Брама-званіца Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра

thumb|Брама-званіца Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра.
**Бра́ма-звані́ца** — набрамная званіца Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра ў Полацку.

У цяперашні час справа і злева ад званіцы знаходзяцца царкоўныя крамы і манастырскія карпусы (1912 і 2002 гадоў).

## Гісторыя 
[злева|thumb|Драўляная званічка на замалёўцы [Дзмітрый Міхайлавіч Струкаў|Д. М. Струкава. 1865 год.]]
thumb|Званічка перад Спаскай царквой. Фота 1870 года.

Першая званіца на тэрыторыі Спаса-Еўфрасіннеўскага манастыра была пабудавана ў 1832 годзе, пасля правядзення рамонтных работ у Спаса-Праабражэнскім храме. Гісторык А. П. Сапуноў пісаў пра яе наступнае: «Звонку, паблізу [Спаскай] царквы, уладкованы драўляны звонавы слуп з дахам».
У 1834 годзе на гэтым жа месцы была пабудавана простая драўляная званіца, якая праслужыла нядоўга. Дакументы ўжо за 1868 год кажуць аб званіцы, якая спарахнела і нават пагражала падзеннем. Таму ўзнікла неабходнасць у новай і больш трывалай пабудове.

У 1882 годзе над брамаю манастыра ўзвялі каменную званіцу. Пад ёй былі ўладкованыя чатыры жылыя келлі для манашак і кніжная крама. У 1898 і 1906 гадах праводзіўся рамонт званіцы. Пра далейшы лёс манастырскай званіцы можна меркаваць толькі зыходзячы з захаваных фатаграфій 1950-х гадоў, на якіх яна ўжо адсутнічае. Верагодней за ўсё, званіца была разбурана ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

У 1992 годзе да свята 1000-годдзя Полацкай епархіі яна была рэканструявана. У 1998—1999 гадах праведзена правільная развеска званоў з падзелам іх на зазвонныя, падзвонныя і благавеснікі, а таксама ўстаноўлены пульт для званара.

Połacak, Spas, Brama. Полацак, Спас, Брама (1880-89).jpg|Від на манастыр. Званіца, Ефрасіннеўская і Спаская цэрквы. 1880-я гады.
Połacak, Spas, Brama. Полацак, Спас, Брама (1914) (2).jpg|Званіца манастыра. Фота не пазней за 1914.
Połacak, Spas, Brama. Полацак, Спас, Брама (1901-17).jpg|Від на званіцу з манастыром. Фота не пазней за 1918.

## Архітэктура 
Званіца вырашана цэнтрычным, вежападобным аб'ёмам — два чацверыкі, верхні з якіх завершаны звонападобным купалам з цыбулепадобнай галоўкай на высокім 8-гранным барабане ў завяршэнні. Першы ярус мае арачны праезд пад цыліндрычным скляпеннем, верхні прарэзаны высокімі арачнымі прасветамі. Ярусы вылучаны тонкапрафіляванымі карнізамі з зубчастымі фрызамі. У падножжы верхняга яруса па 4 гранях створаны прафіляваныя арачныя нішы з абразамі.

Да брамы далучаны 2-павярховы мураваны жылы корпус пад вальмавым дахам — помнік архітэктуры пачатку 20 ст. 8-восевы сіметрычны галоўны фасад, расчлянёны прамавугольнымі на 1-м i лучковымі на 2-м паверхах аконнымі праёмамі, дэкарыраванымі фігурнымі ліштвамі, паверхі расчлянёны філёнгавым поясам, цокаль крапаваны прамавугольнымі нішамі, вуглы — лапаткамі.

## Званы 
У 2001 годзе з-за нездавальняючага гучання ранейшых званоў на ахвяраванні прыхаджан былі заказаныя і зробленыя ў Мінску на прадпрыемстве «Выдатнае ліццё» тры падзвонныя званы сярэдняй велічыні (32, 48, 80 кг). 11 сакавіка 2002 года на званіцу паднялі самы вялікі звон — святочны благавеснік вагой 330 кг.

Сёння на званіцы спалучаюцца сучасныя званы мінскай фірмы «Выдатнае ліццё», а таксама званы мінулага стагоддзя завода Самгіна і галандскія званы XVII—XVIII стагоддзяў.

## Літаратура 
* 
*  С. 467—468.
* НИАБ, ф. 2503, оп. 1, д. 23, л. 38. Акт от 28 июня 1868 года об осмотре и описании состояния церкви во имя Всемилостивого Спаса.
* НИАБ, ф. 2563, оп. 1, д. 6, л. 41 об. Летопись о монастыре. Формулярная ведомость о Полоцком Спасо-Евфросиниевском первоклассном женском монастыре за 1912 год.
* Архив Полоцкого Спасо-Евфросиниевского монастыря. Летопись Спасо-Евфросиниевского монастыря за 1989—2002 годы.
* Сапунов, А. П. Древности Спасо-Евфросиниевского девичьего монастыря в Полоцке // Полоцкие Епархильные Ведомости. 1885. № 10.

## Спасылкі 
* Званіца // сайт Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Культавыя збудаванні Полацка
Катэгорыя:Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр