open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бабруйскі кур’ер

**Бабруйскі кур’ер** () — бабруйская гарадзкая грамадска-палітычная газета. Выходзіла на рускай і беларускай мовах адзін раз на тыдзень — у сераду. Змяшчала матэрыялы пра грамадска-палітычнае і культурнае жыццё Бабруйска і Беларусі, крымінальную хроніку, спартыўныя навіны, абвесткі, праграму тэлевізіі, рэкламу, мела забаўляльныя рубрыкі і гэтак далей. Мела штомесячны дадатак «Православный вестник».

Галоўны рэдактар: Анатоль Санаценка.

## Гісторыя 
Газета заснавана 1 жніўня 1914. Першым выдаўцом і рэдактарам газеты быў Гілер Фававіч Фрыдлянд, уладальнік друкарні, тэатру і цырку ў горадзе. Ад пачатку «Бабруйскі кур’ер» выходзіў на рускай мове, пазыцыянаваў сябе як штодзённае беспартыйнае выданне і выдаваўся на чатырох старонках. У газеце шырока асвятляліся як мясцовыя, так і міжнародныя падзеі, давалася крымінальная хроніка, публікаваліся вершы, проза, фельетоны. Было мноства рэкламных аб’яваў, якімі падавалася практычна ўся першая паласа. Заснаваная адначасова з пачаткам Першай сусветнай вайны, газета імкнулася інфармаваць свайго чытача аб ваенных падзеях. У газеце выходзіла сталая рубрыка «*Вайна. Паведамленне стаўкі*» (), у якой змяшчаліся кароткія інфармацыі аб ходзе баёў з немцамі, рэгулярна друкаваліся тэлеграмы Штабу Вярхоўнага Галоўнакамандуючага, Петраградскай Тэлеграфнай агенцыі, міжнародных тэлеграфных агенцыяў. Ад 1916 пры газеце нават выдаваўся дадатак — "Тэлеграмы «Бабруйскага кур’ера» (). «Бабруйскі кур’ер» выходзіў з перапынкам на нямецкую акупацыю (люты — лістапад 1918), да ліпеня 1920, калі з адыходам польскіх войскаў і з канчатковым прыходам савецкай улады, быў зачынены, як і ўсе недзяржаўныя газеты. Выхад газеты быў адноўлены ў 1991, спачатку як бабруйскі дадатак да абласной газеты «Магілёўская праўда», затым як самастойны праект.

26 верасня 2022 года суд Бабруйскага раёна і горада Бабруйска прызнаў матэрыялы сайта выдання экстрэмісцкай інфармацыйнай прадукцыяй. З таго часу «Бабруйскі кур’ер» перастаў абнаўляцца.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт газеты 
* «Бабруйскі кур’ер» можа з’явіцца ў шапіках да канца году

Катэгорыя:Газеты Бабруйска
Катэгорыя:1914 год у Бабруйску
Катэгорыя:Газеты Бабруйска на рускай мове
Вуліца Касцюшкі

**Вуліца Касцюшкі**, **вуліца Тадэвуша Касцюшкі** — назва вуліц у розных населеных пунктах, прысвоеная ў памяць пра Тадэвуша Касцюшку (1746—1817).

## Беларусь 
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Баранавічах.
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Барысаве.
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Белаазёрску.
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Браславе.
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Брэсце.
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Гродна.
* Вуліца Тадэвуша Касцюшкі — вуліца ў Жабінцы.
* Вуліца Тадэвуша Касцюшкі — вуліца ў Косаве.
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Лідзе.
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Лунінцы.
* Вуліца Т. Касцюшкі — вуліца ў Івацэвічах.
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Нясвіжы.
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Пінску.
* Вуліца Тадэвуша Касцюшкі — вуліца ў Пружанах.
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Смаргоні.
## Расія 
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Валгаградзе.
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Капейску.
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Санкт-Пецярбургу.

## Украіна 
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ва Уладзіміры-Валынскім.
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Днепрапятроўску.
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Крывым Розе.
* Вуліца Тадэвуша Касцюшкі — вуліца ў Львове.
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Роўна.
* Вуліца Касцюшкі — вуліца ў Хмяльніцкім.
Лужаснянскі дэндрапарк

**Лужасня́нскі дэндрапа́рк** — батанічны помнік прыроды ў Беларусі, размешчаны на тэрыторыі Лужаснянскага дзяржаўнага аграрнага каледжа імя Ф. А. Сурганава ў в. Лужасна Віцебскага раёна.

Дэндрапарк Лужаснянскага с/г тэхнікума імя Ф. А. Сурганава быў закладзены ў 1974 годзе ў гонар вызвалення БССР ад фашысцкіх захопнікаў па ініцыятыве выкладчыка Мікалая Трафімавіча Ражкова.

## Апісанне 
Лужаснянскі дэндрапарк займае плошчу 8,8 га ў міжрэччы Заходняй Дзвіны і вусцевай часткі правага берага ракі Лужаснянкі. У планіроўцы спалучаюцца рэгулярны і ландшафтны стыль. Тэрыторыя падзелена на 9 секцый сцежкамі і алеямі: , . У дэндрапарку галоўным чынам растуць мясцовыя віды: , , , , , розныя віды , а таксама інтрадуцэнты: , , , , , , , , . Расце бук, якога цяпер на тэрыторыі Беларусі не сустрэнеш, хоць у Сярэднявеччы ён быў распаўсюджаны. Існуе самая паўночная ў рэспубліцы пасадка . Для павойных раслін (розныя віды , , , ) усталяваны металічныя апоры.

Пры самім дэндрапарку створаны калекцыйны гадавальнік, для папаўнення, рамонту пасадак і азелянення тэрыторыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дэндрапаркі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Віцебскага раёна
Катэгорыя:Лужасна
Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Аграрны каледж (Віцебск)
Рубаўскі дэндрапарк

**Рубаўскі дэндрапарк** — батанічны помнік прыроды ў Беларусі, размешчаны на левым беразе; на першай надабалоннай тэрасы р. Заходняя Дзвіна, за 300 м паўночны ўсход в. Аўдзеевічы
Віцебскага раёна, на тэрыторыі Рубаўскага лясніцтва Віцебскага лясгаса ў кв. 131, выд. 15.

## Апісанне 
Дэндрапарк «Рубаўскі» арганізаваны ў 2005 годзе. Плошча дэндрапарку складае 2,1 га, на яго тэрыторыі дэндрапарку маецца штучны вадаём, плошча якога складае 0,4 га.

Калекцыя раслін высаджана ўдзельнікам Вялікай Айчыннай вайны П. М. Шпадаруком. У наш час на тэрыторыі дэндрапарку расце 66 відаў дрэвава-кустовых раслін, у т. л. 7 відаў таполяў, 6 відаў клёна, 3 віды ясеня, 6 відаў вербаў,  і , ,  і , ,  і , ,  і інш.

