open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рыёдзі Наёры

**Рыёдзі Наёры** () — японскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі ў 2001 годзе разам з К. Б. Шарплесам і У. С. Ноўлсам «за даследаванні, якія выкарыстоўваюцца ў фармацэўтычнай прамысловасці — стварэнне хіральных каталізатараў акісляльна-аднаўленчых рэакцый».

## Біяграфія 
Скончыў універсітэт у г. Кіёта ў 1967 годзе. З 1968 года ва ўніверсітэце г. Нагоя (з 1972 года прафесар; з 2000 года дырэктар навукова-даследчага цэнтра матэрыялазнаўства). У 2001—2002 гадах прэзідэнт Японскага хімічнага таварыства.

Аўтар навуковых прац па арганічнай хіміі. Распрацаваў аптычна актыўныя каталізатары для ажыццяўлення хіральна каталізавальных рэакцый асімітрычнага гідрыравання (1980), што дазволіла рэалізаваць прамысловы сінтэз энантыямераў хімічных злучэнняў і лекавых прэпаратаў з амаль 100-% выхадам канчатковых прадуктаў.

Член Японскай акадэміі (2002), замежны член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (2001), Расійскай АН (2003).

## Узнагароды 
* 2010 — Вялікі залаты медаль РАН імя М. В. Ламаносава
* 2001 — Нобелеўская прэмія па хіміі
* 2001 — Прэмія Вольфа па хіміі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія на сайце Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Хімікі Японіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Японіі
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Замежныя члены Кітайскай акадэміі навук
Рацьзя

**Рацьзя** () — горад на поўдні В’етнама. Адміністрацыйны цэнтр правінцыі К'ензянг. Насельніцтва (2009 г.) - 226 316 чал.

Рацьзя быў заснаваны каланіяльнымі французскімі ўладамі ў 1867 г. на месцы старога кхмерскага паселішча. Лічыцца, што назва горада паходзіць ад в'етнамскага слова *rạch*, літаральна "канал". У 1970 г. Рацьзя стаў цэнтрам правінцыі К'ензянг.

Рацьзя важны транспартны цэнтр у дэльце Меконга. Дзейнічаюць мясцовы аэрапорт, пасажырскі і рыбалоўны порт, аўтобусная станцыя. У развіцці эканомікі (2012 г.) вызначаюцца сферы паслуг (72,48%) і рыбалоўства (10,81%).

## Спасылкі
*Trang thông tin điện tử Thành phố Rạch Giá tỉnh Kiên Giang 
*Побег в тропический рай

Катэгорыя:Гарады В’етнама
Яо

— горад у Японіі, які знаходзіцца ў прэфектуры Осака. Плошча горада складае 41,71 км ², насельніцтва — 270.887 чалавек (1 чэрвеня 2010), шчыльнасць насельніцтва — 6.494,53 чал. / км ².

Горад быў заснаваны 1 красавіка 1948 года.

Горад вядомы фестывалем японскай песні *Kawachi ondo* (河内音頭). У першы дзень адбываецца парад танцораў па вуліцы ў маляўнічых касцюмах. На другі дзень сотні людзей збіраюцца разам каля сярэдняй школы Яо на , каб танцаваць і святкаваць свае гістарычныя песні і танца.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на востраве Хонсю ў прэфектуры Осака рэгіёна Кінкі. З ім мяжуюць горада Осака, Хігасіосака, Касівара, Фудзіідэра, Мацубара і пасёлкі Хегуры, Санга.

## Насельніцтва 
Насельніцтва горада складае 270.887 чалавек (1 чэрвеня 2010), а шчыльнасць — 6.494,53 чал. / км ². Змена колькасці насельніцтва з 1980 па 2005 гады:
* 1980—272 706 чал.
* 1985—276 394 чал.
* 1990—277 568 чал.
* 1995—276 664 чал.
* 2000—274 777 чал.
* 2005—273 487 чал.

## Прамысловасць 
Машынабудаванне, каляровая металургія, хімічная, тэкстыльная і харчасмакавая прамысловасці. Ёсць аэрапорт.

## Сімволіка 
Дрэвам горада лічыцца гінкга, кветкай — хрызантэма.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Осака
Катэгорыя:Цэнтральныя гарады Японіі
Якудза

(ヤクザ)]]

**Якудза** — традыцыйная форма арганізаванай злачыннасці ў Японіі, групоўкі якой займаюць лідарскае становішча ў крымінальным свеце краіны. Бярэ пачатак ад вандроўных самураяў, члены групоўкі карыстаюцца самурайскім рытуаламі і для ідэнтыфікацыі выкарыстоўваюць татуіроўкі. Традыцыйнымі займаюцца наступнымі відамі злачынстваў: вымагальніцтва, шантаж, кантрабанда, гандаль наркотыкамі, прастытуцыя, азартны бізнес, кантралююць шэраг рэстаранаў і кафэ, кампаніі грузаперавозак. У пачатку 1960-х гадоў членаў якудзы налічвалася 180000 тысяч. Яны аб’яднаны ў 2000 банд, дробныя групоўкі ўваходзяць у склад буйных крымінальных груповак. Групоўкі маюць строгую іерархію, строгі кодэкс паводзінаў.

## Літаратура 
* Peter B. E. Hill: The Japanese mafia. Yakuza, mafia and the state. Oxford 2003
* Taro Yamada, Guido Keller (Hrsg.): Bizzaria. 555 japanische Eigenarten und Mafia-Adressen. Angkor Verlag, 2002, ISBN 3-936018-07-3.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Злачыннасць у Японіі
Катэгорыя:Арганізаваная злачыннасць
Катэгорыя:Крымінальныя субкультуры
Ямасакі Ансаі

**Ямасакі Ансаі** (, Кіёта-) — японскі філосаф, прыхільнік неаканфуцыянства Чжу Сі.

Быў будысцкім манахам, пазней адмовіўся ад будызму. Пераапрацаваў маральныя законы канфуцыянства пад рэлігійную канцэпцыю сінтаізма. Стварыў філасофскую сістэму, якая мела вялікі ўплыў, і базавалася на легендах сінтаізма і канцэпцыі неаканфуцыянства. Філасофія Ямасакі зрабілася папулярнай у Японіі, крыніцай нацыяналізму і шанавання Імператара.

## Літаратура 
* Jolanta Tubielewicz: Historia Japonii. Wrocław: Ossolineum, 1984. ISBN 83-04-01486-6.

Катэгорыя:Філосафы Японіі
Гункі

**Гункі** — літаратурны жанр, японскія ваенныя эпапеі, якія сталі асноўнай апавядальнай літаратурай перыяду Камакура (XII-XIV стст.). Аснова сюжэту гункі - гістарычныя падзеі. Паданням уласцівыя шматлікія рысы, характэрныя для эпасу, галоўная з якіх - маштабнасць падзей. Для гункі ўласціва гіпербалізацыя падзей. Лічыцца, што гункі запісваліся ў манастырах, з апавяданняў біва-хосі (манахаў-сляпцоў, якія вандравалі па краіне і апавядалі гісторыі пад акампанемент лютні біва), доказам гэтаму служыць тое, што твор хэйкэ-манагатары вядома больш, чым у сотні варыянтаў. Доўгія спісы тытулаў і званняў, апавяданні аб будаўніцтве храмаў збліжаюць гункі з хронікамі і гістарычнымі запісамі.

## Літаратура 
* "Gunki Monogatari." Traditional Japanese Literature. Ed. Haruo Shirane. Columbia University Press, 2006.

Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Катэгорыя:Літаратура Японіі
Дзёруры

**Дзёруры** — жанр драматычнай рытмаванай прозы Японіі, прызначанай адмыслова для рэчытатыўных спеваў.

Прататыпам для Дзёруры было мастацтва вандроўных манахаў, якія збіралі міласціну чытаннем урыўкаў з самурайскіх гераічных хронік.

У 2-й палове XVI ст. узнікае Дзёруры. Вакальна-выканальніцкая тэхніка ўспрымаецца цалкам (неўзабаве ўводзіцца ва ўжыванне трохструнны «сямісэн»), змест тэкстаў падвяргаецца грунтоўнай рэдакцыі. Так, напрыклад, чароўны волат самурайскіх хронік, грозны Усівакамару, у Дзёруры выступае ў абліччы закаханага хлопчыка, які цалкам залежыць ад лёсу.

Гісторыя дзёруры падзяляецца на дзве стадыі. У першай дзёруры ўяўляе сабой невялікія тэксты для спеваў. Другая стадыя пачынаецца з канца XVI стагоддзя, калі дзёруры было прыстасаванае для музычнага суправаджэння лялечных паказаў — любімага відовішча гарадскога насельніцтва. Росквіт дзёруры як жанру вакальнага мастацтва і як жанру драматычнай прозы адносіцца да першай паловы XVIII стагоддзя і звязаны з імёнамі знакамітага спевака Такэмато Гідаю, селяніна з Сэтцу, і пісьменніка Цікамацу, які стварыў цыкл дзёруры на тэмы з жыцця гараджан.

## Літаратура 
* *Рубель В. А.* Японська цивілізація: традиційне суспільство і державність. — Київ: «Аквілон-Прес», 1997.

## Спасылкі 
*  Japanese Music in the Early Modern Period 

Катэгорыя:Жанры японскай літаратуры
Цэнтральныя гарады Японіі

— гарады Японіі, насельніцтва якіх складае 300 000—500 000 жыхароў, а плошча займае больш за 100 км². Яны вызначаюцца ўрадавай пастановай на падставе параграфа 1, раздзела 22, артыкула 252 «Закона Японіі пра мясцовае самакіраванне» і сумесным рашэннем гарадскога савета горада-кандыдата і савета прэфектуры.

Цэнтральным гарадам дэлегуюцца паўнамоцтвы прэфектур у сферы дашкольнай адукацыі, аховы здароўя, фінансаў, планавання і развіцця горада, але іх аб'ём нашмат меншы, чым той, якім валодаюць гарады дзяржаўнага значэння Японіі.

## Спіс цэнтральных гарадоў 
Па даных на 1 красавіка 2010 года ў Японіі налічваецца 40 цэнтральных гарадоў.

## Былыя цэнтральныя гарады 
Шэсць цэнтральных гарадоў былі перакласіфікаваны як гарады, вызначаныя ўказамі ўрада:
* Сідзуока (Сідзуока) — атрымаў статус цэнтральнага горада 1 красавіка 1996 года, пасля зліцця 1 красавіка 2003 года з горадам Сімідзу паўторна быў класіфікаваны як цэнтральны, а 1 красавіка 2005 года стаў горадам, вызначаным указамі ўрада;
* Сакаі (Осака) — атрымаў статус цэнтральнага горада 1 красавіка 1996 года, дасягнуў статусу горада, вызначанага ўказамі ўрада, 1 красавіка 2006;
* Ніігата (Ніігата) — атрымаў статус цэнтральнага горада 1 красавіка 1996 года, дасягнуў статусу горада, вызначанага ўказамі ўрада, 1 красавіка 2007;
* Хамамацу (Сідзуока) — атрымаў статус цэнтральнага горада 1 красавіка 1996 года, дасягнуў статусу горада, вызначанага ўказамі ўрада, 1 красавіка 2007;
* Акаяма (Акаяма) — атрымаў статус цэнтральнага горада 1 красавіка 1996 года, дасягнуў статусу горада, вызначанага ўказамі ўрада, 1 красавіка 2009;
* Сагаміхара (Канагава) — атрымаў статус цэнтральнага горада 1 красавіка 2003 года, дасягнуў статусу горада, вызначанага ўказамі ўрада, 1 красавіка 2010.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Японіі
Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі

**Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі**, колішнія назвы **Мінскі музычны тэхнікум** (1924—1937), **Мінскае музычнае вучылішча** (1937—2011), з 1954 **імя М. І. Глінкі** — установа сярэдняй спецыяльнай адукацыі Рэспублікі Беларусь, адна са старэйшых і аўтарытэтных у краіне сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў у сферы культуры.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1924 годзе як Мінскі музычны тэхнікум з класамі фартэпіяна, скрыпкі, віяланчэлі, кампазіцыі. У наступным 1925 годзе адчыніліся класы духавых і ударных інструментаў, у 1928 годзе — інструктарскае аддзяленне, на базе якога пачалася падрыхтоўка дырыжораў хора. З 1934 года быў адкрыты прыём на спецыяльнасць «Спевы».

У маі 1937 года тэхнікум быў рэарганізаваны ў Мінскае музычнае вучылішча. У красавіку 1957 года Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР за дасягненні ў падрыхтоўке музычных кадраў прысвоіў вучылішчу імя геніяльнага русскага кампазітара Міхаіла Іванавіча Глінкі.

У 1973 годзе ў вучылішчы адкрыта падрыхтоўка па спецыяльнасці «Народны хор». У 1976 годзе ўзведзены новы будынак музычнага вучылішча па вул. Грыбаедава паводле праекта архітэктараў Л. Маскалевіча і Г. Ласкавай. У 1980 адкрыта падрыхтоўка па па спецыяльнасці «Мастацтва эстрады».

Распараджэннем Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 2 кастрычніка 2003 г. № 300рп Мінскае дзяржаўнае музычнае вучылішча імя М. І. Глінкі перададзена з рэспубліканскай уласнасці ў камунальную уласнасць горада Мінска. У 2011 годзе рашэннем Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта навучальная ўстанова была перайменавана ва ўстанову адукацыі «Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі».

### Вядомыя выкладчыкі 

* Мікалай Аладаў
* Леанід Бражнік
* Міхаіл Васючкоў
* Анатоль Генералаў
* Яўген Глебаў
* Аляксей Грас
* Міхаіл Дрынеўскі
* Уладзімір Жылка
* Леанід Захлеўны
* Леанід Івашкоў
* Сяргей Картэс
* Любоў Каспорская
* Ігар Лучанок
* Андрэй Мдзівані
* Адам Мурзіч
* Тамара Ніжнікава
* Эдуард Пелагейчанка
* Яўген Прохараў
* Фёдар Пыталеў
* Георгій Мікалаевіч Пятроў
* Мікалай Равенскі
* Аляксандр Рашчынскі
* Наталля Руднева
* Алег Сонін
* Таццяна Сцяпанава
* Леанід Школьнікаў
* Ірына Шыкунова
* Людміла Яфімава
* Валянціна Сямашка

### Вядомыя навучэнцы 

* Ларыса Александроўская
* Віктар Бабарыкін
* Юрый Багданаў
* Алег Бляхарчук
* Алена Бундзелева
* Дзяніс Варанцоў
* Віктар Вуячыч
* Уладзімір Громаў
* Валерый Дайнека
* Іосіф Жыновіч
* Алег Залётнеў
* 
* 
* Надзея Кучар
* Леся Лют
* Юліян Ляцецкі
* Якаў Навуменка
* Анатоль Наліваеў
* Уладзімір Пазняк
* Несцер Сакалоўскі
* Ілля Сільчукоў
* Паліна Смолава
* Наталля Тамела
* Сяргей Трыфанаў
* Міхаіл Фінберг
* Эдуард Ханок
* Ірына Цвятаева
* Міхаіл Іонавіч Рыўкін
* 

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт каледжа 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:1924 год у Мінску

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Леанарда Маскалевіча
Бугаку

**Бугаку** — японскае музычна-танцавальнае прадстаўленне. З'яўляецца часткай гагаку — выканальніцкіх традыцый, якія незалежна ад паходжання і формаў апякуюцца Імператарскім дваром. Створаны ў 701 годзе з мэтай практычнага асваення прыдворнай культуры Кітая, бугаку да канца перыяду Хэян (794-1185) існаваў толькі як прыдворны тэатр, а затым зрабіўся часткай будысцкіх рытуалаў і сінтаісцкіх абрадаў і свят ва ўсёй Японіі, адначасова захоўваючы свой статус пры двары.

У межах бугаку ўпершыню быў распрацаваны і ужыты дзё-ха-кю (уступ-развіццё-завяршэнне) — кампазіцыйна-рытмічны прынцып, які зрабіўся ўніверсальным і для іншых тэатральных формаў Японіі. Сучасны рэпертуар бугаку складаюць  масачныя і безмасачныя танцы.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Музыка Японіі
Катэгорыя:Будызм у Японіі
Катэгорыя:Сінтаізм
Фудзісава

**Фудзісава** — горад у Японіі, на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы вострава Хонсю. Насельніцтва 410 341 чалавек (2010). Транспартны вузел. На ўзбярэжжы зона адпачынку Эносіма.

## Эканоміка 
Машынабудаванне (транспартнае абсталяванне, шарыкападшыпнікі), чорная металургія.

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 576 с.: іл.

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Канагава
Нацыянальны парк Фудзі-Хаконэ-Ідзу

**Фудзі-Хаконэ-Ідзу** — нацыянальны парк у Японіі, на востраве Хансю. Агульная плошча — 1 227 км². Заснаваны 1 лютага 1936 года. Уключае частку вулкана Фудзіяма і вулкан Хаконэ (1439 м), гарачыя крыніцы, азёры і рэкі, вечназялёныя лясы. Ахоўваюцца алень-сіка, чырванатварая макака, птушкі. Турызм.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 576 с.: іл.

## Спасылкі 
* Fuji-Hakone-Izu National Park 
* Афіцыйная старонка на сайце Міністэрства навакольнага асяроддзя Японіі 

Фудзі
Фудзівара (род)

**Фудзівара** — старажытны японскі арыстакратычны род. Яго палітычнае ўзвышэнне пачалося ў VII стагоддзі, з VIII стагоддзя ўсталяваўся звычай выбіраць жонак імператарам Японіі выключна з роду Фудзівара. З IX стагоддзя прадстаўнікі роду Фудзівара сталі практычна правіцелямі Японіі з тытуламі рэгентаў (сэсё) або канцлераў (кампаку), амаль пазбавіўшы імператараў улады. З пачатку распаду дзяржавы на ўдзелы ў сярэдзіне XI стагоддзя Фудзівара фактычна страцілі рэальную ўладу, хоць фармальна кіравалі да 1184 года. З роду Фудзівара вядома шмат палітычных і дзяржаўных дзеячаў Японіі. Патрыярх роду — Фудзівара-но Каматары.

## Літаратура 
*
Асікага (род)

**Асікага** — 2-я дынастыя сёгунаў Японіі ў 1335 (1338)—1573 гадах. Улада Асікага была нетрывалая з-за ўмацавання мясцовых князёў (даймё). Міжусобныя войны, якія пачаліся з сярэдзіны XV стагоддзя, прывялі краіну да распаду на асобныя княствы. Апошні прадстаўнік дынастыі скінуты японскім палкаводцам Ода Набунага ў 1573 годзе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Самурайскія роды
Ода Набунага

**Ода Набунага** ( — ) — ваенна-палітычны лідар Японіі перыяду Сэнгоку, адзін з найбольш выдатных самураяў у японскай гісторыі, якія прысвяцілі сваё жыццё аб'яднанню краіны.

## Спасылкі 
* Біяграфія Оды Набунагі (англ.) 

Катэгорыя:Военачальнікі Японіі
Катэгорыя:Военачальнікі-самазабойцы
Катэгорыя:Самазабойцы, якія здзейснілі сэпуку
Мінамота-но Ёрытома

**Мінамота-но Ёрытома** ( — ) — заснавальнік сёгуната Камакура і першы яго кіраўнік (у 1192—1199).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Хэян-кё, тагачаснай сталіцы Японіі, вядомай сёння як Кіёта. Ён быў трэцім сынам Мінамота-но Ёсітома, кіраўніка роду Мінамота, і яго старэйшай жонкі, дачкі Фудзівары-но Суэноры з роду Фудзівара.

Пачынаючы з IX стагоддзя, у Японіі вялікая ўлада засяродзілася ў руках сям’і Фудзівара, рэгентаў пры імператары. Аднак, калі ў сям’і Фудзівара не стала больш дачок — традыцыйных нявест для імператараў, нейкі час Японіяй кіравалі адхіленыя раней ад улады імператары. Затым на кароткі час высунуўся род Тайра, але зрынуты ім супернік — клан Мінамота — аб’яднаўся на чале з Мінамота-но Ёрытома і захапіў уладу. Ёрытома ўзяў сабе тытул «сэі-тайсёгун», які азначаў «вялікі генерал, які карае варвараў». З 1192 года ўся ўлада засяродзілася ў яго руках. Мінамота заснаваў свой ваенны ўрад у Камакура, ад назвы якой атрымаў імя яго сёгунат.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Военачальнікі Японіі
Катэгорыя:Войны Тайра і Мінамота
Катэгорыя:Сёгуны
Катэгорыя:Сёгуны перыяду Камакура
Катэгорыя:Мінамота
Новы урбанізм

**Новы урбанізм** () — рух у гарадскім праектаванні, скіраваны на адраджэнне кампактных «пешаходных» гарадоў і раёнаў і адмову ад фармату прыгарадаў. Рух узнік у 1980-х гадах у ЗША, першым прыкладам стаў невялікі горад Сісайд у Фларыдзе.

Насуперак канцэпцыі выключна жылога прыгарада, адкуль насельнікі выбіраюцца на працу аўтамабілямі, новы урбанізм імкнецца збіраць у рамках аднага раёна жытло розных тыпаў, офісы і крамы, арганізуючы іх у паселішча традыцыйнай планіроўкі з ясна вылучаным цэнтрам. Сярод транспартных сродкаў асобная ўвага надаецца цягнікам. Для новага урбанізму характэрная таксама арыентацыя на тыповую для краіны і мясцовасці архітэктуру.

## Вядомыя ўзоры 
### Еўропа 
* Паўндберы, Вялікабрытанія, праект, які пачаўся ў канцы 1980-х пад патранажам прынца Чарльза.
* Коэд Дарсі, Вялікабрытанія
* Якрыбарг, Швецыя

### Амерыка 
* Сісайд, Фларыда
* Селебрэйшн, Фларыда

## Гл. таксама 
* Трэцяе месца

Катэгорыя:Гарадское праектаванне
Ямата Такэру

**Ямата Такэру** — сінтаісцкае бажство, легендарны герой-палкаводзец ў японскай міфалогіі. Сын імператара Кэйко. Пашыральнік уладанняў ямацкага трона. Пакарыў краіну Кумасі на востраве Кюсю і плямёны эмісі ўсходняга Хансю. Галоўны персанаж многіх народных легенд цэнтральнай Японіі, увасабленне ідэальнага японскага вайсковага дзеяча старажытнасці.

## Легендарная біяграфія 
Згодна з міфічнай перыядызацыяй японскіх старадаўніх хронік «Запісы аб дзеяннях старажытнасці» і «Аналы Японіі», Ямата Такэру нарадзіўся каля 82 года. Ён быў сынам імператара Кэйко. Ямата Такэру меў вельмі круты нораў. У юнацтве ён забіў свайго старэйшага брата. Бацька баяўся сына, а таму трымаў далей ад сябе, увесь час адпраўляючы ў баявыя паходы.

У 97 годзе, калі Ямато Такэру было 16 гадоў, ён узначаліў паход на заходні востраў Кюсю супраць краіны племя кумасі. Пераапрануўшыся ў дзявочае адзенне сваёй цёткі, прынц падмануў і забіў галоўнага асілка, свайго суперніка Кумасі Такэру. Ад яго юнак атрымаў імя Ямата Такэру — «ямацкі асілак». Пасля заваявання Кумасі прынц пайшоў дадому і па дарозе заваяваў край Ідзумі. Ён перамог Ідзумі Такэру і прымусіў мясцовых бостваў гор, рэк і пратокаў прызнаць вяршэнства Імператарскай дома Ямата.

У 110 годзе, пасля вяртання Ямата Такэру ў сталіцу, імператар Кэйко загадаў яму заваяваць ўсходнія землі Хансю. Прынц адправіўся ў храм Ісэ, дзе атрымаў ад цёткі чароўны меч і крэсіва. Пасля гэтага ён сеў у лодку і паплыў на ўсход.

У краю Сагамі мясцовы правадыр падпаліў поле, на якім знаходзіўся Такэру. Прынц скасіў траву вакол сябе чароўным мячом і, узяўшы крэсіва, развёў сустрэчны агонь, які павярнуўся супраць войскаў ворага. Скарыўшы Сагамі, ён вырашыў адправіцца морам на поўнач.

У праліве Урага мясцовы марскі бог паспрабаваў забіць Такэру. Тады любімая дзяўчына прынца, Ота Татыбана, выратавала яго, прынёсшы сябе ў ахвяру, кінуўшыся ў мора.

Пасля заваёвы паўночнага усходу Хансю, Ямата Такэру вяртаўся дадому праз зямлю Авары. У мясцовасці Ацута ён сышоўся з дзяўчынай Міядзу, якой пакінуў свой чароўны меч. Па яе просьбе прынц выйшаў на паядынак са злым бажством Ібукі, але, атрымаў смяротнае раненне. У 113 годзе, на шляху ў сталіцу, Ямата Такэру спыніўся ў мясцовасці Набона ў краі Ісэ, дзе і памёр ад ран. Пасля смерці яго душа павярнулася белай птушкай (сіраторы), якая паляцела на захад. Сын прынца пасля ўзышоў на японскі трон пад імем імператара Тюая.

## Спасылкі 
*  Паданне пра Ямата Такэру.
*  Храналогія жыцця Ямата Такэру. 

Катэгорыя:Члены імператарскага дому Японіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў I стагоддзі
Катэгорыя:Японская міфалогія
Катэгорыя:Японскія божаствы
Таётомі Хідэёсі

**Таётомі Хідэёсі** (, правінцыя Авары (цяпер — прэфектура , Японія) — , , Японія) — японскі ваенны і палітычны дзеяч, аб’яднальнік Японіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў правінцыі Овары (сучасная прэфектура Айці). У маладыя гады, жадаючы стаць самураем, ён наймаўся на службу да некалькіх военачальнікаў, пакуль канчаткова не далучыўся да Ода Набунага (1554). Апошні ўзвысіў Хідэёсі да рангу генерала за яго бліскучы розум. Сярод подзвігаў, якія зрабілі былога сялянскага сына папулярным у асяроддзі салдат, называюць фарсіраванае («за адну ноч») будаўніцтва замка Суномата (1566), прыкрыццё тылоў ў бітве пры Канагасакі (1570), «водны штурм» замка Такамацу (1582). У 1583 годзе, пасля гібелі Ода Набунага ў храме Ханодзі ад рук мяцежніка Акэці Міцухідэ, Хідэёсі фактычна ўзурпаваў ўсю паўнату ўлады свайго гаспадара. Атрымаўшы ад імператара пасаду рэгента-кампаку (1585) і «вялікага міністра» (дайдзё-дайдзін, 1586), а таксама прозвішча арыстакратычнага роду Таётомі, ён аб’яднаў раздробленыя «дзяржавы» Японіі пад сваёй уладай (1591). Хідэёсі склаў агульнаяпонскі зямельны кадастр, які стаў падставай для падаткаабкладання насельніцтва на працягу наступных трох стагоддзяў, а таксама правёў канфіскацыю ўсёй наяўнай у сялян і мяшчан зброі, падзяліўшы японскае грамадства на адміністратараў з асяроддзя вайскоўцаў і грамадзянскіх падначаленых. Яго праўленне адзначылася забаронай хрысціянства ў Японіі (1587) і агрэсіяй супраць Карэі і Кітая (1592—1598).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Военачальнікі Японіі
Катэгорыя:Палітыкі Японіі
Сямісосны

**Сямісо́сны** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Мухавецкага сельсавета. Размешчаны за 16 км на паўднёвы ўсход ад Брэста, 11 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Паўднёвы.

У складзе дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства "Племзавод «Мухавец» (цэнтр — пас. Мухавец).

## Гісторыя 
У 19 стагоддзі вёска — цэнтр вотчыннага маёнтка ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Маёнтак складаўся з фальварка Сямісосны (або Краснік) і в. Забалацце. У 1846 годзе маёнтак належаў Ганне Камінскай, якая валодала тут 198 дзес. зямлі. Пазней меў назву Сямісосны—Забалацце. У 1890 годзе маёнтак — уласнасць пана Качкоўскага, 97 дзес. зямлі.

У 1905 годзе выселкі ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 2 жыхары.

## Насельніцтва 
* 22 сялянскія душы (1833)
* 33 прыгонных селяніна (1846)
* 32 жыхары (1905)
* 3 двары, 18 жыхароў (30.9.1921)
* 64 жыхары (1959)
* 36 жыхароў (1970)
* 3 гаспадаркі, 8 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Джоні Крайст

**Джонатан Люіс Сьюард** (; нар. , Хантынгтан-Біч, ЗША), вядомы як **Джоні Крайст**  () — амерыканскі рок-музыкант, бас-гітарыст гурту Avenged Sevenfold.

## Кар'ера 
Джоні замяніў Дэмеона Эша, калі высветлілася, што апошні не ў стане гуляць у групе. Атрымалася гэта выпадкова: Джон ішоў па вуліцы і ўбачыў, як у гаражы ў Мэтта група рэпетыруе. Джон даў гурту пра сябе ведаць. Калі Эш не змог працягнуць удзел у туры, Джоні прыйшоў у групу гуляць на басу. Вынік не прымусіў сябе чакаць, і ён ідэальна ўліўся ў калектыў. Пасля шматлікіх канцэртаў Джон быў вымушаны закінуць вышэйшую школу, каб працягнуць турнэ з групай.

Яго 2 галоўныя куміры — гэта Кліф Бертан з Metallica і Даф Макаган з Guns'N'Roses.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Avenged Sevenfold

Катэгорыя:Avenged Sevenfold
Забалацце (Брэсцкі раён)

**За́балацце** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Мухавецкага сельсавета. Размешчана за 15 км на паўднёвы ўсход ад Брэста, 9 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Паўднёвы, на аўтадарозе Малыя Радванічы—Брэст, на захадзе меліярацыйныя каналы.

У складзе дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Племзавод „Мухавец“» (цэнтр — пас. Мухавец).

## Гісторыя 
У пісьмовых крыніцах XVI стагоддзя згадваецца ў Берасцейскім павеце і ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага. Пад 1589 годам упамінаецца ў сувязі з «наездамі на сяло».

Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях. У 1870 годзе вёска адносілася да Забалацкай сельскай грамады.

У пачатку 20 стагоддзя вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. У 1905 годзе непадалёку ад вёскі размяшчаўся фальварак. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну ў Забалацці дзейнічала падпольная антыфашысцкая ячэйка. Вясковая моладзь на чале з У. І. Стэльмашук сабрала для партызан шмат зброі, у т.л. 5 аўтаматаў, 4 ручныя кулямёты, 30 вінтовак. За годы вайны загінулі 20 вяскоўцаў.

## Насельніцтва 
* 165 рэвізскіх душ (1870)
* 381 жыхар (1905)
* 15 двароў, 109 жыхароў (30.9.1921)
* 225 жыхароў (1959)
* 244 жыхары (1970)
* 17 двароў, 172 жыхары (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мухавецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Сётоку Тайсі

**Сётоку Тайсі** (574-) — прынц-рэгент у Японіі перыяду Асука. Прыжыццёвае імя Умаяда.

Пасмяротнае імя Сётоку азначае «Дасканаламудры Дабрадзейны». Паводле легенды прынц валодаў здольнасцю рэагаваць адразу на дзесяць звернутых да яго прашэнняў. Прынц вельмі шануецца японскімі будыстамі, маецца таксама будысцкая школа Сётоку-сю, прысвечаная прынцу і прадстаўленая некалькімі храмамі ў Ікарузе.

Сётоку быў прыхільнікам будызму, ён заснаваў храмы Сітэно-дзі ў раёне Наніва (прэфектура Осака) і Хору-дзі ў Ікарузе, раёне Ямата (прэфектура Нара).

Прыняцце будызму ў краіне прывяло да вайны паміж вялікімі родамі Японіі. Абаронцы традыцыйных вераванняў, род Мананобэ быў разбіты родам Сога, які актыўна спрыяў распаўсюджванню замежнага вучэння. Перамога апошніх ўмацавала іх палітычнае лідарства. Сога пачалі пастаўляць жонак імператарскага роду і фактычна ўзурпавалі ўладу ў краіне. Пік іх славы прыпадае на гады жыцця Сога-но Умака (551—626), кіраўніка роду Сога і ўплывовага палітыка, які мяняў імператараў на японскім троне па ўласным жаданні. З яго дапамогай ўпершыню трон заняла жанчына — імператрыца Суйко (593—628), цётка прынца.
Нагаока (Ніігата)

**Нагаока** — асаблівы горад Японіі на востраве Хансю, уваходзіць у прэфектуру Ніігата. Плошча горада складае 890,91 км², насельніцтва — 282 624 чалавекі (1 чэрвені 2010 года), шчыльнасць насельніцтва — 317,23 чал./км². Прадпрыемствы па вытворчасці станкоў, нафтахімічнага абсталявання, транспартных сродкаў. У 784—794 гг. горад быў сталіцай Японіі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады прэфектуры Ніігата
Катэгорыя:Адмысловыя гарады Японіі
Nightmare (альбом)

**«Nightmare»** — пяты студыйны альбом гурта «Avenged Sevenfold», выдадзены ў 2010 годзе. Першы альбом гурту без The Rev’а — бубнача з арыгінальнага складу, аднаго з заснавальнікаў групы. Ён памёр 28 снежаня 2009 года. Пасля яго смерці засталося некалькі дэмазапісаў песень для новага альбома, над якім ён актыўна працаваў. Гэты матэрыял быў выкарыстаны ўжо пры студыйным запісу і звядзенні альбома: напрыклад, у песні «Fiction» выкарыстаны яго вакал. Сесійным бубначом пры запісе матэрыялу быў Mike Portnoy з «Dream Theater» (ён з’яўляўся адным з куміраў The Rev’а, і быў запрошаны групай у лютым 2010 года). Альбому быў прысвоены статус залатога ў ЗША. Па стане на жнівень 2013 у Злучаных Штатах было прададзена  копій альбома.

## Спіс кампазіцый 
## Сінглы 
* «Nightmare» (выдадзены ў 2010 годзе)
* «Welcome to the Family» (выдадзены ў 2010 годзе)
* «So Far Away» (выдадзены ў 2011 годзе)
* «Buried Alive» (выдадзены ў 2011 годзе)

## Відэа 
* «Nightmare» (выдадзены ў 2010 годзе)
* «So Far Away» (выдадзены ў 2011 годзе)

## Выканаўцы 
**Avenged Sevenfold**
* M. Shadows — вакал
* Synyster Gates — лидар-гітара
* Zacky Vengeance — рытм-гітара, бэк-вакал
* Johnny Christ — бас-гітара
**Запрошаныя музыкі**
* Mike Portnoy — ударныя
* Brian Haner, Sr. — Гітара ў «Tonight the World Dies» і «So Far Away»
* Sharlotte Gibson — бэк-вакал
* Jessi Collins — бэк-вакал
* David Palmer — фартэпіяна, клавішныя
* Stevie Blacke — струнныя
* Stewart Cole — труба
* Mike Elizondo — клавішныя

Катэгорыя:Альбомы Avenged Sevenfold
Катэгорыя:Альбомы 2010 года
Энтані Бёрджэс

**Энтані Бёрджэс** (*Anthony Burgess*; поўнае імя — *Джон Энтані Бёрджэс Уілсан* *John Anthony Burgess Wilson*, вядомы таксама як *Джозаф Кел*; ,  — , ) — англійскі пісьменнік і літаратуразнаўца (займаўся літаратурнымі даследаваннямі, пераважна творчасці Шэкспіра і Джойса), таксама займаўся складаннем музыкі (сімфоніі, балет і опера), літаратурным перакладам і журналістыкай. Найбольш вядомы твор Бёрджэса — сатырычная антыўтопія «Завадны апельсін».

## Біяграфія 
Аўтар каля 30 раманаў. Найбольш значныя — «Права на адказ», «Доктар хворы» (абодва 1960), «Семя канчаецца» (1962), «На зоркі не падобныя» (1964), «Трапятанне намеру» (1966), «Напалеонаўская сімфонія» (1974), а таксама «Завадны апельсін» (1962) і «1985» (1978), створаныя ў жанры антыўтопіі.

Асноўную ўвагу Энтані Бёрджэса прыцягвалі праблемы дабра і зла, выбару і адказнасці, свабоды і гвалту, пратэсту і канфармізму, асобы і грамадства, злачынства і выпраўлення, суадносін біялагічнага і свядомага ў чалавеку. Даследаваў творчасць У. Шэкспіра, Дж. Джойса, Э.Хемінгуэя і інш. Пісаў лінгвістычныя працы, кнігі для дзяцей, эсэ, сцэнарыі тэлесерыялаў. Аўтар шматлікіх музычных сачыненняў, у т.л. сімфанічных.

Яго вельмі цікавілі гараскопы, карты Таро і прарочыя сны. У другім томе аўтабіяграфіі Э. Бёрджэс нават сцвярджаў, што яму ўдалося прадказаць забойства Дж. Кенэдзі ў 1963 годзе. Пасля смерці пісьменніка ў яго асабістых рэчах знайшлі сем калодаў Таро, адну з якіх Бёрджэс намаляваў сам.

## Ушанаванне памяці 
Аповеды, сцэнары не знятых фільмаў і п'есы, а таксама сотні музычных сачыненняў Энтані Бёрджэса сабраны Міжнародным фондам Бёрджэса, архіў складаецца з трох дамоў — у Лондане, Манака і Італіі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Міжнародны фонд Энтані Бёрджэса — афіцыйны сайт
* Бібліяграфія на сайце Лабараторыя Фантастыкі
Асікага Ёсіноры

**Асікага Ёсіноры** ( — ) — 6-ы сёгун сёгуната Мурамаці. Кираваў з 1429 па 1441 год. Трэці сын Асікага Ёсіміцу, 3-га сёгуна сёгуната Мурамаці. Малодшы брат Асікага Ёсімоці, 4-га сёгуна сёгуната Мурамаці. Адзіны самурайскі лідар у гісторыі Японіі, які быў абраны жрэбіем. За сваю дыктатарскую манеру кіравання і ваяўнічасць празваны «хвацкі сёгун». Забіты ўласнымі васаламі. Пасля яго смерці пачаўся паступовы развал палітычнай сістэмы, якая грунтавалася на аўтарытэце сёгуна.

## Літаратура 
* E.Papinot: Historical and geographical dictionary of Japan. Rutland, Vermont, Tokio, 1992, ISBN 0-8048-0996-8

Катэгорыя:Сёгуны
Сёгунат Такугава

**Сёгунат Такугава** — феадальны ваенны ўрад Японіі, заснаваны ў 1603 годзе Такугава Іэясу.

Урад ўзначальвалі сёгуны з роду Такугава. Праіснаваў больш за два з паловай стагоддзяў да 1868 г. Гэты перыяд у гісторыі Японіі вядомы пад імем перыяду Эда, па назве сталіцы Японіі горада Эда (цяпер Токіа). Стаўка сёгуната знаходзілася ў замку Эда.

Катэгорыя:Гісторыя Японіі
Трэцяе месца

**Трэцяе месца** альбо **трэцяя прастора** () — тэрмін, якім акрэсліваюць месца ў публічнай прасторы, асобнае ад жылля і працы (*першага* і *другога* месцаў адпаведна). Асноўныя рысы трэцяга месца сфармуляваныя ў кнізе Рэя Ольдэнбурга *The Great Good Place* (1989). Да гэтых рысаў адносяцца:

* Бясплатнасць альбо малы кошт.
* Наяўнасць ежы і пітва (рыса не ключавая, але істотная).
* Даступнасць (на пешай адлегласці ад многіх наведвальнікаў).
* Размовы – асноўнае, чым там займаюцца.
* Нейтральная тэрыторыя (наведвальнікі не абавязаныя прысутнічаць і вольныя прыходзіць і сыходзіць калі пажадаюць)
* Сацыяльнае ўраўнанне (у гэтым месцы ўсе наведвальнікі стасуюцца як прыблізна роўныя).
* Кола заўсёдных наведвальнікаў.

Прыкладамі трэцяга месца могуць служыць:
* брытанскі паб;
* французская кавярня;
* амерыканская таверна;
* нямецкі «бір-гартэн».

## Літаратура 
* Oldenburg, Ray: *The Great Good Place: Cafes, Coffee Shops, Community Centers, Beauty Parlors, General Stores, Bars, Hangouts, and How They Get You Through the Day.* New York: Paragon House, 1989.
* Oldenburg, Ray: *Celebrating the Third Place: Inspiring Stories About The Great Good Places at the Heart of Our Communities*. New York: Marlowe & Company, 2001.
* Homi K. Bhabha, *The Location of Culture*, Routledge, 1994.

Катэгорыя:Гарадское праектаванне
Японскі жолаб

thumb|Японскі жолаб
**Японскі жолаб** — акіянічная ўпадзіна на захадзе Ціхага акіяна на ўсход ад вострава Хансю, на поўдзень ад Хакайда і на поўнач ад астравоў Бонін. Даўжыня жолаба перавышае 1000 км. Папярочны профіль жолабу мае V-падобную форму. Максімальна вымераная глыбіня - 8412 м.  Жолаб з'яўляецца паўднёвым працягам Курыла-Камчацкага жолаба. 11 жніўня 1989 на апараце Shinkai 6500 тры даследчыка дасягнулі глыбіні 6526 м. У кастрычніку 2008 года японска-брытанская экспедыцыя здолела засняць на глыбіні 7700 м марскіх смаўжоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Японіі
Катэгорыя:Ціхі акіян
Бліссімволіка

**Бліссімволіка** — інтэрнацыянальная семантычная моўная сістэма, складаецца з некалькіх соцень базавых графічных сімвалаў, здольная замяніць любую натуральную ці штучную мову падчас напісання. Кожны бліс-сімвал адпавядае паняццю; калі іх аб’яднаць разам, бліс-сімвалы ствараюць новыя сімвалы, якія адпавядаюць новым паняццям.
Бліссімволіка адрозніваецца ад большасці асноўных сістэм пісьменства тым, што сімвалы ўвогуле не адпавядаюць ніякім гукам, якія выкарыстоўваюцца ў чалавечай размове.

## Гісторыя 
Аўтар мовы Карл Бліс працаваў з дапамогай сваёй жонкі Клары Бліс. Сістэма была апублікавана двойчы: у 1949 г. і ў 1965 г. пад назвай *Семантаграфія*. Сістэма была прапанавана для міжнародных зносін, але атрымала толькі нязначную ўвагу.
У 1971 годзе яна была выкарыстана для камунікацыі нямых асоб у Канадзе. У 1975 годзе Бліс саступіў правы на выкарыстанне сваёй сімволікі фонду *Blissymbolics Communication Foundation*, сучасная назва якога — *Blissymbolics Communication International*. Пасля дыскусій у 1982 годзе дазвол быў пацверджаны, і фонд далей развіваў сістэму.

## Прыклад 
Гэты прыклад складаецца з чатырох сімвалаў і значыць «я-жадаю-ісці-у кіно».

## Спасылкі 
* *Аляксандр Піперскі*. Задачы па бліссімволіцы
* Праект «Гаворачыя сімвалы». Падтрымка дзяцей-інвалідаў, якія не размаўляюць 
* Слоўнік бліссімволікі
* Афіцыйны сайт арганізацыі «Blissymbolics Communications International» 
* 

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:Сродкі рэабілітацыі для людзей з парушэннем апорна-рухальнага апарата
Катэгорыя:Глухата
Хрызантэма

**Хрызантэ́ма** (*Chrysanthemum*) — род кветкавых раслін сямейства . Каля 5 відаў. Пашыраны пераважна ў краінах Міжземнамор’я. На тэрыторыі Беларусі як дэкаратыўныя расліны культывуюцца хрызантэмы: ,  і .

## Апісанне 
Аднагадовыя травяністыя расліны вышынёй да 1 м. Сцёблы галінастыя. Лісце чаргаванае, перыста-раздзельнае, суцэльнакрайняе або зубчастае. Суквецце — кошык, краявыя кветкі ў ім язычковыя, двух- ці трохколерныя. Плод — сямянка.

Шматгадовыя віды (каля 200) з буйнымі махровымі суквеццямі таксама называюць хрызантэмамі, іх адносяць да роду *Dendranthenum*, які пашыраны ва ўмераным поясе Еўразіі. У Кітаі і Японіі вырошчваюцца як дэкаратыўную, лекавую і гароднінную культуру з VI—V ст. да н.э., у Еўропе — з XVII стагоддзя. Маюць больш 5000 сартоў і форм.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Карл Бліс

**Карл Бліс** ( або ; ,  — , ) — інжынер-хімік, аўтар сістэмы Бліссімволіка

Нарадзіўся ў 1897 годзе ў Чарнаўцах (тады ў Аўстра-Венгрыі, зараз у Украіне). Вывучаў хімію, працаваў у патэнтным бюро. Падчас Другой сусветнай вайны ён змяніў сваё імя на **Чарлз Бліс** і перасяліўся ў Шанхай. Пасля жыў у Аўстраліі, у Сіднее, дзе і памёр 13 ліпеня 1985 года.

Катэгорыя:Стваральнікі і прапагандысты моў
Катэгорыя:Інжынеры Аўстрыі
Катэгорыя:Хімікі Аўстрыі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Аўстрыі
Катэгорыя:Вынаходнікі Аўстраліі
Катэгорыя:Вязні канцлагера Бухенвальд
Катэгорыя:Выжылі ў Халакосце
Сіануквіль

**Сіану́квіль** () — горад на поўдні Камбоджы. Буйны турыстычны, прамысловы і транспартны цэнтр краіны. Насельніцтва (2008 г.) - 199 902 чал.

Сіануквіль быў заснаваны ў 1960 г. як партовы горад на поўдні незалежнай Камбоджы. Названы ў гонар караля Нарадома Сіанука. У 1971 - 1993 гг. меў назву **Кампонгсаам**.

Асноўныя галіны эканомікі — транспартная сфера, перапрацоўка сельскагаспадарчай прадукцыі, рыбалоўства. У Сіануквіле дзейнічае глыбокаводны порт, спраектаваны французскімі спецыялістамі, міжнародны аэрапорт. Шаша Сіануквіль — Пнампень, пабудаваная ў падарунак Камбоджы ўрадам ЗША, лічыцца адной з найлепшых у краіне. З канца XX ст. развіваецца пляжны турызм. 

У Сіануквіле знаходзіцца адна з афіцыйных рэзідэнцый манарха Камбоджы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* sihanoukvilleguides.com 
* Port Autonome De Sihanoukville 

Катэгорыя:Гарады Камбоджы
Нагасакі

— партовы цэнтральны горад у Японіі, размешчаны на захадзе вострава Кюсю, ля заліва Нагасакі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам прэфектуры Нагасакі. Плошча горада складае 406,46 км², насельніцтва — 439 тыс. чалавек (2012).

У горадзе размешчаны ваенна-марскі арсенал, універсітэт, гандлёва-прамысловы і Мастацкі музеі. Славутасці — царква Оура, сінтаісцкая святыня Сува (XVI стагоддзе), будысцкія храмавыя ансамблі Сафукудзі, Кафукудзі, мост Меганэбасі (усе — XVIII стагоддзе).

## Гісторыя 
Горад узнік на месцы рыбацкага пасёлка, вядомага з XII ст. Росквіт Нагасакі прыпадае на XVI—XVII ст., калі горад (тут існавала партугальская факторыя) стаў цэнтрам хрысціянства ў Японіі і адзіным японскім портам (з 1640), праз які вёўся абмежаваны гандаль з галандцамі і кітайцамі. З канца XIX ст. цэнтр ваеннага суднабудавання. У канцы 2-й сусветнай вайны на Нагасакі 9 жніўня 1945 года была скінула амерыканская атамная бомба, якая разбурыла трэцюю частку горада; забіта і паранена каля 75 тыс. чал. З 1956 года ў Нагасакі адбываюцца міжнародная канферэнцыі аб забароне атамнай зброі.

1 красавіка 1997 года Нагасакі быў прылічаны да цэнтральных гарадоў Японіі.

## Вядомыя асобы 
* Хантара Нагаока (1865—1950) — японскі фізік.

## Гл. таксама 
* Звон Нагасакі
* 26 японскіх мучанікаў з Нагасакі
* Хібакуся

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Нагасакі
Катэгорыя:Ваенныя парты
Катэгорыя:Парты Ціхага акіяна
Катэгорыя:Цэнтральныя гарады Японіі
Кандаа

**Канда́а** () — архіпелаг на поўдні В’етнама. Уключае 16 астравоў агульнай плошчай 75,15 км². Насельніцтва (2010 г.) — 6 000 чал.

## Геаграфія і прырода 
16 астравоў Кандаа знаходзяцца на поўдні В’етнама прыкладна ў 82 км на паўднёвы ўсход ад дэльты ракі Меконг. Самы вялікі востраў Кансон займае плошчу 51,52 км². Астравы маюць вулканічнае паходжанне, пакрыты высокімі гарамі. Найвышэйшы пункт (гара Святога Крыжа на востраве Кансон) — 2001 м.

Клімат трапічны пасатны. З мая да лістапада цягнецца сезон мусонаў, сухі сезон — са снежня да красавіка. Сярэднегадавая тэмпература — +26,9 °C.

На схілах гор захаваліся трапічныя лясы. Усяго налічваецца 882 віды лясных раслін. На берагах размножваюцца марскія чарапахі. На сушы гняздуе шмат птушак. Адзіны эндэмічны від — невялікая лясная яшчарка. Для захавання прыроды астравоў Кандаа ў 1984 г. быў створаны нацыянальны парк.

## Гісторыя 
Да XVIII ст. архіпелаг Кандаа фармальна ўваходзіў у склад кхмерскай дзяржавы. Лічыцца, што ў 1294 г. каля аднаго з астравоў праплываў Марка Пола. На астравах таксама спыняліся рыбакі і гандляры з Малайзіі, дзяржавы Чампа і В’етнама. Сучасная назва паходзіць ад аўстранезійскага слова *Кундур* (літаральна «патаемны»).

У 1702—1704 гг. тут існавала факторыя Англійскай Ост-Індскай кампаніі. Яна была разрабавана ў выніку паўстання наёмных салдат з Сулавесі, а сам архіпелаг трапіў у склад В’етнама.

Згодна Сайгонскаму дагавору 1862 г., архіпелаг быў захоплены Францыяй. На ім дзейнічала турма для выхадцаў з Індакітая, у якой да сярэдзіны XX ст. памерла каля 20 тысяч вязняў.

У 1955 г. архіпелаг далучаны да В’етнама.

## Эканоміка 
Астравы злучаны марскім і авіяцыйным транспартам з астатняй тэрыторыяй В’етнама. Асноўнымі галінамі эканомікі з’яўляюцца турызм і звязаная з ім сфера абслугоўвання. Берагі Кандаа папулярны сярод прыхільнікаў дайвінгу.

## Спасылкі 
* 
* condaopark.com.vn
* condaoexplorer.com

Кандаа
Кандаа
Кандаа
Кансон

**Кансон** () — найбуйнейшы востраў архіпелага Кандаа на поўдні В’етнама. Агульная плошча — 51,52 км². Насельніцтва (2010) — 6000 чал.

## Геаграфія і прырода 
Кансон знаходзіцца ў 233,5 км на поўдзень ад горада Хашыміна, у 1372,5 км на поўдзень ад Ханоя, у 8516 км на паўднёвы усход ад Мінска. Мае вулканічнае паходжанне. Даволі гарысты. Найвышэйшы пункт — гара Святога Крыжа (2001 м).

На схілах гор захаваліся трапічныя лясы, якія насяляюць пераважна птушкі і паўзуны. Маецца 1 эндэмічны від яшчаркі. На берагах размножваюцца марскія чарапахі. Для іх аховы ў 1984 г. быў створаны нацыянальны парк.

## Гісторыя 
Востраў Кансон у мінулым быў вядомы як *Пулау-Кундур* (літаральна «патаемны востраў»), які фармальна ўваходзіў у склад кхмерскай дзяржавы, але найчасцей наведваўся чамскімі, в’етнамскімі і малайскімі мараходамі. У пачатку XVIII ст. яго няўдала спрабавалі каланізаваць брытанцы. У далейшым, Кансон увайшоў у склад В’етнама. У 1862—1956 гг. кантраляваўся Францыяй. На Кансоне была пабудавана турма, зачыненая толькі ў 1973 г. (вызвалена каля 8000 вязняў).

## Інфраструктура 
Большасць насельніцтва жыве ў горадзе Кандаа, каля якога дзейнічае аэрапорт. Уся тэрыторыя вострава добра тэлефікавана. Асноўная галіна эканомікі — турызм.

## Спасылкі 
* 
* condaopark.com.vn
* condaoexplorer.com

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы В’етнама
Цікамацу Мандзаэмон

**Цікамацу Мандзаэмон** (1653-) — японскі драматург, якога часта называюць «японскім Шэкспірам».

## Біяграфія 
Цікамацу нарадзіўся ў 1653 годзе, верагодна, у самурайскай сям'і. Атрымаў добрую адукацыю. Разам з бацькам, які стаў ранінам, пераязджае ў другой палове 1660-х гадоў у Кіёта.

На працягу 20 гадоў супрацоўнічаў з Кіёцкім тэатрам кабукі і яго вядучым акцёрам Саката Тадзюра (1647-1709). У 1705 годзе спыняе пісаць для тэатра кабукі і адпраўляецца ў Осаку, дзе піша п'есы для тэатра марыянетак дзёруры «Такэматодза», якім кіраваў Такэмо То-Гідаю. З гэтага часу Цікамацу піша толькі для дзёруры.

## Літаратура 
* Werner Arpe: Knaurs Schauspielführer. Knaur, 1976, ISBN 3-426-23312-6

Катэгорыя:Японскамоўныя драматургі
Катэгорыя:Драматургі кабукі
Катэгорыя:Драматургі бунраку
Уэда Акінары

**Уэда Акінары**, або **Уэда Сусэй** (,  — , ) — японскі пісьменнік, навуковец, бачны літаратурны дзеяч 18-га стагоддзя ў Японіі.

Ён быў адным з першых пісьменнікаў у жанры *ёміхон* і двух яго шэдэўраў: *Угецу Манагатары* («Казкі дажджу і поўні») і *Харусамэ Манагатары* («Казкі вясновага дажджу»), якія займаюць цэнтральнае месца ў класічнай японскай літаратуры.

## Літаратура 
* Viktoria Eschbach-Szabo: Personen und Namen im Japanischen: Veränderungen in der Modernisierung und in der Globalisierung. LIT Verlag, Münster 2009, ISBN 978-3-8258-8758-2, S. 242-43.
* Bruno Lewin: Kleines Lexikon der Japanologie: zur Kulturgeschichte Japans. 3. Auflage. Otto Harrassowitz Verlag, Wiesbaden 1995, ISBN 3-447-03668-0, S. 521.

Катэгорыя:Пісьменнікі Японіі
Катэгорыя:Пісьменнікі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі XIX стагоддзя
Цубауці Сёё

**Цубауці Сёё** (, Ота, Гіфу — , Амаці, Сідзуока) — японскі тэатральны рэжысёр, шэкспіразнаўца і літаратар, адзін са стваральнікаў сучаснага японскага тэатра.

## Біяграфія 
Вывучаў англійскую філалогію і літаратуру ва ўніверсітэтах Нагоя і Токіа. Яго пераклад на японскую мову твораў Шэкспіра, які завяршыўся ў 1928 г. выданнем першага ў Японіі поўнага збору твораў, паклаў пачатак японскаму шэкспіразнаўству. Акрамя гэтага, яго ўвагу прыцягвала і развіццё сучаснага японскага тэатра, якое Цубауці разумеў як сінтэз заходняга і традыцыйна японскага элементаў. Тэарэтычныя асновы пабудовы тэатральнай гульні, якія ён адначасова практычна апрабаваў і ў сваіх шматлікіх п’есах, Цубауці развіў падчас сваёй выкладчыцкай дзейнасці ва ўніверсітэце Васэда ў Токіа. У сваім жаданні адэкватна ўвасобіць сцэнічную рэалізацыю сваіх ідэй, ён ў 1906 г. засноўвае тэатральную школу. У 1928 г. Цубауці засноўвае Тэатральны музей пры універсітэце Васэда.

Катэгорыя:Рэжысёры Японіі
Кафу Нагаі

**Кафу Нагаі** ( — ) — японскі пісьменнік, драматург і мемуарыст. Прадстаўнік так званай школы эстэтаў у японскай літаратуры. Частку сваіх літаратурных твораў Кафу пісаў на класічнай японскай мове — бунга, а частку на сучаснай.

Стаў знакамітым дзякуючы шэрагу твораў, якія апісваюць жыццё Токіа ў пачатку XX стагоддзя, у прыватнасці жыццё гейш, прастытутак, танцорак і іншых прадстаўніц сталічнага свету забаў. У 1901 годзе стаў працаваць рэпарцёрам у газеце «Ямата сімбун». Там ён прапрацаваў год. У 1903 годзе паехаў у Амерыку. Пазней некаторы час жыў у Францыі. У 1907 годзе вярнуўся ў Токіа. Свае ўражанні ад жыцця ў Амерыцы Нагаі Кафу захаваў у кнізе «Апавяданні аб Амерыцы» («Амерыка моногатари»), апублікаванай у 1908 годзе. Пасля азнаямлення з творчасцю Заля, Мапасана, Ганкура, Кафу вырашыў скласці анталогію французскай літаратуры канца XIX-XX стагоддзяў. У 1913 годзе ён выдаў зборнік «Каралы» («Санг-сю»), які змяшчае ажыццёўленыя ім пераклады Бадлера, Верлена, Рэмбо, Рэнье і іншых французскіх паэтаў і пісьменнікаў. Аўтар аповесці «Кветкі пекла» (1902), рамана «З'едлівая ўсмешка» (1910), апавядання «Вячэрняя чарка» (1958) і шэрагу іншых твораў.
Футабатэй Сімэй

**Футабатэй Сімэй** , Токіа — ) — японскі пісьменнік, перакладчык і літаратурны крытык. Працаваў у стылі рэалізму. Яго твор *Укігума* (*Плывучыя аблокі*, 1887) стаў першым сучасным раманам Японіі, які не быў скончаны, але моцна паўплываў на сучаснікаў. Футабатэй пераклаў Івана Тургенева і іншых рускіх рэалістаў на японскую мову.

У 1902 годзе ён вывучаў эсперанта ў Расіі. Вярнуўшыся ў Японію ў 1906 годзе ён апублікаваў першы японскі падручнік па эсперанта.

Футабатэй памёр ад сухотаў у Бенгальскім заліве падчас вяртання з Расіі ў якасці спецыяльнага карэспандэнта ў газеце *Асахі Сімбун*. Ён быў крэміраваны і пахаваны ў Сінгапуры.

## Літаратура 
* Bruno Lewin: Futabatei Shimei in seinen Beziehungen zur russischen Literatur. Hamburg, Gesellschaft für Natur- und Völkerkunde Ostasiens 1955.
Дзіпэнся Іку

**Дзіпэнся Іку** ( — ) — японскі пісьменнік перыяду Эда. Працаваў у жанрах лірычнай сатыры, раманаў для дарослых, папулярных апавяданняў для простага народа. Сапраўднае імя — **Сігэта Садакадзу**.

## Біяграфія 
Пра першую палову жыцця Дзіпэнся Іку вядома вельмі мала. Ён нарадзіўся ў 1765 годзе ў правінцыі Суруга ў самурайскай сям’і. Магчыма Іку служыў нейкаму феадалу, але неўзабаве быў звольнены. Ва ўзросце 23 гадоў ён пераехаў у Осаку, дзе паступіў на службу да гарадскога чыноўніка Одакіры, але праз некалькі месяцаў зноў страціў працу.

У 1789 году Іку узяў сабе псеўданім Цікамацу Ёсіці і разам з маладымі пісьменнікамі Вакатакэ Фуміе і Намікі Сен’я апублікаваў першую п’есу для дзёруры «Бітва Кінасіты Кагахадзамі». У 1794 годзе ён перабраўся ў Эда, дзе пачаў працаваць у жанры раманаў для дарослых *кібесі*. На працягу наступных 20 гадоў Іку выдаў каля 23 твораў. У 1801—1804 гадах ён працаваў над сатырычнымі апавяданнямі і ў 1802 годзе ўпершыню апублікаваў «На сваіх дваіх па Такайдаскім тракце». Гэта твор быў вельмі добра ўспрынята чытачамі. Ён разышоўся вялікімі накладамі і яго перавыдавалі некалькі разоў на працягу 21 года. Дзякуючы ганарарам ад «Падарожжаў», Іку пакончыў са сваім цяжкім фінансавым становішчам і да канца жыцця змог выдаць больш за 360 твораў розных жанраў. Акрамя сатырычных апавяданняў ён апублікаваў шэраг падручнікаў для гараджан і сялян, дапамагаў маладым пісьменнікам, выдаючы іх працы пад сваім імем, каб заваяваць ім папулярнасць сярод чытачоў. Рэшту жыцця Іку правёў у Эда, дзе і памёр у 1831 годзе. Яго пахавалі ў манастыры Тоеін ў раёне Цюо сучаснага Токіа.

## Літаратура 
* Рубель В. А. Японська цивілізація: традиційне суспільство і державність. — Київ: «Аквілон-Прес», 1997.

Катэгорыя:Пісьменнікі Японіі