open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Максім Алегавіч Пашкевіч

**Максім Пашкевіч** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца клуба «Энергетык-БДУ».

## Клубная кар’ера 
З пачатку 2021 года, калі «Смаргонь» атрымала месца ў Вышэйшай лізе, стаў выступаць за дубль клуба, а з лета пачаў з’яўляцца і ў асноўнай камандзе. 2 ліпеня 2021 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы з «Мінскам» (2:2). У далейшым працягваў часам выхадзіць на замену.

У ліпені 2022 года быў аддадзены ў арэнду ў «Асіповічы», дзе пераважна выхадзіў на замену. У студзені 2023 года пасля вяртання з арэнды стаў трэніравацца са «Смаргонню». У сезоне 2023 выступаў за дубль «Смаргоні», не выхадзіў на поле ў Вышэйшай лізе.

У красавіку 2024 года перайшоў у «Слонім-2017». У чэрвені 2024 года пакінуў клуб, а ў ліпені далучыўся да «Энергетыка-БДУ».

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Смаргонь
Катэгорыя:Ігракі ФК Асіповічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Слонім-2017
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ
Вядзерскі сельсавет

**Вядзе́рскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бялыніцкага раёна БССР. Цэнтр — вёска Вядзерка.

Утвораны ў 1931 годзе ў складзе Бялыніцкага раёна БССР. У 1934 годзе скасаваны.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бялыніцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1931 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1934 годзе
Кіраўскі сельсавет (Бялыніцкі раён)

**Кі́раўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Глыбокі Брод.

Утвораны ў 1934 годзе як **Фелікс-Конаўскі нацыянальны польскі сельсавет** у складзе Бялыніцкага раёна БССР. Цэнтр — вёска Фелікс-Конаўка. 23 жніўня 1937 года рэарганізаваны ў беларускі Кіраўскі сельсавет. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Запольскага сельсавета. 11 красавіка 1960 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя ўвайшла ў склад адноўленага Запольскага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бялыніцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1934 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе
Катэгорыя:Нацыянальныя польскія сельсаветы БССР
Уладзіслаў Міхайлавіч Полаз

**Уладзіслаў Полаз** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца мазырскай «Славіі».

## Клубная кар’ера 
З шасці гадоў займаўся футболам у мазырскай СДЮШАР-1. З 2019 года, пасля выхаду «Славіі» ў Вышэйшую лігу, пачаў выступаць за дубль клуба, быў капітанам дубля. З лета 2020 года пачаў прыцягвацца і да асноўнага складу, дэбютаваў за клуб 29 жніўня 2020 года ў матчы Кубка Беларусі супраць пінскай «Хвалі» (4:0), калі выйшаў на замену на 83-й хвіліне. У 2021 годзе стаў рэгулярна з’яўляцца ў асноўнай камандзе. 14 мая 2021 года ўпершыню згуляў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы з рэчыцкім «Спадарожнікам» (2:0). У далейшым працягваў часам выхадзіць на замену.

У снежні 2021 года падоўжыў кантракт з мазырскім клубам.

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Даніла Уладзіслававіч Вараб’ёў

**Даніла Вараб’ёў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца клуба «Орша».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец гомельскай ДЮСШ-ДБК, выступаў за каманду на юнацкім узроўні. Пазней у выніку супрацоўніцтва ДЮСШ-ДБК з рэчыцкім «Спадарожнікам» стаў выступаць за юнацкую каманду гэтага клуба, а ў пачатку 2021 года трапіў у дубль. У чэрвені 2021 года, пасля таго як «Спадарожнік» пакінула некалькі ігракоў, стаў прыцягвацца да асноўнага складу. Дэбютаваў за «Спадарожнік» 23 чэрвеня 2021 года ў матчы Кубка Беларусі супраць салігорскага «Партызана» (2:2, па пенальці 3:1), калі выйшаў на замену ў пачатку другога тайма. 28 чэрвеня 2021 года ўпершыню згуляў у Вышэйшай лізе, калі ў матчы з «Віцебскам» пры ліку 2:3 выйшаў на замену на 72-й хвіліне, паспеў адзначыцца голам і галявой перадачай, чым прынёс сваёй камандзе выніковую перамогу 4:3.

У ліпені 2021 года «Спадарожнік» зняўся з Вышэйшай лігі, пасля чаго паўабаронца працягваў выступаць на юнацкім узроўні за каманду ДЮСШ-ДБК. У лютым 2022 года перайшоў у гомельскі «Паперпрам», за які гуляў у Другой лізе. У лістападзе 2022 года падоўжыў кантракт з клубам. У лютым 2024 года зноў падоўжыў пагадненне з «Паперпрамам». У ліпені 2024 года пакінуў гомельскі клуб і стаў іграком «Оршы».

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Спадарожнік Рэчыца
Катэгорыя:Ігракі ФК Паперпрам Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Орша
Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны

**Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны** () — вайсковае падраздзяленне, створанае для замежных добраахвотнікаў, якія жадаюць ваяваць на баку Украіны супраць расійскай агрэсіі.

## Гісторыя 
*Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны* быў створаны ўказам Прэзідэнта Уладзіміра Зяленскага, што было абвешчана ў заяве міністра замежных спраў Украіны Дзмітрыя Кулебы 27 лютага 2022 года каля 11:00 (UTC+3).

Дзмітрый Кулеба таксама змясціў пост пра стварэнне легіёна ў сацыяльнай сетцы Twitter, дзе запрасіў падаваць заяўкі, заявіў, што «разам мы перамаглі Гітлера, пераможам і Пуціна».

З часам, колькасць легіёна дасягнула 18 тысяч чалавек з больш за 85 краін (восень 2024 года, ацэнка).

## Роднаснае фарміраванне 
Праз некаторы час у падпарадкаванні Галоўнага ўпраўлення разведкі Міністэрства абароны Украіны было створана падобнае падраздзяленне — .

## Гл. таксама 
* Замежныя камбатанты ў расійска-ўкраінскай вайне

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* ukrforeignlegion.com 
* fightforua.org 
* «Want to go fight for Ukraine? Here’s what to do.»

Катэгорыя:Замежныя камбатанты ў расійска-ўкраінскай вайне
Катэгорыя:Сухапутныя войскі Украіны
Катэгорыя:2022 год ва Украіне
Ян Чэсла

**Ян Чэ́сла** сапраўдная фамілія — **Га́ндрык-Чэ́сла**, псеўданім — **Боранчанскі**
(, 16 снежня 1840 вёска Нове-Боранецы, Лужыца, Германія — 11 кастрычніка 1915, Невеклаў, Аўстра-Венгрыя) — урач, доктар медыцыны, сербалужыцкі паэт і перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 снежня 1840 года ў беднай сялянскай сям'і ў сербалужыцкай вёсцы Нове-Боранецы, Лужыца. З 1846 па 1489 гады вучыўся ў сярэдней школе ў Радзіборы, потым — у школе ў Будзішыне, якую скончыў у 1854 годзе, і тады ж паступіў у педагагічнае вучылішча. У 1855 годзе адправіўся вучыцца ў Прагу, дзе паступіў у Маластранскую гімназію і Лужыцкую семінарыю, якія скончыў у 1862 годзе. Свае першыя паэтычныя творы апублікаваў на старонках рукапіснага ілюставанага часопіса «Serb», які выдаваў Міхал Лешава. Потым паступіў на медыцынскі факультэт Карлава універсітэта, падчас вучобы ў якім пазнаёміўся з Пятром Дучманам і Янам Пуркіне, якія натхнілі яго на заняткі літаратурнай дзейнасцю. Быў членам сербалужыцкага студэнцкага брацтва «Сербаўка». У 1873 годзе ўступіў у сербалужыцкую культурна-асветніцкую арганізацыю «Маціца сербская». У 1979 годзе праходзіў урачэбную практыку ў адной з пражскіх бальніц, потым, да самой сваёй смерці працаваў ўрачом у чэшскім горадзе Невеклаў.

