open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Омск Карбон Магілёў

**Омск Карбон Магілёў** — завод па вытворчасці тэхнічнага вугляроду кампаніі «Омск Карбон Груп», які пачалі будаваць у ліпені 2014 года на тэрыторыі свабоднай эканамічнай зоны «Магілёў», на паўночна-ўсходняй ускраіне горада, на захад ад Вейна. Аб’ём інвестыцый — каля 200 млн долараў. «Омск Карбон Магілёў» мае намер выпускаць да 200 тыс. тон тэхвуглярода у год. Неабходнасць будаўніцтва завода імпартазамяшчэннем, так, напрыклад, бабруйскай «Белшыне» для вытворчасці патрабуецца каля 60 тыс. тон тэхвуглярода у год.

У лістападзе 2018 года на «Омск Карбон Магілёў» выпусцілі пробную партыю прадукцыі, пасля пусканаладачных работ вытворчасць планава прыпынілі.

У ноч на 18 лістапада 2018 года адбыўся выкід цвёрдых часціц («сажы»), які накрыў пасёлак Вейна. Перавышэнне нарматыву ўтрымання цвёрдых часціц выявілі на адной з крыніц прадпрыемства: 690,17 мг/м³ пры норме 17,01 мг/м³. Але паводле закона назваць гэта перавышэннем нормы можна толькі ў тым выпадку, калі парушэнні будуць зафіксаваныя пры паўторным замеры на працягу 30 сутак, аднак, вытворчасць пасля выкіду была спынена.

Катэгорыя:Хімічныя і нафтахімічныя прадпрыемствы
Катэгорыя:Прадпрыемствы Магілёва
Іван Карлавіч Стржалка

**Іван Карлавіч Стржалка** (?-?) — беларускі ўрач, акушэр, хірург, гінеколаг.

## Біяграфія 
Для азнаямлення з медыцынскай практыкай наведваў, між іншым, клінікі Берліна, Парыжа і Прагі.

Да 1865 года працаваў у Слуцку.

З 1865 года працаваў у Мінску.

## Медыцынская дзейнасць 
У 1863 годзе пры аказанні дапамогі сельскай парадзісе з запушчаным папярочным становішчам плоду зрабіў эмбрыяспондылатамію па сваім спосабе, «які адрозніваецца ад усіх іншых прапанаваных спосабаў і мае вялікую перавагу перад іншымі»: разрэзаў міжрабер’е падпахай у плоду, пранік у грудную поласць і падскурна, з боку грудной паражніны, падзяліў хрыбет. Дзякуючы гэтаму ўмяшанню адбыўся самаразварот плоду, роды скончыліся шчасна, маці засталася ў жывых.

23 лютага 1884 года С. К. Свянціцкі далажыў Таварыству мінскіх урачоў аб паспяхова праведзенай (у снежні 1883) разам з І. К. Стржалка аперацыі ліквідацыі пузырна-похвавага свіршча, які з’явіўся пасля працяглых і цяжкіх трэціх родаў.

Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Гінеколагі Беларусі
Катэгорыя:Акушэры Беларусі
Мечыслаў Карлавіч Свянціцкі

**Мечыслаў Карлавіч Свянціцкі** (1833—1887) — расійскі ўрач і арганізатар аховы здароўя. Доктар медыцыны (1861). Старэйшы брат беларускага ўрача С. К. Свянціцкага.

## Біяграфія 
### Дзяцінства і адукацыя 
Нарадзіўся ў сям’і небагатага шляхціца ў маёнтку Красцінава Кобрынскага павета Гродзенскай губерні.

Скончыў Мінскую гімназію ў 1853 годзе і Пецярбургскую медыка-хірургічную акадэмію з адзнакай у 1858 годзе. Пры той самай акадэміі абараніў дысертацыю пра адзёр на званне доктара медыцыны ў 1861 годзе.

### Прафесійная дзейнасць 
Спачатку служыў у арміі, у ваенных шпіталях, у Пецярбургу. З 1867 года служыў у правінцыі, спачатку ў у Казанскім земстве, дзе ён займаў пасаду старэйшага лекара губернскай земскай бальніцы, дзе па яго ініцыятыве быў праведзены з’езд земскіх лекараў Казанскай губерні. З 1872 года — у Сімбірскай губерні, спачатку земскім урачом , а з 1876 года старшым Сімбірскай губернскай земскай бальніцы да сваёй смерці ў 1887 годзе.

На гэтай пасадзе М. Свянціцкі паказаў сябе выдатным арганізатарам: была перабудавана праца хірургічнага аддзялення бальніцы, фельчарскай школы, якая знаходзілася на базе бальніцы, па становішчы таго часу, як у пытаннях выкладання, так і бытавых умоў навучэнцаў. Быў актыўным удзельнікам Сімбірскага таварыства ўрачоў, выступаў на яго пасяджэннях з дакладамі па пытаннях арганізацыі аховы здароўя, галоўным чынам правядзення бальнічнымі ўстановамі прафілактычных мерапрыемстваў у дачыненні да інфекцыйных захворванняў.

На працягу сямі гадоў ён абіраўся старшынёй таварыства ўрачоў, змяніўшы на гэтай пасадзе даволі вядомага доктара М. Гласана ў 1880 годзе.

Памёр М. Свянціцкі ў Сімбірску ў ліпені 1887 года.

## Літаратура 
* ГАУО. Ф. 81

Катэгорыя:Медыкі Расіі
Катэгорыя:Эпідэміёлагі Расіі
Кіпрыі

thumb|Ахвярапрынашэнне Іфігеніі, каля 1609 г.
**Кі́прыі**, або **Кі́прыя** () — старажытнагрэчаская эпічная паэма з цыклу твораў пра Траянскую вайну. Аўтарам лічыцца кіпрскі паэт Стасін, Гамер ці галікарнаскі паэт Кіпрый. 

Да нашага часу не захавалася. 

## Паходжанне 
«Кіпрыі» узгадваліся шматлікімі аўтарамі антычнасці, але арыгінал загінуў пры пажары Александрыйскай бібліятэкі. Лічылася, што Гамер перадаў яе кіпрскаму паэту Стасіну ў якасці пасага сваёй дачкі, а Стасін перапрацаваў. Пазнейшыя даследаванні захаваных урыўкаў паказалі, што «Кіпрыі» былі складзены пазней за «Іліяду», але маглі папярэднічаць «Адысеі». У 1995 г. быў знойдзены надпіс у Галікарнасе, у якім аўтарства паэмы прыпісвалася мясцоваму паэту Кіпрыю.

## Крыніцы 
Найбольш поўнай крыніцай зместу «Кіпрый» з'яўляецца канспект, складзены граматыкам Еўтыхіям Проклам (II ст. н. э.), а таксама ўрыўкі ў выкладзе канстанцінопальскага патрыярха Фоція I (IX ст. н. э.). Захавалася толькі 52 арыгінальныя радкі, хаця ў першапачатковым выглядзе паэма змяшчала 11 раздзелаў і магла складацца з некалькіх тысяч радкоў.

## Змест 
Гея пакутвае ад перанаселенасці, і Зеўс вырашае пачаць вайну, каб скараціць колькасць людзей. 

Падчас вяселля Пелея і Фетыды паміж багінямі Афрадытай, Афінай і Герай пачынаецца спрэчка, хто з іх найпрыгажэйшая. Парыс прысуджае перамогу Афрадыце і атрымоўвае ад яе абяцанне атрымаць у жоны Алену Цудоўную. Хірон дорыць Пелею магутны ствол дрэва, з якога Гефест і Афіна вырабляюць дзіду (пазней яна належыць Ахілу).

Афрадыта раіць Парысу пабудаваць флот для вандроўкі ў Спарту. Нягледзячы на прадказанні ганебнага лёсу, Парыс разам з Энеям адпраўляюцца за Аленай. У Спарце іх вітаюць Менелай, Кастар і Палідзеўк. Менелай загадвае Алене сачыць за гасцямі, а сам накіроўваецца на Крыт. Парыс карыстаецца гэтым для выкрадання Алены. Кастар і Палідзеўк гінуць, але Зеўс дорыць ім неўміручасць.

Менелай і Агамемнан збіраюць былых жаніхоў Алены для экспедыцыі ў Трою. Нестар пераказвае некалькі міфаў. Апавядаецца пра няшчырае вар'яцтва Адысея, што не жадае ісці на вайну. Агамемнану прадказваюць, што вайна працягнецца 10 гадоў. Ён вырашае прынесці ў ахвяру сваю дачку Іфігенію. У апошні момант дзяўчыну выратоўвае Артэміда. 

Аб'яднаны флот грэкаў трапляе ў Мізію замест Троі і бярэ ў аблогу горад Тэўтрас. Паміж Ахілам і Агамемнанам адбываецца спрэчка. Ахіл знаходзіць памагатага для таго, каб дасягнуць Троі. Але траянцы паспяхова адбіваюць першую атаку. Грэкі патрабуюць вярнуць ім Алену і выкрадзены Парысам скарб. Ахіл упэўнівае паплечнікаў не пакідаць зямлю траянцаў. Грэкі рабуюць наваколле горада. Ахіл захоплівае ў палон Брысеіду, а Агамемнан — Хрысеіду. Такім чынам ствараецца падстава для будучага канфлікта Ахіла і Агамемнана.

## Спасылкі 
* Homerica: The Cypria (fragments)
* Cypria - Livius
* An Intertextual Reading of a Myth: Between Poetry, Myth, Cult Topography, and History 
* Ioannis Lambrou, Homer and the Epic Cycle: Dialogue and Challenge

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Траянская вайна
Катэгорыя:Вершаваныя творы
Катэгорыя:Эпасы
Катэгорыя:Літаратурныя творы па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Паэзія Старажытнай Грэцыі
Баляслаў Іосіфавіч Мацкевіч

**Баляслаў Іосіфавіч Мацкевіч** (, Гнесічы — ) — беларускі ўрач-хірург. Доктар медыцынскіх навук (1983), прафесар (1987). Ганаровы доктар Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1953). Галоўны ўрач абласнога анкалагічнага дыспансера ў Вілейцы (1956—1962).

Асістэнт, дацэнт кафедры шпітальнай хірургіі (1962—1976), загадчык курсам дзіцячай хірургіі (1976). Заснавальнік і загадчык кафедры дзіцячай хірургіі педыятрычнага факультэта (1985—1998), прафесар гэтай жа кафедры (1998—2000) Гродзенскага медыцынскага інстытута.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўны напрамак навуковай працы — вывучэнне патагенезу і ўдасканаленне метадаў лячэння гнойна-сэптычных хірургічных захворванняў у дзяцей.

### Асобныя творы 
* Рефлекторные влияния на моторную функцию желудка у больных с рубцовым сужением пищевода : автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата медицинских наук / Б. И. Мацкевич ; Минский государственный медицинский институт. 1960
* Патогенетическое лечение острых перитонитов у детей : Метод. рекомендации / М-во здравоохранения БССР, Упр. лечебно-профилакт. помощи детям и матерям; [Сост. Б. И. Мацкевич]. 1981
* Обоснование патогенетического лечения острого перитонита у детей: экспериментально-клинические исследования : автореферат диссертации … доктора медицинских наук : 14.00.35 / Мацкевич Болеслав Иосифович. — Москва, 1982. (Ба183467)
* Панкреатиты заболевания желчных путей : (тезисы докладов XVI Пленума Правления научного медицинского общества хирургов БССР), май, 1988 г. / [редколлегия: И. Я. Макшанов (ответственный редактор) и др.]. 1988
* Ведение послеоперационного периода у детей с лактазной недостаточностью : Метод. рекомендации и блок информ. для студентов и врачей / Гродн. гос. мед. ин-т, Каф, дет. хирургии; [Сост.: Б. И. Мацкевич, В. М. Шейбак]. 1997

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 10. — Мінск, 2000.
* Нарысы сучаснай гісторыі дзіцячай хірургіі на Беларусі : манаграфія / Баляслаў Мацкевіч. — Гродна, 2009.
* Гарелик, П. В. 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету: события и биографии / П. В. Гарелик, Е. М. Тищенко. — Гродно, 2008. — С. 172
* Болеслав Иосифович Мацкевич (к 70-летию со дня рождения) // Здравоохранение. — 1998. — № 1. — С. 56.

Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Анколагі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Дырбарн (Мічыган)

**Дырбарн** () — горад у ЗША, штат Мічыган. Паўднёва-заходні прыгарад Дэтройта. У горадзе знаходзяцца праўленне, лабараторыі і заводы кампаніі «Форд», а таксама Амерыканскі Ісламскі Цэнтр, Дзяржаўны Араба-Амерыканскі музей і найбуйнейшая мячэць на паўночнаамерыканскім кантыненце. Насельніцтва — 94,2 тыс. жыхароў (2007).

Катэгорыя:Гарады Мічыгана
Іван Анісімавіч Інсараў

**Іван Анісімавіч Інса́раў** ( — ) — савецкі гаспадарчы, дзяржаўны і палітычны дзеяч, беларускі медык і арганізатар аховы здароўя. Заслужаны ўрач Беларускай ССР (1964). Кандыдат медыцынскіх навук, прафесар (1964).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1903 годзе ў вёсцы Селішча Слуцкага павета Мінскай губерні. Скончыў медыцынскі факультэт БДУ ў 1927 годзе.

## Грамадская дзейнасць 
Галоўны рэдактар часопіса «Здравоохранение Белоруссии» (1967—1979). Дэлегат XXII з’езда КПСС.

## Літаратура 
* Организаторы здравоохранения Республики Беларусь / Белорус. ассоц. социалгигиенистов и организаторов здравоохранения; ред. М. З. Ивашкевич, И. В. Манулик. — Минск: Тип. «Победа», 2002. — С. 13—14.
* Иван Анисимович Инсаров (к 100-летию со дня рождения) // Здравоохранение. — 2003. — № 2. — С. 59—60.
* 
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 3. — Минск, 2006.
* Здравоохранение Беларуси : знаменательные и юбилейные даты, 2008 год. — Минск, 2008.

## Спасылкі 
* Инсаров Иван Анисимович // Виртуальный музей Слонимского государственного медицинского колледжа 
* Партизанская медслужба  // Газета «Медицинский вестник»
* Инсаров. Человек, ставший историей 

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя ўрачы Беларускай ССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Міністры аховы здароўя БССР
Катэгорыя:Дэлегаты XXII з’езда КПСС
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Вейкаўскі сельсавет

**Ве́йкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Свіслацкага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска .

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Свіслацкага раёна Беластоцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 жніўня 1945 года скасаваны, тэрыторыя перададзена ПНР.

На 1 студзеня 1941 года ў склад сельсавета ўваходзілі 4 населеныя пункты, насельніцтва сельсавета складала 1897 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.
* 

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Свіслацкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1945 годзе
Дзянніца (газета)

«**Дзянні́ца**» — беларуская газета, заснаваная Змітром Жылуновічам у Петраградзе ў 1916 годзе. Адноўленая ў 1918 годзе, стала першай савецкай газетай на беларускай мове.

## Гісторыя 
Створана ў Петраградзе ў 1916 годзе, дзе існавала вялікая беларуская суполка ўцекачоў з акупаванай кайзераўскай Германіяй тэрыторыі Беларусі. Выдавалася на ўласныя сродкі Змітра Жылуновіча. Выходзіла з кастрычніка па снежань 1916 года.

Выхад аднавіўся з 1 сакавіка 1918 года як друкаваны орган Белнацкама. Друкавалася ў Петраградзе на беларускай мове. З 6 красавіка 1918 (№ 6) да 24 лютага 1919 года ў Маскве. Асобныя матэрыялы друкаваліся на рускай мове.

Рэдактарамі былі Зміцер Жылуновіч (Цішка Гартны, № 1—5), Зміцер Жылуновіч і Іван Пятровіч (Янка Нёманскі, № 6—23), астатнія нумары падпісвалі выдавецкі аддзел Белнацкама (да № 39) і рэдакцыйная калегія (у 1919 годзе фактычны рэдактар Павел Каравайчык). Выйшла 49 нумароў.

## Змест 
Змяшчала артыкулы на агульнапалітычную, эканамічную, нацыянальную тэматыку, беларускія літаратурныя творы. Асвятляла дзейнасць Белнацкама, беларускіх арганізацый Савецкай Расіі, жыццё беларускіх уцекачоў, заклікала да змагання за вызваленне акупаванай Германіяй тэрыторыі Беларусі.

Змяшчала дакументы пра палітычную і культурна-асветніцкую дзейнасць урада Беларускай Народнай Рэспублікі (адозвы, устаўныя граматы, мемарандумы, загады і пастановы, тэлеграмы), паведамленні пра культурна-асветніцкую дзейнасць, адкрыццё курсаў беларусазнаўства ў Менску, Будслаўскай і Віленскай беларускіх гімназій і інш. Адначасова крытычна ставілася да дзейнасці ўрада БНР, бачыла Беларусь у складзе Расійскай Федэрацыі.

Друкавала матэрыялы пра пабудову беларускай дзяржаўнасці. Адлюстравала палеміку Белнацкама з дзеячамі Паўночна-Заходняга абкама РКП(б) і Аблвыканкамзаха (Аляксандр Мяснікян, Вільгельм Кнорыньш), якія выступалі супраць ідэі беларускай дзяржаўнасці.

Змясціла артыкул «Беларусь як частка Савецкай Федэратыўнай Рэспублікі», тэкст Маніхвэста аб абвяшчэнні Беларускай ССР, пастанову Прэзідыума ВЦВК аб прызнанні незалежнасці БССР, пастановы беларускага савецкага ўрада і 1-га Усебеларускага з’езда Саветаў. Вынікі існавання «Дзянніцы» падведзеныя ў артыкуле М. Баравога «Год нашай працы» (№ 49 ад 24 лютага 1919).

Друкавала творы Якуба Коласа, Цішкі Гартнага, Максіма Гарэцкага, Алеся Гурло, Ігната Дварачаніна (псеўданім Гудок), А. Дземідовіча, Паўла Каравайчыка (П. Каравай), Я. Макарэвіча, Я. Лагуна, Міхаіла Мялешкі, Фабіяна Шантыра, А. Юшкевіча і інш.; навуковыя і публіцыстычныя артыкулы Язэпа Дылы, Яўсея Канчара, Паўла Каравайчыка (П. Любецкі), Янкі Нёманскага, Дзмітрыя Чарнушэвіча.

## Літаратура 
* *Наталля Калеснік* «Дзянніца» //  — С. 237
* Бугаев Е. Возникновение большевистских организаций и образование Компартии Белоруссии. ― М., 1959;
* 
* Зерницкий М. С. Белорусская советская печать в годы иностранной военной интервенции и гражданской войны (1918—1920). ― Мн., 1963;
* Круталевич В. А. Рождение Белорусской Советской Республики. ― Мн., 1975.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Газеты Санкт-Пецярбурга на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты Масквы на беларускай мове
Стасін

**Стасі́н** (; VIII стагоддзе да н.э. або VII стагоддзе да н.э.) — легендарны грэчаскі паэт з Кіпра, якому прыпісваюць поўнае або частковае аўтарства паэмы «Кіпрыі».

Пра месца нараджэння і жыццё Стасіна нічога невядома. Антычныя аўтары лічылі, што ён быў жанаты з дачкой Гамера і атрымаў першасны варыянт «Кіпрыій» у якасці пасага. Стасіна цытавалі Платон і Еўтыхій Прокл.

## Спасылкі 
* Jonathan BURGESS, Kyprias, Poet of the Iliaka
* John Curtis Franklin Greek Epic and Kypriaka: Why “Cyprus Matters”

Катэгорыя:Паэты Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія паэты
Еўтыхій Прокл

**Еўты́хій Прокл** (; II стагоддзе н.э.) — эліністычны граматык, вядомы кароткім пераказам эпічнага цыкла. 

Нарадзіўся ў афрыканскай калоніі Сіка-Венерыя. Навучаў імператара Марка Аўрэлія. Некаторы час фармальна займаў пасаду рымскага консула.   

## Спасылкі 
* Proclus
* Proclus' summaries of the Epic Cycle

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія граматыкі
Катэгорыя:Пісьменнікі Старажытнага Рыма
Аляксей Рыгоравіч Стаханаў

**Аляксей Рыгоравіч Стаханаў** (, 3 студзеня 1906 — 5 лістапада 1977) — савецкі шахцёр, Герой Сацыялістычнай Працы (1970), член Камуністычнай партыі Савецкага Саюза (1936), заснавальнік Стаханаўскага руху.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў Арлоўскай губерні. Працоўную дзейнасць пачаў у 1917 годзе пастухом. У 1927 годзе прыехаў на Данбас у горад Кадзііўка, дзе працаваў на шахце «Цэнтральная-Ірміна». У 1935 годзе яму было даручана ўстанавіць рэкорд здабычы вугалю і створаны для гэтага адпаведныя ўмовы. У ноч на 31 жніўня за 6-гадзінную змену ён насек адбойным малатком 104 тоны вугалю, выканаўшы 14,5 нормаў. У гэтым яму дапамагала група крапільшчыкаў. Член ВКП(б) з 1936 года.

З 1937 года вучыўся ў Прамысловай акадэміі. Пасля заканчэння Прамысловай акадэміі на кіруючай рабоце ў прамысловасці: начальнік шахты ў Карагандзе, старшы інжынер і начальнік аддзела Міністэрства вугальнай прамысловасці СССР. З 1957 года зноў на Данбасе: намеснік кіраўніка вугальнага трэста, памочнік галоўнага інжынера шахты. З 1974 года на пенсіі.

Памёр у псіхіятрычным шпіталі горада Тарэз у 71-гадовым узросце.

## Памяць 
 СССР (1985) Да 50-годдзя стаханаўскага руху. А. Р. Стаханаў у рабочай вопратцы і з адбойным малатком]]
* Імем Стаханава названа вуліца ў горадзе Чысцяковэ, на якой размяшчаўся дом Стаханава. Таксама ў гонар Стаханава названы вуліцы ў Ліпецку, Уладзікаўказе, Самары, Пермі, Кіраве, Пскове, Краснадары, Манчагорску, Цюмені, Салаваце, а таксама ў Маскве, Мінску і іншых гарадах.
* 15 лютага 1978 года горад Кадзііўка быў перайменаваны ў Стаханаў.

Катэгорыя:Вугальная прамысловасць
Катэгорыя:Гісторыя Данбаса
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Асобы на марках
Памяць (энцыклапедычнае выданне)

**«Па́мяць»** — шматтомнае серыйнае выданне энцыклапедычнага характару гісторыка-дакументальных хронік раёнаў і гарадоў Беларусі. З 1985 па 2015 гады выдадзена 151 кніга.

Выдавалася паводле пастановы ўрада БССР «Аб выданні ў рэспубліцы кніг Памяці» на беларускай мове (асобныя дакументы і матэрыялы на рускай мове). Непасрэдна ідэя выдання такіх кніг належала Пятру Машэраву і/або загадчыку аддзела культуры ЦК КПБ, пісьменніку Алесю Петрашкевічу. Для падрыхтоўкі рукапісаў створаны гарадскія і раённыя камісіі з удзелам вучоных і краязнаўцаў. Выданне пачата выдавецтвам «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі ў 1985 годзе («Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Шумілінскага раёна»).

Кожная кніга мае раздзелы: «Ад часоў першабытных — 1917», «1917—1941», «1941—1945», «1945 — да нашых дзён». Цэнтральнае месца ў выданні прысвечана перыяду Вялікай Айчыннай вайны, у якім змешчаны спісы воінаў Чырвонай Арміі, што загінулі ў час абароны і вызвалення раёна (горада) і пахаваны на яго тэрыторыі; воінаў-землякоў, якія загінулі ці прапалі без вестак; партызан, падпольшчыкаў, удзельнікаў антыфашысцкага руху, асоб, якія садзейнічалі партызанскаму руху і падполлю. У апошнім раздзеле вельмі значныя падраздзелы «Матэрыяльная і духоўная спадчына» і «3 гісторыі населеных пунктаў». У кнізе вялікае месца адведзена дакументальным матэрыялам. Выданне багата праілюстравана.

## Бібліяграфія 
* Агульны спіс выдадзеных тамоў серыі «Памяць» 

## Статыстыка 
Колькасць кніг паводле гадоў і выдавецтваў.

## Цікавыя факты 
* У першых двух кнігах (Шумілінскі і Бярозаўскі раёны) асноўнай мовай з’яўляецца руская. У 2014 годзе ў другім выданні пра Бярозаўскі раён руская мова засталася асноўнай.
* Другая кніга, якая прысвечана Дубровенскаму раёну, была выдадзена ў 1996 годзе, а першая — у 1997 годзе.
* Кніга пра Крычаўскі раён — адзіная, якая была выдадзена не ў Мінску.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Постановление Совета Министров Белорусской ССР от 27.05.1991 № 203 «Об издании в республике книг Памяти»
* Памяць. Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі, кніжная серыя  / Этнаўсё

Катэгорыя:Беларускія энцыклапедыі
Катэгорыя:Кніжныя серыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1985 годзе
Мікалай Аляксандравіч Турко

**Мікалай Аляксандравіч Турко** (, Трашчычы — ) — беларускі медык і арганізатар аховы здароўя. Заслужаны ўрач БССР (1970). Ганаровы грамадзянін Свіслачы.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1954). Галоўны ўрач Дабравольскай участковай бальніцы Свіслацкага раёна (1956), галоўны ўрач Свіслацкага раёна (1956—1981), галоўны ўрач абласнога туберкулёзнага дыспансера «Свяцк» (1981—1984), галоўны ўрач санаторыя «Беларусь» у Сочы (1984), галоўны ўрач санаторыя «Радон» Дзятлаўскага раёна (1985—1990).

## Літаратура 
* Организаторы здравоохранения Республики Беларусь / Белорус. ассоц. социалгигиенистов и организаторов здравоохранения; ред. М. З. Ивашкевич, И. В. Манулик. — Минск: Тип. «Победа», 2002. — С. 315—316.

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Свіслачы
Шчасліўчык Люк

**Шчасліўчык Люк** ()&nbsp;— серыя коміксаў; упершыню яе апублікаваў 1947 года бельгійскі мастак Морыс дэ Бевер, ён вядомы пад псеўданімам «Моррыс». Галоўным героем комікса ёсць Шчасліўчык Люк, бясстрашны каўбой на Дзікім Захадзе; ён «страляе хутчэй ад сваёй цені». Разам з коміксамі «Прыгоды Тынтына» і «Астэрыкс і Абелікс», «Шчасліўчык Люк» ёсць адным з самых вядомых і самых прадаваных коміксаў у Еўропе, яго прыгоды перакладзена мноствам моў света, за матывамі гэтых коміксаў зфільмавана мультыплікацыйныя і мастацкія стужкі і серыялы.

Упершыню комікс «Шчасліўчык Люк» апублікавана 7 грудня 1946 на старонках бельгійскага журнала Spirou. Яго першая прыгода называлася *Arizona 1880*. За некалькі гадоў дэ Бевер пачаў супрацоўніцтва з пісьменнікам Рэне Гасіні, што стаў пісаць сцэнарыі коміксаў. Іх першай супольнай працай стала гісторыя *Des rails sur la prairie*, яе апублікавана 25 серпня 1955 ў *Spirou*. У 1967 году дэ Бевер і Гасіні памянялі выданне на французскі журнал *Pilote*.

Пасля смерці Гасіні 1977 года дэ Бевер працаваў з рознімі сцэнарыстамі. Морыс дэ Бевер памер 2001 года ў веку 77 гадоў, але два гады пазней французскі мастак Ашдэ прадоўжыў серыю коміксаў пра Шчасліўчыка Люка.

## См. таксама 
* Прыгоды Тынтына
* Peanuts

## Спасылкі 
Катэгорыя:Коміксы Бельгіі
Катэгорыя:Коміксы 1946 года
Фасетачныя вочы

]]
**Фасе́тачныя вочы** (—«грань»), таксама *склада́ныя вочы* — складаныя органы зроку многіх членістаногіх: насякомых, ракападобных, некаторых мнаганожак.

Складаюцца з вялікай колькасці асобных, ізаляваных праслойкамі пігменту, простых вочак — аматыдыяў, рагавічная лінза якіх мае выгляд выпуклага шасцігранніка — фасеткі (адсюль назва). Вачэй звычайна адна пара. У дарослых асобін колькасць фасетак у складаным воку можа быць велізарнай: у пакаёвай мухі — да 4000 фасетак, у некаторых жукоў і стракоз — да 25000. Мяркуюць, што вочы насякомых могуць успрымаць колер.

## Літаратура 
* 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд., дап. — Мінск: Нар. асвета, 2010. — 222 с. ISBN 978-985-03-1367-6.

Катэгорыя:Анатомія насякомых
Катэгорыя:Анатомія ракападобных
Катэгорыя:Анатомія членістаногіх
Катэгорыя:Зрок
Альтаміра (фільм)

«**Альтаміра**» () — іспанскі біяграфічны драматычны фільм 2016 года з Антоніа Бандэрасам у галоўнай ролі. Гэта першая праца рэжысёра Х’ю Хадсана пасля карціны «Я марыла аб Афрыцы» 2000 года.

## Сюжэт 
Марселіна Санз дэ Саўтуола — іспанскі юрыст і археолаг-аматар — разам са сваёй дзевяцігадовай дачкой Марыяй ва ўласных уладаннях знайшоў пячору з наскальныя малюнкі эпохі каменнага веку. Саўтоле давялося сутыкнуцца з кпінамі з боку навуковай супольнасці і гневам царквы, якая не прызнае нічога, што разыходзіцца са святым пісьмом. Толькі пасля смерці імя Саўтолы было ачышчана, а пячора Альтаміра занесеная ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## У ролях 
* Антоніа Бандэрас — Марселіна Санз дэ Саўтуола
* Гальшыфте Фарахані — Канчыта
* Алегра Ален — Марыя Саўтола
* Ірэна Эскалар — дарослая Марыя
* Клемент Сібані — Эміль Картальяк
* Генры Гудмен — Дэ Лос Рыас
* П’ер Ніне — Пол Ратьер
* Руперт Эверэт — Мансіньёр
* Хавіві Хіль Валье — Арле
* Нікалас Фарэл — Віланова
* Луіс Салер — Мера
* Табата Сересо — Пасі
* Кэці Петэрсан — Караліна
* Мэрыам Д’ Або — Элена
* Кіке Гуаса — кароль Альфонса XII
* Трыстан Ульоа — Анры Брэйль

## Саўндтрэк 
Музыку да фільма напісалі брытанскі рок-музыкант Марк Нопфлер і шатландская перкусіяністка і кампазітар Эвелін Глен.

## Водгукі 
У фільма 57% станоўчых водгукаў на сайце Metacritic.
Джонатан Холанд з вядучага амерыканскага выдання *The Hollywood Reporter* назваў фільм "маляўнічым, але звычайным", дадаўшы, што "трохі вау-фактару вы адчуваеце, калі бачыце карціну "Альтаміра", у якой галоўную ролю выканаў Антоніа Бандэрас, а рэжысёрам выступіў Х'ю Хадсон, і ў якой апісваюцца падзеі, якія граюць важную ролю ў вялікай навуковай рэвалюцыі Дарвіна, але якая, у выніку, зводзіцца да прыгожай, але празаічнай драмы, дзе ўсё адбываецца менавіта так, як і чакалася".

## Спасылкі 
* *Altamira* the Internet Movie Database

Катэгорыя:Фільмы на іспанскай мове
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы-драмы Іспаніі
Катэгорыя:Фільмы, заснаваныя на рэальных падзеях
Катэгорыя:Фільмы 2016 года
Катэгорыя:Фільмы аб археолагах
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Іспаніі
Катэгорыя:Фільмы Х’ю Хадсана
Альтаміра (значэнні)

**Альтаміра:**
* Альтаміра — пячора з дагістарычнымі малюнкамі.
* Альтаміра — замак ў Валенсіі, Іспанія.
* Альтаміра — муніцыпалітэт у Мексіке, уваходзіць у штат Тамаўліпас.
* Альтаміра — горад у Мексіке, уваходзіць у штат Тамаўліпас.
* Альтаміра — плошча ў Каракасе, сталіцы Венесуэлы.
* Альтаміра — раён горада Каракас (сталіца Венесуэлы).
* Альтаміра — мексіканскі футбольны клуб, які базуецца ў горадзе Альтаміра.
* Альтаміра — фільм 2016 года аб адкрыцці пячоры.
1891 год у гісторыі астраноміі

**1891** год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.

## Падзеі 
## Астранамічныя з’явы 
## Адкрытыя астранамічныя аб’екты 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 23 чэрвеня — **Норман Роберт Погсан**, англійскі астраном (нар. 23.05.1829).

## Зноскі 

Катэгорыя:Гады ў астраноміі
Велікасельскі сельсавет (Свіслацкі раён)

**Велікасе́льскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Свіслацкага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Вялікае Сяло.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Свіслацкага раёна Беластоцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 12 кастрычніка 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Палонкаўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Свіслацкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе
Анры Брэйль

Абат **Анры Эдуар Праспер Брэйль** (; , Мартэн, дэпартамент Манш, Францыя — , Л’Іль-Адам, дэпартамент Валь-д’Уаз, Францыя)&nbsp;— французскі каталіцкі святар, археолаг, антраполаг, этнолаг і геолаг, спецыяліст па палеаліту і&nbsp;гісторыі першабытнага мастацтва. Вывучаў наскальны жывапіс у далінах Сомы і Дардонь, вывучаў першабытныя стаянкі ў Іспаніі, Партугаліі, Італіі, Ірландыі, Эфіопіі, Паўднёвай Афрыцы, Брытанскім Самалі і Кітаі.

## Біяграфія 
Спецыяліст па палеаліту і па гісторыі першабытнага мастацтва. Даказаў існаванне арыньякскай эпохі верхняга палеаліту Заходняй Еўропы, а таксама старажытнапалеалітычных клектанскіх комплексаў, якія характарызуюцца адсутнасцю ручных рубілаў. Сумесна з  выявіў чэрап Сакапасторэ II, які належаў так званаму «атыпічнаму» неандэртальцу.

Брэйль шмат зрабіў для вывучэння палеалітычнага пячорнага мастацтва і першабытных наскальных малюнкаў Афрыкі, Паўночнай Іспаніі і Паўднёвай Францыі.

Нарадзіўся ў Мортэне (каля Донфрона, дэпартамент Манш) 28 лютага 1877 года. Адукацыю атрымаў ў калежы Сен-Венсан у Санлісе, семінарыі Сен-Сюльпіс і Сарбоне. У 1897 года быў прысвечаны ў духоўны сан.

Брэйль чытаў лекцыі па этнаграфіі ў Фрайбургскім універсітэце (1905—1910); у 1910 годзе стаў ганаровым прафесарам дагістарычнай этнаграфіі ў Інстытуце палеанталогіі чалавека, а ў 1929 годзе яму было прысвоена званне прафесара першабытнай гісторыі Калеж дэ Франс. Разам з П’ерам Тэяр дэ Шардэнам вёў раскопкі ў гротах Чжаўкаўдзянь пад Пекінам, дзе быў знойдзены Сінантрап. Па запрашэнні Яна Сметса ў 1942 годзе перабраўся ў Паўднёвую Афрыку і ў 1944—1951 гадах выкладаў у Вітватэрсрандскім універсітэце.

Працы Брэйля закранаюць шырокі круг праблем археалогіі палеаліту і неаліту, але асаблівую вядомасць ён атрымаў дзякуючы сваім даследаванням пячорнага мастацтва. У 1952 годзе была апублікавана яго праца «Чатырыста стагоддзяў наскальнага мастацтва» (*Quatre цэнтаў sicles d’art parital*).

Памёр Брэйль у Л’ Іль-Аданам 14 жніўня 1961 года.

Яго вучнем быў вядомы спецыяліст па наскальнаму жывапісу Анры Лот, які зафіксаваў каля 800 малюнкаў фрэсак народаў Сахары і апісаў сваю працу ў кнізе «У пошуках фрэсак Тасс».

## Гл. таксама 
* Каменны век у Еўропе
* Арыньякская культура
* Пячора Ласко
* П’ер Тэяр дэ Шардэн

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* «Аббат Анри Брейль»  в Виртуальном музее «Первобытное искусство».
* «Брейль Анри» на странице Сектора археологической теории и информатики Института Археологии и Этнографии СО РАН.

Катэгорыя:Камандоры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Антраполагі Францыі
Катэгорыя:Геолагі Францыі
Катэгорыя:Даследчыкі дагістарычнай эпохі
Смурфы

**Смурфы** (), вядомыя таксама пад назвамі **смэрфы**, **штрумфы**, **штрумпфы** ()&nbsp;— істоты, прыдуманыя і намаляваныя бельгійскім мастаком П'ерам Кюлліфарам (), што працаваў пад псеўданімам Пейо (Peyo). Упершыню свет пабачыў смурфаў у журнале коміксаў «Le Journal de Spirou» 23 кастрычніка 1958 года, у 1980-х пачаў выпускацца анімацыйны серыял «Smurfs», менавіта тады ў англамоўным свеце адбыўся ўсплёск папулярнасці гэтых маленькіх істот.

## Смурфы і кніга рэкордаў Гінэса 
Стывен Паркс (з Вялікай Брытаніі) пачаў збіраць смурфаў яшчэ ў дзяцінстве і з тых часоў не спыняўся. На 28 студзеня 2010 яго калекцыя дасягнула 1061 штук, уключаючы фігуркі калядных і велікодных смурфаў, а таксама смурфаў ў гісторычных касцюмах.

На сакавік 2011 года калекцыя Андрэаса Шюссера (Германія) налічвала 3173 розных смурфаў. Збіраць фігуркі смурфаў Андрэас пачаў ў 2000 годзе.

18 ліпня 2008 на вуліцах ірландскага горада Кастлэблэйні сабралася 1253 людзей у касцюмах смурфаў&nbsp;— масавы флэшмаб людзей у вобразе смурфаў.

## Сусветны дзень смурфаў 
25 чэрвеня 2011 адбыўся Сусветны дзень смурфаў. Акцыя была прымеркаваная да дня нараджэння стваральніка казачных герояў, бельгійскага мастака Пейо (25 чэрвеня яму споўнілася б 83 гады), і выхаду фільма «Смурфікі» на вялікім экране 11 жніўня 2011 года.

У рамках «Сусветнага дня смурфаў» ўсіх прыхільнікаў работ Пейо з усяго свету запрасілі на смурфамерапрыемствы, каб, сярод іншага, усталяваць новы сусветны рэкорд у «Кнізе рэкордаў Гінэса»: самая шматлікая група людзей у касцюмах смурфаў за суткі. Мерапрыемства праходзіла адначасова ў дзясятцы краін.

Каб увайсці у «Кнігу рэкордаў Гінэса», неабходна было сабраць не менш 2510 смурфікі у 12 гарадах свету, а каб стаць смурфікам, удзельнікам мерапрыемства неабходна было пераапрануцца ў адпаведны смурфастрой: белую смурфашапачку, белыя штаны і чаравікі, блакітныя футболкі, а таксама папаўняць сінімі.

Гарады-ўдзельнікі акцыі «Сусветнага дня смурфікаў»: Брусель (Бельгія), Афіны (Грэцыя), Гаага (Галандыя), Дублін (Ірландыя), Мехіка (Мексіка), Панама-Сіці (Панама), Варшава (Польшча), Йаганесбург (ПАР).

## См. таксама 
* Бельгійскі цэнтр коміксаў

## Спасылкі 
*  

Катэгорыя:Персанажы мультфільмаў
Катэгорыя:Персанажы коміксаў
Катэгорыя:Гномы
Катэгорыя:Коміксы Бельгіі
Фітафтора

**Фітафтора** (*Phytophthora*)  — род мікраскапічных арганізмаў класа ааміцэтаў.

Вядома звыш 70 відаў, пашыраных па ўсім зямным шары. Паразіты. Узбуджальнікі фітафтарозаў (плямістасцей, гнілей) сельскагаспадарчых, дэкаратыўных і дзікарослых раслін. Развіваюцца на каранях, сцяблах, ствалах, лісці, кветках, пладах. Найбольш вядомы від , які выклікае фітафтароз бульбы і таматаў.

Міцэлій раэгалінаваны, аднаклетачны, міжклетачны, белы, павуціністы, з гаўсторыямі, таўшчынёй 2,5—15 мкм. Канідынносцы буйныя, простыя або слабаразгалінаваныя, утвараюць шчыльны, белаваты або бураваты налёт. Канідыі (зоаспарангіі) амаль шарападобныя, буйныя, на верхавінцы з маленькім бугарком, утрымліваюць двухжгуцікавыя зааспоры. Ааспоры (споры, якія зімуюць), уэнікаюць у выніку полавых працэсаў шарападобныя, светла-бурыя.

## Літаратура 
*Бельская С.* Фітафтора // 

Катэгорыя:Перанаспаральныя
Іпацьеў

**Іпацьеў** — прозвішча

Вядомыя носьбіты:
* Аляксандр Мікалаевіч Іпацьеў (1911—1969) — вучоны, генетык і селекцыянер, доктар сельскагаспадарчых навук, член-карэспандэнт Акадэміі навук БССР
* Віктар Аляксандравіч Іпацьеў (1942—2009) — вучоны ў галіне лесазнаўства, глебазнаўства і радыеэкалогіі лесу, акадэмік НАН Беларусі
* Уладзімір Мікалаевіч Іпацьеў (1867—1952) — хімік, ваенны інжынер, генерал-лейтэнант, акадэмік АН СССР
Мэдэнічы

**Мядэнічы** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Львоўскай вобласці Украіны ў складзе Драгобыцкага раёна. За 20 км на паўночны ўсход ад Драгобыча, за 60 км на поўдзень ад Львова.

## Гісторыя 
Упершыню згаданы ў 1395 годзе, калі мясцовы шляхціц Яхно атрымаў ад караля Ягайла грамату на валоданне разам з Мэдэнічамі яшчэ і мястэчкам Заршын на тэрыторыі Польшчы. У сярэднявеччы Мэдэнічы ўваходзілі ў Самбарскую каралеўскую эканомію.

Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай Мэдэнічы ўваходзяць у склад Аўстрыйскай імперыі.

Мэдэнічы былі вядомыя вырошчваннем хмелю, у XIX ст. тут быў бровар. У 1886 годзе сяло за 560 000 аўстрыйскіх гульдэнаў купілі Ёзэф і Маўрыц Калішэры. Мэдэнічы здаўна славіліся крыніцамі са смачнай вадой, браты-юдэі Калішэры зладзілі тут вытворчасць піва і содавай вады, якую прадавалі па ўсёй Аўстра-Венгрыі. Піва варылі тут і ў савецкі час. Будынак старога бровара захаваўся да цяперашняга часу.

У асобных статыстычных даведніках Галічыны канца XIX — пачатку XX ст. Мэдэнічы згадваюцца як мястэчка Драгобыцкага павета. Станам на 1890 г. мястэчка мела 2430 жыхароў, рымска-каталіцкі і грэка-каталіцкі прыходы, сінагогу, уласны акруговы суд, пошту і тэлеграф.

З пачатку 1920-х гг. Мэдэнічы — ў складзе Польшчы.

1 жніўня 1934 года ў Драгобыцкім павеце была створана гміна Мэдэнічы з цэнтрам у аднайменным сяле. У склад гміны ўваходзілі сельскія абшчыны: Доўгае, Карасніца (Ёзэфберг), Роўнае (Кёнігзаў), Летня, Апарын, Рэпчыцы.

У 1934 г. тэрыторыя гміны складала 100,80 км². Насельніцтва гміны станам на 1931 г. складала 11 тыс. чал. Налічвалася 2 тыс. жылых дамоў.

У 1939 г. Мэдэнічы ўваходзяць у склад УССР. У 1939—1941 і 1944—1959 гадах Мэдэнічы былі цэнтрам аднайменнага раёна ў складзе Драгобыцкай вобласці.

У 1940 г. населены пункт атрымаў статус пасёлка гарадскога тыпу.

21 мая 1959 г. пасёлак перайшоў са складу Драгобыцкай вобласці ў склад Львоўскай вобласці ў сувязі з правядзеннем адміністрацыйнай рэформы і скасаваннем Драгобыцкай вобласці.

У савецкі перыяд у пасёлку меліся прадпрыемствы харчовай прамысловасці, камбікормавы завод.

У 1989 г. пасёлак гарадскога тыпу Мядэніца атрымаў назву Мэдэнічы.

23 снежня 2018 г. у Мэдэніччах адбыліся першыя выбары аб’яднанай тэрытарыяльнай абшчыны, па выніках якіх у склад аб’яднанай тэрытарыяльнай грамады ўвайшлі Мэдэнічы як адміністрацыйны цэнтр і навакольныя вёскі.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Львоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Драгобыцкага раёна
Размеркаванне Бернулі

{{Размеркаванне імавернасцей|
|name       =Размеркаванне Бэрнулі
|type       =mass
|pdf_image  =
|cdf_image  =
|parameters =0 \leq p \leq 1,
q = 1 - p
|support    =k \in \{0,1\}
|pdf        =\begin{cases}
    1-p & k=0 \\
    p & k=1
    \end{cases}

|cdf        =\begin{cases}
    0 & k 
|mean       = p
|median     =\begin{cases}
    0 & p  1/2
    \end{cases}
|mode       =\begin{cases}
    0 & p  1/2
    \end{cases}
|variance   =p(1-p) = pq 
|mad        =\frac{1}{2}
|skewness   =\frac{q - p}{\sqrt{pq}}
|kurtosis   =\frac{1 - 6pq}{pq}
|entropy    =-q\ln q - p\ln p
|mgf        =q+pe^t
|char       =q+pe^{it}
|pgf        =q+pz
|fisher     = \frac{1}{pq} |
}}
**Размеркаванне Бернулі** або **Бэрнулі** — дыскрэтнае размеркаванне імавернасцей выпадковай велічыні, якая прымае значэнне 1 з імавернасцю p і значэнне 0 з імавернасцю q = 1-p. Прыклад размеркавання Бэрнулі — падкіданне манеты, дзе выпадзенне арла можна супаставіць значэнню 1, а рэшкі — значэнню 0. У выпадку, калі манета «сумленная», імавернасці выпадзення арла і рэшкі мусяць быць роўнымі, а значыць p = 0.5.

Размеркаванне Бэрнулі названае ў гонар швейцарскага матэматыка Якаба Бэрнулі.

## Азначэнне 
Выпадковая велічыня X мае размеркаванне Бэрнулі (запісваецца X \sim Bernoulli(p)), калі выконваецца
: P(X=1) = p,
: P(X=0) = 1 - p.
Для спрашчэння натацыі часта ўводзіцца параметр q := 1 - p.

Функцыя імавернасці мае выгляд
:  p_{X \sim Bernoulli(p)}(k) = \begin{cases}
   p & k=1, \\
   1-p & k = 0.
 \end{cases}

Таксама можна запісаць
: p_{X \sim Bernoulli(p)}(k) = p^k (1-p)^{1-k} \quad k\in\{0,1\}
або
: p_{X \sim Bernoulli(p)}(k) = pk+(1-p)(1-k) \quad k\in\{0,1\}.

## Характарыстыкі 
Матэматычнае спадзяванне выпадковай велічыні, якая мае размеркаванне Бэрнулі, роўнае. Іншымі словамі, велічыня X \sim Bernoulli(p) мае такое ж размеркаванне, як і велічыня X \sim B(1, p).

Бернулі
Амельчанка

**Аме́льчанка** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Аляксандравіч Амельчанка — украінскі палітык, мэр Кіева з 1996 па 2006 год
* Антон Дзям’янавіч Амельчанка — беларускі футбаліст, брамнік
* Георгій Іванавіч Амельчанка — беларускі і ўкраінскі медык
Алена Мацук

**Алена Мацук** (1925) — дзяячка беларускага нацыянальнага супраціву, сябра пастаўскай групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі Саюз беларускіх патрыётаў (СБП).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1925 г. у сялянскай сям’і ў в. Казяны Дзісенскага павета (Віленскае ваяводства, Польская Рэспубліка). Вучылася ў Пастаўскім педагагічным вучылішчы. У 1946 г. далучылася да нелегальнай беларускай арганізацыі «За Беларусь», якая пазней улілася да Саюза беларускіх патрыётаў. Належала да пастаўскай групы арганізацыі. Пасля сканчэння навучання працавала настаўніцай пачатковай школы в. Заброддзе Пастаўскага раёна.

У лютым 1947 года савецкая ўлада пачала арышты сябраў арганізацыі: у давер да пастаўскай групы ўвайшоў афіцэр МДБ Алег Стахоўскі, выдаўшы сябе за ўдзельніка антысавецкай арганізацыі, і падштурхоўваў да тэрарызму. Алена Мацук была арыштавана 6 сакавіка 1947 г., асуджана ваенным трыбуналам войск МУС 20 ліпеня 1947 г. за «антысавецкую дзейнасць» і як «удзельніца нацыяналістычнай арганізацыі» да 8 гадоў канцлагераў. Пасля знаходжання ў дудзінскай перасылачнай турме трапіла ў нарыльскі лагер, дзе працавала ў карпусах медна-нікелевага камбінату ў лабараторыі кантрольна-вымяральных прыладаў.

Далейшы лёс невядомы.

Рэабілітавана Вярхоўным Судом Беларусі 29 лістапада 1991 г.

## Літаратура 
* Гарт. З успамінаў пра Саюз Беларускіх Патрыётаў. Мн., 1997. С. 112, 113, 321, 322, 324, 325, 340.
* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3.

## Спасылкі 
* [Біяграфія Алены Мацук на старонцы Леаніда Маракова(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D1%9E)]

## Гл. таксама 
* Саюз беларускіх патрыётаў

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Браслаўскім раёне
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх патрыётаў
Стралецкі сельсавет

**Страле́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Скідзельскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Стральцы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Скідзельскага раёна Беластоцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Азёрскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Скідзельскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Георгій Іванавіч Амельчанка

**Георгій Іванавіч Амельчанка** ( — ?) — беларускі і ўкраінскі медык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1864 годзе. З 1911 і прынамсі да 1912 года працаваў памочнікам урачэбнага інспектара ў міскім губернскім урачэбным аддзяленні.

У 1919 годзе выконваў абавязкі  павятовага ўрача і пражываў у Лубнах. На гэтай пасадзе ў кастрычніку 1919 года прыняў удзел у расследаванні  у .

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Украіны
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Разенталь

**Разенталь** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Карл Фёдаравіч Разенталь (1890—1983) — савецкі дзяржаўны дзеяч.
* Саламон Конрадавіч Разенталь (1890—1955) — беларускі і савецкі дэрматавенеролаг і шахматыст.
* Уры Разенталь (нар. 1945) — нідэрландскі палітык, міністр замежных спраў Нідэрландаў.
Міхаіл Георгіевіч Якавенка

**Міхаіл Георгіевіч Якавенка** (?-?) — беларускі медык і арганізатар аховы здароўя. Доктар медыцыны (1898).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт. У 1898 годзе абараніў дысертацыю на званне доктара медыцыны ў Ваенна-медыцынскай акадэміі.

З 1905 і прынамсі да 1916 года выконваў абавязкі ўрачэбнага інспектара пры магілёўскім губернскім праўленні.

## Навуковая дзейнасць 
### Асобныя творы 
* Материалы к антропологии еврейского населения Рогачевского уезда Могилевской губернии : Диссертация на степень д-ра медицины / Михаил Георгиевич Яковенко (1898)

## Адрасы 
* На 1910 год жыў ва ўласным доме на Дняпроўскім праспекце ў Магілёве.
* На 1916 год жыў ва ўласным доме ў завулку Кветак.

## Літаратура 
* РДГА. ф. 1349 воп. 2 спр. 1405, л. 31-37
* Яковенко, М. Г. Материалы к антропологии еврейского населения Рогачевского уезда, Могилевской губернии: дис. … д-ра медицины / М. Г. Яковенко; [Имп. Воен.-мед. акад.]. — СПб., 1898. — 208 с.

Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Магілёўскія губернскія ўрачэбныя інспектары
Адаміўка (Барзнянскі раён)

**Адаміўка** () — вёска ў Барзнянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Барзнянскага раёна
Эскадраныя мінаносцы Францыі тыпу Claymore

**Эскадраныя мінаносцы тыпу Claymore** — серыя з 13 эсмінцаў, пабудаваных для французскага флоту ў першым дзесяцігоддзі 20-га стагоддзя. Усе караблі перажылі Першую сусветную вайну і былі спісаны пасля вайны.

## Літаратура 
*
*
*
* 
* 

## Спасылкі 
*The *Claymore* class on navypedia.org 


Катэгорыя:Эскадраныя мінаносцы Францыі ў Першай сусветнай вайне
Літаратурна-этнаграфічны музей Якуба Коласа (Пінкавічы)

**Літаратурна-этнаграфічны музей Якуба Коласа** — літаратурна-этнаграфічны музей, прысвечаны этапу жыцця Якуба Коласа ў вёсцы Пінкавічы, а таксама быту мясцовага насельніцтва таго перыяду.

## Гісторыя 
У 1904 годзе ў вёску Пінкавічы прыехаў настаўнічаць Канстанцін Міцкевіч. Акрамя настаўніцтва ў вёсцы Міцкевіч займаўся творчасцю, збіраў фальклор, рабіў заметкі аб мясцовым жыцці. У 1905 годзе арыштаваны мясцовымі ўладамі за «рэвалюцыйную дзейнасць», больш Канстанцін Міцкевіч у вёску не вярнуўся.

У 1962 годзе настаўнік Іван Калоша стварыў у Пінкавіцкай школе, якой у 1952 годзе было нададзена імя Якуба Коласа, кут паэта. У далейшым збіраліся матэрыялы аб жыцці паэта ў вёсцы. У 1990 годзе адбылося святочнае адкрыццё літаратурна-краязнаўчага музея Якуба Коласа.

Заснавальнік музея выкладчык беларускай мовы і літаратуры, краязнаўца Іван Іосіфавіч Калоша (1929-2010).

У 2017 годзе музей атрымаў статус "Народны" і ў гэтым жа годзе каля будынка ўстановы з'явіўся прыродны аб'ект "Калодзеж Якуба Коласа".

## Структура 
У музеі захоўваюцца запісы выступленняў Якуба Коласа і яго брата Іосіфа Міцкевіча, таксама ўспаміны жыхароў Пінкавічаў пра пісьменніка. Экспазіцыя музея знаходзіцца ў вестыбюлі і чатырох залах. У вестыбюлі знаходзіцца бюст пісьменніка, які быў падараны Літаратурна-мемарыяльным музеем Якуба Коласа. На сценах знаходзіцца дзевяць каляровых слайдаў з пейзажамі Пінкавічаў.

## Памятны знак Луізе Бойд на тэрыторыі музея 
У 2016 годзе на тэрыторыі музея адкрыты памятны знак Луізе Арнер Бойд, якая наведала Пінскае Палессе ў 1934 годзе. Сваімі ўражаннямі яна падзялілася ў часопісе «Геаграфічны агляд» за ліпень 1936 год, а вынікам экспедыцыі стала выданне ў 1937 годзе фотаальбома «Польская правінцыя». Памятны знак усталявалі за сродкі Амбасады ЗША ў Беларусі. На фасадзе выбіты назвы населеных пунктаў Пінскага раёна, якія наведвала Луіза Бойд, і памятныя надпісы на беларускай і англійскай мовах.

Катэгорыя:Музеі Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Культура Пінскага раёна
Катэгорыя:Пінкавічы
Катэгорыя:Якуб Колас
Высокэ (Барзнянскі раён)

**Высокэ** () — вёска ў Барзнянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Высокэўскай вясковай грамады.

У ХІХ стагоддзі сяло Высокэ было ў складзе Шапаваліўскай воласці Барзнаўскага павета Чарнігаўскай губерні.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Барзнянскага раёна
Клыпын

**Клыпын** () — пасёлак у Барзнянскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Высокэўскай вясковай грамады.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Барзнянскага раёна
Сцяпан Варфаламеевіч Балкавец

**Сцяпан Варфаламеевіч Балкавец** ( — ) — беларускі ўрач і арганізатар аховы здароўя. Народны камісар аховы здароўя БССР (кастрычнік 1920 — 6 лістапада 1921).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1867 годзе ў Сакалове ў Расіі. У 1893 годзе скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта.

У студзені 1919 года ўвайшоў у раду калегіі і ўзначаліў аддзел мінскага губернскага аддзела аховы здароўя.

З надыходам польскіх вайсковых частак у кастрычніку 1920 года камісарыят эвакуіравалі ў Рослаўль. Камісарам аховы здароўя БССР часова прызначаны С. В. Балкавец (1867—1942), які ўзначальваў лячэбны аддзел Народнага Камісарыята аховы здароўя БССР у ліпені-жніўні 1920 года, а затым санітарна-супрацьэпідэмічны аддзел.

Аўтар больш за 40 артыкулаў і падручніка для сясцёр міласэрнасці «Агульная і прыватная паталогія».

### Асобныя працы 
* Организация борьбы с чумой в г. Одессе / [Губ. сан. врач С. Балковец]. — Минск : паровая типо-лит. В. и И. Тасьман, [1910]. — 25 с.
* Холерная эпидемия 1910 г. в Минской губ. (1911)
* Общая и частная патология: Конспект для слушательниц Курсов сестер милосердия, сост. по прогр. Крас. креста / Д-р С. Балковец. — Минск : Губ. тип., 1915. — 70 с.
* Первые шаги советского здравоохранения в Белоруссии : (воспоминания участника)(1929)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Руководители санитарно-эпидемиологической службы Республики Беларусь. ― Минск, 2001.
* Организаторы здравоохранения Республики Беларусь. — Минск, 2006.
* Библиотеки и распространение научных знаний в Беларуси (ХVI-ХХ вв.)

Катэгорыя:Народныя камісары аховы здароўя БССР
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Катэгорыя:Медыкі Беларусі