Ядловец звычайны

**Ядло́вец звыча́йны** (*Juniperus communis*) — вечназялёны хвойны куст, радзей дрэва, від роду  сямейства .

Распаўсюджаны ў Паўночным паўшар’і ад прыпалярных абласцей да гор Паўднёвай Еўропы, Азіі і Паўночнай Амерыкі. Расце ў самым розных біятопах — ад балот і лясоў з лугамі да скалістай мясцовасці. Акрамя гэтага, вельмі зменлівы від — еўразійская тыповыя разнавіднасць дасягае да некалькіх метраў у вышыню, у той час як іншыя разнавіднасці, распаўсюджаныя ў іншых частках арэалу, больш нізкія. Ядловец карысны для чалавека і адыгрывае важную ролю ў культуры. Ён выкарыстоўваецца, у прыватнасці, як лекавая, харчовая, эфіраалейная, фітанцыдная, драўняная, смаланосная, дэкаратыўная і фітамеліярацыйная расліна. Часта вырошчваецца ў якасці дэкаратыўнага кустоўя. Адыгрывае таксама важную ролю ў прыродных біяцэнозах, паколькі стварае месцапражыванні для невялікіх птушак і сысуноў.

## Назва 
Замест літаратурнай назвы ядловец у розных частках Беларусі можна пачуць ялавéц, ялóвец, ялéнец, яловіц (у аснове назвы — спецыфіка будовы лісця: у маладых раслін яно хвоепадобнае). На Віцебшчыне і Смаленшчыне кажуць не ядловец, а мажуха (ад ). Прыводзіцца таксама ялавец звычайны.

Навуковая назва ўведзена Карлам Лінеем у 1753 годзе і апублікавана ў *Species plantarum*. Раней гэты від быў апісаны як *Juniperus baccifera*, *J. minor*, *J. montana*, *J. vulgaris*, *J. foliis sessilibus*. Родавая назва *Juniperus* паходзіць ад старажытнарымскай назвы , ужыванай у якасці абартыўнага сродку ( = маладая жанчына,  = нарадзіць). Відавая назва *communis* значыць паўсюдны, звычайны, найчасцей сустраканы.

## Батанічнае апісанне 
Вечназялёны куст вышынёй 1-4 м.

Найбольшым прадстаўніком віду лічыцца асобнік з акружнасцю ствала 2,8 метра на вышыні грудзей, які расце ў правінцыі  ў цэнтральнай Швецыі. У Польшчы ў вёсцы  рос асобнік, які замерылі пасля таго, як яго вывернула ветрам у 1958, ён меў 12,9 метра вышыні і 3,02 метры абхопу на ўзроўні грудзей. Цяперашні польскі рэкардсмен па абхопу мае акружнасць у 134 см на ўзроўні грудзей.

Парасткі трохгранныя, чырванавата-бурыя, з выразнымі рэбрамі, на іх размешчаны па тры калючыя хваінкі (8-20 мм даўжынёй). Зверху хваінкі бялёсыя з васковым налётам, знізу бліскучыя, зялёныя, ля аснавання сучлененыя. Захоўваюцца на галінах на працягу чатырох гадоў. Для ядлоўцаў, як і для іншых прадстаўнікоў сямейства кіпарысавых, характэрна разгалінаванне парасткаў у розных напрамках, але не ў адной плоскасці.

Драўніна цяжкая, шчыльная, духмяная. Кара цёмна-шэрая або шаравата-бурая, падоўжна лупіцца доўгімі пасмамі. Ядловец мае высока развітую каранёвую сістэму, якая часта распасціраецца больш, чым на 4 м, з агульнай даўжынёй каранёў да 1 км (у 40-гадовага асобніка). Праз год шышкаягады становяцца чорнымі з васковым налётам або без яго.

Шышкаягады шматлікія, дыяметрам 5-9 мм, прадаўгавата-яйкападобныя або шарападобныя, акруглыя, бледна-зялёныя, спелыя — чорна-сінія з блакітным налётам ці без яго, спеюць на другі ці трэці год, складаюцца з 3 ці 6 лусак, сядзяць на вельмі кароткіх ножках. У шышцы 3 (часам 1-2) семачак з цвёрдай абалонкай. Невялікая колькасць пылку ядлоўца вядома з каля 13 тысяч гадоў таму ў многіх месцах на кантыненце, але выразна высокім (больш за 50 %) з’яўляецца яго ўдзел у  запісах з раёнаў Альп і Брытанскіх астравоў. Каля 12 тысяч гадоў таму ядловец распаўсюдзіўся ва ўсходнім кірунку, павялічыўшы сваю долю ў Цэнтральнай Еўропе. Ісландыя і Грэнландыя таксама былі каланізаваны звычайным ядлоўцам еўраазіяцкай групы разнавіднасцей.

Расліна сустракаецца ва ўмераным клімаце Паўночнага паўшар’я (Еўропа, Азія, Паўночная Амерыка), расце таксама ў Паўночнай Афрыцы і трапічных раёнах Азіі (Непал, Пакістан).

У Паўночнай Амерыцы расце, пачынаючы з поўдня ў горных раёнах у Каліфорніі на захадзе і Пенсільваніі на ўсходзе. На поўначы даходзіць да ўзбярэжжа Паўночнага Ледавітага акіяна, але адсутнічае на астравах Арктычнага архіпелагу. Пры гэтым расце ўздоўж паўднёвага ўзбярэжжа Грэнландыі.

У Еўропе арэал віду ахоплівае амаль увесь кантынент, за выключэннем Азорскіх і Балеарскіх астравоў і Крыта. На поўначы дасягае Ісландыі і паўночных канцоў Скандынаўскага паўвострава. У паўднёвай частцы Еўропы назіраецца амаль выключна ў гарах. Таксама расце ў гарах на поўначы Афрыкі. Далей на ўсход прысутнічае ў паўночнай частцы Малой Азіі і на Каўказе. Акрамя таго, ёсць ва Усходняй Еўропе, хоць на поўдні Украіны і на поўдні Расіі фрагментавана. У Азіі арэал віду ўключае ў сябе паўночную частку кантынента ад Сібіры і ўзбярэжжа Ахоцкага мора праз горныя раёны Сярэдняй Азіі да Гімалаяў на поўдні. На Далёкім Усходзе ядловец звычайны расце на Камчатцы, Сахаліне і Японскіх астравах (адсутнічае на Чукотцы)
У Беларускім Палессі па лініі (з захаду на ўсход): Маларыта — Белаазёрск — Івацэвічы — Старобін — возера Чырвонае — Акцябрскі — Парычы — Горваль — Борхаў — Ветка — Дзям’янкі праходзідь паўднёвая мяжа суцэльнага яго пашырэння. На поўдзень ад гэтай лініі — астраўныя месцазнаходжанні. Часцей за ўсё сустракаецца ў паўночна-ўсходняй частцы краіны, у Мазовіі і ў раёне Быдгашча. Некалькі радзей на паўднёвым захадзе. Лакальна адсутнічае ў раёнах, дзе інтэнсіўна развіта ральніцтва (Жулавы, , цэнтр Вялікай Польшчы).

### Біятопы 
Расце на верасоўніках, вапняках, сухіх пагорках, па сухіх горных схілах, берагах рэк, у падлеску бароў, лісцяных і змешаных лясоў, захоўваецца і ўтварае зараснікі на месцы зведзеных лясоў, радзей на мохавых балотах. Расце на розных глебах, часцей за ўсё на пясчаных, якія пры ўмеранай вільготнасці для яго найбольш спрыяльныя; сустракаецца таксама на залішне праточна-вільготных, некалькі забалочаных глебах.

Расце як падлесак у хвойных і мяшаных лясах, часцей за ўсё ў хвойніках розных тыпаў, утварае таксама  (або з прымешкай нізкарослай хвоі і бярозы) на адкрытых пясчаных месцах.

У Паўночнай Амерыцы ядловец расце ў разнародных кусцікавых і травяніста-асаковых супольнасцях на далёкай поўначы і ў гарах і ў шматлікіх лясных згуртаваннях з перавагай такіх відаў, як , , , , , , , , , ,  i .

### Экалогія 
Ядловец звычайны з’яўляецца светлалюбнай раслінай, хоць можа расці і размнажацца нават пры зацяненні каля 80 % дзённага святла. Ядловец з’яўляецца вынослівай раслінай, хоць падчас халодных зім у раёнах Крайняй Поўначы адзначаліся страты лісця і сёлетніх шышкаягад, якія дасягалі адпаведна 40 і 50 %. Ён адчувальны да залягання мокрага снегу, што можа прывесці да пашкоджвання галін і гібелі цэлых раслін. Ядловец трывае недахопы вады, хоць моцныя і працяглыя засухі аказваюць істотны ўплыў на выміранне ядлоўцаў. Не трывае застою вады, прычым асабліва адчувальныя да яго мужчынскія асобнікі — калі звычайна суадносіны мужчынскага і жаночага полу раслін у папуляцыі выраўноўваецца, то пры высокім узроўні вады жаночых асобнікаў выяўляецца ў 11 разоў больш.

Ядловец можа выжыць і адрадзіцца пасля праходжання невялікіх пажараў (трывае тэмпературу да 600&nbsp;°C), але вялікія пажары могуць яго знішчыць. Ядлоўцы, якія растуць на верасоўніках, не выжываюць падчас выпальвання. Пажары ва ўмовах старэння папуляцыі могуць спрыяць яе амаладжэнню, паколькі яны палягчаюць прарастанне маладых раслін на глебе, у якой захоўваецца вялікая колькасць насення

### Міжвідавыя адносіны 
Ядловец адыгрывае важную ролю ў біяцэнозе, асабліва на пустках, дзе гэта часта адзіны від кустоў, і ў падлеску. Акрамя таго, у ядлаўцовых кустах хаваюцца і капаюць норы трусы. У Еўропе таксама імі сілкуюцца , ,  і . Недаспелыя шышкаягады ядуць ,  і . Яны таксама з’яўляюцца кормам для грызуноў, у тым ліку , і . З клапоў ядлоўцам сілкуюцца  і . Шышкаягады аб’ядаюць між іншым , эфірны алей (0,5-1,5 %, да 2 %). Акрамя гэтага шышкаягады ўтрымліваюць воск, пекціны (каля 0,7 %), гліказіды (юніперын), іназітол, пентазаны) і  і (як правіла, да 10 %, да 40 % цукру.

У ігліцы ўтрымліваюцца да 0,27 % аскарбінавай кіслаты. У каранях знойдзеныя эфірныя алеі, смолы, сапаніны, дубільныя і фарбавальныя рэчывы.

Утрыманне бялку і пажыўная каштоўнасць у парасткаў ядлоўца малая.

Што тычыцца жывёл, то ядловец найбольш таксічнае дзеянне праяўляе ў адносінах коз і коней. Яго ўжыванне выклікае запаленне страўнікава-кішачнага тракту, нырак, часам пашкоджвае цэнтральную нервовую сістэму і выклікае аборт. Да смяротных атручванняў, аднак, даходзіць рэдка.

## Драўніна 
Драўніна ядровая. Абалона вузкая, белая з вузкімі гадавымі пластамі. Ядро шаравата-карычневае з матавым бляскам.

Гадавыя пласты вузкія, звілістыя, добра прыкметныя на ўсіх разрэзах. На папярочным перасеку ствала паслядоўныя слаі: звонку тонкі шэра-карычневы пласт коркі, вельмі тонкі, шаравы слой кары, злёгку ружовая або чырванавата-жоўтая абалона, якая займае менш  перасеку і выразна іншая, дамінуючае ў разрэзе, жаўтлява-карычневага колеру ядро з адценнем фіялетавага і матавым бляскам.

У цэнтральнай частцы ствала маецца слабы характэрны стрыжань. Маюцца нябачныя няўзброеным вокам .

Ранняя частка гадавога пласта рэзка пераходзіць да позняй, якая слаба развітая. Смаляных хадоў няма.

Драўніна мяккая і духмяная, пах асаблівы, востры. Каранёвая сістэма стрыжневая — развіваецца галоўны корань з некалькімі бакавымі карэньчыкамі гадоў жыцця і складаюць, як правіла, 3-5 см у год. З павелічэннем геаграфічнай шыраты ядловец звычайны расце павольней, але такія ўмовы таксама павялічваюць яго даўгавечнасць.

З узростам змяняецца знешні выгляд ядлоўца — у старых асобнікаў парасткі, якія растуць унутры кроны заміраюць з-за празмернага зацянення, часта парасткі выцягваюцца і звісаюць уніз. З прычыны таго, што ядловец звычайна мае некалькі ствалоў, бывае цяжка дакладна палічыць яго ўзрост. У пачатку XX стагоддзя ў Вялікабрытаніі былі зафіксаваны пні ядлоўца, якія мелі да 2 метраў у абхопе, што лічыцца рэкордам для гэтага віду. Лічыцца, што ядлоўцы, якія растуць у самых жорсткіх умовах на поўначы Скандынавіі могуць мець узрост больш за тысячу гадоў.

Прадукцыйнасць стварэння шышкаягад і насення вельмі зменлівая. На цяністых месцах звычайна ўтвараецца каля 85 тысяч адзінак насення на гектар, у той час як сярэдняе значэнне прадуцыйнасці можа дасягаць сотні тысяч у месцах з добрымі ўмовамі асветленасці. Максімальна зарэгістраваны выхад шышкаягад з гектару склаў 1.47 мільёнаў адзінак. Мужчынскія стробілы распускаюцца ў канцы мая — пачатку чэрвеня, раней на адкрытых месцах, праз некалькі дзён у лясным масіве. Раней, з сакавіка па чэрвень, квітнее горная разнавіднасць ядлоўца. Цвіценне доўжыцца ад 7 да 12 дзён. Жаночыя стробілы распускаюцца пазней мужчынскіх. Шышкаягады фарміруюцца ў чэрвені, а ў другой палове ліпеня дасягаюць 0,5 см у дыяметры і становяцца цёмна-зялёнымі. Апладненне займае 12-13 месяцаў пасля апылення. Летам другога года развіцця шышкаягады яна дасягаюць найвялікшай вагі і становяцца сіне-чорнымі. Пасля гэтага шышкаягада пачынае губляць вільготнасць і да канца трэцяга года даспявае ў верасні-кастрычніку. Шышкаягады, якія не былі аплодненымі, падаюць з галін на другім годзе развіцця. Насенне паспявае і гатова да прарастання ўжо ў сакавіку-красавіку. Выкарыстоўваецца для дробных сталярных і такарных вырабаў, , інтарсіі, вырабу цацак, люлек і кіёў, прыдатная для алоўкавай палачкі, вырабу скрынак, караляў і г. д. Добра апрацоўваецца рознымі відамі інструментаў — добра гнецца, точыцца і рэжацца.

У ствалах і старых галінах ядлоўца утвараецца празрыстая, жоўта-белая смала.

З карэння ядлоўца робяць дэкаратыўныя вырабы і плятуць кошыкі. Шышкаягады занадта горкія, каб есці іх у сырым выглядзе, таму ў кулінарыі выкарыстоўваюцца толькі сушанымі. Каб узмацніць водар, іх звычайна здрабняюць перад ужываннем (Іх захоўваюць цэлымі, таму што пасля раздрабнення хутка губляцца водар). Самымі духмянымі з’яўляюцца найменшыя шышкаягады.

Ядловец таксама выкарыстоўваюць у якасці дадатку да капусты, у тым ліку квашанай (пры масавай вытворчасці ў суадносінах 15 г ягад ядлоўца на 100 кг капусты, таксама часта ядлоўцам запраўляюць бігас. Паляпшае ён і водар савойскай і чырвонакачаннай капусты.

Цэняцца шышкаягады ў лікёра-гарэлачнай прамысловасці, піваварстве, для вытворчасці ядлаўцовай гарэлкі. З-за высокага ўтрымання цукроў і моцнага водару шышкаягады выкарыстоўваюцца ў якасці сыравіны для . Яны з’яўляюцца асноўным кампанентам (замест ячменнага соладу) , якое вараць у Мазовіі і Куявіі, дадаюцца да фінскага піва ''*.

Шышкаягады як вострыя прыправы выкарыстоўваюць пры вырабе морсу, цукерак, пернікаў.

У краінах былога СССР цукар з шышкаягад ядлоўцу пасля выдалення горычы і водару шкіпінару выкарыстоўваўся для вытворчасці кандытарскіх вырабаў. Прэпараты ядлоўца можна прыгатаваць рознымі спосабамі: як настоі, водныя экстракты і наліўкі, сіропы, віно і ядлаўцовае піва ці нават павідла. Пупышкі ядлоўца выкарыстоўваюцца таксама ў гематэрапіі.

#### Гісторыя 
Гаючыя ўласцівасці ядлоўца, верагодна, былі выкарыстаны ў Паўночнай і Цэнтральнай Еўропе яшчэ ў дагістарычны перыяд.

У працы  «», фармакалагічнай энцыклапедыі I стагоддзя, ядловец апісваецца пад назвай *Arkeothos mikra* як лекавы сродак, што аказвае сагравальнае, мачагоннае і лёгкае звязальнае дзеянне, добры для страўніка, а таксама ў выпадку кашлю і дыскамфорту ў грудзях.

Індзейцы  для лячэння туберкулёзу скуры, касцей і суставаў змяшчалі хворых у зараснікі гэтай расліны, дзе паветра насычана лятучымі вылучэннямі. Таксама яны елі шышкаягады ядлоўца пры інфекцыях мачавых шляхоў. Заходнія плямёны індзейцаў ужывалі настой з ягад ядлоўца і кары з каранёў барбарысу для лячэння дыябету. Індзейцы з паўночна-заходняга ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі выкарыстоўвалі адвар ядлоўца падчас прастуды і грыпу, пры артрыце, болі ў цягліцах і праблемах з ныркамі.

#### Медыцынскае дзеянне 
Ядловец валодае моцнымі фітанцыднымі ўласцівасцямі. Эфірны алей валодае антымікробнымі уласцівасцямі, але мала выкарыстоўваецца пры лячэнні скурных захворванняў).

Працуе як адхарквальнае і рэкамендуецца, як вонкавы болесуцішальны і вонкавы адцягваючы сродак.

Дзякуючы бактэрыцыдным уласцівасцям, алей ядлоўцу ў дзевятнаццатым стагоддзі выкарыстоўвалі для  .

### У касметыцы 
Ядлаўцовы алей, дзякуючы ўтрыманню фітанцыдаў, з’яўляецца антыбактэрыяльным сродкам і выкарыстоўваецца вонкава супраць . Ён таксама выкарыстоўваецца для барацьбы з  і , а таксама для догляду валасоў.

### У лясной гаспадарцы 
У лясніцтве ядловец з’яўляецца важным біяцэнатычным дамешкам, таму што на бедных глебах яго прысутнасць у два разы паскарае раскладанне хваёвай ігліцы. Было ўстаноўлена, што хваёвыя дрэвастоі атрымліваюць станоўчыя эфекты ў выпадку суіснавання з ядлоўцам для карэляцыі і ядлоўца (у сярэднім 12,5 % у адносінах вышыні дрэў, 18 % у адносінах гушчыні і 49 % у адносінах таўшчыні).

Ядловец селіцца на самых бедных лясных месцах пражывання, дзе часта з’яўляецца адзіным відам, што расце пад купалам лесу, ключавым для захавання біялагічнай разнароднасці лесу, важнай для жыцця многіх птушак і насякомых.

Суіснуе са шматлікімі відамі грыбоў і спрыяе іх развіццю, у тым ліку тых, якія жывуць у мікарызе з хвоямі. Фітанцыды, якія выдзяляе ядловец, павышаюць ўстойлівасць лесу да хвароб і насякомых-шкоднікаў.

Моцна калючыя дубцы ядлоўца ўжываюць для абароны сельскагаспадарчых культур ад грызуноў — іх выкладаюць пад стагі збожжа і сена, а таксама абкладваюць вакол ствалоў пладовых дрэў да наступлення зімы, каб абараніць ад згрызання трусамі і грызунамі.

Шышкаягады могуць выкарыстоўваюцца ў якасці пахошчы — іх кладуць на гарачае вуголле, каб выпарыць алей. Гэта спосаб араматызацыі памяшканняў і абеззаражання паветра.

### Развядзенне 
Насенне перад пасевам павінна быць , напрыклад, закопваннем яго ў зямлю на глыбіню каля 1 метра, у досыць вільготную глебу, якая дазваляе абмен кіслароду. Таксама можна размнажаць ядловец з  даўжынёй 30-40 см, атрыманых з верхняй і сярэдняй галін.

Не патрабуе абрэзкі і спецыяльнага догляду. У манаграфіі, прысвечанай віду, ядловец апісаны, як від, што не мае пагроз і павялічвае колькасць. Аднак, па меншай меры, дзве разнавіднасці (var. *charlottensis* і *megistocarpa*) не маюць шырокага распаўсюджання і пры гэтым прывязаныя да канкрэтных, тарфяністых экасістэм, пажадана моцна парушаных. На тэрыторыі Брытанскіх астравоў від быў прызнаны прыярытэтным у патрэбе абароны, з-за памяншэння папуляцыі, слабой жыццяздольнасці і здольнасці да абнаўлення папуляцыі. Прычынамі старэння папуляцыі і знікнення ядлоўца ў міжземнаморскім абшары (напрыклад, у паўдневай Іспаніі) прызнаюцца змены клімату і антрапагенныя пераўтварэнні яго асяроддзя пражывання.

З прычыны важнасці і карыснасці і ранейшага знішчэння гэтага віду як «пустазелля лесу» прадпрымаюцца розныя ініцыятывы па захаванні ядлоўца. У Польшчы ў міжваенны перыяд, шматлікія велічныя ядлоўцы былі інвентарызаваны і ўзяты пад ахову. Папуляцыі ядлоўца ахоўваюцца як запаведнікі, напрыклад, , , , а таксама ў некаторых нацыянальных парках, напрыклад, у . Шматлікія асобнікі, асабліва ядлоўцы-дрэвы, ахоўваюцца як помнікі прыроды. У некаторых краінах таксама ахоўваўся  (напрыклад, у ГДР з 1954 і ў Чэхаславакіі з 1958 года). У Польшчы, ядловец звычайны ніколі не быў ахоўным відам.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Від **Ядловец звычайны** уваходзіць у род  сямейства  парадку .

