open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімір Мацвеевіч Марчанка

**Уладзімір Мацвеевіч Марчанка** (нар.  года, в. Хадунь, ) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.

## Біяграфія 
З сям'і настаўнікаў. На працягу 1956—1964 гг. вучыўся ў Хадуньскай васьмігадовай школе, у 1965—1966 гг. — у Клімавіцкай школе № 1, якую скончыў з залатым медалём. У 1966—1971 гг. — студэнт механіка-матэматычнага, а потым факультэта прыкладной матэматыкі Белдзяржуніверсітэта (дыплом з адзнакай), у 1971—1974 гг. — аспірант кафедры метадаў аптымальнага кіравання (скончыў датэрміновай абаронай кандыдацкай дысертацыі на тэму: «Мінімальная колькасць уваходаў адносна кіруемых сістэм з паслядзеяннем»). Затым працаваў асістэнтам кафедры метадаў аптымальнага кіравання БДУ, старшым выкладчыкам і дацэнтам кафедры матэматычных праблем кіравання Гомельскага Дзяржуніверсітэта, дацэнтам, старшым навуковым супрацоўнікам, прафесарам і загадчыкам кафедры вышэйшай матэматыкі Беларускага тэхналагічнага інстытута.

У студзені 1986 года абараніў дысертацыю на атрыманне вучонай ступені доктара фізіка-матэматычных навук на тэму: «Матэматычныя задачы кіравання і назірання для лінейных сістэм з паслядзеяннем»" у інстытуце матэматыкі і механікі УНЦ АН СССР (г. Свярдлоўск).

У 1988 годзе (люты) прысвоена званне прафесара па кафедры вышэйшай матэматыкі. Удзельнік міжнародных канферэнцый і сімпозіумаў. У 1978 годзе прайшоў павышэнне кваліфікацыі ў МДУ імя М. В. Ламаносава. У 1980—1981 гг. — дзесяцімесячную навуковую стажыроўку ў Міжнародным матэматычным цэнтры імя С. Бонаха (г. Варшава), у 1987 г. запрашаўся для чытання лекцый у Польскую Акадэмію навук (ПАН).

## Навуковыя працы 
* К управляемости линейных систем с последствием // Док. Ан СССР. — 1977. — Т. 236, № 5.
* Об алгебраическом обосновании одного критерия управляемости // Дифференцированные уравнения. 1973. Т. 9, № 11

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Вячаслаў Пятровіч Оргіш

**Вячаслаў Пятровіч Оргіш** (нар. , вёска Маркаўшчына, цяпер у складзе г. Клічаў, Клічаўскі раён) — беларускі філосаф і сацыёлаг. Доктар філасофскіх навук (1992).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1977). З 1985 г. — у Інстытуце сацыялогіі НАН Беларусі. Навуковыя працы па праблемах філасофіі культуры, сацыялогіі рэлігіі, палітычнай сацыялогіі, гісторыі філасофскай і грамадскай думкі Беларусі.

Распрацаваў новыя канцэптуальныя падыходы да метадалогіі вывучэння філасофскай і культурна-гістарычных аспектаў хрысціянскага светапогляду, станаўлення грамадзянскай супольнасці і беларускай палітычнай культуры, як культуры палітычнага кансэнсусу асноўных сацыялістычных груп, дынамікі сацыяльна-палітычных працэсаў і развіцця нацыянальнай самасвядомасці ва ўмовах дзяржаўнай незалежнасці і суверэнітэту Рэспублікі Беларусь.

## Навуковыя працы 
* Античная философия и происхождение христианства. Мн., 1986.
* Древняя Русь: Образование Киевского государства и введение христианства. Мн., 1989. (у сааўт.).
* Истоки христианства: Культурно-истор. генезис. Мн., 1991.
* Динамика социальных процессов в условиях государственной независимости Беларуси: Социологич. анализ: Сб. науч. Трудов. Мн., 1999. (у сааўт.).

## Літаратура 
* Оргіш Вячаслаў Пятровіч//Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах.–Мн., 2000. Т. 11.–С. 443.

Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Сацыёлагі Беларусі
Катэгорыя:Дактары філасофскіх навук
Мікола Пятровіч Луфераў

**Мікола (Мікалай Пятровіч) Луфераў** ( в. Трубільня, Краснапольскі раён — ) — беларускі крытык і літаратуразнавец. Кандыдат філалагічных навук (1956).

## Біяграфія 
Скончыў філалагічны факультэт Магілёўскага педагагічнага інстытута (1950), аспірантуру пры Мінскім педінстытуце (1954).

Першая рэцэнзія надрукавана ў газеце «Літаратура і мастацтва» у 1952 г. Літаратурна-крытычныя артыкулы друкаваў у часопісах «Полымя», «Маладосць», газетах «Звязда», «Советская Белоруссия», «Літаратура і мастацтва», «Настаўніцкая газета» і інш. Даследаваў праблемы гісторыі беларускай савецкай літаратуры. Адзін з аўтараў кніг «Праблемы беларускай сучаснай прозы», «Гісторыя беларускай савецкай літаратуры» (Т.1), падручніка для філалагічных факультэтаў педінстытутаў «Гісторыя беларускай савецкай літаратуры», аўтар манаграфіі «Проза Кузьмы Чорнага», брашуры «Кузьма Чорны» і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснапольскім раёне
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Катэгорыя:Выпускнікі БДПУ імя Максіма Танка
Міхаіл Краўцоў

**Міхаі́л Краўцоў**:
* Міхаіл Канстанцінавіч Краўцоў (нар. 1946) — доктар фізіка-матэматычных навук
* Міхаіл Паўлавіч Краўцоў (1921—1997) — беларускі вучоны ў галіне гісталогіі
Краўцоў

**Краўцоў** — беларускае і рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Эдуардавіч Краўцоў — беларускі юрыст.
* Альгерд Ціханавіч Краўцоў (1912—1993) — Герой Савецкага Саюза.
* 
* Віктар Канстанцінавіч Краўцоў (нар. 1940) — беларускі матэматык.
* Леанід Сямёнавіч Краўцоў — савецкі беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Макар Краўцоў (1891—1939?) — дзеяч беларускага нацыянальна-вызваленчага руху.
* Максім Ігаравіч Краўцоў (нар. 2002) — беларускі футбаліст.
* 
* Іван Яўгенавіч Краўцоў (нар. 1989) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.
* Кірыл Краўцоў — украінскі валейбаліст.
* Сяргей Міхайлавіч Краўцоў — беларускі яхтсмен.
* Сяргей Уладзіміравіч Краўцоў (нар. 1975) — беларускі палітык.
* Уладзімір Васільевіч Краўцоў (нар. 1953) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Яўген Іванавіч Краўцоў — беларускі банкір, прадзюсар.
Анатоль Віктаравіч Красінскі

**Анатоль Віктаравіч Красінскі** (нар., Круглае, Магілёўская вобласць) — беларускі кіназнавец. Доктар мастацтвазнаўства (1985).

## Біяграфія 
У 1955 г. скончыў Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі. З 1955 г. працаваў на кінастудыі «Беларусьфільм». З 1960 г. — у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР. З 1970 г. загадчык сектара. Друкуецца з 1952 г. У 1990-х з'яўляўся старшынёй Беларускага саюза кінематаграфістаў.
    
Даследуе праблемы сучаснага кінапрацэсу, гісторыю беларускага кіно.

## Асноўныя працы 
* Беларускае кіно: Кароткі нарыс (1962, у сааўт.)
* Юрий Тарич (1971)
* Гісторыя савецкага кіно (1973, раздзелы)
* Беларускія акцёры кіно (1973)
* Фильмы. Герои. Время: Некоторые тенденции развития современного киноискусства (1975)
* Кіно Савецкай Беларусі (1975)
* Кинодокумент и образ жизни (1980)
* Сучаснае беларускае кіно (1985, у сааўт.)
* Кино: игровое плюс документальное (1987)

## Літаратура 
* Красінскі Анатоль Віктаравіч//БелЭн. У 18 т.- Мн., 1999.- Т.8.- С.455.
* Красінскі Анатоль Віктаравіч//Энцыкл.гісторыі Беларусі.- Мн., 1997.- Т. 4.-С. 249—250.
* Красінскі Анатоль Віктаравіч//Энцыкл. літ. і мастацтва Беларусі. У 5 т.- Мн., 1986.-Т. 3.-С. 119.

Катэгорыя:Кіназнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі УДІКа
Катэгорыя:Постаці Беларусьфільма
Катэгорыя:Дактары мастацтвазнаўства
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза кінематаграфістаў
Катэгорыя:Супрацоўнікі ІМЭФ НАНБ
Віктар Канстанцінавіч Краўцоў

**Віктар Канстанцінавіч Краўцоў** (, вёска Рублеўск, , Магілёўская вобласць) — беларускі матэматык. Кандыдат фізіка-матэматычных навук.

## Біяграфія 
Скончыў Комсеніцкую сярэднюю школу ў 1958 г. і паступіў на матэматычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У снежні 1963 г. паступіў у аспірантуру пры кафедры ЭММ універсітэта, дзе правучыўся да лістапада 1964 г., так як быў прызваны на вайсковую службу.

Са снежня 1965 г. і па цяперашні час выкладчык на кафедры вышэйшай матэматыкі Мінскага вышэйшага ваенна-інжынернага вучылішча.

У 1973 г. у Ленінградскім дзяржаўным універсітэце абараніў дысертацыю «О некоторых проблемных вопросах и приложениях системы в остатках» на званне вучонай ступені кандыдата фізіка-матэматычных навук.

Кандыдат фізіка-матэматычных навук з 1973 г. Вучонае званне «дацэнт» прысвоена ў 1976 г., а вучонае званне «прафесар» па кафедры вышэйшай матэматыкі прысвоена ў 1993 г.

Краўцоў В. К. — адзін з вядучых спецыялістаў у вобласці методыкі выкладання вышэйшай матэматыкі.

Асноўны кірунак яго навуковых даследаванняў звязаны са стварэннем высокапрадукцыйных вылічальных сістэм. Вынікі яго навуковай працы разглядаліся на многіх рэспубліканскіх і міжнародных канферэнцыях. Навучальныя дапаможнікі, метадычныя распрацоўкі, напісаныя ім, аказваюць вялікую дапамогу пачынаючым выкладчыкам у асваенні методыкі выкладання вышэйшай матэматыкі ў вышэйшых навучальных установах Рэспублікі Беларусь. Аўтар больш за 25 навуковых публікацый, 8 вынаходстваў, адзін з аўтараў вучэбнага дапаможніка «Кіраўніцтва да рашэння задач па вышэйшай матэматыцы» (1990).

## Літаратура 
* Краўцоў Віктар Канстанцінавіч //
Андрэй Якаўлевіч Сцефаненка

**Андрэй Якаўлевіч Сцефаненка** (, Крывяліцк,  — ) — беларускі геолаг і гідролаг.

## Біяграфія 
Скончыў БДУ (1927), Маскоўскі геолагаразведачны інстытут (1932). З 1947 г. — кандыдат геолага-мінералагічных навук. З 1948 г. — старшы навуковы супрацоўнік, з 1950 г. — намеснік дырэктара Інстытута геалагічных навук АН БССР.

У 1932—1941 гг. правёў гідрагеалагічныя вышуканні і пошукі карысных выкапняў у СССР (Каракумы, Каўказ, Далёкі Усход і інш.), Манголіі (пустыня Гобі).

На Беларусі даследаваў глыбінную геалогію, падземныя воды і мінеральна-сыравінныя рэсурсы. У 1951 г. удастоены Дзяржаўнай прэміі СССР. Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, медалямі.

## Літаратура 
* Сцефаненка Андрэй Якаўлевіч // БелЭС. У 12 т. Т.10. — Мн., 1974. — С.145.
* Географы і геолагі — ураджэнцы Магілёўскай вобласці: Біябібліяграфічны паказальнік.- Магілёў, 1995.- С.42- 43

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснапольскім раёне
Катэгорыя:Геолагі Беларусі
Катэгорыя:Гідрографы Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Расійскага дзяржаўнага геолагаразведачнага ўніверсітэта імя Серга Арджанікідзэ
Катэгорыя:Геолагі СССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга
Вашчанка

**Вашчанка** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аляксей Ягоравіч Вашчанка (1920—1942) — герой Вялікай Айчыннай вайны.
* Васіль Максімавіч Вашчанка (? — не пазней 1730) — беларускі гравёр па дрэве.
* Гаўрыла Харытонавіч Вашчанка (1928—2014) — беларускі мастак-жывапісец.
* Канстанцін Гаўрылавіч Вашчанка (нар. 1961) — беларускі мастак-графік, дызайнер, выдавец, сын Гаўрылы Вашчанкі.
* Максім Ярмалініч Вашчанка (1650-я — 1708) — беларускі гравёр па медзі.
* Уладзімір Аляксандравіч Вашчанка (нар. 1958) — міністр па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь (2010—2021).
Міхаіл Іванавіч Жыркевіч

**Міхаіл Іванавіч Жыркевіч** (, Залесавічы, , Магілёўская вобласць — ) — беларускі мовазнавец, заслужаны дзеяч навукі БССР, аўтар шматлікіх падручнікаў па беларускай мове.

## Біяграфія 
З сялянскай сям'і. Пасля атрымання сярэдняй адукацыі служыў у Чырвонай Арміі, удзельнічаў у баях з польскімі акупантамі. Дэмбілізаваўся ў 1921 г., працаваў у пачатковых школах на Крычаўшчыне. Скончыў этнолага-лінгвістычнае аддзяленне педагагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Выкладаў беларускую мову і літаратуру ў 2-й сярэдняй Магілёўскай школе, з 1929 г. — у Магілёўскім дзяржаўным педагагічным інстытуце, дзе вёў праграмныя курсы сучаснай беларускай мовы і літаратуры і методыкі яе выкладання. З 1943 г. быў прызначаны старшым выкладчыкам кафедры беларускай мовы і літаратуры ў Беларускім дзяржуніверсітэце.
    
У 1944 г. ён абараніў дысертацыю на тэму: «Да методыкі падручніка па беларускай мове» і атрымаў вучоную ступень кандыдата педагагічных навук, у наступным годзе быў зацверджаны дацэнтам.
    
Міхаіл Жыркевіч вядомы перш за ўсё як аўтар і суаўтар падручнікаў па беларускай мове для сярэдніх школ.

Выступаў у друку з артыкуламі пра удасканаленне беларускага правапісу, выкладанне беларускай мовы ў сярэдніх і вышэйшых навучальных установах, развіццё беларускага мовазнаўства.

## Літаратура 
* Жыркевіч М. І.//Энцыкл. літ. і маст. Беларусі У 5 т. Т. 2.-Мн., 1985.-С. 462.
* Жыркевіч М. І.//Бел. сав. энцыкл. У 12 т. Т. 4.-Мн., 1971.-С. 446.

