open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
З’езд паняволеных народаў Расіі

thumb|Анонс пра адкрыццё з’езду ў кіеўскай газеце «Народня воля», 8 (21) верасня 1917 года
**З’езд паняволеных народаў Расіі** — форум прадстаўнікоў народаў былой Расійскай імперыі, якія заснавалі свае нацыянальныя арганізацыі і выступалі за федэратыўна-дэмакратычны прынцып дзяржаўнага ладу Расійскай рэспублікі. Праходзіў у Кіеве з 8 (21) па 15 (28) верасня 1917 года.

З’езд быў скліканы па ініцыятыве Украінскай цэнтральнай рады з мэтай вырашыць цывілізаваным шляхам карэнныя нацыянальныя праблемы. «Залатым сном народаў» пазней назваў з’езд Міхайла Грушэўскі. На ім упершыню ў гісторыі Расіі прадстаўнікі розных нацыянальнасцей паспрабавалі вызначыць свой далейшы лёс, прынцыпы суіснавання і гістарычную перспектыву.

thumb|Месца правядзення з’езду — педагагічны музей імя цэсарэвіча Аляксея, дзе працавала Украінская Цэнтральная Рада (зараз — Дом настаўніка. Кіеў)

З’езд праходзіў у памяшканні педагагічнага музея. У яго рабоце прынялі ўдзел 92 дэлегаты ад украінцаў, грузін, латышоў, літоўцаў, эстонцаў, яўрэяў, беларусаў, малдаван, казакоў, буратаў, татараў, крымскіх татараў, цюрцкіх і мусульманскіх арганізацый, Савета сацыялістычных партый Расіі, палякаў.

Найважнейшым дакументам з’езду стала пастанова «Аб федэратыўным ладзе Расійскай дзяржавы», у якой асуджалася празмерная цэнтралізацыя заканадаўчай і выканаўчай улады, што тармазіла развіццё дзяржавы. Дэлегаты з’езду пастанавілі, што разам з Усерасійскім Устаноўчым сходам будуць скліканыя краёвыя ўстаноўчыя сходы для ўстанаўлення формаў адносін з цэнтральнымі органамі, а таксама формаў ўнутранага ладу аўтаномнай адзінкі. Пастанова «Аб агульнадзяржаўнай і краёвых мовах» падавала раўнапраўны статус нацыянальным мовам. Агульнадзяржаўнай прызнавалася расійская мова, а ў асобных дзяржавах, частках федэрацыі — адна або некалькі краявых моў. Адносна школы, цэркваў і суда агульнадзяржаўная мова не павінна была мець ніякай перавагі над іншымі краёвымі мовамі.

Катэгорыя:Украінская Народная Рэспубліка
Катэгорыя:1917 год у Кіеве
Падлесная вуліца (Мінск)

**Вуліца Падлесная** — вуліца ў Партызанскім раёне Мінска. На вуліцы размешчана чыгуначная станцыя Сцяпянка.

## Размяшчэнне 
]]
Вуліца Падлесная пачынаецца ад скрыжавання з Геалагічнай вуліцай, перасякае чыгунку па пуцеправодзе, Парніковую вуліцу і пераходзіць у вуліцу Анаева. Даўжыня — 1,6 км.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Партызанскі раён (Мінск)
Вазапісец Додвела

**Вазапісец Додвела** - старажытнакарынфскі вазапісец, які працаваў у чорнафігурным стылі; яго сапраўднае імя невядома. Ён быў актыўны на працягу сярэдняга і позняга Карынфскага перыяду (*каля* 600-550 гг. да н.э.); яго творы датуюцца паміж 580 і 570 гадамі да нашай эры.

Вазапісец Додвела быў адным з самых важных карынфскіх вазапісцаў свайго часу. Ён афармляў у асноўным *піксіды* і *айнахоі*, але таксама і амфары з *гідрыямі*. На большай частцы яго вазы прысутнічаюць фрызы з жывёламі або вершнікамі. Выключнае значэнне мае *піксіда*, якая знаходзіцца ў  ў Мюнхене, вядомая як Піксіда Додвела. На яе крышцы намаляванае Калідонскае паляванне, а таксама шэраг іншых фігур з грэчаскай міфалогіі, не звязаных з асноўным матывам, уключаючы Агамемнана. Фігуры падпісаны, але не ўсе надпісы адпавядаюць фігурам, побач з якімі знаходзяцца. Яшчэ адзін важны твор цяпер экспануецца ў нацыянальным музеі віла Джулія ў Рыме. Ольпа, размаляваная фрызам з некалькімі камастамі, якія танчаць вакол кратара; другі фрыз паказвае, як Геракл змагаецца з Гідрай. Звычайна карціны Вазапісца Додвела паказваюць шмат руціны, але ім не хапае дакладнасці. Каля 70 вазы прыпісваюць яму; і на думку амерыканскага археолага , яшчэ дзесяць мастакоў можна ахарактарызаваць, як майстраў з яго бліжэйшага кола. Яны таксама, у асноўным, працавалі з піксідамі і айнахоямі, размалёўваючы іх жывёльнымі фрызамі. Акрамя таго, некалькі пераемнікаў знаходзіліся пад уплывам вазапісца Додвела.

## Літаратура 
* Thomas Mannack: *Griechische Vasenmalerei. Eine Einführung*. Theiss, Stuttgart 2002, p.&nbsp;101 ISBN 3-8062-1743-2.

Катэгорыя:Вазапісцы Старажытнай Грэцыі
Юрый Хатуевіч Цемірканаў

**Юрый Хатуевіч Цемірканаў** (; , Нальчык — 2 лістапада 2023) — савецкі і расійскі дырыжор, педагог, прафесар. Мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор Акадэмічнага сімфанічнага аркестра Санкт-Пецярбургскай дзяржаўнай філармоніі з 1988 года. Народны артыст СССР (1981). Лаўрэат двух Дзяржаўных прэмій СССР (1976, 1985), Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя М. І. Глінкі (1971) і Дзяржаўных прэмій Расійскай Федэрацыі (1999, 2017). З 4 сакавіка 2016 года Прэзідэнт Міжнароднага Цэнтра Рэрыхаў.

Катэгорыя:Дырыжоры СССР
Катэгорыя:Дырыжоры Расіі
Катэгорыя:Музычныя педагогі СССР
Катэгорыя:Музычныя педагогі Расіі
Катэгорыя:Оперныя рэжысёры СССР
Катэгорыя:Оперныя рэжысёры Расіі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Постаці Марыінскага тэатра
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Расіі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Нальчыка
Катэгорыя:Балетныя дырыжоры
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Расіі
Катэгорыя:Постаці Вялікага тэатра
Катэгорыя:Постаці Міхайлаўскага тэатра
Украінская цэнтральная рада

**Украінская цэнтральная рада** () — спачатку ўкраінскі прадстаўнічы орган палітычных, грамадскіх, культурных і прафесійных арганізацый; пасля Усеўкраінскага Нацыянальнага Кангрэса — рэвалюцыйны парламент Украіны, які кіраваў украінскім нацыянальным рухам. Перыяд дзеяння: 4 (17) сакавіка 1917 — 29 красавіка 1918.

У чэрвені 1917 года — студзені 1918 года выдала чатыры ўніверсалы Украінскай цэнтральнай рады. Па аналогіі з устаўнымі граматамі Рады БНР яны вызначылі этапы станаўлення ўкраінскай дзяржавы — ад аўтаноміі да самастойнасці.

## Гл. таксама 
* Украінская Народная Рэспубліка
* Універсалы Украінскай цэнтральнай рады
Зялёналужская вуліца (Мінск)

**Зялёналужская вуліца** — вуліца ў Савецкім раёне Мінска у былой вёсцы Цна непадалёк ад МКАД. Названа ў гонар мікрараёна Зялёны Луг. Да ўваходу вёскі Цна ў склад г. Мінска назвалася Юбілейнай.

## Славутасці 
* Могілкі Цна

## Спасылкі 
* Зялёналужская вуліца на MAPS.TUT.BY 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)
Чарнігаўская вуліца (Мінск)

**Чарнігаўская вуліца** — вуліца ў Кастрычніцкім раёне Мінска. Названа ў гонар г. Чарнігаў. Знаходзіцца ў раёне аэрапорта «Мінск-1» і бальніцы хуткай дапамогі. Практычна ўсю забудову вуліцы, акрамя комплексу школы-інтэрната, складаюць прыватныя дамы.

## Славутасці 
* Чарнігаўскія могілкі;

* Санаторная школа-інтэрнат № 9 для дзяцей з захворваннямі касцёва-мышачнай сістэмы і злучальнай тканкі, пабудаваная ў 1960-61 гг. (д. 46);
* Басейн «Дэльфін», пабудаваны ў 1971-73 гг. па праекце І. Левіна.

## Спасылкі 
* Чарнігаўская вуліца ў Рhotobuildings
* Чарнігаўская вуліца на карце АТО.BY
* Сайт школы-інтэрната № 9 
* Чарнігаўскія могілкі на Чарнігаўскай вуліцы // Блог Андрэя Берастоўскага (фатаграфіі вуліцы і могілак)

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Калектарная вуліца (Мінск)

**Калектарная вуліца** — вуліца ў Маскоўскім раёне Мінска. Да 1934 года называлася Яўрэйскай, а новая назва звязана з калектарам ракі Няміга.

Рух транспарту на частцы вуліцы аднабаковы. Грамадскі транспарт па вуліцы не ходзіць.

## Забудова 
### Няцотны бок 
* Яўрэйскія могілкі (цяпер Мемарыяльны сквер)

* № 3 — будынак (пачатак ХХ стагоддзя) — 
* № 11 — дырэкцыя Белінвестбанка

### Цотны бок 
* № 10 — Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь, Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь, Беларуская рэспубліканская калегія адвакатаў.
* № 20а — інстытут «Мінскграмадзянпраект», Маскоўскі новы юрыдычны інстытут.

## Спасылкі 
* Коллекторная  // Минск старый и новый
* Еврейское кладбище (бывшее)  // Мінск стары і новы
* Яўрэйскія могілкі на вуліцы Калектарнай. Здымак 1941—1944 гг. // Група «Вандроўкі ў мінулае». Сац. сетка Facebook

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Мінск)
Геаграфія Уругвая

## Геалагічная будова і рэльеф 
Уругвай размешчаны ў межах Паўднёва-Амерыканскай платформы, паўночная частка — упадзіна Параны, запоўненая лававымі адкладамі (трапамі). Рэльеф пераважна раўнінна-градавы. На паўночным захадзе трапавае лававае плато Аэда вышынёй да 473 метраў, якое на захадзе спадзіста спускаецца да ракі Уругвай, на ўсходзе абрываецца ўступам Кучылья-дэ-Аэда. Унутраную частку займае хвалістая раўніна басейна ракі Рыа-Негра, абкружаная градамі і плато вышынёй да 420 метраў. На захадзе і поўдні — частка Ла-Плацкай нізіны, на ўсходзе — пясчаная берагавая нізіна Атлантычнага акіяна. На поўдні асобна ўзвышаецца найвышэйшы пункт Уругвая — гара Катэдраль (514 метраў).

## Карысныя выкапні
Запасы карысных выкапняў невялікія: жалезамарганцавыя руды, невялікія паклады золата, серабра, свінцу, медзі, тальку, паўкаштоўных камянёў (агатаў, аметыстаў), будаўнічага каменю (граніту, мармуру), торфу, бурага вугалю.

## Клімат 
Клімат субтрапічны, акіянічны. Сярэдняя тэмпература ліпеня 10-12°С, студзеня — 22-24°С. Ападкаў за год ад 1000 мм на поўдні і ва ўнутраных раёнах да 1200 мм на поўначы. У ліпені з поўдня могуць уварвацца халодныя вятры пампера. 

## Унутраныя воды 
]]

Рачная сетка густая; галоўныя рэкі — Уругвай на заходняй мяжы і Рыа-Негра, што перакрэслівае краіну з паўночнага усходу на паўднёвы захад. На Рыу-Негра створана буйное вадасховішча Рынкон-дэ-Банетэ плошчай 221 кв.км. і яшчэ адно меншае. Уздоўж узбярэжжа цягнуцца лагунныя азёры, найбуйнейшае: Лагоа-Мірын на мяжы з Бразіліяй.

## Ландшафты 
Пераважаюць субтрапічныя травяністыя саванны (кампас) на чырванавата-чорных глебах прэрый. Уздоўж рэк галерэйныя вечназялёныя лясы, на поўдні хмызняковая саванна, на ўсходзе пальмавыя гаі. Пад лесам каля 6 % тэрыторыі. Нацыянальныя паркі: Каба-Палонья, Санта-Тэрэса.
Рэйкавая вайна (1990-я)

**«Рэ́йкавая вайна́»** — масавыя акцыі пратэсту насельніцтва вугальных рэгіёнаў Расіі ў 1990-я гады супраць затрымак па выплатах зарплат, якія здзяйсняліся шляхам перакрыцця чыгуначных шляхоў (адсюль назва). Пратэстоўцы таксама патрабавалі адстаўкі прэзідэнта Барыса Ельцына і ўрада.

## Прычыны 
Цягам зімы — вясны 1998 года шахцёры патрабавалі ад уладаў і работадаўцаў сплаціць усе запазычанасці па зарплаце, папярэдзіўшы, што перакрыюць дарогі.

Ініцыятарамі пікета былі жыхары Варкуты, дзе затрымкі выплатаў складалі 7 месяцаў.

## Блакаванне 
У маі 1998 года пратэстоўцы на два-тры тыдні перакрылі некалькі ключавых магістраляў. 20 мая ў Кемераўскай вобласці была абвешчаная надзвычайная сытуацыя.

Катэгорыя:1998 год у Расіі
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Расіі
Катэгорыя:Гісторыя Кемераўскай вобласці
Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў Расіі
Архаічная ўсмешка

**Архаічная ўсмешка** — асаблівы тып , які выкарыстоўваўся скульптарамі грэчаскай архаікі, у асаблівасці ў другой чвэрці VI ст. да н.э., магчыма, для таго, каб прадэманстраваць, што прадмет выявы — жывы. Гэтая ўсмешка плоская і выглядае досыць ненатуральна, хоць пры гэтым яна з’яўляецца прыкметай эвалюцыі скульптурнага мастацтва да рэалізму і яго пошукаў.

## Архаічны метад высякання каменя 
Такая ўсмешка ўзнікала дзякуючы спосабу апрацоўкі каменя, які прымяняўся не толькі ў Грэцыі, але і ў Старажытным Егіпце: каменнаму блоку надаецца чатырохгранная форма. На кожнай з плоскасцяў малюецца  будучай статуі, затым адначасова з кожнага з бакоў пачынаецца высяканне прамымі, плоскімі пластамі. Следства — статуя захоўвае замкнёнасць, вуглаватасць і востраграневасць, форма зведзена да плоскасцяў.

## «Архаічныя» ўсмешкі ў іншых культурах 
* усмешка у этрускім мастацтве
* усмешка ў афрыканскім мастацтве
*  — Карэя

Катэгорыя:Скульптура Старажытнай Грэцыі
Ястрабок валасісты

**Ястрабок валасісты**, ці **Ястрэц** (Hieracium pilosella L. або Pilosella officinarum F. Schultz et Sch. Bip.) — від кветкавых травяністых раслін сямейства астравых.

## Назва 
Ястрабок валасісты, ястрэц, бялкі, валасень, валасняк.

## Батанічнае апісанне 
Ястрабок валасісты — травяністая расліна з бязлістым сцяблом і доўгім тонкім карэнішчам. Парасткі (2—10) даўжынёй да 30 см, паўзучыя, аблісцелыя. Прыкаранёвае лісце сабрана ў разетку, падоўжана-ланцэтнае, зверху шыза-зялёнае, знізу белалямцавае ад густога апушэння. Кветкі лімонна-жоўтыя, духмяныя, у адзіночных кошыках (дыяметрам да 2,5 см) на верхавінках сцяблоў (кветкавых стрэлак). Сямянкі даўжынёй да 2 мм, цёмна-карычневыя, чубок брудна-белы.

## Арэал і экалогія 
Пашыраны ў Еўропе, Паўднёва-Заходняй Азіі. У Беларусі з’яўляецца відам прыроднай флоры, распаўсюджаны па ўсёй тэрыторыі. Цвіце ў траўні-ліпені. Сустракаецца ў сухіх месцах на ўскраінах светлых лясоў, пясчанай ці камяністай глебе, ускраінах марэн, ля дарог, канаў, на насыпах, высечках, паравых палях, пустазельнае, пагаршае пашы.

## Хімічны склад 
*Падземная частка, сцёблы* каўчук, кумарыны: умбеліферон, гліказід умбеліферона.

*Надземная частка* фенолкарбонавыя кіслоты і іх вытворныя: кававая, хлорагенавая, кумарыны: умбеліферон, флаваноіды: кверцэцін.

*Лісце* кумарыны: умбеліферон, гліказід умбеліферона, флаваноіды: 7-глюказід люцеалін.

*Кветкі* караціноіды, флаваноіды: люцеалін 2 %, 7-глюказід люцеалін, апігеніна, ізарамнецын, ізапцін.

## Выкарыстанне і ўласцівасці 
Выкарыстоўваецца ў народнай медыцыне як супрацьзапаленчае, вяжучае, жаўцегоннае, гемастатычнае пры ўнутраных крывацёках, дэтаксікацыйнае і раназагойваючае, сокагоннае пры паніжанай кіслотнасці страўнікавага соку. Пры захворваннях печані, язвавай хваробе страўніка, дызентэрыі, сухотах лёгкіх, анеміі, асцыце, урэміі, мачакаменнай хваробе, малярыі, анарэксіі, шаленстве, гемералапіі. Адвар (вонкава) — пры скрафулёзе, кан’юктывіце, гінгівіце, паласканне — пры ангіне, кандыдознам стаматыце ў дзяцей; для прамывання ран і спрынцаванняў пры белях. Парашок — пры жаўтусе; вонкава — раназагойваючае. Сок, млечны сок — пры кан’юктывіце і для ўзмацнення зроку. У эксперыментах аказвае моцнае дыўрэтычнае дзеянне, спрыяе выдзяленню хлорыстых і азоцістых злучэнняў, не раздражняе нырачнага эпітэлія. Рэкамендавана для лячэння нефрыту, мачакаменнай хваробы, асцыту, інфільтратаў, дыхавіцы, гіпертрафіі міякарда, падагры, пнеўманіі, грыпу і яго ўскладненняў. Экстракт выяўляе антыбактэрыйную актыўнасць у дачыненні да ўзбуджальнікаў бруцэлёзу.

З’яўляецца атрутнай раслінай для авечак.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ястрабок
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Травы
Чысцік (род раслін)

**Чы́сцік** (*Stachys*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя травы і паўкусты з прамымі чатырохграннымі сцёбламі вышынёй 20—120 см. Лісце супраціўнае, на чаранках, простае, зрэдку перыстарассечанае, зубчастае. Кветкі сабраныя ў кальчакі ў пазушных або верхавінкавых суквеццях. Плод — арэшак.

## Віды 
Род налічвае да 300) відаў. Сярод іх:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Гаспадарчае значэнне 
Лекавыя, эфіраалейныя, меданосныя і дэкаратыўныя расліны. Патоўшчаныя карэнішчы некаторых відаў (т. зв. ) выкарыстоўваюцца ў ежу.

## Літаратура 
*  — С. 320.
*  — С. 357.

## Спасылкі 
* 
* Stachys // The Plant List
* Genus: *Stachys* L. // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)
* Чистец // Проект «Архив природы России» 


Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2018

**Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2018** — 82-ы чэмпіянат свету , які прайшоў у Даніі (Капенгаген і Гернінг). Зборная Швецыі абараніла званне чэмпіёна свету.

## Спасылкі 
Катэгорыя:2018 год у хакеі
Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па хакеі з шайбай
Катэгорыя:2018 год у Даніі
Катэгорыя:Спорт у Даніі
Катэгорыя:Май 2018 года
Універсалы Украінскай цэнтральнай рады

**Універса́лы Укра́інскай Цэнтра́льнай Ра́ды** — 4 граматы-пракламацыі, якія выдала Украінская цэнтральная рада. Па аналогіі з устаўнымі граматамі Рады БНР яны вызначылі этапы станаўлення ўкраінскай дзяржавы — ад аўтаноміі да самастойнасці.

## Змест універсалаў 
I Універсал, выдадзены , абвясціў аўтаномію Украіны ў адказ на негатыўнае стаўленне да гэтага пытання расійскага Часовага ўрада.

II Універсал, выдадзены , зафіксаваў дамоўленасці між УЦР і Часовым урадам: апошні прызнаваў УЦР і Генеральны сакратарыят як дзяржаўны орган Украіны. Са свайго боку, УЦР прызнавала Усерасійскія ўстаноўчыя сходы, а да іхняга склікання абавязвалася не рабіць самастойных крокаў для атрымання аўтаноміі Украіны.

III Універсал, выдадзены , абвясціў Украінскую Народную Рэспубліку (УНР), фармальна не парываючы федэратыўных сувязяў з Расіяй, і дэмакратычныя прынцыпы: свабоду слова, друку, веравызнання, сходаў, саюзаў, страйкаў, недатыкальнасць асобы і памяшкання; абвясціў нацыянальную аўтаномію для меншасцей (рускіх, палякаў, яўрэяў), скасаваў смяротную кару і права прыватнай уласнасці на зямлю, усталяваў 8-гадзінны рабочы дзень, абвясціў рэформу мясцовага самакіравання, вызначыў 9 студзеня 1918 днём выбараў ва Украінскія устаноўчыя сходы.

IV Універсал, выдадзены , абвясціў УНР «самастойнай, ні ад каго незалежнай, свабоднай суверэннай дзяржавай ўкраінскага народу», а выканаўчы орган, Генеральны сакратарыят — Радай Народных Міністраў.

Катэгорыя:Украінская цэнтральная рада
Катэгорыя:Гістарычныя дакументы
Антон Аляксандравіч Сомін

**Антон Аляксандравіч Сомін** (нар. , Мінск) — беларускі і расійскі мовазнавец. Аўтар артыкулаў па пытаннях сацыялінгвістыкі, дапаможніка для саманавучання беларускай мове для рускамоўных.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся ў 1988 годзе ў Мінску. Скончыў Расійскі дзяржаўны гуманітарны ўніверсітэт (2012). Пасля пражывае ў Маскве, працуе ў Вышэйшай школе эканомікі.

