open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сяльцо (Бранскі раён)

**Сяльцо** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Новасельскага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
Заснавана не пазней за XVI ст.; згадваецца з 1620-х гг. (пад назвай **Суздальцава**).

У канцы XVIII ст. тут пабудавалі адзін з найбуйнейшых вінакурных заводаў Бранскага павета.

З 1870-х гг. афіцыйная назва — **Сяльцо Суздальцава**; сучасная назва ўсталявалася ў першай палове XX ст.

Па назве вёскі Сяльцо ў 1900-я гг. была перайменавана станцыя Рыга-Арлоўскай чыгункі (першапачаткова названая Гарадзец), ад якой бярэ пачатак цяперашні горад Сяльцо.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1620 годзе
Сан-Бернардына (акруга)

**Сан-Бернардына** () — акруга ў штаце Каліфорнія, ЗША. Акруговы цэнтр — горад Сан-Бернардына. Насельніцтва акругі — 1 709 434 чалавекі (перапіс 2000 года), 2 060 950 чалавек (перапіс 2009 года). Сан-Бернардына з’яўляецца самай вялікай акругай у кантынентальных штатах па плошчы. Частка рэгіёна Унутраная Імперыя.

## Гісторыя 
Айцец Франсіска Дамец назваў мясцовасць Сан-Бернардына 20 мая 1810 года ў дзень памяці святога Бернардына Сіенскага. Акруга была сфарміравана ў 1853 годзе шляхам раздзялення акругі Лос-Анджэлес. Частка тэрыторыі была перададзена акрузе Рыверсайд у 1893 годзе.

## Геаграфія 
Размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы штата Каліфорнія. Мяжуе з акругай Іньё (на поўначы), штатам Невада (на паўночным усходзе), штатам Арызона (на ўсходзе), а таксама з каліфарнійскімі акругамі Рыверсайд (на поўдні), Орындж (на паўднёвым захадзе), Лос-Анджэлес і Керн (на захадзе). Акруга мае большую плошчу, чым тэрыторыі штатаў Нью-Джэрсі, Канектыкут, Дэлавэр і Род-Айленд разам узятыя і прыкладна супастаўная з тэрыторыяй такіх дзяржаў як Коста-Рыка або Боснія і Герцагавіна. Сан-Бернардына — найбуйнейшая па плошчы акруга ў кантынентальных ЗША.

На тэрыторыі акругі размяшчаюцца часткі нацыянальных паркаў Даліна Смерці і Джошуа-Тры, а таксама часткі нацыянальных лясоў Анджэлес і Сан-Бернардына, нацыянальны запаведнік Махавэ і частка нацыянальнага рэзервату дзікай прыроды Хавасу. Ёсць таксама яшчэ шэраг менш значных прыродаахоўных тэрыторый.

На тэрыторыі акругі размешчаны адзін з найбуйнейшых палігонаў у ЗША — «29 пальмаў».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акругі Каліфорніі
Хільдэгард Кнеф

**Хільдэгард Фрыда Альберціна Кнеф** (, ,  — , ) — нямецкая  і .

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і Ганса Тэадора і Фрыды Аўгусціны Кнеф. Яе бацька быў узнагароджаным ветэранам Першай сусветнай вайны і памёр, калі ёй было ўсяго шэсць месяцаў, пасля чаго Фрыда з дачкой пераехалі ў Берлін, дзе яна пайшла працаваць на фабрыку. Хільдэгард пачала вучыцца акцёрскаму майстэрству ў 14 гадоў у 1940 годзе. Яна пакінула школу ў 15 гадоў, каб стаць вучнем аніматара пры кінастудыі «UFA». Пасля паспяховага скрын-тэсту Хільдэгард паступіла ў Дзяржаўную Кінашколу ў Бабельсбергу, дзе вывучала акцёрскае майстэрства, балет і дыкцыю. Недзе ў гэты перыяд ёй напісаў ліст з прапановай аб сустрэчы Ёзэф Гебельс, але сябры Хільдэгард параілі ёй трымацца ад яго далей.

Здымацца Хільдэгард пачала яшчэ да падзення Трэцяга Рэйха, але большасць фільмаў з яе ўдзелам той эпохі былі выпушчаны ўжо пасля капітуляцыі Германіі. Падчас штурму Берліна яна пераапранулася салдатам, каб застацца са сваім палюбоўнікам Эвальдам фон Дэмандоўскі, і далучылася да яго падчас абароны Шмаргендорфа. Была арыштаваная савецкімі войскамі і пасаджана ў турму, але яе сукамернікі дапамаглі ёй уцячы. Дэмандоўскі быў расстраляны ў 1946 годзе, але перад гэтым паспеў звязацца з акцёрам Віктарам дэ Ковы, які прыгрэў Хільдэгард у сваім новым на той момант тэатры, дзе яна спачатку выступала ў якасці канферансье, але потым пачала граць у тамтэйшых спектаклях.

Кнеф стала папулярнай ужо пасля першых сваіх фільмаў — «Пад мастамі» (1945) і «Забойцы сярод нас» (1946). У фільме «Грэшніца» (1951) Вілі Форста актрыса ўпершыню ў нямецкім пасляваенным кіно знялася аголенай, што падагрэла скандальную цікавасць да фільма.

У наступныя гады Кнеф шмат здымалася, у тым ліку і за мяжой, перш за ўсё ў ЗША, дзе яна выступала пад імем Хільдэгард Неф, яе называлі другой Марлен Дзітрых, з якой яна вельмі цесна сябравала.

З 1955 года грала на Брадвеі, 675 разоў выходзіла ў галоўнай ролі ў мюзікле Коўла Портэра «Шаўковыя панчохі».

У 1960-я гады Кнеф часта выступала ў якасці спявачкі, у Германіі яе канцэрты карысталіся вялікім поспехам, частку песень яна пісала сама. У 1970 і 1975 гадах Кнеф напісала аўтабіяграфічныя кнігі — «Дораная кляча» і «Прысуд».

Тройчы была замужам. Ад другога шлюбу ў яе была дачка Крысціна Антонія.
Старыя Умыслічы

**Старыя Умыслічы** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў XVII ст. (пад назвай Мыслічы), у складзе Хвашчэнскай воласці Бранскага павета; з XVIII ст. — Умыслічы.

З канца XIX ст., пасля ўзнікнення вёскі Новыя Умыслічы, ранейшае паселішча стала называцца Старымі Умыслічамі.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Заходне-Каралінскі ўніверсітэт

**Заходне-Каралінскі ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў акрузе Джэксан у штаце Паўночная Караліна.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт знаходзіцца ў акрузе Джэксан, у вёсцы Калаўхі, штат Паўночная Караліна. Ён таксама кіруе навучальнымі цэнтрамі ў Эшвіле і Чэрокі. Галоўны кампус размешчаны ў даліне ракі паміж Блакітным хрыбтом і Вялікімі дымнымі гарамі, у 52 мілях на захад ад Эшвіля, штат Паўночная Караліна, і ў 5 мілях на поўдзень ад Сільвы, штат Паўночная Караліна. Універсітэт знаходзіцца недалёка ад нацыянальнага парку Грэйт-Смокі-Маунцінс, Блу-Рыдж-Паркуэй, запаведніка Усходняй зоны індзейцаў Чэрокі (афіцыйна вядомага як Мяжа Куала) і адных з самых прыгожых нацыянальных лясных угоддзяў краіны на вышыні 640 м. Мноства рэк, ручаёў і лясоў, якія атачаюць вёску Калаўхі, у спалучэнні з мяккім кліматам Паўднёвых Апалачаў прапануюць мноства магчымасцей для актыўнага адпачынку студэнтаў.

## Структура 
Акадэмічныя праграмы ўніверсітэта размеркаваны па шасці акадэмічных каледжах: мастацтваў і навук, бізнесу, адукацыі і сумежных прафесій, выяўленчага і выканальніцкага мастацтва, здароўя і гуманітарных навук, інжынерыі і тэхналогій. Універсітэт таксама мае ганаровы каледж і аспірантуру, а таксама прапануе некалькі міждысцыплінарных праграм.

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Паўночная Караліна

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Паўночнай Караліны
Глажанка

**Глажанка** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1906 годзе як маёнтак Дзмітрыя Мікалаевіча Астаф’ева; разраслася ў 1910-я гады за кошт перасяленцаў з Беларусі.

У сярэдзіне ХХ ст. — калгас «Бяжыцкі рабочы».

Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1906 годзе
Катэгорыя:Населеныя пункты з беларускім насельніцтвам у Расіі
Дабрунь

**Дабрунь** — тапонім.

## Беларусь 
* Дабрунь (Докшыцкі раён)

## Расія 
* Дабрунь (Бранскі раён)
* Дабрунь (Суземскі раён)
Беларускі відэаклуб

**Беларускі відэаклуб** (БВК) — беларуская ініцыятыва пры Таварыстве беларускай мовы, створаная для перакладу сусветнавядомых кінафільмаў на беларускую мову. Старшыня — Віталь Станішэўскі. Праект з перапынкамі існаваў з мая 1999 года да 2014 года.

Большая частка фільмаў перакладалася па-партызанску, г.з. без афіцыйнай ліцэнзіі і выдавалася на відэакасетах і DVD. Але пераклад рабіўся не з рускага дубляжу, а з арыгінала. Такім чынам былі выдадзены «Адважнае сэрца», «Пяты элемент», «Матрыца», «Пан Тадэвуш», «Маска», «Юрскі парк 2». Планаваўся, але не быў рэалізаваны пераклад польскага фільма «Агнём і мячом».

Акрамя таго выдаваліся разнастайныя зборкі і запісы канцэртаў. Напрыклад, у 2000 годзе была выдадзена касета фільмаў з удзелам беларускага акцёра і барда Віктара Шалкевіча. На касеце былі запісаны два фільмы «Слёзы блуднага сына» (1995) і «Салодкі яд кахання» (1996).

У 2011 годзе фільм «Фарсаж 5» (Fast & Furious 5) і мультфільм «Кунг-фу панда 2» (Kung Fu Panda 2) былі перакладзеныя ўжо праз некалькі тыдняў пасля выхаду ў пракат.

У 2011 годзе выдаўцы беларускіх перакладаў спрабавалі надаць новы імпульс праекту. Таму яны вырашылі:
* заручыцца лаяльнасцю дыстрыб’ютараў і забяспечыць стварэнне беларускамоўнай версіі агучкі і цітраў для кожнага чарговага фільма з уключэннем яе ў ліцэнзійныя DVD разам з іншымі версіямі (што забяспечвала б парытэт у аператыўнасці выхаду) ці, як варыянт, легальнае выданне аднамоўнай беларускай версіі;
* заручыцца лаяльнасцю кінапракатчыкаў (іншая інстанцыя і іншыя тэхнічныя акалічнасці) і забяспечыць адначасовасць (адносна версій на іншых мовах) выхаду фільмаў у беларускім перакладзе на кінаэкраны.

Акрамя перакладаў БВК выдала ў 2000 годзе на касеце забаронены да паказу на беларускім тэлебачанні фільм Слуцкі збройны чын па творах Васіля Быкава — На Чорных Лядах.

Таксама ў 2011 годзе планавалася перавыданне на касетах дакументальнага фільма «Вяртанне Міхася Забейды» і «Хрыстос прызямліўся ў Гародні» паводле кнігі Уладзіміра Караткевіча, а другі — з 2011 да 2014 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Старонка БВК у інтэрнэт-архіве
* Ліст у рэдакцыю

Катэгорыя:Фільмы на беларускай мове
Катэгорыя:Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 2014 годзе
Дабрунь (Бранскі раён)

**Дабрунь** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Першыя дакументальныя звесткі аб Дабруні адносяцца да 1620 года, калі ў пісцовых кнігах Бранскага павета Дабрунь названа ўладаннем князя Рыгора Канстанцінавіча Валконскага.

Да канца XVII стагоддзі з-за набегаў татараў і літоўцаў прыйшла ў запусценне. Да пачатку XVIII ст. — валоданне Свянскага манастыра. У 1711 годзе ў ёй было 19 двароў, у 1745 годзе — 36 двароў, у якіх лічылася 143 душы мужчынскага полу.

У другой палове ХІХ ст. насельніцтва Дабруні стала расці хутчэй, надзельнай зямлі было ўжо недастаткова, каб жыць за кошт сельскай гаспадаркі, і шырокае развіццё атрымала паляўніцтва. Сярод сялян узмацнілася сацыяльнае расслаенне.

Першая школа ў Дабруні адкрылася ў 1895 годзе. У 1904 годзе ў ёй навучалася 50 дзяцей.

У 1932 утвораны калгас «Культура», узбуйнены ў 1960-я гг.; з 1965 саўгас, з 1975 — найбуйнейшая цяплічная гаспадарка вобласці (цяпер СВК «Аграфірма «Культура»). У 1982 годзе адкрыты дом культуры і  аддзяленне сувязі.

## Адукацыя 
У вёсцы размешчаны Бранскі раённы ліцэй №1.

Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Мяркульева (Бранскі раён)

**Мяркульева** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1595 (пад назвай Меркурава); сучасная назва з’явілася ў 1620-х гадах і канчаткова ўстанавілася ў XVIII стагоддзі. Да 1764 года належала Свенскаму манастыру.

У 1899 годзе была адкрыта царкоўна-прыходская школа.

У сярэдзіне ХХ ст. — калгас «Серп і молат».

## Вядомыя асобы 
; Нарадзіліся
* Макар Івашачкін (1897—1966) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант.
* Мікалай Мішкін (1922—1944) — старшы лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Нованікалаеўка (Бранскі раён)

**Нованікалаеўка** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Узнікла ў канцы XIX ст. ў складзе Бранскага павета.

Падчас Другой Сусветнай вайны ў лясным масіве недалёка ад вёскі ўпаў збіты нямецкі самалёт «Дуглас».

У 1945 годзе ў вёсцы адкрыліся медыцынскі пункт і васьмігадовая школа, пачаў працаваць лагер «Лясныя паляны». У сярэдзіне XX стагоддзі — калгас «Шлях Леніна». У 1960 годзе да вёскі падведзена электрычнасць. З 1959 года ў Бранскім раёне. У 1970 далучаны пасёлак Новая Пагарэлаўка.

Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Расіі
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Бранскай вобласці
Курняўцава

**Курняўцава** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1572 годзе пад назвай **Торлапаўка**. У XVII—XVIII ст. — валоданне Львовых, пазней — Надзеіных, якія пабудавалі тут бровар.

У вёскі з’яўляецца іншая назва — **Балахонаўка**. На мяжы XIX—XX стагоддзяў каля вёскі знаходзіўся маёнтак П. С. Магілёўцава.

У 1918 была адчынена школа.

У сярэдзіне ХХ ст. — калгас «Светлы прамень». У 1964 годзе перайменаваны ў гонар Н. Я. Курняўцава (1909—1943), камісара партызанскай брыгады імя Шчорса, ураджэнца Супонева.

Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Бранскай вобласці
Паўночна-Каралінскі ўніверсітэт у Грынсбара

**Паўночна-Каралінскі ўніверсітэт у Грынсбара** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Грынсбара ў штаце Паўночная Караліна.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт прапануе больш за 100 праграм бакалаўрыяту, 61 праграму магістратуры і 26 доктарскіх праграм.

Ён таксама з'яўляецца сядзібай мастацкага музея, які змяшчае адну з буйнейшых у ЗША калекцый сучаснага амерыканскага мастацтва.

Вучэльня была створана як жаночы каледж 18 лютага 1891 года як дзяржаўная нармальная і індустрыяльная школа, якая адкрылася 5 кастрычніка 1892 года. Школа забяспечвала навучанне бізнэсу, бытавым навукам і педагогіцы. Першая група студэнтаў налічвала 223 асобы, а штат выкладчыкаў — 15 асоб у першы навучальны год. Гэта першая і адзіная дзяржаўная ўстанова адукацыі ў штаце, заснаваная з мэтай навучання жанчын. У 1949 годзе яна стала буйнейшай жаночай навучальнай установай у ЗША.

## Структура 
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж візуальных і выканальніцкіх мастацтваў
* Міжнародны ганаровы каледж
* Школа бізнесу і эканомікі
* Школа адукацыі
* Школа здароўя і навук аб чалавеку
* Школа медсястрынства
* Школа нананавукі і нанаінжынерыі
* Школа аспірантуры

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Паўночная Караліна

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Паўночнай Караліны
Паўночна-Каралінскі ўніверсітэт у Пембруку

**Паўночна-Каралінскі ўніверсітэт у Пембруку** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Пембрук ў штаце Паўночная Караліна.

## Гісторыя 
Вучэльня была заснавана 7 сакавіка 1887 года пасля мясцовай петыцыі, якую спансаваў Гамільтан Макміліян з акругі Робесан, які засядаў у Палаце прадстаўнікоў штата. Паколькі мэта вучэльні складалася ў тым, каб навучыць карэнных амерыканцаў быць настаўнікамі, прыём быў абмежаваны індзейцамі з акругі Робесан.

У 1909 годзе школа пераехала на сваё цяперашняе месца, прыкладна ў адной мілі ад першапачатковага месца. Назва была зменена ў 1911 годзе на Індыйскую нармальную школу акругі Робесан, а ў 1913 годзе яна была зноў зменена, на гэты раз на Нармальную школу індзейцаў Чэрокі акругі Робесан.

У 1939 годзе працягласць навучання ў школе была зменена на чатыры гады, а ў 1941 годзе была дадзена новая назва — Пембрукскі дзяржаўны каледж індзейцаў. Пасля вучэльня пачала прапаноўваць ступені бакалаўра па іншых галінах ведаў, акрамя адукацыі. У 1945 годзе каледж быў адкрыты для членаў з усіх федэральна прызнаных плямёнаў індзейцаў. Змена назвы на Пембрукскі дзяржаўны каледж у 1949 годзе азначала, што вучэльня пачынае прыём таксама і белых студэнтаў. У 1953 годзе было выдадзена распараджэнне, што іх можна прымаць да 40% ад агульнай колькасці студэнтаў. У наступныя гады былі прыняты рашэнні аб забароне ўсіх расавых абмежаванняў.

У 1969 годзе каледж стаў Пембрукскім дзяржаўным універсітэтам, рэгіянальным універсітэтам, які быў уключаны ва ўніверсітэцкую сістэму Паўночнай Караліны ў 1972 годзе. Першая магістарская праграма была ўведзена ў 1978 годзе. 1 ліпеня 1996 года ўніверсітэт стаў Паўночна-Каралінскім ўніверсітэтам у Пембруку.

## Структура 
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж навук пра здароўе
* Школа бізнесу
* Школа адукацыі
* Школа праграм аспірантуры

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Паўночная Караліна

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Паўночнай Караліны
Сяа Яньянь

**Сяа Яньянь** (; 953—1009), таксама вядомая як **удовая імператрыца Чэнцянь** () — кіданьская  і военачальнік імператарскай кітайскай . Яна была рэгентам ад імя сына з 982 года.

## Біяграфія 
Сяа Яньянь была трэцім дзіцем ,  Ляа, і яго жонкі, прынцэсы роду  , дачкі імператара Тай-цзуна. Таксама згадваецца пад імем Сяа Чуо, першапачатковае кіданьскае прозвішча Сяа было Балі (拔裏氏). Яна была малодшай з сясцёр Сяа, разам з  і .

### Імператрыца-кансорт 
Пазней Сяа выйшла замуж за імператара Ляа Цзін-цзуна і нарадзіла наследнага прынца . Атрымаўшы тытул імператрыцы, Сяа мела палітычны ўплыў падчас праўлення свайго мужа.

### Удовая імператрыца 
Яна стала рэгентам свайго сына ў 982 годзе, калі ён узышоў на трон Ляа як  ва ўзросце 12 гадоў пасля заўчаснай смерці імператара Ляа Цзін-цзуна, які памёр падчас вяртання з палявання. У 986 годзе ў імперыю Ляа ўварваліся войскі дынастыі Сун на поўдні пад кіраўніцтвам , але яны былі разгромлены сіламі Ляа пад камандаваннем імператрыцы-рэгента, якія загналі войскі непрыяцеля ў раку Ся. Далейшае ўварванне Сун рушыла ўслед у 989 годзе толькі для таго, каб зноў пацярпець паражэнне ад сіл Ляа, што прывяло да смерці .

Будучы ўдовай імператрыцай Чэнцянь, Сяа камандавала ўласнай арміяй з 10 000 кавалерыстаў і асабіста ўзначаліла армію Ляа ў бітве супраць Сун у 1005 годзе, нягледзячы на тое, што ёй на той момант было значна больш за 50 гадоў. Вядомая сваімі выдатнымі навыкамі грамадзянскага кіравання, удовая імператрыца Чэнцянь захавала вялікі ўплыў да самай смерці.

Яна таксама адыграла важную ролю ў арганізацыі шлюбу паміж сваім сынам і сваёй прыдворнай дамай . Аднак у яе былі дрэнныя адносіны з дзвюма старэйшымі сёстрамі, і ў рэшце рэшт яна атруціла або забіла іх абедзвюх.

## У масавай культуры 
### Кіно і тэлебачанне 
* У кітайскім фільме «Удовая імператрыца Вялікага Ляо» 1995 года сыграла Му Цын.
* У 2009 годзе ў карэйскім серыяле «» ролю выканала .
* У кітайскім фільме 2019 года «Бітва паміж дынастыямі Сун і Ляа» сыграла Мэй Ліер
* У кітайскім тэлесерыяле 2020 года «» сыграла .

### Літаратура 
* Сяа Яньянь таксама адлюстроўваецца як  у многіх адаптацыях «».

Катэгорыя:Жанчыны Кітая
Катэгорыя:Елюй
Катэгорыя:Дынастыя Ляа
Нікалаеўка (Бранскі раён)

**Нікалаеўка** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
У 1966 годзе пабудавана Мікалаеўская васьмігадовая школа

Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Смальянь

**Смальянь** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Сучаснае паселішча ўзнікла не пазней за XVI ст.

З 1906 года працавала царкоўна-прыходская школа.

### Археалогія 
0,7 км на ўсход ад вёскі, на мысе першай правабярэжнай надпойменнай тэрасы Дзясны — паселішча VI—VII стст калочынскай культуры.

На месцы селішча былі знойдзены каркасна-слуповыя паўзямлянкавыя хаты-хаціны квадратныя ў плане, памерам да 4x4 метра. Ацяпляліся яны глінабітнай печчу, «па чорным», гэта значыць без коміна. На селішчы Смальянь у Бранскім раёне археолагам П. М. Траццяковым, напрыклад, раскапана чатыры такія дамы-паўзямлянкі. Дамы былі акружаны ямамі-скляпамі, якія мелі вузкую ўваходную адтуліну зверху і шырокае круглае дно. Звычайна ў іх захоўвалі зерне. Сярод знаходак на селішчах — рэдкія жалезныя рэчы (нажы, наканечнікі дзід і стрэл, сякеры, рыбалоўныя гаплікі), грубіянска вылепленыя без ужывання ганчарнага круга гаршкі без арнаменту. Знаходкі абломкі слоічных і біканічных керамічных сасудаў, місак, патэльняў, нож і кручок з жалеза.

Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Стаева (Бранскі раён)

**Стаева** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Згадваецца з XVII стагоддзя (першапачатковая назва — Стаева Слабодка).

У 1964 годзе да вёскі далучаны пасёлак Дунай.

### Археалогія 
Ля вёскі праходзілі раскопкі, дзе была знойдзена неалітычная стаянка. Гэтак жа ў глебе добра захаваліся сляды Атлантычнага пацяплення.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Бранскай вобласці
Сеўрукова (Бранскі раён)

**Сеўрукова** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Узнікла меркавана не пазней за XVI стагоддзе. 

У 1929 годзе ў вёсцы арганізаваны калгас імя Куйбышава і калгас імя Емяльяна Пугачова. 

У 1943 годзе, пасля вызвалення раёна ад захопнікаў, у вёсцы адноўлены калгас імя Куйбышава.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Толвінка

**Толвінка** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

Да Другой сусветанй вайны пераважала беларускае насельніцтва.

## Гісторыя 
Заснавана ў пачатку XX ст.

Максімальная колькасць жыхароў — 430 чалавек была ў 1926 годзе.

Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Паўночна-Каралінскі ўніверсітэт ва Уілмінгтане

**Паўночна-Каралінскі ўніверсітэт ва Уілмінгтане** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Уілмінгтан ў штаце Паўночная Караліна.

## Гісторыя 
Заснаваны 4 верасня 1947 годы. Вучэльня адкрылася як малодшы каледж, у асноўным забяспечваючы адукацыю ветэранаў Другой сусветнай вайны. Яна стала чатырохгадовым каледжам гуманітарных навук у 1963 годзе. У 1969 годзе каледж стаў універсітэтам і быў перайменаваны. Сёння ў яго ёсць тры кампусы: галоўны кампус ва Уілмінгтане, дадатковы кампус у Джэксанвіле і Цэнтр марскіх навук каля Міртл-Гроў.

## Структура 
* Школа бізнесу
* Каледж здароўя і сацыяльных паслуг
* Каледж гуманітарных, сацыяльных навук і мастацтваў
* Каледж навукі і інжынерыі
* Каледж адукацыі
* Школа аспірантуры
* Ганаровы каледж
* Універсітэцкі каледж

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Паўночная Караліна

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Паўночнай Караліны
Нерчынскі Завод

**Нерчынскі Завод** () — сяло ў Забайкальскім краі Расіі, адміністрацыйны цэнтр Нерчынска-Заводскага раёна. Насельніцтва — 2327 чал. (2021). Размешчана за 658 км на паўднёвы ўсход ад Чыты і за 21 км ад дзяржаўнай мяжы Расіі з КНР.

## Гісторыя 
У 1826—1827 гадах у Благадацкім рудніку былі на катаржных працах дзекабрысты — браты Андрэй і Пётр Барысавы, Сяргей Валконскі, Васіль Давыдаў, Артамон Мураўёў, Яўген Абаленскі, Сяргей Трубяцкой, Аляксандр Якубовіч.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Забайкальскага края
Чарлз Дэлзіел

**Чарлз Далзіел** ( — ) — прафесар электратэхнікі і інфарматыкі ў Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі. Лічыцца вынаходнікам ПАА (прылада ахоўнага адключэння) — асноўнага механізма, які выкарыстоўваецца для папярэджання ўдараў чалавека электрычным токам.

Чарлз Дэлзіел пад час сваёй працы ў Каліфарнійскім універсітэце займаўся вывучэннем уплыва электрычнасці на жывел і чалавека. Фактычна ён можа лічыцца першым даследчыкам, які мэтанкіравана вывучаў уздзеянне рознай сілы электрычнага тока на жывыя арганізмы (з чым звязана ). Абагульненнем навуковых прац Дэлзіела стала манаграфія «Уплыў электрычнага току на чалавека» і распрацоўка першага аўтамата дыферынцыйнага току.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Dalziel C. *The effects of electric shock on man* / by Charles F. Dalziel. Washington, D.C. : U.S. Atomic Energy Commission, Office of Health and Safety, 1956.

Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША
Катэгорыя:Інжынеры ЗША
Катэгорыя:Вучоныя ЗША
Аляксандр Уладзіміравіч Грыбко

**Аляксандр Уладзіміравіч Грыбко** (нар. 21 лістапада 1959, в. Капланцы, Бярэзінскі раён -  29 мая 2022, Брэст) — беларускі географ, спецыяліст у галіне геамарфалогіі і палеагеаграфіі. Кандыдат геаграфічных навук (1989). Усе дысцыпліны выкладаў па-беларуску. 

## Грамадская дзейнасць 
Актыўна займаўся грамадскай прыродаахоўнай дзейнасцю. У 1999—2013 гадах — старшыня Брэсцкага абласнога аддзела Беларускага геаграфічнага таварыства.

Сябра Беларускай сацыял-дэмакратычнай Грамады з 1992 год. Балатаваўся ў Вярхоўны Савет і мясцовыя органы ўлады ў 1990-х гадах. З’яўляўся старшынёй Маскоўскай раённай арганізацыі БСДП г. Брэста. Пасля 2001 года адышоў ад актыўнай палічнай дзейнасці і сканцэнтраваўся на выкладчыцкай і навуковай працы.

## Навуковая дзейнасць 
З’яўляецца аўтарам (суаўтарам) больш за 70 навуковых і вучэбна-метадычных работ, у тым ліку: калектыўных манаграфій — «Антрапагеннае забруджванне навакольнага асяроддзя тэрыторыі Беларусі і Брэсцкай вобласці» (1995), «Асоба ахоўныя прыродныя тэрыторыі Брэсцкай вобласці» (1997), «Potencjalne zagrożenia środowiska w obszarże prżygranicżnym Polski i Białorusi» (2008); калектыўных навучальных дапаможнікаў: «Геаграфія Брэсцкай вобласці» (2002), «Лабараторны практыкум па агульным землязнаўстве» (2010), «Методыка фізіка-геаграфічных даследаванняў» (2011).

З 1995 па 2006 г.г. з’яўляўся кіраўніком 2 дзяржбюджэтных навуковых і 7 гаспадарчых дагаворных навуковых тэм, у тым ліку дзяржбюджэтнай тэмы: «Геаэкалагічная і сацыяльна-эканамічная ацэнка якасці навакольнага асяроддзя адміністрацыйных тэрытарыяльных адзінак Брэсцкай вобласці» (№ дзяржрэгістрацыі 2001513) міжвузаўскай праграмы «Прыродна-гаспадарчыя рэгіёны»).

У 2012—2013 г.г. — кіраўнік сумеснага з Берлінскім універсітэтам імя А. Гумбальта навуковага праекта: «Эаловы рэльеф Брэсцкага Палесся».

Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Геамарфалогія
Катэгорыя:Палеагеаграфія
Алабамскі ўніверсітэт

**Алабамскі ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Таскалуса ў штаце Алабама.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт заснаваны ў 1820 годзе і быў адкрыты для студэнтаў у 1831 годзе. Ён з'яўляецца старэйшым і буйнейшым дзяржаўным універсітэтам штата.

Універсітэт прапануе праграмы навучання ў 13 акадэмічных каледжах і школах, якія дазваляюць атрымаць ступені бакалаўра, магістра, спецыяліста і доктара. Адзіная дзяржаўная школа права ў штаце знаходзіцца менавіта ў Алабамскім ўніверсітэце. Іншыя акадэмічныя праграмы, недаступныя ў іншых месцах у Алабаме, уключаюць праграмы ў галіне антрапалогіі, камунікацый і навук аб інфармацыі, металургічнай інжынерыі, музыкі, раманскіх моў і сацыяльнай працы.

Будучы адным з першых дзяржаўных універсітэтаў, створаных яшчэ ў пачатку ХІХ стагоддзя на тагачаснай паўднёва-заходняй мяжы Злучаных Штатаў, універсітэт пакінуў значны след у гісторыі штата, рэгіёна і дзяржавы за апошнія два стагоддзі. Вучэльня была цэнтрам актыўнасці падчас Грамадзянскай вайны ў ЗША і руху за грамадзянскія правы.

## Структура 
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* Каледж камунікацыі і навук аб інфармацыі
* Каледж навук аб грамадскім здароўі
* Каледж бесперапыннага навучання
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Школа аспірантуры
* Ганаровы каледж
* Каледж навук аб атачэнні чалавека
* Школа права
* Каледж медсястрынства
* Школа сацыяльнай працы

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Алабама

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Алабамы
Алена Уладзіміраўна Навойкава

**Алена Уладзіміраўна Навойкава**, па нараджэнні **Мішына** (нар. , Мінск, БССР, СССР) — беларуская баскетбалістка. Майстар спорту СССР. Выступала за зборную Беларусі. 

## Біяграфія 
Баскетболам пачала займацца ў 1983 годзе ў сталічнай СДзЮСШАР «Гарызонт». Першым трэнерам была Марыя Іванаўна Сялюніна. Выступала за каманды: «Гарызонт» (Мінск — 1989-93), «Алімпія» (Познань, Польшча, Д1 — 1993-94), «Дынама» (Масква, Расія, Д1 — 1994-95), СКА (Самара, Расія, Д1 — 1996-98), «Гдыня» (Польшча, Д1 — 1998—2002), «Познань» (Польшча, Д1 — 2002-03).

Была капітанам нацыянальнай зборнай Беларусі. У яе складзе правяла 23 афіцыйныя матчы, сярэдняя рэзультатыўнасць — 11,1 ачка. Снайперскі рэкорд — 34 ачкі за матч.

Працуе трэнерам СДзЮШАР па баскетболе адзінай прафсаюзнай арганізацыі холдынга «Гарызонт».

## Дасягненні 
Сярэбраны прызёр чэмпіянату СССР (1989), уладальніца залатых медалёў чэмпіянату Беларусі (1993) і Польшчы (1999, 2000, 2001, 2002), бронзавы прызёр чэмпіянату Расіі (1995). Чэмпіёнка Еўропы ў складзе юніёрскай зборнай СССР (1990), чэмпіёнка, лепшы снайпер і лепшы гулец юніёрскага першынства кантынента ў складзе зборнай СНД (1992).

## Спасылкі 
* БАСКЕТБОЛ. ЛИЧНОСТЬ. Елена Навойкова: мосты сожжены
* Дама-хозяйка

Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе
Сяргей Леанідавіч Станкевіч

**Сяргей Леанідавіч Станкев́іч** (нар. ) — танцоўшчык, выканаўца народных танцаў. Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (1999).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Слуцку. У 1979 годзе скончыў Беларускае дзяржаўнае харэаграфічнае вучылішча ў Мінску. 3 1979 года ў ансамблі песні і танца Балтыйскага флоту. 3 1983 года працуе ў Дзяржаўным ансамблі танца Рэспублікі Беларусь, адначасова з 1998 года рэпетытар, з 2000 года памочнік рэпетытара і інспектар балета ансамбля.

## Творчасць 
Творчасці Сяргея Станкевіча ўласцівы характарнасць, артыстызм, тэхнічнасць. Сярод выкананых народных танцаў — сола ў сюжэтных, пераважна жартоўных, танцах-сцэнках «Янка», «Крутуха», «Вечарына», «Вясковыя гульні», «Кадрыля на зэдліках», сюіце «Каляды» і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Танцоўшчыкі СССР
Катэгорыя:Танцоўшчыкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці Дзяржаўнага ансамбля танца Рэспублікі Беларусь
Valonia ventricosa

**Valonia ventricosa** — від зялёных водарасцяў з сямейства . Сустракаецца па ўсім свеце ў трапічных і субтрапічных абласцях. Гэта адзін з самых вялікіх аднаклетачных (цэнацытных) арганізмаў. Часта жыве ў каралавых адкладах. Сустракаецца на глыбіні да 80 м.

Аднаклетачны шмат’ядравы арганізм, які па форме можа вар’іраваць ад сферычнага да авальнага, колер ад травяніста-зялёнага да цёмна-зялёнага. У вадзе можа здавацца срэбным,  і нават чарнаватым. Інтэнсіўнасць колеру вызначаецца колькасцю хларапластаў у клетцы. Паверхня водарасці люстрана-бліскучая, як шкло. Талом складаецца з тонкапластовай трывалай шмат’ядравай клеткі, дыяметр якой вагаецца ад 1 да 4 см, але можа часам дасягаць 5,1 см. Бурбалка прымацавана да субстрату рызоідамі. Дзеліцца сегрэгацыйным клеткавым дзяленнем, калі шмат’ядравая бацькоўская клетка спараджае даччыныя. Індывідуальныя рызоіды фармуюць новую бурбалку і адлучаюцца ад бацькоўскага арганізма.

## Фізіялогія 
Адной з цікавых фізіялагічных асаблівасцяў водарасці з’яўляецца адсутнасць у яе мембране водных капілярных пор. Вада праходзіць у клетку пры дапамозе звычайнай дыфузіі.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кладофаравыя
Філастрат з Лемнаса

**Філастра́т Старэйшы**, або **Філастра́т з Лемнаса** (; каля 190 г. — каля 230 г.) — грэчаскі эліністычны пісьменнік, прадстаўнік позняй («другой») сафістыкі. Значную частку жыцця правёў у Рыме. 

Філастрат — аўтар першай часткі паэмы «Выявы», якая нібы апісвала 64 карціны з галерэі ў Неапалі. Не вядома, ці існавалі карціны на самой справе, ці былі прыдуманы пісьменнікам. Філастрату таксама прыпісваюць аўтарства паэмы «Героіка», прысвечанай удзельнікам Траянскай вайны.  

## Спасылкі 
* Philostratus the Elder, Imagines 
* Diana Shaffer Ekphrasis and the Rhetoric of Viewing in Philostratus's Imaginary Museum

Катэгорыя:Сафісты
Катэгорыя:Паэты Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія паэты
Катэгорыя:Паэты Старажытнага Рыма
Грыбко

**Грыбко** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Уладзіміравіч Грыбко (1959—2022)  — беларускі географ.
* Ірына Леанідаўна Грыбко (нар. 1964) — беларускі гісторык.
Stenichneumon culpator

***Stenichneumon culpator*** — від наезнікаў падсямейства .

## Падвіды 
Адрозніваюць наступныя падвіды:

** *Stenichneumon culpator adsentator* (Tischbein, 1881) c g
** *Stenichneumon culpator cincticornis* (Cresson, 1864) b
** *Stenichneumon culpator culpator* g

Крыніцы даных: i = ITIS, c = Catalogue of Life, g = GBIF, b = Bugguide.net

## Апісанне 
Адносна буйныя наезнікі, дасягаюць даўжыні цела 15-18&nbsp;мм. Маюць чорную асноўную афарбоўку. Адрозніваюць некалькі падвідаў. Ніжэй прыводзіцца апісанне назоўнай формы *С. с. culpator* : першы і другі тэргіты афарбаваны ў чырвоны колер. Вусікі самак маюць белую паласу, якая адсутнічае ў самцоў. Сцёгны чорныя, галёнкі чырвоныя, задняя лапка цёмнага колеру. На пярэдніх крылах маецца аранжавая метка крыла.

## Распаўсюджанне 
*Stenichneumon culpator* распаўсюджаны ў Палеарктыцы і Неарктыцы. Намінальная форма сустракаецца ў Цэнтральнай і Паўднёвай Еўропе. *S.c. adsentor* сустракаецца на Брытанскіх астравах. На іх паразітуюць лічынкі, якія вылупіліся. Іх віды-гаспадары ўключаюць .

## Спасылкі 
* Laboratoire: Insectes et environnement - cthirion.eu  - фота самкі *Stenichneumon culpator culpator*
* Laboratoire: Insectes et environnement - cthirion.eu  - фота самца *Stenichneumon culpator culpator*
* www.biolib.cz – фатаграфіі, сістэматыка
* www.bioimages.org.uk - фота

Катэгорыя:Паразіты насякомых
Катэгорыя:Іхнеўманіды
Palimna annulata

**Palimna annulata** — від жукоў сямейства .

## Значэнне 
Лічынкі гэтага віду жукоў звычайна свідруюцца ў драўніне і могуць пашкодзіць жывыя або ссечаныя бярвёны.

## Літаратура 
* *TITAN: Cerambycidae database*. Tavakilian G., 25 Mei 2009.

Катэгорыя:Вусачы
Колтава (Бранскі раён)

**Колтава** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1621 як маёнтак Безобразовых.

У сярэдзіне ХХ ст. арганізаваны калгас імя Чырвонай Арміі.

У 1964 далучаны пасёлак Дубрава.

Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Уілмінгтан

**Уілмінгтан**:
* Уілмінгтан (Дэлавэр)
* Уілмінгтан (Паўночная Караліна)
Апоўзень у Шові (2023)

**Апоўзень у Шові** (Грузія) здарыўся ў 16:00 3 жніўня 2023 года. У першыя суткі з месца трагедыі было эвакуявана 210 чалавек. 18 чалавек былі выяўленыя мёртвымі, яшчэ 18 лічацца без вестак прапаўшымі. Сярод пацярпелых — грамадзянка Украіны і грамадзянка Расіі.

Прычынай трагедыі стаў выкліканы апоўзнем селевы паток у даліне ракі Бубісцкалі, які накрыў тэрыторыю вакол высакагорнага курорта «Сансет Шові». Пад вадой апынуліся дамы мясцовых жыхароў і катэджы курорта з адпачывальнікамі. Устаноўлена, што на захад ад ледніка Буба адбыўся абвал скальнага масіва, які, прыйшоўшы ў рух, сутыкнуўся з ледніком, выклікаўшы абвальванне яго часткі, што магло прывесці да разліву падлёдніковых вод, пасля чаго ўтвораны паток стаў рухацца з вялікай хуткасцю ў рэчышчы даліны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Стыхійныя бедствы 2023 года
Катэгорыя:Жнівень 2023 года
Катэгорыя:Падзеі 3 жніўня
Рэд-Блаф

**Рэд-Блаф** () — горад і акруговы цэнтр акругі Тэхейма, Каліфорнія. Па дадзеных Бюро перапісу насельніцтва ЗША, горад мае агульную плошчу 19,882 км ², з якіх 19,587 км ² — суша і 0, 295 км ² (або 1,48 % плошчы) — водная паверхня. Рэд-Блаф размешчаны за 48 км на поўдзень ад горада Рэдынг, за 64 км на паўночны захад ад Чыка.

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Трубчына

**Трубчына** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Першапачатковая назва вёскі, якая ўзнікла не пазней за XVI ст., — Трубчаны.

У гады смуты пачатку XVII ст. сяло было спустошана, а царква ў ім спалена.

Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Цітоўка (Бранскі раён)

**Цітоўка** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Узнікла ў XVII ст.

Першапачаткова вёска называлася Цітова, па назве пусткі, на месцы якой утварылася.

У 1930 годзе створаны калгас імя Карла Маркса. У 1943 годзе, пасля вызвалення раёна ад захопнікаў, у вёсцы адроджаны калгас. У 1960 годзе заснавана бібліятэка. У 1964 да Цітоўкі далучана сяло Альшаніца. У 1966 годзе пабудавана Цітоўская васьмігадовая школа.

Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Ціганава

**Ціганава** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1595 (да XVIII ст. звалася Кіганава). Да 1764 – валоданне Свянскага манастыра.

Да пачатку ХХ ст. былі развіты рамёствы (вытворчасць колаў, лодак, кошыкаў і іншага).

Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Бранскай вобласці
Тэхейма (акруга)

**Тэхейма** () — акруга ў паўночнай частцы амерыканскага штата Каліфорнія. Акруговы цэнтр — горад Рэд-Блаф, які з’яўляецца адначасова і найбуйнейшым горадам акругі. Тэхейма быў утвораны з тэрыторый акруг Б’ют, Калуса і Шаста ў 1856 годзе. Акруга атрымал назву ад аднайменнага горада.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акругі Каліфорніі
Ірына Леанідаўна Грыбко

**Ірына Леанідаўна Грыбко** (нар. , г. Мінск) — беларускі гісторык, педагог.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1964 годзе ў Мінску. Беларуска. Пасля паспяховага заканчэння ў 1988 годзе гістарычнага факультэта Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта працавала выкладчыцай кафедры гуманітарных дысцыплін Мінскага радыётэхнічнага інстытута. З 1996 года, пасля заканчэння аспірантуры БДУ — выкладчыца, затым старэйшы выкладчык кафедры гісторыі Беларусі новага і найноўшага часу гістарычнага факультэта БДУ, з лістапада 2009 г. — на кафедры гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэднявечча. Скончыла ў 2010 годзе Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы па спецыяльнасці «Культуралогія».

## Навуковая дзейнасць 
Даследуе пытанні культуры, сацыяльнай і палітычнай гісторыі Беларусі XIX — пачала XX стагоддзя, гісторыю грамадскіх арганізацый і інстытутаў самакіравання. Мае больш за 70 навуковых прац.

## Узнагароды 
Узнагароджана Прэміяй Спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2006), дыпломамі Камітэта па адукацыі Мінгарвыканкама (2009, 2010), Падзякай рэктара Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (2014).

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Цешанечы

**Цешанечы** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Назва гэтага старажытнага сяла звязана, хутчэй за ўсё, са славянскім імем Уцеша і адносіцца да часу ўваходжання Браншчыны ў склад Вялікага княства Літоўскага.

У 1895 была адкрыта земская школа.

У 1964 да вёскі далучаны пасёлак Пачынак.

Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Акцябрскае (Бранскі раён)

**Акцябрскае** () — сяло ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1595 годзе як вотчына Свянскага манастыра, у падпарадкаванні якога заставалася да 1764 года.

У 1891 годзе была адкрыта школа граматы, а ў 1899 - земская школа.

У 1932-1965 гг. - Цэнтральная сядзіба калгасу «Зара камунізму».

У 1961 годзе ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР сяло *Корастаўка* перайменавана ў *Акцябрскае*.

Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Бранскай вобласці
Ранча-Міраж

**Ранча-Міраж** () — курортны горад у акрузе Рыверсайд, Каліфорнія, ЗША. Насельніцтва — 17218 чалавек (перапіс 2010 года). Размешчаны ў даліне Каачэла за 15 км на паўднёвы ўсход ад Палм-Спрынгс. Горад вядомы сваімі пляцоўкамі для гольфа, а таксама як месца жыхарства шматлікіх знакамітасцей.

У горадзе размяшчаецца маёнтак Санілендс, у якім у розны час адпачывалі такія зоркі як Фрэнк Сінатра, Боб Хоўп, Фрэд Астэр і Джынджэр Роджэрс. Таксама ў ім спыняліся прэзідэнты ЗША Рычард Ніксан, Рональд Рэйган і Джэральд Форд.

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Портэрвіл (Каліфорнія)

**Портэрвіл** () — горад у цэнтральнай частцы штата Каліфорнія, акруга Туларэ. Насельніцтва — 54165 чалавек (2010). Портэрвіл размешчаны на рацэ Туле ля падножжа заходніх перадгор’яў Сьера-Невады і ў самай усходняй частцы Цэнтральнай даліны Каліфорніі. У перадгор’ях над Портэрвілем знаходзіцца штучнае возера Саксес.

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Ранча-Кукамонга (Каліфорнія)

**Ранча-Кукамонга** () — горад у акрузе Сан-Бернардына ў паўднёвай Каліфорніі, ЗША. Насельніцтва — 165 269 чалавек (2010). Горад знаходзіцца на поўдні акругі і з’яўляецца трэцім па колькасці насельніцтва ў межах акругі. Ранча-Кукамонга знаходзіцца за 63 км на ўсход ад Лос-Анджэлеса. Паблізу межаў горада злучаюцца старая іспанская шаша, шаша Мохава і шаша Санта-Фэ, утвараючы знакаміты Route 66.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Алабамскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Алабамскі дзяржаўны ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Мантгомеры ў штаце Алабама.

## Агульная характарыстыка 
Гэта гістарычна "чорны" ўніверсітэт, дзе традыцыйна большасць студэнтаў складаюць афраамерыканцы.

Вучэльня была заснавана ў 1867 годзе як нармальная школа. У снежні 1873 года дзяржаўны савет зацвердзіў перадачу права ўласнасці на школу пасля таго, як быў прыняты заканадаўчы акт, які ўпаўнаважваў штат фінансаваць школу. Такім чынам, у 1874 годзе гэты папярэднік універсітэта стаў першай у ЗША навучальнай установай для афраамерыканцаў, якая фінансуецца дзяржавай. З гэтага пачалася гісторыя вучэльні як педагагічнага каледжа.

## Структура 
* Каледж бізнес-адміністравання
* Каледж адукацыі
* Каледж навук пра здароўе
* Каледж свабодных мастацтваў і сацыяльных навук
* Каледж навук, матэматыкі і тэхналогій
* Каледж візуальных і выканальніцкіх мастацтваў
* Аддзел аэракасмічных студый

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Алабама

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Алабамы
Вісейлія

**Вісейлія** () — горад у цэнтральнай частцы штата Каліфорнія, акруга Туларэ, адміністрацыйны цэнтр акругі.

Ад горада Вісейлія пачынаецца ландшафтная шаша ў размешчаны паблізу Нацыянальны парк «Секвоя». Насельніцтва — 124 442 жыхароў (2010). Заснаваны ў 1852 годзе. Традыцыйна быў цэнтрам квітнеючага сельскагаспадарчага раёна. Сярод славутасцяў: багатыя асабнякі XIX стагоддзя ў цэнтры горада, парк Муні-Гроў, гісторыка-краязнаўчы музей.

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Туларэ (акруга)

**Туларэ** () — акруга на поўдні цэнтральнай часткі штата Каліфорнія, ЗША. Насельніцтва акругі — 442 179 чалавек (перапіс 2010 года). Адміністрацыйны цэнтр — горад Вісейлія.

## Геаграфія 
Агульная плошча — 12 530 км², з якіх 12 490 км² — суша і 40 км² (0,3 %) — водныя паверхні. Мяжуе з акругай Фрэсна (на поўначы), акругай Іньё (на ўсходзе), акругай Керн (на поўдні) і акругай Кінгс (на захадзе).

На тэрыторыі акругі цалкам размешчаны нацыянальны парк Секвоя і часткова размешчаны нацыянальны парк Кінгс-Каньён. На мяжы з акругай Іньё знаходзіцца гара Уітні — самы высокі пункт хрыбта Сьера-Невада.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акругі Каліфорніі
Дуброўка (Бранскі раён)

**Дуброўка** () — вёска ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Заснавана каля 1850 як маёнтак Мацвея Фёдаравіча Жабіна (першапачатковая назва — сяльцо **Новае Мацвееўскае**; сучасная назва з канца XIX ст.).

У 1890-х гадах Н. І. Званароў пабудаваў каля вёскі бровар.

У 1930 годзе быў арганізаваны калгас «Новы свет»

Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Бранскай вобласці
Атраднае (Бранскі раён)

**Атраднае** () — сяло ў Бранскім раёне Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
У 1950-я гг. да 3. ад вёскі выяўлена селішча V—XIII стст., што пацвярджае версію аб старажытным узнікненні вёскі (не пазней X ст.).

Упершыню згадваецца на пачатку XVII ст.

У 1898 была адчынена земская школа.

У 1930 годзе арганізаваны калгас «13 год Кастрычніка».

У 1945 годзе калгас «13 гадоў Кастрычніка» перайменаваны ў калгас імя Леніна.

У 1946 годзе Голяжская сямігадовая школа зрабіла першы пасляваенны выпуск. У 1950 годзе адкрыты Дом культуры.

1 верасня 1960 года адкрыты новы драўляны будынак васьмігадовай школы. У 1967 годзе адкрыта сельская бібліятэка. У 1967 годзе Атрадзенская васьмігадовая школа рэарганізавана ў сярэднюю школу. У 1970 годзе Дом культуры і бібліятэка пераехалі ў новы будынак.

У 1964 годзе *Галя́жа* было перайменавана ў *Атраднае*.

## Вядомыя асобы 
;Нарадзіліся
* Глафіра Іванаўна Алымава (1758-1826) - адна з першых рускіх арфістак.

Катэгорыя:Населеныя пункты Бранскай вобласці
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Бранскай вобласці
Алабамскі сельскагаспадарча-механічны ўніверсітэт

**Алабамскі сельскагаспадарча-механічны ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Хантсвіл у штаце Алабама.

## Агульная характарыстыка 
Гэта гістарычна "чорны" ўніверсітэт, дзе традыцыйна большасць студэнтаў складаюць афраамерыканцы.

Заснаваная ў 1875 годзе, сваю цяперашнюю назву вучэльня атрымала ў 1969 годзе.

Гістарычны раён кампуса ўніверсітэта, таксама вядомы як гістарычны раён Каледж Нормал Хіл, мае 28 будынкаў і чатыры збудаванні, занесеныя ў Нацыянальны рэестр гістарычных месцаў ЗША.

## Структура 
* Каледж сельскай гаспадаркі, жыцця і прыродазнаўства
* Каледж бізнесу і грамадскіх адносін
* Каледж адукацыі, гуманітарных навук і навук аб паводзінах
* Каледж інжынерыі, тэхналогій і фізічных навук
* Школа паслядыпломнай адукацыі

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Алабама

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Алабамы
Уілмінгтан (Паўночная Караліна)

**Уілмінгтан** () — горад у Паўночнай Караліне (ЗША), адміністрацыйны цэнтр акругі Нью-Ханавер. Насельніцтва — 100192 чалавек (2008). Цэнтр Кейп-Фіра — паўднёва-ўсходняга рэгіёну штата, у які, акрамя акругі Нью-Ханавер, уваходзяць таксама акругі Брансуік і Пендэр. Насельніцтва агламерацыі — 347012 чалавек (2008).

Назва гораду было дадзена ў гонар Спенсэра Комптана, графа Уілмінгтана, які быў прэм’ер-міністрам пры двары Георга II.

Уілмінгтан быў заснаваны на рацэ Кейп-Фір. Стары горад захоўвае набярэжную даўжынёй у мілю, якая з’яўляецца турыстычнай славутасцю Уілмінгтана.

Да канца XIX стагоддзя горад быў найбуйнейшым у Паўночнай Караліне; пры гэтым ён быў пераважна населены цемнаскурым насельніцтвам. Аднак у 1898 годзе белыя прыхільнікі Дэмакратычнай партыі ўчынілі тут пераварот супраць мясцовай улады і разню некалькіх дзясяткаў афраамерыканцаў.

У горадзе да 1961 года размяшчалася штаб-кватэра чыгуначнай кампаніі Atlantic Coast Line Railroad.

У 1993 годзе недалёка ад горада была пабудавана дэкарацыя горада яшчарак для фільма «Супер Браты Марыё» з Бобам Хоскінсам.

Зімой 2013 года ў горадзе здымалі серыял «Пад купалам» паводле аднайменнага рамана Стывена Кінга.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Караліны
Эдвард Вайвадзіш

**Эдвард Людвігавіч Вайвадзіш** () — латвійскі педагог, паэт, пісаў на беларускай мове.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 студзеня (4 лютага па новым стылі) 1897 года ў вёсцы Вайвады Прыдруйскай воласці Дрысенскага павета Віцебскай губерні, цяпер у Краслаўскім краі Латвіі.

З 1908 года вучыўся ў Прыдруйскай школе, а потым у Індрыцы, Друі, з восені 1912 года — у Дрысенскім чатырохкласным вучылішчы.

Да эвакуацыі ў Гарадок пад Віцебскам працаваў пісарам валаснога праўлення. Разам з бежанцамі трапіў у Петраград, дзе скончыў курсы паштова-тэлеграфных чыноўнікаў. Адначасова вучыўся на вячэрніх агульнаадукацыйных курсах Чарняева. Перажыў лютаўскія і кастрычніцкія падзеі. Каля Асвеі перайшоў фронт і вярнуўся на радзіму.
 
З 1920 года зноў працаваў пісарам — гэтым разам латвійскага валаснога праўлення. У 1921 годзе далучыўся да культурна-асветнай працы беларускага таварыства «Бацькаўшчына», многімі справамі якой апекаваўся Ян Райніс. У 1922—1959 гадах працаваў (з невялікімі перапынкамі) настаўнікам, кіраўніком беларускіх школ у Латгальскім краі. Скончыў агульнаасветныя чатырохгадовыя летнія настаўніцкія курсы пры Дзвінскай дзяржаўнай беларускай гімназіі. Ведаў некалькі моў. Веданне нямецкай выратавала ад гібелі ў канцлагеры на востраве Руген, куды трапіў у 1942 годзе пасля арышту нямецкімі акупацыйнымі ўладамі за працу інспектарам беларускай павятовай школьнай рады.

Памёр  года ў Вайвадах. Пахаваны ў Латвіі.

## Творчасць 
У 1922 годзе адбылася першая публікацыя вершаў Эдварда Вайвадзіша, калі сам рэдактар газеты «Голас беларуса» Канстанцін Езавітаў папрасіў у аўтара яго творы. Супрацоўнічаў малады настаўнік і з часопісам «Беларуская школа ў Латвіі». А ў 1926 годзе стаў адным з аўтараў зборніка вершаў «Першы крок».

З 1990 года яго вершы з’яўляліся ў «Голасе Радзімы», «Настаўніцкай газеце», «Літаратуры і мастацтве», «Вожыку», «Звяздзе», «Нашым слове», у «Дні паэзіі», а таксама ў латвійскіх выданнях.

Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны ў серыі «Творцы беларускага замежжа» выдаў у 1996 годзе зборнік Вайвадзіша «Вершы, паэма, згадкі».

У 1935 годзе Эдвард Вайвадзіш як добраахвотны карэспандэнт Дзяржаўнага статыстычнага ўпраўлення па сельскай гаспадарцы быў узнагароджаны ордэнам за заслугі перад Латвійскай дзяржавай. У лютым 1997 года стаў сябрам Саюза беларускіх пісьменнікаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Латвіі
Катэгорыя:Педагогі Латвіі