## Літаратурная дзейнасць 
Першыя паэтычныя творы стаў публікаваць з 1961 года на старонках рукапіснай ілюстраванай газеты «Serb», якую выдавалі сербалужыцкія студэнты, якія вучыліся ў Праге. На яго літатратурную творчасць паўплываў србалужыцкі паэт Гандрый Зэйлер. З 1862 года стаў публікаваць свае літаратурныя творы ў чэшскіх літаратурных часопісах «Lumír» і «Hlas» і сербалужыцкім літаратурным часопісе «Łužičan», дзе была апублікаваная большая частка з яго твораў. Быў адным з самых актыўных аўтараў гэтага часопіса. Ужываў псеўданім «Боранчанскі», які паходзіў ад назвы яго роднай вёскі.

Падчас пражывання ў Праге займаўся перакладамі з чэшскай мовы. У 1862 годзе перклаў драму «Рогавін Штырырагач» (Rohowin Štyrirohač) Вацлава Кліцперы, якая была пастаўлена 2 кастрычніка 1862 года на сцэне будзішынскага тэатра і стала першай п'есай, пастаўленай на верхнялужыцкай мове. У 1862 годзе пераклаў на верхнялужыцкую мову кнігу Бажэны Немцавай «Wowka». У 1868 годзе выдаў рамантычную паэму «Kral Přibysław» (Кароль Пшыбыслаў), у якой апісаў барацьбу лужыцкіх сербаў за нацыяналную незалежнасць супраць германскіх плямёнаў.

## Литература 
* *Гугнин А. А.* Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней / Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, — М., 1997. — С. 106, 112—114, 122. — ISBN 5-7576-0063-2
* Franc Šěn: Ćěsla, Jan. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow.Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 577sl.
* Adolf Černý: Nekrolog LXXV. W: Časopis Maćicy Serbskeje. Lětnik 68 (1915), čo. 2, str. 152—153.
* Adolf Černý: Jan Handrik-Ćěsla. W: Zlatá Praha. Lětnik 33 (1916), čo. 4, str. 46sl.

Катэгорыя:Лужыцкамоўныя паэты
Катэгорыя:Члены Маціцы серба-лужыцкай
Катэгорыя:Лужыцкія перакладчыцкі
Катэгорыя:Члены Сербаўкі
Катэгорыя:Выпускнікі Лужыцкай семінарыі
Ракетны ўдар па авіябазе Мілерава (2022)

**Ракетны ўдар па авіябазе Мілерава** нанесены 25 лютага 2022 года.

## Ход падзей 
Сухапутныя войскі УС Украіны атакавалі авіябазу Мілерава 25 лютага 2022 года ракетамі 9К79-1 «Точка-У». Паведамляецца, што некалькі чалавек былі параненыя і знішчаны прынамсі адзін Су-30СМ. Украінскія афіцыйныя асобы заявілі, што прынамсі два самалёты Су-30СМ былі знішчаны на зямлі.

Узброеныя сілы Украіны афіцыйна не пракаментавалі ракетны ўдар.

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Уварванне Расіі ва Украіну (2022)
Катэгорыя:Падзеі 25 лютага
Катэгорыя:Паветраныя бітвы і аперацыі
Катэгорыя:Люты 2022 года
Катэгорыя:2022 год у Расіі
Катэгорыя:2022 год ва Украіне
Нездоровый образ жизни

**«Нездоровый образ жизни»** () — дэбютны студыйны альбом беларускага гурта «Велосипедистов», які быў выдадзены ў 2019 годзе.

## Спіс трэкаў
## Удзельнікі запісу 
* Юрый Навумаў — спеў
* Дзяніс Кукоўскі — гітара
* Яўген Броўка — джэмбе
* Анастасія Мурашка — скрыпка

## Спасылкі
*Группа ВелосипедистоВ - Нездоровый образ жизни 

Катэгорыя:Альбомы 2019 года
Катэгорыя:Альбомы гурта «Велосипедистов»
Катэгорыя:Neuro Dubel
Цэнтр НАТА па пытаннях супрацы ў галіне кіберабароны

**Цэнтр НАТА па пытаннях супрацы ў галіне кіберабароны** (*CCD COE*) () — адзін з цэнтраў перадавога вопыту НАТА са штаб-кватэрай ў Таліне, Эстонія. CCD COE займаецца праблемамі кібербяспекі краін-членаў НАТА. Цэнтр быў заснаваны 14 мая 2008 годзе па ініцыятыве эстонскага боку ў сувязі з гіпатэтычным умяшаннем расійскіх хакераў у сітуацыю вакол «бронзавага салдата». 28 кастрычніка 2008 года CCDCOE атрымаў статус міжнароднай ваеннай арганізацыі.

## Члены 
Па стане на сакавік 2022 года ў CCD COE уваходзяць 25 краін-членаў НАТА і 5 краін не членаў.
 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
*  (Украіна падала заяўку на членства ў жніўні 2021 года, але у лютым 2022 года заяўку заблакавала Венгрыя. Пасля уварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе, украінская заяўка была прынята ў сакавіку 2022 года).
* 
* 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Таліна
Катэгорыя:НАТА
Катэгорыя:Кібервайна
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2008 годзе
Заходне-Лонданскі ўніверсітэт

**Заходне-Лонданскі ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Лондане.

## Гісторыя 
Вучэльня сваімі вытокамі сягае 1860 года, калі была заснавана школа лэдзі Байран, якая пазней стала вышэйшым каледжам Ілінга. У 1992 годзе Заходне-Лонданская палітэхніка, як тады называлася вучэльня, стала ўніверсітэтам пад назвай "Універсітэт даліны Тэмзы". Праз 18 гадоў, пасля некалькіх зліццяў, паглынанняў і пераездаў у свой цяперашні кампус, ён быў перайменаваны і атрымаў сучасную назву.

## Структура 
Універсітэт уключае дзевяць школ: Бізнес-школа Клода Літнера, Лонданскі каледж гасціннасці і турызму Гелера, Школу вылічальнай тэхнікі і інжынерыі, Лонданскі музычны каледж, Каледж медсястрынства, акушэрства і аховы здароўя, Школу права, Школу гуманітарных і сацыяльных навук, Школу біямедыцынскіх навук і Лонданскую школу кіно, СМІ і дызайну.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лондан
Грынвіцкі ўніверсітэт

**Грынвіцкі ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Лондане.

## Агульная характарыстыка 
Галоўны кампус універсітэта знаходзіцца ў Старым Каралеўскім ваенна-марскім каледжы, які разам з кампусам Эверы-Хіл размешчаны ў раёне Грынвіч. У вучэльні таксама ёсць кампус-спадарожнік у Медуэі, графства Кент. 

Спектр прадметаў універсітэта ўключае ў сябе архітэктуру, бізнес, вылічальную тэхніку, матэматыку, адукацыю, тэхніку, гуманітарныя навукі, марскія даследаванні, прыродазнаўчыя навукі, фармацыю і сацыяльныя навукі. 

Сярод выпускнікоў вучэльні ёсць два нобелеўскія лаўрэаты. Універсітэт атрымаў срэбраны рэйтынг у сістэме вышэйшай адукацыі Вялікабрытаніі.

## Структура 
* Факультэт свабодных мастацтваў і навук
* Факультэт адукацыі і аховы здароўя
* Факультэт інжынерыі і навук
* Бізнес-школа

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лондан
Апера буф

а]]
**Апера́ буф** () — жанр французскай аперэты канца XIX стагоддзя, цесна звязаны з Жакам Афенбахам, які паставіў многія з іх у , ад якога пайшла назва аперэты.

