open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
R2-D2

**R2-D2** — вынаходлівы астрадроід сусвету Зорных войнаў. Кваліфікаваны механік зоркалёта і памагаты пілота знішчальніка. Унутры сябе дроід мае вялікую колькасць самых разнастайных прылад: ад механічных дзяржальняў да камп’ютарных інтэрфейсаў і зварачных гарэлак. У другім эпізодзе R2-D2 здзіўляе ўсіх яшчэ і сваёй здольнасцю пералятаць на невялікія адлегласці дзякуючы рэактыўным рухавічкам у сваіх нагах. У арыгінальнай трылогіі было створана 9 мадэляў R2-D2. Сем для пустыні, адна для Кені Бэйкера і адна была здольна варушыць трыма канечнасцямі. На працягу здымкаў арыгінальнай трылогіі мадэлі, што працавалі ў пустыні, хутка ламаліся, бо іх рухавік забіваўся жвірам. Каб пазбегнуць гэткіх праблем у новым фільме, Лукас даручыў дзвюм кампаніям — «Industrial Light & Magic» і брытанскаму аддзелу сваёй працоўнай групы па спецэфектах — стварыць новую версію R2-D2. У новай трылогіі ў дадатак выкарыстоўваўся ў некаторых момантах лічбавы дублёр.

У новай трылогіі R2-D2 ўпершыню сустракаецца ў першым эпізодзе на караблі каралевы Падмэ Амідалы. Дроід здолеў адрамантаваць карабель пад час яго палёту на Карусант, такім чынам выратаваўшы сваю гаспадыню і ўсю місію Ордэна джэдаяў. Пазней R2-D2 разам з каралевай і Квай-Гон Джынам на Татуіне сустракае свайго будучага сябра — пратакольнага дроіда C-3PO. На працягу ўсіх 6 эпізодаў гэтай пацешная пара дроідаў будзе разам дапамагаць героям фільму і не даваць сумаваць глядачам. У час войнаў клёнаў R2-D2 выконваў шмат самых разнастайных місій, у гэты перыяд ён належаў Энакіну Скайуокеру.

У арыгінальнай трылогіі R2-D2 належыць спачатку Леі. Ён захоўвае ў сваёй памяці планы супермоцнай зброі Імперыі — Зоркі смерці. У канцы IV эпізоду R2-D2, ахвяруючы часткай сваіх дэталяў, выратоўвае знішчальнік Лука Скайуокера, калі той атакуе Зорку смерці. У VI эпізодзе маленькі дроід прымае ўдзел у ратаванні Хана Сола з планеты Татуін, з лапаў Джабы Хата.

## Мова R2-D2 
Мова R2-D2 у чалавечым разуменні ўяўляе какафонію гудкоў і свісткоў. R2-D2 разумее шмат мільёнаў дыялектаў і розных машынных кодаў. Але каб перакласці тое, што сказаў R2-D2 чалавеку, патрэбны пратакольны дроід кшталту C-3PO. R2-D2 даволі тэмпераментны дроід, таму яго настрой лёгка зразумець па вымове яго гукаў.

## Цікавыя факты 
* У 1980-х гадах у ЗША быў распрацаваны зенітна-артылерыйскі комплекс Mark 15 Phalanx, які з-за вонкавага падабенства на флоце сталі жартам называць R2-D2.

## Гл. таксама 
* C-3PO
* Дроід

## Спасылкі 
Катэгорыя:Персанажы «Зорных войнаў»
Катэгорыя:Выдуманыя робаты
Пакрыццё кода

**Пакрыццё кода** () — мера, якая выкарыстоўваецца пры тэставанні праграмнага забеспячэння. Яна паказвае працэнт, наколькі зыходны код праграмы быў пратэставаны.

Тэхніка пакрыцця кода была адной з першых методык, вынайдзеных для сістэматычнага тэставання праграмнага забеспячэння. Першая згадка пакрыцця кода ў публікацыях з’явілася ў 1963.

## Спасылкі 
* RTCA/DO-178B. *Software Considerations In Airborne Systems And Equipment Certification*, 1992.

Катэгорыя:Метрыкі праграмнага забеспячэння
Катэгорыя:Тэставанне праграмнага забеспячэння
Лея Аргана

**Лея Аргана** () — адна з найгалоўнейшых персанажаў сусвету Зорных войнаў, створаная Джорджэм Лукасам. З’яўляецца асноўнай дзеючай асобай у арыгінальнай трылогіі. Лея з’яўляецца дачкой Падмэ і сястрой-блізнюком Лука Скайуокера, але носіць прозвішча свайго апякуна. У шостым эпізодзе яна даведваецца гісторыю сваёй сям’і ад свайго брата Лука Скайуокера. У арыгінальнай трылогіі Лею згуляла актрыса Кэры Фішэр.

## Біяграфія персанажа 
Лея Аргана-Сола (нарадзілася як Лея Скайуокер) была дачкой рыцара-джэдая Энакіна Скайуокера і сенатара Падмэ Амідалы Наберы, а таксама сястрой-двайняткай Люка Скайуокера. Пасля нараджэння яе ўдачарылі Бэйл Аргана і каралева Брэха, зрабіўшы яе прынцэсай Алдэраана. Аргана, якая атрымала цудоўную адукацыю сенатара, была вядомая як непахісны лідар у час Галактычнай Грамадзянскай вайны і іншых наступных галактычных канфліктаў, стаўшы адным з найвялікшых герояў Галактыкі.

Самы малады сенатар у Галактычным Сенаце, яна тайна падтрымлівала паўстанцаў і вырашыла перадаць Альянсу планы «Зоркі Смерці». Яна ніколі не здраджвала сваім ідэалам свабоды і роўнасці для ўсіх жыхароў галактыкі і стала адной з найважнейшых постацей Альянса паўстанцаў у час Галактычнай Грамадзянскай вайны.

Пазней яна пабралася шлюбам з Ханам Сола і стала маці сына Бена. Па меры таго як іх сын сталеў, Лея і Хан убачылі ў ім слабасць да Цёмнага боку Сілы і аддалі яго на навучанне Люку, аднак нават брат Леі не змог усцерагчы Бена ад Сноўка — Вярхоўнага Лідара Першага Ордэна, спароджанага Цёмным бокам. Сын Леі і Хана змяніў сваё імя на Кайла Рэн і пайшоў па шляху Дарта Вейдэра.

Праз гады Лея была абрана главой сіл Супраціўлення. Нягледзячы на тое, што яна вырасла ў прывілеяваным акружэнні мірнай планеты, галоўнай ідэяй якой была дэмілітарызацыя, якая выключала зброю са сваёй культуры, у гэтыя цяжкія гады бліскучы дыпламат атрымала ваенныя навыкі самаабароны, як з дапамогай бластара, так і ў рукапашнай. Яна выкарыстоўвала гэтыя веды ў шматлікіх войнах і іншых канфліктах, якія скалыналі Галактыку.

Праз трыццаць гадоў пасля паражэння Галактычнай Імперыі родны сын Леі забівае свайго бацьку Хана Сола, якому не атрымалася пераканаць Бена адрачыся ад Цёмнага боку Сілы. Пра трагічную гібель Хана Лея даведваецца ад Рэй.

### Пашыраны сусвет 
Згодна з пашыраным сусветам Зорных войнаў Лея пабралася шлюбам з Ханам Сола. У гэтым шлюбе яна нарадзіла траіх дзяцей, аднаго з якіх назвала ў гонар свайго бацькі — Энакінам.

## У кіно 
* Зорныя войны. Эпізод III: Помста сітхаў (2005) — у канцы гэтага эпізоду яна была паказана як немаўля;
* Ізгой-адзін. Зорныя войны: Гісторыі (2016) — выява створаны з дапамогай камп’ютарнай графікі;
* Зорныя войны. Эпізод IV: Новая надзея (1977);
* Зорныя войны. Эпізод V: Імперыя наносіць удар у адказ (1980);
* Зорныя войны. Эпізод VI: Вяртанне джэдая (1983);
* Зорныя войны: Абуджэнне Сілы (2015);
* Зорныя войны: Апошні джэдай (2017).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Персанажы «Зорных войнаў»
Катэгорыя:Выдуманыя блізняты
Катэгорыя:Выдуманыя сіроты
Катэгорыя:Выдуманыя прынцэсы
Катэгорыя:Выдуманыя рабы
Тэставанне прадукцыйнасці

**Тэставанне прадукцыйнасці** праграмнага забеспячэння — тэставанне, якое праводзіцца з мэтай вызначэння, як хутка працуе вылічальная сістэма ці яе частка пад пэўнай нагрузкай. Таксама можа служыць для праверкі і пацверджання іншых атрыбутаў якасці сістэмы, такіх як маштабаванасць, надзейнасць і спажыванне рэсурсаў.

Тэставанне прадукцыйнасці — гэта адна з сфер дзейнасці, што развіваецца ў галіне інжынерыі прадукцыйнасці і імкнецца ўлічваць прадукцыйнасць на стадыі мадэлявання і праектавання сістэмы, перад пачаткам асноўнай стадыі кадавання.

## Спасылкі 
* Портал специалистов по тестированию и обеспечению качества ПО — Проект посвящён вопросам тестирования и повышения качества программного обеспечения.
* База знаний тестировщика  — Багтрекеры, автоматизированное тестирование, нагрузочное тестирование, юзабилити тестирование, сообщества, печатные издания, книги.

Катэгорыя:Тэставанне праграмнага забеспячэння
Ворсинки и катышки

**«Ворсинки и катышки»** () — альбом беларускага гурта «Neuro Dubel», выпушчаны ў 1999 годзе. З’яўляецца завяршэннем трылогіі . Атрымаў перамогу ў намінацыі «Альбом года» на «Рок-каранацыі» за 1999 год. Адразу пасля запісу альбома клавішнік Максім Івашын з'ехаў у ЗША і на два гады пакінуў гурт.

## Крытыка 
Музычныя крытыкі выдання «Музыкальная газета» адзначалі, што альбом ужо не з’яўляецца чыстым панк-рокам, які гурт граў на працягу сваёй гісторыі. Тым не менш, на іх погляд гэта лепшы рускамоўны рок-альбом года.

## Спіс кампазіцый 
## Выканаўцы 
* Аляксандр Кулінковіч — вакал

## Спасылкі 
* «Ворсинки и катышки» на Афіцыйным сайце гурта
* «Ворсинки & катышки» на 

Катэгорыя:Альбомы 1999 года
Катэгорыя:Альбомы Neuro Dubel
Нейрадэгенератыўныя захворванні

**Нейрадэгенератыўныя захворванні** — (грэч. Νέυρο-, нейра-, «нервы-» і лац. Dēgenerāre, «выраджацца») — група ў асноўным павольна прагрэсуючых, спадчынных або набытых захворванняў нервовай сістэмы.

Агульным для гэтых захворванняў з’яўляецца прагрэсуючая гібель нервовых клетак (нейрадэгенерацыя), якая вядзе да розных неўралагічных сімптомаў — перш за ўсё, да дэменцыі і парушэння рухаў.

Захворванні могуць наступіць у розным узросце, працякаюць дыфузна або генералізавана, гісталагічна вызначаецца спецыфічны тып змяненняў.
Дрэдноўт

**Дрэдно́ўт** ( — «бясстрашны», па імені першага карабля гэтага класа) — пакаленне артылерыйскіх ваенных караблёў, якое з’явілася ў пачатку XX стагоддзя. Іх характэрнай асаблівасцю было аднароднае артылерыйскае ўзбраенне з вялікай колькасцю гармат толькі буйнога калібру (*all-big-gun*). У шырокім сэнсе тэрмін можа прымяняцца да караблёў розных класаў, якія валодаюць гэтай асаблівасцю (лінейныя караблі, лінейныя крэйсеры, цяжкія крэйсеры і г. д.). Аднак найбольш часта гэта паняцце асацыюецца з лінейным караблём і з’яўляецца сінонімам лінейнага карабля першай чвэрці XX стагоддзя. Апошні ў свеце дрэдноўт, «Вэнгард», быў пабудаваны ў Вялікабрытаніі ў 1946 годзе і служыў да канца 1950-х гадоў.

## Гл. таксама 
* Паўднёваамерыканская дрэдноўтная гонка

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Энцыклапедыя караблёў 

Катэгорыя:Тыпы ваенных караблёў
*
Дрэдноўт (значэнні)

**Дрэдноўт**, значэнні

* Дрэдноўт, пакаленне артылерыйскіх ваенных караблёў
* Дрэдноўт, від акустычных гітар
* Дрэдноўт, род гіганцкіх заўрападавых дыназаўраў
Квай-Гон Джын

**Квай-Гон Джын** (; 92—32 ДБЯ) — персанаж сусвету Зорных войнаў. Навучаўся ў Графа Дуку. Погляды Квай-Гон Джына не супадалі з поглядамі на жыццё Савета джэдаяў. Квай-Гон не марнаваў час на медытацыю, ён кіраваўся філасофіяй «Жывой моцы»: адчуваць сябе, не думаць — выкарыстоўваць свае інстынкты. З-за непакорлівага погляду Квай-Гон Джын так і не быў прыняты ў Савет джэдаяў, хоць і карыстаўся вялікай павагай сярод сваіх паплечнікаў.

На Татуіне Квай-Гон Джын знайшоў хлопчыка-нявольніка Энакіна Скайуокера, які меў рэакцыю джэдая. Аналіз крыві хлопчыка паказаў неверагодна вялікі ўзровень мідыхларыянаў, вышэйшы за ўзровень самога магістра Ёды. Квай-Гон вызваліў Энакіна і паказаў яго Савеце джэдаяў на Карусанце, але Савет адмовіўся браць Энакіна і вучыць яго валоданню Сілай, бо бачыла ў ім моцны гнеў і страх. Савет не быў упэўнены ў хлопчыку, яго будучыня была вельмі цьмяная, не вызначаная. Квай-Гон Джын пажадаў сам вучыць Энакіна, але і гэта яму было забаронена, бо ў яго ўжо быў адзін вучань падаван Обі-Ван Кенобі. Пасля смерці Квай-Гон Джына Савет джэдаяў згадзіўся выканаць яго апошнюю волю і дазволіў Обі-Вану стаць настаўнікам для Энакіна.

## Зброя 
Светлы бок Сілы і зялёны светлавы меч.

## Характар 
Квай-Гон па жыцці вельмі вольналюбівы чалавек, ён часта не падпарадкоўваецца загадам Ордэна Джэдаяў, дзейнічае згодна сваім пачуццям і інстынктам. Квай-Гон Джын вельмі добра ўспрымае моц і знаходзіць хутка кантакты з любымі формамі розуму ў галактыцы. Нягледзячы на свой сталы ўзрост, ён з’яўляецца адным з лепшых ваяроў у галактыцы.

## Апошняя бітва і смерць 
Пад час бітвы за Набу Квай-Гон Джын і Обі-Ван Кенобі сустракаюцца з Дартам Молам у каралеўскім палацы на планеце Набу. Пачынаецца бой, пад час якога Дарт Мол працінае Квай-Гона сваім мячом. Квай-Гон памірае на руках Обі-Вана Кенобі. Аднак перад смерцю Квай-Гон наракае Обі-Вана джэдаем і просіць працягнуць навучанне Энакіна.

## Пасля смерці 
У трэцім эпізодзе Ёда кажа Обі-Вану: «Той, хто да неўміручасці шлях адкрыў, са свету сілы здолеў вярнуцца — настаўнік былы ваш». Такмі чынам Ёда кажа, што Квай-Гон Джын здолеў, дзякуючы сваёй філасофіі і разуменню моцы, знайсці шлях кантактаваць са светам жывых. Пасля Обі-Ван Кенобі вучыцца гэтаму майстэрству ў Ёды і падтрымлівае сувязь з Квай-Гонам на Татуіне, дзе жыве ў выгнанні, да сустрэчы з Люкам Скайуокерам. Потым, пасля смерці, і сам Обі-Ван выходзіць на сувязь з Люкам такім жа чынам.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Джэдаі
Катэгорыя:Выдуманыя настаўнікі
Катэгорыя:Выдуманыя мужчыны
Катэгорыя:Выдуманыя генералы
Міжнародны дзень гарбаты

**Міжнародны дзень гарбаты** — свята, якое адзначаецца ў шматлікіх краінах вытворцах і экспарцёрах гарбаты, такіх як Бангладэш, Шры-Ланка, Непал, В’етнам, Інданезія, Кенія, Малаві, Малайзія, Уганда, Індыя і Танзанія, пачынаючы з 15 снежня 2005 года. Мэтай Міжнароднага дня гарбаты ёсць прыцягненне ўсеагульнай увагі з боку ўрадаў і грамадзян да праблем рабочых, дробных вытворцаў і спажыўцоў гарбаты. Першы Міжнародны дзень гарбаты прайшоў у Нью-Дэлі 15 снежня 2005 г. Наступны прайшоў у Шры-Ланцы, дзе адбыліся ўрачыстасці і быў створаны прафсаюзны рух вытворцаў гарбаты.

## Гл. таксама 
* Гарбата

Катэгорыя:Міжнародныя дні
Катэгорыя:Прафесійныя святы
Сцяг Вільні

**Сцяг Вільні** () — афіцыйны сімвала горада Вільні, сталіцы Літвы.

## Апісанне 
Сцяг уяўляе сабой палотнішча чырвонага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, па цэнтры якога праходзіць гарызантальная паласа жоўтага колеру, якая складае адну сёмую шырыні палотнішча. У цэнтры сцяга размешчаны малы герб Вільні.

## Гл. таксама 
* Герб Вільні

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Вільні

Вільня
Катэгорыя:Вільня
Сцяг Таліна

**Сцяг Та́ліна** () — афіцыйны сімвал горада Таліна, сталіцы Эстоніі.

## Апісанне 
Сцяг Таліна ўяўляе сабой палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, падзеленае на тры сінія і тры белыя гарызантальныя паласы аднолькавай шырыні, якія чаргуюцца ў палажэнні: сіняя вышэй, белая ніжэй. Стандартныя памеры — 1600×800 мм.

## Гл. таксама 
* Герб Таліна

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Таліна

Талін
Катэгорыя:Талін
Доўгачасовая памяць

**Доўгачасовая памяць** — шматзначны тэрмін, які сустракаецца як у нейрафізіялогіі, так і ў псіхалогіі. Можа азначаць:

* доўгачасовая памяць, нейрафізіялогія — як уласцівасць нейронаў змяняць сваю сінаптычную пластычнасць;
* доўгачасовая памяць, псіхалогія — як адзін з асноўных псіхічных працэсаў.
Скорасць хімічнай рэакцыі

**Ско́расць рэа́кцыі** ў хіміі — колькасная характарыстыка інтэнсіўнасці хімічнай рэакцыі; асноўнае паняцце хімічнай кінетыкі.

Вызначаецца змяненнем колькасці часціц (малекул, іонаў) кожнага рэчыва, што прымае ўдзел у хімічнай рэакцыі, за адзінку часу ў адзінцы аб'ёму (канцэнтрацыі рэчыва для гамагенных рэакцый) ці на адзінку плошчы паверхні падзелу фаз (для гетэрагенных і тапахімічных рэакцый).

У выпадку гамагенных рэакцый скорасць шукаецца паводле фурмулы \upsilon = \frac{C_2 - C_1}{t_2 - t_1}, дзе C1 ды C2 гэта малярная канцэнтрацыя пэўнага рэчыва (рэагента ці прадукта рэакцыі) у момант часу t1 ды t2 адпаведна. NB — вызначэнне  з дапамогай зыходнага рэчыва (яго канцэнтрацыя ўбывае падчас рэакцыі) патрабуе дамножыць выніковы лік на −1. (Скорасць хімічнай рэакцыі — заўжды станоўчая велічыня).

На скорасць рэакцыі ўплываюць:
* канцэнтрацыя (толькі гамагенныя рэакцыі)
* прырода рэагентаў
* каталізатар (паскаральнік) або інгібітар (адмоўны каталізатар)
* тэмпература (правіла Вант-Гофа)
* ціск
* плошча паверхі, якой судатыкаюцца рэчывы (толькі гетэрагенныя рэакцыі)
Некаторыя рэакцыі цягнуцца з дапамогай энергіі святла (фотасінтэз), электрамагнітнай энергіі.

## Разгляд асобных фактараў 
### Канцэнтрацыя
У 1865 годзе Мікалай Бекетаў ды ў 1867 годзе Гульдберг і Ваагэ сфармулявалі закон дзейных мас: *скорасць хімічнай рэакцыі ў кожны момант часу прапарцыянальная канцэнтрацыям рэагентаў, што ўзведзены ў ступені, роўныя іх стэхіяметрычным каэфіцыентам*.

Для  (такіх, што праходзяць у адзін этап) паказчык ступені пры значэнні канцэнтрацыі кожнага рэчыва часта роўны ягонаму , для складаных (шматступеневых, палімерных) рэакцый гэтае правіла не дзейнічае.

## Гл. таксама 
* Парадак рэакцыі

## Літаратура 
* Скорасць рэакцыі ў хіміі //  С. 468.
* Кубасов А. А. Химическая кинетика и катализ.
* Пригожин И., Дефей Р. Химическая термодинамика. Новосибирск: Наука, 1966. 510 с.
* Яблонский Г. С., Быков В. И., Горбань А. Н., Кинетические модели каталитических реакций, Новосибирск: Наука (Сиб. отделение), 1983.- 255 c.

Катэгорыя:Хімічная кінетыка
Пантыяк (правадыр)

**Пантыяк** (; каля 1720 — 20 красавіка 1769 гг.) — ваенны правадыр індзейцаў атава, арганізатар барацьбы супраць каланіяльнай экспансіі Вялікабрытаніі ў Паўночнай Амерыцы.

Згодна з паданнямі, Пантыяк нарадзіўся ў сям’і мужчыны з племені атава і жанчыны з племені аджыбвэ. З 1746 г. удзельнічаў у Сямігадовай вайне як правадыр канфедэрацыі Рада трох агнёў на баку Францыі супраць індзейцаў, што знаходзіліся ў саюзе з Вялікабрытаніяй. У канцы вайны садзейнічаў замірэнню паміж індзейцамі і брытанскімі ваеннымі. Аднак 27 красавіка 1763 г. арганізаваў раду прадстаўнікоў розных плямён, насельнікаў рэгіёна Вялікіх азёр, і заклікаў іх да паўстання. Пантыяк спасылаўся на волю Вялікага Духа, выступаў супраць захопу каланістамі традыцыйных паляўнічых тэрыторый, ужыванню індзейцамі алкаголю, еўрапейскіх звычаяў і зброі.

Ваенныя дзеянні супраць брытанцаў пачаліся 7 мая 1763 г. з асады крэпасці Дэтройт. Аднак ваенныя былі папярэджаны індзейцамі, таму здолелі арганізаваць абарону. Канадскія пасяленцы аказвалі дапамогу правіянтам як брытанцам, так і паўстанцам на чале з Пантыякам. 31 ліпеня брытанцы прарвалі аблогу, але актыўныя ваенныя дзеянні працягваліся да кастрычніка. З часткай набліжаных Пантыяк адступіў на поўнач Агая, дзе працягваў напады на брытанскія гарнізоны. Улетку 1766 г. брытанцы ўвялі ў Агая дадатковыя войскі і такім чынам зрабілі супраціўленне індзейцаў рызыкоўным. Правадыры мясцовых плямён разам з Пантыякам сустрэліся з брытанскім камандаваннем і заключылі дагавор аб замірэнні.

У 1768 г. Пантыяк разам з групай атава перасяліўся на тэрыторыю сучаснага штата Індыяна, пры гэтым згубіў становішча правадыра. 20 красавіка 1769 г. ён быў забіты прадстаўнікамі племені каскаскія.

У гонар Пантыяка названыя гарады ў штатах Мічыган, Ілінойс, Індыяна, а таксама ў канадскім Квебеку. Акрамя таго, імя Pontiac насіла таксама марка легкавых аўтамабіляў кампаніі General Motors, якая выпускалася з 1926 г. да 2010 г.

## Спасылкі 
* Ottawa Chief Pontiac 
* Pontiac`s Rebellion — United States History

Катэгорыя:Ваенная гісторыя ЗША
Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Канады
Катастрофа Boeing 767 пад Нантакетам

**Катастрофа Boeing 767 пад Нантакетам** — авіяцыйная катастрофа, якая адбылася 31 кастрычніка 1999 года.

Авіялайнер Boeing 767-366ER авіякампаніі EgyptAir, выконваючы рэйс MSR990 па маршруце Лос-Анджэлес — Каір з прамежкавай пасадкай у Нью-Ёрку, разбіўся ў Атлантычным акіяне за 97 км у напрамку на поўдзень ад вострава Нантакет (ЗША). Усе 217 чалавек (14 членаў экіпажа і 203 пасажыры), якія знаходзіліся на борце, загінулі. Найбуйнейшая авіякатастрофа ў егіпецкай авіяцыі.

Катэгорыя:Авіякатастрофы
Катэгорыя:Катастрофы 1999 года
Катэгорыя:1999 год у ЗША
Катэгорыя:Падзеі 31 кастрычніка
Катэгорыя:Кастрычнік 1999 года
Катэгорыя:Атлантычны акіян
Імпузамугамбі

**Імпузамугамбі** — назва апалчэння хуту, якое разам з больш буйной групоўкай баевікоў Інтэрахамвэ ўдзельнічала у генацыдзе 1994 у Руандзе, ахвярамі якога сталі больш за 800 000 прадстаўнікоў супольнасці тутсі.

Катэгорыя:Гісторыя Руанды
Катэгорыя:Ірэгулярныя войскі
Драконы (Серадзем’е)

**Драконы**, **цмокі** () — істоты, якія фігуруюць у легендарыуме Дж. Р. Р. Толкіна. Практычна цалкам запазычаныя Толкінам з еўрапейскай міфалогіі.

Акрамя словы *dragon* (запазычанага з французскай мовы), Толкін перыядычна выкарыстоўвае словы *drake* (першапачаткова англійскі тэрмін, ад , якое, у сваю чаргу, паходзіць ад ) і *worm* (агульнапрынятае значэнне — «чарвяк», ад  — «змей», «цмок»).

Катэгорыя:Серадзем’е
Джэймс Франка

**Джэймс Эдвард Франка** (; , Пала-Альта, ЗША) — амерыканскі акцёр, рэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар, мастак. У 2011 годзе быў сувядоўцам Эн Хатавэй на 83-й цырымоніі «Оскар».

## Біяграфія 
Пачаў акцёрскую кар'еру ў канцы 1990-х, выканаўшы адну з роляў у серыяле «Дзівакі і вар'яты», а таксама зняўшыся ў некалькіх моладзевых фільмах. У 2001 годзе ён сыграў галоўную ролю ў тэлевізійнай біяграфічнай карціне Марка Райдэла «Джэймс Дзін», стаўшы лаўрэатам прэміі Залаты глобус у намінацыі «Найлепшы акцёр міні-серыяла або тэлевізійнага фільма».

У пачатку 2000-х ён становіцца вядомым дзякуючы ролі Гары Озбарна ў трылогіі Чалавек-павук. У 2005 годзе зняўся ў фільме «Вялікі рэйд», выканаўшы ролю Роберта Прынса, камандзіра Батальёна Рэйнджараў, які выратаваў ваеннапалонных з лагера ў Кабанатуанэ падчас Другой сусветнай вайны. У наступным годзе зняўся ў трох фільмах: «Трыстан і Ізольда», «Паядынак», «Эскадрылля «Лафает»». У 2008 годзе зняўся ў камедыі «Ананасавы экспрэс: сяджу, куру» з калегам па серыяле «Дзівакі і вар'яты» Сэтам Рогэнам. Таксама сыграў адну з галоўных роляў у біяграфічным фільме «Харві Мілк».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэжысёры ЗША
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Джозеф Гордан-Левіт

**Джозеф Леанард Гордан-Левіт** (; , , ЗША) — амерыканскі  і , двухразовы намінант на прэмію «Залаты глобус» (2009, 2012). Найбольш прыкметныя фільмы з яго ўдзелам: «Пачатак», «Цёмны рыцар: Адраджэнне легенды», «Падман», «500 дзён лета», «Трэцяя планета ад Сонца», «Прагулка», «Горад грахоў 2: Жанчына, дзеля якой стаіць забіваць».
Том Хардзі

**Эдвард Томас (Том) Хардзі** (; , Хамерсміт, Лондан, Вялікабрытанія) — брытанскі акцёр тэатра і кіно. Уладальнік прэміі BAFTA. Праславіўся дзякуючы фільму «Сцюарт: Мінулае жыццё», дзе ён сыграў ролю наркамана і бяздомнага Сцюарта Шортэра, які прынёс яму намінацыю на прэмію BAFTA. Таксама вядомы па сваім галоўным і другарадным ролях у такіх фільмах, як «Бронсан», «Рок-н-рольшчык», «Пачатак», «Воін», «Цёмны рыцар: Адраджэнне легенды», «Лок» і «Вар’яцкі Макс: Дарога лютасці».

## Выбраная фільмаграфія 
Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі
Гарбата

**Гарбата** — напой, які атрымліваецца пры заварванні кіпенем пладоў, кветак, сцёблаў або каранёў раслін. Гарбатай таксама завецца падрыхтаваны раслінны збор, прызначаны для гатавання гэтага напою.

Гарбату п’юць як гарачай, так і астуджанай. Эфект залежыць ад складу травянога збору:
многія травяныя зборы ўтрымліваюць таксічныя рэчывы, могуць быць забруджаныя пестыцыдамі і цяжкімі металамі.

## Спасылкі 
* Types of Teas and Their Health Benefits, Health Benefits of Tea: Herbal Teas / WebMD, 2009

Катэгорыя:Напоі
Эліят Пейдж

**Эліят Філпатс-Пейдж** (, да 2020 года **Элен Пейдж**, ; ) — канадскі акцёр, які атрымаў вядомасць дзякуючы ролях у фільмах «Джуна», за які ён ўдастоіўся шматлікіх намінацый і ўзнагарод у 2007 годзе, і «Kядзяш», які шакаваў многіх крытыкаў.

У 2008 годзе Пейдж быў намінаваны ў спіс «100 самых уплывовых людзей» па версіі часопіса Time, а таксама заняў 86 пазіцыю ў спісе самых сексуальных жанчын свету па версіі FHM. У 2010 годзе перамясціўся на 70 радок. У чэрвені 2008 года Элен з’явіўся ў спісе «Будучыя зоркі A-класа» часопіса Entertainment Weekly.

У сакавіку 2021 года Эліят Пейдж стаў першым трансгендарным мужчынам на вокладцы часопіса Time. Таксама ён паведаміў выданню Time пра выдаленне сваіх жаночых грудзей. Пейдж заявіў, што выдаленне грудзей цалкам змяніла яго жыццё, бо ён упершыню адчуў сябе камфортна ва ўласным целе.

## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры Канады
Тэставанне стабільнасці

**Тэставанне стабільнасці** або **тэставанне надзейнасці** () — адзін з відаў аўтаматызаванага тэставання праграм, мэтай якога з’яўляецца праверка працаздольнасці праграмы пры працяглым тэставанні з чаканым узроўнем нагрузкі.
Перад тым як падвяргаць праграму экстрэмальным нагрузкам варта правесці праверку стабільнасці ў меркаваных умовах працы, гэта значыць пагрузіць прадукт у поўную рабочую атмасферу. Пры тэставанні, працягласць яго правядзення не мае першараднага значэння, асноўная задача — назіраючы за выкарыстаннем рэсурсаў, выявіць ўцечкі памяці і прасачыць каб хуткасць апрацоўкі даных і час водгуку прылады не памяншаліся з цягам часу. У адваротным выпадку верагодныя збоі ў працы прадукту і перазагрузкі сістэмы.
Часта ў «хатніх» умовах тэставанне стабільнасці сумяшчаюць са стрэс-тэставаннем, то бок правяраюць не толькі стабільнасць, але і здольнасць прылады пераносіць жорсткія ўмовы і моцныя нагрузкі працяглы час.

Катэгорыя:Тэставанне праграмнага забеспячэння
Юрша

**Юрша** (?—пасля 1475) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў, магчыма, з Мсціслаўскага княства. Належаў да ліку магнатаў, якія адстойвалі незалежнасць Вялікага Княства Літоўскага ад Польшчы, падтрымліваў вялікіх князёў Вітаўта, Свідрыгайлу і Казіміра. Да 1429 года атрымаў ад Вітаўта ўрад луцкага старосты. У 1431 годзе паспяхова бараніў Луцк на нападу польскіх войск.

У час феадальнай вайны 1432—1439 гадоў падтрымліваў Свідрыгайлу. Пасля страты ў 1432 годзе Луцка Свідрыгайла прызначыў Юршу бранскім старостам, каля 1436 — кіеўскім ваяводам. У 1436 годзе Юрша захапіў для Свідрыгайлы Старадуб, у 1437 годзе разбіў пад Кіевам войскі Жыгімонта Кейстутавіча, але пасля быў вымушаны прызнаць яго як вялікага князя. Ад вялікага князя Казіміра атрымаў Крэменецкае (з 1441) і Брацлаўскае (1447—52) староствы. У 1452 годзе Юрша быў адным з трох упаўнаважаных, якія прымалі Валынь пад уладу вялікага князя літоўскага пасля смерці панаваўшага там Свідрыгайлы.

Сын Юршы Іван быў гаспадарскім маршалкам (1488—1489) і ўладзімірскім намеснікам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Старосты луцкія
Катэгорыя:Старосты брацлаўскія
Катэгорыя:Старосты крамянецкія
Катэгорыя:Ваяводы кіеўскія (Вялікае Княства Літоўскае)
Ежы з Вільні

**Ежы з Вільні** (Георгій з Вільні; каля 1405 або каля 1412 — ) — дзеяч каталіцкай царквы. Біскуп жамойцкі (з 1453).

Мяркуецца, што быў ліцвінам шляхецкага паходжання. Ранняя яго біяграфія няпэўная. Атаясамліваецца з Георгіем, сынам Давыда, з Ліды, які ў 1427 запісаўся ў Кракаўскі ўніверсітэт (або з Георгіем, сынам Готарда, з Вільні, які запісаўся ва ўніверсітэт у 1420) і з канонікам віленскім Ежы з Дворышча (каля Ліды) у 1442—43. Архідыякан віленскі ў 1447—1450. Біскуп жамойцкі з 1453. У 1463 пабудаваў у Ворнях (Медніках) драўляны кафедральны касцёл.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Біскупы жамойцкія
Абрагам Кульвец

**Абрагам Кульвец** (каля 1510, в. Кульва каля Коўна — ) — асветнiк, дзеяч Рэфармацыi ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Паходзiў з літоўскага шляхецкага роду. Вучыўся ў Кракаўскай акадэмii (1528), дзе атрымаў ступень бакалаўра вольных мастацтваў, пасля ў Лювене. Да 1535 вярнуўся на радзіму і жыў у ваяводы віленскага і канцлера ВКЛ Альбрэхта Гаштольда. З 1536 вучыўся у Вiтэнбергу і Лейпцыгу (слухаў там лекцыi Марціна Лютэра), пасля ў Сіене, дзе атрымаў ступень доктара абодвух правоў (1539).

У 1539 дзякуючы падтрымцы каралевы польскай і вялікай княгіні літоўскай Боны заснаваў у Вiльнi прыватную школу з канвіктам (інтэрнатам), якая стала першым асяродкам лютэранства ў ВКЛ. У школе выкладаіся «сем вольных мастацтваў», вучылася да 60 юнакоў. Рэфармацыйныя погляды Кульвец выказваў і ў пропаведзях у касцёле Святой Ганны. Дзейнасць Кульвеца выклiкала занепакоенасць каталіцкага духавенства. Бiскуп вiленскi Павел Гальшанскі дамогся ад вялікага князя Жыгiмонта Старога выдання загаду з патрабаваннем да Кульвеца з'явiцца перад касцельным судом.

У 1542 Кульвец пакiнуў Вiльню i пераехаў у Каралявец (Кёнiгсберг), дзе герцаг Альбрэхт прызначыў яго сваім радцам і віцэ-рэктарам мясцовай школы. З 1544 Кульвец выкладаў грэчаскую і старажытна-яўрэйскую мовы ў новазаснаваным Каралявецкім універсітэце. Выдаў тэалагічную працу «Спавяданне веры Абрагама Кульвяца, напісанае да найяснейшай каралевы Польшчы» («Confessio fidei Abrahami Culvensis, scripta ad serenissimam reginam Poloniae», 1543). Паводле загаду герцага Альбрэхта пачаў працу па напісанні літоўскага катэхізіса, пераклаў на літоўскую мову некалькі гімнаў, якія ўвайшлі ў «Катэхізіс» Марцінаса Мажвідаса (1547). У пачатку 1545 атрымаў дазвол вярнуцца ў Вiльню, дзе неўзабаве памёр.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Кіліян Мёрфі

**Кіліян Мёрфі** (, ) — ірландскі акцёр тэатра і кіно.

## Біяграфія 
Кіліян Мёрфі нарадзіўся 25 мая 1976 года ў Дугласе, а вырас у Балінтэмпле — двух прыгарадах гарады Корк (графства Корк, Ірландыя). Ён — старэйшы з чацвярых дзяцей у сям’і педагогаў: яго бацька працуе ў Ірландскім Дэпартаменце адукацыі, а маці выкладае французскую мову ў школе. Дзядзькі, цёткі і дзед Кіліяна таксама працуюць выкладнікамі.

Сярэднюю адукацыю атрымаў у Presentation Brothers College у Корку. Сям’я была музычнай, і Кіліян з дзяцінства захапляўся музыкай. У 1992 годзе, у веку 16 гадоў, Кіліян трапіў на ўрок драмы, які правёў у школе Кіліяна Пэт Кірнан (Pat Kiernan), арт-дырэктар Тэатральнай кампаніі скарынка (Cork’s Corcadorca Theatre Company).

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Акцёры Ірландыі
Дзмітрый Юр’евіч Пучкоў

'''Дзмітрый Юр'евіч Пучкоў** (творчы псеўданім — старшы аперупаўнаважаны **Гоблін'''; нар. , , УССР, СССР) — расійскі пісьменнік, публіцыст, перакладчык, аўтар шматлікіх так званых «Правільных» (Поўны Пэ) і шасці парадыйных перакладаў галівудскіх фільмаў і серыялаў, пісьменнік і публіцыст.
Працаваў у бібліятэцы Акадэміі навук СССР на пасадзе бібліятэкара, затым служыў у міліцыі на пасадзе старшага аперупаўнаважанага ў турэмнай аперчасці і ў крымінальным вышуку.

Катэгорыя:Публіцысты Расіі
Якуб Лось

**Якуб Лось** ( — ) — ваенны дзеяч Рэчы Паспалітай, аўтар мемуараў.

## Біяграфія 
З шляхецкага роду герба «Дамброва». Прынамсі з 1655 запісаўся ў казацкую харугву сандамірскага ваяводы Уладзіслава Мышкоўскага. З 1656 харугва ўваходзіла ў склад дывізіі Стэфана Чарнецкага. Удзельнічаў у бітвах са шведамі ў час Паўночнай вайны 1655—1660. З 1660 у складзе харугвы Вацлава Ляшчынскага ўдзельнічаў у кампаніі ў Беларусі, Палонкаўскай бітве 1660, бітве на Басе 1660, бітве пад Талачынам. У 1661—1663 удзельнічаў у вайскова канфедэрацыі «Саюз свяшчэнны». Магчыма, удзельнічаў у задняпроўскім паходзе караля польскага і вялікага князя літоўскага Яна ІІ Казіміра. Удзельнічаў у рокашы Любамірскага 1665—1666. У 1667 пакінуў войска, заняўся гаспадараннем у маёнтку.

У 1676—1682 на аснове сваіх дыярыушаў пісаў успаміны, пасля да 1687 дапаўняючы іх генеалагічнымі звесткамі і выпіскамі з хронік. Мемуары Лося — каштоўная гістарычная крыніца пра падзеі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667, ахопліваюць час 1646—1667. У пачатку лаканічныя, становяцца падрабязнымі з 1656, асаблівую ўвагу аўтар удзяляў ваеннаму боку свайго жыцця. Упершыню апублікаваны ў 1858 у Кракаве.

## Літаратура 
* 

Якуб
Катэгорыя:Ваенныя Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Мемуарысты Польшчы
Ганс Цымер

**Ганс Флорыян Цымер** (; ) — нямецкі кінакампазітар, вядомы сваёй музыкай да кінастужак і камп’ютарных гульняў. Шырока вядомы дзякуючы сваім эпічным кампазіцыям, якія рэжысёры паспяхова карыстаюць у баевіках і трылерах.

Лаўрэат прэміі «Оскар», двухразовы лаўрэат прэміі «Залаты глобус», трохразовы лаўрэат прэміі «Грэмі».

Найболей вядомы па музыцы да такіх фільмаў і мультфільмах, як *«Чалавек дажджу»*, *«Кароль Леў»*, *«Спірыт: Душа прэрый»*, *«Скала»*, *«Лепш не бывае»*, *«Гладыятар»*, *«Анёлы і дэманы»*, *«Пёрл Харбар»*, *«Пачатак»* і *«Інтэрстэлар»,* да серый фільмаў *«Піраты Карыбскага мора»*, *«Цёмны рыцар»*, *«Шэрлак Холмс»,* а таксама да гульняў *«Call of Duty: Modern Warfare 2»*, *«Crysis 2-3»*.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 
* Hans Zimmer at the SoundtrackINFO project
* Hans Zimmer Fan Site
* Hans Zimmer  at SoundtrackNet
* 

Катэгорыя:Кінакампазітары Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую музыку да фільма»
Тайная паліцыя

**Тайная паліцыя**,**Сакрэтная паліцыя**,**Палітычная паліцыя** — выведвальныя службы або паліцыя ці праваахоўныя органы, якія дзейнічаюць таемна, і, такім чынам, маюць мала празрыстасці, справаздачнасці і нагляду з боку іншых галін улады і грамадзян. Альтэрнатыўнае імя спецслужба. Сакрэтная паліцэйская арганізацыя, якая часта выкарыстоўваецца па-за законам у дыктатурах, каб абараніць палітычную ўладу асобнага дыктатара ці аўтарытарнага (аўтакратычнага) палітычнага рэжыма.

Катэгорыя:Спецслужбы
Эстонская Евангелічная Лютэранская Царква

**Эстонская Евангелічная Лютэранская Царква** (эст. - Eesti Evangeelne Luterlik Kirik) - лютэранская абшчына Эстоніі. Налічвае 200 тысяч прыхаджан, з іх актыўных 50 тысяч  . Узначальваецца арцыбіскупам Андрэсам Пыдэрам  . Утворана ў 1949 годзе, пасля таго як ранейшы клір эміграваў у Швецыю пасля вызвалення і акупацыі Эстоніі СССР. У Швецыі сярод эстонскай эміграцыі ў 1944 годзе ўтварылася асобная Эстонская Евангелічная лютэранская царква за мяжой (ЭЕЛЦЗ)  

## Спасылкі
Інтэрахамвэ

**Інтэрахамвэ** - назва групоўкі хуту, што з 6 красавіка па ліпень 1994 г. разам з прадстаўнікамі групоўкі Імпузамугамбі здзейснілі генацыд тутсі ў Руандзе, забіўшы больш за 800 000 чалавек.

Катэгорыя:Гісторыя Руанды
Катэгорыя:Ірэгулярныя войскі
Катэгорыя:Палітыка Руанды
Святыя месцы

**Святыя месцы** - месцы, звязаныя з падзеямі свяшчэннай гісторыі, наведваннямі багоў і святых, цудатворствамі; важны элемент культу ўсіх рэлігій. 

У хрысціян асаблівай пашанай карыстаюцца святыні ў Палесціне, дзе жыў, прапаведаваў, прыняў пакутніцкую смерць і уваскрэс Ісус Хрыстос. Да святых месцаў часам адносяць храмы і манастыры, дзе захоўваюцца мошчы святых, цудатворныя абразы і іншыя святыні, а таксама цудатворныя крыніцы, месцы, дзе адбываліся з'яўленні абразоў і інш. цудатворствы.

У каталіцтве адрозніваюць свяшчэнныя (асабліва адметныя ў культавай практыцы месцы, асвячоныя вышэйшымі царкоўнымі іерархамі, а таксама касцёлы, алтары і могілкі) і святыя месцы (вобласці Палесціны, звязаныя са старазапаветнымі падзеямі і жыццём Ісуса Хрыста, Дзевы Марыі). Паводле кананічнага права, свяшчэнныя месцы павінны быць унесены ў літургічныя кнігі і традыцыйна выключаны са свецкай юрысдыкцыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Ігнацій Іздэбскі

**Ігнацій Іздэбскі** (, каля Пінска — ) — дзеяч каталіцкай царквы.

## Біяграфія 
У 1718 годзе ў Вільні ўступіў у ордэн езуітаў, з 1730 годзе — ксёндз. Вывучаў філасофію ў Полацку (1723—1726), тэалогію ў Варшаве (1728—1729) і Пінску (1729—1732). Прафесар рыторыкі ў Слоніме (1733—1734), філасофіі ў Слоніме (1736—1738) і Вільні (1739—1742), суперыёр у Бабруйску (1742—1747) і Ілукшце (1749—1760), міністр і прэфект будоўлі ў Вільні пры касцёле св. Ігнацыя (1747—1749). Захаваліся рукапісныя выклады Іздэбскага па логіцы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Езуіты Вялікага Княства Літоўскага
Ялаўшчына

**Ялаўшчына** — феадальны падатак у ВКЛ у 15—16 ст. на ўтрыманне вялікага князя і яго двара. Разнавіднасць стацыі, якая існавала ў падзвінскіх і падняпроўскіх валасцях. Збіралася ялавічынай, з канца 15 стагоддзя пераводзілася на грошы. Пазней злілася з іншымі грашовымі падаткамі.

## Літаратура 
* Довнар-Запольский М. Государственное хозяйство Великого княжества Литовского при Ягеллонах. Киев, 1901. Т. 1. С. 111—113.

Катэгорыя:Падаткаабкладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім
Ты кинула

**«Ты кинула»** () — другі альбом беларускага гурта «Ляпіс Трубяцкі», запісаны ў тон-студыі «» у 1997 годзе.

## Крытыка 
Музычны эксперт Алег Клімаў выказаў меркаванне, што гурт запісаў у Маскве цудоўны альбом менавіта з пункту гледжання якасці запісу.

Музычны крытык Сяргей Будкін лічыць:

Крытык Зміцер Безкаравайны адзначыў, што з гэтым альбомам гурт з *«псіхадэлічнага альтэрнатыўнага тэатра»* ператварыўся ў *«узорна-паказальных герояў мэйнстрымавай новай гітарнай хвалі»*.

Факт таго, што з гэтым альбомам гурт губляе ў сваёй творчасці крыху шчырасці і непасрэднасці, пацвердзіў журналіст Зміцер Падбярэзскі.

## Спіс кампазіцый 
## Выканаўцы 
* Сяргей Міхалок — вакал, акардэон
* Аляксей Любавін — барабаны, перкусіі
* Руслан Уладыка — гітары
* Зміцер Свірыдовіч — бас-гітара
* Ягор Дрындзін — труба
* Павел Кузюковіч — валторна
* Валерый Башкоў — бас-гітара
* Аляксандр Ролаў
## Іншыя ўдзельнікі 
* гурт «Ляпіс Трубяцкі» — аранжыроўкі
* Язнур — прадзюсар
* Андрэй Пашчанкаў — звядзенне
* «Saturday Mastering Studio» — мастэрынг

## Спасылкі 
Катэгорыя:Альбомы 1998 года
Катэгорыя:Альбомы гурта «Ляпіс Трубяцкі»
Жорнавае

**Жорнавае** або **жарнаўшчына** — падатак з сялян у Вялікім Княстве Літоўскім за права мець уласныя жорны і вырабляць на іх крупы. Збіралася з усіх сялян воласці, якія мелі жорны; памеры падатку вагаліся. Напрыклад, у Копыскім графстве да 1756 года складала ⅛ бочкі жыта і ⅛ бочкі аўса, пасля 1756 года — 1 тынф з дыма на год. Звычайна спаганялася арандатарамі панскіх млыноў.

## Літаратура 
* *Мелешко В. И.* Классовая борьба в белорусской деревне во второй половине XVII—XVIII в. — Мн., 1982. — С. 61.

Катэгорыя:Падаткаабкладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Гісторыя эканомікі Беларусі
Чопавае

**Чопавае** — падатак з вырабу і продажу моцных напіткаў у Польшчы і Вялікім Княстве Літоўскім.
У Польшчы вядома з XIII стагоддзя як дзяржаўны падатак з вырабу і рэалізацыі піва, мёду, гарэлкі, віна ў корчмах, броварах, шынках, млынах, лазнях усіх тыпаў уладанняў. У Вялікім Княстве Літоўскім у XV—XVI стагоддзях называлася капшчына. У выніку прадастаўлення прыватным землеўладальнікам права вольнай прапінацыі (1576) чопавае пачало збірацца толькі з дзяржаўных уладанняў і іх трымальнікаў. Традыцыйна чопавае ішло на ўтрыманне войска. У XVII—XVIII стагоддзях прыносіла 8—9 % даходаў скарбу Вялікага Княства Літоўскага. Чопавае збіралі спецыяльныя паборцы (экзактары, правізары, камісары). У гарадах іх прызначалі з бурмістраў і радцаў, у вёсках — з войтаў, лаўнікаў, арандатараў па вызначэнні дзяржаўцаў, ваявод і судовых старастаў. Падаткам не абкладаўся выраб напіткаў на хатнія патрэбы. Сойм 1766 увёў для Вялікага Княства Літоўскага чопавае ў памеры 10 % ад кошту напіткаў у кожнай карчме і шынку пад прысягай вытворцаў і ўласнікаў. З 1 сакавіка 1768 года гэты падатак быў павінен замяніць падымнае, для чаго назначалася генеральная люстрацыя вытворчых і гандлёвых пунктаў пад наглядам скарбовых экзактараў і з выкарыстаннем вайсковай дапамогі. Сойм 1775 пашырыў збіранне чопавае з усіх відаў він, у тым ліку замежных, і ўвёў адзіную стаўку абкладання напіткаў пры захаванні за шляхтай свабоды рознічнага гандлю імі. Пасля далучэння Беларусі да Расійскай імперыі у канцы XVIII стагоддзя чопавае заменена на вінакурную пошліну, зыходзячы з колькасці рэвізскіх душ у землеўладаннях.

## Літаратура 
* Довнар-Запольский М. Государственное хозяйство Великого княжества Литовского при Ягеллонах. Т. 1. Киев. 1901;
* Pawіńskі A. Skarbowość w Polsce і jej dzieje za Stefana Batorego. Warszawa, 1881;
* Korzon T. Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta (1764—1794). T. 3—4. 2 wyd. Kraków; Warszawa, 1897;
* Fіlіpczak-Kocur A. Skarb litewski za pierwszych dwu Wazów, 1587—1648. Wrocław, 1994.
* Яўген Анішчанка, 2006.

Катэгорыя:Падаткаабкладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім
Падмайстар

**Падмайстар** — непаўнапраўны член рамеснага цэха, памочнік майстра. Статус падмайстра атрымлівалі вучні, якія наймаліся да майстра і праходзілі ў яго курс навучання, сыны майстра. Пры выкананні пэўных патрабаванняў падмайстры пераводзіліся ў паўнапраўныя члены цэха — майстры. У XVII стагоддзі ў Гародні існавалі асобныя арганізацыі падмайстраў — кавалёў і кацельнікаў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прафесіі
Катэгорыя:Гісторыя эканомікі
Жалдакі

**Жалдакі** - жолднікі, жаўнеры, наёмныя вайскоўцы ў 16—17 ст., якія атрымлівалі плату за ваенную службу — жолд (ад польск. żołd). Тэрмін ужываўся і ў Расіі ў дачыненні да палонных жаўнераў, захопленых у час баявых дзеянняў у ВКЛ.

## Літаратура 
* Валерый Пазднякоў, 2010.http://vkl.by/articles/916.

Катэгорыя:Ваенная служба
Эканомія (зямельнае ўладанне)

**Экано́мія** (ад  — «кіраванне гаспадаркай»), **сталовы маёнтак** — від дзяржаўнага зямельнага ўладання ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Эканоміі былі вылучаны на падставе соймавай канстытуцыі 1589 года «Ардынацыя аб каралеўскіх прыбытках Вялікага Княства Літоўскага» з каралеўскіх і велікакняжацкіх уладанняў для задавальнення патрэб двара манарха і прыдворнага скарбу.

Эканоміі мелі ўласнае адміністрацыйна-гаспадарчае кіраванне, падначаленае надворнаму падскарбію літоўскаму. У адрозненне ад эканомій, іншыя каралеўскія ўладанні перадаваліся старастам.

Для кантролю за станам эканомій у іх праводзіліся люстрацыі. Эканоміі падзяляліся на войтаўствы, ключы, губерні і лясніцтвы.

На Беларусі існавалі Берасцейская эканомія, Віцебская эканомія, Гарадзенская эканомія, Кобрынская эканомія, Магілёўская эканомія; у Літве — Аліцкая эканомія і Шаўліская эканомія.

Пасля далучэння Беларусі і Літвы да Расійскай імперыі ў канцы XVIII стагоддзя эканоміі перайшлі ў царскую казну, частка з іх была падаравана прыватным асобам. У XVIII стагоддзі ў ВКЛ некаторыя стараствы таксама называліся эканоміямі (напрыклад, Полацкая эканомія, Віцебская, Слонімская і інш.).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Эканоміі Вялікага Княства Літоўскага
Кэн Ватанабэ

{{Кінематаграфіст
 |імя                  = Кэн Ватанабэ
 |арыгінал імя       = }
 |імя пры нараджэнні     = Кэнсаку Ватанабэ
 |гады актыўнасці      = 1984 —
}}
 — японскі і амерыканскі акцёр тэатра, кіно і тэлебачання. За мяжой найбольш вядомы ролямі правадыра паўстанцаў даймё Кацумота ў фільме «Апошні самурай», генерала Курыбаясі ў фільме «Лісты з Івадзімы» і прадпрымальніка Сайта ў фільме «Пачатак». Шматразовы лаўрэат «Japanese Academy Awards», намінант на прэміі «Оскар» і «Залаты глобус» у катэгорыі «лепшая мужчынская роля другога плана» ў 2004 годзе за ролю ў фільме «Апошні самурай».
## Выбраная фільмаграфія 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Акцёры Японіі
Фаска (адзінка вымярэння)

**Фаска** (ад ням. Fass - бочка) - мера аб’ёму і масы ў Германіі і Рэчы Паспалітай.

З XIII ст. гамбургская фаска адпавядала 24,49 кілаграмам ячменю і аўса, 36,70 кілаграмам жыта, пшаніцы, гароху, 52,63 літраў алею. У Берасці ў 1605 г. малая фаска адпавядала 22 камяням, у Варшаве Рускай (Веляшковічы каля Суража) у 1756 годзе 1 фаска = 6 гарцаў = 6 шыфунтаў = 100 бунтаў = 1013,22 кілаграма. У 1764 фаска Рэчы Паспалітай вызначана як 0,241 варшаўскага карца (28,992 літраў). У XIX ст. польская фаска = 0,125 карца = 4 гарцы = 16 квартаў = 15,0756 кілаграм.

## Літаратура 
* Inhnatowicz I. Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku. T. 1. Warszawa, 1967;
* Szymański J. Nauki pomocnicze historii: Od schyłku IV do końca XVIII w. 2 wyd. Warszawa, 1976.

*
Дом прафесаў

**Дом прафесаў** () — установа ордэна езуітаў, якая аб'ядноўвае членаў ордэна, што далі 4 манаскія зарокі (шлюбы). Не меў сталага фундушу, утрымліваўся з дапамогай міласціны. Прафесы выконвалі душпастырскія абавязкі, займаліся місіянерствам і навуковымі заняткамі. Навучанне ў Доме прафесаў, у адрозненне ад іншых езуіцкіх устаноў, не праводзілася. Звычайна ў Доме прафесаў меў рэзідэнцыю галава правінцыі ордэна езуітаў.

Глава Літоўскай правінцыі з 1604 года меў рэзідэнцыю ў Доме прафесаў пры касцёле Св. Казіміра ў Вільні і з 1608 года пры касцёле Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Варшаве.

## Спасылкі 
* 
*DOM PROFESÓW на сайце *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*

Катэгорыя:Ордэн езуітаў
Енерал

**Енерал** — генеральны возны (), судовы выканаўца ў Вялікім Княствае Літоўскім у XVI—XVIII стст. -- возны, кампетэнцыя якога не абмяжоўвалася пэўным паветам, дзе ён быў выбраны, а распаўсюджвалася на ўсё ваяводства і ўсю дзяржаву. У Статут 1558 года ўключаны адмысловы артыкул пра енерала (раздзел 4, арт. 104: «О ввозном, которого по латине зовуть енерал»). Паводле яго, у кожным павеце (ваяводстве) павінен быць адзін енерал з аселай шляхты, які ведаў старабеларускую мову. Прызначаўся енерал вялікім князем па прадстаўленні ваявод, судовых старостаў і мясцовай шляхты, прыносіў прысягу ў павятовым земскім судзе. Пры выкананні судовых абавязкаў па-за межамі свайго ваяводства павінен быў мець пры сабе сведак са шляхты, як і звычайны возны. У Жамойці з прычыны яе велічыні Статут дапускаў двух енералаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім
Красота

**«Красота»** () — трэці альбом беларускага гурта «Ляпіс Трубяцкі», выдадзены 12 мая 1999 года.

## Гісторыя стварэння 
Асноўная частка песень была напісана летам і восенню 1998 года.
## Крытыка 
Паводле меркавання музычных журналістаў у прэсе, альбом паказвае, што гурт *«бярэ не колькасцю, а якасцю»*. У аранжыроўках ёсць пачуццё густу і ўменне. Альбом паказаў, што гурт не замыкаецца на якім-небудзь адным стылі, на пэўнай музыцы, а робіць тое, што падабаецца. 
## Спіс кампазіцый 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Альбомы 1999 года
Катэгорыя:Альбомы гурта «Ляпіс Трубяцкі»
Шосавае

**Шосавае** - (шос, ад ням. Schoss падатак) — рэгулярны прамы падатак з продажу сельска-гаспадарчай прадукцыі і рамесных вырабаў у Рэчы Паспалітай.
У Польшчы з 1456 дзяржаўны пабор з зямлі (лана), гар. пляцоў, гасцінцаў, млыноў, кірмашоў. У ВКЛ вядома з 16 стагоддзя, збіраліся дзяржаўным скарбам пры здачы на водкуп мыта, корчмаў і шынкоў. Збіралі дазорцы (экзактары) скарбу або арандатары з гандлю садавіной, косамі, воўнай, брусам, з корабаў іншых тавараў па спецыяльных інструкцыях і таксе з кожнага купца. Існавала да 1795.

## Літаратура 
* Drozdowski M. Podstawy finansowe działalności państwowej w Polsce, 1764—1793. Warszawa; Poznań, 1975.

Катэгорыя:Падаткаабкладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім
Казіміраў

**Казіміраў**, таксама **Казімірава Слабада** — колішняе мястэчка ў Мсціслаўскім ваяводстве, цяпер у складзе горада Мсціслаў, Рэспубліка Беларусь.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1719 годзе як уладанне мсціслаўскага падкаморыя Крыштафа Валовіча. Згодна з памерамі падатка чопавае за 1719 — 150 злотых — гэта было невялікае паселішча. У 1757 годзе атрымала каралеўскі прывілей на правядзенне штотыднёвых таргоў па пятніцах і нядзелях і 4 трохдзённых кірмашоў у год: на «святы рускія» — Хрышчэнне, св. Іллю, на 12-ю пятніцу пасля Вялікадня, Узвіжання Св. Крыжа. Мястэчка было невялікае, мела лінейную забудову і размяшчалася ўздоўж дарогі з Мсціслава ў Крычаў. На яго паўночнай ускраіне, бліжэй да Мсціслава, стаяў уніяцкі храм, згаданы ў 1724 годзе. Пасля Першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе у складзе Расійскай імперыі. У сярэдзіне XIX стагоддзя ўвайшло ў склад Мсціслава.

## Вядомыя асобы 
* Віктар Міхайлавіч Бачкоў (1900—1981) — савецкі дзяржаўны дзеяч.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Мсціслава
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Мсціслаўскага раёна
Іван Яфімавіч Дзянікін

**Іван Яфімавіч Дзянікін** (1807—1885) — маёр Асобнага корпуса пагранічнай варты, бацька А. І. Дзянікіна і Н. І. Дзянікінай.

## Літаратура 
* Деникин А. И. Путь русского офицера. — М.: Современник, 1991. — С. 11—15
* Пограничная служба России: Энциклопедия. Биографии. — М., Кучково поле, 2008. — С. 167. — ISBN 978-5-9950-0005-1

Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай вайны
Катэгорыя:Ваенныя Расійскай імперыі
Лізавета Фёдараўна Дзянікіна

**Лізавета** (**Эльжбета**) **Фёдараўна** (**Францыскаўна**) **Дзянікіна** (да замужжа — **Уржасінская**; ; 1843—1916) — маці расійскага вайсковага дзеяча, аднаго з лідараў Белага руху у перыяд Грамадзянскай вайны ў Расіі, А. І. Дзянікіна.

Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі
Архангелагародскі 17-ы пяхотны полк

17-ы пяхотны Архангелагародскі Яго Імператарскай Высокасці Вялікага Князя Уладзіміра Аляксандравіча полк

* Старшынства — 25 чэрвеня 1700 г.
* Палкавое свята — 15 жніўня.

Катэгорыя:Пяхотныя палкі Расійскай імперыі
Добраахвотніцкая армія

**Добраахвотніцкая армія** — аператыўна-стратэгічнае з'яднанне Белага войска на Поўдні Расіі у 1917—1920 гг. у час Грамадзянскай вайны ў Расіі.

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расіі
Жалезная брыгада

**Жалезная брыгада** — такую мянушку атрымала пасля руска-турэцкай вайны 1877—78 гадоў 4-я стралковая брыгада, часткі якой (13, 14, 15 і 16-ы стралковы батальёны) прымалі бачны ўдзел у найболей цяжкіх аперацыях гэтай вайны, што патрабавалі поўнай напругі фізічных і маральных сіл (пераправа  праз Дунай ля Зімніцы, Забалканскі паход Перадавога атрада генерала Гуркі, выручка Шыпкі і пр.), выявілі ў цяжкім змаганні з перасяжнымі сіламі турак і з суровай прыродай высокія баявыя якасці.

Катэгорыя:Узброеныя сілы Расійскай імперыі
8-ы армейскі корпус (Расійская імперыя)

**8-ы арме́йскі ко́рпус** — агульнавайсковае фарміраванне (злучэнне, вайсковы корпус) Рускай арміі, Узброеных сіл Расіі імперскага перыяду.

## У складзе (перыяд) 
* Дунайскай арміі
* Адэскай ваеннай акругі (АВА)
* Паўднёвай арміі (1902 год), АВА
* 8-й арміі (02.08.1914 — 15.09.1916)
* 11-й арміі (з 20.06.1916)
* Асобай арміі (01 — 28.10.1916)
* 9-й арміі (з 01.11.1916)
* 4-й арміі (22.12.1916 — ??.12.1917)

## Літаратура 
* Сборник материалов по русско-турецкой войне 1877—78 гг. Выпуск 87. Ежемесячные сведения о численном состоянии войсковых частей армии со списками начальствующих лиц. СПб., 1911.
* Генов, Цонко. Русско-турецкая война 1877—1878 гг. и подвиг освободителей. — София: София Пресс, 1979.
* Военный энциклопедический словарь. М., Военное издательство, 1984. Галицийская битва 1914, с. 178; Галич-Львовская операция 1914, С. 178; Люблин-Холмская операция, С. 411; Юго-Западный фронт 1914—1917, С. 838.
* К. А. Залесский. Первая мировая война. Правители и военачальники. Биографический энциклопедический словарь, 2000.
* К. А. Залесский, «Кто был кто в Первой мировой войне», 2003.

Катэгорыя:Узброеныя сілы Расійскай імперыі