open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лужыца

300px|thumb|Геаграфічнае размяшчэнне Лужыцы

**Лу́жыца** (, , , , ) — рэгіён, размешчаны на тэрыторыі нямецкіх земляў Саксонія і Брандэнбург і паўднёва-заходняй Польшчы (Ніжнесілезскае ваяводства).

На Лужыцы разам з немцамі жыве малая славянская народнасць - сорбы (лужычане). 20 тыс. лужычан пражываюць у Верхняй Лужыцы (зямля Саксонія) і 40 тыс. - У Ніжняй Лужыцы (зямля Брандэнбург). Размаўяюць сорбы на сорбскіх мовах, усе валодаюць нямецкай.

## Літаратура 
* К. В. Шевченко Лужицкий вопрос и Чехословакия: 1945—1948. М., 2004 г.

## Спасылкі 
* Projekat Rastko — Luzica  

Катэгорыя:Саксонія
Катэгорыя:Брандэнбург
Беларускае таварыства па сувязях з суайчыннікамі за рубяжом

**Беларускае таварыства па сувязях з суайчыннікамі за рубяжом**, *Беларускае таварыства «Радзіма»* - добраахвотная грамадская арганізацыя, якая падтрымлівае і пашырае культурныя сувязі з выхадцамі з Беларусі, якія жывуць за межамі былога СССР. Створана ў 1964 г. (у 1960 – 1964 гг. дзейнічала Беларуская секцыя камітэта «За вяртанне на Радзіму і развіццё культурных сувязяў з суайчыннікамі»). У 1976 г. пераўтворана ў Беларускае таварыства «Радзіма». Сярод заснавальнікаў Р.Р. Шырма і М. Танк.

Асноўныя кірункі дзейнасці: культурныя і эканамічныя кантакты з аб’яднаннямі землякоў за мяжой і асобнымі суайчыннікамі, перасылка за мяжу літаратуры, падручнікаў, канафільмаў, фотавыставак і іншае, арганізацыя курсаў па вывучэнні беларускай гісторыі, культуры і мовы, гуманітарнай дапамогі ад замежных суайчыннікаў жыхарам Беларусі, якія пацярпелі ад Чарнобыльскай катастрофы 1986 і інш.

Таварыства заснавальнік газеты «Голас Радзімы».

## Літаратура 
* Мацкевіч, В. Г. Беларускае таварыства па сувязях з суайчыннікамі за рубяжом / В. Г. Мацкевіч //  — С. 360—361.

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Дуглас

**Дуглас** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
### Прозвішча 
* Аляксандр Дуглас-Х’юм (1903—1995) — прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі (1963—1964).
* Габрыэль Дуглас — амерыканская гімнастка, алімпійская чэмпіёнка.
* Джэсі Дуглас — амерыканскі матэматык.
* Кейт Дуглас — амерыканская плыўчыха.
* Кірк Дуглас (нар. 1916) — амерыканскі акцёр.
* Майкл Дуглас (нар. 1944) — амерыканскі акцёр.
* Мелвін Дуглас (1901—1981) — амерыканскі акцёр.
* Стывен Дуглас — амерыканскі палітык.
* Фрэдэрык Дуглас (1818—1895) — амерыканскі пісьменнік.
* Эрык Дуглас (1958—2004) — амерыканскі акцёр, сын Кірка Дугласа.

### Імя 
* Дуглас Адамс (1952—2001) — брытанскі пісьменнік.

## Тапонім 
* Дуглас (акруга, Каларада)
* Дуглас — горад на востраве Мэн, Вялікабрытанія.
## Іншае 
* Дуглас Эркрафт — колішняя амерыканская аэракасмічная карпарацыя.
Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа (Літва)

**Белару́скае тавары́ства Чырво́нага Кры́жа** (**БТЧК**) у Літве — беларуская грамадская арганізацыя ў красавіку 1921 — сярэдзіне 1922 года.

Утворана на аснове Жэнеўскай канвенцыі ад 22 жніўня 1864 года пра таварыствы Чырвонага Крыжа. Асноўныя мэты: аказанне медыцынска-санітарнай, матэрыяльнай і маральнай дапамогі беларускім ваеннапалонным, бежанцам, эмігрантам, хворым, сіротам, усім пацярпелым ад ваенных дзеянняў, садзейнічанне ў вяртанні на радзіму. Размяшчалася ў Коўне (Літва) у атэлі «Метраполь». Старшыня таварыства — Язэп Варонка, віцэ-старшыні — Іван Цвікевіч і , скарбнік — Паўліна Мядзёлка. Мела 32 чалавекі ў штаце, аддзяленні і прадстаўніцтвы ў Берліне (Андрэй Бароўскі), на Гродзеншчыне (С. Баран-Нямір), у Вільні (Аляксандр Карабач), Празе (Мікола Вяршынін), Рызе (Кастусь Езавітаў), Канстанцінопалі, Амерыцы. Арганізацыя супрацоўнічала з эміграцыйным урадам БНР у Коўне, урадавымі ўстановамі Літвы, Літоўскім таварыствам Чырвонага Крыжа. Займалася выдавецкай дзейнасцю, у 1921 годзе выпусціла 3 маркі серыі «Беларусь. Пошта», збор ад іх продажу пайшоў на дабрачынныя мэты.

## Літаратура 
* 
* *Васілеўскі, Ю. Р.* Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа / Ю. Р. Васілеўскі //  — С. 361.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Літвы
Беларускае філасофскае таварыства

**Белару́скае філасо́фскае тавары́ства** — добраахвотная навукова-грамадская арганізацыя. Аб’ядноўвае навукоўцаў і іншых грамадзян, якія распрацоўваюць фундаментальныя філасофскія праблемы, умацоўваюць сувязі філасофскай навукі з грамадскай практыкай або актыўна садзейнічаюць гэтаму.

Створана ў 1992 годзе (з 1973 года існавала як Беларускае аддзяленне філасофскага таварыства СССР). Асноўныя задачы: дапамога членам таварыства ў пашырэнні і паглыбленні спецыяльных ведаў, павышэнні іх ідэйна-тэарытычнага і метадалагічнага ўзроўню, удзел у рабоце навуковых форумаў, укараненне ў практыку вынікаў навуковай распрацоўкі праблем філасофіі, актыўных метадаў яе выкладання і прапаганды дасягненняў беларускіх філосафаў; ажыццяўленне навуковых сувязяў з філасофскімі таварыствамі іншых краін і міжнароднымі навуковымі арганізацыямі ў галіне філасофіі; ажыццяўленне выдавецкай і рэкламнай дзейнасці. Арганізацыяй выдадзены зборнікі «Праблемы развіцця сучаснай філасофіі» (1994), «Праблемы грамадскай свядомасці» (1995) і іншае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Беларускае таварыства ў Петраградзе па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны

**Беларускае таварыства ў Петраградзе па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны** — дабрачынная арганізацыя для дапамогі бежанцаў-беларусам у 1-ю сусветную вайну.

Існавала з студзеня 1916 да пачатку 1918 гг. Заснавальнікі Б. І. Эпімах-Шыпіла, Ч. І. Родзевіч, Аляксандр Ярэміч, У. Ф. Міткевіч. На чале таварыства быў камітэт (старшыня Л. С. Сеўрук, намеснік старшыні Ярэміч і М. І. Мігай, сакратар Э. А. Будзька). Таварыства аказвала дапамогу грашыма і рэчамі, адкрыла інтэрнаты для беларускіх студэнтаў і вучняў, дзіцячы прытулак, кравецкую майстэрню, выдавала лістоўкі з заклікам ахвяраваць грошы для бежанцаў, наладжвала «Беларускія вечарыны». Падтрымлівала сувязі з Мінскім аддзелам Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны, Беларускім нацыянальным камітэтам у Мінску. Імкнулася пашырыць уплыў на ўсю тэрыторыю, дзе знаходзіліся бежанцы. У снежні 1917 годзе перавыбраны камітэт таварыства, у яго ўвайшлі члены Беларускай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі (А. Р. Чарвякоў, А. Х. Усціловіч і іншыя). Спыніла дзейнасць са стварэннем Беларускага нацыянальнага камісарыята.

## Літаратура 
* Скалабан, В. У. Беларускае таварыства ў Петраградзе па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны / В. У. Скалабан //  — С. 361.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі
Катэгорыя:Арганізацыі Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:1916 год у Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:З’явіліся ў 1916 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе
Беларуска-літоўская армія

**Беларуска-Літоўская армія** — аператыўнае аб’яднанне часцей і злучэнняў Чырвонай Арміі на тэрыторыі Беларусі і Літвы (Літбел) у грамадзянскую вайну. Загадам рэўваенсавета Рэспублікі ад 13 сакавіка 1919 года. Заходняя армія пераўтворана ў Беларуска-Літоўскую армію. У яе ўвайшлі Заходняя, Літоўская (да 30 красавіка 1919 г.), 8-я і 17-я стралковая дывізіі. Знаходзілася ў складзе Заходняга фронту 1919—1924 гг. Камандуючыя арміі А. Я. Снесараў (да 31 мая 1919 г.), П. К. Міронаў (в.а. з 31 мая 1919 г.). Загадам РВС Рэспублікі ад 7 чэрвеня 1919 года перайменавана ў 16-ю армію.

## Літаратура 
* Борьба за Советскую власть в Белоруссии, 1918—1920 гг.: Сборник документов и материалов. Т. 2. — Мн., 1971.
* *Камінскі, М. І.* Беларуска-Літоўская армія / М. І. Камінскі //  — С. 362—363.

Катэгорыя:Чырвоная армія падчас Грамадзянскай вайны
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:1919 год у Беларусі
Беларуска-ўкраінскі камітэт помачы ахвярам вайны

**Белару́ска-ўкраі́нскі камітэ́т по́мачы ахвя́рам вайны́** *ў Барнауле* (*Беларуская грамада ў Барнауле*) — дабрачынная арганізацыя па аказанні дапамогі бежанцам Першай сусветнай вайны. Дзейнічаў з перапынкамі з пачатку 1918 да канца 1920 года.

Задачы: абарона матэрыяльных і юрыдычных інтарэсаў беларускіх і ўкраінскіх бежанцаў, культурна-асветніцкая дзейнасць сярод іх. Старшыня — Мікалай Бліадухо. Супрацоўнічаў з камітэтамі бежанцаў іншых нацыянальнасцей. У 1918 годзе ўваходзіў у Міжнародны камітэт бежанцаў у Сібіры (Барнаул). Падчас грамадзянскай вайны дзейнасць неаднойчы забаранялася ваеннымі і цывільнымі ўладамі Барнаула.

## Літаратура 
* 
* *Васілеўскі, Ю. Р.* Беларуска-ўкраінскі камітэт помачы ахвярам вайны / Ю. Р. Васілеўскі //  — С. 363.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі
Катэгорыя:Барнаул
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1920 годзе
Катэгорыя:1918 год у Расіі
Катэгорыя:1920 год у Расіі
Лас-Тунас (правінцыя)

**Ту́нас** (**Лас-Ту́нас**) () — адна з 14 кубінскіх правінцый. Адміністрацыйны цэнтр — горад Вікторыя-дэ-лас-Тунас.

Катэгорыя:Правінцыі Кубы
Беларуска-эстонскае згуртаванне

**Белару́ска-эсто́нскае згуртава́нне** (БЭЗ) *у Йыхві* — грамадска-культурная арганізацыя беларусаў у Эстоніі. Заснавана ў 1989 годзе. Асноўныя мэты: спрыяць кансалідацыі беларусаў на падставе духоўнай, культурнай, рэлігійнай агульнасці, развіваць сувязі з замежнымі суайчыннікамі, прапагандаваць гістарычную і культурную спадчыну Беларусі. Праводзіць значную культурна-асветніцкую работу, адзначае нацыянальныя беларускія і эстонскія святы, беларускія гістарычныя ўгодкі, удзельнічае ў выстаўках аб’яднання беларускіх мастакоў краін Балтыі «Маю гонар» і штогодніх у Саўт-Рыверы (ЗША), арганізоўвае экскурсіі па Беларусі, Эстоніі, Расіі, прэзентацыі літаратурных твораў беларускіх аўтараў. Працуе бібліятэка, з 1992 года намаганнямі згуртавання дзейнічае беларуская праграма на эстонскім радыё. Удзельнік Першага з’езда беларусаў свету (1993), сходаў беларусаў блізкага замежжа (1992, 1995), з’езда беларусаў краін Балтыі (1994), Першай сустрэчы беларускай моладзі свету (1994).

Дэпутатам органаў мясцовай улады некалькіх скліканняў была М. Астравумава, дырэктар школы мастацтваў Йыхві — адна з заснавальніц БЭЗ.

## Літаратура 
* 
* Беларусы ў Эстоніі // Беларускае замежжа. — : Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2010. — С. 217—229.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Эстоніі
Катэгорыя:Йыхві
Беларускае цэнтральнае бюро пры Народным камісарыяце асветы РСФСР

**Беларускае цэнтральнае бюро пры Народным камісарыяце асветы РСФСР** — орган для каардынацыі і кіравання сістэмай нацыянальных адукацыйных і культурна-асветніцкіх устаноў, якія абслугоўвалі беларускае насельніцтва на тэрыторыі РСФСР. Дзейнічала ў Маскве ў 1921—1930 гг. Заснавана па хадайніцтве Паўнамоцнага прадстаўніцтва БССР пры ўрадзе РСФСР. Уваходзіла ў склад Савета па асвеце народаў нярускай мовы (Саўнацмен) пры Наркамаце асветы РСФСР на правах беларускага аддзела. У 1921—1922 адчынены Беларуская секцыя пры Віцебскім губернскім аддзеле народнай асветы, Беларуская секцыя пры Гомельскім губернскім аддзеле народнай асветы, Беларуская секцыя пры Смаленскім губернскім аддзеле народнай асветы; арганізаваны беларускія культурна-асветніцкія ўстановы ў Сібіры і Санкт-Пецярбургу. Супрацоўнічала з беларускімі студэнцкімі зямляцтвамі ў Маскве і іншых гарадах РСФСР. У 1924—1926 гг. пасля далучэння Віцебскай, Гомельскай і часткі Смаленскай губерняў да БССР функцыі бюро звузіліся. У 1930 г. яно ліквідавана. Да лета 1927 г. загадчыкам бюро быў М. Ф. Лойка, пазней — Н. Каляда. У розныя часы ў ім працавалі беларускі пісьменнік У. М. Дубоўка, мовазнавец Ю. Вольскі і іншыя.

## Літаратура 
* Васілеўскі, Ю. Р. Беларускае цэнтральнае бюро пры Народным камісарыяце асветы РСФСР / Ю. Р. Васілеўскі //  — С. 361.

Катэгорыя:Народныя камісарыяты
Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі

Катэгорыя:1921 год у  Маскве
Катэгорыя:З’явіліся ў 1921 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1930 годзе
Сьенфуэгас (правінцыя)

**Сьенфуэ́гас ** (ісп.: *Cienfuegos*) — адна з 14 кубінскіх правінцый. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сьенфуэгас.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Кубы
Сьега-дэ-Авіла (правінцыя)

**Сье́га-дэ-А́віла** (ісп.: *Ciego de Ávila*) — адна з 14 кубінскіх правінцый. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сьега-дэ-Авіла.

Катэгорыя:Правінцыі Кубы
Вялікія Антыльскія астравы

thumb|right|250px|Вялікія Антыльскія астравы (зялёныя) у Карыбскім моры
**Вялі́кія Анты́льскія астравы** — група астравоў у складзе Антыльскіх астравоў у Карыбскім моры на паўночным усходзе ад ЗША і на захадзе ад Малых Антыльскіх астравоў. Яе складаюць астравы: Куба, Хувентуд, Ямайка, Гаіці (Эспанёла) і Пуэрта-Рыка.

## Спасылкі 
* Rogonzinski, Jan. *A Brief History of the Caribbean.* New York: Facts on File, 1992.
Фрыдрых Энгельс

**Фрыдрых Энгельс** (; , Бармэн, цяпер раён Вуперталя, Германія — , Лондан) — нямецкі філосаф і эканаміст.

Актыўна ўдзельнічаў у арганізацыі і дзейнасці «Саюза камуністаў», разам з К. Марксам напісаў «Маніфест Камуністычнай партыі» (1848). У 1848—1849 К. Маркс і Ф. Энгельс выдавалі ў Кёльне «Новую Рэйнскую газету», у 1849 Фрыдрых Энгельс удзельнічаў ва ўзброеным паўстанні. З 1849 жыў у Вялікабрытаніі, працаваў у гандлёвай канторы. З’яўляўся адным з кіраўнікоў 1-га Інтэрнацыянала, пасля смерці Маркса быў дарадцам еўрапейскіх сацыялістаў.

Асноўныя працы: «Становішча рабочага класа ў Англіі» (1845), «Анты-Дзюрынг» (1878), «Паходжанне сям’і, прыватнай уласнасці і дзяржавы» (1884), «Людвіг Феербах і канец класічнай нямецкай філасофіі» (1886), «Дыялектыка прыроды» (1873—1882, апублікавана ў 1925).

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1998. ISBN 985-11-0108-7

## Спасылкі 
Катэгорыя:Філосафы Германіі
Катэгорыя:Памерлі ў Лондане
Катэгорыя:Памерлі ад раку стрававода
Сьенфуэгас

**Сьенфуэ́гас** () — горад на паўднёвым узбярэжжы цэнтральнай Кубы, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Сьенфуэгас. Горад заснаваны французскімі эмігрантамі ў 1819 годзе пад назвай Фернардзіна-дэ-Хагуа. Сучасную назву горад атрымаў у 1880 годзе.

Сучасны Сьенфуэгас — буйны марскі порт, вузел аўтамабільных дарог, чыгуначная станцыя, цэнтр гандлю цукрам, тытунём і кавай. У горадзе маецца нафтаперапрацоўчы завод. Побач з горадам — недабудаваная і закінутая АЭС.

У 2005 годзе гістарычны цэнтр горада быў унесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Насельніцтва 
* 1970 год — 85,2 тыс. жыхароў.
* 1984 год — 108 тыс. жыхароў.
* 2001 год — каля 130 тыс. жыхароў.
* 2012 год — 164,9 тыс. жыхароў.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Кубы
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1819 годзе
Гігіена

[thumb|Гігіена ва ўяўленні мастака [Густаў Клімт|Густава Клімта]]
**Гігіена** (ад грэч. Υγιεινός — «гаючы») — вобласць навукі, у прыватнасці медыцыны, якая вывучае ўплыў ўмоў жыцця, працы на чалавека і якая распрацоўвае прафілактыку розных захворванняў; забяспечвае аптымальныя ўмовы для існавання; захоўвае здароўе і падаўжае жыццё.

## Спасылкі
Эпідэмія

**Эпідэмія** ( — павальная хвароба, ад *ἐπι* — на, сярод і *δῆμος* — народ) — шырокае распаўсюджанне якога-небудзь інфекцыйнага захворвання (чума, оспа, тыф, халера, грып, свіны грып і г.д.).

## Гл. таксама 
* Эпідэміялогія
* Пандэмія

Катэгорыя:Эпідэміялогія
Катэгорыя:Надзвычайныя сітуацыі
Бінт

**Бінт** ( — стужка, павязка) — стужка тканіны (марля, палотна, фланель), ўжываецца для перавязкі ран, накладання павязкі, пераплёту кніг, фіксацыі.

## Апісанне 
* Колер: белы.
* Памеры: 5 м х 5 см, 5 м х 6 см, 5 м х 7 см, 5 м х 10 см, 7 м х 5 см, 7 м х 7 см, 7 м х 10 см, 7 м х 14 см, 10 м х 16 см.

## Зноскі 
Катэгорыя:Медыцынскае абсталяванне
Катэгорыя:Медыцынская тэрміналогія
Эпідэміялогія

**Эпідэміялогія** ( — на народ;  — вывучэнне) — агульнамедыцынская навука, якая вывучае прычыны, заканамернасці ўзнікнення і распаўсюджвання захворванняў рознай этыялогіі, а таксама ўмовы ўзнікнення пэўных станаў здароўя (не хваробы) у розных папуляцыях.

Умоўна эпідэміялогію можна размежаваць на інфекцыйную і неінфекцыйную, але абедзве галіны выяўляюць фактары рызыкі і з’яўляюцца краевугольнымі камянямі грамадскага здароўя і медыцынскай навукі, даюць навуковае абгрунтаванне для практычных медыцынскіх і палітычных рашэнняў у вобласці аховы здароўя.
Эпідэміёлагі дапамагаюць з , зборам і статыстычным аналізам даных, інтэрпрэтацыяй і распаўсюджваннем вынікаў (у тым ліку  і часам ).

Асноўныя напрамкі эпідэміялагічных даследаванняў уключаюць  захворванняў, расследаванне ,  за хваробамі, , , а таксама параўнанне эфектыўнасці лячэння, напрыклад, у . У сваёй рабоце эпідэміёлагі выкарыстоўваюць веды такіх навуковых дысцыплін, як:
* *Біялогія*, каб лепш зразумець біялагічныя працэсы хвароб і станаў здароўя
* *Статыстыка*, каб правільна і эфектыўна выкарыстоўваць даныя і рабіць адпаведныя высновы
* *Сацыяльныя навукі*, каб лепш разумець непасрэдныя і аддаленыя прычыны
* *Інжынерная справа*, для колькаснай і якаснай ацэнкі фактараў

Прадметам вывучэння эпідэміялогіі з’яўляецца захваральнасць — сукупнасць выпадкаў хваробы на пэўнай тэрыторыі ў пэўны час сярод пэўнай групы насельніцтва.

## Гл. таксама 
* Эпідэмія


Катэгорыя:Дэмаграфія
Катэгорыя:Грамадскае здароўе
Катэгорыя:Медыцынскія навукі
Бабруйскі тралейбус

**Бабруйскі тралейбус** — сістэма тралейбусных ліній у Бабруйску, рух па якіх быў распачаты 30 жніўня 1978.

Сёлета тралейбусныя перавозкі ажыццяўляюцца УКПП «Бабруйскае тралейбуснае ўпраўленне». Агульная плошча, якую займае прадпрыемства — 9,6053 га. Вытворчыя магутнасці дэпо — на 50 рамонтных месцаў тралейбусаў. У цяперашні час працягласць тралейбусных ліній складае 40,7 км.

Сярод прадпрыемстваў гарэлектратранспарту Рэспублікі Беларусь УКПП БТУ на працягу шматлікіх гадоў займае адно з кіроўных месцаў па сваіх тэхніка-эканамічных паказчыках.

## Маршруты 
У горадзе працуюць 4 маршруты:
*  Яловікі — вул. Дзяржынскага
*  вул. Народнага Адзінства — ст. Бабруйск
*  вул. Народнага Адзінства — Яловікі
*  вул. Народнага Адзінства — вул. Дзяржынскага

Катэгорыя:Тралейбусныя сістэмы Беларусі
Катэгорыя:Транспарт Бабруйска
Катэгорыя:1978 год у Бабруйску
Марыго

**Марыго́** — самы вялікі горад і сталіца французскага заморскага дэпартамента Сен-Мартэн, які знаходзіцца ў Карыбскім моры. Насельніцтва горада складаецца з 5,7 тыс. чалавек.

Невялікая рыбалавецкая вёска, якую потым назвалі Марыго, атрымала статус сталіцы пад час кіравання караля Луі XVI, які пабудаваў *форт Сен Луі*, у заліве Марыго. Сёння гэта самы значны будынак горада.

Марыго тыповы карыбскі горад, з лёгкімі драўлянымі дамамі. Кірмашы праходзяць кожную сераду і суботу, на іх можна знайсці какосы, авакада, розныя гатункі рыбы і іншыя разнастайныя тавары.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Францыі
Брэсцкі тралейбус

**Брэсцкі тралейбус** — сістэма тралейбусных ліній у Брэсце. Пачала дзейнічаць у 1981 годзе. Станам на 2023 год дзейнічае 8 маршрутаў, якія абслугоўвае адзіны тралейбусны парк.
 
## Маршруты
* 101: Арджанікідзэ — ДП Абласная бальніца;
* 102: Свярдлова — ДП СК «Вікторыя» (праз вул. Гаўрылава);
* 103: Арджанікідзэ — ДП СК «Вікторыя» (праз Партызанскі праспект);
* 104: Арджанікідзэ — КСМ;
* 105: ДП Завод «Цветатрон» — ДП Абласная бальніца (праз вул. Янкі Купалы);
* 106: ДП Завод «Цветатрон» — ДП Абласная бальніца (праз праспект Рэспублікі);
* 107: ДП Завод «Цветатрон» — ДП СК «Вікторыя»;
* 108: Арджанікідзэ — ДП Завод «Цветатрон».

## Рухомы склад
Паводле даных сайта СТТС, станам на ліпень 2017 года ёсць 79 тралейбусаў:
* БКМ-221 — 21 машына;

* БКМ-32102 — 18 машын;

* БКМ-321 — 12 машын;

* БКМ-20101 — 12 машын;

* МАЗ-103Т — 9 машын;

* БКМ-32100А — 6 машын;

* БКМ-201 — 1 машына;

* АКСМ-101 — 1 машына;

* АКСМ-101М — 1 машына.

Таксама раней эксплуатаваліся тралейбусы наступных мадэляў: АКСМ-101А, АКСМ-101ПС, ЗиУ-682В, ЗиУ-682В [В00], ЗиУ-682В-012[В0А], ЗиУ-682Г [Г00], ЗиУ-АКСМ (АКСМ 100).

## Спасылкі
* Расклад руху тралейбусаў з сакавіка 2013 года (у тым ліку новы маршрут №9)
*Фотагалерэя і база даных на сайце СТТС

Катэгорыя:Транспарт Брэста
Катэгорыя:Тралейбусныя сістэмы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1981 годзе
Катэгорыя:1981 год у Брэсце
Гвадэлупа

thumb|left|Карта
**Гвадэлу́па** — заморскі дэпартамент Францыі ў Цэнтральнай Амерыцы, які размяшчаецца на некалькіх астравах на архіпелагу Малыя Антыльскія астравы.

У дэпартамент уваходзяць наступныя астравы:
* Востраў Гвадэлупа
* Востраў Мары-Галан
* Востраў Дэзірад
* Астравы Ле-Сент

Да 22 лютага 2007 года ў склад дэпартаменту ўваходзілі востраў Сен-Бартэльмі і паўночная частка вострава Сен-Мартэн, якія цяпер з’яўляюцца асобнымі залежнымі тэрыторыямі Францыі.

## Гісторыя 
Астравы былі заселены ў 300 годзе да н.э. індзейцамі аравакі, крыху пазней індзейцамі-карыбамі, якія выцеснілі аравакаў і назвалі востраў *Карукера*.

Сваю сучасную назву Гвадэлупа атрымала ад Хрыстафора Калумба, які адкрыў яе ў 14 лістапада 1493 годзе. Францыя захапіла востраў у 1635 годзе. Некалькі разоў Гвадэлупай спрабавалі завалодаць брытанцы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Фатаграфіі вострава
* Сайт прэфектуры Гвадэлупы
Йыхві

**Йы́хві** () — горад на паўночным усходзе Эстоніі, цэнтр павета Іда-Віру. Насельніцтва — 11,1 тыс. чалавек (2010). Этнічныя эстонцы — нацыянальная меншасць, бо 58 % гарадскога насельніцтва — этнічна рускія эмігранты, якія прыбылі ў Эстонію цягам перыяду савецкай улады ў Эстоніі (1944—1991), альбо іх нашчадкі.

## Гісторыя 
Упершыню Йыхві згадваецца як вёска ў 1241 годзе ў «Liber Census Daniæ», калі тая была пад уладай Даніі. Гістарычнымі назвамі Йыхві былі Геві і Йеві. У XIII ст. тут была пабудаваная царква і Йыхві стаў цэнтрам царкоўнага прыходу.

1 мая 1938 года Канстанцін Пятс надаў мястэчку статус горада разам з амаль усімі эстонскімі мястэчкамі.

У горадзе дзейнічае Беларуска-эстонскае згуртаванне.

## Насельніцтва 
## Зноскі 
## У Сеціве 
Катэгорыя:Гарады Эстоніі
Палабская мова

**Пала́бская мо́ва** — вымерлая заходнеславянская мова.

Палабская мова была найбольш блізкая да польскай і разам з ёю, кашубскаю і вымерлаю славінскаю адносіцца да т.зв. ляхіцкіх моў.

Была пашырана да 1-й палавіны 18 ст. па левым беразе ракі Лабы (Эльба; цяпер тэрыторыі зямлі Ніжняя Саксонія, Германія).

Адметныя рысы палабскай мовы: захаванне насавых галосных, аорыста і імперфекта, рэштак парнага ліку, рухомы націск, спрашчэнне скланення, вялікая колькасць нямецкіх запазычанняў у лексіцы і інш.

Пісьменства не мела, але ў 17—18 ст. было складзена некалькі слоўнікаў і запісаны некаторыя тэксты на палабскай мове. Асноўныя помнікі палабскага пісьменства — нататкі палабскага селяніна  і нямецка-палабскі слоўнік К. Хеніга на 5 тыс. слоў.

Сярод даследчыкаў палабскай мовы — Т. Лер-Сплавінскі, К. Палянскі (этымалагічны слоўнік палабскай мовы), А. Я. Супрун і інш.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Палабская мова //  С. 531.
* Супрун А. Е. Полабский язык. Мн., 1987.

Катэгорыя:Заходнеславянскія мовы
Катэгорыя:Мёртвыя мовы
Віцебскі тралейбус

**Віцебскі тралейбус** — сістэма тралейбусных ліній у Віцебску, пачала дзейнічаць 1 верасня 1978 г. На 2026 год у Віцебску працягласць тралейбусных ліній складае — больш 80 км, 16 маршрутаў і 1 тралейбусны парк. Практычна ўся сетка, за выключэннем кароткага ўчастка ад чыгуначнага вакзала па вуліцы Кірава, знаходзіцца на левым беразе Дзвіны.

## Гісторыя 
Першы віцебскі тралейбус выйшаў на лінію 1 верасня 1978 года ў 11:36. На адкрыцці прымалі ўдзел прадстаўнікі старшыні аблвыканкама, будаўнікі і навучэнцы 3 «Д» класа школы № 31. 13 кастрычніка 1980 года быў адкрыты тралейбусны маршрут № 2, які злучыў чыгуначны вакзал з плошчай Леніна, у 1983 годзе быў адкрыты маршрут №2, які злучыў праспект Фрунзэ і чыгуначны вакзал. У 1986 годзе адкрыты маршрут №4 «Тралейбусны парк — Смаленскі рынак», у ліпені 1992 года — № 5 «Чыгуначны вакзал — вуліца Лазо», у сакавіку 1995 — № 6 «праспект Фрунзэ — вуліца Церашковай». У час рамонту Кіраўскага моста ў 2004 годзе быў адкрыты маршрут № 7. Пасля рамонту ён быў скасаваны, але ў 2010 годзе быў адноўлены.  У 2005 годзе адкрыты маршрут № 8, а ў 2013 — № 9 и № 10. 23 чэрвеня 2017 года пачаў работу 11 маршрут, які злучыў мікрараён Медцэнтр с чыгуначным вакзалам.

## Маршруты 
*  мкрн. Фрунзэ - вул. Праўды - Вакзал
*  мкрн. Фрунзэ - пр-т Будаўнікоў - Смаленскі рынак
*  мкрн. Фрунзэ - пр-т Фрунзэ - Вакзал
*  Смаленскі рынак - пр-т Фрунзэ - пр-т Будаўнікоў - Вакзал
*  мкрн. Фрунзэ - вул. Лазо - Вакзал
*  мкрн. Фрунзэ - вул. Воінаў-Інтэрнацыяналістаў - Вакзал
*  мкрн. Фрунзэ - вул. Лазо - вул. Воінаў-Інтэрнацыяналістаў - Смаленскі рынак
*  мкрн. Фрунзэ - вул. Лазо - вул. Праўды - Смаленскі рынак
*  Смаленскі рынак - пр-т Чарняхоўскага - пр-т Будаўнікоў - мкрн.Медцэнтр
*  Вакзал - пр-т Фрунзэ - мкрн.Медцэнтр
*  Вакзал - пр-т Чарняхоўскага - вул. Воінаў-Інтэрнацыяналістаў - мкрн.Медцэнтр 
*  Вакзал - пр-т Фрунзэ - вул. Церашковай - мкрн.Білева
## Цікавыя факты 
На Плошчы Свабоды сыходзяцца ўсе 12 маршрутаў віцебскага тралейбуса, прычым адзін з іх (маршрут №4) сустракаецца сам з сабой.

## Гл. Таксама 
* Віцебскі трамвай
* Віцебскі аўтобус

## Спасылкі 
* Расклад руху на сайце ВТТУ

Катэгорыя:Транспарт Віцебска
Катэгорыя:Тралейбусныя сістэмы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1978 годзе
Катэгорыя:1978 год у Віцебску
Малы жаўтахохлы какаду

**Малы жаўтахохлы какаду** (*Cacatua sulphurea*, сін. *Plyctolophus sulphurea*) — птушка сямейства какаду.

## Знешні выгляд 
Даўжыня цела 33-35 см, хваста 11 см; вага да 500 г. апярэнне белае. Хахалок у верхняй частцы і вобласць вушэй жоўтая. Дзюба і лапы шэра-чорныя. Калявокавае кальцо без пёркаў, блакітнага колеру. Афарбоўка самцоў і саміц аднолькавая. У самцоў дзюба і галава буйнейшыя. Але галоўнай адрознівальнай палавой прыкметай з’яўляецца афарбоўка радужкі вачэй. У саміц яна чырвона-карычневая, а ў самцоў амаль чорная. Голас гучны, хрыплы. Пры спалоху рэзкі, пераходзіць у візг.

## Распаўсюджанне 
Насяляе Малыя Зондскія астравы і Сулавесі.

Катэгорыя:Какаду
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1788 годзе
Беларуская грамада (Коўна)

**Белару́ская грамада́** *ў Коўне* — грамадская арганізацыя ў 1917—1918 гадах. Мела на мэце аб’яднанне беларусаў г. Коўна (цяпер Каўнас, Літва) і наваколляў для абароны сацыяльна-эканамічных інтарэсаў і спрыяння ў рэалізацыі беларускіх нацыянальных ідэалаў. Статут арганізацыі прадугледжваў адкрыццё беларускіх школ, дзіцячых прытулкаў, бальніц і кааператываў, выпуск літаратуры, канцэртную і тэатральную дзейнасць. Пры Беларускай грамадзе існаваў гурток моладзі. У складзе рады — дзеяч беларускага нацыянал-вызваленчага руху Р. Казячы і іншыя.

## Літаратура 
* 
* *Васілеўскі, Ю. Р.* Беларуская грамада / Ю. Р. Васілеўскі //  — С. 370.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Літвы
Катэгорыя:Арганізацыі Каўнаса
Катэгорыя:Беларусы ў Каўнасе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе
Беларуская краёвая народная рада

**Беларуская краёвая народная рада** - фіктыўны прадстаўнічы орган, выбраны на т.зв. Беларускім краёвым з’ездам (студзень 1919 г.). Інсцініравана ўрадам Польшчы, які прэтэндаваў на беларускія землі і не хацеў, каб дэлегацыя БНР удзельнічала ў Парыжскай мірнай канферэнцыі. «Прэзідэнт» рады К. Цвірка-Гадыцкі, «Член» – А. Янсан. 23 сакавіка 1919 г. яны накіравалі міністру-прэзідэнту Польшчы ліст, у якім прасілі зрабіць адпаведныя крокі «у кірунку ўстанаўлення супольнага палітычнага жыцця беларускага народа з Польшчай».

## Літаратура 
* Сідарэвіч, А. М. Беларуская краёвая народная рада / А. М. Сідарэвіч //  — С. 375.

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Рэнтгенаграфія

[thumb|250px|Рэнтгенаграма органаў [грудная клетка|грудной клеткі ў прамой праекцыі. Відаць скопішча паветра пад купаламі дыяфрагмы.]]
**Рэнтгенаграфія** () — даследаванне ўнутранай структуры аб’ектаў, якія праецыруюцца пры дапамозе рэнтгенаўскіх прамянёў на спецыяльную плёнку або паперу. Найбольш часта тэрмін адносіцца да медыцынскага неінвазіўнага даследавання, заснаванага на атрыманні сумацыйнай праекцыйнай выявы анатамічных структур арганізма з дапамогай праходжання праз іх рэнтгенаўскіх прамянёў і рэгістрацыі ступені паслаблення рэнтгенаўскага выпраменьвання.

## Гл. таксама 
* Рэнтгеналогія

Катэгорыя:Рэнтгеналогія
Какаду вялікі жаўтахохлы

**Вялікі жаўтахохлы какаду** (*Cacatua galerita*, сін. *Plyctolophus galeritus*) — птушка сямейства какаду.

## Знешні выгляд 
Адзін з найбольш буйных прадстаўнікоў сямейства. Даўжыня цела 48-55 см, крыла 29,5-39 см; вага самца — 810—920 г, саміцы — 845—975 г. Афарбоўка апярэння белая з жаўтаватым адценнем на ніжнім баку рулявых і махавых пёраў. Ніжні бок хваставых пёраў жоўты. Хахалок на галаве з вузкіх падоўжаныя пёраў таксама жоўтага колеру. Неапераная зона вакол вачэй белая. Дзюба чорна-шэрая. Лапы цёмна-шэрыя. У самца радужка чорная, у саміцы — чырвона-карычневая.

## Распаўсюджанне 
Жыве на паўднёвым усходзе Новай Гвінеі, усходзе і поўначы Аўстраліі, на астравах Тасманія і Кенгуру.

Катэгорыя:Какаду
Ара

**Ара** (*Ara*) — род птушак сямейства папугаепадобных.

## Знешні выгляд 
Буйныя (даўжынёй да 95 см) папугаі з вельмі яркай і прыгожай афарбоўкай зялёных, чырвоных, блакітных і жоўтых колераў. Зоны вакол вачэй і бакоў галавы ў іх голыя, часам з рэдкімі і кароткімі пёркамі. Крылы да канца моцна выцягнутыя і завостраныя. Клінападобнай формы хвост даўжэйшы за цела. Характэрнай асаблівасцю гэтых папугаяў з'яўляецца буйная, сціснутая з бакоў і моцна закругленая дзюба з крута загнутым кончыкам. Самцы, саміцы і маладыя папугаі маюць амаль аднолькавую афарбоўку. Гэты від папугаяў з'яўляецца уладальнікам самай моцнай дзюбы на зямлі.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны ў Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы.

## Спосаб жыцця 
У прыродных умовах пасяляюцца ў трапічных раёнах з лясістай ўчасткамі. Вядуць чародкавы спосаб жыцця, але пары ствараюць на доўгія гады. Чароды ара часам шкодзяць плантацыям пладовых дрэў. 1 від і 1 падвід занесеныя ў Міжнародную Чырвоную кнігу.

## Гл. таксама 
* Блакітны ара
* Трохкаляровы ара

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Папугаевыя
Беларуская каталіцкая грамада

**Беларуская каталіцкая грамада** — грамадская арганізацыя католікаў Беларусі. Створана ў 1990 годзе, першы і апошні старшыня: Фелікс Іосіфавіч Янушкевіч. Асноўныя кірункі дзейнасці: вяртанне беларускага касцёла да нацыянальных вытокаў, забеспячэнне паўнапраўнага функцыянавання ў ім беларускай мовы, выданне рэлігійнай і грамадзянскай адказнасці. Падтрымлівае сувязі з каталіцкімі арганізацыямі замежжа. З 1992 г. выдае часопісе «Хрысціянская думка». Выдала кнігу А. Станкевіча «Родная мова ў святынях» (факсіміле), зборнік вершаў А. Зязюля «З роднага загону» і іншае. Скульптурна-манументальная секцыя грамады ўдзельнічае ў распрацоўках праектаў рэстаўрацыі культавых збудаванняў, стварэнні помнікаў гістарычным асобам.

Спыніла дзейнасць у 2007 годзе ў сувязі з дасягненнем пастаўленных задач.

