Дыгенетычныя смактуны

**Дыгенетычныя смактуны** (*Digenea*) — падклас паразітычных плоскіх чарвей з класу . Іх жыццёвы цыкл, за рэдкімі выключэннямі, працякае ў некалькіх гаспадарах і суправаджаецца заканамерным чаргаваннем не менш трох пакаленняў. Апісана каля 7200 відаў. Некаторыя трэматоды (каля 40 відаў) — паразіты чалавека, якія выклікаюць небяспечныя захворванні — трэматадозы, напрыклад,  і . Са значных відаў можна адзначыць такія, як , , прадстаўнікі роду , .

Раней назва трэматоды (Trematoda) выкарыстоўвалася як сінонім назве Digenea. У сучаснай гельмінталогіі гэтым тэрмінам называюць клас плоскіх чарвякоў, які аб’ядноўвае падкласы  і .

## Апісанне 
Да падкласу адносяць самых дробных прадстаўнікоў плоскіх чарвей, дарослая асобіна дробных відаў можа дасягаць 0,2 мм, буйных відаў — 6 см.

## Жыццёвы цыкл 
Прадстаўнікі падкласу валодаюць складаным жыццёвым цыклам з : заканамерным чаргаваннем амфіміктнай (звычайна гермафрадытнай) і партэнагенетычных стадый. Усіх прадстаўнікоў падкласу характарызуе наяўнасць стадый, якія паразітуюць у беспазваночных (звычайна ў бруханогіх малюсках). У большасці відаў у жыццёвым цыкле таксама прысутнічае, прынамсі, яшчэ адзін гаспадар — пазваночны.
 трэматоды ]]

### Партэнагенетычныя пакаленні 
З яйwа выходзіць асобіна першага партэнагенетычнага пакалення — мірацыдый, які здольны плаваць з дапамогай біцця вейчыкаў. Для далейшага развіцця мірацыдый павінен заразіць наступнага гаспадара, у якім будуць паразітаваць усе партэнагенетычныя стадыі. У ролі гэтага гаспадара практычна ва ўсіх прадстаўнікоў падкласу выступаюць бруханогія малюскі. Толькі некаторыя групы ў якасці гаспадара выкарыстоўваюць двухстворкавых малюскаў (напрыклад, з сямейства ) або многашчацінкавых чарвей (з сямейства ). Гэтую стадыю характарызуе высокая спецыфічнасць да гаспадара: як правіла, мірацыдыі заражаюць і развіваюцца ў малюсках толькі аднаго віду (або некалькіх блізкароднасных відаў).

Выхад мірацыдыя з яйца ў розных відаў адбываецца альбо пасля заглынанні яйца гаспадаром (*пасіўнае заражэнне*), альбо ў знешнім асяроддзі (*актыўнае заражэнне*; мае на ўвазе пошук гаспадара). Апошні варыянт можа рэалізавацца толькі ў тых відаў, яйцы якіх для развіцця павінны патрапіць у ваду. Заражэнне нават водных малюскаў некаторымі відамі трэматод ажыццяўляецца пасіўна.

Пры выяўленні гаспадара мірацыдый пранікае праз пакровы і перажывае метамарфоз, звычайна зводзіцца да скідання вейкавых пакроваў і фарміравання новага эпітэлія — тэгумента. У невялікага ліку відаў ператварэнне носіць больш кардынальны характар, і іх мірацыдыі губляюць амаль усе органы, а наступныя стадыі развіваюцца з невялікага ліку клетак. Мірацыдый пасля метамарфозу называюць *мацярынскай спарацыстай*. У мацярынскай спарацысце з партэнагенетычных яйцаклетак развіваецца наступнае пакаленне — *даччыныя партэніты*, у залежнасці ад будынка званыя *рэдыямі* або *даччынымі спарацыстамі*. Даччыныя партэніты ў размнажэнні адраджаюць альбо наступныя пакаленні даччыных партэнітаў такой жа будовы, альбо *цэркарый* — лічынак амфіміктнага пакалення.

Даччыныя партэніты некаторых трэматод могуць жыць у малюску на працягу некалькіх гадоў, не прыводзячы да яго гібелі, душачы, аднак, яго рэпрадуктыўную актыўнасць. Паразітызм іншых відаў, якія характарызуюцца масавым выхадам цэркарый, заканамерна прыводзіць да гібелі гаспадара.

### Амфіміктнае пакаленне 
Паводзіны цэркарыі, якая выйшла з гаспадара (рассяляльнай лічынкі) спецыфічныя для розных відаў. Вылучаюць тры асноўных стратэгіі:

* прамое заражэнне канчатковага гаспадара праз вонкавыя пакровы або пры выпадковым заглынанні;
* пранікненне і інцыставанне ў прамежкавым гаспадары (стадыя *метацэркарыі*), пры гэтым прамежкавы гаспадар служыць ежай для канчатковага гаспадара або наступнага прамежкавага гаспадара (убудаванне ў трафічны ланцуг);
* інцыставанне ў знешнім асяроддзі на нежывых прадметах, водных раслінах або ракавінах малюскаў (стадыя *адалескарыі*) з наступным пасіўным заражэннем канчатковага гаспадара.

Існуюць прадстаўнікі падкласу (напрыклад, ), цэркарыі якіх не выходзяць з цела гаспадара, а заражаюць наступнага гаспадара пры паглынанні ім папярэдняга.

За выключэннем адзінкавых выпадкаў, канчатковы гаспадар, у якім развіваюцца палаваспелыя асобіны амфіміктнага пакалення (марыты), — пазваночны. У арганізме гаспадара яны могуць лакалізавацца ў кішэчніку, парэнхіме і пратоках печані, жоўцевага пузыра, органах вылучальнай сістэмы, дыхальных шляхах, крывяносным рэчышчы ці нават пад павекамі. Яйцы, якія ўтвараюцца пасля скрыжавання марыт, выводзяцца ў навакольнае асяроддзе з калам або мачой гаспадара.

## Гіпотэза аб сацыяльнай арганізацыі 
У 2010 годзе амерыканскія даследчыкі паказалі, што партэніты аднаго з відаў роду , якія паразітуюць у слімаках , выразна падзяляюцца на дзве групы, якія характарызуюцца рознымі памерамі, будовай і паводзінамі. Больш буйныя рэдыі вядуць маларухомы спосаб жыцця і здольныя да размнажэння, больш шматлікія дробныя рэдыі, названыя першаадкрывальнікамі «салдатамі», не размнажаюцца і актыўна атакуюць як плоскіх чарвякоў іншых відаў, так і няроднасных ім прадстаўнікоў таго ж віду.

Аднак, дадзеная канцэпцыя падвяргаецца крытыцы з боку многіх спецыялістаў па гельмінтах. У якасці асноўных аргументаў, якія дэманструюць безгрунтоўнасць вываду аб наяўнасці ў рэдый падзелу на сапраўдныя касты, можна прывесці наступныя назіранні:

* Паміж памерамі цела асобін з розных «кастаў» няма выяўленага прабелу, і яны значна перакрываюцца.
* У «рэдый-салдат» таксама прысутнічае зародкавы матэрыял і патэнцыял да размнажэння.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
*  http://search.rsl.ru/ru/record/01001821112
* *Морозова Д. А.* Трематоды рыб озера Тана : Эфиопия : диссертация … кандидата биологических наук : 03.02.11 / Морозова Дарья Андреевна; (Место защиты: Ин-т проблем экологии и эволюции им. А. Н. Северцова РАН). — Борок, 2011. — 176 с. http://www.dissercat.com/content/trematody-ryb-ozera-tana.
* 
* 

Катэгорыя:Дыгенетычныя смактуны