Апера-буф вядома спалучэннем элементаў камедыі, сатыры, пародыі і фарсу. Найбольш вядомыя прыклады — «», «», «», «» і «».

## Літаратура 
* Bartlet, M. Elizabeth C.: «Opéra bouffe» Stanley Sadie (ed.), *The New Grove Dictionary of Opera* (London, 1992). 

Катэгорыя:Жанры оперы
Сарсуэла

**Сарсуэла** () — іспанскі музычна-драматычны жанр, які спалучае вакальныя выступленні, гутарковыя дыялогі і танцы, блізкі да аперэты. Сваю назву атрымаў ад , размешчанай непадалёк ад Мадрыда, у якой у XVII стагоддзі прайшоў першы спектакль такога тыпу.

Выконвалі сарсуэлу звычайна на святах — вяселле, нараджэнне, каранацыі і іншых, таму першапачаткова гэтыя спектаклі называліся *«Святамі Сарсуэлы»* ().

Існуе дзве асноўныя формы сарсуэлы: сарсуэла ў  (каля 1630—1750), самы ранні стыль, і  сарсуэла (каля 1850—1950), якія можна падзяліць на два паджанры:
* **вялікая сарсуэла** (*género grande*), у двух і болей актах,
* ''''* (*género chico*), аднаактовая, з рысамі вадэвіля.

Сарсуэла распаўсюдзілася на іспанскія ўладанні, і многія іспанамоўныя краіны, асабліва Куба, развілі свае ўласныя традыцыі. Існуе таксама моцная традыцыя на Філіпінах, дзе яна таксама вядомая як сарсвела (*sarswela/sarsuela*). Іншыя рэгіянальныя і моўныя варыянты ў Іспаніі ўключаюць баскскую сарсуэлу і каталонскую сарсуэлу.

Музычны тэатр, падобны да жанру , існаваў у Іспаніі з часоў . Жанр *сарсуэлы'' быў наватарскім у наданні драматычнай функцыі музычным нумарам, інтэграваным у сюжэт твора. Былі ўключаны танцы і хор, а таксама сольныя і ансамблевыя нумары, усё пад аркестравае суправаджэнне.

Сярод аўтара музыкі сарсуэлы ў XVII — XVIII стагоддзях — С. Дуран, Г. Брунеці, Л. Бакерыні; у XIX стагоддзі — , , , Э. Гранадас; у XX стагоддзі — , .

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Жанры оперы
Суперкубак Беларусі па футболе 2022

**Суперкубак Беларусі па футболе 2022** — трынаццаты розыгрыш Суперкубка Беларусі, штогадовага футбольнага матча, у якім сустракаюцца чэмпіёны Вышэйшай лігі чэмпіянату Беларусі і пераможцы Кубка Беларусі мінулага сезона.

Матч адбыўся 5 сакавіка 2022 года. У ім прынялі ўдзел «Шахцёр» з Салігорска, чэмпіён Беларусі 2021, і БАТЭ з Барысава, уладальнік Кубка Беларусі 2020/2021. Забіўшы мяч у кампенсаваны час, перамогу атрымаў БАТЭ, які такім чынам зноў авалодаў Суперкубкам пасля чатырохгадовага перапынку.

## Справаздача аб матчы 
## Склады 
|valign="top" width="50%"|

|valign="top" width="20%"|
|}

## Гл. таксама 
* Чэмпіянат Беларусі 2021
* Кубак Беларусі 2020/2021

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Пратакол матча на сайце football.by

2022
Катэгорыя:2022 год у Мінску
Катэгорыя:Падзеі 5 сакавіка
Катэгорыя:Сакавік 2022 года
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2022 годзе
Катэгорыя:2022 год у футболе
Рэчытатыў

«Дай мне паплакаць» (*Lascia ch’io pianga*) Г. Гендэля паказвае просты акампанемент для рэчытатыву; большую частку часу basso continuo (ніжняя частка басовага ключа) грае паўноты і цэлыя ноты пад рэчытатыўнай партыяй вакаліста.]]
 «Прачынайцеся, кліча голас да нас» () І. С. Баха.]]
**Рэчытаты́ў** ( ад  — дэкламаваць) — тып вакальнай, радзей інструментальнай мелодыкі, якая ўвасабляе інтанацыі, рытміку і агульную структуру натуральнай гаворкі, захоўваючы фіксаваны музычны строй; таксама назва раздзела ў оперы ў XVII — XIX стагоддзях, які папярэднічаў арыі (А. Скарлаці, І. С. Бах, В. А. Моцарт, Дж. Вердзі і інш.). Рэчытатывы адрозніваюцца паводле моўнага прататыпу.

У фальклоры розных народаў гэта абрадавыя песні, плачы-галашэнні і інш.

У старажытнай культавай музыцы была пашырана . Аднаўленне яе асаблівасцей сустракаецца і ў оперы («Аіда» Дж. Вердзі).

Кампазітарамі  (А. Скарлаці і інш.) распрацаваны два тыпы рэчытатыву:
* **secco** («сухі», перадаваў інтанацыі бытавой мовы),
* **accompagnato** («акампаніраваны», арыентаваўся на эмацыянальную аратарскую ці тэатральную мову).

Рэчытатыў у інструментальнай музыцы паявіўся пад уплывам оперы (, Дж. Тарэлі, І. Кунаў і інш.). Пазней семантычныя магчымасці інструментальнага рэчытатыву ўзбагачаліся за кошт пераўтварэння ім новых інтанацыйных прататыпаў — культавай псалмодыі, фальклорнага рэчытатыву, кантраснай і медытатыўнай унутранай мовы.

У XIX стагоддзі індывідуалізацыя кампазітарскіх стыляў адбілася і на оперным рэчытатыве (А. Барадзін, Р. Вагнер, Дж. Вердзі, М. Глінка, А. Даргамыжскі, М. Мусаргскі, П. Чайкоўскі і інш.). М. Рымскі-Корсакаў выкарыстоўваў таксама «сказавы» і «былінны» тыпы рэчытатыву.

У XX стагоддзі з’явіліся асаблівыя формы рэчытатыву (, , А. Шонберг і інш.): «музычнае чытанне» (*Sprechstimme*) і «гаворкападобныя спевы» (*Sprechgesang*).

У беларускай музыцы рэчытатыў прадстаўлены ў сольных і ансамблевых нумарах першых беларускіх опер (быў невыразны, часам пераважаў дэкламацыйны пачатак). Багатыя магчымасці рэчытатыву ў операх А. Багатырова, С. Картэса, Ю. Семянякі, Дз. Смольскага, А. Туранкова, Я. Цікоцкага, дзе ён гнутка адлюстроўвае эмацыянальны стан герояў, адценні розных сітуацый у працэсе развіцця дзеяння.

У беларускіх операх XX стагоддзя рэчытатыў нярэдка напісаны ў стылі рускай класікі XIX стагоддзя з захаваннем традыцыйных форм: рэчытатыўныя сцэны, аб’яднанне рэчытатыву з наступнай арыяй ці арыёза («Кветка шчасця» А. Туранкова, паст. 1937; «У пушчах Палесся» А. Багатырова, паст. 1939). Выкарыстоўваецца і сучасны паводле стылю і форм рэчытатыў («Джардана Бруна» С. Картэса, паст. 1977).

Магчымасці інструментальнага рэчытатыву шырока выкарыстаны ў беларускай сімфанічнай музыцы.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Хіп-хоп
Струпіца

**Струпіца** — рака ў паўночных ваколіцах Гомеля XVI—XIX стст. Упершыню згадваецца ў «Рэестры рэвізіі гаспадарскай Гомельскай воласці» 1560 года як адзін з арыенціраў зямельных меж, вызначаных для сёл Ваўковічы і Плеса.

Згодна з «Генеральным планам Беліцкага павета» 1784 года брала пачатак прыблізна за дзве вярсты на паўднёвы захад ад сяла Яроміна і заканчвалася ў раёне сяла Прудок. У апісанні 1848 года Струпіца характарызавалася як «невялічкая ручаіна», што ўвесну «прабягала» праз Прудок, утвараючыся з рукава Кабылінага балота каля сяла Краснае, а ўлетку высыхала.

Сучасныя вадаёмы ў абшары між Тралейбусным праездам і вуліцай Крупскай у Гомелі могуць быць суаднесены з рэшткамі аднаго з адрэзкаў рэчышча Струпіцы.

## Этымалогія 
Краязнавец і філолаг А. Ф. Рогалеў бачыць у назве «Струпіца» «старажытную ілірыйскую каранёвую аснову **Straūpa* ў значэнні „вада, якая струменіць, цячэ”». Між тым паралелі з латышскімі лексемамі «strauja» (паток, плынь, цячэнне) і «straujupīte» (рака, што хутка цячэ) даюць падставы разглядаць назву як рэлікт старажытнай балцкай гідраніміі.

## Галерэя 

Файл:Сажалка ў Прудку (Гомель), 2012 год.jpg|Сажалка ў меркаваным рэчышчы Струпіцы. Прудок, 2012 г.
Файл:Канал, Струпіца, Конзавод, Прудок, Гомель, 2021 год.jpg|Адрэзак канала ў раёне колішняга Конзавода, 2021 г.

Катэгорыя:Рэкі Гомеля
Заключны акт Нарады па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе

**Заключны акт Нарады па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе** (), таксама вядомы як **Хельсінкскі заключны акт** (), **Хельсінскія пагадненні** () або **Хельсінкская дэкларацыя** () — дакумент, падпісаны кіраўнікамі 35 дзяржаў у сталіцы Фінляндыі горадзе Хельсінкі 30 ліпеня—1 жніўня 1975 года. Нарада была склікана (1973) па прапанове сацыялістычных дзяржаў-удзельніц Варшаўскага дагавора.

Міждзяржаўныя дамоўленасці згрупаваныя ў некалькі раздзелаў:
* **у міжнародна-прававой вобласці:** замацаванне палітычных і тэрытарыяльных вынікаў Другой сусветнай вайны, выклад прынцыпаў узаемаадносін паміж дзяржавамі-ўдзельніцамі, у тым ліку прынцыпу непарушнасці межаў; тэрытарыяльная цэласнасць дзяржаў; неўмяшанне ва ўнутраныя справы замежных дзяржаў;
* **у ваенна-палітычнай вобласці:** узгаднення мер умацавання даверу ў ваеннай вобласці (папярэднія апавяшчэнні аб ваенных вучэннях і буйных рухах войскаў, прысутнасць назіральнікаў на ваенных вучэннях); мірнае ўрэгуляванне спрэчак;
* **у эканамічнай галіне:** узгадненне асноўных сфер супрацоўніцтва ў галіне эканомікі, навукі, тэхнікі і абароны навакольнага асяроддзя;
* **у гуманітарнай вобласці:** узгадненне абавязацельстваў па пытаннях правоў чалавека і асноўных свабод, у тым ліку свабоды перамяшчэння, кантактаў, інфармацыі, культуры і адукацыі, права на працу, права на адукацыю і медыцынскае абслугоўванне; раўнапраўе і права народаў распараджацца сваім лёсам, вызначаць свой унутраны і знешні палітычны статус.

## Гл. таксама 
* Парыжская хартыя

## Бібліяграфія 
* Совещание по безопасности и сотрудничеству в Европе / В. А. Крохин // Большая советская энциклопедия. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978).
* Во имя мира, безопасности и сотрудничества: К итогам Совещания по безопасности и сотрудничеству в Европе, состоявшегося в Хельсинки 30 июля — 1 августа 1975 года. — М.: Политиздат, 1975. — 96 с.
* Генеральный секретарь Л. И. Брежнев: 1964—1982 / Гл. ред. С. Кудряшов. — М., 2006. — 239, [1] с. — (Вестник Архива Президента. Специальное издание).
* Осипов Е. А. Франция и хельсинкский Заключительный акт // Международная жизнь : журнал. — М.: Редакция журнала «Международная жизнь», 2015. — 27 июля (№ 7). — С. 123—134. — ISSN 0130-9625.
* Бруз В. В. Роль стран — участниц Организации Варшавского договора в созыве и проведении Совещания по безопасности и сотрудничеству в Европе // Военно-исторический журнал. — 2008. — № 7. — С. 34—39.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* *Ефимова М.* «Третья корзина» в действии: 40 лет назад в Хельсинки началась конференция, изменившая лицо мира // Радио «Свобода». — 2015. — 30 июля.
Катэгорыя:Дагаворы паводле алфавіта
Катэгорыя:АБСЕ
Катэгорыя:Падзеі 30 ліпеня
Катэгорыя:Падзеі 31 ліпеня
Катэгорыя:Падзеі 1 жніўня
Катэгорыя:Ліпень 1975 года
Катэгорыя:Жнівень 1975 года
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XX стагоддзя
Катэгорыя:1975 год у Фінляндыі
Парыжская хартыя

**Парыжская Хартыя** (), або **Парыжская Хартыя для новай Еўропы** (), была прынята на нарадзе кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў дзяржаў-удзельніц Нарады па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе (АБСЕ) — Аўстрыі, Бельгіі, Балгарыі, Венгрыі, Германіі, Грэцыі, Даніі, Ірландыі, Ісландыі, Іспаніі, Італіі, Канады, Кіпра, Ліхтэнштэйна, Люксембурга, Мальты, Манака, Нідэрландаў, Нарвегіі, Польшчы, Партугаліі, Румыніі, Сан-Марына, Святога Прастолу, Злучанага Каралеўства, Злучаных Штатаў Амерыкі, Савецкага Саюза, Турцыі, Фінляндыі, Францыі, Чэшскай і Славацкай Федэратыўнай Рэспублікі, Швейцарыі, Швецыі і Югаславіі. Нарада праходзіла ў Парыже з 19 па 21 лістапада 1990 года.

Перадумовай для падпісання Хартыі стаў прыход да ўлады М. С. Гарбачова, які ўзяў курс на ўсталяванне атмасферы даверу і ўзаемаразумення з заходнімі краінамі. Парыжская Хартыя была прынятая 32 еўрапейскімі дзяржавамі, ЗША і Канадай. На Нарадзе была дасягнута дамоўленасць аб маштабным скарачэнні ўзброеных сіл АВД і НАТА. У Хартыі пацвярджалася вернасць удзельнікаў нарады 10 прынцыпам заключнага акту, прынятага ў Хельсінкі ў 1975 годзе. Нарада ў Парыжы стала першай міжнароднай сустрэчай пасля Хельсінкскай нарады. Была намечана праграма міжнароднага супрацоўніцтва, паказана прыхільнасць краін-удзельніц да дэмакратыі, заснаванай на павазе правоў чалавека і забеспячэнні ўсеагульнага росквіту пры гарантаванні эканамічнай свабоды і сацыяльнай справядлівасці. Падпісанне Парыжскай Хартыі сведчыла аб заканчэнні варожага супрацьстаяння ў Еўропе.

## Спасылкі 
* Официальный сайт ОБСЕ. Текст Парижской хартии
Катэгорыя:Міжнародныя канвенцыі
Катэгорыя:Дэкларацыі
Катэгорыя:АБСЕ
Катэгорыя:Прэзідэнцтва Міхаіла Гарбачова
Катэгорыя:1990 год у палітыцы
Катэгорыя:Дагаворы паводле алфавіта
Катэгорыя:1990 год у Францыі
Катэгорыя:Падзеі 19 лістапада
Катэгорыя:Падзеі 20 лістапада
Катэгорыя:Падзеі 21 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 1990 года
Катэгорыя:Гісторыя Парыжа
Іосіф Казіміравіч Гоферт

**Іосіф (Юзаф-Яўстах) Казіміравіч Гоферт** (; , маёнт. Лайкова — , Санкт-Пецярбург) — расійскі жывапісец-акварэліст, партрэтыст, фатограф.

## Біяграфія 
Паходзіць са шляхецкага роду Гофертаў герба «Гільзен». Нарадзіўся у маёнтку Лойкава ў сям’і Казіміра-Мікалая (нар. 1802) і Цэцыліі з Жадэйкаў (нар. каля 1808). Ахрышчаны 20 красавіка 1826 года ў Параф’янаўскім касцёле.

Сябраваў з мастаком , якому даваў урокі малявання.
. Кесон быка № 3 пасля ўстаноўцы яго ў грунт. Фотаздымак Іосіфа Гоферта, 1877]]

У канцы 1866 года сумесна з Юліем Штэйнбергам стаў кіраваць справамі ў «Дрэздэнскай фатаграфіі» ў доме Руміна на Вялікай Марской вуліцы. Пазней стаў працаваць у майстэрні Юлія Дзютэля ў доме 26 на рагу Неўскага праспекта і Малой Канюшаннай вуліцы. У лютым 1870 года Іосіф Казіміравіч стаў уладальнікам майстэрні ў гэтым доме.

З 1870-х гг. збіраў фатаграфічны матэрыял для выдання гісторыі Акадэміі мастацтваў, пачынаючы з яе заснавання. Для гэтай мэты ім былі зроблены здымкі з твораў, размешчаных у акадэмічных зборах, у Зімовым палацы, у саміх мастакоў і прыватных асоб, значная частка гэтага збору патрапіла ў бібліятэку ІАМ і паслужыла затым для выдання Ф. І. Булгакава «Нашы мастакі».

## Узнагароды 
У 1869 годзе за копію з карціны, якая адлюстроўвала членаў Імператарскай Фаміліі, атрымаў ад персідскага шаха ордэн Льва і Сонца III ступені.

У 1883 годзе атрымаў ордэн Св. Станіслава III ст.

## Сям’я 
У шлюбе з Ганнай Пятроўнай (пам. пасля 25.01.1917) меў дзяцей:
* Аляксандр, дзяржаўны службовец. У 1902 Іосіф звяртаўся ў Мінскі ДДС з хадайніцтвам далучыць сына Аляксандра да роду Гофертаў, у чым Мінскі ДДС яму адмовіў з прычыны незацвярджэння роду Сенатам у 1846.
* Цэцылія (пам. пасля 25.01.1917). Жыла ў г. Санкт-Пецярбургу.

## Літаратура 
* 
* Гофферт Иосиф (Иосиф Евстахий) Казимирович // Почетные вольные общники Императорской Академии художеств : краткий биографический справочник / авт.-сост. Н. С. Беляев; рец. Е. А. Плюснина. — СПб. : БАН. — 327 с. ISBN 978-5-336-00234-8

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Мастакі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Акварэлісты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Фатографы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Фатографы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Ангела Стахава

**А́нгела Ста́хава**, дзявочая фамілія — **Мерчынк** (, , Прага, Чэхаславакія — ) — нямецкая пісьменніца, дэпутат германскага Бундэстага. Пісала на верхнялужыцкай і нямецкай мовах.

## Біяграфія 
Нарадзілася 16 жніўня 1948 года ў Праге ў сям’і верхнялужыцкага пісьменніка, журналіста і грамадскага дзеяча Юрыя Мерчынка.

У 1967 годзе атрымала бакалаўрыят, пасля чаго паступіла ў Дрэздэнскі тэхнічны ўніверсітэт, які скончыла ў 1972 годзе па спецыяльнасці «Інжынер электратэхнікі і электронікі». З 1973 па 1976 гады працавала малодшым навуковым супрацоўнікам ў адміністратыўным аддзеле Лейпцыгскага ўнівесітэта імя Карла Маркса. З 1976 года займалася вольнай літататурнай дзейнасцю, была пазаштатным публіцыстам ў розных сербалужыцкіх і нямецкіх перыядычных выданнях. З 1972 па 1989 гады была членам САПГ. Абіралася дэпутатам ландстага Саксоніі. З 20 снежня 1990 па 10 лістапада 1994 была абраная ў якасці незалежнага дэпутата па спісу Партыі дэмакратычнага сацыялізма ад зямлі Саксонія. Пасля аб’яднання Германіі пераехала ў Берлін. У апошнія гады жыла ў Лейпцыгу.

Памерла 29 сакавіка 2022 года.

## Літаратурная дзейнасць 
У 1974 годзе апублікавала сваю першую аповесць на верхнялужыцкай мове. За свае літаратурныя творы была ўзнагароджана літаратурнай прэміяй сербалужыцкай культурна-асветніцкай арганізацыі «Домавіна», літаратурнай прэміяй горада Лейпцыг і залатым медалём імя Іагана Готфрыда Гердэра.

; Творы
* *Stunde zwischen Hund & Katz*, зборнік апавяданняў, Halle 1975
* *Geschichten für Majka*, зборнік апавяданняў, Halle 1978
* *Annalinde und das Feuermännchen*, Domowina, Budyšin 1981
* *Kleine Verführung*, Mitteldeutscher Verlag, Halle 1982 ISBN 3-354-00402-9
* *Acht Tage Abschied.* Postreiter, Halle 1987
* *Słónčna róža Marhata*, Ludowe Nakł. Domowina, Budyšin 1996
* *Lilow a knjez Handrik*, Ludowe Nakł. Domowina, Budyšin 1997
* *Jank ze žołtym kłobukom*, Ludowe Nakł. Domowina, Budyšin 2000
* *Vineta*, Ludowe Nakładnistwo Domowina, Budyšin 2002

## Літаратура 
* Гугнин А. А., Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М., 1997, стр. 7-8, 162, 174, 190—191, 194, ISBN 5-7576-0063-2

## Спасылкі 
* Біяграфічныя звесткі на сайце выдавецтва Домавіна
* Бібліяграфія

Катэгорыя:Верхнялужыцкія пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменніцы Германіі
Катэгорыя:Члены Сацыялістычнай адзінай партыі Германіі
Катэгорыя:Члены партыі дэмакратычнага сацыялізма
Катэгорыя:Члены Левай партыі Германіі
Дзмітрый Часлававіч Матвейчык

**Дзмітрый Часлававіч Матвейчык** (нар. 18 кастрычніка 1980, Гродна) — беларускі гісторык, архівіст. Кандыдат гістарычных навук.

Загадчык аддзела навукова-даследчай і публікацыйнай дзейнасці Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі (да 2023 года).

## Навуковая дзейнасць 
Вядучы беларускі спецыяліст па гісторыі паўстанняў 1830—1831 і 1863—1864 гг. Аўтар манаграфіі па гісторыі эміграцыі ўдзельнікаў паўстання 1830—1831 гадоў, трох кніг па гісторыі паўстання 1863—1864 гадоў і больш за 90 навуковых артыкулаў. Адзін з укладальнікаў і аўтараў шматтомнага выдання «Гербоўнік беларускай шляхты».

## Узнагароды 
Лаўрэат прэміі імя Францішка Багушэвіча (2013) за кнігу «Паўстанне 1863—1864 гадоў у Беларусі: нарыс баявых дзеянняў».

## Бібліяграфія 
* Выгнаныя з роднага краю : паслялістападаўская эміграцыя з Беларусі і Літвы (1830―1870-я гады) / Дзмітрый Матвейчык ; Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь, Дэпартамент па архівах і справаводству, Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі. — Мінск : Лімарыус, 2011. — 197, [1] с., [4] л. іл. ; 21 см. — Рэзюмэ паралельна на англійскай, французскай, польскай і рускай мовах. — Бібліяграфія: с. 155―181 (505 назв.). Спіс публікацый аўтара: с. 182―183 (17 назв.). — Паказальнікі імёнаў, геаграфічных назваў: с. 184―194. — 200 экз. — ISBN 978-985-6968-17-7 (у пераплёце)
* Паўстанне 1863—1864 гадоў у Беларусі: нарыс баявых дзеянняў / Дзмітрый Матвейчык. — Мінск : Медысонт, 2013. — 121 с. : іл., партр., карта, факсім. ; 24 см. — (Беларусь у войнах). — Бібліяграфія: с. 116―121. — 700 экз. — ISBN 978-985-6982-95-1
* Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў : біяграфічны слоўнік : (паводле матэрыялаў Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі) / Дзмітрый Матвейчык ; Дэпартамент па архівах і справаводству Міністэрства юстыцыі Республікі Беларусь, Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі. — Мінск : Беларусь, 2016. — 734, [1] с. ; 27 см. — Бібліяграфія: с. 709—735 (762 назвы), бібліяграфія ў падрадковых заўвагах. — Асабовы, геаграфічны паказальнікі: с. 671—708. — 400 экз. — ISBN 978-985-01-1159-3 (у пераплёце)
* Паўстанне 1863–1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях : Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. – Мінск : А. М. Вараксін, 2014. – 544 с. — ISBN 978-985-7092-03-1
* 
* 

## Крыніцы
Эскіль Вогт

**Эскіль Вогт** (; нар. , ) — нарвежскі , , .

## Біяграфія 
Эскіль Вогт нарадзіўся 31 кастрычніка 1974 года ў Осла (Нарвегія). Скончыў Універсітэт Осла і Нацыянальную французскую кінашколу «Ля Фэмі». Дэбютаваў як сцэнарыст з фільмам рэжысёра Ёакіма Трыера «» (2006), адзначаным нацыянальнай нарвежскай кінапрэміяй «Аманда» ў катэгорыі Найлепшы сцэнарый. У 2014 годзе стаў шырока вядомы еўрапейскім сінефілам як рэжысёр драмы «» (2014), якая атрымала Гран-пры журы Берлінскага кінафестывалю і прэмію за найлепшы драматычны сцэнарый на фестывалі «Сандэнс». У 2021 годзе ўвайшоў у спіс прэтэндэнтаў на прэмію праграмы «Асаблівы погляд» Канскага кінафестывалю з карцінай «».

## Фільмаграфія 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
*
Дзеўка (рака)

**Дзеўка** — рака ў паўночных ваколіцах Гомеля XVI—XIX стст. Упершыню згадваецца ў «Рэестры рэвізіі гаспадарскай Гомельскай воласці» 1560 г. як адзін з арыенціраў зямельных меж, вызначаных для сяла Ваўковічы: «…отъ мостка черезъ дуброву въ рѣчку Дѣвку, Дѣвкою у Дѣдно озеро».

Згодна з «Генеральным планам Беліцкага павета» 1784 г. брала пачатак прыблізна за адну вярсту на паўднёвы ўсход ад сяла Прудок, утварала ў сярэдняй сваёй плыні завадзь (азярцо), адкуль па лугавіне цякла да ўпадзення ў возера затокавага тыпу Дзядно. Назва апошняга з цягам часу была перанесена на Дзеўку, пра што сведчаць картаграфічныя і статыстычныя крыніцы першай паловы ХІХ ст.

Верагодна, што рэчышча сучаснага абваднога канала на заходняй мяжы мікрараёна Мельнікаў Луг у Гомелі часткова супадае з колішнім рэчышчам Дзеўкі.

## Галерэя 

Файл:Абводны канал, рака Дзеўка, Мельнікаў Луг, Гомель, 2016 год (1).jpg
Файл:Абводны канал, рака Дзеўка, Мельнікаў Луг, Гомель, 2016 год (2).jpg
Файл:Абводны канал, рака Дзеўка, Мельнікаў Луг, Гомель, 2016 год (3).jpg
Файл:Абводны канал, рака Дзеўка, Мельнікаў Луг, Гомель, 2016 год (4).jpg
Файл:Абводны канал, рака Дзеўка, Мельнікаў Луг, Гомель, 2016 год (5).jpg
Файл:Абводны канал, рака Дзеўка, Мельнікаў Луг, Гомель, 2016 год (6).jpg
Файл:Абводны канал, рака Дзеўка, Мельнікаў Луг, Гомель, 2016 год (8).jpg
Файл:Абводны канал, рака Дзеўка, Мельнікаў Луг, Гомель, 2016 год (7).jpg

Катэгорыя:Рэкі Гомеля
Кінгстанскі ўніверсітэт

**Кінгстанскі ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Лондане.

## Агульная характарыстыка 
Вытокі вучэльні ўзыходзяць да Кінгстанскага тэхнічнага інстытута, заснаванага ў 1899 годзе. Статус універсітэта ён атрымаў у 1992 годзе, да гэтага ўстанова называлася Кінгстанскай палітэхнікай. У ВНУ навучаецца 17 000 студэнтаў, а абарот складае 192 мільёны фунтаў стэрлінгаў у год. Ён мае чатыры кампусы, размешчаныя ў Кінгстане і Рохэмптане. Універсітэт спецыялізуецца на мастацтве, дызайне, модзе, навуцы, інжынерыі і бізнэсе.

## Структура 
* Школа мастацтваў
* Факультэт бізнесу і сацыяльных навук
* Факультэт аховы здароўя, сацыяльнай дапамогі і адукацыі
* Факультэт навукі, тэхнікі і вылічальнай тэхнікі

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лондан
Патрыятызм

**Патрыятызм** ( — «суайчыннік»,  — «Айчына») — палітычны прынцып, сацыяльнае пачуццё, зместам якога з’яўляецца любоў, прыхільнасць да радзімы, адданасць ёй і гатоўнасць да ахвяр дзеля яе. Патрыятызм мяркуе гонар дасягненнямі і культурай сваёй радзімы, жаданне захоўваць яе характар і культурныя асаблівасці і ідэнтыфікацыя сябе (*асаблівае эмацыйнае перажыванне сваёй прыналежнасці да краіны і свайго грамадзянства, мовы, традыцый*) з іншымі прадстаўнікамі свайго народа, імкненне абараняць інтарэсы радзімы і свайго народа. Крайняй формай з’яўляецца «квасны патрыятызм», які выліваецца ў нізкапаклонстве перад адсталымі формамі жыцця, быту сваёй краіны, усхвалення ўсяго свайго і ганьбавання ўсяго чужога.

Катэгорыя:Ідэалогіі
Катэгорыя:Палітычная тэрміналогія
Анры Санфурш

**Анры Санфурш** (; , Сарла-ла-Канеда — , палкоўнік Французскай імперыі.

## Біяграфія 
З 1802 г. — другі лейтэнант, з 1805 г. — лейтэнант. У складзе 54-м лінейнага пяхотнага палку ўдзельнічаў у нямецкай кампаніі (1805 г.) у бітве пры Ульме, вялікім манеўры, які дазволіў захапіць аўстрыйскую армію пад кіраўніцтвам генерала Карла Мака фон Лейберыха, а таксама ў вельмі вядомай бітве пры Аўстэрліцы. Капітан з 1807 г., у 1810 г. ад’ютант генерала Юга Шарло, у 1812 г. быў камандзірам батальёна 32-га пяхотнага палка. Маёр з 1813 г., спачатку 146-га палка лінейнай пяхоты, а затым 132-га палка лінейнай пяхоты. У 1829 г. стаў палкоўнікам 27-га палка лінейнай пяхоты.

Прайшоў 24 ваенныя кампаніі Напалеона, ад вайны трэцяй кааліцыі да вайны шостай кааліцыі ўключна.

Камандор ордэна Ганаровага легіёна і кавалер ордэна Святога Людовіка . Пахаваны на могілках Сарла-ла-Канэда (Новая Аквітанія).

Катэгорыя:Ваенныя Францыі
Катэгорыя:Палкоўнікі
Юрый Мерчынк

**Ю́рый Ме́рчынк** (, вёска Хельна, Лужыца, Германія — Будзішын, Германская Дэмакратычная Рэспубліка) — верхнялужыцкі пісьменнік, журналіст, педагог і першы дырэктар Сербалужыцкага нацыянальнага ўніверсітэта.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 мая 1914 года ў сербалужыцкай сялянскай сям'і ў вёсцы Хельна. Вучыўся ў сярэдніх школах ў Радвары і Будзішыне. Сярэднюю адукацыю атрымаў у 1966 годзе. Пасля прыходу да ўлады нацыстаў адмовіўся ўступіць у студэнцкі нацыянал-сацыялістычны саюз, пасля чаго яму забаранілі вучыцца ў Лейпцыгскім універсітэце, і ён паступіў у Пражскі ўніверсітэт, дзе вывучаў германістыку і сарабістыку. Падчас навучання ва ўніверсітэце прымаў актыўны ўдзел у дзейнасці сербалужыцкай студэнцкай арганізацыі «Сербаўка». Удзельнічаў у падпольнай дзейнасці па распаўсюджванню сербалужыцкіх друкаваных выданняў у Германіі. 16 жніўня 1937 года, калі перапраўляў праз чэхаславацка-германскую мяжу ўлёткі для сербалужыцкай культурна-асветнцкай арганізацыі «Домавіна», быў затрыманы нямецкімі памежнікамі. Яго арышт стаў падтавай для нацыстскіх улад забараніць дзейнасць ў Баўтцэне Сербскі дом. Да 1940 года трымаўся ў зняволенні, потым яго адправілі ў канцэнтрацыйны лагер Заксэнхаўзэн.

Пасля Другой сусветнай вайны жыў у Праге, дзе займаўся выданнем сербалужыцкіх часопісаў «Naš puć» і «Naše nowiny». Займаўся грамадскай дзейнасцю сярод лужычанаў, якія жылі ў Праге. Заснаваў чэшскае аддзяленне Домавіны. У 1948 годзе вярнуўся ў Лужыцу. Па 1952 год быў першым дырэктарам новастворанага Сербалужыцкага нацыянальнага ўніверсітэта. Потым выкладаў у Сербалужыцкім педагагічным інстытуце. У 1962 годзе быў адным з арганізатараў Інстытута сербалужыцкага народазнаўства  (Institut za serbski ludospyt), які ў 1992 годзе быў пераўтвораны ў Сербалужыцкі інстытут.

Бацька сербалужыцкай пісьменніцы і палітыка Ангелы Стахавай.

Памер 14 сакавіка 1988 года ў Будзішыне, дзе пахаваны на могілках Святога Мікалая.

## Творы 
У 1961 годзе на аснове сваёй біяграфіі выдаў раман аб жыцці ў канцэнтрацыйным лагеры «Hdyž čerty ćěkaja». У рамках дзейнасці Інстытута сербскага народазнаўства працаваў над стварэннем Нямецка-верхнялужыцкага слоўніка. Пераклаў на верхнялужыцкую мову твор Юліуса Фучыка «Рэпартаж з пятлёй на шыі».

## Літаратура 
* Гугнин А. А., Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М., 1997, стр. 160, ISBN 5-7576-0063-2
* Anton Nawka: Dopomnjenki na dobreho přećela. W Rozhledźe 38 (1988), čisło 5, s. 167—168.
* Ben Budar: Za serbstwo so horił: dopomnjenki k 80. posmjertnym narodninam Jurja Měrćinka. W Rozhledźe 44 (1994), čisło 5, s. 198—200.

Катэгорыя:Верхнялужыцкія пісьменнікі
Катэгорыя:Лужыцкія педагогі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Святога Мікалая (Баўтцэн)
Ваенная бяспека

**Ваенная бяспека** — ваенны складнік дзяржаўнай бяспекі, які забяспечваецца станам узброеных сіл і іншых органаў дзяржаўнай улады, якія падтрымліваюць абаронную здольнасць дзяржавы на ўзроўні, патрабаваным для ўстанаўлення спрыяльных узаемаадносін з іншымі дзяржавамі і не дапушчэння ўзброенага канфлікту.

Ваенная бяспека вызначаецца гатоўнасцю і здольнасцю дзяржавы абараняць свае інтарэсы і суверэнітэт, супрацьстаяць ваеннай агрэсіі і любым іншым формам знешняга ціску, у тым ліку, ваеннага гвалту або шантажу з пазіцыі сілы, а таксама спыняць спробы развязаць грамадзянскую вайну, міжнацыянальныя канфлікты з ужываннем гвалту або тэрарыстычнай дзейнасці.

У сістэме ваеннай бяспекі важнае значэнне маюць:
* разведка, у прыватнасці, ваенная разведка, асноўная задача якой — выкананне комплексу мерапрыемстваў па атрыманні і апрацоўцы даных аб дзеючым або верагодным вораге, яго ваенных рэсурсах, баявых магчымасцях і ўразлівасці, а таксама аб дзеючым або верагодным тэатры ваенных дзеянняў;
* контрразведка, задача якой складаецца ў спыненні разведвальнай дзейнасці адпаведных органаў іншых дзяржаў і антыўрадавых, напрыклад, экстрэмісцкіх і тэрарыстычных арганізацый;
* памежныя войскі, прызначаныя для аховы знешніх межаў дзяржавы, а таксама для падтрымання адпаведнага рэжыму ў памежнай зоне;
* узброеныя сілы.

Найважнейшымі знешнімі фактарамі забеспячэння ваеннай бяспекі дзяржавы з’яўляюцца:
* зніжэнне (ліквідацыю) ваенных пагроз палітычнымі сродкамі,
* памяншэнне колькасці верагодных праціўнікаў і набыццё новых саюзнікаў, распрацоўка сістэмы мер па прадухіленні і лакалізацыі ваенных канфліктаў,
* супрацоўніцтва з суседнімі дзяржавамі (у тым ліку — у антытэрарыстычнай дзейнасці);
* удзел у абарончых ваенна-палітычных саюзах для калектыўнага адпору магчымай агрэсіі;
* удзел у дамоўных працэсах па скарачэнні і абмежаванні ўзбраенняў і ўзброеных сіл; стварэнне на ўзаемнай аснове зон паніжаных узроўняў узбраенняў, дэмілітарызаваных зон, зон ядзернай бяспекі і адкрытай паветранай прасторы;
* абмежаванне на ўзаемнай аснове ўсіх відаў ваеннай дзейнасці.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ваенная тэрміналогія
Катэгорыя:Ваенная навука
Катэгорыя:Ваенная палітыка
Дзмітрый Барысавіч Кабалеўскі

**Дзмітрый Барысавіч Кабалеўскі** (; —) — савецкі кампазітар, дырыжор, піяніст, педагог, публіцыст, грамадскі дзеяч. Акадэмік АПН СССР (1971). Герой Сацыялістычнай Працы (1974). Народны артыст СССР (1963). Лаўрэат Ленінскай прэміі (1972), трох Сталінскіх прэмій (1946, 1949, 1951), Дзяржаўнай прэміі СССР (1980) і Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя Глінкі (1966).

## Біяграфія 
, 1909]]
Скончыў Маскоўскую кансерваторыю па класу кампазіцыі ў М. Мяскоўскага ў 1929 годзе і па класу фартэпіяна ў А. Гальдэнвейзера ў 1930 годзе. У 1932—1980 гадах выкладаў у кансерваторыі, з 1939— прафесар.

У гады вайны з сярэдзіны кастрычніка 1941 да студзеня 1942 года быў эвакуіраваны з Саюзам кампазітараў у Свярдлоўск. Вёў заняткі ў кансерваторыі і быў інструктарам абкама УЛКСМ па рабоце з навучэнцамі .

Пачынаючы з 1945 года неаднаразова быў за мяжой: Аўстрыя, Аўстралія, Англія, Бельгія, Балгарыя, Венгрыя, ГДР, Канада, Кітай, Мексіка, Польшча, Румынія, ЗША, Фінляндыя, Францыя, Германія, Чэхаславакія, Швецыя, Швейцарыя, Японія.

Апроч самага галоўнага захаплення свайго жыцця — музыкі — захапляўся шахматамі і калекцыянаваннем паштовых марак, некаторы час ён нават быў у рэдкалегіі часопіса «».

## Творчасць 
Музыка Кабалеўскага адметная аптымізмам, жыццесцвярджальным пафасам.

Зрабіў значны ўклад у музыку для дзяцей і юнацтва, у развіццё музычнага тэатра.

Сярод твораў: оперы «Кала Бруньён» (паводле Р. Ралана, 1938, 2-я рэд. 1968; паст. 1970), «У агні» (1943), «Сям’я Тараса» (паст. 1950), «Мікіта Вяршынін» (1955), «Сёстры» (1969); аперэта «Вясна спявае» (1957); вакальна-сімфанічная сюіта «Народныя мсціўцы» (1942), кантата «Песня раніцы, вясны і міру» (1958), «Рэквіем» на словы Р. Раждзенственскага (1963), 4 сімфоніі; канцэрты для фартэпіяна (3), скрыпкі (1), віяланчэлі (2) з аркестрам; для фартэпіяна санаты (3), 24 прэлюдыі, ронда, дзіцячыя п’есы; для голасу з фартэпіяна — 10 санетаў Шэкспіра, рамансы, песні; музыка да драматычных і радыёспектакляў, да кінафільмаў.

## Літаратура 
*
103-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія

**103-я гвардзейская паветрана-дэсантная ордэна Леніна, Чырванасцяжная, ордэна Кутузава дывізія імя 60-годдзя СССР** — тактычнае злучэнне Паветрана-дэсантных войскаў СССР.

Скарочанае найменне — **103-я гв. пдд**. 

У 1992 годзе перафармавана ў 103-ю асобную гвардзейскую паветрана-дэсантную брыгаду сіл спецыяльных аперацый Рэспублікі Беларусь.
Катэгорыя:Былыя воінскія часці і фарміраванні Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1992 годзе
Катэгорыя:Дывізіі СССР
Саміт у Стамбуле (1999)

**Стамбульскі саміт 1999 года**— шосты саміт арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе (АБСЕ), што адбыўся ў Стамбуле (Турцыя) 18—19 лістапада. Вынікам стала прыняцце дэкларацыі і падпісанне Хартыі еўрапейскай бяспекі.

Таксама ў Стамбуле 30 дзяржаў-членаў АБСЕ падпісалі адаптаванае пагадненне аб звычайных узброеных сілах у Еўропе, якое ўнесла папраўкі ў Дагавор аб звычайных узброеных сілах у Еўропе (з 1990 года), каб перамагчы змены пасля заканчэння Халоднай вайны і распаду Савецкага Саюза. Таксама не было афіцыйных дамоўленасцяў паміж Расіяй і Захадам з-за ўмяшання НАТА ў Косаўскі канфлікт і пачатку Другой Чачэнскай вайны.

Што тычыцца Рэспублікі Малдова, то ў дэкларацыі па выніках саміту гаворыцца, што дзяржавы-члены ДЗУСЕ **«вітаюць абавязацельства Расійскай Федэрацыі завяршыць вывад расійскіх войскаў з тэрыторыі Рэспублікі Малдова да канца 2002 года»** (г.зн. да 1 студзеня 2003 года). Выконваючы іншыя абавязацельствы, Расія з 2002 года паслядоўна адмаўляе, што яна калі-небудзь давала выразныя абавязацельствы па вывадзе сваіх войскаў, аднак яна вывела 58 цягнікоў з боепрыпасамі з Прыднястроўя. Ніякіх далейшых дзеянняў не было з 2004 года.

Расія сцвярджае, што выканала ўсе абавязацельствы, падпісаўшы з Грузіяй пагаднення аб закрыцці баз у Батумі і Ахалкалакі і вывадзе войскаў, дыслакаваных там, да канца 2008 года. Пакуль не ўсе расійскія войскі выведзеныя з Грузіі і Рэспублікі Малдова, члены НАТА адмаўляюцца ратыфікаваць дагавор. Гэта абавязацельства ўключае ў сябе скасаванне пакінутай базы (пасля 2008 года) у Грузіі: базы Гудаута ў Абхазіі. Гэта было расцэнена як спроба адкласці ратыфікацыю.

## Літаратура 
* І. О. Мінгазутдінов. Стамбульський саміт ОБСЄ 1999 // Українська дипломатична енциклопедія : у 2 т. / Л. В. Губерський (голова). — К. : Знання України, 2004. — Т. 2 : М — Я. — 812 с. — ISBN 966-316-045-4.

Катэгорыя:АБСЕ
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Гісторыя Прыднястроўя
Катэгорыя:Грузіна-абхазскі канфлікт
Катэгорыя:Лістапад 1999 года
Катэгорыя:1999 год у Турцыі
Катэгорыя:Гісторыя Стамбула
Сплачвайце доўг

**«Сплачвайце доўг»** (у арыгінале «Сплачывайця доўг») — артыкул Вацлава Ластоўскага, прысвечаны далейшаму развіццю беларускай літаратуры. Сваім артыкулам Ластоўскі выклікаў першую дыскусію на гэтую тэму ў Беларусі.

Вацлаў Ластоўскі адным з першых адчуў паварот у грамадскім і культурным жыцці Беларусі пасля рэвалюцыі 1905—1907 гг. і заганнасць плачу і бедавання большасці літаратараў. Так ён, будучы сакратаром *«*Нашай Нівы*»,* змясціў у ёй свой артыкул (№ 26-27), падпісаўшыся псеўданімам «*Юры Верэшчака*».

## Рэакцыя 
У № 30 «Нашай Нівы» з’явіўся адказ на артыкул Ластоўскага «Чаму плачэ песьня наша? (Атказ Юрцы Верашчаку)», падпісаны псеўданімам «Адзін з „парнасьнікоў“». Некаторыя даследчыкі прыпісваюць гэты артыкул Янку Купалу.

У № 33 артыкуле «Ешчэ аб сплачываньню доўгу» крытык Лявон Гмырак, звярнуўшыся да «Гістарычных лістоў» () рускага філосафа Пятра Лаўрова, які сфармуляваў тэзу пра «*вялікі, неаплачаны доўг, каторы трэба звярнуць*» абабранаму простаму люду, пагадзіўся з Вацлавам Ластоўскім.

Гэтая нашаніўская дыскусія стала часткай эсэ «Развагі і думкі» Максіма Гарэцкага ў «Велікоднай пісанцы на 1914 год».

## Літаратура 
* Гісторыя беларускай літаратуры XX стагодцзя: у 4 т.  Т. 1 / Нац. акад. навук Беларусі. Ін-т літаратуры імя Я. Купалы. — Мн.: Беларуская навука, 1999. 583 с.

Катэгорыя:Публіцыстыка Вацлава Ластоўскага
Катэгорыя:Творы 1913 года
Катэгорыя:Творы на беларускай мове
Катэгорыя:Беларуская літаратура XX стагоддзя
Катэгорыя:Літаратурная крытыка