Олаф I Тругвасан

**Олаф I Тругвасан** (, *Óláfr Tryggvason*; 963—1000), часам згадваецца пад мянушкай **Вароніна косць** (Кракабен) — кароль Нарвегіі ў 995-1000 гадах, нашчадак караля Харальда Цудоўнавалосага.

## Раннія гады 
Бацька Олафа, Тругві Олафсан, унук першага караля (конунга) Нарвегіі, быў забіты Гудрэдам, братам караля Харальда Шэрай Шкуры, сваім стрыечным братам. Олаф меў старэйшую сястру, Інгеборгу Тругведоцір, якая была першай жонкай Рагнвальда Ульфсана, стрыечнага дзядзькі княгіні Інгегерд (жонкі Яраслава Мудрага) і ярла Ладагі (Альдэг’юбарга). Маці Олафа, Астрыд (), была дачкой бонда Эйрыка Б’ёдаскалі, «магутнага мужа» з Опрастадзіра (у Оплане).

Олаф нарадзіўся каля 963 года, хоць гэта дата з’яўляецца спрэчнай. У розных крыніцах прыводзяцца даты ад 963 да 969 года. Тым не менш, «Сага пра Олафа сына Тругві» сведчыць, што Олаф быў названы ў гонар дзеда, а паводле скандынаўскіх традыцый, калі б хлопчык нарадзіўся пасля смерці бацькі, то быў бы названы ў гонар яго, а не дзеда (хоць, у самой Сазе гаворыцца, што Астрыд нарадзіла ўжо пасля смерці мужа). Астрыд бегла з сынам у Оплан да бацькі, а пазней — у Швецыю, ратуючыся ад забойцаў мужа. Са Швецыі Астрыд вырашае ехаць да свайго брата Сігурда Эйрыксана, які служыў у дружыне князя наўгародскага Уладзіміра Святаславіча (будучага хрысціцеля Русі). Аднак па дарозе ў Ноўгарад на карабель, якім плылі Астрыд і Олаф напалі піраты-эсты. Паўрабамі Олаф з маці жылі ў краіне эстаў шэсць гадоў, пакуль пасланы збіраць з эстаў падаткі Сігурд выпадкова не сустрэў пляменніка і не выкупіў яго.

## Наўгародскі перыяд 
Патрапіўшы на Русь у дзевяцігадовым узросце (г.зн. у 972 годзе), ён пражыў тут яшчэ дзевяць. Тым часам, у 970 годзе быў забіты конунг Харальд Шэрая Шкура і нарвежская карона перайшла да караля Даніі Харальда Сінязуба, а фактычная ўлада апынулася ў руках ярла Хокана Магутнага.

Олаф быў узяты ў дружыну Уладзіміра Святаславіча. Олаф карыстаўся папулярнасцю сярод дружыннікаў, ён таксама набыў сімпатыю з боку вялікага князя, як сказана ў Сазе: «Вальдымар конунг зрабіў яго начальнікам войска, якое ён пасылаў на абарону сваёй краіны».

Т. М. Джаксан праводзіць таксама паралель з эпізодам з Аповесці мінулых гадоў, у якой пад 983 годам згадваюцца словы нейкага варага, які прыйшоў з грэчаскай зямлі, пра хрысціянскую веру («Багі вашы ёсць дрэва. Сёння ёсць, а заўтра згніюць. Яны не ядуць, не п’юць і не гавораць і зроблены рукамі з дрэва. А Бог ёсць адзіны, яму ж служаць Грэкі і кланяюцца»). Частка выказвання варага супадае са словамі Олафа Тругвасана пра язычніцтва, якія прыведзены ў «Вялікай сазе».

## Ірландскі перыяд 
Пасля працяглага знаходжання ў землях славян Олаф адправіўся ў Англію. Ён ваяваў у Нартумберлендзе, а таксама ў Шатландыі, Ірландыі і Уэльсе. Пасля гэтага ён адправіўся на астравы Сілі (Сюлінгі). Там ён сустрэўся з вешчуном, які прадрок яму вялікую будучыню: стаць конунгам і звярнуць многіх людзей у хрысціянскую веру. Сага прыводзіць словы вешчуна:
Ты будзеш знакамітым конунгам і здзейсніш славутыя справы. Ты звернеш многіх людзей у хрысціянскую веру і тым дапаможаш і сабе, і многіх іншым. І каб ты не сумняваўся ў гэтым маім прадказанні, я дам табе такі знак: у цябе на караблях будзе здрада і бунт. Адбудзецца бітва, і ты страціш некалькі сваіх людзей, а сам будзеш паранены. Рану тваю палічаць смяротнай, і цябе аднясуць на шчыце на твой карабель. Але праз сем дзён ты вылечышся ад гэтай раны і неўзабаве прымеш хрышчэнне. Па заданні Олафа біскупам Тангбрандам была хрышчоная Ісландыя.

Увесну 996 года Олаф вырашыў пасватацца да Сігрыд Гордай. Яе паходжанне невядома: у крыніцах яна фігуруе пад імёнамі Сігрыд, Гунхільда і Святаслава. Незразумела, ці рэальная гэта гістарычная асоба ці зборны вобраз. Цітмар Мерзебургскі і Адам Брэменскі паведамляюць пра польскую князёўну, дачку Мешкі I, якая спачатку была жонкай Эрыка Пераможнага, а пасля Свена Вілабародага, і стала маці сына апошняга — Кнуда Вялікага. Паводле іншай версіі, яна была дачкой Скагула Тоста.

У сазе яна названа Гунхільдай, дачкой Бурыслава (такім чынам, яна магла быць сястрой Гейры, першай жонкі Олафа). Прапануючы шлюб, Олаф запатрабаваў, каб Сігрыд прыняла хрысціянства. Яна адмовілася, паміж імі адбылася сварка, падчас якой Олаф ударыў Сігрыд па твары. Яна адказала на гэта фразай: «Гэта можа прывесці да тваёй смерці». Помсту з боку Сігрыд называюць адной з прычын паўстання супраць Олафа. Пасля сваркі з Олафам, Сігрыд выйшла замуж за яго праціўніка, караля Даніі Свена Вілабародага. Сам Олаф ажаніўся з сястрой Свена Вілабародага, Цірай, якая павінна была выйсці за караля вендаў Бурыслава (магчыма, за Баляслава Храбрага).

## Паўстанне супраць Олафа. Бітва ў Свольдэра 
Незадаволеныя кіраваннем Олафа, а асабліва, насаджэннем хрысціянства нарвежскія вяльможы пачалі шукаць саюза з праціўнікамі Нарвегіі — дацкім каралём Свенам Вілабародым і шведскім Олафам Шатконунгам. Сігрыд Гордая таксама пераконвала мужа выступіць супраць Олафа Нарвежскага, войскі бондаў узначальваў сын забітага ярла Хокана Эйрык.

Олаф выступіў супраць кааліцыі сваіх ворагаў. Ён адправіўся ў Польшчу, каб забраць маёмасць сваёй жонкі, якая павінна была выйсці замуж за польскага караля Баляслава, але гэта вяселле не адбылося. Назад у Нарвегію Олаф вырашыў ісці з усім сваім флотам, але яму здрадзіў правадыр ёмсвікінгаў Сігвальд Струт-Харальдсан, які пераканаў яго, што ворагі не збіраюцца атакаваць Олафа. Кароль Нарвегіі адпусціў большую частку караблёў, але, нягледзячы на словы Сігвальда, ён быў атакаваны.

У верасні 1000 года Олаф загінуў у бітве каля Свольдэра. У сазе была змешчана легенда, што Олаф, нібы, мог выратавацца, таму што ніхто не бачыў, як ён загінуў. Зрэшты, гэта легенда адносіцца, хутчэй за ўсё, да ліку паданняў пра вечна жывых «спячых» герояў. Пасля смерці Олафа I Нарвегія зноў перайшла пад уладу дацкай кароны.

а на цэнтральнай плошчы горада]]

## Жонкі і дзеці 
Паводле паведамленняў саг, у Олафа Тругвасана было чатыры жонкі.
* **Гейра**, дачка вендскага караля Бурыслава (магчыма, Мешкі I). Олаф пабраўся з ёй шлюбам у 981 ці 982 годзе. У 985 годзе Гейра памерла. Дзяцей у шлюбе не было.
* **Гіда** (*Гюда*), дачка (паводле сагі сястра) дублінскага караля Олафа III Кварана. Шлюб быў заключаны ў канцы 980-х гадоў, прычым, права ўзяць шлюб з Гідай Олаф заваяваў, перамогшы яшчэ аднаго прэтэндэнта на хольмгангу. Шлюб доўжыўся да пачатку 990-х гадоў, калі Олаф вярнуўся ў Нарвегію.
** Ад гэтага шлюбу, меркавана, Олаф меў сына **Тругві Прэтэндэнта**, які ў 1033 годзе паспрабаваў заваяваць уладу ў Нарвегіі. Зрэшты, паходжанне Тругві Прэтэндэнта не вядома, магчыма, ён быў самазванцам.
* **Гудрун Скегідоцір**, дачка знатнага бонда Жалезнага Скегі. Гэты шлюб быў заключаны ў 996 ці 997 годзе па патрабаванні сваякоў Жалезнага Скегі, забітага за нежаданне прыняць хрысціянства. Паводле сагі, гэты шлюб доўжыўся ўсяго адну ноч — у першую ж шлюбную ноч Гудрун паспрабавала забіць Олафа, але ён здолеў прадухіліць напад. Пасля гэтага Гудрун пакінула Олафа і ніколі больш з ім не жыла.
* **Ціра** (*Цюра, Цюры*), дачка Харальда Сінязубага, караля Даніі. Шлюб быў заключаны ў 999 годзе. Ціра была выдадзена бацькам замуж за Бурыслава Вендскага, бацьку першай жонкі Олафа Тругвасана, але неўзабаве яна збегла ад мужа — «конунга язычніка і старога». Дабраўшыся да Нарвегіі, яна сустрэлася з Олафам, які прапанаваў ёй пабрацца з ім шлюбам. Гэты шлюб быў бяздзетным і працягваўся нядоўга — ужо ў наступным годзе загінуў Олаф Тругвасан, а ўслед за ім, паводле сагі, скончыла жыццё самагубствам і Ціра.

## Вобраз Олафа Тругвасана ў сучаснай культуры 
### У кіно 
* Працэс хрысціянізацыі Нарвегіі Олафам I адлюстраваны ў фільме «Белы вікінг», знятым ісландскім рэжысёрам Храфнам Гунлаўгсанам у 1991 годзе. Ролю конунга Олафа выканаў Эгіл Олафсан.

### У мультфільмах 
* Князь Уладзімір (2006; Расія) рэжысёр Юрый Кулакоў, Олафа агучвае Уладзімір Гасцюхін.

## Гл. таксама 
* Торвальд Кодрансан

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Памерлі ў 1000 годзе
Катэгорыя:Манархі, якія загінулі ў баі
Катэгорыя:Праваслаўе ў Нарвегіі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Хорфагеры