Іван Іванавіч Дубасаў

**Іва́н Іва́навіч Дуба́саў** (; , пасёлак Адзінцова (цяпер горад), Маскоўская губерня, Расійская імперыя — , Масква, РСФСР, СССР) — рускі савецкі мастак і гравёр.

Галоўны мастак Дзяржзнака (1932—1971), заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1959). Распрацоўваў эскізы і арыгіналы многіх савецкіх грашовых знакаў, дзяржаўных узнагарод і паштовых марак на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў. Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны», шэрагам медалёў.

## Біяграфія 
### Дзяцінства і юнацтва 
Іван Іванавіч Дубасаў нарадзіўся ў 1897 годзе ў падмаскоўным пасёлку Адзінцова. Яго бацька, Іван Мітрафанавіч Дубасаў, працаваў памочнікам рэвізора ў Маскоўскай кантрольнай палаце, а ў вольны час стаў падпрацоўваць, малюючы карыкатуры для розных часопісаў. Схільнасці бацькі перадаліся і сыну, які стаў маляваць яшчэ ў дзяцінстве.

У 1908 годзе Іван накіраваўся ў Імператарскае Строганаўскае вучылішча, абраў прафесію эмальера і паспяхова там вучыўся. Сярод яго настаўнікаў былі Станіслаў Уладзіслававіч Наакоўскі і Дзмітрый Анфімавіч Шчарбінаўскі.

У 1913 годзе на конкурсе ілюстрацый да Евангелля, які праводзіўся сярод выхаванцаў вучылішча, Іван, выканаўшы працу ў старажытнарускім стылі, заняў першае месца і быў узнагароджаны Велікоднай граматай.

Нягледзячы на тое, што, па прызнанні самога мастака, вучылішча ён не скончыў, у 1915 годзе яму быў уручаны Дыплом першай ступені і нададзена званне «*вучоны малявальшчык*», якое давала права выкладаць маляванне, чарчэнне і правапіс у гімназіях. Дубасаў ужо вёў перапіску з гімназіяй аднаго з уральскіх гарадоў на прадмет заняцця месца настаўніка чарчэння і малявання, але пачалася Першая сусветная вайна. На думку воінскага начальства, Іван Дубасаў меў добрыя перспектывы, і яму прапанавалі застацца ў тыле, але Іван Іванавіч адмовіўся. У 1916 годзе Іван паступіў добраахвотнікам у 28-ы запасны полк, адкуль у хуткім часе быў камандзіраваны ў школу прапаршчыкаў у Маскву. Восенню таго ж года Дубасава накіравалі ў дзеючую армію на Заходні фронт, дзе ён служыў пешым разведчыкам.

Калі адбылася Кастрычніцкая рэвалюцыя, Іван знаходзіўся на лячэнні ад тыфу ў румынскім горадзе Дарахой. Пазней санітарным цягніком Дубасаў быў адпраўлены ў Расію.

Дубасаў вырашыў прыняць удзел у конкурсе. Ён выканаў два эскізы. На першым намаляваў рабочага-каменячоса, які высякаў на пліце тэкст «*РСФСР 1917—1922*», а на другім мастак выканаў алегорыю — Чалавецтва, якое вітала рэвалюцыю ў выглядзе аголенай чалавечай фігуры, да якой Іван Іванавіч дамаляваў сумку паштальёна.

Сярод членаў журы з вызначальнымі галасамі былі прадстаўнікі Дзяржзнака — Уладзімір Мікалаевіч Адрыянаў, загадчык мастацка-рэпрадукцыйнага аддзела, і Аляксандр Яфімавіч Сухіх, галоўны тэхнік, які ўзначальваў мастацка-графічную частку. Апошні запрасіў Івана на працу ў Дзяржзнак у якасці мастака-гравёра, а потым кампаноўшчыка малюнкаў. 24 жніўня 1922 года Іван Іванавіч Дубасаў стаў працаваць на Другой Маскоўскай фабрыцы загатавання знакаў.

Дзяржзнаку было даручана стварыць герб на аснове праекта Корзуна. Кіраванне працай ажыццяўляў загадчык мастацка-рэпрадукцыйнага аддзела Дзяржзнака Уладзімір Мікалаевіч Адрыянаў. Ён прапанаваў у якасці асноўнай ідэі змясціць у цэнтр эмблемы выяву зямнога шара з накладзеным на яе сярпом і молатам. Дапрацоўкай займаўся Іван Іванавіч Дубасаў. Для таго, каб колькасць варыянтаў лозунга «*Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!*» на розных мовах можна было ў будучыні змяняць, Дубасаў прапанаваў размясціць іх на вітках стужкі, якая абвівала пучкі каласоў. Менавіта гэты малюнак герба СССР быў канчаткова зацверджаны подпісам сакратара ЦВК Авеля Сафронавіча Енукідзэ 22 верасня 1923 года.

У 1925 годзе Іван Іванавіч Дубасаў удзельнічаў у вырабе арыгіналаў дзяржаўных казначэйскіх білетаў: вартасцю ў 3 рублі (аверс і рэверс) і ў 5 рублёў (аверс — мастак Купрыянаў, рэверс — Дубасаў). Дубасавым былі створаны эскізы аверса 50 чырвонцаў, у 1926 годзе — 1 чырвонца, а ўжо ў 1928 і 1932 гадах у абарачэнне паступілі білеты ў 2 і 3 чырвонцы адпаведна, арыгіналы якіх былі цалкам выкананыя Іванам Дубасавым і лётчыка, Албаніі на працягу дзясяткаў гадоў карысталіся грашыма, эскізы для якіх выканаў Іван Дубасаў. Дзейнасць Галоўнага мастака Дзяржзнака ў гады вайны была высока адзначана. У 1945 годзе Іван Іванавіч Дубасаў быў узнагароджаны ордэнам Леніна з фармулёўкай «*За выкананне асабліва важных заданняў урада*» (а іменна — за эскізы грошай для сацыялістычных краін) У колах прафесіяналаў Дзяржзнака Івана Дубасава называлі «*патрыярхам грашовай справы*».

Апошняя праца мастака — эскізы для новага гарадскога герба Адзінцова (1980), дзе прайшлі яго дзяцінства і маладосць.

## Праца ў часопісах 
Іван Дубасаў працаваў не толькі ў справе стварэння грашовых знакаў. Доўгія гады ён супрацоўнічаў з многімі перыядычнымі выданнямі. Так, напрыклад, з 1923 па 1924 гады часопіс «Крестьянка» змясціў некалькі соцень яго малюнкаў, якія ілюстравалі апавяданні розных аўтараў і рубрыку «Весёлые страницы». У 1925 годзе мастак аформіў вокладкі большасці нумароў гэтага часопіса. З ліпеня 1925 года па кастрычнік 1926 года ў часопісе «Лапоть» былі размешчаныя 125 малюнкаў Івана Іванавіча Дубасава. Бывала, што яго малюнкі запаўнялі ўсю плошчу гэтага часопіса. Малюнкі мастака публікаваліся таксама ў такіх часопісах, як «Пионер», «Безбожник», «Работница». Так, яго марка 1924 года была першай у СССР з выявай Уладзіміра Ільіча Леніна; усяго ім было створана больш за 20 марак Ленініяны. У 1931 годзе да сумеснай даследчай палярнай экспедыцыі парахода «Малыгін» і нямецкага дырыжабля «Граф Цэпелін» былі выпушчаныя восем марак аднолькавага малюнка, але рознага наміналу. Гэта серыя стала першым авіяцыйным палярным выпускам і першай, у якой адлюстроўвалася судна ў Арктыцы. Шырокую вядомасць атрымала яго серыя марак, прысвечаная 20-годдзю штурму Перакопа Чырвонай Арміяй (1940).

У 1940-я і 1950-я гады мастак працягваў працу над паштовымі мініяцюрамі, прысвечанымі важным падзеям у краіне, а таксама юбілеям вядомых пісьменнікаў, мастакоў і многіх іншых дзеячаў навукі і культуры, сярод якіх былі:
* Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі (1940 ; 1953 );
* Алішэр Наваі (1942 );
* Аляксандр Сяргеевіч Грыбаедаў (1945 ); 1954 );
* Аляксандр Іванавіч Герцэн (1945 );
* Ілья Ільіч Мечнікаў (1945 );
* Максім Горкі (1946 );
* Мікалай Аляксеевіч Някрасаў (1946 );
* Аляксандр Сцяпанавіч Папоў (1949 ; 1955 );
* Ісак Ільіч Левітан (1950 );
* Віктар Міхайлавіч Васняцоў (1951 );
* Аляксей Сілыч Новікаў-Прыбой (1952 );
* Васіль Дзмітрыевіч Паленаў (1952 );
* Васіль Рыгоравіч Пяроў (1956 );
* Іван Якаўлевіч Франко (1956 );
* Уладзімір Васільевіч Стасаў (1957 ).
Серыя яго марак 1954 года была прысвечана 100-годдзю абароны Севастопаля ў Крымскай вайне 1854—1855 гадоў.

## Гл. таксама 
* Дзяржзнак
* Ленініяна
* Ордэн Леніна

## Літаратура 
* В дни скорби всенародной // Календарь филателиста на 1974 год. — : Связь, 1973. — 21—27 января.
* *Григорьев В.* Казус на гербе СССР  // Петербургский коллекционер. — 2006. — № 3 (38). — С. 11.
* Дубасов // Большой филателистический словарь / Н. И. Владинец, Л. И. Ильичёв, И. Я. Левитас, П. Ф. Мазур, И. Н. Меркулов, И. А. Моросанов, Ю. К. Мякота, С. А. Панасян, Ю. М. Рудников, М. Б. Слуцкий, В. А. Якобс; под общ. ред. Н. И. Владинца и В. А. Якобса. — М.: Радио и связь, 1988. — 320 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-256-00175-2.
* Каталог почтовых марок 1857—1960. Россия, РСФСР, СССР / Под общ. ред. В. Б. Загорского. — : Стандарт-Коллекция, 2004. — 211 с. — ISBN 5-902275-08-3.
* Художник И. Дубасов о себе (публикация Ю. Григорьева) // Филателия СССР. — 1979. — № 11. — С. 52—53.

## Спасылкі 
* 
* «Краткий курс рубля» — статья Марии Игнатовой и Александра Овчаренко от 25 декабря 2003 года на сайте «Правда. Ру»

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Пахаваныя ў Адзінцове
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Мастакі Расіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі марак
Катэгорыя:Гравёры СССР
Катэгорыя:Паштовыя маркі СССР
Катэгорыя:Мастакі банкнот
Катэгорыя:Дзяржзнак
Катэгорыя:Фалерыстыка