Privilegium Minus

**«Privilegium Minus»**  — патэнт пра асобыя правы Аўстрыі і яе ўладарнай дынастыі, выдадзены 17 верасня 1156 года Фрыдрыхам I, імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі, які заклаў асновы незалежнасці Аўстрыйскай дзяржавы. Назва патэнта (у перакладзе з латыні — «Малы прывілей») узнікла як проціпастаўленне «Privilegium Maius» («Вялікага прывілею»), падробленаму дакументу канца XIV стагоддзя, паводле якога правы і свабоды Аўстрыі пашыраліся амаль да поўнай незалежнасці ад імперыі.

Патэнт «Privilegium Minus» быў выдадзены імператарам Фрыдрыхам I каб урэгуляваць працяглага канфлікту паміж дынастыямі Вельфаў і Бабенбергаў за ўладу над Баварыяй. Імператар у 1156 годзе перадаў Баварыю главе дому Вельфаў Генрыху Льву, а як кампенсацыю Генрыху II Язамірготу зацвердзіў асобыя правы для аўстрыйскіх уладанняў апошняга.

Паводле «Privilegium Minus» Аўстрыя, якая раней была маркграфствам, ўзвышалася да статусу герцагства. Прызнавалася, што Аўстрыя ёсць спадчынным уладаннем дому Бабенбергаў, прычым пры адсутнасці спадчыннікаў па мячы аўстрыйскія землі дазвалялася перадаваць па кудзелі (па жаночай лініі). Гэта права было для таго часу выключным: паводле салічнага закона, звычайнага ў большасці княстваў імперыі, жанчыны не мелі права на спадчыну. Больш таго, «Privilegium Minus» прызнаваў за герцагамі Аўстрыі права прызначэння сабе спадчынніка.

Патэнт таксама абвяшчаў Аўстрыю незалежнай ад Баварыі і пашыраў яе правы ў імперыі. Герцагу дазвалялася не наведваць імперскія рэйхстагі, акрамя тых, якія склікаюцца ў Баварыі. Ваенная дапамога імператарам абмяжоўвалася толькі выпадкамі, калі ваенныя дзеянні вядуцца каля аўстрыйскіх межаў.

Права атрымання ў спадчыну аўстрыйскіх земляў жанчынамі, нададзенае «Privilegium Minus», адыграла важную ролю ў барацьбе за карону Аўстрыі, якая разгарнулася пасля смерці ў 1246 годзе герцага Фрыдрыха II, апошняга Бабенберга. У гэтай барацьбе ўдзельнічаў Герман VI, маркграф Бадэнскі, і Пржэмысл Отакар II, кароль Чэхіі. Урэшце аўстрыйскі сталец дастаўся Габсбургам. 

У XVIII стагоддзі на грунце «Privilegium Minus» выдадзена знакамітая «Прагматычная санкцыя» 1713 года, якая абвясціла спадчынніцай аўстрыйскіх земляў Марыю Тэрэзію. Заняццё Марыяц Тэрэзіяй стальца 1740 годзе спрычыніла вайну за Аўстрыйскую спадчыну.

## Літаратура 
* Heinrich Appelt: *Heinrich der Löwe und die Wahl Friedrich Barbarossas* In: Alexander Novotny, Othmar Pickl (Hrg.): Festschrift Hermann Wiesflecker, Graz 1973, S. 39-48
* Heinrich Appelt: *Privilegium minus. Das staufische Kaisertum und die Babenberger in Österreich*. Wien 1973, 2. Aufl. 1976
* Heinrich Büttner: *Das politische Handeln Friedrich Barbarossas im Jahre 1156*. In: Blätter für deutsche Landesgeschichte 106, Wiesbaden 1970, S. 54–67
* Wilhelm Erben: *Das Privilegium Friedrich I. für das Herzogtum Österreich*. Wien 1902
* Heinrich Fichtenau: *Von der Mark zum Herzogtum. Grundlagen und Sinn des „Privilegium minus“ für Österreich*. München 1958
* Otto von Freising, Rahewin: *Die Taten Friedrichs*. In: Rudolf Buchner (Hrsg.): Ausgewählte Quellen zur Deutschen Geschichte des Mittelalters (= Freiherr von Stein-Gedächtnisausgabe; Band XVII). Darmstadt 1965
* Erich Schrader: *Zur Gerichtsbestimmung des Privilegium minus*. In: Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte (ZRG), Band LXXXII, Weimar 1952, S.371-385
* Michael Tangl: *Die Echtheit des österreichischen Privilegium Minus* In: Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte (ZRG), Germanistische Abteilung, Bd. 25 = 38 (1904), S. 258-286 (Digitalisat )
* Erich Zöllner: *Das Privilegium minus und seine Nachfolgebestimmungen in genealogischer Sicht*. In: Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung (MIÖG), Band LXXXVI, Wien 1978, S. 1–26

## Спасылкі 
* Textauszug Uni Graz 
* Quellen zur mittelalterlichen Reichsgeschichte: *Privilegium Minus* von 1156  (Überlieferung, Text, Varianten; Latein; Institut für Geschichte der Universität Erlangen)

Катэгорыя:Гісторыя Аўстрыі
Катэгорыя:1156