open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пятроўскае (Тамбоўская вобласць)

**Пятроўскае** () — сяло ў Тамбоўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Пятроўскага раёна і Пятроўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Размешчана на захад ад Тамбова на рацэ Дзерзаўка. У сяле размешчана чыгуначная станцыя Ізбердзей Паўднёва-Усходняй чыгункі на лініі Мічурынск — Гразі.

## Гісторыя 
У матэрыялах перапісу 1763 года Пятроўскае значыцца як новапаселеная слабада генерал-ад’ютанта графа А. Б. Бутурліна. У слабадзе было 4 двары, у якіх пражывала 11 чалавек. Паводле перапісу 1858 года, у Пятроўскім ужо было 355 жыхароў.

Лёс Пятроўскага крута змяніўся з пабудовы ў 1868 годзе чыгункі і збудаваннем каля Пятроўскага чыгуначнай станцыі. Чыгуначная станцыя, названая Мураўёўкай, спрыяла росту Пятроўскага.

У 1912 годзе, з адкрыццём у Пятроўскім драўлянай царквы, яно стала сялом.

У 1998 годзе ў склад сяла Пятроўскае ўключаны пасёлак Гарбачоўка і вёска Малая Дубаўка.

Катэгорыя:Населеныя пункты Тамбоўскай вобласці
Сацінка

**Са́цінка** () — пасёлак у Тамбоўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Сампурскага раёна і Сацінскага сельсавета.

## Геаграфія 
Сацінка знаходзіцца на поўдні цэнтральнай часткі рэгіёна, у лесастэпавай зоне, у межах Окска-Данской раўніны, на рацэ Сухі Кензар, за 47 км на паўднёвы ўсход ад Тамбова.

## Гісторыя 
Першая згадка пра Сацінку адносіцца да 1720 года. Першая назва — Дзявочая вёска. Прылеглымі да сяла землямі валодалі сем’і аднадворцаў братоў Міхайлавых: Сяргея і Аляксея. Аляксей меў 68 наложніц. У 1866 годзе праз вёску прайшла чыгунка.

Вадаправод праведзены ў 1924 годзе.

Увосень 1979 года райцэнтр з Сампура быў пераведзены ў Сацінку.

Катэгорыя:Населеныя пункты Тамбоўскай вобласці
Убсунурская катлавіна

**Убсуну́рская катлавіна** (басейн Убсу-Нур) — водны басейн возера Убсу-Нур, самы паўночны буйны замкнёны водны басейн у Цэнтральнай Азіі. Тэрыторыя басейна ўваходзіць у склад Манголіі (раён возера Убсу-Нур) і Расіі (запаведнік «Убсунурская катлавіна»). З’яўляецца прыродаахоўнай зонай у абедзвюх краінах. Агульная плошча аб’ектаў аховы прыроды ва Убсунурскай катлавіне складае 1068853 га.

Убсунурская катлавіна ўяўляе сабой паўночную частку катлавіны Вялікіх азёр, аддзеленую ад яе паўднёвай (вялікай) часткі адносна нізкім хрыбтом Хан-Хухійн-Нуруу (максімальная вышыня 2928 м над узроўнем мора) і яго заходнім працягам — хрыбтом Тагтохын-Шыл (максімальная вышыня 2357 м над узроўнем мора).

Працягласць Убсунурскай катлавіны з поўначы на поўдзень — 160 км, з захаду на ўсход — 600 км.

Раней Убсунурская катлавіна знаходзілася цалкам у складзе Манголіі, пакуль у 1932 годзе не было падпісана пагадненне паміж Мангольскай Народнай Рэспублікай і Тувінскай Народнай Рэспублікай, згодна з якім паўночная частка Убсунурскай катлавіны перадавалася Тыве.

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Расіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Манголіі
Катэгорыя:Катлавіны
Катэгорыя:Нізіны Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Тывы
Катэгорыя:Геаграфія Манголіі
Канстанцін Уладзіміравіч Каляда

**Канстанцін Уладзіміравіч Каляда** (нар. , в. Старыца, Капыльскі раён, Мінская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства. Прафесар, доктар сельскагаспадарчых навук, член-карэспандэнт Беларускай інжынернай акадэміі

## Біяграфія 
Вучыўся ў Бадзяжоўскай сямігодцы, у восьмым класе ў Камсамольскай дзесяцігодцы. Служыў у пустыні Каракум, абслугоўваў энергасістэмы «Байканура». У войску ён набыў прафесію электрыка і вадзіцеля.

У 1975 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю і стаў выкладчыкам, а затым дацэнтам кафедры раслінаводства Гродзенскага сельскагаспадарчага інстытута. Улетку 1999 года становіцца яе загадчыкам, а ў канцы года атрымлівае ступень доктара сельскагаспадарчых навук. У 2003 годзе прысвойваецца званне прафесара.

## Узнагароды 
Ордэн Пашаны.

## Цікавы факты 
У гонар сваёй матулі Канстанцін Каляда назваў высокаўраджайны гатунак пшаніцы «Ядзвіся», а у гонар любімага горада стварыў «Гродзенская-7», «Гродзенская-23».

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 399.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2014. — Т. 4, кн. 1 : Гродненская область. — С. 425.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 139.

## Спасылкі 
* Ён зараджае энергiяй поле
Мечыслаў Францавіч Сцяпура

**Мечыслаў Францавіч Сцяпура** () — беларускі вучоны ў галіне агародніцтва. Доктар сельскагаспадарчых навук (2013), дацэнт (2014). Загадчык аддзела бахчавых культур РУП «Інстытут агародніцтва».

## Біяграфія 
Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут (1971).

З 1971 года — у Беларускім навукова-даследчым інстытуце плодаагародніцтва і бульбаводства. Працаваў у Інстытуце агародніцтва НАН Беларусі. З 1994 года — загадчык лабараторыі прысядзібнага і дачнага гародніцтва, у 1998 годзе — загадчык аддзела абароненага грунту і аграхіміі, загадчык лабараторыі тэхналагічных даследаванняў.

Памёр 5 лютага 2026 года.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Современные технологии производства овощей в Беларуси / [ А. А. Аутко и др.] — Молодечно, 2005 (Форма имени: Мечислав.)
* Летопись овощеводства в Беларуси. — Минск, 2010. (Форма имени: Мечислав.)
* Научное обоснование агроприемов в интенсивных технологиях возделывания овощных культур в условиях Беларуси : диссертация … доктора сельскохозяйственных наук : 06.01.08: защищена 19.04.2013: утверждена 04.12.2013 / Степуро Мечеслав Францевич. — Жодино, 2013.

