open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чэлбачэб

**Чэлбачэб** (палаўан.: *Chelbacheb*), або **Скалістыя астравы** () — група ўзнятых каралавых астравоў у Палау. З 2012 г. уваходзяць у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Агульная плошча сушы — каля 47 км². Ахоўваемая плошча — 164 км².

## Геаграфія 
Астравы Чэлбачэб знаходзяцца на поўдзень ад астравоў Бабелдааб і Корар, уваходзяць у склад паўднёва-заходняй групы Палау Каралінскага архіпелага. У разнастайных крыніцах прыводзіцца розная колькасць астравоў. У спісе сусветнай спадчыны ЮНЕСКА іх налічваецца 445. Яны займаюць плошчу каля 47 км². Такім чынам, сярэдняя плошча кожнага вострава — каля 0,1 км². Найбольшая вышыня — 207 м над узроўнем акіяна. На некаторых астравах сустракаюцца ўнутраныя азёры і лагуны.

Астравы Чэлбачэб маюць каралавае паходжанне, месцяцца на вяршынях старажытнага вулканічнага падводнага хрыбта. Сфарміраваліся ў выніку працэсаў субдукцыі і вагання ўзроўню сусветнага акіяна. Астравы практычна цалкам складаюцца з вапнякоў. Дзякуючы эрозіі многія з іх набылі незвычайныя формы. Вільготны субэкватарыяльны клімат спрыяў развіццю мясцовай расліннасці. Упрыгожаныя шапкай густой зеляніны, з мноствам рыфаў, гротаў і пячор, Чэлбачэб выглядаюць надзвычай маляўніча і з’яўляюцца візітнай карткай краіны Палау.

## Прырода 
Астравы Чэлбачэб пакрыты густымі хмызнякамі і ліянамі. У нізінах сустракаюцца какосавыя гаі, папараці і мангры. На астравах селяцца птушкі, сустракаюцца казуркі і яшчаркі. У навакольных водах выяўлена 385 відаў каралаў, багатая марская фаўна.

## Гісторыя 
У нашы дні астравы Чэлбачэб фактычна з’яўляюцца незаселенымі, але ў мінулым тут жылі людзі. У 2006—2007 гг. археолагі знайшлі ў пячорах Учэліўнгс і Амедакел пахаванні 2890 г. да н. э. — 1420 г. да н. э. Яны належалі старажытным перасяленцам, якія адрозніваліся вельмі малым ростам.

У сярэдзіне 2 тысячагоддзя да н. э. на Чэлбачэб з’явіліся мікранезійцы, продкі сучасных палаўанцаў. Згодна іх легендам, большасць жыхароў буйных астравоў Палау перасяліліся на іх толькі ў XVII — XVIII стст. з Чэлбачэб. На Скалістых астравах захаваліся рэшткі каменных пабудоў і вёсак, пакінутых у тую пару. Прычыны масавага перасялення да канца не зразумелы. Тубыльцы Чэлбачэб займаліся пераважна рыбалоўствам. Знойдзены прылады рыбалоўства, якія адносяцца да канца 2 тысячагоддзя да н. э. Магчыма, што перасяленне было выклікана часовым вычарпаннем мясцовых рыбных рэсурсаў, кліматычнымі зменамі, што выклікалі частыя ўраганы, ростам важнасці земляробства, ваеннымі сутычкамі і г. д.

## Ахова 
Частка астравоў Чэлбачэб уваходзіць у склад запаведніка Нгерукуід (0,9 км²). З 2012 г. астравы Чэлбачэб разам з Паўднёвай лагунай (усяго 164 км²) былі ўнесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Rock Islands Southern Lagoon
* THE ROCK ISLANDS OF PALAU
* Prehistoric Fishing in Palau, Micronesia: Evidence from the Northern Rock Islands 
* Islands of Palau 

Катэгорыя:Астравы Палау
Катэгорыя:Архіпелагі паводле алфавіта
Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Катэгорыя:Астраўныя групы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Зееў Бен-Ар’е

'''Зееў Бен Ар'е''' (, Харкаў, Украіна) — ізраільскі дыпламат.

## Біяграфія 
Скончыў Харкаўскі ўніверсітэт — аддзяленне матэматычнай і прыкладной лінгвістыкі. Мае ступень магістра. У 1971 выехаў у Ізраіль. У 1972—1993 працаваў на ізраільскім радыё, у апошнія гады — галоўным рэдактарам аддзелу навін, аддзела радыёвяшчання на рускай мове. Ад 1993 на дыпламатычнай службе. У 1993—1996 — памочнік пасла ў пасольстве Ізраіля ў Кіеве. У 1997—1998 у якасці часовага паверанага ў справах Дзяржавы Ізраіль у Рэспубліцы Беларусь узначальваў дыпламатычнае прадстаўніцтва ў Мінску. Далей працаваў у Маскве на пасадзе прэс-сакратара пасольства Ізраіля. У 2002 адкліканы ў МЗС Ізраіля. У жніўні 2004 зацверджаны ўрадам Ізраіля Надзвычайным і Паўнамоцным паслом Дзяржавы Ізраіль у Рэспубліцы Беларусь. У 2007 годзе адбыў з сям'ёй на адпачынак, што супала з рэзкімі выказваннямі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аляксандра Лукашэнкі пра яўрэяў. У студзені 2009 года Зееў Бен-Ар'е пакінуў пасаду Надзвычайнага і Паўнамоцнага пасла Дзяржавы Ізраіль у Рэспубліцы Беларусь. Яму на змену прыйшоў Эдуард Шапіра.

## Творчая дзейнасць 
Валодае некалькімі мовамі. Пераклаў на іўрыт апавяданне Васіля Быкава «Бедныя людзі», якое было надрукавана ў часопісе Саюза пісьменнікаў Ізраіля «Гаг» у 2007. Рыхтуе да перакладу яшчэ некалькі твораў гэтага аўтара («Афганец» і інш.).

## Сям'я 
Жонка Вольга, сын Георгій, дачка Раніт-Алена.

## Спасылкі 
* Зэеў Бен Ар'е: «Я стаў першым перакладчыкам Васіля Быкава на іўрыт» // Радыё «Свабода»
* Поўны пераклад твораў Васіля Быкава на іўрыт здзейсніў пасол Ізраіля ў Беларусі 

Катэгорыя:Паслы Ізраіля ў Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на іўрыт
Уладзімір Мікалаевіч Герасімовіч

**Уладзімір Мікалаевіч Герасімовіч** (, Мінская вобласць —) — беларускі палітык і дыпламат.

## Біяграфія 
5 кастрычніка 1997 года быў прызначаны намеснікам міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь .

20 студзеня 1999 года быў прызначаны намеснікам міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь. 11 жніўня 2000 года быў вызвалены з гэтай пасады і назначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Нідэрландах, а таксама Пастаянным прадстаўнікам Рэспублікі Беларусь пры Арганізацыі па забароне хімічнай зброі. Адстаўлены з гэтых пасад быў 14 жніўня 2008 года.

Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Нідэрландах
Катэгорыя:Намеснікі міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь
Юрай Мігаш

**Юрай Мігаш** (; , ) — чэхаславацкі і славацкі дыпламат, колішні пасол Славакіі ў Венгрыі.

## Біяграфія 
У 1976—1983 навучаўся ў Маскоўскім дзяржаўным інстытуце міжнародных адносін (МГИМО). У 1985 атрымаў доктарскую ступень на факультэце права Браціслаўскага ўніверсітэта імя Коменскага. У 1997 наведваў курсы для дыпламатаў у Вестмінстэрскім універсітэце ў Лондане.

У 1981 пачаў працу ў Міністэрстве замежных спраў Чэхаславакіі. У 1983—1988 — аташэ і трэці сакратар пасольства Чэхаславакіі ў Берліне, пазней у Міністэрстве замежных спраў узначаліў аддзел Цэнтральнай Еўропы. Пасля падзення камунізму цягам года працаваў другім сакратаром у пасольстве Чэхаславакіі ў Польшчы, пасля першым сакратаром у Швецыі, дзе знаходзіўся да абвяшчэння незалежнасці Славакіі. У 1994 у Польшчы стаў павераным у справах. У 1994—1995 — галава аддзелу суседніх дзяржаў і краін CEFTA. У 1998 стаў на чале славацкай місіі ў АБСЕ. У 2005—2009 — пасол Славакіі ў Венгрыі.

Брат Іозефа Мігаша, колішняга спікера парламента Славакіі (1998—2002).

## Спасылкі 
* Рэзюмэ на старонцы osobnosti.sk  

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся 13 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1957 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Прэшаве
Катэгорыя:Паслы Славакіі ў Венгрыі
Катэгорыя:Дыпламаты Славакіі
Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Коменскага
Ёзаф Мігаш

**Ёзаф Мігаш** (; нар. , Пушаўцы, Чэхаславакія) — славацкі палітык і дыпламат, былы спікер Народнага Савета (1998—2002) і выканаўца абавязкаў прэзідэнта Славакіі разам з Мікулашам Дзурындам (1998—1999).

## Біяграфія 
Па заканчэнні Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі працаваў у Славацкай акадэміі навук у Кошыцах, пасля быў выкладчыкам у Вышэйшай школе палітыкі пры Цэнтральным камітэце Камуністычнай партыі Славакіі. У 1989 годзе разам з настроенымі на рэформы камуністамі згуртаваўся вакол Петэра Вейса ў Партыі дэмакратычных левых (SDL). У 1995—1996 гадах — надзвычайны і ўпаўнаважаны пасол Славакіі ва Украіне.

У 1996—2001 гадах узначальваў Партыю дэмакратычных левых (SDL). У 1998—2002 гадах — спікер Народнага Савета разам з Мікулашам Дзурындам. У 2009—2014 гадах — пасол Славакіі ў Расійскай Федэрацыі.

У 2016 годзе Ёзэф Мігаш быў прызначаны паслом Славакіі ў Беларусі. 9 мая 2020 года, нягледзячы на распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі, Ёзэф Мігаш узяў удзел ва ўрачыстасцях у Мінску з нагоды заканчэння Другой сусветнай вайны. У МЗС Славакіі палічылі, што пасол парушыў прынцыпы камунікацыі са штаб-кватэрай, не расказаўшы аб намеры. У выніку Ёзэф Мігаш падаў у адстаўку, якая была прынятая. Як распавёў Ёзаф Мігаш прэсе, яго ўдзел у парадзе быў прынцыповай пазіцыяй. Пазней Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка назваў здарэнне міжнародным скандалам, а 15 чэрвеня 2020 падпісаў указ аб узнагароджанні дыпламата ордэнам Скарыны.

З'яўлецца братам Юрая Мігаша, колішняга пасла ў Венгрыі.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Прэшаўскім краі
Катэгорыя:Паслы Славакіі ў Беларусі
Катэгорыя:Паслы Славакіі ў Расіі
Катэгорыя:Паслы Славакіі ва Украіне
Катэгорыя:Палітыкі Славакіі
Катэгорыя:Дыпламаты Славакіі
Уладзімеж Цімашэвіч

**Уладзімеж Цімашэвіч** (, , Польшча) — польскі грамадска-палітычны дзеяч, юрыст, выкладчык.

У часы Польскай Народнай Рэспублікі з'яўляўся старшынёй Аб'яднання польскіх студэнтаў у Варшаўскім універсітэце і членам ПАРП. Пасля скасавання ПНР ён не ўступіў у створаную ў 1990 годзе Сацыял-дэмакратычную партыю Польшчы, але ў 1999 годзе стаў членам Саюза дэмакратычных левых сіл. Быў прэм'ер-міністрам Польшчы ў 1996—1997 гадах. Быў міністрам замежных спраў ва ўрадзе Лешака Мілера (2001—2004), а затым ва ўрадзе Марака Белькі (2004—2005). Маршал (старшыня) Сойма Польшчы (2005) і адзін з кандыдатаў на пасаду прэзідэнта ў 1990 (у першым туры атрымаў 9,21 % і заняў 4 месца) і 2005 (адмовіўся). Пасля 2005 года не прымаў удзелу ў палітыцы.

У кастрычніку 2007 года быў, аднак, абраны ў Сенат як адзіны беспартыйны кандыдат.

## Сям’я 
Сын Марыяна і Рэнаты Цімашэвічаў. Сям’я маці паходзіць з Валыні, бацькі — з Ваўкавыска, адкуль падчас Першай сусветнай вайны эвакуіравалася ў Сімбірск, дзе і нарадзіўся Марыян Цімашэвіч, будучы польскі ваенны, палкоўнік. Сёння ў Беларусі пражывае вельмі шмат сваякоў Уладзіміжа Цімашэвіча. У 1972 Уладзіміж ажаніўся з Барбарай Апановіч з Падляшша, мае з ёй дачку Малгажату і сына Тамаша.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Польшчы
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Польшчы
Катэгорыя:Маршалы Сейма Польшчы
Катэгорыя:Члены ПАРП
Катэгорыя:Члены СДЛС
Катэгорыя:Лаўрэаты праграмы Фулбрайта
Катэгорыя:Выкладчыкі Беластоцкага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Польшчы
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польшчы 1 склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польшчы 2 склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польшчы 3 склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польшчы 4 склікання
Леапольд Скульскі

**Леапо́льд Ску́льскі** (;  — 1939 (1940?)) — польскі хімік, палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр.

Нарадзіўся ў Замосці. У 1906 годзе скончыў Палітэхніку ў Карлсруэ. Пасля жыў у Лодзі. Член польскага гімнастычнага таварыства «Сокал». У 1915 годзе заснаваў у Лодзі Народнае Аб’яднанне, якое было блізкім эндэцыі. Падчас выбараў самакіравання здабыў мандат дэпутата горада Лодзі. У 1919 годзе здабыў пасольскі мандат. З 13 снежня 1919 да 9 чэрвеня 1920 года — прэм’ер-міністр Польшчы. З 24 ліпеня 1920 да 28 чэрвеня 1921 года — міністр унутраных спраў ва ўрадзе Вітаса. Падтрымліваў апалячванне Крэсаў і распаўсюджванне асадніцтва. Заяўляў, што праз 50 гадоў у Польшчы не знойдзе ніводнага беларуса нават са свечкаю. У 1930-х гадах не браў удзелу ў палітычным жыцці. Быў старшынёй Польскага Радыё да 1936 года. Калі выбухнула Другая сусветная вайна з’ехаў у Пінск, дзе быў арыштаваны НКВД. Перавезены ў Брэст, дзе, па чутках, памёр ці быў забіты.

## Літаратура 
* Andrzej Chojnowski, Piotr Wróbel: Prezydenci i premierzy Drugiej Rzeczypospolitej. Wrocław — Warszawa — Kraków: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1992. ISBN 83-04-03854.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Польшчы
Катэгорыя:Хімікі Польшчы
Катэгорыя:Фармацэўты
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Дэпутаты Заканадаўчага сейма
Самуіл Восіпавіч Жытлоўскі

**Саму́іл Во́сіпавіч Жытло́ўскі** (,  — ?) — беларускі палітычны і яўрэйскі грамадскі дзеяч.

## Дзейнасць 
З яўрэйскае купецкае сям’і, брат Хаіма і Міхаэля Жытлоўскіх. Скончыў Смаленскае рэальнае вучылішча. Навучаўся ў Маскоўскай кансерваторыі (скрыпічны і дырыжэрскі факультэты). Адначасова вольны слухач юрыдычнага факультэта Маскоўскага ўніверсітэта. Вярнуўся ў Віцебск, выкладаў музыку, зладзіў сімфанічны аркестр, якім дырыжаваў. Таксама даваў сольныя канцэрты як скрыпач. Адначасова ўваходзіў у разнастайныя камерцыйныя таварыствы, займаў пасады сакратара, намесніка старшыні, старшыні. У 1905—1906 жыве ў Рызе, Санкт-Пецярбургу, пасля ў Маскве. Пасля Кастрычніцкага перавароту ў 1917 пераяжджае з сям’ёй (жонкай, сынам і дзвюма дочкамі) у Вільню, адтуль у Коўна.

