Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ

**Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ** (, , г. Радзымін — , г. Варшава) — рускі і польскі. Член-карэспандэнт Пецярбургскай АН з 1897

Скончыў у 1866 годзе Галоўную школу у Варшаве. Навуковую дзейнасць пачынаў пад кіраўніцтвам І. І. Сразнеўскага. У 1875 годзе навуковец стаў прафесарам, у 1887 годзе — членам Польскай АН, а ў 1897 годзе — членам-карэспандэнтам Акадэміі навук. Працаваў у Казанскім (1874—1883), Юр’еўскім (1883—1893), Кракаўскім Ягелонскім (1893—1899), Пецярбургскім (1900—1918), Варшаўскім (з 1918) універсітэтах.

Быў двойчы жанаты, другім шлюбам — на Рамуальдзе Багніцкай, якая ўдзельнічала ў рускім, польскім, чэшскім друку.

thumb|250px|left|Магіла Бадуэна дэ Куртэнэ

З 1910-х гадоў актыўна займаўся палітыкай. Належаў да кадэцкага цэнтру, але па палітычных поглядах прымыкаў да так званых федэралістаў-аўтанамістаў.

Выступаў за культурную самастойнасць Польшчы і раўнапраўе польскай мовы з рускай. Арыштоўваўся ўладамі Расійскай імперыі.

Пасля аднаўлення незалежнасці Польскай рэспублікі пасяліўся там і працягнуў палітычную дзейнасць, ізноў адстойваючы правы нацыянальных меншасцяў — якімі на гэты раз апынуліся ўжо не палякі, а іншыя народы, у тым ліку і рускія. У 1922 вылучаўся прадстаўнікамі нацыянальных меншасцяў (супраць жадання) як кандыдат у прэзідэнты Польшчы. У першым туры выбараў 9 снежня набраў 103 галасы (19,04 %) і заняў трэцяе месца, вышэй, чым у выбранага ў выніку Габрыэля Нарутовіча; ў другім туры — усяго 10 галасоў, у трэцім — 5. Абраны ў пятым туры Нарутовіч атрымаў большую частку галасоў, раней аддадзеных за Бадуэна; падтрымка левых і нацыянальных меншасцяў вылілася ў нянавісць да Нарутовіча з боку правых, і неўзабаве пасля абрання ён быў забіты.

У 1919—1929 гадах ганаровы прафесар Варшаўскага ўніверсітэта і загадчык кафедры параўнальнага мовазнаўства. Памёр у Варшаве. Пахаваны на кальвінскіх (евангелісцка-рэфармацкіх) могілках у Варшаве.

## Навуковая дзейнасць 
Бадуэн дэ Куртэнэ здзейсніў пераварот у навуцы аб мове: да яго ў лінгвістыцы панаваў гістарычны кірунак — мовы даследаваліся выключна па пісьмовых помніках. Ён жа ў сваіх працах даказаў, што сутнасць мовы — у маўленчай дзейнасці, а значыць, неабходна вывучаць жывыя мовы і дыялекты. Толькі так можна зразумець механізм функцыянавання мовы і праверыць правільнасць лінгвістычных тэорый.

Бадуэн дэ Куртэнэ на працягу многіх гадоў вывучаў розныя індаеўрапейскія мовы, пісаў свае навуковыя працы не толькі на рускай і польскай, але і на нямецкай, французскай, чэшскай, італьянскай, літоўскай і іншых мовах. Працуючы ў экспедыцыях, якія даследавалі славянскія мовы і дыялекты, ён фіксаваў іх фанетычныя асаблівасці. Яго адкрыцці ў галіне супастаўляльнага (тыпалагічнага) аналізу славянскіх моў апярэдзілі з’яўленне ідэй, якія пазней знайшлі сваё адлюстраванне ў працах выдатнага славіста Р. В. Якабсона. Гэтыя даследаванні дазволілі Бадуэну дэ Куртэнэ (з улікам ідэй рана памерлага малодшага калегі, таленавітага  — таксама паляка, які працаваў у Казані) стварыць тэорыю фанем і фанетычных чаргаванняў, але эсперантыстам сябе не лічыў.

Працуючы ў Казані ў 1874—1883 гг., навуковец заснаваў , у рамках якой расквітнеў талент найбуйнейшага навукоўца , пад яго непасрэдным уплывам праходзіла станаўленне выдатных рускіх лінгвістаў XX стагоддзя Л. У. Шчэрбы і .

Запісваў і публікаваў (з нотамі) беларускія народныя песні («Белорусско-польские песни из Сокольского уезда Гродненской губернии», 1892; «Дополнение к „Белорусско-польским песням из Сокольского уезда Гродненской губернии“», 1894).

## Узнагароды 
* Ордэн Святога Станіслава 3-й ступені;
* Ордэн Святой Ганны 3-й ступені;
* Ордэн Святога Станіслава 2-й ступені (1879);
* Ордэн Святой Ганны 2-й ступені (1884);
* Ордэн Святога Уладзіміра 4-й ступені (1903);
* Медаль «У памяць валадарання імператара Аляксандра III»;
* Медаль «У памяць 300-годдзя царавання дома Раманавых».

## Літаратура 
* Список гражданским чинам первых четырех классов. — Пг., 1914. — С. 31.

## Спасылкі 
* 
* Русская фонетика 
* 
* Т. М. Николаева БОДУЭН ДЕ КУРТЕНЭ — РЕДАКТОР СЛОВАРЯ В. Ф. ТРАХТЕНБЕРГА «БЛАТНАЯ МУЗЫКА» («ЖАРГОН ТЮРЬМЫ»)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазавецкім ваяводстве
Катэгорыя:Дом Куртэнэ
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Польшчы
Катэгорыя:Мовазнаўцы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Славісты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Навукоўцы Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Навукоўцы Казані
Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Палітыкі Польшчы
Катэгорыя:Гісторыкі мовы
Катэгорыя:Марфолагі мовы
Катэгорыя:Фанетысты
Катэгорыя:Фанолагі
Катэгорыя:Эсперантолагі
Катэгорыя:Лексікографы
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Выкладчыкі Бястужаўскіх курсаў
Катэгорыя:Аўтары Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона
Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Казанскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Тартускага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дэканы СПбДУ