open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шарлота Ілен

**Амалія Шарлота Ілен** пазней **Олсен** (швед. *Amalie Charlotte Yhlen*; 19 лістапада 1839 — 14 студзеня 1920) — першая жанчына-шведскі ўрач, якая скончыла універсітэт (праўда, за мяжой).

## Біяграфія 
Шарлота Ілен была дачкой шаўца ў Хельсінгбаргу. Адзінай яе адукацыяй у Швецыі была пачатковая адукацыя. У Швецыі жанчынам яшчэ не было дазволена вучыцца ва ўніверсітэтах, калі яна эмігравала ў ЗША ў 1868 годзе. Аднак у Амерыцы яна вывучала медыцыну ў Жаночым медыцынскім каледжы Пенсільваніі, дзе ў 1873 годзе скончыла і стала ўрачом. Такім чынам, яна стала першай шведскай жанчынай, якая скончыла ўніверсітэт як урач, хаця Караліна Відэрстром была першай жанчынай, якая зрабіла гэта ў Швецыі.

Яна вярнулася ў Швецыю, дзе падала дакументы на медыцынскую практыку, але замежную ступень там не прынялі. Аднак універсітэты былі адкрыты для жанчын у Швецыі ў 1870 годзе, і яе прынялі студэнткай Упсальскага ўніверсітэта, але яна так і не пачала там вучыцца. У тым жа годзе яна была абрана першай жанчынай-дэлегатам на Паўночнай навуковай канферэнцыі ў Капенгагене.

Шарлота Ілен вярнулася ў ЗША, дзе працавала тэрапеўтам у жаночай бальніцы ў Філадэльфіі, а потым займалася ўласнай практыкай. У 1874 годзе яна выйшла замуж за нарвежскага інжынера Тыніуса Ольсэна. На пенсію выйшла ў 1889 годзе.

## Літаратура 
* Elianne Riska: Medical Careers and Feminist Agendas: American, Scandinavian, and Russian…
* http://www.lakartidningen.se/Aktuellt/Kultur/Kultur/2013/12/Hon-maste-flytta-fran-Sverige--for-att-fa-jobba-som-doktor/
* Brev till Rudolf Schmidt 1866-02-21 & 1866-06-24, Håndskriftsamlingens Brevbase, Det Kongelige bibliotek, Köpenhamn
* Fred Edge, Iron Rose, University of Manitoba press, 1992, s. 81
* Twenty-first annual announcement of the Woman’s medical college of Pennsylvania, Records of W/MCP Publications 1850-present, Archives & special collections, Drexel university college of Medicine
* A thesis on glaucoma, Records of W/MCP Medical Students 1850—1981, Archives & special collections, Drexel university college of Medicine
* Nils Eriksson, «I andans kraft, på sannings stråt-»:De skandinaviska naturforskarmötena 1839—1936, Acta Universitatis Gothoburgensis, 1991, s. 230-31
* Maria Cederschiöld, En banbryterska: Skildringar från Ellen Fries’ studentår i Uppsala: Ur hennes bref och anteckningar, Stockholm, 1913
* Brev till Johannes Steenstrup 1899—1919, Håndskriftsamlingens Brevbase, Det Kongelige bibliotek, Köpenhamn
Юлія Спетсмарк

**Юлія Спетсмарк** (; нар. , Швецыя) — шведская футбалістка, якая выступае за клуб «Бенфіка» ў чэмпіянаце Партугаліі сярод жанчын.

## Клубная кар’ера 
Юлія Спетсмарк дэбютавала ў шведскім Дамалсвенскане ў 2006 годзе за каманду «Мальбакенс» ва ўзросце 17 гадоў і правяла больш за 100 матчаў у чэмпіянаце Швецыі. У 2015 годзе яна выступала ў жаночай Лізе чэмпіёнаў УЕФА за «КІФ Эрэбру», за які ў агульнай складанасці правяла чатыры сезоны.

Юлія Спетсмарк падпісала кантракт з англійскім клубам «Манчэстэр Сіці» з Жаночай суперлігі Футбольнай асацыяцыі ў студзеня 2017 года.

Пасля сезона ў «Манчэстэр Сіці» Спетсмарк вярнулася ў Дамалсвенскан, падпісаўшы кантракт з клубам «Юргардэн» 23 ліпеня 2018 года, за які яна забіла 6 галоў і аддала 2 галявыя перадачы за 11 матчаў.

7 студзеня 2019 года амерыканская каманда «Норт Караліна Кураж» абвясціла аб тым, што падпісала Юлію Спетсмарк, якая дэбютавала ў Нацыянальнай жаночай футбольнай лізе і забіла свой першы гол у лізе ў пераможным (5:0) матчы над «Арланда Прайд» 17 красавіка 2019 года.

24 студзеня 2020 года перайшла ў партугальскую «Бенфіку». Праз тыдзень яна дэбютавала за каманду ў пераможным (3:1) матчы супраць «Брагі».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Манчэстэр Сіці
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Бенфіка Лісабон
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Норт Караліна Кураж
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Апалон Лімасол
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Швецыі па футболе
Эмілія дэ Парэ

**Эмілія дэ Парэ** (, 10 жніўня 1976, Лулеа, Швецыя) — шведская спявачка, мадэльер і рэдактар моднага часопіса.

## Кар'ера 
Эмілія дэ Парэ дэбютавала пад імем Ліа Андрэен летам 2001 года з музычным сінглам «Mistreat Me (You'll Be Sorry)» з альбома «Back were I belong», які дасягнуў 34-га месца ў шведскім музычным сінгльным чарце. Яе другі альбом «A lifetime in a moment» заняў 20-е месца ў шведскім альбомным чарце.

«Pick Me Up» - так называўся трэці музычны альбом дэ Парэ, летам 2008 года яе аднайменны сінгл атрымаў першае месца ў шведскім чарце, які на працягу 2008 і 2009 гадоў займаў першыя месцы таксама ў чартах Аўстраліі і Іспаніі. Рэмікс Рычарда Вісіёна на гэты папулярны сінгл быў выпушчаны ў 2009 годзе і ўвайшоў у Амерыканскі танцавальны чарт Billboard Charts, ён дасягнуў піка на 25-м месцы. У 2010 годзе Эмілія выпусціла песню «This is not a love song» у Японіі і Аўстраліі.. Эмілія цікавіцца ўсімі аспектамі індустрыі моды: парадамі па стылі і тэндэнцыямі ў Newsmorgon, рэпартажамі з Тыдняў моды, падкастамі аб модзе і ладзе жыцця. Эмілія піша кнігі па стылі і інвесціруе ў захапляльныя стартапы з акцэнтам на жаночае прадпрымальніцтва. Мае свой уласны блог.

## Прыватнае жыццё 
Эмілія дэ Парэ замужам за швейцарскім адвакатам Амары дэ Парэ. У мужа і жонкі ёсць двое дзяцей.

## Бібліяграфія 
* 2015 - «Säker stil» *(у суаўтарстве з Эбай фон Сідаў);*
* 2017 - «Säker stil» - 101 stiltips *(у суаўтарстве з Эбай фон Сідаў).*

Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Катэгорыя:Дызайнеры Швецыі
Катэгорыя:Музыканты Швецыі
Ганна Сігнёль

**Ганна Сігнёль** (; нар. , ) — шведская прафесійная футбалістка, трэнер.

## Біяграфія 
Нарадзілася і вырасла ў шведскім Фалуне. У дзяцінстве займалася шматлікімі відамі спорту. Будучы заўзятай балельшчыцай «Гётэбарга», вырашыла паспрабаваць свае сілы ў футболе. З 1972 года яна выступала за ФК «Фалун». У вышэйшай лізе шведскага жаночага футбола яна ў агульнай складанасці правяла 240 матчаў.

Трэнерская кар’ера Ганны стартавала ў пачатку 1980-х, нейкі час яна была трэнерам-гульцом. Трэніравала шэраг шведскіх клубаў. З 1996 года працавала з юнацкімі зборнымі Швецыі. 1 сакавіка 2005 года ўзначаліла нацыянальную каманду Шатландыі. У студзені 2017 года яна аб’явіла, што пасля заканчэння Еўра 2017 у Нідэрландах, куды шатландкі прабіліся ўпершыню, узначаліць зборную Фінляндыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Швецыі
Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Шатландыі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Фінляндыі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Цюрэсо
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Фалун
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Брагэ Бурленгэ
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Брагэ Бурленгэ
Сесілія Бахер

**Інгеборг Сесілія Карола Бахер**, народжаная **Боклунд** (; , , Швецыя — , , Швецыя) — шведская мастачка-вітражыст.

## Біяграфія 
Сесілія Бахер спачатку вывучала жывапіс у свайго бацькі Ёхана Боклунда, а затым працягнула навучанне ў тэхнічнай школе Konstfack. Пасля заканчэння вучобы яна вучылася ў школе жывапісу Керсцін Кардон. Некаторы час Сесілія працавала сумесна са сваёй сястрой Цірай Графстрэм, але пазней усё больш пераходзіла на вітражны жывапіс. У 1895—1896 гадах яна працавала асістэнтам у Скандынаўскім музеі. У 1887—1891 гадах Сесілія была ўзнагароджана трыма стыпендыятамі Нацыянальнага савета па гандлі для навучання за мяжой у галіне вітражнага роспісу.
Бахер была прадстаўлена на Сусветнай выставе ў 1893 годзе, і яе праца была ўзнагароджана медалём. Яна, сярод іншага, стварыла вітражы ў царкве Густава Адольфа і царквы Святога Яна ў Стакгольме.

Сесілія выйшла замуж за банкіра Нільса Фрэдрыка Бахера (1856—1917).

Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Катэгорыя:Мастакі-вітражысты
Катэгорыя:Мастакі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Фергюсан

**Фергюсан** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алекс Фергюсан — шатландскі футбаліст, трэнер
* Джэйсан Фергюсан — англійскі прафесійны гулец у снукер
* Крэйг Фергюсан — амерыканскі комік, акцёр
* Рэбека Фергюсан — шведская актрыса
Амалія Шведская

**Амалія Марыя Шарлота Шведская** (,  — , Ольдэнбург) — шведская прынцэса. Дачка караля Швецыі Густава IV Адольфа і Фрэдэрыкі Бадэнскай.

Пасля нараджэння расла пад наглядам каралеўскай гувернанткі Шарлоты Штырнельд. Пасля перавароту 1809 года Амалія разам са сваёй сям’ёй пакінула Швецыю і выхоўвалася ў роднай краіне яе маці, Бадэне.

Яна пакутавала на рахіт і памерла незамужняй і бяздзетнай. Яна захаплялася музыкай і была сяброўкай Ені Лінд.

## Спасылкі
Лея Альбарн

**Лея Фрэдэрыка Альбарн** (, ,  — , ) — шведскі разьбяр манетных штэмпеляў, медальер, дачка і вучаніца медальера Л.-П. Лундгрэна. Уваходзіць у лік вядучых шведскіх медальераў.

Вучылася ў школе пры Акадэміі мастацтваў у Стакгольме, скончыўшы якую, у 1851 годзе працягнула адукацыю ў Парыжы.

У 1853 годзе, пасля смерці бацькі, заняла яго пасаду на Манетным двары ў Стакгольме, афіцыйна зацверджана на пасадзе ў 1855 годзе.

Стварыла штэмпелі для многіх шведскіх, нарвежскіх і фінскіх манет.

Найбольш вядомыя створаныя ёй медалі: у гонар шведскіх каралёў Карла XIV Юхана, Карла XV і Оскара II, шведскіх каралеў Жазефіны і Луізы, шведскага гісторыка Ханса Ерта, у гонар 400-годдзя Упсальскага ўніверсітэта, 100-годдзя абвяшчэння незалежнасці ЗША, 400-годдзя адкрыцця Амерыкі Хрыстафорам Калумбам, узнагародныя медалі Шведскай акадэміі і Шведскага навуковага таварыства. У 1881 годзе яна зрабіла медалі-партрэты да святкавання вяселля будучага караля Густава V і каралевы Вікторыі.

Апошняя праца (аўтапартрэтны медаль) была пазней гравіраваная яе вучнем І.-А. Ліндберг і адчаканеная ў 1901 годзе па замове Шведскага нумізматычнага супольнасці.

Свае працы пазначала «L.A.», «LEA AHLBORN».

Удастоеная залатога медаля за выдатныя заслугі ў шведскай культуры — Іліс Кворум (1883).

Катэгорыя:Манетная справа
Крысціна Тырэн

**Герда Эма Крысціна «Сціна» Тырэн** (; , , Швецыя — , Пенінгбю, Швецыя) — шведская мастачка.

## Біяграфія 
Нарадзілася 25 кастрычніка 1886 года ў Стакгольме ў сям’і шведскіх мастакоў Юхана і Герды Тырэн.

Скончыла Каралеўскую акадэмію свабодных мастацтваў у Стакгольме.

Пісала партрэты, нацюрморты і пейзажы высакагор’яў поўначы Швецыі. Работы мастачкі знаходзяцца ў Нацыянальным музеі ў Стакгольме і ў музеі Эстэрсунда.

Памёрла 5 снежня 1951 у сямейным доме на ферме Трыста ў Пенінгбю і пахавана побач з маці, бацькам, братам і сёстрамі.
Алівія Скуг

**Алівія Альма Шарлота Скуг** (; нар. , Ванеред) — шведская футбалістка, паўабаронца. Сярэбраны прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года ў складзе зборнай Швецыі.

## Клубная кар’ера 
Да 2013 года прадстаўляла клубы «Фалькенберг» і «Гётэбарг», у снежні абвясціла пра пераход у мюнхенскую «Баварыю». Пакінула клуб летам 2014 года, перайшоўшы восенню ў склад «Расіянкі», дзе правяла паўсезона, згуляўшы 10 матчаў у чэмпіянаце Расіі. Пазней перайшла ў шведскі «Эскільстуна Юнайтэд».

## Кар’ера ў зборнай 
З’яўляецца срэбным прызёрам чэмпіянату Еўропы 2009 года сярод дзяўчат не старэйшых за 19 гадоў, выступала на моладзевым чэмпіянаце свету 2010 года. Упершыню выкліканая ў зборную Швецыі перад Кубкам Алгарвэ 2013, дэбютавала ў гульні супраць зборнай Кітая. Удзельніца Еўра-2013 і бронзавы прызёр у складзе зборнай Швецыі. У маі 2015 года разам з Малін Дыяс і Сарай Тунебру ўключана ў заяўку на чэмпіянат свету ў Канадзе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Фалькенберг
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Расіянка
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Швецыі па футболе
Лінда Сембрант

**Лінда Біргіта Сембрант** (; нар. , Упсала) — шведская футбалістка, абаронца футбольнага клуба «Ювентус» і нацыянальнай зборнай Швецыі.

## Кар’ера 
### Клубная 
Сембрант пачынала кар’еру ў футбольным клубе «Сервіа» (швед. SK Servia), які ўваходзіў у інфраструктуру клуба «Белінгэ». Хоць яе прыкладам для пераймання быў знакаміты шведскі нападаючы Хенрык Ларсан, яна стала абаронцам.

