Вячаслаў Сямёнавіч Сцёпін

**Вячаслаў Сямёнавіч Сцёпін** (19 жніўня 1934, пас. Наўля, Бранская вобласць — 14 снежня 2018, г. Масква) — беларускі і расійскі філосаф і арганізатар навукі. Доктар філасофскіх навук, прафесар, акадэмік Расійскай акадэміі навук.

## Біяграфія 
Бацька, Сямён Мікалаевіч Сцёпін (1911—1998) — партыйны функцыянер. У 1941 Вячаслаў Сцёпін з маці, Антанінай Пятроўнай Сцёпінай (1910—1987), выехаў з Масквы, дзе тады жыла сям’я, у эвакуацыю ў Сцерлітамак. З 1946 года сям’я Сцёпіных жыла ў Мінску. Скончыў 4-ю сярэднюю школу г. Мінска (1951), аддзяленне філасофіі гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1956) і аспірантуру па кафедры філасофіі БДУ (1959). З 1959 па 1974 год — выкладчык, дацэнт кафедры філасофіі Беларускага політэхнічнага інстытута. У 1965 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па філасофіі пад назвай «Общеметодологические проблемы научного познания и современный позитивизм (критика некоторых основных идей неопозитивистской гносеологии и методологии в аспекте отношения позитивизма к специальным наукам)». У канцы 1960-х гадоў — актыўны ўдзельнік семінараў Маскоўскага метадалагічнага гуртка (пад кіраўніцтвам Георгія Шчадравіцкага), у 1960—1970-х гадах — суарганізатар і лідар метадалагічных семінараў у Мінску.

У 1975 годзе абараніў доктарскую дысертацыю «Проблема структуры и генезиса физической теории: содержательные аспекты строения и эволюции теоретических знаний». З 1974 года — дацэнт, з 1979 — прафесар, з 1981 — загадчык кафедры філасофіі гуманітарных факультэтаў БДУ. У 1987 годзе пераехаў у Маскву. Дырэктар Інстытута гісторыі прыродазнаўства і тэхнікі АН СССР (1987—1988), член-карэспандэнт АН СССР з 23 снежня 1987 года па Аддзяленні філасофіі і права (філасофскія пытанні прыродазнаўства), дырэктар Інстытута філасофіі АН СССР (1988—2006, з 1992 — Інстытута філасофіі РАН), акадэмік РАН з 31 сакавіка 1994 года. Замежны член Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1995), замежны член Нацыянальнай акадэміі навук Украіны (1999), ганаровы доктар універсітэта Карлсруэ (1999). У 1999—2015 гадах загадчык кафедры філасофскай антрапалогіі філасофскага факультэта Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 2006 года — навуковы кіраўнік, галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута філасофіі РАН. Член экспертнай камісіі Расійскага савета алімпіяд школьнікаў па грамадазнаўстве. Уваходзіў у склад Вышэйшай атэстацыйнай камісіі (ВАК) Міністэрства адукацыі і навукі Расійскай Федэрацыі (2012—2016).

Прэзідэнт Расійскага філасофскага таварыства.

## Узнагароды 
* 2004 — Дзяржаўная прэмія Расіі ў вобласці навукі і тэхнікі.
* 1999 — ордэн Расійскай Федэрацыі «За заслугі перад Айчынай» (IV ступені).
* 1986 — ордэн Дружбы народаў за поспехі ў навуковай і педагагічнай дзейнасці.
* 1982 — ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР за поспехі ў падрыхтоўцы высокакваліфікаваных спецыялістаў, развіцці навукі і культуры.

## Філасофія 
Спецыяліст у вобласці тэорыі пазнання, філасофіі і метадалогіі навукі, філасофіі культуры. У 1960—1980-х гадах крытыкаваў пазітывізм, постпазітывізм і неапазітывізм. Пры гэтым пазбягаў у сваіх артыкулах і кнігах адсылак да класікаў марксізма і матэрыялаў з’ездаў КПСС, у адрозненне ад многіх савецкіх філосафаў, якія называлі Сцёпіна «прыхаваным пазітывістам» і лічылі маргіналам. У 1970—1980-х гадах распрацаваў канцэпцыю структуры і генэзіса навуковай тэорыі, адкрыў і апісаў аперацыю выбудовы тэорыі (канструктыўнага ўвядзення тэарэтычных аб’ектаў). У рамках гэтай канцэпцыі Сцёпіным была раскрыта структура асноваў навукі, паказана іх узаемасувязь з тэорыямі і доследамі. Абгрунтаваў ідэю мноства патэнцыйна магчымых гісторый навукі і селектыўнай ролі культуры ў ажыццяўленні асобных з іх, якія становяцца рэальнай гісторыяй навукі. Распрацаваў канцэпцыю тыпаў навуковай рацыянальнасці (класічны, некласічны, постнекласічны), кожны з якіх характарызуецца ўласным тыпам рэфлексіі над навукай і сістэмай ідэалаў і падыходаў. Даследаваў функцыі светапоглядных універсалій культуры, прааналізаваў суадносіны ўніверсалій культуры і філасофскіх катэгорый. Універсаліі (катэгорыі) культуры функцыянуюць:
# як формы селектыўнага адбора і трансляцыі сацыяльна-гістарычнага досведа,
# як катэгарыяльная структура свядомасці ў тую ці іншую гістарычную эпоху,
# як гранічна абагуленая структура чалавечага жыццёвага свету.

Сістэма ўніверсалій культуры служыць свайго рода генетычным кодам кожнага віда і тыпа цывілізацыі. Сцёпін распрацаваў канцэпцыю тыпаў цывілізацыйнага развіцця (традыцыяналісцкі і тэхнагенны), выдзеліў агульную для кожнага з гэтых тыпаў сістэму каштоўнасцей, прадстаўленую сэнсамі ўніверсалій культуры, даследаваў змены гэтых сэнсаў у хадзе гістарычнага развіцця.

## Сям'я 
Быў у шлюбе з беларускім мастацтвазнаўцам Таццянай Сцёпінай (1935-2022).

## Творы 
### Кнігі 
* *Современный позитивизм и частные науки*. — Минск, 1963.
* *Практическая природа познания и методологические проблемы современной физики*. — Минск, 1970.
* *Становление научной теории*. — Минск, 1976.
* *Методология. Мировоззрение*. — М., 1979
* *Природа научного познания*. — Минск, 1979
* *Идеалы и нормы научного исследования* / Ред.-сост. В. С. Стёпин. — Минск, 1981 (редактор-составитель и соавтор)
* *Специфика научного познания*. — Минск, 1983
* *Становление научной теории: Содержательные аспекты строения и генезиса теоретических знаний физики*. — М., 1983
* *Научные революции в динамике культуры* / Ред.-сост. В. С. Стёпин. — Минск, 1987 (редактор-составитель и соавтор)
* *Философское познание в динамике культуры*. // *Человек в системе наук*. — М., 1989
* *Философская антропология и философия науки*. — М., 1992
* *Научная картина мира в культуре техногенной цивилизации* (в соавт. с Кузнецовой Л. Ф.). — М., 1994
* *Философия науки и техники*. — М., 1995
* *Основания науки и их социокультурная размерность*. — М., 1996
* *Философия науки и техники*  (в соавт. с Гороховым В. Г., Розовым М. А.). — М., 1996
* *Эпоха перемен и сценарии будущего* . — М., 1996
* *Парадигмальные образцы решения теоретических задач*. — М., 1998
* *Цивилизационный выбор России и сценарии мирового развития*. // *Стратегия развития России в третьем тысячелетии*. — М., 1998
* *Ценностные основы и перспективы техногенной цивилизации*. — М., 1999
* *Теоретическое знание (структура, историческая эволюция)* . — М., 2000
* *Саморазвивающиеся системы и постнеклассическая рациональность*. — М., 2003
* *Философия науки. Общие проблемы*. — М., 2006
* *Куда идет российская культура?* — СПб., 2010 (в соавт.)
* *История и философия науки: Учебник для аспирантов и соискателей ученой степени кандидата наук*. — М., 2011.
* *Цивилизация и культура*. — СПб., 2011.
* *Научное познание в социальном контексте. Избранные труды* . — Минск, 2012.
* *Человек. Деятельность. Культура*. — СПб., 2018.

### Артыкулы 
* *Стёпин В. С.* «Основания науки и их социокультурная размерность» // Научные и вненаучные формы мышления. Симпозиум. Москва-Киль: 1996

## Літаратура 
* Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Мінск: БДУ, 2001. С. 267—268.
* Человек. Наука. Цивилизация. К 70-летию академика В. С. Степина / отв. ред. И. Т. Касавин. М.: Канон+, 2004.
* 
* Степин Вячеслав Семенович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 112.
* Степин Вячеслав Семенович // Национальная академия наук Беларуси : энциклопедический справочник. — Минск, 2017. — С. 507.
* Степин Вячеслав Семенович // Философы России XIX—XX столетий : Биографии. Идеи. Труды / П. В. Алексеев. — Москва, 2002. — С. 931—932.
* *Алексеев П. В.* Философы России начала XXI столетия: Биографии, идеи, труды: энциклопедический словарь. — М.: Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН), 2009. — С. 572—574.
* Вячеслав Семёнович Стёпин. — М., 2013. (Материалы к биобиблиографии учёных. Философия. Вып. 7.

## Спасылкі 
* Старонка на сайце «Гісторыя БДУ».
* Профіль Вячаслава Сямёнавіча Сцёпіна на сайце Расійскай акадэміі навук.
* Старонка  на сайце Інстытута філасофіі РАН.
* Старонка  на сайце Расійскага дзяржаўнага сацыяльнага ўніверсітэта.
* Старонка  на сайце філасофскага факультэта МГУ.
* 
* Кароткая біяграфія 
* Гістарычная даведка на сайце Архіва Расійскай акадэміі навук.
* Вячаслаў Сямёнавіч Сцёпін у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Гісторыкі навукі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі БНТУ
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі МДУ
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Катэгорыя:Замежныя члены НАНБ