open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Даніел Граовац

**Даніэл Граовац** (; род. 8 жніўня 1993, Наві-Град, Боснія і Герцагавіна) — баснійскі футбаліст, абаронца клуба «Касымпаша».

## Кар’ера 
Даніэл пачаў кар’еру ў футбольным клубе «Слабада» з яго роднага горада. З 2010 па 2013 гады выступаў за моладзевыя каманды харвацкага «Дынама».

На дарослым узроўні ўпершыню выступаў у складзе «Зрыньскі», у якім правёў тры сезоны. У 2016 годзе перайшоў у бельгійскі «Мускрон-Перувельз», аднак месца ў аснове не атрымаў, і быў аддадзены ў арэнду назад у «Мостар», а пазней і ў сталічны «Жэлезнічар». 12 ліпеня 2018 года перайшоў у сербскі клуб «Вайводзіна» на правах вольнага агента.

## Дасягненні 
**Зрыньскі**

* Чэмпіён Босніі і Герцагавіны (3): 2013/14, 2015/16, 2016/17

**ЧФР Клуж**

* Чэмпіён Румыніі: 2021/22
* Фіналіст Суперкубка Румыніі (2): 2021, 2022
Катэгорыя:Ігракі ФК Касымпаша
Катэгорыя:Ігракі ФК ЧФР
Катэгорыя:Ігракі ФК Астра Джурджу
Катэгорыя:Ігракі ФК Вайводзіна
Катэгорыя:Ігракі ФК Жэлезнічар Сараева
Катэгорыя:Ігракі ФК Мускрон-Перувельз
Катэгорыя:Ігракі ФК Зрыньскі Мостар
Катэгорыя:Ігракі зборнай Босніі і Герцагавіны па футболе
Катэгорыя:Футбалісты Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Футбалісты Харватыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Босніі і Герцагавіне
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1993 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 8 жніўня
Сцегнавая косць

**Сцегнава́я ко́сць** () — самая доўгая і тоўстая трубчастая косць у целе чалавека. Даўжыня яе складае 1/4 даўжыні цела дарослага чалавека і ў сярэднім роўная 43 см.

Праксімальны эпіфіз косці прадстаўлены галоўкай (). Галоўка злучаецца пад тупым вуглом: у мужчын ён складае каля 130°, у жанчын — набліжаецца да прамога. Гэтыя выступы, як і мышчалкі, лёгка намацваюцца пад скурай, асабліва калі галёнка сагнута ў каленным суставе.

Трываласць сцегнавой косці вельмі вялікая. Пры сціску па падоўжнай восі яна можа вытрымаць нагрузку, якая перавышае 1500 кг.

## Галерэя 

Выява:Femur - animation5.gif|Анатамічнае размяшчэнне
Выява:Gray243.png|Верхні ўскраек правага сцягна, паказаная ззаду і зверху
Выява:Gray244.png|Правае сцягно. Пярэдняя паверхня (месцы прымацавання сухажылляў цягліц)
Выява:Gray245.png|Правае сцягно. Задняя паверхня (месцы прымацавання сухажылляў цягліц)
Выява:Gray433.png|Глыбокія цягліцы пасярэдняй поласці сцягна
Выява:609 Body Supply to the Bone.jpg|Крывяносныя сасуды сцегнавой косці

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Косці ніжняй канцавіны
Закон Піно

**Зако́н Піно́** — праіндаеўрапейскі фанетычны закон, сфармуляваны ў 1982 годзе французскім індаеўрапеістам Жоржам Жанам-Мары Піно ().

Згодна з гэтым законам праіндаеўрапейскія ларынгалы выпадалі ў становішчы перад **y*.

## Прыклады 
*  'сырое мяса' > ведыйск. ,  (з рэгулярным рэфлексам складовага ларынгала: ведыйск. *-i-*, грэч. -α-), але
*  > ведыйск. ,  (*-y-* замест *-iy-* у ведыйскай і цыркумфлекс у літоўскай сведчаць пра адсутнасць у праформе ларынгала)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Kapović M.* Uvod u indoeuropsku lingvistiku. — Zagreb: Matica Hrvatska, 2008. — S. 246

Катэгорыя:Праіндаеўрапейская мова
Катэгорыя:Фанетычныя законы
Закон Станга

**Зако́н Ста́нга** — фанетычны закон, адкрыты Хрысціянам Стангам. Згодна з гэтым законам група з двух санорных, якая закрывае апошні склад слова, спрашчалася шляхам страты першага санорнага і замяняльнага падаўжэння папярэдняга галоснага.

## Прыклады 
*  'неба' (вінавальны склон) > **djēm* > ведыйск.  (),  ці , ;
*  'быка' (вінавальны склон) > *gʷōm* > ведыйск.  (), .

## Літаратура 
* *Fortson B.* Indo-European language and culture. An Introduction. — Padstow: Blackwell Publishing, 2004.
* *Kapović M.* Uvod u indoeuropsku lingvistiku. — Zagreb: Matica Hrvatska, 2008. — S. 269

Катэгорыя:Індаеўрапейскія мовы
Катэгорыя:Фанетычныя законы
Герман Остгаф

**Ге́рман О́стгаф** (; , Більмерых — , ) — нямецкі лінгвіст, доктар навук (1869), прафесар, прадстаўнік школы младаграматыкаў, аўтар прац па гістарычнай фанетыцы і марфалогіі індаеўрапейскіх моў.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Берлінскім, Цюбінгенскім і Бонскім універсітэтах. Працаваў настаўнікам гімназіі ў Каселі, пазней у Лейпцыгскім універсітэце пад кіраўніцтвам А. Лескіна. З 1877 — прафесар Гейдэльбергскага ўніверсітэта, выкладаў санскрыт і параўнальнае мовазнаўства.

Вядомы ў асноўным як паспяховы суаўтар лідара младаграматыкаў К. Бругмана; прозвішчы Остгафа і Бругмана стаяць пад т. зв. «маніфестам» (1878), які адкрывае шматтомныя «Марфалагічныя даследаванні ў галіне індаеўрапейскіх моў», дзе сцісла сфармулявана паняцце «гукавога закона» і іншыя ключавыя палажэнні младаграматычнай канцэпцыі (лічыцца, што аўтарам гэтага тэкста з’яўляецца ў асноўным Бругман).

У індаеўрапеістыцы вядомы таксама закон Остгафа, які апісвае рэфлексы рэканструюемых для праіндаеўрапейскай мовы плаўных санантаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* У энцыклапедыі «Кругосвет»

Катэгорыя:Мовазнаўцы Германіі
Катэгорыя:Індаеўрапеісты
Катэгорыя:Гісторыкі мовы
Катэгорыя:Младаграматыкі
Катэгорыя:Кампаратывісты
Фаціма Гаджыахмедаўна Гаджыева

**Фаціма Гаджыахмедаўна Гаджыева** (нар. ) — беларускі медык. Кандыдат медыцынскіх навук (2015), дацэнт.

## Біяграфія 
У 2009 годзе з адзнакай скончыла Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт. Пасля заканчэння навучання пачала працаваць на кафедры анатоміі чалавека ГрДМУ ў якасці выкладчыка-стажора. У 2010—2015 гадах займала пасаду асістэнта кафедры.

У 2010—2013 гадах узначальвала Савет Студэнцкага навуковага таварыства (СНТ) ГрДМУ. З 2014 года з’яўляецца старшынёй першаснай прафсаюзнай арганізацыі студэнтаў універсітэта.

У 2014 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Варыянтная анатомія магістральных артэрый верхніх і ніжніх канечнасцяў чалавека». У 2016 годзе атрымала вучонае званне дацэнта.

У 2015—2024 гадах займала пасаду загадчыцы кафедры нармальнай анатоміі. З 2024 года працуе дацэнтам гэтай жа кафедры.

## Навуковая дзейнасць 
Вобласць навуковых інтарэсаў: варыянтная анатомія сасудзістага рэчышча чалавека. З’яўляецца аўтарам больш як 30 навуковых публікацый.