Сезон 2006/07 Сембрант правяла ў арэндзе ў Англіі ў складзе клуба «Лінкальн». Затым яна перайшла ў футбольны клуб АІК. У лістападзе 2010 года Сембрант уваходзіць у склад каманды «Гётэбарг». Праз год футбалістка пераходзіць у ФК «Цюрэса».

У канцы 2012 года Сембрант атрымала цяжкую траўму, з-за якой прапусціла сезон 2013 года.

У чэрвені 2014 года з-за фінансавых праблем «Цюрэса» знялася з чэмпіянату, і Сембрант пераёшла ў «Манпелье».

### У зборнай 
Выклікалася ў галоўную жаночую зборную Швецыі з лютага 2008 года. Удзельніца Чэмпіянату свету 2011 і футбольнага турніру летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года ў Лондане. Сярэбраны прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года ў Рыа-дэ-Жанэйра.

На сусветным першынстве 2019 года, які праходзіў у чэрвені ў Францыі, Лінда ў другім матчы зборнай Швецыі супраць Тайланда забіла першы гол сваёй каманды, што ў выніку прынесла перамогу (5:1).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Ювентус
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Белінгэ
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Швецыі па футболе
Восень патрыярха

***Восень патрыярха*** () — раман, напісаны Габрыэлем Гарсія Маркесам у 1975 годзе.

«Паэма аб адзіноце ўлады», як коратка апісаў аўтар свой твор, апавядае пра жыццё і смерць адвечнага дыктатара адной з лацінаамерыканскіх краін. Кожны з шэсці раздзелаў кнігі прысвечаны гісторыі бясконцай сілы архетыпічнага карыбскага тырана.

Гарсія Маркес пры стварэнні гэтага вобраза грунтаваўся на асобах рэальных кіраўнікоў дзяржаў: Густава Рохаса Пінілу з Калумбіі, генералісімуса Францыска Франка з Іспаніі (раман быў напісаны ў Барселоне) і венесуэльца Хуана Вісэнтэ Гомеса. «Восень патрыярха» — гэта ўніверсальная гісторыя пра разбурэнне асобы пад уздзеяннем эфекта ад канцэнтрацыі вялікай улады ў руках аднаго чалавека.

У 2021 годзе выйшаў пераклад рамана на беларускую мову.

## Сюжэт 
Галоўным героем рамана з’яўляецца генерал, які вельмі даўно захапіў уладу ў краіне і аўтарытарна правіць там з вялікай жорсткасцю. Думкі генерала ў кнізе перадаюцца з дапамогай вялікіх звілістых сказаў, якія амаль што не падзелены на абзацы. Ён прадстае чалавекам, які знаходзіцца ў стане пастаяннай адзіноты і страху, бо нікому не можа давяраць.

Генерал у кнізе мае богападобны статус, людзі ставяцца да яго з бясконцым трапятаннем і павагай. Дыктатары, такія як Франка, Самоса і Трухілья, утрымлівалі ўладу ў краіне, нягледзячы на сур’ёзныя ўнутраныя палітычныя крызісы, якія часам тапілі ў крыві. У рамане Гарсія Маркеса сімвалам гэтага з’яўляецца апісанне сцэны самотнай смерці дыктатара ў прэзідэнцкім палацы, якое паўтараецца на працягу кнігі некалькі разоў.

## Папулярнасць 
Паводле даследавання Іспанскага інстытута кнігі, *Восень Патрыярха* была самай папулярнай кнігай, якая прадавалася ў Іспаніі ў 1975 годзе.

## Беларускі пераклад 
* Восень патрыярха: раман / Габрыель Гарсія Маркес; пер. з ісп. Сяргея Шупы. — Мінск: А. М. Янушкевіч, 2021. — 268 с. — (Cерыя «Noblesse Oblige»).  ISBN 978-985-7210-94-7 

Катэгорыя:Раманы Габрыэля Гарсія Маркеса
Катэгорыя:Кнігі 1975 года
Катэгорыя:Раманы XX стагоддзя
Робін (спявачка)

**Робін Мірыям Карлсан** (), больш вядомая пад сцэнічным імем **Робін** () () — шведская артыстка, спявачка і аўтар песень.

Робін стала папулярнай у канцы 1990-х пасля танцавальных хітоў «Show Me Love» і «Do You Know (What It Takes)» з яе дэбютнага альбома Robyn Is Here (1997). Яна — сааўтар «Du gör mig hel igen» (You Make Me Whole Again), песні для Melodifestivalen 1997 года — адборачнага конкурсу ў Швецыі для прадстаўлення краіны на міжнародным конкурсе «Еўрабачанне». Папулярнасць яе сінгла «With Every Heartbeat», які заняў першае месца ў чартах, і наступны выпуск альбома Robyn (2005), прынеслі ёй масавы поспех ва ўсім свеце. У студзені 2009 года Робін атрымала шведскую ўзнагароду Grammis за найлепшы жывы выступ у 2008 годзе.

У чэрвені 2010 года Робін выпусціла альбом, які дасягнуў нумары 1 у чартах Body Talk Pt. 1, першы з задуманай трылогіі, якая паслядоўна выйшла на працягу гэтага года. Галоўны сінгл альбома «Dancing on My Own» быў выпушчаны за некалькі тыдняў да альбома і стаў сусветным хітом, прынёсшы спявачцы намінацыю на Grammy Awards у катэгорыі «Найлепшы танцавальны запіс». Наступны альбом трылогіі, Body Talk Pt. 2, быў выпушчаны 6 верасня, адразу заняў першае месца ў шведскіх чартах. Заключны трэці альбом, Body Talk, выйшаў 22 лістапада. Першым сінглам з яго стала песня «Indestructible».

## Зноскі 
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Швецыі
Кулак

**Кулак** — прозвішча і шматзначны тэрмін.

## Паняцці 
* Кулак — назва заможнага селяніна ў бальшавіцкай прапагандзе.
* Кулак — шляхецкі герб.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Іосіфавіч Кулак (нар. 1954) — беларускі хімік. Акадэмік НАН Беларусі (2021), доктар хімічных навук (1990), прафесар (2004).
* Арцём Кулак (нар. 1996) — беларускі гандбаліст.
* Казімір Кулак (1896—1989) — каталіцкі святар заходняга абраду, доктар тэалогіі, рэлігійны і культурна-асветны дзеяч.
* Міхаіл Іосіфавіч Кулак (1950—2017) — беларускі спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела, кампазіцыйных матэрыялаў.
Уладзімір і Рагнеда (Ласенка)

**Уладзімір і Рагнеда** — гістарычнае палатно Антона Ласенкі, захоўваецца ў калекцыі Дзяржаўнага Рускага музея.

«Уладзімір і Рагнеда» — першае палатно на тэму гісторыі Русі сярод заявак на званне акадэміка, да гэтага заяўкі былі творы на грэчаскія і рымскія гістарычныя сюжэты, скандынаўскія міфы або паводле паданняў антычнасці і сярэднявечнай Еўропы.

## Гісторыя 
Карціна створана Ласенкам як заяўка на атрыманне звання акадэміка.

Антон Ласенка атрымаў званне акадэміка і пасаду ад’ютант-прафесара.

Сюжэт карціны адносіцца да X стагоддзя. Дачка полацкага князя Рагвалода Рагнеда адхіліла сватанне наўгародскага князя Уладзіміра Святаславіча. Тады Уладзімір каля 980 года захапіў Полацк, забіў бацькоў і двух братоў Рагнеды, а яе сілай узяў у жонкі. На карціне Антон Ласенка паказаў момант, калі, убачыўшы адчай і гора Рагнеды, збянтэжаны князь спрабуе яе суцешыць.

