Ліцвінства

**Літвіні́зм**, **літвінства** або **ліцвіні́зм**, **ліцві́нства** — плынь грамадскага меркавання, якая цалкам або часткова адмаўляе ролю продкаў літоўцаў у стварэнні сярэднявечнай дзяржавы Вялікага Княства Літоўскага, лічыць гістарычную спадчыну гэтай дзяржавы належнай у асноўным або цалкам беларусам.

У верасні 2015 года Зянон Пазняк заўважыў, што расійская прапаганда «*спрабуе выкарыстаць некаторых беларускіх маргіналаў, што па-юнацку мараць пра адраджэнне Вялікай Літвы*», — адзначыў, што гэта «*замешана на нянавісці да Беларусі*». Пазняк тлумачыў: «*Адзін з прыёмаў цяперашняй рускай фашыстоўскай прапаганды і дэзынфармацыйнай вайны — унесці „замутненне“ ў свядомасць самаідэнтыфікацыі на ніжэйшых, менш адукаваных пластах грамадства ў Беларусі і ва Украіне і стварыць тут часовыя сацыяльныя апоры для акупацыі і гібрыднай вайны. Любая нагода, любая ідэя, нават самая абсурдная становіцца прыдатнай для рускай дэзынфармацыі, калі яна накіравана на падважванне і раскол беларускай і ўкраінскай нацыянальнай ідэнтычнасці*». Урэшце Пазняк падкрэсліў: «*Адмоўнасць нашых „разумных дурняў“ у тым, што яны… клянуць беларусаў і ўсё беларускае, … думка не пра кансалідацыю, не пра развіццё Беларусі, а пра развал. Для Масквы такія думкі прыдатныя ў любым выглядзе*».

У 2023 годзе Святлана Ціханоўская назвала літвінізм «маргінальнымі выпадкамі», якімі імкнуцца развесці літоўцаў і беларусаў, а таксама заявіла, што беларусы паважаюць цэласнасць і спадчыну Літвы.

У красавіку 2025 года Дэпартамент дзяржаўнай бяспекі Літвы заявіў, што распаўсюджванне ў сацыяльных сетках наратываў як «літвінізма», нібы з боку беларускай грамады, так і наратываў «антылітвінізма», нібы з боку літоўскай грамады — гэта імітацыя супрацьборства паміж беларусамі і літоўцамі ў межах інфармацыйна-псіхалагічнай аперацыі, якую праводзяць спецслужбы Расіі і Беларусі каб стварыць міжэтнічную напружанасць у Літве, прычыніць шкоду беларускай грамадзе Літвы і сфарміраваць вобраз Літвы як ксенафобскай дзяржавы.

## Гісторыя 
### Сярэднявечча 
У XIV—XV стагоддзях «ліцвінамі» называлі сябе пераважна жыхары заходніх зямель Беларусі і ўсходу Літвы. У XVI стагоддзі і асабліва ў XVII—XVIII стагоддзях гэтая назва ахапіла амаль на ўвесь беларускі этнас. Такая форма «нацыянальнага» самавызначэння насельніцтва Беларусі (асабліва шляхты) умацоўваецца пасля аб’яднання Вялікага Княства Літоўскага з Польскім каралеўствам у Рэч Паспалітую, якое разглядалася палякамі як «аб’яднанне дзвюх нацый у адзіную нацыю». Магнаты і шляхта Вялікага Княства Літоўскага працяглы час падкрэслівалі, што яны менавіта «ліцвіны», чым выказвалі даволі высокі ўзровень дзяржаўнанацыянальнай самасвядомасці. «Мы і палякі, хоць і браты, але зусім адменных звычаяў», — пісаў у канцы XVI стагоддзя вялікі канцлер Леў Сапега. Назвы «ліцвіны», «Літва», на думку даследчыкаў, былі найбольш абагульняльнай формай этнічнай самасвядомасці і самавызначэння беларускага насельніцтва. Яны ўжываліся на беларускіх тэрыторыях больш за пяцісот гадоў, але ў 2-й палове XIX стагоддзя перамясціліся на паўночны захад і паступова станавіліся найменнямі выключна суседняга балцкага народу і яго краю.

### Новы час 
Першапачаткова ліцвінства ўзнікла ў ХІХ стагоддзі, грунтавалася на гістарычных і культурных традыцыях ВКЛ, праяўлялася ў цікавасці да народнай культуры, на ўсведамленні этнакультурнай адметнасці як ад рускіх, так і ад палякаў. Было часткай рэчыпаспалітаўскага патрыятызму, хоць і вылучалася высокай ступенню аўтаномнасці. Паводле стваральніка рускамоўнага сайту «Літванія» Віктара Нагнібяды, па канфесійнай прыналежнасці большасць прадстаўнікоў гэтай традыцыі — «краёўцаў», былі па веравызнанні каталікамі (або паказвалі сябе такімі), а па саслоўі шляхтай.

Пад канец ХІХ і ў пачатку ХХ стагоддзя фармуецца суполка краёўцаў, якія вызначалі сябе формулай «ліцвін па паходжанні, паляк па нацыянальнасці» і намагаліся стварыць другую унію Польшчы і Літвы (Беларусі). У 1907 годзе краёўцы стварылі Краёвую партыю Літвы і Русі, а ў 1908 годзе партыя знікла з палітычнай сцэны. Зноў актывізавалася падчас Першай сусветнай вайны. Па меры адраджэння Польшчы як незалежнай дзяржавы і адмовы ад канфедэратыўных планаў краёвы рух амаль спыніў сваё існаванне.

### Найноўшая гісторыя 
#### Міжваенны час 
У міжваеннай Польшчы краёўцы склалі суполку віленскіх кансерватараў (таксама вядомых як крэсавыя або віленскія зубры) і намагаліся стварыць польска-беларускаю федэрацыю. Яны выказваліся за дэцэнтралізацыю кіравання дзяржавай і развіццё мясцовага самакіравання; за стымуляванне эканамічнага развіцця Заходняй Беларусі і доступ беларусам на дзяржаўныя пасады, за падтрымку праваслаўнай царквы і ўвядзенне беларускай мовы ў праваслаўнае набажэнства; прыхільна-нейтральна ставіліся да фармавання беларускай нацыянальнай свядомасці ў беларускамоўных сялян Польшчы. Уважалі сябе за нашчадкаў шляхты Вялікага Княства Літоўскага і носьбітаў яго традыцый. Але рух заняпаў з пачаткам Другой сусветнай вайны.

#### У незалежнай Беларусі 
28 лютага 1995 года заснаваная газета «LITWA: hłos monarchisty», у якой былі агалошаны ідэі вяртання Вялікага Княства Літоўскага.

20 траўня 2000 года ў Наваградку падпісаны Акт абвяшчэння ліцвінскай нацыі, які паклаў пачатак адной з плыняў ліцвінізму..

На ўстаноўчым сходзе 2000 года яго арганізатары Віктар Нагнібяда і Андрэй Юцкевіч заяўлялі мэтай адасабленне Заходняй Беларусі ў асобную дзяржаву або далучэнне яе да Польшчы, а таксама далучэнне да Расіі астатняй часткі Беларусі (гл. Рыжскі падзел). У 2005 годзе Нагнібяда і Юцкевіч стварылі рускамоўны сайт «Літванія», які выдалілі ў 2009 годзе пасля ад’езду ў Польшчу.

У верасні 2015 года Зянон Пазняк адзначаў, што расійская прапаганда «*спрабуе выкарыстаць некаторых беларускіх маргіналаў, што па-юнацку мараць пра адраджэнне Вялікай Літвы*», — адзначыў, што гэта «*замешана на нянавісці да Беларусі*»..

## Ідэі 
### Назва 
Прыхільнікі ліцвінства лічаць, што Беларусь павінна называцца «Літвой», «Вялікалітвой», «Літваніяй», а беларусы — «ліцвінамі». А Літва, на іх думку, павінна называцца «Летувой», «Жамойцю» або «Жмуддзю» і але не «Літвой».

Стваральнік рускамоўнага сайта «Літванія» Віктар Нагнібяда лічыць назвы «Беларусь», «беларусы» каланіяльнымі перажыткамі, праз якія спрабавалі знішчыць самасвядомасць ліцвінаў..

### Погляд на гісторыю 
З пункту гледжання Віктара Нагнібяды, беларусы (ліцвіны) — нашчадкі славян люцічаў і славянізаваных імі балтаў яцвягаў і іншых.

Прыхільнікі ліцвінства лічаць Беларусь часткай заходняй цывілізацыі, падтрымліваюць яе далучэнне да Еўрапейскага Саюза і Паўночна-Атлантычнага альянсу.

## Ліцвінскія арганізацыі 
* Ліга Манархічная Вялікага Княства Літоўскага
* Краёвае згуртаванне літвінаў

## Гл. таксама 
* Беларуская канцэпцыя ўтварэння Вялікага Княства Літоўскага
* Этнаграфічная Літва

## Спасылкі 
* Алесь Краўцэвіч на Нашай Ніве
* Белсат пра ліцвінаў
* Суполка ліцвінаў у сацыяльнай сетцы УКантакце
* Суполка ліцвінаў у сацыяльнай сетцы УКантакце 
* Суполка ліцвінаў у сацыяльнай сетцы УКантакце 
* Заклік літвінаў 2020
* Байкі і баечкі люду Вялікае Літвы, княскія, рыцарскія, мяшчанскія і сялянскія, звычайныя і цудоўныя, у розныя часы запісаныя, а цяпер разам да чытання паспалітаму люду выдадзеныя. Менск, 2020


Катэгорыя:Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага