open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рудня (Гіжэнскі сельсавет)

**Рудня** — вёска ў Гіжэнскім сельсавеце Слаўгарадскага раёна Магілёўскай вобласці.

## Геаграфія 
Размешчана каля ракі Крупка ў 24 км ад Слаўгарада, у 78 км ад Магілёва, у 22 км ад чыгуначнай станцыі Верамейкі.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў XVIII стагоддзі. У 1777 годзе вёска ў складзе Чэрыкаўскага павета Магілёўскай губерні.

У XIX стагоддзі вядома як фальварак. З 1842 года працаваў гарбарны завод, у 1855 годзе адкрыўся другі завод.

Паводле купчай 1867 году належала Шклярэвічу. У 1909 годзе ў складзе Прапойскай воласці Быхаўскага павета. У 1910 хутар Рудня ў Доўжанскай воласці Чэрыкаўскага павета, уладанне двараніна Нянькоўскага-Вайніловіча.

З 1919 года ў Гомельскай губерні РСФСР. З 1924 па 1930 год у Прапойскам раёне Магілёўскай акругі БССР, з 15 студзеня 1938 года ў Магілёўскай вобласці.

У 1931 годзе створаны калгас «Спартак».

Падчас Вялікай Айчыннай вайны з пачатку жніўня 1941 года па 3 кастрычніка 1943 года была захоплена нямецкімі войскамі. У маі 1943 года тут знаходзіўся партызанскі полк Сяргея Грышына — «Трынаццаць», таксама каля вёскі размяшчаліся партызаны асобых атрадаў № 15 і № 48.

З 1962 па 1965 год у Чавускім раёне. У 1990 годзе ў складзе калгаса «40 год Кастрычніка» з цэнтрам у вёсцы Ходараў. Працавала ферма буйной рагатай жывёлы.

Вёска пацярпела ад аварыі на Чарнобыльскай АЭС і трапіла ў зону з правам на адсяленне.

## Насельніцтва 
* 2011 год — 16 чалавек.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 7, Кн. 3. Магілёўская вобласць / под научн. ред. Т. В. Белова. — Минск: БелЭн, 2009. — 544 с. — ISBN 978-985-11-0452-5

Катэгорыя:Гіжэнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слаўгарадскага раёна
Шкуды

**Шкуды**, таксама **Скуодас** (, ) — горад у паўночнай Літве, за 2 км ад мяжы з Латвіяй, за 80 км ад Клайпеды. Адміністрацыйны цэнтр Шкудскага раёна Клайпедскага павета. Праз горад праходзіць чыгунка Крэтынга — Прыекулэ. Шкуды адносяцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1259 годзе ў ордэнскіх хроніках як жамойцкае паселішча. Мястэчка атрымала пачаткова назву Ёханэсберг, бо мела шмат нямецкага насельніцтва.

У 1568 годзе мястэчка Шкуды было падаравана Жыгімонтам Аўгустам роду Хадкевічаў і стала цэнтрам вялізнага Шкудскага графства. У 1572 годзе паселішча атрымала магдэбургскае права і ўласны герб. 27 жніўня 1614 года стараннямі Хадкевічаў мястэчка стала цэнтрам каталіцкай парафіі, дзе Хадкевічы пабудавалі касцёл. Пасля смерці Яна Караля Хадкевіча ў 1621 годзе Шкуды перайшлі ва ўласнасць Казіміра Льва Сапегі. Сапегі пабудавалі ў мястэчку і лютэранскую кірху для духоўных патрэб мясцовага нямецкага насельніцтва.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Шкуды трапілі ў склад Расійскай імперыі. З 1918 года ў складзе Літоўскай Рэспублікі. З 1940 года — у складзе Літоўскай ССР. З 1950 года горад стаў раённым цэнтрам. З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с.
* Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния / сост. Д. Афанасьев. — Санкт-Петербург : Общественная польза, 1861. — 745 с.
* *Gadon, M.* Opisanie Powiatu Telszewskiego w Guberni Kowieńskiej w dawnem Xięstwie Żmujdzkiem położonego / M. Gadon. — Wilno : druk. S. Blumowicza, 1846. — 186 s.
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хадкевічы
Катэгорыя:Сапегі
Закрупец

**Закру́пец** (, ) — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Гіжэнскага сельсавета.

## Назва 
Назва вёскі пайшла ад назвы ракі Крупка, прытоку Проні, якая працякае праз населены пункт.

## Гісторыя 
На карце Старабыхаўскага павета 1777 года адзначана разам з вадзяным млынам. У 1783 годзе 45 двароў, 262 жыхары.

## Насельніцтва 
* 2011 год — 2 чалавекі

## Вядомыя асобы 
* Міхаіл Варфаламеевіч Атрохаў — Герой Сацыялістычнай Працы

## Спасылкі 
* Захараненні партызан у Закрупцы 
* О войне не понаслышке  

Катэгорыя:Гіжэнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слаўгарадскага раёна
Панявеж

**Паняве́ж**, таксама **Паняве́жыс** () — горад у цэнтральнай Літве, на рацэ Нявежа (прыток Нёмана). Адміністрацыйны цэнтр Панявежскага павета, у складзе якога ўтварае асобнае гарадское самакіраванне. Праз горад ідзе аўтамабільная магістраль Вільня — Рыга. Чыгункай злучаецца з Дзвінскам і Шаўлямі, дзейнічаюць два аэрапорты мясцовага значэння. Панявеж лічыцца сталіцай этнаграфічнага рэгіёну Аўкштайція.

## Гісторыя 
Упершыню горад згадваецца 7 верасня 1503 года ў грамаце вялікага князя літоўскага Аляксандра Ягелончыка, дзе бурмістру Рымгалаў даравалася зямля з умовай пабудовы на ёй касцёла. На правым беразе Нявежы ўтварылася паселішча з касцёлам, гандлёвай плошчай, карчмой, броварам і лазняй, якое атрымала назву *Стары Панявеж*. У пачатку ХVІ стагоддзя на левым беразе Невяжы на дзяржаўных землях утварылася новае паселішча, якое атрымала назву *Новы Панявеж*. Абедзве часткі аб’ядналіся ў 1780 годзе. У 1727 годзе ў Панявежы быў заснаваны ордэн піяраў, які пабудаваў касцёл, манастыр і калегію — першую сярэднюю школу ў горадзе.

У наш час ёсць цэнтрам прамысловасці Літвы, тут размешчаны некалькі буйных прадпрыемстваў, якія былі заснаваныя яшчэ у часы СССР.

## Насельніцтва 
### Нацыянальны склад 
Паводле даных перапісу 2021 года, нацыянальны склад горада быў наступным:

## Спорт 
* ФК Панявежыс — футбольны клуб.

## Культура 
* Драматычны тэатр Юозаса Мільцініса

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Ілья Ашаровіч (1879—1938) — беларускі рэдактар, гісторык, палітычны дзеяч.
* Артурас Барысас (1954—2005) — дзеяч літоўскай контр-культуры, рэжысёр, акцёр, спявак, бібліяфіл.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Панявежыскага павета
Крупка (прыток Проні)

**Крупка**, **Закрунніца** — рака ў Беларусі, у Чавускім і Слаўгарадскім раёнах Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Проня (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 18,5 км. Плошча вадазбору 84 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3 м/км. Пачынаецца за 3,5 км на поўдзень ад вёскі Дрокаўка Чавускага раёна, вусце за 2,5 км на поўдзень ад вёскі Ляцягі Слаўгарадскага раёна. Рэчышча каналізаванае.

Рака дала назву вёсцы Закрупец. Каля ракі населеныя пункты Палоева, Загліннае, Рудня.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Слаўгарадскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Чавускага раёна
Катэгорыя:Прытокі Проні
Ігналіна

**Ігналі́на** () — горад у паўночна-ўсходняй Літве ва Уцянскім павеце. Адміністрацыйны цэнтр Ігналінскага раёна. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

## Гісторыя 
Ігналіна была заснавана ў 1810 годзе як фальварак Ігналін. Хуткае развіццё пачалося пасля пракладкі тут чыгункі Варшава — Санкт-Пецярбург у 1866 годзе. У канцы ХІХ стагоддзя фальварак быў вядомы прамысловасцю, Ігналіна ўваходзіла ў склад Свянцянскага павета Віленскай губерні.

У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Ігналіна занялі войскі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У канцы 1918 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У ходзе польска-савецкай і польска-літоўскай вайны ў 1920 годзе Ігналіна апынулася ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

У 1922—1939 гадах у складзе гміны Даўгелішкі Свянцянскага павета Віленскага ваяводства Польшчы. У 1930-х гадах у Ігналіне дзейнічаў падпольны раённы камітэт Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі. 17—18 верасня 1939 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй:

## Славутасці 
У наваколлі горада ў 1974 годзе быў утвораны Аўкштайцкі нацыянальны парк плошчай 21.100 га, у якім пад аховай знаходзяцца шматлікія азёры (каля 100) і старажытныя лясы.

## Вядомыя асобы 
* Арунас Бубніс (нар. 1961) — літоўскі гісторык і архівіст.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Янава (Ковенскі павет)

**Я́нава**, таксама **Ёнава** () — горад у цэнтральнай Літве, адміністрацыйны цэнтр Янаўскага раёна Ковенскага павета. Горад размешчаны на рацэ Віліі за 106 км ад Вільні і за 32 км ад Коўні. Янава адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

## Гісторыя 
Горад узнік на месцы драўлянага касцёла, які быў пабудаваны па загаду уладальніцы навакольнага маёнтка Марыі Касакоўскай у 1740 годзе. У 1750 годзе вялікі князь Жыгімонт Ваза падараваў прывілей Касакоўскай на пабудову мястэчка з кірмашом і пасяліць тут вольных людзей рознага веравызнання.

Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай паселішча ўвайшло ў склад Расійскай імперыі, дзе ў 1864 годзе атрымаў статус горада. З 1919 года ў складзе Літоўскай Рэспублікі. У 1940 года Янава ў складзе Літоўскай ССР. З 1990 года ў складзе адноўленай Літоўскай Рэспублікі.

## Насельніцтва 
### Нацыянальны склад 
Паводле даных перапісу 2021 года, нацыянальны склад горада быў наступным:

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Морыс Вінчэўскі, яўрэйскі паэт

## Спорт 
* ФК Ёнава — футбольны клуб.
* Гарадскі футбольны стадыён.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Касакоўскія

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1740 годзе
Гніва

**Гніва́**, **Утонька**, **Калінаўка** — рака ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Сож (басейн Дняпра).

Даўжыня каля 15 (20) км. Пачынаецца за 3 км на паўднёвы захад ад пасёлка Залужжа (нежылая), вусце за 3,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Вухава (нежылая), за 1,5 км на паўночны ўсход ад пасёлка Аднаполле. Ад вытоку на працягу 3 км рэчышча каналізаванае. На берагах ракі забалочаны лес, прывусцевая дзялянка на забалочанай абалоне Сажа сярод шматлікіх старычных азёраў.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Сажа
Катэгорыя:Рэкі Веткаўскага раёна
Малы бугай

**Малы́ буга́й**, **чапля-лазянік** або **ваўчок** (*Ixobrychus minutus*) — птушка сямейства , самая дробная чапля.

## Агульныя характарыстыкі 
Даўжыня цела 32—39 см, маса 130—170 г, даўжыня крыла каля 15 см. Цела сціснутае з бакоў. Малы бугай — адзіны прадстаўнік атрада буслападобных, у якіх самец і самка адрозніваюцца афарбоўкай. У дарослых самцоў афарбоўка верха галавы, спіны, махавых і рулявых пёраў чорная, шыя і грудзі вохрыстыя з бураватай падоўжнай палосай, брушка белаватае. Крыючыя пёры крыла жоўтыя, дзюба і ногі зеленаватыя. Самка са спіны бурая са стракацінкамі, жывот, галава і шыя вохрыстыя. Дзюба даўгая, прамая, вострая. Дзюба ў самкі жоўтая з бурым канцом. Маладыя падобныя да самак, але з больш выразнымі палосамі і больш плямістыя. Ногі доўгія, зялёнага колеру.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны: Еўропа (акрамя поўначы), паўднёва-заходняя частка Азіі, паўднёвае ўзбярэжжа Аўстраліі, астравы і паўднёва-ўсходняе ўзбярэжжы Новай Гвінеі, Афрыка на поўдзень ад Сахары, Мадагаскар, Паўночная Афрыка — толькі лакальна. На тэрыторыі Беларусі шырока распаўсюджаны, але даволі рэдкі на гнездаванні від. Насяляе густыя зараснікі над берагамі кантынентальных вадаёмаў паблізу лугоў, а таксама ўчасткі трыснягу з групамі кустоў.

Пералёты від, паўднёвыя папуляцыі аселыя. Пералёты адбываюцца ўначы. Месца зімовак у Афрыцы на поўдзень ад Сахары, а таксама на поўдні гнездавога арэала.

## Асаблівасці біялогіі 
Кормяцца воднымі насякомымі, дробнай рыбай, земнаводнымі, часам яйкамі і птушанятамі дробных прыбярэжных птушак.

Пары, якія гняздуюцца, трымаюцца адасоблена на значнай адлегласці адна ад другой. Гняздо робіць у густых кустах, на паваленых дрэвах, радзей у трыснягу, ажурнае і спружыністае, з галінак, укладзеных спіральна да цэнтра (часам скупа выслана лістамі водных раслін). Яйкі (5—9) авальныя, амаль з аднолькавымі тупымі канцамі, белыя (часам з блакітнавата-зялёным адценнем), часта з больш тоўстымі ўчасткамі з вапны; памеры 34 х 26 мм.

Дзякуючы скрытнаму спосабу жыцця і здольнасці маскіравацца, бугай рэдка пападаецца на вочы нават тады, калі ён пасяляецца побач з жыллём чалавека, але голасам выдае сваю прысутнасць.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. — ISBN 5-85700-095-5.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чаплевыя
Катэгорыя:Птушкі Аўстраліі
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1766 годзе
Катэгорыя:Птушкі на марках
Чорная адзінка

**«Чорная адзінка»** () — філатэлістычная назва першай паштовай маркі каралеўства Баварыя 1849 года. Першая марка на тэрыторыі сучаснай Германіі.

## Гл. таксама 
* Базельская галубка
* Двайная Жэнева
* Ружовая Гронкі
* Чорны пені

## Спасылкі 
* «Der schwarze Einser» — артыкул на сайце кампаніі *Deutsche Post* 
* «Peter Haseney und die erste deutsche Briefmarke»  — нататка пра «Чорную адзінку» на сайце «Typisch Thüringen» (Германія) 
* «Der „Eichstätt-Brief“ — Bayern MiNr. 1» — рэдкі канверт на сайце  Эндаўмента музеяў пошты і тэлекамунікацый (, Германия) 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Баварыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1849 годзе
Катэгорыя:Легендарныя маркі
Катэгорыя:Паштовыя маркі Германіі і яе калоній
Зборная Уругвая па футболе

**Зборная Уругвая па футболе** прадстаўляе Уругвай на міжнародных спаборніцтвах па футболе з 1901 года. Каманда кантралюецца Футбольнай асацыяцыяй Уругвая, якая з’яўляецца адным з 10 членаў КАНМЕБОЛ (Паўднёваамерыканская футбольная канфедэрацыя) і ўваходзіць у ФІФА.

Двухразовы алімпійскі чэмпіён 1924, 1928 гадоў. Чэмпіён свету 1930, 1950 гадоў. Пятнаццаціразовы чэмпіён Паўднёвай Амерыкі 1916, 1917, 1920, 1923, 1924, 1926, 1935, 1942, 1956, 1959 (2), 1967, 1983, 1987, 1995, 2011 гадоў.

## Футбалісты 
### Цяперашні склад 
Наступныя 23 футбалісты былі выкліканыя на ўдзел у асноўнай стадыі чэмпіянату свету 2018 года.

*Статыстыка прыведзена станам на 7 чэрвеня 2018 года пасля матча супраць Узбекістана.*

## Выступы на турнірах 
### Чэмпіянат свету 
### Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі і кубак Амерыкі 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Футбольнай асацыяцыя Уругвая
Гліна (прыток Ліпы)

**Гліна** — рака ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Ліпа (басейн Дняпра).

Даўжыня 15 км. Плошча вадазбору 100 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 ‰. Пачынаецца за 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Салтанаўка, вусце на паўночнай ускраіне вёскі Польпін. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае. У абалоне ракі каля вёскі Бронніца плаціна і сажалка.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-36-110. Выданне 1977 г. 

Катэгорыя:Рэкі Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Сажа
Гліна (прыток Дулепы)

**Гліна**, **Глінка**, **Гнілка** — рака ў Рагачоўскім і Чачэрскім раёнах Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дулепа (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 5 км. Пачынаецца за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Бярозавы Гай Рагачоўскага раёна. Вусце на паўднёвай ускраіне вёскі Асінаўка Чачэрскага раёна. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-36-98. Выданне 1979 г.
* Ліст карты N-36-110. Выданне 1977 г.

Катэгорыя:Рэкі Рагачоўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Чачэрскага раёна
Катэгорыя:Басейн Сажа
Дунай (значэнні)

Назву **Дунай** маюць:

## Рэкі 
* Дунай — другая паводле даўжыні рака Еўропы, упадае ў Чорнае мора.
* Дунай — рака ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Нявіша
* Дунай — рака ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці, прыток ракі Чарніца.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Дунай — вёска ў Іўеўскім сельсавеце Іўеўскага раёна
** Дунай — вёска ў Эйгердаўскім сельсавеце Іўеўскага раёна

* Гомельская вобласць:
** Дунай — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне
** Дунай — вёска ў Рэчыцкім раёне

### Расія 
* Дунай (Прыморскі край)

## Прозвішча 
* Валерый Іванавіч Дунай (нар. 1970) — беларускі фізіёлаг. Кандыдат біялагічных навук (1999), дацэнт (2004).
Глыбокая

**Глыбо́кая**, **Глыбо́чына**, **Глыбо́чыцкі кана́л** — рака ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Чачора (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 11 км. Пачынаецца за 1,5 км на захад ад вёскі Новая Яцкаўшчына, вусце на заходняй ускраіне вёскі Кавалёў Рог. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Сажа
Катэгорыя:Рэкі Чачэрскага раёна
Глушэц (рака)

**Глушэц** — рака ў наваколлях в. Старажоўцы (Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласць, Беларусь), правы прыток Сцвігі.

У кнізе Н. І. Максімава «Днепр и его бассейн» (Кіеў, 1901) згадваецца слова «глушэц» — «старарэчышча, рукаў ракі, ператвораны ў заліў»; у рускіх гаворках «глушица» — «затока, заліў, глухі рукаў ракі, старое рэчышча».

## Гл. таксама 
* Рака Глушыца

## Літаратура 
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Жыткавіц. р-на / П15 Рэд.-укл. В. Р. Феранц. — Мн.: Ураджай, 1994. — 767 с., [8] л. іл. ISBN 5-7860-0614-X

Катэгорыя:Басейн Сцвігі
Катэгорыя:Рэкі Жыткавіцкага раёна
Глодаўка

**Глодаўка** — рака ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, лравы прыток ракі Спорыца (басейн Заходняй Дзвіны). Даўжыня 7,8 км. Пачынаецца з возера Глодава, вусце за 1 км на ўсход ад вёскі Дукі. Рэчышча ад вытоку на працягу 2,9 км каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Мядзелкі
Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёна
Глебкаўка (рака)

**Глебкаўка**, **Глебаўка** — рака ў Мінскім і Смалявіцкім раёнах Беларусі, правы прыток ракі Волмы (басейн Дняпра). Даўжыня 7 км. Пачынаецца за 1 км на паўночны захад ад вёскі Глебкавічы Мінскага раёна, вусце каля вёскі Волма Смалявіцкага раёна. Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу. Па берагах ракі пераважае лес.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Катэгорыя:Рэкі Мінскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Смалявіцкага раёна
Гараднічанка

**Гараднічанка** — рака ў Гродне і Гродзенскім раёне, правы прыток Нёмана.

, XIX ст.]]
Выток — на паўночным усходзе Гродна, у раёне вёсак Малышчына, Кульбакі. Працякае праз гістарычны цэнтр. У раёне пл. Леніна злучаецца з прытокам Юрысдыка (пачынаецца ў раёне вуліц Пушкіна, Дзяржынскага). Упадае ў Нёман у цэнтры Гродна, працякаючы паміж пагоркамі Каложскай царквы і Старога замку.. У міжрэччы р. Гараднічанкі і р. Нёман быў заснаваны горад Гродна.

Даліна ракі ў Гродне паблізу вуліцы Ажэшка ўтварае зону адпачынку, вядомую з XIX ст. як «Швейцарская даліна».

## Назва 
На думку А. Стрыжака, назва ракі Гараднічанка ў Гродне, таксама як і украінскія гідронімы *Городня*, *Городенка* і г. д. — суфіксальнае гідранімічнае ўтварэнне ад *горад*. Назва ракі паходзіць ад назвы паселішча.

В. Швед наадварот першапачатковую назву Гараднічанкі лічыць крыніцай назвы горада Гродна. У сваю чаргу, адпачатным варыянтам тапоніма лічыцца форма «Горадзен», засведчаная як «Городенъ» у летапісных запісах пачынаючы ад XII ст.

«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах *Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis*, латышскіх *Gard-upe, Gardena, Gardauņa*. На Верхнім Павоччы той жа корань *Gard-* у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам *-at-*). Форма *Gar̃dinas* (Гардзінас) захавалася ў літоўскім маўленні аўтахтонных насельнікаў рэгіёна. Рэчка з такой жа назвай працякае на ўскраіне літоўскага Панявежа.

Балцкі гідранімічны корань *Gard-* звязаны з індаеўрапейскім **gherd-* «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага **gher-* «хапаць, абдымаць»). Ад яго таксама і літоўскае *gardas* «загарода (для свойскай жывёлы)», праславянскае **gordъ* «горад (агароджанае месца)».

З таго ж семантычнага шэрагу і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), Габ’я (прыток Дзясны) якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў **gleb(h)-* «сціскаць», **gem-* «хапаць, сціскаць», **ghabh* «хапаць, браць». Мяркуецца, што назвы з семантыкай «сціскання» адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера.

Значэнне назвы ракі такім чынам можна перадаць як «Звілістая, кружлівая (рака)».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Геаграфія Гродна
Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Катэгорыя:Рэкі Гродзенскага раёна
Раёны Віцебска

300px|thumb|Карта Віцебска
Адміністрацыйныя раёны Віцебска былі ўтвораны 19 ліпеня 1940 года па ўказе Прэзідыума Вярхоўнага Савету БССР. У 1948 годзе раёны былі ліквідаваныя. Адноўлены 27 чэрвеня 1951 года.
Горад падзяляецца на 3 раёны:
# **Чыгуначны**, размешчаны ў заходняй частцы горада на правым беразе Заходняй Дзвіны. На тэрыторыі раёна сканцэнтравана значная частка прамысловасці горада: працуе 25 прамысловых прадпрыемстваў, 34 рамонтна-будаўнічыя арганізацыі, арганізацыі камунальнай гаспадаркі, 20 — транспарту і сувязі, чыгуначны і аўтавакзал.
# **Кастрычніцкі**, тэрыторыя якога з'яўляецца гістарычным, культурным і прамысловым цэнтрам горада і ў сапраўдны момант займае плошчу звыш 3500 га. Размешчаны на паўночным усходзе горада. Жылыя масівы раёна злучаюць 4 праспекты і больш 298 вуліц і завулкаў працягласцю звыш 300 км. Па дадзеных перапісу 1999 года ў раёне пражывае 129137 чалавек.
# **Першамайскі**, складаецца з двух вялікіх частак, размешчаных па берагах Заходняй Дзвіны і Лучосы ў паўднёвай частцы горада. З'яўляецца самым буйным раёнам Віцебска. Насельніцтва складае каля 180 тыс. чалавек.

### Жылыя масівы 
Акрамя афіцыйнага падзелу на раёны, традыцыйна вылучаюць шэраг жылых масіваў і мікрараёнаў:
* Білева
* Журжава
* Маркаўшчына
* Медцэнтр
* Альгова
* Тарны
* Ціраспаль, раён Віцебска
* Поўдзень-1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 7а.
Якаў Нікандравіч Барсукоў

**Якаў Никандрович Барсукоў** (5 лістапада 1904, в Кульшычы Слаўгарадскага раёна — 29 верасня 1971) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З 1932 года быў на гаспадарчай рабоце, з 1938 года інструктар, сакратар Добрушскага РК КП(б)Б. У жніўні-кастрычніку 1941 у тыле ворага, арганізоўваў падпольную працу ў Добрушскім раёне. Са студзеня 1942 кіраўнік дыверсійнай групы, з чэрвеня 1942 камісар, у сакавіку — верасні 1943 камандзір 2-й беларускай партызанскай брыгады імя П. К. Панамарэнкі ў Віцебскай вобласці. Адначасова ў чэрвені 1942 — верасні 1943 1-ы сакратар Мехаўскага падполля РК КП(б)Б. З 1943 на партыйнай і гаспадарчай працы.

## Літаратура 
* Камандны склад партызанскіх фарміраванняў на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны
* 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Ружовая Гронкі

**«Ружовая Гронкі»**, або **«Ружа Гронкі»**; () — філатэлістычная назва паштовай маркі Італіі, выпушчанай у красавіку 1961 года да дзяржаўнага візіта прэзідэнта гэтай краіны Джавані Гронкі ў Лацінскую Амерыку.

## Гл. таксама 
* Базельская галубка
* Двайная Жэнева
* Чорная адзінка
* Чорны пені

Катэгорыя:Філатэлія
Катэгорыя:Гісторыя Італіі
Катэгорыя:Легендарныя маркі
Андрэй Аляксандравіч Міронаў

**Андрэй Аляксандравіч Міронаў** (прозвішча пры нараджэнні: **Менакер**, ; ) — савецкі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр-пастаноўшчык, сцэнарыст, эстрадны спявак, народны артыст РСФСР.

## Біяграфія 
### Сям’я бацькоў 
Андрэй Аляксандравіч Міронаў нарадзіўся 7 сакавіка 1941 года ў радзільным доме імя Рыгора Львовіча Граўэрмана ў сям’і эстрадных артыстаў Аляксандра Сямёнавіча Менакера і Марыі Уладзіміраўны Міронавай.

Дзіця нарадзілася 7 сакавіка, аднак бацькі ўказалі ў якасці даты нараджэння 8 сакавіка. На тэму гэтай даты бацькі нават выканалі рэпрызу: «Андрэй — падарунак жанчынам у Жаночы дзень 8 сакавіка».

Брат (па бацьку): Кірыл Аляксандравіч Ласкары. Дачка: Марыя Андрэеўна Міронава (ад Кацярыны Георгіеўны Градавай). Прыёмная дачка: Марыя Андрэеўна Галубкіна (ад Ларысы Іванаўны Галубкінай). Траюрадны брат: рэжысёр Леанід Ісакавіч Менакер.

### Юнацтва 
У 1948 годзе Андрэй Менакер паступіў у першы клас 170-й мужчынскай школы горада Масквы. У 1950 годзе бацькі змянілі прозвішча Андрэю, ён стаў Міронавым.

Першая спроба зняцца ў кіно (у фільме «Садко»), зробленая летам 1952 года, не ўдалася. Адабраны сыграць у масоўцы будучы акцёр быў забракаваны рэжысёрам Аляксандрам Птушко.

У 1955 годзе адбыўся тэатральны дэбют Міронава на школьнай сцэне. Андрэй сыграў ролю фон Краўзэ ў спектаклі «Рускія людзі» паводле К.Сіманава.

У 1958 годзе Андрэй Міронаў заканчвае школу і паступае ў Тэатральнае вучылішча імя Б. В. Шчукіна пры Дзяржаўным акадэмічны тэатры імя Я.Вахтангава.

У 1960 годзе Андрэй Міронаў здымаецца ў сваім першым фільме : «А калі гэта каханне?» Рэжысёра Юлія Якаўлевіча Райзмана.

## Творчасць 
Працаваў у Тэатры сатыры. Камедыйны акцёр, іранічны, элегантны, адораны пластычна і музыкальна. У многіх (асабліва позніх) работах выявіўся драматычны талент Андрэя Міронава, яго здольнасць да глыбокага псіхалагічнага аналізу, вострай трактоўкі ролі: Жадаў («Даходнае месца» А. Астроўскага, 1967), Фігаро («Вар’яцкі дзень, або Жаніцьба Фігаро» П. Бамаршэ, 1969), Хлестакоў («Рэвізор» М. Гогаля, 1972), Чацкі («Гора ад розуму» паводле А. Грыбаедава, 1976), Лапахін («Вішнёвы сад» А. Лэхава, 1983). Паставіў: «Бывай, канферансье» Р. Горына (1984, роля Канферансье), «Цені» М. Салтыкова-Шчадрына (1987, роля Клаверава) і інш.

3 1961 года здымаўся ў кіно: «Сцеражыся аўтамабіля» (1966), «Брыльянтавая рука» (1969), «Уласнасць рэспублікі» (1971), «Саламяны капялюшык» (1974), «12 крэслаў» (1976), «Мой сябар Іван Лапшын» (1982, вып. 1985), «Бландзінка за вуглом» (1984), «Перамога» (1985) і інш.

### Фільмаграфія 
* 1969 — Брыльянтавая рука
* 1971 — Старыя-разбойнікі
* 1987 — Чалавек з бульвара Капуцынаў

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* .
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры агучвання СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Тэатральнага інстытута імя Барыса Шчукіна
Катэгорыя:Постаці Маскоўскага тэатра Сатыры
Катэгорыя:Памерлі ад інсульту
Катэгорыя:Памерлі на сцэне
Мадонна (спявачка)

**Мадонна Луіза Вераніка Чыконэ** (; нар. , Бей-Сіці, Мічыган, ЗША) — больш вядомая як Мадонна, амерыканская , музыкант, , , , , танцоўшчыца, , , мадэльер, мадэль, вядомая большасці дзякуючы сваім відэакліпам, сцэнічным выступленням, а таксама выкарыстанню палітычных, сексуальных і рэлігійных вобразаў у сваіх працах. Самая паспяховая спявачка ў гісторыі. Прадала больш за 350 мільёнаў копій сваіх альбомаў. Яе багацце ацэньваецца ў больш за 1,3 мільярда долараў ЗША.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзілася ў шматдзетнай сям’і італьянскіх імігрантаў. Вучылася на балетным аддзяленні Мічыганскага ўніверсітэта.

Дэбютны альбом «Мадонна» выйшаў у 1983 і атрымаў шырокую папулярнасць. Пазней выйшлі музычныя дыскі «Ты можаш танцаваць» (1987), «Эротыка» (1993), «Музыка» (2001) і інш. Адна з першых зорак поп-музыкі, якая пачала шырока выкарыстоўваць відэакліпы. Як актрыса здымалася ў кінафільмах розных жанраў «Адчайна шукаю С’юзэн», «Эвіта», «У ложку з Мадоннай» і інш., аднак гэтыя ролі не прынеслі ёй прызнання. Аўтар аўтабіяграфічнай кнігі.

У другой палове 1980-х — пачатку 1990-х г. з’яўлялася адной з самых вядомых і папулярных у свеце эстрадных спявачак. Яе сусветнай вядомасці паспрыялі скандальны імідж сексуальна разняволенай жанчыны, шакіруючыя паводзіны і выказванні, а таксама ўмела арганізаваныя рэкламныя і піараўскія акцыі.

4 мая 2024 года Мадонна дала найвялікшы канцэрт за сваю карʼеру. Бясплатнае шоу на пляжы Капакабана ў Рыа-дэ-Жанэйра наведалі 1,6 мільёна чалавек.

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* *Madonna* (1983)
* *Like a Virgin* (1984)
* *True Blue* (1986)
* *Like a Prayer* (1989)
* *Erotica* (1992)
* *Bedtime Stories* (1994)
* *Ray of Light* (1998)
* *Music* (2000)
* *American Life* (2003)
* *Confessions on a Dance Floor* (2005)
* *Hard Candy* (2008)
* *MDNA* (2012)
* *Rebel Heart* (2015)
* *Madame X* (2019)

### Зборнікі 
* *The Immaculate Collection* (13 лістапада 1990);
* *Something to Remember* (7 лістапада 1995);
* *GHV2: Greatest Hits Volume 2* (13 лістапада 2001);
* *Celebration* (18 верасня 2009)

### Альбомы рэміксаў 
* *You Can Dance* (17 лістапада 1987);
* *GHV2 Remixed: The Best of 1991—2001* (снежань 2001);
* *Remixed & Revisited* (25 лістапада 2003);
* *Confessions Remixed* (2006)

### Саўндтрэкі 
* *Vision Quest * (15 лютага 1985);
* *Who’s That Girl* (24 чэрвеня 1987);
* *I’m Breathless* (22 мая 1990);
* *Evita* (29 кастрычніка 1996);
* *The Next Best Thing* (22 лютага 2000);

## Літаратура 
* 

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Madonna.com 
* materialgirlcollection 
* mobileroadie.com/apps/madonna
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залу славы рок-н-рола
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ivor Novello Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залатая маліна»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Джуна»
Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards
Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы ЗША
Бруно Крэмер

{{Кінематаграфіст
 |імя                  = Бруно Крэмер
 |арыгінал імя         = Bruno Cremer
 |выява                = 
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы       = 
 |імя пры нараджэнні   = Bruno Jean Marie Cremer
 |дата нараджэння      = 
 |месца нараджэння     = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |прафесія             = 
 |грамадзянства        = 
 |гады актыўнасці      = 1952—2006
 |кірунак              = 
 |кінастудыя           = 
 |узнагароды           = {

}
«Залаты Буаярд»
}}

**Бруно Крэмер** (; , Сен-Мандэ, Францыя — , , Францыя) — французскі . Сапраўднае імя — Бруно Жан Мары.

Найбольшую вядомасць Крэмеру прынесла роля паліцэйскага камісара Мегрэ, героя шматлікіх раманаў Жоржа Сіменона. Французскае тэлебачанне паказвала фільмы пра расследаванні Мегрэ з 1991 па 2005 гады. У агульнай складанасці Крэмер зняўся ў 54 серыях. Серыял лічыцца самай удалай экранізацыяй раманаў Жоржа Сіменона.
## Фільмаграфія 
* (1975) «Добрыя і злыя» — *інспектар Бруно Дэшам*

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Губаногія

**Губаногія** (*Chilopoda*) — клас членістаногіх з надкласа мнаганожак (*Myriapoda*).

## Апісанне 
Цела (даўжынёю ад некалькіх міліметраў да 30 см) пляскатае, падзелена на галаву і сегментаванае (ад 19 да некалькіх дзесяткаў членікаў) тулава. На галаве пара вусікаў і 3 пары сківіц, па баках вялікая колькасць простых вочак (у некаторых вочак няма). На кожным сегменце па адной пары канечнасцей. Захопліваюць і трымаюць здабычу з дапамогай першай пары тулаўных канечнасцяў (нагасківіцы), унутры якіх размешчаныя атрутныя залозы.

Раздзельнаполыя.

## Таксанамія 
Адрозніваюць 4 атрады: , , , . Вядома каля 2800 відаў.

## Арэал і экалогія 
Пашыраны ўсюды, асабліва ў тропіках і субтропіках. Жывуць у глебавай падсцілцы, пад карой дрэў або ў шчылінах паміж камянямі. Актыўныя ўначы, удзень хаваюцца. Усе прадстаўнікі групы — драпежнікі. Кормяцца беспазваночнымі, зрэдку дробнымі пазваночнымі.

## Значэнне 
Яд некаторых прадстаўнікоў небяспечны для чалавека і можа выклікаць аняменне і часовы параліч.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Класы жывёл
Каёт

**Каёт**, таксама **Лугавы воўк** (*Canis latrans*) — драпежнае млекакормячае сямейства сабачых. Назва паходзіць ад ацтэкскага *coyotl*, «боскі сабака». Лацінская назва віду азначае «сабака, які брэша».

## Апісанне 
Па памерах каёт прыкметна саступае звычайнаму ваўку. Даўжыня цела — 75-100 см, хваста — каля 30 см, вышыня ў карку — 50 см; маса — да 21 кг. Як і ў іншых дзікіх сабак, у каёта стаячыя вушы і доўгі пушысты хвост.

Футра даўжэйшае, чым у ваўка. Афарбоўка бурая з чорнымі і шэрымі кропачкамі, на пузе — вельмі светлая. Канец хваста чорны.

Катэгорыя:Сабачыя
Джэймс Кэмеран

**Джэймс Кэмеран** (рэдк. **Джэймс Камеран**, ; нар. , Капускасінг, Антарыа, Канада) — канадскі , , . Адзін з самых паспяховых рэжысёраў планеты: 9 карцін сабралі ў пракаце больш за 5,5 млрд долараў. Зняў два самых касавых мастацкіх фільмы ў гісторыі кінематографа: «Тытанік» (1997), які атрымаў 11 прэмій «Оскар» (у тым ліку найлепшы прадзюсар, рэжысёр і мантажор) і «Аватар», які атрымаў 3 прэміі «Оскар» (найлепшыя спецэфекты, найлепшае мастацкае афармленне, найлепшая аператарская праца) (2010).

## Фільмаграфія 
### Рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар 
* 1978 — *Xenogenesis*
* 1981 — *Piranha Part Two: The Spawning*
* 1984 — *Тэрмінатар* ()
* 1986 — *Чужыя* ()
* 1989 — *The Abyss*
* 1991 — *Тэрмінатар 2: Судны дзень* ()
* 1994 — *Праўдзівая хлусня* ()
* 1996 — *T2 3-D: Battle Across Time*
* 1997 — *Тытанік* ()
* 2000 — *Dark Angel*
* 2002 — *Expedition: Bismarck*
* 2003 — *Ghosts of the Abyss*
* 2005 — *Aliens of the Deep*
* 2009 — *Аватар* ()
* 2022 — *Аватар: Шлях вады* ()

### Сцэнарыст 
* 1985 — *Rambo: First Blood, Part 2* (разам з Сільвестрам Сталонэ)
* 1995 — *Strange Days* (разам з Джэем Коксам)

### Прадзюсар 
* 2002 — *Solaris* (разам з Джонам Ландау)
* 2011 — *Sanctum*

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Узнагароды і намінацыі на сайце IMDb

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Канады
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Іван Іванавіч Грыгаровіч

**Іван Іванавіч Грыгаровіч** (, , Расійская імперыя — ) — археолаг, гісторык, археограф, святар, збіральнік рукапісаў па гісторыі Беларусі. Належаў да «старабеларускага» гістарычнага напрамку. Бацька расійскага гісторыка і бібліёграфа Мікалая Іванавіча Грыгаровіча.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1792 годзе ў горадзе Прапойск Магілёўскай губерні (цяпер — горад Слаўгарад Магілёўскай вобласці Беларусі). У 1811 годзе скончыў Магілёўскую духоўную семінарыю. У 1811—1815 гадах выкладаў у Магілёўскім духоўным вучылішчы. У 1819 годзе І. І. Грыгаровіч са ступенню кандыдата скончыў Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію, затым знаходзіўся на пасадзе рэктара вучылішчаў у Віцебску і Гомелі, пазней — служыў прыдворным протаіерэем. З 1837 года быў сябрам археаграфічнай камісіі, у складзе якой выдаў першы беларускі археаграфічнай сход крыніц — «Беларускі архіў старажытных грамат» (ч.1, Масква 1824; ч.2-я знойдзена ў рукапісным стане ў 1958 годзе). Асноўная праца, выдадзеная І. І. Грыгаровічам па беларускай гісторыі і археаграфіі — 5-томныя «Акты, относящиеся к истории Западной России…» ( СПб, 1843-53), у якіх сабраны ўнікальныя дакументы па гісторыі Беларусі, Літвы і Украіны XIV—XVII стагоддзяў. Быў таксама аўтарам духоўнай літаратуры, напісаў «Исторические сведения о жизни Святого Митрофания» (СПб, 1832).

## Праца 
* Белорусский архив древних грамот. — М., 1824. 
* Исторические сведения о жизни святого Митрофана. — СПб., 1832.
* Переписка пап с российскими государями в XVI в. — СПб., 1834.
* Акты, относящиеся к истории Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. В 5 т. Т.5. 1633—1699. 1853. 
* Сочинения духовного содержания. СПб., 1862.
* Собрание сочинений Георгия Конисского. СПб., 1835.

## Літаратура 
* *Суднік М.* Збіральнік беларускай старажытнасці // «Беларусь», 1945, № 11-12*
* *Иконников В. С.'' Опыт русской историографии, т. 1-2. — Киев, 1891—1908.
* 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія ў Рускім біяграфічным слоўніку
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Святары Рускай праваслаўнай царквы
Краявочка прыдарожная

**Краявочка прыдарожная** ці **Буйнавочка** (*Lopinga achine*) — від матылькоў сямейства Німфаліды.

## Апісанне 
Размах крылаў матыля ад 45 да 55 міліметраў. Крылы бурыя, уздоўж вонкавага краю зверху рады вялікіх круглых плям у жоўтых абадках. Спод крылаў святлейшы, з плямамі, цэнтрыраванымі белай «зрэнкай». На заднім крыле белая перавязь.

Палавы дымарфізм слаба выяўлены.

(MHNT) Lopinga achine - Łapajówka Poland - male dorsal.jpg| *Lopinga achine* ♂   	
(MHNT) Lopinga achine - Łapajówka Poland - male ventral.jpg| *Lopinga achine* ♂   △ 	 

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджана ў палеарктычнам рэгіёне ад Францыі да Японіі. У Еўропе распаўсюджана амаль на ўсёй тэрыторыі Францыі да Паўднёвай Фінляндыі праз Цэнтральную Еўропу. Мяжа распаўсюджвання на поўдні — у паўночнай частцы Іспаніі. У Беларусі папуляцыі віду знойдзены па ўсёй тэрыторыі, але лакальныя. Месцы пражывання — вільготныя лясы, пераважна алешнікі і мяшаныя цемнахвойна-драбналістыя лясы; па палянах, узлесках, уздоўж балот, пад полагам лесу.

## Асаблівасці біялогіі 
За год дае 1 пакаленне. Час лёту з канца ліпеня па пачатак жніўня. Матылі смокчуць сок, які бродзіць і выцякае з дрэў, вільгаць з глебы. Кармавыя расліны вусеня розныя дзікарослыя метлюжковыя, напрыклад, . Зімуюць вусені.

## Галерэя 

Выява:Lopinga achine gliwa.jpg
Выява:Stamp of Belarus - 1996 - Colnect 278427 - Woodland Brown Lopinga achine.jpeg|Паштовая марка Беларусі, 1996

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
* A website dedicated to European Butterflies

Катэгорыя:Німфаліды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1763 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Насякомыя на марках
Сусветная выстаўка паштовых марак «Прага 1962»

[thumb|[Паштовая марка СССР. Лагатып і прызы міжнародных выстаў у Празе (1950, 1955, 1962)]]
**Першая Сусветная выстаўка паштовых марак «Прага 1962»** () — міжнародная філатэлістычная выстаўка, якая праводзілася з 18 жніўня па 2 верасня 1962 года ў Празе.

## Кароткі агляд 
«Прага 1962» была першай у серыі штогадовых сусветных выстаў, якія арганізуюцца пад патранатам Міжнароднай філатэлістычная федэрацыі (ФІП), і стала найбольш буйной і змястоўнай выстаўкай падобнага роду за ўсе папярэднія гады існавання паштовых марак (пачынаючы з 1840 года).

У выставе прынялі ўдзел арганізацыі і прыватныя асобы з 86 краін, якія прадэманстравалі 73 дзяржаўныя экспазіцыі афіцыйнага класа, падрыхтаваныя паштовымі адміністрацыямі і музеямі, і каля 1400 калекцый, якія належалі філатэлістам.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Філатэлістычныя выстаўкі
Катэгорыя:Культура Прагі
Катэгорыя:Міжнародныя выстаўкі
Катэгорыя:1962 год у Празе
Палярная пошта

**Палярная пошта** () — авіяцыйныя, марскія і іншыя паштовыя лініі сувязі паміж кантынентам і паштовымі службамі, якія дзейнічаюць у зоне Арктыкі і Антарктыкі. У больш вузкім сэнсе пад палярнай поштай разумеюць філатэлістычную назву пошты экспедыцый, якія знаходзяцца ў Арктыцы і Антарктыдзе, уключаючы даследчыя дрэйф-станцыі, а таксама адпраўленні, пазначаныя адпаведнымі паштовымі і дадатковымі штэмпелямі. Да калекцый палярнай пошты адносяць таксама маркі палярных сюжэтаў або з палярнымі надпісамі.

## Гл. таксама 
* Катастрофная пошта

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пошта
Міжнародная філатэлістычная федэрацыя

**Міжнародная федэрацыя філатэліі** (ФІП; ) — самая прадстаўнічая міжнародная асацыяцыя філатэлістаў. Штогод пад патранатам ФІП арганізуюцца сусветныя і міжнародныя выстаўкі.

## Гісторыя 
Была заснавана 18 чэрвеня 1926 года на ўстаноўчым кангрэсе ў Парыжы. Першапачаткова ў яе ўваходзілі нацыянальныя філатэлістычная федэрацыі некалькіх еўрапейскіх краін. У 1967 годзе на 36-м кангрэсе ФІП у лік яе сяброў было прынята і Усесаюзнае таварыства філатэлістаў. Па стане на верасень 2008 года, ФІП аб'ядноўвала нацыянальныя філатэлістычная саюзы з 87 краін свету, а таксама тры кантынентальныя федэрацыі на правах асацыяванага сябра.

## Гл. таксама 
* Сусветная выстаўка паштовых марак «Прага 1962»

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Філатэлія
Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Кіўсякі

**Кіўсякі́**, **тысячано́жкі** (*Julida*) — найбольш звычайны атрад двупарнаногіх мнаганожак. Распаўсюджаная група наземных бесхрыбетных, якія жывуць у лясной падсцілцы, у тым ліку і ва ўмераных шыротах.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.313
*  — Julus terrestris.

Катэгорыя:Двухпарнаногія
Катэгорыя:Атрады жывёл
Перыкаліі

**Перыкаліі** (*Pericallia*) — род матылькоў падсямейства Мядзведзіцы. Адзіным прадстаўніком роду з’яўляецца **Мядзведзіца-гаспадыня** ці **Вялікая мядзведзіца** (*Pericallia matronula*).

Вялікі, яркі, прыгожы матыль. Размах крылаў 70—80 мм. Пярэднія крылы цёмна-бура-карычневыя, уздоўж пярэдняга краю крылаў 4—5 вялікіх і маленькіх жоўтых плям, такія ж плямы каля ўнутранага вугла. Заднія крылы жоўтыя ці аранжавыя з 2 радамі вялікіх чорных плям, якія часцей за ўсё зліваюцца. Паміж гэтымі радамі асобная чорная пляма. Брушка чырвонае з чорнымі папярочнымі плямамі на кожным сегменце.
 Беларусі, 2004]]
Від водзіцца ў Цэнтральнай Еўропе, Паўднёвай Сібіры, Іркуцку, Забайкаллі, на сярэднім Амуры, у Прымор’і, на паўднёвым Сахаліне, у Паўночнай Манголіі, Карэі і Японіі.

Лічынкі харчуюцца відамі радоў , , , , , , а таксама .

## Літаратура 
* *Гаврилов А. В.*, *Пуренок М. В.* Изучение фенологии и опыт лабораторного содержания медведицы-хозяйки (Pericallia matronula L.) // Лесная наука на рубеже XXI века: Сб. науч. тр./ Ин-т леса НАН Б. — Гомель, 1997. — Т. 46. — С. 216—217.

## Спасылкі 
* Мядзведіца-гаспадыня ў Чырвонай кнізе Беларусі  

Катэгорыя:Мядзведзіцы
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя на марках
Сцыцінастрома духмяная

**Сцыцінастрома духмяная** (*Scytinostroma odoratum*) — рэдкі від грыбоў сямейства Лахнакладыевыя. Сустракаецца ва ўмераных лясах паўночнага паўшар'я.

Абараняецца ў Польшчы.

## Апісанне 
Пладовае цела распрасцёртае, ад крэмавага да бледна-бурага, край прырастае. Гіменафор гладкі або пакрыты буграми. У пладовым целе маюцца вілачкава-разгалінаваныя гіфы шырынёй 0,8-2 мкм і цысціды памерам 18-50 × 3-6 мкм з зярністым змесцівам. Гіфы без пражак. Базідыі 20-50' 4-6 мкм. Споры эліптычныя, 5,5-8,5 '3-5 мкм.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: Еўропа, Азія, Паўночная Амерыка. На Беларусі адзначаны ў Віцебскай, Гомельскай і Магілёўскай абласцях. Сустракаецца ў дубовых, грабавых, хваёвых лясах. Расце і ўтварае пладовыя целы як сапратроф на валежнай драўніне лісцевых парод дрэў (вольха чорная, бяроза, граб звычайны) і хвойных. У заходняй частцы Еўропы адзначаецца пераважна на хвойных дрэвах. 

Пладовыя целы з'яўляюцца ў чэрвені — жніўні. Грыб выклікае белую гніль драўніны.

## Спасылкі 
* Сцыцінастрома духмяная ў Чырвонай кнізе Беларусі

Катэгорыя:Сыраежкавыя (парадак)
Шэн

**Шэн** (*Sheng*) — кітайскі музычны духавы інструмент. Вырабляецца з бамбукавых кіяў.

## Гісторыя 
thumb|150px|злева|Шэн-музыкант. Каля 1780
У 1740 годзе Джоан Уайлд (*Johann Wilde*) падарожнічаў па Кітаі, дзе і пазнаёміўся з музычным інструментам *шэн*; ён жа лічыцца яго распаўсюднікам у Еўропе. Аднак, некаторыя лічаць, што інструмент патрапіў у Еўропу на некалькі стагоддзяў раней.

У пачатку XIX стагоддзя інструмент з’явіўся прататыпам для вынаходніцтва фісгармоніі ды акардэона.

## Гл. таксама 
* Музычны інструмент
* Губны гармонік

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кітайскія музычныя інструменты
Катэгорыя:Духавыя музычныя інструменты
Катэгорыя:Арган
Чыгірынскае вадасховішча

**Чыгірынскае вадасховішча** — вадасховішча ў Беларусі, у Магілёўскай вобласці. Размешчана на мяжы Кіраўскага і Быхаўскага раёнаў, на рацэ Друць.

Створана ў 1960 годзе. Плошча паверхні вадасховішча 23,4 (17) км, найболшая шырыня 1,8 (2,4) км, даўжыня берагавой лініі 55 км. Поўны аб’ём вады дасягае 62,6 млн м³.

У вадасховішча ўпадаюць рэкі Балонаўка і Вепрынка. Каля вадасховішча населеныя пункты Балонаўка, Праточнае, Чыгірынка, Падлужжа, Чачэвічы, Грудзічына, Кароўчына.

Выкарыстоўваецца ў энергетычных мэтах (Чыгірынская ГЭС) і для стварэння ўмоў актыўнага адпачынку.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Могилёвская область. Общая характеристика водохранилищ. // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Могилёвская область. Морфометрические показатели и характерные уровни водохранилищ // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Вадасховішчы Кіраўскага раёна
Катэгорыя:Вадасховішчы Быхаўскага раёна
Катэгорыя:Друць
Катэгорыя:З’явіліся ў 1960 годзе
Сістатрэма таркападобная

**Сістатрэма таркападобная** (*Sistotrema raduloides*) — рэдкі від грыбоў сямейства . Сустракаецца ва ўмераных лясах паўночнага паўшар'я.

## Арэал 
Рэдкі галарктычны від, мае перарывістае распаўсюджванне ў Еўропе, Азіі, Паўночнай Амерыцы. У Беларусі адзначаны ў Брэсцкай (Іванаўскі раён), Гомельскай (Жыткавіцкі раён), Мінскай (Стаўбцоўскі раён) і Магілёўскай (Клічаўскі раён) абласцях.

## Біялогія 
Пладовыя целы з'яўляюцца ў ліпені — верасні.

## Спасылкі 
* 
* Сістатрэма таркападобная ў Чырвонай кнізе Беларусі
* Sistotrema raduloides 
* Фатаграфіі

Катэгорыя:Яжоўнікавыя
Музычны інструмент

[thumb|[Класічная гітара]]
**Музычны інструмент** — звычайна, прылада, з дапамогай якой музыкі выконваюць або імправізуюць музыку або любыя, у тым ліку і не музычныя неарганізаваныя гукі.

Цяпер існуючыя звычайныя музычныя інструменты падзяляюцца на некалькі груп: струнныя шчыпковыя, струнныя смычковыя, медныя духавыя, язычковыя духавыя, драўляныя духавыя, ударныя. У асобную групу можна вылучыць клавішныя інструменты, хоць спосабы гуказдабывання ў іх часцяком розныя. Агульнапрынятая навуковая класіфікацыя музычных інструментаў сістэма Хорнбосцеля — Закса.

## Гл. таксама 
* Капшук

## Спасылкі
Прыдняпроўская нізіна

**Прыдняпроўская нізіна**, **Дняпроўская нізіна** — нізіна на поўдні Усходне-Еўрапейскай раўніны на тэрыторыі Беларусі і Украіны. З'яўляецца шырокай далінай ракі Днепр з сістэмай надабалонкавых тэрасаў. Абмежаваная Сярэднярускім і Прыдняпроўскім узвышшамі. Шырыня 120 км, вышыня 50—160 м над узроўнем мора (максімальная 226 м). Складзеная з флювіягляцыяльных і алювіяльна-азёрных пяскоў, суглінкаў, лёсаў і лёсападобных суглінаў. Рэльеф пераважна плоскі, слабапарэзаны. Вялікая частка тэрыторыі разараная.

## Літаратура 
* Приднепровская низина // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9
* 

Катэгорыя:Нізіны Беларусі
Катэгорыя:Нізіны Украіны
Катэгорыя:Рэльеф Гомельскай вобласці
Гіганцкая афрыканская мнаганожка

**Гіганцкая афрыканская мнаганожка** або **Гіганцкі чорны афрыканскі кіўсяк** (*Archispirostreptus gigas*) — від двупарнаногіх мнаганожак з атрада *Spirostreptida*. Дасягае рэкордных для мнаганожак памераў: да 28 см у даўжыню і да 2,5 см у дыяметры.

## Апісанне 
Жыве ў лясной падсцілцы, у норах жывёл, пад камянямі. Колер цела чорны, бліскучы або матавы, некаторыя часткі цела і ногі чырванавата-карычневыя. Жывуць 7-10 гадоў.

## Распаўсюджанне 
Трапічная і субтрапічная Афрыка. У хатніх умовах трымаюць аматары ў шматлікіх краінах.

Катэгорыя:Двухпарнаногія
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе