open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фізіка цвёрдага цела

а]]

**Фізіка цвёрдага цела** — раздзел фізікі, у якім даследуецца структура і ўласцівасці цвёрдых цел, а таксама з’явы, што адбываюцца ў іх. З’яўляецца тэарэтычнай асновай стварэння новых матэрыялаў з зададзенымі ўласцівасцямі.

Пачала развівацца ў 20 стагоддзі пасля стварэння асноў квантавай механікі. Аб’ядноўвае крышталяграфію, фізіку росту крышталёў, фізіку трываласці і пластычнасці, магнетызм, звышправоднасць, радыяцыйную фізіку цвёрдага цела (у т.л. палімераў), фізіку нанаструктураваных матэрыялаў і інш.

Тэарэтычнае аснова фізікі цвёрдага цела — квантавая механіка, квантавая электрамеханіка, статыстычная фізіка, а таксама тэорыя суцэльных асяроддзяў. Пры апісанні ўласцівасцей цвёрдых цел улічваюцца калектыўныя з’явы: генерацыя фанонаў, плазмонаў, эксітонаў і эксітонных кропель, фазавыя пераходы, выпраменьванне (спантаннае і вымушанае) і паглынанне электрамагнітных хваль, самаарганізацыя нанаразмерных структур і інш. Эксперыментальныя даследаванні праводзяцца метадамі рэнтгенаўскай, нейтроннай і электроннай дыфракцыі і мікраскапіі, аптычнай спектраскапіі, электрон-пазітроннай ангіляцыі, мас-спектракапіі другасных іонаў, зваротнага рэзерфардаўскага рассеяння лёгкіх іонаў і інш.

Для стварэння новых матэрыялаў з зададзенымі ўласцівасцямі праводзяць даследаванні ва ўмовах звышнізкіх і высокіх тэмператур, звышвысокага і звышнізкага ціску, магутных электрычных і магнітных палёў. Для мадыфікацыі цвёрдых цел выкарыстоўваюць нераўнаважаныя метады: лазерную абляцыю, іонную імплантацыю, электроннае і нейтроннае апраменьванне і інш.

На Беларусі даследаванні па фізіцы цвёрдага цела пачаліся з 1930-х гадоў у БДУ, з 1957 года сістэматычна праводзяцца ў Інстытуце цвёрдага цела і паўправаднікоў і Фізіка-тэхнічным інстытуце Нацыянальнай Акадэміі Навук, БДУ.

## Гл. таксама 
* Фізіка дыэлектрыкаў
* Фізіка сегнетаэлектрыкаў

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Сулейманія (мухафаза)

**Сулейманія** () — мухафаза на поўначы Ірака з пераважна курдскім насельніцтвам. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сулейманія. Іншыя буйныя гарады — Чамчамаль, Халабджа, Ранья, Кал'ат-Дыза, Пенджвін, Келар, Дарбандзіхан. З 1991 г. — у складзе Свабоднага Курдыстана (цяпер Федэральны Курдыстанскі Рэгіён). Кіруецца адміністрацыяй Патрыятычнага Саюза Курдыстана.

thumb|right|225px|

Катэгорыя:Правінцыі Ірака
Іштар

**Іштар** — багіня ўрадлівасці і цялеснага кахання, вайны і разладу ў міфалогіі старажытных вавіланян і асірыйцаў, галоўнае жаночае бажаство вавілонскага пантэона. Астральнае бажаство, увасабленне планеты Венера. У заходнесеміцкай міфалогіі называлася Астарта, у шумерскай — Інана. Іштар лічылася заступніцай прастытутак, гетэр і гомасексуалаў. Дачка Эля і жонка Баала, а таксама Сета (у егіпецкай міфалогіі).
, Берлін]]

## Гл. таксама 
* Вароты Іштар
* Агасая

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матрыярхат
Катэгорыя:Багіні
Катэгорыя:Міфалогія Блізкага Усходу
Катэгорыя:Багі ўрадлівасці
Катэгорыя:Багі кахання і шлюбу
Катэгорыя:Багі вайны
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Багіні часу і лёсу
Катэгорыя:Месапатамскія багіні
Ішымская раўніна

[350px|thumb|right|Ішымская раўніна ў [Заходняя Сібір|Заходняй Сібіры.]]
**Ішымская раўніна** — паўднёвая частка Заходне-Сібірскай раўніны, у міжрэччы Іртыша і Табола. Адміністрацыйна размешчана на тэрыторыі Курганскай, Цюменскай і Омскай абласцей Расіі, а таксама ў Паўночна-Казахстанскай вобласці.

Працягласць раўніны з поўначы на поўдзень і з захаду на ўсход складае каля 500 км. Вышыня над узроўнем мора - 120-140 м. Раўніна складаецца пяскамі і глінамі неагенавага ўзросту, перакрытымі чахлом лёсападобных суглінкаў. Паверхня ўяўляе сабой плоскую раўніну, якая ўскладнена грывамі, лагчынамі, катлавінамі і шырокімі, неглыбокімі далінамі рэк. У паніжэннях і далінах вялікая колькасць прэсных, горка-салёных і салёных азёр. Улетку некаторыя невялікія азёры і рэкі перасыхаюць. У ландшафце пераважаюць лугавыя стэпы і бярозавыя лясы. Раўніна амаль цалкам разараная.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Стэпы Расіі
Катэгорыя:Стэпы Казахстана
Катэгорыя:Раўніны Расіі
Катэгорыя:Раўніны Казахстана
Катэгорыя:Геаграфія Курганскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Цюменскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Омскай вобласці
Ішэмічная хвароба сэрца

**Ішэмічная хвароба сэрца** (ІХС; , ад  — «затрымоўваю, стрымліваю» і αἷμα - «кроў») — паталагічны стан, які характарызуецца абсалютным або адносным парушэннем кровазабеспячэння міякарда з прычыны пашкоджання каранарных артэрый. Ішэмічная хвароба сэрца прадстаўляе сабой абумоўленае разладам каранарнага кровазвароту паражэнне міякарда, якое ўзнікае ў выніку парушэння раўнавагі паміж каранарным крывацёкам і метабалічнымі патрэбамі сардэчнай мышцы. Іншымі словамі, міякард мае патрэбу ў большай колькасці кіслароду, чым яго паступае з крывёю. ІХС можа працякаць востра (у выглядзе інфаркту міякарда), а таксама хранічна (перыядычныя прыступы стэнакардыі).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кардыялогія
Катэгорыя:Захворванні сасудаў
Катэгорыя:Захворванні сэрца
Іхара Сайкаку

**Іхара Сайкаку** (яп. 井 原 西 鹤, , Осака — ) — японскі пісьменнік.

## Біяграфія 
Іхара Сайкаку нарадзіўся ў сям’і гандляра. Падарожнічаў па Японіі. Быў вучнем Нісіямы Саіна, заснавальнікам паэтычнай школы Данрын. Сабраныя падчас падарожжаў апавяданні склалі зборнікі «Апавяданні з усіх правінцый» (1685) і «Дарожная атрамантніца» (1687). У 1682 годзе напісаў першы раман — «Мужчына, які аддаўся каханню» (або «Мужчына, непараўнальны ў любоўнай страсці»). Пасля гэтага напісаў зборнікі навел «Пяць жанчын, адданыя каханню» (1686) і «Зменлівасці кахання» (1688). У зборніках «Запісы аб перадачы воінскіх мастацтваў» (1687) і «Аповесці пра самурайскія абавязкі» (1688) галоўныя героі — самураі. Галоўнымі героямі зборнікаў «Вечная скарбніца Японіі» (1688) і «Запаветныя думкі пра тое, як лепш пражыць на свеце» (1692) сталі гараджане. Пасля смерці Сайкаку выйшлі зборнікі «Апошні ўзор, вытканы Сайкаку» (1694) і «Ворах старых лістоў» (1696).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Японскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Японіі
Філіпіняты

**Філіпіня́ты** (, ) — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гародзькаўскага сельсавета. Знаходзіцца за 15 км на паўночны захад ад Валожына, 8 км ад чыгуначнай станцыі Валожын на лініі Маладзечна—Ліда, 88 км ад Мінска.

## Геаграфія 
Рэльеф раўнінна-ўзгорысты, на захадзе цячэ ручай, злучаны з р. Бярэзіна (правы прыток р. Нёман). Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. Куцяняты і далей па шашы Валожын—Гародзькі.

Планіровачна складаецца з выгнутай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі з завулкамі, забудаванай двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Грамадскія будынкі ў цэнтры, гаспадарчы сектар — на паўднёва-заходняй ускраіне.

## Гісторыя 
У 1897 годзе вёска ўваходзіла ў склад Забрэзскай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні.

У 1921—1939 гадах знаходзілася пад уладай Польскай Рэспублікі. З лістапада 1939 года ў складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 да 16 ліпеня 1954 года — цэнтр сельсавета ў Валожынскім раёне Баранавіцкай вобласці.

У Вялікую Айчынную вайну з 25 чэрвеня 1941 да 5 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. На франтах загінулі 12 вяскоўцаў.

З 20 верасня 1944 года ў Маладзечанскай вобласці. 11 кастрычніка 1949 года арганізаваны калгас «Чырвоная зара», які абслугоўвала Вішнеўская МТС. З 16 ліпеня 1954 да 30 кастрычніка 2009 года ўваходзіла ў склад Забрэзскага сельсавета. З 20 студзеня 1960 года — у Мінскай вобласці, з 25 снежня 1962 года ў Маладзечанскім, з 6 студзеня 1965 года — у Валожынскім раёнах. У 1940—1954 гадах цэнтр Філіпіняцкага сельсавета.

За савецкім часам у вёсцы размяшчаліся вытворчы ўчастак, машынны двор, піларама, млын, 8-гадовая школа (11 настаўнікаў), клуб, бібліятэка з фондам 6,6 тысяч кніг, фельчарска-акушэрскі пункт, крама, аддзяленне сувязі, АТС, сталовая, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання насельніцтва, З спартыўныя пляцоўкі, у 2009 годзе дзейнічалі аддзяленне сувязі і крама.

## Насельніцтва 

* 1897 — 57 двароў, 336 жыхароў.
* 1904 — 327 жыхароў.
* 1908 — 359 жыхароў.
* 1921 — 66 двароў, 378 жыхароў.
* 1940 — 80 двароў, 495 жыхароў.
* 1959 — 371 жыхар. 
* 1994 — 108 двароў, 259 жыхароў.
* 2002 — 85 двароў, 186 жыхароў.
* 2008 — 76 гаспадарак, 152 жыхары

## Памятныя мясціны 
Помнік на ўшанаванне памяці 29 землякоў, воінаў і партызан, якія загінулі ў Вялікай Айчыннай вайне, устаноўлены ў 1968 г.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гародзькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна
Патрыярх града Іерусаліма і ўсяе Палесціны

[thumb|Патрыярх [Феафіл III, Патрыярх Іерусалімскі|Феафіл III і прэзідэнт ЗША Джордж Буш у храме Раства Хрыстова ў Віфлееме]]
**Яго Боскае Блажэнства Патрыярх Святога Града Іерусаліма і ўсяе Палесціны, Сірыі, Аравіі, усяго Заіардання, Каны Галілейскай і святога Сіёна** () — афіцыйны тытул прадстаяцеля (Патрыярха) Іерусалімскай Праваслаўнай Царквы.

Іерусалімская Праваслаўная Царква — адна з найстаражытнейшых, і ў дыпціху Цэркваў стаіць чацвёртай пасля Канстанцінопальскай, Александрыйскай і Антыяхійскай.

Абранага Саборам і Сінодам кандыдата на Патрыяршым прастоле зацвярджаюць тры бакі: улады Іарданіі, Ізраіля і Палесціны.

З 22 жніўня 2005 года носьбіт тытула — Феафіл III.

]]

## Гл. таксама 
* Спіс Іерусалімскіх Патрыярхаў

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Патрыярхіі
* Даведка пра парадак абрання Прадстаяцеля Іерусалімскай Праваслаўнай Царквы

Катэгорыя:Іерусалімская Праваслаўная Царква
Іерусалім
Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Іўеўская мячэць

**Іўеўская мячэць** — мячэць, помнік драўлянага дойлідства. Пабудавана ў 1884 годзе ў г. Іўе (Гродзенская вобласць) па фундацыі Эльфрыды Рудольфаўны Замойскай, уладальніцы мястэчка. На грошы татараў-эмігрантаў, якія прыслалі ў 1922 г. з ЗША 500 долараў, былі дабудаваны мінарэт і галерэя.

Прамавугольны ў плане будынак з 5-граннай прыбудовай-міхрабам, накрыты шатровым дахам, у цэнтры якога 8-гранны мінарэт. Першапачаткова галоўны фасад быў аформлены галерэяй на 4 слупах з выгнутымі падкосамі (у 1970-я гг. заменена невысокім тамбурам). Інтэр’ер падзелены на мужчынскую і жаночую палавіны з асобнымі ўваходамі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — 608 с.: іл. — ISBN 985-11-0279-2.
* 
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гродзенская вобласць. — Мінск: БелСЭ, 1986. — 371 с.: іл.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Мячэці Беларусі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Іўя
Катэгорыя:1884 год у Беларусі
Катэгорыя:Драўляныя мячэці Беларусі
ФК Жлобін

**«Жлобін»** — беларускі футбольны клуб з горада Жлобін, заснаваны ў 2003 годзе. У цяперашні час выступае ў Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
У 1994—1996 гадах клуб са Жлобіна пад назвай «Энергія» гуляў у Трэцяй лізе чэмпіянату Беларусі.

У 2003 годзе быў заснаваны клуб «Камунальнік», які з таго часу гуляў у Другой лізе чэмпіянату Беларусі. У 2006—2007 гадах клуб выступаў даволі паспяхова: быў адным з кандыдатаў на павышэнне, а ў 2007 годзе дайшоў да 1/8 фіналу Кубка Беларусі. Але з-за фінансавых цяжкасцей у пачатку 2008 года клуб адмовіўся працягваць выступленне ў Кубку. У 2008 годзе замест расфармаванага «Камунальніка» быў створаны «Жлобін», які стаў аўтсайдарам Другой лігі. У сезоне 2013 каманда выступіла даволі паспяхова, атрымаўшы выніковы чацвёрты радок.

### 2014 
Сезон 2014 каманда пачала паспяхова, хутка захапіўшы лідарства ў групе А. Пазней «Жлобін» саступіў першы радок у сваёй групе «Оршы», але працягваў упэўнена ўтрымліваць другі радок. Поспех «Жлобіна» у многім быў звязаны з выдатнымі бамбардзірскімі паказчыкамі нападніка Аміна Кургхелі, які забіў за сезон 38 мячоў. У ліпені 2014 года ў рамках падрыхтоўкі каманды да Першай лігі была прынята новая эмблема клуба.

Выйшаўшы ў фінальны этап з другога месца ў сваёй групе, «Жлобін» спыніў сваю паспяховую серыю. У васьмі матчах фінальнага этапу клуб не атрымаў ніводнай перамогі і ў выніку апусціўся на шосты радок.

### 2015 
У пачатку сезона 2015 клуб з-за фінансавых цяжкасцей пакінула значная колькасць ігракоў, а найлепшы бамбардзір Амін Кургхелі перайшоў на працу арбітра. Як вынік, клуб выдаў правальны старт, хутка апынуўшыся ў канцы табліцы. Улетку пасаду галоўнага трэнера каманды заняў ветэран клуба Міхаіл Торап, і ў хуткім часе каманда стала атрымаўваць перамогі. Да самага апошняга тура першага этапу «Жлобін» захоўваў шанцы на выхад у фінальны этап, але ў выніку заняў 6-е месца ў групе. На выязны стыкавы матч супраць «Коласа» каманда не паехала, а ў хатнім саступіла 2:3, такім чынам атрымала 12-ы выніковы радок у чэмпіянаце.

### 2016 
У пачатку 2016 года «Жлобін» з-за фінансавых праблем вырашыў адмовіцца ад ўдзелу ў Другой лізе, аб чым канчаткова стала вядома ў красавіку 2016 года. У выніку, клуб спыніў існаванне.

### З 2020 
У пачатку 2020 года стала вядома, што «Жлобін» вяртаецца ў Другую лігу. У красавіку 2020 года жлобінская каманда трапіла ў канчатковы спіс удзельнікаў турніру.

## Папярэднія назвы 
* 1994—1996: «Энергія»
* 2003—2007: «Камунальнік»
* з 2008: «Жлобін»

## Дасягненні 
* Найлепшае дасягненне ў Другой лізе — 4 месца (2006, 2007, 2013)

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* ФК «Жлобін» на сайце sportspring.ru 
* Афіцыйная група ФК «Жлобін» УКантакце
* 
* 

Жлобін
Ванілеростбратэн

**Ванілеростбратэн** або **ванільны ростбіф** () — класічная страва аўстрыйскай і ў асаблівасці венскай кухні. Гатуецца аналагічна цвібельростбратэну. Нягледзячы на назву, у рэцэпце ванільнага ростбіфа ванілі няма, але ёсць часнок. Калі з'явілася страва, ваніль была вельмі дарагой спецыяй, якую дастаўлялі з Месаамерыкі, і была даступна толькі арыстакратыі. Часнок у тыя часы жартуючы называлі «ваніллю для беднякоў».

Для ванільнага ростбіфу тонка парэзанае мяса соляць, перчаць, запраўляюць часнаком, з аднаго боку абвальваюць у муцэ, абсмажваюць і затым вымаюць з патэльні. На тлушчы, які застаўся пасля смажання, рыхтуюць соус з даданнем часнаку, іншых вострых прыпраў і стружак сметанковага масла, у які апускаюць ростбіф. 

У класічным рэцэпце ванілеростбратэн падаюць з смажанай бульбай.

## Літаратура 
* Ewald Plachutta und Christoph Wagner: *Die gute Küche. Das österreichische Jahrhundertkochbuch*. Orac, Wien 1993, ISBN 3701503109

Катэгорыя:Стравы з ялавічыны
Катэгорыя:Аўстрыйская кухня
Катэгорыя:Часнок
Узнагарода

[thumb|250px|[Ваенны крыж, Вялікабрытанія|Ваенны крыж і іншыя ўзнагароды. (Вялікабрытанія)]]
**Узнагаро́да** — штосьці, што выдаецца ў якасці адрознення або ў знак падзякі за заслугі. Адным з прызначэнняў узнагароды з'яўляецца паданне адмысловага сацыяльнага статусу асобе, якая атрымлівае ўзнагароду.

Да ўзнагарод адносяць: ганаровыя знакі, прызы, прэміі, ганаровыя граматы, каштоўныя падарункі і ганаровыя званні.

## Ганаровыя знакі 
Да ганаровых знакаў адносяць ордэны, крыжы, медалі, знакі адрознення. Яны носяцца на адзежы і служаць не толькі для ўпрыгожвання, але і ў якасці бачнага сведчання аб дасягненні і асабістых якасцях чалавека (адвагі, ініцыятыўнасці, настойлівасці ў працы і іншых). З улікам таго, што самаўсхваленне ў еўрапейскай культуры не вітаецца, ганаровыя знакі служаць сродкам для павышэння статусу.

## Прызы 
Хоць у шырокім сэнсе прыз — гэта сінонім узнагароды, у вузкім сэнсе прызамі называюць памятныя сувеніры. Да іх, напрыклад, адносяцца кубкі, статуэткі, плакеткі, узнагародныя талеркі. Прызы звычайна выдаюцца за дасягненні ў конкурсах і спартыўных спаборніцтвах.

## Ганаровыя граматы 
Ганаровая грамата — гэта дакумент (як правіла хораша аформлены), які ў будучыні можа служыць доказам поспехаў і дасягненняў. Сюды адносяцца розныя сведчанні, дыпломы і падзякі. У мінулым таксама шанаваліся і вывешваліся для агляду падзячныя лісты ад манархаў.

## Прэміі 
Іншай формай узнагарод з'яўляюцца прэміі. Прэмія — гэта грашовае або іншае матэрыяльнае (напрыклад, у форме аблігацый ці акцый) заахвочвання, якое выдаецца за дасягненні ў якой-небудзь вобласці. Звычайна адначасова з прэміяй выдаецца і іншая ўзнагарода, напрыклад, разам з Нобелеўскай прэміяй выдаецца залаты медаль.

## Каштоўныя падарункі 
раней найбольш каштоўным падарункам з'яўлялася зямля, дакладней участак зямлі, нярэдка разам з яго жыхарамі, які манарх дараваў за ваенныя заслугі. У старадаўніх крыніцах згадваюцца і іншыя ўзнагароды: імянная зброя, конь, каштоўныя камяні. У Новы час у якасці каштоўных падарункаў сталі выкарыстоўвацца тэхнічныя вырабы, напрыклад, гадзіны і аўтамабілі.

## Ганаровыя званні 
Нароўні са звычайнымі вайсковымі званнямі і грамадзянскімі чынамі існуюць і ганаровыя званні, якімі ўзнагароджваюць за выбітныя дасягненні.

## Літаратура 
* 

*
Браўн (кратар)

**Кратар Браўн** (), не блытаць з кратарам Д. Браўн () - ударны кратар, які знаходзіцца ў гарыстай мацерыковай паўднёва-заходняй частцы бачнага боку Месяца. Назва дадзена ў гонар брытанскага матэматыка і астранома Эрнеста Уільяма Браўна (1866 - 1938) і зацверджана Міжнародным астранамічным саюзам ў 1935 годзе.

## Апісанне 
Бліжэйшымі суседзямі кратара з'яўляюцца буйны кратар Мантанары на паўночным захадзе, вялікі кратар Вільгельм на поўначы паўночнага захаду, кратар Ціха з яркай прамянёвай сістэмай на паўночным усходзе, буйны кратар Стрыт на ўсходзе і кратар Лангамонтан на поўдні. Селенаграфічныя каардынаты цэнтра кратара 46,53 ° пд.ш. і 17,99 ° з.д., дыяметр 34,03 км, глыбіня 1,8 км.

Форма кратара значна скажоная, у асноўным за кошт перакрыцця яго паўднёва-ўсходняй частцы сатэлітным кратарам Браўн E (гл.ніжэй). Паўночная частка вала мае паліганальную форму, у заходняй частцы вала маецца разрыў. Узвышэнне вала над навакольнай мясцовасцю 960 м. Аб'ём кратара складае 821 куб.км..

## Сатэлітныя кратары 
Катэгорыя:Кратары паводле алфавіта
Катэгорыя:Кратары Месяца
ФК Вейна

**«Вейна»** — беларускі футбольны клуб з пасёлка Вейна, Магілёўскі раён.

Заснаваны ў пачатку 1990-х гадоў, спачатку гуляў на аматарскім узроўні. У 1995 далучыўся да Трэцяй лігі чэмпіянату Беларусі, а праз два гады выйшаў у Першую лігу.

У 1999 годзе «Вейна» стала фарм-клубам магілёўскага «Дняпра-Трансмаша» і змяніла назву на «Вейна-Дняпро». 
Па выніках сезона 2000 клуб страціў месца ў Першай лізе, а на наступны год быў выключаны і з Другой лігі.

Пасля аматарская каманда выступала ў чэмпіянаце Магілёўскай вобласці.

## Папярэднія назвы 
* ?—1998: «Вейна»
* 1999—2000: «Вейна-Дняпро»
* з 2001: «Вейна»

## Статыстыка выступленняў
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі
Вейна
Цвібельростбратэн

**Цвібельростбратэн** або **ростбіф з цыбуляй**() — традыцыйная страва аўстрыйскай і швабскай кухні. Цвібельростбратэн — класічная страва ў меню венскіх рэстаранаў. У Швабіі ростбіф з цыбуляй падаюць на нядзельным абедзе. Маюцца рэгіянальныя варыянты гатавання.

Паводле асноўнага рэцэпту ростбіф надразаюць па краях, соляць, перчаць, часам націраюць гарчыцай ці часнаком і хутка абсмажваюць у сметанковым масле, топленым алеі або топленым тлушчы. Абсмаленае мяса выняць з патэльні і давесці да гатоўнасці ў духоўцы. У той жа патэльні абсмажваюць рэпчатую цыбулю, часам пасыпана папрыкай. Цыбулю выняць, у тлушч дадаць трохі мукі, мяснога соку, булёна або віна для ўтварэння густога соусу. У залежнасці ад рэцэпту цыбулю часам пакідаюць у соусе, з-за чаго ён становіцца больш мяккім.

Ростбіф з цыбуляй і падліўкай сервіруюць звычайна з смажанай бульбай або макароннымі вырабамі.

## Літаратура 
* Ewald Plachutta, Christoph Wagner: *Die gute Küche. Das österreichische Jahrhundertkochbuch*. Orac, Wien 1993, ISBN 3701503109
* Martina Hohenlohe: *Wiener Küche. Zum Kennenlernen und Nachkochen*. Pichler-Verlag, Wien 2005, ISBN 3854313543

## Спасылкі 
Катэгорыя:Стравы з ялавічыны
Катэгорыя:Аўстрыйская кухня
Катэгорыя:Нямецкая кухня
Фасоля

**Фасоля** (*Phaseolus*) — род кветкавых раслін сямейства бабовых. Больш за 200 відаў. Пашыраны ў тропіках і субтропіках Амерыкі і Афрыкі. Старажытная культура Цэнтральнай Амерыкі —  вядома з 4-3-га тысячагоддзя да н. э. У Еўропу завезена ў 16, у Беларусь — 17-18 стагоддзях. У культуры больш 20 відаў. На Беларусі вырошчваюць фасолю звычайную і .

## Батанічнае апісанне 
Адна- і шматгадовыя травяністыя расліны. Амаль усе віды — самаапыляльныя ліяны даўжынёй да 2,5 метраў, некаторыя — паўкусты, большасць з іх — расліны кароткага дня. У кустовых форм моцнае непалягаючае сцябло да 0,5 метраў. Лісце трайчастае. Кветкі матыльковыя, разнастайнай афарбоўкі, сабраныя ў гронкападобныя суквецці. Плод — струк. Насенне высокай смакавай годнасці, мае да 30 % паўнацэннага бялку.

## Віды 
Некаторыя віды:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Харчовая, кармавая, лекавая, сідэральная, дэкаратыўная расліна.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя:У 18 т. Т.16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 576 с.: іл.

*
Джозеф Эдвард Мары

**Джозеф Эдвард Ма́ры** або **Мюрэй** (, [mɜ'riː], , Мілфард — , Бостан, ЗША) — амерыканскі хірург-трансплантолаг, які ўпершыню здзейсніў перасадку ныркі чалавеку. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1990 годзе разам з Э. Д. Томасам «за адкрыцці, які тычацца трансплантацыі органаў і клетак пры лячэнні хвароб».

## Біяграфія 
Джозеф Мары нарадзіўся 1 красавіка 1919 годзе ў Мілфардзе (штат Масачусетс). Меў ірландскія і італьянскія карані. У дзяцінстве і юнацтве Мары шмат займаўся спортам (амерыканскі футбол, хакей, бейсбол). Калі ён паступіў у Каледж Святога Крыжа () і рыхтаваўся стаць бейсбольным гульцом, аказалася, што лабараторныя заняткі супадалі з трэніроўкамі. У выніку ён быў вымушаны кінуць бейсбол. Пасля заканчэння каледжа Мары атрымаў медыцынскую адукацыю ў медыцынскай школе Гарвардскага ўніверсітэта, затым уступіў у войска і вывучаў хірургію ў вайсковым шпіталі Уэлей Фордж (штат Пенсільванія).

У 1964—1984 гадах працаваў у шпіталях г. Бостана. З 1970 года прафесар Гарвардскай медыцынскай школы ў г. Кембрыдж.

У 2001 годзе Мары апублікаваў сваю аўтабіяграфію *«Surgery Of The Soul: Reflections on a Curious Career»*.

Мары памёр 26 лістапада 2012 года ва ўзросце 93 гадоў. Ён перанёс інсульт у сваім загарадным доме ў Бостане на Дзень падзякі () і памёр у ''Brigham and Women's Hospital'', у шпіталі, дзе ён правёў першую аперацыю па трансплантацыі органаў.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па трансплантацыі органаў.

Распрацаваў методыку прадухілення рэакцыі адарвання тканак.

У 1954 годзе ажыццявіў першую перасадку ныркі, узятую ад брата-блізнюка. У 1959 годзе яму ўдалося зрабіць алографт, г.зн. перасадзіць нырку хвораму ад донара, які не з'яўляўся блізкім сваяком. У 1962 годзе Мары зрабіў першую трансплантацыю ныркі ад памерлага донара. У наступныя гады Мары быў сусветным лідарам трансплантацыйнай біялогіі ў выкарыстанні імунадэпрэсантаў і ў даследаванні механізму рэакцыі адарвання трансплантанта. Адкрыццё імунадэпрэсантаў, такіх як азатыяпрын, што дазволіла перасаджваць ныркі ад няроднасных донараў.

Член Нацыянальнай АН ЗША, рэгент Амерыканскай калегіі хірургаў.

У 1996 годзе быў прызначаны акадэмікам Папскай акадэміі навук у Ватыкане.

## Узнагароды 
* 1991 — Медаль амерыканскай хірургічнай асацыяцыі за заслугі перад хірургіяй.
* 1990 — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне.
* 1990 — Узнагарода Нацыянальнага нырачнага фонду Падарунак жыцця.
* 1962 — Прэмія Фрэнсіса Амары ад Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук.
* Ганаровая ўзнагарода амерыканскай асацыяцыі пластычных хірургаў.
* Урач года.
* Названы адным з 350 самых выбітных грамадзян, якія прадстаўляюць медыцынскую прафесію, з нагоды 350-годдзя Бостана.

## Публікацыі 
*  (hardcover)

## Літаратура 
* Peter Morris: *Joseph E. Murray (1919—2012).* In: *Nature.* Band 493, Nr. 7431, 2012, S. 164.
* 

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Джозефа Мары на Нобелеўскім сайце 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Хірургі ЗША
Катэгорыя:Трансплантолагі
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Члены Папскай акадэміі навук
Трыпсін

thumb|200px|Крышталічная структура бычынага трыпсіну
**Трыпсін** — стрававальны фермент пазваночных жывёл і чалавека. Сінтэзуецца клеткамі падстраўнікавай залозы ў форме неактыўнага папярэдніка — трыпсінагену. Удзельнічае ў расшчапленні бялкоў і прадуктаў іх частковага гідролізу.

Поліпептыд (складаецца з 223 амінакіслотных астаткаў), валодае процізапаленчым дзеяннем, паскарае зажыўленне гнойных ран, актывуе згусальнасць крыві, разбурае амярцвелыя тканкі. Выкарыстоўваецца ў медыцыне.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:КФ 3.4.21
Прыз

**Прыз**:
* Прыз — сувенір ці каштоўная ўзнагарода за перамогу ў конкурсе або змаганні.
* Прыз — здабыча, якая была захоплена ў марской вайне і пераходзіць, паводле міжнароднага права, ва ўласнасць таго, хто яе захапіў.
Пясчанка (возера)

**Пясча́нка** — возера ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці ў басейне ракі Прыпяць, за 17 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Калінкавічы, прыкладна за 0,7 км на ўсход ад вёскі Шарэйкі.

Плошча паверхні 0,32 км². Даўжыня 1,87 км, найбольшая шырыня 0,24 км. Даўжыня берагавой лініі 4,45 км. Катлавіна моцна выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход і складаецца з двух плёсаў. Схілы катлавіны вышынёй да 2 метраў. Берагі забалочаныя, на поўдні возера пясчаныя. Злучана ручаём з возерам Горкі. 

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, гусцяра, плотка, краснапёрка, акунь, лінь і іншыя віды рыб. У 2004 годзе возера зарыблялася карасём сярэбраным і карпам.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Пясчанка 
* Ліст карты N-35-143. Выданне 1975 г. 

Катэгорыя:Азёры Калінкавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Гамбургер

**Гамбургер** — від сэндвіча, інгрэдыентамі якога з'яўляецца сечаная смажаная катлета, якая падаецца ўнутры разрэзанай булкі. У дадатак да мяса гамбургер можа мець вялікую колькасць разнастайных прыпраў, напрыклад: кетчуп і маянэз, шынку, салату, марынаваны агурок, сырую або смажаную цыбулю, памідор.
Слова гамбургер паходзіць ад англійскага слова *Ham* — шынка.

## Гл.таксама 
* Чызбургер

Катэгорыя:Фастфуд
Катэгорыя:Амерыканская кухня
Катэгорыя:Стравы з сечанага мяса
Пясчанае (возера, Іванаўскі раён)

**Пясча́нае возера** — возера ў Беларусі, у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці ў басейне ракі Піна, за 18 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Іванава.

## Апісанне 
Плошча паверхні возера 2,08 км². Даўжыня 2,4 км, найбольшая шырыня 1,8 км. Найбольшая глыбіня 2,7 м. Даўжыня берагавой лініі 6,7 км.Вышыня схілаў катлавіны 2—7 м. Берагі ва ўсходняй частцы возера забалочаныя, астатнія — пясчаныя. Дно выслана сапрапелем. На возеры востраў плошчай каля 3 гектараў.
У возера ўпадаюць ручаі і каналы (у т. л. канава Кобельская). Выцякае Заазерская канава.

Каля возера населеныя пункты Уласаўцы, Адрыжын.

## Славутасці 
На схіле пясчаных нагоркаў вышынёй да 3—6 м знаходзіцца стаянка XI—VI стст. да н.э.

У 1970 годзе, на тэрасе паўночнага берага, У. Ф. Ісаенка сабраў каля 100 апрацаваных крамянёў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Брестской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры Брестской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Іванаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Піны
Элін

**Э́лін**, або **Ге́лен** () — уладар Фесаліі, міфічны продак элінаў.

У старажытнагрэчаскай міфалогіі Элін быў сынам Дзеўкаліёна і ўнукам Праметэя. Згодна пазнейшай версіі — сынам Зеўса. Ад німфы Арсеіды меў трох сыноў — Эола, Дора і Ксуфа. Эол стаў продкам грэкаў-эалійцаў, Дор — дарыйцаў. Ад Ксуфа нарадзіліся сыны Іон (продак іанійцаў) і Ахей (продак ахейцаў). Магчыма, што легенда пра сыноў Ксуфа мае позняе паўночнае паходжанне, бо ў ранніх тэкстах продкам ахейцаў лічыўся Данай, а іанійцы выводзіліся ад пеласгаў.

## Літаратура 
* Элин.//Мифы народов мира: Энциклопедия. — М., 2008. С. 1116

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Фесаліі
Фізіка элементарных часціц

**Фізіка элементарных часціц** — раздзел фізікі, які вывучае ўласцівасці і ўзаемадзеянне элементарных часціц як асноўных адзінак мікраструктуры матэрыі, першасных крыніц і носьбітаў усіх фундаментальных узаемадзеянняў. Падзяляецца на тэорыю элементарных часціц і эксперыментальную фізіку элементарных часціц (фізіку высокіх энергій). Эксперыментальная база фізікі эксперыментальных часціц, тэарэтычны фундамент — квантавая тэорыя поля.

## Гісторыя 
Даследаванні ў галіне фізікі элементарных часціц пачаліся пасля адкрыцця электрона (1897, Д. Д. Томсан) і пратона (1919, Эрнэст Рэзерфорд), выказвання гіпотэзы пра існаванне фатонаў (1905, Альберт Эйнштэйн). У 1932 годзе ў касмічных прамянях адкрыта антычасціца — пазітрон, прадказаны П.А.М. Дзіракам (1928). Пасля адкрыцця нейтрона (1932) устаноўлена, што атамныя ядры ўсіх элементаў складаюцца з пратонаў і нейтронаў (1932). У выніку адкрыты новыя тыпы фундаментальных узаемадзеянняў: моцнае і слабае ўзаемадзеянне. І.Я. Там, Д.Д. Іваненка і Х. Юкава (1935) заклалі асновы тэорыі моцных узаемадзеянняў. Пасля прадказання існавання нейтрына (В. Паўлі, 1930) Э. Фермі пабудаваў варыянт тэорыі слабых узаемадзеянняў (1933). У касмічных прамянях выяўлены мюоны (1936) і піоны (1947), у 1950-я гг. адкрыты т.зв. дзіўныя часціцы.

На пратонных паскаральніках адкрыты антыпратон (1955), антынейтрон (1956) і іншыя антыбарыёны. Устаноўлены характэрныя для слабых узаемадзеянняў з'явы незахавання прасторавай (1955) і камбінаванай (1956) цотнасцей. Выяўлена існаванне электроннага і мюоннага (1962), а пазней тау-лептоннага (1975) нейтрына. На аснове класіфікацыі адронаў па мультыплетах узнікла гіпотэза: усе адроны складаюцца з розных камбінацый кваркаў і антыкваркаў. 

Сучасная калібровачная палявая тэорыя ўзаемадзеянняў элементарных часціц сцвярджае, што першаснымі крыніцамі гэтых узаемадзеянняў з'яўляюцца лептоны і кваркі, а іх носьбіты — кванты калібровачных вектарных палёў. Кваркі і лептоны нараджаюць электрамагнітныя і слабыя ўзаемадзеянні, якія пераносяцца адпаведна фатонамі і слабымі калібровачнымі вектарнымі базонамі (паводле аб'яднанай тэорыі электраслабых узаемадзеянняў). Кваркі з'яўляюцца таксама першаснымі крыніцамі моцных узаемадзеянняў, якія пераносяцца глюонамі.

## Даследаванні ў Беларусі 
На Беларусі даследаванні ў галіне фізікі элементарных часціц распачаты ў 1936 годзе Ф.І. Фёдаравым у БДУ; з 1955 года праводзяцца ў Інстытуце фізікі НАН Рэспублікі Беларусь, Нацыянальным цэнтры фізікі часціц і высокіх энергій, НДІ ядзерных праблем БДУ, Гомельскім універсітэце.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя:У 18 т. Т.16: Трыпалі - Хвіліна / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 2003. - 576 с.: іл.
Уладзімір Іванавіч Маркоўскі

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Уладзімір Іванавіч Маркоўскі
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 27.11.1913
 |месца нараджэння =  
 |дата смерці    = 20.12.1986
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1937—1973
 |званне         = 
 |род войскаў      = Ваенна-марскі флот
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = Другая сусветная вайна
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
     
-
     
}
 |Commons        = 
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}

**Уладзі́мір Іва́навіч Марко́ўскі** ( — ) — ваенны дзеяч, контр-адмірал (1957). Удзельнік вайны з Японіяй (1945).

## Біяграфія 
У. І. Маркоўскі нарадзіўся ў Віцебску ў сям'і чыгуначніка. Пасля заканчэння школы працаваў цесляром, каменшчыкам, памочнікам майстра. У 1932 годзе скончыў Ленінградскі горны тэхнікум, у 1937 годзе Ленінградскае вышэйшае ваенна-марское вучылішча імя М. В. Фрунзэ. Службу праходзіў камандзірам баявой часткі падводнай лодкі на Ціхаакіянскім флоце. У 1939 годзе скончыў акадэмічныя курсы камсаставу і працягваў службу на Далёкім Усходзе.

З 1954 г. служыў у Порт-Артуры, на Паўночным флоце. У 1961 годзе ўдзельнічаў у выпрабаваннях ядзернай зброі на архіпелагу Новая Зямля. У 1962—1972 гг. У. І. Маркоўскі камандзір 1-га вучэбнага атрада ВМФ СССР у Пінску.

## Узнагароды 
* Ордэн Леніна
* 2 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені
* 3 ордэны Чырвонай Зоркі
* Ордэн Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі
* медалі.

## Літаратура 
Катэгорыя:Контр-адміралы СССР
Казённае

**Казённае** — тапонім:

* Казённае — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрысвята
* Казённае — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Шоша
* Казённае — возера ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Вярхіта
Дабрачынная крама

**Дабрачынная крама**, **чарыцішоп** (*charity shop, thrift shop, thrift store, hospice shop* (ЗША, Канада), *resale shop* (ЗША), *op shop* (Аўстралія / Новая Зеландыя) (скарачэнне ад *«opportunity shop»*), *second-hand shop* (Малайзія)) — рознічная крама пад кіраўніцтвам дабрачыннай арганізацыі ці групы актывістаў з мэтай прыцягнення сродкаў на пэўную мэту.

Дабрачынныя крамы працуюць па тэхналогіі сацыяльнага прадпрымальніцтва, г.зн. займаюцца камерцыйнай дзейнасцю з мэтай збору сродкаў на сацыяльныя патрэбы. Як правіла, дабрачынныя крамы рэалізуюць ахвяраваныя насельніцтвам рэчы. З-за таго, што рэчы ахвяруюцца і ёсць магчымасць арганізаваць працу на льготных умовах у сілу дабрачыннасці праекта, продаж ідзе па нізкіх коштах, што дазваляе прыцягнуць да праекту мноства зацікаўленых.

Звычайна крамы знаходзяцца на самазабеспячэнні, і пасля таго, як пункты выдаткаў пакрытыя, прыбытак накіроўваецца на дабрачыннасць. Пункты выдаткаў уключаюць абсталяванне, зарплаты і арэнду.

## Дабрачынныя крамы ў свеце 
### Вялікабрытанія 
Дабрачынныя крамы ўжо на працягу 50 гадоў паспяхова працуюць у Вялікабрытаніі, ЗША і Аўстраліі. На сённяшні дзень толькі ў Вялікабрытаніі каля 7000 дабрачынных крам, якія збіраюць сродкі для бяздомных дзяцей, хворых на рак, кінутых жывёл, бедных.

У час Першай сусветнай вайны падобныя дзеянні па зборы сродкаў адбываліся, напрыклад, на рынку Стэпфэрд у Лондане. Было сабрана 50 000 фунтаў для Чырвонага крыжа.

Адна з першых дабрачынных крам Крыжа была адчынена Чырвоным крыжам на 17-й Олд Бонд стрыт, у Лондане ўжо ў 1941 годзе. Больш чым дзвесце пастаянных і прыблізна 150 часовых (на час вайны) дабрачынных крам была адчынена Чырвоным Крыжам ў 1941-1945 гады. Умова гандлёвай ліцэнзіі крамы, выдадзенай Міністэрствам гандлю, заключалася ў тым, што ўсе тавары, якія прапануюцца для продажу, павінны былі быць падарункамі. Купля для перапродажу была строга забаронена. Усе прыбыткі ад продажаў трэба было перадаць герцагу Gloucester у Чырвоны Крыж і Фонд Святога Джона. Большасць памяшканняў былі вызваленыя ад арэнднай платы, але ў некаторых выпадках уладальнікі пакрывалі выдаткі на ацяпленне і асвятленне.

Некаторыя з першых дабрачынных крам былі адчынены Оксфардскім камітэтам. Так, у снежні 1947 года на Брод стрыт ў Оксфардзе была адчынена дабрачынная крама «сэканд-хэнд» Оксфардскага камітэта дапамогі галадаючым —  *Oxfam*. На сённяшні дзень у Оксфардскага камітэта дапамогі галадаючым найбольшая колькасць дабрачынных крам «сэканд-хэнд» ў Вялікабрытаніі - іх больш за 700.

У брытанскіх дабрачынных крамах «сэканд-хэнд» галоўным чынам працуюць добраахвотнікі. Тавары для продажу на 87% сабраны з ахвяраванняў. Звычайна мясцовыя жыхары прыносяць у краму адзенне ў вялікіх пакетах. Калі магазін размяшчаецца ў прэстыжным раёне, то сярод прадаваемых рэчаў можна лёгка знайсці дызайнерскую вопратку добрай якасці, і дабрачынныя крамы набываюць імідж модных эканамічных стокаў.

### Беларусь 
5 красавіка 2013 года ў Беларусі пачаў працаваць першы чарыцішоп «Калі ласка».

## Гл. таксама 
* Краўдфандзінг

## Спасылкі 
* Сайт дабрачыннай крамы «Калі ласка» 

Катэгорыя:Дабрачыннасць
Аляксей Чубат

**Аляксей Леанідавіч Чубат** (, ) — беларускі паэт, пісьменнік, эканаміст, спецыяліст у галіне PR.

## Біяграфія 
Скончыў вілейскую СШ №4 у 1997 годзе.

У 2003 годзе на факультэце журналістыкі Белдзяржуніверсітэта атрымаў спецыяльнасць “сувязі з грамадскасцю”. Паралельна завочна вучыўся ў БДЭУ па спецыяльнасці “эканоміка і кіраванне прадпрыемствам”. Цяпер працуе PR-спецыялістам, стварае рэкламу для галіновых і бізнес-часопісаў.

Вершы Аляксея Чубата друкаваліся ў часопісах “Першацвет”, “Маладосць”. Таксама піша апавяданні. Адно з іх – “Гісторыя банта” – заняло другое месца на конкурсе, які ладзіў Саюз беларускіх пісьменнікаў..

Жыве ў Фаніпалі, Мінскі раён.

## Спасылкі 
* Віляйчанін Аляксей Чубат. З фізіка стаў лірыкам  // Рэгіянальная газета
* Старонка ў Жывым Журнале
* Старонка ў Фейсбуку
* Піяр беларускай культуры: як ператварыць Гётынгенскі план у плён?  // Сецевы часопіс «Новая Еўропа». 7 красавіка 2010.
* Гуказапіс вершаў // Камунікат.
* 11 першых вершаў зборніка «Гліняны чалавек». // Гліняны чалавек : вершы / Аляксей Чубат. — Мінск : Галіяфы, 2008. — 78 с — (Другі фронт мастацтваў). ISBN 978-985-6906-09-4.

Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Уладзімір Аляксандравіч Караткевіч

** Уладзімір Аляксандравіч Караткевіч** (, , Гомельская вобласць — ) — беларускі акцёр, рэжысёр.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1961). Працаваў акцёрам ў Беларускім дзяржаўным драматычным тэатры імя Я. Коласа (1961—1964).
Атрымаў рэжысёрскую адукацыю ў Ленінградскім інстытуце тэатра, музыкі і кінематаграфіі (1967). Працаваў галоўным рэжысёрам Магілёўскага абласнога драматычнага тэатра (1970—1975), Гродзенскага абласнога драматычнага тэатра (1975—1981), Беларускага рэспубліканскага тэатра юнага гледача (1983—1988), Брэсцкага акадэмічнага тэатра драмы імя Ленінскага камсамола Беларусі (1990—1993), мастацкім кіраўніком Гомельскага абласнога драматычнага тэатра (1993—1999).

## Прызнанне 
* Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1997)
* Лаўрэат тэатральнай прэміі імя Л. Мазалеўскай (1997)

## Літаратура 
* *Баравік Р. І.* Караткевіч Уладзімір Аляксандравіч // Тэатральная Беларусь. У 2 т. Т. 1. — Мн.: БелЭн, 2002. — С. 493—494.

Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Мір (значэнні)

Мір — шматзначнае слова, ужываецца ў наступных значэннях:
* стан спакою і гармоніі, перыяд паміж войнамі;
* сялянская абшчына, воласць (саст., захоўваецца ў выразах «усім мірам», «на міру», «па міры пусціць» і т. п.);
* царкоўны тэрмін, які азначае свецкае (мірское) жыццё, свецкіх людзей, часта ўжываецца для адрознення з манашаскім жыццём, антонім — *клір*.

Таксама слова **Мір** з’яўляецца тапонімам.

## Тапонім 
### Брэсцкая вобласць 
* Мір — аграгарадок у Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці.

### Гродзенская вобласць 
* Мір — гарадскі пасёлак у Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі.

## Кінатэатры 
* Мір — кінатэатр у Брэсце.
* Мір — кінатэатр у Віцебску.
* Мір — кінатэатр у Мінску.

## Іншыя значэнні 
* Мір — расійская арбітальная станцыя.
* Мір — жылы раён у Магілёве.
* Мір — расійская плацёжная сістэма.
* Мір — народная назва віду .
Ітапікуру

**Ітапікуру́** () — рака на паўночным усходзе Бразіліі, у штаце Мараньян.

Даўжыня ракі складае каля 1650 км, плошча вадазбору — 46 500 км². Ітапікуру бярэ пачатак на хрыбце Сера-даз-Алпекатас на паўночным усходзе Бразільскага пласкагор’я, цячэ ў паўночным кірунку і ўпадае ў заліў Сан-Жазэ Атлантычнага акіяна.

Сілкаванне ракі дажджавое, паводкі прыпадаюць на перыяд з сакавіка па май. Рака суднаходная на 800 км ад вусця. У басейне Ітапікуру размешчаны плантацыі алейнай пальмы, вырошчваюцца субтрапічныя і трапічныя культуры. Таксама мясцовае насельніцтвам займаецца жывёлагадоўляй.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Бразіліі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян
Ханс Фройдэнталь

**Ханс Фройдэнталь** (Hans Freudental,  Лукенвальдэ, Германія - , Утрэхт, Нідэрланды) — матэматык, член Нідэрландскай каралеўскай акадэміі навук, прафесар Утрэхцкага ўніверсітэта, аўтар прац у галіне алгебраічнай тапалогіі.

## Біяграфія 
Ганс Фройдэнталь нарадзіўся ў 1905 годзе ў Германіі. Матэматычную адукацыю атрымаў у Берлінскім універсітэце, дзе вучыўся з 1923 па 1930 год. Доктарскую дысертацыю абараніў у 1930 годзе. Да 1946 года быў асістэнтам Амстэрдамскага ўніверсітэта, а з 1946 г. заняў пост прафесара на кафедры чыстай і прыкладной матэматыкі Утрэхцкага ўніверсітэта. Член Каралеўскай Нідэрландскай акадэміі, замежны член Каралеўскай Фламандскай акадэміі, ганаровы доктар Берлінскага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
У матэматыцы Фройдэнталь працаваў у «рамантычным кірунку». Яго навуковай творчасці ўласціва шырыня і разнастайнасць тэм, багацце ідэй і метадаў. Аўтар больш за 200 прац па тапалогіі, тэорыі груп Лі, аналізу, геаметрыі, матэматычнай логіцы, філасофіі і гісторыі навук (у тым ліку кнігі "Лінкас: праект мовы для зносінаў з іншапланетнымі цывілізацыямі). Вядомы таксама як бліскучы папулярызатар і арганізатар шэрагу міжнародных сімпозіумаў.

Катэгорыя:Матэматыкі Нідэрландаў
Катэгорыя:Стваральнікі і прапагандысты моў
Нацыянальны парк Ітатыая

**Нацыянальны парк Ітатыая** () — найстарэйшы нацыянальны парк Бразіліі. Заснаваны 14 чэрвеня 1937 г. на падставе Федэральнага Дэкрэта 1713, падпісанага прэзідэнтам Жэтуліу Варгасам. У цяперашні час плошча парку складае каля 300 км². Парк размешчаны ў гарыстай мясцовасці на стыку штатаў Мінас-Жэрайс і Рыа-дэ-Жанэйра, на яго тэрыторыі знаходзяцца адны з самых высокіх горных вяршыняў Бразіліі. З-за гэтага парк валодае багатай і разнастайнай флорай і фаўнай, а таксама адрозніваецца вялікай разнастайнасцю клімату.

Назва «Ітатыая» паходзіць з мовы тупі і азначае «скалы са шматлікімі кропкамі». Нацыянальны парк Ітатыая знаходзіцца ў горнай сістэме Сера-да-Мантыкейра, найвышэйшы пункт парку, Агульяс-Неграс, знаходзіцца на вышыні 2878 м над узроўнем мора. Парк адкрыты для турыстаў і падзелены на дзве тэрыторыі, верхнюю і ніжнюю. Уезд на ніжнюю тэрыторыю знаходзіцца непасрэдна каля горада Ітатыая. На ніжняй тэрыторыі знаходзіцца інфармацыйны цэнтр з музеем. Верхняя тэрыторыя не звязаная з ніжняй аўтамабільнай дарогай і даступная праз іншы ўезд. З верхняй тэрыторыі пачынаецца сцежка для ўздыму на Агульяс-Неграс.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт парку  

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Бразіліі
Катэгорыя:Геаграфія Мінас-Жэрайса
Катэгорыя:Геаграфія Рыа-дэ-Жанейра
Невыносная лёгкасць быцця

**Невыносная лёгкасць быцця** () — раман Мілана Кундэры, напісаны ў 1982 годзе і ўпершыню апублікаваны ў 1984 годзе ў Францыі. Дзеянне адбываецца ў 1968 годзе ў Празе.

Паводле Кундэры, *быццё* досыць *невыноснай лёгкасці*, таму што кожны з нас жыве ўсяго адзін раз: «Einmal ist Keinmal» (, гэта значыць «тое, што адбылося аднойчы, магло зусім не адбывацца», «адзін раз не лічыцца»). Значыць кожнае жыццё нясе ў сабе таямнічую выпадковасць, кожнае наша дзеянне не можа цалкам прадвызначыць нашу будучыню. Любы выбар не абцяжараны наступствамі, а таму не важны. У той жа час нашы дзеянні становяцца невыноснымі, калі задумвацца пра іх наступствы ўвесь час, таму жыццё можна ахарактарызаваць як «Невыносную лёгкасць быцця».

Некаторыя крытыкі адносяць гэты твор да постмадэрнізму.

Першае выданне на чэшскай мове выйшла ў 1985 годзе выдавецкім доме «68 выдаўцоў» (Таронта). У другі раз на чэшскай мове кніга выйшла ў кастрычніку 2006 года, у Брно (Чэхія), праз 17 гадоў пасля аксамітнай рэвалюцыі (датуль Кундэра не прызнаваў яе).

## Персанажы 
* Томаш — вопытны хірург.
* Тэрэза — маладая жонка Томаша.
* Карэнін — сабака Томаша і Тэрэзы.
* Сабіна — сяброўка Томаша і яго палюбоўніца.
* Франц — палюбоўнік Сабіны.

Катэгорыя:Кнігі 1982 года
Катэгорыя:Раманы на чэшскай мове
Катэгорыя:Псіхалагічныя раманы
Катэгорыя:Пражская вясна
Няклея

**Някле́я** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Сосніца, за 37 км на паўночны ўсход ад Полацка, каля вёскі Труды.

Плошча паверхні 0,95 км². Даўжыня 3,04 км, найбольшая шырыня 0,52 км. Найбольшая глыбіня дасягае 7,2 м, сярэдняя 2,9 м. Аб’ём вады ў возеры 2,76 млн м³, мінералізацыя да 150 г/л, празрыстасць да 1,8 м. Плошча вадазбору 24,8 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, моцна выцягнутая з захаду на ўсход і складаецца з двух плёсаў. Найбольшыя глыбіні ва ўсходнім плёсе. Плёсы злучае пратока шырынёй 60 м і глыбінёй 3,6 м. Схілы катлавіны вышынёй да 5 м, спадзістыя, месцамі стромкія вышынёй да 10 м. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, пясчаныя. У паўднёвай і ўсходняй частках возера берагі зліваюцца са схіламі катлавіны. Падводная частка катлавіны карытападобнай формы. Мелкаводдзе займае каля 29 % плошчы возера, ва ўсходнім плёсе вузкае. Дно возера на мелкаводдзі выслана пяскамі і апясчаненымі адкладамі, на большых глыбінях — крэменязёмістым сапрапелем.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. У возера ўпадаюць ручаі, ручай з возера Талакнянік, выцякае рака Няклейка ў возера Жэльцы. Расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 2,2 м. Прыбярэжная надводная расліннасць распаўсюджваецца на адлегласці 3—50 метраў ад берага возера.

У возеры водзяцца лешч, шчупак, плотка, гусцяра, акунь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
*  — С. 407.
* 
* 
* Ліст карты N-35-23. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1986 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Сосніцы
Іанійцы

**Іанійцы** ()  — адно з асноўных старажытнагрэчаскіх плямёнаў, якое ў 1 тысячагоддзі да н. э. насяляла Атыку, некаторыя астравы Эгейскага мора і заходняя ўзбярэжжа Малой Азіі (Іонія).

## Паходжанне і рассяленне
У старажытнагрэчаскай міфалогіі паходжанне іанійцаў выводзілася ад Іона, унука Эліна.

Іанійцы ўзгадваліся ў запісах крыцкага лінейнага пісьма B (ахейскі перыяд) як жыхары поўдня Грэцыі. Страбон пісаў, што іанійцы былі выціснуты з Пелапанеса на поўнач іншымі плямёнамі (дарыйцамі). На Карынфскім пярэсмыку ў старажытнасці быў ўсталяваны слуп. На адным яго баку было напісана "Тут не Пелапанес ужо, а Іонія", на процілеглым — "Тут Пелапанес ужо, а не Іонія". 

Герадот у апісанні жыхароў Пелапанеса пералічваў кінурыяў - карэнных насельнікаў паўвострава, "адзінае іанійскае племя на Пелапанесе", якое пад уладай Аргаса стала дарыйскім. Аднак Герадот не лічыў, што іанійцы мелі паўднёвагрэчаскае паходжанне: "Іанійскае племя ніколі не пакідала сваёй зямлі". Ён тлумачыў асаблівасці іанійцаў паходжаннем ад пеласгаў, даіндаеўрапейскага карэннага насельніцтва Грэцыі. Часткова старажытны гісторык сам абвяргае сваю думку, калі апавядае пра рассяленне іанійцаў.

Такім чынам, у X - IX стст. іанійцы пакінулі поўдзень Грэцыі, які раней насялялі разам з ахейцамі, замацаваліся ў Атыцы, дзе асімілявалі больш старажытных жыхароў і адкуль перасяліліся на астравы цэнтральнай часткі Эгейскага мора (найбольш значныя Дэлас, Хіас, Самас), на ўзбярэжжы Малой Азіі заснавалі вобласць Іонія з заможнымі гарадамі Мілет, Факея, Эфес, Прыена і інш. Герадот называў афінян першымі з іанійскага племені. Іонія стала першай вобласцю Старажытнай Грэцыі, адкуль пачаўся росквіт культуры ў класічную эпоху. Пазней афіняне і іншыя іанійцы пабудавалі калоніі ў Прычарнамор'і, факейцы асвойвалі Заходняе Міжземнамор'е.

## Знакамітыя іанійцы
*Анаксімандр
*Анаксімен
*Гекатэй Мілецкі
*Геракліт
*Ксенафан
*Перыкл
*Піфагор
*Платон
*Сафокл
*Фалес Мілецкі
*Херыл
*Эпікур

## Мова
Іанійскі дыялект старажытнагрэчаскай мовы з'яўляўся асновай літаратурнай мовы Элады. 

Катэгорыя:Насельніцтва Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Старажытныя народы