open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тэўры

**Тэўры** () — востраў у Японскім моры на захад ад вострава Хакайда. Тэрыторыя - 5,5 км². Насельніцтва (2010 г.) - 366 чал. 

## Геаграфія і прырода
Востраў Тэўры знаходзіцца ў 3,57 км на захад ад суседняга вострава Ягісіры і ў 27,8 км на паўночны захад ад бліжэйшага берага Хакайда. Мае вулканічнае паходжанне. Выцягнуты з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад на 4 км. Найбольшая шырыня - 1,7 км. Паўднёва-ўсходняе ўзбярэжжа спадзістае. На паўднёвым захадзе вылучаюцца стромкія скалы да 184,5 м у вышыню. Даўжыня берагавой лініі - каля 12 км. 

Тэўры знакаміты сваімі птушкамі. На скалах штогод гняздуе каля 1,8 млн марскіх птушак розных відаў. Востраў уваходзіць у склад нацыянальнага парка Шаканбецу - Тэўры - Ягісіры.

## Гісторыя
Востраў Тэўры быў населены ў канцы XVIII ст. рыбакамі з розных кутоў Японіі, якія здабывалі тут селядцоў. У другой палове XX ст. попыт на тлустую рыбу знізіўся, што прывяло да пераезду многіх астравіцян на Хакайда. З 1980-ых гг. развіваецца турызм. У нашы дні Тэўры наведвае каля 20 тысяч турыстаў у год.

## Спасылкі 
* The small Earth, Teuri island
* On Teuri Island

Катэгорыя:Астравы Японіі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Японскага мора
Акусіры

**Акусіры** () — востраў у Японскім моры каля паўднёва-заходняга ўзбярэжжа Хакайда. Тэрыторыя — 142,97 км². Насельніцтва (2009 г.) — 3343 чал.

## Прырода 
Востраў Акусіры знаходзіцца ў 18,9 км на захад ад Хакайда. Даўжыня — 23,8 км. Найбольшая шырыня — 9,2 км. Берагавая лінія — каля 84 км. Мае вулканічнае паходжанне. Найвышэйшы пункт — гара Камуі (584 м).

Клімат умераны вільготны. Сярэднегадавая тэмпература паветра складае прыкладна 9,9 °C — 11 °C.

71,4 % ад усіх зямель на востраве займаюць букавыя лясы, прычым яны сустракаюцца не толькі ў горнай, але і ў прыбярэжнай мясцовасці. 22,5 % тэрыторый пакрыта першароднымі палямі. Лясы і палі насяляюць змеі, кажаны, зайцы, фазаны і інш. Буйных драпежных жывёлін няма.

Палеткі, культурныя насаджэнні і чалавечыя паселішчы — меней за 3,6 % тэрыторый. Маюцца шырокія магчымасці для развіцця геатэрмальнай энергетыкі.

У 1993 г. востраў і яго жыхары моцна пацярпелі ад цунамі.

## Гісторыя 
Востраў Акусіры быў населены ў эпоху дзёмон. Да прыходу японцаў яго асноўнае насельніцтва складалі айны. Назва вострава паходзіць з айнскай мовы і значыць «месца з іншага боку». Японцы з’явіліся толькі ў XVIII ст., прычым асноўны этап перасялення адбыўся ў 1767 г. У 1869 г. была ўтворана адміністрацыйная акруга Акусіры.

## Эканоміка 
Асноўнай галіной эканомікі здаўна з’яўляецца рыбалоўства. Мясцовыя ўлады імкнуцца развіваць сельскі і экалагічны турызм. На востраве дзейнічаюць аэрапорт і марскі порт, звязаны паромнай пераправай з Хакайда.

## Спасылкі 
* Okushiri Island 
* Climate Okushiri Island
* Visualizations of the Okushiri Tsunami 
* Small geothermal plant planned for Okushiri Island in the north of Japan

Катэгорыя:Астравы Японіі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Японскага мора
Мора Змяі

**Мора Змяі** () — месяцавае мора на бачным боку Месяца. Мае ў дыяметры 150 кіламетраў. Размешчана на паўночны ўсход ад мора Крызісаў побач з кратэрам Эймарт. Сфармавана ў Нектарскі перыяд. Як і большасць месяцавых мораў, мора Змяі ўяўляе сабой раўніну, запоўненую застылай базальтавай лавай, з-за чаго выглядае цёмным.
Мора Дажджоў

**Мора Дажджоў** () — месяцавае мора, размешчанае ў паўночна-заходняй частцы бачнага з Зямлі боку Месяца.

## Паходжанне 
Мора Дажджоў было створана ў выніку затаплення лавай вялікага ўдарнага кратэра, які сфармаваўся ў выніку падзення буйнога метэарыта або ядра каметы ў раннеімбрыйскі перыяд (прыкладна 3,85 млрд гадоў таму).

Па меры напаўнення лавай дно кратэра згладжвалася, і ўтварылася адносна роўная паверхня плошчай 829 тыс. км².

У цяперашні час дно мора з'яўляецца не гэтак гладкім, а перасякаецца хвалямі, што, імаверна, сведчыць аб тым, што лава тапіла ўдарную катлавіну не за адзін раз. Па ўсёй бачнасці, Месяц перажыў некалькі ўдараў, якія ішлі адзін за адным. Таксама існуе версія, што лава, якая вызвалілася ў выніку ўдару, запоўніла басейны Акіяна Бур і Мора Аблокаў.

## Спасылкі 
* Описание лунной поверхности
* Лунное Море Дождей
* Научная Сеть — Залив Радуги
Мора Краёвае

**Мора Краёвае** () — месяцавае мора на краі бачнага дыска Месяца.

Мора Краёвае з'яўляецца цэнтрам так званага Краявога Басейна, пароды якога належаць да данектарскага перыяда.

Селенаграфічныя каардынаты аб'екта — , дыяметр складае 420 км

На захадзе ад Мора Краёвага размешчана група цёмных абласцей, якія носяць неафіцыйную назву **Возера Кацінай Усмешкі** ().

## Этымалогія 
Мора Краёвае ўпершыню з'явілася ў каталогу Ю. Франца (:en:Julius Heinrich Franz) «*Die Randlandschaften des Mondes*», выдадзеным у 1913 годзе. Пад № 25a яно было ўключана ў першую афіцыйную наменклатуру аб'ектаў на паверхні Месяца Міжнароднага астранамічнага саюза, выдадзены М. Благг і К. Мюлерам у 1935.

## Спасылкі 
* Мора Краёвае ў THE MOON WIKI
Мора Дастатку

**Мора Дастатку** () — месяцавае мора ва ўсходняй частцы бачнага боку Месяца. Басейн мора сфармаваўся ў данектарскі перыяд і акружаны ўтварэннямі, якія сфармаваліся ў нектарскі перыяд. Мора было затоплена лавай у познеімбрыйскі перыяд; таўшчыня лававага пласта адносна невялікая ў параўнанні з Морам Крызісаў і Морам Спакою. Басейн мора перакрываецца з басейнамі мораў Нектару, Спакою і Крызісаў.

На ўсходнім боку мора размешчаны кратар Лангра. Каля цэнтральнай частцы мора размешчаны кратары Месье A і B.

## Спасылкі 
* Дакладная фатаграфічная карта Мора Дастатку
* Gazetteer of Planetary Nomenclature
* Mare Fecunditatis
Мора Крызісаў

**Мора Крызісаў** () — месяцавае мора, размешчанае на паўночны ўсход ад Мора Спакою, на бачным боку Месяца. Басейн крызісаў утварыўся ад 4,55 да 3,85 млрд гадоў таму. Мора мае дыяметр 418 км, плошчу 137000 км². У яго вельмі плоскае дно, акружанае маршчыністым колцавым хрыбтом. Селенаграфічныя каардынаты аб'екта — .

22 жніўня 1976 савецкім зондам «Луна-24» на Зямлю быў паспяхова дастаўлены ўзор грунту з Мора Крызісаў.

Да паўночны ўсход ад Мора Крызісаў знаходзіцца Мора Змяі. Мора Крызісаў з'яўляецца месцам крушэння ў 1969 годзе касмічнага апарата «Луна-15».
Мора Мары

**Мора Мары** () — мора на адваротным боку Месяца. Размешчана ў паўднёвым паўшар'і ў басейне Мары.

Пароды мора Мары і навакольных кратэраў адносяцца да познеімбрыйскай эпохі (3,8 — 3,2 млрд гадоў), у той час як пароды басейна Мары — да данектарскага перыяду (4,5 — 3,9 млрд гадоў).

Селенаграфічныя каардынаты аб'екта — , дыяметр складае 318 км.

## Назва 
Дадзеная вобласць упершыню выяўлена на здымках адваротнага боку Месяца, атрыманых савецкай аўтаматычнай міжпланетнай станцыяй «Луна-1», вядомай таксама як «Мара». У гонар гэтай станцыі вобласць была названая морам Мары з адпаведнай лацінскай назвай — Mare Desiderii (літар. Мора Жадання). Аднак, на зробленых пазней больш выразных здымках было бачна, што гэта не адзіная нізіна, а сукупнасць з некалькіх кратэраў і роўнага ўчастку, названага Mare Ingenii. У сувязі гэтым Міжнародны астранамічны саюз уключыў у спіс аб'ектаў на паверхні Месяца толькі назва Mare Ingenii, на якое і была перанесена назва Мора Мары. Хоць, лацінская назва «Mare Ingenii» літаральна перакладаецца як «Мора Розуму».

## Спасылкі 
* Мора Мары ў THE MOON WIKI
Петэр Дас

**Петэр Дас** (; , Херой, Нурлан — , Альстахёўг) — нарвежскі . Адзін з першых нарвежскіх паэтаў новага часу.

## Біяграфія 
Сын шатландскага гандляра Пітэра Дундаса, які пасяліўся ў Нарвегіі. Маці Марэн Фальч. Бацька памёр у 1653 годзе, калі Дасу было 6 гадоў, выхоўваўся Дас сваякамі (сястрой маці). Наведваў школу ў Бергене, затым вывучаў тэалогію ў Капенгагене, у 1677 годзе стаў святаром. Пасля некалькіх гадоў, праведзеных у Капенгагене, вярнуўся на радзіму, працаваў хатнім настаўнікам у Вефсне. У 1689 стаў парафіяльным пастарам у Альстахёўгу.

## Творчасць 
Пры жыцці Даса быў апублікаваны адзіны твор — паэма «Den nordske dale-viise» (1683, «Нарвежская песня даліны»), астатнія творы апублікаваны пасмяротна. У паэме «Голас Нурлана» («Nordlands trompet», 1678—1700, выдадзена у 1739) дадзена рэалістычнае апісанне паўночнай Нарвегіі, побыту, абрадаў і заняткаў народа. Аўтар зборніка рэлігійных песень «Bibelski viise-bog» (1711). Творы Даса напісаны простай, жыццёвай мовай, блізкія да фальклору.

## Літаратура 
* «Dass, Petter». Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite.

## Спасылкі
Дафна

**Дафна** ( «лаўр») — у старажытнагрэчаскай міфалогіі німфа. У яе закахаўся Апалон і пераследваў яе, Дафна прасіла дапамогі ў бацькі-рачнога бога Пенея, і той ператварыў яе Лаўравае дрэва. Міф пра Дафну атрымаў адлюстраванне ў паэзіі («Метамарфозы» Авідзія), у жывапісе і скульптуры (Н. Пусэн, Дж. Л. Берніні і інш.)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Німфы
Катэгорыя:Міфы Аркадыі
Дафніс

]]
**Дафніс** (, ад  «лаўр») — у старажытнагрэчаскай міфалогіі сіцылійскі пастух незвычайнай прыгажосці, стваральнік пастушыных песень, якія выконваліся ў суправаджэнні флейты. Сын Гермеса і адной з німф, якая пакінула сына пры нараджэнні. Па адной версіі міфа, Дафніс, аслеплены сваёй каханай за тое, што не стрымаў клятву вернасці, кінуўся са скалы ў мора (ці быў ператвораны ў скалу); па іншай — памёр ад безнадзейнай любові. Міф пра Дафніса выкарыстоўваўся ў антычнай літаратуры (Феакрыт, Вергілій, Лонг) і ў букалічнай паэзіі 17-18 стст.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Сіцылія ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Даурскі хрыбет

**Дау́рскі хрыбет** () — сістэма выцягнутых ў паўночна-ўсходнім напрамку горных масіваў у Цэнтральным Забайкаллі (Чыцінская вобласць, Расія).

Даўжыня хрыбта каля 300 км ад вярхоўяў ракі Джыла (прыток Інгады) да вытокаў ракі Ульдурга (басейн ракі Шылка). Вышыня да 1200—1300 м. Складзены гранітамі і крышталічнымі сланцамі. На схілах — хваёвы і лістоўнічныя лясы.
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горныя хрыбты Забайкальскага края
Дахран

**Дахран** — горад на ўсходзе Саудаўскай Аравіі ў правінцыі Эш-Шаркія, недалёка ад Персідскага заліва (8 кіламетраў). У Дахране жывуць каля 11300 чалавек, з іх 6 200 амерыканцаў (у асноўным працоўныя і ваенныя). Усяго ў акрузе Дахран пражываюць да 97 446 чалавек (2004).

Горад злучаны шашой з партамі Эль-Хубар, Дамам, Рос-Танура, Эль-Джубайль, а таксама з дзяржавамі Кувейт і Ірак. Дахран з’яўляецца цэнтрам нафтараспрацовак. У горадзе размешчаны міжнародны аэрапорт, а таксама ваенная і паветраная база ЗША. Адной з адукацыйных устаноў з’яўляецца Нафтавы інстытут. У горадзе размешчана штаб-кватэра найбуйнейшай у свеце нафтавай кампаніі Saudi Aramco.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Саудаўскай Аравіі
Дацыншань

**Дацыншань** — горны хрыбет у сістэме Іньшань, у аўтаномнай вобласці Унутраная Манголія ў Кітаі. Працягласць хрыбта складае 260 км, максімальная вышыня — 2187 м. Хрыбет складзены гнейсамі, пясчанікамі і базальтамі. Паўднёвы схіл спускаецца да даліны ракі Хуанхэ, — круты, моцна раздзелены; паўночны — спадзісты. Расліннасць пераважна стэпавая. Насельніцтва займаецца жывёлагадоўляй.

Катэгорыя:Горныя хрыбты Кітая
Катэгорыя:Унутраная Манголія
Дахлак

thumb|right|300px|Спадарожнікавы здымак архіпелага

**Дахла́к** — архіпелаг у паўднёва-заходняй частцы Чырвонага мора, аддзелены ад берага Афрыкі пралівам Масауа. Уваходзіць у склад Эрытрэі.

Архіпелаг складаецца з 2 вялікіх (Дахлак-Кебір, каля 750 км² і Нора, каля 130 км²) астравоў і больш за 120 дробных, большай часткай незаселеных. Астравы невысокія, акружаны каралавымі рыфамі. Клімат сухі трапічны. Пальмавыя гаі. У перыяд дажджоў на астравах з'яўляецца травяністая расліннасць. Лоўля чарапах, акул, здабыча жэмчугу і перламутру. Галоўны горад і порт — Нокра (на востраве Дахлак).

## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 462. — 672 с. с илл.
* 
*  — С. 69.

## Спасылкі 
* Інфармацыя і фота архіпелага Ханса Мебрата 

Катэгорыя:Астравы Эрытрэі
Катэгорыя:Астравы Чырвонага мора
Дахлак
International Music Score Library Project

**International Music Score Library Project** (**IMSLP**, **Міжнародны праект бібліятэкі музычных партытур**) — вікі-праект, які ставіць сваёй мэтай стварыць музычную бібліятэку, якая будзе змяшчаць усе свабодныя (паводле заканадаўства Канады) партытуры, што перайшлі ў грамадскі здабытак як па даўнасці часу, так і добраахвотна перададзеныя кампазітарамі, якія жадаюць падзяліцца імі са светам.

Праект існуе з 16 лютага 2006 года, быў часова закрыты ў лістападзе 2007 года з-за праблем з аўтарскім правам і зноў адкрыты 30 чэрвеня 2008 года. У бібліятэцы знаходзяцца больш за 49&nbsp;000 кампазіцый (160&nbsp;000 партытур) больш чым 7000 кампазітараў (на 13 лютага 2012 года).

## Аналагі 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Электронныя бібліятэкі
Катэгорыя:Вікі-праекты
Катэгорыя:Музычныя сеткавыя рэсурсы
Катэгорыя:Музыка ў грамадскім набытку
Дацыт

**Дацыт** — высокасілікатная магматычная вулканічная парода. Па сваім складзе займае прамежкавае становішча паміж андэзітам і рыялітам. Аналагічна андэзіту, складаецца, у асноўным, з плагіяклазавых палявых шпатаў з біятытам, амфіболам і піраксенам (аўгіт і/або энстатыт). Мае тэкстуру ад схаваназярністай да парфірытавай з украпінамі кварца.

Многія апрацаваныя амфіболавыя і біятытавыя дацыты маюць шэры або бледна-карычневы колер з белымі украпінамі палявога шпата і чорнымі крышталямі біятыта і амфмбола. Іншыя дацыты, асабліва аўгітавыя і энстатытавыя, афарбаваныя больш цёмна.

Пароды дадзенай групы сустракаюцца ў Румыніі, Альмерыі (Іспанія), Аргайле і іншых частках Шатландыі, у Лестэршыры, Новай Зеландыі, у Андах, на Мартыніцы, у Невадзе і іншых раёнах заходняй Паўночнай Амерыкі, у Грэцыі. Часта асацыююцца з андэзітамі і трахітамі, утвараюць лававыя патокі і дайкі, а часам — масіўныя інтрузіі ў цэнтры вулкана.
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Магматычныя горныя пароды
Дарэм (значэнні)

**Дарэм** — тапонім.

* Горад Дарэм
* Дарэм (Нью-Гэмпшыр)
* Горад Дарэм, Паўночная Караліна
* Графства Дарэм
Арма (раён)

**Арма** () — раён у графстве Арма.

У 2011 годзе планавалася аб'яднаць раён з раёнамі Банбрыдж і Крэйгаван, аднак у чэрвені 2010 года Кабінет міністраў Паўночнай Ірландыі паведаміў, што не можа пагадзіцца з рэформай мясцовага самакіравання і існая сістэма раёнаў застанецца ранейшай у бліжэйшай будучыні.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Раёны Паўночнай Ірландыі
Дваццаць адно патрабаванне

**Дваццаць адно патрабаванне** — патрабаванні, якія прад'явіла Японія  Кітаю 18 студзеня 1915 года ў мэтах ўстанаўлення эканамічнага і палітычнага кантролю Японіі ў Кітаі. Складаліся з 5 груп. 1 -я група патрабавала ад Кітая даць згоду на ўсе ўмовы, пра якія Японія ў будучыні на мірнай канферэнцыі дамовіцца з Германіяй па пытанні аб германскай "арандаванай" тэрыторыі ў Шаньдуне, захопленай японцамі ў 1914 годзе. 2 - я група ўтрымоўвала патрабаванні падаўжэння тэрміну "арэнды" Люйшунь (Порт- Артура), Даляня  і паўднёва-маньчжурскай чыгункі да 99 гадоў. 3-я група прадугледжвала ператварэнне Ханьепінскага металургічнага камбіната ў сумеснае япона-кітайскае прадпрыемства. 4-я група патрабавала ад Кітая ўзяцць на сябе абавязацельствы не даваць якой-небудзь трэцяй дзяржаве гавані, бухты або астравы. 5-я група ўтрымоўвала патрабаванні Японіі аб запрашэнні Кітаем японскіх дарадцаў, адзінай япона-кітайскай паліцыі ў найважнейшых гарадах і г.д. Пасля ультыматуму Японіі (у траўні 1915) патрабаванні , за выключэннем агульнапалітычных пунктаў 5-й групы, ад якіх Японія з прычыны процідзеяння іншых дзяржаў часова адмовілася, былі прынятыя ўрадам Юань Шыкая.

Катэгорыя:Япона-кітайскія адносіны
Катэгорыя:Перыяд Тайсё
Катэгорыя:Гісторыя Кітая
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Кітая
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013

**Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013** (23-і чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Другой лізе) — трэці па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай і Першай ліг) па футболе сярод беларускіх каманд 2013-га года.

У турніры прымалі ўдзел 13 каманд, якія разыгрывалі дзве пуцёўкі ў Першую лігу.
 
З самага пачатку турніру ўпэўненае лідарства захапіў клуб «Гомельчыгунтранс», які за 7 тураў да канца чэмпіянату забяспечыў выхад у дывізіён вышэй. За другое месца разгарнулася барацьба паміж мастоўскім «Нёманам» і мінскай «Зоркай-БДУ». Цягам першага круга на другім месцы ішлі мастаўчане, але шэраг няўдалых матчаў «Нёмана» у сярэдзіне другога круга дазволіў «Зорцы-БДУ» перагнаць канкурэнтаў. Але «Нёман» не здаваўся і атрымаў у канцы турніру 6 перамог запар (у тым ліку над «Гомельчыгунтрансам» 4:1 у 24-м туры — адзінае паражэнне гомельскага клуба). «Зорка-БДУ» ж у перадапошнім туры прайграла «Оршы» (0:1) і саступіла другі радок мастаўчанам, якія занялі другое месца і атрымалі пуцёўку ў Першую лігу.

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
### Клубы, якія выйшлі ў Першую лігу з Другой лігі 
* ФК «Смалявічы-СТІ»
* ФК «Белтрансгаз» (Слонім)
* ФК «Іслач» (Мінскі раён)

### Клубы, якія выбылі з Першай лігі ў Другую лігу 
* ФК «Рудзенск»

### Клубы, якія спынілі выступленні ў Другой лізе 
* ФК «Белкард» (Гродна)
* ФК «Дняпро-2» (Магілёў)
* ФК «Дынама-2» (Мінск)
* ФК «Камунальнік» (Слонім)
* ФК «Мёры»
* ФК «Рудзенск»

### Новыя клубы, якія заявіліся ў Другую лігу 
* ФК АЛФ-2007 (Мінск)
* ФК «Кобрын»
* ФК «Партызан-МТЗ» (Мінск)

### Іншыя змены 
* ФК «Мінск-2» атрымаў месца ў Першай лізе дзякуючы спыненню існавання гомельскага ДБК
* ФК «Забудова» (Маладзечна) быў перайменаваны ў ФК «Маладзечна-2013»

## Клубы-ўдзельнікі 

### Прадстаўніцтва па рэгіёнах 
У турніры прымалі ўдзел клубы з усіх абласцей краіны.

## Турнірная табліца 
## Вынікі матчаў 
Заўвагі. **1**. Пры роўнай колькасці ачкоў «Орша» змешчана ў турнірнай табліцы вышэй за «Кобрын», а «Маладзечна-2013» вышэй за «Партызан-МТЗ» дзякуючы перавазе ў асабістых сустрэчах. **2**. У матчы «Партызан-МТЗ» — «Жлобін» гаспадарам залічана тэхнічнае паражэнне (0:3). **3**. У радках паказаны вынікі хатніх матчаў камандаў, у слупках — гасцявых.

Крыніца: football.by

## Спасылкі 
* 
* 
* 

2013
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2013 годзе
Катэгорыя:2013 год у футболе
Даўнінг-стрыт

**Даўнінг-стрыт** (Downing Street) — вуліца ў Вестмінстэры, побач з Уайтхолам, у некалькіх хвілінах хады ад будынка парламента, недалёка ад Букінгемскага палаца. Вуліца вядомая тым, што на ёй ужо больш за 200 гадоў размяшчаюцца рэзідэнцыі найважнейшых фігур ўрада. У доме № 10 па Даўнінг-стрыт знаходзіцца афіцыйная рэзідэнцыя прэм'ер-міністра Вялікабрытаніі. Названа ў гонар Джорджа Даўнінга, які быў на ваеннай і дыпламатычнай службе ў Олівера Кромвеля.
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вэстмінстэр
Катэгорыя:Вуліцы Лондана
Катэгорыя:Вуліцы паводле алфавіта
Законы Дванаццаці табліц

**Законы Дванаццаці табліц** — збор законаў Старажытнага Рыма, створаны, згодна з традыцыяй, абранымі калегіямі дэцэмвыраў у 451-450 да н.э. Уяўляў сабой запіс звычайнага права рымскай абшчыны. Назва *Законы Дванаццаці табліц* звязана з тым, што яны былі запісаныя на 12 дошках, выстаўленых на гарадской плошчы. Тэкст законаў Дванаццаці табліц не захаваўся і рэканструюецца на аснове згадак і спасылак, якія ўтрымліваліся ў творах рымскіх пісьменнікаў і юрыстаў (Цыцэрона, Гая і інш.). Законы Дванаццаці табліц утрымлівалі пастановы, якія адносіліся да судаводства, крымінальнага і грамадзянскага права. Судовы працэс па маёмасных спрэчках адрозніваўся разнастайнасцю формаў, падзелам кампетэнцыі паміж магістратам-прэторам і суддзёй - прыватнай асобай, прызначанай для канчатковага рашэння спрэчнага выпадку. Для маёмасных адносін характэрна шырокае распаўсюджванне прыватнай уласнасці, уключаючы зямельную, а таксама разнастайнасць відаў здзелак, якія складаліся на аснове вольнай дамовы паміж бакамі (куплі-продажу, мены , пазыкі і інш.). Нормы сямейнага права грунтаваліся на безумоўным панаванні кіраўніка сям'і - *paterfamilias*.

Катэгорыя:Зборнікі рымскага права
Ідзу

**І́дзу** () — архіпелаг у Ціхім акіяне, на поўдзень ад усходняга ўзбярэжжа вострава Хонсю. Уваходзіць у склад Японіі. Агульная плошча — 301,39 км². Насельніцтва (2007 г.) — 24960 чал.

## Геаграфія і прырода 
міні|злева|Карта
У Японіі Ідзу прынята называць сям’ю астравамі. На самой справе, налічваецца 12 астравоў, акрамя таго ёсць водмелі і скалы. 9 астравоў населены.

Ланцуг астравоў Ідзу выцягнуты ад Такійскага заліва на поўдзень на 267,5 км. Усе яны маюць вулканічнае паходжанне. Налічваецца 17 падводных і наземных вулканаў. Некаторыя з іх актыўныя. Тут здараюцца частыя моцныя землятрусы і выкіду атрутных вулканічных газаў.

Клімат субтрапічны вільготны, знаходзіцца пад уплывам цёплай марской плыні Курасіа. Сярэдняя тэмпература жніўня — ад +26,3 °C да +26,9 °C. Сярэдняя тэмпература студзеня — ад +6,3 °C да +8,8 °C. Улетку з-за сутыкнення цёплых вільготных пластоў паветра з поўдню з халодным паветрам з поўначы фарміруюцца разбуральныя тайфуны.

На многіх астравах захаваліся першародныя лясы. Наземная фаўна не багатая, буйныя жывёлы адсутнічаюць. Акіянічныя воды вакол Ідзу насяляюць кіты, дэльфіны, марскія чарапахі і г. д.

## Гісторыя 
Астравы Ідзу былі населены ўжо ў каменным веку. На большасці астравоў знойдзены рэшткі керамікі і прылад працы эпохі дзёмон. У эпоху яёй яны з’яўляліся важнымі рытуальнымі цэнтрамі японскіх мараплаўцаў. Адсюль вывозілі чарапахавыя панцыры, якія выкарыстоўвалі для варажбы.

У склад японскай дзяржавы Ідзу ўвайшлі ў другой палове 1 тысячагоддзя н. э. На працягу сярэднявечча і да канца XIX ст. астравы кантраляваліся рознымі феадаламі. Сюды высылаліся палітычныя выгнаннікі.

У 1868 г. астравы былі далучаны да дзяржаўных тэрыторый, створана мясцовая дзяржаўная адміністрацыя на востраве Ідзу-Осіма. У 1878 г. Ідзу былі ўключаны ў склад префектуры Токіа. У 1943—1946 гг. знаходзіліся пад непасрэдным ваенным камандаваннем, хаця ніякіх ваенных дзеянняў на астравах не вялося. У пасляваенны перыяд Ідзу стала прыцягвалі да сябе ўвагу з-за моцных землятрусаў, вывяржэнняў і тайфунаў, з-за якіх прыходзілася эвакуіраваць мясцовае насельніцтва.

У наш час, асноўныя галіны эканомікі — рыбалоўства і турызм.

## Цікавыя факты 
* Астравы Ідзу знакаміты паэзіяй, прысвечанай выгнаннікам.
* У знакамітым японскім фільме «Гадзіла» (1984 г.), Гадзіла гіне падчас штучнага вывяржэння вулкана на востраве Ідзу-Осіма.

## Спасылкі 
* Izu Shichito Islands
* GAS MASK TOURISM ON THE IZU ISLANDS
* Volcanoes of Izu Islands
* NAOTAKE HASHIGUCHI, The Izu Islands: Their Role in the Historical Development of Ancient Japan
* 伊豆七島の気候
* 伊豆諸島

Ідзу
Ідзу
Ідзу
Ідзу-Осіма

**І́дзу-О́сіма** (), або **О́сіма** (, літаральна «вялікі») — найбуйнейшы востраў архіпелага Ідзу. Уваходзіць у склад Японіі. Тэрыторыя — 91,05 км². Насельніцтва (2015 г.) — 8 179 чал.

## Геаграфія 
міні|злева|Карта
Востраў Ідзу-Осіма знаходзіцца ў 22,6 км ад вострава Хонсю, у 104 км на паўднёвы захад ад цэнтра Токіа. Даўжыня — 15 км, найбольшая шырыня — 9,22 км.

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Вулкан Ідзу-Осіма займае цэнтральную частку сушы. Яго вяршыня, гара Міхара, дасягае 764 м у вышыню. Для вулкана характэрны частыя вывяржэнні — прыкладна кожныя 2 — 3 гады. Першае вядомае вывяржэнне зафіксавана ў пісьмовых крыніцах пад VII ст. н. э. Востраў складзены пераважна базальтамі. Тут шмат маляўнічых скал. У раёне вулкана маюцца гарачыя крыніцы. Заходні і паўночны берагі спадзістыя, з пясчанымі пляжамі.

Клімат вільготны субтрапічны. У лютым сярэдняя тэмпература не апускаецца ніжэй за +3,1 °C, а ў жніўні не паднімаецца вышэй за +27,6 °C. Сярэднегадавая норма ападкаў — 2831 мм. У летні сезон часцяком здараюцца разбуральныя тайфуны.

## Прырода 
Востраў знакаміты сваімі кветкамі, якія сустракаюцца нават у зімовы сезон. Асабліва астравіцяне ганарацца чырвонымі камеліямі. Захаваліся першародныя лясы, дзе можна сустрэць ядавітых змей. На скалах гняздуюць птушкі.

## Гісторыя 
Востраў Ідзу-Осіма быў населены ў каменным веку. Археолагамі былі выяўлены рэшткі керамікі перыяду дзёмон. З ранняга сярэднявечча на востраве сяліліся выгнаннікі і прыхільнікі будысцкай містычнай секты *сюгендо*.

З канца XIX ст. развіваюцца прамысловае рыбалоўства і турызм.

У 1933 г. японскія газеты паведамілі пра тое, што на гары Міхара, якую мясцовыя жыхары шануюць як бога агню, скончыла самазабойствам дзяўчына. Гэта прывяло да таго, што сярод схільных да суіцыду з’явіўся звычай прыязджаць для самагубства на Ідзу-Осіма. Пік «паломніцтваў» самазабойцаў выпаў на 1936 г. Усяго да канца II Сусветнай вайны на гары Міхара скончыла самагубствам каля 3 тысяч чалавек.

## Інфраструктура 
З афіцыйнага пункту гледжання востраў Ідзу-Осіма складае адзіны муніцыпалітэт, хаця на яго тэрыторыі існуе некалькі населеных пунктаў. Порт знаходзіцца ў паселішчы Акада. Адміністрацыйны цэнтр — у паселішчы Матамачы. Асноўныя галіны эканомікі — рыбалоўства і турызм. Наведвальнікаў прыцягваюць мясцовая маляўнічая прырода, а таксама натуральныя гарачыя бані. На востраве працуе музей вулканаў.

## Спасылкі 
* 
* Izu Oshima Island
* Izu Oshima: The volcanic island that time and Tokyo forgot
* Oshima 
* Oshima volcano
* NAOTAKE HASHIGUCHI, The Izu Islands: Their Role in the Historical Development of Ancient Japan
* Hiroko Yoda, Spooky Izu: Tales of sorcerers and suicide on Izu Oshima

Катэгорыя:Астравы Японіі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Джэрсі-Сіці

**Джэрсі-Сіці** () — другі па колькасці насельніцтва горад штата Нью-Джэрсі, ЗША. Насельніцтва — 242 389 чалавек па стане на 2007 год.

## Гісторыя 
Першыя еўрапейцы высадзіліся на месцы цяперашняга горада ў 1609 годзе. Гэта была экспедыцыя англійскага мараплаўца Генры Хадсана. Датай заснавання горада лічыцца 22 лістапада 1630 года.

## Геаграфія 
Размешчаны ў паўночнай частцы штата на заходнім беразе ракі Гудзон. Уваходзіць у склад Нью-Ёркскай агламерацыі.

## Эканоміка 
Электратэхнічная, хімічная і харчовая прамысловасць.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* 

Катэгорыя:Гарады Нью-Джэрсі
Дзвініца

**Дзвініца** — рака ў Валагодскай вобласці Расіі, левы прыток Сухоны, належыць басейну Паўночнай Дзвіны.

Даўжыня — 174 км, плошча басейна — 2400 км². Найбуйнейшыя прытокі: Шорэга, Вотча, Корбанка (левыя). Дзвініца пачынаецца з Вялікіх балотаў, размешчаных на паўднёвы ўсход ад Хароўска. У вярхоўях цячэ на паўднёвы ўсход па маланаселенай мясцовасці ўздоўж паўднёвага схілу Хароўскай грады. Упадае ў Сухону каля пасёлка Дзвініца. Рэчышча на гэтым участку звілістае, берагі лясістыя.

## Спасылкі 
* Вологодская энциклопедия — Вологда: ВГПК, изд-во «Русь», 2006. — С. 199. — 608 с, илл. — ISBN 5-87822-305-8

Катэгорыя:Рэкі Валагодскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Паўночнай Дзвіны
Дзвінская губа

**Дзвінская губа, Дзвінскі заліў** — адзін з чатырох найбуйнейшых заліваў Белага мора, разам з Мезенскай губой, Анежскай губой і Кандалакшскім залівам. Размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы Белага мора, на тэрыторыі Архангельскай вобласці Расіі.

Даўжыня 93 км, шырыня каля ўваходу 130 км. З вялікіх рэк у заліў ўпадае Паўночная Дзвіна, а таксама сярэднія і малыя рэкі: Солза, Сярта, Ярэньга, Чукча, Сюзьма, Вялікая Рэжма, Ненокса, Мудзьюга і іншыя. Глыбіня 15—22 м, максімальная ў паўночна-заходняй частцы — 120 м. Прылівы вышынёй да 1,4 м, паўсутачныя. У летні час вада ў заліве выграваецца да +12 °С, гэта найбольш цёплая частка Белага мора, у зімовы час заліў замярзае.

На ўзбярэжжы Дзвінскай губы гарады Архангельск і Северадзвінск.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Залівы Белага мора
Катэгорыя:Залівы Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Архангельскай вобласці
Мязенская губа

**Мязе́нская губа** — адзін з чатырох найбуйнейшых заліваў Белага мора, разам з Дзвінскай губой, Анежскай губой і Кандалакшскім залівам.

Мязенская губа, якая ляжыць на поўдзень ад паўвострава Канін, — самая ўсходняя з іх. Размешчана ў Архангельскай вобласці і Ненецкай аўтаномнай акрузе на паўночным захадзе Расіі.

Даўжыня 105 км, шырыня 97 км, глыбіня 5—25 м; плошча акваторыі складае 6630 км². Пры ўваходзе ў Мязенскую губу знаходзіцца востраў Маржовец. Упадаюць дзве асноўныя ракі — Кулой і Мязень. Прылівы да 10 м.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Залівы Белага мора
Катэгорыя:Залівы Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Архангельскай вобласці
Макс Дворжак

**Макс Дворжак** (; , Раўдніц, Багемія, Аўстра-Венгрыя — , замак Грусбах (Грушавані) каля , Чэхаславакія) — аўстрыйскі гісторык мастацтва, чэх па паходжанні.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Празе і Вене. З 1902 года выкладаў, з 1909 г. прафесар у Венскім універсітэце. Член венскай Акадэміі навук.

Прадстаўнік Венскай школы мастацтвазнаўства. Працы яго прысвечаны пераважна мастацтву сярэднявечча, Адраджэння, барока. Прасочвае і абгрунтоўвае залежнасць мастацтва ад духоўнага жыцця эпохі, яе філасофіі, эстэтыкі, тэалагічных поглядаў.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў раёне Літамержыцы
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Аўстрыі
Кандалакшскі заліў

**Кандалакшскі заліў, Кандалакшская губа** () — адзін з чатырох найбуйнейшых заліваў Белага мора, разам з Дзвінскай губой, Анежскай губой і Мязенскай губой. Размешчаны ў Мурманскай вобласці і Рэспубліцы Карэлія на паўночным захадзе Расіі. Абмывае паўднёвы бераг Кольскага паўвострава.

Даўжыня заліва 185 км, шырыня да 67 км. Глыбіня ў заходняй частцы да 4 м, ва ўсходняй — да 350 м. У заліў упадаюць рэкі Ніва і Коўда. Каля берагоў парты Кандалакша, Коўда, Умба.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Тапаграфічная карта

Катэгорыя:Залівы Белага мора
Катэгорыя:Залівы Мурманскай вобласці
Катэгорыя:Залівы Карэліі
Анежская губа

|
**Ане́жская губа** (**Анежскі заліў**) — заліў Белага мора, размешчаны на паўднёвым захадзе ад Архангельска (Расія).
Даўжыня 185 км, шырыня 50—100 км, глыбіня да 36 м (у сярэднім 16 м), выцягнуты з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Упадаюць рэкі: Анега, Кем, Керэт і інш. Вышыня прыліваў да 2,72 м, пакрыты лёдам на працягу 185 дзён у годзе. Шмат астравоў, большасць з іх бязлесныя, пакрытыя тундрай з карлікавай бярозай. Самы буйны і вядомы архіпелаг заліва — Салавецкія астравы, дзе размешчаны Салавецкі манастыр. На востраве Кій недалёка ад вусця Анегі размешчаны Анежскі Хросны манастыр. Іншыя буйныя астравы — Мягостраў, Кандостраў, Хедостраў. Заліў звязаны Беламорска-Балтыйскім каналам з Балтыйскім морам.

На ўзбярэжжы гарады і парты: Анега, Кем, Беламорск.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Залівы Расіі
Катэгорыя:Залівы Паўночнага Ледавітага акіяна
Двур-Кралавэ-над-Лабэм

**Двур-Кралавэ-над-Лабэм** (  (літаральны пераклад — *двор каралевы на Лабе*), ) — горад у Чэхіі, у Кралавеградзецкім краі, на рацэ Эльба.

Насельніцтва 16,1 тыс. чал. (2004). Плошча 35,8 км².

Развіты тэкстыльная (баваўняна-папяровая) прамысловасць і машынабудаванне.

Горад упершыню згадваецца ў 1270 годзе. З’яўляўся валоданнем багемскім каралеў. У Двур-Кралавэ знаходзіцца адзін з найбуйнейшых у Еўропе заапаркаў (адкрыты 9 мая 1946 года; 290 відаў жывёл на 2004 год).

## Вядомыя носьбіты і жыхары 
* Ота Гутфройнд, чэшскі скульптар

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Кралавеградзецкага края
Катэгорыя:Гарады на Эльбе
Кнуд VI (кароль Даніі)

**Кнуд VI** (,  — ) — кароль Даніі з 1182 года, суправіцель свайго бацькі Вальдэмара I з 1170.

## Біяграфія 
Старэйшы сын Вальдэмара I і Сафіі Валадараўны. Па час яго праўлення Данія распаўсюдзіла свой уплыў на тэрыторыі Свяшчэннай Рымскай імперыі ўздоўж паўднёвага берага Балтыйскага мора (Памеранія, Мекленбург, Гольштэйн). Роля Кнуда ў пашырэнні тэрыторыі Даніі была менш значная ў параўнанні з дзейнасцю яго брата Вальдэмара, герцага Гольштэйна (пасля дацкі кароль Вальдэмар II), і дацкага архібіскупа Абсалона.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Каралі дацкія
Катэгорыя:Эстрыдсены
Дэ-Ар

**Дэ-Ар** — горад у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы, у Паўночна-Капскай правінцыі. Насельніцтва  (2010). Буйны чыгуначны вузел. Чыгуначныя майстэрні. Цэнтр жывёлагадоўчага раёна.

## Гісторыя 
Першапачаткова на месцы горада была ферма «Дэ-Ар» (у перакладзе азначае «артэрыя»), на ёй займаліся здабычай падземных вод. З-за яе цэнтральнага размяшчэння ў 1881 годзе ўрад выкупіў ферму і пабудаваў першую чыгунку з Кейптаўна ў Кімберлі.

Катэгорыя:Гарады ПАР
Дэаэратар

**Дэаэратар** — прылада для дэаэрацыі вадкасці (вады),  для выдалення з яе раствораных газаў. Дэаэратар усталёўваюць на цеплавых электрастанцыях для дэаэрацыі вады, якая падаецца ў парагенератары, і падсілкавальнай вады, якая падаецца ў цеплавую сетку. Пры адсутнасці дэаэрацыі раствораныя ў вадзе каразійна-актыўныя газы (кісларод і свабодны вуглякіслы газ), вылучаючыся ў парагенератары або цеплавой сетцы, выклікаюць карозію металу. Па прынцыпе дзеяння адрозніваюць дэаэратары тэрмічныя, дэсарбцыённыя, хімічныя і інш.

Катэгорыя:Цеплатэхніка
Дэбед

**Дэбед** (, , ) — рака ў Арменіі і Грузіі, правы прыток р. Храмі, якая ўпадае ў р. Кура. Даўжыня 176 км, плошча басейна 4080 км². Сярэдні гадавы расход вады ў вусці 30 м³/сек.

Катэгорыя:Рэкі Арменіі
Катэгорыя:Рэкі Грузіі
Дварцовая плошча (Санкт-Пецярбург)

**Дварцовая плошча** (, з 1918 да 1944 *плошча Урыцкага*) — галоўная плошча Санкт-Пецярбурга, асноўнае звяно ў сістэме ансамбляў цэнтра горада. Архітэктурны ансамбль плошчы ўзнік у другой палове XVIII — першай палове XIX стагоддзя.

Плошчу ўтвараюць : Зімні палац, Будынак штаба гвардзейскага корпуса, Будынак Галоўнага штаба з Трыўмфальнай аркай, Аляксандраўская калона. Яе памеры складаюць каля 5 га (па іншых звестках — 8 га; для параўнання — Чырвоная плошча ў Маскве мае плошчу 2,3 га). У складзе гістарычнай забудовы цэнтра Санкт-Пецярбурга плошча ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны.

## Гісторыя назвы 
Першапачатковая назва *Адміралцейскі луг* (уключаў таксама тэрыторыю сучаснага ) вядома з 1736 года. Дадзена па Адміралцейскай верфі. Найменне існавала да 1772 года.

Найменне *Палацавая плошча* вядома з 1766 года. Дадзена па размешчаным побач Зімняму палацу, паўднёвы фасад якога выходзіць на плошчу. У кастрычніку 1918 года плошча была перайменаваная ў *плошчу Урыцкага* (у гонар , аднаго з арганізатараў штурму Зімняга палаца ў 1917 годзе, старшыні Петраградскай ЧК, забітага 30 жніўня 1918 года пры ўваходзе ў будынак Галоўнага штаба). 13 студзеня 1944 года выйшла пастанова аб вяртанні 20 гістарычных найменняў, у тым ліку і *Дварцовай плошчы*.

## Гісторыя 
Пачатак фармаванню плошчы паклала будаўніцтва Зімняга палаца (1754-62, архітэктар Б. Ф. Растрэлі). У канцы 18 ст. паўднёвы бок плошчы быў рэканструяваны па праекце Ю. М. Фельтэна, які вызначыў яе дугападобную форму, канчаткова замацаваную будаўніцтвам грандыёзнага ампірнага будынка Галоўнага штаба (1819-29, архітэктар К. І. Росі), з двайной трыўмфальнай аркай, увянчанай манументальнай калясніцай. Арка Галоўнага штаба разам з Аляксандраўскай калонай у цэнтры плошчы надалі ёй ўрачысты, трыўмфальны характар. З усхода плошча абмежавана будынкам штаба гвардзейскага корпуса (1837-43, архітэктар А. П. Брулоў), а з захада раскрытая ў бок былой Адміралцейскай плошчы, уключаючыся ў адзіную анфіладу плошчаў цэнтра горада.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карл Росі
Катэгорыя:Эрмітаж
Катэгорыя:Мастацкія музеі і галерэі
Храмі

**Храмі** (, ) — рака ва ўсходняй частцы Грузіі і часткова заходняй частцы Азербайджана, правы прыток Куры. Асноўныя прытокі — Дэбед, Кледэісіцкалі, Акалафісцкалі, Торнэ. На рацэ размешчаны Храмскі каскад ГЭС, які ўтварае Цалкскае вадасховішча і ўключае ў сябе 2 гідраэлектрастанцыі. Даўжыня ракі 201 км, плошча басейна 8340 км², вышыня над узроўнем мора вытока — 2422 м, сярэдні расход вады — 51,7 м³/с, максімальны выдатак вады — 1260 м³/с.

Катэгорыя:Рэкі Азербайджана
Катэгорыя:Рэкі Грузіі
Нірвана

**Нірвана** (, згасанне) — цэнтральнае паняцце будызму, бон і джайнізму, якое азначае вышэйшы стан, канчатковую мэту чалавечых памкненняў.

У стане нірваны чалавек дасягае поўнага вызвалення ад шэрагу перараджэнняў, абсалютнага спакою, унутранай прасветленасці, адасобленасці ад знешняга свету, адсутнасці ўсякіх жаданняў. Выявы Буды (настаўніка, акружанага сваімі вучнямі) ў стане нірваны — папулярны сюжэт будыйскага выяўленчага мастацтва.

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6

Катэгорыя:Паняцці будызму
Катэгорыя:Паняцці індуізму
Катэгорыя:Паняцці джайнізму
Катэгорыя:Будыйская касмалогія
Катэгорыя:Псіхічныя станы
Катэгорыя:Будыйская міфалогія
Бялуха (гара)

**Бялу́ха** — самая высокая вяршыня Алтая, ва ўсходняй частцы Катунскага хрыбта, у Расійскай Федэрацыі, на мяжы з Казахстанам.

Складаецца з падзеленых седлавінай Усходняй Бялухі (4506 м) і Заходняй Бялухі (4440 м), складзеных з гранітаў, гнейсаў і метамарфічных сланцаў. Ледавікі Мёнсу, Вялікі Бярэльскі, Мюштуайры, Катунскі і іншыя, агульная плошча больш за 70 км².

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Алтайскія горы
Катэгорыя:Горныя вяршыні-чатырохтысячнікі
Бялуха

**Бялуха** (*Delphinapterus leucas*) — від зубатых кітоў з сямейства нарвалавых. Пашыраны ў морах Арктыкі і ў прылеглых Ахоцкім і Берынгавым морах. У вельмі суровыя зімы трапляецца каля берагоў Японіі, Вялікабрытаніі, ЗША, заходзіць у Балтыйскае мора.

## Апісанне 
Даўжыня да 6 метраў, маса да 2 тон. Галава круглаватая, невялікая. Афарбоўка цела ў дарослых белая або жоўтая, у маладых шэрая і блакітная. Корміцца рыбай і ракападобнымі, у пагоні за рыбай заходзіць у рэкі. Добра пераносіць няволю. Цэніцца за моцную скуру і высакаякасны тлушч.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарвалавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1776 годзе
Катэгорыя:Млекакормячыя Арктычнай вобласці
Валнея

**Валне́я** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Обаль, за 33 кіламетры ў напрамку на поўнач ад горада Гарадок.

Плошча паверхні 0,27 км², даўжыня 1 кіламетр, найбольшая шырыня 500 метраў. Плошча вадазбору 6,25 км². Схілы катлавіны вышынёй да 3 метраў, парослыя забалочаным лесам і хмызняком, часткова пад лугам. Выцякае ручай у раку Дубаўка.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Рыгор Віктаравіч Лепс

**Рыгор Лепс** (сапраўднае імя — **Рыгор Віктаравіч Лепсверыдзэ**; , ) — расійскі  грузінскага паходжання, , , член Міжнароднага саюза дзеячаў эстраднага мастацтва (творчага саюза), Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі (2011).

## Альбомы 
* 1995 — Храни Вас Бог
* 1997 — Целая жизнь
* 2000 — Спасибо, люди…
* 2002 — На струнах дождя…
* 2004 — Парус. Песни Владимира Высоцкого
* 2006 — Лабиринт
* 2006 — В центре Земли
* 2007 — Второй. Песни Владимира Высоцкого
* 2009 — Водопад
* 2011 — Пенсне
* 2011 — Берега чистого братства (сумесна з Аляксандрам Разенбаумам)
* 2012 — Полный вперёд!

## Спасылкі 
Катэгорыя:Барытоны
Мора Нектару

**Мора Нектару** () — невялікае месяцавае мора, размешчанае паміж Морам Спакою і Морам Дастатку. На ўсходняй ускраіне мора знаходзяцца горы Пірэнеі, на поўдзень ад яго цэнтральнай вобласці — кратэр Рос. Селенаграфічныя каардынаты аб'екта — , дыяметр складае 333 км. Плошча мора складае 101 000 квадратных кіламетраў.

## Паходжанне 
Басейн мора ўтварыўся пераважна ў Нектарскі, а таксама Раннеімбрыйскі перыяды і быў затоплены лавай у Познеімбрыйскі перыяд. Таўшчыня пласта лавы складае каля 1000 метраў. Кратэр Тэафіла, размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы мора, адносіцца да Эратасфенскага перыяду, і з'яўляецца больш маладым утварэннем. На заходняй ускраіне мора знаходзяцца некалькі грабенаў.

## Спасылкі 
* Mare Nectaris
Мора Аблокаў

**Мора Аблокаў** () — месяцавае мора, размешчанае на бачным боку Месяца, на паўднёвы ўсход ад Акіяна Бур. Лічыцца, што басейн мора ўтварыўся ў Данектарскі перыяд, утварэнні навакол яго — у Раннеімбрыйскі перыяд. Само мора было затоплена лавай у Познеімбрыйскі перыяд. На захадзе мора размешчаны кратар Буліяльд, які ўтварыўся ў Эратасфенскі перыяд, на поўдні — кратар Пітат. Промні кратара Ціха перасякаюць мора з поўдня на паўночны захад. У паўднёвай частцы мора, паміж кратарамі Бірт і Табітай размешчаны тэктанічны скід Прамая Сцяна (Rupes Recta) даўжынёй 125 км і вышынёй 240 м, які лёгка ўбачыць ў 60-міліметровы тэлескоп.

Мора Аблокаў было першым, здымкі якога былі атрыманы ў ходзе місіі Lunar Reconnaissance Orbiter.

## Спасылкі 
* Gazetteer of Planetary Nomenclature 
* Mare Nubium 
* Дакладная фатаграфічная карта Мора Аблокаў
Эдмонда Дэ Амічыс

**Эдмонда Дэ Амічыс** (,  — ) — італьянскі пісьменнік, паэт і журналіст.

## Біяграфія 
Дэ Амічыс нарадзіўся ў Анелье (Лігурыя). Атрымаў адукацыю ў школе Кунеа і ліцэі Турына, пасля чаго ва ўзросце шаснаццаці гадоў паступіў у ваенную школу ў Мадэне. Падчас Аўстра-пруска-італьянскай вайны прымаў удзел у бітве пры Кустоце, паражэнне ў якой пазней стала адной з галоўных прычын, па якой ён пакінуў ваенную службу.

У Фларэнцыі ён выпусціў серыю кароткіх апавяданняў «Ваенная жыццё» (La vita militare, 1868), заснаваную на асабістым жыццёвым вопыце. У 1870 годзе Дэ Амічыс быў прыняты на працу ў рэдакцыю рымскай газеты *La Nazione*, для якой ён неўзабаве выпусціў падарожжавыя нарысы аб Іспаніі, Турцыі, Марока, Францыі і Англіі.

17 кастрычніка 1886 года была апублікаваная дзіцячая аповесць «Сэрца» («Запіскі школьніка», Cuore), створаная ў форме дзённіка вучня адной са школ, якая хутка прынесла Дэ Амічысу сусветную вядомасць. На працягу некалькіх месяцаў яна была апублікавана больш чым у сарака італьянскіх выданнях і перакладзеная на дзясяткі моў свету. Кніга нарысаў «На акіяне» (Sull'oceano), якая выйшла ў свет у 1889 годзе, была прысвечана цяжкім умовам жыцця італьянскіх эмігрантаў. У 1890 годзе была выдадзеная аповесць «Раман настаўніка» (Il romanzo di un maestro), у якой Дэ Амічыс надае ўвагу праблемам адукацыі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Італіі
Мора Астравоў

**Мора Астравоў** () — месяцавае мора, размешчанае на бачным боку Месяца, на поўдзень ад Мора Дажджоў. На яго ўсходнім ускрайку знаходзіцца кратэр Капернік, на заходнім — кратэр Кеплер. Басейн мора ўтварыўся ў эпоху Раннеімбрыйскага перыяду і быў затоплены лавай у Познеімбрыйскі перыяд. Селенаграфічныя каардынаты аб'екта — , дыяметр складае 513 км.

## Спасылкі 
* Mare Insularum 
* The Full Moon Atlas
Хвоя чорная

**Хвоя чорная**, **Хвоя чорная аўстрыйская**, **Хвоя аўстрыйская** (*Pinus nigra*) — хваёвае дрэва; біялагічны від роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Дрэва вышынёй 20—55 м, з пірамідальнай у маладых і парасонападобнай кронай у старых дрэў. Галіны на канцы больш ці менш узыходзячыя. Аднагадовыя парасткі шэра-бурыя. Кара чорна-шэрая, глыбокабарозная. Узрост дрэў можа дасягаць 600—800 гадоў.

Ігліца даўжынёй 8—14 см, шырынёй 1,6—1,8 мм, цёмна-зялёная, слаба бліскучая або матавая, па дзве штукі ў пучку, цвёрдая, завостраная, прамая ці некалькі сагнутая, нярэдка скручаная.

Шышкі яйкападобныя або некалькі падоўжаныя, даўжынёй 5—7,5 см, шырынёй 2—3,5 см, жоўта-карычневыя, бліскуча-шэра-бурыя, на кароткіх хвосціках, размешчаны на галінах гарызантальна, раскрываюцца на трэці год. Насенне падоўжана- яйкападобнае, даўжынёй 4—6 мм, шэрае, дробна-плямістае.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Арэал, па большай частцы, знаходзіцца ў паўночным Міжземнамор'і, ёсць некалькі раёнаў у Марока і Алжыры.

Расце ў гарах, у асноўным на вапнавых глебах, радзей на прадуктах разбурэння магматычных парод. Падымаецца ў горы да вышыні ў 1400—1500 метраў.

Лепш за ўсё расце на адкрытых, сонечных месцах, але можа пераносіць бакавое ацяненне. Расліна ветра- і засухаўстойлівая.

## Выкарыстанне 
Вельмі дэкаратыўная і перспектыўная парода з-за ўстойлівасці ва ўмовах горада. Дзякуючы густому ахваенню і цёмнай афарбоўцы ствала стварае больш цяністыя насаджэнні, чым хвоя звычайная. Прыдатная для крайняга захаду, поўдня стэпавай зоны Паўночнага Каўказа.

Зоны марозаўстойлівасці: ад 5b да больш цёплых.

## Класіфікацыя 
Віды, па адных дадзеных, падзелены на два падвіды з трыма разнавіднасцямі у кожным:

Pinus nigra subsp. nigra — усходняя разнавіднасць
* 1a Pinus nigra subsp. nigra var. nigra
* 1b Pinus nigra subsp. nigra var. pallasiana
* 1c Pinus nigra subsp. nigra var. caramanica

Pinus nigra subsp. salzmannii — заходняя разнавіднасць
* 2a Pinus nigra subsp. salzmannii var. salzmannii
* 2b Pinus nigra subsp. salzmannii var. corsicana
* 2c Pinus nigra subsp. salzmannii var. mauretanica

Па іншых — вылучаюць пяць падвідаў:
* Pinus nigra subsp. nigra
* Pinus nigra subsp. laricio Maire
:* syn. Pinus laricio Poir.
* Pinus nigra subsp. mauretanica (Maire&Peyerimh.) Heywood
* Pinus nigra subsp. pallasiana (Lamb. Holmboe) — *Хвоя крымская*
:* syn. Pinus pallasiana Lamb.
:* syn. Pinus taurica (Loudon) Steud.
* Pinus nigra subsp. salzmannii (Dunal) Franco
:* syn. Pinus pyrenaica Lapeyr.

## Спасылкі 
* 
* *Pinus nigra* J. F. Arnold // ИАС «ООПТ России»

Катэгорыя:Хвоя
Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Флора Міжземнамор’я
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1785 годзе
Мора Пены

**Мора Пены** () — месяцавае мора на бачным боку Месяца. Мае 139 кіламетраў у дыяметры. Было ўключана ў першую афіцыйную наменклатуру аб'ектаў на паверхні Месяца Міжнароднага астранамічнага саюза, выдадзеную Благг і Мюлерам у 1935 годзе. Размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы бачнага боку на ўсход ад мора Дастатку і да паўднёвага захаду ад мора Хваль. У той час, як басейн вакол мора Пены быў сфарміраваны ў Нектарскі перыяд, само яно сфармавалася некалькі пазней, у Познеімбрыйскі перыяд. На заходнім (правым) краю мора знаходзіцца кратэр Пці (да 1976 года — сатэлітны кратэр Апалоній W).
Мора Пароў

**Мора Пароў** () — месяцавае мора, размешчанае на бачным боку Месяца, паміж паўднёва-заходнім краем Мора Яснасці і паўднёва-ўсходнім краем Мора Дажджоў. Плошча яго каля 55 тысяч км². Назву мору даў італьянскі астраном Джавані Батыста Рычолі.

Матэрыял, які ўтварае Мора Пароў, навукоўцы адносяць да Эратасфенскага перыяду гісторыі Месяца, а матэрыял навакол яго — да Раннеімбрыйскага перыяду.

Мора Пароў валодае характэрнай сістэмай разломаў. Велізарная (каля 200 км даўжынёй) расколіна Арыадэй, якая праходзіць на поўдзень ад кратэра Юлій Цэзар па матэрыковым масіве, працягваецца па дне Мора Пароў. Паралельна ёй размешчана яшчэ адна расколіна, Гігін, крыху меншая па даўжыні, пасярэдзіне якой знаходзіцца кратэр Гігін. На дне абедзвюх расколін у буйныя тэлескопы відаць мноства дробных кратэраў. У паўднёвай частцы Мора Пароў, побач з кратэрам Трыснэкер, маюцца глыбокія вузкія расколіны, якія ідуць у іншым кірунку.

## Літаратура 
*
Мора Сміта

**Мора Сміта** () — месяцавае мора, размешчанае паблізу экватара на ўсходнім ускрайку месяцавага дыска. Басейн мора сфармаваўся ў данектарскі перыяд, у той час як утварэнні навакол яго — у нектарскі перыяд. Рэчыва мора, базальты познеімбрыйскага перыяду, багатыя алюмініем, пакрытыя базальтамі Эратасфенскага перыяду.

## Апісанне 
У паўночнай частцы мора размешчаны кратар Непер, у паўднёвай — кратар Кестнер. На паўночным захадзе ад мора размешчаны кратар Шуберт.

Мора названа ў гонар брытанскага астранома XIX стагоддзя Уільяма Генры Сміта.

## Спасылкі 
* Gazetteer of Planetary Nomenclature
* Подробная фотографическая карта Моря Смита
* Mare Smythii
Мора Пазнанае

**Мора Пазнанае** () — месяцавае мора, размешчанае на бачным боку Месяца і якое ўваходзіць у басейн Акіяна Бур.

Геалагічны матэрыял мора належыць познеімбрыйскаму перыяду, тады як Акіян Бур сфармаваўся ў Раннеімбрыйскі перыяд.

На паўночны захад ад мора працягнуліся Рыфейскія горы, якія з'яўляюцца рэшткамі больш буйнога кратара.

Мора Пазнанае названа так, таму што менавіта тут прызямляліся касмічныя апараты розных месяцавых місій, сярод якіх «Рэйнджар-7», «Сервеер-3», «Апалон-12». Таксама недалёка адсюль, у фармацыі Фра Маўра, ажыццявіў пасадку «Апалон-14».

## Спасылкі 
* Mare Cognitum  на сайце International Astronomical Union.
Мора Паўднёвае (Месяц)

**Мора Паўднёвае** () — месяцавае мора на краі бачнага дыска Месяца.

Селенаграфічныя каардынаты аб'екта — , дыяметр складае 603 км.

На Марсе маецца аднайменнае мора.

## Спасылкі 
* Мора Паўднёвае ў THE MOON WIKI
Мора Холаду

**Мора Холаду** () — месяцавае мора, якое размешчанае на поўнач ад Мора Дажджоў і цягнецца да паўночнага ускрайку Мора Яснасці. З поўдня да Мора Холаду прымыкаюць горы Альпы, якія знаходзяцца навакол Мора Дажджоў, рассечаныя прамой расколінай даўжынёй 170 км пры шырыні 10 км — Далінай Альпаў. Мора размешчана ў вонкавым кольцы Акіяну Бур; сфарміравалася ў эпоху Раннеімбрыйскага перыяду, яго ўсходняя частка — у Познеімбрыйскі перыяд, а заходняя — у Эратасфенскі перыяд геалагічнай актыўнасці Месяца.

Да поўдня ад мора размешчана цёмнае круглявае ўтварэнне — кратар Платон.

Селенаграфічныя каардынаты аб'екта — , дыяметр складае 1596 км.

## Спасылкі 
* The Full Moon Atlas
Мора Спакою

**Мора Спакою** () — месяцавае мора на бачным боку Месяца ў басейне Спакоі. Селенаграфічныя каардынаты аб'екта — , дыяметр складае 873 км.
Дэбіторская запазычанасць

**Дэбіторская запазычанасць** — сума даўгоў, якія належаць прадпрыемству, арганізацыі або установе ад юрыдычных або фізічных асоб у выніку гаспадарчых узаемаадносін з імі. Крыніцай пакрыцця дэбіторскай запазычанасці з’яўляецца імабілізацыя з абароту ўласных сродкаў.

Катэгорыя:Фінансавы менеджмент
Катэгорыя:Бухгалтарскі ўлік