open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кастра (значэнні)

**Кастра** — шматзначны тэрмін:

* **Кастра́** — адкіды апрацоўкі сцёблаў лёну, канопель і іншых раслін

* **Ка́стра** () — прозвішча і тапонім.

*; Прозвішча
** Вероніка Кастра — мексіканская актрыса
** Рауль Кастра — кубінскі дзяржаўны дзеяч
** **Фідэль Кастра** — кубінскі рэвалюцыянер, дзяржаўны дзеяч
** Фідэль Кастра Дыяс-Баларт — кубінскі вучоны фізік, старэйшы сын Фідэля Кастра
** Эктар Кастра — уругвайскі футбаліст

*; Тапонім
** Кастра (акруга)
** Кастра — камуна ў рэгіёне Апулія, Італія
** Кастра — камуна ў рэгіёне Ламбардыя, Італія
RCA (значэнні)

* RCA — амерыканская гандлёвая марка
* RCA Records — гуказапісвальны лэйбл
* RCA, раздым - тып раздымаў для далучэння аналагавых аўдыё і відэа сігналаў
* RCA ачыстка — працэс ачышчэння паўправадніковых пласцін у мікраэлектроннай вытворчасці (гл. :en:RCA clean)
Парк Іспаніі (Расарыа)

thumb|Лесвіцы Культурнага цэнтра
**Парк Іспаніі** (ісп. Parque de España) — гарадскі парк у горадзе Расарыа (Аргенціна). Ён уключае ў сябе парк і культурны цэнтр агульнай плошчай 10 000 м², размешчаны непадалёк ад гістарычнага цэнтра горада, на беразе ракі Парана.

Культурны цэнтр знаходзіцца на поўначы парка. Ён быў спраектаваны каталонскім архітэктарам Арыёлем Бахігасам і ўключае тэатр на 500 месцаў, канферэнц-залу, тры выставачных галерэі мастацтва і відэатэку. Паўднёвы фасад будынку цэнтра ўяўляе сабой набор адкрытых лесвіц, дзе могуць сядзець каля 5 000 гледачоў падчас канцэртаў ці паказаў. Культурны цэнтр быў створаны на грошы іспанскага ўрада на землях, выдзеленых муніцыпалітэтам Расарыа ў межах святкавання 500-годдзя з дня адкрыцця Амерыкі. Яго ўрачыста адчынілі ў лістападзе 1992 года ў прысутнасці прынцэсы Крысціны з Іспаніі. Цэнтр прымаў мерапрыемствы Трэцяга міжнароднага кангрэса іспанскай мовы, які адбыўся ў Расарыа ў лістападзе 2004 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Культурнага цэнтра
* Звесткі аб парку на сайце горада Расарыа

Катэгорыя:Паркі Расарыа
Катэгорыя:Расарыа
Ромель

**Ромель** () — нямецкае прозвішча. Вядомыя носьбіты:

* Фернандэс Гуцьерэс Ромель (1966—1993) — панамскі футбаліст, нападаючы.
* Франк Ромель (нар. 1984) — нямецкі скелетаніст, чэмпіён свету і Еўропы.
* Хрыстафор Ромель (1781—1859) — этнограф, гістарыёграф, прафесар Харкаўскага ўніверсітэта.
* **Эрвін Ромель** (1891—1944) — нямецкі генерал-фельдмаршал і камандуючы войскамі Восі ў Паўночнай Афрыцы.
HD (значэнні)

**HD** — абрэвіятура:

## Высокая выразнасць 
* **Intel High Definition Audio** () — спецыфікацыя фірмы Intel, дзеля падтрымкі прайгравання гукавых фарматаў высокай якасці.
* **HDTV** () — набор стандартаў тэлевізійнага вяшчання высокай выразнасці.
* **HD-MAC** — ранні аналагавы стандарт тэлевяшчання, адзін з пачынальнікаў (папярэднікаў) HDTV.
* **HD Blu-Ray** () — фармат аптычнага носьбіта, ужываны для запісу і захоўвання відэа высокай выразнасці.
* **HD Ready** () — лагатып, якім маркіраваныя прылады, здольныя прымаць і паказваць аналагавае тэлевяшчанне нароўні з HDMI.
* **Full HD** (иначе — **HDTV 1080p**) — шырокаэкранны фармат відэавыявы 1920×1080p.
* **HDMI** () — мультымедыйны інтэрфейс высокай выразнасці, здольны перадаваць лічбавае відэа высокага разрознення і шматканальныя лічбавыя аўдыёсігналы з абаронай ад капіравання (**HDCP**).
* **AVCHD/HDV/HDCAM** — фармат запісу відэа лічбавымі відэакамерамі.

## Высокая шчыльнасць 
* **HD DVD** () — тэхналогія запісу аптычных дыскаў, распрацаваная кампаніяй Toshiba, NEC і Sanyo.
* **HD VMD** () — фармат лічбавых носьбітаў на аптычных дысках, прызначаны для захоўвання відэа высокай выразнасці і іншага высокаякаснага медыакантэнта.
* **HD** () — фармат высокай шчыльнасці запісу інфармацыі на дыскеты метадам MFM з 15 альбо 18 сектарамі на дарожцы.

## Іншае 
* **HD Radio** — тэхналогія, ўжываная для перадачы лічбавага сігналу AM і FM-радыёстанцыямі.
* **HD Photo** — новы графічны фармат, прапанаваны Microsoft.
* **HD** () — каталог Гэнры Дрэйпэра. Гэта астранамічны каталог, які змяшчае спектраскапічную інфармацыю аб *225 300* яркіх зорках, пранумараваных ў простым парадку павелічэння іх наўпростых узыходжанняў.
* **Harley-Davidson** — скарачэнне.
* **Hansen’s disease** — лепра, хвароба Хансэна — скарачэнне.
* **Цвёрды дыск** (, таксама **HDD**).
RCA (раздым)

thumb|
Раздымы RCA для відэасігналу і стэрэафанічнага гуку.

Жоўты — відэёсігнао, белы — монафанічны сігнал ці левы канал стэрэафанічнага аўдыёсігналу, чырвоны — правы канал стэрэафанічнага аўдыёсігналу.

**RCA jack** альбо **кампазітны** (таксама званы **phono connector**, ці **CINCH/AV connector**, а таксама ў прастамоўі «цюльпан», AV-раздым) — стандарт раздыма, шырока ўжываны ў аўдыё- і відэатэхніцы.

Назва RCA пайшла ад Radio Corporation of America, якая прапанавала гэты тып раздыму на пачатку 1940-х гадоў для далучэння фанографаў да ўзмацняльнікаў.

Стандартны штэкер RCA (на слэнгу «тата») выглядае як цэнтральны металічны канэктар, выбітны ўперад, дыяметрам 3,2 мм (3,18 для памеру 0,25 цалі), вонкавай адкрытай даўжынёй 9,0 мм (9,52/7,92 мм для памераў 0,375/0,312 цалі), унутранай закрытай даўжынёй 6,0 мм (5,56 для памеру 0,219 цалі), аточаны металічным круглым абадком з мінімальным унутраным дыяметрам 8,0 мм (8,33 для памеру 0,328 цалі). Вонкавы дыяметр абадку залежыць толькі ад яго таўшчыні і не нармаваны.

Гняздо RCA — звычайна панэльны раздым (на слэнгу «мама»), на які нацягваецца абадог, мае вонкавы дыяметр 8,0 мм (8,33 для памеру 0,328 цалі) і глыбіню 7,50 мм (7,14 для памеру 0,281 цалі), таму абціскальны обад павінны мець трошкі большы ўнутраны дыяметр.

У танным выкананні прастора паміж канэктарам/цангай і абадком/корпусам (унутраны ізалятар) запаўняецца простым пластыкам альбо поліэтыленам — у сярэднекоштавых, тэксталітавымі шайбамі ці аналагічнымі з прэсаванага шкловалакна — у дарагіх, тэрматрывалым тэфлонам альбо керамікай.

Адзін з асноўных недахопаў танных раздымаў, гэта іх малая тэрматрываласць. Для пайкі кабеля сячэннем 0.823 mm2 (18 awg) ці болей, патрабуецца даволі працяглы час прагрэву на стандартных тэмпературах плаўлення прыпою 250°С — ці нават большыя тэмпературы джала паяльніка, дзеля павелічэння назапашвальнай цеплаёмістасці джала, часам аж да 500°С.

Звычайны пластык ці поліэтылен хутка плавіцца на такіх тэмпературах, і закарочвае унутраны праваднік з вонкавым корпусам раздыма. Пажадана дбайна сачыць за перагрэвам раздыма, альбо набываць раздым з тугаплаўкім унутраным ізалятарам. Асабліва гэта важна пры пайцы надзвычай цеплаёмістых медных монажылаў, дыяметрам болей 0.80&nbsp;mm (0.502 mm2). Даступныя аднажыльныя тв-кабелі большага сячэння маюць дыяметр каля 1.00&nbsp;mm (0.785 mm2) альбо 1.13&nbsp;mm (1.002 mm2) і суб'ектыўна яшчэ больш цеплаёмістыя. Адзін з старых метадаў захавання ізалятара таннага раздыма "тата" гэта распайка яго на заведама новым панэльным раздыме (на слэнгу «мама»).

## Стандартныя колеры 
Розныя сігналы ўжываюць свой колер раздыму, які вызначаецца стандартам, але шматканальнае аўдыё (7.1 і больш) да гэтай пары не мае стандартных колераў.

## Гл. таксама 
* Раздымы аналагавых сігналаў:
** YPbPr
** S-Video
** VGA
* Раздымы аналагава-лічбавых сігналаў:
** SCART
** DVI
* Раздымы лічбавых сігналаў:
** HDMI
** DisplayPort
* Тэхналогіі перадачы сігнала
** Токавая пятля
** TMDS
** LVDS
** BLVDS
** МLVDS

## Літаратура 
Катэгорыя:Бытавая электроніка
Катэгорыя:Гуказапіс
Катэгорыя:Кабельныя раздымы
Лінія Густава

[thumb|300px|Карта абароных межаў [Зімовая лінія|Зімовай лініі. Лінія Густава адлюстраваная сінім колерам]]
**Лі́нія Гу́става** ()&nbsp;— асноўная абаронная лінія ў сістэме нямецкіх фартыфікацыйных пабудоў пад агульнай назвай «Зімовая лінія» ў Цэнтральнай Італіі ў гады Другой сусветнай вайны.

Аснову абароннай лініі Густава стварала сістэма фартыфікацыйных пабудоў, узведзеная вакол старадаўняга кляштара Монтэ-Касіна, які размяшчаўся паблізу горада Касіна і меў пануючую над паланінай Ліры пазіцыю. Умацаванні вакол кляштара стваралі для тых, хто абараняўся, выдатныя магчымасці супрацьстаяць войскам саюзнікаў, якія наступалі з паўднёвага кірунку.

На «Лініі Густава» адбыліся такія бітвы, як бітва пад Монтэ-Касіна і бітва за Анцыа.

## Гл. таксама 
* Італьянская кампанія, Другая сусветная вайна
* Бітва пад Монтэ-Касіна
* Зімовая лінія
* Лінія Гітлера

## Спасылкі 
* Карта нямецкіх фартыфікацыйных ліній
* The Liri Valley: Canada's Breakthrough to Rome 
* Bericht über die Schlacht 
* «Падзенне лініі Густава» — відэа на YouTube
* «Анцыа і лінія Густава» — відэа на YouTube

Катэгорыя:Абарончыя лініі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Італьянская кампанія (1943—1945)
Аляксандр Францавіч Рагоза

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Аляксандр Францавіч Рагоза
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |Перыяд жыцця     = 
 |выява            = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = { Style = "background: transparent"
 
-
     
-
   
-
       
-
     
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Алякса́ндр Фра́нцавіч Раго́за** (, Віцебск — , ) — расійскі генерал ад інфантэрыі.

## Біяграфія 
Паходзіў з сям’і праваслаўнага святара ва Украіне. Адукацыю атрымаў у Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы. Патрапіў у 3-ю гвардзейскую грэнадзёрскую артылерыйскую брыгаду. Удзельнічаў у руска-турэцкай вайне 1877—1878 гадоў. У 1883 скончыў Мікалаеўскую акадэмію Генеральнага штаба. З 22 лістапада 1883 — старэйшы ад’ютант штаба 5-й пяхотнай дывізіі, з 11 студзеня 1888 — памагаты старэйшага ад’ютанта штабу Прыамурскай ваеннай акругі, з 1 ліпеня 1888 — старэйшы ад’ютант ваеннай канцылярыі пры ваенным губернатарстве Прыморскай вобласці. З 28 студзеня 1891 — начальнік страявога аддзела штабу Керчанскай крэпасці.

З 4 верасня 1896 — начальнік штабу 32-й, з 10 сакавіка 1898 — 5-й пяхотных дывізій. З 27 красавіка 1900 — камандзір 18-га пяхотнага Валагодскага палка, з 2 сакавіка 1904 — 1-й брыгады 27-й пяхотнай дывізіі. З 22 кастрычніка 1904 начальнік штабу 3-га армейскага корпуса, з 16 чэрвеня 1906 камендант Усць-Дзвінскай крэпасці.

З 17 сакавіка 1909 — начальнік 19-й пяхотнай дывізіі, у якой служыў калі распачалася Першая сусветная вайна. З 27 верасня 1914 — камандзір XXV Армейскага Корпуса. З 30 жніўня 1915 — камандуючы 4-й арміяй.

Адзін з камандуючых пад час няўдалай Скробава-Гарадзішчанскай аперацыі 1916 года.

21 лістапада 1917 года адхілены ад камандавання арміі.

Ва ўрадзе Украінскай Дзяржавы Скарападскага, з 30 красавіка да 13 снежня 1918 займаў пасаду ваеннага міністра. Пасля паражэнні гетмана і захопу ўлады войскам Пятлюры, з’ехаў у Адэсу. Збіраўся перабрацца на Кубань ці эміграваць, але не здолеў гэта зрабіць. Пасля захопу гораду бальшавікамі — арыштаваны.

Пасля адмовы далучыцца да Чырвонай арміі — расстраляны.

## Гл. таксама 
* Скробава-Гарадзішчанская аперацыя

## Спасылкі 
* Біяграфія Рагозы

Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1877—1878
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Генералы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Расстраляныя
Катэгорыя:Загінулі ў Грамадзянскую вайну ў Расіі
Лінія Гітлера

[thumb|300px|Карта абарончых межаў [Зімовая лінія|Зімовай лініі]]
**Лі́нія Гі́тлера** — дадатковая абарончая лінія ў сістэме нямецкіх фартыфікацыйных пабудоў пад агульнай назвай **Зімовая лінія** ў Цэнтральнай Італіі ў гады Другой сусветнай вайны.

«Лінія Гітлера» была пабудавана на адлегласці 15 км ад асноўнай лініі абароны&nbsp;— Лініі Густава — і мела асноўнымі апорнымі пунктамі фартыфікацыйныя пабудовы, якія абапіраліся на населеныя пункты Аквіна і П'едымонтэ.

На войскі, якія займалі «Лінію Гітлера», ускладалася задача ўтрымання абароны ў выпадку прарыву войскамі саюзнікаў асноўнага рубяжу лініі Густава ў раёне Монтэ-Касіна.

На пачатку мая 1944 Гітлер асабіста настаяў на перайменаванні лініі, таму што хацеў мінімізаваць прапагандысцкі ўплыў, калі лінія будзе прарваная.

24 мая 1944 лінія была прарвана войскамі 8-й брытанскай арміі з падтрымкай II-га польскага корпуса. 25 мая польскія войскі захапілі П'едымонтэ, і лінія абароны пала.

## Гл. таксама 
* Італьянская кампанія, Другая сусветная вайна
* Бітва пад Монтэ-Касіна
* Лінія Густава
* Зімовая лінія

## Літаратура 
# Smith, Col. Kenneth V. (1944). Campaigns, Naples-Foggia 9 September 1943-21 January 1944* . Washington: US Army Center of Military History. CMH Pub 72-17.
# Muhm, Gerhard. *«German Tactics in the Italian Campaign »*

## Спасылкі 
* Карта нямецкіх фартыфікацыйных ліній
* CBC Archive
* http://www.yorkshirevolunteers.org.uk/51RTR.htm 

Катэгорыя:Абарончыя лініі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Італьянская кампанія (1943—1945)
Гран-Пры Манака 2014 года

***Гран-пры Манака 2014 года*** () - гоначны этап Чэмпіяната Свету ў класе Формула-1, які адбыўся 25 мая 2014 года на вуліцах княства Манака. Пераможцам гран-пры другі год запар стаў Ніка Розберг. Гран-пры прынёс першыя ачкі ў кар'еры для Жуля Б'яншы, а таксама яго каманды Marussia за ўсе гады яе існавання. 

## Справаздача
### Кваліфікацыя
Падчас кваліфікацыі шмат хто з пілотаў скардзіўся на тое, што патрэбна два круга, каб разагрэць гуму.
У першым сегменце кваліфікацыі дамінавалі пілоты Mercedes, да якіх намагалііся наблізіцца Даніэль Рык'ярда і Себасцьян Фетэль. У сярэдзіне сегмента адбылося некалькі аварый: Данііл Квят зламаў пярэдняе антыкрыло на выхадзе з тунэля, а Феліпэ Маса сутыкнуўся з Маркусам Эрыксанам на ўваходзе ў Мірабо. Лепшы час у першым сегменце паказаў француз Жан-Эрык Вернь.

Другі сегмент пачаўся з хуткіх кругоў ад Льюіса Хэмілтана і Ніка Розберга, пасля чаго абодва пілота Mercedes застваліся ў боксах да самога канчатка сегмента. Больш за палову секунды ім саступалі пілоты Red Bull. 

Падчас першай хвалі трэцяга сегмента найлепшы час спачатку паказаў Вернь, але неўзабаве яго пераўзышоў Фернанда Алонса, а затым і Даніэль Рык'ярда. Mercedes быў найхутчэйшым за ўсіх. Ніка Розберг паказаў найлепшы круг, пасля чаго ўсе пілоты спыніліся ў боксах для замены гумы для фінальных кругоў.  Падчас свайго другога хуткага круга Розберг памыліўся на тармажэнні і прапусціў уваход у паварот Мірабо, заехаўшы ў кішэню бяспекі. На трасе былі паказаныя жоўтыя сцягі, якія замінулі Льюісу Хэмілтану паказаць найлепшы час. Розніца паміж пілотамі Mercedes  склала 0,05 секунды. 

Пазней стала вядома, што Хэмілтан палічыў памылку Розберга наўмыснай, што мела мэтай сапсаваць хуткі круг сваім канкурэнтам. Гэта стала прычынай напружаных адносін паміж пілотамі пасля кваліфікацыі і падчас гонкі.

### Гонка
## Класіфікацыя
### Кваліфікацыя
;Заўвагі

### Гонка
;Заўвагі

## Пазіцыі пасля гонкі
;Пазіцыі пілотаў

;Пазіцыі канструктараў

* **Заўвага**: Адлюстрованыя толькі пяць першых пазіцый агульнага заліка.

## Зноскі
Катэгорыя:Формула-1
Катэгорыя: Гран-Пры Манака
Сербскі кірылічны алфавіт

**Вукавіца** (названая паводле імя стваральніка, Вука Караджыча), альбо** сербская кірыліца**, якую ў Сербіі называюць проста «азбука» — кірылічны алфавіт для сербскахарвацкіх моў, створаны ў пачатку XIX стагоддзя, які з тых часоў не змяняўся. Выкарыстоўваецца пераважна ў Сербіі, Чарнагорыі і радзей у Босніі і Герцагавіне. У параўнанні з беларускім алфавітам у вукавіцы адсутнічаюць Ёё, Йй, Уў, Ыы, Ьь, Ээ, Юю, Яя, але выкарыстоўваюцца 6 іншых літар Јј, Ћћ, Ђђ, Њњ, Љљ і Џџ. Кожная літара, прынамсі фанематычна, абзначае, адпаведна, толькі адзін гук. Алфавіт мае лацінскі адпаведнік — Гаевіца.

## Алфавіт 
## Спасылкі 
* Транслітарацыя сербскага алфавіта з лацініцы на кірыліцу

Катэгорыя:Сербская мова
Катэгорыя:Сербскі алфавіт
Томаш Шалевіч

**Томаш Вітольд Шалевіч** (, , Калдычэва, Баранавіцкі павет, цяпер Баранавіцкі раён Брэсцкай вобласці — , Лондан) — польскі грамадска-палітычны дзеяч, звязаны з Наваградчынай. Пасол Сойма IV склікання (1935—1938).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў шляхецкай сям’і ў маёнтку Калдычэва, цяпер у Баранавіцкім раёне.

Скончыў земляробчы факультэт Ягелонскага Універсітэта. У 1918—1920 гадах ваяваў у 1-ы палку ўлан Крахавецкіх. Пасля заканчэння вайны з бальшавікамі вярнуўся на радзіму. Стварыў Земляробчае таварыства і аб’яднанне землеўласнікаў Баранавіцкага павета. Таксама займаўся кааперацыяй. Засядаў у Гмінным Савеце ў Гродне, кіраваў Рэвізійнай камісіяй Баранавіцкага павета. У 1935 абраны ад Баранавіцкай акругі паслом Сойма Польскай Рэспублікі.

Быў жанаты з Геленай Брахоцкай, меў двух дзяцей — Кшыштафа і Зоф’ю.

У яго маёнтку ў 1942 годзе немцы стварылі Калдычэўскі лагер смерці.

Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 4 склікання
Катэгорыя:Постаці Баранавічаў
Катэгорыя:Памерлі ў Лондане
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Калдычэве
Дзярван

** Дзярван ** (, ; загінуў у 636) — адзін з першых князёў сорбаў і ўсяго саюза лужычан.

## Біяграфія 
thumb|200px|злева
[thumb|200px|злева|Сорбскія ўладанні пад уладай Дзярвана, як частка [Дзяржава Сама|Дзяржавы Сама ў 631 годзе.]]
Дзярван згадваецца Фрэдэгарам у яго хроніцы як «*кіраўнік народа сербаў* [гэта значыць сорбаў] *са славян*» (). Дзярван першы глава племя, імя якога захаваліся да нашых дзён. Фрэдэгар пісаў, што Дзярван падпарадкоўваўся франкам на працягу працяглага часу, а затым далучыўся да славянскага саюза Сама. Пасля паражэння караля франкаў Дагаберта I ад караля славян Сама каля Вагастысбурга у 631 годзе (у іншых крыніцах — 632 год), Дзярван абвясціў незалежнасць сваіх уладанняў ад франкаў, зрабіўшы іх часткай дзяржавы Сама.

Дзярван далучыўся да Сама ў яго наступных войнах супраць франкаў. Далей з рукапісаў Фрэдэгара вядома, што Дзярван і яго людзі жылі на ўсход ад саксонскага Зале. Згадка Дзярвана ў 631/632 годзе — таксама першае пісьмовае пацверджанне прысутнасці славян на поўнач ад Рудных гор.

Ён працягнуў змагаўся супраць франкаў у 631—634 гадах і ў 636 годзе пацярпець паражэнне ад цюрынгскага герцага Радульфа ў адной з бітваў.

## Літаратура 
* Curta, Florin. The Making of the Slavs: History and Archaeology of the Lower Danube Region, c. 500–700. Cambridge: Cambridge University Press, 2001. ISBN 0-521-80202-4.

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VII стагоддзя
Катэгорыя:Палабскія славяне
Катэгорыя:Дзяржава Само
Катэгорыя:Старажытныя славяне
Мікалай Пятровіч Ярчак

**Мікалай Пятровіч Ярчак** (нар. , в. Гошчава, Івацэвіцкі раён Брэсцкай вобл.) — беларускі хімік. Доктар хімічных навук (1991), прафесар (1998).

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў БДУ (1971). 3 1971 у Інстытуце арганічнага сінтэзу АН Латвіі. 3 1996 у Брэсцкім універсітэце (загадчык кафедры). 3 2000 дырэктар-арганізатар Аддзела праблем Палесся Нацыянальнай АН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па тэарэтычнай, арганічнай і медыцынскай хіміі, пытаннях аграхіміі, экалогіі і воднай гаспадаркі, тэорыі кампенсацыі электрычнага поля малекул. Прапанаваў спосаб вызначэння структурных параметраў малекул у вадкім стане і растворы. Сінтэзаваў семікаардынаваныя злучэнні крэмнію, эксперыментальна пацвердзіў існаванне новага тыпу вадароднай сувязі. Распрацаваў безынсектыцыдны спосаб аховы паслёнавых ад каларадаскага жука, экалагічную сістэму ачысткі бытавых сцёкаў.

## Выбраная бібліяграфія 
* Элементоорганические производные фурана: Синтез и масс-спектрометрическое исследование 2-карбофункциональных 5-фурилсиланов (у сааўт.) // Журн. общей химии. 1984. Т. 54, вып. 6.
* Да пытання мадэлявання некаторых глебаўтваральных працэсаў // Прыроднае асяроддзе Палесся: сучасны стан і яго змены: Матэрыялы міжнар. навук. канф. Брэст, 2002. Ч. 1.	

## Літаратура 
* *Анісовіч В.* Ярчак // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. Мн., 2004.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івацэвіцкім раёне
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Дактары хімічных навук
Капітан (футбол)

**Капітан** — абраны член каманды, які павінен быць на футбольным полі яе лідарам. Ён часта з’яўляецца адным са старэйшых і больш дасведчаных членаў каманды, або гульцом, які можа ў значнай ступені ўплываць на гульню каманды. Капітан каманды звычайна носіць нарукаўную павязку.

Катэгорыя:Футбольная тэрміналогія
Катэгорыя:Правілы футбола
Баранкевіч

**Баранкевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Канстанцінавіч Баранкевіч, расійскі ваенны дзеяч
* Іван Міхайлавіч Баранкевіч, беларускі пісьменнік, нарысіст, перакладчык
* Мацвей Баранкевіч, віленскі лекар, пісьменнік
Мацвей Баранкевіч

. «Партрэт хірурга Мацея Баранкевіча». 1807]]
**Мацвей Баранкевіч** (? — ) — віленскі лекар, .

## Біяграфія 
Навучаўся ў Віленскім універсітэце, дзе і атрымаў ступень доктара медыцыны ў 1802, і па заканчэнні курса быў лекарам у віленскім гарадскім шпіталі.

## Навуковая дзейнасць 
Яму належаць: «О własnościach głownicy żytniej (secale cornutum)», надрукаваныя ў «Pam. tow. lek. Wileńsk.»; «Considerations sur l'incertitude des signes de lasaburre gastrique dans les fièvres», надрукаваная ў «Bullet. de Sc. Medic.» Graperona, 1809 г.; «О krwotoku przy rwaniu zęba»; «О womicie czarnym i macicy w guzy porosłej»; «О wakcynie» (Вільня, 1815 г.); "Odpowiedż na piśino A. Becu o łączeniu medycyny z chirurgią (Варшава, 1817 г.), і некалькі больш дробных артыкулаў у «Pam. tow. lek. Wilensk», «Варшаўскім дзённіку» і інш.

## Літаратура 
* Змеев, «Русские врачи-писатели» (СПб., 1886 г.). — «Wielka Encyclopedya powszechna ilustrowana», т. V.
* 

Катэгорыя:Медыкі Літвы
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Велікапольская хроніка

**Велікапольская хроніка** або **Вялікая або доўгая хроніка палякаў ці ляхітаў** (лац. *Chronica magna seu longa polonorum seu lechitarum*) — вялікая польская гістарычная кампіляцыя, якая была напісана на лацінскай мове і апісвае падзеі ад рассялення славян на тэрыторыі Польшчы да 1273 г. (апавяданне абрываецца на паведамленні пра жаніцьбу юнага Пшэмыслава II). Захавалася ў 9 спісах XV ст. Апавяданне да пач. XIII ст. заснавана на хроніцы Гала Ананіма, якая выкладае гісторыю дынастыі Баляслава Крывавустага да 1113 г. і сачыненні Вінцэнта Кадлубека, дзе гісторыя даведзена да 1202 г. У напісанні працягу бралі ўдзел пазнаньскі біскуп Багухвал і пазнаньскі кусташ Гадзіслаў Башко. Пры гэтым пытанне аб аўтарстве і часе стварэння канчатковай рэдакцыі *«Хронікі»* пакуль не вырашана.

## Выданні 
* Kronika Boguchwala i Godyslawa Paska / op. W. A. Maciejowski // MPH, T. 2. Lwow, 1872, p.&nbsp;454—598.
* Monumenta Polonie Historica. Series Nova. Т. VIII. Warszawa, 1970.

## Спасылкі 
* Лацінскі тэкст выдання У. А. Мацяёўскага  з Monumenta Poloniae Historica

Катэгорыя:Польскія аналы
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Яруснасць расліннасці

**Яруснасць расліннасці** — вертыкальны падзел раслінных згуртаванняў (фітацэнозаў) на рознавышынныя структурныя часткі — ярусы.

Пры яруснасці расліны і іх органы жыўлення (лісце, карані) размешчаны на рознай вышыні і глыбіні, што памяншае канкурэнцыю за святло і пажыўныя рэчывы і стварае ўмовы для павелічэння колькасці асобін на адзінцы плошчы і інш.

Найбольш выяўлена яруснасць у наземных фітацэнозах. Напрыклад, у лесе можна вылучыць 6 ярусаў: I — дрэвы 1-й велічыні (елка, хвоя, дуб, бяроза, асіна); II — дрэвы 2-й велічыні (рабіна, чаромха); III — падлесак з кустоў (ляшчына, брызгліна, шыпшына); IV — падлесак з высокіх кусцікаў і буйных траў (багун, буякі, верас, скрыпень); V — нізкія кусцікі і дробныя травы (журавіны, багноўка); VI — імхі, глебавыя лішайнікі.

## Літаратура 
* Яруснасць расліннасці // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. Мн., 2004.

Катэгорыя:Геабатаніка
Францішак Томашак

Яго Высокапраасвяшчэнства кардынал **Францішак Томашак** (; , Студзенка, Маравія — , , Чэхаславакія) — чэхаславацкі кардынал, каталіцкі багаслоў, палітвязень (у 1951—1954), архібіскуп пражскі з 30 снежня 1977 па 26 сакавіка 1991. Кардынал-святар in pectore з 24 мая 1976, з тытулам царквы *Ss. Vitale, Valeria, Gervasio e Protasio* з 27 чэрвеня 1977.

## Біяграфія 
Францішак Томашак нарадзіўся 30 чэрвеня 1899 у мараўскім гарадку Студзенка (, ) у сям’і настаўніка. У шэсць гадоў застаўся без бацькі, скончыў гімназію, у 1918 быў прызваны ў армію, але неўзабаве звольнены па хваробе (сухоты). Паступіў у семінарыю, 5 ліпеня 1922 пасвечаны архібіскупам Антанінам Кірылам Стоянам у сан святара. У 1940—1945 выкладаў у дыяцезіяльным багаслоўскім вучылішчы ў Оламаўцы. Займаўся катэхезай, а таксама катэхетыкай і педагогікай.

Тайна пасвечаны ў біскупы архібіскупам Оламаўцкім Ёзефам Матахам 14 кастрычніка 1949, які сам стаў біскупам трохі больш чым за год да гэтага; прызначаны дапаможным біскупам Оламаўца і тытулярным біскупам Бутуса. У якасці свайго біскупскага дэвіза абраў фразу  («Буду раскідваць сеткі»).

23 ліпеня 1951 арыштаваны камуністычнымі ўладамі і без суда адпраўлены ў канцлагер для святароў у Жэліве (). Працаваў на каменяломні. Выпушчаны 28 мая 1954.

У 1954—1965 служыў святаром у Мораўскай Гузаве (), пры гэтым у 1962—1965 браў удзел у Другім Ватыканскім Саборы (адзіны чэшскі біскуп, які прысутнічаў на ўсіх чатырох яго сесіях). 18 лютага 1965 прызначаны апостальскім адміністратарам Прагі (архібіскуп пражскі, Ёзеф Беран, быў у 1965 абраны кардыналам, і ўлады дазволілі яму выехаць у Рым пры ўмове, што ён ужо не вернецца ў Чэхаславакію).

24 мая 1976 Францішак Томашак абраны кардыналам *in pectore* (гэта значыць тайна, без абвяшчэння), 27 чэрвеня 1977 пра яго кардынальства абвешчана на кансісторыі, дзе, у прыватнасці, стаў кардыналам Ёзеф Ратцынгер. 30 снежня таго ж года ён прызначаны 34-м Архібіскупам пражскім. У 1978 годзе браў удзел у канклавах, на якіх былі абраны Папы Ян Павел I і Ян Павел II.

У 1989 кардынал Томашак падтрымаў аксамітную рэвалюцыю.

### Апошнія гады 
Пасля аксамітныя рэвалюцыі каталіцкая царква ў Чэхаславакіі вызвалілася ад кантролю з боку ўлад. У 1990 Чэхаславакію наведаў Папа Ян Павел II. Мара кардынала Томашка здзейснілася, і ён, быўшы ўжо ва ўзросце 90 гадоў, падаў прашэнне аб адстаўцы. 26 сакавіка 1991 яго прашэнне было задаволена. Пераемнікам кардынала Томашка быў прызначаны біскуп Міласлаў Влк.

Улетку 1992 кардынал Францішак Томашак быў шпіталяваны, а 4 жніўня 1992 сканаў. Пахаваны ў пражскім кафедральным саборы Св. Віта.

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Томаша Гарыга Масарыка
Катэгорыя:Кардыналы Чэхіі
Катэгорыя:Каталіцкія багасловы
Катэгорыя:Біскупы пражскія
Міласлаў Влк

Яго Высокапраасвяшчэнства кардынал **Міласлаў Влк** (; , Лішніцы, Чэхаславакія — ) — чэшскі кардынал. Біскуп чэске-будзеёвіцкі (14 лютага 1990 — 27 сакавіка 1991), Архібіскуп пражскі (27 сакавіка 1991 — 13 лютага 2010), Старшыня Савета еўрапейскіх біскупскіх канферэнцый (1993—2001), Кардынал-святар з тытулам царквы *Санта-Крочэ-ін-Джэрусалемэ* (з 26 лістапада 1994).

## Спасылкі 
* Інфармацыя

Катэгорыя:Кардыналы Чэхіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Томаша Гарыга Масарыка
Катэгорыя:Біскупы пражскія
Старшы мічман

**Старшы мічман**  — воінскае званне у ВМФ (ВМС) некаторых дзяржаў свету, па рангу вышэй за мічмана, але ніжэй афіцэраў.

У ВМФ СССР у 1940—1971 гг. воінскае званне старшынскага складу, з 1972 па 1991 гг. воінскае званне ў ВМФ і марскіх часцях пагранічных войск, якое адпавядала званню *старшы прапаршчык*. Надаецца лепшым мічманам. якія праслужылі 5 гадоў, у тым ліку не менш як 1 год на пасадзе старшага мічмана або афіцэра, а таксама за бездакорную службу мічманам на працягу 15 гадоў незалежна ад займання пасады.

Перад воінскім званнем ваеннаслужачага, які праходзіць ваенную службу ў гвардзейскай вайсковай частцы, на гвардзейскім караблі, дадаецца слова «гвардыі».
 
Да воінскага звання вайскоўца або грамадзяніна, які знаходзіцца ў запасе ці адстаўцы, дадаюцца адпаведна словы «запасу» або «у адстаўцы».

Катэгорыя:Ваеннае кіраванне
Катэгорыя:Ваенная гісторыя
Катэгорыя:Ваенна-марскія званні
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Беларусі
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Расіі
Бахайскі заліў

**Баха́йскі заліў** (Бахайва́нь, ) — заліў у паўночна-заходняй частцы Жоўтага мора ля берагоў Кітая даўжынёй каля 280 км з глыбінямі да 40 м. Ад адкрытага мора аддзелены Шаньдунскім паўвостравам (паўвостравам Шаньдун) з поўдня і Ляадунскім паўвостравам з усходу.

## Назва 
У кітайскай (і, часта, міжнароднай) тэрміналогіі ўвесь Бахайскі заліў называецца проста «Бахай» (гэта значыць «мора Бо», «Бахайскае мора»); яго заходні ўскраек, які ўразаецца ў сушу да Цяньцзіня, завецца Бахайскім залівам (渤海湾, Бахайвань); паўночная частка, у якую ўпадае Ляахэ — Ляадунскім залівам (Ляадун-вань), а паўднёвая, ля берагоў Шаньдунскага паўвострава — залівам Лайчжоу (莱州湾, Лайчжоу-вань).

## Гідралогія 
У Бахайскі заліў упадаюць рэкі Хуанхэ, Хайхэ і Ляахэ. Характарызуецца паўсутачнымі прылівамі да 3,5 м.

Замярзае ўзімку ў прыбярэжнай частцы. З 1980 адзначана тэндэнцыя скарачэння перыяду лёдаставу і змяншэння колькасці лёду ў Бахайскім заліве.

## Гаспадарчае выкарыстанне 
У акваторыі заліва вядзецца прамысловае рыбалоўства. На шэльфе выяўлены радовішчы нафты, у прыватнасці — радовішча Луда і група радовішчаў Бачжун.

[thumb|Гара-востраў Біцзяшань (акруга [Цзіньчжоу), у паўночнай частцы Ляадунскага заліва.]]
На ўзбярэжжы заліва размешчаны порт Тангу, які з’яўляецца аванпортам горада Цяньцзіня. На заліве ж стаіць і курортны горад Ціньхуандаа.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жоўтае мора
Катэгорыя:Залівы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Залівы Кітая
Таранта (заліў)

**Та́ранта** (; ) — заліў, размешчаны ў паўночнай частцы Іанічнага мора, на крайнім поўдні Італіі.

## Геаграфія 
Заліў размешчаны ў марской акваторыі паміж «абцасам Італьянскага бота» на ўсходзе (вобласць Апулія) і яго «мыском» на захадзе (вобласць Калабрыя). Узбярэжжа і раёны паўночнай часткі заліва адносяцца да італьянскай вобласці Базіліката. Самы буйны горад і порт — Таранта. Даўжыня заліва 138 км, шырыня каля ўвахода 133 км, даўжыня ўзбярэжжа складае 140 кіламетраў. Воды заліва празрыстыя і багатыя рыбай. Глыбіня дасягае 2657 метраў. Прылівы 0,3 м, паўсутачныя. На беразе растуць гаі з піній і кіпарысаў. У заліве знаходзяцца астравы Чэрадзі.

## Гісторыя 
Берагі заліва ўжо ў глыбокай старажытнасці былі заселены італьянскімі плямёнамі. У VIII—VI стст. да н.э. тут з’яўляюцца грэчаскія калоніі, узнікаюць гарады-полісы. Грэкі назвалі заліў Іанічным (), а рэгіён, які прылягае да яго, стаў вядомы як Вялікая Грэцыя. У III—II стст. да н.э. гэта тэрыторыя была падпарадкавана рымлянам, якія прыдумалі сучасную назву *Tarentinus Sinus*. Пасля падзення Рыма ў V стагоддзі рэгіён перайшоў пад уладу Візантыі, затым арабаў і нарманаў. У познім Сярэднявеччы і Новым часе тэрыторыі вакол заліва ўваходзілі ў Неапалітанскае каралеўства і Каралеўства абедзвюх Сіцылій, у XIX стагоддзі сталі часткай аб’яднанай Італіі. У гады Першай сусветнай вайны Тарэнцкі заліў быў закрыты для суднаходства.

26 красавіка 1977 года спецыяльным прэзідэнцкім указам уся акваторыя заліва была абвешчана «ўнутраным морам» Італіі, яе «гістарычнай спадчынай», з прычыны чаго заліў знаходзіцца пад поўнай юрысдыкцыяй італьянскай дзяржавы. Такое рашэнне спачатку аспрэчвалася ЗША, Вялікабрытаніяй і Мальтай, аднак у наш час гэта пытанне практычна не закранаецца.

У заліве размешчана буйная ваенна-марская база НАТА.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Залівы Італіі
Катэгорыя:Залівы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Іанічнае мора
Дамінік Дука

**Дамінік Дука** (; ) — чэшскі кардынал. Біскуп Градзец-Кралавэ (1998—2010. Архібіскуп пражскі (2010—2022). Кардынал-святар з тытулам царквы *Ss. Marcellino e Pietro* з 18 лютага 2012.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 26 красавіка 1943 года ў горадзе Градзец-Кралавэ ва Усходняй Багеміі. 6 студзеня 1969 года ён прынёс першыя зарокі ў ордэне Прапаведнікаў і 22 чэрвеня 1970 года быў пасвечаны ў святары.

На працягу пяці гадоў ён працаваў у розных прыходах пражскай архідыяцэзіі, а 7 студзеня 1972 года прынёс вечныя зарокі ў ордэне Прапаведнікаў. Вучыўся на багаслоўскім факультэце ў Літамержыцах, а ў 1979 годзе абараніў ліцэнцыят па багаслоўю ў Варшаве.

У 1975 годзе дзяржаўныя ўлады забаранілі яму працаваць святаром, і на працягу амаль пятнаццаці гадоў, да 1989 года, Дамінік Дука працаваў чарцёжнікам на заводзе «Шкода». Адначасова з гэтым ён быў падпольным магістрам навіцыяў і выкладчыкам багаслоўя. З 1986 па 1998 гады быў правінцыялам дамініканцаў Багеміі і Маравіі. З 1990 года па 1999 год працаваў дацэнтам на багаслоўскім факультэце ў Оламаўцы, выкладаў уводзіны ў Свяшчэннае Пісанне і біблейскую антрапалогію. 6 чэрвеня 1998 года быў прызначаны біскупам у Градзец-Кралавэ і 26 верасня таго ж года прыняў біскупскае пасвячэнне.

13 лютага 2010 года змяніў кардынала Міласлава Влка на пасадзе Архібіскупа пражскага, якую займаў да 13 мая 2022 года.

### Кардынал 
6 студзеня 2012 года было абвешчана, што Папа Рымскі Бенедыкт XVI узвядзе Дамініка Дуку ў сан кардынала на кансісторыі 18 лютага 2012 года.

18 лютага 2012 года, у саборы Святога Пятра адбылася кансісторыя, на якой Дамінік Дука быў узведзены ў сан кардынала-святара з тытулам царквы *Ss. Marcellino e Pietro*. На новага Князя Царквы была ўскладзена кардынальская шапка і ўручаны кардынальскі пярсцёнак.

Памёр 4 лістапада 2025 года ў Празе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Кардыналы Чэхіі
Катэгорыя:Біскупы пражскія
Котарскі заліў

**Котарскі заліў** (, ) — найбуйнейшая бухта на Адрыятычным моры, акружаная тэрыторыяй Чарнагорыі. Часам Котарскі заліў завуць самым паўднёвым фіёрдам Еўропы, аднак гэта сцвярджэнне няслушнае — заліў уяўляе сабой рачны каньён,  які пагрузіўся ў мора.

Тэрыторыя вакол Котарскага заліва была заселена яшчэ з часоў антычнасці і захавала мноства сярэднявечных гарадоў. Шматлікія з іх, такія як Котар, Пераст, Рысан, Херцэг-Нові, з'яўляюцца важнымі турыстычнымі цэнтрамі.

Мясцовасць мае велізарнае культурнае і гістарычнае значэнне для чарнагорскага і харвацкага народаў. Рэлігійнае значэнне рэгіёна таксама вялікае: на берагах Котарскага заліва знаходзіцца мноства старадаўніх праваслаўных і каталіцкіх цэркваў, некаторыя з якіх з'яўляюцца месцамі паломніцтва.

Пад рэгіёнам Котарскага заліва прынята разумець тры чарнагорскія муніцыпальныя акругі: Котар, Тыват і Херцэг-Нові.

## Літаратура 
* 
* Prof. Lazo M. Kostić, O srpskom karakteru Boke Kotorske, Herceg Novi, 1994.
* Vasko Kostić, Svetosavska ozarenost nevjeste Jadrana, Kult Svetog Save u Boki, Novi Sad, 1999.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Залівы Адрыятычнага мора
Катэгорыя:Залівы Еўропы
Катэгорыя:Геаграфія Чарнагорыі
Чэсапікскі заліў

**Чэсапікскі заліў** ( ; з алганкінскай мовы «магутная рака, багатая рыбай з цвёрдай луской») — эстуарый (найбуйнейшы ў ЗША) ракі Саскуэхана (упадае ў горадзе Havre de Grace акруга Харфард). Адзін з найбольш вядомых прыродных ландшафтаў Паўночнай Амерыкі. З’яўляецца дэ-факта часткай Атлантычнага акіяна, якая ўразаецца ў мацярык і размешчана паміж штатамі Вірджынія і Мэрыленд.

Назва ўтварылася ад слова *Chesepiooc*, якое азначае ў алганкінскіх мовах індзейцаў плямёнаў паўхатан і нантыкак «магутная рака, багатая рыбай з цвёрдай луской». Першым белым чалавекам, які разведаў Чэсапікскі заліў, быў капітан Джон Сміт, вядомы па легендзе пра Пакахонтас. Паводле падання, ён, уражаны прыгажосцю мясцовай прыроды, вырашыў заснаваць менавіта тут першае еўрапейскае паселішча.

На заходнім беразе заліва ў Ласбі, Калверт размешчана АЭС Калверт Кліфс.

## Геаграфічныя даныя 
Плошча Чэсапікскага заліва складае 12 тысяч км², а басейн рэк, якія ўпадаюць у яго, ахоплівае плошчу ў 166 тысяч км². Больш за 150 рэк і ручаяў упадаюць у заліў. Даўжыня — 322 км. Шырыня — 48 км. У геалагічным плане яна з’яўляецца былой далінай ракі Саскуэхана, якая была створана ракой больш за 15 тысяч гадоў назад, калі ўзровень мора быў на 100 м ніжэйшы за сённяшні. У найбольш вузкім месцы каля Анапаліса шырыня Чэсапікскага заліва складае ўсяго 6,5 км і тут пракладзены мост. У вусця транспартнае паведамленне паміж берагамі забяспечана мостам-тунэлем. Найбуйнейшы востраў Сміт (11,5 км²).

## Кратар 
У эпоху эацэна каля 35 мільёнаў гадоў назад каля ўваходу ў заліў упаў буйны метэарыт, пакінуўшы кратар з дыяметрам 85 км і глыбінёй 1,3 км. Цэнтр кратара, размешчаны пад вадой у 8 км на захад ад мыса Чарльза быў знойдзены толькі ў 1993 пры свідраванні на нафту. Кратар складаецца з брэкчыі, над якой на працягу часу сабраўмя пласт асадкавых парод ад 300 да 500 м. Брэкчыя з'яўляецца прычынай парушэння натуральнай сістэмы грунтавых вод, а таксама ўтрыманнясолі у грунтавых водах, якая больш чым у паўтары разы перавышае норму. Жыхарам прылеглых земляў высокая салёнасць вады вядомая ўжо з даўніх часоў. Грунтавыя воды з'яўляюцца большай часткай непрыдатнымі для ўжывання, аднак прычына была ўсталявана толькі пасля адкрыцця кратара.

## Упадаюць 
* Саскуэханна — утварае эстуарый

**левыя:** 
* Чэстэр,
* Чоптэнк,
* Нантыкак,
* Пакомак

**правыя:** 
* Патапска,
* Патаксент,
* Патомак,
* Рапаханак,
* Ёрк,
* Джэймс

## Спасылкі 
Катэгорыя:Эстуарыі
Катэгорыя:Залівы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Залівы ЗША
Катэгорыя:Геаграфія Мэрыленда
Катэгорыя:Геаграфія Вірджыніі
Бакбо (раён)

**Бакбо́** (), таксама **Танкін** () — гісторыка-геаграфічны раён В’етнама, Паўночны В'етнам. 

## Гісторыя 
left|thumb|Карта Танкіна 1890 года
У перыяд Французскага Індакітая Бакбо быў заваяваны французскай арміяй пад камандаваннем генерала Эдуарда Жамона і зваўся «пратэктаратам Танкін».

Адной з нагод для пачатку адкрытага ўмяшання ЗША ў В'етнамскую вайну паслужыў так званы Танкінскі інцыдэнт — два эпізоды з удзелам ваенна-марскіх сіл ЗША і Паўночнага В'етнама ў жніўні 1964 года.

У наш час у склад Бакбо ўваходзяць 16 буйных адміністрацыйных адзінак В'етнама, сярод якіх 14 правінцый і гарады цэнтральнага падпарадкавання Ханой і Хайфон.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія В’етнама
Катэгорыя:Французскі Індакітай
Тханьхаа

**Тханьхаа́** () — горад у В’етнаме, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі Тханьхаа. Насельніцтва — 3 400 595 чалавек (2009). Размешчаны на поўдзень ад дэльты Чырвонай ракі ў 137 кіламетрах на поўдзень ад Ханоя на прытоку ракі Ма (Mã). Звязаны дарогамі са сталіцай і ўяўляе сабой гандлёвы і індустрыяльны цэнтр.

У старажытнасці краіны Тханьхаа вядомы тым, што ў яго наваколлях пачалося антыкітайскае паўстанне, узначаленае Ле Лоем, помнік якому стаіць цяпер у цэнтры горада.

У гады В’етнамскай вайны Тханьхаа быў цалкам разбураны і пасля адбудаваны нанова. У гісторыі вайны ён стаў вядомы дзякуючы размешчанаму непадалёк мосту «Пашча дракона», які падвяргаўся неаднаразовым бамбардзіроўкам амерыканскай авіяцыі і ў небе над якім было збіта шмат амерыканскіх самалётаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады В’етнама
Заліў Свіней

300px|right|thumb|Заліў Свіней на карце Кубы
**Заліў Свіней**, або **заліў Качы́нас** () — заліў на паўднёвым узбярэжжы Кубы. З 1910 года адносіўся да правінцыі Санта-Клара, але ў 1976 годзе адышоў да правінцыі Сьенфуэгас. Заліў Качынас з’яўляецца папулярным месцам рэкрэацыйнага дайвінгу. Аматары дайвінгу апускаюцца як у адкрытым моры, так і ў сенотах.

Заліў знаходзіцца ў 30 км на поўдзень ад Хагуэй-Грандэ (Jaguey Grande), у 70 км на захад ад горада Сьенфуэгаса і ў 150 км на паўднёвы ўсход ад Гаваны. На заходнім боку заліва знаходзяцца каралавыя рыфы, якія абмяжоўваюць балота Сапата (частка аднайменнага паўвострава). На ўсходнім узбярэжжы заліва размяшчаюцца мангравыя зараснікі і вялікі балоты.

Паходжанне іспанскай назвы заліва *Bahía de Cochinos*, верагодна, звязана не са «свіннямі» (), а, хутчэй, з іспанскай назвай атлантычнай рыбы качына (, ).
. Каля паўночнага ўскрайка заліва знаходзіцца вёска Буэна-Вентура, і ў 35 км на паўднёвы ўсход ад яе каля маленькага горада Хірона, названага ў гонар вядомага французскага пірата, размяшчаецца аднайменны пляж — Плая-Хірон ().

Заліў Качынас вядомы як месца знакамітай высадкі кубінскіх эмігрантаў у красавіку 1961 г., арганізаванай ЦРУ з мэтай звяржэння ўрада Фідэля Кастра.

## Літаратура 
* Rodriguez, Juan Carlos. 1999. Bay of Pigs and the CIA. Ocean Press. Melbourne.

Свіней
Катэгорыя:Залівы Карыбскага мора
Катэгорыя:Дайв-сайты
Эдуард Фернанд Жамон

**Эдуард Фернанд Жамон** (;  — ) — французскі генерал.

Удзельнічаў у Крымскай, Аўстра-італа-французскай вайне і Франка-прускай войнах. У 1885 годзе быў прызначаны галоўнакамандуючым французскімі войскамі ў Танкіне (паўночная частка В’етнама) і завяршыў яго заваяванне. У 1895 прызначаны на месца Галіфэ генеральным-інспектарам французскай арміі. У 1900 годзе, незадаволены дзеяннямі ваеннага міністра ў кабінеце Вальдэка-Русо, генералам Галіфэ, зменамі ў асабовым складзе арміі, якія ставілі мэтай надаць ёй прарэспубліканскі характар, выйшаў у адстаўку.

Катэгорыя:Военачальнікі Францыі
Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай вайны
Катэгорыя:Французскі Індакітай
Кацкі заліў

**Кацкі заліў** (, ) — частка Аравійскага мора, якая ўразаецца на 180 км углыб Індыі на тэрыторыі заходняга штата Гуджарат. Заліў абмяжоўвае з паўночнага боку паўвостраў Катхіявар, аддзяляючы яго ад рэгіёна Кач, і цягнецца ў паўночна-ўсходнім кірунку. На беразе Кацкага заліва ў горадзе Джамнагар размешчаны найбуйнейшы ў свеце нафтаперапрацоўчы завод. У горадзе Кандла размешчаны буйны нафтавы тэрмінал.

Катэгорыя:геаграфія Гуджарата
Катэгорыя:Залівы Індыі
Катэгорыя:Аравійскае мора
Шчэцінская лагуна

**Шчэцінская лагуна** або **Шчэцінскі заліў** (, ) — лагуна ў эстуарыі ракі Одэр, па якой праходзіць мяжа паміж Польшчай і Германіяй. Часам яе завуць **Одэрскай лагунай** (). Гістарычная назва *Frisches Haff* у наш час ужываецца не ў дачыненні да гэтай лагуны, а да Калінінградскага заліва.

Ад Памеранскай бухты Балтыйскага мора лагуна аддзелена астравамі Узедам і Волін. У 1880 годзе праз востраў Узедам быў пракапаны канал Кайзерфарт, які адлучыў ад Узедама новы востраў Карсібур.

Лагуна падзяляецца на дзве часткі: заходнюю — Малую лагуну (), і ўсходнюю — Вялікую лагуну (, ).

На поўдні ў лагуну ўпадае некалькі рукавоў Одэра, а таксама невялікія рэчкі Цысэ, Пеенэ, Цараў і Іна. З Памеранскай бухтай лагуна злучаецца пралівамі Пеенештром, Свіна і Дзіўна.

Плошча лагуны складае 687 км², сярэдняя глыбіня — 3,8 м, максімальная глыбіня — 8,5 м (у суднаходных каналах глыбіня дасягае 10,5 м).

На ўзбярэжжы лагуны знаходзяцца гарады:
* польскія — Свінауйсце, Паліцы, Волін, Нове-Варпна
* нямецкія — Ікермюндэ, Узедам

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Залівы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Залівы Германіі
Катэгорыя:Залівы Польшчы
Катэгорыя:Геаграфія Заходнепаморскага ваяводства
Катэгорыя:Геаграфія Мекленбурга-Пярэдняй Памераніі
Катэгорыя:Одэр
Памеранская бухта

**Померанская бухта** (, , ) — заліў у паўднёвай частцы Балтыйскага мора каля берагоў Германіі і Польшчы.

Паўднёвай мяжой бухты служаць астравы Узедам і Волін, якія аддзяляюць ад Балтыйскага мора Шчэцінскую лагуну. Паўночнай мяжой з'яўляецца лінія, праведзеная ад мыса Аркона на востраве Руген на захадзе да маяка ў размешчанай на ўсход ад Калобжага вёсцы Гонскі (гміна Мельна) на ўсходзе.

Максімальная глыбіня ў бухце — 20 м. Бухту перасякае некалькі штучна паглыбленых суднаходных каналаў, якія дазваляюць буйным суднам дасягаць Свінауйсця і Шчэціна.

Асноўныя порты на ўзбярэжжа: Шчэцін, Свінауйсце, Калобжаг, Дзіўнаў, Узедам, Вольгаст.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Залівы Германіі
Катэгорыя:Залівы Польшчы
Катэгорыя:Геаграфія Заходнепаморскага ваяводства
Катэгорыя:Геаграфія Мекленбурга-Пярэдняй Памераніі
Эпюра

**Эпю́ра** ( — чарцёж) — асобы від графіка, які паказвае размеркаванне велічыні нагрузкі на аб'ект. Напрыклад, для стрыжня падоўжная вось сіметрыі бярэцца за вобласць вызначэння і складаюцца эпюры для сіл, напружанняў і розных дэфармацый у залежнасці ад абсцысы.

Разлік эпюр напружання з'яўляецца базавай задачай такой дысцыпліны, як супраціўленне матэрыялаў. У прыватнасці, толькі пры дапамозе эпюры магчыма вызначыць максімальна дапушчальную нагрузку на матэрыял

## Гл. таксама 
* Эпюр

Катэгорыя:Супраціўленне матэрыялаў
Катэгорыя:Чарчэнне
Сараніцкія астравы

**Сараніцкія астравы** ( *Аргасараніцкія астравы*, *астравы Сараніцкага заліва*) названы так, таму што размешчаны ў Сараніцкім заліве, які абмывае паўднёвы бераг Атыкі і паўночна-ўсходні бераг паўвострава Пелапанес. Найбольшыя з Сараніцкіх астравоў — Саламін (у старажытнасці ў бітве пры Саламіне грэчаскі флот атрымаў важную перамогу над персідскім флотам), Эгіна, Ангістры і Порас. Астравы Ідра і Дакос, ляжаць на поўдзень ад Пелапанеса, таксама ўваходзяць у архіпелаг Сараніцкіх астравоў, хоць і знаходзяцца не ў Сараніцкім, а ў Аргалідскім заліве. Самы далёкі ад Афін востраў архіпелага — Спецэ.

## Асноўныя астравы 
* Саламін (96,16 км²)
* Эгіна (87,41 км²)
* Ангістры (13,36 км²)
* Порас (49,5 км²)
* Ідра (64,44 км²)
* Спецэ (27,12 км²)
* Дакос (13,53 км²)
* Псіталея (0,375 км²)

## Транспарт 
Існуе рэгулярнае паромнае паведамленне паміж Сараніцкімі астравамі і Пірэем, а таксама Пелапанесам.

## Гл. таксама 
* Спіс астравоў Грэцыі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Катэгорыя:Архіпелагі
Ляадунскі заліў

right|300px|Ляадунскі заліў размешчаны на поўначы Бахайскага заліва
**Ляадунскі заліў** — унутраны заліў Жоўтага мора, з'яўляецца паўночнай часткай Бахайскага заліва. Размешчаны паміж кантынентам і Ляадунскім паўвостравам. Уразаецца ў сушу на 220 км, шырыня пры ўваходзе — 175 км. Глыбіня змяняецца ад 10 да 50 м Прыліўы няправільныя паўсутачныя, велічынёй 4,4 м.

Абмывае берагі кітайскіх правінцый Хэбэй і Ляанін. На паўночным усходзе заліва размешчаны порт Інкоу.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жоўтае мора
Катэгорыя:Залівы Кітая
Катэгорыя:Залівы Ціхага акіяна
Сараніцкі заліў

**Сараніцкі заліў** (**заліў Саранікос**, ) — заліў у Грэцыі, найбуйнейшы заліў Эгейскага мора. Размешчаны на ўсход ад Істмійскага перашыйка, паміж Атыкай і Пелапанесам. Праз Карынфскі канал злучаны з Карынфскім залівам Іанічнага мора. У акваторыі заліва Сараніцкія астравы. На берагах заліва размешчаны найбуйнейшы порт Грэцыі Пірэй, а таксама такія важныя гарады Грэцыі як Мегара, Элеўсін, Эпідаўр. У заліве актыўнае суднаходства, на берагах заліва развіты турызм.
У акваторыі заліва ў 490 годзе да н.э. адбылася бітва пры Саламіне, якая стала кульмінацыйным момантам грэка-персідскіх войнаў.

[850px|thumb|цэнтр|Сараніцкі заліў (панарама, від з вострава [Порас)]]

Катэгорыя:Залівы Грэцыі
Катэгорыя:Залівы Эгейскага мора
Мекленбургская бухта

**Мекленбу́ргская бу́хта** (, ) — марская бухта ў паўднёва-заходняй частцы Балтыйскага мора, паміж нямецкім берагам на поўдні, і дацкімі астравамі Фальстэр і Лолан на поўначы. Абмежавана на захадзе востравам Фемарн, дзе яна зліваецца з Кільскай бухтай, а з усходу паўвостравам Дарс. Плошча бухты складае прыкладна 3500 км².

Уключае таксама драбнейшыя бухты: Любекскую і Вісмарскую.

Найбуйнейшымі портамі з’яўляюцца ганзейскія гарады Любек, Ростак і Вісмар.

## Эканоміка 
Заліў мае вялікае значэнне для марскіх перавозак у рэгіёне, праз яго штогод праходзяць звыш 63200 суднаў. У сувязі з павелічэннем трафіку ў вобласці, узнікаюць сур’ёзныя асцярогі з-за патэнцыйнага забруджвання навакольнага асяроддзя.

Катэгорыя:Залівы Германіі
Кільская бухта

thumb|220px|Кілер-Фёрдэ, Кільская бухта і партовы кран
thumb|220px|Від з космасу на паўвостраў Ютландыя. Кільская і Мекленбургская бухты — у цэнтры здымка
**Кільская бухта** (, ) — вялікая бухта ў паўднёва-заходняй частцы Балтыйскага мора, абмежаваная берагам паўвострава Ютландыя, востравам Фемарн і астравамі Даніі. Глыбіня бухты складае 10—20 м, прычым могуць адбывацца значныя ваганні ўзроўню вады (да 3,2 м), якія выклікаюцца моцным ветрам.

## Геаграфія 
Паўднёва-заходняе ўзбярэжжа бухты і востраў Фемарн на паўднёвым усходзе належаць Германіі (зямля Шлезвіг-Гольштэйн), з поўначы бухта абмежавана дацкімі драбамі Лолан (вобласць Зеландыя), Лангелан, Эро і Альс (вобласць Паўднёвая Данія). Паміж гэтымі астравамі праходзяць пралівы Вялікі Бельт і Малы Бельт, праз якія Кільская бухта злучана з пралівам Катэгат. На ўсходзе знаходзіцца праліў Фемарн-Бельт, які вядзе ў Мекленбургскую бухту. На паўднёвым беразе размешчаны буйны марскі порт — горад Кіль, адкуль адыходзіць Кільскі канал, які злучае Балтыйскае і Паўночнае мора.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Залівы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Залівы Германіі
Катэгорыя:Шлезвіг-Гольштэйн
Катэгорыя:Кіль (горад)
Паўднёвая Данія

**Паўднёвая Данія** () — адміністрацыйная вобласць у Даніі, створаная 1 студзеня 2007 у рамках муніцыпальнай рэформы 2007 года, паводле якой традыцыйныя адміністрацыйныя адзінкі амты былі заменены на пяць буйных абласцей. У той жа час маленькія муніцыпалітэты былі аб'яднаны ў большыя па памеры адміністрацыйныя адзінкі. Вобласць уключае 22 муніцыпалітэта (камуны).

Размешчана ў паўднёвай частцы паўвострава Ютландыя, астравах Фюн, Лангелан, Эрэ і інш. Уключае тэрыторыю былых амтаў Фюн, Рыбэ і Паўднёвая Ютландыя.

## Муніцыпалітэты 
thumb|left|390px|Адміністрацыйная карта рэгіёна Паўднёвая Данія
* Асенс (Assens)
* Білун (Billund)
* Ваен (Vejen)
* Вайле (Vejle)
* Вардэ (Varde)
* Кертэмінэ (Kerteminde)
* Кольдынг (Kolding)
* Лангелан (Langeland)
* Мідэльфарт (Middelfart)
* Норфюнс (Nordfyns)
* Нюбарг (Nyborg)
* Обенра (Aabenraa)
* Одэнсэ (Odense)
* Свенбарг (Svendborg)
* Сёнербарг (Sønderborg)
* Цёнер (Tønder)
* Фанё (Fanø)
* Фобарг-Мітфюн (Faaborg-Midtfyn)
* Фрэдэрысія (Fredericia)
* Хадэрслеў (Haderslev)
* Эро (Ærø)
* Эсб’ерг (Esbjerg)