open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ізалінія

thumb
**Ізалінія**, або **лінія ўзроўню** (**функцыі**) ( — «роўны») — умоўнае абазначэнне на карце, чарцяжы, схемы або графіку, якое прадстаўляе сабой лінію, у кожнай кропцы якой вымяраная велічыня захоўвае аднолькавае значэнне. Ізалініі — спосаб прадстаўлення скалярнай функцыі ад двух зменных на плоскасці.

## Віды ізаліній 
* Ізатэрма — ізалінія аднолькавых тэмператур;
* Ізахора — ізалінія аднолькавых аб'ёмаў;
* Ізабара — ізалінія аднолькавага ціску;
* Ізакванта — ізалінія аднолькавага аб'ёму вытворчасці прадукту ў залежнасці ад фактараў вытворчасці

## Бергштрых 
* **Бергштрых** — кароткая рыска, якая ставіцца на тапаграфічнай карце перпендыкулярна гарызанталям і паказвае кірунак паніжэння рэльефу. Ён паніжаецца ў напрамку, супрацьлеглым месцу злучэння бергштрыха і гарызанталі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геадэзія
Ізатэрма

**Ізатэ́рма** ( [isos] — «аднолькавы» + θερμη [termos] — «цяпло»):

* У геаграфіі — ізалінія тэмператур, напрыклад, на метэаралагічных мапах, якая злучае пункты з аднолькавай тэмпературай паветра.
* У тэрмадынаміцы — ізалінія, выкарыстоўваецца пры пабудове дыяграм залежнасці ціску ад аб’ёму пры ізатэрмічным працэсе, г.зн. фізічным працэсе, які адбываецца пры нязменнай тэмпературы.

## Гл. таксама 
* Ізатэрмічны працэс
* Ізабара
* Ізахора
* Ізаэнтропа

## Літаратура 
* *Андрыеўская З. Я., Галай І. П., Крайко Б. М.* Пачатковы курс геаграфіі — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2000. — 264 с.
* 
* *Новиков И. И.* Термодинамика. — М.: Наука, 1973. — 56 с.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Картаграфія
Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Ізахора

**Ізахо́ра** ( [isos] — «роўны» и χώρος [choros] — «месца») — ізалінія, паказвае працэс, які адбываецца пры нязменным аб’ёме сістэмы.

У тэрмадынаміцы выкарыстоўваецца пры пабудове дыяграм залежнасці ціску ад тэмпературы пры ізахорным працэсе, г.зн. фізічным працэсе, што адбываецца пры аднолькавым сталым аб’ёме сістэмы.

## Гл. таксама 
* Ізахорны працэс
* Ізабара
* Ізатэрма
* Ізаэнтропа

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Нагоя

**Нагоя** — горад, вызначаны ўказам ўрада, чацвёрты па колькасці насельніцтва горад у Японіі. Адзін з найбуйнейшых партоў Японіі і адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Айты. Ядро эканамічнага раёна Такай. Грузаабарот порта 110000000 т у год. У 2005 годзе Нагоя прымала Сусветную выставу Экспа. Плошча горада складае 326,43 км ², насельніцтва — 2.258.284 чалавека (1 мая 2010), шчыльнасць насельніцтва — 6918,13 чал./км ².
## Адукацыя і культура 
* Нагойскі ўніверсітэт

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Айты

Катэгорыя:Гарады, вызначаныя ўказамі ўрада
Мішэль Галабру

**Мішэль Галабру** (; нар.  — ) — акцёр французскага тэатра і кіно.

## Вядомыя ролі 
Мішэль Галабру набыў вядомасць у першую чаргу як камічны акцёр. Найбольш знакамітая роля — сяржант Жэрбер з серыі фільмаў пра жандараў з Сен-Трапэ. Да пачатку кінакар’еры служыў у «Камеды Франсэз».

## Узнагароды 
Шматграннасць свайго таленту Галабру прадэманстраваў у фільме Бертрана Тавернье «Суддзя і забойца». У 1977 годзе за ролю ў гэтай карціне ён атрымаў прэмію «Сезар».

## Фільмаграфія 
* (1971) «Джо» — Танелоці, муляр
* (1982) «Жандар і дзяўчаты-жандары» — старшына Жэром (Альфонс) Жэрбер
* (1996) «Мужчына майго жыцця» — 3-і кліент

Катэгорыя:Акцёры Францыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Марока
Пярсцёнкі Улады

**Пярсцёнкі Улады** — чароўныя пярсцёнкі ў творчасці Толкіна, выкаваныя ў часы Другой Эпохі. *(артэфакт)*

## Гісторыя 
Эльфы разам з Саўранам (калі ён яшчэ мог прымаць розныя абліччы) выкавалі дзевятнаццаць чароўных Пярсцёнкаў Улады. Тры было аддадзена эльфам, сем — гномам, дзевяць — людзям. Але Саўран, у тайне даведаўшыся, як іх робяць, выкаваў у жэрале Арадруіна дваццаты Пярсцёнак Усяўладдзя, каб падпарадкаваць сабе ўсе вольныя народы Серадзем'я. Ён паспеў дакрануцца да гномаўскіх і людскіх пярсцёнкаў, але эльфы здагадаліся пра здрадніцтва раней, і схавалі тры пярсцёнкі ад Саўрана. Такім чынам, яны адзіныя засталіся не пад уладай Мордара. Дзевяць чалавек, хутка перайшлі на цёмны бок. Так і ўтварылася дзевяць Назгулаў. Кірдан Карабел, якому адзін з пярсцёнкаў перайшоў ад Гіл-Гэлада, у час Трэцяй Эпохі даў яго Гандальфу.

Катэгорыя:Серадзем’е
Мішэль Серо

{{Кінематаграфіст
| Імя              = 
| Арыгінал імя   = 
| Фота             =
| Шырыня           = 
| Подпіс          = 
| Імя пры нараджэнні = 
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння   = 
| Дата смерці      = 
| Месца смерці     = 
| Грамадзянства      = 
| Прафесія =
| Гады актыўнасці =
| Кірунак =
| Узнагароды =
{ style="background:transparent"
     
}
тры прэміі «Сезар»
| imdb_id = 
| Сайт =
}}
**Мішэль Серо** (; , Брунуа, Францыя — , Анфлёр, Францыя) — французскі акцёр.

## Фільмаграфія 
* 1978 — «Падрыхтуйце вашы насоўкі» — сусед
* 1974 — «Кітайцы ў Парыжы» — Грэгары Монклер
* 1959 — Vous n’avez rien à déclarer?
* 1958 — Oh! Qué mambo
* 1958 — Messieurs les ronds de cuir
* 1958 — Nina
* 1957 — Ca aussi c’est Paris
* 1957 — Clara et les Méchants
* 1957 — Le Naïf aux quarante enfants
* 1956 — La vie est belle
* 1956 — Забойцы і злодзеі / Assassins et voleurs
* 1956 — La terreur des dames
* 1956 — Ох, ужо гэтая дзяўчынка! / Naughty Girl
* 1956 — Adorables Démons
* 1954 — Ах! Гэтыя выдатныя вакханкі / Ah! Les belles bacchantes
* 1954 — Д’ябаліцы / Les Diaboliques

Катэгорыя:Акцёры Францыі
Брэменскі Роланд

**Брэменскі Роланд** — статуя Раланда, усталяваная на Рыначнай плошчы горада, галоўны сімвал горада. Па легендзе горад Брэмен захавае сваю незалежнасць да тых часоў, пакуль будзе стаяць ахоўнік яго Роланд. Брэменскі Роланд і Брэменская ратуша ў 2004 годзе былі ўнесены ў спіс Сусветнай культурнай спадчыны чалавецтва.

Брэменская статуя Роланда ўсталявана на Рыначнай плошчы паміж Брэменскай ратушай і Шуцінгам. Позірк Роланда скіраваны на Брэменскі сабор. Скульптура мае ў вышыню 5,47 м і ўстаноўлена на пастаменце вышынёй 60 см. Роланд абапіраецца на калону, упрыгожаную ківорыем. Вышыня скульптуры разам з ківорыем і пастаментам складае 10,21 м.

Брэменскі Роланд з'яўляецца самай буйной асобнай скульптурай нямецкага Сярэднявечча. Адлегласць паміж яго каленамі складае роўна адзін «брэменскі локаць» - 55,372 см, а паміж яго ног размясціўся калека, які ў 1032 г. на каленях прапоўз вакол зямельнага ўчастка пад назвай Бюргервайдэ, які брэменская графіня Эма Лесумская пасля падарыла гораду (цяпер гэта месца правядзення Брэменскага кірмашу). Існуе павер'е, што госці горада, якія жадаюць пабываць у Брэмене яшчэ раз, павінны пацерці калена Роланда.

Выява:Roland_Wappen.jpg|Герб Раланда
Выява:RolandBremen03.jpg|Калека ў ног Роланда
Выява:Rolandkopf Bremen.jpg|Арыгінал галавы Роланда ў брэменскім Музеі Фоке

## Цікавыя факты 
* Драўляная копія брэменскага Роланда вышынёй у 1,50 м устаноўлена на кафедры лютэранскай Сіёнскай царквы ў нью-ёркскім Брукліне. У 1890 г. горад Брэмен падарыў яе брэменцам, якія знайшлі ў Нью-Ёрку другую радзіму.
* Бразільскі горад Раландыя быў заснаваны ў 1932 г. выхадцамі з Германіі і атрымаў сваё імя ў гонар брэменскага Роланда. У 1957 г. на сродкі брэменскіх кававых бізнесмэнаў у горадзе была ўстаноўлена копія брэменскага Роланда памерам у 4/5 ад арыгінала.
* Паменшаную копію брэменскага Роланда атрымаў у падарунак ад Брэмена горад Кіта.
* Копія брэменскага Роланда ў натуральную велічыню ўстаноўлена ў 1970 г. у Японіі ў экспазіцыі парку забаў у Абіхіра на Хакайда.

## Бібліяграфія 
* Herbert Schwarzwälder: *Das Große Bremen-Lexikon*. Edition Temmen, 2003, ISBN 3-86108-693-X
* Andreas Frenzel: *600 Jahre Bremer Roland.* BDS, Bremen 2004. ISBN 3934251862.
* Hermann Gutmann: *Roland und seine Brüder*. Edition Temmen, 2004, ISBN 3-86108-1733

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Германіі
Катэгорыя:Помнікі Германіі
Катэгорыя:Славутасці Брэмена
Пірэй

**Пірэй** () — горад у Грэцыі, на Эгейскім моры, адміністрацыйны цэнтр нома Атыкі; ўваходзіць у склад Вялікіх Афін. Галоўны знешнегандлёвы порт Грэцыі. У 1869 годзе ў горад прыйшла першая ў Грэцыі чыгуначная лінія, якая злучыла яго з Афінамі.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Каціна Паксіну, актрыса
## Гарады-пабрацімы 
*  Архангельск, Расія
*  Санкт-Пецярбург, Расія (1965)
*  Адэса, Украіна
*  Балтымар, ЗША
*  Марсель, Францыя
*  Расарыа, Аргенціна
*  Острава, Чэхія
*  Галац, Румынія
*  Варна, Балгарыя
*  Шанхай, Кітай

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сталіцы номаў Грэцыі
Катэгорыя:Атыка
Трыр

**Трыр** () — горад у Германіі, на захадзе зямлі Рэйнланд-Пфальц, «Паўночны Рым». Размешчаны на берагах ракі Мозель, непадалёк ад Люксембурга. Найстарэйшы горад краіны, заснаваны ў 16 годзе да н.э. рымскім імператарам Актавіянам Аўгустам побач са свяцілішчам племя трэвераў, адкуль і пайшла назва горада — «Аўгуста Треверарум» ().

## Гісторыя 
Першае паселішча тут было заснавана рымскім імператарам Аўгустам у 16 да н.э. як ваенны лагер на тэрыторыі гальскага племя трэвераў і таму называлася Аўгуста Трэвераў. Неўзабаве калонія ператварылася ў важны гандлёвы цэнтр. Свайго росквіту Трыр дасягае ў II стагоддзі. Быў галоўным населеным пунктам рымскай правінцыі Галія Белгіка, потым усёй прэфектуры Галія. Перажыўшы першы напад алеманаў, Трыр паступова ператвараецца ў імператарскую рэзідэнцыю, званую «Паўночны Рым». Заваяванне Трыра франкамі каля 475 года стала адным з сведчанняў заходу рымскай імперыі.

3 ІХ ст. цэнтр архібіскупства. Паміж 1160 і 1190 атрымаў гарадское права. У XV ст. вольны імперскі горад, У 1473—1797 гг. тут існаваў універсітэт. 3 1794 уладанне Францыі, галоўны горад (да 1814) французскага дэпартамента Саар. У 1815 годзе далучаны да Прусіі (Германія). У Другую сусветную вайну значна разбураны. Пасля вайны ў складзе французскай зоны акупацыі Германіі, з 1949 года ў ФРГ.

## Насельніцтва 
## Гаспадарка 
Прамысловасць: металаапрацоўчая, электратэхнічная, тэкстыльная, абутковая. Цэнтр раёна вінаградарства і вінаробства.

## Транспарт 
Вузел чыгунак і аўтадарог.

## Навука, адукацыя, культура 
Дзейнічае Трырскі ўніверсітэт. Музеі: зямлі Рэйнланд, Епіскапскі.

## Славутасці 
Архітэктурныя помнікі:
* Амфітэатр (каля 100)
* імператарскія тэрмы (каля 300)
* гарадскія вароты (пач. IV ст., уключаны ЮНЕСКА у спіс Сусветнай спадчыны)
* базіліка Канстанціна (1-я пал. IV ст.)
* сабор (IV—XVIII ст.)
* дамы «Франкентурм» (XI ст.) і «Драйкёнігенгаўз» (пач. XIII ст.)
*  (каля 1250)
* Палац курфюрста
* рэнесансавыя і барочныя будынкі.

Trier_Roman_amphitheatre_in_October_2011.JPG|Амфітэатр
Trier_Kaiserthermen_BW_4.JPG|Імператарскія тэрмы
Trier_Porta_Nigra_BW_1.JPG|Гарадскія вароты, пач. IV ст.
20140819-20140819-_HLB9362.jpg|Базіліка Канстанціна
Trier_BW_2013-04-14_15-59-54.JPG|Трырскі сабор
Trier_Frankenturm_BW_1.JPG|Франкентурм
Trier_Dreikönigenhaus_BW_1.JPG|Драйкёнігенгаўз
Trier_Innenstadt3.jpg|Лібфраўэнкірхэ
Trier_Kurfuerstliches_Palais_BW_1.JPG|Палац курфюрста

## Вядомыя асобы 
* Карл Маркс

## Гарады-пабрацімы 
*  Глостэр, Англія, Вялікабрытанія
*  Пула, Харватыя
*  Форт-Уэрт, Тэхас, ЗША
*  Асколі-Пічэна, Італія
*  Мец, Францыя
*  Веймар, Германія
*  Нагаока, Японія
*  Хертагенбас, Нідэрланды

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Рэйнланд-Пфальца
Тэнцынг Норгэй

**Тэнцынг Норгэй** (прыкладна 15 мая 1914 — 9 мая 1986) — непальскі шэрпа, альпініст. Адзін з двух людзей (разам з Эдмундам Хілары), першымі пабывалі на вяршыні Эверэста (Эвэрэст).

Катэгорыя:Постаці Непала
Катэгорыя:Альпіністы
Цвёрдыя бытавыя адкіды

**Цвёрдыя бытавыя адкіды** (ЦБА, смецце) — тавары, якія страцілі спажывецкія ўласцівасці, найбольшая частка адкідаў спажывання. Штогод колькасць смецця узрастае прыкладна на 3 % па аб'ёме.

## Склад 
Цвёрдыя бытавыя адкіды ўяўляюць сабой складаную гетэрагенную сумесь.

Па марфалагічным прыкмеце ЦБА ў цяперашні час складаецца з наступных кампанентаў:

* Папера — газеты, часопісы, сшыткі, упаковачныя матэрыялы
* Пластмасы -- абломкі, бутэлькі, упаковачныя матэрыялы
* Харчовыя і раслінныя адходы -- аб'едкі, лупіны, пустазелле, бацвінне
* Розныя металы (каляровыя і чорныя)
* Шклабой
* Тэкстыль -- сапсаваная вопратка, абрэзкі
* Драўніна
* Скура, гума
* Косці

## Вываз смецця 
Для збору смецця існуюць адмысловыя вёдра. З вядзёр смецце пераносяць у кантэйнеры для цвёрдых бытавых адкідаў. Кантэйнеры для цвёрдых бытавых адкідаў бяруць і перакульваюць у сябе смеццявозы

## Гл. таксама 
* Смеццяправод
* Смеццявоз

Катэгорыя:Смецце
Электракардыяграфія

**Электракардыяграфія** — методыка рэгістрацыі і даследавання электрычных палёў, якія ўтвараюцца пры працы сэрца. Электракардыяграфія ўяўляе сабой адносна недарагі, але каштоўны метад электрафізіялагічнай інструментальнай дыягностыкі ў кардыялогіі.

Прамым вынікам электракардыяграфіі з’яўляецца атрыманне электракардыяграмы (ЭКГ) — графічнага прадстаўлення рознасці патэнцыялаў, якія ўзнікаюць у выніку працы сэрца і праводзяцца на паверхню цела. На ЭКГ адлюстроўваецца асерадненне ўсіх вектараў патэнцыялаў дзеяння, якія ўзнікаюць у пэўны момант працы сэрца.

У 12-адводным ЭКГ электроды замацоўваюцца ў наступных кропках:

## Гл. таксама 
* Анатомія сэрца
* Сардэчны цыкл
* Інтэрвал QT
* Электраэнцэфалаграма
* Нябачныя зоны

Катэгорыя:Медыцынская дыягностыка
Катэгорыя:Кардыялогія
Катэгорыя:Электрычнасць
Фульда

**Фульда** () — дзявяты па памеры горад федэральнай зямлі Гесэн, цэнтр рэгіёна Усходні Гесэн. Горад заснаваны на месцы кляштара бенедыктынаў, заснаванага ў 744 годзе. Статус горада быў атрыманы Фульда ў 1114 годзе.

Рака Фульда працякае ў зямлі Гесэн, у тым ліку праз горад.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Карл Фердынанд Браўн, фізік

Катэгорыя:Гарады Гесэна
Эдмунд Хілары

Сэр **Эдмунд Персіваль Хілары** KG ONZ KBE (,  — ) — новазеландскі даследчык і альпініст, першы заваёўнік Эверэста (29 мая 1953) разам з Тэнцынгам Норгэем. Ганаровы грамадзянін Непала.

## Біяграфія 
У 1955-58 гадах кіраваў групай новазеландскіх даследчыкаў у складзе Трансантарктычнай экспедыцыі краін Брытанскай садружнасці, дасягнуў Паўднёвага полюса (1958). У 1960-61 гадах узначальваў экспедыцыю ў Гімалаях па вывучэнні працэсаў акліматызацыі ва ўмовах доўгатэрміновага ўзыходжання на вялікіх вяршынях; у 1967 годзе зрабіў першаўзыходжанне на гару Гершэль (Антарктыда, вышыня 3335 метраў); у 1977 годзе падчас экспедыцыі па рацэ Ганг упершыню падняўся да яе вытокаў. Займаўся арганізацыяй будаўніцтва школ, бальніц, аэрадромаў для шэрпаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Альпіністы
Катэгорыя:Пчаляры
Катэгорыя:Падарожнікі-даследчыкі
Катэгорыя:Памерлі ад сардэчнай недастатковасці
Брэменская ратуша

[thumb|300px|right|Брэменская ратуша, [Брэменскі Роланд|Роланд, Брэменскі сабор і будынак гарадскога парламента]]

**Брэменская ратуша** (ням. Bremer Rathaus) — адно з самых значных гатычных збудаванняў і адзін з найбольш яркіх прыкладаў так званага «везэрскага рэнесансу». У ліпені 2004 г. разам з сімвалам горада — Брэменскім Роландам — Брэменская ратуша была занесена ў спіс Сусветнай культурнай спадчыны чалавецтва. У будынку ратушы засядае Сенат, тут знаходзяцца кабінеты прэзідэнта Сената і бургамістра вольнага ганзейскага горада Брэмена.

## Гісторыя 
Да 1400 г. улады горада Брэмена прынялі рашэнне аб будаўніцтве новай ратушы. Гатычны будынак у два паверхі з вялікімі заламі — Ніжнім і Верхнім — быў пабудаваны ў 1405—1410 гг. У паўночнай частцы будынка размяшчаліся асобныя пакоі. Разам з новай ратушай на Рыначнай плошчы з'явіліся статуі імператара і сямі курфюрстаў, а ва ўсходняй і заходняй сценах ратушы — скульптурныя выявы прарокаў і мудрацоў. Зубчаты вянец вежы і абарончая галерэя не захаваліся.

У 1600 г. брэменскі сенат палічыў, што сціплае аблічча гатычнай ратушы не адпавядае яе прадстаўніцкім мэтам і прыняў рашэнне аб перабудове, якая была праведзена ў стылі «везэрскага рэнесансу» ў 1608-1612 гг. па праекце Брэменскага архітэктара Людэра фон Бентхайма. Вокны ў будынку былі павялічаны ў памеры, а сярэдняя частка будынка была знесена. У выніку рэканструкцыі ля будынка з'явіўся вялікі шкляны эркер, увянчаны фламандскі франтонам. Фасад ратушы ў стылі везерскага рэнесансу ўпрыгожаны шматлікімі рэльефамі і скульптурамі людзей, анёлаў і казачных жывёл. Дэкаратыўныя элементы фасада былі выкананыя па праектах майстроў нідэрландскага рэнесансу: Ганса Врэдэмана дэ Врыса, Хендрыка Гольцыуса і Якаба Флорыса.

З цягам часу ў будынку з'явіліся розныя прыбудовы. У 1909—1913 гг. да старадаўняга будынку была прыбудавана Новая ратуша з медным дахам у стылі неарэнесанса.

## Бібліяграфія 
* Horst Adamietz: *Herz einer Stadt — Das Rathaus in Bremen*, Hauschild-Verlag, Bremen, 1970
* Werner Kloos: *Bremer Lexikon*, Hauschild-Verlag, Bremen, 1980, ISBN 3-920699-31-9
* Konrad Elmshäuser: *Der erste Roland und das erste Rathaus von Bremen*, in: Bremisches Jahrbuch 84 (2005) 9-45 ISSN 0341-9622
* Herbert Schwarzwälder: Das Große Bremen-Lexikon. Edition Temmen, 2003, ISBN 3-86108-693-X

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада Брэмена

Катэгорыя:Ратушы Германіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Германіі
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Славутасці Брэмена
Катэгорыя:Цагляная готыка
Абстракцыянізм

**Абстракцыяні́зм, абстра́ктнае маста́цтва** (— выдаленне, адцягненне) — кірунак нефігуратыўнага мастацтва, які адмовіўся ад набліжанай да рэчаіснасці выявы формаў у жывапісе і скульптуры.

Вытокі абстрактнага мастацтва ўзыходзяць да ранніх этапаў першабытнага мастацтва і дзіцячай творчасці як неарганізаванага выяўлення эстэтычнай імпульсіўнай дзейнасці. Абстрактнае мастацтва захоўвае відавыя і тэхнічныя сродкі, выпрацаваныя выяўленчымі мастацтвамі (карціна, роспіс, скульптурная кампазіцыя; лінія, каларыт, светлацень і інш.), аднак адмаўляецца пры гэтым ад выяўлення навакольнага свету і ад самога прынцыпу выяўленчасці. Адна з мэтаў абстракцыянізму — дасягненне «гарманізацыі», стварэнне пэўных каляровых спалучэнняў і геаметрычных формаў, каб выклікаць у сузіральніка разнастайныя асацыяцыі. Твор заснаваны выключна на фармальных элементах (лінія, колеравая пляма, адцягненая канфігурацыя).

Абстракцыянізм як асобны мастацкі кірунак узнік у пачатку XX ст. Для яго характэрны вельмі абстрагаваныя вобразы, якія практычна ніяк не звязаны з рэчаіснасцю, крайняя фармалізацыя агульнай кампазіцыі, адвольнае, часам хаатычнае спалучэнне геаметрычных форм, колеравых ліній і плям. Прадстаўнікі абстракцыянізму сцвярджаюць, што яны не выяўляюць рэчаіснасць, а твораць «новую рэальнасць». Сярод заснавальнікаў і асноўных прадстаўнікоў абстракцыянізму — Васіль Кандзінскі, Пабла Пікаса, Казімір Малевіч, Жорж Брак, Рабэр Дэланэ, Піт Мандрыян і інш. Пасля Другой сусветнай вайны абстракцыянізм становіцца адным з вядучых кірункаў у мастацтве Заходняй Еўропы і Паўночнай Амерыкі.

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыкл. даведнік Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* *Шишанов В. А.* Витебский Музей современного искусства: история создания и коллекции. 1918—1941. Минск: Медисонт, 2007. 144 с.

Катэгорыя:Жывапіс
Плінфа

**Плінфа** (ад грэч. *plínthos* — цэгла) — шырокая і плоская абпаленая цэгла, якую выкарыстоўвалі ў будаўніцтве ў Візантыі і Усходняй Еўропе.

Плінфа мела самую разнастайную форму і даволі вялікія памеры (да 300 х 350 х 25 мм). Такія цагліны лёгка фармаваліся, сушыліся і абпальваліся. Будавалі з плінфы з дапамогай тоўстага слою раствору, часцяком роўнага па таўшчыне самой плінфе, з-за чаго сцяна будынка станавілася «паласатай». Часам праз некалькі радоў плінф укладвалі рад прыроднага каменю. У Візантыі сцены з плінфы амаль ніколі не тынкаваліся.

Да мангольскай навалы на тэрыторыі Усходняй Еўропы плінфа была аснаўным матэрыялам для ўзвядзення канструктыўных элементаў будынкаў і выкарыстоўвалася ў старажытнарускам храмавам дойлідстве X — пачатку XIII стагоддзя, у прыватнасці:

* Сафійскі сабор, Кіеў, 1037 год,
* Дабравешчанская царква ў Віцебску,
* Барысаглебская царква, Гродна.

## Спасылкі 
*Власов В. Г.* Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства: В 10 т. — Спб.: Азбука-классика, 2004—2009.

Катэгорыя:Цэгла
Катэгорыя:Архітэктура Візантыі
Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Красная Слабада (Акцябрскі раён)

**Красная Слабада**, **Чырво́ная Слабада́** (да 1929 — **Германава Слабада)** — аграгарадок, цэнтр Краснаслабодскага сельсавета Акцябрскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 25 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 232 км ад Гомеля, 25 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.

### Гідраграфія 
На рацэ Арэса (прыток Пцічы).

### Экалогія і прырода 
На поўначы мяжуе з лесам.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па аўтамабільнай дарозе Акцябрскі — Капцэвічы.

## Інфармацыя 
Планіроўка складаецца з доўгай, выгнутай шыротнай вуліцы (уздоўж ракі), да якой з поўначы далучаюцца 3 злучаныя паміж сабой кароткія вуліцы. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. У 1986 годзе пабудавана 55 мураваных будынкаў, у якіх размясціліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй у выніку аварыі на Чарнобыльскай АЭС месцаў. Цэнтр КСУП «Чырвонаслабодскае», малочнатаварная і свінагадоўчая фермы, мехдвор. Сярэдняя школа, дзіцячы сад, Дом народнай творчасці, бібліятэка, амбулаторыя, лазнева-пральны камбінат, аддзяленне сувязі, лясніцтва, комплексны прыёмны пункт, гандлёвы цэнтр.

## Гісторыя 
Выяўленыя і даследаваныя археолагамі курганы, што былі побач з вёскай, сведчаць пра засяленне гэтых месцаў з даўніх часоў. 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку XX стагоддзя, калі перасяленцы з суседніх вёсак заснавалі тут новае паселішча. Значна пашырыліся памеры вёскі ў 1920-я гады. З 1924 года цэнтр Слабодска-Германаўскага сельсавета Глускага, затым — Капаткевіцкага раёнаў. У 1930 годзе арганізаваны калгас. З 28 чэрвеня 1939 года цэнтр Краснаслабодскага сельсавета Акцябрскага, з 25 снежня 1962 года Светлагорскага, з 30 ліпеня 1966 года — адноўленага Акцябрскага раёнаў Палескай, з 20 верасня 1944 года Бабруйскай, з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей. Пачатковая школа ў 1930-я гады ператворана ў сямігадовую. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 10 двароў і забілі 14 жыхароў. 76 жыхароў загінулі на фронце.

Да 1998 года ў склад Чырвонаслабодскага сельсавета ўваходзіла вёска Звесніца (у наш час не існуе).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2011 год — 260 гаспадарак, 634 жыхары.

### Дынаміка 
* 1940 год — 228 двароў, 812 жыхароў.
* 1959 год — 957 жыхароў (паводле перапісу).
* 1997 год — 313 гаспадарак, 687 жыхароў.
* 2004 год — 275 гаспадарак, 634 жыхары.

## Вядомыя выхадцы 
* М. З. Асмыковіч — поўны кавалер ордэна Славы.
* І. Ц. Вараб'ёў — Герой Сацыялістычнай Працы.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Кардыялогія

right|thumb|250px|Арганакомплекс, які ўключае ў сябе сэрца, лёгкія і крывяносныя сасуды.
**Кардыяло́гія** (ад  — сэрца і  — вывучэнне) — шырокі раздзел медыцыны, які займаецца вывучэннем сардэчна-сасудзістай сістэмы чалавека: будовы і развіцця сэрца і сасудаў, іх функцый, а таксама захворванняў, уключаючы вывучэнне прычын іх узнікнення, механізмаў развіцця, клінічных праяў, пытанняў дыягностыкі, а таксама распрацоўку эфектыўных метадаў іх лячэння і прафілактыкі. Акрамя таго, у сферы вядзення кардыялогіі ляжаць праблемы медыцынскай рэабілітацыі асоб з паразамі сардэчна-сасудзістай сістэмы.

### Гісторыя 
Асобныя звесткі пра будову сардэчна-сасудзістай сістэмы чалавека вядомы са старажытнасці. Схему кровазвароту распрацаваў рымскі ўрач К. Гален (2 ст), якая толькі ў 1628 была абвергнула англійскім вучоным У. Гарвеем. У 17-19 стагоддзях апісаны каранарны кровазварот, асобныя заганы сэрца, грудная жаба. У 19 стагоддзі ўклад у даследаванне сардэчна-сасудзістай сістэмы зрабілі чэшскі фізіёлаг , які вывучаў клеткавую будову сардэчнай мышцы, швейцарскі ўрач В. Гіс, нямецкі патолаг , японскі патолаг , англійскія вучоныя  і М. Флэк, якія выявілі і апісалі сістэмы сэрца, што праводзіць нервовае ўзбуджэнне; у Расіі сардэчна-сасудзістую сістэму вывучалі І. М. Сечанаў, , , І. П. Паўлаў, , , К. М. Быкаў і іншыя. У самастойны раздзел унутраных хвароб кардыялогія вылучылася ў пачатку 20 стагоддзя.

### Наступныя хваробы і станы адносяцца да кардыялогіі 
* Стэнакардыя — прыступ рэзкага болю ў вобласці сэрца з прычыны спазмы сасудаў сэрца.
*  — сукупнасць паталагічных рэакцый арганізма, якія ўзнікаюць пры развіцці ішэмічнай хваробы сэрдца (ІХС) з уздымам сегмента ST, інфаркце міякарда без ўздыму сегмента ST або нестабільнай стэнакардыі. Любая група клінічных прыкмет або сімптомаў, якія дазваляюць падазраваць востры інфаркт міякарда або нестабільную стэнакардыю.
* Ускладненні пасля інфакта міякарда
* Арытміі — парушэнне нармальнага рытму сардэчных скарачэнняў
*  — разнавіднасць парушэнняў сінусавага рытму (кантралюецца  сэрдца, так званы вадзіцель рытму першага парадку), пры якім адбываецца памяншэнне частаты сардэчных скарачэнняў да 50-30 удараў у хвіліну, абумоўленае паніжэннем аўтызма сінусавага вузла.
* Тахікардыя
* Сардэчная недастатковасць
* Артэрыяльная гіпертэнзія
*  — гэта сістэмнае захворванне злучальнай тканкі з пераважнай лакалізацыяй паражэнняў у сардэчна-сасудзістай сістэме, развіццём сустаўнага (артрыт), скурнага (рэўматычныя вузялкі, аннулярная эрытэма) і неўралагічнага (харэя) сіндромаў. Узнікае ў дзяцей 7-15 гадоў на фоне імуннага адказу арганізма на антыгены бэта-гемалітычнага стрэптакока групы А з-за перакрыжаванай рэактыўнасці з падобнымі тканкамі арганізма чалавека.
*  — парушэнне дзейнасці сэрца, абумоўленае марфалагічнымі і/або функцыянальнымі зменамі аднаго або некалькіх яго клапанаў.
*  — запаленне ўнутраннай абалонкі сэрца (эндакарда).
*  — запаленчая параза сярознай абалонкі сэрца, найбольш часта вісцаральнага лістка. Узнікае як ускладненне розных захворванняў, рэдка як самастойная хвароба. Па этыялогіі вылучаюць інфекцыйны, аутаіммунны, траўматычны і ідыяпатычны перыкардыты.

## Літаратура 
* 
*
Юркі

**Юркі́** (, ) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Валосавіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
За 32 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 260 км ад Гомеля, 35 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.

На захадзе сетка меліярацыйных каналаў.

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Акцябрскі — Азарычы.

Планіроўка складаецца з кароткай, ледзь выгнутай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Забудова драўляная, няшчыльная, сядзібнага тыпу. Аўталаўка.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя як засценак у складзе маёнтка Ліцвінавічы, уладанне памешчыка Цэзарыя Вольбена. Па стану на 1897 год у вёсцы знаходзілася карчма, у Азарыцкай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні.

У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. 

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў красавіку 1942 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 37 жыхароў. У першыя дні сакавіка 1944 г. на ўчастку забалочанага рэдкалесся (200 × 400 м) за 1 км на захад ад в. Дзерць (у 1966 злучылася з в. Юркі) нацыстамі быў створаны адзін з Азарыцкіх лагераў смерці. З мэтай распаўсюджвання эпідэміі тыфу сярод насельніцтва і воінаў Чырвонай Арміі пад голым небам на пляцоўцы, абнесенай калючым дротам, гітлераўцы ўтрымлівалі каля 10 000 чалавек. Вызвалена 19 сакавіка 1944 года. 31 жыхар загінуў на фронце.

## Насельніцтва 
* 1844 год — 6 двароў.
* 1897 год — 14 двароў, 102 жыхары (паводле перапісу).
* 1908 год — 17 двароў, 139 жыхароў.
* 1917 год — 172 жыхары.
* 1924 год — 25 двароў.
* 1940 год — 34 двары, 131 жыхар.
* 1959 год — 107 жыхароў (паводле перапісу).
* 1997 год — 13 двароў, 20 жыхароў.
* 2004 год — 12 двароў, 16 жыхароў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна
Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі
Андрэеўка (Акцябрскі раён)

**Андрэ́еўка** (, ) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Краснаслабодскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 21 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, у 4 км на ўсход ад Чырвонай Слабады, у 250 км ад Гомеля, у 15 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.

### Водная сістэма 
Рака Арэса (прыток Пцічы).

### Экалогія і прырода 
Вакол вёскі — лес.

## Транспартная сістэма 
Транспартная сувязь па прасёлкавай, а затым па аўтамабільнай дарозе Акцябрскі — Чырвоная Слабада.

## Інфармацыя 
Планіроўка — кароткая, крывалінейная вуліца. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. У складзе КСУП «Чырвонаслабодскае» з цэнтрам у Чырвонай Слабадзе.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вёска вядомая з XVIII стагоддзя. Пасля 2-га падзела Рэчы Паспалітай у 1793 годзе ў складзе Расійскай імперыі. Напачатку XIX стагоддзя засценак у Рудабельскай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні. Па стане на 1885 год у вёсцы дзейнічала царква. У пачатку XX ст. у сумесным уладанні мяшчан А. Більдзюлевіч, Ф. Савіцкага, С. Бараноўскага і інш.

З 1921 года ў вёсцы працавала школа. У 1931 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная зорка», працавалі 2 гамарні.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны, у красавіку 1942 года, карнікі спалілі 4 двары і забілі 14 жыхароў; 11 жыхароў вёскі загінулі на фронце.

Да 2000 года ўваходзіла ў склад Парэцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2011 год — 1 двор, 1 жыхар.

### Дынаміка 
* 1885 год — 15 двароў, 130 жыхароў.
* 1908 год — 16 двароў, 180 жыхароў.
* 1916 год — 25 двароў.
* 1920 год — 128 жыхароў.
* 1925 год — 175 жыхароў.
* 1940 год — 27 двароў.
* 1959 год — 114 жыхароў (паводле перапісу).
* 1997 год — 13 двароў, 19 жыхароў.
* 2004 год — 2 двары, 4 жыхары.

## Вядомыя асобы 
* Васіль Муха

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна
Бостан

**Бостан** () — найбуйнейшы горад штата Масачусетс, ЗША. Горад таксама з’яўляецца неафіцыйнай сталіцай рэгіёну, вядомага пад назвай Новая Англія, а таксама адным з найстарэйшых і самых багатых гарадоў ЗША. Паводле перапісу 2000 года, насельніцтва горада складала каля 600 тыс. Бостан з прыгарадамі ўваходзіць у дзясятку самых вялікіх гарадоў у ЗША і ў пяцьдзясят самых вялікіх гарадоў свету. Мянушка горада — *Beantown*.

Бостан з’яўляецца даволі кампактным горадам, з агульнай плошчай 232,1 км². Вялікая частка яго тэрыторыі знаходзіцца на вышыні 5-7 м над узроўнем мора, а найвышэйшы пункт  размешчаны на вышыні 101 м. Знаходзіцца горад на беразе Бостанскай бухты заліва Масачусетс.

## Гісторыя 
У 1679 моцна пацярпеў ад пажару. У 1897 у горадзе адкрыта першае ў Амерыцы метро.

## Насельніцтва 
## Культура 
* Бостанская грамадская бібліятэка

## Гарады-пабрацімы 
## Выбітныя ўраджэнцы 
* Ралф Уолда Эмерсан
* Луіс Генры Салівен
* Джон Сінглтан Коплі

## Спорт 
* Бостан Рэд Сокс
* Бостан Селтыкс
* Бостан Бруінз

## Гарады-пабрацімы 
*  Барселона (), Іспанія
*  Кіёта (), Японія
*  Мельбурн (), Аўстралія (1985)
*  Падуя (), Італія
*  Секондзі-Такарадзі (), Гана
*  Страсбург (), Францыя
*  Тайбэй (), Тайвань
*  Ханчжоу (), Кітай

## Гл. таксама 
* Бостанская бойня
* Бостанскае чаяпіцце
* The Boston Globe

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 
* Карты Бостана  
* Турыстычнае бюро Бостана 
* Бостанскае гістарычнае таварыства 
* About.com пра Бостан  


Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Універсітэцкія гарады ЗША
Катэгорыя:Парты ЗША
Катэгорыя:З’явіліся ў 1630 годзе
Катэгорыя:Гарады Масачусетса
Джуна

**Джуна** — горад у ЗША, сталіца штата Аляска. Насельніцтва —  (2015 год).

Горад заснаваны ў 1881 годзе, неўзабаве пасля адкрыцця радовішча золата. Названы ў гонар золаташукальніка Джозефа Джуна ().

У горадзе развіты рыбалоўства, турызм, цэлюлозна-папяровая прамысловасць.

Дарогі да горада няма, дабрацца можна толькі на пароме або самалёце. Аляскаўскі паўднёва-ўсходні ўніверсітэт.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Аляскі
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Літл-Рок

**Літл-Рок** () — горад на поўдні ЗША, сталіца штата Арканзас, адміністрацыйны цэнтр акругі П’юласкі. Насельніцтва 204,3 тыс. чалавек (2006). З’яўляецца цэнтрам агламерацыі, у 2006 годзе налічвалася 652,8 тыс. жыхароў.

Размешчаны на левым беразе ракі Арканзас, насупраць горада Норт-Літл-Рок.

Назву мясцовасці (*little rock* — «малая скала») даў у 1722 годзе французскі даследчык Бэрнар дэ ла Арп, які прапаноўваў заснаваць тут гандлёвы порт. Аднак горад з’явіўся толькі ў 1831 годзе; да XX стагоддзя, з развіццём здабычы баксітаў, стаў буйным эканамічным цэнтрам.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Культура 
* Evanescence

## Вядомыя асобы 
* Дуглас Мак-Артур (1880—1964) — амерыканскі военачальнік.

## Спасылкі 
* Турыстычны сайт
* Літл-Рок Online 

Катэгорыя:Гарады Арканзаса
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Чарняўка (Акцябрскі раён)

**Чарня́ўка** (, ) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Любанскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
За 26 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, за 252 км ад Гомеля, за 30 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.

### Гідраграфія 
На поўначы і ўсходзе меліярацыйныя каналы.

### Экалогія і прырода 
На захадзе мяжуе з лесам.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Акцябрскі — Азарычы.

## Інфармацыя 
Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі сядзібамі. Аўталаўка.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя як хутар у Чэрнінскай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні. У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску і забілі 27 жыхароў. 7 жыхароў загінулі на фронце.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2011 год — 13 двароў, 21 жыхар.

### Дынаміка 
* 1897 год — 9 двароў, 31 жыхар (паводле перапісу).
* 1925 год — 23 двары.
* 1940 год — 21 двор, 81 жыхар.
* 1959 год — 93 жыхары (паводле перапісу).
* 1997 год — 20 двароў, 31 жыхар.
* 2004 год — 18 двароў, 29 жыхароў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Любанскі сельсавет (Акцябрскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна
Лансінг

**Лансінг** () — сталіца штата Мічыган (ЗША). Горад быў названы ў гонар Джона Лансінга — героя амерыканскай рэвалюцыі.

Займае плошчу ў 91,3 кв.км (35,2 кв. мілі). Насельніцтва складае 119&nbsp;128 жыхароў (2000), метраполіі — 454&nbsp;044 чалавек. Клімат умерана кантынентальны: сярэдняя тэмпература студзеня −5 — −6 °C, ліпеня — каля 21&nbsp;°C.

Лансінг — важны культурны, адукацыйны, дзяржаўны, дзелавы цэнтр штата. Асноўнымі працадаўцамі ў горадзе з’яўляюцца Універсітэт штата Мічыган, урад штата, кампанія General Motors. Тэрыторыя сучаснага Лансінга была ўпершыню даследавана ў 1825 годзе. Тады яна была пакрыта густымі лясамі і балотамі. У 1835 годзе на месцы горада абгрунтаваліся першыя пасяленцы. У 1847 годзе было вырашана перанесці сталіцу штата з горада Дэтройт.

## Гарады-пабрацімы 
*  Санкт-Пецярбург, Расія
*  Сальцільё, Мексіка
*  Гвадалахара, Мексіка

## Спасылкі 
* Сайт горада 

Катэгорыя:Гарады Мічыгана
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Турма

**Турма** (па розных версіях ад нямецкага Turm - вежа, цюркскага тур. türme або татарскага törmä - вязніца) — пенітэнцыярная (выпраўленчая) ўстанова, месца, дзе людзі ўтрымліваюцца ў зняволенні і, як правіла, пазбаўленыя цэлага шэрагу асабістых свабодаў. Турмы звычайна з'яўляюцца часткай сістэмы крымінальнага правасуддзя, а пазбаўленне свабоды шляхам зняволення ў турме - юрыдычная пакаранне, якое можа быць накладзена дзяржавай за здзяйсненне злачынства. Турмой таксама часта называюць ўстанову, дзе падазроныя і абвінавачаныя ў здзяйсненні злачынстваў ўтрымліваюцца пад вартай да суду.

## Гл.таксама 
* Ізалятар часовага ўтрымання

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крымінальна-выканаўчае права
Катэгорыя:Пенітэцыярныя ўстановы
Арканзас (рака)

**Арка́нзас** () — рака, адзін з найбуйнейшых правых прытокаў ракі Місісіпі. Арканзас цячэ па Вялікіх раўнінах на ўсход і паўднёвы ўсход, перасякаючы штаты Каларада, Канзас, Аклахома і Арканзас.

Даўжыня — 2364 кіламетры (шостая ў ЗША, другі па даўжыні прыток Місісіпі пасля Місуры). Бярэ пачатак у Скалістых гарах у акрузе Лейк () каля Ледвіля (), штат Каларада. Упадае ў Місісіпі ля Напалеона, штат Арканзас. Плошча вадазбору 505 000 км², сярэдні расход вады 240 м³/с, трэці прыток Місісіпі пасля Місуры і Агая. Правы прыток — рака Канейдыян.

Назва атрымана ў XVII стагоддзі ў гонар індзейцаў куапау, што насялялі ніжнюю плынь ракі.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Місісіпі
Катэгорыя:Рэкі Арканзаса
Катэгорыя:Рэкі Канзаса
Катэгорыя:Рэкі Каларада
Катэгорыя:Рэкі Аклахомы
Борамір

**Борамір** () — адзін з галоўных герояў кнігі «Уладар Пярсцёнкаў» Толкіна, нашчадак намеснікаў трону Гондара.

## Біяграфія 
Борамір — сын Дэнетара II, намесніка трона Гондара, на час, пакуль няма сапраўднага караля. Падчас Вайны Пярсцёнка ён быў военачальнікам, і прымаў удзел у вызваленні Асгіліята ад Мордарскіх оркаў. На наступную ж ноч пасля рашучай бітвы, яму і яго брату Фараміру прысніўся адзін і той жа сон. У ім прадказвалася перакаванне Нарсіла ў Раздоле, вяртанне «пракляцця Ісільдура», і тое, што ўвесь удар на сябе возьме хобіт.

Борамір тут жа адправіўся ў Раздол, каб разгадаць тайну гэтага сна. Ён трапіў якраз на сход у Элранда, дзе вырашаўся далейшы лёс Пярсцёнка Усяўладдзя. Там ён і пачуў адказ на большасць сваіх пытанняў. Яго прынялі ў Брацтва Пярсцёнка, і ён адправіўся разам з Гандальфам.

Прайшоўшы праз Морыю, атрад пачало хваляваць пытанне, куды яны пойдуць пасля Лорыена. Галадрыель «прымусіла» задумацца над гэтым Бораміра, і ён вырашыў любым коштам прывесці Брацтва у Мінас-Цірыт.

Падчас усяго падарожжа, Бораміра мучыла жаданне забраць Пярсцёнак у Фрода, каб выкарыстаць яго ў барацьбе супраць самога ж Саўрана, але яшчэ на сходзе ў Элранда, было вырашана, што ім нельга карыстацца. Калі Брацтва Пярсцёнка прычаліў да берага пад Амон Хэнам, і Фрода пайшоў у лес, каб абдумаць куды ісці далей, Борамір пайшоў за ім і пастараўся адабраць Пярсцёнак. Гэта паслужыла прычынай імкнення Фрода пайсці аднаму.

У гэты час оркі Ізенгарда ў саюзе з Мордарскімі і Морыйскімі оркамі напалі на Брацтва, і Борамір абараняў да апошніх сіл Мэры і Піпіна, але яго пранзіла некалькі стрэлаў, і ён памёр.

Арагорн, Легалас і Гімлі (Фрода з Сэмам ужо ўплылі) спусцілі на лодцы з вадаспада Рэраса Бораміра, паклаўшы ў лодку яго меч, шчыт, а галоўнае — разрублены рог. Пазней, гэту лодку знайшлі на Андуіне. Так Гондар даведаўся пра яго смерць.

Катэгорыя:Серадзем’е
Катэгорыя:Людзі Серадзем’я
Катэгорыя:Персанажы Серадзем’я
Калумбія (Паўднёвая Караліна)

**Калумбія** () — сталіца амерыканскага штата Паўднёвая Караліна і адміністрацыйны цэнтр акругі Рычленд. У 2000 годзе насельніцтва акругі складала 116278 чалавек. У горадзе размешчаны Капітолій штата і Паўднёва-Каралінскі ўніверсітэт.

Горад быў заснаваны ў 1787 годзе.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Старонка горада Калумбія 

Катэгорыя:Гарады Паўднёвай Караліны
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Дэнвер

**Дэнвер** () — горад на захадзе ЗША, сталіца штата Каларада і адміністрацыйны цэнтр акругі Дэнвер, межы якога супадаюць з межамі горада. Насельніцтва 579,7 тыс. жыхароў (2005), з прыгарадамі — 2,83 млн.

## Геаграфія 
Горад размешчаны паміж Скалістымі гарамі і Вялікімі раўнінамі. Цэнтр Дэнвера размешчаны на ўсходнім беразе ракі Саўт-Плат. Плошча горада 401,3 км².

## Гісторыя 
Дэнвер быў заснаваны ў 1858 годзе на тэрыторыі Канзаса. Фактычна існуе з лістапада 1861 года. Да 1890 года насельніцтва Дэнвера ўжо перавышала 106 тыс. чалавек.
## Адукацыя і культура 
Каларадскі ўніверсітэт у Дэнверы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя жыхары 
* Юрый Хадыка (1938—2016) — вучоны, грамадскі і культурны дзеяч.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Official City and County of Denver site


Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады Каларада
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1858 годзе
Альбінск

**А́льбінск** (, ) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 37 км на захад ад Акцябрскага, у 3 км на захад ад Ляскавіч, у 240 км ад Гомеля, у 30 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.

### Водная сістэма 
На поўдні і ўсходзе сетка меліярацыйных каналаў. Прыкладна за 1,6 км у напрамку на поўдзень ад вёскі знаходзіцца вадасховішча Альбінскае.

## Транспартная сістэма 
Транспартная сувязь па прасёлкавай, а затым па аўтамабільнай дарозе Слуцк — Мазыр.

## Інфармацыя 
У вёсцы 21 жылая хата (2005 год). Планіроўка — кароткая вуліца з шыротнай арыентацыяй, да якой з поўначы прылягае другая вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ААТ «Парэчча-Арэса» з цэнтрам у Парэччы. Клуб, крама. Мемарыяльная дошка ў гонар Мінскага падпольнага абкама КП(б)Б, штабоў Мінскага партызанскага злучэння, партызанскага злучэння Мінскай і Палескай абласцей, падпольнай друкарні, устаноўленая ў 1972 годзе на будынку клуба.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вёска вядомая з XIX стагоддзя пад назвай маёнтак Альбінск (ён жа Загалле) і знаходзілася ў валоданні абшарніка А. М. Статкевіча. Па стану на 1844 г. у маёнтку было 6 цяглых дымоў, 19 асоб мужчынскага полу і 18 — жаночага. На 1908 год знаходзілася ў складзе Ляскавіцкай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні.

У 1930 годзе арганізаваны калгас імя К. Маркса. У вёсцы знаходзілася гамарня.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны акупанты размясцілі ў вёсцы свой апорны пункт, разгромлены партызанамі. У вёсцы некаторы час грунтаваўся Мінскі падпольны абкам КП(б) Беларусі, а таксама знаходзіліся штабы Мінскага партызанскага злучэння, партызанскага злучэння Мінскай і Палескай абласцей і падпольная друкарня. У красавіку 1942 года карнікі спалілі амаль усю вёску (61 двор з 66) і забілі 137 жыхароў. Падчас вайны 7 жыхароў вёскі загінулі на фронце.

Да 27 снежня 2022 года вёска ўваходзіла ў склад Ляскавіцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2011 год — 12 двароў, 24 жыхары.

### Дынаміка 
* 1844 год — 6 двароў, 37 жыхароў.
* 1908 год — 20 двароў, 217 жыхароў.
* 1940 год — 66 двароў, 300 жыхароў.
* 1959 год — 213 жыхароў (паводле перапісу).
* 1997 год — 34 двары, 65 жыхароў.
* 2004 год — 22 двары, 38 жыхароў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 1, кн. 1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Парэцкі сельсавет (Акцябрскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна
Яя (Браслаўскі раён)

**Я́я** (, ) — вёска ў Друеўскім сельсавеце Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца па дарозе паміж Браславам і Друяй.

## Гісторыя 
У 1921—1945 гадах вёска, пазней засценак у складзе гміны Друя Дзісенскага павета (з 1926 года Браслаўскага павета) Віленскага ваяводства.

Да 8 красавіка 2004 года ўваходзіла ў склад Друйскага пасялковага Савета.

## Насельніцтва 
* 1921 год — 56 жыхароў, 15 двароў.
* 1931 год — 81 жыхар, 17 двароў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Друеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна
Яя (рака)

**Я́я** — рака ў Кемераўскай і Томскай абласцях Расіі, левы прыток ракі Чулым (басейн Обі).

Даўжыня ракі 380 км. Плошча вадазбору  11 580 км². Сярэдні расход вады 66 м³/с (88,5 м³/с за 22 км ад вусця). Сярэдні шматгадовы сцёк складае  2,793 км³/год. Выток знаходзіцца на ўсход ад пасёлка Яшкін (Кемераўская вобласць). Працякае ў перадгор'ях Кузнецкага Алатау. Сілкаванне снегавое. Асноўныя прытокі — Кітат (злева) і Залаты Кітат (справа). Ледастаў з пачатку лістапада па красавік. Суднаходная на працягу 114 км ад вусця.

На рацэ Яя размешчаны аднайменны пасёлак Яя.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Кемераўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Томскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Обі
Карсан-Сіці

**Карсан-Сіці** (анг. Carson City) — сталіца штата Невада (ЗША). Па дадзеных 2002 года насельніцтва горада складала 52457 чалавек. Карсан-Сіці — незалежны горад (не ўваходзіць ні ў адну акругу).

Як і большасць гарадоў Невады, Карсан-Сіці быў заснаваны ў часы бурнага развіцця горнай справы — у дадзеным выпадку гаворка ідзе аб здабычы срэбра. Горад атрымаў назву Карсан-Сіці ў гонар даследчыка Кіта Карсана і з’яўляўся адміністрацыйным цэнтрам акругі Орсбі з 1861 па 1969 год. Бліжэйшы буйны горад — Рыно.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Карсан-Сіці 

Катэгорыя:Гарады Невады
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарадскія акругі ў ЗША
Фінікс

**Фінікс** (таксама *Фенікс*; ) — сталіца і найбуйнейшы горад амерыканскага штата Арызона. Заснаваны як горад Фінікс 25 лютага 1881 г. на развалінах індзейскага горада. Назва асацыюецца з імем птушкі Фенікс. Насельніцтва — 1.567.453 чалавек (2009; 6-ы па велічыні горад ЗША). Арызонскі дзяржаўны ўніверсітэт.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Музеі 
* Музей Хёрда

## Музыка 
* Blessthefall

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 

Катэгорыя:Гарады Арызоны
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1868 годзе
Гарысберг

**Гарысберг** () — сталіца амерыканскага штата Пенсільванія і адміністрацыйны цэнтр акругі Дафін, на рацэ Саскуэхана, у 169 км да захаду ад Філадэльфіі. Знаходзіцца ў цэнтры буйной агламерацыі з насельніцтвам 643820 жыхароў (2005), з іх у межах гарадской рысы пражывае 48950 чал. (2000).

## Гістарычная даведка 
Заснавальнік горада — нейкі Джон Харыс — пасяліўся на месцы сучаснага горада ў 1718 г., ведучы гандаль з індзейцамі і падтрымліваючы ў працоўным стане пераправу праз Саскуэхану. Вёсачка пад назвай ''Harris' Ferry* («Паром Харыса») была перайменаваная ў 1785 г. у Луісбург (*Louisbourg'') у гонар караля Людовіка XVI. Гэта назва не прыжылася, і ўжо ў 1791 г., калі пасяленне афіцыйна набыло статус горада, яно называлася Гарысберг.

## Вядомыя асобы 
* Джон Кункел Смол (1869—1938) — батанік і таксанаміст

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Пенсільваніі
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1719 годзе
Хелена

**Хелена** (анг. Helena) — горад у ЗША, сталіца штата Мантана і адміністрацыйны цэнтр акругі Льюіс-і-Кларк. Насельніцтва - 25,8 тыс. чалавек (2000 г.).

## Геаграфія 
Хелена размешчана на захадзе Мантаны, паблізу вадасховішча Хелена (анг. Helena Lake). Насельніцтва каля 46 тысяч чалавек (2006).

## Спасылкі 
* City of Helena web page 
* Helena, Montana (Travel Montana) 
* Lewis and Clark County web page 
* Gulch Travel Guide for Helena, Montana 
* Great Northern Carousel
* Vintage Images of Helena, Montana
* Helena photos and information at Western Mining History

Катэгорыя:Гарады Мантаны
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Франкфарт

**Франкфарт** (анг. Frankfort, Kentucky) — горад, размешчаны ў акрузе Франклін (штат Кентукі, ЗША), насельніцтва 27 741 чалавек па статыстычных дадзеных перапісу 2000 года. З’яўляецца сталіцай штата Кентукі і акруговым цэнтрам акругі Франклін.

## Геаграфія 
Паводле звестак Бюро перапісу насельніцтва ЗША Франкфарт мае агульную плошчу ў 38,85 квадратных кіламетраў, з якіх 38,07 кв. кіламетраў займае зямля і 0,78 кв. кіламетраў — вада. Плошча водных рэсурсаў акругі складае 2,01 % ад усёй яго плошчы.

## Галерэя 

Выява:Frankfort kentucky.jpg|Франкфарт
Выява:Downtown Frankfort Kentucky.JPG|Цэнтр горада
Выява:Downtown Frankfort KY at night.JPG|Цэнтр горада ўначы
Выява:Downtown frankfort ky.JPG|Цэнтр горада падчас абеду
Выява:Ky river dam.JPG|Рака Кентукі
Выява:Buffalo Trace Destillery Frankfort 489226809.jpg|Buffalo Trace Distillery

## Спасылкі 
* Official site
* Kentucky Coffeetree Cafe 
* Links2Frankfort Local Business Directory
* Frankfort Information page from Kentucky Secretary of State 

Катэгорыя:Гарады Кентукі
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Франкфарт