open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сядзіба Тукалаў (Малыя Шчытнікі)

**Сядзіба Тукалаў** — сядзібна-паркавы комплекс у в. Малыя Шчытнікі Брэсцкага раёна.

## Гісторыя 
Сядзіба паводле пісьмовых крыніц была вядома ўжо ў XVI ст. З 1512 г. да пачатку XVII ст. Шчытнікамі валодаў род Гарнастаяў, адзін з прадстаўнікоў якога Івашка Гарнастаевіч зрабіў даволі высокую кар’еру і выкупіў у Берасцейскім павеце шэраг фальваркаў. Пазней Шчытнікі былі ва ўласнасці Сапегаў. У 1708 г. Тэрэза Гасеўская выйшла замуж за гетмана вялікага літоўскага Казіміра Сапегу і запісала маёнтак Шчытнікі на мужа. Пасля яе смерці ў 1710 г. Шчытнікі набыў фельдмаршал Флемінг і яго жонка Францішка Ізабела, таксама з роду Сапегаў. Наступнымі ўладальнікамі двара сталі Чартарыйскія, а ад іх сядзібу набыў разам з Воўчынам род Панятоўскіх.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Малыя Шчытнікі
Катэгорыя:Сапегі
Катэгорыя:Сядзібы Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Чартарыйскія
Катэгорыя:Панятоўскія
Катэгорыя:Паніквіцкія
Катэгорыя:Талочкі герба «Побуг»
Катэгорыя:Тукалы
Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Захарава

**Захарава** — шматзначны тэрмін.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандра Нічыпараўна Захарава (1903 — ?) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Гомельскай вобласці, дзяржаўны дзеяч БССР.
* Вольга Сцяпанаўна Захарава (1908—1981) — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларускай ССР (1955).
* Ксенія Паўлаўна Захарава-Валавік (нар. 1977) — прафесійная спявачка, выканаўца рускіх народных песень і рамансаў.
* Святлана Юр’еўна Захарава (нар. 1979) — расійская артыстка балета.

## Тапонімы 
### Беларусь 
* Вуліца Захарава — вуліца ў Мінску.
* Захарава — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці.

### Расія 
* Захарава — сяло ў Захараўскім раёне Разанскай вобласці.

## Гл. таксама 
* Захараў
Ананчанка

**Ананчанка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Галіна Уладзіміраўна Ананчанка (нар. 1946) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі навучання і выхавання (музыка). Кандыдат педагагічных навук (1981), прафесар (2001).
* Канстанцін Ануфрыевіч Ананчанка (1951—2009) — беларускі педагог, матэматык. Доктар педагагічных навук (2004), прафесар (1995).
Алена Юр’еўна Муратава

**Алена Юр’еўна Муратава** (нар. , г. Баксітагорск, Ленінградская вобласць, Расія) — беларускі мовазнавец, спецыяліст у галіне рускага мовазнаўства. Доктар філалагічных навук (2016), дацэнт (1997), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыла Ленінградскі інстытут авіяцыйнага прыборабудавання (спецыяльнасць «Радыётэхніка», 1980), Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. М. Кірава (спецыяльнасць «Руская мова і літаратура», 1988), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (аспірантура, спецыяльнасць «Руская мова», 1994; дактарантура, 2008).
    
Працуе ў Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (з 1988, філалагічны факультэт, кафедра агульнага і рускага мовазнаўства, прафесар).
 
Навуковыя інтарэсы: анамастыка; лінгвапаэтыка; русістыка.

## Бібліяграфія 
* Языковые средства выражения аллотропичности русского поэтического текста : автореферат диссертации … доктора филологических наук : 10.02.01 / Муратова Елена Юрьевна. — Архангельск, 2014.
* Именник старообрядческой общины на территории Миорского района Витебской области : диссертация … кандидата филологических наук : 10.02.01 : защищена 08.04.1994 : утверждена 00.00.0000 / Муратова Елена Юрьевна. — Минск, 1994.
* Лингвопоэтика Марины Цветаевой : монография / Е. Ю. Муратова. — Витебск, 2005.
* Лингвосинергетика поэтического текста : монография / Е. Ю. Муратова. — Москва, 2012.
* Смыслы слова в системе поэтического языка XX века : монография / Е. Ю. Муратова. — Минск, 2008.
 

## Спасылкі 
* Профессор кафедры языкознания МУРАТОВА ЕЛЕНА ЮРЬЕВНА 

Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Ганна Міхайлаўна Мезенка

**Ганна Міхайлаўна Ме́зенка** (нар. , в. Альбянка, Нясвіжскі раён, Мінская вобласць) — беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук (1991), прафесар (1993). Дэлегат I з’езда вучоных Рэспублікі Беларусь (2007).

## Біяграфія 
Скончыла Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага (спецыяльнасць «Руская мова і літаратура», 1971; аспірантура, спецыяльнасць «Руская мова», 1974), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (дактарантура, спецыяльнасць «Руская мова», 1991).
    
Працуе ў Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (з 1974 года, філалагічны факультэт, кафедра агульнага і рускага мовазнаўства, з 1991 года — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: русістыка; беларусістыка; анамастыка; лексікалогія; словаўтварэнне.

## Узнагароды 
Званне «Выдатнік адукацыі Беларускай ССР» (1983), Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам (1986), прэмія НАН Беларусі (1999), Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2003), медаль Францыска Скарыны (2010).

## Бібліяграфія 
* Урбанонимия Белоруссии : диссертация … доктора филологических наук : 10.02.01 ; 10.02.02 : защищена 18.06.1991 : утверждена 15.11.1991 / Мезенко Анна Михайловна. — Минск, 1991.
* Назвы вуліц расказваюць / Міністэрства адукацыі і навукі Рэспублікі Беларусь, Віцебскі дзяржаўны універсітэт [аўтар: Мезенка Ганна Міхайлаўна]. — Віцебск : [Выдавецтва Віцебскага універсітэта], 1995. — 84 с.; 21 см.
* Беларуская анамастыка : Навуч. дапаможнік для студэнтаў ун-таў / Г. М. Мезенка. — Мн. : Выш. шк., 1997. — 119 с. ; 20 см. — Библиогр.: с. 116—118 и в подстроч. прим.
* Гісторыя беларускай зямлі ва ўласных імёнах: па слядах Дзён пісьменства : манаграфія / Г. М. Мезенка, І. Л. Капылоў ; Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Установа адукацыі «Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт ім. П. М. Машэрава». — Віцебск : ВДУ імя П. М. Машэрава, 2015. — 139 с. : ил. ; 20 см. — Бiблiягр.: с. 129—135 (90 назв.)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* МЕЗЕНКО АННА МИХАЙЛОВНА 

Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Мікалай Мікалаевіч Вараб’ёў

**Мікалай Мікалаевіч Вараб’ёў** (нар. , Віцебск) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2013), дацэнт (2004), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава (спецыяльнасць «Матэматыка і фізіка», 1996), Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны (аспірантура, спецыяльнасць «Матэматычная логіка, алгебра і тэорыя лікаў», 1999; дактарантура, 2012).
    
Працуе ў Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (1999—2009 і з 2013 — факультэт матэматыкі і інфармацыйных тэхналогій, кафедра алгебры і методыкі выкладання матэматыкі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя алгебраічных рашотак класаў Фіцінга.

## Бібліяграфія 
* Алгебраические решетки классов конечных групп : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.01.06 : защищена 24.05.2013 : утверждена 04.12.2013 / Воробьев Николай Николаевич. — Гомель, 2012.
* Алгебра классов конечных групп : монография / Н. Н. Воробьев. — Витебск. 2012.
* Теория чисел: делимость в кольце целых чисел : методические рекомендации / Н. Н. Воробьев, С. Н. Воробьев, М. И. Наумик. — Витебск, 2017.
* On lattices of formations of finite groups / L. A. Shemetkov, A. N. Skiba, N. N. Vorob’ev. — Гомель, 2008.
 

## Спасылкі 
* Профессор кафедры математики ВОРОБЬЕВ НИКОЛАЙ НИКОЛАЕВИЧ 
 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Трубнікаў

**Трубнікаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Дарэмідонтавіч Трубнікаў (1857—?) — беларускі і ўкраінскі інжынер і архітэктар.
* Юрый Валянцінавіч Трубнікаў (нар. 1946) — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне тэорыі функцый і функцыянальнага аналізу. Доктар фізіка-матэматычных навук.
Буякоўская сядзіба

**Буякоўская сядзіба** — колішняя сядзіба ў в. Буякі Брэсцкага раёна.

## Гісторыя 
Старадаўні маёнтак роду Юзафовічаў, Сапегаў, Тышкевічаў, Шуйскіх і іншых гаспадароў. Паводле пісьмовых крыніц, у XVI—XVII стст. фальварак меў назву
*Бенякі*. Размяшчалася сядзіба побач з в. Буякі, за 2 км на поўнач ад в. Хабы. Разам з маёнткамі Навасады, Булькова, Шэбрын, Пугачова і інш. фальварак Буякі ўваходзіў у Берасцейскае войтаўства.

## Літаратура 
* 
* Wawrzyńczyk А. Rozwój wielkiej własności na Podlasiu w XV i XVI wieku. S. 97. ІЗІ. 157
* Słownik geograficzny Warszawa. 1900. Т. 15. S. 268.

Катэгорыя:Колішнія сядзібы Беларусі
Катэгорыя:Сядзібы Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Буякі (Брэсцкі раён)
Катэгорыя:Зніклі ў XX стагоддзі
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:Абрамовічы герба «Ляліва»
Катэгорыя:Юзэфовічы-Глябіцкія
Катэгорыя:Сапегі
Катэгорыя:Тышкевічы
Катэгорыя:Шуйскія
Катэгорыя:Райскія
Мікалай Цімафеевіч Вараб’ёў

**Мікалай Цімафеевіч Вараб’ёў** (нар. , в. Кашалёўка, злілася з в. Гаўрыленка, Касцюковіцкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1998), прафесар (1997).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. М. Кірава (спецыяльнасць «Матэматыка», 1972), Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (аспірантура, спецыяльнасць «Матэматычная логіка, алгебра і тэорыя лікаў», 1976).
    
Працуе ў Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (з 1974, факультэт матэматыкі і інфармацыйных тэхналогій, кафедра алгебры і методыкі выкладання матэматыкі, з 1997 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя класаў канечных груп; методыка выкладання матэматыкі ў школе і ВНУ.

## Узнагароды 
Нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2006), Падзяка Старшыні Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь (2009), медаль Францыска Скарыны (2011) і інш.

## Бібліяграфія 
* Развитие локального метода Хартли в теории конечных разрешимых групп : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.01.06 / Воробьев Николай Тимофеевич. — Гомель, 1997.
* О решеточных свойствах классов Фиттинга / Н. Т. Воробьев, Е. Д. Ланцетова // Веснік Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава. — 2018. — № 1. — С. 5—10.

## Літаратура 
* 
* Воробьев Николай Тимофеевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 806.
* Научно-педагогическая школа «Теория классов Фиттинга и ее приложения в теории групп» // Научные школы учреждения образования "Витебский государственный университет имени П. М. Машерова. — Витебск, 2014. — С. 29—43.
 

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Вальдэнбург

**Вальдэнбург** (; даслоўна — «лясны горад»):
* Вальдэнбург (Базель-Ландау) — камуна ў Швейцарыі, акруговы цэнтр у кантоне Базель-Ландау
** Вальдэнбург (акруга) — акруга ў Швейцарыі
* Вальдэнбург (Вюртэмберг) — горад у Германіі, у зямлі Бадэн-Вюртэмберг
* Вальдэнбург (Саксонія) — горад у Германіі, у зямлі Саксонія
* Вальдэнбург — нямецкая назва польскага горада Валбжыха

## Прозвішча 
* Луі Вальдэнбург (1837—1880) — нямецкі медык.
Канстанцін Ануфрыевіч Ананчанка

**Канстанцін Ануфрыевіч Ананчанка** (, в. Казуліна, Верхнядзвінскі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі педагог, матэматык. Доктар педагагічных навук (2004), прафесар (1995).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя С. М. Кірава (1972), Навукова-даследчы інстытут зместу і метадаў навучання Акадэміі педагагічных навук СССР (аспірантура, 1979), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (дактарантура, 1997).
    
Працаваў у Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (1973—2009; прафесар кафедры алгебры і методыкі выкладання матэматыкі, у 1980—1997 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: методыка выкладання матэматыкі.

## Узнагароды 
Нагрудны значок «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1993).

## Бібліяграфія 
* Методическая система развивающего обучения учащихся алгебре и началам анализа в условиях углубленного изучения предмета : диссертация … доктора педагогических наук : 13.00.02 : защищена 30.03.2004 : утверждена 08.12.2004 / Ананченко Константин Онуфриевич. ― Минск, 2004.
* Агульная методыка выкладання матэматыкі ў школе : вучэбны дапаможнік для фізіка-матэматычных факультэтаў педагагічных вышэйшых навучальных устаноў / К. А. Ананчанка. ― Мінск, 1997.
* Технология итогового повторения темы «Уравнения и неравенства с модулями» : пособие для учителей / К. О. Ананченко, М. В. Касперко. — Мозырь, 2005.
 

## Літаратура 
* Ананченко Константин Онуфриевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 97.

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Спіс самых доўгіх тунэляў свету

Большасць самых вялікіх і доўгіх тунэляў у свеце выкарыстоўваецца для водазабеспячэння ці ў транспартных мэтах (аўтамабільныя і чыгуначныя тунэлі).

## Самыя доўгія тунэлі ў свеце 
Звярніце ўвагу, што вялікая колькасць ліній метрапалітэна размешчаны ўверсе спісу. Самая доўгая з іх —  у  агульнай даўжынёй 60,4 км. Часта тунэлі метрапалітэна не лічацца бесперапыннымі, бо некаторыя наземныя станцыі ці  падзяляюць іх на ўчасткі.

## Гл. таксама 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
*
Юрый Валянцінавіч Трубнікаў

**Юрый Валянцінавіч Трубнікаў** (, Ташкент, Узбекістан — , Віцебск) — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне тэорыі функцый і функцыянальнага аналізу. Доктар фізіка-матэматычных навук (2004), дацэнт (1982), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Варонежскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ленінскага камсамола (спецыяльнасць «Матэматыка. Фізіка», 1969; аспірантура, 1973).
   
Працаваў у Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (1986—2001, у 1986—1998 — загадчык кафедры вышэйшай матэматыкі), Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (з 2001, факультэт матэматыкі і інфармацыйных тэхналогій, кафедра геаметрыі і матэматычнага аналізу, адначасова кафедра інжынернай фізікі, прафесар, у 2004—2006 — дэкан фізічнага факультэта, у 2008—2014 — загадчык кафедры тэарэтычнай фізікі).

Навуковыя інтарэсы: матэматычны аналіз; дыферэнцыяльныя ўраўненні; метады аптымізацыі.

## Бібліяграфія 
* Метод чебышевской аппроксимации потенциала в задаче многих тел / Ю. В. Трубников, А. М. Воронов. — Витебск, 2009.
* Оптимальные итерационные процессы : монография / Ю. В. Трубников, О. В. Пышненко, И. А. Орехова. — Витебск, 2011.
* Экстремальные конструкции в негладком анализе и операторные уравнения с аккретивными нелинейностями : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.01.01 : защищена 26.03.2004 : утверждена 13.10.2004 / Трубников Юрий Валентинович. — Витебск, 2004.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дэканы ВДУ
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
67-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)

**67-ы пяхотны полк** ( 67 Pułk Piechoty ці 67 pp.) — пяхотнае падраздзяленне Войска Польскага.

Полк быў сфарміраваны вясной 1919 года як 9-ы вялікапольскі стралковы полк. У лютым 1920 года перайменаваны ў 67-ы пяхотны полк. Пад час польска-савецкай вайны ваяваў на Літоўска-Беларускім фронце, Варшаўскай бітве і Абарончай вайне 1939 г.

У міжваенны перыяд ён дыслакаваўся ў Брадніцы і ўваходзіў у 4-ю пяхотную дывізію. Падчас вераснёўскай кампаніі ваяваў у складзе хатняй дывізіі арміі «Памор'е».

## Польска-савецкая вайна 
2 лютага 1920 года 67-ы пяхотны полк быў накіраваны на Літоўска-Беларускі фронт. Там ён увайшоў у рэзерв 1-й арміі генерала Стэфана Маеўскага. 16 мая полк быў пераведзены на лінію Глыбокае - Ліпск - Літоўцы. 20 мая 1-ы батальён змагаўся ў акружэнні пад Ліпскам, 2-і батальён ваяваў пад Літоўцамі і Дзядкамі, 3-і батальён — пад Чачукамі. Падчас наступлення Чырвонай Арміі ўсе батальёны аб'ядналіся, а ўвесь полк сканцэнтраваўся ў Вілейцы.

У пачатку чэрвеня палякі перайшлі ў контрнаступленне. Полк наступаў па чыгунцы Крывічы — Будслаў. Узяў пад кантроль тэрыторыю будучай Параф'янаўскай гміны. Пасля заканчэння баёў полк адпраўлены ў рэзэрв.

## Літаратура 
* Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. 2. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
* Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918—1939. Warszawa: Bellona, 2007. .
* Stefan Konieczny: Zarys historii wojennej 67-go pułku Piechoty Wielkopolskiej. Warszawa: Zakłady Graficzne «Polska Zjednoczona», 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918—1920.
* Janusz Odziemkowski: Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919—1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza «Adam», 2010. .
* Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk., Warszawa 1937—1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992.
* Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. .
* Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918—1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918—1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. .
* Jakub Wojewoda: Wielka Księga Piechoty Polskiej 1918—1939. 4 Dywizja Piechoty.. Warszawa: Edipresse Polska SA, 2016. .
* Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. .
* Jerzy Wultański: 67 pułk piechoty. seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. Zeszyt 15. Warszawa: Redakcja Historyczno-Wojskowa P.W. Egross, 1992. .
* Przemysław Dymek: Księga wrześniowych walk pułków wielkopolskich tom 1 Piechota. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2013. .
* Przemysław Dymek: Toruńska Dywizja. 4. Dywizja Piechoty w latach 1921—1939. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2015. .

Катэгорыя:Польска-савецкая вайна
Катэгорыя:Войска Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Ніжняя Сілезія (правінцыя)

**Ніжняя Сілезія** (, ) — правінцыя Прусіі ў складзе Германіі. Існавала ў 1919—1938 і затым ізноў у 1941—1945 гадах. Сталіца — горад Брэслау. Была ўтворана шляхам падзелу правінцыі Сілезія на дзве новыя — Ніжнюю і Верхнюю Сілезію, і складалася з яе дзвюх заходніх акруг. Тэрыторыя правінцыі не супадае цалкам з тэрыторыяй аднайменнай гістарычнай вобласці. Акрамя яе, у склад правінцыі ўваходзілі некалькі верхнелужыцкіх раёнаў (Гёрліц, Гоерсверда і інш.), якія да 1815 года належалі каралеўству Саксонія.

## Гісторыя 
### Веймарская рэспубліка 
thumb|Акруга правінцыі Ніжняя Сілезія (1922)
У 1919 годзе з тэрыторыі правінцыі Сілезія была вылучана новая правінцыя — Верхняя Сілезія, пры гэтым астатняя частка перайменавана ў Ніжнюю Сілезію. Гэтым крокам была прадпрынятая спроба даць верхнесілезкім славянскім народам больш аўтаноміі.

Тэрыторыя правінцыі Ніжняя Сілезія складалася з двух заходніх адміністрацыйных акруг былой правінцыі Сілезія:
# Адміністрацыйная акруга Лігніц, цэнтр — Лігніц
# Адміністрацыйная акруга Брэслау, цэнтр — Брэслау

Паводле Версальскага дагавора, Германія была вымушана перадаць Польшчы часткі ніжнесілезскіх раёнаў Гурау, Міліч, Грос-Вартэнберг і Намслау

Рэлігійны склад насельніцтва ў 1925 годзе: 67,7 % — пратэстанты; 29,6 % — каталікі; 0,2 % — іншыя хрысціянскія канфесіі; 1,0 % — іўдзеі; 1,6 % — іншыя канфесіі

## Обер-прэзідэнты 
Пасада обер-прэзідэнта ўведзена ў Прусіі паводле ўказа ад 30 красавіка 1815 года аб паляпшэнні правінцыйнага кіравання ().

Гельмут Брукнер у 1933—1935 гады і Іозеф Вагнер у 1935—1938 гады адначасова былі таксама і обер-прэзідэнтамі правінцыі Верхняя Сілезія і гаўляйтарамі партыйнага *гау Сілезія*. Вагнер таксама ўзначаліў і аб’яднаную правінцыю Сілезія ў 1938—1941 гадах.

## Гл. таксама 
* Ніжнесілезская Верхняя Лужыца (раён)
* Верхні Шпревальд-Лаўзіц

## Спасылкі 
* Deutsche Verwaltungsgeschichte: Preußische Provinz Schlesien 
* Territoriale Veränderungen in Deutschland: Provinz Niederschlesien
* Provinz Schlesien (Herzogtum Schlesien) 

Катэгорыя:Правінцыі Прусіі
Катэгорыя:1919 год у Германіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1938 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1945 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Сілезіі
Катэгорыя:Гісторыя Саксоніі
Рыгор Кахановіч

**Рыгор-Ануфры Кахановіч** (; ) — біскуп грэка-каталіцкай царквы; з 3 кастрычніка 1809 года — мітрапаліт кіеўскі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Вялікім Княстве Літоўскі. Прынамсі ў 1706—1753 гадах святары Кахановічы служылі ў Шыпянах Менскага павета, але няма пэўных звестак ці сваяк ім Рыгор-Ануфры. Вывучаў багаслоўе, імаверна, у Вільні.

Высвечаны да 15.10.1776; з 17.11.1776 да 12.02.1781 года быў святаром царквы ў Хацетава Чавускага павета; 18.09.1782 — святаром царквы ў Галоўчыне Магілёўскага павета; 12.03.1778 — адміністратарам Цяцерынскага дэканата; 08.06.1780 — 18.09.1782 — цяцерынскі дэкан; 11.07.1797 — беларускі афіцыял пры архібіскупе Іракліі Лісоўскім. Не быў базыльянінам, у адрозненне ад большасці іерархаў грэка-каталіцкіх епархій.

У 1807 годзе стаў біскупам Луцкім і Астрожскім. У верасні 1808 года атрымаў ад Апостальскай Сталіцы дазвол на аб’яднанне дыяцэзій. 1 жніўня 1809 года расійскі імператар Аляксандр I вылучыў Кахановіча як пераемніка мітрапаліта Іраклія Лісоўскага. Абраны мітрапалітам 3 кастрычніка 1809 года. Абранне не было зацверджана Апостальскай Сталіцай, з прычыны цяжкасцей сувязі з Рымам падчас напалеонаўскіх войны, але 10 студзеня 1811 года ён пасвяціў у Вільні трох новых епіскапаў: полацкага Івана Красоўскага, вікарыя (суфрагана) Віленскай мітраполіі з тытулам біскупа аршанскага Адрыяна Галаўню і вікарыя берасцейскага (будучага епіскапа Уладзімірскага) Льва Явароўскага. Сакансэкратарамі былі два лацінскія біскупы — мінскі біскуп Якуб Ігнацы Дадэрка і полацкі біскуп-суфраган Кіпрыян Адынец.

У 1809—1810 гадах быў таксама біскупам віленскім для русінаў уніяцкага абраду. Меў канфлікт з базыльянамі. Пад яго кіраўніцтвам «Духоўная калегія» ў 1810 годзе забараніла прымаць шляхціцаў у Ордэн базыльян. Падчас вайны 1812 года базыльяне спрабавалі адхіліць Рыгора Кахановіча ад пасады, але не здолелі гэтага.

Памёр у 1814 годзе ў рэзідэнцыі луцкіх біскупаў у Жыдычыне на Валыні. Паводле перадсмяротнага жадання, кіраванне мітрапалічай епархіяй было даручана полацкаму архіепіскапу Івану Красоўскаму, а Луцкая епархія часова перададзена ў кіраванне берасцейскаму епіскапу Язафату Булгаку.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* «Довідник з історії України (А-Я)» / за загальною редакцією Ігоря Підкови і Романа Шуста.&nbsp;— Київ, 2001.&nbsp;— С. 360.
* *Іриней Назарко*. «Київські і галицькі митрополити: біографічні нариси (1590—1960)». — Рим, 1960. — С. 129—131.
* Dmytro Blazejowskyj, «Hierarchy of the Kyivan Church (861—1990)», Rome 1990, s. 257, 285б 266 i 293.
* *Ks. Kazimierz Dola*, «Katalog arcybiskupów i biskupów rezydencjalnych eparchii polskich obrządku grecko-unickiego od Unii Brzeskiej (1596) do roku 1945», [w:] «Historia Kościoła w Polsce» t. II 1764—1945, cz. 2 1918—1945, Poznań-Warszawa 1979, s. 304—311, s. 307.

## Спасылкі 
* Коханович Григорий Онуфрий  // Українська мала енциклопедія : 16 кніг : у 8 t. / праф. Э. Онацкі . — Па распараджэнні Кіраўніцтва УАПЦ у Аргенціне. — 1960 год. — Т. 3, кніга VI : Лісты Кам — Ле . — З. 747. — 1000 асобнікаў.

Катэгорыя:Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты
Уладзімір Іванавіч Коваль

**Уладзімір Іванавіч Коваль** (нар. , в. Адэльск, Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі мовазнавец, спецыяліст у галіне беларускага і рускага мовазнаўства. Доктар філалагічных навук (2000), прафесар (2002).

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Руская мова і літаратура», 1974), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (аспірантура, 1981).

Працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (філалагічны факультэт, кафедра рускага, агульнага і славянскага мовазнаўства, з 1990 — загадчык кафедры, у 1989—1990 — загадчык кафедры рускай мовы як замежнай, 1985—1989 — намеснік дэкана).

Навуковыя інтарэсы: лексіка і фразеалогія рускай і іншых славянскіх моў; этналінгвістыка; гендарная лінгвістыка; этнакультурная інтэрпрэтацыя літаратурна-мастацкіх і фальклорных тэкстаў.

## Узнагароды 
Нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2008).

## Бібліяграфія 
* Фразеология народной духовной культуры в деривационно-семантическом аспекте : диссертация … доктора филологических наук : 10.02.01 ; 10.02.02 : защищена 18.05.1999 : утверждена 12.01.2000 / Коваль Владимир Иванович. — Минск, 1999.
* Народныя ўяўленні, павер’і і прыкметы : даведнік па ўсходнеславянскай міфалогіі / У. І. Коваль. — Гомель, 1995.
* Текст и язык: поиски истоков / В. И. Коваль. — Минск, 2012.
* Фразеология народной духовной культуры: состав, семантика, происхождение / В. И. Коваль. — Минск, 2011.
* Язык и текст в аспекте гендерной лингвистики / В. И. Коваль. — Гомель, 2007.
 

## Літаратура 
* 
* Коваль Владимир Иванович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 109.
* Коваль Владимир Иванович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2012. — Т. 3 : Гомельская область : в 2 кн., кн. 1. — С. 329.

Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі філалагічнага факультэта ГДУ
Экстраліга 2013/2014

**Экстраліга 2013/2014** (35-ы жаночы чэмпіянат Польшчы па футболе) — чэмпіянат Польшчы па футболе сярод польскіх жаночых каманд у сезоне 2013/2014.

## Турнірная табліца 
|}

## Спасылкі 
*  Сайт пра жаночы футбол у Польшчы
*  Ekstraliga kobiet 2013/2014

2013/2014
Катэгорыя:Спорт у Польшчы ў 2013 годзе
Катэгорыя:Спорт у Польшчы ў 2014 годзе
Катэгорыя:2013 год у жаночым футболе
Катэгорыя:2014 год у жаночым футболе
Факультэт замежных моў ГДУ імя Ф. Скарыны

**Факультэт замежных моў ГДУ імя Ф. Скарыны** — адзін з факультэтаў Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны.

## Гісторыя 
У 1993 годзе на філалагічным факультэце было адкрыта аддзяленне замежных моў. У 1998 годзе быў створаны асобны факультэт замежных моў.

## Дэканы 
* Людміла Сцяпанаўна Баннікава (1998—2016)
* Алена Уладзіміраўна Сажына (з 2016)

Замежных моў
ГДУ імя Ф. Скарыны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1998 годзе
Катэгорыя:1998 год у Гомелі
Нью-Брансуік (значэнні)

**Нью-Брансуік**:
* Нью-Брансуік — правінцыя Канады
* Нью-Брансуік (Нью-Джэрсі)
Нью-Брансуік (Нью-Джэрсі)

**Нью-Брансуік** () — горад у акрузе Мідлсекс, Нью-Джэрсі, ЗША. Горад размешчаны на чыгуначнай лініі Northeast Corridor, якая абслугоўвае Паўночна-ўсходні мегаполіс, за 43 км на паўднёвы захад ад Манхэтэна на паўднёвым беразе ракі Рарытан. Насельніцтва паводле звестак Бюро перапісу ЗША на 2010 год —  чалавек. Уваходзіць у склад Нью-Ёркскай агламерацыі.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Нью-Джэрсі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1730 годзе
Карл Людвіг Зігель

**Карл Людвіг Зігель** (; ,  — , ) — нямецкі матэматык, спецыяліст у галіне тэорыі лікаў. Замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1968), Французскай акадэміі навук (1973; карэспандэнт з 1956).

## Біяграфія 
Зігель навучаўся ва ўніверсітэце Гумбальта ў Берліне матэматыцы, фізіцы і астраноміі. Сярод яго настаўнікаў былі М. Планк і Ф. Фрабеніус, дзякуючы ўплыву якога Зігель і стаў матэматыкам. У 1917 годзе падчас Першай сусветнай вайны быў мабілізаваны ў войска. Пасля вайны навучаўся ў Гётынгенскім універсітэце, дзе яго кіраўніком стаў Э. Ландау. З 1922 года — прафесар матэматыкі ў Франкфурце-на-Майне. З 1940 года — у эміграцыі ў ЗША. Працаваў у Інстытуце вышэйшых перспектыўных даследаванняў у Прынстане. Пасля вайны вярнуўся ў Гётынген.

Работы ў асноўным ляжаць у галіне тэорыі лікаў, дыферэнцыяльных ураўненняў і тэорыі функцый камплекснага пераменнага. Таксама яму належаць важныя працы ў нябеснай механіцы.

Лаўрэат прэміі Вольфа па матэматыцы (1978).

Пахаваны на Гётынгенскіх гарадскіх могілках.

Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Катэгорыя:Члены Гётынгенскай акадэміі навук
Ізраіль Майсеевіч Гельфанд

**Ізраіль Майсеевіч Гельфанд** (20 жніўня [2 верасня] 1913, Окны, Ціраспальскі павет, Херсонская губерня — , Нью-Брансуік, штат Нью-Джэрсі) — адзін з найбуйнейшых матэматыкаў XX стагоддзя, біёлаг, педагог і арганізатар матэматычнай адукацыі (да 1989 года — у Савецкім Саюзе, пасля 1989 года — у Злучаных Штатах).

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш за 800 навуковых артыкулаў і каля 30 манаграфій; заснавальнік буйной навуковай школы. Доктар фізіка-матэматычных навук (1940), прафесар Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. В. Ламаносава (МДУ) (1941—1990), Ратгерскага ўніверсітэта (1990—2009). Прэзідэнт Маскоўскага матэматычнага таварыства (ММА) у 1966—1970 гадах, правадзейны член Акадэміі навук СССР (1984; з 1991 — Расійскай акадэміі навук).

Асноўныя працы Гельфанда адносяцца да функцыянальнага аналізу, алгебры і тапалогіі. Адзін са стваральнікаў тэорыі нарміраваных кольцаў (банахавых алгебр), якая паслужыла адпраўным пунктам створанай ім (сумесна з М. А. Наймаркам) тэорыі кольцаў з інвалюцыяй і тэорыі бясконцамерных унітарных прадстаўленняў груп Лі, якая мае істотнае значэнне для тэарэтычнай фізікі. Нараўне з гэтым аўтар фундаментальных вынікаў у галіне тэорыі абагульненых функцый, займаўся дыферэнцыяльнымі ўраўненнямі, тэорыяй тапалагічных лінейных прастор, зваротнымі задачамі спектральнага аналізу, квантавай механікай, дынамічнымі сістэмамі, тэорыяй імавернасцей, набліжанымі і лікавымі метадамі і іншымі галінамі матэматыкі. Аўтар шматлікіх прац па нейрафізіялогіі валявых рухаў, клетачнай міграцыі ў тканкавых культурах, пратэёміцы (класіфікацыі троеснай структуры бялкоў) і алгарытмізацыі клінічнай працы ўрачоў.

Гельфанд вядомы таксама і тым, што здолеў стаць найбуйнейшым вучоным шляхам самаадукацыі, не маючы закончанай сярэдняй адукацыі і не прайшоўшы курс навучання ва ўніверсітэце.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Адэскай вобласці
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Расіі
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Фізіёлагі СССР
Катэгорыя:Фізіёлагі Расіі
Катэгорыя:Фізіёлагі ЗША
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Кіёта
Катэгорыя:Лаўрэаты стыпендыі Мак-Артура
Катэгорыя:Члены Ірландскай каралеўскай акадэміі
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Расіі
Катэгорыя:Самавукі
Катэгорыя:Удзельнікі савецкага атамнага праекта
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Ландау

**Ландау** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Леў Давідавіч Ландау — савецкі фізік-тэарэтык
* Марцін Ландау — амерыканскі акцёр.
* Эдмунд Георг Герман Ландау — нямецкі матэматык
Кручок

**Кручок** — шматзначны тэрмін.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Рыгоравіч Кручок — беларускі хірург
* Рыгор Раманавіч Кручок — гісторык беларускай медыцыны, арганізатар аховы здароўя БССР

## Гл. таксама 
* Кручак
Фердынанд Георг Фрабеніус

**Фердынанд Георг Фрабеніус** (; ,  — , Шарлотэнбург) — нямецкі матэматык, вядомы сваім укладам у тэорыю эліптычных функцый, дыферэнцыяльных ураўненняў і тэорыі груп. Ён таксама быў першым, хто ўвёў паняцце рацыянальнай апраксімацыі функцый (цяпер вядомае як апраксімацыя Падэ), і даў першы поўны доказ тэарэмы Гамільтана — Кэлі. Таксама ён унёс свой уклад у вызначэнне дыферэнцыяльна-геаметрычных аб’ектаў у сучаснай матэматычнай фізіцы, вядомых цяпер як мнагастайнасці Фрабеніуса.

## Біяграфія 
Фердынанд Георг Фрабеніус нарадзіўся 26 кастрычніка 1849 года ў Шарлотэнбургу, прыгарадзе Берліна, ад бацькоў Фердынанда Фрабеніуса і Крысціны Элізабет Фрыдрых. У 1860 годзе, калі яму было амаль адзінаццаць гадоў, ён паступіў у Ёахімстальскую гімназію. У 1867 годзе адзін семестр наведваў заняткі ў Гётынгенскім універсітэце, затым працягнуў навучанне ва ўніверсітэце Гумбальта ў Берліне, дзе ён наведваў лекцыі Леапольда Кронекера, Эрнста Эдуарда Кумера, Карла Веерштраса. У 1870 годзе абараніў там дысертацыю пад кіраўніцтвам К. Веерштраса і Э. Э. Кумера. Некаторы час выкладаў у берлінскай гімназіі. У 1874 годзе, без звычайнай для гэтага хабілітацыі, быў прыняты на пасаду прафесара ў Берлінскі ўніверсітэт. На працягу сямнаццаці гадоў, паміж 1875 і 1892 гадамі, Фрабеніус працаваў у Цюрыху. Менавіта тамака ён ажаніўся, стварыў сям’ю, і прарабіў важную працу ў самых розных галінах матэматыкі. У 1892 годзе вярнуўся ў Берлінскі ўніверсітэт, заняўшы месца памерлага Леапольда Кронекера.

Член Прускай акадэміі навук (з 1893). Разам з Кронекерам, Лазарусам Імануэлем Фуксам і Германам Амандусам Шварцам належаў да вузкага кола вядомых берлінскіх матэматыкаў свайго часу.

Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Кручак

**Кручак** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Сямён Аляксандравіч Кручак — беларускі геолаг, спецыяліст у галіне стратыграфіі і палеанталогіі
* Лукаш Кручак — польскі скакун з трапмліна і трэнер
* Уладзіслаў Кручак — польскі камуністычны палітык

## Гл. таксама 
* Кручок
Экстраліга 2012/2013

**Экстраліга 2012/2013** (34-ы жаночы чэмпіянат Польшчы па футболе) — чэмпіянат Польшчы па футболе сярод польскіх жаночых каманд у сезоне 2012/2013.

## Турнірная табліца 
|}

## Спасылкі 
*  Сайт пра жаночы футбол у Польшчы
*  Ekstraliga kobiet 2012/2013

2012/2013
Катэгорыя:Спорт у Польшчы ў 2012 годзе
Катэгорыя:Спорт у Польшчы ў 2013 годзе
Катэгорыя:2012 год у жаночым футболе
Катэгорыя:2013 год у жаночым футболе
Герман Мінкоўскі

**Герман Мінко́ўскі** (; , Аляксоты, Аўгустоўская губерня, Марыямпальскі павет, Расійская імперыя — , , Германская імперыя) — нямецкі фізік і матэматык, які распрацаваў геаметрычную тэорыю лікаў.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац па матэматыцы, геаметрыі, фізіцы, гідрадынаміцы. Прадстаўнік гётынгенскай матэматычнай школы. Распрацаваў геаметрычную тэорыю лікаў. Адзін з заснавальнікаў спецыяльнай тэорыі адноснасці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Царстве Польскім
Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Катэгорыя:Геометры
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі
Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Кёнігсбергскага ўніверсітэта
Мары Энмон Каміль Жардан

**Мары Энмон Каміль Жардан** (;  — ) — французскі матэматык, вядомы дзякуючы сваім фундаментальным працам у тэорыі груп і «Курсу аналізу». Ён нарадзіўся ў Ліёне і вучыўся ў Політэхнічнай школе. Па адукацыі Жордан быў інжынерам; пазней ён выкладаў у Політэхнічнай школе і Калеж дэ Франс.

Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН (1917—1925)
Андрэ Вейль

**Андрэ Вейль** (; ,  — , Прынстан) — французскі матэматык, які ўнёс значны ўклад у алгебраічную геаметрыю і тапалогію, член групы Бурбакі. Член Французскай акадэміі навук (1982), замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (1966).

Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Катэгорыя:Бурбакі
Катэгорыя:Члены Гётынгенскай акадэміі навук
Катэгорыя:Структуралісты
Уітні

**Уітні** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Хаслер Уітні, амерыканскі матэматык

## Тапонім 
* Уітні (гара)
Хаслер Уітні

**Хаслер Уітні** (;  — ) — амерыканскі матэматык, які ўнёс фундаментальны ўклад у такія галіны матэматыкі, як дыферэнцыяльная геаметрыя і тапалогія, алгебраічная тапалогія і тэорыя катастроф.

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1945), замежны член Французскай акадэміі навук (1981).

Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Таполагі
ЖФК ТС Мітэх Жывец

**«ТС Мітэх»** () — польскі жаночы футбольны клуб з горада Жывец.

## Дасягненні 
### Чэмпіянат Польшчы 
*  Бронзавы прызёр **(1)**: 2016

## Статыстыка выступленняў 
## Спасылкі 
* TS Mitech Żywiec

ТС Мітэх
Катэгорыя:Жывец
Эдмунд Георг Герман Ландау

**Эдмунд Георг Герман (Іезекііль) Ландау** (; ,  — , ) — нямецкі матэматык, які ўнёс істотны ўклад у тэорыю лікаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і паспяховага берлінскага ўрача яўрэйскага паходжання, прафесара Леапольда Ландау (1848—1920), маці Ёхана Якобі паходзіла з вядомага банкірскага дома Якобі. Да 16 гадоў вучыўся ў берлінскай Французскай гімназіі (*Collège Français*), якую паспяхова скончыў на 2 гады раней, чым трэба.

У 1899 годзе пад кіраўніцтвам Фрабеніуса падрыхтаваў і абараніў дысертацыю па тэорыі лікаў, пасля чаго прыняты дацэнтам у Берлінскі ўніверсітэт. У гэтыя ж гады выпусціў 2 зборнікі матэматычных галаваломак, звязаных з шахматамі.

У 1901 годзе абараніў доктарскую (*habilitation thesis*) аб шэрагах Дзірыхле ў аналітычнай тэорыі лікаў. У 1905 годзе ажаніўся з Мар’янай Эрліх, дачкой нобелеўскага лаўрэата Паўля Эрліха.

У 1909 годзе, пасля смерці Мінкоўскага, заняў яго кафедру і становіцца прафесарам матэматыкі Гётынгенскага ўніверсітэта. Тут ён працаваў да 1934 года, калі нацысты пачалі кампанію чысткі ўніверсітэта ад «неарыйскіх элементаў».

У канцы 1920-х гадоў наведаў Палесціну. Быў абраны прафесарам Яўрэйскага ўніверсітэта ў Іерусаліме, удзельнічаў у заснаванні там Інстытута матэматыкі, прачытаў там першы курс лекцый на іўрыце.

У 1934 годзе пад ціскам нацыстаў Ландау быў змушаны сысці ў адстаўку. Ён не захацеў пакінуць Германію і працягваў жыць у Берліне. З 1935 года выкладаў у Кембрыджскім, у 1937—1938 гадах — у Брусельскім універсітэтах. Памёр у 1938 годзе ад сардэчнага прыступу.

Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Катэгорыя:Члены Гётынгенскай акадэміі навук
Крэйн

**Крэйн** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Марк Рыгоравіч Крэйн — украінскі матэматык
* Стывен Крэйн — амерыканскі паэт, празаік і журналіст
## Тапонім 
* Крэйн (акруга)
* Крэйн (Тэхас)
Амерыканскае матэматычнае таварыства

**Амерыканскае матэматычнае таварыства** () — асацыяцыя прафесійных матэматыкаў, накіраваная на развіццё матэматычнай навукі і падтрымку матэматычнай адукацыі. Выдае навуковыя часопісы, ладзіць канферэнцыі, штогод прысуджае гранты і прэміі, аплочвае навучанне адоранай моладзі.

Створана ў 1888 годзе ў Нью-Ёрку па ініцыятыве Томаса Фіске. У якасці ўзору паслужыла Лонданскае матэматычнае таварыства, праца якога зрабіла вялікае ўражанне на Фіске. Першым прэзідэнтам быў абраны Джон Ховард Ван Амрындж, а Томас Фіске стаў першым сакратаром таварыства, ён жа стаў рэдактарам часопіса, які выдаецца таварыствам. Да 1894 года таварыства ўжо мела дастаткова членаў за межамі Нью-Ёрка і атрымала сучасную назву — Амерыканскае матэматычнае таварыства.

У 1951 годзе штаб-кватэра таварыства пераведзена ў Провідэнс (штат Род-Айленд).

Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1888 годзе
Катэгорыя:Навуковыя таварыствы ЗША
Катэгорыя:Матэматычная супольнасць
Крупянка (упадае ў возера Езярышча, басейн Нарвы)

**Крупянка** (; у вярхоўі **Крупея**) — рака ў Расіі, працякае па тэрыторыі Пустошкінскага раёна Пскоўскай вобласці Расіі. Даўжыня ракі — 28 км, плошча вадазборнага басейна — 238 км². Бярэ пачатак з Крупейскага возера на вышыні 151 м у горадзе Пустошка, працякае праз азёры Серадзееўскае і Астроўна, упадае ў возера Езярышча на вышыні 139,6 м, праз якое працякае рака Вялікая.

Найбуйнейшым прытокам з’яўляецца рака Свярзянка, якая ўпадае злева.

Катэгорыя:Рэкі Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Чудскага возера
Крупянка

**Крупянка**:

## Беларусь 
* Крупянка (прыток Жадуні)

## Расія 
* Крупянка (упадае ў возера Езярышча, басейн Нарвы)
Імануэль Лазарус Фукс

**Імануэль Лазарус (Лазар) Фукс** (; , Масіна — , ) — нямецкі матэматык, вучань Карла Веерштраса. Член Берлінскай акадэміі навук з 1884 года. Ганаровы член Венгерскай акадэміі навук (1899).

Прызнаны аўтарытэт у галіне лінейных дыферэнцыяльных ураўненняў 2-га парадку, дзе стварыў шырокую навуковую школу. Працы Фукса аказалі вялікі ўплыў на Фелікса Клейна, Каміля Жардана, Анры Пуанкарэ; гэтыя працы заклалі аснову для стварэння сучаснай тэорыі дыферэнцыяльных ураўненняў.

Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Катэгорыя:Рэктары
Марк Рыгоравіч Крэйн

**Марк Рыгоравіч Крэйн** (3 красавіка 1907,  — , ) — украінскі матэматык, аўтар больш за 270 работ (у тым ліку васьмі манаграфій) па розных раздзелах алгебры, аналізу, тэорыі функцый, функцыянальнаму аналізу, тэорыі інтэгральных і дыферэнцыяльных ураўненняў, матэматычнай фізіцы і аналітычнай механіцы. Член-карэспандэнт Акадэміі навук УССР (1939). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Украінскай ССР у галіне навукі і тэхнікі (1987). Доктар фізіка-матэматычных навук (1938), прафесар. Ганаровы член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1970).

## Біяграфія 
У 1952—1954 гадах узначальваў кафедру вышэйшай матэматыкі ў Крыварожскім гарнарудным інстытуце. З 1954 года працаваў у Адэскім інжынерна-будаўнічым інстытуце, бо з-за сваёй нацыянальнасці быў звольнены з універсітэта.

Для работ характэрна спалучэнне сучасных ідэй функцыянальнага аналізу і класічных ідэй Чабышова і Маркава, іх сувязь з канкрэтнымі праблемамі механікі. Падрыхтаваў больш за 60 кандыдатаў і дактароў навук. Яшчэ ў даваенныя гады пад кіраўніцтвам Крэйна склалася Адэская матэматычная школа. Пачынаючы з Міжнароднага матэматычнага кангрэса 1966 года ў Маскве разам са сваім вучнем Ізраілем Гохбергам на працягу некалькіх гадоў выступалі на матэматычных канферэнцыях і публікаваліся пад калектыўным псеўданімам Гокра.

У 1970 годзе абраны ганаровым замежным членам Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук. Член Харкаўскага, Маскоўскага і Амерыканскага матэматычнага таварыстваў, ганаровы член Санкт-Пецярбургскага матэматычнага таварыства, лаўрэат прэміі імя Крылова.

Сярод вучняў М. Крэйна 20 дактароў навук, каля 50 кандыдатаў навук, акадэмік і тры члены-карэспандэнты.

Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Украіны
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Ахвяры барацьбы з касмапалітызмам
Гарцукі

**Гарцукі** — прапанаваныя П. Шпілеўскім персанажы, чорныя духі, падначаленыя Перуну. Іх імя паходзіць ад слова «гарцаваць» — гуляць, бегаць навыперадкі.

## Апісанне 
Жывуць яны ў вялікіх гарах, дзе падчас усходу і заходу сонца гуляюць, нібы дзеці. Апоўдні стралою носяцца на конях па палях і лясах, а ўначы па даручэнні Перуна лятаюць у паветры, набываючы аблічча розных драпежных птушак.

Гарцукі возяць па небе грамавы жоран, на якім раз’язджае Пярун з вогненным лукам; яны ўтвараюць вятры, буру і віхры і іншыя стыхійныя прыродныя з’явы.

Вобраз не знаходзіць пацверджання ў этнаграфічных і фальклорных крыніцах.

## Літаратура 
* Міфалогія беларусаў: энцыклапедычны слоўнік / склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. — Мн.: Беларусь, 2011. — 607 с.: іл. ISBN 978-985-01-0903-3

Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Катэгорыя:Кабінетныя багі і духі беларускай міфалогіі
Ідрыца (рака)

**Ідрыца** (або **Ідрыя**, ) — рака ў Расіі, працякае ў гарадскім пасёлку Ідрыца Себежскага раёна Пскоўскай вобласці. Бярэ пачатак у возеры Ідрыя на паўднёва-заходнім краі пасёлка Ідрыца. Вусце ракі знаходзіцца за 298 км па левым беразе ракі Вялікай насупраць вёскі Прыстань. Даўжыня ракі — 17 км, плошча вадазборнага басейна — 319 км².

За 15 км ад вусця, па правым беразе ракі ўпадае рака Лівіца.

Катэгорыя:Рэкі Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Чудскага возера
Факультэт гісторыі і міжкультурных камунікацый ГДУ імя Ф. Скарыны

**Факультэт гісторыі і міжкультурных камунікацый ГДУ імя Ф. Скарыны** — адзін з факультэтаў Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1944 годзе як гістарычны факультэт. Пасля выпуску 1956 года падрыхтоўка гісторыкаў ва ўніверсітэце прыпынілася. У 1969 годзе ў рамках гісторыка-філалагічнага факультэта створана гістарычнае аддзяленне і аднавілася падрыхтоўка гісторыкаў. З 1988 года — самастойны факультэт. У 1991 годзе на факультэце створана юрыдычнае аддзяленне. У 1992 годзе арганізавана кафедра гісторыі Беларусі і факультэт перайменаваны ў гісторыка-юрыдычны. З ліпеня 1998 года падзелены на два самастойныя факультэты — гістарычны і юрыдычны. У 2021 годзе гістарычны факультэт перайменаваны ў факультэт гісторыі і міжкультурных камунікацый.

## Дэканы 
* Міхаіл Іванавіч Старавойтаў (1988—1992, 1998—2004)
* Мікалай Мікалаевіч Мязга (2004—2019)
* Станіслаў Аляксандравіч Чаропка (з 2019)

## Крыніцы 
Гісторыі і міжкультурных камунікацый
ГДУ імя Ф. Скарыны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1944 годзе
Катэгорыя:1944 год у Гомелі
Калмыкоў

**Калмыкоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзмітрый Іванавіч Калмыкоў (нар. 1965) — беларукскі спартсмен і трэнер (суднамадэльны спорт).
* Андрэй Васільевіч Калмыкоў ( 1971) — беларускі інжынер-землеўпарадчык, эканаміст. Доктар эканамічных навук (2016), дацэнт (2003).
* Уладзімір Мікалаевіч Калмыкоў (нар. 1934) — беларускі філосаф. Доктар філасофскіх навук, прафесар.
Ларан Шварц

**Ларан-Маіз Шварц** (; , , Францыя — , там жа) — французскі матэматык, які ўнёс прыкметны ўклад у развіццё функцыянальнага аналізу, член групы Бурбакі, лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1950).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў яўрэйскай сям’і з Эльзаса. Бацька — Анзельм Шварц (*Anselme Schwartz*, 1872—1957) — хірург, член Французскай акадэміі навук; маці — Клер Дэбрэ (1888—1972) — з эльзаскага равінскага роду Дэбрэ (), з якога выйшлі палітычныя дзеячы і навукоўцы; дзядзька Шварца па матчынай лініі Рабер Дэбрэ быў навукоўцам-медыкам і педыятрам, стрыечны брат — першы прэм’ер-міністр французскай Пятай рэспублікі Мішэль Дэбрэ. Жанаты з дачкой Поля Леві. Дачка замужам за французскім фізікам Урыэлем Фрышам, які працуе ў Швейцарыі.

У 1934 годзе паступіў у Вышэйшую нармальную школу, у 1937 годзе быў прызваны ў армію. Падчас акупацыі Францыі нацыстамі хаваўся ад гестапа па падробленых дакументах. У 1943 годзе, тым не менш, абараніў дысертацыю ў Страсбургу. Пасля вайны быў прафесарам у Сарбоне і Політэхнічнай школе.

Асноўныя працы ў галіне функцыянальнага аналізу, асабліва тэорыі абагульненых функцый, за абагульненне вынікаў якой атрымаў у 1950 годзе Філдсаўскую прэмію (Шварц сутыкнуўся з істотнымі цяжкасцямі, калі амерыканскія ўлады з-за левых перакананняў матэматыка паспрабавалі не дапусціць яго ў краіну для атрымання ўзнагароды). Пазней Шварц узмацніў раней атрыманыя вынікі, даказаўшы (разам з Жанам Дзьёданэ) тэарэмы аб дваістасці ў прасторах Фрэшэ. Таксама важныя яго працы ў галіне тапалогіі і матэматычнай фізікі.

Сярод яго вучняў найбольш вядомы Аляксандр Гратэндык.

Таксама займаўся актыўнай грамадскай дзейнасцю, быў чалавекам левых поглядаў (у маладосці адносіў сябе да трацкістаў, у сталым узросце — да дэмакратычных сацыялістаў), выступаў супраць французскай і амерыканскай інтэрвенцыі ў В’етнаме, французскай інтэрвенцыі падчас алжырскай вайны і савецкай падчас афганскай вайны.

Катэгорыя:Трацкісты
Катэгорыя:Сацыялісты Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Уладзімір Мікалаевіч Калмыкоў

**Уладзімір Мікалаевіч Калмыкоў** (нар. , станцыя Зміёўка, Свярдлоўскі раён, Арлоўская вобласць, Расія) — беларускі філосаф. Доктар філасофскіх навук (1980), прафесар (1981). Правадзейны член Міжнароднай акадэміі акмеалагічных навук (1998), Беларускай акадэміі сацыяльных навук (1999).

## Біяграфія 
Скончыў Харкаўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. М. Горкага (спецыяльнасць «Гісторыя», 1957; аспірантура, 1968).
    
Працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 1971, гістарычны факультэт, кафедра філасофіі, прафесар, у 1976—2010 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: сацыяльная філасофія; філасофская антрапалогія.

## Узнагароды 
Ордэн «Знак Пашаны» (1981).

## Бібліяграфія 
* Интеллектуализация социалистического сельскохозяйственного труда: факторы, формы, особенности и последствия : диссертация … доктора философских наук : 09.00.02 : защищена 01.06.1979 : утверждена 27.06.1980 / Калмыков Владимир Николаевич. — Минск, 1978.
* Философия : учебное пособие для студентов учреждений, обеспечивающих получение высшего образования / В. Н. Калмыков. — 3-е издание, исправленное и дополненное. — Минск, 2010.
 

## Літаратура 
* 
* Калмыков Владимир Николаевич // Кто есть кто в Республике Беларусь, 2001. — Минск, 2001. — Т. 1 : Наука. Образование. — С. 65.
* Исследователь-универсал / Т. Гаранина // Университет профессорский / [Гомельский государственный университет им. Ф. Скорины]. — Гомель, 2005. — С. 119—122.
 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Арлоўскай вобласці
Катэгорыя:Філосафы СССР
Катэгорыя:Філосафы Беларусі