open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дэвальвацыя беларускага рубля

**Дэвальва́цыя белару́скага рубля́** — аднамомантавыя паніжэнні курсу нацыянальнай валюты ў 1999, 2009 і 2011 гадах.

## 1999 
У 1999 годзе курс беларускага рубля быў зніжаны на 37 % адносна долару ЗША. Паводле звестак Сусветнага банка, дэвальвацыя 1999 года ў Беларусі была найбольш значнай дэвальвацыяй нацыянальнай валюты ў свеце ў 1999 годзе і адной з найбуйнейшых дэвальвацый за перыяд 1990—2010 гадоў: нароўні з Інданезіяй (37 %, 1998) пасля Аргенціны (54 %, 2002), Эфіопіі (54 %, 1992) і Расіі (38 %, 1998).

## 2009 
1 студзеня 2009 годзе Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь аднамомантава знізіў курс беларускага рубля на 20,5 % адносна долару ЗША. Адначасна з гэтым Нацбанк перайшоў да прывязкі курсу рубля да кошыку валют, у склад якое ўключаныя долар, еўра і расійскі рубель у роўных долях.

## 2011 
У пачатку 2011 года кіраўнік Нацбанка Пётр Пракаповіч неаднаразова заяўляў пра тое, што дэвальвацыі ў Беларусі не плануецца, курс беларускага рубля ў адносінах да кошыку валют утрымаецца ў васьміпрацэнтным калідоры, а паказчыкі, зацверджаныя ў Асноўных накірунках грашова-крэдытнай палітыкі Беларусі, не будуць парушацца.

23 мая 2011 года Нацыянальны банк аднамомантава знізіў курс беларускага рубля на 56,2 % адносна долара ЗША да ўзроўню 4930 рублёў за 1 долар, пачынаючы з наступнага дня. Паводле звестак Сусветнага банка, такое паніжэнне курсу стала сусветным рэкордам па дэвальвацыі нацыянальнай валюты за 20-гадовую сусветную гісторыю, апярэдзіўшы эфіопскую дэвальвацыю 1992 года і аргенцінскую 2002 года.

Адначасна з 24 мая цэнтральнае значэнне рублёвага кошту кошыка валют было ўсталявана на адзнацы 1810 рублёў, і Нацбанк пачаў адлік 12-працэнтнага калідору ад гэтага значэння.

## Гл. таксама 
* Эканоміка Беларусі
* Бюджэт Рэспублікі Беларусь
* Фінансавы крызіс 2011 года ў Беларусі

Катэгорыя:Дэвальвацыі
Катэгорыя:Эканоміка Беларусі
Трыцікале

**Трыціка́ле** (, ад  — пшаніца і  — жыта) — гібрыдны род траў, выведзены скрыжаваннем жыта і пшаніцы. Вырошчваецца як харчовая і зернефуражная культура.

Упершыню трыцікале было выведзена ў лабараторных умовах у XIX стагоддзі і напачатку вырошчвалася ў Шатландыі і Швецыі. Цяпер асноўнымі вытворцамі з'яўляюцца Польшча, Германія, Францыя, Беларусь і Аўстралія.

Трыцікале валодае павышанаю марозаўстойлівасцю (большай, чым у азімай пшаніцы), устойлівасцю супраць грыбковых і вірусных захворванняў, паніжанай патрабавальнасцю да ўрадлівасці глебы. Аднак шырокаму яго распаўсюджанню замінае тое, што праз некалькі пакаленняў трыцікале выраджаецца ў звычайнае жыта. Такім чынам, для ўзнаўлення неабходнае пастаяннае скрыжаванне ў лабараторных умовах.

Утрыманне бялку ў трыцікале на 1,0 — 1,5% вышэй, чым у пшаніцы, і на 3-4%, чым у жыце. Паводле фракцыйнага складу бялкі трыцікале займаюць прамежкавае становішча між бялкамі пшаніцы і жыта. Утвараюць клейкавіну ў колькасных адносінах, блізкіх да пшанічнае, але горшай па якасці. Пераварвальнасць бялкоў пшаніцы і трыцікале практычна аднолькавая — 89,3 і 90,3% адпаведна. Зерне трыцікале не саступае зерню пшаніцы па ўтрыманні макра- і мікраэлементаў.
thumb|none|пшаніца, жыта, трыцікале

## Спасылкі 
* 
* Трыцікале 
* 

Катэгорыя:Метлюжковыя
Катэгорыя:Збожжавыя культуры
Катэгорыя:Гібрыды раслін
Андронік I Камнін

**Андронік I Камнін** (; 1118 — 12 верасня 1185) — візантыйскі імператар, апошні прадстаўнік дынастыі Камнінаў на канстанцінопальскім стальцы. Продак дынастыі Вялікіх Камнінаў, уладароў Трапезунда.

За сваё бурнае жыццё, падобнае на прыгодніцкі раман, Андронік паспеў змяніць мноства абліччаў: ворага імперыі, вязня, палітычнага эмігранта, улюбёнца сталічнага насельніцтва, праціўніка «лацінян» і прыхільніка простага народа. Быў моцным і храбрым чалавекам, вельмі прыгожым і вызначаўся асцярожнасцю і хітрасцю. Як пляменнік Іаана II і ўнук Аляксея I з часоў свайго бацькі меў абгрунтаваныя правы на сталец, Андронік урэшце ажыццявіў уласныя мары пра ўладу.

Пасля смерці стрыечнага брата, імператара Мануіла I, Андронік стаў рэгентам пры яго спадкаемцы Аляксеі II. Затым ён захапіў уладу, спачатку забіў удаву імператара — Марыю Антыяхійскую, а затым і іх адзінага сына. На пачатку ўладарства Андронік распачаў доўгачаканыя рэформы, але ўрэшце ператварыў краіну ў царства тэрору. Унутранае бязладдзе прыцягнула нарманаў, пасля чаго жыхары Канстанцінопаля скінулі ўладара, перадалі сталец яго палітычнаму праціўніку — Ісаку II Ангелу. Той аддаў Андроніка на волю натоўпу, які забіў было імператара. З гэтага часу ў Візантыі пачаўся заняпад, які скончыўся захопам Канстанцінопаля ў 1204 годзе ўдзельнікамі чацвёртага крыжовага паходу і распадам імперыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камніны
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Візантыйскія імператары XII стагоддзя
Аляксей I Вялікі Камнін

**Аляксе́й I Вялі́кі Камні́н** (; , Канстанцінопаль — , Трапезунд) — першы імператар Трапезундскай імперыі ў 1204—1222 гадах, заснавальнік дынастыі Вялікіх Камнінаў.

## Паходжанне 
Сын севастакратара Мануіла Камніна і ўнук візантыйскага імператара Андроніка I. Пасля гібелі бацькі і дзеда ў выніку перавароту 1185 года ў Канстанцінопалі, малалетняга Аляксея і яго брата Давіда таемна вывезлі ў Грузію да цёткі, царыцы Тамары.

Пасля захопу Канстанцінопаля крыжакамі ў 1203 годзе ў выгнаннікаў з’явілася магчымасць вярнуць імператарскую ўладу. Пры ваеннай падтрымцы Грузіі, Аляксей і Давід зацвердзілі сваю ўладу ў некалькіх гарадах на паўднёвым узбярэжжы Чорнага мора, і неўзабаве Аляксей абвешчаны імператарам.

Аднак пасля некалькіх паражэнняў трапезундцаў ад войск нікейскага імператара Феадора Ласкарыса і сельджукаў, Аляксей вымушаны адмовіцца ад прэтэнзій на агульнавізантыйскі сталец і прызнаць васальную залежнасць ад Канійскага султаната.

У значнай ступені таму, а таксама праз палітычны саюз з Грузіяй, даволі слабая ў ваенным плане Трапезундская імперыя на працягу двух з паловай стагоддзяў здолела захоўваць уласную дзяржаўнасць.

## Шлюб і дзеці 
У шлюбе меркавана з Феадорай Аксухінай, дачкой Іаана Камніна, прадстаўніка арыстакратычнага візантыйскага роду
* Іаан I Аксух Вялікі Камнін (пам. 1238), імператар Трапезунда
* дачка; у шлюбе з Андронікам I Гідам (пам. 1235), імператарам Трапезунда
* Мануіл I Вялікі Камнін (1218 — сакавік 1263), імператар Трапезунда

## Спасылкі 
* 
* Fondation for Medieval Genealogy : Імператары Трапезунда 

Катэгорыя:Трапезундскія імператары
Катэгорыя:Вялікія Камніны
Таўстуха

**Таўсту́ха**, таксама **Павуціннік ядомы**, **Бабка** (*Cortinarius esculentus*) — шапкавы базідыяльны грыб роду  сямейства .

## Апісанне 
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 5—12 см, спачатку паўшарападобная, пасля падушкападобна-выпуклая, з загорнутым ўніз краем, сухая, шаўкавістая, няроўна афарбаваная, з бураватымі і жаўтлявымі плямамі.
 
Мякаць тоўстая, шчыльная, белая, смак прыемны, пах грыбны або слаба выяўлены. Ножка даўжынёй 2—5 см і дыяметрам 1—2 см суцэльная, белая або слаба бураватая, з павуціністым астаткам покрыва.
 
Пласцінкі прырослыя, частыя, шырокія, з няроўнымі краямі, у маладых грыбоў светла-жоўтыя, у спелых глініста-бурыя. Споравы парашок жоўта-буры, споры памерамі 9—12 × 6—8 мкм, эліпсаідальныя, барадаўчатыя, жоўта-бурыя.

Расце ў сухіх хваёвых лясах. Пладовыя целы з’яўляюцца ў верасні—кастрычніку.

Малавядомы ядомы грыб.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Таксанамія на сайце www.mycobank.org 

Катэгорыя:Павуціннік
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Еўропы
Таўстадзюбыя сініцы

]]
**Таўстадзюбыя сініцы** (*Paradoxornithidae*) — сямейства пеўчых птушак атраду .

Пашыраны ў Паўднёва-Усходняй Азіі, 1 від у Еўропе і стэпавай зоне Азіі. Большасць відаў аселыя, з сезоннымі вандроўкамі. Жывуць у лясах, садах, зарасніках па берагах вадаёмаў.

## Спіс родаў 
* *Conostoma* Hodgson, 1842
* Вусатыя сініцы *Panurus* Koch, 1816
* *Paradoxornis* Gould, 1836

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сямействы птушак
Катэгорыя:Вераб’інападобныя
Імперыя Вялікіх Маголаў

**Імперыя Вялікіх Маголаў** (саманазва  — *Gurkâniyân*) — назва дзяржавы, якая ўзнікла на тэрыторыі сучасных Індыі, Пакістана і паўднёвага Афганістана. Дзяржава існавала з 1526 па 1858 гады (фактычна да сярэдзіны XIX стагоддзя). Назва «Вялікія Маголы» з’явілася ўжо пры англійскіх каланізатарах. Тэрмін «магол» ужываўся ў Індыі для пазначэння мусульман Паўночнай Індыі і Цэнтральнай Азіі.

Імперыя заснавана Бабурам, вымушаным разам са сваімі паплечнікамі адвандраваць з Сярэдняй Азіі на тэрыторыю Індастана. У складзе войска Бабура былі прадстаўнікі розных народаў і плямёнаў, якія ўваходзілі ў склад дзяржавы Цімурыдаў таго часу, такія, як, напрыклад, цюркскія, магольскія і іншыя плямёны.

Бабур паходзіў з цюркізаванага мангольскага роду Барлас і адносіўся да дынастыі Цімурыдаў. В. Бартольд паведамляе, што некаторыя факты дазваляюць заяўляць, што мова маголаў быў мангольскай.

Заснавальнік імперыі Бабур нарадзіўся ў горадзе Андыжан, які размяшчаўся ў Ферганскай даліне, што ўваходзіла ў склад дзяржавы Цімурыдаў. Заснаваную Бабурам дынастыю індусы па прынятай імі традыцыі сталі зваць Маголамі. Еўрапейскія падарожнікі XVII стагоддзі звалі гэту дынастыю «Вялікія Маголы» і персідскай мовах. Бабурыды насілі тытул «падзішах», запазычаны ў персаў і прыняты Бабурам у 1506 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Цімурыды
Катэгорыя:Гісторыя Індыі
Катэгорыя:Гісторыя Пакістана
Green Day

**«Green Day»** () — амерыканскі панк-рок-гурт. Складаецца з чатырох удзельнікаў: Білі Джо Армстранга (вакал, гітара), Майка Дзёрнта (бас гітара, бэк-вакал), Трэ Кула (ударныя) і (з моманту анонса альбома «¡Uno!») Джэйсана Уайта (гітара).

«Green Day» першапачаткова былі часткай панк-рок асяроддзя, якое сфармавалася вакол панк-клуба «924 Gilman Street» (Берклі). Іх першыя альбомы, запісаныя на незалежнай кампаніі «Lookout!Records», дазволілі гурту зарабіць мноства фанатаў. У выніку гурт разам з іншымі каліфарнійскімі панкамі («The Offspring», «Rancid») падняла хвалю велізарнай цікавасці да панк-музыкі не толькі ў ЗША, але і ва ўсім свеце. Спарадзіўшы такіх вядомых пераймальнікаў, як «Good Charlotte», «Fall Out Boy», «Simple Plan», «Green Day» працягваюць натхняць музыкантаў і дагэтуль. У 2011 годзе трыа было прызнана лепшым панк-гуртам у гісторыі музыкі па выніках апытання, праведзенага часопісам «Rolling Stone».

## Склад 
Асноўны склад:
*Білі Джо Армстранг
*Майк Дзёрнт
*Трэ Кул
*Джэйсан Уайт  Таксама выступаюць з канцэртным складам:
*Джэйсан Уайт
*Джэйсан Фрыс Былыя ўдзельнікі:
*Джон Кіфмеер

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* 1990 — *39/Smooth*
* 1992 — *Kerplunk!*
* 1994 — *Dookie*
* 1995 — *Insomniac*
* 1997 — *Nimrod.*
* 2000 — *Warning:*
* 2004 — *American Idiot*
* 2009 — *21st Century Breakdown*
* 25 верасня 2012 — : *¡Uno!*
* 13 лістапада 2012:  — *¡Dos!*
* 11 снежня 2012 — : *¡Tre!*
*2016 — Revolution Radio
*2020 — Father of All Motherfuckers
*2024 — Saviors

### Канцэртныя Альбомы 
* 1996: Foot in Mouth
* 1996: Bowling Bowling Bowling Parking Parking
* 2001: Tune in Tokyo
* 2005: Bullet in a Bible
* 2009: Last Night on Earth: Live in Tokyo
* 2011: Awesome as Fuck

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Панк-рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Поп-панк-гурты
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1986 годзе
Катэгорыя:Музычныя калектывы з Каліфорніі
Катэгорыя:Музычныя калектывы 1980-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 1990-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2000-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2010-х
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard 200
Тафільдыя

**Тафільдыя** (*Tofieldia*) — род кветкавых раслін сямейства . Налічвае каля 20 відаў. Пашыраны пераважна ва ўмеранай зоне Еўразіі і Паўночнай Амерыкі. На тэрыторыі Беларусі 1 від — , занесеная ў Чырвоную кнігу. Трапляецца ў хмызняках, на нізінных лугах, мохавых балотах.

## Апісанне 
Шматгадовыя травяністыя карэнішчавыя расліны вышынёй 20—40 см. Сцёблы прамастойныя, з 1—3 паменшанымі лісцінкамі. Прыкаранёвае лісце ў разетцы, вузкалінейнае, мечападобнае. Кветкі дробныя, жаўтавата-белыя, сабраныя ў густую верхавінкавую гронку. Плод — каробачка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тафільдыевыя
Тафрынальныя

**Тафрынальныя** (*Taphrinales*) — парадак грыбоў-аскаміцэтаў, уваходзіць у монатыпны клас тафрынаміцэты (*Taphrinomycetes*), або архіяскаміцэты (*Archiascomycetes* Nishida & Sugiy. 1994).
 
