Віленская карцінная галерэя

**Віленская карцінная галерэя** — філіял Літоўскага мастацкага музея, размешчаны ў Вільні.

Віленская карцінная галерэя — гэта прастора для азнаямлення са старажытным літоўскім і замежным мастацтвам і сядзібнай культурай, дзе прадстаўлены творы мастацтва XVI—XX стагоддзяў. Галерэя размешчана ў гістарычным палацы Хадкевічаў-Пуслоўскіх, які вылучаецца сваімі інтэр’ерамі ў стылі позняга класіцызму.

Пастаянная экспазіцыя, якая складаецца з твораў літоўскіх мастакоў XVI—XX стагоддзяў і гістарычных інтэр’ераў XIX стагоддзя, дапаўняецца рэгулярна арганізуемымі выставамі літоўскага і замежнага мастацтва, серыямі лекцый, навуковымі канферэнцыямі, канцэртамі камернай музыкі, прэзентацыямі кніг.

## Гісторыя галерэі 
Паходжанне галерэі датуецца пачаткам XX стагоддзя, калі Віленскі музей навукі і мастацтва і Віленскае таварыства сяброў навукі аб’ядналіся, утварыўшы багатую калекцыю твораў мастацтва, якая неафіцыйна называлася Карціннай галерэяй. Яна стала свабодна даступнай для публікі ў 1914 годзе, пасля таго, як каштоўнасці былі перанесены ў нядаўна ўзведзены будынак музея (сёння Мастацкі музей Вітаўтаса Касюліса). У 1941 годзе, калі на базе Віленскага гарадскога музея быў створаны Віленскі дзяржаўны мастацкі музей, вышэйзгаданая калекцыя таксама была перададзена яму. Частка яе была выкарыстана для фарміравання экспазіцыі, якая адчыніла свае дзверы ў будынку Віленскага кафедральнага сабора ў 1956 годзе як Карцінная галерэя і працавала ў гэтым месцы да 1988 года. Пасля вяртання кафедральнага сабора вернікам творы былі перанесены ў сховішча. Пазней, калі музей атрымаў палац Хадкевічаў-Пуслоўскіх, у 1994 годзе экспазіцыя была адноўлена тут і з таго часу функцыянуе як Віленская карцінная галерэя.

## Гісторыя будынка 
У гэтай частцы горада ўжо ў XVI стагоддзі існавалі мураваныя будынкі. Род Хадкевічаў заснаваў тут умацаваную гарадскую рэзідэнцыю з унутраным дваром і дзвюма вежамі. Ансамбль гарэў, некалькі разоў разбураўся і аднаўляўся. Вядома, што ў 1754—1762 гадах па загаду старасты Жамойці Яна Мікалая Хадкевіча (1738—1781) палац быў перабудаваны паводле праекта архітэктараў Аўрама Вюрцнера (пам. 1758 г. у Вільні) і Францішка Ігната Хоффера (пам. 1761 г.), а каля 1825—1834 гадоў — паводле праекта архітэктара Томаша Тышэцкага (каля 1824—1861 гг.). Тады быў сфарміраваны ўнутраны двор, акружаны чатырма будынкамі, і ансамбль набыў формы класіцыстычнай архітэктуры, якія мала змяніліся да нашых дзён.

На працягу больш чым трохсот гадоў у палацы жыло прынамсі восем пакаленняў роду Хадкевічаў. У 1812 годзе маёнтак перайшоў у рукі дзяржаўнага саветніка Войцеха Пуслоўскага (1762—1833). З апошняга перыяду пражывання ў палацы захаваліся да нашых дзён элементы інтэр’еру ў стылі ампір.

Пазней палац належаў розным навучальным установам: у 1834 годзе тут размяшчалася Віленская медыцынска-хірургічная акадэмія, у 1841 годзе — Віленскае ўпраўленне адукацыйнай акругі, а ў 1919 годзе будынак быў перададзены Віленскаму ўніверсітэту. У ваенныя і пасляваенныя гады, да 1981 года, тут жылі выкладчыкі універсітэта. У 1980-я гады было вырашана размясціць у палацы рэстаран, кандытарскую і жылыя памяшканні. У 1994 годзе ў заходнім крыле палаца размясцілася Віленская карцінная галерэя, а ў астатніх крылах — адміністрацыя Літоўскага нацыянальнага мастацкага музея, бібліятэка музея, архіў і мастацкія сховішчы.

## Экспазіцыя 
Пастаянная экспазіцыя Віленскай карціннай галерэі складаецца з некалькіх частак: гістарычныя інтэр’еры, старажытнае літоўскае рэлігійнае мастацтва, партрэты Вялікага княства Літоўскага і творы, якія прадстаўляюць Віленскую мастацкую школу. На другім паверсе палаца наведвальнікі могуць азнаёміцца з аўтэнтычнымі элементамі XIX стагоддзя, дэкорам і мэбляй I стагоддзя таго ж перыяду.

Важнае месца ў пастаяннай экспазіцыі займаюць партрэты эліты ВКЛ XVI—XVIII стагоддзяў, напісаныя мясцовымі і замежнымі майстрамі.

Найбольшую частку пастаяннай экспазіцыі займаюць працы першых настаўнікаў, студэнтаў і літоўскіх мастакоў XIX стагоддзя, якія знаходзіліся пад уплывам Віленскай мастацкай школы, пачатак якой звязаны са стварэннем кафедры малюнка і жывапісу ў Віленскім універсітэце ў 1797 годзе. Першым кіраўніком і прафесарам кафедры малюнка і жывапісу быў Францішак Смуглевіч (1745—1807), які шмат гадоў правёў у Італіі і лічыцца піянерам прафесійнага мастацтва ў Літве. Разам са сваім ад’юнктам Янам Рустэмам (1762—1835) ён выхаваў многіх выдатных мастакоў, якія падтрымлівалі і працягвалі традыцыі Віленскай мастацкай школы нават пасля 1832 года, калі Віленскі ўніверсітэт быў зачынены і вывучаць мастацтва стала немагчыма.

Творчасць заснавальнікаў, вучняў і мастакоў, якія пасталелі пад іх уплывам, адлюстроўвае пануючыя еўрапейскія стылі і плыні мастацтва XIX стагоддзя (класіцызм, рамантызм, акадэмізм, рэалізм), а таксама мясцовае развіццё і стыль прафесійнага літоўскага жывапісу. Творы Францішка Смуглевіча, Юзафа Алешкевіча, Яна Рустэма, Яна Дамеля, Вінцэнта Смакоўскага, Канута Русецкага, Вінцэнта Дмахоўскага і іншых аўтараў экспануюцца ў храналагічным парадку і дэманструюць майстэрства, зменлівыя ідэі эпох і адзіную барацьбу чалавека і мастацтва за існаванне.

## Спасылкі 
Віленская карцінная галерэя (афіцыйны сайт)

Катэгорыя:Музеі Вільні
Катэгорыя:Мастацкія музеі
Катэгорыя:1933 год у Вільні