open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сяргей Пятровіч Гурулёў

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя        = Сяргей Пятровіч Гурулёў
|арыгінальнае імя  =
|дата нараджэння   = 21.2.1953
|месца нараджэння  = Чыцінская вобласць
|месца смерці      = 
|партрэт           = 
|подпіс            =
|мянушка           =
|прыналежнасць     = БеларусьСССР
|гады службы       = 1974 — дасюль
|званне            = 
|род войскаў       = Танкавыя войскі
|камандаваў        = Начальнік Генеральнага штаба Узброеных Сіл — першы намеснік міністра абароны Рэспублікі Беларусь
|частка            =
|бітвы             =
|узнагароды        =
{ style="background:transparent"
   
}
|сувязі           =
|у адстаўцы       =
}}
**Сярге́й Пятровіч Гурулёў** (, Чыцінская вобласць, РСФСР) — беларускі ваенны, генерал-лейтэнант, былы начальнік Генеральнага штаба Узброеных Сіл— першы намеснік міністра абароны Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
Скончыў у 1974 годзе Благавешчанскае вышэйшае танкавае каманднае вучылішча. Служыў камандзірам вучэбнага танкавага ўзводу, роты, начальнікам штаба — намеснікам камандзіра танкавага батальёна ў Забайкальскай ваеннай акрузе. Пасля ў Групе савецкіх войскаў у ГДР.

У 1986 скончыў з адзнакай Ваенную акадэмію бранетанкавых войскаў. Далей служыў на Беларусі. Камандзір танкавага палка, мотастралковай дывізіі, асобнай механізаванай брыгады.

У 1997 паступіў у Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі, якую скончыў з адзнакай і залатым медалём.

З ліпеня 2000 — камандзір 28-га армейскага корпуса, з лютага 2001 — начальнік Галоўнага штаба Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь — першы намеснік міністра абароны.

4 снежня 2009 года прызначаны старшынёй Ваенна-прамысловага камітэта.

16 кастрычніка 2015 года пастановай Савета Міністраў № 870 у складзе Урада склаў свае паўнамоцтвы перад нававыбраным Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь, а 17 снежня 2015 года ўказам Прэзідэнта № 500 зноў зацверджаны на пасадзе старшыні камітэта. Вызвалены ад пасады старшыні Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта 20 чэрвеня 2017 года.

## Узнагароды 
* Ордэн «За службу Радзіме» ІI ступені — 6.1.2008
* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь .

## Спасылкі 
* Сайт Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта РБ 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Забайкальскім краі
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты (Беларусь)
Катэгорыя:Начальнікі Генеральнага штаба Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Намеснікі міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Старшыні Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
Ігар Вітальевіч Войтаў

**І́гар Віта́льевіч Войтаў** (нар. 15 жніўня 1961, Мінск, БССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч. З 2016 года рэктар Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1983), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (1996). Доктар тэхнічных навук.

У 1993—1994 гадах працаваў у камітэце па экалогіі БССР.

У 1994—2002 гадах займаў пасаду першага намесніка міністра прыродных рэсурсаў.

У 2002—2005 гадах быў працаўніком Геаграфічнага факультэта БДУ.

З 2005 года быў намеснікам старшыні Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях.

26 чэрвеня 2009 года быў прызначаны старшынёй гэтай установы . Фармальна адстаўлены з пасады намесніка старшыні быў толькі 3 дні пасля .

3 сакавіка 2016 года прызначаны рэктарам Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта.

## Узнагароды 
12 жніўня 2011 года ўзнагароджаны Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
* Профіль на праекце «Хто ёсць хто ў РБ» 

Катэгорыя:Намеснікі міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Рэктары БДТУ
Аляксандр Францавіч Шпілеўскі

**Алякса́ндр Фра́нцавіч Шпіле́ўскі** (, ) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Дзяржаўнага мытнага камітэта Рэспублікі Беларусь (2001—2014).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1981), Вышэйшую школу КДБ СССР (1990), юрыст. Дзяржаўны саветнік мытнай службы II рангу.

З 1974 па 1992 гады служыў у КДБ БССР на розных пасадах. Апошняе месца службы — начальнік адзелу Мінскага гарадскога ўпраўлення па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю. З 1992 па 1996 гады працаваў начальнікам упраўлення, начальнікам інспекцыі Кантрольнай палаты Рэспублікі Беларусь па горадзе Мінску. У 1995 годзе абраны ў склад Вярхоўнага Савета XIII склікання, адкуль перайшоў у Палату прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу. У 2000 годзе абраны ў склад Палаты прадстаўнікоў II склікання. Дэпутат Парламенцкага сходу Беларусі і Расіі.

З 8 мая 2001 года быў памочнікам прэзідэнта — галоўным інспектарам па Мінску. 24 верасня 2001 прызначаны старшынёй Дзяржаўнага мытнага камітэта Беларусі. 6 лістапада 2014 пайшоў у адстаўку з пасады старшыні Дзяржаўнага мытнага камітэта Беларусі.

## Спасылкі 
* Профіль  на праекце «Хто ёсць хто на Беларусі»

Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Катэгорыя:Юрысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання
Катэгорыя:Супрацоўнікі Кантрольнай палаты Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Старшыні Дзяржаўнага мытнага камітэта Беларусі
Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектары па горадзе Мінску
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Парламенцкага сходу Беларусі і Расіі
Аляксандр Аляксеевіч Паўлоўскі

**Алякса́ндр Аляксе́евіч Паўлоўскі** (, п. Галіцына, Адзінцоўскі раён, Маскоўская вобласць, РСФСР) — беларускі ваенны (генерал-лейтэнант) і дыпламат.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 14 лютага 1950 года ў п. Галіцына Адзінцоўскага раёна Маскоўскай вобласці.

У 1971 годзе скончыў Казанскае вышэйшае танкавае каманднае вучылішча, у 1978 годзе — Ваенную Акадэмію бронетанкавых войскаў, у 1996 — Ваенную Акадэмію Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі.

Да 5 ліпеня 1994 года — камандзір 6-й гвардзейскай аддзельнай механізаванай брыгады 28-га армейскага корпуса.

У 1996—1997 гадах — начальнік Галоўнага ўпраўлення пагранічных войскаў Рэспублікі Беларусь.

У 1997—2007 гадах — старшыня Дзяржаўнага камітэта пагранічных войскаў Рэспублікі Беларусь.

26 лютага 2008 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь ў Францыі, а таксама Пастаянным прадстаўнікам пры ЮНЕСКА. 10 ліпеня 2008 года стаў таксама паслом у Іспаніі і Партугаліі па сумяшчальніцтве.

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (2003),
* ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2010).

## Спасылкі 
* *Пасольства Рэспублiкi Беларусь у Французскай Рэспублiцы — Пасол Беларусi у Францыi* (па стане на 25 сакавіка 2010 года) 

Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Францыі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Іспаніі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Партугаліі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты (Беларусь)
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гродна
Рыгор Леанідавіч Кісель

**Рыгор Леанідавіч Кісель** ( г., Здудзічы, Светлагорскі раён Гомельская вобласць) — беларускі журналіст і дыпламат.

## Біяграфія 
Скончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1979).

Да вучобы ў ВНУ працаваў падсобным рабочым, маляром, калгаснікам калгасу імя М. І. Калініна Светлагорскага раёна, пасля — карэспандэнтам, уласным карэспандэнтам, загадчыкам аддзела рэдакцыі абласной газеты «Магілёўская праўда» (1979—1987), кансультантам Магілёўскага абкама КПБ (1987—1990), рэдактарам абласной газеты «Магілёўскія ведамасці» (1990—1994).

5 жніўня 1994 года прызначаны кіраўніком новастворанай Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь.

21 ліпеня 2000 года быў вызвалены ад пасады старшыні Белтэлерадыёкампанii і прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Румыніі, адстаўлены быў 11 сакавіка 2002 года.

У 2002 годзе быў прызначаны старшынёй праўлення закрытага акцыянернага таварыства «Другі нацыянальны тэлеканал» і затым 15 гадоў кіраваў каналам АНТ. Сышоў на пенсію ў 2017 годзе.

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (2004, у аўтарскім калектыве) — *за стварэнне дванаццацісерыйнага дакументальнага фільма «Найноўшая гісторыя»*.

## Спасылкі 
* КИСЕЛЬ Григорий Леонидович,  Кто есть кто в Республике Беларусь  

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Румыніі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Агульнанацыянальнае тэлебачанне
Здудзічы

**Зду́дзічы** (, ) — вёска ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Чыркавіцкага сельсавета. Знаходзіцца ля ўпадзення ракі Алы ў раку Бярэзіну.

## Гісторыя 
Падчас уваходжання зямель Расійскай імперыі ён адносіўся 2 паліцэйскай акругі Парыцкай воласці Бабруйскага павета і да Астроўчыцкага прыходу праваслаўнай царквы, на адлегласці 63 вёрст ад Бабруйска. У 1895 годзе ў вёсцы налічвалася 60 двароў (згодна з данымі Аляксандра Ельскага). Жыхары займаліся земляробствам, рыбнай лоўляй і плытагонствам.

У 1993 годзе пры зборы краязнаўчых звестак для кнігі «Памяць» Светлагорскага раёна была выяўлена група культавых помнікаў у Здудзічах: 2 курганы, валун, 2 камяні з выявамі крыжа, камень з надпісам (неразборлівы), 3 каменныя крыжы. Найбольш старадаўні крыж быў укапаны ў зямлю на ўскрайку могілак, магчыма, на царковішчы. Надземная частка крыжа акругленая, падобны на Тураўскія крыжы XII стагоддзя.

## Насельніцтва 
* 2004 год  — 222 чал.
* 2016 год  — 144 чал.

## Ураджэнцы 
* Рыгор Кісель — беларускі журналіст і дыпламат.
* Сцяпан Сухарэнка — беларускі ваенны і дзяржаўны дзеяч, кіраўнік КДБ РБ (2005—2007).

## Славутасці 
* Здудзіцкі каменны крыж
* Селішча

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Светлагорскага раёна
Катэгорыя:Чыркавіцкі сельсавет
Валокі Полацкія

[thumb|Валокі Полацкія на акварэлі [Юзаф Пешка|Ю. Пешкі]]
**Вало́кі По́лацкія** — гістарычны раён Мінску, размешчаны на правым беразе ракі Свіслач, ля падножжа ўзгорка Высокага Места. 

## Назва 
Як мяркуюць некаторыя гісторыкі, сюды полацкія купцы маглі цягнуць «волакам» па Свіслачы ладдзі са сваім таварам, бо рака не заўсёды была паўнаводнай.

## Гісторыя 
Мясцовасць пачала забудоўвацца прыблізна ў пачатку XVII ст., тут утварылася вуліца Валоцкая, якая злучала раён з Высокім Рынкам, да Нізкага Рынку ішла траса вуліцы Зыбіцкай. Да пачатку XVIII ст. уся тэрыторыя паміж вуліцай Зыбіцкай і берагам рэчкі была заселена. Тут утварыліся вулачкі, якія праз масты і грэблі злучалі вуліцу Зыбіцкую з Траецкім прадмесцем на левым беразе Свіслачы. 

У 1866 годзе ўлады Расійскай імперыі з мэтай русіфікацыі перайменавалі Валоцкую вуліцу ў Хрышчэнскую (цяпер Інтэрнацыянальная), Зыбіцкую — у Балотную (з 1882 — Гандлёвая, у 2010 годзе вернутая гістарычная назва Зыбіцкай).

Паводле матэрыялаў рукапісных судовых актавых кніг менскага гродскага суда за 1600—1640 гады на Валоках Полацкіх жылі месцічы Кузьма Пішчалка, жонка пінскага падстолія Грыгор’я Тарлецкага Галена Бачанка і Фёдар Заляцелы — відаць, той самы, пра якога згадвае Уладзіслаў Сыракомля («Мінск», 1857). Тут жа набыла дом у Якуба Раманскага і Багданы Кішчанкі ваяводзіная вендзежская Сафія Служчына. Гасподу для віленскага купца здаваў у сваім доме Ісак Багушэвіч Шышка.

На Валоцкай жылі кампазітар Станіслаў Манюшка і мастак Валенцій Ваньковіч (абодва будынкі захаваліся).

### Наш час 
У наш час тапонім Валокі Полацкія ніяк не адлюстраваны на карце Мінска.

## Галерэя 
### Гістарычныя здымкі 

Miensk, Vałoki Połackija. Менск, Валокі Полацкія (1870-79).jpg|1870
Miensk, Vałockaja. Менск, Валоцкая (1901-18) (2).jpg|да 1918
Miensk, Vałockaja. Менск, Валоцкая (1901-18).jpg|да 1918
Miensk, Vałockaja, Vańkovič. Менск, Валоцкая, Ваньковіч (1916).jpg|1918
Miensk, Vałoki Połackija. Менск, Валокі Полацкія (1918).jpg|1918
Miensk, Vałockaja, Vańkovič. Менск, Валоцкая, Ваньковіч (1927).jpg|1927
Miensk, Vałockaja. Менск, Валоцкая (1927).jpg|1927
Miensk, Vałockaja-Vysoki Rynak. Менск, Валоцкая-Высокі Рынак (09.1941).jpg|1941 г. (унізе)

### Сучасныя здымкі 

InterVul2.jpg|Агульны выгляд
Замалёўкі Мінска. 34.jpg|Сядзіба Ваньковічаў
Замалёўкі Мінска 59.jpg|Сядзіба, флігель
International street.JPG|На гістарычнай Валоцкай

## Літаратура 
* 
* Іван Сацукевіч. Тапанімія вуліцы і плошчаў Мінска ў ХІХ — пачатку ХХ стст.  // «Беларускі калегіум», 4 чэрвеня 2008
* Вольга Бабкова. Стары Мінск  // Наша Ніва 2001/16

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Валерый Мікалаевіч Карашкоў

**Вале́ры Мікала́евіч Карашко́ў** — беларускі дзяржаўны дзяеч, старшыня Дзяржаўнага камітэта па стандартызацыі Рэспублікі Беларусь (2006—2011).

## Біяграфія 
Валерый Карашкоў нарадзіўся ў 1953 годзе ў г. Іўе Гродзенскай вобласці.

У 1975 годзе скончыў Мінскае вышэйшае інжынернае зенітна-ракетнае вучылішча СПА.

1975—1976 — служыў у войску.

1977—1981 — інжынер, старшы інжынер, начальнік адзела ЦКБ «Стандарт».

1981—1991 — намеснік галоўнага інжынера, намеснік дырэктара ЦКБ «Спектр», у 1991—1992 — намеснік генеральнага дырэктара НВА «Спектр».

1992—1994 — старшыня Камітэта па стандартызацыі, метралогіі і сертыфікацыі пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь.

1994—1997 — старшыня Камітэта па стандартызацыі, метралогіі і сертыфікацыі Міністэрства адукацыі і навукі Беларусі.

1997—2001 — старшыня Дзяржаўнага камітэта па стандартызацыі, метралогіі і сертыфікацыі Беларусі.

2001—2006 — старшыня Камітэта па стандартызацыі, метралогіі і сертыфікацыі пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь.

5 мая 2006 — 14 снежня 2011 — старшыня Дзяржаўнага камітэта па стандартызацыі Беларусі.

Аўтар болей за сто пяцьдзясят навуковых прац і артыкулаў, кандыдат тэхнічных навук, дацэнт, сапраўдны член Беларускай інжынернай акадэміі, Акадэміі праблем якасці Расійскай Федэрацыі, Метралагічнай акадэміі Расійскай Федэрацыі.

## Узнагароды 
У 2002 годзе ўзнагароджаны Граматай Выканаўчага камітэта СНД, Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь.

10 кастрычніка 2008 годзе за актыўную працу па ўмацаванні і развіцці Садружнасці Незалежных Дзяржаў узнагароджаны граматай СНД.

Падзяка прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
* Старонка  на старонцы «Беларускага тэлеграфнага агенцтва»
* Біяграфія  на старонцы Дзяржкамстандарта

Катэгорыя:Старшыні Дзяржаўнага камітэта па стандартызацыі Беларусі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага вышэйшага інжынернага зенітнага ракетнага вучылішча
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь
Васіль Барысавіч Далгалёў

**Васі́ль Бары́савіч Далгалёў** (нар. , г. Рагачоў) — беларускі палітык і дыпламат.

## Адукацыя 
У 1973 годзе скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут, у 1993 годзе — Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт і ў 1996 годзе — магістратуру Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта. Кандыдат эканамічных навук, магістр знешнеэканамічнай дзейнасці. Аўтар больш 20 навуковых прац і манаграфій.

## Біяграфія 
Да 10 красавіка 1995 года быў дэпутатам .

З 4 жніўня да 10 кастрычніка 1995 года быў начальнікам Службы кантролю Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. 10 кастрычніка 1995 года быў прызначаны намеснікам Прэм'ер-міністра Рэспублікі Беларусь. 2 снежня 1998 года быў прызначаны першым намеснікам прэм'ер-міністра Рэспублікі Беларусь.  

З 13 сакавіка 2000 года да 9 сакавіка 2004 года быў старшынёй Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта.

З 24 кастрычніка 2000 года член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання. 25 сакавіка 2004 года быў прызначаны Падпаўночным прадстаўніком Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — намеснікам Прэм'ер-міністра Рэспублікі Беларусь, у сувязі з чым скончыўся яго мандат дэпутата.

4 жніўня 2006 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі, адстаўлены быў 8 снежня 2011 года.

З сакавіка 2012 года — саветнік старшыні праўлення ААТ «Белгазпрамбанк».

## Узнагароды 
* Ордэн Пашаны (21 лістапада 2001 года)
* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (16 мая 2011 года)
* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (14 сакавіка 2000 года).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія на старонцы пасольства ў Расіі  (па стане на 25 лістапада 2009 года)   
* Кто есть кто в Республике Беларусь  

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Катэгорыя:Намеснікі прэм’ер-міністраў Беларусі
Катэгорыя:Старшыні Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі БДУІР
Катэгорыя:Выпускнікі БДЭУ
Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі
Яўнут

**Яўнут**, у хрышчэнні **Іван** (каля 1308 — пасля 1366) — вялікі князь літоўскі (1341—1345). Сын Гедзіміна. Родапачынальнік князёў Заслаўскіх.

## Імя 
Імя балцка-літоўскага паходжання. Вядомае і ў прусаў — *Jawnutte*. Корань *Jaun-* даў у старапрускім іменніку такія імёны, як *Jawne, Jawne-gede* і інш.

Звязана з літоўскім *jaunas* «малады», далей да індаеўрапейскага **i̯eu-* «малады, юны».

Імя Яўнут таксама меў сын Валімонта Бушкавіча, які жыў на стагоддзе пазней.

Яўнут было іменем-пажаданнем, такім іменем зычылі як мага даўжэй заставацца такім жа моцным і здаровым, якім чалавек бывае ў юнацтве, у маладосці.

Магчыма, такое імя было нададзена Яўнуту яшчэ і таму, што перагукалася з іменем маці, Гедзімінавай жонкі Еўны. У «Хроніцы Быхаўца» імя маці названа як *Jewna* і перагукаецца з формай *Jewnutey* (Яўнуцій) тамсама. Адпачатныя формы гэтых двух імёнаў аднаўляюцца як *Jaunutis*, *Jaunė*. Пашыральнік *-ut-* вядомы ў балцка-літоўскім іменніку, з ім утвораныя імёны тыпу Кейстут (< *Kenstutis*), Бірута (< *Birutė*).

У тапаніміі на тэрыторыі цяперашняй Беларусі захавалася таго ж кораня старалітоўскае імя Яўнель (< **Jaun-elis*), ад якога назва Яўнелішкі каля Лынтупаў у Пастаўскім раёне.

## Біяграфія 
Атрымаў ад бацькі ва ўдзел Ашмяны, Браслаў і Вількамір. Паводле тастаменту Гедзіміна, стаў вялікім князем па яго смерці ў канцы 1341 года. Яўнута падтрымлівала Еўна, удава Гедзіміна і, магчыма, яго маці, і брат Нарымонт, князь пінскі, большасць братоў ігнаравалі яго і праводзілі самастойную палітыку.

Пасля смерці ў 1345 годзе Еўны, Альгерд і Кейстут змовіліся супраць Яўнута, у выніку чаго ён трапіў у палон. Пазней Яўнут уцёк з-пад варты і праз Смаленск прыбыў у Маскву да свайго швагра Сямёна Гордага, дзе прыняў праваслаўе. Быў першым князем-уцекачом, які шукаў падтрымку ў Маскве.

У 1347 годзе памірыўся з братамі, вярнуўся і атрымаў ва ўдзел Заслаўскае княства, у склад якога некаторы час уваходзіў Менск.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія
Катэгорыя:Князі ізяслаўльскія
Катэгорыя:Заслаўскія (Яўнуцьевічы)
Новыя Маркавічы

**Но́выя Ма́ркавічы** (, ) — вёска ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Навамаркавіцкага сельсавета. Насельніцтва 403 чал. (2004). Знаходзіцца за 34 км на поўдзень ад горада і чыгуначнай станцыі Жлобін (лінія Бабруйск — Гомель), за 83 км ад Гомеля.

На поўначы Шыхава-Гелінскі канал.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомая з канца XIX стагоддзя як вёска ў Рагачоўскім павеце Магілёўскай губерні. У 1910 годзе ў наёмнай хаце адкрытая земская школа. Вялікія страты нанесены пажарам 2 кастрычніка 1924 года, калі згарэла 36 будынкаў у 12 дварах.

З канца 1924 года цэнтр Навамаркавіцкага сельсавета Стрэшынскага, з 4 жніўня 1927 года Жлобінскага, з 28 чэрвеня 1939 года Стрэшынскага, з 17 снежня 1956 года Жлобінскага раёнаў Бабруйскай (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. У 1929 годзе арганізаваны калгас «12 гадоў Кастрычніцкай рэвалюцыі», працавалі 2 ветракі, конная крупарушка, кузня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў верасні 1941 года і верасні 1943 года акупанты забілі 18 жыхароў, а ў 1943 годзе спалілі 33 двары. У баях каля вёскі ў 1943—1944 гадах загінулі 279 савецкіх салдат і партызан, у гонар якіх у 1955 годзе каля будынка выканкама сельсавета ўсталяваная скульптура салдата. 84 жыхары загінулі на фронце. У 1966 годзе да вёскі далучана вёска Мікулічы. Цэнтр калгаса «Бярэзіна». Працуюць сярэдняя школа (новы цагляны будынак пабудаваны ў 1987 годзе), Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, аддзяленне сувязі, дзіцячы сад, швейная майстэрня, 2 крамы.

## Насельніцтва 
* **XX стагоддзе**: 1925 — 98 двароў; 1940 — 112 двароў, 532 жыхары; 1959 — 399 жыхароў (паводле перапісу)
* **XXI стагоддзе**: 2000 — 155 двароў, 493 жыхары; 2004 — 138 гаспадарак, 403 жыхары

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Навамаркавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жлобінскага раёна
Universala Vortaro

**Universala Vortaro** — слоўнік эсперанта, частка асноваў гэтай мовы, які складаецца з спіса эсперантамоўных каранёў і іх перакладаў на французскую, англійскую, нямецкую рускую і польскую па прынцыпу "esper' espérer|hope|hoffen|надъятся|spodiewac sie".Ён утрымлівае акрамя 900 слоў першай кнігі эсперанта 1740 словаў з'явіўшыхся да таго часу ў творах, стаццях і перакладах на эсперанта. Кожны граматчны канчатак разглядаецца як самастойнае слова. Быў выдадзены Заменгофам ў 1897 годзе ў Варшаве.

Катэгорыя:Эсперанта
Катэгорыя:Творы Лазара Заменгофа
Катэгорыя:Кнігі 1897 года
Антонаў Ан-225 Мрыя

**Антонаў Ан-225 «Мроя»** ( — «мара», унутранае пазначэнне: выраб 402, па кадыфікацыі НАТА: Cossack — ) — транспартны самалёт звышвялікай грузападымальнасці распрацаваны АКБ імя Антонава. Кіраўнік праекта — Талмачоў Віктар Ільіч. Самы вялікі ў свеце самалёт.

Cамалёт быў спраектаваны і пабудаваны на Кіеўскім механічным заводзе ў 1984—1988 гадах. Першы палёт быў здзейснены 21 снежня 1988 года. Першапачаткова былі запачаткаваны дзве машыны, аднак толькі адзін асобнік знаходзіўся ў лётным стане і эксплуатаваўся ўкраінскай кампаніяй Antonov Airlines. Другі асобнік гатовы на 70 %.

У выніку авіяналёту расійскіх войскаў 27 лютага 2022 года на аэрапорт Гастомель пад Кіевам самалёт Ан-225 «Мрыя» згарэў, знаходзячыся ў ангары на рамонце.

Катэгорыя:Самалёты СССР
Катэгорыя:Грамадзянскія самалёты
Катэгорыя:Самалёты Антонава
Стагнацыя

**Стагна́цыя** ( — нерухомасць, ад stagnum — стаялая вада) — стан эканомікі, які характарызуецца застоем вытворчасці і гандлю на працягу доўгага перыяду. Стагнацыя суправаджаецца павелічэннем колькасці беспрацоўных, зніжэннем заработнай платы і ўзроўню жыцця насельніцтва.
 
Выяўляецца ў нулявых або нязначных тэмпах росту, нязменнай структуры эканомікі, яе неўспрымальнасці да новаўвядзенняў, навукова-тэхнічнага прагрэсу. Стан стагнацыі быў характэрны для эканомікі ЗША ў 1930-х гадах, для савецкай эканомікі — у канцы 1980-х гадоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Эканамічныя крызісы
Даўмонт (вялікі князь літоўскі)

**Даўмонт** (? — ) — гіпатэтычны вялікі князь літоўскі (1282—1285).

## Імя 
*Даўмонт* — старабалцкае (старалітоўскае) двухасноўнае імя. Такія імёны дайшлі з індаеўрапейскай эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання.

Першая аснова *Daug*- паходзіць ад літ. *daug* «шмат», сярод сучасных літоўскіх антрапонімаў вядомыя і *Dau-mant’as,* і *Daug-mant’as*). На другой пазіцыі гэтая аснова, напрыклад, у імені Міндоўг.

Другая аснова *Mant-* звязаная з літоўскім *manta* «перасоўная маёмасць; (ваенная) здабыча». Яно, у сваю чаргу, звязана з *manyti*, адно са значэнняў якога (апроч асноўнага «думаць, меркаваць») — «займець, здабыць».

Імя мела значыць «шматздабычлівы» і ўяўляла сабой імя-пажаданне.

## Вядомыя звесткі 
Згадваецца ў Троіцкім летапісам як літоўскі князь, які камандаваў вялікім паходам літоўцаў на воласць Алешню і іншыя, што належалі цвярскому епіскапу Сімяону, і загінуў у бітве з аб’яднаным войскам з Цверы, Масквы, Волака Ламскага, Таржка, Дзмітрава, Зубцова і Ржэвы.

Паводле Васкрасенскага летапісу, Даўмонт не загінуў, а трапіў у палон. З іншых крыніц вынікае, што імаверней гэта пскоўскі князь Даўмонт, які і праўда трапіў тады ў палон, але неўзабаве быў вызвалены.

На думку гісторыкаў, якія лічаць асобнага князя Даўмонта рэальным, ён мог быць сынам і непасрэдным пераемнікам Трайдзеня, а ўжо пераемнікам гэтага меркаванага Даўмонта быў Будзікід.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Памерлі ў 1285 годзе
Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIII стагоддзя
Стадолішча (Гарадоцкі раён)

[250px|thumb|[Язэп Нарцызавіч Драздовіч|Язэп Драздовіч. Стадолішча. 1919]]
**Стадо́лішча** (, ) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Стадолішчанскага сельсавета.

## Геаграфія 
За 12 кіламетраў на паўночны ўсход ад горада Гарадок і чыгуначнай станцыі Гарадок, за 49 кіламетраў ад Віцебска, на аўтамабільнай дарозе Гарадок—Мяжа.

## Гісторыя 
У канцы XVIII стагоддзя Стадолішча вядома ў Езярышчанскім старостве Гарадоцкага павета Полацкай губерні. У сярэдзіне XIX стагоддзя Стадолішча (Сямёнкі) у Болецкай сельскагаспадарчай грамадзе Гарадоцкага павета Віцебскай губерні. У 1864 годзе — дзяржаўная ўласнасць у маёнтку Болецк. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў у Болецкай воласці Гарадоцкага павета. З 15 лютага 1923 года Стадолішча ў Гарадоцкай воласці Віцебскага павета. З 20 жніўня 1924 года ў Бяскатаўскім сельсавеце Гарадоцкага раёна (Віцебская акруга). У 1925 годзе ў Стадолішчы працавалі шавецкая, кравецкая і шапавальная (выраб валёнак) саматужныя майстэрні. З 1972 года Стадолішча становіцца цэнтрам саўгаса «Смалоўка» (сучаснае КУСГП «Смалоўка»). З 26 сакавіка 1973 года па чэрвень 2009 года вёска — цэнтр Стадолішчанскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 16 рэвізскіх душ (1795)
* 15 жыхароў, 3 двары (1846)
* 54 жыхары, 10 двароў (1905)
* 39 жыхароў, 9 двароў (1925)
* 66 жыхароў (1959)
* 228 жыхароў (1970)
* 244 жыхароў, 96 двароў (2001)
* 227 жыхароў, 93 двары (на 1 студзеня 2002 г.)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Клуб
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі
* Фельчарска-акушэрскі пункт

## Памятныя мясціны 
* Помнік 127 землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Решение городокского районного Совета депутатов 28.10.2011 г. № 80 «Об установлении границ сельских населённых пунктов Городокского района»
* Городокская районная сеть публичных библиотек 
* Сайт РУП «Белпошта»

Катэгорыя:Стадолішчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадоцкага раёна
Стадолішча

Назву **Стадо́лішча** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Стадолішча — вёска ў Гарадоцкім раёне
** Стадолішча — хутар у Глыбоцкім раёне
* Магілёўская вобласць
** Стадолішча — вёска ў Бялыніцкім раёне
Стайкі (Кіраўскі раён)

**Ста́йкі** (, ) — аграгарадок у Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Стайкаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 35 кіламетраў у напрамку на паўночны ўсход ад горада Кіраўск, за 80 кіламетраў ад Магілёва. На поўдзень ад аграгарадка працякае рака Белая (прыток Друці).

## Насельніцтва 
* 2001 год — 333 жыхары, 120 двароў.

## Інфраструктура 
* Базавая школа
* Клуб
* Бібліятэка
* Амбулаторыя
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-96. Выданне 1981 года.

## Спасылкі 
* Стайки   // Сайт Кіраўскага раённага выканаўчага камітэта

Катэгорыя:Стайкаўскі сельсавет (Кіраўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна
Стаі (Лепельскі раён)

**Ста́і** (, ) — аграгарадок (да 2011 года вёска) у Лепельскім раёне Віцебскай вобласці, на аўтадарозе  Лепель — Докшыцы. Цэнтр сельсавета. За 5 кіламетраў на захад ад горада і чыгуначнай станцыі Лепель, за 120 кіламетраў ад Віцебска.

Аўтамабільнымі дарогамі звязаны з населенымі пунктамі Гарадзец, Студзёнка, Мацюшына.

## Насельніцтва 
* 2001 год — 990 жыхароў, 303 двары
* 2022 год — 778 жыхароў, 303 двары

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Аддзяленне сувязі

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Лепельскага раёна
Катэгорыя:Стайскі сельсавет (Лепельскі раён)
Эканоміка Беларусі

**Эканоміка Беларусі** — гаспадарчая сістэма краіны.

## Агульная характарыстыка 
Рэспубліка Беларусь — экспартна арыентаваная дзяржава з развітой прамысловасцю, сектарам паслуг і сельскай гаспадаркай. Беларусь прытрымліваецца мадэлі сацыяльна арыентаванай рыначнай эканомікі.

За 2010—2022 гады ВУП краіны павялічыўся ў супастаўных цэнах на 15,6 % пры росце прадукцыйнасці працы за названы перыяд на 28,1 %.

Валавы ўнутраны прадукт на душу насельніцтва па парытэце пакупной здольнасці вырас з 15,4 тыс. міжнародных долараў у 2010 годзе да 22,5 тыс. міжнародных долараў у 2022 годзе (папярэднія даныя).

## Асноўныя галіны эканомікі 
### Прамысловасць 
Прамысловая вытворчасць фарміруе больш як чвэрць валавога ўнутранага прадукту Беларусі (у 2023 годзе — 27,5 %).

Найбольш развітыя галіны прамысловасці краіны — вытворчасць прадуктаў харчавання і напояў, тытунёвых вырабаў, машынабудаванне і металаапрацоўка, лёгкая прамысловасць, дрэваапрацоўка, нафтахімічная і фармацэўтычная галіны.

## Гл. таксама 
* Эканоміка БССР
* Беларускі рубель
* Дарогі Беларусі
* Знешні гандаль Беларусі
* Банкаўская сістэма Беларусі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Манак, Б. А.* Насельніцтва Беларусі: рэгіянальныя асаблівасці развіцця і рассялення / Б. А. Манак. — Мінск : Універсітэцкае, 1992. — 176 с.
* Нацыянальны атлас Беларусі / Складз. і падрыхт. да друку Рэсп. унітарн. прадпрыемствам «Белкартаграфія» у 2000—2002 гг., Гал. рэдкал. М. У. Мясніковіч (старшыня) і інш. — Мінск : Белкартаграфія, 2002. — 292 с.

## Спасылкі 
* Статыстыка
* Інфармацыя аб эканоміцы Беларусі на сайце навукова-даследчага цэнтра Мізэса
Уільям Хоўвард Стайн

**Уільям Хоўвард Стайн**, таксама **Стэйн** (; ,  — , ) — амерыканскі біяхімік, член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША і Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук.

## Біяграфія 
Скончыў Гарвардскі ўніверсітэт (1933), атрымаў ступень доктара філасофіі ў Медыцынскім і хірургічным каледжы Калумбійскага ўніверсітэта (1938). З 1938 года працуе ў Ракфелераўскім універсітэце (Нью-Ёрк), з 1955 года — прафесар біяхіміі. У 1968—1971 гадах быў рэдактарам часопіса *Journal of Biological Chemistry*.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя працы па аналітычнай хіміі бялкоў і ферментаў. Распрацаваў колькасны метад вызначэння амінакіслот, заснаваны на іонаабменнай храматаграфіі, упершыню ўстанавіў (сумесна з іншымі) першасную структуру фермента рыбануклеазы, даследаваў будову актыўных цэнтраў ферментаў.

## Нобелеўская прэмія 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1972, сумесна з С. Мурам і К. Анфінсенам).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Памерлі ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Тамара Аляксандраўна Стагановіч

**Тамара Аляксандраўна Стагановіч** (, вёска Несутычы, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць) — амерыканская мастачка беларускага паходжання.

## Біяграфія 
Дачка беларускага грамадскага і палітычнага дзеяча Аляксандра Стагановіча.

З 1950 года жыве ў ЗША. Скончыла Калумбійскі ўніверсітэт у Нью-Ёрку (1956).

## Творчасць 
Асноўныя творы адметныя вытанчанасцю і ўнутраным спакоем. Сярод жывапісных работ партрэты Францыска Скарыны, трыпціхі «Любоў. Вера. Надзея» і «А вясны не спыніць, не стрымаць», «Статуя Свабоды», «Чырвоны камень», «Зубры», «Ручай зімою», графічныя творы «Чыкары», «Барсук», цыкл «Таос Пуэбла».

У 2014 годзе пры падтрымцы Тамары Стагановіч была заснаваная прэмія за найлепшую кнігу ў галіне непрыдуманай літаратуры імя Аляксандра і Марыі Стагановічаў. Прэмія ўручалася ў 2015 і 2017 гадах.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі ЗША
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім раёне
Катэгорыя:Мастакі ЗША XX стагоддзя
Палац (гурт)

**«Пала́ц»** — беларускі музычны гурт з Мінска, заснаваны ў 1992 годзе. У лістападзе 2000 года гурт браў удзел у першым беларускім свяце фолка «Таўкачыкі» ў Мінску. Гісторыя Палаца пачалася ў 1987 годзе, калі пазнаёміліся Алег Хаменка і Юрый Выдронак. Яны вучыліся ў Мінскім інстытуце культуры (цяпер — Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў). У 1988 годзе да гурту далучыўся сябар Юрыя Дзмітрый Карабач. Яшчэ праз год да гурту далучыўся Юрась Белякоў. Назву «Палац» прапанаваў Алег Хаменка ў 1992-м годзе. У рэпертуар увайшлі беларускія песні, апрацаваныя ў адпаведнасці з сучаснымі тэндэнцыямі папулярнай музыкі і актыўным выкарыстаннем сэмплаў.

17 чэрвеня 2025 года Алег Хаменка быў затрыманы. У ліпені таго ж года стала вядома аб узбуджэнні супраць яго крымінальнай справы, беларускія праваабарончыя арганізацыі прызналі яго палітычным зняволеным. 2 сакавіка 2026 года Хаменку прыгаварылі да трох гадоў калоніі і буйнога штрафу за супрацоўніцтва з Радыё Рацыя.

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* Палац (1995)
* Дарожка (1997)
* Танчыць Палац (2001)
* Чужыя дзеўкі (2002)
* Кола грукатала (2012)
* Салдат-доктар (2012)
* EP Добра песьня (2015)
* EP Коцік - бомж (2019)
### Зборнікі 
* Лепшае (2002)
* Святочны (2003)

## Удзел у зборніках 
* «Вольныя танцы: слухай сваё» (1999)
* «Вольныя танцы: альтэрнатыва by» (2001)
* «Viza Незалежнай Рэспублікі Мроя» (2003)
* «Прэм'ер Тузін 2005» (2005)
* «Песьні свабоды» (2006)
* «Дыхаць!» (2006)
* «Прэм’ер Тузін 2006» (2006)

## Удзел у фільмах
* «Анастасія Слуцкая» (2003)

## Удзельнікі 
* Алег Хаменка: спеў, гітара, аранжыроўка
* Дзмітрый Карабач: спеў, акардыён, ліра
* Юрась Белякоў: труба, жалейка, спеў
* Андрэй Цераховіч: ударная ўстаноўка
* Сяржук Трухановіч: гітара
* Дзмітрый Жыгараў: бас-гітара
* Андрэй «Рэй» Хвісевіч: клавішныя, дуда
* Усевалад Гроднікаў: гукарэжысёр

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт гурта
* 


Катэгорыя:«Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1992 годзе
Этымалогія эсперанта

**Этымалогія эсперанта** — гэта навука пра паходжанне і развіццё словаў і іх формаў, значэнняў і ўжывання ў планавай штучнай мовы эсперанта з 1887 года.
З-за таго, што мова штучная, вывучэнне каранёў у эсперанта ў некаторых аспектах адрозніваецца ад этымалагічных даследаванняў у этнічных мовах. Магчыма вызначыць наступныя перспектывы:
* **Этымалогія з’яўлення кораня** даследуе базу моў-крыніц кораня ў эсперанта, высвятляе, чаму ён мае сваю спецыфічную форму; такім чынам, яе аб’ект даследаванняў — пераход этналінгвістычнай формы ў міжэтнічную форму міжнароднай мовы.
* **Этымалогія да з’яўлення кораня** вывучае гісторыю знойдзенай лінгвістычнай базы ў яе мінулым; з гэтай нагоды яна абапіраецца на класічныя этымалогіі этнічных моў-крыніц.
* **Этымалогія пасля з’яўлення кораня** асвятляе змены формы і значэння каранёў пасля іх увядзення ў эсперанта да іх сённяшняй формы і ўжывання.

## Этымалогія з’яўлення кораня 
Тыповым для гэтага аддзела этымалогіі эсперанта з’яўляецца, напрыклад, пытанне аб тым, чаму тое ці іншае слова атрымала існуючую ў эсперанта форму, калі яна адрозніваецца ад форм у мовах-крыніцах.
Этымалогія з’яўлення кораня грае ў эсперанта большую ролю, чым у этымалогіі этнічных моў, таму што яна выяўляе мадэлі паслядоўнага і планава-свядомага прыняцця ў мову форм слоў, пазычаных у розных мовах-крыніцах. Яна, такім чынам, з’яўляецца каштоўным матэрыялам для вывучэння гісторыі стварэння тэрміналогіі і можа разглядацца як дапаможная навука ў сучаснай тэрміналогіі. Таму, напрыклад, даследаванне пра ўвядзенне ў эсперанта слоў, запазычаных з якой-небудзь мовы, дае ўзор мадэлі, як магчыма пазычаць таксама іншыя словы з гэтай мовы-крыніцы.

## Этымалогія да з’яўлення кораня 
Гэтая частка этымалогіі эсперанта не адрозніваецца ад этымалогіі нацыянальных моў. У той час як (тыпова эсперанцкая) этымалогія з’яўлення кораня даследуе, што эсперанцкае слова *hundo* было запазычана з нямецкай мовы (*Hund*) з падтрымкай англійскай (*hound*, як у слове *greyhound*) і іншых германскіх моў (напрыклад, нідэрландскае слова *hond*), этымалогія да з’яўлення кораня накіроўваецца па шляху нямецкага слова *Hund* у яго мінулае.

## Этымалогія пасля з’яўлення кораня 
Гэтая частка этымалогіі эсперанта мае невялікі памер, таму што мова за свой адносна малы час існавання пасля 1887 года змянілася адносна мала.

## Мовы-крыніцы 
Universala Vortaro мае пяць моў, якія адлюстроўваюць паходжанне слоў, а менавіта англійскую, французскую, нямецкую, польскую і рускую, але яны не з’яўляюцца адзінымі ці нават найбольш значнымі мовамі-крыніцамі эсперанта. Павінны быць дададзены яшчэ прынамсі італьянская, (навуковая) лацінская, старажытнагрэчаская, ідыш, формы прота-эсперанта, валапюк і шмат якія іншыя мовы.

Катэгорыя:Эсперанта
Стальнік

**Стальнік**, **Ваўчук** (*Ononis*) — род кветкавых раслін з падсямейства  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя або шматгадовыя травы, паўкусты або кусты. Сцяблы прамастойныя, узыходныя або сцелюцца, часам з калючкамі. Лісце простае або трайчастае, чаргаванае, з прылісткамі. Кветкі ў верхавінкавых коласападобных суквеццях або па 1—2 у пазухах лісця. Колер кветак белаваты, жоўты ці пурпуровы. Пялёсткаў 5. Плод — боб.

## Арэал і экалогія 
Расліны роду сустракаюцца пераважна ў міжземнаморскіх абласцях, Заходняй Азіі і Паўночнай Афрыцы, менш распаўсюджаны ў паўночнай і паўднёвай Еўропе. На тэрыторыі Беларусі 1 від — .

## Віды 
Усяго налічваецца каля 70—75 відаў стальніку. Паводле сайта The Plant List — 69 відаў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Ononis // The Plant List

Катэгорыя:Матыльковыя
Стаматыт

**Стаматыт** (ад  — рот) — пашкоджанне слізістай абалонкі ротавай поласці. Бывае абмежаванае запаленне слізістай абалонкі языка — гласіт, дзяснаў — гінгівіт. Адрозніваюць: афтозны, катаральны, язвавы, некратычны; востры і хранічны; першасны і другасны. Складае звыш 70 % хвароб слізістай поласці рота ў дзяцей.

## Папярэджанне 
Прадухіленню хваробы спрыяе багатая на вітаміны групы B, цынк, фоліевую кіслату, жалеза і селен ежа, трэба лячыць хворыя зубы, піць толькі з асабістага посуду, менш прыкладаць пальцы да рота, спажываць толькі мытую садавіну і гародніну, мыць рукі перад ядой.

## Прычыны 
Запаленню спрыяе забруджанне поласці рота, хвароба зубоў, зубныя адкладанні, дысбактэрыёз, вірусная інфекцыя (герпес), грыбок і алергія.

## Праявы 
Прыкметы хваробы: пачырваненне і напуханне слізістай поласці рота, сып, боль і непрыемны пах з рота.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Захворванні поласці рота
Стамбульскі ўніверсітэт

[thumb|Галоўны ўваход на [Плошча Беязіт|плошчы Беязіт, вядомай як плошча Быкоў у рымскі перыяд]]
**Стамбульскі ўніверсітэт** (, ) — вядучая вышэйшая навучальная ўстанова Стамбула і Турцыі, найстарэйшы ўніверсітэт краіны.
 
Асноўная тэрыторыя ўніверсітэта размешчана ў старой частцы горада, паміж мячэццю Беязіт і мячэццю Сулейманам. У цяперашні час ва ўніверсітэце і яго філіялах навучаецца больш за 60 тыс. студэнтаў і 8 тыс. аспірантаў, больш за 2 тыс. прафесараў.
 

## Гісторыя 
Заснаваны па загадзе султана Мехмеда Заваёўніка пасля ўзяцця Канстанцінопаля ў 1453 годзе. Да XX стагоддзя з’яўляўся вышэйшай мусульманскай школай, пасля абвяшчэння Турэцкай Рэспублікі (1923) быў рэарганізаваны ў 1927 і 1933 гадах і стаў свецкай адукацыйнай установай.

## Бібліятэка Стамбульскага ўніверсітэта 
Бібліятэка Стамбульскага ўніверсітэта заснавана ў 1925 годзе і з’яўляецца адной з найбуйнейшых бібліятэк Турцыі. Яе фонд налічвае больш 250 тысяч тамоў кніг і больш 18 тысяч рукапісаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт універсітэта 
* Універсітэт на WikiMAPIA


Катэгорыя:Універсітэты Турцыі
Іван Міхайлавіч Сталяроў

**Іван Міхайлавіч Сталяроў** (,  — , ) — беларускі мастак і педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1993).

## Біяграфія 
У 1939 г. паступіў у Віцебскае мастацкае вучылішча, дзе ў той час выкладалі такія мэтры беларускага мастацтва, як Іван Ахрэмчык, Уладзімір Хрусталёў, Аляксандр Мазалёў, Валянцін Дзежыц, Леў Лейтман. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, ваяваў у партызанскай брыгадзе пад камандаваннем Міная Шмырова (Бацькі Міная). З войскамі дзеючай арміі Першага Прыбалтыйскага фронта вызваляў родную Віцебшчыну, а таксама Латвію, Літву, Польшчу.

Памёр у 2015 годзе, пахаваны на Стара-Сямёнаўскіх могілках.

## Творчасць 
Удзельнічаў у мастацкіх выстаўках з 1954 г. Працаваў у жывапісе і графіцы, аўтар пейзажаў і тэматычных кампазіцый.

Работам уласціва паэтычнае пераасэнсаванне рэчаіснасці, кампазіцыйная завершанасць. Значнае месца ў творчасці займае партызанская тэма — серыі акварэлей «Партызанскімі сцежкамі» (1966), «Па слядах партызанскай славы» (1967), асобныя работы і інш. Віцебшчыне прысвечаны серыі акварэлей «Керамзітавы завод» (1962), «Лескавічы» (1969), «Рабочая ўскраіна» (1974), «Браслаўшчына» (1976), «Віцебшчына — край блакітных азёр» (1984), пейзажы «Віцебскае ўзвышша» (1963), «На зыходзе лета» (1977), «Раніца туманная» (1984) і інш.

Творы Івана Сталярова — гэта класіка віцебскай акварэлі. У іх у поўнай меры знайшлі адлюстраванне тыя магутныя традыцыі, якія стагоддзямі накапліваліся ў нетрах рэалістычнага мастацтва. Фундаментальнасць ведаў у галіне колеразнаўства, гісторыі, тэхнікі і тэхналогіі акварэльнага жывапісу сталі для мастака тым грунтам, які на працягу ўсіх этапаў творчасці І. Сталярова фарміраваў яго погляды і творчыя прынцыпы.

Творы Івана Сталярова знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, фондах Беларускага саюза мастакоў, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, Віцебскім абласным краязнаўчым музеі.

## Літаратура 
* 
* Сталяроў Іван Міхайлавіч // Беларускі Саюз Мастакоў : энцыклапедычны даведнік / рэдкал.: Г. В. Буралкін [і інш.]; аўт.-склад. Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мн., 1998. — С. 506.
* Сталяроў Іван Міхайлавіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 538—539.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Ігар Віктаравіч Петрышэнка

**Ігар Віктаравіч Петрышэнка** (, вёска Неглюбка, Веткаўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі дыпламат і дзяржаўны дзеяч.

Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі (2012—2018). З 18 жніўня 2018  па 3 сакавіка 2025 Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
Скончыў з залатым медалём Вільнюскае вышэйшае каманднае вучылішча радыёэлектронікі СПА (1986), з адзнакай — Ваенны Чырванасцяжны інстытут (1992) і Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (1998).

У 1986—1996 гадах праходзіў службу ва Узброеных Сілах на афіцэрскіх пасадах.

У 1996—1999 гадах — дарадца, галоўны саветнік, начальнік дагаворна-прававога ўпраўлення апарату Міністра па справах Садружнасці Незалежных Дзяржаў Апарату Кабінета Міністраў Рэспублікі Беларусь, затым Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

У 1999—2001 гадах — начальнік упраўлення міждзяржаўнага супрацоўніцтва Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. З 2001 года па люты 2003 года — намеснік начальніка галоўнага ўпраўлення міжнароднага супрацоўніцтва і гандлю — начальнік упраўлення міжнароднага супрацоўніцтва Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

З лютага па жнівень 2003 года — намеснік начальніка ўпраўлення Расіі і Саюзнай дзяржавы Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.
Са жніўня 2003 года па снежань 2007 года — саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі. Са снежня 2007 па люты 2008 года — начальнік упраўлення Расіі і Саюзнай дзяржавы Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. З лютага 2008 года па 2012 год — першы намеснік Міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

18 жніўня 2018 года прызначаны Намеснікам Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь.

22 лістапада 2019 года прадстаўляў афіцыйную дэлегацыю Беларусі на перапахаванні ўдзельнікаў паўстання 1863—1864 гадоў у Вільні.

У чэрвені 2022 года Петрышэнка трапіў у санкцыйны спіс Канады.

3 сакавіка 2025 года ўзгоднены на пасаду першага намесніка генеральнага сакратара СНД..

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Расіі
Катэгорыя:Намеснікі прэм’ер-міністраў Беларусі
Катэгорыя:Намеснікі міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь
Анатоль Кірылавіч Цітоў

**Анатоль Кірылавіч Цітоў** (, , Германія — , Мінск) — беларускі гісторык, геральдык, сфрагіст.

## Біяграфія 
Скончыў у 1975 годзе гістарычны факультэт БДУ. У 1975—1983 гадах навуковы супрацоўнік, старэйшы палеограф Цэнтральнага гістарычнага архіва БССР у Мінску. У 1983—1994 гадах выкладчык Мінскага інстытута культуры. У 1994—1998 гадах старшы навуковы супрацоўнік Беларускага навукова-даследчага інстытута справаводства і архіўнай справы. У 1989—2002 гадах выкладчык Гуманітарна-эканамічнага ўніверсітэта, выкладчык БДУ.

Член геральдычных таварыстваў Украіны, Польшчы, ганаровы член Усерасійскага геральдычнага таварыства. Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў.

На пачатку 1990-х уваходзіў у камісію Вярхоўнага Савета Беларусі, якая распрацавала эталоны выкарыстання бела-чырвона-белага сцяга.

Памёр 5 студзеня 2021 года, пахаваны ў Мінску на Чыжоўскіх могілках.

## Працы 
Аўтар шматлікіх кніг, навуковых прац па геральдыцы, генеалогіі, гісторыі рамёстваў, гістарычнай геаграфіі.

* Гербы беларускііх гарадоў. Мінск, 1983;
* Гарадская геральдыка Беларусі. Мінск, 1989;
* Наш сімвал — Пагоня. Мінск, 1993;
* Пячаткі старажытнай Беларусі. Мінск, 1993;
* Вольныя беларускія месты. Мінск, 1996;
* Метадычныя парады па апісанню помнікаў сфрагістыкі для архіваў і музеяў. Мінск, 1997;
* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). Мінск, 1998;
* Сфрагістыка і геральдыка Беларусі. Мінск, 1999;
* Менск — места майстроў: Рамесныя цэхі XVI—XVIII стст. Мінск, 2002;
* Геральдыка Беларусі. Мінск, 2010.
* Краіна майстроў (рамесныя цэхі Беларусі: 16 — канец 18 ст.) Мінск, 2013;
* Гербоўнік беларускіх гарадоў (16 — пачатак 20 ст.) Мінск, 2015;
* Шляхамі Францыска Скарыны. Мінск, 2016;
* Зэгармістры Беларусі. Мінск, 2017;

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Анатоль Цітоў: «У мяне ў генах закладзена імкненне да ведання мінулага» // «Радыё Свабода», 15 мая 2007.

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Архівісты Беларусі
Катэгорыя:Геральдысты Беларусі
Катэгорыя:Пахаваныя на Чыжоўскіх могілках
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Сан-Вісенты (востраў)

**Сан-Вісе́нты** (партуг. *São Vicente*) — востраў у краіне Каба-Вердэ, уваходзіць у паўночную групу астравоў Барлавенту. Агульная плошча 227 кв. км. Насельніцтва — 81 014 чал. (2015 г.). Найвышэйшы пункт — гара Монтэ-Вердэ (725 м). Самы буйны населены пункт — Міндэлу.

## Гісторыя 
Востраў Сан-Вісенты быў адкрыты партугальцамі 22 студзеня 1462 г. Да XIX ст. выкарыстоўваўся пераважна для выпасу свойскай жывёлы. З-за нястачы пітной вады іншыя формы гаспадарання амаль не развіваліся. У 1838 г. для абслугоўвання брытанскіх ваенных і гандлёвых караблёў быў пабудаваны порт Порту-Гранды, які ператварыўся ў развіты гандлёвы цэнтр. Насельніцтва хутка расло. Характэрна, што да нашых дзён большасць жыхароў Сан-Вісенты — гараджане (92,6 % у 2010 г.).

## Геаграфія 
Востраў мае вулканічнае паходжанне. Значная частка пакрыта горнымі масівамі. Найвышэйшы пункт — гара Монтэ-Вердэ (725 м). Паверхневых вадацёкаў мала.

Клімат сухі трапічны. Сярэднегадавая тэмпература — 24 °C. З лістапада па ліпень цягнецца сухі сезон, які суправаджаецца моцнымі вятрамі. Са жніўня па кастрычнік — сезон дажджоў.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Традыцыйна эканоміка вострава абапіраецца на гандаль і аказанне паслуг. З-за спецыфічных кліматычных умоў сельская гаспадарка развіта слаба. Пэўную ролю адыгрывае лоў амараў. Прамысловасць сканцэнтравана ў прамысловым раёне Лазарэту. На Сан-Вісенты знаходзіцца галоўны марскі порт краіны — Порту-Грандэ. Развіваецца турызм. Узровень беспрацоўя адзін з самых высокіх у Каба-Вердэ.

## Культура 
Сан-Вісенты часцяком называюць культурнай сталіцай Каба-Вердэ. Адсюль паходзяць многія значныя культурныя дзеячы гэтай краіны, у тым ліку знакамітая спявачка Сезарыя Эвара.

На Сан-Вісенты праводзяцца буйныя фестывалі пляжнай музыкі (жнівень), куды з’язджаюцца музы́кі з усяго архіпелага, і маляўнічы карнавал (сярэдзіна лютага).

## Спасылкі 
* ISLAND OF SÃO VICENTE
* Sao Vicente Cape Verde cultural capital
* São Vicente: Music, art and culture
* Cape Verde Atmospheric Observatory
* Морабеза острова Сан-Висенти

Катэгорыя:Астравы Каба-Вердэ