Усе вядомыя прадстаўнікі — паразіты вышэйшых раслін, якія выклікаюць розныя паталагічныя змены: утварэнне галаў і іншых дэфармацый лісця і пабегаў, плямістасць, «вядзьмарскія венікі», паразы пладоў, званыя «кішэнькамі» або «дутымі пладамі» (насенне не развіваецца, у яблыку утвараецца паражніна). Могуць існаваць у міцэліяльнай або дражджавой форме, прычым міцэліяльныя формы з’яўляюцца аблігатнымі біятрофамі і развіваюцца толькі ў тканках пашкоджанай расліны, а тафрынавыя дрожджы вядуць сапратрофны лад жыцця і размножваюцца бясполым спосабам (пачкаванне).

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Парадкі грыбоў
Катэгорыя:Узбуджальнікі хвароб раслін
Катэгорыя:Аскаміцэты
Георг Кантар

**Гео́рг Ка́нтар** (; 3 сакавіка 1845, Санкт-Пецярбург — , Гале (Заале)) — нямецкі матэматык. Ён найбольш вядомы як стваральнік тэорыі мностваў, якая стала краевугольным каменем у матэматыцы. Кантар увёў паняцце ўзаемна-адназначнай адпаведнасці паміж элементамі мностваў, даў вызначэнне бясконцага і цалкам-упарадкаванага мностваў і даказаў, што рэчаісных лікаў «больш», чым натуральных. Тэарэма Кантара, фактычна, сцвярджае існаванне «бясконцасці бясконцасцей». Ён вызначыў паняцці кардынальных і парадкавых колькасцей і іх арыфметыку. Яго праца ўяўляе вялікую філасофскую цікавасць, пра што і сам Кантар добра ведаў.

Тэорыя Кантара пра трансфінітныя колькасці першапачаткова была ўспрынята настолькі нелагічнай, парадаксальнай і нават шакавальнай, што натыкнулася на рэзкую крытыку з боку матэматыкаў-сучаснікаў, у прыватнасці, Леапольда Кронекера і Анры Пуанкарэ; пазней — Германа Вейля і Лёйтзена Браўэра, а Людвіг Вітгенштэйн выказаў пярэчанні філасофскага плана (гл. Спрэчкі аб тэорыі Кантара). Некаторыя хрысціянскія багасловы (асабліва прадстаўнікі неатамізму) убачылі ў працы Кантара выклік унікальнасці абсалютнай бясконцасці прыроды Бога, прыраўнаваўшы аднойчы тэорыю трансфінітных колькасцей і пантэізм. Крытыка яго прац была часам вельмі агрэсіўная: так, Пуанкарэ зваў яго ідэі «цяжкай хваробай», якая паражае матэматычную навуку; а ў публічных заявах і асабістых выбрыках Кронекера ў адрас Кантара мільгалі часам такія эпітэты, як «навуковы шарлатан», «адрачэнец» і «разбэшчвальнік моладзі». Праз дзесяцігоддзі пасля смерці Кантара, Вітгенштэйн з гаркатой адзначаў, што матэматыка «стаптана ўздоўж і папярок разбуральнымі ідыёмамі тэорыі мностваў», якое ён адхіляе як «блазнерства», «смяхотнае» і «памылковае». Прыступы дэпрэсіі, якія перыядычна паўтараліся з 1884 года і давеку Кантара, некаторы час ставілі ў віну яго сучаснікам, якія занялі залішне агрэсіўную пазіцыю, але цяпер лічыцца, што гэтыя прыступы, магчыма, былі праявай біпалярнага разладу.

Рэзкай крытыцы супрацьстаялі сусветная вядомасць і ўхваленне. У 1904 годзе Лонданскае каралеўскае таварыства ўзнагародзіла Кантара Медалём Сільвестра, вышэйшай узнагародай, якую яно магло дараваць. Сам Кантар верыў у тое, што тэорыя трансфінітных колькасцей была паведамлена яму звыш. У свой час, абараняючы яе ад крытыкі, Давід Гільберт адважна заявіў: «Ніхто не выганіць нас з раю, які заснаваў Кантар».

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Тахеометр

**Тахео́метр** — геадэзічны інструмент для вымярэння адлегласцяў, гарызантальных і вертыкальных вуглоў.

Адносіцца да класу не паўтаральных тэадалітаў, выкарыстоўваецца для вызначэння каардынат і вышынь кропак мясцовасці пры тапаграфічнай здымцы мясцовасці, пры разбівачных працах, вынасе на мясцовасць вышынь і каардынат праектных кропак.

## Гл. таксама 
* Тэадаліт
* Нівелір
* GPS

## Літаратура 
* 
* 
* *Мирний В. В.* Тахеометр // Мала гірнича енциклопедія : у 3 т. / за ред. В. С. Білецького. — Д.: Східний видавничий дім, 2013. — Т. 3 : С — Я. — С. 247. — 644 с. — ISBN 978-966-317-156-2.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геадэзія
Катэгорыя:Геадэзічныя прыборы
Катэгорыя:Вымяральныя прыборы
Таўкачыкі

**Таўкачыкі**, **таўкачы**, **танцоркі** (*Empididae*) — сямейства ў атрадзе , якое адносіцца да падатрада . Да гэтага таксона па ўсім свеце належаць каля 2500 (больш за 2800, каля 3000) відаў.

## Апісанне 
Дробныя двухкрылыя. Цела (даўжыня 8—15 см) слаба апушанае, пераважна цьмяна афарбаванае, галава невялікая, з іголкападобным хабатком, мае круглую форму, прычым у самцоў часта сустракаюцца павялічаныя вочы. Хабаток у некаторых відаў надзвычай доўгі і служыць, як у камароў, для пратыкання і высмоктвання здабычы. Ногі доўгія, тонкія. Крылы празрыстыя.

## Пашырэнне 
На тэрыторыі Беларусі найбольш адзначаюцца на кустах, кветках, дрэвах, па берагах рэк  і .

## Асаблівасці біялогіі 
Лічынкі жывуць у глебе, пад апалым лісцем, радзей на дне рэк і ручаёў. Дарослыя і лічынкі — драпежнікі. Знішчаюць мошак, камароў і іншых дробных насякомых-крывасмокаў. Дадатковы корм — нектар кветак.

Развіццё з поўным ператварэннем.

У перыяд размнажэння ў некаторых відаў адзначаецца раенне, шлюбныя «танцы», насякомыя збіраюцца ў паветры вялікімі масамі — «таўкуць мак» (адсюль назва). Самцы ў гэты час робяць шаўкавістыя «балоны», унутры якіх ляжаць мёртвыя дробныя мухі, камары. Перад спароўваннем самец аддае здабычу самцы і выратоўвае сваё жыццё (агрэсіўныя самкі нярэдка з’ядаюць самцоў пасля капуляцыі).

## Галерэя 

Выява:Tanzfliege Dance fly.jpg
Выява:Empis.trigramma.jpg
Выява:Empis tesselata male (aka).jpg
Выява:Hilara litorea.jpg
Выява:Danseflue.jpg

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Chvála M (1976): *Swarming, mating and feeding habits in Empididae (Diptera), and their significance in evolution of the family*, Aca Ent Bohem **73**, 353—366
* Collin JE (1961): *British Flies, Vol VI: Empididae*, Cambridge.


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Александэр Рабертус Тод

**Александэр Рабертус Тод** (; ,  — ) — англійскі хімік-арганік, член Лонданскага каралеўскага таварыства (1942).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння (1931) годзе ўніверсітэта ў Франкфурце-на-Майне працаваў у шэрагу навучальных і навуковых устаноў, у 1938—1944 гадах дырэктар хімічных лабараторый Манчэстэрскага ўніверсітэта; прафесар арганічнай хіміі Кембрыджскага ўніверсітэта (з 1944). У 1952—1964 гадах старшыня ўрадавага Кансультатыўнага савета па навуковай палітыцы. Прэзідэнт Хімічнага таварыства Вялікабрытаніі (1960—1962). Прэзідэнт Лонданскага каралеўскага таварыства ў 1975—1980 гадах.

## Асноўныя працы 
Асноўныя працы — па хіміі нуклеатыдаў і нуклеінавых кіслот — пакладзены ў аснову сучасных уяўленняў аб структуры і метадах сінтэзу гэтага тыпу хімічных злучэнняў. Тод выканаў таксама іншыя даследаванні, у тым ліку па сінтэтычнай арганічнай хіміі, хіміі прыродных злучэнняў, структуры і сінтэзу вітаміну B12.

## Нобелеўская прэмія 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1957) за даследаванні нуклеатыдаў і нуклеінавых кіслот.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
* Біяграфія  на сайце электроннай бібліятэкі «Навука і тэхніка»
* 
 

Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Біяхімікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены Каралеўскага таварыства Эдынбурга
Катэгорыя:Прэзідэнты Каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены АН СССР
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Дэві
Тахіны

**Тахі́ны**, **вожыка-мухі**, **мухі-скаралёткі** (*Tachinidae*) — шматлікае паўсюдна распаўсюджанае сямейства караткавусых двухкрылых насякомых, якое ўключае ў сябе больш за 8200 вядомых відаў. Лічынкі большасці відаў — унутраныя паразітоіды насякомых. Некаторыя з іх выкарыстоўваюцца ў якасці біялагічнага сродку барацьбы са шкоднымі беспазваночнымі (каларадскім і японскім жуком, няпарным шаўкапрадам).

## Апісанне 
Даўжыня цела прадстаўнікоў сямейства 3—20 мм. Цела пакрыта шчацінкамі (адсюль другая назва). Форма брушка яйкападобная або конусападобная. Брушка складаецца з 4 кольцаў. Апошні членік вусікаў сціснуты з бакоў. Імага актыўныя ў сонечнае цёплае надвор’е і часта сустракаюцца на кветках раслін, дзе сілкуюцца нектарам. Для некаторых відаў уласцівы змрочны перыяд актыўнасці.

Image:Phasia hemiptera.jpg|
Image: Feather-legged Fly (Trichopoda pennipes).jpg|
Image: Gymnosoma-spec-13-VII-2007-302.jpg|Прадстаўнік роду 
Image: Gymnosoma.nudifrons.male.jpg|
Image: Adejeania vexatrix.jpg|
Image: Cylindromyia.auriceps.jpg|
Image: Tachinidae Archytas sp.jpg|Прадстаўнік роду 
Image: Tachina fera side.jpg|
Image: TachinaGrossa.JPG|
Image: Eriothrix.rufomaculatus.female.jpg|
Image: Fliege9221.JPG|
Image: Allophorocera.ferruginea.-.lindsey.jpg|

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Катэгорыя:Паразіты насякомых
Фімоз

**Фімоз** — немагчымасць агалення галоўкі палавога члена. Толькі ў 4 % нованароджаных хлопчыкаў крайняя плоць настолькі рухомая, каб цалкам можна было адкрыць галоўку пеніса. Ва ўзросце 6 месяцаў галоўка палавога члена адкрываецца ў 20 % хлопчыкаў, а ва ўзросце 3 гадоў крайняя плоць добра ссоўваецца і дазваляе агаліць галоўку пеніса ў 90 % хлопчыкаў. Таму дзецям да 3-х гадоў не рэкамендуецца выконваць абразанне ў сувязі з немагчымасцю агалення галоўкі палавога члена (фімоз). Выключэнне складаюць выпадкі выяўленага запалення галоўкі пеніса (баланіт), а таксама абцяжаранага мачавыпускання, калі аперацыя рэкамендуецца ў любым узросце.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Андралагічныя захворванні
Катэгорыя:Анамаліі развіцця
Катэгорыя:Пеніс
Тачыльшчыкі

**Тачы́льшчыкі** (*Anobiidae*) — сямейства насякомых з атрада .

## Апісанне 
Вельмі паліморфная група, і цяжка знайсці характарыстыкі, якія апісваюць ўсіх членаў сямейства. Жукі невялікіх памераў ад 1 да 10 мм, часцей за 5 мм. Вусікі складаюцца з 8—11 членікаў, грабеністыя, пільчатыя або з 3 моцна павялічанымі вяршыннымі членікамі. У лічынак ногі, звычайна, добра развіты; кіпцікі з 2 шчацінкамі. Жывуць у мёртвай або адміраючай драўніне, могуць сур’ёзна шкодзіць запасам прадуктаў і лекавай сыравіне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Катэгорыя:Жукі
Сапрапеліты

**Сапрапелі́ты, сапрапелевыя вуглі** — выкапнёвыя вуглі, утвораныя у выніку пераўтварэння рэшткаў ніжэйшых раслін і жывёл.

Уяўляюць сабой аднародныя, цвёрдыя і вязкія пароды цёмна-карычневага, шаравата-чорнага колеру. Утрымліваюць 55—60 % (60—90) лятучых рэчываў.

Вылучаюць:
* уласна сапрапеліты,
* гуміта-сапрапеліты,
* сапрапеліты-гуміты.

Сустракаюцца ў выглядзе пластоў або лінз у пластах гумалітаў, якія прайшлі буравугальную або пачатковыя этапы каменна-вугальнай стадыі метамарфізму. Здабываюцца адначасова са здабычай бурых вуглёў. Выкарыстоўваюцца ў якасці паліва і сыравіны ў хімічнай прамысловасці.

## Літаратура 
* 
* *В. Успенский, О. Радченко* Сапропелиты // Вялікая савецкая энцыклапедыя

## Спасылкі 
* Сапропелиты // XuMuK.ru

Катэгорыя:Паліва
Катэгорыя:Карысныя выкапні
Лыткавая цягліца

**Лы́ткавая цяглі́ца** (), або **Ікрано́жная мы́шца** — парная цягліца, размешчаная на задняй паверхні галёнкі чалавека. Разам з камбалападобнай цягліцай утварае трохгалоўкавую цягліцу галёнкі. Лыткавая цягліца ўтворана дзвюма моцнымі мясістымі галоўкамі — медыяльнай і латэральнай. Больш моцная *медыяльная галоўка, *, бярэ пачатак ад падкаленевай паверхні над медыяльнай мышчалкай сцегнавой косці, а *латэральная галоўка, *, — сіметрычна ёй, але крыху ніжэй, над латэральнай мышчалкай сцегнавой косці. Пад кожным з сухажыллеў апісаных галовак на мышчалках знаходзяцца адпаведна *медыяльная падсухажыльная сумка лыткавай цягліцы, *, і *латэральная падсухажыльная сумка лыткавай цягліцы, *. Сваімі пачатковымі аддзеламі галоўкі абмяжоўваюць знізу падкаленевую ямку. Накіроўваючыся ўніз, абедзве галоўкі злучаюцца разам прыблізна на сярэдзіне галёнкі, а потым пераходзяць у агульнае сухажылле.

## Функцыя 
Ажыццяўляецца ў складзе трохгалоўкавай цягліцы галёнкі, якая згінае галёнку ў каленным суставе, ажыццяўляе згінанне ступні, паднімае пятку і пры фіксаванай ступні цягне галёнку і сцягно назад.

## Кровазабеспячэнне 
Цягліца забяспечваецца крывёю з задняй вялікагалёнкавай артэрыі ().

## Інервацыя 
Цягліца інервуецца вялікагалёнкавым нервам () праз наступныя спіннамазгавыя сегменты: LIV—SII.

## Гл. таксама 
* Мускулы чалавека
* Мускулы

## Літаратура 
* *Синельников Р. Д., Синельников Я. Р., Синельников А. Я.* Атлас анатомии человека: Учеб. пособие: В 4 т. Т. 1. — 7-е изд., перераб. — М.: РИА «Новая волна» : Издатель Умеренков, 2010. — 344 с.: ил. ISBN 978-5-7864-0199-9 (Новая волна) ISBN 978-5-94368-050-2 (Изд. Умеренков) 
* Анатомический словарь: русско-белорусско-латинский, белорусско-латинский, латинско-белорусский / С. П. Ярошевич, Л. Н. Бойцов, Д. В. Ковалева и др. — Мн.: Дизайн ПРО, 1998. — 480 с. ISBN 985-6182-63-8.
* Руска-беларускі тлумачальны слоўнік медыцынскіх тэрмінаў : для супрацоўнікаў сферы аховы здароўя, студэнтаў медыцынскіх устаноў вышэйшай і сярэдняй адукацыі / В. І. Варанец. — Мінск : выдавецтва «Чатыры чвэрці», 2013. — 208 с. ISBN 978-985-7058-13-6.
* *Піскуноў, Ф. А.* Вялікі слоўнік беларускай мовы : Арфаграфія, акцэнтуацыя, парадыгматыка : каля 223 тысяч слоў / Фёдар Піскуноў. — Мінск : Зміцер Колас, 2012. — XVI + 1196 с. ISBN 978-985-6992-17-2
* *Привес М. Г., Лысенков Н. К., Бушкович В. И.* Анатомия человека. — 11-е переработанное и дополненное. — Гиппократ. — 704 с. — 5000 экз. — ISBN 5-8232-0192-3 
* Анатомия человека. В 2 т. Под ред. Сапина М. Р. 5-е изд., перераб. и доп. — М.: 2001. — Т.1 — 640с., Т.2 — 640с. 

Катэгорыя:Цягліцы галёнкі
Кенет Мак-Мілан

**Кенет Мак-Мілан** (; , г. Данфермлін, Вялікабрытанія — , , Вялікабрытанія) — англійскі артыст балета і балетмайстар.

## Біяграфія 
Кенет Мак-Мілан нарадзіўся ў шатландскім мястэчку Данфермлін. Пасля пераезду ў горад Грэйт Ярмаўт ён пайшоў у сярэднюю школу. Пасля таго, як ён прачытаў у часопісе пра балет, ён зацікавіўся мастацтвам і стаў браць урокі ў Філіса Адамса.

Вучыўся ў балетнай школе трупы «Сэдлерс Уэлсбале» (Лондан). У 1946—1948 гадах саліст гэтай трупы. З 1950-х гадоў балетмайстар, у т.л. у Штутгарцкім балеце, Амерыканскім тэатры балета (Нью-Ёрк), Нямецкай гарадской оперы (Заходні Берлін, 1966—1969).

У 1970—1977 гадах дырэктар, з 1977 года мастацкі кіраўнік Каралеўскага балета Вялікабрытаніі.

Памёр Кенет Мак-Мілан падчас прэм’еры адноўленага ім спектакля «Маерлінг».

## Харэаграфія 
У 1965 годзе паставіў балет «Рамэа і Джульета» на музыку Сяргея Пракоф’ева з Марго Фонтэйн і Рудольфам Нурыевым у галоўных ролях.

Балеты «Рамэа і Джульета» С. Пракоф’ева (1965) і «Манон» на музыку Ж. Маснэ (1974) у яго пастаноўцы ідуць на многіх сцэнах свету.

З іншых пастановак: «Канцэртныя танцы», «Агон», «Пацалунак феі» і «» І. Стравінскага, «Трыяда» на музыку Пракоф’ева, «Поры года» на музыку Дж. Вердзі, «Гларыяна» на музыку Б. Брытэна, «Сфінкс» Д. Міё, «Маерлінг» на музыку Ф. Ліста, «Канец дня» на музыку М. Равеля.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 560 с.: іл.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Харэографы XX стагоддзя
Катэгорыя:Харэографы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Харэографы паводле алфавіта
Катэгорыя:Балетмайстры паводле алфавіта
Катэгорыя:Балетмайстры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Балетмайстры XX стагоддзя
Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Катэгорыя:Балетмайстры Каралеўскага балета (Лондан)
Мангарэва (востраў)

**Мангарэва** () — найбуйнейшы і адзіны населены востраў у групе астравоў Гамб'е ў Французскай Палінезіі. Плошча — 18 км². Насельніцтва — 1337 чал. (2007 г.).

## Прырода 
Мангарэва мае вулканічнае паходжанне. Найвышэйшая гара Даф дасягае 441 м над узроўнем мора. Дзякуючы незвычайна прыгожым пейзажам востраў часта называюць гарой, якая плыве, што часткова мае рацыю, паколькі Мангарэва ўяўляе сабою конус старажытнай гары, якая ў выніку складаных геалагічных працэсаў апусцілася ў акіян.

Клімат трапічны пасатны, але не спякотны. Сярэдняя тэмпература паветра 27° C. 3000 гадзін у год ззяе сонца.

Флора і фаўна вострава значна зменены чалавекам, аднак Мангарэва вядомы сваёй багатай зелянінай і кветкамі. Водныя прасторы вакол вострава славяцца біялагічнай разнастайнасцю.

## Гісторыя 
Востраў Мангарэва быў населены ў X — XIII стст. выхадцамі з Маркізскіх астравоў, якія склалі этнічную супольнасць мангарэва. Мясцовыя жыхары славіліся апрацоўкай каменю, каралаў, ракавін і дрэва.

Англічане адкрылі востраў у XVII ст., але першыя кантакты паміж імі і мангарэва былі ўсталяваны толькі ў 1826 г. У 1834 г. тут высадзіліся французскія місіянеры, якія распаўсюдзілі сярод астравіцян каталіцызм і фактычна стварылі тэакратычную дзяржаву, на чале якой стаяў мясцовы правадыр. У 1881 г. Францыя афіцыйна анексавала востраў.

## Інфраструктура 
Большая частка сучаснага насельніцтва вострава Мангарэва жыве ў вёсцы Рыкітэа, займаецца вырошчваннем чорнага жэмчугу і абслугоўваннем турыстаў. Толькі 2 сям'і маюць плантацыі садавіны, што ідзе на продаж, у тым ліку ў іншыя месцы Французскай Палінезіі. Дзейнічае аэрапорт.

Працуюць 2 школы, якія разам даюць 8-гадовую адукацыю.

Галоўнай гістарычнай славутасцю з'яўляецца кафедральны сабор Святога Міхаіла. У 1999 г. упершыню яго плябанам стаў карэнны мангарэва.

Image:Vue Rikitea 2006.jpg|Рыкітэа
Image: AirTahiti.Totegegie.JPG|Аэрапорт
Image: Cathédrale Saint-Michel de Rikitea.2014.jpg|Сабор Святога Міхаіла

## Спасылкі 
* MANGAREVA: HISTORY OF AN ISLAND…
* ATHOLL ANDERSON, PATRICK V. KIRCH, MARSHALL WEISLER, CULTURAL CHRONOLOGY IN MANGAREVA 
* Dany T. Carlson, Mangareva Today (1999)

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Французскай Палінезіі
Патрысія Даловы

**Патрысія Даловы** (; нар. ў 1978 ў Бостане) — польскі фатограф і грамадска-культурны дзеяч, член Рады папулярызацыі навукі Польскай акадэміі навук, з 2010 года намесніца старшыні ; доктар (адпаведнасць беларускай ступені кандыдата навук) прыродных навук.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1978 годзе ў Бостане, у штаце Масачусетс, у Злучаных Штатах. У 2002 годзе скончыла Варшаўскі ўніверсітэт, у 2005 годзе — Акадэмію мастацкай фатаграфіі Вроцлаўскіх фатаграфічных школаў. Яе дыпломная праца пад тытулам: *Ліліт адыходзіць…* пад кіраўніцтвам др. Пётра Камароўскага, атрымала адзнаку. У 2007 годзе атрымала тытул доктара (адпаведнасць беларускай ступені кандыдата навук) прыродных навук у галіне мікрабіялогіі. Удзельнічала ў індывідуальных і калектыўных выстаўках у Польшчы і па-за яе межамі. У 2012 годзе стала стыпендыятам Міністра культуры і нацыянальнай спадчыны Рэспублікі Польшча. Жыве ў Варшаве.

## Грамадская і культурная дзейнасць 
Патрысія Даловы займаецца грамадскай і грамадска-культурнай дзейнасцю. Уваходзіць у склад Рады папулярызацыі навукі Польскай акадэміі навук, з’яўляецца дзеячам, а з 2010 года намесніцай старшыні . Праводзіць варштаты з аналізу і інтэрпрэтацыі фатаграфіі, а таксама варштаты для дзяцей у  і . Працавала як намесніца старшыні *Акадэміі*.

## Творчасць 
Патрысія Даловы займаецца суб’ектыўнай інсцэнізаванай фатаграфіяй, карыстаецца класічнымі тэхнікамі. Плёнкі каляруе, выдрапоўвае, згнятае. Свае фотасесіі называе сеансамі. Стварыла некалькі фатаграфічных цыклаў і мультымедыйных праектаў з горадам у фоне. Яна таксама аўтар мастацкага праекта *Мастацтва маці*.

У 2005 годзе апублікавала альбом *Efemeryki/Ephemerics* (Варшава, 2005). Яе творчасць з’яўлялася ў мастацкіх і культурных часопісах: *Format*, *Tytuł Roboczy Otwarty Magazyn Sztuki*, *Niezbędnik Kulturalny*, *Furia*, *Op.cit.*, а таксама ў часопісах вялікіх тыражоў, м.ін. у: *Exclusiv*, *Gaga*, *Kobieta i Życie*, *Wysokie Obcasy*. Супрацоўнічала з часопісам *Przekrój*.

## Узнагароды 
* Узнагарода імя Кароля Сабата, 2011

Катэгорыя:Фатографы Польшчы
Тахікардыя

**Тахікарды́я** ( — хуткі і καρδία — сэрца) — павелічэнне частаты сардэчных скарачэнняў (ЧСС) ад 90 удараў у хвіліну. Варта адрозніваць тахікардыю як паталагічную з’яву, г.зн. павелічэнне частаты сардэчных скарачэнняў у спакоі, і тахікардыю як нармальную фізіялагічную з’яву (павелічэнне ЧСС у выніку фізічнай нагрузкі, хвалявання ці страху).
 
Паталагічная тахікардыя шкодная па некалькіх прычынах. Па-першае, пры частым сэрцабіцці зніжаецца эфектыўнасць працы сэрца, бо жалудачкі не паспяваюць напоўніцца крывёй, у выніку чаго паніжаецца артэрыяльны ціск і памяншаецца прыток крыві да органаў. Па-другое, пагаршаюцца ўмовы кровазабеспячэння самога сэрца, бо яно здзяйсняе вялікую працу ў адзінку часу і патрабуе больш кіслароду, а дрэнныя ўмовы кровазабеспячэння сэрца павялічваюць рызыку ішэмічнай хваробы і наступнага інфаркту.
 
Тахікардыя — не хвароба, а сімптом, бо яна можа ўзнікаць як праява многіх розных захворванняў. Найбольш частымі прычынамі тахікардыі служаць парушэнні вегетатыўнай нервовай сістэмы, парушэнні эндакрыннай сістэмы, парушэнні гемадынамікі і розныя формы арытміі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Парушэнні рытму сэрца
Катэгорыя:Кардыялогія
Катэгорыя:Сімптомы захворванняў чалавека
Пукапука (Астравы Кука)

**Пукапука** () — атол у Ціхім акіяне. Уваходзіць у склад Астравоў Кука. Плошча сушы — 3 км². Насельніцтва (2006 г.) — 507 чал., пераважна пукапука.

## Геаграфія 
Пукапука размешчаны ў паўночнай частцы астравоў Кука ў 1150 км на паўночны захад ад вострава Раратонга. Гэта тыповы атол з шырокай лагунай (каля 5 км²), якую атачае каралавы рыф з мноствам невялікіх астраўкоў. Толькі 3 з іх населены. Сталых вадацёкаў няма. Забеспячэнне пітной вадой залежыць ад дажджавой вільгаці.

Клімат трапічны, блізкі да суб’экватарыяльнага з малой колькасцю ападкаў у летнія месяцы (з мая да красавіка).

Пукапука знаходзіцца ў зоне ўздзеяння трапічных цыклонаў, якія часцяком выклікаюць істотныя страты, у тым ліку чалавечыя ахвяры.

## Гісторыя 
Атол Пукапука быў населены ў III ст. да н. э., а магчыма, што і раней. Аднак сучасныя насельнікі — нашчадкі перасяленцаў XIII ст. з Заходняй Палінезіі або з астравоў Туамоту. Яны фарміруюць невялікую, але дастаткова трывалую этнічную групу пукапука, якая мае свае мову і культуру і адрозніваецца ад маары астравоў Кука.

У 1525 г. атол перажыў цунамі, пасля якога ў жывых засталося ўсяго 15 мужчын і 2 жанчыны. Яны сталі прамымі продкамі ўсіх сучасных астравіцян.

20 жніўня 1595 г. атол быў адкрыты іспанскім мараплаўцам Альвара Менданья дэ Нейра, але яшчэ доўгі час заставаўся па-за ўвагай еўрапейскіх вандроўнікаў. 21 чэрвеня 1761 г. ён быў паўторна адкрыты брытанцамі. Згодна паданням мясцовых жыхароў, першы кантакт з цывілізацыяй адзначыўся забойствам аднаго з іх. У 1857 г. на атоле высадзіліся хрысціянскія місіянеры з паўднёвай часткі астравоў Кука.

У 1863 г. частка пукапука былі захоплены ў палон перуанскімі гандлярамі рабамі. У 1868 г. каля 40 чалавек былі падманам вывезены з атола піратамі.

У 1901 г. Новая Зеландыя ўсталявала пратэктарат над Пукапука. У 1914 г. новыя ўлады адсялілі 52 чал. на Раратонга. У пазнейшы час назіралася рабочая эміграцыя астравіцян. У выніку ў нашы дні на востраве Раратонга, у Новай Зеландыі і ў Аўстраліі пражывае больш пукапука, чым на радзіме (каля 1200 чал.).

З міжваеннага перыяду вядуцца сталыя навуковыя даследаванні астравіцян і іх культуры.

## Інфраструктура 
На атоле размешчаны тры вёскі Ята (*Yato*), Рота (*Roto* або *Loto*) і Нгаке (*Ngake*), аднак мясцовыя жыхары традыцыйна клічуць іх Японіяй, Амерыкай і Галандыяй. Пад час спартыўных спаборніцтваў яны карыстаюцца сцягамі гэтых краін.

На атоле ёсць авіяпаласа, але па эканамічных прычынах авіярэйсы паміж Пукапука і Раратонга не маюць сталага характару.

Галоўны занятак насельніцтва — земляробства.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Пукапука
Пукапука
Пукапука
Пукапука
ЛПК

Назву **ЛПК** маюць:
* Літоўскі правінцыйны камітэт
* Лічбавае праграмнае кіраванне
Макотра

thumb|300px|right|Макацёр
**Макотра** або **макацёр** — ганчарны посуд у выглядзе перавернутага ўсечанага конуса, прызначаны для расцірання маку, гатавання ежы ў печы. Выраблялі з шэрай або чырвонай гліны з дамешкам пяску і жарствы. 

Вядомы па раскопках Віцебска, Мінска, Мсціслава, Ракава, паселішча Сямёнавічы Уздзенскага раёна Мінскай вобласці і інш. Цэлыя макотры пачатку 17 ст. выяўлены на Віцебскім Верхнім замку (выш. 16 см, дыяметр донца 17 см, вусця 21 см, таўшчыня сценак 1 см, аб'ём 4 л) і ў Крычаве (вышыня 8,5 см, дыяметр донца 11,5 см, вусця 13,5 см, аб'ём 1,5 л). Вядомы паліваныя макотры 17 ст., якія выкарыстоўваліся для заквашвання цеста і інш. У рускіх пісьмовых крыніцах з 16 ст. пад назвай «*маковницы*», упамінаюцца ў беларускіх крыніцах пачатку 17 ст. У традыцыйным побыце беларусаў захоўваліся да пачатку 20 ст.

## Літаратура 
* *Калядзінскі Л. У.*, Макотра // Археалогія Беларусі. Энцыклапедыя. У 2 т. Том 2. Л-Я. — Мн, 2011. — 464 с. — С. 56.

Катэгорыя:Посуд
Катэгорыя:Кераміка
Шон Хейс

**Шон Па́трык Хейс** (; нар. 26 чэрвеня 1970, Глен-Элен, Ілінойс, ЗША) — амерыканскі акцёр і прадзюсар.

## Біяграфія 
Хейс мае ірландскае паходжанне; нарадзіўся ў Ілінойсе ў сям'і Мэры і Рональда Хейсаў.

## Кар'ера
Дэбют Шона Хейса адбыўся яшчэ ў 1986 годзе, аднак папулярнасць да яго прыйшла пасля выхаду камедыйнага серыяла «Уіл і Грэйс» (1998—2006).

Акрамя сіткома «Уіл і Грэйс», Хейс таксама іграў на тэатральнай сцэне і здымаўся ў кіно. «Галівудскі пацалунак Білі» (1998), «Выйграй спатканне з Тэдам Гамільтанам!» (2004), «Пакуль не згуляў у скрыню» (2007), «Блюзмены» (2008) — найбольш вядомыя фільмы з яго ўдзелам.

## Фільмаграфія 
## Прыватнае жыццё 
На працягу многіх гадоў Хейс адмаўляўся абмяркоўваць сваю сексуальную арыентацыю, але пасля ўсё ж такі прызнаў, што ён гомасексуал.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Медаль Сільвестра

**Медаль Сільвестра** — бронзавы медаль, які прысуджае Лонданскае каралеўскае таварыства з 1901 года за выдатныя заслугі ў вобласці матэматыкі. Названы ў гонар вядомага англійскага матэматыка Сільвестра. 
Яе атрымлівалі:
* Анры Пуанкарэ (1901)
* Георг Фердынанд Людвіг Філіп Кантар (1904)
* Джэймс Уітбрэд Лі Глейшэр (1913)
* Жан Гастон Дарбу (1916)
* Туліа Леві-Чывіта (1922)
* Альфрэд Норт Уайтхед (1925)
* Бертран Артур Уільям Расэл (1934)
* Агастэс Эдвард Хаф Лаў (1937)
* Годфры Харалд Хардзі (1940)
* Джон Ідэнзор Літлвуд (1943)
* Луіс Джоэл Мордэл (1949)
* Абрам Самойлавіч Безіковіч (1952)
* Джон Грыгс Томпсан (1985)
* Клаус Фрыдрых Рот (1991)
* Гаральд Коксетэр (1997)
* Ленарт Карлесан (2003)
* Пітэр Свінертан-Даер (2006)

## Спасылкі 
* Royal Society: Sylvester Medal

Сільвестра
Сільвестра
Сільвестра
Катэгорыя:Навуковыя медалі і прэміі
Бендэрн

**Бендэрн** () — вёска ў Ліхтэнштэйне, якая знаходзіцца ў муніцыпалітэце Гампрын.

Насельніцтва — 1356 чалавек. Плошча — 6,14 км².
 
Тут размяшчаецца Міжнародная акадэмія філасофіі.

## Спасылкі 
* Бендэрн

Катэгорыя:Населеныя пункты Ліхтэнштэйна
Чарняўскі

**Чарняўскі** — прозвішча, жаночая форма — Чарняўская.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Дзмітрыевіч Чарняўскі (нар. 1970) — беларускі футбаліст.
* Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі (1938—2026) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі.
* Георгій Іванавіч Чарняўскі (1909—1985) — беларускі мастак.
* Георгій Раманавіч Чарняўскі (1911—1974) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Мінскай вобласці.
* Ігнат Чарняўскі (Ігнат Дуброўскі) (1906—2003) — беларускі пісьменнік.
* Ігар Мяфодзьевіч Чарняўскі (нар. 1955) — беларускі археолаг архітэктуры.
* Максім Міхайлавіч Чарняўскі (нар. 1976) — беларускі археолаг.
* Мікола (Мікалай Мікалаевіч) Чарняўскі (нар. 1943) — беларускі пісьменнік.
* Міхаіл Міхайлавіч Чарняўскі (1938—2013) — беларускі археолаг.
* Пётр Мікалаевіч Чарняўскі (нар. 1986) — украінскі гітарыст.
* Уладзімір Іванавіч Чарняўскі (нар. 1950) — беларускі архітэктар.
* Уладзіслаў Чарняўскі (1916—2001) — беларускі каталіцкі святар.
* Фёдар Віктаравіч Чарняўскі (1940—2024) — беларускі генеалог.
* Францішак Чарняўскі (1893—1979) — беларускі рэлігійны дзеяч.

## Гл. таксама 
* Чарняўская
Крыніца сілкавання

**Крыніца сілкавання** — радыёэлектронная прылада, прызначаная для забеспячэння разнастайных прылад электрычным сілкаваннем.

Адрозніваюць першасныя і другасныя крыніцы сілкавання. 
* Да **першасных** належаць пераўтваральнікі розных тыпаў энергіі ў электрычную, прыкладам можа служыць акумулятар, які пераўтварае хімічную энергію. 
* **Другасныя** крыніцы самі не генеруюць электраэнергію, а служаць толькі для яе пераўтварэння з мэтай забеспячэння патрэбных параметраў (напружанне, ток, пульсацыі напружання і г. д.)

## Хімічныя крыніцы тока 
* гальванічныя элементы:
* электрычныя акумулятары:
* паліўныя элементы:

## Гл. таксама 
* Крыніцы току
* Радыеізатопныя крыніцы энергіі
* Блокі сілкавання
* Пераўтваральнік зваротнага ходу
* Інвертары напружання

Катэгорыя:Электрычнасць
SIGABRT

У POSIX-сістэмах, **SIGABRT** — сігнал, які дасылаецца працэсам самому сабе пры выконванні функцыі `abort()`, для аварыйнага супыну, у выпадку немагчымасці далейшага працягу праграмы.

SIGABRT — цэлалікавая канстанта, вызначаная ў загалоўкавым файле `signal.h`. Сімвальныя імёны сігналаў ужываюцца замест нумароў, бо ў розных рэалізацыях нумары сігналаў могуць адрознівацца.

У GNU/Linux, таксама ёсць сігнал **SIGIOT** які з'яўляецца сінонімам SIGABRT.

## Этымалогія 
**SIG** — агульны прэфікс сігналаў, **АBRT** — скарочанае напісанне  — заўчаснае спыненне, перапыненне (англійскі камп'ютарны жаргон). **IOT** абрэвіятура  — пастка увода-вывада (таксама *IOT* з'яўляецца мнемонікай інструкцыі PDP-8 абрэвіятура *I/O Transfer*)

## Ужыванне 
Сігнал SIGABRT працэс дасылае сам сабе, калі вызывае функцыю `abort()` (функцыя libc, з прататыпам у stdlib.h). Сігнал SIGABRT можа быць перахоплены ці праігнараваны, але `abort()` прымусова завершыць праграму (папярэдне скінуўшы і зачыніўшы стандартныя струмені і зрабіўшы дамп памяці праграмы) нават калі гэта не зробіць апрацоўшчык сігналу. Такім чынам функцыя `abort()` гарантуе завяршэнне праграмы, чаму яна часта ўжываецца бібліятэкамі ў аварыйных сітуацыях — калі выкананне не павінна быць працягнута, але асноўная праграма павінна мець магчымасць выканаць дзеянні, патрэбныя перад аварыйным завяршэннем.

Таксама SIGABRT выклікаецца *сцвярджэннямі* (; сродак адладкі Сі — макравызначэнне `assert()` выклікае `abort()` калі сцвярджэнне перададзенае ў якасці аргумента ілжыва).
Сцвярджэнне (праграмаванне)

**Сцвярджэнне** () у праграмаванні — прэдыкат, змешчаны ў праграме і ўказваючы на тое, што распрацоўшчык мае на ўвазе гэты прэдыкат у гэтым месцы праграмы заўсёды праўдзівым.

Напрыклад, наступны псеўдакод утрымлівае два сцверджання:

```java
x := 5;
{x > 0}
x := x + 1
{x > 1}
```

`x > 0` и `x > 1`, і яны безумоўна праўдзівыя ў паказаных пунктах у момант выконвання.

## Прыклады 
### Python 
```python
a = 1
b = 2
assert a==1 ## радок, які рэалізуе сцверджанне
try:
    assert b==3 ## гэта сцверджанне выклікае памылку
except AssertionError, e:
    print "b must equal 3"
```

Катэгорыя:Фармальныя метады
Катэгорыя:Адладка праграм
Рональд Мак-Нэр

**Рональд Эрвін Мак-Нэр** (, , Лейк-Сіці, Паўднёвая Караліна, ЗША — , мыс Канаверал, Фларыда, ЗША) — касманаўт НАСА, ЗША. Двойчы здзейсніў палёты ў якасці спецыяліста палёту на шатле «Чэленджэр»: — STS-41B (1984) і STS-51L (1986), фізік. Быў у складзе экіпажа з 7 астранаўтаў шатла «Чэленджэр» і загінуў пры яго старце 28 студзеня 1986 года ў самым пачатку свайго другога палёту.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 21 кастрычніка 1950 года ў горадзе Лэйк-Сіці, штат Паўднёвая Караліна. У 1967 годзе скончыў сярэднюю школу ў горадзе Лэйк-Сіці, ён быў членам Аб’яднанага метадысцкага камітэта па веры. У 1971 годзе скончыў Універсітэт аграпрамысловасці і тэхнікі штата Паўночная Караліна і атрымаў ступень бакалаўра навук па фізіцы, быў членам Братэрства «Амега Псі Псі». У 1975 годзе вывучаў лазерную фізіку ў Інстытуце тэарэтычнай фізікі ў Францыі. У 1976 годзе ў Масачусецкім тэхналагічным інстытуце абараніў дысертацыю і атрымаў ступень доктара філасофіі па фізіцы..

Апублікаваў некалькі артыкулаў з вынікамі сваіх прац у вобласці фізікі лазераў і малекулярнай фізікі.
 
Пяць разоў станавіўся прызёрам рэгіянальных чэмпіянатаў па каратэ, у 1976 годзе атрымаў залаты медаль амерыканскай асацыяцыі каратэ (). Меў чорны пояс 5-га дана па каратэ, быў інструктарам па каратэ.
 
У яго засталася жонка Чэрыл і двое дзяцей. Захапляўся гульнёй на саксафоне, займаўся бегам, боксам, футболам, любіў гатаваць.

## Касмічная дзейнасць 
3-11 лютага 1984 года з В.Брандам, Р.Гібсанам, Б.Мак-Кандлесам, Р.Сцюартам здзейсніў (як спецыяліст па аперацыях на арбіце) палёт на касмічным караблі «Спэйс шатл» («Чэленджэр»). У космасе правёў 8 сутак.

## Узнагароды 
* Медаль «За касмічны палёт»
* Касмічны медаль пашаны Кангрэса.

## Памяць 
Загінуў 28 студзеня 1986 года падчас катастрофы шатла «Чэленджэр». Быў першапачаткова пахаваны на негрыцянскіх могілках у горадзе Лэйк-Сіці, але ў сакавіку 2004 года рэшткі астранаўта былі перанесены ў спецыяльна разбіты ў горадзе Мемарыяльны парк імя Р. Мак-Нэра.

Яго імя ўвекавечана на «Касмічным люстэрку» — Мемарыяле астранаўтаў, размешчаным у Касмічным цэнтры імя Кенэдзі, штат Фларыда.

У гонар Мак-Нэра быў названы кратар на Месяцы.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 560 с.: іл.

## Спасылкі 
* Spacefacts biography of Ronald E. McNair
* Афіцыйная біяграфія Мак-Нэра на сайце НАСА 
* 
* 

Катэгорыя:Астранаўты ЗША
SIGKILL

У POSIX-сістэмах **SIGKILL** — сігнал, які дасылаюць працэсу для яго неадкладнага завяршэння.

SIGKILL — цэлалікавая канстанта, якая вызначаецца ў загалоўкавым файле `signal.h`. Сімвальныя імёны сігналаў ужываюцца замест нумароў, бо ў розных рэалізацыях нумары сігналаў могуць адрознівацца.

На большасці платформ SIGKILL мае значэнне 9, што спарадзіла выраз «кіл-мінус-дзевяць» (), агучванне каманды тыпу `kill -9 1234` (скарочаны сінтаксіс, рэкамендаваны варыянт — `kill -s KILL 1234`).

## Этымалогія 
**SIG** — агульны прэфікс сігналаў, **KILL** —  — забіць, ліквідаваць (англійскі камп'ютарны жаргон).

## Ужыванне 
Калі сігнал дасланы працэсу, SIGKILL выклікае яго **неадкладнае** завяршэнне. У адрозненне ад SIGTERM ці SIGINT, гэты сігнал не можа быць перахоплены ці праігнараваны, а працэс, які атрымаў яго, не мае магчымасці выканаць якія-небудзь дзеянні перад сваім завяршэннем.

* Зомбі-працэс нельга завяршыць SIGKILL, таму што зомбі ўжо спынены і не можа прымаць сігналы. Зомбі чакае, што бацькоўскі працэс злічыць код завяршэння з дапамогай сістэмнага выкліку `wait()`.
* Працэсы ў стане блакіроўкі (напрыклад, пры чаканні ўвода/вывада) не змогуць завяршыцца па SIGKILL, пакуль аперацыйная сістэма не верне іх у нармальны стан (пры наступленні чаканай падзеі ці памылкі).
* Працэс *init* з’яўляецца асаблівым выпадкам — ён не атрымоўвае ад аперацыйнай сістэмы сігналаў, якія ён не жадае апрацоўваць, і, адпаведна, можа ігнараваць SIGKILL.

## Гумар 
* Kill Dash Nine  — песня пра SIGKILL (відэа)
Рэкі Ліхтэнштэйна

Гэта спіс рэк, якія хаця б часткова размешчаны ў Ліхтэнштэйне:

* Рэйн — працякае па заходняй мяжы Ліхтэнштэйна, аддзяляючы яго ад Швейцарыі.
* Заміна — бярэ пачатак на паўднёвым захадзе Ліхтэнштэйна, упадае ў раку Іль на тэрыторыі Аўстрыі.


Ліхтэнштэйн
Сасноўскае

**Сасно́ўскае** — возера ў Беларусі, у Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Заходняя Дзвіна, за 8 км на захад ад гарадскога пасёлка Шуміліна, каля вёскі Пабеда.

Плошча паверхні 0,29 км², даўжыня 1,1 км, найбольшая шырыня 0,42 км. Найбольшая глыбіня 7,6 м, сярэдняя 3,9 м. Даўжыня берагавой лініі 2,82 км. Аб’ём вады 1,14 млн м³. Плошча вадазбору 1,28 км.
Катлавіна Сасноўскага возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны сугліністыя, спадзістыя. Вышыня схілаў 2—5 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі вышынёй 0,1—0,4 м, пясчаныя, на паўночным усходзе тарфяністыя. Літараль шырынёй ад 10—20 да 100 метраў, схілы сублітаралі стромкія. У сярэдзіне возера дно плоскае. Да глыбіні 2,5 м дно пясчанае, да 4—4,5 м пясчанае (месцамі перакрыта слоем торфу), глыбей выслана гліністым ілам і сапрапелем.
Возера эўтрофнае, бяссёкавае. Падводная расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 3,5 м. Палоса прыбярэжнай надводнай расліннасці шырынёй да 10 метраў, на ўсходзе возера да 40 метраў.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, плотка, краснапёрка і іншыя рыбы.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры