open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Падгрупа

**Падгрупа** ― падмноства H групы G, якое само з'яўляецца групай адносна аперацыі, якая вызначаецца G.

Падмноства H групы G з'яўляецца яе падгрупай тады і толькі тады, калі:

* H змяшчае адзінкавы элемент з G
* змяшчае здабытак любых двух элементаў з H,
* змяшчае разам з усякім сваім элементам h адваротны да яго элемент h^{-1}.

У выпадку канечных і, наогул, перыядычных груп праверка другой ўмовы з'яўляецца залішняй.

## Прыклады 
* Падмноства групы G, якое складаецца з аднаго элемента 1, будзе, відавочна, падгрупай, і гэтая падгрупа называецца адзінкавай падгрупай групы G.
* Сама G таксама з'яўляецца сваёй падгрупай.

## Звязаныя азначэнні 
* Усякая падгрупа, якая адрозніваецца ад усёй групы, называецца *сапраўднай падгрупай* гэтай групы. Сапраўдная падгрупа некаторай бясконцай групы можа быць ізаморфнай самой групе.
* Сама група G і адзінкавая падгрупа называюцца *няўласнымі падгрупамі* групы G, усе астатнія ― *уласнымі*.
* Перасячэнне ўсіх падгруп групы G, якія змяшчаюць усе элементы некаторага непустога мноства M, называецца *падгрупай, спароджанай мноствам M*, і абазначаецца .
* Калі M складаецца з аднаго элемента a, то  называецца *цыклічнай падгрупай элемента a*.
** Група, якая супадае з адной з сваіх цыклічных падгруп, называецца цыклічнай групай.
* Калі група G_1 ізаморфная некаторай падгрупе H групы G, то кажуць, што група G_1 можа быць ўкладзена ў групу G.

## Уласцівасці 
* Непустое мноства H\subset G з'яўляецца падгрупай групы G тады і толькі тады, калі для любых  a, b \in H выконваецца ab^{-1} \in H.
* Тэарэтыка-множнае перасячэнне любых двух (і любога мноства) падгруп групы G_1 з'яўляецца падгрупай групы G.
* Тэарэтыка-множнае аб'яднанне падгруп, наогул кажучы, не абавязана з'яўляцца падгрупай. Аб'яднаннем падгруп H і K называецца падгрупа, спароджаная аб'яднаннем мностваў H\cup K.
* Гамаморфны вобраз падгруп ― падгрупа.
* Калі дадзеныя дзве групы і кожная з іх ізаморфная некаторай сапраўднай падгрупе іншай, то адсюль яшчэ не вынікае ізамарфізм саміх гэтых груп.

## Гл. таксама 
* Нармальная падгрупа
* Фактаргрупа

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Тэорыя груп
Арганізацыя па забароне хімічнай зброі

**Арганізацыя па забароне хімічнай зброі** (АЗХЗ) — міжнародная арганізацыя, створаная пры падтрымцы ААН 29 красавіка 1997 года, пасля ўступлення ў сілу Канвенцыі аб забароне хімічнай зброі, адкрытай да падпісання ў студзені 1993 года. У 2013 годзе АЗХЗ ўзнагароджана Нобелеўскай прэміяй міру.

Галоўныя задачы — забеспячэнне кантролю за выкананнем забароны на выкарыстанне хімічнай зброі, ліквідацыі яе запасаў, садзейнічанне развіццю супрацоўніцтва ў галіне мірнай хіміі, дапамогу дзяржавам у забеспячэнні абароны ад хімічнай зброі, забеспячэнне нераспаўсюджання хімічнай зброі.

Штаб-кватэра знаходзіцца ў Гаазе (Нідэрланды).

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Пяты крыжовы паход

**Пяты крыжовы паход** (1217—1221) першапачаткова быў абвешчаны ў 1215 годзе Папам Інакенціем III на чацвёртым Латэранскім саборы. Пачало было вызначана на 1217 год. Да таго моманту памёр Папа Інакенцій, але ідэю паходу падтрымаў яго пераемнік Ганорый III.

Нягледзячы на тое, што кіраўнік Свяшчэннай Рымскай імперыі Фрыдрых II, заняты ўнутранымі праблемамі ў імперыі, у паходзе ўдзел не прымаў, а кароль Англіі Іаан Беззямельны памёр, паход адбыўся. У 1217 годзе ў Святую зямлю адправіліся значныя атрады крыжакоў, якіх узначалілі кароль Венгрыі Андраш II, герцаг Аўстрыі Леапольд VI і герцаг Меранскі Атон I.

Ваенныя дзеянні ішлі вяла, і ў 1218 годзе кароль Андраш вярнуўся дамоў. Неўзабаве ў Святую зямлю прыбылі новыя атрады крыжакоў, пад правадырствам Георга Відскага і графа Галандыі Вілема I (на шляху частка іх дапамагала хрысціянам у барацьбе з маўрамі ў Партугаліі). Крыжакі вырашылі напасці на Егіпет, які быў у той час галоўным цэнтрам мусульманскай магутнасці ў Пярэдняй Азіі. Сын аль-Адзіля, аль-Каміль (аль-Адзіль памёр у 1218 годзе), прапанаваў надзвычай выгодны мір: ён згаджаўся нават на вяртанне Іерусаліма хрысціянам. Гэта прапанова была адпрэчана крыжакамі. У лістападзе 1219 года, пасля больш чым гадавой аблогі, крыжакі ўзялі Даміету. Леапольда і караля Іаана Брыенскага, якія пакінулі лагер крыжакоў, часткова замяніў Людвіга I Баварскага з немцамі, якія прыбылі ў Егіпет. Частка крыжакоў, перакананая папскім легатам Пелагіем, рушыла на Мансуру, але паход скончыўся поўнай няўдачай, з прычыны таго, у той час пачаў разлівацца Ніл, і тады, крыжакі, якіх паўсюдна адцяснялі, склалі ў 1221 годзе з аль-Камілем мір, па якім атрымалі свабоднае адступленне, але абавязаліся ачысціць Даміету і ўвесь Егіпет. Тым часам з Ізабелай, дачкой Марыі Іаланты і Іаана Брыенскага, ажаніўся Фрыдрых II Гогенштаўфен. Ён абавязаўся перад Папам пачаць крыжовы паход.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крыжовыя паходы
Катэгорыя:Войны XIII стагоддзя
Катэгорыя:1217
Катэгорыя:1218
Катэгорыя:1219
Катэгорыя:1220
Катэгорыя:1221
Катэгорыя:Войны Егіпта
Ардаліі

. Выпрабаванне агнём]]
**Арда́ліі** (ад англасакс. *ordol*, лацінскі *ordalium* — прысуд, суд) — у шырокім сэнсе тое ж, што і «Божы суд»; у вузкім — суд шляхам выпрабавання агнём і вадой. Ардаліі лічацца адным з відаў архаічнага права, упершыню падобныя выпрабаванні згадваюцца яшчэ ў законах Хамурапі.

Пры выпрабаванні вадой трэба было дастаць пярсцёнак з кіпеню, скокнуць у раку з хуткім цячэннем, падыспытнага апускалі ў халодную ваду звязаным і г.д.

Выпрабаванне агнём складалася ў тым, што падыспытны павінен быў трымаць рукі на агню, праходзіць праз вогнішча, трымаць рукамі распаленае жалеза. Той, хто вытрымаў гэтыя выпрабаванні прызнаваўся апраўданым, хто не вытрымаў — вінаватым. На Русі той, хто патануў у рацэ лічыўся апраўданым — Бог яго забраў у лепшы свет, ён раней патрапіў на неба.

Ардаліі мелі распаўсюджванне ў шматлікіх народаў, сустракаліся і ў перыяд Высокага Сярэднявечча.

Падчас Першага крыжовага паходу пасля выяўлення Святой дзіды на ардалію пайшоў і загінуў ад апёкаў П'ер Бартэлемі.

Катэгорыя:Гісторыя права
Чацвёрты Латэранскі сабор

**Чацвёрты Латэра́нскі сабор** (па ліку Каталіцкай царквы — XII Сусветны сабор) адбыўся ў 1215 годзе . На гэтым саборы было прынята рашэнне, што члены царквы павінны абавязкова раз на год спавядацца. Той, хто за год не прыйшоў на споведзь да святара, выганяўся з царквы, і яму адмаўлялі ў праве быць пахаваным па хрысціянскім абрадзе.

Былі афіцыйна зацверджаны Папам Інакенціем III манаскія ордэны дамініканцаў і францысканцаў з мэтай барацьбы з ерасямі. Таксама былі прыняты рашэнні пра асуджэнне альбігойцаў, вальдэнсаў і санкцыянавана інквізіцыя . Таксама была прынята забарона для духавенства ўдзельнічаць у судовых ардаліях. Фактычна гэта прывяло да знікнення ардалій з практыкі судаводства.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Сусветныя саборы
Катэгорыя:Каталіцтва
Элемент (тэорыя мностваў)

**Элеме́нт** — аб’ект, які ўваходзіць у мноства.

Фразы «аб’ект уваходзіць у мноства», «аб’ект належыць да мноства» і «аб’ект з’яўляецца элементам мноства» з’яўляюцца тоеснымі.

Сцверджанне аб тым, што a з’яўляецца элементам мноства A, можна запісаць наступным чынам:

a \in A

Адзін аб’ект можа быць (і звычайна ёсць) элементам некалькіх мностваў. Больш таго, мноства можа разглядацца як адзіны аб’ект, які з’яўляецца элементам іншага мноства.

## Гл. таксама 
* Камбінаторыка

Катэгорыя:Тэорыя мностваў
Элемент (стыхія)

**Элемент** (ад лац.: *elementum*), альбо **Стыхія** (ад ) - асноўнае і першапачатковае паняцце старажытнай натурфіласофіі, а таксама сярэднявечнай алхіміі і астралогіі. Згодна з антычнымі тэорыямі, Сусвет разглядаўся, як сума і ўзаемадзеянне чатырох першых элементаў: Агня, Глебы, Паветра, Вады. Акрамя таго, існавала тэорыя загадкавага пятага элемента - Эфіра, звязанага з паняццем Квінтэсенцыі.

Катэгорыя:Алхімія
Катэгорыя:Гісторыя навукі
Катэгорыя:Філасофія Старажытнай Грэцыі
*
Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Франкфурцкі кніжны кірмаш

thumb|right|На Франкфурцкім кніжным кірмашу
**Франкфурцкі кніжны кірмаш** () — буйнейшы ў свеце кніжны кірмаш па колькасці прадстаўленых выдавецтваў і наведвальнікаў.

Праходзіць штагод у сярэдзіне кастрычніка ў Франкфурце-на-Майне на тэрыторыі Франкфурцкага кірмашу. На працягу пяці дзён у кірмашы прымаюць удзел больш за 7.000 экспанентаў з больш чым 100 краін свету і каля 286.000 наведвальнікаў. Заснаваы ў 1949 годзе. Падчас кірмашу ўручаюцца Прэмія міру нямецкага кніжнага гандлю, а таксама Нямецкая прэмія маладзёвай літаратуры.

З 1988 года штогадова адной з краін прызначаецца статус ганаровага госцю, якому ўдзяляецца асаблівая ўвага. Ганаровы госць арганізуе культурную праграму з чытаннямі, літаратурнымі імрэзамі, уручэннем узнагарод і г.д. У 2013 годзе ганаровым госцем з'яўлялась Бразілія.

Катэгорыя:Кірмашы‏
Катэгорыя:Міжнародныя выстаўкі
Катэгорыя:Франкфурт-на-Майне
Кондама

**Кондама** — рака ў Кемераўскай вобласці Расіі, левы прыток ракі Том.

Даўжыня 392 км. Вадазбор 8 270 км². 
## Асноўныя прытокі 
**Справа**: Мундыбаш. **Злева**: Антроп.

## На рацэ 
**Гарады**: Таштагол, Калтан, Асіннікі, Навакузнецк.

## Спасылкі 
* Рака Кондама

Катэгорыя:Басейн Обі
Катэгорыя:Рэкі Кемераўскай вобласці
Клапагон еўрапейскі

**Клапаго́н еўрапейскі** (*Actaea europaea*) — від кветкавых травяністых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Расліна можа дасягаць у вышыню 1,5 метра. Сцябло (адно або некалькі) прамастаячае, жорсткае, разгалінаванае, пакрытае лісцем. Падземная частка заканчваецца карэнішчам. Лісце буйное, даўжынёй да 40.

## Асаблівасці біялогіі 
Цвіце ў ліпені—жніўні. Размнажаецца насеннем і вегетатыўна.

## Ахова 
Пад дзяржаўную ахову на тэрыторыі Беларусі ўпершыню ўзяты ў 1964 г. Занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі 1-га і 2-га выданняў (1981, 1993). Ахоўваецца ў Польшчы.

## Літаратура 
* *Дорофеев А. М., Сюборова С. Ф.* Они не должы исчезнуть: Книга для учащихся — Мн.: Народная асвета, 1987. — 200 с.: ил. — 89 000 экз. — С. 139. 

## Спасылкі 
* Ranunculaceae Cimicifuga europaea Schipcz. // Растения Беларуси. Гербарий ЦБС НАН Беларуси MSKH  
* 

Катэгорыя:Казяльцовыя (падсямейства)
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Чорная Афрыка

thumb|249px|Палітычная карта, якая паказвае межы дзяржаў на фоне экалагічнага бар'ера (Чорная Афрыка адзначана зялёным)
thumb|249px|На гэтым спадарожнікавым здымку добра відаць экалагічны бар'ер, які вызначае Чорную Афрыку
**Чорная Афрыка ** (**Афрыка на поўдзень ад Сахары**, **Трапічная Афрыка**; , скарочана SSA, *Africa South of the Sahara*, *Black Africa*, *Dark Africa*) — назва часткі афрыканскага кантынента, размешчанай на поўдзень ад пустыні Сахара. Гэта частка Афрыкі населена пераважна негроіднымі народамі (у адрозненне ад еўрапеоідаў Паўночнай Афрыкі), што паслужыла падствай для больш ранняй назвы «Чорная Афрыка».

Падзел Афрыканскага кантынента адносяць прыкладна да сярэдзіны 3-га тыс. да н.э., калі пачынаецца высыханне Сахары, якая стала практычна непераадольнай перашкодай для культурных кантактаў. Адзіным сувязным звяном застаецца даліна Ніла, уздоўж якой узнікла некалькі цывілізацый, якія зведалі моцны ўплыў Старажытнага Егіпта.

У Чорнай Афрыцы ў 1 тыс. да н.э. паўсюдна распаўсюджваецца металургія жалеза. Тут не склалася культуры бронзавага веку, і адбыўся непасрэдны пераход ад неаліту да жалезнага веку. Культуры жалезнага веку распаўсюджваюцца як на захадзе (Нок), так і на ўсходзе (паўночны ўсход Замбіі і паўднёвы захад Танзаніі) Трапічнай Афрыкі. Распаўсюджанне жалеза спрыяла асваенню новых тэрыторый, перш за ўсё — трапічных лясоў, і стала адной з прычын рассялення па большай частцы Трапічнай і Паўднёвай Афрыкі народаў, якія размаўлялі на мовах банту і выціснулі на поўнач і поўдзень прадстаўнікоў эфіопскай і капоіднай рас.

Паводле сучаснага палітычнага падзелу Чорная Афрыка ўключае 48 краін. Часам да гэтага спісу дадаюць па прычыне геаграфічнай блізкасці і Мадагаскар, хоць краіна ляжыць на востраве, а не на кантыненце.

## Цалкам ляжаць на поўдзень ад Сахары 
## Часткова ляжаць на поўдзень ад Сахары 
* Судан
* Чад
* Нігер
* Малі
* Маўрытанія

## Гл. таксама 
* Сахель

Катэгорыя:Гісторыя Афрыкі
Катэгорыя:Рэгіёны Афрыкі
Азам Талбіевіч Раджабаў

**Азам Раджабаў** (нар. , Рагун, Таджыкістан) — беларускі футбаліст, паўабаронца клуба «Ліда».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец віцебскага футбола, у 2010 годзе выступаў за дубль «Віцебска». У лютым 2011 года перайшоў у кіеўскае «Дынама», дзе выступаў за моладзевую каманду. У пачатку 2013 года з’явілася інфармацыя аб магчымай арэндзе ў «Віцебск», але Азам застаўся ў Кіеве.

У ліпені 2013 года разарваў кантракт з «Дынама» і стаў іграком «Гомеля». У складзе «Гомеля» стаў звычайна выхадзіць на замену. Але калі ў другой палове 2013 трывала з’яўляўся на полі, то ў сезоне 2014 гуляў пераважна за дубль, усяго двойчы згуляў за асноўную каманду. У выніку ў ліпені 2014 года кантракт з «Гомелем» быў разарваны па ўзаемнай згодзе.

Пасля зыходу з «Гомеля» ў ліпені 2014 года падпісаў кантракт з «Віцебскам». Хутка замацаваўся ў аснове віцебскага клуба і дапамог яму вярнуцца ў Вышэйшую лігу па выніках сезона 2014. У сезоне 2015 таксама трывала гуляў за «Віцебск», пераважна на пазіцыі флангавага нападніка. Сезон 2016 быў вымушаны поўнасцю прапусціць з-за траўмы. У першай палове 2017 года выступаў за дубль «Віцебска», за асноўны склад згуляў толькі ў адным матчы Кубка Беларусі. У жніўні 2017 года быў аддадзены ў арэнду першалігавай «Оршы». У печатку 2018 года трэніраваўся з віцебскай камандай, аднак у лютым 2018 года «Віцебск» вырашыў не падаўжаць супрацоўніцтва з паўабаронцам.

Неўзабаве пасля сыходу з «Віцебска» далучыўся да наваполацкага «Нафтана», у складзе якога пачаў сезон 2018. Гуляў пераважна ў стартавым складзе, у печатку сезона 2019 з’яўляўся на полі рэдка і выходзячы на замену, з верасня зноў стаў гуляць у аснове. Па заканчэнні сезона 2019 пакінуў каманду.

У жніўні 2020 года далучыўся да пінскай «Хвалі». У 2020 годзе гуляў у стартавым складзе каманды, у пачатку сезона 2021 пераважна выхадзіў на замену, са жніўня замацаваўся ў аснове. У студзені 2022 года падоўжыў кантракт з пінскім клубам. У сезоне 2022 заставаўся іграком стартавага складу. У студзені 2023 года зноў падоўжыў пагадненне з «Хваляй». У снежні 2023 года падпісаў чарговы кантракт з клубам. У жніўні 2024 года пакінуў «Хвалю» і далучыўся да «Ліды».

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за моладзевую зборную Беларусі.

## Статыстыка выступленняў 
## Сям’я 
Бацька — таджык, маці — беларуска. Нарадзіўся ў Таджыкістане, але ў малым узросце пераехаў у Віцебск.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Орша
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Хваля Пінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліда
Вітаўтас Лукша

**Вітаўтас Лукша** (, нар. , ) — літоўскі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Літвы (2008—2017).

## Клубная кар’ера 
Першыя крокі ў футболе рабіў у Алітусе, потым гуляў у розных літоўскіх клубах, пакуль у 2009 годзе не перабраўся ў беларускі МТЗ-РІПА, дзе быў трывалым іграком асновы. Пасля выступаў ва Украіне, у Літве і Польшчы.

У ліпені 2013 года перайшоў у «Гомель». У гомельскім клубе не здолеў замацавацца ў асноўным складзе, рэдка з’яўляўся на полі. У выніку ў студзені 2014 года кантракт з «Гомелем» быў разарваны.

Неўзабаве стаў іграком дэбютанта літоўскай A Лігі — футбольнага клуба «Тракай». У студзені 2015 года перайшоў у стан дзейнага чэмпіёна Літвы — вільнюскага «Жальгірыса». У лютым 2018 года далучыўся да «Ёнавы», а ў жніўні 2018 года перайшоў у «Тракай».

У лютым 2019 года стаў іграком клайпедскага «Атлантаса». Гуляў там да канца сезона 2019, пасля чаго клуб быў адпраўлены ў Другую лігу. У 2020 годзе выступаў у чацвёртым дывізіёне за вільнюскія каманды «Навігатарэй» і «A Каманда», а ў сакавіку 2021 года вярнуўся ў A Лігу, папоўніўшы склад алітускай «Дайнавы». У 2022 годзе не з’яўляўся на полі, па заканчэнні сезона пакінуў клуб.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Літвы. З 2008 года выступае за нацыянальную зборную Літвы.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Літвы (3): 2012, 2015, 2016
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Літвы (2): 2008, 2017
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Літвы: 2018
*  Уладальнік Кубка Літвы (4): 2008, 2015, 2016, 2016 (восень)
*  Уладальнік Суперкубка Літвы (2): 2016, 2017
* Пераможца Балтыйскай лігі: 2008

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Літвы
Катэгорыя:Ігракі зборнай Літвы па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Дайнава Алітус
Катэгорыя:Ігракі ФК Вільнюс
Катэгорыя:Ігракі ФК Каўнас
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Марыупаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Таўрас Таўраге
Катэгорыя:Ігракі ФК Экранас Панявежыс
Катэгорыя:Ігракі ФК Палонія Варшава
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыцярэй
Катэгорыя:Ігракі ФК Жальгірыс Вільнюс
Катэгорыя:Ігракі ФК Ёнава
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлантас Клайпеда
Дашук

**Дашу́к** — беларускае і украінскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віктар Нічыпаравіч Дашук (нар. 1938) — беларускі кінарэжысёр-дакументаліст.
* Вольга Віктараўна Дашук — беларуская кінарэжысёрка і сцэнарыстка дакумэнтальных фільмаў.
* Леанід Андрэевіч Дашук (нар. 1938) — беларускі дзяржаўны дзеяч, Міністр юстыцыі Рэспублікі Беларусь (1991—1994).
Аляксандр Віктаравіч Янчанка

**Аляксандр Янчанка** (нар. , ) — беларускі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
Кар’еру пачаў у складзе «Гомеля», з 2012 года выступаў за дубль. У сезоне 2013 стаў выступаць і за асноўную каманду, звычайна выходячы на замену. 18 жніўня 2013 года забіў першы гол за «Гомель», які прынёс перамогу (3:2) над БАТЭ.

У снежні 2014 года падоўжыў кантракт з «Гомелем» на два гады. Сезон 2015 распачаў адным з асноўных нападнікаў каманды, звычайна Янчанка з Аляксеем Цеслюком па чарзе выходзілі ў аснове і замянялі таварыша падчас матча. У жніўні Аляксандр атрымаў траўму, з-за якой выбыў да канца сезона. У сезоне 2016 гуляў за «Гомель» у Першай лізе, але ў верасні атрымаў траўму ў матчы за моладзевую зборную і выбыў да канца сезона.

Аднавіўся ад траўмы і вярнуўся на поле ў маі 2017 года, аднак выступаў толькі за дубль. У ліпені 2017 года падоўжыў кантракт з «Гомелем» і адправіўся ў арэнду ў мікашэвіцкі «Граніт», аднак так і не згуляў за яго. Пасля аднаўлення ад траўмы з ліпеня 2018 года зноў стаў з’яўляцца на полі ў складзе гомельскай каманды. У студзені 2019 года стала вядома, што нападнік пакінуў «Гомель» па заканчэнні кантракта.

Неўзабаве пасля зыходу з «Гомеля» накіраваўся на прагляд у наваполацкі «Нафтан» і ў выніку пачаў у клубе сезон 2019. Гуляў пераважна ў стартавым складзе каманды.

У пачатку 2021 года далучыўся да гомельскага «Лакаматыва». Прапусціў пачатак сезона 2021 з-за службы ў арміі, а з чэрвеня замацаваўся ў стартавым складзе каманды. У лютым 2022 года падоўжыў кантракт з клубам. У сезоне 2022 з’яўляўся на полі нерэгулярна, толькі з кастрычніка замацаваўся ў стартавым складзе. У студзені 2023 года зноў падоўжыў пагадненне з «Лакаматывам». У сезоне 2023 з 9 галамі стаў другім бамбардзірам каманды. У студзені 2024 года стала вядома, што Янчанка застанецца ў «Лакаматыве» яшчэ на сезон, аднак хутка завяршыў кар’еру і стаў трэнерам па фізпадрыхтоўцы ў клубе.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за юнацкія зборныя Беларусі. 25 студзеня 2014 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі ў матчы супраць Казахстана на Кубку Садружнасці ў Санкт-Пецярбургу. Пазней замацаваўся ў асноўным складзе зборнай, выступаў на розных пазіцыях, у асноўным у паўабароне. Усяго за моладзевую зборную правёў 23 матчы і забіў 3 гола.

## Дасягненні 
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2016

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Гомель
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Сфера (значэнні)

**Сфера** (ад грэч. σφαῖρα — мяч) — шматзначны тэрмін.

* Сфера у геаметрыі;
* Сферы ў антычнай і сярэдневяковай Касмалогіі: узроўні Геацэнтрычнага Сусвету, якія супадаюць з арбітамі асноўных свяціл, складаючы разам музыку сфер;
* У пераносным значэнні: межы распаўсюджвання чаго-небудзь, вобласць ужывання (сфера абслугоўвання, сфера матэрыяльнай вытворчасці і г.д.).
Селькупская мова

**Сельку́пская мова** (саманазвы: *шӧльӄумыт әты, чумыль ӄумыт әты, сӱccӱ ӄумыт әты, шӧш ӄумыт әты, тӱй ӄумыт әты*) — самадыйская мова. Родная мова селькупаў. Да канца XIX ст. была шырока прадстаўлена ў Заходняй Сібіры як мова зносінаў паміж рознымі мясцовымі народамі. У наш час колькасць носьбітаў (2010 г.) - 1023 чал.

## Фаналогія
Мае 25 галосных і 16 зычных гукаў. Характэрная пазіцыйная мадыфікацыя фанем.

## Дыялекты
Гутарковая селькупская мова падзяляецца на 5 асноўных дыялектаў: 
*Паўночны
*Тымскі
*Нарымскі
*Обскі
*Кецкі

Паўночны дыялект у сваю чаргу мае некалькі мясцовых гаворак. Яшчэ ў XIX ст. існаваў шосты паўднёвы дыялект (у нашы дні вымер).

## Пісьмо
Першы варыянт селькупскага алфавіта на аснове кірыліцы быў створаны праваслаўнымі місіянерамі ў 1879 г. Да 1917 г. было апублікавана некалькі кніг на обскім дыялекце. У 1930-ыя гг. савецкімі мовазнаўцамі складзена пісьмовасць на аснове лацінкі. Літаратурная мова сфарміравана на аснове паўночнага дыялекта. У 1937 г. лацінка зноў заменена на кірыліцу.

Селькупская мова выкарыстоўваецца ў Расіі для школьнага навучання селькупаў (часткова — кетаў у Краснаярскім краі). 

## Спасылкі 
* Языки народов Сибири — Языки и культуры — Селькупский язык

Катэгорыя:Самадыйскія мовы
Катэгорыя:Мовы Расіі
Катэгорыя:Селькупы
Аміны

**Аміны** — клас азотзмяшчальных арганічных злучэнняў, уяўляючых сабой вытворныя аміяку, у малекуле якога адзін або некалькі атамаў вадароду замешчаны на вуглевадародныя радыкалы.

У залежнасці ад колькасці радыкалаў, звязаных з атамам азоту адрозніваюць першасныя, другасныя і трацічныя аміны. Па тыпу арганічнай групы, звязанай з азотам, адрозніваюць аліфатычныя і араматычныя аміны (магчымы і змешаныя варыянты).

## Уласцівасці 
Аміны з’яўляюцца арганічнымі асновамі. Водныя растворы праяўляюць шчолачную рэакцыю. З мінеральнымі кіслотамі аміны ўтвараюць солі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Амины // Энцыклапедыя Кругасвет 
* Амины // ХиМиК.ру 
* Амины // Российская энциклопедия по охране труда: В 3 т. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Изд-во НЦ ЭНАС, 2007.
Карагаская мова

**Карагаская мова** — мёртвая ўральская мова, якая адносілася да паўднёвай групы самадыйскіх моў. Носьбітамі карагаскай мовы была частка плямёнаў саянскіх самадыйцаў, якая насяляла тэрыторыю Саянскага нагор'я. Карагаская, маторская і тайгійская — блізкія дыялекты, выцесненыя цюркскімі мовамі і вядомыя толькі па слоўнікавым запісам XVIII — пачатку XIX стст.

Катэгорыя:Самадыйскія мовы
Катэгорыя:Мовы Расіі
Катэгорыя:Мёртвыя мовы
Самадыйскія мовы

**Самады́йскія мовы** — група ўральскіх моў, родныя мовы самадыйскіх народаў. Распаўсюджаны на поўначы Еўразіі (у межах Расіі).

Падзяляюцца на 2 галіны — паўночную і паўднёвую. Да паўночнай адносяць ненецкую мову, мовы энцаў і нганасанаў. Да паўднёвай — селькупскую мову, а таксама вымерлыя да нашага часу мовы саянскіх самадыйцаў. 

Усе існуючыя самадыйскія мовы з'яўляюцца пісьмовымі. Пісьмовасць на аснове кірыліцы. 

## Спасылкі
*Н. М. Терещенко, САМОДИЙСКИЕ ЯЗЫКИ

Катэгорыя:Мовы Расіі
Філіпенскае

**Філі́пенскае, Філіпенкі** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Шэвінка, за 9 км у напрамку на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Шуміліна, каля вёскі Філіпенкі.

Плошча паверхні 0,18 км². Даўжыня 1,18 км, найбольшая шырыня 0,17 км, даўжыня берагавой лініі 2,52 км. Плошча вадазбору 23,2 км².Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 5 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пясчаныя.
У Філіпенскае ўпадае ручай з возера Зачорнае і выцякае ручай у возера Грабніцкае.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 5.
* Ліст карты N-35-24. выданне 1980 г. Адпавядае стану мясцовасці на 1979 г. 

Катэгорыя:Азёры Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Шэвінкі
Імунасупрэсія

**Імунасупрэсія**, або *імунадэпрэсія* — прыгнятанне імунітэту па той ці іншай прычыне. Імунасупрэсія бывае фізіялагічнай (неабходнай у пэўных сітуацыях для арганізма), паталагічнай (пры розных захворваннях і паталагічных станах) і штучнай, якая выклікаецца прыёмам шэрагу імунасупрэсіўных прэпаратаў і/ці іанізуючымі выпраменьваннямі. Імунасупрэсія, імунадэпрэсія, ці імунадэфіцыт — усё гэта імунадэфіцытныя станы — прыгнятанне імунітэту абумоўленае выпадзеннем аднаго ці некалькіх кампанентаў імуннага адказу або неспецыфічных фактараў, якія цесна ўзаемадзейнічаюць з ім. Гэта прыводзіць да паслаблення супраціўляльнасці арганізма ў адносінах да розных інфекцыйных і неінфекцыйных захворванняў

Фізіялагічная імунасупрэсія адзначаецца пры цяжарнасці. Яна неабходна для прадухілення імуналагічнага адрыньвання эмбрыёна, які з'яўляецца, па сутнасці, генетычна і імуналагічна напалову чужародным трансплантантам у матцы цяжарнай жанчыны.

Паталагічная імунасупрэсія адзначаецца перш за ўсё пры розных станах прыроджанага і/ці набытага імунадэфіцыту, у прыватнасці пры інфікаванні ВІЧ, пры прамянёвай хваробе і інш.

Штучная імунасупрэсія ўжываецца пры лячэнні аўтаімунных захворванняў, пры трансплантацыі органаў і тканак і інш. Штучная імунасупрэсія ствараецца прыёмам глюкакартыкоідаў, цыкласпарыну А, цытастатычных агентаў тыпу метатрэксату, меркаптапурыну, цыклафасфаміду, азатыапрыну і інш., або ўвядзеннем анты-лімфацытарнай сыроваткі.

## Гл. таксама 
* Імунабіялогія цяжарнасці

Катэгорыя:Імуналогія
Рэцыпіент

**Рэцыпіе́нт** — гэта аб'ект, які атрымлівае (прымае) штосьці ад іншага аб'екта, які завецца донарам. Напрыклад, у медыцыне рэцыпіентам крыві ці органаў завецца пацыент, які атрымаў пераліванне крыві ці перасадку органа ад донара. Таксама рэцыпіентам называецца клетка, якая атрымлівае генетычны матэрыял ад іншай клеткі.

Катэгорыя:Транспланталогія
Катэгорыя:Трансфузіялогія
Трансплантацыя

**Транспланта́цыя** — у медыцыне перасадка якога-небудзь органа ці тканкі, напрыклад, ныркі, сэрца, печані, лёгкага, касцявога мозгу, ствалавых гемапаэтычных клетак, валасоў.

Арганізм, ад якога бяруць органы і тканкі, называецца донарам, арганізм, якому перасаджваюць — рэцыпіентам.

Участак тканкі або орган, які выкарыстоўваюць для трансплантацыі, можа быць перасаджаны на месца выдаленага органа (*ортатапічная трансплантацыя*) або ў іншае месца (*гетэратапічная трансплантацыя*).

Каб папярэдзіць тканкавую несумяшчальнасць пры трансплантацыі, выкарыстоўваюцб розныя віды імунадэпрэсіўнай тэрапіі. Адзін са шляхоў пераадолення біялагічнай несумяшчальнасці трансплантата і арганізма рэцыпіента — стварэнне штучных органаў (сэрца, падстраўнікавай залозы і інш.).

Робяць трансплантацыю нырак (больш за 500 тыс. перасадак у свеце), печані, сэрца, лёгкіх, вілачкавай залозы з грудзінай, шчытападобнай залозы, скуры, мышцаў, сухажылляў, касцявой, храстковай, тлушчавай тканак, сасудаў, нерваў, касцявога мозгу, рагавіцы вока і іншыя. Пашыраецца трансплантацыя клетачных элементаў, эмбрыянальных тканак і інш. У эксперыментальнай анкалогіі робяць трансплантацыі пухлін жывёлам.

У раслін трансплантацыя — перасадка розных частак расліны на іншую расліну ці на іншае месца той жа расліны. Лепш развіваюцца расліны больш блізкіх сістэматычных груп. Трансплантацыя выкарыстоўваецца ў садоўніцтве (прышчэпліванне), для даследавання працэсаў зрастання, узаемаадносін прышчэпка і прышчэпы. Бывае таксама натуральная трансплантацыя лісця, кветак, пладоў, сцёблаў, каранёў.

## Класіфікацыя 
Адрозніваюць наступныя віды трансплантацыі:

* аўтатрансплантацыя, ці аўталагічная трансплантацыя — рэцыпіент трансплантанта з’яўляецца яго донарам для сябе самога. Напрыклад, аўтатрансплантацыя скуры з непашкоджаных участкаў на абпаленыя шырока ўжываецца пры цяжкіх апёках. Аўтатрансплантацыя касцявога мозгу ці гемапаэтычных ствалавых клетак пасля высокадознай проціпухліннай хіміятэрапіі шырока ўжываецца пры лейкозах, лімфомах і хіміяадчувальных злаякасных пухлінах.
* ізагенная трансплантацыя — донарам трансплантанта з’яўляецца 100 % генетычна і імуналагічна ідэнтычнае рэцыпіенту аднайцавае блізня рэцыпіента.
* алатрансплантацыя, ці гоматрансплантацыя — донарам трансплантанта з’яўляецца чалавечы арганізм, які адрозніваецца генетычна і імуналагічна.
* ксенатрансплантацыя, ці міжвідавая трансплантацыя — трансплантацыя органаў ад жывёлы іншага біялагічнага віду.

## Гл. таксама 
* Транспланталогія
* Біяэтыка
* Серджыа Канавера

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Вопросы клеточных технологий и биоинженерии тканей (обзор) . Журнал СФУ 2008 (том 1, номер 3), с. 269—294.

*
Novus Ordo Missae

**Novus Ordo**, альбо **Novus Ordo Missae** — умоўная назва чыну імшы, які выкарыстоўваецца ў наш час у Рымска-каталіцкай царкве (у набажэнстве рымскага абраду), які быў уведзены ва ўжыванне Папам Паўлам VI у 1969 годзе. Тэрмінам Novus Ordo (без дадання Missae) часта завуць і ў цэлым набажэнскі абрад, які быў уведзены ў тым жа часе і праявіла сабой ажыццяўленне набажэнскіх рэформаў, прадпісаных II Ватыканскім Саборам, хоць гэта ажыццяўленне і не ва ўсім адпавядала прадпісанням Сабора.

7 ліпеня 2007 года Папа Бенедыкт XVI у motu proprio Summorum Pontificum усталяваў, што лацінская імша можа здзяйсняцца ў дзвюх формах: «ардынарнай», пад якой маецца на ўвазе Novus Ordo, і «экстраардынарнай», гэта значыць трыдэнцкай (у рэдакцыі 1962 года).

## Гл. таксама 
* Імша
* Літургія гадзін

Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Каталіцкае набажэнства
Калонія

**Кало́нія** — гэта залежная тэрыторыя, размешчаная пад уладай замежнай дзяржавы (метраполіі), без самастойнай палітычнай і эканамічнай улады, якая кіруецца на аснове асаблівага рэжыму. Часцяком каланіяльны рэжым не падае правы грамадзян насельніцтву падкантрольнай тэрыторыі, параўнальныя з правамі грамадзян метраполіі. Пры гэтым грамадзяне метраполіі карыстаюцца ў каланіяльных тэрыторыях большай уладай і прывілеямі, у параўнанні з карэнным насельніцтвам. Утварэнне калоній — асноўны інструмент пашырэння ўплыву імперыялістычных дзяржаў (метраполій).

## Апісанне 
Існавала мноства матываў стварэння калоній: ад усталявання кантролю над прыроднымі рэсурсамі да асветніцка-экспансіянісцкіх. 

Традыцыйная калонія звычайна кіравалася тонкай праслойкай людзей, з метраполіі і мясцовай эліты, а афіцыйнай мовай з'яўлялася мова каланізатараў і толькі зрэдку мова карэннага насельніцтва калоніі. Грамадзян калоній чакаў розны лёс — татальны зварот у рабства (свабодная дзяржава Конга), дыскрымінацыя (Брытанская Індыя, Японская Карэя), ураўнованне ў правах з жыхарамі метраполіі (Французская Гвіяна) ці прадастаўленне выключных правоў (Вялікае Княства Фінляндскае).

Барацьба карэнных народаў супраць каланіялізму і страта гэтай ідэяй прывабнасці ў вачах насельніцтва метраполій прывялі да таго, што пасля Другой сусветнай вайны адбыўся развал ранейшых каланіяльных імперый. Пік дэкаланізацыі прыйшоўся на 1960-я гады. Праўда, у шэрагу выпадкаў яна не прывяла да знікнення эканамічнай эксплуатацыі новых дзяржавах, якія працягваюць адчуваць эканамічны прыгнёт, іх палітычная незалежнасць часам носіць толькі фармальны характар — гл. неакаланіялізм.

## Гл. таксама 
* Спіс калоній
* Нацыянальна-вызваленчы рух
* Унутраная каланізацыя

## Літаратура 
* 

*
Алігархія

**Аліга́рхія** ( (oligarchia) — «улада нямногіх», ад  (oligos) — «нямногія» і  (arche) — «улада») — палітычны рэжым, пры якім улада знаходзіцца ў руках параўнальна малалікай групы грамадзян (напрыклад, прадстаўнікоў буйнога манапалізаванага капіталу) і, часам, абслугоўвае іх асабістыя і групавыя інтарэсы, а не інтарэсы ўсіх грамадзян. Інакш кажучы, улада і капітал сканцэнтраваны ў адных руках. Алігархі — члены алігархіі, могуць або самі быць членамі ўрада, або аказваць вырашальны ўплыў на яго фарміраванне і прыняцце рашэнняў у сваіх асабістых і групавых інтарэсах.

## Алігархія ў антычнай палітыцы 
Тэрмін першапачаткова пачалі выкарыстоўваць у Старажытнай Грэцыі філосафы Платон і Арыстоцель. Арыстоцель ужываў тэрмін «алігархія» ў значэнні «ўлада багатых», супрацьпастаўляючы яе арыстакратыі.
Арыстоцель лічыў, што існуюць тры ідэальных формы кіравання: манархія, арыстакратыя і палітыя, кожная з якіх выраджаецца ў няправільныя формы — тыранію, алігархію, дэмакратыю адпаведна.

Арыстоцель лічыў дэмакратыю меншым злом, чым алігархію, дзякуючы большай стабільнасці дэмакратычнага дзяржаўнага ладу. Ён лічыў любую алігархію недасканалай. Так, апісваючы дзяржаўны лад Спарты з яе «ратацыйнай» алігархіяй эфораў, якая абмяжоўвала ўладу цароў, Арыстоцель пісаў: «Дрэнна ідзе справа з эфорыяй. Гэта ўлада ў іх кіруе найважнейшымі галінамі кіравання. Папаўняецца ж яна з асяроддзя ўсяго грамадзянскага насельніцтва, так што ў склад урада трапляюць часцяком людзі зусім бедныя, якіх … лёгка можна падкупіць».

Зрэшты, і распаўсюджанае ў яго час меркаванне пра неабходнасць маёмаснага цэнзу пры абранні найбольш дастойных — як гэта адбывалася ў Карфагене — Арыстоцель таксама адпрэчваў з-за фактычнай «куплі ўлады».

## Сучасныя вызначэнні 
У 1911 годзе выдатны сацыёлаг Роберт Міхельс сфармуляваў «жалезны закон алігархіі», паводле якога дэмакратыя (магчыма маецца на ўвазе прамая дэмакратыя) у прынцыпе немагчымая ў буйных грамадствах, і любы дэмакратычны рэжым непазбежна выраджаецца ў алігархію. Прыкладамі могуць быць: улада наменклатуры ў камуністычных краінах, карпаратакратыя ці плутакратыя ў шматлікіх заходніх дэмакратычных краінах (асабліва на федэральным узроўні ў ЗША), кампрадорская буржуазія ў краінах у стадыі развіцця. У ЗША існуе распаўсюджаны слэнгавы тэрмін fat cat — «тоўсты кот» — для багатага бізнесмена, які ўкладвае грошы ў лабіяванне сваіх інтарэсаў палітыкамі.

У СССР паліты-эканамічная літаратура пазначала «алігархію» як рэжым, пры якім палітычная ўлада належыць вузкаму колу людзей (напрыклад, найбольш багатых асоб).

## Гл. таксама 
* Жалезны закон алігархіі
* Тэорыя эліт
* «Афінская палітыя»
* Дыяментавае гета

## Літаратура 
* Арыстоцель. Афінская палітыя. (Разбор перыядычнай змены дзяржаўнага ладу).

Катэгорыя:Палітычныя рэжымы
Катэгорыя:Паліталогія
Музыка сфер

**Му́зыка сфер** — антычнае вучэнне аб гармоніі Космаса, якое ўпершыню згадваецца у філасофіі Піфагора. Уяўляе сабой тэорыю, згодна з якой асноўныя планеты (да якіх, па тагачасных уяўленнях, далучаліся таксама Сонца і Месяц) у працэсе свайго руху выдаюць пастаянны гарманічны гук, альбо музыку, якую людзі не чуюць, бо звыклі да яе з пачатку жыцця.

У далейшым канцэпцыя *музыкі сфер* атрымала сваё развіццё ў творах Платона, Арыстоцеля, іншых антычных філосафаў, а таксама ў сярэдневяковай філасофіі.

Катэгорыя:Алхімія
Катэгорыя:Гісторыя навукі
Катэгорыя:Філасофія Старажытнай Грэцыі
*
Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Браты-мусульмане

**«Браты-мусульмане»** (, *Аль-Іхван аль-Муслімун*) — міжнародная рэлігійна-палітычная асацыяцыя, заснаваная ў сакавіку 1928 настаўнікам Хасанам аль-Банам у Ісмаіліі (Егіпет). З 1933 штаб-кватэра арганізацыі была пераведзена ў Каір. Па смерці Хасана аль-Банны ў 1948 годзе, у 1950 годзе ідэолагам руху стаў літаратар Сеід аль-Кутб, пакараны смерцю ў 1966 годзе. Асацыяцыя мела аддзяленні ў Сірыі, Палесціне, Іраку. Да сканчэння Другой сусветнай вайны налічвала каля 500 тыс. чалавек.

Лічыцца за найстарэйшай у свеце міжнароднай тэрарыстычнай арганізацыяй.

## У Егіпце 
У 1954 годзе пасля няўдалага пакушэння членаў асацыяцыі на прэзідэнта Гамаля Абдула Насера дзейнасць «Братоў-мусульман» у Егіпце была забароненая, некаторыя актывісты былі арыштаваныя.

З 1984 года «Браты-мусульмане» прымаюць удзел у парламенцкіх выбарах. Пры гэтым адсутнасць легальнага статусу вымушае іх выступаць альбо па спісах зарэгістраваных партый, альбо ў якасці «незалежных» кандыдатаў.

Арганізацыя намервалася актыўна ўдзельнічаць у апошніх парламенцкіх выбарах 28 лістапада і 5 снежня 2010 года, аднак абвясціла пра байкот другога туру з прычыны прадпрынятых уладамі жорсткіх мераў заляквання і шматлікіх парушэнняў.

## У Сірыі 
У Сірыі браты-мусульмане і іншыя фундаменталісты з сярэдзіны 1970-х актывізуюць антыўрадавую прапаганду і ўзброеную барацьбу, абапіраючыся на незадаволеных няўдалай эканамічнай палітыкай і секулярызмам партыі Баас.

Экстрэмісты імкнуліся да зацвярджэння ісламскага парадку і да стварэння аб'яднання ісламскіх дзяржаў. Ладзяцца кампаніі тэрору. Галоўныя аб'екты — алавіты, вышэйшыя чыноўнікі дзяржапарату, агенты бяспекі. З 1979 кампанія тэрору актывізуецца, што звязана з поспехам рэвалюцыі ў Іране.

У выніку прадпрынятых паліцыяй мер былі арыштаваныя некаторыя лідары «братоў-мусульман»: Хусні Абдо, Зухер Заплуту, забіты Абд ас-Сатар аз-Заім, аднак актыўнасць тэрарыстаў знізілася нязначна.

Апагеем барацьбы стала паўстанне ў Хаме 2 лютага 1982 года. Паўстанне было здушана 8000-й арміяй пад камандаваннем прэзідэнтавага брата Асада Рыфата, з удзелам ВПС і танкавых падраздзяленняў. Болей за 25 000 чалавек былі забіты, зруйнаваны Вялікі Мячэць. Пасля задушэння паўстання дзейнасць тэрарыстаў спынілася. У 1985 Аднан Окла і рэшткі яго групы здаліся ўладам.

## У Палесціне 
Палесцінскім аддзяленнем «Братоў-мусульман» з'яўляецца Рух ісламскага супраціву «Хамас».

## Зноскі
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Егіпта
Катэгорыя:Ісламісцкія тэрарыстычныя арганізацыі
Гендарны закон

**Гендарны закон** — гэта заканадаўчы ці падзаконны акт, у артыкулах ці пунктах якога ўтрымліваецца згадванне прыкмет полу. Згадванне полу з'яўляецца асноўным і адзіным адрозненнем гендарнага закона ад закона звычайнага. Прыкладамі такога згадвання прыкмет полу з'яўляюцца словы: мужчына, жанчына, маці, бацька, жонка, муж, а таксама прамыя згадванні «асобы мужчынскага полу», «асобы жаночага полу» ці ўскоснае «мацярынства», «бацькоўства».

Згадванне прыкмет полу ў законе можа спрыяць стварэнню і замацаванню прававой няроўнасці паміж поламі. Такі закон будзе насіць гендарна-асіметрычны характар. Дыскрымінацыя замацоўваецца двума спосабамі. У «адмоўным» спосабе дыскрымінаванаму полу ствараюцца дадатковыя абмежаванне ці яму навязваюцца дадатковыя абавязкі. У «станоўчым» спосабе іншаму полу ствараюцца дадатковыя перавагі ці падаюцца правы, якіх няма ў дыскрымінаванага полу.

## Гл. таксама 
* Маскулізм
* Сексізм
* Фемінізм
* Антыфемінізм

Катэгорыя:Дыскрымінацыя
Катэгорыя:Правы чалавека
Катэгорыя:Гендарныя даследаванні
Кіпрскае каралеўства

**Кіпрскае каралеўства** — дзяржава крыжакоў, створаная на Кіпры падчас Трэцяга крыжовага паходу. Праіснавала да 1489 года.

## Гісторыя 
У 1184 годзе на Кіпры, які да гэтага моманту ўваходзіў у склад Візантыйскай імперыі, захапіў уладу стрыечны брат імператара Андроніка Камніна — Ісак.

У 1191 годзе Кіпр быў заваяваны Рычардам I Ільвінае Сэрца, каралём Англіі. Рычард прадаў востраў свайму сваяку, былому каралю Іерусалімскаму Гі дэ Лузіньяну.

Дынастыя Лузіньянаў перапынілася ў 1267 годзе, калі згасла мужчынская лінія Лузіньянаў. Прастол перайшоў да прынца з антыяхійскага княжацкага дому Гуга III, сына сястры Генрыха I Ізабелы і Баэмунда VI Антыяхійскага.

Аквітана-Нармана-Лузіньянская дынастыя кіравала да 1489 года. У 1473 годзе пасля смерці караля Жака II у яго нарадзіўся сын Жак III, але і ён праз год памёр. З гэтага часу Кіпр патрапіў пад уладу Венецыянскай рэспублікі. Намінальна каралевай лічылася ўдава Жака II Кацярына Карнара, якая паходзіла са знатнага венецыянскага роду. Яна завяшчала Кіпр Венецыі, якая ў 1489 годзе афіцыйна ўключыла востраў у склад сваіх уладанняў.

## Спіс каралёў Кіпра 
* Ісак Камнін (1184—1191)
* Гі (Гвіда) дэ Лузіньян (1192—1194)
* Амары (Эмерык) (1196—1205)
* Гуга I (1205—1218)
* Генрых I (1218—1253)
* Гуга II (1253—1267)
* Гуга III (1267—1284)
* Іаан (Жан) I (1284—1285)
* Генрых II (1285—1306)
* Амары (Амальрык) II Цірскі (1306—1310), сеньёр Ціра — рэгент
* Генрых II (другасна) (1310—1324)
* Гуга IV (1324—1359)
* Пётр (П'ер) I (1359—1369)
* Пётр (П'ер) II (1369—1382)
* Якаў (Жак) I (1382—1398)
* Янус (1398—1432)
* Іаан (Жан) II (1432—1458)
* Шарлота (1458—1464) і ў 1459—1464 сумесна з мужам 
* Якаў (Жак) II Бастард (1464—1473)
* Якаў (Жак) III, малалетні (1473—1474)
* Кацярына Карнара (1473—1489)

## Гл. таксама 
* Гісторыя Кіпра


Катэгорыя:Гісторыя Кіпра
Катэгорыя:Дзяржавы крыжакоў
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Грэцыі
Баэмунд VI (князь Антыёхіі)

**Баэмунд VI** (*Баэмунд Прыгожы*; ; каля 1237 — ) — князь Антыёхіі (1251—1275), граф Трыпалі (1251—1275).

Сын князя Баэмунда V Антыяхійскага і Люсьены дзі Качама-Сеньі. Брат каралевы Кіпра і рэгента Іерусалімскага каралеўства Плезанцыя Антыяхійскай. У 1252 года пасля смерці Баэмунда V стаў князем Антыёхіі і графам Трыпалі.

Баэмунд быў дыпламатычна цесна звязаны з французскім каралём Людовікам IX, які пасля Сёмага крыжовага паходу знаходзіўся ў Ака і фактычна кіраваў Іерусалімскім каралеўствам. У 1254 г. пры пасродніцтве Людовіка ажаніўся з армянскай прынцэсай Сібілай, дачкой армянскага цара Хетума I, скончыўшы тым самым усобіцы паміж Антыёхіяй і Кілікійскім царствам, распачатыя яшчэ пры пры яго дзедзе Баэмундзе IV. У 1258 г. быў абвешчаны часовым сеньёрам Іерусалімскага каралеўства ў якасці рэгента пры непаўналетнім пляменніку, каралі Гуга II Кіпрскім. Быў прызнаны не ўсімі сеньёрамі і абшчынамі Палесціны. Кіраваў Іерусалімскім каралеўствам у 1258—1261 гг. У 1261 г. пасля смерці Плезанцыі Антыяхійскай быў вымушаны скласці паўнамоцтвы рэгента-сеньёра.

У 1260 годзе Бейбарс разграміў манголаў у Бітве пры Айн-Джалуце, пасля чаго стаў пагражаць Антыёхіі, якая падтрымлівала манголаў як васал Арменіі. У 1268 годзе Бейбарс захапіў і разбурыў Антыёхію, пакуль Баэмунд знаходзіўся ў Трыпалі. Пасля 1268 г. Баэмунд насіў тытул князя Антыёхіі толькі фармальна, фактычна ён заставаўся графам Трыпалі.

## Сям’я 
жонка: Сібіла Армянская

дзеці:
* Ізабела (? — ?)
* Баэмунд VII (1261—1287), у шлюбе з Маргарытай дэ Брыен
* Люсія (? — каля 1299), у шлюбе з Наржо дэ Тусі
* Марыя (? — да 1280), у шлюбе з Нікаласам Сент-Омер

Катэгорыя:Князі антыяхійскія
Катэгорыя:Графы трыпальскія
Катэгорыя:Адлучаныя ад царквы
Баэмунд

**Баэму́нд** () — імя некалькіх кіраўнікоў Антыяхійскага княства, а затым і графства Трыпалі.
* Баэмунд I — першы князь Антыёхіі (1098—1111).
* Баэмунд II — князь Антыёхіі (1111—1131).
* Баэмунд III — князь Антыёхіі (1163—1201).
* Баэмунд IV — князь Антыёхіі (1201—1205, 1208—1216, 1219—1233), граф Трыпалі (1187—1233).
* Баэмунд V — князь Антыёхіі і граф Трыпалі (1233—1252).
* Баэмунд VI — князь Антыёхіі і граф Трыпалі (1252—1275).
* Баэмунд VII — граф Трыпалі і тытулярны князь Антыёхіі (1275—1287).
Віцэ-каралеўства

**Віцэ-каралеўства** (ад «віцэ-кароль» — літаральна: «намеснік караля», пар. «віцэ-прэзідэнт» ці «віцэ-адмірал») — форма каланіяльнага ўладання, пры якой кіраўнік калоніі (віцэ-кароль) надзяляецца неабмежаванымі паўнамоцтвамі і з'яўляецца прамым намеснікам спадчыннага манарха метраполіі. Пасада віцэ-караля не з'яўляецца спадчыннай.

## Віцэ-каралеўствы Іспаніі 
* Новая Іспанія (1535—1821)
* Новая Гранада (1717—1819)
* Перу (1544—1821)
* Рыа-дэ-Ла-Плата (1776—1810)
* Партугалія (1580—1640)
* Сіцылія (1515—1713)
* Неапаль (1515—1713)
* Сардзінія (1515—1714)

## Віцэ-каралеўствы Вялікабрытаніі 
* Брытанская Індыя (1858—1947)
* Ірландыя (1700 — 1922)
* Гановер (1831—1837)

## Віцэ-каралеўствы Партугаліі 
* Бразілія (1775-1815) 
* Партугальская Індыя (1505 - 1896)

## Віцэ-каралеўствы Італіі 
* Італьянская Усходняя Афрыка (1936—1941)

## Віцэ-каралеўствы Неапаля 
*Сіцылія (1759—1816)

## Віцэ-каралеўствы Швецыі 
*Нарвегія (1814—1891)

Катэгорыя:Манархія
Катэгорыя:Каланіялізм
Катэгорыя:Віцэ-каралі
Каралеўская аўдыенсія Кіта

**Каралеўская аўдыенсія і канцылярыя Кіта** () — суд апеляцыйнай інстанцыі і адміністрацыйная структура ў віцэ-каралеўстве Перу.

Каралеўскі ўказ аб вылучэнні новай аўдыенсіі са складу аўдыенсіі Лімы быў падпісаны іспанскім каралём Філіпам II 29 жніўня 1563 года. Фармальна яна падпарадкоўвалася віцэ-каралеўству Перу, але ў сувязі з вялікай аддаленасцю ад Лімы прэзідэнт Аўдыенсіі фактычна з'яўляўся поўнаўладным гаспадаром на тэрыторыі сучасных Эквадора, паўднёвай Калумбіі, паўночнага Перу і паўночна-заходняй Бразіліі.

У 1717 годзе для зручнасці адміністравання з віцэ-каралеўства Перу было вылучана віцэ-каралеўства Новая Гранада, і аўдыенсія Кіта перайшла пад яго юрысдыкцыю, аднак у 1723 годзе Новая Гранада была ліквідавана, і Аўдыенсія Кіта вярнулася пад юрысдыкцыю Перу. У 1729 годзе Новая Гранада была створана зноў, і Аўдыенсія Кіта заставалася ў яе складзе аж да здабыцці незалежнасці ад Іспаніі.

Пасля ўтварэння Вялікай Калумбіі падпарадкаваная Аўдыенсіі тэрыторыя была падзелена на чатыры дэпартаменты — Эквадор, Гуаякіль, Азуай і Каўка. У 1830 годзе Эквадор, Гуаякіль і Азуай адлучыліся ад Вялікай Калумбіі і ўтварылі новую дзяржаву Эквадор.

Катэгорыя:Гісторыя Калумбіі
Катэгорыя:Гісторыя Эквадора
Катэгорыя:Гісторыя Перу
Інстанцыя

**Інстанцыя** (ад  — непасрэдная блізкасць) — звяно ў сістэме супадпарадкаваных органаў (дзяржаўных, судовых, партыйных і г.д.).

Судовая інстанцыя — суд, які разглядвае справы на пэўнай стадыі працэсу.
* Суд першай інстанцыі
* Суд касацыйнай інстанцыі
* Суд апеляцыйнай інстанцыі
* Суд нагляднай інстанцыі

## Іншае 
Інстанцыя ў логіцы (састарэлы тэрмін) — прыклад, які прыводзіцца для аспрэчання няправільнай высновы (няправільнай індукцыі), высновы занадта шырокай ці занадта вузкай.
Трон (значэнні)

**Трон** - шматзначны тэрмін, з рознымі этымалогіямі.

* **Трон** () - багата аздобленае крэсла, у якім сідзіць манарх падчас афіцыяльных цэрэмоній. У пераносным значэнні - манархічная улада, альбо проста улада

* **ТРОН** () - аперацыйная сістэма

* **Трон, франшыза** — медыяфраншыза.

* **Трон** — фантастычны фільм 1982 года.

* **Трон: Спадчына** — фантастычны фільм 2010 года.

* **Трон, гульня** — гульня.
Трон

**Трон** () — багата аздобленае крэсла, у якім сядзіць манарх падчас афіцыяльных цырымоній. Адзін з сімвалаў манархічнай улады.

У пераносным значэнні — манархічная ўлада, альбо ўлада, як такая.

## Галерэя 

Image:Patriarch of Constantinople throne.jpg|Трон Патрыярха Канстанцінопальскага
Image:Inside the Forbidden City.jpg|Трон кітайского імператара (Забаронены горад, Пекін)
Image:Ivans ivory throne.jpg|Трон Івана Грознага (слановая косць)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Манархія
Катэгорыя:Мэбля
Катэгорыя:Крэслы
Прывілей

, 1374 год|200px|thumb]]

**Прывіле́й** (ад  — спецыяльны закон) — выключнае права, асабістае права, перавага, назва патэнта, якая да некаторых часоў ужывалася ў міжнародным ліцэнзіённым, аўтарскім праве.

## З гісторыі беларускага права 
**Прывіле́й** (ст.-белар.:*привилей*; ) - законадаўчы акт у Каралеўстве Польскім (з XII ст.) і Вялікім княстве Літоўскім (з канца XIV ст.), які сцвярджаў правы асобных людзей, шляхетных радоў, сацыяльных груп альбо адміністрацыйных адзінак на нейкае матэрыяльнае, альбо статуснае ўладанне.

Катэгорыя:Права
Вялікае княства Літоўскае
Катэгорыя:Аўтарскае права
Гі дэ Лузіньян

**Гі (Гвіда) дэ Лузіньян** (, пам. ) — бачная асоба ў гісторыі крыжовых паходаў і дзяржаў крыжакоў, французскі рыцар з дынастыі Лузіньянаў, кароль Іерусаліма, кіраўнік Кіпрскага каралеўства. Каралём Кіпра Гі дэ Лузіньян не быў каранаваны і прыняў кіраванне Кіпрам у маі 1192 (кіраваў да 1194). Сын Гуга VIII дэ Лузіньяна і Бургонь дэ Ранкон.

## Біяграфія 
[thumb|left|«[Палонны кароль»: эскіз Джозефа Райта да карціны, якая адлюстроўвае Гі дэ Лузіньяна ў палоне ў Саладзіна]]
Род Лузіньянаў паходзіў з французскага графства Пуату. Малады рыцар Гі дэ Лузіньян, прыбыўшы на Святую зямлю, ажаніўся з спадчынніцай іерусалімскага прастола Сібілай, дачкой Амары I. Пасля смерці яе сына ад першага шлюбу, караля Балдуіна V, у 1186 годзе быў абвешчаны каралём Іерусаліма. Аднак пасля смерці Сібілы (у кастрычніку 1190) у сувязі з палацавымі інтрыгамі, кіраўніком Іерусаліма ненадоўга стаў Конрад дэ Манферат (забіты асасінамі), а затым Генрых II Шампанскі.

Востраў Кіпр быў перададзены Гі дэ Лузіньяну вялікім магістрам ордэна тампліераў пры ўмове вяртання 40 тысяч сарацынскіх безантаў, выплачаных як дэпазіт каралю Англіі. Астатнія 60 тысяч (востраў быў у свой час прададзены ордэну тампліераў за 100 тысяч) Гі абавязваецца выплаціць Рычарду I у двухмесяцовы тэрмін. Большую частку з гэтых 60 тысяч Гі атрымаў ад Генрыха Шампанскага ў абмен на прывілей пажыццёвага кіравання Іерусалімскім каралеўствам, а астатнюю суму без вялікіх намагання сабраў менш за месяц у трыпалійскіх купцоў, якія атрымалі наўзамен асаблівыя гандлёвыя прывілеі на востраве Кіпр.

## У культуры 
* Персанаж Дэкамерона (I, 9)
* У фільме Рыдлі Скота «Царства нябеснае» ролю Гі (які быў прадстаўлены вельмі негатыўным персанажам) выканаў новазеландзец Мартан Чокаш.

## Спасылкі 
* 
* Артыкул Г.Росі. Гі дэ Лузіньян — апошні кароль Іерусаліма
* Фларыё Бустрон. Гі дэ Лузіньян — сеньёр Кіпра (хроніка XVI стагоддзя) 

Катэгорыя:Каралі іерусалімскія
Катэгорыя:Каралі кіпрскія
Катэгорыя:Дом дэ Лузіньян
Катэгорыя:Крыжовыя паходы