open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Партыя справядлівасці і развіцця

**Партыя справядлівасці і развіцця** (ПСР) ( — кіруючая палітычная партыя ў Турцыі. Пазіцыяніруе сябе як умерана кансерватыўную партыю, якая арыентуецца на заходнія каштоўнасці, такія як рыначная эканоміка і ўступленне ў Еўрапейскі Саюз. Заснаваная ў 2001 годзе выхадцамі з забароненай ісламісцкай Партыі дабрабыту.

На выбарах у парламент у 2007 годзе набрала 47 % галасоў (першае месца), у 2011 годзе паўтарыла поспех: 49,9 %. Да партыі належаць прэзідэнт Турцыі Абдула Гюль і прэм’ер-міністр Турцыі Рэджэп Таіп Эрдаган.

У адрас партыі гучаць абвінавачанні ў адыходзе ад прынцыпаў свецкай дзяржавы, закладзеных Атацюркам. У 2008 годзе справа партыі разглядалася ў Канстытуцыйным Судзе, іск аб яе ліквідацыі, пададзены Генеральным пракурорам, быў адхілены (для прыняцця гэтага рашэння не хапіла аднаго голасу), але было зменшана напалову фінансаванне партыі з Цэнтральнага банку краіны.

У 2007 і 2010 гадах партыя ініцыіравала канстытуцыйныя рэферэндумы, накіраваныя на дэмакратызацыю палітычнага і грамадскага жыцця ў краіне, і абодва разы атрымала неабходную падтрымку грамадзян.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Турцыі
Самарканд

**Самарканд** (узб. *Samarqand*; тадж. *Самарқанд*) — другі па велічыні горад Узбекістана, цэнтр Самаркандскага вілаята.

У антычнай літаратуры вядомы, як Смараканда (сагд.), Мараканда (грэч.). Агульнага меркавання аб паходжанні назвы горада не існуе.

Больш за дзве тысячы год горад з'яўляецца ключавым пунктам на Вялікім шаўковым шляху.

Насельніцтва 507 000.

Знаходжанне: 702 м над узроўнем мора. У 2001, Самарканд быў занесены ЮНЕСКА ў спіс Сусветнай спадчыны.
## Насельніцтва 
## Памятныя мясціны 
* Гур-Эмір
## Вядомыя асобы 
* Вячаслаў Лявонцьевіч Анхімюк (нар. 1915) — вучоны ў галіне аўтаматычнага кіравання.
* Улугбек
* Алішэр Наваі
* Іслам Карымаў
* Цімур Уладзіміравіч Бердыеў — беларускі барэц грэка-рымскага стылю.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Узбекістана
Why not

**«Why Not»**  — беларускі рок-гурт.

Гурт  быў заснаваны ў Мінску ў 1993 годзе.  Праіснаваў да 1995 года. У склад уваходзілі: Андрэй Краўчанка (гітара, вакал), Раман Пракапенка (бас-гітара) і Кірыл Мусінскі (барабаны).

У 1995 Why Not атрымаў  Рок-карону ў намінацыі "Лепшы дэбют 94". У тым жа годзе яны выдалі свой першы і адзіны міні-альбом "Burning tree".

Музыка Why Not была спробай  аб'яднаць сучасную англамоўную музыку з класічнымі рок-традыцыямі 60—70х. Галоўнымі хітамі гурта сталі песні "In the garden" і "Revolution", хоць насамрэч усё 6 песень, якія ўвайшлі ў альбом "Burning tree", неаднаразова з'яўляліся на нацыянальным тэлебачанні і траплялі ў радыё-чарты.

Пасля распаду гурта ў 1995 годзе ўдзельнікі працягнулі музычную дзейнасць. Андрэй Краўчанка заснаваў уласны праект "Fairground", а Раман Пракапенка і Кірыл Мусінскі далучыліся да гурта "Буржуазія".

Why Not збіраліся разам яшчэ толькі аднойчы -  у 2008 годзе, для таго каб даць невялікі канцэрт у Мінску для сяброў. На дадзены момант усе былыя ўдзельнікі Why Not занятыя ў розных музычных праектах за межамі Беларусі і не плануюць ізноў уз'яднацца. Андрэй Краўчанка і Раман Пракапенка займаюцца сольнай кар'ерай у ЗША (Раман Пракапенка ўвайшоў у склад прог-рок гурта Persephone's Dream у Пітсбургу), а Кірыл Мусінскі  заснаваў незалежны праект Illumination  у Берліне.

Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1993 годзе
Іматра

**Іматра** () — горад у Фінляндыі, у вобласці Паўднёвая Карэлія. Насельніцтва — 29,3 тыс. жыхароў (2007).

Заснаваны ў 1948 годзе, статус горада — у 1971 годзе. Горад раскінуўся на рацэ Вуокса, у паўночнай частцы Карэльскага перашыйка, ля мяжы з Расійскай Федэрацыяй, за 210 км ад Санкт-Пецярбурга.

Асноўныя прадпрыемствы: Stora Enso (папяровая фабрыка), муніцыпалітэт горада, Ovako Bar Oy (металургічная прамысловасць). Памежная служба.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Лапеэнранта

**Лапеэнранта** (,  — Вільманстранд) — горад на паўднёвым усходзе Фінляндыі.
 
Лапеэнранта — буйны (адзіннацаты па велічыні ў Фінляндыі) горад. Лапеэнранта знаходзіцца на паўднёвым беразе самага буйнога ўнутранага вадаёма Заходняй Еўропы — возера Сайма. Гэта эканамічны і культурны цэнтр Паўднёвай Карэліі. Насельніцтва горада складае 59,1 тысяч чалавек (2006).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Оўлу

**Оўлу** (фінск. *Oulu*, швед. *Uleåborg* — Улеабарг) — шосты паводле велічыні горад Фінляндыі, адміністрацыйны цэнтр ляні Оўлу. Знаходзіцца на паўднёвым захадзе краіны, пры ўпадзенні ракі Оўлуёкі ў Батнічны заліў Балтыйскага мора. Заснаваны ў 1605 годзе, Оўлу — самы стары горад у Паўночнай Фінляндыі.

## Гісторыя 
8 красавіка 1605 года шведскі кароль Карл IX загадаў заснаваць паселішча насупраць замка, пабудаванага ў 1590 годзе. У 1610 годзе паселішча атрымала статус горада.

## Насельніцтва 
Насельніцтва горада складала амаль 194 тысячы чалавек (2014), з якіх 48,9 % — жанчыны, 51,1 % — мужчыны. На працягу апошніх гадоў Оўлу — адзін з найбольш хутка растучых гарадоў Фінляндыі.

## Культура 
У 2011 годзе Оўлу быў намінаваны на імя культурнай сталіцы Еўропы.

### Музеі 
* Аўтамабільны музей. У экспазіцыі аўтамабілі, год выпуску якіх пачынаецца з 1910 года. Таксама ў музеі ёсць старыя матацыклы, прыклады матораў і розныя макеты.
* Батанічны музей. Гэты музей належыць універсітэту Оўлу. У музеі сабраны розныя навуковыя калекцыі. Агулам іх амаль што пяцьсот тысяч.
* Геалагічны музей.
* Заалагічны музей.http://www.oulu.fi/biodiversityunit/.
* Музей «Дом марака» http://www.ouka.fi/oulu/ppm .
* Музей мастацтваў ці Oulun taidemuseo. ]]

### Тэатр 
## Адукацыя 
Першая школа ў Оўлу адкрыта ў 1612 годзе, праз два гады пасля атрымання статуса горада.

* Універсітэт Оўлу
* Універсітэт прыкладных навук у Оўлу (Oulu University of Applied Sciences)
## Славутасці 
* Кафедральны сабор Оўлу
## Транспарт 
### Гарадскі транспарт 
Гарадскі транспарт Оўлу складаецца аўтобусаў, трамвайнага і тралейбуснага руху няма.

### Чыгунка 
]]
Праз Оўлу праходзіць чыгунка, горад з'яўляецца чыгуначным вузлом.

#### Кірункі 
* Хельсінкі
* Рованіемі
* Каяні
* Кемі

### Аэрапорт 
]]
Аэрапорт Оўлу (IATA: OUL, ICAO: EFOU) (фінск. *Oulun lentoasema*) знаходзіцца за 6 км ад цэнтра горада.

#### Кірункі 
* Аэрапорт Хельсінкі-Вантаа
* Рыга
* Капенгаген
* Аэрапорт Стакгольм-Арланда

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Універсітэт Оўлу  
* Музей Pohjois-Pohjanmaan - Горад Оўлу   

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Юрмала

**Юрмала** () — буйны горад-курорт Латвіі, знаходзіцца за 25 км ад Рыгі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Элвіс Міхайленка
* Артурс Фрынбэргс

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Сайт Юрмалы
* Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Маці Тэрэза

**Маці Тэрэза**, свецкае імя **Агнэс Гонджа Баяджыў** (,  — , ) — каталіцкая манахіня, якая вяла ў Індыі гуманітарную дзейнасць. Заснавальніца каталіцкага ордэна Міласэрнасці, лаўрэатка Нобелеўскай прэміі міру (1979). З 2003 года прылічана да блаславёных. 4 верасня 2016 года была кананізавана (прылічана да ліку святых).

## Біяграфія 
Нарадзілася 26 жніўня 1910 года ў македонскім горадзе Скоп’е ў сям’і албанцаў.

У васямнаццаць гадоў яна з’ехала ў Ірландыю, дзе ўступіла ў манаскі ордэн «Ірландскія сёстры Ларэта». У 1931 годзе прыняла пострыг і ўзяла імя Тэрэза ў гонар кананізаванай у 1927 годзе манашкі-кармеліткі Тэрэзы з Лізье, вядомай сваёй дабрынёй і міласэрнасцю.

Неўзабаве ордэн накіраваў яе ў Калькуту, дзе каля 20 гадоў яна выкладала ў жаночай школе святой Марыі. 10 верасня 1946 года яна атрымала дазвол ад кіраўніцтва ордэна дапамагаць бедным і бяздольным Калькуты, а ў 1948 годзе заснавала там манаскую кангрэгацыю «Сёстры місіянеркі Любові», дзейнасць якой была накіравана на стварэнне школ, прытулкаў, бальніц для бедных і цяжкахворых людзей, незалежна ад іх нацыянальнасці і веравызнання.

З 1965 года дзейнасць манаскай кангрэгацыі, заснаванай Маці Тэрэзай, пераступіла мяжы Індыі, яна займела 400 аддзяленняў у 111 краінах свету і 700 дамоў міласэрнасці ў 120 краінах. Яе місіі, як правіла, дзейнічаюць у раёнах стыхійных бедстваў і эканамічна праблемных рэгіёнах.

У 1973 годзе маці Тэрэза была ўдастоена толькі што заснаванай Тэмплтонаўскай прэміі за прагрэс у рэлігіі — Тэрэза стала яе першым лаўрэатам.

У 1979 годзе маці Тэрэзе была прысуджана Нобелеўская прэмія міру «За дзейнасць у дапамогу спрагненаму чалавеку».

Памерла ў 1997 годзе ва ўзросце 87 гадоў. У кастрычніку 2003 года беатыфікавана (прылічаная да ліку блажэнных) Каталіцкай Царквой. 4 верасня 2016 года маці Тэрэза Калькутская была прылічана да ліку святых Рымскай каталіцкай царквы.

## Узнагароды 
* Індыйскі ордэн «Спадарыня лотаса» (1963)
* У знак прызнання яе апостальскага служэння атрымала першую ўзнагароду Папы Рымскага Яна XXIII за мір, якую прыняла з рук Паўла VI (1971)
* Нобелеўская прэмія міру (1979)
* Прэзідэнцкі медаль Свабоды, атрыманы ад Прэзідэнта ЗША Рональда Рэйгана (1985)
* Ганаровы грамадзянін Заграбу (1990).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Святыя Індыі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне ЗША
Адміністрацыйны падзел Турцыі

300px|thumb|Статыстычныя рэгіёны Турцыі

Турцыя падзяляецца на 81 іл (правінцыю). Кожны іл, у сваю чаргу, падзяляецца на раёны (ільчэ), усяго па стане на 2007 налічваецца 923 раёны. Адміністрацыйны цэнтр іла размешчаны ў яго цэнтральным раёне (). Многія раёны дзеляцца на паветы (буджакі). Неафіцыйна, ў статыстычных мэтах ілы згрупіраваныя ў 7 рэгіёнаў:

# **Мармураморскі рэгіён** (*Marmara Bölgesi*)
# **Цэнтральная Анатолія** (*İç Anadolu Bölgesi*)
# **Чарнаморскі рэгіён** (*Karadeniz Bölgesi*)
# **Усходняя Анатолія** (*Doğu Anadolu Bölgesi*)
# **Эгейскі рэгіён** (*Ege Bölgesi*)
# **Міжземнаморскі рэгіён** (*Akdeniz Bölgesi*)
# **Паўднёва-Усходняя Анатолія** (*Güneydoğu Anadolu Bölgesi*)

Палітычнае кіраванне ілам ажыццяўляе прызначаны ўрадам губернатар (валі). Рэзідэнцыя губернатара называецца вілает, адкуль паходзіў ранейшы тэрмін абазначэння самой правінцыі. Гаспадарчае кіраванне ўскладзена на кіраўніка муніцыпалітэта ().

## Спасылкі
Эгейскі рэгіён

**Эгейскі рэгіён** () — адзін з сямі рэгіёнаў Турцыі. Размяшчаецца ў заходняй частцы краіны, абмываецца Эгейскім морам () на захадзе, мяжуе з Мармуроваморскім рэгіёнам на поўначы, Міжземнаморскім рэгіёнам на поўдні і паўднёвым захадзе і рэгіёнам Цэнтральная Анатолія на ўсходзе.

Аб'ядноўвае 8 правінцый:
* Правінцыя Аф'ёнкарахісар
* Правінцыя Айдын
* Правінцыя Дэнізлі
* Правінцыя Ізмір
* Правінцыя Кютах'я
* Правінцыя Маніса
* Правінцыя Мугла
* Правінцыя Ушак

Катэгорыя:Рэгіёны Турцыі
Чарнаморскі рэгіён

**Чарнаморскі рэгіён** (), адзін з сямі рэгіёнаў Турцыі. Размяшчаецца ў паўночнай частцы краіны, абмываецца Чорным морам. Адзіны рэгіён, дзе сельскае насельніцтва колькасна пераважае.

Рэгіён складаецца з 18 правінцый:
* Правінцыя Амасья
* Правінцыя Артвін
* Правінцыя Бартын
* Правінцыя Байбурт
* Правінцыя Балу
* Правінцыя Чарум
* Правінцыя Дзюзджэ
* Правінцыя Гірэсун
* Правінцыя Гюмюшханэ
* Правінцыя Карабюк
* Правінцыя Кастаману
* Правінцыя Арду
* Правінцыя Рызе
* Правінцыя Самсун
* Правінцыя Сіноп
* Правінцыя Такат
* Правінцыя Трабзон
* Правінцыя Зангулдак

Катэгорыя:Рэгіёны Турцыі
Анатолія

**Анато́лія** ( — «усход сонца») — гістарычная назва ўнутраных раёнаў Малой Азіі, а часам і ўсяго паўвострава. Цяпер Анатоліяй называецца азіяцкая частка Турцыі. Мясцовасць пераважна складаецца з горнага рэльефу.

## Паходжанне назвы 
Назва паходзіць з грэчаскай мовы і азначае «ўзыход сонца», ці проста Усход. Гэта назва з’явілася каля 3 000 гадоў таму. Старажытныя рымляне называлі яе — «Блізкі Усход».

## Гісторыя 
Тэрыторыя Анатоліі ў розныя гістарычныя перыяды ўваходзіла (цалкам або ў значнай часткі) у склад розных дзяржаў: Хетскае царства, Лідыйскае царства, Мідыю, дзяржаву Ахеменідаў, дзяржаву Аляксандра Македонскага, дзяржаву Селеўкідаў, , Пергамскае царства, Рымскую імперыю, Візантыю, Канійскі султанат і іншыя.

## Література 
* 

## Гл. таксама 
* Анаталійцы
* Анаталійская гіпотэза

Катэгорыя:Краі Турцыі
Катэгорыя:Малая Азія
Мірная (Слонімскі раён)

**Мі́рная** (, ) (да 30 ліпеня 1964 года **Трыбушкі́**) — вёска ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Новадзевяткавіцкага сельсавета.

## Назва 
У гэтым рэгіёне фіксавалася прозвішча Трыбушка (Раготна). Было бераставіцкае Трыбуш. З Міхалішак было Трыбушэвіч.

## Гісторыя 
З 1939 года БССР. У 1940—1954 гадах цэнтр Трыбушкоўскага сельсавета. Да 22 ліпеня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Масілавіцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Новадзевяткавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слонімскага раёна
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Бухара

**Бухара** (, , у пер. з сагд. мовы βuxārak азначае «удалая мясцовасць») — адзін з найстаражытнейшых гарадоў (узрост горада больш 2500 год) Узбекістана. Цэнтр Бухарскага вілаета.

Культурны слой на тэрыторыі горада складае больш  за 20 м. Менавіта на такой глыбіні археолагі знайшлі рэшткі жыллёвых і грамадскіх пабудоў, посуд і манеты, прылады працы і ювелірныя вырабы, якія датуюцца IV ст. да н.э. Паводле легенды заснавальнікам горада з'яўляецца Афрасіяб.
## Насельніцтва 
## Памятныя мясціны 
* Медрэсэ Міры Араб

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Аслі Бадрыдзінавіч Бурханаў, таджыкскі акцёр і рэжысёр
* Джалол Ікрамі
* Таццяна Севасцьянаўна Страмцова (1911 — ?) — беларускі архітэктар.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Узбекістана
Акурэйры

**Акурэйры** () — горад у паўночнай частцы Ісландыі; другі па велічыні горад у краіне пасля Рэйк’явіка. Паводле дадзеных перапіса 2008 года, насельніцтва горада складае 17 304 жыхароў. Яго таксама называюць «*паўночнай сталіцай*» Ісландыі ().

## Гісторыя 
Першыя вікінгі пасяліліся ў раёне Акурэйры яшчэ ў 9 ст. н.э. Назва Акурэйры ўзгадваецца ў 1562, калі сюды была саслана адна жанчына за здраду свайму мужу. Пастаянныя паселішчы вядомыя з 1778 года. З 1786 года Акурэйры атрымаў ад караля Даніі статус горада.

## Насельніцтва 
## Адукацыя 
* Універсітэт Акурэйры

## Славутасці 
* Мастацкі музей Акурэйры
* Царква Акурэйры
* Глерауркірк’я

## Спіс мераў горада Акурэйры 
* 1919—1934 — Іоўн Свейнсан
* 1934—1958 — Стейн Стэйнсен
* 1958—1967 — Магнус Гудзьёнсан
* 1967—1976 — Б’ярні Эйнарсан
* 1976—1986 — Харфт Аўрфёнсан
* 1986—1990 — Зігфус Іоўнсан
* 1990—1994 — Хальдур Іоўнсан
* 1994—1998 — Якаб Б’ёрнсан
* 1998—2007 — Крысціян Тор Юліусан
* 2007—2009 — Зігрун Б’ёрк Якабсдоцір
* 2009 — Герман Іоўн Томасан

## Партнёрскія гарады 
## Гл. таксама 
* Рака Глераў
* Сулур

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ісландыі
Коўпавагур

**Коўпавагур** () — другі паводле насельніцтва (30180 жыхароў) пасля Рэйк’явіка горад Ісландыі. На поўначы мяжуе з Рэйк'явікам, уваходзіць у склад агламерацыі, у якой пражывае 65 % насельніцтва Ісландыі.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Царква Коўпавагура
* Дыгранескірк’я
* Школа ў Коўпавагуры — адукацыйная ўстанова заснавання 22 верасня 1973 г.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт школы ў Коўпавагуры 

Катэгорыя:Гарады Ісландыі
Блёндуаус

**Блёндуаус** () — паселішча на паўночным захадзе Ісландыі, на ледавіковай рацэ Бланда (245 км ад Рэйк’явіка).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ісландыі
Міхаіл Юр’евіч Лермантаў

**Міхаіл Юр’евіч Лермантаў** (; ) — расійскі паэт, празаік, драматург, мастак, афіцэр.

## Біяграфічныя звесткі 
Вучыўся ў Маскоўскім універсітэце (1830—32), скончыў школу гвардзейскіх падпрапаршчыкаў і кавалерыйскіх юнкераў у Пецярбургу (1834). За верш «Смерць Паэта» пра гібель А. Пушкіна (нап. 1837, апубл. за мяжой 1858, у Расіі цалкам — 1860) высланы ў Грузію. Другі раз сасланы на Каўказ у 1840 годзе. Удзельнік бітвы на р. Валерык у Чачні. Забіты на дуэлі ў Пяцігорску М. Мартынавым.

## Творчасць 
Першыя вершы напісаў у 1828. Друкаваўся з 1830. Лірыцы М. Лермантава ўласцівы рамантычны, мяцежны герой, які паўстае супраць законаў бяздушнага грамадства і імкнецца да недасяжнага ідэалу, пачуццё адзіноты і расчаравання, бязмежнасці кахання і пакуты, тэмы свабоды, радзімы і яе гістарычнага лёсу: вершы «Ветразь», «Барадзіно», «Дума», «Хмары», «Радзіма» і інш. Стварыў вяршынныя ўзоры рускай рамант. паэмы: «Уцякач» (1838, апубл. 1846), «Мцыры» (1839, апубл. 1840), «Дэман» (8 рэдакцый, 1829—39, апубл. ў Германіі 1856, у Расіі цалкам у 1860) і інш. Распрацоўваў рэалістычную паэму: «Сашка» (1836, аііубл. 1882), «Песня пра цара Івана Васілевіча…» (1838) і інш.

Асноўныя рысы Лермантава-празаіка — тонкі псіхалагізм, лаканізм, афарыстычнасць, умелае валоданне мастацкай дэталлю — выявіліся ў рамане «Герой нашага часу» (1839—40), дзе стварыў новую раманную форму і новага героя, поўнага сіл і расчараванага ў дзеянні. Аўтар гістарычнага рамана пра Пугачоўскае паўстанне «Вадзім» (1832—34, незакончаны, апубл. 1873), рамана на аўтабіяграфічнай аснове «Княгіня Лігаўская» (1836, незакончаны, апубл. 1882), у якім дадзены першы накід характару Пячорына, драм у вершах «Іспанцы» (1830, апубл. 1880), «Маскарад» (3 рэдакцыі, 1835—36, апубл. 1842, паст. цалкам 1862), нарысаў і інш.

Займаўся жывапісам, пісаў акварэлі, карціны алеем, малюнкі (пейзажы, жанравыя сцэны, партрэты і карыкатуры; лепіішя з іх звязаны з каўказскай тэмай).

Вершы М. Лермантава сталі асновай для опернай («Дэман» А. Рубінштэйна), сімфанічнай («Уцёс» С. Рахманінава, «Тры пальмы» А. Спендыярава) і рамансавай (А. Даргамыжскі, М. Балакіраў і інш.) творчасці, народнай песняй «Выходжу адзін я на дарогу».

## Беларускія пераклады 
Творы Лермантава перакладаў на беларускую мову Алесь Бадак, Алег Бембель, Сяргей Дзяргай, Аркадзь Куляшоў, Валянцін Таўлай, Яўген Міклашэўскі, Якуб Колас і інш.

## Спасылкі 
* «Мцыры», «Дэман»

Катэгорыя:Выпускнікі Мікалаеўскага кавалерыйскага вучылішча
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на рускую мову
Катэгорыя:Пісьменнікі рамантызму
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Забітыя на дуэлі
Катэгорыя:Забітыя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Міхаіл Юр’евіч
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Удзельнікі Каўказскіх войн
Катэгорыя:Выхаванцы маскоўскага ўніверсітэцкага пансіёну
Катэгорыя:Пахаваныя ў Пензенскай вобласці
Хабнарфіёрдур

**Хабнарфіёрдур** () — партовы горад на паўднёва-заходнім узбярэжжы Ісландыі, за 10 км на поўдзень ад Рэйк’явіка. Трэці па колькасці жыхароў (25 107—2008) горад Ісландыі.

## Клімат 
## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ісландыі
Нікало Паганіні

**Нікало Паганіні** (; , , Генуэзская рэспубліка — , , Сардзінскае каралеўства) — італьянскі скрыпач і гітарыст-віртуоз, кампазітар. Адна з найбольш яскравых асоб музычнай гісторыі XVIII—XIX ст. Прызнаны геній сусветнага музычнага мастацтва.

## Біяграфія 
Першае публічнае выступленне адбылося ў 11 гадоў, а першае канцэртнае турнэ — у 15 гадоў. Даў сотні канцэртаў у буйнейшых гарадах Еўропы. Яго ігра на скрыпцы вызначалася надзвычайнай лёгкасцю, віртуознасцю. Творчая дзейнасць Нікало Паганіні была перарвана ў 1834 ў сувязі з пагаршэннем стану яго здароўя і шэрагам публічных скандалаў. Фантастычная віртуознасць, дэманічнае аблічча, вулканічны тэмперамент парадзілі легенды вакол яго імя. Заклаў асновы сучаснай скрыпічнай выканальніцкай тэхнікі. З-за надзвычайнага майстэрства ігры на скрыпцы многія сучаснікі лічылі, што Паганіні валодае нейкай недасягальнай для іншых таямніцай ці нават што ён прадаў душу д’яблу. Яго творчасць аказала надзвычай моцны ўплыў на развіццё скрыпічнага мастацтва ўсіх наступных эпох.

Уласныя творы Нікало Паганіні маюць мноства вельмі складаных пасажаў, што сведчыць пра багацце тэхнічных прыёмаў. Адметная рыса яго твораў — гарманічнае спалучэнне высокай тэхнікі з творчай вынаходлівасцю і лагічнасцю канструкцыі. Яго музыка была класічнай па форме, але мела шмат рыс рамантызму.

## Дзіўная калекцыя скрыпак Паганіні 
Віртуоз добра разбіраўся ў музычных інструментах. Ён меў калекцыю скрыпак старажытных майстроў Італіі, сярод якіх былі творы Амаці, Гварнеры, Антоніа Страдзівары, Карла Бергонці. Асобна выдзяляў Паганіні скрыпку работы Гварнеры, якую па завяшчанні атрымаў родны горад музыканта — Генуя. Славуты інструмент нехта трапна назваў «Удава Паганіні». Па завяшчанні музыканта «Удава Паганіні» перададзена ва ўласнасць горада Генуя.

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6

## Спасылкі 
* 
* Сайт, прысвечаны Нікало Паганіні  

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Італіі
Катэгорыя:Кампазітары Італіі
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Рамантычныя кампазітары
Катэгорыя:Скрыпачы Італіі
Катэгорыя:Масоны Італіі
Арзамас

**Арзамас** () — горад (1719) у Расіі, гарадская акруга ў складзе Ніжагародскай вобласці. Насельніцтва 107,6 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1578 годзе.

Горад размешчаны ў цэнтры правабярэжнай часткі вобласці, ва ўзгорыстай мясцовасці на высокім правым беразе ракі Цёша (прыток Акі) за 110 км ад Ніжняга Ноўгарада, за 410 км ад Масквы на скрыжаванні чыгуначных магістраляў.

Развіта машынабудаванне, радыё- і прыборабудаванне, будаўнічая індустрыя, харчовая прамысловасць.

## Гісторыя 
Назва горада эрзянскага паходжання (эрзянскай мова — адна з мардоўскіх моў фіна-угорскай сям’і) і азначае «мілы» або «родная зямля».

Арзамас быў закладзены як горад-крэпасць у 1552 годзе па загадзе Івана Грознага. Аднак афіцыйна быў заснаваны толькі ў 1578 годзе. Горад адыграў важную ролю ў абароне паўднёва-ўсходніх межаў Расіі. У XVII ст. праз Арзамас ішлі шляхі з Масквы на паўднёвы ўсход краіны. У 1669—1671 гадах ён быў адным з цэнтраў сялянскай вайны пад кіраўніцтвам Сцяпана Разіна. У XVIII ст. Арзамас становіцца правінцыяльным горадам, па колькасці насельніцтва толькі крыху саступаючы Ніжняму Ноўгараду. Дзякуючы выгаднаму геаграфічнаму становішчу, на скрыжаванні дзясятка шляхоў, Арзамас стаў хутка развівацца. З сярэдзіны XVIII ст. пачынаецца «залаты век» Арзамаса, значна павялічылася колькасць жыхароў, развіваецца гандаль і прамысловасць. Арзамаскія купцы хутка багацелі.

Цяперашняя горадабудаўнічая структура Арзамаса склалася ў канцы XVIII — 1-й палове XIX ст. У вялікай колькасці будаваліся цэрквы — да пачатку XIX ст. іх налічвалася 36, прычым многія з іх па памерах і багацці аздаблення не саступалі маскоўскім.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
З Арзамасам звязаны імёны многіх выдатных людзей. Тут нарадзіліся Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі Сергій (1867—1944), архітэктар М. П. Карынфскі (1788—1851), жывапісец-педагог А. В. Ступін (1776—1861). У 1901 годзе ў Арзамасе адбываў ссылку Максім Горкі, у 1912—1918 гадах жыў Аркадзь Гайдар.
Ураджэнцы Арзамаса таксама:
* Юрый Аляксандравіч Пуплікаў (1935—2006) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Аляксандр Міхайлавіч Саржэўскі (1930—1983) — вучоны-фізік, Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ніжагародскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1578 годзе
Рэгіёны Турцыі

Правінцыі (ілы) Турцыі згрупіраваныя ў 7 геаграфічных регіёнаў () паводле рашэння Першага геаграфічнага кангрэса (Анкара, 1941). Пры вызначэнні рэгіёнаў Кангрэс зыходзіў з фактаў акружэння Турцыі з трох бакоў морамі і наяўнасці горных хрыбтоў, што ляжаць паралельна ўзбярэжжам і закрываюць цэнтральныя раёны краіны ад уплыву марскога клімату. Засноўваючыся на гэтых фактарах і прааналізаваўшы кліматычныя, раслінныя і агранамічныя асаблівасці, Кангрэс выдзеліў чатыры прыморскіх і тры цэнтральных рэгіёны. Прыморскія былі названыя ў адпаведнасці з морам, да якога выходзяць (Чарнаморскі, Мармуроваморскі, Эгейскі і Міжземнаморскі рэгіёны), а цэнтральныя — адпаведна размяшчэнню ў Анатоліі (Цэнтральная, Усходняя і Паўднёва-Усходняя Анатолія).

Рэгіёны вызначаны выключна для статыстычных мэт і не з'яўляюцца адміністрацыйнымі адзінкамі.
Сароў

**Сароў** () — горад (1939) у Расіі, закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне; гарадская акруга ў складзе Ніжагародскай вобласці. Насельніцтва 88,5 тыс. чалавек (2008). Заснаваны ў 1706 годзе. У 1946—1991 гадах — **Арзамас-16**, у 1991—1995 — **Крамлёў**. Навукаград.

У горадзе знаходзіцца Федэральны ядзерны цэнтр Расіі.

У XIV ст. сталіца Цемнікаўскага княства.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Ніжагародскай вобласці
Альтынг

Альтынг  ( «Усеагульны сход») — парламент Ісландыі. Упершыню сабраўся ў 930 годзе на палях тынга (ісл. Þingvellir) на паўднёвым захадзе выспы, на паўночным беразе возера Тынгвадлаватн. Альтынг лічыцца самым старым парламентам, які дзейнічае да нашага часу. Тады прымаць удзел у альтынгу мелі права ўсе свабодныя мужчыны. Ад самага пачатку альтынг быў месцам не толькі прыняцця законаў, але і вырашэння спрэчак; законамі займалася так званая Лагрэта (ісл. Lögrétta), якая складалася галоўным чынам са жрацоў(ісл. goðar). У 1000 годзе на альтынгу большасць выказалася за прыняцце хрысціянства.

Ісландыя
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Ісландыі
Кстова

**Кстова** () — горад (з 1957) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кстоўскага раёна Ніжагародскай вобласці. Заснаваны ў 15 стагоддзі. Горад размешчаны на правым беразе Волгі за 29 км ад Ніжняга Ноўгарада на шашы М7 Масква — Казань і чыгуначнай лініі Окская — Зеляцына.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Горадаўтваральнае прадпрыемства — ТАА «ЛУКОЙЛ-Ніжагароднафтаоргсінтэз». Таксама дзейнічаюць нафтахімічны завод «Сібур-Нафтахім», завод ЖБВ, завод па вытворчасці бялкова-мінеральных канцэнтратаў і інш.

Катэгорыя:Гарады Ніжагародскай вобласці
Дзяржынск (значэнні)

Назву **Дзяржы́нск** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Дзяржынск — вёска ў Лельчыцкім раёне
** Дзяржынск — вёска ў Нараўлянскім раёне
* Мінская вобласць
** Дзяржынск — горад, цэнтр Дзяржынскага раёна

### Расія 
* Дзяржынск — горад у Ніжагародскай вобласці

### Украіна 
* Дзяржынск — назва горада Тарэцк (Данецкая вобласць) у 1938—2016 гадах

Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Фелікса Дзяржынскага
Тынгвадлаватн

**Тынгвадлаватн** () — возера на паўднёвым захадзе Ісландыі, самае буйное, натуральнае возера на востраве, плошча люстра 84 км². Найбольшая глыбіня — 114 м. На паўночным беразе возера быў заснаваны Ісландскі парламент Альтынг у 930 годзе.

Возера з'яўляецца часткай Нацыянальнага парка Тынгвелір. Астравы на возеры маюць вулканічнае паходжанне. Расколіны вакол возера паказваюць, што ў гэтым месцы тэктанічныя пліты Еўропы і Амерыкі супрацьстаяць адна адной. Адзіная рэчка, што выцякае з возера Тынгвадлаватн — Сог.

Катэгорыя:Азёры Ісландыі
Сог

**Сог** — рака ў паўднёвай частцы Ісландыі. Бярэ пачатак з возера Тынгвадлаватн. Працякае праз два возера *Úlfljótsvatn* i *Álftavatn*. Працягласць — 19 км.
На Согу пабудаваныя тры гідраэлектрастанцыі *Ljósafossstöð* (15 MW), *Írafossstöð* (48 MW) i *Steingrímsstöð* (27 MW).

Катэгорыя:Рэкі Ісландыі
Тынгвелір

**Тынгвелір** — даліна ў паўднёва-заходняй частцы Ісландыі, паблізу паўвострава Рэйк’янес, а таксама
нацыянальны парк (з 1928). У 2004 годзе занесены ЮНЕСКА ў спіс Сусветнай спадчыны.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт (англ.) 

Катэгорыя:Геаграфія Ісландыі
Катэгорыя:Гісторыя Ісландыі
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Ісландыі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Ісландыі
Мармуроваморскі рэгіён

**Мармуроваморскі рэгіён** (), адзін з сямі рэгіёнаў Турцыі. Размяшчаецца ў заходняй частцы краіны, абмываецца Мармуровым морам.

Рэгіён складаецца з 11 правінцый:
*Правінцыя Балыкесір
*Правінцыя Біледжык
*Правінцыя Бурса
*Правінцыя Каджаэлі
*Правінцыя Кыркларэлі
*Правінцыя Сакар'я
*Правінцыя Стамбул
*Правінцыя Тэкірдаг
*Правінцыя Чанакале
*Правінцыя Эдзірне
*Правінцыя Ялава

Катэгорыя:Рэгіёны Турцыі
Дзяржынск (Ніжагародская вобласць)

**Дзяржынск** () — горад (з 1930) у Расіі, гарадская акруга ў складзе Ніжагародскай вобласці. Насельніцтва 216,5 тыс. чалавек (2023). Заснаваны ў 1929 годзе.

## Гісторыя 
У XIX ст. мясцовасць выкарыстоўвалася як дачная. Адкрыццё ў 1862 годзе чыгуначнай станцыі Чор­нае Маскоўска-Ніжагародскай чыгункі спрыяла прамысловаму раз­віццю раёна.

## Эканоміка 
Дзяржынск з’яўляецца адным з цэнтраў хімічнай прамысловасці Расіі: прадпрыемствы горада вырабляюць мінеральныя ўгнаенні, гербіцыды, прадукты арганічнага сінтэзу. Ядро хімічнага комплексу Дзяржынска фармуюць дзесяць буйных акцыянерных таварыстваў: «Сібур-Нефцяхім», «Сінтэз», «Дзяржынскае Аргшкло», «Карунд», «Пластык», «Авіябор», ФКП «Завод імя Я. М. Свярдлова», «Акрылат», «Дзяржынскхіммаш» і «Дзяржынскі завод хімічнага абсталявання „ЗАРА“».

Харчовая прамысловасць прадстаўленая чатырма буйнымі прадпрыемствамі: ААТ «Дзяржынскі мясакамбінат „ДЭМКА“», ААТ «Дзяржынскхлеб», ААТ «Мукамольны завод», ТАА «Калінаў мост».

Тэкстыльная і швейная вытворчасці прадстаўлены ЗАТ «Русь», ААТ «Ліна».

У Дзяржынску размешчаны два буйных прадпрыемства па вытворчасці будматэрыялаў — ТАА «Кнауф Гіпс Дзяржынск» і ТАА «Сілікатбуд».

Энергетыка прадстаўлена ААТ «Дзяржынская ЦЭЦ» і ААТ «Энергарэмонт», МУП «Цеплаэнерга». Збор, ачыстку і размеркаванне вады здзяйсняе ТАА «ДВК» (раней МУП ВКХ «Выток»). Буйны вытворца абсталявання для размеркавання энергіі ААТ «НІПОМ».

Навуковы патэнцыял горада складаюць вядучыя НДІ ФДУП «Крышталь», ФДУП НДІ Палімераў, ФГУП НІІмаш і ААТ «НІІК», якія займаюцца распрацоўкамі НДВКП у вобласці хімічнай і абароннай вытворчасці.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Ізольда Васілеўна Ізвіцкая (1932—1971) — савецкая кінаактрыса.
* Эдуард Лімонаў (1943—2020) — пісьменнік, публіцыст.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Ніжагародскай вобласці
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Фелікса Дзяржынскага
Цэнтральная Анатолія

**Рэгіён Цэнтральная Анатолія** (), адзін з сямі рэгіёнаў Турцыі. 

Рэгіён складаецца з 13 правінцый:

* Правінцыя Аксарай
* Правінцыя Анкара
* Правінцыя Ёзгат
* Правінцыя Караман
* Правінцыя Кайсеры
* Правінцыя Конья
* Правінцыя Кыршэхір
* Правінцыя Кырыкале
* Правінцыя Неўшэхір
* Правінцыя Нійдэ
* Правінцыя Сівас
* Правінцыя Чанкыры
* Правінцыя Эскішэхір
Усходняя Анатолія

**Усходняя Анатолія** (), адзін з сямі рэгіёнаў Турцыі, першы з рэгіёнаў, вызначаных Першым геаграфічным кангрэсам у Анкары ў 1941. Усходняя Анатолія мае найбольшую вышыню над узроўнем мора, найбольшую плошчу і найменшую шчыльнасць насельніцтва сярод іншых рэгіёнаў краіны. 

Рэгіён складаецца з 14 правінцый:
*Правінцыя Агры
*Правінцыя Ардахан
*Правінцыя Бінгёль
*Правінцыя Бітліс
*Правінцыя Элязыг
*Правінцыя Эрзінджан
*Правінцыя Эрзурум
*Правінцыя Хаккары
*Правінцыя Ыйдыр
*Правінцыя Карс
*Правінцыя Малат'я
*Правінцыя Муш
*Правінцыя Тунджэлі
*Правінцыя Ван

Катэгорыя:Рэгіёны Турцыі
Паўднёва-Усходняя Анатолія

**Паўднёва-Усходняя Анатолія** (), адзін з сямі рэгіёнаў Турцыі, першы з рэгіёнаў, вызначаных Першым геаграфічным кангрэсам у Анкары ў 1941. Усходняя Анатолія мае найбольшую вышыню над узроўнем мора, найбольшую плошчу і найменшую шчыльнасць насельніцтва сярод іншых рэгіёнаў краіны. 

Рэгіён складаецца з 9 правінцый:
*Правінцыя Адыяман
*Правінцыя Батман
*Правінцыя Дыярбакыр
*Правінцыя Газіянтэп
*Правінцыя Кіліс
*Правінцыя Мардзін
*Правінцыя Шанлыурфа
*Правінцыя Сіірт
*Правінцыя Шырнак

Катэгорыя:Рэгіёны Турцыі
Фельяны

**Фельяны** () – палітычная група заснаваная 16 ліпеня 1791 года ў часы Французскай Рэвалюцыі аб'яднаннем арэстакратаў і  Якабінцаў. Група манархічнага напрамку, якая выступае ў падтрымку Людовіка XVI.

Катэгорыя:Гісторыя Францыі
Катэгорыя:Манархізм
Сяргей Аляксандравіч Ясенін

**Сярге́й Алякса́ндравіч Ясе́нін** () — расійскі паэт, адзін з самых папулярных і вядомых расійскіх паэтаў XX стагоддзя.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў царкоўна-настаўніцкую школу ў Спас-Клепіках (1912). У 1912—15 працаваў канторшчыкам, карэктарам, вучыўся ў Народным універсітэце імя А. Шаняўскага ў Маскве, удзельнічаў у Сурыкаўскім літаратурна-музычным гуртку. Паводле афіцыйнай версіі скончыў жыццё самагубствам.

Быў жанаты з Айседорай Дункан.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1914 (верш «Бяроза»). 3 першых зборнікаў «Радуніца» (1916), «Блакіт», «Ператварэнне», «Сельскі часаслоў» (усе 1918) выступіў як тонкі лірык, майстар глыбока псіхалагізаванага пейзажу, пясняр вясковай Русі, знаўца народнай мовы і народнай душы. У 1919—23 уваходзіў у групу імажыністаў. У кнізе «Масква кабацкая» (1924), паэмах «Кабыліныя караблі» (1920), «Чорны чалавек» (апубл. 1926) трагічнае светаадчуванне, душэўны неспакой. У паэмах «Балада пра дваццаць шэсць», кнізе «Русь Савецкая» (абедзве 1924) імкненне спасцігнуць паслярэвалюцыйную Расію. У паэме «Ганна Снегіна» (1925) рамантычнае каханне на фоне рэвалюцыйных падзей у роднай вёсцы. Пачуццём душэўнага прасвятлення, светлага кахання, шчырай любові да Радзімы прасякнуты цыкл вершаў «Персідскія матывы» (1925). Выразнымі рысамі паэзіі Сяргея Ясеніна з’яўляюцца персаніфікацыя прыродных з’яў, багатая палітра фарбаў з мноствам адценняў, надзвычайная меладычнасць.

Аўтар драматычных паэм «Пугачоў» (1922), «Краіна нягоднікаў» (1924—26), аповесці «Яр» (1916), апавяданняў «Каля Светлай Вады» (1916), «Бабыль і Дружок» (1917), нарыса пра ўражанні аб паездцы ў ЗША «Жалезны Міргарад» (1923), літаратурна-крытычных артыкулаў.

## Бібліяграфія 
* Собр. соч. Т. 1—6. М, 1977—80.

## Беларускія пераклады 
* Выбранае: Вершы і паэмы. Мн., 1976.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Патрык Зюскінд

**Патрык Зюскінд** (; , ) — нямецкі пісьменнік і кінасцэнарыст.

Нарадзіўся ў сям'і пісьменніка Вільгельма Эмануэля Зюскінда. Атрымаў музычную адукацыю, вывучаў гісторыю ў Мюнхенскім універсітэце. Пазней вучыўся ў Экс-ан-Правансе (Францыя). Змяніў шмат прафесій — працаваў у патэнтным аддзеле фірмы Siemens, тапёрам у танцавальнай зале, трэнерам па настольным тэнісе.

Поспех прыйшоў пасля выхаду першага твора -- аднаактавага маналога «Кантрабас». У 1985 годзе выйшаў раман «Парфумер», які зрабіўся самым знакамітым творам аўтара.

## Беларускія пераклады 
* Басэтля. Парфума / Перакл. з нямецкай Васіль Сёмуха. — Мн.: Выдавец Зміцер Колас, 2017.

## Спасылкі 
* Парфума
* Басэтля
* Двубой. Навэла

Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Выпускнікі Мюнхенскага ўніверсітэта Людвіга-Максіміліяна
Пруднікаў

**Пруднікаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алан Аляксеевіч Пруднікаў (нар. 1986) — расійскі футбаліст, брамнік, сын Аляксея Пруднікава.
* Аляксандр Аляксандравіч Пруднікаў (нар. 1989) — расійскі футбаліст, нападнік.
* Аляксей Паўлавіч Пруднікаў (нар. 1960) — савецкі футбаліст, брамнік.
* Алесь Пруднікаў (Аляксандр Трафімавіч, 1910—1941) — беларускі савецкі паэт, стрыечны брат Паўла Пруднікава.
* Андрэй Уладзіміравіч Пруднікаў (нар. 1984) — расійскі футбаліст.
* Віктар Сяргеевіч Пруднікаў (нар. 1948) — вучоны ў галіне ветэрынарыі.
* Дзмітрый Сяргеевіч Пруднікаў (нар. 1988) — расійскі ігрок у міні-футбол.
* Міхаіл Сідаравіч Пруднікаў (1913—1995) — генерал-маёр, Герой Савецкага Саюза.
* Павел Іванавіч Пруднікаў (1911—2000) — беларускі паэт і пісьменнік, стрыечны брат Алеся Пруднікава.
* Уладзіслаў Андрэевіч Пруднікаў (нар. 1936) — беларускі вучоны ў галіне аграхіміі, доктар сельскагаспадарчых навук (1994).

## Пруднікава 
* Вольга Піліпаўна Пруднікава (нар. 1967) — беларуская дзяржаўная дзяячка, намеснік Міністра энергетыкі Рэспублікі Беларусь (з 2017 года).
Алі Аліеў

**Алі Аліеў** (, в. Чох, Дагестанская АССР, РСФСР — , Масква) — савецкі атлет.

Пяціразовы чэмпіён свету па вольнай барацьбе, чэмпіён Еўропы, дзевяціразовы чэмпіён СССР і пераможца Спартакіяд СССР.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спартсмены СССР
Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 1968 года
Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 1964 года
Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры СССР
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Герб Кабардзіна-Балкарыі

**Герб Кабардзіна-Балкарыі** з'яўляецца сімвалам Кабардзіна-Балкарыі. Прыняты Парламентам Рэспублікі 21 ліпеня 1994 года. У Дзяржаўным геральдычным рэгістры Расійскай Федэрацыі значыцца пад № 147.

## Апісанне 
Герб Кабардзіна-Балкарыі ўяўляе сабой выяву залатога (жоўтага) арла ў чырвоным поле шчыта; вока арла — блакітнае (сіняе). На грудзі арла — малы перасечаны шчыт, угары — малюнак срэбнай (белай) гары аб двух вяршынях у блакітным (сінім) поле, унізе — залаты (жоўты) трылістнік з прадаўгаватымі лістамі ў зялёным полі.

## Гл. таксама 
* Сцяг Кабардзіна-Балкарыі

### Спасылкі 
* Закон Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі "Аб дзяржаўным гербе Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі"

Кабардзіна-Балкарыі герб
Міжземнаморскі рэгіён

**Міжземнаморскі рэгіён** (), адзін з сямі рэгіёнаў Турцыі. Размяшчаецца ў паўднёвай частцы краіны, абмываецца Эгейскім морам на захадзе, Міжземным морам на поўдні, мяжуе з Эгейскім рэгіёнам на захадзе, рэгіёнам Цэнтральная Анатолія на поўначы, з рэгіёнамі Усходняя Анатолія і Паўднёва-Усходняя Анатолія на ўсходзе.

Рэгіён складаецца з 8 правінцый:

*Правінцыя Адана
*Правінцыя Анталья
*Правінцыя Асманіе
*Правінцыя Бурдур
*Правінцыя Кахраманмараш
*Правінцыя Мерсін
*Правінцыя Хатай
*Правінцыя Ыспарта

Катэгорыя:Рэгіёны Турцыі
Герб Калмыкіі

**Герб Калмыкіі** з’яўляецца сімвалам Калмыкіі. Прыняты Парламентам Рэспублікі 11 чэрвеня 1996 года. У Дзяржаўным геральдычным рэгістры Расійскай Федэрацыі значыцца пад № 150.

## Апісанне 
Герб Калмыкіі ўяўляе сабой выяву «Улан зала» і «Хадак» у крузе залаціста-жоўтага колеру ў апраўленні нацыянальнага арнамента «зег» на блакітным фоне, у аснове якога — пялёсткі кветкі белага лотаса. У верхняй частцы герба — малюнак старажытнага знака Дзербен Айратаў — чатыры змацаваных паміж сабою круга.

## Гл. таксама 
* Сцяг Калмыкіі

## Спасылкі 
* Закон Рэспублікі Калмыкія «Аб дзяржаўных знаках Рэспублікі Калмыкія»

Каlмыкіі герb
Амасья (правінцыя)

thumb|right|250px|Амасья
**Амасья** () — правінцыя на поўначы Турцыі. Размешчана ў сярэднім цячэнні ракі Ешыль-Ірмак (басейн Чорнага мора). Плошча 5,5 тыс. кв. км. Насельніцтва 365 тысяч чалавек (2004). Адміністрацыйны цэнтр — горад Амасья.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Герб Санкт-Пецярбурга

**Герб Санкт-Пецярбурга** з’яўляецца сімвалам Санкт-Пецярбурга.

## Апісанне 
Герб Санкт-Пецярбурга ўяўляе сабой геральдычны чырвоны шчыт з выявай на яго поле двух срэбных якароў — марскога (наўскасяк злева направа ад гледача, лапамі ў верхнім левым ад гледача куту шчыта; мае дзве лапы і папярочнаую дэталь на анкерштоку) і рачнога (наўскасяк справа налева ад гледача, лапамі ў верхнім правым ад гледача куту шчыта; мае чатыры лапы і пазбаўлены папярочнай дэталі на анкерштоку), пакладзеных накрыж, і на іх залатой скіпетр з двухгаловым арлом.

Шчыт увянчаны імператарскай каронай з дзвюма выходзячымі з яе андрэеўскімі блакітнымі стужкамі. За шчытом два пакладзеных накрыж залатых, упрыгожаных дыяментамі і эмаллю расійскіх скіпетра, злучаных андрэеўскай блакітнай стужкай.

Геральдычнае апісанне герба Санкт-Пецярбурга абвяшчае: «У чырвоным поле залаты расійскі скіпетр па-над двума перакуленымі срэбнымі якарамі марскога і рачнога, аб чатырох зубцах, накрыж. Шчыт увянчаны расійскай імператарскай каронай і пакладзены па-над двума расійскімі скіпетрамі натуральнага колеру, злучаных стужкай Святога Андрэя Першазваннага».

## Гл. таксама 
* Сцяг Санкт-Пецярбурга

### Спасылкі 
* Закон Санкт Пецярбурга № 165-23 «Аб дэталёвым апісанні афіцыйных знакаў Санкт-Пецярбурга і парадку іх выкарыстання»

Санкт-Пецярbурга герб
Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Санкт-Пецярбург
Рэспубліканская народная партыя

**Рэспубліканская народная партыя** () — старэйшая палітычная партыя Турэцкай Рэспублікі, займае левацэнтрысцкія, кемалісцкія пазіцыі. Заснаваная як саюз груп супраціўлення ўварванню Грэцыі ў Анатолію, афіцыйна абвясціла сябе палітычнай арганізацыяй 9 верасня 1923. Заснавальнік і першы старшыня — Мустафа Кемаль Атацюрк. Да 1950 існавала ў аднапартыйнай сістэме.

На апошніх выбарах у парламент у 2007 атрымала 22% галасоў (другое месца). Выступае ў апазіцыі да кансерватыўнай Партыі справядлівасці і развіцця.

## Гісторыя 
Партыя была заснавана на Сіваскім кангрэсе як саюз груп супраціву ўварванню Грэцыі да Анатолі. 9 верасня 1923 года **Народная партыя** афіцыйна абвясціла сябе палітычнай арганізацыяй і 29 кастрычніка 1923 года абвясціла Турцыю рэспублікай. 10 лістапада 1924 была прынятая новая назва **Народна-рэспубліканская партыя**, а ў Турцыі ў 1950 года ўсталявалася аднапартыйная сістэма.

Выступаючы ў апазіцыі да палітыкі ПСР на ўсеагульных выбарах 2007 года, НРП ўтварыла кааліцыю з Дэмакратычнай левай партыяй. Кааліцыя атрымала 20,8% галасоў выбаршчыкаў, 112 членаў сталі дэпутатамі парламента.

Шматгадовы лідар партыі Дэніз Байкал 7 мая 2010 года быў нечакана вымушаны пакінуць свой пост па прычыне палітычнага скандалу, які пачаўся ў сувязі з апублікаваннем ў інтэрнэце відэароліка, што ганіць яго гонар і годнасць. На праведзеным 22 мая 2010 года агульнанацыянальным кангрэсе НРП быў абраны новы лідар партыі&nbsp;— Кемаль Кылычдараглу. На парламенцкіх выбарах 12 чэрвеня 2011 года партыя атрымала 11&nbsp;131&nbsp;371 (25,91%) галасоў і 135 месцаў у парламенце з 550 (на 23 месцы больш, чым у парламенце мінулага склікання).

## Лідары 
* Мустафа Кемаль Атацюрк&nbsp;— заснавальнік партыі&nbsp;— (1919–1938)
* Ісмет Іненю (1938&nbsp;— 1972)
* Бюлент Эджэвіт (1972&nbsp;— 1980)
* Дэніз Байкал (1992–1995)
* Хікмет Чэцін (люты-верасень 1995)
* Дэніз Байкал (1995&nbsp;— 1999)
* Алтан Аймен (1999&nbsp;— 2000)
* Дэніз Байкал (2000&nbsp;— 2010)
* Кемаль Кылычдараглу (з 2010)

## Гл. таксама 
* Кемалізм

## Спасылкі 
* Сайт РНП
* Сайт РНП

Катэгорыя:Палітычныя партыі Турцыі
Артвін (правінцыя)

thumb|right|250px|Артвін

**Артвін** (), правінцыя на паўночным усходзе Турцыі на ўзбярэжжы Чорнага мора. Плошча 7,4 тыс. кв. км. Насельніцтва 192 тысяч чалавек (2006).

Адміністрацыйны цэнтр — горад Артвін.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Бартын (правінцыя)

**Бартын** (), правінцыя на поўначы Турцыі на ўзбярэжжы Чорнага мора. Плошча 2,1 тыс. кв. км. Насельніцтва 187 758 чалавек (2010). 

Адміністрацыйны цэнтр — горад Бартын.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Байбурт (правінцыя)

thumb|right|250px|Правінцыя Байбурт на карце Турцыі
**Байбурт** (), правінцыя на паўночным усходзе Турцыі. Плошча 3,6 тыс. кв. км. Насельніцтва 85 тысяч чалавек (2006). 

Адміністрацыйны цэнтр — горад Байбурт.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Чарум (правінцыя)

**Чарум** () — правінцыя на поўначы Турцыі. Размешчана на Анаталійскім пласкагор’і ў значнай далечыні ад Чорнага мора. Клімат рэзка кантынентальны: гарачае доўгае лета, халодная снежная зіма.

Плошча — 12,8 тыс. кв. км. Насельніцтва — 552 тысяч чалавек (2007).

Адзін з галоўных турыстычных цэнтраў Турцыі, багаты гістарычнымі месцамі, звязанымі з хатамі, хетамі, асірыйцамі, фрыгійцамі, мідзянамі, персамі, рымлянамі, манголамі і туркамі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Чарум.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Дзюзджэ (правінцыя)

**Дзюзджэ** (), правінцыя на паўночным захадзе Турцыі на ўзбярэжжы Чорнага мора. Плошча 1,0 тыс. кв. км. Насельніцтва 323 тысяч чалавек (2007).

Адміністрацыйны цэнтр — горад Дзюзджэ.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Гюмюшханэ (правінцыя)

**Гюмюшханэ** (), правінцыя на паўночным усходзе Турцыі. Плошча 6,1 тыс. кв. км. Насельніцтва 192 тысяч чалавек (2006).

Адміністрацыйны цэнтр — горад Гюмюшханэ.

Ландшафт горны, горы займаюць 56 % тэрыторыі правінцыі. Рэгіён мае багатую горназдабыўную гісторыю (серабро, бронза) і сама назва Гюмюшханэ азначае «сярэбраны дом».

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Іван Сяргеевіч Тургенеў

**Іва́н Сярге́евіч Турге́неў** () () — рускі пісьменнік, паэт, член-карэспандэнт Пецярбургскай АН (1860).

## Біяграфія 
Іван Тургенеў нарадзіўся 28 кастрычніка 1818 года ў Арле. Бацька, Сяргей Мікалаевіч, быў адстаўным палкоўнікам-кірасірам. Маці, Варвара Пятроўна Лутавінава, паходзіла з дваранскай сям’і. У смутны час адзін з Тургеневых — Пётр Нікітыч — быў пакараны смерцю на Лобным месцы за тое, што выкрываў Ілжэдзмітрыя. Да 9 год Іван Тургенеў пражыў ва ўспадкаваным маёнтку Спаскае-Лутавінава ў 10 км ад Мцэнска Арлоўскай губерні. У 1827 годзе Тургеневы, каб даць дзецям адукацыю, пасяліліся ў Маскве, у купленым на Самацёке доме.

Іван Сяргеевіч спачатку вучыўся ў пансіёне Вейдэнгамера, затым яго аддалі пансіянерам дырэктару Лазараўскага інстытута Крузэ. У 1833 годзе 15-гадовы Тургенеў паступіў у славесны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. Праз год, пасля таго, як старэйшы брат Івана паступіў у гвардэйскую артылерыю, сям’я пераехала ў Санкт-Пецярбург, і Іван Тургенеў тады ж перайшоў у Пецярбургскі ўніверсітэт.

У 1863 годзе Тургенеў скончыў курс са ступенню сапраўднага сутдэнта. Мроячы аб навуковай дзейнасці, ён у наступным годзе зноў прайшоў выпускны іспыт, атрымаў ступень кандыдата, а ў 1838 годзе адправіўся ў Германію. Пасяліўшыся ў Берліне, Іван узяўся за вучобу. Слухаючы ва ўніверсітэце лекцыі па гісторыі рымскай і грэчаскай літаратуры, ён дома занімаўся граматыкай старажытнагрэчаскай і лацінскай моў.

У 1841 годзе Тургенеў вярнуўся на радзіму. Напачатку 1842 года ён падаў у Маскоўскі ўніверсітэт просьбу аб дапушчэнні яго да іспыту на ступень магістра філасофіі. У гэты ж час ён пачаў сваю літаратурную дзейнасць. У 1846 годзе выйшлі аповесці «Брэтэр» і «Тры партрэта». Пазней ён піша такія творы, як «Нахлебнік» (1848), «Халасцяк» (1849), «Правінцыялка», «Месяц у вёсцы», «Заўтрак у правадыра» (1856), «Муму» (1854), «Зацішша» (1854), «Якаў Пасынкаў» (1855) і г. д.

У 1852 годзе выходзіць зборнік кароткіх аповедаў Тургенева пад агульнай назвай «Запіскі паляўнічага». У далейшым Тургенеў піша чатыры буйнейшыя творы: «Рудын» (1856), «Дваранскае гняздо» (1859), «Накануне» (1860) і «Бацькі і дзеці» (1862).

З пачатку 1860-х гадоў ён пасяляецца ў Бадэн-Бадэне. У выніку жыцця за мяжой атрымаўся самы вялікі па аб’ёму з раманаў Тургенева — «Новь» (1877).

Пісьменнік сканаў у Бужывале пад Парыжам, 22 жніўня (3 верасня па новаму стылю) 1883 года. Цела Тургенева, згодна з яго жаданнем, было прывезена ў Пецярбург і пахавана на Валкоўскіх могілках пры вялікім збеге народа.

## Спасылкі 
* 
* Іва́н Турге́неў стихи

Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі
Арду (правінцыя)

**Арду** () — правінцыя на поўначы Турцыі на ўзбярэжжы Чорнага мора. Плошча — 5,9 тыс.км². Насельніцтва — 891 тысяч чалавек (2006).

Адміністрацыйны цэнтр — горад Арду.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Мікалай Мікалаевіч Яроменка (малодшы)

**Мікала́й Мікала́евіч Ярóменка-мало́дшы** (, Віцебск — ) — акцёр тэатра і кіно, кінарэжысёр. Народны артыст Расійскай Федэрацыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся сям’і народнага артыста СССР Мікалая Мікалаевіча Яроменка і народнай артысткі Беларусі Галіны Аляксандраўны Арловай.

Скончыў школу ў 1967 годзе, вучыўся ў Інстытуце кінематаграфіі ў С. Герасімава і Т. Макаравай. Упершыню зняўся ў фільме свайго настаўніка «Каля возера» (1970), потым выканаў ролю лейтэнанта Драздоўскага ў фільме «Гарачы снег» (1972) па рамане Ю. Бондарава. Яго акцёрскі талент атрымаў прызнанне пасля фільма «Чырвонае і чорнае» (1977), дзе выканаў ролю Жульена Сарэля. Сыграў галоўную ролю ў фантастычным фільме «31 чэрвеня» (1979), трыумф акцёру прынёс выхад на экраны фільма «Піраты XX стагоддзя» (1980), калі па выніках апытання, праведзенага часопісам «Советский экран», ён быў прызнаны лепшым акцёрам года. У 1995 дэбютаваў як рэжысёр, калі паставіў фільм «Сын за бацьку…», дзе галоўныя ролі выконвалі ён сам і яго бацька — Мікалай Яроменка-старэйшы. Здымаўся таксама ў фільмах «Царскае паляванне», «Снайпер», «Крыжаносец», «Абяцанне кахання». Адна з апошніх работ акцёра — фільм «Рыцарскі раман».

## Літаратура 
* *Агапова И.* Супермены Российского кино: Николай Еременко, Николай Караченцов, Игорь Костолевский, Андрей Ростоцкий, Дмитрий Харатьян / И. А. Агапова, М. А. Давыдова. — М., 2008. — 336 с.
* *Келарева М.* Красное и черное Николая Еременко / М. Л. Келарева. — М., 2005. — 271 с. — (Жизнь за кулисами).
* Николай Еременко. А свет не погас… / сост. Л. Екель. — Мн., 2006. — 255 с. — (Жизнь знаменитых людей Беларуси: ЖЗЛБ).
* *Орлова Г.* Три я / Г. А. Орлова, Л. С. Екель. — Мн., 1996. — 95 с. — (Творцы).
* *Подлипский А.* Отец и сын Еременко / А. Подлипский // Народнае слова. — 2005. — 13 верас. — С. 5.
* *Степуро Н.* Талантливый, но очень одинокий / Н. Степуро // Рэспубліка. — 2009. — 14 лют. — С. 9.
* Яроменка Мікалай Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2004. — Т. 18. — С. 303.
* Яроменка Мікалай Мікалаевіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 543—544.

Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі
Катэгорыя:Кінарэжысёры СССР
Катэгорыя:Народныя артысты Расіі
Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска