Ілья Рыгоравіч Эрэнбург

**Ілья Рыгоравіч Эрэнбург** (;  — ) — савецкі , ,  з французскай і іспанскай моў. Лаўрэат дзвюх Сталінскіх прэмій і міжнароднай Сталінскай прэміі «За ўмацаванне міру паміж народамі». Быў карэспандэнтам шматлікіх савецкіх газет. Яму належыць лозунг «Забі немца!» Адольф Гітлер асабіста аддаў распараджэнне злавіць і павесіць Эрэнбурга. Пасля смерці Сталіна напісаў аповесць «Адліга» (1954), якая дала назву цэлай эпосе ў савецкай гісторыі.

## Асноўныя этапы жыцця 
* 14 студзеня 1891 г. нарадзіўся ў Кіеве ў яўрэйскай сям’і, Герша (1852—1921) і Ханы (1857—1918) Эрэнбургаў. Бацька быў інжынерам і купцом другой гільдыі (потым першай гільдыі). У сям’і былі старэйшыя сёстры Маня (1881—1940), Яўгенія (1883—1965) і Ізабэла (1886—1965).
* 1895 г. — сям’я пераехала ў Маскву, дзе бацька атрымаў месца дырэктара Хамоўніцкага піва-медаваранага завода.
* 1901—1907 гг. — вучыўся ў 1-ай Маскоўскай гімназіі, але быў выключаны з шостага класа.
* 1905—1907 гг. — прымаў удзел у працы арганізацыі сацыял-дэмакратаў, але сябрам РСДРП не быў. Быў абраны ў рэдкалегію друкаванага органа сацыял-дэмакратычнага саюза навучэнцаў сярэдніх навучальных устаноў Масквы.
* 1908 г. — арыштаваны, паўгода правёў у турмах. Быў вызвалены да суда, у снежні эміграваў у Францыю, жыў там больш за 8 гадоў, займаўся літаратурнай дзейнасцю і адышоў ад палітычнай дзейнасці.
* 1917 г. — вярнуўся ў Расію. Прыход да ўлады бальшавікоў не падтрымліваў.
* 1918 г. — пераехаў у Кіеў.
* 1919—1920 гг. — у Кактэбелі ў доме М. Валошына.
* 1920 г. — у Маскве, дзе быў арыштаваны ЧК, але праз трое сутак вызвалены дзякуючы ўмяшальніцтву М. І. Бухарына, які вучыўся разам з ім у гімназіі.
* 1921 г. — выехаў у Францыю, неўзабаве высланы з яе, некаторы час жыў у Бельгіі, потым прыехаў у Берлін.
* 1921—1924 гг. — жыў у Берліне, Парыжы, дзе надрукаваў каля двух дзесяткаў кніг.
* 1932 г. — супрацоўнічаў з газетай «Вечерняя Москва», пастаянны парыжскі карэспандэнт «Известий».
* 1935 г. — адзін з арганізатараў Парыжскага міжнароднага кангрэса пісьменнікаў.
* У 1927−1935 гг. шмат ездзіў па Еўропе: Германіі, Турцыі, Грэцыі, Іспаніі, Польшчы, Чэхаславакіі, Швецыі, Нарвегіі, Даніі, Англіі, Швейцарыі, Румыніі, Югаславіі, Італіі.
* 1936—1939 гг. — ваенны карэспандэнт «Известий» у Іспаніі ў час грамадзянскай вайны.
* 1940 г. — вярнуўся ў СССР.
* 1941—1945 гг. — ваенны карэспандэнт газеты «Красная звезда», пісаў для газет «Правда», «Известия» і інфармацыйных агенцтваў.
* 1942 г. — абраны членам яўрэйскага антыфашысцкага камітэта і вёў актыўную дзейнасць па зборы матэрыялаў пра Халакост.
* 1945—1967 гг. — жыў у СССР, займаўся літаратурнай і грамадскай працай.
* 31 жніўня 1967 г. — памёр у Маскве, пахаваны на Новадзявочых могілках.

## Эрэнбург і Беларусь 
Да 2-й сусветнай вайны некалькі разоў Эрэнбург праязджаў чыгункай праз Беларусь падчас паездак у Еўропу. У гады Вялікай Айчыннай вайны, як журналіст пісаў артыкулы з вызваленай тэрыторыі Беларусі ў газеты і ТАСС.

Разам з пісьменнікам Васілём Гросманам займаўся зборам матэрыялаў пра гібель яўрэяў на акупаванай тэрыторыі БССР і падрыхтоўкай выдання «Чёрная книга о злодейском повсеместном убийстве евреев немецко-фашисткими захватчиками во временно оккупированных районах Советского Союза и в лагерях Польши во время войны 1941—1945 гг.» І. Эрэнбург асабіста падрыхтаваў для гэтай кнігі ўспаміны: «Рассказ инженера Пикман из Мозыря», «Трагедия моей жизни. Письмо красноярмейца Киселёва», «Письмо красноармейца Гофмана из Краснополья Могилёвской обл.», «Письмо белорусских детей» (Село Старые Журавичи, Гомельской области).

У пасляваенны час быў у Мінску і сустракаўся з пісьменнікам П. В. Броўкам.

## Літаратурная творчасць 
І. Эрэнбург пачынаў як паэт. Першы верш «Я шёл к тебе» надрукаваў у часопісе «Северные зори» ў 1910 г.
* У 1910−1916 гг. выдаў зборнікі вершаў: «Стихи», «Я живу», «Одуванчики», «Будни», «Стихи о канунах», перакладаў кнігу французскага паэта Ф. Віёна. Зборнікі вершаў «Стихи» і «Стихи о канунах» адзначыў паэт Валерый Брусаў у рэцэнзіях, якія былі надрукаваны ў газеце «Русские ведомости». Ён пісаў: «Обещает выработаться в хорошего поэта И. Эренбург» і «…Видно, что для И. Эренбурга стихи — не забава и, конечно, не ремесло, но дело жизни…».
* У 1918 годзе апублікаваў зборнік вершаў «Молитва о России». Друкаваў артыкулы супраць бальшавікоў у Маскоўскай перыёдыцы і ў 1919 годзе ў Растоўскай прэсе і ў газеце «Киевская жизнь».
* У 1922 годзе апублікаваў філасофска-сатырычны раман «Необычайные похождения Хулио Хуренито и его учеников». Гэты твор у 1924—1958 гг. выдаваўся на англійскай, нямецкай, іспанскай, французскай, польскай чэшскай, японскай, бразільскай, балгарскай, галандскай, італьянскай мовах. Як лічаць многія літаратуразнаўцы, гэта яго найлепшы твор.
* У 1923 годзе апублікаваў раман «Трест Д. Е.» і зборнік апавяданняў «Тринадцать трубок».
* У 1934 годзе апублікаваў раман «День второй».
* У 1933 годзе ў выдавецтве «Изогиз» выйшаў яго фотаальбом «Мой Париж».
* У 1937 годзе апублікаваў раман «Что человеку надо», зборнік апавяданняў «Вне перемирия», зборнік вершаў «Верность».
* У 1941 годзе апублікаваў раман «Падение Парижа» аб прычынах разгрому Францыі Германіяй у Другой сусветнай вайне.
* У 1946 годзе выдаў раман «Буря».
* У 1950 годзе выдаў раман «Девятый вал».
* У 1954 годзе аповесць «Оттепель», якая дала назву цэлай эпосе савецкай гісторыі.
* У 1958 годзе выйшлі «Французские тетради» — эсэ пра французскую літаратуру, жывапіс і пераклады Жаашэн дзю Бэле.
* У 1960—1970 гг. публікуе мемуары «Люди, годы, жизнь».

Ілля Эрэнбург вядомы як аўтар словазлучэння «День Победы», яно з’явілася 12 снежня 1941 года, у пачатку контрнаступлення пад Масквой. Таксама І. Эрэнбургу разам з К. Сіманавым належыць аўтарства закліка «Забі немца!» («Убей немца!»), упершыню ён прагучаў у вершы К. Сіманава «Забі яго!» («Убей его!»).

## Прэміі 
* Сталінская прэмія першай ступені (1942) за раман «Падение Парижа» (1941)
* Сталінская прэмія першай ступені (1948) за раман «Буря» (1947)
* Міжнародная Сталінская прэмія «За укрепление мира между народами» (1952)

## Узнагароды 
* два ордэны Леніна (1944, 1961)
* ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* ордэн Чырвонай Зоркі (1937)
* ордэн Ганаровага Легіёна (Францыя)
* медалі

## Грамадская праца 
* Віцэ-прэзідэнт Сусветнага Савета Міру з 1950 г.
* Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 3-7 скліканняў
* Дэпутат Вярхоўнага Савета РСФСР 3 склікання

## Творы 
* 1910 — Стихи — Париж
* 1911 — Я живу — СПб.:
* 1912 — Одуванчики — Париж
* 1913 — Будни: Стихи — Париж
* 1914 — Детское — Париж: типография Рираховского
* 1916 — Повесть о жизни некоей Наденьки и о вещих знамениях, явленных ей — Париж
* 1916 — Стихи о канунах — М.: типография А. А. Левенсона
* 1916 — О жилете Семёна Дрозда. Молитва — Париж
* 1918 — Молитва о России — 2-е изд. «В смертный час»; Киев:
* 1919 — Огонь — Гомель: «Века и дни»
* 1919 — В звёздах — Киев; 2-е изд. Берлин: 1922
* 1920 — Лик войны — София: 1920; Берлин: 1923; М.: 1924; 1928
* 1921 — Кануны — Берлин:
* 1921 — Раздумия — Рига; 2-е изд. Пг: 1922
* 1921 — Неправдоподобные истории — Берлин:
* 1922 — Зарубежные раздумья — М.:
* 1922 — О себе — Берлин:
* 1922 — Портреты русских поэтов. Берлин: ; М.: 1923; М.: 2002
* 1922 — Опустошающая любовь — Берлин:
* 1922 — Золотое сердце: Мистерия; Ветер: Трагедия — Берлин:
* 1922 — Необычайные похождения Хулио Хуренито — Берлин: М.: *1923, 1927; Берлин: 1930
* 1922 — А всё-таки она вертится — Берлин:
* 1922 — Шесть повестей о лёгких концах — Берлин: М.: 1925
* 1922 — Жизнь и гибель Николая Курбова — Берлин: М.: 1923
* 1923 — Тринадцать трубок — Берлин: М.: 1924; М.-Л.: 1924
* 1923 — Звериное тепло — Берлин:
* 1923 — Трест «Д. Е.» История гибели Европы — Берлин:
* 1924 — Любовь Жанны Ней — М.: М.: 1925; М.: 1927; Рига, 1927; Берлин: 1931
* 1924 — Трубка — М.:
* 1925 — Бубновый валет и компания — Л.-М.:
* 1925 — Рвач — Париж:, Одесса: 1927
* 1926 — Лето 1925 года — М.:
* 1926 — Условные страдания завсегдатая кафе — Одесса:
* 1926 — Три рассказа о трубках — Л.:
* 1926 — Чёрная переправа — М.:
* 1926 — Рассказы — М.:
* 1927 — В Проточном переулке — Париж:, М.: ; Рига:
* 1927 — Материализация фантастики — М.-Л.:
* 1927—1929 — Собрание сочинений в 10 томах —(надрукавана 7 тамоў: 1-4 и 6-8)
* 1928 — Белый уголь или Слёзы Вертера — Л.:
* 1928 — Бурная жизнь Лазика Ройтшванеца — Париж:
* 1928 — Рассказы — Л.:
* 1928 — Трубка коммунара — Нижний Новгород
* 1928 — Заговор равных — Берлин:, Рига:
* 1929 — Хроника нашего времени — Берлин: М.-Л.: 1931
* 1930 — Виза времени — Берлин:, 2-е доп. изд., М.- Л.: 1931; 3-е изд., Л., 1933
* 1931 — Фабрика снов — Берлин:
* 1931 — Англия — М.:
* 1931 — Единый фронт — Берлин:
* 1931 — Мы и они (разам з О. Савічам) — Франция; Берлин:
* 1932 — Испания — М.:, 2-е доп. изд. 1935; Берлин: 1933
* 1933 — День второй — М.:
* 1933 — Хлеб наш насущный — М.:
* 1933 — Мой Париж — М.:
* 1933 — Москва слезам не верит — Париж:, М.:
* 1934 — Затянувшаяся развязка — М.:
* 1934 — Гражданская война в Австрии — М.:
* 1935 — Не переводя дыхания — Архангельск:, М.:5-е изд., 1936
* 1935 — Хроника наших дней — М.:
* 1936 — Четыре трубки — М.:
* 1936 — Границы ночи — М.:
* 1936 — Книга для взрослых — М.:1992
* 1937 — Вне перемирия — М.:
* 1937 — Испания: том 1 «UHP», том 2 "No pasaran! — М.-Л.:
* 1937 — Что человеку надо — М.:
* 1938 — Испанский закал — М.:
* 1941 — Верность: (Испания. Париж): Стихи — М.:
* 1941 — Пленённый Париж — М.:
* 1941 — Гангстеры — М.:
* 1941 — Бешеные волки — М.-Л.:
* 1941 — Людоеды. Путь к Германии (в 2 книгах) — М.:
* 1942 — Падение Парижа — М.:, Магадан:
* 1942 — Ожесточение — М.:
* 1942 — Огонь по врагу — Ташкент:
* 1942 — Кавказ — Ереван:
* 1942 — Ненависть — М.:
* 1942 — Солнцеворот — М.:
* 1942 — Заправилы фашистской Германии: Адольф Гитлер — Пенза:
* 1942 — За жизнь! — М.:
* 1942 — Василиск — Куйбышев; М.:
* 1942—1944 — Война (в 3-х томах)— М.: 2004
* 1943 — Свобода — Поэмы, М.:
* 1943 — Немец — М.:
* 1943 — Ленинграду — Л.:
* 1943 — Падение дуче- М.:
* 1943 — «Новый порядок» в Курске — М.:
* 1943 — Стихи о войне — М.:
* 1946 — Дерево: Стихи: 1938—1945 — М.:
* 1946 — Дорогами Европы — М.:
* 1947 — Буря — Магадан:, М.:
* 1947 — В Америке — М.:
* 1948 — Лев на площади — М.:
* 1950 — Девятый вал — М.: 2-е изд. 1953
* 1952—1954 — Собрание сочинений в 5 томах — М.:
* 1952 — За мир! — М.:
* 1954 — Оттепель — в 1956 переиздана в двух частях М.: "
* 1956 — Совесть народов — М.:
* 1958 — Французские тетради — М.:
* 1959 — Стихи 1938—1958 — М.:
* 1960 — Индия, Греция, Япония — М.: «Советский писатель»; 2-е изд. М.:
* 1960 — Перечитывая Чехова — М.:
* 1961—1967 — Люди, годы, жизнь — (книги 1-6); 3-е изд., 1990; 5-е изд. «Текст», 2005; 6-е изд. 2013; 7-е изд.
* 1962—1967 — Собрание сочинений в 9 томах — М.:
* 1969 — Тень деревьев — М.:
* 1974 — Летопись мужества. Статьи военных лет — М.:
* 1977 — Стихотворения -Л.:
* 1986 — Испанские репортажи 1931—1939 — М.:
* 1990—2000 — Собрание сочинений в 8 томах — М.:
* 1996 — В смертный час. Статьи 1918—1919 — СПб.:
* 2000 — Стихотворения и поэмы — СПб.:
* 2004 — Дай оглянуться. Письма 1908—1930 — М.:
* 2004 — На цоколе истории. Письма 1931—1967 — М.:
* 2006 — Я слышу всё. Почта 1916—1967 — М.:
* 2008 — Запомни и живи…Стихи, переводы, статьи — М.:
* 2014 — Лик войны. Воспоминания 1919, 1922—1924 и статьи 1915—1917, СПб.:

## Літаратура 
* Попов В., Фрезинский Б. Я., Илья Эренбург: Хроника жизни и творчества (в документах, письмах, высказываниях и сообщениях прессы, свидетельствах современников, Санкт-Петербург.: 1993.
* Рабинович, Я. И. Илья Эренбург: портрет на фоне времени. М.:2011. ISBN 592-6-50510-0
* Рубашкин А. Илья Эренбург. Путь писателя, Л.:1990.
* Сарнов, Бенедикт. Случай Эренбурга. М.: 2004.
* Урбан Т. Илья Эренбург как военный пропагандист // Россия и Германия в ХХ веке. В 3 томах. Том 3. Оттепель, похолодание и управляемый диалог. Русские и немцы после 1945 года; под ред. Карла Аймермахера, Геннадия Бордюгова, Астрид Фольперт. — М.: 2010, c. 324—349 ISBN 978-5-91022-118-9
* Фрезинский Б. Я., Об Илье Эренбурге (Книги, люди, страны): Избр. ст. и публикации. М.: 2013. ISBN 978-5-4448-0042-3
* Симонов, Константин. Илья Эренбург. В одной газете. Репортажи и статьи 1941—1945 — 2-е изд. — М.: 1984.

## Спасылкі 
* Вульф, Виталий. «Мой серебряный шар Илья Эренбург» (25.04.2005) // https://www.youtube.com/watch?v=aYk60b8KDHQ&t=1309s
* Илья Эренбург — провидец? // https://www.youtube.com/watch?v=Q-U0cFkppdQ
* «Домашний еврей Сталина»: удивительная судьба писателя и журналиста Ильи Эренбурга // https://www.youtube.com/watch?v=zGF0c21nXDM
* Испанский след. Илья Эренбург // https://www.youtube.com/watch?v=m6whSplAxQQ
* Быков, Дмитрий. ИЛЬЯ ЭРЕНБУРГ. Курс советской литературы // https://www.youtube.com/watch?v=XDnU46rnjc0&t=5s

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 3-га склікання