open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мікалай Васілевіч Сініцын

**Мікалай Васілевіч Сініцын** (нар. 1935) — расійскі і беларускі савецкі вучоны ў галіне лугаводства. Доктар сельскагаспадарчых навук (1984), прафесар (1987).

## Біяграфія 
Працаваў у Іванаўскім сельскагаспадарчым інстытуце (Расія; 1965—1966, дацэнт кафедры раслінаводства), Беларускім навукова-даследчым інстытуце меліярацыі і воднай гаспадаркі (1966—1988; у 1976—1988 — загадчык аддзела лугаводства), Заходнім аддзяленні ВАСГНІЛ (Мінск; 1988—1990, намеснік старшыні). З 1990 — у Смаленскім сельскагаспадарчым інстытуце (у 1990—2000, рэктар, з 2000 — прафесар-кансультант).

## Навуковае званне 
Навуковыя інтарэсы: пытанні паляпшэння лугавых зямель; павышэнне прадуктыўнасці поймавых лугоў; стварэнне і выкарыстанне культурных пашы; праблемы лугавой кормавытворчасці.

### Бібліяграфія 
* Научные основы повышения продуктивности травостоев на пойменных землях Белоруссии: автореферат диссертации … доктора сельскохозяйственных наук : 06.01.12 / Синицын Николай Васильевич. — Скривери, 1982.

## Літаратура 
* Сініцын Мікалай Васілевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 457.
* Синицын Николай Васильевич // 95 лет истории развития мелиоративной науки в Беларуси / Институт мелиорации и луговодства НАН Беларуси. ― Минск, 2005. — С. 119—120.

## Спасылкі 
* Синицын Николай Васильевич : (85 лет) / А. С. Мееровский // Мелиорация. — 2020. — № 4. — С. 88. 

Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Катэгорыя:Вучоныя Расіі
Катэгорыя:Вучоныя СССР
Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Катэгорыя:Аграномы СССР
Катэгорыя:Аграномы Расіі
Снежны барс (тытул у альпінізме)

**Снежны барс** — неафіцыйны тытул (званне) у альпінізме. Афіцыйная назва жэтона, якім узнагароджваюцца альпіністы, якія заваявалі найвышэйшыя вяршыні, размешчаныя на тэрыторыі былога СССР, — **«Пакарыцель самых высокіх гор СССР»**.

## Гісторыя 
Званне і знак заснаваны ў 1967 годзе. Аўтарам эскіза нагруднага знака стаў заслужаны майстар спорту, заслужаны трэнер СССР . Жэтон пранумараваны. Нумар кожнага жэтона замацоўваецца за альпіністам у парадку паступлення інфармацыі аб здзейсненых узыходжаннях.

Гэты жэтон карыстаецца павагай не толькі ў новых незалежных дзяржавах, якія ўтварыліся на тэрыторыі СССР (СНД), але і ў многіх замежных краінах. У афіцыйны спіс альпіністаў, узнагароджаных гэтым жэтонам, уваходзіць шмат замежных альпіністаў.

Усяго званне «Снежнага барса» за ўзыходжанні ў перыяд 1961—2010 гг. прысвоена 567 альпіністам, уключаючы 29 жанчын.

У розныя перыяды часу альпіністам, якія падымаліся на вяршыні, уручаўся жэтон:

* з 1961 г. па 1984 г. — 4 сямітысячнікі — пік Камунізму, пік Перамогі, пік Леніна, пік Каржанеўскай
* з 1985 г. па 1989 г. — 4 сямітысячнікі — пік Камунізму, пік Хан-Тэнгры, пік Леніна, пік Каржанеўскай

З 1990 г. і па цяперашні час жэтонам ўзнагароджваюцца альпіністы за заваяванне ўсіх 5-ці гор былога Савецкага Саюза вышынёй звыш 7000 м (спіс прыведзены ў парадку змяншэння складанасці і небяспекі ўзыходжання):

* 2 вяршыні ў гарах Цянь-Шань :
** Пік Перамогі (7439 м),
** Пік Хан-Тэнгры (7010 м);
* 3 вяршыні Паміра :
** Пік Ісмаіла Самані (былы пік Камунізму, 7495 м),
** Пік Леніна (з 2006 пік Абуалі ібн Сіна з таджыкскага боку, 7134 м),
** Пік Каржанеўскай (7105 м).

## Рэкорды 
* Барыс Коршунаў (Расія, Масква) стаў 9-разовым «Снежным барсам» (1981—2010).
* Барыс Коршунаў (Расія, Масква) апошні раз выканаў нарматыў ва ўзросце 69 гадоў.
* Андрэй Цялішчаў (Казахстан, Усць-Каменагорск) у 22 года стаў самым маладым «Снежным барсам» (1986).
* Малік Ісмет (Казахстан, Алматы) стаў першым «Снежным барсам» за адзін сезон (1991).
*  (Польшча) — выканаў усе 5 узыходжанняў у 29 дзён 17 гадзін 5 хвілін ад выхаду базавага лагера 15 ліпеня (лета 2016)

## Спіс беларускіх альпіністаў, узнагароджаных тытулам 
* Леанід Лазоўскі (Мінск, 1982)
* Эдуард Ліпень (Мінск, 1982)
* Аляксандр Дуброўскі (Мінск, 1991)
* Анатоль Камароў (Мінск, 1991)
* Віктар Кульбачанка (Мінск, 1991)
* Васіль Ражкоў (Мінск, 1991)
* Анатоль Лутаў (Мінск, 1993)
* Міхаіл Мельнікаў (Мінск, 1993)
* Віктар Парашкоў (Мінск, 1993)
* Сяргей Стацэвіч (Мінск, 1993)
* Уладзіслаў Каган (Мінск, 2012)

## Літаратура 
* Альпинизм. Энциклопедический словарь/ *Захаров П. П., Мартынов А. И., Жемчужников Ю. А.* — М.: ТВТ Дивизион, 2006.

## Спасылкі 
* Спіс альпіністаў, якія атрымалі званне «Снежны барс»

Катэгорыя:Горныя вяршыні-сямітысячнікі
Катэгорыя:Альпінізм
Катэгорыя:Снежны барс (тытул)
Іаган Відман

**Іаган Відман** (, каля 1460, Эгер — каля 1505, ) — нямецкі матэматык. Атрымаў вядомасць тым, што першым ужыў і апублікаваў сучасныя знакі плюсу і мінусу. У некаторых дакументах яго прозвішча перадаецца як *Johannes Weidemann*.

Пра яго жыццё вядома няшмат. У 1480-я гады Відман скончыў Лейпцыгскі ўніверсітэт, у якім затым працаваў выкладчыкам матэматыкі. Яго галоўная праца, у якой упершыню з’явіліся знакі плюсу і мінусу для аперацый складання і аднімання, звалася «Хуткі і прыемны разлік для ўсіх гандляроў» (), апублікаваны ў Лейпцыгу ў 1489 годзе. Кніга змяшчала багаты практычны матэрыял і доўгі час карысталася попытам.

Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Катэгорыя:Матэматыкі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Постаці эпохі Адраджэння
Аперацыя «Вясна»

**Аперацыя «Вясна»** () — аперацыя масавай дэпартацыі насельніцтва з Літоўскай ССР, якая была праведзеная 22—23 мая 1948 года. Гэта была найбольшая дэпартацыя ў гісторыі Літвы.

Падставай для аперацыі была пастанова Савета Міністраў СССР № 417 ад 21 лютага 1948 года. Аперацыя была накіравана на ліквідацыю г. зв. *лясных бандаў* і іх памочнікаў, але ахвярамі дэпартацыі станавіліся таксама заможныя гаспадары, якія не жадалі ўступаць у калгасы — часцей за ўсё літоўцы, але таксама палякі і беларусы. Усяго было выселена 49 331 чалавек.

## Спасылкі 
* Наша Ніва, 60‑я гадавіна масавай дэпартацыі з Літвы
* Как «порабощали» Прибалтику 

Катэгорыя:1948 год у Літве
Катэгорыя:Дэпартацыі ў СССР
Катэгорыя:Май 1948 года
Катэгорыя:Падзеі 22 мая
Катэгорыя:Падзеі 23 мая
Эдуард Бернардавіч Ліпень

**Эдуард Бярнардавіч Ліпень** (нар. 1936) — беларускі ўрач анестэзіёлаг-рэаніматолаг, педагог, альпініст, майстар спорту міжнароднага класа. Удастоены вышэйшага альпінісцкага звання «Снежны барс» (1982).

## Біяграфія 
Скончыў лячэбны факультэт Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута ў 1960 годзе. У 1963 годзе паступіў і ў 1965 годзе скончыў клінічную ардынатуру па анестэзіялогіі БДІУУ. Урач анестэзіёлаг-рэаніматолаг вышэйшай катэгорыі, агульны стаж урачэбнай работы складае 55 гадоў, стаж работы па спецыяльнасці анестэзіёлага-рэаніматолага — 52 гады, стаж навукова-педагагічнай работы — 39 гадоў.

## Грамадская дзейнасць 
Актыўна ўдзельнічае ў грамадскай рабоце: на працягу 10 гадоў узначальваў Беларускую рэспубліканскую федэрацыю альпінізму, а таксама кіраваў хорам ваеннай і патрыятычнай песні ваенна-медыцынскага факультэта БДМУ.

## Літаратура 
* Спортивная энциклопедия Беларуси. — Минск, 2005.

## Спасылкі 
* Липень Эдуард Бернардович  

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Рэаніматолагі СССР
Катэгорыя:Рэаніматолагі Беларусі
Катэгорыя:Альпіністы Беларусі
Катэгорыя:Альпіністы СССР
Катэгорыя:Снежны барс (тытул)
Катэгорыя:Анестэзіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Анестэзіёлагі СССР
Віктар Яўгенавіч Кульбачанка

**Віктар Яўгенавіч Кульбачанка** (1962—2007) — беларускі альпініст. Заслужаны майстар спорту РБ. Майстар спорту міжнароднага класа па альпінізме і скалалазанні.

## Біяграфія 
Віктар Кульбачанка нарадзіўся ў 1962 годзе ў Светлагорску. У 1976 годзе з сям’ёй пераехаў у Жодзіна, дзе ён у 1979-м скончыў СШ № 2, а ў 1985 годзе — Мінскі медыцынскі інстытут па спецыяльнасці «ўрач-гігіеніст».

Пахаваны ў Жлобіне.

Лепшыя ўзыходжанні: Улу-Кара, Улу-Тау Усходняя ў двойцы, пік Камунізму, пік Перамогі, пік Вольная Іспанія ў двойцы зімой, Канчэнджанга — 1994 год.

## Літаратура 
* Путь «Снежного барса» : воспоминания и дневники первого белорусского альпиниста, покорившего Эверест / Виктор Кульбаченко. ― Минск, 2008.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2012. — Т. 3, кн. 1. — С. 370.
* Спортивная энциклопедия Беларуси. — Минск, 2005. — С. 245.
* Кто есть кто в Республике Беларусь. Спорт : энциклопедия. — Минск, 1999.

## Спасылкі 
* Кульбаченко Виктор Евгеньевич 

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Прамысловыя альпіністы
Катэгорыя:Альпіністы Беларусі
Ігар Іванавіч Зямлянскіх

**Ігар Іванавіч Землянскіх** — украінскі мастак-анімаліст, ілюстратар, арнітолаг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 9 снежня 1974 г. у горадзе Аляксандраўск на Луганшчыне .
У 1980 г. сям’я пераехала да сяла Варонькіў Барыспальскага раёну на Кіеўшчыне, радзіму дзеда па лініі маці.
Менавіта дзед, які часта вадзіў яго на прагулкі па лясах і поплавах, паспрыяў фармаванню захаплення будучага мастака да прыроды. Спачатку марыў стаць лётчыкам, але паступова перамагла цікавасць да ўсяго жывога — перадусім птушак.
Яшчэ пад час навучання у сярэдняй школе апублікаваў свае першыя артыкулы на арніталагічную тэматыку.
Адначасова з юнацтва пачаў маляваць, але выключна птушак. У 1992—1993 гг. праходзіў тэрміновую службу у інжынерным падраздзяленні Узброеных сілаў Украіны. У канцы 1990-х працаваў у Інстытуце Заалогіі НАНУ ім. Шмальгаузена  і прымаў удзел у экспедыцыях па Украіне на пасадзе старэйшага лабаранта. Калегі ацанілі мастацкія здольнасці і сталі прапаноўваць выкананне ілюстрацый да розных спецыялізаваных выданняў.
Першы плакат з выявай чайкі выдала Украінскае таварыства аховы птушак у 1996 г. Далей разгарнулася праца з Прыродазнаўчым музеем, Кіеўскім заапаркам, Домам прыроды , батанічнымі садамі і іншымі падобнымі ўстановамі. З цягам часу праз вялікую колькасць замоваў абраў працу мастака і ілюстратара, не разрываючы цеснай повязі з навукоўцамі-арнітолагамі і аматарамі птушак.
Утрымлівае дома птушак, якія трапілі ў бяду: пераважна хворых і параненых.
Пачэсны грамадзянін Барыспальскага раёну.

## Творчасць 
Аўтар шматлікіх прац на тэму арнітафаўны Украіны і свету. Працуе у тэхніцы тэмпера, акрыл, акварэль, алей.
Браў удзел у ілюстрацыі наступных выданняў:

* Чырвоная кніга Украіны (2009)
* Запаведныя куточкі Кіраваградзкай зямлі. Андрыенка Т. Л.(1999)
* Птушкі фауны Украіны: палявы вызначальнік. Г.Фесенко, А. Бокотей. 2002
* Птушкі садоў і паркаў Кіева. Г. В. Фесенко (2010)

Поўнасцю праілюстраваў серыю кніг, выданых у рамках праекту «Пярнатыя сябры»:

* Знаёмыя незнаёмцы. А.Плига. 2013 (2018)
* Вартавыя начы. Я.Яцук. 2015
* Валадары неба. С. Вітер. 2016
* Крылы над вадой. М. Банік. 2021

Автор і ілюстратар кнігі «Нашы птушкі» (2004).

Аўтар шматлікіх плакатаў на арніталагічную тэматыку ва Украіне і сумежных краінах. 

Аўтар плаката «Птушкі за акном» белурскай ГА "Ахова птушак Бацькаўшчыны" 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Мастакі Украіны
Лапухова (значэнні)

**Лапухова** — шматзначны тэрмін.

## Тапонімы 
* Лапухова — вёска ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці
* Лапухова — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці

## Гл. таксама 
* Лапухоў
Снежны барс (значэнні)

**Снежны барс** — шматзначны тэрмін.

* Снежны барс — драпежнае млекакормячае сямейства каціных
* Снежны барс — тытул у альпінізме
Генадзь Чэслававіч Шушкевіч

**Генадзь Чэслававіч Шушкевіч** (нар. , Ваўкавыск, Гродзенская вобласць) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2008), прафесар (2018).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Прыкладная матэматыка», 1976).
    
Працаваў у Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Я. Купалы (з 1984, факультэт матэматыкі і інфарматыкі, кафедра сучасных тэхналогій праграмавання, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: матэматычнае і камп’ютарнае мадэляванне; сістэмы камп’ютарнай матэматыкі ў навуковых даследаваннях і адукацыі.

## Бібліяграфія 
* Моделирование полей в многосвязных областях в задачах электростатики и экранирования : диссертация … доктора физико-математических наук : 05.13.18 : защищена 22.02.2008 : утверждена 11.06.2008 / Шушкевич Геннадий Чеславович. — Гродно, 2007.
* Решение методом теорем сложения краевых задач математической физики для некоторых тел, представляющих собой неполные координатные поверхности : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 01.01.02 / Шушкевич Геннадий Чеславович. — Минск, 1984.
* Моделирование полей в многосвязных областях в задачах электростатики / Г. Ч. Шушкевич. — Saarbrücken, 2015.
* Обобщенные решения граничных задач для уравнения Гельмгольца / В. И. Корзюк, Г. Ч. Шушкевич // Труды Института математики. — Минск, 2016. — Т. 2, № 1. — С. 38—46.
* Propagation of the sound wave by an unclosed spherical shell and a penetrable ellipsoid / Gennady Shushkevich // Scientific letters of RUT. Mechanika. — 2016. — Vol. 88, № 3. — P. 221—232.
* Shielding of a low-frequency electric field by a multilayer circular disk / V. T. Erofeenko, G. Ch. Shushkevich // Technical Physics. — 2013. — Vol. 58, iss. 6. — P. 866—871.
    

## Літаратура 
* Шушкевіч Генадзь Часлававіч [Генадзій Чэслававіч!] // Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта імя Янкі Купалы : біябібліяграфічны даведнік. — Гродна, 1999. — С. 562—563.
Вядомыя асобы Быдгашча

[thumb|200px|[Герб Віцебска]]
Вядомыя ўраджэнцы Быдгашча:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Рафал Брускі]]
[thumb|175px|[Збігнеў Бонек]]
[thumb|175px|[Макс фон Боэн]]
[thumb|175px|[Ян Кшыштаф Бялецкі|Ян Бялецкі]]
[thumb|175px|[Вальтэр Лейсцікаў]]
[thumb|175px|[Шыман Лігажэўскі]]
[thumb|175px|[Багуслаў Ляшчынскі (сын Рафала)]]

## Б 
* Рафал Брускі (нар. 1962) — польскі дзяржаўны і палітычны дзеяч.
* Збігнеў Бонек (нар. 1956) — польскі футбаліст, трэнер, спартыўны функцыянер.
* Макс фон Боэн (1850—1921) — германскі ваенны дзеяч, генерал-палкоўнік.
* Эрых Бухгольц (1891—1972) — нямецкі мастак у галіне жывапісу і гравюры.
* Ян Кшыштаф Бялецкі (нар. 1951) — польскі палітык, эканаміст, прэм’ер-міністр з 4 студзеня па 5 снежня 1991 года.

## Л 
* Вальтэр Лейсцікаў (1865—1908) — нямецкі мастак-пейзажыст, які працаваў у манеры югендштылю.
* Шыман Лігажэўскі (нар. 1974) — польскі гандбаліст, варатар.
* Багуслаў Ляшчынскі (сын Рафала) (каля 1612—1659) — польскі дзяржаўны дзеяч.

## М 
* Эберхард фон Макензен
* Карына Міхалак

## С 
* Радослаў Сікорскі
* Гжэгаж Скіба

## Х 
* Міхал Хілінскі

Катэгорыя:Постаці Быдгашча
Арка Гдыня (жаночы баскетбольны клуб)

**«Арка Гдыня»** () — польскі прафесійны жаночы баскетбольны клуб з горада Гдыня.

## Гісторыя 
Клуб быў створаны ў 1946 годзе.

## Дасягненні 
**Чэмпіянат Польшчы:**
*  **Чэмпіён (13)**: 1996, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2009, 2010, 2020, 2021
*  **Сярэбраны прызёр (4)**: 1997, 2006, 2007, 2008
*  **Бронзавы прызёр (2)**: 2019, 2022

**Кубак Польшчы:**
*  **Уладальнік (10)**: 1970, 1980, 1997, 2005, 2007, 2008, 2010, 2011, 2020, 2021
*  **Фіналіст (3)**: 2006, 2009, 2012

**Суперкубак Польшчы:**
*  **Уладальнік (2)**: 2007, 2020

## Легіянеры 
*  Алена Навойкава (1998—2002)
*  Таццяна Троіна (2003—2005, 2007, 2015—2017)
*  Кацярына Сныціна (2007—2009)
*  Наталля Марчанка (2008—2009)
*  Марыя Папова (2019—2020)
*  Таццяна Антанюк (2022)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт клуба
Ульф Крыстэрсан

**Ульф Яльмар Крыстэрсан** (; нар. 29 снежня 1963, Лунд) — шведскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Лідар Умеранай кааліцыйнай партыі з 2017 года. Прэм’ер-міністр Швецыі з 18 кастрычніка 2022 года. У мінулым — міністр сацыяльнага забеспячэння Швецыі (2010—2014).

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Швецыі
Катэгорыя:Міністры Швецыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лундзе
Хуткасная дарога S86 (Польшча)

**Хуткасная дарога S86** () — хуткасная аўтамагістраль у Польшчы, якая з'явілася ў 1978−1986 гадах пасля рэканструкцыі краёвай дарогі № 86 (працягласць 6,8 км). Аўтамагістралль злучае Катавіцы (развязка Алея Валенты Раздзеньскага, вул. Мурцковскей і вул. Багеннай) і Сасновец (развязка Погань). 

Аўтамагістраль S86 асноўны камунікацыйнага канал, які злучае Заглэмбе Дамброўске з гарадской агламерацыяй Катавіцы.

13 кастрычніка 2015 года урад Польшчы змяніў палажэнне аб сетцы аўтамагістраляў і хуткасных аўтадарог, афіцыйна дадаўшы маршрут S86 у спіс хуткасных дарог.

Катэгорыя:Дарогі Польшчы
Руд Гуліт

**Ру́д Гу́літ** (; нар. , ) — нідэрландскі футбаліст і футбольны трэнер. Гуліт быў універсальным гульцом з пастаўленым ударам, добрым дрыблінгам, выдатным бачаннем поля. Ён выдатна гуляў галавой і шмат адпрацоўваў у абароне.

Займае 18-е месца сярод найлепшых гульцоў XX стагоддзя па версіі МФФІІС, 29-е месца сярод найлепшых гульцоў XX стагоддзя па версіі часопіса World Soccer, 31-е месца сярод найлепшых гульцоў за ўсю гісторыю футбола па версіі Placar. Уваходзіць у спіс найлепшых 50 гульцоў за ўсю гісторыю футбола па версіях Planète Foot і Voetbal International, а таксама ў ФІФА 100.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Нідэрландаў
Катэгорыя:Ігракі зборнай Нідэрландаў па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Харлем
Катэгорыя:Ігракі ФК Феенорд
Катэгорыя:Ігракі ФК ПСВ
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Сампдорыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэлсі
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па футболе
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Нідэрландаў
Катэгорыя:Трэнеры ФК Чэлсі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Ньюкасл Юнайтэд
Катэгорыя:Трэнеры юніёрскай зборнай Нідэрландаў па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Феенорд
Катэгорыя:Трэнеры ФК Лос-Анджэлес Гэлаксі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Ахмат Грозны
Катэгорыя:Уладальнікі «Залатога мяча»
Катэгорыя:ФІФА 100
Зазыбы

Назву **Зазы́бы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Зазыбы 1 — вёска ў Віцебскім раёне
** Зазыбы 2 — вёска ў Віцебскім раёне
2019 год у гісторыі навукі

**2019** год быў адзначаны шэрагам навуковых падзей.

## Падзеі 
## Узнагароды 
*7 кастрычніка — лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне сталі Уільям Кэлін, Пітэр Рэткліф і Грэг Семенза.
*8 кастрычніка — лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па фізіцы сталі Джэймс Піблз, Мішэль Маёр і Дзідзье Кэлё.
*9 кастрычніка — лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па хіміі сталі Джон Гудэнаф, Стэнлі Уітынгем і Акіра Ёсіна.

## Памерлі 
## Спасылкі
*
Катэгорыя:Гады ў навуцы
Аляксандр Сяргеевіч Ясенін-Вольпін

**Аляксандр Сяргеевіч Ясенін-Вольпін** (; , , РСФСР — , , ЗША) — савецкі і амерыканскі матэматык, філосаф, паэт, адзін з лідараў дысідэнцкага і праваабарончага руху ў СССР, піянер прававой асветы ў дысідэнцкіх колах савецкага грамадства, сын Сяргея Ясеніна.

Арганізатар «Мітынга галоснасці» 5 снежня 1965 года ў Маскве, у 1970—1972 гадах з’яўляўся экспертам Камітэта правоў чалавека ў СССР, як палітвязень правёў у турмах, ссылцы і псіхіятрычных клініках 6 гадоў. Адным з першых у 1960-х гадах у СССР пачаў прапагандаваць прававы падыход ва ўзаемаадносінах дзяржавы і грамадзян, прысвяціўшы шэраг прац тэарэтычным аспектам праблемы заканадаўчага забеспячэння правоў чалавека ў СССР і правапрымяняльнай практыцы ў гэтай галіне. Стваральнік знакамітай фразы «Паважайце вашу Канстытуцыю!».

Аўтар некалькіх работ у галіне агульнай тапалогіі, матэматычнай логікі і асноў матэматыкі.

## Гл. таксама 
* Карная псіхіятрыя
* Юрый Аляксандравіч Вятохін

## Крыніцы 
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Філосафы СССР
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Кандыдаты фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Праваабаронцы СССР
Катэгорыя:Савецкія дысідэнты
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Рускія эмігранты трэцяй хвалі ў ЗША
Уільям Пол Цёрстан

**Уільям Пол Цёрстан** (; , Вашынгтон — , Рочэстэр) — амерыканскі матэматык, адзін з піянераў маламернай тапалогіі, лаўрэат прэміі Філдса (1982).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і інжынера-фізіка Лабараторый Бэла і швачкі. У 1967 годзе скончыў Нью-каледж у Фларыдзе, у дыпломнай працы прадставіў інтуіцыянісцкія асновы тапалогіі. Па заканчэнні каледжа паступіў ва Універсітэт Каліфорніі ў Берклі; студэнтам удзельнічаў у дэманстрацыях супраць В’етнамскай вайны. У 1972 годзе пад кіраўніцтвам Морыса Хірша абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Слаенні 3-мнагастайнасці, якія з’яўляюцца расслаеннямі на акружнасці».

Пасля абароны правёў год у Інстытуце вышэйшых даследаванняў у Прынстане, пасля чаго запрошаны ў Масачусецкі тэхналагічны інстытут на пасаду дацэнта. У 1974 годзе атрымаў пасаду прафесара ў Прынстанскім універсітэце, дзе ў другой палове 1970-х — пачатку 1980-х гадоў атрымаў асноўныя вынікі ў маламернай тапалогіі.

У 1982 годзе стаў лаўрэатам Філдсаўскай прэміі, у намінацыі адзначаўся рэвалюцыйны ўклад у двухмерную і трохмерную тапалогію, які паказаў новыя ўзаемасувязі паміж аналізам, тапалогіяй і геаметрыяй, а таксама дэманстрацыю таго, што вялікі клас 3-мнагастайнасцей валодае гіпербалічнай структурай.

У 1992 годзе вярнуўся ў Берклі, заняўшы пасаду дырэктара мясцовага Інстытута матэматычных даследаванняў. У перыяд 1996—2003 гадоў быў прафесарам у Каліфарнійскім універсітэце ў Дэйвісе. З 2003 года — прафесар матэматыкі і інфарматыкі ў Карнельскім універсітэце.

У 2011 годзе перанёс аперацыю па выдаленні меланомы, пазбавіўшыся правага вока, аднак працягваў працу, актыўна ўдзельнічаў у канферэнцыях. Памёр у 2012 годзе ў выніку наступстваў ракавага захворвання.

Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Таполагі
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Дэйвіс (Каліфорнія)

**Дэйвіс** () — горад у штаце Каліфорнія, ЗША, акруга Ёла. Самы вялікі горад у акрузе Ёла, і 122-і па велічыні ў штаце Каліфорнія. Вядомы сваім універсітэтам. У 2006 годзе горад займаў другое месца сярод найбольш адукаваных гарадоў (у пераліку на працэнт жыхароў з вышэйшай адукацыяй) у ЗША. Горад узнік ля чыгуначнай станцыі Southern Pacific Railroad, пабудаванай у 1868 годзе.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Найджа Х’юстан, амерыканскі скейтбардыст
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Віленскі шляхецкі інстытут

**Віленскі шляхецкі інстытут** (, ) — колішняя мужчынская сярэдняя навучальная ўстанова для дзяцей дваранскага паходжання ў Вільні. Падпарадкоўваўся Віленскай навучальнай акрузе.

Створаны імператарскім загадам ад 7 кастрычніка 1838 года перайменаваннем 2-й Віленскай мужчынскай гімназіі з пансіёнам пры ёй. У 1861 годзе дазволены прыём паўпансіянераў. Падчас паўстання 1863—1864 гадоў, 8 кастрычніка 1863 года інстытут закрыты.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Вільні
Катэгорыя:Віленская навучальная акруга
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Расійскай імперыі
Катэгорыя:1838 год у Вільні
Катэгорыя:З’явіліся ў 1838 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў  1863 годзе
Дональдсан

**Дональдсан** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Сайман Дональдсан, брытанскі матэматык
* Скот Дональдсан, шатландскі прафесійны снукерыст
Герд Фальтынгс

**Герд Фальтынгс** (; нар. , Гельзенкірхен-Бюрэ) — нямецкі матэматык, лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1986), вядомы сваімі працамі ў галіне алгебраічнай геаметрыі.

З 1972 па 1978 гады вывучаў матэматыку і фізіку ў Вестфальскім універсітэце імя Вільгельма. У 1978 годзе атрымаў ступень Ph.D. па матэматыцы, а ў 1981 годзе прайшоў хабілітацыю (і тое, і другое — у тым жа Вестфальскім універсітэце імя Вільгельма). З 1982 па 1984 гады быў прафесарам Вупертальскага ўніверсітэта, затым — прафесарам Прынстанскага ўніверсітэта (1985—1994).

У 1986 годзе ва ўзросце 32 гадоў Герд Фальтынгс быў удастоены Філдсаўскага медаля за доказ гіпотэзы Мардэла. З 1995 года з’яўляецца членам савета дырэктараў Інстытута матэматыкі таварыства Макса Планка ў Боне. У 1996 годзе атрымаў прэмію імя Лейбніца Нямецкага навукова-даследчага таварыства — вышэйшую германскую ўзнагароду для навукоўцаў-даследчыкаў.

У 2015 годзе разам з Хенрыкам Іванецам быў удастоены прэміі Шаа за ўвядзенне і развіццё базавых інструментаў тэорыі лікаў, якія дазволілі ім і іншым вырашыць некаторыя задачы, што сталі класічнымі.

19 сакавіка 2026 года ганараваны Абелеўскай прэміяй за дасягненні ў вобласці арыфметычнай геаметрыі і доказ гіпотэз Мордэла і Ленга ў тэорыі дыяфантавых ураўненняў.

Член Леапальдзіны (1992), Рэйнска-Вестфальскай АН (1999) і Еўрапейскай акадэміі (2014), Берлінска-Брандэнбургскай АН, член-карэспандэнт Гётынгенскай АН (1991), замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (2016), Нацыянальнай акадэміі навук ЗША.

## Узнагароды 
* 1983 — Прэмія імя Дэні Хайнемана
* 1986 — Філдсаўская прэмія
* 1988 — Стыпендыя Гугенхайма
* 1996 — Прэмія імя Лейбніца
* 2008 — Прэмія Штаўта
* 2010 — Heinz Gumin Preis
* 2014 — Міжнародная прэмія караля Фейсала
* 2015 — Прэмія Шаа
* 2017 — Медаль Кантара
* 2026 — Абелеўская прэмія

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Шаа
Каліфарнійскі ўніверсітэт у Дэйвісе

**Каліфарнійскі ўніверсітэт у Дэйвісе** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Дэйвіc у штаце Каліфорнія, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Гэта самая паўночная з дзесяці ўстаноў сістэмы Каліфарнійскага ўніверсітэта. Яна ўпершыню была заснавана як сельскагаспадарчая вучэльня ў 1905 годзе і стала сёмай установай вышэйшай адукацыі Каліфарнійскага ўніверсітэта ў 1959 годзе. Заснаваны ў асноўным як сельскагаспадарчы кампус, універсітэт за апошняе стагоддзе пашырыўся і ўключыў магістарскія і прафесійныя праграмы ў галіне медыцыны, права, ветэрынарыі, адукацыі, медсястрынства і кіравання бізнесам. Школа ветэрынарнай медыцыны ўніверсітэта — гэта буйнейшая ветэрынарная школа ў ЗША. Вучэльня класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю. Выкладчыкі, выпускнікі і даследчыкі ўніверсітэта былі лаўрэатамі дзвюх Нобелеўскіх прэмій, аднаго медаля Філдса, прэзідэнцкага медаля Свабоды, трох Пулітцэраўскіх прэмій, трох стыпендый Макартура і Нацыянальнага медаля навукі ЗША.

## Структура 
* Каледж аграрных і экалагічных навук
* Каледж біялагічных навук
* Каледж інжынерыі
* Каледж літаратуры і навукі
* Школа медсястрынства
* Школа менеджменту
* Школа адукацыі
* Школа права
* Школа медыцыны
* Школа ветэрынарнай медыцыны
*

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія
 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Каліфорніі
Катэгорыя:Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў
Катэгорыя:Сістэма Каліфарнійскага ўніверсітэта
Эдвард Уітэн

**Эдвард Уітэн** (; нар. , , Мэрыленд, ЗША) — амерыканскі фізік-тэарэтык, лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1990), прафесар Інстытута перспектыўных даследаванняў (*Institute for Advanced Study*) у Прынстане. З’яўляецца адным з вядучых у свеце даследчыкаў тэорыі струн (абагульніў розныя варыянты тэорыі струн у адзінай гіпатэтычнай М-тэорыі) і квантавай тэорыі поля.

Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі ЗША
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Касмолагі
Катэгорыя:Члены Каралеўскага таварыства Эдынбурга
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Лаўрэаты стыпендыі Мак-Артура
Оклендскі ўніверсітэт

**Оклендскі ўніверсітэт** () — універсітэт, размешчаны ў горадзе Окленд, Новая Зеландыя. З’яўляецца найбуйнейшым універсітэтам Новай Зеландыі. Па версіі QS World University Rankings у 2011 годзе ён займаў 82-е месца ў свеце. Оклендскі ўніверсітэт быў заснаваны ў 1883 годзе. Цяпер універсітэт складаецца з 8 факультэтаў і 6 кампусаў. Па даных на красавік 2010 года ў ім навучалася прыкладна 39 940 студэнтаў.

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Новай Зеландыі
Жан Бурген

**Жан Бурген** (; , , Бельгія — , Банхейдэн, Бельгія) — бельгійскі матэматык, лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1994).

Доктарскую ступень атрымаў у Брусельскім нідэрландскамоўным універсітэце ў 1977 годзе, у 1981—1985 гадах — прафесар там жа. Затым працаваў у Францыі, з 1994 года — у Інстытуце перспектыўных даследаванняў у ЗША.

Працы прысвечаны розным раздзелам матэматыкі, такім як геаметрыя банахавай прасторы, гарманічны аналіз, аналітычная тэорыя лікаў, камбінаторыка, эргадычная тэорыя, дыферэнцыяльныя ўраўненні ў частковых вытворных, спектральная тэорыя, у апошні час таксама тэорыя груп.

У 2000 годзе пачаў займацца праблемамі мноства Какеі ў арыфметычнай камбінаторыцы.

Замежны член Шведскай каралеўскай акадэміі навук (2009), Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (2011).

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Шаа
Катэгорыя:Матэматыкі Бельгіі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Вон Джонс

Сэр **Вон Фрэдэрык Рэндэл Джонс** (;  — ) — амерыканскі матэматык, лаўрэат міжнародных прэмій. Вядомы працамі ў галіне функцыянальнага аналізу і тэорыі вузлоў.

## Біяграфія 
Вон Джонс нарадзіўся ў Гісбарне, але вырас у Кеймбрыджы. У 1970 годзе ён паступіў у Оклендскі ўніверсітэт, дзе ў 1972 годзе атрымаў ступень бакалаўра навук, а ў 1973 — магістра навук з адзнакай. У 1974 годзе ён адправіўся ў Швейцарыю, дзе ў 1979 годзе пад кіраўніцтвам Андрэ Хафлігера абараніў дысертацыю ва Універсітэце Жэневы.

У 1980 годзе Вон Джонс пераехаў у ЗША, дзе ў 1980/1981 навучальным годзе выкладаў у Каліфарнійскім універсітэце ў Лос-Анджэлесе, а з 1981 па 1985 гады — у Пенсільванскім універсітэце. З 1985 года ён стаў прафесарам Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі.

## Узнагароды 
* 1990 — Філдсаўская прэмія
* 1991 — Медаль Рэзерфорда
* 2002 — Новазеландскі Ордэн Пашаны

Катэгорыя:Матэматыкі Новай Зеландыі
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Хуткасная дарога S79 (Польшча)

**Хуткасная дарога S79** () — хуткасная аўтамагістраль у Польшчы, якая злучае ў Варшаве вул. Марынарска з Паўднёвай аб'язной дарогай Варшавы. 

## Гісторыя будаўніцтва 
10 жніўня 2009 года ГДДКіА падпісала кантракт з TEERAG-ASDAG POLSKA Sp. z o.o./Intop Tarnobrzeg Sp. z o.o. аб пагадненні будаўніцтве хуткаснай дарогі S2 на адрэзкі ад развязкі Аэрапорт імя Фрыдэрыка Шапена да развязкі Пулавска (каля 2,5 км), разам з раз'ездам аэрапорта да развязкі Марынарска S79 (5 км). Будаўнічыя работы пачаліся 16 верасня 2009 года. Агульная кошт пабудовы маршруту S79 разам з фрагментам маршруту S2 быў запланаваны на 1,123 млрд. польскіх злотых.

Катэгорыя:Дарогі Польшчы
Афрын

**Афрын** (, ) — горад на паўночным захадзе Сірыі, размешчаны на тэрыторыі мухафазы Халеб. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнага раёна.

## Геаграфія 
Горад знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы мухафазы, на абодвух берагах ракі Афрын, на вышыні 215 метраў над узроўнем мора.

Афрын размешчаны прыблізна за 38 кіламетраў на паўночны захад ад Халеба, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі, і за 332 кіламетраў на поўнач ад Дамаска, сталіцы краіны. Бліжэйшы аэрапорт размешчаны ў горадзе Аазаз.

## Насельніцтва 
Па даных апошняга афіцыйнага перапісу 1981 года, насельніцтва складала  чалавек. Дынаміка колькасці насельніцтва горада па гадах:

У нацыянальным складзе насельніцтва пераважаюць курды, у канфесійным — мусульмане-суніты.

## Гісторыя 
У перыяд рымскага панавання ў рэгіёне праз горад была пракладзена дарога. Падчас асманскага валадарства над Сірыяй у Афрыне размяшчаўся заезны двор.

У 1922 годзе горад перайшоў пад кантроль Францыі, а ў 1946 годзе стаў часткай незалежнай Сірыі.

З-за распачатай сірыйскай рэвалюцыі з 11 ліпеня 2012 года Афрын кантраляваўся курдскім апалчэннем YPG і ўваходзіў у склад Сірыйскага Курдыстана (Ражавы). У пачатку верасня 2017 года там абвешчаная «зона дэканфліктацыі». Студзень 2018 года — пачатак турэцкай аперацыі «Аліўкавая галіна». 18 сакавіка 2018 года Афрын перайшоў пад кантроль турэцкіх узброеных сіл і атрадаў «Свабоднай сірыйскай арміі». 13 кастрычніка 2022 года горад быў захоплены групоўкай Хаят Тахрыр аш-Шам пасля сутыкненняў з Сірыйскай нацыянальнай арміяй.

## Спасылкі 
* Афрын на тапаграфічнай карце Генштаба

Катэгорыя:Гарады Сірыі
Ігнацюк

**Ігнацюк** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алена Аляксандраўна Ігнацюк, беларуская паэтэса, даследчыца літаратуры;
* Вікторыя Віктараўна Ігнацюк, беларуская лёгкаатлетка;
* Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк, беларуская выканаўца гітарнай музыкі.
Яўген Уласавіч Бароўскі

**Яўген Уласавіч Бароўскі** (1925—2019) — савецкі вучоны-медык, доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Аўтар многіх навуковых работ, уключаючы падручнікі і манаграфіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 14 студзеня 1925 года ў Мінскай вобласць Беларускай ССР.

У 1941 годзе скончыў дзевяць класаў школы. У чэрвені гэтага ж года быў прызваны на службу ў РСЧА і стаў удзельнікам Вялікай Айчыннай вайны. Спачатку быў накіраваны ў 3-ю спецыяльную артшколу, пасля заканчэння якой працягнуў навучанне ў 1-м Кіеўскім Чырванасцяжным артылерыйскім вучылішчы, у той час перадыслакаваным у Краснаярск. У сакавіку 1943 года скончыў вучылішча, атрымаў званне лейтэнанта і служыў камандзірам агнявога ўзвода  3-га гвардзейскага Сталінградскага корпуса. Пасля двух раненняў і доўгага лячэння ў шпіталях, у снежні 1945 года быў дэмабілізаваны з арміі.

У 1946 годзе паступіў у Маскоўскі стаматалагічны інстытут (цяпер Маскоўскі дзяржаўны медыка-стаматалагічны ўніверсітэт), які скончыў у 1950 годзе. У гэтым жа годзе паступіў у інстытуцкую аспірантуру. У сакавіку 1954 года Яўген Бароўскі абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Абмен фосфару і кальцыю ў цвёрдых тканках зуба пры эксперыментальным авітамінозе B₁», а ў 1967 годзе абараніў доктарскую дысертацыю, прысвечаную вывучэнню біялогіі цвёрдых тканак зубоў.

З 1953 года працаваў у 1-м Маскоўскім медыцынскім інстытуце (цяпер Першы Маскоўскі дзяржаўны медыцынскі універсітэт імя І. М. Сечанава): з 1957 года — дацэнт кафедры тэрапеўтычнай стаматалогіі, з 1968 года — загадчык кафедры тэрапеўтычнай стаматалогіі, з 2003 года-прафесар кафедры тэрапеўтычнай стаматалогіі. З 1960 па 1972 год з’яўляўся намеснікам дэкана, потым — дэканам стаматалагічнага факультэта.

У 1971 годзе Я. У. Бароўскі быў абраны старшынёй Усерасійскага навуковага таварыства стаматолагаў. У 1992 годзе, калі на базе Усерасійскага навуковага таварыства стаматолагаў была створана Стаматалагічная Асацыяцыя Расіі (СтАР), стаў першым яе прэзідэнтам і ўзначальваў гэтую арганізацыю да 1996 года. З 1980 па 1992 год быў галоўным стаматолагам 4-га Галоўнага ўпраўлення Міністэрства аховы здароўя СССР. Таксама Яўген Уласавіч быў галоўным рэдактарам часопіса «Клінічная стаматалогія», членам рэдакцыйнай калегіі часопіса «Стаматалогія» і ўваходзіў у склад рэдакцыйнага савета часопіса «Стаматалогія для ўсіх».

Памёр 15 чэрвеня 2019 года ў Маскве.

## Узнагароды 
Быў узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны I ступені, Кастрычніцкай рэвалюцыі і «Знак Пашаны», а таксама шматлікімі медалямі, сярод якіх «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» і « Ветэран працы».

## Спасылкі 
* МАЭСТРО стоматологии − БОРОВСКИЙ Евгений Власович
* Боровский Евгений Власович (1925 −2019)
* Памяти Е. В. Боровского

Катэгорыя:Выкладчыкі 1-га МДМУ
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Яфім Ісакавіч Зельманаў

**Яфім Ісакавіч Зельманаў** (нар. , ) — савецкі і амерыканскі матэматык, лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1994), вядомы працамі ў галіне камбінаторных праблем неасацыятыўнай алгебры і тэорыі груп, у прыватнасці доказам аслабленай гіпотэзы Бёрнсайда.

У 1977 годзе скончыў механіка-матэматычны факультэт Новасібірскага ўніверсітэта і паступіў у аспірантуру.

Першая спроба Зельманава абараніць кандыдацкую дысертацыю адбылася 25 кастрычніка 1980 года (навуковыя кіраўнікі Анатоль Шыршоў і Леанід Бокуць). Хоць падчас абароны істотных прэтэнзій выказана не было, Навуковая рада пад кіраўніцтвам Юрыя Яршова адхіліла заяўку. Гэта стала скандалам, Шыршоў выказаў рэзкі пратэст і нават збіраўся выйсці са складу Навуковай рады. Па словах Сямёна Кутатэладзэ, Шыршоў нават заявіў, што жыць не хоча пасля гэтай выхадкі. Паўторная абарона дысертацыі адбылася дзякуючы ўмяшанню С. Л. Собалева — ужо пасля смерці Шыршова ў 1981 годзе.

Гэтая дысертацыя ўнесла вялікі ўклад у тэорыю ёрданавых алгебр — у ёй абагульнены некаторыя ўласцівасці канечнамерных ёрданавых алгебр на выпадак бясконцамерных алгебр.

У 1980—1987 гадах Зельманаў працаваў у Інстытуце матэматыкі ў Новасібірску (малодшы навуковы супрацоўнік з 1980 года, старшы навуковы супрацоўнік з 1985 года, вядучы навуковы супрацоўнік — з 1986 года). У 1985 годзе абараніў доктарскую дысертацыю. У 1987 годзе вырашыў важную праблему ў галіне алгебр Лі. У 1980-х гадах даказаў аслабленую гіпотэзу Бёрнсайда, за што пасля атрымаў Філдсаўскую прэмію.

Леанід Бокуць і Сяргей Новікаў пісалі, што Зельманава ў СССР цкавалі і пасля абароны дысертацыі, таму ў рэшце рэшт у 1987 годзе ён з’ехаў у ЗША. У 1990 годзе стаў прафесарам Вісконсінскага ўніверсітэта, у 1994—1995 гадах працаваў у Чыкагскім універсітэце.

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Рускія эмігранты трэцяй хвалі ў ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены Кітайскай акадэміі навук
Спіс самых доўгіх суднаў па тыпе

У дадзеным спісе прадстаўлены **самыя доўгія судны па тыпе**.

## Гл. таксама 
* 
* 

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Самое крупное судно спущено на воду
Жан-Крыстоф Ёкоз

**Жан-Крыстоф Ёкоз** (; , , Францыя — , там жа) — французскі матэматык, лаўрэат міжнародных прэмій. Знакаміты работамі па дынамічных сістэмах.

## Біяграфія 
Скончыў ліцэй Людовіка Вялікага, быў сярэбраным прызёрам Міжнароднай матэматычнай алімпіяды 1973 года, і залатым — алімпіяды 1974 года. У 1975 годзе ён быў першым у спісе тых, хто здаў іспыты ў Вышэйшую нармальную школу, а ў 1977 годзе здаў іспыт на права выкладання матэматыкі ў школах вышэйшай ступені (l’agrégation de mathématiques). У 1981—1983 гадах быў прызваны на ваенную службу, служыў у Бразіліі. Пасля дэмабілізацыі ён у 1985 годзе пад кіраўніцтвам Мішэля Эрмана абараніў дысертацыю ў Політэхнічнай школе, а затым атрымаў выкладчыцкую пасаду ва ўніверсітэце Парыж-Поўдзень XI.

## Узнагароды і званні 
* 1984 — Бронзавы медаль Нацыянальнага цэнтра навуковых даследаванняў
* 1988 — Прэмія Салема
* 1991 — Прэмія імя Іофэ Французскай акадэміі навук
* 1994 — Філдсаўская прэмія
* 1995 — кавалер Ордэна Ганаровага легіёна (з 2011 — афіцэр ордэна)

Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Сайман Дональдсан

Сэр **Сайман Керван Дональдсан** (; нар. ) — брытанскі матэматык, лаўрэат міжнародных прэмій. Знакаміты працамі ў галіне тапалогіі гладкіх (дыферэнцуемых) 4-мерных мнагастайнасцей.

## Біяграфія 
Сайман Дональдсан атрымаў ступень бакалаўра ў Пембрук-каледжы (Кембрыдж), у 1979 годзе; пасля чаго стаў аспірантам у Вустэр-каледжы (Оксфард) — спачатку пад кіраўніцтвам Найджэла Хітчына, а затым — Майкла Ацьі. У 1982 годзе, яшчэ будучы аспірантам, ён апублікаваў артыкул *Self-dual connections and the topology of smooth 4-manifolds*.

Пасля атрымання ў 1983 годзе ў Оксфардзе ступені доктара філасофіі Дональдсан пачаў выкладаць у оксфардскім Каледжы Усіх Душ. 1983/1984 навучальны год ён правёў у ЗША ў Інстытуце перспектыўных даследаванняў, і ў 1985 годзе вярнуўся ў Оксфард ужо прафесарам. Адзін год ён правёў у Стэнфардскім універсітэце, а з 1998 года перайшоў на працу ў Імперскі каледж Лондана.

З 2014 года працуе ва Універсітэце штата Нью-Ёрк у Стоўні-Брук.

У 2012 годзе за заслугі ў галіне матэматыкі Сайман Дональдсан быў узведзены ў рыцарскае званне.

## Узнагароды 
* 1984 — Прэмія Уайтхеда
* 1986 — Філдсаўская прэмія
* 1994 — Прэмія Крафарда
* 2006 — Міжнародная прэмія караля Фейсала
* 2008 — Прэмія Немерса па матэматыцы
* 2009 — Прэмія Шаа
* 2014 — Breakthrough Prize in Mathematics
* 2019 — Прэмія Веблена па геаметрыі

Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Шаа
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Члены Амерыканскага матэматычнага таварыства
Алег Уладзіслававіч Ліскоўскі

**Алег Уладзіслававіч Ліскоўскі** (нар. 1949 —) — беларускі ўрач-псіхіятр. Кандыдат медыцынскіх навук (1981).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1949 годзе, беларус. У 1966 годзе са срэбным медалём скончыў сярэднюю школу ў г. п. Парычы Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці.

У 1966 годзе паступіў і ў 1972 г. скончыў Мінскі медыцынскі інстытут. З першага курса інстытута вызначыўся ў выбары будучай прафесіі, займаўся ў студэнцкім навуковым гуртку пры кафедры псіхіятрыі, быў яго старастам.

У 1972—1973 гадах працаваў урачом-псіхіятрам у Брэсцкай абласной псіхіятрычнай бальніцы ў в. Магілёўцы Пружанскага раёна. З 1973 па 1975 служыў у войску, быў пазаштатным псіхіятрам дывізіі.

У 1975—1980 гадах працаваў загадчыкам аддзялення у Рэспубліканскай клінічнай псіхіятрычнай бальніцы. У 1980 годзе быў абраны па конкурсе асістэнтам кафедры псіхіятрыі Мінскага медыцынскага інстытута.

У 1981 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. З мая 1993 года — дацэнт кафедры псіхіятрыі.

Выпускнік Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута (1972). У 1994—1999 — галоўны псіхіятр Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.

## Навуковая дзейнасць 
Сфера прафесійных інтарэсаў Ліскоўскага А. У. уключае пытанні псіхіятрыі, наркалогіі, псіхатэрапіі, медыцынскай псіхалогіі, генетыкі.

## Літаратура 
* Лисковский Олег Владиславович // Путь в науку. — Гомель, 2008. — Вып. 5 : Очерки о докторах и кандидата наук — уроженцах Гомельщины. — С. 235.

Катэгорыя:Псіхіятры Беларусі
Катэгорыя:Псіхіятры СССР
Ісіі

**Ісіі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ёсінобу Ісіі, японскі футбаліст
* Сігэмі Ісіі, японскі футбаліст
* Сіра Ісіі, японскі мікрабіёлаг, генерал-лейтэнант Імператарскай арміі Японіі
Кувахара

**Кувахара** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Кацуёсі Кувахара, японскі футбаліст
* Ясуюкі Кувахара, японскі футбаліст
Катастрофа Су-34 у Ейску

**Катастрофа Су-34 у Ейску** — авіяцыйная катастрофа, якая адбылася 17 кастрычніка 2022 года ў 18 гадзін 25 хвілін у горадзе Ейск, калі знішчальнік-бамбардзіроўшчык Су-34 паваліўся на дзевяціпавярховы жылы дом.

Па сцвярджэнні МА РФ, катастрофа адбылася падчас вучэбна-трэніровачнага палёту. Пасля ўзлёту самалёт прабыў у паветры менш за тры хвіліны. Паводле папярэдняй версіі, пры ўзлёце загарэўся рухавік. Пілоты паспелі катапультавацца. Агонь ад паліва ахапіў частку жылога дома, а яго жыхары былі эвакуіраваны ў пункты часовага размяшчэння. На месцы катастрофы была чутна дэтанацыя боепрыпасаў самалёта, але кіраўнік МНС Расіі Аляксандр Куранкоў заявіў, што выбуху пасля падзення самалёта не было, а пажар узнік у выніку разліву гаручага.

Загінулі 15 чалавек, пацярпелі 19.

Следчы камітэт Расіі асноўнай версіяй катастрофы назваў тэхнічную няспраўнасць паветранага судна.

Па даных выдання The Bell, гэтая катастрофа — як мінімум, дзясятая небаявая страта расійскай авіяцыі з пачатку ўварвання Расіі ва Украіну.

Катэгорыя:Ейск
Катэгорыя:Кастрычнік 2022 года
Катэгорыя:Падзеі 17 кастрычніка
Катэгорыя:Катастрофы 2022 года
Катэгорыя:2022 год у Расіі
Катэгорыя:Авіяцыйныя здарэнні ў Расіі
Алена Аляксандраўна Ігнацюк

**Алена Аляксандраўна Ігнацюк** (нар. , Восаўцы, Драгічынскі раён) — беларуская паэтэса, сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў з 2002 года (рэкамендавалі: Р. Барадулін, Л. Галубовіч, М. Скобла). Даследчыца літаратуры, кандыдат філалагічных навук (1999).

