open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Танаэльва

**Танаэльв** (нарв. Tanaelva), **Тэнаякі**, таксама **Тана** або **Тэна** (фін. Teno або Tenojoki, с.-саамск. Deatnu, швед. Tana älv) — рака, якая працякае па мяжы Нарвегіі і Фінляндыі, рэгіёнах Фінмарк і Лапі. На саамскай мове назва азначае «вялікая рака». Пятая па працягласці рака Нарвегіі.

Утвараецца сутокай рэк Анар'ёка і Караш'ёка (Інар'ёкі) у 12 км на ўсход ад нарвежскага горада Карас'ёк.

Рака дала назву нарвежскаму муніцыпалітэту, па тэрыторыі якога працякае.

Рака вядомая сярод рыбаловаў сваім багаццем на ласось. У 1929 годзе тут быў злоўлены атлантычны ласось рэкорднай вагой у 36 кг.

Катэгорыя:Рэкі Нарвегіі
Катэгорыя:Рэкі Фінляндыі
Гёўла

**Гёўла** () — рака ў Нарвегіі.

Знаходзіцца ў муніцыпалітэце Holtålen. Выток ракі знаходзіцца ў возеры Gaulhåen. Даўжыня ракі 145 км. Плошча басейна 3658 км². У 2005 на рацэ Гёўла быў ажыццёўлены лоў ласося ў 37,5 тыс. тон.

## Гл. таксама 
* Рака Бёўра

Катэгорыя:Рэкі Нарвегіі
Бергенскі сабор

**Бергенскі сабор** (Bergen Domkirke) — лютэранскі сабор нарвежскага горада Берген. Першы мураваны храм на гэтым месцы гісторыкі адносяць да сярэдзіны XII стагоддзя. Упершыню згадваецца пад 1181 годам як царква св. Олафа. Знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы цэнтра горада.

Гарэў у 1248, 1270 і 1463 гадах. У 1537 г. набыў статус сабора, у 1550-я гады адбудаваны наноў. Узнаўляўся пасля пажараў 1623 і 1640 гадоў; да гэтага перыяду адносіцца замена шпіля вежачкай. У 1880-я гады барочны інтэр'ер перароблены ў духу сярэднявечча.

У саборнай сцяне захрасла гарматнае ядро з Бергенскай бітвы 1665 года (Другая англа-галандская вайна). У саборы маецца арган, перыядычна праводзяцца канцэрты арганнай музыкі.

## Гл. таксама 
* Спіс сабораў Нарвегіі

## Спасылкі 
* 
* Bergen Cathedral  — histos.no 

Катэгорыя:Саборы Нарвегіі
Катэгорыя:Лютэранскія храмы Нарвегіі
Катэгорыя:Берген
Ранэльва

**Ранэльва** () — адна з найбуйнейшых рэк у фюльке Нурлан, Нарвегія.

Даўжыня ракі 130 км. Рака выцякае з горнага хрыбта Салтф’елет, які знаходзіцца на мяжы Нарвегіі і Швецыі і цячэ на паўночны захад пад назвай Раналсельв (нарв.: Randalselv, саамск.: Goabdesjåhkå). Рака Ранэльва бярэ свой пачатак ля сутокі рэк Randalselva і Gubbeltåga і цячэ пераважна ў заходнім-паўднёва-заходнім напрамку.

Катэгорыя:Рэкі Нарвегіі
Нідэльва

**Нідэльва** (нюнорск і нарв. Nidelva) — рака ў Нарвегіі. У некаторых крыніцах згадваецца як «рака Нід».

Даўжыня ракі — 30 км, працякае Нідэльва па тэрыторыі фюльке Сёр-Трэндэлаг, упадае ў Тронхеймсфіёрд. У вусце размешчаны горад Тронхейм.

Нягледзячы на параўнальна невялікую працягласць, на рацэ размешчана 6 ГЭС. Разам з ракой Неа і возерам Сельбусье ўтварае сістэму Неа-Нідэльва.

## Галерэя 

Image:Canal Warehouses Trondheim 2009 1.JPG
Image:Nidelva-May17.jpg
Image:Utvalg foto 2003-04-2004 036.jpg

Катэгорыя:Рэкі Нарвегіі
Драконавыя горы

**Драконавыя горы** () — ланцуг гор у Паўднёвай Афрыцы, які знаходзіцца на тэрыторыі Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, Лесота, Эсваціні.

Найвышэйшым пунктам з’яўляецца гара Табана-Нтленьяна (3482 м). Ланцуг гор расцягнуўся на амаль 1000 км з паўднёвага захаду на паўночны ўсход Паўднёвай Афрыкі. Горы глыбока прарэзаныя далінамі рэк; на ўсходніх схілах знаходзяцца вечназялёныя ліставыя ды хваёвыя лясы, на заходніх — саваны, хмызнякі; нацыянальны парк Наталь. Карысныя выкапні: пла́ціна, марганцазмяшчальныя руды, золата, каменны вугаль і іншае.

## Назва 
На мове зулу ланцуг гор мае назву uKhahlamba, што азначае «перашкода для коп’яў».

## Рэльеф 
Найвышэйшы пункт ланцугу гор — г. Табана-Нтленьяна () — 3482 м. Далей паводле вышыні размясціліся — г. Мафадзі (Mafadi) — 3450&nbsp;м, Макааненг (Makoaneng) — 3416&nbsp;м, Нджэсуці (Njesuthi) — 3408&nbsp;м. Усе гэтыя вяршыні знаходзяцца на памежжы з Лесота; на поўнач ад мяжы горы робяцца ніжэйшымі, а таму лягчэйшымі для ўзыходжання.

Драконавыя горы — месца, дзе размясціўся другі па вышыні вадаспад у свеце — Тугела (947 м).

## Раслінны і жывёльны свет 
Драконавыя горы — дом для шматлікіх (2153) відаў раслін, у тым ліку водных, лясных, горных і стэпавых відаў. Шмат раслін занесеныя ў Чырвоную кнігу.

Паводле дадзеных у гарах пражываюць птушкі 299 відаў, што складае да 37 % ад усіх немарскіх птушыных відаў Паўднёвай Афрыкі.

## Спасылкі 
* KZN Drakensberg Homepage  — Official Website for the KwaZulu Natal Drakensberg.
* Cathkin Estates Conservation and Wildlife Sanctuary  — the largest privately owned game park in the Drakensberg.
* Nature — Drakensberg: Barrier of Spears — PBS Nature episode covering the eland (largest member of antelope family) of the Drakensberg.
* Drakensberg alti-montane grasslands and woodlands ecoregion report
* Drakensberg hiking trails 

Катэгорыя:Горы ПАР
Катэгорыя:Геаграфія Лесота
Катэгорыя:Геаграфія Эсваціні
Вааль

**Ва́аль** () — рака ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы, найбуйнейшы прыток ракі Аранжавая.

Даўжыня ракі 1120 км, плошча вадазбору — 196 438 км². Сярэдні расход вады ў ніжнім цячэнні 114 м³/с.

Выток ракі знаходзіцца ў Драконавых гарах, на ўсход ад Яганэсбургу. Рака перасякае Драконавыя горы і плато Велд у глыбокай даліне, цячэ на паўднёвы захад да ўпадзення ў раку Аранжавую. Рэчышча ўтварае мяжу паміж паўднёва-афрыканскімі правінцыямі Мпумаланга, Гаўтэнг ды Паўночна-Заходняя правінцыя па правым беразе, і з правінцыяй Вольная дзяржава — на левым.
Буйнейшыя прытокі: Вілге, Фет, Рыт (левыя), Харст. Паводкі ў лістападзе — лютым. На рацэ буйное вадасховішча Вааль-Вілге.

## Гісторыя 
Рака ў мінулым утварала мяжу між дзвюма бурскімі рэспублікамі, а пазней — правінцыямі Трансвааль і Аранжавая Вольная дзяржава. Геаграфічную назву *Трансвааль* можна перакласці літаральна як «па-за ракой Вааль». Назва пачала ўжывацца для адмежавання гэтых тэрыторый ад Капскай калоніі і калоніі Наталь.

