open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
17 студзеня

__NOTOC__
**17 студзеня** — сямнаццаты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 395: Пасля смерці Феадосія I, Рымская імперыя была падзелена яго сынамі Аркадзіем і Ганорыем на Заходнюю і Усходнюю імперыі.
* 1222: Князь смаленскі Мсціслаў Давыдавіч захапіў Полацк.
* 1328: У Рыме адбылася каранацыя Людовіка IV як імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі. У гісторыі імперыі гэта першая каранацыя, якая была праведзена не Папам Рымскім, а прадстаўніком рымскага народа з-за спрэчакам з Янам XXII.
* 1917: ЗША купілі ў Даніі за 25 млн долараў Віргінскія астравы.
* 1926: Першы з’езд даследчыкаў беларускай археалогіі і археаграфіі распачаўся ў Менску.
* 1971: Адкрыўся Беларускі дзяржаўны акадэмічны музычны тэатр.
* 1988: У штаце Арызона (ЗША) знойдзены самы вялікі ў свеце кактус — вышыня 17 м 62 см.
* 2021: У Расіі затрыманы апазіцыйны палітык Аляксей Навальны, які вяртаўся на радзіму з Германіі.

## Нарадзіліся 
* 1472: Гвідабальда да Монтэфельтра, кандацьер і заступнік мастацтваў
* 1504: Пій V (Антоніа Мікеле Гісліеры), Папа Рымскі (1566—1572) (пам. 1.5.1572)
* 1600: Педра Кальдэрон дэ ла Барка, іспанскі драматург (пам. 25.5.1681)
* 1706: Бенджамін Франклін, адзін з заснавальнікаў ЗША
* 1732: Станіслаў Аўгуст Панятоўскі, апошні кароль Рэчы Паспалітай (пам. 12.2.1798)
* 1839: Альберт Бернхард Франк, нямецкі біёлаг
* 1847: Мікалай Жукоўскі, рускі навуковец (пам. 17.3.1921)
* 1849: Эжэн Кар'ер, французскі мастак
* 1863: Канстанцін Станіслаўскі, рускі тэатральны дзеяч (пам. 7.8.1938)
* 1881: Іаган Густаў Гаснер, нямецкі батанік
* 1899: Аль Капонэ, амерыканскі гангстэр (пам. 25.1.1947)
* 1904: Аляксандр Якімовіч, беларускі дзіцячы пісьменнік
* 1917: Антон Бархаткоў, беларускі савецкі мастак-жывапісец (пам. 24.3.2001)
* 1933: Даліда, французская спявачка
* 1942: Мухамед Алі, амерыканскі баксёр, алімпійскі чэмпіён
* 1944: Франсуаза Ардзі, французская спявачка, актрыса
* 1948: Давід Одсан, прэм’ер-міністр Ісландыі
* 1962: Джым Керы, амерыкана-канадскі акцёр
* 1964: Андрэй Федарэнка, беларускі пісьменнік
* 1981: Штэфан Пецнер, правы аўстрыйскі палітык нацыяналістычнага кірунку

## Памерлі 
* 395: Феадосій I, апошні імператар адзінай Рымскай імперыі (нар. каля 346)
* 1468: Скандэрбег, нацыянальны герой Албаніі
* 1686: Карла Дольчы, фларэнційскі мастак
* 1775: Вінчэнца дэ Рыкаці, італьянскі матэматык
* 1823: Цахарыяс Вернер, нямецкі паэт і драматург
* 1863: Мухамед Саід, віцэ-кароль Егіпта (нар. 17.3.1822)
* 1921: Аляксандр Астрамовіч, беларускі каталіцкі святар, паэт (нар. 7.12.1878)
* 1947: Эжэн Ланці, эсперантыст, сацыяліст і пісьменнік, заснавальнік SAT і стваральнік тэорыі безнацыяналізма (нар 19.07.1879)
* 1991: Улаф V, кароль Нарвегіі
* 2000: Петэр Зоргэ, нямецкі мастак
* 2004: Чэслаў Немен, польскі музыка (нар. 1939)
* 2005: Чжаа Цзыян, кітайскі палітычны дзеяч
* 2007: Яўген Кушнароў, украінскі палітык
* 2008: Бобі Фішэр, амерыканскі шахматыст, 11-ы чэмпіён свету па шахматах (нар. 9.3.1943)
* 2016: Готфрыд Хонегер, швейцарскі мастак
* 2018: Уладзімір Сяргеевіч Улашчык, беларускі вучоны-медык
* 2024: Бені Мюлер, нідэрландскі футбаліст

## Святкуюць 
*  Дзень герояў

117
17 ліпеня

__NOTOC__

**17 ліпеня** — сто дзевяноста восьмы (сто дзевяноста дзявяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1048: Дамасій II стаў Папам Рымскім, але праз некалькі тыдняў ён памёр у Палестрыне ад малярыі.
* 1054: Генрых IV быў каранаваны як кароль Германіі.
* 1134: Пад час бітвы пры Фразе армія Альмаравідаў перамагла армію Альфонса I
* 1570: У Вільні заснаваны Віленскі езуіцкі калегіум.
* 1623: Злучэнне на небе Сатурна і Юпітэра.
* 1782: Адбылася Гогландская бітва паміж рускім і шведскім флотамі падчас руска-шведскай вайны (1788—1790).
* 1868: Сталіца Японіі перанесена з Кіёта ў Токіа.
* 1918: У Маскве пачаўся Усерасійскі з'езд бежанцаў з Беларусі (сконч. 21.7).
* 1940: Латвія далучана да СССР.
* 1941: Арганізавана генеральная акруга «Беларусь», якая разам з генеральнымі акругамі «Літва», «Латвія» і «Эстонія» ўвайшла ў склад рэйхскамісарыята «Остланд».
* 1942: Пачалася Сталінградская бітва.
* 1945: Пачалася Патсдамская канферэнцыя.
* 1973: У Афганістане скінута манархія і абвешчана рэспубліка.
* 1986: У эфіры савецкага тэлебачання падчас трансляцыі тэлемаста Ленінград-Бостан «Жанчыны гавораць з жанчынамі» прагучаў выраз «У СССР сексу няма».
* 1998: Прыняты Рымскі статут Міжнароднага крымінальнага суда.
* 2014: Катастрофа Boeing 777 пад Данецкам.

## Нарадзіліся 
* 1487: Ісмаіл I, шахіншах Персіі
* 1745: Дэніэл Коўк, англійскі дзяржаўны дзеяч
* 1797: Поль Дэларош, французскі мастак
* 1845: Хуга Трэфнер, дзеяч эстонскага нацыянальнага адраджэння
* 1846: Мікалай Міклуха-Маклай, рускі падарожнік і этнограф
* 1883: Фрыдрых Алерс-Хестэрман, нямецкі мастак
* 1894: Жорж Леметр, бельгійскі святар, астрафізік
* 1899: Джэймс Кэгні, галівудскі акцёр
* 1920: Хуан Антоніа Самаранч, іспанскі палітык і бізнесмен, дзеяч Алімпійскага руху (пам. 21.4.2010)
* 1934: Рышард Філіпскі, польскі рэжысёр і акцёр
* 1954: Ангела Меркель, нямецкі палітык, канцлер Германіі
* 1959: Барыс Пятровіч, беларускі празаік
* 1959: Вольга Русілка, беларуская паэтэса, літаратуразнавец
* 1977: Ц'еры Анры, французскі футбаліст
* 1978: Эмілі Сімон, французская спявачка
* 1978: Жусцін Трые, французскі кінасцэнарыст, рэжысёр

## Памерлі 
* 855: Леў IV, Папа Рымскі
* 924: Эдуард Старэйшы, кароль англійскі з Уэсекскай дынастыі (нар. у 874)
* 1399: Ядвіга Анжуйская, каралева польская
* 1566: Барталамэ дэ лас Касас, святар-дамініканец
* 1632: Хендрык ван Бален Старэйшы, мастак
* 1762: Пётр III, імператар расійскі
* 1766: Джузэпэ Кастыльёнэ, мастак
* 1912: Анры Пуанкарэ, французскі матэматык
* 1918: Нікалай II, імператар расійскі
* 1925: Ловіс Корынт, нямецкі мастак
* 1928: Альвара Абрэгон, прэзідэнт Мексікі
* 1935: Джордж Вільям Расел, ірландскі паэт
* 1987: Крысцьян Палусалу, эстонскі барэц грэка-рымскага стылю
* 1995: Хуан Мануэль Фанхіа, аргенцінскі аўтагоншчык
* 1998: Сяргей Сідор, беларускі географ, педагог (нар. 25.5.1937)
* 2000: Эдзі Агняцвет, беларуская паэтэса, перакладчыца (нар. 11.10.1913)
* 2008: Віталь Мікалаевіч Шкраба, беларускі баксёр
* 2020: Зізі Жанмер, французская балерына

## Святкуюць 
*  Лесота: Дзень караля
*  Паўднёвая Карэя: Дзень Канстытуцыі
*  Славакія: Дзень незалежнасці
*  Фінляндыя: Дзень дэмакратыі

717
18

## Падзеі
* Пасля смерці Архелая, Кападокія страціла незалежнасць, імператар Тыберый далучыў яе да Рымскай Імперыі як правінцыю.

## Нарадзіліся
## Памерлі
*Авідзій, стражытнарымскі паэт (магчыма, памёр у 17)
180

## Падзеі 
* Колькасць насельніцтва Кітая склала прыблізна 50 млн чалавек

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Аўл Гелій, пісьменнік і граматык
*17 сакавіка: Марк Аўрэлій, рымскі імператар

## Іншае
1809

## Падзеі 
* 11 лютага: Роберт Фултан запатэнтаваў параход — судна, якое прыводзіцца ў рух паравой машынай.
* 24 сакавіка: Рускія войскі на чале з Міхаілам Барклаям-дэ-Толі занялі горад Умеа.
* 10 жніўня: Абвешчана незалежнасць Эквадора.
* 16 верасня: Рускае войска П.І. Баграціона перамагло турэцкае войска Мяхмед-пашы ля вёскі Раселат у ходзе руска-турэцкай войны 1806-1812 года.
* 14 кастрычніка: Падпісаны Шонбрунскі мірны дагавор паміж Францыяй і Аўстрыяй.

## Нарадзіліся 
* 19 студзеня: Эдгар Алан По, амерыкаскі пісьменнік  (пам. 7.10..1849)
* 21 сакавіка: Фёдар Аляксеевіч Коні, рускі драматург, тэатральны крытык
* 27 сакавіка: Жорж Эжэн Асман, французскі дзяржаўны дзеяч і горадабудаўнік (пам. 11.1.1891)

## Памерлі 
* 31 мая: Франц Іозеф Гайдн, аўстрыйскі кампазітар 
* 8 чэрвеня: Томас Пейн, амерыканскі публіцыст, "хросны бацька" ЗША
* 8 жніўня: Уэда Акінары, японскі пісьменнік
* 9 верасня: Аўгуст Людвіг Шлёцэр, нямецкі і расійскі гісторык, філолаг, публіцыст і статыстык (нар. 1735)
* 16 снежня: Антуан дэ Фуркруа, французскі хімік
181

**181** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 181 год нашай эры, 181 год 1 тысячагоддзя, 81 год II стагоддзя, 1 год 9-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 2 год 180-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Комад прыказвае пакараць сваю сястру Луцылу за ўдзел у змове.

## Нарадзіліся 
* Сянь-дзі, Хань, кітайскі імператар
* Чжугэ Лян, кітайскі палкаводзец

## Памерлі
17 чэрвеня

__NOTOC__

**17 чэрвеня** — сто шэсцьдзесят восьмы (сто шэсцьдзесят дзявяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1397: Пачатак Кальмарскай уніі паміж Даніяй, Нарвегіяй і Швецыяй
* 1416: Канстанцкі сабор прыняў рашэнне, паводле якога Жамойць у адміністрацыйным дачыненні падпарадкоўвалася імператару Жыгімонту, а ў царкоўным — польскім і літоўскім біскупам
* 1793: У Гародні пачаўся апошні сойм Рэчы Паспалітай
* 1855: У гавань Нью-Ёрка прыбыла Статуя Свабоды — падарунак французскага народа Злучаным Штатам Амерыкі
* 1907: На з’ездзе ў Вільні створана Краёвая партыя Літвы і Беларусі
* 1940: Савецкія войскі ўвайшлі ў Латвію і Эстонію
* 1944: Ісландыя атрымала незалежнасць ад Даніі
* 1988: Фірма «Microsoft» выпусціла аперацыйную сістэму «MS DOS 4.0»
* 1991: У Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы адменены закон, што патрабаваў рэгістрацыі немаўлят па расавай прыкмеце

## Нарадзіліся 
* 1660: Ян ван Мірыс, нідэрландскі мастак
* 1802: Герман Маер Саламон Гольдшміт, нямецкі астраном
* 1818: Шарль Франсуа Гуно, французскі кампазітар
* 1856: Франц Рубо, рускі мастак-панараміст
* 1880: Карл ван Вехтэн, амерыканскі пісьменнік і фатограф
* 1882: Павел Вент, беларускі вайсковы дзеяч
* 1882: Ігар Стравінскі, расійскі кампазітар
* 1898: Морыц Карнеліс Эшэр, нідэрландскі мастак
* 1920: Франсуа Жакоб, французскі мікрабіёлаг
* 1936: Кен Лоўч, брытанскі кінарэжысёр
* 1939: Кшыштаф Занусі, польскі кінарэжысёр
* 1990: Хансл Парчмент, ямайскі лёгкаатлет

## Памерлі 
* 1025: Баляслаў I Храбры, кароль польскі (нар. ~967)
* 1501: Ян I Ольбрахт, кароль польскі (нар. 27.12.1459)
* 1631: Мумтаз-Махал, любімая жонка ўладара Імперыі Вялікіх Маголаў Шах-Джахана
* 1696: Ян Сабескі, кароль польскі і вялікі князь літоўскі (нар. 17.8.1629)
* 1848: Максімільян Станіслаў Рыла, філосаф, археолаг, арыенталіст, каталіцкі місіянер на Блізкім Усходзе і ў Паўночнай Афрыцы (нар. 31.12.1802)
* 1938: Аркадзь Смоліч, беларускі навуковец, палітычны і грамадскі дзеяч (нар. 29.9.1891)
* 1940: Артур Гардэн, англійскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1929)
* 1954: Барыс Мікуліч, беларускі пісьменнік, празаік, крытык (нар. 6(19).8.1912)
* 1974: Рабэ Энкель, фінскі пісьменнік
* 2022: Жан-Луі Трэнціньян, французскі акцёр

## Святкуюць 
*  Сусветны дзень барацьбы з апустыньваннем і засухай
*  Арменія: Дзень авіяцыі
*  Германія: Дзень германскага адзінства
*  Гватэмала,  Сальвадор: Дзень бацькі
*  Інданезія: Дзень дзяцей
*  Ісландыя: Дзень незалежнасці
*  Латвія: Дзень савецкай акупацыі

617
1818

## Падзеі 
* 5 красавіка: Бітва пры Майпу, апошняя вялікая бітва ў барацьбе за незалежнасць Чылі, скончылась перамогай чылійскіх патрыётаў на чале з Хасэ дэ Сан Марцінам і Бернарда O’Хігінсам над іспанскімі раялістамі.
* 16 красавіка: Ян Чачот паводле рэкамендацыі Адама Міцкевіча залічаецца ў Таварыства філаматаў.

## Нарадзіліся 
]]
* 4 красавіка: Майн Рыд, англійскі пісьменнік (пам. 22.10.1883)
* 8 красавіка: Крысціян IX, кароль Даніі з 1863 па 1906 год (пам. 29.1.1906)
* 25 красавіка: Фёдар Іванавіч Буслаеў, гісторык рускай мовы (пам. 12.8.1897)
* 17 чэрвеня: Шарль Франсуа Гуно, французскі кампазітар (пам. 18.10.1893)
* 7 лістапада: Эміль Генрых Дзюбуа-Рэймон, нямецкі фізіёлаг (пам. 26.12.1896)

## Памерлі 
* 25 студзеня: Эліяс Марцін, шведскі пейзажыст
* 25 сакавіка: Каспар Весель, дацка-нарвежскі матэматык (нар. 8.6.1745)
* 1 снежня: Карл Фрэдэрык фон Брэда, шведскі мастак
* 8 снежня: Юхан Готліб Ган, шведскі хімік і мінералог (нар. 19.8.1745)
183

**183** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 183 год нашай эры, 183 год 1 тысячагоддзя, 83 год II стагоддзя, 3 год 9-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 4 год 180-х гадоў.

## Падзеі 
* 

## Нарадзіліся 
## Памерлі
184

**184 **— высакосны год, пачаўся ў сераду. 184 год нашай эры, 184 год 1 тысячагоддзя, 84 год II стагоддзя, 4 год 9-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 5 год 180-х гадоў.

## Падзеі 
* У Кітаі пачалося Паўстанне Жоўтых павязак.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
1840

## Падзеі 
* 6 лютага: Адпаведна пагадненню Вайтангі Новая Зеландыя набывае статус калоніі Аб'яднанага Каралеўства.
* 15 жніўня: Адкрылася Горы-Горацкая земляробчая школа.
* Эдвард Джон Эйр адкрыў самае вялікае ў Аўстарліі возера, пазней названае яго імем.

## Нарадзіліся 
* 18 сакавіка: Уільям Косма Монкхаўс, англійскі паэт і крытык
* 12 красавіка: Мікалай Іванавіч Пятроў, гісторык, літаратуразнавец, этнограф
* 14 жніўня: Рыхард Крафт-Эбінг, нямецкі псіхіятр

## Памерлі 
* 2 сакавіка: Генрых Вільгельм Матэус Ольберс, нямецкі астраном (нар. 11.10.1759)
* 7 чэрвеня: Фрыдрых Вільгельм III, кароль Прусіі (нар. 3.8.1770)
* 23 ліпеня: Карл Блехен, нямецкі мастак
* 11 снежня: Імператар Кокаку
185

## Падзеі 
__NOTOC__
### Заходняя Еўропа 
*
### Блізкі Усход 
*
### Паўднёвая Азія 
*
### Далёкі Усход 
*

## Нарадзіліся 
## Памерлі
## Іншае
1842

## Падзеі 
* 6 лістапада: У Горы-Горацкай земляробчай школе заснавалі батанічны сад.
* 18 снежня: Са складу Віленскай губерні вылучаны паветы з пераважна балтамоўным сялянскім насельніцтвам, з іх створана Ковенская губерня.
* Заснаванне ў Лагойску першага на Беларусі гістарычнага музея.

## Нараджэнні 
* 11 студзеня: Уільям Джэймс, амерыканскі філосаф і псіхолаг
* 26 лютага: Каміль Нікаля Фламарыён, французскі астраном
* 9 снежня: П. А. Крапоткін, рускі географ, гісторык, тэарэтык анархізму
* 18 сакавіка: Стэфан Малармэ, французскі паэт
* 12 лістапада: Джон Уільям Стрэт, брытанскі фізік

## Смерці 
* 15 сакавіка: Луіджы Керубіні, італьянскі кампазітар
* 8 мая: Жуль Себасцьен Сезар Дзюмон-Дзюрвіль, французскі падарожнік, акіянограф
* 25 чэрвеня: Жан Шарль Леанар Сімонд дэ Сісмандзі, швейцарскі эканаміст
* 28 ліпеня: Клеменс Брэнтана, нямецкі паэт
* 10 верасня: Вільям Гобсан, першы губернатар Новай Зеландыі, сааўтар Пагаднення Вайтангі.
186

**186 год** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю па грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* Консулы: Луцый Элій Аўрэлій Камод і Маній Ацылій Глабрыён.
* Каля 186 — Пертынакс уціхамірвае хваляванні легіёнаў у Брытаніі, якія хацелі абвясціць яго імператарам.
* У Кітаі Паўстанне Жоўтых павязак дасягнула тэрыторыі сёняшніх правінцый Шэньсі, Хэбэй і Ляанін.

* 

## Нарадзіліся 
## Памерлі
187

**187** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 187 год нашай эры, 187 год 1 тысячагоддзя, 87 год II стагоддзя, 7 год 9-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 8 год 180-х гадоў.

## Падзеі 
* Алімпіян становіцца епіскапам Візантыйскім замест Пертынакса.

## Нарадзіліся 
* Цаа Пэй, кітайскі паэт і тэартэтык літаратуры

## Памерлі
188

**188** — высакосны год, пачаўся ў панядзелак. 188 год нашай эры, 188 год 1 тысячагоддзя, 88 год II стагоддзя, 8 год 9-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 9 год 180-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
* 4 красавіка: Каракала, рымскі імператар

## Памерлі
1868

## Падзеі 
* 3 студзеня: Муцухіта выдаў маніфест аб аднаўленні імператарскай улады ў Японіі.
* 24 студзеня: Востраў Сакора быў анексаваны Мексікай.
* 28 студзеня: У Мінску створана таварыства лекараў.
* 11 красавіка: У Японіі скасаваны сёгунат.
* 31 мая: У наваколлі Парыжа ў парку Сен-Клод прайшла першая велагонка.
* 9 ліпеня: 14-я папраўка ў Кастытуцыю ЗША гарантавала негрыцянскаму насельніцтву поўныя грамадзянскія правы.
* 18 жніўня: Пры назіранні сонечнага зацьмення французскі астраном П. Ж. Жансен заўважыў у спектры незвычайную лінію — адбылося адкрыццё гелію.
* верасень: Імператар Японіі перанёс сваю рэзідэнцыю з Кіёта ў Токіа.
* 7 кастрычніка: У ЗША адкрыты Карнельскі ўніверсітэт.
* 10 снежня: У Лондане ўсталяваны першы святлафор.
* 15 снежня: Абраны прэзідэнт новай рэспублікі Эдзо, створанай на тэрыторыі Японіі.

## Нарадзіліся 
* 19 студзеня: Густаў Майрынк, аўстрыйскі пісьменнік
* 31 студзеня: Тэадор Уільям Рычардс, амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі(пам. 2.4.1928)
* 10 лютага: Карусь Каганец, беларускі пісьменнік, мастак, графік, скульптар і мовазнавец (пам. 1918)
* 26 сакавіка: Ахмед Фуад I, кароль Егіпта
* 10 красавіка: Джордж Арліс, амерыканскі акцёр і рэжысёр
* 7 мая: Раман Скірмунт, старшыня ўраду Беларускай Народнай Рэспублікі
* 18 мая: Мікалай II, расійскі імператар 
* 25 мая: Давід Яноўскі, адзін з наймацнейшых шахматыстаў свету кан. XIX — пач. XX ст.
* 6 чэрвеня: Роберт Скот, брытанскі палярны даследчык (пам. 1912)

## Памерлі 
* 13 ліпеня: Канстанцін Тышкевіч, гісторык, краязнавец, адзін з заснавальнікаў беларускай навуковай археалогіі
* 11 верасня: Рамуальд Зянкевіч, этнограф, археолаг, фалькларыст
* 26 верасня: Аўгуст Фердынанд Мёбіус, нямецкі матэматык
1883

## Падзеі 
* 8 ліпеня: Асвечаны храм Хрыста Збавіцеля ў Маскве.
* 27 жніўня: Катастрафічнае вывяржэнне Кракатаў.

## Нарадзіліся 
* 19 сакавіка: Уолтэр Хоўарс, англійскі хімік-арганік і біяхімік, член Лонданскага каралеўскага таварыства, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1937, сумесна з П. Карэрам)
* 21 сакавіка: Францішак Аляхновіч, беларускі драматург, празаік, паэт, публіцыст (пам. 3.3.1944)
* 8 мая: Сцяпан Некрашэвіч, акадэмік Беларускай Акадэміі навук (цяпер — Нацыянальная Акадэмія навук Беларусі).
* 5 чэрвеня: Джон Кейнс, англійскі эканаміст
* 24 чэрвеня: Віктар Франц Гес, аўстра-амерыканскі фізік
* 29 ліпеня: Беніта Мусаліні, італьянскі дыктатар
* 26 лістапада: Міхай Бабіч, венгерскі паэт
* 8 кастрычніка: Ота Генрых Варбург, нямецкі біяхімік, доктар і фізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1931)
* 22 снежня: Эдгар Варэз, французска-амерыканскі кампазітар

## Памерлі 
* 1 лютага: Сэру Эпеніса Такамбау, першы кароль Фіджы
* 13 лютага: Вільгельм Рыхард Вагнер, нямецкі кампазітар
* 22 кастрычніка: Майн Рыд, англійскі пісьменнік
17 сакавіка

__NOTOC__

**17 сакавіка** — 76-ы (77-ы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
*455: Петроній Максім становіцца імператарам Заходняй Рымскай імперыі.
*1175: Саладзін захапіў цытадэль Хомса
*1597: Віцебск атрымаў магдэбургскае права.
* 1776: Амерыканская рэвалюцыя: брытанскія войскі адступаюць з Бостану.
* 1861: У Турыне абвяшчаецца стварэнне Італьянскага каралеўства.
* 1916: Беспаспяхова скончылася Нарачанская аперацыя расійскіх войскаў у ходзе Першай сусветнай вайны.
* 1937: У СССР прыняты закон, які пазбавіў сялян свабоды перамяшчэння.
* 1948: Бельгія, Вялікабрытанія, Люксембург, Нідэрланды i Францыя падпісалі Брусельскі пакт, створаны абарончы Заходнееўрапейскі саюз.
* 1950: Аб’яўлена аб адкрыцці 98-га хімічнага элемента — каліфорнію.
* 1991: Адбыўся рэферэндум па пытанні аб захаванні СССР.

## Нарадзіліся 
]]
* 1628: Франсуа Жырардон, французскі мастак (пам. 1.9.1715)
* 1685: Жан-Марк Нацье, французскі мастак
* 1746: Ян Давід Голанд, нямецкі кампазітар і дырыжор, кіраўнік нясвіжскай капэлы, выкладчык музыкі ў Віленскім універсітэце (пам. 26.12.1827)
* 1808: Шыман Канарскі, дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху ў Польшчы, Літве і на Беларусі (пам. 27.2(11.3).1839)
* 1822: Мухамед Саід, віцэ-кароль Егіпта (пам 17.1.1863)
* 1834: Готліб Даймлер, нямецкі інжынер і прамысловец (пам. 6.3.1900)
* 1862: Шарль Лаваль, французскі мастак
* 1865: Габрыэль Нарутовіч, польскі дзяржаўны дзеяч, інжынер-канструктар (пам. 16.12.1922)
* 1885: Генры Тэйлар (плывец)
* 1935: Валерыа Адамі, італьянскі мастак
* 1957: Дзмітрый Хананавіч Астрахан, расійскі рэжысёр
* 1992: Джон Баега, брытанскі акцёр
* 1994: Тоні Вітэн, галандскі вясляр, алімпійскі чэмпіён

## Памерлі 
]]
* 180: Марк Аўрэлій, рымскі імператар (нар. 26.4.121)
* 1406: Ібн Хальдун, арабскі філосаф, гісторык (нар. 27.5.1332)
* 1690: Ян ван Мірыс, нідэрландскі мастак
* 1782: Данііл Бернулі, швейцарскі фізік (нар. 8.2.1700)
* 1807: Казімір Нарбут, мысліцель-асветнік, прадстаўнік эклектычнага кірунку ў філасофіі эпохі Асветніцтва ў Беларусі і Літвы (нар. 3.1.1738)
* 1853: Крысціян Доплер, аўстрыйскі фізік (нар. 29.11.1803)
* 1921: Мікалай Жукоўскі, рускі навуковец (нар. 17.1.1847)
* 1951: Альберт Паўловіч, беларускі паэт, драматург (нар. 11.11.1875)
* 1956: Ірэн Жаліё-Кюры, французскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1935)
* 1976: Лукіна Вісконці, італьянскі кінарэжысёр (нар. 2.11.1906)
* 1990: Капучынэ, французская актрыса
* 1999: Міхаіл Біч, беларускі гісторык (нар. 27.5.1937)
* 2005: Джордж Фрост Кенан, амерыканскі дыпламат і гісторык (нар. 16.2.1904)
* 2007: Джон Бекус, амерыканскі навуковец, адзін з стваральнікаў мовы праграмавання FORTRAN

## Святкуюць 
* Ірландыя, Паўночная Ірландыя, Канада, Мантсерат: Дзень Святога Патрыка

317
189

**189** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 189 год нашай эры, 189 год 1 тысячагоддзя, 89 год II стагоддзя, 9 год 9-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 10 год 180-х гадоў.

## Падзеі 
* Віктар I становіцца біскупам рымскім пасля смерці Алеўтэра.
* 

## Нарадзіліся 
* 29 мая: Луцый Публій Септымій Гета, рымскі імператар

## Памерлі
1885

## Падзеі 
* 4 студзеня: Доктар Уільям Грант правёў першую паспяховую аперацыю па выдаленні апендыкса.
* 9 лютага: У Маскве адкрылася першая бясплатная бібліятэка-чытальня імя І. С. Тургенева.
* 18 лютага: Апублікаваны «Прыгоды Гекльберы Фіна» аўтарства Марка Твэна.
* 29 мая: У Гродне адбыўся моцны пажар, які спаліў большую частку старога горада і карэнным чынам змяніў аблічча горада.
* 29 жніўня: Готліб Даймлер атрымаў патэнт на матацыкл.

## Нарадзіліся 
* 24 студзеня: Юрый Тарыч, беларускі кінарэжысёр, сцэнарыст, заснавальнік беларускай мастацкай кінематаграфіі (пам. 1967).
* 25 сакавіка: Эрколе Эрколе, італьянскі генерал і лётчык-бамбардзіроўшчык.
* 1 ліпеня: Даратыя Макэлар, аўстралійская паэтэса і пісьменнік.
* 26 жніўня: Аноэ Кікугора VI, акцёр японскага тэатра кабукі.
* 31 жніўня: Генадзь Багдановіч, беларускі грамадскі дзеяч.
* 8 кастрычніка: Аляксандр Бурбіс, беларускі савецкі палітычны і грамадскі дзеяч, адзін з пачынальнікаў беларускага тэатра.
* 14 снежня: Міраслаў Кралевіч, харвацкі мастак і скульптар.

## Памерлі 
* 16 студзеня: Эдмон Абу, французскі белетрыст
18 верасня

__NOTOC__
**18 верасня** — дзвесце шэсцьдзесят першы (дзвесце шэсцьдзесят другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 96: Група змоўшчыкаў на чале з Флавіем Стэфанам забіла імператара Даміцыяна. З яго смерцю скончылася дынастыя Флавіяў.
* 1180: Пасля смерці свайго бацькі Людвіга VII Філіп II стаў каралём Францыі.
* 1502: Хрыстафор Калумб адкрыў архіпелаг Маіс. 
* 1651: Пасля шэрагу параз ад войскаў Рэчы Паспалітай Багдан Хмяльніцкі заключыў з уладамі Белацаркоўскі мір, паводле якога казацкай тэрыторыяй прызнавалася толькі Кіеўскае ваяводства, а Хмяльніцкі мусіў падпарадкоўвацца вялікаму гетману кароннаму і не мець самастойных знешніх зносін.
* 1759: Брытанскія салдаты захапілі горад Квебек.
* 1772: Расійская імперыя, Аўстра-Венгрыя і Каралеўства Прусія давялі да ўлад Рэчы Паспалітай аб факце падзелу яе тэрыторыі і запатрабавалі склікання надзвычайнага сейма, каб фармальна пацвердзіць законнасць сваіх захопаў.
* 1915: Кайзераўскія войскі занялі Вільню, у гэты ж дзень пачаўся Свянцянскі прарыў — наступальная аперацыя кайзераўскіх войск на Заходнім фронце.
* 1919: Польскія войскі акупіравалі Мінск.
* 1931: Пачалася японская інтэрвенцыя ў Маньчжурыю.
* 1997: На рэферэндуме насельніцтва Уэльса вырашыла стварыць уэльскі рэгіянальны парламент.
* 2014: Рэферэндум у Шатландыі не ўхваліў незалежнасць ад Вялікабрытаніі.
* 2022: Пасля гібелі Махсы Аміні акцыі пратэсту ахапілі Іран.

## Нарадзіліся 
* 53: Траян, імператар рымскі (пам. 117)
* 1765: Рыгор XVI, Папа Рымскі (пам. 1.6.1846)
* 1819: Леон Фуко, французскі фізік і астраном (пам. 11.2.1868)
* 1838: Антон Маўвэ, галандскі жывапісец
* 1848: Крысціян VIII, кароль Нарвегіі і Даніі (пам. 20.1.1848)
* 1868: Ян Веркадэ, нідэрландскі мастак
* 1872: Аўгустс Кірхенштэйнс, латвійскі навуковец, дзяржаўны дзеяч
* 1905: Грэта Гарба, шведская і амерыканская актрыса (пам. 15.4.1990)
* 1910: Ёзэф Таль, ізраільскі кампазітар
* 1910: Бернард Кангра, эстонскі пісьменнік
* 1913: Эрык Бломберг, фінскі кінарэжысёр
* 1939: Жоржы Фернанду Бранку ды Сампаю, прэзідэнт Партугальскай рэспублікі
* 1959: Маргус Лайдрэ, эстонскі дыпламат
* 1989: Серж Ібака, іспанскі баскетбаліст
* 1992: Кендра Харысан, амерыканская лёгкаатлетка
* 1995: Дэніел Эбеньё, кенійскі лёгкаатлет

## Памерлі 
* 96: Даміцыян, рымскі імператар
* 1598: Таётомі Хідэёсі, японскі ваенны і палітычны дзеяч
* 1783: Леанард Эйлер, швейцарскі матэматык
* 1861: Антоні Гарэцкі, польскі паэт (нар. 1787)
* 1872: Карл XV, кароль Швецыі і кароль Нарвегіі (нар 3.5.1826)
* 1939: Гвен Джон, валійская мастачка
* 1958: Олаф Гульбрансан, нарвежскі мастак
* 1970: Джымі Хендрыкс, амерыканскі гітарыст, спявак і кампазітар (нар. 27.11.1942)
* 1972: Фрыц Гларнер, швейцарскі і амерыканскі мастак
* 1980: Кэтрын Эн Портэр, амерыканскі пісьменніца
* 1992: Ян Скрыган, беларускі пісьменнік (нар. 16.11.1905)

## Святкуюць 
:  — Нацыянальны дзень.

918
18 жніўня

__NOTOC__

**18 жніўня** — дзвесце трыццаты (дзвесце трыццаць першы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
thumb|right|100px|Герб Рыгі
* 1201: Заснаваны горад Рыга.
* 1649: Заключана Збораўскае пагадненне паміж польскім каралём Янам Казімірам і казацкай старшынёй. Пагадненне было часовым капрамісам, антыфеадальная вайна не скончылася.
* 1682: Пачатак валадарства Івана V і Пятра I, цароў рускіх пры рэгенцтве Соф'і Аляксееўны.
* 1743: Абаскі мірны трактат завяршыў руска-шведскую вайну.
* 1868: Пры назіранні сонечнага зацьмення ў Індыі французскі астраном П. Ж. Жансен заўважыў у спектры сонечнай кароны незвычайную лінію — у выніку адбылося адкрыццё гелію.
* 1877: Амерыканскі астраном Асаф Хол адкрыў спадарожнік Марса Фобас.
* 1924: У Мінску арыштаваны адзін з кіраўнікоў антысавецкага ўзброенага змагання Барыс Савінкаў.
* 1966: На плошчы Цяньаньмэнь у Пекіне для сустрэчы з Маа Цзэдунам сабралася каля мільёна хунвейбінаў.
* 1991: Недалёка ад Хацежына аўтобус ЛАЗ-699 упаў з маста на чыгуначнае палатно, 17 чалавек загінула. Гэта адна з найбуйнейшых аварый за ўвесь час існавання Беларусі.https://auto.onliner.by/2016/11/14/detektiv
* 2020: Адбыўся ваенны пераварот у Малі.

## Нарадзіліся 
thumb|left|100px|Антоніа Сальеры
* 1685: Брук Тэйлар, англійскі матэматык
* 1750: Антоніо Сальеры, італьянскі кампазітар
* 1824: П'ер Мартэн, французскі металург
* 1830: Франц Іосіф I, імператар аўстрыйскі і кароль венгерскі
* 1848: Іпаліт Корвін-Мілеўскі, польскі грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст, доктар права (пам. 11.2.1932)
* 1891: Макар Краўцоў, дзеяч беларускага нацыянальна-вызваленчага руху, паэт, публіцыст, перакладчык
* 1912: Давыд Генін (пам. 1971), савецкі мастак-пейзажыст родам з Віцебску
* 1912: Эльза Марантэ, італьянская пісьменніца (пам. 25.11.1985)
* 1920: Шэлі Уінтэрс, амерыканская актрыса
* 1933: Раман Паланскі, кінарэжысёр
* 1933: Жуст Фантэн, французскі футбаліст
* 1946: Алесь Марціновіч, беларускі пісьменнік, крытык, літаратуразнаўца
* 1954: Алесь Ксёндзаў, беларускі-мастак
* 1959: Анатоль Рэзнік, беларускі гісторык
* 1962: Феліпэ Кальдэрон, прэзідэнт Мексікі
* 1963: Хайна Ферх, нямецкі акцёр
* 1966: Алена Брава, беларуская пісьменніца
* 1969: Эдвард Нортан, амерыканскі акцёр
* 1980: Эстэбан Камб’яса, аргенцінскі футбаліст

## Памерлі 
thumb|right|100px|Чынгісхан
* 849: Валафрыд Страбон, паэт, багаслоў
* 1227: Чынгісхан, вялікі каган мангольскі
* 1503: Аляксандр VI, Папа Рымскі
* 1559: Павел IV, Папа Рымскі
* 1765: Франц I Латарынгскі
* 1777: Іаган Хрысціян Эркслебен, нямецкі вучоны
* 1823: Андрэ Жак Гарнерэн, першы ў свеце парашутыст
* 1850: Анарэ дэ Бальзак, французскі пісьменнік
* 1874: Уільям Фейрберн, шатландскі інжынер, прамысловец
* 1905: Альберт Эдэльфельт, фінскі мастак
* 1940: Уолтэр Персі Крайслер, амерыканскі прадпрымальнік
* 1988: Тадэвуш Кулісевіч, польскі графік і ілюстратар
* 2009: Кім Дэ Джун, прэзідэнт Паўднёвай Карэі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру
* 2019: Васіль Іванавіч Гапоненка, беларускі вучоны ў фізіялогіі
* 2024: Ален Дэлон, французскі акцёр

## Святкуюць 
*  Аўстралія: Дзень Лангтана
*  Тайланд: Нацыянальны дзень навукі

## Крыніцы 

818
1890

## Падзеі 
* 28 мая: Далучэнне Аранжавай Свабоднай Дзяржавы да Вялікабрытаніі.
* 3 ліпеня: Штат Айдаха ўвайшоў у склад ЗША, стаўшы 43-м штатам.
* 4 ліпеня: Перапахаванне А. Міцкевіча ў Кракаве.
* 12 верасня: Заснаваны брытанскі форт Солсберы на поўдні Афрыкі.
* 19 снежня: У Пецярбургу ў Марыінскім тэатры прайшла прэм’ера «Пікавай дамы» П. І. Чайкоўскага.

## Нарадзіліся 
* 12 студзеня: Васіль Ерашэнка, рускі пісьменнік-сімваліст, паэт, музыкант, педагог (пам. 23.12.1952)
* 27 студзеня: Маўна Пекала, фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч (пам. 30.6.1952)
* 19 лютага: Казімір Сваяк, беларускі паэт, драматург, публіцыст, літаратуразнавец, каталіцкі святар
* 12 сакавіка: Ідрыс I, кароль Лівіі  (пам. 25.5.1983)
* 31 сакавіка: Уільям Лорэнс Брэг, аўстралійскі фізік (пам. 1.7.1971)
* 15 мая: Кэтрын Эн Портэр, амерыканскі пісьменніца (пам. 18.9.1980)
* 27 жніўня: Ман Рэй, французскі і амерыканскі мастак (пам. 18.11.1976)
* 14 кастрычніка: Дуайт Дэйвід Эйзенхаўэр, 34-ы прэзідэнт Злучаных Штатаў Амерыкі (пам. 28.3.1969)
* 22 лістапада: Шарль дэ Голь, французскі генерал і палітык, прэзідэнт Францыі (пам. 9.11.1970)

## Памерлі 
* 21 снежня: Нільс Гадэ, дацкі кампазітар
* 26 снежня: Генрых Шліман, нямецкі археолаг, раскапаўшы старажытную Трою (нар. 6.1.1822)
18 кастрычніка

__NOTOC__

**18 кастрычніка** — дзвесце дзевяноста першы (дзвесце дзевяноста другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1239: Мангола-татарскія войскі ўзялі Чарнігаў.
* 1685: Французскі кароль Людовік XIV выдаў эдыкт Фантэнбло, якім даваў гугенотам права трымацца іх рэлігіі.
* 1817: Прыняты сцяг Чылі.
* 1867: Аляска ад Расіі перайшла да Злучаных Штатаў Амерыкі.
* 1905: Курлоўскі расстрэл у Мінску.
* 1920: Спыніліся ваенныя дзеянні ў ходзе савецка-польскай вайны 1919—1921 гадоў.
* 1922: Заснавана брытанская карпарацыя BBC.
* 1926: Якубу Коласу нададзена званне Народнага паэта БССР.
* 1939: Войскі СССР, паводле пакту пра ўзаемную дапамогу, увайшлі на тэрыторыю Эстоніі.
* 1942: Скончылася ліквідацыя Брэсцкага гета.
* 1958: З’явілася першая шматкарыстальніцкая камп’ютарная гульня — Tennis for Two.
* 2003: Распачаў вяшчанне тэлеканал «ЛАД».

## Нарадзіліся 
* 1130: Чжу Сі, кітайскі філосаф
* 1405: Пій II, Папа Рымскі
* 1523: Ганна Ягелонка, каралева польская і вялікая княгіня літоўская ў 1575—1596 (пам. 9.9.1596)
* 1527: Лука Камбіяза, італьянскі мастак
* 1610: Нікаля Кашэн, французскі мастак
* 1634: Лука Джардана, італьянскі мастак
* 1680: Ян Фрыдэрык Сапега, вялікі канцлер літоўскі
* 1777: Генрых фон Клейст, нямецкі драматург, паэт і празаік (пам. 21.11.1811)
* 1891: Лукаш Голад, праваслаўны святар, прыхільнік беларусізацыі праваслаўнай царквы (пам. 6.11.1947)
* 1893: Уладзімір Уладамірскі, беларускі акцёр (пам. 24.1.1971)
* 1906: Алесь Салагуб, беларускі паэт (пам. 17.5.1934)
* 1913: Арнэ Скоўэн, нарвежскі кінарэжысёр
* 1919: Усевалад Кароль, беларускі палітычна-грамадскі дзеяч (пам. кастр. 1984)
* 1924: Жорж Жэрэ, французскі акцёр
* 1934: Кір Булычоў, пісьменнік-фантаст, усходазнавец, фалерыст, сцэнарыст (пам. 5.9.2003)
* 1943: Андрэй Баюк, славенскі палітычны дзеяч (пам. 16.8.2011)
* 1947: Юрый Хашчавацкі, беларускі кінарэжысёр
* 1992: Рашэл Клейтан, ямайская лёгкаатлетка
* 1995: Юі Ахасі, японская плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка

## Памерлі 
*31: Луцый Элій Сеян, ваенны і палітычны дзеяч Рымскай імперыі
*629: Хлотар II, кароль франкаў
* 707: Ян VII, Папа Рымскі
* 1417: Рыгор XII, Папа Рымскі
* 1503: Пій III, Папа Рымскі
* 1595: Альвара Менданья дэ Нейра, іспанскі мараплавец
* 1678: Якаб Іорданс, фламандскі мастак
* 1866: Мануэль Бульнес, прэзідэнт Чылі
* 1893: Шарль Франсуа Гуно, французскі кампазітар
* 1918: Уладзімір Стукаліч, расійска-беларускі гісторык і краязнавец (нар. 28.10(9.11)1856)
* 1931: Томас Эдысан, амерыканскі вынаходнік (нар. 11.2.1847)
* 1971: Язэп Гайлевіч, каталіцкі святар, прыхільнік беларусізацыі касцёла (нар. 26.2.1893)
* 1991: Пятро Бітэль, беларускі настаўнік, пісьменнік і перакладчык (нар. 19.6.1912)
* 1995: Франка Фабрыцы, італьянскі акцёр

## Святкуюць 
*  Аляска: Дзень Аляскі

К18
17 снежня

__NOTOC__

**17 снежня** — трыста пяцьдзясят першы (трыста пяцьдзясят другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 546: Войска остготаў на чале з Тотылам узяло Рым.
* 1282: Кароль Германіі Рудольф I абраў сваіх сыноў Альбрэхта і Рудольфа герцагамі Аўстрыі і Штырыі. Дакумент аб гэтым быў выдадзены 27 снежня.
* 1903: Браты Райт здзейснілі першы ў гісторыі пілатуемы палёт на маторным самалёце «Флайер-1».
* 1918: Утворана Гомельская дырэкторыя.
* 1924: Утворана прафесійнае аб’яднанне беларускіх кінематаграфістаў і фатографаў «Белдзяржкіно».
* 1988: Адбыўся І з’езд Беларускага аб’яднання студэнтаў.
* 1989: На тэлеканале FOX дэбютаваў серыял «Сімпсаны» — самы доўгі мультсерыял у гісторыі амерыканскага тэлебачання.
* 2008: Міністэрства юстыцыі Беларусі выдала пасведчанне аб рэгістрацыі Руху «За свабоду».
* 2014: Адноўлены дыпламатычныя адносіны ЗША і Кубы.
* 2019: Былога прэзідэнта Пакістана Первеза Мушарафа завочна прысудзілі да смяротнага пакарання.

## Нарадзіліся 
* 914: Лі Цунхоу, 3-і імператар Позняй Тан
* 1749: Даменіка Чымароза, італьянскі кампазітар
* 1775: Франсуа Марыус Гранэ, французскі мастак
* 1778: Гемфры Дэві, англійскі хімік і фізік
* 1797: Джозеф Генры, амерыканскі фізік
* 1852: Герберт Бірбом Тры, англійскі акцёр і рэжысёр
* 1887: Артур Амрэ, нарвежскі пісьменнік
* 1930: Армін Мюлер-Шталь, нямецкі акцёр
* 1936: Францыск, Папа Рымскі
* 1945: Эрні Хадсан, амерыканскі акцёр
* 1945: Юры Талвет, эстонскі паэт
* 1948: Кемаль Кылычдараглу, турэцкі палітычны дзеяч
* 1957: Эльжбета Вітэк, польскі палітычны дзеяч
* 1962: Ары Фольман, ізраільскі кінарэжысёр
* 1966: Элсі Катайнен, фінскі палітычны дзеч
* 1969: Рабіна Набанджа, прэм'ер-міністр Уганды
* 1976: Ражэр Касамажор, іспанскі акцёр
* 1988: Дэвід Рудыша, кенійскі лёгкаатлет
* 2002: Мэцью Рычардс, брытанскі плывец, алімпійскі чэмпіён

## Памерлі 
* 1187: Рыгор VIII, Папа Рымскі
* 1273: Румі, персідскі паэт
* 1630: Мялецій Сматрыцкі, беларускі пісьменнік і рэлігійны дзеяч
* 1663: Нзінга Мбанды, нацыянальная гераіня Анголы
* 1750: Тамаза Альбіноні, італьянскі кампазітар, скрыпач (нар. 8.6.1671)
* 1830: Сімон Балівар, змагар за незалежнасць Лацінскай Амерыкі ад Іспаніі (нар. 24.7.1783)
* 1833: Каспар Хаўзер, вядомы сваім таямнічым лёсам знайдыш, празваны «Дзіця Еўропы».
* 1964: Віктар Франц Гес, аўстра-амерыканскі фізік
* 1980: Антон Антановіч, беларускі мовазнавец
* 1981: Мехмет Шэху, албанскі дзяржаўны дзеяч
* 1987: Аркадзь Ісакавіч Райкін, савецкі артыст эстрады
* 1999: Юрген Мозер, матэматык
* 2006: Іван Навуменка, беларускі пісьменнік (нар. 16.2.1925)
* 2015: Асаму Хаяісі, японскі біяхімік
* 2019: Карын Бальцэр, нямецкая бар'ерыстка, алімпійская чэмпіёнка

## Святкуюць 
* Міжнародны дзень абароны секс-працаўніц ад гвалту і жорсткасці.
*  Беларусь, Дзень беларускага кіно.
*  Бутан, Нацыянальны дзень Бутана.
*  Куба, Дзень Святога Лазара.
*  Расія, Дзень Ракетных войскаў стратэгічнага прызначэння.
*  Расія, Дзень супрацоўнікаў Дзяржаўнай фельд’егерскай службы.
* , Дзень працаўніка дзяржаўнай выканаўчай службы Украіны.

С17
18 красавіка

__NOTOC__

**18 красавіка** — сто восьмы (сто дзявяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
thumb|150px|В-24 пры бамбаванні Лейпцыга
* 1386: Вялікі князь смаленскі Святаслаў Іванавіч аблажыў горад Мсціслаў.
* 1518: Бона Сфорца каранаваная на каралеву польскую.
* 1906: Здарылася  ў Сан-Францыска.
* 1921: У Мінску адбылося афіцыйнае адкрыццё Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.
* 1945: Амерыканскія войскі занялі горад Лейпцыг.
* 1954: Гамаль Абдул Насер стаў прэм’ер-міністрам і ваенным губернатарам Егіпта.

## Нарадзіліся 
* 359: Грацыян, імператар заходняй часткі Рымскай імперыі
* 1480: Лукрэцыя Борджыя, пазашлюбная дачка папы рымскага Аляксандра VI
* 1590: Ахмед I, султан Асманскай імперыі (пам. 22.11.1617)
* 1772: Давід Рыкарда, англійскі эканаміст
* 1814: Яўстафій Тышкевіч, беларускі археолаг, гісторык, этнограф і краязнавец (пам. 8.9.1873)
* 1838: Уладзіслаў Дыбоўскі, беларускі заолаг, батанік, палеантолаг, мінералог і фалькларыст (пам. 27.7.1910)
* 1852: Джордж Клоўзен, англійскі мастак
* 1881: Макс Вебер (мастак), польска-амерыканскі жывапісец
* 1884: Людвіг Майднер, нямецкі мастак
* 1898: Сава (Саветаў), праваслаўны царкоўны дзеяч (пам. 21.5.1951)
* 1900: Петэр Херкенрат, нямецкі мастак
* 1903: Платон Галавач, беларускі пісьменнік (пам. 29.10.1937)
* 1907: Ларс Альфорс, фінскі і амерыканскі матэматык
* 1908: Этэль Кэтэрвуд, канадская лёгкаатлетка
* 1911: Морыс Гольдхабер, амерыканскі фізік-ядзершчык
* 1918: Габрыэль Аксель, дацкі кінарэжысёр
* 1928: Мікіа Сато, японскі матэматык
* 1931: Клас Лестандэр, шведскі біятланіст
* 1947: Джэймс Вудс, амерыканскі акцёр
* 1947: Ежы Штур, акцёр тэатра і кіно
* 1949: Чарльз Феферман, амерыканскі матэматык
* 1959: Валерый Магучы, беларускі скульптар
* 1961: Элізабет Борн, прэм'ер-міністр Францыі
* 1976: Уладзімір Пугач, беларускі музыкант, удзельнік гурта «J:морс»

## Памерлі 
thumb|120px|Тур Хеердал
* 1669: Ежы Караль Глябовіч, дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай (нар. 1603/05?)
* 1679: Крысціян Гофман фон Гофмансвальдау, нямецкі паэт (нар. 25.12.1616)
* 1684: Гансалес Кокс, жывапісец
* 1796: Іаган Карл Вільке, шведскі фізік
* 1859: Тантыя Топі, адзін з кіраўнікоў паўстання сіпаяў
* 1898: Гюстаў Маро, французскі мастак
* 1943: Ісароку Ямамота, японскі адмірал (нар. 4.4.1884)
* 1955: Альберт Эйнштэйн, нямецкі фізік, стваральнік тэорыі адноснасці. (нар. 14.3.1879)
* 1966: Станіслаў Грынкевіч, беларускі грамадскі дзеяч (нар. 1912)
* 1987: Якуб Ермаловіч, беларускі празаік (нар. 7.8.1910)
* 2002: Тур Хеердал, нарвежскі падарожнік і вучоны (нар. 6.10.1914)

## Святкуюць 
*  ЮНЕСКА: Міжнародны дзень помнікаў і гістарычных мясцін
*  Зімбабвэ: Дзень Незалежнасці (1974)

418
18 мая

__NOTOC__

**18 мая** (**18 траўня**) — сто трыццаць восьмы (сто трыццаць дзявяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1012: Бенедыкт VIII стаў Папам Рымскім.
* 1565: Турэцкія войскі пачалі аблогу Мальты.
* 1906: У Пецярбургу заснавана беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша аконца», якая выдала 38 кніг агульным накладам больш за 100 тыс. асобнікаў (праіснавала да 1914).
* 1912: У Мінску створана Таварыства краязнаўства, этнаграфіі і археалогіі.
* 1920: Парламент Ісландыі (Альтынг) прыняў Канстытуцыю.
* 1944: Праведзена дэпартацыя крымскіх татар у СССР.
* 1994: Архібіскуп Агастына Маркета прызначаны нунцыем Апостальскай Сталіцы на Беларусі.
* 1994: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з Эфіопіяй.

## Нарадзіліся 
* 1048: Амар Хаям, персідскі і таджыкскі паэт і вучоны (пам. 4.12.1131)
* 1610: Стэфана дэла Бела, французскі малявальшчык
* 1868: Мікалай II, імператар расійскі (пам. 17.7.1918)
* 1872: Бертран Артур Уільям Расэл, англійскі матэматык, філосаф і грамадскі дзеяч (пам. 2.2.1970)
* 1888: Ганна Барысевіч, беларуская доўгажыхарка
* 1895: Аўгуста Сесар Сандзіна, нікарагуанскі палітычны дзеяч
* 1897: Феліксас Вайшнарас, літоўскі паэт, перакладчык, журналіст (пам. 21.8.1972)
* 1897: Фрэнк Капра, амерыканскі кінарэжысёр (пам. 3.9.1991)
* 1901: Анры Сагэ, французскі кампазітар і дырыжор
* 1905: Казімеж Фелікс Куманецкі, польскі філолаг, гісторык антычнасці (пам. 8.6.1977)
* 1912: Рычард Брукс, амерыканскі кінарэжысёр
* 1913: Шарль Трэнэ, французскі шансанье
* 1914: П’ер Бальмен, французскі мадэльер
* 1918: Масіма Джыроці, італьянскі акцёр
* 1919: Марго Фонтэйн, англійская артыстка балета
* 1920: Караль Вайтыла, з 1978 Папа Рымскі Ян Павел II (пам. 2.4.2005)
* 1937: Мікалай Паўлюкевіч, беларускі вучоны ў галіне цеплафізікі
* 1938: Міхаіл Казінец, беларускі дырыжор, педагог
* 1939: Петэр Грунберг, нямецкі фізік
* 1940: Ян Чыквін, беларускі паэт, літаратуразнавец і перакладчык з Беласточчыны
* 1944: Джэймс Артур, канадскі матэматык
* 1970: Ціна Фей, амерыканская актрыса
* 1972: Аляксандр Кулінковіч, беларускі рок-музыка, лідар гурта Neuro Dubel
* 1973: Сяргей Далідовіч, беларускі лыжнік
* 1986: Максім Бардачоў, беларускі футбаліст
* 2002: Аліна Ільназаўна Загітава, расійская фігурыстка

## Памерлі 
* 526: Ян I, Папа Рымскі (нар. ~470)
* 1160: Эрык IX Святы, кароль шведскі (нар. ~1120)
* 1551: Даменіка Бекафумі, італьянскі мастак
* 1800: Аляксандр Сувораў, рускі палкаводзец (нар. 13(24).11.1730)
* 1909: Ісак Альбеніс, іспанскі кампазітар (нар. 29.5.1860)
* 1910: Эліза Ажэшка, польская пісьменніца (нар. 6.6.1841)
* 1911: Густаў Малер, аўстрыйскі кампазітар (нар. 7.7.1860)
* 1981: Уільям Сараян, амерыканскі пісьменнік і драматург
* 1983: Юрый Багушэвіч, беларускі пісьменнік, перакладчык (нар. 5.5.1917)
* 1990: Джыл Айрленд, англійская і амерыканская актрыса
* 2016: Алег Аблажэй, беларускі мастак

## Святкуюць 
*  Гаіці: Дзень сцяга

518
18 снежня

__NOTOC__

**18 снежня** — трыста пяцьдзясят другі (трыста пяцьдзясят трэці ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1529: На польскім сойме Жыгімонт Стары дамогся абрання каралём свайго сына Жыгімонта Аўгуста.
* 1842: Са складу Віленскай губерні вылучаны паветы з пераважна балтамоўным сялянскім насельніцтвам, з іх створана Ковенская губерня.
* 1865: Увайшла ў сілу 13-я папраўка да Канстытуцыі ЗША, якая канчаткова забараніла ўсе формы рабства.
* 1882: Першыя тэлефонныя лініі злучылі гомельскі маёнтак князя Ф. Паскевіча з яго замкам, фабрыкамі і фальваркамі.
* 1917: У Мінску распачаўся Першы Усебеларускі з’езд.
* 1918: ЦВК груп Сацыял-дэмакратыі Каралеўства Польскага і Літвы пачало выдаваць у Мінску на польскай мове газету «Młot» (выходзіла да сакавіка 1926).
* 1943: Савецкія войскі ўвайшлі ў Васілевічы.
* 1956: Японія ўступіла ў ААН.
* 1965: У Мінску ўведзены ў строй самы буйны ў Беларусі малочны завод.
* 2005: На выбарах прэзідэнта Балівіі перамог Хуан Эва Маралес.

## Нарадзіліся 
* 1815: Эгран Лундгрэн, шведскі мастак і пісьменнік (пам. 23.12.1875)
* 1856: Джозеф Джон Томсан, англійскі фізік (пам. 30.8.1940)
* 1878: Іосіф Сталін, савецкі палітычны і дзяржаўны дзеяч (пам. 1953)
* 1883: Мікалай Бонч-Асмалоўскі, беларускі і расійскі савецкі мастак (пам. 23.8.1968)
* 1892: Наэль Раквер, французскі акцёр
* 1928: Эдуард Загарульскі, беларускі гісторык, археолаг
* 1933: Ален Бард, амерыканскі хімік
* 1953: Пітэр Сарнак, матэматык
* 1953: Дэвід Чыперфілд, брытанскі архітэктар
* 1956: Бент Хамер, нарвежскі кінарэжысёр
* 1963: Брэд Піт, амерыканскі акцёр
* 1980: Крысціна Агілера, амерыканская спявачка
* 1992: Крыстэн Фолкнер, амерыканская велагоншчыца, алімпійская чэмпіёнка

## Памерлі 
* 1442: П'ер Кашон, біскуп Бавэ (нар. 1371)
* 1542: Станіслаў Гаштольд, вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч (нар. ~1507)
* 1753: Міягава Цёсюн, японскі мастак
* 1803: Іаган Готфрыд Гердэр, нямецкі філосаф (нар. 25.8.1744)
* 1829: Жан-Батыст Ламарк, французскі біёлаг (нар. 1.8.1744)
* 1935: Альбрэхт Антоні Радзівіл, палітычны дзеяч, шаснаццаты нясвіжскі ардынат (нар. 18.12.1885)
* 1969: Пятро Глебка, беларускі грамадскі дзеяч, навуковец, паэт, драматург, перакладчык (нар. 6.7.1905)
* 1971: Аляксандр Твардоўскі, рускі савецкі паэт (нар. 21(8).6.1910)
* 2011: Вацлаў Гавел, чэшскі палітычны дзеяч, прэзідэнт Чэхаславакіі і Чэхіі (нар.5.10.1936)
* 2014: Вірна Лізі, італьянская актрыса

## Святкуюць 
*  Міжнародны дзень мігранта
*  Міжнародны дзень арабскай мовы
*  Сусветны дзень сноўбордзінга
*  Малдова: Дзень паліцыі
*  Нігер: Дзень рэспублікі
*  Расія: Дзень падраздзяленняў уласнай бяспекі органаў унутраных спраў Расіі

С18
18 студзеня

__NOTOC__
**18 студзеня** — васямнаццаты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 336: Папам Рымскім быў абраны Марк, але ён быў біскупам нядоўга і памёр праз 8 месяцаў.
* 474: Леў II стаў імператарам Усходняй Рымскай імперыі пад уплывам Флавія Зянона.
* 1401: У Вільні разам з біскупамі, князямі і баярамі вялікі князь Вітаўт выдаў першыя акты Віленска-Радамскай уніі.
* 1654: Пераяслаўская рада ўхваліла саюз Украіны з Расіяй.
* 1701: Курфюрст Брандэнбурга Фрыдрых III каранаваны ў Кенігсбергу як Фрыдрых I, «кароль у Прусіі».
* 1915: Японія прад’явіла Кітаю Дваццаць адно патрабаванне.
* 1919: Распачалася Парыжская мірная канферэнцыя.
* 1919: Кампанія Bentley распрацавала свой першы аўтамабіль.
* 1921: Заснавана Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі.
* 1940: Указам Прэзідыума ВС БССР у Беластоцкай, Баранавіцкай, Брэсцкай, Вілейскай і Пінскай абласцях БССР замест паветаў утвораны 101 раён.
* 2005: Упершыню афіцыйна паказаны публіцы аэробус A380 — найбуйнейшы авіялайнер у гісторыі.
* 2012: У знак пратэсту супраць законапраекта «Stop Online Piracy Act», які абмяркоўваў Кангрэс ЗША, раздзел Вікіпедыі на англійскай мове быў адключаны на 24 гадзіны.

## Нарадзіліся 
* 1641: Франсуа-Мішэль маркіз дэ Лувуа, французскі дзяржаўны дзеяч
* 1689: Шарль Луі дэ Мантэск'ё, французскі пісьменнік, філосаф (пам. 10.2.1755)
* 1849: Эдмунд Бартан, першы прэм’ер-міністр Аўстраліі
* 1867: Рубэн Дарыа, лацінаамерыканскі паэт
* 1882: Алан Аляксандр Мілн, англійскі пісьменнік, аўтар аповесцей пра Віні-Пуха (пам. 31.1.1956)
* 1892: Іосіф Лангбард, беларускі савецкі архітэктар
* 1895: Лявон Більдзюкевіч, беларускі педагог, матэматык, грамадскі дзеяч (пам. 18.8.1942)
* 1896: Віле Рытала, фінскі лёгкаатлет, шматразовы алімпійскі чэмпіён
* 1903: Аляксандр Васілевіч Фурсенка, беларускі навуковец-палеантолаг
* 1904: Кэры Грант, англа-амерыканскі акцёр
* 1911: Хасэ Марыя Аргедас, перуанскі пісьменнік
* 1912: Пётр Сыч, пісьменнік, журналіст «Радыё Свабода»
* 1925: Жыль Дэлёз, французскі філосаф-постмадэрніст
* 1928: Францішак Печка, польскі акцёр
* 1930: Марыя ды Лурдыш Пінтасілгу, прэм'ер-міністр Партугаліі
* 1944: Пол Кітынг, 24-ы прэм’ер-міністр Аўстраліі
* 1946: Жазеф Дайс, прэзідэнт Швейцарыі
* 1950: Жыль Вільнёў, канадскі гоншчык
* 1955: Кевін Костнер, амерыканскі акцёр
* 1955: Фернанда Труэба, іспанскі кінарэжысёр
* 1959: Аляксандр Саладуха, беларускі спявак, заслужаны артыст Беларусі
* 1969: Дэйв Батыста, амерыканскі акцёр

## Памерлі 
* 474: Леў I Макела, усходне-рымскі імператар
* 1367: Педру I, кароль Партугаліі
* 1586: Маргарыта Пармская, герцагіня Пармская
* 1677: Ян ван Рыбек, галандскі падарожнік
* 1936: Рэдзьярд Кіплінг, англійскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі (нар. 30.12.1865)
* 1982: Хуан Сяньфань, кітайскі гісторык, антраполаг (нар. 13.11.1899)
* 1997: Уладзімір Сяргеевіч Конюх, беларускі матэматык
* 2008: Яўгенія Мальчэўская, беларуская паэтэса
* 2025: Зеэў Рэвах, ізраільскі акцёр, сцэнарыст

## Святкуюць 
* : Дзень Каралеўскіх тайскіх узброеных сіл
* : Дзень рэвалюцыі

118