open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандр Леанідавіч Ткачонак

**Аляксандр Леанідавіч Ткачо́нак** () — беларускі акцёр. Народны артыст Беларусі (1998).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1975). З 1975 года акцёр Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя М. Горкага.

## Творчасць 
Мастацтва А. Ткачонка вызначаецца арганічнасцю, псіхалагічнай глыбінёй, пластычнай выразнасцю, дакладнасцю знешняга малюнка ролі, разнастайнасцю моўных характарыстык. Сярод роляў: Лешч, поп Паўлін, Акцёр, Якаў Багалюбаў («Апошнія», «Ягор Булычоў і іншыя», «На дне», «Букееў і кампанія» М. Горкага), Лапахін («Вішнёвы сад» А. Чэхава), Компас («Дзялок» А. Талстога), Мальер («Мальер» М. Булгакава), Фарацьеў («Фантазіі Фарацьева» А. Сакаловай), Падсякальнікаў ("Тэрмінова патрабуецца… «самазабойца» М. Эрдмана), Мечыслаў Вальпура («Вар’ят і манахіня» С. Віткевіча), Освальд («Здані» Г. Ібсена), Жэронт («Адзіны наследнік» Ж. Ф. Рэньяра), Пічэм («Трохграшовая опера» Б. Брэхта), Пісьменнік («Хто там?» Ж. Рабера), Саймон («Цяжкія людзі, ці Жаніх з Іерусаліма» І. Бар-Іосіфа) і інш. Шлях спасціжэння героем чалавечай гаднасці, нязломную сілу духу прастога селяніна выявіў у вобразе Петрака ў спектаклі «Знак бяды» паводле В. Быкава (Дзяржыўная прэмія Беларусі 1986). Як рэжысёр паставіў спектакль «Шум за сцэнай» («Тэатр») М. Фрэйна (1989). Здымаўся ў кіно («Раскіданае гняздо», «Жыў-быў доктар», «Міхайла Ламаносаў») і тэлевізійных пастаноўках («Шчаслівы» паводле К. Рапапорта і М. Маклярскага, «Тэатр купца Япішкіна» Е. Міровіча, «Федра» Ж. Расіна).

## Узнагароды і званні 
* Медаль Францыска Скарыны (2011)
* Народны артыст Беларусі (1998)
* Дзяржаўная прэмія БССР (1986)
* Прэмія «За духоўнае адраджэнне»
* Уладальнік прыза «Крыштальная Паўлінка» (2012)
* Ганаровая грамата Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта (2010)
* Нагрудны знак Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь (2015)
* Ганаровы знак Беларускага прафсаюза работнікаў культуры (2015)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Дар’я Смірнова* Аляксандр Ткачонак: Калі не будзеш існаваць як бы «за таго хлопца», не зможаш перадаць яго боль людзям… // Літаратура і мастацтва
* *Іван Ждановіч* Самая каштоўная спадчына // СБ. Беларусь сегодня
* Народнаму артысту Беларусі Аляксандру Ткачонку 70 // Белтэлерадыёкампанія

Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Акцёры СССР
Януш Аляксандр Сангушка

**Януш Аляксандр Сангушка** (, Любартаў — , ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Мечнік вялікі літоўскі (1735—1750), маршалак надворны літоўскі (1750—1760). VII і апошні ардынат астрожскі.

## Біяграфія 
[150px|міні|злева|Невядомы мастак, [XVIII стагоддзе|XVIII ст.]]

З княжацкага роду Сангушкаў герба «Пагоня Літоўская», сын Паўла Караля, маршалка вялікага літоўскага, і Мар’яны з Любамірскіх. Меў братоў Януша Мадэста, Юзафа і Гераніма Януша.

Абіраўся паслом на соймы. Кавалер Ордэна Белага Арла (узнагароджаны 11 жніўня 1736 у Дрэздэне).

Фундаваў кляштар капуцынаў у Стараканстанцінаве.

Шлюб з Канстанцыяй Дэнгаф, дачкой Станіслава Эрнэста Дэнгафа, быў бяздзетным. З прычыны адсутнасці нашчадкаў і магчымасці па яго смерці спрэчак на гэтай глебе ініцыяваў Кальбушаўскую транзакцыю (1753), у выніку якой адбыўся падзел Астрожскай ардынацыі паміж сябрамі і прыхільнікамі магнацкай групоўкі Чартарыйскіх. Сам Януш Аляксандр Сангушка захаваў за сабой права пажыццёвага карыстання гэтай маёмасцю.

Большую частку жыцця правёў у Дубенскім замку, атрымаў вядомасць гультая і валацугі.

## Цікавыя факты 
* Януш Аляксандр Сангушка апынуўся на першым месцы ў тройцы «п’яніцаў Рэчы Паспалітай», складзенай яго сучаснікам мемуарыстам Андрэем Кітовічам. На трэцяе месца ў гэтым шэрагу аўтар паставіў Караля Станіслава Радзівіла «Пане Каханку».

## Літаратура 
* 
* Памяць: гіст.-дакум. хроніка Любанскага раёна. / Рэд.-уклад. В. Р. Феранц; Рэдкал.: В. А. Сойка, Н. М. Сіняк i інш. — Мінск: Ураджай, 1996. — 439 с.: іл.

Януш Аляксандр
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Мечнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Люблінскім ваяводстве
Іван Васілевіч Красны

**Іван Васілевіч Красны** (каля 1450 — пасля 1516) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ, намеснік менскі (1487—1489).

Князь з роду Друцкіх герба ўласнага «Друцк», сын віцебскага намесніка Васіля Сямёнавіча Краснага і невядомай імем сястры князя Фёдара Львовіча Варатынскага.

## Біяграфія 
У 1486 годзе выступіў сведкам пры запісе княгіні Соф’і Зубравіцкай на карысць Марыны Трабскай. У 1487 годзе атрымаў ад караля Казіміра урад намесніка менскага. У 1488 годзе атрымаў чатыры бочкі солі з ковенскага мыта і борць мёду з Троцкага ключа. У лютым 1489 года кароль паведамляе яму, як намесніку менскаму, што аддаў менскае мыта ў арэнду «жыду Троцкаму» Міхалу Даніловічу, у маі таго ж году Іван Красны згадваецца ў дыпламатычнай карэспандэнцыі маскоўскага і літоўскага двара. Верагодна, па смерці караля Казіміра Іван Друцкі склаў урад менскага намесніка. У 1505 годзе, выкліканы сведкам пра паходжанне жонкі Івана Васільевіча Яраславіча, засведчыў, што «дачка Карыбута Альгердавіча Марыя знаходзілася ў вялікага князя Вітаўта на выхаванні і тую ён выдаў за князя Фёдара Варатынскага майго вуя», дачка якога Еўдаксія з’яўляецца і была жонкаю князя Івана Васілевіча Яраславіча. У 1516 годзе запісаў сваёй жонцы Марыі Іванаўне Заслаўскай сёлы Бобр і Сакаловічы, даннікаў на рацэ Бобр і двор Недаходаў.

## Сям’я 
Быў жанаты двойчы, першы раз з Марыяй Сямёнаўнай Кобрынскай (? — да 1512), дачкой князя Сямёна Раманавіча Кобрынскага і Юліяны Сямёнаўны Гальшанскай, меў з ёй сына Дзмітрыя (? — да 1507), які рана памёр. Другім шлюбам ажаніўся з Марыяй Іванаўнай Заслаўскай, дачкой Івана Васілевіча Заслаўскага і ўдавой Багдана Фёдаравіча Глінскага, які памёр у Маскве ў 1512 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Wolff J. Rod Gedymina. — Kraków, 1886.
* Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od konca czternastego wieku. Warszawa, 1895.
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. Kraków, 1885.
* 

Катэгорыя:Старосты менскія
Іван Васілевіч Красны
Мікалай Іванавіч Ільініч

**Мікалай Іванавіч Ільініч** (? — каля ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, маршалак гаспадарскі (зг. 1495). Намеснік менскі (1494—1498), смаленскі (зг. 1499).

З роду Ільінічаў герба «Корчак», сын намесніка драгічынскага, а потым віцебскага і смаленскага Івана (Івашкі) і Ганны Даўгірдаўны.

Быў жанаты з Ганнай, дачкой Міхала Нацовіча і Кацярыны, спадчынніцай Зэльвы і іншых маёнткаў, і меў сына Мікалая і трох дачок:
# Ганну, жонку Мікалая Зяновіча;
# , жонку ;
# N., жонку Збожнага Вернаровіча.

Пасля смерці Мікалая Іванавіча Ільініча яго жонка ў 1502 годзе ўзяла другі шлюб з Войткам Янавічам (Клочкам).

## Літаратура 
* Boniecki А. Poczet rodów w Wielkim Księstwie Litewskim w XV i XVI wieku. Warszawa: 1883.
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. Kraków, 1885.
* Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, T. 1-15 — Warszawa 1904—1938.
* 

Мікалай Іванавіч
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Намеснікі смаленскія
Катэгорыя:Старосты менскія
Доўгае (возера, басейн Зехі)

**До́ўгае во́зера** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Зехі, за 13 км у напрамку на паўночны захад ад горада Лепель.

Плошча паверхні возера 0,65 км². Даўжыня 2,56 км, найбольшая шырыня 0,36 км. Найбольшая глыбіня 28,4 м, сярэдняя 8 м. Даўжыня берагавой лініі 5,6 км. Аб’ём вады 5,22 млн м³. Плошча вадазбору 9,2 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 10—12 м, параслі лесам, на поўначы і паўночным захадзе часткова разараныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі катлавіны, на поўдні і паўднёвым усходзе нізкія. Вакол возера пойма шырынёй да 40 метраў. Падводная частка катлавіны стромка-ўвагнутай формы з рэзкім павелічэннем глыбінь у цэнтры. Паўночна-заходняя частка возера мелкаводная. Дно да глыбіні 5—8 м выслана апясчаненымі адкладамі, глыбей — крэменязёмістымі сапрапелямі.
Возера Доўгае мезатрофнае з прыкметамі алігатрофіі і слабапраточнае. Упадаюць ручаі і на поўначы выцякае ручай у возера Пышна. Шырыня паласы надводнай расліннасці ўздоўж берагоў да 50 м, падводная расліннасць пашырана да глыбіні 3,5—4 м.

У Доўгім возеры водзяцца шчупак, лешч, судак, акунь, плотка, лінь, гусцяра і іншыя віды рыб.

Каля возера вёскі Крыўцы и Пышна і Дом паляўнічага Лепельскай лесапаляўнічай гаспадаркі.

## Літаратура 
* *Мельнікаў А. К.* Доўгае возера // 
* До́ўгае во́зера // Блакітная кніга Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мінск: БелЭн, 1994. — С. 150. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Доўгае 
* ЛОХ ГЛХУ Лепельский лесхоз  

Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Катэгорыя:Басейн Улы
Віктар Паўлавіч Тарасаў

**Віктар Паўлавіч Тара́саў** (, г. Барнаул, Расія — , , Мінская вобласць, Беларусь) — беларускі .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Барнауле. У 1948 годзе з бацькамі прыехаў у Мінск. Скончыў сярэднюю школу, у 1957 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (курс К. М. Саннікава).

## Творчасць 
Выканаў у тэатры больш за 130 роляў. Акцёр шырокага творчага дыяпазону. Добрыя знешнія даныя, тэмперамент, шчырасць, абумовілі поспех Тарасава ў ролях маладых герояў: Кузьмін («Людзі і д’яблы» К. Крапівы), Міхаіл («Лявоніха на арбіце» А. Макаёнка), Вадзім («Выклік багам» А. Дзялендзіка), Валерык («Трэцяя патэтычная» М. Пагодзіна), Генадзь («Мільён за усмешку» А. Сафронава) і інш. Дасканалым майстэрствам пераўвасаблення, высокай акцёрскай тэхнікай, псіхалагічнай дасканаласцю і адзінствам знешняй і унутранай характарнасці вызначаюцца ролі: Канстанцін Заслонаў («Канстанцін Заслонаў» А. Маўзона), Францыск Скарына («Напісанае застаецца» А. Петрашкевіча), Сцяпан Дзямідчык («Апошні журавель» А. Дударава і А. Жука), Мульцік («Вечар» А. Дударава), Салавейчык («Амністыя» М. Матукоўскага), Ухватаў («Пагарэльцы» А. Макаёнка), Клеон («…Забыць Герастрата!» Р. Горына), Няхлюдаў («Уваскрэсенне» паводле Л. Талстога), Дульчын («Апошняя ахвяра» А. Астроўскага), Барон, Пратасаў («На дне», «Дзеці сонца» М. Горкага), Гараднічы («Рэвізор» М. Гогаля), Сафонаў («Рускія людзі» К. Сіманава), Кэлін («Святая святых» І. Друцэ), Бачана Рамішвілі («Закон вечнасці» паводле Н. Думбадзэ), Ахмед Рыза («Дзівак» Назыма Хікмета) і інш. Здымаўся ў фільмах: «Першыя выпрабаванні», «Бацька», «Крушэнне імперыі», «Уваскрэсная ноч», «Соф’я Пяроўская», «Дзяржаўная граніца», «Дэбют», «Вадзіцель аўтобуса», «Песня пра зубра» і інш. Удзельнічаў у тэлепастаноўках: «Крах», «Людзі на балоце».

## Узнагароды 
Народны артыст Беларусі (1967). Народны артыст СССР (1982). Дзяржаўная прэмія Беларусі 1966.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Краўчанка Г.* Віктар Тарасаў / Г. Краўчанка // Майстры беларускай сцэны. — Мінск, 1978. — Кн. 3.
* *Ярмалінская В.* «Брава, Віктар!..»: нарыс жыцця и творчасці народнага артыста СССР, акцёра Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы Віктара Тарасава / В. Ярмалінская. — Мінск, 1999.
* 
* 

## Спасылкі 
* Памяці Віктара Тарасава  // Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы
* Друзья и коллеги вспоминают актёра Виктора Тарасова // СБ. Беларусь сегодня

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Акцёры агучвання СССР
Галіна Сямёнаўна Талкачова

**Галіна Сямёнаўна Талкачо́ва** (. У 1957 годзе скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (курс К. Саннікава). Працавала ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Я. Купалы.

## Творчасць 
Выканаўца характарных роляў. Творчасць Талкачовай адметная паглыбленым псіхалагізмам, дэталёвай распрацоўкай знешняга малюнка ролі, яркай тэатральнай формай. Ролі ў беларускім рэпертуары: Інга, Лена («Выклік багам», «Начное дзяжурства» А. Дзялендзіка), Зося («Сэрца на далоні» паводле І. Шамякіна), Маці («Зацюканы апостал» А. Макаёнка). Шэраг яркіх вобразаў стварыла ў сучасным рэпертуары: Кэт («Чацвёрты» К. Сіманава), Наташа («Яшчэ раз пра каханне» Э. Радзінскага), Ніна («Гросмайстарскі бал» паводле І. Штэмлера), Ліза Хрэнава («Традыцыйны збор» В. Розава), Марыя («Святая святых» І. Друцэ). Сярод іншых роляў: Ірына, Гурмыжская («Апошняя ахвяра», «» А. Астроўскага), Насця («На дне» М. Горкага), Ганна Андрэеўна («Рэвізор» М. Гогаля), Амелія («Смерць ваяводы» Ю. Славацкага), Дзяўчына, Зехра («Забіты ўсімі», «Дзівак» Назыма Хікмета), Голда («Памінальная малітва» Р. Горына), Мелі («Ліса і вінаград» Г. Фігейрэду), Жанчына («Тая, якая сама па сабе блукае» паводле Р. Кіплінга), Элеанора («Месье Амількар, альбо, Чалавек, які плаціць» І. Жаміяка), Эліда («Жанчына з мора» Г. Ібсена), Івона («Жудасныя бацькі» Ж. Както), Яна («Апошні закаханы» Н. Саймана).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* *Чаркас І.* Каб сказаць сваё, запаветнае / І. Чаркас // Тэатр. Мінск. — 1984. — № 1.
* 

## Спасылкі 
* Споўнілася 90 гадоў з дня нараджэння народнай артысткі Беларусі Галіны Талкачовай // БЕЛТА
* Актриса Галина Толкачева: «Я была стилягой и ходила по Бродвею» // Агентство «Минск-Новости»
* Памерла актрыса Галіна Талкачова  // Выдавецкі дом «Звязда»
* Спачуванне родным і блізкім народнай артысткі Беларусі Галіны Талкачовай // Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. 22 кастрычніка 2020 г.

Катэгорыя:Актрысы СССР
Катэгорыя:Актрысы Беларусі
Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта
Барыс Натанавіч Стругацкі

{{Пісьменнік
 |Імя                  = Барыс Натанавіч Стругацкі
 |Выява          = Boris Strugatsky Seminar 20060109 02.jpg
 |Апісанне выявы = 
 |Псеўданімы           = С. Віціцкі
 |Месца нараджэння       = 
 |Месца смерці         = 
 |Грамадзянства          =  > 
 |Род дзейнасці     = 
 |Гады актыўнасці      = 1958—2012
 |Кірунак          = 
 |Жанр                 = навуковая фантастыка
 |Мова твораў    = руская
 |Прэміі               = 
{ style="background:transparent"
  
}
 |Узнагароды              = 
{ style="background: transparent"
 
}
 |Вікісховішча            = 
 |Вікікрыніца             = 
}}
**Барыс Натанавіч Стругацкі** (15 красавіка 1933, Ленінград — 19 лістапада 2012, Санкт-Пецярбург) — расійскі пісьменнік-фантаст, , , які стварыў у суаўтарстве з братам Аркадзем Стругацкім некалькі дзясяткаў твораў, што сталі класікай сучаснай навуковай і сацыяльнай фантастыкі. Пасля таго, як у 1991 годзе памёр А. Н. Стругацкі, апублікаваў два самастойныя раманы.

## Літаратура 
* 

Барыс
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Свая каляіна»
Катэгорыя:Супрацоўнікі Пулкаўскай абсерваторыі
Катэгорыя:Поўдзень. XXI стагоддзе
Катэгорыя:Філатэлісты СССР
Катэгорыя:Выпускнікі матэматыка-механічнага факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты СССР
Лілі Ален

**Лілі Роўз Бэатрыс Ален** (, нарадзілася 2 траўня 1985, Лондан) — англійская поп-спявачка. Яе дэбютны самотнік *Smile* адразу пасля рэлізу ўзначаліў UK Singles Top 75. Першы альбом *Alright, Still* выйшаў у 2006 годзе ў Еўропе і ў 2007 у (ЗША). Сярод іншых спявачак яе вылучаюць своеасаблівыя тэксты з «чорным гумарам».

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* *Alright, Still* (2006)
* ''It's Not Me, It's You* (2009)
* *Sheezus* (2014)
* *No Shame* (2018)
* *West End Girl'' (2025)

### Самотнікі 
* Smile (2006)
* LDN (2006)
* Littlest Things (2006)
* Shame For You/Alfie (2007)
* Oh My God (Mark Ronson Feat. Lily Allen) (2007)
* The Fear (2009)

## Узнагароды 
### BRIT Awards 
* 2007, Найлепшы брытанскі самотнік: «Smile» (Намінаваны)
* 2007, Найлепшы брытанскі альбом: Alright, Still (Намінаваны)
* 2007, Найлепшая брытанская сьпявачка (Намінаваная)
* 2007, Найлепшы брытанскі прарыў: «Smile» (Намінаваны)

### NME Awards 
* 2007, Найгорш апранутая (Пераможца)
* 2007, Найлепшы выканаўца (Намінаваная)
* 2007, Найсэксоўнейшая жанчына (Намінаваная)
* 2007, Найлепшы альбом: Alright, Still (Намінаваны)

### MTV Video Awards 
* 2007, Найлепшы новы артыст (Намінаваная)

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 
* Лілі Ален на MySpace 

Катэгорыя:Музыканты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Спявачкі Вялікабрытаніі
Checkpoint Charlie

thumb|Сучасны выгляд
**AM Checkpoint Charlie**, або **AM Checkpoint C** — кантрольна-прапускны пункт на вуліцы *Friedrichstraße* у Берліне, які існаваў у 1961—1990 гг.

КПП «Чарлі» або проста КПП «Сі» быў створаны амерыканскімі ваеннымі ў выніку будаўніцтва Берлінскай сцяны з боку Заходняга Берліна для пропуску ваенных ЗША і СССР, афіцыйных прадстаўнікоў ФРГ у Заходнім Берліне і дыпламатаў. Стаў адным з сімвалаў Халоднай вайны ў Германіі.

У нашы дні з’яўляецца адной з найбольш вядомых славутасцяў цэнтральнай часткі Берліна. На скрыжаванні вуліц *Kochstraße* і *Friedrichstraße* (станцыя метро *Kochstraße*) працуе музей *Museum Haus am Checkpoint Charlie*.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка музея

Катэгорыя:Халодная вайна
Катэгорыя:Заходні Берлін
Катэгорыя:Гісторыя Берліна
Катэгорыя:Міжнародныя КПП
Катэгорыя:Кройцберг
Катэгорыя:Мітэ (раён)
Бакінская музычная акадэмія

**Бакінская музычная акадэмія імя Гаджыбекава (БМА)** () — вышэйшая музычная навучальная ўстанова ў Азербайджане. Дзеючы рэктар&nbsp;— Фархад Бадалбейлі.

Заснаваная 1920 годзе па ініцыятыве кампазітара Узеіра Гаджыбекава, як *Азербайджанская дзяржаўная кансерваторыя*. Сам Гаджыбекаў стаў яе выкладчыкам, а з 1939 года&nbsp;— рэктарам. Пасля яго смерці 1948 г. кансерваторыі прысвоена яго імя. У 1991 годзе кансерваторыя была перайменаваная ў Бакінскую музычную акадэмію.

Акадэмія складаецца з 3 факультэтаў і 18 кафедраў, ёсць магістратура, аспірантура і дактарантура.
Пры акадэміі дзейнічаюць асаблівыя падраздзяленні:
* Спецыяльная музычная школа імя Бюльбюль (з 1931 года),
* Музычная школа-студыя (з 1980 года),
* Оперная студыя імя Мамедава (з 1984 года),
а таксама 2 навуковыя лабараторыі.

У 2002 годзе бібліятэка акадэміі налічвала 235&nbsp;000 матэрыялаў.

Сярод выпускнікоў кансерваторыі&nbsp;— Кара Караеў, Муслім Магамаеў, Вагіф Мустафазаде, Бюльбюль, Уладзімір Шаінскі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Бакінскай музычнай акадэміі імя Гаджыбекава   

Катэгорыя:Кансерваторыі Азербайджана
Катэгорыя:Баку
Катэгорыя:Культура Азербайджана
Берлінскі метрапалітэн

**Берлінскі метрапалітэн** () складае разам з берлінскай гарадской электрычкай аснову грамадскага транспарту сталіцы Германіі.

Найстарэйшае ў Германіі берлінскае метро было адкрыта ў 1902 годзе. У праектаванні берлінскага метро прымаў актыўны ўдзел Вернер фон Сіменс.

На дадзены момант у сетку берлінскага метро ўваходзяць 173 станцыі і 9 ліній (плюс яшчэ адзін асобны ўчастак лініі U55, які пасля павінен уз'яднацца з асноўнай лініяй U5) даўжынёй 151,7&nbsp;км. Каля 80 % шляхоў знаходзяцца пад зямлёй. Колькасць перавезеных пасажыраў складае парадку 473,1 мільёнаў пасажыраў у год (2008).

## Спасылкі 
* BVG — Фірма, якая эксплуатуе берлінскае метро  
* Берлінскі метрапалітэн
* Фатаграфіі Берлінскага метрапалітэна


Катэгорыя:З’явіліся ў 1902 годзе
Катэгорыя:1902 год у Берліне
Спіс метрапалітэнаў паводле гадавога пасажырапатоку

Найбольш загружаныя паводле гадавога пасажырапатоку метрасістэмы свету:

#  Такійскі метрапалітэн 3174 млн (2008) — 1-ы ў свеце, у Азіі
#  Маскоўскі метрапалітэн 2348 млн (2010) — 2-гі ў свеце, 1-ы ў Еўропе, Расіі, СНД
#  Сеульскі метрапалітэн 2048 млн (2008) — 2-гі ў Азіі
#  Нью-Ёркскі метрапалітэн 1623,9 млн (2008) — 1-ы ў Паўночнай Амерыцы
#  Метрапалітэн Мехіка 1460 млн (2008) — 2-гі ў Паўночнай Амерыцы
#  Парыжскі метрапалітэн 1388,3 млн (2007) — 2-гі ў Еўропе
#  Ганконгскі метрапалітэн 1309 млн (2008) — 3-ці ў Азіі
#  Пекінскі метрапалітэн 1200 млн (2008)
#  Шанхайскі метрапалітэн 1122 млн (2008)
#  Лонданскі метрапалітэн 1090 млн (2008) — 3-ці ў Еўропе
#  Осакскі метрапалітэн 860 млн (2008)
#  Пецярбургскі метрапалітэн 836 млн (2008) — 4-ы ў Еўропе, 2-гі ў Расіі і СНД
#  Каірскі метрапалітэн 700 млн (2002) — 1-ы ў Афрыцы
#  Мадрыдскі метрапалітэн 686 млн (2008)
#  Метрапалітэн Сан-Паулу 684 млн (2008) — 1-ы ў Паўднёвай Амерыцы
#  Метрапалітэн Сант'яга 642 млн (2008)
#  Гуанчжоўскі метрапалітэн 601 млн (2008)
#  Пражскі метрапалітэн 597 млн (2008)
#  Сінгапурскі метрапалітэн 571 млн (2007)
#  Венскі метрапалітэн 534,4 млн (2010)
#  Кіеўскі метрапалітэн 519 млн (2011) — 3-ці ў СНД, 1-ы ва Украіне, 8-ы ў Еўропе
#  Метрапалітэн Каракас 510 млн (2008)
#  Берлінскі метрапалітэн 473,1 млн (2008)
#  Метрапалітэн Таронта 458 млн (2008)
#  Метрапалітэн Нагоі 427 млн (2008)
#  Барселонскі метрапалітэн 378 млн (2008)
#  Мюнхенскі метрапалітэн 360 млн (2010)
#  Тэгеранскі метрапалітэн 353 млн (2007)
#  Метрапалітэн Манілы 346 млн (2008)
#  Рымскі метрапалітэн 331 млн (2008)
#  Міланскі метрапалітэн 328 млн (2007)
#  Афінскі метрапалітэн 325 млн (2007)
#  Метрапалітэн Дэлі 310 млн (2008)
#  Стакгольмскі метрапалітэн 303 млн (2007)
#  Будапешцкі метрапалітэн 297 млн (2008)
#  Метрапалітэн Буэнас-Айрэса 280 млн (2008)
#  Мінскі метрапалітэн 273,6 млн (2010)
#  Пусанскі метрапалітэн 257 млн (2008)
#  Харкаўскі метрапалітэн 250,1 млн (2011) — 2-гі ва Украіне
#  Манрэальскі метрапалітэн 219 млн (2006)
#  Вашынгтонскі метрапалітэн 215 млн (2008)
#  Метрапалітэн Сапора 210 млн (2006)
#  Метрапалітэн Бангкока 206 млн (2007)
#  Бакінскі метрапалітэн 201 млн (2009)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Статыстыка па 100 самым загружаным метрапалітэнам свету

*
Беларуска-шведскія адносіны

Швецыя і Беларусь ўсталявалі двухбаковыя дыпламатычныя адносіны 14 студзеня 1992 года.

## Гісторыя 
У лістападзе 1999 года ў Стакгольме было адкрыта Пасольства Рэспублікі Беларусь. У лістападзе 2003 года было адкрыта аддзяленне шведскага дыпламатычнага прадстаўніцтва ў Мінску, а ў снежні 2007 года адкрылася Пасольства Швецыі ў Беларусі.

7 лістапада 2004 года «Радыё Швецыі» пачало вяшчанне на беларускай мове, дзе Швецыя спадзяецца падтрымаць працэс дэмакратызацыі ў Беларусі. 1 верасня года 2009 Беларуская служба «Радыё Швецыя» спыніла сваё існаванне.

12 чэрвеня 2008 года рашэннем шведскага ўраду быў прызначаны на пасаду кіраўніка дыпламатычнай місіі Швецыі ў Рэспубліцы Беларусь Стэфан Эрыксан, які стаў такім чынам першым паслом Швецыі ў Беларусі. 23 верасня 2008 года ён уручыў даверчыя граматы Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь Аляксандру Лукашэнку.

### Дыпламатычны крызіс 
4 ліпеня 2012 года аднаматорны самалёт Jodel D11 пад кіраваннем двух шведскіх пілотаў (супрацоўнікаў піяр-кампаніі «Studio Total») уварваўся ў паветраную прастору Беларусі з боку Літвы і раскідаў над беларускай тэрыторыяй некалькі сотняў цацачных мядзведзяў з лозунгамі аб свабодзе слова.

3 жніўня 2012 года беларускі бок прыняў рашэнне не працягваць акрэдытацыю паслу Швецыі Стэфану Эрыксану. У Стакгольме назвалі рашэнне Аляксандра Лукашэнкі абуральным і выслалі беларускіх дыпламатаў у адказ. 6 жніўня 2012 года беларускае тэлебачанне абвінаваціла Стэфана Эрыксана ў падрыхтоўцы «арабскай вясны» ў Беларусі, а беларускае МЗС заявіў, што ягоная дзейнасць была накіраваная на «разбурэнне» двухбаковых стасункаў.

КДБ афіцыйна запрасіў у Беларусь датычных да акцыі шведаў «для ўдзелу ў следчых дзеяннях у якасці падазроных». Шведы ў сваю чаргу заявілі, што прыедуць толькі пры наяўнасці гарантый асабістай недатыкальнасці. Такіх гарантыяў яны не атрымалі і ў Беларусі гэтак і не з’явіліся.

9 жніўня 2012 года прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка заявіў, што дыпламатычны канфлікт са Швецыяй нібыта не звязаны з «плюшавым дэсантам». Адначасова ён адзначыў, што беларусы проста пашкадавалі шведскіх лётчыкаў, а Літву абвінаваціў у дапамаганні шведам. Ён таксама выступіў з пагрозамі на адрас Літвы і Швецыі. Былы прэс-сакратар беларускага МЗС Дзмітрый Мірончык быў прызначаны кірарўніком дыпмісіі ў Стакгольме. У траўні 2018 ён заявіў, што «ледніковы перыяд» у адносінах паміж Беларуссю і Швецыяй афіцыйна скончыўся.

## Гл. таксама 
* Беларусы Швецыі

## Спасылкі 
* 
*
Аляксандр Аляксандравіч Станюта

**Аляксандр Аляксандравіч Станю́та** (,  — жнівень , ) — беларускі крытык, літаратуразнавец, пісьменнік. Доктар філалагічных навук (1999). Прафесар (2000).

## Біяграфічныя звесткі 
Сын Стэфаніі Станюты, дзед Меліты Станюты.

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1960). Працаваў у газеце «Знамя юности» (1960—1970). 3 1973 года выкладаў у БДУ.

## Творчасць, даследчыцкая дзейнасць 
Друкаваўся з 1959. Пісаў на беларускай і рускай мовах. Даследаваў праблемы ўзаемадзеяння беларускай літаратуры і тэатра з рускай класічнай літаратурай, творчую мастацкую індывідуальнасць А. Адамовіча, Я. Брыля, В. Быкава, В. Казько, Алесь Жука, М. Стральцова і інш. Аўтар манаграфіі «Спасціжэнне чалавека. Творчасць Дастаеўскага 1840—1860-х гг.» (1976), кнігі пра творчасць Ф. Дастаеўскага «Твар і воблік» (1999), даследавання «Талстой на беларускай сцэне» (1980), зборніка літаратурна-крытычных артыкулаў «Плошча Свабоды» (1991), аповесці пра гарадское прыватнае жыццё 1950-х г. «Мост» (1984), кнігі пра маці «Стэфанія» (1994, дапоўнены варыянт «Жыццё актрысы», 2001), апавяданняў, нарысаў, сцэнарыяў дакументальных тэлефільмаў. У апошнія гады жыцця выйшлі дзве кнігі прозы А. Станюты: «Городские сны» і «Сцены из минской жизни».

## Літаратура 
* *Саламевіч І.* Станюта Аляксандр Аляксандравіч// 

Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Уладзімір Васількавіч

**Уладзімір Васількавіч**, у хрышчэнні **Іван** (1249 ці 1250 — ) — князь уладзімірскі (1269—1288).

## Біяграфія 
Сын уладзімірскага князя Васілька Раманавіча.

Заняў сталец у 1269 годзе пасля смерці бацькі. У 1273 годзе ваяваў з яцвягамі, якіх прымусіў прасіць міру. Вайна аднавілася ў 1273—1274 гадах і скончылася «*перамогай і гонарам вялікім*». Калі ў 1279 годзе, падчас голаду, яцвягі прасілі яго: «не патруці нас, але перакармі» — ён ім прадаў жыта.

У 1274 годзе Уладзімір ваяваў з вялікі князем літоўскім Трайдзенем, які пустошыў уладзімірскія воласці, помсцячы Уладзіміру, па словах летапісца, за тое, што бацька яго забіў трох братоў Трайдзеня. Праз некаторы час яны памірыліся, але ў наступным годзе мірнае пагадненне было парушана. Уладзімір, яго стрыечны брат Леў Данілавіч разам з войскамі хана Нагая пачалі ваенныя дзеянні супраць уладанняў Трайдзеня. Уладзімір выступіў спачатку да Наваградка, а пасля да Горадні. Паход аднак не меў поспеху праз сваркі галіцка-валынскіх князёў.

Уладзімір паўтарыў паход на Гародню ў 1277 годзе разам з князямі Мсціславам і Юрыем, але і на гэты раз саюзнікаў напаткала няўдача. Перабежчык папярэдзіў гарадзенцаў і тыя адправілі насустрач галіцка-валынкім князям дружыну прусаў. Прусы адных пабілі, іншых узялі ў палон. На наступны дзень галіцка-валынскія князі штурмавалі Горадню. Як паведамляе летапіс, абаронцы горада «*аки мертва стояша на забролях города*». Галіцка-валынскія князі прапанавалі мір «*како города им не имати*» і «*городу не вспеша ничего же тако возвратит а во свояси*».

У наступныя гады здзейсніў шэраг паходаў на Польшчу: у 1283 і 1286 гадах. У венгерскі паход 1285 года Уладзімір не пайшоў з прычыны хваробы ног.

Летапіс характарызуе яго як кнігалюба і шырока адукаванага чалавека: ён «*глаголаше ясна ад кніг, зане бысть філосаф вялікі*» (Іпацьеўскі летапіс ад 1288 г.).

Не маючы нашчадкаў, Уладзімір адпісаў «*зямлю сваю ўсю і гарады*» луцкаму князю Мсціславу Данілавічу. Захаваныя ў летапісным тэксце, верагодна, не цалкам, дзве граматы Уладзіміра з’яўляюцца найстаражытным узорам княжых духоўных грамат. Памёр Уладзімір у канцы 1288.

Князь Уладзімір Васількавіч лічыцца заснавальнікам Каменца, яго загадам пабудавана Камянецкая вежа. У Камянцы за 200 метраў ад вежы пастаўлены помнік князю-заснавальніку.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Памяць: Кобрынскі раён / Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск: БЕЛТА, 2002.
* *Творогов О. В.* Владимир Василькович, князь Волынский // Словарь книжников и книжности Древней Руси. — Вып. 1 (XI — первая половина XIV в.) / АН СССР. ИРЛИ; Отв. ред. Д. С. Лихачев. — : Наука, 1987. — 493 с.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XIII стагоддзі
Катэгорыя:Рускія князі XIII стагоддзя
Катэгорыя:Князі валынскія
Мікалай Янавіч Глябовіч

**Мікалай Янавіч Глябовіч** (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Ваявода смаленскі (1611—1621), кашталян віленскі (1621—1632).

## Біяграфія 
З роду Глябовічаў гербу «Ляліва», сын троцкага ваяводы Яна Глябовіча і Катарыны Кратоўскай.

Вялікі падстолі літоўскі з 1605, ваявода смаленскі з 1611, кашталян віленскі з 1621, староста анікштанскі і радашковіцкі. У час вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629 гадоў вызначыўся ў бітвах са шведамі пры Кірхгольме, Парнаве і Дынамюндэ ў 1609 годзе. Удзельнічаў у паходзе на Маскву.

У 1607 годзе ажаніўся з Марцыбелай Ганнай Карэцкай, дачкой князя Яўхіма Карэцкага. Пакінуў сыноў Яна Самуэля і Ежы Караля.

## Літаратура 
* 

Мікалай Янавіч
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Ваяводы смаленскія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты анікштанскія
Катэгорыя:Старосты радашковіцкія
Эрдзівіл

**Эрдзівіл** (, , ; XII ст. — пасля 1219) — князь жамойцкі.

Адзін з 21 князёў літоўскіх, якія ў 1219 годзе заключылі дагавор з князямі Данілам і Васількам Раманавічамі і іх маці. Эрдзівіл і Вікінт названы ў дагаворы жамойцкімі князямі. Усходняя частка Жамойці, дзе ўладарыў Эрдзівіл, падтрымлівала літоўскага князя Міндоўга, тым часам заходняя частка, дзе ўладарыў Вікінт, была варожай Міндоўгу. Дагавор 1219 года — адзіная згадка пра Эрдзівіла ў крыніцах. Некаторыя гісторыкі лічаць, што пляменнік Міндоўга Транята, быў сынам Эрдзівіла, аднак, большасць лічыць Траняту сынам Вікінта.

У XVI ст. імя гістарычнага Эрдзівіла ўзята аўтарамі легендарнай часткі беларуска-літоўскага летапісання для свайго персанажа — наваградскага князя Эрдзівіла Мантвілавіча.

## Імя 
У Галіцка-Валынскім летапісе названы як . У «Хроніцы Быхаўца» ёсць некалькі варыянтаў напісання імя *Jerdywił, Еrdywił, Еrdіwił*, першы варыянт сведчыць, што пачатковым гукам (перад тым як стаць фрыкатыўным *H-)* быў *G-.*

Імя Гердзівіл ад балцка-літоўскага двухасноўнага *Gird-vil’as*. Першая аснова *Gird-* а літоўскага *girdėti* «чуць» і звязаная з паняццем далекачутнай ваярскай славы. Другая аснова *Vil-* мае семантыку прагнасці, жадання. Імя Гірдвіл (Гердзівіл) значыць «Прагны да славы». Такое значэнне зусім зразумелае для таго ваярскага раннелітоўскага асяроддзя, у якім бытавалі такія імёны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Князі літоўскія
Рагір ван дэр Вэйдэн

». Мяркуюць, што ў вобразе св. Лукі выяўлены аўтар карціны]]
**Рагір ван дэр Вэ́йдэн** (; каля 1400, г. Турнэ, Бельгія — , ) — нідэрландскі жывапісец, прадстаўнік ранняга нідэрландскага Адраджэння.

Разам з Янам ван Эйкам лічыцца адным з заснавальнікаў і найбольш уплывовых майстроў . Творчасць ван дэр Вэйдэна сфакусавана на зразуменні індывідуальнасці чалавечай асобы ва ўсёй яе глыбіні. Захаваўшы  папярэдняй традыцыі, ван дэр Вейден напоўніў старыя выяўленчыя схемы рэнесанснай канцэпцыяй актыўнай чалавечай асобы, дапоўніў іх глыбокім псіхалагізмам і эмацыйнай інтэнсіўнасцю. У канцы жыцця, па словах ВСЭ, «адмаўляецца ад універсалізму мастацкага светаўспрымання ван Эйка і канцэнтруе ўсю ўвагу на ўнутраным свеце чалавека».

Зазнаў уплыў Р. Кампена, у якога, верагодна, вучыўся. 3 1435 працаваў у Бруселі. У 1450 наведаў Італію.

## Творчасць 
Раннія творы не захаваліся. Для творчасці характэрна перапрацоўка мастацкіх прыёмаў Я. ван Эйка. У рэлігійных кампазіцыях, персанажы якіх адлюстраваны ў інтэр’ерах э відамі на прыроду або на ўмоўных фонах, галоўную ўвагу засяроджвае на выявах першага плана, на ўнутраным стане чалавека, не імкнецца да дакладнай перадачы глыбіні прасторы і бытавых дэталей абстаноўкі. У творах Р. ван дэр Вэйдэна ўраўнаважанасць кампазіцыі, эмацыянальная насычанасць і мяккасць колеру, некаторая падоўжанасць у прапорцыях выяў людзей. Сярод работ: «Распяцце», «Зняцце з крыжа», «Святы Лука малюе Мадонну», «Пакланенне вешчуноў», «Партрэт жанчыны», «Франчэска д’Эстэ» і інш. У яго творах на рэлігійныя тэмы, у выдатных псіхалагічных партрэтах спалучаецца трывога і песімізм чалавека, які не верыць у трываласць зямнога жыцця.

## Літаратура 
* 
* Лазука Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б. А. Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0894-4

Катэгорыя:Мастакі Фландрыі
Пётр Глябовіч

**Пётр Глябовіч** (? — пасля 1522) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
У 1502 быў часовым намеснікам новагародскім. У 1511—1522 староста крэўскі.

## Сям'я 
Паходзіў з роду Глябовічаў гербу «Ляліва».
Сын смаленскага намесніка Глеба і Мілохны Ганны Рачкоўны. Яго жонкай была Ганна з невядомага роду. Дзяцей не пакінуў.

## Літаратура 
## Спасылкі 
* Генеалогія Глябовічаў 

Пётр
Катэгорыя:Намеснікі новагародскія
Катэгорыя:Старосты крэўскія
Мемфіс (Егіпет)

thumb|Статуя Рамзеса II ў храме Пта
**Мемфіс** (грэч. Μέμφις, егіп. Менефер ад назвы паселішча каля піраміды фараона Піопі I) — старажытнаегіпецкі горад на левым беразе Ніла (каля сучасных пасёлкаў Бедрахейн і Міт-Рахіне на паўднёвы захад ад Каіра).

Заснаваны ў пач. ІІІ тыс. да н.э. Менесам пад назвай Белыя сцены (ад аднайменнай крэпасці). У перыяд Старога царства (XVIII—XXIII ст. да н.э.) рэзідэнцыя фараонаў, буйны рэлігійны, палітычны, культурны і рамесніцкі цэнтр Старажытнага Егіпта; захаваў сваё эканамічнае значэнне і пасля пераносу сталіцы ў Фівы (перыяд Сярэдняга царства). Набыў важнае стратэгічнае значэнне ў перыяд Новага царства ў сувязі з паходамі егіпецкіх цароў у Сірыю і Палесціну. У перыяд элінізму з узнікненнем г. Александрыя (IV ст. да н.э.) страціў былое значэнне.

Захаваліся руіны храма бога Пта (III тыс. да н.э.), сфінкс эпохі Новага царства, Серапеум (эліністычны час), 2 калосы Рамсеса II (13 ст. да н.э.). Некропалі Мемфіса з пірамідамі і грабніцамі цароў і знаці знаходзяцца паблізу сучасных Гізы, Сакары і інш.

## Даследаванні і раскопкі 
20 красавіка 2015 года расійскія археолагі знайшлі легендарныя «белыя сцены» Мемфиса.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Мемфіс // БЭ ў 18 т. Т. 10. Мн., 2000.

## Спасылкі 
* Інтэрв'ю аб знаходцы сцен Мемфіса з дырэктарам Цэнтра егіпталагічных даследаванняў РАН Галінай Бяловай 

Катэгорыя:Старажытныя гарады
Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Гучнагаварыцель

**Гучнагаварыцель**, таксама пашырана назва **дынамік** — электраакустычная прылада, прызначаная для ўзнаўлення гукаў маўлення, музыкі і інш., перададзеных у выглядзе электрычнага сігналу. Існуюць механічныя гучнагаварыцелі, але яны нашмат менш распаўсюджаныя.

Электраакустычны гучнагаварыцель пераўтварае падведзеныя электрычныя ваганні ў гукавыя з дапамогай рухомай механічнай сістэмы. У найбольш пашыраным выпадку — электрадынамічны гучнагаварыцель — рухомая сістэма складаецца з папяровага конуса (дыфузара) з прымацаванай да яго гукавой абмоткай, змешчанай у зазоры пастаяннага магніта. Акрамя электрадынамічных, сустракаюцца электрамагнітныя, п’езаэлектрычныя, кандэнсатарныя, пнеўматычныя і іншыя гучнагаварыцелі.

Мініяцюрныя гучнагаварыцелі знаходзяцца ў такіх прыладах, як радыё- і тэлевізійныя прыёмнікі, музычныя плэеры, тэлефоны і інш. Большыя акустычныя сістэмы выкарыстоўваюць для праслухоўвання музыкі, гукаўзмацнення ў тэатрах і на канцэртах, а таксама ў сістэмах апавяшчэння. Калі імкнуцца дасягнуць дакладнага ўзнаўлення гуку, звычайна выкарыстоўваюць некалькі гучнагаварыцеляў, кожны з якіх узнаўляе пэўную частку гукавога дыяпазону частот. Накіраванасць выпрамянення ствараецца рупарам ці выкарыстаннем гукавых калонак.

Асноўныя параметры гучнагаварыцеля: намінальная магутнасць, паласа ўзноўленых частот, сярэдні гукавы ціск. Па электраакустычных параметрах адрозніваюць шырокапалосныя і вузкапалосныя, высока- і нізкачастотныя, нізка- і высакаомныя, паводле канструкцыі — адна- і двухдыфузарныя, кааксіальныя, круглыя і інш.

## Літаратура 
* Ткачэнка А. П. Гучнагаварыцель // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Радыётэхніка
Катэгорыя:Гуказапіс
Катэгорыя:Акустыка
Багданаў

**Багда́наў** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Аляксей Ігаравіч Багданаў (нар. 1973) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Андрэй Алегавіч Багданаў (нар. 1970) — акцёр.
* Антон Аляксандравіч Багданаў (нар. 2001) — беларускі футбаліст.
* Вячаслаў Багданаў (нар. 1983) — украінскі прафесійны баскетбаліст.
* Дзмітрый Багданаў — канадскі навуковец беларускага паходжання ў галіне камп’ютарных навук і штучнага інтэлекту.
* Іван Аляксандравіч Багданаў (1897—1942) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант.
* Канстанцін Анатолевіч Багданаў (нар. 1963) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры.
* Леанід Якаўлевіч Багданаў (нар. 1937) — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
* Пётр Мікалаевіч Багданаў (1924—1945) — Герой Савецкага Саюза.
* Сямён Ільіч Багданаў (1894—1960) — двойчы Герой Савецкага Саюза.
* Уладзімір Сяргеевіч Багданаў (1927—1989) — беларускі гісторык.
* Рыгор Багданавіч Багданаў (1910—1943) — Герой Савецкага Саюза.
* Самойла Багданаў — касцяной справы майстар XVII стагоддзя
* 

## Тапонім 
* Багданаў — аграгарадок у Валожынскім раёне Мінскай вобласці Беларусі.
* Багданаў — чыгуначная станцыя ў аграгарадку Багданаў.
* Багданаў — былы пасёлак у Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі.
* Багданаў — хутар у Каменскім раёне Растоўскай вобласці Расіі.

## Гл. таксама 
* Багданава
Вярэйскія

**Вярэйскія** — княжацкі род, галіна Рурыкавічаў, малодшая лінія роду вялікіх князёў маскоўскіх. Тытулаваліся ад Вярэі (цяпер горад раённага падпарадкавання ў Нара-Фамінскім раёне Маскоўскай вобласці Расіі). Апошні з князёў вярэйскіх жыў і памёр у ВКЛ.

Нашчадкі вялікага князя маскоўскага Дзмітрыя Іванавіча (1350—1389), вядомага як Данскі. Паводле тастамента Дзмітрый Іванавіча ва ўдзел трэцяму сыну — Андрэю Дзмітрыевічу (1382—1432), надаваліся Мажайскае (куды ўваходзіла Вярэйская воласць) і Белазерскае княствы.

Пасля смерці Андрэя Дзмітравіча ў 1432 годзе яго ўдзел быў падзелены. Старэйшы сын — Іван Андрэевіч, быў князем мажайскім да 1454 года, а пасля ўцёк у Вялікае Княства Літоўскае. Малодшаму сыну — Міхаілу Андрэевічу, было вылучана Вярэйскае княства разам з Белазерскім княствам, уласна ён стаў пачынальнікам Вярэйскіх, але род згас на яго сынах.

Падчас вайны за сталец Вялікага княства Маскоўскага, паміж вялікім князем маскоўскім Васілём II і князем звянігарадска-галіцкім Юрыем Дзмітравічам, Міхаіл Андрэевіч падтрымаў спачатку Юрыя Дзмітрыевіча, свайго дзядзьку, але потым перайшоў на бок Васіля II, які даводзіўся яму стрыечным братам. Разам з Васілём II хадзіў супраць хана Улуг-Мухамеда, разам яны трапілі і ў палон, але пазней былі вызвалены. У 1471 годзе разам з Іванам III хадзіў на Ноўгарад Вялікі.

Калі ў 1484 годзе сын Міхаіла Андрэевіча — Васіль, уцёк сям’ёй у ВКЛ, Іван III прымусіў бацьку падпісаць некалькі пагадненняў, ён абавязаўся не падтрымліваць сувязяў з сынам, не прымаць яго ў свае ўладанні, адпісаць тастаментам свой удзел вялікаму князю маскоўскаму.

Пасля смерці Міхаіла Андрэевіча Вярэйскае княства было далучана да Вялікага княства Маскоўскага. Таксама Міхаіл Андрэевіч меў сына Івана, які памёр да 1485 года.

## Літаратура 
* *Грыцкевіч А. П.* Вярэйскія. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Мінск. Т. 2. 1994. С. 442—443.
* *Грыцкевіч А. П.* Вярэйскія. // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 4. Мінск. 1997. С. 399.
* *Валахановіч В. І.* Князі Вярэйскія. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 78.
Васіль Міхайлавіч (князь вярэйскі)

**Васіль Міхайлавіч**, або **Васіль Удалы** (? — каля ) — князь вярэйскі.

Старэйшы сын вярэйскага князя Міхаіла Андрэевіча і Алены Яраслаўны (?—1486).

У 1468 і 1469 гадах удзельнічаў у паходзе маскоўскага войска на Казань, у 1471 годзе на Ноўгарад, у 1472 і 1480 гадах супраць хана Ахмата.

Узяў шлюб з Марыяй Палеалагіняй, пляменніцай вялікай княгіні маскоўскай Соф’і, жонкі вялікага князя маскоўскага Івана III.

У 1483 годзе, праз пагрозу арышту, з сям’ёй уцёк у Вялікае Княства Літоўскае. У 1484 годзе кароль Казімір Ягелончык даў яму ў вотчыннае ўладанне Любеч на Дняпры, Койданаў, Валожын, Рубяжэвічы, Усу, Радашковічы, Іслач і Старынкі.

Акты князя Васіля Міхайлавіча часоў яго жыцця ў Вялікім княстве Літоўскім не вядомы, таксама вельмі мала звестак пра склад яго двара.

У 1493 годзе Соф’я Палеалог выпрасіла ў Івана III дазвол Васілю вярнуцца, але ён застаўся ў ВКЛ. Пасля яго смерці ўсе ўладанні перайшлі да адзінай дачкі Соф’і.

## Літаратура 
* 
* 
* *Грыцкевіч А. П.* Вярэйскія // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. — Мн. — Т. 2. 1994. С. 442—443.
* *Грыцкевіч А. П.* Вярэйскія // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 4. — Мінск. 1997. — С. 399.
* *Валахановіч В. І.* Князі Вярэйскія // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 78.

Катэгорыя:Вярэйскія
Міхаіл Пятровіч Станюта

**Міхаіл Пятровіч Станюта** (, Ігумен, цяпер  Мінскай вобласці — , Мінск) — беларускі жывапісец, педагог. Бацька Стэфаніі Станюты.

## Біяграфічныя звесткі 
. Шарж на Міхаіла Станюту]]
Вучыўся ў школе малявання Я. Кругера (1908—1911) ў Мінску, Дзяржаўных вольных мастацкіх майстэрнях у Маскве (1918—1920). 3 1920 года загадчык аддзела выяўленчага мастацтва Галоўпалітасветы Беларусі, сакратар аб’яднання мастакоў Беларусі (з 1924), Усебеларускага аб’яднання мастакоў (1927—1930). Выкладаў маляванне ў школах, мастацкіх студыях і гуртках (1920—1939). Адзін з ініцыятараў і арганізатараў Мінскай гарадской мастацкай выстаўкі (1921).

Пахаваны на мінскіх Чыжоўскіх могілках.

## Творчасць 
Працаваў у станковым жывапісе (тэматычная карціна, партрэт, пейзаж, нацюрморт), графіцы. Сюжэтна-тэматычныя карціны вызначаюцца актуальнасцю тэматыкі, выразнасцю кампазіцыі і малюнка, абагульненасцю формы, пастознасцю і колеравай насычанасцю: «Шклозавод» (1924), «Бетоншчыкі» (1927), «Будаўніцтва Універсітэцкага гарадка» (1928), «На будоўлі» (1929), «Ліцейны цэх» (1931). Значнае месца займаў партрэт: «Бежанец», «Аўтапартрэт» (абодва 1921), «Партрэт дачкі» (1923), «Партрэт мастака М. Філіповіча» (1925), «Студэнт» (1927), «Ударнік» (1928), «Беларус» (1944), «Хлопчык у кепцы» (1949), «Партрэт старога» (1952), «Калгасніца» (1961) і інш. Аўтар пейзажаў: «Прыцемкі», «Вечар» (абодва 1920), «Дарогі і хвоі» (1923), «Разбураны Мінск» (1944), «Цэнтральны сквер» (1951), «Зімой у парку» (1965).

## Літаратура 
* 
* 
* *Стэфанія Станюта:* «Мой тата ва ўсім быў мастаком…» 

Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі СССР
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Соф’я Васільеўна

**Соф’я Васілеўна**, княжна вярэйская, у шлюбе **Гаштольд** (пасля 1480 — ) — дачка вярэйскага князя Васіля Удалога (? — каля 1501).

Каля 1506 года ўзяла шлюб з Альбрэхтам Гаштольдам герба Габданк. У 1507 годзе ў сужэнцаў нарадзіўся сын — Станіслава Гаштольда. Вялікі князь Аляксандр Ягелончык пацвердзіў яе правы на бацькавы маёнткі, у тым ліку Койданава. У 1539 годзе Альбрэхт аддаў ёй у пажыццёвае ўладанне маёнткі Трабы, Гальшаны і іншыя.

Сын Станіслаў (1507—1542), апошні з роду Гаштольдаў, 15 мая 1537 года пабраўся шлюбам з Барбарай Радзівіл, малодшай дачкой гетмана вялікага літоўскага Юрыя Радзівіла. Пасля смерці Станіслава Барбара ўзяла шлюб з вялікім князем Жыгімонтам Аўгустам.

Пасля ж смерці Соф’і яе ўладанні адышлі вялікаму князю Жыгімонту Аўгусту як вымарачныя маёнткі.

## Літаратура 
* *Грыцкевіч А. П.* Вярэйскія // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Мінск. Т. 2. 1994. С. 442—443.
* *Грыцкевіч А. П.* Вярэйскія // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 4. Мінск. 1997. С. 399.
* *Валахановіч В. І.* Князі Вярэйскія // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 78.
* https://www.academia.edu/resource/work/145360911

Катэгорыя:Вярэйскія
Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага
Альбін Мацвеевіч Стаповіч

**Альбін Мацвеевіч Стаповіч (Стэповіч)** (; , вёска Барані, цяпер Астравецкі раён Гродзенскай вобл. — ; псеўд. *Уладзімір Загорскі*) — беларускі грамадска-палітычны і музычны дзеяч, публіцыст. Крыптанімы: *С-іч; Стэп; Al.S.; Ал. С.; S-wіcz; А. С.; St.Al.; Ал. Ст.; С-віч*.

## Біяграфія 
Брат К. Сваяка. Вучыўся ў кансерваторыі Монтвіла ў Вільні, Казанскім і Віленскім універсітэтах (1918—24). Перапыніў вучобу па прычыне матэрыяльнага становішча. Надалей выкладаў спевы і музыку ў Віленскай беларускай гімназіі. Адзін з заснавальнікаў Беларускага кааператыўнага земляробча-прамысловага банка ў Вільні, Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры, яго сакратар, намеснік старшыні (1930—1934), старшыня Віленскага аддзела, кіраўнік хору пры ім. 3 1926 года сакратар, у 1927—1930 гадах віцэ-старшыня Беларускай хрысціянскай дэмакратыі (БХД), выдавец яго органа — газеты «Беларуская крыніца». У 1928—1930 гадах пасол (дэпутат) польскага сейма, член Беларускага пасольскага клуба. У 1930 годзе намеснік старшыні Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні. У 1931 годзе выйшаў з БХД. Супрацоўнічаў з Беларускай нацыянал-сацыялістычнай партыяй, адзін з ідэолагаў беларускіх нацыянал-сацыялістаў (пад псеўданімам Уладзімір Загорскі).

Супрацоўнічаў у выданнях «Наш шлях», «Крыніца», «Беларуская крыніца», «Родныя гоні», «Нёман», «Новы шлях», «Шлях моладзі», «Самапомач» і інш. Аўтар музыкі да вершаў Я. Купалы, М. Машары, К. Сваяка, Ф. Грышкевіча, У. Казлоўскага, А. Гурло, вершаваных перакладаў з польскай мовы, аўтар гімна Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры «Дзе чутны мовы нашай гукі».

## Памяць 
У снежні 1994 года ў Вільні на старажытных могілках Роса адбылося адкрыццё надмагільнага помніка Альбіну Стаповічу, прымеркаванае да 60-годдзя з дня ягонай смерці.

У 2004 годзе ў яго роднай вёсцы Барані адбыліся чытанні, прысвечаныя Альбіну Стаповічу, і адкрыта мемарыяльная шыльда.

## Гл. таксама 
* Беларусь перадусім!

## Літаратура 
* *Глагоўская А.* Кар’еру пачынаў у Цеханаўцы // Спадчына. 1994. № 6.
* 

## Спасылкі 
* Некралогі па Альбіну Стаповічу // Наша слова.pdf № 44 (96), 1 лістапада 2023. // на pawet.net

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астравецкім раёне
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранях
Катэгорыя:Члены Беларускага пасольскага клуба