open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Істрапалітанская акадэмія

**Істрапалітанскі ўніверсітэт** (), які з XVI ст. памылкова называецца **Істрапалітанская акадэмія** () — былая навучальная ўстанова, найстарэйшы ўніверсітэт, заснаваны на тэрыторыі Славакіі і трэці па ліку ўніверсітэт, заснаваны ў Каралеўстве Венгрыя.

Універсітэт быў заснаваны ў 1465 годзе рымскім папай Паўлам II па замове караля Мацвея Корвіна. З гэтага часу пачынаецца гісторыя вышэйшай адукацыі на тэрыторыі сучаснай Славакіі. На тыя часы гэта быў адзіны ўніверсітэт на тэрыторыі Каралеўства Венгрыя, але, з гістарычнага пункту гледзішча, не першы. Шмат знакамітых выкладчыкаў з Аўстрыі, Італіі і іншых краін выкладалі ў вышэйшай школе. Універсітэт спыніў сваё існаванне пасля смерці Мацвея Корвіна ў 1490 годзе. Рэнесансавы будынак былога ўніверсітэта дагэтуль стаіць у Браціславе, месцячы тэатральны факультэт універсітэта музычных мастацтваў.

Катэгорыя:Помнікі архітэктуры Славакіі
Катэгорыя:Славутасці Браціславы
Катэгорыя:Універсітэты Славакіі
Ібадан

thumb|left|250px
**Ібадан** (, ) — горад на паўднёвым-захадзе Нігерыі. Адміністрацыйны цэнтр штата Оё.

Трэці па насельніцтве горад краіны пасля Лагаса і Кана.

Насельніцтва — больш за 2,5 млн жыхароў (2006), у цэнтральнай частцы горада — 1,3 млн. Большасць насельніцтва складае народ ёруба.

Ібаданскі ўніверсітэт, аэрапорт ().

## Вядомыя асобы 
* Х’юга Уівінг (нар. 1960) — аўстралійскі кінаакцёр.
* Чыёма Вагу (нар. 1960) — нігерыйская футбалістка, паўабаронца. Выступала за зборную Нігерыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт штата Оё

Катэгорыя:Гарады Нігерыі
Жазеф Эрнест Рэнан

**Жазеф Эрнест Рэнан** (; , Трэг’е, дэпартамент Кот-д’Армор — , Парыж) — французскі пісьменнік, гісторык і філолаг.

Нарадзіўся ў невялікім мястэчку Брэтані. Яго бацька, небагаты марак, памёр, калі Рэнану было 5 гадоў. Найбольшы ўплыў на Рэнана ў дзяцінстве аказвала яго старэйшая сястра, Генрыэта, з якой ён захаваў сяброўства да самай яе смерці. Маці Рэнана, жадаючы прысвяціць яго царкве, аддала ў мясцовую духоўную семінарыю, адкуль ён перайшоў у 1838 у парыжскую семінарыю св. Мікалая (St.-Nicolas du Chardonnet), якой кіраваў тады Дзюпанлу.

## Літаратура 
* *Desportes et Bournand*, «Ernest Renan, sa vie et son œuvre» (П., 1892);
* *E. Grant Duff*, «Ernest R., in memoriam» (Л.,1893);
* Séailles, «Ernest R., essai de biographie psychologique» (П., 1894);
* *G. Monod*, «Les ma î tres de l'histoire: R., Taine, Michelet» (П., 1894);
* *Zeller*, «Strauss und R.» (в его «Histor. Vorträge und Abhandlungen», т. I);
* *Allier*, «La philosophie d'Ernest R.» (П., 1895);

Катэгорыя:Гісторыкі Францыі
Катэгорыя:Філолагі Францыі
Катэгорыя:Рэлігіязнаўцы
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Карл ван Вехтэн

**Карл ван Вехтэн** (; 17 чэрвеня 1880 — 21 снежня 1964, Нью-Ёрк) — амерыканскі пісьменнік, фатограф, адзін з заступнікаў Гарлемскага рэнесансу, кіраўнік літаратурнай спадчыны амерыканскай пісьменніцы Гертруды Стайн.

## Выбраныя творы 
* Music After the Great War (1915)
* Music and Bad Manners (1916)
* Interpreters and Interpretations (1917)
* The Merry-Go-Round (1918)
* The Music of Spain (1918)
* In the Garret (1919)
* Тыгр ў доме (The Tiger in the House) (1920)
* Lords of the Housetops (1921)
* Peter Whiffle (1922)
* The Blind Bow-Boy (1923)
* The Tattooed Countess (1924)
* Red (1925)
* Firecrackers (1925)
* Excavations (1926)
* Негрыцянскі рай (Nigger Heaven) (1926)
* Хлопчык-павук (Spider Boy) (1928)
* Parties (1930)
* Feathers (1930)
* Sacred and Profane Memories (1932)

## Літаратура 
* Kellner B. *Carl Van Vechten and the irreverent decades*. Norman: University of Oklahoma Press, 1968
* Coleman L. *Carl Van Vechten and the Harlem Renaissance: a critical assessment*. New York: Garland Pub., 1998
* Kuhl N. *Extravagant crowd : Carl van Vechten’s portraits of women*. New Haven: Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University, 2003
* Smalls, James. *The Homoerotic Photography of Carl Van Vechten: Public Face, Private Thoughts.* Philadelphia: Temple University Press, 2006, (http://www.temple.edu/tempress/titles/1696_reg.html )
* Humphries B., Kelly J. *Photographs by Carl Van Vechten*. New York: J. Cummins, 2006

## Спасылкі 
* Creative Americans: Portraits by Carl Van Vechten at the Library of Congress features a searchable database of photographs taken by Van Vechten.
* Harlem Renaissance — Carl Van Vechten : Webpage with bibliography of books and articles by and about Van Vechten.
* Extravagant Crowd: Carl Van Vechten’s Portraits of Women 
* Yale May Not Think So, But It’ll Be Just Jolly : pages from Van Vechten’s scrapbooks from the exhibit *The Pink and The Blue: Lesbian and Gay Life at Yale and in Connecticut, 1642—2004*
* Books by Carl Van Vechten at the Universal Library at Carnegie-Mellon 
* На сайте *PhotoIsland* (рус.)

Катэгорыя:Фатографы ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Браціслава II (раён)

**Браціслава II** () — раён Славакіі. Знаходзіцца на тэрыторыі Браціславы. У раён уваходзіць гарадскія часткі Вракуня, Падунайске-Біскупіцэ, Ружынаў.

## Статыстычныя звесткі 
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 89,3 %
* Венгры 5,9 %
* Чэхі 1,8 %

**Канфесійны склад:**
* Каталікі 59,4 %
* Лютэране 5,9 %
* Грэка-католікі 0,7 %

## Спасылкі 
* Вракуня
* Подунайске-Біскупіцэ
* Ружынаў 

Катэгорыя:Раёны Браціслаўскага края
Новая Паўднёвая Грэнландыя

**Но́вая Паўднё́вая Грэнла́ндыя** (**Паўднё́вая Грэнла́ндыя**, радзей **Зямля́ Мо́рэла**) — востраў-прывід, зарэгістраваны ў сакавіку 1823 года амерыканскім капітанам  падчас прамыслова-даследчай экспедыцыі на шхуне «Уосп» ( — «Аса») у антарктычным моры Уэдэла. У сваёй кнізе «Апавяданне пра чатыры вандраванні» («»), напісанай праз дзевяць гадоў, Морэл указаў дакладныя каардынаты вострава і даў прыблізнае апісанне яго берагавой лініі, якая распасціралася, па яго заяве, больш чым на 480 км.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Астравы-прывіды
Катэгорыя:Геаграфія Антарктыды
Гвінея (рэгіён)

**Гвінея** — гістарычная назва той часткі Заходняй Афрыкі, якая ляжыць на подзень ад Сахеля і абмываецца водамі Гвінейскага заліва. На мове бербераў «Гвінея» азначае «краіна чарнаскурых».

На пачатак эпохі Вялікіх геаграфічных адкрыццяў Гвінейскае ўзбярэжжа было засвоена еўрапейцамі раней іншых частак Афрыкі паўднёвей Сахары. Менавіта з Гвінеі вывозілася асноўная колькасць рабоў, золата і слановай косці, адсюль распаўсюджаныя назвы асобных участкаў узбярэжжа — Залаты бераг, Бераг слановай косці, Нявольніцкі бераг, Перачны бераг.

Планамерная каланізацыя унутраных абласцей Гвінеі стала магчымай толькі з увядзеннем у абарот хініна і іншых сродкаў супраць трапічных хвароб у канцы XIX стагоддзя (гл. Французская Заходняя Афрыка). 

## Дзяржавы Гвінейскага рэгіёна 
* Бенін
* Кот-д’Івуар
* Экватарыяльная Гвінея
* Гана
* Рэспубліка Гвінея
* Ліберыя
* Сьера-Леонэ
* Тога
* Поўдзень Нігерыі
* Захад Камеруна

*
Выдрыца (прыток Обаля)

**Выдрыца** — рака ў Гарадоцкім і Шумілінскім раёнах Віцебскай вобласці, левы прыток  ракі Обаль (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня Выдрыцы 17 км. Плошча вадазбору 49 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,2 м/км. Пачынаецца за 2,5 км на паўночны захад ад вёскі Новыя Вайханы Гарадоцкага раёна, цячэ ў межах Гарадоцкага ўзвышша і Полацкай нізіны. Упадае ў Обаль каля вёскі Мішневічы Шумілінскага раёна. Рэчышча ад вытоку на працягу 9,8 км каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Обалі
Ёруба (мова)

**Ёруба** — мова народа ёруба, распаўсюджаная галоўным чынам на паўднёвым-захадзе Нігерыі, а таксама ў прылеглых раёнах Заходняй Афрыкі. Уяўляе сабой дыялектны кантынуум, у які таксама часам ўключаюцца іншыя ідыёмы ёрубоіднага кластара. Ёруба традыцыйна адносілі да бенуэ-кангалезскай сям'і, аднак у сувязі з пераглядам класіфікацыі нігер-кангалезскіх моў цяпер часцей адносяць да вольта-нігерскіх моў. Тыпалагічна ёруба можа быць ахарактарызаваная як ізалявальная танальная мова з парадкам слоў SVO.

Традыцыйныя вобласці рассялення ёруба — так званы Ёрубаленд — размешчаны на паўднёвым-захадзе Нігерыі (штаты Оё, Асун, Агун, Онда, Экіці, Квара і Лагас, захад штату Когі), на плато, абмежаваным з поўначы і усходу ракой Нігер.

## Алфавіт 
A, B, D, E, Ẹ, F, G, Gb, H, I, J, K, L, M, N, O, Ọ, P, R, S, Ṣ, T, U, W, Y

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бенуэ-кангалезскія мовы
Катэгорыя:Мовы Нігерыі
Катэгорыя:Мовы Беніна
Катэгорыя:Мовы Тога
Катэгорыя:Тонавыя мовы
Сацыяльны рэалізм

**Сацыяльны рэалізм** — мастацкі жанр, заснаваны на рэалістычных сюжэтах, якія увасабляюць сацыяльную і расавую несправядлівасць, эканамічныя цяжкасці, адлюстраванне жыцця без упрыгожвання. Жанравыя сцэны звычайна перадаюць паведамленні сацыяльнага альбо палітычнага пратэсту, аздобленых сатырай. Тэрмін не варта блытаць з сацыялістычным рэалізмам — афіцыйным мастацтвам СССР, якое было ўмацавана Іосіфам Сталіным у 1934 годзе і пазней распаўсюдзілася ў дзяржавах «саюзных кампартый» па ўсім свеце.

[thumb|280px|[Грант Вуд. «Амерыканская готыка», 1930 год — узор сацыяльнага рэалізму]]

## Спасылкі 
Катэгорыя:З’явіліся ў XX стагоддзі
Катэгорыя:Сацыяльны рэалізм
Катэгорыя:Сучаснае мастацтва
Катэгорыя:Светапогляд
Катэгорыя:Мастацтва XX стагоддзя
Універсітэт Джубы

**Універсітэт Джубы** () — вядучая вышэйшая навучальная ўстанова ў Паўднёвым Судане, таксама вядомая пад назвай **Нацыянальны ўніверсітэт Джубы**. Размешчаны ў сталіцы краіны, навучанне праходзіць на англійскай мове.

## Гісторыя 
Універсітэт Джубы быў заснаваны ў 1977 годзе, з мэтай даць магчымасць атрымаць вышэйшую адукацыю жыхарам паўднёвых раёнаў Судана. Падчас Другой суданскай грамадзянскай вайны студэнты ўніверсітэта працягвалі навучанне ў Хартуме, бо на поўдні краіны ішлі баявыя дзеянні. У 2006 годзе ўрад Судана пагадзіўся змяніць назва ўніверсітэта на *Нацыянальны ўніверсітэт Джубы*.

## Спасылкі 
* Official site  
* Official site  
* «University of Juba Press Release on the Incident at Kaduro Campus»  
* «South Sudan govt to renovate Juba University»  *Sudan Tribune* 
* «University of Juba cuts intake by 75 %», *The Juba Post* 

Катэгорыя:Універсітэты Паўднёвага Судана
Універсітэт Верхняга Ніла

**Універсітэт Верхняга Ніла** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў Паўднёвым Судане, размешчана ў горадзе Малакаль, Верхні Ніл. Заснаваны ў 1991 годзе і з'яўляецца адным з трох універсітэтаў у дзяржаве. Навучанне праходзіць на англійскай мове.

## Факультэты 
Ва ўніверсітэце Верхняга Ніла ёсць сем факультэтаў:
* Факультэт жывёлагадоўлі
* Факультэт лясной гаспадаркі і сумежных навук
* Факультэт развіцця чалавека
* Педагагічны факультэт
* Ветэрынарны факультэт
* Факультэт сельскай гаспадаркі
* Медыцынскі факультэт

## Спасылкі 
* University News  

Катэгорыя:Універсітэты Паўднёвага Судана
Верхні Ніл

**Ве́рхні Ніл** (; трансліт: **A’aly an-Nyl**, або **Aâlâ En Nîl**) — адзін з 10 штатаў Паўднёвага Судана.
* Тэрыторыя .
* Насельніцтва  (на 2006 год).

Галоўны горад — Малакаль.

200px|Адміністрацыйны падзел штата

Катэгорыя:Штаты Паўднёвага Судана
Канстытуцыя Паўднёвага Судана

**Канстытуцыя Паўднёвага Судана** () — найвышэйшы прававы акт дзяржавы, які замяніў прамежкавую канстытуцыю аўтаномнай вобласці Паўднёвы Судан. Канстытуцыя была прынята 7 ліпеня 2011 года рашэннем  і набыла моц 9 ліпеня гэтага ж года пасля падпісання прэзідэнтам Салва Кіірам.

## Канстытуцыя 
Канстытуцыя Паўднёвага Судана ўстанавіла незалежнасць выканаўчай, заканадаўчай і судовай улад. Выканаўчая ўлада належыць ураду, які ўзначальвае прэзідэнт. Заканадаўчая ўлада ускладаецца на савет вілаятаў і парламент.

## Гл. таксама 
* Парламент Паўднёвага Судана
* Урад Паўднёвага Судана
* Прэзідэнт Паўднёвага Судана

## Спасылкі 
* Тэкст канстытуцыі Паўднёвага Судана  

Катэгорыя:Палітыка Паўднёвага Судана
Паўднёвы Судан
Каірская тэлевежа

**Каірская тэлевежа** () — бетонная тэлевізійная вышка ў горадзе Каір, Егіпет. Знаходзіцца ў цэнтры горада ў раёне Замалік на востраве Джэзіра. Вышыня вежы — 187 метраў, гэта значыць яна на 43 метра вышэй, чым знакамітая піраміда Хеопса, размешчаная ў 15 кіламетрах да паўднёвага захаду ад вежы. Тэлевежа з'яўляецца адной з дамінант нябеснай лініі Каіра.

Вежа была пабудавана ў перыяд з 1956 па 1961 гады. Дызайн вежы нагадвае кветку лотаса. На вяршыні вежы знаходзіцца назіральная пляцоўка і рэстаран, які верціцца.

## Галерэя 
thumb|left|200px|Каірская тэлевежа ўначы

Image:Egypt.Cairo.CairoTower.01.jpg|Від на вежу ўначы
Image:Kairo 001.jpg|Від з вежы
Image:Cairo, evening view from the Tower of Cairo, Egypt, Oct 2004.jpg|Вячэрні від з вежы
Image:Cairo, late afternoon view from the Tower of Cairo, Egypt, Oct 2004.jpg|Від з вежы

## Спасылкі 
* Профіль на emporis.com 
* Артыкул на egy.com 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Егіпта
Катэгорыя:Тэлевежы
Заапарк Гізы

**Заапарк Гізы** — адзін з самых вялікіх заалагічны садоў Егіпта. Размешчаны ў горадзе Каір. Гэта адна з адзіных азелянёных тэрыторый у горадзе, уключаючы парк Каіра. Заапарк займае прыкладную плошчу ў 100 акраў. На яго тэрыторыі ўтрымліваецца мноства выміраючых відаў жывёл мясцовай фауны. Маецца «Дом рэптылій» і цэнтр пудзілаў жывёл. У парку збудаваны падвесны мост, спраектаваны Густавам Эйфелем *(Gustave Eiffel).* Для даступнасці наведвання адзінага зялёнага кутка беднымі жыхарамі Каіра, уваходная плата ў заапарк нязначная і сабраныя грошы зусім не пакрываюць выдаткі на абслугоўванне ўстановы. Галоўная мэта заапарка складаецца ў тым, каб пацешыць гараджан і госцяў, замест таго, каб навучаць і прапагандаваць веды сярод насельніцтва — аднак, мноства рэдкіх відаў жывёльнага свету, якія змяшчаюцца ў заапарку Гізы, паспяхова размножваюцца.

## Гл. таксама 
* Гіза
* Каір
* Александрыйскі заапарк

## Спасылкі 
* Птушыны грып у заапарку
* Заапарк Гізы 
* Даты 
* Дата рэгістрацыі 
* Інфармацыя пра заапарк

Катэгорыя:Заапаркі Егіпта
Катэгорыя:Славутасці Каіра
Парламенцкі ўзгорак

**Парламенцкі ўзгорак** (англ. *Parliament Hill*, фр. *Colline du Parlement*, гутарковая назва — *Узгорак*) — архітэктурны комплекс у Атаве, дзе засядае вышэйшы заканадаўчы орган Канады.

[thumb|злева|250px|Адкрыццё парламенцкага комплексу на Парламенцкім узгорку, 1868 г. Цэнтральная [Вежа Вікторыі, Атава|Вежа Вікторыі была знішчана пажарам 1916 г.]]
thumb|злева|250px|Цэнтральны блок Парламента Канады, сучасны выгляд.
Будынкі парламента, збудаваныя ў стылі неаготыкі, складзеныя з шэрых гранітных груд, крытыя пазелянелымі меднымі пласцінамі, ствараюць уражанне, што яны пабудаваны адначасова з англійскім парламентам. Насамрэч збудаваны гэтыя збудаванні ў 1922 г. Першапачатковы цэнтральны блок пабудаваны напачатку 1860-х гг., але ён быў разбураны агнём у 1916 г. Са старых асноўных будынкаў ацалеў толькі будынак Бібліятэкі парламента. Усе астатнія будынкі неабходна было выбудаваць нанова, што і было зроблена напачатку 20-х гг. Па абодва бакі ад Цэнтральнага блока размешчаны Усходні і Заходні блокі, пабудаваныя ў перыяд з 1859 па 1895 г. Вежа Свету — самая высокая частка парламенцкага комплексу — гэта помнік канадцам, якія загінулі на палях бітваў у Еўропе ў Першую сусветную вайну. Яна была збудавана наўзамен знішчанай полымем пажару Вежы Вікторыі.

Найбольш прасторнае сярод усіх парламенцкіх памяшканняў — зала Канфедэрацыі, ці Зала двухсот, па ліку дэпутатаў парламента. У Мемарыяльнай палаце парламента на асобым пастаменце ляжыць аб'ёмістая кніга. У ёй запісаны імёны ўсіх канадцаў, якія загінулі ў Еўропе на палях Першай і Другой сусветных войн.

На парламенцкай плошчы ў акружэнні гербаў канадскіх правінцый гарыць Вечны агонь — сімвал адзінства краіны. Па раніцах на Парламенцкім узгорку паходзіць цырымонія змены варты, якая прываблівае гледачоў. Недалёка ад будынка парламента, на Уэлінгтан-стрыт, знаходзіцца нацыянальны прэс-клуб. Сюды прыходзяць журналісты, аглядальнікі нацыянальных тэлекарпарацый Сі-бі-сі і Сі-ці-ві, карэспандэнты замежных газет і часопісаў. Тут можна даведацца пра самыя апошнія навіны, прыняць удзел у палітычных дыскусіях.

## Гл. таксама 
* Будынак парламента (Квебек)
## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі парламентаў
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Канады
Катэгорыя:Атава
Катэгорыя:Збудаванні Канады ў неагатычным стылі
Касмічны палёт

thumb|250px|Касмічны карабель Саюз ТМА-7
**Касмічны палёт** — акт падарожжа ў ці праз касмічную прастору. Такія палёты адбывацца, дзякуючы выкарыстанню касмічных апаратаў, на борце якіх могуць знаходзіцца людзі. Прыклады палётаў чалавека ў космас уключаюць у сябе расійскую праграму Саюз, а таксама бягучыя мерапрыемствы Міжнароднай касмічнай станцыі. Да сярэдзіны 2011 года дзейнічала амерыканская праграма Спейс Шатл. Прыкладамі здзяйснення беспілотных касмічных палётаў з'яўляецца запуск касмічных зондаў, якія пакідаюць зямную арбіту, а таксама спадарожнікаў, якія перамяшчаюцца па арбіце Зямлі, як то спадарожнікі сувязі. Многія з гэтых апаратаў здольны працаваць самастойна без умяшання спецыялістаў.

Палёты ў космас выкарыстоўваецца у асноўным дзеля касмічных даследаванняў, але таксама могуць здзяйсняцца ў камерцыйнай дзейнасці, як турызм і разгортванне спадарожнікавай тэлекамунікацыйнай сістэмы. Дадатковыя прыклады некамерцыйнага выкарыстання палётаў ўключаюць выкарыстанне касмічных абсерваторый, разведачных спадарожнікаў і іншых спадарожнікаў назірання за Зямлёй. Касмічны палёт звычайна пачынаецца з запуску ракеты, якая забяспечвае пачатковую цягу для пераадолення сілы цяжару і прасоўвае касмічны апарат ад паверхні Зямлі.

## Гісторыя 
Першая рэалістычная прапанова касмічных падарожжаў была зроблена выбітным расійскім навукоўцам Канстанцінам Цыялкоўскім. Яго самая вядомая праца «Даследаванне сусветных прастораў рэактыўнымі прыборамі» была апублікавана ў 1903 годзе, але гэтая тэарэтычная праца не мела шырокага распаўсюджання па-за межамі Расіі.

Аднак палёты ў космас сталі магчымымі ў інжынэрным плане дзякуючы працам Роберта Годарда пасля выхаду яго публікацыі ў 1919 годзе «Метад дасягнення экстрэмальных вышынь», дзе аўтар прапанаваў выкарыстоўваць соплы Лаваля і вадкае паліва ракеты, якія б далі дастатковую магутнасць, каб касмічны карабель змог вырвацца з зямной атмасферы. Ён таксама даказаў у лабараторных умовах, што ракеты будуць працаваць у касмічным вакууме, бо не ўсе вучоныя таго часу лічылі, што гэта магчыма. Гэтая праца аказала моцны ўплыў на Германа Оберта і Вернера фон Браўна, выдатных інжынераў, якія зрабілі значны ўклад у развіццё касмічных тэхналогій.

Першая ракета, якая дасягнула вышыню ў 100 км, была нямецкая ракета Фау-2, якая была сканструявана, выраблена і апрабавана нямецкімі вучонымі ў чэрвені 1944 года. 4 кастрычніка 1957 года Савецкі Саюз запусціў «Спадарожнік-1», які стаў першым штучным спадарожнікам, які выйшаў на арбіту Зямлі. Першы палёт чалавека ў космас адбыўся 12 красавіка 1961 года, калі карабель «Усход-1», на борце якога знаходзіўся савецкі касманаўт Юрый Гагарын, здзейсніў адно абарачэнне вакол Зямлі. Значны ўклад у правядзенне савецкай праграмы касмічных даследаванняў «Усход-1» зрабілі ракетныя спецыялісты Сяргей Каралёў і Керым Керымаў.

Ракеты застаюцца на цяперашні час адзінымі практычнымі сродкамі дасягнення касмічнай прасторы. Іншыя не ракетныя тэхналагіі яшчэ далёкія да арбітальнай хуткасці.

## Спасылкі 
* Асновы палётаў у космас
* Выкарыстанне нанатэхналогій у касмічных палётах
* Міжнародны музей касмічных палётаў
* Alta-Space 


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Карпілаўка (Акцябрскі раён)

**Карпі́лаўка** — былая вёска, цэнтр Акцябрскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. У 1954 годзе ўвайшла ў склад новаўтворанага гарадскога пасёлка Акцябрскі з перадачай яму статусу райцэнтра.

## Гісторыя 
Размяшчалася на паўднёвым захадзе сучаснага пасёлка Акцябрскі.

Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVIII стагоддзя. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 г.) у складзе Расійскай імперыі, уваходзіла ў Бабруйскі павет Мінскай губерні і належала шамбеляну каралеўскага двара Рэчы Паспалітай Б. А. Узлоўскаму. У XIX стагоддзі ўваходзіла ў маёнтак Рудабелка, што належаў Лапам, а ў 1867 годзе адышоў барону А. Я. Урангелю. З 1833 года ў вёсцы дзейнічаў касцёл, у 1863 годзе была адкрыта школа, якая спачатку размяшчалася ў наёмнай сялянскай хаце, з 1906 года — ва ўласным будынку. У 1874 годзе разам з Рудабелкаю куплена генерал-маёрам О. Ф. Ліліенфельдам; з 1880-х гадоў належала памешчыкам Яхантавым, з 1907 года — Іваненкам. Па стану на 1908 год у вёсцы былі праваслаўная царква, каталіцкі касцёл, малітоўны дом, школа, цагельня, млын, уваходзіла ў Рудабельскую воласць Бабруйскага павета.
 з цэнтрам у Карпілаўцы. 1940]]

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі — цэнтр сельсавета ў Рудабельскай воласці. У 1922 годзе, разам з перайменаваннем воласці ў Акцябрскую, Карпілаўскі сельсавет становіцца Акцябрскім. З 1924 года — у Глускім раёне. У 1931 годзе ў вёсцы створаны калгас «Чырвоны дабраволец». З 28 чэрвеня 1939 года — цэнтр створанага Акцябрскага раёна.

Падчас Другой сусветнай вайны адзін з цэнтраў Акцябрска-Любанскай партызанскай зоны. У красавіку 1942 года карнікі амаль цалкам спалілі вёску разам з жыхарамі (загінула больш за 600 чалавек).

З 31 жніўня 1954 года — у складзе гарадскога пасёлка Акцябрскі.

## Насельніцтва 
* 1795 год — 10 двароў, 38 жыхароў
* 1897 год — 57 двароў, 345 жыхароў (паводле перапісу)
* 1908 год — 73 двары, 642 жыхары
* 1920 год — 488 жыхароў

## Вядомыя асобы 
* Лявонцій Яфімавіч Адзінцоў (Адзінец; 1891—1943) — савецкі рэвалюцыянер, падпольшчык у Другую сусветную вайну.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Акцябрскі (гарадскі пасёлак)
Георг Пурбах

270px|right|thumb|Тытульны ліст «Эпітомы Альмагеста Пталамея» Пурбаха-Рэгіямантана.Венецыя, 1496
**Георг Пурбах** , таксама **Георг Поербах** (, Пурбах пад Лінцам, 30 мая 1423 — Вена, 4 красавіка 1461) — аўстрыйскі астраном і матэматык, старэйшы таварыш і настаўнік Рэгіямантана. Прафесар Венскага ўніверсітэта (1450).

[200px|left|thumb|Сонечныя гадзіннікі на паўднёвым боку [Сабор Святога Стэфана|сабора Св. Стэфана ў Вене, сканструяваныя Пурбахам]]
Георг Пурбах паступіў у Венскі ўніверсітэт вясной 1446 г., у досыць познім узросце, у 23 гады. Выдатныя здольнасці дазволілі яму праз паўтары гады зрабіцца бакалаўрам, двума гадамі пазней — ліцыенатам, а ў лютым 1453 г. ён быў удастоены ступені магістра. Яго настаўнікам матэматыкі быў, верагодна, Іаган Гмундэн. Падчас навучання Пурбах некалькі гадоў правёў у Германіі, Францыі і Італіі. У Італіі Пурбах пазнаёміўся з Мікалаем Кузанскім і Джавані Б'янкіні. Вярнуўшыся на радзіму, Пурбах некаторы час знаходзіўся ў вельмі благім матэрыяльным становішчы, пакуль не стаў прыдворным астролагам. Неўзабаве ён пачаў выкладаць у Венскім універсітэце, дзе чытаў лекцыі як па астраноміі і матэматыцы, так і па гуманітарных прадметах.

## Навуковая дзейнасць 
Займаўся складаннем і ўдасканаленнем астранамічных табліц, даследаваннямі па трыганаметрыі. Першым у Заходняй Еўропе выклаў тэорыю эпіцыклаў Пталемея ў трактаце «Новая тэорыя планет», выданым у 1472 годзе. Працаваў над удасканаленнем твораў Пталемея. Разам са сваі вучням І. Рэгіямантанам напісаў кнігу «Кароткае выкладанне вялікага твора Пталемея» (выдана ў 1543 годзе).

## Працы 
* Sex primi libri epitomatis Almagesti, completed by Regiomontanus (Venice, 1496; Basel, 1543; Nuremberg, 1550);
* Tractatus Georgii Peurbachii Super Propositiones Ptolemaei de Sinubus & Chordis. Norimbergae 1541, Online-Ausgabe der Sächsischen Landesbibliothek — Staats- und Universitätsbibliothek Dresden
* Georgii Purbachii … Dispositiones Motuum Coelestium, Quas Theorias Planetarum vocant. Wittebergae 1653, Online-Ausgabe der Sächsischen Landesbibliothek — Staats- und Universitätsbibliothek Dresden
* Quadratu(m) Geometricu(m) prae clarissimi Mathematici Georgij Burbachij. Nurenberge 1516, Online-Ausgabe der Sächsischen Landesbibliothek — Staats- und Universitätsbibliothek Dresden
* Scripta Clarissimi Mathematici M. Ioannis Regiomontani. Norimbergae 1544, Online-Ausgabe der Sächsischen Landesbibliothek — Staats- und Universitätsbibliothek Dresden

## Літаратура 
* 
* Aiton E. J. Peurbach’s 'Theoricae novae planetarum', *Osiris*, 3, 1987, p.&nbsp;4-43.
* Dobrzycki J., Kremer R. L. Peurbach and Maragha astronomy? The 'Ephemerides' of Johannes Angelus and their implications. *Journal for History of Astronomy*, 27, 1996, p.&nbsp;187-237.
* Langermann T. Y. Peurbach in the Hebrew tradition. *Journal for History of Astronomy*, 29, 1998, p.&nbsp;137-150

Катэгорыя:Постаці навукі Сярэднявечча
Катэгорыя:Матэматыкі XV стагоддзя
Катэгорыя:Постаці аўстрыйскай астраноміі
Катэгорыя:Астраномы XV стагоддзя
Катэгорыя:Астролагі XV стагоддзя
Сцяг Уэльса

**Сцяг Уэльса** — выява чырвонага цмока () на бела-зялёным палотнішчы.

Заканадаўча прыняты ў 1959 годзе, але чырвоны цмок быў сімвалам Уэльса з даўніх, паводле падання, з рымскіх часоў. Паводле іншага падання, выява вядома з XV стагоддзя, чырвоны цмок быў на гербе легендарнага караля Артура, яго бацька, Утр Пендрагон, аднойчы ўбачыў у небе цмока, які прадказаў, што ён стане каралём. У сярэднявеччы (пры дынастыі Цюдараў) белы і зялёны колеры таксама асацыяваліся з Уэльсам. Эмблемы Уэльса няма на дзяржаўным сцягу Вялікабрытаніі, бо Уэльс на час стварэння першага варыянта сцяга ўжо быў у складзе краіны.

## Іншыя сцягі Уэльса 

Выява:Personal Banner of the Prince of Wales.svg|Штандар прынца Уэльскага
Выява:Flag of Saint David.svg|Сцяг Святога Давіда
Выява:TWA flag.svg|Сцяг Арміі Свабоднага Уэльса

## Гістарычныя сцягі 

Выява:Flag of Gwynedd.jpg|Сцяг каралёў Гвінеда XII—XIII стст.
Выява:Flag of Powys.svg|Сцяг каралёў Поўіса
Выява:Flag of Deheubarth.svg|Сцяг каралёў Дэхейбартa

## Крыніцы 
## Гл. таксама 
* Каралеўскі знак Уэльса

## Спасылкі 
* Флаг Уэльса на Fotw.net 

Сцяг
Сцяг Паўночнай Ірландыі

**Сцяг Паўночнай Ірландыі** ў цяперашні час афіцыйна прадстаўлены сцягам Вялікабрытаніі. У 1924 годзе ўрад Вялікабрытаніі дараваў ўраду Паўночнай Ірландыі сцяг, т. зв. сцяг Ольстэра, які афіцыйна выкарыстоўваўся ў 1953—1973 гадах. Сцяг складаўся з чырвонага крыжа Св. Георгія (сцяг Англіі) з накладзенай на яго шасціканцовай (па ліку графстваў) зоркай, з выявай кароны і «чырвонай рукі» (гістарычны сімвал Ольстэра).

Выява «чырвонай рукі» звязаная з легендай аб тым, як адзін з сыноў састарэлага кіраўніка адсёк сабе ручыцу і кінуў яе на бераг падчас спаборніцтва па веславанні на лодках з умовай «чыя рука першай кране берагу — той і будзе валодаць гэтай зямлёй».

У 1973 годзе парламент Паўночнай Ірландыі быў распушчаны, сцяг згубіў афіцыйны статус, цяпер выкарыстоўваецца спартыўнымі зборнымі Паўночнай Ірландыі, лаелісцкімі ўзброенымі групіроўкамі і пратэстанцкай абшчынай як неафіцыйны сімвал рэгіёна; паводле брытанскіх законаў, адзіным афіцыйным паўночнаірландскім сцягам з’яўляецца сцяг Вялікабрытаніі. Перыядычна ўзнікаюць дэбаты аб неабходнасці сцвярджэння новага афіцыйнага сцяга Паўночнай Ірландыі.

thumb|200px|left|Сцяг брытанскага губернатара Паўночнай Ірландыі  —

## Спасылкі 
Сцяг
Паўночная Ірландыя
Сцяг Англіі

Нацыянальны сцяг Англіі — белы з прамым крыжам Святога Георгія, які лічыцца нябесным заступнікам англічан. Афіцыйныя прапорцыі сцяга — 3:5, чырвоны крыж займае 1/5 палотнішча. Георгіеўскі сцяг пачаў выкарыстоўвацца англічанамі не пазней за 1277 год.

Крыж Святога Георгія з’яўляецца адной з першых вядомых эмблем Англіі. Ён стаў англійскім сімвалам у Сярэднявеччы, падчас Крыжовых паходаў.

Святы Георгій стаў заступнікам Англіі ў XIII стагоддзі. Існуе тэорыя, што Крыж стаў выкарыстоўвацца як нацыянальная эмблема падчас Уэльскай вайны 1275 года.

Ёсць меркаванне, што Крыж быў прыняты Англіяй для надання флоту адмысловай сімволікі. Англійскі манарх Рычард Львінае сэрца першапачаткова абраў у якасці заступніка Святога Георгія. Потым англійскія караблі ўздымалі белы сцяг з чырвоным крыжам, каб зарабіць вызначаную выгаду: калісьці Крыж быў знакам Генуі, і Англія такім чынам пападала пад пратэктарат магутнага флота.

## Спасылкі 
Сцяг
Англія
Рагвалодаў камень

**Рагвалодаў камень** (мясцовыя назвы — *Барысаглебскі*, *Аршанскі*, *Уладзімірскі камень*) — манументальны сярэдневяковы помнік эпіграфікі XII ст.

Падобны да Барысавых камянёў. Знаходзіўся каля вёскі Дзятлава Аршанскага раёна Віцебскай вобласці, за 18 км ад Оршы. Выяўлены ў 1792 г., упершыню згадваецца ў кнізе Т. Мальгіна «Зерцало российских государей» (СПб., 1794).

У 1171 г. на валуне вышынёй у 3 м высечаны 6-канцовы крыж і надпіс на царкоўнаславянскай мове:

«В лето 6679 месяца мая в 7 день доспен крест сей. Господи помози рабу своему Василию в крещении именем Рогволоду сыну Борисову.»

Вышыня літар 15 см. Крыж і надпіс высечаныя па загаду друцкага князя Рагвалода (у хрышчэнні Васіля) Барысавіча, які, паводле меркавання некаторых даследчыкаў, пасля галоднай зімы 1170—1171 гг. асвяціў паганскія камяні ў спадзяванні на ўраджай.

Валун быў падарваны ў 1930-я гады, нібыта з мэтай будаўніцтва шашы Масква — Мінск, аднак яго абломкі яшчэ доўга ляжалі на сваім месцы.

## Літаратура 
* Аникиевич, К. Т. Сенненский уезд Могилевской губернии : опыт описания в географическом, историческом, этнографическом, бытовом, промышленном и статистическом отношениях, с картою уезда, схемою двух озер и рисунками в тексте / К. Т. Аникиевич. — Могилев губерния: [б. и.], 1907. — 150 с.
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 тт. Т. 13. — Мн., 2001. — С. 200.
* Васілеўскі, Д. Помнікі старасветчыны на Аршаншчыне // Наш край. — 1927. — № 2. — С.
* Дубровский, С. Рогволодов камень // Записки Северо-Западного отделения императорского РУсского географического общества. Кн. 4. — Вильна, 1914.
* Кеппен, П. О Рогволодовом камне и двинских надписях // Ученые записки императорской Академии наук. Т. 3. Вып. 1. — СПб., 1855.
* Рагвалодаў камень // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 43. — ISBN 985-11-0214-8.
* Рыбаков, Б. А. Русские датированные надписи XI-XIV веков / Б. А. Рыбаков. — М.: Наука, 1964. — 48 с. — (Археология СССР; Вып. Е1-44).
* Уваров, А. С. Заметка о Рогволодовом камне // Древности: Труды Московского археологического общества. Т. 6. Вып. 3. — М., 1876.

## Спасылкі 
* *Мальгин Т. С.* Зерцало российских государей с 862 по 1789 год. — СПб., 1794.
* Выписки из протоколов заседания Первого археологического съезда в Москве в 1869 г. 

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Полацкае княства
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Беларусі
Катэгорыя:Мегаліты Еўропы
Катэгорыя:Эпіграфіка
Катэгорыя:Дзятлава (Аршанскі раён)
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Аршанскага раёна
Катэгорыя:Барысавы камяні
Эпіграфіка

**Эпіграфіка** (ад  — «надпіс») — дапаможная гістарычная дысцыпліна (прыкладная гістарычная і філалагічная дысцыпліна), якая вывучае змест і формы надпісаў на цвёрдых матэрыялах (камень, кераміка, метал і інш.) і класіфікуе іх у адпаведнасці з іх часовым і культурным кантэкстам. Вывучэннем старажытнага пісьма, зробленага пераважна чарнілам, займаецца асобная дысцыпліна палеаграфія.

Часам ўзнікнення эпіграфікі лічыцца перыяд Адраджэння; методыка эпіграфікі як навукі распрацавана ў XVIII—XIX стст. Расшыфроўка іерогліфаў Старажытнага Егіпта, вавілонскага клінапісу, мікенскай пісьменнасці значна пашырыла ў XIX—XX стст. сферу прымянення эпіграфікі.

Найбольш значныя ўсходнеславянскія помнікі эпіграфікі: надпісы XI—XIV стст. на сценах Сафійскага сабора ў Ноўгарадзе і XI—XVII стст. на сценах кіеўскіх культавых збудаванняў.

Эпіграфічныя тэксты — адна з асноўных крыніц палітычнай, сацыяльнай і эканамічнай гісторыі. Як правіла, час стварэння надпісаў адпавядае змешчаным ў іх звесткам.

## Асноўныя перыядычныя выданні 
* «Нумизматика и эпиграфика» (з 1960);
* «Эпиграфика Востока» (з 1947);
* «Supplementum epigraphicum graecum» (Leiden, з 1923);
* «Année epigraphique» (P., з 1888);
* «Epigraphia Indica» (Calc.-Delhi, з 1888);

## Гл. таксама 
* Барысавы камяні
* Рагвалодаў камень

Катэгорыя:Дапаможныя гістарычныя навукі
Гадзіннік

thumb|200px|Гадзіннік на Біг-Бене
**Гадзі́ннік** — інструмент, які выкарыстоўваецца для ўказання, захавання і каардынацыі часу. Механічны гадзіннік, у якім выкарыстоўваецца гіравы і спружынавая крыніца энергіі, традыцыйна вядомы як хранометр. У агульным сэнсе слова *«гадзіннік»* азначае любую прыладу для вымярэння і адлюстравання часу.

Гадзіннік з’яўляецца адным з найстаражытнейшых чалавечых вынаходстваў, бо чалавечая дзейнасць з цягам часу патрабавала вымярэння больш карацейшых прамежкаў часу, чым натуральныя адзінкі, як то дзень, месяц і год. Прылады, якія працуюць на некалькіх розных фізічных прынцыпах, выкарыстоўваліся на працягу тысячагоддзяў.

## Гл. таксама 
* Астранамічны гадзіннік

## Спасылкі 
* Закон четвертого измерения . «Вокруг света».
* Все о… надписях . МоиЧасы.

Катэгорыя:Гадзіннікі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Разецкі камень

**Разецкі камень** — пліта з гранадыярыту, знойдзеная ў 1799 годзе ў Егіпце каля невялікага горада Разета (цяпер ), недалёка ад Александрыі, з выбітымі на ёй трыма ідэнтычнымі па сэнсе тэкстамі, у тым ліку двума на старажытнаегіпецкай мове, напісанымі старажытнаегіпецкімі іерогліфамі і егіпецкім дэматычным пісьмом, і адным тэкстам на старажытнагрэчаскай мове. Старажытнагрэчаская была добра вядома лінгвістам, і супастаўленне трох тэкстаў паслужыла адпраўным пунктам для расшыфроўкі егіпецкіх іерогліфаў. З 1802 Разецкі камень захоўваецца ў Брытанскім музеі (інвентарны нумар EA 24).

Тэкст на камені ўяўляе сабой надпіс-падзяку, якую ў 196 да н.э. егіпецкія жрацы адрасавалі Пталамею V Эпіфану, чарговаму манарху з дынастыі Пталамеяў. Пачатак тэксту: «Новага цара, які атрымаў царства ад бацькі…» У эліністычны перыяд многія падобныя дакументы ў межах грэчаскай айкумены распаўсюджваліся ў выглядзе двух- або трохмоўных тэкстаў, што і саслужыла пасля добрую службу лінгвістам.

Камень быў знойдзены 15 ліпеня 1799 капітанам французскіх войскаў у Егіпце П’ерам-Франсуа Бушарам пры будаўніцтве форта Сен-Жульен каля г. Разеты на заходнім рукаве дэльты Ніла (сучасны горад Рашыд). Афіцэр зразумеў важнасць знаходкі і адправіў камень у Каір, дзе за год да гэтага па загадзе Напалеона быў адкрыты Інстытут Егіпта (*Institut de l’Egypte*). У 1801 годзе французы пацярпелі ў Афрыцы паражэнне ад брытанцаў і былі вымушаныя перадаць ім камень разам з шэрагам іншых помнікаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шматмоўныя тэксты
Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Катэгорыя:Старажытнаегіпецкія стэлы і надпісы
Катэгорыя:Дэшыфроўка забытых пісьменнасцей
Сцяг Шатландыі

thumb|Каралеўскі штандар
**Сцяг Шатландыі** (, , ) уяўляе сабой сіняе палотнішча з белым (у геральдыцы срэбным) касым (Андрэеўскім) крыжам. Суадносіны бакоў не рэгламентаваныя, звычайна выкарыстоўваюць палотнішчы 5:3 або 3:2. Шырыня палос, што ўтвараюць крыж, павінна складаць 1/5 ад вышыні сцяга.

Шатландскі сцяг з'яўляецца адным з самых старажытных нацыянальных сцягоў у свеце, яго з'яўленне, паводле легенд, адносіцца да 832 года, калі кароль скотаў Ангус перад бітвай з англа-саксамі ўбачыў у небе знак у выглядзе X-падобнага крыжа, на якім, паводле паддання, быў раскрыжаваны Андрэй Першазванны, які лічыцца заступнікам Шатландыі. Бітва была выйграна, а малюнак белага крыжа на нябесна-блакітным полі стаў адным са сімвалаў Шатландыі.

Шатландскі сцяг увайшоў у якасці складовай часткі ў сцяг Вялікабрытаніі.

## Гл. таксама 
* Андрэеўскі сцяг

## Спасылкі 
Сцяг
Шатландыя
Стрэчнянскі Град

**Стрэ́чнянскі Град** (), замак у паўночна-заходняй Славакіі.

## Месцазнаходжанне 
У вёсцы Стрэчна непадалёк ад Жыліны

thumb|злева|200px|Капліца

## Гісторыя 
Замак узнік у канцы XIII-пачатку XIV стагоддзя. Па легендзе яго пабудаваў Матуш Чак. Да сярэдзіны XV стагоддзя быў каралеўскім, потым належаў шматлікім уладальнікам. У XVII стагоддзі войскі Леапольда I узялі замак, які належаў мяцежнаму Цёкёлі штурмам і разбурылі сцены. У 1990-х замак быў рэстаўрыраваны і адкрыты для шырокай грамадскасці.

## Спасылкі 
* Старонка замка на сайце Поважскага Музея 
* Oficiálne informačné stránky 
* Hrad Strečno na stránkach mesta Žilina 
* Virtuálna prechádzka z akcie Noc múzeí a galérií na Hrade Strečno z 16.5.2009 
* Podpaľač zničil vzácnu múmiu Žofie Bosniakovej

Катэгорыя:Замкі Славакіі
Любаўнянскі Град

**Любаўнянскі Град** () — замак у Славакіі.

## Месцазнаходжанне 
На паўночнай ускраіне Старой Любаўні: 

## Гісторыя 
Замак узнік хутчэй за ўсё ў канцы XIII стагоддзя як памежная вартаўнічая крэпасць на гандлёвым шляху ў Польшчу. Па некаторых крыніцах яго пабудаваў у 1280 годзе польскі князь Баляслаў, зяць Белы IV. Упершыню ж замак згадваецца ў 1311 годзе. У 1412—1772 гадах замак быў нароўні з іншымі спішскімі гарадамі аддадзены Польшчы ў якасці закладу за каралеўскі доўг, дэ-юрэ застаючыся венгерскім, дэ-факта польскім. У 1553 годзе замак быў пашкоджаны вялікім пажарам, у 1555 годзе пачаў перабудоўвацца. У XVII стагоддзі замак быў пашыраны і зноў перабудаваны. У наш час замак рэстаўруецца. У замку знаходзіцца Любаўнянскі Музей.

Выява:Castle of Lubovna and museum of slovak village.jpg|Любаўнянскі Град і скансен
Выява:Hlavna veza.jpg|Галоўная вежа Любаўнянскага Граду
Выява:Polish crown jewels.jpg|Польскія каралеўскія кляйноды

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт музея 

Катэгорыя:Замкі Славакіі
Сітнянскі Град

**Сітнянскі замак** () — руіны замка на ўсходнім схіле гары Сітна ў горным масіве Шт'яўніцкія Врхі ў цэнтральнай Славакіі.

Замак існаваў ужо ў другой палове XIII стагоддзя, як адна з крэпасцей, якая служыла для абароны ад татарскіх набегаў, аднак першае пісьмовае згадванне пра яго адносіцца толькі да 1548 года, калі ён быў узяты каралеўскімі войскамі, якія адабралі яго ў барона-разбойніка Меліхера Балаша, які валодаў ім. У 1548—1552 гадах замак быў перабудаваны, значна ўмацаваны, і стаў важным элементам сістэмы абароны ад турэцкай пагрозы. З 1629 года замак стаў адной з рэзідэнцый дваранскага роду Кохары. Падчас антыгабсбургскага паўстання Ферэнца II Ракацы замак у 1703 годзе быў узяты паўстанцкімі войскамі і цалкам разбураны.

## Літаратура 
* Kelemen Albert a kolektív: *Štiavnické vrchy. Turistický sprievodca ČSSR*, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1986.

Катэгорыя:Замкі Славакіі
Беларуская валютна-фондавая біржа

**Беларуская валютна-фондавая біржа** (поўная назва *Адкрытае акцыянернае таварыства «Беларуская валютна-фондавая біржа»*) — біржа Рэспублікі Беларусь, на пляцоўках якой праводзіцца гандаль па трох асноўных сегментах фінансавага рынка: валютнаму, фондаваму і тэрміноваму. Біржа была створана ў 1998 годзе ў выкананне Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 ліпеня 1998 г. № 366 «Пра ўдасканаленне сістэмы дзяржаўнага рэгулявання рынка каштоўных папер». Заснавальнікамі біржы сталі Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь, Міністэрства па кіраванні дзяржаўнай маёмасцю і прыватызацыі Рэспублікі Беларусь і шэраг буйных банкаў Рэспублікі Беларусь.

Вышэйшым органам кіравання біржы з'яўляецца Агульны сход акцыянераў. У састаў акцыянераў біржы, акрамя заснавальнікаў уваходзяць банкі, брокерска-дылерскія кампаніі рэспублікі і інш. Кіраўніцтва дзейнасцю біржы ў перыяд паміж Агульным сходам акцыянераў ажыццяўляецца Наглядальным саветам.

Акрамя арганізацыі гандлю, біржа выконвае функцыі разліковага дэпазітара на біржавым рынку недзяржаўных каштоўных папер, функцыі аператара разлікова-клірынгавай сістэмы па ўсіх відах каштоўных папер і інструментам тэрміновага рынка, а таксама ажыццяўляе рэгістрацыю здзелак, заключаных на пазабіржавым рынку з каштоўнымі паперамі акцыянерных таварыстваў.
## Спасылкі 
Афіцыйны сайт Беларускай валютна-фондавай біржы 

Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Фондавыя біржы
Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя біржы
Катэгорыя:Усходнееўрапейскія фондавыя біржы
Роберт Харлі

**Роберт Гарлей** або **Харлі**, 1-ы граф Оксфард (; 5 снежня 1661 - 21 мая 1724) — англійскі палітычны дзеяч, ініцыятар стварэння скандальна вядомай кампаніі Паўднёвых мораў.

## Біяграфія 
Падчас Слаўнай рэвалюцыі 1688 Харлі разам са сваім бацькам  сабраў конны атрад для падтрымкі Вільгельма III і заняў для яго горад Ворчэстэр.

Абраны ў 1689 у палату абшчын, Харлі, згодна з сямейнай традыцыяй, далучыўся да вігаў, але хутка стаў пераходзіць на процілеглы бок, паўстаючы ў асаблівасці супраць знешняй палітыкі Вільгельма III, і ўжо ў 1698 годзе замяніў Мантэгю ў кіраўніцтве палатай абшчын. Старанна вывучыўшы яе формы і абрады, ён у 1701 годзе быў абраны спікерам.

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Канцлеры казначэйства Вялікабрытаніі
Дзмітрый Канстанцінавіч Кантэмір

**Дзмітрый Канстанцінавіч Кантэмір** (, 26 кастрычніка 1673, Малдаўскае княства — 21 жніўня (1 верасня) 1723, маёнтак Дзмітраўка, Харкаўская губерня, Расійская імперыя) — малдаўскі і расійскі дзяржаўны дзеяч і навуковец. Гаспадар Малдаўскага княства (1693, 1710—1711).

Бацька Антыёха Дзмітрыевіча, брат Антыёха Канстанцінавіча.

## Памяць 
>
Выява:USSR stamp D.Kantemir 1973 4k.jpg|Паштовая марка СССР, 4 капейкі (ЦФА 4287, Скот 4132)
Выява:Stamp of Moldova md415a.jpg|Паштовая марка Малдовы,  2001
File:Stamp of Moldova RM505.jpg|Паштовая марка Малдовы,  2003
File:Stamp of Moldova md027pds.jpg|Паштовая марка Малдовы,  2008
File:Stamp of Moldova md627a.jpg|Паштовая блок Малдовы,  2008
File:MD-2003-50lei-D.Cantemir.png|Срэбная манета Малдавіі,  2003
File:MD-2008-100lei-D.Cantemir-b.png|Залатая манета Малдавіі,  2008

Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Катэгорыя:Гаспадары малдаўскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў румынскай Малдавіі
Катэгорыя:Паплечнікі Пятра I
Катэгорыя:Гісторыкі Малдовы
Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расіі
Дзмітрый Канстанцінавіч
Катэгорыя:Члены Прускай акадэміі навук
Катэгорыя:Географы Румыніі
Катэгорыя:Памерлі ў Арлоўскай вобласці
Ганс Слоан

**Ганс Слоан** (часам згадваецца як **Ганс Слоўн**) (, 16 красавіка 1660 — 11 студзеня 1753) — англійскі медык, натураліст, калекцыянер, член Лонданскага каралеўскага таварыства, з 1727 па 1741 год яго прэзідэнт. На падставе яго калекцыі кніг, манускрыптаў, гістарычных знаходак быў створаны Брытанскі музей. Вынайшаў напой «гарачы шакалад». Яго імем названы Плошча Слоан ў Лондане і Плошча сэра Ганса Слоана ў яго родным мястэчку Кілілей.

## Працы 
* *Catalogus plantarum quae in insula Jamaica*, London 1696
* *Voyage to the Islands Madera, Barbadoes, Nieves, St. Christophers and Jamaica* Vol.1 Vol.2, London

## Спасылкі 
* Ганс Слоун, первый баронет (Sir Hans Sloane, 1st Baronet)
* Natural History Museum: About Hans Sloane 

Катэгорыя:Батанікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Прыродазнаўцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Прэзідэнты Каралеўскага таварыства
Брытанскі музей

**Брытанскі музей** ()  — галоўны гісторыка-археалагічны музей Брытанскай імперыі (цяпер — Вялікабрытаніі) і адзін з найбуйнейшых музеяў свету, другі па наведвальнасці пасля Луўра.

## Гісторыя 
Брытанскі музей быў створаны ў 1753 годзе на аснове трох калекцый — калекцыі вядомага брытанскага ўрача і натураліста Ганса Слоана, калекцыі графа Роберта Харлі, а таксама бібліятэкі антыквара Роберта Котана, якая стала асновай Брытанскай бібліятэкі. Стварэнне музея было зацверджана актам Брытанскага парламента.

Першапачаткова музей размясціўся ў  — арыстакратычным асабняку, размешчаным у лонданскім раёне . Ён адкрыўся для наведвальнікаў ў 1759 годзе. Калекцыя пашыралася за кошт набыцця антычных ваз  (1772), т. зв.  (1804, 1814), калекцыі мінералаў  (1810). У 1814—1815 гады парламент выкупіў у  неацэнныя шэдэўры з афінскага Парфенона. Многія з музейных набыткаў (як, напрыклад, Разецкі камень) трапілі ў Англію пры цёмных абставінах. Грэцыя і Егіпет, з якіх былі вывезеныя старажытныя помнікі, да сённяшняга часу патрабуюць іх вяртання назад.

У XIX стагоддзі Брытанскі музей перажываў асабліва бурны перыяд росту. Зборы экспанатаў былі падзелены на аддзелы, у тым ліку нумізматычны, дзе сабраны манеты і медалі розных краін і эпох, у тым ліку старажытнагрэчаскія, старажытнарымскія і персідскія, а таксама на калекцыю караля Георга IV. Заалагічны, батанічны, геалагічны і мінералагічны аддзелы былі пры каралеве Вікторыі выдзелены ў адмысловы  і пераведзены ў 1845 ў Паўднёвы Кенсінгтон. На месцы Мантэгю-хаўса быў ў 1823-47 гг. пабудаваны сучасны будынак музея ў стылі класіцызму (архітэктар Роберт Смёрк).

У першай палове XX стагоддзя Брытанскі музей пашырыў свае зборы блізкаўсходняга мастацтва за кошт правядзення брытанскімі археолагамі шматлікіх раскопак у Месапатаміі. Раздзел старажытнаўсходняга мастацтва найбольш каштоўнай часткай свайго збору абавязаны  і . З 1926 года брытанскія музей выдае штоквартальны часопіс «British Museum Quarterly». У канцы XX стагоддзя была праведзена перапланіроўка ўнутранай прасторы па праекце Нормана Фостэра.

## Бібліятэка 
Першапачаткова адным з галоўных скарбаў музея была яго бібліятэка, найбуйнейшая ў Вялікабрытаніі. Чытальная зала Брытанскага музея змяшчалася з 1850-х гадоў у асобным будынку-ратондзе. У XX стагоддзі ў бібліятэку паступілі найстаражытныя друкаваныя кнігі і будысцкія рукапісы з Дуньхуана, Сінайскі кодэкс з Ленінграда і выключная па паўнаце калекцыя гебраістычных тэкстаў. У 1972 г. Брытанскі парламент прыняў рашэнне аддзяліць бібліятэку ад музея, размясціўшы яе ў асобным будынку.

## Гл. таксама 
* Бенінская бронза
* Брошка Фулера

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 


Катэгорыя:Археалагічныя музеі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1759 годзе
Катэгорыя:Калекцыі старажытнаегіпецкага мастацтва
Катэгорыя:1759 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Лондане
Катэгорыя:Музеі Лондана
Мумія

thumb|220px|Мумія
[thumb|220px|Мумія егіпецкага [фараона з Каірскага музея]]
**Мумія** — захаванае бальзамаванае цела. Муміяй называецца цела (не толькі чалавека, але і любой іншай жывой істоты), падвергнутае адмысловай хімічнай апрацоўцы, у выніку якой спыняецца або запавольваецца працэс раскладання тканак. Варта адрозніваць штучную і натуральную муміфікацыю цела.

## Гл. таксама 
* Мумія, фільм, 1932

## Літаратура 
* Jones J. Towards Mummification: New Evidence for Early Development. // Egyptian Archaeology. 2002. 21.
* Lupton C. «Mummymania» for the Masses — is Egyptology Cursed by the Mummy’s Curse. // Consuming Ancient Egypt. — L., 2003.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Катэгорыя:Старажытнаегіпецкія памінальныя практыкі
Бенінская бронза

thumb|right|250px|Дзве тыповыя пласцінкі: левая - ваяр, па баках ад яго — два шчытаносцы
**Бенінская бронза** — калекцыя з больш чым 1000 латуневых пласцінак з выявамі з каралеўскага палаца каралеўства Бенін. Назва двойчы зманлівая — не толькі з-за матэрыялу, але і таму, што межы сярэднявечнага каралеўства не супадалі з межамі сучасных дзяржаў, і палац знаходзіўся на тэрыторыі сучаснай Нігерыі, а не суседняга Беніна.

Пласцінкі былі захопленыя брытанскімі войскамі падчас бенінскай карнай экспедыцыі 1897 года і перададзены ў Форын Офіс. Каля 200 прадметаў былі пазней перададзены ў Брытанскі музей, астатнія разышліся па прыватных калекцыях.

«Бронзавыя» (гэта значыць латуневыя) вырабы адлюстроўваюць шэраг сцэн, у тым ліку выявы жывёл, рыб, людзей і сцэны прыдворнага жыцця. Выявы адлітыя парамі, хоць кожны выраб вырабляўся індывідуальна. Мяркуецца, што першапачаткова гэтыя латуневыя ўпрыгажэнні былі прымацаваны да сцен і слупоў палаца, пры гэтым некаторыя з іх служылі як навучанні па прыдворнаму пратаколу для гасцей двара.

Бронзавыя вырабы з Нігерыі выклікалі ў Еўропе вялікую цікавасць да афрыканскай культуры. На думку гісторыкаў, яны былі адлітыя ў 13-16 стагоддзях.

Нігерыя, на тэрыторыі якой знаходзілася значная частка Каралеўства Бенін, у 1950-1970-я гады выкупіла ў Брытанскага музея каля 50 прадметаў і пастаянна звяртаецца з просьбай аб вяртанні астатніх.

## Спасылкі 
* Africa Reparations Movement | Campaign for the return of the Benin Bronzes 
* African Art Museum — Nigeria
* Edoworld Benin Bronze

Катэгорыя:Культура Нігерыі
Катэгорыя:Мастацтва Афрыкі
Катэгорыя:Брытанскі музей
Тутанхамон

**Тутанхамон** (літар. — жывы вобраз Амона; троннае імя Небхепрура) — егіпецкі фараон эпохі Новага царства (XVIII дынастыя), правіў каля 1400 — каля 1392 да н.э.

## Біяграфічныя звесткі 
Зяць Аменхатэпа IV (Эхнатона) і, магчыма, яго сын ці малодшы брат. Уступіў на прастол у 12-гадовым узросце пад імем Тутанхатон, памёр, не дажыўшы да 20 год. Фактычна ўлада знаходзілася ў руках візіра Эе і іншых вяльмож. Пры Тутанхамоне адменены рэлігійныя рэформы Эхнатона, адноўлены культ бога Амона, сам фараон адмовіўся ад імя Тутанхатон і вярнуў рэзідэнцыю фараона з Эхетатона ў г. Фівы.

## Пахаванне 
У 1922 выяўлена грабніца Тутанхамона — адзінае амаль не разрабаванае пахаванне фараона, дзе захаваліся цудоўныя помнікі мастацтва.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фараоны паводле алфавіта
Катэгорыя:Фараоны васямнаццатай дынастыі