Нягледзячы на асобныя гістарычныя недакладнасці (княжацкая шапка звычайна мела паўсферычны верх і не мела плюмажа з пёраў, а боты ў тыя часы былі па вышыні толькі да паловы галёнкі), агульны ўсходневізантыйскі характар параднага княжацкага касцюма Старажытнай Русі і яго канструкцыйныя асаблівасці заўважаны і перададзены мастаком, у той час як адзенне суправаджаючых Уладзіміра асоб і маладой служанкі Рагнеды, несумненна, больш позняга часу.

## Літаратура 
* *Бялявіна, В. М.* Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. ISBN 978-985-01-1241-5

Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнага Рускага музея
Катэгорыя:Карціны 1770 года
Катэгорыя:Карціны на гістарычныя сюжэты
Леанід Рыгоравіч Краснеўскі

**Леанід Рыгоравіч Краснеўскі** (нар. , г. Мінск) — беларускі вучоны ў галіне машынабудавання. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2004). Доктар тэхнічных навук (1991), прафесар (2003).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1960).

З 1960 года канструктар, кіраўнік групы аўтаматыкі СКБ МАЗ. З 1974 года старшы навуковы супрацоўнік Інстытута надзейнасці машын АН БССР. З 1986 года загадчык лабараторыі двайнога падпарадкавання ІНДМАШ-МАЗ. З 1993 года намеснік дырэктара Навуковага цэнтра праблем механікі машын Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, з 2001 года в.а. дырэктара, дырэктар гэтага цэнтра.

У 2002—2006 гадах дырэктар Інстытута механікі і надзейнасці машын Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. У 2006—2008 гадах в.а. намесніка дырэктара, з 2008 года загадчык лабараторыі Аб’яднанага інстытута машынабудавання Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя даследаванні ў галіне машынабудавання, тэорыі і тэхнікі аўтаматычнага кіравання мабільнымі машынамі. Стварыў навуковыя асновы кіравання шматступеннымі зубчастымі механізмамі зменнай структуры, якія базуюцца на ідэях і метадах тэхнічнай кібернетыкі. Прапанаваў агульныя метады аналізу і сінтэзу дыскрэтных сістэм кіравання перадаткавымі механізмамі, аналізу іх паводзін пры тыпавых адмовах, сінтэзу надзейных гідрасхем з зададзенымі ўзроўнямі бяспекі і жывучасці. Тэарэтычна прадказаў структурна абумоўленую магчымасць аварыйных адмоваў такіх сістэм, пацверджаную пасля практыкай масавай эксплуатацыі аўтамабіляў з аўтаматычнымі трансмісіямі вядучых фірмаў ЗША і Японіі. На гэтай тэарэтычнай базе ўпершыню вырашана ў агульным выглядзе задача сінтэзу сістэм кіравання шматступеннымі трансмісіямі адвольнай структуры. Створаны інжынерны апарат сінтэзу, адэкватны класічным метадам сінтэзу гэтых механізмаў.

Аўтар больш за 200 навуковых прац, у т.л. манаграфіі, 84 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходствы і патэнтаў.

### Бібліяграфія 
* Управление многоступенчатыми гидромеханическими передачами мобильных машин. Мн.: Навука i тэхнiка, 1990.
* The Synthesis Method of Electrohydraulic Schemes of Mechatronic Control Systems for Hydromechanical Transmissions // SAE 2003 World Congress. SAE Technical Paper Series 2003-01-0319.
* The Fundamental Aspects of the Structural Theory of Multispeed Transmissions Control // SAE 2005 Transactions Journal of Passenger Cars: Mechanical Systems. Paper 2005-01-1598.

## Спасылкі 
* Леанід Рыгоравіч Краснеўскі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Рыжкавічы (значэнні)

Назву **Рыжкавічы** маюць

* Рыжкавічы — былая вёска ў Беларусі, у Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці.
* Рыжкавічы — станцыя Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі.
Сяргей Анатольевіч Красны

**Сяргей Анатольевіч Красны** (нар. , Мінск) — беларускі вучоны ў галіне ўралогіі і анкалогіі. З 2014 года член-карэспандэнт, а з 2021 года акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, доктар медыцынскіх навук (2007), прафесар (2012). Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2009).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1989).

З 1990 годзе ў 7-й гарадской клінічнай бальніцы г. Мінска. З 1992 года ў НДІ анкалогіі і медыцынскай радыялогіі ім. М. М. Аляксандрава, з 2008 года намеснік дырэктара па навуковай рабоце.

## Навуковая дзейнасць 
Навукова абгрунтаваў, распрацаваў і ўкараніў рэканструктыўна-аднаўленчыя аперацыі па фарміраванні штучнага мачавога пузыра з кішачніка пасля радыкальнай цыстэктаміі, нервазахоўваючыя методыкі аперацый пры пухлінах мачавога пузыра, прастаты і яечка, што значна павысіла якасць жыцця анкалагічных пацыентаў і дазволіла дасягнуць сусветнага ўзроўню вынікаў у лячэнні злаякасных новаўтварэнняў мачапалавых органаў. Распрацаваў новы метад фарміравання кантынентальнага гетэратапічнага рэзервуара пасля цыстэктаміі, укаранёны ў анкалагічных установах Беларусі і за мяжой (Германія). Распрацаваў і ўкараніў у Рэспубліцы Беларусь праграмы скрынінга злаякасных новаўтварэнняў.

Аўтар больш за 550 навуковых прац, у тым ліку 6 манаграфій, 1 даведачнага і 1 вучэбнага дапаможніка, 25 метадычных рэкамендацый і інструкцый па ўжыванні, 23 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў.

### Бібліяграфія 
* Онкоурология. Минск, 2001 (в соавт.).
* Новый метод формирования континентного гетеротопического резервуара после цистэктомии // Онкоурология. 2005. № 1 (в соавт.).
* Predictors of major complications after radical cystectomy with urinary diversion // Uroonkolуgia. 2010. Vol. 7, N 3 (в соавт.).
* Скрининг рака предстательной железы в Республике Беларусь. Минск, 2015 (в соавт.).
* Руководство по онкологии : в 2 т. Минск, 2015—2016 (в соавт.).

## Спасылкі 
* Сяргей Анатольевіч Красны ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Уролагі Беларусі
Катэгорыя:Анколагі Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі РНПЦ анкалогіі і медыцынскай радыялогіі
Мышак

**Мышак** — шматзначны тэрмін

## Расліны 
* народная назва віду 

## Грыбы 
* народная назва віду 
* народная назва віду 
* народная назва віду 
* народная назва віду 
* народная назва віду
Петушок

**Петушок**:

* народная назва віду грыбоў 
* народная назва віду грыбоў
Мядзведзь (значэнні)

**Мядзведзь** — шматзначны тэрмін

* прадстаўнік сямейства Мядзведзевыя
* Піліп Дзям’янавіч Мядзведзь — Старшыня ДПУ БССР
* народная назва віду грыбоў
Сяргей Сяргеевіч Альшэўскі

**Сяргей Сяргеевіч Альшэўскі** () — фінансавы дырэктар «Press Club Belarus», палітвязень, затрыманы і абвінавачаны ў час пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

## Палітычны пераслед 
Быў затрыманы 22 снежня 2020 года ў сядзібе «Press Club Belarus». У яго загарадным даму прайшоў ператрус, па выніках якога былі забраны ўсе наўтбукі ды банкаўскія карты.

Пасля затрымання Альшэўскага даставілі на допыт у . Спачатку змясцілі ў ізалятар на вул. Акрэсціна, а затым перавялі ў СІЗА-1 у Мінску. 31 снежня 2020 года стала вядома, што ямму прад’яўлена абвінавачванне па ч. 2 артыкула 243 Крымінальнага кодэкса «Ухіленне ад выплаты сум падаткаў, збораў у асабліва буйным памеры».

