open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нацыянальны музей Ірландыі

**Нацыянальны музей Ірландыі** () — размешчаны ў цэнтры Дубліна, Ірландыя. Будынак музея знаходзіцца на Кілдэр-Стрыт побач з Парламентам Ірландыі.

У калекцыі нацыянальнага музея — залатыя дагістарычныя каштоўнасці; кельтскае ўбранне; шматлікія раннія хрысціянскія ўпрыгажэнні і рэліквіі; асобнікі мастацтва кавання па метале, уключаючы брошку з Тары і  (усе датаваныя VIII стагоддзем), а таксама  пастарал і Крос Конг (абодва XII стагоддзя).

У 2002 годзе ў музеі адкрыта пастаянная выстаўка работ ірландскага дызайнера мэблі і архітэктара, піянера мадэрнізму ў архітэктуры  пасля набыцця яе архіву.

Тут жа выстаўляецца так званы Чалавек з Кланікавана. Гэта добра захаванае цела чалавека жалезнага веку, знойдзенае ў Кланікаване, , Ірландыя, у сакавіку 2003 года. Па ацэнцы рост чалавека складаў 1 м 57 см, пры гэтым захаваліся толькі яго торс і верхняя частка брушной поласці. Самай цікавай знаходкай была прычоска чалавека з Кланікавана — , прыпадняты пры дапамозе . Гель быў зроблены з алею і хваёвай смалы, прывезенай з паўднёва-заходняй Францыі ці Іспаніі. Гэта пацвярджае наяўнасць гандлю паміж Ірландыяй і паўднёвай Еўропай у IV — III стагоддзях да нашай эры, да таго, як уплыў Рыма распаўсюдзіўся на галісійскіх кельтаў і Іберыю.

## Літаратура 
* , Short Histories of Irish Barracks, dans An Cosantoir (Journal of the Irish Defence Forces), 1969–1973.
* Patrick Denis O'Donnell, Dublin’s Collins Barracks over the years, dans Hollybough, décembre 1994.
* Mairead Dunleavy, Dublin Barracks — A Brief History of Collins Barracks, National Museum of Ireland, 2002 

## Спасылкі 
* Official website — National Museum of Ireland

Катэгорыя:Музеі Ірландыі
Катэгорыя:Дублін
Катэгорыя:Музеі
Хіетаніемі (могілкі)

**Хіетаніемі** (; ) — дзяржаўныя могілкі ў Хельсінкі, сталіцы Фінляндыі.

Уключаюць вялікія вайсковыя могілкі з секцыяй магіл салдатаў, што загінулі ў Зімовай вайне (1939—1940), Другой сусветнай вайне (1941—1944) і Лапландскай вайне (1944—1945). У цэнтры вайсковых могілак знаходзяцца магілы невядомага салдата і маршала Карла Манергейма.

У перакладзе з фінскай мовы Хіетаніемі азначае «пясчаная каса», такую назву могілкі атрымалі з прычыны таго, што яны знаходзяцца на мысе, размешчаным у цэнтральный частцы Хельсінкі.

Могілкі з’яўляюцца папулярным турыстычным месцам, асабліва сярод фінаў, якія наведваюць магілы сваякоў, што загінулі ў войнах, або магілы знакамітых фінаў, пахаваных тут.

Чатыры іншыя могілкі непасрэдна мяжуюць з Хіетаніемі, складаючы з імі адзіны комплекс: яўрэйскія могілкі, мусульманскія могілкі, «Вялікія» праваслаўныя могілкі і Мікольскія праваслаўныя могілкі.

## Вядомыя пахаваныя 
### Прэзідэнты Фінляндыі 
[thumb|''Магіла [Урха Кеканен|У. К. Кеканена]]

* Лаўры Крысціян Рэландэр
* Карл Густаў Эміль Манергейм
* Каарла Юха Стольберг

* Рыста Хейкі Руці
* Юха Паасіківі
* Урха Калева Кеканен
* Маўна Койвіста
* Марці Ахцісаары

### Іншыя 
* Алвар Аалта, архітэктар і дызайнер
* Міка Валтары, пісьменнік
* Тапіа Віркала, дызайнер
* Акселі Гален-Калела, мастак
* Жорж Гадзінскі, кампазітар
* Ахці Кар’ялайнен, палітык, глава Банка Фінляндыі
* Хейкі Клемеці, кампазітар, хормайстар, родапачынальнік фінскай школы харальнай музыкі
* Эйна Лейна, паэт
* Вяйнё Лескінен (1917—1972), палітык, дыпламат
* Эркі Меларцін, кампазітар
* Юхан Сігфрыд Сірэн, архітэктар
* Артур Сірк (1900—1937), эстонскі ваенны і праварадыкальны палітык
* Калеві Сорса, палітык, прэм’ер-міністр
* Вяйнё Танер, палітык, прэм’ер-міністр
* Сакарыяс Топеліус (1818—1898) пісьменнік, паэт
* Альберт Эдэльфельт, мастак
* Карл Людвіг Энгель, архітэктар
* Тувэ Янсан (1914—2001), пісьменніца

## Спасылкі 
* 
* Hietaniemi cemetery 
* [Могілкі Хіетаніемі на Find a Grave(https://be.wikipedia.org/wiki/Find_a_Grave)]

Катэгорыя:Могілкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Могілкі Хельсінкі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1829 годзе
Лунда (значэнні)

* **Лунда** — народ у Цэнтральнай Афрыцы
* **Лунда** — афрыканская гістарычная дзяржава  
* **Лунда** — плато ў Цэнтральнай Афрыцы
* **Паўночная Лунда** — правінцыя Анголы
* **Паўднёвая Лунда** — правінцыя Анголы

## Гл. таксама 
* **Лунд** — горад на поўдні Швецыі
Калвезі

**Калвезі** () — горад і адміністрацыйны цэнтр правінцыі Луалаба Дэмакратычнай Рэспублікі Конга, на захад ад Лікасі. У горадзе знаходзяцца чыгуначны вузел і аэрапорт. Насельніцтва — каля 418 000 чалавек.

Калвезі з’яўляецца важным цэнтрам здабычы медзі і кобальту. Тут таксама размешчаны радовішчы ўрану, радыю і вапняка.

Катэгорыя:Гарады Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Лінгала

**Лінгала** (рэдка **нгала**) — мова групы банту, распаўсюджана ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга (пераважна на паўночным захадзе) і ў Рэспубліцы Конга. Усяго на ёй гаворыць больш за 10 мільёнаў чалавек (хоць далёка не для ўсіх з іх Лінгала з’яўляецца роднай). Па класіфікацыі Малькальма Гасры лінгале прысвоены код C.36D, па класіфікацыі SIL — C40.

## Гісторыя 
Аснову лінгалы складае дыялект бабангі, раней распаўсюджаны ўздоўж Конга ад Лісалы да Кіншасы, які выкарыстоўваўся як мова гандлю да ўтварэння Свабоднай дзяржавы Конга. З прыходам еўрапейцаў бабангі атрымаў больш шырокае распаўсюджанне, бо ім карысталіся еўрапейцы і перакладчыкі, прывезеныя з калоній ва Усходняй Афрыцы. Бабангі, які атрымаў назву бангала, стаў мовай адміністрацыі і місіянерства. У пачатку XX стагоддзя місіянеры Кангрэгацыі Беззаганнага Сэрца Марыі пачалі «ачышчэнне» мовы, імкнучыся наблізіць яе да іншых мясцовых гаворак. У працэсе гэтага «ачышчэння» назва бангала была заменена на Лінгала (прэфікс li- быў запазычаны з адной з суседніх моў). Упершыню гэты тэрмін быў ужыты ў 1903 годзе.

Слоўнікавы склад лінгалы выпрабаваў прыкметны ўплыў еўрапейскіх моў, у першую чаргу французскай і партугальскай, але таксама англійскай і нідэрландскай.

## Алфавіт 
У алфавіце мовы Лінгала 35 літар і дыграфы. Літары *r* і *h* выкарыстоўваюцца ў запазычаных словах. Тоны абазначаюцца надлітарнымі дыякрытычнымі знакамі.
Катэгорыя:Мовы банту
Катэгорыя:Мовы Анголы
Лунда (дзяржава)

**Лу́нда** — гістарычная дзяржава ў Цэнтральнай Афрыцы. Сфарміравалася меркавана ў канцы XVI ст. Страціла незалежнасць пасля 1887 г. Галоўным палітычным цэнтрам з'яўляўся горад Мусумба.

## Гісторыя 
Дзяржава Лунда ўзнікла да канца XVI ст. на тэрыторыі плато Лунда, дзе меліся спрыяльныя ўмовы для развіцця трапічнага земляробства. Брытанскі гісторык Х'ю Томас лічыў, што продкі народа лунда прыйшлі ў Цэнтральную Афрыку з паўднёвага ўсходу і першасна ўяўлялі сабою вандроўныя ваенныя фарміраванні, якія здзяйснялі напады на земляробаў і практыкавалі канібалізм. Яны замацаваліся сярод заваяваных імі тубыльцаў плато Лунда толькі ў другой палове XVII ст. Аднак фальклор лунда звязвае ўзнікненне дзяржавы з Ілунгам Тшыбіндам, сынам манарха дзяржавы Луба. Ён ажаніўся з дачкой правадыра мясцовай сельскай абшчыны і захаваў тытул свайго цесця *мваат яаў*.

Ужо ў другой палове XVII ст. дзяржава Лунда кантралявала плошчу каля 150 тысяч км². Да сярэдзіны XIX ст. яна падвоілася. Акрамя таго, ад дзяржавы Лунда залежалі суседнія народы. У XVII - XVIII стст. выхадцы з Лунды заснавалі дзяржаўныя ўтварэнні каля возера Танганьіка і на тэрыторыі Замбіі. Лунда адыгрывала значную ролю ў гандлі рабамі, якіх дастаўлялі да ўзбярэжжаў Атлантычнага і Індыйскага акіянаў. У 1850 г. каля траціны рабоў, што вывозіліся з Афрыкі, захопліваліся выхадцамі з дзяржавы Лунда.

У другой палове XIX ст. Лунда была саслаблена заваёўніцкай палітыкай чоквэ. У 1887 г. чоквэ захапілі мясцовасць вакол Мусумба-Кекесэ і такім чынам паклалі канец яе незалежнасці. У 1908 г. улады Бельгійскага Конга прызналі *мваат яаў* як традыцыйнага кіраўніка з рэзідэнцыяй у Мусумба-Кекесэ. Гэты тытул і аўтаномнае кіраванне захоўваюцца да нашых дзён.

## Кіраванне 
Манархі *мваат яаў* былі сакралізаванымі ўладарамі. Галоўным цэнтрам іх валоданняў з'яўлялася мясцовасць у раёне сучаснага горада Мусумба. Астатнія тэрыторыі кантраляваліся мясцовымі правадырамі лунда або правадырамі заваяваных плямён. Такія правадыры мелі тытул уладальнікаў *мваат*. Яны павінны былі падпарадкоўвацца *мваат яаў* і выплочваць штогадовую даніну, пераважна прадуктамі сельскай гаспадаркі.

Функцыянаванне дзяржавы падтрымлівалі чыноўнікі *кавата*. Яны правяралі даніну, суправаджалі гандлёвыя караваны і іншаземцаў, наведвалі аддаленыя землі, выступалі дарадцамі.

## Спасылкі 
* Lunda Empire
* Kingdoms of the Savanna: The Luba and Lunda Empires
* The Lunda Empire of Central Africa
* Luba-Lunda

Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Гісторыя Анголы
Катэгорыя:Гісторыя Замбіі
Катэгорыя:Гісторыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Афрыкі
Лікасі

**Лікасі** (раней **Жадавіль**) — горад у правінцыі Верхняя Катанга на паўднёвым усходзе Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Размешчаны за 120 км (па дарозе) або 132 км (па чыгунцы) на паўночны захад ад Лубумбашы, на вышыні 1318 м над узроўнем мора. Насельніцтва Лікасі па дадзеных на 2010 год складае 422 535 чалавек. У 1990-я гады ў Лікасі і яго ваколіцах ААН арганізавала цэнтры гуманітарнай дапамогі і лагеры для бежанцаў, якія пацярпелі ад этнічных канфліктаў у рэгіёне, што павялічыла насельніцтва горада на 41 000 чалавек. Буйны цэнтр горнаруднай прамысловасці.

## Гл. таксама 
* Аблога Жадавіля

Катэгорыя:Гарады Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Каўра

**Ка́ўра** () — рака ў Венесуэле, правы прыток ракі Арынока (басейн Амазонкі).

Даўжыня ракі 745 км. Плошча вадазбору каля 52 000 км². Сярэдні расход вады каля 2700 м³/с. Рака бярэ пачатак у паўднёвай частцы Гвіянскага нагор’я, каля мяжы з Бразіліяй, на вышыні каля 1500 м. Цячэ на поўнач і ўпадае ў Арынока каля горада Эсперанса. У вярхоўі на рацэ шмат парогаў і вадаспадаў. У ніжнім цячэнні на раўніне рака больш павольная, з паводкамі ў перыяд дажджоў. Рака суднаходная на адлегласці 150 км ад вусця.

## Літаратура 
*  — С. 185.
* Энциклопедический справочник «Латинская Америка» // Главный редактор В. В. Вольский — М.: Советская Энциклопедия 1979—1982.
* Словарь современных географических названий // Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.

Катэгорыя:Рэкі Венесуэлы
Катэгорыя:Басейн Амазонкі
Катэгорыя:Прытокі Арынока
Mazda CX-5

**Mazda CX-5** - кампактны красовер японскай кампаніі Mazda, серыйную вытворчасць якога пачалося ў 2013 годзе. Гэта першы аўтамабіль Mazda, створаны паводле мовы канструявання KODO - Дух руху. Таксама гэта першая мадэль, аснашчана пакетам тэхналогій Skyactiv Technology, накіраваных на зніжэнне масы агрэгатаў аўтамабіля без шкоды для паліўнай эфектыўнасці, дынамікі і бяспекі. На сённяшні дзень існуе 2 пакаленні Mazda CX-5: 
* 1 пакаленне - 2012-2017 
* 2 пакаленне - 2017 - ц.ч.

## Апісанне '2016 
Вадзіцелі могуць выбраць паміж двума рухавікамі. Але выбар абмяжоўваецца тым фактам, што базавы 2.0-літровы чатырохцыліндравы рухавік даступны толькі з шасціступеньчатай механічнай каробкай перадач у мадэлі Sport. Усе астатнія мадэлі выкарыстоўваюць 2.5-літровы чатырохцыліндравы рухавік у спалучэнні з шасціступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач. Выбраўшы такую камбінацыю, кіроўца зможа перайсці на поўны прывад. Абедзве скрынкі перадач добра супрацоўнічаюць з адпаведнымі рухавікамі. Рухавікі з тэхналогіяй «Skyactiv» маюць прамы ўпырск паліва, які забяспечвае магутнасць і эканамічнасць. Пазадарожнік CX-5 патрабуе звычайнага паліва. Яго буксіровачныя здольнасць абмяжоўваецца 907 кг.

