open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Паўночнаэтрускія алфавіты

**Паўночнаэтрускія**, або **альпійскія алфавіты** — 5&nbsp;алфавітаў, якія адбыліся ад этрускага і ўжываныя рознымі мовамі ў Альпах.

## Гісторыя 
thumb|left|Паўночнаэтрускія алфавіты
Усяго адрозніваюць 5&nbsp;розных паўночнаэтрускіх алфавітаў, па месцы выяўлення надпісаў:
* лепантыйскі алфавіт — надпісы з Лугана;
* алфавіт з Сондрыа;
* алфавіт з Бальцана;
* алфавіт з Магрэ;
* венецкі алфавіт — надпісы з Венецыі і Эстэ.
Найбольш раннім лічыцца венецкі алфавіт, надпісы на якім адносяцца да VI стагоддзя да н.э. Найбольш познія надпісы адносяцца да I стагоддзя да н.э., гэта значыць да часу, калі ўласна этрускі алфавіт ужо даўно выйшаў з ужытку. Сваё паходжанне паўночнаэтрускія алфавіты бяруць ад ранняга варыянту этрускага алфавіту. Напрамак пісьма быў разнастайным: як злева направа, так і справа налева.

### Лепантыйскі алфавіт 
Лепантыйскі алфавіт (надпісы з Лугана, або, як яго яшчэ называюць, лігурыйска-кельцкі, таму што племя лепонтыяў было, верагодна, змяшанага кельта-лігурыйскага паходжання) складаўся з 14&nbsp;знакаў: A, E, I, K, L, M, N, KS, O, P, R, S, T, U. Надпісы, выкананыя гэтым алфавітам, зроблены на лепантыйскай мове, адной з кельцкіх моў.

### Алфавіт з Сондрыа 
Алфавіт з Сондрыа таксама складаўся з 14&nbsp;знакаў: A, B, C, E, Z, I, L, M, N, O, P, S, T, U. Надпісы, зробленыя гэтым алфавітам, былі рэтамоўнымі.

### Алфавіт з Бальцана 
Алфавіт з Бальцана складаўся з 16&nbsp;знакаў: A, E, V, I, K, L, M, N, P, Ś, R, S, T, U, Ф, Х.

### Алфавіт з Магрэ 
Алфавіт з Магрэ (правінцыя Вічэнца) прадстаўлены вельмі малалікімі надпісамі на фрагментах аленевых рогаў. Таксама шэраг кароткіх надпісаў, зробленых гэтай разнавіднасцю паўночнаэтрускіх алфавітаў, быў выяўлены ў Вероне і Падуі. Алфавіт складаўся з 17&nbsp;знакаў: A, E, V, H, I, K, L, M, N, Ś, R, S, T, U, Ф, Х, ?. Значэнне апошняга знака невядома. Надпісы, зробленыя гэтым пісьмом, былі рэтамоўнымі.

### Венецкі алфавіт 
Венецкая мова (не блытаць з венедамі — заходнімі славянамі) адносілася да асобнай зніклай галіны індаеўрапейскай сям'і. Алфавіт складаўся з 21&nbsp;знака: A, E, V, Z, H, Θ, I, K, L, M, N, KS, O, P, Ś, R, S, T, U, Ф, Х, гук *f* перадаваўся спалучэннем W+H. Надпісы з Эстэ маюць асаблівую «пунктуацыю», значэнне якой дагэтуль не ўсталявана. Паводле адной з тэорый, гэтыя знакі пазначалі націск, але, як заўважыў аўстрыйскі навуковы Фетэр, яны не маглі перадаваць націск, таму што большасць з гэтых кропак стаіць над знакамі для зычных. Зыходзячы з гэтага, ён мяркуе, што адсутнасць колпкі азначае адкрыты склад, гэта значыць склад, які заканчваецца на галосны гук, звычайны для мовы венетаў, а наяўнасць кропкі — закрыты, які адрозніваецца ад нормы склад.

## Уплыў на іншыя пісьменнасці 
Найбольш распаўсюджанай тэорыяй паходжання рун з'яўляецца тэорыя пра іх паходжанне з паўночнаэтрускіх алфавітаў; яе прапанаваў у 1828 годзе навуковец Марстандэр.

## Літаратура 
Катэгорыя:Алфавіты
Катэгорыя:Гісторыя Італіі
Катэгорыя:пісьменнасці  старажытнай Еўропы
Бустрафедон

— прыклад тэксту, запісанага бустрафедонам.]]
**Бустрафедо́н** (ад  — бык і  — паварочваю) — спосаб пісьма, пры якім напрамак пісьма чаргуецца ў залежнасці ад цотнасці радка, гэта значыць калі першы радок пішацца справа налева, то другі — злева направа, трэці — ізноў справа налева і г.д. Гэты рух нагадвае рух быка з плугам на полі. Пры змене напрамку пісьма літары пісаліся люстрана.

Бустрафедон сустракаецца ў помніках лувійскага, паўднёвааравійскага, этрускага, грэчаскага, малаазійскіх і іншых відаў пісьма.

## Гл. таксама 
* SATOR
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнасць
Этрускі алфавіт

**Этрускі алфавіт** — набор сімвалаў, характэрны для пісьмовай этрускай мовы. Створаны на аснове заходнегрэчаскага алфавіту.

Адносіцца да італійскіх алфавітаў.

## Гісторыя 
Найбольш вядомыя помнікі этрускай пісьменнасці — надмагіллі і кераміка. У наш час вядома каля дзевяці тысяч надпісаў, выкананых з дапамогай этрускага алфавіту — знойдзены на надмагільных плітах, вазах, статуях, люстэрках і каштоўнасцях. Таксама былі знойдзены фрагменты палатнянай этрускай кнігі Liber Linteus.

Напрамак пісьма: галоўным чынам справа налева, зрэдку злева направа і бустрафедон: адзін радок напісаны злева направа, другі радок — справа налева, трэцяя — злева направа і г.д. Словы не заўсёды аддзяляліся адно ад аднаго.

Этрускія надпісы былі незразумелыя ўжо рымлянам, у якіх існавала прыказка «etruscum non legitur» («этрускае не чытаецца»). Усе пазнейшыя спробы прачытаць этрускія надпісы на аснове якога-небудзь з вядомых моў не мелі поспеху; пераважае пункт гледжання, паводле якой этруская мова не роднасная вядомым еўрапейскім мовам і з’яўляецца ізаляванай.

## Склад 
thumb|250px|left|Этрускі алфавіт на таблічцы з Марсіліяны, чытаны справа налева: ABGDEVZHΘIKLMNΞOPŚQRSTUXΦΨ.
Найстаражытны помнік — таблічка з Марсіліяны, якая змяшчала поўны пералік (27) знакаў алфавіту. Знакі — тыя ж, што і ў заходнегрэчаскім алфавіце. Пазней з алфавіту знікае каля паловы знакаў: замест парных звонкіх — глухіх застаецца знак звычайна толькі для глухога, знікае знак для галоснага О; у той жа час з’яўляецца новы знак 8, які чытаецца як f. У этрускім алфавіце вельмі багаты набор знакаў для сібілянтаў.

Чытанне знакаў рэканструявана яшчэ ў XIX стагоддзі на падставе нешматлікіх лацінска-этрускіх білінгв, а таксама імёнаў уласных, якія сустракаюцца як у этрускіх, так і ў лацінскіх тэкстах.

## Лічбы 
## Літаратура 
* Буриан Я., Моухова Б. Загадочные этруски, М., 1970.
* Кондратов A.M. Этруски. Загадка номер один, М., 1977.
* Немировский А. И. Этруски. От мифа к истории. М. 1983.
* Немировский А. И., Харсекин А. И. Этруски. Воронеж, 1969.
* Пенни Дж. Языки Италии // Кембриджская история древнего мира. Т. IV: Персия, Греция и Западное Средиземноморье ок. 525—479 гг. до н. э. Под ред. Дж. Бордмэна и др. Пер. с англ. А. В. Зайкова. М., 2011. С. 852—874. — ISBN 978-5-86218-496-9
* Риджуэй Д. Этруски // Кембриджская история древнего мира. Т. IV: Персия, Греция и Западное Средиземноморье ок. 525—479 гг. до н. э. М., 2011. С. 754—803.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Старажытныя мовы Еўропы
Катэгорыя:Этрускі
Катэгорыя:Алфавіты
Катэгорыя:Старажытныя пісьменнасці Блізкага Усходу і Міжземнамор’я
Фінал Лігі чэмпіёнаў УЕФА 2015

**Фінал Лігі чэмпіёнаў УЕФА 2015** — фінальны матч Лігі чэмпіёнаў УЕФА 2014/15, 60-га сезону галоўнага клубнага турніра Еўропы, арганізаванага УЕФА. Гульня прайшла на Алімпійскім стадыёне ў Берліне, 6 чэрвеня 2015 года. Пераможцам стала іспанская «Барселона», якая выйграла ў італьянскага «Ювентуса» з лікам 3:1, і тым самым стала пяціразовым уладальнікам трафея.

Пераможца **фінала Лігі чэмпіёнаў УЕФА** атрымлівае права згуляць супраць пераможцы Лігі Еўропы 2014/15 за Суперкубак УЕФА 2015. А таксама маюць права прайсці ў паўфінал клубнага чэмпіянату свету 2015 ў якасці прадстаўніка УЕФА.

## Месца правядзення 
Фінал прайшоў на Алімпійскім стадыёне, у Берліне. Месца правядзення фінала было абвешчана на пасяджэнні Выканаўчага камітэта УЕФА ў Лондане 23 мая 2013 года.

## Шлях да фінала 
*Заўвага: Ва ўсіх выніках, прыведзеных ніжэй, ачкі фіналіста даюцца першая (Д: матч дома; Г: матч у гасцях).*

|style="background:#c1e0ff"|Выніковае становішча
|colspan=4 valign=top|**Група F (1-е месца)**

|- style="background:#c1e0ff"
|Супернік
|
|Матч 1
|Матч 2
|Плэй-оф
|Супернік
|
|Матч 1
|Матч 1
|-
|align=left| Барусія Дортмунд
|5:1
|2:1 (Д)
|3:0 (Г)
|style="background:#c1e0ff"|1/8
|align=left| Манчэстэр Сіці
|3:1
|2:1 (Г)
|1:0 (Д)
|-
|align=left| Манака
|1:0
|1:0 (Д)
|0:0 (Г)
|style="background:#c1e0ff"|1/4
|align=left| Пары Сен-Жэрмен
|5:1
|3:1 (Г)
|2:0 (Д)
|-
|align=left| Рэал Мадрыд
|3:2
|2:1 (Д)
|1:1 (Г)
|style="background:#c1e0ff"|Паўфіналы
|align=left| Баварыя Мюнхен
|5:3
|3:0 (Д)
|2:3 (Г)
|}

## Пасол матча 
Былы гулец зборнай Германіі Карл-Хайнц Рыдле, які выйграў Лігу чэмпіёнаў у складзе дортмундскай «Барусіі» ў 1997 годзе, быў названы ў якасці пасла фінальнага матчу.

## Квіткі 
Перыяд усеагульнага продажу квіткоў доўжыўся з 5 па 23 сакавіка 2015 года. Квіткі былі даступныя ў чатырох цэнавых катэгорыях: 70, 160, 280 і 390 еўра.

## Звязаныя падзеі 
Фінал Лігі чэмпіёнаў 2015 сярод жанчын адбыўся 14 мая 2015 года на стадыёне Фрыдрых-Людвіг-Ян Шпортпарк таксама ў Берліне.

## Справаздача аб матчы
### Матч
### Склады 
### Статыстыка матча 
## Гл. таксама 
* Фінал Лігі Еўропы УЕФА 2015
* Фінал Лігі чэмпіёнаў УЕФА сярод жанчын 2015
* Суперкубак УЕФА 2015
* Спіс фіналаў Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў і Лігі чэмпіёнаў УЕФА

## Спасылкі
Фінал
Катэгорыя:Спорт у Берліне
Катэгорыя:2015 год у Берліне
2015
Кансанантна-вакалічнае пісьмо

**Кансанантна-вакалічнае пісьмо** — тып пісьма, у якім літары пазначаюць як галосныя, так і зычныя. Менавіта кансанантна-вакалічныя пісьмы з'яўляюцца тыповымі **алфавітамі**, таму нярэдка такі тып называецца проста алфавітам, хоць апошнія ўключаюць таксама кансанантнае і складовыя пісьменнасці.

## Гл. таксама 
* Кансанантнае пісьмо

## Спасылкі 
* *Damqātum 3* «Language, Writing and Alphabet: An Interview with Christophe Rico» (2007) 
* Alphabetic Writing Systems 

Катэгорыя:Пісьменнасці паводле тыпаў
Загор’е (возера)

**Загор’е** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 4 км на поўнач ад горада Мёры, каля вёскі Загор’е, у басейне ракі Вята.

Плошча паверхні 0,12 км². Даўжыня 0,47 км, найбольшая шырыня 0,35 км. Найбольшая глыбіня 1,4 м, сярэдняя — 0,9 м. Аб’ём вады ў возеры 0,11 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 1,49 км.

Схілы катлавіны не выражаны. Размешчана сярод лугу, месцамі парослага кустамі. На поўначы і паўночным захадзе забалочаная пойма шырынёй 50—75 м.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Паўднёвааравійскае пісьмо

**Паўднёвааравійскае пісьмо** (*муснад* — المُسند) — старажытная пісьменнасць, ад якой пайшло сучаснае эфіопскае пісьмо.

Паўднёваарабскае пісьмо аддзялілася ад протаханаанейскага алфавіта не пазней IX стагоддзя да н.э. Яно выкарыстоўвалася для запісаў на старажытных паўднёвааравійскіх мовах у Сабейскім царстве, Катабане, Хадрамаўце, Маіне і Хім'яры, а таксама ранніх формаў геэза ў дааксумскіх княствах.
міні|злева|Сабейскі надпіс
міні|Надпіс паўднёвааравійскім пісьмом

Адны з першых надпісаў на гэтым алфавіце, якія датуюцца 9 стагоддзем да н.э., былі зроблены ў правінцыі Акеле Гузай у Эрытрэі. Надпісы, знойдзеныя ў Вавілоне і ў Емене, датуюцца 8 стагоддзем да н.э.

Паўднёвааравійскае пісьмо канчаткова склалася да 500 годзе да н.э. і выкарыстоўвалася (уключаючы стара-паўночнаарабскія надпісы на адным з яго варыянтаў) аж да VII стагоддзя н.э., калі было замешчана арабскім алфавітам. У Эфіопіі з яго ўтварыўся алфавіт геэз, які, з дададзенымі ў наступныя стагоддзі дадатковымі сімваламі, выкарыстоўваецца для запісу амхарскай мовы, тыгрынья і тыгрэ, а таксама іншых моў — семіцкіх, кушыцкіх і ніла-сахарскіх.

Курсіўны шрыфт *«забур»* («паўднёвааравійскі мінускул») выкарыстоўваўся старажытнымі еменцамі для вядзення штодзённых запісаў на драўляных дошчачках. Манументальныя надпісы, падобныя прыведзеным на ілюстрацыях, высякаліся шрыфтам *«муснад»*.

## Знакі 
У паўднёвааравійскім пісьме 29 знакаў, частка з якіх мае адпаведнікаў у іншых алфавітах, у прыватнасці, угарыцкім і фінікійскім:

## Спасылкі 
* Паўднёвааравійскае пісьмо на сайце Ancient scripts
* Кароткая інфармацыя пра пісьмо 
* Паўднёвааравійскае пісьмо на сайце Omniglot

Катэгорыя:Саба
Катэгорыя:Кансанантныя пісьменнасці
Катэгорыя:пісьменнасці семіцкага паходжання
Катэгорыя:пісьменнасці семіцкіх моў
Катэгорыя:Старажытныя пісьменнасці Блізкага Усходу і Міжземнамор’я
Катэгорыя:Дамусульманская Аравія
Трубінец

**Трубіне́ц** — возера ў Беларусі, у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 4 км на ўсход ад горада Мёры, каля вёскі Чарасы, у басейне ракі Мёрыца.

Плошча паверхні 0,11 км². Даўжыня 0,58 км, найбольшая шырыня 0,26 км. Найбольшая глыбіня 11,8 м, сярэдняя — 3,6 м. Аб’ём вады ў возеры 0,4 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 1,45 км. Плошча вадазбору 9 км².

Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 5—10 м, пераважна спадзістыя, разараныя. Берагі зліваюцца са схіламі, на захадзе нізкія, забалочаныя. Зона мелкаводдзя займае каля 25 % плошчы возера. Дно да глыбіні 1,2—1,5 м пясчанае, ніжэй ілістае. Возера эўтрофнае, бяссцёкавае. Расліннасць пашырана да глыбіні 3 м. Надводная расліннасць распаўсюджваецца да адлегласці 5—40 м ад берага возера.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-20. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1982 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Албанская Суперліга

**Албанская Суперліга** () — наймацнейшы дывізіён чэмпіянату Албаніі па футболе.

## Гісторыя 
Турнір быў заснаваны ў 1930 годзе. Да сезона 1998/99 называўся **Першай лігай**.

### Чэмпіёны 
*Заўвага: з 1958 па 1991 гады Тырана і Эльбасані называліся адпаведна 17 Nëntori і Labinoti.*

### Чэмпіёнствы па клубах 
## Спасылкі 
* на FIFA.com 

Албанская Суперліга
Албанія
Загор’е

Назву '''Загор'е''' маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Загор'е — вёска ў Баранавіцкім раёне
** Загор'е — вёска ў Пружанскім раёне
* Віцебская вобласць
** Загор'е — былая вёска, цяпер частка Віцебска
** Загор'е — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Загор'е — вёска ў Мёрскім раёне
** Загор'е — вёска ў Талачынскім раёне
** Загор'е — вёска ў Ушацкім раёне
* Гомельская вобласць
** Загор'е — аграгарадок у Светлагорскім раёне
** Загор'е — былая вёска ў Чачэрскім раёне
* Гродзенская вобласць
** Загор'е — вёска ў Красненскім сельсавеце Карэліцкага раёна
** Загор'е — вёска ў Турэцкім сельсавеце Карэліцкага раёна
** Загор'е — вёска ў Слонімскім раёне
** Загор'е — вёска ў Смаргонскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Загор'е — вёска ў Шклоўскім раёне
* Мінская вобласць
** Загор'е — вёска ў Весялоўскім сельсавеце Барысаўскага раёна
** Загор'е — вёска ў Мсціжскім сельсавеце Барысаўскага раёна
** Загор'е — вёска ў Лагойскім сельсавеце Лагойскага раёна
** Загор'е — вёска ў Плешчаніцкім сельсавеце Лагойскага раёна
** Загор'е — былая вёска ў Мінскім раёне
** Загор'е — вёска ў Салігорскім раёне
** Загор'е — вёска ў Слуцкім раёне
** Загор'е — вёска ў Драчкаўскім сельсавеце Смалявіцкага раёна
** Загор'е — вёска ў Забалоцкім сельсавеце Смалявіцкага раёна
** Загор'е — вёска ў Чэрвеньскім раёне

### Літва 
* Уцянскі павет
** Загор’е — традыцыйная беларуская назва вёскі Жагарыне Ігналінскага раёна

## Азёры 
* Загор'е — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Вята

## Іншае 
* Загор'е — гістарычная вобласць у Славакіі
Саламон Навумавіч Ардашнікаў

**Саламон Навумавіч Ардашнікаў** (; ,  — , ) — савецкі генетык, радыёбіёлаг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 8 лютага 1908 года ў Буда-Кашалёва. Медыцынскую адукацыю атрымаў у Смаленскім і 2-м Маскоўскім медыцынскіх інстытутах (1924—31). Скончыў аспірантуру ў Медыка-генетычным інстытуце (1935), у якім затым працаваў да 1936; з 1937 ва Усесаюзным інстытуце эксперыментальнай медыцыны (УІЭМ), у 1939—41 гадах — у Анкалагічным інстытуце. Падчас Вялікай Айчыннай вайны служыў намеснікам начальніка эвакашпіталя ў Таджыкістане. У 1943 годзе вернуты ў Анкалагічны інстытут, з 1944 года — загадчык радыялагічным аддзелам у Маскоўскім НДІ рэнтгенарадыялогіі. З 1951 года — у фізіятэрапеўтычным аддзяленні, а затым у радыялагічнай лабараторыі Цэнтральнага інстытута курорталогіі і фізіятэрапіі; ў 1961—63 гадах працаваў у аддзеле радыябіялогіі Інстытута атамнай энергіі імя І. У. Курчатава.

Навуковыя даследаванні Ардашнікава да 1939 года прысвечаны галоўным чынам генетыцы чалавека (працы па гэтай тэматыцы не былі апублікаваны). У далейшым займаўся ў галіне радыябіялогіі (ўдасканаленне крыніц апраменьвання і клінічнай дазіметрыі), вывучаў ўплыў радыяцыі на развіццё пухлін (так званы Радыяцыйны анкагенэз), ролю вірусаў у анкагенэзе пасля апраменьвання, біялагічныя аспекты дзеяння альфа-выпраменьвання.

## Навуковыя працы 
* Дозирование гамма-излучения при кюритерапии в рентгенах / С.Н. Ардашников, А.В. Козлова; под ред. засл. деят. науки проф. С.А. Рейнберга, М., 1947
* Ардашников С.Н., Гольдин С.М. «Защита от радиоактивных излучений», М., 1961

## Спасылкі 
* Ардашников Соломон Наумович — Российская еврейская энциклопедии

Катэгорыя:Генетыкі СССР
Катэгорыя:Постаці савецкай радыёбіялогіі
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015

**Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015** (25-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Першай лізе) — другі па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай лігі) па футболе сярод беларускіх каманд 2015-га года.

У турніры прымалі ўдзел 16 каманд. Пераможцам турніру стала «Іслач» з Мінскага раёна, якая разам з «Гарадзеяй» і «Крумкачамі» атрымала пуцёўку ў Вышэйшую лігу.

##  Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
### Клубы, якія выйшлі ў Першую лігу з Другой лігі 
* Баранавічы
* Крумкачы Мінск
* Орша
* Кобрын

### Клубы, якія выбылі з Вышэйшай лігі ў Першую лігу 
* Дняпро Магілёў

### Клубы, якія выйшлі ў Вышэйшую лігу з Першай лігі 
* Граніт Мікашэвічы
* Славія Мазыр
* Віцебск

### Клубы, якія страцілі месца ў Першай лізе па выніках сезону 2014 
* Хваля Пінск

### Расфарміраваныя 
* Мінск-2

## Клубы-ўдзельнікі 
## Турнірная табліца 
Заўвага. Пры роўнай колькасці ачкоў «Бяроза-2010» змешчана ў турнірнай табліцы вышэй за «Хімік» дзякуючы перавазе ў асабістых сустрэчах.

### Лідары чэмпіянату 

ImageSize = width:1000 height:150 
PlotArea  = left:20 right:30 bottom:100 top:0
Period     = from:1 till:30.9

ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1

TimeAxis = orientation:horizontal
Legend     = top:50 columnwidth:50 orientation:vertical left:120

Colors =
  id:Islacz value:rgb(0.0,0.0,0.4)   legend:Іслач
  id:Haradzeja value:rgb(0.9,0.9,0.0)  legend:Гарадзея
  id:Dnyapro value:rgb(0,0.2,1)  legend:Дняпро
  id:Byaroza value:rgb(0.3,0.7,0.8)  legend:Бяроза-2010

PlotData=
  bar:Leaders width:15 mark:(line,white) align:center fontsize:S 
  from:1  till:1.5  shift:(0,12)  text:"Ісл" color:Islacz
  from:1.5  till:2  shift:(0,12) text:"Гар" color:Haradzeja
  from:2  till:3  shift:(0,12)  text:"Ісл" color:Islacz
  from:3  till:4  shift:(0,12)  text:"Бяр" color:Byaroza
  from:4  till:7  shift:(0,12)  text:"Ісл" color:Islacz
  from:7  till:8  shift:(0,12)  text:"Днп" color:Dnyapro
  from:8  till:9  shift:(0,12)  text:"Ісл" color:Islacz
  from:9  till:11  shift:(0,12)  text:"Днп" color:Dnyapro
  from:11  till:12  shift:(0,12)  text:"Ісл" color:Islacz
  from:12  till:14  shift:(0,12)  text:"Днп" color:Dnyapro
  from:14  till:18  shift:(0,12)  text:"Ісл" color:Islacz
  from:18  till:19  shift:(0,12)  text:"Днп" color:Dnyapro
  from:19  till:22  shift:(0,12)  text:"Ісл" color:Islacz
  from:22  till:27  shift:(0,12) text:"Гар" color:Haradzeja
  from:27  till:30.9  shift:(0,12)  text:"Ісл" color:Islacz

## Статыстыка ігракоў 
### Бамбардзіры 
Крыніца: Football.By

## Спасылкі 
* 
* 

2015
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2015 годзе
Катэгорыя:2015 год у футболе
Барыс Аляксандравіч Залкінд

**Барыс Аляксандравіч Залкінд** (; , в. Скрыгалаў, , Гомельская вобласць — , ) — савецкі вучоны ў галіне тэрапіі. Доктар медыцынскіх навук (1936), прафесар (1940).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння ў 1918 годзе медыцынскага факультэта Павійскага ўніверсітэта (Італія) працаваў асістэнтам, а ў 1923 годзе — дацэнтам терапеўтычнай клінікі горада Павія. З 1925 года — загадчык кафедры туберкулёзу Екацерынаслаўскага медыцынскага інстытута. У 1932—1939 гадах загадчык кафедры тэрапіі Днепрапятроўскага інстытута ўдасканалення ўрачоў. Адначасова (з 1935 года) загадчык кафедры тэрапіі Днепрапятроўскага медыцынскага інстытута. У 1942—1944 гадах галоўны тэрапеўт Паўночна-Заходняга і 2-га Беларускага франтоў. З 1944 года — загадчык кафедры шпітальнай тэрапіі Днепрапятроўскага медыцынскага інстытута.

Аўтар больш за 30 навуковых прац, якія галоўным чынам прысвечаны вывучэнню бялкоў сыроваткі крыві.

## Спасылкі 
* http://rujen.ru/index.php/ЗАЛКИНД_Борис_Александрович

Катэгорыя:Тэрапеўты СССР
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Барыс Фёдаравіч Закс

**Барыс Фёдаравіч Закс** (; ,  — , ) — яўрэйскі літаратурны крытык, педагог.

## Біяграфія 
Скончыў Лельчыцкую сярэднюю школу (1927). У 1927 годзе пераехаў у Маскву. Вучыўся на курсах па падрыхтоўцы рабочых у аспірантуры Акадэміі мастацтвазнаўства. У жніўні 1931 года здаў выпрабаванні за курс літаратурнага факультэта педінстытута і быў прыняты ў аспірантуру пры кафедры яўрэйскай літаратуры Маскоўскага педагагічнага інстытута імя А. С. Бубнова (1931—1934). Адначасова з вучобай у аспірантуры працаваў асістэнтам па тэорыі літаратуры (у дацэнта А. М. Гурштэйна) і па гісторыі заходнееўрапейскай літаратуры (у прафесара І. М. Нусінава). Пасля заканчэння аспірантуры быў пакінуты пры інстытуце — асістэнтам і загадчыкам масавага сектара дырэкцыі інстытута, загадваў кабінетам літаратуры (1932—1934). У 1934 быў накіраваны на працу на Далёкі Ўсход, працаваў выкладчыкам рускай літаратуры ў Бірабіджанскім педагагічным тэхнікуме, перакладчыкам аблвыканкама Яўрэйскай аўтаномнай вобласці і Бірабіджанскага гарсавета (1935—1936). Старшы выкладчык кафедры рускай і замежнай літаратуры Уральскага дзяржаўнага ўнівесітэта (1945—1950). Чытаў нарматыўны курс замежнай літаратуры.

Галіна навуковых інтарэсаў — творчасць Л. Фейхтвангера.

## Навуковыя працы 
* «Гісторыя яўрэйскай літаратуры XIX стагоддзя» (1931)
* «Перэц: аналіз творчасці» (1931)
* "Каментары да «Збору твораў Шолам-Алейхема» (1935)
* «„Слова пра паход Ігараў“ у яўрэйскім перакладзе» (1938)
* «Рэвалюцыйная паэзія ў ЗША» (1941)
* «Ліпман-Левін: аналіз творчасці» (1935)

## Спасылкі 
* http://raf-iskhak.narod.ru/z.htm

Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі СССР
Катэгорыя:Педагогі СССР
Інстытуты Еўрапейскага саюза

**Інстытуты Еўрапейскага саюза** — установы Еўрапейскага саюза, якія прадстаўляюць і забяспечваюць інтарэсы, агульныя для ўсіх краін-членаў ЕС. На дадзены момант існуюць 7 галоўных і кіруючых органаў ЕС. Яны пералічаны ў артыкуле 13 дамовы аб Еўрапейскім саюзе:
* Еўрапейскі парламент мае тры асноўныя функцыі: заканадаўства, бюджэтаванне і кантроль Еўрапейскай камісіі. З 1979 года абіраецца насельніцтвам.
* Еўрапейскі савет — вышэйшы палітычны орган Еўрапейскага саюза. Складаецца з кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў краін-членаў ЕС.
* Савет Еўрапейскага саюза — сумесна з Еўрапейскім парламентам, адзін з двух заканадаўчых органаў Еўрапейскага саюза.
* Еўрапейская камісія — вышэйшы орган выканаўчай улады Еўрасаюза. Нясе адказнасць за выкананне рашэнняў Саюза, кантралюе выкананне законаў у краінах-членах.
* Суд Еўрапейскага саюза — вышэйшы суд ЕС.
* Еўрапейская падліковая палата — інстытут, які выконвае аўдытарскую праверку бюджэту Саюза і яго арганізацый.
* Еўрапейскі цэнтральны банк — цэнтральны банк саюза і Еўразоны.
Ворань (возера, Мёрскі раён)

**Ворань** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 1 км на паўднёвы захад ад горада Мёры, каля вёскі Клётаў Двор, у басейне ракі Мёрыца.

Плошча паверхні 0,37 км². Даўжыня 1,29 км, найбольшая шырыня 0,47 км. Найбольшая глыбіня 3,7 м, сярэдняя — 2,0 м. Аб’ём вады ў возеры 0,72 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 2,74 км. Плошча вадазбору 22,7 км².

Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй да 4 м, парослыя хмызняком. Берагі пераважна нізкія, на поўначы сплавінныя, пад хмызняком. Дно плоскае, выслана сапрапелямі. У паўночнай частцы востраў плошчай 1 га. Расліннасць пашырана да глыбіня 2 м, займае 45% плошчы возера. Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Злучана пратокай з возерам Асінаўка, на поўдні ўпадае ручай з возера Кацілава.

У возеры водзяцца акунь, шчупак, лешч, плотка, гусцяра, лінь, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
1984 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва

[міні|320 пкс|[Барыс Уладзіміравіч Аракчэеў|Барыс Аракчэеў. «Нацюрморт з лубінам», 1984]]
**1984** год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

## Падзеі 
* Рэспубліканская выстаўка «Подзвігу народа жыць у стагоддзях», Палац мастацтва, Мінск
* Рэспубліканская выстаўка «40 гадоў вызвалення БССР», Палац мастацтва, Мінск.
* Рэспубліканская мастацкая выстаўка  «Міншчына ардэнаносная», Палац мастацтва, Мінск
* Рэспубліканская мастацкая выстаўка  «Восень – 84», Палац мастацтва, Мінск
* Рэспубліканская мастацкая выстаўка  «Мастакі Беларусі — народу», Палац мастацтва, Мінск

## З’явіліся 
* Кніга «Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі XII — ХVIII стагоддзяў», афарміцелі Мікола Ганчароў, Генадзь Галубовіч 
* 5 студзеня — Дом-музей Ваньковічаў, Мінск
* 14 снежня — Музей Гісторыі Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі
* Быхаўскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей
* Салігорскі краязнаўчы музей
* Смаргонскі гісторыка-краязнаўчы музей
* Шумілінскі гісторыка-краязнаўчы музей
* Клімавіцкі краязнаўчы музей
* Музей баявой і працоўнай славы Бабруйскага раёна

## Нарадзіліся 
* 12 красавіка — Алег Касцючэнка, беларускі мастак-жывапісец

## Памерлі 
* 27 лютага — Павел Любамудраў,  беларускі савецкі мастак-графік, педагог
* 24 сакавіка — Іван Валадзько, беларускі архітэктар. Кандыдат архітэктуры (1955)
* 1 лістапада — Пётра Сергіевіч, беларускі жывапісец і графік, мастак-манументаліст. Заслужаны дзеяч мастацтваў Літвы (1965)

## Галерэя 

Выява:Piotr Sharipa 1984 Autumn sadness.JPG|Пётр Шарыпа «Восеньскі смутак». Палатно, алей, 67 х 90 см

Катэгорыя:1984 год у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў
Беларусь
Зіновій Якаўлевіч Дворкін

**Зіновій Якаўлевіч Дворкін** (; ,  — , ) — савецкі военачальнік, генерал-лейтэнант інжынерна-тэхнічнай службы (1962).

## Біяграфія 
Скончыў архітэктурна-будаўнічы інстытут (1930), працаваў інжынерам на розных будоўлях. У Чырвонай Арміі з 1941 года. Камандаваў будаўнічымі часцямі і злучэннямі. З 1943 года — начальнік ваенна-будаўнічага ўпраўлення Ленінградскага фронту. Пасля вайны — памочнік камандуючага войскамі Беларускай ваеннай акругі па будаўніцтве. З 1963 года ў адстаўцы.

## Спасылкі 
* http://www.rujen.ru/index.php/ДВОРКИН_Зиновий_Яковлевич
* http://www.jewmil.com/biografii/item/342-dvorkin-zinovij-yakovlevich

Катэгорыя:Военачальнікі СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
1990 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва

[міні|320 пкс|[Уладзімір Іванавіч Стальмашонак|Уладзімір Стальмашонак, аўтапартрэт]]
**1990** год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

## Падзеі 
* Рэспубліканская выстаўка маладых мастакоў, Палац мастацтва, Мінск
* Выстаўка беларускіх мастакоў у консульстве Беларусі, Кракаў, Польшча
* Групавая выстаўка беларускіх мастакоў, Гайнаўка, Польшча
* Дыпломны праект Алеся Пушкіна — роспіс фае актавай залы Гімназіі-каледжа мастацтваў імя І. В. Ахрэмчыка
* Старшынёй Беларускага саюза мастакоў абраны Генадзь Буралкін (па 2001 год)

## Ганаровыя званні 
* Барыс Герлаван атрымаў ганаровае званне Народнага мастака Беларусі
* Барыс Крэпак атрымаў ганаровае званне Заслужанага дзеяча мастацтва Беларусі 
* Уладзімір Савіч атрымаў ганаровае званне Заслужанага дзеяча мастацтва Беларусі
* Уладзімір Тоўсцік атрымаў ганаровае званне Заслужанага дзеяча мастацтва Беларусі

## З’явіліся 
* студзень — Лельчыцкі краязнаўчы музей
* Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Паўла Масленікава
* Старадарожскі мастацкі музей
* Чавускі гісторыка-краязнаўчы музей
* Этнаграфічны комплекс «Млын»
* Германавіцкі музей культуры і побыту
* Музей беларускага кнігадрукавання
* Карцінная галерэя імя Леаніда Ніканоравіча Дробава
* Чачэрскі гісторыка-этнаграфічны музей

## Нарадзіліся 
* 20 верасня — Вольга Шкаруба, беларускі мастак-жывапісец

## Памерлі 
* 12 лютага — Леанід Асядоўскі (нар. 1934), беларускі жывапісец, адзін з чатырох стваральнікаў дыярамы «Мінскі кацёл» (1969—1972) у Музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны.
* 18 мая —  (нар. 1907), беларускі мастак.
* 10 верасня — Міхась Саўка (нар. 1927), беларускі мастак, рэстаўратар.
* 19 лістапада — Алена Кабішчар-Якерсон (нар. 1903), савецкі жывапісец і графік, родам з Віцебска.

## Галерэя жывапісу 

Выява:Viktar Smataŭ 1990 In the Chernobyl zone.jpg|Віктар Шматаў «У Чарнобыльскай зоне». Палатно, алей, 111 х 74 см

Выява:Alexei Kuzmich 1994 Still life Protection.JPG|Аляксей Кузьміч «Восеньская мелодыя», з нізкі «Пакровы»
Выява:Alexei Kuzmich 1990 Red Madonna.jpg|Аляксей Кузьміч «Чырвоная Мадонна»

### Пётр Шарыпа 

Выява:Piotr Sharipa 1990 Halshany. From the centuries passed.JPG|«Гальшаны. З вякоў мінулых», 1990. Палатно, алей, 87 х 136 см
Выява:Piotr Sharipa 1990 At the castle gate. Nesvizh.JPG|«Ля замкавай брамы. Нясвіж». Палатно, алей, 67 х 90 см
Выява:Piotr Sharipa 1990 Still-life a Dutch tile of the 17 c. with the image of Yuriy Glebavich - the Lord of Zaslawye.jpg|«Нацюрморт з кафляй XVII ст., з выявай князя Юрыя Глебавіча — уладальніка Заслаўя». Палатно, алей, 87 х 60 см

Катэгорыя:1990 год у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў
Беларусь
Тэрыторыя Фларыда

**Тэрыторыя Фларыда** () — інкарпараваная арганізаваная тэрыторыя ЗША, якая існавала з 30 сакавіка 1822 года па 3 сакавіка 1845 года.

Першапачаткова гэтыя землі былі часткай большай іспанскай калоніі Фларыда. Пацярпеўшы паражэнне ў Сямігадовай вайне, Францыя ў 1762 годзе паводле сакрэтнага дагавора саступіла Луізіяну Іспаніі. У 1763 годзе паводле афіцыйнага мірнага дагавора Францыя саступіла тэрыторыі Луізіяны на ўсход ад ракі Місісіпі Вялікабрытаніі, а Іспанія ў абмен на захопленую Вялікабрытаніяй падчас вайны Гавану аддала Вялікабрытаніі Фларыду, не стаўшы таксама прэтэндаваць на ўсходнюю Луізіяну. Брытанія палічыла, што нованабытая тэрыторыя з'яўляецца занадта вялікай для эфектыўнага кіравання, і падзяліла яе па рацэ Апалачыкола на дзве калоніі: Усходнюю Фларыду і Заходнюю Фларыду.

У 1795 годзе паводле дагавора ў Сан-Ларэнца паўночнай граніцай абедзвюх Фларыд была прызнана 31-я паралель. Калі ў 1803 годзе Злучаныя Штаты купілі Луізіяну, то прад'явілі прэтэнзіі на землі Заходняй Фларыды паміж рэкамі Місісіпі і Пердзіда, але іспанцы адмовіліся прызнаць правамернасць гэтых прэтэнзій. У 1810 годзе ў Заходняй Фларыдзе паўсталі перасяленцы са ЗША, абвясціўшы незалежную рэспубліку; яна была анексавана Злучанымі Штатамі, а яе землі ўвайшлі ў склад Арлеанскай тэрыторыі. У 1812 годзе падчас англа-амерыканскай вайны амерыканцы акупавалі і анексавалі землі Заходняй Фларыды паміж рэкамі Перл і Пердзіда, уключыўшы іх у склад Тэрыторыі Місісіпі. У 1819 годзе паміж ЗША і Іспаніяй быў падпісаны дагавор Адамса — Аніса, які канчаткова зафіксаваў адмову Іспаніі ад абедзвюх Фларыд на карысць ЗША. 30 сакавіка 1822 года Усходняя Фларыда і тая частка Заходняй Фларыды, што яшчэ заставалася пад іспанскім кантролем на момант падпісання дагавора, былі аб'яднаны ў Тэрыторыю Фларыда.

Адміністрацыйным цэнтрам Усходняй Фларыды быў Сент-Огасцін, а Заходняй Фларыды — Пенсакола, але ў якасці сталіцы новага адміністрацыйнага ўтварэння быў выбраны размешчаны на паўдарозе паміж імі Талахасі. У Фларыдзе пачала развівацца сельская гаспадарка па тых жа прынцыпах, што і на іншых землях поўдня ЗША, аднак праблемай сталі індзейцы-семінолы, якія давалі прытулак збеглым рабам. Пасяленцы пачалі аказваць ціск на федэральны ўрад, патрабуючы высялення індзейцаў на захад. 28 мая 1830 года Кангрэс ЗША прыняў Закон аб перасяленні індзейцаў, а 9 мая 1832 года ў Пэйнс-Лэндынг на рацэ Аклаваха быў падпісаны дагавор паміж Злучанымі Штатамі і правадырамі шэрагу семінольскіх плямёнаў, у адпаведнасці з якім семінолы павінны былі на працягу трох гадоў перасяліцца на заходні бераг ракі Місісіпі. Аднак частка семінолаў адмовілася прызнаваць гэта пагадненне, следствам чаго стала распачатая ў 1835 годзе Другая Семінольская вайна, якая падоўжылася да 1842 года.

3 сакавіка 1845 года Фларыда ўвайшла ў склад ЗША ў якасці 27-га штата.

## Спасылкі 
Фларыда
Катэгорыя:Гісторыя Фларыды
Юрый Абрамавіч Шандалаў

**Юрый (Ідэль) Абрамавіч Шанда́лаў** (,  — , Грос-Нойендорф, , Германія) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1946).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Гомелі. Скончыў 10 класаў школы. У Чырвонай Арміі з 1941 г. У дзеючай арміі з мая 1942 г. У 1944 годзе скончыў курсы малодшых лейтэнантаў. Удзельнік вызвалення Пскоўскай вобласці, Прыбалтыкі, Польшчы.

Камандзір роты 674-га стралковага палка 150-й Ідрыцкай ордэна Кутузава 2-й ступені стралковай дывізіі (78-ы стралковы корпус, 3-я ударная армія, 1-ы Беларускі фронт) старшы лейтэнант Шандалаў вызначыўся ў баі на левым беразе ракі Одэр у раёне населенага пункта Грос-Нойендорф. 16 красавіка 1944 г. штурмавая рота пад камандаваннем Шандалава адбіла некалькі контратак праціўніка і амаль цалкам загінула разам са сваім камандзірам ў гэтым баі.

Пахаваны Ю. А. Шандалаў ў горадзе Грос-Нойендорф.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» (15.05.1946 , пасмяротна)
* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны II ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі

## Памяць 
* Імем Ю. А. Шандалава названа адна з вуліц ў горадзе Гомель (Беларусь).
* Мемарыяльная дошка на будынку сярэдняй школы № 2 горада Гомеля.
* Стэла ў гонар Ю. А. Шандалава ўстаноўлена на Алеі Герояў у Гомелі (вул. Савецкая).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Шандалов Юрий Абрамович // Сайт ГУ «Средняя школа № 2 г. Гомеля имени Г. М. Склезнёва» 

Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Старшыя лейтэнанты СССР
Дагавор аб свабоднай асацыяцыі

**Дагавор аб свабоднай асацыяцыі** () — дагавор, які вызначыў уваходжанне трох суверэнных дзяржаў, Федэратыўных Штатаў Мікранезіі, Рэспублікі Маршалавы Астравы і Рэспублікі Палау, у свабодную асацыяцыю з ЗША.

Раней гэтыя тры асацыяваныя дзяржавы былі часткай Падапечнай тэрыторыі Ціхаакіянскія астравы, якая знаходзілася пад кіраваннем спачатку ВМС ЗША з 1947 па 1951 год, а затым міністэрства ўнутраных спраў ЗША з 1951 па 1994 год.

Паводле Дагавора аб свабоднай асацыяцыі ЗША гарантуе фінансавую падтрымку гэтым краінам на працягу 15 гадоў. У абмен на гэта тры вышэйназваныя дзяржавы перадаюць рашэнне пытанняў абароны ўраду ЗША, аднак за імі захоўваецца ўнутранае самакіраванне. Грамадзяне Федэратыўных Штатаў Мікранезіі і Рэспублікі Маршалавы Астравы па дагаворы не маюць патрэбы ў прад'яўленні пашпарта пры паездцы ў ЗША.

1 мая 2004 года дагавор быў прадоўжаны Федэратыўнымі Штатамі Мікранезіі, а 30 чэрвеня 2004 года — Рэспублікай Маршалавы Астравы. Тэрмін дагавора з Палау скончыўся у 2009 годзе.

## Спасылкі 
* Дагавор аб свабоднай асацыяцыі паміж Рэспублікай Маршалавы Астравы і Федэратыўнымі Штатамі Мікранезіі ад 1986 года 
* Proclamation by Ronald Reagan about the 1986 COFA between USA and Northern Mariana Islands, Micronesia, and the Marshall Islands  
* Pacific Islands Report: The Amended U.S. Compacts Of Free Association With The Federated States Of Micronesia And The Republic Of The Marshall Islands: Less Free, More Compact? 2003  

Катэгорыя:Акіянія
Катэгорыя:Знешняя палітыка ЗША
Помнік у гонар 850-годдзя Гродна

**Помнік у гонар 850-годдзя Гродна** — помнік у Гродна (Беларусь), размешчаны на вул. Лермантава, пры ўваходзе ў Каложскі парк. Устаноўлены ў 1978 годзе да 850-годдзя першага ўпамінання Гродна ў Іпацьеўскім летапісе пад 1128 годам.

Помнік створаны з бетону і медзі скульптарам Г. Буралкінам, архітэктарамі А. Каральковым, Г. Пешкавым і інжынерам В. Навумовічам. Помнік уяўляе сабой два слупы-абеліскі вышынёй 31 м, аб’яднаныя ў верхняй частцы блокам-вітражом з выявай лічбы «850».

Каля асновы слупоў з заходняга і ўсходняга бакоў у нішах устаноўлены дзве алегарычныя скульптуры вышынёй 6 м: воін-латнік і жанчына з вышытым ручніком на руках. Першапачаткова яны былі абабітыя меддзю, але ў 1990-х гадах метал скралі, а скульптуры замянілі на цэментныя (крыху змяніўшы іх знешні выгляд).

Да помніка вядзе алея з шырокім газонам і дэкаратыўнымі свяцільнямі. У пачатку алеі ўстаноўлены камень, на плоскасці якога высечана: «850-годдзе».

У 2019 годзе абмяркоўвалася магчымасць рэканструкцыі стэлы з прыцягненне сродкаў Еўрасаюза.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Помнікі Гродна
Катэгорыя:Каложа
Катэгорыя:1978 год у Гродне
Катэгорыя:Творы Генадзя Буралкіна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Анатоля Каралькова
Помнік у гонар воінаў-вызваліцеляў (Гарадок)

**Помнік у гонар воінаў-вызваліцеляў** — помнік у Гарадку (Беларусь), размешчаны на вуліцы Баграмяна.

Горад Гарадок быў вызвалены 24 снежня 1943 г. 11-й гвардзейскай арміяй 1-га Прыбалтыйскага фронту ў ходзе Гарадоцкай наступальнай аперацыі.

У баях за горад прымалі ўдзел воіны 2-й гвардзейскай мінамётнай дывізіі. У ліку 12 воінскіх часцей, якія вызначыліся ў гэтых баях, ёй прысвоена найменне «Гарадоцкай». У 1983 г. да 40-годдзя з дня вызвалення Гарадка ў гонар воінаў 2-й гвардзейскай Чырванасцяжнай ордэна Аляксандра Неўскага Гарадоцка-Берлінскай мінамётнай дывізіі вучнямі школы № 703 г. Масквы быў распрацаваны і ажыццёўлены праект помніка.

## Архітэктура 
Помнік мае асіметрычную кампазіцыю, дамінантай якой з’яўляецца вертыкальная стэла з рэльефнымі выявамі ордэнаў Чырвонага Сцяга і Аляксандра Неўскага. На другім плане — гарызантальная бетонная панель са стылізаванай рамай ракетнай устаноўкі, мемарыяльнай дошкай-прысвячэннем, выявамі зоркі і ордэнскай стужкі.

## Спасылкі 
* Помнік у гонар воінаў-вызваліцеляў // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал. С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 204.

Катэгорыя:Славутасці Гарадка
Катэгорыя:Помнікі Віцебскай вобласці
Катэгорыя:1983 год у Беларусі
Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (Хвайніца)

**Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан** — вайсковае пахаванне ў в. Хвайніца, размешчана каля школы.

У брацкай магіле пахаваны 3 лётчыкі, якія загінулі ў чэрвені 1941 г., 11 воінаў, што загінулі 25— г. пры ліквідацыі акружанай групоўкі нямецкіх войск, 4 партызаны 9-й Кіраўскай партызанскай брыгады, што загінулі ў баі супраць карнікаў  г.. сярод пахаваных Герой Савецкага Саюза Аляксандр Канстанцінавіч Шомін. У 1958 г. на магіле ўстаноўлены абеліск.

## Спасылкі 
* Кіраўскі раён. Мемарыяльныя комплексы, манументы, помнікі і іншыя малыя формы архітэктуры.

Катэгорыя:Хвайніца
Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Кіраўскага раёна
Помнік Кірылу Пракопавічу Арлоўскаму

**Помнік Арлоўскаму Кірылу Пракопавічу** — бюст у в. Мышкавічы Кіраўскага раёна, размешчаны на плошчы, каля Дома культуры. Пастаўлены ў 1977 г. на ўшанаванне памяці былога старшыні калгаса «Рассвет», ураджэнца вёскі, Героя Савецкага Саюза, Героя Сацыялістычнай Працы К. П. Арлоўскага.

## Апісанне 
Бронзавы бюст К. П. Арлоўскага ўстаноўлены на прамавугольным гранітным пастаменце са ступенчатым стылабатам. У партрэтнай выяве ўвага акцэнтавана на такіх рысах героя, як перакананасць, духоўная актыўнасць, гатоўнасць да барацьбы. Лаканічная, строгая пластыка партрэта дынамічная. Плуг і вінтоўка каля асновы пастамента — своеасаблівы сімвалічны штрых, асноўны лейтмантыў у разуменні вобраза К. П. Арлоўскага — працаўніка і байца. Помнік вызначаецца ўдалай кампазіцыяй, глыбокім зместам і яркім мастацкім увасабленнем.

## Спасылкі 
* Кіраўскі раён. Мемарыяльныя комплексы, манументы, помнікі і іншыя малыя формы архітэктуры.
* 

Катэгорыя:Мышкавічы (Кіраўскі раён)
Катэгорыя:Помнікі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Кіраўскага раёна
Катэгорыя:1977 год у Беларусі
Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Бабруйск)

**Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну** — помнік у г. Бабруйск, размешчаны на цэнтральнай плошчы Леніна.

Помнік, створаны скульптарам П. Белавусавым і архітэктарам М. Мызнікавым, устаноўлены ў 1969 годзе. У 2006 годзе быў рэканструяваны, у выніку чаго быў паменшаны пастамент.

## Апісанне 
Помнік выраблены з бронзы, чорнага лабрадарыту, бетону. Манументальная пластыка, выразнасць сілуэта, удала знойдзены маштаб ставяць помнік у шэраг лепшых твораў манументальнага мастацтва на Магілёўшчыне.

## Літаратура 
* Памятник В. И. Ленину // Историко-культурное наследие Бобруйска. — Бобруйск, 2006. — С. 6.

## Спасылкі 
* Бабруйск. Мемарыяльныя комплексы, манументы, помнікі і іншыя малыя формы архітэктуры.
* 

Катэгорыя:Помнікі Бабруйска
Катэгорыя:Помнікі Леніну
Катэгорыя:1969 год у Бабруйску
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Міхаіла Мызнікава
Катэгорыя:Плошча Леніна (Бабруйск)
Катэгорыя:Творы Паўла Белавусава
Цэра

**Цэра** (ад  — *воск*) — прылада для пісьма, васкаваная дошчачка.

Звычайныя памеры дошчачкі — 8×14×0,8-1 см. На адным яе баку рабілі паглыбленне на 2-5 мм, так званы *каўчэжац*, яго запаўняліся воскам. Калі дошчачак было дзве іх злучалі, звычайна скуранымі раменьчыкамі, каб складаліся вошчанымі паверхнямі адна да другой. Калі дошчачак было болей, сярэднія ў складанцы маглі быць вошчаныя з абодвух бакоў. Пісалі па воску вострым канцом стыла, а лапаткай на другім канцы стыла — сціралі напісанае, загладжвалі воск ад непатрэбных ужо надпісаў.

У Ноўгарадзе знойдзена паўтары дзясяткі цэраў, у гарадах Беларусі — па адной ў Брэсце і Мсціславе.

## Спасылкі 
* Цэры як… буквар 

Катэгорыя:Пісьмовыя прылады
Катэгорыя:Канцтавары
Лабрадарыт

**Лабрадары́т** — асноўная магматычная горная парода, разнавіднасць анартазіта. Складаецца пераважна з плагіяклаза - лабрадора з нязначнай прымессю (не больш за 5-7%) піраксенаў і рудных мінералаў. Названы па месцы першай знаходкі - на паўвостраве Лабрадор у Паўночнай Амерыцы.

Выкарыстоўваецца як будаўнічы і абліцовачны матэрыял. З лабрадарыту пабудаваны маўзалей Леніна ў Маскве.

## Гл. таксама 
* Лабрадор (мінерал)

Катэгорыя:Горныя пароды
Катэгорыя:Магматычныя горныя пароды
Катэгорыя:Вырабныя камяні
Катэгорыя:Скульптурныя матэрыялы
Абрамы

**Абра́мы** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нарацкага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1847 г. маёнтак Свянцянскага павета Віленскай губерні, валоданне памешчыцы Івановай, 3 двары, 30 сялян. У 1904 г. вёска Занарачанскай воласці Свянцянскага павета Віленскай губерні, 44 жыхары, у 1907 г. — 7 двароў, 40 жыхароў.

З 12.10.1940 г. у Шэметаўскім сельсавеце Свірскага раёна Вілейскай вобласці, з 20.09.1944 г. у Маладзечанскай вобласці, з 31.08.1959 г. Мядзельскага раёна, з 20.01.1960 г. таго ж раёна Мінскай вобласці, з 05.08.1954 г . вёска ў Сырмежскім сельсавеце.

У 1949 г. вяскоўцы аб'ядналіся ў калгас «Светлы шлях» (цэнтр — вёска Малая Сырмеж). З 20.03.1954 г. вёска ў калгасе імя Малянкова (08.08.1957 г. перайменаваны ў калгас імя Калініна), з 27.11.1973 г. — у сучасным калгасе імя Калініна (цэнтр — вёска Старлыгі).

У 2004 годзе Абрамы былі перададзены з Сырмежскага сельсавета ў склад Нарацкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 40 жыхароў (1960)
* 10 двароў, 15 жыхароў (1997)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Самшытавы грэбень з Бярэсця

**Самшытавы грэбень** — грэбень канца ХІІІ ст. з Брэста.

Грэбень быў знойдзены ў 1970 годзе ў час археалагічных раскопак старажытнага гарадзішча Бярэсце пад кіраўніцтвам Пятра Лысенкі ў пабудове 8, палявы № 124, пласт 5, квадрат 7. Паводле некаторых звестак яго адшукаў брэсцкі школьнік Віця Пятручык.

З часу выяўлення грэбень вывучаўся ў Інстытуце гісторыі АН БССР. 4 красавіка 1972 г. па акце № 2113 перададзены на пастаяннае захаванне ў калекцыю «Археалогія» Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея.
Літары выразаны цвёрдай упэўненай рукой і захоўваюць палеаграфічныя асаблівасці канца XII — пачатку XIII стст. Літара «Аз» мае трохвугольны кузаў, нахільную заднюю мачту і гарызантальную накрыўку над верхнім вуглом, што характэрна для XI — пачатка XIII стст. У літары «Букі» трохвугольны кузаў, што характэрна для пачатка XIII ст. «Ведзі» мае сіметрычныя абрысы і роўныя па вышыні обе паловы, такое напісанне сустракаецца ў ХІ-ХІІІ стст. У літары «Дабро» ножкі працягваюць абрысы бакавых мачт, што характэрна да XIV ст. Літара «Н» (Іжэ) мае сіметрычны абрыс, перакладзіну пасярэдзіне мачт. Па асаблівасцях абрысу літар грэбень можна аднесці да пачатку XIII ст. 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыя Брэста
Катэгорыя:Вырабы з дрэва
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Археалагічны музей «Бярэсце»
Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Альжуткі

**Альжу́ткі** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Будслаўскага сельсавета.

## Назва 
З-пад Горадні (Квасоўка) было прозвішча Альжуць. Ёсць літоўскі тапонім *Alžutėnai*.

## Гісторыя 
У 1904 г на месцы сучаснай вёскі знаходзіліся: сядзіба (валоданне Міхневіча, 6 жыхароў), 2 вёскі Крывіцкай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні (6 і 11 жыхароў). У 1908 г. у вёсцы Ельжуткі было 3 двары, 15 жыхароў. У 1921 вёска Крывіцкай гміны Вілейскага павета Віленскага ваяводства, 13 двароў, 76 жыхароў. У 1931 14 двароў, 83 жыхары.

З 12.10.1940 г. у Пузырэўскім сельсавеце Крывіцкага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 Маладзечанскай абласцей, з 25.03.1952 г. у Будслаўскім сельсавеце таго ж раёна і вобласці, з 20.01.1960 г. у Мінскай вобласці. З 25.12.1962 г. ў Мядзельскім раёне. У 1949 г. у вёсцы створаны калгас імя Дзімітрава. З красавіка 1965 вёска ў складзе саўгаса «Будслаўскі» (цэнтр — вёска Будслаў), з 04.09.1991 г. калгас.

## Насельніцтва 
* 102 жыхары (1960)
* 14 двароў, 25 жыхароў (1997)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будслаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Андрэйкі

**Андрэ́йкі** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1846 годзе вёска маёнтка Вузла Вілейскага павета Віленскай губерні, валоданне графа К. І. Тызенгаўза. У 1904 годзе ў Мядзельскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, працавала школа граматы, дзе ў 1896—1897 навучальным годзе вучыліся 20 хлопчыкаў і 8 дзяўчынак.

У 1921 годзе — вёска Мядзельскай гміны Дунілавіцкага (з 1925 года — Пастаўскага павета Віленскага ваяводства). З 12 кастрычніка 1940 года — у Брусоўскім, з 1 кастрычніка 1973 года — Вузлянскім сельсаветах Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20 верасня 1944 года — Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 года — Мінскай вобласці, з 23 сакавіка 1987 года — у Сваткаўскім сельсавеце.

У Вялікую Айчынную вайну ў верасні 1943 года нацысты поўнасцю спалілі вёску, забілі 12 жыхароў. 5 вяскоўцаў загінулі на франтах Вялікай Айчыннай вайны і ў партызанскай барацьбе. Пасля вайны вёска аднавілася.

У 1949 годзе арганізаваны калгас «Звязда». З 15 красавіка 1954 года ў складзе калгаса імя Леніна (да 9 лістапада 1961 года — калгас імя Сталіна з цэнтрам у вёсцы Сваткі), з 1994 года — у аграфірме «Зара», з сакавіка 1997 года — у сельскагаспадарчым прадпрыемстве імя М. Танка (цэнтр — вёска Сваткі).

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1846 год — 30 двароў, 249 жыхароў; 1868 год — 285 жыхароў.
* **XX стагоддзе**: 1904 год — 425 жыхароў; 1908 год — 465 жыхароў; 1921 год — 81 двор, 438 жыхароў; 1940 год — 85 двароў, 293 жыхары; 1960 год — 281 жыхар; 1997 год — 42 двары, 78 жыхароў.

## Інфраструктура 
Працуе крама.

## Памятныя мясціны 
Помнік ахвярам нацызму.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сваткаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Антанізберг

**Антанізбе́рг** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нарацкага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1847 г. маёнтак Свянцянскага павета Віленскай губерні, валоданне братоў Галкаў, 79 рэвізскіх душ. Складаўся з засценка Лапцена і вёсак Варанцы, Галубенькі, Логвіны, была карчма. У 1868 г. маёнтак Кабыльніцкай воласці Свянцянскага павета, налічваў 16 жыхароў, у 1904 г. — 14 жыхароў.

З 12.10.1940 г. у Ляшчынскім сельсавеце Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай, з 20.01.1960 г. Мінскай абласцей, з 09.08.1979 г. у Нарацкім сельсавеце. У 1949 г. сяляне вёсак Сымоны і Антанізберг стварылі калгас імя Леніна. З 1979 у складзе калгаса «Нарач» (цэнтр — вёска Чараўкі).

## Насельніцтва 
* 42 жыхары (1960)
* 22 двары, 59 жыхароў (1997)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна