Свята-Варварынскі сабор (Пінск)

**Свя́та-Варва́рынскі сабо́р** (*Сабо́р Свято́й велікаму́чаніцы Варва́ры*, *Варва́рынская царква*) — праваслаўная царква ў Пінску, кафедральны сабор Пінскай і Лунінецкае епархіі. Знаходзіцца на вуліцы Савецкай, 34. Помнік архітэктуры барока. Найбольш позні помнік храмабудаўніцтва ордэна бернардзінцаў у Вялікім Княстве Літоўскім. Як частка ансамбля былога кляштара бернардзінцаў Варварынская царква разам з манастырскім корпусам, званіцай і роспісам алтарнае часткі ўваходзіць у «Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь», з'яўляючыся аб'ектам гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння (катэгорыя № 2). Прастольнае свята ў храме — 17 снежня (дзень памяці Святой велікамучаніцы Варвары).

## Гісторыя 
У 1712 годзе ў пінскім прадмесці Каралін быў пабудован драўляны касцёл Міхаіла Архангела па фундацыі Міхаіла Вішнявецкага і яго жонкі Кацярыны з Дольскіх: гетман вялікі літоўскі выпісаў бернардзінцам 8547 рублёў серабром, назначыўшы таксама жалаванне і штогадовую выплату ў 1700 злотых і 41 бочку рознага зерня, і падарыў сенажаць. Гэты касцёл разам з невялікім аднапавярховым будынкам пінскага кляштара бернардзінцаў адлюстраваў на сваёй карце бернардзінскіх кляштароў літоўскае правінцыі, выгравіраванай у 1750—1760-я гады, Гірш Ляйбовіч. У 1786 годзе на месцы гэтага драўлянага касцёла ў кляштары бернардзінцаў быў узведзен каменны касцёл Міхаіла Архангела, які прадстаўляў сабою невялікі аднанефны бяскупальны храм з вялікаю паўкруглаю алтарнаю апсідаю. В. Грабоўскі, гараднічы Берасцейскага ваяводства, выдаў на будаўніцтва храма 16 тысяч злотых. Прыкладныя памеры храма, які быў пакрыт чарапіцай і меў падвал, былі наступныя — 29,8×14,4×12,4 м. Хоры касцёла, зробленыя ў нартэксе, абапіраліся на два масіўныя вялікія слупы. Галоўны фасад, роўны па шырыні караблю храма, вылучаўся лаканічнай архітэктурай і меў арачны партал увахода і трохвугольны франтон.

У 1830-я гады адбылася рэканструкцыя касцёла пад праваслаўную Свята-Варварынскую царкву. Пры гэтым быў прыўнесен шэраг архітэктурных змен: высокі кроквенны дах быў заменен на больш пакаты; у цэнтры вільчака быў узведзен фальшывы барабан з цыбулепадобным купалам. Пры гэтым быў захован познебарочны фігурны атыкавы франтон. У сярэдзіне XX стагоддзя інтэр'ер храма быў абноўлен: у тым ліку, быў устаноўлен новы іканастас, а таксама быў выканан роспіс алтарнае часткі. Доўгі час гэта царква, празваная ў народзе «намоленай», заставалася адзіным праваслаўным храмам Пінска: іменна тут «мноства пакаленняў пінчан …хрысціліся, вянчаліся, адпяваліся», а таксама сястрыцтва ў імя Святой велікамучаніцы Лізаветы.

## Архітэктура 
Выразны і кампактны прамавугольны аб'ём сабора, які прадстаўляе сабою аднанефны бязвежавы храм, спалучаецца з развітаю паўкруглаю (паўцыркульнаю) алтарнаю апсідай, які імітуе разнастайныя архитектурные приёмы і вылучаецца мастацкаю выразнасцю, выцягнутымі прапорцыямі і ў некаторай ступені цемнаватаю каляроваю гамаю, быў выканан яечнаю тэмперай на дошцы, на цяперашні час — пад пацямнелаю аліфай.

### Божая Маці Замілаванне 
Абраз «Божая Маці Замілаванне», які датуецца 1751 годам, выканан на дошцы яечнаю тэмперай, таксама былі выкарыстаны метал, серабрэнне, чаканка, ліццё, гравіроўка, шкло; на цяперашні час — пад пацямнелаю аліфай. Памеры іконы, якую выявіла ў 1958 годзе 3-я экспедыцыя Дзяржаўнага мастацкага музея БССР, — 120×69×2. Унізе аправы абраза ў два радкі размешчан наступны тэкст: «Я, Тымовей Хыль с женою своею Ирыною, надаю шату престой Богородице Богоявленской року (1751)».

## У літаратуры 
М. С. Ляскоў у кнізе дарожных нарысаў «Из одного дорожного дневника», апісваючы сваё знаходжанне ў Пінску, паведамляе пра Свята-Варварынскі сабор наступнае:

У агароджы гэтага манастыра размяшчаецца даволі прыгожая царква ў заходнім стылі, вялікі каменны корпус, у якім аздоблена толькі адна невялікая частка і вялікі драўляны флігель. Я йшоў у манастыр дзеля таго, каб бачыць … фрэскі, якія засталіся на сценах храма братоў бернардзінцаў. …

Фрэскі захаваліся толькі справа, над акном, ды ў алтары над горнім месцам. Апошняя карціна аль фреска, на якой было нарысована, як архангел Міхаіл паражае д'ябла, вельмі добра захавалася. Астатняе ўсё густа забелена мелам.
— Нашто вы, матушка, забялілі сценапіс? — спытаў я ігуменню, выйдучы з алтара.
— Ды як было не забяліць? Усё было сцёрта, падрапана, абы-як ужо было.
— Чаго ж ён так папсаваўся? 
— Правіянт тут жыды насыпалі, ну, сырасць ад яго йшла, пыл, лапатамі абдзіралі.
— Так моцна былі папсаваны карціны?
— Зусім папсаваны, нельга было не забяліць.

## Мемарыяльная дошка 
У Свята-Варварынскім саборы вянчаўся са сваёю жонкаю Якуб Колас, і тут жа ён хрысціў свайго першага сына, Данілу. Сёння на званіцы сабора можна ўбачыць шыльду, якая нагадвае аб вянчанні Якуба Коласа з Марыяй Каменскай — з'явілася яна ў 2015 годзе.

## Каментарыі 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Antoni Mironowicz*. Monastery diecezji turowsko-pińskiej w XVI wieku. Monaster św. Barbary w Pińsku // Elpis, issue: 23-24, 2011. — С. 236—237
* *Mironowicz A.* Organizacja Kościoła prawosławnego w Rzeczypospolitej do końca XVIII wieku, [w:] Europa Orientalis // Polska i jej wschodni sąsiedzi od średniowiecza po współczesność. Studia i materiały ofiarowane profesorowi Stanisławowi Alexandrowiczowi w 65 rocznicę urodzin, pod red. Z. Karpusa, T. Kempy i D. Michaluk, Toruń 1996, s. 212—214
* *Габрусь Т. В.* Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 243—244.
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Пінска
Катэгорыя:Саборы Беларусі
Катэгорыя:1786 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Святой Варвары
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі