Радашковічы

**Радашко́вічы** (прыметнік — радашкаўскі). У гістарычных крыніцах таксама ўпамінаюцца як *Радушкавічы* і *Радашкевічы*.

На думку В. Жучкевіча і У. Юрэвіча, назва гарадскога пасёлка Радашковічы ўтворана ад асновы, якая мае значэнне *радзець* (клапаціцца, турбавацца), *радзіцца* (раіцца) або *радавацца*.

## Гісторыя 
### Дагістарычны час 
На ўскраіне Радашковічаў ёсць гарадзішча жалезнага веку з мясцовай назвай Шведская Гара, якое датуюць V—VIII стагоддзямі, што сведчыць пра засяленне гэтых зямель са старажытнасці.

### Вялікае Княства Літоўскае 
Першая згадка пра Радашковічы датавана 1447 годам, калі кашталян віленскі Пётр Сенька Гедыгольдавіч заснаваў тут касцёл Найсвяцейшай Тройцы. У розны час мясцовасць належала Вярэйскім, Гаштольдам, каралеве Боне, Глябовічам, Агінскім, Радзівілам. З 1539 года да сярэдзіны XIX стагоддзя ў Радашковічах на дзень Святой Тройцы штогод праводзілі кірмашы.

У 1549 годзе Радашковічы атрымалі статус горада, у іх было 130 двароў, 8 корчмаў, майстэрні. Прыкладна ў гэты час пабудавалі драўляны замак. У Лівонскую вайну ў 1567 годзе вялікі князь Жыгімонт Аўгуст склікаў пад Радашковічамі агляд і перапіс ваеннаабавязаных. На Попіс сабралася 47 тысяч чалавек, у тым ліку 30 тысяч паспалітага рушэння і 2400 жаўнераў, дасланых з Каралеўства Польскага, гармат налічвалася каля 100 адзінак.  
[thumb|Гарадскі герб з прывілею [1792 года|злева]]
За часамі Паўночнай вайны (1700—1721) у 1708 годзе ў Радашковічах адбыліся перамовы паміж каралём Швецыі Карлам XII і Станіславам Ляшчынскім. У 1764 годзе горад складаўся з Новых і Старых Радашкавічаў, было 134 двары, у тым ліку 45 жыдоўскіх, 2 млыны, казённая ўласнасць. 23 лютага 1792 года кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў Радашковічам гарадскі герб: *«у срэбным полі паясная выява Святога Стэфана, пабітага камянямі*».

Станам на 1859 год у Радашковічах было 222 будынкі (на 1866 год — 225 будынкаў. Жыхары воласці пісалі звароты ў Народны Сакратарыят Беларусі са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад. 14 снежня 1918 года горад заняты Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі тэрыторыя ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны з ліпеня 1919 да ліпеня 1920 года і з кастрычніка 1920 года пад акупацыяй Польшчы (Віленская акруга ГУУЗ).
. На здымку бела-чырвона-белы сцяг, «Пагоня» і партрэт Францыска Скарыны аўтарства Язэпа Драздовіча. 4 лютага 1929 г.]]
Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года Радашковічы апынуліся ў складзе Польшчы, у беларускай гістарыяграфіі землі вядомы пад назвай Заходняя Беларусь. Радашковічы сталі цэнтрам гміны ў Вілейскім павеце, з 1927 года ў Маладзечанскім павеце Віленскага ваяводства.

У 1921 годзе ў горадзе створана адна з першых у Заходняй Беларусі арганізацыя Таварыства беларускай школы. Цягам 1922—1928 гадоў працавала Радашковіцкая беларуская гімназія імя Францыска Скарыны, закрытая польскімі ўладамі, у 1928—1929 навучальным годзе дзейнічала прыватная беларуская школа, але і яна была закрыта. Існаваў гурток Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры. У 2004 годзе ў склад Радашковічаў увайшла вёска Сярэбранка. У падпарадкаванні Радашковіцкага пасялковага Савета знаходзілася вёска Удранка, якая 29 снежня 2009 года ўвайшла ў склад Радашковіцкага сельсавета.

## Насельніцтва 

ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:8000
ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1859 from:0 till:1223
  bar:1866 from:0 till:1225
  bar:1897 from:0 till:2615
  bar:1995 from:0 till:6200
  bar:1999 from:0 till:6099
  bar:2006 from:0 till:5700
  bar:2008 from:0 till:5600
  bar:2016 from:0 till:5789
  bar:2017 from:0 till:5807
  bar:2019 from:0 till:6371
TextData=
  fontsize:10px pos:(10,195)
  text:

* **XIX стагоддзе**: 1859 год — 1223 чал.; 1866 год — 1225 чал.; 1897 год — 2615 чал., з 44,4 % пісьменных

## Эканоміка 
Прадпрыемствы па вытворчасці керамічных вырабаў, харчовай і лёгкай прамысловасці. Санаторый «Хваёвы Бор», санаторый-прафілакторый «Зорны», дзіцячы аздараўленчы комплекс «Маяк». Цэнтр ганчарнага рамяства
* Яўрэйскія могілкі

### Страчаная спадчына 
* Дом Браніслава Тарашкевіча (канец ХІХ ст. — 2000-я)
* Замак (XVI ст.)
* Сінагога (пачатак ХХ ст.)
* Царква Покрыва Прасв. Багародзіцы (1851)
* Драўляны касцёл Найсвяцейшай Тройцы (1734—1736). Згарэў у пажары ў сярэдзіне ХІХ стагоддзя.

## Галерэя 

Выява:Radaškovičy. Радашковічы (2024) 22.jpg|Панарама з Ільінскай гары
Выява:Holy Trinity Church7, Radaškovičy.Jpg|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы
Выява:Radaszkoviczy0011.jpg|Касцёл, інтэр’ер
Выява:Radaškovičy._Радашковічы_(2024)_29.jpg|Капліца Святога Яна Непамука
Выява:Jadvihin.jpg|Помнік Ядвігіну Ш.
Выява:Radaškavičy, carkva (2.11.2008).jpg|Царква
Выява:Radaškovičy._Радашковічы_(2024)_01.jpg|Віленская вуліца, старая забудова мястэчка
Выява:Radaškovičy. Радашковічы (2024) 06.jpg|Старая забудова

## Вядомыя асобы 
* Адам Більдзюкевіч (1895—?) — культурна-асветны дзеяч, эканаміст.
* Юліян (Юльян) Гарайн (1821—1883) — пісьменнік і падарожнік.
* Ванда Лявіцкая (1895—1968) — пісьменніца, педагог.
* Мардэхай Цві Манэ (1859—1886) — яўрэйскі пісьменнік і паэт.
* Антон Марціноўскі (1781—1855) — выдавец і публіцыст.
* Нафталі Маскілейсан (1829—1897) — яўрэйскі паэт.
* Джон Палей (1871—1897) — амерыканскі празаік яўрэйскага паходжання.
* Язэп Сайкоўскі (1890—1936) — паэт і публіцыст.

### Вядомыя жыхары 
* Браніслаў Тарашкевіч (1892—1938) — мовазнавец, палітычны дзеяч.
* Аляксандр Уласаў (1874—1941) — грамадска-палітычны і культурны дзеяч, выдавец, публіцыст.
* Ядвігін Ш. (1869—1922) — беларускі пісьменнік і літаратуразнавец.
* Фёдар Янкоўскі (1918—1989) — беларускі мовазнавец і празаік.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі