open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Свята-Петра-Паўлаўская царква (Храпавічы)

**Свята-Петра-Паўлаўская царква** ў вёсцы Храпавічы Віцебскага раёна. Пабудавана ў 1907 з цэглы. На 1910 ацэнена ў 24 000 руб.

## Архітэктура 
Твор архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Мела памеры: даўжыня ўнутры — 13,5, шырыня — 8, вышыня да карніза — 4 сажні. Бляшаны дах завяршаўся купалам. Да галоўнага фасада далучалася трох'ярусная шатровая званіца з галоўкай (вышыня да карніза 8 сажняў, мелася 5 званоў). Пабеленыя сцены чляніліся 8 вокнамі ў цэнтральным аб'ёме, 2 — у апсідзе, 2 — у прытворы, 8 — у барабане купала, 5 малымі вокнамі ў ліхтары купала, 3 — у другім ярусе званіцы. Меліся 2 абшытых жалезам уваходных дзвярэй.

Унутры апсіду вылучаў іканастас (3,5х3 сажні, ацэнены ў 3000 руб.). Малітоўная зала ацаплялася 4 жалезнымі і 1 кафлянай пячамі.

## Літаратура 
* Кулагін, А. М. Страчаная архітэктурная спадчына / А. М. Кулагін // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ., 2004. — 772 с.: іл. — С.

Катэгорыя:1907 год у Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Віцебскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1907 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Храпавічы
Свята-Троіцкая царква (Храпавічы)

**Свята-Троіцкая царква** ў вёсцы Храпавічы Віцебскага раёна. Знаходзілася ў 38 сажнях ад мураванага храма. Пабудавана ў 1785. На 1910 ацэнена ў 3000 руб., адзначана ў добрым стане.

## Архітэктура 
Твор народнага драўлянага дойлідства. Была вырашана крыжовым ў плане зрубам (даўжыня са званіцай — 8,5, найбольшая шырыня — 7,5, вышыня да карніза — 3,5 сажня). Над бляшаным дахам зялёнай афарбоўкі ўзвышаўся купал, над шатром двух'яруснай званіцы (вышыня да карніза 5 сажняў) — галоўка. Фасады чляніліся 9 вялікімі і 4 малымі (у барабане купала) вокнамі і 2 дзвярамі.

Унутры апсіду вылучаў 4-калонны іканастас (4х3,5 сажня).

## Літаратура 
* *Кулагін, А. М.* Страчаная архітэктурная спадчына / А. М. Кулагін // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ., 2004. — 772 с.: іл. — С.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Віцебскага раёна
Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Храпавічы
Катэгорыя:1785 год у Беларусі
Лагман (правінцыя)

**Лагман** (перс. لغمان) — адна з трыццаці чатырох правинцый Афганістана. Размешчаны ва ўсходняй частцы Афганістана, адміністрацыйны цэнтр - горад Мехтарлам. Тэрыторыя 3977,9 км ² (2008) з насельніцтвам 540.100 чал. (2009), насельніцтва складае 403,5 тыс. чал. (2009). 

## Гісторыя 
Падчас ўварванняў Аляксандра Вялікага, вобласць была вядомая як Лампака. У сёмым стагоддзі, вядомы кітайскі падарожнік Сюаньцзан наведаў вобласць і паведаміў, што «вельмі нешматлікія» з жыхароў вызнавалі будызм, шмат было індуістаў. 

Пасля ўвядзення ісламу, правінцыя ўвайшла ў склад Газневідскай дзяржавы, кіраўнік якой, разбіў ушчэнт індыйскае войска. 

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Мехтарлам

**Мехтарлам** (пушту مهترلام) — горад у Афганістане, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Лагман. 

## Гісторыя 
У пачатку XI стагоддзя Махмуд Газневі заявіў, што, нібыта, тут выяўленая магіла, у якой пахаваны Ламех (бацька Ноя), і на месцы магілы была ўзведзена святыня. 

## Насельніцтва 
У 1979 годзе, у час апошняга перапісу насельніцтва, колькасць жыхароў Мехтарлама склала 3987 чалавек. Ацэначныя дадзеныя на 2010 год мяркуюць, што колькасць насельніцтва горада склала каля 4 250 чалавек. 

Катэгорыя:Гарады Афганістана
Лагар (правінцыя)

**Лагар** (фарсі мова: لوگر) — адна з 34 правінцый Афганістана. Размешчана ва ўсходняй частцы, да паўднёва-ўсход ад Кабула, геаграфічны цэнтр вобласці ракі Лагар. адміністрацыйны цэнтр — Пул-І-Алам. Тэрыторыя 3880 км.кв. з насельніцтвам 292.000 чал.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Гемаглабін

**Гемаглабін** (ад  — кроў і  — шар) — складаны жалезазмяшчальны бялок кроваўтрымальных жывёл, здольны абарачальна звязвацца з кіслародам, забяспечваючы яго перанос у тканкі. У хрыбетных жывёл змяшчаецца ў эрытрацытах, у большасці бесхрыбетных раствораны ў плазме крыві () і можа прысутнічаць у іншых тканках.

Галоўная функцыя гемаглабіну заключаецца ў пераносе дыхальных газаў. У чалавека ў капілярах лёгкіх ва ўмовах лішку кіслароду апошні злучаецца з гемаглабінам.

## Гл. таксама 
* Аксігемаметрыя
* Жалезадэфіцытнае малакроўе

Катэгорыя:Бялкі крыві
Катэгорыя:Хромапратэіны
Катэгорыя:Транспартныя бялкі
Капіса (правінцыя)

**Капіса**  (Фарсі мова: کاپيسا) — адна з 34 правінцый Афганістана. Знаходзіцца на паўночна-усходзе краіны. Адміністрацыйны цэнтр - Махмудракі. Насельніцтва ацэньваецца ў 399,5 тыс. чал. (на 2009). Тэрыторыя правінцыі складае 1908,0 км ² (2008), па памеры тэрыторыі правінцыя з'яўляецца самай маленькай у Афганістане.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Патрык Сцюарт

'''Сэр Патрык Х'юз Сцюарт''' (; ) — брытанскі акцёр тэатра, кіно і тэлебачання, адзін з асноўных акцёраў Каралеўскай Шэкспіраўскай трупы на працягу дваццаці сямі гадоў (з 1966 па 1993).

Афіцэр ордэны Брытанскай імперыі (з 2001 года). Быў пасвячэнны ў рыцары Каралевай Вялікабрытаніі Елізаветай II у 2010 годзе.

## Біяграфія 
Апроч уражлівай тэатральнай кар'еры, здымаецца на тэлебачанні (капітан Ахаў у «Мобі Дзіку», капітан Пікард у тэлесерыяле «Зорны шлях: Новае пакаленне», 1987—1994) і ў кіно (прафесар Чарлз Ксаўер у трылогіі «Людзі Ікс», Гурні Халек у «Дзюне»).

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 
* Патрык Сцюарт (Patrick Stewart)  

Катэгорыя:Зорны шлях
Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання
Катэгорыя:Афіцэры ордэна Брытанскай імперыі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Рыцары-бакалаўры
Пактыка (правінцыя)

**Пактыка** (пушту: پکتیکا) — адна з трыццаці чатырох правінцый Афганістана. Знаходзіцца на паўднёвым усходзе краіны. Адміністрацыйны цэнтр - горад Шаран. Тэрыторыя 19515,9 км² (2008) з насельніцтвам 540.100 чал. (2009) з насельніцтвам 393,8 тыс. чал. (2009).

## Заўвагі 
Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Пактыя (правінцыя)

**Пактыя** (пушту پکتیا) — правінцыя на ўсходзе Афганістана, якая мяжуе з Пакістанам. Плошча - 5583,4 км ² (2008).

## Вядомыя асобы 
* Махамад Наджыбула

## Заўвагі 
Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Фруктайм

**Фруктайм** — серыя газаваных безалкагольных напояў, якія прадаюцца ў Расіі, Беларусі і на Украіне, які выпускаюцца амерыканскай кампаніяй The Coca-Cola Company. Ажыцяўляецца ў розных смакавых варыянтах: «Бураціна», «Ліманад», «Дзюшэс», «Крэм-Сода».

Выпускаецца ў бутэльках PET ёмістасцю 1 і 2 літра.

## Гл. таксама 
* Кока-кола

## Спасылкі 
* Старонка Фруктайма на расійскім сайце The Coca-Cola Company 
* Кампанія «Кока-Кола» пачала вытворчасць і продаж новага безалкагольнага напоя — Фруктайм 

Катэгорыя:Безалкагольныя напоі
Клінтан Джозеф Дэвісан

**Клінтан Джозеф Дэвісан** (; 22 кастрычніка 1881, Блумінгтан, штат Ілінойс, ЗША - 1 лютага 1958, Шарлотсвіль, штат Віргінія, ЗША) — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1937) (сумесна з Джорджам Томсанам) «за эксперыментальнае адкрыццё дыфракцыі электронаў на крышталях».

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
* Апісанне эксперыментаў па дыфракцыі электронаў (захаваная версія з archive.org) 

Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Х’юза
Дыяфрагма (анатомія)

**Дыяфрагма** (), таксама **грудабрушная перапона** — купалападобная сухажыльна-мышачная перагародка, якая аддзяляе грудную поласць ад брушной у млекакормячых жывёл і чалавека. Уласцівая таксама кракадзілам.

Дыяфрагма ўдзельнічае ў дыхальных рухах. Удых адбываецца падчас скарачэння дыяфрагмы, калі яе купал апускаецца, у выніку чаго аб’ём грудной клеткі павялічваецца. У выніку павялічваецца аб’ём лёгкіх, і ў іх праз дыхальныя шляхі засмоктваецца атмасфернае паветра. Падчас спакойнага дыхання выдых адбываецца пасіўна, дыяфрагма расслабляецца.

Умоўна мяжу дыяфрагмы можна правесці па ніжнім краі рэбраў. Утворана сістэмай папярочнапаласатых цягліц, якія, відаць, з’яўляюцца вытворнымі сістэмы прамой цягліцы жывата.

Дыяфрагмай называюць таксама некаторыя мышцы ці групы мышцаў, што абмяжоўваюць якую-небудзь поласць. Дыяфрагма рота ўтворана сківічна-пад’язычнай мышцай, існуюць паняцці: дыяфрагма таза, мочапалавая дыяфрагма і інш.

## Спасылкі 
* Медыцынская энцыклапедыя
* www.eurolab.ua
* Вялікая Медыцынская Энцыклапедыя 

Катэгорыя:Грудная клетка
Катэгорыя:Цягліцы тулава
Катэгорыя:Анатомія жывёл
The Coca-Cola Company

**The Coca-Cola Company** (вымаўляецца *Кока-Кола кампані*; ) — амерыканская харчовая кампанія, найбуйнейшы сусветны вытворца і пастаўшчык канцэнтратаў, сіропаў і безалкагольных напояў. Найбольш вядомым прадуктам кампаніі з’яўляецца напой Coca-Cola. Уваходзіць у спіс Fortune 1000 па выніках 2007 года (83-е месца). Штаб-кватэра — у сталіцы штата Джорджыя — Атланце.

## Гісторыя 
У ліпені 1886 г. фармацэўт Джон Стыт Пембертан з Калумбуса, штат Джорджыя вынайшаў арыгінальны напой Coca-Cola, які рэкламаваўся як карысны для палягчэння галаўнога болю, які прад’яўляўся ў асноўным у аптэках як лячэбны напой. Пембертан правёў шмат эксперыментаў па змешванні і дасягнуў сваёй мэты ў маі, але новы прадукт быў яшчэ без назвы і негазаваны. Бухгалтару Pemberton, Фрэнку М. Робінсану, прыпісваюць назву прадукту і стварэнне яго лагатыпа. Робінсан абраў назву Coca-Cola з-за двух асноўных інгрэдыентаў (лісця кокі і арэхаў колы) і таму, што гэта алітэрацыя. Джон Пембертан узяў перапынак і пакінуў Робінсана самастойна вырабляць, прасоўваць і прадаваць кока-колу. Робінсан прасоўваў напой з абмежаваным бюджэтам, які меў, і дасягнуў поспеху.

Амерыканскі бізнесмен Аса Грыгс Кэндлер набыў формулу і брэнд Coca-Cola, утварыўшы кампанію Coca-Cola ў Атланце ў 1892 г. Да 1895 г. Coca-Cola прадавалася ва ўсіх буйных штатах саюза. У 1919 годзе кампанія была прададзеная даверанай кампаніі Эрнеста Вудрафа з Джорджыі.

Першая рэклама Coca-Cola гучала так: «Coca-Cola. Смачна! Асвяжальна! Хвалююча! Бадзёра!» Кэндлер быў адным з першых бізнесменаў, якія выкарысталі мерчэндайзінг у сваёй рэкламнай стратэгіі. Да 1984 года доля кампаніі Coca-Cola на рынку скарацілася да 21,8 % з-за новых канкурэнтаў.

## Уласнікі і кіраўніцтва 
Кампанія з’яўляецца адной з найбуйнейшых у ЗША, яе акцыі дапушчаны да гандлю на пляцоўцы NYSE і ўваходзяць у індэксы DJIA і S&P 500.

Паводле даных Yahoo! Finance 67 % акцый належыць 1302 інстуцыянальным і ўзаемным фондам. Найбуйнейшымі з іх з’яўляюцца фонды:
* Berkshire Hathaway, Inc — 8,61 %,
* Suntrust Banks, Inc. — 3,68 %,
* Capital World Investors — 3,29 %,
* Barclays Global Investors UK Holdings Ltd — 3,19 %,
* State Street Corporation — 3,02 %.
Іншым фондам па асобнасці належыць меней 3 % акцый.

Старшыня савета дырэктараў і генеральны дырэктар з ліпеня 2008 года — Мухтар Кент (да гэтага часу гэтыя пасады займаў Нэвіл Іздэл).

## Гл. таксама 
* Dr. Pepper Snapple Group
* PepsiCo, Incorporated
* Move to the beat

## Спасылкі 
*

Катэгорыя:Кампаніі ЗША
Катэгорыя:Вытворцы прадуктаў харчавання
Орган (біялогія)

, 1507]]
**Орган** ( — «інструмент») — адасобленая сукупнасць розных тыпаў клетак і тканак, якая выконвае пэўную функцыю ў жывым арганізме.

Орган ўяўляе сабой функцыянальную адзінку ў межах арганізма, адасобленую ад іншых функцыянальных адзінак дадзенага арганізма. Органы аднаго арганізма звязаны ў сваіх функцыях паміж сабой такім чынам, што арганізм з’яўляецца сукупнасцю органаў, якія часта аб’ядноўваюцца ў розныя сістэмы органаў.

Органам завецца толькі тая сукупнасць тканак і клетак, якая мае ўстойлівае становішча ў межах арганізма і чыё развіццё прасочваецца ў межах эмбрыёгенеза (органагенез).

Органная арганізацыя клетак і тканак уласціва як для жывёл, так і для раслін і грыбоў.

## Гл. таксама 
* Органы чалавека
* Сістэмы органаў жывёл
* Сістэмы органаў чалавека
Падстраўнікавая залоза

**Падстраўнікавая залоза** (таксама: *падстраўніца*; ) — орган стрававальнай сістэмы пазваночных. У рыб падстраўнікавая залоза слаба адасобленая, больш выразнае вылучэнне ў самастойны орган назіраецца ў амфібій. У птушак і млекакормячых падстраўнікавую залозу абгінае дванаццаціперсная кішка.

У чалавека падстраўнікавая залоза ляжыць ззаду страўніка на задняй брушной сценцы ў regio epigastrica, заходзячы сваёй левай часткай у левае падрабрынне. Ззаду прылягае да ніжняй полай вены, левай нырачнай вены і аорты.

Пры ўскрыцці цела ў ляжачым становішчы яна сапраўды ляжыць пад страўнікам, адсюль і яе назва. У нованароджаных яна размяшчаецца вышэй, чым у дарослых; на ўзроўні XI-XII грудных пазванкоў.

## Гл. таксама 
* Падстраўнікавая залоза чалавека
* Зорчатая клетка падстраўнікавай залозы
* Страваванне
* Гармоны

## Спасылкі 
Катэгорыя:Залозы
Катэгорыя:Стрававальная сістэма
Катэгорыя:Эндакрынная сістэма
Кунар (правінцыя)

**Кунар** (пушту کنر) — правінцыя на ўсходзе Афганістана ля пакістанскай мяжы. На поўдні мяжуе з правінцыяй Нангархар. Асноўнае насельніцтва - пуштуны. 

## Геаграфічнае становішча 
Кунар размешчаны на ўсходзе Афганістана. Мяжуе з правінцыяй Нангархар на поўдні і з правінцыяй Лагман на захадзе, з Пакістанам на ўсходзе, з правінцыяй Нурыстан на поўначы, 86% тэрыторыі занята гарамі.

 

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Селязёнка

thumb|Селязёнка чалавека
**Селязёнка** (стар.-грэч. Σπλήν - сплена) — няпарны парэнхіматозны орган лімфоіднай сістэмы пазваночных жывёл і чалавека.

Самы буйны лімфоідны орган, які мае авальную сплошчанную форму, падобны на залозу і размешчаны ў левай падрэбернай вобласці брушной поласці, ззаду страўніка, на ўзроўні 9—11 рэбраў. Судатыкаецца з дыяфрагмай, падстраўнікавай залозай, тоўстай кішкай і левай ныркай.

Даўжыня селязёнкі ў дарослага чалавека 12 см, шырыня — 7—8 см, маса 150—200 г. «Дэпо» крыві, выконвае імуналагічную, ахоўную функцыі. Селязёнка як біялагічны фільтр (праз яе за 1 мін. працяхае 750—800 мл крыві) забяспечвае выдаленне з крыві антыгенаў.

У філагенезе селязёнка звязана са стрававальным трактам. У кругларотых і дваякадыхальных рыб прадстаўлена вялікай колькасцю лімфоіднай тканкі кішэчніка або страўніка. У іншых пазваночных селязёнка адасабляецца ад страўніка ў самастойны орган

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Брушная поласць
Катэгорыя:Імунная сістэма
Катэгорыя:Лімфатычная сістэма
Катэгорыя:Органы
Гастраэнтэралогія

[thumb|250px|**[Страўнікава-кішачны тракт чалавека**

6. Слінныя залозы: 
9. Калявушная залоза 
8. Падсківічная залоза 
7. Пад’язычная залоза 
1. Ротавая поласць 
3. Глотка 
4. Язык 
11. Стрававод 
16. Падстраўнікавая залоза 
15. Страўнік 
17. Пратока падстраўнікавай залозы 
12. Печань 
13. Жоўцевы пузыр 
19. Дванаццаціперсная кішка 
14. Агульная жоўцевая пратока 
23. Абадочная кішка 
24. Папярочная абадочная кішка 
25. Узыходная абадочная кішка 
27. Сыходная абадочная кішка 
21. Худая і падуздышная кішкі (аддзелы тонкай кішкі) 
26. Сляпая кішка 
22. Апендыкс 
29. Прамая кішка 
30. Анус ]]
**Гастраэнтэралогія** — раздзел медыцыны, які вывучае страўнікава-кішачны тракт чалавека, яго будову і функцыянаванне, яго захворванні і метады іх лячэння.

Раздзел гастраэнтэралогіі, які вывучае печань, жоўцевую бурбалку, жоўцевыя шляхі, іх будову і функцыі, іх захворванні і метады іх лячэння называецца «гепаталогія».


Катэгорыя:Клінічныя раздзелы медыцыны
Гепаталогія

**Гепаталогія** (ад , род. скл. - печань і  - вучэнне) — раздзел медыцыны, які вывучае печань, жоўцевую бурбалку, жоўцевыя шляхі, іх будову і функцыі, іх захворванні і метады іх лячэння. З'яўляецца адным з раздзелаў гастраэнтэралогіі.
Ота Штэрн

**Ота Штэрн** (;  — ) — нямецкі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1943).

Нарадзіўся ў Зораў, Верхняя Сілезія (цяпер Жоры, Польшча), вучыўся ў Брэслаўле (Вроцлаў). Пасля сыходу са сваёй пасады ва Універсітэце Гамбурга ў 1933 з-за нацыстаў, ён стаў прафесарам фізікі ў Тэхналагічным інстытуце Карнегі і пазней стаў ганаровым доктарам у Каліфарнійскім універсітэце.

## Гл. таксама 
* Вопыт Штэрна
* Вопыт Герлаха — Штэрна

## Спасылкі 
* Біяграфія Ота Штэрна
* Біяграфія Ота Штэрна на www.nobel-winners.com 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
* Метад малекулярных пучкоў http://www.physik.uni-muenchen.de/leifiphysik/web_ph12/originalarbeiten/stern/molekularstr.htm 
* Friedrich, Bretislav and Dudley Herschbach, «Stern and Gerlach: How a Bad Cigar Helped Reorient Atomic Physics». *Physics Today*, December 2003. Даступна па адрасе http://www.physicstoday.org/vol-56/iss-12/p53.html .

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Выпускнікі Уроцлаўскага ўніверсітэта
Audi A2

**Audi A2** — кампактны аўтамабіль кампаніі Audi. Вырабляўся з 1999 па 2005 год. Выпушчана  аўтамабіляў.

## Гісторыя 
Прадвеснік Audi А2 — канцэпт-кар *Al2* — быў прадстаўлены на Франкфурцкім аўтасалоне восенню 1997 года. Кузаў машыны быў выраблены з алюмінію па той самай тэхналогіі, якая раней ужо ўжывалася для Audi A8. Аўтамабіль быў аснашчаны трохцыліндравым 1,2-літровым рухавіком магутнасцю 55 кВт (75 к.с). Яшчэ адзін прататып, *Al 2 Open End*, быў прадстаўлены на Такійскім аўтасалоне. Гэта быў двухмесны паўкабрыялет-пікап з двума дзвярыма.

Прэзентацыя серыйнай мадэлі прайшла на Франкфурцкім аўтасалоне ў верасні 1999 года, вытворчасць пачалася ў лістападзе. За дызайн і канструкцыю кузава аўтамабіль быў адзначаны прэміямі Designpreis der Bundesrepublik Deutschland і iF Design.

У верасні 2003 года на Франкфурцкім аўтасалоне была прадстаўлена абноўленая мадэль. У маторны шэраг дадалася новая версія 1,4-літровага дызельнага рухавіка, якая атрымала турбакампрэсар, што павялічыла магутнасць да 90 к.с. З вонкавых адрозненняў — толькі змененае вечка сэрвіснага люка спераду, якое стала больш падобным на звычайную рашотку радыятара.

Пры тым, што аўтамабіль атрымаў станоўчыя водгукі за інавацыйны дызайн і паліўную эфектыўнасць, ён сутыкнуўся з праблемамі з пункту гледжання цэнаўтварэння. Кампактны хэтчбэк  пазіцыянаваўся як аўтамабіль прэміўм-сегмента і адносна высокі кошт абмяжоўваў ягоную прывабнасць для масавай аўдыторыі. Выпуск быў спынены ў 2005 годзе з-за нізкага попыту.
Прататып быў пабудаваны на скарочанай платформе Audi A1. За кошт шырокага выкарыстання алюмінія і вуглевалакна вага канцэпта склала ўсяго 1150 кг.

Канцэпт быў абсталяваны электраматорам (85 кВт / 116 к.с.), які сілкаваўся ад камплекта літый-іённых акумулятараў. Заяўлены запас ходу машыны — 200 км.

Планавалася, што мадэль стане на канвеер ў 2015 годзе, але пазней у кампаніі адмовіліся ад ідэі запуску машыны ў серыйную вытворчасць.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* http://www.audia2museum.de 
* Audi A2, ein Auto für betuchte Minimalisten // www.auto-motor-und-sport.de 

A2
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Цэнтральнае бюро КП(б)Б

**Цэнтра́льнае бюро Камуністы́чнай па́ртыі (бальшавікоў) Беларусі (ЦБ КП(б)Б)** — вышэйшы кіруючы орган Кампартыі Беларусі паміж з’ездамі 31 снежня 1918 да 6 сакавіка 1919 гг. і з верасня 1920 да лютага 1924 гг.

## Гісторыя 
З сакавіка 1919 года да верасня 1920 года КП(б)Б была аб’яднана з КП(б)ЛіБ. Выбіралася з’ездам для ажыцяўлення палітычнага, гаспадарчага і культурнага кіраўніцтва ў рэспубліцы, рэалізацыі рашэнняў з’ездаў РКП(б) і КП(б)Б. Мела Сакратарыят і Прэзідыум, з лютага да мая 1924 года ў сувязі з правядзеннем узбуйнення БССР замест ЦБ існавала Часовае беларускае бюро ЦК РКП(б).

VIII з’езд КП(б)Б (12 — 14 мая 1924 года) выбраў ЦК КП(б)Б.

## Склад 
На I з’ездзе КП(б)Б у склад бюро былі абраныя 15 чалавек: І. Я. Алібегаў, А. А. Андрэеў, З. Жылуновіч (Ц. Гартны), С. В. Іваноў, М. І. Калмановіч, В. Г. Кнорын (сакратар), І. В. Лагун, А. Ф. Мяснікоў, Р. П. Найдзёнкаў, Р. В. Пікель, Я. Ф. Пярно, І. І. Рэйнгольд, У. С. Селязнёў, В. З. Собалеў, В. І. Яркін.

На III з’ездзе КП(б)Б у склад бюро былі абраныя 9 членаў и 4 кандыдаты: В. Г. Кнорын, А. Р. Чарвякоў, А. С. Славінскі, Я. А. Адамовіч і іншыя.

### Сакратарыят ЦБ 
У склад Сакратарыята ЦБ КПБ(б) у розныя часы ўваходзілі:
* Я. Б. Генкін (26 лістапада 1920 — 25 лютага 1921)
* В. Г. Кнорын (26 лістапада 1920 — 18 снежня 1920, 2 сакавіка 1921 — 10 мая 1921, 10 мая 1921 — 11 мая 1922 **адказны сакратар**)
* П. М. Серабракоў (26 лістапада 1920 — 7 студзеня 1921)
* І. А. Вайнер (7 студзеня 1921 — 15 кастрычніка 1921)
* А. Х. Гетнер (2 сакавіка 1921 — 28 красавіка 1921)
* С. Г. Булат (10 мая 1921 — 24 ліпеня 1921)
* В. А. Багуцкі (11 мая 1922 — 10 лютага 1924 **адказны сакратар**)

### Прэзідыум ЦБ 
На пленарным паседжанні 20 кастрычніка 1921 года ў склад Прэзідыума ЦБ былі абраныя:
* В. А. Багуцкі
* В. Г. Кнорын
* І. П. Ашаровіч
На пленарным паседжанні 20 сакавіка 1922 года ў склад Прэзідыума ЦБ былі абраныя:
* В. А. Багуцкі
* Я. Б. Быкін — вызвалены ад абавязкаў на пленарным паседжанні 14 кастрычніка 1922 года
* В. Г. Кнорын — вызвалены ад абавязкаў на пленарным паседжанні 14 кастрычніка 1922 года
* А. Р. Чарвякоў
На пленарным паседжанні 14 кастрычніка 1922 года ў склад Прэзідыума замест выбыўшых былі абраныя новыя члены:
* І. А. Вайнер
* Я. А. Левін
* Ш. Ш. Ходаш
На пленарным паседжанні 26 сакавіка 1923 года ў склад Прэзідыума ЦБ былі абраныя:
* В. А. Багуцкі
* Я. А. Левін
* І. У. Ленскі
* Ш. Ш. Ходаш
* А. Р. Чарвякоў

## Старшыні ЦБ КП(б)Б 
* А. Ф. Мяснікоў 31.12.1918 — 04.03.1919
* В. Г. Кнорын 13.09 — 10.11.1920
* Я. Б. Генкін 11.11.1920 — 01.1921
* В. Г. Кнорын 02.1921 — 05.1922
* В. А. Багуцкі 11.05.1922 — 3.02.1924

## Літаратура 
* ЦЭНТРАЛЬНАЕ БЮРО КП(б)Б [ЦБ КП(б)Б] //  С. 170

Катэгорыя:Камуністычная партыя Беларусі
Франсуа Жасеф Поль дэ Грас

**Франсуа Жасеф Поль дэ Грас** — (), ( — ) — французскі адмірал, удзельнік войны за незалежнасць ЗША.

## Спасылкі 
* Франсуа Жасеф Поль дэ Грас. Хронас
* Энцыклапедыя вялікіх адміралаў 

Катэгорыя:Адміралы Францыі
Катэгорыя:Удзельнікі вайны за незалежнасць ЗША
Джон Драйдэн

**Джон Драйдэн** (англ.: John Dryden; 19 жніўня 1631 — 12 мая 1700, Лондан) — англійскі паэт, драматург, крытык, байкапісец, які зрабіў асноўным памерам англійскай паэзіі александрыйскі верш і больш іншых спрыяў сцвярджэнню ў англійскай літаратуры эстэтыкі класіцызму. Яго ўплыў на сучаснікаў быў настолькі усёабдымным, што перыяд з 1660 па 1700 гг. у гісторыі англійскай літаратуры прынята называць «стагоддзем Драйдэна».

## Бібліяграфія 
* Works. Notes and life by W. Scott, rev. and corr. by G. Saintsbury, 18 vv., 1882—1893.
* Verrall A. W., Lectures on Dryden, Cambridge, 1914.
* Van Doren M., The poetry of John Dryden, 1920
* Pendlebury В. J., Dryden’s heroic plays, L., 1923
* Nicoll A., Dryden and his poetry, L., 1923
* Elliot Т. S., Homage to John Dryden, 1924.
* Dobell P. J., Bibliog. memoranda, 1922.

Катэгорыя:Драматургі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Паэты-лаўрэаты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Байкапісцы
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Шарль Фрэдэрык Жэрар

**Шарль Фрэдэрык Жэрар** (; , Страсбург — , там жа) — эльзаскі хімік, член-карэспандэнт Акадэміі навук у Парыжы (1856).

## Біяграфія 
Вучыўся ў палітэхнікуме ў Карлсруэ і ў Лейпцыгскай вышэйшай камерцыйнай школе, працаваў у Ю. Лібіха ў 1835-37 гадах, слухаў лекцыі Ж. Б. Дзюма (1839-41). Прафесар універсітэта ў Манпелье (1841). Пераехаў у Парыж у 1848 годзе, заснаваў там ў 1851 годзе Школу практычнай хіміі; прафесар хіміі ў Страсбургскім універсітэце (з 1855). У сваіх тэарэтычных працах размежаваў паняцці малекулы, эквіваленту і атама; спрыяў увядзенню ў хімію закона Авагадра.

Даў класіфікацыю арганічных злучэнняў, заснаваную на яго тэорыі тыпаў. З яго эксперыментальных работ найбольш вядомыя адкрыцці новых класаў арганічных злучэнняў: анілідаў (1845), ангідрыдаў аднаасноўных кіслот (1852).

Катэгорыя:Хімікі Францыі
Тадэвуш Рэйхштэйн

**Тадэ́вуш Рэ́йхштэйн** (польск.: Tadeusz Reichstein, , Улацлавак, Польшча — , Базель, Швейцарыя) — швейцарскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1950) годзе (сумесна з Эдуардам Кендалам і Філіпам Хенчам) «за адкрыцці, якія тычацца гармонаў кары наднырачнікаў, іх структуры і біялагічных эфектаў».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія Тадэвуша Рейхштейна на сайце Нобелеўскага камітэта.
* Нобелеўская лекцыя Тадэвуша Рэйхштэйна.
* 

Катэгорыя:Медыкі Швейцарыі
Катэгорыя:Біяхімікі Швейцарыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Аляксей Аляксеевіч Брусілаў

{{Ваенны дзеяч
|імя            = Аляксей Аляксеевіч Брусілаў
|выява    = Brusilov Aleksei in 1917.jpg
|шырыня         = 225px
|апісанне выявы = Генерал Аляксей Брусілаў у 1917 годзе
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці    =
|месца смерці   = 
|мянушка = **Ліса**
|прыналежнасць =    
|гады службы    = 1872—1924
|званне         = генерал ад кавалерыі, генерал-ад'ютант
|род войскаў      =
|камандаваў     = 8-я армія (28 ліпеня 1914 — 17 сакавіка 1916) Паўднёва-заходні фронт (17 сакавіка 1916 — 22 мая 1917) Вярхоўны Галоўнакамандуючы Рускай арміяй (22 мая — 19 ліпеня 1917)
|бітвы =Руска-турэцкая вайна 1877—1878 гадоў:
* Узяцце Ардагана
* Аблога Карса
Першая сусветная вайна:
* Галіцыйская бітва
* Карпацкая аперацыя
* Брусілаўскі прарыў
* Чэрвеньскі наступ
Савецка-польская вайна
|узнагароды        =
{ style="background: transparent"

-

-

-

}

**Георгіеўская зброя з дыяментамі**
|роспіс = 200px
|вікісховішча = Aleksei Brusilov
|сувязі = брат Л. А. Брусілаў  пляменнік Г. Л. Брусілаў
}}

**Аляксей Аляксеевіч Брусілаў** (,  — , ) — рускі і савецкі военачальнік і ваенны педагог, генерал ад кавалерыі (з 6 снежня 1912), генерал-ад'ютант (з 10 красавіка 1915), галоўны інспектар кавалерыі РККА (1923).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Генералы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Генерал-ад’ютанты (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1877—1878
Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатой зброяй «За адвагу»
Катэгорыя:Военачальнікі СССР
Катэгорыя:Военачальнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Вярхоўныя галоўнакамандуючыя Расіі ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Генералы ад кавалерыі (Расійская імперыя)
Персі Уільямс Брыджмен

**Персі Уільямс Брыджмен** (Брыджман) (англ.: Percy Williams Bridgman; 21 красавіка 1882, горад Кембрыдж, штат Масачусетс — 20 жніўня 1961, Рэндальф, Нью-Гемпшыр) — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1946) «за вынаходства прыбора, які дазваляе ствараць звышвысокі ціск, і за адкрыцці, зробленыя ў сувязі з гэтым у фізіцы высокіх ціскаў».

## Асноўныя працы 
* *Dimensional Analysis*. Yale University Press, 1922.
* *The Logic of Modern Physics*. Beaufort Books, 1927. Online excerpt.
* *Thermodynamics of Electrical Phenomena in Metals and a Condensed Collection of Thermodynamic Formulas*. MacMillan, 1934.
* *The Nature of Physical Theory*. John Wiley & Sons, 1936.
* *The Intelligent Individual and Society*. MacMillan, 1938.
* *The Nature of Thermodynamics*. Harper & Row, Publishers, 1941.
* *The Physics of High Pressure*. G. Bell, 1952.
* *The Way Things Are*. Harvard Univ. Press., 1959.
* *A Sophisticate’s Primer of Relativity*. Routledge & Kegan Paul, 1962.
* * Collected experimental papers*. Harvard University Press, 1964.
* *Reflections of a Physicist*. Arno Press, 1980; ISBN 0-405-12595-X

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Застрэліліся
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Патрык Мейнард Сцюарт Блэкет

**Патрык Мейнард Сцюарт Блэкет**, барон Блэкет (англ.: Patrick Maynard Stuart Blackett, Baron Blackett; 18 лістапада 1897, Лондан - 13 ліпеня 1974, Лондан) — англійскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1948).

## Узнагароды 
* Каралеўскі медаль, Лонданскае каралеўскае таварыства, 1940
* Амерыканскі медаль за заслугі (за даследчыя працы ў сувязі з супрацьлодкавай вайной), 1946
* Нобелеўская прэмія па фізіцы, 1948

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
** у тым ліку
** Біяграфія 
** Нобелеўская лекцыя 
** Прамова на банкеце 
* 

Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Прэзідэнты Каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены АН СССР
Катэгорыя:Сацыялісты
Філіп I (кароль Францыі)

**Філіп I** (, 23 мая 1052 — 29 ліпеня 1108) — кароль Францыі, кіраваў у 1060—1108 гг. Прадстаўнік дынастыі Капетынгаў. Сын караля Генрыха I і Ганны Кіеўскай. Праўнук заснавальніка дынастыі Капетынгаў караля Гуга Капета.

## Спасылкі 
* Сайт Міраслава Марэка, Капетынгі
* Сайт MEDIEVAL lANDs, Капетынгі

Катэгорыя:Род Капетынгаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Каралі французскія
Катэгорыя:Каранаваныя дзеці
Эдуард Віктар Эплтан

**Эдуард Віктар Эплтан**, сэр (англ.: Sir Edward Victor Appleton; 6 верасня 1892- 21 красавіка 1965) — англійскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1947) «за даследаванні фізікі верхніх слаёў атмасферы, у асаблівасці за адкрыццё так званага слоя Эплтана».

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём пашаны IEEE
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Х’юза
Катэгорыя:Узнагароджаныя Каралеўскім медалём
Катэгорыя:Члены Акадэміі навук ГДР
Катэгорыя:Выпускнікі Эдынбургскага ўніверсітэта
Сяргей Данатавіч Даўлатаў

**Сярге́й Дана́тавіч Даўла́таў** (прозвішча паводле пашпарту — **Даўла́таў-Ме́чык**; ,  — ,  ) — савецкі пісьменнік і журналіст, дысідэнт.
Аўтар шэрагу аўтабіяграфічных кніг: «*Зона: запіскі наглядчыка*» (рус. «Зона: записки надзирателя»); «*Кампраміс*» (рус. «Компромисс»); «*Запаведнік*» (рус. «Заповедник»), у якіх распавёў пра адметныя этапы жыцця: пра тэрміновую службу ў войску ў ахове выпраўленчых калоній, пра журналісцкую дзейнасць у газеце «Савецкая Эстонія», пра працу экскурсаводам у Пушкінскім запаведніку Міхайлаўскае.

Эміграваў у ЗША ў 1978 годзе, дзе працаваў галоўным рэдактарам штотыднёвіка «Новый американец», вёў аўтарскую перадачу на Радыё Свабода; яго творы друкаваліся ў вядомых амерыканскіх часопісах «The New Yorker», «Partisan review».

Сяргей Даўлатаў памёр 24 жніўня 1990 года ў Нью-Ёрку, дзе і пахаваны на яўрэйскіх могілках.

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Публіцысты Расіі
Катэгорыя:Публіцысты Эстоніі
Катэгорыя:Публіцысты ЗША
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Рускія эмігранты трэцяй хвалі ў ЗША
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі трэцяй хвалі эміграцыі
Катэгорыя:Памерлі ад сардэчнай недастатковасці
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках «Маўнт-Хеброн»
Сесіл Фрэнк Паўэл

**Сесіл Фрэнк Паўэл** (; 5 снежня 1903, Тонбрыдж, Вялікабрытанія — 9 жніўня 1969, Белана, Італія) — брытанскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1950) «за распрацоўку фатаграфічнага метаду даследавання ядзерных працэсаў і адкрыццё мезонаў, ажыццёўленае з дапамогай гэтага метаду».

## Бібліяграфія 
* Lattes, C. M. G., Muirhead, H., Occhialini, G. P. S. & Powell, C. F. Processes involving charged mesons. *Nature*, 159, 694—697, (1947).

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта
* Артыкул у часопісе Nature
* Фатаграфія

Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Узнагароджаныя Вялікім залатым медалём імя М. В. Ламаносава
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Х’юза
Ісідар Айзек Рабі

**Ісідар Айзек Рабі** (; , Рыманаў, Аўстра-Венгрыя — , Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканскі фізік.

## Біяграфія 
Рабі нарадзіўся ў яўрэйскай сям’і ў горадзе Рыманаў, тады ў Аўстра-Венгерскай імперыі, а цяпер знаходзіцца ў Польшчы (Падкарпацкае ваяводства). Праз год пасля нараджэння, бацькі Рабі эмігравалі ў ЗША. Скончыў Карнельскі ўніверсітэт (1919). 3 1929 у Калумбійскім універсітэце (з 1937 прафесар, з 1967 ганаровы прафесар). У 1940—45 намеснік дырэктара радыяцыйнай лабараторыі Масачусецкага тэхналагічнага інстытута.

Навуковыя працы па магнетызме, ядзернай фізіцы, спектраскапіі малекулярных пучкоў, квантавай механіцы. Адкрыў ядзерны магнітны рэзананс на ізаляваных атамах (1937). Распрацаваў рэзанансны метад вымярэння магнітных момантаў атамных ядраў (метад Рабі), радыёчастотны рэзанансны метад вымярэння дыпольных момантаў малекул (1949—53). Ажыццявіў прэцэзійныя вымярэнні магнітных момантаў пратона і дэйтрона, выявіў электрычны квадрупольны момант у дэйтрона (1939).

Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1944) «за рэзанансны метад вымярэнняў магнітных уласцівасцяў атамных ядраў». Залаты медаль Н. Бора (1967).

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Матыка

**Матыка** — сельскагаспадарчая прылада. Уяўляе сабой сумяшчэнне кіркі і рыдлёўкі. Палягчае праполку і рыхленне зямлі і знішчэнне розных пустазелляў. Сімвалізуе сельскі пралетарыят і сельгасвытворцаў у геральдыцы шэрагу дзяржаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя інструменты
Раймон Пуанкарэ

{{Дзяржаўны дзеяч
 | беларускае імя            = 
 | арыгінальнае імя          = 
 | партрэт                   = 
 | шырыня партрэта           = 
 | подпіс                    = 
 | герб                      = 
 | подпіс герба              = 

 | тытул                     = прэзідэнт Францыі Трэцяй рэспублікі
 | парадак                   = 10
 | парадак-жан               = 
 | пад імем                  = 
 | сцяг                      = 
 | перыядпачатак             = 1913
 | перыядканец               = 1920
 | перыяд праўлення          = 
 | папярэднік                = Арман Фальер
 | пераемнік                 = Поль Дэшанель 
 | адрачэнне                 = 
 | наследнік                 = 

 | прэм'ер                   = 
 | віцэ-прэзідэнт            = 
 | прэзідэнт                 = 
 | манарх                    = 
 | губернатар                = 
 | віцэ-губернатар           = 
 | каментар                  = 

 | дата нараджэння           = 
 | месца нараджэння          = 
 | дата смерці               = 
 | месца смерці              = 
 | пахаваны                  = 
 | дынастыя                  = 
 | бацька                    = 
 | маці                      = 
 | муж                       = 
 | жонка                     = 
 | у шлюбе                   = 
 | дзеці                     = 

 | гады службы               = 
 | прыналежнасць             = 
 | род войскаў               = 
 | званне                    = 
 | камандаваў                = 
 | бітвы                     = 

 | навуковая сфера           = 
 | месца працы               = 
 | вядомы як                 = 

 | партыя                    = 
 | дзейнасць                 = 
 | прафесія                  = 
 | адукацыя                  = 
 | навуковая ступень         = 
 | манаграма                 = 
 | рэлігія                   = 
 | узнагароды                = {
     
-
     
-
     
-
     
-
 
}
{
 
}
 | аўтограф                  = 
 | Commons                   = 
 | сайт                      =
}}
**Раймон Пуанкарэ** (,  — ) — французскі дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Францыі (Трэцяя рэспубліка, 1913—1920).

Катэгорыя:Прэзідэнты Францыі
Рыдлёўка

thumb|right|200px|Рыдлёўка-шуфля
**Рыдлёўка** — ручны інструмент для працы (капанне, расчыстка, перанос) з грунтам, які ўяўляе сабой шырокі плоскі клінок, насаджаны на дзяржальню (тронак). 

Эвалюцыянавала з палкі-капалкі. 

Таксама можа выкарыстоўвацца як зброя бліжняга бою, напрыклад, ва ўзброеных сілах і ў многіх камп’ютарных гульнях.

## Гл. таксама 
* Шуфлік

Катэгорыя:Інструменты
Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя інструменты
Шуфлік

thumb
**Шуфлік** — гаспадарчы інструмент у выглядзе невялікай рыдлёўкі з загнутымі ўверх бакавымі бакамі і невялікай ручкай. Выкарыстоўваецца для зачэрпвання невялікай колькасці сыпкіх целаў, для збору смецця пры ўборцы і г. д.

Катэгорыя:Інструменты
Катэгорыя:Уборка
Кірка

thumb|316px|Кірка
**Кайло** (або **кірка**) — ручны ўдарны інструмент, прызначаны для расколвання якой-небудзь горнай пароды, камянёў, старога цаглянага мура. Кайло дазваляе падобна кавадлу наносіць па апрацоўваемаму матэрыялу ўдары вялікай сілы. Паводле ўдарнай часткі адрозніваюць адназубае і двухзубае кайло. Кайло з'яўляецца прабацькам ледасека. Яно можа служыць вельмі грознай зброяй. Варыянт кайла, спецыяльна створанага ў ваенных мэтах, называецца *клявец*.

Катэгорыя:Інструменты
Катэгорыя:Будаўнічыя інструменты
Катэгорыя:Горная справа
Катэгорыя:Молаты
Тадулінскі Свята-Успенскі манастыр

**Тадулінскі Свята-Успенскі манастыр** — колішні манастыр базыльянаў у в. Тадуліна, знаходзіўся ў маляўнічай мясцовасці на беразе воз. Вымна (у ранейшыя часы — Тадулiнскае) у Віцебскім раёне.

## Гісторыя 
Манастыр базыльянаў быў фундаваны ў 1740 князем Тадэвушам Агінскім — вялікім пісарам ВКЛ, кашталянам віцебскім і троцкім, ваяводам троцкім.

Мураваны ўніяцкі храм у стылi вiленскага барока ў Тадуліне быў пабудаваны ў 1769—74 гг. на месцы драўлянай царквы Успеньня Найсвяцейшай Багародзіцы. Асвячэнне царквы здзейсніў архібіскуп Полацкі Іраклій Лісоўскі.

Пасля скасавання Уніі манахі Тадулінскага манастыра асабліва вызначыліся сваёй моцнай верай і нежаданнем пераходзіць у праваслаўе. Апошні ігумен Тадулінскага базыльянскага манастыра а. Сільвестр Букоўскі за нежаданне пераходзіць у праваслаўе быў сасланы ў Екабпілскі манастыр, дзе ён памёр у 1849 годзе, не адмовіўшыся ад каталіцкай веры, пра што засведчыў у сваім тэстаменце.

У 1842 г. уніяцкі манастыр ператвораны ў праваслаўны мужчынскі прыстанак, у 1888 стаў жаночым. На пачатак XX ст. налічвалася 53 манахіні, настаяцельніца Арыстоклія.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі з мэтай захавання ранейшага ладу жыцця манахіні вымушаны былі арганізаваць калгас. Але Суражскі райвыканкам прапанаваў манашкам ісці да сваякоў або ў адзін з навакольных калгасаў. Памяшканні і маёмасць манастыра адышлі калгасу, арганізаванаму ў в. Слабада. Частка земляў была перададзена калгасам іншых вёсак. Значная колькасць элементаў унутранага ўбрання, абразоў, асабліва з пакрыццём каштоўнымі металамі, была вывезена ўладамі.

У гады Вялікай Айчыннай вайны манастыр быў зруйнаваны.

## Галерэя 

Janavičy, Tadulin, Aginski. Янавічы, Тадулін, Агінскі (1743).jpg|План маёнтка Агінскіх у Тадуліне, 1743
Maci Božaja Tadulinskaja. Маці Божая Тадулінская (D. Strukov, 1864-67).jpg|Тадулінскі абраз Маці Божай, Дзмітрый Струкаў, паміж 1864 і 1867 гг.
Janavičy, Tadulin, Bazylanski. Янавічы, Тадулін, Базылянскі (1879).jpg|План перабудовы манастырскага храма, 1879 г.
Janavičy, Tadulin, Bazylanski. Янавічы, Тадулін, Базылянскі (1901-18) (2).jpg|Тадулінскі манастыр да 1918 года

## Літаратура 
* *Кулагін А. М.* Страчаная архітэктурная спадчына / А. М. Кулагін // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ., 2004. — 772 с.: іл. — С.

## Спасылкі 
* *О. Двинская.*Возродится монастырь над Вымно // Жыццё Прыдзвіння, 29.11.2011

Катэгорыя:Базыльянскія манастыры Беларусі
Катэгорыя:Колішнія манастыры Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1740 годзе
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Віцебскага раёна
Катэгорыя:Тадуліна (Віцебскі раён)
Катэгорыя:1740 год у Беларусі
Лес Фантэнбло

[thumb|right|width=100px|Карціна [Карл Бодмер|Карла Бодмера «Лес Фантэнбло», каля 1850]]
**Лес Фантэнбло** (*Forêt de Fontainebleau*) — вялізны лясны масіў, які атачае замак і гарадок Фантэнбло ва Францыі ў 50 км на поўдзень ад Парыжа, які раскінуўся на плошчы 25 000 га і ўключае лясістыя ўзгоркі і даліны, парослыя верасам і уцёснікам балоты і скалы. З дрэў у лесе пераважаюць хвоя, дуб і бяроза. 

Паводле Морыса Друона менавіта на паляванні ў лесе Фантэнбло кароль Францыі Філіп Прыгожы атрымаў інсульт, што прывяло да яго сканання ў замку Фантэнбло

Лес атрымаў сваю вядомасць дзякуючы палацу Фантэнбло, пабудаванаму ў XVI ст. для караля Генрыха II. У лесе Фантэнбло чэрпалі сваё натхненне мастакі барбізонскай школы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лясныя масівы Францыі
Мелён

**Мелён** () — галоўны горад французскага дэпартамента Сена і Марна, ля паўночнай ускраіны леса Фантэнбло, за 45 км на паўднёвы ўсход ад Парыжа. Насельніцтва — 37 500 жыхароў (2004).

## Гісторыя 
Падобна сталіцы Францыі, Мелён раскінуўся на абодвух берагах Сены, тады як востраў Сент-Эцьен пасярод ракі адведзены пад старажытнае прыёрства і раманскі сабор Нотр-Дам. Ён быў збудаваны Робертам II у 1016—1031 гадах, грунтоўна абноўлены ў XVI стагоддзі, а цяперашні від набыў падчас аднаўленчых прац XIX стагоддзя. Адтуль паходзіць Меленскі дыптых Жана Фуке.

У Сярэднявечча Мелён, вядомы яшчэ рымлянам як *Melodunum*, служыў упадабанай рэзідэнцыяй Капетынгаў. Вялікая частка горада была разбурана падчас Другой сусветнай вайны.

У наваколлях горада захаваўся адзін з лепшых узораў французскага барока — палац Ва-ле-Віконт.

## Вядомыя асобы 
* Жак Аміё (1513—1593) — французскі пісьменнік, перакладчык і педагог.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарады Іль-дэ-Франс
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Сена і Марна
Каса (прычоска)

thumb|Каса
thumb|
[200px|thumb|[Юлія Цімашэнка]]
**Каса** — прычоска, пры якой некалькі пасмаў валасоў на галаве чалавека сплятаюцца разам.

Пры простай касе валасы падзяляюцца на тры аднолькавыя пасмы. Знешнюю пасму (напераменку левая і правая) пераплятаюць з сярэдняй. Канец заплеценай касы замацоўваецца з дапамогай гумкі, шпількі, стужкі або іншай прылады.

Катэгорыя:Прычоскі
Каса (інструмент)

**Каса** — сельскагаспадарчая ручная прылада для кашэння травы, як на сена для корму жывёле, так і для выроўнівання газонаў і іншага.

Ручная каса — доўгае металічнае лязо загнутае крыху ўнутр з дзяржальняй, прымацаванай да ляза ў яго асновы (пяткі), на дзяржальні ў сярэдняй частцы ёсць ручка (цыбулька). Лязо касы мацуецца да дзяржальні драўляным клінам і металічным кальцом.

Большасць кос, што ўжываліся ў Беларусі і ўсходняй Літве, былі гэтак званымі «літоўкамі» — мелі доўгае прамое касавішча.

 Магілёўскай губерні. Фота Вячаслава Косткі, 1903—1904 гг.]]
У краінах Балтыі канструкцыя касы іншая — на дзяржальні дзве ручкі, стацыянарныя, разнесеныя, даўжынёй 20—25 см.

## Гл. таксама 
* Газонакасілка

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя інструменты
Каса (рэльеф)

[thumb|180px|[Хельская каса (злева), Балтыйская каса (па цэнтру) і Куршская каса (справа) на ўзбярэжжы Балтыйскага мора]]
**Каса, пярэспа**, таксама **Стрэ́лка** — нізкая вузкая намыўная паласа сушы на беразе мора ці возера, злучаецца адным канцом з берагам (напрыклад, Арабацкая стрэлка).

Стрэлкай таксама называюць ўчастак сушы ў выглядзе кліна паміж двух рэк у іх сутоках ці заканчэнне вострава паміж пратокамі, што яго абцякаюць (напрыклад, Стрэлка Васільеўскага вострава).

Складаецца звычайна сыпкімі матэрыяламі, што перамяшчаюць уздоўж берагавыя плыні: пясок, галька, жвір, ракушачнік.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Формы рэльефу
Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Вердэн

**Вердэн** (,  — «моцны опідум») — горад у Францыі. Насельніцтва — 23 000 чал. 

## Геаграфія 
Горад размешчаны на рацэ Мёз. Плошча крыху больш за 31 км².

З іншымі гарадамі звязаны чыгуначным транспартам і аўтадарогамі. Цягнікі прыбываюць на станцыю Вердэн.

## Гісторыя 
У 843 годзе Вердэн з’явіўся месцам падпісання Вердэнскага дагавора, які пазначыў падзел франкскай імперыі Карла Вялікага і які даў пачатак Францыі, Германіі і Італіі.

Горад з’яўляўся арэнай грандыёзнай бітвы Першай сусветнай вайны паміж нямецкай і французскай арміямі ў сярэдзіне 1916 і быў у выніку моцна разбураны.

## Спасылкі 
* Старонка пра Вердэн на фр. і англ. 
* Матэрыялы пра ваенную гісторыю Вердэна (на 3-х мовах)

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Гранд-Эст
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Мёз
Катэгорыя:Вердэн
Гарады Францыі

**Гарады Францыі**

[right|thumb|300px|Гістарычны квартал [Ліёна]]
thumb|250px|The foreshore and Promenade des Anglais at Nice, its biggest tourist attraction.
thumb|250px|right|Abbey of Graville, Гаўр

* Абвіль
* Авіньён
* Аварыяз
* Адзье
* Ажэн
* Айм
* Альп-д'Юэз
* Ам'ен
* Анжэ
* Антыб
* Арлеан
* Арль
* Аяча
* Безансон
* Біярыц
* Бардо
* Брэст
* Булонь-сюр-Мер
* Бурж
* Вердэн
* Вішы
* Гаўр
* Грас
* Грэ
* Грэнобль
* Дыжон
* Давіль
* Дзюнкерк
* Канкаль
* Каны
* Клермон-Феран
* Каньяк
* Куршэвель
* Лё Буржэ
* Ліль
* Лімож
* **Ліён**
* **Марсель**
* Ментона
* Мец
* Манпелье
* Нант
* Нім
* Ніца
* Перпіньян
* **Парыж**
* Перыгё
* Пуацье
* Рэймс
* Рэн
* Руан
* Салон-дэ-Праванс
* Сан-Трапэ
* Самюр
* Страсбург
* Тулон
* Тулуза
* Шалон-ан-Шампань
* Шамані
* Шартр
* Шэрбур
* Экс-ан-Праванс

## Рэгіёны Францыі 
* Аквітанія
* Брэтань
* Бургундыя
* Верхняя Нармандыя
* Іль-дэ-Франс
* Корсіка
* Лангедок — Русільён
* Лімузен
* Латарынгія
* Ніжняя Нармандыя
* Нор — Па-дэ-Кале
* Авернь
* Пікардыя
* Праванс — Альпы — Лазурны бераг
* Пуату — Шаранта
* Рона — Альпы
* Краіна Луары
* Франш-Кантэ
* Цэнтр
* Шампань — Ардэны
* Эльзас
* Поўдзень — Пірэнеі

### Заморскія рэгіёны 
* Гвадэлупа
* Марцініка
* Рэюньён
* Французская Гвіяна


Францыя
Катэгорыя:Спісы:Францыя
Дзяржаўны камітэт па надзвычайным становішчы

**Дзяржаўны камітэт па надзвычайным становішчы** (ДКНС, ) — часовы орган улады ў СССР, які складаўся з прадстаўнікоў кіраўніцтва ЦК КПСС і ўрада СССР. У перыяд з 18 па 21 жніўня 1991 г. падчас жнівеньскага путчу ДКНС здзейсніў спробу змены ўлады шляхам змяшчэння з пасады прэзідэнта СССР М. С. Гарбачова.

Пазней дзеянні ДКНС былі кваліфікаваны як дзяржаўны пераварот, удзельнікаў камітэта ўзялі пад арышт, за выключэннем міністра ўнутраных спраў СССР Барыса Пуга, які скончыў з сабой.  
 
З пункту гледжання саміх стваральнікаў ДКНС, іх дзеянні мелі мэтай аднаўленне законнасці ў СССР і спыненне распаду дзяржавы. Іх дзеянні не атрымалі прававой ацэнкі, таму што ў 1994 годзе ўсе арыштаваныя ўдзельнікі ДКНС былі амніставаны яшчэ да суда. Перад судом добраахвотна паўстаў толькі В. І. Варэннікаў, якога апраўдалі.

## Склад 
* Янаеў Генадзь Іванавіч (1937—2010) — віцэ-прэзідэнт СССР, в.а. прэзідэнта СССР (19—21 жніўня 1991 г.)
* Бакланаў Алег Дзмітрыевіч (1932—2021) — першы намеснік старшыні Савету абароны СССР
* Кручкоў Уладзімір Аляксандравіч (1924—2007) — старшыня КДБ СССР
* Паўлаў Валянцін Сяргеевіч (1937—2003) — прэм'ер-міністр СССР
* Пуга Барыс Карлавіч (1937—1991) — міністр унутраных спраў СССР
* Старадубцаў Васіль Аляксандравіч (1931—2011) — старшыня Сялянскага саюза СССР
* Цізякоў Аляксандр Іванавіч (1926—2019) — прэзідэнт Асацыяцыі дзяржаўных прадпрыемстваў і аб'ектаў прамысловасці, будаўніцтва, транспарту і сувязі СССР
* Язаў Дзмітрый Цімафеевіч (1924—2020) — міністр абароны СССР.

Катэгорыя:Падзеі 19 жніўня
Катэгорыя:Жнівень 1991 года
Катэгорыя:Дзяржаўныя інстытуты часоў перабудовы і распаду СССР
Сан-Себасцьян

**Сан-Себасцьян** (, ) — горад у Іспаніі, у Краіне Баскаў, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Гіпускаа. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Сан-Себасцьян. Насельніцтва — 182,9 тыс. жыхароў (2005). Самым фешэнэбельным і прэстыжным курортам Іспаніі на беразе Біскайскага заліва Сан-Себасцьян стаў дзякуючы жонцы імператара Напалеона III Яўгеніі Манціхо, якая ўпершыню прывезла ў найблізкі Біярыц імператарскі двор. З 1953 года ў другой палове верасня ў Сан-Себасцьяне праводзіцца знакаміты Сан-Себасцьянскі кінафестываль. У ліпені ў Сан-Себасцьяне праходзіць Міжнародны джазавы фестываль Jazzaldia.

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Краіны Баскаў
Катэгорыя:Муніцыпалітэты Гіпускаа