Карлштэйн

thumb|300px|Замак Карлштэйн з вышыні птушынага палёту
**Ка́рлштэйн** (, , таксама **Ка́рлаў-Тын**, ) — гатычны замак у Чэхіі, пабудаваны імператарам Карлам IV у XIV стагоддзі за 28 км на паўднёвы захад ад Прагі. Для яго ўпрыгожвання былі запрошаны лепшыя прыдворныя майстры, гэта была адна з самых прадстаўнічых крэпасцей, якая прызначалася для захоўвання чэшскіх каралеўскіх рэгалій, імператарскіх інсігній і рэліквій, сабраных Карлам IV. Замак пабудаваны на тэрасах 72-метровай вапнавай скалы над ракой Бераўнка.

У гады праўлення Карла IV замак Карлштэйн зрабіўся не толькі важным цэнтрам Свяшчэннай Рымскай імперыі, але і свайго роду сімвалам палітычных, рэлігійных, універсалісцкі і нацыянальна арыентаваных поглядаў Карла IV. Галоўныя ідэі эпохі Карла IV (пра веліч імперыі, хрысціянскую місію германскага імператара і г.д.) атрымалі тут дакладную выяўленчую фармулёўку, нідзе больш не былі выяўлены з такой паўнатой і сістэматычнасцю.

Сярод мастакоў, якія працавалі над роспісамі ў Карлштэйне, вядомы імёны Мікалая Вурмсера са Страсбурга, Тамаза да Мадэна, Майстра Тэадорыка. Работа над імі пачалася ў 1355 г. Першымі былі створаны фрэскі, якія паказвалі радаслоўную дынастыі Люксембургаў (яны былі знішчаны ў XVI ст. і вядомы толькі па акварэльных копіях). Затым быў зроблены роспіс залы капітула, галоўнай тэмай якога быў Апакаліпсіс, і капэлы святой Кацярыны (каля 1360 г.). Гэтыя фрэскі дайшлі да нашага часу часткова пашкоджанымі. Да капэлы Дзевы Марыі ўсутыч прымыкала малая капэла. Яе называлі капэла Святой Кацярыны, якую Карл IV лічыў сваёй заступніцай. Тут імператар праводзіў час у роздуме і малітвах. Акрамя таго, капэла служыла ў якасці прыватнай скарбніцы імператара.

### Вялікая вежа 
Важнейшай часткай замка з’яўлялася Вялікая вежа з капэлай Святога Крыжа (1357—1365). Яна мае ў плане памеры 25 на 17 метраў і таўшчыню сцен 4 метра. Тут захоўваўся самы каштоўны скарб — каранацыйныя рэгаліі Свяшчэннай Рымскай імперыі, а пазней і Чэшскага каралеўства. Сама капэла знаходзілася на трэцім паверсе вежы, куды вяла вінтавая лесвіца. Сцены капэлы былі пакрыты насценным роспісам на сюжэт любімай легенды Карла IV пра Святога Вацлава і Святую Людмілу. З цёмнай лесвіцы наведвальнік трапляў у чароўны інтэр’ер капэлы Святога Крыжа, упрыгожанай каштоўнымі камянямі і пазалотай.

Прыдворныя мастакі імкнуліся прадставіць алегорыю Нябеснага Іерусаліма, дзе знаходзіўся Хрыстос і ўсе святыя. Такім чынам, узнік інтэр’ер, які да гэтага часу з’яўляецца унікальным комплексным мастацкім творам: столь капэлы пазалочана і пакрыта шклянымі лінзамі ў форме зорак, якія ўтвараюць зорнае неба, дапоўненае Сонцам і Месяцам. Сцены капэлы былі ўпрыгожаны майстрам Тэадорыкам і яго вучнямі 129 станковымі карцінамі на дошках. Фігуры святых і пакутнікаў, размешчаныя ў чатыры рады, паказвалі нябеснае войска, якое «ахоўвала» імперскі скарб. Прадстаўлены таксама ўладары, сярод якіх першае месца займае Карл Вялікі. Уражанне ўзмацнялі эфекты святла, якое пранікала днём праз каляровыя каменьчыкі ў вокнах, бляск свечак і лямп, які адбіваўся ў паліраваных паверхнях каштоўных камянёў на сценах, у крыштальных лінзах на столі і ў пазалочаных ляпных упрыгожаннях. Летапісец эпохі Карла IV Бенеш Крабіцэ з Вейтміле ў сваіх запісках адзначаў, што ва ўсім свеце не было такой раскошнай капэлы. Тут і былі размешчаны імперскія каранацыйныя рэгаліі, мошчы святых і іншыя рэліквіі.

## Літаратура 
* Кубу Н. Замок Карлштейн. — Прага, 1999. ISBN 80-85094-95-9

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Карлштэйнскага музея

Катэгорыя:Замкі Сярэднячэшскага края
Катэгорыя:Збудаванні Чэхіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі
Катэгорыя:Нацыянальныя помнікі культуры Чэхіі