Саколка

**Сако́лка**, часам **Саку́лка** () — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Сакольскага павета Падляскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Саколка.

Знаходзіцца на паўночны ўсход ад Беластока, на рацэ Саколда, за 16 км ад беларуска-польскай граніцы, ля заходняй мяжы этнічнай тэрыторыі беларусаў.

Праз горад праходзіць аўтамабільная дарога  (Кузніца — Беласток — Жэшаў). Чыгуначная станцыя на лініі Варшава — Гродна.

## Назва 
Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Саколда, на якой яно стаіць. У сваю чаргу, Саколда — балцка-яцвяжскага паходжання. Пра гэта сведчыць элемент -*da* ў назве, які пайшоў ад яцвяжскага **udā* «вада, рака». Адпаведна, Саколда значыла «Сакаліная рака», гэта была рака, дзе назіралі асабліва шмат сокалаў.

## Гісторыя 
Першы пісьмовы ўспамін пра Саколку (*Сухолду*) датуецца 1524 годам, калі вялікі князь Жыгімонт надаў сваёй жонцы Боне Гарадзенскую пушчу. У першай палове XVI стагоддзя тут існаваў велікакняжацкі паляўнічы двор. З XVI стагоддзя ў Гарадзенскім павеце Троцкага ваяводства. У 1565 годзе ў Саколцы збудавалі драўляны касцёл. З канца XVI стагоддзя ў Гарадзенскай эканоміі.

10 студзеня 1609 года Саколка атрымала магдэбургскае права. У 1679 годзе ў ваколіцах Саколкі пачалі сяліцца ваенныя-татары.

У другой палове XVIII стагоддзя Антоні Тызенгаўз пасяліў у Саколцы рамеснікаў, разбудаваў мястэчка. З 1793 года цэнтр Саколкаўскага павета Гарадзенскага ваяводства. У час паўстання Т. Касцюшкі ў 1794 годзе была месцам збору паўстанцаў Гарадзеншчыны.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай ў 1795 годзе ўвайшла ў склад Прусіі, а з 1807 года — у Расійскай імперыі; цэнтр павета. З 1842 года ў Гродзенскай губерні. 28 лютага 1861 года з’явіўся праект гарадскага герба: «У залатым полі трохчацвяртная выява рыцара з уздзетым угору палашом».

У 1921 годзе, паводле ўмоў Рыжскага мірнага дагавора, апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

З лістапада 1939 года ў складзе Беларускай ССР. З 1940 года цэнтр Саколкаўскага раёна Беластоцкай вобласці. У 1941—1944 гадах знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

16 жніўня 1945 года ўлады СССР перадалі Саколку Польскай Народнай Рэспубліцы.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы дрэваапрацоўчай, харчовай прамысловасці. Чыгуначны вузел.

## Насельніцтва 
* 1867 — 3814 чал.
* 1878 — 3431 чал. (1648 муж. і 1783 жан.), у тым ліку 411 праваслаўных, 1433 каталікі, 18 евангелістаў, 1543 юдаісты і 26 магаметанаў.
* 1945 — 4879 чал.
* 2004 — 19 037 чал.
* 2009 — 22 081 чал.

## Славутасці 
* Гістарычная забудова горада канца XIX — пачатку XX стст.
* Капліца Св. Пакутніцы П. Кунцэвіч (1900)
* Касцёл Св. Антонія (1848, 1901—1904)
* Могілкі яўрэйскія (XVIII ст.), праваслаўныя (даўнія каталіцкія, XIX ст.)
* Царква Св. Аляксандра Неўскага (1850—1853)

### Страчаная спадчына 
* Сінагога
 

Файл:Sokółka - Church of St. Anthony 03.jpg|Касцёл Св. Антонія
Файл:Sokółka - Gate 01.jpg|Касцёльная брама
Файл:Cerkiew w Sokółce front 14.07.2009 p.jpg|Царква Св. Аляксандра Неўскага
Файл:Sokółka - Chapel 02.jpg|Каплічка
Файл:Sokółka Muzeum Tablica Antoni Tyzenhauz.jpg|Шыльда, прысвечаная Антонію Тызенгаўзу, на сцяне земскага музея
Файл:Sokółka - House 03.jpg|Гістарычная забудова мястэчка
Файл:Sokółka chałupa ul.Kryńska.jpg|Драўляная хата пад гонтавым дахам
Файл:Sokółka park pomnik 300 lat osadnictwa tatarskiego 14.07.2009 p.jpg|Помнік у гонар пасялення ў Саколцы татараў

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Язэп Дашута (1890—1966), каталіцкі святар, манах-марыянін, грамадскі і культурны дзеяч, педагог.
* Антон Лявош (1896—1975) — беларускі рэлігійны і культурна-грамадскі дзеяч.
* Віталь Сарасек (1945—2012) — мастак.
* Ян Тарасевіч (1893—1961), кампазітар, піяніст, педагог.
* Гаўрыіл (Гіба) (1962—2018) — архімандрыт.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
*