Назву ракі Вааль можна перакласці з нідэрландскай мовы (а пазней — з афрыкаанс) — як цьмяны або блёклы. Імаверна, што тая назва пайшла ад колеру вады, асабліва падчас разліваў, калі з-за глею вада набывае каламутныя адценні.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Ва́аль // Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 389. — 672 с. с илл.
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Гадавая справаздача пра стан навакольнага асяроддзя ў Паўднёвай Афрыцы 
* Parys.info
* Parys on the Vaal
* Vaal Meander
* Vaal River Cruises
* Vaal River Properties 
* Vaal de Grace Estate
* University Campus on banks of Vaal river 

Катэгорыя:Рэкі ПАР
Іван Аляксандравіч Басюк

**Іван Аляксандравіч Басюк** (нар. , в. Гаравічы, , Гродзенская вобласць) — беларускі гісторык.

## Біяграфія 
Скончыў гістарычны факультэт Архангельскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя М. В. Ламаносава (1972), аспірантуру Інстытута гісторыі, філалогіі і філасофіі Сібірскага аддзялення АН СССР (1981, г. Новасібірск), у 1982 г. тамжа абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Станаўленне і развіццё сацыялістычнага быту рабочых Заходняй Сібіры ў завершальны перыяд сацыялістычнай рэканструкцыі народнай гаспадаркі СССР 1933—1937 гг.». Служыў у сістэме ВНУ Узроеных сіл СССР. З 1987 г. працуе ў ГрДУ. Дацэнт (2005). У 2005 г. абараніў у ІГ НАНБ доктарскую дысертацыю па тэме «Заходняя асобая ваенная акруга — Заходні фронт напярэдадні і ў пачатковы перыяд Вялікай Айчыннай вайны». Прафесар (2007) па спецыяльнасці «Гісторыя». З 2008 г. — на кафедры гісторыі дзяржавы і права.

## Навуковая дзейнасць 
Кірункі навуковай дзейнасці: пачатковы перыяд Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі Беларусі; гісторыя беларускай дзяржаўнасці; гісторыя палітычнай і прававой думкі на Беларусі.

Аўтар каля 100 навуковых прац, у т.л. 3 манаграфіі (1 у суаўтарстве), 6 вучэбных дапаможнікаў (4 у суаўтарстве).

Узнагароджаны Ганаровай граматай Міністэрства адкукацыі Рэспублікі Беларусь (2008).

## Літаратура 
* Заходняя Асобая ваенная акруга — Заходні фронт напярэдадні і ў пачатковым перыядзе Вялікай Айчыннай вайны: аўтарэферат дысертацыі на суісканне вучонай ступені доктара гістарычных навук: 07.00.02 / Басюк Іван Аляксандравіч. — Мн., 2004.
* Республика Беларусь: энциклопедия. В 6 т. Т. 2. — Минск, 2006.

Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Тугела (рака)

**Тугела** — рака ў Паўднёвай Афрыцы.

Рака працякае ў паўночна-ўсходняй правінцыі ПАР Квазулу-Натал. Яе даўжыня складае 405 кіламетраў, плошча басейна — каля 29100 км². Упадае ў Індыйскі акіян.

Мае шэраг прытокаў. На рацэ знаходзіцца вадаспад Тугела, другі па вышыні ў свеце.

## Гл. таксама 
* Вялікая рыбная рака

Катэгорыя:Рэкі ПАР
Тугела (вадаспад)

**Тугела** — другі па вышыні вадаспад свету. Ён уяўляе сабой пяць каскадаў у свабодным падзенні, найбольшы з іх складае 411 метраў.

Тугела падае вузкай стужкай з усходняга абрыву Драконовых гор, у Каралеўскім нацыянальным парку Наталь ў Квазулу, правінцыя Наталь, ПАР. Ён добра бачны пасля моцнага дажджу ці на сыходзе дня, бліскучы ў промнях Сонца. Выток ракі Тугелы размешчаны ў Mont-Aux-Sources ў некалькіх кіламетрах ад абрыву, з якога падае вадаспад. Вада вышэй вадаспаду чыстая і бяспечная для піцця. Абрыў часта пакрываецца снегам ў зімовыя месяцы.

На рацэ Аранжавая размяшчаецца вядомы 146-метровы вадаспад Аўграбіс (ПАР).

Катэгорыя:Геаграфія ПАР
Катэгорыя:Вадаспады
Тамашпільскі раён

**Тамашпільскі раён** () — былая адміністрацыйная адзінка на поўдні цэнтральнай часткі Вінніцкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Тамашпіль

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 22 сельскіх саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 30 сёлаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Вінніцкай вобласці
Вялікая рыбная рака

**Вялікая рыбная рака** (афрыкаанс: Groot-Visrivier) — рака ў Паўднёвай Афрыцы.

Рака цячэ ва Усходняй Капскай правінцыі ПАР. Яе даўжыня складае 644 кіламетры, плошча басейна — каля 30366 км². Упадае ў Індыйскі акіян. Рака цячэ праз горад Крадок у цэнтры краіны. Мае шэраг прытокаў.

## Гл. таксама 
* Рака Грэйт Кей

Катэгорыя:Рэкі ПАР
Грэйт Кей

**Грэйт Кей** (*Great Kei*) — рака ў Паўднёвай Афрыцы.

Рака працякае ў Усходняй Капскай правінцыі ПАР. Свой пачатак яна бярэ ад зліцця рэк Блэк Кей (анг.: Black Kei River, афрыкаанс: Swart-Kei River) і Уайт Кей (анг.: White Kei River, афрыкаанс: Wit-Kei River) на паўночным усходзе ад горада Кэткарт (Cathcart). Грэйт Кей упадае ў Індыйскі акіян непадалёк ад гарадка Кей Моат (Kei Mouth). Рака ўтварае паўднёва-заходнюю мяжу рэгіёну Транскей (Transkei region)

Даўжыня ракі каля 520 км, плошча басейна 20566 км². Мае шэраг прытокаў.

Катэгорыя:Рэкі ПАР
Анхель

**А́нхель** () - самы высокі ў свеце вадаспад, агульная вышыня 979 метраў, вышыня бесперапыннага падзення 807 метраў. Утвораны ракой Kerepacupai Meru, якая ўпадае ў Чурун, які ўпадае ў Караа, якая ўпадае ў Карані, якая ўпадае ў Арынока. Названы ў гонар лётчыка Джэймса Эйнджэла (), які пераляцеў праз вадаспад у 1933 годзе. 

Ахнель падае са стромага схілу Аўян-Тэпуі — сталовай гары на Гвіянскім пласкагор'і, у нацыянальным парку Канайма, што ў штаце Балівар, Венесуэла. Ніжэй за свае рэкордныя 979 метраў вадаспад працягваецца 400-метровай серыяй парогаў па стромкіх схілах і восыпах. 

Ёсць меркаванне, што першым з еўрапейцаў вадаспад пабачыў сэр Уолтэр Рэйлі падчас пошукаў Эльдарада ў 1594 годзе — тады ён апісаў нешта падобнае да тэпуі, але навукоўцы лічаць гэтую версію геаграфічнай фантазіяй. Хутчэй за ўсё, сухапутным першаадкрывальнікам вадаспада стаў іспанскі падарожнік Фелікс Кардона (1927). Па яго наводцы ў 1933 годзе над вадаспадам праляцеў амерыканскі лётчык Джымі Эйнджэл, які праводзіў здымку раёна ў пошуках руд. У 1937 годзе Эйнджэл ажыццявіў пасадку самалёта на вяршыні тэпуі, але апарат няўдала прызямліўся на забалочалую паверхню, і Джымі з трыма спадарожнікамі быў вымушаны спускацца з тэпуі пехатою. Шлях да цывілізацыі заняў 11 дзён і менавіта праз гэтую неардынарную сітуацыю СМІ ахрысцілі цуда прыроды ў гонар Джымі. Самалёт Эйнджэла заставаўся на вяршыні 33 гады, пасля быў эвакуяваны верталётам, адноўлены, і цяпер яго можна пабачыць ля ўвахода ў будынак аэрапорта горада С'юдад-Балівар — сталіцы штата. У 1960 прах лётчыка (1899 — 1956) быў развеяны над вадаспадам. 

20 снежня 2009 прэзідэнт Венесуэлы Уга Чавес пераназваў (толькі ў сябе ў краіне) вадаспад Анхель, і цяпер ён называецца Керэпакупай-Меру (Kerepakupai merú). Аднак гэта не значыць, што на картах свету вадаспад будзе перайменаваны.

Сёння вадаспад Анхель з'яўляецца турыстычнай славутасцю, хоць шлях да яго няпросты. З С'юдад-Балівара паветраны транспарт дастаўляе турыстаў на базу Канайма, ад якой да вадаспада трэба дабірацца водным шляхам. Кіруюць транспартам мясцовыя індзейцы-пемона. Паколькі ў сухі сезон рэкі на пласкагор'і несуднаходныя, Анхель адчынены для турыстаў толькі ў час дажджоў — з чэрвеня па снежань. Да таго ж і сам вадаспад у гэты час больш відовішчны. 

## Спасылкі 
* Сайт вадаспаду Анхель

Катэгорыя:Басейн Арынока
Катэгорыя:Вадаспады Венесуэлы
Лімпопа (рака)

**Лімпопа**, або **Лімпапо**, **Кракадзілавая** (*Limpopo*, *Uri*, *Bembe*, *Juhampura*) — рака ў Паўднёвай Афрыцы.

Выцякае паўднёвей Прэторыі з гор Вітватэрсранд (1800 м), у верхнім цячэнні перасякае горы Магалі і злучаецца з Марыка. Мінае 1600 км і прымае ў сябе мноства прытокаў, упадае ў Індыйскі акіян паўночней заліва Дэлагоа.
200px|left|thumb|Басейн ракі

Галоўнае жыўленне ад прытокаў, што сцякаюць з вільготнага плато Матабеле і ад ракі Уліфантс (справа). Сярэдні расход вады каля 800 м³/сек. У сезон летніх дажджоў (снежань—люты) узровень вады ў ніжнім цячэнні павышаецца на 5—7 м. Суднаходная на 160 км ад вусця, з таго пункта, дзе яна пад 32° у.д., злучаецца з Нуанэцы. Выкарыстоўваецца для арашэння.

Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Рэкі Батсваны
Катэгорыя:Рэкі ПАР
Катэгорыя:Рэкі Зімбабвэ
Катэгорыя:Рэкі Мазамбіка
Катэгорыя:Басейн Індыйскага акіяна ў Афрыцы
Печ

]]

**Печ** — цаглянае, каменнае або металічнае збудаванне, дзе разводзяць агонь, каб нагрэць памяшканне, згатаваць ежу, а таксама спецыяльнае збудаванне для апрацоўкі якіх-небудзь матэрыялаў награваннем.

## Тыпы 
* *Курная печ*. Да першай паловы XIX стагоддзя найбольш распаўсюджанымі былі глінабітныя печы на драўляная аснове без коміна (курныя). Аднак да канца стагоддзя яны амаль цалкам знікаюць і замяняюцца белымі.
* *Напаўбелая печ* — пераходны тып, калі меўся вывад для дыму збіты з дошак ці цэльнага камля.
* *Белая печ*
* Буржуйка
* Грубка
* Кухонная пліта
* Руская печ
* Тандыр

Таксама цяперашні свет немагчыма ўявіць без прамысловых печаў разнастайнай канструкцыі і прызначэння.

У печы, залежна ад канструкцыі, можна паліць цвёрдым (дровы, драўняны, каменны вугаль, торф), вадкім (газа, мазут, нафта і інш) або газападобным палівам (у асноўным, прыродны газ) або электрычнасцю (электрапечка).

File:Toaster oven.jpg
File:Lehmbackofen.jpg
File:PompeiiOven.JPG

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты паводле тыпу

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні
Міхаіл Кікоін

**Міхаіл Кікоін** (Мішэль Кікоін, ; , Гомель — , Парыж) — беларускі і французскі мастак яўрэйскага паходжання, прадстаўнік . 

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і камерсанта ў Гомелі. У хуткім часе сям'я пераехала ў г. Рэжыцу Віцебскай губерні (цяпер Рэзэкнэ, Латвія). У 1904 сям'я перабралася ў Мінск.

Вучыўся ў прыватнай школе мастака Я. Кругера (Минск, 1907—1910), потым у малявальнай школе мастака  (Вільня, 1910—1912). З'ехаў у Парыж у 1912, дзе пасяліўся ў інтэрнаце бедных мастакоў  («La Ruche»). На працягу некалькі месяцаў занімаўся ў парыжскай Нацыянальнай вышэйшай школе. 

З 1914 прымаў удзел у выстаўках  і  у Парыжы.

У 1920 выконваў абавязкі сакратара Восеньскага салона. 

Першыя персанальныя выстаўкі прайшлі ў 1919 (галерэя «Cheron») і 1924 (галерыі «Netter», «L. Zborovsky»). 

У 1924 атрымаў французскае грамадзянства.

Удзельнічаў у выстаўке сучаснага французскага мастацтва ў Маскве (1928). 

З 1928 працаваў ва ўласным атэлье–майстэрні на Манпарнасе, актыўна ўдзельнічаў у шматлікіх выстаўках.

У 1968 памёр у Парыжы ў сваёй майстэрні.

Яго сын — французскі мастак Якаб Кікоін (14 красавіка 1920 — 2 красавіка 2020,  псеўданім ). Разам з сястрой Клэр (1915—2013) ён заснаваў Фонд Кікоіна пад эгідай грамадскай арганізацыі «Fondation du Judaïsme Français».

У экспазіцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь знаходзіцца адзін твор Міхаіла Кікоіна. У карпаратыўнай калекцыі ААТ «Белгазпрамбанк» налічваецца шэсць жывапісных работ мастака.

Па замове ААТ «Белгазпрамбанк» быў зняты фільм «Михаил Кикоин. Поэтический мир на холсте».

## Публічныя зборы 
* Musée d'art et d'histoire du Judaïsme (Парыж, Францыя) — http://www.mahj.org/
* Museum voor Moderne Kunst (Астэндэ, Фландрыя, Бельгія) — http://www.pmmk.be/ 

## Літаратура 
* Владимир Счастный. Художники Парижской школы из Беларуси: эссе, биографии, путеводитель. - 2-е изд., переработанное и дополненное. - Минск : Четыре четверти, 2012. - 173 с. - ISBN 978-985-7026-60-9.
* Kikoïne: Les pionniers de l’Ecole de Paris. Textes de Ariel Kyrou et al., Ed. de l’Albaron, Thonon-les-Bains (Fondation Kikoïne),1996.
* Kikoïne et ses amis de l’École de Paris (Paris: Fondation Kikoïne, sous l’égide du Judaïsme Français, 1993). 
* Kikoïne, un maître de l'Ecole de Paris. Textes de Jean-Marie Dunoyer et Gilles Néret. Ed. Arte, Adrien Maegt, Paris, 1987.
* Hommage a Kikoine: [Catalogue]. Galerie de France. Paris, 1973.
* Kikoine. Catalogue Raisonné sur l'oeuvre de Kikoïne / Préface de Jean Cassou: Textes Edouard Roditi, Mendel Mann, Jacques Yankel. Paris: Ed. d’Art H. Piazza, 1973.

## Спасылкі 
* Михаил Кикоин  // на сайце artbelarus.by
* Michel Kikoïne // www.photo.rmn.fr.

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Парыжская школа
Катэгорыя:Яўрэйскія мастакі
Катэгорыя:Імігравалі ў Францыю з Беларусі
Лімпопа (правінцыя)

**Лімпо́па** — адна з правінцый Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі. Існуе з 1994 года, калі была вылучаная з Трансвааля пад назвай **Паўночны Трансвааль**. З 1995 да 2003 гады звалася проста **Паўночная правінцыя**, затым атрымала цяперашную назву. Правінцыя знаходзіцца на поўначы ПАР, мяжуе з Паўночна-Заходняй правінцыяй, правінцыямі Гаўтэнг і Мпумаланга, а таксама з Батсванай, Зімбабве і Мазамбікам. Па тэрыторыі Лімпопа праходзіць аўтамабільная траса N1, адна з самых ажыўленых у Афрыцы, праз яе таксама праходзяць дарогі з глыбіні кантынента да важных партоў у Дурбане, Рычардс-Бэй, Мапуту.

Цэнтр правінцыі — горад Палакванэ (раней зваўся Пітэрсбург).
Правінцыя падзеленая на шэсць муніцыпальных акруг: Бахлабела, Ватэрберг, Вхэмбэ, Мопані, Секукхуна і акруга Казярога.

## Вядомыя асобы 
* Лебаганг Эстэр Рамалепе (нар. 1991) — паўднёваафрыканская футбалістка

Катэгорыя:Правінцыі ПАР
Залатыя вароты (Кіеў)

**Залатыя вароты** ў Кіеве — паўднёвая абарончая брама Кіева старажытнарускага перыяду, помнік абарончага дойлідства XI стагоддзя.

## Гісторыя 
* 1037 — згадваецца ў летапісе ўпершыню ў сувязі з пабудовай Яраславам Мудрым абарончых умацаванняў вакол Кіева.
* 1069 — паводле падання, польскі кароль Баляслаў II Смелы пры ўваходзе ў Кіеў ударыў па варотах брамы мячом, ад чаго апошні атрымаў назву «Шчарбец». Сустракаюцца версіі, што гэта зрабіў Баляслаў I Храбры ў 1018 годзе, аднак з боку храналогіі гэта малаверагодна.
* Сярэдзіна XVIII ст. — рэшткі брамы засыпаны, брама ў паўднёвым кірунку перанесеная ў іншае месца.
* 1832 — археолаг-аматар К. Лахвіцкі раскапаў рэшткі Залатых варот.
* Канец XIX ст. — пачалася кансервацыя збудавання.
* 1910 — першая прапанова аб рэканструкцыі Залатых варот у іх першапачатковым выглядзе.
* 1972—1973 — археалагічныя раскопкі, якія зрабілі важкі ўнёсак у справу будучага аднаўлення брамы.

## Архітэктура 
Залатыя вароты былі адной з трох брам Кіева старажытнарускага перыяду. Браму збудавалі на паўднёвым кірунку і назвалі па аналогіі з Залатой брамай Канстанцінопаля. Амаль да канца XVIII ст. Залатыя вароты заставаліся галоўнай брамай Кіева.

Даўжыня брамы складае 26,8 м. Падмуркі зроблены з вялікіх камянёў на цэментным растворы. Зямля пад падмуркам умацавана шчыльна ўбітымі драўлянымі каламі. У браме меўся адзін праезд, вышэйшыя аркі якога дасягалі ў вышыню 13,36 метраў. Земляны вал, што прылягаў да брамы, меў у шырыню 30, у вышыню 11-12 метраў, а таксама зрубавыя канструкцыі ўнутры. Вышэй на вале стаялі драўляныя сцены.

Наверсе на браме меўся храм, асвячоны ў гонар Дабравешчання Багародзіцы. Ён быў звернуты апсідай у бок горада і быў у плане блізкі да квадрата (10,5—11,0 м). Перад храмам на ўзроўні асноўнага вала мелася баявая пляцоўка.

Залатыя вароты ў Кіеве сталі правобразам для будаўніцтва аднайменнай брамы ва Уладзіміры.

## Літаратура 
* *Высоцкі С. А.* Залатыя вароты // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі № 4, 1981.

## Спасылкі 
* Залатыя Вароты  — Гісторыя, даследаванне, рэканструкцыі, сучасны стан.

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Кіева
Катэгорыя:Гісторыя Кіева
Катэгорыя:Сярэдневяковая Украіна
Лэнінскі раён (Крым)

**Лэнінскі раён** (, , ) — адзін з 14 раёнаў Аўтаномнай Рэспублікі Крым.

## Гісторыя 
З 2014 года анэксаваны Расійскай Федэрацыяй.

12 мая 2016 Вярхоўная Рада Украіны перайменавала «Лэнінскі раён» у «Едыкуйскі». Пастанова аб перайменаванні набудзе моц пасля вяртання часова акупаванай тэрыторыі Аўтаномнай Рэспублікі Крым і горада Севастопаля пад агульную юрысдыкцыю Украіны.
## Заўвагі 
## Крыніцы
Рыбальскі востраў

**Рыбальская востраў** () — гістарычны раён ў Кіеве, на правым беразе Дняпра, насамрэч з'яўляецца павостравам. Абмежаваны Дняпром на ўсходзе, яго затокай гавань на поўдні і захадзе. На поўначы абмежаваны чыгункай. Каля паўвострава ёсць чыгуначны прыпынак "Абалонь". У гавані таксама знаходзіцца Кіеўскі рачны таварны порт.
## Гісторыя 
Назва паходзіць ад паселішча, якое мела назву «Рыбалака».
## Будучыня 
У дадзены момант на паўвостраве вядуцца работы па будаўніцтве Падольска-Уваскрасенскага моста. Плануецца адкрыццё станцыі метро. Праектная назва — Суднабудаўнічая.   

Катэгорыя:Кіеў
Аранжавая

**Аранжавая** (, ) — рака ў паўднёвай Афрыцы.

Бярэ пачатак у Драконавых гарах на мяжы ПАР і Лесота, працякае па тэрыторыі Намібіі і ўпадае ў Атлантычны акіян. Даўжыня ракі 2200 км, плошча вадазбору 973 тыс. км².

Найбуйнейшы прыток — рака Вааль. Сярод прытокаў — Малопа, Фіш.

На рацэ Аранжавая размяшчаецца вядомы 146-метровы вадаспад Аўграбіс (ПАР).

## Гісторыя 
### Назва ракі 
Некаторыя з самых ранніх дакаланіяльных жыхароў называлі раку *ǂNūǃarib*, маючы на ўвазе яе чорны колер, а часам і проста *Kai !Arib* («Вялікая рака»), адкуль паходзіць афрыкаанская версія *Gariep* і ранняя галандская назва Groote Rivier, што азначае «Вялікая рака». Рака была названа Аранжавай ракой палкоўнікам Робертам Горданам, камандзірам гарнізона Аб’яднанай Ост-Індскай кампаніі (VOC) у Кейптаўне, падчас паездкі ва ўнутраныя раёны ў 1779 годзе Гордан назваў раку ў гонар Вільгельма V Аранскага.

Папулярнае, але няправільнае меркаванне: рака была названа ў гонар нібыта аранжавага колеру вады, у адрозненне ад колеру яе прытока — ракі Вааль, якая сама паходзіць ад назвы «**ǀHaiǃarib**» «бледная рака» (*«вааль»* з афрыкаанс азначае «бледны» ці «шэры»). Пасля падзення рэжыму апартэіду ў Паўднёвай Афрыцы імя «Гарыеп» часцей выкарыстоўваецца ў афіцыйнай стылістыцы, назва «Аранжавая» мае большае міжнароднае прызнанне.

## Жывёльны свет 
### Віды рыб 
Рака Аранжавая мае адносна мізерную разнастайнасць відаў. У выніку даследвання 2011 года з 13 762 рыб выяўлена толькі 16 відаў. Тры з іх — сазан, мазамбікская тыляпія і гамбузія — не карэнныя. Яшчэ адзін экзатычны від, стронга радужная, сустракаецца ў вярхоўях рэк Лесота.

### Вялікія жывёлы 
У рацэ Аранжавая няма буйных жывёл. Яна працякае за межамі арэала нільскага кракадзіла, і хоць бегемотаў калісьці было шмат, іх знішчылі на палявалях ў 1800-х гадах.

Катэгорыя:Басейн Атлантычнага акіяна ў Афрыцы
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Рэкі ПАР
Катэгорыя:Рэкі Намібіі
Катэгорыя:Рэкі Лесота
Афіуры

**Афіуры** або **Змеяхвосткі** (*Ophiuroidea*) — клас донных марскіх жывёл тыпу ігласкурых. Сваю назву атрымалі за своеасаблівы спосаб перамяшчэння — калі яны паўзуць па дне, іх «рукі» звіваюцца, як змеі. Беларуская назва «змеяхвосткі» з'яўляецца калькай з навуковай назвы афіуры (ад грэч. Ὄφις — змяя, οὐρά — хвост).

Самы разнастайны клас ігласкурых — каля 2 тыс. відаў, большасць з якіх — насельнікі трапічных вод. Вядомыя ў выкапнёвым стане з ранняга ардовіка.

Два сучасныя атрады:
* Ophiurida — з простымі, неразгалінаванымі промнямі,
* Euryalida — з простымі або разгалінаванымі промнямі.

Катэгорыя:Ігласкурыя
Катэгорыя:Класы жывёл
Аляксей Анатолевіч Скрыпка

**Аляксей Анатолевіч Скрыпка** — беларускі дыпламат.

6 снежня 2002 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Італьянскай Рэспубліцы , адстаўлены быў 31 кастрычніка 2008 года.

9 кастрычніка 2008 года ўзнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Італіі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
Акаванга

thumb|Рака Акаванга ў Батсване
**Акаванга** — рака ў паўднёва-заходняй Афрыцы. Чацвёртая па даўжыні рачная сістэма ў Паўднёвай Афрыцы.

Цячэ ў напрамку на паўднёвы ўсход. Працягласць — 1600 км. Сярэдні расход вады — 475 м³/с. Бярэ свой пачатак у Анголе, дзе яна называецца **Кубанга**. Паўднёвей па ёй праходзіць частка мяжы паміж Анголай і Намібіяй, пасля чаго рака цячэ па тэрыторыі Батсваны.

Яшчэ да Батсваны зрэз ракі паніжаецца на 4 метра з-за парогаў, вядомых пад назвай *Вадаспады Попа*.

Акаванга не ўпадае ў аніякае мора. Замест гэтага яна губляецца ў балотах на паўночным захадзе пустыні Калахары, гэта месца звычайна называюць Дэльта Акаванга (балота Акаванга). Плошча дэльты — 15 000 км². Частка рачных водаў напаўняе возера Нгамі. У басейне Акаванга знаходзіцца запаведнік Марэмі (у Батсване), вядомы сваёй багатай дзікай прыродай.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Анголы
Катэгорыя:Рэкі Батсваны
Катэгорыя:Рэкі Намібіі
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Амерыканскі ламанцін

**Амерыканскі ламанцін** (*Trichechus manatus*) — буйное воднае млекакормячае сямейства Ламанцінавых. Жыве ўздоўж Атлантычнага ўзбярэжжа Паўночнай, Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыкі.

Сярэдняя даўжыня дарослага амерыканскага ламанціна каля 2,7—3,5 м, хоць некаторыя асобіны дасягаюць 4,5 м у даўжыню, улічваючы хвост. Вага вар’іруецца ў межах 200—600 кг, самыя буйныя асобіны рэдка дасягаюць паўтары тоны. Самкі звычайна даўжэйшыя і цяжэйшыя за самцоў. Дзіцяняты пасля нараджэння 1,2-1,4 м даўжынёй і важаць прыкладна 30 кг. Дарослыя асобіны маюць блакітна-шэрую афарбоўку цела, дзіцяняты ў першы месяц жыцця афарбаваны ў больш цёмныя колеры.

Лічаць, што на волі амерыканскія ламанціны жывуць каля 50 гадоў. Амерыканскага ламанціна імем Рамэа, якога трымаюць у марскім парку ва Фларыдзе, прызналі самым старым ламанцінам у гісторыі, узростам 71 год у лютым 2026 года.

Катэгорыя:Сірэны
Уліфантс

**Уліфантс** — рака ў Паўднёвай Афрыцы.

Рака бярэ свой пачатак у паўночна-ўсходняй правінцыі ПАР Мпумаланга, далей цячэ ў Мазамбік. Яе даўжыня — 560 кіламетраў, плошча басейна — каля 54500 км². Упадае ў Лімпопа. Мае шэраг прытокаў. На рацэ збудаваны дзве буйныя плаціны, воды ракі выкарыстоўваюцца для арашэння.

## Гл. таксама 
* Вялікая рыбная рака

Катэгорыя:Рэкі ПАР
Лімпопа

**Лімпопа** мае наступныя значэнні:

* Правінцыя Лімпопа, правінцыя ПАР
* Рака Лімпопа, рака ў Паўднёвай Афрыцы
* (1490) Лімпопа, астэроід
Зямля Каралевы Мод

**Зямля Каралевы Мод** (нарв.: Dronning Maud Land) — шырокая вобласць на атлантычным ўзбярэжжы Антарктыды, што ляжыць паміж 20° заходняй і 44° 38' усходняй даўгаты.

Плошча — каля 2 500 000 км². На значную частку яе тэрыторыі прэтэндавалі Нарвегія (з 1938) і Германія (з 1939).

У цяперашні час тэрыторыя падпадае пад дзеянне Дагавора аб Антарктыцы, які забараняе краінам любое яе выкарыстанне, акрамя навукова-даследчых работ.
 
Названая ў гонар нарвежскай каралевы Мод (Поўнае імя Maud Charlotte Mary Victoria; 26 лістапада 1869 года — 20 лістапада 1938 г.).

Катэгорыя:Геаграфія Антарктыды
Фінмарк

**Фінмарк** (, , ) — самая паўночная і самая буйная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (фюльке) каралеўства Нарвегія. Сталіца — горад Вадсё.

Фінмарк цалкам размешчаны за Паўночным Палярным кругам, абмываецца водамі Баранцава мора. Берагавая лінія парэзаная фіёрдамі, сярод якіх вылучаецца Варажскі заліў. Плошча рэгіёну — 48.618 км2 (большы за Данію). Каля 36 % Фінмарка занятая пласкагор'ем Фінмаркен. Фінмарк мяжуе з фюльке Тромсё на захадзе, з Фінляндыяй на поўдні і з Мурманскай вобласцю Расійскай Федэрацыі.

Катэгорыя:Фюльке Нарвегіі
Брыдэ

**Брыдэ** (афрыкаанс: Breërivier) — рака ў Паўднёвай Афрыцы. Цячэ ў ПАР. Даўжыня — 337 кіламетраў, плошча басейна — каля 12384 км². Упадае ў Індыйскі акіян.

Мае шэраг прытокаў. Воды ракі выкарыстоўваюцца для арашэння. Даліна ракі Брыдэ — адзін з чатырох галоўных вінаробных раёнаў краіны.

## Гл. таксама 
* Рака Уліфантс
* Вялікая рыбная рака

Катэгорыя:Рэкі ПАР
Куненэ

**Куненэ** (*Cunene*) — рака ў паўднёва-заходняй Афрыцы, пачынаецца ў Анголе, у сярэднім і ніжнім цячэнні ўтварае мяжу паміж Анголай і Намібіяй і ўпадае ў Атлантычны акіян; адна з двух непересыхаючых рэк, якія перасякаюць пустыню Наміб. Даўжыня 1207 км, плошча басейна 109832 км².

Куненэ пачынаецца ў цэнтральнай Анголе на пласкагор'і Біе за 32 км на паўночны ўсход ад горада Уамба і цячэ па стромкім гранітным рэчышчы на поўдзень. У Маталы рака пакідае гранітнае ўзвышша, падаючы на 13 м, і трапляе ў паўночныя ўскраіны пустыні Калахары, дзе на працягу дажджлівага сезона затапляе бліжэйшыя пяскі. Дамба, пабудаваная ў гэтым месцы, павышае ўзровень ракі яшчэ на 8 м, і набыты перапад ўзроўню ў 21 м выкарыстоўваецца для генерацыі электрычнасці. На рацэ знаходзіцца вадаспад Руакана.

## Спасылкі 
* Kunene River, Namibia — International Rivers 
* Kathleen Nicoll, Geomorphic Setting & Archaeology of the Cunene River, Namibia

Катэгорыя:Рэкі Анголы
Катэгорыя:Рэкі Намібіі
Руакана

**Руакана** () — вадаспад на рацэ Куненэ, у паўднёва-заходняй частцы Афрыкі.

## Геаграфія 
Вадаспад Руакана знаходзіцца ў сярэднім цячэнні Кунене, блізу горада Руакана ў паўночнай Намібіі. У месцы знаходжання вадаспаду рака Кунене з'яўляецца дзяржаўнай мяжой паміж Анголай і Намібіяй.

Вышыня падзення вады складае 124 метры, шырыня ракі тут (пры паўнаводдзі) — 695 метраў.

Катэгорыя:Вадаспады Намібіі
Катэгорыя:Вадаспады Анголы
Кванза

**Ква́нза**, таксама **Куанза** тыс.) км². Выток ракі знаходзіцца ў гарах Шэла, дзе рака працякае ў глыбокай даліне, утвараючы парогі і вадаспады. У ніжнім цячэнні рэчышча Кванды пралягае па прыморскай нізіне.

Рака з'яўляецца крыніцай электраэнергіі для Анголы, плаціна гідраэлектрастанцыі Капанда пабудавана ў 2004 годзе ў Маланжэ. Плаціна таксама забяспечвае падачу вады для арашэння плантацый цукровага трыснягу і іншых культур у ніжняй частцы даліны Кванза. Нізоўе ракі з'яўляецца суднаходным на працягу каля 150 міль.

Кванза — нацыянальная валюта Анголы, названая ў гонар ракі.

## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 639. — 672 с. с илл.

Катэгорыя:Рэкі Анголы
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян
Сенегал (рака)

**Сенега́л** () — рака ў Заходняй Афрыцы, утварае натуральную мяжу паміж дзяржавамі Сенегал і Маўрытанія.

Назва ракі паходзіць ад назвы берберскага племя сенега, якое жыве на яе берагах.

## Апісанне 
Рака пачынаецца на горным масіве Фута-Джалон пад назвай Бафінг да зліцця з ракой Бакой. Даўжыня ракі — каля 1970 км (1430 км ад вытоку ракі Бафінг). Плошча басейна складае 419 575 (441 000)км² і гадавы сцёк вады ў Атлантычны акіян вагаецца ад 5 м³/с (у маі) да 2090—5000 м³/с (у жніўні—верасні). Агульны гадавы сцёк каля 23 км³. У верхнім цячэнні на рацэ шмат парогаў і вадаспадаў. Далей рака працякае па раўніннай мясцовасці. Упадае ў Атлантычны акіян, утвараючы дэльту плошчай каля 1500 км². У вусці ракі пясчаны востраў (бар), на якім знаходзіцца горад і порт Сен-Луі. Галоўныя прытокі: Фалем, Каракаро і Гаргол. Пясчаны востраў у вусці ракі перашкаджае заходу ў яе акіянічных суднаў. У перыяды разводдзя рака суднаходная на працягу 888 км ад вусця да горада Каес, пасля спаду вады на 283 км (да горада Падор). На рацэ маюцца ГЭС, яе вада выкарыстоўваецца на арашэнне.

Каля ракі гарады Бафулабэ, Каес, Падор, Матам, Бакель.

## Літаратура 
* 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 352. — 671 с. с илл.

## Спасылкі 
* Карта басейна ракі Сенегал 
* Sénégal River // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Рэкі Сенегала
Катэгорыя:Рэкі Маўрытаніі
Катэгорыя:Рэкі Малі
Мічыган (возера)

**Мічыган** () — возера ў ЗША, адно з паўночнаамерыканскіх Вялікіх азёр. Адзінае з Вялікіх азёр, цалкам знаходзіцца на тэрыторыі ЗША. Размешчана на поўдзень ад возера Верхняе, злучана з возерам Гурон пралівам Макінак, з сістэмай ракі Місісіпі — каналам Чыкага — Лакпорт. З пункту гледжання гідраграфіі Мічыган і Гурон утвараюць адзіную сістэму, але геаграфічна іх прынята лічыць асобнымі азёрамі.

Катэгорыя:Азёры ЗША
Варажскі заліў

**Варажскі заліў** (, таксама **Варангер-фіёрд**) — заліў у Баранцавым моры, паміж расійскім паўвостравам Рыбацкі і нарвежскім паўвостравам Варангер. Самы ўсходні фіёрд Нарвегіі. Даўжыня 90 км, шырыня ля ўваходу ў заліў дасягае 50 км, глыбіня да 420 м. Утварае добрыя гавані; у паўднёвы бераг удаецца Бэк-фіёрд (рака Паз) і губа Вар'ема (рака Вар'ема).

Дзякуючы Гальфстрыму заліў замярзае толькі ў самыя суровыя зімы. Багаты рыбай. Па беразе знаходзяцца радовішчы свінцу і цынку. Прылівы паўсутачныя велічынёй да 2,2 м. На заліве размешчаны нарвежскія парты Вардзё і Вадсё.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Залівы Баранцавага мора
Катэгорыя:Залівы Мурманскай вобласці
Катэгорыя:Фіёрды Нарвегіі
Эры (возера)

**Эры** ( , ) — возера ў Канадзе і ЗША, чацвёртае зверху ў сістэме Вялікіх азёр. Маючы плошчу 25700 км², Эры займае па гэтым параметры 13 месца сярод азёр свету (улічваючы Каспійскае і Аральскае мора). Возера выцягнутае з захад-паўднёвага захаду на ўсход-паўночны ўсход на 388 км пры шырыні да 92 км. Возера абмывае берагі амерыканскіх штатаў Агая, Пенсільванія і Нью-Ёрк і канадскай правінцыі Антарыа. Абсалютная адзнака люстэрка вод 173,8 м. Шматлікія астравы ў паўднёва-заходняй частцы возера. Тэмпература вады змяняецца ад 0-2&nbsp;°C зімой да 24&nbsp;°C летам. Прыбярэжная частка замярзае са снежня па сакавік-красавік. Упадаюць р. Дэтройт, Гранд, Рейзін, Гурон, Момі, Сандаскі, Куяхога; выцякае р. Ніягара, праз якую воз. Эры злучаецца з воз. Антарыа. На беразе воз. Эры знаходзяцца гарады Бафала, Эры, Таледа, Порт-Стэнлі, Манро, Кліўленд. Тапонім Эры паходзіць ад назвы племя эрыелхонан (літар. «доўгі хвост», назва пумы).

## Геаграфія і гідраграфія 
Сярэдняя глыбіня 19 м, максімальная — 64 м.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Азёры ЗША
Катэгорыя:Азёры Канады
Бахчысарайскі раён

**Бахчысарайскі раён** (, , ) — адзін з 14 раёнаў Аўтаномнай Рэспублікі Крым.

## Заўвагі 
## Крыніцы
Гурон

thumb|250px|left|Возера Гурон
**Гурон** (анг.: Lake Huron) — возера ў ЗША і Канадзе, адно з паўночнаамерыканскіх Вялікіх азёр. Размешчана на ўсход ад возера Мічыган, злучана з ім пралівам Макінак. З пункту гледжання гідраграфіі Мічыган і Гурон утвараюць адзіную сістэму (іх злучае праліў Макінак), але геаграфічна іх прынята лічыць асобнымі азёрамі.

## Геаграфія 
Плошча Гурона — каля 59,6 тыс. км² (другое па плошчы сярод Вялікіх азёр). Вышыня паверхні над узроўнем мора каля 176 м (як і ў Мічыгана), глыбіня да 229 м.

Да возера маюць выхад штаты Мічыган і канадская правінцыя Антарыа. Асноўныя парты на Гуроне — Сагіна, Бі-Сіці, Алпіна (ЗША) і Сарнія (Канада).

Назва возера, уведзеная ва ўжытак французамі, паходзіць ад назвы індзейскага племя гуронаў.

На Гуроне размешчаны Манітулін — самы вялікі востраў у свеце, які знаходзіцца ў прэсным возеры.

Катэгорыя:Азёры ЗША
Катэгорыя:Азёры Канады
Вольта

**Во́льта** (*Volta*) — рака ў Заходняй Афрыцы (Гана і Буркіна-Фасо).

Утвараецца зліццём рэк Белая Вольта і Чорная Вольта. Даўжыня ракі каля 1400 (1600) км ад вытокаў Чорнай Вольты. Плошча вадазбору 394 000 (398 000) км². Упадае ў заліў Бенін Гвінейскага заліва, утвараючы забалочаную дэльту. Сярэдні расход вады 1288 м³/с. Аб’ём сцёку 43 км³/год. Моцна разліваецца ў перыяд з ліпеня па кастрычнік. Асноўныя прытокі: Оты (левы), Афрам (правы).

На рацэ маюцца плаціны гідраэлектрастанцыі «Акасомба», парты Кетэ-Крачы і Акасомба. Суднаходная на адлегласці 400 км ад вусця.

## Літаратура 
* Вольта // 
* 

## Спасылкі 
* Volta River // Encyclopaedia Britannica
* Black Volta River // Encyclopaedia Britannica

Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Рэкі Ганы
Катэгорыя:Рэкі Буркіна-Фасо
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян
Вадсё

**Вадсё** (, , ) - горад і камуна ў Нарвегіі, цэнтр фюльке Фінмарк. Насельніцтва - 6186 чалавек. Горад размешчаны на паўднёвым беразе паўвострава Варангер. У Вадсё размешчаны аэрапорт дзяржаўнага значэння і марскі порт.

У горадзе працуе філіял дзяржаўнага тэле-і радыёканала *NRK*, а таксама маецца ўласная радыёстанцыя *Varangerradio*. Штодня ў горадзе выдаецца газета *Finnmarkena* і выходзіць штотыднёвік *Varangeren*.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Нарвегіі
Катэгорыя:Фінмарк
Мара (рака)

**Мара** — рака ў Кеніі і Танзаніі. Даўжыня — каля 395 км, выток знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Танзаніі. Рака дала назву запаведніку Масаі-Мара. Маршрут міграцыі капытных жывёл запаведніка перасякае раку.

Плошча басейна Мары складае 13.504 км ², з якіх прыкладна 65 % знаходзіцца ў Кеніі і 35 у Танзаніі. Ад вытока ў гарах Кеніі рака цячэ на паўднёвы захад. Раку можна ўмоўна падзяліць на чатыры ўчасткі: схілы Маў (дзе ў Мару ўпадаюць прытокі Амала і Н’янгорэс), кенійскія пашы (упадаюць Талек, Энгарэ і Энгіта), запаведныя тэрыторыі (упадае Санд) і ніжні працяг у Танзаніі. Далей у балоцістай мясцовасці Мара ўпадае ў возера Вікторыя. На мяжы Кеніі і Танзаніі Мара заходзіць у запаведнік Серэнгеці. На берагах Мары ў вялікай колькасці жывуць кракадзілы.

## Спасылкі 
* gabepalacio.com: Віртуальны тур па рацэ Мара  (патрабуе Quicktime plugin)

Катэгорыя:Рэкі Кеніі
Катэгорыя:Рэкі Танзаніі
Жан Марэ

**Жан Марэ** (, сапраўднае імя **Жан Альфрэд Вілем-Марэ** ();  — ) — знакаміты французскі , а таксама пастаноўшчык, , , , славуты каскадзёр.

## Біяграфія 
Граў у прыгодніцкіх фільмах гераічныя ролі смелых і адважных персанажаў; пастаянна знаходзячыся ў выдатнай фізічнай форме, сам выконваў розныя трукі, біўся на шпагах, ездзіў на кані, скакаў з вокнаў і з мастоў. Рэжысёры спецыяльна кампанавалі кадры так, каб было бачна, што трук выконвае сам акцёр. Меў выключна выйгрышную фактуру — магутны гарманічны атлетычны целасклад, мускулістыя рукі і ногі, смелы і мужны твар з ярка выяўленымі валявым рысамі. У сваіх лепшых ролях даваў рамантычныя, ідэальныя вобразы рыцараў ці авантурыстаў без страху і заганы, людзей несакрушальнага духу, праведных і верных да мозгу касцей.

Нягледзячы на ашаламляльны поспех у гледачак, быў геем. Вядомы шматгадовым творчым і любоўным саюзам з пісьменнікам, паэтам і рэжысёрам Жанам Както, з якім Марэ пазнаёміўся ў 1937 годзе і быў разам каля 25 гадоў.

Пабла Пікаса, убачыўшы некаторыя раннія скульптурныя творы Марэ, здзівіўся, як чалавек з такім талентам скульптара «марнуе свой час на нейкія здымкі ў кіно і працу ў тэатры».
## Фільмаграфія 
* (1949) «Таямніца Маерлінга» — кронпрынц Рудольф
* (1950) «Арфей» — Арфей
* (1957) «Белыя ночы» — Кватэранаймальнік
* (1960) «Завяшчанне Арфея» — Эдып
* (1961) «Капітан Фракас» — барон дэ Сіганьяк
* (1964) «Фантамас» — Фантамас / журналіст Фандор / лорд Шэлтан / турэмны наглядчык

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»
Белая Вольта

**Белая Вольта**, вядомая таксама як **Наканбе** — вярхоўе ракі Вольта ў Заходняй Афрыцы. Даўжыня каля 640 км, яе басейн ахоплівае плошчу ў 400 000 км². Не суднаходная. Выток знаходзіцца ў Буркіна-Фасо, упадае ў возера Вольта ў Гане. Асноўныя прытокі: Чорная Вольта і Чырвоная Вольта.

У міжрэччы рэк Чорная і Белая Вольта размешчана сталіца Буркіна-Фасо Уагадугу.

Катэгорыя:Рэкі Ганы
Катэгорыя:Рэкі Буркіна-Фасо
Вольта (вадасховішча)

**Вольта** () — найбуйнейшае па плошчы (каля 8,5 тыс. км²) вадасховішча ў свеце.

У 1961—1965 гг. каля горада Акасомба (Гана) у сутоках рэк Чорная Вольта і Белая Вольта ў вузкай цясніне была пабудавана ГЭС. У выніку, пасля запаўнення вадасховішча займае 3,6 % плошчы Ганы. Пры запаўненні тэрыторыі вадой было выселена каля 78 тыс. чалавек. Адначасова ГЭС забяспечвае большую частку краіны электраэнергіяй.

Ніжэй ГЭС размешчана рака Вольта, што цячэ ў Атлантычны акіян.

На ўтвораным вадасховішчы шырока развіта рыбалоўства і суднаходства. Поўнач возера знаходзіцца ў зоне саваны, поўдзень — у зоне трапічных лясоў.

Даўжыня вадасховішча з поўначы на поўдзень — каля 400 км, берагавой лініі — больш за 7 тыс. км, узбярэжжы парэзаныя, на возеры знаходзіцца мноства невялікіх астравоў. Аб’ём вадасховішча складае каля 148 км³, сярэдняя глыбіня 18 м, найбольшая — 80 м.

## Спасылкі 
* Возера Вольта на сайце ghanaweb.com

Катэгорыя:Вадасховішчы паводле алфавіта
Катэгорыя:Вадасховішчы Ганы
Маніту

**Маніту** () - найбуйнейшае возера на востраве Манітулін (Канада), плошчай 104 км². Максімальная даўжыня — 19,8 км, шырыня — 6 км. Сцёк праз аднайменную раку.

З'яўляецца найбуйнейшым у свеце возерам на востраве ў прэснаводным вадаёме. Паколькі Манітулін - востраў на возеры Гурон, то Маніту можна лічыць «возерам у возеры». Акрамя таго, на Маніту таксама ёсць астравы, так што яны з'яўляюцца «астравамі на возеры на востраве на возеры».

Катэгорыя:Азёры Канады
Серэнгеці

**Серэнге́ці** — экасістэма ва Усходняй Афрыцы, прасціраецца ад поўначы Танзаніі на ўсход ад возера Вікторыя, да поўдня Кеніі паміж 1 і 3 градусам паўночнай шыраты і 34 і 36 градусам усходняй даўгаты, і ахоплівае тэрыторыю каля 30 тысяч км².
Назва паходзіць ад масайскага слова «siringet», якое азначае «бясконцыя раўніны». Экасістэма Серэнгеці адна з найстарэйшых і найбольш захаваных на Зямлі. Больш за 80 працэнтаў Серэнгеці займаюць ахоўныя тэрыторыі — нацыянальны парк Серэнгеці, утвораны ў 1951 годзе, запаведнік Нгорангора ў Танзаніі, запаведнік Масаі-Мара ў Кеніі і інш. Серэнгеці знаходзіцца на вышыні ад 920 да 1850 м над узроўнем мора і яе ландшафт мяняецца ад травяністай раўніны на поўдні да саваны ў цэнтры і шырокай лясістай мясцовасці на захадзе.

У 1981 годзе нацыянальны парк Серэнгеці (Танзанія) быў уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Вялікая міграцыя ў Серэнгеці 

Катэгорыя:Стэпы
Катэгорыя:Геаграфія Танзаніі
Катэгорыя:Экасістэмы
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Танзаніі
Жан Както

**Жан Мары́с Эжэн Клеман Както** (; 5 ліпеня 1889, Мезон-Лафіт, Францыя — 11 кастрычніка 1963, Мілі-ла-Фарэ, Францыя) — французскі пісьменнік, мастак і рэжысёр.

## Біяграфія 
Сын адваката і мастака-аматара, які скончыў жыццё самагубствам, калі сыну было 9 гадоў. Не атрымаў сістэматычнай адукацыі. З сярэдзіны 1910-х гадоў увайшоў у мастацкія колы Парыжа, пазнаёміўся з Марселем Прустам, Андрэ Жыдам, Сяргеем Дзягілевым, Пабла Пікаса, Эрыкам Саці і іншымі, аказаў уплыў на Сюррэалізм (затым увайшоў у канфлікт з А. Брэтонам), пазней зблізіўся з Жанам Марэ і Эдзіт Піяф. Быў з’яднаны шматгадовым творчым і любоўным саюзам з акцёрам Жанам Марэ, з якім пражыў разам каля 25 гадоў.

## Творчасць 
Дэбютаваў паэтычным зборнікам «Лямпа Аладзіна», у якім выявіўся прыхільнікам і паслядоўнікам сімвалізму і імпрэсіянізму, а таксама так званай салоннай паэзіі. Неўзабаве рэзка мяняе погляды і паэтычныя арыентыры. Стратэгіі стварэння моды і кідання яе ў пошуках новага яшчэ да таго, як моду падхапілі іншыя, Както прытрымліваўся ўсё жыццё. Ад эксперыментальных і наватарскіх прац у галіне тэатру і літаратуры ў 1910-я гады (балет «Парад», опера-буф «Маладыя на Эйфелевай вежы», раман «Патамак») у 1920-я звяртаецца да строга класічнай паэтыкі. Адзін з пачынальнікаў французскага і еўрапейскага міфалагічнага тэатру (п’есы «Арфей», «Пякельная машына») і рэфарматар тэатру 1930-40-х («Цяжкія бацькі», «Святарныя монстры»), адзін з заснавальнікаў паэтычнага кінематографу («Кроў паэта», «Двухгаловы арол», «Вечнае вяртанне», «Арфей», «Тэстамент Арфея» і інш.). Ва ўсіх відах мастацтва Жан Както выявіўся, паводле азначэння Ігара Стравінскага, «наватарам высокага рангу».

## Літаратура 
* Aschengreen E. Jean Cocteau and the dance. Kobenhavn, 1986.
* Brosse J. Cocteau. P.,1970
* Brown F. An impersonation of angels. A biography of Jean Cocteau. NY, 1968.
* Crosland M. Jean Cocteau; a biography. New York: Knopf, 1956.
* Evans A.B. Jean Cocteau and his films of Orfic identity. Philadelphia, 1977.
* Fowlie W. Jean Cocteau: the history of a poet’s age. Bloomington: Indiana UP, 1966
* Fraigneau A. Cocteau par lui-même. P., 1957
* Kihm J.-J. Jean Cocteau. P., 1960
* Lange M. Cocteau: Prince sans royaume. Paris: J.-C. Lattès, 1989
* Mourgue G. Cocteau.P.,1990
* Oxenhandler N. Scandal & parade: the theater of Jean Cocteau. New Brunswick: Rutgers UP, 1957.
* Sprigge E. and Kihm J.-J. Jean Cocteau. NY, 1968.
* Steegmuller F. Cocteau. A biography. Boston-Toronto, 1970.
* Touzot J. Jean Cocteau. Lyon: Manufacture, 1989
* Caizergues P. Jean Cocteau, quarante ans après: 1963—2003. Montpellier: Centre d'étude du XXe siècle, Université Paul-Valéry, Montpellier III; Paris: Centre Pompidou, 2005
* Jemma-Jejcic M. Jean Cocteau ou l'énigme du désir. Ce que le poète apprend au psychanalyste. Ramonville Saint-Agne: Editions Eres, 2006

Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Паэты Францыі
Катэгорыя:Драматургі Францыі
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі
Катэгорыя:Мастакі марак
Катэгорыя:Аўтары літаратуры ЛГБТ
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Савецкі раён (Крым)

**Савецкі раён** (, , ) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Аўтаномнай Рэспублікі Крым. Адміністрацыйны цэнтр — Савецкы ().

## Заўвагі 
## Крыніцы
Сібуян (мора)

right|230px
**Сібуян** () — міжвостраўнае мора Тагальскага архіпелага, паміж астравамі Пана, Таблас, Марындуке, Лусон і Масбатэ. Глыбіня да 1 700 м. У цэнтральнай частцы мора — востраў Сібуян. Клімат трапічны; ападкаў да 3000 мм у год. Частыя тайфун. Тэмпература вады 23-28 ° С. Салёнасць 32,0-32,5 ‰. Прылівы няправільныя паўсутачныя, велічыня іх больш за 2 м.

24 кастрычніка 1944 года ў моры адбылася буйная бітва паміж амерыканскім і японскім флатамі — апошняе вялікая марская бітва Другой сусветнай вайны на Ціхім акіяне, у якім былі знішчаны асноўныя сілы японскага флоту.

Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Серам (мора)

**Сера́м** () — міжастраўное мора ў Малайскага архіпелагу, паміж астравамі Серам, Буру, Сула, Обі, Місаол (адносяцца да Малукскіх астравоў) і паўвостравам Чэндравасіх (Новая Гвінея).

Плошча 161 тыс. км², аб’ём вады 173 тыс. км³, сярэдняя глыбіня 1074 м, найбольшая — 5319 м, грунт — пясчаністы глей. Ля берагоў шматлікія каралавыя рыфы. Сярэдняя гадавая тэмпература вады на паверхні 27—28 °С, Салёнасць на паверхні каля 34 ‰. Прылівы няправільныя паўсутачныя, велічыня іх ад 1,7 да 2,3 м.

Галоўныя парты: Вару (востраў Серам), Факфак (востраў Новая Гвінея).

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Самар (мора)

**Самар** () — невялікае мора ў Філіпінскім архіпелагу, абмежаванае астравамі Самар на ўсходзе, Лейтэ на поўдні, Масбатэ на захадзе і Лусон на поўначы. Адносіцца да Ціхага акіяна.

Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Ламанціны

**Ламанціны** (*Trichechus*) — род водных млекакормячых атрада сірэн.

## Апісанне 
Даўжыня дарослых асобін дасягае 5 м, маса да 400 кг. Афарбоўка ад шэрай да чорна-шэрай. У адрозненне ад большасці млекакормячых ламанціны маюць 6 шыйных пазванкоў. Верхняя губа раздвоеная. Замест разцоў рагавыя пласціны. На ластах 3 сярэднія пальцы з пазногцепадобнымі капыткамі. Хваставы плаўнік закруглены.

## Пашырэнне 
Вядома 3 віды: амерыканскі ламанцін, амазонскі ламанцін, афрыканскі ламанцін. Пашыраны ламанціны каля берагоў Цэнтральнай Амерыкі, у р. Амазонка і яе эстуарыі, каля атлантычных берагоў трапічнай Афрыкі і басейне р. Нігер.

Жывуць ламанціны на марскіх мелкаводдзях, у вусцях і нізоўях рэк. Расліннаедныя жывёлы. Трымаюцца групамі. Нараджаюць 1 дзіцяня.

Усе віды знаходзяцца ў Чырвонай кнізе МСАП.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Сірэны
Сулавесі

Назву **Сулавесі** маюць:
* Сулавесі — востраў, які належыці Інданезіі
* Сулавесі — мора ў Ціхім акіяне