13 студзеня 2021 года сумеснай заяваю адзінадцацці арганізацыяў (праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларуская асацыяцыя журналістаў, Беларускі ПЭН-цэнтр, Прававая ініцыятыва ды інш.) Альшэўскі разам з іншымі арыштаванымі супрацоўнікамі «Press Club Belarus» быў прызнаны палітычным зняволеным.

19 жніўня 2021 года Альшэўскі і супрацоўнікі «Прэс-клубу» выйшлі на волю паводле памілавання.

Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Беларускі нацыянальны камітэт (Ігумен)

**Белару́скі нацыяна́льны камітэ́т** (**БНК**) у Ігумене, таксама **Ігу́менскі белару́скі нацыяна́льны камітэ́т** — прадстаўнічы орган беларускіх нацыянальных арганізацый Ігуменскага павета ў 1919—1920 гадах. Створаны ў кастрычніку 1919 года ў Ігумене паводле ініцыятывы інструктара Часовага беларускага нацыянальнага камітэта М. І. Каспяровіча. У кіраўніцтва камітэту ўваходзілі Я. Е. Макась (старшыня), І. М. Савіч, З. Харытановіч і іншыя. Арганізоўваў беларускія школы, культурна-асветныя гурткі і кааператывы. Ініцыятар стварэння павятовай Беларускай школьнай рады Ігуменшчыны, разам з ёй выступіў у лістападзе 1919 года супраць закрыцця польскімі акупантамі Будслаўскай беларускай гімназіі. Знаходзіўся пад уплывам беларускіх эсэраў і беларускіх камуністычных арганізацый. Неафіцыйна падтрымліваў антыпольскі падпольны і партызанскі рух. Спыніў сваю дзейнасць з прыходам Чырвонай Арміі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Чэрвень (горад)
Катэгорыя:1919 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1920 годзе
Грыб воўчы

**Грыб воўчы** — шматзначны тэрмін.

* народная назва віду 
* народная назва віду 

## Гл. таксама 
* Воўчы грыб
Перніла Сталфельт

**Перніла Сталфельт** (нар. 22 лютага 1962, Упсала, Швецыя) — шведская дзіцячая пісьменніца і ілюстратар.

Яна набыла рэпутацыю як пісьменніца, якая паспяхова тлумачыць складаныя паняцці дзецям на іх роднай мове. Лаўрэат Прэміі імя Астрыд Ліндгрэн.

## Біяграфія 
Перніла Сталфельт нарадзілася ў Упсале, але вырасла бліз Эрэбру. Яе бацькамі былі журналіст Свен Олаў Сталфельт і галоўны ўрач Ан-Мары Сталфельт. Чытанне кніг Барбры Ліндгрэн дало Перніле натхненне стаць дзіцячым пісьменнікам. Ад свайго бацькі яна атрымала жаданне пісаць, а ад маці цікавасць да натуральных навук і чалавечага цела.

Пасля заканчэння сярэдняй школы яна вучылася ў Упсальскім універсітэце. Пазней яна стала мастацкім педагогам у Музеі сучаснага мастацтва ў Стакгольме. Праца там уплывала на яе аўтарства блізкасцю да дзяцей, але таксама і ў форме выстаў, якія спарадзілі кніжныя ідэі.

## Кар’ера 
Сталфельт была заўважаная ў 1996 годзе, калі яна прадставіла першую серыю як гумарыстычных, так і сур’ёзных кніг з малюнкамі.

Перніла займалася ў кожнай кнізе тэмай, якая цікавіць дзяцей, напрыклад: каханне, смерць, гвалт, жыццё, страх і іншыя. Першая кніга Сталфельт мела назву «Кніга валасоў», а самая папулярная работа з гэтай серыі мае назву «Кніга Смерці». Некаторыя з яе кніг знаходзяцца ў верхніх спісах самых запазычаных у бібліятэцы. Ідэі пісьменніцы маюць шырокае распаўсюджванне ў школах сістэмы Мантэсоры.
 пісьменніца напісала кнігу «Vem är du?» (Хто ты?)]] З нагоды 20-годдзя Канвенцыі ААН аб правах дзіцяці ў 2009 годзе Перніла Сталфельт напісала і праілюстравала кнігу «*Hurrraa!!! All barns rätt»* (Усе правы дзяцей). Яна распаўсюджвалася с дапамогай McDonald’s, калі кнігу клалі ў хэпі-міл. Кніга ўяўляе сабой версію Канвенцыі аб правах дзяцей, якую самі дзеці могуць прыняць блізка да сэрца і зразумець. Выданне таксама было распаўсюджана сярод усіх членаў парламента Швецыі.

Пасля трагедыі на востраве Уцёя, які стаў сумна вядомы пасля нападу Андэрса Брэйвіка на маладзёжны лагер, пісьменніца напісала кнігу «Vem är du?» (Хто ты?), дзе тэмай былі падабенства, адрозненні і талерантнасць людзей.

Сталфельт з’яўляецца сябрам Шведскай дзіцячай кніжнай акадэміі.

## Узнагароды 
Перніла Сталфельт атрымала шэраг літаратурных прэмій.

* 1997 — *Elsa Beskow-plaketten*
* 2001 — *Expressens Heffaklump för Kärleksboken*
* 2004 — *Astrid Lindgren-priset för sitt författarskap* (прэмія Астрыд Ліндгрэн за аўтарства)
* 2004 — *Bokjuryns 3:e pris för Mamman som aldrig bestämde, som hon illustrerade*
* 2005 — *Klax-Award* (першы замежны лаўрэат нямецкай культурнай прэміі)
* 2006 — *Bokjuryns 2:a pris för Köttbullematchen*
* 2007 — *NA:s kulturpris för sitt författarskap*

## Абраная бібліяграфія 
* 
* 

## Беларускія пераклады 
* Кніжка пра смерць / тэкст і малюнкі Пэрнілы Стальфэльт. — Мінск : Зміцер Колас, 2014. — [25] с.

Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Леанід Аляксеевіч Маркевіч

**Леанід Аляксеевіч Марке́віч** (, Вільня — ) — беларускі кампазітар, дырыжор. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1944).

## Біяграфія 
У 1921—1928 гадах дырыжор БДТ-1, у 1929—1965 гадах загадчык музычны часткі і дырыжор Беларускага тэатра імя Я. Коласа.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1963 года.

## Творчасць 
Аўтар музыкі да спектакляў у БДТ-1 «Кастусь Каліноўскі» і «Каваль-ваявода» Е. Міровіча, «На Купалле» М. Чарота, «Вяселле» В. Гарбацэвіча, «Панскі гайдук» Н. Бываеўскага (усе з У. Тэраўскім), «Стралок Тэль»  (з М. Куперам), «Інга» , «» Мальера і інш.; у тэатры імя Я. Коласа — «Машэка» В. Вольскага, «Навальніца будзе» паводле трылогіі Я. Коласа «На ростанях», «Святло з Усходу» П. Глебкі, «Алазанская даліна» К. Губарэвіча і І. Дорскага, «На крутым павароце» Губарэвіча, «» Г. Запольскай, «Родная маці» М. Алтухова, «Цудоўны сплаў» У. Кіршона, «Пад адным небам» А. Маўзона, «» Мальера і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Дырыжоры Беларусі
Катэгорыя:Дырыжоры XX стагоддзя
Ударнік (станцыя)

**Уда́рнік** () — чыгуначная станцыя на лініі Ялец — Валуйкі Белгарадскага рэгіёна Паўднёва-Усходняй чыгункі. Размяшчаецца за 10 км на поўдзень ад сяла Цербуны Цярбунскага раёна Ліпецкай вобласці.

## Гісторыя 
Рашэнне аб будаўніцтве станцыі было прынята вясной 1896 года, ужо падчас будаўніцтва чыгуначнай галінкі Ялец — Касторная. Станцыя планавалася як прамежкавая паміж чыгуначнымі станцыямі Цербуны (10 км) і Наберажнае (16 км). Яе будаўніцтва спрыяла развіццю транспартнай сеткі павета і аблягчала адпраўку хлеба з навакольных вёсак у гарады.

Побач са станцыяй пабудаваныя пагрузачна-разгрузная пляцоўка і памяшканні для працаўнікоў станцыі. Неўзабаве побач са станцыяй вырасла вёска Станаўлянаўка, у якой пражывалі каля 100 чалавек.

Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі Расіі
Катэгорыя:Ліпецкая вобласць
Рынга (спартыўная гульня)

**Рынга** () — спартыўная гульня з адным ці двума кольцамі, у якой два гульцы ці дзве каманды спаборнічаюць на спецыяльнай пляцоўцы, падзеленай сеткай. Мэта гульні — накіраваць адно ці два кальцы над сеткай, каб яно ці яны дакрануліся пляцоўкі суперніка, і прадухіліць такую ж спробу з яго боку. Розыгрыш кальца (кольцаў) адбываецца да іх падзення ці да каманды суддзі «стоп». Падчас розыгрышу гулец можа атрымаць 1 ці 0 пунктаў, а каманда ад 0 да 2 пунктаў.

## Гісторыя 
Гульня рынга зарадзілася ў 1959 годзе. Упершыню ў яе пачалі гуляць у Рэспубліцы Польшча, а заснавальнікам і стваральнікам стаў Уладзімір Стрыжэўскі. У той час ён быў капітанам зборнай каманды Польшчы па фехтаванні. Стрыжэўскі не змог паехаць разам з камандай у спартыўны лагер, каб падрыхтавацца да выступлення на чэмпіянаце свету ў Турыне. Ён быў вымушаны асобна ад каманды рыхтавацца да выступлення.

У працэсе падрыхтоўкі з’явілася новая спартыўная гульня рынга, якая і дапамагла яму заваяваць срэбраны медаль у камандных спаборніцтвах на чэмпіянаце свету па фехтаванню на шпагах.

## Інвентар 
Інвентаром для спартыўнай гульні рынга з’яўляецца гумавае круглае кальцо вагой 160—165 г, дыяметрам 17 см з дэкампрэсійнай адтулінай і рыфлёнай ніжняй і верхняй яго часткай. Уласцівасці кальца даюць магчымасць звесці траўматызм пальцаў да мінімуму.

## Пляцоўка 
Для гульні ў рынга можа выкарыстоўвацца валейбольная пляцоўка (9х18 метраў) і сетка (243 см). У асабістым першынстве пляцоўка на метр вузей (8х18 метраў). Варта адзначыць, што спаборніцтвы па гэтым відзе спорту праводзяцца сярод людзей рознага ўзросту, таму памеры пляцоўкі могуць вар’іравацца.

## Спасылкі 
* International Ringo Federation
* Беларуская Федэрацыя Рынга
* Polskie Towarzystwo Ringo
* Český klub ringa

### Відэа 
* правила игры
* game rules
* match Poland — Belarus (Goszczyn, Poland 27.10.2012)

Катэгорыя:Гульнёвыя віды спорту
Хаўвард Тэйлар Рыкетс

**Хаўвард Тэйлар Ры́кетс** (;  — ) — амерыканскі вучоны, патолаг і мікрабіёлаг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Фіндлі (штат Агая, ЗША). У 1894 годзе скончыў Універсітэт штата Небраска ў горадзе Лікальн і атрымаў ступень бакалаўра. У 1897 годзе скончыў медыцынскі каледж Паўночна-Заходняга ўніверсітэта (Эванстан, штат Ілінойс). З 1899 года дацэнт, з 1902 года прафесар паталагічнай анатоміі Чыкагскага ўніверсітэта. У 1901—1902 гадах праходзіў стажыроўку ў медыцынскіх установах Вены, Берліна, Парыжа.

У 1909 годзе прыехаў у Мексіку, дзе разам з Уайлдэрам () займаўся вывучэннем сыпнога тыфу, заразіўся і памёр у Мехіка 3 мая 1910 года.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па вывучэнню інфекцыйных хвароб. Апісаў плямістую ліхаманку Скалістых гор і выявіў яе ўзбуджальніка. Разам з калегамі выявіў, што від кляшчоў  здольны пераносіць бактэрыі роду . Апісаны ім узбуджальнік атрымаў назву  (від бактэрый з роду ). Таксама высвятліў, што брушны тыф перадаецца праз адзежную вош.

## Літаратура 
* 
* *Здродовский П. Ф.* РИККЕТС Говард // Большая Медицинская Энциклопедия. Изд. 3-е. / Главный редактор Б. В. Петровский. — Т. 22. Растворители — Сахаров. — М.: Советская энциклопедия, 1984. — С. 291.

## Спасылкі 
* Howard T. Ricketts // Today In Science History ®
* *Литусов Н. В.* Род *Rickettsia*. Иллюстрированное учебное пособие. — Екатеринбург: Изд-во УГМУ, 2017. — 35 с.

Катэгорыя:Мікрабіёлагі ЗША
Катэгорыя:Патолагаанатамы
Катэгорыя:Памерлі ад тыфу
Фрыдаліна Рольфё

**Фрыдаліна Рольфё** (; нар. , Кунгсбака) — шведская футбалістка, форвард клуба «Вольфсбург» і нацыянальнай зборнай Швецыі. Уваходзіла ў склад зборнай на Алімпіядзе 2016 года.

## Кар’ера 
### Клубная 
Прафесійную кар’еру пачала ў складах клубаў «Цёлё» і «Ітэкс». У 2011 годзе выданнем Göteborgs-Posten прызнана найлепшай маладой футбалісткай Швецыі.

У 2014 годзе падпісала кантракт з «Лінчэпінгам». У кастрычніку 2014 года ў матчы Лігі чэмпіёнаў супраць «Ліверпула» зрабіла хет-трык. У лістападзе 2016 года абвясціла аб будучым пераходзе ў «Баварыю», кантракт заключаны на паўтары гады і пачаў дзейнічаць з 1 студзеня 2017 года.

### Зборная 
У складзе зборнай дэбютавала ў 2014 годзе ў таварыскім матчы супраць Германіі.

На сусветным першынстве 2019 года, які праходзіў у чэрвені ў Францыі, Фрыдаліна ў другім матчы зборнай Швецыі супраць Тайланда забіла гол на 42-й хвіліне, што ў выніку прынесла перамогу Швецыі (5:1).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Барселона
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Ітэкс Мельндаль
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года
Ліна Нільсан

**Ліна Тэрэзэ Нільсан** (швед. Lina Therese Nilsson, нар. , Істад) — шведская футбалістка, абаронца клуба «Русенгард» і зборнай Швецыі.

Ліна пачынала сваю кар’еру ў невялікіх клубах лена Сконэ, пакуль не патрапіла ў склад «Мальмё» ў 2006 годзе. Трэніравалася на працягу тыдня з клубам, гуляючы ў ніжэйшай лізе паралельна за «Шэбу». Нільсан станавілася прызёрам чэмпіянату Швецыі ў 2010, 2011, 2013 і 2014 гадах. Са жніўня 2015 года капітан каманды, падоўжыла кантракт на два гады (клуб да таго моманту ўжо быў перайменаваны ў «Русенгард»).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Элін Рубенсан

**Элін Інгрыд Юхан Рубенсан** (; нар. , Істад, Мальмёхус) — шведская футбалістка, паўабаронца клуба «Гётэбарг» і зборнай Швецыі.

## Клубная кар’ера 
У мінулым прадстаўляла клуб «Розенгард», таксама вядомы як «Мальмё». Выступала за зборную Швецыі да 19 гадоў, у кастрычніку 2012 года дэбютавала за зборную Швецыі. Выступала на пазіцыі нападаючага, але з траўня 2013 года гуляе на пазіцыі левага абаронцы. У снежні 2014 гады перайшла ў «Гётэбарг».

## Кар’ера ў зборнай 
На сусветным першынстве 2019 года, які праходзіў у чэрвені ў Францыі, Элін у другім матчы зборнай Швецыі супраць Тайланда забіла гол з пенальці на 90-й хвіліне, што ў выніку прынесла перамогу Швецыі (5:1).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года
Лісбет Пальмэ

**Ганна Лісбет Крысціна Пальмэ**, народжаная **Бек-Фрыс** (;  — ) — шведскі дзіцячы псіхолаг, старшыня ЮНІСЕФ і жонка шведскага прэм’ер-міністра Улафа Пальмэ да ягонага забойства ў 1986 годзе.

## Біяграфія 
### Ранняе жыццё і вучоба 
Ганна Лісбет Крысціна Бек-Фрыс нарадзілася ў сям’і інжынера-будаўніка і барона Крысціяна Бек-Фрыс і яго жонкі Ганны-Лізы. Пасля заканчэння ў 1950 годзе *Nya Elementarskolan för flickor* (Новай пачатковай школы для дзяўчынак), школы Ганны Альстром у Стакгольме, яна вучылася ў Стакгольмскім універсітэце, які скончыла летам 1955 года.

### Кар’ера 
Пальмэ працавала дзіцячым псіхолагам і на працягу пэўнага перыяду працавала ў Савеце акругі Стакгольм, а потым у сацыяльным аддзеле графства Стакгольм.

Яна была старшынёй шведскага камітэта ЮНІСЕФ у перыяд з 1987 па 1999 год і на гэтай пасадзе праводзіла агітацыю супраць сексуальнай эксплуатацыі дзяцей. Яна стала міжнароднай старшынёй ЮНІСЕФ у перыяд з 1990 па 1991 год.

Пальмэ была членам камітэта Арганізацыі афрыканскага адзінства па расследаванні генацыду ў Руандзе ў 1994 годзе.

У 1993 годзе Лісбет Пальмэ была ўзнагароджана медалём Яго Вялікасці Караля Швецыі, а таксама была афіцэрам Ордэна Бернарда О’Хігінса.

## Асабістае жыццё 
Лісбет выйшла замуж за палітыка Улафа Пальмэ 9 чэрвеня 1956 года. Пазней ён стаў прэм’ер-міністрам Швецыі — спачатку ў 1969—1976 гадах і зноў у 1982—1986 гадах. У іх нарадзілася тры сыны: Ёакім, Мартэн і Маціас. Пара была ў шлюбе амаль 30 гадоў, пакуль Улаф Пальмэ не быў забіты ў 1986 годзе.

Лісбет Пальмэ была відавочцай забойства свайго мужа ў ноч на 28 лютага 1986 года. Некаторыя тлумачылі каментары так, быццам ёй паведамілі, што падазраваны быў алкаголікам і наркаманам. Некалькі экспертаў паказвалі на магчымасць таго, што Лісбет Пальмэ магла вызначыць не таго чалавека. У выніку суд апраўдаў Петэрсана.
 на мядовым месяцы ў 1956 годзе]]

## Смерць 
Пальмэ памерла 18 кастрычніка 2018 года, некаторы час пакутуючы ад нявызначанай хваробы. Ёй было 87.

Катэгорыя:Шведская арыстакратыя
Катэгорыя:Постаці Стакгольма
Берта Валерыус

**Аўрора Валерыя Альберціна Валерыус** (), таксама вядомая як Берта (,  — ) — шведская мастачка і фатограф.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і канцлера Ёхана Давіда Валерыуса, члена Шведскай акадэміі, і Крысціны Аўроры Інгель. Яе сястрой была спявачка і мастачка баранэса Адэлаіда Леўхусен.

З 1849 года вучылася ў Каралеўскай акадэміі свабодных мастацтваў Швецыі і атрымала стыпендыю для навучання ў Дзюсельдорфе, Дрэздэне і Парыжы. Пасля свайго вяртання пачалакар’еру ў якасці мастака-партрэтыста. У 1853 і 1856 гадах яна ўдзельнічала ў выставах у Акадэміі мастацтваў. Пазней яна атрымала магчымасць суправаджаць сваю сястру Адэлаіду Леўхусен і оперную спявачку Крысціну Нільсан у Парыж, выступаючы ў якасці яе кампаньёнкі. Падчас свайго другога знаходжання ў Парыжы яна зацікавілася фатаграфіяй і, вярнуўшыся ў 1862 годзе на радзіму, адкрыла ўласную студыю ў Стакгольме. Неўзабаве яна стала адным з самых вядомых фатографаў Стакгольма.

У 1864 годзе яна была прызначаная афіцыйным партрэтыстам пры каралеўскім двары Швецыі і прыгатавала 120 візітных картак для каралеўскай сям’і. На выставе ў Кунгстрэдгордэне ў 1866 годзе яна была ўзнагароджана ганаровым дыпломам. З 1868 па 1872 год яе студыя знаходзілася ў гатэлі дэ ла Круа ў Нормальме. Прыкладна ў 1880 годзе яна адышла ад яе і прысвяціла сябе партрэтнага жывапісу. Студыю прыняла на сябе яе калега, фатограф Сельма Якабсан, якая таксама была прызначаная каралеўскім фатографам у 1899 годзе.

Берта Валерыус прымала ўдзел у шматлікіх дабрачынных справах і, хоць і не была багатай, ахвяравала больш 150 000 шведскіх крон.

Яе творы захоўваюцца ў Каралеўскай акадэміі, бібліятэцы Упсальскага ўніверсітэта, Шведскай каралеўскай акадэміі навук і музеі Лінчэпінга.

Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Катэгорыя:Фатографы XIX стагоддзя
Крысціна Нільсан

**Крысціна Нільсан**, графіня дэ Каса Міранда (швед. Kristina Nilsson, , Ведэрслёў — , Векшэ) — шведская оперная спявачка (сапрана).

Яна валодала бліскучай тэхнікай бельканта і лічылася саперніцай самай знакамітай дзівы Віктарыянскай эпохі Адэліны Паці.

Сама вучылася іграць на скрыпцы і флейце, спявала на кірмашах са сваім братам. На працягу двух гадоў вучылася ў Франца Бервальда. Таксама вучылася ў Парыжы.

У 1860 годзе яна давала канцэрты ў Стакгольме і Упсале. У 1872-85 гадах гастралявала ў Пецярбургу і Маскве. Пра грамадскі рэзананс гэтых гастроляў сведчаць згадкі пра Нільсан у рамане Л.Талстога «Ганна Карэніна». У 1869 годзе Нільсан стала членам Шведскай каралеўскай акадэміі музыкі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Швецыі
Катэгорыя:Сапрана
Эма Лунт

**Эма Лінея Лунт** (; нар. , Сольна, Стакгольм) — шведская футбалістка, нападаючая шведскага жаночага клуба «Бромапойкарна» і жаночай зборнай Швецыі. Да свайго пераходу ў англійскі «Ліверпуль» у 2016 годзе, Лунт паспела пагуляць за цэлы шэраг шведскіх клубаў, а таксама нарвежскі «Квінер».

## Клубная кар’ера 
Пачынаючы сваю футбольную кар’еру ў юнацкіх камандах «Вікш’ё», Лунт дэбютавала ў Дамалсвенскане ва ўзросце 16 гадоў і на працягу нядоўгага часу змяніла некалькі клубаў. Яна гуляла за «Хамарбю» ў 2006 годзе, «Юргардэн» у 2007 годзе і АІК у 2008 годзе. У гэты перыяд сваёй кар’еры Лунт не была прафесійнай футбалісткай і працавала выхавальніцай у дзіцячым садзе. Лунт па заканчэнні сезону 2012 года пакінула клуб Дамалсвенскана «Лінчэпінг», вярнуўшыся ў АІК, з якім яна падпісала аднагадовы кантракт. Яна пакінула АІК за тры з паловай гады да вяртання, адправіўшыся на правах арэнды ў «Цюрэса».

У студзені 2016 года Лунт перайшла ў англійскі «Ліверпуль» з нарвежскага клуба «Квінер», дзе правяла другую частку сезона 2015 года.

Лунт пакінула «Ліверпуль», правёўшы ў ім дзесяць месяцаў з двух гадоў, прадугледжаных кантрактам, вярнуўшыся ў Швецыю, перайшоўшы ў клуб Дамалсвенскана «Вітшэ». У лютым 2017 гады ў яе быў дыягнаставаны рассеяны склероз, пасля таго як яна некалькі гадоў пакутавала ад стомы. Лунт працягнула сваю футбольную кар’еру і ў жніўні 2019 года пагадзілася перайсці ў «Бромапойкарну», якая ўдзельнічала ў барацьбе за выжыванне ў Элітэтан. Яна падпісала з гэтым клубам новы кантракт на сезон 2020 года, калі яе добрая форма дапамагла «Бромапойкарне» захаваць сваё месца ў дывізіёне.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Ліверпул
Шарлот Ралін

**Барбру Шарлот Ралін** (; нар. ), больш вядомая як Шарлот Ралін () — шведская футбалістка, абаронца.

## Кар’ера 
### Клубная 
З 1987 года выступала за моладзевы склад клуба «Кента». З 1995 года нязменна выступае ў складзе каманды «Лінчэпінг». За час выступлення ў клубе стала капітанам каманды і пастаянным членам асноўнага складу.

### У зборнай 
У 2007 годзе дэбютавала ў складзе нацыянальнай зборнай Швецыі на кубку Алгарвэ ў матчы супраць зборнай Фінляндыі. Прапусціла футбольны турнір летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года па прычыне цяжкай траўмы. Аднавілася толькі праз год да чэмпіянату Еўропы 2013.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Лундгрэн

**Лундгрэн** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дольф Лундгрэн — шведскі акцёр
* Сафія Лундгрэн — шведская футбалістка
* Тайра Лундгрэн — шведская мастачка, скульптар
* Эгран Лундгрэн — шведскі мастак і пісьменнік
Тайра Лундгрэн

**Тайра Караліна Лундгрэн** (; 9 студзеня 1897 — 20 лістапада 1979) — шведская мастачка і скульптар; працавала з керамікай і шклом, а таксама з тэкстылем.

## Біяграфія 
Нарадзілася 9 студзеня 1897 года ў Стакгольме ў сям’і прафесара ветэрынарыі Джона Лундгрэна і яго жонкі Эдыт Оберге.

Пасля сямі гадоў навучання ў сярэдняй школе *Djursholms samskola* яна паступіла ў Стакгольмскую школу мастацтва і дызайну, дзе навучалася ў 1914—1918 гадах.

У 1918—1922 гадах з’яўлялася студэнткай Каралеўскай акадэміі Мастацтваў таксама ў Стакгольме, а ў 1920—1921 гадах Тайра патрапіла ў Еўропу, дзе навучалася скульптуры ў Антона Ханака ў Вене і жывапісу ў Андрэ Лота ў Парыжы. У сталіцы Францыі яна таксама наведвала акадэмію «Гранд-Шам’ер».

Атрымаўшы мастацкую адукацыю, Тайра Лундгрэн жыла і працавала ў Францыі і Італіі да 1940 года, пасля чаго, у сувязі з пачаткам Другой сусветнай вайны, вярнулася ў Швецыю. Яна супрацоўнічала з многімі еўрапейскімі керамічнымі кампаніямі і шклянымі заводамі. У Швецыі працавала ў керамічнай майстэрні *S:T Eriks Lervarufabrikerі* і на фарфоравай фабрыцы *Lidköpings porslinsfabrik* у Лідчэпінгу, дзе разам з Эйнарам Фарсетам распрацавала калекцыю тавараў для дома.

У 1924—1937 гадах яна працавала з фінскай фабрыкай *Arabia*, з перапынкамі на паездкі ў Рым і Парыж. Вярнуўшыся на радзіму, Тайры прапанавалі працу ў якасці мастака ва ўласнай студыі на фарфоравай фабрыцы Густаўсберг, дзе яна працавала да 1950 года. Лундгрэн таксама выканала шэраг работ для студыі царкоўнага тэкстылю *Licium* у Стакгольме.

Большасць яе работ выканана з абпаленай керамікі або бронзы. Важнай тэмай скульптурных твораў Лундгрэн сталі жывёлы, перш за ўсё яна праславілася фігуркамі птушак. Акрамя Швецыі яе мастацтва прадстаўлена ў музеях Еўропы і Паўночнай Амерыкі. У апошнія гады жыцця ў яе была студыя ў мястэчку Фідэ муніцыпалітэта Готланд, і яна ахвяравала калекцыю сваіх карцін мастацкаму музею Готланда. У 1950 годзе Тайра Лундгрэн была ўзнагароджана медалём *Litteris et Artibus*.

Памерла 20 лістапада 1979 года ў Стакгольме.

## Галерэя 

File:Visby Almedalen Tyra Lundgren Solfågel 03.jpg|thumb|*Сонечная птушка ў Вісбю.*
File:Tyra Lundgrens skulptur "Fågel blå" i Stockholm-2.jpg|thumb|*Блакітная птушка ў парку Серафімер насупраць Стакгольмскай ратушы ў красавіку 2015 года.*
File:Trelleborg, Plastik Månårsfågeln (2008-07-27).JPG|thumb|*Скульптура Månårsfågeln.*

## Спасылкі 
* Howard J. Lockwood: *The Paths of Paolo Venini and Tyra Lundgren* på webb-platsem www.italian-glass.net
* Dan Gordan: *Tyra Lundgren — en begåvad europé* i tidskriften *Sköna Hem* 6/2006

Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Катэгорыя:Скульптары Швецыі
Сафія Лундгрэн

**Сафія Лундгрэн** (нар. , Умеа) — шведская футбалістка, брамнік. Выступала за зборную Швецыі па футболе.

Перад падпісаннем кантракта з «Лінчэпінгам» восенню ў 2008 года гуляла ў вядучых шведскіх футбольных камандах, такіх як «Умеа» і АІК. З моманту свайго дэбюту ў нацыянальнай зборнай Швецыі і перамогі над Англіяй ў 2002 годзе, Лундгрэн спаборнічала з Хедвіг Ліндаль, Каралін Юнсан і Крысцін Хамарстрэм за пазіцыю ў асноўным складзе.

У студзені 2015 года яна падпісала кантракт з пачаткоўцам вышэйшай лігі Швецыі, камандай Хамарбю. У пачатку сезона 2016 года Сафія падпісала кароткатэрміновы кантракт з чэмпіёнам Швецыі «Русенгардам».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Умеа Седра