open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Несцяронак

**Несцяро́нак** — беларускае прозвішча. Утворана ад імя Не́сцер.

## Вядомыя носьбіты 
* Валерый Фёдаравіч Несцяронак — беларускі спецыяліст у галіне інжынернай геадэзіі.
* Маргарыта Сяргееўна Несцяронак (1935—2014) — беларуская геадэзістка, выкладчыца.
* Ніна Васільеўна Несцяронак (нар. 1955) — беларуская бібліёграфка.

## Крыніцы
Азар

**Аза́р** ( — Яхве (Бог) памог) — мужчынскае імя старажытнаяўрэйскага паходжання.

Вядома на Беларусі з XVI стагоддзя як *Азар* (1614), *Озар* (1588). Вытворныя імёны: Аза́рка, А́за, За́ра, За́рык.

Ад імя ўтвораны прозвішчы Аза́раў, Азаро́віч, Азарэ́віч, Аза́ранка, Аза́ранкаў, Азарэ́нка, Азаро́нак, Аза́рка, Азарке́віч, Аза́рчанка.

Імяніны: 3 лютага, 17 снежня.

## Гл. таксама 
* Азарыя

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Напагатове (1948)

**«Напагатове»** — беларускамоўны скаўцкі часопіс, які выходзіў у Германіі ў 1948—1949 гадах і быў звязаны з дзейнасцю Згуртавання беларускіх скаўтаў на чужыне ў пасляваенных лагерах для перамешчаных асоб.
Выданне друкавалася ў Міхельсдорфе (Баварыя); у бібліяграфічных апісаннях фіксуецца як перыёдыка міхельсдорфскага скаўцкага асяродка і выдавецкай суполкі «Крыніца».

## Гісторыя 
Пасля Другой сусветнай вайны у заходніх зонах Германіі дзейнічалі лагеры для перамешчаных асоб, дзе фармаваліся беларускія асяродкі і моладзевыя ініцыятывы, у тым ліку скаўцкія.
У гэтых умовах у 1945 годзе было створана Згуртаванне Беларускіх Скаўтаў на Чужыне.

Паводле сведчанняў удзельнікаў пасляваеннага скаўцкага руху, у Міхельсдорфе ў асяроддзі беларускіх скаўтаў дзейнічала выдавецкая ініцыятыва «Крыніца».
З пачатку 1948 года ў межах гэтай ініцыятывы пачаў выходзіць скаўцкі часопіс «Напагатове».

Бібліяграфічныя і бібліятэчныя рэестры фіксуюць выданне ў 1947—1949 гадах у Міхельсдорфе.
У паказальніках публікацый (у тым ліку бібліяграфічных матэрыялах «Запісы») адлюстроўваюцца матэрыялы з нумароў «Напагатове» за 1948—1949 гады.

## Змест і тэматыка 
Як адзначалася ў аглядах гісторыі беларускага скаўцтва, перыёдыка пасляваенных лагераў змяшчала хроніку дзейнасці скаўцкіх адзінак, матэрыялы пра сходы і падзеі, а таксама мастацкія тэксты, гумар і практычныя парады для моладзі.
У апісанні аднаго з даступных нумароў падкрэсліваецца арыентацыя выдання на супольную працу скаўцкага згуртавання і дэкларатыўная дыстанцыяванасць ад палітыкі.

## Доступ 
Адзін з нумароў часопіса («Напагатове 1/1948») даступны ў лічбавым выглядзе ў Беларускай інтэрнэт-бібліятэцы *Kamunikat.org*.
Бібліятэчныя каталогі і рэестры перыёдыкі беларускай эміграцыі таксама фіксуюць выданне «Напагатове» як асобны камплект за 1947—1949 гады.

## Крыніцы 
## Гл. таксама 
* Згуртаванне беларускіх скаўтаў на чужыне
* Аб’яднанне беларускіх скаўтаў
* Гісторыя беларускага скаўтынгу
* Наперад! (часопіс)
* Беларускія лагеры для перамешчаных асоб

## Спасылкі 
* «Напагатове 1/1948» у бібліятэцы Kamunikat.org
* «Напагатове. З гісторыі беларускіх скаўтаў» (Budzma.org)

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы Германіі
Катэгорыя:Беларускія СМІ ў замежжы
Катэгорыя:Скаўтынг
Hochroth Minsk

**Hochroth Minsk** (; таксама **«Хохрат Мінск»**) — беларускае выдавецтва ў Берліне (Германія), якое спецыялізуецца пераважна на выданні сучаснай беларускай паэзіі.
Паводле імпрэсуму сайта, за кірунак *hochroth Minsk* адказвае паэт Дзмітрый Строцаў; выдавецкі праект арганізацыйна суадносіцца з *hochroth Berlin n. e. V.* (зарэгістраванай у Берліне структурай калектыву).

## Гл. таксама 
* Дзмітрый Строцаў
* Беларусы ў Германіі
* Беларуская дыяспара
* Беларуская літаратура

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт *hochroth Minsk* (беларуская версія)
* Выдавецкі калектыў *hochroth*
* Каталог выданняў
* Публікацыя Deutsche Welle пра *Hochroth Minsk*

Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы ў замежжы
Катэгорыя:Выдавецтвы Германіі
Катэгорыя:Арганізацыі Берліна
Катэгорыя:Беларусы ў Германіі
Кацярына Лук’янаўна Азарэвіч

**Кацяры́на Лук’я́наўна Азарэ́віч** (?, Шклоў — пасля 1870) — артыстка балета, прадстаўніца тэатральнай дынастыі Азарэвічаў.

## Біяграфія 
Пляменніца Пелагеі Азарэвіч. Вучаніца балетмайстра М. Пранчынскага. Да 1799 года была вядучай танцоўшчыцай (прымадоннай) шклоўскага балета.

У 1800 годзе (у ліку 14 прыгонных акцёраў са Шклова) перададзена дырэкцыі Пецярбургскіх імператарскіх тэатраў. У 1802 годзе адпушчана на волю. Асаблівым поспехам карысталася на пецярбургскай сцэне ў 1800—1801 гадах.

Мела пазашлюбных дачок ад дырэктара Імператарскіх тэатраў А. А. Майкава — Надзею і Марыю, якія сталі вядомымі актрысамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці Шклова
Катэгорыя:Артысты балета XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Артысты балета XIX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры прыгонных тэатраў
Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Катэгорыя:Артысты балета Расійскай імперыі
Азарэвіч

**Азарэ́віч** — беларускае прозвішча. Утворана ад імя Аза́р.

* Азарэвічы — сям’я беларускіх і рускіх акцёраў XVIII—XIX стагоддзяў.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч (1848—1912) — беларускі юрыст, гісторык рымскага і візантыйскага права.
* Кацярына Лук’янаўна Азарэвіч (? — пасля 1870) — артыстка балета.
*  (нар. 1974) — польскі паэт, вакаліст метал-гурта «Behemoth».
* Марыя Апалонаўна Азарэвіч (1804—1888) — драматычная актрыса.
* Надзея Апалонаўна Азарэвіч (каля 1802 — ?) — артыстка балета і драмы.
* Пелагея Азарэвіч (? — ?) — артыстка балета.

## Крыніцы
Баксанскі раён

**Баксанскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Баксан (у склад раёна не ўваходзіць). Іншыя населеныя пункты: Заюкава, Ісламей.

## Геаграфія 
Баксанскі раён размешчаны ў паўночнай частцы рэспублікі і мяжуе: на ўсходзе — з Прахладненскім раёнам, на паўднёвым усходзе з Урванскім раёнам, на поўдні — з Чэгемскім раёнам, на паўднёвым захадзе — з Эльбрускім раёнам, на захадзе — з Зольскім раёнам КБР, а таксама на поўначы — са Стаўрапольскім краем. У цэнтральную частку раёна ўдаецца гарадская акруга Баксан, тэрыторыя якой аддзяляе ад асноўнай часткі Баксанскага раёна сельскія паселішчы Баксанёнак і Кішпек.

Па занальным раянавання тэрыторыя раёна дзеліцца на 3 зоны з паўднёвага захаду на паўночны ўсход: горную, перадгорную і раўнінную. Агульная плошча тэрыторыі Баксанскага муніцыпальнага раёна складае 829,58 км ², з іх у вядзенні сельскіх паселішчаў знаходзіцца 750,35 км ².

Найбольш буйнымі рэкамі ў раёне з’яўляюцца — Баксан і Малка. Іншыя значныя рэкі — Куркужын, Баксанёнак, Гедуко, Хатакум, Псарыша і інш. Важную ролю адыгрывае Баксана-Малкінскі канал, які злучае рэкі Баксан і Малка. Акрамя таго, землі раёна багатыя падземнымі водамі. Маюцца гарачыя крыніцы вады, найбольш вядомым з якіх з’яўляюцца тэрмальныя крыніцы — Гедука.

Карысныя выкапні: вапна, туф, вулканічны попел, гліна, якая прыдатная для вытворчасці высакаякаснай цэглы, нават без пластыфікатараў.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Раёны Кабардзіна-Балкарыі
Чэгем (рака)

**Чэгем** (, ) — рака ў Чэгемскім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі. Даўжыня — 103 кіламетры, плошча басейна — 931 км². Бярэ пачатак з ледавіка Башыль, на паўночным схіле Галоўнага Каўказскага хрыбта на ўсход ад Эльбруса. У самым вярхоўі, да зліцця з ракой Гара-Аузусу, носіць назву — Башыль-Аузусу.

Цячэ ў паўночна-ўсходнім напрамку, па Чэгемскай цясніне. На раўніне падзяляецца на дзве пратокі, Чэгем 1-ы і Чэгем 2-і, затым зноў злучаецца і ўпадае ў Баксан. Чэгем цячэ вельмі хутка і бывае асабліва шматводны ў летнія месяцы, у перыяд найбольш моцнага раставання снягоў у гарах.

Ухіл ракі больш за 30 м/км.

Катэгорыя:Рэкі Кабардзіна-Балкарыі
Пелагея Азарэвіч

**Пелаге́я Азарэ́віч** (па сцэне *Жывакіна*; ?, Шклоў — ?) — артыстка балета, прадстаўніца тэатральнай дынастыі Азарэвічаў.

## Біяграфія 
Вучылася ў балетмайстра Марыядзіні. Была прымадоннай балета Шклоўскага тэатра Зорыча (да 1799 года — прыгонная «дансёрка»), выконвала асноўныя партыі.

Адпушчаная на волю, з 1800 года выступала на пецярбургскай, потым да 1812 года — на маскоўскай сцэне.

Вядомая пад прозвішчам мужа, мастака-дэкаратара Ігната Жывакіна. Маці вядомага рускага драматычнага акцёра В. І. Жывакіні.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці Шклова
Катэгорыя:Артысты балета XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Артысты балета XIX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры прыгонных тэатраў
Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Катэгорыя:Артысты балета Расійскай імперыі
Вясна (выдавецтва)

**Выдавецтва «Вясна»** — незалежнае беларускамоўнае выдавецтва ў Празе (Чэхія).

## Гісторыя 
Найранейшыя выданні «Вясны», зафіксаваныя ў каталогах і на сайце выдавецтва, адносяцца да 2018 года. У 2023 годзе «Вясна» выпусціла, у прыватнасці, пераклад рамана літоўскага пісьменніка Антанаса Шкемы «*Белы саван*» і кнігу эсэ Генрыха Кіршбаўма «*Беларускі брыкалаж*».

## Выбраныя выданні 
* Мойшэ Кульбак. *Панядзелак*. 2018.
* Сяргей Дубавец. *Стагоддзе НН*. 2024.

## Гл. таксама 
* Янушкевіч (выдавецтва)
* Беларусы ў Чэхіі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Каталог выданняў
* Выданні выдавецтва «Вясна» на Knihauka
* Старонка ў Facebook
Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы ў замежжы
Надзея Апалонаўна Азарэвіч

**Надзе́я Апало́наўна Азарэ́віч** (па сцэне *Азарэвіч 1-я*, па мужу **Навіцкая**; каля 1802, Санкт-Пецярбург — ?) — артыстка балета і драмы, прадстаўніца тэатральнай дынастыі Азарэвічаў.

## Біяграфія 
Пазашлюбная дачка артысткі балета Кацярыны Лук’янаўны Азарэвіч і дырэктара Імператарскіх тэатраў А. А. Майкава.

Вучылася ў імператарскім тэатральным вучылішчы ў балетным класе і ў так званай маладой трупе драматурга і тэатральнага дзеяча А. Шахаўскога.

У 1821—1827 гадах выступала на пецярбургскай сцэне. Славілася як першая пантамімная танцоўшчыца (выступала ў балетах Агюста і Ш. Дзідло).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1802 годзе
Катэгорыя:Артысты балета XIX стагоддзя
Катэгорыя:Артысты балета Расійскай імперыі
Марыя Апалонаўна Азарэвіч

**Мары́я Апало́наўна Азарэ́віч** (па сцэне *Азарэвіч 2-я*; 1804, Санкт-Пецярбург — 14 лістапада 1888) — драматычная актрыса, прадстаўніца тэатральнай дынастыі Азарэвічаў.

## Біяграфія 
Пазашлюбная дачка артысткі балета Кацярыны Лук’янаўны Азарэвіч і дырэктара Імператарскіх тэатраў А. А. Майкава.

Вучаніца А. Шахаўскога і К. Сямёнавай. У 1821—1843 гадах выступала на пецярбургскай, потым — маскоўскай сцэне.

## Творчасць 
Іграла камедыйныя (у п’есах І. Крылова, А. Шахаўскoгa, Р. Зотава) і трагедыйныя (у п’есах У. Озерава, Ж. Расіна, Вальтэра) ролі.

Стала першай выканаўцай ролі Лізы ў спектаклі «Гора ад розуму» А. Грыбаедава (пастаноўка 1831 года).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1804 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Памерлі ў 1888 годзе
Катэгорыя:Актрысы тэатра Расіі
Бабугент

**Бабугент** (, ) — сяло ў Чэрэкскім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі. Сяло размешчана ў цэнтральнай частцы Чэрэкскага раёна, каля месца зліцця рэк Чэрэк-Балкарскі і Чэрэк-Безенгійскі ў раку Чэрэк. Знаходзіцца за 5 км на поўдзень ад раённага цэнтра Кашхатау і за 45 км ад горада Нальчык. Праз сяло праходзіць аўтатраса Р291 «Урвань-Уштулу».

Плошча тэрыторыі сельскага паселішча складае — 29,50 км². Большую частку плошчы паселішча займаюць нагорныя пашы і сельгасугоддзі.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Чэгемскі раён

**Чэгемскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Чэгем. Сёлы: Эльцюбю.

## Геаграфія 
Чэгемскі раён размешчаны ў цэнтральнай частцы рэспублікі, выцягнуўшыся па берагах ракі Чэгем з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Тэрыторыя раёна размешчана на вышыні ад 500 да 4617 м над узроўнем мора, у перадгорным і горным раёнах рэспублікі. Плошча тэрыторыі раёна — 1503,32 км².

Раён мяжуе з Эльбрускім раёнам на захадзе, Баксанскім раёнам на поўначы, з Урванскім і Чэрэкскім раёнамі на ўсходзе. З захаду, поўначы і часткова з усходу раён паўколам акружае Нальчыкскую гарадскую акругу. На поўдні праходзіць дзяржаўная мяжа з Грузіяй.

Найбольш буйнымі рэкамі ў раёне з’яўляюцца — Чэгем і Шалушка, у басейне якіх размешчаны ўсе астатнія рэкі. На адным з прытокаў ракі Чэгем, размешчаны Чэгемскія вадаспады.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Раёны Кабардзіна-Балкарыі
Залукакаажэ

**Залукакаажэ** () — пасёлак у Кабардзіна-Балкарскай Рэспубліцы (у 1975—2012 гадах — пасёлак гарадскога тыпу). Адміністрацыйны цэнтр Зольскага раёна. Пасёлак размешчаны ў паўночна-заходняй частцы рэспублікі, на скрыжаванні ракі Золка (Вялікая Золка) і федэральнай аўтатрасы «Каўказ» (Р-217). Знаходзіцца за 62 км на паўночны захад ад горада Нальчык.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Кашхатау

**Кашхатау** (, ) — пасёлак у Чэрэкскім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі (у 1964—2012 гадах — пасёлак гарадскога тыпу). Адміністрацыйны цэнтр Чэрэкскага муніцыпальнага раёна. Утварае «гарадское селішча Кашхатау». Пасёлак размешчаны ў цэнтральнай частцы Чэрэкскага раёна, на левым беразе ракі Чэрэк. Знаходзіцца за 35 км на паўднёвы ўсход ад горада Нальчык. Праз пасёлак праходзіць дарога рэспубліканскага значэння «Урвань-Уштулу», якая злучае пасёлак з Нальчыкам.

Плошча тэрыторыі гарадскога паселішча складае — 21,13 км².
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Чэрэк

**Чэрэк** (;  — рака ў Кабардзіна-Балкарыі, правы прыток Баксана, у басейне Церака. Даўжыня ракі — 79 км, плошча басейна — 3070 км².

Чэрак утвараецца зліццём Чэрэка Балкарскага (даўжыня 54 км) і Чэрэка Безенгійскага (даўжыня 46 км) каля сяла Бабугент.

На раўніне расцякаецца па шырокай пойме, утвараючы рукавы і пратокі, найбольш буйнымі з якіх з’яўляюцца рэкі: Урвань, Белая Рэчка, Стары Кахун.

Жыўленне пераважна снегавы і ледавіковае. Летняя разводдзе. Сплаўная.

Населеныя пункты на рацэ: Бабугент, Кашхатау, Зарагіж.

Катэгорыя:Рэкі Кабардзіна-Балкарыі
Сармакова

**Сармакова** () — сяло ў Зольскім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі.

Утварае муніцыпальнае ўтварэнне «сельскае паселішча Сармакова» як адзіны населены пункт у яго складзе. Паселішча размешчана ва ўсходняй частцы Зольскага раёна, у даліне ракі Малка. Знаходзіцца за 30 км на поўдзень ад раённага цэнтра — Залукакаажэ, за 60 км на паўночны захад ад Нальчыка.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Хасанья

**Хасанья** (, ) — сяло ў Кабардзіна-Балкарскай Рэспубліцы. Уваходзіць у склад муніцыпальнага ўтварэння «Гарадская акруга Нальчык». Паселішча размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы гарадской акругі Нальчык, у міжрэччы рэк Нальчык і Нартыя. Знаходзіцца за 0,1 км на поўдзень ад горада Нальчык.

Мяжуе з землямі населеных пунктаў: ​​Нальчык на поўначы і Белая Рэчка на захадзе.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Белая Рэчка (Кабардзіна-Балкарыя)

**Белая Рэчка** — сяло ў Кабардзіна-Балкарскай Рэспубліцы. Уваходзіць у склад муніцыпальнага ўтварэння «Гарадская акруга горад Нальчык». Паселішча размешчана ў паўднёва-заходняй частцы гарадской акругі Нальчык, па далінах рэк Нальчык, Белая і Бешанка. Знаходзіцца за 1,5 км на поўдзень ад горада Нальчык.

Мяжуе з землямі населеных пунктаў: ​​Нальчык на поўначы і Хасанья на ўсходзе.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Нальчык (рака)

**Нальчык** — рака ў Кабардзіна-Балкарыі, левы прыток Урвані (басейн Малкі). Даўжыня — 54 км. Плошча басейна — 440 км².

На рацэ размешчаны горад Нальчык.

Да выхаду на раўніну цячэ па глыбокай лясістай даліне. Паводкавая актыўнасць, для прадухілення наступстваў рэгулярна праводзяцца мерапрыемствы па ўмацаванні берагавой лініі, асабліва ў гарадскіх межах Нальчыка і бліжэйшых пасёлкаў.

Катэгорыя:Рэкі Кабардзіна-Балкарыі
Гізельдон

**Гізельдон** () — рака ў Паўночнай Асеціі, прыток Ардона. Упадае ў Ардон за 0,2 км ад упадзення Ардона ў Церак, часта згадваецца як левы прыток Церака. Даўжыня ракі — 80 км. Плошча вадазбору — 604 км². Ледавікова-снегавое жыўленне, разводдзе на рацэ назіраецца вясной і ў пачатку лета.

Каля вёскі Кабан на рацэ збудавана Гізельдонская ГЭС, гідраагрэгаты якой працуюць пры разліковым напоры 289 м, што з’яўляецца адным з самых вялікіх у Расіі разліковых перападаў паміж б’ефамі гідравузлоў.
Катэгорыя:Рэкі Паўночнай Асеціі
Кабардзіна-Балкарскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Х. М. Бербекава

**Кабардзіна-Балкарскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Х. М. Бербекава** (КБДУ) — класічны ўніверсітэт, найбуйная ВНУ Кабардзіна-Балкарыі і адна з найбуйных вну Паўночнага Каўказа, размешчаны ў Нальчыку. Заснаваны 5 красавіка 1957 года.

З 1996 года носіць імя першага рэктара, Хатуты Мутавіча Бербекава. Поўная назва — Федэральная дзяржаўная бюджэтная адукацыйная ўстанова вышэйшай адукацыі «Кабардзіна-Балкарскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Х. М. Бербекава». Шырока выкарыстоўваецца абрэвіятура «КБДУ».

Катэгорыя:Універсітэты Расіі
Азарэнка

**Азарэ́нка** — беларускае прозвішча. Утворана ад імя Аза́р.

## Вядомыя носьбіты 
* Ала Васільеўна Азарэнка (1958—2021) — беларуская эканамістка, выкладчыца.
* Тадзіяна Тодараўна Азарэнка (1929—2011) — беларуская дзіцячая пісьменніца і педагог.

## Крыніцы
Азарка

**Аза́рка** — беларускае прозвішча. Утворана ад імя Аза́р.

## Вядомыя носьбіты 
* Вольга Уладзіміраўна Азарка (нар. 1973) — беларуская вучоная-лінгвістка.
* Максім Анатольевіч Азарка (нар. 2002) — беларускі футбаліст, брамнік клуба «Мінск».
* Наталля Мікалаеўна Азарка — беларуская спецыялістка ў галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці.
* Настасся Аляксандраўна Азарка (нар. 1981) — беларуская паэтка.

## Крыніцы
Азаранкаў

**Аза́ранкаў** — беларускае прозвішча. Утворана ад імя Аза́р.

## Вядомыя носьбіты 
*  (нар. 1938) — савецкі футбаліст.
*  (нар. 1985) — расійскі лёгкаатлет, метальнік молата.
*  (нар. 1951) — савецкі і ўкраінскі вучоны.
*  (1920—2006) — савецкі машыніст цеплавоза, Герой Сацыялістычнай Працы.

## Крыніцы
Азаркевіч

**Азарке́віч** — беларускае прозвішча. Утворана ад імя Аза́р.

*  — святарскі род шляхецкага паходжання, вядомы культурніцкай і грамадска-палітычнай дзейнасцю ў Галіччыне.

## Вядомыя носьбіты 
*  (1795—1854) — украінскі грэка-каталіцкі святар, грамадскі і палітычны дзеяч у Галіччыне.
*  (1826—1903) — украінскі грэка-каталіцкі святар, грамадскі і палітычны дзеяч у Галіччыне.
*  — адвакат, грамадскі дзеяч.
*  (1855—1920) — украінская пісьменніца (больш вядомая як Кобрынская).
*  (1853—1912) — украінскі грэка-каталіцкі святар, культурна-грамадскі дзеяч.
*  (1861—1916) — украінскі лекар.
* Ягор Азаркевіч (нар. 1987) — беларускі артыст балета, танцоўшчык.

### Падвойныя прозвішчы 
*  (1866—1906) — украінская піяністка, пісьменніца, фалькларыстка, грамадская дзяячка.

## Крыніцы
Тамбукан

**Тамбукан** — салёнае бяссцёкавае возера авальнай формы, размешчанае на поўдні Расіі, на мяжы Перадгорнага раёна Стаўрапольскага краю і Зольскага раёна Кабардзіна-Балкарыі, за 9 км на паўднёвы ўсход ад Пяцігорска. Служыць крыніцай лячэбнай сульфіднай глеістай гразі, якая выкарыстоўваецца ў санаторыях Каўказскіх Мінеральных Вод і экспартуецца.

Плошча паверхні — 1,7 км². Плошча вадазборнага басейна — 19,2 км². Вышыня над узроўнем мора — 548 м.

Тамбукан і яго ваколіцы знаходзяцца ў першай прыродаахоўнай зоне.

Катэгорыя:Азёры Расіі
Катэгорыя:Азёры Кабардзіна-Балкарыі
Цэнтральная мячэць Нальчыка

**Цэнтральная мячэць Нальчыка** (, ) — джума-мячэць горада Нальчык (Кабардзіна-Балкарыя). Размешчана ў адным з гарадскіх сквераў, на скрыжаванні праспекта Шагенцукава і вуліцы Асецінскай. Афіцыйны адрас мячэці — праспект Шагенцукава, 41.

Эскізны праект мячэці належыць архітэктару Андрэю Асанаву. Яго праца была адабрана ў конкурсе, праведзеным адміністрацыяй горада Нальчыка сумесна з Кабардзіна-Балкарскай арганізацыяй Саюза архітэктараў Расіі.

Будаўніцтва новай мячэці горада Нальчык пачалося ў пачатку 2000 года на месцы былога кінатэатра «Юнацтва». Пры будаўніцтве ўнутранага і вонкавага аздаблення пераважна выкарыстоўвалі мясцовы камень і штучныя матэрыялы, якія імітуюць камень. Афіцыйна адкрыта 20 траўня 2004 года.
Катэгорыя:Нальчык
Кабардзіна-Балкарскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт імя В. М. Кокава

**Кабардзіна-Балкарскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт імя В. М. Кокава** — вышэйшая навучальная ўстанова ў сталіцы Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі Нальчыку. Адна з найбуйнейшых сельскагаспадарчых ВНУ Паўночнага Каўказа. Кабардзіна-Балкарскі аграмеліярацыйны інстытут (КБАМІ) быў утвораны пастановай Савета міністраў СССР № 585 ад 25 чэрвеня 1981 года. Інстытут створаны на базе сельскагаспадарчых факультэтаў Кабардзіна-Балкарскага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 2007 года носіць імя В. М. Кокава.

Катэгорыя:Універсітэты Расіі
Урвань (Кабардзіна-Балкарыя)

**Урвань** () — сяло ва Урванскім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне «сельскае паселішча Урвань», як адзіны населены пункт у яго складзе. Паселішча размешчана ў заходняй частцы Урванскага раёна, на левым беразе ракі Урвань, за 10 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра Нарткала і за 11 км на ўсход ад горада Нальчык.

Праз сяло праходзіць федэральная аўтатраса «Каўказ».

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Куба (Кабардзіна-Балкарыя)

**Куба** () — сяло ў Баксанскім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі. Паселішча размешчана ў паўночна-заходняй частцы Баксанскага раёна, на правым беразе ракі Малка. Знаходзіцца за 25 км на паўночны захад ад раённага цэнтра Баксан і за 55 км ад горада Нальчык.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Эльбрус (сяло)

**Эльбру́с** — сяло ў Эльбрускім раёне Кабардзіна-Балкарыі. Адміністрацыйны цэнтр муніцыпальнага ўтварэння «Сельскае паселішча Эльбрус». Сяло размешчана ў паўднёвай частцы Эльбрускага раёна, у даліне ракі Баксан. Знаходзіцца за 25 км на поўдзень ад раённага цэнтра Тырныауз і за 18 км на ўсход ад падножжа гары Эльбрус.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Спіс памерлых у 2013 годзе

У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у 2013 годзе.

## Студзень 
* 20 студзеня: Міхаіл Міхайлавіч Чарняўскі (74) — беларускі археолаг, пісьменнік.

## Люты 
* 17 лютага: Сакрат Яновіч (76) — польскі беларускі пісьменнік.

## Сакавік 
]]
* 5 сакавіка: Уга Чавес (58) — венесуэльскі вайсковец і палітык, Прэзідэнт Венесуэлы (1999—2013).
* 23 сакавіка: Барыс Абрамавіч Беразоўскі (67) — буйны расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч.

## Красавік 
]]
* 8 красавіка: Маргарэт Тэтчэр (87) — брытанскі палітык, Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі (1979—1990).

## Май 
* 13 мая: Уладзімір Вацлававіч Раманоўскі (80) — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках), алімпійскі чэмпіён (1976), двухразовы чэмпіён свету, заслужаны майстар спорту СССР (1976).

## Чэрвень 
* 7 чэрвеня: Уладзімір Іванавіч Стальмашонак (80) — беларускі мастак, Народны мастак БССР (1988).

## Ліпень 
* 14 ліпеня: Алена Георгіеўна Лось (80) — беларускі мастак.

## Жнівень 
* 3 жніўня: Ірына Уладзіміраўна Жыленка (72) — украінская паэтэса.
* 26 жніўня: Арлен Міхайлавіч Кашкурэвіч (83) — беларускі мастак.

## Верасень 
* 18 верасня: Генадзь Міхайлавіч Лавіцкі (71) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь (1994).

## Кастрычнік 
* 31 кастрычніка: Аляксей Васілевіч Кузьміч (68) — беларускі мастак.

## Лістапад 
* 30 лістапада: Юрый Васілевіч Якаўлеў (85) — савецкі і расійскі акцёр, Народны артыст СССР (1976).

## Снежань 
]]
* 5 снежня: Нельсан Мандэла (85) — прэзідэнт Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі (1994—1999).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Памерлі ў 2013 годзе
2013
Эльцюбю

**Эльцюбю** () — сяло ў Чэгемскім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі. Уваходзіць у склад муніцыпальнага ўтварэння «Сельскае селішча Верхне-Чэгемскае». Паселішча размешчана ў паўднёвай частцы Чэгемскага раёна, у вярхоўях ракі Чэгем. Знаходзіцца за 60 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра — Чэгем і за 65 км ад горада Нальчык.

Мяжуе з землямі населеных пунктаў: ​​Булунгу на поўдні і Безенгі на ўсходзе.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Баксанёнак

**Баксанёнак** () — сяло ў Баксанскім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі. Паселішча размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы Баксанскага раёна, у даліне ракі Баксанёнак. Знаходзіцца за 3 км на ўсход ад раённага цэнтра Баксан і за 30 км на поўнач ад горада Нальчык.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Анзарэй

**Анзарэй**, у савецкія часы *Стары Лескен* () — сяло ў Лескенскім раёне рэспублікі Кабардзіна-Балкарыя. Паселішча размешчана ў цэнтральнай частцы Лескенскага раёна, на правым беразе ракі Лескен (басейн Церака). Знаходзіцца за 35 км на ўсход ад горада Нальчык і за 25 км на паўднёвы ўсход ад горада Нарткала. Уздоўж паўночнай ускраіны вёскі праходзіць федэральная аўтатраса Каўказ. З 1937 па 1963 год — сяло з’яўлялася раённым цэнтрам Лескенскага раёна.

У 1993 годзе па просьбах жыхароў сялу была вернута яго гістарычная назва — Анзарэй. З 2003 года раённы цэнтр зноў утворанага Лескенскага раёна.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Кагам

**Кагам**:
* Кагам (Акмолінская вобласць)
* Кагам (Атыраўская вобласць)
Чэгем Другі

**Чэгем Другі** () — сяло ў Чэгемскім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне «сельскае паселішча Чэгем-Другі» як адзіны населены пункт у яго складзе. Паселішча размешчана ў цэнтральнай частцы рэспублікі, на поўнач ад раённага цэнтра — Чэгем, на супрацьлеглым баку ракі Чэгем. Знаходзіцца за 9 км на поўнач ад горада Нальчык. На поўнач ад сяла праходзіць федэральная аўтатраса «Каўказ» Р-217, а цераз само сяло праходзіць яе аб’язная дарога, якая ідзе праз Нальчык.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Безенгі (сяло)

**Безенгі́** () — сяло ў Чэрэкскім раёне Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі. Паселішча размешчана ў паўднёва-заходняй частцы Чэрэкскага раёна, на левым беразе ракі Чэрэк-Безенгійскі. Знаходзіцца за 35 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра Кашхатау і за 90 км ад горада Нальчык.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кабардзіна-Балкарыі
Праезд Галадзеда (Мінск)

**Праезд Галадзеда** — праезд у жылым раёне Чыжоўка Заводскага раёна Мінска. Як і аднайменная вуліца, названы ў гонар вядомага партыйнага і дзяржаўнага дзеяча БССР. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Убарэвіча, потым ідзе ў паўночным кірунку, паралельна Ташкенцкай вуліцы і завяршаецца скрыжаваннем з вуліцамі Галадзеда і Карзюкі. Жылая забудова праезду пераважна складаецца з тыпавых 5-павярховых дамоў, узведзеных у 1970—1971 гадах.

## Славутасці 
* Д. 7/2 — СШ № 135 імя Воранава;
* Д. 15В — каталіцкі касцёл Святога Духа;
* Д. 21 — спецыяльны дзіцячы сад № 65 для дзяцей з парушэннямі апорна-рухальнага апарату, узведзены ў 1974—1975 гады як яслі-сад № 343, зачынены ў 1980-я, мадэрнізаваны ў 2012—2014 гадах.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Праезд Галадзеда на АТО.ВУ
* Праезд Галадзеда ў базе даных Геадзэн
* Праезд Галадзеда ў архітэектурнай базе Рhotobuildings
* Праезд Галадзеда на Оpenalfa.com

Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)
Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)

**Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы ў студзені 2026 года** — буйная снежная бура, якая закранула большую частку Паўночнай Амерыкі, ад паўночнай Мексікі і паўднёвых да паўночна-ўсходніх штатаў ЗША і Канады. Плошча шторму перавысіла 2,000 mi (3,219 км) у даўжыню. Развіваючыся часткова з вышыннага цыклона з 22 студзеня, сістэма няўхільна рухалася на ўсход праз цэнтральную частку Злучаных Штатаў, выклікаючы шырокую паласу ападкаў. Да 25 студзеня шторм перамясціўся на паўночны ўсход, дзе пачаў ператварацца ў паўночна-ўсходні шторм.

24 губернатары штатаў ЗША выдалі дэкларацыі аб надзвычайным становішчы. Станам на 27 студзеня было пацверджана гібель не менш за 51 чалавека ў выніку шторму. Пацверджана, што больш за мільён спажыўцоў адначасова засталіся без электрычнасці, большасць з іх — у рэгіёне Глыбокага Поўдня ЗША.

## Гл. таксама
* Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (снежань 2022)

## Крыніцы 
Катэгорыя:2026 год у ЗША
Катэгорыя:Студзень 2026 года
Катэгорыя:Катастрофы 2026 года
Чэрэкскі раён

**Чэрэкскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Кашхатау. Буйныя сёлы: Безенгі.

## Геаграфія 
Чэрэкскі раён размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Кабардзіна-Балкарскай Рэспублікі і мяжуе: з Чэгемскім раёнам на захадзе, з Урванскім раёнам на поўначы, з Лескенскім раёнам на ўсходзе, з Дыгорскім раёнам Паўночнай Асеціі на ўсходзе і з Грузіяй на поўдні. На паўночным захадзе раён мяжуе з землямі гарадской акругі Нальчык. Плошча тэрыторыі раёна — 2215,50 км ².

Тэрыторыя раёна дзеліцца на дзве зоны — горную і перадгорную. Чэрэкскі раён з’яўляецца адным з самых высакагорных на тэрыторыі Расійскай Федэрацыі. Асноўны зямельны масіў размешчаны ў высакагорнай зоне. Па тэрыторыі раёна праходзяць пяць асноўных хрыбтоў паўночнага макрасхілу Вялікага Каўказа. З сямі вяршыняў з вышынёй больш за пяць тысяч метраў, якія знаходзяцца на Каўказе, пяць размешчаны ў Чэрэкскім раёне, утвараючы так званую Безенгійскую сцяну.

Гідраграфічная сетка раёна належыць басейну ракі Чэрэк. Тры найбольш буйныя цясніны раёна — Чэрэкская, Хулама-Безенгійская і Псыгансуеўская. Таксама на тэрыторыі раёна размешчаны папулярныя ў турыстаў — Блакітныя азёры, якая складаецца з 5 карставых азёр.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Раёны Кабардзіна-Балкарыі
Ян Станіслаў Жылінскі

**Ян Станіслаў Жылінскі** (24 чэрвеня 1806 - пасля 1 студзеня 1859) - удзельнік паўстання 1830-31 гадоў.

Памешчык з Ваўкавыскага павета Гродзенскай губерні, служыў засядацелем гродзенскай палаты цывільнага суда, адстаўны капітан. З’яўляўся членам тайнага гродзенскага паўстанцкага камітэта. У красавіку 1831 узначальваў ваенныя сілы Белавежскай пушчы, сфарміраваў асобны атрад.

Па рашэнню ГГСК ад 19.11.1831 аднесены да злачынцаў 1-га разраду. Маёнтак Навасёлкі канфіскаваны

У 1832 прыбыў у Францыю, належаў пачаткова да закладу ў Шатору, у 1834 жыў у Маране. 14.5.1845 ажаніўся з францужанкай, меў сына. 1.1.1859 назначаны памочнікам інспектара 1 кл. у г. Суржэр.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1806 годзе

Катэгорыя:Паўстанне 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Белавежская пушча
Міхась Губернатараў

**Міхась Аляксеевіч Губернатараў** () — беларускі паэт, літаратуразнавец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 лістапада 1946 года ў вёсцы Ангелаўка Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці ў сялянскай сям’і. Бацькі — Аляксей Васілевіч і Лідзія Паўлаўна, сёстры — Паліна і Наталля, брат — Васіль.

Хадзіў у школу ў суседнюю вёску Пячары, потым — у Тупічын. Скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Настаўнічаў у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці. Кандыдат філалагічных навук (1977), напісаў працу пра творчасць Аркадзя Куляшова. З 1970-х да пачатку 1990-х гадоў працаваў на кафедры беларускай літаратуры Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Памёр 10 лютага 2026 года.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1964 года (у сапраўднасці вершы з’яўляліся яшчэ раней у раённай газеце). Аўтар паэтычных кніг «Паверка» (1973), «Пакланенне агню» (1984). Вершы ўвайшлі ў зборнік паэзіі «Рунь» (1970), выпускі альманаха «Новы замак» (з 2012) і інш. Член розных літаратурных аб’яднанняў.

## Спасылкі 
* http://catalog.library.mogilev.by/writers/search_result.php?id=298
* https://www.youtube.com/watch?v=fsum6dT0Vv0
* Паверка

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Алена Вешторт

**Алена Васілеўна Вешторт** () — беларуская празаік.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і настаўнікаў матэматыкі. У дзяцінстве шмат часу бавіла ў бібліятэках, захаплялася беларускай класікай, асабліва творамі Алены Васілевіч, Янкі Брыля, Васіля Быкава і Вячаслава Адамчыка. Скончыла Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт (МДМУ), станам на 2024 год каля 30 гадоў працуе стаматолагам, з іх 25 гадоў у Мінску.

Жыве ў Мінску. Любіць вандраваць па Беларусі і цікавіцца мастацтвам.

## Сям’я 
Мае двух дзяцей. Дачка Паліна, графічны дызайнер, скончыла Акадэмію мастацтваў, была суаўтаркай афармлення зборніка маці.

## Творчасць 
Штуршком да літаратурнай творчасці стала захапленне сучаснай беларускай прозай, у прыватнасці раманам Віктара Марціновіча «Возера радасці», а таксама знаёмства з пісьменнікам Сяргеем Рублеўскім, які заахвоціў да выдання ўласных твораў. Паводле Алены, прафесійны досвед і шматлікія гісторыі пацыентаў таксама былі адной з асноўных крыніц натхнення яе творчасці.

Першыя навелы Алены Вешторт апублікаваны ў газеце «Літаратурная Беларусь» (№ 2 (174), 2021) і часопісе «Дзеяслоў». У 2023 годзе ў выдавецтва «Альфа-кніга» выйшаў зборнік навел «Жамяра: жаночыя гісторыі».

### «Жамяра» 
Назва кнігі (*жамяра* — казуркі, дробныя насякомыя) гэта метафара да чалавечага грамадства. Аўтарка наводзіць паралелі паміж тыпажамі людзей і казуркамі (мухамі, пчоламі, восамі, прусакамі, скарабеямі). Кожная навела ў зборніку гэта своеасаблівы псіхалагічны «спектакль», дзе персанажы праходзяць стадыі сталення: ад «лічынкі» да «асы», здольнай абараняцца. У кнізе больш за 20 ілюстрацыі, створаных мастачкамі Анёлай Кашаленка і Палінай Вешторт.

Навелы ў кнізе змешчаны ў алфавітным парадку, кожная пачынаецца эпіграфам з беларускіх (Рыгора Крушыны, Васіля Быкава і іншых) або замежных класікаў, а таксама вядомых псіхолагаў. У цэнтры твораў — сучасная жанчына, яе фінансавая незалежнасць, пошук кахання, страхі і мацярынскі клопат (напрыклад, у навеле «Мурашнік»). Алена абрала жанр навелы праз яго канцэнтраванасць і нечаканыя фіналы.

«Жамяра» мела станоўчыя водгукі вядомых літаратуразнаўцаў. Леанід Дранько-Майсюк адзначыў «беларускую стылістычную складнасць» і «жывое пісьмо» аўтаркі, пластычнасць яе вобразаў, хоць і выказаў пэўную заўвагу наконт выкарыстання сучасных моўных запазычанняў (*лузер*, *класны*). Людміла Шчэрба высока ацаніла паказ жаночай пачуццёвасці без ханжаства і бездакорную мову апісанняў прыроды, якія параўнала з верлібрамі. Ванда Марцінш заўважыла ўдалае выкарыстанне іроніі, якая ў кнізе выступае як сродак захавання душэўнай цэльнасці гераінь.

## Прызнанне 
* Дэбютная кніга навел «Жамяра» ў 2024 годзе трапіла ў доўгі спіс прэміі імя Ежы Гедройця.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Цэнтральная вуліца (Мінск)

**Цэнтральная вуліца** — вуліца ў Заводскім раёне Мінска. Ёсць інфармацыя, што назва вуліцы звязана з яе ранейшым знаходжаннем у якасці цэнтральнай вуліцы Чырвонага Урочышча. Ідзе ад скрыжавання з Сацыялістычнай вуліцай, перасякае Партызанскі праспект у раёне станцыі метро "Аўтазаводская" і завяршаецца тупіком ў раёне карпусоў дома 47 Радыяльнай вуліцы, паралельна якой яна ідзе. Забудова складаецца з невысокіх дамоў, узведзеных у 1940-60-х гг., а таксама дзіцячага саду, адміністратыўных будынкаў і будынкаў МУС РБ.
## Славутасці 
* Дом 6 — сталовая, будынак, узведзены ў 1935-1936 гг;
* Дом 7а — дзіцячы сад № 185;
* Дом 7б — Упраўленне дэпартамента выканання пакаранняў МУС РБ па Мінску і Мінскай вобласці;
* Дом 11а — СШ № 85;
* Дом 25а — СШ № 5, будынак, узведзены ў 1948 г.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Цэнтральная вуліца ў базе Геадзэн
* Цэнтральная вуліца ў архітэктурнай базе Рhotobuildings

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)
Дзень Перамогі над Японіяй

**Дзень Перамогі над Японіяй** ці **Дзень Перамогі ў Ціхім акіяне** () — свята, якое адзначаецца 14 жніўня ў Вялікабрытаніі і 2 верасня ў ЗША . Першая дата звязана з першапачатковым анонсам аб капітуляцыі Японіі (15 жніўня 1945 года ў Японіі з-за розніцы ў гадзінных паясах), а другая — з канчатковым падпісаннем акта аб капітуляцыі Японіі, якая адзначыла канец Другой сусветнай вайны.

*VJ Day* (па аналогіі з *VE Day* — Дзень Перамогі ў Еўропе) адзначаецца на афіцыйным узроўні 15 жніўня ў Вялікабрытаніі, у той час, як ЗША святкуюць яго 2 верасня.

У Японіі 15 жніўня вядомы як «Дзень памяці заканчэння вайны» , але афіцыйна называецца «Дзень жалобы па загінуўшых і маленні за мір». Гэта назва была прынята пастановай урада Японіі ў 1982 годзе.

У СССР 3 верасня было абвешчана *святам перамогі над Японіяй*. Фармальна ўказ не адмяняўся, але фактычна свята перасталі адзначаць пасля таго, як у 1947 годзе 3 верасня стала працоўным днём. З 2023 года ў Расіі прадугледжаны дзень воінскай славы «3 верасня — Дзень Перамогі над мілітарысцкай Японіяй і заканчэння Другой сусветнай вайны (1945 год)».

У Карэі 15 жніўня святкуецца як «Дзень вызвалення».

## У СССР і Расіі 
2 верасня 1945 года была падпісана капітуляцыя Японіі і завяршылася Другая сусветная вайна. У гэты ж дзень указам Прэзідыума Вярхоўнай Рады СССР 3 верасня было абвешчана святам перамогі над Японіяй. У 1945 і 1946 гадах 3 верасня быў непрацоўным днём. У 1947 годзе ва ўказ унеслі змены, зрабіўшы гэты дзень рабочым. Пры гэтым сам указ працягваў дзейнічаць і фармальна свята засталося ў календары, але яго перасталі адзначаць.

У 2020 годзе па ініцыятыве ветэранскіх арганізацый і сахалінскіх дэпутатаў, якія неаднаразова скардзіліся, што свята 3 верасня забыта, у федэральны закон «Аб днях вайсковай славы і памятных датах Расіі» былі ўнесены змены. Аднак яны не аднаўлялі *свята перамогі над Японіяй*, а ўстанаўлівалі 3 верасня як Дзень заканчэння Другой сусветнай вайны, прыбраўшы яго з пераліку памятных дат, дзе ён раней адзначаўся 2 верасня (калі і ўступіла ў сілу капітуляцыя Японскай імперыі). Такая ракіроўка дат выклікала неразуменне ў грамадстве, дэпутатаў абвінавацілі ў папулісцкім пераносе агульнапрынятай даты заканчэння Другой сусветнай вайны. Акрамя таго, новая дата супала з Днём салідарнасці ў барацьбе з тэрарызмам, які наўпрост звязаны з Бесланскай трагедыяй. У прыватнасці кіраўнік Паўночнай Асеціі заявіў, што адмаўляецца святкаваць заканчэнне Другой сусветнай вайны 3 верасня, бо ў гэты дзень у рэспубліцы ўспамінаюць ахвяр тэракту ў Беслане.

У 2023 годзе ў найменне дня вайсковай славы Расіі было вернута згадванне аб перамозе над Японіяй: «*3 верасня — Дзень Перамогі над мілітарысцкай Японіяй і заканчэння Другой сусветнай вайны (1945 год)*».

## Нататкі 
Катэгорыя:Падзеі 3 верасня
Катэгорыя:1945 год у Японіі
Катэгорыя:Савецка-японская вайна
Міжнародная арганізацыя па справах бежанцаў

**Міжнародная арганізацыя па справах бежанцаў** (, **IRO**) — часовая міжурадавая гуманітарная арганізацыя, створаная ў сістэме Арганізацыі Аб’яднаных Нацый для вырашэння пасляваенных праблем бежанцаў і перамешчаных асоб у Еўропе пасля Другой сусветнай вайны. Канстытуцыя арганізацыі была зацверджана Генеральнай Асамблеяй ААН 15 снежня 1946 года і ўступіла ў сілу 20 жніўня 1948 года. Дзейнасць ІРО была спынена ў 1952 годзе; яе функцыі ў сферы міжнароднай абароны бежанцаў у наступныя гады перайшлі да Упраўлення Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў.

## Назва 
Поўная англійская назва арганізацыі — , скарачэнне — IRO.

## Гісторыя і мандат 
Канстытуцыя ІРО, зацверджаная Генеральнай Асамблеяй ААН 15 снежня 1946 года, вызначыла мандат арганізацыі адносна катэгорый бежанцаў і перамешчаных асоб, а таксама асноўныя кірункі працы: дапамога, улік, рэпатрыяцыя, перасяленне і іншыя меры, неабходныя для вырашэння пасляваеннай гуманітарнай сітуацыі. Канстытуцыя ўступіла ў сілу 20 жніўня 1948 года (у адпаведнасці з артыкулам 18), пасля чаго ІРО дзейнічала як часовая спецыялізаваная ўстанова ААН.

## Завяршэнне дзейнасці 
У рамках працэдуры спынення дзейнасці ІРО было прынята рашэнне аб ліквідацыі арганізацыі (Рэзалюцыя №&nbsp;108 Генеральнага савета ІРО ад 15 лютага 1952 года). Пытанні доўгатэрміновай міжнароднай абароны бежанцаў у сістэме ААН у наступныя гады былі інстытуцыяналізаваныя праз дзейнасць Упраўлення Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў.

## Гл. таксама 
* Арганізацыя Аб’яднаных Нацый
* Арганізацыя дапамогі і аднаўлення Аб’яднаных Нацый
* Перамешчаная асоба
* Лагеры для перамешчаных асоб пасля Другой сусветнай вайны
* Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў
* Канвенцыя аб статусе бежанцаў

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Holborn, Louise W. *The International Refugee Organization: A specialized agency of the United Nations; its history and work, 1946–1952*. London; New York: Oxford University Press, 1956.
* Jaeger, Gilbert. *On the history of the international protection of refugees*. International Review of the Red Cross, 2001.
* Максімюк Я. *Беларуская гімназія імя Янкі Купалы ў Заходняй Нямеччыне. 1945—1950*. Мінск, 1994.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Органы ААН
Катэгорыя:Бежанцы
Катэгорыя:Наступствы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1952 годзе
Катэгорыя:Лагеры для перамешчаных асоб
Бабіцкія герб «Даленга» (з Мазовіі)

**Бабі́цкія** () — шляхецкі род герба «Даленга». Гэтая галіна роду паходзіла з польскіх зямель (Гастынская і Ліўская землі), пазней перасялілася ў Барысаўскі павет Мінскай губерні.

## Вядомыя прадстаўнікі 
* Ігнаці Бабіцкі — бургграф Гастынскай зямлі, каморнік ліўскі.
* Гіляры-Фелікс Бабіцкі (нар. 1767) — каморнік ліўскі (паводле прывілея караля Станіслава Аўгуста 1791 года).
* Стэфан-Ян Бабіцкі — паручнік кавалерыі польскіх войскаў.

## Радавод 
* 1. **Юзаф**, валодаў маёнткам Вялічкі; жонка — Юльяна Сянплаўская
** 2/1. **Ігнаці**, бургграф Гастынскай зямлі, каморнік ліўскі; жонка — Марыяна Прылуцкая
*** 3/2. **Гіляры-Фелікс** (нар. 1767), каморнік ліўскі (1791), беспатомны
*** 4/2. **Стэфан-Ян**, паручнік польскай кавалерыі; жонкі — 1) Тэафіля Раманоўская, 2) Антаніна Пласкавіцкая
**** 5/4. **Гіляры-Мацвей** (нар. 1808) — ад Тэафілі Раманоўскай
**** 6/4. **Аляксандр** (нар. 1809 або 1810) — ад Антаніны Пласкавіцкай
**** 7/4. **Эдуард-Ян** (нар. 1816) — ад Антаніны Пласкавіцкай
**** 8/4. **Баляслаў-Клімент** — ад Антаніны Пласкавіцкай
**** 9/4. **Леапольд-Тадэвуш** (нар. 1823) — ад Антаніны Пласкавіцкай

## Крыніцы 
; Заўвагі

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Шляхецкія роды
Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя
Катастрофа Іл-76 у Дарфуры

У панядзелак 21 кастрычніка 2024 года самалёт Іл-76Т выконваў грузавы рэйс па маршруце ААЭ — Ам-Джэрэс, але пры пралёце над тэрыторыяй Судана паваліўся на зямлю і цалкам разбурыўся. Загінулі ўсе 5 чалавек на борце. Катастрофа адбылася на фоне грамадзянскай вайны паміж фактычным кіраўніком дзяржавы Абдэлем аль-Бурханам і лідарам Сіл аператыўнай падтрымкі Махамедам Дагала.

