Гербы студэнцкіх карпарацый

, у 1918—1939 гадах — у Вільні, пасля 1940 года — у Лондане; з 1998 года месціцца ў Гданьску.]]

**Гербы студэнцкіх карпарацый**, **студэнцкія гербы** () — гербы  — аб’яднанняў студэнтаў, якія ўзніклі на стыку XVIII і XIX стагоддзяў у нямецкіх універсітэтах і за наступныя два стагоддзі шырока распаўсюдзіліся ў студэнцкіх асяродках краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Студэнцкімі карпарацыямі гербы выкарыстоўваюцца з пачатку XIX стагоддзя. Ад радавых гербаў, а таксама гербаў краін і мясцін, якія адпавядаюць нормам еўрапейскай класічнай геральдыкі, студэнцкія гербы адрозніваюцца наяўнасцю рада канструкцыйных сваеасаблівасцей.

## Афармленне 
Студэнцкія гербы ў геральдычнай навуцы не прызнаюцца за «сапраўдныя» гербы, бо ў большасці сваёй не прытрымліваюцца строгіх геральдычных правіл. У прыватнасці, у большасці выпадкаў на шчытах (тарчах) гербаў  змяшчаюцца негеральдычныя выявы.

### Шчыт 
Як правіла, шчыты (тарчы) студэнцкіх гербаў чвартаваныя (падзеленыя на чатыры палі), часта ў цэнтры (на перакрыжаванні восевых ліній-меж палёў) прысутнічае дадатковы элемент — , ці «сяродкрыжжа» (, *Vierung*; таксама інакш — , шчыток). У выніку шчыты складаюцца з чатырох-пяці палёў, якія запаўняюцца пэўным наборам гербавых элементаў. У класічнай геральдыцы «сяродкрыжжа» выкарыстоўваецца як спосаб злучэння геральдычных элементаў, змешчаных на шчыце, на студэнцкіх жа гербах «сяродкрыжжа», верагодна, было ўведзенна, каб мець больш месцаў для размяшчэння .

Самым распаўсюджаным гербавым элементам з’яўляюцца  (, *Farben*; ) — злучэнне найчасцей трох колераў (трыкалор), кожны з якіх нешта сімвалізуе. Як правіла, фарбы месцяцца ў адным з палёў па дыяганалі.

Яшчэ адным распаўсюджаным элементам з’яўляецца адмысловая манаграма студэнцкай карпарацыі, якая называецца  (; ). Цыркель звычайна размяшчаюць альбо ў адным полі з фарбамі паверсе іх, альбо ў асобным полі, часцей за ўсё ў «сяродкрыжжы».

Для запаўнення палёў шчыта таксама выкарыстоўваецца (галоўным чынам, на гербах  () — найстарэйшых нямецкіх студэнцкіх карпарацый)  (), які мае масонскае паходжанне. Звычайна ён выяўляецца ў скарочаным варыянце: лаўровы вянок, два перакрыжаваныя  (), якімі б’юцца ў час , і дата заснавання студэнцкай карпарацыі.

На гербах нямецкіх студэнцкіх карпарацыяй таксама шырако выкарыстоўваюцца сімвалы «Сяброўства» (выява поціску рук) і «Вечнасць» (), якія былі перанятыя ў масонаў яшчэ  (т. зв. ) або запазычаныя з Антычнасці.

Часта ў якасці гербавых элементаў выкарыстоўваюцца гербы гарадоў, у якіх узніклі ці дзейнічаюць студэнцкія карпарацыі, альбо гербы мясцін ці краін, адкуль паходзяць члены той ці іншай карпарацыі. Часам гэтыя элементы перадаюцца не дакладным чынам, а прадстаўляюць сабой варыяцыі па матывах арыгіналаў. Напрыклад, на гербе студэнцкай карпарацыі , якая была заснавана ў 1828 годзе студэнтамі Дэрпцкага ўніверсітэта паходжаннем з зямель былой Рэчы Паспалітай, колеры палёў адпавядаюць колерам , а не колерам палёў на гербах Польшчы, Літвы і Русі (дакладней, колішняга Кіеўскага ваяводства). Зрэдку выкарыстоўваюцца іншыя геральдычныя фігуры, напрыклад,  () ці галава аленя. Страусавыя пёры ў якасці кляйнота на нямецкіх звычайных гербах выкарыстоўваюцца даволі рэдка, гэты геральдычны элемент больш уласцівы для польскіх гербаў.

File:D48 Wappen S-S.jpg|Герб каталіцкага студэнцкага аб'яднання *„Saxo-Silesia Hannover“* (са страусавымі пёрамі).
File:Couleurkarte wappen.jpg|Герб каталіцкага студэнцкага аб'яднання *„AV Austria Innsbruck“* (з паўлінавымі пёрамі).
File:Clausthal_TU_Verbindung_L_Alemannia-Silesia-3.JPG|Герб студэнцкага зямляцтва *„Alemannia-Silesia Clausthal“* (з крыламі).
File:Wappen Jagdcorps Masovia.jpg|Герб егерскага студэнцкага корпуса *„Masovia“* (у атачэнні слоў дэвіза).
File:Wappen des Corps Hubertia Freiburg.jpg|Герб студэнцкага корпуса *„Hubertia Freiburg“* (з галавой аленя).

### Гербы хрысціянскіх студэнцкіх аб’яднанняў 
Адметнасцю гербаў  () з’яўляецца тое, што яны маюць агульны для ўсіх узор афармлення і абавязкова ўтрымоўваюць на чвартаваным шчыце ў якасці гербавых элементаў: , у нямецкіх і аўстрыйскіх карпарацыях — выяву Імперскага () ці Федэральнага арла (), а таксама выяву герба горада, у якім месціцца карпарацыя.

Самым старым з вядомых студэнцкіх гербаў з’яўляецца герб узнікшага ў 1794 годзе ў Фрайбергу ордэнападобнага студэнцкага аб’яднання *«Concilium Metallicorum»*.

Форма гербаў уласна студэнцках карпарацый узнікла каля 1810 года і шырока распаўсюдзілася сярод ранніх  () — найстарэйшага з існуючых тыпаў студэнцкіх аб’яднанняў.  узніклі тады ж. Распаўсюджванне студэнцкіх гербаў, верагодна, варта разглядаць у сувязі са з’яўленнем фарфоравых курыльных трубак, вядомых як самыя раннія прадметы, на якіх змяшчаліся выявы гербаў студэнцкіх карпарацый. Найранейшая традыцыя выкарыстання студэнцкіх гербаў узнікла ва ўніверсітэцкім горадзе Іена, які лічыцца месцам паходжання студэнцкіх карпарацый.

), які выкарыстоўваўся да 1910 года.]]

### Узнікненне малога герба 
На працягу XIX стагоддзя сфарміравалася практыка выкарыстання студэнцкіх гербаў у скарочанай форме. Паводле яе, на гербавым шчыце выяўляюцца па дыяганалі , а паверсе іх . Такі шчыт атрымаў назву «Уфарбаваны шчыт» (), а сама форма герба часта называецца малым гербам.

File:Wappen Balduria Rosenheim.jpg|Малы герб бурства *„Balduria Rosenheim“*.
|Малы герб акадэмічнага турнерства *„Utonia Zürich“*.
File:Bnst wappen.jpg|Малы герб студэнцкай карпарацыі *„Bund Nürnberger Studenten“*.
File:250x250 VdSt! Sudetia.png|Малы герб студэнцкай карпарацыі *„Sudetia“*.
File:Wappen gr.gif|Малы герб студэнцкай карпарацыі *„Bavaria Bayreuth“*.

### Намаганні па рэфармаванні студэнцкай геральдыкі 
Гербы студэнцкіх карпарацый па той прычыне, што вельмі рэдка адпавядаюць нормам класічнай геральдыкі, увесь час падвяргаюцца крытыцы з боку геральдычнай навукі. У прыватнасці, у традыцыі студэнцкіх гербаў прынята выкарыстанне танальных варыяцый аднаго колеру, што, з пункту гледжання класічнай геральдыкі, робіць немагчымым дакладнае апісанне такіх гербаў, і гэта акалічнасць ізалюе студэнцкую геральдыку ад класічнай геральдычнай традыцыі.

У канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў у нямецкамоўных краінах было прадпрынята некалькі спроб разгарнуць рэфармаванне студэнцкай геральдыкі з мэтай прывядзення яе ў адпаведнасць з нормамі геральдычнай навукі. У прыватнасці, прапанавалася прыбраць са студэнцкіх гербаў выявы  і літарных знакаў. Але ў кансерватыўным асяроддзі студэнцкіх карпарацый гэтая і іншыя прапановы былі ўспрынятыя ў якасці непрымальных, і, у канечным выніку, усе захады па рэфармаванні студэнцкай геральдыкі аказаліся няўдалымі.

## Выкарыстанне ў быце 
На сённяшні дзень, у краінах, дзе атрымалі распаўсюджанне студэнцкія карпарацыі, выявы студэнцкіх гербаў можна пабачыць на сценах і дахах будынкаў, на асобных карцінах, а таксама на разнастайных бытавых рэчах, сярод якіх найбольшай папулярнасцю карыстаюцца фарфоравыя піўныя кубкі. Вырабленныя з каштоўных матэрыялаў выявы студэнцкіх гербаў былі папулярнымі падарункамі (асабліва ў часы Германскай імперыі) як унутры карпарацый, так і паміж сябруючымі карпарацыямі. У 1970-я і 1980-я гады былі ў модзе налепкі з выявамі студэнцкіх гербаў, якія мацаваліся на бамперах аўтамабіляў.

File:Hannopfkopf1840-44.jpg|Выява герба студэнцкага корпуса *„Hannovera Göttingen“* на фарфоравай курыльнай трубцы (1846).
File:Porzellankanne, Wappen der Corps Saxo-Borussia und Marchia Breslau.jpg|Выява гербаў студэнцкіх карпусоў *„Saxo-Borussia Heidelberg“* і *„Marchia Breslau“* на чайніку (1860).
File:SaxoniaGÖCoA.JPG|Выява герба студэнцкага корпуса *„Saxonia Göttingen“* на фасадзе будынка (1888).
File:Zirkel auf Schild Corps Starkenburgia.png|Выява малога герба студэнцкага корпуса *„Starkenburgia“* ў выглядзе налепкі на бампер аўтамабіля.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Erich Bauer: Wann, wo und wie entstanden unsere Wappen? Eine Aufgabe für unsere gemeinschaftliche Geschichtsforschung. Einst und Jetzt 7 (1962), S. 74—79.
* Emily Helen Butterfield: College Fraternity Heraldry. George Banta Publishing, Menasha 1931.
* Michael Doeberl u. a. (Hrsg.): Das Akademische Deutschland. Band 4: Die Wappen der deutschen Korporationen des In- und Auslandes. Berlin 1931.
* Gregor Gatscher-Riedl: Das studentische Wappenwesen. Eine Einführung in die heraldische Tradition akademischer Studentenverbindungen. In: Adler. Zeitschrift für Genealogie und Heraldik, Nr. 4, 24. April 2005, S. 97—105.
* Theodor Hoelcke: Die Wappen der Bünde des Coburger Convent. o. O. 1982/1983.
* Gerhard Richwien: Das Erbe der Orden. Symbolwelt der Aufklärungszeit und ritterliches Identifikationsmuster im akademischen Korporationswesen. In: Erich Donnert (Hrsg.): Europa in der frühen Neuzeit. Festschrift für Günter Mühlpfordt. Band 6: Mittel-, Nord- und Osteuropa. Böhlau, Köln 1997. S. 627—650.
* Rudolf Sack: Akademische Wappenkunde. Ein Handbuch für Akademiker, Heraldiker und Künstler. Neu Isenburg 1935.
* Oskar Franz Scheuer: Studentische Heraldik. In: Michael Doeberl u. a. (Hrsg.): Das Akademische Deutschland. Band 2: Die deutschen Hochschulen und ihre akademischen Bürger. Berlin 1931. S. 113—124.
* Aribert Schwenke: Symbole, Embleme und Geheimzeichen in Kösener Corpswappen. Einst und Jetzt 41 (1996), S. 29—82.

Катэгорыя:Гербы
Катэгорыя:Геральдыка
Катэгорыя:Студэнцтва
Катэгорыя:Студэнцкія карпарацыі