open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Наўгародская школа іканапісу

thumb|Спас Нерукатворны. Наўгародская школа. Каля 1100 года.
thumb|Усцюжскае Дабравешчанне. XII ст.
**Наўгаро́дская шко́ла і́канапісу** — адна з найбольш значных школ старажытнарускага мастацтва, якая склалася ў 12—15 ст. ў Ноўгарадзе і яго ўладаннях.

## Гісторыя 
У жывапісе 12 ст. разам з арыентацыяй на мастацтва Візантыі і Кіева (фрэскі Сафійскага і  сабораў, абразы) сфарміраваўся самабытны стыль з энергічнай манерай пісьма, экспрэсіўнай трактоўкай іканаграфічных тыпаў, лаканічнасцю вобразаў, арнаменталізацыяй мастацкай формы (размалёўкі цэркваў  ў Старой Ладазе, каля 1167; , 1189; Спаса на Нярэдзіцы, 1199, і інш.).

У абразах пераважаў іканаграфічны тып выявы святога, які нерухома стаіць з буйнымі рысамі твару і шырока расплюшчанымі вачамі: «Св. Георгій», «Анёл Залатыя валасы», «Усцюжскае дабравешчанне», двухбаковы абраз з выявамі Спаса Нерукатворнага і Пакланення крыжу.

Абразы 13 — пачатку 14 ст. вызначаюцца абагульненасцю малюнка, яркім халодным каларытам з перавагай чырвона-кінаварных, белых, вохрыстых і зялёна-аліўкавых фарбаў, унутранай напружанасцю, сувяззю з традыцыямі народнага мастацтва: «Яван, Георгій і Уласій», «Мікола Ліпенскі» (1294, Алекса Пятроў) і інш.

Манументальны жывапіс 14—15 ст. больш разнастайны. Адухоўленай патэтыкай вобразаў, імклівасцю рухаў, свабоднай і смелай тэхнікай пісьма вызначаюцца фрэскі цэркваў  (1378, Феафан Грэк),  (1370—80-я г.). Лінейна-графічныя, блізкія да іканапісу прыёмы, статычнасць кампазіцыі ўласцівы размалёўкам цэркваў  (1380) і  (1380—90-я г.).

У абразах канца 14—15 ст., якія захоўвалі экспрэсіўнасць пісьма, лаканічную выразнасць сілуэтаў і самабытнасць каларыту ў выявах мясцовых святых, адлюстраваліся традыцыйныя народныя ўяўленні і вераванні, падзеі гісторыі Ноўгарада («Ілья», «Уласій», «Анастасія», «Фрол і Лаўр», «Бітва наўгародцаў з суздальцамі» і інш.).

Высокім узроўнем майстэрства вызначаліся мініяцюры, для якіх характэрны буйны малюнак і дэкаратыўная яркасць каларыту.

Пасля ўключэння Ноўгарада ў склад Рускай цэнтралізаванай дзяржавы (1478) яго мастацтва развівалася ў агульным рэчышчы старажытна-рускай культуры.

## Гл. таксама 
* Паўночныя пісьмёны

## Літаратура 
* Наўгародская школа іканапісу //  С. 212.
* Лазарев В. Н. Искусство Новгорода. М.; Л., 1947.
* Лазарев В. Н. Новгородская иконопись. 3 изд. М., 1981.
* Попова О. С. Искусство Новгорода и Москвы первой половины XIV в. М., 1982.
* Смирнова Э. С., Лаурина В. К., Гордиенко Э. А. Живопись Великого Новгорода XV в. М., 1982.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Іканапісныя школы
Катэгорыя:Мастацтва Расіі
Катэгорыя:Наўгародская зямля
Інверсіі магнітнага поля Зямлі

**Інве́рсія геамагні́тнага по́ля** — змена напрамку (палярнасці) магнітнага поля Зямлі на адваротны пры адным і тым жа напрамку геамагнітнай восі.

Назіраецца праз інтэрвалы часу ад 500 тыс. гадоў да 50 млн гадоў. У эпоху нармальнай палярнасці (нашу эпоху) паўднёвы магнітны полюс знаходзіцца каля паўночнага геаграфічнага полюса, а ў эпоху адваротнай палярнасці — каля паўднёвага геаграфічнага полюса.

На аснове палеамагнітных даных зроблены вывад, што ў тоўшчах асадкавых і эфузіўных парод назіраецца паслойная змена знака вектара прыроднай астаткавай намагнічанасці. Прычыны інверсій геамагнітнага поля пакуль не высветлены.

## Літаратура 
* Інверсія геамагнітнага поля //  С. 221—222.

Катэгорыя:Геафізіка
Катэгорыя:Зямля
Суплетывізм

**Суплетыві́зм** (ад  дадатковы) — утварэнне форм аднаго і таго ж слова ад розных каранёў.

Напрыклад, «чалавек — людзі» (формы ліку), «узяць — браць» (формы трывання дзеяслова), «добры — лепшы» (формы ступеняў параўнання прыметнікаў), «многа — болей» (формы ступеняў параўнання прыслоўяў), «я — мне, яны — іх» (склонавыя формы займеннікаў), «ёсць — быў» (формы часу дзеяслова).

Суплетывізм уласцівы словам, якія адрозніваюцца ад іншых высокай частотнасцю ўжывання.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Марфалогія мовы
Лікагала драўнінная

**Лікагала драўнінная**, **воўчае вымя** (*Lycogala epidendrum*) — від слізевікоў сямейства .

## Апісанне 
Вегетатыўнае цела (плазмодый) каралава-чырвонае, размешчана ўнутры субстрату. Эталіі (спораёмішча) круглыя, дыяметрам 0,3—1,5 см, сядзячыя, скучаныя або раскіданыя на паверхні мёртвай драўніны, спачатку абалонка (перыдый) гладкая, аранжава-ружовая ці крывава-чырвоная, потым — патончаная, бародаўчатая, бурая, зверху ўтвараецца адтуліна для выхаду спораў. Псеўдакапіліцый складзены з сеткі трубчастых валокан з булавападобнымі або закругленымі канцамі. Споравы парашок ружовы або аранжавы.

## Значэнне 
Сапратрофы на пнях і іншых рэштках хвойных і лісцевых парод дрэў.

## Літаратура 
* Лікагала // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 3. — Мінск: БелЭн ім. П. Броўкі, 1984. — С. 177.

Катэгорыя:Рэтыкулярыевыя
Строганаўская школа іканапісу

[thumb|[Іаан Прадцеча — Ангел пустыні. Пракопій Чырын, Строганаўская школа, 1620-я. ДТГ.]]
**Стро́ганаўская шко́ла** — стылістычны кірунак у рускім іканапісе канца XVI — пачатку XVII стагоддзяў.
Назва паходзіць ад прозвішча купцоў Строганавых, для якіх былі напісаны шматлікія абразы.

Абразы строганаўскай школы вылучаюцца невялікімі памерамі, мініяцюрнасцю, філіграннасцю пісьма, складанасцю кампазіцыі, фантастычнасцю пейзажных фонаў, грацыёзнай вытанчанасцю поз і жэстаў, сакавітай, шчыльнай колеравай гамай, узмоцненай актыўным выкарыстаннем золата і серабра.

Большасць ікон строганаўскай школы стваралася маскоўскімі царскімі іканапісцамі.
Сярод майстроў Пракопій Чырын, Е. Масквіцін, Істома, Назарый і Нікіфар Савіны.

## Літаратура 
* 
* *Власова О. М.* Строгановская школа иконописи // Уральская историческая энциклопедия. / УрО РАН, Институт истории и археологии. Гл. ред. В. В. Алексеев. — Екатеринбург: Академкнига, 2000.
* Строгановская школа // Популярная художественная энциклопедия. В 2-х томах. / Под ред. Полевого В. М. — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — Т. 1: М—Я. — 432 с.
* Российский гуманитарный энциклопедический словарь. В 3 т.  — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002. — Т. 3: П—Я. — 704 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-691-00883-8.

## Спасылкі 
* Строгановская школа // Виртуальный Русский музей 

Катэгорыя:Іканапісныя школы
Ранетое сердце

**«Ранетое сердце»** () — дэбютны альбом беларускага гурта «Ляпіс Трубяцкі». Запісаны на студыі «Меццо-Форте».
## Крытыка 
Музычны крытык Зміцер Безкаравайны назваў альбом *«адным з самых недаацэненых у беларускай рок-музыцы»*.

Меркаванне музычнага крытыка Сяргея Будкіна:

Музычны эксперт Алег Клімаў выказаў меркаванне, што альбом здзейсніў рэвалюцыю ў беларускай рок-музыцы сярэдзіны 1990-х гадоў і стаў папярэднікам наступнага трыумфа гурта як на радзіме, так і за яе межамі.
## Спіс кампазіцый 
## Выканаўцы 
* Сяргей Міхалок — тэксты, спеў, акардэон
* Аляксандр Ролаў — тэксты, спеў
* Аляксей Любавін — барабаны, перкусіі
* Руслан Уладыка — гітары
* Ягор Дрындзін — труба
* Валерый Башкоў — бас-гітара
* Віталь Драздоў — скрыпка
* Ігар Тхел — губны гармонік
* Канстанцін Гарачы — клавішы

## Удзельнікі 
* Андрэй Жукаў — музычны прадзюсар
* Вячаслаў Гулевіч, Яўген Краўцоў — прадзюсар альбома

## Спасылкі 
Катэгорыя:Альбомы 1996 года
Катэгорыя:Альбомы гурта «Ляпіс Трубяцкі»
Катэгорыя:Дэбютныя альбомы
Дотык

**«DOTYK»** (*Дотык*) — штогадовы міжнародны фестываль квір-культуры, які мае за мэту пашырэнне ведаў пра існуючыя дыскрымінацыі, закранае актуальныя тэмы ідэнтычнасці і самавыяўлення, узнімае праблемы розных формаў ксенафобіі ў беларускім грамадстве, а таксама спрыяе аб’яднанню дыскрымінаваных людзей, павышэнню узроўня іх самасвядомасці, павелічэнню рэфлексіўнасці аўдыторыі.

## Гісторыя 
DOTYK паўстаў напачатку 2015 года з ініцыятывы To Be. Queer (*Быць. Квір*) — стыхійнага і гнуткага згуртавання ініцыятыў, якое ў перыяд свайго існавання выступала ў ролі перамоўнай пляцоўкі для ідэйнай кансалідацыі актывістак і актывістаў, даследчыц і даследчыкаў, неабыякавых да праблем дыскрымінацыі. У сярэдзіне 2015 года згуртаванне спыніла сваё існаванне і DOTYK набыў самастойнасць.

Першапачаткова DOTYK планаваўся як штогадовы кінафестываль з суправаджальнымі мерапрыемствамі, які б дапамагаў асэнсоўваць досвед дыскрымінаваных па якойсьці прыкмеце груп. Першы кінафестываль прайшоў у Мінску ў лютым 2015 года і ўключыў у сябе паказы мастацкіх і дакументальных фільмаў, анімацыі, правядзенне выстаў, лекцый, варкшопаў, канцэртаў і сустрэч з беларускімі і замежнымі гасцямі. Аднак у далейшым фармат праекта зведаў мноства змен. DOTYK перарос межы ўласна кінафестывалю і пачаў спалучаць розныя фарматы, ператварыўся ў фестываль квір-культуры, асвоіў розныя пляцоўкі, трапіў па-за межы сталіцы. Першы «Вандроўны DOTYK» прайшоў увосень 2015 года ў Брэсце, Віцебску і Гродне.

## Фармат
У цяпершані час DOTYK імкнецца да таго, каб рэгулярна праводзіць культурна-адукацыйныя мерапрыемствы ў Мінску і абласных гарадах Беларусі. Апроч таго, DOTYK ахвотна супрацоўнічае з творчымі людзьмі незалежна ад ступені іх вядомасці і досведу, працуе над стварэннем арт-праектаў, актуальных у беларускім кантэксце. DOTYK выбудоўвае камунікацыю не на мове акадэміі, а на мове мастацтва – універсальнай мове чалавецтва, якая паказвае жывыя гісторыі і не спрашчае іх да статыстычных дадзеных, адлюстроўвае складанасць і разнастайнасць свету, паўсюдную варыятыўнасць.

## Прынцыпы і каштоўнасці
Каштоўнасці DOTYK грунтуюцца на прынцыпе недыскрымінацыі ў шырокім сэнсе. Фестываль імкнецца распаўсюдзіць веды пра тое, што маргіналізацыя тых ці іншых груп антыгуманная па сваёй сутнасці і што адрозненні не адмяняюць магчымасці суіснаваць ў атмасферы павагі і прыняцця.  DOTYK выступае супраць ксенафобіі, шавінізму, расізму, сексізму, гама-, транс-, і біфобіі, мілітарызму, каланіялізму і іншых формаў сацыяльнага зняцэньвання.

## Спасылкі 
* DOTYK — афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Фестывалі Беларусі‏
Катэгорыя:Кінафестывалі Беларусі‏
Катэгорыя:Кінафестывалі
Катэгорыя:Культура Мінска
Катэгорыя:Культура Віцебска
Катэгорыя:Культура Гродна
Катэгорыя:Культура Брэста
Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Янчанка

**Янчанка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Віктаравіч Янчанка — беларускі футбаліст.
* Ілья Платонавіч Янчанка — поўны кавалер ордэнаў Слава.
* Мікола Янчанка — беларускі паэт, празаік, перакладчык.
* Сцяпан Яфімавіч Янчанка (1924—1999) — вучоны.
Леякарпус ломкі

**Леякарпус ломкі** (*Leocarpus fragilis*) — від слізевікоў сямейства фізаравых.

## Апісанне 
Вегетатыўнае цела (плазмодый) пеністай кансістэнцыі, жоўта-аранжавае. Спарангіі цесна скучаныя або ў пучках 2-4 мм вышынёй, грушападобныя або кароткацыліндрычныя, зрэдку амаль шарападобныя, сядзячыя або часцей вісячыя на белаватай ножцы, буравата жоўтыя ці каштанава-карычневыя. Споры шчаціністыя, у масе чорныя.

## Арэал і экалогія 
Пашыраны ў лясных біяцэнозах па ўсім зямным шары. На Беларусі трапляецца ў хвойных, мяшаных, драбналістых лясах у тоўшчы гнілых пнёў, бярвення, пад апалай карой, на лясным подсціле і інш. Сапратроф.

## Літаратура 
* Леякарпус // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 3. — Мінск: БелЭн ім. П. Броўкі, 1984. — С. 168.

Катэгорыя:Фізаравыя
Летыпор серна-жоўты

**Летыпор серна-жоўты**, **Губа серна-жоўтая**, **Губа жоўтая дубовая** (*Laetiporus sulphureus*) — губавы грыб сямейства скутыгеравых. Выклікае бурую, прызматычную, цэнтральную гніль драўніны, якая хутка пашыраецца.

## Апісанне 
Пладовыя целы аднагадовыя, буйныя, дыяметрам 7-40 см, таўшчынёй 1-4 см, з серна-жоўтымі, ружаватымі, аранжава-ружовымі, веера-, лапата- або языкападобнымі, мясістымі, потым зацвярдзелымі і ломкімі, часта з хвалістым краем шапкамі. Мякаць шчыльная, белая або жаўтаватая, сырападобная, з узростам цвёрдая. Трубачкі жаўтаватыя ці серна-жоўтыя, танкасценныя, з акруглымі ці вуглаватымі спорамі. Споры шырокаэліпсападобныя, гладкія, бясколерныя.

## Пашырэнне 
, Мінск.]]
Мае каля 5 форм. Пашыраны па ўсім зямпым шары. Пасяляецца ў асноўным на драўніне, часцей на жывых ствалах дрэў: у Еўропе пераважна на дубе, у Сібіры — на лістоўніцы, на Далёкім Усходзе — на вязах і арэху маньчжурскім. На Беларусі расце групамі чарапіцападобна размешчаных зрослых каля асновы шапак на жывой або адмерлай драўніне лісцевых парод у маі—кастрычніку.

## Выкарыстанне 
Маладыя грыбы ядомыя.

## Літаратура 
*  — С. 166.

Катэгорыя:Фамітапсідавыя
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Феафан Грэк

**Феафа́н Грэк** (1330—50-я г., Візантыя — паміж 1405—15) — іканапісец, мініяцюрыст, майстар манументальных роспісаў.

## Біяграфія 
Працаваў у Візантыі і Старажытнай Русі. Распісваў цэрквы ў Канстанцінопалі, Галаце, Халкедоне, Кафе (Феадосія); на Русі —  ў Ноўгарадзе (1378), у Маскоўскім Крамлі  (1395, з Сімяонам Чорным), Архангельскі (1399) і Благавешчанскі (1405; з А. Рублёвым і Прохарам з Гарадца) саборы. Працаваў таксама ў Серпухаве, Ніжнім Ноўгарадзе, магчыма, у Каломне і Пераслаўлі-Залескім.

Феафану Грэку прыпісваюць абразы дэісуснага чына Благавешчанскага сабора ў Маскоўскім Крамлі: «Спас», «Маці Божая Данская», «Іаан Прадцеча» (пры ўдзеле і пад яго кіраўніцтвам выкананы іншыя абразы гэтага і святочнага чыноў).

Адкрыў у Маскве майстэрню, якая стварала абразы і мініяцюры.

Творчасць адметная драматычна-эмацыянальнай трактоўкай вобразаў, дынамічнай кампазіцыяй, стрыманым каларытам, пластычнасцю выяў, падкрэслена смелым і дакладным накладаннем светлавых блікаў.

## Літаратура 
* Феафан Грэк //  С. 341—342.
* Алпатов М. В. Феофан Грек. М., 1979.
* Вздорнов Г. И. Феофан Грек: Творч. наследие. М., 1983.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастацтва Русі
Катэгорыя:Мастакі Старажытнай Русі
Катэгорыя:Мастакі Візантыі
Катэгорыя:Мастацтва Візантыі
Лімонніца звычайная

**Лімонніца звычайная**, **крушынніца** (*Gonepteryx rhamni*) — матыль сямейства бялянак.

## Апісанне 
Крылы (размах да 6 см) вуглаватыя. Самцы лімонна-жоўтыя, самкі зеленавата-белыя.

(MHNT) Gonepteryx rhamni - Préserville France - male dorsal.jpg|*Gonepteryx rhamni* ♂ 
(MHNT) Gonepteryx rhamni - Préserville France - male ventral.jpg|*Gonepteryx rhamni* ♂  △
(MHNT) Gonepteryx rhamni - Foret de Bouconne France - female dorsal.jpg|*Gonepteryx rhamni* ♀
(MHNT) Gonepteryx rhamni - Foret de Bouconne France - female ventral.jpg |*Gonepteryx rhamni* ♀ △

## Арэал 
Пашырана ва ўмераным поясе Еўропы, у т.л. на Беларусі. Водзіцца ў лісцевых і мяшаных лясах, хмызняках. Вусені развіваюцца на . Матылі выводзяцца ў канцы лета і хутка адыходзяць на зімоўку. Лёт аднаўляецца ранняй вясною. Вусені (у красавіку — жніўні) зялёныя, з падоўжанай белай паласой па баках, кормяцца лісцем крушыны.

## Значэнне і выкарыстанне 
Матылі маюць дэкаратыўнае значэнне.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бялянкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Нам с тобою было super

**«Нам с тобою было super»** () — дэбютны альбом беларускага гурта «Леприконсы». Аўтарам музыкі і слоў з’яўляецца Ілля Міцько, аранжыровак — гурт «Лепрыконсы».

## Гісторыя стварэння 
Альбом запісаны на студыі «Рок-академия» у 1999 годзе. Выдадзены на кампакт-касетах музычным выдавецтвам «СОЮЗ» у 2000 годзе.

## Спіс кампазіцый 
## Выканаўцы 
* Ілья Міцько — гітара, вакал, музыка, лірыка
* Фёдар Федарук — акардэон
* Канстанцін Калеснікаў — бас-гітара
* Сяргей Сундук — ударныя
* Радаслаў Сасноўцаў — труба
* Яўген Пахоіаў — трамбон

## Удзельнікі 
* Генадзь Сыракваш, Кірыл Ясіпаў — гукарэжысёры
* Кірыл Ясіпаў — саунд-прадзюсіраванне
* Андрэй Субоцін («Saturday Mastering Studio») — мастэрынг
* Міхась Кабанаў — фота
* Алег Лебедзеў (студыя «Муха») — кліп
* Іван Айплатаў — касцюмы
* Алена Вараб’ёва, Вольга Арлова («СОЮЗИНФОРМБЮРО») — інфармацыйная падтрымка
* Вячаслаў Гулевіч, Актай Іскендэраў — дырэктары
* Наталля Жукава — адміністратар
* Сяргей Аўдзееў — выпускаючы прадзюсар
## Цікавыя факты
* «Хали-Гали», «Паратруппер» і «Супер-8», узгаданыя ў песне, — гэта атракцыёны ў Парку Чалюскінцаў у Мінску.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Альбомы 1999 года
Катэгорыя:Альбомы гурта «Леприконсы»
Мокраўскі сельсавет (Пружанскі раён)

**Мо́краўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Мокрае.

Утвораны 15 студзеня 1962 года ў складзе Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Красненскага і Руднікаўскага сельсаветаў. 16 красавіка 1973 года ў склад сельсавета з Бакунскага сельсавета перададзены вёскі Котра і Пескі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 24 населеныя пункты.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2348 чалавек, з іх 88,8 % — беларусы, 6,0 % — рускія, 3,1 % — украінцы, 0,8 % — палякі; паводле перапісу 2019 года — 2041 чалавек.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 4, кн. 2. Брэсцкая вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2007. — 608 с.: іл. — ISBN 985-11-0303-0. С. 521.
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1962 годзе
Грубый помол

**«Грубый помол»** () — другі альбом беларускага гурта «ТТ-34». Запісаны пры падтрымцы творчага аб’яднання «Дети солнца». Кампакт-дыск з альбомам змяшчае мультымедыа-дадатак у выглядзе двух варыянтаў відэакліпа на песню «Джек». Удзел у запісе альбома прымаў гурт «Drum Ecstasy».

## Спіс кампазіцый 
## Выканаўцы 
* Аляксандр Пацёмкін — голас
* Канстанцін Астапенка — голас
* Сяргей Кузьмянкоў — гітара
* Валерый Навасельцаў — бас
* Аляксей Смірноў — барабаны
* Артур Сцяпанаў — перкусіі
* Сяргей Пархоменка (Сярога) — голас

## Удзельнікі 
* Андрэй Жукаў — саўндпрадзюсар
* Андрэй Баброўка — гукааператар

## Спасылкі 
* Грубый помол на Discogs

Катэгорыя:Альбомы 2004 года
Катэгорыя:Альбомы гурта «ТТ-34»
Арыстоцель Ф’ёраванці

'''Арысто́цель Ф'ёрава́нці**, ці **Арысто́цель Фіярава́нці''' (; каля 1415, г. Балоння, Італія — каля 1486) — італьянскі архітэктар, інжынер.

## Біяграфія 
Да 1473 працаваў пераважна ў Балонні і Мілане. Вядомасць набыў за інжынерныя работы па ўмацаванні і перасоўцы буйных збудаванняў.
thumb|250px|Успенскі сабор у маскоўскім Крамлі

У 1475 па запрашэнні вялікага князя Івана III Васільевіча прыехаў у Маскву. Пабудаваў Успенскі сабор (1475—79) Маскоўскага Крамля, у якім гарманічна спалучыў традыцыі Уладзіміра-Суздальскай школы дойлідства з рацыяналістычнымі рысамі архітэктуры італьянскага рэнесансу. Як ваенны інжынер і начальнік артылерыі ўдзельнічаў у паходах Івана III на Ноўгарад (1477—78), Казань (1482), Цвер (1485).

Зрабіў вялікі ўплыў на развіццё рускай будаўнічай тэхнікі.

## Літаратура 
* Ф'ёраванці //  С. 367.
* 
* Земцов С. М., Глазычев В. Л. Аристотель Фьораванти. М., 1985.
* Подъяпольский С. С. Итальянские строительные мастера в России в конце XV — начале XVI в. по данным письменных источников (опыт составления словаря) // Реставрация и архитектурная археология: Новые материалы и исслед. М., 1991.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Італіі
Катэгорыя:Архітэктары Масквы
Катэгорыя:Інжынеры Італіі
Катэгорыя:Інжынеры Расіі
Рэчкаўскі сельсавет

Назву **Рэ́чкаўскі сельсавет** маюць:

* Рэчкаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці
* Рэчкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай вобласці
* Рэчкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вілейскага раёна Мінскай вобласці
Неба осколки

**«Неба осколки»** () — альбом беларускага гурта «Новы Іерусалім». Дыскі запісаны ў рускай і англійскай версіях. Кампакт-дыск з альбомам змяшчае мультымедыя-дадатак у выглядзе відэакліпаў на песні «Любовь в ладонях», «Та любовь».

## Спіс кампазіцый 
## Выканаўцы 
* Аляксандр Патліс — вакал
* Вадзім Калацэй — клавішныя
* Ігар Сарокін — бас-гітара
* Аляксандр Манецкі — ударныя
* Ігар Капылаў — гітара
* Эльшад Бабаханаў — перкусійныя інструменты
## Удзельнікі 
* Юрый Рускевіч, Андрэй Жукаў — інжэнеры гуказапісу
* Міхаіл Малы — асістэнт рэжысёра
* Андрэй Жукаў (студыя «Селах») — звядзенне і мастэрынг
* Зміцер Пятроўскі — дырыжор струннага гурта
* Аляксей Жураўскі — дызайн вокладкі
* Алісія Скелтан — фота

## Кліпы 
На песню «Неба осколки» Аляксандрам Шульгой зняты кліп. У відэа гульня музыкантаў перамяжоўваецца з кадрамі дзіцячых усмешак.

## Прыём крытыкаў 
«Музыкальная газета» у рэцензіі Алега «О’К» Клімава пахваліла альбом ад хрысціянскай *«ультракаманды»*: *«Гукавае раздолле, гітарныя палі, перкусійныя ўзгоркі, клавішныя сцяжынкі, барабанныя спускі, басовыя дарогі ў неба, адкуль прыходзіць голас…»*. Ён жа панаракаў на тое, што ні кружэлка-*«казка»*, ні сам гурт не былі адзначаны на Рок-караныцыі 2001.

## Спасылкі 
* Неба осколки на poiskm

Катэгорыя:Альбомы 2002 года
Катэгорыя:Альбомы гурта «Новы Іерусалім»
Моё солнце

**«Моё солнце (Правдивая история 2000–2005)»** () — зборнік беларускага гурта «J:морс». Змяшчае як хіты гурта, так і рэдкія і раней не выдадзеныя запісы. Кампакт-дыск з альбомам змяшчае мультымедыа-дадатак у выглядзе відэакліпаў на песні «Октябрь», «Web-дизайн», «Монтевидео», «Альбион», «Так-цiк-так». Песні зборніка ўваходзяць у альбомы «Ассорти» (2000), «LSD или чай?» (2001), «Montevideo» (2004), «Апрель» (2005), максі-сінгл «Web-дизайн» (2002), інтэрнэт-сінгл «100 дорог» (2004).
## Спіс кампазіцый 
## Выканаўцы 
* У. Пугач — вакал, гітара
* Р. Арлоў — гітара
* Д. Варанцоў — клавішныя
* А. Зайцаў — бас-гітара
* М. Пенда — барабаны
* У. Пазняк — бэк-вакал
## Удзельнікі 
* А. Зайцаў — мастэрынг
* Д. Безкаравайны — кампіляцыя
* І. Крашэўскі — фота
* Ж. Лявонава — стыліст
* В. Казаноўскі — дызайн
* І. Назаранка — мультымедыя

## Спасылкі 
Катэгорыя:Альбомы 2005 года
Катэгорыя:Альбомы J:морс
Эфузіўныя горныя пароды

**Эфузі́ўныя го́рныя паро́ды** (ад  — разліццё, расцяканне), ці **выліўны́я го́рныя паро́ды** — пароды, якія ўтварыліся на зямной паверхні, на дне мораў і акіянаў з лавы, што вылілася пры вулканічных вывяржэннях.

Разам з інтрузіўнымі горнымі пародамі ўтвараюць вялікую групу магматычных горных парод. Адрозніваюць уласна эфузіўныя (узніклі пры свабодным выліванні лаў), экструзійныя (з вязкіх магм, выціснутых на паверхню).

Залягаюць у выглядзе лававых патокаў, покрываў, утвараюць вулканічныя конусы, купалы, шчыты, каскады, абеліскі і іншыя геалагічныя целы. Складзены з вулканічнага шкла (базіс), найдрабнейшых крышталёў — мікралітаў і больш буйных парфіравых украпанікаў — фенакрышталёў. Найбольш характэрныя іх структуры — парфіравыя, мікралітавыя, вітрафіравыя.

Паводле рэчыўнага складу падзяляюцца на кіслыя, сярэднія, асноўныя, ультраасноўныя і шчолачныя.

Пры змене эфузіўных горных парод гіпергеннымі, гідратэрмальнымі, метамарфагеннымі і іншымі працэсамі вулканічнае шкло раскрышталізоўваецца, мікраліты і фенакрышталі замяшчаюцца другаснымі мінераламі. У залежнасці ад гэтага адрозніваюць эфузійныя горныя пароды — кайнатыпныя (нязменныя) і палеатыпныя (змененыя ў рознай ступені).

На Беларусі эфузіўныя горныя пароды найбольш пашыраны на паўднёвым захадзе (Брэсцкая ўпадзіна і схілы прылеглых структур) у валынскай серыі венду (базальты, андэзіта-дацыты, трахіліпарыты) і на паўднёвым усходзе (усходняя частка Прыпяцкага прагіну, Лоеўская седлавіна і інш.) сярод верхнедэвонскіх адкладаў (трахіты, нефелініты, лейцыціты, пікрыты і інш.); вядомы таксама ў рыфейскіх (кварцавыя парфіры) і архейска-ніжнепратэразойскіх адкладах (дыябазы і інш.).

## Літаратура 
* Эфузіўныя горныя пароды //  С. 194—195.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Магматычныя горныя пароды
Катэгорыя:Вулканізм
Свята-Ушэсцеўская царква (Гарадзец)

**Свята-Ушэсцеўская царква** — праваслаўны храм у аграгарадку Гарадзец Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі, на пагорку.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1799 годзе ў вёсцы Камень Шляхецкі з дрэва. У 1876 годзе перавезена ў мястэчка Гарадзец і пастаўлена на бутавы падмурак.

## Архітэктура 
Помнік народнага дойлідства з рысамі барока. Вырашана працяглым чатырохсценным зрубам пад двухсхільным гонтавым дахам, які над пяціграннай апсідай за кошт застрэшкаў пераходзіць у вальмавы. Па цэнтры даху ўзведзены фігурны васьмігранны купал. Плоскасны франтальны фасад завершаны трохвугольным вертыкальна ашаляваным франтонам з 2 маленькімі слыхавымі аконнымі праёмамі. Уваход вылучаны двухсхільным ганкам на 2 слупах. Вертыкальна ашаляваныя бакавыя фасады рытмічна расчлянёны высока ўзнятымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах і бусамі-сцяжкамі ў прасценках.

### Інтэр’ер 
Над прытворам у залу адкрываюцца хоры. Сцены ў інтэр’еры дэкарыраваны арнаментальным фрызам. Іканастас створаны ў 1867 годзе паводле праекта інжынера Кадрунцава. Два абразы XIX стагоддзя «Маці Божая Адзігітрыя».

## Літаратура 
*  — С. 255
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарадзец (Кобрынскі раён)
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Кобрынскага раёна
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:1799 год у Беларусі
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Чаці

G47-t:Z1-A1
**Чаці (Джаці)** (, ) — **вялікі ўправіцель**, вышэйшая пасада ў Старажытным Егіпце. У рускамоўнай літаратуры часам перакладаецца арабскім тэрмінам візір.

Чаці быў правай рукой фараона, у яго руках было засяроджана практычна ўсё кіраванне дзяржавай, за выключэннем ваенных структур. Чаці быў «казначэем багоў», «таемным дарадцам для варварскіх краін», кіраваў усімі працамі і даручэннямі. Акрамя таго, чаці быў вярхоўным суддзёй, кіруючы так званымі «Шасцю вялікімі палатамі». У апошні перыяд існавання Старога царства чаці таксама сталі кіраўніком горада сталіцы. Пачынаючы з XXII стагоддзя да н. э. на пасаду чаці фараон прызначаў толькі сваіх сваякоў.

У познім царстве існавала два чаці -  (Чаці Поўдня) і .
Новы Двор (Пінскі раён)

**Но́вы Двор** (, ) — аграгарадок у Беларусі, у Пінскім раёне Брэсцкай вобласці. Цэнтр Навадворскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 30 км у напрамку на паўночны ўсход ад Пінска, за 210 км ад Брэста, за 18 км ад чыгуначнай станцыі Парахонск, каля заходняга берага вадасховішча Пагост.

## Насельніцтва 
* 2000 год — 1063 жыхары, 412 двароў.

## Славутасці 
* Свята-Успенская царква (1992).
* Помнік землякам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну.

### Страчаная спадчына 
* Навадворскі Успенскі манастыр (1648—1817)

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Пятровіч Кахавец (1924—1998) — беларускі перадавік сельскагаспадарчай вытворчасці, Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

## Літаратура 
*  — С. 372.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Навадворскі сельсавет (Пінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна
Падалессе

Назву **Падале́ссе** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Падалессе — вёска ў Кобрынскім раёне
** Падалессе — вёска ў Пружанскім раёне
* Гомельская вобласць
** Падалессе — вёска ў Рэчыцкім раёне
Нырэц чырвананосы

**Нырэц чырвананосы**, **нырок чырвананосы** (*Netta rufina*) — вадаплаўная птушка сямейства качыных.

## Апісанне 
Даўжыня цела 53-60 см, размах крылаў 84-98 см. Самка крыху меншая за самца.

Самец у шлюбным уборы з вялікай, рыжа-ржавага колеру галавой, чорнымі грудзьмі і жыватом, белымі бакамі і ярка-чырвонай дзюбай. Самка і маладыя аліўкава-карычневыя з цёмным верхам галавы і белымі шчокамі. Самец у негнездавы перыяд падобны да самкі, але з чырванаватай дзюбай. У палёце белае люстэрка дасягае амаль канца крыла. Голас: у самцоў далікатныя, хрыплыя гукі, у самак — траскучае «кёрр».

## Пашырэне 
Лакальна сустракаецца ў розных пунктах Паўднёвай i Цэнтральнай Еўропы (ад Іспаніі да Каспійскага мора і ад Вялікабрытаніі да Польшчы), а таксама ў Малой і Цэнтральнай Азiі. На Беларусі вельмі рэдкі залётны від.

У Еўропе пасяляецца на вялiкiх, плыткіх або сярэдняй глыбіні азёрах з добра развiтай надводнай і падводнай раслiннасцю. Пад час лiнькi — вялiкiх, малазарослых азёрах (напр., некаторыя азёры ў Швейцарыі, Галандыі і Іспаніі). Гняздзіцца, таксама на невялікіх балотах, каля павольных рэк, на марскіх узбярэжжах, у дэльтах і затоках (нават салёных), на рыбных ставах, і нават на часовых разлівах. У Азіі часта жыве паблізу салёных, саланаватых або шчолачных стэпавых вадаёмаў.

Паўднёвыя папуляцыi аселыя, паўночныя — пералётныя. Месца зiмовак: басейн Мiжземнага мора (галоўным чынам Іспанія) i Паўднёвая Азiя.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо робіць на сплавінаах, участках са зрэзаным трыснягом; звычайна ў цэнтральнай частцы возера ў месцах, дзе ўчасткi трыснягу мяжуюць з невялiчкiмi акенцамі вады. Зрэдку ладзіць яго на беразе або залiтых вадой лугах. Выпадкова гняздуе ў калоніях чаек або крачак. Будуе гняздо са сцёблаў і лістоў трыснягу, прысутнічае багатая высцiлка ў выглядзе валiка вакол яек.

Яйкi (6-17) пераважна акруглыя, алiўкава-карычневыя або шараватыя.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Качыныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1773 годзе
Харкі

Назву **Харкі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Харкі́ — вёска ў Пружанскім раёне
* Віцебская вобласць
** Ха́ркі — вёска ў Пастаўскім раёне
* Мінская вобласць
** Ха́ркі — вёска ў Вілейскім раёне

## Іншае 
* Харкі — прафранцузскія алжырскія ўзброеныя атрады часоў вайны за незалежнасць
Ліцэяльныя

**Ліцэяльныя** (*Liceida* ці *Liceales*) — парадак слізевікоў. Вядомы 5 сямействаў, больш за 100 відаў.

## Апісанне 
Вегетатыўныя целы (плазмодыі) накшталт бясколерных або афарбаваных слізістых мас. Спарангіі шарападобныя ці ў выглядзе плазмадыякарпіяў, сядзячыя, скучаныя ў абалонцы (перыдыі), без сапраўднага капіцэлію (утвараецца псеўдакапіцэлій з рэшткаў сценак спарангіяў). Перыдый адна- або двухслаёвы, храсткаваты. Споры бясколерныя ці светлаафарбаваныя (ружаватыя, шараватыя, вохрыстыя, бураватыя), сеткавыя або шчаціністыя.

## Арэал 
Пашыраны ва ўмераных паясах зямнога шара. Сапратрофы на пнях і гнілой драўніне.

## Літаратура 
* Ліцэяльныя // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 3. — Мінск: БелЭн ім. П. Броўкі, 1984. — С. 201.
Ліяфіл зрослы

**Ліяфі́л зрослы**, **Салянка** (*Leucocybe connata*) — шапкавы базідыяльны грыб сямейства .

## Апісанне 
Шапка дыяметрам 4—8 см, пукатая, потым пляскатая, з хваліста-сагнутым краем, белая, пазней ледзь жаўтавата-бураватая. Пласцінкі рэдкія, шырокія, прырослыя зубцом, белыя, потым крэмавыя або шараватыя. Ножка цыліндрычная, суцэльная, потым часта амаль пустая ў сярэдзіне, белая, каля асновы з апушкай міцэлію.

## Экалогія 
Трапляецца на ўзлесках, у садах і парках, звычайна вялікімі зросткамі ад адной асновы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Радоўкавыя
Катэгорыя:Грыбы Еўразіі
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Грыбы на марках
Малочкі

Назву **Мало́чкі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Малочкі — вёска ў Пружанскім раёне.
* Гомельская вобласць
** Малочкі — былая вёска ў Хойніцкім раёне.
Карасі

Назву **Карасі́** маюць:

## Рыбы 
*  — род рыб

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Карасі — вёска ў Пружанскім раёне
* Віцебская вобласць
** Карасі — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Карасі — вёска ў Мёрскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Карасі — вёска ў Шклоўскім раёне
Allen Telescope Array

**Антэнная рашотка Аллена** (**The Allen Telescope Array. ATA**) — сумесны праект Інстытута SETI і радыёастранамічнай лабараторыі Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі. Тэлескоп з’яўляецца рашоткай з 42 спадарожнікавых антэн-талерак (плануецца, што ў будучыні іх колькасць дасягне 350) дыяметрам 6 м кожная. Такая рашотка дзейнічае як тэлескоп з антэнай дыяметрам 100 м. Знаходзіцца на завяршальнай стадыі будаўніцтва, размяшчаецца ў абсерваторыі Hat Creec Observatory у 470 км на паўночны захад ад Сан-Францыска.

Да красавіка 2011 года комплекс кругласутачна займаўся радыёастранамічным назіраннем нашай і іншых галактык, успышак гама-выпраменьвання з мэтай пошуку іншапланяцян. Для гэтага АТА даследаваў 100 000 ці нават 1 000 000 навакольных зорак, змог ахапіць мільярд каналаў з частатой ад 0,5 да 11,2 ГГц, але нават гэты дыяпазон — кропля ў моры магчымых радыёчастот.

У тым, што такія сігналы будуць знойдзены, вядучы астраном праекта Сэт Шостак (*Seth Shostak*) практычна не сумняваецца. Праўда, ён не разлічвае не тое, што знойдуцца такія замілавальныя істоты, якой быў іншапланецянін у аднайменным фільме Стывена Спілберга. Акрамя таго, Шостак лічыць, што найбліжэйшыя да нас разумныя істоты жывуць на адлегласці некалькіх (ці нават шматлікіх) светлавых гадоў, такім чынам, у бліжэйшай будучыні сустрэча двух сусветаў з’яўляецца нерэальнай. Прыйдзецца абмяжоўвацца радыёсувяззю. Хаця не выключана і тое, што ў іншай разумнай цывілізацыі будуць у наяўнасці тэхналогіі, якія дазволяць пераадолець такую адлегласць.

Праект першапачаткова называўся **1hT** (*One Hectare Telescope*), але потым быў перайменаваны ў гонар аднаго з заснавальнікаў кампаніі Майкрасофт — Пола Алена, які фінансава падтрымаў будаўніцтва першага і другога этапаў комплексу (42 антэны), агулам выдаткаваўшы больш за 30 мільёнаў долараў. Акрамя таго, на асобных талерках замацаваны таблічкі з імёнамі тых мецэнатаў, на чые грошы тая ці іншая талерка была набыта.

У канцы красавіка 2011 года тэлескопы былі адключаны праз адсутнасць фінансавання. Аб гэтым дырэктар інстытута SETI Том Пірсан паведаміў у лісце да спонсараў. У чэрвені Інстытут SETI правёў збор добраахвотных сродкаў для запуска тэлескопаў. Арганізатары збору сродкаў сцвярджалі, што для аднаўлення працы дастаткова сабраць 200 000 долараў. У жніўні 2011 года патрэбная сума для кароткатэрміновага функцыянавання была сабрана.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Радыётэлескопы
Катэгорыя:Пошук пазаземнага жыцця
Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі ЗША
Труханавічы

Назву **Тру́ханавічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Труханавічы — вёска ў Пружанскім раёне
* Гродзенская вобласць
** Труханавічы — вёска ў Дзятлаўскім раёне
* Мінская вобласць
** Труханавічы — вёска ў Капыльскім раёне
Мурава

Назву **Мурава** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Мура́ва — аграгарадок у Пружанскім раёне
* Мінская вобласць
** Му́рава — вёска ў Бярэзінскім раёне

## Расліны 
* народная назва віду 
* народная назва віду
Бітва пад Берасцем (1792)

**Бі́тва пад Бе́расцем** — бітва ў часе вайны Расіі з Рэччу Паспалітай, якая адбылася 23 ліпеня 1792 года.

Военачальнік вялікалітоўскі Міхал Забела, намагаючыся перакрыць дарогу на Варшаву, падзяліў сваё войска. У кірунку Бярэсця ён накіраваў свайго брата Шымана з 2000 салдат. Па прыбыцці на месца Шыман Забела злучыўся з гарнізонам горада, павялічыўшы колькасць свайго войска да 5000 (у тым ліку рэкрутаў). Была надзея, што на дапамогу можа паспець каронная дывізія генерала Бышэўскага, якая выступіла з Варшавы і 22 ліпеня затрымалася ў Янаве.

Кіраўнік расійскага корпуса генерал Іван Ферзен, намагаючыся не дапусціць аб'яднання літоўскага войска ў Брэсце з сіламі Бышэўскага, 21 ліпеня выступіў з Шарашова. Ранкам 23 ліпеня на ўскрайку Бярэсця адбыліся першыя сутычкі. Пазней бітва працягнулася ў месце, адкуль літвіны былі адкінуты за Буг, да Цярэспаля. Страціўшы 300 салдат, Шыман Забела адышоў у кірунку Варшавы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бітвы вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года
Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Падзеі 23 ліпеня
Катэгорыя:Гісторыя Брэста
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:1792 год у Беларусі
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Брэсце
Лісахвост

**Лісахвост**, **батлачык** (*Alopecurus*) — род адна-, двух- і шматгадовых травяністых раслін сямейства  ().

## Батанічнае апісанне 
Пераважна лугавыя травы з густымі коласападобнымі цыліндрычнымі або яйцападобнымі суквеццямі-мяцёлкамі, звычайна касматымі ад асцюкоў. Каласкі падоўжаныя, аднакветныя, сціснутыя з бакоў, на кароткіх ножках. Каласковыя лускавінкі каля асновы зрослыя, тупыя або з кілем, які пераходзіць у вастрыё. Кветкі двухполыя. Ніжняя кветкавая лускавінка плевачная, па спінцы з больш-менш доўгім асцюком; верхняя — звычайна рэдукаваная. Плод — зярняўка.

## Арэал 
Вядома каля 50 відаў, пашыраных ва ўмераных і халодных паясах і ў гарах тропікаў усяго зямнога шара, на Беларусі 5 відаў.

## Значэнне 
Каштоўныя кармавыя расліны.

## Літаратура 
* *Пашына Г.* Лісахвост // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 3. — Мінск: БелЭн ім. П. Броўкі, 1984. — С. 190.
* 

Катэгорыя:Метлюжковыя
Дубленне

ы]]

**Дубле́нне** — адзін з асноўных працэсаў пры вырабе скуры і футра. У гарбарнай прамысловасці для надання паўфабрыкату скуры з дапамогай дубільных рэчываў пластычнасці, трываласці, устойлівасці да зносу і інш.; пры вырабе футра — для замацавання стану скур пасля пікелявання. Пры дубленні ўтвараюцца хімічныя сувязі паміж бялком (калагенам) дэрмы або валасоў і малекуламі дубільнага рэчыва. У выніку адбываюцца неабарачальныя змены якасцей дэрмы або валасоў. Дубленне садзейнічае павышэнню тэмпературы зварвання паўфабрыкату, памяншэнню ўсадкі аб'ёму пры высушванні, набракання ў вадзе, павелічэнню порыстасці пасля сушкі, трываласці скуры на разрыў у набраклым стане і ўстойлівасці да ўздзеяння ферментаў і розных гідралізуючых агентаў. Дубленне паляпшае якасць валасоў (пругкасць, змочвальнасць і інш.).

## Літаратура 
* Дубленне. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вытворчыя працэсы і аперацыі
Катэгорыя:гарбарная прамысловасць
Свята-Іосіфаўская царква (Гарадзілава)

**Царква ў імя святога Іосіфа Абручніка** — праваслаўны храм у вёсцы Гарадзілава Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
Каля могілак. Пабудавана ў 1866 г. з цэглы і бутавага каменю. На царкоўны пляц вядзе мураваная арачная брама.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Аднанефны храм. Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя падоўжна-восевая, уключае двух'ярусную шатровую вежу-званіцу (васьмярык на чацверыку), кароткую трапезную, прамавугольны ў плане асноўны аб’ём, паўкруглую апсіду. З паўночнага боку апсіды невялікая прыбудова рызніцы. Асноўны аб’ём накрыты чатырохсхільным дахам з цыбулепадобнай галоўкай. Багатую фактуру фасадам надае спалучэнне неатынкаванай муроўкі з часанага бутавага каменю і атынкаваных і пабеленых элементаў архітэктурнага дэкору (вуглавыя лапаткі, аркатурныя паясы, карнізы, ліштва арачных аконных праёмаў).

## Інтэр'ер 
Зала перакрыта плоскай столлю, асвятляецца бакавымі спаранымі аконнымі праёмамі. Прастора апсіды вылучана шырокім арачным прасветам і драўляным іканастасам.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарадзілава (Маладзечанскі раён)
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Храмы Маладзечанскай епархіі
Катэгорыя:1866 год у Беларусі
Пікеляванне

**Пікеляванне** (ад  — расол, марынаваць, саліць) — вытворчы працэс апрацоўкі гарбарнай сыравіны растворам паваранай солі і кіслаты.

У якасці кіслот выкарыстоўваюцца серная кіслата і арганічныя кіслоты (воцатная, мурашыная). Падчас кіслотна-солевай апрацоўкі адбываецца дзяленне валокнаў дэрмы на драбнейшыя валокны за кошт працэсу дэструкцыі бялку. Пікеляванне надае скуры цягучасць, эластычнасць, паляпшае механааптычныя ўласцівасці.
Выкарыстоўваецца пры вырабе дубленых і сырамятных скур.

## Літаратура 
* *Страхов И. П., Аронина Ю. Н., Гайдаров Л. П.* Химия и технология кожи и меха. — М.: Легкая индустрия, 1970.

Катэгорыя:гарбарная прамысловасць
Молі-блішчанкі

**Молі-блішчанкі**, **кружковыя молі** (*Heliozelidae*) — сямейства матылёў.

Дробныя матылі (размах крылаў 3,5—9 мм). Вусікі кароткія, ланцэтападобныя, укрытыя лусачкамі і дробнымі шыпікамі. Пярэднія крылы з 2 папярочнымі перавязкамі. Махры задніх крылаў вельмі доўгія. Лёт матылёў у маі—чэрвені. Вусені (у чэрвені—жніўні) мініруюць лісце дубу, бярозы, вольхі, кізілу: спачатку разніваюцца ў змеепадобных мінах, потым расшыраюць іх, міны ўздуваюцца. Перад акукліваннем робяць з ліста чэхлік, акукліваюцца ў ім на зямлі. Развіааюцца ў некалькіх пакаленнях.

На Беларусі трапляюцца 1 від:  — у дубровах і іншых лісцевых лясах.

## Літаратура 
* *Піскуноў У.* Молі-блішчанкі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 3. — Мінск: БелЭн ім. П. Броўкі, 1984. — С. 399.

Катэгорыя:Молі
Катэгорыя:Матылі
Свята-Петра-Паўлаўская царква (Гарадзішча)

**Свята-Петра-Паўлаўская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Гарадзішча Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці.

## Гісторыя 
Знаходзіцца на паўночнай ускраіне вёскі. Пабудавана ў 18 ст. з дрэва як ўніяцкая.

## Архітэктура 
Помнік народнага дойлідства. Трохзрубны храм: 3-ярусная званіца, працяглая малітоўная зала, 5-гранная апсіда з бакавой рызніцай. Васьмярык званіцы завершаны шатром з макаўкай. Вертыкальна ашаляваныя сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, дэкарыраваны разнымі падзорамі.

## Інтэр’ер 
.]]
У малітоўную залу выступаюць хоры на 2 слупах. Шырокі карніз апаясвае ўсю прастору храму.

На карнізе, у XIX — 1-й палове XX ст., было каля 20 абразоў XVIII ст., напісаных на палатне. Восенню 1969 года абразы скрадзены невядомымі. Сярод скрадзеных абразоў — «Маці Божая», «Ісус Хрыстос», «Святыя Пётр і Павел», «Тайная вячэра», «Святая прарочыца Анна». Станам на пачатак 2025 года абразы не знойдзены.

Таксама згублены сляды меншага звана.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарадзішча (Камянецкі раён)
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Камянецкага раёна
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Храмы Святых Пятра і Паўла
Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Мікалай Дубіцкі

**Міка́лай Дубі́цкі** (?—) — беларускі размалёўшчык шкла. Працаваў на гуце ў Налібаках, з 1739 года ва Урэччы. Быў першым размалёўшчыкам па шкле, ствараў эскізы люстэркаў. У 1775—1781 гг. працаваў на мануфактуры Хадкевічаў у Чарнобылі, потым ізноў ва Урэччы. Гравіраваў узоры на шкляных пластах і рамах для люстэркаў, аздабляў дробную шкляную пластыку.

Яго сынам, відаць быў Ян Дубіцкі.

## Літаратура 
* Дубіцкія. 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Постаці Налібакаў
Катэгорыя:Постаці  Урэчча (Любанскі раён)
Свята-Троіцкая царква (Гарадная)

**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у вёсцы Гарадная Столінскага раёна Брэсцкай вобласці.

## Гісторыя 
Знаходзіцца ў заходняй частцы вёскі. Пабудавана ў XVIII ст. з дрэва, перабудавана ў 1930-я гг.

Выява:Haradnaja. Гарадная (1929).jpg|Праваслаўная і грэка-каталіцкая цэрквы
Выява:Haradnaja. Гарадная (S. Boching, XX).jpg|Грэка-каталіцкая царква
Выява:Haradnaja, zvanica (1929).jpg|Званіца
Haradnaja, Rynak, Trajeckaja. Гарадная, Рынак, Траецкая (1936-39).jpg|Свята-Троіцкая царква ў 1936—1939 гг.

## Архітэктура 
Помнік народнага дойлідства. Трохзрубны храм (зруб «з астаткам») падоўжна-восевай кампазіцыі: 2-ярусная чацверыковая шатровая званіца (дабудавана ў 1930-я гг.), кубападобная малітоўная зала, 5-гранная апсіда. Аднолькавыя па вышыні зрубы апяразаны агульным карнізам простага профілю, што стварае ўражанне адзінага суцэльнага зруба. Гэтаму садзейнічае агульны высокі вальмавы дах над асноўным аб’ёмам і апсідай, які па краях завершаны цыбулепадобнымі галоўкамі. Гарызантальна ашаляваныя сцены прарэзаны высока ўзнятымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых дашчаных ліштвах. Архітэктурная выразнасць храма дасягаецца кампаноўкай аб’ёмаў, маляўнічым сілуэтам разнастайных гонтавых пакрыццяў, увядзеннем у яго лаканічных пластычных дамінант — цыбулепадобных галовак.

## Інтэр’ер 
У інтэр’еры малітоўная зала і апсіда аб’яднаны шырокім прамавугольным прасветам і размежаваны драўляным разным іканастасам, перакрыты 8-граннымі шатровымі скляпеннямі. У 1-м ярусе званіцы створаны хоры. Абразы XVII—XVIII стст.: «Святы Мікалай Цудатворац», «Маці Божая», «Спас Пантакратар», «Маці Бажая Чанстахоўская».

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарадная
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Столінскага раёна
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Усходнепалеская школа дойлідства
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Храмы Святой Тройцы
Катэгорыя:1787 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Расходнік

**Расходнік**, **Седум**, **Зайцава капуста**, **Зайцовая капуста**). Распаўсюджаны ва ўмераных абласцях Паўночнага паўшар’я, пераважна на тэрыторыі Еўразіі. Некалькі відаў у Паўночнай Афрыцы і Паўднёвай Амерыцы (Перу).

На тэрыторыі Беларусі 6 відаў. Найбольш пашыраныя , , . Растуць на лугах, палях, каля дарог, у лясах; цвітуць у маі—жніўні.

## Значэнне і выкарыстанне 
Меданосы. Вырошчваюцца як дэкаратыўныя бардзюрныя расліны. Лекавыя расліны.

## Літаратура 
* 
* 
* Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ, 1979.

## Спасылкі 
* 
* Sedum // ИАС «ООПТ России»
Ян Дубіцкі

**Ян Дубі́цкі** (1-я пал. XVIII ст. — 2-я пал. XVIII ст.) — беларускі размалёўшчык шкла.

Напэўна, сын Мікалая. Да 1744 года і пасля 1750 года працаваў у Налібаках, паміж імі — ва Урэччы. Быў памочнікам Мікалая, потым першым мастаком. Аздабляў келіхі манаграмамі і гербамі, келіхі накшталт «флейтаў» — гравіраванымі арламі і сардэчкамі, бутэлькі — вайсковай атрыбутыкай і ініцыяламі, уплеценымі ў выцягнуты арнамент. У 1781 годзе дэкарыраваў 190 шкляных прыбораў для Радзівіла (напэўна Мацея), у 1781—1784 гадах аздобіў прыборы для караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага, у тым ліку келіх з каралеўскім гербам і манаграмай. У 1784—1785 гадах стварыў набор шклянак з гравіраванымі яўрэйскімі літарамі.

## Літаратура 
* Дубіцкія // 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Постаці Налібакаў
Катэгорыя:Постаці Урэчча (Любанскі раён)
Катэгорыя:Асобы
Дублінскі рукапіс

**Ду́блінскі ру́капіс** — лацінскі зборнік другой паловы XIII ст. Уключае розныя творы на лацінскай мове: вершы, пропаведзі, дыдактычныя трактаты, запавет Св. Францыска, прароцтвы , кароткі ірландскі летапіс, даведзены да 1174 года, і інш. У пачатку змешчана «Апісанне зямель» — невялікі геаграфічны трактат трэцяй чвэрці XIII ст. невядомага аўтара, каталіцкага місіянера, які прапаведаваў у Прыбалтыцы сярод язычнікаў у часы Міндоўга. У ім даецца кароткае геаграфічнае апісанне тагачаснай Еўропы, месцазнаходжанне розных краін, зямель і інш.

Помнік адкрыў і ўпершыню апублікаваў у арыгінале амерыканскі вучоны М. Колкер. Захоўваецца ў бібліятэцы Англіканскага ўніверсітэта ў Дубліне (Ірландыя).

## Белая Русь 
Трактат — храналагічна самая ранняя гістарычная крыніца, у якой упершыню згадваецца Белая Русь (Alba Ruscia). Але хутчэй за ўсё гэтая назва тычыцца зямлі Наўгародскай, зыходзячы з тэксту.

Беларускі пераклад апублікаваны ў часопісе «Спадчына» (1993, № 6).

## Літаратура 
* Дублінскі рукапіс. 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рукапісы
Катэгорыя:Дублін
Катэгорыя:Літаратурныя творы на лацінскай мове
Насенныя расліны

**Насе́нныя раслі́ны**, або **сперматафіты** () — вышэйшыя (сасудзістыя) расліны, што утвараюць насенне. Да насенных раслін адносяць голанасенныя і пакрытанасенныя, або кветкавыя расліны. Іншыя вышэйшыя расліны: дзеразападобныя, мохападобныя, папараці, хвошчападобныя, псілотавыя і рыніяфіты насення не утвараюць. У насенных раслін гаметафіт рэдукаваны і развіваецца на спарафіце. Размнажэнне насеннем — прагрэсіўнае прыстасаванне ў параўнанні з размнажэннем спорамі. Адыгрываюць важную ролю ва утварэнні расліннага покрыва Зямлі і ў гаспадарчай дзейнасці чалавека.

## Літаратура 
* Насенныя расліны. 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вышэйшыя расліны