Гной (угнаенне)

**Гной** — арганічнае ўгнаенне на аснове экстрыментаў свойскай жывёлы. Выходзіць ў працэсе ферментацыі і мікраарганічнай апрацоўкі. Утрымоўвае ўсе неабходныя раслінам элементы сілкавання, валодае значным запасам арганічных рэчываў для стварэння гумусу ў глебе.

Гной таксама выкарыстоўваецца як субстрат, паліва, сыравіна ў прамысловасці, звязальны раствор у традыцыйным будаўніцтве.

## Класіфікацыя 
Класіфікацыя гною залежыць ад паходжання і мэты яго выкарыстання. У сельскай гаспадарцы прынята адрозніваць:
* Подсцілкавы гной
* Бясподсцілкавы гной
* Птушыны памёт і гуана
* Фекаліі

Подсцілкавы гной утвараецца ў выніку выкарыстання подсцілкі (торф, салома, драўнянае пілавінне і г. д.) для стойлавай жывёлы. Подсцілкавы гной уяўляе сабою сумясь подсцілкі з цвёрдымі і вадкімі экстрыментамі. У сваю чаргу, подсцілкавы гной падзяляецца на:
* Свежы і слаба згнілы, калі подсцілка і рэшткі кармоў нязначна змяняюць колер і трываласць
* Напалову перапрэлы (подсцілка і рэшткі кармоў набываюць цёмна-карычневы колер, губляюць трываласць і лёгка раздзіраюцца)
* Перапрэлы, што выглядае як аднастайная цёмная маса, з цяжкаадрознымі складовымі часткамі
* Перагной — чорная аднастайная сыпкая маса

Падчас захавання хімічны склад подсцілкавага гною змяняецца. Не рэкамендуецца даводзіць яго да стадыі перапрэлага, бо гэта прыводзіць да памяншэння арганічных рэчываў у 2 — 3 разы. Пры захаванні гною ўтвараецца гнойная жыжка — каштоўнае вадкае ўгнаенне.

На буйных жывёлагадоўчых комплексах подсцілка амаль не выкарыстоўваецца. Напрыклад, у сельскай гаспадарцы Беларусі 60 % свойскай жывёлы трымаюцца без подсцілкі. Бясподсцілкавы гной уяўляе сабою сумесь вадкіх і цвёрдых экстрыментаў з прымешкамі вады і кармоў. У залежнасці ад суадносін цвёрдай і вадкай фракцый вылучаюць:
* Напалову вадкі (болей за 8 % сухіх рэчываў)
* Вадкі (3 % — 8 % сухіх рэчываў)
* Гнойныя сцёкі (меней за 3 % сухіх рэчываў)

Птушыны памёт таксама прынята падзяляць на подсцілкавы і бясподсцілкавы. Гуана — сухое ўгнаенне. У залежнасці ад умоў захавання яно мае адрозны хімічны скдад і падзяляецца на вышчалачанае і нявышчалачанае.

Фекаліі — сумясь калу і мачы чалавека. У залежнасці ад умоў захавання і абеззаражання фекальныя масы адрозніваюцца па ўтрыманню карысных рэчываў.

## Вытворчасць і захаванне 
Колькасць і якасць гною ў вялікай ступені залежыць ад скормленых кармоў, відаў і ўзросту жывёл, тыпу кармлення, працягласці стойлавага перыяда, спосабаў утрымання і тэхналогіі назапашвання. Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь вызначае аб’ём вытворчасці гною ад адной галавы згодна наступнай норме:

Выхад подсцілкавага гною ў сельскай гаспадарцы разлічваецца згодна формулам:
* *Г = 4(К/2+П)*
* *Г = 2(К+П)*,
дзе *Г* — выхад гною, *К* — сухое рэчыва корму, *П* — вага подсцілкі.

Склад подсцілкавага гною залежыць ад спосабу захоўвання: гарачы, халодны, гарачы прасаваны. Пры гарачым спосабе гной укладваецца ў вузкія (не шырэй за 3 м) штабелі. Пры халодным гной складуецца ў штабель шырынёй 5 м і вышынёй 1,5 — 2 м, адразу ж уплатняецца. Пры гарачым прасаваным гной спачатку ўкладваецца друзла пластамі 80 — 100 см, пасля падвышэння тэмпературы да 55&nbsp;°C — 60&nbsp;°C уплатняецца. Халодны спосаб з’яўляецца найбольш эфектыўным, паколькі пры гэтым менш губляецца азота і арганічных рэчываў, болей назапашваецца і захоўваецца аманійнага азота.

Гной захоўваецца ў сховішчах катлаваннага і наземнага тыпаў. Звычайна яны абсталяваны жыжказборнікамі. Паколькі гной мае спецыфічны пах і ўтрымоўвае небяспечныя для навакольнай экалогіі рэчывы, дзейнічаюць санітарныя нормы, якія прадугледжваюць будаўніцтва гнойных сховішчаў на пэўнай адлегласці ад чалавечага жытла і ферм, прыродных аб’ектаў, ізаляцыю гноя ад паверхневых і падземных вод.

## Ужыванне ў земляробстве 
Гной — арганічнае ўгнаенне, якое выкарыстоўваецца ў земляробстве са старажытных часоў. Ён мае працяглы тэрмін уздзеяння на расліны. Прыбаўка да ўраджаю пры яго ўнясенні на лёгкіх глебах адзначаецца на працягу 3 — 4 гадоў, а на цяжкіх — 5 — 6 гадоў. У залежнасці ад ступені ферментацыі і вырошчваемай культуры гной уносяць у глебу ўвосень або ўвесну. Пад раннюю бульбу і капусту лепш уносіць пры асенняй апрацоўцы глебы, пад познія — можна і пры веснавым ўзворванні. Гарбузовыя патрабуюць добра ферментаваны гной, што ўносіцца ўвесну. Моркву, цыбулю і зеляніну лепей сеяць на другі год пасля ўнясення гною.

Для набліжэння паспявання культур выкарыстоўваюць гноевую жыжу. Яна адрозніваецца хуткасцю ўздзеяння. Мінеральныя элементы ў ёй знаходзяцца ў легкадаступнай для раслін форме. Для падкормкі раслін у вегетацыйны перыяд яе патрэбна разбаўляць вадой у суадносінах 1:5 ці 1:10. Гноевую жыжу таксама выкарыстоўваюць для прыгатавання тарфяна-жыжавых кампостаў, куды для павышэння якасці дабаўляюць мінеральныя ўгнаенні (на 10 л. — 30 — 50 г. суперфасфату або 20 — 30 г. бясхлорных калійных угнаенняў). Калі расліны бледныя або патрабуецца хутка нарасціць зялёную масу, да вадкіх арганічных угнаенняў дадаюць аміячную салетру: 10 — 20 г. на 10 л. раствора.

## Літаратура 
* Апанасенка І. П. Ваш прысядзібны ўчастак — Мн.: Полымя, 1993. — 432 с.. ISBN 5-345-00651-2
* Вильдфлуш И. Р., Агрохимия: учеб. для студ. с.­х. вузов / И. Р. Вильдфлуш, С. П. Кукреш, В. А. Ионас. — Минск: Ураджай, 1995. —­ 480 с. — ­ISBN 985-04-0057-9
* Драздоў, М. Я. Працы аддзелу паляводства за 1928 i 1929 год / М. Я. Драздоў, В. С. Рубанаў. — Рагачэў: Выд. Турскай с.-г. даследчай станцыi , 1930. — 115 c.
* Назаров, С. И. Механизация обработки и внесение органических удобрений: учебное пособие для студентов сельскохозяйственных вузов по специальности «Механизация животноводства» / С. И. Назаров, В. А. Шаршунов. — Минск: Ураджай, 1993. — 296 с. — ISBN 5-339-00682-4
* Cramer, A., Manure Compost Marketing Guide / A. W. Cramer. Editors: Craig MaConnell, WSU Cooperative Extension; Wayne Chaudiere, Whatcom Conservation District. — Whatcom Conservation District, Washington State University Cooperative Extension, Washington State Department of Ecology Centennial Clean Water Fund, n.d. — 40 p. 

## Спасылкі 
* Як і калі ўносіць гной? 
* Меню для агуркоў 
* Паліўныя пэрспэктывы Беларусі — птушыны памёт і рапсавая салярка 
* БИОГАЗОВАЯ УСТАНОВКА СВОИМИ РУКАМИ 

Катэгорыя:Арганічныя ўгнаенні
Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Катэгорыя:Сыравіна