open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Славянскі набат

**«Славянскі набат»** (арыгiнальная назва **«Славянский набат»**), штотыднёвая беларуская рэспубліканская газета, якая выдавалася ў 1997—1999 гадах на рускай i беларускай мовах.

Газета «Славянскі набат» пачала выдавацца ў Мінску ў 1997 годзе (першы нумар выйшаў 15 мая). Яе выдаўцом было дзяржаўнае прадпрыемства «Мінскі камароўскі рынак».

Стаяла на пазіцыях славянскага і рускага патрыятызма, адзінства славянскіх народаў, супрацьстаяння амерыканскай экспансіі і сіянізму. супрацоўнічала са Славянскім Саборам «Белая Русь». Галоўны рэдактар Віктар Вольскі. Сярод сталыў аўтараў вылучаліся Л. Я. Крыштаповіч, В. Л. Акулаў, В. Дашкевіч, А. Баранкевіч і іншыя.

Катэгорыя:Газеты Мінска на рускай мове
Катэгорыя:Газеты Мінска на беларускай мове
Катэгорыя:Рускі нацыяналізм
Экадыягностыка

**Экадыягностыка** (**экалагічная дыягностыка**) — выяўленне і вывучэнне прыкмет, якія характарызуюць сучасны і чаканы стан навакольнага асяроддзя, экасістэм і ландшафтаў, а таксама распрацоўка метадаў і сродкаў выяўлення, папярэджання і ліквідацыі негатыўных экалагічных з'яў і працэсаў.

## Літаратура 
* *Егоренков Л. И., Кочуров Б. И.* Геоэкология. — М.: Финансы и статистика, 2005. — 320 с.: ил.;
* *Кочуров Б. И.* Геоэкология: экодиагностика и эколого-хозяйственный баланс территории. — Смоленск: СГУ, 1999. — 154 с.;
* *Кочуров Б. И.* Экодиагностика и сбалансированное развитие. — М.-Смоленск: Маджента, 2003. — 384 с.: ил.;
* *Сачок Г. И., Саливончик С. В.* Экодиагностика луговых фитоценозов в информационно-моделирующей системе «Биогеоценотическое разнообразие Беларуси» // Природопользование. — Вып. 5. — 1999. — С. 32-35.;
* Экологическая диагностика / Под ред. В. В. Клюева. — М.: Знание, 2000. — 496 с.

Катэгорыя:Экалогія
Пракімен

**Пракі́мен** (ад  — які ляжыць наперадзе) — кароткае змянянае малітваслоўе ў праваслаўнай царкве (таксама ў Каталіцкіх Цэрквах Візантыйскага Абраду), якое складаецца пераважна з радкоў псалмоў і, радзей, біблейскіх песень. У пракімнах выяўляецца каротка сэнс або наступнага чытання («Пракімен апостала», «Пракімен евангелля», «Пракімен дня» і інш.), або службы дня. Напрыклад, у памяць апосталаў: *«Во всю землю изыде вещание их и в концы селения глаголы их»*; в дзень Прэабражэння: *«Фамон и Ермон о имени Твоем возрадуется»*; нядзельны першага гласа: *«Ныне воскресну, глаголет Господь, положуся во спасение, не обинюся о нем»* і г. д. «Пракімен дні», якія вымаўляюцца на вячэрні, друкуюцца ў паследванні вячэрні, у «Служэбніку», а Пракімен евангелляў ранішніх і літургійных у «Месяцаслове» пры «Служэбніку».

Пракімен суправаджаецца і сваім вершам. Па тым, ці складаецца ён з самога пракімна і аднаго верша, або да яго далучаюцца тры вершы, пракімны падзяляюцца на малыя (звычайныя) і вялікія. Вялікі пракімен агалошваецца свяшчэннікам (або дыяканам) на вячэрні (без чытання з Новага Запавету). Малы пракімен агалошваецца: а) свяшчэннікам (або дыяканам) перад чытаннем Евангелля на нядзельнай і святочнай ютрані; б) чытальнікам перад чытаннем Апостала або парыміі на літургіі і на іншых набажэнствах, якія змяшчаюць чытанне Апостала або парыміі. Пракімен спяваецца такім чынам: пасля агалошчвання кожнай страфы хор паўтарае першую, пасля апошняй страфы агалошваецца палова першай, якую хор спявае да канца.

Ва ўніяцкіх Цэрквах пракімен, як і іншыя малітвы, выконваецца на нацыянальнай мове.

Катэгорыя:Праваслаўнае набажэнства
Праваслаўе

**Правасла́ўе** (калька з грэчаскага слова ὀρθοδοξία (*артадоксія*) — «правільнае меркаванне»), першапачаткова — тэрмін, які абазначаў супрацьлегласць гетэрадоксіі («памылка ерэтыкоў»). Узнік у II стагоддзі у Сусветнай царкве для абазначэння адрознення яе вучэння ад поглядаў розных расколаў, ерасей і сект, якімі лічыліся іншыя хрысціянскія і псеўдахрысціянскія кірункі. У дактрынальных дакументах часта ўжываўся як сінонім тэрміна «кафалічны» (у лацінскай традыцыі — «каталіцкі»)(καθολικός). Трэба, аднак, адзначыць, што блытаць гэтыя тэрміны не варта: пад «кафалічнасцю» ў багаслоўі маецца на ўвазе палната і цэласнасць Царквы Хрыстовай, яе прасторавая, часавая і якасная ўніверсальнасць.

У сучасным свецкім рэлігіязнаўстве — адзін з асноўных накірункаў хрысціянства, які аформіўся пасля расколу адзінай царквы на *Усходнюю* і *Заходнюю*.

У праваслаўнай царкве — вучэнні і духоўныя практыкі Адзінай Святой Саборнай і Апостальскай Царквы, якая складаецца з 15 аўтакефальных памесных цэркваў, што ўтвараюць адзіную сусветную царкву. У гэтым разуменні гісторыя царквы да 1054 года з'яўляецца часткай гісторыі Сусветнай Праваслаўнай Царквы, ад якой, на погляд праваслаўных, у выніку шэрагу памылак і скажэнняў праваслаўнага вучэння (напрыклад: філіокве, дагмат аб беззаганным зачацці Багародзіцы, вучэнне пра Чысцец, дагмат аб непамыльнасці рымскага першасвятара ў пытаннях веры і маралі, дагмат аб першаснасці ў хрысціянскай царкве рымскага епіскапа (у лацінскай традыцыі — «біскупа») і г.д.) і Сімвала веры адкалолася Каталіцкая царква. Вучэнне апошняй назвалі «каталіцтвам» і разглядаюць як ерась там, дзе яно супярэчыць праваслаўнаму.

## Гл. таксама 
* Праваслаўныя цэрквы заходніх абрадаў
* Карпата-Руская праваслаўная царква
Зубец (фартыфікацыя)

**Зубец**, **мерлон** (ад  — міжаконне) — вертыкальны выступ-завяршэнне муроў збудаванняў, пераважна старажытных і сярэдневечных. Звычайна мелі абарончае прызначэнне, і прыкрывалі звонку галерэю для абаронцаў. Маглі мець бойніцы. Ужываліся таксама як дэкарацыйныя дэталі будынкаў.

**Прамежак** (лексіка 17 ст.) — баявы прарэз на зубцах і прагалы між імі, якія служылі як бойніцы верхняга бою..
__NOTOC__
## Гл. таксама 
* Бланкі

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фартыфікацыя
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
160-я да н.э.

## Падзеі 
* Праўленне ў Парфіі цара ;

## Нарадзіліся
## Памерлі

Катэгорыя:Дзесяцігоддзі
Навіны БНФ «Адраджэньне»

**Навіны БНФ «Адраджэньне»** — газета, орган Беларускага народнага фронту «Адраджэньне». Выдавалася са снежня 1988 да мая 1994 ў Мінску на беларускай мове (асобныя нумары таксама на рускай мове).

Як нулявы нумар выдання з’явілася «Інфармацыйнае паведамленьне БНФ за перабудову «Адраджэньне», у якім друкавалася адозва Аргкамітэту БНФ да грамадзян Беларусі, а таксама рэкамендацыі ў стварэнні групаў падтрымкі БНФ. Першыя нумары рыхтавалі А. Суша і А. Радкевіч; у падрыхтоўцы паасобных нумароў удзельнічалі: П. Ларын, І. Дрозд, П. Пячонка, А. Сёмуха; ад №7 у складзе выдавецкай групы: А. Суша, С. Дубавец, П. Жук. Выйшла некалькі выпускаў «Навінаў» у перакладзе на рускую мову («Новости Белорусского народного фронта «Адраджэньне»), якія ў асноўным адпавядалі беларускаму варыянту выдання. Апошні нумар, прысвечаны выбарам прэзідэнта, выйшаў у маі 1994 пад рэдакцыяй Барыса Хамайды.

Грамадска-палітычнае выданне. Асноўны змест газеты складала хроніка падзей, артыкулы на актуальныя грамадска-палітычныя тэмы, праграмныя матэрыялы БНФ. Змяшчаліся артыкулы, прысвечаныя гісторыі Беларусі, беларускай нацыянальнай сімволіцы, спісы ахвяр палітычных рэпрэсій.

Выйшла 40 нумароў.

## Літаратура 
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі: 1956-1991. Пэрсанажы і кантэкст. - Мн., 1999. ISBN 985-6374-08-1

Катэгорыя:Беларускі народны фронт «Адраджэньне»
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:Газеты Беларусі
40-я да н.э.

## Падзеі
*49-45 — грамадзянская вайна паміж Цэзарам і Пампеям
*44 — забойства Цэзара, пачатак новай серыі грамадзянскіх войн

## Нарадзіліся
## Памерлі

Катэгорыя:Дзесяцігоддзі
50-я да н.э.

## Падзеі
*59 — першае консульства Цэзара
*55 — другое сумеснае консульства Краса і Пампея
*53 — смерць Краса, пачатак абвастрэння адносін паміж Цэзарам і Пампеям

## Нарадзіліся
## Памерлі

Катэгорыя:Дзесяцігоддзі
60-я да н.э.

## Падзеі
*63 — змова Катыліны
*60 — стварэнне Цэзарам, Пампеям і Красам першага трыўмвірата

## Нарадзіліся
## Памерлі

Катэгорыя:Дзесяцігоддзі
70-я да н.э.

## Падзеі
*82-79 — дыктатура Сулы
*74-71 — паўстанне Спартака
*70 — першае сумеснае консульства Краса і Пампея

## Нарадзіліся
## Памерлі

Катэгорыя:Дзесяцігоддзі
80-я да н.э.

## Падзеі
*90-89 — Саюзніцкая вайна паміж рымлянамі і італікамі
*88 — захоп Рыма войскамі Сулы
*87 — захоп Рыма Цынай і Марыем
*83-82 — грамадзянская вайна паміж Сулай і марыянцамі
*82-79 — дыктатура Сулы

## Нарадзіліся
## Памерлі

Катэгорыя:Дзесяцігоддзі
Аблам

**Абла́м**, або **забарол** — невысокая (каля 1,5 м) надбудова над абарончымі сценамі і вежамі драўляных замкаў Беларусі ў XVI—XVII стст. Служыў нагрудным прыкрыццём для абаронцаў. Меў выгляд вертыкальнай сценкі з 3—7 вянкоў, якая апіралася на кансольныя выпускі бэлек гарадзен, тарасаў і вежаў і выступала за сцены ніжніх ярусаў, зручную для абаронцаў.

Абламы мелі ўмацаванні замкаў Віцебска і Улы. У Оршы абламы ў пачатку XVI ст. былі зроблены наверсе каменных сцен і вежаў гарадскіх умацаванняў. Іх таксама рабілі і над астрожнымі агароджамі, якія мелі выгляд моцнага частаколу, напрыклад, у Віцебску і Барысаве ў XVII ст.. Але адзначаецца, што так маглі *таксама* называць: агароджу (парапет, бруствер), якая прыкрывала верхні ход па сцяне з вонкавага боку, або, у каменных крэпасцях, падыманыя стаўні ці шчыты, якімі бойніцу прыкрывалі ад абстрэлу знізу, або самі сцены крэпасці.

Забаролы на землях Русі будаваліся ў XI—XIV стст. і захоўваліся пазней.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Фартыфікацыйныя збудаванні
Катэгорыя:Старажытнаруская архітэктура
Катэгорыя:Архітэктура Беларусі
Адмірал флоту Савецкага Саюза Кузняцоў

**«Адмірал флоту Савецкага Саюза Кузняцоў»** (ранейшыя назвы, у парадку прысваення — «Рыга», «Леанід Брэжнеў», «Тбілісі») — цяжкі авіяносны крэйсер, адзіны ў складзе ВМФ Расіі ў сваім класе. 

Названы ў гонар Мікалая Герасімавіча Кузняцова, адмірала флоту Савецкага Саюза.

## Уласцівасці 
Прызначаны для паразы буйных надводных аб’ектаў, абароны марскіх злучэнняў ад атак верагоднага суперніка.

На авіяносным крэйсеры могуць быць размешчаны:
* Самалёты Су-25УТГ і Су-33;
* Верталёты Ка-27 і Ка-29.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў Мікалаеве, на Чарнаморскім суднабудаўнічым заводзе.

5 снежня 2007 года «Адмірал флоту Савецкага Саюза Кузняцоў» узначаліў атрад баявых караблёў, якія адправіліся ў паход у Атлантычны акіян і Міжземнае мора.

У 2016—2017 гады быў выкарыстаны ў ваеннай аперацыі Расіі ў Сірыі.

З 2018 года, пасля вяртання з паходу ў Міжземнае мора, да 2025 года — знаходзіўся на рамонце.

У сярэдзіне 2025 года прынята рашэнне — працяг рамонтных работ лічыць немэтазгодным. Пасля кансервацыі корпус карабля будзе прададзены альбо ўтылізаваны.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Авіяносцы СССР
Катэгорыя:Авіяносцы Расіі
Катэгорыя:Судны паводле алфавіта
Павеза

**Паве́за**, або **павіза** — еўрапейскі тып шчыта.

Такі шчыт меў простакутную форму, быў адносна высокі і выцягнуты ўверх, і звычайна быў выгнуты дугою ўпоперак. Звычайная шырыня — 40—70 см, вышыня — 1—1,5 м, часам да 2 м. Шчыт мог быць выкананы з падоўжным жолабам, мець зрокавую шчыліну ў верхняй частцы, металічныя кольцы на верхнім канце дзеля звязвання павез між сабой; мог забяспечвацца штыром-падпоркай, з дапамогай якой шчыт мог стаяць самастойна. Звычайна вырабляўся з лёгкага дрэва, пакрытага тканінай або скурай, і афарбоўваўся.

Традыцыйна лічыцца, што такі шчыт быў вынайдзены ў г.Павіі ў 13 ст. (адсюль назва), і што яго класічны пяхотны варыянт аформіўся ў час Гусіцкіх войнаў. Павезамі як палявым прыкрыццём карысталіся яшчэ ў канцы 15 ст. арбалетнікі і стралкі са стрэльбаў. Магчыма, што павезы ўжываліся ў час абложнай працы.

На думку пазнейшых даследнікаў, павеза магла трапіць у Заходнюю Еўропу праз прыбалтыйскіх крыжакоў, якія, у сваю чаргу запазычылі яе ад балтаў, а месца ўзнікнення такога тыпу шчыта адносіцца да земляў Русі (12 ст.) або Літоўска-Мазавецкім рэгіёне (13 ст.). На мяжы 13—14 ст. павезы распаўсюдзіліся ў Мазовіі, на тэрыторыі Тэўтонскага Ордэна, у заходніх рускіх землях, верагодна, у Польшчы. Прыкладна ў другой палове 14 ст. арэал распаўсюджання павезы ахапіў увесь балтыйска-польска-рускі рэгіён.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Шчыты
Галічына

**Галічына́** (, , ) — гістарычная вобласць ва Усходняй Еўропе, якая сёння падзеленая паміж Польшчай і Украінай. Тэрыторыя Галічыны — паўночныя схілы Карпатаў, басейн верхняга і сярэдняга цячэння Днястра, верхняга цячэння Заходняга Буга, верхняга цячэння Сана. У склад Галічыны цяпер уваходзяць тэрыторыі Львоўскай, Івана-Франкоўскай і Цярнопальскай (за выняткам яе паўночнай часткі, што належыць да Валыні) абласцей Украіны, а таксама некаторыя паветы Падкарпацкага ваяводства Польшчы.

Гістарычным, палітычным і культурным цэнтрам краю лічаць горад Львоў, хоць сама назва Галічына, паходзіць ад Галіча, калісьці сталіцы Галіцкага ўдзельнага княства.

З прычыны частковай лібералізацыі нацыянальнай палітыкі ў Аўстра-Венгрыі пасля «Вясны народаў» 1848 года, аўстрыйская частка Галічыны — Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі (Галіцыя) — стала цэнтрам развіцця ўкраінскай літаратуры і навукі, тым часам як ва ўкраінскіх землях пад расійскай ўладай дзейнічалі ўказы забароны ўкраінскай мовы, праводзілася палітыка жорсткай русіфікацыі і дыскрымінацыі ўкраінскай культуры. Таму аўстрыйскую Галіцыю яшчэ называюць «украінскім П’емонтам».

Таксама Галіцыя была важным цэнтрам для палякаў, асабліва ў перыяд галіцкай аўтаноміі, калі астатняя частка Польшчы падвяргалася русіфікацыі і германізацыі. Менавіта тут узнікалі важныя польскія арганізацыі, выдавалася польская прэса і развівалася польскае культурнае жыццё, можна было карыстацца польскай мовай. А сам Львоў быў адным з найважнейшых польскіх цэнтраў. Таму Галічыну яшчэ называюць «польскім П’емонтам».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Лосєв І. Українське й галицьке
* Galizien und Lodomerien 


Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Украіны
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Аўстрыйская імперыя
Катэгорыя:Заходняя Украіна
Парк імя Суворава (Кобрын)

**Парк імя А. В. Суворава** — парк культуры і адпачынку ў Кобрыне, помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Плошча каля 60 гектараў (2007). Названы ў гонар расійскага палкаводца А. В. Суворава, якому належаў маёнтак «Кобрынскі ключ». Утвораны ў 1768 годзе па распараджэнні падскарбія Вялікага Княства Літоўскага А. Тызенгаўза. У 1795 годзе кобрынскі маёнтак разам з паркам быў падораны Кацярынай II Сувораву. У 1808 годзе маёнтак прададзены маёру Гельвічу, з сярэдзіны XIX стагоддзі цэнтральная сядзіба прыналежала Аляксандру Міцкевічу — брату польскага паэта Адама Міцкевіча. З 1948 з'яўляецца паркам культуры і адпачынку імя Суворава.

Расце больш 70 відаў дрэў і хмызнякоў, у тым ліку экзоты — кіпарысавік гарохаплодны, спірэя Біліардзі, дзявоцкі вінаград пяцілісточкавы і іншыя. У парку знаходзіцца летні тэатр, атракцыёны, танцавальная пляцоўка, водныя веласіпеды, бюст Суворава (скульптар І. М. Рукавішнікаў). Кампазіцыйнай воссю парку з'яўляецца цэнтральная алея (працяг вуліцы Суворава), якая канчаецца вадаёмам. На беразе вадаёма раней стаяла хата Суворава, зараз перанесена. Сам парк у плане прамавугольны, у аснове планіроўкі дамінаваў рэгулярны стыль, пасля дадалося некалькі ўчасткаў, выкананых у свабодным англійскім стылі.

Выява:SuvurovPark.JPG|Уваход у парк
Выява:SuvurovPark-7.JPG|Вадаём

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт парка імя А. В. Суворава ў Кобрыне .
* 

Катэгорыя:Славутасці Кобрына
Катэгорыя:Паркі Беларусі
Катэгорыя:Аляксандр Васільевіч Сувораў
Катэгорыя:Помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Брэсцкай вобласці
Палкавая ўстанова

thumb|250px|right|Фотакопія рукапісу зместа кнігі
**«Палкавая ўстанова»** (), праца рускага палкаводца А. У. Суворава, у якой выкладаецца сутнасць яго поглядаў на выхаванне і навучанне войскаў. Напісана ў 1764—1765 гадах, калі Сувораў быў камандзірам Суздальскага пяхотнага палка ў Новай Ладазе. «Палкавая ўстанова» складаецца з 6 раздзелаў:

* Глава I. Аб варце.
* Глава II. Аб экзерцыраванни.
* Глава III. Аб убранні і чысціні.
* Глава IV. Аб воінскім паслухмянстве, распарадку і пасадах.
* Глава V. Аб лагеры.
* Глава VI. Аб абавязковых кватэрах.

Сваю сістэму навучання і выхаванні войскаў Сувораў паспяхова прадэманстраваў на вучэннях войскаў сталічнага гарнізона ў 1765 годзе, якія доўжыліся 7 дзён, выканаўшы ўсе пастаўленыя задачы. «Палкавая ўстанова» паказала сваю эфектыўнай для падрыхтоўкі войскаў і ў далейшым.

## Литература 
* Рогулин Н. Г. «Полковое учреждение» А. В. Суворова и пехотные инструкции екатерининского времени. — СПб.: Дмитрий Буланин, 2005. — 248 с.

## Спасылкі 
* А. Сувораў. Палкавая ўстанова (руск.)

Катэгорыя:Аляксандр Васільевіч Сувораў
Ютэрзен

**Ю́тэрзен** () - горад у зямлі Шлезвіг-Гольштэйн Германіі, за 30 км на паўночны захад ад Гамбурга. Горад вядомы як месца пачатку маскоўскага палёту Маціяса Руста (1987). Вядомыя выхадні з горада: Артур Друс, Франц Крукенберг, Дэтлеф Лінау.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Шлезвіг-Гольштэйна
Швейцарскі крыж

**Швейцарскі крыж**, **жэнеўскі крыж** () — гістарычны знак народу Швейцарыі; змешчаны на дзяржаўным сцягу краіны.

Уяўляе сабой белы просты роўнаплечы крыж і выводзіцца ад выявы распяцця на ваенным, чырвонага колеру, сцягу кантона Швіц 14—15 ст. Першыя гістарычныя звесткі пра выкарыстанне на месцы распяцця малога белага крыжа адносяцца да часоў паходу на Базель (1475).

Знак паслужыў правобразам знаку арганізацыі Міжнароднага Чырвонага Крыжа.

## Літаратура 
* Ганс Дэльбрук. «Швейцарскія войны».

Катэгорыя:Знакі
Катэгорыя:Швейцарыя
Паўночная Дзвіна

**Паўно́чная Дзвіна́** () — рака на поўначы Еўрапейскай частк Расіі. Даўжыня 744 км.

## Назва 
Участак Паўночнай Дзвіны ад зліцця Суханы і Юга да ўпадзення Вычагды (каля горада Котлас) мае назву **Малая Паўночная Дзвіна**, участак ад Котласа і да вусця — **Вялікая Паўночная Дзвіна**.

## Гідраграфія 
Утвараецца зліццём рэк Сухана і Юг (каля горада Вялікі Усцюг у Валагодскай вобласці). Далей цячэ на поўнач, у Архангельскую вобласць. Каля горада Котлас зліваецца з Вычагдай, пасля чаго паварочвае на паўночны захад, а затым паступова на поўнач. Амаль на самім поўначы зліваецца з Пінегай. Дэльта плошчай каля 900 км² пачынаецца ад Навадзвінска. Каля Архангельска і Северадзвінска ўпадае ў Дзвінскую губу Белага мора.

Асноўныя прытокі: Вычагда, Пінега, Вага, Ваеньга. Злучаная праз раку Сухана, возера Кубенскае і інш. з Волга-Балтыйскім водным шляхам (Паўночна-Дзвінская водная сістэма), праз раку Пінега з ракой Кулой.

Уплыў марскіх прыліваў да вусця р. Пінега. Ледастаў ад канца кастрычніка — пачатку лістапада да пачатку мая. 

## На рацэ 
У вярхоўях Паўночнай Дзвіны размешчаныя гарады Вялікі Усцюг, Котлас, Сальвычагодск; паблізу вусця — Навадзвінск, Архангельск, Северадзвінск. Суднаходная на ўсім працягу.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Белае мора
Катэгорыя:Рэкі Валагодскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Архангельскай вобласці
Навука перамагаць

**«Навука перамагаць»** (), помнік рускай ваеннай думкі, твор, напісаны рускім палкаводцам А. В. Суворавым, у якім ён выказаў свае погляды на навучанне салдат, тактыку боя і іншыя пытанні функцыянавання войска. 

Складаецца з двух частак: 
# Вахт-парад.
# Гутарка з салдатамі іх мовай.

Твор змясціў ў канцэнтраваным выглядзе метады самога Суворава. На ідэях Суворава, выкладзеных у творы, вырасла цэлая плеяда рускіх военачальнікаў, у тым ліку М. І. Кутузаў, П. І. Баграціён і інш. 

Напісана ў 1795 годзе, пасля задушэння паўстання 1794 года, калі Сувораў быў галоўнакамандуючы арміі на поўдні Расійскай імперыі. 

## Спасылкі 
* А. Сувораў. Навука перамагаць 

Катэгорыя:Аляксандр Васільевіч Сувораў
Цеплавая электрычная станцыя

) ў Лучагорску, Прыморскі край, Расія]]
**Цеплавая электрычная станцыя**, таксама **цеплавая электрастанцыя** (**ЦЭС**) — электрастанцыя, якая выпрацоўвае электрычную энергію і цяпло (або толькі электрычную энергію) у выніку пераўтварэння цеплавой энергіі, якая выдзяляецца пры спальванні арганічнага паліва.

Існуе некалькі тыпаў цеплавых электрастанцый. Самы распаўсюджаны і традыцыйны — цеплавая паратурбінная электрастанцыя (ЦПЭС), у якой цяпло згарання арганічнага паліва выкарыстоўваецца для пераўтварэння вады ў пару высокага ціску, якая ў сваю чаргу вярціць паравую турбіну, вал якой злучаны з валам генератара. ЦПЭС, якая выпрацоўвае для спажыўцоў акрамя электраэнергіі цяпло пары, называецца цеплаэлектрацэнтраллю (ЦЭЦ); якая толькі электраэнергію — кандэнсацыйнай электрастанцыяй (КЭС).
Але ў апошні час усё большы распаўсюд адтрымоўваюць цеплавыя газатурбінныя электрастанцыі (ЦГЭС), у якіх дымавыя газы (прадукты рэакцыі гарэння паліва) не перадаюць сваё цяпло пары, а непасрэдна самі прыводзяць у рух газавую турбіну.
Сумясціць перавагі і ліквідаваць недахопы гэтых двух тыпаў ЦЭС спрабуюць у парагазавых электрастанцыях (ПГЭС).
Для выпрацоўкі невялікай колькасці электраэнергіі выкарыстоўваюць таксама ЦЭС з паршнявымі рухавікамі ўнутраннага згарання (напрыклад рухавік Дызеля).

Часам тэрмін *цеплавыя электрастанцыі* ўжываюць да электрастанцый, якія пераўтвараюць у электрычную энергію цяпло, якое атрымоўваецца не толькі праз спальванне арганічнага паліва (атамныя электрастанцыі (АЭС), геатэрмальныя электрастанцыя).

Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі
Мільтыяд

**Мільтыяд** (; ~550—489 да н.э.) — афінскі палкаводзец, сын Кімона Старэйшага (які быў зводным братам Мільтыяд Старэйшага) бацька Кімона Малодшага (ад фракійкі).

Вядомы перамогай над войскам Персіі ў Марафонскай бітве (490 да н.э.), калі быў стратэгам. Але паход супраць Параса правёў няўдала, і быў асуджаны да штрафу ў 50 талантаў. Не здолеў выплаціць штрафу і быў пасаджаны ў турму, дзе памёр ад ран, атрыманых у паходзе. Яго сын Кімон выплаціў штраф і пасмяротна рэабілітаваў бацьку.

Займаўся палітыкай яшчэ пры Пісістратыдах; паміж 521 і 513 да н.э. быў высланы ў Херсанес Фракійскі. Там ажаніўся з дачкой цара Апора Гегесіпіле, і вярнуўся ў Афіны (493 да н.э.) як правіцель, на ўласных караблях.

Найбольш верагоднымі выявамі лічацца дзве гермы Фульвія (знойдзены ў 1553 і 1940 гг.), якія, відаць, з’яўляюцца копіямі партрэту, зробленага ў 460-х гг. да н.э. — статуі Фідыя

Катэгорыя:Постаці Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Военачальнікі Афін
Катэгорыя:Палітыкі Афін
Катэгорыя:Архонты Афін
Катэгорыя:Удзельнікі грэка-персідскіх войнаў
Мітрыдат III

Мітрыдата III Пантыйскага.]]
**Мітрыдат III** () — цар пантыйскі (220—185 да н.э.).

Манетныя выявы перыяду яго праўлення лічацца верагоднымі.

## Літаратура 
* *Hazel, John.* Mithridates III // Who's Who in the Greek World. — 2003.
* *Getzel, M.* Hellenistic settlements in Europe, the islands and Asia Minor. — Cohen University of California Press, 1995.

Катэгорыя:Цары пантыйскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі III стагоддзя да н.э.
Мітрыдат IV Філапатар

**Мітрыдат IV Філапатар Філадэльф**;  () — цар пантыйскі (170—150 да н.э.).

Быў «сябрам і саюзнікам Рыма». Дапамагаў Аталу II у барацьбе супраць Прусія II.

У сваёй дзейнасці імкнуўся прыпадобніцца да бацькі. Ажаніўся са сваёй сястрой Лаодзікай. Відаць, манетныя выявы перыяду яго праўлення з'яўляюцца верагоднымі.

## Літаратура 
* B.C. McGing, The foreign policy of Mithridates VI Eupator, King of Pontus, BRILL, 1986
* M. Getzel, Hellenistic settlements in Europe, the islands and Asia Minor, Cohen University of California Press, 1995
* Hazel, John; ''Who's Who in the Roman World'', «Mithridates IV», (2002).

Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі II стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:цары пантыйскія
Макрын

**Марк Апелій Север Макрын** (, Маўрытанія — ) — рымскі імператар (217—218).

Начальнік прэтарыянскай гвардыі пры імператары Каракале, арганізаваў яго забойства ў  (Сірыя) падчас паходу супраць парфян. Абвешчаны імператарам, але не трапіў у Рым, бо пацярпеў паражэнне ў Антыёхіі ад прыхільнікаў Юліі Домны і быў забіты.

Першы рымскі імператар, які не быў сенатарам.

Верагодныя партрэтныя выявы не вядомы. Вядома, што Макрын быў маўрам і прыпадабняў свой выгляд Марку Аўрэлію.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Імператары рымскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шэршэлі
Дзесятковая сістэма злічэння

**Дзесятко́вая сістэ́ма злічэ́ння** — пазіцыйная сістэма злічэння, якая мае аснову 10 і ўжывае для запісу лікаў арабскія лічбы. Дзесятковая сістэма на сёння найбольш пашыраная ва ўсім свеце.

## Паходжанне 
Як і сучасныя арабскія лічбы, дзесятковая сістэма мае вытокі ў Індыі. Пазіцыйная сістэма ўзнікла там не пазней VII ст., хаця першыя сведчанні ўжывання пазіцыйнага прынцыпу адносяцца да значна ранейшых часоў. Арабскі матэматык Аль-Харэзмі (IX ст.) увёў гэтую сістэму ў ісламскіх краінах.

У Еўропе першым, хто звярнуў увагу на арабскую сістэму злічэння, быў італьянскі матэматык Фібаначы (пачатак XIII ст.) Паступова гэтая сістэма выцесніла рымскую сістэму, якая дамінавала ў сярэднявечнай Еўропе.

## Лічбы 
У дзесятковай сістэме ўжываюцца наступныя лічбы:

0
нуль

1
адзін

2
два

3
тры

4
чатыры

5
пяць

6
шэсць

7
сем

8
восем

9
дзевяць

## Разрады 
Вага разрада ў дзесятковай сістэме вызначаецца як ступень дзесяці, тым большая, чым старэйшы разрад.

нумар
назва
вага

1
адзінкі
1

2
дзясяткі
10

3
сотні
100

4
тысячы
1 000

5
дзясяткі тысяч
10 000

6
сотні тысяч
100 000

n
&nbsp;
10n-1

## Запіс лікаў 
Як і ў іншых пазіцыйных сістэмах, лік у дзесятковай сістэме запісваецца пачынаючы са старэйшых разрадаў. Так, тысячы ідуць перад сотнямі, сотні перад дзясяткамі, а дзясяткі перад адзінкамі. У такім жа парадку яны і чытаюцца. Напрыклад, лік 4729 чытаецца «чатыры тысячы семсот дваццаць дзевяць».

: 4729 = 4*1000 + 7*100 + 2*10 + 9*1

Пры запісе вялікіх лікаў (большых за тысячу) разрады групуюцца па класах, па тры разрады ў кожным класе. На пісьме, каб было больш зручна чытаць, класы часта раздзяляюць прабеламі, напрыклад

: 34 922 571

Пры чытанні лікаў кожны клас (пачынаючы са старэйшага) чытаецца як асобны лік, а потым называецца сам клас:

: трыццаць чатыры мільёны дзевяцьсот дваццаць дзве тысячы пяцьсот семдзесят адзін

Нуль пры чытанні лікаў не называецца, напрыклад

: 27 040 000 202 — дваццаць сем мільярдаў сорак мільёнаў дзвесце два

Катэгорыя:Сістэмы злічэння
Мітрыдат VI Еўпатар

**Мітрыдат VI Яўпатар Дыяніс** або **Мітрыдат Вялікі** (132 — 63 да н.э.) — цар пантыйскі (120—63 да н.э.).

Сын Мітрыдата V і ўнук Мітрыдата IV. Быў ярым праціўнікам Рыма; з 89 да н.э. правёў супраць Рыма тры вайны. У час трэцяй вайны, калі пацярпеў канчатковае паражэнне, загадаў кельцкаму найміту забіць сябе.

Мітрыдат лічыў сябе збаўцам грэчаскага свету ад рымскага панавання, Гераклам, які вызваляе свет ад ліха (на рэльефе з Пергама ён выяўлены ў вобразе Геракла, які вызваляе Праметэя). Але гісторыкі адзначаюць, што яго метады былі варварскімі (: Першая пантыйская вайна і інш.), і ў сваёй існасці ён быў «элінам» толькі павярхоўна..

Бацька Арыярата IX.

Пліній Старэйшы апісвае вядомых паліглотаў свайго часу і згадвае сярод іх Мітрыдата. Згодна з Плініям, ён валодаў мовамі ўсіх дваццаці двух народаў, над якімі валадарыў.

## Гл. таксама 
* Понт
* Пантыйскае царства
* Баспорская дзяржава
* Старажытны Рым

Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі I стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:цары пантыйскія
Катэгорыя:Ворагі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Манархі-самазабойцы
Максімін II Даза

**Максімін Даза — Гай Галерый Валерый Максімін** (? — ) — рымскі імператар (309—313).

Пляменнік Максіміяна. Пасля адрачэння Дыяклетыяна (305) быў тым пастаўлены цэзарам Усходу і Егіпта. Войска абвясціла Максіміна імператарам (309). Гісторыкі адзначаюць, што ён быў няздольны, кіраваў тыранічнымі метадамі; працягваў пераслед хрысціян і пасля ўказу Галерыя (311). За гэта хрысціянскія аўтары ацэньваюць яго адмоўна.

Магчыма, менавіта Максімін выяўлены на парфіравым бюсце аднаго з тэтрархаў (захоўваецца ў Каіры).
Максіміян

**Максіміян Геркулій — Марк Аўрэлій Валерый Максіміян** ( — ) — рымскі імператар (285—305).

Быў пастаўлены Дыяклетыянам на месца аднаго з правіцеляў тэтрархіі. Пазней, пад уплывам сына Максенцыя, спрабаваў дамагчыся імператарскага стальца, але быў пераможаны Канстанцінам і павесіўся.

Вядомыя яго выявы разам з Дыяклетыянам

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Срэмска-Мітравіцы
Максенцый

**Максенцый — Марк Аўрэлій Валерый Максенцый** ( — ) — рымскі імператар (306—312).

## Біяграфія 
Сын Максіміяна Геркулія і Еўтропіі. У час міжусобіцы, што пачалася пасля адрачэння Дыяклетыяна (305), Максенцый быў абвешчаны імператарам прэтарыянцамі і чэрню Рыма. Разам са сваім бацькам (з 307) змагаўся супраць іншых прэтэндэнтаў на сталец, але быў пераможаны Канстанцінам пры Мульвіевым мосце.

Спрабаваў ажывіць старарымскія традыцыі, абнавіць культы Марса і Ромула з Рэмам. Назваў свайго сына Ромулам; збудаваў базіліку Максенцыя, пазней перабудаваную Канстанцінам. Вядома статуя Максенцыя ў старарымскім стылі, створаная, відаць паміж 306 і 312 гадамі.

Катэгорыя:Патанулі
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Рымскія ўзурпатары
Беларускі 7-ы гусарскі полк

**Беларускі 7-ы гусарскі імператара Аляксандра I полк** — узброенае фарміраванне Расійскай імперыі, існавала ў 1803—1918 гадах у складзе 7-й кавалерыйскай дывізіі (19 армейскі корпус, Варшаўская ваенная акруга).

Сфарміраваны ў 1803 годзе генерал-маёрам Паўлам Васільевічам Галянішчавым-Кутузавым у мястэчку Екацерынопаль і ў г. Звянігародка з двух эскадронаў Альвіёпальскага, двух эскадронаў Елісаветградскага, двух эскадронаў Паўлаградскага і двух эскадронаў Александрыйскага гусарскіх палкоў. Першапачатковая назва Беларускі гусарскі полк.

* З 1816 — гусарскі прынца Аранскага полк;
* з 1864 — 7-ы гусарскі Беларускі полк;
* з 1881 — 21-ы драгунскі Беларускі Яго Імператарскай Высокасці Вялікага Князя Міхаіла Міхайлавіча полк;
* з 1907 — 7-ы гусарскі Беларускі Яго Імператарскай Высокасці Вялікага Князя Міхаіла Міхайлавіча полк
* з 1908 — 7-ы гусарскага Беларускага імператара Аляксандра I полк
* у 1918 ліквідаваны

Удзельнічаў у руска-турэцкай вайне 1806—1812 гадоў, Айчыннай вайне 1812 года, Замежных паходах і інш.

## Узнагароды 
* 15.09.1813 г. — за дзеянні пры Кацбаху палку падараваныя знакі на ківера з надпісам «За адрозненне 14 жніўня 1813 года».
* 3.05.1814 г. — полк узнагароджаны 22 сярэбранымі трубамі з надпісам «Беларускаму гусарскаму за выдатную мужнасць і адвагу ў незабыўную кампанію 1814 г.».
* 22 георгіеўскія трубы за адрозненне ў турэцкую вайну 1829 г.
* Георгіеўскі штандар за адрозненне ў турэцкую вайну 1877 і 1878 гг.

## Літаратура 
* Федотов А. И. История белорусцев. Материалы по истории Белорусского гусарского полка, Т. 1-2, Варшава, 1903.

## Спасылкі 
* Марш Беларускага гусарскага палка 

Катэгорыя:Гусарскія палкі Расійскай імперыі
Міжнароднае права

[thumb|right|[ААН — вядучая арганізацыя ў сферы кадыфікацыі і развіцця міжнароднага права]]
**Міжнаро́днае пра́ва** — сукупнасць праваадносін з удзелам замежных элементаў і нарматыўных актаў, якія рэгулююць гэтыя адносіны. У міжнародным праве вылучаюцца тры асноўныя кірункі: міжнароднае публічнае права, міжнароднае прыватнае права, наднацыянальнае права. Сукупнасць норм, якія рэгулююць міждзяржаўныя адносіны.

## Крыніцы міжнароднага права 
# Міжнародны звычай
# Міжнародны дагавор
# Агульныя прынцыпы міжнароднага права
# Судовая практыка

## Спасылкі
Асобны корпус памежнай варты

**Асобны корпус памежнай варты** () — воінскае фармаванне Расійскай імперыі, прызначанае для аховы яе меж. Створана ў 1893 годзе ўказам Аляксандра III шляхам вылучэння ў спецыяльнае ваеннае фармаванне аддзялення памежнага нагляду Дэпартамента мытных збораў Міністэрства фінансаў.

АКПВ падпарадкоўваўся міністэрству фінансаў, кіраўнік якога быў Шэфам Корпуса, непасрэднае кіраўніцтва здзяйсняў камандзір Корпуса, які па статусу прыраўноўваўся да начальніка ваеннай акругі або начальніка галоўнага ўпраўлення ваеннага міністэрства. Першым Шэфам Асобнага корпуса памежнай варты стаў міністр фінансаў С. Ю. Вітэ, а першым камандзірам – генерал ад артылерыі А. Д. Свін'ін.

Корпус падзяляўся па тэрытарыяльнай прыкмеце на акругі (было створана 7 акруг), затым на брыгады, затым на аддзелы. Аддзелы дзяліліся на атрады і пасты. Штаб Корпуса складаўся з чатырох аддзяленняў (страявога, памежнага нагляду, узбраення і гаспадарчага). АКПВ меў уласную флатылію для аховы марскіх меж.

У 1910 году былі прынятыя «Правілы аб Асобным корпусе памежнай варты», а ў 1912 — «Інструкцыя службы чыноў Асобнага корпуса памежнай варты». Гэтыя дакументы звялі, падагульнілі і сістэматызавалі ўсе нарматыўна-прававыя акты па ахове мяжы і арганізацыі АКПВ.

З пачаткам Першай сусветнай вайны памежныя акругі на еўрапейскай тэрыторыі краіны, дзе вяліся баявыя дзеянні былі перападпарадкаваны ваеннаму міністэрству. На тэатр ваенных дзеянняў была перадыслацыравана таксама Заамурская акруга. Асабісты склад альбо ўдзельнічаў у баявых дзеяннях, альбо (там, дзе яны не вяліся), застаючыся ў падначаленні ваеннага міністэрствы, нёс памежную службу для папярэджання высадкі дэсанта суперніка.

У 1918 годзе Корпус быў ліквідаваны. 

## Камандзіры 
* А. Д. Свін'ін (1893—1908).
* Мікалай Апалонавіч Пыхачоў (1908—1917)
* Рыгор Рыгоравіч Макасей-Шыбінскі (1917—1918)

Катэгорыя:Ваеннае будаўніцтва
Катэгорыя:Узброеныя сілы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Памежныя войскі
Метрадор

**Метрадор**  (330, Лампсак — 278 да н.э.): старажытнагрэчаскі філосаф.

Быў вучнем і верным сябрам Эпікура; назваў Эпікурам свайго сына. Вядомыя яго выявы разам з настаўнікам на падвойных гермах, што захоўваюцца ў Капітолійскім музеі ў Рыме і ў Луўры). Наогул, яго статуі вельмі падобныя на статуі Эпікура і Эрмарха

## Літаратура 
* Цицерон, de Natura Deorum, i. 40, Tusculanae Quaestiones, v. 9, de Finibus, ii. 28. § 92, 30. § 99, 31. § 101.
* Диоген Лаэртский, x.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Месаліна

**Месаліна — Валерыя Месаліна**, **Лісіска**;  () — трэцяя жонка рымскага імператара Клаўдзія. Вяла распуснае жыццё, і яе імя зрабілася назоўным для жанчыны распусных паводзін.

## Біяграфія 
Стала жонкай Клаўдзія ў 14 гадоў, і была маладзейшай за мужа на 30 гадоў. Неўзабаве дамаглася такога ўплыву на Клаўдзія, што той не ўмешваўся ў яе скандальныя паводзіны. Наведвала публічны дом пад выдуманым імем Лісіскі. Тыя, хто адхіляў яе сексуальныя залёты або пагражаў ёй выкрыццём, мог быць забіты, і шмат грамадзян Рыма загінулі такім чынам. Дамаглася практычнага ўраўнавання ў правах з вясталкамі (43), у тым ліку, права насіць адмысловую шарсцяную галаўную павязку. Адзначаецца, што Месаліна, не будучы аўгустай, аддавала гэтаму вонкаваму атрыбуту асаблівую ўвагу. Была пакарана смерцю з загаду Клаўдзія.

Існуе толькі малавартасны іканаграфічны матэрыял адносна Месаліны — манеты з яе партрэтам з правінцый. На такіх выявах яна нагадвае Агрыпіну Старэйшую. Магчыма, аднак, што Месаліна выяўлена на камеі з двума бюстамі дзяцей Клаўдзія — Актавіі (нар. 41) і Брытаніка (нар. 42), а таксама ў мармуровай галаве прыгожай жанчыны, падобнай на прабабку Месаліны і сястру Аўгуста Актавію (захоўваецца ў Мюнхене)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* «Сатыры» Ювенала ў арыгінале (на лацінскай мове)

Катэгорыя:Юліі-Клаўдзіі
Катэгорыя:Жонкі рымскіх імператараў
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Валерыі
Мікалай Давыдавіч Жэвахаў

**Мікалай Давыдавіч Жэвахаў** (24 снежня 1874 (5 студзеня 1875) — 16 красавіка 1945) - князь, рускі дзяржаўны дзеяч, камер-юнкер Высачайшага Двара, таварыш обер-пракурора Сінода (з 15 верасня 1916 па 28 лютага 1917 ст. ст.), духоўны пісьменнік, брат-блізнюк епіскапа Іасафа.

У сваіх працах, і першым чынам «Успамінах» (1923 — 1928), Жэвахаў дае глыбокае гістарычнае і рэлігійна-філасофскае асэнсаванне адной з самых трагічных эпох жыцця рускага народа, прароцкае прадбачанне шматлікіх падзей 1920-1930-х гадоў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі Калегіі Паўла Галагана
Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта Кіеўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены Рускага сходу
Катэгорыя:Блізняты паводле алфавіта
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Італіі
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Італіі
Катэгорыя:Дзеячы Рускай замежнай царквы
Катэгорыя:Постаці расійскага праваслаўя
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Расіі
Катэгорыя:Мемуарысты рускага замежжа
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чарнігаўскай вобласці
Менандр Сатэр

**Менандр Сатэр** — цар індыйскі (155 да н.э. — 130 да н.э.).

Уладарства Сатэра азначыла найвышэйшы ўзровень развіцця інда-грэчаскай дзяржавы. Паводле Апаладора, Сатэр скарыў больш індыйскіх і іншых плямёнаў, чым Аляксандр Македонскі. Ён з’яўляецца адным з першых еўрапейцаў, чый зварот у будызм дакументальна пацверджана (разам з Дземетрыем I Бактрыйскім і Агатоклам Бактрыйскім).

Вядомыя выявы на манетах.

Катэгорыя:Звярнуліся ў будызм
Катэгорыя:Кіраўнікі Індыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі II стагоддзя да н.э.
Дзмітрый Анатолевіч Жукаў

**Дзмітрый Анатолевіч Жукаў** (,  — , ) — рускі пісьменнік і грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
У канцы 1960-х — 1970-х гадах быў старшынёй патрыятычнага аб'яднання «Рускі клуб».

## Творчасць 
У 1960-я мела вядомасць яго навукова-фантастычнае апавяданне «Рэм і Геній». Аўтар аповесцей-хронік «Авакум», «Уладзімір Іванавіч», «Багатырскае сэрца» і інш.

У кнізе «Уладзімір Іванавіч» (1977) жыва выявіў сучаснага рускага падзвіжніка, абаронцу рускай культуры, які прысвяціў жыццё захаванню рускай духоўнай спадчыны.

У перакладах Д. Жукава на рускую выходзілі творы Айзэка Азімава, Лестэра дэль Рэя, Мюрэя Лейнстэра, Кліфарда Саймака, Роберта Шэклі, Гары Гарысана, Роберта Янга, Рэя Брэдберы, Джэймса Баларда, Джэральда Дарэла.

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Перакладчыкі Расіі
Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Іван Ягоравіч Забелін

**Іван Ягоравіч Забелін** ( — ) — рускі гісторык і археолаг.

## Біяграфія 
У 1840 годзе напісаў першы артыкул пра багамольныя падарожжы рускіх цароў у Троіца-Сергіеву лаўру, які быў надрукаваны толькі ў 1842 годзе. Таксама ён збіраў і апрацоўваў матэрыялы па гісторыі царскага побыту і змяшчаў артыкулы ў «Айчынных Занатоўках» (1851—1857). У 1862 годзе часопісныя артыкулы надрукаваў асобнай кнігай пад загалоўкам «Хатні побыт рускіх цароў у XVI і XVII стст.», а ў 1869 выйшаў годзе 2-і том — «Хатні побыт рускіх царыц у XVI і XVII стст.».

У 1859 годзе С. Строганаў даручыў Забеліну даследаваць скіфскія курганы. Вынікі яго раскопак былі вельмі багатыя; апісанне гэтых расследаванняў зроблена ў творы «Старажытнасці Герадотавай Скіфіі» (1872). У 1871 годзе Забелін выдаў працу «Вялікі баярын у сваёй вотчыннай гаспадарцы». Займаючыся раскопкамі, ён працаваў над «Гісторыяй рускага жыцця» і вывучэннем старажытнага рускага побыту. У 1876 годзе выдаў 1-ы том сваёй «Гісторыі рускага жыцця з найстаражытных часоў», а ў 1879 годзе — 2-і том.

Акрамя гэтых кніг вельмі каштоўныя працы: «Рысы самабытнасці ў старажытнарускім дойлідстве»; «Погляд на развіццё маскоўскага самадзяржаўя», а таксама выданні Забеліна: «Гістарычнае апісанне Маскоўскага Данскога манастыра» (1865), «Праабражэнскае і Праабражэнск» (1883), «Матэрыялы для гісторыі, археалогіі і статыстыкі Масквы» (1884).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Археолагі Расіі
Бялова (горад)

**Бяло́ва** () — горад (з 1938) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Бялоўскага раёна Кемераўскай вобласці.  Заснаваны ў 1726 годзе. Горад размешчаны ў Кузнецкай катлавіне, на рацэ Бачат, за 120 км ад Кемерава.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Асноўныя галіны — вугальная прамысловасць, машынабудаванне, вытворчасць будматэрыялаў. Бялоўская ГРЭС. Заводы: ліцейна-механічны, машынабудаўнічы, электракамутацыйны і ўсталявальных вырабаў

Катэгорыя:Гарады Кемераўскай вобласці
Бярозаўскі (Кемераўская вобласць)

**Бяро́заўскі** () — горад (з 1965 года) у Расіі, у складзе Кемераўскай вобласці. Насельніцтва 47,4 тыс. чал. (2005).

Заснаваны ў 1949 годзе як пасёлак пры шахце Бярозаўская. У 1965 годзе з рабочага пасёлка Бярозаўскі і двух суседніх пасёлкаў акцябрскі і Курганаўка ўтвораны горад.

За 27 км ад Кемерава. Вядучай галіной эканомікі горада з’яўляецца вугальная (97 % аб'ёму прамысловай прадукцыі).

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Кемераўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1949 годзе
Гур’еўск

Назву **Гур’еўск** маюць:

* Гур’еўск — горад у Кемераўскай вобласці Расіі
* Гур’еўск — горад у Калінінградскай вобласці Расіі
Гур’еўск (Кемераўская вобласць)

**Гур’еўск** () — горад (з 1815) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Гур’еўскага раёна Кемераўскай вобласці. Заснаваны ў 1938 годзе. Горад размешчаны ў перадгор’ях Салаірскага кража, за 195 км ад Кемерава, чыгуначная станцыя. Гур’еўскі металургічны завод.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Кемераўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1816 годзе
Калтан

**Калтан** () — горад (з 1815) у Расіі, у складзе Кемераўскай вобласці. Заснаваны ў 1938 годзе. Горад размешчаны на рацэ Кондама і чыгуначнай лініі Новакузнецк — Таштагол, за 338 км ад Кемерава і за 12 км на поўдзень ад Асіннікаў. Паўднёва-Кузбаская ДРЭС
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада Калтана

Катэгорыя:Гарады Кемераўскай вобласці
Малая Курыльская града

thumb|Малая Курыльская града, карта

**Малая Курыльская града** — 6 астравоў і 2 групы скал у складзе Курыльскіх астравоў (Расія, Сахалінская вобласць). Працягваецца на 120 км. Ад Вялікай Курыльская грады аддзелена Паўднёва-Курыльскім пралівам.

Паверхня ў асноўным раўнінная ці спадзіста-ўзгорыстая. Максімальная вышыня 412 м (востраў Шыкатан).

Астравы Малай Курыльскай грады:
* Шыкатан
* Зялёны
* Палонскага
* Юрый
* Анучына
* Танфільева
Бялова

**Бялова** — шматзначнае паняцце. Жаночая форма прозвішча Бялоў і тапонім.

## Вядомыя асобы 
* Алена Дзмітрыеўна Бялова (Новікава) (нар. 1947) — савецкая фехтавальшчыца на рапірах.
* Антаніна Аляксееўна Бялова (1924—1993) — мастак кіно, жывапісец.
* **Вольга Бялова**
** Вольга Уладзіславаўна Бялова (нар. 1960) — расійская этналінгвістка, тэкстолаг, фалькларыстка-славістка.
**  (нар. 1993) — расійская ватэрпалістка
** Вольга Юр’еўна Бялова (нар. 1995) — беларуская паэтэса і драматург.
* Марыя Аляксееўна Львова-Бялова (нар. 1984) — расійская дзяржаўная, палітычная і грамадская дзеячка. Упаўнаважаная пры Прэзідэнце Расійскай Федэрацыі па правах дзіцяці.
* Таццяна Уладзіміраўна Бялова (нар. 1956) — беларускі журналіст, кнігавыдавец.

## Тапонімы 
* Бялова — горад у Кемераўскай вобласці Расіі.
Васіль Данілавіч Дружчыц

**Васіль Данілавіч Дружчыц** або **Друшчыц** () — беларускі гісторык.

## Біяграфія 
У 1901 годзе скончыў Жыровіцкае духоўнае вучылішча, у 1907 — Літоўскую духоўную семінарыю (Вільня), у 1911 — Юр’еўскі (Тартускі) універсітэт. У 1911—1922 гадах выкладаў гісторыю ў Вільні, Шаўлях, Рэчыцы, Бабруйску. Удзельнічаў у рабоце Беларускага культурна-асветнага таварыства ў Бабруйску.
. 1926. Злева направа: Ісаакій Сербаў, Міхаіл Мароз, Васіль Дружчыц, Дзмітрый Даўгяла.]]

З 1922 года выкладчык, з 1927 — прафесар кафедры гісторыі Беларусі БДУ. Адначасова з 1924 года правадзейны член Інбелкульта; з 1927 — старшыня камісіі Інбелкульта па гісторыі гарадоў. З 1933 года супрацоўнік Інстытута гісторыі БелАН, прафесар кафедры гісторыі народаў СССР Літаратурнага інстытута імя Герцэна (Масква). Даследаваў беларускае сярэднявечча, магдэбургскае права ў беларускіх гарадах, гісторыю кнігадрукавання.

Арыштаваны 14 студзеня 1937 года. Асуджаны Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 19 снежня 1937 года на расстрэл. Расстраляны ў адну ноч з Якавам Афанасьевым, Іосіфам Валадзько, Аркадзем Ляшчынскім, Маркам Матусевічам, Фёдарам Сулкоўскім, Іванам Суртам, Дорай Турбовіч і іншымі (агулам больш за 200 чалавек)

Рэабілітаваны 5 ліпеня 1958 года.

## Творы 
* Палажэнне Літоўска-Беларускай дзяржавы пасля Люблінскай уніі // Працы БДУ. 1925, № 6-7;
* Места Менск у канцы XV і пачатку XVI ст. // Працы БДУ. 1926, № 12;
* Беларускія месты ў гістарычнай літаратуры // Гістарычна-археалагічны зборнік. Мн., 1927.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
** *Іофэ Э.* Летапісец айчыннай гісторыі // ЛіМ. 1986, 14 лют.
** Возвращенные имена;
** ЭГБ, т. 3.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярозаўскім раёне
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута беларускай культуры
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута гісторыі НАНБ
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Беларускі культурна-асветніцкі цэнтр у Познані

**Белару́скі культу́рна-асве́тніцкі цэ́нтр у По́знані** (**БКАЦ**) — культурна-асветніцкая, няўрадавая арганізацыя беларусаў у Познані, Польшча. Заснаваная 15 лістапада 2002 года, юрыдычна зарэгістраваная 23 красавіка 2003 года Раённым Судом у Познані.

Вышэйшы орган — Управа. Працу Управы кантралюе Рэвізійная камісія. Старшыня — Віталь Воранаў.

Аб’ядноўвае беларусаў у Познані, Польшча. Статутныя мэты арганізацыі — заахвочванне студэнтаў да працы на карысць развіцця дэмакратыі ў Беларусі, пашырэнне беларускай культуры, мовы і ведаў аб Беларусі ў акадэмічным асяроддзі Познані, сярод палякаў і замежнікаў, прамоцыя Беларусі ў Еўропе і свеце, а таксама «*спрыянне стварэнню будучых, добра адукаваных элітаў Беларусі*».

Сярод сяброў арганізацыі — Анатоль Маўчун, Уладзімір Блюднік, Марк Максімовіч.

Цяперашнюю сімволіку арганізацыі, на падставе народнай вышыўкі, запраектаваў Марк Максімовіч. Выява прадстаўляе скіраванага ў правы бок Ярылу на кані. Рукі Ярылы ўзнесеныя ўгору і сімвалізуюць асветніцкі характар арганізацыі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт «Беларускага Культурна-Асветніцкага Цэнтра ў Познані»

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Польшчы
Катэгорыя:Культура Познані
Катэгорыя:З’явіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:2002 год у Познані
Іаан Кранштацкі

**Іаан Кранштацкі** (свецкае імя **Іван Ілліч Сергіеў**) (), 19 (31) кастрычніка 1829, Сура, Архангельская губерня — 20 снежня 1908 (2 студзеня 1909), Кранштат) — рускі праведны, святар Рускай праваслаўнай царквы, правазнавец, духоўны пісьменнік, член Свяцейшага Сінода.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і царкоўнага служыцеля. Згодна з жыціем, у 1835 годзе ўбачыў анёла. У 1855 годзе скончыў Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію, ажаніўся і стаў святаром кранштацкага сабора Андрэя Першазваннага. У 1882 годзе пабудаваў і адкрыў Дом працавітасці — працоўны гарадок для некалькіх тысяч чалавек — месца, дзе працаўнікі забяспечваліся жытлом і працай. За сваё жыццё святы Іаан Кранштацкі пабудаваў шэраг храмаў і капліц, сельскіх школаў і дзіцячых прытулкаў, манастыроў і прытулкаў для бяздомных. У 1898 годзе ён у сне ўбачыў Багародзіцу.

У студзені 1899 пры Іаана-Прадцечынскім храме «Грамадства рэлігійна-маральнай асветы» на Выбаргскім баку было заснавана «Іаана-Прадцечынскае брацтва цвярозасці».

К гэтаму часу Іаан набыў усерасійскую вядомасць і паважанне У асяродку малапісьменных людзей узнікла секта Іаанітаў, якая сцвярджала, што айцец Іаан — гэта Ісус у другім прышэсці.

Іаан асуджаў Льва Талстога за супрацьхрысціянскую прапаганду. Ён казаў, што Леў Талстой у сваім багахульстве так далёка зайшоў, што Бог ужо можа не прыняць яго пакаяння. Праз канфлікт з царквой Талстой памёр без споведзі і прычасця.
Святы Іаан Кранштацкі падтрымаў «змагароў Святой Русі» — чарнасоценцаў і іх арганізацыю — «Саюз Рускага Народа» (протафашысцкая клерыкальна-манархічная расійская арганізацыя) . Айцец Іаан Кранштацкі стала падтрымліваў Саюз — перадаў вялікую па тых часах суму ў 10 тысяч рублёў. Быў не толькі фундатарам, але і фармальна стаў членам СРН, уласнаручна напісаўшы заяву пад № 200787. 15 кастрычніка 1907 пастановай Галоўнай Рады СРН ён быў абраны пажыццёвым ганаровым чальцом СРН.

Іаан Кранштацкі прадбачыў Кастрычніцкі пераварот, а ў адной з сваіх пропаведзяў 1906 г. заявіў, што яўрэі самі наклікаюць на сябе пагромы, што пагромы — рука Гасподня, якая карае яўрэяў за цяжкія грахі супраць Бога і Расіі. У той жа час Іаан асуджаў пагромы, напрыклад кішынёўскі пагром.

Цар Мікалай II прызначыў Іаана членам Свяцейшага Сінода, але Іаан быў так заняты і лічыў сябе нявартым засядаць сярод архіерэяў, што не скарыстаўся сваім становішчам і ні разу не прыняў удзел у паседжаннях.

Памёр у 1909 годзе. У спісе праведных Рускай праваслаўнай царквы за мяжой з 1964 года, а Маскоўскага Патрыярхата з 1990 года. Дзень памяці — 20 снежня (2 студзеня).

## Спасылкі 
* Іаан Кранштадскі. Маё жыццё ў Хрысце (аўдыё-зборка)

Катэгорыя:Праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Руская праваслаўная царква
Катэгорыя:Саюз рускага народа
Квазі-

**Ква́зі-** — (ад лац. quasi — падобна, нібыта) складовая частка складаных словаў са значэннем «несапраўдны», «нібыта», «падобны», «падроблены пад», «амаль».

* **Квазі-** — у публіцыстыцы словы з К. маюць пераважна адмоўнае гучанне, падкрэсліваючы недасканаласць, несапраўднасць, падробкавасць, імітацыю, нерэалізаваныя амбіцыі (напрыклад, квазінавуковы).
* **Квазі-** — у навуковых тэкстах словы з К. звычайна ня маюць адмоўнай афарбоўкі, акрэсліваючы, што пайменаваны аб’ект па сваіх уласцівасцях толькі ўмоўна, пры некаторых спрашчэннях і дапушчэннях, у некаторых аспектах адпавядае ідэальнай мадэлі (квазар, квазігеоід, квазістатычны, квазічасцінка).

Катэгорыя:Марфемы
Шыркі

Назву **Шыркі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Шы́ркі — вёска ў Пастаўскім раёне
** Шыркі́ — вёска ў Сенненскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Шы́ркі — вёска ў Мсціслаўскім раёне