Бітва пры Тыгранакерце

**Бітва пры Тыгранакерце** — бітва Трэцяй Мітрыдатавай вайны паміж войскамі Рымскай рэспублікі і Вялікай Арменіі, якая адбылася 6 кастрычніка 685 г. ад заснавання Рыма 69 года да н.э. пры Тыгранакерце. Нягледзячы на значную лікавую перавагу армян, яна скончылася іх знішчальнай паразай, пасля якога пачаўся імклівы распад дзяржавы Тыграна II: адпадзенне васальных цароў, уварванне парфянскіх войскаў Фраата III і нават паўстанне ўласных дзяцей Тыграна, што прывяло да яго капітуляцыі перад новым камандуючым рымлян Гнеем Пампеем. Непасрэдным вынікам бітвы стаў захоп рымлянамі Тыгранакерта, сталіцы Армянскага царства. Тыгранакерт квітнеў, стаў адным з цэнтраў эліністычнай культуры на Блізкім Усходзе. Горад быў пабудаваны такім чынам, што мог вытрымліваць працяглую аблогу: ён уяўляў сабою збудаванне, аточанае высокай 25 мятровай сцяной, якая была гэтак шырокай і тоўстай, што ўнутр яе былі ўбудаваны стайні для коней. Непадалёк ад гарадскіх сцен, знадворку, знаходзіўся палац цара, вакол якога былі створаны паляўнічыя паркі і сажалкі для рыбнай лоўлі. Таксама паблізу быў выбудаваны моцна ўмацаваны замак, хоць інструкцыі Сената не дазвалялі яму такіх дзеянняў.

Летам у 69 годзе да н.э. Лукул і яго войскі ўварваліся ў Кападокію, пасля чаго фарсіравалі Еўфрат і ўвайшлі ў вобласць Цопк Вялікай Арменіі, у якой быў размешчаны Тыгранакерт. Вестка пра ўварванне рымлянаў для Тыграна была поўнай нечаканасцю. Не які чакаў гэтак хуткага наступу рымскіх войскаў цар Арменіі, каб затрымаць пасоўванне Лукула, пасылае генерала Мітрабазана з 2-3 тысячамі салдат насустрач рымскаму войску. Надоўга затрымаць рымлянаў не атрымалася, генерал са сваім войскам быў пабіты. Аднак у Тыграна не было часу для таго, каб сабраць паўнавартасную армію, Лукул паслаў двух сваіх палкаводцаў з мэтай адцягнуць і перашкодзіць Тыграну. Першы, Мурэна, замінаў Тыграну, другі, Секстыліус, высунуўся ўбок ідучай для ўз'яднання з Тыгранам арабскай арміі. Скарыстаўшыся тым, што армія Тыграна адцягнена, Лукул абсадзіў Тыгранакерт, але сіл для штурму вялікага люднага горада ў яго было недастаткова.

З падыходам рымскіх войскаў уздоўж сцен Тыгранакерта была ўсталявана аблогавая тэхніка для ўзяцця горада, аднак яна была знішчана абаранялымі пры спробе штурму з дапамогай падпаленай газы. Выкарыстанне газы ў ваенных мэтах войскам Тыграна Вялікага магчыма з'явілася першым выпадкам у гісторыі, калі выкарыстоўвалася хімічная зброя.

Пасля працяглай і беспаспяховай аблогі горада, тады, калі Тыгран толькі падыходзіў да горада, ён паслаў каля 6000 вершнікаў у Тыгранакерт для вызвалення сваёй жонкі Клеапатры з абложанага горада. Вершнікі прадраліся праз умацаванні рымлянаў да гарнізона і, забраўшы жонку цара, ізноў вярнуліся.

Арыентоўная колькасць армянскіх войскаў, што знаходзіліся каля Тыгранакерта, паводле думкі армянскіх навукоўцаў складала 70-80 тысяч чалавек, і яна была надзвычай пярэстая па сваім нацыянальным складзе, у яе ўваходзілі: армяне, іберыйцы, мідыйцы, албаны, арабы — жыхары Адыябены і Гордыены. Аднак, армія Лукула знаходзілася ў ваеннай кампаніі ўжо больш 5 гадоў і Апіян, як і Плутарх, спасылаюцца на ваенныя табліцы, дзе колькасць рымскай арміі дакладна паказана, — на момант бітвы ў арміі Лукула было не больш 25000 чалавек.

### Бітва 
6 кастрычніка 69 года да н.э. саветнікі Лукула прасілі палкаводца ўхіліцца ад бітвы, кажучы, што гэта адзін з чорных дзён Рыма, паводле іх у гэты дзень некалі рымская армія пад камандаваннем Цэпіёна яна было пабіта.

Лукул не пачуў саветы набліжаных і вывеў войскі на падрыхтоўку. Супраціўныя войскі сышліся на рацэ Нікіфорыя да паўднёвага захаду ад Тыгранакерта.
Рымскае войска размясцілася на заходнім беразе, тады як армія Тыграна на ўсходнім.

Армія рымлян пайшла ў атаку, Лукул загадаў гальскай конніцы напасці на Тыграна з фронту, прыцягнуць яго ўвагу на сябе і без супраціву адступіць. Убачыўшы адступалых рымлянаў, Тыгран пачаў пераследаваць іх, у выніку пераследу рады яго арміі знерваваліся і рэарганізаваліся. Пасля сутыкнення з браняноснай конніцай, якая заспела яе знянацку, апошняя пусцілася ва ўцёкі і ў бязладзіцы наваліліся на сваю пяхоту, пачалася паніка і дэзарганізацыя ваярскіх пабудоў. Захоп узгорка і далейшая атака на стаялую ўнізе панцырную конніцу, якая не магла ўстаць на круты ўзгорак з прычыны цяжару даспехаў, з'явіўся тактычным поспехам і ключавым момантам ва ўсёй бітве. Удар жа легіёнаў з флангаў па засмучаных шэрагах пярэстай па нацыянальным складзе армянскай армі давяршыў перамогу Лукула. Аднак гэтыя лічбы варта прымаць з асцярожнасцю, з прычыны таго, што Плутарх ставіўся да армянскага цара з грэблівасцю..

Пасля паразы Тыграна, нягледзячы на ўсе старанні Манкея, скіраваныя на падтрыманне абароназдольнасці горада, кападакійцы паднялі бунт і адчынілі браму рымлянам. Магутны горад Тигранакерт хутка здаўся рымлянам, перадусім таму, што сілком пераселеныя ў яго грэкі і ім падобныя жыхары паверылі абяцанням Лукула дапамагчы ім рэпатрыявацца ў родныя краі.

Апроч многіх скарбаў пераможцам дасталася і ўвесь царскі скарб. Апроч усіх іншых багаццяў толькі залатым рымлянам дасталася 8 000 талантаў, кожны легіянер атрымаў па 800 драхмаў, а само ўзяцце горада было адсвяткавана ва ўсё яшчэ недабудаваным тэатры Тыгранакерта. Гэта падвойная параза мела для Тыграна фатальныя наступствы — усе заваяваныя ім краіны: Паўночная Месапатамія, Кардуэна, Камагена, Сірыя і Усходняя Кілікія адпалі ад Арменіі і прызналі ўладу рымлян. Нягледзячы на тое, што была прайграна вырашальная бітва, але не вайна, час гегемоніі ў рэгіёне апошняга вялікага эліністычнага манарха «цара цароў» Тыграна II падыходзіла да канца, набліжаўся заход армянскай імперыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Апіян История Рима: Митридатовы войны

## Спасылкі 
* ТИГРАН II ВЕЛИКИЙ 
* ИСТОРИЯ АРМЕНИИ 
* Битва при Тигранакерте в 69 до н. э. 

Катэгорыя:Бітвы Рымскай рэспублікі
Катэгорыя:Бітвы Арменіі