## Бяспека 
Вынікі краш-тэсту Mazda CX-5 2016 года ад страхавога інстытута дарожнай бяспекі (IIHS):

## Агляд мадэлі 

Файл:Mazda CX-5 (14010239704).jpg|Mazda CX-5 спераду
Файл:Mazda CX-5 (11719346116).jpg|Mazda CX-5 ззаду
Файл:Mazda CX-5 (11298809784).jpg|Mazda CX-5 збоку
Файл:Mazda CX-5 (11298804196).jpg|Mazda CX-5 святло
Файл:Mazda CX-5 (14006581072).jpg|Mazda CX-5 люстэрка

## Зноскі 
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
CX-5
Катэгорыя:Красоверы
Петэр Серванскі

**Петэр Серванскі** ( — ) — венгерскі . Адзін з удзельнікаў Венгерскага квартэта.

## Біяграфія 
5 студзеня 1944 года Петэр даў першае выступленне ў Венгрыі з 2-м канцэртам для скрыпкі з аркестрам Белы Бартака. Бартак пераехаў з Венгрыі ў Злучаныя Штаты і пакінуў партытуру вядомаму музыказнаўцу . Петэр выканаў працы са  і дырыжорам Янашам Ферэнчыкам.

## Сям’я 
Петэр з’яўляецца братам мастака  і кампазітара , і дзядзькам піяністкі .

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Венгрыі
Пляцень

]]

**Пляцень** — плеценая агароджа з дубцоў, галін і будаўнічых матэрыялаў аналагічнай канструкцыі.

Пляцень можна зрабіць як гарызантальны, так і вертыкальны. У першым выпадку галіны пераплятаюць праз убітыя ў зямлю слупы. У другім — да слупоў прымацоўваюць тры гарызантальныя жэрдкі, паміж якімі ў далейшым прапускаюць то спераду, то ззаду дубцы. Чым таўсцейшыя дубцы, тым большая адлегласць павінна быць паміж апорнымі слупамі або жэрдкамі. Платы служаць 3-6 гадоў.

Для перапляцення бярэцца малады параснік любых кустоў таўшчынёй 2-5 см. Звычайна пляцень вырабляюць з вярбы; добра падыходзяць таксама, напрыклад, дубцы ляснога арэха або чарнаплоднай рабіны. Галіны павінны быць зрэзаныя ў дзень пляцення, паколькі калі яны высахнуць, то могуць пачаць ламацца пры перапляценні. Галіны могуць як ачышчацца ад кары, так і не. Для паляпшэння пляцення пажадана замачыць галіны ў вадзе на некалькі гадзін.

Дэкаратыўныя плятні могуць быць упрыгожаны падпорнымі сценкамі, вазонамі, кашпо і інш. малымі архітэктурнымі формамі. Таксама яны могуць візуальна гарманаваць з плеценай садовай мэбляй і інш.

Катэгорыя:Драўняныя матэрыялы
Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Агароджы
Язмінавая вуліца (Мінск)

**Вуліца Язмінавая** — вуліца ў Першамайскім і Партызанскім раёнах Мінска.

## Размяшчэнне 
Пачынаецца на скрыжаванні з праспектам Незалежнасці каля Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, перасякае вуліцы Францыска Скарыны, Валенція Ваньковіча, Адама Шэмеша, Браніслава Тарашкевіча і заканчваецца сляпым завулкам. Працягласць — 1,7 км.

## Спасылкі 
* Архітэктура Язмінавай вуліцы ў базе Рhotobuildings

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)
Лунда (плато)

**Плато Лу́нда** — узвышэнне рэльефа ў Цэнтральнай Афрыцы на тэрыторыі Дэмакратычнай Рэспублікі Конга і Анголы. З'яўляецца важным рэгіянальным вадазборам. 

Каардынаты: . 

## Літаратура 
* *Lʹvovich, M.I. *World Water Resources and Their Future. - American Geophysical Union, 1979 ISBN 9780875902241

Катэгорыя:Плато
Катэгорыя:Геаграфія Анголы
Катэгорыя:Геаграфія Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Renault Clio

**Renault Clio** — кампактны хэтчбэк В-класа, ад французскага аўтавытворцы Renault. Першы Clio быў выдадзены ў 1990 годзе, замяніўшы мадэль Renault 5. На сённяшні дзень прадстаўлена 4 пакалення Renault Clio:
* 1 пакаленне, 1990—1998
* 2 пакаленне, 1998—2005
* 3 пакаленне, 2005—2012
* 4 пакаленне, 2012—2016

## Апісанне '2016 
Цэлых сем сілавых агрэгатаў прапанавана з мадэлямі 2016 года. Бензінавы пералік адкрывае 1.2-літровы чатырохцыліндравы рухавік на 75 конікаў і 107 Нм. Дапоўнены ён пяціступеністай механічнай скрынкай. Аўтамабіль яны разганяюць за 14.5 секунд. Выдатак паліва знаходзіцца на ўзроўні 5.6 л / 100 км у мяшаным цыкле. Наступным у спісе апынуўся 0.9-літровы трохцыліндравы рухавік на 90 конскіх сіл і 135 Нм. З ім хэтчбэк разганяецца за 12.2 секунд, марнуючы 4.7 л / 100 км. Чакаецца, што менавіта ён стане фаварытам сярод кіроўцаў. Далей ідзе 1.2-літровы чатырохцыліндравы EDS са 120 конскімі сіламі і 190 Нм. Матор дапоўнены турбанаддувам і кампануецца пяціступеністай механічнай скрынкай. Выдатак паліва складае 5.3 л / 100 км у мяшаным цыкле. Самым магутным сярод бензінавых з’яўляецца 1.6-літровы чатырохцыліндравы рухавік на 200 конікаў і 260 Нм. Ён таксама абсталяваны турбанаддувам. Яму ў пару дасталася шасціступеньчатая аўтаматычная скрынка. Да сотні гэтая парачка Clio разганяе за 6.6 секунд. Выдатак паліва знаходзіцца на ўзроўні 5.9 л / 100 км. Дызельных рухавіка ўсяго тры. Першы з іх, 1.5-літровы чатырохцыліндравы DCI з турбанаддувам, прапануе 75 конскіх сіл і 200 Нм. Разгон адбываецца за 14.3 секунды. Выдатак паліва абмяжоўваецца 3.3 л / 100 км у мяшаным цыкле. Кампануецца ён пяціступеністай механічнай скрынкай. За ім ідзе яшчэ адзін 1.5-літровы чатырохцыліндравы DCI, але ўжо на 90 конікаў і 220 Нм. Разгон адбываецца за 12.0 секунд, расход паліва складае 3.3 л / 100 км у мяшаным цыкле пры дадатку пяціступеністай механічнай скрынкі. З шасціступеньчатай аўтаматычнай трансмісіяй аўтамабіль разганяецца за 12.9 секунды, марнуючы 3.5 л / 100 км. Апошнім ідзе 1.5-літровы чатырохцыліндравы DCI на 110 конскіх сіл і 260 Нм. Расходуе ён 3.5 л / 100 км у мяшаным цыкле, дапаўняючыся пяціступеністай механічнай скрынкай. Прывад ва ўсіх выпадках на пярэднія колы.

## Бяспека 
Вынікі краш-тэсту Renault Clio 2016 года згодна з Euro NCAP:

## Агляд мадэлі 
Renault Clio чацвёртага пакалення даступны ў 8 колерах, асноўным з якіх стаў чырвоны.
Файл:Renault - Clio - Mondial de l'Automobile de Paris 2012 - 201.jpg|Renault Clio_side
Файл:2012 Renault Clio IV front logo.JPG|Renault Clio_front
Файл:2012 Renault Clio IV logo.JPG|Renault Clio_logo
Файл:Renault Clio-IV Red.JPG|Renault Clio_rear

## Гл. таксама 
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Clio
Катэгорыя:Еўрапейскі аўтамабіль года
Катэгорыя:Аўтамабілі, прадстаўленыя ў 1990
Катэгорыя:Аўтамабілі 2000-х
Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х
Катэгорыя:Аўтамабілі 2020-х
Юдовін

**Юдовін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Майсей Ісакавіч Юдовін — беларускі яўрэйскі паэт
* Саламон Барысавіч Юдовін — беларускі мастак
Іван Іосіфавіч Юкша

**Іван Іосіфавіч Юкша** (, в. № 2, , Пскоўская вобласць —) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Вілейскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі педагагічны інстытут у 1966 годзе. З ліпеня 1941 года удзельнік партызанскага руху на тэрыторыі Смаленскай вобласці. З лютага 1942 года ў органах міліцыі ва Усвяцкім раёне Смаленскай вобласці. З кастрычніка 1942 года у Беларусі: камісар партызанскага атрада, у верасні 1943 — ліпені 1944 камісар, адначасова ў чэрвені — ліпені 1944 года выконваючы абавязкі камандзіра партызанскай брыгады «Кастрычнік», член Пліскага падпольнага РК КП(б)Б. У 1944—1978 гадах на партыйнай і педагагічнай працы.

## Спасылкі 
* 
* **Партизаны Беларуси** — специальный проект Издательского дома «Беларусь сегодня» и Национального архива Республики Беларусь 
* Фота з выявай І. І. Юкшы

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Евангелле з Ліндзісфарна

**Евангелле з Ліндзісфарна** — ілюстраваная рукапісная кніга (Ілюмінаванае евангелле), якая змяшчае тэксты евангелляў ад Матфея, Марка, Лукі і Іаана на лацінскай мове. Кніга створана ў Ліндзісфарне ў Нартумбрыі ў канцы VII — пачатку VIII стагоддзя. Гэты манускрыпт з'яўляецца вельмі яркім прадстаўніком групы так званых «астраўных Евангелляў» — рукапісных кніг, створаных ірландскімі (кельцкімі) манахамі ў VII—IX стагоддзях і змяшчае мноства мініяцюр, выкананых у кельцка-англасаксонскім стылі.

Мяркуецца, што Евангелле з Ліндзісфарна — праца манаха па імені , які стаў епіскапам Ліндзісфарна ў 698 годзе, а памер у 721 годзе. Бягучыя даследаванні паказваюць на дату стварэння каля 715 года. Мяркуецца, што кніга была створана ў гонар святога Кутберта. Евангелле багата ілюстравана ў астраўным стылі і, першапачаткова, валодала ўпрыгожаным каштоўнасцямі акладам, створаным  у VIII стагоддзі. Падчас рэйдаў вікінгаў на Ліндзісфарн абклад, аднак, быў згублены, а замену яму зрабілі толькі ў 1852 годзе. Тэкст напісаны астраўным шрыфтам.

У X стагоддзі епіскапам Ліндзісфарнскім  быў выкананы пераклад Евангелляў на стараанглійскую мову. Пераклад быў запісаны паміж радкоў лацінскага тэксту. Гэта  Евангелляў на англійскую мову.

Кніга была набыта сэрам Робертам Котанам у   ў пачатку XVII стагоддзя. У XVIII стагоддзі бібліятэка Котана была набыта Брытанскім музеем. Адтуль кніга трапіла ў Брытанскую Бібліятэку ў Лондане.

## Літаратура 
* Calkins, Robert G. Illuminated Books of the Middle Ages. Ithaca, New York: Cornell University Press, 1983.
* . A History of Illuminated Manuscripts. Boston: David R. Godine, 1986.
* Walther, Ingo F. and Norbert Wolf. Codices Illustres: The world’s most famous illuminated manuscripts, 400 to 1600. Köln, TASCHEN, 2005.

## Спасылкі 
* Сайт дыяцэзіі Дархема аб Евангеллі з Ліндзісфарна
* Каталог Брытанскай бібліятэкі 
* Лічбавы каталог ілюмінаваных манускрыптаў Брытанскай Бібліятэкі 

Катэгорыя:Ілюмінаваныя Евангеллі
Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы паводле алфавіта
Катэгорыя:Котанаўская бібліятэка
Катэгорыя:Гіберна-саксонскія рукапісы
Зборная Габона па футболе

**Зборная Габона па футболе** прадстаўляе Габон у міжнародных матчах і турнірах па футболе. Кіруючая арганізацыя — Габонская федэрацыя футбола.

## Гісторыя 
Зборная Габона ні разу не ўдзельнічала ў фінальнай частцы чэмпіянаце свету і сем разоў станавілася ўдзельнікам фінальнай часткі Кубка афрыканскіх нацый. Калі ў першым розыгрышы — у 1994 годзе — габонцы былі жорстка бітыя ў групе егіпцянамі і нігерыйцамі з агульным лікам 0:7, то на наступным Кубку Афрыкі ў 1996 годзе ім удалося выйсці ў 1/4 фіналу — найвышэйшае іх дасягненне. У трэцім для сябе розыгрышы Кубка афрыканскіх нацый у 2000 годзе «Пантэры» выступілі гэтак жа няўдала, як і ў першым — апошняе месца ў групе. На Кубку афрыканскіх нацый 2010 у Анголе Габон быў блізкі да таго, каб паўтарыць свой поспех 1996 года, аднак, пры роўнасці ачкоў, але пры горшай розніцы забітых і прапушчаных галоў, «пантэры» засталіся на трэцім месцы ў сваёй групе.

Самы рэальны шанец патрапіць на чэмпіянат свету зборная Габона мела па ходзе адбору на чэмпіянат 2010 года, бо лідзіравала ў адборачнай групе пасля трох тураў, апярэджваючы магутную зборную Камеруна. У другой частцы камерунцы атрымалі тры перамогі запар пры ўсяго адной перамозе Габона зрабілі пераможцам групы менавіта «неўтаймоўных львоў».

У 2012 годзе Габон сумесна з Экватарыяльнай Гвінеяй прынялі ў сябе Кубак афрыканскіх нацый, і, як следства, зборная Габона была вызвалена ад кваліфікацыйнага раўнду і атрымала пуцёўку на галоўны кантынентальны турнір напрамую. Зборная Габона тройчы станавілася пераможцам рэгіянальных турніраў для зборных краін Цэнтральнай Афрыкі — чэмпіянату УДЕАК (UDEAC Championship) у 1985 і 1988 гадах і кубка УНІФАК (UNIFAC Cup) у 1999 годзе.

## Чэмпіянат свету 
* 1930—1962 — *не ўдзельнічала*
* 1966 — *знялася са спаборніцтваў*
* 1970 — *не ўдзельнічала*
* 1974 — *знялася са спаборніцтваў*
* 1978—1986 — *не ўдзельнічала*
* 1990—2018 — *не прайшла кваліфікацыю*

## Кубак афрыканскіх нацый 
* 1957—1970 — *не ўдзельнічала*
* 1972 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1974 — *знялася са спаборніцтваў*
* 1976 — *не ўдзельнічала*
* 1978 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1980 — *не ўдзельнічала*
* 1982 — *знялася са спаборніцтваў*
* 1984 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1986 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1988 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1990 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1992 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1994 — групавы этап
* 1996 — 1/4 фіналу
* 1998 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2000 — групавы этап
* 2002 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2004 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2006 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2008 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2010 — групавы этап
* 2012 — 1/4 фіналу
* 2013 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2015 — групавы этап
* 2017 — групавы этап
* 2019 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2021 — 1/8 фіналу
Зборная Гамбіі па футболе

**Зборная Гамбіі па футболе** прадстаўляе Гамбію ў міжнародных матчах і турнірах па футболе. Кіруючая арганізацыя — Футбольная асацыяцыя Гамбіі.

## Гісторыя 
Раней зборная выступала пад назвай «Брытанская Гамбія» (да 1965 года). Нягледзячы на сваю мянушку — «Скарпіёны», зборная Гамбіі з’яўляецца адным з аўтсайдараў афрыканскага футбола. Гамбійцы ні разу не ўдзельнічалі ў фінальных частках ні чэмпіянату свету, ні Кубка афрыканскіх нацый.

Адзінае дасягненне — удзел у 2001 годзе ў фінале Кубка Амількара Кабрала — адным з рэгіянальных турніраў для краін Заходняй Афрыкі. Зборная была блізкая, каб трапіць на чэмпіянат свету па футболе 2010 і на Кубак афрыканскіх нацый 2010 года, аднак ёй не хапіла ўсяго аднаго ачка для таго, каб пацясніць Алжыр.

У маі 2014 года зборнай Гамбіі было забаронена ўдзельнічаць у Кубку афрыканскіх нацый з-за пастаяннага завышэння ўзросту сваіх ігракоў.

У 2021 годзе зборная Гамбіі ўпершыню прабілася ў фінальную частку Кубка афрыканскіх нацый, дзе адразу дайшла да чвэрцьфіналу.

## Чэмпіянат свету 
* 1930—1978 — *не ўдзельнічала*
* 1982 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1986 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1990 — *не ўдзельнічала*
* 1994 — *знялася са спаборніцтваў*
* 1998—2018 — *не прайшла кваліфікацыю*

## Кубак афрыканскіх нацый 
* 1957—1974 — *не ўдзельнічала*
* 1976 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1978 — *не ўдзельнічала*
* 1980—1988 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1990 — *знялася са спаборніцтваў*
* 1992 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1994 — *не ўдзельнічала*
* 1996 — *знялася са спаборніцтваў*
* 1998 — *дыскваліфікавана*
* 2000 — *знялася са спаборніцтваў*
* 2002—2013 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2015 — *дыскваліфікавана*
* 2017 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2019 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2021 — 1/4 фіналу

Гамбія
Катэгорыя:Футбол у Гамбіі
Мусумба-Кекесэ

**Мусу́мба-Кекесэ́** () — горад у правінцыі Луалаба Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. З’яўляецца рэзідэнцыяй *мваат яаў*, традыцыйнага кіраўніка народа лунда. Насельніцтва (2007 г.) — каля 10 000 чал.

Сфарміраваўся ў другой палове XIX ст. на месцы рэзідэнцыі манарха дзяржавы Лунда. У 1887 г. быў часова захоплены чоквэ. У 1908 г. уключаны ў склад Бельгійскага Конга. З 1960 г. у складзе ДРК.

## Спасылкі 
* Alfredo Margarido, La capitale de l’Empire Lunda un urbanisme politique

Катэгорыя:Гарады Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Ірына Кабасакал

**Ірына Кабасакал** (, , БССР) — беларуская урач-дыетолаг, урач-псіхатэрапеўт, рэдактар і выдавец глянцавага часопіса «Pingouin», медыяперсона.

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт. З трэцяга курсу медуніверсітэта занялася дыеталогіяй. Чатыры гады працавала масажыстам у медыцынскім цэнтры. Пасля заканчэння медыцынскага ўніверсітэта працавала па размеркаванні на станцыі хуткай дапамогі. Паралельна з працай на «хуткай» працавала мэнэджарам па рэкламе на радыёстанцыі «Хіт-FM», потым праграмным дырэктарам, вядучай навінаў. Затым кіраўніцтва радыё прапанавала выдаваць глянцавы часопіс па франшызе, а праз год Ірына Кабаскал зарэгістравала ўласны часопіс Рingоuin у Міністэрстве інфармацыі, які выдавала на прцягу 8 гадоў. У снежні 2015 прыпыніла дзейнасць часопіса.

У 2015 годзе арганізавала ў Канах выставу-вернісаж беларускай мастачкі Глорыі Ран.

У 2017 году напісала кулінарную кнігу «Ад перцу да сэрца», праца над якой доўжылася тры з паловай года. На вокладцы адлюстравана выява аўтара кнігі ў сукенцы з дзвюх тысяч перцаў чылі, сукенка заяўлена аўтарам у камітэт Кнігі рэкордаў Гінэса. Сукенка, якая фігуруе пры рэгістрацыі ў Кнізе рэкордаў Гінэса, створана Ірынай з дызайнерам Наталляй Поткінай адмыслова для вокладкі дадзенай кулінарнай кнігі.

## Бібліяграфія 
* «Ад перцу да сэрца» (2017, Мн.) — кулінарная кніга.

Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выдаўцы паводле алфавіта
Аляксандр Іванавіч Восіпаў

**Аляксандр Іванавіч Восіпаў** ( года ў вёсцы Вязаўка Курылаўскага раёна Саратаўскай вобласці) — гомельскі мастак-мініяцюрыст. Вучыўся ў Саратаўскім мастацкім вучылішчы ў Н. А. Архангельскага. Скончыў Палехскае мастацкае вучылішча імя М. Горкага (1959). Настаўнікі па спецыяльнасці: Н. М. Зіноўева, Д. Н. Буторына, Н. А. Праўдзіна і інш. Дыпломная праца — мініяцюра «Адпачынак пасля працоўнага дня». Мастак працуе ў творчай садружнасці з Ганнай Восіпавай, развіваючы ў Беларусі мастацтва мініяцюры (з 1959) .

## Асноўныя творы 
(сумесна з Восіпавай Ганнай Сцяпанаўнай выканалі мініяцюры):
* «Адкрыццё міжкалгаснай электрастанцыі» (1959—1960),
* «Партрэт В. І. Леніна» (1960);
* «Іван — удовін сын» (1962—1963),
* «Адпачынак» (1964),
* «Калі б хлопцы ўсёй зямлі» (1965),
* «50 гадоў БССР» (1967—1968),
* «Рэчыцкая лірычная» (1969).

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Саратаўскай вобласці
Луба (народ)

**Луба́** (саманазва: *Baluba*) — народ на поўдні Цэнтральнай Афрыкі. Жывуць пераважна ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга. Падзяляюцца на асноўную (луба-катанга), усходнюю і паўночную плыні. Часам да луба адносяць лулуа. 

Агульная колькасць (2017 г.) — каля 3 723 000 чалавек.

## Гісторыя 
Лічыцца, што луба — нашчадкі банту, якія пасяліліся вакол возера Упемба ў сярэдзіне 1 тысячагоддзя н. э. Яны стварылі развітую культуру рыбаловаў і земляробцаў, узводзілі ірыгацыйныя збудаванні, апрацоўвалі жалеза і выраблялі кераміку.

У XVI - XIX стст. існавала манархічная дзяржава Луба, якая вяла актыўную экспансіянісцкую палітыку ў Цэнтральнай Афрыцы. У другой палове XIX ст. яна была саслаблена нападамі мусульман, што прыходзілі з узброенымі караванамі з узбярэжжа Індыйскага акіяна. У 1891 г. землі луба былі ўключаны ў склад бельгійскіх калоній. Мясцовае насельніцтва было прымушана працаваць на здабычы медзі. У 1895, 1905 - 1917 гг. луба арганізоўвалі паўстанні супраць каланізатараў. 

Пасля ліквідацыі каланіяльнага рэжыма ў 1960 г. палітыкі-луба падзяліліся паміж прыхільнікамі незалежнасці Катангі і цэнтральнага ўрада, што прывяло да фактычнай грамадзянскай вайны.  

## Спасылкі 
* Kingdoms of the Savanna: The Luba and Lunda Empires
* The Luba People
* LUBA (BALUBA) PEOPLE: HIGHLY SPIRITUAL, BRAVE FOUNDERS OF PRE-COLONIAL AFRICAN KINGDOM OF LUBA AND THE LARGEST ETHNIC GROUP IN THE DEMOCRATIC REPUBLIC OF CONGO
* Luba Art and Life in Africa 

Катэгорыя:Народы Афрыкі
Катэгорыя:Народы банту
Катэгорыя:Народы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Луба (дзяржава)

**Луба́** — гістарычная дзяржава ў Цэнтральнай Афрыцы. Сфарміравалася ў канцы XVI ст. Страціла незалежнасць пасля 1889 г. 

## Гісторыя 
Першапачатковым цэнтрам дзяржавы Луба з'яўлялася мясцовасць вакол возера Упемба, куды ў сярэдзіне 1 тысячагоддзя н. э. мігрыравалі плямёны банту. Да пачатку 2 тысячагоддзя н. э. яны сфарміравалі арыгінальную культуру земляробаў і рыбаловаў. У XVI ст. у раён Упембы перасяліліся прадстаўнікі паўночнага племені ''санг'е''. Адзін з перасяленцаў ажаніўся з сястрой мясцовага ўладара Кангола Маніема. Яго сын Калала Ілунга разглядаўся ў дзяржаве Луба як важны культурны герой і першы манарх, які атрымаў уладу ў выніку змагання з дзяцькам. Усе наступныя манархі Лубы вялі свой род ад Калалы Ілунгі.

На працягу XVII - XIX стст. дзяржава Луба імкліва пашырала свае межы. На поўначы яны дасягалі сярэдняй плыні ракі Конга, на ўсходзе — возера Танганьіка. Апошнім паспяховым заваёўнікам з'яўляўся манарх Ілунга Сунгу, які памёр у 1810 г. Давід Лівінгстан заўважаў, што поспех Лубы быў у значнай ступені абавязаны саюзам з суседняй дзяржавай Лунда. Яна затуляла з захаду ад партугальскіх заваёўнікаў. З дапамогай караваннага гандлю Луба была звязана з узбярэжжамі Атлантычнага і Індыйскага акіянаў, адкуль прывозілі ракавіны малюскаў, што выкарыстоўваліся ў якасці грошай, еўрапейскія і арабскія тавары. Наўзамен жыхары Лубы прадавалі медзь, пальмавы алей, соль, рабоў. У XIX ст. асабліва прыбытковым стаў гандаль слановай косцю.

У другой палове XIX ст. грозным супернікам Лубы сталі мусульмане, выхадцы з узбярэжжа Індыйскага акіяна. Першапачаткова яны выступалі ў якасці гандляроў, арганізатарамі караванаў. Захоп ўзбярэжжа еўрапейскімі краінамі і паступовы заняпад гандлю рабамі вымусілі іх захопліваць тэрыторыі ў глыбіні Афрыкі. Дзякуючы агнястрэльнай зброе яны атрымлівалі ваенную перавагу. Каля 1889 г. большая частка дзяржавы Луба апынулася пад кантролем гандляра Тыпу Тыпа. У 1891 г. далучана да бельгійскіх калоній.

## Кіраванне 
На чале дзяржавы Луба стаялі манархі *мулопвэ*, якія вялі свой род ад Калалы Ілунгі. Аднак іх непасрэдная ўлада распаўсюджвалася на адносна невялікую плошчу вакол рэзідэнцыі. На месцах кіравалі правадыры *балопвэ*. Многія з іх былі звязаны сваяцтвам з манархамі. У гэтай сувязі еўрапейскія вандроўнікі XIX ст. называлі Лубу імперыяй. 

У Лубе не існавала пісьма. Вусная гістарычная традыцыя перадавалася праз "людзей памяці", што ўтваралі ўплывовае патаемнае таварыства ''бамбуд'е''.

## Эканоміка 
Асноўнай галіной эканамічнай дзейнасці з'яўляліся ручное земляробства, рыбалоўства, паляванне, гандаль. Жыхары Лубы здабывалі жалеза, медзь, соль. Распаўсюджаныя рамёствы: апрацоўка металаў, выраб керамікі і тканін. У другой палове XVIII - XIX стст. асабліва важную роль набыў гандаль рабамі і слановай косцю. У якасці валюты выкарыстоўваліся ракавіны малюскаў, што дастаўляліся з узбярэжжа Індыйскага акіяна. 

## Спасылкі 
* Luba Kingdom
* Luba Empire — Afropedea 
* Art from an African Kingdom: Luba Masterworks from Central Africa
* Luba Art and Life in Africa 

Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Гісторыя Замбіі
Катэгорыя:Гісторыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Афрыкі
Каралеўства бургундаў

**Каралеўства бургундаў** — варварскае каралеўства, створанае ў пачатку V стагоддзя германскім племем бургундаў у далінах Соны і Роны і вярхоўях Рэйна. Тэрыторыя каралеўства да сярэдзіны V стагоддзя прыкладна адпавядала сучаснай паўднёва-ўсходняй Францыі на ўсход ад Луары і Роны (без Праванса) і заходняй Швейцарыі.

## Гісторыя 
У 413 годзе бургунды з каралём Гундахарам на чале заснавалі дзяржаву па левым беразе Рэйна, паміж Лаўтэрам і Нагэ, з цэнтрам у Вормсе. З прычыны ўзрушэння супраць рымлян, у 435 годзе наёмная дружына гунаў спустошыла іх дзяржаву. Кароль Гундахар быў забіты і рэштка бургундскага народа была пераселена Аэцыем у Сабаудыю (Савою). Тут кароль Гундыях заснаваў новую Бургундскую дзяржаву ў вобласці ракі Роны. Пры яго сынах Гундабадзе, Гадэгізелі і Хільперыку II Бургундыя распалася на 3 часткі, з цэнтрамі ў гарадах Ліён, В’ен і Жэнева. Але Гундабад (памёр у 516), забіўшы братоў, аб'яднаў пад сваёй уладай усіх бургундаў. Ён выдаў «Бургундскую праўду» («*Lex Gundobada*») — першы збор прававых нормаў бургундцаў, і амаль спыніў звады паміж каталікамі і арыянамі (большая частка бургундаў прыняла хрысціянства ад арыянскага духавенства).

Яго пераемнік Сігізмунд, які перайшоў у каталіцтва, быў разбіты сынамі франкскага караля Хлодвіга I і разам з жонкай і дзецьмі патоплены ў студні ў Кульм'е. Брат яго Гадамар II спачатку ў 524 годзе разбіў франкаў пры Везеронсе (сучасны Везеронс-Кюртэн), але потым быў сам разбіты імі ў 534 годзе ў бітве пры Ацёне і Бургундыя была далучана да Франкскай дзяржавы, стаўшы адной з яго складовых частак.

## Спасылкі 
* Histoire des Burgondes

Катэгорыя:Каралеўствы
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Францыі
Катэгорыя:Бургундыя
Катэгорыя:З’явіліся ў 413 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 534 годзе
Ордэн «За заслугі»

**Ордэн «За заслугі»** — назва ўзнагарод некаторых дзяржаў і адміністрацыйных адукацый:

## Дзяржавы і рэгіёны 
* Баварскі ордэн «За заслугі»
* Ордэн «За заслугі» (Балгарыя)
* Ордэн «За заслугі» (Бутан)
* Ордэн «За заслугі» (Венгрыя)
* Ордэн «За заслугі» (Германія) — узнагарода нацысцкай Германіі для ўсходніх народаў.
* Ордэн «За заслугі» (Інгушэція)
* Ордэн «За заслугі» (Новая Зеландыя)
* Ордэн «За заслугі» (Прусія) (Pour le Mérite)
* Ордэн «За заслугі» (ПМР)
* Ордэн «За заслугі» (Украіна)
* Ордэн «За заслугі» (Францыя)

## Грамадскія арганізацыі 
* Ордэн «За заслугі» (РСВА)

## Падобныя па назве ўзнагароды 
Таксама з'яўляецца асноватворным складнікам назваў наступных узнагарод:
* Ордэн «За заслугі перад Айчынай»
* Ордэн «За заслугі перад Федэратыўнай Рэспублікай Германія»
* Ордэн «За заслугі перад Літвой»
* Ордэн «За выдатныя заслугі»
* Ордэн «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай»
* Ордэн «За заслугі ў працы» (Італія)
* Ордэн Пашаны за Заслугі перад Аўстрыйскай Рэспублікай
* Ваенны ордэн «За заслугі перад народам і Айчынай»
* Ордэн «За заслугі перад Алтайскім краем»
* Ордэн «За заслугі перад Рэспублікай Татарстан»
* Ордэн «За заслугі перад Чувашскай Рэспублікай»
Адміністрацыйны падзел Экватарыяльнай Гвінеі

.]]

Адзінкай адміністрацыйнага падзелу Экватарыяльнай Гвінеі з'яўляецца **правінцыя**. Краіна падзелена на 7 правінцый, з іх 2 размешчаны на востраве Біёка, 1 на востраве Анабон і 4 у межах кантынентальнай часткі краіны (Мбіні).

У сваю чаргу правінцыі ўваходзяць у два **рэгіёны**: Астраўны і Кантынентальны (*Мбіні* ці *Рыа-Муні*).

## Рэгіёны 
## Правінцыі 

Катэгорыя:Спісы:Экватарыяльная Гвінея
Разьба

**Разьба** (ад *«рэзаць»*):
* Разьба — элемент разьбовага злучэння.
* Архітэктурная разьба —  мастацкая апрацоўка для дэкору будынкаў і збудаванняў, від дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. 
* Мастацкая разьба — адзін з найстаражытных і найбольш распаўсюджаных відаў дэкаратыўнага мастацтва; у прыватнасці:
** Разьба па дрэве;
** Разьба па косці.
* Разьба па метале, апрацоўка рэзаннем — такарная апрацоўка металу.

## Гл. таксама 
* 
* Гравюра
Адміністрацыйны падзел Алжыра

**Адміністрацыйны падзел Алжыра** — падзел тэрыторыі Алжыра на пэўныя часткі ў мэтах эфектыўнай арганізацыі дзяржаўнага кіравання і мясцовага самакіравання.  Алжыр падзелены на 48 вілаетаў (, ), 553 акругі ( — *дайра*, ) і 1541 камуну (, адз.л.  بلدية *баладыя*, ).

Найбуйнейшым вілаетам па плошчы з'яўляецца вілает Таманрасэт, а найбуйнейшым  па колькасці насельніцтва з'яўляецца вілает Алжыр, у межах якога знаходзіцца сталіца краіны горад Алжыр. Сучасная сістэма адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу існуе з 1983 года.

## Гісторыя 
У 1954—1962 гадах у час вайны за незалежнасць Алжыра Фронт нацыянальнага вызвалення прыняў арганізацыйны падзел краіны на 6 вілаетаў:

# Арэ
# Канстанціна
# Кабалі
# Алжыр
# Аран
# Сахара

## Правінцыі 
## Гл. таксама 
* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел

## Спасылкі 
* Інфармацыя пра Алжыр . Спіс вілаетаў


Катэгорыя:Спісы:Алжыр
Герб Рэюньёна

**Герб Рэюньёна** быў створаны ў 1925 годзе  з нагоды правядзення ў горадзе Петыт-Іль .

Герб уяўляе сабой чатырохчастковы шчыт, у сярэдзіне якога малы шчыток, двойчы рассечаны на блакіт, срэбра і чырвоны колер, у срэбры залатая манаграма *«RF»*; у першай частцы — на зялёным фоне гара з трыма вяршынямі, правая з якіх -вулкан, які вывяргаецца, над цэнтральнай вяршыняй па дузе тры сярэбраныя лацінскія літары *«M»*, гара стаіць ля акіяна, што займае ніжнюю палову поля, усе фігуры сярэбраныя; у другой частцы — у рассечаным на блакіт і чырвоны колер сярэбраны карабель, які плыве па хвалях таго ж металу; у трэцяй частцы — у блакітным полі тры залатыя лілеі; у чацвёртай частцы — чырвонае поле абсыпана залатымі пчоламі.

Вялікі герб таксама змяшчаедэвіз *«Florebo Quocumque Ferar»*, які знаходзіцца над шчытом на залатой стужцы, апавітай зялёнай галіной ванілі.

## Сімволіка 
Кожная частка шчыта мае ўласны сімвалічны сэнс. Выява ў першай частцы сімвалізуе гарысты востраў Рэюньён, тры M азначаюць лік 3 000, запісаны рымскімі лічбамі, што ў сваю чаргу з’яўляецца прыкладнай вышынёй на ўзроўнем мора найвышэйшага пункта вострава — патухлага вулкана Пітон-дэ-Неж (дакладная вышыня складае 3 069 метраў). У другой чвэрці намаляваны карабель «Святы Алексій», на якім у 1638 годзе на востраў прыбылі французы, якія абвясцілі яго ўладаннем французскай кароны. Тры лілеі ў трэцяй чвэрці сімвалізуюць Французскае каралеўства, залатыя пчолы ў чацвёртай частцы — Французскую імперыю (залатыя пчолы былі эмблемай імператара Напалеона I). Шчыток у цэнтры афарбаваны ў колеры нацыянальнага сцяга Францыі і сімвалізуе Французскую рэспубліку, тое ж значэнне мае манаграма RF ( — *Французская рэспубліка*).

Лацінамоўны дэвіз раней з’яўляўся дэвізам Французскай Ост-Індскай кампаніі і перакладаецца як *«Буду квітнець там, дзе буду пасаджана»*. Вытворчасць ванілі з’яўляецца важнай часткай эканомікі вострава.

## Спасылкі 
* Le Blason de l'île de la Réunion // Histoire de l'île de la Réunion. 
* Armoiries de la Réunion // Les emblèmes de France. — 22 Octobre 2009. 

## Гл. таксама 
Рэюньён
Катэгорыя:Рэюньён
ВРТ 300

.]]

**ВРТ 300** — беспілотны верталёт, які выстаўляўся на авіяшоў МАКС у 2017 годзе.

Пабудаваны для арктычных лядовых патрулёў падтрымкі бяспечнага марскога суднаходства. Іншы варыянт VRT300, Opticvision, мае павялічаную далёкасць палёту для маніторынгу і дыстанцыйнага зандзіравання.

Цяпер закупляецца для патрэб дастаўкі паштовых адпраўленняў «Поштай Расіі» па тэрыторыі Чукоцкай аўтаномнай акругі.

## Спецыфікацыі 
* Максімальная ўзлётная вага: 300 кг;
* Максімальная хуткасць: 180 км / ч;
* Радыус працы: 150 км;
* Вага карыснай нагрузка: 70 кг;
* Працягласць палёту: 5 г;
* Максімальная далёкасць сувязі з прамой бачнасцю на вышыні палёту: 100 км.

## Крыніцы
Ёван Раіч

**Ёван Ра́іч** (, Срэмскі-Карлаўцы, Сербія — ) — сербскі гісторык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў паселішчы Срэмскі-Карлаўцы, вучыўся ў езуіцкай гімназіі ў Комаране, затым у пратэстанцкай у Шопране і нарэшце ў 1752—1756 гадах вывучаў багаслоўе ў Кіева-Магілянскай акадэміі. Затым некаторы час выкладаў у Срэмскі-Карлаўцах і Нові-Садзе, а ў 1772 годзе прыняў пострыг у Ковільскім манастыры, дзе ў далейшым стаў архімандрытам і правёў астатак жыцця за сачыненнем літаратурных і гістарычных прац. Пісаў на мностве моў, у тым ліку рускай, нямецкай, венгерскай, царкоўнаславянскай і лацінскай.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар «Гісторыі розных славянскіх народаў і найперш за ўсё балгар, харватаў і сербаў…» (*Исторія разныхъ славенскихъ народовъ, наипаче болгаръ, хорватовъ и сербовъ, изъ тмы забвенія изятая*, Вена, 1794—1795, ч. 1—4), у якой найбольшую каштоўнасць маюць ч. 2 (канец) — 4, прысвечаныя гісторыі Сербіі ад часоў старажытнасці да другой паловы 18 ст. У гэтым творы Раіча адлюстраваўся рост нацыянальнай самасвядомасці сербскага народа і яго імкненне да вызвалення ад турэцкай няволі. У 1772 прыняў манаскі сан і займаўся напісаннем багаслоўскіх твораў і перакладамі.

## Літаратура 
*

Катэгорыя:Архімандрыты Сербскай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі Сербіі
Катэгорыя:Пісьменнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Сербскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Паліглоты
Яўген Міхайлавіч Рахманько

**Яўген Міхайлавіч Рахманько́** () — беларускі хімік-аналітык. Доктар хімічных навук (1994), прафесар (1996).

## Біяграфія 
Скончыў у 1969 годзе БДУ, дзе і працаваў. З 1992 загадчык кафедры аналітычнай хіміі. 3 1999 па 2006 — генеральны дырэктар прадпрыемства «Унітэхпрам БДУ».

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па даследаванні экстракцыйных працэсаў розных тыпаў, механізмаў функцыянавання вадкасных і плёначных аніёнселектыўных электродаў на аснове вышэйшых чацвярцічных амоніевых асноў. Арганізаваў вытворчасць дыягнастычных матэрыялаў, неабходных для медыцынскіх біяхімічных даследаванняў.

## Публікацыі 
* Экстракция гомологов и их энергия гидратации (у сааўт.) //Журнал физической химии. 1987. Т. 61, № 4;
* Пленочный хлоридселективный электрод на основе трихлормеркуриата тринонилоктадециламмония (разам з С. В. Ламака, В. Л. Ламакам) // Журнал аналитической химии. 2000. Т. 55, № 4.
* Анионообменная экстракция кислотных красителей солями тринонилоктадециламмония / А. Р. Цыганов, Е. М. Рахманько, Г. Л. Старобинец / Весці АН БССР. Серыя хімічных навук. — 1980. — № 2. — С. 61—66

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Парыжскі Псалтыр

**Парыжскі псалтыр** (Paris. gr. 139) — ілюмінаваны рукапіс Псалтыра, створаны ў сярэдзіне X стагоддзя, які захоўваецца ў Парыжскай нацыянальнай бібліятэцы. З’яўляецца самым вядомым рукапісам эпохі македонскага рэнесансу.

Парыжскі псалтыр упрыгожваюць 14 паўнастаронкавых мініяцюр у арнаментальным абрамленні. Яны выкананы на сюжэты Старога Запавету, характарызуюцца ўвагай да краявідаў і архітэктурных элементаў. Выявы рукапісу характарызуюцца перайманнем антычнаму мастацтву. Прататыпам для мініяцюр паслужыў александрыйскі рукапіс IV стагоддзя, аднак ёсць меркаванні, якія злучаюць паходжанне прататыпа з Малой Азіяй.

На многіх мініяцюрах прадстаўлены алегарычныя выявы і персаніфікацыі (напрыклад, побач з Давідам, які грае на арфе, змешчаны малюнак персаніфікацыі Мелодыі, а ноч намаляваная як жанчына з падпаленай паходняй і покрывам, распасцёртым над яе галавой). Стылізацыя пад познеантычнае мастацтва настолькі дакладная, што доўгі час многія даследчыкі датавалі псалтыр істотна больш раннім перыядам, чым X стагоддзе.

Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы паводле алфавіта
Катэгорыя:Псалтыры
Катэгорыя:Творы X стагоддзя
Катэгорыя:Кнігі X стагоддзя
Раз’яднальнік

[thumb|Раз’яднальнік РНДЗ-1-110 на [Электрычная падстанцыя|падстанцыі|353x353пкс]]
**Раз’ядна́льнік** — электратэхнічнае прыстасаванне для раз’яднання і пераключэння асобных участкаў электрычных ланцугоў пры адсутнасці ў іх току. Робіцца ў выглядзе рухомага і нерухомага кантактаў, замацаваных на ізалятарах. Стварае бачны разрыў электрычнага ланцуга і выкарыстоўваецца ў размеркавальных устройствах і на ЛЭП для стварэння бяспекі прафілактычных і рамонтных работ на адключаных участках.

## Вобласць прымянення 
Раз'яднальнікі высокага і звышвысокага напружання звычайна знаходзяцца ў адкрытых размеркавальных прыстасаванняў і часта прыводзяцца ў дзеянне электрычнымі рухавікамі. Такія раз'яднальнік даступныя ў розных варыянтах, напрыклад, рычажныя, паваротныя, пантографныя або іншыя.

Працэс уключэння або размыканне раз'яднальніка адбываецца пры адсутнасці нагрузкі на лініі, або калі ток мінімальны.

Аднак праз ёмістыя рэактыўныя токі ўчастка лініі, пры ўключэнні паміж кантактамі можа ўзнікнуць слабая дуга.

Пры працы размеркавальнага прыстасавання ў дыяпазоне высокага напружання гэтая дуга прыводзіць да ўзнікнення моцнага шуму і высокачастотных перашкод.

У сетцы сярэдняга напружання раз'яднальнікі таксама можна знайсці на апорах як мачтавыя (полюсныя) раз'яднальнікі, якія ўключаюцца ўручную з зямлі пры дапамозе механічнай сувязі. Для прадухілення несанкцыянаванага пераключэння, такія пераключальнікі абараняюць навясным замком.

## Канструкцыя 
Раз’яднальнікі не маюць прылад для гашэння дугі і таму не дапускаюць адключэння імі электрычнага ланцуга пад нагрузкай, бо гэта прыводзіць да ўзнікнення ўстойлівай дугі, якая выклікае кароткае замыканне паміж фазамі.

Раз’яднальнік складаецца з трохполюсных (аднаполюсных) груп раз’яднальнікаў і зазямляньнікаў. Кожная група кіруецца сваім прывадам, аднак усе прывады падключаны да аднаго кіруючага механізма.

Размыкальны кантакт раз’яднальніка зроблены ў выглядзе кулачковага кантакту, замацаванага на канцы аднаго токаправода, і кантактных пальцаў, замацаваных на канцы іншага. Ва ўключаным стане раз’яднальніка кантактныя пальцы ахопліваюць кулачковы кантакт. У раз’яднальніках на высокае напружанне таксама прымяняецца схема дзе на кожную групу прыпадае па два размыкальныя кантакты, якія рухаюцца ў гарызантальнай плоскасці (а полюсы ёсць паваротнымі калонкамі ізалятараў).

Пальцы і кулачковыя кантакты маюць пакрыццё са сплаваў са змяшчэннем срэбра.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камутацыйныя апараты
Катэгорыя:Электратэхніка