## Біяграфія 
У 1983 годзе скончыла філалагічны факультэт Брэсцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. С. Пушкіна. Працавала настаўніцай у Белінскай СШ Драгічынскага раёна, пасля — выкладчыкам у Брэсцкім дзяржаўным універсітэце. З 1999 па 2004 гады — старшы навуковы супрацоўнік Нацыянальнага навукова-асветнага цэнтра імя Ф. Скарыны (г. Мінск). Цяпер выкладае культуралогію і эстэтыку ў Палескім універсітэце (г. Пінск).
 
Аўтар кніг паэзіі: «Нота Ля» (2000), «Летаргія» (2006), «Дыярыуш для дзівалова (зімовыя фантасмагорыя)» (2018), шэрагу літаратуразнаўчых артыкулаў у часопісах «Роднае слова», «Мастацтва». Пачынала пісаць вершы на рускай мове, цяпер яе вершаваная мова — толькі беларуская. Вершы друкаваліся ў часопісах «Крыніца», «Бярозка», «Нёман», «Маладосць», «Беларусь», «Дзеяслоў», «Полымя», штотыднёвіку «ЛіМ» і інш.

## Бібліяграфія 
* Будзе ўсё наадварот: вершы / Алена Ігнацюк. — Мінск : Кнігазбор, 2016. — 95 с. — (Кнігарня пісьменніка; вып. 79).
* Нота «Ля»: [вершы, паэмы] / Алена Ігнацюк. — Мінск : Медысонт, 2000. — 134 с.
* Летаргія: вершы / Алена Ігнацюк. — Мінск : Беларускі кнігазбор, 2006. — 91 с.

Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
П’ер-Луі Ліёнс

**П’ер-Луі Ліёнс** (нар. , ) — французскі матэматык, лаўрэат Філдсаўскай прэміі. Унёс значны ўклад у рашэнні нелінейных дыферэнцыяльных ураўненняў.

## Біяграфія 
Сын французскага матэматыка Жака-Луі Ліёнса. Вучыўся ў Вышэйшай нармальнай школе Парыжа з 1975 па 1979 гады, вырашыў прысвяціць сябе навукова-даследчай працы ў галіне прыкладной матэматыкі і як вынік у 1979 годзе абараніў доктарскую дысертацыю ва Універсітэце Парыж VI пад кіраўніцтвам Брэзі. У 1979—1981 гадах працаваў у Нацыянальным цэнтры навуковых даследаванняў. З 1981 па 1992 гады выкладаў ва Універсітэце Парыж-Дафін. З 1992 года выкладаў у Політэхнічнай школе Парыжа. У 2002 годзе прызначаны прафесарам у Калеж дэ Франс, дзе ён загадваў кафедрай «Дыферэнцыяльныя ўраўненні ў частковых вытворных і іх прымяненне». У 2006 годзе назначаны членам Вышэйшага савета Францыі па пытаннях навукі і тэхналогій, у 2009 годзе назначаны прэзідэнтам Вышэйшай нармальнай школы Парыжа.

## Узнагароды 
* Прэмія фонду Дуаста-Блютэ Французскай акадэміі навук (1986)
* Прэмія IBM (1987)
* Прэмія Філіпа Морыса за ўклад у навуку (1991)
* Прэмія Ампера Французскай акадэміі навук (1992)
* Філдсаўская прэмія (1994)
* Прэмія Томсан (2004)
* Камандор ордэна Ганаровага легіёна (2013)

Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Лейбарысцкая партыя

**Лейбарысцкая партыя** — назва, якую выкарыстоўваюць многія палітычныя партыі. Многія з гэтых партый звязаныя з прафсаюзным рухам ці прафсаюзамі ў цэлым. Лейбарысцкія партыі могуць існаваць ва ўсім палітычным спектры, але большасць з іх з’яўляюцца левацэнтрысцкімі ці левымі партыямі.
* Аўстралійская лейбарысцкая партыя
* Барбадаская лейбарысцкая партыя
* Дамінікская лейбарысцкая партыя
* Лейбарысцкая партыя Антыгуа
* Лейбарысцкая партыя (Вялікабрытанія)
* Лейбарысцкая партыя Мальты
* Лейбарысцкая партыя Новай Зеландыі
* Лейбарысцкая партыя Сент-Люсіі
* Маўрыкійская лейбарысцкая партыя
* Сацыял-дэмакратычная і лейбарысцкая партыя

*
Рабочая партыя

**Рабочая партыя** — назва, якую выкарыстоўваюць многія палітычныя партыі. Гэтае імя выкарыстоўвалася арганізацыямі як левага, так і правага палітычнага спектру. У цяперашні час выкарыстоўваецца паслядоўнікамі марксізму, марксізму-ленінізму, мааізму, сацыял-дэмакратыі, дэмакратычнага сацыялізму, сацыялізму і трацкізму.

## Дзеючыя партыі 
*  Дэмакратычная рабочая партыя (Бразілія)
*  Іспанская сацыялістычная рабочая партыя
*  Латвійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя
*  Люксембургская сацыялістычная рабочая партыя
*  Нарвежская рабочая партыя
*  Рабочая партыя Кеніі
*  Рабочая партыя Курдыстана

## Партыі, якія існавалі раней 
*  Беларуская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя
*  Венгерская сацыялістычная рабочая партыя
*  Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя
*  Нямецкая рабочая партыя
*  Польская аб’яднаная рабочая партыя
*  Рабочая партыя марксісцкага адзінства
*  Рабочая партыя палітычнага вызвалення Расіі
*  Расійская камуністычная рабочая партыя — Расійская партыя камуністаў
*  Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя
*  Сацыял-дэмакратычная рабочая партыя Германіі
*  Яўрэйская незалежная рабочая партыя

*
Рэмігій Кусь

**Рэмігій Кусь** (; нар. ) — польскі футбаліст, трэнер.

## Кар’ера футбаліста 
Футбольную кар’еру пачынаў у спартыўным клубе «Брда Быдгашч», першым трэнерам быў Рышард Шпак. Выступаў за «БКС Быдгашч», «Паможанін Сэрацк», «Вда Свецце», «Завіша Быдгашч», «Вісла Новэ», «ЛЗС Дамброва Хэлміньска», «КС Лахова».

## Кар’ера трэнера 
У 2011—2014 гадах быў галоўным трэнерам жаночай футбольнай каманды «Быдгашч».

У снежні 2017 года стаў трэнерам «Унія Солец Куяўскі», якую вывеў у трэцюю лігу і ў чэрвені 2012 года пакінуў клуб. Восенню 2018 года падпісаў кантракт з «Унія Янікова», але ў кастрычніку 2018 года быў звольнены.

У чэрвені 2022 года пакінуў пасаду галоўнага трэнера ФК «Паможанін Сэрацк», дзе правёў апошнія тры з паловай гады, і падпісаў трохгадовы кантракт з камандай з чацвёртай лігі «Sportis» з Лахова. Адначасова ў кастрычніку 2022 года быў прызначаны выканаўцам абавязкаў трэнера ў ЖФК «Быдгашч», замяніўшы Адама Гурала.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Remigiusz Kuś nowym trenerem Unii/Drobex Solec Kujawski
* REMIGIUSZ KUŚ TRENEREM SPORTIS SFC ŁOCHOWO

Катэгорыя:Футбалісты Польшчы
Катэгорыя:Ігракі ФК Вда Свецце
Катэгорыя:Ігракі ФК Завіша Быдгашч
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Польшчы
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Быдгашч
Катэгорыя:Трэнеры ФК Унія Янікова
Катэгорыя:Трэнеры ФК Унія Солец Куяўскі