open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Грагрон

**Грагрон** () — дарагая высакаякасная гладкафарбаваная шаўковая тканіна ў XIX стагоддзі.

«Гро» () у складовых назвах тканін азначаў наяўнасць у іх шоўку. У XIX стагоддзі існавала дастаткова шмат відаў шаўковых тканін з «гро» ў назве, напрыклад: гродафрык («афрыканскі»), гродэнапль («неапалітанскі»), гродэтур («турскі»), гродэр’ен, гродэшын («кітайскі»), гробарэ, гродэберлен («берлінскі»), гродэфларанс («фларэнтыйскі»). У большасці выпадкаў адрозненні паміж усімі гэтымі «гро» былі невялікія і абумаўляліся маркетынгавымі стратэгіямі гандляроў. У газеце «» ў 1831 годзе пісалі: «шаўковыя тканіны для капялюшыкаў змянілі некалькі назваў: летні гро, усходні гро, ост-індскі гро, у сутнасці сваёй адна і тая ж матэрыя, вядомая пад назвай гродэнапль». Аднак некаторыя шоўкі тыпу гро адрозніваліся характарам арнаменту, колерам, шырынёй палатна. Напрыклад, гро д’анвер быў вузкім паласатым палатном, громуарам называлі аднакаляровы  з асабліва выразным адлівам. На грагрон, які праславіўся самай дарагой з гро-тканін, адбіралі толькі найлепшую шаўковую сыравіну — буйныя непашкоджаныя коканы шаўкавічнага чарвяка, якія даюць самую доўгую шаўковую нітку. Дзякуючы высокай якасці сыравіны і вельмі шчыльнаму скручванню пражы грагрон быў значна лягчэй па вазе іншых сартоў шаўковых тканін. Адзенне з грагрону адназначна казала пра дабрабыт яго ўладальніцы. У А. М. Астроўскага ў п’есе «» купецкая дачка Алімпіяда Самсонаўна з унутранай урачыстасцю над суразмоўніцай пералічвае свае ўборы: «а вось лічы  тры атласных ды тры грагронавых — гэта трынаццаць…».

## Літаратура 
* Андреева Р. П. Гро-гро // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 148. — ISBN 5-86617-030-2.
* Беловинский Л. В. Грогрон // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 145. — 784 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4.
* 
* 

Катэгорыя:Шаўковыя тканіны
Прычоска

**Прычоска**, **фрызура**&nbsp;— спосаб упарадкавання валасоў на галаве чалавека, які прадугледжвае іх прычэсванне, стрыжку, закручванне, выдаленне, укладку, афарбоўванне ў пэўны стыль, а ў некаторых выпадках&nbsp;— выкарыстанне спецыяльных прадметаў альбо хімікатаў. Гэта адзін з самых ранніх набыткаў чалавечай культуры ды адначасова і сродак гігіены. У сучасным свеце фрызура з’яўляецца адным з галоўных элементаў моды.
Акадэмія (жаночы баскетбольны клуб)

**«Акадэмія»** — беларускі жаночы баскетбольны клуб з горада Мінск (у 1996—1998 гадах — з Мінскай вобласці). Прадстаўляў Акадэмію фізічнага выхавання і спорту (цяпер — Беларускі дзяржаўны універсітэт фізічнай культуры).

## Назвы 
* СКАФ (1992—1993)
* РШВСМ-СКАФ (1993—1996)
* Акадэмія (1996—1998)
* РШВСМ-Акадэмія (1998—1999)

## Дасягненні 
**Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын**
*  **Сярэбраны прызёр (3)**: 1992/1993, 1996/1997, 1997/1998.
*  **Бронзавы прызёр (3)**: 1993/1994, 1994/1995, 1995/1996.

**Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын**
*  **Бронзавы прызёр (1)**: 1997.

## Статыстыка выступленняў 
## Трэнеры 
* Рыгор Калента (1992—1998)
* Мікалай Савіч (1998—1999)

## Спасылкі 
* ПОБЕДИТЕЛИ И ПРИЗЁРЫ ЧЕМПИОНАТА СТРАНЫ (ЖЕНСКИЕ КОМАНДЫ)
Грызета

**Грызета** (ад  — шэры) — шарсцяная ці паўшарсцяная тканіна на шаўковай аснове з дробным кветкавым узорам такога ж колеру, пераважна шэрага. Таксама адзенне з такой тканіны.

Фарбавалася ў кантрасныя колеры (жоўты, чырвоны, зялёны, сіні), часцей у адценні чырвонага.

Мела шырокае выкарыстанне, асабліва ў жаночым адзенні XVI—XVIII стагоддзяў. У старасвецкія часы грызета ў Расійскай імперыі была прыкметай багацця, раскошы.

## Літаратура 
* Жайворонок В. В. Знаки української етнокультури: Словник-довідник. — К.: Довіра, 2006. — С. 154

Катэгорыя:Шаўковыя тканіны
Катэгорыя:Шарсцяныя тканіны
Грэж

**Грэж**, **грэжа**, **шоўк-сырэц** — кароткія неапрацаваныя шаўковыя валокны, а таксама , вытканая з такіх валокнаў.

Грэж з’яўляецца сыравінай у шаўкаткацкай вытворчасці. Доўгая (да 500—900 метраў) пасма валокнаў, якая атрымліваецца шляхам размотвання разам некалькіх (звычайна пяці) коканаў шаўкапрада.

Грэж мае характэрны пах.

## Цікавыя факты 
Для Слуцкай мануфактуры шоўк-сырэц (грэж) закуплялі ў асноўным у Гданьску.

Катэгорыя:Шоўк
Даламан

**Далама́н, Долман, Дольман** (ад  < &nbsp;— «даўгакрылае адзенне», «халат»)&nbsp;— венгерскае народнае адзенне, а таксама выгляд ваеннага мундзіра. У Турцыі гэта было доўгае мужчынскае адзенне з вузкімі рукавамі. У XVIII&nbsp;стагоддзі гэтую вопратку запазычылі венгры. Венгерскі даламан больш падобны на доўгую куртку ніжэй каленяў, пашытую з сукна або аксаміту. На грудзях, руках і знізу упрыгожаны нашытымі шнурочкамі, зашпількамі «брандэнбург», тасьмой. Паступова пашыў гэтай курткі змяняўся, яна станавілася карацей.

З часам даламан стаў традыцыйным адзеннем венгерскіх . З XVIII ст. мода на ваенны даламан распаўсюджвалася ў розных еўрапейскіх краінах. У Польшчы даламан называлі «гусаркай» (*huzarka*), паколькі гэта было адзенне гусараў. Таксама даламан набыў зусім іншы выгляд. Цяпер гэта была кароткая куртка, але з такім жа спосабам аздаблення. Па-над даламанам на левае плячо накідалі &nbsp;— падшытую мехам куртку. У 1849 годзе даламаны пачалі знікаць з венгерскіх падраздзяленняў аўстрыйскай арміі. Затое гусары пачалі насіць мундзір &nbsp;— таксама на аснове традыцыйнага венгерскага адзення.

Катэгорыя:Ваенная форма
Катэгорыя:Курткі
Гродэнапль

**Гродэнапль** ( — «шоўк з Неапалю») — шчыльная гладкафарбаваная шаўковая тканіна.

«Гро» () у складовых назвах тканін азначаў наяўнасць у іх шоўку. У XIX стагоддзі існавала шмат сартоў шоўку, назвы якіх пачыналіся з «гро»: гродафрык («афрыканскі»), гродэтур, грагрон. Для трываласці гродэнаплю бралі аснову і ўток у некалькі нітак. Першапачаткова такі шоўк рабіўся на поўдні Італіі.

У Расійскай імперыі гродэнапль набыў асаблівую папулярнасць у першай трэці XIX стагоддзя, з яго рабілі аздабленне на жаночыя сукенкі і зімовыя капаты для прагулак у экіпажах і нават лёгкі далікатны жаночы абутак. У п’есе А. М. Астроўскага «» купецкая дачка Алімпіяда Самсонаўна выхваляецца сваімі шматлікімі і дарагімі ўборамі, сярод якіх разам з грагронавымі і гродафрыкавымі ёсць і гродэнаплевыя. Са шчыльнага гродэнаплю, акрамя адзення, выраблялі таксама жаночыя капялюшыкі і мужчынскія . У Дастаеўскага ў «» і «Злачынстве і пакаранні» згадваюцца труны, абабітыя белым гродэнаплем.

## Літаратура 
* 
* 
* Ф. Ф. Комиссаржевский. Гроденапль // История костюма / под ред. Н. Кочаровой. — М.: Астрель, 2005. — С. 310. — 336 с.: ил. с. — 10 000 экз. — ISBN 5-271-105514-8.

Катэгорыя:Шаўковыя тканіны
Катэгорыя:Неапаль
Дзюшэз

**Дзюшэз** () — у XVIII — пачатку XIX стагоддзя гандлёвая назва цяжкай аднаколернай бліскучай тканіны з шоўку атласнага перапляцення з гладкай паверхняй. Пазней рабілася таксама з сумесі шоўку ці сінтэтычных . Як правіла, мае  аснову і ўток з .

Бляск выкарыстаных матэрыялаў падкрэсліваецца атласным перапляценнем асновы. Вага тканіны звычайна складае 60-140 г/м².

Выкарыстоўваецца для элегантных блузак, сукенак і касцюмаў на ўрачыстых мерапрыемствах.

## Літаратура 
* Denninger/Giese: *Textil- und Modelexikon*, Deutscher Fachverlag Frankfurt/Main 2006, , стар. 172
* T. Meyer zur Capellen: *Lexikon der Gewebe*, Deutscher Fachverlag, Frankfurt/Main 2001, , стар. 99

Катэгорыя:Шаўковыя тканіны
Энгельс Канстанцінавіч Дарашэвіч

**Энгельс Канстанцінавіч Дарашэвіч** (, Мінск — ) — беларускі філосаф і культуролаг. Доктар філасофскіх навук (1984), прафесар (1992).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 26 кастрычніка 1931 года ў Мінску ў сям’і служачых. У Другую сусветную вайну з маці быў у эвакуацыі, у тым ліку ў Сталінградзе, дзе жанчына працавала ваенным медыкам. Бацька Энгельса Канстанцінавіча загінуў, змагаючыся ў мінскім падполлі.

Вучыўся ў сярэдняй школе № 42 г. Мінска. Скончыў у 1953 годзе Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, у 1958 годзе — аспірантуру. У 1958 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Георгій Валянцінавіч Пляханаў пра французкі матэрыялізм XVIII ст.».

У 1985 годзе абараніў доктарскую дысертацыю «Філасофія эпохі Асветніцтва ў Беларусі».

У 1958—1990 гадах працаваў у Інстытуце філасофіі і права АН БССР: вядучы навуковы супрацоўнік, загадчык аддзела; у 1990—2002 гадах у Інстытуце сацыялогіі НАН Беларусі: загадчык аддзела, галоўны навуковы супрацоўнік. З 2002 года прафесар кафедры культуралогіі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў, з 2009 — прафесар кафедры этналогіі і фальклору.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы: гісторыя філасофіі і культуры Беларусі; іх генезіс, патэнцыял, тэндэнцыі развіцця ад хрысціянізацыі і першых княстваў беларусаў да XX стагоддзя; гісторыя эстэтычнай думкі эпохі Асветніцтва; персаналіі і заканамернасці Асветніцтва на беларускіх землях; сацыялогія культуры; праблемы культуралогіі; этнічная самасвядомасць; міжнацыянальныя адносіны; беларускі фальклор.

Спецыяліст па гісторыі беларускай філасофскай, эстэтычнай і навуковай думкі XVII—XVIII ст., даследчык нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі, які ўвёў айчынную культуру ва ўсходнееўрапейскі і еўразійскі навуковы абарот.

Адзін з заснавальнікаў беларускай культуралогіі, гісторыі і сацыялогіі навукі, дзякуючы якім беларуская гуманітарыстыка пазбавілася правінцыяналізму, што стварыла перадумовы для больш дакладнага самавызначэння і ідэнтыфікацыі беларусаў.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР (1984) і інш.

## Бібліяграфія 
* Философия эпохи Просвещения в Белоруссии : автореферат диссертации … доктора философских наук : 09.00.03 / Дорошевич Энгельс Константинович. — Минск, 1983.
* Г. В. Плеханов о французском материализме XVIII века : автореферат диссертации … кандидата философских наук / Э. К. Дорошевич. — Минск, 1958.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Дорошевич Энгельс Константинович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 426.
* Дорошевич Энгельс Константинович // Гуманитарии и обществоведы Национальной академии наук Беларуси. — Минск, 1997. — С. 123.

Катэгорыя:Філосафы СССР
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Культуролагі СССР
Катэгорыя:Культуролагі Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Чорны чацвер (1951)

**Чорны чацвер** — дзень, калі падчас Карэйскай вайны ВПС ЗША страцілі больш за 10 бамбавікоў B-29, збітых ці падбітых савецкімі знішчальнікамі МіГ-15 . 

## Баявыя задачы ВПС ЗША 
12 красавіка 1951 гады буйная групоўка амерыканскіх ВПС вылецела на баявое заданне. Іх мэтай было знішчэнне стратэгічна важнага чыгуначнага маста праз раку Ялуцзян, па якім ажыццяўлялася забеспячэнне паўночнакарэйскай арміі з боку Кітая .

Аснову групоўкі складалі 48 бамбавікоў B-29 "Superfortress", якіх суправаджалі паўтары сотні знішчальнікаў F-80 і F-84 .

## Баявыя дзеянні 
36 савецкіх самалётаў МіГ-15 былі падняты па трывозе і накіраваліся насустрач амерыканскай групоўцы. Яны атакавалі суперніка зверху і ў пікіраванні расстралялі амерыканскія B-29.

Менш чым за 20 хвілін бою было знішчана 12 амерыканскіх бамбавікоў і 5 знішчальнікаў. Яшчэ 13 самалётаў B-29 былі пашкоджаны і былі спісаны пасля вяртання на аэрадром. 

120 амерыканскіх лётчыкаў, якія выскачылі з парашутам з падбітых самалётаў, патрапілі ў палон да паўночнакарэйцаў .

Сярод савецкіх знішчальнікаў падчас гэтай бітвы страт не было.

## Наступствы 
Адным з важных наступстваў «чорнага чацвярга» стала адмова амерыканцаў ад масіраваных бамбардзіровачных налётаў.

У далейшым бамбардзіроўкі выконваліся самалётамі-адзіночкамі і пераважна ноччу, што значна знізіла ўрон ад іх бамбардзіровачных налётаў.

## Заўвага 
Катэгорыя:Падзеі 12 красавіка
Катэгорыя:Красавік 1951 года
Катэгорыя:Карэйская вайна
Вольга Аляксандраўна Лабачэўская

**Вольга Аляксандраўна Лабачэўская** (нар. , Цюмень, цяпер Расія) — беларуская мастацтвазнаўца, культуролаг, этнолаг. Доктар мастацтвазнаўства (2014).

## Біяграфія 
Скончыла Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна (Ленінград; 1977), НДІ мастацкай прамысловасці (Масква; аспірантура, 1984), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў (дактарантура, 2013).
    
Працавала ў Цюменскай абласной карціннай галерэі (1969—1973); Дзяржаўным мастацкім музеі БССР (1977—1980); Навукова-даследчай мастацка-эксперыментальнай лабараторыі Упраўлення мастацкіх промыслаў Міністэрства мясцовай прамысловасці БССР (1980—1991, загадчык НДА мастацтвазнаўства і работы з творчымі кадрамі); Беларускім дзяржаўным інстытуце праблем культуры (1991—2009); Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў (з 2009; з 2014 — прафесар кафедры культуралогіі).

Навуковыя інтарэсы: беларускае народнае дэкаратыўна-прыкладное мастацтва, рамёствы і промыслы; беларускае саломапляценне, традыцыйны касцюм і тэкстыль; трансфармацыя традыцый народнай творчасці; антрапалогія і гендарныя аспекты народнай творчасці; ахова і захаванне нематэрыяльнай культурнай спадчыны; прымітывізм як від народнага мастацтва; гісторыя этнаграфічнай фатаграфіі ў Беларусі. Пазапрафесійная творчасць: сцэнарыі дакументальнага кіно.

## Узнагароды 
Нацыянальная прэмія ў галіне выяўленчага мастацтва (2020).

## Бібліяграфія 
Белорусский народный текстиль: традиции и художественные новации в XX веке : диссертация … доктора искусствоведения : 17.00.09 : защищена 03.04.2014 : утверждена 26.11.2014 / Лобачевская Ольга Александровна. — Минск, 2014.
Народное искусство соломоплетения Белоруссии : диссертация … кандидата искусствоведения : 17.00.05 : защищена 26.04.1989 : утверждена 27.09.1989 / Лобачевская Ольга Александровна. — Москва, 1989.
 

## Літаратура 
* Алеся. — 2021. — № 12. — С. 18-21.
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 9. — С. 81.
* Беларускі фальклор : энцыклапедыя : [у 2 т.]. — Мінск, 2005. — Т. 2. — С. 3.
Драгет

**Драгет, Драет, Драецік, Драгета** — грубая шарсцяная ці паўшарсцяная тканіна на шаўковай аснове, лямцавая або тканая, аднатонная або з малюнкам з аднаго боку. Радзей драгетам называлі шаўковую тканіну з сярэбранай ніткай.

Ткалася ў палосы палатняным перапляценнем ці яго спалучэннем з рапсавым, што надавала паверхні выгляд клетак, прамавугольнікаў. Драгет выраблялі на Шлёнску (Польшча) з XVII стагоддзя. Ваўняны драгет належаў да тонкіх тканін і ішоў на пашыў адзення.

## Цікавыя факты 
Джонатан Свіфт згадваў пра тое, што быў *«апрануты ў драгет па трынаццаць пенсаў за ярд»*.

## Літаратура 
* Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл., партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.

Катэгорыя:Шаўковыя тканіны
Катэгорыя:Шарсцяныя тканіны
Дыяспер

. Узор заснаваны на французскім дызайне, распрацаваным каля 1816 года.]]
**Дыяспер**(,  — раздзеленыя тканіны) — тып раскошнай тканіны з фонавым утком («фонавым перапляценнем»), як правіла, у выглядзе тафты з дадатковымі ўткамі («уткамі ўзору»), накладзенымі зверху і ўтвараючымі малюнак, часам таксама з «парчовым утком». Лампас звычайна тчэцца з шоўку і часта мае залатыя і срэбныя ніткі. Адносіцца да двухбаковых тканін.

## Гісторыя 
Ткацтва дыясперу было распрацавана прыкладна ў 1000 годзе н.э. Пачынаючы з канца XVII стагоддзя заходняя вытворчасць дыясперу пачалася ў Ліёне, Францыя, дзе была сканцэнтравана прамысловасць забеспячэння французскіх і іншых еўрапейскіх двароў.

## Галерэя 

Файл:Lampas with rabbits silk and gold Iran or Irak 14th century.jpg|Дыяспер з шоўку і золата, Ірак, XIV стагоддзе, Музей Клюні
Файл:Italian silk furnishing fabric, late 17th-early 18th century, lampas weave.JPG|Шаўковая мэблевая тканіна, перапляценне дыяспер, Італія, канец 17-га - пачатак 18-га стагоддзя, 
Файл:Man's silk waistcoat with sleeves c 1715.jpg|Мужчынская камізэлька з  з рукавамі, Францыя, c. 1715. Шаўковы атлас з дадатковым уточным узорам, пераплеценым у саржу (дыяспер).  M.2007.211.40
Файл:Man's coat silk lampas 1745-50.jpg|Мужчынскае паліто, Францыя, 1745-1750 гг. Шаўковае палатнянае перапляценне з дадатковым уточным малюнкам, сатканае простым перапляценнем (дыяспер).  M.2007.211.795
Файл:Chateau Versailles cabinets interieurs de la Reine cabinet du Billard.jpg|Дыясперы з парчы з шоўку і шэнілу, сатканыя для більярднай у  ў Версалі .

## Літаратура 
* Abbott, James A. *A Frenchman in Camelot: The Decoration of the Kennedy White House by Stéphane Boudin.* Boscobel Restoration Inc.: 1995. .
* Colenman, Brian and Dan Mayers. *Scalamandre: Luxurious Home Interiors.* Gibbs Smith: 2004. ISBN 978-1-58685-408-9.
* Jenkins, David. *The Cambridge History of Western Textiles.* Cambridge University Press: 2003. ISBN 978-0-521-34107-3.

Катэгорыя:Шаўковыя тканіны
Алесь Касцень

**Алесь Касцень**, поўнае імя **Аляксандр Дзмітрыевіч Касцень** (23 красавіка 1955, Касцяні Пастаўскага раёна — 17 верасня 2009, Паставы) — беларускі паэт, празаік, журналіст, краязнавец.

## Біяграфія 
Скончыў СШ № 2 у Паставах, факультэт журналістыкі БДУ. Працаваў журналістам у рэгіянальных газетах «Звязда» (цяпер «Пастаўскі край»), «Народнае слова», «Вольнае Глыбокае». Шмат гадоў супрацоўнічаў з рэдакцыяй газеты «Звязда»,

Жыў у Паставах.

## Дзейнасць і творчасць 
Удзельнічаў ва ўстаноўчым сходзе Таварыства вольных літаратараў, выдаў у пастаўскай друкарні першы нумар ТВЛ-аўскага часопіса «Калосьсе». Адзін з арганізатараў лiтаратурна-выдавецкай справы ў рэгіёне. Пад кіраўніцтвам Алеся Касцяна дзейнічала пастаўскае літаратурнае аб’яднанне «Світанак», яго намаганнямі ў Паставах выйшлі зборнікі вершаў мясцовых аўтараў «Рунь», «Рунь-92», «Рунь-93», «Рунь-2001». Удзельнічаў у падрыхтоўцы да выдання літаратурна-культуралагічнага часопіса «Барвы» (2004). Браў удзел у літаратурным семінары «Даўжанскiя вечары-96», прысвечанага памяці Уладзіміра Дубоўкі.

Як паэт вядомы кнігамі «Зруб», «Правінцыялы», «13 чарачак і гляк», «Лязо душы». Таксама аўтар кніг прозы «Золата дзядулі», «Вясковыя і местачковыя гісторыі», «Каменьчыкі ў кірзавым боце», аповесць-успаміны пра Паставы «Мястэчка маёй любові» выйшла ўжо пасля смерці аўтара. Вялікую папулярнасць меў яго цыкл эсэ «Простыя рэчы» у «Звяздзе».

Таксама аўтар шэрагу артыкулаў на краязнаўчыя тэмы ў мясцовым перыядычным друку.

## Літаратура 
* Касцень Алесь Дзмітрыевіч // Краязнаўцы Віцебшчыны другой паловы XX — пачатку XXI ст. : біябібліяграфічны даведнік / Мікалай Півавар. — Мінск, 2010. — С. 145.

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Пётр Рыгоравіч Ігнатовіч

**Пётр Рыгоравіч Ігнатовіч** (, в. Цярэсіна, Бярэзінскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1975), прафесар (2003).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскае дзяржаўнае педагагічнае вучылішча імя Н. К. Крупскай (1956), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1965), Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (аспірантура, 1974).
    
Працаваў у сельскай школе (Чэрвенскі раён, Мінская вобласць; 1956—1959, настаўнік), Чэрвенскім раённым камітэце ЛКСМБ (сакратар), Чэрвенскім раённым Савеце дэпутатаў працоўных і яго выканаўчы камітэт (начальнік аддзела культуры), Беларускім дзяржаўным інстытуце народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (1975—1981, дацэнт кафедры навуковага камунізму), Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў (з 1981, прафесар кафедры культуралогіі, у 1992—2003 — загадчык кафедры, з 2015 — прафесар кафедры філасофіі і метадалогіі гуманітарных навук, з 2021 — кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін).

Навуковыя інтарэсы: сацыяльныя праблемы развіцця беларускага грамадства; беларуская нацыянальная культура; сацыякультурная дзейнасць ва ўмовах трансфармацыі беларускага грамадства; сацыялогія культуры.

## Узнагароды 
Нагрудны знак «За ўклад у развіццё культуры Беларусі» (2012) і інш.

## Бібліяграфія 
* Деятельность Компартии Белоруссии по повышению роли клубных учреждений в коммунистическом воспитании трудящихся (1966—1970 гг.) : автореферат диссертации … кандидата исторических наук : 07.00.01 / Игнатович Петр Григорьевич. ― Минск, 1974.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Адданы навуцы аб культуры (да 75-годдзя з дня нараджэння прафесара П. Р. Ігнатовіча) / А. І. Смолік // Веснік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў. — 2012. — № 1. — С. 149—153.
 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Украінская міратворчая місія ў Эфіопіі і Эрытрэі

**Украінская міратворчая місія ў Эфіопіі і Эрытрэі (лістапад 2000 г. — ліпень 2008 г.)**&nbsp;— удзел афіцэраў Узброеных сіл Украіны ў міратворчай аперацыі ААН на эфіопа-эрытрэйскай граніцы. 

## Гісторыя 
У 1990-я гады паміж Эфіопіяй і Эрытрэяй узрасла ваенная і палітычная напружанасць, адбываліся пастаянныя памежныя сутычкі. Апагеем гэтага стала пагранічная вайна 1998—2000 гадоў.

У 2000 годзе Украіна, як старшыня пасяджэння Савета бяспекі ААН, прапанавала ўвесці ў зону размежавання паміж дзяржавамі міратворчы кантынгент.

Арганізацыяй Аб’яднаных Нацый былі прыняты рэзалюцыі СБ 1312 і 1320, на падставе якіх у памежжы размяшчаліся міжнародныя сілы. Украінскае кіраўніцтсва лічала, што ўдзел дзяржавы ва ўрэгуляванні канфлікту Эфіопіі і Эрытрэі адпавядае інтарэсам падтрымання міжнароднага міру і бяспекі, нацыянальным інтарэсам дзяржавы, таму на падставе Закона «Аб удзеле Украіны ў міжнародных міратворчых аперацыях», улады дазволілі накіраванне кантынгенту ў складзе штабных афіцэраў і назіральнікаў у зону напружанасці.

З 2004 па 2008 год у склад місіі былі накіраваны 43 афіцэры УС Украіны для праходжання службы на пасадах ваенных назіральнікаў. Пастаянны кантынгент складаў 7 чалавек.

## Задачы 
* правядзенне аперацыі па падтрыманні міру і бяспекі ў створанай часовай зоне бяспекі (ЧЗБ);
* назіранне за шляхам патрулявання і ўстаноўленых кантрольна-прапускных пунктаў;
* расследаванне выпадкаў парушэння межаў вайскоўцамі і падраздзяленнямі, расследаванне выпадкаў адкрыцця агню, супрацьпраўных дзеянняў супраць мірнага насельніцтва з абодвух бакоў;
* агляд месцаў размяшчэння падраздзяленняў міліцыі;
* забеспячэнне абазначэння межаў на мясцовасці;
* забеспячэнне бяспекі паседжанняў Ваенна-каардынацыйнага камітэта;
* аказанне дапамогі створанай у Жэневе Камісіі па ўстанаўленні межаў для ўрэгулявання крызісу, які датычыцца вызначэння граніц паміж Эрытрэяй і Эфіопіяй;
* у супрацоўніцтве з міжнароднымі гуманітарнымі арганізацыямі спрыяць вяртанню бежанцаў і перамешчаных асоб на свае месцы.

## Завяршэнне 
У сувязі з усталяваннем трывалага міру і ўрэгуляваннем канфлікту з тэрыторыі Эрытрэі і Эфіопіі ў 2008 годзе міратворчы кантынгент, у тым ліку ўкраінскія афіцэры верыфікацыйна-назіральнай місіі, выведзены.

## Спасылкі 
* В ЦЕНТРІ УВАГИ РАДИ БЕЗПЕКИ ООН — ВРЕГУЛЮВАННЯ КОНФЛІКТУ МІЖ ЕФІОПІЄЮ ТА ЕРИТРЕЄЮ
* УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ "Про направлення миротворчого персоналу для участі України в Місії Організації Об'єднаних Націй у Ефіопії та Еритреї"
* Місія ООН в Ефіопії та Еритреї 
* Місія ООН в Ефіопії та Еритреї, листопад 2004 — липень 2008
* Про забезпечення діяльності Українського миротворчого персоналу в складі Місії ООН у Ефіопії та Еритреї Катэгорыя:Эфіопа-эрытрэйскі пагранічны канфлікт
Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Украіны
Катэгорыя:Міратворчыя місіі і аперацыі ААН
Радый-224

**Радый-224** (, **то́рый-ікс**) — радыеактыўны нуклід хімічнага элемента радыю з атамным нумарам 88 і масавым лікам 224. Упершыню быў выдзелены з раствору торыевай солі ў 1902 годзе Фрэдэрыкам Содзі як *торый-ікс* (торый-Х). У далейшым навукоўцы зразумелі, што гэта нуклід 224Ra.

Актыўнасць аднаго грама гэтага нукліду складае прыблізна 5,892 ПБк .

## Утварэнне і распад 
Радый-224 непасрэдна ўтвараецца ў выніку α-распаду нукліду 228Th (перыяд паўраспаду складае 1,9116(16)  года):

: \mathrm{{}^{228}_{90}Th} \rightarrow \mathrm{{}^{224}_{88}Ra} + \mathrm{{}^{4}_{2}He}.

Акрамя таго 224Ra утвараецца пры β−-распадзе нукліду 224Fr (перыяд паўраспаду 3,33(10) хвілін, энергія распаду 2 830(50) кэВ) і β+-распадзе нукліду 224Ac (перыяд паўраспаду 2,78(17) гадзіны, энергія распаду 1408 (4) кЭВ):

: \mathrm{^{224}_{87}Fr}\rightarrow\mathrm{^{224}_{88}Ra}+ e^- + \bar{\nu}_e;
: \mathrm{^{224}_{89}Ac} \rightarrow \mathrm{^{224}_{88}Ra} + e^+ + {\nu}_e;
: \mathrm{^{224}_{89}Ac} + e^- \rightarrow \mathrm{^{224}_{88}Ra} + {\nu}_e.

Радый-224 перажывае α-распад, у выніку чаго ўтворыцца нуклід 220Rn, таксама вядомы як радыеактыўны газ *тарон* (вылучаемая энергія 5788,85(15)  кэВ):

: \mathrm{^{224}_{88}Ra} \rightarrow \mathrm{^{220}_{86}Rn} + \mathrm{^{4}_{2}He}.

З вельмі нізкай верагоднасцю (4,0(12)   %) з нуклідам радый-224 адбываецца кластарны распад з утварэннем нукліду 14C:

: \mathrm{^{224}_{88}Ra} \rightarrow \mathrm{^{210}_{82}Pb} + \mathrm{^{14}_{6}C}.

## Ужыванне 
* Ужываецца пры вырабе радыефармпрэпаратаў для тэрапіі анкалагічных захворванняў.

## Бяспечнасць радыю-224 
Да сярэдзіны дваццатага стагоддзя радый-224 лічыўся бяспечным тэрапеўтычным сродкам. Яго выкарыстоўвалі ў тым ліку пры лячэнні псарыязу і ачаговай алапецыі. Паміж 1930 і 1950 гадамі раствор торыю-X быў папулярным сродкам для выдалення плям ад партвейну. У Германіі з 1944 па 1964 гады торый-X ўводзілі або наносілі на скуру пацыентам, якія пакутвалі на касцяны туберкулёз і хваробу Бехцерава. Прадукт быў даступны пад гандлёвай назвай Peteosthor. У 1948 годзе педыятр Хайнц Шпіс, правёўшы даследаванні, заўважыў, што прэпарат Peteosthor можа нанесці шкоду здароўю. У 1950-х гадах Шпісу ўдалося спыніць выкарыстанне прэпарата ў тэрапіі дзяцей. Сталі меркаваць, што тэрапія радыем-224 прыводзіць да захворвання на базаліёму скуры. Таму ад гэтай меры пачалі адмаўляцца і канчаткова адмовіліся ў медыцыне ў канцы 1960-х гадоў.

У наступныя гады, пасля абследавання 800 чалавек, якія атрымлівалі радый-224, было паказана, што больш чым у 50 з іх развіўся рак костак. Таксама торый-X выкарыстоўваўся ў вытворчасці касметыкі і прадметаў побыту, у тым ліку нямецкая радыеактыўная зубная паста Doramad.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ізатопы радыю
Сяргей Стасевіч

**Сяргей Стасевіч** (нар. , г. Івацэвічы) — беларускі грэка-каталіцкі святар, настаяцель і ініцыятар будаўніцтва Царквы Святога Кірылы Тураўскага і ўсіх святых заступнікаў беларускага народа ў Лондане, дзеяч беларускай дыяспары ў Вялікабрытаніі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Івацэвічах.

Скончыў у 1999 годзе філасофскі факультэт БДУ, у 2004 годзе Папскі ўніверсітэт Святога Тамаша Аквінскага ў Рыме, у 2009 годзе Гітруп-Каледж Лонданскага ўніверсітэта. Магістр кананічнага права.

Працаваў у рэдакцыі газеты «Каталіцкія навіны» і выдавецтве Pro Christo. Рэдактар малітоўніка «Госпаду памолімся» (Мінск, 2002).

У 2006 г. пасвечаны на грэка-каталіцкага святара ў Лондане.

Узначаліў беларускую грэка-каталіцкую грамаду ў Лондане пасля смерці айца Аляксандра Надсана.

У 2015—2016 гг. ініцыяваў і ажыццявіў будаўніцтва Царквы Святога Кірылы Тураўскага і ўсіх святых заступнікаў беларускага народа ў Лондане.

У 2018 годзе ўзнагароджаны Медалём да стагоддзя БНР.

## Спасылкі 
* «А зарабляю я ў шпіталях як капелан». Інтэрв’ю з айцом Сяргеем Стасевічам — беларускім святаром у Лондане — Царква (газета), 22.07.2022
* Высвячаны імаверны пераемнік айца Надсана — Наша Ніва, 18.05.2006

Катэгорыя:Беларусы ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Грэка-каталіцкія святары Беларусі
Каталіцкія навіны

**«Каталіцкія навіны»** — штомесячны рэлігійны інфармацыйны бюлетэнь. Друкуе афіцыйныя дакументы Каталіцкага Касцёла на Беларусі, Пастырскія пасланні, пасланні Святога Айца, інфармацую з Апостальскае Сталіцы, галоўныя навіны каталіцкага свету. Заснаваны ў 1995 Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіяй. Рэдакцыя размешана на плошчы Свабоды, 9 у Мінску.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Інфармацыя на Catholic.by

Катэгорыя:Рэлігійныя часопісы
Катэгорыя:Газеты Мінска на беларускай мове
Лілія Фёдараўна Тамашова

**Лілія Фёдараўна Тамашова** (25 чэрвеня 1924, в. Цеплякі, Сенненскі раён — 18 мая 2016, Каралёў Стан) — беларускі літаратуразнаўца, педагог, аўтар метадычных дапаможнікаў для сярэдніх школ.

## Біяграфія 
Дзяцінства прайшло на Кольскім паўвостраве, куды сям’я выехала ў пошуках заробку. У 1935 г. адбылося вяртанне ў Беларусь. Вучылася ў беларускай сярэдняй школе ў Багушэўску. Сям’я Тамашовых жыла ў Расіі ў гады эвакуацыі. У верасні 1944 вярнуліся ў Багушэўск.

Паехала ў Мінск, дзе без экзаменаў паступіла на толькі што арганізаванае аддзяленне журналістыкі. Адначасова працавала ў рэдакцыі газеты «Чырвоная змена», сакратаром факультэта журналістыкі. На другім курсе перайшла на філалагічны факультэт. Скончыла філалагічны факультэт БДУ (1949). Працавала выкладчыцай у Віцебскім педагагічным інстытуце да 1954 год. З 1954 г. старшая навуковая супрацоўніца, у 1959 г. загадчыца сектара методыкі мовы і літаратуры Інстытута педагогікі. У 1967—1978 гг. інспектарка метадыстка аддзела падручнікаў і метадычнай літаратуры Міністэрства асветы.

## Творчасць 
Лілія Тамашова распрацоўвала пытанні методыкі выкладання літаратуры ў школе. Пачала друкавацца з 1956 года. Першыя яе публікацыі звязаны з тэмай «Якуб Колас у школе», таксама распрацоўвала таксама методыку вывучэння апавяданняў Кузьмы Чорнага, Эдуарда Самуйлёнка,
рамана Iвана Шамякіна «Крыніцы», паэзіі Пімена Панчанкі.

Найбольш значнымі яе працамі з’яўляюцца метадычныя дапаможнікі «Вывучэнне трылогіі Якуба Коласа „На ростанях“ у школе» (3-е выд. 1976), «Вывучэнне паэмы Якуба Коласа „Новая зямля“ у школе» (2-е выд. 1974). Адзін з аўтараў падручніка хрэстаматыі «Родная літаратура» для сёмага і восьмага класаў (1962—1993) і інш. Упершыню ў школьную праграму ўключыла творы Васіля Быкава.

## Сям’я 
* Бацька — Фёдар Анісімавіч, беззямельны селянін, у пошуках заробку разам з сям’ёй выехаў на Кольскі паўвостраў. У 1935 сям’я вярнулася на радзіму, жыла на чыгуначным перагоне каля чыгуначнай станцыі Багушэўск. У час Вялікай Айчыннай вайны бацька эвакуіравацца не змог, працаваў на чыгунцы і ў гады акупацыі, за што ў 1944 асуджаны да 10 гадоў пазбаўлення волі, высланы ў лагер у Горкаўскую вобласці, дзе і памёр.
* Маці — Фядора Сямёнаўна, прысвяціла жыццё выхаванню траіх дзяцей. Яна, маючы пачатковую адукацыю, многа чытала, хораша спявала, малявала.

## Кнігапіс 
* 
* Рэцэнзія: 
* Рэцэнзія: 
* 
* Рэцэнзія: 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Пайшла з жыцця літаратуразнаўца Лілія Тамашова. Саюз беларускіх пісьменнікаў.

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Коласазнаўцы
Катэгорыя:Жанчыны-вучоныя
Дактрына Ніксана

**Дактрына Ніксана** () была вылучана прэзідэнтам Ніксанам 25 ліпеня 1969 на прэс-канферэнцыі на востраве Пракапака. Згодна з гэтай дактрынай, ЗША абавязваліся і ў далейшым удзельнічаць у забеспячэнні абароны сваіх саюзнікаў і заяўлялі аб сваім праве вызначаць маштабы, формы і сферы свайго ўмяшання ў рэгіянальныя падзеі, кіруючыся сваімі нацыянальнымі інтарэсамі. Адным з паказчыкаў павароту ў знешняй палітыцы павінна было стаць паступовае вывядзенне амерыканскіх войскаў з В’етнама. ЗША павінны былі пачаць перакладаць мерапрыемствы па абароне сваіх саюзнікаў на іх саміх, дапамагаць весці вайну, але не ваяваць самастойна. У пасланні прэзідэнта Ніксана Кангрэсу 18 лютага 1970 гэтая дактрына, звязаная з пагрозай пашырэння савецкага ўплыву ў краінах Азіі, атрымала далейшае развіццё як кіруючы прынцып палітыкі ЗША і ў іншых рэгіёнах.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Халодная вайна
Патрыёты Беларусі (грамадскае аб’яднанне)

**Патрыёты Беларусі** — грамадскае аб’яднанне, зарэгістраванае Мінюстам РБ 24 снежня 2020 г. Дэкларуемымі мэтамі гэтага аб’яднання з’яўляюцца:
«
* пабудова незалежнай, моцнай, стабільнай і квітнеючай Беларусі;
* выхаванне ў грамадзян павагі і гонару да дзяржаўных сімвалаў Рэспублікі Беларусь;
* аб’яднанне грамадзян Рэспублікі Беларусь на аснове патрыятычных і духоўна-маральных каштоўнасцяў беларускага народа, яго культурных традыцый і гістарычнага лёсу;
* імкненне да захавання суверэнітэту і незалежнасці дзяржавы.»
У СМІ гэта арганізацыя вядома як структура, якая займаецца пераважна арганізацыяй аўтапрабегаў у падтрымку дзеючай улады i якая ўзнікла на хвалі супрацьдзеяння пратэстам 2020 г.
Паводле звестак на сайце арганізацыі, яна налічвае 2500 удзельнікаў.

22 лістапада 2023 г. у сувязі з забаронай для фізасобаў валодаць, набываць, вырабляць і карыстацца БПЛА ГА «Патрыёты Беларусі» запусціла ініцыятыву "Крылы" аб бясплатнай дабраахвотнай перадачы дронаў сілавым структурам ад фізічных асобаў. У эфіры СТБ за 31.03.2024 прадстаўнікі аб'яднання заявілі, што ў рамках гэтай ініцыятывы сілавікам РБ перадалі больш за 210 БПЛА.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ГА «Патрыёты Беларусі»

Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе
Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі паводле алфавіта
Катэгорыя:2020 год у Беларусі
Мікалай Дзмітрыевіч Бэр

**Мікалай Дзмітрыевіч Бэр** (, ,  — ) — рускі хормайстар, кампазітар і збіральнік народных песень.

## Біяграфія 
Мікалай нарадзіўся ў сям’і сенатара Дзмітрыя Барысавіча Бэра і Юліі Дзмітрыеўны Стунеевай-Глінкі, пляменніцы М. І. Глінкі, 8 студзеня 1861 (27 снежня 1860) у радавым маёнтку Пачынак Смаленскай губерні.

У 1889 годзе скончыў Пецярбургскую кансерваторыю.

У 1892—1917 гадах — хормайстар Вялікага тэатра ў Маскве.

Апошнія гады жыў у Ельні.

## Творчасць 
Разам з У. М. Дабравольскім вёў збіральніцкую дзейнасць на Смаленшчыне, запісаў каля 500 песенных мелодый да сабраных ім тэкстаў (частка запісаў захоўваецца ў фондах  ў Маскве; 13 напеваў змешчана ў кнізе Л. Кан-Новікавай «М. Глінка. Новыя матэрыялы і дакументы», выпуск 1, 1950).

Аўтар рамансаў, апрацовак цыганскіх песень для голасу і фартэпіяна.

Арганізаваў музычную школу, мемарыяльны пакой М. Глінкі ў Смаленскім музеі.

## Літаратура 
*
Святлана Іванаўна Нартава

**Святлана Іванаўна Нартава** (4 верасня 1932, Бабруйск — 12 снежня 2008, Мінск) — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

## Біяграфія 
У 1960 г. закончыла Мінскае мастацкае вучылішча і ў 1966 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучылася ў Гаўрылы Вашчанкі, Уладзіміра Стальмашонка. Выкладала ў Мінскага мастацкага вучылішча (1961—1966). Член Беларускага саюза мастакоў з 1970 г. Працавала ў розных відах дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва: габелен, мазаіка, кераміка, вітраж, кніжная графіка і інш.

Асноўныя творы: вітражы ў атэлі ў Брэсце; мазаіка «Таямніцы акіяна» у басейне «Вясёлка»; вітражы «Сувязь часу» для міжгародняй тэлефоннай станцыі; зграфіта ў кінатэатры «Электрон»;
габелен «Вечна жывым прысвячаецца» у Палацы спорту вытворчага аб’яднання «Гарызонт» (усе ў Мінску), міні-габелены (аўтарская тэхніка з натуральнага шоўку) — «Месячнае святло», «Жнівеньскае», «Роздум глыбіні», «Імгненне цішыні», «Вясёлка сфер», «Інтэрпрэтацыя жаху 1986 года», «Эстафета» (усе ў сааўтарстве з А. Філімонавым). Ілюстравала кнігі Ларысы Геніюш, Ніны Мацяш, Марка Смагаровіча і інш. Жыла ў Мінску.

Удзельніца мастацкіх выстаў з 1960. Працы знаходзяцца ў музеі сучаснага мастацтва ў Мінску, фондах Беларускага Саюза Мастакоў.
 
## Бібліяграфія 
* 
* 
* 
 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-керамісты Беларусі
Deutsche Allgemeine Zeitung (Берлін)

**Deutsche Allgemeine Zeitung** (**DAZ**, *«Нямецкая ўсеагульная газета»*) — газета на нямецкай мове, выдавалася ў Берліне у 1861-1945 гадах. Да 1918 года называлася **Norddeutsche Allgemeine Zeitung** (*«Паўночнанямецкая ўсеагульная газета»*).
Прытрымлівалася правай нацыяналістычнай арыентацыі ў перыяд Веймарскай рэспублікі, садзейнічаючы ўзвышэнню нацызму.

Газета з’яўлялася правапераемнікам заснаванай у 1837 годзе **Leipziger Allgemeine Zeitung** (*«Лейпцыгская ўсеагульная газета»*), якую выдаваў Хайнрых Брокхаус. Яго сын, Эдуард Брокхаус, не толькі выпускаў газету, але і самастойна рэдагаваў яё з 1857 па 1883 год. Яго палітычным поглядам адпавядала і газета. Першапачаткова сацыял-дэмакрат Вільгельм Лібкнехт удзельнічаў у пачатковым складзе рэдакцыі, але пасля газета хутка развілася да нацыянал-ліберальнага і кансерватыўнага профілю. Газета заўсёды была блізкая да ўраду і  фінансавалася знешнепалітычным ведамствам Германіі. Пасля заканчэння Першай сусветнай вайны Norddeutsche Allgemeine была перарэгістраваная ў Берліне як DAZ.

## Літаратура 
* Heinz-Dietrich Fischer: *Die Deutsche Allgemeine Zeitung.* In: H.-D. Fischer (Hrsg.): *Deutsche Zeitungen des 17. bis 20. Jahrhunderts.* Verlag Dokumentation, Pullach 1972, ISBN 3-7940-3602-6, S. 269—282.
* Karl Silex: *Mit Kommentar.* Frankfurt am Main 1968.
* Ursula von Kardorff: *Berliner Aufzeichnungen 1942 bis 1945.* Deutscher Taschenbuch Verlag, München 1994, ISBN 3-423-30414-6

Катэгорыя:Газеты на нямецкай мове
Камісары выканаўчай улады

**Камісары выканаўчай улады** () — у Францыі ў эпоху рэвалюцыі службовыя асобы, у абавязкі якіх уваходзіла назіранне за выкананнем дэкрэтаў Устаноўчага сходу, якое ўпершыню і прызначыла іх.

Дэкрэт 14 верасня 1792 года абмежаваў паўнамоцтвы камісараў, але Канвент зноў пашырыў іх. Пры судовых установах яны адыгрывалі вельмі важную ролю і нават замянялі сабой пракурорскі нагляд. У той час яны былі пераважна органамі «камітэта грамадскага выратавання».

Існавалі таксама пры часовым урадзе 1848 года.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вялікая французская рэвалюцыя
Ардатаўскі раён

* Ардатаўскі раён — у Мардовіі
* Ардатаўскі раён — у Ніжагародскай вобласці
Місяш

**Місяш**:

* Місяш — прэснаводнае возера ў Чабаркульскім раёне Чалябінскай вобласці Расіі.
* Місяш — чыгуначная станцыя Паўднёва-Уральскай чыгункі ў горадзе Чабаркуль Чалябінскай вобласці.
Сезар (прэмія, 2023)

**48-я цырымонія прысуджэння прэміі «Сезар»** адбылася 24 лютага 2023 года ў Парыжы. Найлепшым фільмам і пераможцай яшчэ ў пяці намінацыях прызнана карціна «».

## Пераможцы 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 48-я прэмія «Сезар»  на сайце Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа
* 48-я прэмія «Сезар»  на сайце «*AlloCiné*»
* 48-я прэмія «Сезар»  на сайце «*Internet Movie Database*»

Катэгорыя:Кінапрэмія «Сезар»
Катэгорыя:Кінапрэміі 2023 года
Катэгорыя:2023 год у Францыі
Катэгорыя:Люты 2023 года
Катэгорыя:Падзеі 24 лютага
Катэгорыя:Падзеі ў Парыжы
Маца

**Маца́** ( *маца́*, мн. л.  *мацо́т*) — нацыянальная яўрэйская страва ў выглядзе прэснага сухога праснаку выпечанага цеста, якое складаецца толькі з мукі і вады.

Гатуецца, паводле яўрэйскага абраду, да Песаха, калі ўжыванне дражджавога хлеба забаронена. Выпякаецца на адмысловай жароўні па тыпе вафель, без алею паміж дзвюх распаленых металічных паверхняў.

Мацу падаюць замест хлеба, а таксама перамолваюць у дробную муку, з якой потым пякуць тарты і печыва. Перамалотая маца можа быць дробнага і грубага памолу. У адрозненне ад лаваша маца ў гатовым выглядзе ўяўляе сабой шчыльную ломкую пласціну белага, мучнога колеру.

## Прыгатаванне 
Для прадухілення закісання цеста пры выпечцы мацы выкарыстоўваюцца асаблівыя меры засцярогі. Напрыклад, паколькі заквасцы звычайна спрыяе падвышаная тэмпература вады, то ваду для мацы нарыхтоўваюць загадзя. Яшчэ адным сродкам барацьбы з закваскай з’яўляецца праколванне цеста, якое дазваляе выдаліць змешчаныя ў ім бурбалкі паветра. Увесь працэс выраба мацы да моманту выпечкі не павінен перавышаць 18 хвілін, інакш у цесце пачнецца працэс закісання, і маца зробіцца «».

## Стравы з мацы 
Маца таксама служыць зыходным прадуктам для прыгатавання іншых страў.

З дробленай мацы робяць велізарныя клёцкі *«»*, звараныя ў булёне, яны становяцца вельмі пышнымі.

З кавалкаў наламанай мацы, размочанай у вадзе або малацэ, смажаць (як амлет) часам з цыбуляй і яйкам — *«»*.

З дробак той жа мацы пякуць аладкі *«мацэлаткес»* і *«хрэмзлах»*.

## Літаратура 
* Боровская Э. Еврейская кухня / Боровская Э. — М.: Эксмо, 2012. — 320 с.: ил. ISBN 978-5-699-56247-3

Катэгорыя:Яўрэйская кухня
Катэгорыя:Хлеб
Катэгорыя:Песах
Нацыянал-сацыялістычны саюз дапамогі ахвярам вайны

**Нацыянал-сацыялістычны саюз дапамогі ахвярам вайны** (, скар. *NSKOV*) — грамадская арганізацыя у Германіі ў складзе НСДАП, якая займалася дабрачыннасцю і арганізацыяй сацыяльнага забеспячэння для ветэранаў, сур’ёзна параненых на франтах Першай сусветнай вайны.

## Гісторыя 
Саюз быў створаны ў 1934 годзе, разам з Нацыянал-сацыялістычнай народнай дабрачыннасцю удзельнічаў у дабрачынных акцыях і праграмах у галіне аховы здароўя. Нязменным кіраўніком арганізацыі быў обергруппенфюрэр СА ).

10 кастрычніка 1945 года па ўказанні Кантрольнага савета дзейнасць Саюза была афіцыйна забароненая, 30 кастрычніка Кантрольны савет пастанавіў ліквідаваць саюз.

## Спасылкі 
* Цэнтральныя органы Германіі
Катэгорыя:Арганізацыі Трэцяга рэйха
Закон Ачэрба

]]
**Закон Ачэрба** — італьянскі выбарчы закон 18 лістапада 1923 года, прапанаваны баронам Джакама Ачэрба і праведзены праз італьянскі парламент.

Згодна з Законам Ачэрба, партыя, якая атрымала першае месца на выбарах і не менш за 25 % сапраўдных галасоў, атрымлівала 66 % месцаў у парламенце. Астатнія мандаты размяркоўваліся паміж астатнімі партыямі згодна прапарцыйнай сістэме. На практыцы закон замацаваў цяперашнюю ўладу фашысцкай партыі.

На выбарах 1924 года, праведзеных згодна з новым законам, Беніта Мусаліні атрымаў лаяльны парламент, што спрыяла ўсталяванню яго дыктатуры. Аднак, фашысты і іх саюзнікі дамагліся на выбарах падтрымкі 2/3 выбаршчыкаў, што дало б ім 2/3 месцаў у парламенце і пры старой рэдакцыі закона.

Італьянская сацыялістычная партыя не прызнала прыняцце закона і не ўдзельнічала ва ўрадзе, што дало Мусаліні яшчэ большую свабоду дзеянняў. Апазіцыйныя дэпутаты сфармавалі так званы Авенцінскі блок і адмовіліся ўдзельнічаць у працы парламента, чым фактычна зрабілі яго аднастайна фашысцкім. Пазней шэраг кіраўнікоў сацыялістаў уключаючы Джакама Матэаці былі забітыя фашысцкімі агентамі.

## Зноскі 
## Гл. таксама 
* Найноўшая гісторыя Італіі

Катэгорыя:Беніта Мусаліні
Катэгорыя:Фашысцкая Італія
Катэгорыя:Выбарчае права
Катэгорыя:Выбары ў Італіі
Юнгфольк

**Юнгфольк** () — малодшая ўзроставая група Гітлерюгенда, у якую ўваходзілі хлопчыкі ад 10 да 14 гадоў. Члены арганізацыі называліся пімпфамі.

## Гісторыя 
Згодна з законам ад 1 снежня 1936 года, у Германіі быў абвешчаны заклік дзяцей 1927 года нараджэння ў Юнгфольк.

Ўступленне ў юнгфольк па законе з’яўлялася добраахвотным. Выхаванне ў арганізацыі праводзілася ў духу нацыянал-сацыялізму з мэтай фарміравання ў дзяцей з вельмі ранняга ўзросту нацыянал-сацыялістычнага светапогляду аб арыйскіх ідэалах. Акрамя таго, усяляк падкрэслівалася неабходнасць быць верным Гітлеру і яго рэжыму, прапагандаваўся культ фізічнай сілы, жыццяздольнасці і мілітарызму. Нацысты лічылі, што навучанне дзяцей таму, як стаць жорсткімі, вызваліла б іх ад недахопаў. Таксама ў Юнгфольке, у ходзе выхаваўчай работы, прапагандаваўся антысемітызм.

## Гл. таксама 
* Піянерскі рух
* Скаўцкі рух

## Літаратура 
* *Карміліцын С. В.* III Рэйх. Гітлер-югенд. ІД «Нява», СПб, 2004.
* *Карміліцын С. В.* Маладзёжная палітыка Трэцяга Рэйха, 1933-1941 гг. (дыс. канд. іст. навука : 07.00.03.  Санкт-Пецярбург, 2000. — 188 с.: іл. РДБ ОД, 61 01-7 / 595-9).
* *Шагалава А. Г.* Дзяржаўная палітыка Трэцяга рэйха ў галіне выхавання і адукацыі нямецкай моладзі (дыс. канд. іст. навука : 07.00.03 : Цюмень, 2005, 177 с. РДБ ОД, 61: 05-7 / 572).
* *Heinz Boberach*, Jugend unter Hitler. Droste Verlag Düsseldorf, 1982, ISBN 3-8112-0660-5.

Катэгорыя:Арганізацыі Трэцяга рэйха
Тэорыя даміно

]]
**Тэорыя даміно**, **тэорыя падальнага даміно** або **эфект даміно** — палітычная тэорыя, якая заключаецца ў тым, што якое-небудзь змяненне цягне за сабой лінейны шэраг іншых змяненняў, аналагічна таму, як падаюць костачкі даміно, пабудаваныя ў шэраг.

## Гісторыя 
Гэтым тэрмінам карысталіся заходнія палітыкі ў ходзе халоднай вайны, маючы на ўвазе, што дастаткова адной дзяржаве ў рэгіёне стаць сацыялістычнай, як за ёй становяцца сацыялістычнымі і іншыя дзяржавы. Альбо ж наадварот — падзенне кіруючага рэжыму ў адной краіне непазбежна пацягне за сабой падзенне падобных рэжымаў у іншых краінах.

У прыватнасці, з улікам «эфекту даміно» амерыканскім кіраўніцтвам прымалася рашэнне аб умяшанні ЗША ў В’етнамскую вайну. У 1980-х гадах гэтая ж тэорыя выкарыстоўвалася адміністрацыяй прэзідэнта Рэйгана пры ажыццяўленні аперацый у краінах Лацінскай Амерыкі.

Гэтая канцэпцыя была ўпершыню распрацавана дзяржаўным сакратаром ЗША Джонам Далесам.

## Гл. таксама 
* Арабская вясна

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вайна ў В’етнаме
Катэгорыя:Палітычныя метафары
Катэгорыя:Халодная вайна
Сант’яга Касарэс Кірога

**Сант’яга Касарэс Кірога** (; , Ла-Карунья, Іспанія — , Парыж, Францыя) — іспанскі палітычны дзеяч, у 1931—1932 гады — міністр унутраных спраў, у 1936 годзе — старшыня ўрада прэзідэнта Мануэля Асанья.

## Біяграфія 
Сант’яга Касарэс Кірога нарадзіўся ў буржуазнай сям’і. Да пяці гадоў пакутаваў на сухоты. У юнацтве вывучаў права ў Мадрыдзе. Выбраў тэмай для дысертацыі біяграфію галісійскага анархіста Рамона дэ ла Сагра-і-Перыса.

Касарэс Кірога заснаваў Рэспубліканскую галісійскую аўтаномную арганізацыю (, ORGA). На працягу ўсёй сваёй кар’еры галоўнай мэтай палітыка была аўтаномія Галісіі — яго роднай правінцыі. У 1930 годзе Касарэс Кірога прымае ўдзел у падпісанні Сан-Себасцьянскага пакта. ORGA увайшла ў Галісійскую Рэспубліканскую Федэрацыю (аб’яднала федэралістаў, радыкалаў і радыкал-сацыялістаў).

У снежні 1930 года Нацыянальны рэвалюцыйны камітэт (CRN) накіраваў Касарэса Кірогу ў горад Хаку (Jaca), каб адмяніць намечанае капітанам Фермінам Галанам Радрыгесам паўстанне хакскага гарнізона. Касарэс Кірога не паспеў своечасова спыніць Галана. Паўстанне было задушана, але Касарэс трапіў у турму.

У наступным 1931 годзе была зрынута манархія Альфонса XIII, усталявана Другая Іспанская Рэспубліка і сфармаваны Часовы ўрад. Касарэс Кірога ўвайшоў у яго ў якасці марскога міністра.

Ва ўрадзе Мануэля Асаньі (1931—1933) Касарэс Кірога быў міністрам унутраных спраў.

У 1936 годзе Асанья становіцца прэзідэнтам, а Кірога ўзначальвае ўрад. Няздольны справіцца з франкісцкім путчам, ён пакінуў свой пост амаль адразу пасля пачатку грамадзянскай вайны і з тых часоў ужо больш не займаў ніякіх дзяржаўных пасадаў.

Пасля ўваходу франкістаў у Барселону 26 студзеня 1939 года Касарэс Кірога эміграваў у Францыю.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сантьяго Касарес Кирога: биография 
* Сантьяго Касарес Кирога

Катэгорыя:Старшыні ўрада Іспаніі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Іспаніі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Іспаніі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Старонкі з неадназначнымі геаланцужкамі
Катэгорыя:Памерлі ў 1950 годзе
Катэгорыя:Памерлі 17 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ла-Каруньі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1884 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 8 мая
Катэгорыя:Удзельнікі грамадзянскай вайны ў Іспаніі (рэспубліканцы)
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Acta Albaruthenica

**«Acta Albaruthenica»** — навуковы часопіс кафедры беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта, быў заснаваны ў 1998 годзе. Першы том выйшаў у Варшаве, а чатыры наступныя друкаваліся ў Мінску (2001—2005). З 2007 года часопіс зноў выдаецца ў Варшаве.

Навуковыя працы, якія друкуюцца ў часопісе, прысвечаны праблемам беларусістыкі (мова і літаратура), публікуюцца таксама рэцэнзіі, водгукі, справаздачы. Аўтарамі публікацый з’яўляюцца навукоўцы і даследчыкі з Польшчы і Беларусі. Матэрыялы друкуюцца па-польску і па-беларуску з кароткімі рэзюмэ на англійскай, польскай і беларускай мовах.
 
«Acta Albaruthenica» працуе ў мадэлі адкрытага доступу: змест выпускаў і поўныя тэксты артыкулаў даступныя ў інтэрнэце. Паводле сайта часопіса, да 2024 года (уключна) матэрыялы публікаваліся на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons CC BY-NC-ND 3.0 PL (некамерцыйнае выкарыстанне без вытворных), а з 2025 года — CC BY-NC 4.0 (некамерцыйнае выкарыстанне з указаннем аўтарства).

## Гісторыя 
Першы том «*Acta Albaruthenica*» выйшаў у Варшаве ў 1998 годзе.

## Профіль і змест 
«*Acta Albaruthenica*» — навуковы штогадовік, прысвечаны беларусазнаўству ў шырокім разуменні: даследаванням мовы, літаратуры, культуры і сумежных гуманітарных дысцыплін. Акрамя навуковых артыкулаў, у тамах публікуюцца рэцэнзіі, агляды і справаздачы.

Паводле сайта часопіса, галоўны рэдактар — Радаслаў Калета; у склад рэдакцыі ўваходзяць таксама Мірослаў Янковяк (тэматычная рэдакцыя), Катажына Дрозд-Урбаньска, а сакратары рэдакцыі — Вольга Трацяк і Марыля Хаўстовіч.

## Рэдакцыйная палітыка 
Публікацыя для аўтараў бясплатная (без збораў за падачу і апрацоўку артыкулаў).

## Індэксацыя і захаванне 
Паводле сайта, часопіс прадстаўлены ў шэрагу бібліяграфічных і навуковых баз (сярод іншага: CEJSH, ERIH PLUS, Index Copernicus, iSybislaw, PBN, Biblioteka Nauki і інш.).

## Гл. таксама 
* Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта
* Варшаўскі ўніверсітэт
* Беларуская мова як замежная
* Беларусазнаўства

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт часопіса: Acta Albaruthenica
* Архіў выпускаў: ARCHIWUM
* Старонка выдавецтва Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego: Acta Albaruthenica
* ISSN Portal: ISSN 1898-8091

Катэгорыя:Варшаўскі ўніверсітэт
Катэгорыя:Часопісы Польшчы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы на польскай мове
Катэгорыя:1998 год у Польшчы
Катэгорыя:Беларусазнаўства
Катэгорыя:Навуковыя часопісы Польшчы