Чалавекападобныя малпы

**Чалавекападо́бныя ма́лпы**, **гаміно́іды**, ці **антрапамарфі́ды ** ( ці *Anthropomorphidae*)&nbsp;— надсямейства вузканосых малпаў (*Catarrhini*), будова цела якіх падобная да&nbsp;чалавечай. Чалавек таксама ўваходзіць у гэты таксон; таму ў беларускамоўнай літаратуры тэрмін «чалавекападобныя малпы» выкарыстоўваюць тады, калі гаворка не тычыцца чалавека непасрэдна, у адваротным выпадку звычайна выкарыстоўваецца тэрмін «гаміноіды». У склад надсямейства ўваходзяць два сямействы: гібонавыя і гамініды.

Надсямейства гаміноідаў уваходзіць — нароўні з надсямействам мартышкападобных (*Cercopithecoidea*) — у склад парватрада вузканосых малпаў (г.&nbsp;зн. — малпаў Старога Света). Абодва надсямействы даволі выразна адрозніваюцца па анатамічных прыкметах.

## Апісанне 
Для чалавекападобных малпаў характэрна буйнейшае (у параўнанні з мартышкападобнымі) цела, адсутнасць хваста, зашчочных мяшкоў і сядалішчных мазалёў (у гібонаў яны ёсць, але маленькія). Чалавекападобным малпам уласцівы прынцыпова іншы спосаб перамяшчэння па дрэвах: замест бегу па галінах на ўсіх чатырох канечнасцях яны пераважна перасоўваюцца на руках, пад галінамі. Такі спосаб перамяшчэння называецца *брахіяцыяй*; прыстасаванне да&nbsp;яго выклікала шэраг анатамічных змен: больш гнуткія і&nbsp;доўгія рукі, рухомы плечавы сустаў, сплошчаную ў&nbsp;пярэдне-заднім кірунку грудную клетку.

Усе чалавекападобныя маюць падобную будову зубоў і&nbsp;буйнейшы, у параўнанні з&nbsp;мартышкападобнымі, галаўны мозг. Акрамя таго, іх мозг і&nbsp;больш складаны, з&nbsp;высокаразвітымі аддзеламі, якія адказваюць за рухі кісці і&nbsp;языка, органы зроку.

## Эвалюцыя 
Чалавекападобныя малпы ўпершыню з’явіліся ў Старым Свеце да канца алігацэну — каля 30 млн гадоў назад. Сярод іх продкаў найбольш вядомыя прапліяпітэкі — прымітыўныя гібонападобныя малпы з трапічных лясоў Фаюма (Егіпет), якія далі пачатак пліяпітэкам, гібонам і дрыяпітэкам. У міяцэне адбылося рэзкае павелічэнне колькасці і разнастайнасці відаў чалавекападобных малпаў. У гэту эпоху (каля 20—16 млн гадоў назад) дрыяпітэкі і іншыя гаміноіды пачалі шырока рассяляцца з Афрыкі ў Азію і Еўропу. Сярод азіяцкіх гаміноідаў былі і сівапітэкі — продкі арангутанаў, лінія якіх аддзялілася ад асноўнага ствала гаміноідаў каля 16—13 млн гадоў назад. Паводле звестак малекулярнай біялогіі, аддзяленне шымпанзэ і гарыл ад агульнага з чалавекам ствала адбылося, хутчэй за ўсё, 8—6 млн гадоў назад.

## Класіфікацыя 
thumb|250px|Шкілет чалавека (1) і гарылы (2)
thumb|right|250px|Гарыла-важак на дрэве
Традыцыйна ў складзе надсямейства вылучаліся тры сямействы чалавекападобных малпаў: гібонавыя (Hylobatidae), пангіды (Pongidae: арангутаны, гарылы і шымпанзэ) і гамініды (Hominidae: чалавек і яго продкі). Аднак ва 2-й палове XX ст. метадамі малекулярнай філагенетыкі была выяўлена парафілія пангід; пад уздзеяннем ідэй кладыстыкі, якая не прызнае парафілетычныя таксоны, традыцыйнае сямейства Pongidae было скасавана, а роды, што ўваходзілі ў яго,  уключаны ў сямейства гамінід.

Новая класіфікацыя гаміноідаў атрымала шырокае распаўсюджанне пасля публікацыі артыкула 1990 года М. Гудмена і інш. (уласна кажучы, які аб'яднаў былых пангід і гамінід таксон разглядаўся ў самім гэтым артыкуле як падсямейства гамініны (Homininae), а пад словамі «сямейства Hominidae» разумелася ўсё надсямейства Hominoidea у яго звычайным аб'ёме; але гэта ў хуткім часе было выпраўлена К. Гроўвзам).

У выніку сучасная класіфікацыя гаміноідаў атрымала наступны від (у прыведзеным спісе паказаны толькі рэцэнтныя віды і таксоны надвідавога рангу):

* Сямейства гібонавыя ці *малыя чалавекападобныя малпы* (*Hylobatidae*)
** Род 
*** , ці лар
*** , ці чарнарукі гібон
*** 
*** 
*** 
*** , ці гібон Клоса
** Род 
*** 
*** 
** Род 
*** 
*** , ці аднакаляровы гібон
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
** Род 
*** 
* Сямейства 
** Падсямейства 
*** Род 
**** 
**** 
** Падсямейства 
*** Род 
**** 
**** 
*** Род 
**** 
**** , ці банабо
*** Род 
**** 

## Знаходкі выкапнёвых гаміноідаў 
Найстаражытныя вядомыя чалавекападобныя — гэта руквапітэк (25,2 млн гадоў назад), камаяпітэк (25 млн гадоў назад), маротапітэк (20,6 млн гадоў назад; адносіцца да ранняга міяцэну Уганды), лімнапітэк (17—22 млн гадоў назад) з Кеніі і Уганды,  (19—21,5 млн гадоў назад),  (19 млн гадоў назад) з Кеніі.

Частка навукоўцаў схіляецца да версіі, што продкам гамінід з'яўляецца парапітэк, аднак гэтае меркаванне недастаткова абгрунтавана з прычыны малой колькасці рэштак апошняга.

Пад *рэліктавым гаміноідам* маецца на ўвазе міфічны снежны чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* .

## Спасылкі 
* Hominoid systematics. The soft evidence