open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Выбаргскі замак

**Выбаргскі замак** — замак у Выбаргу, адзін з самых старажытных помнікаў фартыфікацыйных збудаванняў горада. Адзіны замак на тэрыторыі Расіі Выбаргскі замак.

На невялікім востраве каля берага ў 13 стагоддзі была пабудавана вежа замка, якая атрымала назву ў гонар караля Нарвегіі і Хрысціцеля Скандынавіі Олафа Святога. Па памерах была самай вялікай вежай у Скандынавіі таго часу.

У 1293 і 1322 гадах замак штурмавала войска наўгародцаў, але беcпаспяхова. У сярэдзіне 15 стагоддзя намеснік караля Карл Кнутсан Бундэ выдаткаваў значныя сродкі на рэканструкцыю замка, пабудаваў палаты, новыя вежы і г.д. На паўвостраве насупраць замка паўстала паселішча, якое стала пасля горадам. Пры новым намесніку горад таксама абнеслі сценамі з дзясяткам вежаў. Адна з вежаў захавалася па сённяшні дзень.

У 1556 г. замак наведаў кароль Швецыі Густаў Ваза і гэта падштурхнула да перабудовы састарэлых умацаванняў. У 1564 годзе данжон надбудавалі да сямі паверхаў. Ніжнія яго часткі з гранітных блокаў, верхнія — з цэглы. У 2-й палове 17 ст. у паўночна-заходняй частцы замкавага двара пабудавалі каменныя казармы.

## Спасылкі 
* Дзяржаўны музей «Выбаргскі замак» 

Катэгорыя:Замкі Расіі
Катэгорыя:Музеі Выбарга
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ленінградскай вобласці
Катэгорыя:Помнікі архітэктуры Расіі
Стыў Ірвін

**Стыў Роберт Ірвін** ( — ) — папулярны аўстралійскі натураліст, тэлежурналіст і аўтар шматлікіх фільмаў аб жывой прыродзе. Уладальнік заапарка Australia Zoo у г. Бірва (Квінсленд).

## Біяграфія 
Стыў Ірвін нарадзіўся ў аўстралійскім штаце Вікторыя ў 1962 годзе. Яго бацька стварыў парк рэптыліяў у штаце Квінсленд у 1970-я гады мінулага стагоддзя.

Стыў Ірвін пачынаў з таго, што з дзяцінства лавіў кракадзілаў у наваколлях Квінсленда для парка рэптылій яго бацькоў.

З 1991 года Стыў Ірвін працягнуў сямейны бізнес і неўзабаве стварыў першыя серыі фільму «Паляўнічы на кракадзілаў» («*The Crocodile Hunter*»), які стаў папулярным у 120 краінах свету. Упершыню праграма «Паляўнічы на кракадзілаў» выйшла ў эфір у 1992 годзе. Стыў здолеў ператварыць свой імідж бясстрашнага і поўнага запалу аматара павывучаць фаўну ў блізкім кантакце ў гандлёвую марку, і яго серыял з вялікім поспехам ішоў па канале Discovery.

Неаднаразова Ірвін трапляў у сітуацыі, калі яго жыццё літаральна вісела на валасінцы. У яго была вялікая колькасць раненняў, атрыманых пры кантактах з жывёламі.

Нягледзячы ні на што, Стыў Ірвін працягваў здымаць фільмы, сярод якіх таксама «*Crok Files*», «*The Crocodile Hunter Diaries*» («*Дзённікі паляўнічага за кракадзіламі*»).

4 верасня 2006 года на здымках чарговай тэлеперадачы Стыў Ірвін трагічна загінуў, атрымаўшы смяротны ўдар ската-хвастакола ў вобласць сэрца і лёгкіх.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт тэлеперадачы «The Crocodile Hunter» і заапарка «Аўстралія» 

Катэгорыя:Тэлевядучыя Аўстраліі
Катэгорыя:Ахвяры жывёл
Катэгорыя:Памерлі ў Аўстраліі
Велямічы

**Велямі́чы** (, ) — аграгарадок у Столінскім раёне Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Веляміцкага сельсавета. Размешчаны за 5 км на поўдзень ад Давыд-Гарадка, за 4 км на захад ад Турскога, за 2 на ўсход ад Альпеня. Цэнтр сельгаскага кааператыва «Веляміцкі», былога калгаса «За Радзіму».

## Гісторыя 
Упершыню згадана пад 1392 годам разам з вёскай Альшаны. У XVI—XVIII стагоддзях вёска ў складзе Вялікага Княства Літоўскага. З 1793 года — у складзе Расійскай імперыі. Землямі ў вёсцы валодалі Ранцэвічы, Ляшкевічы-Зяновічы-Альпенскія і іншыя шляхецкія роды.

З 1921 годзе ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. З 1939 года ў складзе Беларускай ССР.

У 1943 годзе нямецка-фашысцкія захопнікі спрабавалі спаліць вёску, забілі 16 жыхароў.

## Насельніцтва 
У 1886 годзе ў вёсцы 95 двароў і 530 жыхароў. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы 161 двор і 1234 жыхары. Станам на 1921 год, 240 двароў і 1557 жыхароў. У 1939 годзе — 288 двароў і 2504 жыхары.

Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны ў вёсцы 419 двароў і 1676 жыхароў.

У 1970 годзе — 556 двароў і 2037 жыхароў. У 1980 годзе — 2015 насельнікаў. Станам на 1996 год — 685 двароў і 2004 жыхары. На пачатку 2002 года — 689 двароў і 1825 жыхароў.

## Мікравёскі 
Традыцыйная вёска дзеліцца на 2 мікравёскі: з усходу знаходзяцца Рагі, а з захаду Шляхта.

## Інфраструктура 
Аддзяленне сувязі, дом культуры, бібліятэка, сярэдняя школа, яслі-сад.

## Геаграфія 
Вёска размяшчаецца на паўночным беразе возера Сіяцы.

## Славутасці 
* У кірунку Давыд-Гарадка паблізу вёскі знаходзіцца група археалагічных помнікаў «Велямічы». Падчас археалагічных раскопак там былі знойдзены сотні пахаванняў. Самыя раннія з іх адносяцца да пачатку хрысціянскай эры. Знойдзены прадметы побыту таго часу: гліняны посуд, жалезныя нажы, а таксама бронзавыя ўпрыгожанні і іншыя прадметы. Рэшткі слядоў пасяленняў плямёнаў зарубінецкай культуры таксама былі знойдзены недалёка ад могільнікаў.
* Царква Святога прарока Ільі (Веляміцкая Ільінская царква). Пабудаваная ў 1881 годзе на месцы царквы 1724 года пабудовы. 
* У 0,5 км на паўночны ўсход ад могільніка-2 знаходзіцца селішча перыяду ранняга жалезнага веку, 
* Царква хрысціян веры евангельскай

## Вядомыя асобы 
* Іван Андрэевіч Мамайка (нар. 1974) — беларускі палітык.

## Спасылкі 
* Велямічы на Radzima.org
* Велямічы
* Прагноз надвор’я ў в. Велямічы 
* Рэальны прагноз надвор’я ў вёсцы Велямічы

Катэгорыя:Веляміцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Столінскага раёна
Ярл Вальдэмар Ліндэберг

**Ярл Вальдэмар Ліндэберг** (; 4 жніўня 1876, Хельсінгфорс — 12 снежня 1932, Хельсінкі, Фінляндыя) — фінскі матэматык, вядомы сваімі працамі ў галіне тэорыі імавернасцей і матэматычнай статыстыкі. Яго іменем названы адзін з варыянтаў цэнтральнай гранічнай тэарэмы, а таксама адпаведная .

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 жніўня 1876 года ў Хельсінгфорсе (Хельсінках), у Вялікім княстве Фінляндскім у сям’е выкладчыка і рэктара Хельсінкскага політэхнічнага інстытута Карла Леанарда Ліндэберга. У асноўным кар’ера матэматыка была засяроджана вакол Хельсінкскага ўніверсітэта. Спачатку ён займаўся ўраўненнямі матэматычнай фізікі і варыяцыйным злічэннем, але з 1920 года пачаў працаваць у тэорыі імавернасцей і матэматычнай статыстыцы.

У 1920 годзе ён выдаў сваю працу аб цэнтральнай гранічнай тэарэме. Праз два гады ён працягнуў працаваць над тэарэмай і знайшоў названую ў яго гонар умову Ліндэберга.

Памёр 12 снежня 1932 года ў Хельсінкі.

## Працы 
* Sur l’intégration de certaines equations aux dérivées partielles du second ordre (väitösk.) 1900.
* Über einige Fragen der Variationsrechnung 1908.
* J. W. Lindeberg, Eine neue Herleitung des Exponentialgesetzes in der Wahrscheinlichkeitsrechnung, *Mathematische Zeitschrift,* 15 (1922) 211—225.
* Todennäköisyyslasku ja sen käytäntö tilastotieteessä 1927.

## Спасылкі 
* Фотаздымак Ліндэберга на сайце Portraits of Statisticians.
* ISI: Milestones of the history of statistics in Finland 
* Tore Schweder: Early Statistics in the Nordic Countries 

Катэгорыя:Матэматыкі Фінляндыі
Катэгорыя:Постаці матэматычнай статыстыкі
Катэгорыя:Імавернаснікі
Джэймі Бёрнэт

**Джэймі Бёрнэт** (; нар. , , графства Паўднёвы Ланаркшыр, Шатландыя) — шатландскі прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Джэймі Бёрнэта на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Шатландыі
Марк Джойс

**Марк Джойс** (; нар. , , графства Ланкашыр, Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Чвэрцьфіналіст Чэмпіянату Вялікабрытаніі 2010, World Open 2014 і German Masters 2016. Былы 31-ы нумар сусветнага рэйтынгу (2014/2015), з 2008 года нязменна ўваходзіць у топ-64.

Упершыню ўдзельнічаў у кваліфікацыі да чэмпіянату свету ў 2003 годзе ва ўзросце 19 гадоў, пасля чаго два сезоны гуляў у чэлендж-туры, а ў сезоне 2006/2007 канчаткова ўвайшоў у прафесійны тур праз выступы ў Міжнароднай адкрытай серыі. У 2007 годзе дэбютаваў у асноўнай стадыі рэйтынгавага турніру на Гран-пры, а ў 2010 годзе дайшоў да апошняга раунда кваліфікацыі чэмпіянату свету (1/24 фіналу) і да свайго першага рэйтынгавага чвэрцьфіналу на чэмпіянаце Вялікабрытаніі, дзе саступіў Марку Уільямсу (7:9). У сезоне 2012/2013 двойчы даходзіў да чвэрцьфіналаў нізкарэйтынгавых спаборніцтваў і ў другі раз спыніўся за крок да асноўнай стадыі сусветнага пяршынства, а ў 2014 годзе дайшоў да свайго другога рэйтынгавага чвэрцьфіналу на World Open, дзе саступіў Марка Фу (3:5), і ўпершыню ўвайшоў у топ-32 рэйтынгу. У 2016 годзе ў трэці раз выйшаў у чвэрцьфінал рэйтынгавага спаборніцтва на German Masters, саступіўшы Луку Брэсэлю (4:5).

У агульнай колькасці займаў 31-ы радок у сусветным рэйтынгу тры тыдні. За сваю прафесійную кар’еру зрабіў больш за 70 соценных брэйкаў і ўваходзіць у топ-80 снукерыстаў з найбольшай колькасцю соценных серый у гісторыі снукера, а таксама зарабіў больш за 250 тысяч фунтаў стэрлінгаў прызавых грошай, уваходзячы ў топ-110 снукерыстаў у гісторыі па іх колькасці.

## Выступы на прафесійных снукерных турнірах 

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Марка Джойса на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Рыначная плошча (Выбарг)

**Рыначная плошча** () — плошча ў старой частцы горада Выбарга, з якой пачынаецца галоўная вуліца горада — праспект Леніна. Да плошчы прылягае цэнтральны парк горада — парк імя Леніна (Эспланада).

## Гісторыя 
left|thumb|Рыначная плошча ў 2006 годзе
Утворана ў канцы XIX стагоддзя на месцы разабраных умацаванняў Рагатай крэпасці. Напамінкам пра старадаўнюю гарадскую сцяну застаюцца Круглая вежа, якая апынулася на ўскайку новай плошчы, а таксама гадзіннікавая вежка на будынку крытага гарадскога рынку, пабудаванага ў 1904—1905 гадах па праекце архітэктара  (1873—1931) на месцы вежы Лакамунды ў стылі нацыянальнага рамантызму. Напачатку XX стагоддзя гэты рынак лічыўся самым буйным у Скандынавіі. Сама плошча была брукаванай і заўсёды выкарыстоўвалася для рыначнага гандлю (у наш час галоўным чынам сувенірамі). Апроч рынку, на ёй знаходзяцца два банкаўскія будынкі. У адным з іх (у стылі неарэнесансу, архітэктар  (1854—1923)) і ў наш час размяшчаецца банк, а ў іншым (у стылі неаготыкі, архітэктар Карл Густаў Нюстрэм) — падраздзяленні гарадской адміністрацыі. Падчас савецка-фінскіх войнаў (1939—1940, 1941—1944) будынкі, якія атачалі плошчу, былі часткова разбураны, але ў пасляваенныя гады рэканструяваны. Да пачатку XXI стагоддзя на Рыначнай плошчы быў пабудаваны дзелавы цэнтр з гасцініцай і рэстаранамі.
На плошчы праводзяцца мерапрыемствы, прысвечаныя гарадскім святам і фестывалям.

## Выявы 

Выява:Vyborg 06-2012 various listed 06.jpg|Гарадскі рынак
Выява:Vyborg 06-2012 various listed 11.jpg|Гарадская адміністрацыя, які быў банк
Файл:Круглая башня, г.Выборг.JPG|Круглая вежа на фоне будынка Выбарг-банка
Выява:Vyborg June2012 View from Olaf Tower 04.jpg|Панарама Рыначнай плошчы

## Спасылкі 
* Рыначная плошча 
* 3D панарама 

Катэгорыя:Плошчы Расіі
Катэгорыя:Славутасці Выбарга
Sigyn

**Sigyn** — карабель-музей марскога цэнтра Forum Marinum, трохмачтавы барк, пабудаваны ў 1887 годзе. У цяперашні час прышвартаваўся ў вусці ракі Аўра ў горадзе Турку ў Фінляндыі.

## Гісторыя судна 
Sigyn быў пабудаваны ў 1887 годзе ў Гётэбаргу, Швецыя. Да Першай сусветнай вайны выкарыстоўваўся як гандлёвы карабель для транспарціроўкі драўніны, вугалю, здзейсніў некалькі ўдалых рэйсаў праз акіяны. У снежні 1913 атрымаў значныя пашкоджанні ў караблекрушэнні, і быў дастаўлены ў док для рамонту. У выніку рамонту паруны рыштунак быў зменены, і карабель стаў баркенцінай, што патрабавала меншай каманды для кіравання ветразямі. Акрамя таго, з корпуса была знятая медная ашалёўка, і карабель пачаў выкарыстоўвацца для прыбярэжнага плавання.

У 1927 Sigyn быў прададзены на Аландскія астравы, адкуль быў выкуплены фондам Акадэміі Аба ў 1939 годзе для арганізацыі карабля-музея.

Катэгорыя:Музеі Турку
Катэгорыя:Судны паводле алфавіта
Ялмар Мелін

**Роберт Ялмар Мелін** (, 19 чэрвеня 1854, Лімінка, Вялікае княства Фінляндскае — 5 красавіка 1933, Хельсінкі, Фінляндыя) — фінскі матэматык, спецыяліст у галіне тэорыі функцый, распрацаваў адно з самых вядомых інтэгральных пераўтварэнняў, названае яго іменем — пераўтварэнне Меліна.

## Біяграфія 
Ялмар Мелін нарадзіўся 19 чэрвеня 1854 года ў Лімінцы, што ў Паўночнай Остработніі, трохі на поўдзень ад горада Оўлу, прыкладна ў 600&nbsp;км на поўнач ад Хельсінкі. Яго бацька быў свяшчэннікам. Ялмар Мелін вырас і атрымаў школьную адукацыю ў горадзе Хямеэнліна, прыкладна ў 100&nbsp;км на поўнач ад Хельсінкі, а затым паступіў у Хельсінкскі ўніверсітэт, дзе яго настаўнікам быў вядомы матэматык Гёста Мітаг-Лефлер.

Восенню 1881 года Ялмар абараніў дысертацыю, прысвечаную алгебраічным функцыям адной камплекснай зменнай. Пасля гэтага два разы, у 1881 і 1882 гадах, ён ездзіў у Берлін для працы пад кіраўніцтвам Карла Веерштраса, а ў 1883—1884 гадах прыехаў у Стакгольм, каб прадоўжыць працаваць з Гёстам Мітаг-Лефлерам. З 1884 па 1891 год Мелін быў дацэнтам Стакгольмскага ўніверсітэта, але не чытаў ніякіх лекцый.
Ядром інтэгральнага пераўтварэння Меліна з’яўляецца ступенная функцыя x^{s-1}, а само пераўтварэнне Меліна ад функцыі f(x) вызначаецца як

: \left\{\mathcal{M}f\right\}(s) = \varphi(s)=\int_0^{\infty} x^{s-1} f(x)\, dx.

Адваротнае пераўтварэнне Меліна задаецца формулай

: \left\{\mathcal{M}^{-1}\varphi\right\}(x) = f(x)=\frac{1}{2 \pi i} \int_{c-i \infty}^{c+i \infty} x^{-s} \varphi(s)\, ds,

дзе інтэграванне вядзецца ўздоўж вертыкальнай прамой у камплекснай плоскасці зменнай *s*, пры гэтым выбар рэчаіснага параметра *c* павінен задавальняць пэўныя ўмовы, указаныя ў .

Катэгорыя:Матэматыкі Фінляндыі
Катэгорыя:Выпускнікі Хельсінкскага ўніверсітэта
Курт Мэфлін

**Курт Мэфлін** (; нар. , , Англія) — нарвежскі прафесійны гулец у снукер. Паўфіналіст Гранд-фіналу PTC 2013 года і адкрытага чэмпіянату Кітая 2015 года. Былы 31-ы нумар сусветнага рэйтынгу (2015). За сваю кар'еру выканаў дзве максімальныя серыі.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Курта Мэфліна на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Нарвегіі
Дасцін Клер

**Дасцін Клер** () — аўстралійскі . які іграе галоўную ролю Гая Ганіка ў серыяле «Спартак: Багі арэны».

Дасцін нарадзіўся ў сельскай мясцовасці ў Новым Паўднёвым Уэльсе. Навучаўся ў Заходняй аўстралійскай акадэміі мастацтваў, якую скончыў у 2004 годзе.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Акцёры Аўстраліі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Новым Паўднёвым Уэльсе
Царква Коткі

**Царква Коткі** () — галоўная царква горада, належыць дыяцэзіі Мікелі Евангелічна-Лютэранскай Царквы Фінляндыі. Будынак пабудаваны ў 1897-1898 гадах у стылі неаготыкі па праекце архітэктара Іозефа Стэнбека. Асноўны матэрыял, які выкарыстоўваўся пры пабудове будынка - чырвоная цэгла. Царква разлічана больш чым 1500 чалавек (1560 месцаў для сядзення). Алтарная карціна, на якой немаўля Ісус, напісаў фінскі мастак Пека Халанен (1865-1933). Царкоўны арган, створаны Марці Портаненам у 1998 годзе, мае 44 рэгістры.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лютэранскія храмы Фінляндыі
Катэгорыя:Котка (горад)
Туаміая

**Туаміая** — фінскае прозвішча. Вядомыя носьбіты:
* Сакары Туаміая (1911—1964) — фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, член Нацыянальнай Прагрэсіўнай партыі, бацька Э. Туаміая.
* Эркі Туаміая (нар. 1946) — фінскі палітык, з 22 чэрвеня 2011 года — міністр замежных спраў Фінляндыі.
Ліндгрэн

**Лі́ндгрэн** () — прозвішча шведскага паходжання.

Вядомыя носьбіты:
* Армас Ліндгрэн (1874—1929) — фінскі архітэктар.
* Астрыд Ганна Эмілія Ліндгрэн (1907—2002) — шведская пісьменніца, аўтар шэрагу сусветна вядомых кніг для дзяцей.
* Барбру Ліндгрэн — шведская пісьменніца.
* Бо Ліндгрэн (нар. 1927) — шведскі шахматны кампазітар, гросмайстар і міжнародны арбітр па шахматнай кампазіцыі.
* Віктар Ліндгрэн — шведскі спартыўны стралок, алімпійскі прызёр.
* Мары Ліндгрэн — шведская фрыстайлістка.
* Расмус Ліндгрэн (нар. 1984) — шведскі футбаліст, паўабаронца.
* Торгні Ліндгрэн (нар. 1938) — шведскі пісьменнік.
* Урбан Ліндгрэн (нар. 1973) — шведскі лыжнік.
* Чэл Норвуд Ліндгрэн (нар. 1973) — астранаўт НАСА.
* Эдгард Львовіч Ліндгрэн (нар. 1935) — савецкі і расійскі аўтагоншчык.
* Эрык Ліндгрэн (нар. 1976) — амерыканскі прафесійны ігрок у покер.
Царква Марціна (Турку)

**Царква Ма́рціна** ( ) — лютэранская царква ў Турку, якая была пабудавана і асвячона ў 1933 годзе і атрымала сваю назву ў гонар Марціна Лютэра.

Размешчана ў раёне Марці каля ўсходняга ўзбярэжжа ракі Аўраёкі.

Уваходзіць у лік помнікаў культурнай спадчыны Фінляндыі.

## Гісторыя 
У 1921 годзе ў Турку ўзнік лютэранскі прыход Марціна Лютэра, які ставіў сваёй задачай будаўніцтва ўласнага храма.

12 лістапада 1933 года ў гонар 450-годдзя Марціна Лютэра, у IV раёне, якія пазней атрымаў сваю другую назву — «Марці», новы лютэранскі храм быў урачыста асвячоны. Праект будынка ў пераходным стылі ад паўночнага класіцызму 1920-х да функцыяналізму быў распрацаваны архітэктарамі Тоці Сора і Гунарам Валрусам (Gunnar Wahlroos). Агульны архітэктурны мінімалізм характэрны як для вонкавага, так і для ўнутранага аздаблення будынка царквы.

Алтарны абраз раскрыжаванага Хрыста з'явіўся на конкурснай аснове: сярод пераможцаў былі мастак з Турку Эйнары Вехмас (Einari Wehmas) і Карл Інгеліус (Karl Ingelius). А сека вышынёй 15 метраў і шырынёй 9,47 метра было многія гады самай вялікай алтарным абразам у скандынаўскіх краінах.

## Спасылкі 
* 
* Старонка прыходу царквы Марціна    
* Царква Марціна на сайце культурнай спадчыны Фінляндыі  

Катэгорыя:Храмы Турку
Турку
Род Лоўлер

**Род Лоўлер** (; нар. , , Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Фіналіст International Open 1996 года і пераможца аднаго з этапаў серыі PTC. Былы 20-ы нумар сусветнага рэйтынгу (1996/1997).

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Рода Лоўлера на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Джымі Робертсан

**Джымі Робертсан** (; нар. , , Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Удзельнік трох чэмпіянатаў свету (2011, 2015, 2017) і 1/8 фіналу International Championship 2015 года.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Джымі Робертсана на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Пітэр Лайнс

**Пітэр Лайнс** (; нар. , , Англія) — англійскі былы прафесійны гулец у снукер. Чвэрцьфіналіст адкрытага чэмпіянату Кітая 1999 года і чэмпіянату Вялікабрытаніі 2009 года. Удзельнік чэмпіянату свету 1998 года.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Пітэра Лайнса на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Helsingin Sanomat

**Helsingin Sanomat** — найбуйнейшая газета Фінляндыі. Выходзіць штодня, за выключэннем некаторых святаў. У 2013 годзе штодзённы тыраж газеты складаў 338.000 асобнікаў, знізіўшыся на 28 тысяч у параўнанні з папярэднім годам.

Газета была заснавана ў 1889 годзе і першапачаткова называлася Päivälehti. Выданне перыядычна зачынялі расійскія ўлады, бо газета прапагандавала незалежнасць Фінляндыі. З 1905 года газета пачала выдавацца пад яе цяперашняй назвай — Helsingin Sanomat. Адным з саўладальнікам газеты на 2010 год з’яўляўся вядомы фінскі журналіст і бізнэсмэн — Аатас Эркі.

## Спасылкі 
* Helsingin Sanomat 

Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1889 годзе
Катэгорыя:Газеты на фінскай мове
Катэгорыя:Газеты Фінляндыі
Фінскія татары

**Фінскія татары** — этнічная меншасць у Фінляндыі, колькасцю каля 1000 чалавек.

## Гісторыя татарскай абшчыны Фінляндыі 
Асноўнымі грамадскімі арганізацыямі татар Фінляндыі з'яўляюцца Ісламскае таварыства Фінляндыі «Ісламія» і Таварыства татарскай культуры (было заснавана ў 1935 годзе). У розны час таксама існавалі спартыўны клуб «Ёлдыз» (заснаваны ў 1945 годзе), татарская пачатковая школа (існавала паміж 1948 і 1969 гадамі) і іншыя арганізацыі, а таксама перыядычныя выданні на татарскай мове.

Большасць фінскіх татар жыве ў гарадах Хельсінкі, Турку і Тамперэ. Татары цалкам інтэграваны ў фінскае грамадства і звычайна валодаюць, акрамя роднай мовы, яшчэ фінскай і шведскай. Гэта самая першая паводле часу стварэння мусульманская абшчына ва ўсёй Скандынавіі.

Продкі фінскіх татар былі гандлярамі і камерсантамі з татарскіх вёсак Сергацкага раёна Ніжагародскай губерні, якія аселі ў Фінляндыі паміж 1870 і 1920 гадамі пасля таго як узніклі палітычныя перашкоды, якія зрабілі немагчымымі гандлёвыя паездкі ў Фінляндыю.

77 фінскіх татар удзельнічалі ў другой і Трэцяй Савецка-фінскай вайне на баку Фінляндыі, 10 з іх загінулі

## Вядомыя асобы 
Адным з вядомых фінскіх татар з'яўляецца футбаліст Ацік Ізмаіл (нар. у 1957 годзе).

Адным з самых яскравых прадстаўнікоў творчай інтэлігенцыі фінскай татарскай дыяспары з'яўляецца Дэніз Батрэтдзін — фінскі татарын у чацвёртым пакаленні, бізнесмен і музыкант. Музычную кар'еру ён пачаў у 1970-х гадах у Хельсінкі разам з татарскім рок-ансамблем «Башкарма». У 1992 годзе заснаваў уласную групу "Kazan Gruppasi Bedretdin" (скарочана «KGB»), у рэпертуары якой як традыцыйная татарская музыка, так і ўласныя сачыненні. Стылістыка музыкі сучасная — у аранжыроўках адчуваецца ўплыў рока і часткова джазавай і блюзавай музыкі.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Татары
Катэгорыя:Нацыянальныя меншасці
Катэгорыя:Народы Фінляндыі
Альфрэд Бёрдэн

**Альфрэд «Альфі» Бёрдэн** (; нар. , , Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Чвэрцьфіналіст адкрытага чэмпіянату Кітая 2016 года, Еўрапейскага Мастэрс 2016 года і адкрытага чэмпіянату Гібралтара 2017 года, а таксама ўдзельнік чэмпіянату свету 1998 года. Былы 38-ы нумар сусветнага рэйтынгу (2001—2003). У 2016 годзе ва ўзросце 39 гадоў выканаў свой адзіны максімальны брэйк.

Пачаў прафесійную кар’еру ў 1994 годзе ва ўзросце 17 гадоў, а ў сезоне 1997/1998 упершыню дайшоў да 1/8 фіналу рэйтынгавага турніру на Гран-пры, а таксама ў першы і адзіны раз у кар’еры патрапіў у асноўную стадыю чэмпіянату свету, дзе ў першым раундзе саступіў Тоні Дрэгу з лікам 8:10, пасля чаго ў наступным сезоне ўвайшоў у топ-64 і здабыў адзіную турнірную перамогу на першым этапе Тура Вялікабрытаніі. У сезоне 1999/2000 у другі раз выйшаў у 1/8 фіналу на рэйтынгавым Гран-пры Мальты, а з 2001 па 2003 гады займаў найвышэйшае ў сваёй кар’еры 38-е месца ў рэйтынгу, але пасля гэтага вылецеў з топ-64 у 2004 годзе і пакінуў мэйн-тур у 2008 годзе. На працягу двух наступных сезонаў паспяхова выступаў на турнірах Міжнароднай адкрытай серыі і, перамогшы на чэмпіянаце свету сярод аматараў 2010 года, вярнуў сабе статус прафесіянала ў сезоне 2010/2011. У сезоне 2012/2013 дайшоў да паўфінальнай стадыі нізкарэйтынгавага турніру серыі PTC у Глостэры і пасля перапынку ў 13 гадоў у трэці раз да 1/8 фіналу рэйтынгавага спаборніцтва ў Гранд-фінале PTC. Пасля гэтага яшчэ двойчы гуляў у 1/8 фіналу рэйтынгавых турніраў, на адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі ў 2013 годзе і на German Masters у 2015 годзе, да таго, як упершыню за сваю 22-гадовую кар’еру выйшаў у рэйтынгавы чвэрцьфінал на адкрытым чэмпіянаце Кітая 2016 года, паўтарыўшы гэтае дасягненне яшчэ двойчы на Еўрапейскім Мастэрс 2016 і адкрытым чэмпіянаце Гібралтара 2017 года. На чэмпіянаце Вялікабрытаніі, другім па значнасці рэйтынгавым турніры пасля чэмпіянату свету, пяць разоў даходзіў да 1/32 фіналу, але ніколі не праходзіў далей.

За сваю прафесійную кар’еру аформіў 111 соценных брэйкаў і ўваходзіць у топ-65 снукерыстаў з найбольшай колькасцю соценных серый у гісторыі снукера, а таксама зарабіў больш за 400 тысяч фунтаў стэрлінгаў прызавых грошай, уваходзячы ў топ-90 снукерыстаў у гісторыі па іх колькасці.

## Фіналы турніраў 
### Кваліфікацыйныя туры: 3 (1 перамога; 2 паразы) 
## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Альфрэда Бёрдэна на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Цянь Пэнфэй

**Цянь Пэнфэй** (, нар. , , Кітай) — кітайскі прафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/8 фіналу шасці рэйтынгавых турніраў.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Цяня Пэнфэя на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Кітая
Найджэл Бонд

**Найджэл Бонд** (; нар. , , графства Дэрбішыр, Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Фіналіст чэмпіянату свету 1995 года і пераможца адкрытага чэмпіянату Брытаніі 1996 года. Былы 5-ы нумар сусветнага рэйтынгу (1996/1997), з сезона 1992/1993 да сезона 1998/1999 нязменна ўваходзіў у топ-16, а з сезона 1991/1992 да сезона 2002/2003 і з сезона 2005/2006 да сезона 2009/2010 — у топ-32.

Пачаў прафесійную кар’еру ў 1989 годзе ва ўзросце 23 гадоў і ў першым жа сезоне дайшоў да паўфіналу рэйтынгавага International Open. У 1990 годзе дайшоў да фіналу Гран-пры і да чвэрцьфіналу першага турніру Трайной кароны — чэмпіянату Вялікабрытаніі, а ў сезоне 1991/1992 дэбютаваў у топ-32 сусветнага рэйтынгу, чатыры разы дайшоў да рэйтынгавых паўфіналаў і ўпершыню патрапіў у асноўную стадыю чэмпіянату свету. У наступным сезоне дэбютаваў у топ-16 рэйтынгу і на найбуйнейшым запрашальным турніры Мастэрс, а таксама дайшоў да чвэрцьфіналу сусветнага першынства, а ў сезоне 1993/1994 — да чвэрцьфіналаў чэмпіянату Вялікабрытаніі і чэмпіянату свету. У 1995 годзе дайшоў да свайго адзінага фіналу у Крусібле, які стаў яго другім рэйтынгавым фіналам, дзе саступіў Стывену Хендры з лікам 9:18, а ў сезоне 1995/1996 дайшоў да фіналу Тайланд Класік, да чвэрцьфіналу чэмпіянату Вялікабрытаніі ў трэці раз, а таксама здабыў свой першы і адзіны рэйтынгавы тытул на адкрытым чэмпіянаце Брытаніі, пасля чаго дайшоў да паўфіналу сусветнага чэмпіянату. У наступным сезоне падняўся на найвышэйшае для сябе пятае месца ў рэйтынгу, дайшоў да паўфіналу Мастэрс, што стала яго найлепшым вынікам на гэтым спаборніцтве і ў пяты і апошні раз выйшаў у рэйтынгавы фінал на адкрытым чэмпіянаце Тайланда. У 2003 годзе ў чацвёрты раз дайшоў да чвэрцьфінальнай стадыі чэмпіянату Вялікабрытаніі, але ніколі не праходзіў далей, а ў 2009 годзе ў апошні раз гуляў у асноўнай стадыі чэмпіянату свету. Па сённяшні дзень мае прафесійны статус і з’яўляецца адным з самых узроставых снукерыстаў у мэйн-туры, перамогшы ў 2011 годзе на аднафрэймавым запрашальным турніры Shoot-Out, а ў 2012 — на чэмпіянаце свету сярод ветэранаў.

Апроч аднаго рэйтынгавага тытула, яшчэ пяць разоў перамагаў на прафесійных турнірах, уключаючы перамогу на Мастэрсе Шатландыі ў 1997 годзе. За сваю кар’еру аформіў больш за 100 соценных брэйкаў і ўваходзіць у топ-60 снукерыстаў з найбольшай колькасцю соценных серый у гісторыі снукера, а таксама зарабіў больш за паўтара мільёны фунтаў стэрлінгаў прызавых грошай, уваходзячы ў топ-30 снукерыстаў у гісторыі па іх колькасці.

## Фіналы турніраў 
### Рэйтынгавыя турніры: 5 (1 перамога; 4 паразы) 

### Нізкарэйтынгавыя турніры: 1 (1 параза) 
### Прафесійныя снукерныя турніры: 11 (4 перамогі, 7 паразаў) 

### Прафесійна-аматарскія і запрашальныя турніры: 4 (2 перамогі, 2 паразы) 
### Турніры сярод ветэранаў: 2 (1 перамога; 1 параза) 
## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Найджэла Бонда на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Чжан Аньда

**Чжан Аньда** (, нар. , Кітай) — кітайскі прафесійны гулец у снукер. Чатырохразовы ўдзельнік 1/8 фіналу рэйтынгавых турніраў, у тым ліку чэмпіянату Вялікабрытаніі 2016 года, і трохразовы ўдзельнік чэмпіянатаў свету.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Чжана Аньды на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Кітая
Дэчават Пумджаенг

**Дэчават Пумджаенг** (, Dechāwạt Phùmcæ̂ng, нар. , , Тайланд) — тайскі прафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/8 фіналу чэмпіянату свету 2013 года, а таксама чэмпіянату Вялікабрытаніі 2015 года і адкрытага чэмпіянату Кітая 2015 года. У 2014 годзе выканаў свой адзіны максімальны брэйк.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Дэчавата Пумджаенга на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Тайланда
Цепчая Ун-Ну

**Цепчая Ун-Ну** (, нар. , Тайланд) — тайскі прафесійны гулец у снукер. Паўфіналіст адкрытага чэмпіянату Індыі 2015 года, International Championship 2015 года, World Open 2016 і Пол Хантэр Класік 2016.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Цяпчаі Ун-Ну на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Тайланда
Адыт’я Мехта

**Адыт’я Мехта** (нар. , , Індыя) — індыйскі прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Адыт’і Мехты на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Індыі
Айма Каяндэр

**Айма Каарла Каяндэр** (; , Уўсікаўпункі — , Хельсінкі, Фінляндыя) — фінскі батанік і палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Па адукацыі батанік, займаўся вывучэннем лясоў Фінляндыі, у 1911—1934 гг. быў прафесарам лесаводства, у 1934—1943 — Генеральным дырэктарам лесапаркавай службы Фінляндыі. У палітыку прыйшоў у 1922 годзе, калі прэзідэнт Каарла Юха Стольберг прызначыў яго прэм’ер-міністрам, у другі раз Каяндэр заняў пасаду прэм’ера ў студзені 1924 года, абодва тэрміны яго прэм’ерства былі недоўгачасовымі.

У 1927 годзе Каяндэр уступіў у Нацыянальную прагрэсіўную партыю, а з 1933 па 1943 г. быў яе старшынёй. У 1928 годзе Каяндэр быў прызначаны міністрам абароны, а ў 1929 быў абраны ў Эдускунту. Калі К. Каліа быў абраны прэзідэнтам у 1937 годзе, ён даручыў Каяндэру як лідару Нацыянальнай прагрэсіўнай партыі сфармаваць урад большасці. Каяндэр сфармаваў кааліцыйны ўрад з дзвюх найбуйнейшых партыі ў парламенце — сацыял-дэмакратаў і Аграрнай лігі. Каяндэр лічыў немагчымым напад СССР на Фінляндыю, таму надаваў недастаткова ўвагі ўзбраенню фінскай арміі.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Батанікі Фінляндыі
Катэгорыя:Лесаводы Фінляндыі
Катэгорыя:Постаці фінскай экалогіі
Джэрард Грын

**Джэрард Грын** (; нар. , , графства Кент, Англія) — прафесійны гулец у снукер з Паўночнай Ірландыі. Фіналіст Гранд-фіналу PTC 2014 года.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Джэрарда Грына на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Паўночнай Ірландыі
Каянскі замак

**Каянскі замак** (, ) — шведскі замак у горадзе Каяні на цэнтральнай частцы сучаснай Фінляндыі. Разбураны ў час Паўночнай вайны, быў часткова адбудаваны наноў у 20 ст.

## Гісторыя 
thumb|злева|Замкавы мост праз Каянскі замак
Заснаваны у 1604 годзе на маленькім востраве Амакоскі аднайменнай ракі, замак быў перабудаваны і ўмацаваны ў сярэдзіне 16 ст. З-за сваёй аддаленасці ад шведскіх палітычных і культурных цэнтраў, замак стаў месцам спасылкі палітычных зняволеных. Сярод вязняў замка ў розны час былі паэт Ларс Віваліус і гісторык Ёханес Месеніус, які жыў у замку ў цяжкіх умовах з 1616 па 1635 гады.

24 лютага 1716 года у ходзе Паўночнай вайны Каяскі замак быў захоплены і разбураны рускімі войскамі. Па ўмовах Ніштацкага мірнага дагавора паміж Расіяй і Швецыяй, замак зноў перайшоў да шведаў, аднак разбурэнні былі настолькі сур'ёзнымі, што яго не сталі адбудоўваць нанова. Часткова адноўлены ён быў толькі ў 20 ст..

У 1917 годзе на востраве была пабудавана гідраэлектрастанцыя. Першы драўляны мост на вяршыні руін быў пабудаваны у 1845 годзе. Да 1937 замак-востраў стаў падмуркам для новага дарожнага мосту з бетону. Мост называўся «замкавым» і першапачаткова быў адзіным мастом праз раку Каяні. Пасля будаўніцтва іншых мастоў, рух праз *замкавы мост* скараціўся і ўлады распрацавалі планы знесці мост і правесці належнае аднаўлення помніку.

У цяперашні час муніцыпальныя ўлады Каяні і Музейнае ведамства Фінляндыі сумесна праводзяць работу па даследаванні замка, яго рэстаўрацыі і павышэнню турыстычнай прывабнасці.

Катэгорыя:Замкі Фінляндыі
Катэгорыя:Замкі Швецыі
Катэгорыя:Горад Каяані
Юха Венала

**Юха Венала** (,  — ) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Фінляндыі, член Нацыянальнай Прагрэсіўнай партыі.

Па адукацыі эканаміст, працаваў прафесарам нацыянальнай эканомікі ў Хельсінкскім універсітэце, член Эдускунты з 1919 па 1930 год, двойчы ўзначальваў урад Фінляндыі (з 15 жніўня 1919 года па 15 сакавіка 1920 i з 9 красавіка 1921 па 2 чэрвеня 1922 г.), а таксама выконваў абавязкі прэм’ер-міністра ў другім урадзе Свінхувуда з 18 лютага па 21 сакавіка 1931 г.

Венала займаў пасады памочніка міністра казначэйства (1918—1919), міністра гандлю і прамысловасці (1919), міністра замежных спраў (1922—1924) і міністра казначэйства (1930—1931).

14 кастрычніка 1920 г. у ліку ўпаўнаважаных у горадзе Юр’еў падпісаў Мірны дагавор паміж Расійскай Сацыялістычнай Федэратыўнай Савецкай Рэспублікай і Фінляндскай Рэспублікай.

## Спасылкі 
* Кароткая біяграфія 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Фінляндыі
Катэгорыя:Прафесары Хельсінкскага ўніверсітэта
Юха Суніла

**Ёхан (Юха) Эміль Суніла** (; , Лімінка — , Хельсінкі) — фінскі палітык з Аграрнага саюза, прэм'ер-міністр Фінляндыі ў двух ўрадах.

У 1922 годзе, пасля выхаду з Эдускунты Сантэра Алкіа, Суніла заняў яго месца. У 1920-х разам з Кюёсці Каліа сфармавалі моцны блок членаў Аграрнага саюза. Пры падтрымцы губернатара правінцыі Выбарг і прэзідэнта Фінляндыі Лаўры Рэландэра ўвага палітыкаў была засяроджана ў асноўным на стварэнні больш эфектыўнай аграрнай сістэмы ў краіне.

Першы кабінет міністраў Суніла ўзначальваў з снежня 1927 года па снежань 1928 г., а другі — з сакавіка 1931 па снежань 1932 г.. Да гэтага Суніла служыў міністрам сельскай гаспадаркі ў двух кабінетах Кюёсці Каліа і Анці Туленхейма.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Каарла Кастрэн

**Каарла Кастрэн** (; , Туртала — , Хельсінкі, Фінляндыя) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Фінляндыі, член Нацыянальнай прагрэсіўнай партыі.

Нарадзіўся ў Туртала (цяпер — Пеле), у 1887 годзе атрымаў ступень бакалаўра права. З 1888 па 1892 гады служыў у фінансавай службе Сената Фінляндыі, і у 1888—1898 гадах — у адвакацкай канторы «Кастра і Снелман». З 1892 па 1904 гады быў членам савета дырэктараў у банку *Kansallis-Osake-Pankki*, быў сенатарам з 1908 па 1909 год, пасля чаго ён заснаваў уласную адвакацкую кантору. У 1916 годзе Кастрэн быў абраны дырэктарам банка *Kansallis-Osake-Pankki*.

З лістапада 1918 года па красавік 1919 г.одабыў міністрам фінансаў Фінляндыі, пасля чаго з 17 красавіка па 15 жніўня 1919 года быў прэм’ер-міністрам. Урад Кастрэна ўнес прапанову аб рэспубліканскай форме кіравання Фінляндыі, і пасля прыняцця гэтай прапановы адпраўлены ў адстаўку.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Фінляндыі
Вайна Маскоўскай дзяржавы са Швецыяй (1554—1557)

**Вайна Маскоўскай дзяржавы са Швецыяй** у 1554—1557 гадах (швед. *Stora ryska kriget*, фин. *Suuri Venäjän sota*), у расійскай гістарыяграфіі **руска-шведская вайна 1554—1557 гадоў** або** шведскі паход** — узброены канфлікт паміж Шведскім каралеўствам і Маскоўскай дзяржавай з прычыны пагранічных спрэчак.

## Перадумовы 
У XVI стагоддзі адносіны паміж Маскоўскай дзяржавай і Шведскім каралеўствам былі напружанымі. На Карэльскім перашыйку былі выпадкі парушэння мяжы, узнікалі канфлікты за месцы рыбнага і цюленевага промыслу.

Кароль Швецыі Густаў I Ваза пакрыўджаны тым, што вялікі князь Іван IV сустрэў яго пасла не ў маскоўскім Крамлі, а ў Ноўгарадзе.

## Ход ваенных дзеянняў 
У 1554 годзе кароль Густаў I Ваза (1523—1560) сканцэнтраваў свае войскі ў гарнізонах Аба і Выбарга. Шведамі напалі на Печангскі манастыр, заснаваны ў 1530—1540 гадах (па некаторых крыніцах у 1554 годзе) у горле Печангскай губы. Тады наўгародскі намеснік князь Палецкі паслаў у Стакгольм Мікіту Кузьміна патрабаваць тлумачэнняў. Шведы затрымалі Кузьміна, таму вялікі князь маскоўскі Іван IV загадаў наўгародскаму ваяводзе Нагцёву пачаць ваенныя дзеянні супраць шведаў.

Баявыя дзеянні разгарнуліся толькі ў чэрвені 1555 года няўдалай спробай шведскага флоту захапіць Арэшак. 20 студзеня 1556 года маскоўскія войскі разбілі шведаў у Ківінеба і аблажылі Выбарг, але не здолелі яго ўзяць.

У ліпені Густаў I выступіў з мірнай прапановай, якая была прынята Іванам IV, які рыхтаваўся да вайны з Лівонскім ордэнам. 25 сакавіка 1557 года заключана Другое Наўгародскае перамір'е на сорак гадоў, якое пацвердзіла тэрытарыяльны статус-кво і звычай дыпламатычных зносін праз наўгародскага намесніка.

## Вынікі 
Вайна са Швецыяй паказала перавагу маскоўскіх войск, але не прывяла, аднак, да значных вынікаў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Руска-шведскія войны
Катэгорыя:1554
Катэгорыя:1557
Катэгорыя:Войны XVI стагоддзя
Олафсборг

**О́лавінліна** () або **О́лафсбо́рг** () — першая шведская крэпасць, пабудаваная з разлікам на супрацьстаянне агнястрэльнай артылерыі. Размешчана ў муніцыпалітэце Саванліна правінцыі Паўднёвае Сава на скалістым востраве паміж азёрамі Хаапавесі і Піхлаявесі, злучанымі з залівам возера Сайма.

Пад абаронай замка ўзнікла паселішча, у 1639 якое годзе стала горадам Нюслат (Нейшлат).

## Гісторыя 
Замак Св. Олафа быў закладзены па загадзе рэгента Эрыка Тота ў 1475 г. на выпадак вайны з Вялікім Княствам Маскоўскім, якое толькі што далучыла да сябе Ноўгарад. Тот імкнуўся скарыстацца разладам на ўсходзе для таго, што замацавацца на тэрыторыі на ўсход ад руска-шведскай мяжы, усталяванай Арэхаўскім мірам.

Замак быў узведзены на возеры, пасярод заблытанай сеткі вадаёмаў і пратокаў, якія абцяжарылі б аблогавыя мерапрыемствы. Першапачаткова крэпасць была названа шведамі Нюслат (, што значыць «новы замак»). Мяркуючы па асаблівасцях ваеннай архітэктуры, будаўнікі замка былі запрошаны ў Фінляндыю з Рэвеля, дзе ў той час ішло ўзвядзенне новых гарадскіх умацаванняў. Будаўнічыя працы працягваліся да канца XV стагоддзя.

У XVI стагоддзі гарнізон замка складаў не менш за 200 чалавек, што рабіла яго найбольш грозным фарпостам шведскага валадарства на ўсходзе, нароўні з Выбаргскім замкам. Олафсборг з гонарам вытрымаў аблогі рускіх войскаў падчас войнаў 1495-97 і 1554-57 гг.

Пасля выхаду Швецыі з Кальмарскай уніі крэпасць засталася ў руках шведаў.
З часам вакол замка вырасла паселішча, якое атрымала назву Саванліна. Гандаль ішоў добра, і ў 1639 г. паселішча атрымала статус горада.

Падчас Паўночнай Вайны крэпасць Олавінліна стала адноц з асноўных перашкод на шляху рускіх войскаў углыб Швецыі. Нягледзячы на гэта, 28 ліпеня 1714 г. гарнізон Олавінліны здаўся рускім войскам. У 1721 годзе па ўмовах Ніштацкага мірнага дагавора крэпасць была вернута Швецыі. Мяжа зноў прайшла ад Олавінліны на той жа адлегласці што і да Сталбоўскага мірнага дагавора ў 1617 г.

Падчас чарговай руска-шведскай вайны рускія войскі 6 жніўня 1742 года зноў падышлі да Олавінліны. Гарнізон крэпасці складаўся толькі з сотні чалавек і ўжо праз праз два дні склаў зброю. У 1743 г. быў заключаны Абаскі мір, паводле якога крэпасць адышла да Расіі разам з усім рэгіёнам Саванліна.

## Крэпасць сёння 
thumb|300px|Начное падсвятленне Олафсборга
У наш час Олавінліна як самы паўночны каменны замак Сярэднявечча — адзін з буйных турыстычных цэнтраў Фінляндыі. У сценах крэпасці дзейнічаюць музеі, прысвечаныя гісторыі замка і праваслаўнаму іканапісу.

З 1912 года ў крэпасці праходзіць Саванлінскі оперны фестываль. Першыя фестывалі, арганізаваныя фінскай опернай спявачкай Айна Актэ, насілі назву пеўчых свят. З 1967 года оперныя фестывалі праводзяцца штогод.

## Спасылкі 
* 
* Олавінліна на National Board of Antiquities
* Крэпасць Олавінліна на праекце «Замкі Свету»
* Оперны фестываль у Саванліне

Олавінліна
Олавінліна
Катэгорыя:Саванліна
Катэгорыя:Крэпасці Расійскай імперыі
Манселькя

**Манселькя** () — група ўзвышшаў і нізкагор’яў. Града цягнецца на 750 км цераз поўнач Фінляндыі, ад граніцы з Нарвегіяй на паўднёвы ўсход, у межы Расіі. Абсалютная вышыня дасягае 718 м (гара Сокусты).

Манселькя адпавядае тэктанічнаму валу Балтыйскага шчыта і ўтварае вадападзел паміж Балтыйскім, Белым і Баранцавым морамі. Вяршыні часцей за ўсё маюць купалападобную форму, узвышаныя ўчасткі падвяргаліся ледавіковай экзарацыі, для іх характэрны адшліфаваныя паверхні, акругленыя ўзгоркі, паглыбленыя ледавіком даліны. Шмат азёр, парожыстых рэчак. Распаўсюджаны забалочаныя таежныя лясы, на ўзвышаных участках тундравая расліннасць.

Катэгорыя:Геаграфія Фінляндыі
Катэгорыя:Геалогія Фінляндыі
Рафаэль Эрых

**Рафаэль Эрых** (,  — ) — палітычны дзеяч Фінляндыі, член Нацыянальнай кааліцыйнай партыі, прафесар і дыпламат.

Нарадзіўся ў Турку ў сям’і рэктара акадэміі, скончыў Хельсінкскі ўніверсітэт і з 1910 па 1928 выкладаў у ім у якасці прафесара міжнароднага права. У 1919 годзе быў абраны дэпутатам парламента Фінляндыі ад Нацыянальнай кааліцыйнай партыі, і быў членам Эдускунты да 1924 года. З 15 сакавіка 1920 па 9 красавіка 1921 г. узначальваў кааліцыйны ўрад Фінляндыі.

Найважнейшым дасягненнем кабінета Эрыха лічыцца заключэнне мірнага дагавора з РСФСР, Тартускі мірны дагавор быў падпісаны 14 кастрычніка 1920 г. і канчаткова ўсталёўваў незалежнасць Фінляндыі. Пасля адстаўкі з пасады прэм’ер-міністра Эрых служыў па лініі міністэрства замежных спраў, быў прызначаны паслом Фінляндыі ў Швейцарыі і сталым прадстаўніком у Лізе Нацый, паслом у Швецыі (1928) і паслом у Італіі (1936). У 1938—1939 працаваў у Міжнародным Судзе ў Гаазе.

Ганаровы доктар універсітэта Упсалы (1932).

## Спасылкі 
* Кароткая біяграфія  

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Прафесары Хельсінкскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Паслы Фінляндыі ў Швейцарыі
Катэгорыя:Паслы Фінляндыі ў Швецыі
Катэгорыя:Паслы Фінляндыі ў Італіі
Shoot-Out 1990 (снукер)

**Shoot-Out 1990** (таксама вядомы як *International One Frame Shoot-Out 2011*) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 26 па 28 верасня 1990 года на арэне ў Trentham Gardens, у горадзе Сток-он-Трэнт, Англія. Турнір стаў першым розыгрышам Shoot-Out, які быў адноўлены ў 2011 годзе. Прызавы фонд турніру склаў £39,750, з якіх £5,000 атрымаў пераможца.

Пераможцам турніру стаў Дарэн Морган, які перайграў на сваім шляху да тытула Джона Данінга (61:35), Вілі Торна (60:46), Эндру Кэйрнса (74:38), Стыва Ньюбэры (68:9), Дэвіда Ро ў чвэрцьфінале (78:2), Джэйсана Уітакера ў паўфінальным матчы (77:14) і Майка Халета ў фінальным паядынку (2:1 па фрэймах). Такім чынам, 24-гадовы валіец выйграў свой трэці прафесійны тытул у кар'еры і другі ў 1990 годзе (пасля перамогі на чэмпіянаце Уэльса сярод прафесіяналаў). Падчас спаборніцва быў выкананы толькі адзін соценны брэйк: Тоні Ноўлз аформіў серыю ў 120 балаў у матчы 1/32 фіналу.

## Прызавыя грошы 
Прызавы фонд турніру склаў £39,750, з якіх £5,000 атрымаў пераможца.

## Першы раўнд 

## Асноўная сетка 
## Фінал 
|-
| colspan="3" align="center" | 

|-
| colspan="3" align="center" style="font-size: 100%" |**97**:28, 35:**72** (**53**), 32:**65**
|-
| align="right" | <50
| align="center" | 
| **53**
|-
| align="right" | 0
| align="center" | Соценныя серыі
| 0
|-
| align="right" | 0
| align="center" | Серыі 50+
| **1**
|}

## Серыі, вышэйшыя за 50 ачкоў 
У рамках турніру Shoot-Out 1990 было зроблена было зроблена 22 паўсоценныя брэйкі, з якіх  толькі адзін быў соценным.

Па дзве паўсоценныя серыі на турніры выканалі Тоні Ноўлз, Ніл Фудс, пераможца Дарэн Морган, Пэдзі Браўн і Нік Дайсан. Адзіны соценны брэйк здзейсніў Тоні Ноўлз у матчы 1/32 фіналу супраць Мартына Кларка. Гэтая серыя ў 120 ачкоў стала найвышэйшым брэйкам спаборніцтва і прынесла англічаніну дадатковы прыз у £1,000.

Ніжэй прадстаўлены ўдзельнікі, спарадкаваныя па іх вышэйшай серыі на турніры. Насупраць пералічаныя ўсе соценныя і паўсоценныя брэйкі кожнага гульца.

## Спасылкі 
* Статыстыка Shoot-Out 1990 на CueTracker.net 

Катэгорыя:Shoot-Out (снукер)
Катэгорыя:1990 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 1990 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 1990/1991
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:Верасень 1990 года
Маўна Пекала

**Маўна Пекала** (, , Сюсмя — , ) — фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

Атрымаў адукацыю па філасофіі і лесаводстве, са снежня 1926 па снежань 1927 года быў міністрам сельскай гаспадаркі ў кабінеце В. Танера. З снежня 1939 па май 1942 года Пекала быў міністрам фінансаў у кабінетах Рыста Руці і Рангела. У 1944 годзе выйшаў з Сацыял-дэмакратычнай партыі Фінляндыі (СДПФ) і перайшоў у Народна-дэмакратычную Лігу Фінляндыі (НДЛФ), з 1944 па 1952 г. прадстаўляў яе інтарэсы ў Эдускунце. З красавіка 1945 да сакавіка 1946 быў міністрам абароны ў кабінеце Юха Кусці Паасіківі. Пасля абрання Паасикиви прэзідэнтам Фінляндскай Рэспублікі 26 сакавік 1946 г. Пекала стаў яго пераемнікам на пасадзе прэм’ер-міністра, узначальваў кааліцыйны ўрад, куды ўваходзілі прадстаўнікі СДПФ, НДЛФ, Аграрнай лігі і Шведскай народнай партыі. 6 красавіка 1948 года ў Маскве Пекала ад імя ўрада Фінляндыі падпісаў дамову аб дружбе, супрацоўніцтве і дапамогі з Савецкім Саюзам. 29 ліпеня 1948 г. Пекала быў заменены на пасадзе прэм’ера на К.-А. Фагерхольма.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Міністры абароны Фінляндыі
Урха Кастрэн

**Урха Кастрэн** (,  — ) — фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, член Нацыянальнай кааліцыйнай партыі.

Па адукацыі юрыст, пачаў кар'еру ў юрыдычнай фірме свайго дзядзькі К.Кастрэна — бачнага фінскага юрыста і палітыка. У асноўным працаваў у судовай сістэме, больш за чвэрць стагоддзя ўзначальваў Вышэйшы адміністрацыйны суд Фінляндыі, у 1925—1926 быў міністрам юстыцыі ў другім кабінеце К.Каліа. У верасні 1944 у сувязі з хваробай прэм'ера А.Хакцэля быў запрошаны ўзначаліць новы ўрад, які ўзначальваў менш за 2 месяцаў. Асноўнай яго задачай на пасадзе прэм'ера было выкананне ўмоў Маскоўскага перамір'я. У лістападзе 1944 года кааліцыйны ўрад Кастрэна распаўся, Кастрэн вярнуўся на пасаду старшыні Вышэйшага адміністрацыйнага суда і больш да палітычнай дзейнасці не вяртаўся.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Анці Хакцэль

**Анці Вернер Хакцэль** (; -) — фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, член Нацыянальнай кааліцыйнай партыі. Міністр замежных спраў Фінляндыі (1932—1936), прэм’ер-міністр Фінляндыі (жнівень-верасень 1944).

Па адукацыі — мастацтвазнаўца, пасля быў таксама адвакатам і грамадскім дзеячам. Губернатар Выбаргскай губерні ў 1918—1920, пасол Фінляндыі ў СССР (1922—1927), намеснік старшыні (1930—1936) і старшыня (1936—1945) фінскай канфедэрацыі працадаўцаў. У 1932—1936 быў міністрам замежных спраў у кабінеце Т. Ківімякі.

Пасля адстаўкі кабінета Э. Лінкаміеса ў жніўні 1944 Хакцэлю было даручана сфармаваць урад, які павінны быў вывесці Фінляндыю з Другой сусветнай вайны. Урад Хакцэля быў сфармаваны 8 жніўня, а 14 верасня пачаліся мірныя перамовы фінскай дэлегацыі ў Маскве, якія завяршыліся 19 верасня падпісаннем пагаднення аб перамір’і з СССР і Вялікабрытаніяй, якія дзейнічалі ад імя краін, якія знаходзяцца ў стане вайны з Фінляндыяй. У гэты час у Хакцэля адбыўся інсульт, ад якога ён ужо не адышоў. 21 верасня 1944 г Хакцэль быў адпраўлены ў адстаўку.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Фінляндыі
Катэгорыя:Паслы Фінляндыі ў Расіі
Катэгорыя:Выбаргскія губернатары
Царква Святога прарока Ільі (Велямічы)

**Веляміцкая Ільінская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Велямічы, Столінскага раёна. Пабудавана ў 1881 годзе на месцы царквы 1724 года пабудовы.

## Архітэктура 
Квадратны ў плане асноўны аб'ём, бабінец і пяцігранная алтарная апсіда з дзвюма невялікімі рызніцамі абапал алтару ўтвараюць трохзрубную глыбінна-прасторавую кампазіцыю. Асноўны аб'ём пры дапамозе парусаў пераходзіць у двух'ярусны верх (васьмярык на чацверыку), апсіда і бабінец увянчаныя васьміграннымі вярхамі з гранёнымі барочнымі купалкамі складанай формы. У 1888 г. да асноўнага аб'ёму далучаныя бакавыя прыбудовы з васьмерыковымі вярхамі. У выніку царква атрымала пяцікупальную крыжова-цэнтрычную кампазіцыю.

Сцены вертыкальна ашаляваныя, умацаваныя лапаткамі, вокны прастакутныя (у апсідзе ў форме крыжа). З боку галоўнага фасаду тры тамбуры ўваходаў у бабінец і бакавыя прыбудовы накрытыя двухсхільнымі дахамі з франтонамі. Цэнтральнае месца ў інтэр'еры займае галоўны трох'ярусны аб'ём, злучаны шырокімі праёмамі з двух'ярусным бабінцам, апсідай і бакавымі прыбудовамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Столінскага раёна
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Усходнепалеская школа дойлідства
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Велямічы
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Ёхан Рангел

**Ёхан Вільгельм (Юка) Рангел** (; , Хаўха — , Хельсінкі, Фінляндыя) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Фінляндыі, член Нацыянальнай прагрэсіўнай партыі.

Па адукацыі юрыст, скончыў Хельсінкскі ўніверсітэт, зрабіў кар’еру ў Банку Фінляндыі. Актыўна ўдзельнічаў у прасоўванні Хельсінкі для правядзення летніх Алімпійскіх гульняў 1940, пасля таго як Міжнародны алімпійскі камітэт адмяніў рашэнне аб правядзенні Алімпіяды 1940 г. у Токіа. Пасля абрання Р.Руці прэзідэнтам Фінляндыі 19 снежня 1940 года, апошні прызначыў Рангела прэм’ер-міністрам. У якасці прэм’ера Рангел займаўся галоўным чынам пытаннямі эканомікі, знешнепалітычныя і ваенныя пытанні вырашалі прэзідэнт Р.Руці, галоўнакамандуючы К. Г. Манэргейм і міністр замежных спраў Рольф Вітынг.

У лютым 1946 года быў асуджаны на 6 гадоў пазбаўлення волі па абвінавачванні ў ваенных злачынствах, а амніставаны ў 1949 годзе. Пасля вызвалення палітыкай не займаўся. З 1961 па 1963 працаваў у Алімпійскім камітэце Фінляндыі і да 1967 года ў Міжнародным Алімпійскім камітэце.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Фінляндыі