## Спасылкі 
* Особо охраняемые природные территории Рубовского лесничества ГЛХУ «Витебский лесхоз»

Катэгорыя:Дэндрапаркі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Віцебскага раёна
Катэгорыя:Аўдзеевічы (Віцебскі раён)
Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Віцебскай вобласці
Дрэвагубца

**Дрэвагу́бца**, або **чырвонапузырнік** (*Celástrus*) — род кветкавых раслін сямейства брызглінавых. Каля 30 відаў.

## Арэал 
Пашыраны ва Усходняй Азіі і Паўночнай Амерыцы. На Беларусі ў Цэнтральным батанічным садзе Нацыянальный АН Беларусі інтрадукаваны 5 відаў і 1 форма.  рэкамендаваны для зялёнага будаўніцтва.

## Батанічнае апісанне 
Дрэвавыя густагалінастыя ліяны з доўгімі цыліндрычнымі парасткамі. Лісце простае, эліпсападобнае, бліскучае, цёмна-зялёнае, увосень ярка-жоўтае. Кветкі дробныя, непрыкметныя, зеленаватыя, у пазушных мяцёлках. Плод — каробачка. Дэкаратыўныя і лекавыя расліны. Размнажаюцца насеннем і вегетатыўна.

## Выкарыстанне 
Выкарыстоўваюць для вертыкальнага азелянення. Нельга высаджваць каля дрэў і кустоў (парасткі дрэвагубцы сціскаюць ствол і расліна-апора гіне, адсюль назва роду).

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* *
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Брызглінавыя
Залацістаямчаты жужаль

**Залацістаямчаты жужаль** (*Carabus clathratus*) — від жукоў-жужаляў з падсямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела дарослых насякомых 25—31 мм. Цела чорнае, зверху цёмна-бронзавае.

Катэгорыя:Жужалі
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1761 годзе
Вапнаўка

**Ва́пнаўка** (*Gypsóphila*) — род кветкавых раслін сямейства гваздзіковых. Больш за 120 відаў.

## Арэал 
Пашыраны ў Еўропе, Азіі і Аўстраліі (1 від). На Беларусі 7 відаў: 2 дзікарослыя — , расце па дарогах і чыгунках, на ўзлесках хваёвых лясоў і дзюнах, вырошчваецца ў культуры, і , расце ў сухіх і светлых хваёвых барах, на ўзлесках, мелавых агаленнях і ўздоўж дарог; 2 занесеныя —  і , растуць па чыгунках, на сметніках; З інтрадукаваныя — ,  і , растуць у кветніках, садах, часам як здзічэлыя на газонах.

## Батанічнае апісанне 
Шмат- і аднагадовыя травяністыя расліны, радзей паўкусты з прамастойным, узыходным і распасцёртым, пераважна моцна разгалінаваным (ёсць шарападобныя, т.зв. «перакаціполе», і падушкападобныя формы) сцяблом. Лісце дробнае, суцэльнае, сядзячае, ад лінейна-ланцэтнага да ланцэтна-яйцападобнага. Кветкі дробныя, белыя, лілова-чырвоныя ці ружовыя, у складаных мяцёлчатых і шчыткападобных суквеццях. Плод — аднагнездавая каробачка. Дэкаратыўныя, тэхнічныя, лекавыя і меданосныя расліны.

## Віды 
Род уключае больш за 150 відаў.
;Некаторыя віды
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  — С. 412—413.

## Спасылкі 
*  
*  

Катэгорыя:Гваздзіковыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны
Катажына Бонда

**Катажы́на Бо́нда** (; нар. 30 лістапада 1977, Гайнаўка, Падляскае ваяводства, Польшча) — польская пісьменніца-дакументалістка беларускага паходжання, журналістка і сцэнарыстка. Займаецца крымінальнай тэматыкай.

## Біяграфія 
Скончыла школу і Беларускі ліцэй у Гайнаўцы. Яшчэ ў школе зацікавілася журналістыкай, публікавалася ў мясцовым перыядычным друку. У 1998−2004 гадах вывучала журналістыку ў Варшаўскім універсітэце, скончыла курсы сцэнарыстаў у Лодзскай вышэйшай кінашколе, пасля 12 гадоў працавала журналісткай у выданнях «Super Express», «Newsweek Polska», «Wprost», «TVP S.A.», «Miesięcznik Zdrowie», «Naj», «Express Wieczorny» і «Kurier Podlaski». Выкладае ў школе літаратурнай творчасці ў Варшаве, стварае ўласную школу і партал пра пісьменніцтва.

## Творчасць 
У 2007 выдала дэбютную крымінальную аповесць «Sprawa Niny Frank», якая была добра прынятая крытыкамі і намінаваная на Узнагароду Вялікага калібру, а таксама атрымала ўзнагароду «Дэбют года» ад выдавецтва «Media Express».

Катажына Бонда ўвяла ў польскую крымінальную літаратуру новы тып дэтэктыва — паліцэйскага псіхолага Губерта Мэера, персанаж, які з’яўляецца ў творах «Sprawa Niny Frank» (2007), «Tylko martwi nie kłamią» (2010) і «Florystce» (2012). Таксама напісала дакументальныя творы «Polskie morderczynie» (2008) і «Zbrodnia niedoskonała» (2009, з Багданам Ляхам).

У 2015 годзе раман «Okularnik» («Акулярнік») атрымаў узнагароду *Bestseller Empiku 2015* у катэгорыі польская літаратура. Падзеі дэтэктыва адбываюцца ў падляшскім мястэчку Гайнаўка і наваколлі. У ім некалькі сюжэтных ліній, адной з якіх з’яўляецца трагічная гісторыя забойства ў 1946 годзе некалькіх дзясяткаў сялян-беларусаў жаўнерамі Арміі Краёвай з атрада Рамуальда Райса «Бурага». Раман перакладзены на шэраг еўрапейскіх моў, на беларускую мову яго пераклаў Анатоль Брусевіч.

## Бібліяграфія 
* *Sprawa Niny Frank* (2007)
* *Polskie morderczynie* (2008)
* *Zbrodnia niedoskonała* (2008)
* *Tylko martwi nie kłamią* (2010)
* *Dziewiąta runa* (2011) змененае выданне *Sprawy Niny Frank*
* *Florystka* (2012)
* *Cztery żywioły Saszy Załuskiej* (крымінальная тэтралогія)
:* *Pochłaniacz* (2014)
:* *Okularnik* (2015)
:* *Lampiony* (неапублікаваны)
:* *Czerwony pająk* (неапублікаваны)
* *Maszyna do pisania. Kurs kreatywnego pisania* (2015)

## Беларускія пераклады 
* Акулярнік: [раман] / Катажына Бонда; пер. з пол. А. А. Брусевіча. — Мінск: А. М. Янушкевіч, 2019. — 754 с. ISBN 978-985-7210-17-6

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Пісьменніцы Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Дэндрапарк Верхнядзвінскага лясгаса

**Дэндрапарк Верхнядзвінскага лясгаса** — батанічны помнік прыроды мясцовага значэння ў Беларусі, размешчаны на паўднёвай ускраіне г. Верхнядзвінска каля в. Жыгулі. Многія з іх рэдкія знікаючыя, занесены ў Чырвоную кнігу як былога СССР, так і Рэспублікі Беларусь — , , , , , , , , ,  і інш.

## Спасылкі 
* Из истории развития дендропарка Верхнедвинского лесхоза 
* Дендропарк Верхнедвинского лесхоза 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1982 годзе
Катэгорыя:Славутасці Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Дэндрапаркі Беларусі
Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Віцебскай вобласці
Вайда

**Ва́йда**, **Фарбо́ўнік** (*Ísatis*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Арэал 
Пашыраны пераважна ў Еўропе, Азіі і Паўночнай Афрыцы. На тэрыторыі Беларусі трапляецца . Расце ўздоўж чыгунак як рэдкая занесеная расліна. Культывуецца ў Цэнтральным батанічным садзе АН Беларусі.

## Біялагічнае апісанне 
Аднагадовыя, двухгадовыя і шматгадовыя травяністая расліны з прамастойным галінастым сцяблом. Лісце суцэльнае, чаргаванае, сядзячае. Кветкі дробныя, жоўтыя, сабраныя ў гронкі. Плод — аднанасенны звіслы пляскаты стручок.

## Выкарыстанне 
Лекавыя (антыбіятычны і проціцынготны сродак, выкарыстоўваецца супраць хвароб селязёнкі), тэхнічныя (лісце мае фарбавальнікі — індыга і басму, у насенні да 30 % тлустага алею тыпу льнянога), кармавыя і меданосныя расліны.

## Віды 
Род налічвае каля 60 відаў. Па інфармацыі на сайце The Plant List — 80 відаў.

Некаторыя з іх:
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Вайда // 
*  — С. 187.

## Спасылкі 
* 
* 
* Isatis // The Plant List

Катэгорыя:Капуставыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Валжанка

**Валжа́нка** (*Arúncus*) — род кветкавых раслін сямейства ружавых. Каля 10 відаў.

## Батанічнае апісанне 
Двухдомныя шматгадовыя травяністыя расліны або кусты з галінастым сцяблом вышынёй да 2 м і тоўстым дравяністым карэнішчам. Лісце двойчы-, тройчыперыстае, пілавата-зубчастае, на доўгіх чаранках. Кветкі дробныя, белыя або крэмавыя, у коласападобных гронках, сабраных у буйную раскідзістую мяцёлку. Плод — шматлістоўка. Дэкаратыўныя, лекавыя і меданосныя расліны.

## Арэал 
Пашыраны ва ўмераных абласцях Паўночнага паўшар’я, пераважна ў горных раёнах. Рэлікты трацічнай тургайскай флоры.

На тэрыторыі Беларусі ў заходніх і цэнтральных раёнах трапляецца валжанка звычайная, або двухдомная *(Aruncus vulgaris)*.

## Віды 
У род уваходзяць 1—4 ці больш відаў, межы паміж якімі размыты. Нярэдка ўсе яны аб’ядноўваюцца ў адзін паліморфны від — *A. dioicus*.
* 
* 
** 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Ружавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Ксяневіч

**Ксяневіч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Паўлавіч Ксяневіч (1937—2007) — доктар тэхнічных навук, прафесар
* Уладзімір Францавіч Ксяневіч - ваенны дзеяч
* Яўген Антонавіч Ксяневіч - калекцыянер сучаснага беларускага мастацтва, бібліяфіл, куратар мастацкіх і музычных праектаў, кампазітар-песеннік
Вадзяны арэх

**Вадзяны́ арэ́х**, або **Рагу́льнік**, **Чылім** (*Trāpa*) — манатыпны род кветкавых раслін сямейства . Раней уваходзіў у склад сямейства вадзянаарэхавых, якому цяпер нададзены статус падсямейства. Больш за 10 відаў.

## Арэал 
Пашыраны пераважна ў прэсных вадаёмах Еўропы, Азіі і Афрыкі. На Беларусі рэдка (у далінах Дняпра, Прыпяці, іх прытокаў і ў некаторых азёрах Паазер'я) трапляецца .

Расце ў стаячых водах азёр, старыц, рачных заток, утварае зараснікі. Занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. Асобныя месцазнаходжанні ахоўваюцца як помнікі прыроды.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя травяністыя расліны з плаваючай на паверхні вады разеткай лісця і апушчаным у ваду сцяблом даўжынёй 60—120 см з відазмененым лінейным перыстарассечаным падводным лісцем. Надводнае лісце скурыстае, з рамбічнай няроўназубчастай пласцінкай. Кветкі дробныя, адзіночныя, у пазухах лісця, белыя. Плод — бурая арэхападобная касцянка з 2—4 рогападобнымі выступамі.

## Выкарыстанне 
Лекавыя і дэкаратыўныя (прыдатныя для аквакультуры), у некаторых краінах (Кітаі, Японіі, Індыі і інш.) культывуюцца як каштоўныя харчовыя (плады ядомыя, багатыя крухмалам, бялком, цукрам, алеем) і кармавыя (у лісці шмат бялку і інш.) расліны.

## Батанічная класіфікацыя 
### Віды 
Паводле звестак *The Plant List* на 2013 год, у склад роду ўключаны:
* 
* 
*  = 
* 
* 
* 

Статус некаторых відаў, нядаўна апісаных на Далёкім Усходзе Расіі, застаецца нявысветленым:
* 
* 

## Літаратура 
* Вадзяны арэх. 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Плакуновыя
Галіна (батаніка)

thumb|Галіны на дрэве
**Галінава́** ў раслін — фрагмент парастка, які ўяўляе сабой бакавое адгалінаванне ствала дрэвавай расліны.

**Галінава́нне** — утварэнне новых парасткаў і характар іх узаемнага размеркавання на сцябле, шматгадовай галінцы і карэнішчы. Вызначае вонкавы выгляд расліны і яе адаптыўныя прыстасаванні, выкарыстоўваецца ў сістэматыцы раслін.

Акрамя сцёблаў, галін і карэнішчаў галінаванне назіраецца ў каранёў, суквеццяў, жылак (праводзячыя пучкі) у лістах і сцёблах, слаявішча (талома) у ніжэйшых раслін і інш. У выніку галінавання іншы раз з’яўляюцца парасткі, не падобныя на матчыны, напрыклад, пры кушчэнні злакаў, утварэнні вусоў і сталонаў і інш.

## Тыпы галінавання 
Адрозніваюць галінаванне дыхатамічнае (ізатамічнае), анізатамічнае, манападыяльнае, сімпадыяльнае і інш.

Зыходным лічыцца *дыхатамічнае (вілачнае)*, пры якім з конуса нарастання утвараюцца 2 амаль аднолькавыя (ізатанія) галінкі. Характэрна для некаторых грыбоў, водарасцей, імхоў, рыніяфітаў, дзеразападобных і папарацепадобных.

У працэсе эвалюцыі ўзнікла *анізатамічнае* галінаванне, пры якім адна з галінак перарастае другую, напрыклад, у дэвонскага роду , многіх ,  і , што перайшло потым у *манападыялнае галінаванне*, пры якім бакавыя галінкі закладваюцца пад верхавінкай галоўнай галінкі, напрыклад, у елкі і інш. хвойных, пальмаў, многіх травяністых раслін і лістасцябловых імхоў.

З дыхатамічнага і манападыяльнага ўзнікла больш прагрэсіўнае *сімпадыяльнае галінаванне*, пры якім бакавая галінка перарастае галоўную галінку, ссоўвае яе ўбок, прымае яе напрамак і вонкавы выгляд, напрыклад, у бярозы, ляшчыны, ліпы і інш. дрэвавых раслін.

Бывае *несапраўднадыхатамічнае галінаванне*, напрыклад, у бэзу, каштана, амялы, якое ўзнікае з манападыяльнага: рост галоўнай восі спыняецца, ніжэй яе верхавінкі развіваюцца 2 амаль аднолькавыя супраціўныя галінкі другога парадку, якія перарастаюць галоўную вось.

У злакаў вылучаюць своеасаблівы спосаб галінавання — *кушчэнне*. У некаторых дрэў назіраецца *мяшанае галінаванне*, напрыклад, у бярозы.

## Літаратура 
* Галінаванне // 

Катэгорыя:Парастак
Катэгорыя:Дэндралогія
Кушчэнне

**Кушчэ́нне** - адна з форм галінавання, што прыводзіць да утварэння куста. Пры кушчэнні з пупышак, якія знаходзяцца на цесна збліжаных вузлах каля асновы матчынага парастка, фарміруюцца прыземныя і падземныя бакавыя парасткі (часта на іх утвараюцца прыдатачныя карані). 

Бывае ў многіх злакаў, асок, некаторых кустоў і кусцікаў. У аднагадовых збожжавых злакаў кушчэнне пачынаецца рана (фаза кушчэння) і спыняецца пасля выхаду ў трубку. Забяспечвае павышэнне прадукцыйнасці. У культурных раслін залежыць ад сорту, умоў вырошчвання, агратэхнічных прыёмаў. 

## Літаратура 
* Кушчэнне. 

Катэгорыя:Парастак
Грыбоўскі

**Грыбоўскі** — беларускае і польскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Раман Андрэевіч Грыбоўскі (нар. 1995) — беларускі футбаліст.
* Юзаф Гжыбоўскі (1869—1922) — польскі геолаг.
Вадаперыца

**Вадапе́рыца** (*Hottónia*) — род кветкавых раслін сямейства першакветных. 2 віды.

## Арэал 
Пашыраны пераважна ў Еўропе, Малой Азіі і Паўночнай Амерыцы. На Беларусі пераважна ў паўднёвых раёнах трапляецца .

## Біялагічнае апісанне 
Расце ў стаячай вадзе ў сажалках, канавах, на балотах. Шматгадовыя травяністыя павольнаплаваючыя расліны без каранёў, з падводным косаўзыходным сцяблом даўжынёй 15—60 см. Лісце перыстарассечанае, кальчаковае, у разетцы каля асновы доўгага кветаноса, які ў час цвіцення ўздымаецца над вадой. Кветкі белыя ці ружаватыя, у зеве жоўтыя, сабраныя ў гронкападобныя суквецці. Плод — каробачка.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Флора Блізкага Усходу
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Водныя расліны
Катэгорыя:Першакветныя
Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Куэста

]]
**Куэ́сты** (ад  — адхон, схіл гары) — асіметрычныя грады і ўступы ў рэльефе, часам горныя хрыбты, утвораныя ў выніку размыву і дэнудацыі монаклінальна залягаючых горных парод, складзеных з пластоў рознай трываласці. Спусцісты схіл супадае з нахілам пластоў, стромкі абрываецца ў бок іх падзення.

Часам куэсты размяшчаюцца ў некалькі паралельных радоў, утвараюць куэставы тып рэльефу, які трапляецца на паўночных схілах Вялікага Каўказа (Скалісты хрыбет), у Сярэдняй Азіі, Крымскіх гарах і інш. месцах. 

## Літаратура 
* Куэсты. 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Формы рэльефу
Катэгорыя:Структурная геалогія
Катэгорыя:Эразійныя формы рэльефу
Русаковіч

**Русаковіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Уладзіміравіч Русаковіч (нар. 1965) — кандыдат гістарычных, дацэнт, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.
* Арцём Міхайлавіч Русаковіч (1919—1984) — беларускі ўрач-хірург
* Сяргей Фёдаравіч Русаковіч (1912—1937) — беларускі празаік, перакладчык.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Гурт

**Гурт** — шматзначны тэрмін:

* Гурт (архітэктура) — арка з абчасаных клінападобных камянёў ці цаглін;
* Гурт, музыка — устойлівы ансамбль з некалькіх творча раўнапраўных спевакоў ці музыкантаў;
* Гурт (нумізматыка) — бакавая паверхня (рабро) манеты
Дэндрарый

**Дэндра́рый** (ад  — дрэва), або **дэндралагічны сад** — калекцыі дрэвавых раслін адкрытага грунту, высаджаных паводле пэўнага прынцыпу (сістэматычнага, геаграфічнага, экалагічнага, дэкаратыўнага і інш.). Можа быць самастойным ці уваходзіць у склад батанічнага сада. Займае плошчу ад некалькіх да соцень гектараў.

Дэндрарый мае навуковае, вучэбнае, культурна-асветнае, доследна-вытворчае значэнне: паказвае багацце і разнастайнасць дрэвавай сусветнай ці рэгіянальнай флоры, з'яўляецца базай для н.-д. работы па інтрадукцыі, акліматызацыі і селекцыі дрэвава-кустовых раслін, спрыяе пашырэнню рэдкіх і гаспадарча-каштоўных відаў.

У дэндрарыях вывучаецца відавы склад, біялагічныя асаблівасці, развіццё, плоданашэнне, экалогія мясцовых і інтрадукаваных парод, вызначаецца асартымент інтрадукаваных відаў для зялёнага будаўніцтва і лясной гаспадаркі.

## Дэндрарыі 
Старэйшыя дэндрарыі на тэрыторыі СНД у Грузіі ў  (1625), у Расіі ў  (1706) і Санкт-Пецярбургу (1714), ва Украіне ва Умані «Сафіеўка» (1714),  у Белай Царкве (1793—97),  (1804) і Нікіцкі батанічны сад у Ялце (1812), а таксама ў Эстоніі ў  (1803) і інш. Буйны дэндрарый — у  ў Маскве.

### Беларусь 
На Беларусі самы вялікі дэндрарый у Цэнтральным батанічным садзе Нацыянальнай АН Беларусі, плочша якога складае 95,8 га. Закладзены ў 1932 паводле батаніка-геаграфічнага прынцыпу: Беларусь, Далёкі Усход і Усходняя Азія, Паўночная Амерыка, Еўропа і Сібір, Каўказ і Крым, Сярэдняя Азія. Складаецца з геаграфічнай і лесапаркавай тэрыторый. У калекцыях каля 1500 відаў і форм дрэў, кустоў, павойных раслін.

Другі па колькасці відаў дэндрарый Беларускай сельска-гаспадарчай акадэміі, плошча якога каля 15 га. Закладзены ў 1884 як дрэвавы гадавальнік, у канцы 1950-х г. пертвораны ў дэндралагічны сад. У калекцыях каля 400 відаў дрэў і кустоў.

Дэндрарый Жорнаўскай лясной доследнай станцыі (Асіповіцкі раён) створаны ў пачатку 20 ст. У калекцыі каля 200 відаў хвойных і лісцевых парод. Віцебскі дэндрарый закладзены ў 1919 паводле геаграфічнага прынцыпу. Збераглося каля 80 відаў. У калекцыях дэндрарыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (в. Шчомысліца Мінскага раёна), які закладзены ў 1933, каля 330 відаў і форм дрэвавых парод.

Дэндрарый  Беларускага тэхналагічнага ўніверсітэта (г.п. Негарэлае Дзяржынскага раёна) закладзены ў 1954 паводле геаграфічнага прынцыпу. У калекцыях больш за 500 відаў і форм дрэвавых парод. Дэндрарый   Глыбоцкага лясгаса закладзены ў 1968. Мае плошчу 8,2 га і калекцыю з 530 відаў дрэвавых раслін.

Дэндрапарк в. Кублічы.

Школьныя дэндрарыі ў г.п. Ружаны Пружанскага і в. Валеўка Навагрудскага раёнаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Батанічныя сады
Катэгорыя:Дэндралогія
Лукша

**Лукша** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валянцін Антонавіч Лукша — беларускі паэт, публіцыст, драматург.
* Вітаўтас Лукша — літоўскі футбаліст.
* Леанід Канстанцінавіч Лукша (1930—2011) — беларускі вучоны ў галіне мостабудавання, заслужаны дзеяч навукі Беларусі.
* Міра Лукша — беларуская пісьменніца.
Гулевіч

**Гулевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Віктаравіч Гулевіч — беларускі валейбальны трэнер.
* Аляксандр Львовіч Гулевіч (нар. 1954) — беларускі хімік-аналітык. Доктар хімічных навук (2003), прафесар (2004).
* Віктар Уладзіміравіч Гулевіч (нар. 1969) — беларускі военачальнік, генерал-маёр (2020).
* Павел Іванавіч Гулевіч (1910—1978) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Баранавіцкай вобласці
* Пятро Восіпавіч Гулевіч (1870—1957) — беларускі казачнік.
* Станіслава Іосіфаўна Гулевіч (нар. 1925) — беларуская артыстка оперы (мецца-сапрана).
* Уладзімір Сяргеевіч Гулевіч — савецкі біяхімік.
* Фёдар Фёдаравіч Гулевіч (нар. 1952) — беларускі акцёр цырка.
Губарэвіч

**Губарэ́віч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віталь Міхайлавіч Губарэвіч (1926—1976) — беларускі грамадскі дзеяч.
* Ігар Іванавіч Губарэвіч (нар. 1969) — беларускі дыпламат.
* Кастусь Губарэвіч (1907—1987) — беларускі драматург.
* Юрый Іванавіч Губарэвіч (нар. 1978) — беларускі палітык.
* Якаў Рыгоравіч Губарэвіч (1905—1971) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі.
Гуаўярэ

**Гуаўярэ** () — рака на ўсходзе Калумбіі, левы прыток ракі Арынока; у верхнім цячэнні Гуаябера. Даўжыня 1300 км, плошча басейна 140 тысяч км². Пачынаецца на Усходняй Кардыльеры, цячэ па пласкагор'і Пардаас, дзе ўтварае парогі і вадаспады; ніжняе цячэнне Гуаўярэ — на нізіне Арынока. Сярэдні расход вады 5200 м³/с. Характэрны дажджавыя паводкі. Суднаходная для невялікіх суднаў да ўпадзення левага прытока ракі Ар'яры (з перарывамі каля парогаў).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Калумбіі
Гурыды

**Гурыды** — дынастыя султанаў, якая правіла на тэрыторыі сучаснага Афганістана і часткова Індыі ў 1148—1206 гадах. Паходзілі з роду Суры. Цэнтр заснаванай імі дзяржавы ахопліваў горную вобласць Гур у Афганістане (адсюль назва дынастыі), сталіцамі былі гарады Фірузкух і Газні. Найбольшай магутнасці дасягнулі ў час праўлення братоў Гіяс-ад-дзіна Мухамеда (1163—1203) і Шыхаб-ад-дзіна (Муіз-ад-дзіна ці Мухамеда Гуры, правіў у 1203-06 гадах), якія заваявалі амаль усе афганскія землі, Сінд, Пенджаб, Бенарэс і іншыя вобласці і гарады. Пасля ваеннага паражэння гурыдаў ў барацьбе з харэзмшахамі іх дзяржава распалася (1206).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дынастыі
Катэгорыя:Афганістан
Любанскі сельсавет

Назву **Лю́банскі сельсавет** маюць:

* Любанскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Акцябрскага раёна Гомельскай вобласці
* Любанскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вілейскага раёна Мінскай вобласці
* Любанскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лунінецкага раёна Брэсцкай вобласці
* Любанскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Любанскага раёна Мінскай вобласці
Грушанка круглалістая

**Грушанка круглалістая** (*Pýrola rotundifólia*) — від шматгадовых кветкавых раслін роду  сямейства .

## Назва 
Грушанка круглалістая, бятоніка лесавая, грушанка, ландышкі, бацвінка, ландыш белы, палявы перац, ябланька лесавая, румянка. На Беларусі пашырана па ўсёй тэрыторыі.

## Таксанамія 
Від **Грушанка круглалістая** ўваходзіць у род  трыбы  падсямейства  сямейства  парадку .

## Літаратура 
*  — С. 136.
* 

## Спасылкі 
* 
* *Pyrola rotundifolia* L. // The Plant List

Катэгорыя:Грушанкавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Маніфест 17 кастрычніка 1905 года

**Найвышэйшы Маніфест пра ўдасканаленне дзяржаўнага парадку** (**Кастрычніцкі маніфест**) — заканадаўчы акт Вярхоўнай Улады Расійскай імперыі, абнародаваны . Быў распрацаваны Сяргеем Вітэ па даручэнні Імператара Мікалая II у звязку з бесперапыннай «закалотаю». У кастрычніку ў Маскве пачалася забастоўка, якая ахапіла ўсю краіну і перарасла ва Усерасійскую кастрычніцкую палітычную стачку. 12—18 кастрычніка ў розных галінах прамысловасці страйкавала звыш 2 млн чалавек. Гэты ўсеагульны страйк і, перадусім, страйк чыгуначнікаў, і вымусілі імператара пайсці на саступкі.

## Спасылкі 
* Всеподданнейший доклад статс-секретаря графа Витте (Церковные ведомости. СПб., 1905. № 43). На сайте *Наследие Святой Руси*
* Л. Троцкий 18 октября 
* 
* Высочайший манифест об усовершенствовании государственного порядка . 17(30).10.1905. Проект Российского военно-исторического общества «100 главных документов российской истории».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Правы чалавека
Катэгорыя:Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі
Дуб-волат (Грозава)

**Дуб-волат** — былы батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння у в. Грозава Капыльскага раёна Мінскай вобласці. Дуб звычайны. Узрост каля 200 гадоў. Вышыня дрэва складае 28 м, дыяметр 1,4 м. Ахоўны статус нададзены ў 22 снежня 1963 года.  14 красавіка 2007 пастановай Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь № 32 функцыянаванне помніка прыроды было спынена.

