open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Данецка-Крыварожская савецкая рэспубліка

Данецка-Крыварожскай Рэспублікі, бронецягнік «Гром», Янакіева, пачатак 1918 года.]]
**Данецка-Крыварожская савецкая рэспубліка**.

У красавіку акупавана нямецка-аўстра-венгерскімі войскамі, канчатковая ліквідацыя афіцыйна адбылася ў лютым 1919 года. У розных дакументах ДКСР таксама называлася як: **Данецкая Рэспубліка**, **Данецкая Рэспубліка Саветаў**, **Рэспубліка Данецкага і Крыварожскага** (у некаторых дакументах — **Крыварогскаго**) **басейнаў**, **Федэратыўная Рэспубліка Данбас**

У вусным і нефармальным маўленні ўжываліся наступныя назвы: Данкрыўбас, Крыўданбас, Рэспубліка Данбас.
 
## Абвяшчэнне 
Абвешчана 30 студзеня (12 лютага) 1918 года на IV абласным з’ездзе Саветаў рабочых дэпутатаў Данецкага і Крыварожскага басейнаў у Харкаве.

На з’ездзе з дакладам пра арганізацыю ўлады ў Данбасе і Крыварожжы выступіў бальшавік С. Васільчанка, які прытрымваўся думкі, што ў грунце стварэння Савецкай дзяржавы павінен ляжаць прынцып тэрытарыйна-вытворчай агульнасці абласцей. Свой погляд на арганізацыю ўлады ва ўсёй Савецкай Расіі ён выказаў так: «Па меры ўмацавання Савецкай улады на месцах федэрацыі Расійскіх Сацыялістычных Рэспублік будуць будавацца не па нацыянальных азнаках, а па асаблівасцях эканамічна-гаспадарчага побыту. Такой самадастатковай у гаспадарчым дачыненні адзінкай з’яўляецца Данецкі і Крыварожскі басейн. Данецкая рэспубліка можа стаць узорам сацыялістычнай гаспадаркі для іншых рэспублік». С. Васільчанка настойваў на стварэнні аўтаномнай Данецка-Крыварожскай рэспублікі, вылучэнні яе са складу Украіны (Украінскай Народнай Рэспублікі Саветаў) і ўлучэнні ў склад Савецкай Расіі. Яго прапановы актыўна падтрымаў Арцём (Ф. Сяргееў) і большасць дэлегатаў з’езда, якія прынялі пастанову «Па пытанні пра вылучэнне Данецкага Басейна». Абвешчаная аўтаномія прэтэндавала на Кацярынаслаўскую, Харкаўскую і частку тэрыторыі Херсонскай губерні, а таксама тэрыторыю цяперашняй Растоўскай вобласці з Растовам-на-Доне, Таганрогам, Новачаркаскам.

У Выканаўчы камітэт Рэспублікі было абрана 11 чалавек (7 бальшавікоў, 3 эсэры і 1 меншавік). 14 лютага быў абраны Саўнаркам рэспублікі пад старшынствам Арцёма (Сяргеева).

## Зноскі 
Катэгорыя:Савецкія дзяржаўныя ўтварэнні часоў Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Савецкія рэспублікі
Катэгорыя:Гісторыя Украіны (1917—1991)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1919 годзе
Герб Белгародскага раёна

**Герб Белгародскага раёна** — афіцыйны сімвал Белгародскага раёна.

Зацверджаны пастановай кіраўніка адміністрацыі раёна № 931 (01.11.1995) і зарэгістраваны ў геральдычным рэестры Расійскай Федэрацыі № 178. Герб распрацаваны камісіяй па геральдыцы пры кіраўніку адміністрацыі вобласці. Аўтары герба: Легеза В. П., Пальваль В. М., Пархоменка І. Р.

Сцяг Белгародскага раёна зацверджаны рашэннем раённага савета дэпутатаў (15 красавіка 2003 года) за № 19 і ў цэлым паўтарае кампазіцыю Белгародскага раёна.

## Апісанне 
Геральдычны шчыт французскай формы, рассечаны вертыкальнай і гарызантальнай лініямі на чатыры часткі. Правая верхняя і левая ніжня — чорныя. Левая верхняя і правая ніжняя — зялёныя. На гэтым фоне ў цэнтры шчыта размяшчаюцца фігуры паўстаючага залатога льва і над ім — сярэбранага арла. І леў і арол павернуты ўправа.

У аснове герба ляжыць герб горада Белгарада і Белгародскага павета, зацверджаны (21 ліпеня 1893), а чорны і зялёны колеры фону ўвасабляюць чарназёмную глебу і развітую сельскагаспадарчую вытворчасць раёна.

## Гл. таксама 
* Сцяг Белгародскага раёна

Белгародскі раён
Катэгорыя:Белгародскі раён
Анібал Вільегас

**Анібал Вільегас** — перуанскі юрыст і дыпламат. Ён быў міністрам замежных спраў у 1902 годзе.

## Біяграфія 
У 1870-я гады быў генеральным консулам Перу ў Гамбургу. У пачатку Ціхаакіянскай вайны падтрымліваў намаганні па набыцці ваенных караблёў для перуанскага флоту, хоць і безвынікова. У 1890-я гады ён быў міністрам-рэзідэнтам Перу ў Германіі. 5 ліпеня 1893 года ў Гамбургу заключыў з палкоўнікам Карласам Паўлі пагадненне, паводле якога перуанская дзяржава заключыла кантракт з гэтым нямецкім салдатам. У 1896 годзе ён стаў міністрам-рэзідэнтам Перу ў Швейцарыі. Але з-за эканамічнага крызісу, з якім сутыкнулася Перу, у 1899 годзе прадстаўніцтвы ў Германіі і Швейцарыі былі зачынены.

9 жніўня 1902 ён быў прызначаны міністрам замежных спраў, увайшоўшы ў склад кабінета міністраў пад старшынствам філосафа Алехандра Дэстуа. У той час кіраваў прэзідэнт Эдуарда Лопес дэ Раманья. Яму прыйшлося сутыкнуцца з патрабаваннямі Эквадора пашырыць свае ўладанні на поўдзень ад вусця ракі Агуарыка, пагражаючы прасоўваннем да ракі Напо . Змена камунікацый здолела на імгненне захаваць статус-кво. У наступным годзе адбылася бітва пры Анготэрасе, хаця на той момант Вільегас ужо не кіраваў канцылярыяй.

Яму таксама давялося сутыкнуцца са скандалам «Wiesse cablegram». Дэпутат ад Дэмакратычнай партыі Пэдра дэ Асма-і-Парда асудзіў перад Палатай дэпутатаў, выявіўшы існаванне тэлеграмы, якую генеральны консул Чылі ў Ліме накіраваў міністру замежных спраў Чылі Хасэ Франсіска Вергара Доноса, у якой яму паведамлялася, што ўрад Перу не будзе далучыцца да трохбаковага пакта з Эквадорам і Калумбіяй, інфармацыя, якая нехта пратачылася з перуанскай канцылярыі (3 кастрычніка 1902 г.). Пазней стала вядома, што гэта быў Карлас Вісэ Портакарэра, дыпламат і гісторык з Такны, які адправіў паведамленне, хоць, як пазней было праверана, ён не меў намеру шпіянажу або нелаяльнасці, а хутчэй аддаліў сваю краіну ад небяспечнай анты -Перуанскі саюз Чылі з Калумбіяй. Таксама тэлеграма была зроблена не чылійскім консулам, а яго бацькам, па прапанове Вісэ, і на асабістай і прыватнай аснове. Акрамя таго, сам прэзідэнт Лопес дэ Раманья прызнаў, што ведаў пра існаванне кабельграмы за некалькі хвілін да яе адпраўкі. Вільегас і Вісэ цеснае сяброўства пацвердзілі ў Германіі і Швейцарыі; яны таксама падтрымлівалі сардэчнае сяброўства з канцлерам Чылі. У любым выпадку, гэтае пытанне выклікала вельмі бурныя дэбаты ў Сенаце і паскорыла падзенне кабінета Дэйстуа ў канцы таго ж кастрычніка. Апазіцыя выкарыстала гэты інцыдэнт, каб дыскрэдытаваць міжнародную палітыку ўрада Лопеса дэ Раманья.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Сан-Маркас
Катэгорыя:Міністры замежных спраў
Катэгорыя:Палітыкі Перу
Гразнова

**Гразнова** — жаночая форма прозвішча Гразноў.

## Вядомыя носьбіты 
* Алена Гразнова (нар. 1992) — расійская футбалістка, брамнік.
* Людміла Мікалаеўна Гразнова (у дзявоцтве **Пракапенка**; нар. 1953) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Беларусі, эканаміст, праваабаронца.
Хазарыбагх

**Хазарыбагх** (, хинди जजारीबाग) — горад і муніцыпалітэт на поўначы індыйскага штата Джаркханд . Адміністрацыйны цэнтр акругі Хазарыбагх .

## Назва 
Назва горада паходзіць ад персідскіх слоў *Hazar*, якое азначае «тысяча» і *Bagh* — «сад». Літаратурны пераклад назвы — «горад тысячы садоў».

## Геаграфія 
Размешчаны за 91 км на поўнач ад сталіцы штата, горада Ранчы, на вышыні 603 м над узроўнем мора  . Праз Хазарыбагх працякае рака Кунур, якая з’яўляецца левым прытокам ракі Дамадар . У 19 км ад горада знаходзіцца нацыянальны парк Хазарыбагх.

## Насельніцтва 
Паводле звестак перапісу 2011 года, насельніцтва горада складае 153 599 чалавек , з іх 80 095 чалавек (52 %) — мужчыны і 73 504 чалавекі (48 %) — жанчыны. Сярэдняя пісьменнасць насельніцтва складае 90,14 %, што значна вышэй, чым сярэдні па краіне паказчык 74,04 %. Сярэдняя пісьменнасць сярод мужчын — 93,82 %, а сярод жанчын — 86,14 %. 11 % насельніцтва складаюць дзеці ва ўзросце малодшай 6 гадоў. Па дадзеных мінулага перапісу 2001 года насельніцтва горада налічвала 127 243 чалавекі .

Вялікая частка насельніцтва горада і прылеглай тэрыторыі гаворыць на мове хіндзі.

## Транспарт 
Бліжэйшы аэрапорт, які прымае рэгулярныя мясцовыя рэйсы, знаходзіцца ў Ранчы. Бліжэйшая чыгуначная станцыя, Кадэрма, размешчана ў 69 км на поўнач ад горада, на галінцы Нью-Дэлі — Хаора . Праз Хазарыбагх праходзіць нацыянальная шаша № 33. Адлегласць па аўтамабільных дарогах да Ранчы — 91 км; да Дханбада — 128 км; да Далтанганджа — 198 км; да Патны — 235 км і да Калькуты — 434 км. Маюцца рэгулярныя аўтобусныя зносіны з буйнымі гарадамі паўночнага ўсходу краіны.

Катэгорыя:Гарады Джхаркханда
Патамацкі ўніверсітэт

**Патамацкі ўніверсітэт** () — прыватная вышэйшая навучальная ўстанова ў ЗША са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў сталіцы дзяржавы — горадзе Вашынгтон. 

Вучэльня мае кампусы таксама ў Чыкага і Фолс Чэрч у Вірджыніі. 

Універсітэт быў першапачаткова створаны ў 1989 годзе як Патамацкі адукацыйны фонд. У 1991 годзе ён ператварыўся ў Патамацкі каледж, двухгадовую вышэйшую навучальную ўстанову ў Роквіле, штат Мэрыленд, якая абслугоўвала працуючых дарослых, якія жадалі атрымаць вышэйшую адукацыю. У 2013 годзе каледж быў перайменаваны ва ўніверсітэт. 

Універсітэт у цяперашні час прапануе тры доктарскія ступені, дзевяць ступеняў магістра, шаснаццаць ступеняў бакалаўра, пяць ступеняў у галіне асацыяваных навук і 14 сертыфікацыйных праграм. 

Кіраванне, інфармацыйныя тэхналогіі і бізнес з'яўляюцца асноўнымі кірункакмі адукацыі.

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў акругі Калумбія

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Вашынгтона
Стылістычныя фігуры

**Стылістычныя фігуры**, **сінтаксічныя фігуры** — своеасаблівыя сінтаксічныя прыёмы будовы мастацкай мовы, якія адрозніваюцца ад агульнапрынятых сінтаксічных норм звычайнай моўнай практыкі. Разам з рытарычнымі фігурамі ўваходзяць у паэтычны сінтаксіс і выконваюць
выяўленчыя функцыі, індывідуалізуюць мову пісьменніка, надаюць ёй павышаную эмацыянальнасць.

Да стылістычных фігур адносяцца:
* розныя паўторы (анафара, эпіфара, градацыя, кальцо, падваенне, бяззлучнікавасць або асіндэтон, шматзлучнікавасць або полісіндэтон, шматпрыназоўнікавасць, сімплака);
* усе віды і формы парушэння сінтаксічнай ці лагічнай сувязі паміж словамі ўнутры вершаваных радкоў або празаічных фраз (анакалуф, амфібалія, інверсія, эліпсіс, умаўчанне);
* супастаўленне і проціпастаўленне радкоў і групоўка іх у пэўныя інтанацыйна-сінтаксічныя адзінствы (перанос, антытэза, паралелізм, ампліфікацыя або накапленне, сінтаксічны перыяд).

## Гл. таксама 
* Троп

## Літаратура 
* 
* 
* *Багамолава А. М.* Стылістыка і культура беларускага маўлення: вучэб. дапам. / А. М. Багамолава, Г. К. Семянькова. — Мн.: Изд-во Гревцова, 2012. — 304 с. — 800 экз. — ISBN 978-985-6954-43-9.
* Рыторыка: тропы і фігуры маўлення: дапаможнік па курсе «Рыторыка» для студэнтаў філалагічных спецыяльнасцей / Н. Э. Шандроха — Гродна: ГрДУ, 2009. — 187 с.: табл., схемы; 20 см. — ISBN 978-985-515-144-0.
* *Русак В. У.* Практычная і функцыянальная стылістыка беларускай мовы: дапам. для студэнтаў спецыяльнасці 1-47 01 01 «Выдавецкая справа» / В. У. Русак. — Мінск : БДТУ, 2020. — С. 184. — 214 с. 80 экз. — ISBN 978-985-530-862-2.
* *Станкевіч А. А.* Рыторыка: падручнік / А. А. Станкевіч; Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны. — Гомель: ГДУ імя. Ф. Скарыны, 2016. — 282 с. — 500 экз. — ISBN 978-985-577-169-3.

## Спасылкі 
* *Рыбакова А. Р.*Стылістычныя фігуры як сродак экспрэсівізацыі паэтычнага кантэксту // Альтэрнат-2013
* *Канавалава І. С.* Стылістычныя фігуры як сродак выражэння камічнага ў беларускіх антыпрыказках // Молодежный сборник научных статей «Научные стремления», 2013
* *Міхалевіч А. Г., Мордас Н. Р.* Стылістычнае багацце экспрэсіўных сінтаксічных фігур у мастацкай літаратуры // Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка
* *Ігнацюк Т. М.* Стратэгічны арсенал пафасу: фігуры і акты маўлення // Гуманитарные науки. Языкознание. № 10. — С. 137—143.

Катэгорыя:Сінтаксіс
Алена Сяргееўна Гразнова

**Алена Гразнова** (нар. , Пушкіна, Расія) — расійская футбалістка, брамнік. Выступала за зборную Расіі.

## Клубная кар’ера 
У сезоне 2020 года стала гульцом новастворанага санкт-пецярбургскага «Зеніту», дзе згуляла 6 матчаў. У 2023 годзе падпісала кантракт з «Мінскам».

У 2015 годзе дэбютавала за зборную Расіі па футболе.

## Дасягненні 
*   Чэмпіянат Казахстана: 2022/2022
*  Уладальніца Кубка Казахстана: 2022

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Расіі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Віват-Валжанка Саратаў
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК БІІК Шымкент
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Зеніт Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Чартанава Масква
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мардовачка Саранск
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Расіі па футболе
Бензойная кіслата

**Бензойная кіслата, бензолкарбонавая кіслата (C6H5СООН)** — найпрасцейшая араматычная кіслата. Малекулярная маса 122,05. Бясколерныя крышталі, tпл 122,4 °C, шчыльнасць 1,36×10³ кг/м³. Дрэнна раствараецца ў вадзе, добра ў спірце, эфіры, бензоле.

Складаныя эфіры і солі бензойнай кіслаты (бензааты) ёсць у эфірных алеях (напрыклад, гваздзіковы алей), прыродных бальзамах (талуанскі, ) і бензойнай смале. Атрымліваюць акісленнем талуолу.

Выкарыстоўваецца ў вытворчасці фарбавальнікаў, лекавых сродкаў, духмяных рэчываў, у медыцыне як процімікробны і фунгіцыдны сродак; кансервант харчовых прадуктаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бензойныя кіслоты
Уладзімір Аляксеевіч Падалінскі

**Уладзімір Аляксеевіч Падалінскі** (нар. , г. Шчучын) — беларускі гісторык. Спецыяліст па гісторыі парламентарызму, палітычнай культуры і палітычных элітаў ВКЛ у другой палове XVI — пачатку XVII ст. Кандыдат гістарычных навук (2004), дацэнт (2008).

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Шчучыне.

Скончыў у 2000 годзе гістарычны факультэт БДУ, у 2003 годзе — аспірантуру Інстытута гісторыі НАН Беларусі. У 2004 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Прадстаўніцтва і палітычная пазіцыя Вялікага Княства Літоўскага на вальных соймах Рэчы Паспалітай у апошняй трэці XVI ст.».

У 2004—2013 гадах дацэнт кафедры эканамічнай гісторыі Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта. З 2013 года ў БДУ: дацэнт, загадчык кафедры гісторыі Беларусі Старажытнага часу і Сярэдніх вякоў. Выкладаў таксама ў Беларускім інстытуце правазнаўства і Полацкім дзяржаўным універсітэце.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: гісторыя права, парламентарызм, прадстаўнічыя інстытуты ўлады і палітычныя эліты ВКЛ і Рэчы Паспалітай.

## Бібліяграфія 
* Прадстаўніцтва Вялікага Княства Літоўскага на Люблінскім сойме 1569 года: удзел у працы першага вальнага сойма Рэчы Паспалітай. Мінск, 2017.
; Удзел у калектыўных працах:
* Валовічы герба «Багорыя». Мінск, 2019; 2020 (Беларусь праз прызму рэгіянальнай гісторыі).
* Гісторыя Беларусі: дапаможнік. У 4 ч. Ч. 1: Ад старажытнасці да сярэдзіны XVI ст. Мінск, 2018.
* Да сваёй гісторыі: Сярэднявечча і Ранні Новы час: зборнік навуковых артыкулаў, прысвечаных памяці Паўла Лойкі. Смаленск, 2013.
* История Беларуси в контексте мировых цивилизаций : учебное пособие. Минск, 2008; 2009; 2010; 2016.
* Гісторыя Беларусі (у кантэксце сусветных цывілізацый): вучэбны дапаможнік. Мінск, 2013.
* Гісторыя Беларусі: у 6 т. Т. 2: Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. Мінск, 2008.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Пратаколы сіёнскіх мудрацоў

**«Пратаколы сіёнскіх мудрацоў»** — падроблены дакумент, створаны з антысеміцкімі мэтамі, у якім нібыта выкладзены планы яўрэяў па ўсталяванні сусветнага панавання і разбурэнні хрысціянскага свету. Упершыню апублікаваны на рускай мове ў 1903 годзе як справаздача пра таемныя сходы сіяністаў у Базелі пад назвай «Пратаколы сходаў сіёнскіх мудрацоў». Тэкст «Пратаколаў» стаў падставай для антысемітаў пачатку XX стагоддзя ў абвінавачванні яўрэяў і адыграў важную ролю ў абгрунтаванні тэорыі «жыдамасонскай змовы».

Падробленасць «пратаколаў» была адзначана ў друку і незалежных расследаваннях неўзабаве пасля публікацыі і ў сучаснай навуцы лічыцца даказанай. Разам з тым, і ў цяперашні час ёсць шматлікія прыхільнікі думкі пра сапраўднасць тэксту «пратаколаў». За сваю гісторыю дакумент перавыдаваўся шматмільённымі тыражамі і быў перакладзены на многія мовы свету.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэорыі змовы
Катэгорыя:Антысемітызм
Сонечнае зацьменне на Сатурне

.]]
**Сонечныя зацьменні на Сатурне** адбываюцца для гіпатэтычнага назіральніка з гэтай планеты, калі яе спадарожнікі праходзяць паміж Сатурнам і Сонцам . З 62 спадарожнікаў Сатурна толькі 7 — Янус, Мімас, Энцэлад, Тэфія, Рэя, Дыёна і Тытан — дастаткова вялікія  і знаходзяцца дастаткова блізка  ад Сатурна, каб цалкам закрыць сонечны дыск для гіпатэтычнага назіральніка. Астатнія спадарожнікі размешчаны на больш аддаленых арбітах і маюць меншыя памеры, таму закрыць цалкам сонечны дыск не могуць, гіпатэтычны назіральнік з Сатурна зможа назіраць толькі іх транзіт па дыску Сонца.

Вуглавы дыяметр сонечнага дыска ў небе Сатурна складае каля 3′. Для параўнання, сем асноўных спадарожнікаў Сатурна маюць бачныя вуглавыя дыяметры 5-10′ (Мімас), 5-9′ (Энцэлад), 10-15′ (Тэфія), 10-12′ (Дыёна), 8-11′ (Рэя)., 14-15′ (Тытан) і 1-2′ (Япет). Япет — трэці па велічыні спадарожнік Сатурна, размешчаны занадта далёка, каб цалкам зацямніць Сонца  . Янус, наадварот, размешчаны блізка да Сатурна, мае бачны вуглавы дыяметр каля 7′, гэта значыць можа цалкам зачыніць Сонца.

У адрозненне ад Юпітэра, Сатурн мае нахіл восі кручэння 26,7 градуса. Гэта азначае, што сонечныя зацьменні на Сатурне адбываюцца значна радзей, чым на Юпітэры.

Катэгорыя:Сатурн (планета)
Сатурн
Уладзімір Іванавіч Пашкевіч

**Уладзімір Іванавіч Пашкевіч** (нар. , Мінск) — беларускі гісторык. Спецыяліст па сацыяльнаэканамічнай, палітычнай і ваеннай гісторыі Беларусі першай паловы XVIII стагоддзя.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 студзеня 1963 года ў Мінску.

Скончыў у 1988 годзе гістарычны факультэт БДУ. З 1988 года працуе ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі: лабарант; навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Беларусі XIII—XVIII стагоддзяў, аддзела гісторыі Беларусі Сярэдніх вякоў і пачатку Новага часу; навуковы супрацоўнік аддзела крыніцазнаўства і археаграфіі; навуковы супрацоўнік аддзела спецыяльных гістарычных даследаванняў.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: сацыяльна-эканамічная гісторыя Беларусі XVIII стагоддзя, Паўночная вайна 1700—1721 гадоў.

## Бібліяграфія 
; Удзел у калектыўных працах:
* Вялікае Княства Літоўскае: палітыка, эканоміка, культура: зборнік навуковых артыкулаў : у 2 ч. Ч. 2. Мінск, 2017.
* Гісторыя Беларусі (у кантэксце сусветных цывілізацый): вучэбны дапаможнік. Мінск, 2013.
* Беларусь: Народ. Государство. Время. Минск, 2009.
* Гісторыя Беларусі: у 6 т. Т. 3: Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII стст.). Мінск, 2007

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Сонечнае зацьменне на Уране

па дыску Урана 26 ліпеня 2006 года, здымак з касмічнага тэлескопа Хабл]]
**Сонечныя зацьменні на Уране** адбываюцца, калі адзін з натуральных спадарожнікаў Урана праходзіць паміж Уранам і Сонцам, засланяючы Сонца для гіпатэтычнага назіральніка з Урана. Зацьменне можа адбыцца толькі паблізу перасячэння Уранам пункту раўнадзенства, што адбываецца прыкладна раз у 42 гады, апошні раз гэта адбывалася ў 2007—2008 гадах  .

У сілу вялікай аддаленасці Урана ад Сонца (сярэдняя адлегласць — 2 876 679 082 км, або 19,2 астранамічных адзінкі) бачны вуглавы дыяметр сонечнага дыска на Уране складае каля 2 вуглавых мінут. Адпаведна, зачыніць дыск Сонца для назіральніка з Урана можа толькі аб’ект, чый бачны вуглавы дыяметр перавышае гэтую велічыню.

З 27 вядомых у наш час спадарожнікаў Урана толькі дванаццаць валодаюць дастатковым бачным памерам, каб зачыніць сонечны дыск  :

Астатнія спадарожнікі Урана занадта малыя ці звяртаюцца занадта далёка, каб закрыць сонечны дыск.

Катэгорыя:Уран (планета)
Уран
Ш

**Ш, ш** — 27-я літара беларускага кірылічнага алфавіта. Выкарыстоўваецца таксама ва ўсіх славянскіх кірылічных алфавітах (25-я ў балгарскім, 26-я ў рускім, 29-я ва ўкраінскім, 30-я ў сербскім і апошняя ў македонскім) і ў пісьменнасцях некаторых неславянскіх народаў. У стара- і царкоўнаславянскім алфавітах таксама носіць назву «ша», значэнне якой невядома. У кірыліцы звычайна лічыцца 28-й паводле парадку (калі гаворка ідзе пра стараславянскую азбуку) ці 27-й (у царкоўнаславянскай азбуцы), у глаголіцы паводле ліку 29-я. Адна з нешматлікіх літар, што аднолькава выглядае ў абодвух — кірылічным і глагалічным — славянскіх алфавітах: Ш / Ⱎ.

## Гісторыя 
Паходзіць з кірыліцкай Ш («ша»). У старабеларускую графіку перайшла са старажытнарускай мовы. Абазначала зычны гук [ш] (*шапка*, *шумъ*). Наяўнасць у старабеларускім пісьменстве паралельных варыянтаў тыпу *грошы* — *гроши*, *шыло* — *шило* тлумачыцца традыцыйным характарам тагачаснага пісьма і не сведчыць аб мяккасці [ш]. Лічбавага значэння не мела. У рукапісах XIV—XVII стагоддзяў у сувязі з функцыянаваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма (устаў, паўустаў, скорапіс) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія памагаюць вызначаць час і месца напісання помнікаў. У XVI стагоддзі, акрамя рукапіснай, набыла друкаваную форму. Пачынаючы з Ф. Скарыны, стала адрознівацца як вялікая і малая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў не было яшчэ паслядоўным.

## Беларуская мова 
У сучаснай беларускай мове абазначае шумны глухі зацвярдзелы фрыкатыўны (шчылінны) пярэднеязычны зычны гук [ш] (*шалаш*, *шышка*). Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную форму. Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне *дваццаць пяты* (*група «Ш»*), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (*шыфр № 5ш*).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
 
Катэгорыя:Літары кірыліцы
Катэгорыя:Балгарскі алфавіт
Ш
Катэгорыя:Македонскі алфавіт
Катэгорыя:Рускі алфавіт
Катэгорыя:Украінскі алфавіт
Катэгорыя:Стараславянскі алфавіт
Сонечныя зацьменні на Нептуне

(ніжэй)]]
**Сонечныя зацьменні на Нептуне** адбываюцца, калі які-небудзь спадарожнік планеты праходзіць паміж ёй і Сонцам, засланяючы сонечны дыск для гіпатэтычнага назіральніка.

У сілу аддаленасці Нептуна ад Сонца бачны вуглавы дыяметр апошняга складае прыкладна 1,25'. Таму выклікаць сонечнае зацьменне для гіпатэтычнага назіральніка могуць толькі тыя спадарожнікі Нептуна, якія валодаюць значнымі памерамі і арбіты якіх размешчаны параўнальна блізка да планеты. Такімі характарыстыкамі валодаюць Трытон (вуглавы дыяметр 26-28'), Наяда — 7-13', Таласа — 8-14', Дэспіна — 14-22', Галатэя — 13-18', Ларыса — 10-14' і Пратэй — 13-16' . Такім чынам, з чатырнаццаці спадарожнікаў Нэптуна толькі сем могуць выклікаць сонечнае зацьменне.

Сонечныя зацьменні на Нептуне адбываюцца досыць рэдка з-за нахілу восі кручэння планеты, які складае 28 градусаў. Акрамя таго, плоскасць арбіты Трытон размешчана пад вуглом 25 градусаў да экватара Нептуна, і гэта прыводзіць да таго, што патрэбная для зацьмення канфігурацыя нябесных цел узнікае досыць рэдка, а само зацьменне праходзіць досыць хутка, паколькі Трытон рухаецца ў кірунку, процілеглым да вярчэння Нептуна.

Катэгорыя:Нептун (планета)
Сонечнае зацьменне на Плутоне

**Сонечныя зацьменні на Плутоне** ўзнікаюць, калі адзін з яго пяці натуральных спадарожнікаў — Харон, Нікта, Гідра, Кербер або Стыкс — праходзіць паміж Плутонам і Сонцам.

## Апісанне 
Сонечнае зацьменне на Плутоне можа адбыцца толькі ў вузлавых кропках яго спадарожнікаў — у кропках, дзе арбіты спадарожнікаў перасякаюць плоскасць экліптыкі карлікавай планеты . Паколькі ўсе пяць яго спадарожнікаў знаходзяцца на арбіце ў адной плоскасці, моманты часу, калі магчыма ўзнікненне гэтай падзеі, з’яўляюцца аднолькавымі для ўсіх пецярых. Існуюць толькі дзве кропкі на арбіце Плутона, дзе можа адбыцца сонечнае зацьменне. Паколькі перыяд звароту Плютона вакол Сонца каля 248 гадоў, паблізу адной з іх ён бывае толькі кожныя 124 гады. Для Харона перыяд звароту вакол Плутона крыху менш за тыдзень, таму калі Плутон знаходзіцца паблізу аднаго з названых вышэй пунктаў, з прамежкам у трое сутак на працягу некалькіх гадоў назіраюцца папераменныя сонечныя зацьменні на Плутоне (Харон) і сонечныя зацьменні на Хароне (Плутон). Менавіта гэта адбывалася ў перыяд з лютага 1985 года па 1990 года, а назіранне сонечных зацьменняў у сістэме Плутон-Харон з Зямлі дазволіла скласці вядомыя «карты яркасці» Плутона і атрымаць добрыя адзнакі радыуса Плутона (1150—1200 км)  .

Pluto_solar_eclipse.jpg|Сонца хаваецца за паверхняй Харона падчас поўнага сонечнага зацьмення на Плутоне 23 снежня 2111 год 
Charon eclipse shadow.jpg|Цень Харона праецыюецца на паверхню Плутона падчас сонечнага зацьмення 25 лютага 1989 год а (змадэлявана ў праграме Celestia)

Катэгорыя:Плутон
Плутон
Брыльянтавае кольца

ў Новасібірску 1&nbsp;жніўня 2008 года]]

**Брыльянтавае кольца** — эфект, які назіраецца за імгненне да пачатку поўнай фазы сонечнага зацьмення або праз імгненне пасля яе заканчэння. Калі апошнія прамяні сонечнага святла праходзяць праз даліны краю месяцовага дыска, на небе як быццам успыхвае кольца з зіхоткім дыяментам. З’ява працягваецца каля дзвюх секунд.Сонечны сярпок паступова сышоў на нішто, рэзка ўспыхнула дыяментавае кольца, якое трымалася працяглы час, затым вакол Сонца з’явілася мігатлівыя каралі.Самай ранняй рэалістычнай выявай брыльянтавага кольца лічыцца карціна нямецкага мастака Космаса Даміяна Азама, скончаная ў 1735 годзе  .

## Нататкі 
Катэгорыя:Сонечныя зацьменні
Наталля Аляксандраўна Поляк

**Наталля Аляксандраўна Поляк** (нар. , г. Слуцк) — беларускі гісторык. Спецыяліст па гісторыі дысідэнцкага пытання ў Беларусі ў XVII—XVIII ст. Кандыдат гістарычных навук (2007), дацэнт (2013).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1979 годзе ў Слуцку.

У 2001 годзе скончыла гістарычны факультэт БДУ, пасля магістратуру БДУ, у 2006 годзе — аспірантуру Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы БДУ. У 2007 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме «Дысідэнцкае пытанне на Беларусі ў кантэксце міжнародных адносін (1660—1768 гг.)».

З 2009 года дацэнт кафедры філасофіі і паліталогіі Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: канфесійная гісторыя ВКЛ і Рэчы Паспалітай, узаемаадносіны хрысціянскіх канфесій і еўрапейскі кантэкст беларускага рэлігійнага фактару ў XVII—XVIII стагоддзях.

## Бібліяграфія 
* Рэлігія на землях Беларусі ад старажытнасці да нашых дзён: дапаможнік. Мінск, 2017.
* История белорусской культуры: своеобразие культурного типа: пособие. Минск, 2013.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Рэзанатар

**Рэзанатар** — вагальная сістэма, у якой могуць адбывацца ваганні найбольшай амплітуды (рэзананс), пры ўздзеянні знешняй сілы пэўнай частаты і формы. Гэта значыць, што ён вагаецца з большай амплітудай на некаторых частотах, якія называюцца рэзананснымі, чым на іншых частотах. Ваганні ў рэзанатары могуць быць як электрамагнітнымі, так і механічнымі (у тым ліку акустычнымі). Рэзанатары выкарыстоўваюцца альбо для генерацыі хваль пэўных частот, альбо для выбару пэўных частот з сігналу.

Катэгорыя:Тэорыя ваганняў
Сонечнае зацьменне на Юпітэры

ад двух яго спадарожнікаў 6 чэрвеня 2005 (змадэляваны на камп’ютары малюнак).]]
 вакол Юпітэра 10 лютага 2009 года. У тых месцах Юпітэра, куды падае цень Іо, назіраецца сонечнае зацьменне. Змадэляваная анімацыя з’явы, якой бы яна выглядала для зямнога назіральніка]]
**Сонечнае зацьменне на Юпітэры** — астранамічная з’ява, калі адзін з натуральных спадарожнікаў Юпітэра праходзіць перад Сонцам, блакуючы яго святло. Калі пры назіранні з Юпітэра спадарожнік мае вуглавы памер меншы, чым Сонца, то ён можа праходзіць па дыску Сонца. Калі спадарожнік мае вуглавы памер большы, чым Сонца, ён можа засланіць Сонца.

Пры назіранні з Юпітэра Сонца могуць цалкам засланяць 5 аб’ектаў: Амальтэя, Іо, Еўропа, Ганімед і Каліста . Усе астатнія маюць вуглавы памер меншы за Сонца з прычыны невялікіх памераў ці вялікай адлегласці і могуць толькі праходзіць па дыску Сонца. Большасць знешніх спадарожнікаў маюць вялікія лады арбіты, з прычыны чаго праходжанне назіраецца рэдка.

 24 ліпеня 1996 года.]]
Калі чатыры самых буйных спадарожнікі Юпітэра засланяюць Сонца, іх цень на Юпітэры можа назірацца з Зямлі ў тэлескопы .

Сонечныя зацьменні на Юпітэры — з’ява не рэдкая, паколькі Юпітэр вельмі вялікі і нахілы плоскасцяў арбіт яго ўнутраных спадарожнікаў вельмі малыя, з прычыны чаго практычна на кожным вітку кожнага са спадарожнікаў дзе-небудзь на Юпітэры адбываецца зацьменне.

Касмічныя чоўны і апараты, у ліку якіх *Піянер-10* і *Піянер-11* (1973 і 1974), *Вояджэр-1* і *Вояджэр-2* (1979), *Галілеа* (1995—2003), *Касіні-Гюйгенс* (2000), *) *Новыя гарызонты** (2007) фіксавалі сонечныя зацьменні на Юпітэры, праходжання спадарожнікаў Юпітэра, а таксама іх зацьменні.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* SkyTonight

Катэгорыя:Юпітэр (планета)
Юпітэр
Геалогія карысных выкапняў

**Геалогія карысных выкапняў** — прыкладны раздзел геалогіі, які вывучае радовішчы карысных выкапняў, іх будынак, склад, умовы адукацыі і заканамернасці размяшчэння ў нетрах Зямлі. Мэтай геалогіі карысных выкапняў з’яўляецца стварэнне навуковай асновы для прагнозу распаўсюджвання, пошукаў, адзнакі і разведкі радовішчаў карысных выкапняў.

## Раздзелы геалогіі карысных выкапняў 
 
Геалогія карысных выкапняў рэзка дыферэнцыравана па відах мінеральнай сыравіны . Яна падзяляецца на геалогію радовішчаў рудных і геалогію радовішчаў нярудных карысных выкапняў. Раздзел геалогіі карысных выкапняў які вывучае заканамернасці размяшчэння рудных радовішчаў і іх сувязь з працэсамі асадкаўтварэння, тэктонікі, магматызму і метамарфізму развіўся ў самастойную галіну ведаў, якая атрымала назву металагенія . Геалогія нярудных карысных выкапняў падзяляецца на геалогію гаручых выкапняў або геалогію каустобиолитов, якая ўключае ў сябе геалогію цвёрдых гаручых выкапняў (у асноўным выкапняў вуглёў, гаручых сланцаў) і геалогію нафты і газу, і геалогію негаручых выкапняў . Раздзел геалогіі негаручых карысных выкапняў, прысвечаны падземным водам, з’яўляецца ў той жа час часткай гідрагеалогіі .

Эканамічная геалогія — дысцыпліна, народжаная на стыку геалогіі карысных выкапняў і эканомікі, займаецца вартаснай ацэнкай радовішчаў і участкаў нетраў. Бо сам тэрмін «карыснае выкапень» мае хутчэй эканамічны характар, чым геалагічны, часта (асабліва ў заходняй літаратуры) паняцці эканамічная геалогія і геалогія карысных выкапняў атаясамляюцца.

Катэгорыя:Геалогія
*
Магматызм

**Магматызм** — працэсы ўтварэння, пранікнення ў горныя пароды і ўзаемадзеяння з імі, вывяржэння і крышталізацыі магмы.

Гэта праяўленне глыбіннай актыўнасці Зямлі. Магматызм цесна звязаны з яе развіццём, цеплавой гісторыяй і тэктанічнай эвалюцыяй; з’яўляецца адным з галоўных фактараў фарміравання зямной кары. Магматычныя горныя пароды ўтварыліся з расплаўленай магмы пры яе зацвярдзенні і крышталізацыі.

Адрозніваюць геасінклінальны, платформавы, акіянічны магматызм. Па глыбіні праяўлення (умовах застывання магмы) — абвальны, гіпабісальны, субвулканічны, паверхневы (вулканізм), паводле саставу — ультраасноўны, асноўны, сярэдні, кіслы, шчолачны.

Магматызм сучаснай геалагічнай эпохі развіты ў межах Ціхаакіянскага геасінклінальнага пояса, сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў, рыфтавых зон Афрыкі і Міжземнамор’я і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геалагічныя працэсы
Ценявыя хвалі

**Ценявыя хвалі** — вядомыя таксама як **бягучыя цені**, слабакантрасная аптычная атмасферная з’ява, якое часам відаць на фоне светлых плоскасцяў за 1-3 хвіліны да поўнай фазы і пасля поўнай фазы сонечнага зацьмення . Ценявыя хвалі ўяўляюць светлыя і цёмныя лініі (хвалі), рух якіх відаць на фоне светлых паверхняў. Ценявыя хвалі — следства асвятлення атмасферы тонкім сонечным сярпом прыблізна за 1-2 хвіліны да і пасля поўнай фазы сонечнага зацьмення. З-за малых кутніх памераў сонечнага сярпа праламленне прамянёў у атмасферы ў выніку турбулентнасці выклікае флуктуацыі інтэнсіўнасці светлавога струменя ад Сонца. Гэтыя флуктуацыі і бачныя на фоне светлых паверхняў, накшталт таму, як бачныя гарачыя цеплавыя патокі ад гарэлак або вогнішча. Доктарам Stuart Eves з Surrey Satellite Technology Limited (SSTL) вылучана гіпотэза, што ценявыя хвалі могуць быць выкліканыя інфрагукам.

## Спасылкі 
* Падрабязнае даследаванне ценявых хваль
* Ценявыя хвалі падчас зацьмення 21 чэрвеня 2001 года
* Eclipse shadow-band anomalies
* Effects During a Total Solar Eclipse
* Shadow Bands During Total Solar Eclipse 26th February 1998 

Катэгорыя:Зацьменні
Таццяна Ігараўна Палікоўская

**Таццяна Ігараўна Палікоўская** (нар. , г. Мінск) — беларускі гісторык. Спецыяліст па гістарыяграфіі культурна-асветніцкай дзейнасці езуітаў на беларускіх землях. Кандыдат гістарычных навук (2006), дацэнт (2014).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў  годзе ў Мінску.

Скончыла ў 2000 годзе гістарычны факультэт БДУ, у 2001 годзе магістратуру, у 2004 годзе — аспірантуру БДУ.

У 2006 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме «Культурна-асветніцкая дзейнасць езуітаў на беларускіх землях у апошняй трэці XVI — 20-ыя гг. XIX стст.: (стан і праблемы айчыннай гістарыяграфіі другой паловы XIX — пачатку XXI ст.)».

Працуе дацэнтам у Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: вывучэнне культурна-асветніцкай дзейнасці езуітаў на тэрыторыі Беларусі, гісторыя Беларусі ў кантэксце сусветных цывілізацый, эканамічная гісторыя Беларусі.

## Бібліяграфія 
; Удзел у калектыўных працах:
* Экономическая история зарубежных стран и Беларуси: учебное пособие. Минск, 2013; 2018; 2019; 2021.
* Вялікае Княства Літоўскае: палітыка, эканоміка, культура: зборнік навуковых артыкулаў : у 2 ч. Ч. 2. Мінск, 2017.
* Гісторыя Беларусі (у кантэксце сусветных цывілізацый): вучэбны дапаможнік. Мінск, 2013.
* История Беларуси в контексте мировых цивилизаций : учебно-методическое пособие. Минск, 2009; 2010; 2011; 2015; 2016;
2017; 2018; 2019.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Тэлетэкст

**Тэлетэкст** () — служба тэлевізійнай сеткі, якая забяспечвае перадачу тэксту і простых малюнкаў. Тэлетэкст працуе ў рэжыме шырокавяшчання і прызначаны для прыёму інфармацыі тэлевізарамі, абсталяванымі спецыяльнымі дэкодэрамі. Звычайна з дапамогай тэлетэксту перадаюцца розныя навіны, прагноз надвор’я, праграмы тэлевізійных перадач і іншая падобная інфармацыя. Таксама з дапамогай тэлетэксту могуць перадавацца субцітры (звычайна на старонцы 888).

## Гісторыя 
Сістэма распрацавана ў Вялікабрытаніі ў 1970-х гадах.

Першая ў свеце служба тэлетэксту Ceefax была створана ў 1974 годзе: на «Бі-бі-сі» шукалі спосаб трансляваць у эфір субтытры і выявілі, што ў незанятых тэлевізійных радках можна змясціць цэлыя старонкі тэксту і нескладаныя карцінкі. У выніку Ceefax стаў выкарыстоўвацца для перадачы навінных зводак, каціровак акцый, вынікаў спартовых матчаў і прагнозаў надвор’я.

У 1990 годзе быў запушчаны Videotext — сумесны тэлетэкст нямецкіх ARD і ZDF.

Па дадзеных BBC News, пік аўдыторыі Ceefax прыйшоўся на 1990-я гады. Тады службай штотыдзень карысталіся да 20 мільёнаў чалавек. Папулярнасці сэрвісу дадало тое, што ў 1994 годзе з дапамогай Ceefax перадаваліся імёны пераможцаў Нацыянальнай латарэі Вялікабрытаніі.

22 кастрычніка 2012 года Бі-бі-сі адключыла Ceefax. З’явілася паведамленне, што Ceefax у сувязі з зачыненнем стварыла графічны «развітальны экран». Ceefax перадала ў эфір карцінку з надпісам «1974—2012. Дзякуй, што глядзелі нас». 

## Тэхналогія 
Перадача сігналаў тэлетэксту ажыццяўляецца на задняй «паліцы» кадравага імпульсу гашэння, у радках, якія не змяшчаюць выявы. За адну секунду перадаецца 7175 біт інфармацыі. Інфармацыя арганізавана ў выглядзе поўнаэкранных тэкставых старонак, якія перадаюцца па чарзе. Калі карыстач запытвае старонку з патрэбным нумарам, дэкодэр проста чакае перадачы гэтай старонкі і адлюстроўвае яе на экране, таму чаканне патрэбнай старонкі можа займаць да 30 секунд (у залежнасці ад колькасці якія транслююцца старонак). Сучасныя дэкодэры маюць вялікі аб’ём памяці і могуць захоўваць да некалькіх тысяч старонак, што дазваляе адразу загружаць усе перадаюцца старонкі, і хутка адлюстроўваць запытаную карыстачом старонку з буфера, памяншаючы час чакання.

Арыгінальны стандарт дазваляў адлюстроўваць тэкставыя старонкі 40×24 монашырынных знакаў. У 1976 годзе стандарт быў абноўлены — быў палепшаны агульны выгляд старонак і дададзена магчымасць прызначэння кожнаму сімвалу аднаго з 8 колераў.

У сістэме SECAM у канцы кадравага імпульсу гашэння перадаюцца 9 імпульсаў каляровай сінхранізацыі, прызначаныя для сумяшчальнасці са старымі каляровымі тэлевізарамі. Гэта памяншае часавы інтэрвал для перадачы сігналаў тэлетэксту і павялічвае час, неабходны для прыёму старонкі. Таму ў сістэме PAL старонкі тэлетэксту загружаюцца хутчэй, чым у сістэме SECAM.

Катэгорыя:Інфармацыйныя тэхналогіі
Катэгорыя:Тэхналогіі тэлебачання
Алена Маркава

**Алена Маркава** (; нар. 11 сакавіка 1978, Мінск) — беларускі гісторык, сацыёлаг, антраполаг. Даследчыца найноўшай беларускай гісторыі. Доктар філасофіі ў галіне гістарычнай сацыялогіі (2011), магістр у галіне агульнай антрапалогіі (2007).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1978 годзе ў Мінску.

У 2000—2001 гадах праходзіла падрыхтоўку ў .

У 2001—2005 гадах вучылася на факультэце гуманітарных даследаванняў Карлава ўніверсітэта ў Празе, у 2005—2007 гадах у магістратуры і ў 2007—2011 гадах у дактарантуры гэтага ўніверсітэта; працэсы нацыяфарміравання ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе XX—XXI стагоддзяў, а таксама працэсаў савецкай нацыянальнай палітыкі ранняга СССР.

## Бібліяграфія 
;Манаграфіі:
* Marková, A. — Sahanovič, H. — Šybieka, Z., Dějiny Běloruska [History of Belarus], Praha: Nakladatelstvi lidové noviny, (2021);
* Šliach da savieckaj nacyji. Palityka bielarusizacyji, 1924—1929 [The Road Toward Soviet Nation. Nationality Policy of Belarussization, 1924—1929], series Biblijateka časopisa «Bielaruski histaryčny ahliad» [series Library of the Belarusian Historical Review], Minsk: BHA, (2016);
* Sovětská bělorusizace jako cesta k národu: iluze nebo realita? [Soviet Belarussization as a Way to a Nation: Illusion or Reality?] (2012).
;Артыкулы:
* «Language, Identity, and Nation:The Special Case of BelarusianState- and Nation-Formation» (2018);
* «Nowe szanse dla nauki?», in: Newletter Niemieckiego Instytutu Historycznego, Vol. 3, 2020, s.14-15;
* «„Proč českoslovenští soudruzi protestují?“ Pražské jaro a jeho odezvy v běloruské sovětské společnosti» ["Why are the Czechoslovakian Comrades Protesting?" The Prague Spring and its Repercussions in Belarusian Soviet Society], in: Dějiny a současnost, 9/2020, s.18-20.
;Агляды:
* Marková, A., Andrew Sloin, «The Jewish Revolution in Belorussia: Economy, Race, and Bolshevik Power», Bloomington, Indianapolis: Indiana University Press, 2017, in: Ab Imperio, N4, 2018, pp.&nbsp;362–367;
* Marková, A., Per Anders Rudling, «The Rise and Fall of Belarusian Nationalism, 1906—1931», Pittsburgh: University of Pittsburgh Press, 2015, in: Ab Imperio, N4, 2016, pp.&nbsp;269–283;
* Marková, A., Ivan Pfaff, «Francie a Čechy v Evropě národních států. Francouzská politika F. L. Riegra 1867—1878» [France and Bohemia in Europe of National States. French Policy of F. L. Riegr, 1867—1878], Praha: Euroslavika (2013).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Сацыёлагі Беларусі
Катэгорыя:Антраполагі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Чэхіі
Катэгорыя:Сацыёлагі Чэхіі
Катэгорыя:Антраполагі Чэхіі
Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Карлавага ўніверсітэта
Таркветум

(1540).]]

**Таркветум** — астранамічная прылада, які дазваляе вырабляць вымярэнні ў розных сістэмах нябесных каардынат — гарызантальнай, экватарыяльнай і экліптычнай. З яго дапамогай можна таксама ажыццяўляць пераходы паміж гэтымі каардынатнымі сістэмамі, так што торкветум можна лічыць аналагавай вылічальнай прыладай. Быў вынайдзены заходнеарабскім астраномам Джабірам ібн Афлахам у першай палове XII стагоддзя.

## Літаратура 
* Lorch RP astronomical instruments of Jabir ibn Aflah and the torquetum. *Centaurus*, 20, 1976, p. 11-34.

## Спасылкі 
* Paselk RA The Torquetum

Катэгорыя:Астранамічныя інструменты
Сістэма APG III

**Сістэма APG III** — таксанамічная сістэма класіфікацыі кветкавых раслін, распрацаваная «Групай філагеніі пакрытанасенных» (*Angiosperm Phylogeny Group*, *APG*) і апублікаваная ў кастрычніку 2009 года ў Батанічным часопісе Лонданскага Лінееўскага таварыства ў артыкуле «An update of the Angiosperm Phylogeny. families of flowering plants: APG III» .

Асноўныя распрацоўшчыкі сістэмы — удзельнікі «Групы філагеніі пакрытанасенных» Біргіта Брэмер (*Birgitta Bremer*, *The Bergius Foundation*, *Шведская* каралеўская акадэмія навук), Карэ Брэмер (*Kåre Bremer*, прарэктар Стакгольмскага ўніверсітэта, Швецыя), Марк Чэйз *(* Mar W). Каралеўскія батанічныя сады ў К’ю, Вялікабрытанія), *Michael F. Fay* (*Jodrell Laboratory*, Каралеўскія батанічныя сады ў К’ю, Вялікабрытанія), Джэймс Рывіл (James *L.* *Reveal*, *LH Bailey Hortorium*, Факультэт біялогіі раслін Карнелскага універсітэта, ЗША). *Soltis* (Біялагічны факультэт Фларыдскага ўніверсітэта, ЗША), *Pamela S. Soltis* (Музей прыродазнаўства Фларыдскага ўніверсітэта, ЗША) і *Peter F. Stevens* (Біялагічны факультэт Універсітэта *Missouri—St. Louis*, Місурыйскі батанічны сад, ЗША). Пэўны ўклад у распрацоўку Сістэмы ўнесці таксама *Arne A. Anderberg*, *Michael J. Moore*, *Richard G. Olmstead*, *Paula J. Rudall*, *Kenneth J. Sytsma*, *David C. Tank*, *Kenneth Wurdack*, *Jenny Q.-Y. Xiang* і *Sue Zmarzty*.

## Агульная інфармацыя 
Сістэма класіфікацыі APG III з’яўляецца пераемніцай сістэмы класіфікацыі APG II (2003), якая, у сваю чаргу, з’яўлялася пераемніцай сістэмы класіфікацыі APG (1998). Кожная з гэтых сістэм адлюстроўвае (на пэўны момант часу) кансенсус меркаванняў шырокага кола навукоўцаў-батанікаў, аб’яднаных у «Групу філагеніі пакрытанасенных» (APG) і якія працуюць у шэрагу інстытутаў розных краін.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кветкавыя
Катэгорыя:Сістэмы класіфікацыі
Сезон 2018 ЖФК Нёман Гродна

У 2018 годзе жаночы футбольны клуб «Нёман» з горада Гродна прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 2018 (5 месца),
* Кубак Беларусі 2018 (чвэрцьфінал).

## Склад каманды 
Даныя на 22 красавіка 2017 года (перад стартам чэмпіянату).

 

## Спасылкі 
* ISLOCH-RGUOR VS. NEMAN 9 — 0
* NEMAN VS. BOTSOR 11 — 0
* SLAVYANKA VS. NEMAN 0 — 13
* NEMAN VS. ZORKA-BDU 0 — 2
* SLAVYANKA VS. NEMAN 0 — 5
2018
Нёман Гродна
Катэгорыя:2018 год у Гродне
Паляўнічыя на ІДІЛ

**Паляўнічыя на ІДІЛ** (, *Саіду Даеш*. 

## Гісторыя 
«Паляўнічыя на ІДІЛ» створаны ў пачатку 2017 года. Старонка групы на Facebook з’явілася 27 лютага, а на наступны дзень таксама зарэгістраваны акаўнт у Twitter. Неабходнасць такога злучэння для ўрадавай арміі была абумоўлена паражэннем у Пальміры.

«Паляўнічыя на ІДІЛ» звязаны з гісторыяй расійскіх вайскоўцаў Рамана Забалотнага і Рыгора Цуркану, якія трапілі ў палон да баевікоў. 5 кастрычніка 2017 года на афіцыйным акаўнце ў Твітары спецпадраздзялення з’явілася паведамленне, што атрад гатовы заплаціць за кожнага палоннага мільён долараў.

У перыяд з 2021 па 2023 год група была паступова расфарміравана.

## Атрад 
Атрад уваходзіў у 5-ы армейскі корпус. Па іншай інфармацыі «Паляўнічыя на ІДІЛ» з’яўляліся самастойным незалежным фарміраваннем. Акрамя таго, падраздзяленне было добраахвотніцкім, і служба ў ім не раўнасільна рэгулярнай ваеннай службе ва ўрадавай арміі. Навучальны цэнтр падраздзялення знаходзіўся ў Латакіі.

Рыштунак прадстаўлены стандартнай формай, каскамі і бронекамізэлькамі. Узбраенне складаецца з аўтаматаў АК-47, АКС-74У, АК-74М і АКМ, гранатамётаў РПГ-7 і кулямётаў. У наяўнасці таксама меліся беспілотнік і 122-мм гаўбіца Д-30.

Падчас наступлення пад Дэйр-эз-Зорам у верасні таго ж года атрад стаў першым, хто фарсіраваў Еўфрат.

Станам на красавік 2019 года падраздзяленне страціла 30 чалавек забітымі.

## Сімволіка 
У цэнтры эмблемы чэрап і скрыжаваныя косткі ў мішэні (сімвал Сірыйскай Рэспубліканскай гвардыі), па баках кулявыя адтуліны, а зверху і знізу надпіс «Паляўнічыя на ІДІЛ» на англійскай і арабскай мовах.

## Вядомыя асобы 
* Надхім Міхаіл Шахада — палявы камандзір у Дэйр-эз-Зоры.
* Амір Ахмад Ахмад — адзін з байцоў. 14 мая 2017 года выступіў з відэазваротам, у якім абвінаваціў амерыканцаў у сувязях з ІДІЛ і асудзіў ракетны ўдар па базе Шайрат.
* Іван Слышкін — супрацоўнік ПВК «Вагнер». Удзельнічаў у падрыхтоўцы байцоў фарміравання. Загінуў 12 лютага 2017 года ад рук снайпера пад Шаерам.

## Заўвагі 
Катэгорыя:ПВК «Вагнер»
Катэгорыя:Праўрадавыя ваенныя арганізацыі Грамадзянскай вайны ў Сірыі
Міжнародная экспертная камісія па правах чалавека ў Эфіопіі

**Міжнародная экспертная камісія па правах чалавека ў Эфіопіі** (, **ICHREE**) — камісія, заснаваная Саветам ААН па правах чалавека ў снежні 2021 года для расследавання сцвярджэнняў аб парушэннях і злоўжываннях міжнароднага права ў галіне правоў чалавека, гуманітарнага права і правоў бежанцаў у зоне Тыграйскага канфлікту.  

## Стварэнне і мэты 
3 лістапада 2021 г. у справаздачы аб сумесным расследаванні, праведзеным Вярхоўным камісарам ААН па правах чалавека і Камісіяй па правах чалавека Эфіопіі, адзначалася, што ў шэрагу рэгіёнаў краіны зафіксаваны сур’ёзныя парушэнні правоў чалавека. 17 снежня 2021 г. Савет ААН па правах чалавека, абапіраючыся на гэты даклад, прыняў рэзалюцыю S-33/1. На падставе дакумента з мэтай дапаўнення работы сумеснай следчай групы створана Міжнародная экспертная камісія па правах чалавека ў Эфіопіі (ICHREE). Мандат камісіі ўключаў у сябе правядзенне бесстаронняга расследавання сцвярджэнняў аб парушэннях і злоўжываннях міжнародным правам у галіне правоў чалавека, гуманітарнага права і правоў бежанцаў у Эфіопіі, учыненых з 3 лістапада 2020 г. усімі бакамі канфлікту, прадастаўленне рэкамендацый па правасуддзю пераходнага перыяду і выпрацоўку рэкамендацый ураду, узаемадзейнічаючы з усімі адпаведнымі зацікаўленымі бакамі.

## Члены і структура 
ICHREE складаецца з трох экспертаў. Па стане на снежань 2022 года членамі камісіі былі Махамед Чандэ Отман, Стывен Ратнер і Радхіка Кумарасвамі. Раней у складзе органа працавалі Каары Бэці Мурунгі і Фату Бенсуда.

## Дзейнасць 
19 верасня 2022 г. ICHREE прадставіла справаздачу са сваімі першапачатковымі высновамі ў Савет па правах чалавека. Пацверджана, што падчас баявых дзеянняў здзяйсняліся пазасудовыя забойствы і згвалтаванні, меў месца штучны голад. Многія выпадкі ахарактарызаваны як ваенныя злачынствы і злачынствы супраць чалавечнасці.  

Прадстаўнік Эфіопіі ў ААН Тае Атске Селасіе заявіў, што даклад быў «непаслядоўным і схематычным», закліканы ўзмацніць палітычны ціск на ўрад краіны. 

На 52-й сесіі Савета па правах чалавека ў сакавіку 2023 г. старшыня ICHREE заявіў, што ён вітае мірнае пагадненне паміж Эфіопіяй і Тыграем. У той жа час камісія працягвала расследаванне ваенных злачынстваў і парушэнняў правоў чалавека ўсімі бакамі.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* International Commission of Human Rights Experts on Ethiopia

Катэгорыя:Правы чалавека ў Эфіопіі
Катэгорыя:Тыграйскі канфлікт