open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Самуіл Барысавіч Кормер

**Самуіл Барысавіч Кормер** (,  — , Арзамас-16, Горкаўскай вобласці) — савецкі фізік. Член-карэспандзент АН СССР (1981). Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння школы ў гады Вялікай Айчыннай вайны працаваў слесарам-фрэзероўшчыкам па рамонце танкаў, затым быў на фронце. Накіраваны ў Ваеннна-інжынерную артылерыйскую акадэмію імя Ф. Э. Дзяржынскага (скончыў у 1946 годзе). Працаваў (з 1946) у УНДІ эксперыментальнай фізікі («Арзамас-16»).

Навуковыя даследаванні па фізіцы цвёрдага цела, фізіцы высокіх ціскаў, квантавай электроніцы, лазернаму тэрмаядзернаму сінтэзу. Эксперыментальныя даследаванні тэрмадынамічнай уласцівасці металаў і іонных крышталёў у экстрэмальных умовах, пабудаваў ураўненне стану для абласцей высокіх тэмператур. Вызначыў у шырокім дыяпазоне шчыльнасцей і ціскаў ізентрапічную сціскальнасць вадароду, атрымаў эксперыментальныя дадзеныя аб яго пераходзе ў металічны стан. Распрацаваў метады вывучэння аптычных уласцівасцей ударна-сціснутых дыэлектрыкаў.

## Узнагароды 
Сталінская прэмія (1949, 1953). Ленінская прэмія (1959). Дзяржаўная прэмія СССР (1980).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Чырвонае

Назву **Чырво́нае** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Чырвонае — пасёлак у Жыткавіцкім раёне
* Мінская вобласць
** Чырвонае — пасёлак у Любанскім раёне

## Азёры 
* Чырвонае — возера ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці ў басейне ракі Цна
* Чырвонае — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ушача
* Чырвонае — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці ў басейне ракі Прыпяць
Кусіэль Саламонавіч Шыфрын

**Шыфрын Кусіэль Саламонавіч (Шлёмавіч)** (,  — , ЗША) — геафізік. Стваральнік навуковай школы па оптыцы атмасферы і акіяна. Член Міжнароднага геафізічнага саюза, Амерыканскага аптычнага таварыства. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.

## Біяграфія 
У 1940 скончыў скончыў фізічны факультэт Ленінградскага ўніверсітэта. У 1946—1969 гадах у Галоўнай геафізічнай абсерваторыі імя А. І. Ваейкава, загадчык лабараторыі радыяцыйных працэсаў у атмасферы. З 1969 года загадчык лабараторыі оптыкі акіяна ў Ленінградскім аддзялення Інстытута акіяналогіі Акадэміі навук СССР. З 1992 года — у ЗША, у Арэгонскім універсітэце.

## Навуковая дзейнасць 
Першыя навуковыя працы ў вобласці электроннай тэорыі цвёрдых цел: правёў асноватворнае даследаванне электрычных уласцівасцей добраправодзячых паўправаднікоў. З 1946 года пачаў займацца праблемамі оптыкі. Распрацаваў методыку вывучэння атмасферы і акіяна прыборамі, усталяванымі на штучных спадарожніках Зямлі. Кіраўнік навуковай школы оптыкі атмасферы і акіяна.

Аўтар каля 350 навуковых прац і некалькіх манаграфій, у тым ліку «Рассейванне святла ў мутным асяроддзі» (М.-Л., 1951), «Фізічная оптыка акіянскай вады» (Л., 1983). Прымаў удзел у стварэнні «Табліц па светларассейванню» (1968-77) і 8 калектыўных манаграфій па фізіцы атмасферы і акіяна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Геафізікі
Людвік Міхайлавіч Звяждоўскі

**Людвік Звяждоўскі**, мянушка **Тапор** () — капітан расійскай арміі, член тайнага таварыства Зыгмунта Серакоўскага, удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся па розных звестках у 1825, 11 снежня 1829, 11 студзеня 1830 года ў Вільні ў сям’і чыноўніка. У войску з 1845 года. Скончыў Акадэмію Генштаба ў Санкт-Пецярбургу ў чыне паручніка інжынерных войск. З 1860 годзе на службе ў Вільні. Быў прадстаўніком «чырвоных» ў Вільні. Да кастрычніка 1862 года ўзначальваў віленскі паўстанцкі цэнтр (Камітэт Руху, Літоўскі правінцыяльны камітэт), меў уплыў на таварыства рускіх афіцэраў у Польшчы. Пасля быў пераведзены ў Маскву. Падчас паўстання камандаваў паўстанцкім аддзелам у Магілёўскай губерні, які быў сабраны з студэнтаў Горы-Горацкі земляробчага інстытута. Яму нават удалося на непрацяглы тэрмін захапіць Горкі. Яго атрад 6 мая 1863 года ўступіў у бой з расійскімі войскамі і пацярпеў паражэнне. Сутыкнуўшыся з нядобразычлівасцю і нежаданнем ваяваць з боку тутэйшых жыхароў, распусціў свой аддзел і выехаў у Царства Польскае. Тут быў прызначаны галоўнакамандуючым войскамі Сандамірскага ваяводства, а таксама — кіраўніком кракаўскай дывізіі II-га корпуса. Удзельнік другой бітвы пад мястэчкам Апатаў 21 лютага 1864 годзе.

Паранены ў баі, захоплены на наступны дзень казачым патрулём, быў пакараны смерцю на рынку ў мястэчку Апатаў 23 лютага 1864, паводле іншых звестак 27 лютага 1864 года.

## Памяць 
Матэрыялы пра Людвіка Звяждоўскага ёсць у экспазіцыі Горацкага гісторыка-этнаграфічнага музея і музея гісторыі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Лившиц, В. М.* «За нашу і вашу свабоду»(пра Л. Звяждоўскага).В кн.: С Горками и академией связаны судьбой (события, люди и дела). Книга 2. Заметки краеведа — Горки :2016. С. 27-35.
* *ZWIERZDOWSKI, Ludwik* // Wielka Encyklopedia Powszechna.Wyd. PWN 1969. T.12. Usa-Ż. 
* *Kotarski, Stefan* «Opatów w latach 1861—1864». — Opatów,1935. 
* *Cieszkowski,Stefan* «Pomnik Majora Ludwika Zwierzdowskiego» // «Ziemi Opatowskiej». — 1988. — № 4. 

## Спасылкі 
* Біяграфія Звяждоўскага на старонках «Wielkiej Encyklopedii Powrzechnej» 
* Жыцяпіс маёра Людвіка «Тапор»-Звяждоўскага, героя бітвы Апатаўскай  
* Людвік Міхайлавіч Звяждоўскі (1829—1864). «Тапор»// «Свіслацкія аркушы»
* Ліўшыц, Уладзімір. Адзін з герояў рамана Караткевіча. Паглядзіце на гісторыю кіраўніка горацкіх паўстанцаў у 1863—1864 гадах // https://horki.info/news/13504.html 

Катэгорыя:Постаці Горак
Катэгорыя:Ваенныя Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Іраклій (Лісоўскі)

**Іраклій Лісоўскі** (свецкае імя **Іосіф**; 1734, Полацкае ваяводства — ) — царкоўны дзеяч Рэчы Паспалітай і Расійскай імперыі. Уніяцкі архіепіскап полацкі (з 1784), мітрапаліт кіеўскі, галіцкі і ўсяе Русі (з 1806, без зацверджання Папам Рымскім).

## Біяграфія 
Прадстаўнік беларускага шляхецкага роду Лісоўскіх герба «Вожык». Навучаўся ў школе пры кляштары дамініканцаў у Вушачах, дзе ўступіў у ордэн базыльян Св. Іасафата.

Быў ігуменам Полацкага манастыра пры Сафійскім саборы, а з 1778 — архімандрытам Ануфрыеўскага манастыра (Мсціслаўскае ваяводства). З 1780 член кансісторыі Полацкай уніяцкай епархіі.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) і скасавання таго ж года Кацярынай II уніяцкіх епархій (апроч Полацкай) фактычна кіраваў усімі ўніятамі Расійскай імперыі.

Падтрымліваў утварэнне Галоўнай семінарыі пры Віленскім універсітэце (1803), адкрыў семінарыю для белага духавенства ў Полацку (1806).

Быў прыхільнікам ачышчэння абраднасці ад лацінскіх пазычанняў. Склаў і даслаў у Рым на зацверджанне службоўнік з паралельнымі царкоўна-славянскім і лацінскім тэкстам.

Дамогся ад імператара Аляксандра I утварэння ўнутры рымска-каталіцкай калегіі асобнага дэпартамента для ўніятаў (1805), старшынёй якога зрабіўся сам. Спрыяў выданню царскага дазволу для ўніятаў, якія прынялі лацінскі абрад, вярнуцца да папярэдняй веры.

Ва ўнутрыцаркоўнай барацьбе абапіраўся на падтрымку царызму. У 1795 забараніў уніяцкім святарам процідзейнічаць схіленню (часам гвалтоўнаму) сваіх вернікаў у праваслаўе. У 1805 спрыяў выданню загаду Пецярбургскай рымска-каталіцкай калегіі аб скасаванні базыльянскіх манастыроў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Bishop Iraklij Listovskyj

Катэгорыя:Базыльяне
Іраклій
Катэгорыя:Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты
Катэгорыя:Полацкія ўніяцкія архіепіскапы
Полацкія ўніяцкія архіепіскапы

**Полацкія ўніяцкія архіепіскапы** — епіскап уніяцкай царквы ў межах Вялікага Княства Літоўскага ў час існавання Рэчы Паспалітай, а пасля Расійскай імперыі, кіраўнік Полацкай уніяцкай архіепархіі.

Полацкімі ўніяцкімі архіепіскапамі былі:
* Герман Загорскі (Рыгор Іванавіч, праваслаўны епіскап 22.9.1595 — 9.10.1596, пасля ўніяцкі — 1600)
* Гедэон Бральніцкі (1601—1618)
* Іасафат Кунцэвіч (1618 — 12.11.1623, з 1617 епіскап-суфраган віцебскі і каад’ютар полацкі)
* Антоній (Анастасі) Сялява (1624—1655)
**  (1643—1651 каад’ютар полацкі)
* Гаўрыла Календа (1655—1674, з 1653 каад’ютар полацкі)
* Кіпрыян Жахоўскі (1674 — 2.10.1693)
* Марцыян Белазор (1697 — 18.6.1707)
*  (1709 — 8.9.1714)
* Фларыян Грабніцкі (1714 — 18.7.1762)
* Ясон Юноша-Смагажэўскі (1762—1783, з 1752 каад’ютар полацкі)
* Іраклій Лісоўскі (1783—1794)
* Лявон Духноўскі (1794—1797)
* Рыгор Кахановіч (1797—1809)
*  (1809—1826)
*  (1826—1833)
Пасля смерці Якуба Мартусевіча ў 1833 Полацкае ўніяцкае архіепіскапства было скасавана, а яго тэрыторыя далучана да Беларускага ўніяцкага архіепіскапства, з кафедрай у Полацку. Беларускімі ўніяцкімі архіепіскапамі былі:
* Іасафат Булгак (17.4.1833 — 25.2.1838)
* Васіль Лужынскі (1838 — 6.3.1839, пасля праваслаўны епіскап)

## Гл. таксама 
* Полацкая ўніяцкая архіепархія

## Літаратура 
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej, Poznań, T.1-31, 1879—1908.


Катэгорыя:Спісы:Рэлігія
Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Катэгорыя:Спісы асоб
Якаў Ісакавіч Клейнбок

**Якаў Iсакавіч Клейнбок** (, , Брэст-Літоўск — , ) — савецкі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Доктар ветэрынарных навук, прафесар. Член-карэспандэнт АН КазССР (1954). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі КазССР (1945).

## Біяграфія 
Скончыў Алма-Aцінскі зоаветэрынарны інстытут (1932). У 1932-33 працаваў на Алма-Ацінскім біякамбінаце, у 1933-61 — у Алма-Ацінскім зоаветэрынарным інстытуце (асістэнт, загадчык кафедры). У 1941-53 член прэзідыума Казахскага філіяла Усесаюзнай акадэміі сельскагаспадарчых навук імя Леніна.

Асноўныя даследаванні звязаныя з праблемамі паталогіі страўнікава-кішачнага тракту каня. Распрацаваў метады прафілактыкі і тэрапіі лёгачных і страўнікава-кішачных захворванняў цялят з ужываннем антыбіётыкаў.

## Літаратура 
* Казахская ССР, энциклопедия в 4-х томах. Т. 3. С. 273.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дактары ветэрынарных навук
Ліўшыц

**Ліўшыц** — яўрэйскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Гілер Маркавіч Ліўшыц (1909—1983) — беларускі гісторык, доктар гістарычных навук, доктар філасофскіх навук.
* Іосіф Барысавіч Ліўшыц — беларускі эндакрынолаг.
* Іосіф Майсеевіч Ліўшыц — беларускі вучоны ў галіне гідралогіі.
* Ірына Саламонаўна Ліўшыц — беларуская інжынерка.
*  — беларускі санітарны ўрач.
* Мордух Насонавіч Ліўшыц (1918—1998) — беларускі архітэктар.
* Сямён Барысавіч Ліўшыц (нар. 1950) — беларускі інжынер і палітык.
* Сямён Майсеевіч Ліўшыц — беларускі вучоны ў галіне рэнтгеналогіі.
* Уладзімір Маісеевіч Ліўшыц — беларускі літаратуразнавец.
* Хаім Майсеевіч Ліўшыц — беларускі савецкі мастак-жывапісец.
Сямён Майсеевіч Алукер

**Сямён Майсеевіч Алукер** (23.12.1892 (04.01.1893),  — , ) — беларускі вучоны ў галіне оталарынгалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1946), прафесар (1949).

## Біяграфія 
Скончыў медыцынскі факультэт Юр’еўскага ўніверсітэта (1916). Асістэнт клінікі (кафедры) хвароб вуха, горла, носа медыцынскага факультэта БДУ, Беларускага (Мінскага) медыцынскага інстытута (1929—1937). Дацэнт кафедры (1937—1941).

У час Вялікай Айчыннай вайны ардынатар эвакашпіталя (1941—1944). Дацэнт кафедры хвароб вуха, горла, носа Мінскага медыцынскага інстытута (1944—1948). Загадчык кафедры хвароб вуха, горла, носа Архангельскага медыцынскага інстытута (1948—1949). Загадчык кафедры хвароб вуха, горла, носа Мінскага медыцынскага інстытута (1949—1952).

Навуковыя працы па клінічных, біяхімічных, эксперыментальных даследаваннях склеромы.

## Навуковыя працы 
* Резервная щелочность крови (pH) у склеромных больных (1932);
* Состояние слуха и вестибулярного аппарата у склеромных больных (з сааўт., 1933);
* К вопросу организации экспедиций по изучению склеромы (з сааўт., 1940);
* Материалы экспедиции по изучению склеромы в БССР (1940);
* Состояние верхних дыхательных путей и ушей у сельского населения обследованных районов БССР (1940);
* К вопросу об этиопатогенезе склеромы верхних дыхательных путей (1947);
* Экспериментальная проверка роли палочки Фриша в патологии склеромного процесса (1948);
* Биохимические сдвиги крови и мочи у склеромных больных (1950).

## Літаратура 
* 
* Семен Моисеевич Алукер: [Некролог] // Вестник оториноларингологии. — 1955. — № 4. — С. 93.
* Алукер Сямен Майсеевіч (1892—1955). Беларускі савецкі вучоны ў галіне атарыналарынгалогіі // БелСЭ. — Мн., 1974. — Т. 11. — С. 578.

## Спасылкі 
* Алукер Семён Моисеевич (23.12.1892 (04.01.1893)—17.03.1955) // Сайт ДУА «Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт» 

Катэгорыя:Отарыналарынголагі СССР
Катэгорыя:Отарыналарынголагі Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Лацінскія войны

**Лацінскія войны** — узброеныя канфлікты паміж Рымскай Рэспублікай і Лацінскім саюзам лацінскіх абшчын, якія атачалі Рым. Вылучаюцца дзве Лацінскія войны:
* **Першая Лацінская вайна** (499 або 496 да н.э.) — распачатая тускульскім кіраўніком Актавіем Маміліем і выгнанымі з Рыма Тарквініямі вайна, ключавой бітвай якога стала бітва ля Рэгільскага возера.
* **Другая Лацінская вайна** (340 — 338 да н.э.) — прэвентыўная вайна, распачатая рымлянамі супраць Лацінскага саюза, незадаволенага экспансіянісцкай палітыкай Рыма і адмовай ад прыняцця да ўвагі інтарэсаў лацінян.
У абедзвюх войнах перамогу атрымаў Рым.

## Гл. таксама 
* Спіс войн да н.э.

Катэгорыя:Войны Старажытнага Рыма
Ясон Смагаржэўскі

**Ясон Смагаржэўскі** ( — ) — царкоўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, Рэчы Паспалітай. Уніяцкі архіепіскап полацкі (1762—1780), мітрапаліт кіеўскі, галіцкі і ўсяе Русі (з 1780). Кавалер Ордэна Св. Станіслава (1767).

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Смагаржэўскіх герба «Юноша», што паходзілі з Ваўкавыскага павета. Спярша быў рымска-каталіком, аднак каля 1731 уступіў у ордэн базыльянаў Св. Іасафата.

Вывучаў тэалогію і філасофію ў Грэчаскім калегіуме ў Рыме (1734—1740). У 1740 зрабіўся святаром. 3 1747 был генеральным афіцыялам і вікарыям Кіеўскай мітраполіі. Каля 1752—1758 на даручэнне мітрапаліта Ф. Грабніцкага знаходзіўся ў Рыме.

Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай 16 верасня 1772 мусіў прысягнуць на вернасць Кацярыне II, у выніку чаго атрымаў 2 дэканаты мітрапаліцкай епархіі (Гомельскі і Рагачоўскі, 1773) і Смаленскую епархію (1778). Гэта паставіла пад яго ўладу ўсе парафіі ў землях, уключаных у склад Расійскай імперыі.

Абараняў пазіцыі Грэка-Каталіцкай Царквы як ад спробаў пераводу сваіх вернікаў у праваслаўе Сінода Расійскай Праваслаўнай Царквы, так і ў каталіцтва лацінскага абраду. Імкнуўся абмежаваць дзейнасць праваслаўнага епіскапа Віктара Садкоўскага, вярнуць парафіі, якія прынялі праваслаўе, забараніць святарам з Расіі працаваць у прыходах.
]]
У 1774 дамогся ад рымскай курыі пацвярджэння даўняй пастановы (1624) аб забароне ўніятам пераходзіць у лацінскі абрад. Таго ж года падрыхтаваў праект епархіяльнай семінарыі ў вёсцы Струнь каля Полацка (адкрылася ў 1806). Заахвочваў развіццё базыльянскіх школ.

З прычыны супрацьстаяння памкненням уладаў Расійскай імперыі ў рэлігійнай сферы 2 ліпеня 1780 Кацярына II пазбавіла Я. Смагаржэўскага расійскага падданства. Выехаў у Рэч Паспалітую, жыў у сваёй рэзідэнцыі ў горадзе Радамысль (Кіеўскае ваяводства). Заснаваў семінарыі ў Радамыслі і Жытоміры.

Намаганні Я. Смагаржэўскага не спынілі агульнай тэндэнцыі паслаблення Грэка-Каталіцкай Царквы.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Базыльяне
Катэгорыя:Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты
Катэгорыя:Полацкія ўніяцкія архіепіскапы
Катэгорыя:Выпускнікі Грэчаскага калегіума
Катэгорыя:Памерлі ў Жытомірскай вобласці
Юноша (герб)

**Ю́ноша** () — шляхецкі герб. У чырвоным полі срэбны баран, які стаіць на зялёнай траве. У клейнодзе пяць страусіных пёраў. Першая згадка ў крыніцах — 1335 год.

Іншыя назвы — *Ягня*, *Агнец* (Agnus), *Баран* (Baran), *Бараны* (Barany).

## Літаратура 
* Bartosz Paprocki. Herby rycerstwa polskiego. Kraków, 1584.
* Simon Okolski. Orbis Polonus. Krakow, 1642. T.1-3.
* Ks. Kacper Niesiecki. Herby i familie rycerskie tak w Koronie jako y w W.X.L. Lwów, 1728.

Юноша
Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты

**Уніяцкія (грэка-каталіцкія) мітрапаліты (Вярхоўныя архіепіскапы) Кіеўскія, Галіцкія і ўсяе Русі** — прадстаяцелі Уніяцкай (грэка-каталіцкай) Царквы ў Рэчы Паспалітай і Расійскай імперыі ў 1596—1839 гадах. Пасля свайго абрання зацвярджаліся Папам Рымскім.

Кафедра ўніяцкага Кіеўскага мітрапаліта знаходзілася ў Віленскім Прачысценскім саборы.

24 лютага 1807 года Папа Рымскі Пій VII падпісаў булу «In universalis Ecclesiae regimine», паводле якой абвяшчалася ўніяцкая Галіцкая мітраполія і зацвярджалася кандыдатура на пасаду мітрапаліта, як правапераемніка Кіеўскай уніяцкай мітраполіі.

## Мітрапаліты 
## Гл. таксама 
* Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі ўніяцкая мітраполія
* Кіеўская ўніяцкая архіепархія

## Літаратура 
* 
* Болховитинов Е.А. «Описаніе кіевософійскаго собора и кіевской іеархіи» — Кіевъ, Типографія Кіевопечерской Лавры, 1825
Харлау

**Ха́рлау** - горад і адміністрацыйны раён графства Эсэкс, Англія. Размешчаны ў заходняй частцы графства, на мяжы з Хартфардшырам, на рацэ Сторт. Горад знаходзіцца паблізу аўтамагістралі М11 і з'яўляецца часткай лонданскага прыгараднага пояса. На тэрыторыі раёна пражывае 78,889 чалавек (па ацэнцы 2010 года).

## Гісторыя 
Харлау быў адным з «Новых гарадоў», адбудаваных у паваенны час у Паўднёва-Усходняй частцы Англіі, і стаў адным з першых гарадоў Вялікабрытаніі, у якім у паваенны час былі пабудаваны высокапавярховыя жылыя дамы. У горадзе працавалі шматлікія архітэктары, у тым ліку Джэйн Дру і Фрэдэрык Гіберд.
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Англіі
Катэгорыя:Эсекс
Возера Настойлівасці

**Возера Настойлівасці** () — невялікае месяцавае мора ва ўсходняй частцы бачнага месяцавага дыска, на поўдзень ад Мора Крызісаў.

Селенаграфічныя каардынаты , дыяметр каля 71 км. На паўднёвы ўсход ад возера размешчаны кратэр Фірмік.
Возера Пяшчоты

**Возера Пяшчоты** () — адносна невялікае месяцавае мора, размешчанае ў паўночна-ўсходняй частцы бачнага боку Месяца.

Селенаграфічныя каардынаты аб'екта — , дыяметр складае 80 км. Астатнія кратэры групы (Маніле C, K, T, U, W) займаюць вобласць на поўдзень ад Возера Надзеі.
Возера Нянавісці

**Возера Нянавісці** () — невялікае месяцавае мора ў цэнтральнай частцы бачнага месяцавага дыска, на паўднёвы захад ад Мора Яснасці.

Селенаграфічныя каардынаты , дыяметр каля 73 км.
Возера Адзіноты

**Возера Адзіноты** () — вобласць на адваротным боку Месяца.

Селенаграфічныя каардынаты аб'екта — , дыяметр складае 139 км.

## Спасылкі 
* Возера Адзіноты ў THE MOON WIKI
Возера Восені

**Возера Восені** () — адносна невялікае месяцавае мора, размешчанае на краі бачнага боку Месяца ў заходняй частцы.

Селенаграфічныя каардынаты аб'екта — , дыяметр складае 183 км.

## Спасылкі 
*
Возера Справядлівасці

**Возера Справядлівасці** () — невялікае месяцавае мора ў паўночна-ўсходняй частцы бачнага месяцавага дыска.

Селенаграфічныя каардынаты , дыяметр каля 122 км. На паўднёвы ўсход ад возера размешчаны кратар Макробій, на паўночны захад — Таўрскія горы.

## Крыніцы
Возера Радасці

**Возера Радасці** () — адносна невялікае месяцавае мора, размешчанае ў цэнтральнай частцы бачнага боку Месяца.

Селенаграфічныя каардынаты аб'екта — , дыяметр складае 113 км. З поўначы размешчаны Гемскія горы (), а з паўночнага ўсходу распасціраецца Мора Яснасці .
Возера Перавагі

**Возера Перавагі** () — адносна невялікае месяцавае мора, размешчанае на поўдзень ад больш буйнога Мора Вільготнасці. Назва за аб'ектам афіцыйна замацавана Міжнародным астранамічным саюзам у 1976 годзе.

Найбольш прыкметны аб'ект унутры возера — гэта маленькі кратэр Клаўзіус.

Возера Перавагі паслужыла апошнім прытулкам для першай еўрапейскай аўтаматычнай станцыі «Смарт-1». 3 верасня 2006 года пасля завяршэння сваёй місіі апарат быў зведзены з арбіты і разбурыўся пры ўдары аб месяцавую паверхню.

## Спасылкі 
* Lacus Excellentiae  на сайце International Astronomical Union.
Дзеясловіца

**Дзеясловіца** — варыянт правапісу беларускай мовы, які з’яўляецца сярэднім варыянтам паміж афіцыйным правапісам і тарашкевіцай. Рэалізуе перадачу асаблівасцей беларускага вымаўлення на аснове афіцыйных нормаў.

Назву атрымаў ад назвы часопіса «Дзеяслоў», які друкаваўся паводле гэтых прынцыпаў з верасня 2002 года да канца 2009 года, калі часопіс перайшоў на афіцыйную норму. Правапіс лічыўся кампрамісным варыянтам, але іншымі выданнямі падтрыманы не быў, застаўшыся фактычна незаўважаным ні з боку прыхільнікаў тарашкевіцы, ні з боку прыхільнікаў наркамаўкі.

Гэты варыянт беларускага правапісу (з некаторымі асаблівасцямі), які грунтуецца на прапановах Правапіснай камісіі ТБМ імя Ф. Скарыны, працяглы перыяд выкарыстоўваецца таксама ў праваабарончым бюлетэні «Права на волю», які выдае Праваабарончы цэнтр «Вясна» Алеся Бяляцкага, а таксама ў грэка-каталіцкай газеце «Царква».

## Сутнасць моўнай нормы 
Дзеясловіца імкнецца рэалізаваць на пісьме фанетычны прынцып беларускай мовы на аснове афіцыйнай нормы, ад якой адрозніваецца пераважна на арфаграфічным узроўні — адзін і той жа тэкст у абодвух варыянтах вымаўляецца ідэнтычна. Выключэнне складаюць канчаткі назоўнікаў ІІ скланення ў родным склоне, а таксама канчаткі -аў (-яў) у формах І скланення роднага склону множнага ліку, як, напрыклад, «задачаў», «паэмаў», «пазіцыяў», якія шырэй выкарыстоўваюцца ў тэкстах, пісаных паводле альтэрнатыўнай нормы.

Апроч гэтага, асіміляцыйную мяккасць свісцячых дзеясловіца перадае толькі ў межах слова, але не перадаецца ў прыназоўніках.

### Параўнанне правапісаў 
## Прычыны з’яўлення 
Праз тое, што афіцыйны правапіс беларускай мовы не перадае на пісьме асіміляцыйнай мяккасці, а асаблівасці тарашкевіцы ў перадачы замежных слоў для многіх з’яўляюцца нязвыклымі, з’яўляецца «сярэдні варыянт» правапісу, які імкнецца паўней перадаць графічна асаблівасці вымаўлення беларускіх слоў і звыклае вымаўленне замежных запазычанняў.

Паэт і літаратуразнавец Анатоль Івашчанка, які з’яўляецца прыхільнікам «сярэдняга правапісу», сцвярджае, што:

## Спасылкі 
* Часопіс «Дзеяслоў» , інтэрнэт-версія выдання

Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы
Катэгорыя:Беларуская мова
Луркамор’е

**Lurkmore.to** ці **Луркамор’е** () &nbsp;— анлайн-энцыклапедыя, пабудаваная на рухавіку MediaWiki; з’яўляецца аналагам англійскамоўнай гэгапедыі (гумарыстычнай энцыклапедыі) lurkmore.com. Пазіцыянуе сябе як «энцыклапедыя мемаў, фальклору і Усяго Іншага». Праект быў заснаваны пасля канфлікту паміж адміністрацыяй рускай Вікіпедыі і некалькімі яе ўдзельнікамі.

Праект быў закрыты уладальнікам у сувязі з уварваннем Расіі ва Украіну ў 2022 годзе.

## Паходжанне выразу *Луркамор’е* 
*Луркамор’е* () — слова, што ўтварылася шляхам спалучэння англійскага жаргоннага выразу *lurk moar* і рускага слова (). Само словазлучэнне *«lurk more»* тлумачыцца так: «*У большасці сеткавых супольнасцяў вітаюцца „маўклівыя навічкі“, якія спачатку, не выяўляючы сябе, чытаюць паведамленні і толькі праз нейкі час, паабвыкнуўшы, пачынаюць пісаць*».

## Тэматыка і стыль 
Праект першапачаткова пазіцыянаваў сябе як энцыклапедыя інтэрнэт — мемаў, але па меры развіцця яго артыкулы сталі ахопліваць значна больш шырокае кола тэм: інтэрнэт і інфармацыйныя тэхналогіі, камп’ютарныя гульні, побыт, палітыку, гісторыю, культуру, грамадскае жыццё і многае іншае.

Луркамор’е характарызуецца своеасаблівым стылем артыкулаў, адметным агульнай нефармальнасцю, паўжартаўлівым і саркастычным характарам, вольным ужываннем нецэнзурнай лексікі, бесцырымоннасцю выказванняў, а таксама рэзкай крытыкай недахопаў разгляданых з’яў.

Адметнай рысай артыкулаў таксама з’яўляецца спецыфічны слэнг &nbsp;— «луркамоўе» (*луркояз*), які складаецца з сеткавага жаргону, асобных слоў з ужытку падонкаў і кашчанітаў, а таксама ўласных неалагізмаў.

## Гл. таксама 
* Encyclopedia Dramatica

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вікі-праекты
Катэгорыя:Анлайнавыя энцыклапедыі
Катэгорыя:Праекты на рухавіку MediaWiki
Катэгорыя:Сеткавы фальклор
Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:Руская мова ў інтэрнэце
Лорэнс Дарэл

**Лорэнс Дарэл** (;  — ) — англійскі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Брытанскай Індыі. Старэйшы брат пісьменніка-анімаліста Джэралда Дарэла. У 1933 годзе выдаў (пад псеўданімам Гэфер Післейк) «Брома Бомбаст», літаратурную пародыю на Бернарда Шоу. Нягледзячы на папулярнасць і прызнанне яго літаратурнага таленту ў свеце, на постсавецкай прасторы Лорэнс Дарэл больш вядомы па аўтабіяграфічных кнігах свайго брата.

Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Ірвін Шоу

**Ірвін Шоу** (, сапр. Ірвін Гілберт Шамфараў; , Нью-Ёрк, ЗША — ) — амерыканскі пісьменнік, драматург, сцэнарыст.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Бруклінскі каледж (1934). Пачаў пісаць сцэнарыі для радыё ў 21 год. Пасля займаўся напісаннем кінасцэнарыяў, і нарэшце ў 1949 г. выйшаў яго першы раман — «Маладыя львы» (*The Young Lions*), заснаваны на ўласным досведзе часоў Другой сусветнай вайны. Раман меў вялікі поспех і пазней быў экранізаваны (у 1958). Пасля выдання другога рамана, які апісваў уздым макартызму ў ЗША, І. Шоу абвінавацілі ў прыналежнасці да камуністаў, а яго імя трапіла ў чорны спіс Галівуду. У 1951 І. Шоу з'ехаў у Еўропу, дзе пражыў да смерці. У Еўропе былі напісаныя не менш паспяховыя кнігі: «Люсі Краўн» (*Lucy Crown*, 1956), «Два тыдні ў другім горадзе» (*Two Weeks in Another Town*, 1960), «Багач, бядняк» (*Rich Man, Poor Man*; 1970).

## Творчасць 
У ранніх творах звяртаецца да тэмы фашызму, Другой сусветнай вайны, у пазнейшых — пасляваеннай амерыканскай і заходнееўрапейскай рэчаіснасці. Звяртаўся да праблем «амерыканскай мары» і «амерыканскай трагедыі», сям'і і грамадства, самасцвярджэння асобы і яе індывідуальнай адказнасці, лёсу мастацтва ва ўмовах камерцыялізацыі культуры.

Аўтар п'ес «Пахавайце мёртвых» (1936), «Простыя людзі» (1939), «Забойца» (1944), раманаў «Маладыя львы» (1948), «Трывожная атмасфера» (1950), «Вечар у Візантыі» (1973), «Хлеб па водах» (1981), «Успамін страты» (1982), дылогіі «Багач, бядняк» (1970) і «Жабрак, злодзей» (1977), кніг апавяданняў, публіцыстыкі, кінасцэнарыяў і інш. Яго творы адметныя займальнасцю інтрыгі, напружанасцю сюжэта, псіхалагізмам, дакладнасцю рэалій.

## Прэміі і ўзнагароды 
Двойчы лаўрэат прэміі О. Генры, якая ўручаецца за апавяданні.

## Літаратура 
* Лявонава Е. Шоу // БЭ ў 18 т. Т. 17. Мн., 2003.

## Спасылкі 
* Ірвін Шоу на сайце **encyclopedia.com**

Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Драматургі ЗША
Катэгорыя:Кінасцэнарысты ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Джон Арбэтнот

**Джон Арбэтнот** (;  — ) — англійскі навуковец і пісьменнік-сатырык.

Дакладная дата нараджэння невядомая, дата хрышчэння — 29 красавіка 1667.

Найбольш знакаміты сваім унёскам у матэматыку, а таксама персанажам Джонам Булем. Імя Джон Буль зрабілася сінонімам тыповага англічаніна, праставатага фермера, якога Арбэтнот вывеў у памфлеце «Гісторыя Джона Буля» (1727). Апроч палітычных сатыраў і памфлетаў, а таксама працаў па матэматыцы, напісаў шэраг працаў па медыцыне.

Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Сатырыкі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Полацкая духоўная семінарыя

**Полацкая духоўная семінарыя** — сярэдняя духоўная навучальная ўстанова Віцебскай епархіі Рускай праваслаўнай царквы.

## Гісторыя 
У 1807 годзе мітрапалітам Беларускай грэка-каталіцкай царквы Іракліем Лісоўскім у маёнтку Струнне (каля Полацка) побач са сваёй рэзідэнцыяй была заснавана «Беларуская грэка-ўніяцкая духоўная семінарыя». Зроблена гэта было ў адпаведнасці з указам імператара Аляксандра I, падпісаным у снежні 1806 года. Семінарыя прызначалася для навучання дзяцей белага ўніяцкага духавенства і ўтрымлівалася за кошт маёнткаў і часткі грашовых сродкаў, аднятых у базыльян.

У 1808 годзе мітрапалітам Іракліем Лісўскім былі зацверджаны правілы навучальна-выхаваўчага працэсу і штат семінарыі. У лістападзе таго ж года семінарыя пераведзена ў будынак Сафійскага сабора ў Полацку.

У 1812 годзе падчас Айчыннай вайны 1812 года семінарыя была разрабавана французамі і аднавіла сваю дзейнасць у 1813 годзе ў вёсцы Судзілавічы, а ў 1821 годзе семінарыя зноў пераведзена ў Полацк.

У 1823—1824 гадах ператворана ва ўласна семінарыю з двума аддзяленнямі і трохкласнае вучылішча пры ёй. У 1839 годзе навучальныя курсы семінарыі былі прыраўнаваны да курсаў семінарый Пецярбургскага і Кіеўскага навучальных акруг.

Пасля ліквідацыі ў 1839 годзе ўніяцкай царквы семінарыя стала праваслаўнай. У 1840 годзе пераназвана ў Полацкую духоўную семінарыю, і напачатку 1840-х гадоў пераведзена на казённае ўтрыманне.

У 1856 годзе семінарыя пераведзена ў Віцебск, але працягвала называцца Полацкай да снежня 1871 года, калі была пераназвана ў Віцебскую духоўную семінарыю.

## Рэктары 
* Аўрэлій Сулятыцкі (1807—1808).
* Ігнацій Баброўскі (1808—1815).
* Рыгор Дружына (1817).
* Васіль Лужынскі (1820—1822), "прэфект з правамі рэктара".
* Міхаіл Шалепін (1823—1839).
* Філарэт Малышэўскі (1840—1849).
* Павел Дабрахотаў (1849—1851).
* Фоцій Раманоўскі (1853—1855).
*  (1860—1861).
* Міканор Браўковіч (1865—1868).
* Арсень Івашчанка (1868—1872).

## Спасылкі 
* https://drevo-info.ru/articles/13675949.html
* 

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Полацка
Катэгорыя:1807 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1856 годзе
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Полацку
Катэгорыя:Праваслаўе ў Беларусі
Катэгорыя:Грэка-каталіцкая царква на Беларусі
Катэгорыя:Духоўныя навучальныя ўстановы Беларусі
Джордж Міфлін Далас

**Джордж Міфлін Далас** (;  — ) — амерыканскі палітык і 11-ы віцэ-прэзідэнт ЗША з 1845 па 1849 год.

## Біяграфія 
Джордж Далас, шатландзец па паходжанні, нарадзіўся ў Філадэльфіі, штат Пенсільванія, у сям’і Аляксандра Джэймса Даласа і Арабелы Сміт Далас. Ён быў другім з шасці дзяцей, сярод якіх былі будучы  ВМС ЗША Аляксандр Джэймс Далас. Адукацыю Джордж атрымаў у Эдынбургу. У 1810 годзе ён скончыў Прынстанскі ўніверсітэт.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мэры Філадэльфіі
Катэгорыя:Паслы ЗША ў Расіі
Катэгорыя:Паслы ЗША ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША
Уільям Руфус Кінг

**Уільям Руфус Дывэйн Кінг** (;  — ) — амерыканскі палітык, член Дэмакратычнай партыі, віцэ-прэзідэнт ЗША ў 1853 годзе.

## Біяграфія 
Кінг нарадзіўся ў 1786 годзе ў Семпсан-Кантры, Паўночная Караліна. У 1803 годзе ён скончыў Універсітэт Паўночнай Караліны ў Чапел-Хіл і ў 1806 заняўся адвакацкай практыкай у Клінтане. З 1807 па 1809 ён быў членам Палаты абшчын Паўночнай Караліны, а ў 1810 годзе служыў гарадскім юрысконсультам у Уілмінгтане. У перыяд з 1811 па 1816 Кінг тройчы абіраўся ў Палату прадстаўнікоў Кангрэса ЗША. Пасля гэтага ён адправіўся ў Еўропу, дзе служыў дыпламатам у Неапалі, а затым у Санкт-Пецярбургу. Вярнуўшыся ў 1818 годзе ў Злучаныя Штаты, ён стаў рабаўладальнікам на буйной баваўнянай плантацыі.

Кінг прыняў удзел у канферэнцыі па арганізацыі сістэмы ўлады штата Алабама. У 1819 годзе пасля адукацыі штата ён быў абраны сенатарам ад Алабамы, стаўшы прадстаўніком Дэмакратычна-рэспубліканскай партыі. Пазней ён пераабіраўся ў Сенат ў 1822, 1828, 1834 і 1841 гадах, а ў Кангрэсе 24-га і 27-га скліканняў займаў пасаду выконваючага абавязкі старшыні Сената. У перыяд з 1844 па 1846 Кінг з’яўляўся паслом Злучаных Штатаў у Францыі.

У 1852 годзе ён быў абраны віцэ-прэзідэнтам, аднак з-за праблем са здароўем прысяга, якая адбылася ў сакавіку 1853 г., была праведзена на Кубе, дзе ён у гэты час праходзіў лячэнне. У красавіку Кінг вярнуўся на сваю плантацыю ў Алабаме, дзе неўзабаве памёр ад сухотаў. На пасадзе віцэ-прэзідэнта ён знаходзіўся ўсяго 45 дзён.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце *Biographical Directory of the United States Congress* 

Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Паслы ЗША ў Францыі
Катэгорыя:Сенатары ад штата Алабама
Катэгорыя:Члены Палаты прадстаўнікоў ад штата Паўночная Караліна
Катэгорыя:Члены Дэмакратычнай партыі ЗША
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Джон Кэбел Брэкінрыдж

**Джон Кэбел Брэкінрыдж** (;  — ) — амерыканскі палітык, член Дэмакратычнай партыі, віцэ-прэзідэнт ЗША з 1857 па 1861 год.

## Біяграфія 
Брэкінрыдж нарадзіўся ў 1821 годзе ў Лексiнгтане, штат Кентукі. Скончыўшы Трансільванскі ўніверсітэт, заняўся юрыдычнай практыкай. Падчас Амерыкана-мексіканскай вайны ён кіраваў трэцім добраахвотніцкім палком Кентукі. У 1849 Брэкінрыдж быў членам Палаты прадстаўнікоў штата Кентукі ад дэмакратаў, а ў перыяд з 1851 па 1855 займаў месца ў Палаце прадстаўнікоў Кангрэсу ЗША. У 1856 годзе, ва ўзросце 36 гадоў, ён заняў пасаду віцэ-прэзідэнта пры Джэймсе Б’юкенене, стаўшы самым маладым віцэ-прэзідэнтам у гісторыі ЗША. Брэкінрыдж выставіў сваю кандыдатуру ад паўднёвай фракцыі Дэмакратычнай партыі на прэзідэнцкіх выбарах 1860 года, аднак прайграў рэспубліканцу Аўрааму Лінкальну. У сакавіку-верасні 1861 года Брэкінрыдж прадстаўляў штат Кентукі ў амерыканскім Сенаце.

## Спасылкі 
* Біяграфія Джона Брэкінрыджа  

Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты ЗША (1860)
Катэгорыя:Сенатары ад штата Кентукі
Катэгорыя:Члены Палаты прадстаўнікоў ад штата Кентукі
Катэгорыя:Кабінет Джэймса Б’юкенена
Катэгорыя:Кабінет Джэферсана Дэвіса
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў ЗША
Рычард Ментар Джонсан

**Рычард Ментар Джонсан** (;  — ) — амерыканскі палітык, з 1837 па 1841 займаў пасаду віцэ-прэзідэнта ЗША ў адміністрацыі Марціна Ван Бюрэна.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1780 годзе ў амерыканскім паселішчы Берграс, штат Кентукі. Скончыўшы Трансільванскі ўніверсітэт у Лексiнгтане, пачаў працаваць у якасці адваката. Сваю палітычную кар’еру ён пачаў у 1804 годзе, калі быў абраны прадстаўніком сваёй акругі ў Палату прадстаўнікоў штата Кентукі. З 1807 па 1819 Джонсан быў прадстаўніком свайго штата ў Палаце прадстаўнікоў. Падчас англа-амерыканскай вайны ён камандаваў палком, які дзейнічаў у 1813 годзе ў Канадзе. Па адной з версій, ён асабіста забіў правадыра індзейскага племяннога саюза — Тэкумсэ. З 1819 па 1829 Джонсан займаў пасаду прадстаўніка штата Кентукі ў Сенаце, а з 1829 па 1837 зноў працаваў у Палаце прадстаўнікоў.

У 1837 годзе ён уступіў у пасаду віцэ-прэзідэнта пры кабінеце Марціна Ван Бюрэна. Ён стаў першым віцэ-прэзідэнтам, абраным згодна з дванаццатай папраўкай да Канстытуцыі ЗША. На гэтай пасадзе ён прапрацаваў да 1841 года.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сенатары ад штата Кентукі
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Члены Дэмакратычнай партыі ЗША
Катэгорыя:Удзельнікі англа-амерыканскай вайны 1812 года
Чараўнік зеленакветкавы

**Чараўнік зеленакветкавы** (*Platanthera chlorantha*) — від шматгадовых травяністых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з 2 прадаўгавата-яйкападобнымі клубнямі і прамым голым сцяблом вышынёй 30—60 см.

У ніжняй частцы сцябла 2 буйныя (даўжынёй 8—18 см), прадаўгавата-адваротнаяйкападобныя або эліптычныя, голыя глянцавыя лісты, звужаныя ў крылатыя чаранкі; вышэй іх — 1—3 дробныя ланцэтныя лісцікі.

## Міжродавыя гібрыды 
*  ( × )
*  ( × )
*  ( × )

## Таксанамія 
### Таксанамічнае становішча 
Від **Чараўнік зеленакветкавы** ўваходзіць у род  сямейства .

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* 
* 
* 

Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Чараўнік
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Травы
Жульен Луі Жафруа

**Жульен Луі Жафруа** (; , Рэн, Францыя — ) — французскі літаратурны крытык.

## Біяграфія 
Вучыўся спачатку ў Рэне, затым у каледжы Людовіка Вялікага ў Парыжы. Выкладаў рыторыку ў каледжы Мазарыні. Спрабаваў сябе ў якасці драматурга.

Зрабіўся вядомым пасля таго, як пачаў жорстка крытыкаваць Вальтэра, чым нажыў сабе шмат ворагаў. Артыкулы Жафруа былі досыць папулярнымі, але хутка забыліся — яго пяцітомны збор купляўся слаба. Адна з самых вядомых прац крытыка — каментарыі да твораў Расіна.

Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Францыі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Музычныя крытыкі Францыі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Францыі
Шчамяліца мякенькая

**Шчамяліца мякенькая**, **медуніца мякенькая** (*Pulmonaria mollis*) — кветкавая расліна роду  сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з прамастойным, у верхняй частцы ліпкім ад залозістых валаскоў сцяблом вышынёй 20—40 см і кароткім тоўстым карэнішчам з пучком шнурападобных прыдатачных каранёў. Лісце простае, суцэльнае, з гладкім краем і завостранай верхавінкай. Прыкаранёвае лісце буйное, эліптычнае, мяккаапушанае, рэзка звужана ў крылаты чаранок; сцябловае — сядзячае, прадаўгаватае, у шмат разоў вузейшае і карацейшае за прыкаранёвае. Кветкі буйныя з фіялетава-сінім або блакітным вяночкам, з пяццю пялёсткамі, сабраны ў густыя завіткі. Плод — яйкападобны, амаль голы арэшак.

## Пашырэнне 
Лесастэпавы сярэднееўрапейскі і сібірскі від. У Беларусі знаходзіцца ў ізаляваных лакалітэтах еўрапейскага эксклава. Месцы росту: шыракалістыя і хвойна-шыракалістыя лясы на ўзгорках, лясныя паляны, горныя хмызнякі, берагі рэк і ручаёў. Расце невялікімі групамі або адзінкавымі экземплярамі.

Ахоўваецца на тэрыторыі Беларусі і шэрагу рэгіёнаў Расіі.

## Асаблівасці біялогіі 
Цвіце ў красавіку—маі, пладаносіць у маі—чэрвені. Размнажаецца насеннем і вегетатыўна. Святлолюбівая, ценевынослівая расліна, мезафіт і мезатроф.

## Выкарыстанне 
Дэкаратыўная, лекавая і меданосная расліна.

## Літаратура 
*  — С. 392.
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
* 
* *Pulmonaria mollis* Wulfen ex Hornem. // ИАС «ООПТ России»

Катэгорыя:Бурачнікавыя (падсямейства)
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1813 годзе
Нафі Рыгоравіч Джусойты

**Нафі Рыгоравіч Джусойты** (асец. *Нафи Джусойты*; нар. , в. Ногкаў, Паўднёвая Асеція) — асецінскі пісьменнік і літаратуразнаўца, доктар філалагічных навук (1968).

Паэтычны дэбют — зборнік «Сэрца салдата» (1949), у якім выяўлены складаны свет думак, пачуццяў, душэўных перажыванняў савецкага воіна ў гады ваенных выпрабаванняў. У кнігах паэзіі «Лірыка» (1955), «Думы Асеціі» (1959), «Безыменная кніга» (1967), гістарычных раманах «Кроў продкаў» (1965), «Дванаццаць ран як адна…» (1970), «Слёзы Сырдона» (1979), п'есе ў вершах «Світальная зара» (1977), аповесці «Сонцаварот» (1965) — мінулае і сучаснае асецінскага народа, складаныя чалавечыя лёсы, хараство роднай зямлі.

Даследуе гісторыю асецінскай літаратуры. Займаецца вывучэннем і падрыхтоўкай да друку твораў класікаў асецінскай літаратуры, а таксама перакладае на асецінскую мову рускіх, украінскіх, грузінскіх пісьменнікаў (у тым ліку пераклаў «Яўгенія Анегіна» А. Пушкіна). Пераклаў на асецінскую мову асобныя творы Я. Купалы. На беларускую мову асобныя творы Н. Джусойты пераклаў Г. Кляўко.

Літаратурная прэмія імя К. Хетагурава 1979.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асецінамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты Грузіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Грузіі
Катэгорыя:Постаці асецінскай літаратуры
Катэгорыя:Перакладчыкі на асецінскую мову
Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Ганібал Гэмлін

**Ганібал Гэмлін** (,  — ) — амерыканскі палітык, сенатар ад штата Мэн, 16-ы віцэ-прэзідэнт ЗША на першым тэрміне Аўраама Лінкальна ў перыяд Грамадзянскай вайны.

Пасля заканчэння мясцовых школ і Хебранскай Акадэміі Гэмлін, змяніўшы мноства прафесій, у 1833 г. прыступіў да юрыдычнай практыкі. У 1836 г. Гэмлін быў абраны ў Палату прадстаўнікоў Мэна, дзе знаходзіўся да 1841 г. У 1840 г. ён няўдала спрабаваў быць выбраным у Палату прадстаўнікоў ЗША, у якой знаходзіўся ў 1843—1847 гг. У 1848 г. ён быў абраны па вакансіі ў Сенат, а ў 1851 г. на поўны тэрмін. У той перыяд ён быў членам Дэмакратычнай партыі, і падтрымліваў кандыдатуру Франкліна Пірса на выбарах у 1852 годзе. 12 чэрвеня 1856 года Гэмлін выйшаў з Дэмакратычнай партыі і ўступіў у новаствораную Рэспубліканскую партыю. 8 студзеня 1857 г. Гэмлін стаў губернатарам Мэна, будучы абраны са значным большасцю галасоў, але ўжо 25 лютага пакінуў гэты пост і вярнуўся ў Сенат.

У 1860 г. Гэмлін быў намінаваны у віцэ-прэзідэнты ў пары з Аўраамам Лінкальнам на прэзідэнцкіх выбарах, і быў абраны, стаўшы першым віцэ-прэзідэнтам ад Рэспубліканскай партыі, а таксама ад штата Мэн. Гэмлін паказаў сябе як моцны аратар і перакананы супернік рабства. Гэмлін спрыяў прызначэнню Джозефа Хукера на пасаду камандуючага Патамакскай арміяй.

Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты ЗША
Катэгорыя:Дыпламаты ЗША
Катэгорыя:Старшыні камітэта па замежных справах Сената ЗША
Катэгорыя:Сенатары ад штата Мэн
Катэгорыя:Члены Палаты прадстаўнікоў ад штата Мэн
Катэгорыя:Губернатары Мэна
Катэгорыя:Члены Дэмакратычнай партыі ЗША
Катэгорыя:Члены Рэспубліканскай партыі ЗША
Катэгорыя:Паслы ЗША ў Іспаніі
Ёзэф Дангаўзер

**Ёзэф Дангаўзер** (; ,  — ) — аўстрыйскі жывапісец і графік эпохі бідэрмаер.

Найбольш значныя творы стварыў у жанравым жывапісе. У 1838 працаваў карэктарам гістарычнага жывапісу ў Венскай Акадэміі выяўленчых мастацтваў, у гэтым жа годзе ажаніўся з Ёзэфінай Штрайт, дачкой урача, у іх нарадзілася трое дзяцей.

У 1841 годзе прафесар гістарычнага жывапісу ў Акадэміі. У 1842 годзе адправіўся ў падарожжа па Германіі і Галандыі з венскім мецэнатам Рудольфам фон Артхаберам. Памёр ад тыфу.

## Літаратура 
* Birke, Veronika (1983) Josef Danhauser (1805—1845), Gemalde Und Zeichnungen, Wien: Osterreichischer Bundesverlag. ISBN 978-3-215-05290-3
* Danhauser, Joseph // Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 4, Duncker & Humblot, Leipzig 1876, S. 726—729.

Катэгорыя:Графікі Аўстрыі
Катэгорыя:Мастакі Аўстрыі
Катэгорыя:Памерлі ад тыфу
Карміцелька

на руках сваёй карміцелькі]]
**Карміцелька** — жанчына, якую наймаюць для кармлення грудзьмі чужога дзіцяці (і, часам, для яго догляду).

Карміцельку наймаюць, калі маці не можа карміць дзіця грудзьмі ці не хоча гэтага рабіць. Дзеці, якія выкармлены малаком адной жанчыны, называюцца малочнымі братамі і сёстрамі.

## Прычыны 
Карміцелька можа быць запрошана, калі маці дзіцяці не можа ці не хоча карміць грудзьмі сваё дзіця. Прычыны разнастайныя і могуць вагацца ад сур’ёзных хранічных захворванняў, такіх як рак (на час яго лячэння), да асцярогі, што з-за кармлення грудзі страцяць форму. Акрамя таго, прычынай запрашэння карміцелькі можа быць прыём хімічных і лекавых прэпаратаў, калі прэпарат змяняе склад мацярынскага малака.

Карміцелька таксама патрабуецца ў выпадку недастатковай колькасці малака ў маці, г.зн. маці адчувае сябе няздольнай адэкватна карміць сваё дзіця, асабліва пасля нараджэння двайнят. Карміцелькі, як правіла, сустракаюцца часцей у месцах, дзе высокі ўзровень мацярынскай смяротнасці.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жаночыя заняткі
Катэгорыя:Дзяцінства
Катэгорыя:Малако
Мадонна Літа

**«Мадонна Літа»** (1490—1491) — карціна італьянскага мастака Леанарда да Вінчы.

## Сюжэт 
На карціне намалявана жанчына, якая трымае на руках немаўля, якога яна корміць груддзю.

Фон карціны — сцяна з дзвюма арачнымі вокнамі, святло з якіх падае на гледача і робіць сцяну больш цёмнай. У вокнах праглядаецца пейзаж у блакітных тонах. Сама ж фігура Мадонны нібы азорана святлом, што ідзе аднекуль спераду. Жанчына глядзіць на дзіця ласкава і задуменна. Твар Мадонны намаляваны ў профіль, на вуснах няма ўсмешкі, толькі ў кутках прытаіўся нейкі яе вобраз. Ледзь прыкметная ўсмешка дадае Мадоне яшчэ большай прывабнасці і прыгажосці. Немаўля безуважліва глядзіць на гледача, прытрымліваючы правай рукой адну з грудзей маці. У левай руцэ дзіця трымае шчыгла, які сімвалізуе пакуты Хрыста.

Святло рассеяна і не дае рэзкіх чорных ценяў. Гэта і ёсць знакамітае леанардаўскае сфумата. Горны пейзаж у блакітных танах таксама характэрная прыкмета работ майстра Высокага Адраджэння. Горы прысутнічаюць і ў іншых працах Леанарда — «», на фрэсцы «Тайная вячэра», у славутай «Джакондзе».

Яркая  твора раскрываецца ў дробных дэталях, якія шмат чаго распавядаюць нам пра маці і дзіцяці. Мы бачым дзіця і маці ў драматычны момант адлучэння ад грудзей. На жанчыне чырвоная . У ёй зроблены спецыяльныя разрэзы, праз якія зручна, не здымаючы сукенку, карміць немаўля груддзю. Абодва разрэзы былі акуратна зашыты (гэта значыць было прынята рашэнне адлучыць дзіця ад грудзей). Але правы разрэз быў паспешліва разарваны — верхнія шыўкі і абрывак ніткі выразна бачныя. Маці па патрабаванні дзіцяці, змяніла сваё рашэнне і адклала гэты нялёгкі момант.

## Гісторыя 
Праца была напісана для кіраўнікоў Мілана, потым перайшла да сям'і , і некалькі стагоддзяў знаходзілася ў іх прыватнай калекцыі. Першапачатковая назва карціны — «Мадонна з немаўлём». Сучасная назва карціны паходзіць ад імя яе ўладальніка — графа Літа, уладальніка фамільнай карціннай галерэі ў Мілане. У 1864 годзе ён звярнуўся ў Эрмітаж з прапановай прадаць яе разам з некалькімі іншымі карцінамі. У 1865 годзе разам з іншымі трыма карцінамі «Мадонна Літа» была набыта Эрмітажам за 100 тысяч франкаў.

## Атрыбуцыя 
На аўтарства Леанарда паказвае эскіз галавы Мадонны, які захоўваецца ў Луўры. Тым не менш шматлікія мастацтвазнаўцы зважаюць на незвычайныя для аўтарскай манеры Леанарда элементы карціны, у прыватнасці, на ненатуральную позу немаўля. Мяркуецца, што прынамсі фігура немаўля належыць пэндзлю аднаго з вучняў Леанарда, хутчэй за ўсё, .

## Адсылка і алюзіі 
* Павел Коган і  у 1966 годзе знялі  дакументальны фільм «Зірніце на твар» — пра наведвальнікаў Эрмітажа, якія разглядаюць Мадону Літа.
* Карціна прысутнічае ў адным з кадраў фільма 2006 года «».
* Карціна была выкарыстаная ў афармленні альбома «Істота» музыканта .

## Спасылкі 
* Мадонна Літа

Катэгорыя:Карціны Леанарда да Вінчы
Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнага Эрмітажа
Катэгорыя:Выявы Дзевы Марыі
Катэгорыя:Карціны 1491 года
Прагестэрон

**Прагестэрон** — гармон жоўтага цела яечнікаў. Па хімічнай будове з’яўляецца стэроідным гармонам.

Хімічная формула — **C**21**H**30**O**2

Малярная маса — 314.46

Прагестэрон таксама ў значных колькасцях выпрацоўваецца яечнікамі.

Прагестэрон таксама з’яўляецца папярэднікам шэрагу нейрастэроідаў у галаўным мозгу. У прыватнасці, ён з’яўляецца папярэднікам алапрэгненалона, які аказвае аластэрычнае мадулявальнае ўздзеянне на рэцэптары ГАМК ў мозгу праз спецыфічны нейрастэроідны сайт ГАМК-рэцэптара.

Вельмі вялікая колькасць прагестэрона выпрацоўвае плацэнта падчас цяжарнасці, прычым колькасць вырабляемага плацэнтай прагестэрона прагрэсіўна павялічваецца ад I да III трыместру цяжарнасці і рэзка падае за некалькі дзён да родаў.

Катэгорыя:Прагестыны
Мадонна Медычы

**Мадонна Медычы** (; таксама — **Мадонна з немаўлём**) — мармуровая скульптурная група, якая адлюстроўвае Маці Божую з немаўлём Ісусам, створаная Мікеланджэла на працягу 1521—1534 гг. Гэта група была прызначана для Капэлы Медычы.

Мадонна Медычы, паводле меркавання Міхаіла Лібмана, можа лічыцца адной з самых цудоўных выяў Маці Божай, створаных Мікеланджэла.

## Апісанне 
Мадонна сядзіць, трымаючы на каленах немаўля. Правая рука адведзена далёка за спіну і абапіраецца на сядзенне. Левая рука падтрымлівае дзіця, якое цалкам адвярнулася ад гледача і шукае грудзі маці, каб напіцца малака. Яго цела намалявана ў рэзкім выгіне, тады як маці, здаецца, рухаецца наперад. Галава Мадонны схілена налева, а яе позірк — накіраваны ў нікуды.

У цэлым кампазіцыя нагадвае ранні барэльеф Мікеланджэла *Мадонна ля лесвіцы*.

## Гісторыя стварэння 
Гэта была адна з першых статуй, якія Мікеланджэла вылепіў для Старой рызніцы капэлы Медычы. Да 1526 года яна ўсё яшчэ не была скончана, а ўжо ў 1534 годзе скульптар з'ехаў у Рым, і ў Фларэнцыю не вярнуўся. Аднаўленнем статуі займаўся Нікало Трыбола.

Мадонна Медычы размешчана па цэнтры сцяны, насупраць алтара. Фігуры Ларэнца і Джуліяна Медычы звернутыя да яе.

## Заўвагі 
: а. Такая кампазіцыя завецца «Figura serpentinata»

## Літаратура 
*  
* 
* 
*  
*  
*  

Катэгорыя:Скульптуры Мікеланджэла