Уладзіслаў Бэлза

**Уладзіслаў Бэлза** (; 17 кастрычніка 1847, Варшава — 29 студзеня 1913, Львоў; псеўданімы: *Уладзіслаў Пяст*, *Уладзіслаў Астроўскі*) — польскі культурна-адукацыйны дзеяч, паэт-неарамантык, публіцыст, літаратуразнавец. Аўтар драматычных твораў, літаратуразнаўчых прац, прысвечаных творчасці Адама Міцкевіча, укладальнік некалькіх анталогій паэзіі і шэрагу папулярных патрыятычных вершаў. Член Літаратурнага таварыства імя Адама Міцкевіча ў Львове. Сакратар Нацыянальнай бібліятэкі імя Асалінскіх. Найбольш вядомы як аўтар г.зв. «Катэхізіса польскага дзіцяці».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і Юзафа Бэлзы — хіміка, піянера цукровай прамысловасці ў Польшчы, і Аўгусты Багумілы Феафілы Астроўскай. Скончыў Варшаўскую дзяржаўную гімназію ў 1865 годзе. Паступіў у Казанскі кадэцкі корпус, але пакінуў яго і перавёўся ў Варшаўскую галоўную школу, у якой вучыўся з 1866 па 1868 год.

У 1868 годзе Уладзіслаў Бэлза выехаў за мяжу ў Аўстра-Венгрыю ў Львоў. Падарожнічаў па Італіі, Швейцарыі і Францыі, дзе зблізіўся з паэтам Юзафам Залескім і па яго парадзе пасяліўся ў Познані. Уладзіслаў Бэлза стаў адным з арганізатараў выданняў «Прамень, часопіс для дзяцей» () і «Уважлівым дзецям таварыш» (), ініцыятарам стварэння польскага тэатра ў Познані. Прымаў актыўны ўдзел у процідзеянні германізацыі польскага насельніцтва ў Сілезіі і Вялікапольскім рэгіёне, таму ў 1871 годзе нямецкі ўрад абвясціў Бэлзу персонай нон грата і забараніў яму знаходжанне ў межах Прусіі. Бэлза быў вымушаны пераехаць у Прагу, адкуль у лютым 1872 года пераехаў у Львоў.

У Львове Уладзіслаў Бэлза супрацоўнічаў з выданнямі «Dziennik Polski» і «Gazetа Narodowа». Уладзіслаў Бэлза слухаў лекцыі Антонія Малецкага і Рамана Пілата ва Універсітэце Яна Казіміра. Бэлза быў ініцыятарам стварэння ў 1880 годзе ў Львове «Літаратурна-мастацкага гуртка» ().

З 1882 года працаваў у Нацыянальнай бібліятэцы імя Асалінскіх, спачатку як загадчык чытальні для моладзі, а з 1891 і да сваёй смерці — сакратаром-адміністратарам Інстытута. Таксама ён узначальваў выдавецтва пры гэтай установе, у якім друкаваліся польскія кнігі і школьныя падручнікі.

Уладзіслаў Бэлза быў адным з заснавальнікаў «Літаратурнага таварыства імя Адама Міцкевіча» () у 1886 годзе і адным з ініцыятараў устаноўкі помніка Адаму Міцкевічу ў Львове.

21 студзеня 1876 года Бэлза адкрыў выдавецка-гандлёвы цэнтр «Кнігарня Уладзіслава Бэлзы», які знаходзіўся ў гасцініцы «Жорж»Belza&nbsp;W. Katalog Ksiegarni Wladyslawa Belzy.&nbsp; — Lwow, 1876.&nbsp; — S. 55 . Кнігарня прафінансавала ў 1876—1878 гадах 26 выданняў. У 1878 годзе «Кнігарня Уладзіслава Бэлзы» спыніла існаванне
Конопко&nbsp;М. [Http://library.lnu.edu.ua/bibl/images/Vudanna_WEB_pdf/1Visnuk_NB/2011_Vupysk_VI/78-88.pdf Касавая кніга крамы як крыніца для кнігазнаўчых даследаванняў / Веснік Львоўскага ўніверсітэта, 2011.&nbsp; — Выпуск 6.&nbsp; — з 78-88.&nbsp; — серыя «Кнігазнаўства, бібліятэказнаўства і інфармацыйныя тэхналогіі»] 
.

У 1883 годзе Уладзіслаў Бэлза разам з Юзафам Ігнацыям Крашэўскім і Антоніем Малецкім заснаваў выдавецтва «Маці Польшча» (), якое да пачатку Першай сусветнай вайны выпусціла кнігі агульным накладам больш за 1 500 000 асобнікаў, у тым ліку 180 000 асобнікаў адной паэмы Адама Міцкевіча «Пан Тадэвуш». Выдавецтва спецыялізавалася на выданні танных польскіх кніг.

міні|справа|220пкс|Надмагілле Уладзіслава Бэлзы на Лычакаўскіх могілках. Скульптар — Казіміра Малачынська-Пайздзерська
[міні|справа|220пкс|Манумент у [Івоніч-Здруй_(гміна)|Івоніч-Здруй]]
Апошнія гады жыцця Уладзіслаў Бэлза жыў недалёка ад Асалінеума, у доме на вул. Харуншчына  ніжэй (сучасная вул. Дудаева, 16), дзе і памёр 29 студзеня 1913 года. Пахаваны на Лычакаўскіх могілках ў Львове
Бэлза Уладзіслаў  «Лычакаўскіх некропаль»
.

## Творчасць 
Яшчэ падчас вучобы Уладзіслаў Бэлза пісаў артыкулы для варшаўскіх часопісаў «Сябар дзяцей» і «Штотыднёвы агляд грамадскага жыцця, літаратуры і мастацтва». Як паэт дэбютаваў у 1863 годзе з вершам «Вясновы дожджык», які быў апублікаваны ў часопісе «Сябар дзяцей».

Свой першы зборнік вершаў «Падарунак для выхаваных дзяцей» () Уладзіслаў Бэлза апублікаваў у 1867 годзе. У 1869 годзе выйшла яго другая дзіцячая кніга «Азбука ў вершах для польскіх дзяцей» ().

### Катэхізіс польскага дзіцяці 
У 1900 годзе Уладзіслаў Бэлза напісаў у Львове патрыятычны верш «Катэхізіс польскага дзіцяці», з прысвячэннем свайму пяцігадоваму хросніку Людвіку Вольскаму, сыну вядомай паэтэсы Марылі Вольскай і яе мужа, Вацлава Вольскага, які пазней стаў сімвалам польскага патрыятызму. У часы Першай Польскай Рэспублікі «Катэхізіс польскага дзіцяці» быў абавязковым для вывучэння ў польскіх школах. На сённяшні дзень «Катэхізіс …» на памяць ведаюць мільёны палякаў.

## Творы 
* «Podarek dla grzecznych dzieci» / «Падарунак для выхаваных дзяцей» (Варшава, 1867)
* «Abecadlnik w wierszykach dla polskich dzieci» (Кракаў 1870)
* «Piesni liryczne» (Варшава, 1868)
* «Z doli-niedoli» (Кракаў, 1869)
* «Zamek Grojecki» (Кракаў, 1869)
* «Emancypantka» (Познань 1870)
* «Poezje Wladyslawa Belzy» (Лейпцыг, 1874)
* «Zaklete dzwony» (Львоў, 1875)
* «Zaklete dzwony. Legenda z dziejow polskich» (Львоў, 1876)
* «Antologja polska» (Варшава, 1880)
* «Zydzi w poezji polskiej» (Львоў, 1883)
* «Sobieski w poezyi polskiej. Glosy poetow polskich o bohaterskim obroncy Wiednia» (Львоў, 1883)
* «Kobieta w poezji polskiej» (Кракаў, 1885)
* «Maryla» (Львоў, 1885)
* «Kronika potoczna i anegdotyczna z zycia Adama Mickiewicza» (Львоў, 1884)
* «Iwonicz i jego okolice» (Львоў, 1885)
* «Maryla i jej stosunek do Mickiewicza» (Варшава, 1887)
* «Ksiega aforyzmow» / «Кніга афарызмаў» (Кракаў, 1888)
* «Dawni krolowie tej ziemi» (Залочаў, 1888)
* «Album pamiatkowe Adama Mickiewicza» / «Памятны альбом Адама Міцкевіча» (Львоў, 1889)
* «Ostatni chwile i pogrzeb Adama Mickiewicza» / «Апошнія хвіліны і пахаванне Адама Міцкевіча» (Львоў-Кракаў, 1890)
* «Katechizm polskiego dziecka» / «Катэхізіс польскаго дзіцяці» (Львоў, 1901)
* «Olowiany zolnierz i inne powiastki dla mlodego wieku» (Варшава, 1909)
* «Z Wenecji do Neapolu» (Варшава-Кракаў, 1910)
* «Wincenty Pol. Wspomnienie w 40-sta rocznice zgonu poety »(Кракаў, 1912)
* «Dla polskich dzieci wybór pism wierszem Władysława Bełzy» (Львоў, 1912)

## Памяць 
* У польскім курортным горадзе Івоніч-Здруй, дзе Уладзіслаў Бэлза займаўся арганізацыяй культурнага жыцця ў 1874—1890 гадах, яму усталявалі помнік.
* У гонар Уладзіслава Бэлзы названая вуліца ў Быдгашчы.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* *Piasecka, D.* «Władysław Bełza». — Warszawa, 1989: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne. ISBN 8305119726.
* «Касавая кніга кнігарні Уладзіслава Бэлзы ў Львове» // Львоўская нацыянальная навуковая бібліятэка Украіны імя Васыля Стэфаныка, аддзел рукапісаў, ф. 5, воп. 1, ад. зб. III 2897. 
* *Tukanowicz&nbsp;W.* «Belza Wladyslaw» // Slownik pracownikow ksiazki polskiej / pod red. I. Reichel&nbsp;— Warszawa, 1972&nbsp;— S. 54–55. 
* *Piekarski&nbsp;W.*«Belza Wladyslaw» // Polski slownik biograficzny.&nbsp;— Krakow, 1935.&nbsp;— T. 1.&nbsp;— S. 413. 
* *Konopka&nbsp;M.* «Lwowska ksiegarnia Wladyslawa Belzy (1876-1878)» / Roczniki Biblioteczne.&nbsp;— Lwow, 2005.&nbsp;— S. 197-208 
* *Niewiński&nbsp;A.* Katecheta Polskich dzieci  // Kurier Galicyjski&nbsp;— Lwów: 29 stycznia–11 lutego 2013.&nbsp;— nr. 2 (174)&nbsp;— S. 26.

Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Паэты Польшчы