open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Марцін Валадковіч

**Марцін Валадковіч** герба «Радван» () — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Дзяк гаспадарскі (зг. 1559), суддзя гродскі віленскі (зг. 1559), пісар земскі менскі (1565—1570), суддзя земскі менскі (1570—1592), гараднічы менскі (1582—1588).

## Біяграфія 
З баярскага роду Валадковічаў, якія паходзілі з Віцебскага ваяводства або Рудамінскага павета.

Упершыню нейкі Марцін Валадковіч згаданы ў 1520 годзе як княжацкі суддзя пры разглядзе справы пра збіццё сынам маці. Прынамсі ў канцы 1530-х — пачатку 1540-х гадоў служыў пісарам канцылярыі слуцкіх князёў Алелькавічаў, таксама прадстаўляў іх у судзе як пракуратар. Трымаў ад слуцкіх князёў маёнтак Савічы. Сынам слуцкага князя Юрыя Сямёнавіча пасля 1551 года не служыў.

У 1551—1566 гадах, у складзе камісіі, створанай віленскім соймам 1551 года, займаўся выпрацоўкай праекта Другога Статута ВКЛ.

У 1558 годзе ўладальнік маёнтка Вялікае Грозава, які межаваў са Слуцкім княствам, і зямель у маёнтку Грэск. На пачатку Лівонскай вайны выконваў даручэнні па перамовах з Масквой. У 1559 годзе згаданы як дзяк Канцылярыі і віленскі суддзя гродскі (8 сакавіка — 12 красавіка).

З 1565 года — пісар земскі менскі. Быў гаспадарскім паслом на менскі павятовы соймік 1566 года. На Гарадзенскім сойме 1568 года абраны ў склад камісіі, якая ў 1568—1573 гадах займалася ўдасканаленнем статутнага заканадаўства. Быў гаспадарскім паслом на менскі перадсоймавы соймік напярэдадні Люблінскага сойма 1569 года. З 15 лістапада 1570 года і да смерці — суддзя земскі. Па даручэнні Мсцібогаўскага з’езда вялікалітоўскай шляхты ў 1576 годзе быў у пасольстве да Стэфана Баторыя. У 1582—1588 гадах — гараднічы менскі.

## Сям’я 
У першым шлюбе быў з Людмілай Есманоўнай; у другім — з Раінай з Друцкіх-Горскіх (не пазней за 1560).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Ragauskienė R.* Du žinomi nežinomi 1566 m. Antrojo Lietuvos Statuto rengimo komisios nariai — Povilas Ostrovickis ir Martynas Volodkevičius // Florilegium Lithuanum. In honorem eximii professoris atque academici Lithuani domini Eugenii Jovaiša anniversarii sexagesimi causa dicatum. Vilnius, 2010. Р. 223—227.
* 
* 
* *Радаман А., Галубовіч В., Вілімас Д.* Земскія ўраднікі Менскага павета ў другой палове XVI — першай палове XVII стст. // Commentarii Polocenses Historici = Полацкія гістарычныя запіскі. T. III. 2006. С. 66, 67;
* Радаман А. Статутовая комиссия, созданная на гродненском сейме 1568 г., в контексте разработки концепции третьей кодификации права ВКЛ // Литовская Метрика и Литовский Статут как источниковедческая база для славистики и балканистики : тез. докл. Междунар. науч. конф. (Москва, 23-25 нояб. 2006 г.). М., 2006.
* *Скепьян А. А.* Двор і слугі князёў Слуцкіх у канцы XV-80-х гг. XVI ст. / А. А. Скеп’ян // ARCHE Пачатак. — № 6 (127). Магнатэрыя Вялікага Княства Літоўскага. — чэрвень 2014. — С. 316—317, заўв. 50.

Марцін
Катэгорыя:Дзякі гаспадарскія
Катэгорыя:Гараднічыя менскія
Катэгорыя:Суддзі земскія менскія
Катэгорыя:Пісары земскія менскія
Перламутр

**Перламутр** ( — «маці жэмчугу») — унутраны пласт ракавін прэснаводных і марскіх малюскаў, з’яўляецца арганіка-неарганічным кампазітам натуральнага паходжання. Жэмчуг і перламутр маюць амаль аднолькавы склад.

Галоўнымі месцамі здабычы перламутравых ракавін з’яўляюцца Персідскі заліў, Чырвонае мора, Шры-Ланка, Японія, Барнеа і Філіпіны, некаторыя трапічныя астравы Ціхага акіяна. Часта гэтыя ракавіны з’яўляюцца пабочным прадуктам вытворчасці жэмчугу.

]]

## Апісанне 
Перламутр складаецца з гексаганальных пласцінак араганіта (крышталёў карбанату кальцыю CaCO3) памерамі 10-20 мікрон у шырыню і поўмікрона ў таўшчыню, размешчаных паралельнымі пластамі. Гэтыя пласты падзелены лістамі арганічнай матрыцы, якая складаецца з эластычных біяпалімераў (такіх як хіцін, люстрын і шоўкападобные пратэіны).

Святло, які праходзіць па восі аднаго з крышталёў, адлюстроўваецца і праламляецца іншымі крышталямі, ствараючы эфект вясёлкі. Гэта можна таксама растлумачыць тым, што таўшчыня крышталёў араганіту параўнальна з даўжынёй хвалі бачнага святла і таму святло розных даўжынь хваль выпрабоўвае шматлікую і разнастайную інтэрферэнцыю, якая выліваецца ў розную афарбоўку ў залежнасці ад вугла погляду.

## Ужыванне 
Са старажытнасці перламутр выкарыстоўваецца для інкрустацыі розных прадметаў ужытку і вырабы упрыгожанняў.

Перламутр таксама ўжываецца як матэрыял для выраба гузікаў, клавіш музычных інструментаў, у якасці асновы ў ювелірных вырабах і ў дэкаратыўна-прыкладным жывапісе — напрыклад, у федаскінскай мініяцюры на паверхні асновы для жывапісу часта робяцца ўстаўкі з перламутру.
У мастацтве ўсходніх краін — Японіі, Кітая, Карэі, В’етнама — перламутр займае важнае месца, ім інкрустуюцца шырмы, скрыначкі, веера, грабяні, розныя пано.

У наш час перламутр таксама ўжываецца ў касметалагічнай прамысловасці.

У Старажытным Рыме перламутр з’яўляўся знакам улады і мудрасці, лічылася, што ён прыносіць шчасце.

## Спасылкі 
* Гісторыя ўпрыгожванняў з перламутру і жэмчуга з ілюстрацыямі 

Катэгорыя:Малюскі
Катэгорыя:Каштоўныя камяні
Катэгорыя:Арганічныя мінералы
Катэгорыя:Мінералы
Абсцэнная лексіка

**Абсцэнная лексіка** (ад  — непрыстойны, распусны, амаральны) — сегмент лаянкавай лексікі розных моваў, які ўключае найгрубыя (юрлівыя, непрыстойна гідкія, вульгарныя) лаянкавыя выразы, што часта выказваюць спантаную маўленчую рэакцыю на нечаканую (звычайна непрыемную) сітуацыю.

Адной з разнавіднасцяў абсцэннай лексікі ў беларускай мове з’яўляецца так званы рускі мацюк. У беларускай мове прысутнічаюць таксама іншыя абсцэнныя словы, якія не з’яўляюцца лаянкавымі і значна менш табуяванымі, але якія таксама лічацца «непрыстойнымі».

Беларуская абсцэнная лексіка мае старажытныя славянскія і індаеўрапейскія карані.

## Гл. таксама 
* Вульгарызм
* Слэнг
* Арго

Катэгорыя:Лексіка
Катэгорыя:Звычкі
Катэгорыя:Сацыялінгвістыка
Віла Парк

**Віла Парк** — футбольны стадыён, размешчаны ў раёне Астан у Бірмінгеме, Англія. Умяшчальнасць 42 573 чал. Памеры поля — 105×69 м. З 1897 года з’яўляецца хатняй арэнай футбольнага клуба «Астан Віла». Стадыён мае рэйтынг 4 зоркі па класіфікацыі УЕФА, на ім было праведзена 16 міжнародных матчаў зборнай Англіі на вышэйшым узроўні. Першая міжнародная сустрэча адбылася ў 1899 годзе, апошняя ў 2005. Віла Парк стаў першым футбольным стадыёнам у Англіі, які прымаў міжнародныя матчы на працягу 3-х розных стагоддзяў.

## Спасылкі 
* Від стадыёна са спадарожніка
* Internet Football Ground Guide on Villa Park
* The Stadium Guide — Villa Park
* Images tagged Villa Park at Flickr

Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Англіі
Катэгорыя:Спорт у Бірмінгеме
Катэгорыя:Стадыёны англійскай Прэм’ер-лігі
Катэгорыя:ФК Астан Віла
Стадыа Алімпіка

**Стадыа Алімпіка** (Stadio Olimpico) — футбольны і лёгкаатлетычны стадыён, які знаходзіцца ў Рыме, Італія. Умяшчальнасць — 82,922 чал. Памеры поля — 105х68 м. Рэйтынг УЕФА — 5 зорак. З’яўляецца хатняй арэнай двух футбольных клубаў — «Лацыа» i «Ромы».

Быў збудаваны ў 1928—1936 гг. На ім праходзілі Летнія Алімпійскія гульні 1960. У 2009 г. ён прымаў фінал Лігі чэмпіёнаў УЕФА 2008—2009.

## Спасылкі 
* Старонка на StadiumGuide.com
* Rome2009.net 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Рыма
Катэгорыя:Футбольныя стадыёны
Microsoft Windows 1.0

**Windows 1.01**, выпушчаная 20 лістапада 1985 года, была першай спробай «Microsoft» рэалізаваць шматзадачную аперацыйную сістэму для персанальнага камп’ютара на аснове графічнага інтэрфейсу.

## Магчымасці 
У адрозненне ад наступных версій, Windows 1.0 прадстаўляла толькі абмежаваную падтрымку шматзадачнасці для праграм MS-DOS, канцэнтруючыся галоўным чынам на стварэнні асновы для выканання і ўзаемадзеянні, а таксама стабільнага API для будучых Windows-праграм. Сёння можна не толькі выконваць шматлікія праграмы, створаныя для гэтай версіі, на сучаснай сістэме Windows XP, але таксама і кампіляваць іх зыходны код у поўнафункцыянальныя *«сучасныя»* прыкладанні (з невялікімі зменамі).

Windows 1.0 часта лічаць *«абалонкай»* для аперацыйнай сістэмы MS-DOS (гэта вызначэнне часта ўжываецца і да пазнейшых версій Windows). Windows 1.0 запускалася з MS-DOS, яе праграмы маглі выклікаць функцыі MS-DOS, а праграмы з графічным інтэрфейсам запускаліся з тых жа EXE-файлаў, што і звычайныя праграмы MS-DOS. Аднак файлы Windows мелі іншы фармат (NE — ), які мог апрацоўвацца толькі Windows і які, напрыклад, дазваляў падгружаць код і даныя па запыце. Прыкладанні павінны былі кіраваць памяццю толькі з дапамогай уласнай сістэмы кіравання размеркаваннем памяці Windows, якая дазваляла выкарыстоўваць віртуальную памяць.

Вызначэнне Windows 1.0 як *«абалонкі для DOS»* зыходзіць з таго факту, што яна была створана толькі як графічнае асяроддзе для працы праграм, а не як поўнафункцыянальная АС. Тым не менш Windows 1.0 уключала ўласныя драйверы для відэакарт, мышэй, клавіятур, прынтараў і паслядоўных портаў. Меркавалася, што праграмы будуць выклікаць толькі API, пабудаваныя на аснове гэтых драйвераў. Улічваючы, што падтрымка графікі і перыферыйных прылад у MS-DOS вельмі абмежавана, праграмам даводзілася звяртацца непасрэдна да апаратнаму забеспячэнню (ці, у некаторых выпадках, да BIOS), каб выканаць неабходныя дзеянні. Такім чынам, Windows 1.0 была не проста абалонкай для MS-DOS, а дапаўняла і часткова замяняла не прадстаўленыя ў MS-DOS магчымасці. Узровень замяшчэння MS-DOS павялічваўся ў наступных версіях Windows.

## Гісторыя версій 
* Версія 1.0 — не была выпушчана з-за сур’ёзнай памылкі.
* Версія 1.01 — першая выпушчаная версія Windows. 
* Версія 1.02 (май 1986) — міжнародная, мела лакалізацыі для розных еўрапейскіх моў.
* Версія 1.03 (жнівень 1986) — прызначалася толькі для ЗША і мела паляпшэнні, якія рабілі яе больш падобнай на міжнародны выпуск.
* Версія 1.04 (красавік 1987) дадавала падтрымку графічных адаптараў VGA, якія з’явіліся ў новых кампутарах серыі PS/2 ад IBM. У той жа самы час «Microsoft» сумесна з IBM анансавалі аперацыйную сістэму OS/2 з графічным інтэрфейсам — Presentation Manager, якая, па задуме кампаній, павінна была з часам замяніць як MS-DOS, так і Windows.

Windows 1.0 была заменена выпушчанай у лістападзе 1987 года Windows 2.0.

Катэгорыя:Microsoft Windows
Кайсеры

**Ка́йсеры** (, ), горад у Турцыі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Кайсеры.

У старажытнасці вядомы як Кесарэя Кападакійская. Быў рэзідэнцыяй кападокскіх правіцеляў, цэнтрам распаўсюджвання хрысціянства. Пасля пераўтварэння Кападокіі ў рымскую правінцыю перайменавана Тыберыем у Кесарыю і служыла месцам чэканкі рымскіх манет у Азіі. У 4 стагоддзі мясцовую кафедру займаў свяціцель Васіль Вялікі.

У 1080 годзе горад захоплены туркамі-сельджукамі. На працягу больш як 200 гадоў уваходзіў у склад Румскага султаната. У 1515 годзе далучаны да Асманскай імперыі.

Падчас вайны за незалежнасць, калі грэчаскія войскі падыходзілі да Анкары, у Кайсеры размяшчаўся турэцкі парламент — Вялікі нацыянальны сход Турцыі.

У 1934—1935 гадах пры эканамічнай і тэхнічнай дапамозе СССР у горадзе быў пабудаваны буйны баваўняна-папяровы камбінат.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Турцыі
Porsche 911 GT2

**Porsche 911 GT2** флагман у лінейцы аўтамабіляў Porsche. спартыўны аўтамабіль выпускаецца з 1994 года. Ён заснаваны на Porsche 911 Turbo, у яго захавана турбіна, але дададзены шматлікія мадэрнізацыі, у тым ліку больш магутны рухавік, вялікія тормазы, больш цвёрдая падвеска. Сам GT2 значна лягчэй, чым Turbo.

## Мадэльны шэраг 
### Кузаў 997 
Аэрадынаміка пярэдняй часткі прыведзена ў адпаведнасць з запатрабаваннем рухавіка ў астуджальным паветры і высокай эфектыўнасцю тармазоў: павялічаныя паветразаборнікі дазваляюць падаваць больш паветра на цэнтральны радыятар і пярэднія тормазы. Адтуліна выпуску паветра перад вечкам багажніка значна павялічвае прыціскную сілу на пярэдняй восі. Аб тым, колькі трэба паветра, каб забяспечыць высокую магутнасць 911 GT2, можна здагадацца і па паветразаборніках для астуджэння паветра на задніх бакавінах.

Каб Вас уціснула ў сядзенне, воздухозаборные каналы ў стойках антыкрыла з узрастаннем хуткасці ўціскаюць дадатковае паветра ва ўпускны гасцінец - гэты прынцып нагнятання паветра Ram Air павышае эфектыўнасць рухавіка. Дзякуючы сістэме Ram Air, перад турбанагнятальнікамі ствараецца залішні ціск. Гэта разгружае турбанагнятальнікі, зніжае супрацьціск і тым самым павышае магутнасць рухавіка

Вынік -  каэфіцыент аэрадынамічнага супраціву 0,32 і павялічаная прыціскная сіла на пярэдняй і задняй восі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
911 GT2
Microsoft Windows 2.0

**Windows 2.0** — 16-бітная графічная абалонка для MS-DOS. Рэліз адбыўся 1 лістапада 1987.

## Новаўвядзенні 
* вокны могуць перакрываць адзін аднаго (у Windows 1.x была мазаічная сістэма).
* з'явіліся кнопкі мінімізацыі і максімізацыі вокнаў.
* рэалізавана падтрымка абароненага рэжыму працэсара.
* уведзены пратакол дынамічнага абмену дадзенымі (DDE).
* палепшана падтрымка працэсара Intel 80286, а таксама павялічана хуткасць працы.
* у версіі 2.03 палепшана праца ў абароненым рэжыме працэсара Intel 80386 і праца з пашыранай памяццю.

## Гісторыя 
### Праграмная падтрымка 
Разам з Windows 2.0 пастаўляліся праграмы:
* CALC.EXE
* CALENDAR.EXE
* CARDFILE.EXE
* CLIPBRD.EXE
* CLOCK.EXE
* CONTROL.EXE
* CVTPAINT.EXE
* MSDOS.EXE
* MSDOSD.EXE
* NOTEPAD.EXE
* PAINT.EXE
* PRACTICE.WRI
* REVERSI.EXE
* TERMINAL.EXE
* WRITE.EXE

### Версіі 
* Windows 2.0
* Windows 2.03
* Windows/286 (2.10)
* Windows/386 (2.10)
* Windows 2.11

## У Сеціве 
* Гісторыя Windows
* Гісторыя версій

Катэгорыя:Microsoft Windows
Юліянія Юр’еўна Гальшанская

**Юліянія Юр’еўна з Гальшанскіх** (—) — княжна з роду Гальшанскіх. Памерла ва ўзросце 16 гадоў, пахавана ў Кіева-Пячэрскай лаўры. Прылічана да святых Праваслаўнай царквой прылічана да святых.

## Біяграфія 
Звесткі пра княжну Юліянію вельмі скупыя. Дачка князя Юрыя Гальшанскага, але даследчыкі разыходзяцца ў меркаваннях пра яго атаясненне, Юзаф Вольф аддае перавагу князю Юрыю Сямёнавічу, а Максімовіч — князю Юрыю Іванавічу.

Нядаўна частка мошчаў святой Юліяніі перанесена з Кіева ў царкву ў Гальшанах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Юліянія Юр’еўна Гальшанская
Юліянія Юр’еўна Гальшанская
Microsoft Windows Nashville

**Windows Nashville** (Windows 96) планавалася як хатняя версія Windows 95, сістэма з "Сапраўднай web-інтэграцыяй" заснаванай на web-тэхналогіях таго часу. Спачатку праектавалася як новая версія Windows, але ўрэшце была прадстаўлена IE 4.0 "Desktop Update" для Windows 95 і NT. Пасля праект вырашылі спыніць, а ўсё, што ў ім меркавалася выпусціць, перанеслі ў Windows 98.

Катэгорыя:Microsoft Windows
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 1996 годзе
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне паводле алфавіта
Бог

**Бог** — непазнавальная трансцэндэнтная Існасць, стваральнік Сусвету ці ўвасабленне Сусвету, альбо яго элементаў для асоб, якія спавядаюць рэлігію, маюць рэлігійны светапогляд, альбо прытрымліваюцца вучэнняў, якія ўключаюць у сябе паняцце пра Бога. У рэлігійных вучэннях, аб'яднаных прынцыпам тэізму, сцвярджаецца асабістае быццё Вышэйшага, яго асабістае стаўленне (каханне) да створаных істот і Cусвету ў цэлым, яго дыялагічныя самараскрыцці ў актах адкрыцця. Ідэя багоў паступова крышталізавацца ў розныя рэлігійныя традыцыі чалавецтва. Зыходная тэорыя развіцця ёсць прадстаўленне першабытных народаў пра сілы, дзеянне якіх па-рознаму лакалізуецца на панараме сусветнага цэлага.

**Атрыбуты Бога ў Хрысціянстве**
*Атрыбуты Бога.*
Істота любога быту – гэта тое, дзякуючы чаму быт ёсць тым, а не іншым, праяўляе сябе ad extra. У Богу істота атаясамліваецца з Яго атрыбутамі. У Богу кожны атрыбут адносіцца да Яго натуры і яе вызначае, а ў створанх рэчах – не (нп., калі нейкі чалавек міласэрны, то гэты яго індывідуальны атрыбут не адносіцца да натуры ўсіх людзей). У гісторыі спрачаліся, які атрыбут найважнейшы. Аўгустын, Банавентура і Дунс Скот – за дабрыню, Окам і ўсе наміналісты – за бясконцасць, некаторыя за найвышэйшы розум, а Тамаш – за быццё само ў сабе (ipsum esse subsistens). Істота Бога паводле тамістскай філасофіі – самаіснаванне, якое ні ад каго не бярэ пачатку. Бог – чыстае існаванне. Атрыбуты, злучаныя з істотай Бога: 1) прастата (не складзены з іншых бытаў): Зых 3, 14; ); 2) нязменнасць (Якуб 1, 17 – Айцец святла, у якім няма перамены). У Богу няма пераходу ад патэнцыяльнага да актуальнага. Ён – чыстая актуальнасць; 3) вечнасць (Быт 21, 33 – Эль Олам; Псальмы, 1 Цім 1, 17); 4) бязмежнасць і ўсюдыпрысутнасць (Дзеі 17, 28 – У Ім жывем…); 5) адзіны (Дрг 6,4; Дзеі 17, 16-34; Эф 4, 6; ); 6) найвышэйшае дабро () – Ніхто не добры, толькі сам Бог); 7) паўната праўды – Ер 10, 10; ). З Бога воляю звязаны: Святасць (1 Вал 2, 2; Іс 8, 13; ); ); Ап 4, 8-10); Усемагутнасць (Быт 17, 1 – Эль Шадай, Мудр 11, 23; ); 2 Кар 9, 8); Свабода (Пс 113, 3 – робіць усё, што захоча, Эф 1, 11; ); 1 Кар 12, 11). Прадметам волі Бога заўсёды з’яўляецца дабро. З мудрасцю Бога звязана: стварэнне свету і чалавека, падтрыманне свету ў існаванні, 1 Вал 2, 3; Ёў 12, 13; Рым 11, 33.

Містычнам богапазнаннем займаецца тэасофія.

## Адпаведнасць багоў розных народаў 
## Гл. таксама 
* Паняцце Бога ў політэізме
* Паняцце Бога ў іўдаізме
* Паняцце Бога ў хрысціянстве
* Паняцце Бога ў ісламе
* Паняцце Бога ў індуізме
* Паняцце Бога ў будызме

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 3. - Мн., 1996.

## Спасылкі 
* Канцэпцыя Бога ў хрысціянсте 

Катэгорыя:Рэлігія
Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Граматыка

**Грама́тыка** ( ад  — «літара», «напісанне») — раздзел мовазнаўства, які вывучае сістэму моўных формаў (марфалогія) і спосабы іх спалучэння ў сказе (сінтаксіс). Граматыкай таксама называюць сам лад мовы — сукупнасць яе формаўтваральных і формаўжывальных сродкаў.

Па граматычных асаблівасцях вызначаецца тып пэўнай мовы.

## Граматычныя значэнні і спосабы іх выражэння 
Граматычная семантыка адрозніваецца ад лексічнай. Калі ў значэннях лексічных адзінак абагульняюцца ўласцівасці рэальных прадметаў і з'яў, то ў граматычных паняццях адлюстроўваюцца пераважна ўласцівасці саміх моўных адзінак (марфем, слоў, словазлучэнняў, сказаў). Тое, што ў адной мове выражаецца сродкамі граматыкі, у іншай можа перадавацца лексічна. У кожнай граматычнай з'яве адрозніваюць *граматычнае значэнне* і *граматычны спосаб* яго перадачы.

Асноўнымі спосабамі перадачы граматычных значэнняў у беларускай мове з'яўляюцца: афіксацыя, суплетывізм, інтанацыя, службовыя словы, асноваскладанне, рэдуплікацыя, парадак слоў, а таксама розныя спосабы аналітычнага канструявання.

Спосабы выражэння граматычных значэнняў падзяляюцца на сінтэтычныя (граматычны сродак знаходзіцца ў межах слова, напр. «прачытае») і аналітычныя (граматычны сродак знаходзіцца па-за словам, напр. «буду чытаць»). Беларуская мова належыць да сінтэтычнага тыпу.

## Граматычныя формы і катэгорыі 
Слова разам з паказчыкам яго граматычнага значэння ўтварае граматычную форму (напр., «братамі»). Формы, што перадаюць змяненне аднаго слова, утвараюць парадыгмы словазмянення (скланенне, спражэнне, ступені параўнання).

Адзінкі моўнага ладу размяркоўваюцца па граматычных катэгорыях (род, склон, лік, час, асоба і інш.), якія ўтвараюць складаную іерархічную сістэму. Адным з карэнных пытанняў граматыкі з'яўляецца размеркаванне ўсіх слоў лексікону па буйных граматычных разрадах — часцінах мовы.

## Віды граматык 
У залежнасці ад мэт апісання мовы граматыка падзяляецца на:
*   Навукова-апісальная — адлюстроўвае граматычны лад мовы згодна з існуючай навуковай канцэпцыяй.
*   Нарматыўная — вызначае нормы ўжывання моўных формаў і канструкцый.
*   Гістарычная — апісвае эвалюцыю граматычнага ладу мовы ў часе.
*   Параўнальная — сістэмна супастаўляе факты розных моў.
*   Тыпалагічная — апісвае мову ў адпаведнасці з тэарэтычнымі мадэлямі пабудовы моў.
*   Структурная — аналізуе функцыі моўных элементаў і іх сістэмныя сувязі.
*   Трансфармацыйная — мадэліруе мову як механізм утварэння складаных адзінак з зыходных элементаў.

## Гісторыя граматычнай думкі 
Распрацоўка граматычнай тэорыі дасягнула высокага ўзроўню ў Старажытнай Індыі. Еўрапейская традыцыя бярэ пачатак у антычнай навуцы. Значны ўклад у развіццё граматычнай тэорыі зрабілі славянскія вучоныя. Пачынальнікамі навуковай распрацоўкі граматыкі беларускай мовы былі Л. Зізаній, П. Шпілеўскі, К. Нядзведскі, І.&nbsp;Насовіч, Я. Карскі, К. Каганец, Б. Пачобка, Б. Тарашкевіч, М. Булахаў і іншыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Танцы

**Танцы** — спосаб невербальнага самавыяўлення чалавекам, які праяўляецца ў выглядзе рытмічна арганізаваных у прасторы і часе рухаў цела.

Танцы — від мастацтва, у якім мастацкія вобразы ствараюцца сродкамі пластычных рухаў і рытмічна выразнай і бесперапыннай змены выразных становішчаў чалавечага цела. Танец непарыўна звязаны з музыкай, эмацыйна-вобразнае ўтрыманне якой знаходзіць сваё ўвасабленне ў яго харэаграфічнай кампазіцыі, рухах, постацях.

Танцы існавалі і існуюць у культурных традыцыях усіх чалавечых істот і грамадстваў.
За доўгую гісторыю чалавецтва танцы змяняліся, адлюстроўваючы культурнае развіццё. Існуе велізарнае мноства відаў, стыляў і формаў танца.

## Гл. таксама 
* Бальны танец
* Стрыптыз
* Танец жывата

## Літаратура 
* 
* 
* *Кюрегян Т. С.* Та́нец // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 5: Симон — Хейлер. — 1981. — Стб. 423—424. — 1056 стб., илл. — 102 200 экз.


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Смяротнае пакаранне

, *Dei delitti e delle pene*]]
**Смяротнае пакаранне** — дазволенае законам пазбаўленне чалавека жыцця ў якасці пакарання (звычайна за наўмысна цяжкае злачынства).

У сучасным цывілізаваным грамадстве смяротнае пакаранне ў многіх краінах з’яўляецца незаконным, а ў іншых — законным крымінальным пакараннем толькі за надзвычай цяжкія злачынствы. Аднак, у Кітаі ўжываецца досыць шырока і за меншыя правіны.

У савецкай юрыдычнай практыцы для абазначэння смяротнага пакарання ў розны час выкарыстоўваліся эўфемізмы «вышэйшая мера сацыяльнай абароны», «вышэйшая мера пакарання», а ў больш познія часы «выключная мера пакарання», бо як афіцыйна лічылася, смяротнае пакаранне ў СССР як мера пакарання не практыкуецца, але ўжываецца ў выглядзе выключэння як пакаранне за асабліва цяжкія агульнакрымінальныя і дзяржаўныя злачынствы.

Найбольш частым выглядам смяротнага пакарання ў сучасным свеце з’яўляецца расстрэл. Таксама шырокае распаўсюджванне маюць смяротная ін’екцыя, электрычнае крэсла, павешанне, адсячэнне галавы і забіццё камянямі.

## Спасылкі 
* 1000+ Death Penalty links all in one place  
* Updates on the death penalty generally and capital punishment law specifically 
* ПАСЕ заклікае Беларусь, ЗША і Японію адмовіцца ад смяротнай кары 


Катэгорыя:Права на жыццё
Катэгорыя:Крымінальныя пакаранні
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Тамільская мова

**Тамільская мова** (там. தமிழ்) — самая паўднёвая з дравідыйскіх моў. На ёй гаворыць насельніцтва паўднёвай Індыі, пачынаючы ад паўночнай пагранічнай рысы (дзе заканчваецца тэлугу), якая праходзіць на некалькі міль на поўнач ад Чэнаі, і да мыса Комарын на поўдні, гэта значыць амаль ўся паўднёвая аканечнасць Індыі, за выключэннем нешырокай паласы па яе заходнім беразе, занятай роднаснай дравідыйскай мовай малаялам. Акрамя таго, па-тамільску гаворыць насельніцтва паўночнай палавіны Цэйлона.

Маючы багатую 2300-гадовую гісторыю, тамільская мова лічыцца класічнай мовай.

Тамільская мова з’яўляецца афіцыйнай у Індыі (штат Тамілнад), Шры-Ланцы, Сінгапуры. У Малайзіі на тамільскай мове гаворыць частка індускага насельніцтва. Таксама на ёй гавораць на поўдні Кеніі.

У беларускай мове ёсць запазычанне з тамільскай — «катамаран» (கட்டு மரம்), што ў перакладзе значыць «звязаныя бярвенні».

Агульная колькасць носьбітаў каля 70 млн чалавек.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дравідыйскія мовы
Катэгорыя:Мовы Індыі
Катэгорыя:Мовы Сінгапура
Катэгорыя:Мовы Шры-Ланкі
Комікс

**Ко́мікс** — апавяданне, якое расказваецца з дапамогай серыі малюнкаў у якіх ужываюцца кароткія тэксты.

Назва «*комікс*» утварылася ад англійскага слова «*comic*» — «*смешны*», у выніку таго, што першыя коміксы, друкаваныя ў газетах былі, звычайна, гумарыстычнымі.

У наш час коміксы малююцца як на падставе кніжных гісторый, мультфільмаў ці мастацкіх фільмаў, так і з дапамогай уласных персанажаў. Кароткія коміксавыя гісторыі, звычайна друкуюцца ў часопісах, а вялікія серыі, ці гісторыі могуць выдавацца асобнымі альбомамі.
У апошнія гады, акрамя папяровых коміксаў, з'явіліся сеткавыя коміксы, якія распаўсюджваюцца выключна з дапамогай Інтэрнэту.

Першыя коміксы з'явіліся ў канцы ХІХ стагоддзя ў амерыканскіх газетах, але ўжо ў сярэдзіне ХХ стагоддзя яны сталі адным з самых папулярных жанраў масавай культуры. У савецкія часы коміксы ў Беларусі лічыліся «*уплывам гнілога Захаду*». Сучасныя коміксы, у асноўным, страцілі гумарыстычны характар, большую папулярнасць атрымалі коміксы жахаў, вайсковыя, злачынныя і г.д.

Першым, самым папулярных негумарыстычным коміксамі лічацца коміксы пра Супермэна (*Superman*), якія пачалі выдавацца з 1938 года. Пасля гэтага пачалася «мода» на стварэнне коміксавых супергерояў, самымі папулярнымі з якіх сталі *Бэтмэн, Капітан Амерыка, Халк, Жалезны Чалавек* і г.д.

Галоўны цэнтр вытворчасці коміксаў застаўся ў ЗША, дзе яны і ў нашыя дні карыстаюцца велізарнай папулярнасцю. Шмат з іх было экранізавана, а фільмы створаныя на падставе коміксаў атрымалі папулярнасць ва ўсім свеце.

## Спасылкі
Катэгорыя:Коміксы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Гульня

**Гульня** — від непрадуктыўнай дзейнасці, звязаны з дзеяннямі, абмежаванымі правіламі, якія накіраваныя на стварэнне, развіццё і падтрымку працэсу ў вызначаных межах. Задача працэсу — даставіць удзельнікам шэраг перажыванняў і эмоцый, даць працэсы, у якіх можна набыць новы досвед праз непасрэдны практычны ўдзел. У жывёл імкненне гуляць назіраецца ў ювенільным перыядзе і знікае з часам сталення. Чалавек у гэтым адрозніваецца ад іншых жывёл тым, што захоўвае гульнявыя паводзіны доўга пасля сканчэння ювенільнага этапу развіцця.

Гульню варта адрозніваць ад працы, якая звычайна праводзіцца за заробак, і ад мастацтва, якое часцей за ўсё ёсць выразам эстэтычных і ідэалагічных памкненняў чалавека. Тым не менш, адрозненне паміж імі не з’яўляецца дакладным, і многія гульні таксама лічацца працай, як то прафесійныя віды спорту, або мастацтвам, як то пазлы і іншыя гульні.

Гульні звычайна звязаны з разумовай ці фізічнай стымуляцыяй, а часцей і з адным, і з другім. Многія гульні дапамагаюць развіць практычныя навыкі, служаць формай фізічных практыкаванняў ці іншым чынам выконваюць адукацыйную, сімуляцыйную або псіхалагічную ролю. Многія гульні паўсталі са старажытных часоў з абрадаў, але ў бытаванні яны на сёння ўспрымаюцца не як сродак былых вераванняў, а як сродак адпачынку і здабыцця карысных навыкаў.

## Гл. таксама 
* Цацка
* Го
* Кароткія нарды
* Свінка
* Quake III Arena
* Чопат
* Кубак Яндэксу

## Літаратура 
* Avedon, Elliot; Sutton-Smith, Brian, *The Study of Games*. (Philadelphia: Wiley, 1971), reprinted Krieger, 1979. ISBN 0-89874-045-2

## Спасылкі 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Радыё

**Ра́дыё** — спосаб бяздротавага прыёму і пераносу інфармацыі (сігналу) шляхам мадуляцыі і перадачы электрамагнітных хваль для камунікавання, вяшчання, тэлебачання і г.д. Таксама сама прылада для прыёму радыёсігналу (радыёпрыёмнік, радыёпрымач).

## Гісторыя вынаходніцтва радыё 
Першы патэнт на бесправадную сувязь атрымаў у 1872 годзе Малон Луміс, які заявіў ў 1866 годзе аб тым, што ён адкрыў спосаб бяздротавай сувязі; у Германіі стваральнікам радыё лічаць Генрыха Герца (1888), у ЗША — Дэвіда Х’юза (1878), а таксама Томаса Эдысана (1875), у шэрагу балканскіх краін — Ніколу Тэсла (1891), у Расіі — Аляксандра Папова, у Францыі — Эдуарда Бранлі (1890), у Англіі — Олівера Джозэфа Лоджа (1894), у Бразіліі — Ландэля дэ Муру (1893—1894).

У Беларусі вынаходнікам радыётэлеграфіі лічыцца Якуб Наркевіч-Ёдка (1890).

## Гл. таксама 
* ЮFM
* Беларуская служба «Радыё Швецыя»
* Новае радыё

## Спасылкі 
* Развіццё радыё ў Беларусі (Дасько А. Д.) 
* Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Беларусі

## Літаратуры 
* Аналоговая и цифровая электроника (Полный курс). Учеб. д/вузов. Горячая линия — Телеком, 2004
* Ворсин Н. Н., Ляшко М. Н. Основы радиоэлектроники. — Мн.: Вышэйшая школа, 1992
* Журавлёва Л. В. Радиоэлектроника. Учебник. — Академия. ИЦ. 2005
* Мякішаў Г. Я., Бухаўцаў Б. Б. Фiзiка/Падручнiк для 11 класа сярэдняй школы. — Минск: Народная асвета. 1991
* Гершензон Е. М., Полянина Г. Д., Соина Н. В. Радиотехника. — М.: Просвещение. 1986
* Манаев Е. И. Основы радиоэлектроники. — М.: Просвещение. 1985
* Криштафович А. К. Промышленная электроника. — М.: Высшая школа. 1984
* Разевиг В. Д. Система схемотехнического моделирования MICRO-CAP V. — M.: Солон. 1997. — 273с
* Разевиг В. Д. Система схемотехнического моделирования MICRO-CAP 6. — M.: Горячая линия — Телеком, 2001. — 344с
* Дасько А. Д. Путь в радиотехнику и электронику с компьютером. Радиолюбитель Ваш компьютер. 1999, № 9
* Дасько А. Д. Знакомьтесь! MICRO-CAP Evaluation 6.0.2. Радиолюбитель Ваш компьютер. 2000, № 8
* Кардашев Г. А. Виртуальная злектроника. М.: Горячая линия — Телеком, 2002. — 260с
* Пестриков В. М. Энциклопедия радиолюбителя. Работаем с компьютером. Наука и техника, 2004. — 272 с


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Мядзельскі сельсавет

**Мя́дзельскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мядзельскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — горад Мядзел (не ўваходзіць у склад).

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мядзельскага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Мядзел. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных Баярскага, Някасецкага і Лук’янавіцкага сельсаветаў. 15 лістапада 1957 года ў склад Дзягільскага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты: Бялявіна, Кухальскія, Някасецк, Студзяніца. 17 лістапада 1959 года сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзены ў падпарадкаванне Мядзельскага пассавета.

З 20 студзеня 1960 года Мядзельскі пассавет у складзе Мінскай вобласці. 26 снежня 1995 года з населеных пунктаў, якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Мядзельскага пассавета, утвораны Мядзельскі сельсавет з цэнтрам у гарадскім пасёлку Мядзел. Станам на 1997 год у склад Мядзельскага сельсавета ўваходзілі 25 вёсак і 1 хутар. 18 лістапада 1998 года Мядзел атрымаў статус горада. 29 верасня 2006 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Лацвянскага сельсавета (20 населеных пунктаў: Воргі, Гарані, Кабайлы, Кямсы, Лапосі, Лотва, Маўчанкі, Маўчаны, Мікіткі, Міхалі, Пярэградзь, Радзькі, Ражкі, Расохі, Садоўшчына, Селькава, Цімошкаўшчына, Чалеі, Чарняты і Шалкоўшчына). 10 лістапада 2016 года скасаваны вёскі Гарані і Садоўшчына.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1735 чалавек, з іх 92,9 % — беларусы, 4,7 % — рускія, 0,7 % — палякі; паводле перапісу 2019 года — 1360 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1959 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1995 годзе
Ордэн Залатога Руна

**Ордэн Залатога Руна** — рыцарскі ордэн, заснаваны бургундскім князем Філіпам III Добрым у 1430 у дзень яго вяселля з партугальскай каралеўнай Ізабелай.

Калі Бургундыя ўвайшла ў імперыю Габсбургаў, суверэнітэт над ордэнам перайшоў да іспанскіх манархаў. Пасля смерці апошняга з іспанскіх Габсбургаў, Карла II, пачалася спрэчка за суверэнітэт над ордэнам паміж Бурбонамі, якія занялі іспанскі трон, і аўстрыйскімі Габсбургамі. У выніку ордэн быў падзелены на дзве галіны, іспанскую і аўстрыйскую, якія існуюць і да сёння.

## Іспанская галіна ордэна 
Іспанскую галіну ордэна Залатога Руна цяпер узначальвае Хуан Карлас I, кароль Іспаніі.

## Аўстрыйская галіна ордэна 
Суверэнітэт над аўстрыйскім ордэнам Залатога Руна належыць дому Габсбургаў. Ота фон Габсбург, цяперашні глава дома, перадаў кіраванне ордэнам свайму старэйшаму сыну Карлу.

## Узнагароджаныя ордэнам 
Традыцыйна членамі ордэна былі мужчыны, за некаторымі выключэннямі, калі імі ўзнагароджваліся жанчыны-кіраўнікі дзяржаў.

Знамянальнай падзеяй у гісторыі іспанскага ордэна было ўзнагароджанне ім Напалеона і яго брата Жазефа. Людовік XVIII неадкладна вярнуў свой ордэн у знак пратэсту, а ордэн Жазефа быў у яго адабраны (разам з усімі астатнімі ўзнагародамі) Фердынандам VII пасля рэстаўрацыі Бурбонаў у 1813 г.

Пасля напалеонаўскіх войнаў іспанскі кароль Фердынанд VII ўнёс у яго статут істотныя змены, якія тычыліся веравызнання: калі раней яны ў абавязковым парадку павінны былі быць каталікамі, то цяпер ім дазвалялася належаць і да іншых канфесій. Зрабілі гэта для таго, каб кароль Іспаніі мог узнагародзіць сваіх партнёраў па Свяшчэннаму саюзу — манархаў Англіі, Прусіі і Расіі, за аднаўленне дынастычных правоў Бурбонаў на іспанскі трон. У 1812 г. Іспанскі ўрад узнагародзіў ордэнам герцага Уэлінгтана, што было пацверджана пасля рэстаўрацыі Фердынандам і адобрана Папам Піем VII. Такім чынам каталіцкім ордэнам быў упершыню ўзнагароджаны пратэстант. (Дакладней — англиканин, а пасля ордэнам узнагароджвалі нават праваслаўных.)

"Іспанскі ордэн стаў грамадзянскім каралеўскім ордэнам у адпаведнасці з указамі 1847 і 1851 гг., І ўручаўся нават некаталікам: манархам і асобам каралеўскай крыві — Расіі, Вялікабрытаніі (уключаючы герцага Уэлінгтана), Германіі, Японіі, Турцыі, а таксама асобам незнатного паходжання, напрыклад прэзідэнту Французскай Рэспублікі ". Цяпер у ордэне ўсяго адзінаццаць рыцараў, акрамя Хуана Карласа. З замежных членаў — былы кароль Бельгіі Леапольд III, былы кароль Італіі Умберта II, імператар Японіі Хірахіта, кароль Бельгіі Бодуэн I і былы кароль Грэцыі Канстанцін II, а таксама жанчыны — каралева Даніі Маргрэтэ II і Беатрыкс (каралева Нідэрландаў). Прадстаўлення да ўзнагароды робяцца з папярэдняй згоды кабінета міністраў Іспаніі і не з'яўляюцца выключнай прэрагатывай манарха. 16 студзеня 2012 Хуан Карлас узнагародзіў Прэзідэнта Францыі Нікаля Сарказі «за асабісты ўклад у барацьбу з баскскай тэрарыстычнай групоўкай ЭТА». Афіцыйная мова ордэна — іспанскі.

Катэгорыя:Узнагароды
Катэгорыя:Ордэн Залатога Руна
Арцемій Андрэевіч Лебедзеў

**Арцемій Андрэевіч Лебедзеў** (нарадзіўся 13 лютага 1975, Масква, Расія) — расійскі дызайнер, сын Таццяны Талстой.

## Спасылкі 
* Сайт Студыі Лебедзева
* Хатняя старонка Лебедзева
* «ру/Ководство» — выданне, прысвечанае графічнаму і прамысловаму дызайну, праектаванню інтэрфейсаў, тыпаграфіцы, семіётыцы і візуалізацыі.
* «Н. Ж. М. Д.» — калекцыя інструкцый, налепак і этыкетак, шыльд, плакатаў, цэннікаў, аб'яў і іншай друкаванай і рукапіснай прадукцыі, якая змяшчае смешныя памылкі друку, недарэчнае словаўжыванне ці вельмі неадэкватны пераклад з іншай мовы.
* «Яндэкс» — адзін з самых папулярных сайтаў, дызайн якога створаны Студыяй Арцемія Лебедзева.
* Колькі каштуе стварэнне вэб-сайта? — Артыкул Арцемія Лебедзева (1998 год)
; Аўдыё
* Гадзіннае інтэрв'ю з Арцеміем Лебедзевым на радыё Рэха-Масквы

; Відэа
* Лебедзеў пра сябе. Як усё пачыналася 
* Лебедзеў выступае перад студэнтамі Навасібірскага дзяржаўнага ўніверсітэта 
* Прэс-канферэнцыя Лебедзева: Што можна шэраговаму блогеру? (відэа і тэкставая расшыфроўка)
* Лебедзеў у гасцях у праграмы «Гультаяватыя будні»

Катэгорыя:Дызайнеры Расіі
Адам Завадскі

**Адам Завадскі** () — віленскі выдавец.

## Біяграфія 
Старэйшы сын Юзафа Завадскага. Пасля бацькі ўзначаліў  (1838). Жонка Адама Завадскага — Вінцэнціна Завадская, аўтарка папулярнай кулінарнай кнігі «Літоўская кухарка» (*Kucharka litewska…*, Вільня, 1854).

З Адамам Завадскім супрацоўнічаў Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч, у 1846 годзе ў выдавецтве Завадскіх выйшла яго першая кніга «Сялянка». З Адамам Завадскім перапісваўся Марцін Асорыя-Цяплінскі наконт выдання «Snopka Nadniemeńskiego» і збору сваіх твораў, але планы не ажыццявіліся праз смерць пісьменніка. З 1840 года ў Завадскага выходзілі «Obrazy Litewskie» Ігнацыя Ходзькі, з 1848 года рэгулярна перавыдавалася «Літоўская гаспадыня» Ганны Цюндзявіцкай. Выходзілі многія творы Уладзіслава Сыракомлі, Станіслава Манюшкі і многіх іншых вядомых дзеячаў культуры. 

Агулам, выдавецтва Завадскага было самым буйным віленскім выдавецтвам сярэдзіны XIX стагоддзя, чые выданні найбольш прычыніліся да фармавання інтэлектуальнай атмасферы Літвы (і значнай часткі Беларусі) гэтай эпохі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Turkowski, T. Archiwum księgarni Zawadzkich w Wilnie. Warszawa, 1932.
* Turkowski, T. Materiały do dziejów literatury i oświaty na Litwie i Rusi z Archiwum Drukarni i Księgarni J. Zawadzkiego w Wilnie z lat 1805—1865. Wilno, 1935—1937, t. 1-3.

Катэгорыя:Выдаўцы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Выдаўцы Літвы
Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі
Microsoft Windows Odyssey

**Odyssey** — кодавае імя для версіі Microsoft Windows, якая знаходзілася ў распрацоўцы ў пачатку 1999 - пачатку 2000 года. Мэтай было стварыць версію Windows 2000 для бізнес-карыстачоў. Той жа код выкарыстоўваўся і пры стварэнні Windows Neptune, «дамашняй» версіяй Odyssey. Тым не менш, пасля выпуску Windows 2000, каманды Neptune і Odyssey былі аб'яднаны з камандай Windows 2000 для працы над праектам «Whistler», які быў выпушчаны ў канцы 2001 гады як Windows XP.
## Цікавыя факты 
* Odyssey таксама звалася Windows NT 6.0. Пазней гэту назву атрымала Windows Vista.

Катэгорыя:Microsoft Windows
Вінцэнціна Завадская

**Вінцэнціна (Вінцэнтына, Вінцэнта) Завадская з Жалкоўскіх** (; Псеўданімы: *W.A.L.Z.*;  — ) — беларуская польскамоўная пісьменніца, аўтар папулярнай кулінарнай кнігі «Кухарка літоўская», якая вытрымала каля 15 перавыданняў на працягу 60 гадоў.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1824 годзе ў сям’і віленскага друкара і кнігагандляра Аляксандра Жулкоўскага. У 1843 годзе выйшла замуж за выдаўца Адама Завадскага.

У 1854 годзе ў Вільні была надрукавана яе кулінарная кніга «Кухарка літоўская» (*Kucharka litewska*), якая стала бест­се­лерам. Перш чым выдаць уласную кулінарную кнігу, яна рэдагавала «Літоўскую гаспадыню» Ганны Цюндзявіцкай.

Памерла 27 жніўня 1894 года. Пахавана ў Вільні на Антакальніскіх могілках.

## Гл. таксама 
* Ганна Цюндзявіцкая
* Ян Шытлер

## Літаратура 
* Odyniec Wacław. Przedmowa // Wincenta Zawadzka. Kucharka litewska. — Olsztyn: Wydawnictwo Pojezierze, 1985, ss. V—XI. ISBN 83-7002-253-7

## Спасылкі 
* Kucharka litewska zawierająca przepisy gruntowne i jasne, własnem doświadczeniem sprawdzone, sporządzania smacznych, wykwintnych, tanich i prostych rozmaitych rodzajów potraw tak mięsnych jako i postnych, oraz ciast, legumin, lodów, kremów, galaret, konfitur i innych deserowych przysmaków, tudzież rozlicznych aptecznych zapraw, konserw i rzadszych specjałów, z przydaniem na początku książki dokładnej dyspozycji stołu  Przez W.A. Zawadzka. Wyd. XI popr. i pomnozone. Wilno 1913. Druk. J.Zawadzkiego — Эл.рэсурс polona.pl/dlibra

Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларуская кухня
Гекла

**Ге́кла**, **Хекла** () — стратавулкан, які знаходзіцца на поўдні Ісландыі. Вышыня 1488 (1491) метраў.

Стратавулкан утварыўся ў выніку шматлікіх вывяржэнняў з лінейнай трэшчыны. Складзены з андэзітавых і базальтавых лаў.
Гекла — частка вулканічнага горнага хрыбта, працягласцю 40 кіламетраў. Аднак самай актыўнай часткай гэтага хрыбта з’яўляецца расколіна працягласцю 5,5 км, якая завецца *Heklugjá*, што належыць вулкану Гекла.

З 874 года вывяргаўся больш 20 разоў і лічыцца найбольш актыўным вулканам Ісландыі. У сярэднявеччы ісландцы звалі яго «Брама ў пекла». Вывучэнне адкладаў вулканічнага попелу засведчылі, што вулкан быў актыўным сама меней на працягу апошніх 6600 год. Першае датаванае вывяржэнне адбылося ў 1104 годзе. Найбольш моцныя вывяржэнні адбыліся ў 1766—1768 і 1947—1948 гадах. Апошняе вывяржэнне адбылося 28 лютага 2000 года.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Вулканы Ісландыі
Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Акулы

**Аку́лы** (*Selachimorpha*), надатрад храстковых рыб, які ўключае восем атрадаў, дваццаць сямействаў і каля 350 відаў. Прадстаўнікі надатраду шырока распаўсюджаны ва ўсіх марах і акіянах, сустракаюцца таксама прэснаводныя акулы.

## Апісанне 
Жаберныя шчыліны размешчаны галоўным чынам на баках цела. Пярэдні край груднога плаўніка не прымацаваны да бакавой паверхні галавы, анальны плаўнік прысутнічае або адсутнічае, палоўкі пояса груднога плаўніка не злучаюцца на спінным баку цела. Будова хваставога плаўніка заўсёды гетэрацэркальная (нераўналопасная), але яго форма залежыць ад таго, як і дзе палюе рыба.

## Асаблівасці біялогіі 
Большасць відаў адносіцца да так званых сапраўдных драпежнікаў, асобныя віды (у прыватнасці, кітовая і гіганцкая акулы) харчуюцца планктонам.

Апладненне ўнутранае. У самцоў парныя капулятыўныя органы (птэрыгаподыі) відазменены з брушных плаўнікоў. Самкі адкладваюць яйцы ў рагавой абалонцы, у шэрагу відаў адбываецца яйцажыванараджэнне і жыванараджэнне.

## Класіфікацыя 
* Orectolobiformes
* Carcharhiniformes (напрыклад, Шэрыя акулы, Молатагаловыя акулы)
* Squaliformes
* Lamniformes (напрыклад, Акула-дамавік, Марская лісіца звычайная)
* Hexanchiformes (напрыклад, Попельная сямішчэлепавая акула)
* Pristiophoriformes
* Heterodontiformes
* Squatiniformes
* † Xenacanthida
* † Symmoriida
* † Cladoselachiformes
* † Eugeneodontida


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Душа

250px|right|thumb|Два анёла — хавальнік і «сустрэчны» — нясуць душу
**Душа** — асаблівая нематэрыяльная сутнасць, што не залежыць ад цела і вызначае жыццё, здольнасці і асобу чалавека. Вера ў душу, якая складае сутнасць анімізму, спазнала змены ў працэсе рэлігійнага развіцця чалавецтва. У сучасных рэлігіях душа разглядаецца не як вытанчаная копія чалавека, а як нешта нематэрыяльнае і бесцялеснае, як божы дар, які чалавек атрымлівае пры нараджэнні і траціць у момант смерці. Большасць рэлігій прызнае або бессмяротнае існаванне душы ў замагільным свеце (хрысціянства, іслам), або бясконцае перасяленне яе з аднаго цела ў другое (будызм). Згодна з многімі ідэалістычнымі, дуалістычнымі філасофскім кірункамі і рэлігійнымі плыням, душа гэта несмяротная субстанцыя, нематэрыяльная сутнасць, у якой выказана боская прырода чалавека, якая дае пачатак і абумоўліваецца жыццём, здольнасцю адчування, мыслення, свядомасці, пачуццяў і волі, што супрацьпастаўляецца целу.

