open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гельмінталогія

**Гельмінталогія** (з  — чарвяк, *lógos* — слова, навука) — навука аб паразітычных чарвяках і захворваннях, якія выклікаюць чарвякі ў чалавека і жывёл, — гельмінтозах. З’яўляючыся часткай комплексу паразіталагічных навук, гельмінталогія шчыльна злучана адначасова са шматлікімі іншымі біялагічнымі навукамі (перш за ўсё заалогіяй), медыцынай, ветэрынарыяй і фітапаталогіяй. Гельмінталогія вырашае розныя праблемы як тэарэтычнага, гэтак і прыкладнога характару.

## Гл. таксама 
* Нематалогія

Катэгорыя:Паразіталогія
Катэгорыя:Раздзелы заалогіі
Антразаалогія

**Антразаалогія** — навука, якая вывучае ўзаемадзеянне чалавека і жывёл і іх стасункі. Таксама часта апісваецца ў якасці моста паміж прыродазнаўчымі і сацыяльнымі навукамі.

Антразаалогія з’яўляецца сучасным міждысцыплінарным навуковым асяроддзем, якое квітнее і часткова пакрывае шэраг іншых дысцыплін: антрапалогія, эталогія, медыцына, псіхалогія, ветэрынарыя і заалогія. Галоўнай мэтай антразаалагічных даследаванняў з’яўляецца вызначэнне станоўчых эфектаў узаемадзеяння чалавека і жывёл (з абодвух бакоў) і вывучэнне сапраўднасці іх узаемадачыненняў.

## Крыніцы 

Катэгорыя:Раздзелы заалогіі
Аалогія

**Аалогія** (ад  — яйка і  — вучэнне) — раздзел заалогіі, які займаецца вывучэннем яйкаў жывёл, пераважна птушыных. Таксама іншы раз пад аалогіяй  разумеюць калекцыяніраванне яек птушак.

## Гл. таксама 
* Яйка
* Арніталогія

Катэгорыя:Раздзелы заалогіі
Акруга (значэнні)

* Акруга
* Акруга, Францыя
* Аўтаномная акруга, Расія
* Ваенная акруга
* Гарадская акруга, Расія
* Федэральная акруга
Артрападалогія

**Артрападалогія** (ад грэч.  — ''* («злучэнне») і ,  — *pous*, *podos'' («апора»), што разам азначае «злучаная апора») — раздзел заалогіі і біялагічная дысцыпліна, якая вывучае жыццё членістаногіх, тыпа жывёл, якія ўключаюць у сябе касякомых, павукападобных, ракападобных і іншых жывёл, што характарызуюцца наяўнасцю злучаных канечнасцяў. Дадзенае навуковае адгалінаванне з’яўляецца вельмі істотным у медыцыне і вывучаецца ў шэрагу з паразіталогія.

## У Сеціве 
* Інстытут антрападалогіі і паразіталогіі 

Катэгорыя:Раздзелы заалогіі
Ірвота

**Ірво́та** , таксама **рво́та** (пасля галосных), **вані́ты** — рэфлекторнае вывяржэнне змесціва страўніка (часам і дванаццаціперснай кішкі) праз рот (часам і праз нос). Ірвота ў асноўным абумоўліваецца скарачэннем цягліц брушнога прэса; пры гэтым выходная частка страўніка шчыльна закрываецца, цела страўніка расслабляецца, адкрываецца ўваход у страўнік, пашыраецца стрававод, паражніна рота. Увесь гэты рэфлекторны акт рэгулюецца ірвотным цэнтрам, размешчаным у даўгаватым мозгу. Ірвоце звычайна папярэднічае млоснасць, міжвольныя глытальныя рухі, пачашчанае дыханне, узмоцненае вылучэнне сліны і слёз. Ірвотныя масы складаюцца звычайна з рэшткаў ежы, страўнікавага соку, слізі; могуць утрымліваць жоўць і іншыя прымешкі (кроў, гной). 

Ірвота назіраецца пры шэрагу інфекцый (шкарлятына, тыф і т. д.), атручванні (харчовыя, медыкаментозныя, наркатычныя), назапашванні ў крыві таксічных прадуктаў абмену (ірвота пры паразе нырак), у цяжарных, раздражненні брушыны, пры гастрытах, язвавай хваробе і іншых. У шэрагу выпадкаў ірвота вызваляе арганізм ад шкодных рэчываў. Ірвота можа таксама ўзнікаць пры моцных хваляваннях, эмоцыях адмоўнага характару, з'яўляецца сімптомам засмучэння цэнтраў нервовай сістэмы (парушэнне мазгавога кровазвароту, страсенне мозгу, менінгіт і т. п.), узнікаць пры раздражненні вестыбулярнага апарата (напрыклад, пры марской хваробе). 

## Гл. таксама 
* Адрыжка
* Марская хвароба
* Млоснасць

Катэгорыя:Сімптомы захворванняў СКТ чалавека
Катэгорыя:Безумоўныя рэфлексы
Катэгорыя:Эметалогія
Сліна

[thumb|Калявушная [слінная залоза]]
**Слі́на** () — празрыстая бясколерная вадкасць, вадкая біялагічная серада арганізма, што выдзяляецца ў поласць рота трыма парамі буйных слінных залоз (падсківічныя, калявушныя, пад’язычныя) і мноствам дробных слінных залоз поласці рота. У ротавай поласці ўтвараецца змешаная сліна або ротавая вадкасць, склад якой адрозніваецца ад складу сумесі сакрэтаў залоз, бо ў ротавай вадкасці прысутнічаюць мікраарганізмы і прадукты іх жыццядзейнасці і розныя кампаненты ежы, кампаненты зубнога налёту і зубнога каменю. Сліна змочвае поласць рота, спрыяючы артыкуляцыі, забяспечвае ўспрыманне смакавых адчуванняў, змазвае і склейвае перажаваную ежу, спрыяючы глытанню. Акрамя таго, сліна чысціць поласць рота, мае бактэрыцыдныя ўласцівасці, засцерагае зубы ад пашкоджання. Пад дзеяннем ферментаў сліны ў ротавай поласці пачынаецца ператраўліванне вугляводаў.

## Гл. таксама 
Катэгорыя:Біялагічныя вадкасці
Асфальтабетон

250пкс|міні|Два пласты асфальтабетону і пласт чорнага друзу.

**Асфальтабето́н**, **асфа́льтавы бето́н**&nbsp;— будаўнічы матэрыял, які атрымліваюць ушчыльненнем спецыяльна прыгатаванай у нагрэтым стане сумесі друзу, пяску, мінеральнага парашку і бітуму. Для надання асфальтабетону аднароднасці і паляпшэння яго якасці ў сумесь дабаўляюць таксама паверхнева-актыўныя рэчывы.

## Віды асфальтабетону 
У залежнасці ад тэмпературы ўкладкі і тыпу бітуму адрозніваюць наступныя віды асфальтабетону:
* *гарачы*&nbsp;— змяшчае вязкі бітум і ўкладваецца пры тэмпературы не ніжэй за 120 °C;
* *цёплы*&nbsp;— выкарыстоўваецца ма-лавязкі бітум, тэмпература ўкладкі складае 40—85 °C;
* *халодны*&nbsp;— змяшчае вадкі бітум і ўкладваецца пры тэмпературы навакольнага асяроддзя (не ніжэй за 10 °C).

Паводле памеру зерня асфальтабетон бывае:
* *буйназярністы* (памер зерня да 40 мм);
* *дробназярністы* (да 20 мм);
* *пясчаны* (да 5 мм).

## Прымяненне 
Асфальтабетон выкарыстоўваецца для будаўніцтва пакрыццяў і асновы аўтамабільных дарог, аэрадромаў, гарадскіх вуліц і плошчаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дарогі
Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Катэгорыя:Нафтапрадукты
Катэгорыя:Бетон
Улаф Пальмэ

**Свен Улаф Ёакім Пальмэ** (, больш вядомы як **Улаф Пальмэ**, 30 студзеня 1927, Стакгольм — 28 лютага 1986, Стакгольм) — шведскі палітык, лідар Сацыял-дэмакратычнай партыі Швецыі з 1969 па 1986 і двойчы прэм’ер-міністр Швецыі (з 14 кастрычніка 1969 года да 8 кастрычніка 1976 і з 8 кастрычніка 1982 г. да 28 лютага 1986).

## Сацыяльная і палітычная біяграфія 
Скончыў Стакгольмскі ўніверсітэт у 1951 годзе. Прайшоў службу ў войску Швецыі. Па адукацыі — юрыст і эканаміст; навучаўся ў Швецыі і ЗША.

З жніўня 1944 года журналіст у цэнтральным органе Кансерватыўнай партыі газеце «Svenska Dagbladet» («Шведская дзённая газета»).

Член Сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі Швецыі з 1949 года. Актыўна ўдзельнічаў у Шведскім моладзевым руху. У 1953 годзе становіцца сакратаром тагачаснага прэм’ер-міністра Тагэ Эрландэра. У 1958 годзе абіраецца ў рыксдаг. У 60-я гады займаў шэраг урадавых пасадаў: міністра без партфеля (1963—1965), міністра транспарту (1965—1967), міністра асветы і культуры (1967—1969). У 1969 годзе абіраецца старшынёй СДРПШ.

У 1969—1976 гады прэм’ер-міністр Швецыі. Працягваў рэфарматарскі курс Эрландэра, выступаў за спыненне вайны ЗША у В’етнаме.

У 1979—1980 гадах старшыня Паўночнага савета.

З верасня 1980 года ўзначальваў створаную ім міжнародную няўрадавую «Незалежную камісію па раззбраенні і бяспецы» («Камісія Пальмэ»), якая распрацавала прапановы па стварэнні бяз’ядзернай зоны ў Цэнтральнай Еўропе і шэраг іншых рэкамендацый для ААН.

З 1982 года зноў прэм’ер-міністр Швецыі.

## Забойства 
28 лютага 1986 года Улаф Пальмэ быў забіты на цэнтральнай вуліцы Стакгольма Свеавэген. У гэты дзень Пальмэ са сваёй жонкай Лісбет вярталіся позна ўвечары з кінатэатра «Гранд», размешчанага ў старым горадзе. Пры іх не было целаахоўнікаў, бо Пальме любіў хадзіць па горадзе без іх. Калі яны падышлі да скрыжавання з вуліцай Тунэльгатан, да іх падышоў мужчына, які двойчы стрэліў, як зараз ужо дакладна ўстаноўлена следствам, з рэвальвера маркі «Сміт-Весан». Гэтае забойства да гэтага часу не раскрыта, і з’яўляецца адным з самых вялікіх загадак сучаснай Швецыі, нараўне са справай Атласкага вампіра.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Прамовы Улафа Пальмэ , 

Катэгорыя:Міністры адукацыі Швецыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Швецыі
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Сацыял-дэмакраты Швецыі
Катэгорыя:Нераскрытыя забойствы
Катэгорыя:Дэпутаты Рыксдага
Інданезійская рупія

**Інданезі́йская ру́пія** (індан. *rupiah*) — афіцыйная грашовая адзінка Інданезіі. Сімвал для вызначэння — *Rp*. Неафіцыйная назва рупіі «*perak*» («срэбра» на інданезійскай мове).

## Гісторыя 
### Першая рупія, 1945—1965 
Першая рупія была ўведзена ў 1945 годзе, але на працягу інданезійскай вайны за Незалежнасць (1945-1949 гг.) рупія абарачалася паралельна з нідэрландскім гульдэнам і рупіяй Японскіх акупацыйных уладаў. Да 1949 года інданезійская рупія выцесніла астатнія валюты.

Астравы Рыау і інданезійская палова Новай Гвінеі мелі ўласныя варыянты рупіі, але яны былі адменены ў 1964 і 1971 гг. адпаведна.

### Другая рупія, 1965 
Вялікая інфляцыя выклікала неабходнасць правесці дэнамінацыю нацыянальнай валюты. 13 снежня 1965 года, была ўведзена новая рупія, якую мянялі па курсе 1000 старых да адной новай рупіі.

Азіяцкі фінансавы крызіс 1997—1998 гг. абрушыў курс рупіі на 35 % і быў галоўным фактарам звяржэння ўраду прэзідэнта Сухарта. Курс рупіі быў у межах 2000-3000 за 1 долар ЗША, але знізіўся да 16 800 рупій за долар да чэрвеня 1998 года.

## Банкноты і манеты 
Дробныя манеты (сенаты) былі адменены ў выніку інфляцыі.

Інданезійскія банкноты — тыповыя папяровыя купюры, але былі выпускі і палімерных банкнот. У 1993 годзе, пяць мільёнаў купюраў з палімера наміналам 50 000 рупій былі выпушчаныя ў абарачэнне, прысвечаныя «20 гадоў эканамічнага развіцця». На ёй выяўлены прэзідэнт Сухарта, на адваротным боку аэрапорт Саэкарна-Хата ў Джакарце з уздымаючымся самалётам, які сімвалізуе развіццё Інданезіі. У 1999 годзе былі выпушчаны ў абарачэнне 100 000 купюр з палімера, з-за таго што Банк Інданезіі палічыў, што іх будзе складаней падрабіць і яны будуць меней зношвацца. Аднак у лічыльных машынах у банках былі праблемы з гэтымі купюрамі, таму Банк Інданезіі вярнуўся да папяровых банкнот.

У абарачэнні знаходзяцца манеты дзвюх серый: манеты з металічнага сплаву, вырабленыя ў 1995—1997 гг., і алюмініевыя манеты 2002—2005 гг.

Катэгорыя:Эканоміка Інданезіі
Катэгорыя:Валюты
Аляксандр Львовіч Пагодзін

**Аляксандр Львовіч Пагодзін** (, Віцебск, Расійская імперыя — , Бялград, Югаславія) — рускі мовазнавец.

## Жыццяпіс 
Скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт (1884). З 1901 — магістр, тэма дысертацыі «Из истории славянских передвижений», з 1904 — доктар славянскай філалогіі, тэма дысертацыі «Следы корней-основ в славянских языках». Працаваў прафесарам Варшаўскага (1902—1908) і Харкаўскага (1910—1919) універсітэтаў. У 2-й пал. 1919 — гласны Харкаўскай гарадской думы. З канца 1919 у эміграцыі. У 1919—1941 працаваў у Бялградскім універсітэце, з 1939 — прафесар.

Кірункі навуковай дзейнасці: гісторыя філалогіі, параўнаўчае мовазнаўства, гістарычная геаграфія, этнаграфія. Пісаў з пазіцый пазітывізму. Крытыкаваў славянафільскія погляды.

## Творы 
* Основной курс общего языкознания (СПб., 1896)
* Из истории славянских передвижений. — Санкт-Петербург: Спб. археол. ин-т, 1901. — 167 с.
* Две эпохи в изучении славянских древностей. — Санкт-Петербург: тип. М-ва вн. дел, 1905. — 16 с.
* Религия Зороастра. — Санкт-Петербург: О. Н. Попова, 1903.
* Главные течения польской политической мысли (1863—1907 гг.). — Санкт-Петербург: Просвещение, 1907. — 662 с.
* Лекции по славянским древностям. — Санкт-Петербург: типо-лит. С. Иванченко, 1910. — 452 с.
* Адам Мицкевич, т. 1‒2, М., 1912‒13
* Язык как творчество, Хар., 1913
* Лекции по истории сербской и болгарской литературы. — Харьков: Типо-лит. С. Иванченко, 1914. — 279 с.
* Зарубежная Русь: Очерк проф. Харьк. ун-та А. Л. Погодина. — Петроград: П. П. Сойкин, 1915.
* Лекции по истории польской литературы с извлечениями из писателей и пособий. — Харьков: Типо-лит. С. Иванченко, 1915. — 765 с.
* Славянский мир: Полит. и экон. положение слав. народов перед войной 1914 г.. — Москва: тип. т-ва И. Д. Сытина, 1915. — 420 с.
* История польского народа в XIX веке. — Москва: Г. А. Леман и С. И. Сахаров, 1915. — 297 с.
* Русско-српска библиографиja, т. 1‒2, Београд, 1932-36.
* Боги и герои Эллады. — 2. — Москва: URSS, 2007. — 232 с. — (Из наследия мировой философской мысли. Философия античности). — ISBN 978-5-382-00107-4
* История государственного и общественного строя Польши. — Москва: Монолит-Евролинц-Традиция, 2002. — ISBN 5-93662-018-2
* Краткий очерк истории славян. — 2. — Москва: Едиториал УРСС, 2003. — ISBN 5-354-00306-7:1000

## Літаратура 
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 4. Накцюрн — Скальскі / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 742 с.— 9500 экз. 
* Соловьев А. В. Александр Львович Погодин // Краткие сообщения института славяноведения АН СССР. Вып. 23, 1958.

Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Красненскі сельсавет (Маладзечанскі раён)

**Кра́сненскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Краснае.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Уланаўшчынскі сельсавет** у складзе Радашковіцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Уланаўшчына. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года ў склад сельсавета ўвайшла вёска Краснае, у якую перанесены цэнтр сельсавета, сельсавет перайменаваны ў Красненскі. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці. 9 жніўня 1960 года ў склад сельсавета з Мясоцкага сельсавета перададзены вёскі Канчаны, Касцюшкі і Ракуцёўшчына. У кастрычніку 1964 года ў склад сельсавета з Аляхновіцкага сельсавета перададзены вёскі Красоўшчына і Ласі. У 1974 годзе скасаваны вёскі Мачулы, Сяргееўшчына, Хажоўшчына. 26 жніўня 1991 года з часткі сельсавета ўтвораны Чысцінскі сельсавет. У 2004 годзе скасаваны хутары Левушоўшчына і Пронцавічы. 28 мая 2013 года ў склад Чысцінскага сельсавета перададзена вёска Раёўка.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (29 населеных пунктаў) — 5592 чалавекі, з іх 91,4 % — беларусы, 6,2 % — рускія; паводле перапісу 2019 года (28 населеных пунктаў) — 4535 чалавек.

Па тэрыторыі сельсавета працякае рака Уша.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Радашковіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Уладзімір Сцяпанавіч Бабраўніцкі

**Уладзімір Сцяпанавіч Бабраўніцкі** (, мяст. Койданава, Мінскі павет, Мінская губерня, цяпер Дзяржынск Мінскай вобл. — 1969, Мінск) — беларускі вучоны, дзяржаўны дзеяч, кандыдат навук (1936). Рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1938 годзе.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў сямігодку (1923). Сярэднюю адукацыю атрымаў у Мінску. У 1925 паступіў у Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію. У 1929 атрымаў дыплом інжынера лясной гаспадаркі і паступіў у аспірантуру Гомельскага лесатэхнічнага інстытута. З 1932 дацэнт. У жніўні 1934 пераехаў у Мінск, паступіў у аспірантуру БелАН. У 1936 абараніў кандыдацкую дысертацыю. Са студзеня 1938 рэктар БДУ.

Арыштаваны 12.7.1938 на рабоце. Падчас следства прызнаўся ў «шпіянажы і шкодніцтве», потым ад сваіх слоў адмовіўся. 10.3.1940 справа У. Бабраўніцкага была спынена і праз тыдзень яго вызвалілі.

Да 2-й сусветнай вайны дацэнт кафедры арганічнай хіміі БДУ. Падчас вайны ў эвакуацыі (Татарская АССР, Масква). З 1947 зноў у БДУ. Спрабаваў абараніць доктарскую дысертацыю, але ў чэрвені 1952 на сходзе кафедры арганічнай хіміі з-за «адсутнасці неабходных друкаваных прац» не атрымаў рэкамендацыі. У 1955 з шэрагам іншых выкладчыкаў БДУ звольнены «ў сувязі са скарачэннем штатаў».

Памёр у 1969 годзе. Пахаваны на Усходніх могілках разам з жонкай Валянцінай Віктараўнай Бабраўніцкай (1917-2004).

## Літаратура 
* 
** Яноўскі А., Зельскі А. Гісторыя Беларускага дзяржаўнага універсітэта ў біяграфіях яго рэктараў. — Мн., 2001. С. 68—77.

Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Катэгорыя:Рэктары БДУ
Клітар

**Клітар** (, ад дзеяслова  — казычу) — Y-падобны або ў форме «рагаткі», трохі пляскаты з бакоў палавы орган жанчыны, які складаецца з парных пячорыстых цел. Клітар складаецца з галоўкі, цела, утворанага двума пячорыстымі целамі, і своеасаблівых ножак. Галоўка клітара мае выгляд грудка, размешчанага ў верхняй частцы ўвахода ў похву, размяшчаецца ззаду і ніжэй пярэдняй спайкі вялікіх вуснаў, паміж іх пярэднімі ўчасткамі. Цела і ножкі сыходзяць углыб цела жанчыны. Ножкі клітара размешчаныя па абодва бакі ад похвы. Змяшчае мноства сасудаў і нервовых канчаткаў. У розных жанчын клітар мае розныя памеры і розныя пасадачныя месцы ў прамежнасці. Даўжыня галоўкі клітара ў большасці здаровых жанчын складае 4-7 мм, а яе дыяметр складае ад 2 да 20 мм. Агульная сярэдняя даўжыня клітара, большая частка якога знаходзіцца ўнутры цела жанчыны, складае каля 10 см. Падчас аргазму практычна не бачны. Клітар з’яўляецца гамолагам пячорыстых цел мужчынскага палавога члена.
Машонка

**Машонка** () — скурна-цягліцавае мехападобнае ўтварэнне ў мужчын і самцоў большасці млекакормячых, якое змяшчае яечкі. Уяўляе сабой выраст брушнай поласці, размешчаны ў прамежку паміж палавым членам і анусам.

У чалавека пасля палавога паспявання аснова машонкі пакрытая лабковымі валасамі. Унутры яе існуе падоўжаная перагародка, якая раздзяляе яе на дзве паловы, у кожнай з якіх знаходзіцца яечка з прыдаткам і насенным канацікам.

Размяшчэнне яечкаў ў машонцы дазваляе ствараць для іх тэмпературу ніжэй, чым усярэдзіне цела. Аптымальнай тэмпературай лічыцца 34,4 ° С. Тэмпература падтрымліваецца прыкладна пастаяннай за кошт таго, што машонка апускаецца ніжэй у цёплых умовах і падцягваецца да цела ў халодных умовах.

Адно яечка звычайна размешчана ніжэй за іншае, што дазваляе ім не быць прыціснутымі адзін да аднаго ў папярочным кірунку.

Асноўныя слаі машонкі — скура, мясістая абалонка, фасцыі і цягліцы.

Катэгорыя:Мужчынскія палавыя органы
Палавы акт

**Палавы́ акт**, **Коітус** ( — савакупленне, састар. спалучэнне) — генітальны кантакт двух асобін з мэтай працягу роду і/або (у чалавека) для атрымання палавога задавальнення (асалоды). Блізкія выразы: каітус; капуляцыя; палавыя зносіны.

Першае навуковае апісанне палавога акту чалавека дадзена ў трактаце Гіпакрата «Аб семені і прыродзе дзіцяці». Палавы акт — гэта адно з звёнаў у ланцугу дзеянняў у цыкле палавога адказу чалавека.

## Гл. таксама 
* Кансумацыя
* Палавое размнажэнне
* Палавы працэс
* Ірумацыя
* Балючы палавы акт

*
Мухамед Сухарта

**Мухамед Хаджы Сухарта** (8 чэрвеня 1921 - 27 студзеня 2008) — інданезійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч. Генерал. Прэзідэнт Інданезіі з 1968 па 1998 год.  Ён выклікаў спрэчкі з-за свайго дыктатарскага кіравання, карупцыі і парушэнняў правоў чалавека.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 8 чэрвеня 1921 года ў сям'і дробнага чыноўніка ў вёсцы Кемусук султанату Джак'якарта (Цэнтральная Ява). Працаваў клеркам ў банку.

## Прэзідэнт 
Скарыстаўшыся антыкамуністычнымі дэманстрацыямі студэнтаў, Сухарта ў сакавіку 1966 года ўзяў на сябе кіраўніцтва ўрадам, у сакавіку 1967 года быў абвешчаны выконваючым абавязкі прэзідэнта, а ў сакавіку 1968 года абраны прэзідэнтам. У 1974 годзе Сухарта стаў заснавальнікам кіруючай партыі Галкар, быў старшынёй кансультатыўнага і апякунскага саветаў партыі. На парламенцкіх і мясцовых выбарах Галкар нязменна атрымлівала большасць галасоў. У краіне фактычна ўсталяваўся рэжым аўтарытарнай улады з дамінаваннем ваенных ва ўсіх галінах грамадскага жыцця. Ва ўнутранай палітыцы Сухарта вітаў прыток замежных інвестыцый, а ўжо ў пачатку 1970-х гадоў яму ўдалося спыніць інфляцыю і дамагчыся станоўчых зрухаў у эканоміцы. Інданезія вярнулася ў ААН, у 1967 годзе стала членам-заснавальнікам АСЕАН. У канцы 1975 года інданезійскія войскі акупавалі Усходні Тымор, былую партугальскую калонію, на якую прэтэндавала Інданезія, якая лічыла яе сваёй спрадвечнай правінцыяй.

У 1976 годзе Сухарта сышоў у адстаўку з інданезійскай войска па дасягненні 55 гадоў, але паводле канстытуцыі захаваў за сабой пасаду вярхоўнага галоўнакамандуючага ўзброенымі сіламі краіны.

## Літаратура 
*
Сусіла Бамбанг Юдаёна

**Сусіла Бамбанг Юдаёна** (); калька з англійскай **Юдхаёна** ( года) — інданезійскі палітык, генерал, прэзідэнт Інданезіі (2004-2014).

## Біяграфія 
Сын афіцэра, у 1973 годзе скончыў Інданезійскую ваенную Акадэмію. Прымаў удзел у аперацыі акупацыі Інданезіяй Усходняга Тымора (1975 г.). У 80-х гадах праходзіў падрыхтоўку ў ЗША. З 1995 па 1996 г. быў кіраўніком інданезійскай назіральнай місіі ў Босніі і Герцагавіне, потым кіраваў ваеннай акругай Джакарты і ў паўднёвай Суматры. У 1997 годзе стаў кіраўніком аддзела спраў палітычных і грамадскіх Генеральнага Штаба. 1 мая 2000 года падаў у адстаўку.

У 2000 годзе папярэдні прэзідэнт Абдурахман Вахід даверыў яму кіраўніцтва міністэрства здабычы, а ў хуткім часе і міністэрства бяспекі. Як кіраўнік гэтага ключавога міністэрства Юдаёна атрымаў заданне дэпалітызацыі войска. У 2001 Вахід, пад пагрозай адстаўкі звярнуўся да Юдаёна з загадам увядзення ваеннага становішча, што дазволіла б прэзідэнту распусціць парламент і застацца пры ўладзе. Пасля адмовы Юдаёна быў зняты са свайго паста, але вярнуўся пры новым прэзідэнце краіны Мегаваці Сукарнапутры, якая заняла пасаду прэзідэнта пасля імпічменту Вахіда.

Пасля тэракта на Балі (2002 г.) праводзіў актыўныя дзеянні супраць тэрарыстаў і стаў адным з нешматлікіх інданезійскіх палітыкаў, якія вялі вайну з тэрарызмам.

У сакавіку 2004 генерал Юдаёна падаў у адстаўку з пасады міністра бяспекі і сканцэнтраваўся на прэзідэнцкай кампаніі. 20 верасня 2004 перамог у другім туры спадарыню Сукарнапутры і быў выбраны прэзідэнтам Інданезіі.
Звон Нагасакі

**Звон Нагасакі** — помнік у Мінску, размешчаны на плошчы Незалежнасці, недалёка ад Чырвонага касцёла. Усталяваны ў верасні 2000 г. як напамін аб ахвярах ядзерных катастроф.

## Гісторыя 
Звон (150 кг) быў адліты майстрамі звонавага ліцця па ініцыятыве каталіцкай царквы Японіі — ідэю ўстаноўкі ў Мінску помніка падтрымаў каталіцкі архібіскуп горада Нагасакі Францыск Ксаверый Канамэ Сінамота. Ён з’яўляецца «двайніком» звона «Анёл», уцалелага пасля атамнай бамбардзіроўкі Нагасакі 9 жніўня 1945 года, знойдзенага і адкапанага прыхаджанамі пасля бамбардзіроўкі пад развалінамі кафедральнага каталіцкага сабора Уракамі, аднаго з першых хрысціянскіх храмаў Японіі. Пазней яго ўсталявалі ў цэнтры Нагасакі як напамін пра страшныя наступствы вайны.

На цырымонію асвячэння помніка і закладання капсул з зямлёй прыбыла з Японіі дэлегацыя духоўных і свецкіх асоб у колькасці 62 чалавек. На адкрыцці помніка 24 верасня 2000 г. пробашч Нагасакскага каталіцкага касцёла Уракамі Сіэт Мімура сказаў: «Няхай гэты помнік сімвалізуе нашу салідарнасць з Беларуссю і тое, што нашы народы звязваюць не толькі эканамічныя і культурныя, але і духоўныя сувязі».

У падмурку помніка пад чорнай гранітнай плітой закладзены капсулы са жменькамі зямлі з Іерусаліма, з японскіх гарадоў Хірасіма і Нагасакі і з раёнаў, пацярпелых ад чарнобыльскай катастрофы. На гранітнай пліце выгравіраваны тэкст на беларускай і японскай мовах: «Гэты звон пастаўлены ў памяць ахвярам, якія загінулі з прычыны выпрабаванняў ядзернай зброі і ядзерных катастроф у XX стагоддзі, і перадаецца касцёлу Святога Сымона і Святой Алены і ўсяму беларускаму народу. Аб’яднайма нашы сілы і пабудуем на гэтай зямлі сапраўдны спакой, свабодны ад ядзернай зброі і войнаў. Памолімся аб спакоі ў свеце». На звоне маецца эмблема кафедральнага каталіцкага сабора горада Нагасакі.

## Гл. таксама 
* Помнікі Мінска

## Літаратура 
* *Тарас, А. Е.* Костел в нашей жизни / А. Е. Тарас. — Минск : ФУАинформ, 2010. — 192 с.

## Спасылкі 
* Звон Нагасакі 

Катэгорыя:Помнікі Мінска
Катэгорыя:Помнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Плошча Незалежнасці (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе
Катэгорыя:2000 год у Мінску
Саламонавы астравы

**Саламо́навы астравы́** — вулканічны архіпелаг у паўднёва-заходняй частцы Ціхага акіяна, у Меланезіі, на ўсход ад вострава Новая Гвінея.

Плошча 40,4 тыс. км². Вышыня да 2743 м (на востраве Бугенвіль), ёсць дзеючыя вулканы (Балбі, Багана). Клімат субэкватарыяльны, вельмі вільготны. Сярэднямесячныя тэмпературы ад 26 °С да 28 °C. Ападкаў выпадае ад 2300 да 7500 мм за год. Кароткія мнагаводныя рэкі. Вечназялёныя лясы, у найбольш сухіх месцах — саванна, па берагах — мангры.

Вырошчванне трапічных культур. Рыбалоўства.

Сярод насельніцтвы пераважаюць меланезійцы, якія размаўляюць на аўстранезійскіх мовах (145 тысяч), ёсць папуасы (45,4 тысячы), палінезійцы (6 тысяч), мікранезійцы (2 тысячы). Жыве таксама няшмат еўрапейцаў.

Найбуйнейшыя астравы: Бука і Бугенвіль, палітычна адносяцца да Папуа — Новай Гвінеі, астатнія&nbsp;— Шуазёль, Малаіта, Санта-Ісабель, Сан-Крыстобаль, Нью-Джорджыя, Рэнел, Гуадалканал, астравы Санта-Крус, складаюць асобную дзяржаву — Саламонавы Астравы ў складзе Брытанскай Садружнасці нацый.

Адкрыты для еўрапейцаў у 1568 годзе іспанскім мараплаўцам Альвара Менданья дэ Нейра.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Меланезія
Катэгорыя:Астравы Папуа — Новай Гвінеі

Катэгорыя:Астраўныя групы Аўстраліі і Акіяніі
Акаралогія

**Акаралогія** (acarology, ад  ἀκάρι, *akari* — кляшчы; и -λογία — навука, веданне) — раздзел заалогіі беспазваночных, які вывучае кляшчоў. Вылучаюць ветэрынарны, медыцынскі, агульны і сельскагаспадарчы кірункі акаралогіі. Асноўныя пытанні акаралогіі даследуюцца сумесна ў першую чаргу ў ветэрынарыі і медыцыне, бо многія кляшчы з’яўляюцца ўзбуджальнікамі інвазіённых і інфекцыйных захворванняў жывёл і чалавека (энцэфаліт).

## Часопісы 
* *Acarina* (Russian Journal of Acarology, ЗМ МДУ, Масква, Расія, 1993-) http://insects.ummz.lsa.umich.edu/acarina/ 
* *Acarologia* (Montpellier, Францыя)
* *Acarology Bulletin* (Антарыа, Канада). ISSN: 1361-8091 (Systematic & Applied Acarology Society, 1996-) http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/acarology/saas/ab/content.html
* *Experimental and Applied Acarology* (Амстэрдам, Нідэрланды). ISSN: 1572-9702 (electronic) 0168-8162 (paper), Springer
* *International Journal of Acarology* (ЗША, 1975-)http://www.informaworld.com/taca
* *Journal of the Acarological Society of Japan* (Matsudo, Chiba, Японія, 1992-)http://acari.ac.affrc.go.jp/en/journal/ 
* *Journal of Medical Entomology* (ЗША) http://www.entsoc.org/pubs/periodicals/jme/ 

## Літаратура 
* Evans, G.O. 1992. *Principles of Acarology*. CAB International, Cambridge.
* D. E. Walter & H. C. Proctor. 1999. *Mites: Ecology, Evolution and Behaviour.* University of NSW Press, Sydney and CABI, Wallingford isbn 0-86840-529-9
* R. B. Halliday, D. E. Walter, H. C. Proctor, R. A. Norton & M. J. Colloff. 2001. *Acarology, Proceedings of the 10th International Congress [5-10 July 1998].* CSIRO Publishing, Melbourne. 960 pp. isbn=0-643-06658-6 CSIRO Publ. Collingwood, Vic.

## Гл. таксама 
* Арахналогія
* Павукападобныя
* Энтамалогія

## Спасылкі 
* Акаралогія 
* Кляшчы на tolweb.org  


Катэгорыя:Раздзелы заалогіі
Гемарой

**Гемарой** (; народная назва — пачачуй) — захворванне, звязанае з трамбозам, запаленнем, паталагічным пашырэннем і звітасцю гемараідальных вен, якія ўтвараюць вузлы вакол прамой кішкі. Суправаджацца ўзнікненнем такіх хвароб, як вострая і хранічная анальная трэшчына, рэктальны свішч, гнайнікі вакол прамой кішкі і нетрыманне газаў. Ускладненні хваробы выклікаюць ацёк анальнай адтуліны, гнойны  і  тканак гемараідальнага вузла.

## Папярэджанне 
Узнікненне хваробы прадухіляе:
* штодзённае піццё 2 літраў вадкасці;
* ужыццё кашаў, свежай і багатай на клятчатку гародніны (буракі, гарбузы і кабачкі) і садавіны (бананы, абрыкосы і чарнасліў), таксама жытняга і пшанічнага , марской капусты і насення лёну;
* змяншэнне ўжыцця спіртовых і газіраваных напояў, вострай і салёнай ежы;
* прыём шклянкі высокамінералізаванай вады тройчы на дзень;
* змяншэнне выкарыстання  і ;
* пазбяганне пад'ёму цяжараў;
* штодзённае выкананне 20 практыкаванняў для брушнога прэса, ног і ягадзіц;
* частыя перапынкі пры кіраванні аўтамабілем;
* апаражненне кішэчніка толькі пры адчуванні позыва;
* змяншэнне лішняй вагі.

## Фактары, якія спрыяюць развіццю гемарою 
* Атлусценне
* Спадчынная схільнасць.
* Няправільнае харчаванне (вострая ежа, чай, кава, алкаголь).
* Маларухомы лад жыцця ці праца, звязаная з малой рухальнай актыўнасцю.
* Дзейнасць, звязаная з празмерным напружаннем мышцаў (вялікія фізічныя нагрузкі).
* Цяжарнасць і роды ў жанчын.
* Стрэс.
* Парушэнне адтоку крыві ў прамой кішцы.
* Частыя завалы.
* Запаленчыя і пухлінныя працэсы ў кішэчніку і печані.

## Праявы 
Хвароба напачатку выяўляецца пра смыленне, сверб, паколванне і распіранне ў вобласці задняга праходу пры спаражненні. Вакол ануса ўтвараецца балючае зацвярдзенне ў выглядзе сплацення пашыраных крывяных сасудаў. З часам боль пачынае ўзнікаць пры кашлі і руху цела, што замінае стаяць, хадзіць і сядзець. Затым падчас спаражнення з’яўляецца крывацёк, што выклікае малакроўе і слабасць.

Катэгорыя:Практалогія
Катэгорыя:Захворванні прамой кішкі
Ямантавічы

**Ямантавічы** або **Ямантовічы** — княжацкі род літоўскага паходжання.

Паходжанне роду ў XIII стагоддзі не прасочваецца. У XVI ст. на пячатках Ямантавічы карысталіся выявай арла. Пазней празваны **Ямантавічамі-Падбярэзскімі**, каб адрозніваць ад Падбярэзскіх, іх нашчадкаў па кудзелі, але не князёў і ад папярэднікаў на Падбярэззі — князёў Друцкіх-Падбярэзскіх. Нашчадкі Ямантавічаў — шляхціцы Падбярэзскія, спрабавалі карыстацца княжацкім тытулам і прозвішчам Друцкія, таму ўсе тры роды ўладальнікаў Падбярэззя нярэдка блытаюць.

Першы вядомы прадстаўнік роду — Ямант Тулунтавіч, набліжаны баярын вялікага князя Вітаўта, намеснік смаленскі (зг. 1395, 1399).

* **Ямант Тулунтавіч**
** **Сямён (Сенька)** (нар. да 1380, зг. 1401—1411, пам. да 15.9.1445), смаленскі намеснік пасля 1441 і да 15.9.1445 года, пра яго нашчадкаў нічога не вядома.
** **Міхаіл** (пам. да 1442), напэўна, меў прынамсі трох сыноў.
*** **Юрый (Юшка)** (зг. 1450, пам. пасля 16.9.1464)
*** **Іван** (зг. каля 1455), невядомы Юзафу Вольфу. Каля 1455 года князь Іван разам з братам Фёдарам размежаваў сваё Падбярэззе з Варанцэвічамі, маёнткам Івана Іллініча, які пры гэтым атрымаў сяло Мікулінскае і два з паловай селішчы ў нейкім «горадзе Коч».
*** **Фёдар** (зг. каля 1455)

Паводле Вольфа, па мячы род Ямантавічаў згас на Сямёне Ямантавічы-Падбярэзскім, памерлым да 1540 года, але сам Вольф пад 1548 годам згадвае *гаспадарскага баярына* **Лаўрына Іванавіча Ямантавіча**, які наехаў на маёнтак князёў Свірскіх.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Tęgowski Jan* Kilka słów o rodowodzie kniaziów Jamontowiczów Podbereskich w świetle nowych źródeł // Zapiski Historyczne. Poświęcone Historii Pomorza i Krajów Bałtyckich. — Tom LXXX, Rok 2015, Zeszyt 3. — S. 39-50;
*  — S. 151—153;
* *Воронин В. А.* Ульяна Подберезская: история жизни // Studia Historica Europae Orientalis = Исследования по истории Восточной Европы : науч. сб. Вып. 10. — Минск : РИВШ, 2017. — 262 с. — С. 87-104, 255, 258;
* *Насевіч В.* Беларускія землі ў складзе Вялікага княства Літоўскага. 1440—1470 гг. // Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х т. — Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. — С. 70-71;
* *Насевіч В. Л.* Генеалагічныя табліцы старадаўніх княжацкіх і магнацкіх беларускіх родаў 12-18 ст. — Мн.: БелЭН, 1993.

Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя
Катэгорыя:Княжацкія роды
Латарынгія

**Латарынгія** (, , на раманска-латарынгскім дыялекце *Louréne*) — рэгіён на паўночным усходзе Францыі. Мяжуе на поўначы з Бельгіяй, Люксембургам і Германіяй, на ўсходзе — з Эльзасам, на поўдні — з Франш-Кантэ, на захадзе — з Шампань-Ардэнамі. Плошча 23 547 км². Насельніцтва па стане на 2008 год складала 2 346 361 чалавек. У склад Латарынгіі ўваходзяць 4 дэпартаменты: Мёз, Мёрт і Мозель, Мозель ды Вагезы. Адміністрацыйны цэнтр і буйнейшы горад — Мец (122 838 жыхароў). Буйным горадам з’яўляецца таксама Нансі (106 361).

## Гл. таксама 
* Спіс кіраўнікоў Латарынгіі

Катэгорыя:Рэгіёны Францыі
Абдурахман Вахід

**Абдурахман Вахід** (, , Джамбанг, Усходняя Ява, Галандская Ост-Індыя — , Джакарта, Інданезія) — Прэзідэнт Інданезіі (1999—2001).

## Біяграфія 
Унук арганізатара найстарэйшай ісламскай арганізацыі краіны Нахдатул Улама (1926) і сын яе лідара і былога міністра па справах рэлігіі ў ўрадзе Сукарна.

Скончыў школу ў Джак’якарта, вучыўся ў універсітэце аль-Азхар (Каір, 1964-66), скончыў Багдадскі ўніверсітэт (1970). Быў дэканам тэалагічнага факультэта ўніверсітэта Хашым Ашары (1972-74).

У 1971 г. вярнуўся на радзіму. Пачаў кар’еру як журналіст і выкладчык у мусульманскіх навучальных установах. дырэктар рэлігійнай школы ў Джамбангу (1974-78).

У 1972—1974 гг. — Дэкан тэалагічнага факультэта ўніверсітэта Хашым Ашары.

У 1974—1979 гг. — Дырэктар рэлігійнай школы ў Джамбангу.

З 1978 г. першы сакратар, а з 1984 г. — старшыня Нахдатул Улама, найбуйнейшай мусульманскай буржуазнай партыі Інданезіі.

У пачатку 1990-х гг. яго адносіны з прэзідэнтам Сухарта прыкметна пагоршыліся. У 1994 г., нягледзячы на супраціў Сухарта, ён быў перавыбраны старшынёй Нахдатул Улама.

Пасля фінансавага крызісу 1997 г. Сухарта пачаў губляць кантроль над сітуацыяй у краіне, што прывяло да яго адстаўкі ў 1998 г. У гэтым жа годзе Вахід заснаваў і ўзначаліў ісламскую Партыю нацыянальнага абуджэння.

У 1999 г. абраны прэзідэнтам Інданезіі. На гэтай пасадзе яму не ўдалося пераламаць ў лепшы бок эканамічную сітуацыю, ён толькі аднавіў супраць сябе самыя розныя палітычныя і рэлігійныя групоўкі, уключаючы высокапастаўленых ваенных. Парламент Інданезіі аднагалосна прагаласаваў за імпічмент прэзідэнта Вахіда, яго спробы застацца ля ўлады не атрымалі падтрымкі насельніцтва краіны.
Пікардыя

**Пікардыя** () — рэгіён на поўначы Францыі. На поўначы мяжуе з рэгіёнам Нор-Па-дэ-Кале, на паўночным усходзе мае невялікую мяжу з Бельгіяй, на ўсходзе — з рэгіёнам Шампань-Ардэны, на поўдні — з Іль-дэ-Франс, на захадзе — з Верхняй Нармандыяй, на паўночным захадзе выходзіць да Ла-Манша. Плошча 19 399 км². Насельніцтва (па стане на 2008 год) 1 900 534 чалавек. У склад Пікардыі ўваходзяць 3 дэпартаменты: Эна, Уаза і Сома. Адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы горад — Ам’ен (134 381 жыхар).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* Фотаздымкі Пікардыі  

Катэгорыя:Рэгіёны Францыі
Цэнтр — Даліна Луары

**Цэнтр — Даліна Луары** () — рэгіён у цэнтры Францыі. Мяжуе на поўначы з Іль-дэ-Франс, на паўночным захадзе — з Верхняй Нармандыяй, на захадзе — з Ніжняй Нармандыяй і Пей-дэ-ля-Луар, на поўдні — з Пуату-Шарант, Лімузенам і Авернью, на ўсходзе — з Бургундыяй. Плошча 39 151 км². Насельніцтва па стане на 2007 год складала 2 526 919 чалавек. У склад рэгіёну ўваходзяць 6 дэпартаментаў: Шэр, Эр і Луар, Эндр, Эндр і Луара, Луар і Шэр і Луарэ. Адміністрацыйны цэнтр — Арлеан (113 257 жыхароў), аднак найбуйнейшым горадам з'яўляецца Тур (135 480 жыхароў).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэгіёны Францыі
Просмычы

**Про́смычы** (, ) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Чамярыскага сельсавета.

Да 1 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Хракавіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 15 км на поўдзень ад Брагіна, 45 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 134 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
Рака Брагінка.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад (уздоўж ракі), забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Савіцкай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні. Паводле перапісу 1897 года знаходзілася школа граматы.

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Просмыцкага сельсавета Брагінскага раёна Рэчыцкай, з 9 чэрвеня 1927 года Гомельскай акруг. У 1930 годзе арганізаваны калгас імя В. І. Чапаева, працавалі 2 ветракі (адзін з 1913 года). У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Савічы» (цэнтр — вёска Савічы). Ёсць бібліятэка.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 58 гаспадарак, 132 жыхары.

### Дынаміка 
* 1850 год — 218 жыхароў.
* 1897 год — 64 двары, 360 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 85 двароў, 551 жыхар.
* 1959 год — 517 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 58 гаспадарак, 132 жыхары.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чамярыскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна
Рафалаў (пасёлак)

**Рафалаў** — былы пасёлак у Спярыжскім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (16 сем'яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. У 2005 годзе пасёлак быў выключаны са звестак па ўліку населеных пунктаў, пасля — у склад Спярыжскага сельсавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка 
* 1959 год — 116 двароў (паводле перапісу).
* 2004 год — жыхары (16 сем'яў) пераселены.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
Рафалаў

**Рафа́лаў** (, ) — былая, да 26 верасня 2006 года — у склад Дублінскага сельсавета (у 1987—2005 гадах — Спярыжскі сельсавет). Вёска ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка 
* 1908 год — 9 двароў, 70 жыхароў.
* 1930 год — 16 двароў, 110 жыхароў.
* 1959 год — 141 жыхар (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (34 сям’і) пераселены.

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Мікалаевіч Белы (нар. 1947) — вучоны ў галіне оптыкі і лазернай фізікі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Сабалі (Брагінскі раён)

**Сабалі́** (, ) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Буркоўскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
За 6 км на захад ад Брагіна, 34 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 136 км ад Гомеля.

Паблізу ёсць радовішчы гліны.

### Гідраграфія 
На ўсходзе меліярацыйны канал.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым аўтадарогах, якія адыходзяць ад Брагіна.

Планіроўка складаецца з доўгай просталінейнай вуліцы мерыдыянальнай арыентацыі, паралельна да якой на ўсходзе пралягае кароткая просталінейная вуліца. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Брагінскай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні. У 1850 годзе валоданне графіні Ракіцкай. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся ў вёсцы школа граматы, 2 ветракі, гамарня, карчма.

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Сабалёўскага сельсавета Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі.

У 1931 годзе арганізаваны калгас «Кастрычнік», працавалі цагельня (з 1930 года), 2 ветракі, гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 73 мясцовыя жыхары, у памяць пра якіх у 1967 годзе ў скверы, каля школы, збудаваны абеліск. У 1959 годзе цэнтр калгаса «Шлях да камунізму». У вёсцы былі пільня, млын, швейная майстэрня, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячыя яслі-сад, фельчарска-акушэрскі пункт, ветэрынарны ўчастак, аддзяленне сувязі, 3 крамы. Да 14 студзеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Мікуліцкага сельсавета, пасля знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Брагінскага пассавета. У 1962 годзе да вёскі далучаны пасёлак Пуцілавік. Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання частка жыхароў (224 сям’і) пераселены ў чыстыя месцы. Да 1 снежня 2009 года вёска знаходзілася ў раённым падпарадкаванні.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 43 гаспадаркі, 79 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1850 год — 23 двары, 187 жыхароў.
* 1897 год — 60 двароў, 410 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 77 двароў, 483 жыхары.
* 1930 год — 90 двароў, 469 жыхароў.
* 1959 год — 737 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 43 гаспадаркі, 79 жыхароў.

## Вядомыя выхадцы 
* Васіль Іванавіч Гапоненка (1928—2019) — вучоны ў галіне фізіялогіі, біяхіміі і радыебіялогіі раслін.
* Раман Карпавіч Сабаленка (1907—1975) — беларускі пісьменнік, яго імем названа вуліца ў Брагіне.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Буркоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна
Пучын

**Пу́чын** (, ) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Хракавіцкага сельсавета.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (143 сем'і) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 19 км на поўдзень ад Брагіна, 47 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 138 км ад Гомеля, на тэрыторыі Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка.

## Транспартная сетка 
На аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з крывалінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі, да цэнтра якой далучаюцца з поўначы тры кароткія, шчыльна паміж сабой пастаўленыя мерыдыянальныя вуліцы. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVIII стагоддзя як вёска ў Рэчыцкім павеце Мінскага ваяводства ВКЛ. Пасля 2-га раздзела Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі. У 1811 годзе валоданне Ракіцкіх. У 1897 годзе размяшчаліся капліца і сядзіба, у Савіцкай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні.

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Пучынскага сельсавета Брагінскага раёна Рэчыцкай, з 9 чэрвеня 1927 года Гомельскай акруг. У 1920-х гадах дзейнічала школа. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны сцяг», працавалі вятрак (з 1909 года) і гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 68 мясцовых жыхароў, у памяць пра якія ў 1980 годзе ўсталяваны абеліск. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Слабадскі» (цэнтр — вёска Выграбная Слабада). Да 12 лістапада 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Савіцкага сельсавета, да 8 студзеня 1987 года — у склад Слабадскога сельсавета, пасля — у складзе Хракавіцкага сельсавета (да 26 сакавіка 1987 года — Савіцкі сельсавет).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка 
* 1850 год — 29 двароў.
* 1897 год — 75 двароў, 384 жыхара (паводле перапісу). Сядзіба — 2 двары, 17 жыхароў.
* 1908 год — 113 двароў, 536 жыхароў.
* 1959 год — 588 жыхароў (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (143 сем'і) пераселены.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
Стары Сцепаноў

**Стары́ Сцепано́ў** (, ) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Хракавіцкага сельсавета.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (30 сем'яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Афіцыйна ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 36 км на паўднёвы захад ад Брагіна, 64 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 153 км ад Гомеля.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудавана драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя як вёска Сцепаноў у Савіцкай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні.

Напачатку 1920-х гадоў вёска Сцепаноў падзялілася на дзве — Стары Сцепаноў і Новы Сцепаноў.

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Старастэфаноўскага сельсавета, з 1931 года да 24 красавіка 1934 года і з 1938 года да 12 лістапада 1966 года Сцепаноўскага сельсавета Камарынскага раёна Рэчыцкай, з 9 чэрвеня 1927 года Гомельскай (да 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года Палескай, з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей.

У 1931 годзе арганізаваны калгас "Камінтэрн", працавала гамарня. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Савічы» (цэнтр — вёска Савічы). Да 12 лістапада 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Сцепаноўскага сельсавета, пасля — у склад Савіцкага сельсавета, які 26 сакавіка 1987 года быў перайменаваны ў Хракавіцкі сельсавет.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка 
* 1908 год — 105 двароў 726 жыхароў.
* 1959 год — 245 жыхароў (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (30 сем'яў) пераселены.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. - Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
Спярыжжа

**Спяры́жжа** (, ) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці, на рацэ Брагінцы. Уваходзіла ў склад Чамярыскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзілася за 9 км на поўдзень ад Брагіна, за 30 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 139 км ад Гомеля.

Планіроўка складалася з кароткай просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, да якой з усходу пад вострым кутом далучалася кароткая просталінейная вуліца. На поўдні была адасоблена змесцавана ледзь выгнутая вуліца, арыентаваная з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова была прадстаўлена драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

Каля вёскі ёсць радовішчы торфу.

## Гісторыя 
]]
Выяўленыя ў XIX стагоддзі археалагічныя помнікі сведчаць пра дзейнасць чалавека ў гэтых месцах з даўніх часоў. Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVI стагоддзя, калі вёска Спарыж у складзе Брагінскай воласці прыналежала Вішнявецкім, а ва 2-й палове XVII стагоддзя перайшла да Каняцпольскіх. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся: капліца, школа граматы, 2 вятракі, крама, у Брагінскай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні.

З 8 снежня 1926 года па 1987 год цэнтр Спярыжскага сельсавета Брагінскага раёна Рэчыцкай і з 9 чэрвеня 1927 года Гомельскай (з 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года Палескай, з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей. Дзейнічала школа.

У 1930 годзе арганізаваны калгас «Спярыжжа», працавалі гамарня і поўсцечасальня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны на франтах і ў партызанскай барацьбе загінуў 91 мясцовы жыхар. У памяць пра загінулых у 1970 годзе збудаваны помнік — скульптура жанчыны з пальмавай галінай. У 1959 годзе ў складзе калгасу «Запаветы Леніна» (цэнтр — вёска Ясені).

У склад Спярыжскага сельсавета ў 1938 годзе ўваходзіла цяпер не існае мястэчка Рэпішча.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання частка жыхароў (125 сем’яў) у 1986 годзе перасяліліся ў чыстыя месцы.

Да 26 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Дублінскага сельсавета. Вёска ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1850 год — 28 двароў; 1897 год — 73 двары, 483 жыхары (паводле перапісу).
* **XX стагоддзе**: 1908 год — 88 двароў, 570 жыхароў; 1959 год — 594 жыхары (паводле перапісу).
* **XXI стагоддзе**: 2004 год — 4 гаспадаркі, 8 жыхароў.

## Памятныя мясціны 
* Помнік загінулым у гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Вядомыя асобы 
* Юлія Пятроўна Цімафеева (нар. 1982) — беларуская паэтэса і перакладчыца.
* Васіль Іванавіч Ігнаценка (1961—1986) — ліквідатар аварыі на Чарнобыльскай АЭС. Герой Украіны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі