open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Журнал Министерства народного просвещения

**«Журнал Министерства народного просвещения»** (*Часопіс Міністэрства народнай асветы*) — часопіс Міністэрства народнай асветы Расійскай імперыі. Выдаваўся ў 1834—1917 гадах у Пецярбургу. Меў афіцыйную частку, у якой змяшчаліся матэрыялы міністэрства, і неафіцыйную, у якой змяшчаліся артыкулы па народнай асвеце, класічнай філалогіі, гісторыі, літаратуры, фальклоры.

На старонках часопіса з матэрыяламі, прысвечанымі Беларусі, выступалі М. В. Доўнар-Запольскі, Я. Ф. Карскі, Ф. І. Леантовіч, П. М. Шпілеўскі і інш. Змешчаны рэцэнзіі на працы М. Я. Нікіфароўскага, Е. Р. Раманава, М. Федароўскага, П. В. Шэйна і інш. У 1837—1855 друкаваў «Паказальнік новых кніг». Выдадзены зводныя паказальнікі зместу часопіса.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Педагагічныя часопісы
Катэгорыя:Філалагічныя часопісы
Катэгорыя:гістарычныя часопісы
Катэгорыя:Навуковыя часопісы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Часопісы Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Міністэрства народнай асветы
Катэгорыя:Ведамасныя часопісы Расійскай імперыі
Баньямуленге

**Баньямуленге** — назва этнічных тутсі, якія жывуць на ўсходзе Дэмакратычнай Рэспублікі Конга.

## Этымалогія 
Тэрмін «баньямуленге» з’явіўся ў 1970-я гады. На мове конга «банья» — гэта «прыходзіць», а «Муленге» — назва населенага пункта, дзе абгрунтаваліся продкі баньямуленге і адкуль адбывалася іх рассяленне ў іншыя раёны ДРК. Адпаведна, цалкам слова азначае «жыхар Муленге». Самі тутсі (як і хуту, якія жывуць у ДРК) аддаюць перавагу выкарыстоўваць назву, што ўжывалася да 1970 года — «баньяруанда» (руандыйцы).

## Праблемнасць 
Тутсі імкнуліся заняць кіруючыя пасады ў палітыцы, адміністрацыі, арміі, бізнесе, што спараджала ў карэнных жыхароў непрыязнасць да іх. У раёнах з вялікай шчыльнасцю насельніцтва пачаліся бунты аўтахтонных этнічных груп супраць засілля бежанцаў. Тутсі, у сваю чаргу, аб’ядноўваліся для самаабароны і нанясення удараў у адказ.

У 1971 годзе быў выдадзены закон, па якім усе руандыйцы, якія пражывалі ў краіне з 30 чэрвеня 1960 года, станавіліся грамадзянамі. У наступным годзе гэты закон быў дапоўнены палажэннем аб тым, што грамадзянства распаўсюджваецца таксама на асоб, якія перасяліліся з 1 студзеня 1950 года. Аднак у 1981 годзе гэты закон быў адменены. Гэта выклікала пратэсты баньяруанда. У сакавіку 1993 года ў раёне Масісі адбыўся канфлікт паміж выхадцамі з Руанды і мясцовым насельніцтвам. Сутыкненні забралі 2000 жыццяў баньяруанда. Было спалена каля 80 вёсак, 130 тыс. чалавек пакінулі свае родныя мясціны.

Праблема баньямуленге засталася нявырашанай і пры новым прэзідэнце Жазефе Кабіле, нягледзячы на яго спробы знайсці кампраміс. У артыкуле 14 Канстытуцыі пераходнага перыяду ад 2003 года гаварылася, што ўсе этнічныя групы і нацыянальнасці, якія пражываюць на тэрыторыі ДРК, павінны мець роўныя правы і абараняцца законам. Аднак на практыцы гэта не выконвалася і ва ўсходніх правінцыях ДРК аднаўляліся лакальныя канфлікты, звязаныя з палітычнымі патрабаваннямі баньямуленге.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Народы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Народы банту
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Журналист

**«Журналист»** — грамадска-палітычны, вытворча-практычны, навукова-папулярны часопіс. Заснавальнікі Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь і грамадскае аб’яднанне «Беларускі саюз журналістаў». Выдаецца з мая 2006 года ў Мінску на рускай і беларускай мовах 4 разы ў год.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:2006 год у Беларусі
Катэгорыя:Часопісы Беларусі на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы Беларусі на рускай мове
Катэгорыя:Журналістыка ў Беларусі
Святакрыжскі лямант

**Святакрыжскі лямант** (таксама вядомы як *Плач Маці Божай пад Крыжам*, або *Паслухайце брацця Мілыя*; часам проста *Планкт*) — сярэднявечны планкт, які лічыцца адным з найвялікшых лірычных шэдэўраў эпохі.

Сучасныя гісторыкі літаратуры падкрэсліваюць унікальнасць твора ў кантэксце сярэднявечнай культуры не толькі праз яго выдатныя фармальным вартасці, але перш за ўсё таму, што адмова ад тэалагічнай падачы пакутнай Божай Маці на карысць яе чалавечага, эмацыйнага і нават псіхалагічнага. Лічыцца, што тэкст мог быць часткай вялікапятнічнай містэрыі ў мінулым. Верагодна, крыніцай натхнення аўтара былі апакрыфічныя распрацоўкі Евангелля.

## Апакрыфічная традыцыя 
Твор уяўляе сабой маналог Марыі, Маці Ісуса, якая пакутуе і адчайна плача пад крыжам. Марыя першапачаткова заклікае людзей вакол сябе да спачування, разумення і ўдзелу ў пакутах. Затым са словамі, поўнымі пяшчоты, звяртаецца да Сына, жадаючы наблізіцца да яго ў апошні момант яго жыцця і аблегчыць яго пакуты. Наступныя строфы маналогу напоўненыя роспаччу і бунтам Марыі супраць Анёла Габрыэля, які абвясціў славу і радасць Багародзіцы, але не згадаў пра велізарнасць пакут, якія ёй давядзецца перажыць. Песня канчаецца перасцярогай усім мацярам, каб яны маліліся Богу за сваіх сыноў.

Падобныя сцэны, папулярныя ў сярэдневяковай традыцыі, не мелі падставы ў каноне *Новага Запавету*. З усіх чатырох евангелістаў толькі Св. Ян бярэ пад увагу прысутнасць Марыі ля крыжа. Аднак апостал абмяжоўваецца толькі запісам факта і слоў Ісуса: «Жанчына, вось твой сын» (Ян 19, 26); «Вось Маці твая» (Ян 19, 27).

Развіццё марыйнага культу ў заходнім Касцёле, дапоўненае новым зместам (асабліва з XI ст. у Еўропе і ў Польшчы з XIII ст.), спрыяла пашырэнню матыву *compassio* з усё большай колькасцю дэталяў, не толькі з гледзішча здарэнняў, але таксама, і, магчыма, перш за ўсё, з пункту гледжання пранікнення ў пакутную душу Маці, якая прадстаўляе ўсе пакуты чалавечага роду. Гэты матыў таксама служыў практыцы спачування і любові сярод вернікаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу
Павел Антонавіч Каўрыга

**Павел Антонавіч Каўрыга** (нар. 18 чэрвеня 1946, в. Кайцені, Маладзечанскі раён) — беларускі вучоны ў галіне кліматалогіі, аграметэаралогіі і экалогіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1946 годзе ў в. Кайцені Маладзечанскага раёна.

Скончыў геаграфічны факультэт БДУ, працаваў асістэнтам, затым дацэнт кафедры агульнага землязнаўства. У 1974 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю «Меліярацыя клімату глебаў асушаемых тэрыторый». Праходзіў навуковую стажыроўку ва ўніверсітэтах Берліна і Гале (Германія), скончыў ФПК Маскоўскага дзяржуніверсітэта імя М. Ламаносава па спецыяльнасці «Метэаралогія і кліматалогія».

Аўтар каля двухсот навуковых прац і вучэбных дапаможнікаў, арыгінальных кліматычных і феналагічных карт, што ўвайшлі ў «Атлас Рэспублікі Беларусь», «Нацыянальны атлас Беларусі», энцыклапедычныя выданні. Стварыў і выдаў «Руска-беларускі слоўнік па метэаралогіі і кліматалогіі» (1992).

Ім створана методыка пабудовы буйнамасштабных мікракліматычных карт, якія дазваляюць весці сельскую гаспадарку ў адпаведнасці з экалагічнымі ўмовамі канкрэтнага поля, вызначаць нормы і тэрміны правядзення меліярацыйных і агратэхнічных мерапрыемстваў. Даследуе праблемы сучасных змяненняў і ваганняў клімату, яго экстрэмальныя праяўленні — засушлівасць і пераўвільготненасць, якія парушаюць устойлівае развіццё прыродных і сацыяльных сістэм Беларусі.

## Выбраная бібліяграфія 
* Метэаралогія і кліматалогія. Вуч. дапаможнік для студэнтаў геагр. фак. / П. А. Каўрыга. — Мн: БДУ, 2004. — 185 с.
* Метады дыстанцыйных даследаванняў у гідраметэаралогіі: дапаможнік / П. А. Каўрыга. — Мінск : БДУ, 2014. — ISBN 978-985-566-031-7
* Метеорология и климатология : учебник для студентов учреждений высшего образования по специальностям «География (по направлениям)», «Гидрометеорология», «Космоаэрокартография», «Геоэкология», «Геоинформационные системы (по направлению)». — Минск : Вышэйшая школа, 2022. — 414 с. — ISBN 978-985-06-3435-1
* Метеорология и климатология. Практикум : учебное пособие для студ. учреждений высшего образования по спец. «География (по направлениям)», «Геоэкология», «Геоинформационные системы (по направлениям)», «Гидрометеорология», «Космоаэрокартография», «Геотехнологии туризма и экскурсионная деятельность». — Минск : Вышэйшая школа, 2023. — 303 с. — ISBN 978-985-06-3524-2

## Прэміі і ўзнагароды 
* Медалі ВДНГ СССР (1982, 1985)
* Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Беларускай ССР (1987)
* Лаўрэат прэміі імя акадэміка Вацлава Ластоўскага (2007)
* Ганаровая грамата Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Республікі Беларусь (2008)

## Спасылкі 
* Каўрыга, Павел Антонавіч (кандыдат геаграфічных навук; нар. 1946)
* Павел Антонович Ковриго  

## Крыніцы 
Катэгорыя:Выпускнікі геаграфічнага факультэта БДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі геаграфічнага факультэта БДУ
Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты геаграфічных навук
Каэфіцыент эксцэсу

роўны нулю.]]
**Каэфіцыент эксцэсу** — мера крутасці графіка шчыльнасці размеркавання выпадковай велічыні.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Тэорыя імавернасцей
Катэгорыя:Сіметрыя
Жыбартоўшчына

**Жыбартоўшчына** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры каля горада Дзятлава Дзятлаўскага раёна. Памылкова адносіцца да вёскі Жыбарты.

## Гісторыя 
Сфарміравана ў XIX ст. на тэрасе ручая, прытока Нёмана. Памятны камень у падмурку сядзібнага дома, пабудаванага ў стылі класіцызму, датуе час яго будаўніцтва і называе фундатара: *«1819 R. Ignacy Domeyko»*.

У сядзібе працяглы час размяшчалася медыцынская ўстанова. Планіроўка часткова зменена новымі пабудовамі. Сядзібны дом у разруйнаваным стане.

## Архітэктура 
Дом аднапавярховы мураваны атынкаваны, на высокім цокалі з палявога каменю са скляпеністым перакрыццем. За домам размешчаны невялікі баскет, апяразаны радамі ліп і адкрыты ў бок вадаёмаў (раней выкарыстоўваўся як сад). Тры вадаёмы, збудаваныя ў пойме ручая, надзялялі невялікую сядзібу прасторай і маляўнічасцю. Вада з ручая, перакрытага дамбай, трапляе ў вадаёмы па пратоцы. Вадаёмы злучаны каналамі з берагамі, умацаванымі палявым каменем, мелі перакідныя мосцікі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сядзібы Дзятлаўскага раёна
Катэгорыя:Дамейкі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1819 годзе
Катэгорыя:1819 год у Беларусі
Сторэ Маглебю

**Сторэ Маглебю** () — вёска ў сталічнай вобласці Даніі, на востраве Амагер паміж Торнбю і Драгёрам, адміністрацыйны цэнтр камуны Драгёр.

## Гісторыя 
Значэнне вёскі значна ўзрасло ў XVI ст., пасля таго як Крысціян II запрасіў шэраг галандскіх фермераў пасяліцца тут у 1521 годзе. З-за гэтага да 1811 года ў вясковай школе і царкве праводзіліся заняткі і набажэнствы па-галандску.

Пажары знішчылі вёску і фермы ў 1658, 1809 і 1821 гадах.

Катэгорыя:Драгёр (камуна)
Катэгорыя:Камуны Даніі
Торнбю

**Торнбю** () — раён (былы горад) у сталічнай вобласці Даніі. Сёння раён адміністрацыйны цэнтр камуны Торнбю.

## Гісторыя 
Паселішча імаверна ўзнікае ў XII ст. вакол фермы. У XVI ст. дацкі кароль Крысціян II запрасіў галандскіх пасяленцаў. Дзякуючы гэтаму Торнбю, як і суседні горад Драгёр мае некаторыя сляды галандскай культуры.

У 1970 г. страціў статус горада.

## Вядомыя асобы 
* Нікі Сімлінг — былы дацкі футбаліст, паўабаронца.

Катэгорыя:Торнбю (камуна)
Катэгорыя:Ховедстадэн
Валерый Фёдаравіч Жыгалка

**Валерый Фёдаравіч Жыгалка** (, ) — беларускі рэжысёр.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Мінску.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кінарэжысёры Беларусі
Каліфарнійскі дзяржаўны політэхнічны ўніверсітэт імя А. Гумбальта

**Каліфарнійскі дзяржаўны політэхнічны ўніверсітэт імя А. Гумбальта** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Арката ў штаце Каліфорнія, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Гэта адзін з трох політэхнічных універсітэтаў у сістэме Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта і самая паўночная ўстанова гэтай універсітэцкай сістэмы. Галоўны кампус, размешчаны на схіле ўзгорка на ўскрайку прыбярэжнага лесу секвойі, мае цудоўны від на горад і акіян. Камус размешчаны на паўночным узбярэжжы Каліфорніі за 450 км на поўнач ад Сан-Францыска і за 1052 км на поўнач ад Лос-Анджэлеса, адрозніваецца сваёй прыроднай прыгажосцю. Гэта самы заходні ўніверсітэт у так званых сумежных Злучаных Штатах (гэта значыць за выключэннем Аляскі і Гаваяў). Універсітэт мае статус іспанамоўнай ўстановы. Ён прапануе 48 праграм атрымання ступені бакалаўра і 12 праграм атрымання ступені магістра і не прапануе праграм аспірантуры. Універсітэт, заснаваны як каледж у 1913 годзе, узяў назву акругі і прылеглага заліва, названых ў гонар вядомага вучонага Аляксандра фон Гумбальта.

## Структура 
* Каледж мастацтваў, гуманітарных і сацыяльных навук
* Каледж прыродных рэсурсаў і навук
* Каледж прафесійных студый

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Каліфорніі
Лайма Вайкуле

**Лайма Вайкуле** (; нар.  года ў Цэсісе) — латвійская спявачка, актрыса, рэжысёр і харэограф.

Нарадзілася 31 сакавіка 1954 года ў горадзе Цэсіс. У 12 гадоў ўпершыню выступіла на сцэне, прыняўшы ўдзел у конкурсе юных вакалістаў у цэнтры культуры Рыжскага электратэхнічнага завода. Атрымала дыплом і пачала выступаць з біг-бэндам. Скончыўшы восем класаў сярэдняй школы, паступіла ў медыцынскі інстытут. У 15 гадоў, вытрымаўшы конкурс, яна стала салісткай аркестра Рыжскага радыё і тэлебачання пад кіраўніцтвам Райманда Паўлса.

З 1979 года выступала ў юрмальскім вар'етэ «Марская пярліна». У 1984 годзе паступіла ў Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва на рэжысёрскі факультэт. 

Спявачку заўважыў паэт-песеннік Ілля Рэзнік. Ён прапанаваў ёй запісаць на радыё новую песню «Начное вогнішча», дзякуючы якой Лайма трапіла ў тэлешоў «Песня-86». Адначасова ў 1986 годзе на савецка-італьянскім канцэрце зорак эстрады яна разам з Валерыем Лявонцьевым выканала новую песню «Вернісаж».

Да 1987 года яна запісала песню «Яшчэ не вечар». У лютым 1987 года ўдзельнічала ў аўтарскім вечары Паўлса, што прынесла ёй вядомасць па ўсім СССР. У тым жа годзе яна атрымала «Залатую ліру» на міжнародным фестывалі ў Чэхаславакіі за песню «Вернісаж».

Лайма Вайкуле — адзін з арганізатараў і заснавальнікаў конкурсу маладых выканаўцаў эстраднай музыкі «Юрмала». Запісала некалькі паспяховых музычных альбомаў у Расіі і Латвіі, прадаўшы больш за 20 мільёнаў кампакт-дыскаў у СНД, Еўропе і ЗША. Неаднаразова выступала ў краінах СНД, Еўропы, Японіі і ЗША.

Вайкуле была пастаянным госцем музычнага конкурсу “Новая хваля”, а таксама часта выступала на радыё і тэлебачанні, на святочных канцэртах. З 2015 года з'яўляецца арганізатарам музычнага фестывалю «Laima Rendezvous Jurmala».

Вядомая як актыўная абаронца правоў жывёл. Яна вегетарыянка з этычных меркаванняў.

У жніўні 2018 года падчас гастроляў у Адэсе Вайкуле заявіла, што не паедзе выступаць у часова акупаваны Расіяй Крым, які б ганарар ёй ні прапаноўвалі. Пазней спявачка патлумачыла, што гатовая наведаць паўвостраў толькі пасля зняцця санкцый. У лютым 2022 года яна асудзіла ўварванне Расіі ва Украіну.

## Спасылкі 
[сайт Лаймы Вайкуле](https://laima.com/ Афіцыйны)

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Латвіі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі СССР
Меланасома

**Меланасома** — гэта арганела, якая змяшчаецца ў клетках жывёл і з’яўляецца месцам для сінтэзу, захоўвання і транспарту меланіну, найбольш распаўсюджанага святлопаглынальнага пігменту, які сустракаецца ў жывёл. Меланасомы адказваюць за колер і фотаахову ў клетках і тканках жывёл.

Меланасомы сінтэзуюцца ў скуры ў меланацытах, цэлях базальнага слоя эпідэрмісу, а таксама ў воку ў меланацытах харыаідэі і цэлях пігментнага эпітэлію сятчаткі. У ніжэйшых пазваночных жывёл яны знаходзяцца ў меланафорах або храматафорах. 

## Структура 
Меланасомы — гэта адносна буйныя арганелы, дыяметрам да 500 нм.

Прыгожыя і хуткія змены колеру, якія назіраюцца ў многіх галаваногіх малюскаў, такіх як васьміногі і кальмары, заснаваны на іншай сістэме, храматафорным органе.  Нядаўна меланасомы знайшлі ў павукоў.

## У выкапнях 
Нядаўнія (2008) адкрыцці кітайскага палеантолага Сюй Сіна ўключаюць скамянелыя пёры ў скальных утварэннях ад юрскага перыяду (200—150 мільёнаў гадоў таму) да позняга палеагену і неагену (66-2 мільёны гадоў таму). Пёры змяшчаюць захаваныя рэшткі вугляроду, якія раней лічыліся слядамі бактэрый, якія раскладаюць тканіны пёраў; аднак гэтыя рэшткі насамрэч з’яўляюцца мікраскапічнымі арганічнымі адбіткамі скамянелых меланасом. Некаторыя з гэтых структур усё яшчэ захоўваюць вясёлкавы колер, характэрны для тканак пёраў і футра. Ёсць меркаванне, што гэтыя мікраскапічныя структуры можна было б дадаткова вывучыць, каб выявіць арыгінальныя колеры і тэкстуру больш мяккіх тканін у выкапнях. «Адкрыццё ўльтраструктурных дэталяў у закамянелых пёраў адкрывае выдатныя магчымасці для вывучэння іншых асаблівасцей мяккацелых выкапняў, такіх як поўсць і нават унутраныя органы», — сцвярджае Дэрэк Брыгс з даследчай групы Ельскага ўніверсітэта. 

Меланасомы былі выкарыстаны для вызначэння сапраўдных колераў выкапняў *Anchiornis huxleyi* сумеснай групай, у якую ўваходзяць члены Пекінскага музея натуральнай гісторыі, Пекінскага ўніверсітэта, Ельскага ўніверсітэта, Музея натуральнай гісторыі Пібадзі, Універсітэта Акрона і Тэхаскага ўніверсітэта ў Остыне. 

Меланасомы таксама былі знойдзены ў акамянеласцях *Tupandactylus* cf. *imperator* pteurosaurs у ніжняй крэйдавай фармацыі Крато, у басейне Арарыпе, у Бразіліі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Histology image: 08103loa — Histology Learning System at Boston University — «Integument: pigmented skin»

Катэгорыя:Арганелы
Катэгорыя:Скура
Тэлефільм (аб’яднанне)

**«Тэлефільм»** — вытворча-творчае аб’яднанне тэлевізійных фільмаў кінастудыі «Беларусьфільм». Арганізавана ў 1968 годзе. Выпускае поўнаметражныя, шматсерыйныя і кароткаметражныя мастацкія тэлефільмы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Творчыя аб’яднанні
Катэгорыя:Беларусьфільм
Катэгорыя:1968 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1968 годзе
Уладзімір Аляксандравіч Жыжэнка

**Уладзімір Аляксандравіч Жыжэнка** (, г. Дарагабуж, Расія — , Мінск) — беларускі перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Дарагабужы.

Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1981 года.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Жыжэнка

**Жыжэнка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Людміла Васільеўна Жыжэнка (нар. 1953) — беларуская мастачка.
* Уладзімір Аляксандравіч Жыжэнка (1931—2003) — беларускі перакладчык.
Нінель Трафімаўна Жыжаль

**Нінель Трафімаўна Жыжаль** (нар. , Менск) — беларускі мастак па касцюмах.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1955 годзе Мінскае мастацкае вучылішча. Выкладала ў Беларускім архітэктурна-будаўнічым тэхнікуме. 3 1962 года мастак-мадэльер Рэспубліканскага дома мадэляў. У 1971—1992 гадах мастак па касцюмах кінастудыі «Беларусьфільм».

Член Беларускага саюза кінематаграфістаў з 1977 года.

## Творчасць 
Касцюмы Жыжаль адпавядаюць жыццёвым і гістарычным характарыстыкам персанажаў, суадносяцца з вобразным строем герояў кінатвораў. Найбольш адметныя работы ў кінафільмах — «Братушка» (1975), «Нядзельная ноч», «Марынка, Янка і таямніцы каралеўскага замка» (абодва 1976), «Чорная бяроза» (1977), «Пункт адліку» (1979), «Трэцяга не дадзена» (1980), «Подых навальніцы» (1982), «Знак бяды» (1986), «Пераправа» (1987), «Наш браняпоезд» (1988) і інш.; у тэлефільмах — «Вясковая казка», «Пасля кірмашу» (абодва 1972), «Гора баяцца — шчасця не бачыць» (1973), «Пастух Янка» (1976), «Апошняе лета дзяцінства» (1982) і інш. Працуе ў жывапісе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастакі па касцюмах Беларусі
Мілёры

**Мілё́ры** — былая вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Таўкачоўскага сельсавета.

Скасавана 21 лістапада 1989 года.

## Спасылкі
Чарлз Полард Аліўе

**Чарлз Полард Аліўе** (, , Шарлатсвіл, Вірджынія, ЗША  — , Брын-Мар, Пенсільванія, ЗША) — амерыканскі астраном, які спецыялізаваўся на даследаванні метэораў, падвойных і пераменных зорак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся і вырас у Шарлатсвілі (штат Вірджынія) непадалёк ад Вірджынскага ўніверсітэта. Атрымаў ступень доктара філасофіі па астраноміі ў 1911 годзе за дысертацыю, якая абвяргае існаванне стацыянарных метэорных выпраменьвальнікаў. У гэтым жа годзе заснаваў Амерыканскае метэорнае таварыства, якое ажыццяўляе назіранне выпадковых метэораў і метэорных патокаў. Супольнасць была створана як адгалінаванне ад Амерыканскага астранамічнага таварыства.

* 1912-1914 — прафесар астраноміі ў каледжы Агнес Скот ў г. Дэкейтэр (штат Джорджыя).
* 1914-1918 — асістэнт-даследчык Вірджынскага універсітэта і навуковы супрацоўнік абсерваторыі Маккормік, якая займаецца вымярэннем паралакса.
* 1928 — дырэктар абсерваторыі Флаўэр Пенсільванскага універсітэта.
* 1945 — дэкан астранамічнага факультэта Пенсільванскага універсітэта.

Актыўна займаўся пытаннем пашырэння абсерваторыі, што прывяло да стварэння абсерваторыі Флаўэр-энд-Кук (Філадэльфія) у 1956 годзе. Разам з брытанскім астраномам Уільямам Дэнінгам лічыцца піянерам навуковага візуальнага назірання метэораў.

### Асноўныя работы 
* Charles P. Olivier, «Meteors», Baltimore, The Williams & Wilkins Co., 1925.
* Charles P. Olivier, «Comets», Baltimore, The Williams & Wilkins Co., 1930.

### Узнагароды 
* Амерыканскае метэорнае таварыства выдае штогод прэмію яго імя астраномам, якія вывучаюць метэоры.
* У гонар яго названы кратэр Аліўе на Месяцы.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астраномы
Катэгорыя:Астраномы ЗША
Катэгорыя:Вучоныя ЗША
Рубеж (Шклоўскі раён)

**Рубе́ж** (, ) — былая вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Чарнаруцкага сельсавета.

Скасавана ў 1985 годзе.

## Спасылкі
Улугбек Кадыраў

**Улугбек Кадыраў** (нар. , , СССР) — узбекскі акцёр.

## Біяграфія 
Улугбек Кадыраў нарадзіўся 3 жніўня 1983 года ў Ташкенце, сталіцы Узбекістана. Скончыў школу № 34 г. Ташкента. Скончыў Мастацкі інстытут Узбекістана. У 2005 годзе ён атрымаў узнагароду «Лепшы малады акцёр года» ва Узбекістане. Улугбек Кадыраў атрымаў шырокае прызнанне і вядомасць ва Узбекістане ў 2009 годзе пасля галоўнай ролі ва ўзбекскім драматычным кінафільме Shabbona (Шаббона). Адным з фільмаў, якія прынеслі акцёру найбольшую папулярнасць, стаў фільм «Барон» 2016 года. Гэты фільм прызнаны фільмам, які адкрыў новыя старонкі ва ўзбекскім кіно. Акрамя таго, вялікую рэпутацыю акцёру прынёс фільм «Здраднік», прысвечаны падзеям у Андыжане ў 2005 годзе.

## Фільмаграфія 
Ніжэй у храналагічным парадку-спарадкаваны спіс фільмаў у якіх Улугбек Кадыраў з’явіўся.

### Роли в телесериалах 
## Узнагароды 
* У 2005 годзе ён атрымаў узнагароду «Лепшы малады акцёр года» ва Узбекістане
* У 2008 годзе стаў пераможцам M&TVA

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Узбекскія акцёры агучкі
Катэгорыя:Акцёры Узбекістана
Медыяна

Пад **медыянай** можа мецца на ўвазе:

* Медыяна (статыстыка) — значэнне, якое падзяляе выбарку або размеркаванне імавернасцей на дзве роўныя часткі.
* Медыяна трохвугольніка — лінія, якая злучае вяршыню трохвугольніка з сярэдзінай процілеглай стараны.
Алесь Есакоў

**Алесь Есакоў**, поўнае імя **Аляксандр Аляксандравіч Есакоў** (, в. Новікава, цяпер Галіцкі раён, Кастрамская вобласць, Расія — , Мінск) — беларускі крытык, тэатразнаўца.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і рабочага. Пачаў працаваць на Менскай шчотачнай фабрыцы імя Н. К. Крупскай у 1928 г. Быў артыстам і загадчыкам літаратурнай часткі Тэатра рабочай моладзі. Вучыўся на рабфаку, у 1932—1935 гадах у Дзяржаўным інстытуце тэатральнага мастацтва імя А. В. Луначарскага. У 1935—1936 гадах служыў у Чырвонай Арміі.

З 1936 г. загадчык аддзела мастацтва ў газеце «Літаратура і мастацтва», з 1938 г. дырэктар Рэспубліканскага тэатра юнага гледача, з 1940 г. начальнік аддзела тэатраў Упраўлення па справах мастацтва пры СНК БССР.

Удзельнічаў як ваенны журналіст у паходзе Савецкай Арміі ў Заходнюю Беларусь і ў савецка-фінляндскай вайне. Пасля нападу Германіі на СССР у час Другой сусветнай вайны знаходзіўся ў дзеючай арміі, потым у партызанскім атрадзе на Міншчыне. Быў паранены.

Пасля вайны ў 1944—1945 гадах працаваў начальнікам Галоўрэперткама БССР, загадчыкам аддзела ў газеце «Літаратура і мастацтва» (1945—1951), літаратурным кансультантам у СП БССР (1951—1960). У 1960—1974 гг. вучоны сакратар Літаратурнага музея Янкі Купалы.

Сябра Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1947 года.

Пахаваны на Паўночных могілках Мінска.

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалямі.

## Творчасць 
Літаратурную дзейнасць пачаў у 1928 г. Аўтар кнігі «Зерне да зерня: Абразкі з жыцця Янкі Купалы» (Мінск, 1977), манаграфічнага нарыса «Уладзімір Крыловіч: жыццёвы і творчы шлях» (Мінск, 1956), нарысаў «Калгасны хор сяла Азершчына» (з Б. Смольскім, Мінск, 1953) і «Старэйшы самадзейны калектыў» (Мінск, 1958), манаграфіі «Янка Купала і беларускі тэатр» (Мінск, 1972), брашуры «Янка Купала і беларускае мастацтва» (Мінск, 1972), адзін з аўтараў п’есы «Першы штандар» (1930, пастаўлена ў 1929).

Дакументы з асабістага архіва захоўваюцца ў Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва (фонд 313).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Супрацоўнікі Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы
Алёкса Жукоўскі

**Алёкса (Аляксей Аляксандравіч) Жукоўскі** (, Тэрэспаль, цяпер Польшча — , Масква) — беларускі паэт, празаік, педагог.

## Біяграфія 
У часе Першай сусветнай вайны разам з бацькоўскай сям’ёй перасяліўся ў Клімавічы (цяпер Магілёўская вобласць). Закончыў у 1925 годзе Віцебскі педагагічны тэхнікум. Працаваў настаўнікам і загадчыкам пачатковай школы ў в. Добасна на Бабруйшчыне. У 1928 г. выкладаў рускую і беларускую мовы ў Жыліцкай сямігодцы Даобасненскага сельсавета. З 1929 г. літсупрацоўнік рэдакцыі бабруйскай газеты «Камуніст».

У 1929—1930 гг. на вайсковай службе. Пасля звальнення вярнуўся на ранейшую працу. У 1932 г. зноў мабілізаваны і служыў да 1938 г. У 1939—1941 гг. настаўнічаў у Обнінскай сярэдняй школе (Калужская вобласць Расіі). У 1941—1945 гг. удзельнік баёў на франтах Вялікай Айчыннай вайны, служыў у артылерыі, гвардыі маёр.

У 1946—1948 гг. працаваў інспектарам школ працоўнай моладзі Масгарана, у 1948—1950 гг. — намеснікам дырэктара, а потым дырэктарам адной з сярэдніх вочна-завочных школ працоўнай моладзі ў Маскве. З 1968 г. быў навуковым супрацоўнікам лабараторыі Навукова-даследчага інстытута агульнай адукацыі дарослых Акадэміі педагагічных навук СССР. Аўтар каля 50 навуковых прац па арганізацыі педагагічнай дзейнасці.

Памёр  года ў Маскве. Там жа пахаваны.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Леніна, Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў, Чырвонай зоркі. Заслужаны настаўнік РСФСР (1961).

## Творчасць 
Пачаў выступаць з вершамі ў 1925 г. Друкаваўся ў маладнякоўскіх літаратурных альманахах «Пачатак» (Віцебская філія), «Уздым» (Бабруйскай філія), бабруйскай газеце «Камуніст» і іншых выданнях. Напісаў таксама некалькі апавяданняў. Займаўся перакладамі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
*  

Катэгорыя:Віцебская філія Маладняка
Каварыяцыя

выбаркі з рознымі каварыяцыямі.]]
**Каварыяцыя** — мера супольнай зменлівасці дзвюх выпадковых велічынь. Каварыяцыя дадатная, калі ў сярэднім большым значэнням адной велічыні адпавядаюць большыя значэнні другой. У адваротным выпадку каварыяцыя адмоўная.

Нармалізаваная каварыяцыя завецца карэляцыяй.

## Азначэнне 
Каварыяцыяй дзвюх выпадковых велічынь X і Y завецца рознасць паміж матэматычным спадзяваннем іх здабытку і здабыткам іх матэматычных спадзяванняў
: \operatorname{cov}(X, Y) = \mathbb{E}[XY] - \mathbb{E}[X] \mathbb{E}[Y].

## Уласцівасці 
* Каварыяцыя выпадковай велічыні з самой сабой роўная яе дысперсіі:
:: \operatorname{cov}(X, X) = \operatorname{Var}(X).
* Каварыяцыя незалежных выпадковых велічынь роўная нулю.
* Модуль каварыяцыі дзвюх выпадковых велічынь не большы за корань здабытку іх дысперсій:
:: |\operatorname{cov}(X, Y)| \leq \sqrt{\operatorname{Var}(X) \operatorname{Var}(Y)}

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэорыя імавернасцей
Упраўленне па справах мастацтваў пры СНК БССР

**Упраўленне па справах мастацтваў пры СНК БССР** — орган кіравання ўстановамі культуры ў БССР, які існаваў у 1936—1952 гадах.

## Перадумовы стварэння 
У другой палове 1930-х гадоў у СССР праходзіў працэс цэнтралізацыі ўсіх галін культуры. Пастановай УЦВК і СНК СССР ад 17 студзеня 1936 г. быў утвораны Усесаюзны Камітэт па справах мастацтваў пры СНК СССР. У складзе Камітэта дзейнічаў Савет прадстаўнікоў рэспублік (саюзных і аўтаномных). Камітэт кіраваў усімі відамі мастацтваў, акрамя літаратуры, і профільнымі навучальнымі ўстановамі. На Камітэт таксама ўскладаўся кантроль над рэпертуарам відовішчных прадпрыемстваў.

Раней гэтыя ўстановы знаходзіліся ў распараджэнні Народнага камісарыята асветы БССР, таму ў пастанове гаварылася пра найскарэйшую перадачу гэтых структур, а таксама прызначаных ім матэрыяльных і фінансавых сродкаў Упраўленню па справах мастацтваў пры СНК БССР нясе палітычную адказнасць за грубыя палітычныя памылкі, дапушчаныя ЦК Беларусі».

З 26 сакавіка 1946 года *Упраўленне па справах мастацтваў пры Савеце Міністраў БССР*.

У 1952 г. Упраўленне па справах мастацтваў рэарганізавана ў *Камітэт па справах мастацтваў пры СМ БССР*. У 1953 г. на базе аб’яднання існуючых у рэспубліцы Міністэрства кінематаграфіі, Камітэта па справах мастацтваў, Камітэта па справах культурна-асветніцкіх устаноў, Камітэта радыёінфармацыі, Упраўлення па справах паліграфічнай прамысловасці, выдавецтваў і кніжнага гандлю створана саюзна-рэспубліканскае Міністэрства культуры БССР.

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1952 годзе
Валынскае Палессе

**Валынскае Палессе** () — фізіка-геаграфічная вобласць Украінскага Палесся, частка трансгранічнага рэгіёна Заходняе Палессе, цягнецца з захаду на ўсход паміж рэкамі Заходні Буг і Случ (прыток Гарыні). Займае большую частку Валынскай вобласці і паўночна-заходнюю частку Ровенскай вобласці Украіны, на поўначы мяжуе з Беларускім Палессем.

Тэрыторыя ляжыць у межах заходняга схіла Украінскага шчыта і Валына-Падольскай монакліналі. Характарызуецца значным пашырэннем ледавіковых і карставых форм рэльефу, далінных ландшафтаў, залішнім увільгатненнем, развіццём пераўвільготненых зямель і балот, шматлікіх (звыш 200) азёр, высокай лясістасцю. Тут пераважаюць нізінныя ландшафты зоны мяшаных лясоў (45 %), лугава-балотныя ландшафты (каля 10 %) і марэнна-зандравыя раўніны, у т.л. Валынская града. Сярод дачацвярцічных адкладаў найбольш пашырана пароды мелавога ўзросту, якія абумоўліваюць развіццё карставых форм рэльефу — азёрных катлавін (найбольшае — возера Свіцязь), леек, фарміраванне дзярнова-карбанатных глеб. Валынскае Палессе мае густую гідраграфічную сетку, якая складаецца з вярхоўя ракі Прыпяць і яе прытокаў (Тур'і, Стыра, Гарыні і інш.). У межах вобласці — Шацкі нацыянальны прыродны парк.

## Літаратура 
* *Маринич О. М.* Волинське Полісся // Енциклопедія Сучасної України. Т. 5: «Вод» — «Гн» / Гол. редкол.: І. М. Дзюба, А. І. Жуковський, М. Г. Железняк та ін.; НАН України, НТШ. Київ: Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2006. 728 с. — ISBN 966-02-3355-8 

Катэгорыя:Геаграфія Валынскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Ровенскай вобласці
Катэгорыя:Палессе
МАЗ-5432

**МАЗ-5432** — сямейства савецкіх і беларускіх седлавых цягачоў з колавай формулай 4 × 2. Машыны выпускаюцца на Мінскім аўтамабільным заводзе з 1981 года.

## Гісторыя 
19 мая 1981 года на галоўным канвееры быў сабраны першы седлавы цягач МАЗ-5432. Аўтамабіль абсталёўвалі рухавіком ЯМЗ-238Ф (V8, 14,86 л) магутнасцю 280 к.с. Грузападымальнасць цягача складала да 21 тоны, поўная маса да 34 тон. Ад папярэдніх мадэляў аўтамабіль адрозніваўся новай кабінай з вялікім спальным адсекам, абсталяваннем і наяўнасцю папярочнага стабілізатара ў пярэдняй падвесцы. У многіх афіцыйных крыніцах гэты дзень і прынята лічыць пачаткам серыйнай вытворчасць мінскіх велікагрузаў новага (трэцяга) пакалення. Аднак вытворчасць сямейства МАЗ-6422/5432 пачалася ў 1978 годзе менавіта і з мадэлі 6422. І больш за тое, хоць першы серыйны МАЗ-5432 і сышоў з галоўнага канвеера ў афіцыйнай абстаноўцы, але сабраны ён быў, як і іншыя грузавікі новага сямейства, у вопытна-эксперыментальным цэху завода, дзе зборка гэтых грузавікоў працягвалася да сярэдзіны 1980-х, пакуль нарэшце яны не занялі галоўны зборачны канвеер МАЗа.

У верасні 1983 года Мінскі аўтамабільны завод узнагародзілі залатым медалём Плоўдзіўскага міжнароднага кірмашу за аўтацягнік МАЗ-5432 з паўпрычэпам МАЗ-9397.

У 1985 годзе на змену МАЗ-5432 прыйшоў седлавы цягач МАЗ-54322 з больш камфартабельнай кабінай. У 1988 годзе да яго дадалася мадэль МАЗ-54321, якая атрымала новыя рухавікі ЯМЗ-8421 і ЯМЗ-8424 магутнасцю 360 і 425 к. с. У тым жа годзе пачалося супрацоўніцтва з нямецкай фірмай МАН (MAN), чые 360-моцныя рухавікі былі ўпершыню ўсталяваныя на цягачы МАЗ-54326. Тады ж пачалі вырабляць МАЗ-54323 з рухавіком ЯМЗ-238б магутнасцю 300 к. с..

Поўная маса адзіночнага аўтамабіля складае 16-25 т, аўтацягніка — да 44 тон.

thumb|МАЗ-5432 з абноўленай кабінай
У пачатку 90-х гадоў завод мадэрнізаваў аўтамабілі сямейства МАЗ. З’явілася абноўленая кабіна з новымі фарамі, новай панэллю прыбораў. З часам былі мадэрнізаваны пярэднія восі, заднія састы, рама і тармазная сістэма.

Навінкай у гэтай серыі стаў выпушчаны ў 1998 годзе седлавы цягач МАЗ-543208 з новым рухавіком класа Еўра-2 ЯМЗ-7511 (мадэрнізаваны ЯМЗ-238) у 400 к. с.

У сярэдзіне 2000-х гадоў у аўтамабіляў сямействаў МАЗ-5432 (4 × 2) і МАЗ-6422 (6 × 4), якія з’яўляюцца лідарамі па аб’ёме вытворчасці.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* А. Виноградов. Минскому автозаводу 60! // Грузовик Пресс : журнал. — 2004. — № 9.
* В. Васильев. Первенец из семьи «СуперМАЗов» // Грузовик Пресс : журнал. — 2006. — № 5.

## Спасылкі 
* Сайт МАЗ-MAN

Катэгорыя:Цягачы МАЗ
Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х
Катэгорыя:Аўтамабілі 2000-х
Катэгорыя:Аўтамабілі 1990-х
Катэгорыя:Аўтамабілі 1980-х
Катэгорыя:Аўтамабілі, прадстаўленыя ў 1981
Тэлефільм (рэдакцыя)

**«Тэлефільм»** — галоўная рэдакцыя па вытворчасці тэлевізійных фільмаў Рэспубліканскай студыі тэлебачання. Створана ў 1964 годзе на аснове галоўнай рэдакцыі кінапраграм і кіназдымак. Выпускае мастацкія (пераважна кароткаметражныя) і дакументальныя тэлевізійныя фільмы, сюжэтныя тэлефільмы-канцэрты, тэлефільмы-спектаклі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Белтэлерадыёкампанія
Катэгорыя:1964 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1964 годзе
Канфлікт у Капрыві

**Канфлікт у Капрыві** () — баявыя дзеянні паміж войскамі Намібіі і сепаратысцкай групоўкай «Армія вызвалення Капрыві».
## Ход падзей 
Паласа Капрыві — гістарычная вобласць, размешчаная ў паўночна-ўсходняй частцы Намібіі. У 1994 годзе ў рэгіёне ўспыхнулі беспарадкі, звязаныя з тым, што этнічная большасць рэгіёну, народ лозі, вырашыла аддзяліцца ад астатняй часткі краіны. Рухаючай сілай выступіла Армія вызвалення Капрыві (АВК). Вынік так і не быў апублікаваны, на што неаднаразова скардзілася Amnesty International.

7 кастрычніка 2002 Армія вызвалення Капрыві заявіла аб тым, што народ Ітэнге (так сепаратысты называюць гэты рэгіён) цалкам парваў сувязі з Намібіяй. Яны абвясцілі край свабоднай суверэннай дзяржавай (). Ніякіх практычных наступстваў, аднак, гэтая дэкларацыя не мела.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* DOCUMENT — NAMIBIA: JUSTICE DELAYED IS JUSTICE DENIED: THE CAPRIVI TREASON TRIAL 
* Caprivi Liberation Front 

Катэгорыя:Гісторыя Намібіі
Катэгорыя:Войны за незалежнасць
Катэгорыя:Сепаратызм
Каліфарнійскі дзяржаўны політэхнічны ўніверсітэт у Памоне

**Каліфарнійскі дзяржаўны політэхнічны ўніверсітэт у Памоне** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Памона ў штаце Каліфорнія, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Вучэльня пачыналася як паўднёвы кампус Каліфарнійскай політэхнічнай школы (сёння вядомай як Каліфарнійскі дзяржаўны політэхнічны ўніверсітэт у Сан-Луіс-Абіспа) у 1938 годзе. Сёння ўніверсітэт мае самую вялікую колькасць студэнтаў з трох політэхнічных універсітэтаў у сістэме Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Універсітэт прапануе навучанне па 94 бакалаўрскіх спецыяльнасцях, 39 праграмах магістратуры, 13 іншых праграм і аспірантуру у 9 акадэмічных каледжах.

