open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дорыс Доўсан

**Дорыс Доўсан** (;  — ) — амерыканская кінаактрыса.

## Біяграфія 
Дорыс Доўсан нарадзілася і вырасла ў Голдфілдзе, (штат Невада, ЗША).

Пачала здымацца ў сярэдзіне 1920-х гадоў. Яе першая роля ў кіно была ў 1927 годзе ў фільме The Arizona Wildcat. Яна знялася ў чатырох фільмах у гэтым годзе, і яшчэ чатыры ў 1928 годзе. У 1929 годзе яна была адной з трынаццаці дзяўчат, выбраных у якасці «WAMPAS Baby Stars», групы, якая ўключала будучую легенду Галівуду Джын Артур. Яна здымецца ў пяці фільмах ў 1929 годзе, у тым ліку Broadway Scandals, у якім здымаліся Джэк Іганаў і Салі О'Ніл. Яна была на вышыні сваёй кар'еры ў 1929 годзе. Са з’яўленнем гукавых фільмаў, яе кар'ера пацярпела з-за таго, што крытыкам не падабаўся яе голас. Яна сгуляла толькі адну ролю ў кіно ў 1930 годзе.

Яе апошні фільм, у 1934 годзе, быў The Silver Streak, у галоўнай ролі Салі Блейн і Чарлз Старэт. Пасля сканчэння кар'еры, ва ўзросце 29 гадоў, яна ў рэшце рэшт абгрунтавалася ў Корал Гейблс, штат Фларыда. Яна памерла там у 1986 годзе, ва ўзросце 81 гадоў.

## Фільмаграфія 
**Актрыса**

* 1 The Silver Streak (1934) — Molly
* 2 Broadway Scandals (1929) — Bobby
* 3 Hot Stuff (1929) — Thelma
* 4 Дзеці Рытц (1929) Children of the Ritz — Margie Haines
* 5 Яго палонніца (1929) His Captive Woman
* 6 Непаслухмянае дзіця (1928) Naughty Baby — Polly
* 7 The Little Wildcat (1928) — Sue
* 8 Do Your Duty (1928) — Mary Ellen Maloney
* 9 Heart Trouble (1928) — The Girl
* 10 The Little Shepherd of Kingdom Come (1928) — Margaret Dean (their daughter)
* 11 The Arizona Wildcat (1927) — Marie
* 12 Французская бульба фры (1927)

## Спасылкі 
* Дорыс Доўсан
* Doris Dawson filmography

Катэгорыя:Актрысы нямога кіно
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Сівая легенда (фільм)

**Сівая легенда** — польска-савецкі фільм па аповесці Уладзіміра Караткевіча «Сівая легенда». Зняты супольна Беларускім аддзяленнем усесаюзнага вытворча-творчага аб'яднання «Кінацэнтр» і студыяй «Профіль» Варшава. Прэм'ера фільма адбылася 3 верасня 1993 года.

## Сюжэт 
Вяселле князя Кізгайлы. Свята не азмрочвае нават вестка пра сялянскае паўстанне. Спяшаецца на вяселле і старадаўні сябар — палкоўнік Раман Ракутовіч. Толькі маладая прадчувае блізкую бяду і не радуецца яго прыезду...

## Акцёры 
* Марыя Прабож — *Ядвіга*
* Аляксандр Цімошкін — *ратмістр*
* Аляксандр Бяспалы — *Юстын*
* Аляксандр Цімошнік
* Аляксандр Бяспалы
* Уладзімір Січкар — *Цвікевіч*
* Генадзь Гарбук — *Піліп*
* Валянцін Белахвосцік
* Івар Калныньш — *Кізгайла*
* Лембіт Ульфсак — *Раман*
* Івона Катаржына Паўляк — *Любка*
* Ала Мурына — *Ірына*
* Лявон Немчык — *Алоізы*
* Генадзь Скуратаў — *Дамінік*
* Аляксандр Кознаў — *Von Zchacken*

## Узнагароды 
* 1992 — Ала Грыбава атрымала прыз за касцюмы на фестывалі Polskich Filmów Fabularnych у Гдыні

## Спасылкі 
* торант-файл фільма

Катэгорыя:Фільмы-драмы 1991 года
Катэгорыя:Фільмы Беларусі 1991 года
Катэгорыя:Фільмы Польшчы 1991 года
Катэгорыя:Фільмы СССР 1991 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Беларусі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Польшчы
Катэгорыя:Фільмы-драмы СССР
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Беларусі
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Польшчы
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы СССР
Катэгорыя:Фільмы на польскай мове
Катэгорыя:Фільмы на рускай мове
Катэгорыя:Фільмы Багдана Парэмбы
Катэгорыя:Экранізацыі твораў Уладзіміра Караткевіча
Брагскі абрад

**Брагскі абрад** () — адзін з заходніх літургічных абрадаў, які выкарыстоўваецца ў архідыяцэзіі Брагі ў Партугаліі.
 
## Гісторыя 
З'яўленне брагскага абраду датуецца VI стагоддзем. Амаль ад самага моманту з'яўлення ён пачаў адчуваць моцны ўплыў і ціск як з боку рымскага абраду, так і з боку масарабскага абраду. У перыяд ад VII да VIII стагоддзя брагскі абрад быў амаль што цалкам заменены масарабскім абрадам. На працягу XI—XIV стагоддзяў, калі ў сваю чаргу ўжо масарабскі абрад паўсюль замяняўся на рымскі, рысы брагскага абраду былі цалкам страчаныя.

Брагскі абрад пачаў адраджацца ў XIV—XV стагоддзях. У 1570 годзе Папа Пій V афіцыйна дазволіў выкарыстоўваць на тэрыторыі брагскай дыяцэзіі элементы брагскага літургічнага абраду.

Аднак барацьба прыхільнікаў брагскага абраду з прыхільнікамі уніфікацыі літургіі на аснове лацінскага абраду працягвалася аж да XX стагоддзя, калі ў 1918 годзе абрад быў зноў афіцыйна дазволены Ватыканам.

## Асаблівасці 
Знешнія адрозненні ад лацінскага абраду нязначныя. Парадак імшы падобны да лацінскага, аднак мае шэраг адрозненняў, напрыклад, іншы парадак вымаўлення заклікаў да Багародзіцы, узняцця гостыі, ёсць таксама адрозненні ў малітвах святара. У брагскім абрадзе кленчанне на адно калена адбываецца пры кожным упамінанні імя Ісуса падчас евангельскіх чытанняў.

Ёсць адрозненні ад лацінскага абраду і ў літургічным календары, напрыклад, у брагскім абрадзе існуюць некалькі святаў Багародзіцы (заручыны Багародзіцы, радасць Дзевы Марыі і гэтак далей), якія адсутнічаюць у лацінскім абрадзе.

## Літаратура 
* Католическая энциклопедия. Издательство францисканцев, М., 2002.

Катэгорыя:Заходнія літургічныя абрады
Павел Валер’евіч Дураў

**Павел Валер’евіч Дураў** (; ) — расійскі прадпрымальнік, праграміст, рублёвы мільярдэр, адзін са стваральнікаў сацыяльнай сеткі Вконтакте і аднайменнай кампаніі. Былы генеральны дырэктар УКантакце (2006—2014). У студэнцкія гады — лаўрэат стыпендый Прэзідэнта РФ і Урада РФ, трохразовы лаўрэат Патанінскай стыпендыі. У далейшым знаходзіцца за межамі Расіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1984 годзе ў Ленінградзе.

У 2001 годзе з адзнакай скончыў Акадэмічную гімназію Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта, у 2006 годзе — філалагічны факультэт Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Англійская філалогія і пераклад» з чырвоным дыпломам. Годам раней скончыў прафесійную падрыхтоўку на факультэце ваеннага навучання СПбДУ па спецыялізацыі «Прапаганда і псіхалагічная вайна», пасля заканчэння якой атрымаў званне лейтэнанта запасу. Адразу па заканчэнні ВНУ ён стварыў «УКантакце», найбуйнейшую на дадзены момант сацыяльную сетку ў Расіі. На 2011 год Дураў, які валодаў маёмасцю ў 7,9 мільярда рублёў, займаў 350-е месца ў рэйтынгу расійскіх мільярдэраў.

Павел з’яўляецца вегетарыянцам і прытрымліваецца лібертарыянскіх палітычных поглядаў. Дурава называюць расійскім Маркам Цукербергам, а таксама часта крытыкуюць за яго эксцэнтрычныя выхадкі і выказванні. 19 лістапада 2012 года выйшла кніга Мікалая Конанава «Код Дурава», якая апісвае станаўленне «УКантакце» і яе стваральніка; на яе экранізацыю набыла правы кампанія AR Films.

Першы кліент Telegram прэзентаваны 14 жніўня 2013 года. Да лістапада 2013 года праграма мела ўжо каля 1 мільёна ўстановак, паводле даных партала «TJournal». Павел Дураў у інтэрв’ю The New York Times распавёў, што ідэя праграмы зарадзілася яшчэ ў 2011 годзе, калі ён сутыкнуўся з неабходнасцю бяспечнай камунікацыі пасля візіту спецназаўцаў. Пасля іх зыходу Дураў адразу звязаўся са сваім братам Мікалаем і ўсвядоміў брак бяспечнага спосабу сувязі. Telegram заснаваны на тэхналогіі шыфравання перапіскі MTProto, распрацаванай братам Паўла Мікалаем.
У 2018 годзе Дураў заявіў пра намер запусціць блокчэйн-платформу TON з крыптавалютай Gram. Telegram прыцягнуў у гэты праект $1,7 млрд інвестыцый. Аднак з прычыны забароны Gram Камісіяй па каштоўных паперах і біржах ЗША ў 2020 годзе кампанія вымушана адмовілася ад гэтай ідэі.

Заснавальнік і генеральны дырэктар месенджара Telegram быў затрыманы 24 жніўня ў аэрапорце Ле Буржэ ў прыгарадзе Парыжа. 28 жніўня Пракуратура Парыжа паведаміла, што адносна Паўла Дурава вынесена рашэнне аб узяцці яго пад судовы нагляд. Суд у Парыжы канфіскаваў на перыяд следства яго пашпарты (паведамлялася, што ён мае грамадзянствы Францыі, Расіі, Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў, а таксама Сент-Кітс і Невіс).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Выпускнікі філалагічнага факультэта Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Расіі
Катэгорыя:Праграмісты Расіі
Катэгорыя:Постаці Рунэту
Катэгорыя:Лібертарыянцы
Катэгорыя:Мільярдэры Расіі
Катэгорыя:Заснавальнікі сацыяльных сетак
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэмічнай гімназіі СПБДУ
Катэгорыя:Інтэрнэт-прадпрымальнікі
Адукацыя ў Венгрыі

**Адукацыя ў Венгрыі**.
Адукацыя ў Венгрыі мае наступныя ўзроўні:
* дашкольная адукацыя,
* пачатковая адукацыя,
* сярэдняя агульная адукацыя,
* вышэйшая адукацыя.

Таксама ў апошні час у Венгрыі робіцца папулярным вакацыйная адукацыя, якая ажыццяўляецца праз вакацыйныя школы (венг. szakiskola).

## Дашкольная адукацыя 
Гэты ўзровень лічыцца крытычна важнай інтэграцыйнай часткай школьнай сістэмы. Прадугледжвае навучанне дзяцей ад 3 да 7 гадоў.
У Венгрыі дзіцячыя садкі называюцца "овода" (венг. *óvoda* – месца для даглядання).

## Пачатковая адукацыя 
У пачатковую школы прыходзяць дзеці, якім споўнілася 6 ці 7 гадоў.
Пачатковая адукацыя працягваецца 4, 6 ці 8 гадоў. 8-гадовая пачатковая адукацыя найбольш распаўсюджаная.

## Сярэдняя адукацыя 
Пачатковая адукацыя звычайна доўжыцца 4 гады. 
Вылучаецца 3 віда сярэдніх школ:
* Гімнізія (венг. Gimnázium) - рыхтуе дзяцей да вышэйшай адукацыі, вывучаецца не менш за 2 замежныя мовы, 
* *Szakközépiskola* – сярэдняя вакацыйная школа,
* *Szakmunkásképző Szakiskola* – вакацыйная школа.

Пасля заканчэння сярэдняй школы вучні здаюць выпускныя экзамены (венг. *érettségi*).

## Вышэйшая адукацыя 
Вышэйшая адукацыя ў Венгрыі бярэ свой пачатак з 1367 г., калі кароль венгерскі Лаяш заснаваў першы венгерскі ўніверсітэт у г. Пешце. 

Вышэйшая адукацыя прадстаўлены двума тыпамі навучальных устаноў: коледжамі і ўніверсітэтамі. Калі ў коледжы навучанне цягнецца 4 гады, то ў універсітэце - 4-6 гадоў. Дактарантура ва ўніверсітэтах звычайна займае 3 гады.

Найбуйнейшыя вышэйшыя ўстановы Венгрыі:
* Будапешцкі ўніверсітэт,
* Будапешцкі ўніверсітэт тэхналогіі і эканомікі,
* Дэбрэцэнскі ўніверсітэт
Давід Чыгоеў

**Давід Чыгоеў** (нар. ) — грузінскі футбаліст, паўабаронца клуба «Штурмі».

## Клубная кар’ера 
З лютага 2015 года знаходзіўся на праглядзе ў мазырскай «Славіі». У выніку, у сакавіку падпісаў кантракт з клубам. Здолеў добра праявіць сябе падчас перадсезоннай падрыхтоўкі, і сезон пачаў у якасці асноўнага левага паўабаронцы мазыран. 10 ліпеня 2015 года забіў першы гол за мазыран, калі паразіў браму барысаўскага БАТЭ (выніковы лік 3:5). З верасня 2015 года перастаў з’яўляцца на полі, і ў наступным сезоне пакінуў клуб.

Пазней, у 2018 годзе, стаў выступаць за клуб «Варкецілі» з трэцяга дывізіёна Грузіі. У 2019 годзе гуляў ужо за «Спаеры», а ў 2023 годзе перайшоў у «Штурмі».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Грузіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Раман Андрэевіч Грыбоўскі

**Раман Грыбоўскі** (нар. , ) — беларускі футбаліст, нападнік магілёўскага «Дняпра».

## Клубная кар’ера 
Пачынаў займацца футболам у родным Магілёве, пазней вучыўся ў мінскім РДВАР. З 2012 года выступаў за дубль «Белшыны». 5 ліпеня 2014 года дэбютаваў у асноўнай камандзе бабруйчан, выйшаўшы на замену на 79-й хвіліне ў матчы супраць «Слуцка» (0:1).

У сезоне 2015 працягваў выступаць за дубль, але стаў часцей з’яўляцца ў асноўным складзе, шэсць разоў выйшаў на замену ў матчах Вышэйшай лігі.

З лютага 2016 года знаходзіўся на праглядзе ў магілёўскім «Дняпры». 11 сакавіка 2016 года падпісаў кантракт з клубам. Па выніках сезона 2016 дапамог магіляўчанам вярнуцца ў Вышэйшую лігу. У лютым 2017 года стала вядома, што Грыбоўскі пакідае «Дняпро».

У лютым 2017 года праходзіў прагляд у «Нафтане», але не падышоў. У сакавіку прыбыў у стан «Ліды» і неўзабаве падпісаў кантракт. Па выніках сезона 2017 з 8 галамі стаў найлепшым бамбардзірам каманды.

У студзені 2018 года накіраваўся на прагляд у мінскі «Прамень». У лютым 2018 года пакінуў «Ліду» і пазней падпісаў кантракт са сталічным клубам. Замацаваўся ў якасці асноўнага нападніка мінчан, з 6 галамі стаў найлепшым бамбардзірам каманды ў сезоне.

У пачатку 2019 года ў сувязі з пераездам «Промня» ў Магілёў і аб’яднаннем з мясцовым «Дняпром» стаў іграком аб’яднанай каманды, якая атрымала назву «Дняпро». Пачынаў сезон 2019 у аснове магіляўчан, аднак у красавіку атрымаў траўму, вярнуўся на поле ў ліпені. Хутка замацаваўся ў стартавым складзе, але не выратаваў каманду ад вылету з Вышэйшай лігі.

У студзені 2020 года праходзіў прагляд у казахстанскім клубе «Кызыл-Жар», аднак бакі не дамовіліся аб умовах. У лютым стаў трэніравацца з «Мінскам» і неўзабаве падпісаў кантракт. У сезоне 2020 трывала з’яўляўся ў стартавым складзе мінчан.

У студзені 2021 года праходзіў прагляд у гродзенскім «Нёмане» і неўзабаве афіцыйна стаў іграком каманды. У пачатку сезона 2021 з-за траўм не меў трывалага месца ў аснове, а з ліпеня замацаваўся ў стартавым складзе, з 7 галамі стаў найлепшым бамбардзірам «Нёмана» ў сезоне. У лютым 2022 года падоўжыў кантракт з гродзенскім клубам. Сезон 2022 амаль поўнасцю прапусціў з-за траўмы, у 2023 годзе вярнуўся на поле, выхадзіў на замены.

У студзені 2024 года перайшоў у мазырскую «Славію». У ліпені 2024 года пакінуў клуб і неўзабаве далучыўся да магілёўскага «Дняпра».

## Міжнародная кар’ера 
У 2011—2012 гадах выступаў за юнацкую зборную Беларусі ў кваліфікацыі чэмпіянату Еўропы.

## Дасягненні 
* Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 2023

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліда
Катэгорыя:Ігракі ФК Прамень Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Liber Usualis

антыфоны *Asperges*, з *Liber Usualis*]]

**Liber usualis** (лац., даслоўна «Штодзённая кніга») — зборнік паўсюдна выкарыстоўваных грыгарыянскіх харалаў, складзеных манахамі Салемскага абацтва святога Пятра.

Кніга аб'ёмам каля 1900 старонак утрымлівае большасць спеваў ардынарыя (Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus і Agnus Dei) і пропрыя імшы і афіцыя для штодзённых і святочных набажэнстваў, у тым ліку болей за 200 старонак прысвечаныя Вялікаму тыдню. Таксама ў кнізе знаходзяцца напевы і для канкрэтных абрадаў, зафіксаваныя нотным запісам з IX стагоддзя і выконваемыя католікамі да нашых дзён.

У вялікай прадмове растлумачана, якім чынам чытаць і інтэрпрэтаваць рымскую квадратную натацыю, у якой запісаныя ўсе харалы *Liber usualis*. Падрабязны змест, дзе спевы сістэматызаваныя па жанрах/формах і алфавіце інцыпітаў, дазваляе лёгка зарыентавацца ў гэтай вялікай кнізе спеваў.

*Liber usualis* была ўпершыню выдадзеная ў 1896 годзе салемскім абатам Андрэ Макеро (1849—1930). Пасля таго, як Другі Ватыканскі сабор, адкрыты папам Янам XXIII у 1962 годзе, дазволіў у апостальскай канстытуцыі пра літургію *Sacrosanctum Concilium* прымяняць мясцовыя мовы ў царкоўных абрадах, выкарыстанне традыцыйнага лацінскага харалу скарацілася, хоць той жа сабор і пастанавіў, што грыгарыянскі спеў павінен захаваць "ганаровае месца" ў літургіі (*Sacrosanctum Concilium*, 116). Грыгарыянскія спевы да гэтага часу выконваюцца ў большасці кляштараў і ў некаторых цэрквах, а таксама свецкімі музыкамі, якія выступаюць за іх захаванне.

## Спасылкі 
* GLOBAL CHANT DATABASE — Index of Gregorian Chant — Буйная база мелодый харалаў са спасылкамі на *Liber Usualis*
* Салемскае абацтва
* [*Liber Usualis* (1924, сучасная натацыя, у фармаце PDF)](http://quilisma-publications.info/Liber%20Usualis%20(Full).html) 
* *Liber Usualis* (1961, Салемскі нотны запіс на чатырох лінейках, у фармаце PDF) (115 MB)
* Bergeron, Katherine. Decadent enchantments: the revival of Gregorian chant at Solesmes. Berkeley: University of California Press, 1998. ISBN 0-520-21008-5.
* Ноты да грыгарыянскага харалу

Катэгорыя:Хрысціянскія гімны
Катэгорыя:Літургічныя кнігі
Катэгорыя:Царкоўная музыка
Кірыл Сяргеевіч Шакураў

**Кірыл Шакураў** (нар. ) — беларускі футбаліст, нападнік польскага клуба «Вільга» з Гарволіна.

## Клубная кар’ера 
З 2012 года выступаў за дубль «Белшыны». 21 сакавіка 2015 года дэбютаваў у асноўнай камандзе бабруйчан, выйшаўшы на замену на 78-й хвіліне ў чвэрцьфінальным матчы Кубка Беларусі супраць брэсцкага «Дынама» (0:0). У сезоне 2016 стаў часцей з’яўляцца на полі, у асноўным выходзячы на замену, але не здолеў выратаваць каманду ад вылету ў Першую лігу.

У лютым 2017 года падоўжыў кантракт з «Белшынай». У сезоне 2017 працягваў у асноўным выхадзіць на замену, за сезон забіў 5 галоў.

У студзені 2018 года пачынаў рыхтавацца да новага сезона з «Белшынай», аднак у лютым накіраваўся ў пінскую «Хвалю», з якой неўзабаве падпісаў кантракт. У студзені 2019 года па заканчэнні кантракта пакінуў пінскі клуб і неўзабаве апынуўся па праглядзе ў «Белшыне». У лютым 2019 года афіцыйна вярнуўся ў бабруйскі клуб, аднак не здолеў замацавацца ў складзе, толькі адзін раз выйшаў на замену.

У ліпені 2019 года перайшоў у светлагорскі «Хімік», дзе стаў асноўным нападнікам. У пачатку 2020 года праходзіў прагляд у наваполацкім «Нафтане», аднак у выніку ў лютым стаў іграком пінскай «Хвалі», дзе часцей выхадзіў на замену.

У пачатку 2021 года далучыўся да «Оршы», а ў ліпені перайшоў у «Ліду», дзе гуляў да канца сезона 2021. У сезоне 2022 выступаў у Другой лізе за віцебскі «Вялес-2020». У пачатку 2023 года перабраўся ў польскую «Вільгу» з Гарволіна.

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Хваля Пінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Хімік Светлагорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Орша
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліда
Катэгорыя:Ігракі ФК Вялес-2020 Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Вільга Гарволін
Сяргей Віктаравіч Вадзяновіч

**Сяргей Вадзяновіч** (нар. ) — беларускі футбаліст, абаронца клуба «Івацэвічы».

## Клубная кар’ера 
Пачынаў займацца футболам у івацэвіцкай ДЮСШ, вучыўся ў футбольным класе мінскага сувораўскага вучылішча. З 2012 года выступаў за дубль «Белшыны». 11 чэрвеня 2014 года дэбютаваў у асноўнай камандзе бабруйчан, выйшаўшы на замену на 70-й хвіліне ў матчы супраць «Гомеля» (1:2). У сезоне 2015 выступаў у асноўным за дубль, у асноўнай камандзе ў чэмпіянаце толькі тры разы выйшаў на замену.

У лютым 2016 года далучыўся да брэсцкага «Дынама», з якім у сакавіку падпісаў кантракт. У ліпені 2016 года вярнуўся ў «Белшыну», дзе стаў асноўным іграком, але не здолеў выратаваць клуб ад вылету ў Першую лігу. У сезоне 2017 гуляў за бабруйскую каманду ў другім дывізіёне.

У студзені 2018 года пачынаў рыхтавацца да новага сезона з «Белшынай», аднак у лютым накіраваўся ў пінскую «Хвалю», з якой неўзабаве падпісаў кантракт. У сакавіку 2019 года падоўжыў пагадненне з пінскім клубам. З цягам часу ў пінскім клубе стаў выкарыстоўвацца ў якасці абаронцы.

У лютым 2020 года падпісаў новы двухгадовы кантракт з «Хваляй». У 2020—2021 гадах працягваў гуляць пераважна ў  стартавым складзе каманды. У студзені 2022 года падоўжыў кантракт з пінскім клубам яшчэ на год. Пакінуў «Хвалю» ў снежні 2022 года.

У пачатку 2023 года далучыўся да «Івацэвічаў».

## Міжнародная кар’ера 
У 2011—2012 гадах выступаў за юнацкую зборную Беларусі ў кваліфікацыі чэмпіянату Еўропы.

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Хваля Пінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Івацэвічы
Анатоль Аляксандравіч Наліваеў

**Анатоль Аляксандравіч Наліваеў** (Абрам Налівай, , ) — беларускі мастак, рэстаўратар, музыкант, кантар, тэатральны акцёр, збіральнік і выканаўца яўрэйскай кантарскай музыкі. Галоўны герой фільма «Вытокі» рэжысёра Юрыя Гарулёва. Першы дырэктар мінскага музея «Літаратурна-мастацкая гасцёўня імя У. Галубка». У 1945 годзе ўладкаваўся маляром і паралельна пачаў хадзіць у мастацкую студыю Сяргея Каткова, дзе займаўся 10 год.

Мастак зафіксаваў руіны пасляваеннага Мінска і стварыў галерэю партрэтаў беларускіх пісьменнікаў. Збіральнік старажытнаяўрэйскай песеннай спадчыны.

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Вучні Сяргея Каткова
Рыжанкоў

**Рыжанкоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Уладзіміравіч Рыжанкоў (нар. 1967) — беларускі біятланіст.
* Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў (нар. 1972) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Мікалай Аляксеевіч Рыжанкоў (1932—1994) — беларускі скульптар.
* Уладзімір Мікалаевіч Рыжанкоў (1945—1996) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь.
* Якаў Васілевіч Рыжанкоў (1923—1988) — вучоны-эканаміст.
Cæremoniale Episcoporum

**Cæremoniale Episcoporum** () — літургічная кніга, якая апісвае царкоўныя службы, што здзяйсняюцца біскупамі лацінскага абраду Рымска-каталіцкай царквы.

## Гісторыя 
Папа Рымскі Клімент VIII выдаў 14 ліпеня 1600 года першую кнігу, якая насіла такую назву, папраўляючы ў адпаведнасці з патрабаваннямі Трыдэнцкага сабора змест кніг, званых *Ordines Romani*, якія былі напісаныя з канца VII стагоддзя і апісвалі цырымоніі абрання Папы Рымскага і давалі інструкцыі Рымскім Папам для служэння імшы і іншых службаў на працягу года. Змест гэтых кніг праз некаторы час быў пашыраны. Праца ў дзвюх частках, вядомых як *De Cæremoniis Cardinalium et Episcoporum in eorum diœcesibus* («Цырымоніі кардыналаў і біскупаў у сваіх уласных дыяцэзіях»), была дададзеная ў XVI стагоддзі. *Cæremoniale Episcoporum* Папы Клімента VIII быў заснаваны на гэтых тэкстах і на іншых, якія цяпер страчаныя. Падрыхтоўчая праца, распачатая ў снежні 1582 года пры Папе Рымскім Грыгорыі XIII, заняла 17 гадоў. Факсіміле арыгінальнага выдання 1600 года ў дзвюх кнігах было выдадзенае *Libreria Editrice Vaticana* ў 2000 годзе.

Папа Рымскі Інакенцій X апублікаваў выпраўленае выданне ў 1650 годзе. У 1727 ці 1729 годзе разделы, першапачаткова надрукаваныя як асобныя блокі, былі падзеленыя на пранумераваныя параграфы і суміраваныя. У 1752 годзе Папа Рымскі Бенедыкт XIV крыху перагледзеў дзве існаваўшыя кнігі і дадаў трэцюю частку цырымоній, якія трэба было выконваць тым, хто займаў грамадзянскія пасады ў Папскай вобласці.

У 1886 годзе Папа Рымскі Леў XIII зрабіў іншае выпраўленне, у якім ён захаваў трэцюю кнігу, хоць Папская вобласць і была далучаная да каралеўства Італіі.

## Сённяшні стан 
У адпаведнасці з абнаўленнем, прадпісаным Другім Ватыканскім саборам, цалкам перагледжанае выданне ў асобным томе было апублікаванае Папам Янам Паўлам II у 1984 годзе, замяніўшы ранейшыя выданні.

## Змест Cæremoniale Episcoporum 
Кніга складаецца з васьмі частак:
# Біскупская літургія;
# Імша;
# Літургія гадзін і служба Божага слова;
# Царкоўная служба сакрамэнтаў на працягу года;
# Сакрамэнты;
# Сакрамэнталіі;
# Значныя даты ў жыцці біскупа;
# Літургічныя службы, звязаныя з урачыстымі дзеяннямі біскупскай улады.

Ёсць таксама дадаткі:
# Пастаўленне пралатаў;
# Табліца літургічных дзён;
# Табліца на рытуальныя імшы, імшы ў розных патрэбах, ватыўныя імшы і імшы за памерлых;
# Спіс скарачэнняў і ўмоўных пазначэнняў.

## Гл. таксама 
* Каталіцкія літургічныя кнігі
* Рымскі пантыфікал

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Літургічныя кнігі
Брэвіярый

**Брэвіярый** (, ад  — кароткі) — у Каталіцкай царкве літургічная кніга, якая ўтрымлівае парадак служэння літургічных гадзін (афіцыя) паводле абраду Рымскай царквы. У брэвіярый уваходзяць толькі тэксты малітваў, у тым ліку і тэксты малітоўных спеваў (у сярэднявечных брэвіярыях прыводзілася таксама музычная натацыя). Аналагічная па функцыі літургічная кніга для імшы завецца імшалам.

## Гісторыя 
Першыя брэвіярыі з’явіліся ў XI—XII стагоддзях з-за неабходнасці сабраць у адно ўсе патрэбныя для афіцыя малітоўныя тэксты. Спачатку ў такія зборнікі ўваходзілі толькі скарочаныя тэксты з розных літургічных кніг, адкуль і пайшла назва «брэвіярый». У XIII стагоддзі ў брэвіярый уваходзіў распісаны па днях тыдня і па сутачных гадзінах псалтыр, іншыя вытрымкі з Бібліі, гаміліі і парафразы Святога Пісання, айцоў Царквы і г. д., а таксама тэксты спеваў — антыфонаў, рэспансорыяў, гімнаў і інш. Натаваныя брэвіярыі па функцыі і змесце былі роднасныя з антыфанарыямі.

Брэвіярый быў рэфармаваны на Трыдэнцкім саборы і ў 1568 годзе ўказам папы Пія V упершыню выдадзены як «Рымскі брэвіярый» (*Breviarium Romanum*); цяпер у брэвіярый уваходзілі толькі тэксты (без нот) усіх малітваў без якіх-небудзь скаротаў. Аб’ём трыдэнцкага брэвіярыя, падзеленага на чатыры сезонныя часткі, стаў агромністым (хаця былая назва, якая абяцала кароткасць, захавалася). Наступная значная рэформа брэвіярыя ў бок яго скарачэння была праведзеная папам Піем X у 1911 годзе. Нарэшце, Другі Ватыканскі сабор істотна змяніў парадак літургічных гадзін. Па выніках сабора кніга страціла сваю былую назву і ў 1971—1972 гадах была выпушчана пад назвай *Liturgia horarum* (Літургія гадзін). Тым жа саборам былі дазволеныя новыя «брэвіярыі» на нацыянальных мовах.

Праваслаўную версію аналагічнай літургічнай кнігі называюць часаслоўцам.

## Выданні 
* Breviarium Romanum. Roma, 1568.
* Брэвіярый 1888 года. Восень
* Брэвіярый 1888 года. Зіма
* Брэвіярый 1888 года. Вясна
* Брэвіярый 1888 года. Лета

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Bettifol P.* Histoire du bréviaire romain. Paris, 1893.
* *Bäumer S.* Geschichte des Breviers. Freiburg/Brsg., 1895.
* *Salmon P.* L’office divin au Moyen Âge: histoire de la formation du bréviaire du IXe au XIV siècle. Paris, 1967.
* *Баранов И., Сахаров П.* Бревиарий // Католическая энциклопедия. М.: Издательство францисканцев, 2002, стлб. 745—746.

Катэгорыя:Літургічныя кнігі
Спіс дыстрыбутываў, вытворных ад Debian

Спіс дыстрыбутываў GNU/Linux, аснаваных на Debian (спіс аснаваны на звестках distrowatch.com):

## # 
* 64 Studio

## A 
* AbulÉdu
* Adamantix
* AGNULA GNU/Linux Audio Distribution
* Amber Linux
* ANTEMIUM Linux
* Arabbix 
* ARMA aka Omoikane GNU/Linux
* ASLinux
* Astra Linux
* Auditor Security Linux
* Augustux

## B 
* B2D Linux
* Backtrack
* BeatrIX Linux
* BEERnix
* Biadix
* BIG LINUX
* Bioknoppix
* BlackRhino
* Bluewall GNU/Linux
* Bonzai Linux
* BrlSpeak

## C 
* Càtix
* CensorNet
* Clusterix
* ClusterKNOPPIX
* Condorux
* CrunchBang Linux

## D 
* Damn Small Linux
* Danix
* DebXPde
* DoudouLinux
* Dreamlinux

## E 
* Edubuntu
* EduKnoppix
* ERPOSS
* ESware
* Euronode
* Elive

## F 
* FAMELIX
* Familiar
* Feather Linux
* Flonix
* FoRK (Vital Data Forensic or Rescue Kit)
* Freeduc-cd
* Freeduc-Sup

## G 
* GEOLivre Linux
* Gibraltar Firewall
* gNewSense
* GNIX-Vivo
* Gnoppix
* gnuLinEx
* GNU/Linux Kinneret
* GNUstep Live CD
* grml
* Guadalinex

## H 
* Helix
* Hikarunix
* Hiweed Linux

## I 
* Impi Linux

## J 
* Julex

## K 
* K-DEMar
* Kaella
* Kali linux
* Knoppix Linux Azur
* Kalango Linux
* KANOTIX
* KlusTriX
* knopILS
* Knoppel
* Knoppix
* Knoppix 64
* Knoppix STD
* Knoppix4Kids
* KnoppiXMAME
* KnoppMyth
* Kubuntu
* Kurumin Linux

## L 
* LAMPPIX
* Libranet GNU/Linux
* LIIS Linux
* LinEspa
* Linspire
* Linux Live Game Project
* Linux Loco
* LinuxDefender Live! CD
* Linuxin
* Linux Mint
* LiVux
* Local Area Security Linux (L.A.S.)
* Luinux
* Luit Linux

## M 
* Maemo
* MAX: Madrid Linux
* Mediainlinux
* MEPIS
* Metadistro-Pequelin
* MIKO GNYO/Linux
* MoLinux
* Morphix
* Munjoy Linux
* Mint

## N 
* Nature’s Linux
* NordisKnoppix

## O 
* OGo Knoppix
* Oralux
* Overclockix

## P 
* ParallelKnoppix
* Penguin Sleuth
* PHLAK
* PilotLinux
* Privatix
* Progeny Debian
* Point Linux

## Q 
* Quantian

## R 
* Rays Linux
* ROSLIMS Live CD

## S 
* Salvare
* Santa Fe Linux
* sidux
* Skolelinux
* Slavix
* Slix
* Slo-Tech Linux
* Soyombo Mongolian Linux
* SphinxOS
* SteamOS

## T 
* Tablix on Morphix
* TAILS
* Tilix Linux
* TupiServer Linux

## U 
* Ubuntu Linux
* UserLinux

## W 
* Whonix
* WHoppiX

## X 
* X-evian
* Xfld
* Xandros Desktop OS
* Xarnoppix
* Xubuntu

## Z 
* ZoneCD
* Zopix

Debian
Драма (горад)

**Дра́ма**  — горад у Грэцыі, сталіца нома Драма, размешчанага ва Усходняй Македоніі. Горад са шматвяковай гісторыяй і мноствам архітэктурных помнікаў. Паводле перапісу насельніцтва 2001 года насельніцтва драмы складае 42 501 чалавек.

## Гісторыя 
thumb|left|270px|Візантыйская сцяна ў Драме
У рымскую эпоху Драма была вядомая як Дравіскас , і з'яўлялася важным гандлёвым цэнтрам і ваенным лагерам, які стаялі каля Эгнатыевай дарогі. Драма добра забяспечваецца вадой з горных крыніц. Паводле адной з версій назва паходзіць ад слова Гідрама ( — водная). Горад варта там жа, дзе і ў старажытнасці.

Да пачатку XX стагоддзя горад меў поліэтнічнае насельніцтва: у працы 1900 года Васіла Кынчава «Македонія. Этнаграфія і статыстыка», паказана, што горад насялялі 6,3 тыс. турак, 1,5 тыс. грэкаў, 350 балгараў-хрысціян, 300 валахаў, 240 цыган, 150 яўрэяў, 50 чэркесаў і 150 іншых. Перад Балканскімі войнамі таксама ж з'яўлялася важным эканамічным цэнтрам. Драма была занята балгарскімі войскамі ў Першай балканскай вайне і была ўключана ў склад Грэцыі пасля Другой балканскай вайны. Затым у 1941—1944 гг. была зноў акупавана Балгарыяй — саюзніцай Германіі. 29 верасня 1941 года, пасля заўчаснага паўстання, ініцыяванага грэчаскімі камуністамі, балгарскімі акупантамі былі расстраляныя каля 2 тысяч жыхароў Драмы. Адначасова ў суседнім горадзе Даксата было расстраляна больш за тысячу жыхароў. Вызвалена Народна-вызваленчай Арміяй Грэцыі — ЭЛАС.

## Эканоміка 
У нядаўнім мінулым эканоміка Драмы трымалася на тэкстыльнай прамысловасці. Аднак, гэтыя галіны прамысловасці былі закрыты. Іншымі крыніцамі даходу з'яўляюцца сельская гаспадарка (галоўным чынам плантацыі тытуню), невялікая горная прамысловасць (здабыча мармуру) і лесаводства. Былі прадпрыняты меры па эксплуатацыі багатага мясцовага навакольнага асяроддзя і развіццю экатурызму. На схілах гары Фалакра створаны сучасны лыжны курорт. Драма таксама прымае гасцей падчас штогадовага фестывалю кароткаметражных фільмаў.

## Галерэя 

Выява:Sundial archaeological museum Dramas.JPG|Вертыкальныя сонечныя гадзіны з 1069 г. у археалагічным музеі
Выява:Drama svNikolaj bivsha dzhamia.JPG|Царква Св. Мікалая
Выява:Drama-uprising-monument.jpg|Помнік паўстанню ў Драме
Выява:Jewish Memorial Drama.jpg|Мемарыял Халакосту

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сталіцы номаў Грэцыі
Адміністрацыйны падзел Грэцыі

[міні|300px|Адміністрацыйны падзел Грэцыі па [Праграма Калікратыса|Праграме Калікратыса. Колеры адпавядаюць перыферыям. Чорнымі лініямі яны падзелены на аддзелы, белымі — на муніцыпалітэты.]]
**Адміністрацыйны падзел Грэцыі** — сучасны падзел Грэцыі сфарміраваны па Праграме Калікратыса і дзейнічае з 1 студзеня 2011 года. Паводле гэтага падзелу Грэцыя адміністрацыйна складаецца з 7 дэцэнтралізаваных адміністрацый, 13 перыферый і 325 муніцыпалітэтаў. Перыферыі і муніцыпалітэты маюць поўнае самакіраванне. Аўтаномная манаская дзяржава Святой Гары вызваляецца ад гэтых рэформаў і захоўвае свае інстытуты паводле «Статутнай Хартыі Святой Гары Афонскай» 1924 года.

Ніжэйшай формай арганізацыі мясцовага самакіравання з'яўляецца муніцыпалітэт. Мэр і гарадскі савет выбіраюцца на пяць гадоў усеагульным галасаваннем. Муніцыпалітэты падзелены на аддзелы, а яны ў сваю чаргу на абшчыны. Апошнія маюць уласныя саветы.

Арганізацыяй мясцовага самакіравання другога ўзроўню з'яўляецца перыферыя, якая адпавядае вялікай геаграфічнай вобласці. Перыферыярх і савет выбіраюцца на пяць гадоў усеагульным галасаваннем. Перыферыі падзелены на аддзелы, якія як правіла супадаюць з номамі. Аддзелы кіруюцца ўласнымі віцэ-перыферыярхамі, якіх выбіраюць разам з перыферыярхам.

Дэцэнтралізаваныя адміністрацыі не з'яўляюцца органамі самакіравання, а служаць мэтам дэцэнтралізацыі кіравання краінай. Складаюцца з ад 1 да 3 перыферый і кіруюцца генеральным сакратаром, які прызначаецца ўрадам Грэцыі і прымае ўсе рашэнні, а таксама саветам, у які ўваходзяць усе перыферыярхі і прадстаўнікі муніцыпалітэтаў і які выконвае дарадчую ролю.

## Дэцэнтралізаваныя адміністрацыі 

## Спасылкі
Такай-Хедзьялья

**Такай-Хедзьялья (Такай)** () — вінаробны раён, дзе робяць такайскія віны з белых гатункаў вінаграду. Асноўная частка рэгіёна знаходзіцца на тэрыторыі Венгрыі; менш славутая яго частка — на поўдні Зэмпліна (7 вёсак у Трэбішаўскі раён) у Славакіі.

## Гісторыя вінаробства ў Такаі 
Самае першае сведчанне існавання такайскага вінаробства адносіцца да 1550 года. Венгерскі паэт Іштван Чуяк з Мішкальца  апеў у сваім вядомым жартоўным гімне «Jocoserium» такайскія віны з Тарцаля і Мезеша.

Сучасны спосаб вытворчасці лепшых такайскіх він (з дапамогай высакароднай цвілі Botrytis cinerea) быў вынайдзены капеланам сям'і Ракацы. У 1683 годзе польскія рыцары, якія знялі турэцкую аблогу Вены, прывезлі такайскае віно ў Рэч Паспалітую. У 1703 годзе князь Ракацы адправіў партыю віна Людовіку XIV — з гэтага часа віно набыла вядомасць у Францыі.

У 1908 годзе была афіцыйна зацвержана зона вытворчасці такайскіх він. У той час Венгрыя і Славакія ўваходзілі ў адзінае дзяржаўнае ўтварэнне — Аўстра-Венгрыю; гэтым тлумачацца пазнейшыя прэтэнзіі Славакіі (да якой пасля падзела краіны перайшла частка вінаробнага раёна Такай) на вытворчасць такайскіх він.

Пасля прыхода да ўлады камуністаў (1949 год) шмат якія з традыцый вытворчасці Такая былі парушаны. Толькі ў 1990-я гады старажытныя метады вытворчасці віна пачалі адраджацца, у тым ліку і пад дзяржаўным кантролем.

## Славацкі Такай 
Прэтэнзіі Славакіі на вытворчасць такайскіх він гістарычна абгрунтаваныя. У 1908 годзе, калі была афіцыйна зацвержана зона вытворчасці такайскіх він, Венгрыя і Славакія ўваходзілі ў склад Аўстра-Венгрыі; пасля падзела імперыі да Славакіі адышла частка такайскіх вінаграднікаў — 7 вёсак у Трэбішаўскім раёне на поўдні Зэмпліна.

У сярэдзіне ХХ стагоддзя венгры лічылі за лепшае проста скупляць практычна ўсё віно, якое выраблялася на славацкай частцы такайскіх вінаграднікаў, пасля чаго рэалізоўвалі пад назвай венгерскага такая.

У 1989 годзе славацкія вінаробы выпусцілі на рынак славацкі такай (Tokajske vino), што выклікала доўгачасовую судовую справу паміж дзвюма краінамі, якая да гэтага часу не скончана. Некалькі тыпаў славацкіх такайскіх він, якія вырабляюцца цяпер, вельмі высокай якасці, але значна больш танныя.

## Абарона гандлёвай маркі 
Венгерскія вінаробы змагаюцца за выключнае права на гандлёвую марку «Такай». Складаная судовая справа са Славакіяй — не адзіны выпадак такога роду: у 2008 Венгрыя здолела дамагчыся перайменавання эльзаскага віна *такай піно гры* ў ''піно гры д'эльзас''. Пры гэтым віны з назвай «Такай» працягвае вырабляць крымскі завод Масандра.

## Гл. таксама 
* Такайскія віны

## Літаратура 
* Токай // Джонсон Х., Робинсон Дж. Вино: Атлас мира. М.: Изд-во Жигульского, 2002. с, 250—251.
* Токай-Хедьялья // Каллек К. вино: иллюстрированая энциклопедия. М.: Лабиринт-Пресс. 2003. С. 224—227, 239

## Спасылкі 
* Паходжанне Такая і яго гісторыя
* Іштван Чуйяк з Мішкольца

Катэгорыя:Вінаробныя рэгіёны Венгрыі
Катэгорыя:Вінаробныя рэгіёны Славакіі
Літургічныя кнігі рымскага абраду

**Літургічныя кнігі рымскага абраду** — кнігі, якія выкарыстоўваюцца для набажэнстваў і малітваў, склад і тэкст якіх афіцыяльна зацверджаныя ў Каталіцкай царкве рымскага абраду.

У назвах некаторых з гэтых кніг выкарыстоўваецца прыметнік «Рымскі», каб адрозніваць іх ад літургічных кніг, прызначаных для выкарыстання ў іншых літургічных абрадах. Прыкладам можа служыць «Рымскі імшал».

Да рэформаў Другога Ватыканскага сабору літургічных кніг налічвалася сем:

* Імшал — парадак імшы.
* Брэвіярый — парадак літургіі гадзін.
* Рымскі пантыфікал — парадак абрадавых дзеянняў, якія выконваюцца біскупамі.
* Рымскі рытуал — парадак абрадавых дзеянняў, якія выконваюцца дыяканамі і святарамі і якія не ўключаныя ў імшал і брэвіярый.
* Рымскі мартыралог — мартыралог лацінскага абраду, спіс святых з датамі святкавання іх памяці.
* Градуал — збор спеваў, прызначаных для выканання на імшы.
* Антыфанарый — зборнік антыфонаў і іншых спеваў для літургіі гадзін.

Пасля Другога Ватыканскага сабора ў Каталіцкай царкве былі адроджаныя ў якасці асобных кніг лекцыянарый і евангеліярый. На самай справе, дакладная колькасць літургічных кніг застаецца ў нашыя часы невядомай, таму што пятая рэдакцыя «Інструкцыі па належным прымяненні Канстытуцыі пра святую літургію Sacrosanctum Concilium», якая выйшла ў 2001 годзе, прадпісвае нормы не толькі для ўсіх вышэйпералічаных кніг, але і для зборнікаў малітваў да Найсвяцейшай Панны Марыі, рымскага календара, кнігі на набажэнствы мукі Пана і іншых кніг.

## Зноскі 
*
Эдуард Барысавіч Астаф’еў

**Эдуард Барысавіч Астаф’еў** (, Хімкі, Маскоўская вобласць) — беларускі .

## Біяграфія 
 ў Празе]]
У 1972 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Настаўнікамі яго былі вядомыя народныя мастакі Андрэй Бембель і Аляксей Глебаў. Прысвяціў сваю творчасць беларускай культуры. Сярод шматлікіх работ Эдуарда Астаф’ева можна вылучыць: манументальныя комплексы, прысвечаныя Вялікай Айчыннай вайне, манумент Раману Шацілу ў Светлагорску, мноства мемарыяльных дошак (Максіму Багдановічу, Піліпу Пестраку, Кузьме Чорнаму і іншым). Таксама вядомыя працы за межамі Беларусі — помнік Францыску Скарыну, усталяваны ў Празе.

У 1978 годзе увайшоў у Саюз мастакоў СССР. Удзельнік міжнародных выстаў у Расіі, Эстоніі, Латвіі. Многія яго работы захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі, Музеі гісторыі і культуры Рэспублікі Беларусь, Музеі Вялікай Айчыннай вайны, Мастацкім фондзе Беларускага саюза мастакоў.

## Спасылкі
Астаф’еў

**Аста́ф’еў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віктар Пятровіч Астаф’еў (1924—2001) — савецкі і расійскі пісьменнік
* Эдуард Барысавіч Астаф’еў (нар. 1942) — беларускі скульптар
Градуал

]]

**Градуа́л** () — у каталіцкай літургіі 1) кніга з грыгарыянскімі спевамі і тэкстамі для імшы; 2) *responsorium graduale*, рэспансорый, які выконваецца на прыступках амбоны — літургічны музычны жанр.

Градуал як рэспансорны жанр складаецца з харавога рэфрэна (А) і сольнай часткі (В), якая называецца «верш». Гэтыя часткі чаргуюцца па схеме АВА (паўторны спеў А звычайна скарочаны). Тэкст верша бярэцца з псалтыра. Найстаражытнейшыя мелодыі градуалаў напісаныя ў другім (гіпадарыйскім) і пятым (лідыйскім) ладах. Градуал зазвычай багата ўпрыгожаны працяглымі мелізмамі, што патрабуе высокага выканаўчага майстэрства спевакоў.

Старажытныя градуалы як кнігі ўтрымлівалі спевы толькі пропрыя імшы (інтроіт, градуал, аллелюя, аферторый, камуніо). Пазней у градуал таксама сталі дадаваць спевы ардынарыя, якія часам выдаваліся ў асобнай кнізе Kyriale (Kyrie, Gloria, Credo, Sanstus, Agnus Dei, Ite missa est альбо Benedicamus Domino). Найбольш раннія градуалы, якія ўтрымлівалі толькі тэкст без натацыі, датуюцца канцом VIII—IX стагоддзямі. Усе яны апублікаваныя салемскім манахам Р. Эсберам у яго знакамітай анталогіі *Antiphonale missarum sextuplex*. Самыя раннія натаваныя рукапісы з назвай «градуал» адносяцца да XI стагоддзя. Апошняе аўтарытэтнае выданне рымскага градуала «Graduale triplex» (1979) разам з квадратнай натацыяй мае таксама факсіміле двух нэўмавых арыгіналаў (адсюль назва *triplex*, што значыць «трайны»).

## Выданні 
* Liber usualis. Tournai, 1950.
* Graduale sacrosanctae Romanae ecclesiae (Graduale Romanum). Parisiis, Tornaci etc., 1957.
* Graduale triplex seu Graduale Romanum  ornatum neumis  Solesmis, 1979.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Hiley D.* Western plainchant. Oxford, 1993.

Катэгорыя:Літургічныя кнігі
Фёдар Уладзіміравіч Сапон

**Фёдар Сапон** (нар. ) — беларускі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
З 2011 года пачаў выступаць за дубль футбольнага клуба «Мінск». У 2012 годзе быў пераведзены ў склад фарм-клуба «Мінск-2». З 14 галамі стаў найлепшым бамбардзірам клуба ў сезоне, і на наступны год разам з камандай гуляў ужо ў Першай лізе. За два гады здолеў забіць 12 галоў у другім па рангу дывізіёне.

Па заканчэнні сезона 2014 «Мінск-2» быў расфарміраваны, і ў студзені 2015 года Фёдар быў пераведзены ў асноўную каманду «Мінска». 20 красавіка 2015 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену на 80-й хвіліне матча супраць брэсцкага «Дынама» (0:1).

У жніўні 2015 года праходзіў прагляд у чэшскім клубе «Усці-над-Лабем», але не падышоў і неўзабаве на правах арэнды стаў іграком «Бярозы-2010». У студзені 2016 года «Бяроза-2010» спыніла існаванне, і Фёдар адправіўся на прагляд у юрмальскі «Спартак», аднак кантракт з латвійскім клубам не быў падпісаны. У выніку, папоўніў склад мінскага «Тарпеда».

У сезоне 2016 з 9 галамі стаў найлепшым бамбардзірам «Тарпеда» ў Першай лізе. У сезоне 2017 стаў радзей з’яўляцца на полі. Пасля атрымання «Тарпеда» месца ў Вышэйшай лізе ў сакавіку 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў каманду і неўзабаве далучыўся да «Смаргоні». Па заканчэнні сезона 2018 пакінуў смаргонскую каманду.

У красавіку 2020 года далучыўся да мікашэвіцкага «Граніта», дзе гуляў да верасня, пасля чаго завяршыў кар’еру.

## Статыстыка выступленняў 
## Грамадзянская пазіцыя 
Пасля жорсткага разгону акцый пратэстаў, выкліканых масавымі фальсіфікацыямі на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, разам з 92 іншымі беларускімі футбалістамі выступіў з асуджэннем гвалту ў Беларусі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск-2
Катэгорыя:Ігракі ФК Бяроза-2010
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Смаргонь
Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы
Грыфіт

**Грыфіт** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дэвід Уорк Грыфіт, амерыканскі кінарэжысёр, акцёр, сцэнарыст, прадзюсар
* Ёан Грыфіт, брытанскі акцёр
* Мелані Грыфіт, амерыканская актрыса
Драйшак

**Драйшак** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Драйшак, чэшскі піяніст і кампазітар
* Раймунд Драйшак, чэшскі скрыпач
* Фелікс Драйшак, нямецкі кампазітар і піяніст чэшскага паходжання
Максім Уладзіміравіч Маісееў

**Максім Маісееў** (нар. ) — беларускі футбаліст, брамнік.

## Клубная кар’ера 
З 2006 гуляў за дубль «Віцебска». У 2009 годзе выступаў у арэндзе ў «Белшыне», дапамог клубу перамагчы ў Першай лізе. Пазней гуляў таксама за мазырскую «Славію» і «Смаргонь». Улетку 2011 года вярнуўся ў «Віцебск», дзе стаў другім брамнікам пасля Юрыя Васюціна. 27 кастрычніка 2011 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, адгуляўшы ўвесь матч супраць БАТЭ (2:2).

Да восені 2012 года заставаўся ў камандзе, хоць і не выходзіў на поле. Пазней быў вымушаны спыніць кар’еру, каб працаваць па размеркаванні па заканчэнні ВДТУ. У пачатку 2014 года вярнуўся ў «Віцебск» і зноў стаў другім брамнікам. Разам з камандай выйшаў у Вышэйшую лігу, у сезоне 2015 застаўся другім брамнікам, ужо пасля Дзмітрыя Гушчанкі.

У студзені 2016 года прыняў рашэнне аб завяршэнні прафесійнай кар’еры.

У 2021 годзе ў якасці аматара стаў выступаць у Другой лізе за віцебскі «Газавік».

## Дасягненні 
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2009

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Газавік Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Смаргонь
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Бабруйскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. Я. Ларына

**Бабруйскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. Я. Ларына**, колішнія назвы **Бабруйскае мастацкае вучылішча**, **Гарадское прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 15** — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова Рэспублікі Беларусь, адна са старэйшых сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў у сферы культуры.

## Гісторыя 
Гісторыя каледжа пачалася ў 1958 годзе з адкрыцця ў Бабруйску школы столяраў-чырванадрэўшчыкаў. Праз два гады на базе гэтай школы было створана гарадское прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 15. У 1992 годзе навучальная ўстанова была пераўтворана ў «**Вышэйшае прафесійнае вучылішча дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва № 15**» (ВПВДПМ № 15). Навучэнцы набылі магчымасць атрымліваць сярэднюю спецыяльную адукацыю па прафесіях педагагічнага цыклу. Праз восем гадоў адбылося чарговае пераўтварэнне, у выніку якога навучальная ўстанова стала называцца «**Бабруйскі прафесійна-тэхнічны каледж дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва**». У 2001 годзе «Бабруйскі прафесійна-тэхнічны каледж дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва» перайменаваны ва ўстанову адукацыі «**Бабруйскі дзяржаўны прафесійна-тэхнічны мастацкі каледж**». У 2010 УА "Бабруйскі дзяржаўны прафесійна-тэхнічны мастацкі каледж" перайменаваны ва ўстанову адукацыі «Бабруйскі дзяржаўны прафесійна-тэхнічны мастацкі каледж імя А. Я. Ларына».

## Вядомыя выкладчыкі 
* Аркадзь Ларын — дырэктар каледжа (1960—1999)
* Юрый Нікіфараў — беларускі мастак-графік (1966—1977)

## Вядомыя навучэнцы 
* Валянціна Іванькова — беларускі мастак-кераміст
* Уладзімір Канцадайлаў — беларускі мастак
* Фёдар Конюхаў — расійскі падарожнік, пісьменнік, мастак, святар Рускай праваслаўнай царквы. Атрымаў спецыяльнасць рэзчыка-інкрустатара.
* Генадзь Міхайлавіч Піцко (нар. 1970) -- беларускі мастак-жывапісец.


Катэгорыя:Мастацкія вучылішчы Беларусі
Катэгорыя:1958 год у Бабруйску
Kyriale

XI]]

**Kyriale** — гэта літургічная кніга рымскага абраду, у якой сабраныя грыгарыянскія спевы для ардынарыя імшы. Ён утрымлівае васемнаццаць імшаў, кожная з якіх складаецца з Kyrie, Gloria, Sanctus і Agnus Dei; таксама ў кнігу ўваходзяць шэсць Credo і некалькі спеваў на выбар (ad libitum). Гэты зборнік уключаецца ў склад іншых літургічных кніг, такіх як градуал і Liber Usualis, а таксама ён апублікаваны як асобная кніга манахамі Салемскага абацтва.

У Kyriale індывідуальныя спевы ардынарыя згрупіраваныя ў імшальныя наборы, назва якіх паходзіць ад першых словаў тропа, што раней спяваўся на кожную з мелодый Kyrie. Пасля гэтых набораў ідуць індывідуальныя спевы, не згрупіраваныя з іншымі імшамі.

## Змест 
Kyriale складаецца з наступных частак:

* *Asperges me*
* *Vidi aquam*
* Імша I — *Lux et origo* (для Велікоднага перыяду)
* Імша II — *Kyrie fons bonitatis* (для святаў I класу)
* Імша III — *Kyrie Deus sempiterne* (для святаў I класу)
* Імша IV — *Cunctipotens Genitor Deus* (для святаў II класу)
* Імша V — *Kyrie magnae Deus potentiae* (для святаў II класу)
* Імша VI — *Kyrie Rex Genitor* (для святаў II класу)
* Імша VII — *Kyrie Rex splendens* (для святаў II класу)
* Імша VIII — *de Angelis* (для святаў II класу)
* Імша IX — *Cum jubilo* (для святаў Марыі)
* Імша X — *Alme Pater* (для святаў Марыі)
* Імша XI — *Orbis factor* (для нядзеляў звычайнага перыяду)
* Імша XII — *Pater cuncta* (для святаў III класу)
* Імша XIII — *Stelliferi Conditor orbis* (для святаў III класу)
* Імша XIV — *Iesu Redemptor* (для святаў III класу)
* Імша XV — *Dominator Deus* (для ўспамінаў і будняў перыяду Божага Нараджэння)
* Імша XVI — (для будняў звычайнага перыяду)
* Імша XVII — (для нядзеляў Адвэнту і Вялікага посту)
* Імша XVIII — *Deus Genitor alme* (для будняў Адвэнту і Вялікага посту, вігілій, Сухіх дзён і Крыжовых дзён)
* Credo I—VI
* *Cantus ad libitum*:
** Kyrie (I—XI)
** Gloria (I—IV)
** Sanctus (I—III)
** Agnus Dei (I—II)
* *Missa pro defunctis* (імша за памерлых)
* *Toni communes missae* (агульныя імшальныя тоны)
* *Appendix*

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Запісы манахаў кляштара св. Бенедыкта ў Сан-Паулу, Бразілія
* Запісы і ноты спеваў Kyriale
* Kyriale 1961 

Катэгорыя:Літургічныя кнігі
Будапешцкі ўніверсітэт тэхналогіі і эканомікі

**Будапешцкі ўніверсітэт тэхналогіі і эканомікі** (), скарочана БМЕ — найбуйнейшы тэхналагічны ўніверсітэт у Венгрыі і найстарэйшы ўніверсітэт такога профілю ў свеце.

## Гісторыя 
Універсітэт быў заснаваны імператарам Іосіфам II пад назвай Institutum Geometrico-Hydrotechnicum («Інстытут геаметрыі ды гідратэхнікі»).

У 1871 годзе ўніверсітэт быў перайменаваны ў Каралеўскі тэхнічны ўніверсітэт імя Франца Іосіфа.

Прафесарска-выкладчыцкі склад налічвае 1,1 тыс. супрацоўнікаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт універсітэта  

Катэгорыя:Універсітэты Будапешта
Катэгорыя:1782 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Будапешце
Triaenodon obesus

**Triaenodon obesus** — адзіны від роду *Triaenodon* сямейства  атраду . Сустракаюцца ў Індыйскім і Ціхім акіянах, сустракаюцца на глыбіні ад 1 да 330 м. Максімальная зарэгістраваная даўжыня — 213 см. Кончыкі плаўнікоў пафарбаваны ў белы колер. Рацыён у асноўным складаецца з касцістых рыб, галаваногіх і ракападобных. Гэтыя акулы размножваюцца , а эмбрыёны сілкуюцца за кошт плацэнты. У памёце бывае да 6 нованароджаных. Днём яны аддаюць перавагу адпачынку на дне, а ўначы палююць.

Уяўляюць некаторую небяспеку для чалавека, зарэгістраваныя выпадкі нападаў, у асноўным справакаваных людзьмі. З'яўляюцца аб'ектам камерцыйнага рыбнай здабычы. Мяса і пячонка ўжываюць у ежу. Павольны цыкл узнаўлення робіць гэтых рыб уразлівымі да пералову.

## Спасылкі 
* 
* Акула белоперая рифовая (*Triaenodon obesus*)  // Аргус

Катэгорыя:Акулы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1837 годзе
Катэгорыя:Рыбы Інда-Ціхаакіянскай вобласці