open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Трыфорыум

ў Мінску]]
**Трыфорыум, трыфорый** — арачнае акно або арачны праём з трох і больш частак. Таксама аркада на другім ярусе цэнтральнага нефа раманскіх і гатычных храмаў, складзеная са здвоеных або строеных праёмаў, і вузкая галерэя за ёй у вялікіх гатычных храмах.

Трыфорыумы характэрны заходне-еўрапейскай архітэктуры раманскага і гатычнага стыляў. Трыфорыумы-вокны пашыраны ў будынках несапраўднай готыкі, псеўдарускага стылю. Аздабляліся архівольтамі, вітражамі і ляпнымі арнаментамі. Прасценкі паміж праёмамі выконваліся ў выглядзе калон з базамі і капітэлямі.

## Літаратура 
* 
* 
* *Плужников В. И.* Термины российского архитектурного наследия от А до Я, а также Термины геральдики, Древнерусские религиозные монограммы, Расшифровки дат: Словарь-глоссарий — М.: «Искусство», 1995. 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Храмавая архітэктура
Антон Фугер

**Антон Фугер** (;  — ) — глава аўгсбургскага гандлёва-крэдытнага дому Фугераў пасля смерці свайго дзядзькі Якава Багатага ў 1525 годзе. Насіў мянушку «князь купцоў». Пашырыў абароты Фугераў у Новым Свеце (Мексіка, Перу, Вест-Індыя), пабудаваў замак Ратэнштэйн.

У сваіх справах Антон быў настолькі ж асцярожны, наколькі яго дзядзька быў смелы і прадпрымальны. Ён выбудоўваў адносіны з Габсбургамі на чыста камерцыйнай аснове, і нязменна патрабаваў добрага забеспячэння сваім крэдытам. Калі надышоў тэрмін аднаўлення фугераўскага кантракту па водкупу даходаў іспанскіх рыцарскіх ордэнаў, ён паддаўся ціску іспанскіх патрыётаў і саступіў яго генуэзцам.

У 1530 годзе капіталы Антона Фугера схілілі выбаршчыкаў на карысць кандыдатуры Фердынанда Габсбурга на прастол Свяшчэннай Рымскай імперыі. Падчас Шмалькальдэнскай вайны ён як добры каталік імкнуўся падтрымліваць Габсбургаў, але савет Аўгсбурга быў на боку пратэстантаў, і самыя буйныя пратэстанцкія князі, ландграф гесэнскі і курфюрст саксонскі, патрабавалі, каб Фугер дапамагаў сваімі капіталамі ім, пагражаючы ў адваротным выпадку спустошыць яго зямлі. Аўгсбургскі савет заступіўся за Фугера, які дапамог імператару купіць не толькі наймітаў, але і саюзнікаў, тым самым выйграць вайну.

Пры Антоне багацце Фугераў дасягнула свайго піку. Баланс 1546 года паказвае суму маёмасці Фугераў у 5 млн гульдэнаў. Гэта было самы буйны стан у тую эпоху. Падбадзёраны такім бліскучым становішчам спраў, Антон стаў губляць ранейшую абачлівасць — завёў у 1545 годзе зносіны з англійскай каронай, смялей стаў пазычаць Габсбургам, пачаў спекуляцыі на антверпенскай біржы. Аднак рызыка не апраўдала сябе. У 1557 годзе Філіп II абвясціў пра банкруцтва Іспаніі з усімі яе калоніямі; на гэтым дэфолце Фугеры страцілі 4 млн гульдэнаў.

Антон Фугер памёр у 1560 годзе, пакінуўшы кіраванне справамі свайму пляменніку Гансу Якаву і свайму сыну Марксу. Ад Антона бярэ пачатак малодшая з існых галін роду Фугераў, а ад яго брата Раймунда — старэйшая.

## Літаратура 
Антон
Катэгорыя:Банкіры Германіі
Каэтан

**Тамаза дэ Віа** (1469—1534) — каталіцкі багаслоў, магістр ордэна дамініканцаў (1508), кардынал (1517), выдатны прадстаўнік тамізму. Празваны **Каэтанам** (*Cajetanus*) па сваёй радзіме Гаэце (*Cajeta*).

У 1518 годзе накіраваны папскім легатам на Аўгсбургскі сойм, каб заахвоціць германскіх кіраўнікоў да вайны з туркамі, а Лютэра — да маўчання. Але сам Каэтан, пасля гутаркі з Лютэрам, відаць, пахіснуўся ў сваіх гледжаннях. З 1519 біскуп Гаэты Каэтан прыступіў да новага вывучэння Бібліі і па шматлікіх пытаннях прыйшоў да высноў, якія супярэчаць схаластычнай тэалогіі. Яго працы былі выдадзены ў Ліёне 1639. Каментарыі дэ Віа да «Сумы тэалогіі» Тамаша Аквінскага былі ўключаны ў збор сачыненняў апошняга «Leonia», які выдаваўся з 1882 года па загаду Папы Рымскага Льва XIII.

## Працы 
**Opuscula omnia tribus tomis distincta*. — fol., Lyons, 1558; Venice, 1558; Antwerp, 1612, a collection of fifty nine treatises; 
**Commentaria super tractatum de ente et essentiâ Thomae de Aquino*; super libros posteriorum Aristotelis et praedicamenta, etc. — fol., Venice, 1506; 
**In praedicabilia Porphyrii praedicamenta et libros posteriorum analyticorum Aristotelis castigatissima commentaria*. — 8vo, Venice, 1587, 1599; 
**Super libros Aristotelis de Animâ*, etc. — Rome, 1512; Venice, 1514; Paris, 1539; 
**Summula de peccatis*. — Rome, 1525, and in many other corrected and augmented editions; 
**Jentacula N.T.*, expositio literalis sexaginta quatuor notabilium sententiarum Novi Test., etc. — Rome, 1525; 
**In quinque libros Mosis juxta sensum lit. commentarii*. — Rome, 1531, fol.; Paris, 1539; 
*In libros Jehosuae, Judicum, Ruth, Regum, Paralipomenon, Hezrae, Nechemiae et Esther. — Rome, 1533; Paris, 1546; 
**In librum Job*. — Rome, 1535; 
**In psalmos*. — Venice, 1530; Paris, 1532; 
**In parabolas Salomonis, in Ecclesiasten, in Esaiae tria priora capita*. — Rome, 1542; Lyons, 1545; Paris, 1587; 
**In Evangelia Matt., Marci, Lucae, Joannis*. — Venice, 1530; 
**In Acta Apostolorum*. —  [Venice, 1530; Paris. — with Gospels, 1536]; 
**In Epistolas Pauli*. — Paris, 1532; 
**Opera omnia quotquot in sacrae Scripturae expositionem reperiuntur, curâ atque industriâ insignis collegii S. Thomae Complutensis, O.P.*. — 5 vols. fol., Lyons, 1639.

## Літаратура 
Катэгорыя:Каталіцкія багасловы
Катэгорыя:Кардыналы Італіі
Катэгорыя:Дамініканцы
Гельфанд

**Гельфанд** — прозвішча яўрэйскага паходжання.

## Вядомыя носьбіты 
* Арон Вульфавіч Гельфанд (1903—1942) — беларускі матэматык. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1935), дацэнт (1936).
* Барыс Абрамавіч Гельфанд (нар. 1968) — беларускі і ізраільскі шахматыст.
* Ізраіль Майсеевіч Гельфанд (1913—2009) — савецкі і амерыканскі матэматык.
* Леанід Бенецыянавіч Гельфанд (нар. 1936) — беларускі архітэктар.
* Уладзімір Натанавіч Гельфанд (1923—1983) — савецкі вайсковец, удзельнік Другой сусветнай вайны, аўтар вядомых франтавых дзённікаў.
Аўгсбургскі сойм

thumb|Аўгсбургскі сойм
**Аўгсбургскі сойм** — усесаслоўны сход Свяшчэннай Рымскай імперыі, які меў месца ў чэрвені 1530 года. Склікана імператарам Карлам V у мэтах прымірэння каталікоў і пратэстантаў перад тварам турэцкай пагрозы. Пратэстанты прадставілі два спавяданні: Аўгсбургскае і Тэтрапалітанскае. Сойм не вырашыў пастаўленых задач, што ў далейшым прывяло да рэлігійных войнаў.

Катэгорыя:Рэфармацыя ў Германіі
Катэгорыя:1530 год у Еўропе
Катэгорыя:Аўгсбург
Ман

**Ман** — шматзначны тэрмін.

* Ман — літара грузінскага алфавіта.

## Прозвішча 
* Генрых Ман (1871—1950) — нямецкі пісьменнік-празаік і грамадскі дзеяч.
* Майкл Ман (нар. 1943) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст і кінапрадзюсар.
* Мічэл Ман (нар. 1991) — англійскі прафесійны гулец у снукер.
* Томас Ман (1875—1955) — нямецкі пісьменнік, эсэіст.

## Гл. таксама 
* Ман Рэй
Кайрэн Уілсан

**Кайрэн Уілсан** (; нар. , , Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер, чэмпіён свету (2024). Пераможца рэйтынгавага Шанхай Мастэрс 2015 года, фіналіст чэмпіянату свету 2020 года.

Упершыню стаў прафесіяналам у 2010 годзе ва ўзросце 18 гадоў, але пратрымаўся ў мэйн-туры толькі адзін сезон, пасля чаго два сезоны актыўна ўдзельнічаў на турнірах серыі PTC у якасці аматара, дайшоўшы да чвэрцьфіналу аднаго з турніраў у Глостэры. У сезоне 2013/2014 у другі раз атрымаў статус прафесіянала і дэбютаваў у асноўнай стадыі рэйтынгавага турніру на Шанхай Мастэрс, адразу дайшоўшы да чвэрцьфіналу, а ў канцы сезона здзейсніў дэбют у асноўнай стадыі чэмпіянату свету. У наступным сезоне ўвайшоў у топ-64 сусветнага рэйтынгу, а восенню 2015 года, займаючы 54-ю пазіцыю ў рэйтынгу, сенсацыйна перамог на Шанхай Мастэрс, перайграўшы Джо Пэры, Майкла Холта, Дзіна Цзюньхуэя, Марка Алена і Джада Трампа ў фінальным паядынку. Пасля гэтага ён таксама дайшоў да паўфіналаў запрашальнага Champion of Champions і рэйтынгавага German Masters, а на чэмпіянаце свету дайшоў да чвэрцьфінальнай стадыі, у выніку чаго ўвайшоў у топ-16 сусветнага рэйтынгу. У пачатку сезона 2016/2017 дайшоў да другога рэйтынгавага фіналу на адкрытым чэмпіянаце Індыі, але саступіў Энтані Мак-Гілу. У тым жа сезоне дайшоў да рэйтынгавых паўфіналаў адкрытага чэмпіянату Паўночнай Ірландыі і адкрытага чэмпіянату Кітая, а таксама дэбютаваў на Мастэрс і ў другі раз дайшоў да чвэрцьфіналу чэмпіянату свету, падняўшыся на найвышэйшае для сябе 11-е месца ў рэйтынгу ў пачатку наступнага сезона. У сезоне 2017/2018 дайшоў да двух рэйтынгавых фіналаў на World Open, дзе прайграў Дзіну Цзюньхуэю, і на адкрытым чэмпіянаце Англіі, дзе саступіў Роні О’Салівану, а таксама да свайго першага фіналу турніру Трайной кароны на Мастэрс, дзе быў пераможаны Маркам Аленам.

У агульнай колькасці займаў адзінаццатае месца ў сусветным рэйтынгу каля двух месяцаў. Апроч рэйтынгавай перамогі здабыў залаты медаль на Сусветных гульнях 2017 года ва Уроцлаве, прадстаўляючы Вялікабрытанію і перамогшы ў фінале Алістэра Картэра. За прафесійную кар'еру аформіў больш за 100 сэнчуры-брэйкаў і ўваходзіць у топ-60 гульцоў з найбольшай колькасцю соценных серый у гісторыі снукера, а таксама зарабіў больш за 700 тысяч фунтаў, уваходзячы ў топ-60 снукерыстаў у гісторыі па гэтым паказчыку. У 2017 годзе выканаў максімальны брэйк.

## Кар'ера 
### Аматарскія выступы 
У сезоне 2009/2010 ён выйграў шосты турнір і заняў другое месца на трэцім турніры Міжнароднай адкрытай серыі і заняў пятае месца ў рэйтынгу. Такім чынам, Уілсан атрымаў месца ў мэйн-туры на сезон 2010/2011.

## Фіналы турніраў
### Рэйтынгавыя турніры: 4 (1 перамога, 3 паразы)

### Мастэрс: 1 (1 параза) 
### Прафесійныя снукерныя турніры: 5 (1 перамога, 4 паразы) 

## Выступы на прафесійных снукерных турнірах

## Брэйкі, вышэйшыя за 140 ачкоў 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Кайрэна Уілсана на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Катэгорыя:Пераможцы Шанхай Мастэрс (снукер)
Алекс Борг

**Алекс Борг** (; нар. , Мальта) — мальтыйскі прафесійны гулец у снукер.

Стаў прафесіяналам у 1992 годзе, але з таго часу значных поспехаў у прафесійным снукеры не дамогся. Як аматар Борг двойчы выігрываў чэмпіянат Еўропы (2005, 2006), па разе — чэмпіянат Мальты (2008) і Кубак Міжземнамор’я (2005).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Алекса Борга на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Мальты
Аляксандр Урсенбахер

**Аляксандр Урсенбахер** (; нар. , , Швейцарыя) — швейцарскі прафесійны гулец у снукер. Паўфіналіст адкрытага чэмпіянату Англіі 2017 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Аляксандра Урсенбахера на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Швейцарыі
Адам Уічэрд

**Адам Уічэрд** (; нар. , , графства Самэрсэт, Англія) — англійскі былы прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Адама Уічэрда на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Зак Сурэці

**Зак Сурэці** (, ) — англійскі былы прафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/16 фіналу адкрытага чэмпіянату Кітая 2015 года і Еўрапейскага Мастэрс 2016 года.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Зака Сурэці на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Халід Бэлаід Абумдас

**Халід Бэлаід Абумдас** (; ) — лівійскі прафесійны гулец у снукер.

Фіналіст снукернага чэмпіяната Афрыкі 2013. Пасля быў запрошаны ў прафесійны тур, кар'ера прафесіянала працягвалася да 2015 года.

