open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кампакт-дыск

**Кампакт-дыск** (, ***CD***) — фармат аптычнага дыска, распрацаваны сумесна кампаніямі Philips і Sony для захоўвання музыкі. Упершыню кампакт-дыск быў выпушчаны ў Японіі ў кастрычніку 1982 года. Гэта другі камерцыйна паспяховы фармат аптычнага дыска пасля LaserDisk.

Стандартны кампакт-дыск мае дыяметр 120 мм і можа захоўваць да 74 хвілін лічбавага аўдыязапісу. Працэс чытання з дыска ажыццяўляецца з дапамогай лазера.

Кампакт-дыск першапачаткова меркаваўся для захоўвання музыкі па стандарце Audio-CD, аднак пазней быў дапрацаваны, каб падтрымліваць іншыя тыпы даных  (г. зв. **CD-ROM** — , *кампакт-дыск толькі з магчымасцю чытання*). У далейшым з’явіліся кампакт-дыскі не толькі з магчымасцю чытання аднаразова занесенай на іх інфармацыі, але і з магчымасцю іх запісу і перазапісу (**CD-R**, **CD-RW**).

Да 2007 года ў свеце было прададзена 200 мільярдаў кампакт-дыскаў (уключаючы Audio-CD, CD-ROM і CD-R).

Пасля свайго з’яўлення, дыскі CD-R сталі папулярным сродкам распаўсюду праграмнага забеспячэння, камп’ютарных гульняў, мультымедыйных праграм і даных. Некаторыя кампакт-дыскі змяшчаюць адразу як камп’ютарныя даныя (праграмнае забеспячэнне), даступныя толькі на камп’ютары, так і відэа, аўдыя, тэксты і малюнкі, якія можна прайграваць у CD-прайгравальніку. Такія дыскі называюцца ўдасканаленымі ().

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аптычныя дыскі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1982 годзе
Катэгорыя:Sony
Петрэльскі замак

**Петрэльскі замак** (алб:*Kalaja e Petrelës*) — замак, які знаходзіцца ў Петрэле, за 15 км ад горада Тырана, у Албаніі. Замак быў пабудаваны ў час кіравання візантыйскага імператара Юстыніяна, у 4 ст.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі Албаніі
Катэгорыя:З’явіліся ў IV стагоддзі
Хет Стэн

**Хет Стэн** — сярэднявечны замак у старым цэнтры горада Антверпен, Бельгія. Пабудаваны ў 1200—1225 гг., Хет Стэн з’яўляецца найстарым будынкам Антверпена.

У перыяд з 1303 па 1827 гг. у замку знаходзілася турма. У 1890 г. стаў музеем археалогіі, у 1952 стаў музеем марской гісторыі Антверпен.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Антверпен
Катэгорыя:Замкі Бельгіі
Катэгорыя:1200 год у Еўропе
Ліхасельцы (Гродзенскі раён)

**Ліхасе́льцы** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Падлабенскага сельсавета.

Да 2002 года вёска ўваходзіла ў склад Раціцкага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Падлабенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Одла

**О́дла** () — рака ў Сакульскім павеце Падляскага ваяводства Польшчы, Гродзенскім і Бераставіцкім раёнах Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток Свіслачы (басейн Нёмана).

## Назва 
Гідронім згадваецца ў 1540 годзе. Паводле К. Бугі, назва балцкага паходжання і за аналаг мае латышскі гідронім *Adula* (праз меркаваную старарускую форму *Odъla*)*.*

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 18 км. Плошча вадазбору 94 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,1 ‰. Пачынаецца ў Польшчы, каля вёскі Малая Зубрыца. Перасякае дзяржаўную граніцу непадалёку ад хутара Мінкаўцы Гродзенскага раёна, упадае ў Свіслач за 3 км на ўсход ад вёскі Пачобуты Бераставіцкага раёна.

## Літаратура 
* 
*  — С. 41.

Катэгорыя:Рэкі Падляскага ваяводства
Катэгорыя:Сакульскі павет
Катэгорыя:Рэкі Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Бераставіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Свіслачы (прыток Нёмана)
Пріорбанк

**Адкрытае акцыянернае таварыства «Пріорбанк» (ААТ «Пріорбанк»)** — адзін з буйнейшых камерцыйных банкаў у Рэспубліцы Беларусь.

## Гісторыя 
Заснаваны па ініцыятыве прамысловых колаў — МТЗ, БелаўтаМАЗ, МЗХ, МЗВТ, «Гарызонт», гарадское ўпраўленне Прамбудбанка і інш.

У 1997 годзе адным з асноўных акцыянераў стаў Еўрапейскі банк рэканструкцыі і развіцця, які выйшаў са складу акцыянераў у 2008 годзе.

У 2003 годзе 50 % акцый набыла аўстрыйская банкаўская група Raiffeisen Bank International, пазней яе доля павялічылася да 87,7 %.

З красавіка 2023 года банк знаходзіцца пад санкцыямі Канады.

У 2024 годзе долю Raiffeisen Bank International (87,74 %) выкупіла кампанія з ААЭ SOVEN1 Holding Limited, цяпер — S1 CIS Region Holding.

За 2024 год актывы Пріорбанка павялічыліся на 6,2% — да 8,67 млрд беларускіх рублёў. Уласны капітал банка вырас на 30,2% — да 2,13 млрд рублёў. Рэнтабельнасць капіталу склала 22,8%, а рэнтабельнасць актываў — 5,6%. Банк атрымаў 484,1 млн беларускіх рублёў чыстага прыбытку, што амаль шостая частка агульнага прыбытку камерцыйных банкаў Беларусі (без уліку Банка развіцця).

У жніўні 2025 года банк выкупіў свае акцыі, якія знаходзіліся ў дзяржаўнай уласнасці — 6,31 % статутнага фонду.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта
Катэгорыя:Банкі Беларусі
Кронбарг

**Кронбарг** — каралеўскі замак у горадзе Хельсінгёр (Эльсінар) у Даніі.

Размешчаны ў стратэгічна важным месцы, кантралюючы Эрэсун — праліў паміж Даніяй і Швецыяй. Гэты замак мае вялікае сімвалічнае значэнне для дацкага народа. Ён згуляў ключавую ролю ў гісторыі Паўночнай Еўропы ў перыяд XVI—XVIII стст.

Будаўніцтва гэтага выбітнага замка эпохі Адраджэння пачалося ў 1574 г., а затым яго абарончыя збудаванні былі ўзмоцнены ў адпаведнасці з канонамі ваеннай архітэктуры канца XVII ст.

Замак застаецца ў нязменным стане да цяперашняга часу і шырока вядомы як Эльсінар — месца дзеяння шэкспіраўскага «Гамлета».

## Спасылкі 
* http://www.kronborg.dk Афіцыйная старонка 
* http://www.kronborgcastle.com/ Афіцыйная старонка  

Катэгорыя:Замкі Даніі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Даніі
Катэгорыя:Хельсінгёр
Парытэтбанк

**Адкрытае акцыянернае таварыства «Парытэтбанк» (ААТ «Парытэтбанк»)** — камерцыйны банк у Рэспубліцы Беларусь.

Нарматыўны капітал — 95 528.6 тыс. бел. руб. (па стане на 01.07.2017).

Асноўны акцыянер — Расім Ісмаілаў.

У лістападзе 2022 года банк быў даданы ў санкцыйны спіс Канады.

Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта
Катэгорыя:Банкі Беларусі
Банк БелВЭБ

[міні|злева|Галоўны офіс Белзнешэканомбанка на [Заслаўская вуліца (Мінск)|Заслаўскай вуліцы (архітэктар Алег Вараб’ёў) ]]
**Адкрытае акцыянернае таварыства «Белзнешэканомбанк» (ААТ «Банк БелВЭБ»)** — камерцыйны банк у Рэспубліцы Беларусь. З’яўляецца даччыным банкам расійскага ўрадавага «Знешэканомбанка» ў Беларусі. 97,52 % у статутным фондзе ААТ належыць дзяржаўнай карпарацыі РФ «Банк развіцця і знешнеэканамічнай дзейнасці (Знешэканомбанк)». Заснаваны ўрадам Беларусі ў 1991 годзе.
Мае 24 філіялы, з якіх 6 у сталіцы, 5 у абласных цэнтрах, 13 у іншых гарадах, а таксама 3 цэнтры банкаўскіх паслуг. Сярод уласных даччыных прадпрыемстваў мае:
* «Белзнешстрах»,
* «Белзнешэканомлізінг»,
* «Белінтэртранс»,
* «Знешэканомбуд»,
* «Інтэрэкан-Н»,
* «Міжнародны энергетычны цэнтр»,
* «Аграфірма „Орда“»,
* «Сівельга»,
* «Свет фітнесу».

Статутны фонд на 12 студзеня 2010 года складаў 605 млрд рублёў. З 1994 года абслугоўвае аплатныя карткі MasterCard, з 1995 года — і карткі Visa.

## Міжнародныя санкцыі 
22 лютага 2022 года Банк БелВЭБ быў унесены ў спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША як даччыная арганізацыя расійскага банка ВЭБ. Санкцыі ЗША былі ўведзены супраць Расіі за прызнанне самаабвешчаных ДНР і ЛНР.

З красавіка 2023 года банк знаходзіцца пад санкцыямі Канады.

24 лютага 2025 года банк быў унесены ў Чорны спіс Еўрасаюза.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта
Катэгорыя:Банкі Беларусі
Катэгорыя:1991 год у Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1991 годзе
Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША
Куфштайнскі замак

**Куфштайнскі замак** — замак у горадзе Куфштайн, што ў Аўстрыі. Пабудаваны на ўзгорыстым беразе ракі Ін.

## Гісторыя 
Згадваецца першы раз у дакуменце 1205 года, дзе ён завецца *Castrum Caofstein*. У той час замак знаходзіўся ў распараджэнні біскупа Рэгенсбурга.

У 1504 годзе замак у аблозе, пазней заваяваны імператарам Максіміліянам I. З 1703 па 1805 г. замак уваходзіў у склад Баварыі, і быў зноў вернуты ў якасці часткі Аўстрыі ў 1814 г.

Сёння замак з’яўляецца музеем гарадскога жыцця Куфштайна. Адкрытая яго частка выкарыстоўваецца для правядзення канцэртаў і сустрэч.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі Аўстрыі
Катэгорыя:Куфштайн
C

* **C (літара)** — трэцяя літара лацінскага алфавіту
* C (мова праграмавання)
Відзэмэ

**Відзэмэ** (лівонск.: *Vidūmō*, літар.: *сярэдняя зямля*), таксама вядома як Лівонія — гістарычны і культурны рэгіён Латвіі. Размяшчаецца ў паўночна-цэнтральнай частцы краіны на поўнач ад Даўгавы. Галоўны горад — Рыга.

## Гарады 
* Горад Гулбэнэ
 

Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Латвіі
Сэлія

**Сэлія** (, ), таксама вядома як **Аўгшзэмэ** ( літаральна *Высокая зямля*) — культурны рэгіён Латвіі, усходняя частка гістарычнага рэгіёна Зэмгале. Называецца ад балцкага племені селаў. Плошча складае 5 227 км².

Пасля ўтварэння Латвійскай Рэспублікі Сэлія ўключана ў склад Зэмгале і складалася з Ілуксцкага і Екабпілскага раёнаў.

1 ліпеня 2021 года ўступіў у сілу ініцыяваны прэзідэнтам Латвіі і зацверджаны Сеймам «Закон пра гістарычныя землі Латвіі», закліканы абараніць і ўмацаваць унікальнасць і разнастайнасць латышскай культуры і мовы. Гэта першы заканадаўчы акт у Латвійскай Рэспубліцы, у якім афіцыйна згадвае Сэлію і вызначаецца яе культурна-гістарычная тэрыторыя.

Сёння ёсць Таварыства Сэліі і афіцыйны сцяг чырвона, белага і зялёнага колераў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* АУГШЗЕМЕ  // www.genlingnw.ru

Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Беларускі народны банк

**Адкрытае акцыянернае таварыства «Беларускі народны банк» (ААТ «БНБ-Банк»)** — камерцыйны банк у Рэспубліцы Беларусь. Статутны фонд — 25 млрд рублёў. (2009). Канчатковы бенефіцыярны ўласнік ААТ «БНБ-Банк» — АТ «Банк Грузіі».

У лістападзе 2022 года банк быў даданы ў санкцыйны спіс Канады.

Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта
Катэгорыя:Банкі Беларусі
Беларускі Індустрыяльны Банк

**Адкрытае акцыянернае таварыства «Белару́скі індустрыя́льны банк»** — колішні камерцыйны банк у Рэспубліцы Беларусь, заснаваны ў 1991 годзе. У 2010 годзе ўвайшоў у склад «Тэхнабанка».

## Рэквізіты 
S.W.I.F.T. — BEIN BY 22. МФА — 153001725. АДР — 100195493. УНП — 100195493.

## Дзейнасць 
Галоўны офіс размяшчаўся па адрасе 220004, Мінск, вул. Мельнікайтэ, 8 зарэгістраванае ТАА «Камерцыйны банк прафсаюзаў Рэспублікі Беларусь „Прафбанк“». Заснавальнікамі сталі 52 прафарганізацыі.

У 1995 банк рэарганізаваны ў  «Прафбанк», у 1999 — у АКБ «Беларускі індустрыяльны банк». З кастрычніка 1999 — ААТ «Беларускі індустрыяльны банк».

12 сакавіка 2003 года Кіраўніцтва Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь зацвердзіла Пастанову аб адкліканні ў «Беларускага індустрыяльнага банка» з 20 сакавіка 2003 года дазволу на прыцягненне ва ўклады сродкаў фізічных асоб у сувязі з невыкананнем эканамічнага нарматыву ўласнага капіталу, які складаў 10 мільёнаў еўра. 31 мая 2010 года.

## Спасылкі 
* «Прафбанк» у электронным каталогу Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі
* «Беларускі індустрыяльны банк» у электронным каталогу Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Катэгорыя:Былыя банкі Беларусі
Беларускі сялянскі саюз

**Беларускі сялянскі саюз, Biełaruski Sialański Sajuz** (*БСС*) () — беларуская нацыянальная партыя парламенцкага тыпу ў Заходняй Беларусі ў 1925 — 1932 гг.

Створаны ў Вільні беларускімі пасламі ў польскім сейме В. Рагулем і Ф. Ярэмічам у процівагу БСРГ. Да сакавіка 1926 г. існаваў як ініцыятыўная група. На першай канферэнцыі 24 сакавіка 1926 г. прынята палітычная праграма і абраны ЦК БСС. У склад ЦК (знаходзіўся ў Вільні) увайшлі В. Рагуля, Ф. Ярэміч (старшыні), А. Більдзюкевіч, Б. Туронак (віцэ-старшыні). Цэнтральны друкаваны орган — газета «Сялянская Ніва».

З мэтаю пашырэння сваёй сацыяльнай базы сярод беларускага сялянства кіраўнікі БСС разам з лідарамі Беларускай хрысціянскай дэмакратыі летам 1926 г. стварылі Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры.

## Літаратура 
* Ладысеў, У. Ф. Беларускі сялянскі саюз / У. Ф. Ладысеў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 1: А — Беліца. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 454. — ISBN 5-85700-074-2.
* Рагуля, В. Успаміны. — Нью-Ёрк: Друк. Р. Крупка — О. Білан, 1957. — 127 с.

Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі
Вітаўт Буткевіч

**Вітаўт Буткевіч** (, Навасады, Мінскі павет — , Надажын, Польшча) — польскі вайсковы дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся на Міншчыне ў сям’і Адольфа і Марыі з Кастравіцкіх. У 1920 сям’я пераехала ў Сувалшчыну Лідскага павета.

У міжваенны перыяд працаваў на польскай мытні на ўсходняй мяжы і ў Гдыні, адкуль у кастрычніку 1939 года яго выселілі немцы. Жыў у Варшаве, быў членам Беларускага камітэта, увесну 1941 уступіў у СУБ-АК. У жніўні 1941 разам з Самуэлем Кастравіцкім выязджаў у Баранавічы і Вільню. У канцы лістапада прыбыў у Мінск з мэтай арганізаваць на месцы выведную ячэйку СУБ. Пасля сустрэчы з Вацлавам Іваноўскім, які быў прызначаны на пасаду бургамістра Мінска, атрымаў пасаду ў гарадской управе. У далейшым трымаў з выведкай СУБ-АК канал сувязі. Да чэрвеня 1944 года знаходзіўся ў Мінску, пазней вярнуўся ў Варшаву. Пасля Варшаўскага паўстання трапіў у канцлагер у Нямеччыне, адкуль у 1945 вярнуўся ў Польшчу.

У сакавіку 1953 арыштаваны ў Эльблонгу і перададзены савецкім уладам у Мінску. Дзякуючы хадайніцтву дачкі Барбары перад Баляславам Берутам, супрацоўнікам Буткевіча ў Мінскай гарадской управе, неўзабаве выйшаў на волю і ў студзені 1954 года вярнуўся ў Польшчу. Да 1970 года працаваў у гарадскім праўленні ў Торуні.

Памёр у Надажыне пад Варшавай.

Катэгорыя:Ваенныя Польшчы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскім павеце
Джэк Лондан

**Джэк Ло́ндан** (, пры нараджэнні **Джон Гры́фіт Чэ́йні**, ; , Сан-Францыска, Каліфорнія, ЗША — ) — амерыканскі пісьменнік, найбольш вядомы, як аўтар прыгодніцкіх апавяданняў і раманаў.

## Біяграфічныя звесткі 
Вучыўся ў Каліфарнійскім універсітэце (1896—1897). Быў золаташукальнікам на Алясцы (1897—1898).

## Творчасць 
Друкаваўся з 1893. Вядомасць яму прынеслі т.зв. паўночныя апавяданні, у якіх дадзены яркія апісанні суровай паўночнай прыроды і паводзіны чалавека ў іх: зборнікі «Сын ваўка» (1900), «Бог яго бацькоў» (1901), «Дзеці маршу» (1902), раман «Дачка снягоў» (1902). Майстар анімалістычнага жанру (аповесці «Кліч продкаў», 1903; «Белы Ікол», 1906) і т.зв. марской прозы (раман «Марскі воўк», 1904; зборнік «Апавяданні паўднёвых мораў», 1911). Пад уплывам барацьбы амерыканскага пралетарыяту і рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расіі выдаў зборнікі публіцыстычных артыкулаў «Вайна класаў» (1905), «Рэвалюцыя» (1910), раман-утопію «Жалезная пята» (1908). Вяршыня творчасці Джэка Лондана — аўтабіяграфічны раман «Марцін Ідэн» (1909) пра трагічны лёс пісьменніка з народа. Аўтар раманаў «Месячная даліна» (1913), «Маленькая гаспадыня Вялікага дома» (1916), «Сэрцы трох» (выд. 1920) і інш.

На беларускую мову асобныя творы Дж. Лондана пераклалі А. І. Якімовіч, А. Мардвілка, Н. Саламевіч, А. Саламевіч, У. Чаркас.

## Беларускія пераклады 
* Нязвычайны адрывак: Апавяданне / Пер.з англ.мовы А.Мардвілкі. — Мн.: Выд. ЦК"Маладняка", 1926.
* Бук — паштовы сабака / Джэк Лёндон. — Мн.: Беларус. дзярж. выд-ва, 1930. — (Бібліятэка школьніка).
* Забаставаў: Апавяданні / Пер. А.Якімовіча. — Мн.: Белдзяржвыд, 1931.
* Кулі: Апавяданне. — Мн.: Белдзяржвыд, 1931.
* Сказанне аб Кішы / Джэк Лондан. — Мн.: ДВБ. Дзіцячая літ., 1938.
* Белы клык / Джэк Лондан. — Мн.: Дзярж. выд-ва Беларусі, 1939.
* Смок Белью / Джэк Лондан. — Мн.: Дзярж. выд-ва БССР, 1947. — (Навукова-прыгодніцкая бібліятэка).
* Кліч продкаў; Любоў да жыцця; Белы Ікол. Мн., 1997.

Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Сацыялісты ЗША
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Катэгорыя:Пісьменнікі-самазабойцы
Дзогчэн

** Дзогчэн** («Вялікая дасканаласць») — вучэнне, якое належыць галіне тыбецкага будызму Ньінгма і тыбецкай рэлігіі бон. Тыбецкі тэрмін адпавядае санскрыцкім словам Аці-ёга або Махасандхі. Слова таксама мае сэнс стану Дзогчэн — адвечнага першапачатковага стану быцця, стану поўнай абуджанасці.

Існуе таксама манастыр Дзогчэн, адзін з 6 найвялікшых манастыроў традыцыі Ньінгма ў Тыбеце. Ён знаходзіцца ва Усходнім Тыбеце (кітайская правінцыя Сычуань).

## Спасылкі 
* Міжнародная грамада дзогчэн

Катэгорыя:Эзатэрычныя практыкі
Катэгорыя:Школы і вучэнні тыбецкага будызму
Элементарная падзея

**Элементарная падзея** — адзін з магчымых зыходаў стахастычнага эксперыменту, адно з асноўных паняццяў у тэорыі імавернасцей. Элементарныя падзеі нераскладальныя і ўзаемна выключаюць адна адну.

Катэгорыя:Тэорыя імавернасцей
Тэарэма Баеса

**Тэарэ́ма Ба́еса** — адна з асноўных тэарэм тэорыі імавернасцей, якая дазваляе падлічыць умоўную імавернасць падзеі пры выкананні іншай, статыстычна звязанай з ёй падзеі. Названа ў гонар Томаса Баеса.

## Фармулёўка 
Калі \{A_1, A_2, \dots, A_n\} — поўная група падзей і ўсе P(A_k) > 0, а B — падзея, якая таксама адбываецца з дадатнай імавернасцю, то
P(A_k|B) = \frac{P(A_k)P(B|A_k)}{P(B)} = \frac{P(A_k)P(B|A_k)}{\sum_{i=1}^{n}P(A_i)P(B|A_i)}.

### Доказ 
Згодна з тэарэмай множання імавернасцей
P(B) P(A_k|B) = P(A_k B) = P(A_k) P(B|A_k).

Адсюль праз формулу поўнай імавернасці вынікае, што
P(A_k|B) = \frac{P(A_k) P(B|A_k)}{P(B)} = \frac{P(A_k) P(B|A_k)}{\sum_{i=1}^{n}P(A_i)P(B|A_i)}.

## Інтэрпрэтацыя 
Падзеі A_k можна інтэрпрэтаваць як гіпотэзы, B — вынік нейкага выпрабавання. Імавернасці P(A_k) —  (вядомыя або меркаваныя яшчэ перад выпрабаваннем) імавернасці гіпотэз A_k. Імавернасці P(A_k|B) —  (вылічаныя пасля выпрабавання) імавернасці. Такім чынам, тэарэма Баеса дазваляе вылічыць апастэрыёрныя імавернасці гіпотэз праз іхнія апрыёрныя імавернасці і ўмоўныя імавернасці P(B|A_k).

## Прыклад 
Няхай маецца дзве скрыні з шарамі. У першай скрыні 9 белых шароў і 1 чорны, а ў другой скрыні 9 чорных шароў і 1 белы. Спачатку выпадкова выбіраецца адна са скрынь, пасля з яе дастаецца шар (у кожнага шара, як і ў кожнай скрыні, імавернасці выбару роўныя паміж сабой). Вядома, што ў канцы працэдуры быў выбраны чорны шар. Патрабуецца знайсці імавернасць таго, што шар даставаўся з першай скрыні.

### Развязанне 
Увядзём наступныя абазначэнні:
* A_1 — падзея (гіпотэза) «шар даставаўся з першай скрыні».
* A_2 — падзея (гіпотэза) «шар даставаўся з другой скрыні».
* B — падзея (вынік выпрабавання) «быў выбраны чорны шар».

З умовы задачы вядомыя апрыёрныя імавернасці P(A_1) = P(A_2) = 1/2. З колькасці белых і чорных шароў у кожнай скрыні можна падлічыць умоўныя імавернасці P(B|A_1) = 1/10, P(B|A_2) = 9/10. Патрабуецца знайсці апастэрыёрную імавернасць P(A_1|B) — імавернасць выбару першай скрыні, калі вядома, што выняты шар быў чорным.

Скарыстаем тэарэму Баеса:
P(A_1|B) = \frac{P(A_1) P(B|A_1)}{P(A_1) P(B|A_1) + P(A_2) P(B|A_2)} =
= \frac{(1/2)*(1/10)}{(1/2)*(1/10) + (1/2)*(9/10)} = 1/10.

Можна падлічыць і апастэрыёрную імавернасць другой гіпотэзы:
P(A_2|B) = 1 - P(A_1|B) = 9/10.

Такім чынам, перад эксперыментам абедзве гіпотэзы мелі роўную імавернасць (апрыёрныя імавернасці роўныя 1/2, няма падстаў аддаваць перавагу той ці іншай гіпотэзе). Карыстаючыся вынікамі эксперыменту (выманне чорнага шара), мы абнавілі нашую ўпэўненасць у тым, якая з гіпотэз насамрэч адбылася (у другой гіпотэзы апастэрыёрная імавернасць вышэй, чым у першай). Такая працэдура ляжыць у аснове статыстычнага метаду .

Баеса
Катэгорыя:Тэорыя імавернасцей
Агата Крысці

**Агата Мэры Кларыса Малоўэн**, (), пры нараджэнні **Мілер** (), больш вядомая паводле прозвішча мужа як **Агата Крысці** ( — ) — англійская пісьменніца. Сусветна вядомая аўтарка дэтэктыўнай прозы.

## Біяграфічныя звесткі 
Да шлюбу Агата працавала медсястрой у шпіталі, што наклала своеасаблівы адбітак на яе кнігі: 83 злачынствы ў дэтэктывах Крысці былі ўчынены праз атручэнні. Першы шлюб Агаты з палкоўнікам Арчыбальдам Крысці скончыўся разводам, другі муж — археолаг Макс Малоўэн — быў маладзейшы за яе на 15 гадоў; пра гэта сама місіс Малоўэн заўважыла, што для археолага жанчына мусіць быць як мага старэйшай, бо яе каштоўнасць тады значна ўзрастае.

## Творчасць 
Дэбютавала раманам «Таямнічая гісторыя» (1920). Шматлікія раманы (больш за 60) «Пуаро расследуе» (1924), «Таямніца камінаў» (1925), «Забойства Роджэра Экрайда» (1926), «Усходні экспрэс» (1934), «Забойства па алфавіце» (1936), «Смерць на Ніле» (1937), «Дзесяць негранят» (1939), «Н ці М?» (1941), «Труп у бібліятэцы» (1942), «Крывая хаціна» (1949), «Кот сярод галубоў» (1959) і інш., п’есы «Пастка», «Сведка абвінавачання» (абедзве 1954), «Бледны конь» (1961), «Трэцяя» (1966) і інш. напісаны ў жанры т.зв. інтуітыўнага дэтэктыва. Злачынства ў іх выкрываецца не з дапамогай фактаў і рэчавых доказаў, а дзякуючы выключнай псіхалагічнай праніклівасці і незвычайнай назіральнасці герояў — Джэйн Марпл і прафесійнага сышчыка Эркюля Пуаро. Творам Агаты Крысці ўласцівы тонкі гумар, дакладнасць дэталяў у абмалёўцы калізій і персанажаў.

## Ацэнкі 
За літаратурную творчасць ёй нададзены дваранскі тытул.

Герой 33 раманаў і 51 апавядання Крысці Эркюль Пуаро стаў адзіным прыдуманым героем, на якога на першай старонцы «Нью-Ёрк Таймс» стаяў некралог.

## Беларускія пераклады 
* Нябожчыкава люстэрка // Замежны дэтэктыў. Мн., 1988.
* Апавяданні // Замежны дэтэктыў. Мн., 1991.
* Забойства ва «Усходнім экспрэсе». Логвінаў, 2024.

## Спасылкі 
* З’яўленне містэра Кіна 

Катэгорыя:Пісьменніцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Станіслаў Станкевіч

**Станіслаў Станкевіч**:
* Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч (1907—1980) — беларускі грамадскі дзеяч, навуковец.
* Станіслаў Лявонавіч Станкевіч (1886—1964) — беларускі выдавец, паэт.
Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры

ы, у якім размяшчаўся інстытут]]
**Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры** *(БІГіК)* — культурна-асветная арганізацыя ў Заходняй Беларусі. Дзейнічала з чэрвеня 1926 да 4 снежня 1936 г. Размяшчаўся ў будынку па вул. Вастрабрамскай, 6 (Aušros Vartų g. 6).

БІГіК створаны ў Варшаве і Вільні дзеячамі Беларускага сялянскага саюза і Беларускай хрысціянскай дэмакратыі. Арганізатарамі і кіраўнікамі былі А. І. Більдзюкевіч, Гальяшэвіч, А. Станкевіч, А. В. Назарэўскі, В. Ц. Рагуля, В. В. Багдановіч, А. М. Уласаў.

Асноўная мэта — арганізацыя культурна-асветніцкай працы і гаспадарчай дзейнасці праз стварэнне бібліятэк, клубаў, сельскагаспадарчых кааператываў, забеспячэнне сялян сельскагаспадарчай тэхнікай і пашырэнне сельскагаспадарчых ведаў. Адначасова, ідучы за БХД і БСС, вёў агітацыю супраць уплыву КПЗБ. У сярэдзіне 1927 г. БІГіК налічваў 52 гурткі.
 гурток Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры. У 2-м раду ў цэнтры сядзіць а. В. Гадлеўскі. 1925 год]]
Дзейнасць БІГіК асабліва актывізавалася ў 1931—1934 гг., калі польскія ўлады ліквідавалі нацыянал-вызваленчыя арганізацыі Беларускай сялянска-работніцкай грамады і «Змагання», значна абмежавалі Таварыства беларускай школы. У 1934—1935 гг. БІГіК налічваў больш за 80 гурткоў, якія аб'ядноўвалі каля 1,2 тыс. членаў, пераважна каталіцкага веравызнання. Гурткі БІГіК дзейнічалі ў Віленскім, Браслаўскім, Дзісенскім, Вілейскім, Ашмянскім, Лідскім і Баранавіцкім паветах. БІГіК дзейнічаў пад кіраўніцтвам БХД, ператворанай у 1934 г. у Беларускае нацыянальнае аб'яднанне (БНА). У пачатку 1936 г. ва ўмовах узмацнення барацьбы за стварэнне антыфашысцкага народнага фронту па прапанове Галоўнай управы ТБШ (ініцыятыва ЦК КПЗБ) БІГіК выступіў супольна з ТБШ за адкрыццё беларускіх школ і ажыццяўленне іншых нацыянальных патрабаванняў. Аднак шырокага супрацоўніцтва гэтых арганізацый не адбылося. Забаронены польскімі ўладамі.

## Літаратура 
* Палуян У. А. Беларуская сялянска-работніцкая грамада / Акадэмія навук БССР, Інстытут гісторыі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1967. — 233 с.
* Политические партии в Польше, Западной Белоруссии и Западной Украине / С.Скульский [и другие]; Белорусская академия наук, Комиссия по изучению Западной Белоруссии; Под общей редакцией С.Скульского. — Мн., 1935. — 333 с.
* Полуян В. А. Революционно-демократическое движение в Западной Белоруссии (1927—1939 гг.) / В. А. Полуян; Академия наук БССР, Институт истории. — Мн.: Наука и техника, 1978.
* Революционный путь Компартии Западной Белоруссии (1921—1939 гг.) / [А. Н. Мацко и др.]; Институт истории партии при ЦК КПБ ― филиал Института марксизма-ленинизма при ЦК КПСС. Минск : Беларусь, 1966. — 401, [2] с., [8] л. ил.

Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі

Катэгорыя:1926 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1926 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1936 годзе
Сэрца

]]
**Сэ́рца** — фіброзна-мускульны орган крывяноснай сістэмы, які сустракаецца ва ўсіх жывёл з кровазваротнай сістэмай (уключаючы усіх пазваночных) і качае кроў у артэрыяльную сістэму і забяспечвае яе зварот па венах. Частка **кардыя** ў многіх медыцынскіх тэрмінах (напрыклад, кардыялогія, кардыяграфія і іншыя) паходзіць ад  — «сэрца».

У некаторых паўзуноў, птушак, сысуноў і чалавека сэрца — полы орган, які складаецца з 4 камер: правае і левае перадсэрдзі, правы і левы страўнічак. У чалавека сэрца ўтрымоўваецца ў сардэчнай торбе (перыкард) і размяшчаецца ў грудной клетцы.

Біццё сэрца кантралюецца аўтаномнай нервовай сістэмай, унутраным кантраліруючым органам з’яўляецца сінаатрыяльны вузел.

## Гісторыя даследаванняў 
Затамкі ў сэрцы выявіў урач Гіпакрацкай школы каля 4 стагоддзя да н.э., але іх роля на той момант не была растлумачана. На роспалаці крыві ў артэрыях звычайна няма, бо пасля смерці яна застаецца ў венах. Старажытныя анатамісты дапусцілі, што праз кляпаны паветра трапляла далей у арганізм.

Філосафы адрознівалі вены ад артэрый, але меркавалі, што пульс быў уласцівасцю саміх артэрый. Эрасістрат заўважыў, што з перарэзанай артэрыі выцякае кроў. Гэты факт ён намагаўся тлумачыць тым, што паветра з артэрый падмяняецца крывёю, што паступае праз вельмі малыя сасуды паміж венамі і артэрыямі. Верагодна, гэтак ён вызначыў існаванне капіляраў, але з адваротным крыватокам.

Грэчаскаму ўрачу Галену (2 стагоддзе н.э.) было вядома, што па сасудах цячэ кроў, акрамя гэтага ён адрозніваў функцыі вянознай (цёмна-чырвонай) і артэрыяльнай (святлейшай і болей вадкай) крыві. Венозная кроў, што ўтваралася ў печані з хілусу, забяспечвала цела ростам і энергіяй, а артэрыяльная кроў, што ўтваралася ў сэрцы, забяспечвала жыццядзейнасць праз наяўнасць у крыві паветра. Паводле Галена, кроў цякла з крыніцы (печані або сэрца), спажывалася і не вярталася назад: сэрца не прапампоўвала кроў — яно накапляла кроў падчас дыясталы, а затым кроў пераносілася дзякуючы пульсацыі саміх артэрый.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Сэ́рца // 
* 

## Спасылкі 
* Як працуе сэрца чалавека — Наглядны анімацыйны відэаролік

Катэгорыя:Органы
Катэгорыя:Сардэчна-сасудзістая сістэма
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Ронта-Кінан-Тав

**Ронта-Кінан-Тав** — горад-графства ў Паўднёвым Уэльсе. Мяжуе з графствамі Брыджэнд і Ніт-Порт-Толбат на захадзе, з Повіс на поўначы, з Мертыр-Цідвіл і Кайрфілі на ўсходзе, Кардзіф і Даліна Гламорган на поўдні. З'яўляецца другім графствам па густанаселенасці.

**Буйныя гарады:**

* Ронта (59 602 тыс. чал.)
* Абердэр (31 705 тыс. чал.)
* Понціпрыт (29 781 тыс. чал.)
* Маўнтын-Эш (20 053 тыс. чал.)
* Лантрысант (10 880 тыс. чал.)

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Вобласці Уэльса
Станіслаў Лявонавіч Станкевіч

**Станіслаў Лявонавіч Станкевіч** () — беларускі выдавец, паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1886 годзе ў в. Арляняты Ашмянскага павета Віленскай губерні (цяпер — Смаргонскі раён Гродзенскай вобласці).

У 1903—1919 гадах працаваў у аптэках Пецярбурга, падтрымліваў сувязі з Б. Эпімах-Шыпілам.

З пачатку 1920-х гадоў супрацоўнічаў з Беларускім выдавецкім таварыствам у Вільні, у 1926 адкрыў уласную беларускую кнігарню. Выдаваў разам з З. Верас адрыўныя беларускія календары. У 1920-я гады выступаў з літаратурнымі творамі ў перыядычным друку Заходняй Беларусі. С. Станкевіча лічаць аўтарам зборнікаў вершаў «Смех — не грэх» (1926), «З майго ваконца» (1928). Пісаў аўтабіяграфічную паэму «Лявонава доля».

Арыштаваны органамі НКУС 30 кастрычніка 1945 года і асуджаны на 10 гадоў высылкі ў Пермскую вобласць РСФСР.

У 1954 годзе вярнуўся ў Вільню. Рэабілітаваны ў 1957 годзе.

Памёр 3 лютага 1964 года ў Вільні. Пахаваны ў Вільні на могілках Роса.

## Публікацыі 
* St. Stankiewič. *Śmiech ― nia hrech: humarystyčnyja wieršy.* — Wilnia: wydańnie А. Jacyny. Biełaruskaja drukarnia im. Franciška Skaryny, 1926. — 62 с.
* St. Stankiewič. *Z majho wakonca.* — Wilnia: Wydańnie J. Hapanowiča. Biełaruskaja drukarnia im. Franciška Skaryny, 1928. — 62 с.
* Ст. Станкевіч. *Іван Луцкевіч. (У дзесятыя ўгодкі сьмерці яго) (1919—1929 г.)* // Студэнская думка : часопіс. — 1930. — № 1 (11). — С. 5—11.
* Ст. Станкевіч. *«C. I. E.» і ўдзел у ім беларускага студэнства. Шануйма народныя вартасьці.* // Студэнская думка : часопіс. — 1930. — № 2 (13). — С. 7—9, 26—28.
* Міраслава Русак. *Лявонава доля*. Успаміны пра майго бацьку Станіслава Станкевіча. /У склад уваходзіць збор вершаў Станістава Станкевіча пад шыльдай *Мне не забыці…: / Рэдактактар і аўтар пасляслоўя Алег Мінкін; Мастак А. Блажэй. — Вільнюс: Рунь, 2000. — С. 103. — 500 ас. — ISBN 9955-427-05-1

## Літаратура 
* Трацяк, Я.* «*Аб якім тут Станкевічу гутарка?..*» // ЛіМ. 1997. 29 жн.;
* Русак, Міраслава. *Справа № 528* // Рунь. 1999. 13 снеж. № 28.
* Русак, Міраслава. *Лявонава доля.* Вільня: Рунь, Выдавецтва Беларусаў Літвы. 2000.
* Вабішчэвіч, А. *Станкевіч Станіслаў Лявонавіч* // ЭГБ, Т.6, кн. І. — Мн. 2001.
* Глагоўская, Лена. *Пра кнігара Станіслава Станкевіча* // Ніва № 4, 28 студзеня 2001 г.

## Архіў 
* Сбор Міраславы Русак і сям’і Станкевічаў у архіве Віленскага беларускага музэю.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выдаўцы паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
ОптіКурс

**Закрытае акцыянернае таварыства «„ОптіКурс“ НКФА»** — нябанкаўская крэдытна-фінансавая арганізацыя ў Рэспубліцы Беларусь. Асноўныя акцыянеры — кіпрскія юрыдычныя асобы.

Заснавана ў 1993 годзе як банк «Абсалютбанк», у 2022 годзе змяніла назву на «ОптіКурс», а статус — на НКФА. У 2023 годзе ліквідавана.

## Міжнародныя санкцыі 
9 жніўня 2021 года «Абсалютбанк» быў унесены ў спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША як банк ТАА «Інтэрсэрвіс», якім валодае Мікалай Варабей, беларускі прадпрымальнік з Чорнага спісу Еўрасаюза, а таксама санкцыйных спісаў Канады і Вялікабрытаніі, знаходжанне якога ў бліжэйшым атачэнні Аляксандра Лукашэнкі прыносіць дывідэнды Варабею і яго кампаніям.

18 жніўня 2021 года банк спыніў пераводы грошай у замежнай валюце, акрамя расійскай, у тым ліку праз Western Union, выдачу і абслугоўванне картак сістэмы Visa..

У сакавіку 2022 года банк быў даданы ў санкцыйны спіс Канады.

5 ліпеня 2022 года банк змяніў назву і стаў называцца ЗАТ «„ОптіКурс“ НКФА», таксама банк змяніў юрыдычны статус на «нябанкаўскую крэдытна-фінансавую арганізацыю».

24 ліпеня 2023 прынята рашэнне пра ліквідацыю НКФА.

Пастановай Праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь ад 12 красавіка 2024 года № 117 выключана з Адзінага дзяржаўнага рэгістра юрыдычных асоб і індывідуальных прадпрымальнікаў.

Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта
Катэгорыя:Банкі Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1993 годзе
Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША
Інфармацыйныя тэхналогіі

**Інфармацыйныя тэхналогіі** (**ІТ**, ад , ***IT*** — чытаецца *ай-ці*) — шырокі клас дысцыплін і абласцей дзейнасці, якія адносяцца да тэхналогіі кіравання і апрацоўкі даных. Інфармацыйныя тэхналогіі уключаюць у сябе ўсе аспекты, звязаныя з ужываннем вылічальнай тэхнікі, захоўваннем звестак, телекамунікацыяй і перадачай звестак па лініях сувязі.

У апошні час пад інфармацыйнымі тэхналогіямі часцей за ўсё разумеюць камп’ютарныя тэхналогіі. У прыватнасці, ІТ маюць справу з выкарыстаннем камп’ютараў і праграмнага забеспячэння для збору, апрацоўкі, пераўтварэння, абароны, захоўвання і перадачы інфармацыі. Спецыялістаў па камп’ютарнай тэхніцы і праграмаванню часта завуць ІТ-спецыялістамі.

Паводле азначэння, прынятага ЮНЕСКА, ІТ — гэта комплекс узаемазвязаных навуковых, тэхналагічных і інжынерных дысцыплін, якія вывучаюць метады эфектыўнай арганізацыі працы людзей, занятых апрацоўкай і захоўваннем інфармацыі; вылічальную тэхніку і метады ўзаемадзеяння з людзьмі і вытворчым абсталяваннем, іх практычныя прыкладанні, а таксама звязаныя з усім гэтым сацыяльныя, эканамічныя і культурныя праблемы. Самі ІТ патрабуюць складанай падрыхтоўкі, вялікіх першапачатковых выдаткаў і навукаёмістай тэхнікі. Іх увядзенне павінна пачынацца з стварэння матэматычнага забеспячэння, фарміравання інфармацыйных патокаў у сістэмах падрыхтоўкі спецыялістаў.

**Асноўныя рысы сучасных ІТ:**

* камп’ютарная апрацоўка інфармацыі па зададзеных алгарытмах;
* захоўванне вялікіх аб’ёмаў інфармацыі на машынных носьбітах;
* перадача інфармацыі на любыя адлегласці ў абмежаваны час.

## Дысцыпліна інфармацыйных тэхналогій 
У шырокім разуменні ІТ ахоплівае ўсе вобласці перадачы, захоўвання і ўспрымання інфармацыі, і не толькі камп’ютарныя тэхналогіі. Пры гэтым ІТ часта асацыююць менавіта з камп’ютарнымі тэхналогіямі, і гэта не выпадкова: з’яўленне камп’ютараў вывела ІТ на новы ўзровень, як калісьці тэлебачанне, а яшчэ раней друкаванае слова. Пры гэтым асновай ІТ з’яўляюцца тэхналогіі апрацоўкі, захоўвання і ўспрымання інфармацыі.

## Галіна інфармацыйных тэхналогій 
Займаецца стварэннем, развіццём і эксплуатацыяй інфармацыйных сістэм.

## Гісторыя 
Пачатак развіцця — з 1960-х гадоў, разам са з’яўленнем і развіццём першых інфармацыйных сістэм (IС).

Інвестыцыі ў інфраструктуру і сэрвісы Інтэрнэт выклікалі бурны рост галіны ІТ у канцы 1990-х гадоў.

## Структура галіны 
* Інфарматыка
* Праграмаванне
* Інтэрнэт і Сусветнае павуцінне
** Вэб-распрацоўка
* Кіраванне данымі
** Апрацоўка даных
** RFID
** Здабыча даных
* Захоўванне даных
** База даных
** Інфармацыйная архітэктура
* Інфармацыйная бяспека
* Крыптаграфія
* Сістэмная інтэграцыя
* Штучны інтэлект
* Інтэлектуальныя інфармацыйныя тэхналогіі
* Рота інфармацыйных тэхналогій (Беларусь)

## Літаратура 
* Савіцкі М. Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы: / Мікола Савіцкі. Мн.: Энцыклапедыкс. 2009. ISBN 978-985-6742-83-8

## Гл. таксама 
* Інфармацыйная сістэма


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Панк

**Панк**, **па́нкі** () — маладзёжная субкультура, якая ўзнікла ў сярэдзіне 1970-х гадоў у Вялікабрытаніі, ЗША, Канадзе і Аўстраліі, характэрнымі асаблівасцямі якой з’яўляецца крытычнае стаўленне да грамадства і палітыкі.
З панк-рокам шчыльна злучана імя амерыканскага мастака Эндзі Уорхала і прадусіраваным ім гуртам Velvet Underground.

## Ідэалогія 
Панкі прытрымліваюцца розных палітычных поглядаў, але ў большасці сваёй яны з’яўляюцца прыхільнікамі левых сацыяльна накіраваных ідэалогій і прагрэсівізму. Распаўсюджанымі поглядамі з’яўляюцца імкненне да асабістай свабоды і поўнай незалежнасці (індывідуалізм), нонканфармізм, прынцыпы «не прадавацца», «спадзявацца на самога сябе» (DIY — Do it yourself — «Зрабі сам») і прынцып «прамога дзеяння» (direct action). Панкі звычайна выступаюць супраць любых форм аўтарытарызму, супраць патэрналізму і істэблішменту. Іншыя напрамкі ў палітыцы панкаў уключаюць у сябе нігілізм, анархізм, сацыялізм, антыаўтарытарызм, антыпатэрналізм, антыістэблішмент, антымілітарызм, пацыфізм, антыкапіталізм, антыспажыўства, антырасізм, антысексізм, антынацыяналізм, антыфашызм, антыэйджызм.

Некаторыя панкі прытрымліваюцца кансерватыўных поглядаў, альбо апалітычныя (гл. хорар-панк).

## Прадстаўнікі 
* «Amaroka» — беларускі гурт
* «Zatoczka» — беларускі гурт

## Спасылкі 
Катэгорыя:Субкультуры
Мікола Якаўлевіч Аўрамчык

**Міко́ла Я́каўлевіч Аўра́мчык** (, в. Плёсы, цяпер , Магілёўская вобласць — , Мінск) — беларускі паэт, пісьменнік, перакладчык.

## Біяграфія 
З сялянскай сям’і. Скончыў школы ў Плёсах і Цялушы. У 1938 годзе паступіў на філалагічны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута, адначасова працаваў у рэдакцыі газеты «Піянер Беларусі». Падчас Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баях на Паўночна-Заходнім і Волхаўскім франтах. Пахаваны на Паўночных могілках Мінска (П-1, 108/7/17).