## Літаратура 
* Анцыповіч, М. В. Беларуская каталіцкая грамада / М. В. Анцыповіч // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. Т. 2: Аршыца — Беларусцы. — Мн.: БелЭн, 1996. — 477 с. — С. 412. — ISBN 985-11-0061-7.

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Каталіцтва ў Беларусі
Катэгорыя:1990 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе
Святары-адраджэнцы

**Святары-адраджэнцы** — каталіцкія святары, якія дзейнічалі ў асноўным у ХХ ст., да атрымання Беларуссю сапраўднай незалежнасці, у галіне пашырэння ўжывання беларускай мовы і звычаяў у Каталіцкім Касцёле, а таксама прынялі ўдзел у культурным адраджэнні беларускага народа.

## Спіс святароў-адраджэнцаў 
У дужках пазначаны псеўданім або формы імя ці прозвішча:

*Заходні (рымскі, лацінскі) абрад:*
* а. Антоній Ляшчэвіч, марыянін
* а. Антон Падзява, марыянін
* а. Віталь Хамёнак, марыянін
* а. Казімір Смулька
* а. Юрый Кашыра, марыянін
* а. Язэп Дашута, марыянін
* кс. Адам Лісоўскі
* кс. Адам Пучкар-Хмялеўскі
* кс. Адам Станкевіч
* кс. Альберт Бакіноўскі
* кс. Аляксандр Астрамовіч (Андрэй Зязюля)
* кс. Антон Лявош
* кс. Вацлаў Раманоўскі
* кс. Віктар Шутовіч
* кс. Вінцэнт (Вінцук) Гадлеўскі
* кс. Генрык Бэта (H.Biarozka) (Бярозка) (Генрык Бярозка)
* кс. Данат Лапошка
* кс. Дзяніс Малец
* кс. Зянон Якуць
* кс. Ільдэфонс Бобіч
* кс. Казімір Кулак
* кс. Казімір Рыбалтоўскі
* кс. Канстанцін Стаповіч (Стэповіч) (Казімір Сваяк)
* кс. Люцыян Хвецька (Л. Малышэвіч)
* кс. Міхаіл (Міхал) Шалкевіч
* кс. Міхаіл Борык
* кс. Міхаіл Далецкі
* кс. Пётр Татарыновіч
* кс. Станіслаў Глякоўскі (Stasiuk z-nad Niomna)
* кс. Тамаш Падзява, марыянін
* кс. Уладзіслаў Талочка
* кс. Уладзіслаў Чарняўскі
* кс. Францішак Аляшкевіч
* кс. Францішак Будзька
* кс. Францішак Грынкевіч
* кс. Францішак Рамейка
* кс. Францішак Чарняўскі
* кс. Язэп (Юзаф) Гайлевіч
* кс. Ян (Янка) Жук
* кс. Ян Семашкевіч (Янка Быліна, Я. Б.)

*Усходні (візантыйскі) абрад:*
* архімандрыт Фабіян Абрантовіч, марыянін
* а. Вацлаў Аношка
* архімандрыт Леў Гарошка, марыянін (Анатоль Жменя, Пракоп Каваль і інш.)
* а. Язэп Германовіч (Вінцук Адважны), марыянін
* а. Міхась Маскалік
* а. Аляксандр Надсан
* экзарх Антон Неманцэвіч, езуіт
* а. Баляслаў Пачопка
* а. Язэп Рэшаць (Язэп Рушчанец) (J.Ruščanec), бенедыктын
* а. Уладзімір (Уладзіслаў) Салавей
* біскуп Часлаў (Чэслаў) Сіповіч, марыянін
* біскуп Уладзімір Тарасевіч
* а. Ян Хрызастом Тарасевіч, бенедыктын
* а. Андрэй Цікота, генерал марыянаў
* а. Адольф Шніп, езуіт

## Дзейнасць 
Да ўзнікнення беларускага адраджэнскага руху ў каталіцкім асяроддзі прычынілася стварэння беларускіх гурткоў у духоўных навучальных установах: у Віленскай каталіцкай духоўнай семінарыі і Каталіцкай духоўнай акадэміі ў Пецярбургу. Дзейнасць святароў-адраджэнцаў непарыўна звязана з асобамі, якія цесна злучаны з Каталіцкім Касцёлам заходняга (рымскага, лацінскага) і ўсходняга (уніяцкага, візантыйскага) абрадаў: Браніславам Эпімах-Шыпілам, Міхаілам Баброўскім і іншымі.

## Спасылкі 
* 
* Духоўнае адраджэнне Беларусі
*
Рэнтгеналогія

thumb|250px|Вывучэнне рэнтгенаўскага здымка.

**Рэнтгенало́гія** — раздзел радыялогіі, што вывучае ўздзеянне на арганізм чалавека рэнтгенаўскага выпраменьвання, захворванні і паталагічныя станы, якія ўзнікаюць ад гэтага, іх лячэнне і прафілактыку, а таксама метады дыягностыкі розных захворванняў з дапамогай рэнтгенаўскіх прамянёў (рэнтгенадыягностыка) і метады лячэння захворванняў з дапамогай рэнтгенаўскіх прамянёў (рэнтгенатэрапія).

## Гл. таксама 
* Рэнтгенадыягностыка
* Рэнтгенаграфія
* Рэнтгенаанатомія
* Дуктаграфія
Беларуская народная грамада (справа)

**«Беларуская народная грамада»** *(«БНГ»)* — назва арганізацыі, прыдуманай следчымі ДПУ БССР для ўзбуджэння крымінальнай справы і правядзення палітычнага працэсу ў барацьбе з іншадумствам нацыянальнай інтэлігенцыі ў чэрвені – жніўні 1933; працяг палітычнага працэсу па справе «Саюза вызвалення Беларусі».

У арганізацыю было ўключана 68 чалавек, пераважна беларускія пісьменнікі (З. Астапенка, У. Жылка, Л. Калюга, М. Лужанін, Ю. Таўбін і інш.), настаўнікі, студэнты, аб’яднаных у 13 ячэек. Паводле версіі ДПУ, «БНГ» ахапіла сваёй дзейнасцю Мінск, Оршу, Слуцк, Капыльскі, Мазырскі, Слуцкі, Мінскі і іншыя раёны БССР, а таксама беларускае земляцтва ў Маскве, Ленінградзе і Смаленску. Паводле версіі ДПУ, у цэнтальнае бюро «БНГ» уваходзілі Ф. П. Купцэвіч, А. В. Карачун, Л. Калюга, П. І. Рагачэўскі, К. М. Сяледчык, В. В. Лушчыцкі, Р. С. Міхальчык, ідэйнае кіраўніцтва прыпісвалася К. Б. Езавітаву, які знаходзіўся ў Рызе.

Асноўнай мэтай арганізацыі лічылася аддзяленне Беларусі ад Савецкай Расіі і ўстанаўленне «буржуазна-дэмакратычнай Беларускай Народнай Рэспублікі» з наступнай ліквідацыяй сацыялістычных форм у сельскай гаспадарцы і ў прамысловасці: аднаўленне прыватнай уласнасці на зямлю і сродкі вытворчасці, стварэнне хутарской сістэмы землекарыстання. Новае дзяржаўнае ўтварэнне павінна было ажыццявіцца «ў блоку Літва-Латвія-Беларусь са сталіцай саюзнай дзяржавы ў г. Вільня ці ў саюзе дзяржаў Літва-Украіна-Беларусь». «Контррэвалюцыйная дзейнасць» членаў арганізацыі выяўлялася найперш у нязгодзе з узмацненнем на Беларусі таталітарнага рэжыму, распаўсюджванні меркаванняў пра «русіфікатарскую і каланізатарскую палітыку Масквы, ідэалізацыю самабытнасці Беларусі і беларускай мовы, працягванне ў друк нацдэмаўскіх тэрмінаў», у апазіцыі да палітыкі калектывізацыі. «Кіраўнікі» арганізацыі атрымалі па 5 гадоў папраўча-працоўных лагераў, «члены» — ад 2 да 3 гадоў, частка была выслана на Урал, у Казахстан, 11 «членам» было залічана папярэдняе зняволенне. Вінаватымі сябе прызналі 20 чал. Іх паказанні, а таксама паказанні 3 «членаў» арганізацыі, якія праходзілі па справе сведкамі, сталі адзінай падставай для пакарання.

24 жніўня 1956 г. Судовая калегія па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР, разгледзеўшы пратэст пракурора БССР на пастановы Асобай нарады пры калегіі АДПУ ад 10 жніўня і 4 лістапада 1933, якімі былі засуджаны ўдзельнікі «БНГ», пастанавіла справу ў адносінах 44 чал. спыніць за адсутнасцю саставу злачынства. Астатнія рэабілітаваны ў 1-й палове 1990-х г.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Рэпрэсіі ў БССР
Павукі

**Павукі** (*Araneae*, *Aranei*) — атрад членістаногіх, другі па колькасці вядомых прадстаўнікоў у класе павукападобных: каля 41 тысячы відаў.

## Апісанне 
Даўжыня ад 0,7 мм да 11 см. Самкі большыя за самцоў. Афарбоўка разнастайная. Цела складаецца з укрытых шчытком галавагрудзей і брушка, якія злучаны кароткай сцяблінкай. Вачэй 4 пары. Канечнасцей 6 пар (хадзільных ног 4 пары, з іх дапамогай робяць лоўчыя сеткі, яйцавыя коканы). На канцах хеліцэраў адкрываюцца пратокі ядавітых залоз. На брушку бародаўкі (1—4 пары) з адтулінамі павуцінных залоз. Павуціна дыяметрам да 3—7·10−3 мм складаецца з бялку фібраіну; трываласць на разрыў да 260 кг/мм; мае ў сабе бактэрыцыдныя рэчывы. Есць органы дотыку, нюху, слыху. Для павукоў характэрны складаныя паводзіны, некаторым уласцівы канібалізм.

## Распаўсюджанне 
Пашыраны ўсюды, акрамя Антарктыды. На Беларусі каля 300 відаў з сямействаў , , , , ,  і інш.

## Таксанамія 
Вядомы з дэвону (каля 400 млн г. назад). Падзяляюцца на 3 падатрады: , , і вышэйшыя .

## Спосаб жыцця 
Жывуць пераважна на сушы. Вандроўныя не будуюць сховішчаў, аселыя селяцца ў норках і логавах. Пераважна начныя жывёлы. Актыўнасць залежыць ад тэмпературы і вільготнасці асяроддзя. Драпежнікі. Кормяцца насякомымі, трапічныя птушкаеды — дробнымі птушкамі, жабамі, яшчаркамі, мышамі.

Раздзельнаполыя. Самкі адкладваюць яйцы ў коканы або яйцавыя мяшкі, якія носяць з сабой і ахоўваюць.

## Гл. таксама 
* Павукі-птушкаеды
* Вялікі сплаўны павук
* Eresus cinnaberinus

## Зноскі 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Атрады павукападобных
Беларуская народная партыя

**Беларуская народная партыя** — палітычная партыя дэмакратычнага кірунку. Утворана 5 лістапада 1994. Кіруючы орган паміж з’ездамі — Камітэт партыі. 

Асноўныя мэты: пабудова унітарнай, дэмакратычнай, суверэннай дзяржавы сацыяльна арыентаванага рыначнага характару; развіццё дэмакратыі; абарона ўласнасці і свабоды прадпрымальніцтва; уключэнне эканомікі Беларусі ў народна-гаспадарчыя працэсы на аснове правядзення палітычных, эканамічных і дзяржаўна-прававых рэформаў; забяспячэнне гарантый грамадзянскіх правоў і свабод кожнаму чалавеку. 

На парламенцкіх выбарах 1995 партыя атрымала 1 мандат. Пасля канстытуцыйнага крызісу 1996 і расфарміравання Вярхоўнага Савета XIII-га склікання, дэпута ад партыі В. Цярэшчанка, нягледзячы на выказваннае жаданне працаваць у складзе Палаты прадстаўнікоў, апынуўся за рысай 110 дэпутатаў новага парламента. Пасля вышэйапісаных падзей, партыя дэ-факта спыніла існаванне. 

У 1999 г. партыя не прайшла перарэгістрацыю.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Беларуская гімназія імя Янкі Купалы

**Беларуская гімназія імя Янкі Купалы** — беларуская навучальная ўстанова сярэдняй адукацыі, якая дзейнічала ў пасляваеннай Германіі ў 1945—1950 гадах у асяроддзі перамешчаных асоб (DP) у сістэме лагераў для перамешчаных асоб.

## Гісторыя 
Гімназія была заснавана ў Рэгенсбургу пры лагеры для перамешчаных асоб з мэтай падрыхтоўкі беларускай моладзі да паступлення ў вышэйшыя навучальныя ўстановы. Адчынілася 10 снежня 1945 года.

У розныя навучальныя гады гімназія працавала ў некалькіх пунктах амерыканскай акупацыйнай зоны:
* Рэгенсбург (1945—1946);
*  (1946—1948);
*  (1948—1949);
* Розенгайм (1949—1950).

Гімназія дзейнічала ў сістэме нямецкай школьнай асветы і мела аднолькавыя правы з нямецкімі школамі падобнага тыпу. Гімназія была васьмікласная: выкладаліся агульнаадукацыйныя прадметы, рэлігія, беларуская мова, англійская мова, нямецкая мова і лацінская мова, а таксама элементы філасофіі. ==
* Аляксандр Орса — дырэктар
* Яп. Апанас — рэлігія
* Антон Адамовіч — гісторыя
* К. Бітус — матэматыка
* Аўген Каханоўскі — беларуская мова і літаратура
* Мікола Кругловіч — рысаванне
* Мікола Кунцэвіч — лацінская мова
* Янка Муха — матэматыка
* Аляксандр Орса — геаграфія
* Наталля Орса — беларуская мова
* Мікола Равенскі — спевы
* Мечыслаў Рагажэцкі — матэматыка
* Іна Рытар — нямецкая мова
* Янка Станкевіч — гісторыя Беларусі
* Зінаіда Станкевіч — прыродазнаўство
* Парфіры Трысмак — фізіка і хімія
* А. Багдановіч — анатомія

## Вядомыя выпускнікі 
* Уладзімір Цвірка (1928—1992) — дзеяч беларускай эміграцыі.

## Гл. таксама 
* Беларуская школьная адукацыя за межамі Беларусі
* Беларускія лагеры для перамешчаных асоб пасля Другой сусветнай вайны
* Перамешчаная асоба
* Беларуская дыяспара
* У выраі
* Беларускі свет

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Школьная адукацыя
Катэгорыя:Адукацыя на беларускай мове
Катэгорыя:Адукацыя ў Германіі
Катэгорыя:Беларусы ў Германіі
Павукападобныя

**Павукападобныя** (*Arachnida*) — клас членістаногіх з падтыпа хеліцэравых (*Chelicerata*).

Наземныя драпежныя і паразітычныя членістаногія жывёлы. Большасць з 75 тыс. відаў  павукападобных — гэта мікраскапічныя свабоднажывучыя глебавыя кляшчы. Вывучэннем павукападобных займаецца арахналогія.

## Апісанне 
Даўжыня ад 0,1 мм да 17 см. Цела падзяляецца на галавагрудзі і брушка, укрыта кутыкулай. Афарбоўка разнастайная. Галавагрудзі не падзелены на сегменты, у большасці 6 пар канечнасцей: ядавітыя кіпцюрыкі, членістыя нагашчупальцы і чатыры пары хадзільных ног. Брушка пераважна сегментаванае. Ротавы апарат сысучага тыпу. Вачэй ад 1 да 5 пар (няма ў кененій, многіх кляшчоў, рыцынулей). 

## Класіфікацыя 
Падзяляюцца на 13 атрадаў: , , , , , , , , , , .

## Пашырэнне 
Вядомы з сілуру (каля 440 млн гадоў назад). 

Пашыраны ўсюды, акрамя Антарктыды. Жывуць пераважна на сушы, некаторыя (вадзяныя кляшчы, вадзяны павук) у вадзе. На Беларусі найбольш трапляюцца прадстаўнікі атрадаў кляшчоў, павукоў, сенакосцаў і інш.

Спецыялізаваныя драпежнікі, якія знішчаюць шкодных насякомых. Некаторыя павукападобныя — паразіты, пераносчыкі ўзбуджальнікаў інфекцыйных хвароб, шкоднікі раслін і харчовых запасаў.

## Асаблівасці біялогіі 
Пераважна драпежнікі. Кормяцца толькі вадкай ежай, многія (павукі, скарпіёны) маюць ядавітыя залозы, якія садзейнічаюць пазакішэчнаму ператраўліванню ежы. Ёсць мускулістая смактальная глотка; развіты сярэдні аддзел кішэчніка і печань.

3 органаў пачуццяў найбольш развіты дотык. Дыхаюць трахеямі, лёгкімі, радзей паверхняй цела. Крывяносная сістэма незамкнёная (у многіх кляшчоў няма). Органы выдзялення — каксальныя залозы і мальпігіевыя сасуды. Некаторыя (павукі, скарпіёны) маюць ядавітыя залозы.

Дыханне ажыццяўляецца відазмененымі брушнымі канечнасцямі — лёгкімі, трахеямі або тымі і іншымі разам.
Крывяносная сістэма незамкнутая, у брушку ёсць трубчастае сэрца з парнымі адтулінамі і сасуды, якія ад яго адыходзяць. Нервовая сістэма тыповая для членістаногіх. Добра развіты органы пачуццяў: шматлікія простыя вочкі, органы смаку, нюху і дотыку.

Раздзельнаполыя. Большасць адкладвае яйцы, некаторыя (кляшчы, скарпіёны) жывародныя. Звычайна адно, радзей два—тры пакаленні за год.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд., дап. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 222 с. : іл. ISBN 978-985-03-1367-6.
* *Петрыкаў А.* Павукападобныя // 


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катастрофа шатла «Чэленджэр»

**Катастрофа шатла «Чэленджэр»** адбылася 28 студзеня 1986 года. Касмічны карабель «Чэленджэр» місіі STS-51L падарваўся на 73-й секундзе палёту, што прывяло да згубы ўсіх семярых членаў экіпажа. Шатл разбурыўся ў 11:39 EST (16:39 UTC, 19:39 MSK) над Атлантычным акіянам каля ўзбярэжжа цэнтральнай часткі паўвострава Фларыда, ЗША.

## Прычына катастрофы 
Разбурэнне лятальнага апарата было выклікана пашкоджаннем ушчыльняльнага кальца правага цвёрдапаліўнага паскаральніка пры старце. Пашкоджанне кальца стала прычынай прарыву швоў паскаральніка, услед за чым гарачыя газы высокага ціску прадраліся з цвёрдапаліўнага рухавіка вонкі, трапілі ў прылеглыя канструкцыі паскаральніка і дасягнулі вонкавага паліўнага бака. Гэта прывяло да падзелу хваставога мацавання правага цвёрдапаліўнага паскаральніка і разбурэння канструкцыі вонкавага паліўнага бака. Пад уздзеяннем аэрадынамічных нагрузак разбурыўся і арбітэр.

## Раследванне катастрофы 
У выніку працяглай пошукава-выратавальнай аперацыі, з дна акіяна былі падняты шматлікія фрагменты карабля, у тым ліку і адсек экіпажа. Хоць дакладны час згубы экіпажа невядомы, высвятлілася, што некаторым яго членам удалося выжыць пры асноўным выбуху. Аднак шатл не быў абсталяваны сістэмай аварыйнага пакідання, і астранаўты не перажылі сутыкненні адсека з паверхняй акіяна.
Пасля катастрофы праграма шатлаў была згорнутая на 32 месяцы. Для расследавання крушэння прэзідэнтам ЗША Рональдам Рэйганам была прызначана адмысловая камісія пад кіраўніцтвам дзяржаўнага сакратара Уільяма Роджэрса. Камісія прыйшла да высновы, што вызначальнымі фактарамі, якія прывялі да катастрофы, паслужылі карпаратыўная культура і працэдура прыняцця рашэнняў НАСА. Кіраўнікі НАСА з 1977 года ведалі пра патэнцыйна небяспечныя дэфекты ўшчыльняльных кольцаў, якія пастаўляюцца падрадчыкам *Morton Thiokol*, аднак яны не звярталі на гэта належнай увагі. Яны таксама занядбалі папярэджаннямі канструктараў пра небяспеку запуску карабля ва ўмовах нізкіх тэмператур той раніцы і не рапартавалі начальству пра гэтыя асцярогі. Камісія Роджэрса прад’явіла НАСА дзевяць рэкамендацый, якія неабходна было выканаць для ўзнаўлення палётаў шатлаў.

За запускам назірала мноства гледачоў, бо сярод экіпажа на караблі знаходзілася Крыста Маколіф, першы ўдзельнік праекта «Настаўнік у космасе». Сродкі масавай інфармацыі асвятлялі катастрофу з небывалай маштабнасцю: адно з даследаванняў паказала, што 85 % апытаных амерыканцаў даведаліся пра крушэнне праз гадзіну пасля яго. Катастрофа стала аб’ектам мноства абмеркаванняў у галіне бяспекі палётаў. На аснове гэтых падзей у 1990 годзе была знятая тэлестужка «Чэленджэр».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Катастрофы ў ЗША
Катэгорыя:1986 год у ЗША
Катэгорыя:Катастрофы 1986 года
Катэгорыя:Падзеі 28 студзеня
Катэгорыя:Студзень 1986 года
Арахналогія

**Арахналогія** (ад грэч. Ἀράχνη — «павук» і λόγος — «веды») — раздзел заалогіі беспазваночных, што вывучае арахнід (павукападобных). Назва навукі паходзіць ад міфа аб Арахне, якую багіня Афіна ператварыла ў павука. 

У склад арахналогіі ўваходзяць аранеалогія — навука, якая вывучае павукоў, акаралогія — навука вывучае кляшчоў, і шэраг іншых, што вывучаюць невялікія таксоны павукападобных (скарпіёны, сенакосцы, псеўдаскарпіёны, фалангі іншыя). 

Катэгорыя:Раздзелы заалогіі
Эталогія

**Эталогія** — палявая дысцыпліна заалогіі, якая вывучае паводзіны жывёл (першапачаткова — людзей).

Тэрмін уведзены ў 1859 годзе французскім заолагам . Адным з заснавальнікаў эталогіі лічыцца Жан Анры Фабр.
Скарпіёны

**Скарпіёны** (*Scorpiones*) — атрад класа , падтыпа , тыпу .

## Апісанне 
Прыналежныя да гэтага атрада жывёлы — выключна наземныя формы, якія сустракаюцца толькі ў гарачых краінах. Усяго вядома каля 1200 відаў скарпіёнаў. Сярод іх і самыя вялікія павукападобныя, такія як гвінейскі імператарскі скарпіён, які дасягае ў даўжыню 180 мм, і самыя маленькія — даўжынёй усяго 13 мм. Слова скарпіён паходзіць са  — скорпіёс.

Вядомы з сілуру. Пашыраны ў трапічных і субтрапічных паясах, на поўдні ўмеранага пояса. Жывуць у камяністых мясцінах, у гарах, пустынях, вільготных лясах, на марскіх узбярэжжах.

Даўжыня звычайна 5—10 см. Галавагрудзі ўкрыты суцэльным панцырам з парай сярэдзінных і некалькімі парамі бакавых вачэй. Членістая гібкая метасома («хвост») мае на апошнім членіку брушка парную ядавітую залозу, якая адкрываецца на канцы выгнутага джала. Хеліцэры невялікія, клюшнепадобныя. Клюшні масіўныя. Дыхаюць лёгкімі. Апладненне сперамтафораміЮ вонкава-ўнутранае. Жывародныя, некаторыя адкладваюць яйцы. Начныя драпежнікі.

Укол балючы для чалавека, а некаторых трапічных — смяротны.

## Сямействы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Зноскі 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Атрады павукападобных
Алжырскі вожык

**Алжы́рскі во́жык** (*Atelerix algirus*) — млекакормячае роду афрыканскіх вожыкаў. Распаўсюджаны ў Алжыры, Францыі, Лівіі, Мальце, Марока, Іспаніі і Тунісе. Штучна распаўсюджаны на Канарскіх астравах і Мальце.

Даўжыня цела — 20—35 см. Вага — 400—1000 грамаў.

Катэгорыя:Вожыкавыя