## Спасылкі 
* Статыстыка Халіда Бэлаіда на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Лівіі
Крыстафер Кіган

**Крыстафер Кіган** (; нар. ) — англійскі прафесійны гулец у снукер. У 2010 годзе прыняў удзел у першым прафесійным снукерным турніры — пятым этапе міні-рэйтынгавай серыі PTC — дзе прайграў у папярэдняй кваліфікацыі Ахмеду Асяеры з Саудаўскай Аравіі. У сезоне 2011/2012 гуляў на шасці турнірах гэтай серыі, але толькі аднойчы здолеў прайсці кваліфікацыю. У сезоне 2012/2013 упершыню выйшаў у 1/32 фіналу міні-рэйтынгавага турніру, перайграўшы Мартына Гоўлда, які займаў месца ў топ-32 сусветнага рэйтынгу. Па выніках серыі турніраў Q School 2013, якая з’яўлялася кваліфікацыйнай у прафесійны тур, не здолеў далучыцца да прафесіяналаў. У сезоне 2013/2014 дэбютаваў на рэйтынгавых турнірах у якасці аматара, згуляўшы на васьмі турнірах вышэйшага ўзроўню. У кваліфікацыі на чэмпіянат свету 2014 прайшоў у другі раўнд, выйграўшы ў шатландца Майкла Лэслі. На шостым этапе еўрапейскага тура 2013/2014 зрабіў сваю найвышэйшую серыю — 138 ачкоў.

## Выступы на турнірах 
## Спасылкі 
* Статыстыка Крыстафера Кігана на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Вымнянскі сельсавет

**Вымня́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) Вымна.

## Гісторыя 
Утвораны 22 снежня 1960 года ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай вобласці БССР шляхам аб’яднання тэрыторыі скасаваных Войтаўскага і Котаўскага сельсаветаў. 22 студзеня 1963 года сельсавет далучаны да Лёзненскага раёна. 2 жніўня 1966 года сельсавет вернуты ў склад Віцебскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Вымнянскага сельсавета было 29 населеных пунктаў. 7 жніўня 1979 года ў склад Варонаўскага сельсавета перададзена вёска Паддуб’е.

## Склад 
У склад сельсавета ўваходзяць 22 населеныя пункты:
* Астрэйкава
* Бальшухі
* Войтава
* Вымна
* Выстаўка
* Жаляі
* Князі
* Котава
* Красная Іскра
* Латыгава
* Лебартова
* Малыжана
* Манулкі
* Міхайлова
* Мішуткі
* Прывольная
* Рыбакі
* Сакольнікі
* Тадуліна
* Філіпкава
* Фокіна
* Юрчонкі

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1289 чалавек, з іх 91,2 % — беларусы, 6,8 % — рускія, 1,4 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 918 чалавек.

## Старшыні 
* Ніна Пятроўна Пусцяк, узнагароджана Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Наталля Міхайлаўна Місюра

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
* 


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лёзненскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1960 годзе
Дуэйн Джонс

**Дуэйн Джонс** (; нар. , , Уэльс) — валійскі прафесійны гулец у снукер.

Пачаў выступленні на нізкарэйтынгавым узроўні ў 2010 годзе, дзе гуляў у асноўнай сетцы аднаго з этапаў PTC. У сезоне 2011/2012 чатыры разы выходзіў у 1/32 фіналу на турнірах гэтай серыі. Пазней у якасці аматара ён дэбютаваў на рэйтынгавых турнірах, сыграўшы на пяці турнірах у сезоне 2012/2013. У лютым 2013 года ўпершыню выйшаў у 1/32 фіналу на турніры рэйтынгавага ўзроўню — адкрытым чэмпіянаце Уэльса 2013 — дзе ў вырашальным фрэйме саступіў аўстралійцу Нілу Робертсану. Аднак па выніках кваліфікацыі ў прафесійны тур, Q School, у канцы года зноў не здолеў далучыцца да прафесіяналаў. У сезоне 2013/2014 прыняў удзел у чатырох рэйтынгавых турнірах у якасці аматара, паўтарыўшы свой лепшы вынік: перайграўшы Джо Пэры, прадстаўніка топ-16 сусветнага рэйтынгу, ён выйшаў у 1/32 фіналу на адкрытым чэмпіянаце Кітая. Там жа ён зрабіў сваю вышэйшую серыю — 141 ачко. У сезоне 2014/2015 у пяты раз гуляў на Q School і, у рэшце рэшт, стаў адным з пераможцаў другога турніру, патрапіўшы ў лік прафесіяналаў ва ўзросце 22 гадоў.

## Выступы на прафесійных снукерных турнірах 
## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Дуэйна Джонса на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Уэльса
Сандэрсан Лэм

**Сандэрсан Лэм** (; ) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/16 фіналу International Championship 2015.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Сандэрсана Лэма на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Робін Хал

**Робін Хал** (; нар. , Фінляндыя) — фінскі прафесійны гулец у снукер. Чвэрцьфіналіст адкрытага чэмпіянату Уэльса 2003 года, кубку Мальты 2006 года і Усі Класік 2014 года, а таксама ўдзельнік трох чэмпіянатаў свету (2002, 2014, 2015). Былы 32-гі нумар сусветнага рэйтынгу (2002/2003).

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Робіна Хала на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Фінляндыі
Жураўліны крык

**Жураўліны крык** — аповесць беларускага пісьменніка Васіля Быкава, выдадзеная ў 1959 годзе. Апавядае пра жыццёвыя гісторыі шасці чырвонаармейцаў, якія апынуліся ў старожцы на чыгуначным пераездзе, разам змагаліся, сябравалі, спрачаліся, пакутавалі, разважалі і загінулі ў баях з салдатамі Вермахта.

## Сюжэт 
Беларусь, Вялікая Айчынная вайна. Шэсць чырвонаармейцаў атрымалі загад прыкрыць адыход савецкага падраздзялення, затрымаць праціўніка на 24 гадзіны. Усе шасцёра — розныя людзі. Пшанічны — сын раскулачанага ў часы калектывізацыі. Тое, што яго бацька — кулак, сапсавала яму ўсё жыццё, пазбавіла магчымасці атрымаць адукацыю, знайсці добрую працу, пабудаваць прымальнае жыццё. Пакрыўджаны на сталінскі рэжым, ён вырашае здацца ў палон і адпомсціць бальшавіцкай уладзе. Але надзеі не спраўдзіліся — фашысты адразу ж расстралялі нешчаслівага «добраахвотніка».

Другім гіне інтэлігент Фішар, вучоны, кандыдат мастацтвазнаўства, зусім не ваенны чалавек. Вялікіх намаганняў каштуе яму знішчэнне нямецкага салдата — першага і апошняга забітага ім у жыцці чалавека.

Ганарысты і самаўпэўнены Аўсееў, выпускнік ваеннага вучылішча, у адказны момант не вытрымлівае і ратуецца ўцёкамі, за што быў расстраляны сваім таварышам. Хітры і жулікаваты Свіст, хлопец з крымінальным мінулым, кідаецца на танк і падрывае яго коштам свайго жыцця. Пасля смерці ўсіх, у тым ліку камандзіра Карпенкі, застаецца толькі Глечык — адзін, без таварышаў, сам-насам з фашыстамі, з цвёрдым намерам прыняць смерць у баі.

## Спасылкі 
* Тэкст твора на «Беларускай палічцы»

Катэгорыя:Творы Васіля Быкава
Катэгорыя:Кнігі 1959 года
Катэгорыя:Кнігі пра Вялікую Айчынную вайну
Энтані Пэрсанс

**Энтані Пэрсанс** () — англійскі непрафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Энтані Пэрсанса на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Марджары Бултан

**Ма́рджары Бултан** (  — ) — эсперантамоўная паэтэса, празаік і драматург, эсперантолаг; адна з найбольш выдатных прадстаўнікоў «англійскай школы» ў эсперанцкай паэзіі . Член Акадэміі эсперанта.

Нарадзілася 7 мая 1924 года, англічанка. Вучылася ў Оксфардскім універсітэце; мела доктарскую ступень па літаратуразнаўству. Паводле прафесіі — выкладчык англійскай мовы і літаратуры. З 1949 года — эсперантыст. Аўтар больш як 20 кніг на эсперанта і англійскай мове.

Пяру Бултан належаць некалькі зборнікаў вершаў і паэм, зборнік тэаральных п’ес «Жанчына каля мяжы» і шэраг празаічных твораў. Мяккі гумар, выразны гуманістычны кірунак вершаваных мініяцюр і паэм паэткі выдвігаюць яе ў шэраг найбольш таленавітых эсперантамоўных паэтаў.

Пасля апублікавання вершаў Бултан у эсперанцкай перыёдыцы паследаваў яе дэбютны паэтычны зборнік «Кантральта», які быў выдадзены ў 1955 годзе. Падчас напісання твораў, якія ўвайшлі ў гэты зборнік, паэтэса натхнялася багатым вопытам настаўніка і падарожніка (яна ўдзельнічала, у прыватнасці, у працы шматлікіх эсперанцкіх кангрэсаў).

Ад зборніка да зборніка тэматыка паэтычных твораў М. Бултан становіцца ўсё больш разнастайнай. Калі ў яе зборніку «Часціцы» былі пераважна адлюстраваны праблемы, якія трывожылі чалавека XX стагоддзя, то зборнік «Сто вясёлых песень» складаецца з вершаваных мініяцюр, якія адлюстроўваюць светлыя бакі жыцця і адрозніваюцца тонкім гумарам.

Улюбёны вершаваны памер паэткі — пяцістопны ямб. У сваіх паэтычных творах яна актыўна карыстаецца дысананснымі рыфмамі, нанізваючы іх цэлымі гронкамі: *lumo* — *amo* — *komprenemo*, *mondo* — *grundo* — *legendo* і г. д.

У кнігу «Жанчына каля мяжы» ўвайшлі аднаактныя п’есы разнастайнага зместу — лірычныя і трагічныя, дыдактычныя і фантастычныя. Поспехам карысталася драма М. Бултан «Быць ці не быць» (), у якой апавядаецца аб жахлівых наступствах вайны з прымяненнем атамнай зброі і якая была пастаўлена Венгерскім эсперанта-тэатрам.

У 1960 годзе М. Бултан апублікавала на англійскай мове «Біяграфію Заменгофа», дзе былі прыведзены раней невядомыя дакументы аб жыцці заснавальніка эсперанта. У 1962 годзе гэтая кніга была выдадзена ў перакладзе на эсперанта; гісторыкі эсперанта-руху адносяць яе да лепшых з існуючых біяграфій Л. Л. Заменгофа.

## Асноўныя творы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* .
* 

Катэгорыя:Пісьменніцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Пісьменніцы XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменніцы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Эсперантысты
Катэгорыя:Эсперантолагі
Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта
Катэгорыя:Паэты на эсперанта
Катэгорыя:Драматургі на эсперанта
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Паэтэсы
Фані Вэле-Стран Хурн

**Фані Вэле-Стран Хурн** (, нар. ) — нарвежская біятланістка і лыжніца, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2014 года ў жаночай эстафеце.

## Кар’ера ў біятлоне 
* Дэбют на Кубку свету — 2 снежня 2009 ў індывідуальнай гонцы ў шведскім Эстэрсундзе — 62-е месца.
* Першае трапленне ў ачковую зону — 10 снежня 2010 года 30-е месца ў спрынтарскай гонцы ў аўстрыйскім Хохфільцэне.

## Спасылкі 
* Профіль IBU
* Профіль FIS

Катэгорыя:Біятланісты Нарвегіі
Катэгорыя:Лыжнікі Нарвегіі
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па біятлоне
Ан Крысцін Флатлан

**Ан Крысцін Афет Флатлан** (**Флатланд**) (, нар. , Осла) — нарвежская біятланістка, бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2014 года ў жаночай эстафеце, двухразовая чэмпіёнка свету ў эстафетах. Пераможца спрынтарскай гонкі на этапе Кубка свету па біятлоне і чатырохразовая пераможца ў эстафетах.

## Біяграфія 
Ан Крысцін Флатланд нарадзілася 6 лістапада 1982 года ў прыгарадзе Осла Віке. дачкі Анне. 18 жніўня 2012 года Флатланд выйшла замуж за Крысціяна Брэкена.. Ужо ў 2012 годзе Ан Крысцін выйграла пасля вяртання свой першы этап у Бейтасталене (кубак IBU), перамогшы ў індывідуальнай гонцы і спрынце.

На чэмпіянаце свету ў Чэхіі ў 2013 годзе ў гонцы пераследу Ан Крысцін ў барацьбе за сярэбраны медаль, абганяючы расійскую біятланістку Вольгу Зайцаву, звалілася на павароце, зачапіўшы саперніцу. У выніку на фінішы абедзве засталіся без медалёў. Ан Крысцін фінішавала 7-й, а Зайцава 4-й, саступіўшы ў барацьбе за бронзавы медаль ўкраінскай біятланістцы Алене Підгрушнай, якая здолела аб'ехаць тых, хто ўпаў, як і полька Крысціна Палка, якая стала ў выніку 2-й.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце IBU  
* Профіль на сайце Федэрацыі біятлона Украіны 
* Флатлан выйграла жаночы спрынт у Оберхофе 

Катэгорыя:Біятланісты Нарвегіі
Каваль-ваявода

**Каваль-ваявода** — музычна-камедыйная п'еса ў фальклорна-гістарычным жанры, блізкая да аперэты, напісаная і пастаўленая ў БДТ-1 Е. Міровічам у 1925 годзе. Мастацкае афармленне рабіў Аскар Марыкс.

## Ролі 
* Каваль — Генрых Юр’евіч Грыгоніс
* Блазан — Уладзімір Іосіфавіч Уладамірскі
* Ваявода — Уладзімір Мікалаевіч Крыловіч, Антук Крыніца

## Музыка 
Для пастаноўкі спектакля музыку напісаў Уладзімір Тэраўскі. Харэаграфія была пастаўлена Канстанцінам Алексютовічам.

## Літаратура 
* *Караткевіч, В. І.* Камедыя масак Еўсцігнея Міровіча (некалькі заўваг да п'есы «Каваль-ваявода»)

Катэгорыя:Тэатр Беларусі
Катэгорыя:П’есы Еўсцігнея Міровіча
Варонаўскі сельсавет

**Варо́наўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Вароны.

## Гісторыя 
Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Рудніцкага і Каралёўскага сельсаветаў, тады ж у склад Стасеўскага сельсавета Лёзненскага раёна перададзена вёска Бычкова. 22 снежня 1960 года ў склад сельсавета з Бабініцкага сельсавета перададзены 2 населеныя пункты (Абухава і Пушкары). 10 красавіка 1965 года ў склад Акцябрскага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (Бандары, Лужына і Селівоўшчына). 7 жніўня 1979 года ў склад Бабініцкага сельсавета перададзена вёска Агароднікі, а ў склад сельсавета з Вымнянскага сельсавета перададзена вёска Паддуб’е.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1423 чалавекі, з іх 85,9 % — беларусы, 11,7 % — рускія, 0,8 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 1350 чалавек.

## Склад 
На 1 студзеня 1974 года ў складзе Варонаўскага сельсавета знаходзіліся 15 населеных пунктаў. Зараз у склад сельсавета ўваходзяць 13 населеных пунктаў:
* Абухава
* Астране
* Бернікі
* Вароны
* Друкава
* Кавалёва
* Лучынаўка
* Паддуб’е
* Паляі
* Пушкары
* Раніна
* Цішкава
* Яроміна

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе
Уласенка

**Уласенка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вольга Пракопаўна Уласенка — Герой Сацыялістычнай Працы
* Ілья Архіпавіч Уласенка — савецкі афіцэр
* Мікалай Васілевіч Уласенка (1923—2007) — беларускі гісторык.
* Міхаіл Аляксандравіч Уласенка — беларускі паэт
Хезер Мойс

**Хезер Мойс** (; , , Востраў Прынца Эдуарда) — канадская бабслеістка, двухразовая алімпійская чэмпіёнка 2010 і 2014 разам з Кейлі Хамфрыс у двойках, бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2011 года ў двойках і змешаных камандах. Акрамя бабслея таксама займаецца рэгбі, мае вопыт выступлення за нацыянальную зборную Канады.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* 

Катэгорыя:Бабслеісты Канады
Катэгорыя:Рэгбісты Канады
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па бабслеі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Канады
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Катэгорыя:Бабслеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Бабслеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Спартсмены некалькіх відаў спорту
Элана Маерс Тэйлар

**Элана Алесандра Маерс** (, нар. , Оўшэнсайд, Каліфорнія) — амерыканская бабслеістка, пілот, якая выступае за зборную ЗША з 2007 года. Аліпійская чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 2026 года ў манабобе, шматразовы прызёр Алімпійскіх гульняў у двойках і манабобе, чэмпіёнка свету 2015 года і шматразовая медалістка сусветнага першынства ў двойках, медалістка чэмпіянатаў свету ў манабобе, трохразовая чэмпіёнка свету (2012, 2013 і 2017) у змешаных спаборніцтвах па бабслеі і скелетоне.

## Біяграфія 
Элана Маерс нарадзілася 10 кастрычніка 1984 года ў горадзе Оўшэнсайд, штат Каліфорнія, аднак практычна ўсё дзяцінства правяла ў Джорджыі, акруга Фултан. Пасля заканчэння старэйшых класаў школы паступіла ва ўніверсітэт Джорджа Вашынгтона, дзе актыўна займалася спортам. Для аплаты навучання ў вольны ад трэніровак час падзарабляла няняй і афіцыянткай.

У 2007 годзе вырашыла паспрабаваць сябе ў бабслеі, у якасці разганяючага далучылася да нацыянальнай каманды і стала выступаць на прафесійным узроўні. Першы час разганяла боб Шоны Робак, разам яны заваявалі сярэбраны медаль на чэмпіянаце свету 2009 года ў Лэйк-Плэсідзе. На Алімпійскія гульні 2010 Маерс паехала ўжо ў пары з пілотам Эрын Пак, у праграме двухмесных экіпажаў дзяўчатам удалося дабрацца да трэцяй пазіцыі і ўзяць бронзавыя ўзнагароды, саступіўшы толькі двум канадскім камандам. Пасля Алімпіяды змяніла амплуа, працягнуўшы кар’еру бабслеісткі ў ролі рулявога.

У 2012 годзе на чэмпіянаце свету ў Лэйк-Плэсідзе выйграла золата ў праграме змешаных каманд, прычым яе разганяла ў гэтых заездах была Эмілі Азэведу. У наступным годзе на сусветным першынстве ў швейцарскім Санкт-Морыцы ўзяла яшчэ адно срэбра ў двойках.

## Спасылкі 
* 
* 
* Спіс прызёраў чэмпіяната свету на афіцыйным сайце FIBT  

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Оўшэнсайдзе, Каліфорнія
Катэгорыя:Бабслеісты ЗША
Катэгорыя:Бабслеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету ў змяшанай камандзе па бабслеі і скелетоне
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Катэгорыя:Бабслеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2026 года
Аляксей Волкаў

**Аляксей Волкаў**:
* Аляксей Аляксандравіч Волкаў (нар. 1973) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Аляксей Аляксеевіч Волкаў — савецкі дзяржаўны дзеяч.
* Аляксей Анатолевіч Волкаў — расійскі біятланіст.
Трышчаціннік

**Трышчаці́ннік** (*Trisetum*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны вышынёй да 150 см. Лісце чаргаванае, простае, суцэльнае, сядзячае. Суквецце — мяцёлка з 2—5-кветкавых каласкоў. Плод — зярняўка.

## Арэал і экалогія 
Налічвае каля 87 відаў, пашыраных у нетрапічных паясах абодвух паўшар’яў і высакагорных раёнах тропікаў.

Растуць у лясах, хмызняках, на вільготных лугах, камяністых схілах і ў тундры.

## Спіс відаў 
Род *Трышчаціннік* уключае 87 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Многія з трышчаціннікаў з’яўляюцца каштоўнымі кармавымі раслінамі. Таксама вырошчваюцца ў якасці дэкаратыўных.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Trisetum // The Plant List
* 

Катэгорыя:Метлюжковыя
Бернардзінская брама

thumb|right|290px|Размяшчэнне на карце Вавеля
**Бернардзінская брама** () — адна з трох брам Вавеля (Кракаў, Польшча), якія захаваліся да нашагу часу. Знаходзіцца на паўднёвым боку фартыфікацыйных збудаванняў Вавеля каля Сандамірскай вежы. Брама ўнесена ў рэестр ахоўных помнікаў Малапольскага ваяводства.

Брама была збудавана падчас Другой сусветнай вайны, калі Вавель з'яўляўся рэзідэнцыяй генерал-губернатара Ганса Франка. Раней на месцы сучаснай барамы знаходзіліся ўязныя вароты з перакідным мостам, якія былі пабудаваны ў 1849—1854 гадах аўстрыйскімі ўладамі ў рамках будаўніцтва Кракаўскай крэпасці.

## Літаратура 
* Kazimierz Kuczman: Wzgórze Wawelskie: Przewodnik; Krakkó, 1988.
* Krakkó — képes útikönyv, Kier Kiadó, Krakkó 2006.

Катэгорыя:Вавель
Катэгорыя:Брамы Польшчы
Катэгорыя:Славутасці Кракава
Катэгорыя:З’явіліся ў 1940-я гады
Катэгорыя:1940-я ў Кракаве
Станіслаў Грос

**Станіслаў Грос** (; , Прага, Чэхаславакія — , Прага, Чэхія) — чэшскі палітык, прэм’ер-міністр Чэхіі з 4 жніўня 2004 года па 25 красавіка 2005 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 30 кастрычніка 1969 года ў Празе (Чэхаславакія). Скончыў тэхнічную школу ў Празе, працаваў памочнікам машыніста. Пазней атрымаў адукацыю на юрыдычным факультэце Карлавага ўніверсітэта.

Уключыўся ў актыўную палітычную дзейнасць адразу пасля «аксамітавай рэвалюцыі», уступіў у ЧСДП. У 1992 годзе быў выбраны ў парламент Чэхіі, у 2000 годзе быў прызначаны міністрам унутраных спраў ва ўрадзе Мілаша Земана.

У 2004 годзе Уладзімір Шпідла, які сыйшоў у адстаўку з-за няўдалага выступлення партыі на выбарах у Еўрапарламент, перадаў сваю пасаду Гросу, які ў момант свайго прызначэння быў адным з самых папулярных палітыкаў у Чэхіі. Аднак вельмі хутка Грос быў вымушаны сысці ў адстаўку па прычыне падзення яго асабістага рэйтынгу; у прыватнасці, яму інкрымінавалася купля дарагой кватэры ў Празе за грошы незразумелага паходжання.

Памёр 16 красавіка 2015 года ў Празе.

Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Чэхіі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Чэхіі
Катэгорыя:Члены Чэшскай сацыял-дэмакратычнай партыі
Януковіч

**Януковіч** — беларускае прозвішча. Паходзіць ад беларускага імя Янук — народнай формы імя Ян.

## Вядомыя носьбіты 
* Ванда Фердзінантаўна Януковіч (нар. 1948) — беларускі палітык.
* Віктар Фёдаравіч Януковіч (нар. 1950) — украінскі палітык, чацвёрты прэзідэнт Украіны.
* Генрых Іосіфавіч Януковіч — беларускі вучоны ў галіне электрафікацыі сельскай гаспадаркі.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Яўген Раманавіч Усцюгаў

{{Біятланіст
 |Імя                    = Яўген Усцюгаў
 |Фатаграфія             = Evgeny_Ustyugov.jpg
 |Каментарый            = Перамога ў спрынтарскай гонцы на этапе кубка свету ў Оберхофе. 9 студзеня 2010 года.
 |Шырыня                 = 220px
 |Поўнае імя             = Яўген Раманавіч Усцюгаў
 |Мянушка               = *Джон*
 |Грамадзянства            = 
 |Дата нараджэння          = 4.6.1985
 |Месца нараджэння         = , СССР
 |Дата смерці            = 
 |Месца смерці           = 
 |Пражыванне             = Краснаярск, Расія
 |Рост_Вага               = 168 см/60 кг
 |Сямейнае_становішча     = жанаты
 |Клуб                   = Акадэмія біятлона (Краснаярск) / Дынама
 |Захапленні              = музыка, чытанне, пэйнтбол
 |Прафесія              = інжынер
 |Адукацыя            = вышэйшае, Сібірскі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт
 |Алімпійскі чэмпіён    = 2 
 |Чэмпіён свету           = 
 |Кубак свету             = 
 |Кубак свету-індывідуальна = 
 |Кубак свету-спрынт      = 
 |Кубак свету-праследаванне = 
 |Кубак свету-мас        = 1 2009-2010
 |Сезон                  = 2010-2011
 |Дакладнасць               = 83%
 |Лежня                  = 95%
 |Стойка                 = 72%
 |Гонак                  =  
 |Перамог                  = 3 
 |Подыумаў               = 11 (Выява:Gold medal icon.svg x 3 + Выява:Silver medal icon.svg x 5 + Выява:Bronze medal icon.svg x 3)
 |Подыумаў у эстафетах   = 12**+1** (Выява:Gold medal icon.svg x 3**+1**), бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2010 у складзе эстафеты. Двухразовы срэбны прызёр чэмпіянату свету 2011, уладальнік малога Кубка свету ў мас-старце (2009—2010).

У біятлон прыйшоў у 1997 годзе. У зборнай Расіі дэбютаваў у сезоне 2006—2007, выступаў на Кубку Міжнароднага саюза біятланістаў, з сезона 2008—2009 выступае ў Кубку свету.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Сібірскага тэхналагічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Біятланісты Расіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Расіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па біятлоне
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Краснаярска
Бургграф

**Бу́ргграф** (, ) — службовая асоба, якая прызначалася каралём (ці біскупам — сеньёрам горада) у сярэднявечных гарадах (першапачаткова ў бургах) на тэрыторыі Свяшчэннай Рымскай імперыі. Бургграфы валодалі адміністрацыйнай, ваеннай і судовай уладай. Бургграф мог быць рэйхсграфам (падпарадкоўваецца непасрэдна імператару) або быць падданым іншага валадара.

У Германіі да 1918 года прускія каралі сярод іншых тытулаў зваліся бургграфамі Нюрнбергскімі.

## Гл. таксама 
* Віконт
Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя: арыстакратыя
Аанес

сімваліста.]]
**Аа́нес** — у шумера-акадскай міфалогіі першачалавек у абліччы паўрыбы-паўчалавека. Паводле Бераса, людзі жылі, як жывёлы, пакуль Аанес не выйшаў з мора і не навучыў жыхароў Вавілоніі пісьму, навукам, будаўніцтву гарадоў і храмаў, земляробству і інш.

## Літаратура 
* *Завальнюк У.М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

Катэгорыя:Вавілонія
Замак Страканіцы

**Замак Страканіцы** () — гатычны замак XIII стагоддзя ў горадзе Страканіцы Паўднёвачэшскага края, адзін з найстарэйшых у Чэхіі. Замак размешчаны на ўзгорку ля зліцця рэк Отава і Волінька. На працягу працяглага часу замак служыў рэзідэнцыяй Вялікага прыёра Ордэна іаанітаў. У 1995 годзе абвешчаны нацыянальным помнікам культуры Чэшскай Рэспублікі.

Замак быў заснаваны ў 1220 годзе звікаўскім бургграфам і крыжаком Баварам I з дваранскага роду Бавараў са Страканіцаў.

Замак будаваўся ў некалькі этапаў: пры Бавары I (пам. 1260) былі ўзведзены каменныя сцены, пракапаны глыбокі роў з паўднёвай і заходняй бакоў замка, збудавана заходняя частка касцёла з вежай, пабудаваны клуатр і палац з капітульнай залай. Бавар II са Страканіцаў у 1260—1280 гадах пабудаваў 35-мятровую вежу Румпаль і новы палац, а таксама пашырыў клуатр. Напачатку XIV стагоддзя Бавар III са Страканіцаў перабудаваў заходнія ўмацаванні замка і вежу Румпаль.

У 1243 годзе Бавар I ахвяраваў усходнюю палову замка рыцарам-іаанітам (гаспітальерам), якія заснавалі тут сваё комтурства. У 1402 годзе гаспітальеры выкупілі ўвесь замак, які ў 1421 годзе стаў рэзідэнцыяй Вялікага прыёра Ордэна гаспітальераў у Чэхіі.

## Спасылкі 
* Описание и история замка на *www.hrady.cz* 
* Hradní věž Rumpál на сайце музея Страканіцаў 

З
З
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Чэхіі
Дзмітрый Уладзіміравіч Малышка

**Дзмітрый Уладзіміравіч Малышка** (, Сасновы Бор, СССР) — расійскі біятланіст, алімпійскі чэмпіён 2014 года ў эстафеце, заслужаны майстар спорту Расіі. Срэбны прызёр чэмпіянату Еўропы 2010 ў эстафеце. Лаўрэат прэміі IBU Awards у намінацыі «Пачатковец года» сезона 2011/2012.

## Біяграфія 
Дзмітрый пачаў займацца ў секцыі біятлона з 8 гадоў у родным Сасновым Бары, вядомым сваёй школай біятлона. Першым трэнерам Малышка стаў Юрый Васільевіч Парфёнаў, які трэніраваў спартсмена да яго выхаду з юніёрскага ўзросту.

У 2008 годзе Дзмітрый сыходзіў з біятлона і працаваў менеджарам у банку. Затым вярнуўся ў спорт.

Дзмітрый — выпускнік Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта сэрвісу і эканомікі па спецыяльнасці менеджмент арганізацыі.

Асабісты трэнер Дзмітрыя — Д. А. Кучэраў.

Захапляецца аўтамабілямі — ралі, «Формула−1».

## Спасылкі 
* Профіль на сайце IBU 
* Профіль на сайце СБР
* Профіль на biathlon.com
* Профіль на Sportbox.ru

Катэгорыя:Біятланісты Расіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па біятлоне
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Расіі
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Альба (аблачэнне)

дыякан у альбе з фіялетавай стулай паверх яе.]]
**А́льба** ( — белая) — доўгае (на ўвесь рост чалавека) белае, аперазанае вяроўкай (цынгулюмам), літургічнае адзенне клірыкаў рымска-каталіцкай, лютэранскай, англіканскай і многіх метадысцкіх цэркваў. Альбу носяць усе духоўныя асобы, пераважна ў час Святой Імшы. Таксама альбу могуць насіць міністранты. Яна абазначае чысціню сэрца і туніку Ісуса Хрыста, за якую жаўнеры кідалі жэрабя падчас Укрыжавання Яго. Таму альба — гэта не проста святочнае адзенне, гэта сімвал тунікі Хрыста, Яго пакутаў і смерці. Альба бярэ пачатак ад свецкага адзення з такой жа назвай, выкарыстоўвалася падчас богаслужэння са старажытных часоў, аднак статус літургічнага адзення набыла толькі ў пачатку IX ст.

## Літаратура 
* *Завальнюк У. М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

Катэгорыя:Аблачэнне рымска-каталіцкага духавенства
Катэгорыя:Аблачэнне лютэранскага духавенства
Праклён Крусібла

**Праклён Крусібла** () — неафіцыйны тэрмін, паняцце якога спасылаецца на той факт, што ні адзін гулец у снукер, які выйграў чэмпіянат свету ў першы раз, не здолеў абараніць свой ​​тытул з тых часоў, як галоўны турнір сезона праходзіць у Тэатры Крусібл ў Шэфілдзе (з 1977 года). Апошнім чэмпіёнам свету, які паспяхова абараніў свой ​​першы тытул, стаў Джон Палмэн у 1964 годзе, калі чэмпіёны свету вызначаліся ў выніку чэлендж-матчаў.

## Да Крусібла 
Яшчэ да таго, як чэмпіянат свету быў перанесены ў тэатр Крусібл, ні адзін гулец у сучаснай снукернай эпосе, які выйграў свой першы тытул, не здолеў абараніць яго ў наступным розыгрышы. Толькі тром снукерыстам удавалася абараніць свой ​​дэбютны чэмпіёнскі тытул: Джо Дэвісу ў 1928 годзе, яго брату Фрэду ў 1949 і Джону Палмэну ў першым чэлендж-матчы ў 1964 годзе. Акрамя таго, Рэй Рыярдан, Алекс Хігінс і Джон Спэнсэр, якія выйгравалі свой ​​першы сусветны чэмпіянат яшчэ да Крусібла, цярпелі няўдачу пры спробе абароны свайго тытула.

## Зноскі 
## Відэа 
* Паўфінальны матч чэмпіянату свету 2002 (Роні О'Саліван — Стывен Хендры)

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Трыянгуляцыя (геадэзія)

**Трыянгуля́цыя** (ад  — трохвугольнік) — адзін з метадаў вызначэння на мясцовасці каардынат апорных геадэзічных пунктаў і асноўны метад стварэння апорнай геадэзічнай сеткі.

Трыянгуляцыя робіцца шляхам пабудовы сеткі сумежных трохвугольнікаў, у якіх вымяраюцца вуглы і даўжыня адной (базіснай) стараны. Даўжыні астатніх старон вылічваюцца. Пункты трыянгуляцыі (геадэзічныя пункты) замацоўваюцца на мясцовасці геадэзічнымі знакамі, геадэзічнымі сігналамі.

Трыянгуляцыя выкарыстоўваецца пры вывучэнні формы і памераў Зямлі, гарызантальных зрухаў зямной кары, абгрунтавання тапаграфічных здымак і інш.

## Гл. таксама 
* Паліганаметрыя

## Літаратура 
* *Явід П. П.* Трыянгуляцыя // 

## Спасылкі 
* Триангуляция (метод триангуляции) 

Катэгорыя:Геадэзія
Біятлон на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 — эстафета (мужчыны)

Мужчынская эстафета 4×7,5 км у біятлоне на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года прайшла 22 лютага. У спаборніцтвах прынялі ўдзел 19 зборных. Месцам правядзення гонкі стаў лыжна-біятлонны комплекс Лаура. Спаборніцтвы пачаліся ў 18:30 па мясцовым часе (UTC+4). Дзеючымі чэмпіёнамі ў данай дысцыпліне з'яўляліся біятланісты Нарвегіі. Перамогу ў гонцы атрымала зборная Расіі.

## Медалісты 
## Спаборніцтва 
## Спасылкі 
* Вынікі спаборніцтваў на афіцыйным сайце Зімовых Алімпійскіх гульняў
Бабслей на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010

Спаборніцтвы па бабслею на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 прайшлі з 20 па 27 лютага. Былі разгуляныя 3 камплекта ўзнагарод.

Немцы Андрэ Лангэ і Кевін Куске, выйграўшы золата ў заездах двоек, сталі 4-кратнымі алімпійскімі чэмпіёнамі.

## Медалі 
### Агульны залік 
(**Тлустым** вылучана самая вялікая колькасць медалёў у сваёй катэгорыі; прымалая краіна таксама вылучана)

### Медалісты 
thumb|250px|Зборная ЗША, якая перамагла на бабах-чацвёрках, з алімпійскімі медалямі

## Спартыўныя аб’екты 

## Каляндар 

(UTC-8)

## Кваліфікацыя 
## Спасылкі 
* Вынікі  

2010
Катэгорыя:Спаборніцтвы на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010
Трыумфальная арка (Маладзечна)

**Трыумфальная арка** — манумент, узведзены ў Маладзечне ў 1929 годзе ў гонар кіраўніка Польшчы Юзафа Пілсудскага і зруйнаваны на пачатку 1960-х гадоў. Адкрыццё аркі адбылося падчас урачыстасцей, прысвечаных святкаванню дзесяцігоддзя 86-га пяхотнага палка Войска Польскага.

## Апісанне 
Трыумфальная арка ўяўляла сабой парадны ўезд на тэрыторыю гарнізона 86-га пяхотнага палка з боку Маладзечанскага чыгуначнага вакзала. Яна была ўпрыгожана шматлікімі барэльефамі, статуямі рыцараў і львоў. Наверсе аркі знаходзілася невялікая капліца, адкуль палкавы капелан бласлаўляў салдат падчас ваенных урачыстасцей.

## Гісторыя 
У арцы былі тры праёмы, адзін для транспарту і два для пешаходаў. Сярэдні праезд быў занадта вузкім, у ім немагчыма было раз’ехацца двум аўтамабілям. Таму на пачатку 1960-х гадоў у сувязі з павелічэннем аўтамабільнага руху ў Маладзечне гарадскія ўлады вырашылі разбурыць арку.

У цяперашні час на месцы трыумфальнай аркі праходзіць вуліца Машэрава і знаходзіцца аўтобусны прыпынак «Драмтэатр».

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Маладзечна
Катэгорыя:Славутасці Маладзечна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1929 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1960-я гады
Катэгорыя:Трыумфальныя аркі
Польска-ўкраінская вайна

**Польска-ўкраінская вайна** (, ) — узброены канфлікт паміж Польшчай і Заходне-Украінскай народнай рэспублікай на тэрыторыі Галіцыі, які выліўся ў шырокамаштабныя баявыя дзеянні з 1 лістапада 1918 года па 17 ліпеня 1919 года. Вайна вялася ва ўмовах нестабільнасці, выкліканых распадам Аўстра-Венгрыі, распадам Расійскай імперыі і Грамадзянскай вайной у Расіі.

Асаблівасцю вайны была яе спантаннасць. Узброеныя сутыкненні пачаліся па ўсёй тэрыторыі Галіцыі, і толькі да сярэдзіны лістапада ўзнік пастаянны фронт. Таксама да сярэдзіны лістапада вайна вялася не прафесійнымі арміямі, а добраахвотніцкімі фарміраваннямі ўкраінцаў і палякаў. 22 лістапада 1918 года польскія войскі ўвайшлі ў Львоў. Адразу пасля ўзяцця горада там адбыўся яўрэйскі пагром. Пасля доўгіх пазіцыйных баёў (зіма 1918—1919 гадоў) польская армія перайшла ў наступ, выбіўшы ўкраінскія войскі ў трохвугольнік смерці. Апошняй спробай украінцаў замацавацца ў Галіцыі быў Чорткаўскі наступ, які завяршыўся правалам. У выніку Украінская Галіцкая Армія пакінула рэгіён і пярайшла ва Украінскую Народную Рэспубліку.

## Гл. таксама 
* Распад Аўстра-Венгерскай імперыі
* Савецка-польская вайна
* Украінская вайсковая арганізацыя

## Літаратура 
* Західно-Українська Народна Республіка 1918–1923. Енциклопедія. Т. 1: А–Ж. Івано-Франківськ : Манускрипт-Львів, 2018. 688 с. 
* Західно-Українська Народна Республіка 1918–1923. Енциклопедія. Т. 2: З–О. Івано-Франківськ : Манускрипт-Львів, 2019. 832 с. 
* Західно-Українська Народна Республіка 1918-1923. Енциклопедія. Т. 3: П - С. Івано-Франківськ: Манускрипт-Львів, 2020.576 с. 
* Західно-Українська Народна Республіка 1918-1923. Енциклопедія. Т. 4: Т - Я. Івано-Франківськ: Манускрипт-Львів, 2021.688 с. ISBN 978-966-2067-72-9

## Спасылкі 
* Усходняя Еўропа пасля Першай сусветнай вайны
* Апісанне вайны відавочнікам-украінцам
* Польска-ўкраінская вайна ва Украінскай Энцыклапедыі


Катэгорыя:Войны Чэхаславакіі
Катэгорыя:Гісторыя Украіны (1917—1991)
Катэгорыя:Польска-ўкраінскія адносіны
Румынская інтэрвенцыя ў Венгрыю

**Румынская інтэрвенцыя ў Венгрыю,** вядомая таксама як **Румынска-венгерская вайна** — румынскае ўзброенае ўмяшанне ў Венгрыю ў 1919 годзе.

16 красавіка 1919 года савецкі ўрад Венгерскай Савецкай рэспублікі пачынае вайну супраць Румыніі, каб вярнуць Трансільванію. У красавіку румынская армія пачала магутны наступ ва ўсёй дэмаркацыйнай лініі. 4 жніўня румынская армія ўзяла Будапешт і зрынула ўрад Белы Куна

14 лістапада румынская армія пакідае Будапешт, які застаўся пад кіраваннем нацыянальнай арміі. 25 лютага 1920 года румынская армія пакідае тэрыторыю Венгрыі па просьбе Антанты. 4 чэрвеня быў падпісаны Трыянонскі мірны дагавор паміж Венгрыяй і Антантай.

## Гл. таксама 
* Далучэнне Трансільваніі да Румыніі

Катэгорыя:Войны XX стагоддзя
Катэгорыя:Войны Румыніі
Катэгорыя:Войны Венгрыі
Катэгорыя:Румына-венгерскія адносіны
Берэт (аблачэнне)

.]]
**Берэ́т** () — традыцыйны галаўны ўбор рымска-каталіцкага духавенства. Прадстаўляе сабой чатырохвугольную шапку з трыма альбо з чатырма пялёсткамі, на якой зверху пасярэдзіне знаходзіцца кутасік. Яго носяць духоўнікі ў час набажэнства, у час пахавальнай працэсіі на могілках ці проста разам з сутанай, асабліва зімой, у касцёле ці на дварэ.

Берэты адрозніваюцца ў залежнасці ад месца чалавека ў Царкоўнай іерархіі:
* берэт ксяндза — чорны, у ім тры пялёсткі і чорны кутасік;
* берэт ксяндза, які мае ступень доктара, — чорны, чатыры пялёсткі;
* берэт каноніка, інфулата, прэлата — тры пялёсткі, а калі святар мае навуковую ступень па тэалогіі, — чатыра пялёсткі і фіялетавы кутасік, а берэт абшываецца вакол фіялетавымі ніткамі;
* берэт біскупа — цалкам фіялетавы;
* берэт кардынала — пурпуровы;
* берэт Папы Рымскага — белы.

## Літаратура 
* *Завальнюк У. М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

Катэгорыя:Аблачэнне рымска-каталіцкага духавенства
Цешынская Сілезія

250px|thumb|Польская карта Цешынскай Сілезіі
thumb|250px|Карта Цешынскай Сілезіі (1918—1945)
**Це́шынская Сіле́зія** (,  ці , ) — гістарычны рэгіён паўднёва-ўсходняй Сілезіі, размешчаны ў міжрэччы Віслы і Одры. Тэрыторыя рэгіёна адпавядае тэрыторыі колішняга Цешынскага княства, якое пасля Першай сусветнай вайны было падзеленае між Чэхаславакіяй і Польшчай у выніку Цешынскага канфлікту. Сам горад Цешын быў падзеленае на польскае Цешын і Чэскі-Цешын у Чэхаславакіі. У цяперашні час бо́льшая частка тэрыторыі Цешынскай Сілезіі складае еўрарэгіён Цешынская Сілезія (, ).

## Геаграфія 
Цешынская Сілезія займае тэрыторыю між паўночна-заходняй часткай Карпатаў, далінай Асвенцыма, часткай Сілезскай даліны і ўсходняй часткай Судэтаў. Рэгіён аддзелены ад астатняй Сілезіі (у прыватнасці, ад Верхняй) ракой Віслай, ад Малой Польшчы ракой Бялай і Баранавай гарой — найвышэйшым пунктам польскай часткі рэгіёна (1220 метраў над узроўнем мора). Найвышэйшы пункт рэгіёна — Лысая гара (1324 м) у чэшскай частцы. Ён таксама мяжуе са Славакіяй праз горны хрыбет Полам (Яблункаўскі перавал) і з Маравіяй па рэках Остравіцы і Одры. Рэгіёнам працякае рака Волшэ.

## Гл. таксама 
* Сілезія
* Цешынскі дыялект
* Цешынскі канфлікт

## Спасылкі 
* Гэаграфія чэшскай часткі Цешынскай Сілезіі 


Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Польшчы
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Чэхіі