Бітва за Хартум (2023—2025)

**Бітва за Хартум** — эпізод канфлікту паміж прыхільнікамі суданскіх генералаў Абдэля аль-Бурхана і Махамеда Дагала, звязаны з барацьбой за горад Хартум, сталіцу Судана.

Горад стаў месцам самага інтэнсіўнага супрацьстаяння бакоў. Сутыкненні дапаўняліся цяжкай гуманітарнай сітуацыяй. Шматлікія важныя пункты — аэрапорт, рэспубліканскі палац, генштаб і штаб САП — шмат разоў пераходзілі з рук у рукі.

## Баявыя дзеянні 
### Красавік 2023 
15 красавіка ў 9:30 раніцы па мясцовым часе байцы Сіл аператыўнай падтрымкі (САП) атакавалі некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат. Прадстаўнікі САП заявілі, што яны захапілі аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта. Дыпмісія ЗША ў Судане заклікала сваіх грамадзян шукаць прытулку, бо ў дыпламатаў не было падрабязнага плана эвакуацыі.

У другой палове дня паведамлялася аб сутыкненнях з ужываннем цяжкай зброі ў паўднёвай і цэнтральнай частцы Хартума. Тым часам прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі напад на стадыён «Спортс-Сіці». Наступныя сутыкненні адбыліся на мосце праз Белы Ніл.

17 красавіка перастрэлкі аднавіліся. З поўначы і поўдня сталіцы даносілася цяжкая артылерыя, а каля штаба арміі ішлі баі. На наступны дзень у баі ўключыліся авіяцыя і СПА. У паўднёвай частцы сталіцы сутычкі спыніліся, але ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі яшчэ вялася перастрэлка. 19 красавіка было абвешчана аб чарговым спыненні агню (з 18:00 па мясцовым часе). Баявыя дзеянні ў асноўным аціхлі вакол аэрапорта, але ля прэзідэнцкага палаца, штаба арміі і ў раёне Джабра на захадзе сталіцы наадварот узмацніліся. На наступны дзень у бок сталіцы накірваліся падмацаванні для войск САП, але сухапутныя часці УСС разам з авіяцыяй прыпынілі прасоўванне праціўніка.

21 красавіка асабліва жорсткія баі былі адзначаны на трасе, якая вядзе ў Порт-Судан, і ў прамысловай зоне аль-Башыр. 22 красавіка сутычкі перакінуліся з цэнтра сталіцы на раёны Хілат-Хамад, Хаджалы і Аркавіт. 23 красавіка вакол ваеннага штаба і палаца адбыліся сутыкненні і выбухі. Байцы САП заявілі, што яны захапілі прадпрыемства ВПК у раёне Масудыя на паўднёвым усходзе Хартума.

27 красавіка ўрадавыя сілы нанеслі авіяўдары па пазіцыях праціўніка вакол прэзідэнцкага палаца і ў Хартум-Бахры. 28 красавіка, як паведамілі байцы Дагала, яны захапілі аператыўную базу Хатаб, знішчыўшы пры гэтым 3 танкі і 9 машын.

30 красавіка УСС абвясцілі буйную аперацыю ў сталіцы з удзелам авіяцыі і цяжкай артылерыі. Паведамлялася пра налёт беспілотнікаў па пазіцыі паўстанцаў каля нафтаперапрацоўчага завода. Суданская паліцыя заявіла аб разгортванні сваіх рэзервовых сіл на вуліцах Хартума для падтрымання правапарадку, а гарадскія ўлады адправілі дзяржаўных службоўцаў у бестэрміновы адпачынак.

### Наступныя баі 
1 мая адбыліся сутыкненні ў прыгарадзе Аль-Джэрыф. На наступны дзень сілы Дагала заявілі, што збілі варожы МіГ. 8 мая зафіксаваны баі ў Хартум-Бахры ў раёне Шамабат, дзе размешчана армейская база. 9 мая паўстанцы абвінавацілі авіяцыю праціўніка ў разбурэнні Старага Рэспубліканскага палаца. Байцы Бурхана адмаўлялі гэта. 11 мая ў ЮНІСЕФ паведамілі, што ў Хартуме згарэла фабрыка па вытворчасці прадуктаў харчавання для недаядаючых дзяцей. 15 мая пад авіяўдар трапіў шпіталь Шарк-эль-Ніл, а пасольства Самалі разрабавалі баевікі Дагала. 20 мая разрабавана пасольства Катара.

4 чэрвеня паўстанцы паведамілі, што збілі над сталіцай знішчальнік праціўніка, але ўрадавыя сілы адмаўлялі гэты факт. Паводле УСС, самалёт разбіўся ля базы Вадзі-Саідна з-за тэхнічнай няспраўнасці.  5-га чысла паведамлялася пра сутыкненні ў паўднёвых раёнах сталіцы. 7 чэрвеня падчас баёў загарэўся склад гаручага, размешчаны недалёка ад армейскай базы і прадпрыемствы па вытворчасці зброі ў раёне Ярмук. На наступны дзень невядомыя баевікі напалі на пасольства Саудаўскай Аравіі. 25-га паўстанцы Дагала заявілі пра захоп штаб-кватэры цэнтральных рэзервовых сіл паліцыі.

20 ліпеня каманда арганізацыі «Урачы без межаў» з 18 чалавек была атакавана падчас перавозкі харчавання ў турэцкі шпіталь на поўдні Хартума. 31 ліпеня Сілы спецыяльнага прызначэння УСС атакавалі вайсковы комплекс ворага недалёка ад Аль-Шаджара на захадзе сталіцы.

1 жніўня шпіталь на паўночны захад ад аэрапорта Хартума часткова абрынуўся праз абстрэл. 2 жніўня ва УСС заявілі, што забілі 12 байцоў Дагала і знішчылі 4 аўтамабілі ворага ў выніку нападу на мост Аль-Мак Німр, які злучае Хартум і Хартум-Бахры. 6 жніўня УСС нанеслі ўдары па Рэспубліканскім палацы, у той час як у САП заявілі, што адбілі спробу ворага прарваць аблогу ваеннага комплексу Ярмук. 20 жніўня, як заявілі прадстаўнікі УСС, іх часці адбілі напад праціўніка на штаб бранятанкавага корпуса ў вайсковым раёне Аль-Шаджара, у выніку чаго сотні чалавек пацярпелі, былі знішчаны пяць бронемашын, танк Т-55 і некалькі баявых машын. Тры танкі і некалькі баявых машын трапілі ў рукі ўрадавых вайскоўцаў.

4 верасня войскі Дагала заявілі, што збіла два самалёты «Ан» УСС. 16 верасня ўлады заявілі, што адбілі атаку праціўніка на штаб-кватэру Галоўнага камандавання. 17 верасня офіс Суданскай падатковай службы і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў.

3 кастрычніка войскі Дагала абвінавацілі праціўніка ў нападзе на дыпмісію Эфіопіі. 20 лістапада яны захапілі раён Джэбель-Аўлія.

6 снежня войскі Дагала ўзялі пад кантроль цэнтр базы даных суданскай тэлекамунікацыйнай групы (Sudatel), размешчаны на паўднёвым захадзе Хартума. 

### Баі ў 2024—2025 гадах 
2 студзеня 2024 года ВПС Судана разбамбілі пазіцыі праціўніка. 12 мая войскі Бурхана абстралялі комплекс Палаца Рэспублікі ў Хартуме, выклікаўшы пажар у старым будынку. 20 жніўня — прынамсі 15 чалавек загінулі ў выніку авіяўдараў УСС у Эд-Даэйне. Сярод аб’ектаў, якія падвергліся нападу, былі навучальная бальніца горада і цэнтр перамяшчэння. 20 жніўня ўлады заявілі, што дамагліся поспехаў у раёне парку Эль-Доха на паўднёвым захадзе Хартума.

25 верасня войскі Бурхана пачалі буйное наступленне ў раёне сталіцы, адбіўшы ўніверсітэт Хартума. 28 верасня суданская армія заявіла, што адбіла штаб-кватэру тэлекамунікацыйнай кампаніі Zain у Аль-Мукрыне. 29 верасня ААЭ абвінавацілі УСС у бамбардзіроўцы рэзідэнцыі свайго пасла ў Хартуме ў выніку авіяўдару. Прадстаўнікі Бурхана абвінавацілі ў інцыдэнце войскі Дагала. САП перапынілі мірныя перамовы з праціўнікам у адказ на наступленне ўладаў у Хартуме. 13 кастрычніка прыхільнікі Бурхана адбілі паліцэйскі ўчастак і мячэць Эль-Ламаб на паўднёвым захадзе Хартума.

12 студзеня 2025 года УСС адбілі жылы комплекс Аль-Равад. 23 студзеня загарэўся нафтаперапрацоўчы завод Эль-Джэйлі. Бакі абвінавацілі адзін аднаго ў падпале. 24 студзеня армія Бурхана заявіла, што прарвала аблогу базы Корпуса сувязі. У САП абверглі гэтыя заявы. Улады таксама заявілі, што прарвалі аблогу генеральнага штаба і адбілі нафтаперапрацоўчы завод Эль-Джэйлі. 27 студзеня УСС заявілі, што прасунуліся ў частцы Усходняга Хартума каля каледжа Аль-Рабат у раёне Буры, правёўшы наступленне праз вялікія часткі раёнаў Аль-Азба, Кафуры, Ад-Бабакер і Рамалах у раёне Хартуна-Норт і працягнулі прасоўванне да моста Эль-Мек-Німр. 28 студзеня САП абвясцілі аб гібелі ў баі аднаго са сваіх старэйшых камандзіраў, Рахмталы аль-Махдзі, таксама вядомага як «Джалха», разам з яго братам. Паведамляецца, што яны абодва былі забітыя ў выніку авіяўдару на ўсход ад Хартума. 29 студзеня ўрадавыя войскі прасунуліся да моста Эль-Мек-Німр, выцесніўшы праціўніка амаль з усёй тэрыторыі Хартума, за выключэннем Хілет-Хамада.

5 лютага ўлады заявілі, што адбілі раён Эр-Румайла ў Хартуме, а таксама цэнтральны манетны двор. 6 лютага, паводле заявы войск Бурхана, яны адбілі прамысловы комплекс Сарыя каля Абу-Хамамы ў Хартуме і Вадзі-эль-Ахдар у раёне Шарг-Эль-Ніл у Хартум-Бахры. На наступны дзень УСС заявілі, што адбілі завод па вытворчасці дарожных знакаў і нумарных знакаў разам з усёй прамысловай зонай сталіцы. 15 лютаг прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі Ісламскі комплекс Эль-Нур і цеплаэлектрастанцыю Бахры. На наступны дзень урадавыя войскі ўзялі пад кантроль раён Кафуры, апошні аплот паўстанцаў у Паўночным Хартуме. Яны таксама адбілі Міністэрства рэсурсаў жывёл, падатковую вежу, малазійскую вежу і штаб-кватэру Дэпартамента аховы здароўя. 18 лютага УСС адваявалі мост Кобер, які злучае Хартум з Хартум-Бахры, а таксама большую частку раёнаў Эль-Саджана і Эль-Хіла-Эль-Джадзіда на паўднёвым усходзе сталіцы. Праз дзень прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі мост Эль-Хурыя ў цэнтральнай частцы горада. 22 лютага УСС і групоўка «Шчыт Судана» заявілі, што прымусілі праціўніка адступіць з раёна Соба ва Усходнім Хартуме і адваявалі раёны Аль-Лулуа і Аль-Самра на паўднёвы ўсход ад моста Соба, які злучае паўднёвыя і ўсходнія раёны сталіцы з сельскімі раёнамі Усходняга Ніла, дадаўшы, што 17 байцоў САП былі забітыя, а дзевяць транспартных сродкаў былі знішчаны або захопленыя. 24 лютага УСС заявілі, што занялі ўсходнюю частку моста Соба

2 сакавіка УСС адваявалі ўчастак 13 і часткі раёнаў Эль-Наср і Эль-Худа. 16 сакавіка УСС заявілі, што ўзялі пад кантроль Хартум 3 і частку Хартум 2 і адрэзалі апошні шлях паставак САП у прэзідэнцкі палац, у той час як бранятанкавы корпус урадавых войск злучыўся з сіламі ў штабе Генеральнага камандавання пасля зачысткі Народнага навучальнага шпіталя ад мяцежнікаў. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац. 24-га армія Дагала адступіла з раёнаў Салама, Азхары, Ад-Хусейн, Маё, Герэйф-Уэст, Буры, Сахафат і Калакла. 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл у Хартуме. Яны таксама адбілі лагер Тыба аль-Хасанаб. Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы.

## Наваколлі 
Сутыкненні закранулі і Амдурман (горад-спадарожнік сталіцы). Бакі ўжывалі цяжкае ўзбраенне, а суданскія ВПС абстрэльвалі пазіцыі паўстанцаў. У розных раёнах жыхары чулі артылерыю.

Раніцай 20 красавіка 2023 года, як паведамілі мяцежнікі, яны адбілі напад арміі на свае пазіцыі ў Амдурмане, збіўшы пры гэтым два верталёты. На наступны дзень адбыліся абстрэлы і перастрэлкі.

21 мая байцы Дагала распачалі рух да галоўнай авіябазы праціўніка ў Вадзі-Саідна, на поўнач ад сталіцы. Атрады САП прыкладна на 20 грузавіках спрабавалі перасекчы мост праз Ніл, каб дабрацца да паветранай гавані, але былі сустрэты цяжкай артылерыяй арміі Бурхана.

31 мая саюз суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 18 чалавек загінулі і больш за 100 атрымалі раненні ў выніку ракетнага абстрэлу рынку на поўдзень ад Хартума.

19 ліпеня 14 мірных жыхароў былі забітыя ў выніку ўдару беспілотніка САП у Аль-Азхары і ў Вад-Аджыбе, на поўдзень ад Хартума. УСС сцвярджалі, што адбілі напад праціўніка ў Аль-Ашары і на мосце Аль-Абасін у Абу-Адама, на поўдзень ад сталіцы, знішчыўшы 9 баявых машын і забіўшы некалькі байцоў.

5—6 кастрычніка часці САП усталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе.

11 лістапада быў разбураны мост Шамбат, які злучаў Хартум-Бахры і Амдурман. Бакі абвінавацілі ў здарэнні адзін аднаго.

## Страты і шкода 
Паводле паведамленняў Flightradar24, у міжнародным аэрапорце Хартума некалькі самалётаў кампаній Saudia, Badr Airlines і SkyUp Airlines былі пашкоджаны. Пазней Saudia пацвердзіла, што адзін з яе бортаў трапіў пад абстрэл перад узлётам, а ўсе пасажыры, экіпаж і персанал былі эвакуіраваны ў пасольства Саудаўскай Аравіі. Кампанія разам з EgyptAir прыпыніла ўсе палёты ў і з Судана. Сярод пацярпелых бартоў быў і самалёт Сусветнай харчовай праграмы, што, паводле слоў арганізацыі, паўплывала на здольнасць перамяшчаць персанал і аказваць дапамогу людзям па ўсёй краіне.

17 красавіка прыхільнікі Бурхана заявілі пра страту 27 байцоў забітымі і 183 параненымі. Станам на той жа дзень у баях загінулі 74 суданцаў.

Да 21 красавіка ў Хартуме было зарэгістравана ад 100 да 200 пацверджаных выпадкаў гібелі грамадзянскага насельніцтва; паведамлялася, што некаторыя з ахвяр былі замежнікамі. На 29-га колькасць загінулых дасягнула лічбы ў 500 чалавек.

Каля 00:00 па мясцовым часе 30 красавіка Сілы аператыўнай падтрымкі нанеслі авіяўдар па . З-за хаоса пакуль не пацверджана ні раненняў, ні гібелі грамадзянскіх асоб, але ў выніку паветранай атакі большая частка будынка згарэла.

27 мая пры паветраных бамбардзіроўках авіяцыі САП загінулі 2 чалавекі.

У першы дзень лета ў выніку дзеянняў артылерыі загінулі 27 мірных грамадзян. 4 чэрвеня 10 студэнтаў з Дэмакратычнай Рэспублікі Конга загінулі ў выніку ўдару ўрадавай авіяцыі па Міжнародным афрыканскім універсітэце ў Хартуме. 11-га ў выніку дзеянняў урадавай авіяцыі ў сталіцы загінулі 7 чалавек. 17 чэрвеня падчас бамбёжкі разбураны некалькі дамоў і забіта не менш за 17 мірных жыхароў, у тым ліку 5 дзяцей. 25 чэрвеня байцы Бурхана заявілі пра гібель 400 прыхільнікаў Дагала, у той час як актывісты паведамілі аб 14 загінулых мірных жыхароў.

14 жніўня паўстанцы заявілі, што за апошнія тры дні загінулі 12 чалавек. Як стала вядома 20 жніўня, атрады Дагала абстралялі з мінамётаў раён Аль-Салама, забіўшы ад 6 да 10 цывільных асоб. 10 верасня ў выніку авіяатакі ВПС урадавай арміі на рынак Кутум загінулі як мінімум 43 грамадзянскія асобы. 12 верасня 104 асобы забіты пры абстрэлах па ўсёй сталіцы.

3 кастрычніка артылерыйскі снарад паўстанцаў трапіў у клініку пры мячэці ў Самарскім раёне Хартум-Бахры, загінула 20 чалавек. 9 кастрычніка стала вядома, што як мінімум 190 чалавек загінулі пры двухдзённых бамбардзіроўках раёна Джэбел-Аўлія. 10 снежня ўрадавыя часці атакавалі канвой Чырвонага Крыжа ў раёне Эль-Шаджара: 2 забітых, 7 параненых.

11 студзеня 2024 года прынамсі 23 чалавекі загінулі ў выніку авіяўдараў УСС у раёне Соба ў Хартуме, яшчэ дзесяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу на поўдні сталіцы. 22 лютага сем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу раёна Аль-Нахда. 11 красавіка трынаццаць чалавек былі забітыя ў раёне Хаб ан-Наім у выніку меркаванага абстрэлу САП. 1 жніўня два чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу цэнтральнага рынку. 29 верасня шэсць чалавек загінулі ў выніку авіяўдару УСС па раёнах Аль-Азхары і Аль-Інгаз. 12 кастрычніка прынамсі 23 чалавекі загінулі і 40 атрымалі раненні ў выніку ўрадавых авіяўдараў у паўднёвым поясе Хартума. 1 лістапада два чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС у раёне Ад-Хусейн. 8 снежня як мінімум 28 чалавек загінулі і 37 атрымалі раненні падчас атакі БПЛА на заправачную станцыю ў раёне Маё. 28 снежня прынамсі сем чалавек загінулі ў выніку ўрадавых авіяўдараў на поўдні Хартума.

5 студзеня 2025 года дзесяць чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ўрадавых ВПС у Хартуме. 1 лютага двое загінулі ў выніку авіяўдару ВПС Судана. 14 сакавіка восем мірных жыхароў былі забітыя падчас рэйдаў САП на Усходні Хартум. 22 сакавіка ў выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па Рэспубліканскім палацы загінулі шэсць журналістаў, у тым ліку два ваенныя рэпарцёры і чатыры члены здымачнай групы суданскага тэлебачання. 24 сакавіка войскі Дагала распачалі серыю нападаў ва Усходнім Хартуме, у выніку якіх загінулі прынамсі пяць чалавек і дзясяткі атрымалі раненні.

## Гуманітарны крызіс 
Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без электрычнасці і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца Рамадан. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых. Тысячы чалавек пакінулі горад, але пры ўцёках многія пацярпелі ад прыдарожных рабаванняў.

У першыя дні канфлікту ў сацыяльных сетках пад хэштэгам #NoToWar узнік масавы рух, добраахвотнікі якога прапаноўвалі людзям ежу, лекі і актуальную інфармацыю пра бяспечныя шляхі ўцёкаў з Хартума.

19 красавіка войскі Дагала абвясцілі, што стварылі кол-цэнтр у кантраляваных імі раёнах Хартума для прыёму сігналаў бедства ад жыхароў.

Катэгорыя:Бітвы Украіны
Катэгорыя:Канфлікты 2023 года
Катэгорыя:Красавік 2023 года
Хартум