Масавае забойства беларусаў Падляшша (1946)

**Масавае забойства беларусаў Падляшша ў 1946 годзе** — акты гвалту ў дачыненні да праваслаўных беларусаў, здзейсненыя бандай былых байцоў польскай Арміі Краёвай на чале з капітанам Рамуальдам Райсам на тэрыторыі Беластоцкага ваяводства ў студзені — лютым 1946 года. У часе рэйда бандай Райса было спалена пяць вёсак і паводле этнічнай прыкметы забіта 79 праваслаўных беларусаў, уключна з малымі дзецьмі, жанчынамі і старымі.

## Перадгісторыя 
Банда Райса складалася з прыкладна 200 чалавек — былых байцоў Арміі Краёвай з Віленшчыны і мясцовых палякаў. Райс адпусціў фурманаў каталіцкага веравызнання, а праваслаўных прымусіў перавозіць яго банду.  У Заляшанах Рамуальд Райс загадаў сабраць усіх людзей на сход у хаце Дзмітрыя Сахарчука. 16-гадовага Пятра Дземянюка, а таксама чырвонаармейца Аляксандра Зелінко вывелі на двор і расстралялі. Дзверы хаты заблакавалі і падпалілі будынак. У людзей атрымалася вызваліцца і выратавацца. Райс загадаў падпаліць усю вёску, і 16 чалавек, уключна з дзецьмі і жанчынамі, або згарэлі ў полымі, або былі застрэленыя на панадворках, калі спрабавалі ратавацца ад агню чалавек з 12 вёсак (Краснае Сяло, Збуч, Чыжы, Вялікія Пасечнікі, Ягаднікі, Лазіца, Махнатае, Заляшаны, Ракавічы, Крывая, Арэшкава, Выганоўская Волька). Месцы пахавання некаторых ахвяр удалося высветліць толькі праз 50 гадоў пасля трагедыі. Пасля падзення камуністычнага рэжыму быў створаны «Камітэт сем’яў забітых фурманаў», было праведзенае перапахаванне рэшткаў ахвяр трагедыі на вайсковых могілках у Бельску Падляскім і пастаўлены помнік з высечанымі на ім імёнамі ахвяраў і іх ката.

Дзеячы беларускай меншасці ў Польшчы ацэньваюць разню 1946 годзе як адну з найважнейшых падзей пасляваеннай гісторыі рэгіёна. Паводле Яна Максімюка, трагедыя *«з’яўляецца той найважнейшай гістарычнай падзеяй, якая застаецца ў свядомасці ўсіх беларусаў Беласточчыны і ў ацэнцы якой яны абсалютна згодныя»*. У 1995 годзе Ваенны суд у Варшаве.
* У 2021 годзе Прэзідэнт Польшчы Анджэй Дуда ўсклаў вянок і маліўся каля ўсталяванага ў Заляшанах помніка пакутнікам падляскім і хэлмскім. У Заляшаны ён прыехаў у кампаніі мітрапаліта Савы.
* У ліпені 2023 г. адбылося адкрыццё помніка у гонар св. Марыя Петручук (адна з ахвяраў нападу на в. Шпакі). Помнік створаны дзякуючы грамадскай ініцыятыве «Наша памяць».

Pomnik Zaleszany.JPG|Помнік ахвярам рэйду банды Райса ў вёсцы Заляшаны
Podlaskie - Bielsk Podlaski - Bielsk Podlaski - Wojska Polskiego - Cmentarz Wojenny 08.JPG|Магіла перапахаваных фурманаў
Cerkiew św. Michała Archanioła w Wólce Wygonowskiej 4.JPG|Памятная шыльда ў царкве Міхаіла Арханёла ў Выганоўскай Вольцы
Pomnik prawosławnych tablice.jpg|Помнік усім праваслаўным жыхарам Падляшша, забітым у часе пасляваеннай збройнай барацьбы. Беласток

## У культуры 
Падзеям 1946 года прысвечаная мастацкая кніга «Акулярнік» вядомай польскай пісьменніцы беларускага паходжання Катажыны Бонды.

## Спасылкі 
* «Попел і памяць»  — успаміны сведак разні, запісаныя Янам Максімюком. Апублікавана 06/05/1990, Тыднёвік беларусаў у Польшчы «Ніва»
* «Я іх бачу»  — рэпартаж Валянціны Лаеўскай, Радыё Рацыя, 2015 г.
* Якая ж то праўда на свеце? 67 гадоў з часу забойстваў беларусаў Падляшша польскімі партызанамі 

Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Канфлікты 1946 года
Катэгорыя:Масавыя забойствы ў Польшчы
Катэгорыя:Беларуска-польскія адносіны