## Літаратура 
* Грозаўскі дуб-волат. 

Катэгорыя:Помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Капыльскага раёна
Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Мінскай вобласці
Катэгорыя:Грозава
Катэгорыя:Дрэвы-помнікі
Катэгорыя:Дубы
Данілевіцкі дуб

**Данілевіцкі дуб** — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Размешчаны за 3 кіламетры на паўночны ўсход ад будынка Данілевіцкага лясніцтва, у выдзеле 1 квартала № 29 Данілевіцкага лясніцтва эксперыментальнай лесапаляўнічай гаспадаркі «Ляскавічы» дзяржаўнай прыродаахоўнай установы Нацыянальны парк «Прыпяцкі». Дуб звычайны. Мае узрост каля 300 гадоў, вышыня складае 28 м, дыяметр 1,4 м (на вышыні 1,3 м). Ахоўны статус нададзены ў 1963 годзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Лельчыцкага раёна
Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Дрэвы-помнікі
Катэгорыя:Дубы
Нгуні (народы)

**Нгу́ні** — група народаў банту на поўдні Афрыкі, якія размаўляюць на мовах нгуні. 

Нгуні — нашчадкі адной з буйных міграцый банту ў Паўднёвую Афрыку меркавана з рэгіёна Вялікіх Афрыканскіх азёр у XIV ст. Генетыкамі выяўлена, што нгуні асімілявалі мясцовых тубыльцаў, перш за ўсё бушменаў, а таксама мігрантаў, якія прыбывалі ў Паўднёвую Афрыку з боку Індыйскага акіяна. 

Традыцыйная культура нгуні прыстасавана да ўмоў пражывання ў саваннах. Да пачатку XIX ст. займаліся пашавай жывёлагадоўляй і земляробствам, ведалі выплаўку жалеза і выраб керамікі. У першай трэці XIX ст. правадыр Чака стварыў дзяржаву зулусаў і пачаў заваяванні, якія выклікалі другасную міграцыю нгуні на поўнач. 

Найбольшыя па колькасці сучасныя народы нгуні:
* Зулусы
* Коса
* Нгоні
* Ндэбеле
* Свазі

## Спасылкі 
* Nguni
* JULI.AN COBBING, THE LIFECANE AS ALIBI: THOUGHTS ON DITHAKONG AND MBOLOMPO 
* Orville Boyd Jenkins, Yemenis in Southern Africa: How Nguni South African and Yemeni Arab Streams Combined in Central Africa
 
Катэгорыя:Народы банту
Катэгорыя:Народы Паўднёвай Афрыкі
Парламент Пакістана

**Парламент Пакістана** — федэральны заканадаўчы орган (парламент) Пакістана. На 2012 год парламент Пакістана адрозніваецца самым вялікім у ісламскім свеце працэнтам месцаў, якія займаюць жанчыны.

## Склад 
Сучасны парламент складаецца з дзвюх палат:

* Верхняя палата — Сенат Пакістана
* Ніжняя палата — Нацыянальная асамблея Пакістана.
Згодна з 50 артыкулам Канстытуцыі, у парламент таксама ўваходзіць прэзідэнт Пакістана.

## Нацыянальная асамблея 
Нацыянальная асамблея з'яўляецца ніжняй палатай парламента Пакістана. У яе ўваходзяць 342 дэпутаты, з якіх 272 абіраюцца таемным галасаваннем, 60 месцаў прадастаўлена жанчынам і 10 — рэлігійным меншасцям. З 19 сакавіка 2008 года па 3 чэрвеня 2013 года спікерам Нацыянальнай асамблеі была жанчына Фехміда Мірза. З 3 чэрвеня 2013 года гэтую пасаду займае Сардар Садзік.

## Сенат 
Сенат з'яўляецца верхняй палатай парламента Пакістана. У яго ўваходзіць 100 дэпутатаў, якія выбіраюцца дэпутатамі ніжняй палаты федэральнага парламента і заканадаўчых сходаў правінцый. Тэрмін паўнамоцтваў сената — 6 гадоў. Траціна складу сената абнаўляецца кожныя 2 гады. Старшыня Сенату — Раза Рабані (з 11 сакавіка 2015 года).

Пакістан
Каштоўная дзічына

**Каштоўная дзічына** — паляўнічы тэрмін, які выкарыстоўваюць для называння дзічыны сямейства . Назва аб'ядноўвае тых аленяў, што скідваюць рогі.

Сярод відаў, якія адносяцца да каштоўнай дзічыны:
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Паляванне
Катэгорыя:Дзічына
Дзмітрый Цімафеевіч Гольнеў

**Дзмітрый Цімафеевіч Гольнеў** (, в. Хлясіна, Рослаўльскі раён, Смаленская вобласць — пасля 1975) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З 1938 на педагагічнай працы. Скончыў Смаленскі педагагічны інстытут у 1941 годзе. У партызанах са жніўня 1941 года: камісар атрада, у ліпені 1942 — верасні 1943 — 16-й Смаленскай партызанскай брыгады. У снежні 1943-75 на партыйнай і педагагічнай працы ў Смаленскай вобласці.

## Спасылкі 
* Гольнев Дмитрий Тимофеевич 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Расіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рослаўльскім раёне
Мухамед Алі Джына

**Мухамед Алі Джына** (; ; ) — палітычны дзеяч Пакістана.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і гуджарацкага гандляра. Атрымаў ў 1896 годзе юрыдычную адукацыю ў Англіі, да 1930 года займаўся адвакацкай практыкай у Бамбеі. З 1906 года член Індыйскага нацыянальнага кангрэса. З 1912 года адначасова прымаў удзел у дзейнасці Мусульманскай лігі. Напярэдадні і ў гады Першай сусветнай вайны 1914—1918 гадоў выступаў за адзінства індусаў і мусульман. У 1921 годзе, у перыяд ператварэння Нацыянальнага кангрэса ў масавую партыю, Джына выйшаў з кангрэса. У 1928 годзе на Усепартыйнай канферэнцыі па выпрацоўцы індыйскай канстытуцыі Джына дамагаўся прадастаўлення мусульманам 1/3 месцаў у органах улады (у той час як яны складалі 1/4 частку насельніцтва Індыі) і ўвядзення курыяльнай сістэмы выбараў па рэлігійнай прыкмеце. У 1930—1934 гадах жыў у Англіі. У 1930—1932 гадах член індыйскай дэлегацыі на канферэнцыі «Круглага стала». З 1934 года лідар Мусульманскай лігі. Джына выступаў за незалежнасць Індыі, але ў асноўным яго палітычная дзейнасць была накіравана на абарону інтарэсаў мусульманскай абшчыны. У 1940 годзе пад кіраўніцтвам Джыны Мусульманская ліга вылучыла патрабаванне аб адасабленні ад Індыі абласцей з мусульманскім насельніцтвам і стварэння з іх дзяржавы Пакістан. Джына кіраваў рухам за ўтварэнне Пакістана. Пасля падзелу Індыі (1947) быў генерал-губернатарам Пакістана. У Пакістане Джыну лічаць стваральнікам дзяржавы і называюць «Вялікім правадыром» і «Айцом нацыі».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Пакістана
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Дрэвы-помнікі

**Дрэвы-помнікі** — дрэвы, якія лічацца каштоўнымі аб'ектамі жывой прыроды ці культурна-гістарычнымі аб'ектамі і ахоўваюцца дзяржавай; помнікі прыроды. Бываюць рэспубліканскага і мясцовага значэння. Ахова дрэў-помнікаў прадугледжвае перадачу іх пад ахоўнае абавязацельства, паспартызацыю, прафілактычнае і бягучае лячэнне.

## Беларусь 
На Беларусі каля 120 асобных дрэў-помнікаў аб'яўлены помнікамі прыроды, сярод іх рэспубліканскага значэння каля 90. Да іх належаць векавыя дрэвы, у т.л. дубы-волаты, напрыклад, цар-дуб у Маларыцкім, Сувораўскі дуб у Кобрынскім раёнах Брэсцкай вобласці, дуб-волат у Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці, і дрэвы рэдкіх інтрадукаваных відаў, напрыклад, карыя авальная ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці, ліпа каралінская ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці, хвоя кедравая еўрапейская ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці.

Помнікамі прыроды лічацца таксама 95 груп дрэў-помнікаў, сярод іх рэспубліканскага значэння 30. Гэта натуральныя ўчасткі лесу — дубровы, хвойнікі, бярэзнікі, ясеннікі — і насаджэнні з удзелам інтрадукаваных відаў, напрыклад, лістоўніцы ў Баранавіцкім, хвоі веймутавай у Пружанскім раёнах Брэсцкай вобласці.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:помнікі прыроды
Галата

**Галата́** (, , ) — гістарычны раён на тэрыторыі ільчэ Беяглу ў еўрапейскай частцы Стамбула. Заснаваны генуэзскімі каланістамі ў позневізантыйскую эпоху як прадмесце Канстанцінопаля, пазней стаў асноўным гандлёвым раёнам горада. Межы Галаты прыкладна супадаюць з сучасным раёнам Каракёй.

## Этымалогія 
[thumb|320px|Галата на карце [Канстанцінопаль|Канстанцінопаля XIX стагоддзя]]
Слова, магчыма, узыходзіць да грэчаскага «галактас» — малочны, паколькі у першыя стагоддзі існавання Канстанцінопаля ў Галаце пасвілі коз і авечак. Паводле іншай версіі, слова паходзіць ад імя аднаго з кельцкіх плямёнаў Анатоліі — галатаў. Італьянцы часам звязваюць назву са словам «калата» — схіл, што, хутчэй за ўсё, з’яўляецца прыкладам народнай этымалогіі.

## Гісторыя 
### Візантый і ранняя Візантыя 
Першыя пасяленцы з’явіліся на месцы Галаты яшчэ ў часы, калі горад насіў імя Візантый. Месца было вядома пад назвай Сіке (*Sycae*, фігавыя дрэвы ці інжыр).

Часткай горада Галата стала пры імператары Канстанціне Вялікім, тады ж яна была абнесена асобнай сцяной. У V стагоддзі імператар Феадосій II, разбіўшы горад на 14 раёнаў, прысвоіў Галаце нумар 13.

### Генуэзскі перыяд 
, пабудаваная ў 1348 г. на вяршыні генуэзскай цытадэлі]]
У 1273 г. кантроль над паўночнай часткай Канстанцінопаля фактычна пераходзіць да генуэзскага купецтва, прадстаўнікі якога заснавалі тут банкі, гандлёвыя канторы і склады на Банкаўскай вуліцы. Генуэзцы заставаліся гаспадарамі гандлю ў імперыі да самага яе падзення ў 1453 годзе, і працягвалі адыгрываць вядучую ролю ў гандлі Асманскай імперыі. Генуэзцы пры візантыйцах абнеслі раён сцяной (не захавалася) і пабудавалі на самым высокім пункце раёна Галацкую вежу.

### Асманскі перыяд 
У асманскі перыяд у 1492 г. у квартале пасяліліся выгнаныя з Іспаніі марыскі. Дамініканская царква Св. Паўла была ператворана імі ў мячэць Арап-джамі.

## Звязаныя назвы 
Недалёка ад Галацкай вежы, але па-за межамі былой генуэзскай калоніі, размешчаны ліцэй Галатасарай (літаральна «галацкі палац»), былая Султанская Школа. На яго тэрыторыі быў заснаваны самы тытулаваны турэцкі футбольны клуб «Галатасарай». Мост паміж Галатай і Канстанцінопалем таксама дагэтуль называецца Галацкім.

## Гл. таксама 
* Галацкая вежа
* Генуэзскія калоніі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Канстанцінопаль
Катэгорыя:Гісторыя Турцыі
Катэгорыя:Гістарычныя раёны Стамбула
Катэгорыя:Генуэзскія калоніі
Свята-Успенская царква (Гольні)

**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Гольні Бераставіцкага раёна Гродзенскай вобласці.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1903 годзе (дата на падмурку) з цэглы і бутавага каменю на месцы драўлянага храма. Абкружана бутавай агароджай. З боку апсіды храма асобна стаяла каркасная шатровая званіца.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Мае нетыповую аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю: у аснове цэнтральны кубападобны аб’ём, шатровы дах якога завершаны цыбулепадобным купалам на васьмігранным светлавым барабане. Да сцен цэнтральнага аб’ёму далучаны больш нізкія аднолькавай вышыні пабудовы: з заходу кубападобны прытвор пад двухсхільным дахам, з усходу, поўначы і поўдня — паўкруглыя апсіды. На паліхромным фоне бутавай муроўкі сцен вылучаюцца пабеленыя і атынкаваныя элементы архітэктурнай аздобы — аркатурныя фрызы і прафіляваныя карнізы, прафіляваныя ліштвы арачных аконных праёмаў, вуглавыя лапаткі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Бераставіцкага раёна
Катэгорыя:Гольні
Катэгорыя:Храмы Гродзенскай і Ваўкавыскай епархіі
Катэгорыя:1903 год у Беларусі
Царква Рызапалажэння Прасвятой Багародзіцы (Груздава)

**Царква ў гонар Рызапалажэння Прасвятой Багародзіцы** — драўляны праваслаўны храм у вёсцы Груздава Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці, помнік беларускага народнага дойлідства.

## Гісторыя 
У паўднёвай частцы вёскі. Пабудавана ў 1871 годзе з дрэва на месцы зруйнаванай мураванай уніяцкай царквы. З 1990-х гадоў дзейнічае.

## Архітэктура 
Помнік народнага дойлідства з элементамі архітэктуры класіцызму. Чатырохчасткавая падоўжна-восевая кампазіцыя складаецца са званіцы, бабінца, прамавугольнага зруба малітоўнай залы, трохграннай апсіды. Усе аб'ёмы вылучаны асобнымі гонтавымі дахамі: двухсхільны над асноўным аб'ёмам і бабінцам, вальмавым над апсідай, шатровым над званіцай. Франтон даха асноўнага аб'ёму завершаны макаўкай. Вертыкальна ашаляваныя сцены прарэзаны лучковымі аконнымі праёмамі.

Зала храма перакрыта драўляным цыліндрычным скляпеннем, якое абапіраецца на кансольныя выступы бакавых сцен. Над уваходам на 2 слупах размешчаны хоры. У храм прыхаджанамі вернуты цудатворны абраз «Маці Божая», які, паводле падання, з’явіўся тут у 1433 годзе.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Груздава (Маладзечанскі раён)
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Храмы Маладзечанскай епархіі
Катэгорыя:1871 год у Беларусі
Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Груздава)

**Свята-Іаана-Прадцечанская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Груздава Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці.

## Гісторыя 
Знаходзіцца ў цэнтры вёскі. Царква пабудавана ў 1875 годзе з бутавага каменю і цэглы. Адноўлена ў 1996—1997 гадах.

## Архітэктура 
]]
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Прамавугольная ў плане пабудова з трох’яруснай вежай-званіцай (васьмярык на 2 чацверыках). Архітэктурны эфект заснаваны на спалучэнні паліхромнай бутавай муроўкі сцен з атынкаванымі і пабеленымі элементамі дэкору — вуглавымі лапаткамі, прафіляванымі карнізамі, ліштвамі арачных праёмаў. У сілуэце храма дамінуе пакаты шацёр званіцы з макаўкай у завяршэнні.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Груздава (Пастаўскі раён)
Катэгорыя:Храмы Полацкай і Глыбоцкай епархіі
Катэгорыя:1875 год у Беларусі
Спаса-Праабражэнская царква (Грыцкавічы)

**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Грыцкавічы Крупскага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
й у пач. XX ст.]]

На высокім узгорку, на паўднёва-заходняй ускраіне вёскі, на могілках. Пабудавана каля 1822 г. з дрэва. Двух’ярусная слуповая шатровая званіца стаяла асобна перад царквой. Была прыпісана да Халопеніцкай Успенскай царквы'. Каля царквы захаваўся старажытны каменны крыж.

## Архітэктура 
Твор народнага дойлідства. Вырашана кампактным прамавугольным зрубам на бутавым падмурку і пад вальмавым дахам (гонтавы перакрыты бляхай у 1979), якія пераходзяць у шатровы над пяціграннай апсідай з нізкімі бакавымі рызніцамі. Дах па цэнтры завершаны васьмігранным шатровым барабанам з невялікай макаўкай на вузкай шыі. Уваходы праз двухслуповы ганак з двухсхільнай навіссю. Вертыкальна ашаляваныя сцены апяразаны падкарнізнай аркатурай і маюць па адным прамавугольным (у апсідзе лучковым) аконным праёме, расчлянёным брусамі-сцяжкамі.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* РДГА, ф. 799, воп. 33, спр. 822, арк. 99;
* Описание церквей и приходов Минской епархии. Игуменский уезд. Мн., 1879. С. 245.

Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Грыцкавічы (Крупскі раён)
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Крупскага раёна
Катэгорыя:Храмы Барысаўскай епархіі
Мёрыца

**Мёрыца** — рака ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дзвіна.

## Назва 
Паводле К. Бугі, назва Мёрыца, як і назва возера Мёры (Мёрскае), таго ж паходжання, што і літоўскі гідронім *Mera*. Назву літоўскай ракі *Mera* А. Ванагас звязваў з літоўскім *mares, marios* «затока» і далей параўноўваў з лац. *mare*, ст.-ірл. *muir*, гоц. *marei*, анг.-сакс. *merisc* «балота», ст.-верх.-ням. *muor* «балота»: індаеўр. **mor*- «стаячая вада».

На думку І. Капылова, не існуе адзінай версіі этымалогіі назвы *Мёры*: адны вучоныя звязваюць гэтую назву з фіна-ўгорскім гідранімічным фармантам *jarvi*, што азначае возера; другія мяркуюць, што назва паходзіць ад прозвішча *Маер, Меер*; трэція звязваюць тапонім з уладальнікамі паселішча князямі *Мірскімі*; чацвёртыя — са старажытным словам *мір* у значэнні *абшчына*. Таксама даследчыкі сыходзяцца на думцы, што паходжанне назвы звязана з племем *мера*.

На думку А. Рогалева, назва ракі Мёрыца і возера Мёры ўтрымоўвае старажытны інтэрнацыянальны корань *мер-*, *мёр-*, *мір-*, *мар-*, *мор-* з абагульненым значэннем «водны аб’ект», «вада», які распаўсюджаны ў складзе геаграфічных назваў і тэрмінаў у самых розных мовах на еўразійскіх прасторах.

На думку А. Адамковіча, лімнонім Мёры фінскага паходжання: складаецца з асноў *maij* «бабёр» і *jaura* «возера» і тлумачыцца як «возера, у якім жывуць бабры».

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 31 км. Плошча вадазбору 224 км². Выцякае з Мёрскага возера, упадае ў Заходнюю Дзвіну прыкладна за 1 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Чамяры. Працякае ў межах Браслаўскай грады. Даліна ракі скрынкападобная, шырынёй 400—400 м. Пойма перарывістая і чаргуецца па берагах. Шырыня поймы да 100 м. Рэчышча шырынёй 5—7 м, слабазвілістае.

У басейне ракі азёры Мёрскае, Дворышча, Ворань, Асінаўка, Чэрас, Грэцкае, Мядзведак і інш.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-20. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1982 год.
* Ліст карты N-35-8. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1982 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Мёрскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Заходняй Дзвіны
Свята-Петра-Паўлаўская царква (Грыгаравічы)

**Свята-Петра-Паўлаўская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Малышова Мёрскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 1 км на поўнач ад вёскі, у колішняй вёсцы Грыгаравічы.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1861 годзе з цэглы.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана паводле канона чатырохчасткавай падоўжна-восевай кампазіцыі: прытвор-званіца, кароткая трапезная, кубападобны аб’ём малітоўнай залы, нізкая прамавугольная апсіда. Своеасабліва вырашана званіца, усе 3 ярусы якой маюць васьмігранную форму і завершаны гранёным шатром з макаўкай. Аб’ём малітоўнай залы накрыты чатырохсхільным дахам з цыбулепадобнай галоўкай на гранёнай шыі ў завяршэнні; бакавыя плоскасныя фасады аформлены пластычнымі парталамі ўваходаў і вокнамі-біфорыумамі па баках у трохлопасцевых арачных ліштвах. У крапоўцы фасадаў выкарыстаны традыцыйныя зубчастыя фрызы, вуглавыя руставаныя лапаткі.

## Інтэр’ер 
Абразы XVIII—XIX стагоддзяў: «Святы Аляксандр Неўскі» (1865, у памяць вызвалення ад прыгону), «Святы Георгій», «Маці Божая Адзігітрыя», іканастас.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Мёрскага раёна
Катэгорыя:Малышова
Катэгорыя:З’явіліся ў 1861 годзе
Катэгорыя:1861 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Полацкай і Глыбоцкай епархіі