open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аблога Антверпена

**Абло́га Антве́рпена** — аблога і ўзяцце бельгійскага горада Антверпен германскімі войскамі падчас Першай сусветнай вайны.

У 1914 годзе горад Антверпен быў абаронены з усіх бакоў некалькімі дзесяткамі дробных крэпасцяў (фортаў) і двума абарончымі лініямі. Пасля таго, як бельгійская армія адступіла ў Антверпен, нямецкія войскі 20 верасня пачалі аблогу горада. Аблога была няпоўнай: нямецкія войскі блакавалі Антвэрпэн толькі з усходу і поўдня. З поўначы праходзіла граніца з нейтральнымі Нідэрландамі, з захаду (з мора) гораду магла аказваць дапамогу Вялікабрытанія. Германскае камандаванне выдзеліла на аблогу горада 3-ці рэзервовы корпус (асноўныя сілы немцаў у гэты час змагаліся ва Францыі, гл. артыкул ***«Бег да мора»***). Бельгійскія войскі праводзілі рэйды з горада, наносячы адчувальныя ўдары абложнікам. У сувязі з гэтым германцы перакінулі да Антверпена дадатковыя сілы.

Рашучыя бамбардзіроўкі горада германцы пачалі 28 верасня, пасля таго як вызвалілася цяжкая артылерыя, якая абложвала французскую крэпасць Мабёж. Першыя артылерыйскія абстрэлы прынеслі значныя вынікі абложнікам. Станавілася відавочна, што Антверпен доўга не вытрымае, тым больш, што ў Францыі усталёўвалася суцэльная лінія фронту, што пагражала бельгійскай арміі поўным акружэннем. 2 кастрычніка немцы пачалі штурм некаторых фартоў і захапілі два з іх.

1 кастрычніка бельгійцы накіравалі брытанскаму ўраду тэлеграму, у якой заявілі, што адступяць з Антверпена на працягу 3 дзён. Аднак брытанцы заявілі, што зробяць усё магчымае, каб не здаваць Антверпен германцам. І ўжо 3 кастрычніка ў горад прыбыў атрад марскіх пехацінцаў брытанскай арміі. Аднак гэта не магло змяніць становішча. Германская армія працягвала наступаць, і бельгійцы пачалі адступленне з горада. Бельгійская армія эвакуіравалася з Антверпена па пантонным мастам. Апошнія бельгійскія часткі беглі з Антверпена 8 кастрычніка, 9 кастрычніка германская армія ўвайшла ў горад. Значная колькасць бельгійскіх ваеннаслужачых, а таксама брытанскія часткі збеглі ў нейтральныя Нідэрланды, дзе былі інтэрніраваныя на час вайны.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Бельгіі
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Бельгія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Бітвы ў Бельгіі
Катэгорыя:Верасень 1914 года
Катэгорыя:Кастрычнік 1914 года
Мучністарасяныя грыбы

**Мучні́старася́ныя грыбы** (*Erysiphales*) — парадак сумчатых грыбоў з групы пірэнаміцэтаў.

## Апісанне 
Міцэлій белы або шэры, прымацаваны да субстрату прысоскамі і гаўсторыямі, з дапамогай якіх пранікае ўнутр эпідэрмісу і паглынае пажыўныя рэчывы. У цыкле развіцця 2 стадыі: бясполая — канідыяльная (за вегетацыйны перыяд канідыі ўтвараюцца шматразова, распаўсюджваюцца ветрам, насякомымі і інш.) і палавая — сумчатая. Сумкі з аскаспорамі размяшчаюцца ў пладовых целах (клейстатэцыях), якія маюць шарападобны выгляд, ломкія, часта з прыдаткамі і без вусцейкаў. Сумкі па адной ці ў пучках з 2—3 аскаспорамі.

## Роды і віды 
Налічваецца больш за 250 відаў і форм, на Беларусі каля 100. Найбольш пашыраны віды з родаў: , , , , , , .

## Значэнне 
Аблігатныя паразіты раслін, многія прыстасаваны да пэўнага віду. Узбуджальнікі мучністай расы. Утвараюць на лісці, зялёных парастках, кветках, пладах грыбніцу з органамі споранашэння накшталт мучністага налёту (адсюль назва).

## Літаратура 
*Бельская С.*
Бег да мора

**Бег да мо́ра** (16 верасня 1914 — 15 кастрычніка 1914) — назва аперацый як нямецкіх, так і англа-французскіх войскаў на Заходнім фронце Першай сусветнай вайны, якія мелі мэту ахапіць флангі праціўніка. Аднак ні аднаму з бакоў гэтага зрабіць не ўдалося, вынікам «Бега да мора» стала толькі павелічэнне працягласці фронту.

## Баі на Уазе і Соме 
Пасля заканчэння 15 верасня баёў на Эне ўтварыўся пазіцыйны фронт. Але ў абодвух бакоў апынуўся адкрытым фланг: прастора ў 200 км паміж пазіцыямі на Эне і Паўночным морам засталося не занята нікім, — і французскае камандаванне паспрабавала абысці немцаў з захаду. На ўчастак р. Уаза былі кінутыя кавалерыйскі корпус, пяхотная дывізія з 6-й арміі, і тэрытарыяльныя часткі д’Амада, сюды ж сталі перакідваць яшчэ адзін корпус з Латарынгіі.

Але і немцы паспрабавалі скарыстацца адкрытым флангам і пасунулі туды свой корпус і кавдывізію. 16 верасня адбыўся сустрэчны бой, які доўжыўся 2 дні і не прынёс поспеху ні тым, ні іншым. Бакі панеслі страты і сталі замацоўвацца на дасягнутых рубяжах.

## Баі на Скарпе 
З 25 верасня французы сталі фармаваць новую 10-ю армію ў раёне ракі Скарп для наступнай спробы абыходу, але і немцы сфарміравалі сваю абыходную групоўку, што ізноў прывяло да сустрэчнага бою на флангу, які скончыўся «унічыю».

## Баі на Лісе 
Далейшыя спробы ахапіць флангі пераносяцца ў раён ракі Ліс. Тут засяродзіліся велізарныя масы войскаў, англійская і французская армія супрацьстаялі ня саступалі ім у ліку германскім войскам. На берагах Ліса завязаліся баі. Аднак з-за вялікай колькасці войскаў баі прынялі маларухомы характар. Бітвай на рацэ Ліс скончыліся дзеянні бакоў супраць флангаў адзін аднаго, арміі праціўнікаў уткнуліся ў Паўночнае мора.

## Вынік 
Абодва бакі на працягу 30 дзён з 16 верасня па 15 кастрычніка прадпрымалі адчайныя спробы абыйсці адкрыты фланг праціўніка, перакідаючы да яго паслядоўна ўсё новыя і новыя, даволі значныя сілы. Аднак гэтыя дзеянні не прынеслі бакам ніякіх вынікаў.
Вынікам гэтых настойлівых дзеянняў з'явілася толькі тое, што фронт ўсё больш і больш падаўжаўся і нарэшце праціўнікі ўткнуліся ў ўзбярэжжа Паўночнага мора, падоўжы фронт на 170-180 км. Так скончыўся «бег да мора».

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Францыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Бітвы ў Францыі
Катэгорыя:Верасень 1914 года
Катэгорыя:Кастрычнік 1914 года
Манастыр Святога Сцепаноса

**Манастыр Святога Сцепаноса** () — армянскі манастыр у 15 км на паўднёвы захад ад іранскага горада Джульфа. Размешчаны ў глыбокім каньёне ў даліне ракі Аракс. Уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гісторыя 
Манастырскі комплекс Святога Сцепаноса быў пабудаваны ў IX стагоддзі. У эпоху Сефавідаў, пасля некалькіх землетрасенняў быў перабудаваны.

Aras - Jolfa - St. Stepanos Monastery - panoramio (3).jpg
Aras - Jolfa - St. Stepanos Monastery - panoramio (1).jpg
Aras - Jolfa - St. Stepanos Monastery - panoramio (2).jpg
Iran - Aras - St. Stepanos Monastry - panoramio.jpg
Aras - Jolfa - St. Stepanos Monastery - panoramio.jpg
St. Stepanos Monastery - panoramio (1).jpg
St. Stepanos Monastery - panoramio.jpg

Катэгорыя:Армянскія храмы Ірана
Катэгорыя:Армянскія храмы IX стагоддзя
Катэгорыя:Армянскія помнікі культуры ў спісе спадчыны ЮНЕСКА
Антон Мікалаевіч Дзямкоў

**Антон Дзямкоў** (нар. ) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
З 2012 года пачаў выступаць за дубль брэсцкага «Дынама», на наступны год трывала замацаваўся ў дублі. У сезоне 2014 стаў часам прыцягвацца да асноўнай каманды. 27 красавіка 2014 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену на 81-й хвіліне матча супраць БАТЭ (0:4), але больш на полі ў асноўнай камандзе ў тым сезоне не з’яўляўся.

Сезон 2015 распачаў у «Кобрыне». У ліпені вярнуўся ў склад дынамаўцаў, але правёў толькі адзін матч за дубль, пасля чаго зноў апынуўся ў «Кобрыне».

З лютага 2016 года стаў рыхтавацца да новага сезона разам з «Дынама». У 2016 годзе выступаў за дубліруючы склад каманды. Па заканчэнні сезона пакінуў «Дынама» і ў лютым 2017 года накіраваўся на прагляд у пінскую «Хвалю», але не падышоў.

У жніўні 2017 года стаў іграком клуба Другой лігі ЮАС з Жыткавічаў. Разам з камандай атрымаў перамогу ў трэцім дывізіёне ў сезоне 2017. Па заканчэнні сезона ў снежні 2017 года пакінуў каманду.

У сезоне 2018 выступаў за брэсцкі «Рух» у Другой лізе і другі раз запар атрымаў перамогу ў турніры. У лютым 2019 года па пагадненні бакоў пакінуў «Рух». Сезон 2019 правёў у складзе «Івацэвічаў».

У лютым 2020 года стаў іграком пінскай «Хвалі». У пачатку 2021 года трэніраваўся з пінскім клубам, аднак у лютым пакінуў каманду і далучыўся да «Брэстжылбуда» ў Другой лізе.

У сакавіку 2022 года стаў іграком «Нівы» з Доўбізны на пазіцыі абаронцы, аднак згуляўшы два матчы пакінуў каманду.

## Дасягненні 
*  Пераможца Другой лігі чэмпіянату Беларусі (2): 2017, 2018

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Кобрын
Катэгорыя:Ігракі ФК ЮАС Жыткавічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Рух Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Івацэвічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Хваля Пінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Брэстжылбуд
Катэгорыя:Ігракі ФК Ніва Доўбізна
Вераб’ёўка

Назву '''Вераб'ё́ўка''' маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Вераб'ёўка — былая вёска ў Веткаўскім раёне
* Мінская вобласць
** Вераб'ёўка — вёска ў Пухавіцкім раёне

## Рэкі 
* Вераб'ёўка — рака ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Паўна (басейн Дняпра)
Пражскія дэфенестрацыі

**Пражскія дэфенестрацыі** — (,  — літаральна «Пражскае выкіданне з акна») — акты выкідання людзей праз акно ў Празе ў розныя перыяды гісторыі Чэхіі. Першы адбыўся ў 1419, а другі ў 1618 годзе. Абодва выклікалі працяглы канфлікт ўнутры Чэхіі і за яе межамі. Дэфэнестрацыя з'яўляецца актам выкідання каго-небудзь ці чаго-небудзь праз акно.

## Першая пражская дэфенестрацыя 
Першая пражская дэфенестрацыя — забойства сямі членаў гарадской рады Прагі натоўпам радыкальных гусітаў 30 ліпеня 1419.
Ян Жэліўскі, гусіцкі святар у царкве Панны Марыі Снежнай, вывеў сваю паству на працэсію па вуліцах Прагі каля Новай ратушы (Novoměstská radnice) на Карлавай плошчы. Члены гарадскога савета адмовіліся вызвалиць гусіцкіх зняволеных, якія ўтрымліваліся ў няволі. Падчас шэсця працэсіі ў Жэліўскага  з акна Ратушы быў кінуты камень. . Гэта прывяло натоўп ў лютасць. Людзі ўварваліся ратушу. Апынуўшыся ўнутры залы, яны выкінулі суддзю, бургамістра і яшчэ трынаццаць чальцоў гарадской Рады з акна на вуліцу, дзе яны былі забітыя ў выніку падзення або былі дабітыя натоўпам. 

## Спасылкі
Катэгорыя:XV стагоддзе ў Празе
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Празе
Вялаўскі запаведнік

**Вя́лаўскі запаведнік** створаны ў 1932 годзе ў Налібоцкай пушчы на тэрыторыі Польскай Рэспублікі. З 1939 года ў БССР.

Створаны для аховы, аднаўлення і вывучэння каштоўных капытных жывёл — ланей, аленяў, казуль, дзікоў, а таксама рачных баброў. Плошча запаведніка складала 13,6 тыс. га (80 % пад лесам).

Сюды з Германіі было завезена восем асобін еўрапейскай лані (*Dama dama*), якія да Другой сусветнай вайны распладзіліся, але ў вайну былі вынішчаныя, а Вялаўскі запаведнік быў скасаваны ў 1951 годзе.

З 1960 года тэрыторыя былога запаведніка ў складзе Налібоцкага біялагічнага заказніка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Запаведнікі Беларусі
Катэгорыя:Івянецкі раён
Катэгорыя:Налібоцкая пушча
Катэгорыя:1932 год у Заходняй Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1932 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1951 годзе
Бітва пры Неў-Шапель

**Бі́тва пры Неў-Шапе́ль** (7 сакавіка 1915 — 13 сакавіка 1915) — наступленне англійскіх войскаў, сумесна з бельгійскімі часткамі, праведзенае каля вёскі Неў-Шапель, падчас Першай сусветнай вайны. Пастаўленай мэты, а менавіта прарыва германскага фронту, англійскія войскі не дасягнулі.

## Перад наступленнем 
У сакавіку 1915 года, англійскае камандаванне прыняло рашэнне правесці лакальнае наступленне у Неў-Шапель, задзейнічаўшы 2 армейскіх корпуса. Таксама планаваліся адцягваючыя дзеянні сіламі 2-й англійскай арміі і бельгійскімі часткамі. Французская армія аказвала падтрымку ў гэтым наступленні толькі артылерыяй.

## Наступленне 
7 сакавіка пасля артылерыйскай падрыхтоўкі на фронце працягласцю 3 км, англійскія войскі атакавалі пазіцыі 7-га германскага корпуса. Пасля завязаўшыхся баёў, наступаўшым атрымалася авалодаць вёскай Неў-Шапель і першай германскай лініяй абароны. Затым, каб падрыхтавацца да другой атацы, англічане былі вымушаныя прыпыніцца, што дало магчымасць германцам падцягнуць рэзервы. Наступныя напады брытанцаў паспяхова адбіваліся германцамі, якія нярэдка пераходзілі ў атаку. Наступ англічан вытхнуўся. Генерал Фрэнч, з-за страт і недахопу снарадаў быў вымушаны спыніць наступленне.

Англійская армія страціла каля 11 000 забітымі і параненымі. Наступленне пры Неў-Шапель аказалася няўдалым для саюзнікаў.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы ў Францыі
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Францыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Сакавік 1915 года
Вялікае Астравіта (заказнік)

**Вялікае Астравіта** — гідралагічны  заказнік у Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Заснаваны ў 1979 годзе з мэтай захавання унікальных вадаёмаў Беларускага Паазер'я і месцаў росту палушніку азёрнага, занесенага ў Чырвоную кнігу Беларусі. Плошча заказніка складае 168 га (1996). Размешчаны на тэрыторыі Арлейскага лясніцтва, уключае азёры Гваздок, Вялікае Астравіта і прылеглую частку водазаборнай плошчы, укрытую лесам. Заказнік знаходзіцца на паўднёвым усходзе Полацкай нізіны. Рэльеф азёрна-ледавіковы. У раслінным покрыве пераважае хвоя, на поўдні і паўднёвым захадзе трапляюцца ельнікі і бярэзнікі. Возера Вялікае Астравіта з устойлівым гідралагічным балансам і высокімі якаснымі паказчыкамі гідрахімічнага складу вады; аб'ект маніторынгу. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гідралагічныя заказнікі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе
Катэгорыя:Полацкі раён
Вялікае Балота (заказнік)

**Вялі́кае Бало́та** — біялагічны заказнік у Расонскім раёне Віцебскай вобласці. Заснаваны ў 1979 годзе для захавання ў прыродным стане месцаў росту журавін і падтрымання экалагічнай раўнавагі і гідралагічнага рэжыму прылеглых тэрыторый. Плошча заказніка складае 650 га (1996). Размешчаны на балотным масіве Выдрын Мох на тэрыторыі Юхавіцкага лясніцтва. Рэльеф цэнтральнай часткі балотнага масіву градава-балоцісты. У раслінным покрыве пашыраны хваёва-кустова-сфагнавыя фітацэнозы і журавіны. Лясы пераважна хваёвыя, на асобных мінеральных участках бярэзнікі і ельнікі. 

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі Беларусі
Катэгорыя:Расонскі раён
Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе
Ведзьміны кругі

thumb|Ведзьмін круг
**Ве́дзьміны кругі́**, або **ведзьміны кольцы** — характэрныя для некаторых шапкавых грыбоў размяшчэнні пладовых цел па перыферыі круга, абумоўленыя раўнамерным ростам грыбніцы (міцэлію) ад цэнтра да перыферыі. Могуць дасягаць у дыяметры некалькіх дзесяткаў метраў. У сярэдзіне круга пладовыя целы не развіваюцца. Часцей назіраюцца ў апенек лугавых, шампіньёнаў, маслякоў. Трапляюцца на лугах, радзей у лясах. У старажытнасці з'яўленне ведзьміны кругі прыпісвалі нячыстай сіле, чарам ведзьмаў (адсюль назва).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вышэйшыя грыбы
Катэгорыя:Фальклор
Недатыкальнасць

**Недатыкальнасць** — агульны тэрмін, які звычайна прымяняецца да службовых асоб, звычайна да выбарных (але магчыма і да тых, якія прызначаюцца, напрыклад, да пракурораў, а таксама да вартавых на пасту), які азначае наяўнасць у пэўных асоб асаблівых правоў. Для такіх асоб устанаўліваецца (звычайна законам) дакладна акрэслены, абмежаваны ў параўнанні з агульным выпадкам, парадак таго, як яны могуць прыцягвацца да крымінальнай, адміністрацыйнай альбо іншай адказнасці. Аж да практычнай немагчымасці прыцягнення, як у выпадку дыпламатычнай недатыкальнасці.

Катэгорыя:Канстытуцыйнае права
Ведзьміны мётлы

]]
]]
[thumb|Ведзьміна мятла на [Бяроза|бярозе]]
[thumb|Ведзьміна мятла на [Елка звычайная|елцы звычайныя]]

**Ведзьміна мятла**, **Віхрова мятла** — хвароба раслін, якія выклікаюцца грыбамі, вірусамі, насякомымі, кляшчамі, рэдка бактэрыямі. Утвараюцца часцей на дрэвах у выглядзе шчыльных пучкоў («мяцёлак») тонкіх укарочаных галінак з дробным недаразвітым лісцем. Узбуджальнік хваробы пранікае ў расліну праз механічныя пашкоджанні, роставыя пупышкі і стымулюе анамальныя роставыя працэсы: абуджэнне спячых і інтэнсіўнае развіццё прыдатачных пупышак. Меры барацьбы: абразанне і спальванне заражаных галін, знішчэнне хворых раслін, апрацоўка фунгіцыдамі.

На Беларусі бываюць на вішні, сліве, бярозе, вольсе, грабе і інш. лісцевых дрэвах (узбуджальнікі — паразітныя грыбы з роду ), на хвоі і елцы (узбуджальнікі — найчасцей іржаўныя грыбы).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Хваробы раслін
Катэгорыя:Дэндралогія
Віслаплоднік

**Віслаплоднік** ( ад  — падвешваць і  — плод), або **двухсямянка** — плод сасудзістых раслін, відазмененая каробачка (схізакарпій). Характэрны для раслін сямейства сельдэрэевых і некаторых араліевых. Складаецца з двух аднанасенных сухіх паўплодзікаў (мерыкарпіяў), якія не раскрываюцца. Развіваецца з двухгнездавой завязі, спелы распадаецца падоўжна на 2 палавінкі (адпавядаюць двум пладалісцікам завязі), якія вісяць на расшчэпленым напалам стрыжаньку (карпафоры), што прадаўжаецца ў пладаножку.

## Літаратура 
* 
* Вислоплодник // Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Бабаев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд., исправл. — М.: Сов. Энциклопедия, 1986. — С. 608. — 864 с. — 150 600 экз. — ISBN 5-85270-002-9.

Катэгорыя:Плод
Шорная вуліца (Мінск)

**Вуліца Шорная** — вуліца ў Маскоўскім раёне Мінска. Назва вуліцы паходзіць ад слова *шорнік* — рамеснік, які вырабляе раменную і конскую збрую.

Рух транспарту на частцы вуліцы аднабаковы. Грамадскі транспарт па вуліцы не ходзіць.

## Забудова 
* № 14 (*вул. Караля № 7*) — Будынак пачатку ХХ стагоддзя — 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Мінск)
Бляхар

**Бляха́р** — майстар, які вырабляе розныя бляшаныя вырабы. Традыцыйна бляхары выраблялі садовы інвентар і хатнія інструменты. Бляхары таксама працавалі з бляхай і займаліся пакрыццём дахаў.

У цяперашні час бляхары займаюцца апрацоўкай тэхнічных аб’ектаў, рамонтам і вырабам вузлоў з ліставога металу. У сваёй працы бляхар выконвае шматлікія складаныя аперацыі: раскройвае і вальцуе метал, ажыццяўляе пайку, кропкавую зварку, свідраванне і выбіванне адтулін, вырабляе вузлы розных механізмаў. Бляхары таксама займаюцца выпраўленнем увагнутасцяў, наладкай прэсаў і іншага абсталявання.

Катэгорыя:Прафесіі
Свідраванне

**Свідрава́нне** — від механічнай апрацоўкі матэрыялаў рэзаннем, пры якім з дапамогай спецыяльнага рэжучага інструмента (свердзела) атрымліваюць адтуліны рознага дыяметра і глыбіні, або шматгранныя адтуліны рознага сячэння і глыбіні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Металаапрацоўка
Катэгорыя:Тэхналогіі машынабудавання
Партугальскія адкрыцці

, зробленая невядомым картографам у 1502 годзе, паказвае свет, як яго разумелі еўрапейцы пасля серыі вялікіх даследаванняў у канцы XV стагоддзя.]]
**Партугальскія адкрыцці** () — адкрыцці партугальцамі шматлікіх тэрыторый і марскіх маршрутаў у выніку іх інтэнсіўных марскіх даследаванняў на працягу XV і XVI стагоддзяў. Партугальскія маракі былі ў авангардзе еўрапейскіх замежных даследаванняў, выяўлення і адлюстравання берагоў Афрыкі, Канады, Азіі і Бразіліі; гэтыя адкрыцці сталі вядомы як эпоха Вялікіх геаграфічных адкрыццяў. Метадычныя экспедыцыі пачаліся ў 1419 годзе ўздоўж узбярэжжа Заходняй Афрыкі пры патранажы прынца Генрыха Мараплаўца, пры ўдзеле Барталамеу Дыяша быў дасягнуты мыс Добрай Надзеі і адкрыты шлях у Індыйскі акіян у 1488 годзе. Праз дзесяць гадоў Васка да Гама ўзначаліў першую экспедыцыю вакол Афрыкі ў Індыю, гэтая экспедыцыя дасягнула Калікута, і пачаўся марскі гандаль Партугаліі з Індыяй. Неўзабаве пасля дасягнення Бразіліі пачаліся экспедыцыі на паўднёвы ўсход Азіі, якія дасягнулі Японіі ў 1542 годзе.

Катэгорыя:Эпоха Вялікіх геаграфічных адкрыццяў
Катэгорыя:Гісторыя геаграфіі
Катэгорыя:Гісторыя каланіялізму
Катэгорыя:Марская гісторыя
Катэгорыя:Гісторыя Еўропы
Катэгорыя:Навуковыя даследаванні
Гілярый Хаецкі

[thumb|right|«Святая сям’я», [1620-я|1620—1630-я]]
**Гіля́рый Хае́цкі** — беларускі мастак XVII ст., манах-дамініканец. Аўтар абраза «Святая сям’я» (1620—1630-я гг., створаны па ўзор гравюры французскага мастака Ж. Кало; у 1984—85 рэстаўрыраваны У. Нікіціным). Абраз зберагаецца ў Беларускім музеі гісторыі і рэлігіі ў г. Гродна. Мастацтвазнавец А. Камянецкая прыпісвае Хаецкаму партрэты магнатаў Весялоўскіх.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Дамініканцы
Другая бітва пры Іпры

**Друга́я бі́тва пры І́пры** (22 красавіка 1915 — 25 мая 1915) — бітва ў раёне Іпра паміж саюзнымі і германскімі войскамі падчас Першай сусветнай вайны, у якой упершыню пасля Балімаўскай бітвы германцамі актыўна ўжывалася хімічная зброя. Германскай арміі на чале з герцагам Альбрэхтам Вюртэмбергскім не ўдалося развіць першапачатковы поспех.

## Ход падзей 
Германскае камандаванне яшчэ з сакавіка 1915 года рыхтавала буйную аперацыю па прарыву варожага фронту з ужываннем хімічнай зброі. У маючым адбыцца надыходзе германцы планавалі ўжыць хімічную газабалонную атаку. Удар наносіўся на ўчастку стыку 2-й англійскай арміі і 20-га французскага корпуса. На працягу некалькіх дзён германскія хімічныя войскі ноччу ўсталявалі 150 газабалонных батарэй. 22 красавіка на пазіцыі брытанскіх войскаў было выпушчана 180 тон хлора. Жаўтавата-зялёнае воблака рушыла на пазіцыі праціўніка, за ім у марлевых павязках наступала германская пяхота. Англійскія салдаты, не будучы забяспечаныя сродкамі абароны ад газу, задыхаліся і падалі як нежывыя. Брытанцы ў паніцы пакідалі свае пазіцыі, якія без бою займалі германскія салдаты. Аднак, па некаторых дадзеных, германскае камандаванне не ўлічыла ўмовы надвор’я, і частка хлору было ветрам аднесена да пазіцый германскіх войскаў, у выніку чаго тыя, хто не быў у ахоўнай масцы, таксама атрымалі атручэнне (праўда, пра смяротныя выпадкі дадзеных няма).

Ад хлору пацярпела 15 000 чалавек, 5 000 з якіх памерлі. Паміж англійскімі і французскімі войскамі утварыўся разрыў у 3,5 км. Дарога на Іпр апынулася вольная. Аднак, не маючы рэзерваў, германскае камандаванне не змагло атрымаць выгады з сітуацыі, якая склалася. На аўтамашынах і пешым парадкам англічане і французы падцягнулі рэзервы і занялі пралом у абароне, усе наступныя спробы германскіх войскаў прарваць абарону апынуліся беспаспяховымі. Англічане і французы ўжо былі абсталяваныя найпростымі сродкамі абароны ад хімічнай зброі. 

У далейшых баях у маі немцам атрымалася прасунуцца на нязначную адлегласць, але галоўная задача — прарыў фронту і захоп Іпра — выканана не была. Першае ў гісторыі прымяненне газу прынесла германцам абмежаваны поспех. Але яно з’явілася пачаткам масавага прымянення хімічных сродкаў барацьбы ваюючымі дзяржавамі. Развіваліся сродкі абароны і новы элемент баявога забеспячэння — супрацьхімічная абарона войскаў. Ужо ў 1915 годзе найпростыя марлевыя павязкі былі заменены процівагазамі.

## Гл.таксама 
* Баявыя атрутныя рэчывы ў Першай сусветнай вайне

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы ў Бельгіі
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Францыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Красавік 1915 года
Катэгорыя:Май 1915 года
Фаліцкі Мох (заказнік)

**Фа́ліцкі Мох** — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. Заснаваны ў 1979 годзе для захавання прыродных журавіннікаў. Плошча заказніка складае 1,7 тыс. га. Размешчаны на балоце Фаліцкі Мох вярховага і пераходнага тыпаў, урочышча Уліца, вадазбору р. Солан. Пласкахвалістая азёрна-балотная нізіна з астанцамі водна-ледавіковай раўніны. Глебы тарфяна-балотныя (глыбіня торфу да 5,5 м, у сярэднім 1,7 м) і дзярнова-падзолістыя пясчаныя. Расліннасць пераважна хваёва-сфагнавая і кусцікава-сфагнавая.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе
Катэгорыя:Геаграфія Старадарожскага раёна
Фаміно (заказнік)

**Фаміно́** — былы біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці. Заснаваны ў 1979 годзе для захавання прыродных журавіннікаў. Плошча заказніка складала  640 га. Размяшчаўся на вярховым балоце Васільева. Азёрна-ледавіковая нізіна. Глебы тарфяна-балотныя (глыбіня торфу 5,5 м, у сярэднім 2,46 м). Хваёва-кусцікава-сфагнавыя фітацэнозы. Значны ўчастак высокаўзроставага (60—80 гадоў) шэраалешніка. Сустракаецца рэдкі атлантычна-еўрапейскі від — смалянка двухдомная.

Ліквідаваны 27 снежня 2007 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Былыя біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Расонскі раён
Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе
Фанабэрыя

**Фанабэ́рыя** () — ацэначная катэгорыя чалавека; уласцівасць фанабэрыстага. Такога чалавека адрознівае зазнайства, ганарлівасць, пыхлівасць, самаўпэўненасць. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паводзіны чалавека
Тэхнагенны ландшафт

**Тэхнаге́нны ландша́фт** — разнавіднасць антрапагеннага ландшафту, які фарміруецца ў працэсе вытворчай дзейнасці чалавека з выкарыстаннем тэхнічных сродкаў. Характарызуецца стварэннем у яго межах інжынерных збудаванняў або ажыццяўленнем тэхналагічных працэсаў, якія вядуць да змен у рэльефе, падземных і паверхневых водах, расліннасці. Да тэхнагеннага ландшафту адносяцца землі, парушаныя пры здабычы карысных выкапняў адкрытым спосабам, адвалы пустой пароды, шламасховішчы і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Антрапагенны ландшафт
Тырвовічы (заказнік)

**Тырвовічы** — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці. Заснаваны ў 1994 годзе для аховы і узнаўлення унікальнага прыроднага комплексу на поўдні Беларусі з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў раслін і жывёл. Плошча заказніка складае 1391 га. Размешчаны на стыку Столінскай водна-ледавіковай раўніны з нізіннай далінай р. Стыр. 

Глебы тарфяніста- і тарфяна-балотна-глеевыя пад чорнаальховымі лясамі, дзярнова-падзолістыя супясчаныя і сугліністыя пад грабавымі і пясчаныя пад хвойнымі лясамі.

Лясы — каштоўныя монадамінантныя грабнякі, грабава-дубовыя, грабава-дубова-кляновыя, хваёвыя і інш. Шмат лекавых, вострапахучых раслін. У Чырвонай кнізе венерын чаравічак сапраўдны, зубніца клубняносная.

У тэрыякомплексе лось, дзік, казуля, заяц-русак, ліс, янотападобны сабака, воўк. Багатая арнітафаўна лясных, балотных і сінантропных комплексаў. Шмат рэптылій. У Чырвонай кнізе барсук, бусел чорны, пустальга звычайная, бугай вялікі, філін, чарапаха балотная.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Пінскі раён
Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе
Тэхналагічныя землі

**Тэхналагі́чныя зе́млі** — участкі зямлі, якія парушаны або падлягаюць правамерным парушэнням з мэтай задавальнення патрэб чалавека і інш. Утвараюцца пры распрацоўцы карысных выкапняў, эксплуатацыі кар'ераў, шахтаў, выкананні будаўнічых работ, здабычы сапрапелю і інш. або пры прамысловым і сельскагаспадарчым асваенні зямель у складаных горна-геалагічных умовах. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Антрапагенны ландшафт
Падчэні

. Юзаф Смалінскі, XIX ст.]]
**Падчэ́ні (падсені)** — адкрытая галерэя ў драўляных збудаваннях. Вырашалася як стрэшка (з вынасам 1,5-2,0 м) на слупах круглага ці квадратнага сячэння, якія маглі мацавацца ўкосінамі з гарызантальнай бэлькай. Падчэні размяшчаліся з аднаго тарцовага ці падоўжанага боку будынка на даўжыню фасада, часам апяразвалі ўвесь будынак (кружганкі).

На тэрыторыі сучаснай Беларусі рабіліся ў культавых і грамадскіх збудаваннях (гандлёвыя рады, корчмы, аўстэрыі, паштовыя станцыі) у XVII—XIX стагоддзях, у крамах і дамах гандлёва-рамесніцкага насельніцтва для выстаўкі тавараў і аховы іх ад непагадзі (г.п. Мір Карэліцкага, в. Трабы Іўеўскага раёнаў Гродзенскай вобласці, г. Лунінец Брэсцкай вобласці і інш.), таксама ў сельскіх жылых і гаспадарчых пабудовах (да канца XIX ст.).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Будаўнічыя элементы і канструкцыі
Катэгорыя:Памяшканні
Катэгорыя:Архітэктура Беларусі
Хварашчанскае балота

**Хварашча́нскае бало́та** — балота нізіннага тыпу ў Івацэвіцкім і Пінскім раёнах Брэсцкай вобласці, у вадазборы Агінскага канала (сцёк у р. Ясельда). Плошча балота складае 7,9 тыс. га, у межах прамысловага пакладу 6,9. тыс. га. Глыбіня торфу да 5,2 м, сярэдняя 2,1 м. Торф здабываецца на паліва і ўгнаенне. На балоце ёсць сапрапель магутнасцю да 0,7 м. Балота асушана адкрытай сеткай, часткова пераабсталявана пад дрэнаж. Вырошчваюць шматгадовыя травы, збожжа, кармавыя караняплоды.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта
Катэгорыя:Балоты Пінскага раёна 
Катэгорыя:Балоты Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Нізінныя балоты Беларусі
Хараўское балота

**Хараўско́е бало́та** — балота нізіннага тыпу ў Пружанскім і Бярозаўскім раёнах Брэсцкай вобласці, у вадазборы р. Ясельда. Плошча балота склдае 7,4 тыс. га, у межах прамысловага пакладу 6 тыс. га. Глыбіня торфу да 4,5 м, сярэдняя 1,7 м. Ёсць мергель і сапрапель. Здабываецца торф на ўгнаенне. Паўночная частка балота асушана, выкарыстоўваецца пад ворыва і сенажаць. Паўднёвая частка не асушана, занята пераважна хмызняком, часткова выкарыстоўваецца пад сенажаць. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Балоты Пружанскага раёна
Катэгорыя:Балоты Бярозаўскага раёна
Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта
Катэгорыя:Нізінныя балоты Беларусі
Узгорак

ў Мядзельскім раёне]]
**Узгорак**, або **пагорак** — дадатная форма рэльефу невялікай, да 200 м, адноснай вышыні, са спадзістымі схіламі (менш за 30°), акруглай вяршыняй і слабавыразным падножжам. Асобныя формы ўзгоркаў (выцягнутыя ў даўжыню) называюцца градамі, грывамі, уваламі. Вылучаюць узгоркі ледавіковыя (донна-марэнныя, канцовамарэнныя, друмліны), водна-ледавіковыя (камы, озы), эолавыя (дзюны), утвораныя цякучымі водамі (астанцы) і інш.

На Беларусі займаюць больш за 50 % тэрыторыі. 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аронімы
*
Статыстыка Больцмана

**Статы́стыка Бо́льцмана** — раздзел статыстычнай фізікі, які вывучае ўласцівасці сістэм неўзаемадзейных часціц (электронаў, атамаў, малекул), што рухаюцца паводле законаў класічнай механікі.

Распрацавана ў 2-й палавіне 19 ст. Дж. К. Максвелам і Л. Больцманам.

Ва ўмовах цеплавой раўнавагі стан ідэальнага газу апісваецца функцыяй размеркавання
: f = C\exp\!\left(-\frac{E}{kT}\right),
дзе  — нарміровачная канстанта,  — поўная механічная энергія (сума кінетычнай і патэнцыяльнай энергій часціцы),  — пастаянная Больцмана,  — абсалютная тэмпература.
Функцыя  называецца *размеркаваннем Максвела—Больцмана*, з якога вынікае закон раўнамернага размеркавання кінетычнай энергіі па ступенях свабоды малекул: на кожную ступень свабоды прыпадае ў сярэднім энергія .

Статыстыкай Больцмана карыстаюцца ў тых выпадках, калі квантавыя эфекты ў руху часціц можна не ўлічваць. Крытэрый яе дастасавальнасці
: \frac{(2\pi mkT)^{3/2}}{nh^3} > 1,
дзе  — маса часціцы,  — канцэнтрацыя часціц,  — пастаянная Планка.

Гэты крытэрый практычна выконваецца для малекул звычайных газаў і электронаў праводнасці ў паўправадніках.
Для мікрачасціц статыстыка Больцмана недакладная і замяняецца статыстыкай Бозе—Эйнштэйна або Фермі—Дзірака (гл. квантавая статыстыка).

Статыстыкай Больцмана шырока карыстаюцца ў кінетычнай тэорыі газаў, фізіцы паўправаднікоў, фізіцы плазмы, тэорыі электрычных і магнітных з'яў у рэчыве і іншых галінах фізікі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Статыстычная фізіка
Катэгорыя:Фізічныя законы і ўраўненні
Катэгорыя:Малекулярная фізіка
Катэгорыя:Непарыўныя размеркаванні
Града (геамарфалогія)

**Града́** ў геамарфалогіі — агульная назва невысокіх, выцягнутых узвышшаў рознага памеру і паходжання. У ледавіковых абласцях (Беларускае Паазер’е) утварыліся марэнныя грады (марэны) з нагрувашчванняў ледавіковых адкладаў і озавыя (озы). У абласцях пашырэння пясчаных адкладаў (Беларускае Палессе, Каракумы, узбярэжжа Балтыйскага мора) узніклі пясчаныя грады ветравога паходжання (дзюны, барханы). У выніку размыву нахіленых у адзін бок пластоў горных парод рознай цвёрдасці утварыліся куэставыя грады (куэсты). 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:геамарфалогія
Грыва (геамарфалогія)

thumb|thumb|450px|Фатаграфія з самалёта. На фота добра бачныя міжгрыўныя ўпадзіны, запоўненыя талымі снегавымі водамі.

**Гры́вы** ў геамарфалогіі — формы рэльефу ў выглядзе вузкіх, пакатых, лінейна выцягнутых узвышэнняў рознага паходжання (эолавага, алювіяльнага, ледавіковага, водна-эразійнага, дэфляцыйнага і інш.). Часам утвараюць грывасты рэльеф. Даўжыня ад некалькіх соцень метраў да дзесяткаў і соцень кіламетраў, вышыня ад некалькіх да 100—160 м. У поймах рэк узнікаюць у выніку міграцыі рэчышча. Грывай таксама называюць граду, парослую лесам. 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дадатныя формы рэльефу
Катэгорыя:Узгоркі
Грывы

**Грывы**: 
* Грыва (геамарфалогія)
* Грывы (Манастыршчынскі раён)
* Грывы (Усвяцкі раён)
Капліца Дзор-Дзора

**Дзор-Дзорская капліца Дзевы Марыі** () — храм колішняга армянскага манастыра, размешчанага ў шахрэстане Маку (правінцыя Заходні Азербайджан, Іран) на рацэ Зангмар каля вёскі Барун.

Росквіт манастыра прыйшоўся на 14 ст. Пазней, у пачатку 17 ст., калі шах Абас I вырашыў перасяліць мясцовых армян, манастыр быў закінуты і разбураны.

Капліца Багародзіцы — адзінае збудаванне манастыра, якое засталося стаяць па сёння.

Канструкцыя капліцы (крыж, увянчаны ў цэнтры купалам на барабане) узыходзіць да 9—14 стст.

Па дамоўленасці з Армянскай апостальскай царквой, будынак быў перанесены на 600 метраў іранскімі ўладамі ў 1987—1988. На рацэ Зангмар планавалася пабудаваць дамбу, і перанос быў патрэбен каб пазбегнуць затаплення храма ў зробленым вадасховішчы.

Капліца была ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ад 6 ліпеня 2008 года, разам з манастырамі Св. Фадзея і Св. Стэфана.

## Гл. таксама 
* Манастыр Святога Тадэвоса

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Армянскай апостальскай царквы ў Іране
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Іране
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні ў правінцыі Заходні Азербайджан
Катэгорыя:Васпуракан
Катэгорыя:Перанесеныя будынкі і збудаванні
Катэгорыя:Храмы Ірана
Дзюна

**Дзю́на** (, адз. л.), **вы́дма** — форма рэльефу пяскоў, утвораныя ветравой акумуляцыяй. Трапляюцца на ўзбярэжжах мораў, азёр, на рачных тэрасах, зандравых раўнінах, напрыклад, на ўзбярэжжах Балтыйскага, Белага, Аральскага, Каспійскага мораў, на берагах Балхаша і інш.

У адрозненне ад барханаў «рогі» дзюны накіраваны супраць ветру. Наветраны схіл доўгі і спусцісты, падветраны — стромкі і пукаты. Вышыня да 30 м, зрэдку да 100 м. Не замацаваныя расліннасцю дзюны могуць перамяшчацца ў напрамку пануючых вятроў са скорасцю 1—20 м за год. Адрозніваюць папярочныя, падоўжаныя і парабалічныя дзюны.

На Беларусі старажытная дзюны трапляюцца на Палессі, Полацкай, Нарачана-Вілейскай і Нёманскай нізінах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Эолавыя формы рэльефу
Катэгорыя:Дадатныя формы рэльефу
Дзікае (заказнік)

**Дзі́кае** — гідралагічны заказнік рэспубліканскага значэння на тэрыторыі Пружанскага раёна Брэсцкай і Свіслацкага раёна Гродзенскай абласцей. Створаны ў 1968 годзе з мэтай зберажэння ў натуральным стане асноўнай часткі Дзікага балота, а таксама для падтрымання гідралагічнага рэжыму прылеглай часткі Белавежскай пушчы. Плошча заказніка складае 7,4 тыс. га (1997).

Знаходзіцца ў межах Нарава-Ясельдзінскай раўніны. Займае частку старажытнай праточнай даліны на водападзеле Балтыйскага і Чарнаморскага басейнаў. У флоры заказніка больш за 150 відаў, ёсць рэдкія ахоўныя віды: арніка горная, венерын чаравічак сапраўдны, зубніца клубняносная, лілея-саранка і інш. Тарфяныя паклады сярэдняй глыбінёй 1,4 м пераважна з драўнянага (найчасцей бярозавага) торфу, укрытага асаковым і часткова асакова-гіпнавым. У глыбокіх западзінах сапрапелі (магутнасць пластоў да 0,6 м). На балотным масіве зрэдку трапляюцца мінеральныя «астраўкі» з шыракалістых і шыракаліста-хвойных лясоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гідралагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння  Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Пружанскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Свіслацкага раёна
Дубатоўскае (заказнік)

**Дубато́ўскае** — біялагічны заказнік на тэрыторыі Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці. Створаны як заказнік-журавіннік для захавання ў прыродным стане месцаў росту журавін на балоце верхавога тыпу Дубатоўка ў 1979 годзе. Плошча заказніка складае 720 га (1997). У заказніку 2 невялікія возеры. Па краі балота пераважна асакова-пушыцава-сфагнавая расліннасць, бліжэй да цэнтра — асакова-пушыцава-кусцікава-сфагнавая. На мінеральных «астравах» у цэнтры трапляецца рэдкая ахоўная расліна — купальнік горны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Смаргонскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе
Дзянісавіцкі біялагічны заказнік

**Дзяні́савіцкі** — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння на тэрыторыі Крупскага раёна Мінскай вобласці. Заснаваны ў 1979 годзе з мэтай захавання ў прыродным стане месцаў росту журавін. Плошча заказніка складае 1,3 тыс. га (1997). Уключае 4 кварталы Дзянісавіцкага і 7 кварталаў Сакаловіцкага лясніцтваў Крупскага лясгаса, а таксама частку тарфяных балот Падбалонне і Бабнік, Рожкі, Калінаўка. Растуць хвоя, бяроза, елка, асіна, вольха, трапляюцца дуб і клён, з кусцікавых раслін — багун, верас, журавіны, брусніцы, чарніцы, з травяністых — асака, падвей, хвошч; шмат сфагнавых імхоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Крупскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе
Заазер’е (заказнік)

'''Заазе́р'е''' — гідралагічны заказнік на тэрыторыі Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці. Створаны ў 1968 годзе як заказнік рэспубліканскага значэння для захавання ў натуральным стане балотнага масіву з тыповай для міжрэччаў стратыграфіяй тарфянікаў. Плошча заказніка складае 4286 га (1997). Размешчаны на Цэнтральнабярэзінскай раўніне і займае частку Друць-Бярэзінскага міжрэчча. Размешчаны на вярховым балоце. У цэнтры пераважаюць хваёва-кусцікавыя раслінныя асацыяцыі, у паўночнай частцы — градава- багнавыя комплексы расліннасці. На ўскраінах пашыраны хваёва-бярозава-пушыцава-сфагнавыя асацыяцыі. На мінеральных участках пераважаюць бярозава-асінавыя лясы. У флоры заказніка каля 100 відаў раслін, у тым ліку ахоўныя чубатка пустая і зубніца клубняносная. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гідралагічныя заказнікі Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Бялыніцкага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1968 годзе
Катэгорыя:1968 год у Беларусі
Забалацце (заказнік)

**За́балацце** — біялагічны заказнік у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі.

Створаны ў 1979 годзе як заказнік-журавіннік рэспубліканскага значэння для захавання ў прыродным стане месцаў росту журавін. Плошча заказніка складае 1957 га (1997). Размешчаны на вярховым балоце са шматлікімі мінеральнымі ўчасткамі (50 % агульнай плошчы). У складзе балотнай расліннасці рэдкалесныя (хваёва-кусцікава-сфагнавыя і інш.) і бязлесныя фітацэнозы, пашыраны журавіны; лясы хваёвыя, бярозавыя і чорнаальховыя. На мінеральных участках пераважаюць хваёвыя, бярозавыя, яловыя, асінавыя лясы кіслічнага, імшыстага, чарнічнага і даўгамошнага тыпаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе
Катэгорыя:Геаграфія Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Браслаўскага раёна
Запаведныя лясы

**Запаве́дныя лясы́** — лясныя масівы на тэрыторыі асабліва ахоўных прыродных тэрыторый і аб'ектаў і каштоўныя ўчасткі лесу, абвешчаныя помнікамі прыроды, якія знаходзяцца пад аховай запаведнага рэжыму. З'яўляюцца эталонамі прыроды, прызначаны для захавання генетычнага фонду жывёл і раслін, натуральных раслінных згуртаванняў і экасістэм, выкарыстоўваюцца для вывучэння прыродных працэсаў у лясах. Частка запаведных лясоў (у запаведніках) абсалютна запаведныя, у іх выключаецца любое ўмяшанне ў прыродныя працэсы. 

На Беларусі агульная плошча запаведных лясоў складае каля 1200 тыс. га, у тым ліку лясоў-запаведнікаў і нацыянальных паркаў 240 тыс. га, ландшафтных, біялагічных і гідралагічных заказнікаў каля 800 тыс. га, каштоўных участкаў лесу 5,0 тыс. га. Запаведныя лясы належаць да лясоў 1-й групы, у іх забаронена высечка і іншая лесагаспадарчая дзейнасць.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі
Запольскі біялагічны заказнік

**Запольскі** — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння на тэрыторыі Віцебскага раёна Віцебскай вобласці. Створаны ў 1979 годзе як заказнік-журавіннік рэспубліканскага значэння для захавання ў прыродным стане месцаў росту журавін. Плошча заказніка складае 794 га (2007). Размешчаны на вярховым балоце са значнымі мінеральнымі ўчасткамі. У складзе балотнай расліннасці хваёва-кусцікава-сфагнавыя фітацэнозы з вялікім пашырэннем журавін, хвойнікі асаковыя, асакова-сфагнавыя, багуновыя і інш. На мінеральных участках пераважаюць яловыя, бярозавыя і асінавыя лясы чарнічнага і кіслічнага тыпаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Віцебскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Віцебскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе
Даўбёжнае рамяство

**Даўбёжнае рамяство** — вытворчасць посуду і іншых вырабаў з дрэва спосабам даўбення ці апрацоўкі яго натуральных (дуплістых) формаў; адно з найбольш старажытных рамёстваў.

На Беларусі даўбёжнае рамяство практычна не вылучалася ў спецыялізаваны саматужны занятак і мела характар хатняй вытворчасці; карыты, кадаўбы, жлукты выраблялі ў вялікай колькасці сяляне, якія не валодалі спецыяльнымі навыкамі дрэваапрацоўкі.

Выдзеўбаны посуд звычайна рабілі з мяккаслаёвых і падатлівых парод драўніны (ліпы, вольхі, асіны), чаўны і ступы — з дубу, хвоі. Карысталіся долатам, пешняй, разцом, скоблямі, сякерай, цыркулем, цяслой, чакухай (кожны інструмент выкарыстоўваўся на пэўнай тэхналагічный стадыі і меў варыяцыйныя асаблівасці).

Функцыянальнае прызначэнне розных відаў выдзеўбаных вырабаў накладвала адбітак на вонкавы выгляд, эстэтыку, якасць іх апрацоўкі. Асабліва старанна, па-мастацку выраблялі карцы, фаскі, кублы, апалушкі, сальніцы, бойкі. Тым жа спосабам рабілі некаторыя віды старасвецкай мэблі, шафы для адзення, драўляныя трубы для дымаходаў у сялянскім жыллі, водаадводаў і інш., калодных вулляў і інш. Выраб чаўноў нярэдка вылучаўся ў асобны промысел. У наш час выраб даўбёжнага посуду эпізадычна трапляецца ў прыватных гаспадарках.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рамёствы
Катэгорыя:Апрацоўка дрэва
Пругкія хвалі

**Пру́гкія хва́лі** — механічныя ўзбурэнні, якія распаўсюджваюцца ў пругкім асяроддзі.
Узнікаюць пры землетрасеннях, выбухах, ударах.

Разнавіднасці пругкіх хваль — гукавыя хвалі і ультрагукавыя хвалі.

## Віды пругкіх хваль 
У вадкасцях і газах існуюць пераважна падоўжныя хвалі разрэджання-сціскання (часцінкі асяроддзя зрушваюцца ў напрамку распаўсюджання).

У ізатропных цвёрдых целах, якія маюць пругкасць зруху, існуюць падоўжныя і папярочныя хвалі (часцінкі асяроддзя зрушваюцца ў напрамках, перпендыкулярных да распаўсюджання).

У анізатропных асяроддзях (крышталях) пругкія хвалі падоўжна-папярочныя (часцінкі зрушваюцца ўздоўж трох узаемна перпендыкулярных напрамкаў, якія не супадаюць з напрамкам распаўсюджання).

Паблізу паверхні цвёрдага асяроддзя могуць існаваць паверхневыя акустычныя хвалі.

У абмежаваных цвёрдых целах (пласцінках, стрыжнях) узнікаюць т.зв. нармальныя пругкія хвалі — камбінацыя падоўжных і папярочных хваль.

## Распаўсюджанне ў асяроддзі 
На мяжы асяроддзяў пругкія хвалі адбіваюцца і пераламляюцца. Пры гэтым у цвёрдым асяроддзі ўзнікаюць і падоўжныя і папярочныя пругкія хвалі.

На перашкодах можа адбывацца дыфракцыя хваль і іх рассеянне.

З-за ўнутранага трэння (вязкасці) і цеплаправоднасці асяроддзя пругкія хвалі затухаюць з адлегласцю (гл. паглынанне хваль).

Пры вялікіх амплітудах хваль іх узаемадзеянне з асяроддзем становіцца нелінейным.

## У тэхніцы 
Пругкія хвалі ўлічваюцца пры тэхнічных разліках падмуркаў, станкоў, турбін, самалётаў, караблёў, пры рашэнні геафізічных задач (распаўсюджанне пругкіх хваль ад землетрасенняў, зрухаў зямной кары), пры кантролі ядзерных выпрабаванняў.

## Літаратура 
* 
* *Фёдоров Ф. П.* Теория упругих волн в кристаллах. — М., 1965.
* *Красильников В. А., Крылов В. В.* Введение в физическую акустику. — М., 1984.

Катэгорыя:Тэорыя пругкасці
Катэгорыя:Акустыка
Катэгорыя:Механіка суцэльных асяроддзяў
Машэ Фельдэнкрайз

**Мошэ Фельдэнкрайз** (, Славута, Украіна — , ЗША)&nbsp;— інжынер, фізік, вынаходнік, спецыяліст па баявых мастацтвах.

## Біяграфія 
Калі М. Фельдэнкрайзу было зусім мала гадоў, сям’я перабралася ў Корац, потым у Баранавічы (Беларусь). Частыя пераезды і баявыя дзеянні  Першай Сусветнай вайны не дазволілі будучаму вынаходніку атрымаць прыстойную адукацыю.

У 1918 годзе ў 14 гадоў ён адправіўся ў  паломніцтва ў Палесціну. Вярнуўшыся да сям’і, Мошэ атрымаў вышэйшую адукацыю і працаваў картографам у Брытанскім бюро геалогіі, геадэзіі і картаграфіі. Уступіў у групу самаабароны, дзе асвоіў барацьбу джыу-джытсу і распрацаваў уласную тэхніку самаабароны. Ва Францыі атрымаў адукацыю механіка і электратэхніка. У 1933 сустрэўся з прафесарам Кано — стваральнікам дзюдо. Захапіўся гэтым відам барацьбы і першым сярод еўрапейцаў заваяваў чорны пояс па дзюдо.

Паралельна ўсяму гэтаму Фельдэнкрайз спрабаваў ажыццявіць сваю мару — стаць даследчыкам-вучоным. У Парыжы ён працуе асістэнтам у Фрэдэрыка Жаліё-Кюры ў Інстытуце радыя, вучыцца ў Сарбоне, пазней абараняе дысертацыю на ступень доктара навук. 1935-37 — у лабараторыі Arcueil Кашан, дзе прымае ўдзел у працы па стварэнні генератара Ван дэ Граафа, які выкарыстоўваўся ў эксперыментах па расшчапленню атама. 1939-40 працаваў з Полем Ланжевеном — вывучаў магнетызм і ультрагук. 1940 напярэдадні ўступлення ў Францыю нацыстаў выязджае ў Вялікабрытанію, дзе 1940-45 праводзіў даследаванні метадаў барацьбы з нямецкімі падводнымі лодкамі для Брытанскага адміралцейства.

1942 апублікаваў падручнік па самаабароне «Практычнае кіраўніцтва для вядзення бою без зброі» і «Дзюдо». Таксама вёў практычныя заняткі па самаабароне. 1949 г. пабачыла свет кніга, прысвечаная метадзе М. Фельдэнкрайза «Цела і набытае паводзіны».

1951 пераязджае ў Ізраіль, дзе ўзначальвае Ведамства электронікі ізраільскай арміі. З 1954 пакідае навуковую працу, пастаянна жыве ў Тэль-Авіве. Піша кнігу «Моцная асоба» і выкладае свой метад. Сярод яго вучняў — прэм’ер-міністр Ізраіля Давід Бен-Гурыён. М. Фельдэнкрайз цалкам аддаецца прапагандзе здаровага ладу жыцця, радасці чалавечага існавання, можна дасягнуць, асвоіўшы яго метад. Валодаючы 6-ю мовамі, навуковец напісаў некалькі кніг аб сваім метадзе аптымістычнага чалавечага быцця.

М. Фельдэнкрайз пакінуў па сабе групу добра навучаных і трэніраваных паслядоўнікаў, якія працуюць у многіх краінах свету.

Катэгорыя:Інжынеры
Катэгорыя:Фізікі Ізраіля
Катэгорыя:Постаці ізраільскай педагогікі
Катэгорыя:Вучоныя Ізраіля
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Нацыянальны парк Ігуасу (Аргенціна)

**Нацыянальны парк Ігуасу́** () — нацыянальны парк у Аргенціне, размешчаны ў дэпартаменце Ігуасу, у паўночнай частцы правінцыі Місьёнес, у аргенцінскім Міжрэччы.

Парк быў створаны ў 1934 годзе і часткова ўключае адзін з прыродных помнікаў Паўднёвай Амерыкі — вадаспад Ігуасу, акружаны субтрапічнымі джунглямі. На іншым беразе ракі Ігуасу размешчаны бразільскі парк з такой жа назвай (Нацыянальны парк Ігуасу). Абодва паркі абвешчаны аб’ектамі Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА (у 1984 і 1986 гадах, адпаведна).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Сайт горада Пуэрта-Ігуасу 
* Інфармацыя пра Нацыянальны парк Ігуасу на сайце Адміністрацыі нацыянальных паркаў Аргенціны 
* Інфармацыя пра Нацыянальны парк Ігуасу на сайце ЮНЕСКА 

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Аргенціне
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Аргенціны
Катэгорыя:Правінцыя Місьёнес
Малака (горад)

**Малака** (, , піньінь: ma liu jia shi, ) або Мелака, Melaka — горад на ўзбярэжжы Малакскага праліва ў Малайзіі, сталіца штата Малака.

Насельніцтва горада — 484,885 (2010 год).

Яшчэ з пачатку XV стагоддзя гэта месца было важным пунктам прыпынку гандлёвых судоў, а паміж XVI і XIX стагоддзямі Малакка была пад уладай еўрапейскіх каланізатараў, якія змагаліся адзін з адным за перавагу над стратэгічна важным партовым горадам. Ад тых часоў гораду засталася каланіяльная забудова, уключаная ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гарады-пабрацімы 
*  Палембанг, Інданезія

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Малайзіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Малайзіі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1396 годзе