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Выкладчыкі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова
Катэгорыя:Дэканы філалагічнага факультэта БДУ
Іван Сямёнавіч Жарыкаў

**Іван Сямёнавіч Жа́рыкаў** (, вёска Хацілавічы, , Магілёўская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі, доктар ветэрынарных навук (1976), прафесар (1977). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1978).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Хацілавічы (зараз у Крычаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі). Скончыў 7 класаў школы ў вёсцы Сакольнічы і ў 1937 годзе восьмы клас сярэдняй школы ў Крычаве. Быў прызваны ў Чырвоную Армію ў ліпені 1941 года. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны на Заходнім, Варонежскім, Цэнтральным, 1-м Украінскім і 4-м Украінскім франтах).
* 2 Ганаровыя граматы Вярхоўнага Савета БССР.
* Медалі.

## Літаратура 
* Жарыкаў Іван Сямёнавіч //  — С. 426—427.
*  — С. 278.

## Спасылкі 
* Жариков, Иван Семенович (кандидат биологических наук; доктор ветеринарных наук; 1921—2003) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* К 80-летию со дня рождения доктора ветеринарных наук, профессора, заслуженного деятеля науки БССР Ивана Семеновича Жарикова // Республиканское научно-исследовательское дочернее унитарное предприятие «Институт экспериментальной ветеринарии им. С. Н. Вышелесского»

Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскай акадэміі ветэрынарнай медыцыны і біятэхналогіі
Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі
Катэгорыя:Ветэрынары СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Максім Ярмалініч Вашчанка

**Максім Ярмалініч Вашча́нка** (1650-я,  — 1708) — беларускі друкар і гравёр па медзі. Адзін з заснавальнікаў Магілёўскай школы гравюры, арандатар Магілёўскай Богаяўленскай друкарні.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Віленскай езуіцкай акадэміі, дзе атрымаў ступень бакалаўра філасофіі і вольных мастацтваў (1672), званне магістра навук (1673). Мастацтву малюнка і гравюры, відаць, вучыўся ў Віленскай акадэміі ў гуртку А. Тарасевіча, працаваў у Вільні разам з Л. Кршчановічам, А. Тарасевічам, І. Шчырскім.
    
З 1680-х гадоў працаваў у Магілёўскай брацкай друкарні, якой кіраваў з 1680-х гадоў да 1708 года.

## Творчасць 
Друкарскую дзейнасць пачаў у Слуцку, дзе ў 1678 годзе зрабіў ілюстрацыі да кнігі «Манархія Турэцкая, апісаная Рыко» («Monarchia turecka opisana przez Ricota», Слуцк, 1678) . 19 падпісных медзярытаў Вашчанкі з'яўляюцца копіямі гравюр французскіх мастакоў ,  для парыжскага выдання 1670 года кнігі Рыко. Медзярыты М. Вашчанкі да гэтай кнігі сталі яркай з'явай беларускай кніжнай гравюры 17 стагоддзя — гэта цалкам свецкі цыкл, выкананы з жыццёвай пераканаўчасцю, што надае творам жанравы характар.

Выканаў каля 23 медзярытаў для кнігі «Акафісты і каноны» (Магілёў, 1693).
    
Адзін з першых у беларускім кірылічным кнігадрукаванні ўжыў тэхніку разцовага медзярыту. Многія працы Вашчанкі створаны пад уплывам заходне-еўрапейскіх традыцый. Яго творы вылучаюцца ўмелай кампаноўкай шматфігурных сцэн, багаццем светлаценявой мадэліроўкі, дасягнутай за кошт разнастайнай штрыхоўкі.

Асаблівую цікавасць вызываюць прадмовы да шэрагу кніг, дзе ён раскрывае сваі погляды асветніка і гуманіста.

Яго сын В. М. Вашчанка вядомы як майстар выдатных дрэварытаў.

## Літаратура 
* Вашчанка Максім Ярмалініч // Энцыкл. гісторыі Бел. У 6 т. Т.2. Беліцк-Гімн. — Мн., 1994. — С.239.
* .

## Спасылкі 
* ВАШЧАНКА Максім Ярмалініч
* Вашчанка Максім Ярмалініч
* МЛВОСЛОВЕ(Ц) | в не(м)же Чи́нъ | Ча́со(в) Цр҃ко(в)ны(х) | и про(ч): мл҃ені̏

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1650-я гады
Катэгорыя:Друкары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гравёры Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Постаці Слуцка
Катэгорыя:Постаці Магілёва
Катэгорыя:Магілёўская школа гравюры
Міхаіл Канстанцінавіч Краўцоў

**Міхаіл Канстанцінавіч Краўцоў** (, в. Рублеўск, , Магілёўская вобласць) — доктар фізіка-матэматычных навук.

## Біяграфія 
У 1964 г. скончыў Комсеніцкую сярэднюю школу. У 1969 г. — Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, аспірантуру пры Інстытуце матэматыкі АН БССР у 1977 г. З 1979 г. старшы навуковы супрацоўнік інстытута па спецыяльнасці матэматычная кібернетыка. Пазней працаваў загадчыкам сектара Навукова-даследчага інстытута аўтаматызаваных сістэм планіравання і кіравання народнай гаспадаркай Дзяржплана БССР, намеснікам дырэктара Рэспубліканскага інфармацыйна-вылічальнага цэнтра Міністэрства хлебапрадуктаў БССР, намеснікам дырэктара па навуцы і галоўным навуковым супрацоўнікам Беларускага навукова-даследчага праектнага інстытута аўтаматызаваных сістэм кіравання Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь, намеснікам генеральнага дырэктара Беларускага навукова-вытворчага аб’яднання па інфарматыцы і вылічальнай тэхніцы Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь.
    
З 1994 г. вядучы навуковы супрацоўнік. З 1995 г. доктар фізіка-матэматычных навук. З 1996 г. загадчык сектара Беларускага навукова-даследчага інстытута эканомікі і інфармацыі аграпрамысловага комплексу (АПК) Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь.
    
Краўцоў М. К. — аўтар больш за 180 навуковых работ, у тым ліку манаграфіі «Шматграннікі, графы, аптымізацыя» (1981), якая атрымала міжнароднае прызнанне і высокую ацэнку, перакладзена ў Англіі, Германіі.

## Літаратура 
* Краўцоў Міхаіл Канстанцінавіч // 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Іосіф Іосіфавіч Лянькоў

**Іосіф Іосіфавіч Лянько́ў** (нар. , вёска Куты,  — 2020, Мінск) — беларускі вучоны эканаміст-аграрнік. Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Беларусі (1993—2003), доктар эканамічных навук (1989), прафесар (1991).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1964). У 1964—1966 гг. працаваў галоўным эканамістам саўгаса ў Карагандзінскай вобласці. З 1970 г. у БСГА. Працаваў дацэнтам (1970—1987), загадчыкам кафедры матэматычнага мадэліравання эканамічных сістэм АПК (1987—2001). З 2001 г. загадчык кафедры мадэліравання і прагназавання эканомікі АПК Беларускага дзяржаўнага аграрнага тэхнічнага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па праблемах планавання і матэматычнага мадэліравання эканамічных сістэм аграрна-прамысловага комплексу. Распрацаваў сістэму эканоміка-матэматычных мадэлей для аптымізацыі развіцця АПК рэгіёна, ажыццяўлення спецыялізацыі сельскагаспадарчых прадпрыемстваў ва ўмовах кааперавання.

Аўтар звыш за 160 навуковых прац.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Міхаіл Аляксеевіч Козыраў

**Міхаіл Аляксеевіч Козыраў** (нар.  г., в. Вялікае Бушкава, Магілёўскі раён) — беларускі вучоны ў галіне хірургіі. Доктар медыцынскіх навук (1985), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1962), з 1980 г. працуе ў ім. Працоўная дзейнасць: фельчар Парэчскай участковай бальніцы Гродзенскай вобласці, урач-хірург, аспірант МДМІ, загадчык хірургічнага аддзялення 2-й клінічнай бальніцы Мінска, дацэнт, прафесар МДМІ. Кандыдат, доктар медыцынскіх навук. Аўтар больш 120 навуковых прац, 2-х манаграфій па хірургіі жоўцёвых праток і падстраўнікавай залозы, печані, язвавай хваробы, хранічнай дуаданальнай непраходнасці.

## Літаратура 
* 
* Профессор Михаил Алексеевич Козырев (1937―2013) : (к 85-летию со дня рождения) / С. И. Третьяк, С. Б. Синило, В. Г. Козлов // Медицинский журнал. ― 2022. — № 4. — С. 159—160.
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 8. — Минск, 1999.

Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі СССР
Пётр Яўсеевіч

[міні|«[Нараджэнне Маці Божай (Пётр Яўсеевіч)|Нараджэнне Маці Божай» з Успенскай царквы Магілёва (1649).]]
**Пётр Яўсеевіч** (?, вёска Галынец — ?) — беларускі іканапісец XVII стагоддзя.

Прадстаўнік беларускай іканапіснай школы. Аўтар абраза «Нараджэнне Маці Боскай» (1649), які вызначаецца жанравай трактоўкай рэлігійна-кананічнага сюжэта (зберагаецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі).

## Літаратура 
* 
* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т.2: Другая палова ХVI — канец XVIIIст. /Рэдкал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.); Рэд. тома Я. М. Сахута. — Мінск : Навука і тэхніка, 1988. — С. 46, 68, 94, 262.
* Пётр Яўсеевіч //Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5 т Т.4 Накцюрн — Скальскі /Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мінск : БелСЭ, 1986. — С. 278.
* Пётр Яўсеевіч з Галынца. Нараджэнне Маці Боскай, 1949 г.: /Карціна //Барока ў беларускай культуры і мастацтве /Пад рэд. В.Шматава. — Мінск, 1998. — С. 37-38.

Катэгорыя:Іканапісцы Беларусі
Катэгорыя:Постаці XVII стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XVII стагоддзя
Пётр Яфімавіч Пракопаў

**Пётр Яфімавіч Пракопаў** (, Старая Мілееўка,  — ) — беларускі вучоны ў галіне агульнага земляробства і раслінаводства. Член-карэспандэнт АН БССР (1950), доктар сельскагаспадарчых навук (1960), прафесар (1963). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1968).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію ў 1931 годзе. З 1946 года і з 1953 года — у Інстытуце сацыялістычнай сельскай гаспадаркі АН БССР, з 1950 года — у Міністэрстве сельскай гаспадаркі БССР (з 1961 года — начальнік упраўлення). З 1969 года працаваў загадчыкам аддзела севазваротаў і апрацоўкі глебыу Беларускага НДІ земляробства. У 1961—1969 гадах — старшыня Беларускага навуковага таварыства сельскай гаспадаркі. З 1974 года — навуковы кансультант Беларускага НДІ земляробства.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па ўкараненні ў сельскагаспадарчую вытворчасць найбольш рацыянальных севазваротаў і эфектыўных прыёмаў апрацоўкі дзярнова-падзолістых глеб, па прадукцыйнасці сельскагаспадарчых культур. Абагульніў вынікі даследаванняў па скарыстанні ва ўмовах Беларусі прамежкавых культур і занятага папару.

Сярод апублікаваных прац:
* Правила севооборота и рационального использования земли — Мн., 1973.
* Основы севооборота в северо-западных и западных районах СССР — Л., 1974 (разам з М. Ф. Сціхіным).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Пётр Яфімавіч Пракопаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёўскім раёне
Катэгорыя:Аграномы СССР
Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Катэгорыя:Члены КПСС
Натан Майсеевіч Воранаў

**Ната́н Майсе́евіч Во́ранаў** (,  — ) — беларускі жывапісец. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1966).

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Магілёве. У сям’і Майсея і Соф’і раслі яшчэ двое сыноў — старэйшы Аарон і малодшы Веніямін. Бацька быў мастаком і выкладаў у мясцовай мастацкай школе. Відавочна, што творчая атмасфера, у якой рос маленькі Натан, паўплывала на яго жаданне прафесійна займацца мастацтвам.

У 1931—1934 гадах вучыўся ў Віцебскім мастацкім тэхнікуме ў выкладчыкаў Івана Ахрэмчыка і Фёдара Фогта. Удзельнічаў у мастацкіх выстаўках з 1933 года. Потым на працягу года Натан Воранаў выкладаў жывапіс і рысунак у школах № 3 і № 20 у Магілёве і Сямёна Абугава.

Беларускі мастак Андрэй Дубінін, аналізуючы творчасць Н. Воранава, бачыць у ёй дзве лініі: «грамадска-палітычную» і прыватную, камерна-інтымную. А. Дубінін падкрэслівае цікавасць Воранава да «прыцемкавага» боку быцця і адзначае: «Ён патрабавальны да формы, што відаць у кампазіцыях партрэтаў, амаль заўсёды „экс-цэнтрычных“, ссунутых, на ломцы шаблона».

Творы Н. Воранава захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, Нацыянальным цэнтры сучасных мастацтваў, у фондах Беларускага саюза мастакоў, у Музеі гісторыі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры, у прыватных калекцыях Беларусі і замежных краін.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, ордэнам Айчыннай вайны ІІ ступені, медалём «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» і інш.

## Сям'я 
Унукі, Павел і Уладзімір Кандрусевічы, таксама сталі жывапісцамі.

## У філатэліі 

File:131 (Žyvapis. N. M. Voranaŭ).jpg

## Літаратура 
* Воранаў Натан Майсеевіч // Бел. энцыкл. У 18 т. Т.4. Варанецкі-Гальфстрым. — Мн., 1997. — С.273.
* 
* Н. М. Воранаў. — Мн., 1979

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларускай ССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў БССР
Катэгорыя:Яўрэйскія мастакі
Катэгорыя:Вучні Фёдара Фогта
Леанід Паўлавіч Дубар

**Леанід Паўлавіч Дубар** (; Магілёў — ) — беларускі жывапісец і графік.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1961 годзе. Выкладаў у Мінскім мастацкім вучылішчы з 1961 года.
    
Сярод работ сюжэтна-тэматычныя карціны «Чацвёра адважных» (1961), «У дарозе» (1962), «Тарпедная атака» (1963), «Пагрузка мін» (1964), «Матросы» (1970), пейзажы «Каля прычала» (1963), «Блакітнае змярканне» (1965), «Шэры дзень» (1967).
    
Працаваў у кніжнай графіцы, аформіў кнігі «Шчаслівая дарога» А. Александровіча (1958), «Мсціслаўцаў посах» Э. Ялугіна (1971), «Па закліку сэрца» М. Аляксеева (1974), «Дзяўчына ішла пасля вайны» М. Гамолкі (1976).

