Орхуская канвенцыя

**Орхуская канвенцыя** — канвенцыя Еўрапейскай Эканамічнай Камісіі ААН «Аб доступе да інфармацыі, **удзелу грамадскасці** ў **прыняцці рашэнняў** і доступе да правасуддзя па пытаннях, што тычацца навакольнага асяроддзя» .

Для ўступлення канвенцыі ў сілу неабходна падпісанне яе 16 краінамі. Гэты працэс доўжыўся тры гады. Канвенцыя была падпісаная 38 краінамі ў г. Орхусе ў Даніі 25 чэрвеня 1998 г. на 4-й Канферэнцыі міністраў навакольнага асяроддзя еўрапейскіх краін у рамках Працэса «Навакольнае асяроддзе для Еўропы».

**Мэта Канвенцыі** — падтрымка абароны правоў чалавека на спрыяльнае навакольнае асяроддзе для яго здароўя і дабрабыту, на доступ да інфармацыі, на ўдзел грамадскасці ў працэсе прыняцця рашэнняў і на доступ да правасуддзя па пытаннях, што тычацца навакольнага асяроддзя.

На кожны бок накладаюцца абавязацельствы па прыняцці неабходных заканадаўчых, рэгламентавальных мер для стварэння і падтрымання дакладнай, адкрытай і ўзгодненай структуры для ажыццяўлення палажэнняў Канвенцыі.

Доступ да інфармацыі:
* свабода доступа (абавязковае прадастаўленне неабходнай інфармацыі па запыту, які не патрабуе абгрунтавання);
* актыўны інфармаванне грамадскасці з дапамогай Інтэрнэта, публікацый справаздач аб стане навакольнага асяроддзя;
* перад адмовай ў прадастаўленні інфармацыі неабходна ўлічыць ступень цікавасці да яе грамадскасці;
* пры адсутнасці інфармацыі ў органаў, да якіх за ёй звяртаюцца, адсылка да органаў, якія маюць магчымасць задаволіць запыт;
* неадкладнае інфармаванне грамадскасці ў выпадку, калі насоўваецца пагрозы здароўю чалавека і/або навакольнаму асяроддзю.

Прычыны адмовы ў прадастаўленні экалагічнай інфармацыі можа заключацца толькі ў тым, што дадзеная інфармацыя паўплывае на:
* канфідэнцыяльнасць работы дзяржаўных органаў;
* міжнародныя адносіны, нацыянальную абарону або дзяржаўную бяспеку;
* адпраўленне правасуддзя, магчымасць для асоб падвяргацца справядліваму судовага разбору або здольнасць дзяржаўных органаў праводзіць расследаванне крымінальнага ці дысцыплінарнага характару;
* канфідэнцыяльнасць камерцыйнай і прамысловай інфармацыі;
* права інтэлектуальнай уласнасці;
* канфідэнцыяльнасць асабістых дадзеных;
* інтарэсы трэцяга боку, які прадставіў патрэбную інфармацыю;
* навакольнае асяроддзе, да якой адносіцца гэтая інфармацыя (месца размнажэння рэдкіх відаў).

Зацікаўленая грамадскасць  своечасова і ў зразумелай форме інфармуецца на самым пачатковым этапе працэдуры прыняцця рашэнняў па пытаннях, што тычацца навакольнага асяроддзя.

**Інфармаванне:**
* аб запланаваным відзе дзейнасці і заяўцы, па якой будзе прымацца рашэнне;
* аб характары магчымых рашэнняў або праекце рашэння;
* аб дзяржаўным органе, адказным за прыняцце рашэння;
* аб прадугледжанай працэдуры (пачатак працэдуры, формы магчымага ўдзелу, час і месца ўсіх намечаных публічных слуханняў, дзяржаўны орган, ў якім можна атрымаць інфармацыю, наяўнасць экалагічнай інфармацыі, ахопе гэтага віду дзейнасці, працэдурай ацэнкі ўздзеяння на навакольнае асяроддзе), уключаючы то, якім чынам і калі такая інфармацыя можа быць прадастаўлена.

Бакі павінны імкнуцца да спрашчэння працэдуры ўдзелу грамадскасці ў працэсе прыняцця рашэнняў.

Бакі — ўдзельнікі Орхускай Канвенцыі: Азербайджан, Албанія, Арменія, Аўстрыя, Беларусь, Бельгія, Балгарыя, Венгрыя, Грузія, Германія, Грэцыя, Данія, Італія, Іспанія, Македонія, Казахстан, Кіргізія, Кіпр, Латвія, Літва, Ліхтэнштэйн, Люксембург, Мальта, Манака, Нідэрланды, Малдова, Нарвегія, Польшча, Партугалія, Малдова, Славенія, Румынія, Таджыкістан, Туркменістан, Украіна, Фінляндыя, Францыя, Эстонія, Харватыя, Чэхія, Ісландыя, Ірландыя, Швецыя, Швейцарыя, Былая Югаслаўская Рэспубліка Македонія, Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі.

Да канвенцыі прыняты Пратакол аб рэгістрах выкідаў і пераносу забруджвальнікаў (2003 год), які ўступіў у сілу ў кастрычніку 2009 года, і папраўка аб генетычна змененых арганізмах (2005 год), якая ўступіць у сілу пасля далучэння да яе трох чвэрцяў членаў канвенцыі на момант прыняцця папраўкі.

За выкананнем Канвенцыі ажыццяўляе несудовы кансультацыйны нагляд Камітэт па выкананні Орхускай канвенцыі, створаны згодна з артыкулам 15. Удзельнікі Канвенцыі могуць таксама прызнаць юрысдыкцыю Міжнароднага суда або арбітражу па справах аб парушэнні Канвенцыі.

## Літаратура 
* Практика Комитета по соблюдению Орхусской конвенции (2004-2008) / Под ред. А. Андрусевич, Т. Алге, К. Клеменс, З. Козак. — Львов. — 2008. — 78 с. 

## Спасылкі 
* Сайт канвенцыі
* Тэкст Орхускай канвенцыі
* Орхускія цэнтры Рэспублікі Беларусь
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка Орхускага цэнтра г. Гродна 
* Спіс заяў грамадскасці ў Камітэт па выкананні Орхускай канвенцыі.
* Вопыт Экалагічнага таварыства «Зялёнае выратаванне» па ўжыванні палажэнняў Орхускай канвенцыі ў судах, 25.05.2009 
* РАШЭННЕ III/6c. Выкананне Казахстанам сваіх абавязацельстваў па канвенцыі (11—13 чэрвеня 2008 года, Рыга). 
* «Да Трэцяй нарады бакоў Орхускай канвенцыі»  — выданне Экалагічнага таварыства «Зялёнае выратаванне», прысвечанае выкананню Рэспублікай Казахстан Орхускай канвенцыі (2008).
* Выкананне Казахстанам сваіх абавязацельстваў па Орхускай канвенцыі. 
* Як рыхтаваўся нацыянальны даклад 
* РАШЭННЕ II/5а. Выкананне Казахстанам сваіх абавязацельстваў па канвенцыі
* Дапаможнік па доступу да правасуддзя да Орхускай канвенцыі. 

Катэгорыя:Дагаворы і канвенцыі ААН
Катэгорыя:Міжнародныя праваабарончыя дакументы
Катэгорыя:Экалагічнае права
Катэгорыя:Экалогія
Катэгорыя:Устойлівае развіццё