## Структура 
* Каледж сельскай гаспадаркі
* Каледж бізнес-адміністравання
* Каледж адукацыі і інтэгральных студый
* Каледж інжынерыі
* Каледж дызайна асяроддзя
* Каледж менеджменту гасціннасці
* Каледж літаратуры, мастацтва і сацыяльных навук
* Каледж прыродазнаўчых навук

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія
 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Каліфорніі
Паваротны выключальнік

**Паваротны выключальнік**  (кулачковы пераключальнік, ) - гэта выключальнік (пераключальнік), які прыводзіцца ў дзеянне паваротам прываднага элемента пальцамі ці кісцю рукі чалавека-аператара і які мае два фіксаваных палажэнні рухомай сістэмы. Іх часта выбіраюць, калі патрабуецца больш за 2 пазіцыі пераключэння, напрыклад, троххуткасныя вентылятары, электрычныя награвальнікі, электрычныя пліты і г.д.

Паваротны пераключальнік складаецца з паваротнага шпіндзеля маючага кантактны, рычага або спіцы якая выступае з яго паверхні, і "кулачка" з размешчаным на ім масівам клем, размешчаных па крузе вакол ротара. Паваротам рычага варочаецца шпіндзель замыкая кантакты на кулачку. Выключальнік шматслойны, што дазваляе выкарыстоўваць некалькі полюсаў; кожны слой эквівалентны аднаму полюсу. У якасці альтэрнатывы кручэнне можа быць абмежавана далямі (паловай; трацінай і г.д.) акружнасці, і тады кожны слой можа мець некалькі (два; тры і г.д.) полюсаў. Звычайна такі перамыкач мае механізм фіксацыі, таму ён іздае «пстрыкаючы гук» пры пераключэнні з аднаго актыўнага становішча ў іншае, і не спыняецца ў прамежкавых становішчах. Такім чынам, паваротны выключальнік забяспечвае большыя магчымасці пераключэння чым больш простыя выключальніккі або пераключальнікі.

Паваротныя перамыкачы выкарыстоўваліся ў якасці селектараў каналаў на тэлевізійных прыёмніках да пачатку 1970-х гадоў, у якасці селектараў дыяпазонаў на электрычным вымяральным абсталяванні, у якасці селектараў дыяпазонаў на шматдыяпазоных радыёпрыёмніках і г.д.

## Гл. таксама 
Рубільнік

## Літаратура 
* ДАСТ 22613-77 Сістэма чалавек-машына.ВЫКЛЮЧАЛЬНІКІ І ПЕРАКЛЮЧАЛЬНІКІ ПАВАРОТНЫЯ. Агульныя эрганамічныя патрабаванні.

Катэгорыя:Камутацыйныя апараты
Ларан Кабіла

**Ларан-Дэзірэ Кабіла** (;  — ) — прэзідэнт Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. З’яўляўся паплечнікам Патрыса Лумумбы і быў асабіста знаёмы з Чэ Геварай. У 1967 годзе заснаваў Народную рэвалюцыйную партыю і падняў паўстанне ў правінцыі Паўднёвае Ківу, дзе ўтварылася самаабвешчаная дзяржава, якая праіснавала да 1988 года. У 1996 годзе з дапамогай руандыйскіх тутсі ўзначаліў узброеную барацьбу супраць Мабуту Сесе Секо і захапіў уладу ў краіне.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Джадатвілі (цяпер Лікасі), правінцыя Катанга. Этнічны банту. Належаў да народнасці луба, як і яго бацька; маці — прадстаўніца народнасці лунда. Атрымаў адукацыю ў Францыі, дзе вывучаў палітычную філасофію, і ва Універсітэце Дар-эс-Салама.

Падчас вучобы ў Францыі захапіўся марксісцкімі ідэямі. Пасля вывучаў марксісцка-ленінскае вучэнне ў Нанкіне (Кітай) і ў Албаніі.

Пасля атрымання Конга незалежнасці ў 1960 годзе Кабіла стаў намеснікам камандуючага моладзевым крылом арганізацыі «Балукат» (асацыяцыя племя балуба ў Катанзе), актыўна ваяваў супраць катангскіх войск . Тады Кабіла падтрымліваў лумумбістаў, якія абвясцілі ў Стэнлівілі Народную Рэспубліку Конга.

У 1965 годзе супрацоўнічаў з Чэ Геварай, які прыехаў у Конга з прыкладна сотняй сваіх байцоў з намерам зладзіць рэвалюцыю па кубінскім узоры.

У 1967 годзе разам са сваімі байцамі стаў базіравацца ў горным раёне правінцыі Паўднёвае Ківу, на захад ад возера Танганьіка. Там заснавана Народна-рэвалюцыйная партыя, а затым пры падтрымцы КНР узнікла самаабвешчаная марксісцкая дзяржава.

Да канца 1970-х гадоў палітык істотна разбагацеў, абзавёўся ўласнымі асабнякамі за мяжой.

У кастрычніку 1996 года Кабіла на чале племя тутсі пачаў вайну супраць племя хуту, паклаўшы пачатак Першай кангалезскай вайне. Пры падтрымцы Бурундзі, Уганды і Руанды ён у маі 1997 года зрынуў дыктатара Мабуту і абвясціў сябе прэзідэнтам.

У 1998 годзе былыя саюзнікі Кабілы — Уганда і Руанда — выступілі супраць яго і падтрымалі новае паўстанне. Пачалася маштабная Другая кангалезская вайна. Кабіла знайшоў новых саюзнікаў у кіраўніцтве Зімбабвэ, Намібіі і Анголы і з дапамогай іх войскаў утрымаў за сабой паўднёвую і заходнюю часткі краіны.

16 студзеня 2001 года прэзідэнт атрымаў агнястрэльнае раненне пры не зусім ясных абставінах (па афіцыйнай версіі — падчас спробы дзяржаўнага перавароту) і быў дастаўлены на самалёце ў Зімбабвэ, дзе праз два дні было абвешчана аб яго смерці. Наступным кіраўніком дзяржавы стаў яго 29-гадовы сын Жазеф Кабіла.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* Ngolet François. Crisis in the Congo: The Rise and Fall of Laurent Kabila. — illustrated ediction. — N. Y. : Palgrave Macmillan, 2010. — 14 December. — 314 p. — ISBN 9780230116252. — OCLC 711702585. 
* Nzongola-Ntalaja Georges. The Congo from Leopold to Kabila: a people’s history. — 3-st edition, inprinted. — L.; N. Y. : Zed Books, 2002. — 264 p. — ISBN 9781842770535. 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Забітыя прэзідэнты
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Прэзідэнты Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу
Каліфарнійскі дзяржаўны політэхнічны ўніверсітэт у Сан-Луіс-Абіспа

**Каліфарнійскі дзяржаўны політэхнічны ўніверсітэт у Сан-Луіс-Абіспа** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Сан-Луіс-Абіспа ў штаце Каліфорнія, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Гэта старэйшы з трох політэхнічных універсітэтаў у сістэме Каліфарнійскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Універсітэт арганізаваны ў шэсць каледжаў, якія прапануюць  65 праграм атрымання ступеняў бакалаўра і 39 магістра. Акадэмічны акцэнт робіцца на спалучэнні тэхнічных і прафесійных навучальных праграм з гуманітарнымі навукамі і мастацтвам.

## Структура 
* Каледж сельскай гаспадаркі, харчавання і аховы навакольнага асяроддзя
* Каледж архітэктуры і экалагічнага дызайну
* Каледж бізнесу 
* Каледж інжынерыі
* Каледж вольных мастацтваў
* Каледж прыродазнаўства і матэматыкі

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Каліфорнія

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Каліфорніі
Юрый Васілевіч Смірноў

**Юрый Васілевіч Смірноў**:
* Юрый Васілевіч Смірноў (1925—1944) — Герой Савецкага Саюза.
* Юрый Васілевіч Смірноў (1928—1997) — спявак.
Тэльфер

**Тэ́льфер** ( ад  «далёка» +  «нясу») — грузападымальнае ўстройства (таль з электрычным прыводам), якое перамяшчаецца па аднарэйкавым падвесным пуці. Бываюць самаходныя (з прывадной хадавой цялежкай) грузападымальнасцю 1—5 і 7,5—10 т і несамаходныя (цялежка перамяшчаецца ўручную), грузападымальнасцю 0,1—0,5 т. Выкарыстоўваюцца на прадпрыемствах для цэхавых, міжцэхавых і складскіх перамяшчэнняў грузаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пад’ёмныя механізмы
Салігорская раўніна

**Салігорская раўніна** — геамарфалагічны раён у Беларусі, марэнна-водна-ледавіковая раўніна з краявымі ўтварэннямі размешчаны ў міжрэччы Морачы і Пцічы, выцягнута ў напрамку з поўначы на поўдзень на 40—50 км і з захаду на ўсход на 115—125 км. Мяжуе на поўначы з Капыльскай градой і Пухавіцкай раўнінай, на захадзе з Баранавіцкай, на ўсходзе з Бабруйскай, на поўдні з Люсінаўскай раўнінамі і Слуцка-Арэскай нізінай.

## Геалогія 
Тэрыторыя прымеркавана да зоны сучлянення Беларускай антэклізы і Прыпяцкага прагіну, у сувязі з чым глыбіня залягання фундамента рэзка ўзрастае ў напрамку з поўначы (-200 — −300 м) на поўдзень (-2500 — −3000 м і больш). Фундамент перакрыты асадкавым чахлом, у якім пераважаюць дэвонскія мергелі, вапнякі, пяскі, юрскія і крэйдавыя вапнякі, пясчанікі, мел, гліны, палеагенавыя і неагенавыя пяскі, гліны, алеўрыты. Зверху залягаюць антрапагенавыя тоўшчы магутнасцю 40-80 м, у лагчынах — да 137 м. У разрэзе яны прадстаўлены ледавіковымі комплексамі нараўскага, бярэзінскага, дняпроўскага і сожскага покрываў. Ложа антрапагенных парод адрозніваецца значнай расчлянёнасцю, абумоўленай шырокім развіццём глыбока ўрэзаных лагчын (20-40 м), невялікіх узвышшаў (абсалютная адзнака 100—120 м) і катлавін.

Старобінскае радовішча калійных і каменнай солей было адкрыта ў 1949, распрацоўваецца з 1963 года.

## Рэльеф 
Сучасная паверхня паніжаецца з поўначы, дзе абсалютныя значэнні вышынь больш за 160 м, на поўдзень да 150 м і ніжэй. На агульным раўнінным фоне вылучаюцца дэнудаваныя канцавыя марэнныя грады (на вышыні больш за 170 м). У паўднёвай частцы яны выцягнуты ў субмерыдыянальным кірунку, маюць даўжыню 1,5-3,5 км, адносныя перавышэнні да 10-15 м. Паміж рэкамі Случ (прыток Прыпяці) і Арэса грады маюць субшыротны кірунак. Выдзяляецца Салігорская гляцыядыслакацыя, прымеркаваная да паўночнай часткі канцова-марэннай грады, у плане дугападобная, даўжынёй каля 10 км. У перыферычнай частцы краявых град пашыраны ўзгорыста-увалісты, сярэдне- і дробнаўзгорысты рэльеф. Увалы, размешчаныя, як правіла, паблізу далін, маюць перавышэнні 5-10 м.

На абсолютных вышыня 150–160 м ляжаць водна-ледавіковыя раўніны, асабліва характэрныя для ўсходняй і паўднёвай частак раёна. Самы нізкі ўзровень займаюць затарфаваныя паніжэнні.

Характэрнай рысай з’яўляецца актыўная пераўтворанасць рэльефа тэхнагеннымі працэсамі, звязанымі са здабычай карысных выкапняў, шырокамаштабнай меліярацыяй, збудаваннем вадасховішчаў. У сярэднім цячэнні ракі Случ на месцы балотнага масіва створана Салігорскае вадасховішча плошчай 23,1 км², даўжынёй 24 км. У раёне Салігорска фарміруецца тэхнагенны рэльеф. Сярод антрапагенных фактараў значную ролю адыгрывае горназдабыўная прамысловасць на плошчы Старобінскага радовішча.

## Літаратура 
* Природа Беларуси. Энциклопедия. В 3 томах. Том 1. Земля и недра. — Минск: Беларуская энцыклапедыя, 2010. — 464 с. — ISBN 978-985-11-0472-3 

Катэгорыя:Раўніны Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Любанскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Салігорскага раёна
Антропаўскі раён

**Антропаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Кастрамской вобласці ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца сяло Антропава.

## Геаграфія 
Антропаўскі раён мяжуе з Парфеньеўскі, Нейскім, Макар’еўскім, Кадыйскім, Астроўскім, Галіцкім і Чухламскім раёнамі. Плошча раёна складае 2461,60 км².

## Гісторыя 
Антропаўскі раён быў утвораны 25 студзеня 1935 года адпаведнасці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва 
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 5838 чалавек.

## Спасылкі 
* Сайт раённай адміністрацыі

Катэгорыя:Раёны_Кастрамской_вобласці
Астроўскі раён (Кастрамская вобласць)

**Астроўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на заходнім поўдні Кастрамской вобласці ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца сяло Астроўскае.

## Геаграфія 
Астроўскі раён мяжуе з Антропаўскім, Кадыйскім, Судзіслаўскім і Галіцкім раёнамі, а таксама з Іванаўскай вобласцю на поўдні. Плошча раёна складае 2446 км².

## Гісторыя 
Астроўскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва 
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 11 412 чалавек.

## Спасылкі 
* Сайт раённай адміністрацыі

Катэгорыя:Раёны_Кастрамской_вобласці
Галіцкі раён (Кастрамская вобласць)

**Га́ліцкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Кастрамской вобласці ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад Галіч, які ў склад раёна не ўваходзіць.

## Геаграфія 
Галіцкі раён мяжуе з Чухламскім, Антропаўскім, Астроўскім, Судзіслаўскім, Сусанінскім і Буйскім раёнамі. Плошча раёна складае 2810,52 км².

## Гісторыя 
Галіцкі раён быў утвораны ў 1928 годзе адпаведнасці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва 
Насельніцтва раёна па стане на 2017 год складала 7513 чалавек. Назіраецца сталая дэпапуляцыя раёна.

## Спасылкі 
* Сайт раённай адміністрацыі

Катэгорыя:Раёны_Кастрамской_вобласці