Кадывеу

**Кадыве́у** (саманазва *Kadiwéu*) — індзейскі народ у Паўднёвай Амерыцы. У нашы дні жывуць пераважна ў бразільскім штаце Мату-Гросу. Агульная колькасць (2021 г.) — 2 100 чалавек.

## Гісторыя 
Кадывеу паходзяць ад паўночных гуайкуру, што да іспанскай каланізацыі Новага Свету насялялі тэрыторыі на захад ад ракі Парана. Іспанцы найчасцей выкарыстоўвалі ў дачыненні да іх назву *мбая*, запазычаную ў гуарані. Першаснымі заняткамі паўночных гуайкуру былі вандроўнае паляванне і збіральніцтва. Яны здолелі падпарадкаваць мясцовае земляробчае насельніцтва з ліку аравакаў і вялі войны супраць гуарані. У XVII ст. *мбая* асвоілі конегадоўлю і ператварыліся ў мабільную ваенную сілу, якая стрымлівала каланіяльную экспансію. 

Паўночныя гуайкуру не мелі адзінства і падзяляліся на тэрытарыяльныя групы. Адной з іх былі кадывеу. Сваю назву яны атрымалі ад наймення ручая, каля якога качавалі. У канцы XVIII ст. кадывеу сталі аднымі з апошніх *мбая*, што пераправіліся на левы бераг Параны і заключылі саюз з партугальцамі. Яны пасяліліся на мяжы Бразіліі і Парагвая, працягвалі займацца конегадоўляй, зганялі свойскую жывёлу з парагвайскіх ферм і перапрадавалі яе бразільцам. 

Падчас Парагвайскай вайны (1864 — 1870 гг.) кадывеу ўдзельнічалі ў ваенных дзеяннях на баку Бразіліі. У 1900 — 1903 гг. улады штата Мату-Гросу аддзячылі ім перадачай зямель, у тым ліку далучаных пасля вайны. У 1931 г. перадача была пацверджана цэнтральным урадам. Такім чынам, кадывеу сталі адной з першых індзейскіх груп Бразіліі з асабістай уласнасцю на зямлю. Аднак у другой палове XX ст. яны сутыкнуліся з праблемамі далейшага развіцця конегадоўлі і спробамі перасяленцаў з іншых штатаў незаконна захапіць іх тэрыторыі. Выйсце было знойдзена ў перадачы часткі зямлі бразільскім сялянам у доўгатэрміновую арэнду. Арэндныя выплаты былі фіксаваны і хутка згубілі сваю вартасць у сувязі з інфляцыяй. Кадывеу апынуліся ў сітуацыі, калі пры захаванні правоў на зямлю не могуць самастойна карыстацца ёю. Спробы перагледзець арэндныя дагаворы выклікаюць сацыяльную напружанасць і канфлікты з суседзямі.

## Культура 
Галоўным традыцыйным заняткам кадывеу лічыцца качавая жывёлагадоўля, якая ў нашы дні пераўтворана ў загонную. Кадывеу таксама займаюцца перапродажам коней і кароў, трымаюць невялікія надзелы, дзе вырошчваюць кукурузу і гародніну для ўнутранага ўжытку. З сярэдзіны XIX ст. улады Мату-Гросу і каталіцкія місіянеры імкнуліся ператварыць кадывеу ў аселы народ, але працэс аселасці набыў сталае распаўсюджанне толькі ў XX ст. Клод Леві-Строс апісваў хаціны кадывеу пачатку XX ст. як кампраміс паміж жытламі еўрапейцаў і індзейцаў. Кадывеу ўкопвалі слупы, на якія ставілі пальмавы дах, аднак не будавалі сцен.

Пераход спачатку ад вандроўнага палявання і збіральніцтва да качавой конегадоўлі, а потым паступовая аселасць значна змянілі грамадскія адносіны. Галоўнай сацыяльнай адзінкай, што захавалася ад качавога перыяду, з'яўляецца падраздзяленне *tolderia* на чале з правадыром. У ідэале ён павінен з'яўляцца «чыстым» кадывеу, не мець сярод продкаў выхадцаў з іншых народаў. Сям’я правадыра абмяжоўвалася жонкай з такіх жа «чыстых» кадывеу і некалькімі дзецьмі. У мінулым колькасць чальцоў сям'і рэгулявалася дзетазабойствам. Асабліва часта ахвярамі рэгулявання станавіліся дзеці гаспадара і палонных жанчын, якія адыгрывалі ролю другасных жонак і хатніх памагатых. Сям'і правадыра падпарадкоўваліся сем'і *gootagi* (літаральна «нашых палонных»). Пераважна гэта былі захопленыя ў палон прадстаўнікі іншых плямён або іх нашчадкі. Самастойную групу падпарадкаваных уяўлялі сабою земляробы-гуана. Яны жылі ў асобных сталых паселішчах і мелі сваю сацыяльную іерархію. Часам правадыры кадывеу жаніліся на жанчынах гуана, хаця такія шлюбы не былі пажаданымі. У нармальнай сітуацыі сыны правадыра пасля заключэння шлюбу павінны былі пераехаць у сям'ю жонкі. Такім чынам шлюб з жанчынай гуана быў магчымы толькі ў выпадку адсутнасці сястры, муж якой павінен быў пасля смерці бацькі стаць правадыром. 

Аселасць прывяла да практычнага знікнення «чыстых» сем'яў, але *tolderia* як гаспадарчая адзінка, дзе вызначальная роля належыць адной малой нуклеарнай сям'і, захавалася. Кадывеу працягваюць падтрымліваць асаблівыя шчыльныя адносіны з тэрэна, нашчадкамі гуана. Паколькі ў нашы дні былыя качэўнікі жывуць у вёсках, што складаюцца з некалькіх *tolderia*, у іх прынята выбіраць супольнага правадыра *capitão*.

У вусным фальклоры асобна вылучаюцца міфы і былі. Апошнія найчасцей з'яўляюцца гістарычнымі апавяданнямі пра знакамітых воінаў. Кадывеу любяць спевы, музыку і танцы. Распаўсюджаныя народныя музычныя інструменты: флейта і барабан. Жанчыны кадывеу славяцца ўменнем маляваць складаныя ўзоры. У першую чаргу яны выкарыстоўваюцца ў жаночай татуіроўцы, а таксама ў роспісе керамікі.

## Мова 
Родная мова кадывеу адносіцца да гуайкуруанскай плыні моўнай сям'і матака-гуайкуру. Для яе характэрна вылучэнне мужчынскай і жаночай гаворак. Пісьмовасць на аснове лацінкі. Выкладаецца ў школах штата Мату-Гросу.

## Рэлігія 
Большасць сучасных вернікаў — хрысціяне, аднак захоўваюцца рысы старажытных традыцыйных культаў. Кадывеу вераць, што бог-стваральнік *Go-noeno-hodi* мала ўмешваецца ў жыццё простых людзей, яны болей залежаць ад зносін з духамі прыроды і людзей. Па іх перакананнях, замагільнае жыццё вельмі падобнае да зямнога. У кожнай *tolderia* маецца пэўны набор імёнаў, якія перадаюцца па спадчыне. Пасля смерці сваяка прынята галіць галаву. Практыкуецца ініцыяцыя дзяўчат.

## Спасылкі 
* Kadiwéu: Countries and Their Cultures
* Kadiwéu - Indigenous Peoples in Brazil
* The art of adaption and survival: A story of Brazil’s Kadiwéu people
* Kadiweu Language and the Kadiweu Indian Tribe

Катэгорыя:Індзейцы Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Народы Бразіліі