open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Палац спорту (Мінск)

**Мінскі палац спорту** — шматфункцыянальны спартыўна-канцэртны комплекс у Мінску, размешчаны па праспекце Пераможцаў, 4, каля ракі Свіслач. Палац можа прымаць спаборніцтвы па 22 відах спорту, а таксама канцэрты і іншыя відовішчныя мерапрыемствы. Умяшчальнасць у спартыўным варыянце складае 3311 гледачоў, у канцэртнай — 4500.

## Гісторыя 
Праект Рэспубліканскага Палаца спорту быў распрацаваны аўтарскім калектывам інстытута «Белдзяржпраект» у складзе галоўнага архітэктара С. Д. Філімонава, архітэктара Малышава В. М. і галоўнага інжынера праекта Каржэўскага В. У. Будаўніцтва вялося з верасня 1963 да мая 1966 года з жалезабетону і стальных канструкцый. У свой час было найбольшым у рэспубліцы закрытым спартыўным збудаваннем шматмэтавага прызначэння і першым у краіне, створаным па новай асіметрычнай планіровачна-тэхналагічнай схеме. Асаблівасцю праекта было асіметрычнае размяшчэнне гледачоў на стацыянарных трыбунах і сцэна на процілеглым боку спартыўнай пляцоўкі. Дадзенае рашэнне ў спалучэнні з выкарыстаннем зборных трыбун у партэры, дазваляла ператвараць арэну ў канцэртную залу. Праект стаў тыпавых і быў паўторна рэалізаваны ў , Днепрапятроўску,  і Вільнюсе. У 1984 годзе Палац спорту уключаны ў Пералік помнікаў гісторыі і культуры БССР.

## Архітэктура 
Амаль квадратны ў плане (82×78 м) будынак пастаўлены на подыум з каскадам лесвіц, вырашаны ў лаканічных формах. Кампазіцыя галоўнага фасада заснавана на рытме магутных нахіленых жалезабетонных пілонаў, якія падтрымліваюць навісаючы аб’ём глядзельнай залы, вылучанай суцэльнай на ўсю шырыню фасада агароджай балкона. Рытм бакавых фасадаў вырашаны чаргаваннем высокіх праёмаў з шклаблочным запаўненнем і вузкіх пілонаў. Да бакавых фасадаў прылягаюць нізкія выцягнутыя крылы.

Планіровачная і функцыянальная арганізацыя будынка простая і выразная. Глядзельная зала (па 4 тыс. месцаў, пры трансфармацыі залы і арэны — да 6 тыс. месцаў) разлічана на правядзенне спаборніцтваў па 22 відах спорту, канцэртаў, тэатралізаваных відовішчаў, сходаў, мітынгаў, паказ кінафільмаў. Тэхнічнае абсталяванне дазваляе ствараць ледзяную пляцоўку для хакея, фігурнага катання на каньках, балета на лёдзе. Мае 2 спартыўныя залы, адміністрацыйныя і дапаможныя памяшканні. Стальныя фермы перакрыцця залы з сінтэтычным пакрыццём. У аздобе сцен выкарыстана дэкаратыўная драўляная шалёўка. Шырокае фае 1-га паверха (размешчаны гардэробы) мае суцэльнае зашкленне, падшыўную столь. Бакавыя двухмаршавыя лесвіцы аб’ядноўваюць фае з цокальным паверхам і фае 2-га паверха. У апрацоўцы інтэр’ераў выкарыстаны рыфлёныя пліты з белага мармуру, фанероўка, наборная мазаічная падлога.

## Дырэктары 
* Генадзь Паўлавіч Аляксеенка

## Гл. таксама 
* Мінск-Арэна

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт «Палаца спорту» 

Катэгорыя:Лядовыя арэны Беларусі
Катэгорыя:Спартыўныя збудаванні Мінска
Катэгорыя:1966 год у Мінску
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Валянціна Малышава
Катэгорыя:Праспект Пераможцаў (Мінск)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Сяргея Філімонава
Лігурыя

**Лігурыя** (іт. і ліг. Liguria) — адміністрацыйны рэгіён у Італіі.

## Геаграфія 
Плошча Лігурыі складае 5410 км², гэта трэці самы маленькі рэгіён Італіі пасля Вале-д’Аоста і Малізэ.

Лігурыя знаходзіцца на беразе Лігурыйскага мора, вядомага сваімі чыстымі, дробнакаменнымі берагамі (Рыўера). З заходняга боку рэгіён мяжуе з карлікавай дзяржавай Манака і Францыяй. Вядомы французскі горад Ніца знаходзіцца недалёка ад гэтага рэгіёна.

Ва ўсходняй частцы знаходзіцца нацыянальны парк Чынкве-Тэры.

## Вядомыя асобы 
* Джанкарла Джаніні

## Гл. таксама 
* Генуэзская рэспубліка
* Азілья

Катэгорыя:Рэгіёны Італіі
Апулія

**Апулія** (ад ;  , [пулʲја], , ) — вобласць у Італіі. 

## Геаграфія 
Апулія — самы ўсходні рэгіён Італіі: мыс Атранта ля Салента знаходзіцца прыкладна ў 80 км ад берагоў Албаніі — гэта самая ўсходняя кропка краіны.

Рэгіён абмываецца Адрыятычным і Іанічным морамі і мае самую доўгую берагавую лінію сярод кантынентальных рэгіёнаў. Сухапутныя межы рэгіёна праходзяць прыблізна па рэках Фарторэ і Брандана з прытокамі.

Ландшафт — раўнінны на 53,3%, на 45,3% узгорысты і толькі 1,5% займаюць горы, што робіць рэгіён найменш гарыстым у Італіі. Самыя высокія горы — Монці-Даўні, ці, інакш, Субапеніна-Даўна (іт.), з вяршынямі Карнакія (Monte Cornacchia) — 1152 м і Кальва (Monte Calvo) вышынёй 1055 м.

## Вядомыя асобы 
* Джавані Паізіела

## Гл. таксама 
* Джыноза
* Віла-Кастэлі

Катэгорыя:Рэгіёны Італіі
Нырка

**Нырка** () — парны орган мочавыдзяляльнай сістэмы ў пазваночных жывёл, у тым ліку чалавека. Удзельнічаюць у гамеастазе, абмене бялкоў і вугляводаў, утварэнні біялагічна актыўных рэчываў, якія рэгулююць узровень крывянога ціску, хуткасць утварэння эрытрацытаў, сакрэцыю альдастэрону наднырачнікамі, склад крыві і выводзяць з арганізму канчатковыя прадукты азоцістага абмену рэчываў.

## Тапаграфія 
У чалавека ныркі размешчаны ў забрушыннай прасторы па абодвух баках ад хрыбетніка на ўзроўні паясніцы ў праекцыі Th12 — L3 (12-га груднога — 3-га паяснічнага пазванкоў), прычым правая нырка ў норме размешчана крыху ніжэй, бо зверху яна мяжуе з печанню (у дарослага верхні полюс правай ныркі звычайна дасягае ўзроўню 12-га межрэбер'я, верхні полюс левай — узровень 11-га рабра).

## Функцыі нырак 
* Экскрэторная (выдзяляльная)
* Осмарэгуліруючая
* Іёнарэгуліруючая
* Інкрэторная (унутрасекраторная)

## Гл. таксама 
* Нефралогія
* Гемадыяліз

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выдзяляльная сістэма
Катэгорыя:Органы
Вейкі

**Вейкі** (лац. Cilia) — валасы, што аблямоўваюць зверху і знізу разрэз вока ў млекакормячых. «Працягласць жыцця» вейкі чалавека складае ў сярэднім 90 дзён. На верхнім павеку знаходзяцца ад 150 да 250 веек, на ніжнім — ад 50 да 150. Верхнія вейкі крыху даўжэйшыя за ніжнія, прыкладна 10 мм, у той час як ніжнія даўжынёй каля 7 мм. Функцыяй веек з'яўляецца абарона вачэй ад часціц бруду, а таксама ад дробных насякомых.

Катэгорыя:Валасы
Катэгорыя:Вока
Рэно (рака)

**Рэно** () — рака ў паўночнай Італіі.

Вытокі ракі знаходзяцца ў гарах Тасканы (правінцыя Пістойя), але большую частку Рэно працякае па рэгіёне Эмілія-Раманья па Паданскай раўніне, пасля чаго ўпадае ў Адрыятычнае мора. Даўжыня ракі — 212 км, гэта дзясятая па працягласці рака краіны.

Басейн ракі — 5040 км², найбуйнейшая з рэк, якія бяруць пачатак у Апенінах і ўпадаюць у Адрыятыку.

Катэгорыя:Рэкі Італіі
Малізэ

**Малізэ** (, ) — адміністрацыйны рэгіён у Італіі. Мяжуе з рэгіёнамі Абруца, Лацыа, Кампанія і Апулія, мае выхад да Адрыятычнага мора. Складаецца з 2 правінцый, Кампабаса і Ізернія, са сталіцай у горадзе Кампабаса.

## Геаграфія 
Найбольш гарыстая тэрыторыя ў глыбіні рэгіёна, на мяжы з Лацыа і Абруца. Найбольш буйнымі горнымі масівамі з’яўляюцца горы Кампа, Капрара і Мэта (гара). Гарыстасць мясцовасці спадае па кірунку да ўзбярэжжа Адрыятыкі. Патокі вады сфарміравалі ў гарах даліны, праз якія працякаюць тры галоўныя ракі рэгіёна — Трыньё, Біферна і Фарторэ. Асноўныя пароды — асадкавыя вапняковыя, што прыводзіць да ўзнікнення апоўзняў і селяў. Лясных масіваў няшмат. Увосень выпадаюць багатыя дажджы, зімы звычайна суровыя. Малізэ з’яўляецца адным з самых халодных рэгіёнаў паўднёвай Італіі. Разам з тым на ўзбярэжжы клімат цёплы і залежыць ад марскіх брызаў.

Катэгорыя:Рэгіёны Італіі
Адыджэ

**Адыджэ** (, , ) — рака ў Паўночнай Італіі працягласцю 410 км пры плошчы басейна 14,7 тыс. км².

Працякае ў Альпах, а ў ніжнім цячэнні — па Паданскай раўніне, упадае ў Адрыятычнае мора, утвараючы агульную дэльту з ракой По. Пры сярэднім расходзе вады 266 м³/сек суднаходная ў ніжнім цячэнні.

На Адыджэ размешчаны ГЭС і горад Верона. У Вероне на беразе Адыджэ знаходзіцца замак Кастэльвекіё, мост Скалігераў і Понтэ П’етра.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Італіі
Умбрыя

**Умбрыя** () — адміністрацыйны рэгіён у Італіі.

Адміністрацыйны цэнтр - горад Перуджа. Правінцыі Умбрыі: Перуджа і Церні.

Насельніцтва 815 тысяч чалавек, прычым каля 600 тысяч жывуць у правінцыі Перуджа.

## Гісторыя 
Сучасныя межы Умбрыі былі ўсталяваныя ў 1927, калі была створаная правінцыя Церні і адбылося аддзяленне правінцыі Рыеці, якая была ўключана ў Лацыё.

## Клімат 
Клімат Умбрыі — кантынентальны, з гарачым летам і халоднай зімой. У заходняй частцы вобласці клімат больш мяккі. У Перуджы сярэдняя тэмпература студзеня складае 1,6 ° С, ліпеня 21,6 ° С.

## Вядомыя асобы 
* Рыта з Касіі — каталіцкая святая.

## Гл. таксама 
* Возера Тразімена
* Джовэ

Катэгорыя:Рэгіёны Італіі
Марке

**Марке** (, ад *le marche di Ancona* — маркі (памежныя землі) Анконы) — адміністрацыйны рэгіён на ўсходнім узбярэжжы Італіі. Насельніцтва — 1&nbsp;485&nbsp;000 чалавек (13-е месца, ацэнка 2003 г.). Сталіца — горад Анкона.

Гэтая вобласць абавязана сваёй назвай франкам, якія ў Х стагоддзі яе называлі словам «Марка» (ад  — «вобласць»). Марке ўключае ў сябе гарады і мясцовасці з вельмі непадобнай гісторыяй і звычаямі.

## Эканоміка 
Валавы ўнутраны прадукт Марке складае 2,6 % ад ВУП Італіі. 

На Адрыятычным моры важнейшыя цэнтры суднабудавання — Манфальконэ, дзе знаходзяцца самыя буйныя ў краіне верфі, Трыест, Венецыя з прадмесцем Порта-Маргера і Анкона (Марке).

## Гл. таксама 
* Ферма (Італія)

Катэгорыя:Рэгіёны Італіі
П’етра Ларанцэці

'''П'етра Ларанцэ́ці''' (; каля 1280, г. Сіена, Італія — 1348?) — італьянскі жывапісец, прадстаўнік Cіенскай школы жывапісу.

Брат Амброджа Ларанцэці. Зазнаў уплывы Дуча ды Буанінсенья, Джота ды Бандоне, Дж.&nbsp;Пізана. Творы вызначаюцца імкненнем да жыццёвай пластычнасці форм, адухоўленасці вобразаў, трагічным пафасам і манументальнасцю выяў. У кампазіцыйнай пабудове выкарыстоўваў архітэктурныя матывы ў лінейнай перспектыве. Сярод твораў: паліпціхі «Мадонна з немаўлём і святымі» ў царкве П'еве ды Санта-Марыя ў Арэца (1320) і «Гісторыя блажэннай Умільты» (пасля 1332), трыпціх з алтарнай карцінай «Нараджэнне Марыі» (1342), фрэскі «Страсці Хрыстовы» ў Ніжняй царкве базілікі Сан-Франчэска ў Асізі (1325-29 і пасля 1340) і інш.

## Галерэя 

Выява:Crucifixion-Pietro lorenzetti fresco san frncesco assisi.jpg|«Распяцце» (фрэска)
Выява:Assisi-frescoes-entry-into-jerusalem-pietro lorenzetti.jpg|«Уваход Гасподні ў Іерусалім» (фрэска)
Выява:Madonna_with_Child_Pietro_Lorenzetti_Siena_Pinacoteca.jpg|«Мадонна з немаўлём і святымі»
Выява:Nativity-of-the-virgin-pietro lorenzetti siena museo dell'Opera del duomo.jpg|«Нараджэнне Марыі»

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Сіенская школа жывапісу
Амброджа Ларанцэці

**Амброджа Ларанцэ́ці** (; ? — ) — італьянскі жывапісец, прадстаўнік Cіенскай школы жывапісу.

## Біяграфія 
Брат П’етра Ларанцэці. Зазнаў уплыў фларэнційскага мастацтва Протарэнесансу, вывучаў антычную скульптуру, праблематыку перспектывы. У манументальных кампазіцыях спалучаў алегарычнасць сюжэтаў з карцінамі гарадскога і сялянскага побыту, велічнай пейзажнай панарамай. Сярод твораў: «Мадонна з немаўлём» з царквы Сант-Анджэла ў Віка л'Абаце каля Фларэнцыі (1319), «Мадонна на троне з немаўлём» (1330-я г.), фрэскі «Пакутніцтва францысканцаў» і «Зарок св. Людовіка Тулузскага» ў царкве Сан-Франчэска (1330-31), «Алегорыя Добрага і Кепскага кіравання і іх плады ў горадзе і вёсцы» ў Палацца Публіка (1337-39, абодва ў Сіене), алтарныя карціны «Прынясенне ў храм» (1342), «Дабравешчанне» (1344) і інш.

## Галерэя 

Выява:Lorenzetti Amb. madonna-and-child-1319г.jpg|«Мадонна з немаўлём»
Выява:Lorenzetti_Ambrogio_effecz2.jpg|«Плён Добрага кіравання» (фрэска, дэталь)
Выява:Ambrogio_Lorenzetti_-_Presentazione_di_Gesù_al_tempio_-_Google_Art_Project.jpg|«Прынясенне ў храм»
Выява:Lorenzetti Ambrogio annunciation- 1344..jpg|«Дабравешчанне»

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Памерлі ад чумы
Катэгорыя:Сіенская школа жывапісу
Катэгорыя:Культура Сярэдневякоўя
Асізі

thumb|250px|Базіліка Францыска Асізскага
**Асі́зі** () — город у Італіі, у рэгіёне Умбрыя, у правінцыі Перуджа, ля паўднёвага схіла гары Монтэ-Субазіё, размешчаны высока і маляўніча над прытокам Тыбра — Кіяшо. Насельніцтва 27 тыс. чалавек (2009).

Горад вядомы са старажытнарымскіх часоў і часта лічыцца месцам нараджэння паэта Праперцыя. Таксама Асізі — месца нараджэння і месца пахавання Францыска Асізскага, заснавальніка ордэна францысканцаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Умбрыі
Кальварышкі

, 1846 г.]]
**Кальва́рышкі** — гістарычная мясцовасць Мінска, размяшчалася ў паўночна-заходняй частцы горада на правым беразе ракі Свіслач.

Фальварак Кальварышкі ўзнік побач з Весялоўкай, ягоная назва тлумачыцца як «маленькая Кальварыя».

У 1700 годзе стольнік і падстароста менскі Тэадор Антоні Ваньковіч ахвяраваў Кальварышкі Менскаму кляштару баніфратаў. У той час фальварак налічваў 1 валоку і 15 моргаў ворнай зямлі, а таксама змяшчаў комплекс жылых і гаспадарчых пабудоў.

У пачатку XX ст. Кальварышкі былі далучаныя да Весялоўкі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Вісконсін (значэнні)

* Штат Вісконсін
* Рака Вісконсін - рака ў ЗША
* Вісконсін, гляцыялогія - апошняя ледавіковая эпоха ў Паўночнай Амерыцы, храналагічны аналаг сярэднерускаму валдаю, заходне-сібірскаму сартану і альпійскаму канцу позняга плейстацэну (позні вюрм) з максімумам абляднення 18 - 26 тыс. гадоў таму.
Фрыулі-Венецыя-Джулія

**Фрыулі-Венецыя-Джулія** (, , ) — адміністрацыйны рэгіён у Італіі. Мае пашыраныя паўнамоцтвы (нараўне з наступнымі аўтаномнымі рэгіёнамі Італіі: Сардзінія, Сіцылія, Трэнціна — Альта-Адыджэ, Вале-д’Аоста) у сувязі з наяўнасцю этнічных меншасцей і асаблівасцямі гістарычнага развіцця. Адміністрацыйны цэнтр — Трыест.

## Эканоміка 
Фрыулі-Венецыя-Джулія — адзін з найбольш развітых італьянскіх рэгіёнаў.

Вядучыя галіны прамысловасці: хімічная прамысловасць, суднабудаванне, металургія, вытворчасць мэблі.

Прыдатныя для сельскагаспадарчага выкарыстання зямлі займаюць пшаніца, кукуруза, цукровыя буракі, агароднінныя культуры, вінаграднікі.

З’яўляючыся натуральным выхадам да мора для многіх краін Цэнтральнай Еўропы, рэгіён знаходзіцца на скрыжаванні важных транспартных шляхоў паміж усходам і захадам Паўднёвай Еўропы.

## Гл. таксама 
* Фрыульская мова
* Амара
* Марсана-аль-Тальямента

Катэгорыя:Рэгіёны Італіі
Вале-д’Аоста

**Вале-д’Аоста / Вале-д’Аост** (, , , літаральна «даліна Аосты») — аўтаномная вобласць у Італіі.

## Статус 
Вале-д’Аоста мае статус аўтаномнай вобласці і адначасова з’яўляецца правінцыяй Італіі.

## Геаграфія 
Гэта самы маленькі рэгіён у Італіі.

Вале-д’Аоста знаходзіцца на паўночным захадзе Італіі. Рэгіён вядомы як вялікі горны цэнтр для правядзення зімовых відаў спорту, самы знакаміты курорт — Курмаёр.

З захаду мяжуе з Францыяй, з поўначы — са Швейцарыяй і з поўдня і ўсходу — з рэгіёнам П’емонт.

Катэгорыя:Рэгіёны Італіі
Амерыканскі бізон

**Амерыканскі бізон** (*Bison bison*) — від пустарогіх падсямейства быкоў (*Bovinae*). Ён вельмі блізкі да зубра, і абодва віды могуць без абмежаванняў спароўвацца, даючы плоднае патомства — зубрабізонаў. Па гэтай прычыне іх часам разглядаюць як адзін від.

## Апісанне 
]]
Бізон дасягае 2,5-3 метраў у даўжыню і да 2 метраў у вышыню. Густая поўсць шэра-бурага колеру, на галаве і на шыі чорна-бурага. Пярэдняя частка цела пакрытая больш доўгімі валасамі. Галава масіўная, з шырокім ілбом; кароткія тоўстыя рогі разыходзяцца ў бакі, канцы ж іх заварочваюцца ўнутр; вушы кароткія і вузкія; вочы вялікія, цёмныя, шыя кароткая.

## Распаўсюджанне 
Быў пашыраны ад паўночна-заходняй і цэнтральнай Канады на поўдзень да цэнтралнай Мексікі. У ХІХ ст. амаль знішчаны. Колькасць часткова адноўлена, пераважна на ахоўных тэрыторыях ЗША і Канады (некалькі дзесяткаў тысяч галоў). Акліматызаваны ў цэнтральнай Алясцы, завезены ў запаведнік Асканія-Нова (Украіна).

Ахоўваецца.

## Паводзіны 
Раней летам бізоны пасвіліся на шырокіх раўнінах, а на зіму заходзілі ў лясістыя мясціны, качавалі на поўдзень, а ўлетку зноў вярталіся на поўнач.

Стэпавыя кормяцца ў асноўным травой, да 25 кг травы ў дзень, узімку старой травой. Лясныя яшчэ ядуць мох, лішайнікі, галіны. Могуць карміцца пры снезе да 1 м глыбінёй. Густая поўсць добра абараняе бізона. Лёгка пераносяць 30-градусныя маразы. Узімку шукаюць маласнежныя ўчасткі.

## Размнажэнне 
Палаваспеласць у 2—3 гады. У прыплодзе звычайна адно цяля.

Катэгорыя:Быкі
Магдэбургскае права ў Мінску

Магдэбургскае права нададзена Менску ў 1499 годзе, тым часам правы самакіравання ўжо атрымаў шэраг гарадоў Вялікага Княства Літоўскага, што было ў рэчышчы еўрапейскага эканамічнага, палітычнага і культурнага працэсу.

Прывілей на магдэбургскае права Менску надаў 14 сакавіка 1499 года вялікі князь літоўскі Аляксандр Ягелончык, раней такія правы самакіравання ў Вялікім Княстве Літоўскім атрымалі Вільня (1386), Брэст (1390), Гродна (1391), Слуцк (1441) і Высокае (1494)   і яшчэ некаторыя гарады.

Прывілеем 1499 года вялікі князь Аляксандр даваў Менску правы фарміравання органаў самакіравання і суда, незалежных ад улады намеснікаў і іншых дзяржаўных ураднікаў. Кіраўніцтва горадам мусіла здзяйсняць рада, члены якой — радцы, выбіралася мяшчанамі і прысягала на верную службу гораду. Сярод сябе радцы па чарзе выбіралі «рочных» бурмістраў і лаўнікаў, спачатку тэрмінам іх паўнамоцтваў («рокам») быў адзін год. Прадстаўніком вялікага князя ў горадзе быў войт, пад яго старшынствам засядаў гарадскі судовы орган — лава, дзе рочныя лаўнікі разглядалі крымінальныя справы. Унутранымі справамі горада, разглядам прыватных і адміністрацыйных судовых спраў, займалася рочныя бурмістры. Па заканчэнні «року» бурмістры і лаўнікі выступалі перад радай са справаздачай. Разам рочныя бурмістры і рочныя лаўнікі ўтваралі магістрат. Асноўнымі задачамі магістрату быў цэнтралізаваны збор падаткаў, абарона інтарэсаў мяшчан, мясцовых купцоў і рамеснікаў, кантроль над гарадскім рынкам. Адкрытая дзейнасць магістрата і справаздачнасць перад радай (поўным складам радцаў) і мяшчанамі былі перашкодай карупцыі і злоўжыванням уладай.

Магдэбургскае права вызваляла мяшчан ад феадальных павіннасцяў, замест іх горад плаціў адзіны вялікі грашовы падатак. Мяшчане былі асабіста вольнымі, мелі права на зямельную ўласнасць, вызваляліся ад улады суда вялікакняскага намесніка. Такім чынам, магдэбургскія гарады былі цэнтрамі свабоднага рамяства, гандлю, культуры, вальнадумства і дэмакратычных традыцый.

Месцам пасяджэнняў рады, бурмістраў, магістрату і лавы, а таксама своеасаблівым сімвалам гарадской свабоды была ратуша. Ратуша ў Менску ўпершыню згадана ў 1582 годзе, але дзе яна размяшчалася не вядома. Да канца XVI ст. пабудавалі новую каменную ратушу ў новым гарадскім цэнтры на Высокім (Новым) рынку.

У 1499 годзе Менск таксама атрымаў права на герб, які мусіў размяшчацца на гарадской пячатцы, сама пячатка была знакам суб’ектнасці горада (незалежнасці ад іншай улады, апроч непасрэдна вялікакняскай).

Магдэбургскае права ўжывалася на тэрыторыі Беларусі да XIX стагоддзя, да далучэння яе цэнтральнай часткі да Расійскай імперыі і некаторы час пасля. Указам расійскага імператара Мікалая I ў 1831 годзе Мінск пазбаўлены самакіравання. Будынак Мінскай ратушы знеслі ў 1852 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* А. В. Закревский «Магдебургское право в г. Минске» (liberaly.org, 28 мая 2009 г.) 
* Прывілей Менску на Магдэбургскае права 1499 года (Менск.by)

Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі
Катэгорыя:XV стагоддзе ў Мінску
Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак

**Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак** (, в. Віктараўка, Бабруйскі раён,  Бабруйская акруга, БССР, СССР — ) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1990).

## Біяграфія 
З 1940 г. жыў у Бабруйску. Скончыў БДУ (1956). Працаваў настаўнікам у Дзяржынскім раёне, у Інстытуце гісторыі АН БССР. У 1964—1971 г. старшы навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі партыі пры ЦК КПБ, у 1971—1981 г. дацэнт, намеснік загадчыка кафедры гісторыі КПСС Мінскай ВПШ, ў 1981—1991 г. старшы, вядучы навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыка-палітычных даследаванняў. З 1992 г. — галоўны рэдактар Арганізацыйна-метадычнага цэнтра па выданні гісторыка-дакументальных хронік «Памяць» Дзяржаўнага камітэта РБ па друку.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў гісторыю Вялікай Айчыннай вайны, у т.л. на тэрыторыі Беларусі. Аўтарам звыш 160 навуковых прац, у т.л. трох манаграфій. Адзін з аўтараў выданняў «Гісторыя Беларускай ССР», «Усенародная барацьба на Беларусі супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў у гады Вялікай Айчыннай вайны» (т. 1-3, 1983-85).

## Бібліяграфія 
* «Гераічныя старонкі вызвалення Беларусі» (1984);
* "Вызваленне — без грыфа «Сакрэтна»(1996);
* «Ідэйна-палітычная работа Кампартыі Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны» (1988).

## Літаратура 
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4. — Мн., 1997.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Кантагіёзны малюск

**Кантагіёзны малюск** (новалац. molluscum contagiosum) уяўляе скурнае захворванне, прычынай якога з'яўляецца вірусная інфекцыя. Звычайна пашкоджваецца скура, часам - слізістыя абалонкі. Найбольш часта інфекцыя ўзнікае ў дзяцей ва ўзросце ад аднаго да дзесяці гадоў. Інфекцыя перадаецца пры непасрэдным кантакце з хворым або праз забруджаныя прадметы ўжытку.

## Узбуджальнік 
Вірус інфільтруе толькі чалавека, не пераносіцца жывёламі, блізкі да вірусаў воспы. Існуе 4 тыпу віруса кантагіёзнага малюска (MCV-1, MCV-2, MCV-3, MCV-4). З іх найбольш распаўсюджаны MCV-1, а MCV-2 звычайна выяўляецца ў дарослых і часта перадаецца палавым шляхам. Таксама можа перадавацца праз ваду (напрыклад, басейн). Унутры ўтварэння знаходзіцца вадкасць, праз якую ён пераносіцца і размнажаецца.

## Літаратура 
* Малюск кантагіёзны // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 10. Мінск, 2000. С. 50

Катэгорыя:Вірусныя інфекцыі
Катэгорыя:Захворванні скуры і яе прыдаткаў
Венета

**Венета** (, ) — адміністрацыйны рэгіён Італіі. Назва паходзіць ад плямён венетаў, якія насялялі рэгіён у антычныя часы.

## Геаграфія 
Венета падзелены на сем правінцый:
* Белуна
* Падуя
* Равіга
* Трэвіза
* Венецыя
* Верона
* Вічэнца (адм. цэнтр — Вічэнца)

## Гісторыя 
Гісторыя Венета падзяляецца на наступныя перыяды:
* Рымскі перыяд
* Сярэднявечча
* Венецыянская рэспубліка
* Сучасная Венецыя (пачынаючы з 1797).

У XI—XII стагоддзях да н.э. у дэльту ракі По прыплылі грэчаскія каланісты. Цікавасць грэкаў была абумоўлена тым, што ў дэльце прадавалі высокай якасці бурштын, які дастаўлялі з Прыбалтыкі.

## Вядомыя асобы 
* П’етра Ардуіна
* Вінчэнца дэ Рыкаці (1707—1775) — італьянскі матэматык
* Раберта Баджа — футбаліст
* Крысціяна Карласарэ — каталіцкі царкоўны дзеяч.

## Гл. таксама 
* Агульяра
* П’евэ-д’Альпага
* Вігіццола-д’Эстэ
* Баньёла-дзі-По
* Альбарэда-д’Адыджэ

Катэгорыя:Рэгіёны Італіі
Нубійскі горны казёл

**Нубійскі горны казёл** (*Capra nubiana*) — млекакормячыя роду горных казлоў сямейства пустарогіх.

## Знешні выгляд 
Нубійскі горны казёл — гэта самыя маленькія з усіх горных казлоў. Яны маюць добра выяўлены палавой дымарфізм: самкі ў сярэднім у тры разы меншыя за самцоў па памерах. Агульная даўжыня цела ў самцоў складае 125 см, а ў самак 105 см. Вышыня ў карку ў сярэднім 75 см у самцоў і 65 гл у самак. Сярэдняя маса цела самцоў 62,5 кг, самак — 26,5 кг.

## Паводзіны 
Нубійскія горныя казлы засяляюць горныя раёны, уключаючы цясніны, камяністыя асыпкі і раёны з беднай расліннасцю. Як правіла, жывуць у найбольш аддаленых, высокіх і стромкіх скалах.

Нубійскія горныя казлы не вельмі гучныя жывёлы, але яны выпрацавалі сістэму сігналаў, для таго каб выяўляць сваю агрэсію.

Самы стары з усіх вядомых нубійскіх горных казлоў пражыў у няволі 17 гадоў. Аднак лічыцца, што ў дзікай прыродзе яны жывуць менш, 10-16 гадоў.

Катэгорыя:Казлы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1825 годзе
Катэгорыя:Сысуны Афрыкі
Ада (рака)

**А́да** () — рака на поўначы Італіі, левы прыток ракі По.

Даўжыня ракі 313 км, плошча басейна амаль 8000 км². Сярэдні расход вады каля 250 м³/сек (каля 187 м³/сек ў ніжнім цячэнні).

Бярэ пачатак з возера Канкана у Рэційскіх Альпах на паўднёвым схіле Вормскага ланцуга на захад ад Артлерскага хрыбта, каля Цірольскай граніцы; утварае на працягу 15 км вадаскат вышынёй 754 м.

У вярхоўі цячэ па трогавай даліне Вальтэліна; у Тэгліі паварочвае на захад, працякае Лага-ды-Мецола і праз возера Кома, утварае на сваім шляху Лага-ды-Альгіната. Далей праходзіць перадгор’і Ламбардскіх Перадальп і цячэ па Ламбардскай нізіне (дзе на працягу каля 124 км з’яўляецца суднаходнай). Упадае ў раку По каля Рэціна. Каналам злучана з горадам Мілан.

На рацэ маецца ГЭС.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн По
Катэгорыя:Рэкі Італіі
Венецыянскі заліў

**Венецыянскі заліў** (, ) — заліў у паўночнай частцы Адрыятычнага мора паміж дэльтай ракі По ў паўночнай Італіі і паўвостравам Істрыя ў Харватыі. Абмывае берагі Італіі, Славеніі і Харватыі.

## Геаграфія 
Сярэдняя глыбіня заліва 34 метра. У яго ўпадаюць рэкі Таглімента, Піяў, Адыджэ і Брэнт.

Галоўнымі гарадамі, якія ляжаць на ўзбярэжжы заліва, з’яўляюцца Венецыя, Трыест, Чыёджыя і Пула.

## Гісторыя 
Венецыянскі заліў, верагодна, атрымаў сваю назву з таго часу, калі Венецыянская рэспубліка атачала большую частку паўночнага Адрыятычнага мора.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.4, Мн., 1997, С.86

Катэгорыя:Залівы Адрыятычнага мора
Катэгорыя:Залівы Італіі
Белы насарог

**Белы насарог** (*Ceratotherium simum*) — найбуйнейшы прадстаўнік сямейства насарогаў.

## Знешні выгляд 
Белы насарог — другая па велічыні сухапутная жывёла на планеце, пасля слана. Гэта велізарнае млекакормячае — маса старых самцоў дасягае часам 4-4,5 тон, часам нават да 5 (звычайна, зрэшты, 2-2,5 тоны), а даўжыня цела — 4,2 метра. Вышыня ў карку — 1,6-2 м. Уласна, белага ў ім нічога няма, і назва гэта, відаць, паходзіць ад скажоннага бурскага слова wijde (шырокі, шырокапысы), якое англічане па гучанні перарабілі ў белы.

## Распаўсюджанне 
Зараз агульная колькасць белага насарога — прыкладна 10—11 тыс. галоў, што, відаць, больш, чым 20—25 гадоў таму. Арэал яго разарваны на два аддаленых адзін ад аднаго раёна.

Першы раён — Паўднёвая Афрыка. Белыя насарогі жывуць у ПАР, Намібіі, Зімбабве.

Другі раён знаходзіцца далей на поўнач. Гэта паўночныя і паўночна-ўсходнія раёны Дэмакратычнай Рэспублікі Конга і паўднёвы Судан.

Катэгорыя:Насарогі
Трыесцкі заліў

**Трыесцкі заліў** (, , )  — плыткі заліў у Адрыятычным моры, у самай паўночнай кропцы Міжземнага мора. Трыесцкі заліў з'яўляецца часткай Венецыянскага заліва. Воды падзелены паміж Італіяй, Славеніяй і Харватыяй. З поўдня заліў абмежаваны Істрыяй, самым вялікім паўвостравам Адрыятычнага мора, падзеленым паміж Харватыяй і Славеніяй.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Залівы Адрыятычнага мора
Катэгорыя:Залівы Італіі
Катэгорыя:Залівы Харватыі
Катэгорыя:Залівы Славеніі
Катэгорыя:Фрыўлі-Венецыя-Джулія
Паўднёваафрыканская лісіца

**Паўднёваафрыканская лісіца** (*Vulpes chama*) — від лісіц, распаўсюджаны на поўдні афрыканскага кантынента.

## Знешні выгляд 
Афарбоўка поўсці паўднёваафрыканскай лісіцы вагаецца ад чорнага да серабрыста-шэрага з лёгкім жаўтаватым адценнем па баках і на жываце. Кончык хваста заўсёды чорны. Даўжыня цела складае 45-61 см, даўжыня хваста 30-40 см, вышыня ў карку 28-33 см, а вага ад 3,6 да 5 кг.

## Распаўсюджанне 
Паўднёваафрыканская лісіца распаўсюджана ў Паўднёвай Афрыцы ад Зімбабве да Анголы. Яе асяроддзем пасялення з'яўляюцца галоўным чынам адкрытыя саваны і паўпустыні.

Катэгорыя:Сабачыя
Трыест

**Трыест** — горад у італьянскім рэгіёне Фрыулі-Венецыя-Джулія, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. У мінулым — вольны імперскі горад, сталіца Аўстрыйскага Прымор'я, адасобленая свабодная тэрыторыя. Трыест размешчаны ў глыбіні Трыесцкага заліва Адрыятычнага мора, за 145 км на ўсход ад Венецыі, побач са славенскай мяжой. Па дадзеных перапісу 1991 года, насельніцтва горада складала 231,000 чалавек; а ў 2007 годзе — 203 356 чалавек. Заступнікам горада лічыцца мучанік Св. Юст Трыесцкі. Свята горада — 3 лістапада.
## Гісторыя 
У час, калі рымляне заснавалі Аквілею, у раёне сучаснага Трыеста жылі кельцкія і ілірыйскія плямёны. Першыя згадкі аб Трыесце, пад назвай Тэргестэ (ад славенскага *trg* — рынак, гандлёвы пляц) адносяцца да 104 г. да н.э. і належаць грэчаскаму географу Артэмідору Эфескаму: у гэты час горад быў ужо рымскім.

Пасля заняпаду ў 476 годзе Заходнярымскай імперыі, Трыест падзяліў лёс астатніх істрыйскіх гарадоў, пабачыўшы остготаў, візантыйцаў, лангабардаў, пакуль не ўвайшоў у 774 у склад імперыі Карла Вялікага. Затым ім кіравалі біскупы, а ў 1203 горад захапілі венецыянцы. З 1382 да 1918 горад становіцца габсбургска—аўстрыйскім. З 1719 да 1891 меў статус Вольнага порту і быў адзіным буйным портам Аўстрыі. З 1809 да 1814 быў акупаваны французамі. Пасля заснавання ў 1861 Італьянскай дзяржавы, у населеным пераважна італамоўным насельніцтвам Трыесце з'явіўся антыаўстрыйскі рух, мэтай якога было далучэнне горада да Італіі. Пасля сканчэння Першай Сусветнай вайны, 29 кастрычніка 1918, была заснаваная новая паўднёваславянская дзяржава — Каралеўства Югаславія, у склад якой першапачаткова ўвайшоў і Трыест (на той час колькасць славенцаў у перыферыйных раёнах дасягала 18%). Аднак паводле падпісанай у верасні 1919 Сен-Жэрменскага дагавора, Трыест, разам з усёй Істрыяй і Усходняй Фрыуліяй, перайшоў да Італіі. Падчас панавання фашыстаў адбывалася італьянізацыя славенскага насельніцтва. Пасля сканчэння Другой Сусветнай вайны, у 1947 годзе, саюзнікамі была абвешчана Свабодная тэрыторыя Трыест. Паводле Лонданскага дагавора 1954 года гэтая тэрыторыя была падзеленая паміж Італіяй і Югаславіяй (горад Трыест адыйшоў да першай). У 1975 дэмаркацыйная лінія афіцыйна стала дзяржаўнай граніцай дзвюх краін. З уваходам Славеніі ў 2004 у Еўрасаюз і далучэннем яе ў 2007 да шэнгенскай зоны Трыест перастаў быць горадам на ўскрайку Еўрасаюза, якім ён быў некалькі дзесяцігоддзяў.

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Італа Свева, італьянскі пісьменнік

## Фатаграфіі 

File:CastelloMiramare.jpg|Замак Miramare
File:Trieste Canal-Grande.jpg|канал
File:PiazzaUnità 1.jpg|Горад зала

File:Stadtzentrum Triest.jpg|Трыест
File:San Giusto 09.jpg|Сабор Сан Джуста
|маяк

## Спасылкі 
* Трыест — Фота Кіраўніцтва — (Італьянская) — (PDF) 

Катэгорыя:Гарады Фрыулі — Венецыі-Джуліі
Бенгальская лісіца

**Бенгальская** або **Індыйская лісіца** (*Vulpes bengalensis*) — від млекакормячых з роду лісіц сямейства сабачых.

## Знешні выгляд 
Лісіца сярэдняга памеру. Даўжыня цела складае 45—60 см, хвост 25—35 см, вышыня ў карку дасягае 26—28 см. Вага 1,8—3,2 кг. Поўсць кароткая, прыгладжная. Афарбоўка вагаецца ад пясчана-памаранцавай да чырванавата-карычневай. Кончык хваста — чорны.

## Распаўсюджванне і колькасць 
Эндэмік Індыйскага субкантынента. Жыве ў перадгор'ях паўднёвых Гімалаяў, у Непале, Бангладэшы і Індыі да паўднёвага ўскрайку Індыйскага паўвострава.

Колькасць, нягледзячы на шырокі арэал, даволі нізкая і вагаецца ў шырокіх межах: 1 асобіна на 10-60 км². Від досыць адчувальны да змен прыроднага асяроддзя пражывання.

Катэгорыя:Сабачыя
Афганская лісіца

**Афганская лісіца** (*Vulpes cana*) — драпежнае млекакормячае роду лісіц сямейства сабачых. Занесена ў Чырвоную кнігу.

## Знешні выгляд 
Афганская лісіца — дробная лісіца. Вышыня ў карку — каля 30 см, даўжыня цела — 40-50 см, даўжыня хваста — 33-41 см, вышыня вуха — каля 9 см; вага — 1,5-3 кг. Афарбоўка зімовай поўсці буравата-шэрая, з прыкметным налётам, якія распаўсюджваюцца і па версе доўгага пухнатага хваста.

## Распаўсюджанне 
Сустракаецца ад усходніх рэгіёнаў Блізкага Усходу да Афганістана. Знойдзена ў наступных краінах: Афганістан, Егіпет (Сінай), Іран, Ізраіль, Іарданія, Аман, Пакістан, Саудаўская Аравія, Туркменістан, Аб'яднаныя Арабскія Эміраты і Емен. Асноўная частка арэалу — Усходні Іран, Афганістан і Паўночна-Заходні Індастан. З іншых абласцей выгляд выключаны межвідавай канкурэнцыяй з рудымі лісіцамі.

Катэгорыя:Сабачыя
Лю Сяабо

**Лю Сяабо** (, нар. 28 снежня 1955 года, Чанчунь — 13 ліпеня 2017, Шэньян) — кітайскі праваабаронца. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру 2010 года.

## Біяграфія 
Вывучаў літаратуру, займаўся выкладаннем. Удзельнічаў у падзеях на плошчы Цяньаньмэнь.

Працаваў прафесарам Пекінскага ўніверсітэта. Стаў лідарам групы інтэлектуалаў, што патрабавалі свабоды. З 2003 года ўзначальваў кітайскі ПЭН-цэнтр.

Пасля таго як напісаў «Хартыю-08» з патрабаваннем дэмакратычных рэформаў па аналогіі з чэшскай «Хартыяй-77», яго арыштавалі 8 снежня 2008 года (за два дні да публікацыі гэтага дакумента). У снежні 2009 года быў асуджаны на 11 гадоў зняволення за «падбухторванне да падрыву дзяржаўнага ладу».

Гэта рашэнне было асуджана з боку Еўрасаюза, ЗША і Вярхоўным камісарам ААН па правах чалавека, а ў пачатку 2010 года Вацлаў Гавел, Далай-лама XIV і іншыя асобы вылучылі яго на суісканне Нобелеўскай прэміі, пасля чаго прадстаўнік МЗС Кітая заявіў, што прысуджэнне яму прэміі было б «цалкам памылковым».

13 ліпеня 2017 года праваабаронца памёр ад раку печані.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Выкладчыкі Пекінскага ўніверсітэта
Плошча Цяньаньмэнь

**Плошча Цяньаньмэнь** () — вялікая плошча ў цэнтры Пекіна — сталіцы Кітайскай Народнай Рэспублікі. Названая ў гонар брамы Цяньаньмэнь (даслоўна «Брама Нябеснага Спакою»), якая знаходзіцца на поўнач ад плошчы і аддзяляе яе ад Забароненага Горада.

Плошча Цяньаньмэнь традыцыйна лічыцца сімвалічным сэрцам кітайскай нацыі. За межамі Кітая плошча набыла сумную вядомасць у сувязі з падаўленнем студэнцкіх пратэстаў у чэрвені 1989 года.

Да плошчы прымыкаюць будынак кітайскага парламента — Дом народных сходаў і ультрасучасны Вялікі нацыянальны оперны тэатр, паблізу размешчаны Нацыянальны цэнтр выканальніцкіх мастацтваў

## Спасылкі 
* Tiananmen Square

Катэгорыя:Пекін
Катэгорыя:Плошчы
Альякман

**Альякман** — найбуйнейшая рака Грэцыі працягласцю 322 км. Бярэ пачатак ля мяжы з Албаніяй, у горах Пінд. Упадае ў заліў Термаікас Эгейскага мора. Каля горада Ая-Варвара на рацэ размешчана плаціна. У снежні 1936 года адбылася моцная паводка.

Катэгорыя:Рэкі Грэцыі
Трыхоніс

**Трыхоніс**, або **Трыханіда** — найбуйнейшае возера Грэцыі. Знаходзіцца ў Этоліі і Акарнаніі. Плошча паверхні 98,6 квадратных кіламетраў, максімальная даўжыня 19 км, максімальная глыбіня 58 м. Па берагах возера размешчаны лясы з таполяў і алеандраў. У возеры назіраецца вялікая біялагічная разнастайнасць: больш за 200 відаў птушак, 50 з якіх лічацца рэдкімі. У возеры рэдкая рыба — Νανογωβιός, якая водзіцца толькі тут. Гэта дробная рыба, якая мае даўжыню каля пяці сантыметраў, і жыве паблізу пляжу. Вакол возера маюцца невялікія паселішчы. Адным з іх з'яўляецца вёска Піргас, вядомая сваімі курортамі і апельсінамі.

## Галерэя 

Выява:Trichonida lake.jpg|Возера Трыхоніс
Выява:Trichonida.jpg|Трыхоніс
Выява:Lake Trichonida from the air.jpg|Выгляд возера з паветра

Катэгорыя:Азёры Грэцыі
Кабул (рака)

**Кабул** (, ابل) — галоўная рака Усходняга Афганістана, правы прыток ракі Інд.

Даўжыня 460 км. Плошча вадазбору каля 75 тыс. км². Бярэ пачатак на паўднёвых схілах Гіндукуша. Працякае праз Кабул, Пешавар і Джэлалабад. Вялікую частку года маленькі водны паток, толькі ўлетку разліваецца з-за раставання ледавікоў. Суднаходная на працягу 120 км. Выкарыстоўваецца на арашэнне.

Асноўны прыток — Панджшэр. Мае тры левых прытокі, адзін з іх Ярхун.

Катэгорыя:Рэкі Афганістана
Катэгорыя:Рэкі Пакістана
Катэгорыя:Басейн Інда
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Валь-д’Уаз

**Валь-д’Уаз** (, літаральна — «Даліна Уазы») — густанаселены дэпартамент на поўначы цэнтральнай часткі Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Іль-дэ-Франс. Парадкавы нумар 95. Адміністрацыйны цэнтр — Пантуаз. Насельніцтва 1,136 млн. чалавек (15-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

Плошча тэрыторыі 1246 км². Праз дэпартамент працякаюць рэкі Сена і яе прыток Уаза.

Дэпартамент уключае 3 акругі, 39 кантонаў і 185 камун.

Дэпартамент Валь-д'Уаз быў утвораны 1 студзеня 1968 г. і ўключыў частку тэрыторыі былога дэпартамента Сена і Уаза. Назва паходзіць ад ракі Уаза.

## У Сеціве 
* Prefecture 
* Conseil general
Wonderful Life

**Wonderful Life** () — песня з дэбютнага альбома брытанскага гурта Hurts. Рэліз гэтай песні адбыўся 3 мая 2010 ў Даніі. 22 жніўня 2010 года ў Вялікабрітаніі адбыўся рэліз дыска з песняй. Кампазіцыя заняла другое месца ў хітпарадзе Германіі, а ў Бельгіі, Даніі, Расіі, Аўстрыі і ў іншых краінах стала абсалютных хітом.

## Гісторыя напісання 
У інтэрв'ю брытанскаму часопісу Digital Spy вакаліст Тэа Хачкраўт казаў, што песня заснавана на двух крайнасцях: першая — чалавек, які хоча скончыць жыццё самагубствам, другая — каханне з першага позірку. Герой стаіць на мосце і гатовы скочыць з яго, але яго спыняе кабета. Яны ўлюбляюцца з першага погляду. У песні адлюстраваны толькі невялікі ўрывак з жыцця і мы не ведаем, як ён скончыцца.

Катэгорыя:Сінглы 2010 года
Катэгорыя:Песні Hurts
Катэгорыя:Песні 2010 года
Сен-Сен-Дэні

**Сен-Сен-Дэні** () — невялікі па плошчы, але густанаселены дэпартамент на поўначы цэнтральнай часткі Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Іль-дэ-Франс. Парадкавы нумар 93. Адміністрацыйны цэнтр — Бабіньі. Насельніцтва 1,383 млн чалавек (7-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

Плошча тэрыторыі 236 км². Дэпартамент уключае 3 акругі, 40 кантонаў і 40 камун.

Дэпартамент Сен-Сен-Дэні быў утвораны 1 студзеня 1968 г. і ўключыў часткі тэрыторыі былых дэпартаментаў Сена і Сена і Уаза.

## Спасылкі 
* Prefecture 
* Conseil general
Мекленбург-Пярэдняя Памеранія

**Мекленбург-Пярэдняя Памеранія** () — зямля ФРГ. Сталіца — Шверын.

Дзякуючы геаграфічным фактарам і асаблівасцям гістарычнага развіцця, гэтая федэральная зямля з насельніцтвам каля двух мільёнаў чалавек уяўляе сабой найменш населеную з усіх федэральных зямель сучаснай Германіі.

## Гісторыя 
Доўгі час гэтыя землі былі населеныя славянскімі плямёнамі, пераход якіх да новых формаў вядзення сельскай гаспадаркі прыблізна супаў з пачаткам экспансіі насельніцтва з заходніх абласцей на Усход, націск на Усход, які пачаўся з крыжовага паходу, узначальваўся Генрыхам Львом супраць паганскага насельніцтва, якое складалася з шэрагу плямёнаў, званых агульным словам венды.

## Прырода 
Займае нізіннае Мекленбургскае паазер’е, у Балтыйскім моры астравы Руген, Пёль, Гідэнзе, частку Узедама і інш. Клімат умераны, цёплы, пад значным уплывам марскіх мас паветра. Рэкі кароткія. Шмат азёр, найбольшае Мюрыц (117 км²). Вялікую плошчу займаюць хваёвыя і букавыя лясы.

## Эканоміка 
У федэральнай зямлі вырошчваюць збожжавыя культуры, рапс, бульба. Прыносіць даходы рыбалоўства. Развіваюцца прадпрыемствы будаўнічай індустрыі, харчовай прамысловасці, дрэваапрацоўкі.

Запазычанасць: 6.170 € на душу насельніцтва (2002)
Агульная запазычанасць: 10800000000 € (2002)

## Транспарт 
Добра развіта сетка аўтадарог і чыгунак. Галоўны гандлёвы і рыбалоўны порт — Ростак, паромны порт Засніц (сувязі з Швецыяй).

## Вядомыя асобы 
* Каспар Давід Фрыдрых (1774—1840) — нямецкі жывапіс]ец.
* Вольфганг Кёпен (1906—1996) — нямецкі пісьменнік.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Землі Германіі
Саксонія (федэральная зямля)

**Свабодная дзяржава Саксонія** (, ) — зямля ФРГ. Сталіца — Дрэздэн.

## Эканоміка 
Запазычанасць: 3.783 € на душу насельніцтва (2002)
Агульная запазычанасць: 16,5 мільярдаў. € (2002)

## Навука 
Універсітэты існуюць у Лейпцыгу, Фрайберге, Дрэздэне і Хемніцы.

## Свабодныя гарады 
* Дрэздэн
* Лейпцыг
* Хемніц

## Гл. таксама 
* Крэпасць Альбрэхтсбург
* Крэпасць Швайнсбург
* Дырэкцыйная акруга Хемніц

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Землі Германіі
Саксонія-Ангальт

**Саксонія-Ангальт** — зямля Германіі, адна з новых земляў, якія ўвайшлі ў ФРГ пасля распаду ГДР. Сталіца — горад Магдэбург.

## Агульная інфармацыя 
Запазычанасць: 7413 € на чалавека (2002)
Сума запазычанасці: 19 млрд € (2002)

## Вядомыя асобы 
* Фрыдрых Готліб Клопштак
* Томас Мюнцэр
* Аўгуст Фердынанд Мёбіус
* Герман Коген

## Гарады 
* Горад Вернігеродэ
* Горад Наўмбург
* Горад Вайсэнфельс
* Горад Вольфен

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Землі Германіі
Айзенах

**Айзенах** (таксама **Эйзенах**, ням. Eisenach) — горад у Цюрынгіі, Германія. Знаходзіцца паміж паўночнымі ўзгоркамі Цюрынгенскага Лесу і Хайнігскім нацыянальным паркам. Насельніцтва: 42,9 тыс. чалавек (2009).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Эрнст Абэ (1840—1905) — нямецкі фізік-оптык.
* Герман Вісліцэнус — нямецкі мастак

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Інфармацыйны партал EisenachOnline 
* Burschenschaftsdenkmal 
* Lokalradio Wartburg-Radio 96,5 
* Landestheater Eisenach 
* Automobilbau-Museum

Катэгорыя:Гарады Цюрынгіі
Акушэрскі ложак

**Акушэрскі ложак**, або **акушэрскае крэсла-ложак** — спецыяльнае медыцынскае абсталяванне, прызначанае для забеспячэння парадзісе зручнага і бяспечнага размяшчэння на кожным этапе родаў.

Сучасны акушэрскі ложак мае электрарэгуліроўку вышыні і палажэння, убудаваную функцыю масажу паясніцы для палягчэння боляў пры сутычках, сістэму пнеўмападтрымкі паясніцы, падсвятлення, эрганамічныя пярэнчы для рук.

Акушэрскі ложак можа раскладвацца ў гарызантальным становішчы, забяспечваючы тым самым паўнавартасны сон парадзісе, а пры наступе моманту родаў менш, чым за хвіліну ператвараецца ў акушэрскае крэсла.

## Гл. таксама 
* Акушэрскія шчыпцы

Катэгорыя:Акушэрства
Катэгорыя:Ложкі
Катэгорыя:Медыцынскае абсталяванне
Рэйнланд-Пфальц

**Рэйнланд-Пфальц** () — зямля ФРГ. Сталіца - Майнц. Запазычанасць: 6.262 € на душу насельніцтва (2002)
Агульная запазычанасць: 25400000000 € (2002)

## Геаграфія 
Зямля Рэйнланд-Пфальц размешчана на захадзе Германіі і мяжуе з федэральнымі землямі Паўночны Рэйн-Вестфалія, Гесэн, Саар, Бадэн-Вюртэмберг, а таксама з Бельгіяй, Францыяй і Люксембургам.

## Азёры 
Самым вялікім возерам Рэйнланд-Пфальц з’яўляецца Лаахскае возера, размешчанае недалёка ад Кобленца.

## Гарады 
* Горад Альтэнкірхен
* Бад-Бергцаберн
* Горад Трыр
* Горад Рамштайн-Мізенбах
* Бетэндорф, Эмс

## Вядомыя асобы 
* Чарлз Букоўскі
* Жан-Марк Бар
* Ганс Вільгельм Гейгер
* Рудольф Карачыёла
* Нікалаус Ота
* Франц Вейдэнрэйх

Катэгорыя:Землі Германіі
Сцяг Мінска

**Сцяг Мі́нска** — адзін з афіцыйных сімвалаў сталіцы Беларусі.

Сцяг Мінска зацверджаны рашэннем Мінскага гарадскога Савета народных дэпутатаў ад 27 сакавіка 2001г. № 160 «Аб зацвярджэнні палажэння аб гербе горада Мінска і палажэнні аб сцягу горада Мінска».

Катэгорыя:Мінск
Мінск
Катэгорыя:Сцягі 2001 года
Катэгорыя:2001 год у Мінску
Ленінскі сельсавет (Горацкі раён)

**Ле́нінскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Горацкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Леніна.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Горацкага раёна Аршанскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Горацкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Варашылаўскага сельсавета. 7 верасня 2000 года ў склад новаўтворанага Ходараўскага сельсавета перададзены 9 населеных пунктаў (Андзекалава, Блажкі, Гарадзец, Канюхі, Логавіна, Лукі, Сафонава, Стараселле і Сцяфанава). 13 чэрвеня 2002 года да сельсавета далучана частка скасаванага Горацкага сельсавета (6 населеных пунктаў: Андрухі, Воўкаўшчына, Зайцава, Макараўка, Чашнікі і Шалаханаўка), а ў склад сельсавета з Ходараўскага сельсавета вернуты 4 населеныя пункты (Андзекалава, Блажкі, Канюхі і Лукі). 20 лістапада 2013 года да сельсавета далучана частка скасаванага Ходараўскага сельсавета (7 населеных пунктаў: вёскі Гарадзец, Логавіна, Палішына, Сафонава, Стараселле, Сцяфанава і Ходараўка), а ў склад Паршынскага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (вёскі Андрухі, Воўкаўшчына, Зайцава, Макараўка, Чашнікі і Шалаханаўка).

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (21 населены пункт) — 1880 чалавек, з іх 94,0 % — беларусы, 4,5 % — рускія, 0,6 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (22 населеныя пункты) — 1678 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Каралеўства Вестфалія

**Каралеўства Вестфалія** () — дзяржава, якая існавала ў 1807 — 1813 гадах на тэрыторыі сучаснай Германіі. Сталіцай каралеўства быў Касель, а яго сучасны пераемнік - Паўночны Рэйн-Вестфалія.

## Гісторыя
thumb|left|Рэйнскі Саюз у 1812 годзе

Каралеўства Вестфаліі было створана ў 1807 г. зліццём тэрыторый, аддадзеных Прусіяй па ўмовах Тыльзіцкага міра. Паўночна-ўсходняя мяжа каралеўства праходзіла па рацэ Эльба. Акрамя Каселя буйнымі гарадамі былі Марбург і Гановер. Дзяржава ўвайшла ў склад Канфедэрацыі Рэйна.

Тут, як і ва ўсёй Еўропе, Напалеон паспрабаваў стварыць «ўзорную дзяржава», была напісана канстытуцыя і ажыццяўляўся шэраг сацыяльных рэформ. Быў адменены прыгнёт, уведзена права свабоднага прадпрымальніцтва. Была ўведзена метрычная сістэма. У той жа час Напалеон увёў цэнзуру.

Напалеон наклаў на дзяржаву істотнае падатковае ярмо, яно павінна было забяспечваць напалеонаўскае войска. Вялікая колькасць вестфальскіх салдат загінула ў Рускай кампаніі 1812 года.

У верасні 1813 года рускія войскі акружылі Касель і захапілі яго. 1 кастрычніка яны скончылі заваяванне каралеўства, але трыма днямі пазней Жэром Банапарт вярнуўся з французскімі салдатамі і здолеў адбіць Касэль. Але хутка рускія вярнуліся і аблажылі горад зноў. Пасля перамогі рускіх у Бітве народаў 19 кастрычніка 1813 года Вестфальская дзяржава загінула.

## Спасылкі 
* Corpus juris of the Kingdom of Westphalia (constitution etc.)
* König Lustik!? Jérôme Bonaparte and the Model State Kingdom of Westphalia. State Exhibition of Hesse 2008. Museum Fridericianum Kassel / Germany 

Катэгорыя:1807 год у Германіі
Катэгорыя:Паўночны Рэйн-Вестфалія
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Катэгорыя:Каралеўствы
Катэгорыя:Дзяржавы часоў Рэвалюцыйных і Напалеонаўскіх войн
Ампутацыя

**Ампутацыя** (лац. amputatio) — у шырокім разуменні тэрміна — усячэнне дыстальна размешчанай часткі органа. Існуе ампутацыя малочнай залозы, носа, языка, маткі і г. д.

Найбольш часта тэрмін ужываецца ў значэнні **ампутацыя канечнасці** — яе ўсячэнне на працягу косткі (або некалькіх касцей) у адрозненне ад экзартыкуляцыі (Вычляненне праз сустаў)

## Гісторыя 
Ампутацыя — адна з найстаражытнейшых аперацый. Гіпакрат праводзіў ампутацыю ў межах мёртвых тканак, пазней Цэльс прапанаваў праводзіць яе захопліваючы здаровыя тканкі, што было больш мэтазгодна, але ў сярэднія стагоддзі ўсё гэта было забыта. У XVI стагоддзі Парэ прапанаваў перавязку сасудаў замест прыпякання гарачым жалезам або апусканнем ў гарачы алей, потым Луі Пці стаў прыкрываць куксу скурай, і ў XIX стагоддзі Пірагоў прапанаваў касцёва-пластычныя аперацыі.

## Класіфікацыя ампутацый 
* **1. Па часе выканання (па П. А. Купрыянава — Н. Н. Бурдэнка)**
* Першасныя (у парадку першаснай хірургічнай апрацоўкі)
** Раннія
** Познія
* Другасныя (з нагоды ускладненняў)
* Паўторныя (рэампутацыі)

* **2. Па спосабе ўсячэння мяккіх тканак**
* Кругавыя
* Аднамомантныя (гільяціны) — адзіная перавага: выконваецца вельмі хутка
* Двухмоментныя
* Трохмомантная конус-кругавая ампутацыя сцягна паводле М. І. Пірагова
* Эліпсападобная
* Акраўкавыя
** Аднаакраўкавыя
** Двухакраўкавыя (з пярэдня-заднімі і косабакавымі акраўкамі)

* ** 3. У адносінах да надкосніцы**
* Субперыястальныя (пластычны спосаб, пры якім абапіл косткі пакрываецца акраўкамі надкосніцы з дадзенай часткі)
* Апериостальные (спосаб ампутацыі ў дарослых, пры якім на працягу 4 см застаецца аголеная костка)
* Сегментарныя (спосаб ампутацыі ў дзяцей, пры якім агаляецца толькі тая частка косткі, якая перапільваецца)

* **4. Па спосабе закрыцця касцявога абапіла**
* Косткапластычныя (напр., ампутацыя галёнкі паводле Пірагова, паводле Біра, ампутацыя сцягна паводле Грыці-Шыманоўскага-Альбрэхта)
* Перыёстапластычныя
* Тэнапластычныя (напр., ампутацыя сцягна паводле Календэра)
* Міёпластычныя (над абапілам косткі цягліцы сшываюцца практычна заўсёды, акрамя цяжкіх агнястрэльных раненняў, анаэробнай інфекцыі, сасудзістай паталогіі)
* З пластыкай скурна-падскурна-фасцыяльнымі акраўкамі
* Без закрыцця куксы

Катэгорыя:Хірургія