Самалёт раней.

22 кастрычніка Сілы аператыўнай падтрымкі заявілі аб выяўленні аварыйных бартавых самапісцаў і аб намеры апублікаваць дадзеныя. 24 кастрычніка прыхільнікі Дагала заявілі, што борт выкарыстоўваўся арміяй Бурхана для забеспячэння сваіх войск у Эль-Фашыры.

## Крыніцы
Катэгорыя:Авіяцыйныя здарэнні 2024 года
Катэгорыя:Авіяцыйныя здарэнні ў Судане
Катэгорыя:Кастрычнік 2024 года
Катэгорыя:Падзеі 21 кастрычніка
Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане
Бабічы (род)

**Ба́бічы** () — шляхецкі род герба «Тапор». Прадстаўнікі роду ў канцы XVIII — першай палове XIX стагоддзя знаходзіліся на дзяржаўнай службе ў розных губернях Расійскай імперыі, ад Екацярынаслаўскай да Архангельскай, пакуль канчаткова не аселі ў Мінскай губерні.

## Гісторыя 
Род вядомы з канца XVIII стагоддзя. Родапачынальнік Іван памёр каля 1780 года. Яго сын, таксама Іван (нар. 1776), зрабіў значную чыноўніцкую кар’еру. Пачаўшы службу ў 1793 годзе ў Наваміргарадскім земскім судзе (Екацярынаслаўскае намесніцтва), ён пазней служыў у Вазнясенскім і Валынскім губернскіх праўленнях. З пачатку XIX стагоддзя займаў пасады ў мытнай службе: быў памежным наглядчыкам па Ковенскім і Санкт-Пецярбургскім мытным наглядах, упраўляючым Курэцкай мытні і служачым Архангельскай мытні. Падчас вайны 1812 года і пераходу мяжы войскамі Напалеона пакінуў пост. Скончыў кар’еру ў чыне калежскага асэсара на пасадзе радцы Віленскай скарбовай палаты, пасля чаго пасяліўся ў Мінску.

Яго сын Іван-Аляксандр атрымаў адукацыю ў Кіеўскім універсітэце Св. Уладзіміра, служыў у інтэнданцкіх і правіянцкіх камісіях дзеючай арміі. Ён перайшоў з каталіцтва ў праваслаўе ў 1825 годзе.

Род быў прызнаны ў дваранстве пастановай Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу ад 9 лістапада 1850 года і ўнесены ў 3-ю частку дваранскай радаводнай кнігі (дваранства, набытае цывільнай службай). Зацвярджэнне ўказам Сената адбылося 12 сакавіка 1851 года (указ № 6544).

## Уладанні 
У сярэдзіне XIX стагоддзя ўдава Івана-Аляксандра Каміля Антонаўна (з роду Ёдкаў) разам з дзецьмі Іванам і Марыяй жыла ў маёнтку Лясіны Мінскага павета.

## Вядомыя прадстаўнікі 
* Іван Іванавіч Бабіч (нар. 1776) — калежскі асэсар, радца Віленскай скарбовай палаты, кавалер ордэна Св. Ганны.
* Іван-Аляксандр Іванавіч Бабіч (пам. да 1861) — губернскі сакратар, выпускнік Кіеўскага ўніверсітэта, чыноўнік палявых камісій арміі.

## Радавод 
* 1. **Іван** (пам. каля 1780)
** 2/1. **Іван** (нар. 1776), калежскі асэсар, радца Віленскай скарбовай палаты; жонка — Дамініка з Мілеўскіх
*** 3/2. **Іван-Аляксандр** (у праваслаўі Іван), ахрышчаны ў Палангенскім касцёле, прыняў праваслаўе (1825), губернскі сакратар; жонка — Каміля Антонаўна Ёдка
**** 4/3. **Іван** (нар. , ахрышчаны ў Мінскай Кацярынінскай саборнай царкве)
**** 5/3. **Марыя** (ахрышчана  у Бяларуцкай царкве)

## Крыніцы 
; Заўвагі

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Шляхецкія роды
Катэгорыя:Дваранства Мінскай губерні
Віка Біран

**Віка Біран** () — беларуская публіцыстка і ЛГБТК-актывістка.

## Біяграфія 
Нарадзілася і да 17 гадоў жыла ў Пінску. Паступіла на факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Дадаткова навучалася ў Беларускім Калегіуме. Таксама вывучала сучаснае грамадства, этыку і палітыку ў Еўрапейскім каледжы Liberal Arts у Беларусі (ECLAB).

У 2010—2016 гады супрацоўнічала з Свабодным тэатрам як актрыса і менеджарка. Пазней працавала менеджаркай праекта Unit пры журналісцкай арганізацыі  у Берліне. Фрыланс-пісьменніца і піша калонкі для медыярэсурса Белсат.

Да 20 гадоў лічыла сябе гетэрасэксуальнай асобай. Пазней усвядоміла гомасексуальнасць. У адным з інтэрв’ю адзначыла, што ў калектыве Свабоднага тэатра магла адкрыта казаць пра сваю арыентацыю.

У 2014 годзе была сузаснавальніцай праекта MAKEOUT, прысвечанага жыццю ЛГБТК-людзей у Беларусі, платформа існавала да 2021 года.

У маі 2018 года правяла серыю адзіночных пікетаў каля будынкаў Міністэрства ўнутраных спраў, КДБ і Дома ўрада ў Мінску. Акцыя пад назвай «Самі вы падробка» была адказам на гамафобную заяву МУС Беларусі. Кожны пікет цягнуўся некалькі секунд патрэбных для фотаздымка. За гэтыя дзеянні актывістку двойчы аштрафавалі.

26 верасня 2020 года затрымана падчас жаночага маршу ў Мінску каля Камароўскага рынку. Асуджана да 15 сутак адміністрацыйнага арышту. Тэрмін адбывала ў ізалятарах на Акрэсціна і ў Жодзіне.

З 2020 года жыве ў Германіі. Вучыцца на факультэце культурных даследаванняў ва ўніверсітэце Віядрына ў Франкфурце-на-Одэры. Свабодна ведае беларускую, англійскую, нямецкую і рускую мовы.

Як даследчыца займаецца вывучэннем мовы варожасці, сексізму і віктымблэймінгу да жанчын.

## Творчасць 
Аўтарка аўтабіяграфічнага рамана «Я танцую». Аснова кнігі — турэмны дзённік, пачаты пад арыштам у 2020 годзе. Біран хавала нататкі ў шкарпэтках і бялізне, каб іх не забралі супрацоўнікі ізалятара. Раман напісаны беларускай мовай і апісвае досвед сутыкнення з сістэмамі кантролю ў розных краінах, палітычныя пратэсты і жыццё ЛГБТК-супольнасці . У 2021 годзе працавала над кнігай падчас мастацкай рэзідэнцыі ў Вене.

Таксама займалася рэдагаваннем вершаў іншых зняволеных. Стварае падкаст «Я спраўляюся», прысвечаны стратэгіям самазахавання.

## Прызнанне 
* Лаўрэатка прэміі імя Алеся Адамовіча ў 2024 годзе за кнігу «Я танцую» «за перапрацоўку асабістых і сацыяльна-палітычных траўм, за шматлікасць досведу і змяшчэнне Беларусі ў розныя кантэксты».
* Лаўрэатка прэміі імя Францішка Аляхновіча ў 2024 годзе за лепшы твор, напісаны ў зняволенні.
* Кніга «Я танцую» ў 2024 годзе трапіла ў доўгі спіс прэміі імя Ежы Гедройця.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Беларусы ў Германіі