З 10 відаў, якія ўваходзяць у род ядловец толькі ядловец звычайны распаўсюджаны па ўсіх кантынентах паўночнага паўшар’я, іншыя віды сустракаюцца толькі ў Міжземнамор’і і ў Азіі. Самым блізкім відам для ядлоўца звычайнага з’яўляецца .

### Падвіды і разнавіднасці 
Ядловец звычайны з-за свайго шырокага арэалу і разнастайнасці экалагічных умоў, у якіх ён расце, вельмі зменлівы. Унутрывідавыя таксоны вылучаюцца на падставе пэўных прыкмет, але ў выпадку ядлоўца часам гэта абцяжарана тым, што прыкметы няпэўныя.

Апісаны шэраг разнавіднасцей і формаў, якія больш-менш адрозніваюцца ад тыпавых падвідаў:

* *''*
**  — Еўропа, большая частка Паўночнай Азіі
**  — Канада, усходняя частка Паўночнай Амерыкі. Форма шырокаплоская, сцелецца, сукі прыўзнятыя. Старыя расліны дасягаюць вышыні 1 метр. Іголкі карацей і шырэй, чым у . Сінонімы: (=*Juniperus canadensis* Lodd. ex Burgsd.; =*Juniperus canadensis* Lodd. ex Burgsd. 1787, non Lodd. ex Loudon 1838]; =*Juniperus communis'' 'Depressa Aurea'; =*Juniperus communis* 'Depressa Star'; =*Juniperus communis* 'Prostrata'; =*Juniperus communis* subsp. *depressa* (Pursh) Franco 1962, non (Pursh) A.E.Murray 1982; =*Juniperus communis* subsp. *intermedia* (Schur) K.Richt.; =*Juniperus communis* subsp. *nana* sensu Hultén 1968; =*Juniperus communis* var. *aureospica* Rehder; =*Juniperus communis* var. *canadensis* (Lodd. ex Burgsd.) Loudon; =*Juniperus communis* var. *depressa* 'Aurea'; =*Juniperus communis* var. *depressa-aurea* Hornibr.; =*Juniperus communis* var. *intermedia* (Schur) Sanio; =*Juniperus communis* var. *montana* sensu Fernald 1933; =*Juniperus depressa* (Pursh) Raf.; =*Juniperus depressa* Raf. ex McMurtrie 1819, nom. illeg.; =*Juniperus intermedia* Schur; =*Juniperus multiova* Goodwyn.
**  — Горы Міжземнамор’я
**  — Японія
* '***
**  — Грэнландзія, Еўропа і Азія
**  — Усходняя Канада
**  — Запад Северной Америки
* **** (Ядловец звычайны, паўшарападобны). Расліны выяўленыя ў 1949 г. у Эльбрускім раёне Кабардзіна-Балкарскай АССР, у цясніне Адыр-Су на вышыні 2700 метраў над узроўнем мора. Памер больш чым 26-гадовай расліны — 1,5 м.
* ***' (Горная разнавіднасць) — сцелючая варыяцыя, вышынёй да 20 см. Галіны кароткія, тоўстыя, трохграневыя, часта загнутыя, адлегласць паміж калатоўкамі 1-3 мм. Іголкі лінейна-ланцэтные, 4-8×1-2 мм, часта загнутыя, часам нечакана завостраныя, зверху моцна ўвагнутыя, белыя; знізу круглыя​​, бліскучыя, цёмна-зялёныя. Плод яйкападобны ці амаль закруглены. сінонімы: *J. communis nana*, *J. communis* var. *saxatilis*, *J. nana*. Альпійскія раёны Еўропы, Паўночнай Азіі, Паўночнай Амерыкі, часта сустракаецца на балотах:

* *Juniperus albanica* Pénzes
* *Juniperus argaea* Balansa ex Parl.
* *Juniperus borealis* Salisb.
* *Juniperus caucasica* Fisch. ex Gordon
* *Juniperus communis* var. *arborescens* Gaudin
* *Juniperus communis* var. *brevifolia* Sanio
* *Juniperus communis* subsp. *brevifolia* (Sanio) Pénzes
* *Juniperus communis* f. *crispa* Browicz & Ziel.
* *Juniperus communis* subsp. *cupressiformis* Vict. & Sennen ex Pénzes
* *Juniperus communis* var. *erecta* Pursh
* *Juniperus communis* var. *fastigiata* Parl.
* *Juniperus communis* var. *hemisphaerica* (J.Presl & C.Presl) Parl.
* *Juniperus communis* subsp. *hemisphaerica* (J.Presl & C.Presl) Nyman
* *Juniperus communis* var. *hispanica* Endl.
* *Juniperus communis* var. *montana* Neilr.
* *Juniperus communis* var. *oblonga* Loudon
* *Juniperus communis* var. *oblonga-pendula* Loudon
* *Juniperus communis* f. *oblonga-pendula* (Loudon) Beissn.
* *Juniperus communis* subsp. *pannonica* Pénzes
* *Juniperus communis* var. *pendula* Carrière
* *Juniperus communis* var. *pendula-aurea* Sénécl.
* *Juniperus communis* f. *pendulina* Kuphaldt
* *Juniperus communis* f. *pungens* Velen.
* *Juniperus communis* var. *stricta* Endl.
* *Juniperus communis* var. *suecica* (Mill.) Aiton
* *Juniperus compressa* Carrière
* *Juniperus cracovia* K.Koch
* *Juniperus dealbata* Loudon
* *Juniperus depressa* Stevels
* *Juniperus difformis* Gilib.
* *Juniperus echinoformis* Rinz ex Bolse
* *Juniperus elliptica* K.Koch
* *Juniperus fastigiata* Knight
* *Juniperus hemisphaerica* C.Presl
* *Juniperus hibernica* Lodd. ex Loudon
* *Juniperus hispanica* Booth ex Endl.
* *Juniperus interrupta* H.L.Wendl. ex Endl.
* *Juniperus kanitzii* Csató
* *Juniperus microphylla* Antoine
* *Juniperus niemannii* E.L.Wolf
* *Juniperus oblongopendula* Loudon ex Beissn.
* *Juniperus occidentalis* Carrière
* *Juniperus oxycedrus* subsp. *hemisphaerica* (J.Presl & C.Presl) E.Schmid
* *Juniperus reflexa* Gordon
* *Juniperus saxatilis* Lindl. & Gordon
* *Juniperus suecica* Mill.
* *Juniperus taurica* Lindl. & Gordon
* *Juniperus uralensis* Beissn.
* *Juniperus vulgaris* Bubani
* *Juniperus withmanniana* Carrière
* *Sabina dealbata* (Loudon) Antoine
* *Thuiaecarpus juniperinus* Trautv.

## Формы 
### Сарты 
Вядома больш за 50 сартоў, якія адрозніваюцца па форме кроны (калонападобная, покрыўная), кампактнасці, колеру, даўжыні і размяшчэнні лісця:

Лісце жоўтага колеру:

* 'Aurea' — маладыя парасткі першапачаткова пафарбаваны ў жоўты колер, пазней становяцца зялёнымі. Разнавіднасць невядомага паходжання і ацэньваецца як мала значная. Яна рэдка культывуецца і, як правіла, яе назва выкарыстоўваецца няправільна ў дачыненні да іншых разнавіднасцяў з больш выразным і больш каляровым лісцем.
* 'Depressa Aurea' — сорт з вышынёй 0,5 м і дыяметрам куста да амаль 2 м, галіны размеркаваны па гарызанталі, але не прыціснуты да зямлі. Вясной становіцца залаціста-жоўтага колеру, а зімой і восенню карычнева-жоўтага колеру.

Калонападобная форма:

* 'Arnold' — калонападобны, вельмі кампактны, павольна расце.
* 'Bruns' — калонападобны, але друзлы, мае блакітнаватае лісце. Разнавіднасць знойдзена ў Швецыі і шырока культывавалася ў сярэдзіне дваццатага стагоддзя. Устойлівы да хвароб, але рэдка вырошчваецца. Расце даволі хутка.
* 'Compressa' — калонападобны карлікавы сорт, звычайна да 1 метра ў вышыню (расце даволі павольна), куст з вострай верхавінай, густы і вузкі. Хваінкі дробныя — каля 3-5 мм даўжыні. Рэдка сустракаецца. Уразлівая да неспрыяльных умоў і патагенаў.
* 'Hibernica' — вельмі кампактная разнавіднасць з вышынёй калоны да 9 метраў. Усе галіны вертыкальна накіраваны, хваінкі кароткія — да 8 мм даўжыні, з абодвух бакоў блакітнаватыя.
* 'Meyer' — хуткарослы сорт (за 10 гадоў дасягае вышыні ў 3 метры).
* 'Sentinel' — расце павольна, мае вузкую калону.
* 'Suecica' — сорт з шырокай калонай, на канцах галіны крыху адстаўлены і звісаюць. Хваінкі даўгія — 10-14 мм.

Пірамідальная форма:

* 'Cracovia' — асноўныя сцёблы прамыя, бакавыя адстаўленыя, крона густая і толькі на вяршыні менш шчыльны. Разнастайнасць знойдзена ў першай палове дзевятнаццатага стагоддзя, недалёка ад Кракава і адтуль была вывезена ў Заходнюю Еўропу, дзе распаўсюджана ў гадавальніках. У Польшчы сустракаецца рэдка.

Покрыўная форма:

* 'Anna Maria' — польскі сорт, вельмі павольна расце — у 10-гадовым узросце дасягае 0,3 м у вышыню і 0,4 м у дыяметры куста.
* 'Green Carpet' — вельмі нізкі сорт (шчыльна прылеглы да зямлі — не перавышае 0,1 м у вышыню), хваінкі зялёныя.
* 'Greenmantle' — падобны на 'Green Carpet', але крыху вышэй (праз 10 гадоў дасягае 0,2 м у вышыню і распасціраецца на паверхні дыяметрам 2 м).
* 'Hornibrookii' — дасягае 0,5 м у вышыню, нераўнамерна галінаваны, хваінкі няшчыльныя, адстаўленыя і кароткія — звычайна да 6 мм даўжынёй.
* 'Repanda' — разгалінаваны раўнамерна, хваінкі да 8 мм даўжынёй, выгнутыя наперад.

Ніцая форма:

* 'Horstmann' — ніцая форма, даўгія парасткі распасцёрты па баках, у той час як бакавыя галіны звісаюць свабодна ўніз.

Сумесь прыкмет:
* 'Gold Cone' — сорт з выразнай калонападобнай формай (падобны на 'Hibernica') і залаціста-жоўтымі хваінкамі.
* 'Schneverdinger Goldmachangel' — калонападобны сорт, хутка расце, хвоя на маладых парастках жоўтая.
* 'Spotty Spreader' — прылеглая форма з зялёнымі хваінкамі, якія месцамі маюць белы колер.

### Гібрыды 
Верагоднасць утварэння міжвідавых гібрыдаў у абшарах, дзе перасякаюцца арэалы розных ядлоўцаў, ацэньваецца як значная. Аднак іх існаванне не прызнаецца. Адзіны вядомы задакументаваны выпадак адзначаны ў Венгрыі ў 1886 годзе і гэта быў гібрыд з , апісаны як .

У польскіх народных традыцыях ядловец лічыўся добрай раслінай, прыязнай людзям і мілай багам. Таму ён бараніў ад усякага зла і злых духаў — зданяў, стрыгаў, начных кашмараў, начніц і іншых. Для таго, каб абараніць дом ад зла, яго абкурвалі дымам ад згарэлых ядлаўцовых галінак. Яго выкарыстоўвалі і ў тых памяшканнях, дзе былі трупы. Ядловец таксама спальвалі падчас сеансаў экзарцызму. Галінка ядлоўца, якую насілі ў час доўгіх паходаў, павінна была засцерагаць ад .

### У мастацтве 
Шматлікія дрэварыты з краявідамі, на якіх расце ядловец, пакінуў мастак .  таксама намалявана на карціне нямецкага пейзажыста .

File:Albert König Wacholdergruppe.jpg|: «Група ядлоўцаў»
File:Fritz von Wille 0138.jpg|: «Цвіценне ў ядлаўцовай пустцы ў даліне Шлайдэн»
File:Albert König Wacholdergruppe IV.jpg|: «Група ядлоўцаў»

### У геральдыцы і філатэліі 
Выява ядлоўца выкарыстана на гербе нямецкай камуны  у зямлі Ніжняя Саксонія.

File:DEU Bispingen COA.svg|Герб камуны 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Дудченко Л. Г., Козьяков А. С., Кривенко В. В.* Пряно-ароматические и пряно-вкусовые растения / Сытник К. М.. — К.: Наукова думка, 1989. — 304 с. — (Справочник). — 100 000 экз. — ISBN 5-12-000483-0
* Деревья и кустарники СССР. Дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции. / Ред. тома С. Я. Соколов и Б. К. Шишкин. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1949. — Т. I. Голосеменные. — С. 346. — 464 с. — 3000 экз.
* 
* 
* *, , А.&nbsp;М.&nbsp;Краснова;* «» Справочник; Киев, , 1983. 
* 
* 

## Спасылкі 
* Можжевельник обыкновенный в Энциклопедии декоративных садовых растений.
* Flora Europaea: *Juniperus communis*

Катэгорыя:Ядловец
Катэгорыя:Кусты
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе