Чарназём

[thumb|300px|Чарназёмы, [ЗША]]
**Чарназём** — багаты на гумус, цёмнаафарбаваны тып глеб лесастэпавай і стэпавай зон умераных паясоў.

## Умовы глебаўтварэння 
Чарназёмы фарміруюцца пад шматгадовай травяністай расліннасцю пры недахопе вільгаці ва ўмовах непрамыўнога або перыядычна прамыўнога воднага рэжыму, у асноўным на карбанатных пародах (лёсападобных суглінках ці глінах).

Кліматычны пояс умераны, сектар — умерана кантынентальны, характэрна чаргаванне ўвільгатнення і высыхання, а таксама панаванне дадатных тэмператур. Сярэднегадавая тэмпература +3…+7 °C. Гадавая сума ападкаў — 300—600 мм.

Рэльеф хваліста-раўнінны (перыядычна зрэзаны западзінамі, лагчынамі, ярамі, рачнымі тэрасамі).

Расліннасць шматгадовая травяністая лугава-стэпавай і стэпавай падзоны, якая штогод пакідае ў глебе значную колькасць раслінных рэштак. У адпаведных гідратэрмічных умовах ідзе іх раскладанне з утварэннем перагнойных злучэнняў (гуміфікацыя), якія накопліваюцца ў верхніх слаях глебы. Разам з гумусам у глебе ў выглядзе складаных аргана-мінеральных злучэнняў замацоўваюцца такія элементы жыўлення раслін, як азот, фосфар, сера, жалеза і г.д.

Глебаўтваральныя пароды — лёсы і лёсападобныя суглінкі.

## Будова глебавага профіля 
thumb|left|Профіль чарназёмаў
Будова профіля:
* A — гумусавы гарызонт (бывае больш за 1 м)
* B — ілювіяльна-карбанатны гарызонт
* C — глебаўтваральная парода (звычайна лёс)

## Уласцівасці 
Чарназёмы маюць добрыя водна-паветраныя ўласцівасці, адрозніваюцца камякаватай ці крупчастай структурай, утрыманнем у глебавым паглынальным комплексе ад 70 да 90 % кальцыю, нейтральнай ці амаль нейтральнай рэакцыяй, павышанай натуральнай урадлівасцю, інтэнсіўнай гуміфікацыяй і высокім, парадку 15 %, утрыманнем у верхніх слаях перагною.

## Віды 
Падзяляюць на 2 градацыі:

### Паводле магутнасці гумусавага слоя(A+AB) 
* а) звышмагутныя (магутнасць звыш 120 см.)
* б) магутныя (120-80 см.)
* в) сярэднемагутныя(80-40 см.)
* г) маламагутныя(9 %) (афарбоўка чорная)
* б) сярэднегумусныя(9-6 %) (чорная)
* в) малагумусныя(6-4 %)(цёмна-шэрая)
* г) слабагумусныя(<4 %)(шэрая)
* д) мікрагумусныя(<2 %)(светла-шэрая)

## Падтыпы 
* ападзоленыя чарназёмы
* вышчалачаныя чарназёмы
* тыповыя чарназёмы
* звычайныя чарназёмы
* паўднёвыя чарназёмы

## Чарназёмныя зоны 
thumb|300px|Размеркаванне чарназёмаў
Геаграфічна чарназёмы займаюць значныя плошчы. У Еўразіі зона чарназёмаў ахоплівае Венгрыю, Балгарыю, Аўстрыю, Чэхію, Славакію, Балканы, Малдову, Украіну, Манголію і Кітай, цэнтральна-чарназёмныя вобласці Расіі, Паволжа, Паўночны Каўказ, Заходнюю Сібір.

Вядучае месца ў свеце сярод краін, на тэрыторыі якіх распаўсюджаны чарназёмы, займае Украіна. Чарназёмы Украіны займаюць 27,8 млн га, што складае 8,7 % ад сусветных плошчаў чарназёмаў.

У Паўночнай Амерыцы да зоны чарназёмаў адносяцца заходняя частка ЗША і поўдзень Канады. У Паўднёвай Амерыцы чарназёмы назіраюцца на поўдні Аргенціны і ў паўднёвых перадгорных раёнах Чылі.

## Гл. таксама 
* Байрачныя лясы — самыя магутныя чарназёмы
* Расліннасць
* Дзёран
* Шэразёмы

## Літаратура 
* 
* *Глазовская М. А.* Почвы мира, Тт. 1—2. — М.: Изд-во МГУ, 1972—1973.
* Классификация и диагностика почв СССР. — М.: Колос, 1977. — 223 с.
* *Минеев В. Г., Панников В. Д.* Почвы, климат, удобрения и урожай. — М.: Агропромиздат, 1987. — 512 с.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Глебы