У 2016 годзе ў Маскве выкладаў беларускую мову ў «Школе моў суседзей». У 2017 годзе выйшла яго кніга «*Белорусский язык. Самоучитель*» («Беларуская мова. Дапаможнік для саманавучання»), прызначаная для навучання беларускай мове як замежнай. Навізна гэтага выдання ў тым, што аўтар «аб’яднаў» пад адной вокладкай дзве нормы беларускай літаратурнай мовы: сучасную і дарэформенную (тарашкевіцу). Сааўтар артыкула «Беларуская мова» для другога выдання тома прысвечанага славянскай галіне індаеўрапейскіх моў у энцыклапедыі «*Языки мира*» («Мовы свету»), якая выдаецца ў Інстытуце мовазнаўства Расійскай акадэміі навук.

## Выбраная бібліяграфія 
* Языковая рефлексия в современной Беларуси сквозь призму комментариев в интернет-СМИ // Вестник РГГУ. Серия «История. Филология. Культурология. Востоковедение» / Московский лингвистический журнал. 2015, Том 17 (1). — С. 62-86.
* Метамоўная рэфлексія ў каментарыях да беларускамоўных навін не сацыялінгвістычнай тэматыкі // Беларуская мова ў ХХІ стагоддзі: асноўныя тэндэнцыі развіцця. Мінск, 2015.
* Белорусский язык. Самоучитель. — М. : Живой язык, 2017. — 224 с. ISBN 978-5-8033-2373-0
* Белорусский язык / Н. В. Бирилло, Ю. Ф. Мацкевич, А. Е. Михневич, Н. В. Рогова, А. А. Сомин // Языки мира: Славянские языки (изд. 2-е, испр. и доп.). — СПб.: Издательство Нестор-История, 2017. — С. 576—624. ISBN 978-5-4469-0830-1

## Спасылкі 
* Старонка супрацоўніка на сайце ВШЭ — hse.org 
* Белорус преподает мову россиянам — kp.by 
* Інтэрв’ю з Антонам Соміным пра змены ў рускай мове — otr-online.ru

Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Беларусісты
Насельніцтва Уругвая

Па колькасці насельніцтва (3,5 млн чалавек) Уругвай у Паўднёвай Амерыцы саступае ўсім лацінамерыканскім краінам і апярэджвае толькі слабазаселеныя Гаяну і Сурынам.

## Дынаміка колькасці насельніцтва 
Прырост насельніцтва невысокі — каля 0,3 % у год (2017), яго ствараюць станоўчы натуральны і міграцыйны складнікі. У пачатку XXI стагоддзя знізіўся сумарны каэфіцыент нараджальнасці і колькасць дзяцей паменела (гл.піраміду). Нягледзячы на тое, што сучаснае насельніцтва Уругвая сфармавалі імігранты, апошніх паўстагоддзя сальда міграцыі было пераважна адмоўным (у 1963—2008). І толькі ў апошнія 10 год Уругвай прыцягвае мігрантаў больш, чым выштурхоўвае.

## Расавы склад 
Да прыходу еўрапейцаў на тэрыторыі сучаснага Уругвая пражывала толькі некалькі індзейскіх плямёнаў, пасля практычна цалкам знішчаных, таму 88 % насельніцтва Уругвая адносіцца да еўрапеоіднай расы, пераважна гэта нашчадкі іспанцаў і італьянцаў. 8 % насельніцтва складаюць метысы, 4,6 % — чарнаскурыя.

## Рэлігійны склад 
45 % уругвайцаў з’яўляюцца каталікамі, каля 10 % вызнаюць іншыя плыні хрысціянства. Каля 30 % сцвярджаюць, што вераць у бога, але не ведаюць, у якога, яшчэ 15 % — атэісты або агностыкі. Сярод чарнаскурых уругвайцаў папулярная бразільская умбанда.

## Размяшчэнне і рассяленне 
Шчыльнасць насельніцтва невысокая — 19 чалавек на 1 км². Насельніцтва канцэнтруецца пераважна ўздоўж эстуарыя Ла-Плата. Узровень урбанізацыі — 92 %. У сталічным горадзе, Мантэвідэа, пражывае каля каля 1,6 млн жыхароў, а ў агламерацыі Вялікі Мантэвідэа — 1,9 млн чалавек, або больш за палову насельніцтва краіны. Іншыя вялікія гарады — Мальданада і Сальта.
Адзінцоўскі раён

**Адзінцоўскі раён** () — муніцыпальная адзінка на захадзе Маскоўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Адзінцова.

## Геаграфія 
Плошча раёна складае 1289 км². Раён мяжуе на паўночным усходзе з Масквой, на ўсходзе — з Істрынскім, Рускім, Нарафамінскім і Краснагорскім раёнамі.

Клімат — умерана кантынентальны. Раён уваходзіць у зону дастатковага ўвільгатнення. Пераважаюць паўднёва-заходнія вятры. Па складзе расліннасці адносіцца да падзоны змяшаных лясоў, якія займаюць да 40% усей яго плошчы.

## Гісторыя 
Раён створаны 13 студзеня 1965 года з часткі Звянігарадскага раёна.

## Дэмаграфія 
Насельніцтва раёна — 320 781 чалавек (2017 год). Насельніцтва зніжаецца. Мяшчан — 211 543 чал. (66,8%), сялян — 105 079 чал. (33,2%).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Раёны Маскоўскай вобласці
Эканоміка Уругвая

Уругвай — індустрыяльна-аграрная краіна. Грашовая адзінка — уругвайскае песа (1 долар ЗША = прыкладна 24 песа). ВУП на душу насельніцтва — найвялікшы ў Паўднёвай Амерыцы (23 500 долараў у 2017). 

## Паказчыкі і тэндэнцыі 
]]
У пачатку ХХІ стагоддзя эканоміка Уругвая развіваецца паскоранымі тэмпамі. Уругвайскі ўрад ставіць у аснову эканамічнай палітыкі падтрымку фінансавай стабільнасці за кошт прытрымлівання рэкамендацыям МВФ. У выніку Уругваю ў цэлым атрымалася ліквідаваць знешнюю запазычанасць, памер якой прыраўноўваўся да аб'ёму ВУП краіны. У 2017 годзе ВУП Уругвая вырас на 3,5 %, у 2016 — на 1,5 %. Узровень беспрацоўя працаздольнага насельніцтва краіны — 7,3 % (у 2005 — 12,5 %).

У краіне развітая банкаўская справа, дзейнічаюць філіялы найбуйнейшых замежных банкаў, функцыянуе рынак каштоўных папер. Мантавідэа з'яўляецца адным з найбуйнейшых у Лацінскай Амерыцы цэнтраў міжнародных разлікаў. У апошнія дзесяцігоддзі імкліва развіваецца турызм.

## Сельская гаспадарка 
Высокарэнтабельная сельская гаспадарка — падмурак эканомікі краіны. На прадукцыю галіны прыходзіцца 75-80 % уругвайскага экспарту. Сельскагаспадарчыя землі (у асноўным, пашы) займаюць 90 % тэрыторыі Уругвая. У сельскай гаспадарцы дамінуе пашавая жывёлагадоўля мяса-воўнавага напрамку — гадоўля мясных парод буйной рагатай жывёлы (12 млн галоў)  і воўнавых авечак (20 млн галоў). Па колькасці авечак на душу насельніцтва Уругвай саступае толькі Новай Зеландыі, кароў — стаіць на першым месцы ў свеце.

У **раслінаводстве** галоўныя сельскагаспадарчыя культуры — пшаніца, рыс, цукровы трыснёг, кукуруза, алейны лён, сланечнік, кармавая трава для быдла. Вырошчваюць таксама вінаград і цытрусавыя.

## Прамысловасць 
Карысных выкапняў практычна няма, таму здабыўная прамысловасць не мае вялікага значэння. Апрацоўчая прамысловасць на тры чацвёртых сканцэнтравана ў Вялікім Мантэвідэа. Яна арыентавана на перапрацоўку сельгассыравіны: харчовая (мясахладабойная, мясакансервавая, малочная) гарбарна-абутковая і тэкстыльная галіны. Прыкметную ролю ў эканоміцы маюць таксама нафтаперапрацоўчая і хімічная прамысловасць. 96 % электраэнергіі вырабляецца на ГЭС.

## Транспарт 
Працягласць чыгунак каля 3000 км, шашэйных дарог каля 10 000 км.

## Знешні гандаль 
Спрыяльная ў цэлым эканамічная сітуацыя адбіваецца на росце асноўных паказчыкаў уругвайскага знешняга гандлю. Галоўнымі гандлёвым партнёрам Уругвая па *экспарце* стаў Кітай (21 %), застаюцца важнымі партнёрамі краіны-суседзі: Бразілія (14,7 %), Аргенціна (5 %), а таксама ЗША, Нідэрланды (па 6 %). Асноўныя прадукты экспарту: ялавічына, соя, сыр, рыс, малако, воўна. Большая частка ўругвайскага *імпарту* (2016) прыходзіцца на Бразілію (25 %), Кітай (15 %), Аргенціну і ЗША (па 10 %). Уругвай імпартуе нафту, аўтамабілі, электроніку, абсталяванне для харчовай прамысловасці, лекі.
Сярпейск

**Сярпейск** — сяло ў Расіі, на рацэ Сярпейцы. Уваходзіць у склад Мяшчоўскага раёна Калужскай вобласці. Насельніцтва на 2012 год — 1265 чалавек. Знаходзіцца за 20 км ад Мяшчоўска, за 104 км ад Калугі.

Сярпейск — даўняе места гістарычнай Смаленшчыны.

## Гісторыя 
Першае пісьмовае ўпамінанне пра Сярпейск датуецца 1406 годам, калі ён уваходзіў у склад Вялікага Княства Літоўскага. У 1494 годзе Сярпейск захапіў маскоўскі гаспадар Іван III, але паводле мірнага дагавора, вярнуў яго вялікаму князю Аляксандру. У 1500 годзе места апынулася ў складзе Маскоўскай дзяржавы.

У 1613 годзе Сярпейск вярнуўся ў склад Вялікага Княства Літоўскага, што пацвердзіла Дэулінскае перамір’е 1618 года. Ён увайшоў у склад Смаленскага павета Смаленскага ваяводства. У 1632 годзе места захапілі маскоўскія войскі.

Паводле Палянаўскага дагавора 1634 года Сярпейск апынуўся ў складзе Маскоўскай дзяржавы. У 1776 годзе горад стаў цэнтрам павета ў Калужскім намесніцтве. У 1777 годзе ўлады даравалі Сярпейску герб. Пазней горад увайшоў у склад Мяшчоўскага павета.

У пачатку XX ст. у Сярпейску былі плошча, 14 вуліц і 2 завулкі, дзейнічалі 3 царквы, працавалі прыходскае вучылішча, паштовая станцыя, палатняная і прадзільная фабрыкі, штогод праводзілася 2 кірмашы.

У 1919 годзе Сярпейск пазбавілі статусу горада.

## Насельніцтва 
### Дэмаграфія 
* **XIX стагоддзе**: 1863 год — 766 чал.; 1889 год — 1818 чал.
* **XX стагоддзе**: 1914 год — 1053 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2012 год — 1265 чал.

### Інфраструктура 
У Сярпейску працуюць дашкольная ўстанова, сярэдняя школа, бальніца, дом культуры.

## Турыстычная інфармацыя 
### Славутасці 
* Гістарычная забудова (XIX — пачатак XX ст.; фрагменты)
* Царква Святога Мікалая (1771)
* Царква Святога Спаса (1783)

### Страчаная спадчына 
* Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сайт Сярпейскага сельскага паселішча  

Катэгорыя:Населеныя пункты Калужскай вобласці
Краснінскі раён (Смаленская вобласць)

**Кра́снінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (муніцыпальнае ўтварэнне) на захадзе Смаленскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пгт Красны.

## Геаграфія 
Плошча раёна складае 1,5077 тыс. км².

Мяжуе на поўначы з Руднянскім раёнам, на ўсходзе са Смаленскім раёнам, на поўдні з Манастыршчанскім раёнам, на захадзе з Беларуссю.

Галоўным чынам раён знаходзіцца ў межах Смаленска-Красьнянскага ўзвышша. У паўночнай частцы цячэ Дняпро з прытокам Мярэя. Глебы ў раёне дзярнова-сярэднепадзолістыя, што фарміруюцца на лёсавідных суглінках, пясках і супясках. Лясы займаюць 29,3 % тэрыторыі.

## Гісторыя 
Краснянскі павет утвораны ў 1775. У 1929 на тэрыторыі былых Краснянскага і Аршанскага паветаў Смаленскай губерні ўтвораны Краснянскі раён. У 1963 раён скасавалі, тэрыторую далучылі да Смаленскага раёна. Адноўлены ў канчатковым выглядзе ў 1965.

## Дэмаграфія 
Насельніцтва — 14 573 чалавек (2007).

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
У раёне маецца 1 гарадскіх і 11 сельскіх паселішчаў:

**Гарадскія паселішчы**
# Краснінскае гарадское паселішча

**Сельскія паселішчы**
# Гусінскае сельскае паселішча
# Малееўскае сельскае паселішча
# Мерлінскае сельскае паселішча

## Вядомыя асобы 
* Іван Рыгоравіч Аўчыннікаў — беларускі пісьменнік
* Аляксей Васільевіч Звераў (1911—2002) — Герой Сацыялістычнай Працы.

## Эканоміка 
## Транспарт 
Чыгуначная магістраль Масква — Брэст. Аўтадарога .

## Спасылкі 
* Краснянскі раён на Radzima.org

Катэгорыя:Раёны Смаленскай вобласці
Павел Паўлавіч Уліцін

**Павел Паўлавіч Уліцін** () (, станіца Мігулінская,  — , , СССР) — рускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і каморніка, забітага белымі ў 1921 г. Маці — лекар, выпускніца Вышэйшых жаночых курсаў у Санкт-Пецярбургу. Пасля заканчэння школы паступіў у Маскоўскі інстытут філасофіі, літаратуры і гісторыі імя М. Г. Чарнышэўскага. Разам з сябрамі стварыў антысталінскія камуністычную групу, быў арыштаваны ў 1938 г. па абвінавачванні ў стварэнні «Ленінскай народнай партыі», але пасля 16 месяцаў вызвалены «па камісіі» (стане здароўя). Пасля калецтваў, атрыманых на допытах, на ўсё жыццё застаўся кульгавы.

Па заканчэнні вайны пераехаў у Падмаскоўе і паступіў у экстэрнат Маскоўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута замежных моў. У 1951 г. паспрабаваў прайсці ў амбасаду ЗША, быў арыштаваны і змешчаны ў Ленінградскую турэмна-псіхіятрычную лякарню (адным з яго лекараў быў Я. Краснушкін, які ў Нюрнбергу удзельнічаў у аглядзе Рудольфа Геса), дзе ўтрымліваўся да 1954 г. жыў на Доне, затым у Маскве. У 1957 г. скончыў завочнае аддзяленне МДПІ. Працаваў прадаўцом у кнігарні, даваў урокі англійскай мовы.

Памёр ад сардэчнага прыступу.

## Творчасць 
Пісаць Павел Уліцін пачаў з юнацтва, але раннія яго творы не захаваліся (вядома, што пры арышце у 1951 г. у яго канфіскавалі рукапіс рамана і чарнавікі яшчэ двух; проза, напісаная ў канцы 1950-х гадоў, была канфіскавана падчас ператрусу ў 1962 г.). Абапіраючыся на адкрыцці Джэймса Джойса, выпрацаваў уласны тып пісьма, у якім «схаваны сюжэт» (вызначэнне Уліціна) ствараецца перапляценнем патоку свядомасці, аўтарскіх успамінаў, цытат (у т.л. іншамоўных), урыўкаў дыялогаў і маналогаў неабазначаных персанажаў. У СССР творы Паўла Уліціна распаўсюджваліся ў самвыдаце, а з 1976 г., намаганнямі Зіновія Зініка, зрэдку з’яўляліся ў эмігранцкай перыёдыцы (часопісы «Время и мы», «Синтаксис»). У Расіі першыя публікацыі з’явіліся ў 1990-х гг .; у 2000-я гады выйшла тры кнігі, падрыхтаваных да друку Іванам Ахмецьевым. Значная частка літаратурнай спадчыны П. Уліціна не апублікавана.

## Творы 
* Макаров чешет затылок. — М.: Новое изд-во, 2004. — 172 с.
* Путешествие без Надежды. — М.: Новое изд-во, 2006. — 205 с.
* «Четыре кварка» и другие тексты / Предисл., сост. М. Айзенберга; подг. к печати, ком. И. Ахметьева; посл. Д. Барышниковой, И. Гулина, З. Зиника и И. Кукулина. — М.: Новое литературное обозрение.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Яўген Сямёнавіч Разенблат

**Яўген Сямёнавіч Разенблат** (; нар. 25 верасня 1961, г. Свярдлоўск, РСФСР) — беларускі гісторык яўрэйскага паходжання. Кандыдат гістарычных навук (2000), дацэнт (2004).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і служачых. У 1978—1983 гг. вучыўся ва Уральскім універсітэце імя А. М. Горкага. Праходзіў стажыроўку ў Окcфардзе. У 2004 г. яму прысуджана міжнародная прэмія імя Чарльза Хофмана за навуковыя дасягненні. Дацэнт кафедры ўсеагульнай гісторыі  Брэсцкага дзяржаўнага універсітэта імя А. С. Пушкіна.

## Навуковая дзейнасць 
Вобласць навуковых інтарэсаў: гісторыя яўрэяў Беларусі ў 1920-1930-я гг.; Халакост; міжнацыянальныя адносіны ў заходніх абласцях Беларусі ў 1939—1945 гг.

## Навуковыя працы 
* Розенблат Е. С. Эффективность нацистской антисемитской пропаганды и советской контрпропаганды на оккупированных территориях // Беларусь и белорусы в годы Великой Отечественной войны. Материалы Республиканской научно-практической конференции, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, Минск, БГАТУ, 13 мая 2015 г. / под ред.: А. М. Литвина [и др.]. — Минск: БГАТУ, 2015. — С. 43-49.
* Розенблат Е. С. Протоколы паспортизации еврейского населения как статистический источник по истории брестского гетто // Известия УрФУ. Серия 2. Гуманитарные науки. — 2016 т.18. № 3 (154). — С. 106—115
* Розенблат Е., Еленская И. Историческая память о межэтнических отношениях и повседневной жизни в 20-30-х годах ХХ века в отражении устных воспоминаний жителей западных областей Беларуси // Цайтшрифт (Часопiс). Минск — Вильнюс, 2016. Т.10(5). — С. 28-44
* Розенблат Е. С. Работа с материалами устной истории при изучении исторической памяти жителей Западных областей Белоруссии // Актуальні проблеми сучасної освіти та науки в контексті євроінтеграційного поступу — Матеріали доповідей учасників II Міжнародної науково-практичної конференції (26-27 травня 2016 року) / упоряд. О. А. Бундак, Т. Й. Жалко, Н. Г. Конон. — Луцьк: ЛІРоЛ, 2016. — С. 235—237
* Розенблат Е. С. Советизация Западной Беларуси в 1939—1941 гг. и процесс маргинализации еврейского населения // Эпоха социалистической реконструкции: идеи, мифы и программы социальных преобразований: Сб. науч. тр. / под ред. О. В. Горбачева, Л. Н. Мазур. — Екатеринбург: Изд-во Урал. ун-та, 2017. — 753 с. — С. 279—587. http://www.brsu.by/div/kafedra-vseobschej-istorii

## Гл. таксама 
* Вабішчэвіч Аляксандр Мікалаевіч
* Здановіч Уладзімір Васільевіч
* Шаўчук Ігар Іванавіч

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
1932 год у гісторыі кіно

**1932** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 4 студзеня — Карлас Саура, іспанскі кінарэжысёр і сцэнарыст.
* 6 лютага — Франсуа Труфо, французскі рэжысёр, кінаакцёр, сцэнарыст, адзін з заснавальнікаў французскай новай хвалі († 1984).
* 18 лютага — Мілаш Форман, чэшскі і амерыканскі кінарэжысёр, драматург, прадзюсар, акцёр, сцэнарыст († 2018).
* 24 лютага — Мішэль Легран, французскі кампазітар, які напісаў музыку больш чым да 200 фільмаў († 2019).
* 7 сакавіка — Уладзімір Дахно, украінскі мастак-мультыплікатар, рэжысёр, сцэнарыст († 2006).
* 30 кастрычніка — Луі Маль, французскі кінарэжысёр, аператар, прадзюсар, сцэнарыст († 1995).
* 7 снежня — Элен Бёрсцін, амерыканская актрыса тэатра, кіно і тэлебачання.

## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1960 год у гісторыі кіно

**1960** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Псіха» — рэж. Альфрэд Хічкак (у ролях: Энтані Перкінс, Джанет Лі, Вера Майлз, Джон Гэвін, Марцін Болсам).

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 4 красавіка — Х’юга Уівінг, аўстралійскі кінаакцёр.
* 15 красавіка — Сюзана Бір, дацкі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.
* 30 ліпеня — Рычард Лінклейтэр, амерыканскі незалежны кінарэжысёр.
* 10 жніўня — Антоніа Бандэрас, іспанскі акцёр, рэжысёр, прадзюсар і спявак.
* 17 жніўня — Шон Пен, амерыканскі акцёр і кінарэжысёр.
* 9 верасня — Х’ю Грант, брытанскі акцёр.
* 10 верасня — Колін Фёрт, брытанскі акцёр тэатра, кіно і тэлебачання.
* 14 верасня — Меліса Леа, амерыканская актрыса.
* 5 лістапада — Цільда Суінтан, брытанская кінаактрыса.
* 8 лістапада — Алег Меньшыкаў, савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр.
* 11 снежня — Рэйчэл Портман, англійская кампазітарка, найбольш вядомая сваімі працамі для кіно.
* 20 снежня — Кім Кі Дук, паўднёвакарэйскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар († 2020).

## Памерлі 
* 14 мая — Аляксандр Кістаў, беларускі савецкі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Беларускай ССР ( 1903).
* 16 лістапада — Кларк Гейбл, амерыканскі акцёр, кіназорка (нар. 1901).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1948 год у гісторыі кіно

**1948** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 28 сакавіка — Даян Уіст, амерыканская актрыса.
* 30 ліпеня — Жан Рэно, французскі акцёр.
* 19 верасня — Джэрэмі Айранс, англійскі акцёр.
* 28 лістапада — Агнешка Холанд, польскі кінарэжысёр і сцэнарыст.
* 27 снежня — Жэрар Дэпардзьё, французскі акцёр.

## Памерлі 
* 11 лютага  — Сяргей Эйзенштэйн, савецкі рэжысёр тэатра і кіно, мастак, сцэнарыст, тэарэтык мастацтваў, педагог (нар. 1898).

## Зноскі
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1952 год у гісторыі кіно

**1952** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Жанчыны чакаюць» — рэж. Інгмар Бергман (у ролях: Аніта Б’ёрк, Эва Дальбек, Гунар Б’ёрнстранд).

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 27 сакавіка — Марыя Шнайдэр, французская актрыса († 2011).
* 30 красавіка — Жак Адзіяр, французскі кінарэжысёр, сцэнарыст, кінапрадзюсар.
* 14 мая — Роберт Земекіс, амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.
* 22 кастрычніка — Джэф Голдблюм, амерыканскі акцёр.
* 27 кастрычніка — Раберта Беніньі, італьянскі акцёр, рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.

## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1933 год у гісторыі кіно

**1933** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 14 сакавіка — Сэр Майкл Кейн, брытанскі акцёр.
* 9 красавіка — Жан-Поль Бельмандо, французскі акцёр († 2021).
* 16 жніўня — Віталь Чацверыкоў, беларускі кінарэжысёр († 1983).
* 18 жніўня — Раман Паланскі, польска-французскі рэжысёр, сцэнарыст, акцёр і прадзюсар.
* 7 кастрычніка — Валянцін Вінаградаў, савецкі рэжысёр і акцёр.
* 13 кастрычніка — Марк Захараў, савецкі і расійскі рэжысёр театра і кіно, акцёр, сцэнарыст, педагог, літаратар, грамадскі дзеяч († 2019).
* 19 снежня — Галіна Волчак, савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр, педагог († 2019).

## Памерлі 
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1971 год у гісторыі кіно

**1971** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 31 сакавіка — Юэн Мак-Грэгар, шатландскі акцёр.
* 14 мая — Сафія Копала, амерыканская актрыса, кінарэжысёр, сцэнарыст і кінапрадзюсар.
* 13 жніўня — Морыц Бляйбтрой, нямецкі акцёр.
* 26 снежня — Джарэд Лета, амерыканскі акцёр.

## Памерлі 
* 15 жніўня — Пол Лукас, венгерскі і амерыканскі акцёр (нар. 1895).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1956 год у гісторыі кіно

**1956** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Міколка-паравоз» — «Беларусьфільм», рэжысёр Леў Голуб (у ролях: Валодзя Гуськоў, Георгій Гумілеўскі)
* «Карнавальная ноч»

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 3 студзеня — Мэл Гібсан, амерыкана-аўстралійскі акцёр, рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.
* 31 студзеня — Вера Глаголева, савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно, кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар († 2017).
* 30 красавіка — Ларс фон Трыер, дацкі кінарэжысёр і сцэнарыст.
* 27 мая — Джузэпэ Тарнаторэ, італьянскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.
* 9 ліпеня — Том Хэнкс, амерыканскі акцёр, прадзюсар і кінарэжысёр.

## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1953 год у гісторыі кіно

**1953** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «*Вечар блазнаў*» — рэж. Інгмар Бергман (у ролях: Оке Гронберг, Харыет Андэрсан, Хасэ Экман).

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 22 студзеня — Джым Джармуш, амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст, акцёр, кінапрадзюсар, мантажор і кампазітар.
* 16 сакавіка — Ізабэль Юпэр, французская актрыса тэатра і кіно.
* 16 мая — Пірс Броснан, ірландскі акцёр і прадзюсар.
* 14 жніўня — Джэймс Хорнер, амерыканскі кінакампазітар († 2015).
* 3 верасня — Жан-П’ер Жэнэ, французскі кінарэжысёр і сцэнарыст.

## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1969 год у гісторыі кіно

**1969** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «Барсаліна» 
* «Родам адсюль» — кароткаметражны,  «Тэлефільм»,  Уладзімір Арлоў (у ролях: )
* «Я, Францыск Скарына...» — «Беларусьфільм», рэжысёр Барыс Сцяпанаў (у ролях: Алег Янкоўскі, Расціслаў Янкоўскі)

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 1 сакавіка — Хаўер Бардэм, іспанскі кінаакцёр.
* 1 мая — Уэс Андэрсан, амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст, акцёр і прадзюсар.
* 14 мая — Кейт Бланшэт, аўстралійская актрыса тэатра і кіно.
* 19 мая — Томас Вінтэрберг, дацкі кінарэжысёр, сцэнарыст, акцёр і прадзюсар.
* 14 верасня — Пон Джун Хо, паўднёвакарэйскі рэжысёр і сцэнарыст.
* 19 верасня — Ёхан Ёхансан, ісландскі кампазітар, аўтар музыкі для тэатра, танцаў, тэлебачання і кіно († 2018).
* 25 верасня — Кэтрын Зета-Джонс, валійская кінаактрыса.
* 4 лістапада — Мэцью Мак-Конахі, амерыканскі акцёр і прадзюсар.
* 21 снежня — Жулі Дэльпі, франка-амерыканская актрыса і рэжысёр.

## Памерлі 
* 22 чэрвеня — Джудзі Гарленд, амерыканская актрыса тэатра і кіно, спявачка (нар. 1922).
* 9 жніўня — Шэран Тэйт, амерыканская актрыса і мадэль (нар. 1943).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1918 год у гісторыі кіно

**1918** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 14 ліпеня — Інгмар Бергман, шведскі рэжысёр тэатра і кіно, сцэнарыст, пісьменнік († 2007).

## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1945 год у гісторыі кіно

**1945** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 25 студзеня — Славомір Ідзяк, польскі кінааператар, сцэнарыст і рэжысёр.
* 27 лютага — Даніэль Альбрыхскі, польскі акцёр тэатра і кіно.
* 26 ліпеня — Дама Хелен Мірэн, англійская актрыса.
* 14 жніўня — Вім Вендэрс, нямецкі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.
* 21 кастрычніка — Мікіта Міхалкоў, савецкі і расійскі акцёр і кінарэжысёр.
* 25 кастрычніка — Кшыштаф Пясевіч, польскі адвакат, палітык, сцэнарыст.
* 5 снежня — Ніна Русланава, савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно († 2021).

## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1996 год у гісторыі кіно

**1996** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 13 сакавіка — Кшыштаф Кеслёўскі, польскі кінарэжысёр і сцэнарыст (нар. 1941).
* 31 кастрычніка — Віктар Тураў, беларускі кінарэжысёр і сцэнарыст (нар. 1936).
* 19 снежня — Марчэла Мастраяні, італьянскі акцёр (нар. 1924).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1924 год у гісторыі кіно

**1924** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 22 мая — Шарль Азнавур, французскі спявак, кампазітар, паэт, пісьменнік, акцёр († 2018).
* 3 красавіка — Марлан Бранда, амерыканскі акцёр тэатра і кіно, рэжысёр († 2004).
* 28 верасня — Марчэла Мастраяні, італьянскі акцёр († 1996).

## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1920 год у гісторыі кіно

**1920** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 20 студзеня — Федэрыка Феліні, італьянскі кінарэжысёр і сцэнарыст (пам. 1993).
* 16 сакавіка — Таніна Гуэра, італьянскі паэт, пісьменнік і сцэнарыст (пам. 2012).

## Памерлі 
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1926 год у гісторыі кіно

**1926** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 27 студзеня — Інгрыд Тулін, шведская актрыса тэатра і кіно, рэжысёр, сцэнарыст († 2004).
* 6 сакавіка — Анджэй Вайда, польскі тэатральны дзеяч, кінарэжысёр і сцэнарыст († 2016).
* 1 чэрвеня — Мэрылін Манро, амерыканская кіназорка, актрыса, спявачка, мадэль († 1962).

## Памерлі 
## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1949 год у гісторыі кіно

**1949** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 2 красавіка — Барыс Плотнікаў, савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны педагог († 2020).
* 12 чэрвеня — Мэрыл Стрып, амерыканская актрыса.
* 25 верасня — Педра Альмадовар, іспанскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.

## Памерлі 
* 6 студзеня — Віктар Флемінг, амерыканскі кінарэжысёр, прадзюсар і аператар (нар. 1889).
* 15 красавіка — Уолес Біры, амерыканскі акцёр (нар. 1885).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1912 год у гісторыі кіно

**1912** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 29 верасня — Мікеланджэла Антаніоні, італьянскі кінарэжысёр і сцэнарыст, класік еўрапейскага аўтарскага кіно (пам. 2007).

## Памерлі 
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1914 год у гісторыі кіно

**1914** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 2 красавіка — Алек Гінес, брытанскі акцёр тэатра і кіно (пам. 2000).
* 26 кастрычніка — Джэкі Куган, амерыканскі кінаакцёр (пам. 1984).

## Памерлі 
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
2007 год у гісторыі кіно

**2007** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
* 30 ліпеня — у адзін дзень памерлі два класікі кінематографа Мікеланджэла Антаніоні і Інгмар Бергман.

## Фільмы 
* «Імпарт-экспарт» — рэж. .
* «Катынь» — мастацкі,  «ITI Cinema»,  Анджэй Вайда (у ролях: , Сяргей Гармаш)
* «Пацверджанне» — кароткаметражны,   Курт Куэнэ (у ролях: Вікі Дэвіс).
* «Тутэйшыя» — тэлевізійны,  «Белсат»,  Валерый Мазынскі (у ролях: Павел Харланчук, Анатоль Кот)
* «Шчыт Айчыны» — мастацкі,  «Беларусьфільм»,  Дзяніс Скварцоў (у ролях: Аляксей Сянчыла, Анатоль Кот, Вераніка Пляшкевіч).

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 30 ліпеня — Мікеланджэла Антаніоні, італьянскі кінарэжысёр і сцэнарыст, класік еўрапейскага аўтарскага кіно (нар. 1912).
* 30 ліпеня — Інгмар Бергман, шведскі рэжысёр тэатра і кіно, сцэнарыст, пісьменнік (нар. 1918).
* 10 верасня — Джэйн Уайман, амерыканская актрыса (нар. 1917).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
1901 год у гісторыі кіно

**1901** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 7 студзеня — Іосіф Раеўскі, савецкі акцёр, тэатральны рэжысёр, педагог. Народны артыст СССР († 1972).
* 1 лютага — Кларк Гейбл, амерыканскі акцёр, кіназорка († 1960).
* 25 верасня — Рабер Брэсон, французскі кінарэжысёр і сцэнарыст († 1999).
* 17 лістапада — Лі Страсберг, амерыканскі кінарэжысёр, акцёр і прадзюсар († 1982).

## Памерлі 
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
Гісторыя Уругвая

## Даеўрапейскі перыяд 
Да XVI стагоддзя тэрыторыю сучаснага Уругвая насялялі плямёны індзейцаў чаруа, якія не мелі моцных традыцый дзяржаўнасці.

## Каланіяльны перыяд 
З 1515 году пачалося пранікненне іспанцаў. Да XVIII стагоддзя гэтая тэрыторыя не цікавіла каланізатараў, хіба кантрабандысты выкарыстоўвалі яе для перапраўкі тавараў у Буэнас-Айрэс. Толькі у 1724 годзе быў заснаваны Мантэвідэа, у 1750 іспанцы афіцыйна замацавалі гэтую тэрыторыю за сабой пад назвай Усходняя паласа (Banda Oriental), у складзе віцэ-каралеўства Перу, У 1776-1810 гадах — віцэ-каралеўства Рыа-дэ-ла-Плата. Індзейцы чаруа былі цалкам знішчаны, часткова яны змяшаліся з каланізатарамі.

## Барацьба за незалежнасць 
У пачатку ХІХ стагоддзя барацьбу за незалежнасць узначаліў Хасэ Арцігас, якога звалі "лідарам нацыі гауча" (el lider de la Nación Gaucha), прычым барацьба вялася не толькі з іспанцамі, але і з магутнымі суседзямі — Бразіліяй і Аргенцінай. 

У 1810 у выніку травеньскай рэвалюцыі з'явілася дзяржава Злучаных правінцый Рыа-дэ-ла-Плата, куды ўругвайскія землі пад назвай Усходняя правінцыя ўваходзілі разам з сучаснай паўночнай Аргенцінай. Але Уругвай прагнуў незалежнасці.

Незалежны Уругвай паўстаў у выніку аргенцінска-бразіліскага канфлікта. У 1816 годзе з маўклівай згоды Буэнас-Айрэсу Усходняя правінцыя была акупавана Бразіліяй. У 1825 група партызан, вядомыя як 33 арыенталіс, на чале з Хуанам Лавальеха павялі барацьбу з бразільскімі войскамі, якую Буэнас-Айрэс на гэты раз ужо падтрымаў. У выніку трохгадовага канфлікта бразільцы былі вымушаны адмовіцца ад тэрытарыяльных прэтэнзій. У 1828 Уругвай атрымаў незалежнасць і сваю сучасную назву. 25 жніўня 1825 — дзень выгнання бразільскіх акупантаў — стаў днём незалежнасці.

## XIX стагоддзе 
У 1831 адбылося апошняе паўстанне індзейцаў чаруа, у бітве пры Сальсіпуэдэсе загінулі амаль усе індзейскія воіны. У 1830-х сфарміраваліся дзве галоўныя палітычныя партыі, што існуюць і сёння: прабразільскія "чырвоныя" і прааргенцінскія "белыя". У залежнасці ад таго, якая патрыя была ва ўладзе, Уругвай арыентаваўся на адпаведнага суседа. Апазіцыйная ж партыя магла "запрасіць" сабе на дапамогу войскі іншага суседа. У 1865 Уругвай быў уцягнуты у вайну супраць Парагвая.

У апошнія дзесяцігоддзі XIX стагоддзя ва Уругваі ўмацоўвалася стабільнасць. Назіраўся эканамічны рост, звязаны з развіццём жывёлагадоўлі. Ургувай з'яўляецца другой краінай у свеце, якая абвясціла абавязковую і бясплатную адукацыю (1877). Тады ж Уругвай сталі называць "Паўднёваамерыканскай Швейцарыяй"

## ХХ стагоддзе 
У 1929 году пачалася Вялікая дэпрэсія, што нанесла значны ўдар па эканоміцы Уругвая. 1930-я - 1970-я сталі часам ваенных пераваротаў і шматлікіх непрацяглых дыктатур. З 1970-х Уругвай прытрымліваецца пераважна левай палітычнай арыентацыі. У 1967-1971 у краіне дзейнічаў марксіцкі партызанскі рух Тупамарас, у якім удзельнічаў і будучы прэзідэнт Хасэ Мухіка. У 1991 годзе Уругвай уступіў у эканамічны блок МЕРКАСУР.