open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Casualties

**The Casualties** — амерыканскі панк-рок-гурт з Нью-Ёрка, заснаваны вакалістам Хорхэ Эрэрай, Хэнкам Фішарам (гітара), Колінам Вулфам (вакал), Маркам Ёсітомі (бас) і Юрышам Хукерам (ударныя) у 1990 годзе. У ліпені 2017 года на старонцы гурта ў Facebook было абвешчана, што першапачатковы фронтмэн Хорхэ Эрэра афіцыйна сышоў з гастроляў. Станам на 2022 год гурт складаецца з удзельнікаў Джэйка Калаціса (гітарыст), Марка Мегерса (ударныя), Дага Уэлмана (бас) і Дэвіда Радрыгеса (вакал).

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* 1997: *For the Punx*
* 1998: *Underground Army*
* 2000: *Stay Out of Order*
* 2001: *Die Hards*
* 2004: *On the Front Line*
* 2005: *En la Línea del Frente*
* 2006: *Under Attack*
* 2009: *We Are All We Have*
* 2012: *Resistance*
* 2016: *Chaos Sound*
* 2018: *Written in Blood*

### Кампіляцыі 
* 2001: *The Early Years: 1990–1995*
* 2010: *For the Casualties Army*

### Канцэртныя альбомы 
* 1999: Live at the Fireside Bowl
* 2003: More at the Fireside Bowl
* 2007: Made in NYC

### Міні-альбомы 
* 1992: *40 Oz. Casualty*
* 1995: ''A Fuckin' Way of Life*
* 2000: *Who's in Control?''

Катэгорыя:Панк-рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1990 годзе
Білі Зейн

**Уільям Джордж (Білі) Зэйн-малодшы** (, нар. , , Ілінойс, ЗША) — амерыканскі акцёр і прадзюсар. Найбольш вядомы ролямі ў фільмах «Байкі са склепа: Дэман ночы», «Фантом» і «Тытанік», а таксама ў серыяле «Guilt».

Яго першай вядомай роляй у кіно стала роля Матчу, сябра Біфа Танена ў першых двух частках трылогіі «Назад у будучыню». У 1986 годзе ён сыграў у фільме «Зубастыкі». У 1988 годзе згуляў Тоні Гамбіні ў серыяле «Яна напісала забойства». Зейн атрымаў міжнароднае прызнанне дзякуючы ролі злыдня Х’юі Уорынера ў трылеры «Мёртвы штыль». Ён таксама зняўся ў фільме «Усіх за борт».

Першая галоўная роля Зейна была ў незалежным трылеры «Мегавіль». У 1990 годзе выйшла карціна «Мемфіская красуня» з удзелам Зейна. У 1991 годзе ён выканаў ролю Джона Джасціса Уілера ў некалькіх серыях папулярнага серыяла Дэвіда Лінча «Твін Пікс». У 1992 годзе Зейн зняўся разам з Цільдай Суінтан у экранізацыі рамана Вірджыніі Вульф «Арланда». У 1993 годзе сыграў у вестэрне «Тумстаўн: Легенда Дзікага Захаду», галоўную ролю ў баявіку «Снайпер», а таксама лавеласа Гары ў рамантычнай камедыі «Толькі ты».

У 1995 годзе выходзіць эпізод «Байкі са склепа: Дэман ночы» з яго ўдзелам, а ў 1996 годзе — «Фантом».

Вялікую папулярнасць Зейну прынесла роля багатага сноба і жаніха гераіні Розы, Каледона Хоклі ў блокбастары Джэймса Кэмерана «Тытанік» 1997 года. Яна таксама прынесла яму намінацыю на прэмію MTV Movie Award у намінацыі «Найлепшы кіназлыдзень» і прэмію Blockbuster Entertainment Award. Ён таксама быў намінаваны на прэмію Гільдыі кінаакцёраў ЗША.

## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Аламыйза

**Аламыйза** — вёска ў воласці Тырва павета Валгамаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Хелмэ (скасавана). Размешчана за 17 км на поўнач ад павятовага цэнтра — горада Валга. Вышыня над узроўнем мора — 53 метры.

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 68403.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Айтсра

**Айтсра** — вёска ў воласці Тырва павета Валгамаа, Эстонія.  На тэрыторыі вёскі знаходзяцца азёры Роксі, Вільг'ярв і Сарапуу.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Рабі

**Рабі**:
* Рабі (востраў)
* Рабі (правінцыя Трэнта)
* Рабі (Эстонія)
## Прозвішча 
* Ісідар Айзек Рабі — амерыканскі фізік
Ліва

**Ліва**:

## Італія 
* Ліва (Кома)
* Ліва (правінцыя Трэнта)

## Эстонія 
* Ліва (Тырва)
Соэ (Тырва)

**Соэ** — вёска ў воласці Тырва павета Валгамаа, Эстонія.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Холдрэ

**Холдрэ** — вёска ў воласці Тырва павета Валгамаа (раней — Вільяндзімаа), Эстонія. Размешчана на паўднёвым захадзе Эстоніі, на мяжы з Латвіяй. За 173 км ад Таліна, да валаснога цэнтра — горада Тырва — каля 11 кіламетраў.
Клімат умераны. Паштовы індэкс — 68403.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ёхан Кып, эстонскі святар, кіраўнік Эстонскай Евангелічнай Лютэранскай Царквы
* Яан Юнкур, эстонскі вайсковы дзеяч, дыпламат
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Яан Юнкур

**Яан Ю́нкур** (; 12 (24) лютага 1887, Холдрэ — , Паўночна-Уральскі ППЛ, Свярдлоўская вобласць) — эстонскі ваенны і дыпламат, камандуючы ваеннай акругі Хар'ю (1939-40), узнагароджаны вышэйшай ваеннай узнагародай Эстоніі (Крыжом Свабоды).

З 1918 па 1940 год служыў у эстонскай арміі. Удзельнічаў у Эстонскай вызваленчай вайне. Пазней служыў ваенным прадстаўніком Эстоніі за мяжой і дыпламатам (у Літве (1919), Варшаве (Польшча, 1919—1923), Парыжы (Францыя, 1924—1925), Бельгіі (1925—1929)). З 1929 па 1934 гады двойчы служыў афіцэрам для даручэнняў штаба арміі і двойчы - камандзірам асобнага пяхотнага батальёна.

Выйшаў у адстаўку 17 жніўня 1940 года, пасля чаго працаваў перакладчыкам у Народным камісарыяце працы ЭССР. 14 чэрвеня 1941 года быў звольнены з гэтай пасады. Падчас чэрвеньскай дэпартацыі 1941 года яго саслалі 14 чэрвеня 1941 года з Нымэ разам з жонкай Ліндай. Адправілі ў ПаўнУралЛаг, у лагерны аддзел Сосьва. Там ён захварэў і памёр 27 студзеня 1942 года. Пасля смерці, 28 лютага 1942 года, асаблівая нарада прызначыла Юнкуру вышэйшую меру пакарання па артыкуле §58-4 КК РСФСР. 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыпламаты Эстоніі
Ёхан Кып

**Ёхан Кып** (; 28 кастрычніка 1874 (9 лістапада 1874), Холдрэ — ) — эстонскі лютэранскі тэолаг, гісторык.

## Біяграфія 
Вывучаў тэалогію ў Імператарскім універсітэце ў Дэрпце. У 1906 годзе здаваў там кандыдацкі экзамен. Затым да 1909 года працаваў настаўнікам гімназіі ў Пярну.

З 1909 па 1922 г. Кып быў пробашчам у Лаіузэ. З абвяшчэннем незалежнасці Эстоніі ў 1918 годзе прымаў актыўны палітычны ўдзел. У 1919/20 г. Кып быў членам Устаноўчага сходу Эстонскай рэспублікі. З 1932 па 1937 гады ён быў членам Таварыства ўнутранай аховы ўзброеных сіл Эстоніі. З 1940 года быў членам Дзяржаўнага савета.

Кып быў адным з вядучых тэолагаў і гісторыкаў міжваеннага перыяду ў Эстоніі. З 1916 па 1939 год і з 1941 па 1944 гады быў прафесарам тэалогіі ў Тартускім універсітэце. У 1923—1928 гадах — прарэктар, у 1928—1937 гадах — рэктар універсітэта. З 1914 па 1921 год Кып быў старшынёй Эстонскага літаратурнага таварыства, а з 1929 па 1934 год — намеснікам старшыні Эстонскага навуковага таварыства. Таксама займаў шмат іншых грамадскіх пасад і быў актыўным гісторыкам.

У 1939 годзе быў абраны біскупам і кіраўніком Эстонскай евангелічна-лютэранскай царквы. Перад савецкай акупацыяй Эстоніі ён уцёк у эміграцыю ў Швецыю ў 1944 годзе. Адтуль ён кіраваў царкоўнай працай лютэранскіх ссыльных. У 1957 годзе быў прызначаны арцыбіскупам Эстонскай лютэранскай царквы ў выгнанні (пазней — Эстонскай евангелічна-лютэранскай царквы за мяжой).

Кып пакінуў пасаду ў 1964 годзе па прычыне ўзросту. Памёр у эміграцыі ў Швецыі ў сталым узросце.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэктары Тартускага ўніверсітэта
Каха

**Каха**:

## Прозвішча 
* Хуга Каха — эстонскі біёлаг

## Тапонім 
* Каха (Лачын)
Марыя Сяргееўна Каранеўская

**Марыя Сяргееўна Каранеўская** () — савецкая калгасніца. Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

## Біяграфія 
Марыя Каранеўская нарадзілася 4 снежня 1926 года ў вёсцы Прыяміна Халопеніцкага раёна Барысаўскай акругі Беларускай ССР (зараз Крупскага раёна Мінская вобласць Беларусь).

Пасля Вялікай Айчыннай вайны перабралася ў Гродзенскую вобласць.

Кіравала клубам у Харосіцы Навагрудскага раёна.

З 1955 года кіравала ільнаводчым звяном у калгасе імя Сталіна (з 1961 года «Світанак») Любчэнскага (з 1956 года — Навагрудскага) раёна Баранавіцкай (з 1954 года — Гродзенскай) вобласці. Пастаянна павышала кваліфікацыю, укараняла хімічную праполку і прымяненне мінеральных угнаенняў.

Паступова звяно Каранеўскай дасягнула ўраджайнасці да 11 цэнтнераў ільновалакна і 10 цэнтнераў насення лёну з гектара. У 1965 годзе звяно сабрала 12,4 цэнтнера льновалакна і 10,4 цэнтнера насення з гектара. Гэты вынік быў лепшым у Гродзенскай вобласці і заставаўся непераўзыдзеным дзесяць гадоў.

30 красавіка 1966 года ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР за поспехі, дасягнутыя ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак лёну, удастоена звання Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна. Таксама атрымала залаты медаль «Серп і молат».

У 1966 годзе з-за цяжкай хваробы перайшла з льнаводства ў жывёлагадоўлю.

Жыла ў Харосіцы.

Памерла 1 снежня 2000 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Героі Сацыялістычнай Працы
Уралаанэ

**Уралаанэ**() — вёска ў Эстоніі, у воласці Тырва павета Валгамаа. У 1991-2017 гадах вёска ўваходзіла ў склад воласці Пыдрала.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Прабова Субіянта

**Прабова Субіянта** (; поўнае афіцыйнае імя **Прабова Субіянта Джоёхадзікусумо** ; ) — інданезійскі палітык, бізнесмен і адстаўны ганаровы генерал арміі, восьмы прэзідэнт Інданезіі з 20 кастрычніка 2024 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 кастрычніка 1951 года ў Джакарце.

У 1970 годзе паступіў у  у горадзе Магеланг, у 1974 годзе скончыў яе.

### Міністр абароны 
23 кастрычніка 2019 года прэзідэнт Джока Відода прызначыў Прабова міністрам абароны Інданезіі.

### Прэзідэнцкія выбары 2024 года 
7 студзеня 2023 года Прабова пачаў сваю трэцюю прэзідэнцкую кампанію на прэзідэнцкіх выбарах 2024 года. Міністр абароны Інданезіі Прабова Субіянта атрымаў перамогу на прэзідэнцкіх выбарах з вынікам 58,6% або 96,2 млн галасоў.

## Зноскі
Хуга Каха

**Хуга Каха** (, ,  — , ) — эстонскі дзяржаўны дзеяч, вучоны-біёлаг і педагог вышэйшай школы. Рэктар Тартускага ўніверсітэта ў 1938—1940 гадах, член Першай дзяржаўнай рады Эстоніі (1938), акадэмік АН Эстоніі (1938).

## Біяграфія 
Скончыў Пярнускую гімназію (1906). З 1906 па 1908 год вывучаў хімію ў Рыжскім політэхнічным інстытуце, з 1909 па 1913 год вучыўся ў Казанскім універсітэце, дзе ён абраў фізіялогію раслін. Пазней працаваў батанікам у Маскоўскім універсітэце і адначасова настаўнік сярэдняй школы.

У 1920 годзе ён вярнуўся ў Эстонію. Атрымаў накіраванне і з 1920 па 1921 год у якасці стыпендыята Тартускага ўніверсітэта стажыраваўся ў лабараторыі прафесара Людвіга Фоста ў Гейдэльбергу. 14 красавіка 1923 года атрымаў доктара навук за працу «Über die physiologische Weldung der Neutralsalze auf das Pflanzenplasma».

З 1921 года быў дацэнтам кафедры фізіялогіі раслін у Тартускім універсітэце, з 1923 года — прафесар, загадчык лабараторыі фізіялогіі раслін і адзін з кіраўнікоў інстытута батанікі. Да 1925 года быў таксама дырэктарам Батанічнага сада. З 1923 г. прафесар Х. Кахо ўзначальваў метадычны семінар па прыродазнаўстве і летнія курсы настаўнікаў. У 1933 годзе ён быў абраны ў *Societas biologiae Latviae* у Рызе і ў Брытанскае біялагічнае таварыства.

У 1936—1939 гадах Х. Кахо быў старшынёй Таварыства прыродазнаўцаў.

З арганізацыяй Эстонскай акадэміі навук у 1938 годзе быў прызначаны ў яе сапраўдныя члены.

У 1938—1940 гадах — рэктар Тартускага ўніверсітэта. Навуковыя інтарэсы Х. Каха ў асноўным датычылася протаплазматычнай калоіднай хіміі раслінных клетак і іх пранікальнасці. Вёў вірусалагічныя даследаванні хвароб бульбы.

У 1944 годзе эміграваў у Германію. Працаваў там у Батанічным інстытуце ў Позене, Берліне і Марбургу і ўніверсітэтах Бона і Гамбурга. З 1946 па 1949 год ён быў загадчыкам кафедры батанікі ў Балтыйскім універсітэце і дэканам факультэта навукі ў Гамбургу-Пінебергу.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэктары Тартускага ўніверсітэта
Дыяна з німфамі

**Дыяна з німфамі** () — карціна галандскага мастака Яна Вермера, напісаная, меркавана, у перыяд між 1653—1654 гадамі.

## Гісторыя стварэння 
Карціна «Дыяна з німфамі» адносіцца да самага ранняга перыяду творчасці Яна Вермера. Вядома, што ў 1653 годзе ён быў прыняты ў Гільдыю Святога Лукі, дзе на працягу шасці гадоў працягваў навучанне пад кіраўніцтвам аднаго з вядомых мастакоў таго часу. Некаторыя даследчыкі творчасці Яна Вермера ўказваюць на тое, што ў карціне «Дыяна з німфамі» прасочваецца ўплыў Карэла Фабрыцыуса ці Рэмбранта. У сваёй карціне «Дыяна з німфамі» галандскі мастак адлюстраваў Дыяну ў кампаніі з чатырма спадарожніцамі на краі лесу. У параўнанні з іншымі мастакамі, якія адлюстроўвалі багіню і яе кампанію падчас «*жаночай вакханаліі*», інтэрпрэтацыя Вермера больш цнатлівая, з мінімумам аголеных частак жаночага цела. Манера размяшчэння фігур на карціне мае адсылкі да творчасці галандскага мастака —  і яго варыянту карціны «Дыяна» (1648). Дзякуючы гэтаму, некаторыя эксперты схільныя меркаваць, што абодва мастакі сумесна навучаліся падчас пражывання ў Амстэрдаме.

## Сюжэт карціны 
Сюжэт купання Дыяны з німфамі ў ручаіне даволі папулярны ў творчасці мастакоў эпохі адраджэння, барока, маньерызму. Гісторыя пра тое, як прынц Актэон, палюючы ў лесе, натрапіў на німфаў, што купаліся ў ручаі разам з багіняй Дыянай, упершыню згадваецца ў «» Авідзія. Дзяўчаты дапамагаюць багіні зняць адзенне, абмываюць яе ногі, а юнак падглядае. Пасля таго, як падгляданне раскрыта, Дыяна хаваецца за спінамі німфаў, папярэдне апырскаўшы яго вадой з ручая, прыгаворваючы праклёны. Актэон апынаецца ператвораным у аленя, і яго разрываюць уласныя сабакі, з якімі ён прыбыў на паляванне.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Карціна на сайце музея Маўрыцхёйс
* Карціна на сайце 

Катэгорыя:Карціны Яна Вермера
Катэгорыя:Карціны XVII стагоддзя
Катэгорыя:Карціны са збораў Маўрыцхёйса
Сусветная прэмія саўндтрэкаў тэлекампазітару года

**Сусве́тная прэ́мія саўндтрэ́каў тэлекампазі́тару го́да** () — адна з галоўных узнагарод «Сусветнай прэміі саўндтрэкаў», якая была ўпершыню прысуджана на 16-й цырымоніі ў 2016 годзе і ўручаецца штогод па сённяшні дзень.

## Пераможцы і намінанты 
Пераможцы і намінанты прыведзены ў храналагічным парадку. У межах аднаго года намінанты ўпарадкаваны па прозвішчах паводле беларускага алфавіта. Пераможца адзначаны жоўтым колерам фона &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; і прыводзіцца першым.

### 2010-я 
### 2020-я 
## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Спіс пераможцаў і намінантаў на афіцыйным сайце «Сусветнай прэміі саўндтрэкаў»

Катэгорыя:Сусветная прэмія саўндтрэкаў
Катэгорыя:З’явіліся ў 2016 годзе
Катэгорыя:Кінапрэміі за найлепшую музыку
Леанід Сямёнавіч Кароль

**Леванід Кароль**, часам **Лявон Кароль**, поўнае імя **Леанід Сямёнавіч Кароль** (1922—1998) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся на Валожыншчыне ў сям’і настаўнікаў Сямёна і Зінаіды Каралёў, з 1931 года жыў у Вільні. Вучыўся ў Віленскай беларускай гімназіі.

Выключаны з чацвёртага курса інстытута як брат «ворага народу» Усевалада Караля. Давучваўся на завочным аддзяленні, адначасова працаваў на заводзе. У 1958 годзе атрымаў вышэйшую адукацыю ў галіне хіміі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Беларусы ў Літве
Сысерць (значэнні)

**Сысерць** — тапонім.

* Сысерць — горад у Свярдлоўскай вобласці Расіі.
* Сысерць — рака ў Свярдлоўскай вобласці Расіі, прыток ракі Ісець.
Лагер бежанцаў Замзам

**Лагер для бежанцаў Замзам** — адзін з найбуйнейшых лагераў для ўнутраных перамешчаных асоб у Судане, размешчаны за 15 км на поўдзень ад Эль-Фашыра, Паўночны Дарфур. Заснаваны ў 2004 годзе падчас Дарфурскай вайны. На 2024 год у лагеры знаходзілася каля 500 000 перамешчаных асоб. Асноўнае насельніцтва Замзама склалі прадстаўнікі этнічных груп фур, загава і масаліты. У сувязі з канфліктам паміж САП і УСС лагер сутыкнуўся з сур’ёзнымі гуманітарнымі праблемамі, уключаючы недаяданне. Павялічыўся ўзровень дзіцячай смяротнасці. Рэзка ўзразла колькасць паведамленняў пра згвалтаванні.

У падтрыманні лагера дапамагаюць гуманітарныя арганізацыі, у тым ліку Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па справах бежанцаў і розныя няўрадавыя арганізацыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Канфлікт у Судане (з 2023)
Катэгорыя:Дарфурскі канфлікт
Катэгорыя:Лагеры бежанцаў
Таагепера

**Таагепера** — вёска ў воласці Тырва павета Валгамаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Хелмэ (скасавана). 

## Насельніцтва 
## Вядомыя носьбіты і жыхары 
* Яак Ааб, эстонскі дзяржаўны дзеяч
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Рулі

**Рулі** () — вёска ў Эстоніі, у воласці Тырва павета Валгамаа. Да 21 кастрычніка 2017 года вёска ўваходзіла ў склад воласці Пыдрала.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Яак Ааб

**Я́ак А́аб** (; нар. , Таагепера) — эстонскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Член Цэнтрысцкай партыі. Міністр адміністрацыйнага кіравання Эстоніі (2021—2022), міністр адукацыі і навукі (2020—2021), міністр адміністрацыйнага кіравання Эстоніі (2017—2018, 2019—2020), міністр сацыяльных спраў Эстоніі (2005—2007), член Рыйгікогу IX (2005—2007) і XI (2007—2011) скліканняў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Таагепера. У 1967—1977 гадах вучыўся ў школе. У 1986 годзе скончыў Талінскі педагагічны інстытут па спецыяльнасці «руская мова і літаратура».

Быў членам КПСС, з 19 студзеня 1988 па 23 кастрычніка 1989 г. займаў пасаду сакратара райкама КПЭ горада Выхма. У 1994—1998 годзе быў віцэ-мэрам горада Выхма, у 1998—2002 гадах — мэрам горада Выхма. У 2003—2005 гадах — выканаўчы дырэктар Эстонскага саюза гарадоў.

У 2002—2003 гадах — член Рыйгікогу IX склікання. 12 верасня 2004 года ўступіў у Цэнтрысцкую партыю Эстоніі. Па выніках парламенцкіх выбараў 2007 года абраны членам Рыйгікогу XI склікання, быў намеснікам старшыні камісіі па сацыяльных справах. У 2016—2017 гадах — генеральны сакратар Цэнтрысцкай партыі.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Члены Рыйгікогу
Рансі

**Рансі** () — вёска ў Эстоніі, у воласці Тырва павета Валгамаа. 
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Пікасіла (Выру)

**Пікасіла** () — вёска ў Эстоніі, у воласці Выру павета Вырумаа. У 1992-2017 гадах уваходзіла ў воласць Ласва (скасавана).

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Цфат

**Цфат** () — горад у Паўночнай акрузе Ізраіля, адзін з чатырох святых гарадоў для яўрэяў разам з Іерусалімам, Цверыяй і Хеўронам.

Знаходзіцца на вышыні 900 м над узроўнем мора, на вяршыні адной з гор Верхняй Галілеі. Адлегласць да Хайфы - 75 км, да Тэль-Авіва - прыкладна 160 км, да Іерусаліма - каля 200 км.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ізраіля
Леанід Пятровіч Яшэнка

**Леанід Пятровіч Яшэнка** (25 лютага 1959, Свярдлоўск, РСФСР — 2018) — беларускі скульптар, антраполаг.

Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча (1979), Беларускую акадэмію мастацтваў (1992).

Член Беларуская саюзу мастакоў (1995—2005).

У 2014—2018 гадах — супрацоўнік аддзела антрапалогіі Інстытута гісторыі НАН Беларусі. Займаўся рэканструкцыяй аблічча па чэрапе, аўтар значнай колькасці прац у гэтай галіне, у тым ліку ў суаўтарстве з Ігарам Чаквіным.

Працаваў у манументальнай і станковай скульптуры. Матэрыял — бронза, граніт, дрэва.

3 1981 года ўдзельнік мастацкіх выставак.

Сярод твораў помнік ахвярам афганскай вайны (Баранавічы), кампазіцыі «Еўропа», «Муза», ратонда «Купідоны», скульптуры Ефрасінні Полацкай, «Курапаты» (усе Мінск), рэльефы.

Творы захоўваюцца ў Нацыянальных гістарычным музеі, у галерэях і прыватных калекцыях.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998 : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1998.
* Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (1949—2004 гады) / А. А. Каляда. — Мінск, 2005.
* 
* 

Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Яшэнка

* Ларыса Ніканаўна Яшэнка (нар. 1921) — беларуская археограф, архівістка.
* Леанід Пятровіч Яшэнка (1959— 2018) — беларускі скульптар, антраполаг.
Веймарская вышэйшая школа музыкі імя Франца Ліста

**Веймарская Вышэйшая школа музыкі імя Франца Ліста** () — вышэйшая музычная навучальная ўстанова Германіі, размешчаная ў Веймары.

Створана ў 1872 годзе Карлам Мюлерхартунгам як Веймарская аркестравая школа — першая музычная школа Германіі, арыентаваная не на сольнае, а на аркестравае музіцыраванне. Першапачатковымі спецыялізацыямі школы былі аркестравыя інструменты, клавір і дырыжыраванне, пазней дадаліся вакал, у тым ліку оперны, кампазіцыя і, у пэўны перыяд, тэатральныя спецыяльнасці. У 1930 годзе школа атрымала назву Вышэйшай, у 1956 годзе — цяперашняе найменне.
## Крыніцы
Дом Ферэнца Ліста (Веймар)

**Дом Ферэнца Ліста ў Веймары** — дом, у якім жыў кампазітар і піяніст Ферэнц Ліст у Веймары, цяпер выкарыстоўваецца як музей. Дом знаходзіцца на Марыенштрасэ 17, дзе пачынаецца Бельведэрэр Алееe, на поўдзень ад цэнтра горада Веймар, на ўскрайку парку Ільм.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 1798/99 годзе як дом герцагскага прыдворнага садоўніка. Тут жа размяшчалася прыдворнае садаводства. Аўтар праекта — прыдворны архітэктар Іаган Фрыдрых Рудольф Штайнер. У 1818/19 гадах на супрацьлеглым баку вуліцы быў пабудаваны жылы дом такой жа формы. Абодва будынкі, якія знаходзіліся ў той час на паўднёвай ускраіне горада, утваралі рэпрэзентатыўны ўезд у горад. У 1819 годзе дом Ліста быў грунтоўна перароблены пад кіраўніцтвам архітэктара Клеменса Венцэслава Кудра, так што цяпер ён з’яўляецца адным з тыповых узораў веймарскай архітэктуры класіцызму. Дом Ліста, а дакладней будынак садаводства, пацярпелі падчас авіяналётаў на Веймар падчас Другой сусветнай вайны, былі закансерваваны на зіму 1945/46 г., рамонтныя работы праводзіліся ў 1948—1952 гг.

Веймарскія прыдворныя садоўнікі жылі на першым паверсе да 1918 года. З 1854 па 1868 год на верхнім паверху была майстэрня мастака Фрыдрыха Прэлера Старэйшага. Перш чым пераехаць у дом, Ліст неафіцыйна і дэ-факта жыў быдунку «Альтэнбург» у Веймары з 1848 па 1861 год, але афіцыйна ў «Hotel Erbprinz». У 1869 годзе Карл Аляксандр Саксен-Веймар-Эйзенахскі перадаў Францу Лісту верхні паверх дома, дзе кампазітар некалькі месяцаў штогод (у падарожжах паміж Рымам і Будапештам) да сваёй смерці ў 1886 годзе. Жылыя памяшканні на верхнім паверсе для Ліста абсталявала вялікая герцагіня Сафія Аранская-Насаўская.

Пасля смерці Ліста 31 ліпеня 1886 года Карл Аляксандр загадаў выкарыстоўваць верхні паверх пад музей. Раяль «Bechstein», які быў прадастаўлены Лісту кампаніяй-вытворцам пры яго жыцці, паслужыў падарункам Карла Бехштэйна толькі што створанаму музею. У 1918 годзе дом Ліста перайшоў ва ўласнасць зямлі Цюрынгія і ў такім выглядзе кіраваўся Нацыянальным музеем Гётэ. У 1954 годзе Нацыянальны даследчы і мемарыяльны комплекс класічнай нямецкай літаратуры ў Веймары прыняў будынак і ў наступныя гады правёў маштабныя рамонтныя работы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Isolde Bacher, Hans-Wilm Schütte: Weimar. 8. Auflage. Baedeker, Ostfildern 2013, ISBN 978-3-8297-1486-0, S. 185—187.
* Paul Kahl: Die Weimarer Museen. Ein erinnerungskulturelles Handbuch. Sandstein, Dresden 2022, ISBN 978-3-95498-635-4, S. 112—116.

Катэгорыя:Музеі Веймара
Катэгорыя:Веймар
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Германіі
Веймарскі замак

**Веймарскі замак** () — замак у Веймары, Цюрынгія, Германія. Цяпер ён называецца «Гарадскі замак», каб адрозніць яго ад іншых замкаў у Веймары і ваколіцах.

## Гісторыя 
Веймарскі замак быў рэзідэнцыяй герцагаў Саксен-Веймар і Айзенах, таксама яго называлі замкам-рэзідэнцыяй. Будынак размешчаны ў паўночнай частцы гарадскога парку ўздоўж ракі Ільм, парку Ільм. Уваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА «Класічны Веймар».

На працягу сваёй гісторыі замак часта знішчаўся пажарамі. Палац і царква XVII стагоддзя ў стылі барока, дзе адбыліся прэм'еры шэрагу твораў Іагана Себасцьяна Баха, пасля пажару ў 1774 годзе былі заменены неакласічным будынкам. Чатыры пакоі былі прысвечаны памяці паэтаў, якія працавалі ў Веймары, Іагану Вольфгангу фон Гётэ, Іагану Готфрыду Гердэру, Фрыдрыху Шылеру і Крыстафу Марціну Віланду. З 1923 года ў будынку размяшчаецца Музей Веймарскага замка, галоўным упрыгожаннем якога з'яўляецца калекцыя карцін і твораў мастацтва XV—XVI стагоддзяў, звязаных з Веймарам. Таксама тут знаходзіцца культурны цэнтр.

## Музей 
З 1923 года будынак выкарыстоўваецца як музей. У музеі прадстаўлена калекцыя жывапісу 1500-1900 гадоў, у асноўным звязаная з гісторыяй Веймара. На першым паверсе прадстаўлены жывапіс эпохі Адраджэння, у тым ліку творы Лукаса Кранаха Старэйшага і Лукаса Кранаха Малодшага і сярэднявечнае сакральнае мастацтва, на верхнім паверсе ў рэпрэзентатыўных залах выстаўлены жывапіс XVIII і пачатку XIX стст. і на верхнім паверсе, творы 19-га стагоддзя Веймарскай школы мастацтваў і сучаснага мастацтва.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Rolf Bothe: *Dichter, Fürst und Architekten. Das Weimarer Residenzschloß vom Mittelalter bis zum Anfang des 19. Jahrhunderts*. Ostfildern-Ruit 2000.
* *Residenzschloss Weimar. 15 Jahre – 15 Millionen Investitionen. Die Grundsanierung in 15 Jahren durch die Stiftung Thüringer Schlösser und Gärten.* Imhof-Verlag, Petersberg 2009.
* Christian Hecht: *Dichtergedächtnis und fürstliche Repräsentation. Der Westflügel des Weimarer Residenzschlosses. Architektur und Ausstattung*. Ostfildern 2000.

Катэгорыя:Замкі Германіі
Катэгорыя:Музеі Веймара
Кулі (Тырва)

**Кулі** — вёска ў воласці Тырва павета Валгамаа, Эстонія. Размешчана за 12 км на поўдзень ад валаснога цэнтра — горада Тырва, і за 12 км на поўнач ад павятовага цэнтра — горада Валга. Вышыня над узроўнем мора — 110 метраў. Клімат умераны. Паштовы індэкс — 68404.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Архіў Гётэ і Шылера

**Архіў Гётэ і Шылера** () у Веймары — найстарэйшы літаратурны архіў у Германіі. Першапачаткова архіў Гёцеўскага таварыства, заснаванага вялікай герцагіняй Сафіяй Веймарскай у 1885 годзе; пасля пашырэння за кошт архіўных матэрыялаў Шылера ў 1889 годзе атрымаў сучасную назву.

## Гісторыя стварэння 
Архіў нямецкага філосафа-прыродазнаўца і паэта Ёгана фон Гётэ (1749—1832) утрымоўваў рукапісы, лісты, накіды, мемуары і іншыя дакументы, якія засталіся пасля смерці Гётэ, а таксама шмат твораў мастацтва, якія належалі яму. Архіў перайшоў з 1885 года, пасля смерці апошняга прадстаўніка сям’і Гётэ, ва ўладанне вялікай герцагіні Сафіі Веймарскай, якая заснавала ў тым жа годзе ў Веймары Гётэўскае таварыства для даследавання архіўных матэрыялаў. Дырэктарам архіва быў прызначаны прафесар Э. Шміт, а пасля яго пераезду ў Берлін — Бернард Зуфан.

У 1889 годзе Гётэўскі архіў быў павялічаны калекцыямі, падоранымі нашчадкамі нямецкага філосафа, паэта і драматурга Фрыдрыха Шылера (1759—1805) і атрымаў назву Гётэ-Шылераўскага архіва.

У 1888—1897 гадах у архіве працаваў запрошаны туды Рудольф Штэйнер. Акрамя падрыхтоўкі ўступных артыкулаў і каментароў да чатырох тамоў навуковых прац Гётэ, Штэйнер напісаў дзве кнігі пра філасофію Гётэ: «Асноўныя лініі тэорыі пазнання светапогляду Гётэ».

## Выданні архіва 
Матэрыялы веймарскага архіва паслужылі асновай веймарскага крытычнага выдання Гётэ і вялікай біяграфіі паэта, над якой працавала таварыства 50 нямецкіх вучоных, пад рэдакцыяй Г. Грыма, Г. Ф. Лепера, Э. Шміта, Б. Зейферта і Б. Зуфана.

Выдаецца «Goethe Jahrbuch».
## Літаратура 
* Маркина Л. Г., Муравлёва Е. Н., Муравлёва Н. В. GOETHE-UND-SCHILLER-ARCHIV АРХИВ ГЁТЕ И ШИЛЛЕРА // Культура Германии: лингвострановедческий словарь: свыше 5000 единиц / под общ. ред. проф. Н. В. Муравлёвой. — М.: АСТ, 2006. — С. 357—358. — 1181 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-038383-5.
Катэгорыя:Архівы Германіі
Катэгорыя:Ёган Вольфганг Гётэ
Катэгорыя:Фрыдрых Шылер
Веймарскі чыгуначны музей

**Веймарскі чыгуначны музей** () — чыгуначны музей у Веймары. Размешчаны на ўсход ад чыгуначнага вакзала на месцы былога Веймарскага чыгуначнага дэпо на Эдуард-Розенталь-Штрасэ, дэпо з 1980 года з'яўляецца тэхнічным помнікам Свабоднай дзяржавы Цюрынгія. Тут знаходзіцца самая вялікая ў Цюрынгіі калекцыя гістарычных лакаматываў, а таксама самая вялікая калекцыя электравозаў у Германіі. Знаходзіцца ў спісе культурных помнікаў Веймара (індывідуальныя помнікі).

Думанструецца больш за 30 розных паравозаў, дызеляў і электравозаў. У цэнтры калекцыі - дызелі і электравозы былога Deutsche Reichsbahn, прычым прадстаўлены амаль усе серыі, якія выкарыстоўваліся да нядаўняга часу. Акрамя чыгуначнага транспарту дэманструюцца таксама аўтамабілі.
## Літаратура 
* Paul Kahl: *Die Weimarer Museen. Ein erinnerungskulturelles Handbuch.* Sandstein, Dresden 2022, ISBN 978-3-95498-635-4, S. 194–199.
Катэгорыя:Музеі Веймара
Дом Кранаха

**Дом Кранаха** () — будынак злева ад двух амаль аднолькавых будынкаў эпохі Адраджэння на ўсходнім баку Рынкавай плошчы ў Веймары, акурат насупраць ратушы. У 16 стагоддзі тут жылі мастакі Лукас Кранах Старэйшы і яго сын Лукас Кранах Малодшы.

## Гісторыя 
Будынак, багата ўпрыгожаны калонамі, нішамі і аркамі з арнаментам, з’яўляецца будынкам эпохі Адраджэння плошчай каля 1500 м². Будаўніцтва гэтага будынка адбывалася ў 1547—1549 гг. Архітэктар — Нікалаус Громан. Прызначаўя для канцлера герцага Крысціяна Брука, які ажаніўся з Барбарай Кранах і стаў зяцем Лукаса Кранаха Старэйшага. Над правай аркай размешчаны герб мастака — крылаты змей.

Лукас Кранах Старэйшы, адзін з самых значных нямецкіх мастакоў эпохі Адраджэння, правёў у гэтым доме апошні год свайго жыцця. Мастак прыбыў у Веймар у 1552 годзе ва ўзросце 80 гадоў, заснаваў у доме майстэрню і ўзяў 2 вучняў. Нягледзячы на ​​свой узрост, ён усё яшчэ быў актыўны і пачаў працаваць у сваёй майстэрні (гарышча пад дахам) над знакамітым трохстворкавым алтаром, які і сёння можна ўбачыць у веймарскай царкве Святых Пятра і Паўла (Хердэркірхэ). Праца была завершана ў 1555 годзе яго сынам Лукасам Кранахам Малодшым.

Падчас Другой сусветнай вайны будынак быў моцна пашкоджаны і пазней адноўлены ў адпаведнасці з арыгіналам.

## Сучаснасць 
Да канца 1990-х гадоў у будынку размяшчалася галерэя Веймарскага кааператыва мастакоў. Шматгадовы старшыня кааператыва, веймарскі мастак Хорст Гаўзот, пакінуў пасаду ў 1991 годзе. Яго пераемнік, мастак Ральф Герман, узначаліў кааператыў у 1999 годзе.

Сёння ў будынку размяшчаецца «Тэатр пад скляпеннем».

Катэгорыя:Архітэктура Рэнесансу
Катэгорыя:Архітэктура Германіі
Катэгорыя:Веймар
Стэфан Жавел

**Стэфан Жавел** (;  -) — французскі астраном.

З 1888 года працаваў асістэнтам Анры-Жазефа Ператэна ў абсерваторыі Ніцы, і адзначыў 1431 аб’ект, выдадзены ў індэкс-каталогу.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Астраномы Францыі
Помнік Гётэ і Шылеру

**Помнік Ёгану Вольфгангу фон Гётэ і Фрыдрыху Шылеру ў Веймары** () — бронзавая падвойная статуя пісьменнікам Ёгану Вольфгангу фон Гётэ і Фрыдрыху Шылеру, якія доўгі час пражывалі ў Веймары. Помнік быў урачыста адкрыты 4 верасня 1857 года перад будынкам Нямецкага нацыянальнага тэатра ў гонар стагоддзя Карла Аўгуста Саксен-Веймар-Эйзенахскага. Статуі абодвух паэтаў былі адлітыя ў адну вышыню, хоць Шылер у рэчаіснасці быў на 11 см вышэй за Гётэ.

Праект помніка належыць скульптару з Дрэздэна Эрнсту Рытшэлю і яго памочніку Густаву Адольфу Кіцу. Ліцейшчык Фердынанд фон Мілер з Мюнхена займаўся адліўкай статуі з бронзы. На адваротным баку помніка выгравіраваны словы: Ernst Rietschel inv. et fec. Dresden 1856, Ferd. v. Miller fudit München 1857.

Копіі помніка стаяць у Сан-Францыска, Мілуокі, Кліўлендзе і Сіракузах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Маркина Л. Г., Муравлёва Е. Н., Муравлёва Н. В. GOETHE-SCHILLER-DENKMAL ПАМЯТНИК ГЁТЕ И ШИЛЛЕРУ // Культура Германии: лингвострановедческий словарь: свыше 5000 единиц / под общ. ред. проф. Н. В. Муравлёвой. — М.: АСТ, 2006. — С. 356. — 1181 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-038383-5.
* Куликов Г. И., Мартиневский В. И. Goethe-Schiller-Denkmal памятник Гёте и Шиллеру // Страноведческие реалии немецкого языка. — Мн.: Вышэйшая школа, 1986. — С. 76. — 260 с. — 3600 экз.

Катэгорыя:Помнікі Германіі
Катэгорыя:Ёган Вольфганг Гётэ
Катэгорыя:Фрыдрых Шылер
Трапафіты

**Трапафі́ты** (ад  — паварот, змяненне і  — расліна) — група раслін, якія прыстасаваліся да жыцця ў абласцях з рэгулярнай зменай вільготнага і засушлівага сезонаў. Тэрмін уведзены ў 1898 годзе нямецкім батанікам А. Шымперам.

Расліны-трапафіты падтрымліваюць водна-паветраны баланс галоўным чынам за кошт велічыні ліставой паверхні (з дапамогай арыентацыі лісця, зменай буйнога лісця на дробнае, скідвання лісця ў неспрыяльных умовах) і сустракаюцца сярод розных жыццёвых форм.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Тропофиты // Словарь ботанических терминов / И. А. Дудка, С. П. Вассер, И. Н. Голубинский и др. ; Под общ. ред. И. А. Дудки. — Киев : Наук. думка, 1984. — 307 с.; 24 см.
* 

## Спасылкі 
* *Бакшеева, Е. О.* Основы лесоводства: учебное пособие для студентов направления 38.03.02 «Менеджмент» профиля подготовки «Производственный менеджмент» очной формы обучения  / Е. О. Бакшеева, Т. А. Матвеева, Г. А. Иванова. — Красноярск: СибГТУ, 2016. — С. 66. — 355 с.
* 

Катэгорыя:Экалогія раслін
Вілайнэ

ўпрыгожанае вілайнэ. Рэканструкцыя па знаходках археалагічных раскопак у Карлі-Айнаве (XII стагоддзе). Воўна, латунь. Экспазіцыя ]]
**Вілайнэ** — прамавугольная няшытая наплечная  з шарсцяной або ільняной тканіны, частка нацыянальнага касцюма латышоў і ліваў. Археалагічныя матэрыялы сведчаць, што вілайнэ насілі вельмі даўно, але простыя знаходкі датуюцца VII стагоддзем. У народным касцюме вілайнэ могуць быць упрыгожаны вышыўкай, а могуць быць без упрыгажэнняў. Па археалагічных знаходках вядома, што іх маглі абшываць металічнымі кольцамі і спіралямі. Па колеры маглі быць белымі, сінімі, зялёнымі, шэрымі або клятчастымі залежна ад рэгіёна і перыяду.

Традыцыйна ў латышскім народным строі вілайнэ накідваецца на абодва пляча. За выключэннем Паўднёвага Курземе, дзе ў Руцаве іх насілі на адной руцэ, а ў Ніцы і  іх насілі на адным плячы.

## У беларускім касцюме 
Паводле археалагічных звестак акрамя іншых відаў жаночай вопраткі на беларускіх землях у X — XIII стагоддзях вясковае насельніцтва насіла і вілайнэ. Хутчэй за ўсё, гэты элемент адзення з’явіўся ў беларусаў у выніку ўзаемадзеяння з народамі ўзбярэжжа Балтыйскага мора. Нягледзячы на тое, што суседнія народы (літоўцы, латышы, эстонцы) шырока выкарыстоўвалі такія шарсцяныя пакрывалы з VII да пачатку XX стагоддзя, у больш позні час на тэрыторыі Беларусі лексема «вілайнэ» не сустракаецца.

## Гл. таксама 
* 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Латышскі касцюм
Катэгорыя:Жаночае адзенне
Катэгорыя:Верхняе адзенне
Катэгорыя:Літоўскі касцюм
Катэгорыя:Эстонскі касцюм
Прававерны кароль

]]
**Прававерны кароль** (, ) — ганаровы тытул манарха і форма звароту, якая выкарыстоўвалася ў дачыненні да асобных манархаў Рэчы Паспалітай у XVII стагоддзі. Быў ініцыяваны і надаваўся Святым Прастолам як пэўная форма падзякі Папы Рымскага каралю за выбітныя дасягненні ў абароне хрысціянства (каталіцтва).

## Гісторыя 
Тытул *Прававерны кароль* быў упершыню нададзены ў 1661 годзе каралю польскаму і вялікаму князю літоўскаму Яну ІІ Казіміру — Папа Рымскі Аляксандр VII надаў яго сваім спецыяльным указам каралю і яго пераемнікам. Але тытул у Рэчы Паспалітай не прыжыўся з-за падабенства яго з тэрмінам «праваслаўны кароль», які ў рэаліях тагачаснай канфесійнай сітуацыі успрымаўся неадназначна.

У 1684 годзе Папа Рымскі Інакенцій XI прысвоіў ганаровы тытул *Fidei Defensor* (Абаронца веры) каралю і вялікаму князю Яну ІІІ Сабескаму за гераічную Венскую бітву, якая лічыцца паваротным момантам у гісторыі Еўропы, што прадухіліла яе заваяванне Асманскай імперыяй. Пасля гэтага тытул афіцыйна больш не надаваўся.

У канцы ХІХ і ў пачатку ХХ стагоддзяў тытулам *Orthodox Majesty* у англамоўных крыніцах (з-за аднолькавасці напісання на англійскай мове тэрмінаў «прававерны» і «праваслаўны») называюць каралёў Румыніі, Балгарыі, Сербіі, Грэцыі і г.д. Напрыклад, такім тытулам тытулаваўся кароль Югаславіі Пётр II. Але афіцыйна Святым Прастолам ім гэты ганаровы тытул не надаваўся.

## Падобныя тытулы 
Манархі іншых еўрапейскіх краін атрымлівалі падобныя тытулы ад Рымскіх Пап.

* Венгрыя: Апостальская Вялікасць (нададзены каля 1000 г.)
* Францыя: Найхрысціяннейшая Вялікасць (нададзены ў 1380)
* Іспанія: Каталіцкая Вялікасць (нададзены ў 1493)
* Англія: Абаронца веры (нададзены ў 1521)
* Партугалія: Найвярнейшая Вялікасць (нададзены ў 1748)

## Гл. таксама 
* Кароль
* Кароль польскі

Катэгорыя:Тытулы
Сяргей Гумянюк

**Сяргей Гумянюк** (нар. , Ташкент, Узбекістан) — украінскі валейбаліст.

## Біяграфія 
Пачынаў з кіеўскага «Лакаматыва», потым па 5 гадоў гуляў за адэскі «Дарожнік-СКА» — двойчы чэмпіён краіны, чаркаскі «Азот-Спартак», пяціразовы ўладальнік золата «Лакаматыў» (Харкаў). Быў запрошаны ў Беларусь гуляць за «Металург» (Жлобін). Па хуткім часе вярнуўся ва Украіну выступаць за «Хімпрам» (Сумы). З 2016 года іграе ў «Алтаі».

## Спасылкі 
* Serhii Gumenyuk (Сергiй Александровiч Гуменюк) 

Катэгорыя:Валейбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі зборнай Украіны па валейболе
Катэгорыя:Ігракі «Лакаматыва» Харкаў (валейбол)
Катэгорыя:Ігракі «Рэшэтыліўкі» (валейбол)
Сен-Меры

**Царква Сен-Меры**, таксама **Царква Святога Медэрыка** () — рымска-каталіцкая парафіяльная царква ў Парыжы, размешчаная недалёка ад Цэнтра Пампіду ўздоўж вуліцы Сен-Мартэн, у 4-й акрузе горада. 

Храм асвячаны ў гонар абата VII стагоддзя, святога Медэрыка (Меры), які прыбыў у Парыж у паломніцтва і пазней памёр там у 700 годзе, у 884 годзе Медэрык быў абвешчаны святым. У пачатку X стагоддзя быў пабудаваны касцёл у гонар двух святых Пятра і Медэрыка, які ў XI стагоддзі быў узведзены ў ранг парафіяльнага касцёла. Пра заступніцтва святога Пятра з часам забыліся. Святы Медэрык (Меры) стаў заступнікам раёна Парыжа на поўнач ад Сены.

Прыблізна ў 1200 годзе з'явіўся яшчэ адзін новы будынак, які быў заменены сучасным будынкам паміж 1515 і 1552 гадамі. У 1612 годзе вежу павысілі на адзін паверх. У XVIII стагоддзі касцёл быў перабудаваны. Была знесена шырма на даху, заменена мэбля, а большасць вокнаў эпохі Адраджэння заменена бясколерным шклом. 

Падчас рэвалюцыі 1789 года касцёл быў зачынены і выкарыстоўваўся для патрэб прамысловасці. Былі таксама сур'ёзныя пашкоджанні, асабліва заходні фасад, фігурныя ўпрыгожванні якога былі разбітыя. Часам ён выкарыстоўваўся як храм прыхільнікамі тэафілантропіі, пакуль у 1803 годзе ён зноў не стаў рымска-каталіцкай царквой. Пашкоджанні рэвалюцыі былі заменены копіямі ў 1840-х і 1850-х гадах. Фігуры і некаторыя дэкоры будынка былі адноўлены ў цэменце і ўстаўлены ў шчыліны. Некаторыя з фігур з'яўляюцца злепкамі з сабора Нотр-Дам.

Катэгорыя:Каталіцкія храмы Парыжа
Катэгорыя:IV акруга Парыжа
Найбольшы вядомы просты лік

; па вертыкалі адкладзена разраднасць ліка ў лагарыфмічным маштабе; чырвоная лінія — экспанента найлепшага набліжэння : y = exp (0,187394 t − 360,527), дзе t — час у гадах]]

**Найбольшы вядомы просты лік** — . Ён быў знойдзены Люкам Дзюрантам у рамках праекту GIMPS у кастрычніку 2024 года і змяшчае  дзесятковых лічбаў.

Згодна з тэарэмай Еўкліда, колькасць простых лікаў бясконца. Такім чынам, колькасць простых лікаў, якія перавышаюць найбольш вядомае на дадзены момант, таксама бясконца. Шматлікія энтузіясты, у тым ліку некаторыя вучоныя-матэматыкі, займаюцца пошукам рэкордных па велічыні простых лікаў.

## Гісторыя 
У табліцы ніжэй прадстаўлены найбольшыя вядомыя простыя лікі ў парадку знаходжання. Лікі Мерсена з паказчыкам *n* абазначаны *Mn*= 2*n* − 1.

## Дзесятка найбольшых вядомых простых лікаў 
## Гл. таксама 
* Просты лік
* Лікі Мерсена
* GIMPS

## Зноскі 
Катэгорыя:Простыя лікі
Катэгорыя:Сусветныя рэкорды
Вядомыя асобы Ташкента

]]
Вядомыя ўраджэнцы Ташкента:

__NOTOC__
]]

## А 
* Яйра Умараўна Абдулаева (1930—2019) — узбекская і савецкая актрыса тэатра і кіно.
* Ёдгар Абід (нар. 1940) — узбекскі паэт і дысідэнт.
* Гані Агзамаў (1909—2001) — узбекскі і савецкі акцёр тэатра і кіно.
* Сабір Рахімавіч Адылаў (1932—2002) — узбекскі, савецкі архітэктар. Народны архітэктар СССР (1981), галоўны архітэктар Ташкента (1970—1986). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1975).
* Юрый Міхайлавіч Антонаў (нар. 1945) — савецкі і расійскі кампазітар і эстрадны спявак, Заслужаны дзеяч мастацтваў Расійскай Федэрацыі, Заслужаны артыст Чачэна-Інгушскай АССР (1983), Народны артыст Расіі (1997)
* Уладзімір Васілевіч Аўсянка (нар. 1955) — беларускі архітэктар.

## Б 
* Мікалай Пятровіч Багародзіцкі
* Максім Альбертавіч Багдасараў
* Гурый Іларыёнавіч Барышаў
* Андрэй Мікалаевіч Белазерскі
* Віктар Пятровіч Бруханаў
* Мікалай Аляксандравіч Бузлякоў
* Шукур Бурханаў

## В 
* Альберт Віктар Ёзэфавіч Вейнік
* Валерый Фёдаравіч Вінакураў
* Яўген Фёдаравіч Вінакураў

## Г 
* Атабек Хатамавіч Ганіеў
* Гафур Гулям
* Сяргей Гумянюк (нар. 1979) — украінскі валейбаліст.
* Еўдакія Георгіеўна Грыневіч

## Д 
* Дыляфруз Джабарава
* Клара Алімадатаўна Джалілава
* Гульчахра Манонаўна Джамілава

## З 
* Зульфія Хасанаўна Забірава
* Раман Мікалаевіч Заікін
* Уладзімір Рыгоравіч Зубкоў
* Зульфія (паэтэса)

## І 
* Ахбор Імамхаджаеў
* Сарвар Ісмаілаў
* Джасур Ільхамавіч Ісхакаў

## К 
* Аліна Маратаўна Кабаева
* Улугбек Кадыраў
* Бернара Рахімаўна Карыева
* Вячаслаў Віктаравіч Касмачэўскі
* Галіна Рыгораўна Качаткова
* Таццяна Георгіеўна Конюхава
* Яўген Вітольдавіч Корчыц

## М 
* Мамура Закірджанаўна Эргашава

## Н 
* Наргіз
* Алена Яўгенаўна Ніціеўская

## П 
* Нусрат Агзамавіч Парпіеў
* Таццяна Рыгораўна Паспелава
* Юлій Платонавіч Пурэцкі

## Р 
* Дзіна Ільінічна Рубіна
* Фарух Садулаевіч Рузіматаў

## С 
* Эвеліна Сакура
* Аляксандр Уладзіміравіч Сарагавец
* Віктар Іванавіч Сарыяніды
* Цімур Марселевіч Сафін
* Аляксандр Мікалаевіч Стажараў
* Мухамад Аліевіч Султанаў

## Т 
* Урал Тансыкбаеў
* Юрый Валянцінавіч Трубнікаў

## Х 
* Гулі Разакаўна Хамраева

## Ц 
* Георгій Канстанцінавіч Цапаеў
* Ігар Цэйгер

## Ш 
* Тамара Халімаўна Шакірава
* Рано Байзаеўна Шарыпава
* Басітхан ібн Західхан Шашы

## Ю 
* Ніна Мікалаеўна Юдзеніч
* Дзінара Аліджанаўна Юлдашава
* Нігмаціла Тулкінавіч Юлдашаў

## Я 
* Анатоль Віктаравіч Яршоў
* Наталля Віктараўна Яснагародская
* Святлана Георгіеўна Яўсеева
Трапашка

**Трапашка** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзяніс Мікалаевіч Трапашка (нар. 1990) — беларускі футбаліст і трэнер.
* Людміла Іванаўна Трапашка (1946—2021) — беларускі вучоны ў галіне аховы раслін.
Кароль Лесавік (балада)

**«Кароль Лесавік»**, таксама **«Лесавік»**, **«Лясны цар»**, **«Альховы цар»** () — балада Ёгана Вольфганга фон Гётэ, напісаная ў 1782 годзе, у якой апісваецца смерць дзіцяці ў прысутнасці нейкай звышнатуральнай істоты — «караля Лесавіка (Ляснога цара)», пры гэтым застаецца невядомым, забіла хлопчыка лясное бажаство або дзіця памерла. Найбольш знакамітыя пераклады балады на беларускую мову зрабілі Францішак Грышкевіч, Юрка Гаўрук, Алег Лойка, Лявон Баршчэўскі, Яўген Бяласін і Уладзімір Папковіч.

## Крыніцы
Офіс (тэлесерыял, ЗША)

**«Офіс»** () — амерыканскі псеўдадакументальны сіткам, адаптацыя аднайменнага папулярнага серыяла канала BBC. Серыял расказвае пра паўсядзённае жыццё супрацоўнікаў філіяла кампаніі па пастаўцы паперы «Дандэр Міфлін» () у Скрантане, штат Пенсільванія. Серыял трансліраваўся на тэлеканале NBC з 24 сакавіка 2005 года па 16 мая 2013 года; было выпушчана 9 сезонаў (201 серыя).

*The Office* атрымаў умерана станоўчыя водгукі крытыкаў (за выключэннем пілотнага эпізоду, які атрымаў змешаныя водгукі) на працягу свайго кароткага першага сезона, але наступныя сезоны атрымалі значнае прызнанне тэлевізійных крытыкаў, паколькі персанажы шоу, змест, структура і тон значна адрозніваліся ад арыгінальнага брытанскага серыяла. Гэтыя сезоны былі ўключаны ў некалькі спісаў найлепшых серыялаў па выніках года крытыкаў, выйграўшы некалькі ўзнагарод, уключаючы прэмію Пібадзі ў 2006 годзе, дзве прэміі Гільдыі кінаакцёраў, прэмію «Залаты глобус» (Стыў Карэл) і чатыры прэміі «Эмі», уключаючы адну за выбітны камедыйны серыял у 2006 годзе. 

У 2016 годзе часопіс Rolling Stone назваў «*Офіс*» адным са 100 найвялікшых тэлешоў усіх часоў.

## Сюжэт 
Серыял аб буднях і дзівацтвах незадаволеных работнікаў кампаніі «Дандэр Міфлін» на чале з іх недарэчным начальнікам Майклам Скотам.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове
Катэгорыя:Тэлесерыялы 2005 года
Катэгорыя:Сітуацыйная камедыя
Рэйнеке-ліс (Гётэ)

**«Рэйнеке-ліс»** () — сатырычная паэма нямецкага пісьменніка Ёгана Вольфганга Гётэ, напісаная ў 1793 годзе і ўпершыню апублікаваная ў 1794 годзе. Створана на аснове «Рамана пра Ліса», яе галоўны герой — ліс-трыкстар, якога клічуць Рэйнеке. У апрацоўцы Гётэ класічны сюжэт набыў рысы сацыяльнай сатыры.

## Літаратура 
* Ёган Вольфганг Гётэ. Рэйнеке-ліс. Паэма / Пераклад з нямецкай мовы В. Вольскага. — Менск: Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі, 1940. — 126 с. — 7000 ас.
Заходне-ўсходні дыван

**«Заходне-ўсходні дыван»** () — паэтычны цыкл Ёгана Вольфганга Гётэ на арыентальную тэму, створаную ў 1814—1819 гадах і апублікаваную ў 1819 годзе з аўтарскімі «заўвагамі і каментарамі». Крыніцай натхнення для Гётэ сталі пераклад вершаў Хафіза на нямецкую мову, выкананы Іозефам фон Хамер-Пургшталем, і любоў да Марыяны фон Вілемер. Галоўныя матывы кнігі — аўтабіяграфічны і тэма збліжэння Усходу і Захаду.

На аснове «Заходне-ўсходняга дывана» стваралі музычныя творы кампазітары Франц Шуберт, Роберт Шуман, Фелікс Мендэльсон, Хуга Вольф, Рыхард Штраўс, Арнольд Шонберг, Отмар Шок.
## Крыніцы
Прэмія Пібадзі

**Прэмія Джорджа Фостэра Пібадзі** (), **прэмія Пібадзі** (), або **Пібадзі** () — штогадовая міжнародная прэмія за выбітны ўнёсак у радыё і тэлебачанне. Упершыню была ўручана ў 1941 годзе і з’яўляецца адной з найстарэйшых прэмій у масмедыя. Прэмія Пібадзі першапачаткова ўручалася толькі за заслугі ў галіне радыё, але з 1948 года ўручаецца і ў галіне тэлебачання. У канцы 1990-х гадоў была дададзеная катэгорыя Сусветнай павуціны.

Ідэю стварэння прэміі прапанаваў Ламбдзін Кей — адзін з кіраўнікоў радыё WSB у Атланце. Прэмія названа ў гонар бізнэсмэна і філантропа Джорджа Фостэра Пібадзі, які ахвяраваў сродкі на рэалізацыю прэміі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэлевізійныя прэміі ЗША
Міньён (верш)

**Міньён** (*Ты знаеш край, — лімоны там цвітуць*) — верш Ёгана Вольфганга фон Гётэ, які быў упершыню надрукаваны ў «Тэатральным прызванні Вільгельма Майстэра» і пазней у «Гадах вучэння». Адзін з самых вядомых вершаў на нямецкай мове, які ўсхваляе тугу па Італіі, якая шырока была распаўсюджана сярод немцаў. Твор натхніў на перайманні, алюзіі і пародыі яшчэ пры жыцці Гётэ, напісана музыка.

Найбольш вядомыя пераклады на беларускую мову стварылі Іван Мележ (1950) і Лявон Баршчэўскі.
## Крыніцы
Майская песня (Гётэ)

**«Майская песня»** () — верш Ёгана Вольфганга Гётэ. Верагодна, напісана ў маі 1771 года. Першая публікацыя адбылася ў 1774 годзе ў часопісе «Iris».

«Майская песня» — першы буйны верш Гётэ, шэдэўр яго лірыкі зезенгеймскага перыяду, прасякнуты любоўнымі пачуццямі паэта да Фрыдэрыкі Брыён. «Майская песня» адыграла вялікую ролю ў станаўленні лірычнага стылю Гётэ.

«Майская песня» Гётэ была неаднаразова пакладзена на музыку. Найбольш вядомыя творы Людвіга ван Бетховена і Ханса Пфіцнера.
## Літаратура 
* Maifest, Mailied // Metzler Goethe Lexikon / Herausgegeben von Benedikt Jeßing, Bernd Lutz und Inge Wild. — 2., verbesserte Auflage. — Stuttgart / Weimar: Verlag J. B. Metzler, 2004. — S. 280. — 553 S. — ISBN 978-3-476-02016-1.
Праметэй (гімн)

**«Праметэй»** — гімн Ёгана Вольфганга фон Гётэ. Твор з’яўляецца адным з самых вядомых яго вершаў і паўстаў з аднайменнага драматычнага фрагмента. Упершыню апублікаваны ў 1785 годзе Фрыдрхам Якобі без згоды аўтара і без яго подпісу. На беларускую мову найбольш вядомыя пераклады зрабілі Юлі Таўбін, Аляксей Зарыцкі і Алег Лойка.
## Крыніцы
Спатканне і ростань

**Спатканне і ростань** () — верш Ёгана Вольфганга фон Гётэ са зборніка «Sesenheimer Lieder». Напісаны ўвесну 1771 года. Упершыню ён быў апублікаваны ў 1775 годзе ў часопісе «Iris». На беларускую мову найбольш знакамітыя пераклады зрабілі Алег Лойка і Лявон Баршчэўскі.
## Крыніцы
Харватыя (значэнні)

* Харватыя — сучасная дзяржава ў Еўропе на Балканскім паўвостраве
* Каралеўства Харватыя — гістарычная дзяржава ў 925—1102 гадах
* Прыморская Харватыя — сярэднявечнае княства
* Панонская Харватыя — сярэднявечнае княства
* Незалежная Дзяржава Харватыя — дзяржава-сатэліт нацысцкай Германіі
* Сацыялістычная Рэспубліка Харватыя — саюзная рэспубліка сацыялістычнай Югаславіі
* Белая Харватыя — гістарычна вобласць у Карпатах
* (589) Харватыя — астэроід галоўнага пояса, адкрыты 3 сакавіка 1906 года