open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пінская вышэйшая духоўная семінарыя

**Вышэйшая духоўная семінарыя імя святога Тамаша Аквінскага ў Пінску** — вышэйшая каталіцкая спецыяльная навучальная ўстанова для падрыхтоўкі святароў. У 2018 года семінарыя страціла статус міждыяцэзіяльнай і рыхтуе будучых святароў толькі для Пінскай дыяцэзіі.

## Гісторыя 
У верасні 1925 года біскуп Зігмунд Лазінскі заснаваў у Пінску вышэйшую духоўную семінарыю ў будынку былога кляштара францысканцаў. Пасля ўз’яднання Беларусі ў верасні 1939 годзе дзейнасць семінарыі ў Пінску была спынена савецкімі ўладамі.

12 верасня 2001 года ў Пінску была адноўлена дзейнасць семінарыі імя святога Тамаша Аквінскага. Дэкрэт апостальскай сталіцы аб адкрыцці семінарыі падпісаў 31 мая 2001 года Папа Рымскі Ян Павел II.

## Рэктары 
* Вітальд Івіцкі (1925—1926)
* Ян Васілеўскі (1926—1933)
* Караль Няміра (1933—1935)
* Алексій Петрані (1935—1939)
* Казімір Свёнтак (2001—2003)
* Ян Саламон (2003—2015)
* Андрэй Рылка (з 2015)

## Вядомыя выпускнікі 
* Казімір Свёнтак, царкоўны дзеяч, рымска-каталіцкі кардынал.
* Мечыслаў Багаткевіч, блажэнны Рымска-Каталіцкай Царквы, святар, пакутнік.
* Фабіян Пачобут-Адляніцкі, беларускі каталіцкі святар.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Профіль на catholic.by


Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1925 годзе
Катэгорыя:2001 год у Беларусі
Катэгорыя:1925 год у Беларусі
Катэгорыя:Духоўныя навучальныя ўстановы Беларусі
1987 год у гісторыі астраноміі

**1987** год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.

## Падзеі 
* 23 лютага — звышновая зорка  успыхнула на ўскраіне туманнасці Тарантул у Вялікім Магеланавым Воблаку. SN 1987A стала першай з 1604 года звышновай, якую можна было назіраць няўзброеным вокам.

## Астранамічныя з’явы 
## Адкрытыя астранамічныя аб’екты 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 2 снежня — Якаў Зяльдовіч, савецкі фізік, астрафізік і хімік (нар. 1914).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Гады ў астраноміі
Ваенны ардынарыят Нідэрландаў

**Ваенны ардынарыят Нідэрландаў** () — ваенны ардынарыят Рымска-Каталіцкай Царквы, які дзейнічае ў Нідэрландах. Ваенны ардынарыят Нідэрландаў, падпарадкоўваючыся непасрэдна Святому Прастолу, забяспечвае пастырскае акармленне ваеннаслужачых Нідэрландскай арміі і іх сем'яў. Адміністрацыя ваеннага ардынарыята Нідэрландаў знаходзіцца ў горадзе Гаага, Нідэрланды.

## Гісторыя 
Пасада вікарыя ўзброеных сіл Нідэрландаў упершыню была ўтворана Святым Прастолам 16 красавіка 1957 года.

21 красавіка 1986 года Рымскі Папа Ян Павел II заснаваў Апостальскай канстытуцыяй Spirituali Militum curae Ваенны ардынарыят Нідэрландаў.

## Спасылкі 
* Annuario Pontificio, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano, 2003, ISBN 88-209-7422-3
* Інфармацыя пра Ваенны ардынарыят Нідэрландаў 

Нідэрланды
Катэгорыя:Узброеныя сілы Нідэрландаў
Катэгорыя:Рымска-каталіцкія дыяцэзіі Нідэрландаў
Сэнс-Геральдыка

**«Медальерная студыя Сэнс»** () — беларускі вытворца ордэнаў, медалёў, знакаў, значкоў, фурнітуры і сувеніраў, у т.л. для міністэрстваў, ведамстваў, ВНУ і інш.

## Гісторыя 
Створана ў 1989 годзе як унітарнае прадпрыемства «Дызайн-студыя „Сэнс“» у Мінску індустрыяльным дызайнерам Уладзімірам Паўлавічам Трафіменкам. У маі 2013 года перайменавана ў «Сэнс-Геральдыка», а з кастрычніка 2023 года ў «Медальерная студыя Сэнс».

Ад заснавання прадпрыемства прайшло шлях ад распрацоўкі эскізаў нагрудных знакаў і медалёў да поўнага вытворчага цыкла іх вырабу. Ордэн і медаль Нацыянальнага алімпійскага камітэта Рэспублікі Беларусь былі аднымі з першых узнагарод, вырабленых на прадпрыемстве.

Асноўныя заказчыкі прадпрыемства — сілавыя структуры, таму ад пачатку вывучаліся геральдычныя традыцыі вырабу воінскіх узнагарод. Падобная ж праца праводзіцца і цяпер пры распрацоўцы новых вырабаў.

Пачаўшы з невялікіх тыражоў, з 1995 года прадпрыемства пачало масавую вытворчасць.

У 1996 годзе выпушчаны першыя нагрудныя знакі з гарачай ювелірнай эмаллю — «Парламент Рэспублікі Беларусь». Для асваення гэтай тэхналогіі спецыялісты прадпрыемства праходзілі навучанне на ювелірнай вытворчасці.

Значным быў выраб тыражу юбілейнага медаля «60 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў» ў 2004 годзе, агульная колькасць медалёў склала 70000 штук.

Буйнымі тыражамі таксама выраблены: памятныя медалі «10 гадоў вываду войскаў з Афганістана» і «20 гадоў вываду войскаў з Афганістана», юбілейны медаль «70 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», юбілейны медаль «90 год Узброеным Сілам Рэспублікі Беларусь», юбілейны медаль «160 год пажарнай службе Беларусі» і многія іншыя.

У 2015 годзе прадпрыемства абрана пастаўшчыком юбілейнага медаля «70 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне», агульны тыраж медаля склаў 77000 штук.

У 2017 годзе прадпрыемству давераны выраб медаля Францыска Скарыны.

Прадпрыемства выпускае спартыўныя узнагароды для спаборніцтваў высокага ўзроўню. У 2019 годзе выраблена 1084 медаля для II Еўрапейскіх гульняў — па 329 залатых і сярэбраных, а таксама 426 бронзавых. 21 мая 2019 года арганізатары II Еўрапейскіх гульняў прэзентавалі медалі ў Мірскім замку.

## Спасылкі 
* Як робяць медалі і ўзнагародныя знакі 
* Да 70-годдзя вызвалення ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў з’явіцца спецыяльная ўзнагарода
* Ордэн, які яшчэ нікому не ўручаўся
* Выстава ордэнаў, медалёў, значкоў і нагрудных знакаў у Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь 
* Стала вядома, як будуць выглядаць медалі II Еўрапейскіх гульняў: узнагароды паказалі ў Мірскім замку 
* Медалі II Еўрапейскіх гульняў прадставілі ў Мірскім замку
* Што асаблівага ў дызайне і колькі важыць медаль II Еўрапейскіх гульняў?
* Бліскучая работа!

Катэгорыя:Вытворцы Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі Мінска
Свята-Мікалаеўская царква (Белавежа)

**Свята-Мікалаеўская царква** — мураваны праваслаўны храм у в. Белавежа Гайнаўскага павета Падляскага ваяводства (Польшча).

## Гісторыя 
Была ўзведзена паводле загаду імператара Аляксандра III. Узводзілася па праекце гродзенскага губернскага архітэктара Мікалая Раманава за кошт прадстаўнікоў царскага роду Раманавых, каштарыс складаў 54 тысячы рублёў. Пабудавана ў 1894—1897 гадах з чырвонай цэглы, а іканастас упрыгожыў кітайскі фарфор, прывезены з Санкт-Пецярбурга.

Пры асвячэнні Белавежскі храм названы ў гонар свяціцеля Мікалая Цудатворцы, епіскапа Мір Лікійскага.

1 верасня 1939 года нямецкія самалёты скідвалі бомбы на Белавежу і адна трапіла непасрэдна ў царкву, другая лягла каля яе паўночнай сцяны, ад выбухаў пабудова была моцна пашкоджана. Выбуховая хваля выбіла вокны і дзверы, асколкамі пашкодзіла іканастас. З купала і прытвора ўпалі крыжы. Святар Свята-Мікалаеўскай царквы Клаўдзій Пушкарскі, які пачаў служыць у гэтым храме з 1 мая 1939 года, паклапаціўся пра аднаўленне парушанага. Дэлегаты, апранутыя ў народныя даматканыя строі, па ягонай просьбе скіраваліся ў Берлін, і германскія ўлады аказалі дапамогу ў адраджэнні царквы. Быў складзены каштарыс на суму ў 33 300 нямецкіх марак. Аднаўленне пачалося 1 чэрвеня 1943 года. Апроч грошай, выдзеленых нямецкай уладай, збіраліся ахвяраванні з Белавежскага і іншых прыходаў. Пералічваліся грошы з усёй Гродзенскай епархіі. Рамонтныя работы доўжыліся чатыры з паловай месяцы. 17 кастрычніка 1943 года адбылося ўрачыстае асвячэнне адноўленага храма. У першыя пасляваенныя гады пачалі ўпрыгожваць роспісам сцены і скляпенні.

Царква ніколі не зачынялася.

## Спасылкі 
* ПРАВАСЛАЎНАЯ ПАРАФІЯ CВ. МІКАЛАЯ

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Падляскага ваяводства
Катэгорыя:Белавежа
Катэгорыя:Храмы Варшаўска-Бельскай епархіі
Катэгорыя:Храмы Святога Мікалая
Катэгорыя:1897 год у Польшчы
Альтона (карная аперацыя)

**Аперацыя «Альтона»** ( — раён Гамбурга) — кодавая назва карнай антыпартызанскай аперацыі супраць мясцовага насельніцтва і савецкіх партызанскіх атрадаў, якія вырваліся з акружэння ў ходзе аперацыі «Гамбург». Праводзілася ў 2-й палове снежня 1942 г. у Навамышскім, Быценскім, Ляхавіцкім, Ганцавіцкім і Целяханскім раёнах Беларускай ССР.

Праводзілася сіламі 14-га паліцэйскага палка СС, спецыяльнымі камандамі паліцыі бяспекі і СД і іншымі групамі.

Нямецкія акупацыйныя войскі праследавалі савецкіх партызан у кірунку Налібоцкай пушчы, на ўсход і поўдзень у раён Косава—Быцень. У загадзе групенфюрара СС К. фон Готберга ўказвалася: *«Праз стараст і іншых падыходзячых асоб устанавіць асоб, якія спачуваюць партызанам, а таксама іншых падазроных асоб і знішчаць іх як яўрэяў і цыган. Асобныя падраздзяленні.... маюць права бязлітасна распраўляцца з асобамі і вёскамі, якія прыхільна ставяцца да ворага»*. На працягу тыдня нямецкія падраздзяленні беспаспяхова спрабавалі акружыць і знішчыць савецкіх партызан, а потым учынілі крывавую расправу над мірнымі жыхарамі.

Усяго ў ходзе аперацыі расстраляна і спалена жывымі больш за тысячу жыхароў беларускіх вёсак.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:Гісторыя Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Ляхавіцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Ганцавіцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Пінскага раёна
Катэгорыя:Снежань 1942 года
Катэгорыя:Канфлікты 1942 года
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Кав’яры

**Кав’яры** () — вёска ў Пустамыціўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Пустамыціўскага раёна
Цымшыянскія мовы

**Цымшыянскія мовы** — сям'я індзейскіх моў Паўночнай Амерыкі, на якой размаўляюць плямёны цымшыян ў  Брытанскай Калумбіі і Алясцы.  Уключае 4 мовы, якія падзяляюць на 2 групы — прыбярэжныя (прыбярэжная і паўднёвая мовы) і ўнутраныя (нісгаа і гітксан). 

Эдвард Сэйпір лічыў, што цымшыянскія мовы маюць агульнае паходжанне з шэрагам іншых паўночнаамерыканскіх ізаляваных моў, аднак гэта гіпотэза ў нашы дні лічыцца састарэлай. 

Да пачатку XXI ст. колькасць носьтбітаў значна скарацілася. Навукоўцы і добраахвотнікі з Канады і ЗША прадпрымаюць намаганні для адраджэння моў. 

## Спасылкі 
* Tsimshianic Languages - LibGuides

Катэгорыя:Мовы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Моўныя сем’і
Амфара (значэнні)

**Амфара** — шматзначны тэрмін

* Амфара — антычная пасудзіна яйцападобнай формы з дзвюма вертыкальнымі ручкамі
*  — род дыятомавых водарасцей
Кірыл Клімовіч

**Кірыл Клімовіч** (, Казахстан) — каталіцкі царкоўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Казахстане, куды была саслана яго сям’я. У 1956—1965 гадах жыў у Беларусі, а пасля ў Польшчы. Пасля заканчэння Вышэйшай Духоўнай семінарыі ў Ольштыне, у 1980 годзе прыняў прэзбітэрскае пасвячэнне. Першыя гады святарства правёў у Польшчы, пасля чаго ў 1990 годзе прыняў функцыі пробашча, а таксама дэкана ў Глыбокім.

У 1999 годзе стаў дапаможным біскупам Мінска-Магілёўскім. Да 2003 года быў генеральным вікарыем архідыяцэзіі, пасля чаго быў прызначаны ардынарыем дыяцэзіі св. Юзафа ў Іркуцку.

## Спасылкі 
* Папа Рымскі прызначыў новага каталіцкага герарха ў Іркуцку 

Катэгорыя:Біскупы мінска-магілёўскія
Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Расіі
Пясочніца

**Пясочніца** — адзін з аб'ектаў на : асаблівае месца, прызначанае для гульняў дзяцей малодшага ўзросту з пяском пры выкарыстанні цацак. Звычайна пясочніца абгароджана борцікамі, часцей за ўсё зробленымі з дрэва: бярвення ці дошак. Прычым, борцікі часцяком маюць плоскую паверхню, каб на ёй можна было ляпіць бабкі. Часта ў цэнтры пясочніцы стаіць «грыбок», які абараняе гуляючых дзяцей ад дажджу і сонца.

Пясочніца з'яўляецца найважнейшым эмацыйным цэнтрам узаемадзеяння дзяцей. Гуляючы ў пясочніцы дзеці фармуюць каштоўнаснае стаўленне да свету цацак і свету ўзаемаадносін. Гульня у пясочніцы таксама спрыяе развіццю ў дзяцей творчага ўяўлення, фантазіі, дробнай маторыкі, мыслення.

Збудаванне ўсталёўваецца ўдалечыні ад дрэў, бо інакш падаючае лісце засмечвае пясочніцу, а пясок у цені пасля дажджу даўжэй высыхае.
* гульні з пяском і вадой.

## Літаратура 
* Абраменкова В. Возвращение песочницы, или как создать игровое пространство // Учительская газета. — 2000.
* Кузуб Н. В., Осипук Э. И. В гостях у Песочной Феи. Организация «педагогической песочницы» и игр с песком для детей дошкольного возраста // Вестник практической психологии образования. — 2006. — №. 1. — С. 66-74.

Катэгорыя:Гульні з пяском
Катэгорыя:Дзіцячыя забавы
Ваенны ардынарыят Кеніі

**Ваенны ардынарыят Кеніі** () — ваенны ардынарыят Рымска-Каталіцкай Царквы, які дзейнічае ў Кеніі. Ваенны ардынарыят Кеніі, падпарадкоўваючыся непасрэдна Святому Прастолу, забяспечвае пастырскае акармленне ваеннаслужачых Кенійскай арміі і іх сем’яў.

## Гісторыя 
20 студзеня 1964 года ў Кеніі быў арганізаваны інстытут ваеннага капеланства для вайскоўцаў кенійскага войска.

21 ліпеня 1986 года Рымскі Папа Ян Павел II выпусціў булу «Spirituali militum curae», якой заснаваў ваенны ардынарыят Кеніі. Ардынарыят з’яўляецца асобнай самастойнай царкоўнай структурай на ўзроўні епархіі.

## Спасылкі 
* Annuario Pontificio, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano, 2003, ISBN 88-209-7422-3
* Булла *Spirituali militum curae* 

Кенія
Катэгорыя:Узброеныя сілы Кеніі
Катэгорыя:1964 год у Афрыцы
Катэгорыя:Рымска-каталіцкія дыяцэзіі Кеніі
Мурчысонскі метэарыт

**Мурчысонскі метэарыт** (*Мерчысонскі*; ) — вугляродзісты хандрыт агульнай вагой 108 кілаграмаў. Упаў 28 верасня 1969 года паблізу вёскі Мурчысон (), штат Вікторыя, Аўстралія. Пры падзенні адзін з фрагментаў прабіў дах сельскга будынка.

## Склад метэарыта 
У 2020 г. у метэарыце былі знойдзеныя так званыя дасонечныя зярняты ўзростам 5-7 млрд гадоў — самае старое цвёрдае рэчыва на Зямлі.

Метэарыт змяшчае вялікую колькасць арганічных уключэнняў. У прыватнасці даследаванні 2008 года паказалі наяўнасць нуклеінавых асноў. Сярод амінакіслот, выяўленых у матэрыяле метэарыта, пераважалі L-энанціёмеры.
У Мурчысонскім метэарыце і ў метэарыце NWA 801 (Марока) атрымалася выявіць арабінозу, ксілозы, ліксозу, рыбозу і некалькі гексоз. Гэтыя знаходкі тлумачацца некаторымі навукоўцамі як пацверджанне таго, што ва ўзнікненні жыцця на Зямлі маглі ўдзельнічаць арганічныя злучэнні, прынесеныя з космасу з метэарытамі

Акрамя таго, прыхільнік пансперміі А. Ю. Разанаў сцвярджае, што ў мурчысонскім метэарыце (роўна як і ў яфрэмаўскім) выяўленыя выкапнёвыя часцінкі нітчатых мікраарганізмаў, якія нагадваюць ніжэйшыя грыбы і якія захавалі дэталі сваёй клетачнай будовы, а таксама скамянелыя рэшткі нейкіх бактэрый. Аналізаваліся пры гэтым псеўдамарфозы, створаныя тымі ці іншымі мінераламі, якія не адрозніваюцца па складу ад усяго астатняга матэрыялу метэарыта, а не сучасныя або фасілізаваныя рэшткі. Аднак іншыя спецыялісты з такой высновай ня згодныя.

## Спасылкі 
* Учёные нашли информацию внеземного происхождения жизни // Lenta.ru, 14 чэрвеня 2008 

Катэгорыя:Астрабіялогія
Катэгорыя:Метэарыты, знойдзенныя ў Аўстраліі
Катэгорыя:Хандрыты
Патрыёты Расіі

**Патрыёты Расіі** () — расійская палітычная партыя. Партыя была заснавана ў 2005 годзе, у выніку расколу ў шэрагах Камуністычнай партыі Расійскай Федэрацыі. У 2011 годзе партыя ўступіла ў створаны па ініцыятыве Уладзіміра Пуціна «Агульнарасійскі народны фронт». Згодна з зарэгістраванай у Міністэрстве юстыцыі РФ праграмай партыі, ідэалогіяй «Патрыётаў Расіі» з’яўляецца дэмакратычны сацыялізм і калектывізм.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт партыі

Катэгорыя:Палітычныя партыі Расіі
Анет (востраў)

**Ане́т** () — востраў у складзе архіпелага Аляксандра. Належыць да амерыканскага штата Аляска. Плошча — 332,573 км². Насельніцтва (2000 г.) — 1447 чалавек.

## Геаграфія 
Востраў Анет знаходзіцца ў 1,27 км на поўдзень ад большага па плошчы вострава Рэвільяхіхеда. Сфарміраваўся на месцы сутыкнення тэктанічных пліт, там, дзе цягнецца ціхаакіянскі вогненны пояс. Абрысы вострава надзвычай складаныя. На поўначы і на захадзе працяглыя фіёрды ствараюць шырокія паўастравы. Большасць паверхні складзена стромкімі кварцытамі і дыярытамі, а таксама асадкавымі пародамі. Цэнтральная частка Анет гарыстая. Вышэйшая гара дасягае 1447 м над узроўнем акіяна. Буйны заходні паўвостраў Метлакатла адносна роўны з рэдкімі скалістымі ўзвышшамі. 

Для вострава Анет характэрна густая рачная сетка. У міжгорных катлавінах месцяцца азёры і балоты. 

Клімат марскі вільготны. Сярэднегадавая тэмпература трымаецца паміж +5,2°C і +11,1°C. Узімку магчымы зніжэнні тэмпературы ніжэй за 0°C. Гадавая колькасць ападкаў перавышае 2500 мм.

## Гісторыя 
Востраў Анет быў здаўна вядомы індзейцам-тлінкітам як месца палявання. Са згоды тлінкітаў у канцы XIX ст. на захадзе вострава пасяліліся цымшыян, якія паходзілі з тэрыторыі сучаснай Брытанскай Калумбіі. Яны далі назву свайму паселішчу Метлакатла ў гонар старога паселішча на мацерыковым узбярэжжы.

У 1879 г. востраў даследаваў амерыканскі натураліст В. Х. Дол. Лічыцца, што ён даў сучасную назву востраву ў гонар сваёй жонкі. У 1887 г. брытанец Вільям Данкан заснаваў на Анет англіканскую місію. Пад яго ўздзеяннем 823 цымшыян прынялі хрысціянства. У 1891 г. Кангрэс ЗША прызнаў Анет індзейскай рэзервацыяй. 

Падчас II Сусветнай вайны ўрад ЗША заключыў пагадненне з індзейскай абшчынай аб стварэнні ў Метлакатле ваеннага аэрадрома. Наўзамен астравіцянам абяцалі пабудаваць сучасную шашу, каб злучыць востраў з сеткай дарог Аляскі і Канады. Хаця аэрадром сапраўды дзейнічаў, свой абавязак урад выканаў толькі ў 1997 — 2007 гг.   

У нашы дні востраў Анет — адзінае месца ў штаце Аляска, шчыльна населеннае цымшыян, якое захоўвае статус індзейскай рэзервацыі.

## Спасылкі 
* Visit Metlakatla Alaska 
* Annette Island, Alaska in World War II
* Geologic map of Annette Island, Alaska

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Аляскі
Сяргей Уладзіленавіч Кірыенка

**Сяргей Уладзіленавіч Кірыенка** (, прозвішча пры нараджэнні Ізраіцель; нар. 26 ліпеня 1962, Сухумі) — расійскі дзяржаўны дзеяч, Старшыня Урада Расійскай Федэрацыі (1998).

Катэгорыя:Старшыні Урада РФ
Катэгорыя:Правадзейныя дзяржаўныя саветнікі Расійскай Федэрацыі 1-га класа
Girteka Logistics

**«Girteka Logistics»** — найбуйнейшая транспартна-лагістычная кампанія Еўропы, якая налічвае 7.300 грузавікоў.

Заснавана Міндаўгасам Рэйла ў 1996 годзе. Уваходзіць у групу кампаній UAB «Me Investicija».

У лютым 2018 года кампанія набыла апошні пакет акцый дацкай кампаніі «Thermo-Transit». Да гэтага часу ёй належала 40 % акцый.

Катэгорыя:Кампаніі Вільні
Катэгорыя:Кампаніі Літвы
Іна Ігараўна Танаеўская

**Іна Ігараўна Танаеўская** (нар. , г. Мінск) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1979 годзе з адзнакай БПІ, у 1988 годзе аспірантуру БПІ. У 1996 годзе навучалася ў  у Ратэрдаме (Нідэрланды), у 2004 годзе ў Інстытуце вывучэння горада ў Каіры (Егіпет). У 1979—1992 годзе архітэктар, малодшы навуковы супрацоўнік, навуковы супрацоўнік УП «БелНДІПгорадабудаўніцтва». У 1992—1996 годзе асістэнт, старэйшы выкладчык кафедры «Горадабудаўніцтва» БДПА. У 1996—2002 годзе кіраўнік Цэнтра павышэння кваліфікацыі спецыялістаў рэгіянальнага і гарадскога планавання УП «БелНДІПгорадабудаўніцтва»; у 2000-01 гоадах мясцовы эксперт па малым праекце СВС TACIS «Ініцыятыва садзейнічання рэгіянальнаму развіццю»; у 2002 годзе прадстаўнік Беларусі ў міжнароднай праграме па развіцці Балтыйскага рэгіёна BSR INTERREG IIIB; член Кансультатыўнага Камітэта Праграмы ААН па развіцці паселішчаў «Лепшыя практыкі па паляпшэнні 48-09. якасці жылога асяроддзя» (2002). У 2002—2004 гадах загадчыца групы архітэктараў УП «БелНДІПгорадабудаўніцтва»; у 2004—2009 гадах загадчыца групай архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў ПКУП «Мінскпраект». З 2009 года галоўны эксперт РУП «Галоўдзяржбудэкспертыза».

Член Саюза архітэктараў Рэспублікі Беларусь (БСА) з 1986 года.

## Узнагароды 
Узнагароджана Ганаровай граматай Адміністрацыі Маскоўскага раёна г. Мінска (2007), Дыпломам I ступені і медалём лаўрэата XV Рэспубліканскага конкурсу лепшых архітэктурных твораў 2010-11.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Горадабудаўнікі Беларусі
Анатоль Яўгенавіч Локаць

**Анатоль Яўгенавіч Локаць** (; , Новасібірск) — расійскі палітычны дзеяч, мэр Новасібірска (з 23 красавіка 2014), дэпутат Дзяржаўнай думы ад фракцыі КПРФ чацвёртага, пятага і шостага (да абрання мэрам Новасібірска) скліканняў.

Катэгорыя:Кіраўнікі Новасібірска
Біскупы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі

Ніжэй прадстаўлены спіс біскупаў Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі.

## Архібіскупы—мітрапаліты 
* 1991—2006 — Казімір Свёнтак, у 1994 годзе стаў першым беларускім кардыналам.
* 2006—2007 — Антоній Дзям’янка, апостальскі адміністратар
* 2007—2021 — Тадэвуш Кандрусевіч
* 2021 — Казімір Велікаселец, апостальскі адміністратар
* 2021—далей — Іосіф Станеўскі

## Дапаможныя біскупы 
* 1999—2003 — Кірыл Клімовіч
* 2004—2012 — Антоній Дзям’янка
* з 2013 — Юрый Касабуцкі
* з 2015 — Аляксандр Яшэўскі

### Генеральныя вікарыі 
* 2007—? — Антоній Дзям’янка
* Юрый Касабуцкі

## Гл. таксама 
* Біскупы мінскія
* Магілёўскія архібіскупы


Катэгорыя:Спісы:Рэлігія
Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Катэгорыя:Спісы асоб
Аляксандр Яшэўскі

**Аляксандр Яшэўскі** (, Смаргонь) — каталіцкі царкоўны дзеяч, дапаможны біскуп Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі.

## Біяграфія 
У 1991 годзе паступіў у салезіянскі навіцыят у г. Чэрвіньск над Віслай (Польшча). Вывучаў філасофію ў Вышэйшай духоўнай семінарыі салезіянскага таварыства ў Лёндзі (Польшча) і тэалогію ў Папскім Салезіянскім універсітэце ў Рыме, дзе атрымаў ступень ліцэнцыята дагматычнай тэалогіі. У 1998 годзе склаў вечныя манаскiя абяцаннi ў Салезіянскай Кангрэгацыі. Прэзбітэрскае пасвячэнне прыняў у 2000 годзе у г. Смаргонь.

Займаў пасаду адміністратара парафіі ў в. Баруны (Ашмянскі раён), потым у в. Жодзішкі, выконваючы адначасова абавязкі вікарыя парафіі ў г. Смаргонь. З 2001 года па 2002 год выконваў абавязкi дырэктара салезіянскай супольнасці ў п. Акцябрскі Маскоўскай вобласці і быў адказным за салезіянскі прэнавіцыят. Пасля вяртання ў Беларусь займаў пасаду адміністратара парафіі ў в. Жупраны. У перыяд 2003-­2005 гадах быў сакратаром Спецыяльнай Акругі Салезіянскай Кангрэгацыі (Усходне­-Еўрапейскай) з сядзібай у г. Масква. З 2005 года па 2008 год займаў пасаду дырэктара салезіянскай супольнасці ў Мінску; з 2005 года па 2011 год быў адказным за салезіянскі араторый у Мінску. 

З 2005 года па 2010 год быў інспектарыяльным дарадцам Спецыяльнай Акругі Салезіянскай Кангрэгацыі з сядзібай у г. Масква. З 2005 года па 2010 год быў старшынёй катэхетычнага аддзела Мінска-­Магілёўскай архідыяцэзіі, выконваючы адначасова абавязкі вікарыя ў мінскай парафіі св. Яна Хрысціцеля. У перыяд 2006-­2010 гг. быў членам катэхетычнай камісіі пры Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі. У 2011 годзе быў прызначаны дырэктарам салезіянскай супольнасці ў г. Смаргонь; выконваў абавязкі вікарыя парафіі ў г. Смаргонь. З 2011 года з’яўляецца адказным за салезіянскі прэнавіцыят для грамадзян Беларусі. З 2013 года займае пасаду вікарыя і эканома Iнспектарыяльнай Дэлегатуры Варшаўскай Салезіянскай Інспекторыі св. Станіслава Косткі.

У 2014 годзе прызначаны дырэктарам салезіянскай супольнасці ў Мінску і вікарыем мінскай парафіі Св. Яна Хрысціцеля. З’яўляецца выкладчыкам дагматычнай тэалогіі ў Мінскім тэалагічным каледжы імя св. Яна Хрысціцеля.

9 чэрвеня 2015 годзе Папа Францішак прызначыў дапаможным біскупам Мінска-­Магілёўскай архідыяцэзіі, надаючы яму тытулярную біскупскую кафедру Фурнос маёр (Furnоs maior) і скіроўваючы на служэнне ў Магілёўскую частку архідыяцэзіі. 27 чэрвеня 2015 года атрымаў біскупскае пасвячэнне.

## Спасылкі 
* Александр Яшевский на сайте «Catholic Hierarchy» 

Катэгорыя:Біскупы мінска-магілёўскія
Валерый Уладзіміравіч Тарасаў

**Валерый Уладзіміравіч Тарасаў** (нар. , г. Бугульма, Татарская АССР, РСФСР) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1976 годзе БПІ. Працаваў у Віцебскграмадзянпраекце, у Віцебскім і Гомельскім філіялах Белсельбудпраекта . Пасля 1987 працаваў галоўным архітэктарам г. Наваполацка, ва ўпраўленнях архітэктуры і горадабудаўніцтва г. Наваполацка і г. Віцебска, архітэктарам у Епархіяльным упраўленні г. Віцебска, галоўным архітэктарам праекта ў г. Смаленску і праектных арганізацыях г. Віцебска.
 
Член Саюза архітэктараў СССР з 1985 года.

## Творчасць 
Асноўныя працы (у т.л. ў складзе аўтарскіх калектываў): ПДП жылых раёнаў г. Віцебска, праекты планіроўкі населеных пунктаў Віцебскай і Гомельскай абласцей.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Наваполацка
Катэгорыя:Горадабудаўнікі Беларусі
Біскупы Пінскай дыяцэзіі

Спіс біскупаў **Пінскай дыяцэзіі**.

## Біскупы і апостальскія адміністратары 
* 1925—1932 — Зігмунд Лазінскі
* 1932—1946 — Казімір Букраба. У 1939 годзе з-за вайны знаходзіцца па-за межамі дыяцэзіі. Падчас яго адсутнасці з 1939 года па 1941 год дыяцэзіяй кіраваў дапаможны біскуп Кароль Неміра. З 1941 года да смерці ў 1943 годзе генеральным вікарыем быў кс. Вітальд Івіцкі. Пасля яго генеральным вікарыем быў прызначаны кс. Генрых Хумніцкі.
* 1946—1950 — Генрых Хумніцкі
* 1950—1967 — Міхал Кшывіцкі (апостальскі адміністратар)
* 1967—1991 — Уладзіслаў Яндрушук (апостальскі адміністратар)
* 1991—2011 — Казімір Свёнтак (апостальскі адміністратар)
* 2011—2012 — Тадэвуш Кандрусевіч (апостальскі адміністратар)
* з 2011 — Антоній Дзям’янка

## Дапаможныя біскупы 
* 1933—1946 — Караль Няміра
* 1962—1967 — Уладзіслаў Яндрушук
* з 1999 — Казімір Велікаселец

### Генеральныя вікарыі 
* 1941—1943 — Вітальд Івіцкі
* 1943—1946 — Генрых Хумніцкі

## Спасылкі 
* Diocese of Pinsk (en)
* Гамілія Мітрапаліта Кандрусевіча падчас св. Імшы ўрачыстага распачацця служэння Апостальскім Адміністратарам ad nutum Sanctae Sedis у пінскай катэдры Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі

Катэгорыя:Біскупы пінскія
Катэгорыя:Спісы:Рэлігія
Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Катэгорыя:Спісы асоб
Сямён Мікалаевіч Крылоў

**Сямён Мікалаевіч Крылоў** (; красавік 1892, Белы — 13 мая 1935) — расійскі рэвалюцыянер, удзельнік усталявання савецкай улады на Віцебшчыне.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў красавіку 1892 года ў горадзе Белы Смаленскай губерні (цяпер Цвярской вобласці Расіі).

У 1909—1912 гадах вёў рэвалюцыйную агітацыйную працу сярод рабочых Белага і маскоўскага завода «Гужон». З 1913 года ў арміі. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі — старшыня палкавога і дывізіённага, намеснік старшыні корпуснага камітэтаў.

З 27 кастрычніка (9 лістапада) 1917 года — ваенны камендант і начальнік гарнізона Віцебска, член губвыканкама і губваенкама. Арганізаваў разгром часцей Ю. Доўбар-Мусніцкага на тэрыторыі губерні, абарону Віцебска ад кайзераўскіх войск.

У 1919 годзе — старшыня губернскага камітэта РКП (б). Пасля абвяшчэння 1 студзеня 1919 года ССРБ быў актыўным праціўнікам новай рэспублікі:

А 26 студзеня 1919 года пастанавіў вылучыць губерню са складу ССРБ і далучыць да РСФСР і ІV з’езд Саветаў Віцебскай губерні. Пастанова была прынята ў сувязі з тым, што паміж Віцебскай губерняй і Беларускай рэспублікай адсутнічаюць эканамічныя сувязі, а само насельніцтва губерні даўно русіфікавана.

З сакавіка 1919 года — камандзір брыгады, дывізіі на Паўднёвым фронце. У 1920—1921 гадах старшыня выканкама Севастопальскага гарадскога Савета рабочых і чырвонаармейскіх дэпутатаў і ВРК.

У 1921—1923 гадах у Віцебску — намеснік старшыні, старшыня выканкама Віцебскага губернскага Савета рабочых і чырвонаармейскіх дэпутатаў. У жніўні 1922 года адказным сакратаром Віцебскага губернскага камітэта РКП(б) быў прызначаны латыш Эдуард Меднэ, які прыехаў з Адэсы. Яго супрацьстаянне з Крыловым вылілася ў сакавіку 1923 года ў публічныя абвінавачванні з боку Сямёна Крылова і Мікалая Ігнацьева на канферэнцыі 1-га гарадскога раёна. Барацьба прымала і нацыянальныя формы.

З ліпеня 1923 па 24 ліпеня 1924 — старшыня выканкама Разанскага губернскага Савета рабочых і чырвонаармейскіх дэпутатаў.
Пазней — старшыня Сярэдняволжскага крайкама УКП (б), загадчык сельскагаспадарчым аддзелам газеты «Праўда», у апараце ЦК УКП (б).

Памёр 13 мая 1935 года ў Калінінскай вобласці.

## Памяць 
Імем С. М. Крылова ў 1974 годзе названа вуліца ў Віцебску, на якой ён жыў да рэвалюцыі ў доме №&#x20;10.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Витебская энциклопедия
* http://www.knowbysight.info/KKK/11125.asp

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Постаці Севастопаля
Катэгорыя:Постаці Віцебска
Аляксандр Барысавіч Тараненка

**Аляксандр Барысавіч Тараненка** (нар. , пас. Калодзішчы, Мінскі раён) — беларускі архітэктар. Саветнік БААрх (2000), член-карэспандэнт БААрх (2002), член-карэспандэнт Беларускага акадэмічнага цэнтра Міжнароднай Акадэміі архітэктуры (2009).

## Біяграфія 
Скончыў у 1978 годзе архітэктурны факультэт БПІ. У 1978—2004 гадах у інстытуце «Гроднаграмадзянпраект»: архітэктар, старэйшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў; з 2004 года галоўны архітэктар інстытута.

## Грамадская дзейнасць 
Член Беларускага саюза архітэктараў з 1988 года. У 2003—2011 гадах старшыня праўлення Гродзенскай абласной арганізацыі БСА.; член рэспубліканскага архітэктурна-горадабудаўнічага Савета пры МАІС РБ,

## Творчасць 
Працуе ў вобласці праектавання жылых і грамадскіх будынкаў, а таксама горадабудаўнічых праектаў. Аўтар артыкулаў на прафесійныя тэмы ў часопісе «Архітэктура і будаўніцтва», рэгіянальных СМІ і інш.

Аўтар праекта касцёла Божай Міласэрнасці ў Доцішках.

## Узнагароды 
Лаўрэат прэміі імя У. А. Караля Мінбудархітэктуры РБ за комплекснае добраўпарадкаванне гістарычнага цэнтра г. Навагрудка (1999). Узнагароджаны медалём БСА «За адданасць архітэктуры і творчыя дасягненні» (2011), нагрудным знакам «Ганаровы будаўнік» (2012), Ганаровымі граматамі Гродзенскага аблвыканкама (2003, 2012), Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў (2012), Гродзенскага гарвыканкама (2012); дыпломамі і граматамі БСА, МАСА, будаўнічай выстаўкі на рэспубліканскіх і абласных аглядах-конкурсах на лепшы архітэктурны твор.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя
Радомскі павет

**Радомскі павет** () — павет у Польшчы, уваходзіць у склад Мазавецкага ваяводства. Цэнтр павета — горад Радам. Займае плошчу 1529,75 км². Насельніцтва павета складае 152,1 тыс. чалавек (на 2018 год).

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка павета
Смаленская дыяцэзія

**Смаленская дыяцэзія** — царкоўна адміністрацыйная адзінка рымска-каталіцкай царквы ў Вялікім княстве Літоўскім.

## Гісторыя 
У 1611 годзе кароль Жыгімонт Ваза пасля ўзяціі Смаленска ў вайне 1609–1618 гадоў заклаў дыяцэзію. У 1636 годзе была афіцыйна ўтварана Смаленская каталіцкая дыяцэзія. 1 верасня 1636 года быў рукапаложаны на першага біскупа кс. Пётр Парчэўскі, які раней дзейнічаў як яе адміністратар. 

У 1652 годзе ў дыяцізіі налічвалась 20 парафій. У 1678 годзе ў дыяцізіі налічвалась 3 парафіі.

У 1745 годзе біскупам стаў Ежы Гільзен, у яго часы ў Невелі дзейнічала біскупская курыя. У 1763 годзе біскупам дыяцэзіі стаў Габрыэль Вадзінскі.

Калі пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай ў 1775 годзе літоўская частка дыяцэзіі перайшла пад панаванне Расіі, на гэтай тэрыторыі было 7 тыс. каталікоў (галоўным чынам шляхта).

У 1783 годзе тэрыторыя дыяцэзі была далучана да новаўтворанай Магілеўскай архідыяцэзіі.

## Гл. таксама 
* Біскупы смаленскія

## Літаратура 
* P. Nitecki, Biskupi Kościoła w Polsce. Słownik biograficzny, Warszawa 1992, s. 265.

## Спасылкі 
* Catholic-Hierarchy
Анаплацэфаліды

**Анаплацэфаліды** (*Anoplocephalidae*)&nbsp;— сямейства паразітычных стужачных чарвей.

## Апісанне 
Даўжыня 0,01-10 м. Цела складаецца з членікаў, шырыня якіх большая за даўжыню. Галоўка з чатырма прысоскамі, без кручкоў. Гермафрадыты.

Паразіты млекакормячых (асноўныя гаспадары). Прамежкавыя гаспадары — панцырныя кляшчы.

Узбуджальнікі гельмінтозаў капытных жывёл. 

## Роды 
Сямейства ўтрымлівае наступныя роды сярод іншых:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* . — С. 91.

Катэгорыя:Цэпені
Катэгорыя:Сямействы плоскіх чарвей
Амфіпрора прыбраная

**Амфірора прыбраная** (*Amphiprora ornata*) — від дыятомавых водарасцей сямейства .

## Апісанне 
Панцыр тонкі, з паяска прамавугольны, злёгку звужаны пасярэдзіне, даўжынёй 35-115 мкм, шырынёй 18-30 мкм. Створкі вузкалінейныя з S-падобнавыгнутым кілем. Штрыхі на створцы далікатныя, на кілі — выразна пункцірныя. Мяжа паміж створкай і кілем зубчастападобная.

## Пашырэнне 
На тэрыторыі Беларусі адзначана ў літаралі азёр Кашо Гарадоцкага і Сасноўскае Шумілінскага раёнаў, у рацэ Прыпяць.

## Зноскі 
## Літаратура 
* . С. 89

Катэгорыя:Дыятомавыя водарасці
Каіс аль-Хазалі

**Каіс Хазалі** (; ) — заснавальнік і кіраўнік «спецыяльных груп» у Іраку з чэрвеня 2006 года і да палону брытанскімі войскамі ў сакавіку 2007 года. 

## Іракская вайна 
Будучы кіраўніком «спецыяльных груп», Каіс Хазалі кіраваў кантрабандай зброі, фарміраваннем эскадронаў смерці для арганізацыі рэлігійнага гвалту, выкраданняў людзей і забойстваў, і ў прыватнасці напад на амерыканскія сілы ў Кербеле 20 студзеня 2007 года. Быў паслядоўнікам Муктада ас-Садра, але быў выключаны з яго групоўкі «Армія Махдзі» ў 2004 годзе за «несанкцыянаваныя распараджэнні» і заснаваў сваю ўласную групоўку «Асаіб Ахль аль-Хак», таксама вядомую як «сетка Хазалі».

## Арышт і вызваленне 
У ноч на 20 сакавіка 2007 года Хазалі брытанскі спецназ Асаблівай паветранай службы (SAS) здзейсніў штурм дома Каіса Хазалі ў Басры, і арыштаваў яго разам з братам і ліванскім саветнікам без ахвяр, акрамя таго былі атрыманы каштоўныя звесткі. На час зняволення Каіса Хазалі выконваючым абавязкі лідара «Асаіб Ахль аль-Хак» стаў Акрам аль-Кабіна.

У студзені 2010 года Каіса Хазаі быў вызвалены ў абмен на Пітэра Мура, які быў выкрадзены іракскімі паўстанцамі. У снежні таго ж года камандзіры Спецыяльных груп Абу Дэраа і Мустафа аш-Шэйбані атрымалі дазвол вярнуцца ў Ірак і заявілі, што працягнуць працаваць з Каіса Хазалі.

## Пераслед 
У снежні 2019 года Міністэрства фінансаў ЗША ўвяло санкцыі супраць Каіса Хазалі за «ўдзел у сур’ёзных парушэннях правоў чалавека ў Іраку».

31 снежня 2019 года дзяржаўны сакратар ЗША Майк Пампеа назваў Каіса Хазалі, нароўні з Абу Махдзі аль-Мухандзісам, Хадзі аль-Амірам і Фаліхам аль-Фаядам, адказнымі за напад на пасольства ЗША ў Багдадзе.

3 студзеня 2020 года ЗША аб’явілі «Асаіб Ахль аль-Хак» замежнай тэрарыстычнай арганізацыяй, а Каіса Хазалі і яго брата Лаіта Хазалі — міжнароднымі тэрарыстамі.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Палітыкі Ірака
Катэгорыя:Удзельнікі Іракскай вайны
Людвік Ельскі

**Людвік Ельскі** (1785, вёска Масаляны, Гарадзенскі павет — ) — ваенны дзеяч, фінансіст. Капітан арміі Герцагства Варшаўскага (1812), маёр французскіх драгунаў (1813).

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Ельскіх гербу «Пелеш», сын Францішка і Амеліі з Прозараў.

У 1807—1810 вывучаў эканоміку ў Парыжы. Службу ў напалеонаўскіх войсках апісаў у мемуарах «Маршы і дзеі польскага корпуса ў маскоўскай кампаніі 1812 года. Ад Магілёва да канца наступальнай вайны» (1845).

Вярнуўся на Беларусь у 1815 годзе, ажаніўся з Клацільдай з Манюшкаў і пасяліўся ў яе маёнтку Ляды Ігуменскага павета. 3 1823 у Варшаве, прэзідэнт Польскага банка (1828).

Падчас вызваленчага паўстання 1830—1831 гадоў намеснік міністра скарбу, потым у эміграцыі.
## Ушанаванне памяці 

File:Tablica upamiętniająca Franciszka Ksawerego Druckiego-Lubeckiego i Ludwika Jelskiego na Placu Bankowy w Warszawie.JPG|Памятная шыльда з імёнамі Францішка Ксаверыя Друцкага-Любецкага і Людвіка Ельскага, стваральнікаў Польскага цэнтральнага банка, размешчаная на будынку Польскага цэнтральнага банка 6 мая 1998 г. Фота 2012 г.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Людвік
Катэгорыя:Удзельнікі вайны 1812 года
Францішак Ельскі

**Францішак Ельскі** ( — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Скарбнік, потым падстолі гарадзенскі (1777), падкаморы старадубскі (1780).

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Ельскіх герба «Пелеш», сын Уладзіслава і Алены з Бжастоўскіх.

На соймах 1778 і 1780 гадоў абіраўся скарбовым камісарам Вялікага Княства Літоўскага. Быў маршалкам Вярхоўнага Трыбунала. Пасол на Чатырохгадовы сойм (1788—1792).

Падчас Паўстанне Т. Касцюшкі ў 1794 годзе быў сябрам Цэнтральнай дэпутацыі Вялікага Княства Літоўскага.

Пазней эміграваў, вярнуўся за кіраваннем у Расійскай імперыі Паўла I. У французска-расійскую вайну ў 1812 годзе ўваходзіў у Часовы ўрад Вялікага Княства Літоўскага. Па другой эміграцыі жыў у Царстве Польскім.

## Сям’я 
У шлюбе з Амеліяй Прозар меў сыноў Уладзіслава, Людвіка, Міхала і Лявона.

## Літаратура 
* 

Францішак
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года
Катэгорыя:Скарбнікі гарадзенскія
Катэгорыя:Падстоліі гарадзенскія
Катэгорыя:Падкаморыя старадубскія
Катэгорыя:Удзельнікі вайны 1812 года
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Аляксей Пятровіч Амвросьеў

**Аляксей Пятровіч Амвросьеў** (1925, Чувашыя —) — беларускі навуковец у галіне радыебіялогіі, марфалогіі, цытагенетыкі. Доктар медыцынскіх навук (1969), прафесар (1970).

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1954 года ў Інстытуце фізіялогіі, з 1987 года ў Інстытуце радыебіялогіі Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Беларусь.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па ўзроставай анатоміі нервовай сістэмы чалавека і жывёл, радыяцыйнай марфалогіі і эмбрыялогіі, выяўленню цытагенетычных эфектаў у саматычных і палавых клетках апрамененага нашчадства жывёл.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 1. — Мінск, 1996.
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 2. — Минск, 2006
* Алексеев, Г. А. Амвросьев Алексей Петрович / Г. А. Алексеев // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2006. — Т. 1 : А-Е. — С. 26.
* Амвросьев Алексей Петрович // Энциклопедия Вурнарского района. — Чебоксары, 2005. — С. 39.

## Спасылкі 
* Амвросьев, Алексей Петрович (доктор медицинских наук; род. 1925) 
* Амвросьев Алексей Петрович 
* АМВРОСЬЕВ Алексей Петрович 

Катэгорыя:Постаці беларускай радыебіялогіі
Катэгорыя:Генетыкі Беларусі
Катэгорыя:Анатамы Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Эмбрыёлагі Беларусі
Катэгорыя:Гістолагі Беларусі
Катэгорыя:Герантолагі Беларусі
Уладзіслаў Ельскі

**Уладзіслаў Ельскі** (каля 1700 — 1762) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Староста пінскі, палкоўнік пяцігорскі.

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Ельскіх гербу «Пелеш».

У 1756 годзе разам з Янам Масальскім, старостам ваўкавыскім, абіраўся паслом на сойм ад Гарадзенскага павета. У інструкцыі, выдадзенай ім павятовым соймікам, значыліся наступныя пункты: наданне ўрадаў у Вялікім Княстве Літоўскім толькі літвінам, адкрыццё ў Рэчы Паспалітай мынцы, выкананне трыбунальскіх правоў.

У шлюбе з Аленай Бжастоўскай меў сыноў Юзафа, Францішка, Станіслава, Канстанціна.

## Літаратура 
* 

Уладзіслаў
Катэгорыя:Старосты пінскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Анатомія ў Беларусі

На Беларусі станаўленне **анатамічнай навукі** звязана з арганізацыяй у 1921 годзе кафедры анатоміі на медыцынскім факультэце БДУ.

Даследаванні вяліся ў медыцынскіх ВНУ, Інстытутах фізіялогіі і заалогіі АН БССР, Віцебскім ветэрынарным інстытуце, Беларускім інстытуце фізічнай культуры.

Даследавана будова  жывёл і чалавека і на гэтай аснове распрацаваны тэарэтычныя праблемы рэкапітуляцый і метады графічных і пластычных рэканструкцый (С. І. Лябёдкін). Выяўлены шэраг заканамернасцей фарміравання і будовы вегетатыўнай нервовай сістэмы, сістэм абходнай інервацыі і стварэння новых нервовых шляхоў і цэнтраў унутраных органаў (Д. М. Голуб, Дзяржаўная прэмія СССР 1973). Высветлена анатомія , нерваў наднырачнікаў, крывяносных сасудаў, чарапных, саматычных тулава, рук і ног (А. С. Леанцюк, А. П. Амвросьеў, П. І. Лабко і інш.). Вывучаліся эвалюцыйная анатомія рыб (М. Е. Макушок), заканамернасці эвалюцыі цэнтральнай нервовай сістэмы млекакормячых (М. П. Нікіценка). Даследаваны анатомія касцявога лабірынта вуха чалавека (З. І. Ібрагімава), кровазабеспячэння цэнтральнай нервовай і будовы вегетатыўнай нервовай сістэм у сельскагаспадарчай жывёлы (А. А. Акулінін). Рэнтгенаанатамічным спосабам вывучаны ўплыў фізічных практыкаванняў на будову, функцыю касцей і суставаў (А. Д. Геўліч). Праведзены антрапаметрычныя даследаванні ўплыву заняткаў рознымі відамі спорту на арганізм чалавека (В. П. Стрэльнікаў). Вывучана анатомія крывяноснай сістэмы галаўнога мозгу, міжарганных анастамозаў (А. М. Габузаў, М. І. Сімарот), ультраструктура вегетатыўных нервовых вузлоў, асабліва сінапсаў млекакормячых ва ўмовах іх дэцэнтралізацыі (І. А. Булыгін), фарміраванне і будова нервова-мышачных сувязей у працэсе рэгенерацыі мышачнай тканкі (Я. Я. Карытны).

На кафедрах анатоміі медыцынскіх інстытутаў створаны анатамічныя музеі.

## Літаратура 
* *Голуб Д. М.*, *Новікаў І. І.* . — С. 92
* *Голуб Д. М.*, *Лобко П. І.* Морфология в БССР - состояние и перспективы развития. - Архив анатомии, гистологии и эмбриологии, 1972, т. 63, в. 10
* *Беляцкий Д. П.*, *Лобко П. И.* Основные этапы становления школы белорусских морфологов. - У кн. Итоги и перспективы исследований по истории медицины. - Ташкент, 1980, т. 2.

*
Катэгорыя:Біялогія ў Беларусі
Ігнацы Паўлоўскі

**Ігнацы Паўлоўскі** (;  — ) — рымска-каталіцкі дзеяч, архібіскуп магілёўскі.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Бары, Полацку і Камянец-Падольску. Пасвечаны ў святара ў 1800 годзе. З 1817 года быў вікарыем Камянецкай дыяцэзіі, членам Пецярбургскага рымска-каталіцкага духоўнага капітула.

У 1832—1842 гадах — старшыня Рымска-каталіцкай духоўнай калегіі. У 1839 годзе, па рашэнні імператара, стаў архібіскупам і мітрапалітам Магілёўскім. 1 сакавіка 1841 года быў зацверджаны Святым Прастолам у гэтым сане.

Памёр 2 ліпеня 1842 года.

## Спасылкі 
* Біяграфія
 

Катэгорыя:Біскупы камянецкія
Катэгорыя:Архібіскупы магілёўскія
Катэгорыя:Старшыні Рымска-каталіцкай духоўнай калегіі Расійскай імперыі
Бабкі (гульня з пяском)

**Ба́бкі**, **гульня ў ба́бкі** або **лепка ба́бак** — забава або гульня — лепка з вільготнай глебы невялікіх скульптур простай формы, а потым іх разбурэнне, таксама злепленыя бабкі ненапраўду ядуць або ўпрыгожваюць падручнымі сродкамі.

## Апісанне 
Бабкі робяцца з вільготнай глебы. Сярод іншых інгрэдыентаў, якія часам дадаюць да глебы, могуць быць часткі раслін і галька. «Пірог» будзе больш трывалым, калі глеба ліпкая як хлебнае цеста. Бабкі можна ляпіць і толькі рукамі, і карыстаюцца спецыяльнымі формамі з пластыка. Гуляюць звычайна ў пясочніцы, але марскі бераг, а таксама любая пляцоўка з прыдатнай глебай або доступам да вады, таксама выкарыстоўваюцца дзецьмі для гульні.

Стварэнне бабак можа быць вельмі прыемным заняткам, і, як мяркуецца, узбагачае фантазію дзіцяці. Стварэнне гразевых піражкоў дазваляе даследаваць фактуры і стварае аснову навуковых разваг, бо яны змяняюць уласцівасці ад розных прапорцый вады і глебы. Некаторыя дзеці не любяць падобныя заняткі. Дзіця можа саромецца «забрудзіцца».

Шмат хто ўспамінае гэты дзіцячы занятак з любоўю.

## Тэхніка 
Выкопваецца невялікая ямка, дадаецца вада і сумесь размешваецца палкай — гэта толькі адзін з метадаў, які выкарыстоўваецца дзецьмі для стварэння бабкі. Некаторыя арганізоўваюць вечарынкі ці мерапрыемствы для дзяцей, дзе яны разам ствараюць гразевыя пірагі. Перавагі вырабу піражкоў з бруду ўключаюць: узмацненне пачуцця дакранання і развіццё «сапраўднай» творчасці. Некаторыя дарослыя больш фармальна падыходзяць да заняткаў і прысвячаюць дзіцячыя гульнявыя памяшканні вырабу бабак. У школьных умовах можа быць створаны цэнтр гразі. Некаторыя выкладчыкі могуць уключыць мастацтва і музыку ў заняткі па гатаванні бабак падчас заняткаў.

Іншыя інгрэдыенты для падобных гульняў уключаюць:

* пілавінне
* яечныя шкарлупіны
* лупіна апельсіна
* здробненае лісце
* пясок
* снег

Катэгорыя:Навучанне
Катэгорыя:Гульні з пяском
Катэгорыя:Дзіцячыя гульні
Казімір Манюшка

**Казімір Станіслававіч Манюшка** (1795 — ) — арыстакрат, асветнік.

## Біяграфія 
Прадстаўнік старажытнага беларускага шляхецкага роду Манюшкаў герба «Крыўда», сын Станіслава (1734—1807) і Евы з Вайніловічаў. Дваюрадны брат кампазітара Станіслава Манюшкі.

Вучыўся ў Віленскай гімназіі, 16 верасня 1810 года паступіў у Віленскі ўніверсітэт. Быў сябрам Таварыства шубраўцаў (мянушка *Балдэр*). Атрымаў ступень кандыдата праў (25.06.1811), магістра (30.03.1814), доктара абодвух праў (15.08.1817). У 1822—1825 гадах — прысяжны Беластоцкага земскага суда. 1 снежня 1823 г. выбраны ганаровым сябрам Віленскага ўніверсітэта. У 1824 г. займаў пасаду генеральнага візітатара вучылішчаў Валынскай і Падольскай губерні, акрамя таго, прызначаўся па асаблівых даручэннях па ВНА. Адчыніў сваю школу. У снежні 1829 годзе Навасільцаў зрабіў у ёй рэвізію і данёс міністру адукацыі, што яна яму спадабалася, але ён не ведае, што рабіць. Той адказаў, што такія школы трэба развіваць і прасіў перадаць Манюшку падзяку. Наглядальнік вучылішчаў Ігуменскага павета, сябра судовай Эдукацыйнай Літоўска-Віленскай камісіі. Валодаў радавым маёнткам Смілавічы ў Ігуменскім павеце (46 душ м. п.). Значна пераабсталяваў сядзібу і заснаваў у ёй батанічны сад.

23 студзеня 1836 года падаў прашэнне аб звальненні з пасады ганаровага наглядальніка вучылішчаў Ігуменскага павета (жыў у Ігумене, дом № 27) у сувязі з неабходнасцю выехаць з губерні на працяглы час па асабістых справах. Але, відаць, яго не паспелі звольніць, бо 21 лютага 1836 г. памёр ад чахоткі ў маёнтку свайго брата Дамініка ў Радкаўшчызне.

Член масонскай ложы «Паўночная паходня» ў Мінску, масон 3-й ст. у 1820.

## Літаратура 
* 

Казімір
Катэгорыя:Масоны Беларусі
Вітальд Івіцкі

**Вітальд Івіцкі** (5 мая 1884, Вільнюс — 22 студзеня 1943, Іванава) — святар, генеральны вікарый Пінскай дыяцэзіі і першы рэктар Пінскай духоўнай семінарыі.

## Біяграфія 
Скончыў духоўную семінарыю і акадэмію ў Санкт-Пецярбургу. У 1907 годзе прыняў сакрамэнт пасвячэння. Прызначаны вікарыем касцёла Найсвяцейшай Тройцы і Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Слуцку. З 1909 года вікарый касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Мазыры. У 1914—1915 гадах вучыўся ў Рыме, атрымаў навуковую ступень доктара кананічнага права. У 1918 годзе прызначаны вікарыем, потым пробашчам касцёла св. Станіслава ў Петраградзе (Санкт-Пецярбург).

Арыштаваны 20 верасня 1920 года і этапаваны ў Маскву. Вызвалены дзякуючы абмену вязнямі паміж Расіяй і Польшчай. З 1922 года вікарый касцёла Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі ў в. Нягневічы (Навагрудскі раён). З 1926 года пробашч і дэкан кафедральнага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Пінску. З 1934 года пробашч касцёла Узвышэння Св. Крыжа ў Брэсце. З 1937 года член Пінскай кафедральнай кaпітулы. З 1939 генеральны вікарый біскупа Казіміра Букрабы, брэсцкі дэкан, прафесар вышэйшай духоўнай семінарыі ў Пінску. Падчас Другой сусветнай вайны заставаўся на акупаванай тэрыторыі, дапамагаў яўрэям i палітвязням.

Быў расстраляны з 38 закладнікамі ў мяст. Янава (зараз Іванава).

## Спасылкі 
* Рэпрэсаваныя святары Пецярбурскага дэканату

Катэгорыя:Біскупы пінскія