Паветраная навігацыя

**Паветраная навігацыя** (аэранавігацыя) — навука аб метадах і сродках кіравання паветранага судна (ПС) па заданай або аператыўна выбіранай прасторава-часавай траекторыі. Пры вырашэнні задач паветранай навігацыі ПС разглядаецца ў якасці кропкавага аб'екта, месцазнаходжанне якога супадае з цэнтрам масы ПС, і такім чынам задачы навігацыі зводзяцца да задач па кіраванні рухам цэнтра мас ПС.

Базавымі паняццямі аэранавігацыі з'яўляюцца параметры руху (навігацыйныя элементы) — велічыні, веданне якіх неабходна для выканання (рэалізацыі) задач паветранай навігацыі. У агульнай пастаноўцы параметрамі руху з'яўляецца мноства каардынат ПС і іх вытворных, парадак якіх залежыць ад патрабаванай дакладнасці самалётакіравання, а наменклатура — ад выбару сістэмы каардынат.

## Задачы аэранавігацыі 
Вызначэнне навігацыйных элементаў лятальнага апарата, такіх як:
* каардынаты (геаграфічныя -> шырата, даўгата; палярныя -> азімут, далёкасць) 
* вышыня (абсалютная, адносная, сапраўдная), у тым ліку:
** вышыня над паверхняй Зямлі (сапраўдная вышыня палёту) 
* курс (умоўны, сапраўдны, магнітны, артадрамічны)
* аэрадынамічны вугал зносу 
* напрамкавы вугал (умоўны, сапраўдны, магнітны, артадрамічны) 
* прыладная, сапраўдная, напрамкавая хуткасць
* хуткасць, напрамак (метэаралагічны) і кірунак (навігацыйны) ветру, вугал ветру 
* лінія заданага напрамку (ЛЗН), лінія фактычнага напрамку (ЛФН) 
* лінейна бакавыя ўхіленні (ЛБУ) 
* дадатковая папраўка (ДП) (пры палёце на радыёстанцыю) 
* бакавое ўхіленне (БУ) (пры палёце ад радыёстанцыі) 
* адваротны, прамы пеленг (АП, ПП) (пры палёце на / ад радыёпеленгатар). 
Кантроль і выпраўленне шляху: (з выхадам на ЛЗН або ў ППМ (паваротны пункт маршруту), у залежнасці ад ЛБУ):
* па далёкасці 
* па напрамку 
Пракладка і пералік (злічэнне) шляху:
* Прамая 
* Адваротная 
* Штылівая 
Пабудова аптымальных маршрутаў для дасягнення пункта прызначэння:
* выхад на пункт за мінімальны час 
* выхад на пункт з мінімальнымі выдаткамі паліва 
* выхад на пункт ў заданы час 
Аператыўная карэкцыя маршруту ў час палёту:
* пры змене палётнага задання, у тым ліку пры няспраўнасці ў лятальным апараце,
* пры ўзнікненні неспрыяльных, метэаралагічных з'яў на маршруце 
* каб пазбегнуць сутыкнення з іншым лятальным апаратам, 
* для збліжэння з іншым лятальным апаратам.

### Вызначэнне навігацыйных элементаў руху лятальнага апарата 
Для вызначэння навігацыйных элементаў ужываюцца розныя тэхнічныя сродкі:
* Геатэхнічныя — дазваляюць вызначаць абсалютную і адносную вышыню палёту, курс лятальнага апарата, яго месцазнаходжанне і г.д.).
** вышынямеры, 
** вымяральнікі паветранай і напрамкавай скарасцей, 
** магнітныя і гірамагнітныя компасы, гірапаўкомпасы, 
** аптычныя візіры, 
** інерцыяльныя навігацыйныя сістэмы і г.д.
* Радыётэхнічныя — дазваляюць вызначыць сапраўдную вышыню, напрамкавую хуткасць, месцазнаходжанне лятальнага апарата шляхам вымярэння розных параметраў электрамагнітнага поля па радыёсігналах.
** радыёвышынямеры, 
** радыёмаякі, 
** радыёкомпасы, 
** радыёнавігацыйныя сістэмы і г.д.
* Астранамічныя — дазваляюць вызначаць курс і месцазнаходжанне лятальнага апарата
** астранамічныя компасы 
** секстанты, 
** астраарыентатары і г.д.
* Святлотэхнічныя — забяспечваюць пасадку лятальнага апарата ў складаных метэаралагічных умовах і ноччу, а таксама для аблягчэння арыентавання.
** святломаякі.
* Комплексныя навігацыйныя сістэмы — аўтапілот — могуць забяспечыць аўтаматычны палёт па ўсім маршруце і заход на пасадку пры адсутнасці бачнасці зямной паверхні.

## Літаратура 
* *Чёрный М. А., Кораблин В. И.* Самолётовождение.  КДУ, ISBN 978-5-98227-680-3 2010, 368 с.
* *Олянюк П. В.* Навигационные элементы движения летательного аппарата. Методический сборник ЛКВВИА № 11 1960 г.

Катэгорыя:Авіяцыйныя тэрміны