## Гл. таксама 
* Дух
* Псіхапомп
* Эга
* Я
* Свядомасць
* Жыццё

## Спасылкі 
* Душа. Азбука веры

Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Катэгорыя:Аналітычная псіхалогія
Катэгорыя:Хрысціянскае багаслоўе
Катэгорыя:Іўдзейскае багаслоўе
Катэгорыя:Эпістэмалогія
Катэгорыя:Рэлігія
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Гімн Ісландыі

**Ó Guð vors lands** (ісл.: *Бог нашай краіны*) — гімн Ісландыі, напісаны ў 1874 годзе. Аўтар словаў — Матыяс Ёхумсан, кампазітар — Свейнб’ёрн Свейнб’ёрнсан.

У арыгінале - тры куплеты, але ў большасці выпадкаў выконваецца толькі першы. Гімн крытыкуецца за рэлігійную тэматыку, бо хаця ў Ісландыі і ёсць дзяржаўная рэлігія (лютэранства), але таксама абвешчана свабода веравызнання.

## Тэкст гімна 
Ó, guð vors lands! Ó, lands vors guð!
Vér lofum þitt heilaga, heilaga nafn!
Úr sólkerfum himnanna hnýta þér krans
þínir herkarar, tímanna safn.
Fyrir þér er einn dagur, ei meir:
eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár,
sem tilbiður guð sinn og deyr.
Íslands þúsund ár,
eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár,
sem tilbiður guð sinn og deyr.

Ó, guð, ó, guð! Vér föllum fram
og fórnum þér brennandi, brennandi sál,
guð faðir, vor drottinn frá kyni til kyns,
og vér kvökum vort helgasta mál.
Vér kvökum og þökkum í þúsund ár,
því þú ert vort einasta skjól.
Vér kvökum og þökkum með titrandi tár,
því þú tilbjóst vort forlagahjól.
Íslands þúsund ár,
voru morgunsins húmköldu, hrynjandi tár,
sem hitna við skínandi sól.

Ó, guð vors lands! Ó, lands vors guð!
Vér lifum sem blaktandi, blaktandi strá.
Vér deyjum, ef þú ert ei ljós það og líf,
sem að lyftir oss duftinu frá.
Ó, vert þú hvern morgun vort ljúfasta líf,
vor leiðtogi í daganna þraut
og á kvöldin vor himneska hvíld og vor hlíf
og vor hertogi á þjóðlífsins braut.
Íslands þúsund ár,
verði gróandi þjóðlíf með þverrandi tár,
sem þroskast á guðsríkis braut.

## Спасылкі 
* Музыка гімна (без слоў)
* Гімн Ісландыі

Ісландыя
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Ісландыі
Жыціе

**Жыціе**, мн.л.: *жыціі*; **агіяграфічная літаратура** — апісанне жыцця і подзвігаў людзей, прылічаных хрысціянскай царквой да ліку святых. Жыціі падзяляюцца на **біясы** (непасрэдныя апісанні жыцця), **марцірыі** (мучаніцтвы), у каталікоў таксама вылучаліся **транслатэоны** (апісанні пераносу рэшткаў святых).

## Гл. таксама 
* Агіяграфія

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Катэгорыя:Хрысціянская літаратура
Антанта

**Анта́нта** (ад  — сардэчная згода) — міждзяржаўны ваенна-палітычны блок, заснаваны ў 1904—1907 г. Францыяй, Вялікабрытаніяй і Расіяй супраць Траістага саюзу. Падчас Першай сусветнай вайны (1914—1918) Антанта аб’ядноўвала каля 20 дзяржаў. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі Расія выйшла з Антанты, што стала адной з прычын падтрымкі членамі Антанты Польшчы, Літвы, Латвіі і інш. сіл у іх барацьбе супраць савецкай улады. Спроба самастойнай інтэрвенцыі Антанты ў Савецкую Расію прывяла да паражэння і распаду блока.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Брытанска-французскія адносіны
Катэгорыя:Расійска-брытанскія адносіны
Катэгорыя:Расійска-французскія адносіны
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Катэгорыя:Ваенна-палітычныя блокі

Катэгорыя:Францыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Траісты саюз

**Траі́сты саю́з** — міждзяржаўны ваенна-палітычны блок Германіі, Аўстра-Венгрыі і Італіі, сфарміраваны ў 1879—1882 гадах з мэтай сумеснага процістаяння ўплыву Францыі і Расіі.

Склаўся на аснове аўстра-венгерскага дагавора 1879 года. Канчатковае пагадненне паміж трыма краінамі было падпісана 20 мая 1882 года ў Вене тэрмінам на 5 гадоў. Удзельнікі абавязваліся не прымаць удзел у міждзяржаўных саюзах і пагадненнях, накіраваных супраць аднаго з іх, а таксама аказваць узаемную падтрымку. У 1887 і 1891 гадах дагавор быў прадоўжаны і дапоўнены палажэннямі на карысць Італіі. Дагавор праіснаваў да 1915 года, пакуль Італія ў ходзе Першай сусветнай вайны не перайшла на бок Антанты.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Знешняя палітыка Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Знешняя палітыка Германіі
Катэгорыя:Знешняя палітыка Італіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Ваенна-палітычныя блокі
Катэгорыя:Германска-італьянскія адносіны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1882 годзе
Катэгорыя:1882 год у Германіі
Уніяцтва

**Уніяцтва**, або **вуніяцтва** (ад  — саюз, аб’яднанне) — хрысціянская плынь, заснаваная на царкоўнай уніі розных хрысціянскіх цэркваў з рымска-каталіцкай на ўмовах прызнання першымі вяршэнства Папы Рымскага і каталіцкай дагматыкі пры захаванні традыцый рэлігійнага культу і выкарыстання традыцыйна сакральнай ці народнай мовы ў богаслужэнні.

## Уніяцкія цэрквы 
Да ўніяцкіх адносяцца цэрквы грэчаскага (былыя праваслаўныя), армянскага, копцкага (у Егіпце), мараніцкага (у Ліване і Сірыі) і іншых абрадаў.

*Гл. таксама:* Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква.

## У Рэчы Паспалітай 
У Рэчы Паспалітай уніяцтва ўзнікла пасля заключэння Берасцейскай царкоўнай уніі (1596). Яшчэ ў 1577 годзе рэктар полацкага калегіума Пётр Скарга выдаў кнігу «Аб адзінстве царквы Божай», дзе прапанаваў план уніі каталіцкай і праваслаўнай цэркваў. Уніяцкая царква мусіла падпарадкоўвацца Папе Рымскаму, але захоўваліся ранейшыя праваслаўныя абрады. У 1595 г. Папа Рымскі Клімент ІІ аб’явіў унію, а праз год на Берасцейскім царкоўным саборы яна была зацверджана. Пад канец 18 ст. каля трох чвэрцяў насельніцтва Беларусі было ўніятамі.

## У Рэспубліцы Беларусь 
У Рэспубліцы Беларусь дзейнічае Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква — уніяцкая царква, якая па сваёй сутнасці (разам з Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквой) з’яўляецца пераемніцай уніяцкай царквы Рэчы Паспалітай. Колькасць вернікаў ацэньваецца інтэрвалам паміж 3000 і 30 000 чалавек.

## Літаратура 
* Гісторыя Беларусі. Ад старажытнасці да 21 ст.- Мінск, 2000 г.
* 

## Гл. таксама 
* Царкоўная унія
* Уніяцкая царква на Беларусі
* Берасцейская унія

## Спасылкі 
* Статыстыка па грэка-каталіцкіх цэрквах

Катэгорыя:Грэка-каталіцтва
Катэгорыя:Усходнія каталіцкія цэрквы