## Узнагароды 
За высокія творчыя дасягненні і ўклад у навуковую дзейнасць ГрДМУ Фаціма Гаджыева была ўзнагароджана Ганаровай граматай рэктарату і прафкама (2012, 2013), а таксама Ганаровай граматай Прэзідыума Рэспубліканскага камітэта Беларускага прафсаюза работнікаў аховы здароўя (2019, 2023). У 2023 годзе атрымала падзяку Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.

Акрамя таго, у розныя гады была ўдастоена падзячных лістоў ад Брэсцкага абласнога следчага ўпраўлення (2009), старшыні Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў (2012) і аддзела адукацыі Гродзенскага гарвыканкама (2012).

Па выніках 2012—2013 навучальнага года стала лаўрэатам прэміі Спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь за асаблівы ўклад у развіццё здольнасцяў адораных навучэнцаў і студэнтаў. У 2014 годзе была ўзнагароджана грамадскай узнагародай — медалём М. І. Пірагова.

## Крыніцы 
Катэгорыя:медыкі Беларусі
Лагвовая косць

**Лагво́вая ко́сць**, або '*та́завая ко́сць, а разам з крыжам і хвасцом — лагво (таз). Складаецца з трох асобных касцей: падуздышнай (), лабковай () і сядальнай ().

Зрашчэнне гэтых касцей адбываецца ў вобласці найбольшай нагрузкі — вяртлюжнай западзіны, якая з’яўляецца сустаўнай ямкай тазасцегнавога сустава. Вяртлюжная западзіна ( — воцатніца, ад  — воцат) знаходзіцца на вонкавым боку лагвовай косці і служыць для сучлянення з галоўкай сцегнавой косці. Яна абмежавана па акружнасці высокім краем, які на медыяльным сваім боку перарываецца выразкай (). Сустаўная паверхня вяртлюжнай западзіны гладкая і мае форму паўмесяца (), тады як цэнтр западзіны () і частка, найбліжэйшая да выразкі, шурпатыя.

## Галерэя 

Hip bone animation3.gif|Лагвовыя косці ў шкілеце таза чалавека вылучаны чырвоным
Lunate Surface Of Acetabulum 03 animation.gif|Сустаўныя *паўмесяцавыя паверхні* вяртлюжных западзін лагвовых касцей якія ўдзельнічаюць у адукацыі тазасцегнавых суставаў (левага і правага) адзначаны чырвоным
Acetabular Margin 04 animation (Right hip bone).gif|*Лімб вяртлюжнай западзіны* правай лагвовай косці
Acetabular notch 04 animation (Right hip bone).gif|*Выразка вяртлюжнай западзіны* правай лагвовай косці
Acetabular fossa 04 lateral view (Right hip bone).png|*Ямка вяртлюжнай западзіны'' правай лагвовай косці
Cunningham’s Text-book of Anatomy (1914) - Fig 233.png|Лагвовыя косці нованароджанага (злева) і дзіцяці 12-13 гадоў, сінім пазначана храстковая тканка
Pelvis - os coxae (lateral view) 2.jpg|Фатаграфія анатамічнага прэпарата левай лагвовай косці, латаральная паверхня
Human hip bone texture.jpg|Макрафатаграфія касцявой структуры губкаватага рэчыва лагвовых касцей, змесціва выдалена
Gerrish's Text-book of Anatomy (1902) - Fig. 178.png|Месцы прымацавання цягліц да лагвовай косці, латаральная паверхня
Gerrish's Text-book of Anatomy (1902) - Fig. 180.png|Месцы прымацавання цягліц да лагвовай косці, медыяльная паверхня
PZ fraktura acetabula (41).jpg|Рэнтгенаўскі здымак пералому правай лагвовай косці з пашкоджаннем *вяртлюжнай западзіны* сустаўнай галоўкай сцегнавой косці

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Косці таза
Падуздышная косць

**Падуздышная косць** () — парная косць, найбуйнейшая з трох касцей, якія фарміруюць лагвовую косць. Праз падуздышную косць лагвовая косць сучляняецца з хрыбетнікам.

Падуздышная косць сваім ніжнім аддзелам, які называецца целам (), зліваецца з целамі астатніх касцей; верхняя, пашыраная і тонкая частка ўтварае крыло падуздышнай косці (), верхні S-падобны выгнуты край, які называюць грэбенем (). Спераду ён сканчваецца пярэдняй верхняй восцю (), а ззаду — задняй верхняй восцю (). Ніжэй за кожную з гэтых восцяў на пярэднім і заднім краях крыла маецца яшчэ па восці ( і ). Ніжэй за заднюю ніжнюю восць ляжыць глыбокая вялікая сядальная выразка (), абмежаваная знізу сядальнай восцю (), размешчанай ужо на сядальнай косці. Унутраная паверхня крыла падуздышнай косці гладкая, увагнутая і ўтварае падуздышную ямку (). Назад і ўніз ад апошняй ляжыць так званая вушкападобная сустаўная паверхня () — месца сучлянення з аднайменнай паверхняй крыжа, а ззаду і ўверх ад сустаўнай паверхні знаходзіцца грудаватасць (), да якой мацуюцца звязкі. Падуздышная ямка аддзелена ад унутранай паверхні ніжэйлеглага цела падуздышнай косці дугападобнай лініяй ().

## Галерэя 

Выява:Ilium 02 animation.gif|Падуздышныя косці ў шкілеце лагва чалавека пазначаны чырвоным
Выява:Iliac crest - animation04.gif|*Падуздышныя грабяні* правай і левай падуздышных касцей
Выява:Iliac crest 04 - superior view.png|*Падуздышныя грабяні* ў плане, від зверху
Выява:The treatment of fractures (1901) (14595008047).jpg|У хударлявых людзей частка *падуздышных грабянёў* бачная праз скуру
Выява:Iliac tubercle 03 animation.gif|*Падуздышныя грудкі* правай і левай падуздышных касцей
Выява:Arcuate line of ilium 03 animation.gif|*Дугападобныя лініі* правай і левай падуздышных касцей
Выява:ASIS - animation04.gif|*Пярэднія верхнія падуздышныя восці* правай і левай падуздышных касцей
Выява:AIIS - animation05 (Right hip bone).gif|*Пярэдняя ніжняя падуздышная восць* правай падуздышнай косці
Выява:PSIS - animation04.gif|*Заднія верхнія падуздышныя восці* правай і левай падуздышных касцей
Выява:Dimples of Venus while seated (with arrows).jpg|Праекцыі на паверхні цела *задніх верхніх падуздышных восцяў*
Выява:PIIS - animation03.gif|*Задняя ніжняя падуздышная восць* правай падуздышнай косці
Выява:Greater sciatic notch 04 animation (Right hip bone).gif|*Вялікая сядальная выразка* правай лагвовай косці
Выява:Sacropelvic surface of ilium 03 (Right hip bone).gif|*Крыжава-лагвовая паверхня* правай падуздышнай косці
Выява:Iliac tuberosity 04 animation (Right hip bone).gif|*Падуздышная ўзгорыстасць* правай падуздышнай косці
Выява:Auricular surface of ilium - animation03 (Right hip bone).gif|Сустаўная *вушкападобная паверхня* правай падуздышнай косці
Выява:Iliac fossa 04 animation.gif|*Падуздышная ямка* правай падуздышнай косці

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Касцявая сістэма
Катэгорыя:Косці таза
Закон Семерэньі

**Зако́н Се́мерэньі** — фанетычны закон, адкрыты Освальдам Семерэньі і актуальны для некаторых індаеўрапейскіх моў. Згодна з гэтым законам у праіндаеўрапейскай мове ў канцавых складах, якія заканчваліся на спалучэнне *галосны* + *санорны* + *s* ці *h₂*, гукі *s* і *h₂* выпадалі, выклікаючы замяняльнае падаўжэнне галоснага.

## Прыклады 
*  «бацька» > **ph₂tḗr* > ,  ();
*  «сабака» > **ḱu̯ṓn* > ,  ().

Закон Семерэньі актуальны для назоўнага склону адзіночнага ліку назоўнікаў, у той час як у вінавальным склоне множнага ліку, які заканчваецца на **-Vns*, яго дзеяння не назіраецца.

Акрамя ўласна фанетычнага тлумачэння закона, існуюць і іншыя, напрыклад, што ступень падаўжэння ў намінатыве была заклікана сімвалізаваць яго інфармацыйную важнасць ці што адбылася палярызацыя колькасці галосных, якая проціпаставіла **-tēr* у намінатыве **-tr-* ва ўсёй астатняй парадыгме.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Праіндаеўрапейская мова
Катэгорыя:Фанетычныя законы
Правіла boukólos

**Правіла boukólos** — праіндаеўрапейскае фанетычнае правіла. Згодна з гэтым законам лабіявелярныя зычныя () дысіміляваліся ў велярныя зычныя () пасля галоснага  ці адпаведнага яму глайда .

Правіла названа паводле ст.-грэч.  (; з мікенскай грэчаскай *qo-u-ko-ro* ) «пастух», якое з пра-і.-е. , дысіміляванага з .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Праіндаеўрапейская мова
Катэгорыя:Фанетычныя законы
Правіла kʷetwóres

**Правіла kʷetwóres** — праіндаеўрапейскі фанетычны працэс, пры якім націск у трохскладовых словах тыпу *é-o-X* перамяшчаўся на другі склад, што давала *e-ó-X*. Назва — паводле выніку гэтага працэса ў слове *kʷetwóres* «чатыры». Перамяшчэнню націску папярэднічаў пераход *e* > *o* у паслянаціскным складзе, напрыклад  > .

## Прыклады 
* >
* вінавальны склон адзіночнага ліку:
** з r-асноў:  >  «сястру»
** з r/n-гетэраклітык:  >  «руку»
** з s-асноў:  >  «багіню зары»

## Гісторыя 
Правіла  было заўважана яшчэ раннімі даследчыкамі, але прыцягнула шырокую ўвагу нашмат пазней — верагодна, пачынаючы з 1985 года, калі на яго спаслаўся Гельмут Рыкс (). Ён таксама выкарыстаў гэтае правіла для тлумачэння націскнога характару *ó*-ступені ў корані індаеўрапейскага перфекта (прадмова да публікацыі 1998 года *Lexikon der indogermanischen Verben*, с. 22), напрыклад,  > . Мотаўш () такім жа чынам тлумачыць націскны характар *ó*-ступені ў аблаўце праіндаеўрапейскіх імён.

## Літаратура 
* G. Klingenschmitt *Die Lateinische Nominalflexion* (1992), p. 44.
* M. Kümmel, *Stativ und Passivaorist* (1996), p. 9.
* K.-H. Mottausch, *Die idg. Nominalflexion und die o-Stufe* Historische Sprachforschung 113 (2000).
* K.-H. Mottausch, *Die thematischen Nomina im Idg.* Historische Sprachforschung 114 (2001).
* H. Rix, *sūdor and sīdus* in: FS Knobloch (ed. Ölberg, 1985), p. 348
* K. Stüber, *Die primären s-Stämme* (2002), p. 24f.

Катэгорыя:Фанетычныя законы
Катэгорыя:Праіндаеўрапейская мова
Катэгорыя:Акцэнталогія
Соадла (рака)

**Соадла** () — рака ў Эстоніі ў павеце Хар'юмаа і Ляэнэ-Вірумаа. Даўжыня ракі — 72,6 км, плошча басейна 221,5 км². Упадае ў раку Ягала.

У рацэ водзяцца фарэль і харыус.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Касанэ Тэто

**Касанэ Тэто** (яп. 重音テト, *Kasane Teto*) — гэта галасавы сінтэзатар (уталоід), створаны карыстальнікамі «Vip News Bulletin@2ch» як жарт на першае красавіка і пародыя на Vocaloid (у прыватнасці, на Хацунэ Міку). Тэто была прыдумана цэлай групай людзей, а менавіта валанцёрамі з «New Speed ​​​​​​​​VIP Board» на ананімным вэб-форуме «2channel». Першапачаткова віртуальную спявачку агучвала Аямано Маё (小山乃 舞世 Oyamano Mayo), але пазней Тэто стала больш сур’ёзным праектам, таму для яе быў створаны ўласны галасавы матэрыял на базе UTAU — праграмнага забеспячэння для сінтэзу голасу. Нягледзячы на ​​тое, што яе галасавы банк прызначаны толькі для выкарыстання ў UTAU, многія людзі ўсё яшчэ блытаюць яе з вакалоідам (Vocaloid). Знешні выгляд персанажа прыдумаў і намаляваў Сэн (線). І ён, і Аямано Маё валодаюць аўтарскімі правамі на Касанэ Тэто.

## Галасавыя банкі 
## Зноскі 
Катэгорыя:Японская масавая культура
Соадла

**Соадла** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Анія, павет Хар'юмаа. Знаходзіцца на аднайменнай рацэ.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Воасэ (Ляэнэрана)

**Воасэ** () — вёска ў Эстоніі ў воласці Ляэнэрана, павет Хар'юмаа.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Ягала

**Ягала**:
* Ягала (вадаспад)
* Ягала (Йыэляхтмэ)
* Ягала (рака)
Вакол свету за 80 дзён (фільм, 1956)

**«Вакол свету за 80 дзён»** () — прыгодніцкі фільм рэжысёра Майкла Андэрсана, які выйшаў на экраны ў 1956 годзе. Экранізацыя аднайменнага рамана Жуля Верна.

Фільм быў намінаваны на восем прэмій «Оскар», выйграўшы пяць (у тым ліку за найлепшы фільм).

## Сюжэт 
1872 год. Пунктуальны Філеас Фог заключыў пары на 20000 фунтаў з некалькімі калегамі з Лонданскага клуба, сцвярджаючы, што зможа аб’ехаць вакол зямнога шара за 80 дзён. Разам з вынаходлівым слугой Паспарту ён адпраўляецца ў падарожжа. Адначасова з’яўляецца падазрэнне, што Фог скраў буйную суму з Англійскага Банка. Добрасумленны паліцэйскі інспектар Фікс павінен даставіць Фога ў рукі следства, што, вядома, паставіць пад вялікую пагрозу выкананне пары. Але дзіўнае падарожжа даставіць героям мноства небяспечных і займальных прыгод, падчас якіх Фог знойдзе сваё каханне.

## Спасылкі 
* 

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1956 года
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы ЗША
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Кінакамедыі 1956 года
Ягала (вадаспад)

**Ягала** () — вадаспад на аднайменнай рацэ ў Эстоніі, павеце Хар'юмаа, воласці Йыэляхтмэ, за 4 кіламетры ад упадзення ракі ў Фінскі заліў, за 25 кіламетраў на ўсход ад Таліна.

Вышыня вадаспаду каля 8 метраў, шырыня каля 50 м.

Катэгорыя:Вадаспады Эстоніі
Сядальная косць

**Сядальная косць** () — парная косць, адна з трох касцей, якія пры зрашчэнні фарміруюць лагвовую косць.

Сядальная косць мае цела (), якое ўваходзіць у склад вяртлюжнай западзіны, і галіну (). Цела і галіна сядальнай косці ўтвараюць паміж сабой вугал, вяршыня якога моцна патоўшчана і ўтварае так званы сядальны груд (). Па заднім краі цела, уверх ад сядальнага груда, размешчана малая сядальная выразка (), аддзеленая сядальнай восцю () ад вялікай сядальнай выразкі (). Галіна сядальнай косці зліваецца з ніжняй галіной лабковай косці, замыкаючы замыкальную адтуліну ().

## Галерэя 

Выява:Ischium 02 animation.gif|міні|злева|Сядальныя косці ў шкілеце лагва чалавека пазначаны чырвоным
Выява:Ischial tuberosity - animation03 (Right hip bone).gif|*Сядальны груд* правай сядальнай косці
Выява:Ischial spine - animation03 (Right hip bone).gif|*Сядальная восць* правай сядальнай косці
Выява:Obturator foramen 04 animation (Right hip bone).gif|*Замыкальная адтуліна* правай лагвовай косці

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Косці таза
Лабковая косць

**Лабковая косць** () — парная косць, адна з трох касцей, якія пры зрашчэнні фарміруюць лагвовую косць.

Лабковая косць мае кароткае патоўшчанае цела (), якое прылягае да вяртлюжнай западзіны, а таксама верхнюю галіну і ніжнюю галіну (), размешчаныя адна да адной пад вуглом. На звернутай да пасярэдняй лініі вяршыні вугла маецца авальнай формы сімфізавая паверхня () — месца злучэння з лабковай косцю іншага боку. На 2 см больш латаральна ад гэтай паверхні знаходзіцца невялікі лабковы грудок (), назад ад якога на верхняй галіне цягнецца грэбень лабковай косці (), які пераходзіць далей у дугападобную лiнiю () падуздышнай косці. На ніжняй паверхні верхняй галіны лабковай косці маецца замыкальная баразна () — месца праходжання замыкальных судзінаў і нерва.

## Галерэя 

Выява:Pubis 02 animation.gif|Лабковыя косці ў шкілеце лагва чалавека пазначаны чырвоным
Выява:Pubic tubercle - animation03 (Right hip bone).gif|*Лабковы грудок* правай лабковай косці
Выява:Pectineal line (pubis) 04 animation (Right hip bone).gif|*Грэбень лабковай косці*
Выява:Obturator foramen 04 animation (Right hip bone).gif|*Замыкальная адтуліна* правай лагвовай косці
Выява:Holden's human osteology (1899) - Plt31 Fig02.png|Шурпатыя *сімфізавыя паверхні* правай і левай касцей

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Косці таза
Вышэйшая ліга чэмпіянату Латвіі па футболе 2025

**TonyBet — Вышэйшая ліга чэмпіянату Латвіі па футболе 2025** — 57-ы чэмпіянат Латвіі па футболе сярод латышскіх каманд 2025 года. 

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
Згодна з вынікамі сезона 2024, «Елгава» страціла месца ў Вышэйшай лізе. Па выніках пераходных матчаў месца ў Вышэйшай лізе захаваў футбольны клуб «Гробіня», які перамог «ФШЮД Албэртс».

**Клубы, якія выйшлі ў Вышэйшую лігу з Першай лігі**
*  «Супер Нова» (Рыга) (1-е месца ў Першай лізе 2024)

**Клубы, якія страцілі месца ў Вышэйшай лізе па выніках сезона 2024**
*  «Валміера» (10-е месца ў Вышэйшай лізе 2024)

## Клубы-ўдзельнікі 
## Турнірная табліца 

## Вынікі матчаў 
### Лідары чэмпіянату 

ImageSize = width:800 height:80
PlotArea = left:20 right:30 bottom:40 top:0
Period = from:1 till:32.9
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1
TimeAxis = orientation:horizontal
Colors =
  id:RFS value:rgb(0.2,0.6,0.9)
  id:Gomel value:rgb(0,0.8,0)
  id:Shahtior value:rgb(1,0.7,0.0)
  id:Minsk value:rgb(1,0.0,0.0)
  id:Dinamo-B  value:rgb(0.3,0.7,1)
  id:BATE value:rgb(0.9,0.9,0.0)
  id:Neman value:rgb(0.3,1,0.3)
  id:Liepaja value:rgb(0.9,0.1,0.1)

PlotData=
  bar:Position width:15 color:white align:center

  from:1 till:2 shift:(0,19) text:"Ліе" color:Liepaja
  from:2 till:7 shift:(0,19) text:"РФШ" color:RFS
  from:7 till:10 shift:(0,19) text:
  from:10 till:11 shift:(0,19) text:
  from:11 till:14 shift:(0,19) text:
  from:14 till:20 shift:(0,19) text:
  from:20 till:32.9 shift:(0,19) text:

## Крыніцы 
2025
Латвія
Катэгорыя:2025 год у Латвіі
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025

**Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025** (35-ы Чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе сярод каманд Першай лігі) — другі па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай лігі) па футболе сярод беларускіх каманд 2025 года.

## Склад удзельнікаў 
У турніры прымаюць удзел 18 каманд: у параўнанні з сезонам 2024 у Вышэйшую лігу выйшлі дзяржынскі «Маладзечна» і «МЛ Віцебск». Ніве з Доўбізна не атрымалася прайсці ў Вышэйшую лігу па выніках пераходных матчаў, дзе яны саступілі наваполацкаму «Нафтану». З Вышэйшай лігі ў Першую перайшлі магілёўскае «Дняпро» і салігорскі «Шахцёр» («Шахцёр-2», паводле рэгламента, павінен быў перасці ў Другую лігу). Па прычыне таго, што «Шахцёр» не стаў падаваць дакументы для атрымання ліцэнзіі ў Першай ліге на сезон. Пазней, салігорскі «Партызан» таксама адмовіўся ад удзелу ў Другой ліге. Таму АБФФ было прапанавана заняць камандам з Другой лігі вакантныя пазіцыі, на што пагадзіліся мінскае Юні Ікс Лабс (4-е месца ў Другой ліге), Гомель-2 (5-е месца), Асіповічы (9-месца).

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
### Клубы, якія папоўнілі Першую лігу 
*  «Дняпро» (Магілёў) (15-е месца ў Вышэйшай лізе 2024)
*  «Мінск-2» (1-е месца ў Другой ліге 2024)
*  «Юні Ікс Лабс» (Мінск) (4-е месца ў Другой ліге 2024)
*  «Гомель» (5-е месца ў Другой ліге 2024)
*  «Асіповічы» (9-е месца ў Другой ліге 2024)
*  «АБФФ U-19» (дэбютант лігі)

### Клубы, якія пакінулі Першую лігу 
*  «Маладзечна» (1-е месца ў Першай лізе 2024, выхад у Вышэйшую лігу)
*  «Макслайн» (Віцебск) (2-е месца ў Першай лізе 2024, выхад у Вышэйшую лігу)
*  «Тарпеда-БелАЗ-2» (17-е месца ў Першай ліге 2024, вылет у Другую лігу)
*  «Энергетык-БДУ» (18-е месца ў Першай ліге 2024, вылет у Другую лігу)
*  «АБФФ U-17»
*  Шахцёр Салігорск (16-е месца ў Вышэйшай ліге 2024)
*  Шахцёр-2 Салігорск (выбыў у Другую лігу па прычыне вылету асноўнай каманды ў Першую лігу)
*  Партызан Салігорск (адмовіўся ўдзельнічаць у турніры)

## Клубы-ўдзельнікі 
## Турнірная табліца 

### Вынікі матчаў 
## Статыстыка ігракоў 
### Бамбардзіры 
## Спасылкі 
* 
* 

## Крыніцы 
2025
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2025 годзе
Катэгорыя:2025 год у футболе
Калаверэ

**Калаверэ** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Йыэляхтмэ, павет Хар'юмаа.  

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Сезон 2004/2005 ГК БНТУ

У сезоне 2004/2005 жаночы гандбольны клуб «БНТУ» з горада Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2004/2005 (**Чэмпіён**),
* Кубак Беларусі 2005 (**Уладальнік**).

## Склад каманды 
* Кацярына Анцімонік (1986)
* Кацярына Аўсеенка (1988)	
* Ганна Бандарэнка (1988)
* Яўгенія Кнап (1984)
* Наталля Ганчарова	(1983)
* Марына Ігнацік (1979)
* Вольга Кандрацьева (1982)
* Марына Кажурава (1988)	
* Марына Хітрык (1985)	
* Наталля Кур’яновіч (1988)
* Наталля Майлычка	(1983)	
* Наталля Мароз (1989)
* Наталля Навахрэст (1982)
* Вікторыя Панасюк (Вікторыя Бай?) (1985)
* Таццяна Рудчанка (1986)
* Таццяна Рыжэвіч (1974)	
* Алеся Сафонава (1979) 
* Ганна Сцяпанава (1984)
* Ганна Сухамірава (1984)	
* Вольга Сухарэвіч (1982)	
* Алена Тарасюк (1988)
* Ірына Цімафеева (1984)
* Валянціна Несцярук (1988)

## Трэнеры каманды 
*  Канстанцін Шаравараў (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2003/2004 ГК БНТУ
* Сезон 2005/2006 ГК БНТУ

## Спасылкі 
* WOMEN’S EC / EHF CUP 2005 2004-05 BNTU Minsk Region
* ЕВРОКУБКИ. Под обстрел
* Утро туманное...
2004/2005
БНТУ
Катэгорыя:2004 год у Мінску
Катэгорыя:2005 год у Мінску
Койла

**Койла**:
* Койла (Віру-Нігула)
* Койла (Вяйке-Маар’я)
* Койла (Йыэляхтмэ)
Эла Марленаўна Лібанава

**Эла Марленаўна Лібанава** (; ) — украінскі вучоны ў галіне сацыяэканомікі, дэмаграфія і эканомікі працы, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Украіны (2009, член-карэспандэнт з 2002), доктар эканамічных навук (1992), прафесар (2000), заслужаны эканаміст Украіны (2002). Дырэктар Інстытута дэмаграфіі і сацыяльных даследаванняў імя М. В. Птухі Нацыянальнай акадэміі навук Украіны. Першая за гады існавання НАНУ жанчына — член яе прэзідыума.

## Біяграфія 
Скончыла Кіеўскі інстытут народнай гаспадаркі імя Д. С. Каротчанка ў 1971 годзе. У 1977 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю, у 1993 годзе абараніла доктарскую дысертацыю.

З 1971 па 1977 гады — працавала ў Кіеўскім інстытуце народнай гаспадаркі імя Д. С. Каротчанка (інжынерам, затым малодшым навуковым супрацоўнікам).

З 1977 па 2000 гады — працавала ў Савеце па вывучэнні прадукцыйных сіл Украіны НАН Украіны (ад пасады старэйшага інжынера да загадчыка аддзела).

З 2000 па 2005 гады — навуковы кансультант Прэзідэнта Украіны.

У 2002 годзе абрана членам-карэспандэнтам НАН Украіны па спецыяльнасці «Эканоміка працы». Першая жанчына, абраная членам-карэспандэнтам, а затым і акадэмікам Аддзялення эканомікі НАН Украіны.

З 2003 года — намеснік дырэктара па навуковай рабоце Інстытута дэмаграфіі і сацыяльных даследаванняў імя М. В. Птухі НАН Украіны, створаны ёю разам з акадэмікам НАН Украіны С. І. Піражковым.

З 2007 года ўзначальвае Інстытут дэмаграфіі і сацыяльных даследаванняў імя М. В. Птухі НАН Украіны.

У 2009 годзе абрана акадэмікам НАН Украіны па спецыяльнасці «Сацыяэканоміка». З 2009 па 2025 — акадэмік-сакратар Аддзялення эканомікі НАН Украіны, з 2025 — дарадца Прэзідыума НАН Украіны.

Прафесар Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі, выкладае курс «Сацыяльная статыстыка» на эканамічным факультэце.

З’яўляецца аўтарам больш за 200 прац, апублікаваных ва ўкраінскіх і міжнародных навуковых выданнях, у тым ліку больш за 30 навуковых публікацый у міжнародных выданнях — ААН, Сусветнага банка, ЮНІСЕФ, МАП і іншых.

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Кабінета Міністраў Украіны (2003).
* Падзяка Кабінета Міністраў Украіны (2004).
* Ордэн княгіні Вольгі III ступені (2009).
* Ордэн княгіні Вольгі II ступені (2013).
* Ордэн княгіні Вольгі I ступені (2021).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на сайце НАН Украіны (да лістапада 2024)
* Профіль на сайце НАН Украіны (з лістапада 2024)
* Навуковая біяграфія на сайце НБУВ
* Лібанова, Елла Марленівна (доктар эканамічных навук; нар. 1950)

Катэгорыя:Эканамісты Украіны
Катэгорыя:Жанчыны-вучоныя
Катэгорыя:Дэмографы
Катэгорыя:Акадэмікі НАН Украіны
Майкл Андэрсан (рэжысёр)

**Майкл Джозеф Андэрсан-старэйшы** (; ) — брытанскі і канадскі . Больш за ўсё вядомы дзякуючы фільмам «Разбуральнікі плацін», «Вакол свету за 80 дзён», «Уцёкі Логана», «Смерць сярод айсбергаў» і інш. Намінант на прэмію «Оскар» (1957).

## Зноскі
Бажніцеле

**Бажніцеле** () — востраў на возеры Гальве, за 50 м на паўднёвы ўсход ад вострава Караіму.

Пасля 1418 года вялікі князь Вітаўт загадаў змураваць на востраве царкву святога Георгія для асабістых патрэб сваёй жонкі Юліяніі Гальшанскай. Пазней царква перайшла да Сапегаў, якія зрабілі ў ёй родавую магільню, у 1596 годзе перайшла ва унію з падпарадкаваннем віленскаму манастыру Святой Троіцы, зруйнавана ў 1655 годзе падчас вайны 1654—1667 гадоў

У 1996 годзе, падчас падводных археалагічных даследаванняў, праведзеных прафесарам Торуньскага ўніверсітэта , выяўлены драўляныя палі — рэшткі моста, які злучаў астравы Бажніцеле і Караіму. Шырыня моста вызначана як 4 метры. У 1997 годзе даследаванні працягнуў .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Азёрныя астравы
Катэгорыя:Астравы Літвы
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Катэгорыя:Трокі
Катэгорыя:Троцкі гістарычны нацыянальны парк
Ян Секунд

**Ян Секунд** (, сапраўднае імя і прозвішча **Ян Эверартс**, ; ) — нідэрландскі новалацінскі паэт.

Найбольш вядомы сваёй любоўнай лірыкай, натхнёнай яго ўласнымі пачуццямі да зямлячкі Юліі і іспанкі Неэры. Сусветную славу ён здабыў цыклам «Пацалункі» з 19 вершаў, напісаных пад уплывам Катула, перакладзеным на шматлікія мовы.

## Літаратура 
* Секунд, Ян. Любоўная лірыка / Ян Секунд; пер. з лацінскай Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Раман Цымбераў, 2025. — 100 с. (Паэты планеты)

## Спасылкі 
* Сачыненні Яна Секунда (лац.)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Паэты Нідэрландаў
Катэгорыя:Пісьменнікі Адраджэння
Катэгорыя:Пісьменнікі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Паэты XVI стагоддзя
Катэгорыя:Лацінамоўныя паэты
Закон Остгафа

**Закон Остгафа** — індаеўрапейскі фанетычны закон, згодна з якім доўгія галосныя скарачаліся перад спалучэннем санорнага і змычнага зычных. Закон быў названы ў гонар індаеўрапеіста Германа Остгафа, які ўпершыню яго сфармуляваў.

Гэты закон дзейнічаў ва ўсіх індаеўрапейскіх мовах, за выключэннем індаіранскіх і тахарскіх, дзе адрозненне паміж кароткімі і доўгімі дыфтонгамі захавалася.

Для старажытнагрэчаскай мовы закон Остгафа ўяўляе сабой інавацыю, якая развілася незалежна ад іншых індаеўрапейскіх моў. Для германскіх моў закон Остгафа хутчэй за ўсё выконваўся, хаця маецца занадта мала сведчанняў, каб гэта можна было надзейна даказаць ці абвергнуць.

## Прыклады 
*  «бог неба» > ведыч. *dyā́us*, але ;
*  «бяроза» > прабалтаслав. *bérˀźas > .

## Літаратура 
* Sihler A. L. New comparative grammar of Greek and Latin, New York: Oxford University Press, 1995. — c. 58-59
* Fortson B. Indo-European Language and Culture, Wiley-Blackwell, 2004. — c. 417
* Ringe D. From Proto-Indo-European to Proto-Germanic, New York: Oxford University Press, 2006. — c. 75

Катэгорыя:Праіндаеўрапейская мова
Катэгорыя:Фанетычныя законы
Оскар (кінапрэмія, 2005)

**77-я цырымонія ўручэння прэміі «Оскар»** за заслугі ў вобласці кінематографа за 2004 год адбылася 27 лютага 2005 года ў тэатры «Кодак» (Галівуд, Лос-Анджэлес).

## Лаўрэаты і намінанты 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Спіс намінантаў на афіцыйным сайце
* «Оскар»-2005 на сайце IMDb

2005
Катэгорыя:Люты 2005 года
Катэгорыя:Падзеі 27 лютага
Катэгорыя:2005 год у Каліфорніі
Катэгорыя:Кінапрэміі 2005 года
Койла (Віру-Нігула)

**Койла** () — вёска ў Эстоніі ў воласці Віру-Нігула, павет Ляэнэ-Вірумаа. 

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Гета ў Шчадрыне

**Гета ў Шчадрыне** (лета 1941 — 10 сакавіка 1942) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў вёскі Шчадрын Жлобінскага раёна і бліжэйшых населеных пунктаў падчас Халакосту.

## Гісторыя 
Вёска Шчадрын была захоплена нямецкімі войскамі ў канцы лета 1941 года, і знаходзілася пад акупацыяй да 27 чэрвеня 1944 года.

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, нацысты стварылі ў вёсцы гета. Яно было адкрытага тыпу — габрэяў пакінулі жыць у сваіх дамах на адной вуліцы, а астатніх перасялілі да іх. Гета кантралявалася мясцовымі паліцаямі і нямецкімі жандарамі. Вязняў выкарыстоўвалі на прымусовых работах — у асноўным, у механічных майстэрнях для патрэб нямецкай арміі. Прыгожых габрэйскіх дзяўчат немцы сагналі ў адзін з дамоў і выкарыстоўвалі як сексуальных рабынь.

З 8 па 10 сакавіка 1942 года на ўскраіне вёскі ля габрэйскіх могілак былі расстраляныя каля 1000 (1500) чалавек.

## Памяць 
У 1963 годзе брацкая магіла габрэяў на старых габрэйскіх могілках была абгароджана і на ёй быў усталяваны абеліск.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Шчадрын
Катэгорыя:Гісторыя Жлобінскага раёна
Катэгорыя:Шчадрын (Жлобінскі раён)
Койла (Вяйке-Маар’я)

**Койла** () — вёска ў Эстоніі ў воласці Вяйке-Маар’я, павет Ляэнэ-Вірумаа. 

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Алеся Мігдалёва

**Алеся Мігдалёва** (нар. ) — беларуская гандбалістка.

Гандболам пачала займацца ў 1995 годзе ў горадзе Орша. З 1999 года стала іграком юніёрскай і маладзёжнай зборных Беларусі. У 2003 годзе выступала ў вышэйшай лізе Польшчы за эльблёнгскі «Старт».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Alesia Mihdaliova
* Алеся Мигдалева: не стыдно и заканчивать
* Szczęśliwa siódemka Mihdaliovej (piłka ręczna)

Катэгорыя:Гандбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па гандболе
Катэгорыя:Ігракі ЖГК Старт Эльблёнг
Катэгорыя:Ігракі МКС Люблін
Сезон 2003/2004 ГК БНТУ

У сезоне 2003/2004 жаночы гандбольны клуб «БНТУ» з горада Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2003/2004 (**Чэмпіён**),
* Кубак Беларусі 2004 (**Уладальнік**).

## Склад каманды 
* Кацярына Анцімонік (1986)
* Святлана Дзядзенка (1984)
* Наталля Сярко (1978)
* Яўгенія Кнап (1984)
* Вольга Глаз (1981)
* Наталля Ганчарова	(1983)
* Вольга Кандрацьева (1982)
* Кацярына Кавалёва (1983)	
* Наталля Майлычка	(1983)	
* Святлана Масюк (1977)
* Вікторыя Панасюк (Вікторыя Бай?) (1985)
* Таццяна Зуева (1974)	
* Алеся Сафонава (1979)
* Вольга Шахновіч (1983)	
* Вольга Скубілава (1985)
* Ганна Сцяпанава (1984)
* Ганна Сухамірава (1984)
* Кацярына Свірыд (1984)
* Вольга Ярмоленка (1983)
* Марына Жарская (1977)	
* Марына Жылко (1985)
* Ірына Арцёменка (1980)
* Таццяна Хліманкова (1977)
* Алеся Курчанкова (1980)
* Юлія Тарасевіч (1985)

## Трэнеры каманды 
*  Валерый Пяўніцкі (галоўны трэнер)
*  Канстанцін Шаравараў (трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2002/2003 ГК БДПУ
* Сезон 2004/2005 ГК БНТУ

## Спасылкі 
* WOMEN’S EC / EHF CL 2004 2003-04	BNTU Minsk Region
* WOMEN’S EC / EHF CUP 2004 2003-04 BNTU Minsk Region
* ЛИГА ЧЕМПИОНОВ. Начинать чемпионам
2003/2004
БНТУ
Катэгорыя:2003 год у Мінску
Катэгорыя:2004 год у Мінску
Койпсі

**Койпсі** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Йыэляхтмэ, павет Хар'юмаа. 

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Леа Бакеланд

**Леа Хендрык Бакеланд** (; -) — амерыканскі хімік і вынаходнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Генце (Бельгія). Пасля заканчэння ў 1884 годзе Генцкага ўніверсітэта працаваў лабарантам, выкладчыкам хіміі. У 1889 годзе пераехаў у ЗША, працаваў на фірме па вытворчасці фотаматэрыялаў. У 1893 годзе заснаваў уласную кампанію па вытворчасці вынайдзенай ім фотапаперы «велакс», якую можна было праяўляць пры чырвоным святле. У 1899 годзе прадаў кампанію і правы на вытворчасць сваёй фотапаперы фірме «Істмэн Кодак». Правёў адзін семестр у Вышэйшай тэхнічнай школе ў Шарлотэнбургу (Германія), а па вяртанні ў ЗША заняўся пошукамі заменніка шэлаку — васкаподобнага рэчыва, якое выпрацоўваецца некаторымі трапічнымі насякомымі. Правёўшы рэакцыю кандэнсацыі фармальдэгіду і фенолу, атрымаў палімер, для якога не мог знайсці растваральніка. Гэта навяло яго на думку, што такі практычна нерастваральны і, як высветлілася, не праводны электрычнасці палімер можа быць вельмі каштоўным. У 1909 годзе Бакеланд паведаміў пра атрыманы ім матэрыял, які ён назваў бакелітам. Гэтая фенолфармальдэгідная смала была першым сінтэтычным рэактапластам — пластыкам, не размякчаным пры высокай тэмпературы. Па цэлым шэрагу ўласцівасцяў бакеліт застаецца непераўзыдзеным матэрыялам. Праца Бакеланда стымулявала даследаванні ў галіне арганічнага сінтэзу і стварэнне новых пластмас. За свае вынаходніцтва ён быў узнагароджаны медалямі Дж. Скота (1910), У.Гібса (1913), С.Чэндлера (1914), У.Перкіна (1916). Быў прэзідэнтам Хімічнага і Электрахімічнага таварыстваў, Інстытута інжынераў-хімікаў і Клуба хімікаў.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Хімікі ЗША
Красулі

**Красулі**:
## Беларусь 
* Красулі (Шчучынскі раён)
## Эстонія 
* Красулі (востраў)
Красулі (востраў)

**Красулі** () — востраў у Балтыйскім моры, размешчаны каля паўночнага ўзбярэжжа Эстоніі ў Фінскім заліве. Знаходзіцца паміж паўвостравам Віймсі і востравам Аэгна. Плошча — 17 га. Востраў раўнінны, лясісты. На ім некалькі лецішчаў. Адміністрацыйна адносіцца да воласці Віймсі (павет Хар’юмаа).

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Вузаўскі завулак (Мінск)

**Вузаўскі завулак** — завулак ў Кастрычніцкім раёне Мінска. Назва паходзіць ад скарачэння «ВУЗ» (ВНУ) у рускай мове і можа быць звязана з БДПУ і БелМАПА, інтэрнаты якіх размешчаны на завулку.

## Будынкі 
* Дом 3 інтэрнат № 4 БелМАПА, пабудаваны ў 1990—1991 гг;
* дом 9, інтэрнат № 5 БДПУ, пабудаваны ў 1985—1986 гг. па праекце архітэктара Л. С. Мартынава;
* дом 16, жылы дом, пабудаваны ў 1959—1960 гг.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вузовский переулок на Рhotobuildings
* Вузаўскі завулак на АТО.ВУ

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Сезон 2002/2003 ГК БДПУ

У сезоне 2002/2003 жаночы гандбольны клуб «БДПУ» з горада Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2002/2003 (**Чэмпіён**),
* Кубак Беларусі 2003 (**Уладальнік**).

## Склад каманды 
* Ірына Арцёменка	(1980)	
* Наталля Арустамава (1976)
* Наталля Сярко (1978)
* Іна Кукбая (1976)
* Алеся Курчанкова (1980)
* Наталля Майлычка	(1983)	
* Святлана Масюк (1977)
* Алеся  Мігдалёва (1985)
* Наталля Наганава (1976)
* Вікторыя Панасюк (1985)
* Алеся Сафонава (1979)
* Вольга Шахновіч (1983)		
* Ганна Сцяпанава (1984)
* Ганна Сухамірава (1984)	
* Наталля Цвірко (1978)
* Вольга Ярмоленка (1983)	
* Марына Жарская (1977)	
* Марына Ігнацік (1979)

## Гл. таксама 
* Сезон 2001/2002 ГК БДПУ
* Сезон 2003/2004 ГК БНТУ

## Спасылкі 
* WOMEN’S EC / EHF CL 2003 2002-03 BGPA Minsk
* WOMEN’S EC / EHF CUP 2003 2002-03 BGPA Minsk
2002/2003
БНТУ
Катэгорыя:2002 год у Мінску
Катэгорыя:2003 год у Мінску
Кіт (фільм, 2022)

**«Кіт»** () — мастацкі фільм 2022 года рэжысёра Дарэна Аранофскі. Галоўныя ролі выканалі Брэндан Фрэйзер, Сэдзі Сінк, Хонг Чау, Саманта Мортан, Тай Сімпкінс.

Прэм’ера фільма адбылася 4 верасня 2022 года на 79-м Венецыянскім кінафестывалі. Фільм выйшаў у абмежаваны пракат у ЗША 9 снежня 2022 года, а 21 снежня — у шырокі пракат. Па ўсім свеце фільм сабраў 57.6 мільёна долараў пры бюджэце ў 3 мільёны. Фільм выклікаў неадназначную рэакцыю: хаця крытыкі высока ацанілі ігру акцёраў, асабліва Фрэйзера і Чау, яны засталіся незадаволеныя тым, як у карціне паказана барацьба з атлусценнем.

За выкананне галоўнай ролі Фрэйзер атрымаў прэмію «Оскар», прэмію «Выбар крытыкаў» і прэмію Гільдыі кінаакцёраў ЗША як найлепшы акцёр. Фільм таксама быў узнагароджаны «Оскарам» за найлепшыя грым і прычоскі, а Чау была намінавана на «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога плана.

## Сюжэт 
Некалькі гадоў таму Чарлі страціў каханага чалавека і зараз лечыць душэўную рану стыхійным абжорствам. Ён хаваецца ад свету за дзвярыма і гардзінамі і чорным квадрацікам у Зуме, а сам больш падобны на кіта, чым на чалавека — з-за паўмятровага слою тлушчу, які пагражае яму хуткім інфарктам і смерцю. У працоўныя гадзіны ён вядзе анлайн-семінары па акадэмічным пісьме, а ў вольны час шоргае на хадунках з аднаго пакоя ў іншы і — калі прыхоплівае сэрца — перачытвае таямнічае эсэ пра «Мобі Дзіка». Аўтар сачынення прызнаецца, што цяжэй за ўсё яму даліся раздзелы-адступленні з апісаннямі кітоў, якія, маўляў, адцягваюць увагу чытача ад сумнага сюжэту. Раз-пораз да пустэльніка наведваюцца баявая медсястра Ліз, нялоўкі місіянер Томас і цынічная дачка Элі, якую Чарлі калісьці кінуў і з якой зараз адчайна спрабуе прымірыцца.

## Акцёрскі склад 
* Брэндан Фрэйзер — *Чарлі*
* Сэдзі Сінк — *Элі, дачка Чарлі*
* Хонг Чау — *Ліз, сяброўка і медсястра Чарлі*
* Саманта Мортан — *Мэры, былая жонка Чарлі*
* Тай Сімпкінс — *Томас, місіянер*

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2022 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы 2022 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Цзюй Вэньцзюнь

**Цзюй Вэньцзюнь** (, ) — кітайская шахматыстка, гросмайстар (2014). 17-я чэмпіёнка свету (з 18 мая 2018 года). Пераможца каманднага чэмпіянату свету (2009, 2011) і Алімпіяд (2016, 2018). 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Шахматысты Кітая
Закон Бартоламэ

**Закон Бартоламэ** — закон прыпадабнення агульнаарыйскіх (індаіранскіх) глухіх змычных **p*, **t*, **k* да папярэдніх звонкіх прыдыхальных **bh*, **dh*, **gh*, сфармуляваны ў 1885 годзе Хрысціянам Бартоламэ.

Згодна з дадзеным законам, групы зычных *bh + t*, *bh + k*, *dh + k*, *dh + p*, *gh + p*, *gh + t* і да т. п. ператвараюцца ў старажытнаіндыйскай мове ў спалучэнні *bdh*, *bgh*, *dgh*, *dbh*, *gbh*, *gdh* і г. д. (напрыклад, дзеепрыметнікі на *‑ta-* ад дзеясловаў *lábhate* ‘бярэ’, *bódhati* ‘чувае, заўважае, пазнае’, *dáhati* ‘спальвае’ маюць выгляд *labdhá* ‘узяты’ з **labh-tá‑*, *buddhá* ‘пазнаны’, ‘заўважаны’ з **budh-ta‑*, *dagdhá* ‘спалены’ з **dagh-tá‑*, ад кораня *doh‑*/*duh-* ‘даіць’ 3‑я асоба адзіночнага ліку — *dógdhi* з **dogh-ti*).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Bartholomae Chr., «Arische Forschungen», Bd 1—3, Halle, 1882—87.
* William H. Bennett, «The Germanic Evidence for Bartholomae’s Law», Language, 42-4, déc. 1966, p.&nbsp;733—737.

Катэгорыя:Фанетычныя законы
Хрысціян Бартоламэ

**Фрыдрых Хрысціян Леанард Бартоламэ** (; 21 студзеня 1855, Форст (Турнаў) — 27 жніўня 1925, Лангеаг) — нямецкі усходазнавец-лінгвіст.

## Біяграфія 
У 1872—1877 гадах вывучаў філалогію ва ўніверсітэтах Мюнхена, Эрлангена, Лейпцыга.

З 1884 года — прафесар індаіранскіх моў у Гале, пазней у Мюнстэры, Гісене, Страсбуры, Гайдэльбергу.

З 1904 года — замежны член-карэспандэнт Пецярбургскай акадэміі навук.

## Працы 
* Das altiranische Verbum. München, 1878.
* Die Gāθā's des altiranischen Volkes. Halle, 1879.
* Arische Vorsehungen. Hefte 1—3. Halle, 1882—1887.
* Handbuch der altiranischen Dialekte. Leipzig, 1883.
* Beiträge zur Flexionslehre der indogermanischen Sprachen. Gütersloh, 1888.
* Studien zur indogermanischen Sprachgeschichte. Hefte 1—2. Halle, 1890—1891.
* Arisches und Linguistisches. Göttingen, 1891.
* Vorgeschichte der arischen Sprachen. Straßburg, 1895.
* Avestasprache und Altpersisch. Straßburg, 1895.
* Altiranisches Wörterbuch. Straßburg, 1904.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Franz Josef Meier.* Bartholomae, Christian // Neue Deutsche Biographie. Band 1. Berlin, 1953, S. 609.
* *Heinrich F. J. Junker.* Christian Bartholomae // Indogermanisches Jahrbuch XI. 1927, S. 562—573 (з тлумачэннямі).

Катэгорыя:Усходазнаўцы Германіі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Казка (фільм)

**«Казка»** () — эксперыментальны мастацкі фільм 2022 года расійскага рэжысёра Аляксандра Сакурава.

## Сюжэт 
Дзеянне фільма адбываецца пасля Другой сусветнай вайны ў замагільным свеце. Палітычныя правадыры — Сталін, Чэрчыль, Гітлер і Мусаліні — збіраюцца ля нябеснай брамы, але Голас з таго боку толькі паўтарае, што яшчэ не зараз. Чакаючы дазволу ўвайсці, яны вядуць між сабой размовы пра камунізм, атэізм, імперскія амбіцыі, масавыя рэпрэсіі. Яны ўспамінаюць і свае палітычныя дзеі, і асабістае жыццё. Чэрчыль усё перажывае за каралеву, Гітлер шкадуе, што не ажаніўся з пляменніцай Вагнера, Мусаліні ўзгадвае, як займаўся ў той жа аўстрыйскай бібліятэцы, што і Ленін. І канешне ж, вялікія палкаводцы шкадуюць аб няспоўненых імперскіх амбіцыях. Гітлер бядуе, што ў свой час не спаліў Лондан і Парыж. Ён пытаецца ў Сталіна, чаму яны своечасова не падзялілі свет? А той адказвае, што яму не патрэбна палова свету – толькі цэлы. Правадыры ўзбіраюцца на трыбуну, каб прыняць парад, у якім удзельнічае незлічоны паток мерцвякоў. А тым часам нябесныя брамы застаюцца зачыненымі.

## Акцёрскі склад 
* Ігар Громаў — *Найвышэйшая сіла (голас)*
* Вахтанг Кучава — *Сталін (голас)*
* Лотар Дэег і Цім Этэльт — *Гітлер (голас)*
* Фабіё Мастранджэла — *Мусаліні (голас)*
* Аляксандр Сагабашы і Майкл Гібсан — *Чэрчыль (голас)*
* Паскаль Сліванскі — *Напалеон (голас)*

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фільмы Расіі 2022 года
Катэгорыя:Фільмы Бельгіі 2022 года
Катэгорыя:Фэнтэзійныя фільмы 2022 года
Катэгорыя:Фэнтэзійныя фільмы Расіі
Катэгорыя:Фэнтэзійныя фільмы Бельгіі
Катэгорыя:Фільмы на рускай мове
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы на нямецкай мове
Катэгорыя:Фільмы на італьянскай мове
Катэгорыя:Фільмы на грузінскай мове
Катэгорыя:Фільмы на іўрыце
Катэгорыя:Фільмы на французскай мове
Кілтсі

**Кілтсі** () — пасёлак у воласці Вяйке-Маар'я павета Ляэнэ-Вірумаа, Эстонія. На тэрыторыі пасёлка знаходзіцца рыцарская мыза (маёнтак) Ас (Кілтсі) і чыгуначная станцыя Кілтсі.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Вялікагалёнкавая косць

**Вялікагалё́нкавая ко́сць**, або '''вялікагалё́начная ко́сць. Вялікагалёнкавая косць ляжыць медыяльна, у той час як малагалёнкавая — латаральна.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Косці ніжняй канцавіны
Спас Нерукатворны

**Спас Нерукатворны**, таксама **Абраз з Эдэсы**, **Хустка Веранікі** ці **Мандыльён** (ад — ручнік) — абраз Ісуса Хрыста, які, паводле падання, не быў напісаны рукой чалавека, а ўтварыўся цудоўным чынам. У праваслаўнай традыцыі называецца *Нерукатворны абраз Хрыста*, у каталіцкай — *Хустка Веранікі*, але гэтыя выявы маюць агульную тэалагічную і культурную аснову.

Паводле адной з найстаражытнейшых хрысціянскіх легенд, кіраўнік горада Эдэса (сучасны Шанлыўрфа ў Турцыі) Абгар V цяжка захварэў і напісаў ліст Ісусу Хрысту з просьбай пра лячэнне. У адказ Ісус нібыта адправіў яму свой партрэт, адлюстраваны на палатне (або ручніку), якім Ён перад тым выцер твар. На гэтым палатне цудоўным чынам засталося Яго аблічча. Абраз аздаравіў кіраўніка горада і стаў мясцовай святыняй.

Гэты абраз атрымаў назву «Мандыльён» — ікона на ручніку. Упершыню ён згадваецца ў тэкстах IV–V стагоддзяў, але найбольш папулярны быў у Візантыі, дзе лічыўся ахоўнікам дзяржавы. Паводле падання, у 944 годзе Мандыльён быў перанесены ў Канстанцінопаль і ўрачыста сустрэты імператарам.

Спас Нерукатворны з'яўляецца сімвалам увасаблення Бога — Ён «прыняў аблічча чалавека», і таму чалавек можа бачыць Бога, як вучылі айцы Царквы. Гэта выява, што падкрэслівае хрысталагічную праўду пра рэальнае ўвасабленне Ісуса Хрыста. У праваслаўнай і каталіцкай традыцыях яна служыць апраўданнем візуальнага вобраза Бога ў іканапісу.

У візантыйскім іканапісе абраз Спаса Нерукатворнага часта прадстаўлены як твар Хрыста на тканіне (нярэдка з вузелкамі па краях — як знак, што гэта ручнік). Характэрна адсутнасць цела — толькі твар. Абраз рэдка мае іншыя постаці, што падкрэслівае яго асаблівы статус.

У праваслаўнай царкве свята Спаса Нерукатворнага адзначаецца 29 жніўня (па новым стылі), яно таксама вядома як Трэці Спас, або Арэхавы Спас. У гэты дзень ушаноўваецца памяць перанясення абраза з Эдэсы ў Канстанцінопаль. У народзе свята злілося з аграрнымі традыцыямі, звязанымі са зборам арэхаў і канцом жніва.

На Захадзе падобны абраз вядомы як Святая Вуаль Веранікі. Паводле легенды, падчас шляху на Галгофу Святая Вераніка падала Ісусу тканіну, каб Ён выцер твар, і на ёй засталося Яго аблічча. Хоць гэтая гісторыя не прысутнічае ў Евангеллі, яна атрымала шырокае распаўсюджанне ў Сярэднявеччы і стала тэмай шматлікіх твораў мастацтва.

Спас Нерукатворны стаў архетыпам для многіх абразоў і мастацкіх твораў. Яго выява з’яўляецца адным з першых «ікон-узораў» у праваслаўным іканапісе. Ён уплываў на развіццё тэалогіі іконы, хрысціянскую культуру і народную традыцыю. Акрамя таго, лічыцца адным з асноўных цудадзейных абразоў, якому прыпісваюцца ацаленні і абарона ў часе небяспекі.

## Гл. таксама 
* Абгар V Укама
* Святая Вераніка

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ісус Хрыстос
Катэгорыя:Персанажы Новага Запавету
Катэгорыя:Хрысціянская іканаграфія