Руская каляя

, перашыўка японскай каляі на рускую.]]
**Руская каляя** — шырыня чыгуначнай каляі, роўная 1520 мм (таксама — 1524 мм).

## Распаўсюджанасць 
Каляя з шырынёй 1520 або 1524 мм — другая па сумарнай даўжыні пракладзеных ліній у свеце, з'яўляецца асноўнай на тэрыторыі краін былога СССР, а таксама ў Фінляндыі і Манголіі. Такая ж шырыня каляі выкарыстоўваецца ў метрапалітэнах і ў большасці трамвайных сістэм краін былога СССР, а таксама ў метро Хельсінкі.

Каляя з шырынёй 1520 мм выкарыстоўваецца на чыгунцы таксама і ў Афганістане, на лініях, якія ідуць ад Кушкі (Туркменістан) да Тарагундзі (Герацкі вілаят) і ад Галаба (Узбекістан) да Хайратона (Балхскі вілаят) і Мазары-Шарыфа.
Аднак разам з каляёй 1520 мм на тэрыторыі Афганістана таксама пракладзена лінія шырынёй 1435 мм з Ірана і дзве лініі шырынёй 1676 мм з Пакістана.

### Асобныя лініі ў іншых краінах 
Існуе некалькі асобных ліній шырынёй 1520/1524 мм, пракладзеных у краінах, дзе гэты стандарт не з'яўляецца асноўным, а менавіта:
* Балгарыя. Кароткі ўчастак на паромнай тэрмінале ў Варне, з якога ажыццяўляюцца рэйсы на Адэсу і Поці. Абсталяваны абсталяваннем для змены калясак у вагонаў.
* Венгрыя. Участак даўжынёй каля 46 км ад станцыі Захонь да мяжы з Украінай.
* Германія. Кароткі ўчастак на паромнай тэрмінала ў порце Засніц (Мукран). Пасля распаду СССР паромнае перавозкі некалькі разоў перарываліся. З чэрвеня 2012 года дзейнічае рэгулярная лінія паміж Засніцам і (праз Балтыйск) Усць-Лугай.
);
другая і чацвёртая рэйкі: каляя 1435 мм (Швецыя).]]

* Кітай. На чыгуначных памежных пераходах:
** Пераход Забайкальск (РФ) — Маньчжурыя (КНР).
** Пераход Градэкава (РФ) — Суйфэньхэ (КНР).
** Пераход «Залатое звяно» Чаротавы (РФ) — Хуньчунь (КНР).
** Фунікулёр на пік Вікторыя ў Ганконгу.
* КНДР. Памежны пераход Хасан (РФ) — Туманган (КНДР). У 2011 годзе быў адноўлены 54 км участак чыгункі Туманган — Раджын (КНДР).
* Польшча. Польская шырокакалейная металургічная лінія
** Пераход Мамонава (РФ) — Браневе (Польшча).
* Румынія. Аднапутная лінія, якая злучае Малдову і металургічны камбінат у Галац.
* Славакія. Шырокакалейная лінія Ужгарад — Кошыцэ і лінія Ч'ерна-над-Тысаў — Чоп (Украіна).
* ЗША. Фунікулёры Дзюкейн і Манангалела ў Пітсбургу, Пенсыльванія
* Швецыя. Кароткі ўчастак на сартавальнай станцыі Хапаранда. Выкарыстоўваецца для перагрузкі паміж фінскімі і шведскімі цягнікамі.

Існуюць таксама адносна кароткія транзітныя ўчасткі, якія ідуць па тэрыторыі Ірана, Польшчы, Румыніі.

### Раней існавалі 
Першая чыгуначная лінія Ірана, Джульфа — Тэгеран, таксама была пабудавана з шырынёй 1520 мм, але пазней перашытая на 1435 мм па палітычных прычынах.
* лініі чыгунак, пабудаваныя Расійскай імперыяй на тэрыторыі Кітая, у прыватнасці, КУЧ (перашывалася двойчы, спачатку японцамі ў 1930-я гады, потым кітайцамі ў 1950-е);
* чыгункі з каляёй на тэрыторыі Заходняй Беларусі, Віленскага краю і Валыні, якія ўвайшлі ў пачатку 1920-х гадоў у склад Польшчы (потым былі перашытыя зноў на 1524 мм);
* Панамская чыгунка (да 2000 года);
* чыгункі з каляёй 1524 мм, пракладзеныя ў XIX стагоддзі ў ЗША, галоўным чынам у паўднёвых штатах.

## Гісторыя 
Шырыня каляі ў 1524 мм ўпершыню стала выкарыстоўвацца ў Расійскай імперыі ў ходзе пабудовы Мікалаеўскай чыгункі. Магчыма, гэта было звязана з тым, што на будаўніцтве працавалі кансультанты з Амерыкі, і перш за ўсе Дж. В. Уістлер (у той час такая каляя была папулярная ў паўднёвых штатах ЗША). Магчыма таксама, што выкарыстоўваць гэтую шырыню каляі прапанавалі рускія інжынеры п. П. Мельнікаў і . М. А. Крафт, якія наведалі Злучаныя Штаты перад пачаткам будаўніцтва Мікалаеўскай чыгункі. Акрамя таго, гэтая шырыня каляі была зручная тым, што выяўлялася круглым лікам — 5 футаў або 60 цаляў. Пры выбары шырыні каляі адыграў важную ролю ваенны аспект — выдатная ад еўрапейскай шырыня каляі абцяжарвае саперніку забеспячэнне войскаў пры ўварванні ў Расію (менавіта так было ў часы Першай сусветнай, а затым Вялікай Айчыннай вайны, калі нямецкім войскам давялося ажыццяўляць перагрузку складаў, а пазней мяняць шырыню каляі для свайго рухомага складу на ўсёй акупаванай тэрыторыі). Існуе версія, што такая шырыня каляі абраная асабіста імператарам Мікалаем I, пры якім і будаваліся першыя ў Расіі чыгункі. Зрэшты, усе тры першыя чыгункі Расійскай імперыі — Царскасельская, Варшаўска-Венская і Мікалаеўская мелі розную шырыню каляі, і да моманту будаўніцтва Мікалаеўскай чыгункі ў суседніх з Расіяй краінах адзінага стандарту каляі яшчэ не было. Чыгункі Царства Польскага мелі еўрапейскую шырыню каляі, што было выклікана неабходнасцю больш цеснай сувязі з чыгункамі Германіі і Аўстра-Венгрыі, суседнімі з Царствам Польскім, з поўначы, захаду і поўдня.

## Змена шырыні каляі 
Пачынаючы з мая 1970 г., чыгункі СССР змянялі шырыню каляі з 1524 мм на 1520 мм. Але Правілы тэхнічнай эксплуатацыі дапускаюць эксплуатацыю існай каляі 1524 мм да яе капітальнага рамонту або рэканструкцыі.

У Фінляндыі Фінскімі Дзяржаўнымі чыгункамі шырыня каляі не змененая — **1524** мм.

Пасля распаду СССР і атрымання незалежнасці Эстонія вярнулася да старой шырыні каляі ў 1524 мм для гарманізацыі параметраў і дакументацыі з Фінляндскімі чыгункамі. Старое палатно не перашывалі, бо гэтага і не трэба, аднак пры куплі новага рухомага складу патрабаванні могуць выстаўляцца менавіта пад 1524 мм.

## Допускі 
Фінскія чыгункі дазваляюць допускі -10 +30 мм, якія ўзмацняюцца для хуткаснага паведамленні: цягнік Sm6 «Алегра», напрыклад, мае каляю роўна 1522 мм.
Шырыня каляі савецкіх (расійскіх) чыгунак: 1520 +8 -4 мм.

## Спасылкі 
* 
* Пра розныя каляі свету
* 

Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Расіі
Катэгорыя:Шырыня каляі