## Літаратура 
* Дубар Леанід Паўлавіч // 

Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары СССР
Аляксандр Казлоўскі

**Аляксандр Казлоўскі**:
* Аляксандр Мікалаевіч Казлоўскі (1832—1890) — беларускі вучоны, прафесар, удзельнік нацыянальна-вызваленчага паўстання
* Аляксандр Сцяпанавіч Казлоўскі (1923—2011) — беларускі мастак, Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1975)
Аляксандр Мікалаевіч Казлоўскі

**Аляксандр Мікалаевіч Казлоўскі** (, Мсціслаўскі павет — ) — беларускі вучоны ў галіне меліярацыі сельскагаспадарчых зямель, прафесар (1860).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і збяднелага шляхціца рымска-каталіцкага веравызнання. У 1848 годзе пасля заканчэння Мінскай гімназіі паступіў у Горы-Горацкі земляробчы інстытут, які ў 1852 годзе закончыў са званнем агранома ў чыне дзесятага класа (калежскі рэгістратар).

У 1853 годзе камандзіраваны Дэпартаментам сельскай гаспадаркі ў Германію i Бельгію, а ў 1858 годзе — у Англію для вывучэння досведу выкарыстання дрэнажу. У 1856—1860 гадах працаваў інжынерам, а з 1860 года — прафесарам механікі і архітэктуры Горы-Горацкага земляробчага інстытута. Дасканала вывучаў вопыт прымянення дрэнажу ў Заходняй Еўропе і Прыбалтыцы. У 1856—1862 гадах прафесарам А. М. Казлоўскім упершыню на тэрыторыі сучаснай Беларусі на вучэбнай ферме Горы-Горацкага інстытута закладзены ганчарны дрэнаж. Дрэніраванне ажыццяўлялася ў мэтах асушэння мінеральных суглінкавых глеб і нізінных тарфянікаў, замкнутых забалочаных лагун, лугоў, а таксама для зніжэння напору грунтавых вод у ніжніх частках адхонаў буйных каналаў, каб прадухіліць іх абрушванне.

Дрэнажныя работы ў Горках з’явіліся першым айчынным доследам асушэння сельскагаспадарчых зямель з прымяненнем ганчарных трубак. Шматлікія даследаванні дрэнажнай сістэмы А. М. Казлоўскага, праведзеныя ў 1850-1860-х гадах вучонымі-меліяратарамі, дазволілі зрабіць вывад аб высокай вартасці ганчарнага дрэнажу — яго даўгавечнасці і надзейнасці пры ўмове добрай эксплуатацыі і доглядзе збудаванняў.

За ўдзел у нацыянальна-вызваленчым паўстанні 1863 г. у Горках высланы на 6 гадоў з Беларусі ў Таўрыйскую губерню, дзе працаваў аграномам-інжынерам гідрамеліярацыі, да 1869 года займаўся абвадненнем зямель.

## Літаратура 
* 
* 
* Первые исследования эффективности дренажных систем // Лившиц В. М., Немыкин В. В., Цыганов А. Р. Горы-Горецкий земледельческий институт. Выдающиеся учёные и профессора. — Горки, 1999. — С. 113—116.

Катэгорыя:Аграномы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Катэгорыя:Меліяратары
Катэгорыя:Гідратэхнікі
Катэгорыя:Інжынеры Расійскай імперыі
Катэгорыя:Інжынеры Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай губернскай гімназіі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Леанід Пракопавіч Падгайскі

**Леанід Пракопавіч Падгайскі** (,  — ) — беларускі мовазнаўца.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і рабочых-беларусаў, якія праз год вярнуліся на радзіму ў Мсціслаў. У 1953 г. скончыў Мсціслаўскае педвучылішча. Настаўнічаў. У 1962 г. скончыў Магілёўскі педагагічны інстытут. Кандыдат філалагічных навук (1980). Працаваў у Мінскім педагагічным інстытуце імя Горкага старшым выкладчыкам, дацэнтам кафедры беларускай мовы, намеснікам дэкана, дэканам, прарэктарам па вучэбнай рабоце.

Даследаваў сінтаксіс беларускай мовы і методыку яе выкладання ў пачатковых класах. У манаграфіі «Словазлучэнне ў беларускай мове: Дзеяслоўна-імянныя словазлучэнні з акалічнаснымі адносінамі» Л. П. Падгайскі разглядаў сістэму дзеяслоўна-іменных словазлучэнняў з прасторавымі, часовымі, прычыннымі і мэтавамі адносінамі, высвятляе ролю галоўнага і залежнага кампанентаў гэтых словазлучэнняў, а таксама прыназоўнікаў і суадноснасць іх з прыстаўкамі дзеясловаў прэфіксальнага ўтварэння.

## Літаратура 
* Падгайскі Л. П. // Беларуская мова: Энцыкл. — Мн., 1994. — С. 397.
* Падгайскі Л. П. // Энцыкл. літ. і мастацтва Беларусі. У 5 т. Т. 4. — Мн., 1987. — С. 134.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Постаці Мсціслава
Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова
Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Пётр Пятровіч Яцына

**Пётр Пятровіч Яцына** (,  — ) — беларускі , стварыў шэраг помнікаў Леніну і Сталіну. Лаўрэат двух Сталінскіх прэмій (1950, 1951).

## Біяграфія 
З 9 гадоў дапамагаў бацьку — скульптару Пятру Гаўрылавічу ў яго рабоце. У 1926 годзе скончыў Магілёўскую музычную школу і падарыў ёй бюст Рымскага-Корсакава. Працаваў піяністам у Магілёўскім тэатры (1928—1932). Разам з бацькам працаваў над стварэннем помніка У. І. Леніну, які быў устаноўлены ў горадзе Магілёве на Тэатральнай плошчы ў 1932 г.

З 1933 г. вучыцца ў Маскве. Кіраўнік скульптурнага камбіната ў Курску (1936—1938). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Галоўнае месца ў творчасці займаў вобраз У. І. Леніна: помнікі ў Магілёве на Тэатральнай плошчы (разбураны гітлераўцамі ў гады Айчыннай вайны) і каля будынка завода штучнага валакна імя В. У. Куйбышава (1932), у горадзе Гарадок Віцебскай вобласці (1959), Курску (1933), Ялце (1954), Казані (1955), Грозным, Іжэўску, Ліпецку, Маскве і інш. За барэльеф «Клянёмся табе, таварыш Ленін» скульптарам Вучэцічу, Яцыну, Фрыдману і Поснікаву прысуджана дзяржаўная прэмія ў 1949 годзе. Другая дзяржаўная прэмія прысуджана Яцыну ў 1949 годзе за стварэнне скульптуры У. І. Леніна, якая захоўваецца ў Траццякоўскай галерэі. Копія — на Ленінградскім вакзале ў Маскве.

## Гл. таксама 
Вуліца Яцыны, Магілёў

## Літаратура 
* Яцына Пётр Пятровіч // 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Скульптары паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі-сацрэалісты СССР
Катэгорыя:Мастакі-сацрэалісты Расіі
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Постаці Курска
Дзель

**Дзель** − вынік аперацыі дзялення.

У абстрактнай алгебры дзяленне азначаюць як дамнажэнне на адваротны элемент, а дзель — як здабытак дзеліва на элемент, адваротны да дзельніка. Інакш кажучы, дзель элемента  на элемент  ёсць развязкам раўнання
: x\cdot b = a.

Варта заўважыць, што паняцці дзелі і дробу не тоесныя. Дроб, у пэўнай ступені, ёсць формай запісу, тады як дзель ёсць вынікам аперацыі незалежна ад таго як яго запісваць. Пры дзяленні рэчаісных лікаў (або элементаў любога іншага поля) любую дзель можна запісаць у выглядзе простага дробу, дзе лічнік ёсць дзелівам, а назоўнік — дзельнікам.

Аднак існуюць лікавыя мноствы, ў якіх дзяленне не заўсёды магчыма, г.зн. вынік дзялення не абавязкова належыць гэтаму ж мноству. Для некаторых такіх мностваў (напрыклад, для мноства натуральных лікаў) можна вызначыць аперацыю дзялення з астачай. Няхай  і  − натуральныя лікі. Тады існуюць адназначна вызначаныя лікі  і  з умовай , такія што праўдзіцца роўнасць
: a = b \cdot q + r,
дзе  − **астача**,  − **няпоўная дзель**.
Калі , няпоўная дзель называецца проста *дзеллю*.

## Іншыя назвы 
Калі хочуць падкрэсліць прамую прапарцыянальнасць нейкіх дзвюх велічынь, у дачыненні да дзелі гэтых велічынь звычайна (асабліва ў фізіцы і тэхнічных навуках) ужываюць словы **адно́сіна**, **прапо́рцыя**, ці **стасу́нак**.

Напрыклад, спрошчаная фармулёўка другога закону Ньютана гучыць так, *адносіна сілы да паскарэння роўная масе*, або *стасунак сілы да паскарэння роўны масе*. Хоць цалкам слушным будзе і выраз: *дзель сілы на паскарэнне роўная масе*.

Таму, увогуле кажучы, тэрміны *дзель*, *адносіна* і *стасунак* у такім значэнні ўзаемазамяняльныя. Аднак слова «стасунак» тэрміналагічна перагружана (гл. стасунак) і, каб пазбегнуць блытаніны, не варта злоўжываць ім.

## Поле дзеляў 
Паняцце дзелі ляжыць у аснове важнага абагульнення поля рацыянальных лікаў, так званага *поля дзелей*. Поле дзелей ёсць найменшым полем, якое змяшчае пэўны абсяг цэласнасці.

## Гл. таксама 
* Дзяленне
* Дзельнік
* Астача
* Поле дзелей

Катэгорыя:Арыфметыка
Катэгорыя:Абстрактная алгебра
Міхаіл Якаўлевіч Лісоўскі

**Міхаіл Якаўлевіч Лісоўскі** () — беларускі жывапісец і графік, педагог.

## Біяграфія 
Скончыў у 1952 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1960 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут.  Вучыўся ў Л. Лейтмана, В. Цвіркі, А. Мазалёва. В. Волкава. 

Выкладаў у Мінскім мастацкім вычылішчы (1960—1970). 

Удзельнік мастацкіх выставак з 1957 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1964 года. 

## Творчасць 
Працаваў у жанрах партрэта, бытавым, станковай графіцы. Асноўныя творы ў жывапісе: “Настаўніца” (1960), партрэты беларускіх пісьменнікаў Я.Брыля, Я. Семяжона (1967), Ніла Гілевіча (1968) і інш. Жывапісныя работы вызначаюцца рэалістычнай трактоўкай формы, багаццем каларыту, псіхалагізмам вобразаў. 

Аўтар шматлікіх карыкатур на тэмы культурнага жыцця Беларусі, сяброўскіх шаржаў на беларускіх пісьменнікаў, мастакоў, кампазітараў. У 1971 годзе выдадзены асобным альбомам “Няўрокам кажучы”. Малюнкі вылучаюцца дакладнасцю і вастрынёй характарыстык, умелым скарыстаннем гіпербалы як сродкаў сатырычнай тыпазіцыі. 

## Літаратура 
* Міхаіл Якаўлевіч Лісоўскі// Энцыкл. літ. і мастацтва Беларусі.—1986.—Т. 3.—С. 266. 
* Лісоўскі Міхаіл Якаўлевіч: Знакамітыя людзі// Памяць: Мсціслаўскі р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі. — Мн., 1999. — С. 534.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мсціслаўскім раёне
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-карыкатурысты Беларусі
Яўген Якаўлевіч Рэмез

**Яўген Якаўлевіч Рэмез** (,  — ) — савецкі вучоны, матэматык. Член-карэспандэнт АН УССР (1939), доктар фізіка-матэматычных навук (1936), прафесар (1938).

## Біяграфія 
Скончыў Мсціслаўскую гімназію з залатым медалём (1916). У Кіеве паступіў у Інстытут народнай адукацыі (ператвораны ва ўніверсітэт), які з перарывам вучобы закончыў у 1924 годзе. Працаваў выкладчыкам у розных вышэйшых і сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў Кіева. У 1926—1929 гг.- аспірант Інстытута народнай адукацыі, у 1930 годзе абараніў дысертацыю на ступень навуковага супрацоўніка. З 1934 года Я. Я. Рэмез старшы навуковы супрацоўнік Інстытута матэматыкі Акадэміі навук УССР, затым загадчык кафедры Кіеўскага педагагічнага інстытута. У 1936 годзе абараніў доктарскую дысертацыю. У 1938 г. яму прысвоена званне прафесара. У 1939 годзе абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі навук УССР.

## Навуковая дзейнасць 
На той час на рахунку яго значылася больш 90 фундаментальных работ, якія знайшлі прымяненне ў народнай гаспадарцы. Усяго яму належыць 120 навуковых прац, уключаючы 5 буйных навуковых манаграфій. Большасць з іх адносіцца да тэорыі функцый і лічбавага аналізу. Некаторыя вынікі па эфектыўных метадах канстрактуктыўнай тэорыі функцыі пастаянна цытуюцца ў навуковай літаратуры многіх краін свету і ім прысвоена імя Рэмеза.

Узнагароджаны медалём Леанарда Эйлера.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Евгений Яковлевич Ремез (к девяностолетию со дня рождения) / Ю. А. Митропольский, В. К. Дзядык, В. Т. Гаврилюк // Український математичний журнал. — 1986. — Т. 38, № 4. — С. 539—540.

Катэгорыя:Матэматыкі Украіны
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН УССР
Дзмітрый Іванавіч Дубяга

**Дзмітрый Іванавіч Дубяга** (, вёска Соіна, Мсціслаўскі павет, цяпер Смаленская вобласць — ) — расійскі астраном беларускага паходжання.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 кастрычніка 1849 года ў Мсціслаўскім павеце Магілёўскай губерні ў шляхецкай сям’і Івана Сямёнавіча Рэпойта-Дубягі. Акрамя старэйшага, Дзмітрыя, былі яшчэ тры сыны і дачка.

У 1868 годзе скончыў з залатым медалём Магілёўскую мужчынскую гімназію, у 1872 годзе — фізіка-матэматычны факультэт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта.

Працаваў у Пулкаўскай астранамічнай абсерваторыі. У 1884—1918 гг. — дырэктар Казанскай абсерваторыі, з 1901 г. — дырэктар заснаванай ім паблізу Казані абсерваторыі імя Энгельгарта. У 1899—1905 гг. — рэктар Казанскага ўніверсітэта. Навуковыя працы па тэарэтычнай астраноміі, астраметрыі і гравіметрыі. Даследаваў арбіту спадарожніка Нептуна, стварыў тэорыю руху малой планеты. Па назіраннях казанскіх астраномаў склаў каталог каардынат 4 281 зоркі.

Памёр 22 кастрычніка 1918 года падчас моцнай эпідэміі іспанкі. Пахаваны пад Паўднёвай мірай Энгельгартаўскай абсерваторыі.

## Літаратура 
* Галуза, І. В. Дубяга Дзмітрый Іванавіч / І. В. Галуза, У. А. Голубеў, А. А. Шымбалёў // Фізіка. — 2015. — № 6. — С. 49—50 : фота.
* Гапоненка, В. Дубяга Дзмітрый Іванавіч / В. Гапоненка // Сузор’е беларускага памежжа : беларусы і народжанныя ў Беларусі ў суседніх краінах : энцыклапедычны даведнік / старшыня рэд. калегіі А. Мальдзіс. — Мінск, 2014. — С 169 : фота.
* Дубяга Дзмітрый Іванавіч // Асветнікі зямлі Беларускай : Х — пачатак ХХ ст. : энцыклапедычны даведнік / рэдактар Г. П. Пашкоў. — 2-е выд. — Мінск, 2006. — С. 149.
* Дубяга Дзмітрый Іванавіч [Астраном] // Памяць: Мсціслаўскі раён: Гіст.-дакум. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мн., 1999. — С. 78.
* Звязаў іх лёс з Мсціслаўшчынай // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Мсціслаўскага раёна / галоўны рэдактар У. І. Лемяшонак. — Мінск, 1999. — С. 78.
* Нікалаеў, М. Вышэйшыя школы: сталічны універсітэт / М. Нікалаеў // Нікалаеў, М. Беларускі Пецярбург / М. Нікалаеў. — Санкт-Пецярбург, 2009. — С. 178.

## Спасылкі 
* «Мсціслаўскі вулкан талентаў». Якія людзі ўслаўляюць гэтую зямлю праз стагоддзі — распавёў Ігар Марзалюк

Катэгорыя:Астраномы Расіі
Катэгорыя:Астраномы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Астраномы XX стагоддзя
Катэгорыя:Рэктары Казанскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Рэктары Імператарскага Казанскага ўніверсітэта
Францішак Кісель

**Францішак Кісель** (, в. Мосар Глыбоцкага раёна, Віцебская вобласць) — каталіцкі пралат, апостальскі адміністратар Віцебскай дыяцэзіі ў 2013.

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі тэхнікум сувязі. Служыў у войску. У 1982-1987 гадах вучыўся ў Рыжская каталіцкая духоўная семінарыя ў Рызе, дзе ў 1987 годзе атрымаў прэзбітарскае пасвячэнне. Працаваў вікарыем у марыйным санктуарыі ў Аглоне (Латвія).

Затым працаваў пробашчам у парафіі Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Браславе. З 1992 года — пробашч парафіі Св. Андрэя Баболі ў Полацку. З 1999 года — Генеральны вікарый Віцебскай дыяцэзіі.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага філіяла Вышэйшага каледжа сувязі
Катэгорыя:Біскупы віцебскія
Катэгорыя:Апостальскія адміністратары
Аляксандр Леанідавіч Шэманскі

**Алякса́ндр Леанідавіч Шэма́нскі** (,  — , ) — артыст оперы (тэнар) і драматычны акцёр.

Вучыўся ў Іркуцкім кадэцкім корпусе, у Грамадзянскую вайну служыў падпаручнікам на Усходнім фронце. Эміграваў у Харбін, займаўся вакалам у Осіпавай-Заржэўскай. У эміграцыі быў салістам Харбінскай оперы пры Чыгуначным Сходзе, гастраліраваў з італьянскай опернай трупай «Капры» у Азіяцкіх краінах. У Харбіне ў 1936 годзе выконваў канцэрт сумесна з Ф. І. Шаляпіным. У 1960-х гадах пераехаў у ЗША, выкладаў вакал у Лос-Анджэлесе.

## Спасылкі 
* Біяграфічны паказальнік 
* Цэнтр генеалагічных даследаванняў  
* Alexander Shemansky  

Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Тэнары
Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта
Палубес

**Палубес**, сапр. **Сцяпан Іваноў** (2-я пал. 17 ст., ) — беларускі цаніннік 2-й паловы 17 ст.

Майстар паліхромных рэльефаў. З 1654(?) г. працаваў у Маскве ў князя Трубяцкога. З 1666 г. — майстар Аружэйнай палаты Маскоўскага Крамля. Мяркуюць, што ўдзельнічаў у аздабленні , царквы Спаса за залатой рашоткай і  ў Крамлі. Найбольш значны твор — маёлікавыя рэльефы апосталаў для  (Масква, 1961).

## Літаратура 
* Палубес // БелСЭ. — 1975. — Т.8. — С.64.
* Палубес // Энцыкл. літ. і мастацтва. — 1987. — Т.4. — С. 157.

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Расіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:Цаніннікі
Ганна Іосіфаўна Сапрыка

**Ганна Іосіфаўна Сапры́ка** (, вёска Куркаўшчына,  — ) — беларуская , .

## Біяграфія 
Скончыла Мсціслаўскі педагагічны тэхнікум у 1930 г., Беларускі вышэйшы педагагічны інстытут (1933 г.). У 1933—1962 гадах працавала ў Беларускім дзяржаўным выдавецтве. Пачала друкавацца ў 1928 г. 

Памерла  года. Пахаваная на Усходніх могілках Мінска.

## Творчасць 
Аўтар кнігі прозы «Калі ў сэрцы вясна» (1959). На беларускую мову пераклала «Апавяданні кітайскіх пісьменнікаў» (1953), творы ўкраінскіх і рускіх пісьменнікаў («З крыжом ці з нажом» Я. Галана (1954); «Раённыя будні» В. Авечкін (1958); «Мой памочнік Карсыбек» М. Вірты (1961) і інш.).

## Кнігі 
* Калі ў сэрцы вясна: Апавяданні і аповесці — Мн: Дзяржвыд. БССР, 1959. — 184 с.

## Літаратура 
* Сапрыка Ганна Іосіфаўна // 
* Сапрыка Ганна Іосіфаўна: Знакамітыя людзі // Памяць: Мсціслаўскі р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі. — Мн., 1999. — С. 539.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Мсціслаўскага педагагічнага тэхнікума
Павел Пятровіч Шастакоў

**Павел Пятровіч Шастакоў** (, м. Манастыршчына, Мсціслаўскі павет, цяпер Манастыршчынскі раён, Смаленская вобласць, Расія — расстраляны пасля ) — беларускі паэт і журналіст.

## Біяграфія 
З сялян. Скончыў Віцебскі настаўніцкі інстытут. Працоўную дзейнасць пачаў настаўнікам школы граматы ў 1906 г. З 1916 г. — у складзе 7-ай артылерыйскай брыгады ваяваў на румынскім фронце. У 1917 г. — у Маскве: прапаршчык 2-га запаснога палка цяжкай артылерыйскай брыгады, удзельнік . З 9 лістапада — член .
    
У 1918—1919 гг. у Мсціславе: член павятовага выканкама і загадчык аддзела народнай асветы, рэдактар павятовай газеты «Думы бедняка». Удзельнічаў у грамадзянскай вайне.
    
З 1921 г. у Мінску: начальнік палітасветы Мінскага ваенкамата, намеснік старшыні Галоўпалітасветы Беларусі, галоўны інспектар па клубах і хатах-чытальнях. З верасня 1926 г. па жнівень 1928 г. у Маскве — загадчык беларускага сектара .

З верасня 1928 — па жнівень 1929 г. — намеснік наркама асветы БССР. З сакавіка па ліпень 1929 г. адказны рэдактар газеты «Савецкая Беларусь».

З кастрычніка 1935 па жнівень 1936 г. — дырэктар Белдзяржвыдавецтва. Быў членам ЦВК БССР (1929—1932). Аўтар лібрэта першай оперы М. М. Чуркіна «Вызваленне працы», многіх вершаў і артыкулаў.
    
30 студзеня 1937 г. неабгрунтавана арыштаваны органамі НКУС, затым расстраляны. У 1956 г. рэабілітаваны пасмяротна.

## Літаратура 
* Шастакоў Павел Пятровіч: Удзельнікі Кастрычніцкай рэвалюцыі// Памяць: Мсціслаўскі р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі. — Мн., 1999. — С.118.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Манастыршчынскім раёне
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Журналісты XX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты XX стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Постаці Мсціслава
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Члены ЦВК БССР
Актаэдр

200px|thumb

**Акта́эдр** (, ад , «восем» і  — «аснова») — адзін з 5 правільных шматграннікаў.

Мае 8 трохвугольных граняў, 12 рэбраў і 6 вяршыняў, у кожнай з якіх збягаюцца па 4 рабры.

Аб'ём актаэдра V=\frac{1}{3} \sqrt{2}a^3 \approx 0.471404521a^3, дзе a — даўжыня рабра.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 552 с.: іл.

Катэгорыя:Шматграннікі
Катэгорыя:Правільныя шматграннікі
6 (лік)

**Лік 6** — натуральны лік паміж 5 і 7.

## У матэматыцы 
* Фактарыял ліку 3 (3!).
* Першы дасканалы лік.
* Адзіны натуральны лік, які з’яўляецца адначасова і дасканалым лікам, і фактарыялам.
* Трэці трохвугольны лік.
* 106 называецца мільён, прыстаўкі СІ: мега- (**М**) і мікра- (**мк**).
* 26 = 64.
* Трэці аўтаморфны лік.
* Чацвёрты трыморфны лік.
* Колькасць граняў куба.
* Колькасць вяршынь актаэдра.
* Колькасць рэбраў тэтраэдра.
* мінімальны парадак неабелевай канечнай групы.
* У плоскасці можна размясціць максімум 6 неперакрыжавальных кругоў адзінкавага радыуса, якія касаюцца дадзенага круга адзінкавага радыуса.
* Вытворная першых двух простых лікаў.
* 610 = 1102 = 203 = 124 = 115 = 106 = 67(і больш).

## У навуцы 
* Атамны нумар вуглярода
* Шостая ад Сонца планета — Сатурн

## У музыцы 
* Шосты музычны інтэрвал — сэкста
* Шматлікія духавыя інструменты (кларнет, саксафон, фагот) маюць 6 адтулін (клапанаў)

## У спорце 
* У фігурным катанні — шасцібальная ацэначная сістэма

Катэгорыя:Натуральныя лікі
Гуанкаё

**Гуанкаё** () — горад у цэнтральным Перу, сталіца рэгіёна Хунін. Насельніцтва складае каля 353 тысяч чалавек.

Катэгорыя:Гарады Перу
Даніла Сямёнавіч Варанцоў

**Даніла Сямёнавіч Варанцоў** (,  — ) — украінскі электрафізіёлаг, акадэмік АН Украіны (1957).

## Біяграфія 
Скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт (1912), спецыялізаваўся ў лабараторыі М. Я. Увядзенскага. У 1922 г. арганізаваў кафедру фізіялогіі ў Смаленскім універсітэце. У 1930 г. загадчык кафедры Казанскага ўніверсітэта, а ў 1935—1941 гг. Кіеўскага медінстытута. У 1945 г. стварыў аддзел агульнай фізіялогіі ў Інстытуце фізіялогіі Кіёўскага ўніверсітэта і ў 1956 г. лабараторыю электрафізіялогіі ў Інстытуце фізіялогіі АН УССР.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя працы вучонага — па электрафізіялагічным вывучэнні працэсаў узбуджэння і тармажэння ў нервовай тканцы. Адкрыў (1924) і прааналізаваў следавую электраадмоўнасць, якая ўзнікае ў нерве пасля імпульсу. Вывучаў прыроду павольных электрычных ваганняў у цэнтральнай нервовай сістэме.
    
Аўтар прац «Агульная электрафізіялогія» (1961), «Фізічны электратон нерваў і мышц» (1966, у сааўтарстве).

## Літаратура 
* Варанцоў Д. С.//Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.: т. 4: Варанецкі — Гальфстрым/Гал. рэд.: Г. П. Пашкоў.-Мн., 1997.-С. 6.
* Варанцоў Д. С.//Памяць: гісторыка-дакумент. хроніка Слаўгарадскага раёна.-Мн., 1999.-С. 510.

## Спасылкі 
* Варанцоў Даніла Сямёнавіч

Катэгорыя:Акадэмікі АН УССР
Катэгорыя:Выкладчыкі Смаленскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Фізіёлагі СССР
Катэгорыя:Постаці ўкраінскай фізіялогіі
Генадзь Антонавіч Говар

**Генадзь Антонавіч Говар** (нар. , ) — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1991), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Скончыў Карагандзінскі політэхнічны інстытут (1960). З 1966 у Інстытуце фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў АН Беларусі.

Навуковыя працы па структурных і магн. фазавых пераўтварэннях у цвёрдым целе, распрацоўцы новых магн. матэрыялаў.

## Навуковыя працы 
* Исследование статики и динамики решётки при фазовых переходах в сплавах MnAs 1-x Px//Системы особых температурных точек твёрдых тел.-М., 1986.

## Прэміі 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2004, у аўтарскім калектыве) — *за працу «Магнітныя структуры і фізічныя ўласцівасці шматкампанентных сістэм з пераходнымі і рэдказямельнымі элементамі, распрацоўка новых магнітных матэрыялаў, стварэнне і вытворчасць элементаў і прылад электроннай тэхнікі»*.

## Літаратура 
* Говар Г. А.//Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.: т. 5: Гальцы — Дагон/Рэд. кал.: Г. П. Пашкоў і інш.-Мн., 1997.-С. 318.

Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Казяны

Назву **Казя́ны** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Казяны — аграгарадок у Браслаўскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Казяны — вёска ў Ашмянскім раёне
Несцер Пятровіч Емяльянаў

**Несцер Пятровіч Емяльянаў** (, в. Ляцягі, Слаўгарадскі раён — ) — беларускі хімік. Доктар хімічных навук (1970), прафесар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў Гомельскі педагагічны інстытут (1932), шмат гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. У 1956—1970 гг. працаваў у Інстытуце фізіка-арганічнай  хіміі АН БССР, з 1962 г. загадваў лабараторыяй нафтахімічнага аналізу гэтага інстытута, вёў даследаванні ў галіне нафтэнавых вуглевадародаў. Аўтар больш за 20 вынаходстваў.

## Літаратура 
* Емяльянаў Н. П.//Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.: т. 6: Дадаізм — Застава/Гал. рэд.: Г. П. Пашкоў.-Мн., 1998.-С. 390.
* Емяльянаў Н. П.//Памяць: гісторыка-дакумент. хроніка Слаўгарадскага раёна.- Мн., 1999.-С. 510.

## Спасылкі 
* Емяльянаў Несцер Пятровіч

Катэгорыя:Хімікі Беларусі