Пасаргады

**Пасаргады** (, «Сады Фарса») — старажытны персідскі горад, першая сталіца імперыі Ахеменідаў. Размешчаны на тэрыторыі сучаснай правінцыі (астана) Фарс у Іране, на адлегласці 87 км на паўночны ўсход ад Персепаля, у 130 км ад Шыраза.

## Гісторыя 
thumb|left
Кір Вялікі пачаў у 546 да н.э. будаўніцтва сваёй сталіцы, аднак ён памёр, калі будаўніцтва яшчэ не завяршылася. Горад стаў сталіцай. Пазней Дарый I пабудаваў Персепаль і перанёс сталіцу туды.

У археалагічную зону ўваходзіць маўзалей Кіра, крэпасць Тол-э-тахт на ўзгорку, руіны двух царскіх палацаў і сады ў жанры *чахар багх* — чатырохузроўневыя сады. Усяго археалагічная зона пакрывае плошчу 1.6 кв. км.

Планіроўка горада рабілася так, каб ён мог вытрымаць землетрасенні вялікай сілы.

## Маўзалей Кіра 
thumb|300px|Маўзалей Кіра
Да пахавальнай камеры вядуць шэсць шырокіх ступеняў, памеры камеры 3.17 х 2.11 х 2.11 м. У 330 г. да н.э. грабніцу наведаў Аляксандр Македонскі. Падчас знаходжання цара ў Індыйскім паходзе грабніца была разрабавана; пасля вяртання Аляксандр загадаў пакараць смерцю рабаўнікоў.

Калі мясцовасць занялі арабы, сярод іх распаўсюдзілася павер'е, што грабніца належыць маці прарока Сулеймана (цара Саламона). З імем Саламона легенда звязала і іншыя збудаванні Пасаргадаў.

Нароўні з пірамідай Джосера, маўзалей Кіра паслужыў архітэктурным правобразам шчусеўскага маўзалея Леніна на Чырвонай плошчы.

Каля гэтай грабніцы высечаны кароткі і сціплы клінапісны персідска-элама-вавілонскі тэкст — «Я — Куруш, цар, Ахеменід», а таксама намалявана крылатая істота ў эламскім царскім адзенні і з галаўным уборам егіпецкіх багоў, якая ахоўвае колішні пасагардскі палац. Прыналежнасць гэтай грабніцы Кіру наўрад ці можа падвяргацца сумневам хоць бы з-за поўнай адпаведнасці збудавання з апісаннем, напрыклад, у Арыставула, якому Аляксандр даручыў клапаціцца пра яго захаванасць.

Тым не менш, некаторымі даследчыкамі атрыбуцыя гэтага збудавання як маўзалея Кіра лічыцца дакументальна не даказанай. Паводле найбольш распаўсюджанай з альтэрнатыўных версій гэты будынак мог служыць зараастрыйскім свяцілішчам агню. Таксама існуе версія, што Кір пахаваны пад так званым «Кубам Заратустры» у некропалі Накшэ-Рустам.

## Сівандская плаціна 
Будаўніцтва плаціны пачалося 19 красавіка 2007. Археолагі і гісторыкі пратэстуюць супраць будаўніцтва, старажытныя сталіцы могуць быць затоплены ці моцна пашкоджаны з-за рэзкага павышэння вільготнасці глеб.

## Галерэя 

Image:Pasargad_zendan_soleiman.jpg|Так званая "Турма Саламона"
Image:Pasargad_audience_hall.jpg|Палац Кіра
Image:Pasargad_citadel.jpg|Крэпасць Тол-э Тахт
Image:PasargahAir.jpg|Магіла Кіра Вялікага (падчас рэстаўрацыі)

## Гл. таксама 
* Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Азіі
* Кір II Вялікі
* Гісторыя Ірана
* Гарады старажытнага Блізкага Усходу

## Зноскі 

* Date of Sivand Dam Inundation Not Yet Agreed Upon, Cultural Heritage News Agency, 29 May 2006, *Accessed Sept. 15, 2006*.
* Sivand Dam Waits for Excavations to be Finished, Cultural Heritage News Agency, 26 February 2006, *Accessed Sept. 15, 2006*.
* Sivand Dam's Inundation Postponed for 6 Months, Cultural Heritage News Agency, 29 November 2005, *Accessed Sept. 15, 2006*.
* Nazila Fathi, A Rush to Excavate Ancient Iranian Sites, *The New York Times*, November 27, 2005; also accessible in full here.
* Ali Mousavi, Cyrus can rest in peace: Pasargadae and rumors about the dangers of Sivand Dam, Iranian.com, September 16, 2005
* Pasargadae Will Never Drown, Cultural Heritage News Agency, 12 September 2005, *Accessed Sept. 15, 2006*.
* Ancient Pasargadae threatened by construction of dam , Mehr News Agency, 28 August 2004, *Accessed Sept. 15, 2006*
* *Persia: An Archaeological Guide*, by Sylvia A. Matheson

## Спасылкі 
* *Pasargadae — The seat of the Persian Empire* (YouTube).
* UNESCO World Heritage Center
* Pasargadae, Iran Chamber Society
* Save Pasargadae From Destruction
* Pasargad

Катэгорыя:Дзяржава Ахеменідаў
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Іране
Катэгорыя:Персія
Катэгорыя:Архітэктура Ірана
Катэгорыя:Гісторыя Ірана
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Іране
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Катэгорыя:Фарс (астан)