25 сакавіка 1921 уведзены ў склад ураду БНР як міністр па справах нацыянальных меншасцей. Адразу ж даў інтэрвію, якое было надрукавана ва ўсіх яўрэйскіх газетах, якія выходзілі ў Літве, Францыі і ЗША. Пад канец сакавіка 1921 падпісаў дамову з урадам БНР пра раўнапраўе беларусаў і яўрэяў, прадстаўніцтва яўрэяў у органах улады. Намагаўся заручыцца дапамогай яўрэйскай дыяспары ў свеце ў будаўніцтве незалежнай Беларусі. Для гэтага наведаў Берлін, Парыж, Лондан, дзе вёў перамовы з мясцовымі яўрэйскімі дзеячамі і арганізацыямі. У гэтай справе разлічваў на дапамогу свайго брата — выбітнага яўрэйскга дзеяча Хаіма Жытлоўскага. Збіраўся наведаць ЗША і прыняць удзел у 12-м сіянісцкім кангрэсе ў Карлсбадзе, дзе меў нарады з яўрэйскімі дзеячамі Хаімам Вейцманам, будучым першым прэзідэнтам Ізраіля, Нахумам Сокалавым і Леа Моцкіным, прапагандыстам іўрыту. Засталіся лісты, у якіх ён  прасіў для змагання з пагромамі 5 тысяч фунтаў стэрлінгаў штомесячна і яшчэ 2 тысячы фунтаў аднаразова на выдавецкія патрэбы. У 1923 пакінуў пасаду міністра БНР.

## Сям'я 
Яго ўнук — Даніэль Цэйтлін, псіхолаг у Швейцарыі.

## Спасылкі 
* Инна Герасимова(Минск). Идея еврейской национальной автономии в правительстве БНР (1918—1921 гг.
* Инна Герасимова. Знаменитая фамилия
* Сяргей Шупа. Яўрэі ў БНР

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1870 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Музыканты Беларусі
Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Міністры нацыянальнасцей БНР
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Эрнястас Галванаўскас

**Эрнястас Галванаўскас** (; , Зізоніс, цяпер Біржаўскі раён, Літва — , Экс-ле-Бен, Францыя) — літоўскі дзяржаўны і грамадска-палітычны дзеяч, выкладчык.

## Раннія гады 
Вучыўся ў пачатковай школе ў Вабалінінках і ў двухгадовай рэальнай вучылішча ў Панявежы. Скончыў гімназію ў Мітаве (цяпер Елгава). У 1902—1904, 1906—1908 вучыўся ў Пецярбургскім Горным інстытуце. У 1905 удзельнічаў у стварэнні Літоўскага сялянскага саюза, які неўзабаве аб’ядналася з Літоўскай дэмакратычнай партыяй. У 1908—1912 завяршаў адукацыю ў Льежы. У 1913 атрымаў дыплом электраінжынера. Супрацоўнічаў у газетах «Vilniaus žinios» (), «Lietuvos ūkininkas» (). Аўтар шэрагу навуковых прац. У 1913 працаваў у Сербіі ў кансорцыуме французскіх банкаў. У 1918 удзельнічаў у Парыжскай мірнай канферэнцыі, у 1919 арганізаваў літоўскае інфармацыйнае бюро ў Парыжы.

## Дзяржаўная дзейнасць 
Міністр-старшыня пятага кабінету міністраў і міністр фінансаў, гандлю і прамысловасці (7 кастрычніка 1919 — 19 чэрвеня 1920). У шостым урадзе Казіса Грынюса (19 чэрвеня 1920 — 2 лютага 1922) міністр фінансаў, гандлю і прамысловасці, выканаўца абавязкаў міністра транспарту. У сёмым (2 лютага 1922 — 22 лютага 1923), восьмым (23 лютага 1923 — 29 чэрвеня 1923), дзявятым (29 чэрвеня 1923 — 18 чэрвеня 1924 урадах Літвы міністр-старшыня і міністр замежных спраў. Адначасова ў восьмым і дзявятым урадах, гэта значыць у лютым 1923-чэрвені 1924, выконваў абавязкі міністра па справах беларусаў.

Пры ім у 1922 быў заснаваны Універсітэт Вітаўта Вялікага ў Коўне. У 1923 адбылася акупацыя Літвой Клайпеды. У 1924—1927 прадстаўнік Літвы ў Лондане, дамогся прызнання Клайпеды за Літвой.

## Клайпеда 
У 1927—1928 старшыня кіравання Клайпедскага порта. Заснаваў у Клайпедзе таварыства танных кватэр для рабочых літоўцаў. У 1934—1939 першы рэктар Клайпедскага камерцыйнага інстытута.

## Познія гады 
Ува ўрадзе Антанаса Мяркіса (21 лістапада 1939 — 17 чэрвеня 1940) быў міністрам фінансаў. У 1940 выканаўца абавязкаў міністра транспарту. У студзені 1941 увайшоў у Літоўскі нацыянальны камітэт і быў яго старшынёй. Камітэт быў створаны за мяжой у верасні 1940 на ініцыятыву паслоў незалежнай Літоўскай Рэспублікі, якія заставаліся за мяжой, і пры ўдзеле прэзідэнта-ўцекача Антанаса Смятоны. Меркавалася, што Нацыянальны камітэт трансфармуецца ў літоўскі ўрад у выгнанні. Аднак ніякай істотнай ролі камітэт не згуляў. У 1941 арыштаваны немцамі.

У 1944 эміграваў у Германію, быў членам Найвышэйшага літоўскага вызваленчага камітэта. У 1947 пераехаў на Мадагаскар, дзе выкладаў у мясцовым універсітэце, заснаваў камерцыйныя і прамысловыя курсы. У 1963 эміграваў у Францыю, дзе і памёр.

## Працы 
* «Valstija ir mokesčiai», () 1909,
* «Pologne et Lithuanie», () 1923,
* «Atsiminimai», (), 1925

## Спасылкі 
* Ernestas Galvanauskas (кароткая біяграфія) 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Літвы
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Літвы
Катэгорыя:Міністры беларускіх спраў Літвы
Катэгорыя:Міністры фінансаў Літвы
Катэгорыя:Міністры транспарту Літвы
Катэгорыя:Дыпламаты Літвы
Катэгорыя:Эканамісты Літвы
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Літвы
Катэгорыя:Інжынеры Літвы
Браніслаў Багатырэвіч

{{ДД
| беларускае імя =Браніслаў Багатырэвіч
| арыгінальнае імя =
| парадак-жан =
| партрэт =Bronisław Bohatyrewicz.PNG
| шырыня партрэта =
| подпіс =
| герб =Ostoja herb.svg
| подпіс герба =герб Астоя
| тытул =
| перыядпачатак =
| перыядканец = 
| папярэднік =
| пераемнік =
| дата нараджэння = 
| месца нараджэння =  
| дата смерці =
| месца смерці =  
| дынастыя =Багатырэвічы
| бацька =Казімір Багатырэвіч
| маці =Марыя з Каваліцкіх
| жонка =
| дзеці =Віктар, Казімір
| рэлігія =каталік
|званне         = брыгадны генерал

| узнагароды =
{ style="background:transparent"
     
}
}}
**Браніслаў Багатырэвіч** (; герба Астоя (1870, Гродна — 1940, Катынь) — беларуска-польскі ваенны, адзін з двух ідэнтыфікафаных генералаў войска польскага, якія былі забіты падчас катынскага расстрэлу.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 лютага ці 24 красавіка 1870 года ў Гродне ў шляхецкай сям’і. Служыў у царскай арміі, атрымаў афіцэрскі тытул. У верасні 1918 года далучыўся да польскага войска, у 1918—1919 гадах кіраваў аддзелам мясцовай самаабароны ў Гродне, які потым быў перафарміраваны ў беларуска-літоўскую пяхотную дывізію.

У 1919 годзе ён узначаліў 81-ы пяхотны полк. Пасля заканчэння польска-савецкай вайны прайшоў навучанне ў Вышэйшай ваеннай школе ў Варшаве. Паміж 1923 і 1926 гадамі кіраваў пяхотай у 18-й польскай пяхотнай дывізіі, а ў 1927 годзе быў падвышаны да брыгаднага генерала і адышоў ад актыўнай вайсковай службы.

Пасля савецкага нападу на Польшчу ў 1939 годзе арыштаваны органамі НКУС і вывезены ў Казельск на тэрыторыі СССР.

Увесну 1940 года расстраляны ў Катыні разам з некалькімі тысячамі польскіх афіцэраў і генералам Мечыславам Смаравіньскім. Цела Багатырэвіча было знойдзена немцамі ў 1943 годзе падчас эксгумацыі на месцы расстрэлу.

## Узнагароды 
* Сярэбраны крыж ордэна «Virtuti Militari» (№ 6843)
* Крыж Храбрых— чатырохразова
* Сярэбраны крыж Заслугі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Генералы Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Ахвяры катынскага расстрэлу
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Аляксандр Леанідавіч Чыжэўскі

**Аляксандр Леанідавіч Чыжэўскі** (, Цеханавец, Гродзенская губерня, цяпер Польшча — ) — біяфізік, адзін з заснавальнікаў геліябіялогіі.

Скончыў Маскоўскі археалагічны інстытут (1917) і Маскоўскі камерцыйны інстытут (1918), вучыўся на фізіка-матэматычным (1915—1919) і медыцынскім факультэтах Маскоўскага ўніверсітэта, дзе і працаваў у 1917—1927 у Лабараторыі зоапсіхалогіі Наркамата асветы Расіі (з 1925, загадчык Цэнтральнай навукова-даследчай лабараторыі іанізацыі з 1931), загадчык лабараторыі Упраўлення будаўніцтвам Палаца Саветаў.

У 1939 абраны ганаровым прэзідэнтам на Першым Міжнародным кангрэсе па біялагічнай фізіцы і касмічнай біялогіі ў Нью-Ёрку. Быў накіраваны Мемарандум пра навуковыя працы Чыжэўскага ад імя кангрэсу ў Нобелеўскі камітэт, але навуковец адмовіўся ад вылучэння на Нобелеўскую прэмію «з этычных матываў».

У 1942 быў рэпрэсаваны, знаходзіўся ў лагерах Свярдлоўскай вобласці Расіі і Казахстана. Рэабілітаваны ў 1958, пасля чаго вярнуўся ў Маскву.

Навуковыя працы па даследаванні ўплыву касмічных фізічных фактараў і ўздзеяння паветраных іонаў (аэронаў) на жывыя арганізмы. Усталяваў залежнасць паміж цыкламі сонечнай актыўнасці і многімі з’явамі ў біясферы.

Навуковыя інтарэсы: касмічная біялогія, біяфізіка, геліябіялогія, касмічнае надвор'е, аэраіаніфікацыя, электрагемадынаміка, электраафарбоўка.

Аўтар успамінаў «Усё жыццё» (1947) і зборніка «Вершы» (1987).

## Спасылкі 
* Вядомыя беларусы  на Belarus.by
* Чыжэўскі Аляксандр Леанідавіч на Spadchyna.org

Катэгорыя:Постаці кліяметрыі
Катэгорыя:Рускі касмізм
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Калужскай вобласці
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Калугі
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Біёлагі Беларусі
Катэгорыя:Фізікі Расіі
Катэгорыя:Біёлагі Расіі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Асобы на манетах
Sisu Auto

**Sisu Auto** — фінскі вытворца грузавых аўтамабіляў.

## Гісторыя 
thumb|Тор Неслінг, 1962 год.
Кампанія была заснавана 1 красавіка 1931 года. Дырэктарам кампаніі быў прызначаны Тор Несслінг.

thumb|left|S-321, 1932
У 1932 годзе былі вырабленыя першыя грузавікі Sisu мадэляў «S-321» і «S-322».

У 1944 годзе завод Sisu пераведзены з Хельсінкі ў Кар'яа.

Пасля Другой сусветнай вайны кампанія змяніла спецыялізацыю на вытворчасць транспартных сродкаў для ўнутранага рынку. Асноўныя кірункі—вываз лесу, будаўніцтва, спецыялізаваная тэхніка, у меншай ступені гарадскія і міжгароднія перавозкі. Арыентацыя на працу ў суровых паўночных умовах з высокай нагрузкай вызначыла шэраг характарыстык машын, такіх як значная маса (з прычыны трывалай рамы з легіраванай сталі) і разнастайнасць колавых формул (ад 4x2 да 10x10) з выкарыстаннем уласных мастоў. Праз кампетэнтнасць і якасць Sisu-мастоў яны і цяпер шырока экспартуюцца.

У чэрвені 1970 годзе Тор Неслінг абвясціў пра зыход з пасады генеральнага дырэктара Suomen Autoteollisuus, пасля амаль чатырох дзесяцігоддзяў працы. Новы кіраўнік дырэктар Эрык Гілберг прызначаны ў лютым 1971 года.

У 1974 годзе акцыі *Oy Suomen Autoteollisuus Ab* пераходзяць у дзяржаўную ўласнасць.

У 1997 годзе было падпісана партнёрскае пагадненне з французскай кампаніяй Renault V.I.. Пагадненне ўключала набыццё кампанентаў, у тым ліку кабін, рухавікоў і восей, а таксама імпарт і продаж камерцыйных аўтамабіляў Renault у Фінляндыі. У 1997 годзе Partek набыла кантрольны пакет акцый у Sisu.

У ліпені 2010 года Suomen Autoteollisuus Oy пераходзіць ва ўласнасць Олафа Эленіуса і Ціма Кархонена.

Са снежня 2010 года Sisu супрацоўнічае з Daimler AG. Такім чынам, на цяперашніх мадэлях усталёўваюцца перадачы і рухавікі Mercedes-Benz Actros.

## Дзейнасць 
Sisu спецыялізуецца на вытворчасці цяжкіх грузавых аўтамабіляў.

### Sisu Auto Trucks 
thumb|175px|Sisu Crane
Аўтамабілі бягучага мадэльнага шэрагу Sisu Polar выпукаюцца з колавымі формуламі 6х2, 6х4, 8х2, 8х4, 10х2 і 10х4 у розных выкананнях:

* *Sisu Crane* — краны
* *Sisu Rock* — самазвалы
* *Sisu Roll* — аўтамабілі са зменнымі кузавамі
* *Sisu Timber* — грузавікі для транспартавання бярвення
* *Sisu Works* — камбінаваныя дарожныя машыны
* *Sisu Carrier* — эвакуатары, аўтамабілі для перавозкі тэхнікі

### Sisu Defence 
thumb|175px|Sisu E13TP 8×8
* Sisu 4×4
* Sisu 6×6
* Sisu 8×8
* Sisu 10×10

## Спасылкі 
* www.sisuauto.com — афіцыйны сайт
* www.sisudefence.com  — даччыная кампанія па вытворчасці тэхнікі вайсковага прызначэння

Катэгорыя:Кампаніі Фінляндыі
Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі Фінляндыі
Катэгорыя:Вытворцы грузавых аўтамабіляў
Пальміцінавая кіслата

**Пальміцінавая (гексадэканавая) кіслата**, CH3(CH2)14COOH — вышэйшая аднаасноўная карбонавая кіслата неразгалінаванай структуры. Найбольш распаўсюджаная ў прыродзе сярод вышэйшых карбонавых кіслот.

Бясколернае крышталічнае рэчыва. Амаль не раствараецца ў вадзе (0,0007 г у 100 г вады пры тэмпературы 20 °С і многіх ліпідаў, у выглядзе складаных эфіраў вышэйшых спіртоў — у склад некаторых воскаў (у спермацэце кашалота 90 % цэтылавага эфіра пальміцінавай кіслаты). Солі і эфіры пальміцінавай кіслаты — пальмітаты.

Пальміцінавую кіслату атрымліваюць гідролізам тлушчаў і каталітычным акісленнем вышэйшых алканаў.
## Выкарыстанне 
Пальміцінавую кіслату выкарыстоўваюць у вытворчасці мыла, у сумесі са стэарынавай кіслатой у вытворчасці стэарыну. Некаторыя эфіры пальміцінавай кіслаты выкарыстоўваюцца ў вытворчасці фарбаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру 
* 
* 
Катэгорыя:Аднаасноўныя карбонавыя кіслоты
Мумтаз-Махал

**Мумтаз-Махал** (6 красавіка 1593, Агра — 17 чэрвеня 1631) — у дзявоцтве Арджумананд Бану Бегам, любімая жонка ўладара імперыі Вялікіх Маголаў Шах-Джахана

## Біяграфія 
Яна была дачкою вядомага саноўніка падзішаха Джахангіра везыра Абдул Хасана Асаф-хана. Дадзенае імя сваёй нявестке даў бацька Шах-Джахана Джахангір падчас шлюбнай цырымоніі. Яно азначае «Упрыгажэнне палаца».
Яе бацька Абдул Хасан Асаф-хан быў братам імператрыцы Нур-Джахан, жонкі Джахангіра. Арджумананд выдалі замуж 10 мая 1612 года ва ўзросце 198 гадоў. Яна стала трэцяй жонкай Шах-Джахана, нарадзіў яму 13 дзяцей. Падчас родаў 14-гф дзіця ў лагеры разбітым каля Бурханапура, у шатры Шах-Джахана, яна памерла.

## Памяць 
Засмучаны яе смерцю Шах-Джахан загадаў пабудаваць у сталіцы сваёй імперыі маўзалей. ён быў пабудаваны праз 22 гады і атрымаў назву Тадж-Махал. Там была пахавана Мумтаз-Махал, а неўзабаве і Шах-Джахан. Зараз дадзены сімвал вялікага кахання і ўзор архітэктурнай дасканаласці з’яўляецца адной з галоўнейшых славутасцей Індыі.

## Дзеці Мумтаз-Махал 
# Хуралніса Бегам (1613—1616)
# Джаханара Бегам (1614—1681)
# Падшахзадэ Дара Шыкох (1615—1659)
# Шахзадэ Мухамад Султан Шах Шуджа Бахадур (1616—1660)
# Рошанара Бегам (1617—1671)
# Падзішах Мухйі уд-Дзін Мухамад Аўрангзэб (1618—1707)
# Шахзадэ Султан Умід Бахш (1619—1622)
# Сурайя Бану Бегам (1621—1628)
# Шахзадэ Султан Мурад Бахш (1624—1661)
# Шахзадэ Султан Луфтала (1626—1628)
# Шахзадэ Султан Даўлат Афза (1628-?)
# Эхуснара Бегам (1630-?)
# Гаўхара Бегам (1631—1707)

## Спасылкі 
* Тадж-Махал.
* Гісторыя Тадж-Махала. 

Катэгорыя:Агра
Катэгорыя:Памерлі пры родах
Сенебкай

**Уасерыбра Сенебкай** — фараон Старажытнага Егіпта, які кіраваў у частцы Верхняга Егіпта ў часы Другога пераходнага перыяду. Яго грабніца была выяўлена археолагамі ў студзені 2014 года. Гэта адкрыццё пацвярджае існаванне незалежнай Абідаскай дынастыі, прадстаўнікі якой кіравалі адначасова з фараонамі XV і XVI дынастый.

## Грабніца 
Грабніца Сенебкая была выяўлена ў студзені 2014 года Джозефам Вегнерам (en) і групай археолагаў Пенсільванскага ўніверсітэта. Грабніца была знойдзена на тэрыторыі старажытнага горада Абідас. Адкрыццё было зроблена той жа групай даследчыкаў, якая ў пачатку студзеня 2014 года вызначыла прыналежнасць раней знойдзенай у тым жа Абідасе грабніцы Себекхатэпу I.

На сцяне грабніцы і на саркафагу былі выяўлены картушы, на якіх было высечана імя Сенебкая — «цар Верхняга і Ніжняга Егіпта, сын Ра, Сенебкай». У саркафагу быў выяўлены шкілет фараона. Яго рост пры жыцці складаў каля 185 сантыметраў. Таксама былі знойдзены рытуальныя сасуды — канопы, у якіх захоўваліся органы фараона. Пры гэтым адсутнічалі статуэткі багоў замагільнага свету. Па меркаванні археолагаў, гэта сведчыць аб тым, што грабніца была разрабавана.

Грабніца адносіцца да перыяду, калі Егіпет быў захоплены гіксосамі, якія пазней утварылі ўласную дынастыю кіраўнікоў Егіпта. Па словах вучоных, Сенебкай не адносіўся да гіксосаў, а значыць, краіна была не пад поўным кантролем качавых плямёнаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Senebkay: Archaeologists Find ‘Lost’ Pharaoh of Ancient Egypt 

Катэгорыя:Фараоны паводле алфавіта
Катэгорыя:Фараоны Абідаскай дынастыі
Катэгорыя:Асобы
Беларуска-нідэрландскія адносіны

**Беларуска-нідэрландскія адносіны** — замежныя адносіны паміж Рэспублікай Беларуссю і Каралеўствам Нідэрландаў.

Абедзве краіны ўсталявалі дыпламатычныя адносіны ў 1994 годзе. Беларусь мае пасольства і консульства ў Гаазе. Нідэрланды прадстаўлены ў Беларусі праз сваё пасольства ў Варшаве (Польшча) і праз консульства ў Мінску. Абедзве краіны з'яўляюцца паўнапраўнымі членамі Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе.

Паміж дзвюма краінамі няма прамога кантакту на ўрадавым узроўні, так як Еўрапейскі саюз прыняў рашэнне ў 1997 годзе, што такі ўзровень зносін дае падставы ЕС лічыць легітымным не дэмакратычна абраны ўрад Беларусі. Па запыце Нідэрландаў, Еўрапейскі саюз прыняў рашэнне ў кастрычніку 2008 года змякчыць візавыя абмежаванні для беларускіх грамадзян, але некаторыя іншыя абмежаванні засталіся, такія як замарожванне беларускіх фінансавых актываў. Таксама нідэрландскі ўрад выступае супраць нармалізацыі адносін паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам.

Нідэрландцы засталіся супраць запрашэння прэзідэнта Лукашэнкі на саміт у маі 2009 ў Вене, дзе гэта праграма павінна была быць запушчана; нідэрландскі міністр замежных спраў Максім Верхаген заявіў, што такое запрашэнне «сапсавала б яго змрочную сітуацыю з правамі чалавека».

Хаця не існуе ніякіх прамых міжурадавых кантактаў, і нідэрландскае МЗС кажа, што няма ніякіх «інтэнсіўных культурных сувязей» паміж дзвюма краінамі (на самой справе, Беларусь нават не атрымала права на нідэрландскую фінансавую дапамогу). Беларусь таксама заявіла, што некаторыя дзеці не вярнуліся з адпачынкаў у ЗША і Італіі. Stichting Rusland Kinderhulp, арганізацыя, якая адказвае за пражыванне гэтых дзяцей у Нідэрландах, аказвала ціск на беларускае пасольства ў Гаазе, каб зноў адкрыць межы. Пасля некалькіх месяцаў перамоў паміж дзвюма краінамі на Каляды 2008 года была зроблена аб'ява аб тым, што групе дзяцей было дазволена правесці Каляды ў Нідэрландах, а забарона на паездкі была адкладзена да 20 студзеня 2009 года.

## Рэакцыя на прэзідэнцкія выбары 2006 у Беларусі 
Падзеі, звязаныя з беларускімі прэзідэнцкімі выбарамі 2006 года, якія шырока крытыкаваліся еўрапейскімі краінамі і ЗША, дадалі напружанасці ва ўжо складаных адносінах паміж краінамі. Некалькі нідэрландскіх палітыкаў, якія павінны былі назіраць за выбарамі, але чые візы былі адмененыя, пратэставалі на мяжы Беларусі.

Наступствы выбараў прывялі да арышту многіх беларускіх студэнтаў, і некаторыя з іх страцілі свае пашпарты. Просьба адной з палітычнай партыі нідэрландскага ўрада аслабіць патрабаванне пашпартаў для такіх студэнтаў была адмоўлена нідэрландскім міністрам інтэграцыі і іміграцыі Рытай Вердонк, хаця яна паабяцала аказваць палітычны ціск на ўрад Беларусі, калі ён адмовіцца даць дазвол тым студэнтам паехаць за мяжу. Нідэрланды зрабілі спробу аказаць ціск на ўрад Беларусі, напрыклад, міністр замежных спраў пераканаў Еўрапейскі Саюз байкатаваць плануемы саміт Інтэрпала ў Мінску. Нідэрландская грамадскасць, тым часам, пратэставала супраць таго, што яны называлі «адсутнасцю палітычнай і рэлігійнай свабоды ў Беларусі»

## Гл. таксама 
* Знешняя палітыка Беларусі
* Знешняя палітыка Нідэрландаў

Нідэрланды
Беларусь
Дарогі інкаў

**Дарогі інкаў** () - *Кхапак Ньан* - Вялікая дарога) — сетка шматлікіх *брукаваных* дарог, пракладзеных на працягу некалькіх тысячагоддзяў індзейскімі цывілізацыямі ў Паўднёвай Амерыцы ў Андскім Рэгіёне: Калумбія, Эквадор, Перу, Чылі, як на прыбрэжных раўнінах і пустынях, так і ў гарах, праз скалы і цясніны, пры дапамозе навясных мастоў і ступеняў.

Галоўнымі будаўнікамі асноўных магістралей з'яўляліся інкі; спынена будаўніцтва было ў XVI стагоддзі ў сувязі з прыходам заваёўнікаў іспанцаў, якія не валодалі мясцовымі тэхналогіямі і былі не здольнымі нават падтрымліваць гэтыя дарогі ў належным стане.

Галоўнымі з'яўляліся чатыры дарогі, якія перасякалі крыжом (з цэнтрам у горадзе Куска ўсю Імперыю Інкаў). Працягласць *самай доўгай дарогі* складала не менш за **6600 кіламетраў** (1200 ліг). Дарогі злучалі ўсе сталіцы правінцый, з кожнай выходзіла па некалькі шляхоў. На кожнай дарозе былі заезныя двары праз строга вызначаныя адлегласці, самі адлегласці адзначаліся межавымі слупамі і называліся *топа* ці *тупу*.

.]]

## Гл. таксама 
* Вялікі шаўковы шлях

Катэгорыя:Імперыя Інкаў
Катэгорыя:эканоміка Інкаў
Катэгорыя:Дасягненні Інкаў
Катэгорыя:Гісторыя эканомікі
Катэгорыя:Старажытны свет
Катэгорыя:Гістарычныя дарогі і шляхі
Катэгорыя:Геаграфія Калумбіі
Катэгорыя:Геаграфія Эквадора
Катэгорыя:Геаграфія Перу
Катэгорыя:геаграфія Балівіі
Катэгорыя:Геаграфія Чылі
Катэгорыя:Гісторыя Калумбіі
Катэгорыя:Гісторыя Эквадора
Катэгорыя:Гісторыя Перу
Катэгорыя:Гісторыя Балівіі
Катэгорыя:Гісторыя Чылі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Балівіі
Сіланпя

**Сіланпя** () — фінскае прозвішча.

Вядомыя носьбіты:
* Мійна Сіланпя (1866—1952) — фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч.
* Франс Эміль Сіланпя (1888—1964) — выбітны фінскі пісьменнік.
Сірэн

**Сі́рэн** () — фінскае прозвішча. Вядомыя носьбіты:
* Міка Сірэн (нар. 1975) — фінскі музыкант, барабаншчык чэла-метал-гурта Apocalyptica.
* Іохан Сірэн (1889—1961) — фінскі архітэктар шведскага паходжання.
Саарынен

**Са́арынен** () — фінскае прозвішча.

Вядомыя носьбіты:
* Аарнэ Саарынен (1913—2004) — старшыня Камуністычнай партыі Фінляндыі ў 1966—1982 гадах.
* Айна-Кайса Саарынен (нар. 1979) — фінская лыжніца, 4-кратная чэмпіёнка свету.
* Арна Саарынен (1884—1970) — фінскі гімнаст, бронзавы прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 1908 года.
* Велі Саарынен (1902—1969) — фінскі лыжнік, алімпійскі чэмпіён, трохкратны чэмпіён свету.
* Эліэль Саарынен (1873—1950) — фінска-амерыканскі архітэктар і дызайнер.
* Ээра Саарынен (1910—1961) — амерыканскі архітэктар і дызайнер; сын Эліэля Саарынена.
* Янэ Саарынен (нар. 1977) — фінскі футбаліст.
Порта-Нуова (Верона)

**Порта-Нуова** () — гарадская брама ў Вероне (Італія), пабудаваная архітэктарам Санмікелі ў 1535—1540 гадах пры ўзвядзенні абарончых умацаванняў горада (таксама ім былі пабудаваны Порта Паліа).

У 1854 годзе Порта-Нуова была перабудавана аўстрыйцамі, якія атрымалі горад па выніках Венскага кангрэса. Яны прыбудавалі да брамы бакавыя прыбудоўкі і абліцавалі яе туфам. У выніку рэканструкцыі толькі цэнтральная частка захавала арыгінальнае аблічча XVI стагоддзя. Краевугольны камень цэнтральнай аркі брамы упрыгожаны галавой Юпітэра. Ад Порта-Нуова пачынаецца аднайменная вуліца, якая вядзе на галоўную плошчу горада — П'яцца Бра.

## Гл. таксама 
* Порта Паліа

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Вероны
Порта Паліа

**Порта Паліа** ( — «*брама рысталішчаў*») — брама ў горадзе Верона (Італія).

Пабудавана ў 1542—1557 гадах архітэктарам Санмікелі разам з Порта Нуова ў якасці абарончага ўмацавання горада і першапачаткова звалася Порта Сан Сіста (Брама Святога Сікста). Месцам для будаўніцтва брамы сталі гарадскія рысталішчы (palio), які згадваў яшчэ Дантэ.

Асаблівасцю Порта Паліа з’яўляюцца яе розныя фасады: звернуты да горада мае адзін арачны праём і абліцаваны рустыкай, а фасад, звернуты на дарогу, выкананы ў класічных формах, мае пяць праёмаў, якія ўтвараюць у тоўшчы варот крытую галерэю.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Вероны
Трапецападобная цягліца

**Трапе́цападо́бная цяглі́ца** (), або **Трапе́цападо́бная мы́шца** — парная плоская шырокая цягліца, якая займае паверхневае становішча ў заднім абсягу шыі і верхнім аддзеле спіны. 

## Тапаграфія і асаблівасці 
Трапецападобная цягліца мае форму трохвугольніка, аснова якога звернута да пазваночнага слупа, а вершыня — да акраміёна; трапецападобныя цягліцы з абодвух бакоў разам маюць форму трапецыі. Цягліца пачынаецца ад вонкавага патыліцавага выступу, верхняй каркавай лініі, каркавай звязкі і надвосцевых звязак усіх грудных пазванкоў. Сухажыльныя пучкі цягліцы кароткія і толькі ў абсягу ніжніх шыйных і верхніх грудных пазванкоў, дасягаючы вялікай даўжыні, утвараюць ромбападобную сухажыльную пляцоўку. Пучкі цягліцы сыходзяцца радыяльна да лапаткі і прымацоўваюцца да яе восці, акраміёна ды акраміяльнага канца ключыцы. Між прымацаваннем узыходзячых пучкоў цягліцы і восцю лапаткі размяшчаецца невялікая *падсухажыльная сумка трапецападобнай цягліцы, *. Ля месца прымацавання трапецападобнай цягліцы да акраміёна, на заднявонкавай паверхні апошняга, залягае падскурна значных памераў *акраміяльная падскурная сумка, *.

## Функцыя 
Пры скарачэнні ўсіх пучкоў цягліцы лапатка набліжаецца да пазваночнага слупа; пры скарачэнні верхніх пучкоў — паднімаецца, а ніжніх — апускаецца. Пры фіксацыі лапаткі абедзве трапецападобныя цягліцы цягнуць галаву назад, а пры аднабаковым скарачэнні цягліца нахіляе галаву ў той жа бок.

## Кровазабеспячэнне 
Цягліца забяспечваецца крывёю з папярочнай артэрыі шыі, патыліцавай артэрыі, надлапаткавай артэрыі, задніх міжрабровых артэрый ().

## Інервацыя 
Цягліца інервуецца вонкавай галінай дадатковага нерва і шыйнымі нервамі () праз наступныя спіннамазгавыя сегменты: CII—CIV.

## Гл. таксама 
* Цягліцы чалавека
* Мускулы

## Літаратура 
* Синельников Р. Д., Синельников Я. Р., Синельников А. Я. Атлас анатомии человека: Учеб. пособие: В 4 т. Т. 1. — 7-е изд., перераб. — М.: РИА «Новая волна» : Издатель Умеренков, 2010. — 344 с.: ил. ISBN 978-5-7864-0199-9 (Новая волна) ISBN 978-5-94368-050-2 (Изд. Умеренков) 
* Анатомический словарь: русско-белорусско-латинский, белорусско-латинский, латинско-белорусский / С.П.Ярошевич, Л.Н.Бойцов, Д.В.Ковалева и др. — Мн.: Дизайн ПРО, 1998. — 480 с. ISBN 985-6182-63-8.
* Руска-беларускі тлумачальны слоўнік медыцынскіх тэрмінаў : для супрацоўнікаў сферы аховы здароўя, студэнтаў медыцынскіх устаноў вышэйшай і сярэдняй адукацыі / В. І. Варанец. — Мінск : выдавецтва "Чатыры чвэрці", 2013. — 208 с. ISBN 978-985-7058-13-6.
* Піскуноў, Ф. А. Вялікі слоўнік беларускай мовы : Арфаграфія, акцэнтуацыя, парадыгматыка : каля 223 тысяч слоў / Фёдар Піскуноў. — Мінск : Зміцер Колас, 2012. — XVI + 1196 с. ISBN 978-985-6992-17-2
* Привес М. Г., Лысенков Н. К., Бушкович В. И. Анатомия человека. — 11-е переработанное и дополненное. — Гиппократ. — 704 с. — 5000 экз. — ISBN 5-8232-0192-3 
* Анатомия человека. В 2 т.  Под ред. Сапина М.Р. 5-е изд., перераб. и доп. - М.: 2001. -  Т.1 - 640с., Т.2 - 640с. 

Катэгорыя:Цягліцы спіны
Кафедральны сабор Тамперэ

**Кафедральны сабор Тамперэ** () - галоўная царква дыяцэзіі Тамперэ. Праект будынка выкананы архітэктарам Ларсам Сонкам, а будаўніцтва праводзілася ў перыяд з 1902 па 1907 год. Сабор знакаміты дзякуючы фрэскам, створанымі фінскімі мастакамі-сімвалістамі Магнусам Энкелем і Хуга Сімбергам. Тут знаходзяцца аўтарскія паўтарэння карцін «Сад смерці» і «Паранены анёл».

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Лютэранскія храмы Фінляндыі
Катэгорыя:Саборы Фінляндыі
сабор
Кафедральны сабор Турку

**Кафедральны сабор Турку** () — галоўны лютэранскі храм у Фінляндыі. Пабудаваны ў другой палове XIII стагоддзя, асвячоны ў 1300 годзе ў гонар Дзевы Марыі і першага біскупа краіны — святога Генрыха, які пахрысціў Фінляндыю.

Сабор быў закладзены ў 1258 годзе і пабудаваны ў паўночна-гатычным стылі. Першы каменны сабор быў нашмат менш цяперашняга. Яго фасад знаходзіўся на тым месцы, дзе цяпер размешчана кафедра. Ніжэй быў і звод, які перакрываў прастору.

Сабор неаднаразова перабудоўваўся і пашыраўся. У XV стагоддзі да сабора былі прыбудаваны бакавыя капэлы. Трохі пазней вышыня збору цэнтральнага нефа была павялічана да сучасных памераў (24 метра). У 1827 годзе сабор сур’ёзна пацярпеў ад пажару. 101-метровая вежа сабора была пабудавана пры аднаўленні сабора і стала сімвалам горада Турку.

Унутранае ўбранне сабора выканана ў 1830-х гг. Фрэдрыкам Вестынам і Карлам Энгелем. Сцены і звод алтарнай часткі ўпрыгожаны фрэскамі Р. В. Экмана. У 1870-х гг . паўночныя капэлы былі ўпрыгожаны вітражамі працы Уладзіміра Свярчкова.

У 1980 годзе ў саборы быў усталяваны новы 81-рэгістравы арган.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лютэранскія храмы Фінляндыі
Катэгорыя:Храмы Турку
Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Катэгорыя:Саборы Фінляндыі
Паава Ліпанен

**Паава Ліпанен** (; нар.  года, Туртала) - фінскі палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Фінляндыі ў 1995-1999 (Першы ўрад Ліпанена) і 1999-2003 (Другі ўрад Ліпанена). Быў Спікерам Парламента Фінляндыі ў 2003-2007 і старшынёй Сацыял-дэмакратычнай партыі Фінляндыі ў 1993-2005.

11 жніўня 2011 Ліпанен абвясціў пра сваё рашэнне балатавацца ў прэзідэнты Фінляндыі на выбарах 2012 года. 22 студзеня 2012 г., падчас першага тура галасавання набраў 6,7 % галасоў выбаршчыкаў і, не прайшоўшы ў другі тур, заявіў, што пакідае вялікую палітыку. 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Паава Ліпанена  
* Інтэрв'ю з Паава Ліпаненам

Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Фінляндыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Сацыял-дэмакраты Фінляндыі
Катэгорыя:Спікеры Эдускунты
Катэгорыя:Гранд-афіцэры ордэна Трох Зорак
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белай зоркі 1 класа
Фінляндскі цэнтр

**Фінляндскі Цэнтр** (, *Kesk*) або проста **Цэнтр** () — палітычная партыя ў Фінляндыі. Партыя налічвае больш за 160 тысяч сяброў. Пасля парламенцкіх выбарах 2011 года гэта чацвёртая па колькасці прадстаўнікоў у Эдускунце партыя ў краіне.

Партыя вядзе гісторыю з 1906 года, калі ў рэгіёне Оулу быў заснаваны «Саюз фінляндскіх сялян» (фін. Suomen Maalaisväestön Liitto), які ўзначаліў буйны землеўладальнік Кюёсці Каліа. У той жа час у воласці Лайхіа быў заснаваны «Сялянскі саюз младафінаў Паўднёвай Пох'янмаа», які ўзначаліў Сантэр Алкіа.

У 1908 годзе гэтыя дзве арганізацыі аб'ядналіся ў партыю, якая атрымала назву «Сялянскі саюз». Ідэалагічным бацькам партыі лічыцца младафін Сантэр Алкіа. З самага пачатку партыя была народным рухам за інтарэсы маламаёмаснай большасці.

На парламенцкіх выбарах 1907—1917 гадоў у сейм Вялікага княства Фінляндскага партыя атрымлівала ад 9 да 26 месцаў. У канцы 1917 Фінляндыя абвясціла незалежнасць. У сакавіку 1919 адбыліся новыя выбары ў парламент. На іх партыя набрала ўжо 19,70 % галасоў і атрымала 42 месцы.

У 1965 годзе назва змянілася на «Партыя цэнтра» (фін. Keskustapuolue).

У 1988 годзе была ўзята цяперашняя назва партыі — «Фінляндскі Цэнтр».

На працягу амаль усяго перыяду незалежнасці краіны партыя цэнтра ўваходзіла ў склад урада. Аднак пасля паразы на парламенцкіх выбарах 1995 перайшла ў апазіцыю. Абапіраецца пераважна на сельскае насельніцтва, дробныя і сярэднія прадпрымальніцкія колы ў гарадах. Уваходзіць у Ліберальны інтэрнацыянал. На выбарах 1995 года ў парламенце было 19,9 % (45) членаў партыі. У 2003 годзе — 22,5 % (48).

Пасля выбараў 2007 года мела ў парламенце 36 прадстаўнікоў, пасля выбараў 2011 года — 35.

З 2011 года прынята рашэнне пра ўнутрыпартыйнае кансультатыўнае галасаванне па пытанні абрання старшыні партыі. У сакавіку 2012 года цяперашні кіраўнік партыі Мары Ківініемі заявіла, што не будзе выстаўляць сваю кандыдатуру на перавыбранне, у сувязі з чым за пасаду старшыні партыі змагаліся ганаровы старшыня партыі Паава Вяюрунен, доўгачасовы бачны цэнтрыст Маўры Пекарынен, дэпутаты Парламента — Юха Сіпіля і Туома Пуўмала. Старшынёй партыі быў абраны Юха Сіпіля.

У красавіку 2013 года Фінляндскі цэнтр выйшаў паводле праведзенага апытання грамадскай думкі на першае месца па папулярнасці, абыйшоўшы кіруючую кааліцыйнага партыю. У ліпені 2013 па выніках апытання YLE, рэйтынг партыі быў 22,8 %, у сувязі з чым лідары партыі заявілі пра пачатак актыўнай падрыхтоўкі да парламенцкіх выбараў 2015 года.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Фінляндыі
Кейё Лійнамаа

**Кейё Лійнамаа** (;  — ) — грамадскі і палітычны дзеяч Фінляндыі.

## Біяграфія 
Па адукацыі адвакат, спецыялізаваўся ў галіне працоўнага права, працаваў у фінскім Цэнтральным саюзе прафсаюзаў, сіці-менеджарам горада Мянця, у 1965 стаў Нацыянальным пасярэднікам з рабочых спрэчках, у гэтай якасці прадухіліў некалькі буйных забастовак. У 1967 па даручэнні прэм’ер-міністра Р.Паасіа Лійнамаа вёў перамовы з арганізацыямі працадаўцаў і прафсаюзаў, якія прывялі да заключэння агульнанацыянальнага пагаднення пра палітыку даходаў. Уваходзіў у першы кабінет Т.Аўра ў якасці міністра юстыцыі, у другім кабінеце Т.Аўра займаў пасаду міністра працы з кастрычніка 1971 па люты 1972.

Пасля выбараў 1975 года, калі палітычныя партыі Фінляндыі не змаглі дамовіцца аб умовах фарміравання кааліцыйнага ўрада, прэзідэнт Урха Кеканен прызначыў К. Лійнамаа на пасаду прэм’ер-міністра часовага ўрада, на якой ён знаходзіўся з чэрвеня па лістапад 1975 г.

Катэгорыя:Міністры юстыцыі Фінляндыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Рафаэль Паасіа

**Рафаэль Паасіа** (; , Ускела — , Турку, Фінляндыя) — палітычны дзеяч Фінляндыі, старшыня Сацыял-дэмакратычнай партыі Фінляндыі, прэм'ер-міністр Фінляндыі ў 1966—1968 і 1972 гг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 6 чэрвеня 1903 г. ва Ускеле. З маладосці прымыкаў да сацыял-дэмакратычных арганізацый. Быў рэдактарам сацыял-дэмакратычнага выдання *Turun Päivälehti*, у 1942 годзе ўдзельнічаў у муніцыпальных выбарах у Турку, у 1948 годзе абраны ў Эдускунту. Быў старшынёй Сацыял-дэмакратычнай партыі Фінляндыі ў 1963—1975 гг.. У 1962 годзе быў кандыдатам у прэзідэнты краіны ад сацыял-дэмакратаў. У 1966—1968 гг. і ў 1972 годзе быў прэм’ер-міністрам Фінляндыі, таксама двойчы абіраўся спікерам парламента.

Катэгорыя:Палітыкі Фінляндыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Тэўва Аўра

**Тэўва Аўра** (,  — ) — палітычны і дзяржаўны дзеяч Фінляндыі, член Ліберальнай народнай партыі.

## Біяграфія 
Па адукацыі юрыст, ліцэнцыят права (1948). У пасляваенны перыяд неаднаразова ўваходзіў у склад урада: быў міністрам гандлю і прамысловасці ў кабінетах Урха Кеканена ў 1950—1951 і 1953 гг., міністрам юстыцыі ў 1951 годзе, міністрам унутраных спраў (1953—1954) і міністрам фінансаў у 1957 годзе. У 1968—1979 гг. быў мэрам Хельсінкі, у 1970 і 1971—1972 гг. непрацяглы час быў прэм’ер-міністрам Фінляндыі.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Мэры Хельсінкі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Фінляндыі
Ангаур

**Ангау́р** () — востраў Каралінскага архіпелага ў складзе Палау. Мае статус асобнага штата гэтай краіны. Плошча — 8,4 км². Насельніцтва (2005 г.) — 320 чал.

## Геаграфія і прырода 
Востраў Ангаур знаходзіцца на поўдні групы астравоў Палау Каралінскага архіпелага ў 84 км на паўднёвы захад ад Нгерулмуда. Даўжыня — 4,32 км. Найбольшая шырыня — 3,4 км. Уяўляе сабою падняты каралавы востраў, які месціцца на вяршыні старажытнага падводнага вулканічнага хрыбта. Паверхня даволі плоская. Найвышэйшы пункт — 61 м. Пад тонкім пластом глебы знаходзіцца порыстая вапняковая паверхня, якая выдатна ўсмоктвае вільгаць. Таму, нягледзячы на значныя сезонныя ападкі, сталых паверхневых вадацёкаў на Ангауры няма.

Значная частка вострава пакрыта лесам і хмызнякамі. На Ангауры спыняюцца пералётныя птушкі, таксама вылучаюцца мясцовыя эндэмічныя віды. На востраве жыве некалькі марскіх кракадзілаў.

## Гісторыя 
У старажытнасці Ангаур быў населены мікранезійцамі, продкамі сучасных палаўанцаў. У XVIII ст. па невядомых прычынах большая частка жыхароў пакінула востраў і перасялілася на Бабелдааб, дзе ў нашы дні захаваліся вёскі, заснаваныя імі.

У 1885—1899 гг. Ангаур знаходзіўся пад кантролем Іспаніі, у 1899—1914 гг. — Германіі, у 1914—1944 гг. — Японіі. У 1909 г. нямецкія прадпрымальнікі наладзілі тут здабычу фасфатаў. Яна працягвалася і ў перыяд японскага кантролю над востравам. У якасці рабочых прыцягваліся выхадцы з розных кутоў Мікранезіі, Акінавы і Карэі. Многія сучасныя ангаурцы фактычна з’яўляюцца мікранезійска-азіяцкімі метысамі. Яны размаўляюць на мясцовым дыялекце палаўанскай мовы з багатым лексічным запазычаннем з японскай.

Падчас II сусветнай вайны, 17 верасня 1944 г. на Ангаур высадзіліся амерыканскія войскі. Да 20 верасня 1944 г. яны цалкам захапілі японскія пазіцыі. У 1947 г. востраў трапіў у склад тэрыторый Мікранезіі, што былі перададзены ААН пад апеку ЗША. З 1994 г. — у складзе незалежнай Рэспублікі Палау.

## Кіраванне 
Востраў Ангаур складае асобны штат у складзе Рэспублікі Палау. Ён мае сваю Канстытуцыю, выбарнага губернатара і выбарны заканадаўчы сход. Адміністрацыя штата фактычна знаходзіцца ў Корары.

## Спасылкі 
* Islands of Palau 
* Angaur Island — Palau Visitors Authority
* Angaur Island (Ngeaur)
* Angaur and Ulithi, battle for, (Operation Stalemate II), September 1944
* Angaur State
* Swingin' on a Star Blog

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Ангаур
Пох’янма

'''По́х'янма** () — фінская назва вобласці **Астработнія** (г.зн. усходняя Ботнія). Тое ж самае, што і **Э́стэрбатэн''' () — шведская назва вобласці.

Можа азначаць:
* Астработнія — сучасная правінцыя Фінляндыі.
* Астработнія — гістарычная правінцыя Фінляндыі
* Лен Пох'янма (Эстэрбатэн) (1634–1775 гады)