## Творчасць 
Дэбютаваў вершамі ў 1937.

Аўтар кніг паэзіі «Пярэдні край» (1949), «Шляхамі дружбы» (1952), «Ключы жураўліныя» (1960), «Сустрэча былых канагонаў» (1963), «Універсітэцкі гарадок» (1967), «Агледзіны» (1969), «Як на далоні» (1970), «Дрэва дружбы» (1973), «Вадовішча» (1976), «У падзямеллі» (раман, 1986), «Анкета: Выбранае» (1990), зборніка вершаў для дзяцей «Дружба» (1950). Выйшлі «Выбранае» (1976) і Выбраныя творы ў 2 т. (1980). Аўтар кнігі «Знаёмыя постаці» (2004), прысвечанай беларускім дзеячам.

Пераклаў на беларускую мову паасобныя творы Дж. Байрана, А. Міцкевіча, Л. Украінкі, І. Франко, М. Джаліля, Г. Эміна, І. Куратава, С. Ясеніна, Я. Смялякова, зборнікі вершаў С. Міхалкова «А што ў вас?» (1950), В. Бычко «Тры сястры» (1953), паэму М. Нагнібеды «Васілёк» (1961) і іншае.

У вершах М. Аўрамчыка адлюстраваны драматычны ваенны лёс паэта, жыццё ў фашысцкай няволі, шахцёрская праца, вучоба ва ўніверсітэце, уражанні ад паездак па краіне. Майстар сюжэтна-арганізаванага верша, канкрэтнай паэтычнай дэталі, лірычнага эцюда, замалёўкі.

Друкаваўся ў перыядычных выданнях, у т. л. часопісе «Дзеяслоў».

Разам з Н. Гілевічам суаўтар самвыдатаўскай паэмы «Сказ пра Лысую гару», у якой з’едліва апісваліся норавы беларускіх літаратараў, занятых не творчасцю, а дзялёжкай зямельных участкаў.

## Узнагароды 
* Узнагароджаны ордэнамі «Знак Пашаны», Айчыннай вайны II ступені і медалямі.
* Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Янкі Купалы (1964) за зборнік «Сустрэча былых канагонаў».
* Заслужаны работнік культуры БССР (1980).

## Літаратура 
*  С. 87
* Аўрамчык Мікола  // 
*  Т. 1. С. 134

## Спасылкі 
* 
* Асабовая справа Міколы Аўрамчыка: да 100-годдзя паэта  // «СБП» 13 студзеня 2020
* 10 фактаў пра паэта Міколу Аўрамчыка, які хадзіў у паліто Машэрава і саромеўся «Сказа пра Лысую гару» // svaboda.org 14 студзеня 2020

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы
Катэгорыя:Супрацоўнікі газеты «Раніца» (1929)
Сяргей Аляксандравіч Нілус

**Сяргей Нілус** (; 28 жніўня 1862, Масква — 14 студзеня 1929, сяло Круцец, паблізу Аляксандрава Уладзімірскай вобласці) — рускі рэлігійны пісьменнік і грамадскі дзеяч, вядомы як публікатар «Пратаколаў сіёнскіх мудрацоў».

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Памерлі ва Уладзімірскай вобласці
Уладзіслаў Чарняўскі

**Уладзіслаў Чарняўскі** (, засценак Амружын, Віленская губерня — , ) — беларускі каталіцкі святар. Перакладчык Бібліі і Катэхізіса на беларускую мову.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Арляняцкай пачатковай школе, потым у Крэве. Вучобу працягваў у беларускай настаўніцкай школе ў Барунах. Пасля пераехаў у Друю, дзе скончыў пры кляштары марыян мясцовую гімназію (1937). З 1938 годзе — у Ордэне марыян.

У кастрычніку 1944 годзе высвечаны на ксяндза ад архібіскупа Мячыслава Рэйніса. Служыў у Крэве (1944). У 2-й палове 1940-х гадоў вярнуўся ў Вільню, адпраўляў тут набажэнствы і вучыўся ў Віленскай духоўнай каталіцкай семінарыі. Пасля яе закрыцця ў 1945 годзе, служыў пры касцёле Св. Ігната. Са снежня 1953 года выконваў святарскія абавязкі ў Беларусі ў Вішневе (Валожынскі раён).

.]]
У студзені 1968 годзе запрошаны ў Рым, дзе быў на аўдыенцыі ў Папы Паўла VI. Апостальскім стальцом прызначаны дарадчыкам пры Кангрэгацыі абрадаў.

Уладзіслаў Чарняўскі дамогся папскага блаславення каб весці богаслужэнні па-беларуску. Шмат гады ён быў адзіным святаром у Беларусі, хто вёў службу на беларускай мове, у штодзённай душпастырскай дзейнасці звяртаўся да вернікаў з казаннямі па-беларуску. Вёў перапіску з беларускімі святарамі Францішкам Чарняўскім і Чаславам Сіповічам.

Пахаваны ў Вішневе.

## Ушанаванне памяці 
На стагоддзе з дня нараджэння Уладзіслава Чарняўскага, у Вішневе, дзе ён служыў амаль 50 гадоў, адкрыўся музейны пакой святара.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Уклад.: Ю. Гарбінскі. — Мінск-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3

## Спасылкі 
* За беларускую мову яго называлі «камуністам». Узгадваем ксяндза Уладзіслава Чарняўскага
* «Беларусізацыя касьцёла пачатку 90-х абапіралася на падзьвіжніцкі прыклад ксяндза Ўладзіслава» // svaboda.org 17 студзеня 2016 

Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай каталіцкай духоўнай семінарыі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Федэральны Урад ЗША

**Федэральны Урад ЗША** () — цэнтралізаваная сістэма дзяржаўнага кіравання ЗША, усталяваная згодна канстытуцыі ЗША. Федэральны Урад падзяляецца на тры галіны: заканадаўчую, выканаўчую і судовую. З дапамогай сістэмы раздзялення ўлад, кожная з галін мае пэўную аўтаномнасць працы ды пэўную ўладу над дзвюма іншымі галінамі. У дадатак, вялікая частка палітычных пытанняў, паводле канстытуцыі, застаецца ў кампетэнцыі асобных штатаў. Месцам размяшчэння федэральнага ўрада ЗША з'яўляецца Федэральная акруга і сталіца краіны — горад Вашынгтон на яго тэрыторыі.

Федэральны Урад утвораны з прыняццем Канстытуцыі ЗША ў 1787. Форма дзяржаўнага кіравання — федэратыўная рэспубліка. Федэральны Урад валодае толькі тымі паўнамоцтвамі, якія прапісаны ў Канстытуцыі.

## Гл. таксама 
* Блэкуотэр
* Палітычная сістэма ЗША
* Пералік федэральных агенцтваў ЗША

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Дзяржаўны лад ЗША

Катэгорыя:З’явіліся ў 1789 годзе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў ЗША
Academi

**Academi** (да 2010 — **Xe Services LLC**, да 2009 — **Blackwater**) — адна з найвялікшых прыватных ахоўных кампаній ЗША, заснаваная ў 1997 Эрыкам Прынсам і Элам Кларкам. Офісы кампаніі размешчаныя ў Паўночнай Караліне, дзе таксама знаходзіцца цэнтр тактычнай падрыхтоўкі. У цэнтры праводзіцца трэніроўка больш за 40.000 чалавек у год, у асноўным з ЗША або іншых замежных ваенных і паліцэйскіх службаў. У трэніроўку ўваходзяць навыкі выканання ваенных наступальных і абарончых аперацый, а таксама ў меншых маштабах мерапрыемства забеспячэння бяспекі персаналу. Каля 90% прыбыткаў кампаніі паступаюць ад кантрактаў з урадам ЗША. Кампанія Academi з’яўляецца адной з трох найвялікшых прыватных ахоўных кампаній ЗША, якія выконваюць кантракты для ўраду краіны, у прыватнасці ў ваенных аперацыях у Іраку. У кастрычніку 2008 года працаўнікоў кампаніі абвінавацілі ў наўмысных забойствах мірных жыхароў падчас аперацыі ў Іраку, кантрабандзе зброі ды іншых злачынствах.

## Цікавыя факты 
* Academi паслужыла прамым прататыпам "прыватнага войска" Ravenwood (*Рэвенвуд*) у тэлесерыяле Jericho.

## Гл. таксама 
* Інцыдэнт з «Блэкуотэрам» у Багдадзе

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампаніі ЗША
Катэгорыя:Ваенныя кампаніі
Ханс-Адам II

**Ганс-Адам II** (, поўнае імя ''Johannes Adam Ferdinand Alois Josef Maria Marko d'Aviano Pius von und zu Liechtenstein'', нар. 14 лютага 1945 г.) — дзеючы князь Ліхтэнштэйну. Узышоў на трон 13 лістапада 1989 г.

Сын князя Франца Іосіфа II.

У адрозненне ад большасці сучасных манархіяў, якія маюць тэндэнцыю да абмежавання ўлады кіраўніка дзяржавы, Ханс-Адам ў 2003 г. арганізаваў і выйграў рэферэндум, накіраваны на пашырэнне княжацкіх паўнамоцтваў. Аднак адначасова быў уведзены ў дзеянне закон, які забараняе князю выкарыстоўваць права вета ў выпадку, калі парламент прыме рашэнне змяніць форму праўлення на рэспубліканскую.

У жніўні 2004 г. Ганс-Адам II афіцыйна перадаў паўнамоцтвы па штодзённым кіраванні дзяржавай свайму сыну, наследнаму князю Алаізу.

## Гл. таксама 
* Спіс князёў Ліхтэнштэйна

Катэгорыя:Князі Ліхтэнштэйна
Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў
Спіс князёў Ліхтэнштэйна

Ніжэй пералічаны кіраўніка княжацкага дому Ліхтэнштэйн за ўсю яго гісторыю.
__NOTOC__

thumb|140px|right
### Поўны тытул князя Ліхтенштэйскага 
Князь Ліхтэнштэйн, герцаг Тропау і Ягерндорф, граф Рытберг, кіраўнік Дому Ліхтэнштэйн ().

### Наследны прынц 
* Алаіз, сын князя Ганса-Адама II, рэгент Ліхтэнштэйна з 2004 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт княжага Дома Ліхтэнштэйн  

Катэгорыя:Ліхтэнштэйн
Ліхтэнштэйн
Ліхтэнштэйн
Катэгорыя:Князі Ліхтэнштэйна
Геаграфія Ліхтэнштэйна

Ліхтэнштэйн размешчаны ў Верхняй рэйнскай даліне Еўрапейскіх Альпаў і мяжуе на ўсходзе з Аўстрыяй і на захадзе са Швейцарыяй, яго тэрыторыя цалкам акружана тэрыторыямі гэтых дзяржаў. Нараўне з Узбекістанам Ліхтэнштайн з’яўляецца адной з дзвюх краін свету, шлях ад якіх да акіяну пралягае праз тэрыторыю не менш чым дзвюх дзяржаў. Усю заходнюю мяжу краіны фарміруе рака Рэйн. Працягласць краіны з поўначы на поўдзень каля 24 км. На крайнім поўдні размешчаны найвышэйшы пункт Ліхтэнштэйна — гара Граўшпіц (2 599 м). Іншыя горы: Штахлеркопф. Нягледзячы на альпійскае размяшчэнне краіны, перавага паўднёвых вятроў робіць клімат Ліхтэнштэйна параўнальна мяккім. Зімой горныя схілы выдатна падыходзяць для розных зімовых відаў спорту. Дзякуючы новай вымяральнай сістэме ў 2006 г. высветлілася, што плошча краіны — 160 км², а працягласць мяжы — 77.9 км. Такім чынам, аказалася, што даўжыня ліхтэнштэйнскіх межаў на 1.9 км большая, чым раней лічылася.

Клімат умераны, ападкаў 700—1200 мм у год. Каля чвэрці тэрыторыі пакрыта лясамі (елка, бук, дуб); у гарах — субальпійскія і альпійскія лугі.

У Ліхтэнштэйне толькі адно возера, якое называецца Гампрынер-Зеле.

## Статыстыка 
Размеркаванне зямельных рэсурсаў (па звестках на 1993 г.):

* Апрацоўваемыя землі — 24 %
* Пастаянныя пасевы збожжавых культур — 0 %
* Пашы — 16 %
* Лясы — 35 %
* Іншыя — 25 %

## Гл. таксама 
* Вёскі Ліхтэнштэйна
* Гарады Ліхтэнштэйна
* Рэкі Ліхтэнштэйна
Туркі ў Ліхтэнштэйне

Туркі з'яўляюцца пятай па велічыні групай замежнікаў у Ліхтэнштэйне, пасля швейцарцаў, аўстрыйцаў, італьянцаў і немцаў. У 2007 годзе ў Ліхтэнштэйне пражывалі 894 турэцкіх грамадзяніна (гэта не адносіцца да туркаў з ліхтэнштэйнскім грамадзянствам), што складала 3% ад агульнай колькасці насельніцтва краіны, 296 турэцкіх грамадзян мелі працу ў Ліхтэнштэйне. У асноўным яны жывуць у Вадуце і Шане, вызнаюць іслам.

Акрамя турак, якія пераехалі з іншых краін, ёсць і жыхары, якія нарадзіліся ў Ліхтэнштэйне, але якія маюць турэцкія карані (т. е. продкаў у Турцыі, на Кіпры, або ў грамадах турэцкай дыяспары).

Катэгорыя:Насельніцтва Ліхтэнштэйна
Ліхтэнштэйн
Вайна за іспанскую спадчыну

**Вайна за іспанскую спадчыну** — вайна якая адбылася ў 1701—1714 гадах паміж Вялікабрытаніяй, Нідэрландамі, Аўстрыяй, Прусіяй з аднаго боку і Францыяй, Іспаніяй і Баварыяй з другога, за валадарства над Іспаніяй і панаванне ў Еўропе.

## Гл. таксама 
* Бадэнскі дагавор
* Рафаэль Казанова

## Літаратура 
* *War of the Spanish Succession* (1911). Encyclopædia Britannica, 11th ed. London: Cambridge University Press.
* Brodrick, Thomas. *A Compleat History of the late war in The Netherlands together with an abstract of the treaty of Utrecht*. London: William Pearson, 1713.
* Lynn, John A. *The French wars 1667—1714: The Sun King at War.* Osprey Publishing, 2002. ISBN 1-84176-361-6
* Wolf, John B. *The Emergence of the Great Powers, 1685—1715.* New York: HarperCollins, 1951.
* Acton, J. E. E., 1st Baron. (1906). *Lectures on Modern History.* London: Macmillan and Co. 
* Sainty, Guy Stair. (2004). «The French Succession: The Renunciations of 1712, the Treaties of Utrecht and Their Aftermath in International Affairs.»
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Войны ў Еўропе
Катэгорыя:Войны Аўстрыі
Катэгорыя:Войны Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Войны Іспаніі
Катэгорыя:Свяшчэнная Рымская імперыя
Катэгорыя:Войны Нідэрландаў
Катэгорыя:Войны Францыі
Катэгорыя:Войны Партугаліі
Катэгорыя:Войны XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Войны Людовіка XIV

Іспанскае
Спірыдонаў

**Спірыдонаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Сяргеевіч Спірыдонаў — канструктар ракетна-касмічнай тэхнікі. У 1953—1959 гг. дырэктар Цэнтральнага НДІ машынабудавання. (НДІ-88).
* Мікалай Васілевіч Спірыдонаў — вучоны ў галіне тэхналогіі машынабудавання. Доктар тэхнічных навук.
* Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў — гісторык, кандыдат гістарычных навук.