open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Куранецкі сельсавет

**Куране́цкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вілейскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) Куранец.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Куранецкага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — гарадскі пасёлак Куранец. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. З 5 ліпеня 1946 года ў складзе Вілейскага раёна. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Халапкоўскага сельсавета, статус Куранца паніжаны да вёскі. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. 24 ліпеня 1995 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Рэчкаўскага сельсавета. 28 мая 2013 года ў склад Рабунскага сельсавета перададзены 16 населеных пунктаў (Асавец, Балашы, Варонічы, Гарадзілавічы, Грыгаркі, Губы, Дашкаўка, Жукавічы, Катлоўцы, Куляшы, Малькевічы, Навікі, Путрычы, Рэчкі, Стражы, Усцінавічы).

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (29 населеных пунктаў) — 1978 чалавек, з іх 95,0 % — беларусы, 3,5 % — рускія, 0,6 % — украінцы, 0,5 % — палякі; паводле перапісу 2019 года (13 населеных пунктаў) — 1419 чалавек.

## Населеныя пункты 
Куранецкі сельсавет складаецца з 13 населеных пунктаў:
* Багданава — вёска.
* Галінова — вёска.
* Гарыдавічы — вёска.
* Зімодры — вёска.
* Івонцавічы — вёска.
* Клыні — вёска.
* Куранец — аграгарадок.
* Літвінкі — вёска.
* Плікавічы — вёска.
* Савіна — вёска.
* Сакавічы — вёска.
* Трапалава — вёска.
* Хамянцы — вёска.

## Вядомыя асобы 
* Леў Альпяровіч — беларускі мастак.
* Мікола Гроднеў — беларускі пісьменнік. Працаваў дырэктарам Куранецкай сярэдняй школы рабочай моладзі (1954—1956).
* Леанід Левашкевіч — сучасны расійскі кампазітар. Нарадзіўся ў Куранцы.
* Ганна Новік — беларуская паэтэса, дзеяч падпольнага беларускага руху ў Польшчы (1914—1997).
* Тэлесфор Позняк — гісторык і даследчык усходне- і паўднёваславянскіх літаратур. Прафесар.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Нячанг

**Нячанг** (*Nha Trang*) — горад у В’етнаме, сталіца правінцыі Кханьхоа. Размешчаны на беразе мора, за 20 км ад узбярэжжа, за 1250 км на поўдзень ад Ханоя.
За 30 кіламетраў на ўсход ад Нячанга знаходзіцца Аэрапорт Камрань.

Катэгорыя:Курорты В’етнама
Катэгорыя:Гарады В’етнама
Людвіноўскі сельсавет

**Людвіно́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вілейскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок Людвінова.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Касцяневіцкі сельсавет** у складзе Куранецкага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Касцяневічы. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. З 5 ліпеня 1946 года ў складзе Вілейскага раёна. 18 мая 1959 года ў склад сельсавета з Рэчкаўскага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (Альшэўцы, Дзеракі, Івашынавічы, Карэкаўцы, Лявонавічы і Рындзевічы). З 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. 27 снежня 1962 года ў склад сельсавета з Крывіцкага пассавета Мядзельскага раёна перададзены 4 населеныя пункты (Лоцевічы, Навасёлкі, Субачы і Цярэшкі). 4 красавіка 1973 года ў склад сельсавета з Жарскага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (вёскі Гедзевічы, Добравічы-I, Добравічы-II, Малышкі, Перакалле і Старынкі). 28 мая 2013 года да сельсавета далучана частка скасаванага Сцешыцкага сельсавета (9 населеных пунктаў: Бакунькі, Генеральчыкі, Дубраўка, Жары, Замошша, Кумельшчына, Паляны, Сцешыцы, Юдзеўшчына), у склад Рабунскага сельсавета перададзены 11 населеных пунктаў (Альшэўцы, Арпа, Асташкава, Валоські, Горная, Гутараўшчына, Ерхі, Івашынавічы, Карэкаўцы,  Лявонавічы, Сосенка), сельсавет перайменаваны ў Людвіноўскі. 27 чэрвеня 2013 года цэнтр сельсавета перанесены з вёскі Касцяневічы ў аграгарадок Людвінова.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (37 населеных пунктаў) — 2471 чалавек, з іх 95,3 % — беларусы, 2,8 % — рускія, 0,9 % — украінцы, 0,5 % — палякі; паводле перапісу 2019 года (35 населеных пунктаў) — 2017 чалавек.

## Населеныя пункты 
* 1 студзеня 1947 года — 20

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці 
* Касцёл Беззаганнага Пачацця Дзевы Марыі ў Касцяневічах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Пелей

[thumb|злева|Пелей і [Фетыда]]
**Пелей** (ад грэчаскага: Πηλεύς) — у грэчаскай міфалогіі сын Эака, уладар мірмідонаў у Фесаліі, удзельнік паходу арганаўтаў і Калідонскага палявання, муж Фетыды і бацька Ахіла. Легенды пра Пелея апісаныя ў «Андрамахе» Эўрыпіда. 

## Спасылкі 
* Энцыклапедыя антычнай міфалогіі 

Катэгорыя:Старажытнагрэчаская міфалогія
Катэгорыя:Удзельнікі Калідонскага палявання
Катэгорыя:Арганаўты
Катэгорыя:Міфы Фесаліі
Усходнеславацкая нізіна

thumb|right|300px|Усходнеславацкая нізіна на карце Славакіі (шэрым колерам)
**Усходнеславацкая нізіна** () — нізіна, частка Альфельда, якая размешчана на паўднёвым усходзе Славакіі. Падзяляецца на Усходнеславацкае ўзвышша і Усходнеславацкую раўніну. На тэрыторыі Усходнеславацкай нізіны размешчаны гарады Вельке Капушаны, Вранаў-над-Топлеу, Кралеўскі Хлмец, Міхалаўцы, Сечаўцы, Собранцы, Трэбішаў.

На поўдні сяжуе з Венгрыяй, на ўсходзе абмежавана граніцай з Украінай, на захадзе мяжуе са Сланскімі Врхамі, а на поўначы з Ондаўскім узвышшам і Вігарлатам.

Катэгорыя:Нізіны Славакіі
Катэгорыя:Нізіны паводле алфавіта
Петэр Андрэас Мунк

**Петэр Андрэас Мунк** (; , , Нарвегія — , ) — нарвежскі гісторык.

## Біяграфія 
3 1841 года прафесар універсітэта ў Крысціяніі (цяпер Осла). 3 1861 года архіварыус Дзяржаўнага архіва.

Аўтар «Гісторыі нарвежскага народа» (т. 1—6, 1852—63), якая ахоплівае перыяд са старажытных часоў да 1397 года. На грунце шырокага крытычна апрацаванага матэрыялу розных крыніц рэканструяваў старажытны перыяд гісторыі Нарвегіі. Вядомы як выдавец і каментатар старажытных актаў.

## Выбраная бібліяграфія 
* *Norges, Sveriges og Danmarks Historie til Skolebrug* (1838)
* *Norges Historie i kort Udtog for de første Begyndere* (1839)
* *Nordens gamle Gude- og Helte-Sagn i kortfattet Fremstilling* (1840)
* *Verdenshistoriens vigtigste Begivenheder* (1840)
* *De nyeste Tiders Historie* (1842)
* *Fortegnelse over de mest befarede Landeveie og Reiserouter saavel mellem Stæderne, som Landdistricterne i Norge* (1846)
* *Det oldnorske Sprogs eller Norrønasprogets Grammatik* (with C. R. Unger, 1847)
* *Underholdende Tildragelser af Norges Historie* (1847)
* *Nordmændenes Gudelære i Hedenold* (1847)
* *Det gotiske Sprogs Formlære* (1848)
* *Kortfattet Fremstilling af den ældste norske Runeskrift* (1848)
* *Om Skandinavismen* (1849)
* *Historisk-geographisk Beskrivelse over Kongeriget Norge (Noregsveldi) i Middelalderen* (1849)
* *Det norske Folks Historie* (1852—1859)
* *Om den saakaldte nyere historiske Skole i Norge* (1853)
* *Nordmændenes ældste Gude- og Helte-Sagn* (1854)

## Літаратура 
* Мунк // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн., 2000.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыкі Нарвегіі
Міхай Мункачы

**Міхай Му́нкачы** (сапр. Міхай Ліб, ; , г. Мукачава, Украіна — ) — венгерскі жывапісец, прадстаўнік рэалізму.

## Біяграфія 
Вучыўся ў  (1862—63), з 1865 у Венскай і Мюнхенскай акадэміях мастацтваў, у 1868—69 у Дзюсельдорфе ў .

## Творчасць 
Зазнаў уплыў майстроў дзюсельдорфскай школы жывапісу, барбізонскай школы і Т. Курбэ.

Пад уздзеяннем рэвалюцыйна-дэмакратычных ідэй напаўняў свае шматфігурныя карціны драматызмам і сацыяльна-крытычным пафасам: «Камера смяротніка» (1870), «Шчыпальніцы корпіі» (1871), «Начныя валацугі» (1873) і інш. Творы вызначаліся псіхалагічнай пераканаўчасцю, напружаным кантрастам каларыта, пастознасцю жывапіснай манеры.

3 канца 1870-х г. пісаў пераважна рэлігійныя кампазіцыі, адметныя рысамі акадэмізму і салоннасці: «Хрыстос перад Пілатам» (1881), «Се чалавек» (1896) і інш.

## Літаратура 
* 
* Végvári L., Munkácsy Mihály élete és müvei, Budapest, 1958.
* Munkácsy a nagyvilágban / Munkácsy in the World. Exhibition Catalogue. Ed. by Gosztonyi, Ferenc. Hungarian National Gallery — Szemimpex Kiadó, Budapest 2005

Катэгорыя:Мастакі Венгрыі
Катэгорыя:Мастакі-рэалісты
Скрытнасківічныя

**Скрытнасківічныя** (*Entognatha*) — клас (або падклас) членістаногіх, які належыць да падтыпа (або надкласа) шасціногіх (*Hexapoda*). Аб'ядноўвае 3 атрады: (бязвусікавыя насякомыя, двуххвосткі, нагахвосткі). Агульным для ўсіх прадстаўнікоў з'яўляецца тое, што ротавыя часткі ў іх выцягнутыя ў галаўную капсулу — адсюль назва.

Простыя вочкі адсутнічаюць, складаныя вочы часта таксама адсутнічаюць і захаваліся толькі ў часткі нагахвостак. Лапкі ног не расчлянёныя.

Вядомыя з дэвона.

## Зноскі 

Катэгорыя:Класы жывёл
Актаў Мірбо

**Актаў Мірбо **(, 16 лютага 1848, Трэўер — , ) — французскі пісьменнік, раманіст, эсэіст і драматург.

## Творы 
### Раманы 
* *Le Calvaire* (1886).
* ''L'Abbé Jules* (1888).
* *Sébastien Roch* (1890).
* *Dans le ciel* (1892—1893).
* *Le Jardin des supplices* (1899).
* *Le Journal d'une femme de chambre* (1900).
* *Les 21 jours d'un neurasthénique* (1901).
* *La 628-E8* (1907).
* *Dingo'' (1913).

### П'есы 
* *Les Mauvais bergers* (1897).
* *Les affaires sont les affaires* (1903).
* *Farces et moralités* (1904).
* *Le Foyer* (1908).

## Літаратура 
* Pierre Michel — J.-F. Nivet, ''Octave Mirbeau, l'imprécateur au cœur fidèle*, 1990.
* *Cahiers Octave Mirbeau* (1994—2012).

## Спасылкіі 
* Société Octave Mirbeau.
* *Dictionnaire Octave Mirbeau'' .

Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Драматургі Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Эсэісты Францыі
Шчацінахвосткі

**Шчацінахвосткі** (*Zygentoma*) — атрад першаснабяскрылых насякомых.

## Апісанне 
Даўжыня 8—20 мм. Цела верацёнападобнае, у большасці ўкрытае лускавінкамі. Вусікі доўгія, ніткападобныя. Брушка з 2 і больш членістымі шчацінкамі і доўгай хваставой ніткай на канцы (адсюль назва). Вочы фасетачныя. Ротавыя органы грызучыя. 

## Пашырэнне 
Адрозніваюць больш за 400 відаў. Пашыраны пераважна ў тропіках і субтропіках, сінантропныя іх віды — у больш халодных абласцях. Жывуць у лясным подсціле, у шчылінах кары, глебе, мурашніках, жылых памяшканнях. На Беларусі трапляюцца прадстаўікі сямейства лускаўніц.

## Асаблівасці біялогіі 
Апладненне вонкава-ўнутранае. Развіццё па тыпе протаметабаліі (метамарфоз). 

Кормяцца жывёльнымі і расліннымі рэшткамі. Псуюць кнігі, крухмал, цукар.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Атрады насякомых
Нагахвосткі

**Нагахвосткі**, калембалы (*Collembola*) — атрад членістаногіх. Раней разглядаўся як атрад (клас) першаснабяскрылых насякомых.

## Апісанне 
Даўжыня да 2, зрэдку да 10 мм. Разнастайныя па форме і афарбоўцы цела. Вочы з 1—8 фасетак, у некаторых (глебавыя формы) адсутнічаюць. Вусікі 4—6-членікавыя. Брушка сегментаванае (да 6 сегментаў), заканчваецца скакальнай вілкай. Ротавыя органы грызучыя, колюча-сысучыя.

## Пашырэнне 
Вядомы з дэвону (каля 400 млн г. назад). Падзяляюцца на 2 падатрады, адрозніваюць каля 3,5 тыс. відаў.

Пашыраны ўсюды, пераважна ва ўмеранай (імхі тундры і тайгі, стэпы, лугі) і трапічнай зонах. На Беларусі найбольш трапляюцца прадстаўнікі сямействаў , , , , , ; найбольш пашыраны ,  і інш. Жывуць у глебе, лясным подсціле, гнілой драўніне, на водных раслінах, паверхневай плеўцы стаячых вод, у гнёздах птушак і інш.

## Асаблівасці біялогіі 
Сапрафагі, фітафагі, драпежнікі. Некаторыя віды жыццяздольныя пры нізкай тэмпературы, могуць трапляцца на снезе ў вялікай колькасці, што надае яго паверхні афарбоўку. Глебаўтваральнікі.

## Гл. таксама 
* Hypogastrura nivicola

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Атрады скрытнасківічных
Мунк

**Мунк** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Адольф Фрэдрык Мунк, граф, фаварыт шведскага караля Густава III
* Анджэй Мунк, польскі рэжысёр
* Кай Мунк, дацкі драматург
* Петэр Андрэас Мунк, нарвежскі гісторык
* **Эдвард Мунк**, нарвежскі мастак
Кай Мунк

**Кай Мунк** (; 13 студзеня 1898 — 5 студзеня 1944) — дацкі , ,  і лютэранскі пастар.

## Творчасць 
Яго п’есы, з якіх найбольш вядомая рэлігійная драма «Слова», увайшла ў Дацкі культурны канон, экранізаваны  у  і К. Т. Дрэерам у , да гэтага часу ставяцца і з поспехам ідуць на сцэне .

## Спасылкі 
* Персанальная старонка 

Катэгорыя:Дацкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пакараныя смерцю рэлігійныя дзеячы
Бязвусікавыя насякомыя

**Бязвусікавыя насякомыя** (*Protura*) — атрад членістаногіх класа скрытнасківічных.

## Апісанне 
Даўжыня 0,5—2 мм, цела членістае, чэрвепадобнае, малочна-белае або жаўтаватае. Ротавы орган сысучы, уцягнугы ў галаўную капсулу (энтагнатызм). Пярэднія грудныя ногі даўжэйшыя за астатнія, накіраваны ўперад, функцыянальна замяняюць вусіхі. У пярэдняй частцы брушка рудыментарныя 1—2-членікавыя канечнасці.

## Арэал і экалогія 
У сусветнай фауне каля 300 відаў, пашыраны амаль усюды; на Беларусі найбольш вядомы . Жывуць у глебе, лясным подсціле, гнілых ствалах дрэў і пнях. Мяркуюць, што бязвусікавыя насякомыя высмоктваюць сокі з ніжэйшых грыбоў, кормяцца расліннымі і жывёльнымі рэшткамі.

Лічынкі падобныя да дарослых, метамарфоз зводзіцца да павелічэння колькасці брушных сегментаў.

## Літаратура 
* Бязвусікавыя насякомыя // 

Катэгорыя:Скрытнасківічныя
Катэгорыя:Атрады скрытнасківічных
Іаган Шрэтэр

**Іаган Шрэтэр** (? — да ) — жывапісец нямецкага паходжання. Творчасць звязана з мастацкім жыццём Беларусі, Польшчы і Літвы.

## Біяграфічныя звесткі 
Жыў у Гданьску, у 1640-я — пач. 1650-х г. у Гродна і Вільні, з 1655 у Кёнігсбергу, з 1660-х г. зноў у Вільні. Быў членам брацтва Св. Марціна.

## Творчасць 
]]
У 1646 стварыў для Гродзенскага касцёла брыгітак алтарныя карціны: «Дабравешчанне», «Святая Брыгіта», «Святая Ганна», «Беззаганнае зачацце Дзевы Марыі» і інш.

У 1646 у Вільні напісаў партрэт жонак Януша Радзівіла — Катажыны Патоцкай і Марыі Лупу. Дзве жонкі Януша Радзівіла — нябожчыца Катажына з Патоцкіх і жывая ў момант стварэння партрэта Марыя Лупу — паказаны ў розных плоскасцях палатна: фігура Катажыны паўзаслонена постаццю Марыі. Кіруючыся рэалістычнымі традыцыямі фламандскай мастацкай школы, Іаган Шрэтэр імкнуўся даць псіхалагічную характарыстыку сваім гераіням. У вобразах няма той заглыбленасці, што характэрна для традыцый пашыранага ў XVII ст. параднага партрэта. Яму прыпісваюць партрэт Хрысціны Яўхіміі Радзівіл (да 1657).

Большасць яго работ не захавалася, у т.л. для брацтва Св. Марціна, алтарная карціна «Казьма і Дзям'ян» для касцёла Св. Яна ў Вільні.

## Літаратура 
* Лугаваене А. Шрэтэр // БЭ ў 18 т. Т. 17. Мн., 2003. С. 466—467.
* Лазука Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. XVII—XVIII стагоддзі. Мн., 2010. С. 80—81.
* Jodkowski J. Nieznane prace J. Szrettera i F. Lekszyckiego // Biuletyn historii sztuki. 1948. №1.
* Kamieniecka E. Portrety Jana Szrettera // Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie. Warszawa, 1973. T. 17.
* Paknys M. Vilniaus tapytojų padetis XVII a. II puseje // Menotyra. 1999. №4.
* Kałamajska-Saeed M. Kościół brygitek w Grodnie // Sztuka ziem wschodnich Rzeczypospolitej XVI—XVIII w. Lublin, 2000.

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Мастакі Літвы
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Нідараскі сабор

**Нідараскі сабор** () — лютэранскі сабор у Нідарасе (Тронхейм), гістарычна найбольш значная царква Нарвегіі, месца каранацыі нарвежскіх манархаў.

Узвядзенне сабора пачалося ў 1070 годзе на месцы пахавання Олафа Святога, які загінуў у бітве пры Стыкластадзіры (1030). Будаўніцтва было завершана прыблізна да 1300. Сабор неаднаразова гарэў, у выніку чаго некалькі разоў перабудоўваўся. Апошняя буйная рэстаўрацыя пачалася ў 1869 і афіцыйна завяршылася толькі ў 2001 годзе.

Сабор выкананы ў гатычным і раманскім стылі. Яго заходні фасад дэкараваны фігурамі манархаў, святых і выявамі Хрыста, а інтэр’ер упрыгожваюць вітражы, устаноўленыя ў XX стагоддзі. У храме таксама знаходзяцца два органа і мошчы святога Эйстэйна Ерлендсана. Сёння сабор з’яўляецца папулярнай турыстычнай славутасцю Тронхейма: штогод яго наведваюць больш за 40 000 турыстаў з усяго свету.

## Літаратура 
* Danbolt, Gunnar (1997). Nidarosdomen, fra Kristkirke til nasjonalmonument. Oslo. ISBN 82-7694-024-2.
* Ekroll, Øystein (2006). «Arkeologi og myter. Hva skjedde omkring Nidarosdomen før år 1200?». I: Trondhjemske samlinger, s. 7-30. Trondheim. ISBN 82-997479-0-2.
* Ekroll, Øystein Stige, Morten Havran, Jiři (2000). Kirker i Norge, bind 1. Oslo. ISBN 82-91399-09-3.
* Fischer, Gerhard (1965). Domkirken i Trondheim, Kirkebyggeriet i middelalderen, bind 1-2. Oslo.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт  
* Нідараскі сабор 

Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Тронхейм
Катэгорыя:Лютэранскія храмы Нарвегіі
Катэгорыя:Збудаванні Нарвегіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Саборы Нарвегіі
Язэп Міхайлавіч Горыд

**Язэ́п Міха́йлавіч Го́рыд** (27 ліпеня 1896, Адэса — 1 верасня 1939) — беларускі мастак, дзейнічаў за часамі Заходняй Беларусі. Займаўся прыкладной і станковай графікай, станковым і манументальным жывапісам.

## Біяграфія 
### Маладыя гады 
Нарадзіўся ў Адэсе. Маці Браніслава Янкоўская. У Марыупалі скончыў школу. Пайшоў на фронт Першай сусветнай вольнапісаным. На Кубані далучыўся да польскага войска Люцыяна Жалігоўскага, у складзе якой — праз Бесарабію і Галіцыю — тройчы паранены стралец Язэп дайшоў у 1921 годзе да Вільні.

У 1923—1928 навучаўся на мастацкім факультэце Віленскага ўніверсітэта. Паводле іншых звестак загінуў пад Вільняй ці Дземблінам.

## Творчасць 
]]

Працаваў у галіне палітычнай і бытавой карыкатуры, сатырычнага малюнка, у кніжнай графіцы. Аб’ектам палітычна завостраных карыкатур Горыда былі прадстаўнікі буржуазіі Польшчы: міністры, клерыкальныя дзеячы, прадстаўнікі рэжыму Пілсудскага, журналісты і іншыя ===
# Партрэт скульптара Рафала Яхімовіча, 1929, год набыцця 1956
# Вільня, Лукішкі, пляц узімку 1932, год набыцця 1958
# Віленская бажніца Св. Яна з усходняга боку і дамы на вуліцы Св. Міхаіла (без года)

#### Нацыянальны музей у Варшаве 
# Нёман з рыбакамі на беразе
# Узгорак

#### Іншае 
У цэнтральным дзяржаўным архіве Літвы захоўваюцца яго заліковая кніжка, фота, даведкі ўніверсітэта.

Файл:Grynievich.jpg|Вокладка кнігі А. Грыневіча «Дзіцячы Спеўнік» аздоблены Горыдам
File:Першы песенны зборнік Рыгора Шырмы ў мастацкім афармленні Я. Горыда.png|Першы песенны зборнік Рыгора Шырмы ў мастацкім афармленні Я. Горыда
File:Язэп Горыд. Партрэт скульптара Рафала Яхімовіча.jpg|Партрэт скульптара Рафала Яхімовіча. 1926

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 5. — Мінск, 1997.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3. — Мінск, 1996.
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 3. — Минск, 2006.

## Спасылкі 
* Фотаздымак Горыда Польскі нацыянальны лічбавы Архіў
* Фотаздымак Горыда каля віража з Пагоняй, выкананай для афіцэрскага казіно, 1936, Польскі нацыянальны лічбавы Архіў
* Праект вітража, выкананага для афіцэрскага казіно, 1936, Польскі нацыянальны лічбавы Архіў
* Праект вітража, выкананага для афіцэрскага казіно, 1936, Польскі нацыянальны лічбавы Архіў
* Карціна «Экспар каней», 1930—1939, Польскі нацыянальны лічбавы Архіў
* Карціна «Гута», 1938, Польскі нацыянальны лічбавы Архіў
* Карціна «Льнярства», 1930—1939, Польскі нацыянальны лічбавы Архіў
* Фрэска ў прамыслова-гандлёвым доме ў Вільні, 1938, Польскі нацыянальны лічбавы Архіў
* Фрагмент плафона ў Вялікай залі гарнізоннага казіно ў Вільні, май 1935, Польскі нацыянальны лічбавы Архіў

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Ахвяры бамбардзіровак
Катэгорыя:Мастакі-карыкатурысты Беларусі
Коневыя

**Коневыя** (*Equidae*), коні — сямейства няпарнакапытных млекакормячых.

Вядомы з эацэну Паўночнай Амерыкі. Падзяляюцца на 3 падсямействы, 20 родаў. Сучасны 1 род, 8 відаў дзіхіх коней: асёл, зебры (бурчэлава, горная, зебра Грэві), квага, конь Пржавальскага, кулан (анагр), тарпан. Квага і тарпан знішчаны ў канцы XIX — пач. XX ст.

Даўжыня цела дзікіх коней 200—280 см, хваста 40—60 см, вышыня ў карку 110—146 см, маса 120—350 кг. Колер аднатонны, жоўта-шэры або светла-шэры з чорнымі палосамі (зебры). Склад цела лёгкі і стройны. Ногі высокія і тонкія, заканчваюцца найбольш развітым 3-м пальцам (капыт), 2-і і 4-ы рудыментарныя («грыфельныя» костачкі). Валасяное покрыва кароткае, шчыльнае. На шыі кароткая прамастаячая грыва з падоўжаных валасоў. Здольныя да працяглага і хуткага бегу (50—60 км/гадз, кулан — да 75 км/гадз).

Коневыя пашыраны ў Азіі і Афрыцы (у Еўропе знішчаны да канца ХІХ ст.). Жывуць у стэпах, саваннах, пустынях і паўпустынях, на пласкагор'ях. Трымаюцца невялікімі табунамі.

Кормяцца расліннасцю. Нараджаюць 1, зрэдку 2 жарабят.

Эвалюцыя коневых вывучана У. А. Кавалеўскім.

## Літаратура 
* Каліноўскі П. Коневыя // БЭ ў 18 т. Т. 8. Мн., 1999.


Катэгорыя:Сысуны палеагену
Катэгорыя:Сысуны неагену
Катэгорыя:Сысуны плейстацэну
Чарнаватая блакітніца

**Чарнаватая блакітніца**, **блакітніца аркас** (*Phengaris nausithous* ці *Maculinea nausithous*) — матыль сямейства блакітніц.

## Апісанне 
Размах крылаў 34-36 мм. Крылы самца зверху цёмныя з бліскучымі фіялетава-сінімі палямі ў цэнтры, шырокімі бурымі краямі, выгнутымі папярочнымі радкамі чорных плям. Крылы самкі зверху бурыя. Спод крылаў буравата-шэры з няроўным радам круглых чорных кропак на кожным крыле.

(MHNT) Phengaris nausithous nausithous - Mokra Poland - male dorsal.jpg |*Phengaris nausithous* ♂ 	
(MHNT) Phengaris nausithous nausithous - Mokra Poland - male ventral.jpg |*Phengaris nausithous* ♂  △ 

## Арэал 
Пашырэнне: зона шыракалістых лясоў Еўропы, на ўсход да Саян; у Беларусі адзначалася на Палессі. Месцы пражывання: невялікія лугі і ўзлескі з зараснікамі крывасмоку.

## Экалогія 
Від аселы. За год дае 1 пакаленне. Лёт матылёў у ліпені — пачатку жніўня. Зімуюць вусені. Кармавая расліна вусеняў — крывасмок. У сваім развіцці яны звязаны з мурашкамі роду Formica. Вусені старэйшага ўзросту жывуць у мурашніках.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
Катэгорыя:Блакітніцы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1779 годзе
Двуххвосткі

**Двуххвосткі**, вілахвосткі (*Diplura*) — атрад членістаногіх. Раней разглядаўся як атрад (клас) першаснабяскрылых насякомых.

## Апісанне 
Цела даўжынёю 2—8 мм, зрэдку да 50 мм, прадаўгаватае, малочна-белае, жаўтаватае, густа ўкрытае валаскамі. Галава круглаватая з доўгімі шматчленікавымі антэнамі; ротавыя часткі грызучыя. 3 пары ног. На заднім канцы цела парныя, як вілы, адросткі (адсюль назва).

## Арэал і экалогія 
Пашыраны пераважна ў трапічных і субтрапічных абласцях. Жывуць у глебе, лясным подсціле, мурашніках, гнілой драўніне, пад камянямі. На Беларусі дадзеныя пра фаўну адсутнічаюць, вядомыя тры віды — найбольш частыя  і . Пераважна драпежнікі (жывяцца дробнымі членістаногімі). Развіццё без пераўтварэння, лічынкі і дарослыя шмат разоў ліняюць.

## Сістэматыка 
Адрозніваюць 10 сямействаў, каля 40 родаў, 600 відаў.

Сямействы:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Скрытнасківічныя
Катэгорыя:Атрады скрытнасківічных
Блакітніца мелеагр

**Блакітніца мелеагр** (*Polyommatus daphnis*) — матыль з сямейства блакітніц.

## Апісанне 
Даўжыня пярэдняга крыла — 12 — 19 мм. Размах крылаў 31-35 мм. Самец зверху атласна-блакітны. Самка бурая з цёмнай палосай па краю крыла, іншы раз з блакітным апыленнем. Спод крылаў буравата-шэры, у самцоў амаль белы з 2 радамі цёмна-шэрых плям уздоўж краю і чорнымі плямамі ў пярэдняй частцы крылаў. Ад іншых роднасных відаў адрозніваецца зубчастым выступам каля ўнутранага вугла задняга крыла і адсутнасцю чырвоных плям на задніх крылах. У самкі такіх выступаў некалькі і яны больш выразныя.