## Спасылкі 
* Кавун у школу!
* Кавун у Беларусi сёння вырасцiць лягчэй, чым агурок? 
* Мечеслав Степуро — об авторе

Катэгорыя:Раслінаводы Беларусі
Мікановіч

**Мікановіч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Віктаравіч Мікановіч (нар. 1975) — беларускі трэнер па валейболе. Майстар спорту міжнароднага класа.
* Вераніка Уладзіміраўна Мікановіч (нар. 1990) — беларуская хакеістка (хакей на траве). Майстар спорту Беларусі.
* Іван Іосіфавіч Мікановіч (нар. 1938) — беларускі спецыяліст у галіне раслінаводства.
Уладзімір Уладзіміравіч Голубеў

**Уладзімір Уладзіміравіч Голубеў** (нар. 7 кастрычніка 1963, Мінск) — беларускі дызайнер і навуковец.

Член Беларускага саюза дызайнераў. Дацэнт кафедры камунікатыўнага дызайну Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Дацэнт Акадэмічнага дэпартамента гуманітарных навук і мастацтва ў Еўрапейскім гуманітарным універсітэце.

## Біяграфія 
У 1982 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча імя А. К. Глебава. У 1990 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (цяпер Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў), а ў 1995 годзе аспірантуру Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. У 2010 годзе атрымаў другую вышэйшую адукацыю па спецыяльнасці «Тэорыя і гісторыя культуры» у Рэспубліканскім інстытуту вышэйшай школы. Вучыўся ў Альгерда Адамавіча Малішэўскага, Алега Віктаравіча Чарнышова, Аляксандра Пятровіча Азончыка.

Жыве і працуе ў Мінску.

## Творчасць 
Навуковая сфера — культурная антрапалогія і філасофія постмадэрнізму, тэарэтычныя асновы дызайн-дзейнасці, гісторыя дызайну, навукі і тэхнікі

Эксперт і член журы міжнароднай выставы TIBO у Беларусі (2007—2013), фестывалю рэкламы «Белый квадрат», «Мятный лев» і іншых. Аўтар-складальнік (у суаўтарстве з Дзмітрыем Сурскім) выдання «PRO-дызайн». Член рэдакцыйнага савета серыі кніг «F.A.Q.ультет дизайна».

Член мастацкага савета па манументальнаму і дэкаратыўнаму афармленню пры Мінскім гарадскім выканаўчым камітэце. Аўтар шэрага навуковых публікацый па тэме дызайну ў зборніках міжнародных навуковых канферэнцый ФСК БДУ.

## Узнагароды 
* 2020 — Лаўрэат Нацыянальнай прэміі ў галіне выяўленчага мастацтва, намінацыя «Дызайн».

## Спасылкі 
* https://ru.ehu.lt/staff/vladimir-golubev/ 
* https://fsc.bsu.by/ru/golubev-vladimir-vladimirovich/ 

Катэгорыя:Дызайнеры Беларусі
Іван Іосіфавіч Мікановіч

**Іван Іосіфавіч Мікановіч** (нар. , в. Кухары, Шчучынскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне раслінаводства. Кандыдат сельскагаспадарчых навук (1977), дацэнт (1986).

## Біяграфія 
Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут (агранамічны факультэт, 1963).
    
Працаваў на Шчучынскай машынна-трактарнай станцыі (з 1956, камбайнер), Паўладарскай вобласці (Казахстан), Полацкім міжраённым атрадзе па ахове раслін ад шкоднікаў, хвароб і пустазелля (з 1963), Гродзенскім дзяржаўным аграрным унiверсiтэце (аграном-насеннявод, загадчык аддзела насенняводства, у 1965—1976 — галоўны аграном вучэбна-доследнай гаспадаркі «Прынёманскі», 1976—1995 — дацэнт кафедры агульнага земляробства, 1995—2012 — кафедры раслінаводства, 1977—1980 — намеснік дэкана, 1980—1995 — дэкан агранамічнага факультэта).

Навуковыя інтарэсы: агратэхніка і шляхі павышэння ўраджайнасці сельскагаспадарчых культур; паляпшэнне пратэінавай каштоўнасці зерневых культур; падрыхтоўка кадраў для АПК.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь» (1992) і інш.

## Бібліяграфія 
* Продуктивность чистых и смешанных посевов яровых зерновых культур на дерново-подзолистых супесчаных почвах западной части Белоруссии : автореферат диссертации … кандидата сельскохозяйственных наук : 06.01.09 / Миконович Иван Иосифович. ― Жодино, 1977.

## Спасылкі 
* Миканович Иван Иосифович 

Катэгорыя:Дэканы агранамічнага факультэта ГДАУ
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шчучынскім раёне
Катэгорыя:Раслінаводы Беларусі
Валадарскі раён (Астраханская вобласць)

**Валадарскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у паўднёва-ўсходняй частцы Астраханскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Валадарскі.

## Геаграфія 
Валадарскі раён размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Астраханскай вобласці. Агульная плошча раёна складае 3883 км². Рэкі, ерыкі, пратокі дэльты Волгі разразаюць тэрыторыю на мноства вялікіх і малых астравоў і астраўкоў.

Тэрытарыяльна раён мяжуе з Краснаярскім, Прыволжскім, Камызяцкім раёнамі Астраханскай вобласці, Рэспублікай Казахстан, з поўдня абмываецца Каспійскім морам.

Тэрыторыя ўяўляе сабой плоскую раўніну, разрэзаную рукавамі і пратокамі, злучаныя 8 паромнымі пераправамі і змешчаную на 366 астравах.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары раёна 
* Курмангазы Сагырбайулы (1818—1889) — народны музыка, кампазітар, дамбрыст, аўтар кюеў.

Катэгорыя:Раёны Астраханскай вобласці
Эд Рэджыс

**Эдвард Рэджыс** малодшы або **Эд Рэджыс** (нарадзіўся 7 студзеня 1944 года) - амерыканскі філосаф і тэхналагічны пісьменнік. Тэмы якія ен уздымае ў сваіх кнігах і артыкулах звязаны з нанатэхналогіямі, трансгуманізмам, біялагічнай зброяй. Рэджыс часта публікуецца у вядомых навука-папулярных выданнях накшталт , ,  і інш.

## Выданні 
* Who Got Einstein's Office?: Eccentricity and Genius at the Institute for Advanced Study. - Addison-Wesley. - 1987, .
* Great Mambo Chicken And The Transhuman Condition: Science Slightly Over The Edge. - Henry Holt & Co. - 1990, .
* Nano: The Emerging Science of Nanotechnology : Remaking the World-molecule by Molecule. - Little, Brown. - 1995, .
* Virus Ground Zero: Stalking the Killer Viruses with the Centers for Disease Control. - Pocket Books. - 1996, .
* The Biology of Doom: America's Secret Germ Warfare Project. - Henry Holt & Co. - 1999, .
* The Info Mesa: Science, Business, and New Age Alchemy on the Santa Fe Plateau. - New York: W. W. Norton. - 2003, .
* What is Life? Investigating the Nature of Life in the Age of Synthetic Biology. - Farrar, Straus and Giroux. - 2008, .
* Regenesis: How Synthetic Biology Will Reinvent Nature and Ourselves. With George M. Church. - Basic Books. - 2012, .
* Monsters: The Hindenburg Disaster and the Birth of Pathological Technology. - Basic Books. - 2015, .
* Golden Rice: The Imperiled Birth of a GMO Superfood. - Johns Hopkins University Press. - 2019, .

Катэгорыя:Нарадзіліся 7 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1944 годзе
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША XXI стагоддзя
Катэгорыя:Трансгуманісты
Катэгорыя:Тэхналагічныя журналісты
Енатаеўскі раён

**Енатаеўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Астраханскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Енатаеўка.

## Геаграфія 
Енатаеўскі раён мяжуе з захаду з Рэспублікай Калмыкія, якая падзяляе раён на 2 часткі (тэрыторыя вёскі Цаган Аман).

На поўначы раён мяжуе з Ахтубінскім і Чарнаярскім раёнамі, на ўсходзе — з Харабалінскім, на поўдні — Нарыманаўскім.

Катэгорыя:Раёны Астраханскай вобласці
Якаў Мікалаевіч Кімберг

**Якаў Мікалаевіч Кі́мберг** ( — ) — беларускі савецкі акцёр, Народны артыст Беларускай ССР (1967).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Адэса. У 1937 годзе скончыў драматычныя курсы пры кінастудыі «Масфільм». З 1938 года працаваў у Бабруйскім калгасна-саўгасным драматычным тэатры. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1944 годзе вярнуўся ў Бабруйскі калгасна-саўгасны тэатр, потым працаваў Бабруйскім абласным драматычным тэатры. У 1947—1973 гадах акцёр Гродзенскага абласнога драматычнага тэатра.

Памёр Я. М. Кімберг 27 студзеня 1993 года ў Гродне. Пахаваны на могілках «Сакрэт».

## Творчасць 
Якаў Мікалаевіч Кімберг быў адным з вядучых акцёраў Гродзенскага абласнога драматычнага тэатра. Выконваў драматычныя камедыйныя і характарныя ролі. Сярод роляў у тэатры: Батура («Партызаны» К. Крапівы), Мілер («Падступства і каханне» Ф. Шылера), Цярэшка Калабок («Трыбунал» А. Макаёнка), Шальменка («Шальменка-дзяншчык» Р. Квіткі-Аснаўяненкі), Юсаў, Аркашка Шчасліўцаў («», «» А. Астроўскага), Шыковіч («Сэрца на далоні» паводле І. Шамякіна) і інш. Таксама зняўся ў мастацкім фільме «Трубач ваеннага аркестра» (студыя «Тэлефільм», рэжысёр А. Мухарскі).

## Узнагароды 
* Ордэн Айчыннай вайны II ступені (1985)
* Народны артыст Беларускай ССР (1967)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Карбоўскі С.* Марачок, Цярэшка, стары трубач…  // Газета «Культура», № 23 (1253) 04.06.2016 — 10.06.2016.
* 
* Яков Кимберг // КИНО-ТЕАТР.РУ 

Катэгорыя:Акцёры тэатра СССР
Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Ахтубінскі раён

**Ахту́бінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) на паўночным усходзе Астраханскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Ахтубінск.

## Геаграфія 
Ахтубінскі раён размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы Астраханскай вобласці. Дадзеная тэрыторыя паўпустынна і распасціраецца па левым беразе ракі Волгі. Плошча раёна складае 7810 км², раён з’яўляецца самым вялікім у Астраханскай вобласці.

Раён мяжуе на ўсходзе з Казахстанам, на захадзе з Чарнаярскім раёнам, на паўднёвым усходзе з Харабалінскім раёнам і на поўдні з Енатаеўскім раёнам, на поўначы з Валгаградскай вобласцю.

Ахтубінскі раён — паўночная частка Астраханскай вобласці, характарызуецца аднастайнай плоскай раўнінай са сподкападобнымі паніжэннямі-западзінамі. Толькі рэчышчы старажытных вадацёкаў і асобныя купалападобныя вышыні —  — парушаюць выраўнаванасць раёна. Самая высокая кропка раёна — саляны купал гары  — 149 м. У далінах рэк Волгі і Ахтубы распасціраюцца глыбокія, але кароткія яры. Пойма ў цэлым характарызуецца буйна-грывістым рэльефам, з азёрамі-старыцамі.

Асноўныя рэкі раёна: рака Волга з галоўнымі рукавамі — рэкамі Ахтуба, Уладзіміраўка, Калмынка. Водны рэжым рэк характарызуецца ярка выяўленай вяснова-летняй паводкай, якія назіраюцца ў красавіку-чэрвені, летне-восеньскай межанью. Максімальны ўзровень паводкі прыпадае на канец мая — пачатак чэрвеня. Працягласць стаяння піка паводкі не перавышае 3-5 дзён.

## Славутасці 
На тэрыторыі раёна размяшчаюцца Багдзінска-Баскунчакскі запаведнік з гарой Вялікае Багдо і возерам Баскунчак, Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр ім. В. П. Чкалава.

Катэгорыя:Раёны Астраханскай вобласці
Ікранінскі раён

**Ікранінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) на паўднёвым захадзе Астраханскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Ікранае.

## Геаграфія 
Ікранінскі раён размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы Астраханскай вобласці і мяжуе на поўначы — з Нарыманаўскім раёнам і горадам Астрахань, на ўсходзе і паўднёвым усходзе — з Прыволжскім і Камызяцкім раёнамі, на поўдні і паўднёвым усходзе — абмываецца Каспійскім морам, на захадзе — з Ліманскім раёнам.

Працягласць з поўначы на поўдзень больш за 100 км, з захаду на ўсход — больш за 44 км. Агульная плошча зямель у адміністрацыйных межах раёна складае больш за 1,95 км². Тэрыторыя раёна ўключае поймавыя землі цэнтральнай і заходняй часткі дэльты ракі Волга і ўчасткі прыдэльтавых заходніх ільменяў.

З прыродных рэсурсаў на тэрыторыі раёна маюцца радовішчы цагляных глін і будаўнічага пяску, па прагнозах — запасы высока мінералізаваных вод і лячэбных гразяў. Больш за 51 % плошчы раёна або 1,00 тыс. км² пакрыта воднай паверхняй — гэта рэкі, азёры, пратокі, сажалкі.

Аснову транспартных магістраляў раёна складаюць аўтадарогі з цвёрдым пакрыццём агульнай працягласцю 232,3 км (у тым ліку аўтадарога федэральнага значэння — 53,3 км) і аўтадарогі тэрытарыяльнага значэння — 179 км.

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Анатоль Міхайлавіч Звераў (1925—1944) — Герой Савецкага Саюза, нарадзіўся ў вёсцы Бахтэмір Ікранінскага раёна Астраханскай вобласці.

Катэгорыя:Раёны Астраханскай вобласці
Стараюр’ева

**Стараюр’ева** () — сяло ў Тамбоўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Стараюр’еўскага раёна і Стараюр’еўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Размешчана за 130 км на паўночны захад ад Тамбова на рацэ Лясны Варонеж, чыгуначная станцыя Старое Юр’ева Паўднёва-Усходняй чыгункі на лініі Богаяўленск — Чалновая.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1643 годзе як сяло пад Юр’евым лесам у сувязі з будаўніцтвам Казлоўскага землянога вала для абароны ад набегаў татараў. З 1812 года, з утварэннем выселак з вёскі, стала называцца Старое Юр’ева.

Катэгорыя:Населеныя пункты Тамбоўскай вобласці
Сутыкненне на эфіопа-эрытрэйскай мяжы (2010)

**Сутыкненне на эфіопа-эрытрэйскай мяжы 2010 года** — узброены інцыдэнт на мяжы Эфіопіі і Эрытрэі ля горада  1 студзеня 2010 года.

## Сітуацыя 
Адносіны паміж Эрытрэяй і Эфіопіяй заставаліся напружанымі, што было выклікана пагранічнымі спрэчкамі і вайной 1998—2000 гадоў.

Незадоўга да здарэння супраць Эрытрэі ўведзены санкцыі ААН за пастаўкі зброі самалійскім баевікам і адмову вырашаць пагранічную спрэчку з суседняй Джыбуці.

## Ход падзей 
У заяве ад 2 студзеня на сайце Міністэрства інфармацыі Эрытрэі казалася, што ранняй раніцай 1 студзеня 2010 года апалчэнцы НФВТ, адной з партый кіруючай кааліцыі Эфіопіі, распачалі паслядоўныя атакі ў раёне Заламбесы, але былі хутка адкінуты. 10 эфіопаў загінулі, двое ўзяты ў палон. У сваю чаргу , кіраўнік аддзела інфармацыі ўрада Эфіопіі, абвінаваціў афіцыйную Асмэру ў спробе схаваць напад эрытрэйскіх паўстанцаў, у выніку якога былі забіты 25 вайскоўцаў. На яго думку, урад Эрытрэі жадаў за лік канфрантацыі з Эфіопіяй адцягнуць увагу ад ўнутранага крызісу.

Катэгорыя:Падзеі 1 студзеня
Катэгорыя:Студзень 2010 года
Катэгорыя:Канфлікты 2010 года
Катэгорыя:Эфіопа-эрытрэйскі пагранічны канфлікт
Катэгорыя:Бітвы Эфіопіі
Катэгорыя:Бітвы Эрытрэі
Чыгуначная катастрофа ў Агая (2023)

3 лютага 2023 года грузавы цягнік, які перавозіў хімічныя рэчывы, сышоў з рэек уздоўж  ва , штат Агая, ЗША. Па патрабаванні дзяржаўных чыноўнікаў аварыйныя брыгады правялі кантраляванае спальванне разліву рэчываў, у выніку якога ў паветра былі выкінуты гідрахларыд і фасген.

Крушэнне цягніка выклікала агульнанацыянальную дыскусію аб умовах працы ў галіне грузаперавозак на цягніках і праблемах бяспекі на чыгунцы.

Катэгорыя:Люты 2023 года
Катэгорыя:Падзеі 3 лютага
Катэгорыя:Чыгуначныя здарэнні 2023 года
Катэгорыя:2023 год у ЗША
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт ЗША
Крысціян Атсу

**Крысціян Атсу** (; , Гана — , Турцыя) — ганскі футбаліст.

Гуляў у складзе клубаў «Чэлсі» і «Ньюкасл» у англійскай Прэм’ер-лізе, а ў складзе зборнай Ганы футбаліст правёў 60 матчаў.

У верасні 2022 года далучыўся да турэцкай каманды вышэйшага дывізіёна «Хатайспор» і забіў пераможны гол у матчы турэцкай Суперлігі 5 лютага 2023 года, напярэдадні землятрусу. Загінуў, цела знойдзена пад будынкам, які абрынуўся, праз амаль два тыдні.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ігракі зборнай Ганы па футболе
Генрых Мар’янавіч Мілоста

**Генрых Мар’янавіч Мілоста** (нар. , в. Вялікая Капліца, Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне раслінаводства і аграхіміі. Доктар сельскагаспадарчых навук (2011), прафесар (2013).

## Біяграфія 
Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут (спецыяльнасць «Аграномія», 1977), Беларускі навукова-даследчы інстытут глебазнаўства і аграхіміі (аспірантура, 1982).
    
Працаваў у калгасе «Кастрычнік» Гродзенскага раёна (1977, агроном), Гродзенскім абласным камітэце ЛКСМБ (1978, інструктар), Гродзенскім абласным выканаўчым камітэце (1979, аграном упраўлення сельскай гаспадаркі), Гродзенскім дзяржаўным аграрным універсітэце (з 1986, агранамічны факультэт, кафедра раслінаводства, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: раслінаводства; лекавыя расліны; аграхімія. Пазапрафесійная дзейнасць: мастацкая творчасць (жывапіс).

## Узнагароды 
Ганаровыя граматы Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь, Камітэта па сельскай гаспадарцы Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта.

## Бібліяграфія 
* Агробиологические и технологические основы возделывания хмеля на дерново-подзолистых почвах Республики Беларусь : диссертация … доктора сельскохозяйственных наук : 06.01.09 : защищена 20.05.2011 : утверждена 12.10.2011 / Милоста Генрих Марьянович. — Гродно, 2011.
* Агробиологические основы выращивания хмеля в Республике Беларусь / Г. М. Милоста, В. В. Лапа. — Гродно, 2010.
* Влияние комплексных удобрений на урожайность и пивоваренные качества шишек хмеля / Г. М. Милоста, Г. В. Пироговская // Почвоведение и агрохимия. — 2009. — № 2. — С. 205—215.
* Сравнительная продуктивность сортов хмеля (Humulus lupulus) / Г. М. Милоста // Земледелие и селекция в Беларуси. — Жодино, 2008. — Вып. 44. — С. 328—338.

## Спасылкі 
* Милоста Генрих Марьянович 

Катэгорыя:Выкладчыкі агранамічнага факультэта ГДАУ
Камызяцкі раён

**Камызяцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Астраханскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Камызяк.

## Геаграфія 
Камызяцкі раён размешчаны ў межах Прыкаспійскай нізіны ў паўднёвай частцы Астраханскай вобласці, якая ўяўляе сабой плоскую дэльтавую раўніну ракі Волгі. На поўдні тэрыторыя раёна абмываецца водамі Каспійскага мора.

Раён займае асноўную частку дэльты ракі Волгі, яго тэрыторыя раёна парэзана яе рукавамі і пратокамі, разбежнымі па прынцыпе веернай сістэмы па меры набліжэння да берагавой лініі Каспійскага мора. Самымі буйнымі воднымі артэрыямі з’яўляюцца рэкі Камызяк (Кізань), Старая Волга, Бахцемір, Іванчуг і Табола.

Частка тэрыторыі раёна ўваходзіць у Астраханскі запаведнік.

Катэгорыя:Раёны Астраханскай вобласці
Астраханскі запаведнік

**Астраханскі ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга дзяржаўны прыродны біясферны запаведнік** — запаведнік у дэльце ракі Волгі ў Астраханскай вобласці Расіі. Уключаны ў . Адносіцца да водна-балотных угоддзяў міжнароднага значэння.

## Гісторыя 
Запаведнік быў заснаваны 11 красавіка 1919 года рашэннем грамадскай Навуковай камісіі пры Астраханскім універсітэце з мэтай аховы унікальнага прыроднага комплексу дэльты Волгі, месцаў масавых гняздоўяў птушак, лінькі вадаплаўных птушак, нерасцілішчаў і зімавальных ям прамысловых рыб. Першым дырэктарам запаведніка стаў вучоны-арнітолаг . Як прыродны аб’ект дзяржаўнага значэння зацверджаны пастановай Савета народных камісараў РСФСР ад 24 лістапада 1927 года.

## Геаграфія 
Запаведнік размешчаны ў нізоўях дэльты Волгі, на тэрыторыі Камызяцкага, Валадарскага і Ікранінскага раёнаў Астраханскай вобласці.

Тэрытарыяльна разбіты на тры ўчасткі або кластара:

* *Дамчыкскі* ў заходняй частцы дэльты
* *Трохізбінскі* ў цэнтральнай частцы дэльты
* *Абжораўскі* ва ўсходняй частцы дэльты.

Першапачаткова плошча запаведніка складала 23000 га. Потым, у сувязі з падзеннем узроўню Каспія, ростам надводнай дэльты ў бок мора, плошча запаведніка павялічылася амаль у 3 разы і дасягнула 67917 га, у тым ліку 11298 га — марская акваторыя запаведніка.

## Флора 
Расліннасць інтразанальная, тыповага дэльтавага характару; трапляюцца зараснікі каспійскага лотасу, чыліму, рдзесту, рагозу, трыснягу і інш.; сустракаюцца рэліктаввыя і эндэмічныя расліны.

## Фауна 
У фауне мноства птушак, часцей водна-балотных: лебедзь-шыпун, шэрая гусь, лысуха, чырвананосы нырэц, вялікі і малы бугаі, мышалоў, чаплі і інш. У дэльце акліматызаваныя рачны бабёр, андатра і янотападобны сабака; рэдкі эндэмічны від — хахуля.

## Літаратура 
* 
* *Житков Б. М.* Астраханский заповедник // К двадцатилетию Астраханского госзаповедника. — М., 1940. — 80 с.
* *Кривоносов Г. А., Живогляд А. Ф.* Астраханский заповедник // Заповедники европейской части РСФСР. II / под ред. В. В. Соколова, Е. Е. Сыроечковского. — М.: Мысль, 1989. — С. 264—292.

Катэгорыя:Запаведнікі Расіі
Цемналескі сельсавет

**Цемнале́скі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дрыбінскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Цёмны Лес.

## Гісторыя 
Утвораны 20 чэрвеня 1966 года ў складзе Горацкага раёна Магілёўскай вобласці БССР з цэнтрам у вёсцы Цёмны Лес у складзе 14 населеных пунктаў (Вярба, Галалобаўка, Гантоўля, Еськаўка, Каратышкі, Копцеўскі, Ленінскі, Пакуцце, Паташня, Пічаўка, Старая Пічаўка, Таўкачы, Цёмны Лес, Шаблавы), якія былі вылучаны са складу Расненскага сельсавета. З 29 снежня 1989 года ў складзе Дрыбінскага раёна. 23 снежня 2009 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Міхееўскага сельсавета.

## Склад 
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў: вёскі Вярба, Галалобаўка, Гантоўля, Еськаўка, Каратышкі, Пакуцце, Паташня, Пічаўка, Таўкачы, Цёмны Лес, Шаблавы і пасёлак Ленінскі.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 598 чалавек, з іх 93,6 % — беларусы, 5,4 % — рускія, 0,7 % — украінцы.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Горацкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1966 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе
Эруш Вежай

**Эруш Вежай** (; 7 сакавіка 1955 года, сяло Ірэкла, Арэнбургская вобласць) — эрзянскі паэт і грамадскі дзеяч, каардынатар фонду «Руца».

## Біяграфія 
Дзіцячыя гады прайшлі ў Самарскай вобласці. У сувязі са знікненнем вёскі сям’я Вежая пераехала ў Пензенскую вобласць на ст. Пачелма. Там скончыў 8 класаў агульнаадукацыйнай школы. У 15 гадоў выехаў у Свярдлоўск на вучобу ў Сувораўскае вучылішча, якое скончыў з залатым медалём (1972). У тым жа годзе з’ехаў у Кіеў, дзе прайшоў навучанне ў ваенна-марскім палітычным вучылішчы (1976). У званні лейтэнанта быў накіраваны на службу ў Севастопаль, дзе на вайсковым караблі адслужыў 6 гадоў. Скончыў Ваенна-палітычную акадэмію імя У. І. Леніна (1985). Быў адпраўлены на Паўночнаморскі флот, дзе праслужыў на караблі і ў штабе да 1994 г. Скончыў службу капітанам другога рангу. Пачаў займацца прадпрымальніцкай дзейнасцю, адкрыў кнігарню «Эрзіяна».

## Эрзянскі нацыянальны рух 
З 1994 года актыўна ўдзельнічае ў эрзянскім нацыянальным руху. Вядомы сваімі нацыяналістычнымі і антыімперскімі поглядамі, а таксама вострай крытыкай Рускай праваслаўнай царквы.

Выступаў супраць удзелу эрзян у Другой чачэнскай вайне. У сваім артыкуле «Каланізацыя Эрзянь Мастор» назваў гэтую вайну каланіяльнай.

Аўтар вершаў і казак на эрзянскай мове. Асобныя яго вершы пакладзены на музыку, а казкі агучаны.
Кароўчынскі сельсавет

**Каро́ўчынскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дрыбінскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Кароўчына.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Лупалаўскага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе Дрыбінскага раёна БССР, з 8 ліпеня 1931 года — Чавускага раёна БССР, з 12 лютага 1935 года — Дрыбінскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. З 16 верасня 1959 года ў складзе Горацкага раёна. 24 чэрвеня 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Первамайскага сельсавета.

20 чэрвеня 1966 года ўтвораны зноў у Горацкім раёне Магілёўскай вобласці БССР з цэнтрам у вёсцы Кароўчына I у складзе 11 населеных пунктаў (Жавань Вялікая, Жавань Малая, Кароўчына I, Кароўчына II, Кароўчынская Слабодка, Палуі, Хасеўка, Чартоўшчына, Шастакі, Шатнева і Юраўка), якія ўваходзілі ў склад Первамайскага сельсавета. З 29 снежня 1989 года ў складзе Дрыбінскага раёна. 20 лістапада 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Первамайскага сельсавета.

## Склад 
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 9 населеных пунктаў: аграгарадок Кароўчына, вёскі Жавань, Палуі, Слабодка, Сонечная, Хасеўка, Шастакі, Шатнева і Юраўка.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1032 чалавекі, з іх 90,8 % — беларусы, 7,1 % — рускія, 1,6 % — украінцы.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лупалаўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чавускага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Горацкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1966 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе
Адольф Мішэк

**Адольф Мішэк** (; 29 жніўня 1875, Мадлецін, цяпер раён Гаўлічкуў-Брод — 20 кастрычніка 1955, Прага) — чэшскі кантрабасіст і кампазітар.

## Біяграфія 
У 15-гадовым узросце паступіў у клас басэтлі Франца Зімандля ў Венскай кансерваторыі.

Па заканчэнні курса ў 1894 годзе паступіў у аркестр Венскай прыдворнай оперы.

З 1898 года граў таксама ў Венскім філарманічным аркестры.

У 1910—1914 гадах выкладаў у Новай венскай кансерваторыі.

У 1918 г. перабраўся ў Прагу, дзе ў 1920—1934 гг. быў першым басэтляй у аркестры Нацыянальнага тэатра, а затым да канца жыцця вёў педагагічную працу.

Мішэку належыць шэраг п'ес для басэтлі, у тым ліку тры санаты (найболей вядомая мі-мінорная Op. 6, 1911); кампазітарскі стыль Мішэка імкнецца да позняга рамантызму.

## Нататкi
Краснаярскі раён (Астраханская вобласць)

**Краснаярскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Астраханскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Красны Яр.

## Геаграфія 
Раён размешчаны ва ўсходняй частцы Астраханскай вобласці, у дэльце ракі Волгі. Мяжуе з Харабалінскім, Нарыманаўскім, Валадарскім раёнамі Астраханскай вобласці, на ўсходзе мяжуе з Курмангазінскім раёнам Рэспублікі Казахстан. Акрамя буйных рэк Бузан і Ахтуба, па тэрыторыі раёна працякае мноства рукавоў дэльты Волгі — рэкі Маячная, Прорва, Праязная і іншыя.

Клімат рэзка кантынентальны з гарачым сухім летам, халоднай і маласнежнай зімой, самы гарачы месяц — ліпень. Абсалютны максімум +42 градусы. Самы халодны перыяд — студзень-люты.

Катэгорыя:Раёны Астраханскай вобласці
Палёнкаўскі сельсавет

**Палё́нкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Горацкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Палёнка.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як Палёнскі (Палёнкаўскі) сельсавет у складзе Горацкага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Палёнка. 21 жніўня 1925 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Ліхачова, сельсавет перайменаваны ў **Ліхачоўскі сельсавет**. 24 верасня 1926 года цэнтр сельсавет вернуты ў вёску Палёнка, сельсавет перайменаваны ў Палёнскі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Горацкім раёне БССР. У 1931 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Ліхачова, а сельсавет зноў перайменаваны ў Ліхачоўскі. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. Пасля Вялікай Айчыннай вайны цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Пална. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Палёнка, сельсавет перайменаваны ў Палёнкаўскі. 5 чэрвеня 1992 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Аўсянкаўскага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Горацкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1992 годзе
Беларускі прафсаюз работнікаў дзяржаўных і іншых устаноў

**Беларускі прафсаюз работнікаў дзяржаўных і іншых устаноў** — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі.

## Гісторыя 
Першапачаткова прафсаюз утвораны ў 1931 годзе на I Усебеларускім з’ездзе саюза работнікаў дзяржаўных устаноў. У далейшым саюз рашэннем УЦСПС быў падзелены на чатыры розныя арганізацыі. У час Вялікай Айчыннай вайны дзейнасць усіх прафсаюзных арганізацый была прыпынена, а пасля заканчэння вайны на базе старых арганізацый быў створаны адзіны прафсаюз работнікаў дзяржаўных устаноў БССР.

У час перабудовы і аддзялення беларускіх прафсаюзаў ад УЦСПС, у 1990 годзе было прынята рашэнне аб стварэнні Беларускага прафсаюза работнікаў дзяржаўных устаноў, які ў гэтым жа годзе ўвайшоў у ФПБ. Сваю сучасную назву арганізацыя атрымала ў 1995 годзе.

## Структура 
У склад Беларускага прафсаюза работнікаў дзяржаўных і іншых устаноў уваходзяць галіновыя правасаюзныя арганізацыі:
*Галіновая прафсаюзная арганізацыя работнікаў падатковых і іншых фінансавых органаў;
*Галіновая прафсаюзная арганізацыя работнікаў органаў дзяржаўнай бяспекі;
*Галіновая прафсаюзная арганізацыя Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
* Белорусский профессиональный союз работников государственных и других учреждений - Сайт Федерации профсоюзов Беларуси 
* Информация об архивном фонде Белорусского профсоюз работников государственных и других учреждений // Фондовый каталог государственных архивов Республики Беларусь
Катэгорыя:Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі
Катэгорыя:1990 год у Беларусі
Эрзя

**Эрзяне, эрзя** () — народ (па іншых дадзеных субэтнас мардвы), які размаўляе на эрзянскай мове, адной з двух мардоўскіх моў волжска-фінскай падгрупы фіна-ўгорскай галіны уральскай моўнай сям’і. Эрзя пражываюць у асноўным на ўсходзе Мардовіі, у басейне рэк Мокша і Сура, а таксама Волгі і Белай.

## Гісторыя 
Аб эрзянах (арджанах), як і аб макшанах, паведамляў іранскі навуковец Рашыд ад-Дзін (пачатак XIV стагоддзі); нагайскі князь Юсуф пісаў пра «рзяны» у грамаце, адпраўленай ім у Маскву ў 1549 годзе.

У раннім сярэднявеччы эрзя — народнасць, якая аказвала супраціў хазарам, печанегам і полаўцам. Пад ціскам славян, якія перасяляліся, адступіла на ўсход да сучаснага Арзамаса.

У адрозненне ад мокшы, якая прызнала ў 1237 годзе залежнасць ад Залатой Арды, эрзяне адыходзілі на поўнач у лясы і аказвалі мангольскім войскам супраціў. Пасля пераносу суздальскай сталіцы ў сярэдзіне XIV стагоддзя ў Ніжні Ноўгарад эрзяне патрапілі пад уладу Ніжагародска-Суздальскага вялікага княства і некаторая частка іх прыняла хрысціянства, а іншая частка адступіла далей на ўсход, пракраўшыся ў XVII стагоддзі ў Заволжа і Паўднёвае Прыўралле, дзе сутыкнулася з нагайцамі і калмыкамі. Стварэнне Саратаўска-Арэнбургска-Чэлябінскай лініі крэпасцяў зрабіла магчымым далейшае прасоўванне эрзі на Урале. Многія эрзянскія паселішчы на Урале з’явіліся пасля пранікнення сюды рускага насельніцтва.

Петэр Сімон Палас у пачатку XIX стагоддзя адзначаў:Народ у Шадзіне, і ў шматлікіх да ракі Мокшэ, таксама ў верхніх месцах Суры, а асабліва на лясістым баку змешчаных вёсках, сутнасць іншага пакалення, чым якія жывуць пры рацэ П’янай і ў Ніжагародскай губерні. Яны і самі сябе адрозніваюць ад гэтых, і прысвойваюць сабе асаблівае імя Мокша, у множным ліку Мокшадзь… насупраць таго, што пайшлі ад другога калена называюць яны Ерзад або Ердзат; і яны самі сябе таксама называюць…

## Сімволіка 
Сцяг эрзянскага народа () абазначае прыналежнасць яго носьбіта або падзеі, пры якой сцяг выкарыстоўваецца, да этнакультуры эрзян, а таксама азначае іх важнасць для захавання і развіцця ўсяго народа ў цэлым, яго мовы і культуры. Сімвал неафіцыйнага вылучэння з мардвы, як асобны народ, і нязгоды з аб’ядноўвае з народам мокша найменнем мардва. Выкарыстанне на эрзянскім сцягу трох колераў і гарызантальнае іх размяшчэнне сведчыць аб тым, што сцяг эрзянскага народа выкананы ў еўрапейскіх геральдычных традыцыях. Флаг мае тры асноўныя колеры, запазычаныя з нацыянальных мужчынскіх і жаночых касцюмаў гэтага народа. Зверху ўніз: белы (свабода), чырвоны (жыццё), чорны (зямля). Сэнсавы шэраг наступны: «Свабода-Жыццё-Зямля».

## Вядомыя эрзяне 
* Баляень Сырэсь — грамадскі дзеяч, паэт і перакладчык, інязор эрзянскага народа, сузаснавальнік грамадскага руху «Вольны Ідэль-Урал».
* Марызь Кемаль — эрзянская паэтэса, член Саюза пісьменнікаў Расіі (з 1996).
* Кшуманцянь Піргуж — дзеяч эрзянскага нацыянальнага руху, праваабаронца. Інязор эрзянскага народа (1999—2019).
* Эруш Вежай — паэт і грамадскі дзеяч, каардынатар фонду «Руца».
* Арцём Аляксеевіч Здуноў — Кіраўнік Рэспублікі Мардовія.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мардва
Плутоній-238

**Плутоній-238** () — радыеактыўны нуклід хімічнага элемента плутонію з атамным нумарам 94 і масавым лікам 238. 
З’яўляецца першым адкрытым ізатопам плутонію.

## Адкрыццё 
Плутоній-238 быў першым адкрытым ізатопам плутонію. Ён быў адкрыты ў 1940 годзе Гленам Сібаргам, Дж. Кэнэдзі, Артурам Валем і Э. М. Макміланам у выніку бамбардзіроўкі ўрану-238 дэйтронамі, у выніку чаго ўтварыўся нептуній-238:
: \mathrm{^{238}_{\ 92}U\ + ^{2}_{\ 1}H\longrightarrow\ ^{238}_{\ 93}Np\ +\ 2\hbox{n}}

Затым ізатоп нептунія падвяргаецца β-распаду да плутонію-238 з перыядам паўраспаду 2,12 дня:

\mathrm{{}^2{}^{38}_{93}Np}\rightarrow\mathrm{{}^2{}^{38}_{94}Pu}+ e^- + \bar{\nu}_e.

## Прымяненне 
Плутоній-238 выкарыстоўваюць у радыеізатопных крыніцах энергіі (напрыклад, у РІТЭГ-ах). Раней (да з’яўлення літыевых батарэй) выкарыстоўваліся ў кардыёстымулятарах.

ЗША выкарыстоўвалі РІТЭГ-і з плутоніем-238 прыкладнана 30 касмічных апаратах НАСА, уключаючы «Вояджэры» і «Касіні». Так, касмічны апарат «Касіні» утрымліваў тры РІТЭГ з 33 кілаграмамі дыяксіду плутонію-238, якія забяспечвалі генерацыю 870 ват электрычнай магутнасці. Марсаходы «Кьюрыясіці» і «Персеверанс» нясуць РІТЭГ- і MMRTG з 4,8 кг плутонію-238, якія забяспечваюць 125 Вт электрычнай магутнасці. Акрамя электрычнай генерацыі, РИТЭГ-і сваім цеплавыдзяленнем падтрымліваюць цеплавы баланс касмічных апаратаў і ровераў. Таксама, у апаратах «Соджорнэр», «Спірыт» і «АпАрцьюніці» выкарыстоўваліся радыеізатопныя крыніцы цяпла памерам з гальванічны элемент тыпаразмеру D для падтрымання цеплавога рэжыму працы электроннай апаратуры, у тым ліку і лічбавых вылічальных машын. Таксама, атмасферны зонд аўтаматычнай міжпланетнай станцыі «Галілеа» валодаў падобнымі крыніцамі цяпла.

Катэгорыя:Ізатопы плутонію
Дынама-Раўбічы

**Дынама-Раўбічы** — моладзевая каманда па хакеі з шайбай з Мінска, Беларусь.

## Гісторыя 
Хакейны клуб "Дынама-Раўбічы" заснаваны на базе каманды "Раўбічы-97" у 2015 годзе. Каманда "Раўбічы-97" у сезоне 2013/2014 выступала ў вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі. Каманда з'яўляецца базавай для зборнай Беларусі па хакеі з шайбай да 18 гадоў. Матчы праводзіць на лядовым катку ў Раўбічах. Хакейны клуб выступаў у Маладзёжнай хакейнай лізе ў сезоне 2015/2016.

## Спасылкі 
* https://hcdinamo.by›znakomtes-dinamo-raubichi/(https://hcdinamo.xn--byznakomtes-dinamo-raubichi-xw9p/)
* https://www.championat.com/hockey/_mhl/tournament/1641/teams/37871/result/

## Нататкi
Факультэт ветэрынарнай медыцыны ГДАУ

**Факультэт ветэрынарнай медыцыны** — адзін з факультэтаў Гродзенскага дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта. Як самастойнае структурнае падраздзяленне факультэт ветэрынарнай медыцыны адкрыты ў 2002 годзе.

## Спецыяльнасці 
* Ветэрынарная медыцына

## Кафедры 
* анатоміі жывёл
* акушэрства і тэрапіі
* гігіены жывёл
* фармакалогіі і фізіялогіі
* мікрабіялогіі і эпізааталогіі

## Дэканы 
* Віктар Віктаравіч Малашка (з 2011)

## Спасылкі 
* Сайт факультэта 

  

Катэгорыя:2002 год у Гродне
Катэгорыя:Вуліца Церашковай (Гродна)
Катэгорыя:З’явіліся ў 2002 годзе
Дзмітрый Паўлавіч Цвяткоў

**Дзмітрый Паўлавіч Цвяткоў** (, , ; 30 жніўня 1890, Кракалле, Санкт-Пецярбургская губерня — 26 жніўня 1930) — расійскі і эстонскі лінгвіст і педагог водскага паходжання. Спецыяліст па водскай мове

## Біяграфія 
Дзмітрый Цвяткоў нарадзіўся ў вёсцы Кракалле Ямбургскага павета Санкт-Пецярбургскай губерні. Ён быў другім дзіцём у сям’і водскіх сялян. Яго бацька Павел Рыгоравіч вучыўся толькі два гады, а маці Агаф’я Іларыёнаўна была непісьменнай.

З 1911 да пачатку Першай сусветнай вайны працаваў у Карэліі, а ў 1914—1916 гадах навучаўся ў Пецярбургскай вышэйшай школе. У 1918 годзе вярнуўся ў родную вёску, дзе сабраўся працаваць школьным настаўнікам, але не паспеў, бо быў мабілізаваны Інгерманландскім палком. У час Грамадзянскай вайны ваяваў на баку белых, і пасля вайны застаўся ў Эстоніі, дзе ўладкаваўся настаўнікам у Вяйналянскую школу ў вёсцы Венекюля, дзе выкладаў рускую мову. Акрамя таго, навучаўся ў Тартускім універсітэце, быўшы адным з нямногіх яго студэнтаў-важан.

Застрэліўся з-за няшчаснага кахання. Пахаваны ў Івангарадзе.

## Водская мова 
Ужо ў Венекюле Цвяткоў па ўласнай ініцыятыве заняўся вывучэннем водскай мовы. За кароткі перыяд жыцця ён паспеў стварыць водскую граматыку, водскі слоўнік. Апроч гэтага, ён пераклаў на водскую мову апавяданне А. П. Чэхава «Ванька», апублікаваў невялікі этнаграфічны матэрыял, сабраны ім у водскіх вёсках, а таксама напісаў артыкул «Крыху раскажу пра ваду», напісаны ў 1924 годзе. Апублікавана яна была ў 1931 годзе ў Тарту, ужо пасля смерці пісьменніка.

## Спасылкі 
* Биография Д. П. Цветкова и статья «Немного расскажу о води» на сайте vatland.ru

Катэгорыя:Філолагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Эстоніі
Катэгорыя:Педагогі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Педагогі Эстоніі
Аляксандр Уладзіміравіч Глаз

**Аляксандр Уладзіміравіч Глаз** (, Шчучын, Гродзенская вобласць — ) — беларускі ўрач ветэрынарнай медыцыны. Доктар ветэрынарных навук (2001), прафесар (2007). Член-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі экалогіі (2004).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (спецыяльнасць «Ветэрынарная медыцына», 1977).
    
Працаваў у Гродзенскім дзяржаўным аграрным універсітэце (з 1982, факультэт ветэрынарнай медыцыны, дацэнт, загадчык кафедры генетыкі і развядзення сельскагаспадарчых жывёл, загадчык кафедры акушэрства і мікрабіялогіі, з 2000 — загадчык кафедры акушэрства і тэрапіі, адначасова ў 2001—2004 — прарэктар па навуковай рабоце).
 
Навуковыя інтарэсы: акушэрства, гінекалогія, біятэхналогія размнажэння жывёл.

## Бібліяграфія 
* Разработка и использование пролонгированных гормональных препаратов для стимуляции воспроизводительной функции у коров : диссертация … доктора ветеринарных наук : 16.00.07 : защищена 07.06.2001 : утверждена 26.12.2001 / Глаз Александр Владимирович. — Гродно, 2001.
* Гипофункция яичников у коров (этиология, патогенез, современные методы лечения) : монография / А. В. Глаз. — Гродно, 2006.
* Интенсивные технологии воспроизводства скота / А. В. Глаз. — Гродно, 2009.
* Стимуляция функции яичников у коров пролонгированными гормональными препаратами / А. В. Глаз. — Гродно, 2000.

## Літаратура 
* Глаз Аляксандр Уладзіміравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 372. (Інфармацыя «доктар сельскагаспадарчых навук» памылковая.)
* Глаз Александр Владимирович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 44. (Інфармацыя «доктар сельскагаспадарчых навук» памылковая.)

Катэгорыя:Выкладчыкі факультэта ветэрынарнай медыцыны ГДАУ
Актыўнасць радыеактыўнай крыніцы

**Актыўнасць радыеактыўнай крыніцы** — лік элементарных радыеактыўных распадаў у адзінку часу .

## Вытворныя велічыні 
**Удзельная актыўнасць** — актыўнасць, якая прыходзіцца на адзінку масы рэчыва крыніцы.

**Аб’ёмная актыўнасць** — актыўнасць, якая прыходзіцца на адзінку аб’ёму крыніцы. Удзельная і аб’ёмная актыўнасці выкарыстоўваюцца, як правіла, у выпадку, калі радыеактыўнае рэчыва размеркавана па аб’ёме крыніцы.

**Павярхоўная актыўнасць** — актыўнасць, якая прыходзіцца на адзінку плошчы паверхні крыніцы. Гэта велічыня прымяняецца для выпадкаў, калі радыеактыўнае рэчыва размеркавана па паверхні крыніцы.

## Адзінкі вымярэння актыўнасці 
У Міжнароднай сістэме адзінак (СІ) адзінкай актыўнасці з’яўляецца бекерэль (рускае абазначэнне: Бк; міжнароднае: Bq); 1&nbsp;Бк = с −1. У аб’екце з актыўнасцю 1&nbsp;Бк адбываецца ў сярэднім 1 распад у секунду.

Пазасістэмнымі адзінкамі актыўнасці з’яўляюцца:

* кюры (рускае абазначэнне: Кі; міжнароднае: Ci); 1&nbsp;Кі = 3,7  &nbsp;Бк (дакладна).
* рэзерфорд (рускае абазначэнне: Рд; міжнароднае: Rd); 1&nbsp;Рд = 10 6&nbsp;Бк (дакладна). Адзінка выкарыстоўваецца рэдка.

Удзельная актыўнасць вымяраецца ў бекерэлях на кілаграм (Бк/кг, Bq/kg), часам Кі/кг и т. д. Сістэмная адзінка аб’ёмнай актыўнасці — Бк/м³, часта выкарыстоўваюцца таксама Бк/л . Сістэмная адзінка павярхоўнай актыўнасці — Бк/м², часта выкарыстоўваюцца таксама Кі/км² ().

Існуюць таксама састарэлыя пазасістэмныя адзінкі вымярэння аб’ёмнай актыўнасці (ужываюцца толькі для альфа-актыўных нуклідаў, звычайна газападобных, у прыватнасці для радону):

* махе ; 1 маху = 13,5 кБк/м³ ;
* эман ; 1 эман = 0,1 нКі/л = 3,7 Бк/л = 3700 Бк/м³ .

## Залежнасць актыўнасці ад часу 
Актыўнасць (або *хуткасць распаду*), гэта значыць лік распадаў у адзінку часу, паводле закона радыёактыўнага распаду залежыць ад часу наступным чынам:

 A(t) = -\frac{dN}{dt} = \lambda N = \frac{\ln 2}{T_{1/2}} \, N_0 \, 2^{-\frac{t}{T_{1/2}}} = \frac{\ln 2}{T_{1/2}} \, \frac{m}{\mu} \, N_A \, 2^{-\frac{t}{T_{1/2}}} = A_0 \, 2^{-\frac{t}{T_{1/2}}}, 

дзе

*  — лік Авагадра,
*  — перыяд паўураспаду,
*  — колькасць радыёактыўных ядзер даннага тыпу,
*  — іх пачатковая колькасць,
*  — пастаянная распада,
*  — малярная маса радыёактыўных ядзер дадзенага тыпу,
*  — масса рэчыва (радыёактыўных ядзер дадзенага тыпу).

## Прыклады 
* Удзельная актыўнасць радыя-226 — 1 Кі/г.
* Тыповая аб’ёмная актыўнасць радону ў паветры над мацерыкамі — 10…100 Бк/м³.
* Павярхоўная актыўнасць цэзію-137 у 30-кіламетровай зоне вакол Чарнобыльскай АЭС дасягае дзясяткаў Кі/км².

Катэгорыя:Радыеактыўнасць
Катэгорыя:Фізічныя велічыні