open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Джон Бенет Фен

**Джон Бенет Фен** (; , , ЗША — , , Вірджынія, ЗША) — амерыканскі хімік-аналітык, прафесар, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 2002 года пад распрацоўку мас-спектраметрычнага метаду даследаванні біялагічных макрамалекул, у прыватнасці метаду электраспрэй. Фен пачаў працаваць над тэматыкай, за якую атрымаў Нобелеўскую прэмію, калі яму было ўжо 70 гадоў. Выкарыстанне электраспрэю ў даследаванні біялагічных малекул атрымала шырокае прымяненне, напрыклад, для выпрабаванняў складаных фармакалагічных злучэнняў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Нью-Ёрку. Падлеткам ён разам з бацькамі пераехаў у гарадок Берыя ў Кентукі, дзе скончыў Берыя-каледж. У 1940 годзе ён зрабіў дысертацыю ў Ельскім універсітэце, а затым 3 гады прапрацаваў у Прынстанскім універсітэце. З 1962 года працаваў у Ельскім універсітэце да 1987 года. У гэты час ён пачаў працаваць над праектам, за які ў 2002 годзе атрымаў Нобелеўскую прэмію па хіміі.

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Джона Фена на сайце Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Дыфазіястр

**Дыфазія́стр** (*Diphasiastrum*) — род споравых раслін сямейства дзеразовых.

## Апісанне 
Шматгадовазялёныя вечназялёныя дзярэзападобныя расліны з дыморфнымі дыхатамічна галінаванымі парасткамі: доўгімі паўзучымі па паверхні глебы або падземнымі плагіятропнымі парасткамі, ад якіх адыходзяць надземныя артатропныя галіны, што маюць абмежаваны рост. Сцёблы да 1 м даўжынёй, сплюшчаныя, дыхатамічныя, укрытыя дробным лісцем. Лісце лускападобнае, размяшчаецца ў чатырох радах, парна-супраціўнае, ад лінейнага да ланцэтнага, прыціснутае або адхіленае. Для многіх відаў характэрна дарсівентральная будова парасткаў, пры гэтым пляскаваты парастак мае два рады бакавога і па адным радзе брушнога і спіннога лісця. Спараносныя каласкі (стробілы) тупыя, размешчаны па 1—6 (да 12) на ножках або сядзячыя. Спарафілы акругла-яйцападобныя, з адным спарангіем. 

Споры прарастаюць у цемры. Гаметафіт (зарастак) падземны, клубнепадобны, з мікарызай, развіваецца 5–7 гадоў, даўжынёй да 1 см з конусападобнай ніжняй часткай, звужанай шыйкай і пашыранай верхняй гаметангіяльнай зонай.

## Пашырэнне 
Вядома каля 20 відаў і 7 гібрыдаў, распаўсюджаных пераважна ва ўмеранай зоне Паўночнага паўшар’я і пераважна горных раёнах Паўднёва-Усходняй Азіі, адзін від — у Паўднёвай Афрыцы і на Мадагаскары, 2 віды — у трапічнай Амерыцы. На Беларусі трапляюцца  і , якія зрэдку скрыжоўваюць з утварэннем шэрагу прамежкавых форм, растуць у імшыстых хваёвых лясах. Ва ўмовах Беларусі спараносяць у чэрвені — ліпені.

## Віды 
Паводле *The Plant List* на 2013 год, у род уваходзіць 21 від:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Выкарыстанне 
Лекавыя, фарбавальныя і дэкаратыўныя расліны. Экстракты з надземнай часткі шэрагу відаў (перш за ўсё діфазыястру сплюшчанага) ужываюць як седатыўны, анальгезуючы, дыўрэтычны сродак, вонкава — пры фурункулёзе, алапецыі, цынзе, дэрматамікозах. Споры выкарыстоўваюцца ў якасці дзіцячай прысыпкі, пры пролежнях, для абсыпання пілюль. Раней яны мелі вялікае значэнне ў металургіі, дзе выкарыстоўваліся для абсыпання формаў пры выплаўцы чыгуну, асабліва пры фасонным ліцці. Надземныя часткі расліны раней прымяняліся для атрымання зялёнай (а таксама жоўтай і сіняй) фарбы для шэрсці.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзеразовыя
Курт Вютрых

**Курт Вютрых** (; ) — швейцарскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 2002 года.

Базавую адукацыю атрымаў у Бернскім універсітэце па спецыяльнасцях хімія, фізіка і матэматыка. Доктарскую ступень атрымаў у 1964 годзе ва ўніверсітэце г. Базеля. З 1965 па 1967 працаваў у Роберта Е. Коніка ў Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі. Далейшая праца (1967-1969) праходзіла ў супрацоўніцтве з біяфізікам Робертам Г. Шульманам у Bell Laboratories (Мюрэй Хіл, Нью-Джэрсі, ЗША).

Вютрых вярнуўся ў Цюрых (Швейцарыя) у 1969 годзе, дзе працягнуў сваю кар'еру ў Швейцарскай вышэйшай тэхнічнай школе Цюрыха. У 1970 годзе ён атрымаў пасаду прыват-дацэнта, у 1972 прафесара-асістэнта, у 1976 годзе штатнага прафесара і ў 1980 годзе пасаду прафесара біяфізікі. Цяпер ён узначальвае лабараторыю ў Цюрыху, адначасова з'яўляецца прафесарам структурнай біялогіі ў інстытуце Скрыпса (TSRI), Ла-Хоя, Сан-Дыега (Каліфорнія).

## Спасылкі 
* Лабараторыя Вютрыха ў Цюрыху, Швейцарыя 
* Лабараторыя Вютрыха ў інстытуце Скрыпса, Каліфорнія, ЗША 
* Аўтабіяграфія на сайце Нобелеўскага камітэта

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Біяхімікі Швейцарыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Брандэйскі ўніверсітэт

**Брандэйскі ўніверсітэт** — прыватны амерыканскі даследчы ўніверсітэт. Знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы Уолтэма, штат Масачусетс, за 14 км на захад ад Бостана. Ва ўніверсітэце вучацца 3200 студэнтаў і 2100 аспірантаў. У 2010 годзе рэйтынг часопіса US News and World Report паставіў універсітэт на 34-е месца сярод універсітэтаў ЗША. Часопіс «Форбс» у 2010 годзе змясціў універсітэт на 57-м месцы сярод універсітэтаў і каледжаў ЗША.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Універсітэты Масачусетса
Роберт Грабс

**Роберт Грабс** (; ) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі за 2005 год (сумесна з Рычардам Шрокам і Івам Шавэнам) з фармулёўкай «за ўклад у развіццё метаду метатэзіса ў арганічным сінтэзе».

## Біяграфія 
Роберт Грабс нарадзіўся 27 лютага 1942 года ў акрузе Маршал амерыканскага штаце Кентукі паміж мястэчкамі Посум-Траціл і Келверт-Сіці. Ранняе дзяцінства ён правёў у тым жа акрузе. Там Грабс вучыўся ў пачатковай школе Мак-Кінлі, малодшай сярэдняй школе Франкліна і ў сярэдняй школе Падзьюка Тыльмана. Вышэйшую адукацыю Грабс атрымліваў у Фларыдскім і Калумбійскім універсітэце. У 1968 годзе ён атрымаў ступень PhD. У 1969 годзе ён уладкаваўся ў Стэнфардскі, а потым — у Мічыганскі ўніверсітэт. У 1978 годзе ён стаў супрацоўнікам Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута, дзе працуе і дагэтуль.

Асноўным аб’ектам даследаванняў Грабса ў металаарганічнай хіміі і хіміі сінтэзу з’яўляюцца каталізатары і, у асаблівасці каталізатар Грабса, які выкарыстоўваецца, у прыватнасці, у метатезісе алефінаў. Таксама Грабс унёс значны ўклад у даследаванне так званай «жывой» полімерызацыі.

У 1989 годзе Грабс быў абраны членам Нацыянальнай акадэміі навук ЗША, а ў 1994 годзе — членам Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук.

Роберт Грабс жанаты з Хелен Грабс, якая працавала лагапедам у пачатковай школе. У іх ёсць трое дзяцей.

## Прэміі і ўзнагароды 
* 2000 — Медаль Бенджаміна Франкліна па хіміі
* 2001 года — прэмія Герберта Браўна
* 2002 — медаль Толмана
* 2005 — Нобелеўская прэмія па хіміі (сумесна з Рычардам Шрокам і Івам Шоўэнам)

Катэгорыя:Замежныя члены Кітайскай акадэміі навук
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Хімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Фларыдскі ўніверсітэт

**Фларыдскі ўніверсітэт** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў горадзе Гейнсвіл, штат Фларыда, ЗША. Заснаваны ў 1853 годзе.

## Гісторыя 
Датай заснавання ўніверсітэта лічыцца 6 студзеня 1853 года, калі губернатар Фларыды Томас Браўн падпісаў адпаведны законапраект, які забяспечваў дзяржаўную падтрымку вышэйшай адукацыі ў штаце Фларыда. Да 1866 года ўстанова насіла назву семінарыя Усходняй Фларыды, а пасля Грамадзянскай вайны, падчас якой семінарыя не функцыянавала, была перайменавана ва Універсітэт Фларыды. У гэты ж час змянілася і месцазнаходжанне ВНУ — студэнты і выкладчыкі пераехалі ў горад Гейнсвіл. У 1903 годзе ў склад універсітэта увайшоў сельскагаспадарчы каледж і навучальная ўстанова набыла сучасны выгляд.

У 1905 годзе пасля выйшаў закон Бакмена, які дапамог аб'яднаць каледжы штата пад дахам універсітэта. У 1906 годзе ў Гейнсвіле адкрыўся ўніверсітэцкі кампус.

Пачынаючы з 1946 года сярод абітурыентаў значна вырас інтарэс да ўніверсітэта, сярод якіх было шмат ветэранаў Другой сусветнай вайны, якія паступалі ў ВНУ дзякуючы спецыяльнаму закону. З 1958 года ва ўніверсітэце было дазволена навучанне афраамерыканцам.

У 1985 годзе Універсітэт Фларыды стаў членам Асацыяцыі амерыканскіх універсітэтаў.

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі 
* Роберт Грабс
* Поль Дзірак

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Фларыда

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт універсітэта
* Сайт спартыўнай студэнцкай каманды Florida Gators

Катэгорыя:Універсітэты Фларыды
Катэгорыя:Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў
Гарады Славакіі

**Гарады́ Слава́кіі** — населеныя пункты Славакіі, якія афіцыйна маюць статус горада (). Артыкул 70 Канстытуцыі Славацкай Рэспублікі замацоўвае магчымасць абвяшчэння абшчыны горадам у парадку, прадугледжаным законам. Гэты парадак усталёўваецца палажэннямі Закона 369/1990 Zb. «Аб муніцыпалітэтах». У § 22 сказана, што статус горада мае населены пункт, які з’яўляецца эканамічным, адміністрацыйным, культурным, турыстычным ці курортным цэнтрам, ажыццяўляе паслугі для жыхароў суседніх абшчын, мае транспартныя сувязі з суседнімі муніцыпалітэтамі, мае гарадскі характар забудовы, дзе колькасць насельніцтва складае не менш за 5 000 жыхароў. Абшчына можа атрымаць статус горада пасля правядзення рэферэндуму жыхароў населенага пункта, рашэннем Нацыянальнага Савета Славацкай Рэспублікі, па прадстаўленні муніцыпалітэта.

Усяго ў Славакіі налічваецца 138 гарадоў, у якіх пражываюць 2 939 180 жыхароў, што складае 54,38 % ад колькасці насельніцтва краіны. Пераважаюць гарады з колькасцю насельніцтва менш за 10 тыс. жыхароў — 66 гарадоў, ад 10 да 30 тыс. жыхароў — 51 горад, ад 30 да 50 тыс. — 11, ад 50 да 100 тыс. — 8, больш за 100 тыс. — 2. Найбуйнейшы горад — сталіца Славакіі Браціслава з 413 192 жыхарамі.

У ніжэйпрыведзеным спісе ў алфавітным парадку прадстаўлены ўсе гарады Славацкай Рэспублікі. Спіс утрымлівае інфармацыю пра колькасць насельніцтва, плошчу, дату заснавання населенага пункта, геаграфічныя каардынаты, ілюстрацыі. Асобна вылучана зборная статыстыка па краях, а таксама размяшчэнне гарадоў на карце.

## Спіс гарадоў 
## Краі 
## Карта 
## Гл. таксама 
* Славакія
* Адміністрацыйны падзел Славакіі
* Населеныя пункты Славакіі

## Спасылкі 
* Ústava Slovenskej republiky Ministerstvo zahraničných vecí a európskych záležitostí Slovenskej republiky
* Zákon o obecnom zriadení — Zákon č. 369/1990 Zb Vyvlastnenie.sk
* Štatistický úrad Slovenskej republiky 
* Mestská a obecná štatistika


Славакія
Катэгорыя:Спісы:Славакія
Жывібунд

**Жывібунд** (; XII ст. — паміж 1219 і 1235) — літоўскі князь. Адзін з пяці старэйшых літоўскіх князёў, названых у дагаворы 1219 года з галіцка-валынскімі князямі.

У дагаворы названы 21 князь, пяць з іх названы старэйшымі, таксама ёсць думка, што старэйшым названы толькі Жывібунд. У кожным разе, Жывібунд названы першым у пераліку, што дае грунт для думкі пра яго як старэйшага ўладара літоўскіх зямель.

Магчыма, Жывібунд узначальваў літоўскія дружыны падчас вайны з Галіцка-Валынскім княствам. Апроч Галіцка-Валынскага летапісу, таксама згаданы познім Густынскім летапісам пад 1218 годам: *«В лето 6726… Данилъ… пойде зъ Галича ку Мстиславу, тестю своему, и любезьне прият бысть от него. И посем пойде въ Володымер свой, идеже прийдоша к нему послы о мире от князей литовских. Въ Литве же тогда старей бе князь Живибунъдъ»*.

Некаторыя гісторыкі лічаць Жывібунда продкам вялікага князя літоўскага Трайдзеня (1270—1282).

У XVI ст. імя гістарычнага Жывібунда ўзята аўтарамі легендарнай часткі беларуска-літоўскага летапісання для сваіх персанажаў — Жывібунда I і Жывібунда II.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Lietuviškoji tarybinė enciklopedija. — T. 4: Gariga-Jančas. — Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1978. — 639, [1] p., [6] žml. lap. — P. 683.
* *Rowell C. S.* (1994). Lithuania Ascending: A Pagan Empire Within East-Central Europe, 1295—1345. Cambridge Studies in Medieval Life and Thought: Fourth Series. Cambridge University Press. xxxiii. ISBN 9780521450119.
* *Zigmantas Kiaupa, Jūratė Kiaupienė, Albinas Kunevičius* (2000) [1995]. The History of Lithuania Before 1795 (English ed.). Vilnius: Lithuanian Institute of History. pp.&nbsp;50-51. ISBN 9986-810-13-2.

Катэгорыя:Князі літоўскія
Дыялектычная тэалогія

**Дыялекты́чная тэалогія** («тэалогія крызісу», «тэалогія Слова Божага») — кірунак у тэалогіі, які з'явіўся ў пратэстанцкіх цэрквах Германіі і Швейцарыі ў 20-я гады XX стагоддзя. З'яўляючыся рэакцыяй на сацыяльны аптымізм і мадэрнізм ліберальнай тэалогіі, дыялектычная тэалогія выпрацавала новы, неаартадаксальны падыход да традыцыйнага пратэстанцкага веравызнання.

Асновай дыялектычнай тэалогіі ёсць супярэчнасць між ірацыянальнай верай і рэлігіяй, а таксама між адвечным Адкрыццём і гістарычным пасланнем, з якой пазней нарадзілася ідэя дэміфалагізацыі Бібліі. Асноўныя прадстаўнікі: Карл Барт, Паўль Тыліх, Эміль Брунер, Рудольф Бультман. Ідэі дыялектычнай тэалогіі працягнулі распрацоўваць па-за межамі Германіі амерыканскі тэолаг Рэйнхальд Нібер, а таксама Нільс Зэё (Данія), П'ер Мюры (Францыя), Карнеліус Міскат (Нідэрланды),  (Чэхаславакія).

## Спасылкі 
* Философские аспекты Диалектической теологии К. Барта 
* Диалектическая теология

Катэгорыя:Хрысціянскае багаслоўе
Катэгорыя:Лютэранская тэалогія
Катэгорыя:Ліберальная тэалогія
Гунарс Біркэртс

**Гу́нарс Бі́ркэртс** (; , , Латвія — ) — амерыканскі архітэктар латвійскага паходжання. Ганаровы прафесар Мічыганскага ўніверсітэта, Амерыканскай акадэміі ў Рыме і ўніверсітэта Ілінойса. Замежны член Акадэміі навук Латвіі. Доктар навук Рыжскага тэхнічнага ўніверсітэта.

Аўтар прац: Федэральны рэзервовы банк у Неапалі, гута ў Кернінгу, будынак Латвійскай нацыянальнай бібліятэкі, Пасольства ЗША ў Венесуэле. Афіцэр Ордэна Трох зорак.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Архітэктары ЗША
Катэгорыя:Архітэктары Латвіі
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ ЗША
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Латвіі
Катэгорыя:Архітэктары Дэтройта
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінеапаліса
Катэгорыя:Архітэктары Х’юстана
Джуліяна Мур

**Джуліяна Мур** (, сапраўднае імя — **Джулі Эн Сміт**; нарадзілася 3 снежня 1960, ЗША) — амерыканская , чатырохразовы намінант на прэмію «Оскар», прызёр Берлінскага кінафестывалю, тройчы лаўрэат Венецыянскага кінафестывалю.

## Біяграфія 
Джуліяна Мур нарадзілася 3 снежня 1960 у Феетвіле, штат Паўночная Караліна. Бацька будучай актрысы, *Пітэр Мур Сміт*, быў ваенным суддзёй, а маці, *Ганна*, была занятая на сацыяльнай працы псіхіятрам. Мур была старэйшым дзіцем у сям’і, дзе ў яе была малодшая сястра *Валеры* і брат *Пітэр Мур Сміт-малодшы*. Усё дзяцінства сям’я правяла ў пераездах з аднаго месцы на іншае; Мур наведвала амерыканскі каледж у горадзе Франкфурт-на-Майне, Германія, па канчатку якога ў 1979 годзе паступіла ў *Школу мастацтваў* Бостанскага ўніверсітэта. У 1983 годзе яна атрымала ступень бакалаўра і пераехала ў Нью-Ёрк, дзе *Джулі Эн Сміт* стала Джуліанай Мур: у Гільдыі акцёраў апынулася, што яе імя ўжо «занята», таму Мур прыйшлося прыдумаць сабе новае.

Актрыса была тройчы замужам: з *Сундарам Чакраварці* (1983—1985), з *Джонам Гулдам Рубінам* (1986—1995), і ў цяперашні час у шлюбе з рэжысёрам Бартам Фройндліхам (пара жыве разам з 1996 года, шлюб аформлены са жніўня 2003 года). У Мур і Фройндліха два дзіцяці: сын *Калеб* (нарадзіўся 4 снежня 1997 года) і дачка *Ліў Хэлен* (нарадзілася 11 красавіка 2002 года).

## Творчасць 
Джуліяна Мур лічыцца вядучай амерыканскай характэрнай актрысай, якая можа граць як у фільмах мэйнстрыма, так і ў малабюджэтных незалежных пастаноўках. Мур заўсёды адрозніваецца адвагай у выбары роляў і акцёрскай гульні.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Дзённай прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Незалежны дух»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты GLAAD Media Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Арытмія

**Арытмія** ( — няўзгодненасць) — парушэнне частасці, рэгулярнасці і паслядоўнасці сардэчных скарачэнняў. Выклікаецца ішэміяй сэрца, інфекцыяй, запаленнем праз змену тэмпературы цела, парушэннем дзейнасці шчытападобнай залозы і гіпертаніяй.

## Папярэджанне 
Узнікненне немачы прадухіляе штодзённае размінанне, плаванне і пешыя прагулкі. Карысна штодня ўжываць багатыя на калій гародніну і садавіну (абрыкосы, бананы, печаная бульба, курага і разынкі), рыбу дзеля тлустых кіслатаў амега-3 у рыбіным тлушчы. Таксама варта пазбягаць палення і стрэсу, ужыцця моцнай гарбаты, кавы і спірту, падымання цяжкіх прадметаў і перасоўвання мэблі.

## Прычыны 
Развіццю хваробы спрыяе сытная ежа, цеснае адзенне, запор, укус насякомага, стрэс, паленне, ужыццё спірту і цукровы дыябет у спалучэнні з атлусценнем і павышаным артэрыяльным ціскам.

## Праявы 
Хвароба выяўляецца праз страту прытомнасці, адчуванне слабасці, запамароку, боль і сцісканне ў грудзях, дыхавіцу і пачашчанае дыханне.

## Віды 
Вылучаюць шэраг відаў арытміі: 1) тахікардыя ( — хуткі + сэрца) — сэрцабіцце звыш 100 удараў за хвіліну, 2) брадзікардыя ( — павольны + сэрца) — пульс менш як 60 сардэчных скарачэнняў за хвіліну, 3) міргальная — нерытмічныя і бязладныя скарачэнні сардэчнай мышцы (пагроза тромбаэмбаліі, развіццё сардэчнай недастатковасці), 4) экстрасісталія — пазачарговае скарачэнне сэрца або яго аддзелаў, 5) блакада сэрца — парушэнне правядзення імпульсу праз анатамічнае або функцыянальнае пашкоджанне праводных шляхоў сэрца.

Катэгорыя:Парушэнні рытму сэрца
Катэгорыя:Сардэчна-сасудзістая сістэма
Катэгорыя:Сімптомы паводле алфавіта
Майкл Джэй Фокс

**Майкл Джэй Фокс** (; , Эдмантан, Канада) — канадскі акцёр, прадзюсар, актывіст і акцёр голасу за кадрам. Майкл шырока вядомы дзякуючы ролям Марці Мак-Флая ў трылогіі «*Назад у будучыню*» (1985—1990); Алекса Кітана ў сіткоме «*Сямейная сувязь*» (1982—1989). За гэтыя ролі Майкл атрымаў тры ўзнагароды «Эмі» і аднойчы «Залаты Глобус». Дзякуючы ролі Майка Флаэрці ў сіткоме «*Спін-Сіці*» (1996—2000), Фокс атрымаў «Эмі», тры «Залатых Глобуса» і дзве ўзнагароды Гільдыі кінаакцёраў ЗША.

У 1991 годзе Фоксу быў пастаўлены дыягназ — хвароба Паркінсона, што было адкрыта для публікі толькі ў 1999 годзе. У 2000 годзе акцёрская дзейнасць Майкла значна скарацілася, бо сімптомы яго хваробы сталі больш сур'ёзнымі. З тых часоў ён стаў актывістам даследаванняў на пошук лекаў. Гэта прывяло да фундацыі Фонду Майкла Джэй Фокса. 5 сакавіка 2010 года шведскі Каралінскі інстытут прысвоіў яму ганаровую доктарскую ступень медыцыны за яго працу ў справе прапаганды і збору сродкаў для лячэння хваробы Паркінсона.

З 2000 года Фокс у асноўным працаваў як акцёр голасу за кадрам у фільмах, як «*Сцюарт Літл*» і «*Атлантыда: Згублены свет*» і іншыя. 27 мая 2011 года Фокс атрымаў Ордэн Канады дзякуючы сваёй папулярнасці і працы па збору сродкаў.

## Фільмаграфія
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Фонд Фокса па барацьбе з хваробай Паркінсана

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Канады
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Іў Шавэн

**Іў Шавэн** (; , , Бельгія) — французскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 2005 года.

## Біяграфія 
Іў Шавэн нарадзіўся ў Бельгіі, адкуль яго бацькі пераехалі ў французскі Тур у 1939 годзе. У 1954 годзе ён скончыў Ліёнскую Вышэйшую школу фізікі, хіміі і электронікі. У 2005 годзе Шавэн разам з амерыканцамі Робертам Грабсам і Рычардам Шрокам прысуджана Нобелеўская прэмія «за ўклад у развіццё метаду метатэзіса ў арганічным сінтэзе». Даследаванні метатэзіса алефінаў Шавэн праводзіў у 1970-я гады. Іў Шавэн, нягледзячы на першапачатковую заяву пра магчымую адмову ад узнагароды, ўсё ж прыняў яе. 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Хімікі Францыі
Катэгорыя:Хімікі XX стагоддзя
Гарыет Бічэр-Стоу

**Га́рыет Элі́забет Бі́чэр-Стоу** (; , Лічфілд, Канектыкут, ЗША — , Хартфард, Канектыкут, ЗША) — амерыканская пісьменніца, аўтар знакамітага раману «Хаціна дзядзькі Тома».

## Біяграфія 
Гарыет Элізабет нарадзілася ў сям’і вядомага багаслова і прапаведніка Лімана Бічэра. Малодшы брат Генры Уорд Бічэр таксама стаў прапаведнікам. Выхоўвалася ў пурытанскай традыцыі і непрыняцці рабства. Доўгі час будучая пісьменніца была настаўніцай у заснаванай яе сястрой школе для дзяўчынак. У 1836 выйшла замуж за Кельвіна Эліса Стоу, прафесара багаслоўя ў Андаверы (Масачусетс).

У сваіх літаратурных творах яна выступіла гарачай заступніцай жаночай адукацыі і знішчэння рабаўладання. Самы вядомы раман Гарыет Бічэр-Стоу — «Хаціна дзядзькі Тома» (1852) — у першы ж год разышоўся ў Амерыцы тыражом 350 000, а агулам у 600 000 асобнікаў, вытрымаў 35 выданняў у Англіі і быў перакладзены на 20 моў. У адказ на праклёны і абвінавачанні, якія пасыпаліся на Бічэр-Стоу за гэту казань вызвалення неграў з боку рабаўладальнікаў і іх паплечнікаў, яна выдала «Ключ» («Key to uncle Tom’s Cabin»), у якім яскрава засведчыла, што сюжэт для раману ўзяты ёю наўпрост з жыцця, часта нават да мізэрных падрабзянасцей.

Пісала таксама вершы, пераважна на рэлігійныя тэмы. У 1869 надрукавала ў адным амерыканскім часопісе артыкул «Сапраўдная гісторыя жыцця жонкі Байрана», у якім узвяла на вялікага паэта абвінавачанне ў пералюбным сужыцці са зводнай сястрой. Артыкул выклікаў усеагульнае абурэнне ў Амерыцы і Еўропе, і хоць Бічэр-Стоу намагалася апраўдацца і пацвердзіць абвінавачанне новымі фактамі ў кнізе «Lady Byron vindicated» (Бостан, 1869), аднак ёй ніхто не паверыў, і ўся гэтая гісторыя можа быць патлумачаная толькі пурытанскай нецярплівасцю асяроддзя, у якім Бічэр-Стоу жыла з часу свайго замужжа.

Дом у Брансуіку (штат Мэн), дзе была напісана «Хаціна дзядзькі Тома», знаходзіцца ў спісе найістотных славутасцей ЗША.

## Бібліяграфія 
* «Нарыс з новаанглійскага жыцця» /  (1834)
* «Мейфлаўэр, або Нарысы нораваў і характараў нашчадкаў пілігрымаў» /  (1843, 21 вып., Бостан, 1882)
* «Хаціна дзядзькі Тома» /  (1852)
* «Ключ да „Хаціны дзядзькі Тома“» /  (1853)
* Sunny memories of foreign lands (Бостан, 1854, 2 т.)
* «Дрэд, гісторыя пра Вялікае злавеснае балота» /  (Бостан, 1856)
* «Святарова каханка» /  (Бостан, 1859)
* «жамчужына вострава Ор» /  (1862)
* «Людзі нашых дзён» /  (1868)
* «Жыхары Старога горада» /  (1869)
* Little Pussy Willow (1870)
* «Апраўданне лэдзі Байран» /  (1870)
* «Мая жонка і я» /  (Бостан, 1871)
* «Бела-ружовая тыранія» /  (Бостан, 1871)
* «Олдтаўнскія аповеды ля каміну, распаведзеныя Семам Лоўсанам» /  (Бостан, 1872)
* Palmetto leaves (Бостан, 1873)
* «Мы і суседзі» /  (1875)
* Footsteps of the master (Бостан, 1876)
* Poganuc People (1878)
* A dog’s mission (Бостан, 1881)

## Спасылкі 
* Цэнтр Гарыет Бічэр-Стоу 
* Жыццяпіс  

Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Абаліцыяністы ЗША
Катэгорыя:Пісьменніцы ЗША
Катэгорыя:Пісьменніцы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Англіканскія святыя
Катэгорыя:Жанчыны віктарыянскай эпохі
Фокс

**Фокс** (, літаральна  — *лісіца*) — прозвішча і тапонім.

## Прозвішча 
* Гай Фокс, самы знакаміты удзельнік Парахавой змовы 
* Джэймі Фокс, амерыканскі акцёр і спявак
* Джэсіка Фокс, аўстралійская спартсменка, алімпійская чэмпіёнка
* Майкл Джэй Фокс, канадскі акцёр
* Меган Фокс, амерыканская актрыса і фотамадэль
* Мэцью Фокс, амерыканскі акцёр
* Наэмі Фокс, аўстралійская канаістка, алімпійская чэмпіёнка
* Эдвард Фокс, англійскі акцёр
* Эмілія Фокс, брытанская актрыса

## Тапонім 
* Заліў Фокс, заліў Паўночнага Ледавітага акіяна, абмывае берагі астравоў Канадскага Арктычнага архіпелага. 
* Ледавік Фокса
* Рака Фокс, рака ў ЗША, прыток Ілінойса.

## Іншае 
* фокс — адна з назваў індзейскага племені месквакі
* Fox News Channel, амерыканскі інфармацыйны канал 
* 20th Century Fox, амерыканская кінакампанія
Шчытоўкі

**Шчытоўкі** (*Diaspididae*) — сямейства насякомых падатраду какцыд атраду раўнакрылых хобатных. Фітапаразіты, шкоднікі цытрусавых, яблыні, слівы, персіка і іншых. Больш за 2000 відаў. Пашыраны паўсюдна. На Беларусі сустракаюцца  і .

## Апісанне 
Цела даўжынёй 0,6-1,5 мм, укрыта спінным шчытом, які насычаны воскам. Самкі без крылаў і ног, самцы меншыя за самак, маюць адну пару крылаў. развітыя ногі. рэдукаваныя ротавыя органы (не кормяцца). Лічынкі і дарослыя самкі смокчуць сокі раслін. Яйцы адкладваюць пад шчыток. Развіццё з няроўным ператварэннем. Даюць 1-4 пакаленні за год.

## Літаратура 
*
Шчытоўнік

**Шчыто́ўнік**, **Папараць** (*Dryopteris*) — род папарацей сямейства .

## Апісанне 
Шмагадовыя травяністыя бессцябловыя расліны вышынёй 20—150 см з тоўстым пакарочаным карэнішчам. Лісце перыстае або шматразоваперыстае, шматлікае, прыкаранёвае, у пучках. Групы спарангіяў (сорусы) размешчаны на ніжнім баку ліста. Размнажэнне спорамі і вегетатыўна (дзяленнем карэнішча).

## Арэал і экалогія 
Каля 150 відаў. Пашыраны пераважна ва ўмераным поясе і ў гарах тропікаў. На тэрыторыі Беларусі 5 відаў. Найбольш вядомыя: , , . Трапляюцца ў вільготных лясах (звычайна шыракалістых), хмызняках, на тарфяных балотах. Ценевынослівыя і ценелюбівыя расліны, непатрабавальныя да якасці глебы.

## Выкарыстанне 
Лекавыя, дэкаратыўныя расліны. Карэнішчы шчытоўніка мужчынскага выкарыстоўваюцца ў медыцыне. 

## Літаратура 
*  — С. 5.
*  — С. 400—401.
* 

## Спасылкі 
* 
* Dryopteris // The Plant List

Катэгорыя:Шчытоўнікавыя
Родэрык Мак-Кінан

**Родэрык Мак-Кінан** () — амерыканскі біяхімік і крышталограф, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі за даследаванні іонных каналаў.

## Біяграфія 
Родэрык Мак-Кінан нарадзіўся ў Бурлінгтане (Масачусетс, ЗША). Ён паступіў спачатку ў Масачусецкі ўніверсітэт у Бостане, але ўжо праз год перавёўся ў Брандэйскі ўніверсітэт для паглыбленага вывучэння навукі, дзе даследаваў транспарт кальцыю праз клетачныя мембраны ў лабараторыі Крыстафера Мілера. У 1978 Мак-Кінак атрымаў бакалаўра па біяхіміі і паступіў у медыцынскую школу Тафцкага ўніверсітэта. У 1982 годзе ён атрымаў медыцынскую ступень, але быў незадаволены працай доктара. У 1986 годзе Мак-Кінак вярнуўся ў Брандэйскі ўніверсітэт у лабараторыю Мілера. У 1989 годзе стаў асістэнтам прафесара ў Гарвардскім універсітэце, дзе пачаў даследаванні ўзаемадзеянне каліевагп канала са спецыфічным таксінам з яду скарпіёна. У 1989 годзе ён атрымаў прафесара  ў Ракфелераўскім універсітэце, дзе пачаў работы па структуры каліевага канала ў сувязі з асаблівай важнасцю каліевых каналаў у нервовай сістэме і сэрца.

У 1998 годзе Мак-Кінан з калегамі змог атрымаць трохмерную малекулярную структуру бактэрыяльнага каліевага канала з дапамогай крышталяграфіі і раскрыў селектыўнасць канала, а менавіта чаму канал прапускае толькі іоны калію, а больш дробныя іоны натрыю не праходзяць. Работы па крышталяграфіі бялку былі зроблены на базе ў Карнельскім універсітэце і ў Нацыянальнай лабараторыі ў Брукхэвене.

У 1999 годзе Мак-Кінан разам з Клеем Армстрангам і Берціл Хіл атрымаў прэмію Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні. Нобелеўскую прэмію па хіміі, якую ён атрымаў у 2003 годзе, ён падзяліў  з Пітэрам Эграм.

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Радэрыка Мак-Кінана на сайце Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі Гайрднера
Шчэпічы

**Шчэ́пічы** (, ) — аграгарадок у Клецкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Шчэпіцкага сельсавета. За 5 км на захад ад Клецка і 7 км ад чыгуначнай станцыі Клецк, за 180 км ад Мінска.

## Гісторыя 
Вядомы да 1525 года як «двор» баярына Фёдара Пятровіча Шчэпы каля сяла Лукавец, яго ўладання, на дарозе ў Клецк.

## Насельніцтва 
* 777 жыхароў, 282 двары (2003)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Клуб і бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Аляксандравіч Ратомскі (нар. 1962) — беларускі архітэктар.

## Літаратура 
* 
*

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шчэпіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёна
Міхаіл Сямёнавіч Шчэпкін

**Міхаіл Сямёнавіч Шчэпкін** (, с. Краснае, Абаянскі павет, Курская губерня — ) — рускі акцёр; заснавальнік рэалізму ў рускім сцэнічным мастацтве. 

## Біяграфія 
З прыгонных. Дэбютаваў у 1805 годзе ў Курскім тэатры. З 1816 года ў Харкаўскім, з 1818 года ў Палтаўскім вольных тэатрах. У 1822 годзе атрымаў вольную. З 1823 года ў Маскоўскім тэатры (з 1825 года Малы тэатр). Сцвярджаў асветнае, грамадскае значэнне тэатра, патрабаваў падапарадкавання ўсяго творчага працэсу агульнай ідэі. Імкнуўся да натуральнасці гульні, распрацоўваў прынцыпы мастацтва пераўвасаблення.

Яго імя носіць Вышэйшае тэатральнае вучылішча ў Маскве.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акцёры Расіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Белгародскай вобласці
Зоі Салдана

**Зоі Ядзіра Салдана Назарыа** (; , Пасейк, Нью-Джэрсі) — амерыканская . Вядома па сваіх ролях у якасці Анамарыі ў фільме «Піраты Карыбскага мора: Праклён „Чорнай пярліны“» і Нейціры ў фільме «Аватар» Джэймса Кэмерана

## Біяграфія 
Зоі Салдана нарадзілася ў горадзе Пасейк, штат Нью-Джэрсі, у сям’і дамініканца і пуэртарыканкі. Зоі мае лівійскія, ірландскія, ямайскія і індыйскія корні. Калі ёй было 10 гадоў, яе сям’я пераехала ў Дамініканскую рэспубліку, дзе Зоі пражыла 7 гадоў. Дзяцінства і юнацтва Зоі правяла на Гаіці, куды ў 10 гадоў пераехала з сям’ёй. Айцец трагічна загінуў у аварыі, калі Зоі было 10 гадоў. Таксама Зоі аднолькава добра валодае дзвюма мовамі — іспанскай і англійскай.

## Фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Джэфры Джэйкаб Абрамс

**Джэфры Джэйкаб Абрамс** (; , , штат Нью-Ёрк) — амерыканскі кіна- і тэлепрадзюсар, сцэнарыст, акцёр, кампазітар і рэжысёр. Уласнік фільмавай майстэрні Bad Robot Productions. Яго бацька тэлепрадзюсар Геральд У. Абрамс.

Зацікаўленасць кінаіндустрыяй адбылося ў восем гадоў, калі яго дзед узяў на экскурс да фірмы Universal. Праз некалькі год зрабіў шмат фільмаў, якія дасылаў на разнастайныя кінафестывалі і атрымаў некалькі ўзнагародаў.

Сусветную вядомасць Абрамсу прынеслі паспяховыя тэлевізійныя праекты кампаніі «ABC Entertainment» — серыялы «Шпіёнка» і «Згубленыя», калі прапанаваў неардынарныя канцэпцыі захапляльных сцэнараў. Абодва серыялы здабылі хутка прызнанне ў свеце. Самы маштабны праект Абрамса — «Зорны шлях» — выйшаў на кінаэкраны ў маі 2009 года. Заснавальнік кампаніі Bad Robot.
## Выбраная фільмаграфія 
* «Зорныя войны. Эпізод VII» (2015) (рэжысёр).
* «Амаль чалавек» (2013) — тэлесерыял (прадзюсар). 
* «Стартрэк: Адплата» (2013) (рэжысёр).
* «Падазраваны» (2011) — тэлесерыял (прадзюсар).
* «Алькатрас» (2011) — тэлесерыял (аўтар ідэі, прадзюсар).
* «Місія невыканальная: Пратакол Фантом» (2011) (прадзюсар).
* «Супер 8» (2011) (рэжысёр).
* «Пад прычыненнем» (2010) — тэлесерыял (рэжысёр).
* «Зорны шлях» (2009) (рэжысёр).
* «Грань» (2008) — тэлесерыял (аўтар ідэі, прадзюсар, сцэнарыст)
* «Монстра» (2008) (прадзюсар).
* «Місія невыканальная III» (2006) (сцэнарыст, рэжысёр).
* «Згубленыя» (2004) — тэлесерыял (аўтар ідэі, выканаўчы прадзюсар, сцэнарыст і рэжысёр пілотных эпізодаў).
* «Шпіёнка» (2001) — тэлесерыял (аўтар ідэі, выканаўчы прадзюсар, сцэнарыст і рэжысёр).
* «Армагедон» (1998) (сцэнарыст).

## Зноскі 
## Спасылкі 
* .

Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі сцэнарыстаў ЗША
Катэгорыя:Сцэнарысты тэлебачання ЗША
Брыстальскі ўніверсітэт

**Брыстальскі ўніверсітэт** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў г. Брысталь (Вялікабрытанія) уваходзіць у групу «універсітэтаў з чырвонай цэглы». Атрымаў Каралеўскую хартыю ў 1909 годзе. З'яўляецца правапераемнікам універсітэцкага каледжа ў Брысталі, які існаваў з 1876 года. Універсітэт мае гадавы абарот у 347 млн фунтаў стэрлінгаў. Універсітэт уваходзіць у групу «Расел», Каімбрскую групу, а таксама ў Сусветную сетку універсітэтаў. Колькасць студэнтаў — каля 18 тысяч.

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі 
* Поль Дзірак

## Спасылкі 
* University of Bristol website
* University of Bristol Students’ Union

Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Англіі
Катэгорыя:Універсітэты з чырвонай цэглы
Лю Чуан

**Лю Чуан** (, нар. , , Кітай) — кітайскі прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Лю Чуана на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Кітая
Грыбаеды

**Грыбаеды** (*Mycetophagidae*) — сямейства жукоў падаатраду рознаедных. Каля 20 родаў і 200 відаў. Жывуць у грыбах і гнілой драўніне. Найбольш вядомыя , . На Беларусі 12 відаў.

## Апісанне 
Даўжыня 2-6,5 мм. Цела авальнае, слаба пукатае, укрыта тонкімі валаскамі. Афарбоўка ад светла-бурай да чорнай, надкрылы звычайна са светлым малюнкам. Лапкі ў самкі 4-членістыя, у самца пярэднія 3-членістыя. Лічынкі прдаўгаватыя, з даволі вялікай галавой і кароткімі нагамі; на заднім канцы цела кручкападобныя вырасты, загнутыя ўверх. Жывяцца пераважна грыбніцай (міцэліем).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Жукі
Аляксандр Сяргеевіч Грыбаедаў

**Аляксандр Сяргеевіч Грыбаедаў** (, Масква — , Тэгеран) — расійскі пісьменнік, дыпламат, стацкі саветнік (1828).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 студзеня 1795 года ў Маскве. У 1810 годзе скончыў Маскоўскі ўніверсітэт. У 1812 годзе пайшоў добраахвотнікам у армію, у 1813—16 гадах служыў у Кобрыне, Брэсце.

У 1816 годзе ў Пецярбургу зблізіўся з Аляксандрам Пушкіным і В. Кюхельбекерам. З 1817 года на службе ў Калегіі замежных спраў, у 1818—22 гадах — сакратар рускай дыпламатычнай місіі ў Персіі. У 1826 годзе за сувязь з дзекабрыстамі арыштаваны, але з-за адсутнасці доказаў вызвалены.

З 1828 года — паўнамоцны пасол Расіі ў Персіі. 11 лютага 1829 года забіты ў Тэгеране натоўпам мусульман (пахаваны ў Тбілісі).

Аўтар камедый «Студэнт» (1817, выдадзена ў 1889, з Каценіным), «Свая сям'я, ці замужняя нявеста» (1818, з А. Шахаўскім і М. Хмяльніцкім). Сусветную вядомасць прынесла камедыя ў вершах «Гора ад розуму» (напісана ў 1822—24 гадах), забаронена цэнзурай (пры жыцці апублікаваны толькі ўрыўкі).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дыпламаты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Драматургі Расіі
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Стацкія саветнікі
Дэніэл Уэлс

**Дэніэл Уэлс** (; нар. , , Уэльс) — валійскі прафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/16 фіналу German Masters 2011 года.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Дэніэла Уэлса на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Уэльса
Джоэль Уолкер

**Джоэль Уолкер** (; нар. , , Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Чвэрцьфіналіст адкрытага чэмпіянату Уэльса 2014 года.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Джоэля Уолкера на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Гэры Уілсан

**Гэры Уілсан** (; нар. , Уолсэнд, Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. Фіналіст адкрытага чэмпіянату Кітая 2015. Аўтар двох максімальнага брэйкаў.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Гэры Уілсана на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Майстар і Маргарыта

**«Майстар і Маргарыта»** — раман Міхаіла Афанасьевіча Булгакава. Від рамана цяжка адназначна вызначыць, бо твор шматслойны і ўтрымоўвае ў сабе мноства элементаў такіх жанраў, як сатыра, фарс, фантастыка, містыка, меладрама, прыпавесць, раман-міф. На яго сюжэт зроблена мноства тэатральных пастановак і некалькі фільмаў. На беларускую мову пераклаў Алесь Жук.

Раман «Майстар і Маргарыта» пры жыцці аўтара не друкаваўся. Упершыню ён выйшаў у свет толькі ў 1966 годзе, праз 26 гадоў пасля смерці Булгакава, з купюрамі, у скарочаным часопісным варыянце. Раман набыў заўважную папулярнасць сярод савецкай інтэлігенцыі і да афіцыйнай публікацыі распаўсюджваўся ў перадрукаваных ўручную копіях. Жонка пісьменніка Алена Сяргееўна Булгакава на працягу ўсіх гэтых гадоў здолела захаваць рукапіс рамана.

## Літаратура 
* Майстар і Маргарыта / пер. А. Жук. — Мн., 1994. (Скарбы сусветнай літаратуры)

Катэгорыя:Літаратурныя творы на рускай мове
Катэгорыя:Культура Масквы
Катэгорыя:Раманы Міхаіла Булгакава
Катэгорыя:Літаратурныя творы, перакладзеныя на беларускую
Катэгорыя:Фантастычныя раманы
Хлябы

**Хлябы́** (, ) — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лапацінскага сельсавета.

Праз вёску праходзіць аўтадарога .

## Гісторыя 
У 1924 годзе вёска вясковай гміны Лемяшэвічы Пінскага павета Палескага ваяводства.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лапацінскі сельсавет (Пінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна
Зямля Руперта

right|frame|Зямля Руперта, калісьці кантраляваная Кампаніяй Гудзонава Заліва
**Зямля Руперта**, таксама званая **Зямля Прынца Руперта** — тэрыторыя ў Паўночнай Амерыцы, якая займала частку гідраграфічнага басейна Гудзонава заліва і належала Кампаніі Гудзонава Заліва. Тэрыторыя была названа ў гонар Прынца Руперта, першага губернатара кампаніі.

Зямля Руперта займае цэнтральную частку сучаснай Канады, а меншая частка адышла даЗлучаных Штатах Амерыкі. Тэрыторыя, якая раней складала Зямлю Руперта, уключае амаль усю Манітобу, большую частку Саскачэвана, паўднёвую Альберту, паўднёвы Нунавут, поўнач Антарыа і Квебека, а таксама часткі штатаў Мінесота і Паўночная Дакота.

## Гісторыя 
У 1670 годзе англійскі кароль Карл II падаў кампаніі, названай Кампаніяй Гудзонава Заліва, манаполію на эксплуатацыю ўсіх рэк, якія ўпадаюць у Гудзонаў заліў, такім чынам робячы кампанію ўладальніцай гіганцкай тэрыторыі.
Ёй належала каля 3,9 мільёнаў квадратных кіламетраў — больш за траціну плошчы сённяшняй Канады.

У 1821 годзе манрэальская Паўночна-Заходняя кампанія і Кампанія Гудзонава заліва аб'ядналіся ў адну і тэрыторыя кампаніі павялічылася.

Незадоўга да 1870 гандлёвая манаполія была адменена, і гандаль у вобласці быў адкрыты любому прадпрымальніку. Кампанія прадала свае ўладанні дамініёну Канада, у адпаведнасці з законам аб Зямлі Руперта 1868. Землі ўвайшлі ў склад Канады пад назвай Паўночна-Заходніх тэрыторый.

Сёння назву Зямлі Руперта носяць мітраполія і дыяцэзія Англіканскай царквы ў Канадзе.

Катэгорыя:Гісторыя Канады
Катэгорыя:Кампанія Гудзонава заліва
Свяшчэнная ліга

**Свяшчэнная ліга** або **Святая ліга** — назва некалькіх саюзаў.

* **Свяшчэнная ліга (1495)**, Ліга Венецыі — альянс некалькіх праціўнікаў французскай гегемоніі ў Італіі. Арганізаваны Папам Аляксандрам VI.
* **Свяшчэнная ліга (1538)** — саюз хрысціянскіх дзяржаў, арганізаваны Папам Паўлам III па патрабаванні Венецыянскай рэспублікі.
* **Свяшчэнная ліга (1571)** (, ) — кааліцыя каталіцкіх дзяржаў (1571—1573) для супрацьстаяння асманскай экспансіі ва ўсходнім Міжземнамор’і.
* **Свяшчэнная ліга (1684)** — заснавана Папам Інакенціем XI у 1684 годзе для супрацьстаяння Асманскай імперыі ў Вялікай турэцкай вайне. Уключала Свяшчэнную Рымскую імперыю, Венецыянскую рэспубліку, Рэч Паспалітую і, пазней, Расію.
* **Свяшчэнная ліга (1717)** — кааліцыя Партугаліі, Венецыі і Мальты супраць Атаманскай імперыі.
Дэвід Морыс

**Дэвід Морыс** (; , , Ірландыя) — ірландскі прафесійны гулец у снукер. Чвэрцьфіналіст Усі Класік 2013 года.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Дэвіда Морыса на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Ірландыі
Фрыз са Мшаты

[thumb|Фрыз са Мшаты ў [Пергамскі музей|Пергамскім музеі Берліна]]
**Фрыз са Мшаты** — арнаментальны рэльефны фрыз сярэдзіны VIII ст., які ўпрыгожваў палац Мшата ў пустыні Іарданіі. Руіны Мшаты былі выяўлены ў 30 км на поўдзень ад сталіцы Іарданіі Амана ў 1840 г. Некаторыя фрагменты Мшаты дагэтуль захоўваюцца на тэрыторыі аэрапорта Амана.

Палац Мшата меркавалася выкарыстоўваць у якасці зімовай рэзідэнцыі Амеядаў. Будаўніцтва палаца меркавана пачалося падчас кіравання халіфа Аль-Валіда II у 743—744 гг. Яго ўзвядзенне было спынена пасля забойства халіфа, а праз некаторы час недабудаваны палац быў разбураны землетрасеннем. Назву «Мшата» палацу далі бедуіны, арыгінальная назва не захавалася.

З асцярог, што найкаштоўныя руіны пойдуць на будаўніцтва Хіджаса, асманскі султан Абдул-Хамід II падарыў фрыз кайзеру Вільгельму II. Большая частка фрыза са Мшаты прыбыла ў Берлін у 1903 г. і была накіравана на захаванне ў тады яшчэ які будаваўся Музей кайзера Фрыдрыха (цяпер Музей Бадэ). У 1932 г. фрыз быў сабраны ў Пергамскім музеі. Падчас Другой сусветнай вайны фрызу са Мшаты былі нанесены сур'ёзныя пашкоджанні. Цяпер разам з «Пакоем з Алепа» фрыз са Мшаты з'яўляецца самым вядомым экспанатам Музея ісламскага мастацтва Пергамскага музея. Фрыз даўжынёй 33 м і вышынёй 5 м з дзвюма надбрамнымі вежамі ўяўляе сабой выдатны прыклад ранняга ісламскага мастацтва.

Катэгорыя:Пергамскі музей
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Германіі
Катэгорыя:Ісламская архітэктура
Палескае ваяводства

**Палескае ваяводства** () — адміністрацыйная адзінка міжваеннай Польскай Рэспублікі. Утворанае 4 лютага 1921 года.

## Геаграфія 
Ваяводства знаходзілася ва ўсходняй Польшчы, межавала з СССР і ваяводствамі:
* Беластоцкім
* Люблінскім
* Навагрудскім
* Валынскім

Сядзіба ваяводскай улады — Брэст.

## Паветы 
1 сакавіка 1921 года ваяводства было створана ў складзе 9 паветаў. 1 студзеня 1923 з некаторых гмін Лунінецкага, Сарненскага і Пінскага паветаў быў створаны дзясяты Столінскі павет.

16 снежня 1930 Сарненскі павет быў пераведзены ў склад Валынскага ваяводства.

1 красавіка 1935 года Косаўскі павет быў скасаваны, а на яго тэрыторыі быў створаны Івацэвіцкі павет з павятовым горадам Івацэвічы.

## Гміны і населеныя пункты 
У склад ваяводства ўваходзілі 113 гмін.

### Гарады 
У ваяводстве налічвалася 17 населеных пунктаў з гарадскімі правамі, у тым ліку: Брэст (цэнтр ваяводства), Пінск, Бяроза-Картуская, Давыд-Гарадок, Драгічын, Кобрын, Лунінец, Столін.

## Насельніцтва 
Паводле даных перапісу, праведзенага ўладамі 30 верасня 1921 года, насельніцтва Палескага ваяводства складала 879 417 чалавек, шчыльнасць — 20,8 чал. на км², самая нізкая сярод 16 ваяводстваў II Рэчы Паспалітай. Паводле даных перапісу 1931 года, насельніцтва вырасла да 1 132 200 чалавек, шчыльнасць да 31 чал. на км². 48,4 % насельніцтвы былі непісьменнымі — найбольш высокі працэнт у рэспубліцы (сярэдні ўзровень па II Рэчы Паспалітай у 1931 — 23,1 %).

## Ваяводы 
* Валерый Роман (14 сакавіка 1921 — 3 мая 1922)
* Станіслаў Юзаф Даўнаровіч (18 мая 1922 — 2 кастрычніка 1924)
* Казімір Младзяноўскі (4 кастрычніка 1924 — 5 мая 1926)
* Ян Крагельскі (14 ліпеня 1926 — 8 верасня 1932, в. а. да 23 снежня 1926)
* Вацлаў Костак-Бярнацкі (8 верасня 1932 — 2 верасня 1939)
* Ежы Альбін дэ Трамекур (выконваў абавязкі за Костака-Бярнацкага, 17 лютага 1937 — 7 верасня 1937)

## Спасылкі 
* Адміністрацыйны падзел Палескага ваяводства на сайце Radzima.net

Катэгорыя:Ваяводствы Польскай Рэспублікі (1918—1939)

Катэгорыя:Заходняя Беларусь
Джэймі О’Ніл

'''Джэймі О'Ніл''' (; нар. , Англія) — англійскі прафесійны гулец у снукер. На адкрытым чэмпіянаце Кітая 2014 упершыню выйшаў у 1/16 фіналу і 1/8 фіналу рэйтынгавага турніру.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Джэймі О'Ніла на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Харчовыя валокны

**Харчовыя валокны** — кампаненты ежы, якія не пераварваюцца  арганізма чалавека, але перапрацоўваюцца карыснай . У некаторых крыніцах паняцце харчовых валокнаў вызначаецца як сума поліцукрыдаў і лігніну, якія не пераварваюцца  страўнікава-кішачнага тракту чалавека. На думку многіх спецыялістаў дадзенае вызначэнне з'яўляецца найбольш дакладным.

У 1970-1980-я гады ва ўжыванні быў тэрмін *клятчатка* , але ў сувязі з асэнсаваннем важкай ролі харчовых валокнаў з пункту гледжання , выкарыстанне гэтага тэрміна прызнана некарэктным.

## Асноўныя тыпы харчовых валокнаў 
# Лігнін
# Некрухмальныя поліцукрыды
## Цэлюлоза
## Нецэлюлозныя поліцукрыды
### Геміцэлюлозы
### Пекцінавыя рэчывы
### Камедзі
### Слізі
### Запасныя поліцукрыды, падобныя інуліну і гуару

## Гл. таксама 
# Федеральная служба по надзору в сфере защиты прав потребителей и благополучия человека 
# Food for Specific Health Use (FOSHU), Japan
# U.S. Food and Drug Administration, USA

Катэгорыя:Фізіялогія стрававання
Катэгорыя:Фізіялогія
Катэгорыя:Харчаванне
Мікалай Пятровіч Вішнявецкі

**Мікалай Пятровіч Вішнявецкі** (, г.  — , ГУЛАГ) — удзельнік Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Петраградзе, адзін з арганізатараў Чырвонай гвардыі. Член КПСС з 1917.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскую школу прапаршчыкаў ў 1916, Ваенную акадэмію імя Фрунзе. З 1917 па даручэнні ваеннай арганізацыі Петраградскага камітэта РСДРП (б) вёў антываенную прапаганду сярод салдат. За ўдзел у  1917 года арыштаваны. Напярэдадні Кастрычніцкага збройнага паўстання старшыня штаба Чырвонай гвардыі Выбаргскага раёна Петраграда, камісар гвардыі Маскоўскага рэзервовага палка. Пасля перамогі Кастрычніцкай рэвалюцыі камісар Міхайлаўскага артылерыйскага вучылішча.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга. Імя Вішнявецкага Н. П. носіць вуліца ў Магілёве.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Корнилович Э. А.* Организатор гвардии. — В его кн.: Революцией призванные. — Мн., 1980.
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Магілёва. — Мн., 1998.
* *Алексеев М. А., Колпакиди А. И., Кочик В. Я.* Энциклопедия военной разведки. 1918—1945 гг. — М., 2012. — С. 191—192.

## Спасылкі 
* Разведчики Могилева: Вишневецкий Николай Петрович (1897—1941)  
* ВИШНЕВЕЦКИЙ Николай Петрович (1897—1941).  

Катэгорыя:Ваенныя дзеячы СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Пераклады Бібліі на эсперанта

thumb|220px|Пераклад поўнай Бібліі на эсперанта, здзейснены каталіцкімі і пратэстанцкімі эсперантыстамі (2006)
З'яўленне **перакла́даў Бі́бліі на эспера́нта** мела вялікае значэнне для прызнання гэтай мовы жывой. Наяўнасць на эсперанта такой грунтоўнай працы, як пераклад Бібліі, надало ёй статус дамінуючай штучнай мовы ў параўнанні з іншымі. Добры пераклад Бібліі дапамог не толькі ў пашырэнні зацікаўлення ў эсперанта, але і пацвердзіў патэнцыял мовы ў экспрэсіўнасці. І вядома ж, пераклад Бібліі на эсперанта ўжываецца ў набажэнствах на гэтай мове.

Заснавальнік эсперанта Людвік Заменгоф пераклаў на яе ўсю Іўдзейскую Біблію. Яго пераклад быў высока ацэнены эсперантыстамі і лічыцца прыкладам для іншых перакладчыкаў і аўтараў на эсперанта. Пазней з'явіліся пераклады Новага Запавету і апокрыфаў.

## Спасылкі 
* Тэкст *La Sankta Biblio*

Эсперанта
Катэгорыя:Эсперанта
М-111-90

**М-111-90** — тыпавая серыя панэльных дамоў. Спраектавана ў сярэдзіне 1970-х гадоў і выраблялася на ДБК-1, ДБК-2 горада Мінска з 1976 года. Гэтая серыя — адна з найбуйнейшых у Мінску. Дамы гэтай серыі магчыма таксама ўбачыць у Жодзіна, Барысаве і іншых населеных пунктах Беларусі.

Серыя з'яўляецца мадыфікацыяй серыі 111-90, дамы якой магчыма знайсці ў Новасібірску, Казані, Вялікім Ноўгарадзе і Растове-на-Доне.

З пачатку 1980-х гадоў гэтыя дамы пачалі будаваць практычна ва ўсіх новых мікрараёнах Мінска: напрыклад, у Паўднёвым Захадзе, Малінаўцы, Уруччы. Дамы дадзенай серыі будуюцца і сёння. З 1983 года з’явілася 16-павярховая мадыфікацыя, а з 1997 года — 19-павярховая. У 1998 годзе з’явілася мадыфікацыя 12-павярховай версіі, званая БС40-БС41.

## Канструкцыйныя асаблівасці 
Дамы гэтай серыі маюць яскравую канструкцыйную асаблівасць — наяўнасць незадымляльных пераходаў паміж лесвічнай клеткай і ліфтавым холам. Экраны гэтых пераходаў маюць разнастайнае афармленне (12-павярховая мадыфікацыя). Аднак у пазнейшых 12-павярховых мадыфікацыях (БС40-БС41) ад іх адмовіліся.

Жылыя будынкі серыі М-111-90 будуюцца ў двух варыянтах: гэта шматсекцыйныя 9-, 10-павярховыя і аднасекцыйнныя 16-19-павярховыя. У кропкавых аднасекцыйных жылых дамах шырока выкарыстоўваюцца кухні з эркерамі, развітыя па плошчы летнія памяшканні з павялічанай плошчай шклення і паніжаным глухім экранам агароджы. У 9-, 10-павярховых жылых дамах магчыма будаўніцтва кватэр у двух узроўнях. Таўшчыня вонкавых сценавых панэляў гэтай серыі — 300 мм, пры гэтым пласт уцяпляльніка — 160 мм. Канструкцыйны крок — 3,6 м, вышыня паверху — 2,8 м. Гарызантальны вонкавы стык грэбневы.

## Крытыка 
На даўгавечнасць будынкаў серыі М-111-90 у значнай меры ўплывае недасканаласць канструкцыі стыкаў панэляў: недастатковая гібкасць сувязяў у стыках, негерметычнасць запаўнення масцікай і г.д. Гэта выклікае працечкі, карозію закладных дэталяў, прадзіманне памяшканняў, а гэта азначае незадавальняючы тэмпературна-вільготнасны рэжым. Стыкі знаходзяцца ў незадавальняючым стане і маюць патрэбу ў рамонце і заладжванні, гэта асноўная праблема будынкаў дадзенай серыі.

Катэгорыя:Тыпавыя серыі жылых дамоў