Вышыванка

[thumb|250px|Беларускія нацыянальныя ўборы, [паштовая марка (1961)]]
**Вышыванка** — традыцыйная беларуская і ўкраінская вышываная мужчынская і жаночая кашуля.

Вышыванкай у пераносным сэнсе называюць таксама і традыцыйны беларускі ўзор, размешчаны на прадметах адзення і іншых рэчах.

## Гісторыя 
thumb|250px|Беларуская вышыванка
Вышываныя і тканыя геаметрычныя арнаменты пачалі ўжывацца на адзежы яшчэ ў часы сярэдневечча. Вышыванне лічылася хатнім заняткам: кожная жанчына вышывала вопратку, ручнікі для сябе і сваёй сям'і, у лепшым выпадку — на заказ сваёй суседцы, але слова "вышыванка" ў дачыненні да вышыванай вопраткі і кашуль на беларускіх тэрыторыях не ўжывалася. Гэта назва шырока распаўсюдзілася пасля 2014 на хвалі салідарнасці з украінскім пратэстным рухам, асабліва пасля Майдану, адным з сымбалаў якога зрабіўся вышываны арнамент..   

У 1913 годзе беларускія актывісты, што збіралі прадметы народнай творчасці, ўпершыню выставілі вышываныя строі на грамадскі агляд на Першай раённай выставе саматужнага промыслу і народнай творчасці, што праходзіла ў Вільні і дзе былі прадстаўлены вырабы беларускіх і літоўскіх майстроў. Наведвальнікі, паглядзеўшы выстаўку, ацанілі, што вялікая частка старасвецкай народнай культуры ўжо страчана.

Вышытыя і народныя кашулі заставаліся ва ўжытку ў савецкіх рэспубліках яшчэ ў 1920-я — пачатак 1930-х, падчас НЭПа і карэнізацыі, (у БССР — беларусізацыі). У БССР вышыванку, як урачыстую вопратку, апраналі як партыйныя кіраўнікі, так і простыя людзі. З пачаткам працэсу мадэрнізацыі і індустрыалізацыі самаробная і вышываная адежа была выцесненая з паўсядзенага ўжытку , але яе пачалі шырока выкарыстоўваць шматлікія ансамблі і гурты народнай творчасці, што збіраліся пры дамах культуры, школах і г.д.    

Лічыцца, што ўздым папулярнасці беларускіх народных кашуль з арнаментам прыйшоўся на другую палову 1950-х гадоў і пачатак 1960-х. Звычайна, гэта звязваюць са знаходжаннем на чале Савецкага Саюза Мікіты Хрушчова (1953—1964), які любіў вышытыя кашулі і сам часта з'яўляўся на публіцы апрануты ў іх. Але новыя пакаленні партыйнай эліты паходзілі з гарадскіх працоўных, а не з сялян, і таму не насілі вышываныя кашулі. Геаметрычны арнамент і адзенне з ім захоўваліся ў асноўным ў дамах народнай творчасці, ансамблях народнай песні і танца, у тым ліку Ансамблі народнага танца БССР, фінансаваліся дзяржавай, а таксама ў некаторых вёсках, дзе захавалася традыцыя вырабу народнага тэкстылю .

Сацыялагічнае даследаванне, якое было праведзена ў 2015 годзе кафедрай эканамічнай сацыялогіі Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта, выявіла, што галоўнай прычынай набыцця адзення з нацыянальнай беларускай сімволікай з'яўляецца патрыятычны стыль прадукцыі (69,3 %), дызайнерская ўнікальнасць (49,5 %), адпаведнасць прадукцыі з нацыянальнай беларускай сімволікай модным запытам беларускай моладзі (31 %), магчымасць вылучацца ў грамадстве, якую даюць такія тавары (29,4 %).

## Вышымайка 
Вышыма́йка — баваўняная майка з імітацыяй традыцыйнай беларускай вышыўкі, арнаментам і ўзорамі. Вышымайкі з'явіліся на хвалі цікавасці да беларускай нацыянальнай сімволікі і вышыванак у 2014 годзе. Ідэя належыць карэспандэнту беларускай службы Радыё «Свабода» Алесю Дашчынскаму. Першыя вышымайкі былі выпушчаныя летам 2014 году культурніцкай ініцыятывай «Арт Сядзіба» і беларускай рэдакцыяй Радыё «Свабода». Спачатку вышымайкі распаўсюджваліся бясплатна, потым было арганізавана іх камерцыйнае распаўсюджванне, а геаметрычны арнамент пачаў выкарыстоўвацца на розных спажывецкіх вырабах: шкарпэтках, капелюшах, футлярах да тэлефонаў і кніг, хатніх прыстасаваннях і нават аўтамабілях . Яна ўтворана ад слоў «вышыванка» і «майка». Вядучыя моўных шоу ў Мінску прызналі слова «вышымайка» словам года.

## Цікавыя факты 
* Амерыканскі рэп-выканаўца Снуп Дог (Snoop Dogg) прадставіў сваю лінію адзення паводле беларускіх вышываначных матываў.

## Гл. таксама 
* Вышыванкавая хада

## Спасылкі 
Катэгорыя:Беларускі касцюм
Катэгорыя:Украінскі касцюм