Брчко (акруга)

**Акруга Брчко** — дэ-факта вобласць пад міжнародным кіраваннем вакол горада Брчко на паўночным усходзе Босніі і Герцагавіны. Плошча акругі — 493 км². Колькасць насельніцтва па перапісу 2013 — 93.028 чалавек. З іх каля 40 % сербы, 39 % — баснійцы і 20 % — харваты. Па перапісу 1991 — 87.627 чалавек, у тым ліку 38.617 чалавек — баснійцы (44,06 %), 22.252 чалавек — харваты (25,39 %), 18.128 чалавек — сербы (20,68 %), 5.731 чалавек — югаславы (6,54 %), 2.899 чалавек — астатнія і невядомыя (3,30 %). Дэ-юрэ акруга з’яўляецца часткай як Рэспублікі Сербскай, так і Федэрацыі Босніі і Герцагавіны, аднак апошнімі не кантралюецца. Акруга мае плошчу 208 км² з агульнай колькасцю насельніцтва прыкладна 87 332 жыхароў (ацэнка 2007 г.). Яе сталіца — горад Брчко, з каля 31 500 жыхароў (ацэнка 2007 г.).

## Гісторыя 
Раён Брчка быў заснаваны пасля арбітражнага працэсу, праведзенага Высокім прадстаўніком ААН па Босніі і Герцагавіне. Аднак у Дэйтанскіх мірных пагадненнях гэты працэс мог вырашаць толькі арбітраж у спрэчцы наконт лініі мяжы паміж суб’ектамі (мяжа). Акруга Брчка была ўтворана ўсёй тэрыторыяй былога муніцыпалітэта Брчка, з якой 48 % (уключаючы горад Брчко) знаходзілася ў Рэспубліцы Сербскай, а 52 % — у Федэрацыі Босніі і Герцагавіны. Пасля вайны Еўрапейскі саюз захаваў дыпламатычную прысутнасць для падтрымання міру ў рэгіёне.

У 2006 годзе ў адпаведнасці з загадам маніторынгавай місіі ААН было адменена ўсё «заканадаўства суб’ектаў у раёне Брчка і на лініі мяжы». Рэзалюцыя, вынесеная кіраўніком Брчко Сьюзан Джонсан, адмяняе ўсе законы аб федэральных утварэннях Босніі і Герцагавіны ў акрузе, а таксама выдаляе лінію мяжы. Рашэнне робіць законы Акругі і законы дзяржавы Боснія і Герцагавіна (у тым ліку законы Сацыялістычнай Рэспублікі Боснія і Герцагавіна) асноўнымі прававымі прынцыпамі ў Акрузе.

Брчко было адзіным элементам Дэйтанскага мірнага пагаднення, які не быў дапрацаваны. Арбітражнае пагадненне было завершана ў красавіку 1996 г., у выніку чаго была створана «акруга», як згадвалася вышэй, якой будзе кіраваць міжнароднае прадстаўніцтва ў асобе амбасадара, прызначанага місіяй АБСЕ.

Першы прадстаўнік АБСЕ ў акрузе Брчка прыбыў у чэрвені 1996 года. Да гэтай даты Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе (АБСЕ) мела сціплае прадстаўніцтва, якім першапачаткова кіраваў Рэндольф Хэмптан. Тым часам, перш чым раён Брчка мог быць прадстаўлены ў адпаведнасці з пагадненнямі пасля арбітражу, былі праведзены мясцовыя выбары і прадастаўлены пакеты гуманітарнай дапамогі пры супрацоўніцтве агенцтваў USAID і [:en: Генеральны дырэктарат ECHO Еўрапейская грамадзянская абарона і аперацыі па аказанні гуманітарнай дапамогі. Раён быў вядомы як цэнтр розных міжнародных праграм па рэканструкцыі Босніі і Герцагавіны, усе яны праводзіліся ў асноўным замежнымі ўрадамі, у прыватнасці ЗША.

Першапачаткова тэрыторыя знаходзілася пад кіраваннем міжнароднай супольнасці. Раён Брчко быў афіцыйна створаны 8 сакавіка 2000 года, пасля таго як стала ясна, што абодва суб'екты не могуць вырашыць, якую тэрыторыю аддаць кожнаму з бакоў. Урад складаецца з роўных частак трох этнічных груп. У дадатак да ўласнай адміністрацыі, рэгіён атрымлівае сваю пошту, падатковае і паліцэйскае заканадаўства.

Да жніўня 2012 года выбарным чыноўнікам на месцах дапамагаў міжнародны наглядальнік. Наглядчык надзяляўся шырокімі паўнамоцтвамі, у тым ліку правам абвяшчаць абавязковыя для выканання рашэнні. Ён адказвае за садзейнічанне вяртанню бежанцаў, прасоўванне дэмакратычнага і шматэтнічнага ўрада і аднаўленне эканомікі. АБСЕ і EUFOR захавалі сваю прысутнасць у раёне пасля прыпынення нагляду, а дэлегацыя Еўрапейскага саюза стварыла семінар у Брчко. Мандат Вярхоўнага прадстаўніка застаецца нязменным.

## Статут у Федэрацыі
Акруга Брчка, хоць тэарэтычна знаходзіцца пад кіраваннем абодвух суб'ектаў баснійскай федэрацыі, на практыцы з'яўляецца трэцім суб'ектам [Рэспубліка Боснія і Герцагавіна, які мае тыя ж правы, што і Сербская Рэспубліка Боснія і Федэрацыя Босніі і Герцагавіны.

Брчко знаходзіцца пад непасрэдным кіраваннем Федэрацыі, але раён разглядаецца як свабодная тэрыторыя, гэта значыць пад кіраваннем абодвух суб’ектаў федэрацыі, або нават як агульная тэрыторыя паміж імі ў форме кандамініум.

## Межы 
Брчка мяжуе на поўдні і паўночным захадзе з Федэрацыяй Босніі і Герцагавіны, на ўсходзе і захадзе з Сербскай Рэспублікай Боснія, на поўначы з Рэспублікай Харватыя і на паўночны ўсход з Рэспубліка Сербія.

## Насельніцтва 
;1971 год
: Насельніцтва складала 74&nbsp;771 жыхара, размеркаваныя наступным чынам:

* баснійцы — 30&nbsp;181 (40,36 %)
* харваты — 24&nbsp;925 (33,33 %)
* сербы — 1086 (1,45 %)
* югаславы — 5 %
* Іншыя — 870 (1,18 %)

;1991 год
: Перад вайной у муніцыпалітэце Брчка пражывала 87&nbsp;332 жыхары, у тым ліку:

* баснійцы — 45 %
* харваты — 25 %
* сербы — 21 %
* югаславы — 6 %
* Іншыя — 3 %

;1997 год
: Насельніцтва тэрыторыі раёна складае 33 623 жыхары, у тым ліку:

* баснійцы — 10&nbsp;569 (31,39 %)
* харваты — 2650 (7,81 %)
* сербы — 18&nbsp;193 (52,09 %)
* югаславы — 5 %
* Іншыя — 0,4 %

Афіцыйны перапіс насельніцтва не праводзіўся з 1991 года, таму некаторыя дадзеныя, прадстаўленыя тут, з’яўляюцца толькі прыблізнымі.

;2006 год
: Колькасць насельніцтва раёна складала 78&nbsp;863 чалавекі, якія размяркоўваліся наступным чынам:

* баснійцы — 32&nbsp;332 (43,95 %)
* харваты — 7919 (11,50 %)
* сербы — 38&nbsp;618 (46,55 %)

;2013 год
* баснійцы — 35 381 (42,36 %)
* сербы — 28 884 (34,58 %)
* харваты — 17 252 (20,66 %)
* іншыя нацыянальнасці — 1899 (2,28 %)

;перапіс 1961 г.

File:Brcko_-_Etnicki_sastav_po_naseljima_1961.gif|Этнічная структура Брчко па населеных пунктах 1961 г.
File:Brcko_-_Etnicki_sastav_po_naseljima_1961_2.png|Этнічная структура Брчко па населеных пунктах 1961 г.
File:Brcko_-_Udeo_Muslimana_po_naseljima_1961.png|Прапорцыя баснійцаў у Брчко па населеных пунктах 1961 г.
File:Brcko_-_Udeo_Hrvata_po_naseljima_1961.png|Прапорцыя харватаў у Брчко паводле населеных пунктаў 1961 г.
File:Brcko_-_Udeo_Srba_po_naseljima_1961.png|Прапорцыя сербаў у Брчко па населеных пунктах 1961 г.

;перапіс 1971 г.

File:Brcko_-_Etnicki_sastav_po_naseljima_1971.gif|Этнічная структура Брчко па населеных пунктах 1971 г.
File:Brcko_-_Etnicki_sastav_po_naseljima_1971_2.png|Этнічная структура Брчко па населеных пунктах 1971 г.
File:Brcko_-_Udeo_Muslimana_po_naseljima_1971.png|Прапорцыя баснійцаў у Брчко па населеных пунктах 1971 г.
File:Brcko_-_Udeo_Hrvata_po_naseljima_1971.png|Прапорцыя харватаў у Брчко паводле населеных пунктаў 1971 г.
File:Brcko_-_Udeo_Srba_po_naseljima_1971.png|Прапорцыя сербаў у Брчко па населеных пунктах 1971 г.

;перапіс 1981 г.

File:Brcko_-_Etnicki_sastav_po_naseljima_1981.gif|Этнічная структура Брчко па населеных пунктах 1981 г.
File:Brcko_-_Etnicki_sastav_po_naseljima_1981_2.png|Этнічная структура Брчко па населеных пунктах 1981 г.
File:Brcko_-_Udeo_Muslimana_po_naseljima_1981.png|Прапорцыя баснійцаў у Брчко па населеных пунктах 1981 г.
File:Brcko_-_Udeo_Hrvata_po_naseljima_1981.png|Прапорцыя харватаў у Брчко паводле населеных пунктаў 1981 г.
File:Brcko_-_Udeo_Srba_po_naseljima_1981.png|Прапорцыя сербаў у Брчко па населеных пунктах 1981 г.

;перапіс 1991 г.

File:Brcko_-_Etnicki_sastav_po_naseljima_1991.gif|Этнічная структура Брчко па населеных пунктах 1991 г.
File:Brcko_-_Etnicki_sastav_po_naseljima_1991_2.png|Этнічная структура Брчко па населеных пунктах 1991 г.
File:Brcko_-_Udeo_Muslimana_po_naseljima_1991.png|Прапорцыя баснійцаў у Брчко па населеных пунктах 1991 г.
File:Brcko_-_Udeo_Hrvata_po_naseljima_1991.png|Прапорцыя харватаў у Брчко паводле населеных пунктаў 1991 г.
File:Brcko_-_Udeo_Srba_po_naseljima_1991.png|Прапорцыя сербаў у Брчко па населеных пунктах 1991 г.

;перапіс 2013 г.

File:Brcko_-_Etnicki_sastav_po_naseljima_2013_1.gif|Этнічная структура Брчко па населеных пунктах 2013 г.
File:Brcko_-_Etnicki_sastav_po_naseljima_2013_2.gif|Этнічная структура Брчко па населеных пунктах 2013 г.
File:Brcko_-_Udeo_Bosnjaka_po_naseljima_2013.gif|Прапорцыя баснійцаў у Брчко па населеных пунктах 2013
File:Brcko_-_Udeo_Hrvata_po_naseljima_2013.gif|Прапорцыя харватаў у Брчко па населеных пунктах 2013
File:Brcko_-_Udeo_Srba_po_naseljima_2013.gif|Прапорцыя сербаў у Брчко па населеных пунктах 2013

## Месцы 
Акруга Брчка мае 59 населеных пунктаў:
* Абрэзка
* Бочэ
* Бадэрыста
* Брчко
* Брэзік
* Брэзава Поле
* Пячатка Бразава Поля
* Брка
* Брод
* Букавац
* Буквік Дондзі
* Буквік Горні
* Бузэкара
* Цэрык
* Чаджавац
* Кандэ
* Часэта
* Доньі Рахіч
* Доньі Зовік
* Дубраве
* Дубравіца Донье
* Дубравіцы Горне
* Гаевы
* Горыца
* Горні Рахіч
* Горні Завік
* Грбавіца
* Грэдыцэ
* Ісламавац
* Крбета
* Крэпшыч
* Ланішта
* Лукавац
* Маоча
* Маркавіч Поле
* Ограденовац
* Амербегавача
* Паланка
* Папулярны васьміног
* Патачары
* Рашляні
* Ражлева
* Рэпіна Брда
* Сандзічы
* Скакава Доня
* Скакава Горня
* Сліепчавічы
* Станові
* Шаторовичи
* Штрэпцы
* Трнячы
* Вуліца
* Уловіч
* Вітанавічы Доні
* Вітанавічы Горнія
* Вуцылавац
* Вуічычы
* Вукшыч Доні
* Вукшыч Горні

## Урад і палітыка 
У Скупшчыне раёна Брчка 29 месцаў. Месцы для кожнай партыі размяркоўваюцца наступным чынам:

* 6 месцаў ад Дэмакратычнай партыі Сербіі
* 5 месцаў ад Сацыял-дэмакратычнай партыі
* 4 месцы ад Партыі дэмакратычнага дзеяння
* 3 месцы ў Харвацкі дэмакратычны саюз
* 3 месцы ад Партыі Босніі і Герцагавіны
* 2 месцы ў Альянс незалежных сацыял-дэмакратаў
* 2 месцы ад Харвацкай сялянскай партыі
* 2 месцы ад Сацыялістычнай партыі Рэспублікі Сербскай
* 1 месца ад Дэмакратычнай партыі
* 1 вакансія незалежнага кандыдата

Па нацыянальнасці:
* 13 баснійцаў
* 11 сербаў
* 5 харватаў

## Наглядчыкі 
Для акругі Брчко быў прызначаны «міжнародны наглядчык». Ён таксама намеснік Высокага прадстаўніка. Пасада прыпынена ў 2012 годзе. Пасаду займалі наступныя «кантралёры»:
#  Роберт Уільям Фарранд, 7 сакавіка 1997 - 2 чэрвеня 2000
#  Гэры Л. Мэцьюз, 2 чэрвеня 2000 - 14 сакавіка 2001
#  Герхард Сонтхайм, 14 сакавіка 2001 - 20 красавіка 2001 (прамежкавы)
#  Генры Лі Кларк, 20 красавіка 2001 - 1 кастрычніка 2003
#  Герхард Сонтхайм, 1 кастрычніка 2003 - 16 студзеня 2004 (прамежкавы)
#  Сьюзан Рокуэл Джонсан, 16 студзеня 2004 - 1 кастрычніка 2006
#  Рафі Грэгарыян, 1 кастрычніка 2006 - 2 жніўня 2010
#  Герхард Сонтхайм, 2 жніўня 2010 - 22 верасня 2010 (прамежкавы)
#  Радэрык Мур, 22 верасня 2010 - ?

## Мэры 
Ва ўладзе ў акрузе былі наступныя старасты:
# Міодраг Паіч (серб.) 1993 - 13 лістапада 1997
# Борка Рэльіч (серб.) 13 лістапада 1997 - 15 красавіка 1999
# Сініша Кісіч (сербская) 15 красавіка 1999 - 12 лістапада 2003
# Іван Крндэль (харвацкая) 12 лістапада 2003 - 3 снежня 2003
# Бранка Дамянац (сербская) 3 снежня 2003 - 8 снежня 2004
# Мірсад Джапо (басняк) 8 снежня 2004 - 12 лютага 2009
# Драган Паіч (серб.) 12 лютага 2009 - ?

## Вядомыя асобы 
* Edo Maaika — рэпер
* Младэн Петрыч — харвацкі міжнародны футбаліст
* Весна Пісаровіч — эстрадная спявачка
* Лепа Брэна — спявачка
* Эдвін Канка Чудзіч — праваабаронца з Босніі
* Аніл Дэрвішэвіч — уладальнік валейбольнага клуба «Дэнвер-Арэя», трэнер жаночай зборнай Босніі і Герцагавіны па валейболе
* Джэнана Шэгановіч — піяністка
* Антон Магліка — харвацкі футбаліст
* Ясмін Імамавіч — палітык
* Наташа Вайновіч — сербская мадэль
* Мато Тадзіч — суддзя
* Бранкіца Міхайлавіч — сербская валейбалістка, чэмпіёнка свету і Еўропы, сярэбраны прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 2016
* Інеса Янкавіч — сербскі мадэльер
* Мікола Ковач — прафесійны гулец Counter-Strike: Global Offensive

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Босніі і Герцагавіны