open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Інстытут біяфізікі і клетачнай інжынерыі НАН Беларусі

**Інстытут біяфізікі і клетачнай інжынерыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі** быў утвораны ў 1973 годзе. Адміністрацыя і большасць лабараторый знаходзяцца на вуліцы Акадэмічная, 27.

## Гісторыя інстытута 
У 1931 годзе быў створаны Інстытут біялагічных навук (Пастанова Прэзідыума Беларускай акадэміі навук ад 29 сакавіка 1931 года)

У 1957 годзе з Інстытута біялогіі ў якасці самастойнага навукова-даследчага падраздзялення з падначаленнем Прэзідыуму АН БССР вылучылася лабараторыя АН БССР. Узначаліў лабараторыю кандыдат хімічных навук Аляксандр Аркадзевіч Шлык.

У 1963 годзе на базе лабараторыі біяфізікі і ізатопаў створаны Інстытут фотабіялогіі (Пастанова Савета Міністраў Беларускай ССР ад 29 снежня 1972 года № 369 і Загад Прэзідыума АН БССР ад 4 студзеня 1973 года). Узначаліў інстытут прафесар Аляксандр Аркадзевіч Шлык.

У 2004 годзе пераўтвораны ў Інстытут біяфізікі і клетачнай інжынерыі.

## Напрамкі навуковай дзейнасці 
* Клетачная біялогія і інжынерыя
* Імуналогія чалавека, жывёл і раслін
* Медыцынскія клеткавыя тэхналогіі
* Малекулярная, мембранная і клетачная біяфізіка

## Вынікі даследаванняў 
* атрыманы фундаментальныя даныя пра будову і функцыянаванне сістэмы фотасінтэзу хларафілу, фарміраванне фотасінтэтычнага апарату на розных узроўнях арганізацыі і малекулярна-мембранных механізмаў фотарэгулятарных працэсаў у раслінах, пра структурную лабільнасць біялагічных мембран і іх ролю ў працэсах трансфармацыі энергіі і рэгуляцыі іоннага транспарту ў клетках
* раскрыта прырода люмінесцэнцыі бялкоў і створаны люмінесцэнтныя метады аналізу (Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь 1992)
* распрацаваны шэраг экспрэс-метадаў фотадыягаостыкі захворванняў

## Навуковыя падраздзяленні 
* Лабараторыя імуналогіі і клетачнай біяфізікі
* Лабараторыя малекулярнай біялогіі і біятэхналогіі клетак
* Сектар малекулярнага мадэлявання і біяінфарматыкі
* Аддзяленне клетачнай тэрапіі
* Аддзел біятэхналогіі фотатрофных арганізмаў
** Лабараторыя прыкладной біяфізікі і біяхіміі
** Лабараторыя біяфізікі і біяхіміі расліннай клеткі
* Навукова-даследчы аддзел медыцынскіх біятэхналогій
** Лабараторыя медыцынскай біяфізікі
** Лабараторыя нанабіятэхналогій
* Рэспубліканскі навукова-медыцынскі цэнтр «Клетачныя тэхналогіі»
* Цэнтр імуналогіі і алергалогіі
* Цэнтр эксперыментальнай і прыкладной вірусалогіі
* Навукова-вытворчы сектар
* Сектар навукова-арганізацыйнага суправаджэння праграм

## Дырэктары інстытута ў розныя гады 
* Аляксандр Аркадзевіч Шлык (1973—1984)
* Ігар Дзмітрыевіч Валатоўскі (1984—2010)
* Людміла Вячаславаўна Дубоўская (2010—2018)
* Андрэй Яўгенавіч Ганчароў (з 2018)

## Літаратура 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
 

Катэгорыя:Інстытут біяфізікі і клетачнай інжынерыі НАНБ
Катэгорыя:1973 год у Мінску
Катэгорыя:Акадэмічная вуліца (Мінск)
Гардзіенка

**Гардзіенка** — беларускае і ўкраінскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Эдуардавіч Гардзіенка (нар. 1977) — беларускі гісторык.
* Анатоль Іларыёнавіч Гардзіенка (1941—2021) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі матэрыялаў, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
* Канстанцін Гардзіенка (нар. 1979) — беларускі плывец. Майстар спорту Беларусі.
* Наталля Сяргееўна Гардзіенка (нар. 1977) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук.
Заходні фронт СПА

**Заходні фронт СПА** — аператыўна-стратэгічнае аб’яднанне войскаў СПА ва узброеных сілах СССР падчас Вялікай Айчыннай вайны.

## Першае фарміраванне 
Заходні фронт СПА першага фарміравання быў утвораны пастановай ДКА ад 29 чэрвеня 1943 года шляхам падзелу войскаў СПА тэрыторыі краіны на Заходні і Усходні франты СПА.
Мяжа паміж імі была ўстаноўлена па лініі гарадоў Мязень, Тоцьма, Салігаліч, Шуя, Сасава, Паворына, Армавір, Кіславодск, Сочы. Штаб фронту дыслакаваўся ў Маскве.

### Склад фронту 
На 1 ліпеня 1943 года Заходні фронт СПА уключаў Маскоўскую армію СПА, 3 карпусных раёны СПА, 8-дывізіённых раёнаў СПА і чатырнаццаць злучэнняў знішчальнай авіяцыі СПА. Мелася 1012 экіпажаў знішчальнікаў, 3106 зенітных гармат сярэдняга калібра, 1066 — малога калібра, 2280 зенітных кулямётаў, 1573 пражэктараў і 1834 аэрастатаў загароды.

### Камандны склад 
* Камандуючы — генерал-палкоўнік М. С. Грамадзін (чэрвень 1943  — сакавік 1944)
* Член Ваеннага савета — генерал-маёр, з лістапада 1944 генерал-лейтэнант І. А. Арлоў (чэрвень 1943  — сакавік 1944)
* Начальнікі штаба:
** генерал-лейтэнант М.Н. Нагорны (чэрвень—кастрычнік 1943)
** палкоўнік, з кастрычніка 1943 года генерал-маёр В. С. Гаўрылаў (кастрычнік 1943 — сакавік 1944).

### Баявая задача фронту 
На войскі фронту ўскладалася супрацьпаветраная абарона Масквы, Маскоўскага і Яраслаўскага прамысловых раёнаў, Мурманска, а таксама прыфрантавых аб’ектаў і камунікацый. Ленінградская армія СПА і Ладажскі дывізіённы раён СПА заставаліся ў аператыўным падначаленні Ваеннага савета Ленінградскага фронту. З пачаткам агульнага наступу савецкіх войскаў летам 1943 года фронту была даручана супрацьпаветраная абарона вызваленых раёнаў Левабярэжнай Украіны.

### Баявыя дзеянні 
З верасня 1943 года па сакавік 1944 года фронту было перададзена з Усходняга фронту СПА звыш 100 асобных часцей СПА і 186 зенітных кулямётных падраздзяленняў. У летне-восеньскай кампаніі 1943 года і зімовай кампаніі 1944 года войскі Заходняга фронту СПА збілі больш за 1200 нямецкіх самалётаў. Толькі пры адбіцці авіяналётаў на чыгунку ў паўднёвай частцы РСФСР зімой 1944 года было збіта 205 самалётаў праціўніка.

29 сакавіка 1944 года па рашэнні ДКА на базе Заходняга і Усходняга франтоў СПА былі ўтвораны Паўночны і Паўднёвы франты СПА.

## Другое фарміраванне 
Заходні фронт СПА другога фарміравання створаны пастановай ДКА № 7205сс ад 24 снежня 1944 года на базе Паўночнага фронту СПА. Штаба фронту дыслакаваўся ў Маскве, а з 11 студзеня 1945 года ў Вільнюсе.

## Літаратура 
* Западный фронт ПВО // Великая Отечественная война, 1941—1945 : энциклопедия / под ред. М. М. Козлова. — М. : Советская энциклопедия, 1985. — С. 278-279. — 500 000 экз.
* *Светлишин Н.* Фронты ПВО и управление войсками. // Военно-исторический журнал. — 1976. — № 6. — С.37-45.

## Спасылкі 
* Заходні фронт СПА

Катэгорыя:Савецкія франты ў гады Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Франты СПА СССР у гады Вялікай Айчыннай вайны
Інстытут фізіка-арганічнай хіміі НАН Беларусі

**Інстытут фізіка-арганічнай хіміі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі** быў утвораны ў 1929 годзе. Знаходзіцца на вуліцы Сурганава, 13. Інстытут займае лідзіруючыя пазіцыі ў свеце ў сферы распрацоўкі, вырабу і выкарыстання іонаабменных кудзелістых матэрыялаў. Шырока вядомыя паспяховыя працы Інстытута ў галіне стварэння палімерных мембран і мембранных тэхналогій, штучных субстратаў для вырошчвання раслін, тонкага арганічнага сінтэзу, распрацоўкі новых біялагічна актыўных кампазіцый, субстанцый лекавых прэпаратаў.

## Гісторыя інстытута 
Інстытут з’яўляецца правапераемнікам Інстытута хіміі Беларускай акадэміі навук, які быў створаны 18 снежня 1929 года. Пад сучаснай назвай працуе з 1 студзеня 1959 года.

## Структура інстытута 
* Лабараторыя мембранных працэсаў
* Лабараторыя іоннага абмену і сорбцыі
* Лабараторыя сінтэзу і даследаванні ўласцівасцей іонаабменных валокнаў
* Лабараторыя хіміі гетэрацыклічных злучэнняў
* Лабараторыя хіміі біякан’югатаў
* Лабараторыя фізіка-хімічных метадаў даследаванняў
* Аддзел лекавых рэчываў:
** Лабараторыя сінтэзу і даследавання ўласцівасцей біялагічна актыўных рэчываў
** Тэматычная група тэхналогіі біялагічна актыўных рэчываў
** Тэматычная група аналітычнага кантролю лекавых сродкаў

## Дырэктары інстытута ў розныя гады 
* Уладзімір Віктаравіч Шкатэлаў (1929—1933)
* Мікалай Сямёнавіч Казлоў (1933—1938)
* Барыс Васілевіч Ерафееў (1939—1941, 1944—1948, 1953—1965)
* Канстанцін Мікалаевіч Караткоў (1949—1952)
* Мікалай Сямёнавіч Казлоў (1967—1972)
* Уладзімір Сяргеевіч Салдатаў (1981—2004)
* Аляксандр Віктаравіч Більдзюкевіч (з 2004 года)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
 

Катэгорыя:1929 год у Мінску
Катэгорыя:Вуліца Сурганава (Мінск)
Асноўны статут Каралеўства Албанія (1928)

**Асноўны статут Каралеўства Албанія** — канстытуцыя Каралеўства Албанія, якая была прынята парламентам 1 снежня 1928 года. 

Албанія абвяшчалася «дэмакратычнай, парламенцкай і спадчыннай манархіяй». Канстытуцыя фармальна канчаткова паклала канец турэцкаму зямельным законе 1856 года.

Пасля італьянскай акупацыі ў 1939 годзе статут спыніў сваё дзеянне. 3 чэрвеня 1939 года кароль Італіі Віктар Эмануіл III апублікаваў новую канстытуцыю для Каралеўства Албанія.

## Літаратура 
* Арш, Г. Л., Сенкевич, И. Г., Смирнов, Н. Д. Краткая история Албании / Г. Л. Арш, И. Г. Сенкевич, Н. Д. Смирнова; Под ред. А. Ф. Миллера; [Академия наук СССР, Институт истории]. — Москва: Наука, 1965. — 263 с., 1 л. карт.: карт. — С. 219—220.
* Краткая история Албании: С древнейших времен до наших дней / [Г. Л. Арш, Ю. В. Иванова, О. А. Колпакова, Н. Д. Смирнова]; Отв. ред. Г. Л. Арш; [Российская АН, Институт славяноведения и балканистики]. — М.: Наука, 1992. — 510,[1] с.: ил. — С. 303—304. — (История стран Центральной и Юго-Восточной Европы). — ISBN 5-02-010084-6.
* Смирнов, Н. Д. История Албании в XX веке / Н. Д. Смирнова; Российская академия наук, Институт всеобщей истории. — М.: Наука, 2003. — 430, [1] с., [1] л. портр. — С. 146. — ISBN 5-02-008867-6.

Катэгорыя:Гістарычныя канстытуцыі
Катэгорыя:Канстытуцыі Албаніі
Катэгорыя:1928 год у Албаніі
Катэгорыя:Падзеі 1 снежня
Канстытуцыя Народнай Рэспублікі Албанія

**Канстытуцыя Народнай Рэспублікі Албанія** — асноўны закон Народнай Рэспублікі Албанія. Прынята 14 сакавіка 1946 года.

11 студзеня 1946 года адкрылася Устаноўчая асамблея. Часовы ўрад прадставіў прысутным дэпутатам праект канстытуцыі. Пасля дыскусіі паседжанне асамблеі было прыпынена на 2 месяца. У выніку, 14 сакавіка 1946 года, пасля ўсенароднага абмеркавання і ўліку заўваг, Устаноўчая асамблея зацвердзіла Канстытуцыю.

З прычыны адсутнасці ўласнага досведу албанскія распрацоўшчыкі канстытуцыі абапіраліся на тэкст Асноўнага закона Федэратыўнай Народнай Рэспублікі Югаславія ад 31 студзеня 1946 года. Канстытуцыя вызначыла агульныя прынцыпы народаўладдзя, структуру заканадаўчых і выканаўчых органаў. Прызнаваліся 3 віда уласнасці: дзяржаўная, кааператыўная і прыватная. Дзяржава абвяшчалася безумоўным уладальнікам нетраў, лясоў, вод. Дэмакратычныя правы і свабоды грамадзян, у прыватнасці і свабода сумлення, гарантаваліся канстытуцыяй, ўсталёўвалася роўнасць усіх грамадзян рэспублікі незалежна ад іх нацыянальнасці, расы, полу і веравызнання.

## Літаратура 
* Смирнов, Н. Д. История Албании в XX веке / Н. Д. Смирнова; Российская академия наук, Институт всеобщей истории. — М.: Наука, 2003. — 430, [1] с., [1] л. портр. — С. 267—268. — ISBN 5-02-008867-6.

Катэгорыя:Гістарычныя канстытуцыі
Катэгорыя:Канстытуцыі Албаніі
Катэгорыя:1946 год у Албаніі
Катэгорыя:Падзеі 14 сакавіка
Абстрэл Мэкэле

**Абстрэл Мэкэле** — інцыдэнт з гібеллю мірных жыхароў падчас артылерыйскага абстрэлу горада Мэкэле (Тыграй, Эфіопія). Здарэнне адбылося 28 лістапада 2020 года падчас Тыграйскага канфлікту. У гэты час урадавая армія пачала штурм горада, занятага паўстанцамі НФВТ. Артылерыя абстраляла Мэкэле, што прывяло да гібелі 27 мірных жыхароў, яшчэ 100 чалавек былі паранены. Урад Эфіопіі адмаўляў артылерыйскі абстрэл. Гэты інцыдэнт прыцягнуў увагу міжнародных сродкаў масавай інфармацыі.
## Спасылкі 
* Twitter: author @tvbempt; hashtags #NeverForget #SayTheirNames #Mekelle
*World Peace Foundation: Starving Tigray
*Tigray: Atlas of the humanitarian situation
*TGHAT: A compilation of the verified list of civilian victims from different sources

Катэгорыя:Лістапад 2020 года
Катэгорыя:Падзеі 28 лістапада
Катэгорыя:2020 год у Эфіопіі
Катэгорыя:Тыграйскі канфлікт
Бамбардзіроўка Вукро

**Бамбардзіроўка Вукро** — налёт ВПС Эфіопіі на горад Вукро (Тыграй, Эфіопія) 16 лістапада 2020 года падчас Тыграйскага канфлікту. На той момант горад кантраляваўся паўстанцамі НФВТ. Паветраная атака папярэднічала штурму Вукро эфіопа-эрытрэйскімі сіламі. У налёце ўдзельнічалі як баявыя самалёты, так і ваенныя беспілотнікі «Птэразаўр» кітайскай вытворчасці. Дроны, запушчаныя з базы ў Асэбе ў Эрытрэі, меркавана кіраваліся спецыялістамі з ААЭ. У ходзе атакі пацярпелі як ваенныя, так і грамадзянскія аб’екты. Паводле звестак «Тыграй: Атлас гуманітарнай сітуацыі», загінула 14 мірных жыхароў. Аб ахвярах сярод паўстанцаў не паведамлялася.
## Спасылкі 
*World Peace Foundation: Starving Tigray
*Tigray: Atlas of the humanitarian situation
*TGHAT: A compilation of the verified list of civilian victims from different sources

Катэгорыя:Лістапад 2020 года
Катэгорыя:Падзеі 16 лістапада
Катэгорыя:2020 год у Эфіопіі
Катэгорыя:Паветраныя бамбардзіроўкі Тыграйскага канфлікту
Канстытуцыя Народнай Сацыялістычнай Рэспублікі Албанія

**Канстытуцыя Народнай Сацыялістычнай Рэспублікі Албанія** — асноўны закон Народнай Сацыялістычнай Рэспублікі Албанія. Прынята Народнай асамблеяй НСРА 28 снежня 1976 года.

## Змест 
Канстытуцыя замацавала ідэалагізаваны міф пра ідэальны сацыялізм, нібыта пабудаваны у краіне, але па сутнасці справы яна сцвярджала пазаэканамічныя прынцыпы ў народнай гаспадарцы і істотна абмяжоўвала сацыяльныя правы працоўных. Канстытуцыя абвяшчала дзяржаву дыктатуры пралетарыяту, у якім яднанне народа вакол Албанскай партыі працы «грунтуецца на саюзе працоўнага класа з кааператыўным сялянствам пад кіраўніцтвам працоўнага класа». У арт. 3 гаварылася, што АПТ з'яўляецца авангардам працоўнага класа і «адзінай кіруючай палітычнай сілай у дзяржаве і грамадстве». Ідэалогія марксізму-ленінізму абвяшчалася пануючай у рэспубліцы, і яе прынцыпы складалі тую аснову, на якой будаваўся будынак «сацыяльнага сацыялістычнага рэжыму».

Арт. 14 абвяшчаў, што «ў будаўніцтве сацыялізму НСРА прытрымліваецца прынцыпу апоры галоўным чынам на ўласныя сілы». У артыкуле 15 сцвярджалася, што ў знешніх сувязях НСРА «зыходзіць з прынцыпаў марксізму-ленінізму і пралетарскага інтэрнацыяналізму, палітыкі дружбы, супрацоўніцтва і ўзаемадапамогі з сацыялістычнымі краінамі, падтрымлівае рэвалюцыйны рух працоўнага класа і барацьбу народаў за свабоду, незалежнасць, сацыяльны прагрэс і сацыялізм і абапіраецца на іх салідарнасць».

У арт. 28 забаранялася стварэнне таварыстваў і іншых эканамічных і фінансавых інстытутаў (замежных або змешаных) з удзелам манаполій, буржуазных і рэвізіянісцкай дзяржаў, роўна як і атрыманне ад іх крэдытаў. Артыкул 31, завяршаючы эканамічны раздзел канстытуцыі, вызваляў грамадзян ад выплаты падаткаў у любой форме.

Дзяржава не прызнавала ніякай рэлігіі, накладвала забарону на ўсе рэлігійныя ўстановы і арганізацыі, падтрымлівала і развівала атэістычную прапаганду, каб укараняць у сьвядомасьць людзей навукова-матэрыялістычную канцэпцыю ўладкавання свету.

Словы «марксізм-ленінізм», «камунізм» і «сацыялізм» прысутнічалі ледзь не ў кожным артыкуле. Так, напрыклад, маладое пакаленне павінна было выхоўвацца «на канцэпцыі марксізму-ленінізму, спалучаць вучобу з прадукцыйным працай і ваенна-фізічнай падрыхтоўкай», а на бацькоў ўскладалася адказнасць за камуністычнае выхаванне дзяцей.

## Літаратура 
* Смирнов, Н. Д. История Албании в XX веке / Н. Д. Смирнова; Российская академия наук, Институт всеобщей истории. — М.: Наука, 2003. — 430, [1] с., [1] л. портр. — С. 345—346. — ISBN 5-02-008867-6.

Катэгорыя:Гістарычныя канстытуцыі
Катэгорыя:Канстытуцыі Албаніі
Катэгорыя:1976 год у Албаніі
Катэгорыя:Падзеі 28 снежня
Аўстрыйская школа

**Аўстрыйская школа**, таксама **Венская школа** (; ) — школа эканамічнай навукі, якая грунтуецца на метадалагічным індывідуалізме — дэфініцыі, якае сцвярджае, што сацыяльныя з'явы з'яўляюцца вынікам выключна матывацый і дзеянняў людзей. Яна падкрэслівае магчымасці спантаннага ўпарадкавання механізму коштаўтварэння і падкрэслівае, што складанасць суб'ектыўнага выбару чалавека робіць матэматычнае мадэляванне дзеючага рынку неверагодна складаным (або ўвогуле немагчымым) і таму падтрымлівае падыход неўмяшання ў эканоміку. Прадстаўнікі школы абараняюць строгае захаванне добраахвотна заключаных пагадненняў паміж эканамічнымі агентамі, мінімальна магчымае ўмяшанне (асабліва з боку дзяржавы) у эканамічную дзейнасць і максімальную адкрытасць асабістага выбару (разам са свабодным выбарам сродкаў абмену).

Школа з'явілася ў канцы ХІХ - пачатку ХХ стагоддзяў у Вене з выхадам эканамічных твораў Карла Менгера, Людвіга фон Мізеса і іншых. Аўстрыйская школа метадалагічна процілеглая Нямецкай гістарычнай школе. Творы аўстрыйскіх эканамістаў таксама з'яўляюцца асноватворнымі для Неакласічнай эканамічнай тэорыі, гэта значыць Аўстрыйская эканамічная школа і Неакласічная эканоміка маюць агульныя карані. Эканамісты сучаснасці, якія працуюць па гэтай традыцыі, знаходзяцца ў многіх розных краінах, але іх праца да гэтага часу называецца Аўстрыйскай школай. Сярод тэарэтычных разпрацовак першых гадоў школы - суб'ектыўная тэорыя кошту, маржыналізм у тэорыі коштаў і фармуляванне праблемы эканамічнага разліку, кожная з якіх стала арганічнай часткай сучаснай эканамічнай навукі.

Пачынаючы з сярэдзіны ХХ стагоддзя некторыя эканамісты крытычна ставяцца да Аўстрыйскай школы і лічаць яе адмову ад матэматычнага мадэлявання, эканаметрыі і макраэканамічнага аналізу несучаснымі. У 1970-х гадах Аўстрыйская школа зведала новы ўсплеск цікавасці пасля таго, як Фрыдрых фон Хаек атрымаў Нобелеўскую прэмію па эканоміцы ў 1974 годзе.

Ідэі аўстрыйскай школы аб неэфектыўнасці і разбуральных наступствах умяшання дзяржавы ў гаспадарчыя працэсы і ў эканоміку ўвогуле складаюць аснову эканамічнай дактрыны лібертарыянства.

## Спасылкі 
* Сайт Інстытут Людвіга фон Мізеса

Катэгорыя:Эканамічныя вучэнні, кірункі і школы
Катэгорыя:Лібертарыянства
Уілкінсан

**Уілкінсан** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джэфры Уілкінсан — англійскі хімік.
* Том Уілкінсан (1948—2023) — англійскі акцёр.
Гуніб

**Гуніб** (, ) — сяло ў Дагестане, адміністрацыйны цэнтр Гунібскага раёна. Утварае сельскае паселішча сяло Гуніб як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчаны на Гунібскім плато, за 172 км на паўднёвы захад ад Махачкалы, на вышыні каля 1500 м.

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Том Уілкінсан

**Томас Джэфры Уілкінсан**, вядомы як **Том Уілкінсан** (; , Лідс, Уэст-Ёркшыр, Англія — ) — брытанскі акцёр тэатра і кіно.

Акцёр двойчы быў намінаваны на кінапрэмію «Оскар» (2002, 2008) і атрымаў ў 1998 годзе прэмію BAFTA (намінаваны ў 1995, 1998, 1999, 2002 і 2008), у 2008 годзе — прэмію «Эмі» (намінаваны ў 2003 і 2008), у 2009 годзе — «Залаты глобус» (намінаваны ў 2004, 2008 і 2009).

## Фільмаграфія 
* 1995 — «Розум і пачуцці» — *містэр Дэшвуд*
* 1998 — «Закаханы Шэкспір» — *Х’ю Фенімен*
* 2003 — «Дзяўчына з жамчужнай завушніцай» — ''*
* 2004 — «Вечнае ззянне чыстага розуму» — *доктар Говард Мерзвіяк*
* 2008 — «Пералік» — *Джэймс Бейкер*
* 2010 — «Прывід пяра» — *прафесар Пол Эмет*
* 2014 — «Гатэль „Гранд Будапешт“» — *пажылы Аўтар''

## Зноскі
Хунзах

**Хунзáх** (, ) — сяло ў Дагестане, адміністрацыйны цэнтр Хунзахскага раёна і муніцыпальнага ўтварэння «Сельсавет „Хунзахскі“». За 140 км ад Махачкалы. Насельніцтва — 4,2 тысяч жыхароў (2010). У сяле пражываюць аварцы. Хунзах з’яўляўся сталіцай Аварскага ханства. Узяты расійскімі войскамі ў 1837 годзе, у 1843 годзе перайшоў пад кантроль Шаміля, у 1859 годзе зноў узяты расійскімі войскамі.

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Рутул

**Рутул** (, ) — высакагорнае сяло ў Дагестане, адміністрацыйны цэнтр Рутульскага раёна і сельскага паселішча Сельсавет Рутульскі. Гісторыка-культурны цэнтр рутульскага народа. Рутул нароўні з Лучэкам — палітычны цэнтр рутульскіх гістарычных дзяржаўных утварэнняў. Размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Рутульскага раёна, у вярхоўях даліны ракі Самура, у вусці рэк Лалаан і Рутул, за 280 км на паўднёвы захад ад горада Махачкала. На поўнач ад сяла праходзіць Самурскі хрыбет, а на поўдзень — Гельмец-Ахтынскі.

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Бабаюрт

**Бабаюрт** (, ) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Бабаюртаўскага раёна Дагестана. Утварае сельскае паселішча сяло Бабаюрт як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчана на Кумыкскай плоскасці на федэральнай трасе Астрахань-Махачкала, за 90 км на паўночны захад ад горада Махачкала.

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Шамількала

**Шамількала** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Дагестане. Адміністрацыйны цэнтр Унцукульскага раёна (з 2016 года). Утварае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак Шамількала са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчаны за 10 км (па дарогах) на паўднёвы ўсход ад вёскі Унцукуль. Побач з пасёлкам праходзіць дарога М281 «Мамраш-Араканскі мост». Створаны ў 1985 годзе як пасёлак гідрабудаўнікоў Ірганайскай ГЭС, пад назвай Светагорск. Перайменаваны ў 1991 годзе ў гонар імама Шаміля.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Дагестана
Дылым

**Дылым** (, ) — сяло (аул) у Дагестане, цэнтр Казбекаўскага раёна. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне сяло Дылым са статусам сельскага паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Сяло размешчана за 108 км на захад ад Махачкалы. Бліжэйшая чыгуначная станцыя знаходзіцца ў Хасавюрце (за 22 км на поўнач). На поўдзень ад вёскі працякае рака Цэбетар (Саласу).

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Ботліх

**Ботліх** (, ) — сяло на паўднёвым захадзе Рэспублікі Дагестан Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы населены пункт Ботліхскага раёна.

Адміністрацыйны цэнтр сельскага паселішча Ботліхскі сельсавет. Сяло размешчана ў паўднёвай частцы Ботліхскага раёна, паміж рэкамі Ансалта і Гадара ў цясніне Андыйскае Койсу, за 160 км на паўднёвы захад ад Махачкалы. Дарога, якая праходзіць праз перавал Харамі (2177 м), вядзе ў Чачню (Ведзено).

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Карабудахкент

**Карабудахкент** (, ) — сяло ў Дагестане, адміністрацыйны цэнтр Карабудахкенцкага раёна. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне сяло Карабудахкент са статусам сельскага паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Сяло размешчана за 30 км на поўдзень ад Махачкалы (41 км па дарозе). Бліжэйшая чыгуначная станцыя размешчана ў пасёлку Манаскент за 8 км на ўсход ад вёскі. Насельніцтва — 18258 чалавек (2020).

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Касумкент

**Касумкент** (, ) — перадгорнае сяло ў Дагестане, адміністрацыйны цэнтр Сулейман-Стальскага раёна і сельскага паселішча «Сельсавет Касумкенцкі». Размешчаны за 185 км на поўдзень ад Махачкалы, за 40 км ад Дзербента і 25 км ад расійска-азербайджанскай мяжы. Да бліжэйшай чыгункі 35 км, да ўзбярэжжа Каспійскага мора 30 км.

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Хамутоўка (Курская вобласць)

**Хамутоўка** () — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Хамутоўскага раёна Курскай вобласці Расіі. Размешчаны за 56 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Дзмітрыеў-Льгоўскі (на лініі Бранск — Горад Льгоў) і за 116 км ад Курска.

За 5 км ад пасёлка аўтадарога Арол — Кіеў (2 км) прымыкае да аўтамагістралі М-3 «Украіна». Захавалася сядзіба Леўшына — помнік архітэктуры XVIII стагоддзя (сядзібны дом-палац у стылі «пятроўскага барока», старадаўні парк).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Курскай вобласці
Тэрэклі-Мектэб

**Тэрэклі-Мектэб** — сяло ў Дагестане. Адміністрацыйны цэнтр Нагайскага раёна. Утварае сельскае паселішча сяло Тэрэклі-Мектэб як адзіны населены пункт у яго складзе. Сяло размешчана ў цэнтральнай частцы Нагайскага стэпу, на паўночным захадзе Дагестана. За 75 км ад Кізляра.

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Іслам у Косаве

е]]
**Іслам** — дамінуючая рэлігія ў Косаве. Традыцыйна ісламу прытрымліваюцца албанцы, хоць і сярод іх ёсць паслядоўнікі хрысціянства, таму дакладная колькасць мусульман у Косаве не вядома. Па прыблізных дадзеных доля мусульман у Косаве каля 90 %. Сярод іх ёсць таксама туркі, цыганы і славяне (гараны і баснійцы).

## Гісторыя 
Першапачаткова ў Косаве, якое было часткай сярэднявечнай Сербіі, пераважала праваслаўе, але ў сувязі з заваяваннем гэтых зямель Асманскай імперыяй у XIV—XV стагоддзях і наступным выцясненнем адсюль сербаў і нарастаючай ісламізацыяй албанцаў, суадносіны рэлігій сталі мяняцца. Доўгі час пасля Другой сусветнай вайны, Косавам кіравалі свецкія сацыялістычныя ўлады у Сацыялістычнай Федэратыўнай рэспубліцы Югаславіі (СФРЮ). На працягу таго перыяду, касавары сталі ўсё больш і больш секулярызаванымі. З XX стагоддзя ў гэтым рэгіёне ўжо пераважаў іслам. Падзеі канца XX — пачатку XXI стагоддзяў прывялі да яшчэ большай перавагі ісламу.

## Спасылкі 
* Іслам у Косаве 
* Qendra për Studime Islame 

Катэгорыя:Рэлігія ў Еўропе
Катэгорыя:Іслам у Еўропе
Усухчай

**Усухчай** (, ) — сяло ў Дагестане, адміністрацыйны цэнтр Дакузпарынскага раёна. Утварае сельскае паселішча сяло Усухчай як адзіны населены пункт у яго складзе. Сяло знаходзіцца ў маляўнічай даліне ракі Самур, на правым яе беразе. У сяле функцыянуюць раённая бальніца, сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, вузел сувязі, паштовае аддзяленне, крамы, аптэка.

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Хебда

**Хебда** (, ) — сяло ў Дагестане, адміністрацыйны цэнтр Шамільскага раёна.
Утварае сельскае паселішча сяло Хебда як адзіны населены пункт у яго складзе. Сяло Хебда размешчана ля падножжа Багоскага хрыбта на беразе ракі Аварскан Койсу. За 135 км ад Махачкалы.

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1960 годзе
Хіў

**Хіў** (, ) — сяло ў Дагестане, адміністрацыйны цэнтр Хіўскага раёна. Утварае сельскае паселішча сяло Хіў як адзіны населены пункт у яго складзе. Сяло Хіў размешчана ў даліне паміж рэкамі Чыраг-нір і Рапак-нір. За 207,3 км на поўдзень ад Махачкалы і за 58 км на захад ад чыгуначнай станцыя Беліджы.

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Хучні

**Хучні** (, ) — сяло ў Дагестане (Расія), адміністрацыйны цэнтр Табасаранскага раёна і сельскага паселішча «Сельсавет Хучнінскі». Сяло размешчана на левым беразе ракі Рубас, на паўднёвы захад ад горада Дзербент. Да сярэдзіны XVII стагоддзя Хучні было рэзідэнцыяй Табасаранскага майсума, а затым — кадыя Табасарана. У 1934 годзе сяло становіцца цэнтрам Табасаранскага раёна.

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана
Вячаслаў Іванавіч Янчэўскі

**Вячаслаў Іванавіч Янчэўскі** () — беларускі матэматык. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2014; чл.-кар. з 2009), доктар фізіка-матэматычных навук (1981), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Скончыў з адзнакай Белдзяржуніверсітэт (1971).

З 1974 года працаваў у Інстытуце матэматыкі НАН Беларусі, у 1992 года — в. а. загадчыка аддзела алгебры, з 1993 года — загадчык аддзела алгебры.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы ў галіне алгебры, алгебраічнай геаметрыі і алгебраічнай К-тэорыі. Прапанаваў адзіны падыход да рашэння задач даследавання структурных уласцівасцей лінейных алгебраічных груп класічнага тыпу. Пабудаваў унітарную і спінорную прыведзеныя К-тэорыі для вылічэння прыведзеных груп Уайтхеда гензелевых канечнамерных алгебр з дзяленнем. Распрацаваў метады апісання спецыяльных нармальных падгруп мультыплікатыўных груп алгебр з інвалюцыямі. Даследаваў пытанні існавання цыклічных інвалюцый у класічных алгебрах з дзяленнем. Распрацаваў метады даследавання градуіраваных алгебр з інвалюцыямі, што дазволіла прапанаваць аднолькавую схему апісання груп Уййтхеда гензелевых цел і цел некамутатыўных рацыянальных функцый. Устанавіў і даказаў законы ўзаемнасці для груп Браўэра палёў функцый крывых над лічбавымі палямі. Рашыў праблему нетрывіяльнасці анізатропных прыведзеных унітарных груп Уайтхеда алгебр з дзяленнем, якім уласцівы ўнітарныя інвалюцыі. Распрацаваў новыя метады даследавання груп рацыянальных кропак лінейных алгебраічных груп, заснаваныя на ўстанаўленні глыбокіх сувязей мультыплікатыўнай структуры алгебр Адзумайі геаметрычных палёў і іх кагамалагічных уласцівасцей, вынікам чаго з’явілася рашэнне шэрагу праблем тэорыі лінейных алгебраічных груп, што знаходзяцца на стыку алгебраічнай К-тэорыі і алгебраічнай геаметрыі.

Аўтар звыш 200 навуковых прац, у т. л. 2 вучэбных дапаможнікаў для матэматычных спецыяльнасцей універсітэтаў.

## Узнагароды 
Прэмія НАН Беларусі (2008) за даследаванне структурных асаблівасцей алгебраічных разнастайнасцей.

### Бібліяграфія 
* *Янчевский В. И.* Приведенная унитарная K-теория и тела над гензелевыми дискретно-нормированными полями. // Изв. АН СССР. Сер. мат. 1978. — № 4. — С. 879—918.
* *Монастырный А. П., Янчевский В. И.* Группы Уайтхеда спинорных групп // Изв. АН СССР. Сер. мат. 1990. Т. 54, № 1. — С. 60—96.
* *Yanchevskii V.I.* Symmetric and skew-symmetric elements of involutions, associated groups, and the problem of decomposability of involutions // Proceedings of Symposia in Pure Mathematics. Vol. 58.2. P. 431—444.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Вячаслаў Іванавіч Янчэўскі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Алерой (Курчалоеўскі раён)

**Алерой** (, ) — сяло ў Курчалоеўскім раёне Чачэнскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр Алеройскага сельскага паселішча.

Сяло размешчана на абодвух берагах ракі Мічык, ля ўпадзення ў яго прытоку Малы Мічык, за 17 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра — горада Курчалой і за 60 км на паўднёвы ўсход ад горада Грозны.

Бліжэйшыя населеныя пункты: на поўначы — сяло Верхні Нойбер, на паўночным усходзе — сяло Кашкельды, на паўднёвым усходзе — сёлы Мескеты і Галайты, на захадзе — Центарой, на ўсходзе — сяло Ішхой-Юрт.

Катэгорыя:Населеныя пункты Чачні
Курчалой

**Курчалой** (, ) — горад (з 2019 года) у Чачэнскай Рэспубліцы Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр Курчалоеўскага раёна.

Утварае муніцыпальнае ўтварэнне «Курчалойскае гарадское паселішча», як адзіны населены пункт у яго складзе.

Горад Курчалой размешчаны на перадгорнай раўніне, на правым беразе ракі Гумс, вышэй упадзення ў яе рэк Хунг і Церлінг. Знаходзіцца за 42 км на паўднёвы ўсход ад горада Грозны і за 20 км на поўдзень ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі Гудэрмес.

Катэгорыя:Гарады Чачні
Дзяржаўны пераварот у Чадзе (1990)

3 снежня 1990 года ў Рэспубліцы Чад групоўка «Патрыятычны рух выратавання» на чале з генералам Ідрысам Дэбі, падтрыманага Лівіяй і Суданам, быў здзейснены дзяржаўны пераварот. За тры тыдні да гэтага ўзброеныя атрады змоўшчыкаў уварваліся ў краіны з суданскай тэрыторыі і пазней дасягнулі сталіцы дзяржавы горада Нджамена. 2 снежня прэзідэнт Хісен Хабрэ разам з сям’ёй і кабінетам міністраў збег у суседні Камерун, а ў сталіцы пачаліся масавыя беспарадкі. У той жа час Францыя хоць і падтрымлівала дзеючы рэжым, але не аказала Хабрэ ніякай дапамогі. Аднак падчас гэтых падзей французскі ваенны кантынгент у Чадзе быў павялічаны з 1300 да 1600 чалавек. Тым не менш, мэтай падобных мерапрыемстваў была абарона французскіх грамадзян і дапамога новай уладзе ў барацьбе з беспарадкамі ў Нджамене.

Рэжым Ідрыса Дэбі праіснаваў да 20 красавіка 2021 года, калі прэзідэнт краіны быў смяротна паранены падчас баявых дзеянняў на поўначы Чада. Пасля гібелі лідара краіны ўлада перайшла да ваеннай хунты на чале з яго сынам Махаматам Дэбі Ітна.

Катэгорыя:1990 год у палітыцы
Катэгорыя:Снежань 1990 года
Катэгорыя:Гісторыя Чада
Катэгорыя:Канфлікты 1990 года
Катэгорыя:Дзяржаўныя перавароты
Аляксандр Рыгоравіч Шліхтэр

**Аляксандр Рыгоравіч Шліхтэр** (, Лубны — , Кіеў) — вучоны-эканаміст, дзяржаўны дзеяч, акадэмік НАН Беларусі, АН Украіны. Доктар эканамічных навук (1935).

## Біяграфія 
У 1889—1891 гадах вучыўся ў Харкаўскім універсітэце, потым у Бернскім універсітэце на медычным факультэце. У 1891 годзе ўступіў у РСДРП. Вёў сацыял-дэмакратычную працу ва Украіне.

У 1927—1929 гадах наркам земляробства УССР. У 1930—1933 гадах дырэктар Украінскага інстытута марксізму-ленінізму. У 1931—1938 гадах віцэ-прэзідэнт АН УССР.

У 1938 годзе быў рэпрэсаваны. Рэабілітаваны ў 1958 годзе.

## Памяць 
У гонар А. Р. Шліхтэра былі названы вуліцы ў Кіеве, Харкаве і Тамбове.

## Спасылкі 
* Аляксандр Рыгоравіч Шліхтэр у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Члены Усерасійскага Устаноўчага сходу
Катэгорыя:Эканамісты Украіны
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры
Катэгорыя:Члены ЦВК СССР
Катэгорыя:Члены УЦВК
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Бальшавікі
Катэгорыя:Дыпламаты СССР
Катэгорыя:Дэлегаты V з’езда РСДРП
Катэгорыя:Дэлегаты XIV з’езда УКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты XV з’езда УКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты XVI з’езда УКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты XVII з’езда УКП(б)
Ёргас Ланцімас

**Ёргас Ланцімас** (; нар. , ) — грэчаскі акцёр, рэжысёр тэатра і кіно, сцэнарыст, прадзюсар і мантажор. Чатыры разы вылучаўся на прэмію Амерыканскай кінаакадэміі «Оскар» у катэгорыях «Найлепшы фільм на замежнай мове», «Найлепшы арыгінальны сцэнарый», «Найлепшы фільм» і «Найлепшая рэжысура» за кінакарціны «Ікол», «Лобстар» і «Фаварытка». Чатырохразовы намінант на прэмію BAFTA ў катэгорыях «Самы выбітны брытанскі фільм года», «Найлепшы арыгінальны сцэнарый», «Найлепшы фільм» і «Найлепшая рэжысура» за працу над вышэйзгаданымі фільмамі «Ікол» і «Фаварытка». У 2019 годзе быў уганараваны прэміяй BAFTA у катэгорыі «Самы выбітны брытанскі фільм года» за прадзюсаванне карціны «Фаварытка».
Нямецкая рабочая партыя

**Нямецкая рабочая партыя** (, **DAP**) — партыя-папярэднік Нямецкай нацыянал-сацыялістычнай рабочай партыі (НСДАП).

## Вытокі 
DAP была ўтворана 5 студзеня 1919 года ў піўной Штернэкерброй у выніку зліцця «Палітычнага рабочага саюза», створанага раней Карлам Харэрам, і «Камітэта Незалежных рабочых» (створаны раней Антонам Дрэкслерам). Старшынёй DAP быў абраны Карл Харэр. І Дрэкслер і Харэр былі членамі акультнага «Таварыства Туле». На палітычныя перакананні членаў партыі моцна паўплываў настаўнік Дрэкслера — доктар , дырэктар кампаніі MAN, які таксама быў членам «Таварыства Туле» і, акрамя таго, з’яўляўся лідарам Пангерманскага саюза. Асноўнай ідэяй Тафеля было стварэнне нацыяналістычнай партыі, якая абапіраецца на рабочых, у адрозненне ад падобных партый сярэдняга класа. У момант свайго ўтварэння партыя складалася прыкладна з сарака членаў.

## Членства Гітлера 
12 верасня 1919 года Адольф Гітлер, у той час капрал 1-га рэзервовага батальёна 2-га Баварскага пяхотнага палка, быў накіраваны ў якасці тайнага інфарматара рэйхсвера на сход DAP, які праходзіў у піўным зале Штернэкерброй. На сходзе Гітлер уступіў у жорсткую палеміку з адным з прысутных. Дрэкслер быў гэтак уражаны прамоўніцкімі здольнасцямі Гітлера, што тут жа прапанаваў яму ўступіць у партыю. Пасля некаторага разважання Гітлер вырашыў прыняць прапанову. У канцы верасня 1919, звольніўшыся з арміі, ён стаў членам DAP.

Сваю першую прамову ў якасці члена партыі Гітлер зрабіў 16 кастрычніка 1919 года ў піўным зале Хофбройкелер. Пасля гэтага ён пачаў хутка прасоўвацца па партыйнай лесвіцы і неўзабаве стаў адным з кіраўнікоў DAP.

Праз некаторы час пачаліся канфлікты Гітлера з Харэрам: калі Гітлер вырашыў правесці шырокамаштабны мітынг у пачатку 1920 года, Харэр выступіў супраць гэтага. Таксама Харэр выступаў супраць прапагандуемага Гітлерам антысемітызму, лічачы, што гэта можа адштурхнуць рабочых ад руху. У выніку Харэр пакінуў пасаду старшыні партыі; новым старшынёй стаў Дрэкслер (24 лютага 1920 года).

## Ад DAP да НСДАП 
24 лютага 1920 года па прапанове Гітлера партыя была перайменаваная ў НСДАП ( — *нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя*). Назва была запазычана ў іншай партыі таго часу — аўстрыйскай нацыянал-сацыялістычнай партыі. Першапачаткова Гітлер хацеў назваць партыю — «Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў», але Рудольф Юнг пераканаў яго прыняць назву НСДАП.

## Вядомыя члены партыі 
**У партыі састаялі наступныя вядомыя дзеячы нацыянал-сацыялізму:**
* Карл Харэр — адзін з заснавальнікаў і 1-ы Старшыня партыі
* Антон Дрэкслер — адзін з заснавальнікаў і 2-гі Старшыня партыі
* Адольф Гітлер
* Эрнст Ром
* Альфрэд Розенберг
* Готфрыд Федэр
* Ганс Франк
* Дзітрых Экарт

## Заўвагі 
Катэгорыя:Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя
Катэгорыя:Палітычныя партыі Веймарскай рэспублікі
Алена Агінская

**Алена Агінская** (, 1701—1790) — прадстаўніца шляхты Вялікага княства літоўскага. Жонка маршалка вялікага літоўскага і віленскага кашталяна Ігнацыя Агінскага

## Паходжанне 
Паходзіла са старэйшай княжацкай лініі роду Агінскіх уласнага герба, дачка віленскага ваяводы Казіміра Дамініка Агінскага і Элеаноры з Войнаў. Мела брата Юзафа Тадэвуша і сясцёр ,  і Марыяну.

У 1739 годзе ажанілася са сваяком Ігнацы Агінскім. Дзяцей у іх не было.

## Асабістыя якасці 
Яна славілася ўсімі жаночымі вартасцямі і незвычайнай фізічнай сілай. Была надзелена вострым розумам, кемлівасцю, здаровым сэнсам і рэдкай разважлівасцю. Падчас вяселля прынца Аўгуста Саксонскага з Марыяй Юзэфай, дачкой імператара Іосіфа I у Дрэздэне на каруселі маладых дам, адзначаных ва ўзросце васемнаццаці гадоў, яна праводзіла ўсе рыцарскія турніры з вялікай спрытнасцю і адвагай, перамагаючы ўсіх сваіх праціўнікаў, і атрымала першы прыз. Будучы састарэлым, «яна таксама без асаблівых цяжкасцей згортвала і раскочвала срэбныя пласціны ў трубку, і ламала пальцамі талеры і капейкі»

Яна мела вялікае значэнне і давер пры дварах у Варшаве і Санкт-Пецярбургу. Яна была ўзорнай, набожнай, зрабіла шмат міласэрных учынкаў да суседзяў. Пакінула ў Варшаве многа памятак. Памерла ў Варшаве.

## Дзейнасць 
Ад маці атрымала ў спадчыну  ў . З мужам Ігнацы Агінскім была фундатаркай  ў Салантаі, у 1765—1771 гадах заснавалі  у  ( касцёла ў Салантаі) (пабудаваны ў 1778 годзе; згарэў у 1945 годзе.).

## Літаратура 
* «Wielka Encyklopedia Powszechna Sikorskiego» (1892—1914)
* «Encyklopedia Powszechna» Orgebranda" (1859—1868)
* «Gazeta Warszawska. 1790, nr 98»

## Спасылкі 
* Grūšlaukės Šv. Jono Nepomuko bažnyčia: Kretingos krašto enciklopedija 
* Grūšlaukės Šv. Jono Nepomuko parapija: Kretingos krašto enciklopedija 
* Biografia w Internetowym PSB 

Алена
Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага
Вясна гола перапала

**«Вясна гола перапала»** (у некаторых выданнях *«Вясна, голад, перапала»*) — беларускі ананімны верш XIX ст.

Знойдзены ў архіве В. Дуніна-Марцінкевіча, перапісаны яго рукой, але, відаць, аўтарства яму не належыць.

Упершыню апублікаваны ў брашуры М. Доўнар-Запольскага «Дунін-Марцінкевіч і яго паэма „Тарас на Парнасе“» (Віцебск, 1896 год), іншы варыянт — у брашуры Е. Раманава «„Тарас на Парнасе“ і іншыя беларускія вершы» (Магілёў, 1900).

Напісаны, верагодна, напярэдадні сялянскай рэформы 1861 года, бо выяўляе настроі беларускага сялянства перад адменай прыгону. Прасякнуты пафасам крытыкі прыгонніцтва, панства; разам з тым у ім выразна відаць абмежаванасць сялянскіх уяўленняў аб справядлівасці і свабодзе, якія нібыта можна атрымаць ад цара. Твор кампазіцыйна зладжаны, просты, матывамі блізкі да народнай паэзіі. Мова яго багатая фразеалагізмамі. Напісаны 4-стопным харэем, гучыць лёгка, свабодна.

Аўтар піша пра вясну, калі амаль не засталося ежы людзям і корма быдлу, але градацыя настрою пазітыўная, бо ён спадзяецца на наданне неўзабаве агульнай свабоды ад прыгону, тады і «холад, голад ніпачом!», абы толькі стаць вольнымі. Нястачы адыходзяць на другі план перад праблемай няволі і яе магчымым вырашэннем.

## Літаратура 
* 
* Беларуская літаратура ХІХ стагоддзя. Хрэстаматыя: 2-е выданне, перапрацаванае і дапоўненае, складальнікі і аўтары каментарыяў А. А. Лойка, В. П. Рагойша. — Мн.: Выш. шк., 1988. — .
* Гісторыя беларускай літаратуры ХІХ — пачатак ХХ ст. Выданне 2-е, дапрацаванае. Пад агульнай рэдакцыяй акадэміка АН Беларусі М. А. Лазарука і прафесара А. А. Семяновіча. — Мн.: Выш.шк., 1998. — .

Катэгорыя:Вершы на беларускай мове
Катэгорыя:Ананімныя творы
Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя
По морям

**«По морям»** () — другі студыйны альбом панк-гурта «Всё_Crazy», які выйшаў у 2016 годзе.
## Спіс кампазіцый
## Удзельнікі запісу
*Антон Сіроцін ― вакал, гітара
*Яўген Раханскі ― гітара
*Аляксандр Глякаў ― бас, бэк-вакал
*Мікалай Каваліхін ― ударныя
*Аляксандра Галкоўская ― вакал, бэк-вакал
*Сяргей Ляснеўскі ― баян
*Людміла Навакоўская ― мандаліна

## Спасылкі
*"Всё Crazy" выдалі "брудны" альбом (+слухаць) на experty.by

Катэгорыя:Альбомы 2016 года
Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Мінскводаканал

**Мінскводаканал** — водная кампанія, якая забяспечвае водазабеспячэнне і водаадвядзенне ў Мінску. Мінскводаканал вырабляе пітную ваду, прымае і чысціць сцёкавыя вады, выкарыстоўваючы інфраструктуру, якая складаецца з помпавых станцый, ачышчальных збудаванняў і інжынерных сістэм для падачы і размеркавання вады.

## Гісторыя 
Гісторыя цэнтралізаванага водазабеспячэння ў Мінску пачынаецца з 1871 года, калі гарадская ўправа прыняла рашэнне аб будаўніцтве вадаправода. 11 снежня 1873 года адбыўся пробны пуск вадаправода агульнай працягласцю 1500 метраў і магутнасцю 500 кубаметраў вады ў суткі.

У апошнія гады адбыўся шэраг маштабных аварый і аварыйных сітуацый на трубаправодах Мінскводаканала, якія выклікалі сур’ёзныя праблемы з водазабеспячэннем, у тым ліку ў чэрвені 2020 года ў Маскоўскім і Фрунзенскім раёнах, у красавіку 2021 года — у Ленінскім, Заводскім і Кастрычніцкім раёнах.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Водазабеспячэнне
Катэгорыя:Кампаніі Мінска
Троіцкая царква (Гомель)

**Троіцкая царква** — колішняя праваслаўная царква ў Гомелі.

## Гісторыя 
Будаўніцтва каменнай Троіцкай царквы пачалося ў 1824 годзе на загад тагачаснага ўладальніка Гомеля графа Мікалая Румянцава, на месцы ранейшай драўлянай. Летам 1828 года царква была пабудавана, а ў 1833 годзе — завершана аздабленне царквы і адбылося яе асвячэнне. Знаходзілася на скрыжванні тагачасных вуліц Румянцаўскай ці Прабойнай (цяпер — Савецкая) і Траецкай (цяпер — Сялянская). Узвышша, на якім царква была ўзведзена, атрымала назву «Троіцкая гара». Будынак не захаваўся, пасля Вялікай Айчыннай вайны яе паўразбураны каркас знеслі.

## Архітэктура 
У вонкавым выглядзе царквы дамінаваў кубічны аб’ём, які быў распрацаваны ў характэрных для маскоўскага ампіра формах. Ён быў падзелены гарызантальнай цягай карніза на дзве часткі, што адпавядала двум паверхам. Яго бакі былі ўпрыгожаны адной і той жа архітэктурнай формай — злучэннем каланады рымска-дарычнага ордэра, заціснутай паміж двума рызалітамі, якія выступаюць з плоскасці сцяны і завершанай арачным акном, падзеленым лапаткамі на тры часткі. Усе гэтыя элементы — візітная картка двух маскоўскіх архітэктараў: Восіпа Іванавіча Бавэ і Даменіка Жылярдзі. Хтосьці з іх, ці іх вучняў выканаў праект Троіцкай царквы. І. Дзячкоў, які склаў каштарыс, верагодна кіраваў будаўніцтвам.

## Галерэя 

Файл:Homiel, Prabojnaja, Trajeckaja. Гомель, Прабойная, Траецкая (1901-17).jpg|З боку Румянцаўскай вуліцы. Пачатак ХХ ст.
Файл:Homiel, Prabojnaja, Trajeckaja. Гомель, Прабойная, Траецкая (1934-41).jpg|Аэраклуб у будынку царквы. Рог вуліц Савецкай і Сялянскай. 1930-я гг.
Файл:Homiel, Prabojnaja, Trajeckaja. Гомель, Прабойная, Траецкая (1944-49).jpg|Стан будынка ў другой палове 1940-х гг.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Гомеля
Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Гомеля
Катэгорыя:1828 год у Беларусі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Гомелі
Марта Месараш

**Марта Месараш** (, нар. , ) — венгерскі кінарэжысёр.

## Біяграфія 
Бацька — скульптар і камуніст Ласла Месараш. У 1935 годзе сям’я эмігравала ў СССР. Бацька загінуў у ГУЛАГу (пазней, у 1968, Марта Месараш зняла пра бацьку дакументальную стужку Памяці Ласла Месараша. Марта пасля Другой Сусветнай вайны вярнулася на радзіму, скончыла сярэднюю школу. Затым вучылася ва УДІКе, скончыла яго ў 1956 годзе, з выкладчыкаў яна ўспамінае А. Даўжэнку, Л. Куляшова, І. Пыр’ева, С. Герасімава, адзначаючы, што яны ў выкладанні былі сканцэнтраваны на тэорыі і нічому не вучылі на практыцы. У 1958 годзе выйшла замуж за Міклаша Янча, у іх нарадзіліся два сыны, зараз яны абодва — кінааператар, дапамагаюць маці. У сярэдзіне 1960-х муж і жонка рассталіся.

Здымала дакументальныя і кароткаметражныя фільмы. Першы поўнаметражны гульнявы фільм паказала ў 1968 годзе. Сусветную вядомасць атрымала яе аўтабіяграфічная тэтралогія, распачатая фільмам «Дзённік для маіх дзяцей» (1984).

У апошнія гады жыве ў Польшчы.
Беларусы ў Аўстрыі

, епіскапа бранскага і смаленскага Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы (1942—1943), архіепіскапа венскага і аўстрыйскага Рускай праваслаўнай царквы за мяжой (1946—1965)]]
**Беларусы ў Аўстрыі** — супольнасць мігрантаў-беларусаў і грамадзян Аўстрыйскай Рэспублікі беларускага паходжання.

## Гісторыя 
Аснову дыяспары склалі беларусы, якія выехалі з Беларусі ў гады Другой сусветнай вайны. Найбольшыя беларускія асяродкі былі ў Зальцбургу і ў акрузе Рыд. Некаторы час у 1944 годзе на ваеннай фабрыцы ў Швадорфе намаганнямі Алеся Змагара працавала школа для дзяцей, дзе выкладалі паэт Алесь Салавей і мастак Пётр Мірановіч.

Група беларускіх літаратараў на чале з Алесем Салаўём выдавала ў Зальцбургу часопісы «Пагоня» (выйшла 4 нумары), «Зь беларускага жыцьця».

У Верхняй Аўстрыі працавалі 2 беларускія школы: у Кірхсгайме (1945 год) і ў лагеры для перамешчаных асоб ДП 701—А Рыд (1948 год), дзе настаўнікам быў А. Яцэвіч.

З пачатку 1950-х гадоў у Вене дзейнічае таварыства «Родина», якое займаецца культурна-асветнай работай сярод выхадцаў з Беларусі, Расіі і Украіны. Аддзелы таварыства працуюць у Зальцбургу (старшыня Т. Н. Гаўрылюк) і Інсбруку (старшыня А. П. Радл).

У жніўні-кастрычніку 2020 года арганізавана суполка «Беларуская дыяспара ў Аўстрыі».

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па матэрыялазнаўстве

**Навукова-практычны цэнтр па матэрыялазнаўстве** — навуковы цэнтр у Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, з’яўляецца лідарам у вобласці фізікі цвёрдага цела і фізічнага матэрыялазнаўства ў Рэспубліцы Беларусь. Знаходзіцца ў Мінску на вуліцы П. Броўкі, 19.

## Апісанне 
Заснаваны ў 1963 годзе як Інстытут фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў Акадэміі навук БССР. З 2006 года Аб’яднаны інстытут фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў. З 2007 года дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне «Навукова-практычны цэнтр пры Нацыянальнай акадэміі навук па матэрыялазнаўстве».

Напрамкі дзейнасці: фундаментальныя і прыкладныя праблемы фізікі кандэнсаванага стану. Стварэнне новых магнітных, сегнетаэлектрычных, паўправадніковых, звышправодных і звышцвёрдых матэрыялаў.

## Дырэктары 
* Мікалай Мікалаевіч Сірата — 1963—1974
* Барыс Барысавіч Бойка — 1975—1993
* Мікалай Міхайлавіч Аляхновіч — 1993—2004
* Валерый Міхайлавіч Федасюк — з 2004

## Літаратура 
* Воспоминания об академике Н. Н. Сироте : (к 95-летию со дня рождения); [редакторы-составители: Н. М. Олехнович, В. М. Рыжковский]. ― Минск, 2008.
* Structural characteristics and electrical properties of Pb1-xSnxTe thin films prepared by «hot wall» method : abstract of the thesis … of the candidate of physical and mathematical sciences : 01.04.10 / Seidi Hassan Ghorbanali. — Minsk, 2014.

## Спасылкі 
* Сайт НПЦ НАН Беларусі па матэрыялазнаўстве 

Матэрыялазнаўства
Катэгорыя:Вуліца Петруся Броўкі (Мінск)
Катэгорыя:1963 год у Мінску
Цахуры

**Цахуры** — каўказскі народ. Жывуць у горных раёнах Дагестана (Рутульскі раён) і на поўначы Азербайджана. Іх этнічнае найменне звязана з назвай галоўнага паселішча Цахур. Агульная колькасць 13,5 тысяч чалавек. Адносяцца да каспійскага варыянту балкана-каўказскай расы еўрапеоіднай расы. Гавораць на цахурскай мове лезгінскай падгрупы нахска-дагестанскай групы паўночнакаўказскай сям’і. Распаўсюджаныя таксама руская мова (Цэнтральны Дагестан) і азербайджанская (у Цэнтральным Дагестане і Дагестане). Вернікі — мусульмане-суніты.

Цахуры — старажытнае насельніцтва Усходняга Каўказа. Упершыню ўзгадваюцца (цахайкі) у армянскіх і грузінскіх крыніцах 7 стагоддзя. У 7-8 стагоддзях на тэрыторыю цахураў праніклі арабы. Першапачаткова цахуры жылі ў межах сучаснага Дагестана, пазней пасунуліся на поўнач сучаснага Азербайджана. Верагодна, з 15 стагоддзя на тэрыторыі цахураў існаваў султанат (з цэнтрам у Цахуры, з 17 ст. у паселішчы Еліса). У 19 стагоддзі ўвайшлі ў склад Расійскай імперыі.

Асноўны традыцыйны занятак — жывёлагадоўля (пераважна авечкагадоўля). Дагестанскія цахуры на зіму адганялі скот на паўднёвыя схілы Галоўнага Каўказскага хрыбта (Азербайджан), дзе таксама былі цахурскія паселішчы.

## Літаратура 
* Народы мира, «Советская энциклопедия», М., 1988 // С.499-500

Катэгорыя:Народы Азербайджана
Катэгорыя:Народы Дагестана
Катэгорыя:Народы Каўказа
Катэгорыя:Нахска-дагестанскія народы
Цахур

**Цахур** — сяло (аул) у Рутульскім раёне Дагестана. Цэнтр Цахурскага сельскага паселішча. Насельніцтва — 476 чалавек (2010). Назва народа, які жыве ў некаторых раёнах Дагестана і Азербайджана, — цахуры, паходзіць ад назвы сяла. Сяло размешчана на паўночным схіле Галоўнага Каўказскага хрыбта, у даліне ракі Самур.

Катэгорыя:Населеныя пункты Дагестана