open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Post Tower

**Post Tower** (*Паштовая вежа*) — небаскроб у Боне, Германія. Вышыня будынка складае 162 метра. Гэты будынак 8-ы па вышыні ў Германіі і самы высокі за межамі Франкфурта-на-Майне. У доме 46 паверхаў, з іх 5 знаходзяцца пад зямлёй і 41 над зямлёй. Будаўніцтва небаскроба было пачата ў 2000 і завершана ў 2002 годзе.

Штаб-кватэра кампаніі Deutsche Post DHL.

## Гл. таксама 
* Спіс самых высокіх будынкаў Германіі

## Спасылкі 
* Post Tower на Emporis.com 

Катэгорыя:Небаскробы Германіі
Катэгорыя:Бон
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 150 да 199 метраў
Тэгеранскі ўніверсітэт

**Тэгеранскі ўніверсітэт** ( — найбуйнейшы і найстарэйшы ўніверсітэт у Іране. Ва універсітэце працуюць 1500 навуковых супрацоўнікаў і навучаюцца каля 32 тысяч студэнтаў. Рэктар - эканаміст, доктар Фархад Рахбар, быў да 2007 года віцэ-прэзідэнтам Ірана.

Універсітэт заснаваны ў 1934 годзе па асабістым распараджэнні Рэзы Шаха. Па сутнасці ТУ быў утвораны з некалькіх вышэйшых навучальных устаноў, якія існавалі раней. Першы з іх, Дар-уль-Фунун, з'явіўся ў 1861 годзе. У 1937 годзе да навучання ва ўніверсітэце былі дапушчаныя жанчыны. У 1945 годзе на месцы казармаў Саюзных войскаў у Амірабадзе быў пабудаваны інтэрнат. У 1986 годзе са складу ТУ быў выдзелены медыцынскі факультэт і ператвораны ў Тэгеранскі ўніверсітэт медыцынскіх навук.

У цяперашні час у складзе універсітэта дзейнічаюць 40 факультэтаў, інстытутаў і навуковых цэнтраў.

У найноўшай гісторыі Ірана Тэгеранскі ўніверсітэт адыграў вялікую ролю. У 1979 годзе студэнты ТУ актыўна выступалі супраць шахскага рэжыму і аказалі падтрымку Ісламскай рэвалюцыі. У 1999 годзе тут прайшла акцыя пратэсту супраць закрыцця апазіцыйнай газеты «Салам», але ў выніку ўспыхнулі студэнцкія беспарадкі.

## Выбітныя выпускнікі 
* Шырын Эбадзі (1969)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Універсітэты Ірана
Катэгорыя:Тэгеранскі ўніверсітэт
Этыкет

**Этыкет** (ад фр. Étiquette - этыкетка, надпіс) — нормы і правілы, якія адлюстроўваюць ўяўленні аб належных паводзінах людзей у грамадстве. У сучасным выглядзе і значэнні слова было ўпершыню ўжыта пры двары караля Францыі Людовіка XIV - гасцям былі раздадзеныя карткі (этыкеткі) з выкладаннем таго, як яны павінны трымацца, хоць пэўныя зборы нормаў і правілаў паводзін існавалі ўжо з найстаражытных часоў - у творах Арыстоцеля і Платона паадкрэслівалася роля пачцівасці.

## Гл.таксама 
* Шчырасць
* Такт (паводзіны)
* Дзелавы этыкет
* Ветлівасць
* Цырымонія
* Рытуал
* Абрад
* Імідж
* Традыцыя
*Звычай цалаваць руку

## Літаратура 
БЭ ў 18 тамах. Т.18, кн.1


Катэгорыя:Звычкі
Катэгорыя:Этыка
Каралінскі сельсавет (Зэльвенскі раён)

**Каралі́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Зэльвенскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) Каралін.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Зэльвенскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Межырэцкага сельсавета. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Ваўкавыскага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе Слонімскага раёна, з 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Зэльвенскага раёна. 22 мая 1967 года ў склад Тулаўскага сельсавета перададзена вёска Шэйкі. 11 лютага 1972 года ў склад сельсавета з Славаціцкага сельсавета перададзены вёскі Пянюга, Пятрэвічы і Цыганоўка. У 1977 годзе ў склад сельсавета з Зэльвенскага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (вёскі Горна, Збляны, Лаўрыновічы і хутар Медухава). 18 красавіка 2017 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Тулаўскага сельсавета (12 населеных пунктаў: аграгарадок Міжэрычы, вёскі Дзергілі, Задвор’е, Калінаўка, Клепачы, Крэсла, Мештавічы, Пузікі, Талалайкі, Тулава, Шэйкі, Янаўшчына).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (16 населеных пунктаў) — 1040 чалавек, з іх 82,1 % — беларусы, 13,2 % — палякі, 3,0 % — рускія, 1,0 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (28 населеных пунктаў) — 1198 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ваўкавыскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Слонімскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
WarnerMedia

**WarnerMedia, LLC** () з'яўляецца адным з найбуйнейшых у свеце кангламератаў навінавага і забаўляльнага профіля. Time Warner утварылася шляхам зліцця Warner Communications Inc. і Time Inc. у 1990 і наступным  аб'яднаннем з інтэрнэт-гігантам AOL Inc. у 2001 годзе., а ў 2009 годзе AOL ізноў стала незалежнай пасля вылучэння са складу медыяхолдынга Time Warner. Аддзяленне AOL было афіцыйна завершана 9 снежня.

З'яўляецца найбуйнейшай у такіх сферах, як кіно, тэлебачанне, інтэрнэт, тэлекамунікацыі. Сярод асноўных кампаній, якія ўваходзяць у Time Warner, можна пералічыць: Time Inc., Warner Bros. Entertainment, Time Warner Cable, CNN, HBO, TBS, Turner Broadcasting System і The CW Television Network.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Тэлекамунікацыйныя кампаніі ЗША
Time Inc.

**Time Inc.** — самы буйны выдавец часопісаў (больш 125 найменняў, уключаючы самыя папулярныя ў свеце) у ЗША і Вялікабрытаніі, і трэці па велічыні выдавец у Мексіцы.

10 студзеня 1990 Time Inc. аб'ядналася з Warner Communications і ўтварыла Time Warner Inc.

## Гандлёвыя маркі 
## Спасылкі 
Афіцыйны сайт
Fortune (часопіс)

**«Fortune»** — шырока вядомы дзелавы часопіс, які выдаецца кампаніяй «Time Inc.». Заснаваны Генры Льюсам у 1930 годзе, як выдавецкі бізнес, складаўся з *Time*, *Life*, *Fortune* і *Sports Illustrated*, дарос да памераў кангламерату Time Warner. У сваю чаргу AOL паглынуў у 2000 годзе Time Warner і стаў самым буйным медыякангламератам. Асноўным канкурэнтам *Fortune* з’яўляецца дзелавы часопіс *Forbes*, які выходзіць раз у два тыдні і часопіс *BusinessWeek*. Часопіс асабліва вядомы сваім штогадовым рэйтынгам прыбыткаў кампаній.

## Рэйтынгі *Fortune* 
*Fortune* рэгулярна публікуе рэйтынгавыя спісы па выніках сваіх даследаванняў. Найбольш вядомым з’яўляецца рэйтынг кампаній па валаваму прыбытку і галіне дзейнасці:
* Fortune 500
* Fortune 1000
* Fortune Global 500
* Fortune 40 Under 40
* Crypto 40
* Fortune 100 Best Companies To Work For
* Fortune America's Most Admired Companies
* Fortune Global Most Admired Company

Катэгорыя:Часопісы ЗША
Катэгорыя:Часопісы пра бізнес
Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1930 годзе
Тур (князь)

**Тур** () — першы вядомы князь тураўскі (зг. 980).

Тураўскі князь Тур, разам з першым вядомым полацкім князем Рагвалодам — стаяць у пачатках дзяржаўнасці Беларусі.

## Летапісныя звесткі 
) са згадкай Тура.|злева]]
Пад 980 годам «Аповесць мінулых часоў» (XII ст.) паведамляе: «*…быў Рагвалод прыйшоў з-за мора, і меў уладу сваю ў Полацку, a Тур — у Тураве, па ім і тураўцы празваліся*» («…бе бо Рогъволодъ перешелъ изъ заморья, имяше волость свою Полотьске, а Туръ Турове, от него же и туровци прозвашася»).

Ва Усцюжскім летапісным зборы (XVI ст.) Тур названы братам Рагвалода. Іншых летапісных звестак пра Тура няма.

## Пытанне гістарычнасці 
Пытанне гістарычнасці Тура не вырашана.

Адны навукоўцы (В. М. Тацішчаў, В. В. Ключэўскі, У. З. Завітневіч, М. М. Ціхаміраў) лічаць Тура гістарычнай асобай, бо ён згаданы летапісам побач гістарычнага Рагвалода.

Іншыя (А. А. Шахматаў, М. В. Доўнар-Запольскі, А. С. Грушэўскі, Дз. С. Ліхачоў) — лічаць летапісную згадку этымалагічнай легендай для тлумачэння назвы Турава, а Тура — асобай легендарнай.

На думку Паўла Галубоўскага, Тур — мясцовае язычніцкае бажаство, раўназначнае Ярылу. Аднак, сам культ Ярылы з’явіўся толькі ў XVIII cт., быў лакальным і ніяк не звязаны з Тураўскім рэгіёнам.

На думку Пятра Лысенкі, магчыма, Тур — мянушка мясцовага князя, бо назва горада несумненна ўтворана ад антрапоніма (імя асобы).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Прохоров А.* Князь Тур: история легенды. Сакрализация княжеской власти у славян  — Минск: БГУ, 2005.
* *Прохоров А. А.* О туровских преданиях  // Працы гістарычнага факультэта : навук. зб. Вып. 1 / рэдкал. : У. К. Коршук (адк. рэд.) [і інш.]. — Мінск : БДУ, 2006. — С. 85-100.

Катэгорыя:Князі тураўскія
Катэгорыя:Гісторыя Турава
Катэгорыя:Кіраўнікі ўсходніх славян да Рурыкавічаў
Катэгорыя:980
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Бялуга

**Бялуга** (*Huso huso*) — від буйных рыб роду  сямейства . У прыродзе знаходзіцца на грані знікнення.

## Апісанне 
У натуральных умовах дасягае даўжыні да 9 м і болей, вагі да 1,5 т. і болей. Цела масіўнае, верацёнападобнае. Спінных пласцінак — 11—14, бакавых — 41—52, брушных — 9—11. У спінным плаўніку ад 60 лучын. Рот вялікі, ніжні. Пярэдняя лучына добра развітая (па колькасці кольцаў на яе спіле вызначаюць узрост рыбін).

## Пашырэнне 
Бялуга — прахадная рыба, якая насяляе Каспійскае, Чорнае, Азоўскае моры, адкуль заплывае ў рэкі для нераставання. Да другой паловы XX стагоддзя адзінкавыя экземпляры лавіліся ў Адрыятычным моры. Найбуйнейшы сучасны статак насяляе Каспійскае мора. У Чорным моры сустракаецца на глыбіні да 180 м. Да будаўніцтва плацін на рацэ Дняпро адзінкавыя рыбіны заходзілі ў паўднёвыя рэкі Беларусі. У 1870-ыя гады бялуга вагай 295 кг была вылаўлена на рацэ Сож каля Гомеля. У 1907 годзе каля Рэчыцы рыбакі вылавілі бялугу больш за 250 кг.

.]]
Вельмі каштоўная прамысловая рыба. Ахоўваецца МСАП. Разводзіцца гібрыд бялугі і сцерлядзі — бесцер.

## Асаблівасці біялогіі 
Бялуга — доўгажыхар. Некаторыя рыбіны дажываюць да 100 гадоў. У 1970 годзе ў дэльце ракі Волга была вылаўлена бялуга вагай 800 кг, з якой вынялі 112 кг чорнай ікры. Сярэдняя вага дарослых рыбін — 60—80 кг.

Бялуга — драпежнік, які спажывае рыбу; ахвотна паядае ўласную моладзь і малявак іншых асятровых. У страўніках каспійскай бялугі знаходзілі дзіцянят ластаногіх сысуноў.

Самцы дасягаюць палавой спеласці на 13—18-м, самкі — на 22—27-м годзе. Пладавітасць ад 0,5 да 5 мільёнаў ікрынак. У прыродных умовах утварае гібрыдныя формы з асятром, сцерляддзю і сяўругай.

## Літаратура 
* Рыбы. Популярный энциклопедический справочник. / Под ред. профессора П. Жукова. — Мн.: Белорусская советская энциклопедия им. П. Бровки, 1989.
* Белуга // Жизнь и ловля пресноводных рыб. / Л. П. Сабанеев. — Киев: Государственное издательство сельскохозяйственной литературы Украинской ССР, 1959.
* Белуга // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства. / Под ред. А. Ф. Ахабадзе, А. Л. Грекулова — М.: Большая Советская Энциклопедия, 1976.

## Спасылкі 
* Белуга // ФГБНУ «Всеросийский научно-исследовательский институт рыбного хозяйства и океанографии» 
* Белуга — Huso huso (Linnaeus,1758) // Экологический центр «Экосистема»™, А. С. Боголюбов 

Катэгорыя:Асятровыя
Катэгорыя:Рыбы Еўразіі
Катэгорыя:Рыбаводства
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Жывёлы на марках
Катэгорыя:Жывёлы на манетах
Алканы

[алкіны|right|thumb|3D мадэль [метану — найпрасцейшага алкана]]
**Алканы** (таксама **насычаныя вуглевадароды**, **парафіны**, **аліфатычныя злучэнні**) — ацыклічныя вуглевадароды лінейнай або разгалінаванай будовы, якія змяшчаюць толькі простыя сувязі і ўтвараюць гомалагічны рад з агульнай формулай **CnH2n+2**.

Алканы з'яўляюцца насычанымі вуглевадародамі і ўтрымоўваюць максімальна магчымы лік атамаў вадароду. Кожны атам вугляроду ў малекулах алканаў знаходзіцца ў стане sp-гібрыдызацыі - усё 4 гібрыдныя арбіталі атама С роўныя па форме і энергіі, 4 электронныя аблокі накіраваныя ў вяршыні тэтраэдра пад вугламі 109 ° 28 '. За кошт адзінарных сувязяў паміж атамамі С магчыма свабоднае кручэнне вакол вугляроднай сувязі. Тып вугляроднай сувязі - σ-сувязі, сувязі малапалярныя і дрэнна палярызуемыя. Даўжыня вугляроднай сувязі - 0,154 нм.


Катэгорыя:Вуглевадароды
Алкены

200px|thumb|Прасторавая структура этылену
**Алкены** (*алефіны*, *этыленавыя вуглевадароды*) — ацыклічныя неданасычаныя вуглевадароды, якія змяшчаюць адну двайную сувязь паміж атамамі вугляроду і якія ўтвараюць гамалагічны рад з агульнай формулай **CnH2n**. Атамы вугляроду пры двайной сувязі знаходзяцца ў стане sp ² гібрыдызацыі ды маюць валентны вугал 120 °. Найпростым алкенам з'яўляецца этылен (C2H4). Па наменклатуры IUPAC назвы алкенаў утвараюцца ад назваў адпаведных алканаў заменай суфікса «-ан» на «-ен»; становішча двайной сувязі паказваецца арабскай лічбай.

Вуглевадародныя радыкалы, утвораныя ад алкенаў маюць суфікс «**-еніл**». Трывіяльныя назвы: **CH2=CH—** «вініл», **CH2=CH—CH2—**-«аліл».
Прапілен

**Прапіле́н**, **прапэн** СН2=СН-СН3 — ненасычаны алефатычны вуглевадарод шэрагу этылену, гаручы газ. Наркотык з наркатычным дзеяннем больш моцным, чым у этылена. Клас небяспекі — чацвёрты

## Фізічныя ўласцівасці 
Прапілен уяўляе сабой газападобнае рэчыва з нізкай тэмпературай кіпення −47,7 ° C і тэмпературай плаўлення −187,6 ° C, аптычная шчыльнасць d204 = 0,5193. У сумесі з паветрам (2—11,1 % па аб’ёму) выбухованебяспечны. Раствараецца ў ацэтоне, дыэтылавым эфіры. У вадзе раствараецца мала.

## Атрыманне і прымяненне 
Прапілен атрымліваецца пры піролізе вуглевадародаў і крэкінгу нафтавай сыравіны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Пропилен // ХиМиК.ру
* Справочник по веществам. Пропилен // ХиМиК.ру

Катэгорыя:Алкены
Катэгорыя:Нафтапрадукты
Катэгорыя:Прадукцыя асноўнага арганічнага сінтэзу
Вепсы

**Вепсы** () — фіна-ўгорскі народ. Пражывае ў Расіі (пераважна ў Карэліі), на Украіне, у Эстоніі (горад Тарту) і ў Беларусі (Віцебская вобласць).
[thumb|250px|Вепскі этнаграфічны музей у [Вёска Шаўтвозера|вёсцы Шаўтвозера, Карэлія]]
thumb|250px|Старонка вепскага буквара

Катэгорыя:Народы Еўропы
Катэгорыя:Народы Расіі
Катэгорыя:Фіна-ўгорскія народы
Квазар

і квазар Маркаран 205]]

**Кваза́р** () — надзвычай магутнае і далёкае актыўнае ядро галактыкі. Квазары з’яўляюцца аднымі з самых яркіх аб’ектаў у Сусвеце — іх магутнасць выпраменьвання часам у дзясяткі і сотні разоў перавышае сумарную магутнасць усіх зорак такіх галактык, як наша. Сляды бацькоўскіх галактык вакол квазараў (прычым далёка не ўсіх) былі выяўлены толькі пазней. У першую чаргу квазары былі апазнаны як аб’екты з вялікім чырвоным зрушэннем, якія маюць электрамагнітнае выпраменьванне (уключаючы радыёхвалі і бачнае святло) і настолькі малыя вуглавыя памеры, што на працягу некалькіх гадоў пасля адкрыцця іх не атрымоўвалася адрозніць ад «кропкавых крыніц» — зорак (наадварот, працяглыя крыніцы больш адпавядаюць галактыкам).

## Этымалогія 
Англійскі тэрмін  утвораны ад слоў  («квазізорны» ці «падобны на зорку») і  («радыёкрыніца») і даслоўна азначае «квазізорная радыёкрыніца».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Актыўныя галактыкі

Катэгорыя:Касмалогія
Этылен

**Этылен** (паводле ІЮПАК: *этэн*) — арганічнае хімічнае злучэнне з формулай С2H4.

З'яўляецца найпростым алкенам (алефінам). Гэта бескаляровы гаручы газ са слабым пахам. Часткова раствараецца ў вадзе (25,6 мл у 100 мл вады пры 0&nbsp;°C), этаноле (359 мл у тых жа ўмовах). Добра раствараецца ў дыэтылавым эфіры і вуглевадародах. Утрымоўвае падвойную сувязь і таму адносіцца да ненасычаных вуглевадародаў.

Этылен грае надзвычай важную ролю ў прамысловасці, а таксама з'яўляецца фітагармон. Этылен — самае вырабляемае арганічнае злучэнне ў свеце; агульная сусветная вытворчасць этылену ў 2008 годзе склала 113 мільёнаў тон і працягвае расці на 2—3&nbsp;% у год. Выкарыстоўваецца для атрымання поліэтылену, этылавага спірту, воцатнай кіслаты і інш. Наркотык. Клас небяспекі — чацвёрты. У прыродзе этылен практычна не сустракаецца.

Катэгорыя:Алкены
Катэгорыя:Газы
Катэгорыя:Нафтапрадукты
Катэгорыя:Фітагармоны
Катэгорыя:Прадукцыя асноўнага арганічнага сінтэзу
Фуран

**Фура́н** — арганічнае злучэнне з формулай C4H4O. Пяцічленны гетэрацыкл з адным атамам кіслароду. Родапачынальнік вялікай групы арганічных злучэнняў, многія з якіх маюць практычнае значэнне, напрыклад фурфурол, тэтрагідрафуран, α-метылфуран (сільван).

Уяўляе сабой бескаляровую вадкасць з характэрным пахам, нагадваючым пах хлараформу. Малекулярная маса 68,07. Тэмпература плаўлення −85,65 °C. Тэмпература кіпення 31,83 °C. Шчыльнасць 0,937 г/см³ пры тэмпературы 20 °C. Добра раствараецца ў арганічных растваральніках, дрэнна раствараецца ў вадзе — утварае азеатропную сумесь (98,8 % фурану). Фуран устойлівы да ўздзеяння шчолачаў і раскладаецца кіслотамі. На паветры лёгка акісляецца.

## Атрыманне 
Фуран разам з сільванам утрымліваецца ў прадуктах сухой перагонкі драўніны некаторых парод. У лабараторных умовах атрымліваюць дэкарбакісліраваннем піраслізевай кіслаты. У прамысловых умовах фуран атрымліваюць дэкарбаніліраваннем фурфуролу.

## Выкарыстанне 
Фуран выкарыстоўваецца ў працэсах сінтэзу тэтрагідрафану, піролу, малеінавага ангідрыду, селенафену. Таксама выкарыстоўваецца ў якасці растваральніка алеяў і тлушчаў.

## Шкоднае ўздзеянне 
Фуран — таксічнае рэчыва. Пранікаючы праз непашкоджаную скуру, шкодна ўздзейнічае на печань і цэнтральную нервовую сістэму.

## Літаратура 
* 
* 
* *Рабинович В. А., Хавин З. Я.* Краткий химический справочник — Л.: Химия, 1977.

## Спасылкі 
* *Хімічная энцыклапедыя* на сайце ХиМиК.ру
Лоршскі кляштар

**Імперскае абацтва ў Лоршы** (ням. Reichsabtei Lorsch) пад Вормсам вядомае ў гісторыі як адзін з галоўных цэнтраў Каралінгскага адраджэння.

Бенедыктынскі кляштар св. Пятра быў заснаваны ў Лоршы ў 764 годзе графам Канкорам (верагодна, хтосьці з Раберцінаў). Першыя два гады новым кляштарам кіраваў пляменнік графа, нямецкіх біскуп Хродэганг. Затым кіраванне было перададзена яго брату. У знак асаблівай прыхільнасці Папа Рымскі даслаў у абацтва мошчы св. Назара, якія павінны былі прыцягнуць у Лорш паломнікаў. У гонар св. Назара быў у 774 годзе асвячоны і саборны храм; на цырымоніі прысутнічаў сам Карл Вялікі.

## Спасылкі 
* 
* Сайт Лоршскага абацтва
 

Катэгорыя:Імперскія абацтвы
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Гесэна
Катэгорыя:Архітэктура перыяду Каралінгаў
Катэгорыя:Бенедыкцінскія кляштары Германіі
Катэгорыя:Манастыры прэманстрантаў
Катэгорыя:Лорш
Катэгорыя:852 год у Еўропе
Катэгорыя:З’явіліся ў 852 годзе
Свефберт (кароль Эсекса)

**Свефберт** () — кароль Эсекса (715—738).

Сын Свехарда, Свефберт стаў каралём Эсекса і суправіцелем Селрэда. У 738 годзе ён памёр.

## Літаратура 
* Michael Lapidge, John Blair, Simon Keynes, Donald Scragg (Hrsg.): *The Blackwell Encyclopaedia of Anglo-Saxon England*. Wiley-Blackwell, Oxford u.a. 2001, ISBN 978-0-631-22492-1.
* John Cannon, Anne Hargreaves: *The Kings and Queens of Britain*, Oxford University Press, Oxford 2009 (2. überarb. Aufl.), ISBN 978-0-19-955922-0, S. 27

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VIII стагоддзя
Катэгорыя:Каралі эсекскія
Нервовая тканка

**Нервовая тканка** — тып тканкі, што складаецца з нервовых клетак — нейронаў і клетак гліі.

У нервовай клетцы адрозніваюць цела і адросткі: кароткія, моцна разгалінаваныя, дэндрыты і доўгі аксон. Дэндрыты ўспрымаюць сігналы ад іншых нейронаў або непасрэдна ад знешніх раздражняльнікаў. Па іх узбуджэнне трапляе да цела клеткі, а па аксоне — да наступнай клеткі.

Клеткі гліі запаўняюць прастору паміж нейронамі. Яны забяспечваюць харчаванне, ахову і «ўпакоўваюць» нейроны.

Асноўныя ўласцівасці нервовай тканкі — узбудлівасць і праводнасць.

## Літаратура 
* *Машчанка М. В.* Біялогія: вучэб. дапам. для 9-га кл. устаноў агульн. сярэдн. адукацыі з бел. мовай навучання / М. В. Машчанка, А. Л. Барысаў; пер. з рус. мовы В. У. Клімко. — 3-е выд. — Мн.: Народная асвета, 2011. — ISBN 978-985-03-1531-1.

Катэгорыя:Нейрабіялогія
Катэгорыя:Тканкі арганізма
Катэгорыя:Фізіялогія нервовай сістэмы
Катэгорыя:Нервовая сістэма
Эдберт I (кароль Кента)

**Эдберт** (анг. Eadbert) — сын Вітрэда, караля Кента, пасля яго смерці (725 год), ён разам з братамі падзяліў валоданне бацькі. Захавалася адзіная сапраўдная грамата Эдберта ад 14 ліпеня 727 г. аб дараванні зямлі Мілдрэд, ігуменні манастыра на Танеце. На сваёй тэрыторыі ён кіраваў да сваёй смерці (748 год). Яму успадкаваў яго сын Эрдвульф.

## Літаратура 
* http://www.allmonarchs.net/uk/other/saxon/kent/aethelbert_ii.html 
* Lapidge et al (Hrsg.): *The Blackwell Encyclopaedia of Anglo-Saxon England*. Wiley-Blackwell, Oxford u.a. 2001, ISBN 978-0-6312-2492-1.
* John Cannon, Anne Hargreaves: *The Kings and Queens of Britain*, Oxford University Press, 2009 (2. überarb. Aufl.), ISBN 978-0-19-955922-0
* Eadberht 7 in Prosopography of Anglo-Saxon England (PASE)
* Eadberht in Foundation for Medieval Genealogy
* Kelly, S. E. 1995. Charters of St. Augustine’s Abbey Canterbury and Minster-in-Thanet. *Anglo-Saxon Charters* 4.
* Sawyer, P. H. 1968. Anglo-Saxon Charters: An Annotated List and Bibliography. *Royal Historical Society Guides and Handbooks* 8.

Катэгорыя:Каралі кенцкія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VIII стагоддзя
Залозы ўнутранай сакрэцыі

**Залозы ўнутранай сакрэцыі**, інкрэторныя залозы, эндакрынныя залозы — органы жывёл і чалавека, якія выпрацоўваюць і выдзяляюць фізіялагічна актыўныя рэчывы (гармоны) непасрэдна ў кроў або лімфу. У іх адсутнічаюць вывадныя пратокі.

Да залоз унутранай сакрэцыі належаць гіпаталамус, гіпофіз, эпіфіз, наднырачныя залозы, парашчытападобныя залозы, палавыя залозы (іх унутрысакраторныя элементы), шчытападобная залоза, астраўкі падстраўнікавай залозы. Эндакрынны функцыі ўласцівы вілачкавай залозе, плацэнце, эндакрынным клеткам стрававальнага тракту (слінныя залозы, страўнік, кішэчнік), дыхальных шляхоў, нырак, сэрца, печані і інш. Залозы ўнутранай сакрэцыі шчодра забяспечваюцца крывёй, таму гармоны хутка паступаюць у кроў, з якой трапляюць да органаў, тканак і аказваюць спецыфічнае рэгулюючае дзеянне на метабалізм. Залозы ўнутранай сакрэцыі знаходзяцца паміж сабой у функцыянальнай залежнасці і складаюць цэласную эндакрынную сістэму, якая ажыццяўляе гарманальную рэгуляцыю ўсіх асноўных працэсаў жыццядзейнасці. Разам з нервовай сістэмай залозы ўнутранай сакрэцыі рэгулююць усе функцыі арганізма. Іх рэгулюючы цэнтр — гіпаталамус.

Парушэнне функцый залоз унутранай сакрэцыі вядзе да цяжкіх эндакрынных захворванняў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Залозы
Катэгорыя:Эндакрынная сістэма
Этылбензол

**Этылбензо́л, фенілэтан** — арганічнае рэчыва класа вуглевадародаў, CHCHCH.

## Уласцівасці 
Бескаляровая вадкасць з пахам бензолу. Амаль нерастваральная ў вадзе, раствараецца ў спірце, бензоле, эфіры, чатыроххлорыстым вугляродзе. Тэмпература плаўлення -93,9 °C. Тэмпература кіпення 136,2 °C. Шчыльнасць 0,8669 (пры тэмпературы 20 °C, адносна вады пры 4 °C).

## Атрыманне 
Этылбензол змяшчаецца ў нафце і каменнавугальнай смале. У прамысловасці атрымліваюць галоўным чынам з бензолу і этылену (па рэакцыі Фрыдэля — Крафтса). Другі па значнасці метад — вылучэнне з С8-фракцыі прадуктаў рыформінгу.

## Выкарыстанне 
Этылбензол выкарыстоўваецца ў якасці сыравіны ў вытворчасці стыролу, растваральніка, дабаўкі да маторнага паліва (павышае актанавы лік бензіну).

## Шкоднае ўздзеянне 
Этылбензол аказвае раздражняючае ўздзеянне на скуру, выклікае сутаргі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру 
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру 
* 

Катэгорыя:Араматычныя вуглевадароды
Катэгорыя:Прадукцыя асноўнага арганічнага сінтэзу
Дэльта Ганга

thumb|250px|Спадарожнікавы здымак дэльты Ганга
**Дэльта Ганга** — самая буйная дэльта ў свеце, размешчана ў гістарычным рэгіёне Бенгалія. Складаецца з больш за 240 рэк і ўтвараецца ў выніку зліцця асноўных рэк Ганга і Брахмапутры.

Дэльта Ганга мае форму трохвугольніка і пакрывае плошча ў 105&nbsp;640 км², ці ўдвая больш дэльты Місісіпі. Басейн рэк, якія ўпадаюць у Індыйскі акіян у дэльце Ганга, ахоплівае Індыю, КНР, Бутан, Непал і Бангладэш. Дэльта Ганга падзяляецца на ўсходнюю (больш актыўную) і заходнюю (меней актыўную) частку. Яна складаецца з лабірынта рэчышчаў, балот, азёр і заліўных астравоў. Нацыянальны парк Сундарбан, у якім размешчаны самы вялікі мангравы лес у свеце, з’яўляецца часткай дэльты Ганга.

Нягледзячы на рыскі паводак і цыклонаў, у дэльце Ганга пражываюць больш 145 мільёнаў чалавек. Паміж 1961 і 1991 гадамі ад гэтых прыродных з’яў загінула звыш 700 тысяч чалавек.

Ганг
Катэгорыя:Геаграфія Бангладэш
Катэгорыя:Геаграфія Індыі
Катэгорыя:Бенгальскі заліў
Катэгорыя:Ганг
Залоза

**Залозы** — органы (клеткі) жывёл і чалавека, якія выпрацоўваюць і выдзяляюць спецыфічныя фізіялагічна актыўныя рэчывы (гармоны, слізь, сліна, мускус і інш.) і ўдзельнічаюць у розных фізіялагічных і біяхімічных працэсах у арганізме.

Большасць залоз утвораны эпітэліяльнай тканкай і добра ўзнаўляюцца. Адрозніваюць залозы ўнутранай сакрэцыі (эндакрынныя) і залозы знешняй сакрэцыі (экзакрынныя), якія праз вывадныя пратокі выдзяляюць сакрэты на паверхню цела, слізістых абалонак або ў знешняе асяроддзе (потавыя залозы, слінныя залозы, малочныя залозы, васковыя залозы насякомых і інш.). Паводле тыпу сакрэцыі адрозніваюць залозы: 

* меракрынныя (без страты цытаплазмы),
* апакрынныя (з адрывам верхавінкі клеткі з сакраторнымі ўключэннямі),
* галакрынныя (з парушэннем сакраторнай клеткі).

Бываюць аднаклетачныя (напрыклад, бакалападобныя клеткі эпітэлію слізістай абалонкі кішэчніка і дыхальных шляхоў) і шматклетачныя (напр., большасць залоз эндакрыннай сістэмы). Адрозніваюць простыя залозы (іх вывадная пратока звязана з адным канцавым сакраторным аддзелам) і складаныя (у іх агульны ход выводзіцца сакрэт некалькіх або многіх канцавых сакраторных аддзелаў).

Удзельнічаюць у працэсах абмену рэчываў і энергіі, рэгуляцыі жыццядзейнасці арганізма, ахоўваюць цела ад уздзеяння шкодных фактараў знешняга асяроддзя. 

## Гл. таксама 
* Залозы знешняй сакрэцыі
* Эндакрынныя залозы
* Эндакрынная сістэма
* Падстраўнікавая залоза
* Шчытападобная залоза
* Слёзная залоза

## Літаратура 
* Леанцюк А. Залозы // БЭ ў 18 т. Т. 6. Мн., 1998.
Фурфурол

**Фурфурол, фурфураль, 2-фуранкарбальдэгід** (ад  — вотруб’е) — араматычнае злучэнне, альдэгід, вытворнае фурана, C5H4O2.

## Уласцівасці 
Фурфурол уяўляе сабой масляністую вадкасць жаўтаватага колеру (на паветры цямнее) з пахам свежага жытняга хлеба. Тэмпература плаўлення −38,7 °С, тэмпература кіпення 161,5, лекавых сродкаў, фунгіцыдаў. Таксама выкарыстоўваецца ў працэсах ачысткі нафты і алеяў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Хімічная энцыклапедыя на сайце ХиМиК.ру 
* 

Катэгорыя:Альдэгіды
Катэгорыя:Фураны
Тэфія (спадарожнік Сатурна)

**Тэфія** (**Тэтыс**) () — спадарожнік Сатурна сярэдняй велічыні, яго дыяметр складае каля 1060 км. Тэфія была адкрыта Д. Касіні ў 1684 годзе і атрымала імя аднаго з тытанаў грэчаскай міфалогіі. Бачная зорная велічыня Тэфіі складае 10,2.

Тэфія мае параўнальна нізкую шчыльнасць (0,98 г/см ³), што паказвае на тое, што яна складаецца пераважна з вадзянога лёду з малым дамешкам парод. Спектраскапічныя замеры паказалі, што практычна ўся яе паверхня складаецца з лёду. Гэтак жа на Тэфіі прысутнічае невялікая колькасць цёмнага рэчыва невядомага складу. Паверхня Тэфіі вельмі светлая і ў яе нейтральны паказчык колеру, яна з'яўляецца другі па паказчыку альбеда з спадарожнікаў Сатурна, пасля Энцэлада.

Тэфія моцна ўсеяна кратарамі і мае шэраг буйных структур на сваёй паверхні. Найбуйнейшым кратарам на Тэфіі з'яўляецца Адысей, дыяметр якога каля 400 км, найбуйнейшы рыфт - каньён Ітака мае даўжыню больш за 2000 км пры шырыні каля 100 км. Гэтыя дзве найбуйнейшыя дэталі паверхні могуць быць звязаныя паміж сабой. Невялікая частка паверхні пакрыта гладкай раўнінай, якая магла ўтварыцца з прычыны крыавулканічнай актыўнасці. Як і іншыя рэгулярныя спадарожнікі Сатурна, Тэфія сфарміравалася на поўдзень ад дыска імглістасці з газу і пылу, што атачала Сатурн адразу пасля яго ўтварэння.

Тэфія была даследавана касмічнымі апаратамі Піянер-11 (1979 год), Вояджэр-1 (1980), Вояджэр-2 (1981) і АМС Касіні ў 2004 годзе, што праляталі паблізу яе.

Знаходзіцца ў арбітальным рэзанансе з траянскімі спадарожнікамі — Тэлеста і Каліпса.

## Галерэя 

Выява:Tethys cassini.jpg|Тэфія, здымак «Касіні»
Выява:Odysseus crater.jpg|Кратар «Адысей»
Выява:tethysithacachasm.jpg|Каньён «Ітака»

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1684 годзе
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, якія адкрыў Джавані Даменіка Касіні
Энцэлад (спадарожнік Сатурна)

**Энцэлад** — шосты па памерах спадарожнік Сатурна. Быў адкрыты ў 1789 годзе ў ходзе назіранняў Уільяма Гершеля. Да таго, як два міжпланетныя зонды «Вояджэр» прайшлі паблізу Энцэлада ў пачатку 1980-х, пра яго было мала вядома, у прыватнасці, было вядома аб наяўнасці вадзянога лёду на яго паверхні. Дзякуючы назіранням з «Вояджэра» было ўстаноўлена, што дыяметр Энцэлада складае прыкладна 500 км (каля 0,1 ад дыяметра найбуйнейшага спадарожніка Сатурна Тытана) і што паверхня Энцэлада адлюстроўвае амаль усё сонечнае святло, якое трапляе на яго паверхню. «Вояджэр-1» выявіў, што Энцэлад рухаецца па арбіце ўнутры найбольш шчыльнай часткі безуважлівага кольца Е і абменьваецца з ім рэчывам; зыходзячы з гэтага, можна меркаваць, што кольца Е абавязана сваім паходжаннем Энцэладу. «Вояджэр-2» выявіў, што на паверхні невялікага спадарожніка прадстаўлены разнастайныя ландшафты: ад старога моцна кратаравага рэльефу, да маладога, на якім ўзрост некаторых участкаў не старэй за 100 млн. гадоў.

У 2005 годзе міжпланетны зонд «Касіні» некалькі разоў прайшоў паблізу Энцэлада, дзякуючы чаму былі атрыманыя больш падрабязныя звесткі аб паверхні спадарожніка.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Фатаграфіі Энцэлада на сайце «Photojournal» (НАСА)

Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1789 годзе
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, якія адкрыў Уільям Гершэль
Алкілы

[thumb|150px|[Метыл — радыкал метана]]
**Алкілы** (алкільныя радыкалы) — аднавалентныя радыкалы насычаных вуглевадародаў (алканаў), напрыклад метыл -СН3 — гэта радыкал метану CH4, этыл -C2H5 — радыкал этана C2H6.

## Літаратура 
*
CNN

**The Cable News Network** (анг. Кабельная Навінавая Сетка) або **CNN** (чытаецца як *Сі-Эн-Эн*) — тэлекампанія, створаная Тэдам Цёрнерам 1 чэрвеня 1980 г. З’яўляецца падраздзяленнем кампаніі Turner Broadcasting System (Цёрнер), якой валодае Time Warner (Тайм Уорнер). Кампанія CNN першай у свеце прапанавала канцэпцыю 24-гадзіннага вяшчання навін. Па стане на 1 чэрвеня 2005 года кампанія CNN складалася з 14 розных навінавых кабельных і спадарожнікавых каналаў, двух радыёстанцый, шасці інтэрнэт-сайтаў і 37 замежных бюро. Навіны CNN перадаюцца з дапамогай сігналаў 38 касмічных спадарожнікаў і даступныя для прагляду больш за 200 млн. хатніх гаспадарак (households) у 212 краінах і тэрыторыях свету. Адным з ключавых момантаў у гісторыі CNN стала арганізаванае ў студзені 1991 года асвятленне вайны ў Персідскім заліве — упершыню ваенныя дзеянні падобнага маштабу дэманстраваліся ў прамым тэлеэфіры. Тэлерэпартажы з месца падзей у Персідскім заліве прыкметна ўмацавалі прэстыж CNN як кругласутачнай крыніцы міжнародных навін.

11 верасня 2001 года CNN стала першай службай навін, якая перадала экстранныя навіны пра падзеі, пасля вядомых як Тэрарыстычныя акты 11 верасня 2001.

CNN знаходзіцца на другім месцы сярод міжнародных службаў навін, саступаючы аўдыторыі BBC амаль у два разы (BBC World — 277,6 млн. хатніх гаспадарак).

## CNN у Еўропе 
Галаўны еўрапейскі офіс CNN знаходзіцца ў Лондане.

## Геаграфія Бюро CNN 
: ***Заўвага:** Тоўстым шрыфтам выдзелены бюро, якія існуюць з моманту заснавання кампаніі.*

### Бюро ў ЗША 
### Міжнародныя Бюро 
## Спасылкі 
* Інтэрнэт-сайт CNN: http://edition.cnn.com/

Катэгорыя:Тэлекампаніі ЗША
Катэгорыя:Тэлеканалы ЗША
Катэгорыя:Тэлеканалы на англійскай мове
Катэгорыя:Тэлекампаніі паводле алфавіта
Катэгорыя:Тэлеканалы паводле алфавіта
Тэд Цёрнер

**Тэд Тэрнер** (; нар. , Цынцынаці, штат Агая) — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік кругласутачнага канала навін CNN, былы муж актрысы Джэйн Фонды.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Катэгорыя:Медыямагнаты
Катэгорыя:Уладальнікі каманд Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі
Дыёна (спадарожнік Сатурна)

**Дыёна** *(, )* — натуральны спадарожнік Сатурна.

Мае два каарбітальныя спадарожнікі — Алена і Полідэўк.

## Гісторыя адкрыцця і назвы 
Дыёна была адкрыта Джавані Касіні ў 1684 годзе. Ён назваў 4 адкрытыя ім спадарожнікі Сатурна «зоркамі Людовіка» () у гонар караля Францыі Людовіка XIV. Астраномы доўгі час пазначалі Дыёну як «чацвёрты спадарожнік Сатурна» (Saturn IV).

Сучасную назву спадарожніка прапанаваў Джон Гершэль (сын Уільяма Гершэля) у 1847. Ён прапанаваў ідэю назваць 7 вядомых на той момант спадарожнікаў Сатурна па імёнах тытанаў - братоў і сясцёр Кронаса (аналага Сатурна ў грэчаскай міфалогіі).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1684 годзе
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, якія адкрыў Джавані Даменіка Касіні
Ганс Мемлінг

**Ганс Мемлінг** (, ,  або *Memlinc*; 1433/1435,  — , ) — нідэрландскі жывапісец. З'яўляецца буйнейшым мастаком ранняга нідэрландскага Адраджэння.

## Біяграфічныя звесткі 
Ураджэнец Гесэна. Вучыўся, магчыма, у Рагіра ван дэр Вейдэна; зведаў уплыў яго і Яна ван Эйка. З 1465 працаваў у Бругэ, дзе ёсць музей яго імя.

## Творчасць 
У творчасці Г. Мемлінг спалучаў познагатычныя і рэнесансныя рысы. Ужо ў ранніх яго работах відавочна імкненне надаць сакральным тэмам узвышаны сэнс, а ўсяму зямному — ідэальную прыўзнятасць.

Значную колькасць твораў жывапісца складаюць невялікія па памерах кампазіцыі апавядальнага характару, у якія ён часта ўводзіць выявы людзей, не звязаных з асноўным сюжэтам («Алтар Адрыяна Рэйнса», 1480; «Страсці Хрыстовы», каля 1470; «Сем радасцей Марыі», каля 1480; «Дабравешчанне», каля 1482). Мастак выканаў многа партрэтаў — як самастойных твораў, так і выяў данатараў. Так, у рабоце «Алтар Марціна ван Ньювенхове» на адной створцы ён піша Марыю з дзіцём, а на другой — заказчыка твора. Жывапіс дыпціха вызначаецца асаблівай светланоснасцю, а фарбы — падкрэсленай гучнасцю, што дазваляе перадаць ідэальны ў сваёй чароўнасці твар мадонны, жыццёвую рухомасць фігуры ван Ньювенхове.

Звяртаўся да адлюстравання аголенай натуры, пейзажа, анімалістычных матываў.

## Літаратура 
* 
* *Лазука Б. А.* Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б. А. Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. — ISBN 978-985-01-0894-4

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Памерлі ў Бругэ
Катэгорыя:Мастакі Фландрыі
Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Паўночнае Адраджэнне
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Рэнесансу
Разведка

**Разведка**, **выведка** — практыка і тэорыя збору інфармацыі аб суперніку або канкурэнце для забеспячэння сваёй бяспекі і атрымання пераваг у вобласці ўзброеных сілаў, палітыкі ці эканомікі.

Разведка можа выкарыстаць як легальныя метады збору інфармацыі (напрыклад збор і аналіз дадзеных з адкрытых крыніц, праслухоўванне радыёканалаў з-за мяжы, назіранне пры дапамозе разведвальных спадарожнікаў), так і нелегальныя аперацыі, якія падпадаюць пад паняцце «шпіянаж» або «крадзеж інфармацыі».

## Гл. таксама 
* Контрразведка

Катэгорыя:Разведка
Дэзынфармацыя

**Дэзынфармацыя** — загадзя ілжывая інфармацыя, якая прадстаўляецца суперніку або дзелавому партнёру для больш эфектыўнага вядзення баявых дзеянняў, супрацоўніцтва, праверкі на выцечку інфармацыі і кірунак яе выцечкі, выяўленне патэнцыйных кліентаў чорнага рынку.

Таксама дэзынфармацыяй (дэзынфармаваннем) называецца сам працэс маніпулявання інфармацыяй, г.зн.: увядзенне каго-небудзь у зман шляхам прадастаўлення няпоўнай інфармацыі ці поўнай, але ўжо не патрэбнай інфармацыі, скажэнне кантэксту, скажэнне часткі інфармацыі.

Дэзынфармацыя, такім чынам, — гэта прадукт дзейнасці чалавека, спроба стварыць ілжывае ўражанне і, адпаведна, падштурхнуць да жаданых дзеянняў і/ці бяздзейнасці.

## Рэсурсы, што выкрываюць дэзынфармацыю 
* : Аператыўная рабочая група па стратэгічных камунікацыях
* : «»
* : «»
* : «», «»

## Гл. таксама 
* Інфармацыйная вайна

Катэгорыя:Інфармацыйная вайна
Катэгорыя:Разведка
Катэгорыя:Прыёмы дэмагогіі
The Cranberries

**«The Cranberries»** (чытаецца: «Крэнбэрыс» — журавіны) — ірландскі рок-гурт, заснаваны ў 1989 годзе, дасягнуў сусветнай вядомасці ў 1990-х. Яркі і моцны вакал Далорэс О’Рыардан, меладычны рок з лёгкім нацыянальным уплывам, *«адкрыты»* гітарны драйв, пранікнёная лірыка (песні пра каханне няшчаснае і шчаслівае, песні на сур’ёзныя тэмы, такія як міжнацыянальныя канфлікты, наркотыкі, экалагічныя праблемы, спакушэнне малалетніх, прагнасць, жорсткасць людзей, зайздрасць, хлусня, сям’я, смерць).

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* ''Everybody Else Is Doing It, So Why Can't We?* (1993)
* *No Need to Argue* (1994)
* *To the Faithful Departed* (1996)
* *Bury the Hatchet* (1999)
* *Wake Up and Smell the Coffee* (2001)
* *Roses* (2012)
* *Something Else* (2017)
* *In the End'' (2019)

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Рок-гурты Ірландыі
Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага рока
Катэгорыя:Жаночы вакал у рок-музыцы
Катэгорыя:Квартэты
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1989 годзе
Джон Бейнер

**Джон Эндру Бейнер** (анг. John Andrew Boehner, 17 лістапада 1949, Рэдынг, штат Агая) — амерыканскі палітык, спікер Палаты прадстаўнікоў Кангрэсу ЗША з 5 студзеня 2011 года. Член Рэспубліканскай партыі ЗША. Змяніў на гэтай пасадзе Нэнсі Пелозі пасля таго, як рэспубліканская партыя па выніках давыбараў у Кангрэс вярнула сабе большасць дэпутатаў.

Нарадзіўся ў 1949 годзе ў паўднёва-заходнім Агая ў сям'і нямецкага і ірландскага паходжання. Сям'я ўтрымоўвала бар, у якім Бейнер дапамагаў з васьмі гадоў. У 1968 годзе, падчас В'етнамскай вайны паступіў у Ваенна-марскія сілы ЗША, але ўжо праз 8 тыдняў быў адпраўлены ў запас па медыцынскіх паказаннях. У 1977 годзе ён атрымаў ступень бакалаўра бізнесу і адміністрацыі ва ўніверсітэце Ксаўе, затым працаваў у гандлёвай кампаніі Nucite Sales, даслужыўся да пасады дырэктара кампаніі.

У 1990 годзе балатаваўся ў Кангрэс ад штата Агая, і адразу быў абраны. У далейшым абіраўся ад гэтай жа акругі 10 разоў.

## Спасылкі 
* Speaker John Boehner Official site for the Speaker's Office 
* Congressman John Boehner  Official U.S. House site 

Катэгорыя:Спікеры Палаты прадстаўнікоў ЗША
Саматычная нервовая сістэма

**Саматычная нервовая сістэма** — частка нервовай сістэмы арганізма. Інервуе скуру і апорна-рухальны апарат, усталёўвае ўзаемаадносіны са знешнім асяроддзем — успрымае яго ўздзеянні (рэцэпцыя), выклікае скарачэнні шкілетных мышцаў.

Нервовыя валокны саматычнай нервовай сістэмы тоўстыя і пакрыты спецыяльнай абалонкай.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нервовая сістэма
Майкл Хайдэн

{{Дзяржаўны дзеяч
 | беларускае імя          = Майкл Вінсент Хайдэн
 | арыгінальнае імя     = Michael Vincent Hayden
 | партрэт              = Michael Hayden, CIA official portrait.jpg
 | аўтограф             = 
 | тытул            = Дырэктар Агенцтва нацыянальнай бяспекі ЗША 
 | парадак          = 15
 | папярэднік   = Кенет Мініхэн
 | пераемнік         = Кейт Александэр
 | сцяг             = Flag of the United States.svg
 | перыядпачатак     = сакавік 1999
 | перыядканец      = красавік 2005
 | тытул_2           = Дырэктар ЦРУ
 | парадак_2         = 18
 | сцяг_2            = Seal of the Central Intelligence Agency.svg
 | перыядпачатак_2    = май 2006
 | перыядканец_2     = люты 2009
 | папярэднік_2  = Портэр Гос
 | пераемнік_2        = Леон Эдвард Панета
 | веравызнанне  = 
 | партыя           = 
 | утварэнне      = Універсітэт Дзюкейн (1967)
 | дата нараджэння    = 17.3.1945
 | месца нараджэння   = Пітсбург, Пенсільванія, ЗША
 | дата смерці      = 
 | месца смерці     = 
 | у шлюбе          = 
 | сайт             = 
 | Commons          = 
 | гады службы      = 1969 — 2008
 | прыналежнасць   =  ЗША
 | званне           = Генерал
 | род войскаў        = Ваенна-паветраныя сілы ЗША
 | узнагароды          = 
{ style="background:transparent;"
 
}
}}
**Майкл Вінсент Хайдэн** (; нар.17 сакавіка 1945) — супрацоўнік амерыканскіх спецслужбаў, генерал ВПС ЗША, дырэктар Агенцтва нацыянальнай бяспекі (1999−2005), дырэктар ЦРУ (2006−2009).

## Узнагароды 
* Медаль «За выбітную службу ва ўзброеных сілах»;
* Медаль «За цудоўную службу ва ўзброеных сілах» з дубовым лістом;
* Медаль «Доблеснага легіёна»;
* Медаль «Бронзавая зорка»;
* Медаль «За выдатную службу» з дубовым лісцем;
* Падзячны медаль «За службу ў ВПС»;
* Медаль «За дасягненні на службе ў ВПС»;

Катэгорыя:Дырэктары ЦРУ
Катэгорыя:Дырэктары АНБ
Катэгорыя:Палітыкі ЗША
Зелігенштат

**Зелігенштат** () — горад у раёне Афенбах, зямля Гесэн, Германія.

З Франкфурта-на-Майне ў горад можна трапіць на цягніку праз горад Ханау. У горадзе ёсць паром праз раку Майн. Мясцовае пiва — Glaabsbräu.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Ганс Мемлінг (1433/1435—1494) — нідэрландскі жывапісец.

## Фатаграфіі 

Выява:Seligenstadt Basilika.jpg| 
Выява:Seligenstadt 2002 -Kloster Seligenstadt-Basilika St. Marcellinus und Petrus by-RaBoe 01.jpg| 
Выява:Seligenstadt 2002 -Kloster Seligenstadt- Basilika St. Marcellinus und Petrus by-RaBoe 06.jpg| 
Выява:Seligenstadt Marktplatz.jpg| 
Выява:Seligenstadt 2002 -Schiffsbrücke (Claus Bury)- by-RaBoe 02.jpg| 
Выява:Seligenstadt 2002 -Fähre- by-RaBoe 02.jpg| 
Выява:Seligenstadt_03.jpg| 
Выява:Seligenstadt 2002 -Fähre- by-RaBoe 04.jpg| 

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада

Катэгорыя:Гарады Гесэна
Агенцтва нацыянальнай бяспекі

**Агенцтва нацыянальнай бяспекі** () — разведвальная арганізацыя Злучаных Штатаў. Афіцыйна створана 4 лістапада 1952 года, лічыцца найбуйнейшым дзяржаўным агенцтвам па зборы разведвальнай інфармацыі.

Адказвае за збор і аналіз замежных камунікацый, іх каардынат, напрамкаў, а таксама выконвае высокаспецыялізаваная задачы па атрыманні інфармацыі на падставе аналізу камунікацыйнага трафіку замежных краін, што ў сваю чаргу ўключае істотныя аб’ёмы крыптааналіза. Адказвае таксама за абарону дзяржаўных камунікацыйных каналаў ад дзеянняў аналагічных службаў іншых дзяржаў па ўсім свеце.  

З прычыны сваёй асаблівай сакрэтнасці абрэвіятуру «NSA» часам жартаўліва расшыфроўвалі «No such Agency» — «Агенцтва, якога няма» або «Never Say Anything» («ніколі нічога не кажы»). Самая скрытная амерыканская спецслужба вырашае задачы атрымання інфармацыі тэхнічным шляхам, адказвае за ўсе віды электроннай разведкі, задачы абароны дадзеных і крыптаграфіі.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Архіў дакументаў на сайце Федэрацыі Навуковых ЗША 

Катэгорыя:Дзяржаўны лад ЗША
Катэгорыя:Крыптаграфія
Катэгорыя:Спецслужбы ЗША
Eclipse (яхта)

**Eclipse** («Зацьменне») — маторная яхта, спраектаваная у КБ Хермідаса Атабейкі, дызайн — Terence Disdale Design Ltd (Лондан). Пабудаваная на верфі Blohm Voss (Гамбург, праект № 978).

Судна спушчана на ваду ў Гамбургу 12 чэрвеня 2009.

Яхта пабудавана на замову расійскага прадпрымальніка Рамана Абрамовіча.

На момант спуску яхта з’яўлялася самым вялікім прыватным маторным суднам ў свеце.

## Асноўныя паказчыкі 
* Даўжыня — 162,5 м
* Шырыня — 21,5 м
* Колькасць палуб (дэк) — 9
* Водазмяшчэнне — 13 000 тон
* Рухавік — 2 вяслярныя валы і 2 шрубы
* Хуткасць (крэйсерская) — 22 вузла
* Хуткасць (макс.) — дадзеныя адрозніваюцца ад 25 да 38 вузлоў
* Корпус судна: сталь; надбудовы: алюміній.
* Кошт яхты (паводле ацэнак) 500 млн еўра.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт — Project *M147* 
* Merijn de Waard: Blohm & Voss launches superyacht Eclipse. — Super-Yacht Times, 12.06.2009 
* Olaf Dittmann: Abramowitsch lasst Mega-Yacht zu Wasser. — WELT-online, 12.06.2009
* Фотагалерэя 
* Фотагалерэя на сайце monacoeye.com 

Катэгорыя:Маторныя яхты
Цынцынаці

**Цынцынаці** або **Цынцынаты**  () — горад на паўднёвым захадзе штата Агая, ЗША. Размешчаны на рацэ Агая. Заснаваны ў 1788 годзе перасяленцамі з Германіі. Насельніцтва, па дадзеных на 2006 год, складае 333 336 чалавек (55-ы па велічыні горад ЗША), з прыгарадамі - 2155137 чал. (21-ы па велічыні), што робіць Цынцынаці самай вялікай агламерацыяй штата Агая. У Цынцынаці размешчаны галаўныя офісы кампаній Procter & Gamble, Kroger, Chiquita, General Electrics Aviation, Macy's, Toyota North America, Kao Brands Fifth Third Bank.

## Гарады-пабрацімы 
## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Стывен Спілберг
* Джон Генры Твахтман
* Тэд Цёрнер

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарады Агая

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1788 годзе
Агая (рака)

**Агая** () — рака на ўсходзе ЗША, левы і самы паўнаводны прыток Місісіпі.

## Гідралогія 
Жыўленне змяшанае. Плошча басейна 528,1 тыс. км². Высокія паводкі ў халодны час года, нізкая летне-асенняя межань з мінімумам у жніўні — верасні. Сярэдні расход вады ля г. Метраполіс каля 8000 м³/сек, гадавы сцёк каля 250 км³. Найбольшыя ўздымы вады ў Пітсбургу (10-12 м), у Цынцынаты (17-20 м), у вусці (14-16 м). Перыядычна назіраюцца моцныя паводкі; ў 1887, 1913, 1927, 1937 яны мелі катастрафічны характар. Воды Агая забруджаныя сцёкамі прамысловых прадпрыемстваў.

Прытокі: Грын-Рывер, Кентукі, Тэнесі, Алегейні.

Катэгорыя:Рэкі Заходняй Вірджыніі
Катэгорыя:Рэкі Ілінойса
Катэгорыя:Рэкі Індыяны
Катэгорыя:Рэкі Кентукі
Катэгорыя:Рэкі Агая
Катэгорыя:Рэкі Пенсільваніі
Катэгорыя:Прытокі Місісіпі
Хойт Вандэнберг

**Хойт Сенфард Вандэнберг** (; 24 студзеня 1899 — 2 красавіка 1954) — генерал ВПС ЗША, дырэктар ЦРУ (1946—1947), начальнік штаба ВПС (1948—1953).

Вучыўся ў лётных школах у Брукфілд (1924) і Келіфілд (1924), тактычнай школе ВПС (1935).

З 1939 г. служыў у аддзеле планавання штаба ВПС. З пачатку вайны прызначаны афіцэрам па аператыўных пытаннях і баявой падрыхтоўцы штаба ВПС. У чэрвені 1943 накіраваны ў Вялікабрытанію для арганізацыі ВПС у Паўночнай Афрыцы. Браў удзел у стварэнні 12-га авіяцыйнага злучэння. З 1943 — начальнік штаба Паўночна-Заходніх афрыканскіх стратэгічных сіл.

З ліпеня 1945 — памочнік начальніка штаба ВПС ЗША. Са студзеня 1946 — дырэктар разведкі Ваеннага дэпартамента Генштаба. З 1948 — начальнік штаба ВПC. Выйшаў у адстаўку ў 1953.

## Памяць 
Імя генерала насіў карабель ВМС ЗША.

## Спасылкі 
* Біяграфія (на англійскай)

Катэгорыя:Ваенныя ЗША
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Дырэктары ЦРУ
Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках
Арсен Уладзіміравіч Канчэўскі

**Арсе́н Уладзі́міравіч Канчэ́ўскі** або **Арсе́нь Канчэ́ўскі** () — беларускі дзеяч рэвалюцыйнага і нацыянальна-вызвольнага руху ў Заходняй Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Вільні ў сям’і сакратара акруговага ваеннага суда, бацька ў сталым веку прыняў сан праваслаўнага святара. Малодшы брат вядомага беларускага філосафа, паэта і публіцыста, удзельніка беларускага культурна-асветніцкага руху Ігната Канчэўскага.

Браў удзел у стварэнні і быў адным з кіраўнікоў Беларускай рэвалюцыйнай арганізацыі. У 1923 годзе ўвайшоў у склад Цэнтральнага камітэта Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі (КПЗБ). Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Члены Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Памерлі ў моры
Катэгорыя:Патанулі
Леон Панета

**Леон Эдвард Панета** (; нар. 28 чэрвеня 1938, Мантэрэй, ЗША) — амерыканскі палітык, юрыст, прафесар, міністр абароны ЗША з 1 ліпеня 2011 года, дырэктар ЦРУ з 13 лютага 2009 года па 30 чэрвеня 2011 года. Былы кіраўнік адміністрацыі Белага Дома пры прэзідэнце Клінтане.

## Біяграфія 
Узначальваў уласны Інстытут грамадскай палітыкі Леона і Сільвіі Панета. У 1976—1993 гадах быў членам Палаты прадстаўнікоў Кангрэса ЗША. У 1970—1971 гадах працаваў памочнікам мэра Нью-Ёрка, а ў 1969—1970 гадах быў кіраўніком упраўлення па абароне грамадзянскіх правоў пры міністэрстве аховы здароўя, асветы і сацыяльнага забеспячэння ЗША.

28 красавіка 2011 года прэзідэнт Абама абвясціў аб вылучэнні кандыдатуры Панеты на пасаду міністра абароны ЗША, бо міністр абароны Роберт Гейтс сыходзіць у адстаўку. Дэвід Петрэус зойме пасаду дырэктара Цэнтральнага разведвальнага ўпраўлення, у выпадку зацвярджэння. У якасці дырэктара ЦРУ Панета кіраваў аперацыяй, якая прывяла да смерці Усамы бін Ладэна.

21 чэрвеня 2011 Сенат ЗША аднагалосна зацвердзіў Панету ў якасці наступнага міністра абароны ЗША, і ён прыступіў да абавязкаў пасля таго, як Роберт Гейтс пакінуў гэты пост 30 чэрвеня.

## Спасылкі 
* Biography of the Central Intelligence Agency 
* Biography of Panetta, Hartnell University
* Conversations with History — Interview with Leon Panetta, UC Berkeley Institute of International Studies
* Panetta Institute

Катэгорыя:Дырэктары ЦРУ
Катэгорыя:Міністры абароны ЗША
Катэгорыя:Палітыкі ЗША
Катэгорыя:Юрысты ЗША
Катэгорыя:Кіраўнікі адміністрацыі прэзідэнта ЗША
Хуары Бумедзьен

**Хуары Бумедзьен** (23 жніўня 1932, Клаўзель,  — 27 снежня 1978, , Алжыр) — алжырскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, адзін з лідараў антыкаланіяльнай барацьбы алжырскага народа.

Катэгорыя:Прэзідэнты Алжыра
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Алжыра
Рычард Хелмс

**Рычард Мак-Гара Хелмс** (;  — ) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч, дырэктар Цэнтральнай разведкі ЗША (1966—1973).

Катэгорыя:Дырэктары ЦРУ
Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках