open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ірына Аляксандраўна Фядотава

**Ірына Аляксандраўна Фядотава** (, в. Садкі, ) — беларуская спартсменка-паралімпійка. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь, член зборнай каманды Беларусі па галболе.

## Біяграфія 
У 1986 годзе закончыла спецыяльную школу № 2 у горадзе Маладзечна і ўладкавалася на працу ў Слуцку рабочай на прыватнае ўнітарнае прадпрыемства «Ямпаль-Слуцк» грамадскага аб'яднання «Беларускае таварыства інвалідаў па зроку». Там Ірына пачала актыўна займацца спортам. У 1990 годзе І. А. Фядотава разам з інструктарам па спорце прадпрыемства «Ямпаль-Слуцк» Л. У. Гундзіловіч у Мінску на чэмпіянаце па веласпорце сярод людзей са слабым зрокам у розных намінацыях заваявала залатыя, сярэбраныя і бронзавыя медалі.

У сярэдзіне 1990-х гадоў Ірыну Фядотаву запрасілі ў Беларускую федэрацыю інваліднага спорту і прапанавалі трэніравацца ў майстра спорту С. А. Плашчынскага. На чэмпіянаце Еўропы ў Швейцарыі ў 2001 годзе І. А. Фядотава ў  заваявала залаты і тры сярэбраныя медалі, на чэмпіянаце свету ў Германіі ў 2002 годзе — два залатыя медалі. Чэмпіянат Еўропы (Чэхія, 2003 год) — чатыры залатыя медалі; чэмпіянат Еўропы (Галандыя, 2005 год) — залаты, сярэбраны і бронзавы медалі; чэмпіянат свету (Швейцарыя, 2006 год) — бронзавы медаль; чэмпіянат свету (Францыя, 2007 год) — два залатыя медалі.

У 2000 годзе Ірына Аляксандраўна Фядотава стала двухразовай чэмпіёнкай ХІ летніх Паралімпійскіх гульняў  ў Сіднеі (Аўстралія). У 2004 годзе ўдзельнічала ў ХІІ летніх Паралімпійскіх гульнях у Афінах (Грэцыя). У  на ХІІІ летніх Паралімпійскіх гульнях у Пекіне (Кітай) І. А. Фядотава стала ўладальніцай залатога і сярэбранага медалёў.

На 2011 год працавала спартсменам-інструктарам Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь. Была ўключана ў склад нацыянальнай каманды па велатандэме для ўдзелу ў летніх Паралімпійскіх гульнях 2012 года ў Вялікабрытаніі.

Ганаровая грамадзянка горада Слуцка.

## Спасылкі 
* Ірына Аляксандраўна Фядотава 
* ЛУЧШИЕ СПОРТСМЕНЫ ОО «БЕЛТИЗ» 

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Слуцка
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Паралімпійскіх гульняў 2008 года
Катэгорыя:Велагоншчыкі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Чэмпіёны Паралімпійскіх гульняў ад Беларусі
Катэгорыя:Галбол у Беларусі
Воляй абраны

**«Воляю абраны»** — раман Анатоля Бароўскага пра нацыянальна-вызваленчую барацьбу беларускага народа супраць Расійскай імперыі (1863-1864). Адзначаны літаратурнай прэміяй «Воін Святла» (2016).

Апісвае гісторыю кахання правадыра беларуска-польскага паўстання 1863-1864 гадоў супраць расійскага царызму Вікенція (Кастуся) Каліноўскага і Марыі Ямант, якое яны пранеслі праз барацьбу, давёўшы, што важней сапраўднай любові ў свеце няма нічога. Засяродзіўшыся на пачуццях герояў рамана, пісьменнік тлумачыць, чаму паўстанне пацярпела паразу.

Літаратурная спадчына Кастуся Каліноўскага невялікая — некалькі нумароў газеты «Мужыцкая праўда», «Лісты з-пад шыбеніцы» і вершы, прысвечаныя Марыі Ямант. Але ў другой палове XIX стагоддзя менавіта Каліноўскі, які напісаў свае творы мужыцкай мовай, звярнуў увагу на тое, што ёсць такі народ, як беларусы. Такім чынам, Кастусь Каліноўскі быў адным з першых стваральнікаў нацыянальнага адраджэння і станаўлення беларускага нацыяналізму.

Катэгорыя:Раманы на беларускай мове
Анатоль Мікалаевіч Бароўскі

**Анатоль Бароўскі** (нар. 12 мая 1942, Крушнікі, Мазырскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі пісьменнік.

## Жыццяпіс 
Нарадзіўся ў сям’і настаўніка.

Пасля сканчэння Асавецкай сярэдняй школы Мазырскага раёна (1960) працаваў у калгасе, затым на заводзе жалезабетонных вырабаў у Мазыры, настаўнікам пачатковых класаў у вёсцы Турбінка Мазырскага раёна.

У 1961—1962 гадах студэнт Мазырскага педагагічнага інстытута, які скончыў завочна ў 1967 годзе.

У 1962—1964, 1968—1970 гадах служыў у Савецкай арміі.

Працаваў у Мазырскай раённай газеце «Камуніст Палесся», адказным сакратаром гарадскога таварыства «Веды», інструктарам гаркама партыі, намеснікам дырэктара Мазырскага вучылішча геалогіі.

З 1975 года — уласны карэспандэнт газеты «Чырвоная змена» па Гомельскай і Брэсцкай абласцях. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1990 года.

## Творчасць 
Друкуецца з 1963 года. Аўтар кніг прозы «Каліна пад акном» (1987), «Азірніся ў каханні» (1994), «Чорны бусел — белы цень» (1997), «Пякельны рай» (2002), «Искушение» (2007), «Будуем заўтрашні дзень» (2008), «Раманы. Аповесці. Апавяданні» (двухтомнік, 2012), «Мы — Юницкие» (2010), «Юницкого небесные дороги» (2014), «К небесам — через тернии» (2018), «Струнный триумф Юницкого» (2020), «Воляй абраны» (2015), «Кузня» (2018), «Мікола Пушкар — вязень, мастак, перасмешнік» (2020), «Пацалунак Юніты» (2021) і кнігі вершаў «Заручуся з бліскавіцай» (2007).

## Грамадская дзейнасць 
Больш за пятнаццаць гадоў узначальваў Гомельскую абласную арганізацыю Таварыства беларускай мовы. Старшыня Гомельскага абласнога аддзялення Саюза беларускіх пісьменнікаў.

## Узнагароды 
Лаўрэат літаратурнай прэміі «Воін Святла» за раман «Воляй абраны» пра каханне кіраўніка паўстання 1863—1864 гадоў Вінцэнта Канстанціна Каліноўскага і яго нарачонай Марыі Ямант.

## Спасылкі 
* Бароўскі Анатоль. Біяграфія. 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Огдэн Лівінгстан Мілс

**Огдэн Лівінгстан Мілс** () — 50-ы міністр фінансаў ЗША.

## Біяграфія 
Огдэн Мілс нарадзіўся ў горадзе Ньюпарт у штаце Род-Айленд 23 жніўня 1884 года. У 1907 годзе скончыў юрыдычны факультэт Гарвардскага ўніверсітэта. У 1908 годзе ён атрымаў права вядзення адвакацкай практыкі ў судзе і праходзіў яе ў Нью-Ёрку. У 1912 годзе Мілс няўдала абіраўся ў Кангрэс ЗША ад рэспубліканцаў. У 1912, 1916 і 1920 гадах ён быў дэлегатам на нацыянальным рэспубліканскім з’ездзе. З 1914 па 1917 гады Мілс быў членам заканадаўчага сходу Род-Айленда. У 1917 годзе ён уступіў у армію і служыў у званні капітана да заканчэння Першай сусветнай вайны. З 4 сакавіка 1921 года па 3 сакавіка 1927 года Мілс займаў пасаду кангрэсмена ад рэспубліканцаў. У 1926 годзе ён няўдала ўдзельнічаў у выбарах губернатара Нью-Ёрка. З 4 сакавіка 1927 года па 11 лютага 1932 года ён займаў пасаду намесніка міністра фінансаў. 12 лютага таго ж года прэзідэнт Гувер прызначыў Мілса міністрам фінансаў. Мілс быў прыхільнікам прывязкі долара да цаны золата. Новы курс Рузвельта падвяргаўся рэзкай крытыцы з яго боку.

11 кастрычніка 1937 года Мілс памёр у Нью-Ёрку.

Катэгорыя:Міністры фінансаў ЗША
Ваўчок

**Ваўчок**:

## Прозвішча 
* Алесь Ваўчок — беларускі народны казачнік пачатку XX стагоддзя.
* Людміла Анатолеўна Ваўчок (нар. 1981) — беларуская спартсменка.
* Рыгор Якаўлевіч Ваўчок (1929—1997) — беларускі самадзейны паэт, педагог.

## Іншае 
* Ваўчок — цацка.
* «Ваўчок» — беларускі анімацыйны фільм рэжысёра Ігара Волчака
Ашхарацуйц

**Ашхарацу́йц** (, літар. *«Паказ свету»*) — помнік геаграфіі і картаграфіі старажытнай Арменіі. Доўгі час аўтарам твора лічыўся Маўсес Харэнацы, аднак у наш час большасць гісторыкаў схільныя лічыць аўтарам «Ашхарацуйца» Ананія Шыракацы, мысляра VII стагоддзя.

## Утрыманне 
«Ашхарацуйц», напісаны па традыцыі антычнай геаграфіі, заснаваны на Геаграфіі Клаўдыя Пталемея. У першай частцы «Ашхарацуйц» прыводзяцца агульныя звесткі пра свет, яго рэльеф, кліматычныя зоны, моры і да т.п. Другая, больш аб’ёмная частка ўтрымлівае апісанне вядомых у той час мацерыкоў — Еўропы, Лівіі (Афрыкі) і Азіі. Паказваецца іх размяшчэнне, пералічаны народы, якія насяляюць гэтыя мацерыкі, адзначаны галоўныя моры, горы, рэкі, карысныя выкапні, флора, фаўна і інш. Асноўная ўвага ў «Ашхарацуйц» нададзена апісанню краін Пярэдняй Азіі — Арменіі, Іберыі, Алуанку, Малой Азіі, Сірыі, Ірана, Месапатаміі, Азіяцкай Сарматыі.

## Аўтарства 
Ва ўступным артыкуле «Запіска пра эпоху стварэння „Геаграфіі“, што прыпісваецца Майсею Харэнскаму» () Сен-Мартэн паказвае, што «Геаграфія» ўтрымлівае цэлы шэраг звестак, назваў і словаўжыванняў, якія не маглі з’явіцца раней за X стагоддзе, а таму не магла быць напісана Харэнацы; Сен-Мартэн датаваў тэкст каля 950 года. З пярэчаннямі Сен-Мартэну выступіў , аднак Патканаў не знаходзіць гэтыя пярэчанні пераканаўчымі.

Сцвярджэнні Сен-Мартэна падштурхнулі мхітарыстаў падрыхтаваць і выпусціць у 1843 г. у Венецыі, у складзе збору твораў Маўсеса Харэнацы, выверанае выданне «Геаграфіі», заснаванае на параўноўванні шасці захаваных спісаў. У выніку гэтай працы значная частка анахранізмаў, што выклікала высновы Сен-Мартэна, была адкінута. Тым не менш, і вывераны тэкст пакідаў шэраг неадхільных сведчанняў таго, што Харэнацы, які жыў у V стагоддзі, напісаць яго не мог, — прыкладам, простыя спасылкі на , які жыў у VI стагоддзі. У той жа час, паводле думкі Патканава, у «Геаграфіі» не знайшоў адлюстравання ўвесь мацнейшы ўплыў арабаў на Персію, пачынаючы з VII стагоддзя, і гэта, разам з рознымі прыватнымі меркаваннямі, дало яму падставы датаваць кнігу першай паловай VII стагоддзя, а ў якасці яе аўтара прапанаваць Ананію Шыракацы.

## Спасылкі 
* «Армянская География VII века по Р.Х (приписывавшаяся Моисею Хоренскому)» / Перевод и подготовка издания К. П. Патканова. — СПб., 1877.
* Новый список Армянской Географии: Из нового списка географии, приписываемого Моисею Хоренскому // Журнал министерства народного просвещения. Ч. 226. 1883.
* The Geography, to which is added a selection of Vardan's fables called Aluesagirk. Amsterdam, 1668.

Катэгорыя:Геаграфія Арменіі
Катэгорыя:Культура Арменіі
Катэгорыя:Навука ў Арменіі
Аўтарская песня

**Аўтарская песня**, або **бардаўская музыка** — песенны жанр, які ўзнік у сярэдзіне XX стагоддзя ў розных краінах. Яго адметнымі асаблівасцямі з'яўляюцца сумяшчэнне ў адной асобе аўтара музыкі, тэксту і выканаўцы, гітарнае суправаджэнне, прыярытэт значнасці тэксту перад музыкай.

File:Viktar Shalkevich 02.jpg|Віктар Шалкевіч, Беларусь
File:Bundesarchiv_Bild_183-R1202-0019,_Berlin,_Palast_der_Republik,_Bulat_Okudshawa_cropped.jpg|Булат Акуджава, СССР
File:Nohavicainconcert.jpg|Ярамір Ногавіца, Чэхаславакія
File:Fabrizio+De+Andr+faber.jpg|Фабрыцыа Крысціян Дэ Андрэ, Італія
File:Jacek Kaczmarski.jpg|Яцак Качмарскі, Польшча


Катэгорыя:Музычныя жанры
Дабрамысленскі завулак

**Дабрамы́сленскі завулак** — завулак у Маскоўскім раёне Мінска.

## Этымалогія 
Назва завулка паходзіць ад назвы гістарычнага прадмесця Мінска Добрыя Мыслі.

## Размяшчэнне 
Арыентаваны з паўднёвага усходу на паўночны захад. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Маскоўскай, завяршаецца тупіком, не даходзячы да вуліцы Фабрыцыуса. Даўжыня вуліцы складае каля 150 м.

## Забудова 
* № 3 — чатырохпавярховы будынак (1932, арх. А. Воінаў, М. Гіляраў, А. Крылоў), у якім у часы Вялікай Айчыннай вайны была канспіратыўная кватэра савецкіх разведчыкаў.
* № 4 — Сярэдняя школа № 41.
* № 5 — ГУУС Мінгарвыканкама.

## Славутасці 
* Мемерыяльная дошка на доме № 3, дзе была канспіратыўная кватэра савецкіх разведчыкаў, устаноўленая ў 1966 годзе (сілумін; скульптар М. Ткачук) і абноўленая ў 1984 годзе.
* Помнік удзельнікам Обальскага камсамольскага падполля каля сярэдняй школы № 41. У 1972 годзе на ўшанаванне памяці ўдзельнікаў Обальскай падпольнай арганізацыі «Юныя мсціўцы» (дзейнічала ў Вялікую Айчынную вайну ў Шумілінскім раёне з пачатку 1942 года да жніўня 1943 года), якія загінулі ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў, пастаўлена стэла. Імем сакратара падпольнага камсамольскага камітэта, які узначальваў Обальскае падполле, Е. С. Зяньковай была названа піянерская дружына школы. Пры школе працуе музей.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Завулкі Мінска
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Мінск)
Дзівінскі раён

**Дзі́вінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1959 гадах. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Дзівін.

Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года раён падзелены на 11 сельсаветаў: Верхалескі, Восаўскі, Дзівінскі, Лелікаўскі, Навасёлкаўскі, Павіццеўскі, Радастаўскі, Хабовіцкі, Чарнянскі, Чэмерскі і Ягмінаўскі.

16 ліпеня 1954 года Лелікаўскі, Чэмерскі і Ягмінаўскі сельсаветы скасаваны, у склад раёна з Жабінкаўскага раёна перададзены вёскі Горы, Звозы, Лясавец, Субаты і Шарашоўцы.

8 жніўня 1959 года раён скасаваны. Верхалескі, Дзівінскі, Навасёлкаўскі, Павіццеўскі, Хабовіцкі сельсаветы перададзены ў Кобрынскі раён, Радастаўскі сельсавет — у Драгічынскі раён, Восаўскі і Чарнянскі сельсаветы — у Маларыцкі раён.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1959 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Кобрынскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Драгічынскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Маларыцкага раёна
Марына Артураўна Зуева

{{Канькабежац
 |Імя                    = 22px Марына Зуева
 |Фатаграфія             = 
 |Шырыня                 = 200px
 |Пол                    = жаночы
 |Поўнае імя             = Марына Артураўна Зуева
 |Арыгінальнае імя       = 
 |Мянушка                =
 |Грамадзянства          = 
 |Дата нараджэння        = 20.03.1992
 |Месца нараджэння       = 
 |Дата смерці            =
 |Месца смерці           =
 |Пражыванне             = 
 |Алімпійскі чэмпіён     = 
 |Чэмпіён свету          =
 |Кубак свету            = 
 |Спецыялізацыя          = 
 |Гонак                  = 
 |Перамог                = 
 |Подыумаў               = 
 |Ачкоў                  = 
 |500м                   = 40,45 (7.03.2015, Калгары)
 |1000м                  = 1.20,50 (31.10.2015, Мінск)
 |1500м                  = 1.59,37 (21.11.2015, Солт-Лэйк-Сіці)
 |3000м                  = 4.08,95 (13.11.2015, Калгары)
 |5000м                  = 7.12,24 (20.11.2015, Солт-Лэйк-Сіці)
 |10000м                 = 
 |Медалі =

 
{ style="background: transparent"

}
}}

**Марына Артураўна Зуева** (нар. , Мінск, Беларусь) — беларуская канькабежка. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.

## Дасягненні 
Чэмпіёнка зімовай Універсіяды 2017 года ў Алматы на дыстанцыях 3000 м і 5000 м.

## Спасылкі 
* Марына Зуева . Беларускі саюз канькабежцаў

Катэгорыя:Канькабежцы паводле алфавіта
Катэгорыя:Канькабежцы Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовай Універсіяды 2017
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Быценскі раён

**Бы́ценскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1957 гадах. Цэнтр — вёска Быцень. 

## Гісторыя 
Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Баранавіцкай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 11 сельсаветаў: Быценскі, Волькаўскі, Гавінавіцкі, Гуцкі, Дабромысленскі, Даманаўскі, Доўгаўскі, Зарэцкі, Мілавідскі, Тухавіцкі, Ямічненскі. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Зарэцкі і Ямічненскі сельсаветы. 14 кастрычніка 1957 года раён скасаваны, яго сельсаветы перададзены ў суседнія раёны: Быценскі, Волькаўскі, Дабромысленскі, Даманаўскі, Доўгаўскі — у Івацэвіцкі раён, Гавінавіцкі і Мілавідскі — у Баранавіцкі раён, Гуцкі і Тухавіцкі — у Ляхавіцкі раён.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Камінскі, М. І. Быценскі раён / М. І. Камінскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 2: Беліцк — Гімн. — Мн.: БелЭн, 1994. — 536 с. — С. 151. — ISBN 5-85700-142-0.
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.


Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1957 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Ляхавіцкага раёна
Катэгорыя:Баранавіцкая вобласць
Васілішкаўскі раён

**Васілі́шкаўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1960 гадах. Цэнтр — гарадскі пасёлак Васілішкі, з 1954 года — гарадскі пасёлак Астрына. Плошча раёна 0,7 тыс. км², 264 населеныя пункты (1946).

Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Баранавіцкай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 12 сельсаветаў: Астрынскі, Бакштаўскі, Бярозаўскі, Васілішкаўскі, Касцянеўскі, Матыльскі, Навадворскі, Нарашскі, Пугачоўскі, Сабакенцаўскі, Шайбакпольскі, Шастакоўскі, адначасова ў раёне ўтвораны гарадскі пасёлак Астрына. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Бярозаўскі і Пугачоўскі сельсаветы, Сабакенцаўскі сельсавет перайменаваны ў Першамайскі (вёска Сабакенцы перайменавана ў Першамайскую). 3 жніўня 1954 года цэнтр раёна перанесены ў гарадскі пасёлак Астрына, гарадскі пасёлак Васілішкі скасаваны, яго тэрыторыя ўключана ў склад Васілішкаўскага сельсавета. 20 студзеня 1960 года раён скасаваны. Бакштаўскі, Васілішкаўскі, Матыльскі, Першамайскі і Шастакоўскі сельсаветы перададзены ў склад Радунскага раёна; Астрынскі, Касцянеўскі, Навадворскі, Нарашскі, Шайбакпольскі сельсаветы і гарадскі пасёлак Астрына — у склад Шчучынскага раёна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.


Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1960 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Баранавіцкая вобласць
Катэгорыя:Гісторыя Шчучынскага раёна
Марыя Міхайлаўна Залатарова

**Марыя Міхайлаўна Залатарова** (,  — ) — беларускі афтальмолаг, кандыдат медыцынскіх навук (1941), доктар медыцынскіх навук (1951), прафесар (1952).

## Біяграфія 
Нарадзілася ва Украіне.

У 1954—1979 гадах загадчыца кафедры захворванняў вока Беларускага дзяржаўнага інстытута ўдасканалення ўрачоў.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар 190 навуковых работ, 10 манаграфій, падручнікаў, дапаможнікаў па пытаннях афтальмалогіі.

## Літаратура 
*  — С. 508
* Золотарева Мария Михайловна // Заведующие кафедрами и профессора Белорусской медицинской академии последипломного образования (1931—2001). — Минск, 2002. — С. 110—111.
* Золотарева Мария Михайловна // Руководители, заведующие кафедрами, профессора и доктора наук Белорусской медицинской академии последипломного образования (1931—2006). — Минск, 2006. — С. 100—101.

Катэгорыя:Афтальмолагі Беларусі
Катэгорыя:Афтальмолагі СССР
Лопасцевапёрыя рыбы

**Лопасцевапёрыя рыбы** (*Sarcopterygii*) — клас касцістых рыб.

Будове лопасцёвапёрых рыб уласцівы характэрныя асаблівасці. Неакасцянелая пругкая хорда з’яўляецца асновай восевага шкілета. Целаў пазванкоў няма. Вельмі рухомыя і масіўныя ці доўгія апорныя лопасці парных плаўнікоў забяспечаны ўнутраным шкілетам з падоўжаных касцей. Апорны тазавы пояс брушных плаўнікоў размешчаны блізка да лакальнай вывадной адтуліны. Луска на целе касмоіднага тыпу, развілася шляхам зліцця дробных зубападобных пласцінак. Маецца спіральны клапан у кішачніку, артэрыяльны конус у сэрцы і іншыя старажытныя прыкметы.

Лопасцеваперыя рыбы вядомыя з сярэдзіны ранняга дэвону, прыкладна за 300—400 мільёнаў гадоў да нашай эры. Ужо ў той час яны пачынаюць спецыялізавацца ў двух розных напрамках: у бок развіцця драпежнікаў з моцнымі канічнымі зубамі і ў бок фарміравання малюскаедаў з драбнеючымі зубнымі пласцінкамі. Першы напрамак прадстаўляе надатрад кісцяпёрых рыб (*Crossopterygii*), другі — надатрад дваякадыхальных (*Dipnoi*).

## Літаратура 
* Жизнь животных. В 7-ми тт. Т. 4. Рыбы / Под ред. Т. С. Расса. — М.: Просвещение, 1983.


Катэгорыя:Класы жывёл
Apoda

**Apoda**

* сінонім лацінскай назвы атраду 
*  — род матылькоў
Лоры

**Лоры** (*Loriinae*), **шчоткаязычныя папугаі** — падсямейства папугаяў.

Пашыраны ад Філіпінскіх астравоў да Паўднёвай Аўстраліі і Тасманіі, у Палінезіі. Жывуць у лясах.

Даўжыня да 40 см. Апярэнне яркае, пераважна чырвонае і зялёнае. Хвост доўгі. Дзюба доўгая, вузкая. На канцы мясістага языка шчотачка, утвораная тонкімі шчацінкамі, што дапамагае эбіраць з кветак пылок і нектар.

Кормяцца таксама ягадамі, пладамі, сокам дрэў, часам дробнымі насякомымі.

Нясуць 2—4 яйкі.

## Галерэя 

Image:BlackWingedLorikeet.jpg|Чарнакрылы чырвоны лоры(*Eos cyanogenia*)
Image:Musklorikeet.jpg|Мускусны ларыкет(*Glossopsitta concinna*)
Image:PerfectLorikeet.jpg|Жоўтагаловы ларыкет(*Trichoglossus euteles*)
Image:Lorinoir.jpg|Чорны бліскучы лоры(*Chalcopsitta atra*)

## Літаратура 
* Лоры // 

Катэгорыя:Папугаевыя
Orthriophis taeniurus

**Orthriophis taeniurus** — неядавітая змяя сямейства вужовыя.

## Біялагічнае апісанне 
Агульная даўжыня дасягае 195 см. Галава слаба адмежавана ад шыі. Хвост кароткі. Зверху светла-бэзавага колеру з двума тонкімі чорнымі падоўжнымі лініямі, якія злучаюцца адна з адной папярочнымі палосамі, аддзеленымі адзін ад аднаго аднолькавымі прамежкамі. Гэта спалучэнне ліній утварае характэрны малюнак у выглядзе лесвіцы, які знікае ў задняй частцы спіны. Па баках тулава праходзяць 2-3 шэрагі чорных плям, пераходзячых у поласы ў задняй часткі тулава. Хвост чорны, з чатырма бялёсымі або жаўтлявымі палосамі: адна пасярэдзіне зверху, іншая па сярэдняй лініі знізу і па адной паласе размешчана на бакавой паверхні. Жывот жоўтага колеру з цёмнымі плямамі.

## Арэал 
Жыве ў паўднёва-ўсходняй Азіі, Кітаі, Карэі, Японіі, Прыморскім краі Расіі.

## Спосаб жыцця 
Любіць горныя і нізінныя лясы, адкрытыя ўчасткі з травяністай расліннасцю, сядзібы, агароды паблізу чалавечага жылля. Актыўны ўдзень. Сілкуецца грызунамі памерам менш пацука, птушкамі.

Гэта яйцакладная змяя. Самка адкладае ў чэрвені-ліпені 10-13 яек.

## Літаратура 
* Словник-довідник із зоології. — К., 2002.
* Akeret, B. 2003. Terrarienbepflanzung. Reptilia (Münster) 8 (2): 22-29
* Barone, S. 2003. Beauty snakes like to bathe in pools not soup. Reptilia (GB) (31): 34-38.

Катэгорыя:Вужовыя
Python brongersmai

**Python brongersmai** — неядавітая змяя з роду *сапраўдных пітонаў* сямейства *Пітоны*.

## Апісанне 
Агульная даўжыня вагаецца ад 1,5 да 2,6 м. Тулава тоўстае, масіўнае, буйное самкі могуць важыць да 22 кг. Афарбоўка галавы можа вагацца ад ярка-чырвонай да засмагла-жоўтай, з аранжавымі або жоўтымі меткамі або палосамі. Аднак афарбоўка галавы бывае і цёмнай з шэрымі плямамі па баках. Тулава цёмнае, шэрае, палевае або карычневае, але бывае і ярка-чырвонае, за што гэтых пітонаў часам называюць «крывавымі». На целе прыкметны малюнак са светлых і цёмных палос і няправільнай формы плям.

## Спосаб жыцця 
Любіць горныя і нізінныя дажджавыя лясы і плантацыі. Сустракаецца на вышыні да 2000 м над узроўнем мора. Сілкуецца дробнымі сысунамі і птушкамі.

Гэта яйцакладная змяя. Самка адкладае ад 4 да 28 яец. Праз 75 дзён з'яўляюцца маладыя пітоны.

Працягласць жыцця да 27 гадоў.

## Распаўсюджанне 
Насяляе ў Тайландзе, В'етнаме, на захадзе Малайзіі і Інданезіі — на астравах Суматра, Банке і Белітунг.

## Літаратура 
* Herrmann, Jan-Matthias 1998. Haltung und Nachzucht der Buntpythonunterarten Python curtus curtus und Python curtus brongersmai Elaphe 6 (4): 7-12
* Franz, V. 2003. Pythons of the World. Reptilia (GB) (27): 16-23
* Словник-довідник із зоології. — К., 2002.

Катэгорыя:Пітоны
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1861 годзе
Elaphe guttata

**Elaphe guttata** — неядавітая змяя сямейства вужовых роду *Pantherophis*, жыве ў Паўночнай Амерыцы.

Папулярна ў прыватных калекцыях аматараў рэптылій.

## Апісанне 
Вырастаюць да памеру 1,2-2 метры, але звычайна не болей за 1,2-1,5 метры. Цяпер выведзена і замацавана шмат каляровых варыяцый віду, якія называюць морфамі. Прыродная афарбоўка — аранжавая з чырвонымі плямамі, якія акаляюць чорныя палосы. Жывот у сеткаваты бела-чорны малюнак. Міралюбная змяя, амаль ніколі не праяўляе агрэсіі да чалавека. Многіх змей, як то альбіносаў, пальмет і кукурузных, трымаюць як хатніх жывёл з прычыны іх спакойнага і прыязнага характару.

## Арэал 
Паўднёвы ўсход ЗША — ад Нью-Джэрсі да Фларыды і на захад да Тэхаса.

## Спосаб жыцця 
Змеі засяляюць кукурузныя палі, лясныя паляны, дрэвы і кінутыя або рэдка выкарыстаныя будынкі і фермы. Звычайна змеі жывуць на зямлі, але таксама актыўна выкарыстоўваюць дрэвы і хмызнякі.

Рацыён складаецца пераважна з грызуноў, у асноўным мышэй, пацукоў, а таксама птушак.

Яйцакладныя змеі. Самка адкладае да 24-х яек, інкубацыя якіх праходзіць пры 24-30 градусах на працягу 55-60 дзён. Субстрат падчас інкубацыі павінен быць вільготным.

Добра разводзіцца ў няволі. Для ўтрымання выкарыстоўваюць тэрарыумы гарызантальнага тыпу з падтрыманнем тэмпературы ў цёплым куце на ўзроўні 28-30 градусаў і 24-26 градусаў у прахалодным. Ва ўмовах тэрарыума аснова кармлення — лабараторныя мышы.

## Спасылкі 
* Cornsnake Morph Gallery  — The Ultimate Online Photo Guide to Cornsnake Mutations
* Ians Vivarium Guide to Cornsnake Morphs 
* Thecornsnake.co.uk
* Кукурузны полоз-альбінос 
* кукурузная змяя okeetee 
* пальметтовая кукурузная змяя 
* дзіцяня кукурузнай змеі 
* herpFocus  — video female laying egg.
* Comprehensive Corn Snake care information 
* American Cornsnake Registry 
* The Cornsnake Morph Guide(R) — identification and genetic guide for collectors and breeders
* Corn snake care sheet
* Cornsnake Colour & Pattern Morphs 

Катэгорыя:Паўзуны Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Вужовыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1766 годзе
Дом па завулку Дабрамысленскім, 3

**Дом па завулку Дабрамысленскім, 3** — будынак у Мінску, размешчаны ў былым прадмесці Добрыя Мыслі.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 1932 годзе па праекце архітэктараў А. П. Воінава, М. І. Гілярава, А. Ф. Крылова.

18 красавіка 1942 г. пад Мінскам была дэсантавана група савецкіх разведчыкаў, у якую ўваходзіў Л. А. Барсукоўскі (камандзір). 27 ліпеня 1942 г. самалётам быў дастаўлены сувязны ЦК КП(б)Б М. М. Бортнік (П. М. Грыб). Яны павінны былі ўмацаваць разведгрупу С. К. Вішнеўскага, якая дзейнічала ў Мінску. Рацыя размяшчалася па кватэры А. Д. і М. Т. Загорскіх (кв. 53). Сеансы сувязі праводзіліся таксама з кватэры С. А. Берасневіча (вул. Быхаўская, 20, кв. 1). На гэтай кватэры працавала таксама рацыя разведгрупы С. К. Вішнеўскага. Разведчыкі наладзілі сувязь з Мінскім камуністычным падполлем. Восенню 1942 г. рацыя групы С. К. Вішнеўскага была запеленгавана акупантамі. Таму разведгрупа пайшла ў партызанскі атрад «Штурм» Мінскай вобласці. У пачатку студзеня 1943 г. члены групы загінулі.

У 1966 г. на доме ўстаноўлена мемарыяльная дошка, у 1984 г. абноўлена (архіт. М. Ткачук; сілумін).

## Архітэктура 
У архітэктуры будынка канструктывісцкія рысы — рызаліты лесвічных клетак з вертыкальным шкленнем, вялікія праёмы, выцягнутыя балконы — спалучаюцца з элементамі лаканічнага дэкору — рустоўкай, ліштвамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:1932 год у Мінску
Катэгорыя:Завулак Дабрамысленскі
Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі канструктывізм
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Аляксандра Воінава
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мікалая Гілярава
Балантэ

**Балантэ**, *балант*, *буланда*, *браса*, *фча*, *джа* — народ у Гвінеі-Бісау, Каба-Вердэ і Сенегале. Адносяцца да пераходных груп Заходняга Судана. Гавораць на мове балантэ, альбо баланта, заходнеатлантычнай падгрупы нігера-кангалезскай групы конга-кардафанскай сям’і. Важныя дыялекты: фора, альбо ўласна баланта, кентохэ, манэ, нага. Распаўсюджана таксама партугальская мова і яе крэольскі варыянт («гвінейскі крэолі»). Прытрымліваюцца традыцыйных вераванняў.

Асноўныя заняткі — падсечна-агнявое земляробства. Прылады працы — рыдлёўка, нажны плуг, матыка. Вырошчваюць рыс, кукурузу, маніёк, батат, ямс. З алейнага дрэва вырабляюць алей. Гадуюць скот, свінняў. Жыхары астравоў, узбярэжжа займаюцца рыбалоўствам. Аснова сацыяльнай арганізацыі — сельская абшчына, якая аб’ядноўвае групу малых і вялікіх сем’яў. Шлюб патрылакальны. Распаўюсджана палігінія.

Жывуць пераважна ў кампактных вёсках. Пераважае прамавугольнае жытло са сценамі з трыснягу, абмазанага глінай, з высокім дахам. Развіта прыкладное мастацтва, ткацтва, вышыванкі з перавагай чырвонага, блакітнага і жоўтага колераў. Традыцыйная ежа — пахлёбкі і кашы з рысу з пальмавым алеем. Традыцыйныя культы — духаў прыроды і продкаў.

## Літаратура 
* Народы мира, «Советская энциклопедия», М., 1988 // С.83

Катэгорыя:Народы Афрыкі
Хеліцэравыя

**Хеліцэравыя** (*Chelicerata*) — падтып беспазваночных тыпу членістаногіх. 

## Апісанне 
Паходжаннем звязаны з трылабітамі. Падзяляюцца на класы: мерастомавыя (жывуць у морах, пераважна выкапнёвыя), павукападобныя (пераважна наземныя сучасныя формы), марскія павукі. Апісана больш за 100 тыс. сучасных і некалькі тысяч выкапнёвых відаў. Пашыраны ўсюды, акрамя Антарктыды.

Даўжыня ад 0,05 мм (некаторыя кляшчы) да 1,8 м (выкапнёвыя эўрыптэрыды). Цела падзяляецца на галавагрудзі (прасома) і брушка (алістасома). Галавагрудзі маюць 6 пар канечнасцей, з якіх пярэднія (хеліцэры) размешчаны наперадзе рота, а ззаду яго — педыпальцы (нагашчупальцы) — пераважна органы пачуццяў, іншы раз удзельнічаюць у перамяшчэнні і захопе корму. 

Хеліцэры — першая пара галаўных канечнасцей. Выкарыстоўваюцца як сківіцы для захопу і раздзірання здабычы. Складаюцца з 2—3 членікаў. Маюць выгляд клюшняў (скарпіёны), кіпцюрападобных членікаў (павукі), стылетаў або кручкоў (кляшчы), адпавядаюць антэнам ракападобных. Брушныя 4 пары ног рэдукаваныя або ператварыліся ў жабры, лёгкія і іншыя органы.

Дыхаюць жабрамі, лёгкімі або трахеямі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Членістаногія
Atlantica

**«Atlantica»** () — беларускі дуэт, выконвае песні на англійскай мове ў стылі еўрапоп з ухілам у еўрадыска.

## Гісторыя 
Гурт створаны ў 2003 годзе.

У 2006 годзе атрымаў званне лідара продажаў у намінацыі «Лепшы поп-выканаўца» і атрымаў 2-е месца ў намінацыі «Лепшы выканаўца» 2005 года. Па выніках зімняга сезона Нацыянальнага фестываля «Песня года Беларусі-2005» перамагла песня гурта «Real love» («Сапраўднае каханне»).

## Стыль 
Гурт выконвае музыку ў стылі еўрапоп, пераважная большасць песень на англійскай мове. У стылістыцы гурта прасочваецца ўплыў еўрадыска 1980-х.

## Назва 
Па словах фронтмэна Алекса Дэвіда:

## Дыскаграфія 
* Максі-сінгл «Atlantica» (2004)
* Альбом «Heavenly» (2005)
* Альбом «Urbanoid» (2007)
* Сінгл «It’s Not About Us» (2009)
* Альбом «Taboo» (2009)
* Альбом «V» (2012)

### Зборнікі 
* «Первый интернационал» (2006), песня «Real love»
* «Тузін. Перазагрузка» (2009), песня на беларускай мове «У свеце не адны».

## Відэа 
2011 год — відэакліп на песню «Vendetta».

## Склад 
* Алекс Дэвід (сапраўднае імя Аляксей Набееў) — музыка, спеў.
* Ян Брыт — аўтар тэкстаў, гітара, бэк-вакал.

### Былыя ўдзельнікі 
* Дзі’Мітр — бэк-вакал, гітара.
* Павел Бараноўскі — аўтар тэкстаў да 2009 года.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Фотогалереи — Атлантика (Atlantica)
* Алексей Набеев — основатель и лидер музыкального проекта «ATLANTICA» 
* Алексей Набеев: «В детстве любил играть в „казаки-разбойники!“» (фотогалерея) 
* 666 альбомов белорусской судьбы. Atlantica — 2009 «Taboo»

Катэгорыя:Поп-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:Электронныя музычныя калектывы Беларусі
Мпонгвэ

**Мпонгвэ** — народ групы банту ў Габоне (сярэдняе і ніжняе цячэнне ракі Агавэ) і памежных раёнах Экватарыяльнай Гвінеі. Колькасць разам з роднаснымі гарун, аджумба, галоа, нкомі, эненгэ і інш. 175 тыс.чалавек, у тым ліку 170 тыс.чалавек у Габоне. Адносяцца да негрскай расы вялікай негроіднай расы. Гавораць на мове мпонгвэ (магчыма, дыялект мовы м’енэ). Частка мпонгвэ — каталікі, большасць прытрымліваецца традыцыйных вераванняў.

Традыцыйныя заняткі — ручное земляробства (маніёк, ямс, проса), паляванне, на ўзбярэжжы — рыбалоўства, пасярэдніцкі гандаль. Большасць сучасных мпонгвэ жыве ў гарадах, працуе на лесанарыхтоўках і ў прамысловасці, у дзяржаўным апараце, сферы бізнеса. Традыцыйнае адзенне выцеснена еўрапейскім. Традыцыйныя вераванні — культ продкаў, анімізм. Мастацтва вырабу культавых масак, асабліва пахавальных.

## Літаратура 
* Народы мира — М., «Советская энциклопедия», 1988. — С. 314.

Катэгорыя:Народы Афрыкі
Казлоўшчынскі раён

**Казло́ўшчынскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1960 гадах. Цэнтр — вёска (з 1958 года гарадскі пасёлак) Казлоўшчына.

Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Баранавіцкай вобласці БССР. 12 кастрычніка 1940 года раён быў падзелены на 11 сельсаветаў: Вішаўскі, Дзераўноўскі, Казлоўшчынскі, Малдавіцкі, Мяляхавіцкі, Навасёлкаўскі, Падвялікаўскі, Піронімскі, Раготнаўскі, Рудаяварскі, Яварскі. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Вішаўскі, Малдавіцкі і Яварскі сельсаветы, утвораны Гярбелевіцкі сельсавет. 30 жніўня 1957 года Піронімскі сельсавет перайменаваны ў Войневіцкі. 28 чэрвеня 1958 года вёска Казлоўшчына атрымала статус гарадскога пасёлка, Казлоўшчынскі сельсавет скасаваны.

20 студзеня 1960 года раён скасаваны. Гарадскі пасёлак Казлоўшчына, Гярбелевіцкі, Мяляхавіцкі, Падвялікаўскі, Раготнаўскі, Рудаяварскі сельсаветы былі перададзены ў Дзятлаўскі раён; Войневіцкі, Дзераўноўскі, Навасёлкаўскі — у Слонімскі раён.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Казлоўшчынскі раён // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня. — Мн.: БелЭн, 1994. — 431 с. — С. 13. — ISBN 985-11-0100-1.
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.


Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1960 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Дзятлаўскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Слонімскага раёна
Заканадаўчая Асамблея Сальвадора

**Заканадаўчая асамблея Рэспублікі Сальвадор** () — аднапалатны вышэйшы заканадаўчы орган (парламент) Сальвадора.

## Склад 
Асамблея ўключае 84 дэпутатаў, якія выбіраюцца прамым галасаваннем па партыйных спісах. 64 месца прадстаўляюць 14 дэпартаментаў Сальвадора, астатнія выбіраюцца па агульнадзяржаўных спісах.

Па выніках выбараў 2015 года ў Заканадаўчай асамблеі Сальвадора прадстаўлены наступныя партыі:

* Нацыяналістычны рэспубліканскі альянс (ARENA, правыя) — 35 месцаў;
* Фронт нацыянальнага вызвалення імя Фарабундо Марці (FMLN, левыя) — 31 месца;
* Шырокі альянс за нацыянальнае адзінства (GANA, левацэнтрыста) — 11 месцаў
* Нацыянальная кааліцыйная партыя (PCN, правацэнтрысты) — 6 месцаў;
* Хрысціянска-дэмакратычная партыя (PDC, цэнтрысты) — 1 месца.

Катэгорыя:Парламенты паводле краін
Усходняя Арменія

**Усходняя Арменія** (), *Закаўказская* (*каўказская*) *Арменія*, таксама *Перс-Арменія* для перыяду V—VI вв., *Руская Арменія* для перыяду XIX — пачатку XX стагоддзяў — тэрмін, якім у гістарыяграфіі пазначаюцца ўсходнія вобласці гістарычнай Арменіі. Мяжой паміж Заходняй і Усходняй Арменіяй з'яўляецца Арарацкая даліна, якая з'яўлялася цэнтрам культуры і дзяржаўнасці армян.

## Гісторыя тэрміна 
Першапачаткова тэрмін выкарыстоўваўся для назвы ўсходняй часткі Армянскага царства.

## Геаграфія 
Усходняя Арменія займае вобласць Арарацкай даліны і прылеглыя да яе горныя вобласці Малога Каўказа — Сюнік, Лары, Тавуш і г.д. і Нагорны Карабах. У цэлым складае ўсходнюю палову Армянскага нагор'я — каўказскую частку (Паўднёвы Каўказ), цалкам ці часткова ўключае 6 яго гістарычных правінцый: Арарат, Гугарк, Сюнік, Арцах, горныя вобласці Утыка, а таксама два гавары правінцыі Васпуракан — Нахчаван і Гохтн, якія галоўным чынам адпавядаюць сучаснай Нахічэванскай АР.

## Гісторыя 
### I падзел Армянскага царства 
Тэрмін *«Усходняя Арменія»*.

### II падзел Арменіі 
У 591 годзе Арменія зноў была падзелена. Большая частка армянскіх земляў у складзе дзяржавы Сасанідаў была заваявана Візантыяй у ходзе ірана-візантыйскай вайны 571—591 гг..

### Арабскае валадарства 
У сярэдзіне VII стагоддзя Усходняя Арменія трапіла пад валадарства Арабскага халіфата. Потым, у 639 годзе да халіфата былі далучаны таксама землі Заходняй Арменіі.

### Багратыдская Арменія 
У 885 годзе ў было ўтворана Армянскае царства Багратыдаў. Яно ахапляла большую частку Усходняй Арменіі.

Ва Усходняй Арменіі знаходзілася частка Анійскага царства — Сюнік (пазней Сюнікскае царства), Гугарк (пазней Ташыр-Дзарагецкае царства) і Хачэн (у Нагорным Карабаху). У 1045 годзе адзінае Армянскае царства пала, але тэрытарыяльная цэласць Арменіі захоўвалася ва ўмовах іншаземнага валадарства.

### Позняе і высокае сярэднявечча 
У XVI—XVII стагоддзях велізарную шкоду нанеслі Арменіі бесперапынныя турэцка-персідскія войны, якія вяліся за кантроль над Арменіяй. Згодна Амасійскаму дагавору 1555 года Усходняя Арменія адышла да Сафавідскага Ірана, а Заходняя Арменія — да Асманскай Турцыі. Турэцка-персідская мяжа на армянскіх землях праходзіла па рацэ Ахуран, горам Армянскі ланцуг і Загрос. Пасля гэтага тэрміны «Усходняя Арменія» і «Заходняя Арменія» ізноў увайшлі ва ўжытак.

## Карты 
## Гл. таксама 
* Заходняя Арменія
* Арменія (гістарычны рэгіён)
* Вялікая Арменія

## Крыніцы 
## Літаратура 
* George A. Bournoutian. Eastern Armenia in the last decades of Persian rule, 1807—1828: a political and socioeconomic study of the khanate of Erevan on the eve of the Russian conquest, Undena Publications, 1982

## Спасылкі 
* Восточная Армения
* Восточная Армения в составе Российской империи 
* Армения во второй половине XVII—XVIII вв. Внутренняя история Армении 
* Г. Г. Саркисян. Население Восточной Армении в XIX-начале XX в. Этнодемографическое исследование, Ереван, Изд-во Гитутюн" НАН РА, 2002
* Освобождение Восточной Армении от ханского ига 

Катэгорыя:Арменія
Катэгорыя:Геаграфія Арменіі
Катэгорыя:Гісторыя Каўказа
Спушанка

**Спуша́нка** — рака ў Шчучынскім і Гродзенскім раёнах Гродзенскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Скідалька (басейн Нёмана).

## Назва 
У канцы 14 ст. згадваецца як Спуша (*Spuscha*).

## Водаапісанне 
Даўжыня ракі 44 км. Плошча вадазбору 228 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 м/км. Пачынаецца каля вёскі Плянты Шчучынскага раёна, упадае ў Скідальку на ўсходняй ускраіне горада Скідзель. Даліна ракі звілістая, трапецападобная, яе шырыня 0,6—1,8 км. Пойма да аграгарадка Дэмбрава двухбаковая, месцамі чаргуецца па берагах, забалочаная, парасла лугавой расліннасцю і хмызняком, ніжэй па цячэнні вузкая, адкрытая. Рэчышча звілістае (шырыня 5—7 м), на працягу 18 км каналізаванае: ад вытоку да аўтамабільнай дарогі Шчучын—Астрына (18 км) і ад вёскі Маліннікі да аграгарадка Дэмбрава (4 км). Прымае сцёк з меліярацыйных каналаў. Упадае рака Прудчак (злева). Каля аграгарадка Дэмбрава на рацэ створана сажалка (плошча 6,4 га).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Котры
Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Гродзенскага раёна
Манджак

**Манджак** — народ у Гвінеі-Бісау (у вусці рэк Кашэу і Мансоа), у Каба-Вердэ, Сенегале, Гамбіі. Колькасць насельніцтва ў Гвінеі-Бісау 120 тыс.чалавек. у Каба-Вердэ 35 тыс.чалавек, у Сенегале (разам з балантэ) 20 тыс.чалавек, у Гамбіі 10 тыс.чалавек. Блізкія па мове і культуры да манкан’я, дыёла, балантэ. Адносяцца да негрскай расы вялікай негроіднай расы. Гавораць мове манд’яку заходнеатлантычнай падгрупы нігера-кангалезскай групы конга-кардафанскай сям’і. Дыялекты: бок, бараан-кулкус, чуро, лунд, пейіхэ. Большасць манджак прытрымліваецца традыцыйных вераванняў, ёсць каталікі (пераважна гарадское насельніцтва Каба-Вердэ).

У прыморскую частку Гвінеі-Бісау былі выцеснены з поўначы некалькі стагоддзяў таму прадстаўнікамі мандынга. Частка манджак перасялілася потым ва ўнутраныя раёны Гвінеі-Бісау, не разрываючы сувязяў (роднасных, эканамічных, культавых) з асноўнай тэрыторыяй рассялення. Значныя групы манджак мігравалі ў 19-20 стагоддзях на тэрыторыю Сенегала, Гамбіі, Каба-Вердэ.

Асноўны традыцыйны занятак на кантыненце — ручное земляробства (рыс, батат, ямс, бавоўнік, бананы). Забалочаныя раёны засваюць дзякуючы пабудове земляных дамбаў вакол палёў для абароны пасеваў ад марской вады.

## Літаратура 
* Народы мира, «Советская энциклопедия», М., 1988 // С.284

Катэгорыя:Народы Афрыкі
Ігнат Ігнатавіч Казлоўскі (Герой Савецкага Саюза)

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Іван Ігнатавіч Казлоўскі
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|подпіс           = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1936—1960
|званне           = 
|род войскаў      = авіяцыя
|пасада           = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
-
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Ігнат Ігнатавіч Казлоўскі** (1917—1962) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
Ігнат Казлоўскі нарадзіўся 15 лютага 1917 года ў вёсцы Вялікія Прусы (цяпер Капыльскі раён Мінскай вобласці Беларусі). У 1935 годзе ён скончыў дзевяць класаў школы. У 1936 годзе Казлоўскі быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1939 годзе ён скончыў Сталінградскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў. З лістапада 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У 1943 годзе ён скончыў курсы ўдасканалення афіцэрскага складу.

Да канца вайны капітан Ігнат Казлоўскі быў штурманам 996-га штурмавога авіяпалка 224-й штурмавой авіядывізіі  4-га Украінскага фронту. За час свайго ўдзелу ў баях ён зрабіў 120 баявых вылетаў на штурмоўку і паветраную разведку вялікіх колькасцяў баявой тэхнікі і жывой сілы праціўніка, дастаўку боепрыпасаў і вывазу параненых з акружэння пад Вязьмай.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 жніўня 1945 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання па знішчэнні жывой сілы і тэхнікі праціўніка і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» капітан Ігнат Казлоўскі быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» за нумарам 8883.

Пасля заканчэння вайны Казлоўскі працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1960 годзе ў званні палкоўніка быў звольнены ў запас. Пражываў у Мінску. Памёр 9 чэрвеня 1962 года.

Быў таксама узнагароджаны чатырма ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Аляксандра Неўскага і Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

У гонар Казлоўскага усталяваны яго бюст у Вялікіх Прусах.

## Літаратура 
*  — С. 432.
* 
* Сто сталинских соколов. В боях за Родину. — 2-е изд., доп. — М.: Яуза, Эксмо, 2005

## Спасылкі 
* Вечна ў памяці народнай. Да 65-годдзя вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў (Інфармацыйна-бібліяграфічны паказальнік)  — С. 13. // ДУ «Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна»

Катэгорыя:Ваенныя лётчыкі СССР
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Капыльскім раёне
Уладзімір Мікалаевіч Пяценка

**Уладзімір Мікалаевіч Пяценка** (; нар. , , РСФСР, СССР) — украінскі футбаліст, абаронца, пасля завяршэння кар’еры — футбольны трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам жаночага клуба «Дынама» з Кіева.

## Клубная кар’ера 
Пачаў займацца футболам у Крыме, гуляў за мясцовыя каманды «Вайковец» і «Таўрыя». Пазней выступаў за «Шахцёр», «Металіст», «Металург», «Ворсклу». У 2003—2004 гадах выступаў у Расіі за «СКА-Энергія», пасля вярнуўся ва Украіну, дзе завяршыў кархеру ў складзе вінніцкай «Нівы».

## Міжнародная кар’ера 
У 1994—1995 гадах гуляў за моладзевую зборную Украіны.

## Трэнерская кар’ера 
З 2008 года (з перапынкамі) — трэнер «Металурга» з Данецка. 12 лістапада 2010 года стаў выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера данецкага «Металурга» пасля адстаўкі Мікалая Костава. 3 мая 2011 года быў ізноў прызначаны выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера «Металурга» пасля адстаўкі Андрэя Гардзеева. У сярэдзіне студзеня 2013 года ўзначаліў ерэванскі «Бананц», які пад кіраўнітцвам Пяценкі заняў апошняе месца ў чэмпіянаце Арменіі і вылецеў у другі дывізіён. У жніўні 2013 года вярнуўся ў «Металург», у чэрвені 2014 года чарговы раз стаў галоўным трэнерам клуба, заставаўся на гэтай пасадзе да лета 2015 года, калі «Металург» спыніў існаванне.

З лета 2015 года працаваў экспертам на ўкраінскім тэлебачанні. У студзені 2017 года прыняў прапанову ўзначаліць беларускі клуб «Крумкачы». Ужо ў маі таго ж года па сямейным абставінам пакінуў мінскую каманду.

У студзені 2018 года стаў новым галоўным трэнерам клуба ўкраінскай Першай лігі «Абалонь-Бровар». У сезоне 2018/19 працаваў у трэнерскім штабе адэскага «Чарнаморца».

У 2021 годзе ўзначаліў адроджанае жаночае кіеўскае «Дынама».

## Дасягненні 
### У якасці іграка 
* Чэмпіянат Украіны па футболе
** Срэбраны прызёр (1): 1997
** Бронзавы прызёр (1): 2002
* Кубак Украіны па футболе
** Уладальнік (1): 1997

### У якасці трэнера 
* Кубак Украіны па футболе
** Фіналіст (1): 2012

## Асабістае жыццё 
Жанаты, выхоўвае дачку.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты СССР
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Акіян Керч
Катэгорыя:Ігракі ФК Таўрыя Сімферопаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр-2 Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Металіст Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Металіст-2 Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Металург Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Металург-2 Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Ворскла Палтава
Катэгорыя:Ігракі ФК СКА-Хабараўск
Катэгорыя:Ігракі ФК Ніва Вінніца
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Украіны
Катэгорыя:Трэнеры ФК Металург Данецк
Катэгорыя:Трэнеры ФК Урарту
Катэгорыя:Трэнеры ФК Крумкачы Мінск
Катэгорыя:Трэнеры ФК Абалонь-Бровар
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Дынама Кіеў
Мікалай Міхайлавіч Казачэнка

**Мікалай Міхайлавіч Казачэ́нка** ( — ) — старшына Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Мікалай Казачэнка нарадзіўся 1 студзеня 1916 года ў вёсцы Бярозаўка (цяпер Чэрвеньскі раён Мінскай вобласці Беларусі). У 1937—1940 праходзіў службу ў Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнічаў у польскім паходзе і савецка-фінскай вайне. Пасля дэмабілізацыі працаваў трактарыстам у машынна-трактарнай станцыі. У 1941 годзе М. М. Казачэнка быў паўторна прызваны ў армію. З чэрвеня таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Да кастрычніка 1943 года сяржант Мікалай Казачэнка камандаваў аддзяленнем 112-га асобнага інжынернага батальёна 37-й арміі Стэпавага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

3 кастрычніка 1943 года аддзяленне Мікалая Казачэнкі пабудавала прыстань, а затым пераправілі ў раёне Крэменчука на пароме 1700 байцоў і камандзіраў, 60 фурманак з боепрыпасамі і амуніцыяй, 120 коней і 620 скрынак са снарадамі.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 20 снежня 1943 года сяржант Мікалай Казачэнка быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».

У 1946 годзе ў званні старшыны Мікалай Казачэнка быў дэмабілізаваны. Пражываў у Мінску. У 1949 годзе М. М. Казачэнка скончыў Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КП Беларускай ССР, пасля чаго працаваў на аўтазаводзе. Памёр 21 сакавіка 1977 года.

Быў таксама узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 2-й ступені і Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

## Літаратура 
* 
* 
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. — Минск, 1984. — С. 205.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чэрвеньскім раёне
Катэгорыя:Сяржанты і старшыны СССР
Балацянік звычайны

**Балацянік звычайны** (*Lymnaea stagnalis*) — від прэснаводных бруханогіх малюскаў сямейства .

## Апісанне 
Мае танкасценную, вежападобную, брудна-жоўтую ракавіну вышынёй да 60 мм.

## Экалогія 
Жыве ў зарослых сажалках, старых рэчышчах, прыбярэжнай зоне рэк з павольным цячэннем.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Балацянікі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе