы княства даходзілі да нізоўяў прытоку Дона р. Красівая Меча. На поўдні яго тэрыторыя даходзіла да вусця р. Варонеж. На захадзе, прыкладна ў раёне Ліўнаў, княства межавала з ВКЛ. У 1363 літоўскія войскі захапілі г. Коршаў на тэрыторыі Ялецкага княства, але далейшыя наступствы гэтай падзеі невядомы. Відаць, пасля маскоўскага паходу зімой 1379 — 1380 гг. у напрамку Трубчэўска і Старадуба ўплыў ВКЛ тут быў заменены на кантроль Масквы. Невыпадкова, што ў 1380 г. ялецкі князь Фёдар Іванавіч удзельнічаў у Кулікоўскай бітве ў якасці ваяводы серпухаўскага князя Уладзіміра Андрэевіча. У канцы XIV ст. (да 1389 г.) ялецкія князі трапілі ў залежнасць ад Разані. Пасля паходу сярэднеазіяцкага заваёўніка Цімура (Тамерлана) да Яльца ў 1395 г. і шэрагу татарскіх нападаў пачатку XV ст. Ялецкае княства прыйшло ў заняпад. У 1414 г., калі татары ваявалі разанскія і ялецкія землі, забілі аднаго з мясцовых князёў і зруйнавалі Ялец, астатнія ялецкія князі вымушаны былі з'ехаць у Разанскую зямлю. Пасля гэтага княства больш не ўпамінаецца. Яго абшар, які стаў часткай Поля, выкарыстоўвалі татары Вялікая Арды ў якасці качэўяў. Каля 1463 г. ялецкія землі фармальна былі далучаны да Вялікага княства Маскоўскага. Такім чынам, ВКЛ і яго саюзнік Вялікае княства Разанскае падзялілі ялецкія ўладанні. У маскоўска-разанскім дагаворы 1483 г. Ялец з навакольнымі мясцінамі быў названы вотчынай Івана III. Толькі ў 1592 г. горад быў адноўлены на старым месцы пад маскоўскай уладай, пасля ўтвораны Ялецкі павет.

## Літаратура 
* 
** Заговорский, В.П. Исследования и заметки по исторической географии Центрального Черноземья XVI в. / В.П.Заговорский // Историческая география черноземного центра России: (Дооктябрьский период): Межвузовский сборник научных трудов / Воронежский государственный университет им. Ленинского комсомола; [Редколлегия: В.П.Загоровский (ответственный редактор) и другие]. - Воронеж: Издательство Воронежского университета, 1989. - 155, [2] с. - С. 
** Заговорский, В.П. История вхождения Центрального Черноземья в состав Российского государства в XVI веке / В.П.Загоровский. - Воронеж: Издательство Воронежского университета, 1991. - 269, [1] с.
**  Тропин, Н.А. Елецкая земля в XII - XV вв. / Н.А.Тропин; Министерство общего и профессионального образования Российской Федерации, Елецкий государственный педагогический институт, Воронежский государственный университет . - Елец: ЕГПИ, 1999 - 145, [1] с.ил.
** Шеков, А.В. Верховские княжества: (Краткий очерк политической истории XIII – середины XVI вв.) / А.В.Шеков. – Тула, 1993. – 93 с.: рис., табл. – (Труды Тульской археологической экспедиции, Выпуск 1).

Катэгорыя:Княствы Русі
Ганна Паўлаўна Паўлава

**Ганна Паўлаўна (Мацвееўна) Паўлава** (31 студзеня (12 лютага) 1881, Санкт-Пецярбург, Расійская імперыя — , , Нідэрланды) — руская артыстка балета, адна з найвялікшых балерын XX стагоддзя.

## Біяграфія 
Маці Ганны Паўлавай, прачка Любоў Фёдараўна Паўлава, была замужам за адстаўным салдатам Мацвеем Паўлавым, аднак біёграфы сыходзяцца на тым, што Ганна Паўлава была пабочнай дачкой Любові Фёдараўны і вядомага чыгуначнага падрадчыка і маскоўскага банкіра Лазара Палякова.

Пасля заканчэння Ваганаўскага вучылішча, у 1899 годзе была прынята ў трупу Марыінскага тэатра. Танцавала партыі ў класічных балетах «Шчаўкунок», «Канёк-Гарбунок», «Раймонда», «», «». У 1906 годзе стала вядучай танцоўшчыцай трупы.

Вялікі ўплыў на яе выканальніцкую манеру аказала сумесная праца з балетмайстрам А. Горскім і асабліва М. Фокіна. Ганна Паўлава выконвала галоўныя ролі ў балетах М. Фокіна «», «Павільён Арміды», «Егіпецкія ночы» і інш

У 1907 годзе на дабрачынным вечары ў Марыінскім тэатры Ганна Паўлава ўпершыню выканала пастаўленую для яе М. Фокіна харэаграфічную мініяцюру «Лебедзь» (пазней «памірае лебедзь»), якая стала пасля адным з сімвалаў рускага балета XX стагоддзя. У 1909 годзе ўдзельнічала ў «Рускіх сезонах» Сяргея Дзягілева ў Парыжы, якія паклалі пачатак яе сусветнай вядомасці. Афіша працы В. Сярова з сілуэтам А. Паўлавай стала назаўжды эмблемай «Рускіх сезонаў». З 1910 гастралявала са сваёй трупай у многіх краінах свету, сцвярджаючы традыцыі рускай танцавальнай школы.

## Творчасць 
Сярод лепшых партый — Нікія («» Л. Мінкуса, 1902), Жызэль («» А. Адана, 1903), Бінт-Анта («Дачка фараона» Ч. Пуньі, 1906) і інш. Праславілася ў харэаграфічным эцюдзе «Памірае лебедзь» на музыку К. Сен-Санса. Мастацтва Г. Паўлавай вызначалася музычнасцю, эмацыянальнай дзейснасцю танца, псіхалагічнай змястоўнасцю, шырынёй жанравага дыяпазону. Яе артыстычная дзейнасць адрадзіла інтарэс да балетнага мастацтва ва ўсім свеце.

## Спасылкі 
* New World Encyclopedia
* Ганна Паўлава: рускі лебедзь 
* НЕУМІРУЧЫ ЛЕБЕДЗЬ
* Ганна Паўлава  на Бібліяграфічным рэсурсе «Каб памяталі»

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета Марыінскага тэатра
Катэгорыя:Эмігранты з Расійскай імперыі
Катэгорыя:Артысты балета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі
Вілем Барэнц

**Вілем Барэнц** (, , , Фрызскія астравы — , у раёне Новай Зямлі) — галандскі мараплавец і . Кіраўнік трох арктычных экспедыцый, мэтай якіх быў пошук паўночнага марскога шляху ў Ост-Індыю. Трагічна загінуў у час апошняй з іх у раёне Новай Зямлі. Яго імем названы Баранцава мора,  і пас.Барэнцбург, на адкрытым ім архіпелагу Шпіцберген, а таксама астравы ля заходняга ўзбярэжжа Новай Зямлі.

Хаця яго першапачатковая мэта дасягнення Усходу не была дасягнута, гэтая паездка з’яўляецца адным з найбольш важных даследаванняў Паўночнага Ледавітага акіяна ў шаснаццатым стагоддзі і першым, у якім група даследчыкаў паспяхова пераносіць палярную зіму. Іх вопыт будзе служыць нідэрландскім маракам у далейшым стварэнні і выкарыстанні кітабойных маршрутаў.

Барэнц як гандлёвы картограф наведваў Іспанію і Міжземнамор’е, каб скласці геаграфічны атлас Міжземнаморскага рэгіёна, які быў надрукаваны сумесна з нідэрландскім картографам .

## Першая экспедыцыя 
У 1594 годзе экспедыцыя з яго удзелам пакінула Амстэрдам. Мэтай быў пошук Паўночна-Усходняга праходу ў Азію. 10 ліпеня Барэнц дасягнуў узбярэжжа Новай Зямлі, пасля чаго павярнуў на поўнач, але па дасягненні крайняй паўночнай кропкі архіпелага, быў вымушаны павярнуць назад.

## Другая экспедыцыя 
Экспедыцыя з сямі караблёў, якая пачалася ў наступным годзе зноў пад камандаваннем Барэнца, зрабіла спробу прайсці паміж узбярэжжам Сібіры і востравам Вайгач (праз праліў Югорскі Шар). Экспедыцыя дабралася да праліву занадта позна — праліў амаль цалкам быў перакрыты лёдам.

## Трэцяя экспедыцыя 
16 мая 1596 стартавала трэцяя экспедыцыя Барэнца па пошуку паўночнага шляху ў Азію. Пры гэтым яму ўдалося адкрыць Мядзведжы востраў (архіпелаг Шпіцберген). Экспедыцыя Барэнца, абмінуўшы Новую Зямлю, дасягнула Карскага мора. Асцерагаючыся гібелі сярод льдоў, экспедыцыя высадзілася на бераг і зладзіла зімоўку (нідэрл. Het Behouden Huys). Узімку 1597 года падчас зімоўкі Барэнц захварэў цынгой.

Хоць да пачатку чэрвеня 1597 года Карскае мора вызвалілася ад лёду, бухта, дзе стаяў карабель, па-ранейшаму была ў ільдах. Зімоўшчыкі не сталі чакаць вызвалення карабля — паўночнае лета занадта кароткае — і 14 чэрвеня 1597 года распачалі адчайную спробу дабрацца да Кольскага паўвострава на 2-х шлюпках. Хоць экспедыцыя дасягнула паўвострава, 20 чэрвеня Барэнц сканаў падчас гэтага падарожжа.

Гэтая экспедыцыя стала апошняй галандскай спробай пошуку паўночнага шляху ў Азію.

Вілем Барэнц быў першым еўрапейцам, распачаўшы зімоўку ў Арктыцы. У гонар яго названа Баранцава мора.

Удзельнікі экспедыцыі Барэнца падчас зімоўкі ўпершыню назіралі аптычную з’яву, пазней названую Эфект Новай Зямлі па месцы яго назірання.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мараплаўцы Нідэрландаў
Катэгорыя:Падарожнікі XVI стагоддзя
Аляксандр VIII

**Аляксандр VIII** (лац. Alexander PP. VIII; свецкае імя: П’етра Віта Атабоні, італ. Pietro Vitto Ottoboni; 22 красавіка 1610 — 1 лютага 1691) — Папа Рымскі з 6 кастрычніка 1689 да 1 лютага 1691.

## Біяграфія 
П’етра Атабона нарадзіўся 22 красавіка 1610 года ў Венецыі, у сям’і канцлера Венецыянскай Рэспублікі. Атрымаў юрыдычную адукацыю ва ўніверсітэце ў Падуі. У 1652 стаў кардыналам і епіскапам Брэшыі (1654—1664). Пасля абрання на папскі пост Аляксандр VIII вярнуўся да практыкі непатызма, прызначыўшы кардыналамі дваіх Атабона, Марка і П’етра. Дваццацідвухгадовы кардынал П’етра Атабона быў вядомым апекуном тэатра. У перыяд пантыфікату Аляксандра VIII адносіны з Францыяй значна палепшыліся. Вярнуў Авіньён; аказаў дапамогу Польшчы і Венецыі ў іх барацьбе з Турцыяй.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Моймір I

**Моймір I** — першы вядомы з крыніц князь вялікамараўскі (830—846). Спрабаваў аб’яднаць шматлікія славянскія плямёны Сярэдняга Падунаўя. У час уладарства Мойміра I паскорылася развіццё феадальных адносін, пачалося пранікненне хрысціянства. Моймір I праводзіў актыўную знешнюю палітыку. Каля 833 далучыў да Вялікамараўскай дзяржавы Нітранскае княства. У 846 германскі кароль Людовік Нямецкі сагнаў Мойміра I са стальца.

## Біяграфія 
### Шлях да ўлады 
На пачатку IX стагоддзя аб’яднаў пад сваёй беспасярэдняй уладай славянскія плямёны на поўнач ад Дуная, стаў валадаром Мараўскага княства — славянскай дзяржавы, размешчанае ў басейне ракі Морава, левай прытоцы сярэдняга Дуная.

Упершыню назва *Маравія* згадваецца ў заходніх крыніцах у 822 годзе, калі паслы мараванаў, сярод іншых паслоў славян, прыбылі да двара імператара Франкскай дзяржавы Людовіка I Набожнага, аднак ці быў ужо тады Моймір I князем, дакладна не вядома. Князем Моймір названы ў летапісах у 830 годзе.

### Царкоўная палітыка 
Дзеля пашырэння хрысціянства ў Маравіі кароль Усходне-франкскага каралеўства Людовік II Нямецкі ў 829 годзе перадаў землі мараванаў пад юрысдыкцыю біскупства Пасау. Князь Моймір падтрымліваў хрысціянскіх місіянераў, спрыяючы пашырэнню хрысціянства. У 831 годзе біскуп Рэгінар Пасаўскі хрысціў Мойміра I і *ўсіх мараванаў*.

### Князяванне 
Моймір вызнаў над сабой сюзерэнітэт (намінальнае вяршынства) франкскіх імператараў, але захаваўшы поўную палітычную аўтаномію.

У 833 годзе зарганізаваў выправу на Нітранскае княства на тэрыторыі сучаснай заходняй часткі Славакіі. Выгнаўшы тамтэйшага князя Прыбіну, Моймір злучыў мараўскія і нітранскія землі ў адзіную дзяржаву, якая пазней ператварылася ў каралеўства Вялікамаравія. Прыбіна, схаваўшыся ў франкаў, атрымаў у валоданне Блатэнскае княства.

Скарыстаўшыся раздраем у Каралінгскай імперыі, Моймір I на пачатку 840-х гадоў паспрабаваў скінуць франкскае ярмо. У адказ кароль Усходне-франкскага каралеўства Людовік II уварваўся ў Маравію ў жніўні 846 года, скінуў Мойміра і паставіў новым князем яго пляменніка Расціслава. Звесткі пра далейшы лёс Мойміра I адсутнічаюць: магчыма, ён загінуў або ўцёк падчас уварвання.

У гэтым жа годзе Вялікамаравія таксама была ўспадкавана яго пляменнікам.

## Гл. таксама 
* 53285 Моймір — астэроід, названы ў гонар князя.

## Літаратура 
* 
* 
* История Чехословакии, т. 1. — М., 1956. С. 51-52, 59;

## Спасылкі 
Катэгорыя:Князі вялікамараўскія
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Катэгорыя:Майміравічы
Катэгорыя:Князі нітранскія
Хуана I Вар’ятка

**Хуана I** (; 6 лістапада 1479 — 12 красавіка 1555), якую празвалі *Хуана Вар’ятка* () была каралевай Кастыліі і Леона і маці імператара Карла V. Хуана была другой дачкой Фердынанда II, караля Арагона і Ізабелы I, каралевы Кастыліі.

## Біяграфія 
У 1496 годзе Хуана была выдадзеная замуж за Філіпа Прыгожага, герцага Бургундскага і сына імператара Максіміліяна I. На працягу 1498—1507 гг яна нарадзіла 6 дзяцей — два імператары і чатыры каралевы. Самым вядомым з іх, напэўна, стаў Карл V, імператар Свяшчыннай Рымскай Імперыі

Па смерці яе брата і старэйшай сястры кастыльскія картэсы вызналі Хуану за законную спадкаемцу кароны ў 1502 годзе. Яе сын, будучы імператар Карл быў вызнаны за яе спадкаемцу, а яе муж за караля-кансорта. Яна атрымала тытул прынцэсы Астурыйскай — традыцыйны тытул спадкаемцаў Кастыльскага каралеўства.

Хуана стала каралевай ў 1504 годзе. Нягледзячы на шматлікія спробы ўтрымаць уладу, бацька Хуаны, кароль Арагона Фердынанд II быў пазбаўлены тытула караля Кастыліі на карысць мужа Хуаны, які стаў каралём Філіпам I пры поўнай падтрымцы шляхты і сваёй жонкі. 20 чэрвеня 1506 года Філіп і Фердынанд падпісалі дамову, паводле якой Фердынанд меў вярнуцца да Арагону і не ўмешвацца ва унутраныя справы Кастыліі. Адначасова Фердынанд і Філіп вызнавалі, што Хуана нездаровая псіхічна, а таму недзеяздольнай у справе кіравання краінай. Уся паўната ўлады пераходзіла да Філіпа. Аднак у той жа самы дзень Фердынанд адмовіўся ад дамовы, якую падпісаў з Філіпам, і заявіў, што ніхто не можа пазбавіць каралявання яго дачку, як законную спадкаемцу кастыльскай кароны, такім чынам пакідаючы за сабой права ўмешвацца ў палітыку суседняга каралеўства.

Пасля нечаканай смерці свайго мужа 25 верасня 1506 года, Хуана паспрабавала замацаваць уладу ў сваіх руках, але пацярпела няўдачу сутыкнуўшыся з чуткамі пра сваё псіхічнае здароўе, апазіцыі часткі шляхецтва, якое хацела ўстанаўлення рэгенцтва Фердынанда ды палітычнымі манеўрамі самога бацькі каралевы.

У выніку, астатняе жыццё Хуана правяла ў сапраўднай вязніцы у замку Тардэсійяс паблізу Вальядаліда. Яна ніколі не мела аніякай ролі ў жыцці свайго каралеўства. Але яна мела вялікую славу з-за кахання да свайго мужа Філіпа Бургундскага, цела якога, яна трымала побач з сабой праз гады пасля яго смерці.

Большасць гісторыкаў лічаць, што Хуана хварэла на шызафрэнію. Яна намінальна заставалася каралевай Кастыліі ўсё сваё жыццё, такім чынам прадстаўляючы легітымнасць улады свайго бацькі, а пасля і свайго сына.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Х
Х
Х
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Псіхічнахворыя манархі
Катэгорыя:Кіруючыя каралевы
Катэгорыя:Трастамара
Катэгорыя:Эрцгерцагіні Аўстрыйскія
Аляксандр Аляксандравіч Сераброў

**Аляксандр Аляксандравіч Сераброў** (нарадзіўся 15 лютага 1944, Масква—) — савецкі касманаўт. 

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 лютага 1944 года ў Маскве ў сям'і служачага.  

У 1958 годзе скончыў сем класаў сярэдняй школы № 14 горада Кірава. У 1961 годзе скончыў (з сярэбраным медалём) сярэднюю школу № 36 горада Масквы. У 1967 годзе скончыў Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут. 

Пасля заканчэння інстытута ў працягу 9 гадоў займаўся навуковай дзейнасцю на адной з кафедраў Маскоўскага фізіка-тэхнічнага інстытута. У 1970 годзе скончыў аспірантуру МФТІ па спецыяльнасці "Фізіка вадкасцяў, газаў і плазмы". 

У 1974 годзе скончыў Універсітэт марксізму-ленінізму пры мыцішчанскаму гаркаме КПСС. Член КПСС з 1976 года. 

З 1976 года працаваў у навукова-вытворчым аб'яднанні "Энергія", удзельнічаў у распрацоўцы і выпрабаваннях касмічных апаратаў. 

1 снежня 1978 г Аляксандр Сераброў залічаны ў атрад савецкіх касманаўтаў. Прайшоў поўны курс агульнакасмічнай падрыхтоўкі і падрыхтоўкі да палётаў на касмічных караблях тыпу "Саюз Т" і арбітальнай станцыі "Салют". 

Здзейсніў чатыры палёты на касмічных караблях "Саюз Т-7», «Саюз Т-8", "Саюз ТМ-8" і "Саюз ТМ-17». Пайшоў у адстаўку 10 мая 1995 года. 

## Узнагароды і ганаровыя званні 
* Герой Савецкага Саюза (1982)
* 2 ордэны Леніна (1982, 1983)
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі (1990)
* Ордэн Дружбы (1994)
* Афіцэр ордэна Ганаровага легіёна (Францыя, 1988)
* Ордэн Народнай Рэспублікі Балгарыя 1-й ступені (1988)
* Лётчык-касманаўт СССР (1982)
* Ганаровы грамадзянін Кірава
* Ганаровы прафесар МФТІ (2009)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Касманаўты
Акунепадобныя

**Акунепадобныя** (*Perciformes*), *калючапёрыя* — самы шматлікі атрад касцістых рыб.

## Апісанне 
Даўжыня цела ад 1 см да 5 м, маса ад доляў грама да 900 кг. Маюць звычайна 2 спінныя плаўнікі з калючкамі; брушныя плаўнікі складаюцца з прамянёў (не болей як 6) і знаходзяцца пад груднымі або наперадзе іх. Плавальны пузыр не злучаны з кішэчнікам. Луска найчасцей ктэноідная. Для большасці акунепадобных уласціва наяўнасць у першым спінным плаўніку калючых пёраў.

У асноўным акунепадобныя прадстаўлены марскімі відамі, большасць з якіх насяляе прыбярэжную зону трапічных мораў; яны часта сустракаюцца сярод каралавых рыфаў (сямействы *Chaetodontidae*, *Pomacentridae* і інш.). Многія віды ўступаюць у сімбіёз з буйнымі актыніямі. Пелагічныя віды сустракаюцца ўдалечыні ад берагоў (в т. л. прадстаўнікі *Sciaenidae*, *Carangidae*, *Istiophorus*). Глыбокаводныя рыбы часта маюць органы свячэння (сямейства *Acropomatidae*); аб'ёмны страўнік (род *Chiasmodon*), які дазваляе заглынаць рыбу большага памеру, чым яны самі. Сярод донных сустракаюцца рыбы, якія закопваюцца ў грунт (*Trachinidae*, *Uranoscopidae*).

Звыш 2000 відаў акунепадобных жыве ў пэесных вадаёмах я яшчэ каля 2400 видаў заходзяць у прэсныя воды; іх відавая разнастайнасць памяншаецца ад экватарыяльнага пояса да больш высокіх шырот. У вадаёмах Беларусі сустракаюцца віды сямейства акунёвых (акунь звычайны, судак, джгір звычайны, джгір-насар), бычковых (бычок-пясочнік) і падкаменшчыкавых (падкаменшчык звычайны).

Акунепадобныя з'явіліся ў верхнім меле, большасць сямействаў вядома з эацэну.

## Промысел і развядзенне 
Многія віды — каштоўныя прамысловыя рыбы. У Беларусі прамысловае значэнне маюць акунь і, у меншай ступені, судак.

Шэраг відаў разводзіцца ў акварыумах.

## Гл. таксама 
* Марскія карасі
* Паруснікі
* Ліравыя
* Змеегалоў
* Trichiuridae
* Chaetodontidae
* Acanthuridae
* Смарыда звычайная
* Centrarchidae

## Літаратура 
* Акунепадобныя // . — С. 66


Катэгорыя:Атрады прамянёвапёрых рыб
Брэсцкі чыгуначны музей

**Брэсцкі чыгуначны музей** (*Брэсцкі музей чыгуначнай тэхнікі*) — музей горада Брэста, прысвечаны паравозам, цеплавозам, вагонам і спецыялізаванай чыгуначнай тэхніцы розных эпох і краін.

## Агульная інфармацыя 
Музей заснаваны 15 мая 2002 года. Агульная плошча складае 29000 м². Даўжыня трох экспазіцыйных пуцей — 1200 метраў. У экспазіцыі музея, на 2008 год, знаходзяцца 68 узораў натурнай чыгуначнай тэхнікі. Адметнай асаблівасцю музея з'яўляецца тое, што большасць экспанатаў дзейсныя, што дазваляе выкарыстоўваць іх у экскурсійных паездках і кіназдымках. Таксама маецца больш за сто экспанатаў тэхнічнага аснашчэння чыгуначнага транспарту розных перыядаў гісторыі.

## Экспазіцыя 
Экспазіцыі музея пад адкрытым небам знаходзяцца: 
### Паравозы даваеннага, ваеннага і пасляваеннага пакаленняў 
* Эу
* Эм
* ФД20
* Эр
* Паравоз Е
* СО17
* Су
* Л «Перамога»
* ЛВ
* П36
* танк-паравоз 9П
* Тэ

### Цеплавозы 
* ТЭ1
* ТЭ3
* 2ТЭ-109 - цеплавоз з доследнай партыі з электраперадачы зменнай-пастаяннага току. 
* М62
* ТГМ1
* ТЭП60
* ЧМе2
* ТЭМ15

## Спасылкі 
* Брэсцкі музей чыгуначнай тэхнікі 
*Музей чыгуначнай тэхнікі 
* Вандроўка ў Брэсцкі музей чыгуначнай тэхнікі 

Катэгорыя:Чыгуначныя музеі Беларусі
Катэгорыя:Музеі Брэста
Велімір Хлебнікаў

**Велімір Хлебнікаў** (у шэрагу прыжыццёвых выданнях — Велемір, Велемир, Velimir; сапраўднае імя **Віктар Уладзіміравіч Хлебнікаў**;  — ) — рускі паэт і празаік Срэбнага стагоддзя, выбітны дзеяч рускага авангарднага мастацтва. Уваходзіў у лік заснавальнікаў рускага футурызму; рэфарматар паэтычнай мовы, эксперыментатар у галіне словатворчасці і «заумі», «старшыня зямнога шара».

## Пасля смерці 
У вёсцы Руч’і Красцецкага раёна Наўгародскай вобласці Расіі, дзе ў 1922 годзе быў пахаваны Хлебнікаў, у 1986 годзе быў адкрыты музей паэта, там праходзяць штогадовыя літаратурныя чытанні.

У гонар Хлебнікава названа малая планета 3112 Велімір, адкрытая савецкім астраномам  у 1977 годзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рускі футурызм
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Члены таварыства «Супрэмус»
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі