open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Місісіпская археалагічная культура

**Місісі́пская культура** () — археалагічная культура ў даліне ракі Місісіпі ў VIII - XVI стст.

## Асаблівасці 
Місісіпская археалагічная культура ўзнікла ў другой палове 1 тысячагоддзя н. э. і спалучала элементы, характэрныя для ранейшых культур на поўдні, бліз вусця ракі Місісіпі і тэрыторыі сярэдняга захаду сучасных ЗША. На працягу некалькіх стагоддзяў яна пашырылася ўздоўж даліны Місісіпі і яе прытокаў. У выніку склалася некалькі буйных рэгіянальны культур — сярэднемісісіпская культура, культура Паўднёвых Апалачаў, Кадаанская археалагічная культура, культура Плакемін і інш. Іх агульнымі рысамі з'яўляюцца наступныя:
* Насыпныя пірамідальныя тэрасы, якія, відавочна, служылі асновамі для драўляных пабудоў.
* Ручное земляробства. Асноўнай сельскагаспадарчай раслінай з'яўлялася кукуруза.  
* Здабыча і выплаўка медзі. Захаваліся медныя арнаментаваныя пласціны. Здабычы жалеза і выплаўкі бронзы прадстаўнікі Місісіпскай культуры не ведалі. 
* Выкарыстанне ракавін рачных (радзей марскіх) малюскаў для вытворчасці керамікі.
* Шырокая гандлёвая сетка ўздоўж ракі Місісіпі і яе прытокаў.
* Узнікненне сацыяльнай няроўнасці і інстытуту правадыроў.
* 
Адным з найбуйнейшых і паселішчаў была Кэхокія на тэрыторыі сучаснага штата Ілінойс, дзе развівалася здабыча медзі. Яе росквіт прыпаў на XII - сярэдзіну XIV стст.

## Перыядызацыя 
Агульнапрынятая перыядызацыя Місісіпскай культуры:
***Ранні Місісіпскі перыяд** (да XII ст.) — пераход лясных паляўнічых плямён да аселага вобраза жыцця.
***Сярэдні Місісіпскі перыяд** (XIIII - XIV стст.) — росквіт Місісіпскай культуры, складанне буйных населеных цэнтраў, спецыялізацыя ў вытворчай сферы. 
***Позні місісіпскі перыяд** (XV - першая палова XVI стст.) — заняпад, пашырэнне ваенных дзеянняў і знікненне.

## Заняпад 
Канчатковых прычын заняпаду і знікнення агульнай Місісіпскай культуры не выяўлена. Мяркуюць, што гэта можа быць звязана з ростам сацыяльнай няроўнасці і буйных ваенна-палітычных аб'яднанняў накшталт пазнейшых канфедэрацый плямён паўночнаамерыканскіх індзейцаў. На карысць гэтага довада кажа пашырэнне рэгіянальных асаблівасцяў. У XVI ст. іспанцы арганізоўвалі з Мексікі некалькі даследчых экспедыцый, якія пакінулі апісанні позніх місісіпскіх паселішчаў і іх насельнікаў. Адносіны паміж іспанцамі і карэнным насельніцтвам складваліся па-рознаму, у тым ліку мелі варожы характар. Аднак пранікненне іспанцаў не было заваяваннем, кантакты не сталі сталымі. Існуе магчымасць, што іспанскія даследчыкі незнарок занеслі эпідэмічныя захворванні, якія прывялі да высокай смяротнасці і заняпаду гандлёвых і культурных сувязяў.

## Спасылкі 
* Mississippian Period: Overview
* Mississippian Culture. Native American Farmers of the American Midwest and Southeast 
* Cahokia as copper center of America

Катэгорыя:Археалогія ў ЗША
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Медны век
Катэгорыя:Дакалумбавы культуры
Гулевічы

* Вёска Гулевічы, Жыткавіцкі раён
* Вёска Гулевічы, Калінкавіцкі раён
* Вёска Гулевічы, Камянецкі раён
* Вёска Гулевічы, Капыльскі раён
Байран (заліў)

**Байран** (, )  — вялікі, падобны да фьёрда заліў у паўночна-заходняй частцы вострава Заходні Фалкленд. Глыбіня да 34 метраў пры ўваходзе ў заліў. Шматлікія дробныя астравы. Упадае рака Блэкберн. На беразе заліва знаходзіцца паселішча Хіл-Коў.

## Спасылкі 
* http://www.mainpointfarm.co.uk/falklandislands/hill_cove.htm 

Катэгорыя:Залівы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Залівы Фалклендскіх астравоў
Катэгорыя:Геаграфія Фалклендскіх астравоў
Сырмеж

**Сы́рмеж** (, ) — аграгарадок у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Занарацкага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1527 годзе маёнтак Ашмянскага павета, набыты князем  у князёў . У 1846 маёнтак Свянцянскага павета Віленскай губерні, валоданне Янушэўскага. У 1868 г. вёска Шамятоўскай воласці Свянцянскага павета, 24 двара, 227 жыхароў. У 1904 г. у вёсцы 376 жыхароў, у 1908 годзе — 47 двароў, 286 жыхароў.

З 12 кастрычніка 1940 года да 1980 года адміністрацыйны цэнтр Сырмежскага сельсавета Свірскага раёна Вілейскай, з 20 верасня 1944 года Маладзечанскай абласцей, з 31 жніўня 1959 года ў Мядзельскім раёне, з 20 студзеня 1960 года ў Мінскай вобласці. У 1949 годзе ў вёсцы створаны калгас «Новае жыццё». З 1954 года вёска ў складзе калгаса імя М. Горкага (цэнтр — вёска Буйкі). У 1960 годзе 184 жыхары.

## Славутасці 
У вёсцы знаходзіцца  часоў Першай сусветнай вайны.

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Фёдаравіч Драгун (1888—1976) — беларускі рэлігійны дзеяч.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Занарацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Капыльска-Клецкі строй

**Капыльска-Клецкі строй** — традыцыйны комплекс беларускага народнага адзення Цэнтральнай Беларусі. Бытаваў у XIX — пачатку XX стст. Пераважна ў Капыльскім, Клецкім, Уздзенскім, Нясвіжскім раёнах. Вызначаўся багаццем кампазіцыйных вырашэнняў, класічнасцю арнаменту вышывак і натыкання.

## Жаночы гарнітур 
Аснову летняга жаночага гарнітура складалі кашуля, спадніца (андарак), фартух, гарсэт. Кашулю шылі з кужэльнага палатна, кроілі з прамымі плечавымі ўстаўкамі з падточкай грубага палатна (радзей з гесткай), з адкладным шырокім каўняром, з глыбокім разрэзам пазухі. Чырвоны або чырвона-чорны геаметрычны (радзей раслінны і з выявамі птушак, фігураў людзей) арнамент размяшчаўся на рукавах (гарызантальнымі і вертыкальнымі палосамі ў шахматным парадку) і на каўняры. Андaрак шылі з 4 (кроеных па аснове) або 2 (кроеных па ўтку) полак паўсуконніка, вытканага ў 4 ніты ўзорам папярочных разнаколерных пасак або клетак на белым, чорным, зялёным, блакітным, бурачковым фоне.

Па ніжнім краі праходзіў шырокі маляўнічы шляк з пярэстымі паскамі або з геаметрычным арнаментам. Крой і мастацкае аздабленне льняной спадніцы і андарака падобныя. Андарак і спадніцу прасавалі ў буйныя і частыя складкі, што стварала пэўныя танальныя пералівы і падкрэслівала прыгажосць каларыстычнай гамы. Фартух кроілі з 1-2 полак белага палатна, цёмна-сіняй, малінавай шарсцянкі ці паркалю, да пояса ззаду часта прышывалі дэкаратыўныя клінкі-лапаткі. Аздаблялі вышыўкай, узорыстым ткацтвам, вязаннем, фалдаваннем, складкамі. Гарсэт шылі з сініх, зялёных, блакітных, малінавых крамных тканінаў (шарсцянка, сацін, шоўк), кароткім (вышэй лініі таліі, часцей без баскі) з глыбокім выразам на грудзях. Спераду аздаблялі нашыўкамі разнаколерных тасёмак, стужак, гузікаў. Галаўныя ўборы жанчынаў — шоўкавыя ці атласныя каптуры са стракатымі нашыўкамі спераду тасьмы, галуна, разнаколерных стужак; наміткі, хусткі. Нагруднымі і шыйнымі ўпрыгожаннямі былі пацеркі, тасёмкі, абразкі.

## Мужчынскі гарнітур 
Мужчынскі гарнітур складалі кашуля, аздобленая вышыўкай чырвонага геаметрычнага арнаменту на адкладным каўняры, плечавых устаўках, падоле (насілі навыпуск, падпярэзвалі шырокім узорыстым поясам з кутасам) і нагавіцы. Паверх кашулі апраналі камізэльку. Галаўныя ўборы — саламяныя капелюшы (брылі), картузы, кучомкі, аблавухі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Лявон Баразна. Капыльска-клецкі строй. Вёска Падліпцы Слуцкага раёна. Акварэль. 1957. 
* Капыльска-Клецкі строй 

Катэгорыя:Беларускі касцюм
Катэгорыя:Культура Капыльскага раёна
Катэгорыя:Культура Клецкага раёна
Катэгорыя:Культура Уздзенскага раёна
Катэгорыя:Культура Нясвіжскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Капыльскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Клецкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Уздзенскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Нясвіжскага раёна
Катэгорыя:Адзенне
Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі
Катэгорыя:Цэнтральная Беларусь
Мадонна з дзіцем у пейзажы

**Мадонна з дзіцем у пейзажы** () — карціна Джарджонэ, датаваная каля 1498—1500, якая захоўваецца ў Эрмітажы.

## Датаванне і іканаграфія 
Карціна патрапіла ў музей у 1817 годзе з калекцыі медыка Крайтана.

Як з большасцю работ, якія прыпісваюцца Джарджонэ, адсутнасць дакументацыі і цяжкасці выдзялення стылістычных характарыстык адносна кароткай кар'еры, у параўнанні з іншымі вучнямі і паслядоўнікамі, робяць атрыбуцыю і датыроўку асабліва цяжка. *Мадонна з дзіцем ў пейзажы*, верагодна, створана ў прамежку паміж 1495 і 1505, з перавагай у апошнія гады пятнаццатага стагоддзя.

У той час венецыянскія мастакі займаліся распрацоўцы новых відаў традыцыйнай іканаграфіі. Напрыклад, замест таго, каб маляваць Мадону на троне, у асяроддзі святых, яны часта размяшчалі ў ландшафце, як у гэтай карціне. Такія творы часта мелі невялікі памер і прызначаліся для хатніх ці прыватных часоўняў.

## Літаратура 
* Alessandra Fregolent, *Giorgione*, Electa, Milano 2001. ISBN 88-8310-184-7

Катэгорыя:Карціны Джарджонэ
Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнага Эрмітажа
Катэгорыя:Выявы Дзевы Марыі
Фёдар Санкоўскі

**Фёдар Санкоўскі** — беларускі архітэктар другой паловы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў, прадстаўнік класіцызму. У пачатку XIX стагоддзя віцебскі губернскі архітэктар.

## Творчасць 
Аўтар праектаў дзяржаўных устаноў у Віцебску, будынка прысутных месцаў у Лепелі (1803), Казьмадзям’янаўскай царквы ў Гарадку (1808). Выканаў праект і кіраваў перабудовай дома Кудзіновічаў пад Віцебскі палац губернатара.
 

## Літаратура 
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 4. Накцюрн — Скальскі / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 742 с.— 9500 экз.
* 
* 

## Спасылкі 
* Санковский, Фёдор 
* Загадки Преображенского собора. (часть IV)  

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Архітэктары класіцызму
Катэгорыя:Віцебскія губернскія архітэктары
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Архітэктары XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Паморнікавыя

**Паморнікавыя** (*Stercorariidae*) — сямейства птушак атрада сеўцападобных.

Вялікія і сярэдніх памераў марскiя або акiянiчныя цёмна афарбаваныя водныя птушкі з доўгімі вострымi крыламі і моцнай кручкаватай на канцы дзюбай. Хвост з даўжэйшымi цэнтральнымі рулявымi пёрамi. Палавы дымарфiзм адсутнiчае.

Вядомы з ранняга міяцэну (каля 25 млн. гадоў назад). Падзяляюцца на 2 роды, адрознівецца 6-7 відаў.

Пашыраныя цыркумпалярна ў Антарктыцы і Субарктыцы. Жывуць на марскіх узбярэжжах, у тундры. Утвараюць рассеяныя калоніі. Добра плаваюць.

Кормяцца рыбай, адбіраюць здабычу ў іншых птушак (кліптапаразітызм), а таксама ягадамі, беспазваночнымі, грызунамі, разбураюць гнёзды іншых птушак. Гняздзяцца ў ямцы на зямлi ў тундры або на пустынных узбярэжжах. Нясуць 2 яйцы.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.
* Самусенка Э. Паморінікі // Беларуская энцыклапедыя ў 18 т. Т. 12. — Мн.: БелЭн, 2001.


Катэгорыя:Сямействы птушак
Аляксандр Мак-Гіліўрэ

** Аляксандр Мак-Гіліўрэ** (; 15 снежня 1750 - 17 лютага 1793 гг.) — правадыр канфедэрацыі індзейцаў-крык, палітычны дзеяч і рэфарматар.

Нарадзіўся ў індзейскай вёсцы на тэрыторыі сучаснага штата Алабама. Маці паходзіла з індзейскага племені каасаці, бацька быў французскім афіцэрам шатландскага паходжання. Паколькі крык вялі адлік сваяцтва па маці, то лічыўся індзейцам. Частку дзяцінства правёў з бацькам, атрымаў сучасную еўрапейскую адукацыю.

Падчас Амерыканскай рэвалюцыі меў званне палкоўніка брытанскай арміі, змагаўся на баку брытанцаў, адказваў за сувязь брытанскіх улад з канфедэрацыяй крык. У 1783 г. выбраны вярхоўным правадыром маскогі. У 1784 г. заключыў дагавор з Іспаніяй супраць ЗША і наўзамен атрымаў прызнанне канфедэрацыі крык як самастойнай дзяржавы. Аднак у 1787 г. разам з 27 правадырамі крык падпісаў пагадненне з ЗША ў Нью-Ёрку, складзенае па прапанове Джорджа Вашынгтона. У 1792 г. фактычна адверг гэты дагавор  і пачаў новыя перагаворы з Іспаніяй.

Аляксандр Мак-Гіліўрэ выступаў як рэфарматар канфедэрацыі крык, садзейнічаў аб'яднанню плямён і стварэнню адзіных органаў кіравання, развіццю таварнай гаспадаркі і гандлю. Быў чальцом ордэна масонаў. Валодаў прыватнай сядзібай, плантацыямі і рабамі на поўначы Фларыды.

Памёр 17 лютага 1793 г. у сваёй сядзібе ад інфекцыйнай хваробы.

## Спасылкі 
* ALEXANDER McGILLIVRAY, EMPEROR OF THE CREEKS 
* Henderson, W. A., Alexander McGillivray, the last King of the Creeks

Катэгорыя:Ваенная гісторыя ЗША
Катэгорыя:Постаці Фларыды
Катэгорыя:Постаці Алабамы
Уюрковыя

**Уюрковыя** (*Fringillidae*) — вялікае сямейства птушак атрада .

Невялікiя птушкі, якія харчуюцца звычайна насеннем (жывёльныя кармы выкарыстоўваюцца значна менш) i таму маюць моцную, кароткую дзюбу. Часта, але не заўсёды, ёсць палавы дымарфізм. Маладыя падобныя да самкі. Гняздзяцца ў хмызняках i ў лясах. Многа аселых альбо качавых відаў, некаторыя пералётныя. Адрозніваецца 122—129 відаў.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.


Катэгорыя:Сямействы птушак
Сядзіба Гегера

**Сядзіба Гегера** — колішняя гарадская сядзіба заможнага гараджаніна Ягора Гегера, якая існавала ў Мінску на рагу вул. Койданаўскай (сучасная Рэвалюцыйная) і плошчы Высокі рынак.

## Гісторыя 
Пад канец XVI ст. у Мінску аселі езуіты. У 1654 годзе смаленскі біскуп Геранім Сангушка за 8000 злотых купіў сядзібу ў Я. Гегера і падарыў яе езуітам.

У 1723 годзе пачалася рэканструкцыя дома Гегера і ўзвядзенне справа ад касцёла 2-павярховага мураванага будынка калегіума, у якім знаходзіліся пакоі прафесараў і магістраў.

## Апісанне 
Сядзіба была абнесена высокай мураванай агароджай, надворак нагадваў замкнёны тыл, пра што сведчыць наяўнасць дзвюх брам. Адна брама была размешчана з боку плошчы Высокага рынку, а другая — з боку вуліцы Койданаўскай. Апошняя магла знаходзіцца далей ад яе ў дальнім кутку сядзібы.

Сядзіба Ягора Гегера шырынёй 10 м была выцягнута ўздоўж вуліцы Койданаўскай прыкладна на 54 м і, такім чынам, магла займаць плошчу не меней за 540 м². На плане 1793 г. ад рога паміж Койданаўскай вуліцай і плошчай Высокага рынку цягнецца пабудова ўздоўж вуліцы. Магчыма, даўжыня гэтага будынка адпавядала даўжыні сядзібы Ягора Гегера.

Апрача двухпавярховага невялікага мураванага жылога дому, на тэрыторыі сядзібы былі стары драўляны дом, стайня, свіран і іншыя гаспадарчыя пабудовы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сядзібы Мінска
Катэгорыя:Плошча Свабоды (Мінск)
Катэгорыя:Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)
Чарняўка (прыток Беседзі)

**Чарня́ўка** — рака ў Касцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Беседзь (басейн ракі Сож)

Даўжыня ракі 17 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3 м/км. Плошча вадазбору 83 км². Пачынаецца за 2 км у напрамку на ўсход ад былой вёскі Рвенск, упадае ў Беседзь за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Кісялёўка. Вадазбор у межах Аршанска-Магілёўскай і Чачорскай раўнін. Прыток — рака Чарнавутка (справа). У вярхоўі рака часткова каналізаваная.

Каля ракі былыя населеныя пункты Клеткі, Саматэвічы, Кісялёўка.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Беседзі
Катэгорыя:Рэкі Касцюковіцкага раёна
Була (значэнні)

**Бу́ла**:

* Була — асноўны сярэдневяковы папскі дакумент.
* Була — беларуская народная гульня.
* Була — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці.
* Була — рака ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці.
Яўген Іванавіч Каршукоў

**Яўген Іванавіч Каршукоў** (, вёска Давыдавічы, , Гомельская вобласць — 17 лістапада 2018) — беларускі пісьменнік, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і настаўніка. У 1956 г. скончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў адказным сакратаром акцябрскай раённай газеты «Чырвоны Кастрычнік» (1956—1958), загадчыкам аддзела веткаўскай раённай газеты «Пад ленінскім сцягам» (1958—1959), рэдактарам шматтыражнай газеты панчошна-трыкатажнай фабрыкі «8 Сакавіка» ў Гомелі (1959), старшым рэдактарам на Гомельскай студыі тэлебачання (1959—1971). З 1971 г. — загадчык аддзела літаратуры газеты «Літаратура і мастацтва», з 1975 г. — намеснік галоўнага рэдактара часопіса «Вожык», з 1978 г. працаваў у апараце СП БССР. У 1980—1989 гг. — галоўны рэдактар выдавецтва «Юнацтва». З 1989 г. — кансультант СП БССР. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1964 г.

## Творчасць 
Першыя апавяданні і гумарэскі надрукаваў у 1955 г. Аўтар кніг прозы «У дарогу» (1963), «Не без таго…» (1967), «Сустрэча» (1969), «Бывай, кампанія!» (1977), «Перад новым годам» (1980), «Пісьмо жонцы» (1982), «І надыходзіць дзень» (1982), «Надвячоркам» (1992) Выйшлі кнігі для дзяцей «Змоўшчыкі» (1975), «Пасланне нашчадкам» (1987), «Васька» (1992), зборнік лірыкі «Над векавечным Бугам» (2008).

Пераклаў са славацкай мовы зборнікі апавяданняў «Апошні вераснёвы дзень» (1982), «Разбуджаны голас» (1988), раман Р. Морыц «Выбух» (1984). Перакладаў таксама з рускай, украінскай і польскай моў.

## Крытыка 
На думку Тацяны Багарадавай, «аповесць „Змоўшчыкі“ гераізуе падзеі вайны з пункту гледжання дзіцяці і адрасавана нашчадкам дзеля таго, каб яны не забываліся на ваенную гісторыю. Твор па сюжэтна-тэматычным напаўненні нагадвае рамантызаваную белетрыстыку 1920 — 1930-х гг.».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Міхаіл Дарымедонтавіч Быкоўскі

]]
**Міхаіл Дарымедонтавіч Быкоўскі** (,г.  — , г. ) — рускі архітэктар, рэстаўратар, грамадскі дзеяч. У 1830-х гадах — ідэолаг ранняга этапу эклектыкі (гістарызму).

## Біяграфія 
Адзін з арганізатараў Маскоўскага вучылішча жывапісу, скульптуры і дойлідства, заснавальнік . Аўтар сядзібы Марфіна, , сабора  і іншых помнікаў.

## Сям'я 
Бацька архітэктара  і мастака .

## Літаратура 
* '''' Михаил Быковский. — Стройиздат, 1988. 256 с. (Серия: ).
* 
* 

## Спасылкі 
* Краткая биография  на krugosvet.ru
* Краткая биография на pokrovka.narod.ru
* Спасо-Бородинский монастырь  на официальном сайте бородинского музея-заповедника
* История дома Остермана на Делегатской. Несостоявшийся проект Быковского

Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Масквы
Катэгорыя:Рэстаўратары
Катэгорыя:Члены Маскоўскага архітэктурнага таварыства
Катэгорыя:Архітэктары эклектыкі
Капліца-пахавальня Віткевічаў

**Капліца-пахавальня Віткевічаў** — каталіцкая капліца на Кальварыйскіх могілках Мінска, размешчаная ва ўсходняй частцы могілак, насупраць іншай капліцы. Пабудавана ў другой палове XIX ст. як пахавальня Віткевічаў, пра што сведчыць бела-мармуровая мемарыяльная пліта над уваходам.

## Архітэктура 
 і неагатычная капліцы]]
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-гатычнага стылю. Цагляная капліца вырашана прамавугольным у плане кампактным аб’ёмам пад двухсхільным дахам. Уваходны праём і нішы бакавых фасадаў спічастай гатычнай формы. Вуглы ўмацаваны контрфорсамі, унутры перакрыта скляпеннем.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Капліцы-пахавальні Беларусі
Катэгорыя:Кальварыйскія могілкі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў неагатычным стылі
Катэгорыя:Капліцы Мінска
Старажоўская брама

**Старажоўская брама** — брама на былых Старажоўскіх (Пярэспінскіх) могілках у Мінску. Размяшчаецца перад царквой Святой Марыі Магдаліны. Пабудавана ў канцы 19 ст. з цэглы. Помнік эклектычнай архітэктуры.

## Архітэктура 
Брама аднапралётная, манументальная, кампазіцыйна падкрэслівае галоўны ўваход у будынак.

## Гл. таксама 
* Кальварыйская брама

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Брамы Мінска
Катэгорыя:Старажоўскія могілкі
Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі эклектыкі
Катэгорыя:1847 год у Мінску
Замкавая брама (Мінск)

(2007)]]
**Замкавая брама** — умацаваны ўезд у дзядзінец старажытнага Мінска. Брамныя ўмацаванні Мінска паводле сваіх фартыфікацыйных якасцей і тэхнічным рашэнні з'яўляліся выдатным узорам драўлянага ваеннага дойлідства свайго часу.

## Гісторыя 
Брама пабудавана з дрэва ў пачатку — 1-й палове XII ст. у паўднёва-ўсходняй частцы замчышча. У канцы XII — 1-й палове XIII ст. брама разбурана. Выяўлена ў працэсе археалагічных раскопак 1984—1985 гг.

План рэканструкцыі гістарычнага цэнтра Мінска прадугледжвае аднаўленне уязной брамай з абарончымі валамі на месцы залы «Працоўныя рэзервы».

## Архітэктура 
Агульныя памеры брамы ў плане 17,1×7,4 м, разліковая вышыня 12,5—13,5 м, шырыня праёму-праезду 3,4 м. Складалася з васьмі пустацелых клецей-зрубаў памерам ад 2,8×1,3 м да 4,5×1,7 м (па чатыры у рад абапал праезду), зробленых у тэхніцы «ў чашку з астаткам» з бярвення дыяметрам да 30 см. Непаралельнае размяшчэнне процілеглых клецей асновы брамы сведчыць пра існаванне верхняга сувязнага яруса.

Мяркуюць, што брама складалася з двух аб’ёмаў — вялікага асноўнага і малога. Асноўны аб’ём апіраўся на тры пары клецей, над імі па перыметры брамы быў зроблены баявы насціл з брустверам, які стыкаваўся з забароламі абарончых сцен вала. На верхнім ярусе знаходзіліся два памяшканні, які абапіраліся на сцены клецей асновы і маглі выкарыстоўваць для варты і запасаў зброі. Памяшканні, праход каля 1 м паміж імі і забаролы былі накрыты агульным дахам. Для абароны праезду ўнутры асноўнага аб’ёму былі баявыя пляцоўкі (памосты), яны размяшчаліся паралельна сценам і злучаліся з памяшканнямі верхняга яруса ўсходамі.

Малы аб’ём апіраўся на першую з боку поля пару клецей (вышыня яго асновы 6 м), таксама меў баявыя памосты з забароламі. Двухаб’ёмная канструкцыя брамы дазваляла надзейна фланкіраваць знешні схіл вала, узмацняла франтальны абстрэл падыходаў да брамы, скарачала мёртвую прастору перад варотамі. Брама магла зачыняцца не менш як на трое весніцаў (дзве ў фасадах асноўнага аб’ёму — з боку горада і поля і ў фасадзе малога аб’ёму з боку поля) і пад’ёмных кратаў. Дах брамы ўзвышаўся над абарончымі сценамі, што рабіла яе своеасаблівай дамінантай горада.

## У культуры 
]]
Замкавая брама адлюстравана ў скульптуры «Дойлід» Уладзіміра Жбанава, устаноўленай у 2007 годзе на плошчы Незалежнасці ў Мінску.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Брамы Мінска
Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Мінска
Катэгорыя:Мінскае замчышча
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:XII стагоддзе ў Мінску
Катэгорыя:Аб’екты на манетах
Вадаспады Лівінгстана

**Вадаспады Лівінгстана** (, ) — некалькі дзясяткаў парогаў і вадаспадаў у ніжнім цячэнні ракі Конга, паміж гарадамі Кіншаса і Матады ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга (часткова на мяжы з Рэспублікай Конга). Утвараюцца пры прамыве ракой Паўднёва-Гвінейскага ўзвышша. Даўжыня парожыстага ўчастка 360 км, агульнае падзенне 220 метраў. У абход Лівінгстанаўскіх вадаспадаў пабудавана чыгунка. ГЭС Інга. Названы ў гонар Давіда Лівінгстана.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Congo Canyon, *Britannica Online Encyclopedia*

Катэгорыя:Парогі
Катэгорыя:Вадаспады
Катэгорыя:Конга (рака)
Катэгорыя:Геаграфія Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Лімузін

ў Маскве]]
**Лімузін** — кузаў закрытага тыпу легкавога аўтамабіля. Мае зашклённую перагародку, што аддзяляе пярэдняе сядзенне ад астатняй часткі кузава. Выкарыстоўваецца ў вялікіх аўтамабілях высокага класа.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тыпы аўтамабільных кузаваў
Чарлз Ліндберг

**Чарлз Огастус Ліндберг** (; , горад Дэтройт, штат Мічыган — ) — амерыканскі лётчык. Брыгадны генерал (1954).

У 1927 годзе ажыццявіў адзіночны бесперасадачны пералёт праз Атлантычны акіян (Нью-Ёрк-Парыж) за 33 гадзіны 12 хвілін на самалёце «Дух Сент-Луіса». Аўтар кнігі «Дух Сент-Луіса», прысвечанай гэтаму палёту.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лётчыкі ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатым Медалём Кангрэса
Катэгорыя:Памерлі ад лімфомы
Капліца-пахавальня Паўла Равы

**Капліца-пахавальня Паўла Равы** — каталіцкая капліца на Кальварыйскіх могілках Мінска, размешчаная злева ад касцёла Узвіжання Святога Крыжа, побач з мадэрнавай капліцай. Пабудавана ў 1855 годзе для біскуп-наміната Паўла Равы, пра што сведчыць металічная мемарыяльная пліта над уваходам.

## Архітэктура 
]]

Помнік архітэктуры позняга класіцызму (ампіру). Цагляная капліца вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам пад двухсхільным дахам. Фасад прарэзаны арачным уваходным праёмам, крапаваны пілястрамі і паўкалонкамі паміж імі, завершаны 4-ступеньчатым франтонам. Бакавыя плоскасныя фасады прарэзаны паўкруглымі люкарнамі. Зала перакрыта скляпеннем.

## Гл. таксама 
* Капліца-пахавальня Віткевічаў

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Капліцы-пахавальні Беларусі
Катэгорыя:Кальварыйскія могілкі
Катэгорыя:1855 год у Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі ампір
Катэгорыя:Капліцы Мінска
Шура

**Шура́** — рака ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Уса (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 27 км. Плошча вадазбору 99 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 м/км. Пачынаецца за 1 км на поўдзень ад вёскі Дружная. Вадазбор у межах Нёманскай нізіны. Упадае ва Усу за 2 км на поўнач ад вёскі Пруды. Рэчышча часткова каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Стаўбцоўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Усы (прыток Нёмана)
Кальварыйская брама

**Кальварыйская брама** — уязная брама на Кальварыйскіх могілках у Мінску. Пабудавана ў 1830 годзе на сродкі Юрыя Кабылінскага ў памяць сваёй памерлай жонкі ў класіцыстычных формах.

## Архітэктура 
Цаглянае прамавугольнае ў плане збудаванне з вялікім цэнтральным і сіметрычна размешчанымі па баках меншымі паўцыркульнымі прыёмамі накрытае пакатым двухсхільным дахам, падзеленае карнізам на два ярусы. Ніжні — руставаны, над бакавымі праёмамі верхняга ярусу — ляпная вайсковая арматура. Збудаванне завершана магутным карнізам на дэнтыкулах і працяглым прамавугольным парапетам, што надае кампазіцыі пэўную статычнасць.

З боку ўваходу на браме надпіс на польскай мове «Вечны спакой», з другога боку — прысвячэнне жонцы Кабылінскага, таксама на польскай: «Напамінак мужа і дзяцей, прысвечаны Юзэфе Кабылінскай, у верасні 1830 г. тут пахаванай» ().

## Гл. таксама 
* Старажоўская брама

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Брамы Мінска
Катэгорыя:Кальварыйскія могілкі
Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі класіцызм
Катэгорыя:1830 год у Мінску
Грашовы снукерны рэйтынг у сезоне 2013/2014

**Грашовы рэйтынг снукерыстаў у сезоне 2013/2014**: Грашовы рэйтынг для ўсіх прафесійных гульцоў, якія кваліфікаваны на сезон 2013/2014, прадстаўлены ніжэй. Рэйтынг уяўляе сабой суму заробленых грошай на рэйтынгавых і міні-рэйтынгавых турнірах за два гады. Ачкі ў рэйтынгу за турнір двухгадовай даўніны адымаюцца, калі адпаведны турнір пачынаецца ў бягучым сезоне. Наступная табліца ўяўляе сабой рэйтынгі пасля кожнага рэйтынгавага турніру.

Катэгорыя:Сусветныя рэйтынгі снукерыстаў
Мікалай Васілевіч Дучыц

**Мікалай Васільевіч Дучыц** (, м. Любча, цяпер Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць — , ) — беларускі мастак, графік.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Навагрудскім гарадскім вучылішчы (1910—1914) у В. Іваненкі, Рысавальнай школе Імператарскага таварыства заахвочвання мастацтваў (Петраград, 1914—1915) у У. Федаровіча. Удзельнік Першай сусветнай і грамадзянскай войнаў. З 1921 года ў Менску. Выкладаў маляванне ў школах, на рабфаках, у студыях у Менску (1925—1925). Член Саюза савецкіх мастакоў БССР (з 1933), у 1938 — старшыня праўлення гэтай арганізацыі. Удзельнік шматлікіх выставак, пачынаючы з Першай Усебеларускай мастацкай выстаўкі 1925 года.

У лютым 1942 года прыняў удзел у 1-й выстаўцы беларускіх мастакоў, якія апынуліся ў акупаваным нямецкімі войскамі Мінску. У зале Беларускага народнага дома на вуліцы Рагнеды (савецк. Рэвалюцыйная), 2 экспанаваліся 124 работы, у большасці створаныя да ліпеня 1941 года. Агулам удзел прымалі 17 мастакоў: Анатоль Тычына, Генрых Бржазоўскі, Мікалай Дучыц, Б. Казлоўскі, Міхась Станюта, Яўген Ціхановіч і іншыя.

Персанальная выстаўка Мікалая Дучыца была праведзена ў Мінску ў 1967 годзе.

Памёр у Мінску, пахаваны на мінскіх Чыжоўскіх могілках.

## Творчасць 
Працаваў пераважна ў жанры пейзажу. Творам уласціва лірычнасць і стрыманая каляровая гама («Зіма», «Рэчка Волма», «Ля млына», «Лясная казка» і інш.). Пісаў таксама нацюрморты. У галіне графікі мастак зрабіў серыю гравюр «Стары Мінск», і акварэляў «Краявіды Мінска».

Карціны і графіка Мікалая Дучыца знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, фондзе Беларускага саюза мастакоў.

17 лютага 2009 годзе ў калекцыю Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь былі перададзеныя два творы мастака: «Зіма. Эцюд» (1949) і «Дубкі» (1953).

З 27 мая па 28 чэрвеня 2011 года карціны Дучыца экспанаваліся ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь у складзе выстаўкі «І даўжэй веку…».

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Сяргей Харэўскі*. Мастак, закаханы ў Мінск — Наша Ніва
* Дучыц Мікалай  — Дзесяць стагоддзяў мастацтва Беларусі

Катэгорыя:Графікі СССР
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў БССР
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Роберт Львовіч Генін

**Роберт Львовіч Генін** (, Высокае, Клімавіцкі павет, Магілёўская губерня — , ) — мастак, графік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і крамніка. Вучыўся ў Віленскай народнай мастацкай школе акадэміка Івана Трутнева, у Адэскім мастацкім вучылішчы Таварыства прыгожых мастацтваў імя Вялікага князя Уладзіміра Аляксандравіча. У 1902 годзе накіраваўся на вучобу ў Мюнхен у школу А. Ажбэ, але расчараваўся ў ёй.

Пазней пераехаў у Парыж, жыў у камуне мастакоў «Вулей» (1904—1905). У 1904—1906 гадах вучыўся ў Акадэміі Р. Жуліяна і на факультэце сацыяльных навук у Сарбоне, потым вярнуўся ў Мюнхен, дзе ўваходзіў у аб’яднанне «Sema».

Удзельнік «Восеньскага салона» (1907). Сумесна з М. Фінгештэнам выдаў цыкл гравюр сухой іголкай «З берлінскіх прытонаў» (1919). У 1935 г. у галерэі «Ліліенфельд» прайшла апошняя персанальная выстаўка.

У 1936 годзе вярнуўся ў СССР, член МАССМ (з 1937 года). У верасні 1941 года, пасля пачатку вайны Германіі з СССР, спрабаваў запісацца ў апалчэнне. Памёр у Маскве.

Творы захоўваюцца ў Мастацкім музеі Рэгенсбурга, Берлінскім мастацкім музеі, Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, прыватных калекцыях Германіі, Швейцарыі, Францыі, Нідэрландаў, ЗША, Расіі і Беларусі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Алексей Родионов. Художник Роберт Генин (1884—1941). Творчество и судьба 

Катэгорыя:Парыжская школа
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Вілем Вітэвеен

**Вілем Іаганес Вітэвеен** (; , Ротэрдам — , паблізу Грабава, Данецкая вобласць, Украіна) — нідэрландскі палітык.

Сын Іагана Вітэвеена, таксама палітыка.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вучоныя Нідэрландаў
Катэгорыя:Палітыкі Нідэрландаў
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Абалонь

Назву «Абалонь» () маюць:

* Абалонь — гістарычная мясцовасць, прамысловая зона, жылы масіў горада Кіева
** Абалонь — раён у Кіеве. 
** Абалонь — станцыя метро на Абалонска-Тэрэмкоўскай лініі Кіеўскага метрапалітэна.
** Абалонь — электрадэпо Кіеўскага метрапалітэна.
** Абалонь — адна з вядучых піваварных кампаній ва Украіне.
** Абалонь — марка піва кампаніі «Абалонь».
** Абалонь — кіеўскі футбольны клуб.
** Абалонь — былы чыгуначны прыпыначны пункт у межах Кіева.
* Абалонь — жылы раён у Браварах.
* Абалонь — вёска ў Сэмэніўскім раёне Палтаўскай вобласці.
* Абалонь — метэарытны кратар каля вёскі Абалонь ў Сэмэніўскім раёне Палтаўскай вобласці. 
## Гл. таксама 
* Абалонскі праспект
Ігнат Урублеўскі

**Ігнат Урублеўскі**, або **Ігнацы Урублеўскі** (; 1858, в. Гольні, Гродзенская губерня — , , Польшча) — беларуска-польскі жывапісец, графік, майстар прыкладнога мастацтва.

## Біяграфія 
Старэйшы сын Яна Урублеўскага герба «Слепаўрон» і Зофіі Ельскай (1829—1912), дачкі Міхала Ельскага (1789—1850) і Клатыльды з Манюшкаў (1801—1872).

Скончыў малявальную школу В. Герсана ў Варшаве. Супрацоўнічаў са шматлікімі часопісамі, куды даваў малюнкі са сваіх вандровак. Пэўны час жыў у сядзібе Аляксандра Ельскага ў Замосці. Пасля Рыжскага мірнага дагавора (1921) пасяліўся ў свайго сваяка па маці Уладыслава Ельскага (1859—1946) ў маёнтку Шумска Келецкага ваяводства. Па 2-й сусветнай вайне, з 1945 года жыў у сваяка Вуястава Хэлмоньскага ў Залессі Дольным каля Варшавы.

Не жанаты.

## Творчасць 
У 1880—1890-х гадах стварыў партрэты сваіх сваякоў Ельскіх — Аляксандра Ельскага (1888), Ксаверыя Паўла Ельскага (1894), Льва Ельскага (1910?), акварэльны партрэт Людвіга Ельскага (унук роднага брата дзеда Урублеўскага па маці). Маляваў для «Памятнай кнігі да 100-годдзя Адама Міцкевіча», якая выйшла ў Варшаве. Стварыў альбом карцін сухой іголкай, прысвечаных Нясвіжскаму замку (1907).

Спраектаваў будынак мастацкага музея ў Мінску (1919). У 1925 годзе атрымаў залаты медаль на Міжнароднай выставе дэкаратыўнага мастацтва ў Парыжы.

## Галерэя 

Файл:Aliaksandar Jeĺski.jpg|Партрэт Аляксандра Ельскага (1834—1916). Мастак Ігнат Урублеўскі, 1888 год.
Партрэт Іосіфа Ельскага. 1880-я. Ігнацій Урублеўскі(?). Паходзіць з даваенных збораў БДМ.jpg|Партрэт Іосіфа Ельскага. 1880-я.  Паходзіць з даваенных збораў БДМ, цяпер у Расіі
Stanisłaŭ Jelski. Станіслаў Ельскі (I. Urubleŭski, 1889).jpg|Партрэт Станіслава Ельскага. 1889
Партрэт К. Ельскага.jpg|Партрэт Казіміра Ельскага. 1890-я гг. Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь
Файл:Rudakou manor in Belarus - 1891 AD.jpg|Мураваны палац у Рудакове, пабудаваны Аскеркамі ў сярэдзіне XIX ст. Малюнак Ігната Урублеўскага, жнівень 1891 года.

## Літаратура 
* *Гваздзёў С.* Ігнат Урублеўскі — забыты мастак са знакавага роду // Новы Час № 28(397), 18 ліпеня 2014. — С. 14-15.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродзенскай губерні
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Іван Фёдаравіч Шпілеўскі

**Іва́н Фёдаравіч Шпіле́ўскі** () — гісторык-краязнавец.

## Біяграфія 
З 1912 года служыў матросам у Кранштаце, з 1914 — старшы радыётэлеграфіст лінкора «Імператар Павел I». Пасля Лютаўскай рэвалюцыі (1917) агітатар, супрацоўнік газеты «Волна», член суднавага камітэта. Пасля Кастрычніцкага перавароту (1917) член Ваенна-марскога рэвалюцыйнага камітэта, удзельнік задушэння антыбальшавіцкага выступлення Керанскага — Краснова. Уваходзіў у атрад бронецягніка, высланага на дапамогу паўстаўшым рабочым Масквы, пасля ў петраградскі зводны атрад маракоў, накіраваны на Дон для барацьбы з каледзіншчынай. З 1918 года зноў у Петраградзе — камісар і член Савета камісараў Балтыйскага флоту, са жніўня 1919 года — камісар Кранштацкага раёна службы сувязі Балтыйскага флоту, удзельнік баёў супраць войск Юдзеніча. З 1921 года — камісар Цэнтру службы сувязі штабу Марскіх сіл РСФСР.

З 1922 года ў БССР — старшыня Койданаўскага райвыканкама, з 1925 — інспектар лясоў Полацкай акругі. У 1930-я гады навуковы супрацоўнік, кіраўнік спраў АН БССР, сакратар Цэнтральнага бюро краязнаўства. Загінуў у канцы чэрвеня 1941 года падчас бамбёжкі санітарнага цягніка, у якім эвакуіраваўся на ўсход.

Друкаваўся ў часопісах «Красный флот», «Наш край» і інш. Аўтар успамінаў «Братва» (1929).

## Творы 
* Сінхраністычная табліца падзей паўстаньня на Беларусі, Літве і Польшчы ў 1830—1831 гг. // Наш край. 1929. № 10. (Разам з Л. А. Бабровічам.)
* Мястэчка Койданава. (Гістарычныя весткі). Менск, 1929. 42 с. (Разам з Л. А. Бабровічам.)
* Экспэдыцыі Акадэміі навук у 1931 г. // Савецкая краіна. 1931. № 5.
* Гістарычны нарыс Дзяржыншчыны (б. Койданаўшчыны). Менск, 1932. 109 с. (Разам з Л. А. Бабровічам.)
* Беларуская Акадэмія навук на парозе другой пяцігодкі: (Гістарычны нарыс). Менск, 1933. 111 с. (Разам з Л. А. Бабровічам.)
* Беларуская акадэмія навук да ХV-годдзя БССР. Гістарычны нарыс. Мінск. 1934. 143 с.

## Літаратура 
* *Бядуля З.* З краязнаўчага блякнота пісьменьніка // Наш край. 1930. № 1.
* Балтийские моряки в борьбе за власть Советов в 1919 г. — Ленинград, 1974.
* *Валахановіч А. І., Карніловіч Э. А.* Шпілеўскі Іван Фёдаравіч // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. — Мінск, 2004. — С. 128.
* *Карніловіч Э.* Шпілеўскі Іван Фёдаравіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 6. Кн. II. — Мінск, 2003. — С. 229.
* *Саламевіч Я.* Слоўнік беларускіх псеўданімаў і крыптанімаў (ХVI-ХХ стст.). — Мінск, 1983. — С. 63, 204.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Андрэй Фёдаравіч Самусік

**Андрэй Фёдаравіч Самусік** (нар. , Мінск) — беларускі гісторык. Спецыяліст па гісторыі адукацыйнай дзейнасці хрысціянскіх канфесій у Беларусі ў XVI — першай трэці XIX стагоддзяў. Кандыдат гістарычных навук (1998), дацэнт (2003).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 лістапада 1972 года ў Мінску.

Скончыў у 1995 годзе гістарычны факультэт БДУ. У 1998 годзе скончыў аспірантуру БДУ. У 1998 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Развіццё сістэмы асветы на беларускіх землях у 1770—1830-я гг.».

Працаваў дацэнтам кафедры эканамічнай гісторыі Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта.

У 2018 годзе скончыў дактарантуру Інстытута гісторыі НАН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: сістэма адукацыі ў Еўропе і Беларусі ў XV—XIX ст., гісторыка-культурная спадчына Беларусі.

Аўтар навучальнага дапаможніка «Помнікі гісторыі і культуры Беларусі» (2004; пашыраны ў 2013), звыш 100 навуковых публікацый, суаўтар «Гісторыі Беларусі» у 6 т., навучальных дапаможнікаў па гісторыі Беларусі ў кантэксце сусветных цывілізацый.

## Бібліяграфія 
* Помнікі гісторыі і культуры Беларусі: вучэбны дапаможнік. Мінск, 2004; 2013.
; Удзел у калектыўных працах:
* История Беларуси: в контексте мировых цивилизаций : пособие для студентов-заочников. Минск, 2018; 2019.
* Гісторыя Беларусі: у 6 т. Т. 2: Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. Мінск, 2008.
* Гісторыя Беларусі: у кантэксце сусветных цывілізацый : вучэбны дапаможнік. Мінск, 2005; 2007; 2009; 2013.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Самусік, Андрэй Федаравіч (нар. 1972) у Каталогу ЦНБ НАН Беларусі

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДЭУ
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Валерый Іванавіч Стральцоў

**Валерый Стральцоў** () — беларускі футбаліст і футбольны трэнер. Найбольш вядомы працай у магілёўскім «Дняпро». 7 верасня 2002 года выконваў абавязкі галоўнага трэнера зборнай Беларусі ў матчы супраць зборнай Нідэрландаў замест Эдуарда Малафеева, які не мог кіраваць зборнай праз хваробу. Заслужаны трэнер Беларусі.

У лютым 2015 года зноў быў прызначаны генеральным дырэктарам магілёўскага «Дняпро». Аднак, пасля таго як «Дняпро» па выніках сезону 2015 не здолеў вярнуць месца ў Вышэйшай лізе, падаў у адстаўку з пасады дырэктара.

## Дасягненні 
*  Чэмпіён Беларусі: 1998
*  Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 1992
*  Найлепшы футбольны трэнер Беларусі: 1998

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Трэнеры ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Футбольныя функцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры Рэспублікі Беларусь
Мікалай Макаравіч Акаловіч

**Мікалай Макаравіч Акаловіч** (, в. Косцевічы, Дзяржынскі раён, Мінская акруга, БССР) — беларускі гісторык. Займаецца вывучэннем гісторыі Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Удзельнік Другой сусветнай вайны. У 1961 годзе закончыў рэдактарскі факультэт Маскоўскага паліграфічнага інстытута, у 1966 годзе Мінскую вышэйшую партыйную школу. Працаваў кіроўцам тралейбуса ў Мінску, рэдактарам, загадчыкам рэдакцыі, галоўным рэдактарам выдавецтваў «Вышэйшая школа», «Навука і тэхніка».

## Працы 
* Стоять насмерть. Очерки о героях-защитниках г. Минска. Минск, 1975. 144 с.
* Они защищали Минск. Минск, 1982. 288 с.
* … и враг не прошел. Минск, 1984. 87 с.
* Освобождение Белоруссии. Люди, подвиги. Минск, 1985. 239 с.
* Они защищали Минск. Книга для ўчителя. Минск, 1987. 278 с.
* Освобождение Белоруссии: Люди. Подвиги. Минск, 1989. 381 с.
* Вперед, на Запад: Очерки о мужестве и героизме советских воинов в годы Великой Отечественной войны. Минск, 1998. 252 с.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзяржынскім раёне
Мікалай Нікалаеў

**Мікалай Нікалаеў**:
* Мікалай Віктаравіч Нікалаеў (нар. 1955) — беларускі гісторык
* Мікалай Емяльянавіч Нікалаеў — беларускі ўрач-хірург
Іван Лявонавіч Сацункевіч

**Іва́н Ляво́навіч Сацунке́віч** (, вёска Маконь, , Мінская губерня, цяпер Чэрвеньскі раён Мінскай вобласці, злілася з в. Раваніцкая Слабада — ) — беларускі дзяржаўны дзеяч, эканаміст, дырэктар БДІНГ у 1935—1936 гадах, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў падполля і партызанскага руху на Міншчыне ў Вялікую Айчынную вайну.

## Біяграфія 
У 1926 годзе скончыў рабфак Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1931 скончыў прамысловае аддзяленне факультэту народнай гаспадаркі БДУ па спецыяльнасці інжынер-эканаміст па дрэваапрацоўцы. Займаўся ў аспірантуры і працаваў намеснікам дырэктара па вытворчым навучанні Планава-эканамічнага інстытута. З 1934 працаваў дэканам ФЭФ БДІНГ, а з снежня 1935 дырэктарам БДІНГ. У 1936 адкліканы Дзяржпланам для працы ў планавыя органы. З 1939 першы сакратар Заслаўскага райкама партыі, сакратар Мінскага абкаму партыі па прамысловасці.

У лютым 1942 года арганізаваў партызанскі аддзел «Разгром», стаў арганізатарам партызанскага руху ў Койданаўскім, Рудзенскім, Пухавіцкім, Чэрвеньскім, Мінскім і іншых раёнах Мінскай вобласці. З 3 кастрычніка 1942 да 15 сакавіка 1943 года ўзначальваў Мінскі падпольны міжрайкам КП(б)Б і партызанскае злучэнне Мінскай зоны, 16 лістапада 1942 — сакавік 1943 — член Мінскага падпольнага абкому КП(б)Б.

З сакавіка 1943 года камісар лёгкай прамысловасці БССР у Маскве. У 1946—1953 гадах наркам, затым міністр лёгкай прамысловасці, да 1965 года — начальнік галоўнага кіравання рыбнай прамысловасці пры Саўміне БССР.

На XIX і XX з’ездах КП(б)Б абіраўся кандыдатам у члены ЦК КП Беларусі. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР другога склікання ў 1947—1951. Узнагароджаны трыма ордэнамі, у тым ліку ордэнам Леніна. Аўтар кнігі «Суровая быль» (2-е выданне, 1979).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце БДЭУ 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чэрвеньскім раёне
Катэгорыя:Рэктары БДЭУ
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Міністры лёгкай прамысловасці БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Народныя камісары лёгкай прамысловасці БССР
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Катэгорыя:Сакратары Мінскага абкама КПБ
Акім Міхайлавіч Шаўчэнка

**Акім Міхайлавіч Шаўчэнка** () — беларускі мастак-жывапісец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 28 лістапада (11 снежня) 1902 года ў в. Карма Гомельскага павета Магілёўскай губерні.

Скончыўшы ў 15 гадоў мясцовую школу, паступіў вучыцца ў настаўніцкую семінарыю ў Гомелі. Паралельна займаўся ў студыі выяўленчага мастацтва ў мастака-акварэліста і графіка Сяргея Іванавіча Грамыкі, выпускніка Кіеўскага мастацкага вучылішча, вучня вядомага ўкраінскага педагога Фёдара Крычэўскага. Увосень 1920 года стаў наведваць мастацкую студыю імя Міхаіла Урубеля ў Клубе чыгуначнікаў. Выкладаў там мастак Афанасій Сцяпанавіч Сазонаў, а адным з вучняў быў будучы вядомы беларускі жывапісец Георгій Ніскі. У 1921 годзе паступіў у Гомельскае педагагічнае вучылішча. Усвядоміўшы, што асноўным прызначэннем з’яўляецца выяўленчае мастацтва, з’ехаў вучыцца ў Маскву, у УМАТЭМАЙС, а затым — у ленінградскі Інстытут пралетарскага выяўленчага мастацтва. Выкладчыкамі яго былі Сяргей Герасімаў, Аляксандр Дрэвін, Давід Штэрэнберг.

З’яўляўся ўдзельнікам Вялікай Айчыннай вайны, быў узнагароджаны ордэнамі за баявыя заслугі.

З 1945 года жыў і працаваў у г. Мінску.

Выкладаў у Мінскім мастацкім вучылішчы (1947—1959). Сярод яго вучняў мастакі Міхаіл Андрэевіч Савіцкі, Май Вольфавіч Данцыг, Георгій Георгіевіч Паплаўскі, Віктар Аляксандравіч Грамыка, Васіль Пятровіч Шаранговіч, Леанід Дударэнка і іншыя.

З 1940 года — сябра Саюза мастакоў БССР.

Памёр 12 снежня 1980 года ў Мінску.

## Творчасць 
Працаваў у розных жанрах станковага жывапісу. Быў аўтарам цыкла фігуратыўных палотнаў пра Янку Купалу і Якуба Коласа, шэрагу партрэтаў сучаснікаў, пейзажаў, нацюрмортаў. Яго твор «Плытагоны», напісаны ў 1932 годзе, быў прызнаны адным з лепшых сярод прадстаўленых у рамках Першай Дэкады беларускага мастацтва і літаратуры ў Маскве ў 1940 годзе.

Творчая спадчына мастака захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондзе Беларускага саюза мастакоў.

### Вядомыя творы 
* «Вяжуць снапы»
* «Тынкоўшчыцы»
* «На торфараспрацоўках»
* «Лес — будоўлям»
* «Горад абнаўляецца»
* «У саўгасе „Брылёва“»
* «У Дзень Перамогі»
* «Вячэрні Мінск»
* «Аб гераічным мінулым»

## Памяць 
У 2002 годзе, да 100-годдзя з дня нараджэння мастака, РУП «Белпошта» выпусціла памятны канверт з партрэтам Акіма Шаўчэнкі на фоне яго твора «Плытагоны» (1932). Мастак канверта — Г. Долбік. Тыраж — 98900 асобнікаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Минский художник Шевченко Аким Михайлович // Киевский клуб коллекционеров «Соцреализм» 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў БССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Людзі на паштовых канвертах
Ігар Васільевіч Жук

**Ігар Васільевіч Жук** (, в. Зані, Мядзельскі раён — , Гродна) — беларускі літаратуразнавец, літаратурны крытык і гісторык літаратуры. Доктар філалагічных навук (2004), прафесар (2006).

Член Саюза беларускіх пісьменнікаўз 1991 года.

У манаграфіі «Празаічны тэкст: дынаміка рытмавага існавання» распрацаваў арыгінальную канцэпцыю метрадынамікі празаічнага выказвання і ўпершыню ў гісторыі літаратуразнаўства апісаў механізм атрымання з дапамогай камп’ютарнай апрацоўкі тэксту метрычных аўтарскіх эталонаў, разгледзеў сістэму іх дынамічнага ўзаемадзеяння. Адлюстраваны ў іх г. зв. «рытмічны інстынкт» адкрывае новыя магчымасці для аналізу асаблівасцей мастацкага стылю майстроў беларускае прозы — Я.Брыля, В.Быкава, М.Гарэцкага, І. Мележа, К.Чорнага.

## Бібліяграфія 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Купалазнаўцы
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы
Аляксандр Уладзіміравіч Шот

**Аляксандр Уладзіміравіч Шот** (, в. Дзямідавічы, Дзяржынскі раён, БССР) — беларускі медык, спецыяліст у галіне хірургіі. Доктар медыцынскіх навук (1964), прафесар (1967). Заслужаны дзеяч навукі Беларусі (1977). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1988)

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1953), у 1965—1992 гадах загадчык кафедры гэтага інстытута.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па абдамінальнай хірургіі, транспланталогіі, ангіягенным сэпсісе. Распрацаваў і ўкараніў у практыку пратэзаванне клапанаў аорты без выключэння сэрца з кровазвароту.

## Асабістае жыццё 
У 1954 годзе нарадзіўся сын Уладзімір, які таксама стаў хірургам і доктарам медыцынскіх навук.

## Літаратура 
* Шот Аляксандр Уладзіміравіч // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. — Мінск. 2004. — С. 611.

## Спасылкі 
* 
* Шотт Александр Владимирович   // Сайт Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
* Шотт Александр Владимирович   // Сайт Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
* База патентов Беларуси  

Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзяржынскім раёне
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Аляксей Барысавіч Рубцоў

**Аляксей Барысавіч Рубцоў** (,  — , ) — беларускі крытык, літаратуразнаўца, выкладчык кафедры расійскай і замежнай літаратуры Брэсцкага педінстытута. Кандыдат філалагічных навук (1954), дацэнт (1960).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і службоўцаў. Скончыў сярэднюю школу ў Мінску. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў філалагічнае аддзяленне БДУ (1949). Працаваў выкладчыкам Бабруйскага настаўніцкага інстытута (1949—1954). З 1954 — выкладчык, загадчык кафедры рускай літаратуры Брэсцкага педінстытута.

У друку пачаў выступаць з 1949. Даследаваў расійскую драматургію канцы XIX — пач. XX стагоддзя. Аўтар кніг «З гісторыі расійскай драматургіі канца XIX — пачатку XX стагоддзя» (ч. 1 і 2), «Драматургія Аляксандра Блока», у якіх прасочваецца станаўленне і развіццё драматургічных талентаў расійскіх пісьменнікаў на пераломе стагоддзяў.

Пахаваны на Трышынскіх могілках.

## Літаратура 
* Рубцоў Аляксей // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн. У 6 т. Т. 5. Пестрак — Сяўрук / Б 43 Ін-т літ. імя Я. Купалы АН Беларусі; Беларус. Энцыкл.; Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны. Пад рэд. А. В. Мальдзіса; Рэдкал.: І. Э. Багдановіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 159. — 480 с ISBN 5-85700-168-4

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Бабруйскага настаўніцкага інстытута