## Пашырэнне 
Паўднёвая і Сярэдняя Еўропа, Крым, Малая Азія, Каўказ, Закаўказзе, Блізкі Усход, Пярэдняя Азія, Урал, паўночны захад Казахстана. У Беларусі адзначана на Палессі, дзе праходзіць паўночная мяжа арэала.

З Растоўскай вобласці від вядомы па зборах 1993—1996 гг. з Куйбышава, Казанскай, Раздорскай. Усюды рэдкі.

Месцы пражывання: пусткі, сухія схілы, берагі рэчак, невялікія лугі, узлескі, абочыны дарог і чыгуначныя насыпы. Трапляецца пераважна ў месцах, асвоеных чалавекам.

## Біялогія 
Жыве ў стэпе і горных лугах сярэдняга пояса. Вид аселы. За год дае 1 пакаленне. Лёт матылёў у ліпені-жніўні.

### Размнажэнне 
Самка адкладае яйкі на кармавыя расліны, дзе яны зімуюць. Вусені развіваюцца вельмі павольна, часам да чатырох месяцаў. Некаторыя жывуць у мурашніках і сілкуюцца лічынкамі мурашак. Вусені развіваюцца на кветках астравых: , , , , ,  і іншых раслінах.

## Падвіды 
* *Polyommatus daphnis daphnis* Паўднёвая Еўропа, Крым і Урал.
* *Polyommatus daphnis elamita* (Le Cerf, 1913).
* *Polyommatus daphnis hayesi* (Larsen, 1974).
* *Polyommatus daphnis narsana* (Alberti, 1973) Каўказ.
* *Polyommatus daphnis versicolor* (Heyne, 1895) Арменія.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Катэгорыя:Блакітніцы
Цішыня

**Цішыня**, **ціша** — поўная ці частковая адсутнасць гукаў, шуму, іншых раздражняльнікаў слыху. Таксама ў пераносным значэнні словам "цішыня" абазначаюць душэўны спакой, адсутнасць варожасці і да т.п. Часам для кантрасту ў алегорыях цішынёй называюць не поўную адсутнасць гуку, а толькі адносную, напр., бязмоўнасць прыроды, што кантрастуе з шумам мегаполіса. 
Адносная цішыня карысная для здароўя, таму стомленым і хворым людзям раяць пазбягаць гучных шумаў. Але гукі ў дыяпазоне ад 20 да 60 дБ станоўча ўплываюць на чалавека. Лічыцца, што чалавек не можа пачуць абсалютную цішыню, бо ў любым выпадку будзе чуць гук уласнага сэрца.

Аўстралійскі псіхолаг-эвалюцыяніст і музыказнаўца Язэп Жарданія лічыць, што для сацыяльных жывёл (у тым ліку, для чалавека) цішыня можа з’яўляцца прыкметай небяспекі. Шмат якія сацыяльныя жывёлы выкарыстоўваюць, здавалася б, выпадковыя гукі для камунікацыі. Гэта сумесь розных гукаў, якія суправаджаюць штодзённае жыццё жывёл (напр., гукі харчавання), з іх дапамогаю члены групы захоўваюць аўдыёкантакт паміж сабой. Некаторыя сацыяльныя жывёлы ў выпадку небяспекі "цішэюць", сігналізуючы сваім маўчаннем пра сітуацыю. Чарлз Дарвін апісваў такія паводзіны ў групах дзікіх коней, буйной рагатай жывёлы.

Катэгорыя:Гук
Катэгорыя:Акустыка
Няпарнакапытныя

**Няпарнакапы́тныя**, **няпарнапальцыя** (*Perissodactyla*) — атрад расліннаедных млекакормячых.

Вядомы з эацэну (каля 60 млн гадоў назад). Адрозніваюць 9 выкапнёвых і 3 сучасныя сямействы: коневыя, насарогавыя, тапіравыя; 6 родаў, 16 відаў.

## Апісанне 
Даўжыня 1,8—5 м, маса ад 180 кг да 5 тон. На нагах 1 або 3 пальцы (на пярэдніх зрэдку 4). Найбольш развіты трэці, сярэдні, палец, які заканчваецца капытом.

Дзікія віды пашыраны ў Азіі, Афрыцы, Паўднёвай Амерыцы, свойскія (коневыя) — на ўсёй сушы. Жывуць у розных ландшафтах, паасобна або невялікімі статкамі.

Палігамы. Нараджаюць звычайна 1 дзіцяня.

## Гл. таксама 
* Індрыкатэрыі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Атрады сысуноў
Юрый Сяргеевіч Каламыц

**Юрый Каламыц** (нар. , ) — расійскі футбаліст (абаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у штабе беларускага клуба «Тарпеда-БелАЗ» з Жодзіна.

## Клубная кар’ера 
Гуляў у Расіі, галоўным чынам у ніжэйшых дывізіёнах. У 2005 годзе ўпершыню трапіў у Беларусь, стаўшы іграком жодзінскага «Тарпеда», потым гуляў у Казахстане.

У 2010 годзе гуляў за «Віцебск». У 2011 годзе далучыўся да салігорскага «Шахцёра», дзе стаў асноўным левым абаронцам. Таксама выконваў штрафныя і вуглавыя ўдары «Шахцёра». У сезоне 2012 быў прызнаны адным з найлепшых легіянераў чэмпіянату Беларусі.

У сезоне 2013 стаў радзей з’яўляцца ў асноўным складзе, на пазіцыі левага абаронцы часцей выкарыстоўваўся Мікалай Кашэўскі. Тым не менш, Каламыц стаў найлепшым асістэнтам каманды ў сезоне (6 галявых перадач).

У студзені 2014 года пакінуў «Шахцёр». Спрабаваў працаўладкавацца ў нальчыкскім «Спартаку», але ў выніку ў лютым 2013 года падпісаў кантракт з «Тарпеда-БелАЗ». У жодзінскім клубе стаў асноўным левым абаронцам, але ў верасні 2014 года саступіў гэта месца Аляксею Панкаўцу. У студзені 2015 года пакінуў «Тарпеда-БелАЗ».

Пасля развітання з «Тарпеда-БелАЗ» накіраваўся на прагляд у расійскі клуб «Сахалін». У хуткім часе дамовіўся аб падпісанні кантракта, але выступаць за клуб пачаў толькі ў сезоне 2015/16. У ліпені 2016 года перайшоў у «Прамень-Энергію». У ліпені 2017 года вярнуўся ў «Сахалін».

## Трэнерская кар’ера 
У пачатку 2022 года завяршыў гульнявую кар’еру і ўвайшоў у трэнерскі штаб жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ».

У лістападзе 2023 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A.

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Казахстана: 2008
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (3): 2011, 2012, 2013

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Урал Екацярынбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Уралец Ніжні Тагіл
Катэгорыя:Ігракі ФК КАМАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Барнаул
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Іртыш Паўладар
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Сахалін
Катэгорыя:Ігракі ФК Прамень-Энергія Уладзівасток
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Расіі
Няпарны шаўкапрад

**Няпарны шаўкапрад**, **няпарны прадзільнік** (*Lymantria dispar*) — матыль сямейства .

## Апісанне 
Палавы дымарфізм моцна выяўлены (адсюль назва). Самкі большыя за самцоў. У самкі крылы (размах 5,5—9 см) і грудзі брудна-белыя; брушка тоўстае, на канцы з жоўта-бурымі валаскамі; вусікі пілаватыя, чорныя. У самца пярэднія крылы (размах 3,5—5 см) шэра-бурыя, заднія (і грудзі) бурыя, з цёмным краем; брушка тонкае, з кутасікам на канцы; вусікі перыстыя, чорна-бурыя. Крылы з плямістымі (акрамя задніх у самцоў) светлымі махрамі, пярэднія з некалькімі цёмнымі звілістымі ці перарывістымі папярочнымі лініямі.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў Еўразіі, Паўночнай Амерыцы, Паўночнай Афрыцы.

## Размнажэнне 
Яйцы круглыя, светла-жоўтага колеру. У час распускання пупышак з яец пачынаюць вылуплівацца вусені, якія жывяцца лісцем, бутонамі і кветкамі. Вусені даўжынёй 45—75 мм, шэра-бурыя, з 3 падоўжнымі жоўтымі лініямі, сінімі і чырвонымі валасістымі бародаўкамі, кормяцца лісцем, кветкамі. Кукалкі чырвона- ці чорна-бурыя, з валаскамі.

Генерацыя аднагадовая. Маладыя лічынкі могуць пераносіцца ветрам на даволі вялікія адлегласці. У канцы свайго развіцця лічынка акукліваецца ў кокане паміж лісцем ці ў трэшчынах кары. У ліпені—жніўні пачынаецца вылет матылькоў. Зімуюць вусені ў абалонках яец.

## Значэнне 
Шкоднік больш як 300 відаў раслін, пераважна лясных лісцевых і пладовых дрэў. Наносіць шкоду яблыні, грушы, сліве і іншым пладовым дрэвам.

Меры барацьбы: саскрабанне з штамбаў дрэў кладак яец і іх знішчэнне; у перыяд адасаблення бутонаў апрацоўка біялагічнымі або хімічнымі сродкамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ваўнянкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Блакітніца алькон

**Блакітніца алькон** (*Phengaris alcon*) — матыль з сямейства блакітніц.

Размах крылаў 34-38 мм. Крылы самца зверху фіялетава-блакітныя, бліскучыя, з вузкім цёмным краем, часам з цёмнымі плямамі ў цэнтры. Крылы самкі зверху бурыя. Знізу крылы светла-бурыя з 2 паралельнымі радамі цёмных плямаў уздоўж вонкавага краю і малюнкам з чорных крапінак у цэнтральнай і прыкаранёвай частках крыла.

Пашырэнне: Еўропа, горныя раёны Казахстана, Сярэдняй Азіі, поўдня Сібіры. Месцы пражывання: ускрайкі і паляны пераважна сасновых лясоў.

За год дае 1 пакаленне. Матылі лётаюць у ліпені-жніўні. Вусені кормяцца на гарычках, у працэсе развіцця звязаны з мурашкамі роду *Myrmica*. Вусені старэйшых узростаў трапляюцца ў мурашніках. Яны ж і зімуюць.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Катэгорыя:Блакітніцы
The Doors

**The Doors** () — амерыканскі рок-гурт, створаны ў 1965 годзе ў Лос-Анджэлесе, які моцна паўплываў на культуру і мастацтва 1960-х гадоў. Загадкавыя, містычныя, алегарычныя тэксты песень і яркі вобраз вакаліста гурта, Джыма Морысана, зрабілі The Doors ледзь ці не самым знакамітым і адначасова супярэчлівым гуртам свайго часу. Нават пасля (часовага) распаду ў 1971 годзе яго папулярнасць не змяншалася. Агульны тыраж альбомаў гурта перавышае 80 млн. асобнікаў.

## Дыскаграфія 
* *The Doors* (1967)
* *Strange Days* (1967)
* *Waiting for the Sun* (1968)
* *The Soft Parade* (1969)
* *Morrison Hotel* (1970)
* *L.A. Woman* (1971)
* *Other Voices* (1971)
* *Full Circle* (1972)
* *An American Prayer* (1978)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 
* 

Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Хард-рок-гурты
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залу славы рок-н-рола
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1965 годзе
Катэгорыя:Музычныя калектывы 1960-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 1970-х
Катэгорыя:Квартэты
Катэгорыя:Гурты псіхадэлічнага рока ЗША
Пётр Аляксандравіч Русаў

**Пётр Алякса́ндравіч Ру́саў** (, вёска Прыбар, Гомельская вобласць) — беларускі археолаг.

## Біяграфія 
У 1974 годзе скончыў Мінскі педінстытут. Працаваў настаўнікам гісторыі ў сярэдніх навучальных установах у Крупскім раёне і Мінску, з 1981 года ў Інстытуце гісторыі АН Беларусі лабарант, малодшы навуковы супрацоўнік, потым у Беларускім рэстаўрацыйна-праектным інстытуце — вядучы археолаг. Удзельнічаў у археалагічных экспедыцыях: даследаваў помнікі, праводзіў раскопкі. У Мінску вывучаў драўляную забудову Сярэднявечча.

Надрукаваў шэраг артыкулаў пра вынікі археалагічных раскопак у Мінску: «Раскопкі ў Менску», «Драўляныя пабудовы Менскага замчышча», «Бытавыя пабудовы старажытнага Менска» і іншыя, а таксама выдаў кнігу «Драўляныя пабудовы Менска XIII—XVII стст.» (1992).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Вунгтау

**Вунгтау** () — горад у В’етнаме, сталіца правінцыі Барыя-Вунгтау.

Размешчаны на беразе мора, за 20 км ад узбярэжжа, за 1700 км на поўдзень ад Ханоя. За 3 кіламетры на ўсход ад Нячанга знаходзіцца Аэрапорт Вунгтау. Цэнтр турызму і нафтапрадуктаў В’етнама, мае некалькі пляжаў.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады В’етнама
Адзіны кулямёт

— першы серыйны адзіны кулямёт]]
**Адзіны кулямёт** — канцэпцыя ўніверсальнага кулямёта, які можа быць адначасова як і лёгкім ручным кулямётам, што выкарыстоўваецца з сошак, так і станкавага (што выкарыстоўваецца са станка), і кулямёта для ўсталявання на бронетэхніку. Канцэпцыя адзінага кулямёта была распрацаваная пад час Першай сусветнай вайны як адзін са спосабаў палягчэння забеспячэння і навучання войскаў.

Першым адзіным кулямётам, прынятым на ўзбраенне войска, быў нямецкі MG-34, потым MG-42.

Згодна з дзеючым ДАСТ 28653-2018:ручной кулямёт: кулямёт, у канструкцыі якога прадугледжана як асноўнае становішча для стральбы апора кулямёта на сошку і ўпор прыклада ў плячо

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кулямёты
Сяргей Іванавіч Слабчанка

**Сяргей Слабчанка** — беларускі палітык, у 1990—1995 гг. адзін з членаў Апазіцыі БНФ у складзе Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання, кіраўнік Дзяржзнака Рэспублікі Беларусь у першыя гады незалежнасці.

Сяргей Слабчанка быў аўтарам закону аб забароне дзейнасці камуністычнай партыі, а таксама распрацаваў першае заканадаўства аб стварэнні фінансавай сістэмы незалежнай Беларусі, працаваў над стварэннем першых грошай незалежнай Беларусі.

У наступным С. Слабчанка эміграваў у Канаду, дзе таксама займаўся палітыкай і партыйным будаўніцтвам.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Катэгорыя:Члены Беларускага народнага фронту
Сервер (апаратнае забеспячэнне)

[thumb|[Тэлекамунікацыйная стойка|Стойкі з серверамі ў серверным пакоі. Кожны сервер у кластары далучаны да агульнай сеткі.]]
**Сервер** (ад  — прыслужнік) — камп’ютарная сістэма, камп’ютар, мэтай якога з’яўляецца трыманне адной ці некалькіх службаў (у ролі хосту) і задавальненне запытаў іншых камп’ютараў у камп’ютарнай сетцы. У залежнасці ад службы, якая працуе на серверы, апошні можа выконваць ролю сервера базы даных, файлавага, паштовага, вэб-сервера і інш.

У мадэлі «кліент-сервер» **сервер** — камп’ютарная праграма, абавязкам якой з’яўляецца абслугоўванне запытаў іншых праграм — кліентаў. Кліенты могуць быць як запушчаныя на той жа машыне, што і сервер, гэтак і на іншым камп’ютары і злучацца з серверам праз сетку.

Паводле Internet Protocol (IP) **сервер** — праграма, якая выкарыстоўвае слухаючыя сокеты.

## Форм-фактары сервераў 
* Рэкавы сервер
* Tower
* Мініяцюрныя (хатнія) серверы
* Блэйд-сервер

Катэгорыя:Камп’ютарныя сеткі
Катэгорыя:Камп’ютар
Артыкль

**Артыкль** — гэта службовая часціна некаторых моў свету, «вызначальнік, які паказвае спецыфіку значэння словаспалучэнняў з назоўнікамі». Можа з’яўляцца азначальным, неазначальным ці частковым. Можа мець катэгорыі роду і склону. У многіх мовах артыкль ставіцца перад словаспалучэннем з назоўнікам, але ў некаторых іншых, напрыклад у балгарскай, ён ставіцца ў самім назоўніку ў форме суфікса. У розных мовах існуюць розныя правілы выкарыстання артыкляў з назоўнікамі і іншымі часцінамі мовы. Напрыклад, правілы выкарыстання англійскага азначальнага артыкля *the* з уласнымі імёнамі звычайна не супадаюць з правіламі выкарыстання азначальных артыклей *la* i *le* французскай мовы ў адпаведных сітуацыях (напрыклад, англійская фраза ***the** Saturday* азначае «**гэтая** ці **тая** субота», а французская з такім жа артыклем ***le** samedi* перадае зусім іншы сэнс — «**кожную** суботу»).

Паколькі ў беларускай мове няма катэгорыі артыкляў, пры перакладзе на гэту мову артыклі звычайна апускаюць. Выключэнне складаюць пераклады ўстойлівых выразаў і сітуацыі, у якіх артыклі перадаюць важны сэнс (неазначальны — «адзін ці нейкі», азначальны — «гэты, той самы»).

## Фраза *Ich bin ein Berliner* у прамове Кенэдзі 
Лічыцца, што фраза *Ich bin **ein** Berliner* (я берлінец, я жыхар Берліна), якую двойчы выкарыстаў прэзідэнт ЗША Джон Кенэдзі ў сваёй прамове 26 чэрвеня 1963 г. у Заходнім Берліне, з’яўляецца памылковым перакладам аналагічнай англійскай фразы з адпаведным неазначальным артыклем *I am **a** Berliner*. Слова *Berliner* з неазначальным артыклем *ein* звычайна азначае . Але ёсць звесткі, што правілы нямецкай мовы дазваляюць перадаць з дапамогай *ein Berliner* сэнс, блізкі да англійскага *a Berliner* — адзін з жыхароў Берліна ці грамадзянін гэтага горада. Немцы сустрэлі гэтую фразу апладысментамі, а не смехам, а гэта сведчыць, што яны добра разумелі сэнс і ніякай значнай нацягнутасці ў той фразе не было.

## Гл. таксама 
* Артыклі англійскай мовы

Катэгорыя:Часціны мовы
Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Паўла Масленікава

**Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Паўла Масленікава** — музей у Магілёве, размешчаны па вуліцы Міронава, 33.

## Гісторыя 
Заснаваны ў адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь «Аб музеях і музейных фондах Рэспублікі Беларусь», адкрыты рашэннем выканаўчага камітэта Магілёўскага абласнога савета дэпутатаў № 13 ад 19 лістапада 1990 года. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 22 студзеня 1996 года Магілёўскаму абласному музея было прысвоена імя Паўла Васільевіча Масленікава.

### 2020 
Пасля масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, жорсткага здушэння акцый пратэстаў, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, супрацоўнікі музея напісалі зварот на імя начальніка ўпраўлення культуры Магілёўскага аблвыканкама Алега Стэльмашка. У звароце яны заклікалі «спыніць хвалю гвалту, якая развярнулася на вуліцах беларускіх гарадоў у жніўні 2020 года» ў дачыненні да мірных грамадзян, у прыватнасці да працаўнікоў сферы культуры, выказалі салідарнасць з супрацоўнікамі Магілёўскага абласнога драматычнага тэатра і Купалаўскага тэатра, а таксама папрасілі разгледзець з усёй аб’ектыўнасцю акалічнасць зняволення акцёра і рэжысёра Уладзіміра Аляксеевіча Пятровіча.

## Будынак 
Музей размяшчаецца ў будынку, які з’яўляецца помнікам архітэктуры пачатку XX стагоддзя. Будынак узвялі ў 1903—1914 гадах з рысамі мадэрну, псеўдарускага стылю і позняга класіцызму.

## Калекцыя 
У наш час калекцыя музея складаецца са збору помнікаў рэалістычнага мастацтва XVII—XIX стст. (140 адзінак), калекцыі беларускай школы іканапісу, твораў мастакоў Магілёўшчыны: В. К. Бялыніцкі-Бірулі, У. Кудрэвіча, А. Бархаткова, В. Грамыкі, М. Беляніцкага, П. Масленікава, Л. Марчанкі, М. Федарэнкі, Ф. Кісялёва, Г. Конанавай, М. і Р. Таболічаў, В. Юрковай, У. Шпартава, У. Рубцова і іншыя.

## У культуры 
Выява музея змяшчаецца на беларускай банкноце вартасцю ў 200 000 рублёў.

## Дырэктары 
* з ? — Алена Уладзіміраўна Баброва

## Спасылкі 
* Сайт Магілёўскага абласнога мастацкага музея імя Паўла Масленікава

Катэгорыя:Мастацкія музеі Беларусі
Катэгорыя:Музеі Магілёва
Яўген Іванавіч Постнікаў

**Яўген Постнікаў** (нар. , ) — расійскі і казахстанскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Казахстана (2018—2019).

## Клубная кар’ера 
Гуляў у Расіі і Латвіі. Улетку 2011 у складзе «Вэнтспілса» удзельнічаў у матчах Лігі Еўропы супраць салігорскага «Шахцёра», быў заўважаны і на наступны год перайшоў у салігорскі клуб, дзе стаў асноўным цэнтральным абаронцам.

Па заканчэнні сезону 2013 (у якім дапамог салігорцам здабыць чарговае срэбра) адправіўся на прагляд у казахстанскі «Іртыш», які па выніках прагляду прапанаваў кантракт. Але бакі не змаглі дамовіцца і ў лютым 2014 Яўген апынуўся ў лагеры іншага казахстанскага клуба — «Астаны».

У сакавіку 2013 падпісаў з «Астаной» кантракт, адначасова прыняўшы грамадзянства Казахстана. У сярэдзіне сезону 2014 замацаваўся ў асноўным складзе сталічнай каманды і дапамог ёй стаць чэмпіёнам Казахстана. У 2015 годзе, выступаючы за «Астану» ў кваліфікацыі Лігі чэмпіёнаў, забіў вырашальны гол у браму фінскага ХІКа, дзякуючы чаму казахстанскі клуб атрымаў перамогу (4:3) і ў далейшым здолеў упершыню ў гісторыі выйсці ў групавы этап Лігі чэмпіёнаў.

У жніўні 2016 года падоўжыў кантракт з «Астаной» і адразу адправіўся ў арэнду ў «Вэнтспілс». У пачатку 2017 года вярнуўся ў казахстанскі клуб і зноў атрымаў месца ў аснове. У лютым 2021 года пакінуў «Астану» і вырашыў завяршыць прафесійную кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
Пасля прыняцця грамадзянства Казахстана атрымаў магчымасць выступаць за нацыянальную зборную Казахстана, у складзе якой дэбютаваў 23 сакавіка 2018 года ў таварыскім матчы супраць Венгрыі.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Латвіі: 2011
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Латвіі: 2016
*  Уладальнік Кубка Латвіі: 2011
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2012, 2013
*   Чэмпіён Казахстана (5): 2014, 2015, 2017, 2018, 2019
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Казахстана: 2020
*  Уладальнік Суперкубка Казахстана (4): 2015, 2018, 2019, 2020

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Футбалісты Казахстана
Катэгорыя:Ігракі зборнай Казахстана па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Астана
Катэгорыя:Ігракі ФК Вэнтспілс
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-ЗІЛ
Катэгорыя:Ігракі ФК Металург-Аскол
Катэгорыя:Ігракі ФК Даўгава Даўгаўпілс
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Масква
Канстытуцыя Украіны

**Канстытуцыя Украіны** — асноўны закон Украіны. Прынятая 28 чэрвеня 1996 года на 5-й сесіі Вярхоўнай Рады Украіны 2-га склікання. Канстытуцыя Украіны ўступіла ў сілу з дня яго прыняцця. На памяць аб прыняцці Канстытуцыі ва Украіне штогод адзначаецца дзяржаўнае свята — Дзень Канстытуцыі Украіны.

## Структура Канстытуцыі 
Дзеючая Канстытуцыя Украіны складаецца з 15 раздзелаў. 161 артыкул сабраны ў 14 раздзелаў, а XV радзел утрымлівае 16 пераходных палажэнняў. Тэксту Канстытуцыі папярэднічае прэамбула.

### Прэамбула 
### Структура Канстытуцыі 
Складаецца з 15 раздзелаў і 161 артыкула:
* Раздзел I. Асноўныя палажэнні.
* Раздзел II. Правы, свабоды і абавязкі чалавека і грамадзяніна.
* Раздзел III. Выбары. Рэферэндум.
* Раздзел IV. Вярхоўная Рада Украіны.
* Раздзел V. Прэзідэнт Украіны.
* Раздзел VI. Кабінет міністраў Украіны. Іншыя органы выканаўчай улады.
* Раздзел VII. Пракуратура.
* Раздзел VIII. Правасуддзе.
* Раздзел IX. Тэрытарыяльнае прылада Украіны.
* Раздзел X. Аўтаномная рэспубліка Крым.
* Раздзел XI. Мясцовае самакіраванне.
* Раздзел XII. Канстытуцыйны суд Украіны.
* Раздзел XIII. Унясенне змяненняў у Канстытуцыю.
* Раздзел XIV. Заключныя становішчы.
* Раздзел XV. Пераходныя становішчы.

### 2014 год 
21 лютага 2014 года адноўлена дзеянне Канстытуцыі Ўкраіны ў рэдакцыі 2004 г..

Украіна
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Украіны
Катэгорыя:Канстытуцыйнае права Украіны
Лаакоан і яго сыны

**«Лаакóан і яго сыны»** — скульптурная група ў ватыканскім музеі Пія-Клімента, якая адлюстроўвае смяротную барацьбу Лаакоана і яго сыноў са змеямі.

Скульптура працы Агесандра Радоскага і яго сыноў Палідора і Афінадора з'яўляецца мармуровай копіяй другой паловы I стагоддзя да н.э. Арыгінал быў выкананы ў бронзе ў 200 годзе да н.э. у Пергаме і не захаваўся.

Рымская копія знойдзена 14 студзеня 1506 года Фелісам дэ Фрэдзісам у вінаградніках Эсквіліна, пад зямлёй на месцы Залатога дому Нерона. Папа Юлій II, даведаўшыся пра знаходку, адразу ж паслаў за ёй архітэктара Джуліяна да Сангала і скульптара Мікеланджэла Буанароці. Сангала пацвердзіў дакладнасць працы са словамі: «Гэта Лаакоан, якога згадвае Пліній». Ужо ў сакавіку 1506 года скульптурную групу перадалі Папе, які ўсталяваў яе ў ватыканскім Бельведэры.

У кампазіцыі расказваецца аб страшнай смерці, што напаткала траянскага жраца і яго сыноў па загаду Афіны за спробу засцерагчы траянцаў ад увядзення ў горад драўлянага каня. Твор вызначаецца празмернай тэатральнасцю, сухасцю пластычнага і тэхнічнага вырашэння.

«Лаакоан» паслужыў прадметам для эстэтычнага трактата Лесінга «Лаакоан, або Пра межы жывапісу і паэзіі».

## Гл. таксама 
* Figura serpentinata

## Літаратура 
* Лазука Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б.А.Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0894-4
* 

Катэгорыя:Скульптуры па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Скульптуры Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Скульптуры II стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Экспанаты музея Пія-Клімента
Джуліяна да Сангала

**Джуліяна да Сангала** (; народжаны як Джуліяна Джамберці (); каля 1445,  — 1516, ) — фларэнційскі інжынер, архітэктар, які ўдзельнічаў, акрамя шматлікіх фартыфікацый, таксама ў будаўніцтве грамадзянскіх і рэлігійных будынкаў Тасканы і Рыма па запрашэнні Ларэнца Медычы, а затым двух Рымскіх Пап.

Да найбольш выбітных пабудоў Джуліяна да Сангала адносіцца царква Санта-Марыя дэле Карчэры ў Прата (1484-95) і віла Медычы ў Поджа-а-Каяна пад Прата (1485-92).

## Спасылкі 
* Сангала ў ВСЭ

Катэгорыя:Архітэктары Італіі
Катэгорыя:Архітэктары Адраджэння
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1440 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Фларэнцыі
Катэгорыя:Памерлі ў 1516 годзе
Катэгорыя:Архітэктары XV стагоддзя
Катэгорыя:Мастацкія дынастыі
Сангала (значэнні)

**Сангала** (*Sangallo*) — дынастыя фларэнційскіх архітэктараў і мастакоў эпохі Адраджэння:

* Джуліяна да Сангала (1445—1516),
* Антоніа да Сангала Старэйшы (1455?-1534), яго малодшы брат
* Франчэска да Сангала (1493—1570), сын Джуліяна
* Басціяна да Сангала (1481—1551), пляменнік Джуліяна і Антоніа
* Антоніа да Сангала Малодшы (1485?-1546), яшчэ адзін пляменнік

Катэгорыя:Мастацкія дынастыі