Сучасная эвалюцыя эсперанта

Мова эсперанта была стабільнай з моманту яе стварэння на фоне іншых штучных моў. Гэта злучана з дакументам Дэкларацыя Булонь (Declaration of Boulogne) ад 1905 года, які вызначаў сутнасць і асноўныя прынцыпы руху эсперантыстаў. Дэкларацыя была напісана Л. Л. Заменгофам. Паводле дэкларацыі, абавязковай для ўсіх эсперантыстаў, падмуркам мовы эсперанта з'яўляецца твор «Асновы эсперанта», у які ніхто не мае права ўносіць змены.

.]]

Большасць спроб змены мовы адбіліся ў праектах міжнароднай штучнай мовы эсперантыда, заснаванай на эсперанта і іда. Асноўныя змены ў мове эсперанта дакраналіся пашырэнні яго слоўнікавага запасу за кошт тэхнічных тэрмінаў, якія дазваляліся дэкларацыяй, але адбываліся і танчэйшыя змены ў сінтаксісе і семантыцы мовы.

## Лексіка 
З нагоды тэхнічных тэрмінаў у эсперанта вяліся спрэчкі — выкарыстаць новыя карані ці традыцыйнае словаўтварэнне.

Высказывалсь крытычныя заўвагі адносна выкарыстанні прэфікса *mal-* для стварэння антонімаў агульных прыметнікаў, такіх як *mallonga* «кароткі» ад *longa* «доўга», ці *malmultekosta* «нядорага» ад *multekosta* «дорага». Было прыдумана некалькі дзясяткаў неалагізмаў для антонімаў (*kurta* «кароткі» і *cipa* «танна»).

## Фаналогія 
Найболей заўважнай зменай у фаналогіі эсперанта была амаль поўная страта гуку *ĥ*. Прыкладам, у слове *ĥino* «кітайскі» адбылася заменена на *ĉino.* У большасці іншых выпадкаў гук * ĥ * быў заменены на * k,* як у *kemio* для *ĥemio* «хімія». Адзінымі словамі, што захоўваюць гук, засталіся словы *ĉeĥo* «чэшскі», *eĥo* «рэха», і *ĥoro* (ці *koruso*) «хор», хоць гук і працягвае выкарыстоўвацца ў транскрыпцыі замежных імёнаў.

Яшчэ адной абмяркоўвальнай зменай былі ўводзіны больш працяглае вымаўленне згоднага гуку. У традыцыйным эсперанта, падвойныя згодныя могуць існаваць на межах марфемы, як у *mallonga (mal-longa)* «кароткае». Большасць слоў з падвойнымі літарамі (у тым ліку *tĉ* і *dĝ*) былі зменены, прыкладам *Buddo* → *Budao* «Буда». Мабыць, найболей пашыраным коранем, што захаваў падвойную згодную быў *finno* «Фін», які з'яўляецца амаль амонімам з *fino* «канец». Нягледзячы на тое, што слова *suomo* было ўведзена ў якасці замены слову finno, яно не выкарыстоўвалася ў звязках *finno-ugra* «фіна-ўгорскія».

## Марфалогія 
Марфалогія эсперанта была пашырана шляхам увядзення новых суфіксаў. У якасці афіцыйных былі прыняты два новыя суфіксы: суфікс *-io*, выкарыстаны для назвы краін і дзяржаў, такіх як *Meksikio* «Мексіка» , *Vaŝintonio* «Вашынгтон» супраць *Vaŝintono* «Вашынгтон». Другім афіцыйным дадаткам з'яўляецца суфікс *-enda*, які паказвае на тое, што штосьці павінна быць зроблена (*pagenda* «з дастаўнікамі (выканаўцамі)». Некалькі іншых суфіксаў з мовы іда таксама ўвайшлі ў эсперанта (асабліва ў паэзію). Гэта суфікс *-ozа* «досыць», як у слове *poroza* «сітаваты» і інш.

Адбыліся змены таксама ў паступовым скарачэнні ліку слоў мужчынскага роду.

## Сінтаксіс 
Вядуцца дыскусіі датычныя сінтаксісу эсперанта. Абмяркоўваецца пытанне, як пісаць фразу «ён нарадзіўся». Ці трэба выкарыстаць у гэтым выпадку дзеепрыметнік цяперашняга часу *-at-(naskata* для «народжанага»), што пераважна для носьбітаў германскіх і славянскіх моў, ці выкарыстаць дзеепрыметнік мінулага часу *-it- (naskita),* што пераважна для носьбітаў раманскіх моў.

У мову былі ўведзены новыя прыназоўнікі шляхам выдалення ў часцін мовы сканчэння з існымі каранямі. Прыкладам з'яўляецца *far* з * fare de*.

(*) Архаізм, вельмі рэдка выкарыстоўваецца.

(**) Seksindiferenta (нейтральны, вызначаецца як аб'ект без вызначанага полу). Ужываецца для аб'ектаў ці для людзей. Аднак, напэўна, будзе выкарыстоўвацца толькі для жывёлы ці дзіцяці.

(***) Ужываецца толькі для трэцяй асобы.

## Спасылкі 
* Esperanto Grammar

Катэгорыя:Гісторыя эсперанта