open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сонечная актыўнасць

**Сонечная актыўнасць** — комплекс з'яў і працэсаў,  звязаных з утварэннем і распадам ў сонечнай атмасферы моцных магнітных палёў.

## Гісторыя вывучэння сонечнай актыўнасці 
.]]

Найбольш вывучаны выгляд сонечнай актыўнасці (СА) —  змяненне колькасці сонечных плям. Першыя паведамленні пра плямы на Сонца ставяцца да назіраннях 800 г. да н. э. ў Кітаі, першыя малюнкі адносяцца да 1128. У 1610 астраномы пачалі выкарыстоўваць тэлескоп для назірання Сонца. Першапачатковыя даследаванні факусаваліся на прыродзе плям і іх паводзінах. Нягледзячы на тое, што фізічная прырода плям заставалася смутнай аж да XX стагоддзя, назіранні працягваліся. У XV і XVI ст. даследаванні былі абцяжараныя па прычыне іх малой колькасці, што цяпер разглядаецца як працяглы перыяд нізкай СА, званы мінімумам Маундера. Да XIX стагоддзя ўжо меўся досыць працяглы шэраг назіранняў колькасці плям, каб вызначыць перыядычныя цыклы ў актыўнасці Сонца. У 1845 прафесары Д.Генры і С.Александер з Прынстанскага універсітэта назіралі Сонца з дапамогай тэрмометра і вызначылі, што плямы выпраменьваюць менш радыяцыі ў параўнанні з навакольнымі абласцямі Сонца. Пазней было вызначана выпраменьванне вышэй сярэдняга ў абласцях факелаў.

Сувязь змяненняў СА і клімату Зямлі даследуецца пачынаючы з 1900 года. Ч. Г. Абот з Смітсаніанскай абсерваторыі (САА) быў заняты вывучэннем актыўнасці Сонца. Пазней, будучы ўжо кіраўніком САО, ён заснаваў сонечную абсерваторыю ў Калама (Чылі) для дадатку назіранняў, якія праводзіліся ў Маунт-Вільсан. Вынікам гэтай працы стала вызначэнне 27 гарманічных перыядаў СА ў межах цыклу Хейла, уключаючы цыклы перыядам 7, 13 і 39 месяцаў. Таксама прасочвалася сувязь гэтых перыядаў з надвор'ем з дапамогай супастаўлення сонечных трэндаў з тэмпературай і ўзроўнем ападкаў у гарадах. З з'яўленнем дысцыпліны дэндрахраналогіі пачаліся спробы ўсталяваць сувязь хуткасці росту дрэў з бягучай СА і наступнай інтэрпрэтацыяй ранейшых перыядаў. Статыстычныя даследаванні сувязі надвор'я і клімату з СА былі папулярныя на працягу стагоддзяў, пачынаючы прынамсі з 1801 года, калі У. Гершэль заўважыў сувязь паміж колькасцю сонечных плям і цэнамі на пшаніцу. Цяпер гэтая сувязь устанаўліваецца з выкарыстаннем шырокіх набораў дадзеных, атрыманых наземнымі станцыямі і метэаралагічнымі спадарожнікамі, з ужываннем другіх мадэлей і назіранняў бягучай актыўнасці Сонца.

## Гл. таксама 
* Сонечная ўспышка
* Лік Вольфа

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Магнітная гідрадынаміка
Ларыса Уладзіміраўна Языковіч

**Ларыса Уладзіміраўна Языковіч** (нар. , г. , Брэсцкая вобласць) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1982). Галоўны рэдактар выдавецтва «Беларуская Энцыклапедыя» (з 2010).

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыла БДУ (1977). З 1977 у Інстытуце гісторыі Нацыянальнай АН Беларусі, з 1995 у выдавецтве «Беларуская Энцыклапедыя» (з 1996 загадчык рэдакцыі гісторыі Беларусі, з 2003 — гісторыі, філасофіі, эканомікі і права), адначасова ў 1995—2000 у Інстытуце гісторыі.

## Навукова-даследчыцкая дзейнасць 
Даследуе пытанні міжнароднай дзейнасці Беларусі і яе ўдзел у рабоце спецыялізаваных устаноў ААН, гісторыю беларускай дыяспары ў краінах далёкага і блізкага замежжа, рэлігійна-царкоўнае жыццё беларускай эміграцыі.

### Выбраная бібліяграфія 
* Удзел БССР у дзейнасці ЮНЕСКА па выкарыстанні сродкаў масавай інфармацыі ў інтарэсах міру // Весці. АН БССР. Сер. грамад. навук. 1980. № 5.
* Деятельность Белорусской ССР в ЮНЕСКО / Л. В. Языкович. — Мн.: Наука и техника, 1986. — 59, [2] с.
* Рэлігійнае жыццё беларускай эміграцыі // Беларусіка=Albaruthenica. Мн., 1992. Кн. 2;
* Рэлігійны друк і духоўнае жыццё беларускай эміграцыі // Беларусіка=Albaruthenica. 1995. Кн. 5.
* Праваслаўныя беларусы ў грамадска-палітычным жыцці ЗША // Беларусіка=Albaruthenica. 1995. Кн. 5.
* Праваслаўныя беларусы на эміграцыі: Праблемы і ўзаемадачыненні // Беларусіка=Albaruthenica. 1997. Кн. 6, ч. 1.
* Беларуская царква на эміграцыі як захавальніца духоўнай нацыянальнай спадчыны // Славянскія культуры пасля другой сусветнай вайны: Матэрыялы міжкар. навук. канф. Мн., 1996.
* Беларускі рэлігійны друк на эміграцыі як крыніца па гісторыі беларускай дыяспары // Замежная архіўная беларусіка: Матэрыялы міжнар. навук. канф. Мн., 1998.

## Узнагароды 
* Медаль Францыска Скарыны (3 чэрвеня 2020).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Федэратыўная рэспубліка

**Федэратыўная рэспубліка** — федэрацыя з рэспубліканскім спосабам кіравання. У федэратыўнай рэспубліцы дзейнічае падзел уладных паўнамоцтваў паміж федэральнымі і рэспубліканскімі органамі.

## Пералік сучасных федэратыўных рэспублік 
## Пералік гістарычных федэратыўных рэспублік 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Федэралізм
Катэгорыя:Формы дзяржавы
Coldplay

**«Coldplay»** (вымаўляецца як *Колдплэ̀й*) — брытанская рок-група.
Створана восенню 1996 года. Першы дэмазапіс *Safety* выпушчаны ў 1998 годзе.

У 2000 годзе сінгл «Yellow» з альбома *Parachutes* уварваўся на вяршыні чартаў Вялікабрытаніі і Злучаных Штатаў Амерыкі. Было прададзена больш за 80 мільёнаў асобнікаў гэтага альбома.

Група брала ўдзел у розных сацыяльных праектах, такіх як Band Aid 20, Live 8, кампаніі ў падтрымку дзяцей, хворых на рак. Актыўна ўдзельнічае ў розных сацыяльных і палітычных кампаніях, у прыватнасці: Oxfam — Make Trade Fair. Таксама Coldplay выступілі на закрыцці паралімпійскіх гульняў 2012 года ў Лондане.

У снежні 2012 года партал Last.fm назваў Coldplay лепшым выканаўцам за 10 гадоў.

Coldplay атрымлівалі прэмію Грэмі за ўсе альбомы, акрамя *A Rush of Blood to the Head*. Песні «In My Place» (у 2003 годзе), «Speed of Sound» (у 2006), «Talk» (у 2007), «Viva la Vida» (у 2009), «Life in Technicolor II» (2009), «Paradise» (у 2012), «Every Teardrop Is a Waterfall» (у 2012) і «Charlie Brown» (у 2013) Coldplay таксама атрымалі або былі намінаваны на прэміі Грэмі.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *Parachutes* (2000)
* *A Rush of Blood to the Head* (2002)
* *X&Y* (2005)
* *Viva la Vida or Death and All His Friends* (2008)
* *Mylo Xyloto* (2011)
* *Ghost Stories* (2014)
* *A Head Full of Dreams* (2015)
* *Everyday Life* (2019)
* *Music of the Spheres* (2021)
* *Moon Music* (2024)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Roach, Martin (2003). Coldplay: Nobody Said It Was Easy. Omnibus Press. ISBN 0-7119-9810-8.
* Spivack, Gary (2004). Coldplay: Look At The Stars. MTV/Simon/Pocket Books. ISBN 0-7434-9196-3

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Facebook гурта
* MySpace гурта
* 
* 

Катэгорыя:Рок-гурты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards
Катэгорыя:Квартэты
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1996 годзе
Мадонна ў скалах

**«Мадонна ў скалах»** () — назва дзвюх карцін Леанарда да Вінчы, якія практычна не адрозніваюцца па кампазіцыі. Адна з іх выстаўлена ў Луўры, а іншая ў Лонданскай Нацыянальнай галерэі.

## Варыянты 
Версія, якая захоўваецца ў Луўры, была напісана паміж 1483—86 гг. ці нават раней. Яна на 8 см вышэйшая за лонданскую версію. Першае згадванне пра гэту карціну адносіцца ў 1625 годзе, тады яна знаходзілася ў французскай каралеўскай калекцыі.

[thumb|left|250px|«Мадонна ў скалах», [Лонданская Нацыянальная галерэя]]

Практычна ідэнтычная першай лонданская карціна напісана пазней, але да 1508 года. Лічыцца, што над некаторымі яе часткамі працавалі браты дэ Прэдзі (de Predis). Яна пісалася для капэлы ў царквы Сан Франчэска Грандэ ў Мілане. Царква прадала яе хутчэй за ўсё ў 1781 годзе (дакладна раней за 1785 год) мастаку Гэвіну Гамільтану, які і прывёз яе ў Англію. Пасля знаходжання ў некалькіх зборах «Мадонна ў скалах» была набыта Нацыянальнай галерэяй у 1880 годзе. Рэнтгенаўскае і інфрачырвонае даследаванні выявілі таксама шмат іншых аўтарскіх паправак да карціны.

## Кампазіцыя і стыль 
На карціне намалявана ўкленчаная Дзева Марыя, якая па-апякунску паклала руку на галаву Іаана Хрысціцеля. Справа ангел прытрымлівае немаўля Ісуса, які падняў руку ў жэсце блаславення. Уся сцэна напоўнена пяшчотай і спакоем, што вельмі кантрастуе з пейзажным фонам, які адлюстроўвае стромыя скалы. Гэты фон і даў назву ўсёй карціне «Мадонна ў скалах». Кампазіцыя твора пабудавана ў выглядзе піраміды. Леанарда перадае глыбіню прасторы не толькі з дапамогай геаметрыі, але і пасродкам распрацаванага ім прыёму сфумата, калі абрысы прадметаў памякчаюцца для акцэнтавання паветранай смугі, якая абвалаквае іх.

## У культуры 
Карціна згадваецца ў кнізе Дэна Браўна «Код да Вінчы», дзе аўтар сцвярджае, што нібы на версіі, выстаўленай у Луўры, не Ісус багаслаўляе Іаана Хрысціцеля, а наадварот — ангел падтрымлівае Іаана, а Марыя абдымае Ісуса, які ўшаноўвае Іаана Хрысціцеля. Прадстаўнікі Луўра назвалі гэту версію «нацягнутай», а літаратурны эфект, выкліканы кнігай «Код да Вінчы», — пародыяй на гісторыю мастацтваў.

Таксама карціна згадваецца ў фантастычным апавяданні 1957 года Пола Андэрсана «Святло». Амерыканскія астранаўты, упершыню высадзіўшыся на Месяц, выяўляюць сляды чаравік, падбітых цвікамі. Ідучы па іх, адзін з астранаўтаў трапляе у кратар, напоўнены смугой блакітнаватага адцення. На скале, звернутай да Зямлі, астранаўт знаходзіць высечаную выяву крыжа. Уражаны, ён успамінае карціну «Мадонна ў скалах» з Лонданскай Нацыянальнай галерэі, з такім жа «святлом, якое ніколі не ззяла на Зямлі — халодным, бледным, неперадавальна мяккім...» і разумее, што нехта быў на Месяцы да яго.

## Спасылкі 
* 
* 
* Парыжская і лонданская версіі 
* Адрозненні версій «Мадонны ў скалах»
* Бакавыя панэлі трыпціха
* Дзве версіі карціны, накладзеныя адзін на аднаго

Катэгорыя:Карціны Леанарда да Вінчы
Катэгорыя:Карціны XV стагоддзя
Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнай галерэі ў Лондане
Катэгорыя:Карціны са збораў Луўра
Катэгорыя:Выявы Дзевы Марыі
Лада Сяргееўна Шчасная

**Лада Сяргееўна Шчасная** (, Мінск — ) — беларускі мастак. Дачка Н. Шчаснай.

Скончыла Мінскае мастацкае вучылішча (1984), Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1989, спецыяльнасць «Манументальна-дэкаратыўнае мастацтва»). 3 1993 выкладала ў Беларускім універсітэце культуры, дацэнт (2006).

Працавала ў мануменальна-дэкаратыўным мастацтве, станковым жывапісе і кніжнай графіцы. Сярод твораў размалёўкі: «Народныя святы» ў Інстытуце праблем культуры (1988), «Тэатральныя казкі» ў Беларускім тэатры юнага гледача (з Р. Вашкевічам), «Крылы юнацтва», «Чароўныя казкі» ў школе-інтэрнаце №10 (усе 1989) у Мінску. «Памяць казак» у дзіцячым аддз. анкалагічнай бальніцы ў пас. Лясны Мінскага раёна (1991—92). Аўтар жывапісных кампазіцый «Партрэт сябра» (1990), «Разам з кім?» (1991), «Папялушка» (1992), «Ахоўнікі» (1993), «Вечар» (1996), «Сонца яшчэ не зайшло (Аўтапартрэт)» (1997), «У чаканні цябе», «Змрок» (абедзве 2002), «Перачытваючы Оскара Уайльда» (2003), ілюстрацый да кніг. Творчасці ўласцівы тонкае адчуванне прыгажосці прыроды і чалавека, яркая маляўнічасць жывапісных вырашэнняў.

Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі 1990.

## Літаратура 
* Салавей Л. Шчасная // БЭ ў 18 т. Т. 17. Мн,, 2003.
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Міхаіл Мікалаевіч Святаполк-Мірскі

**Міхаіл Мікалаевіч Святаполк-Мірскі** (1870—1938) — князь, сын Мікалая Іванавіча з роду Святаполк-Мірскіх, апошні ўладальнік Мірскага замка. Камергер, стацкі саветнік, расійскі павераны ў справах у Сафіі.

Раней 1914 г. стаў членам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі.

Напярэдадні кастрычніцкай рэвалюцыі знаходзіўся на дыпламатычнай службе ў Лондане. Пасля падпісання Рыжскай мірнай дамовы 1921 вярнуўся ў Заходнюю Беларусь каб аднавіць бацькоўскую спадчыну. Паколькі бацькоўскі маёнтак у Міры быў разбураны падчас вайны, то ў 1922 годзе пачаў рэстаўрацыйныя работы ў Мірскім замку, якія працягваліся да самай смерці князя.

За перыяд 1922—1929 гадоў была поўнасцю адноўлена паўднёва-заходняя вежа, муроўка сцен усходняга корпуса палаца. Пасля эканамічнай дэпрэсіі з 1934 па 1939 было адноўлена пяць пралётаў усходняга крыла палаца і дзве вежы: паўднёва-ўсходняя і частка паўночна-заходняй. У замак была падведзена вада і электрычнасць, працавала каналізацыя і тэлефон. На паўднёвай вонкавай замкавай сцяне быў уладкован невялікі гаўбечак, які стаў для князя любімым месцам зацішку. Аднаўленчыя працы, якія праводзіў князь Міхаіл Мікалаевіч, сталі першымі рэстаўрацыйнымі працамі за ўсю гісторыю замка.

## Літаратура 
* Список членов Минского общества сельского хозяйства . ... на 1 декабря 1914 года. — Типография Я. А. Гринблата, [1914?]. — 40 с.

Міхаіл Мікалаевіч
Катэгорыя:Князі
Катэгорыя:Постаці Мірскага замка
Катэгорыя:Дыпламаты Расіі
Катэгорыя:Члены Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі
Герб Шры-Ланкі

**Герб Шры-Ланкі** — у цэнтры круглага поля залаты леў (сінгальскі леў), які ідзе з паднятай правай пярэдняй лапай у якой трымае меч (такой самы леў на сцягу Шры-Ланкі). Герб сучаснага выгляду прыняты ў 1952 годзе.

Перш, чым атрымаць незалежнасць, Шры-Ланка (вядомая тады як Востраў Цэйлон) выкарыстоўвала герб Вялікабрытаніі як нацыянальную эмблему. Калі ў 1948 Шры-Ланка атрымала незалежнасць ад брытанцаў, узнікла патрэбнасць у нацыянальным гербе. Быў скліканы адмысловы камітэт. Паводле яго рэкамендацыі, у 1952 быў прыняты новы нацыянальны герб: усё засталося як і раней, толькі карону замянілі на Кола Дгармы (адлюстроўвала ў сімвалічнай форме, што Шры-Ланка была царствам Садружнасці Нацый).

Калі ў 1972 годзе Шры-Ланка стала рэспублікай, карона была выдалена і заменена сучасным гербам, пры гэтым, аднак, было вырашана адмовіцца ад элементаў сацыялістычнай геральдыкі (такіх як катахі кукурузы і зубчастае кола (шасцярэнька)). Два круга сімвалізуюць дзень і ноч (блізкасць Шры-Ланкі да экватара), а пасярэдзіне будыйская чаша, як сімвал дачынення тэрыторыі вострава да яго вучэння.

File:Arms of Portuguese Ceylon.png|Герб часоў Партугальскага валадарства 1505—1658
File:Coat of arms Ceylon dutch colony.jpg|Герб часоў Галандскага валадарства 1602—1796
File:British Ceylon seal.svg|Герб часоў Брытанскага валадарства, ранняя версія
File:Coat of arms of the Dominion of Ceylon.svg|Герб Цэйлона (1952—1972)

Шры-Ланка
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Шры-Ланкі
Эмблема Рэспублікі Карэі

**Эмблема Паўднёвай Карэі** была зацверджана ў 1963 годзе, складаецца з традыцыйна карэйскага сімвала, які таксама прысутнічае на нацыянальным сцягу, і пяці стылізаваных пялёстак і стужкі з надпісам «Рэспубліка Карэя» (대한민국) — афіцыйнай назвай краіны на хангылі, што атачаюць яго. Інь і ян сімвалізуюць мір і гармонію. Гэтыя пяць пялёсткаў маюць значэнне і звязаны з нацыянальнай кветкай Карэі (Hibiscus syriacus ці Ружы Шарона).

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Паўднёвай Карэі
Карэя
Раймон Кено

**Раймон Кено** (; ) — французскі пісьменнік, эсэіст, перакладчык. Удзельнік сюррэалістычнага руху, адзін з заснавальнікаў «УЛІПО — Майстэрні патэнцыйнай літаратуры» (фр. *Oulipo — Ouvroir de littérature potentielle*), Трансцэндэнтальны Сатрап Каледжа Патафізікі, створанага як пародыя на навуковыя супольнасці са сваімі секцыямі, падсекцыямі, пасадамі і г.д.

Амаль усё жыццё працаваў у выдавецкім доме «Галімар», быў дырэктарам «Энцыклапедыі Плеяды». Вядомасць атрымаў дзякуючы раману «Зазі ў метро» (*Zazie dans le métro*, 1959), дзе даследуецца паўсядзённае маўленне ў супрацьстаўленні літаратурнай норме французскай мовы. У разнастайных па жанрах творах — ад матэматычных шарадаў да філасофскіх эсэ — часта эксперыментаваў, выкарыстоўваў фанетычную, т.зв. «новафранцузскую» мову, размоўную і жаргонную лексіку, распрацаваў цэлую сістэму «літаратурных пратэзаў» — фармальных абмежаванняў (паліндромы, ліпаграмы, анаграмы, г.д.), якія стымулююць уяўленне аўтара і дазваляюць пазбягаць штампаў і стэрэатыпаў. На беларускую мову вершы Раймона Кено перакладаў Зміцер Колас.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Перакладчыкі Францыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Астроўскі

**Астроўскі** — прозвішча і тапонім.

## Вядомыя носьбіты 
* Алесь Аляксандравіч Астроўскі — беларускі марфолаг
* 
*  — беларускі футбаліст, абаронца
* Віктар Астроўскі — беларускі грамадскі дзеяч на эміграцыі
* Казімір Астроўскі — дзеяч каталіцкага касцёла
* Марцін Астроўскі — беларускі жывапісец
* Мікалай Аляксеевіч Астроўскі — савецкі пісьменнік
* Радаслаў Казіміравіч Астроўскі — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч
* Рыгор Максімавіч Астроўскі — адзін з кіраўнікоў Палескага паўстання ў 1918—1919 гадах
* Сяргей Аляксандравіч Астроўскі (нар. 1960) — украінскі ваенны, генерал-лейтэнант.
* 
* Ян Астроўскі — беларускі скульптар

## Тапонім 
* Астроўскі — пасёлак у Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці.
Герб Палесцінскай аўтаноміі

**Герб Палесцінскай аўтаноміі** — утрымлівае пан-арабскія колеры, як і Палесцінскі сцяг, адрозненне толькі ў тым, што на гербе намаляваны Арол Саладзіна, а элементы сцяга — на шчыце, што на яго грудзі. Ніжэй, скрутак з надпісам на арабскай мове «السلطة الفلسطينية», ці «Палесцінская Аўтаномія».

## Версіі 

Выява:Coat of arms of the Palestinian National Authority.svg|Герб Палесцінскай аўтаноміі
Выява:Coat of arms of Palestine.svg|Герб Дзяржавы Палесціна

Палесціна
Аляксандр Пятровіч Астроўскі

**Аляксандр Пятровіч Астроўскі** (, ) — беларускі дыпламат.

## Біяграфія 
У 1977 годзе скончыў Факультэт журналістыкі БДУ. Працаваў рэдактарам газеты «Інтэграл» у 1977—1981 гг. У 1981—1983 гг. служыў у шэрагах Узброеных Сіл. У 1983—1986 гг. працаваў рэдактарам гарадской газеты Барысава. З 1986 па 1988 г. — сакратар гарадскога партыйнага камітэта Барысава. Працаваў намеснікам галоўнага рэдактара штотыднёвай газеты «Беларускі прадпрымальнік» у 1988—1993 гг. У 1993 годзе прызначаны другім сакратар консульскага ўпраўлення МЗС РБ, у 1993—1996 гг. — другі сакратар па консульскіх пытаннях Пасольства Беларусі ў ЗША (Вашынгтон). У 1996—1998 гг. працаваў начальнікам пашпартна-візавага аддзела консульскага ўпраўлення міністэрства замежных спраў. З 1998 па 2001 г. выконваў абавязкі Генеральнага консула Рэспублікі Беларусь у Нью-Ёрку. У 2001—2005 гг. — начальнік аддзела аналізу і планавання консульскага ўпраўлення МЗС. З 2005 па 2009 гады выконваў абавязкі генеральнага консула Рэспублікі Беларусь у Таліне (Эстонія). У 2009—2013 гг. — начальнік галоўнага консульскага ўпраўлення МЗС Рэспублікі Беларусь. У 2013—2018 гг. выконваў абавязкі Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла Рэспублікі Беларусь у Фінляндыі і ў Даніі (па сумяшчальніцтве).

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Фінляндыі
Раман Сямёнавіч Ваткін

**Раман Сямёнавіч Ваткін** (, г. Данецк — ) — беларускі трэнер па спартыўнай гімнастыцы. Заслужаны трэнер БССР (1962), заслужаны трэнер СССР (1973), заслужаны дзеяч фізічнай культуры БССР (1971).

## Біяграфія 
У восьмым класе Рома Ваткін стаў чэмпіёнам Данецкай вобласці па гімнастыцы, у бегу на 100 метраў і скачках у даўжыню. Нарматыў майстра спорту СССР выканаў ў 1950 годзе. Стаўшы чэмпіёнам Беларусі па спартыўнай гімнастыцы, утрымліваў гэтае званне 10 разоў і быў нават уключаны ў зборную СССР.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры ў 1952 годзе. З 1980 дзяржаўны трэнер зборнай каманды СССР па спартыўнай гімнастыцы па БССР. Сярод выхаванцаў . Старэйшы трэнер зборнай каманды гімнастаў БССР — пераможцы 

## Узнагароды 
«За вызваленне Варшавы», «За ўзяцце Будапешта», «За ўзяцце Вены», а таксама «ордэн Айчыннай вайны» і два медалі «За баявыя заслугі».

## Спасылкі 
* Династия Ваткиных  

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры БССР
Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры СССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы фізічнай культуры БССР
Катэгорыя:Трэнеры па спартыўнай гімнастыцы
Катэгорыя:Майстры спорту СССР
Катэгорыя:Гімнасты Беларусі
Алекс Салманд

**Аляксандр Эліят Андэрсан Салманд** (, больш вядомы як **Алекс Салманд**, , ; ) — шатландскі палітык, першы міністр Шатландыі з 16 мая 2007 года да 18 да лістапада 2014 года, лідар Шатландскай нацыянальнай партыі з 22 верасня 1990 года да 26 верасня 2000 года і з 3 верасня 2004 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 31 снежня 1954 года ў Лінлітгау (Вялікабрытанія).

Скончыў Сент-Эндрускі ўніверсітэт. З 1980 па 1987 гады служыў у Каралеўскім банку Шатландыі.
Салманд ператварыў Шатландскую нацыянальную партыю ў другую па значэнні партыю рэгіёна. Незвычайна тое, што Салманд быў дэпутатам Палаты абшчын і не мог кіраваць фракцыяй нацыяналістаў у Галірудзе. Гэта пасада перайшла да яго намесніка. Пасля свайго перавыбрання, ён паставіў сабе мэту — заняць першае месца на рэгіянальных выбарах у 2007 года. І яму гэта ўдалося.

18 верасня 2014 года быў праведзены рэферэндум па пытанні аб незалежнасці Шатландыі ад Вялікабрытаніі, па выніках якога 55,3 % выбаршчакаў выступілі супраць незалежнасці. Пасля гэтага Салманд падаў у адстаўку з пасады першага міністра.

Памёр 12 кастрычніка 2024 года ў Охрыдзе (Паўночная Македонія).

Катэгорыя:Члены парламента Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Палітыкі Шатландыі
Гонка ўзбраенняў

**«Гонка ўзбраенняў»** — палітычнае супрацьстаянне дзвюх ці некалькіх дзяржаў (а часцей — цэлых ваенных блокаў) за перавагу ў вобласці ўзброеных сіл. Падчас такога супрацьстаяння кожны з бакоў стварае велізарныя запасы зброі, спрабуючы ўсталяваць парытэт з праціўнікам ці абагнаць яго.

## Дрэдноўтная гонка 
Дрэдноўтная гонка — перыяд да Першай сусветнай вайны, калі і вядучыя марскія дзяржавы (Вялікабрытанія, Германія, Францыя, ЗША і Японія), і такія краіны як Расійская імперыя, Аўстра-Венгерская імперыя, Асманская імперыя, Іспанія, Італія, Бразілія, Аргенціна, Чылі, актыўна будавалі марскія ўзбраенні.

## Ракетна-ядзерная гонка 
Ракетна-ядзерная гонка адбывалася ў рамках супрацьстаяння Савецкага Саюза і Злучаных Штатаў у перыяд халоднай вайны. Амерыканскі астраном Карл Саган неяк параўнаў СССР і ЗША з двума людзьмі, якія стаяць па калена ў бензіне, адзін — з трыма запалкамі, а іншы — з пяццю. Галоўным чынам гонка паміж гэтымі краінамі заключалася ў тым, каб распрацаваць як мага больш дасканалыя тыпы ядзернай зброі і вырабіць іх у як мага большай колькасці. Адным з наступстваў такой палітыкі станавіліся празмерныя ваенныя расходы, канцэнтрацыя перадавых тэхналогій пераважна ў абаронных галінах, гіпертрафаваны ваенна-прамысловы комплекс.

Савецкае кіраўніцтва маштабным разгортваннем ракет Р-36 у 70-х дамаглося перавагі першага ракетна-ядзернага ўдару.

Хоць ракетна-ядзерная гонка магла прывесці да вайны паміж СССР і ЗША, яна стала каласальным штуршком для развіцця навукі і новых тэхналогій, у першую чаргу камп’ютарных і аэракасмічных (гл. Касмічная гонка).

## Розныя погляды на гонку ўзбраенняў і яе наступствы 
* У больш агульным сэнсе тэрмін «гонка ўзбраенняў» прымянімы да любога, па сутнасці, бессэнсоўнага супрацьстаяння за валоданне большай ваеннай моцай.
* Агульная колькасць грошаў, выдаткаваных на абарону і зброю ў 2004 годзе, упершыню ў гісторыі чалавецтва перавысіла 1 000 000 000 000 долараў ЗША.

## Гл. таксама 
* Халодная вайна
* САІ (праграма «Зорных войн»)
* Спіс краін паводле ваенных расходаў

Катэгорыя:Халодная вайна
Ніна Барысаўна Ватацы

**Ніна Барысаўна Вата́цы** (, Вендэн — ) — беларускі бібліёграф. Заслужаны дзеяч культуры БССР (1963).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў горадзе Вендэн Ліфляндскай губерні (сучасны Цэсіс у Латвіі).

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт ў 1930 годзе. З 1930 года працавала ў Дзяржаўнай бібліятэцы БССР (з 1945 года — галоўны бібліёграф). 

Памерла  года ў Мінску. Пахаваная на калумбарыі Паўночных могілак (рад №100).

## Навуковая дзейнасць 
Друкавалася з 1932 года. Асноўныя працы па беларускай літаратуры і літаратуразнаўстве. Адшукала і апублікавала невядомыя тэксты, аўтографы і фотаздымкі М. Багдановіча, склала літаратурны альбом пра яго жыццё і творчасць (сумесна з А. Лойка, 1968) і зборнік успамінаў і біяграфічных матэрыялаў «Шлях паэта» (1975), бібліяграфічны паказальнік твораў, аўтографаў і крытычнай літаратуры «Максім Багдановіч» (1977).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ніна Барысаўна Ватацы — бібліёграф, літаратуразнавец, заслужаны дзеяч культуры Беларусі  // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* *Эмануіл Іофе* «Джаконда», да канца не спазнаная // Культура — 2018-05-26 

Катэгорыя:Бібліятэкары Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Кнігазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Бібліёграфы Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Беларускай ССР
Міхаіл Антонавіч Ваўчак

**Міхаіл Антонавіч Ваўчак** (, г. п. , , Смаленская вобласць — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай і Баранавіцкай абласцей у гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі інстытут інжынераў камунальнага будаўніцтва ў 1936. З ліпеня 1941 камісар батальёна народнага апалчэння (Масква).

У партызанах з лістапад 1941 г.: камандзір групы, камісар атрада, з верасня 1942 камісар 18-й партызанскай брыгады імя М. В. Фрунзэ, у жніўні 1943 — ліпені 1944 — атрада імя Суворава.

Пасля вайны на савецкай працы ў Мінску і Бабруйску.

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Рэгіёны Бразіліі

[thumb|300px|1 — [Цэнтральна-заходні рэгіён (Бразілія)|Цэнтральна-заходні рэгіён  2 — Паўночна-ўсходні рэгіён 3 — Паўночны рэгіён  4 — Паўднёва-ўсходні рэгіён 5 — Паўднёвы рэгіён]]
У наш час **Бразілія** падраздзяляецца на 5 рэгіёнаў (званых таксама макрарэгіёнамі). Гэты падзел быў уведзены Бразільскім інстытутам геаграфіі і статыстыкі на падставе агульных прыродных, культурных, эканамічных, гістарычных і сацыяльных умоў у штатах, якія ўваходзяць у гэтыя рэгіёны.

Нягледзячы на некаторую ўмоўнасць і невысокую дакладнасць з навуковага пункта гледжання, гэты падзел выкарыстоўваецца ў афіцыйных даных, і таму мае досыць шырокае распаўсюджанне.

## Параўнальная табліца 
## Цэнтральна-заходні рэгіён 
Другі па плошчы рэгіён Бразіліі. Кліматычныя зоны ад саван да тропікаў. Шчыльнасць насельніцтва нізкая, асноўны занятак жыхароў — сельская гаспадарка (соя), а таксама жывёлагадоўля. У гэтым рэгіёне размешчана сталіца — Бразілія.

## Паўночна-усходні рэгіён 
Клімат ад трапічнага да засушлівага, доўгая лінія ўзбярэжжа. Шчыльнасць насельніцтва высокая, другі па колькасці сярод рэгіёнаў. З'яўляецца курортным цэнтрам, таму асноўны занятак насельніцтва — турыстычны сэрвіс. Апроч гэтага — машынабудаванне, вытворчасць тэкстылю, вырошчванне какава.

## Паўночны рэгіён 
Самы вялікі па плошчы сярод рэгіёнаў. Клімат экватарыяльны, высокая тэмпература і вялікая колькасць ападкаў. Шчыльнасць насельніцтва вельмі нізкая. Асноўныя галіны эканомікі — металургія, энергетыка, вытворчасць электронікі і каўчуку.

## Паўднёва-ўсходні рэгіён 
Па плошчы рэгіён параўнальна невялікі, але ў гэтым рэгіёне пражывае амаль палова насельніцтва краіны, таму шчыльнасць насельніцтва вельмі высокая. Клімат ад трапічнага да ўмеранага. У гэтым рэгіёне сканцэнтраваны найбуйнейшыя гарады і прамысловыя прадпрыемствы. Паўднёвы ўсход з'яўляецца дзелавым цэнтрам Бразіліі.

## Паўднёвы рэгіён 
Самы маленькі па плошчы рэгіён, шчыльнасць насельніцтва высокая. Клімат ад трапічнага да ўмеранага. Галіны эканомікі — машынабудаванне, энергетыка, вырошчванне садавіны.
Галерэя Шырн

**Галерэя Шырн** () — мастацкая галерэя ў цэнтры Франкфурта-на-Майне паміж плошчай Ромэрберг (*Römerberg*) і Франкфурцкім саборам. Галерэя не мае ўласнай калекцыі і арганізуе часовыя выставы па асобных тэмах або працы асобных мастакоў. З моманту заснавання ў 1986 годзе былі праведзены каля 200 выстаў. Выставы апошніх гадоў ўключаюць рэтраспектывы Васіля Кандзінскага, Марка Шагала, Фрыды Кало, Альберта Джакамеці, Біла Віёлы і Іва Кляйна. Галерэя мае 2000 квадратных метраў выставачнай плошчы. Будынак быў распрацаваны архітэктурным бюро Bangert, Jansen, Scholz & Schultes.

Назва "Шырн" связана з гісторыяй месцазнаходжання галерэі. Слова першапачаткова значыла "адкрыты гандлёвы шапік" і паходзіць ад старанямецкага *scranna*. Да сярэдзіны 19-га стагоддзя тут знаходзіліся крамы франкфуртскай гільдыі мяснікоў.

У 1994 годзе з галерэі былі скрадзеныя тры карціны, прадстаўленыя ў рамках выставы "Гётэ і мастацтва". Две з гэтых карцін былі працамі Уільяма Тэрнера (прадстаўлены на правах арэнды ў Галерэі Тэйт, Лондан) і адна - Каспара Давіда Фрыдрыха (Гамбургская выставачная зала). Агульны страхавы кошт карцін складаў 70 мільёнаў нямецкіх марак (каля 36 мільёнаў еўра). Тры злачынцы былі злоўлены і прысуджаны у 1999 годзе да пазбаўлення волі на тэрмін да адзінаццаці гадоў. Карціны Тэрнера былі знойдзены і вернуты ў 1999 годзе, твор Фрыдрыха - у 2003 годзе.

Катэгорыя:Мастацкія музеі Германіі
Катэгорыя:Музеі Франкфурта-на-Майне
Катэгорыя:З’явіліся ў 1986 годзе
Ваенны бюджэт

right|350px|thumb|right|Ваенныя расходы ў 2005
[thumb|350px|right|Ваенныя расходы ў [2008. Чым цямнешы колер, тым вышэйшая доля ваенных расходаў у ВУП краіны.]]
**Ваенны бюджэт**, ці **абаронны бюджэт** — велічыня дзяржаўных расходаў, прызначаная для падтрымання і абнаўлення ўзброеных сіл краіны. *Ваенны бюджэт* часта адлюстроўвае ўзровень пагроз бяспецы краіны паводле меркавання яе ўлад. Велічыня *бюджэту* таксама характарызуе здольнасць краіны фінансаваць ваенную дзейнасць, якая непасрэдна залежыць ад памеру эканомікі краіны, перавагі ўрада і насельніцтва краіны фінансаваць ваенную дзейнасць у адносінах да іншых бюджэтных расходаў. Звычайна *ваенны бюджэт* не ўключае расходы на праваахоўную дзейнасць і рэабілітацыю ветэранаў.

Паводле Стакгольмскага інстытута даследавання праблем міру ваенныя расходы ў свеце за 2011 год склалі 1,74 трлн долараў ЗША. (каля 2,5% сусветнага ВУП).

## Ваенныя бюджэты 2011 — Даведнік SIPRI 
## Гл. таксама 
* Ваенная эканоміка
* Абаронная вытворчасць
* Спіс краін паводле ваенных расходаў

## Спасылкі 
* SIPRI military expenditure database
* Center for Arms Control and Non-Proliferation
* MilitaryBudget.info  Information and news about the US defense budget

Катэгорыя:Дзяржаўны бюджэт
Катэгорыя:Ваенная эканоміка
Форум Цэзара

**Форум Цэзара** (, таксама *Forum Iulium*) — першы з імператарскіх форумаў Рыма. Цэзар даручыў Цыцэрону ў 54 годзе да н.э. купіць участак зямлі на суму 60 — 100 мільёнаў сестэрцыяў. На гэтым участку Гаем Юліем Цэзарам у 54 — 46 гадах да н.э. быў пабудаваны новы форум як пашырэнне Рымскага Форума. У паўночнай частцы форума размяшчаліся храм Венеры-Прамаці (*Venus Genetrix*) і Сярэбраная базіліка (*basilica Argentaria*), свайго роду антычная біржа. Уздоўж *Clivus Argentarius* захаваліся руіны крам і майстэрняў часоў кіравання Адрыяна. У антычных крыніцах гаворыцца таксама пра велічную конную статую Цэзара і статуі Клеапатры з пазалочанай бронзы. У II стагоддзі пры імператары Траяне форум цалкам перабудавалі, а пасля пажару ў 283 годзе пры Дыяклетыяне адбудавалі нанова.
thumb|злева|Руіны храма Венеры-прамаці на Форуме Цэзара

Форум займаў тэрыторыю 170 на 75 м, сёння знаходзіцца часткова пад скверам і Віа дэі Форы Імперыялі. У наш час форум уяўляе сабой прамавугольную плошчу, якую з трох бакоў атачае арачная галерэя, у цэнтры знаходзяцца руіны храма Венеры (тры калоны карынфскага ордара з бэлькамі), а таксама бронзавая скульптура Цэзара (копія адной з мармуровых статуй імператара).

## Гл. таксама 
* Імператарскі форум

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Імператарскія форумы Рыма
Катэгорыя:Рымскі форум
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Уладзімір Гаўрылавіч Вафіядзі

**Уладзімір Гаўрылавіч Вафіядзі** (,  — ) — беларускі фізік. Член-карэспандэнт АН БССР (1966), доктар фізіка-матэматычных навук (1963), прафесар (1964). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1971).

## Біяграфія 
Вучыўся завочна ў Ленінградскім універсітэце (1932—1941). З 1931 г. працаваў у Дзяржаўным аптычным інстытуце ў Ленінградзе. У 1962—1972 гг. загадчык кафедры электрафізікі БДУ.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя даследаванні па оптыцы, інфрачырвонай тэхніцы і спектраскапіі, распрацоўцы оптыка-электронных прыбораў. Даследаваў пытанні мадуляцыі святла, займаўся радыяцыйнымі вымярэннямі тэмпературы. Адзін са стваральнікаў .

Сярод апублікаванага:
* Фотоэлектрическая автоматика. — Мн., 1966.
* Скорость света и её значение в науке и технике. — Мн., 1970. (разам з Ю. В. Паповым)

## Літаратура 
*  — С. 46.

## Спасылкі 
* Вафіядзі Уладзімір Гаўрылавіч 
* Уладзімір Гаўрылавіч Вафіядзі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Траянава дарога

**Траянава дарога** () — рымская дарога, пабудаваная імператарам Траянам.

Дарога была пракладзена ў 109 годзе, як карацейшы шлях, у параўнанні з Апіевай дарогай, з Беневента ў Брундызій. Пабудаваная на асабістыя сродкі імператара, дарога скарачала час у шляху ад Рыма да порта Брундызій на 2-3 дні.
Мільны камень, знойдзены каля Cannae (сёння Barletta), паведамляе пра будаўніцтва дарогі:

На пачатку Траянавай дарогі (у Беневенце) у 114—117 гг. была ўсталявана масіўная трыумфальная арка ў гонар імператара.

Катэгорыя:Рымскія дарогі
Аэрапорт Франкфурт-Ган

**Аэрапорт Франкфурт-Ган** (, ІКАО: EDFH, ІАТА: HHN) знаходзіцца на захадзе Германіі, у зямлі Рэйнланд-Пфальц. Бліжэйшы буйны горад — Кобленц (70 км). Адлегласць да Франкфурта і Люксембурга — прыкладна па 120 км. Франкфурт-Ган з’яўляецца адзінаццатым па велічыні пасажырскім і трэцім па велічыні грузавым аэрапортам у Германіі.

Гісторыя аэрапорта пачалася ў 1951 году, калі французскія акупацыйныя войскі распачалі будаўніцтва ваеннага аэрадрома, які быў пераняты ў 1952 годзе ВПС ЗША. У канцы халоднай вайны на *Airbase Hahn* былі дыслакаваны тры эскадрыллі знішчальнікаў F-16 з персаналам агульнай колькасцю ў 13 000 чалавек (уключаючы членаў сем’яў). Пасля таго, як знішчальнікі былі выкарыстаны ў 1991 годзе ў другой вайне ў Персідскім заліве, яны вярнуліся непасрэдна ў ЗША. У 1993 годзе ВПС ЗША пакінулі базу, якая пасля гэтага была перабудавана ў цывільны аэрапорт. Першым грамадзянскім рэйсам з аэрапорта Франкфурт-Ган быў чартарны рэйс на Маёрку, які адбыўся 22 мая 1993 года. У красавіку 1999 аэрапорт пачала выкарыстоўваць ірландская бюджэтная авіякампанія *Раянэйр (Ryanair)*.

Аператарам аэрапорта з’яўляецца пачынаючы з 2009 *Flughafen Frankfurt-Hahn GmbH (FFHG)*, чыімі ацыянерамі з’яўляюцца зямля Рэйнланд-Пфальц (82,5 %) і зямля Гесэн (17,5 %).

Аэрапорт мае адну асфальтавую ўзлётна-пасадачную паласу, якая пралягае з паўднёвага захаду (03) на паўночны ўсход (21) і мае даўжыню 3800 метраў. На ўсход ад узлётна-пасадачнай паласы знаходзіцца пасажырскі і грузавы тэрмінал.

Пасажырскія перавозкі ў асноўным выконваюцца ірландскай бюджэтнай авіякампаніяй *Раянэйр*. Аэрапорт таксама выкарыстоўвацца пасажырскімі авіякампаніямі *Візэйр (Wizz Air)* і *Айслэнд Экспрэс (Iceland Express)*. У красавіку 2008 года расійская авіякампанія *Уладзівасток Авія* распачала рэйсы з аэрапорта Франкфурт-Ган у Расію, якія былі спынены ў студзені 2009 года.

У 2 кіламетрах на поўдзень ад аэрапорта праходзіць аўтабан А50. Існуюць аўтобусныя маршруты з аэрапорта ў Кобленц, Кёльн, Франкфурт, Карлсруэ і Люксембург. Чыгуначнае спалучэнне з аэрапортам адсутнічае.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Аэрапорты Германіі
Катэгорыя:Франкфурт-на-Майне
Залаты бераг

* Залаты Бераг — калонія, сучасная Гана.
* Кот-д’Ор — ці Залаты бераг, дэпартамент Францыі.
* Залатыя пяскі, Залаты бераг — кліматычны курортны раён Чарнаморскім узбярэжжы Балгарыі.
* Коста-Дарада, Залаты бераг — частка Іспанскага ўзбярэжжа Балеарскага мора.
Віа дэі Форы Імперыялі

**Віа дэі Форы Імперыялі** (*Via dei Fori Imperiali*, першапачаткова *Via dell’Impero*) — шырокі праспект у цэнтры Рыма ад П’яцца Венецыя да Калізея, пабудаваны ў 1932 годзе па загадзе Беніта Мусаліні. Прамая вуліца шырынёй 30 і даўжынёй 850 м аддзяляе асноўны рымскі форум ад імператарскіх форумаў. Знаходзіцца ў раёне Монці.

## Гісторыя 
Аж да Сярэднявечча на месцы сучаснага праспекта знаходзіліся руіны антычных збудаванняў, але потым былі збудаваны хрысціянскія цэрквы і кляштары. У канцы XVI стагоддзя па загадзе кардынала Мікеле Банелі, які нарадзіўся ў Александрыі, гэта тэрыторыя была кардынальна перабудавана. Створаны тут квартал атрымаў назву Александрыйскага (Alessandrino).

Сучасная вуліца была пракладзена ў 1924—32 гг. па-над раскопкамі антычных імператарскіх форумаў (Траяна, Аўгуста, Нервы), часткова разваліны форумаў можна бачыць па баках вуліцы. Пры будаўніцтве былі разбураны пастамент статуі-калоса Нерона і руіны антычнага фантана. Працы суправаджаліся поўным разбурэннем квартала, які знаходзіўся тут раней. Па ідэі Мусаліні Віа дэі Форы Імперыялі павінна была сімвалічна злучаць Калізей з Плошчай Венецыі — цэнтрам новай фашысцкай імперыі. Адкрыццё пад назвай вуліцы Імперыі (via dell’Impero) адбылося 9 красавіка 1932 года.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны вуліца была пераназвана ў Віа дэі Форы Імперыялі. Кожны год 2 чэрвеня тут праводзіцца ваенны парад у гонар Дня Італьянскай Рэспублікі. З 1980-х гадоў не раз уздымалася пытанне аб ліквідацыі вуліцы, з прычыны таго, што яна падзяляе на дзве часткі археалагічную зону і замінае раскопкам. У наш час Віа дэі Форы Імперыялі адкрыта для аўтамабільнага транспарту і толькі па нядзелях ператвараецца ў пешаходную зону.

## Літаратура 
* 
* Sovraintendenza Comunale ai Musei Gallerie Monumenti e Scavi, *Gli anni del Governatorato (1926—1944)*, Collana *Quaderni dei monumenti*, Roma, Edizioni Kappa, 1995. ISBN 88-7890-181-4:
* Silvana Rizzo Medugno, *Archeologia e arredo urbano in via dei Fori Imperiali tra il 1870 e il 1945*, pp. 47-52.
* Valter Vannelli, *Le case dei Mercati Traianei tra la piazza del Foro, via Alessandrina e via di Campo Carleo: premesse su via dei Fori Imperiali*, pp. 25-38.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Рыма
Катэгорыя:З’явіліся ў 1932 годзе
Новазеландская манархія

thumb|right|200px|Карл III, кароль Новай Зеландыі.

**Новазеландская манархія** — сістэма канстытуцыйнага манархізму ў каралеўстве Новай Зеландыі пры якой статус галавы дзяржавы належыць манарху і мае спадчынны характар. Становішча манарха вызначаецца прынцыпам «царствуе, але не кіруе» ()

З 8 верасня 2022 года манархам Новай Зеландыі з’яўляецца кароль Карл III. Яго афіцыйны тытул — Карл Трэці, Божай літасцю Кароль Новай Зеландыі і яго іншых каралеўстваў і тэрыторый, Галава Садружнасці, Абаронца Веры ().

Каралеўства Новай Зеландыі складаецца з Новай Зеландыі, Такелау, тэрыторыі Роса і свабодна асацыяванай дзяржавы Астравы Кука і Ніуэ.

Спадчыннік стальца — прынц Уэльскі Уільям, старэйшы сын караля Карла III.

У Новай Зеландыі караля прадстаўляе генерал-губернатар.

## Гл. таксама 
* Каралеўствы Садружнасці
* Садружнасць нацый

## Спасылкі 
* Новазеландская манархія

Катэгорыя:Каралеўства Новай Зеландыі
Катэгорыя:Манархія
Катэгорыя:Манархі паводле краін
Каралеўства Новай Зеландыі

**Каралеўства Но́вай Зела́ндыі** — аб'яднанне тэрыторый, на якіх манарх Новай Зеландыі прызнаецца главой дзяржавы. Каралеўства Новай Зеландыі складаецца з Новай Зеландыі, астравоў Такелау, антарктычнай тэрыторыі Роса і свабодна асацыяванай дзяржавы Астравы Кука і вострава Ніуэ. Насельніцтвы каралеўства складае каля 4 400 000 чалавек (без Новай Зеландыі — 23 000 чалавек), а агульная плошча 719 188 км² (без Антарктычнай тэрыторыі Роса (450 000 км²) і Новай Зеландыі (268 680 км²) — 508,2 км²).

З 6 лютага 1952 года манархам Новай Зеландыі з'яўляецца каралева Елізавета II. Яе афіцыйны тытул — Елізавета Другая, Божай літасцю Каралева Новай Зеландыі і яе іншых каралеўстваў і тэрыторый, Глава Садружнасці, Абаронца Веры ().

З прычыны таго, што манарх Новай Зеландыі адначасова з'яўляецца главой яшчэ 15 іншых дзяржаў, вядомых як Каралеўствы Садружнасці, то непасрэдна ў Новай Зеландыі манарха прадстаўляе генерал-губернатар. З 23 жніўня 2006 года гэту пасаду займае Ананд Сацьянанд.

Каралеўства Новай Зеландыі не мае дакладнай даты стварэння, але з 1952 года Елізавета II абвяшчае сябе каралевай Новай Зеландыі, а ў 1983 годзе вызначана адзіная ўстойлівая тэрытарыяльная структура Каралеўства.

У адрозненне ад іншых каралеўстваў Садружнасці, каралеўства Новай Зеландыі не з'яўляецца дзяржавай і не мае міжнароднага дзяржаўнага прызнання. Тэрмін «каралеўства Новай Зеландыі» мае канцэптуальны, сімвалічны характар, які ўказвае на адзінства гісторыі і маральных каштоўнасцей розных краін і дзяржаў і на прызнанне адзінага главы дзяржавы.

Катэгорыя:Манархія

Катэгорыя:Каланіяльныя імперыі
Стас Шурынс

**Стас Шурынс**, па нараджэнні **Станіслаў Андрэевіч Шурын** (нар. , Рыга, Латвія) — латвійскі спявак, аўтар песень.

## Біяграфія 
У студзені 2006 года Стас стаў пераможцам конкурсу «Адкрываем таленты», які праводзіў Фонд кампазітара Уладзіміра Хвайніцкага. Як прыз, у Стаса з'явілася магчымасць займацца вакалам з вядомай латвійскай спявачкай Nicol і запісваць песні на студыі музычнага прадзюсарскага цэнтра ANTEX. У жніўні 2006 года Стас Шурынс стаў пераможцам у намінацыі «вакал» на міжнародным конкурсе World Stars 2006 і Grand Champion ў намінацыі «адвольны танец».

У 2009 годзе «Новы канал» абвяшчае набор ўдзельнікаў для праекту «Фабрыка зорак-3» (*Фабрика звёзд*). Стас Шурынс прыняў удзел у інтэрнэт-кастынгу. Паспяхова прайшоўшы яго, і ўсе іншыя этапы адбору, ён стаў паўнапраўным удзельнікам шоў. У рамках праекта Стас прадставіў дзве аўтарскія песні — «Сердце» і «Не сходи с ума» (будучыя сінглы), таксама ён выступіў сааўтарам песень іншых удзельнікаў праекта. У навагоднюю ноч было абвешчана, што пераможцам «Фабрыкі зорак-3» стаў Стас Шурынс.

У лістападзе 2011 года быў запушчаны ў ратацыю трэк «Хватит», і ўжо ў снежні была завершана работа над першым сольным альбомам спевака і кампазітара Стаса Шурынса.

У пачатку 2012 года была набрана каманда музыкантаў, працуючы з якой, Стас рыхтуецца да першага сольнага канцэрту. Дэбютны кліп на песню «Прости» выйшаў у красавіку 2012 года, а 6 ліпеня выйшаў яго першы альбом пад назвай «Раўнд 1».
 	
У чэрвені 2012 года Шурынс выпусціў сінгл «Небо-кровь», але ён не ўваходзіць у дэбютны альбом.

Першае відэа да сінглу з другога альбома «I don't Care» быў прадстаўлены ў жніўні 2012, які патрапіў у ратацыі радыёстанцый Украіны і Расіі.

У кастрычніку 2012 года адбылася прэм'ера відэа на сінгл «I.P.O.D. (In a place of depth)», а вясной 2013 года Стас прадставіў трэк і кліп зусім у іншым стылі і характары «Take». У канцы жніўня 2013 года адбылася прэм'ера лірычнага сінгла «Ты моё» і відэа на яго, якое трапіла ў эфір прыбалтыйскіх тэлеканалаў.

У лютым 2012 года Стас Шурынс ажаніўся.

У канцы 2013 года Шурынс абвясціў пра планаваны выпуск новага альбома «Естесственный отбор».

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
### Сінглы 
## Апісанне сінглаў 
## Відэакліпы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Латвіі
Даміцыева дарога

thumb|180px|Даміцыева дарога ў Нарбоне

**Даміцыева дарога** (*Via Domitia*) — першая рымская дарога, пабудаваная ў Галіі і спалучалая Старажытны Рым і з правінцыяй Іспанія па сушы.

Была пабудавана па загадзе консула 122 да н.э. Гнея Даміцыя Агенабарба (*Gnaeus Domitius Ahenobarbus*) паміж 120 і 118 гадамі да н.э. і названа яго імем.
У Нарбоне (*Colonia Narbo Martius*), заснаванай у 118 годзе да н.э.
*Via Domitia* была працягнута *Via Aquitania*, якая вяла ў кірунку да Атлантычнага акіяна праз Тулузу і Бардо. Даміцыева дарога перасякала Альпы у *Col de Montgenevre*, праходзіла праз даліну ракі Дзюранс, перасякала Рону і ішла далей уздоўж узбярэжжа Міжземнага мора да Пірэнеяў.

Катэгорыя:Рымскія дарогі
Катэгорыя:Рымскія дарогі ў Галіі
Таракон

Таракона часоў імперыі]]
**Таракон** (Tarraco/Colonia Tarraco) — старажытны горад у Іспаніі на ўзбярэжжа Міжземнага мора (цяпер Тарагона). Быў у 218 г. да н.э. заваяваны рымлянамі і стаў сталіцай рымскай правінцыі Блізкая Іспанія. Пры Цэзары ў Тараконе заснавана рымская калонія (Colonia Tarraco). Пасля аб'яднання з Галісіяй у канцы 1 ст. да н.э. — правінцыі Тараконская Іспанія.

Пасля паспяховага завяршэння Кантабрыйскай вайны ў Тэрака зімаваў Актавіян Аўгуст, які пабудаваў у горадзе шматлікія будынкі ў гонар перамогі.

Руіны рымскіх збудаванняў былі ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Іспаніі ў 2000 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія старажытнай Іспаніі
Катэгорыя:Гарады старажытнай Іспаніі
Далёкая Іспанія

[thumb|250px|Падзел Іспаніі на Блізкую і Далёкую ў [197 да н.э..]]
[thumb|right|250px|Іспанія пасля рэформы [Актавіян Аўгуст|Цэзара Аўгуста ў 27 да н.э.]]
**Далёкая Іспанія** () — правінцыя Рымскай рэспублікі на Пірэнейскім паўвостраве, якая займала тэрыторыю сучаснай Андалузіі, даліны Гвадалквівіра і Галісіі ў Іспаніі і Партугаліі.

Большую частку Другой Пунічнай вайны Іспанія знаходзіцца пад уладай карфагенян. Неўзабаве рымляне адваявалі іх уладанні. У выніку рэформаў Аўгуста пасля канчатковага заваявання Пірэнейскага паўвострава рымлянамі, якое скончылася Кантабрыйскай вайной, Далёкая Іспанія была разбіта на правінцыі Лузітанія і Бетыка, а частка яе тэрыторыі, якая прыкладна супадае з сучаснай Галісіяй адышла да правінцыі Тараконская Іспанія. Правінцыя была пад уладай прэтара. Рымскія імператары Траян, Адрыян і Феадосій I Вялікі нарадзіліся ў Іспаніі. Пры Ганорыі Іспанію захапілі вестготы.

## Глядзі таксама 
* **Рымская Іспанія**
* Блізкая Іспанія

## Літаратура 
* Tilmann Bechert u. a. (Hrsg.): Orbis Provinciarum. Die Provinzen des römischen Reiches. Einführung und Überblick. von Zabern, Mainz 1999, ISBN 3-8053-2399-9, S 65-71.
* Walter Trillmich und Annette Nünnerich-Asmus (Hrsg.): Hispania Antiqua — Denkmäler der Römerzeit. von Zabern, Mainz 1993, ISBN 3-8053-1547-3
Льябрэгат

**Льябрэгат** () — другая па даўжыні рака ў Каталоніі, Іспанія. Пачынаецца ва ўсходніх Пірэнеях, у сярэднім цячэнні перасякае Каталонскія горы. Упадае ў Міжземнае мора каля міжнароднага аэрапорта Барселоны (за 10 км на поўдзень ад самога горада), утвараючы дэльту плошчай каля 100 км².

Льябрэгат несуднаходная; на рацэ маецца ГЭС. У горадзе Мартарэль па мосце Д'ябла раку перасякае старажытнарымская дарога Via Augusta.

## Гл. таксама 
* Баш-Льябрэгат
* Эль-Прат-дэ-Льябрэгат

## Спасылкі 
* River Llobregat Water Reclamation Project
* 

Катэгорыя:Рэкі Каталоніі
Блізкая Іспанія

[thumb|250px|Падзел Іспаніі на Блізкую і Далёкую ў [197 да н.э..]]
[thumb|right|250px|Іспанія пасля рэформы [Актавіян Аўгуст|Цэзара Аўгуста ў 27 да н.э.]]
**Блізкая Іспанія** () — правінцыя рымскай рэспублікі на Пірэнейскім паўвостраве, размешчаная на паўночным усходзе сучаснай Іспаніі і ў даліне ракі Эбра (), па якой увесь паўвостраў атрымаў назву іберыйскага. Сталіцай правінцыі быў горад Тарака.

У выніку рэформаў Аўгуста пасля канчатковага заваявання Пірэнейскага паўвострава рымлянамі, якое скончылася Кантабрыйскімі войнамі, правінцыя Блізкая Іспанія была аб'яднана з Галісіяй (), часткай правінцыі Далёкая Іспанія. Такім чынам, узнікла новая правінцыя Тараконская Іспанія (, ).

## Літаратура 
* Géza Alföldy: *Fasti Hispanienses. Senatorische Reichsbeamte und Offiziere in den spanischen Provinzen des römischen Reiches von Augustus bis Diokletian*. Steiner, Wiesbaden 1969 (S. 3-130, 230—252 zu den Beamten der *Hispania citerior*)
* Tilmann Bechert: *Die Provinzen des römischen Reiches. Einführung und Überblick.* Von Zabern, Mainz 1999, ISBN 3-8053-2399-9, S.&nbsp;65-71
Лузітаны

**Лузітаны** () — старажытнае племя індаеўрапейскага паходжання, якое насяляла паўднёвы захад Пірэнейскага паўвострава, па адной з версій з VI стагоддзя да н.э., па іншай — з пачатку I тыс. да н.э.
У 61 годзе да н.э. былі захоплены Рымскай імперыяй. Каля 15 года да н.э. тэрыторыя іх рассялення атрымала назву правінцыі Лузітанія. Сучасныя партугальцы лічаць лузітанаў сваімі продкамі.

Іх мова — лузітанская — адносіцца да індаеўрапейскіх моў, аднак яе прыналежнасць да кельцкай галіны, у адрозненне ад суседняй мовы кельтыбераў, выклікае сумненні, з прычыны таго, што ў лузітанскай быў шэраг нехарактэрных для кельтаў збліжэнняў з італійскімі мовамі.
]]

Як мяркуюць, лузітаны прыйшлі з Альпаў, аднак сярод гісторыкаў і археолагаў вядуцца спрэчкі пра іх этнічнае паходжанне. Існуе гіпотэза, што яны былі карэнным народам гэтай вобласці і першапачаткова былі падпарадкаваны кельтам (меркаванне заснавана на сведчанні Страбона, які выводзіў лузітанаў ад кантабраў).

Таксама існуе меркаванне, што лузітаны з’яўляюцца групай плямён кельцкага паходжання, звязанай з лузонамі, якія насялялі ўсход Пірэнейскага паўвострава. Разглядаюць лузітанаў і як карэннае іберыйскае племя, якое з’явілася ў выніку міжплемянных шлюбаў.

Першай занятай лузітанамі вобласцю была, як відаць, даліна ракі Дуэра і правінцыя Бейра Алта. Пасля перамогі над кельтамі і іншымі суседнімі плямёнамі арэал іх пражывання аж да прыбыцця рымлян даходзіў да тэрыторыі Эстрэмадуры.

Першапачаткова правінцыя Лузітанія ўключала таксама тэрыторыі Астурыі і Галісіі.

## Літаратура 
* Pérez Vilatela, Luciano: *Lusitania: historia y etnología*, Real Academia de la Historia, Madrid, España, 2000. ISBN 84-89512-68-X.

## Спасылкі 
* Detailed map of the Pre-Roman Peoples of Iberia (around 200 BC) 

Катэгорыя:Плямёны старажытнай Іспаніі