open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Юрый Аляксандравіч Рыжко

**Юрый Рыжко** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец мінскай СДЮШАР-5, з 2006 года гуляў за дубль барысаўскага БАТЭ. Другую палову сезона 2009 правёў у арэндзе ў «Смаргоні». У 2010—2012 гадах гуляў за жодзінскае «Тарпеда-БелАЗ».

У сакавіку 2013 года перайшоў у «Слуцк», але ў ліпені 2013 года пакінуў гэты клуб і перайшоў ва ўзбекскую «Бухару», дзе замацаваўся ў асноўным складзе.

У канцы студзеня і пачатку лютага 2014 года знаходзіўся на праглядзе ў салігорскім «Шахцёры», але не падышоў. У выніку сезон 2014 пачаў у складзе наманганскага «Наўбахора».

У жніўні 2015 года вярнуўся ў Беларусь, стаўшы іграком першалігавай «Іслачы». Разам з камандай выйшаў у Вышэйшую лігу. У сезоне 2016 звычайна гуляў у асноўным складзе «Іслачы» на пазіцыі цэнтральнага абаронцы. Да сезона 2017 рыхтаваўся разам з «Іслаччу», аднак перад пачаткам чэмпіянату не трапіў у заяўку і пакінуў каманду.

У ліпені 2017 года далучыўся да наваполацкага «Нафтана». Дэбютаваў за новы клуб 31 ліпеня ў матчы супраць «Слуцка», дзе забіў гол пасля падачы вуглавога, чым прынёс «Нафтану» перамогу з лікам 1:0. У выніку замацаваўся ў аснове навапалачан, выступаў на пазіцыях цэнтральнага абаронцы і апорнага паўабаронцы. У кастрычніку 2017 года па выніках справы аб дагаварных матчах быў прысуджаны да штрафу ў 11,5 тысяч рублёў.

У студзені 2018 года далучыўся да «Смалявічаў». У складзе каманды ўдзельнічаў у таварыскіх матчах, аднак у лютым 2018 года па выніках справы аб дагаварных матчах атрымаў ад Дысцыплінарнага камітэта АБФФ пажыццёвую дыскваліфікацыю, пасля чаго пакінуў «Смалявічы».

Пасля прысуду ад АБФФ некаторы час працаваў сцюардам на матчах «Смалявічаў», таксама спрабаваў працаўладкавацца ў чэмпіянатах Малдовы і Арменіі.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевыя і алімпійскую зборныя Беларусі.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2008
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2015
*  Бронзавы прызёр моладзевага чэмпіянату Еўропы: 2011

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Смаргонь
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Бухара
Катэгорыя:Ігракі ФК Наўбахор
Катэгорыя:Ігракі ФК Іслач
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Рыджэнтс-парк

**Рыджэнтс-парк** (, літаральна «парк рэгента») — адзін з галоўных каралеўскіх паркаў Лондана, які раскінуўся на плошчы ў 188 га на мяжы паміж Вэстмінстэрам (на поўдзень) і Кэмдэнам (на поўнач).

## Гісторыя 
Даўней адносіўся да паляўнічых угоддзяў Генрыха VIII. З уваходжаннем тэрыторыі ў межы горада ў 1810-я і 1820-я гады быў разбіты і засаджаны па праекце Джона Нэша як месца забаў сямейства прынца-рэгента (будучага Георга IV). З 1838 года адкрыты для ўсіх жадаючых. З 1836 па 1861 гады на тэрыторыі парку дзейнічала .

## Апісанне 
Рыджэнтс-парк з’яўляецца папулярным месцам адпачынку жыхароў і гасцей Лондана. У парку можна арандаваць палі для футбола і рэгбі і тэнісныя корты. У азёрах жыве шмат вадаплаўных птушак. Улетку працуе пракат лодак. У цэнтры Рыджэнтс-парку разбіты ружоўнік.

Сярод асноўных славутасцяў — Лонданскі заапарк (у паўночна-ўсходняй частцы парку), прыватная рэзідэнцыя пасла ЗША,  і розныя будынкі Лонданскага ўніверсітэта.

## Літаратура 
* Weinreb, B. and Hibbert, C. (ed.) *The London Encyclopedia*. Macmillan, 1995. ISBN 0-333-57688-8
* Wheatley, Henry Benjamin and Cunningham, Peter. London, Past and Present: Its History, Associations, and Traditions, Vol. III.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Паркі Лондана
Джон Нэш

**Джон Нэш** (англ. *John Nash*; 18 студзеня 1752, Лондан — 13 мая 1835, Лондан) — брытанскі архітэктар, найбуйнейшы прадстаўнік брытанскага ампіру («рэгенцкі стыль»).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Лондане ў сям'і слесара. Вучыўся архітэктуры ў Роберта Тэйлара. Скончыўшы курс навучання, з'ехаў у Уэльс, дзе заняўся прадпрымальніцкай дзейнасцю, аднак у 1784 разарыўся. Пасля гэтага вярнуўся да архітэктарскай працы. Пасля некалькіх гадоў працы над загараднымі дамамі ў 1792 вярнуўся ў Лондан.
злева|thumb|Банкетная зала Павільёна ў Брайтане. З альбома Джона Нэша
У 1811 годзе атрымаў ад прынца-рэгента (будучы кароль Георг IV) даручэнне распрацаваць план забудовы мясцовасці, якая пазней атрымала назву Мэрылбан-парку. Складзены Нэшам план быў рэалізаваны да 1818 годзе. Гэты праект, у прыватнасці, складаецца з планіроўкі і забудовы Рыджэнт-стрыт, Рыджэнтс-парка і прылеглых кварталаў.

Стаўшы прыдворным архітэктарам, Нэш спраектаваў яшчэ мноства будынкаў і збудаванняў. Па яго праектах створаны Сент-Джэймс-Парк, комплекс Трафальгарскай плошчы, тэатр Хэймаркет, Мармуровая арка. У 1815—1822 перабудаваў ва ўсходнім стылі Каралеўскі павільён у Брайтане. Нэш таксама кіраваў рэканструкцыяй Букінгемскага палаца, пасля якой гэты палац стаў рэзідэнцыяй каралеўскай сям'і.

Пасля смерці заступніка Нэша Георга IV у 1830 годзе яго праціўнікі, сярод якіх быў і герцаг Уэлінгтан, зрабілі ўсё, каб адхіліць яго ад дзейнасці ў камісіі па рэканструкцыі Букінгемскага палаца. Пасля чаго Нэш вымушаны быў выдаліцца ў сваё памесце, дзе і памёр у 1835 годзе.

## Літаратура 
* Davis, Terence, (1966) ''John Nash The Prince Regent's Architect*, Country Life
* Mansbridge, Michael (1991) *John Nash A complete catalogue*, Phaidon Press
* Port M.H. (2006) *Six Hundred New Churches: The Church Building Commission 1818—1856*, 2nd Ed, Yale University Press, ISBN 978-1-904965-08-04
* Suggett, Richard (1995) *John Nash Architect in Wales*, The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales, ISBN 1-871184-16-9
* Summerson, John (1980) *The Life and Work of John Nash Architect'', George Allen & Unwin, ISBN 0-04-720021-9

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Архітэктары Уэльса
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1752 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 18 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1835 годзе
Катэгорыя:Памерлі 13 мая
Кэсон

**Кэсон** — горад у Паўночнай Карэі, які знаходзіцца ў правінцыі Хванхэ-Пукто на поўдні КНДР, былы горад з асаблівым статусам прамога падпарадкавання і сталіца Карэі ў эпоху дынастыі Каро.

У горадзе размешчаны інстытут Сандо, ёсць музей, тэатр, тэлецэнтр.

Кэсон — старажытная сталіца Карэйскай дзяржавы (10-14 стст.). У горадзе яшчэ захаваліся рэшткі палаца кіраўнікоў Манвольдэ паблізу прамысловага рэгіёну Кэсон. Палац быў пабудаваны ў 918 і разбураны ў 1361 годзе. У 11 км на захад ад Кэсона размешчана магіла караля Конмін. Пасля падзелу Карэі ў 1948 годзе знаходзіўся ў складзе Паўднёвай Карэі, бо быў на поўдн ад 38-й паралелі.

У Кэсоне было заключана пагадненне аб перамір’і ў Карэі падчас Карэйскай вайны (1950-53). У выніку таго, што новая мяжа паміж КНДР і Паўднёвай Карэяй была перайначаная і прайшла ў гэтым раёне не па 38-й паралелі, а крыху на поўдзень, перайшоў у склад Паўночнай Карэі.

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Карэі
Віталь Аляксандравіч Ланько

**Віталь Ланько** (нар. , ) — беларускі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
Пачаў кар’еру ў Магілёве, у 1998 годзе разам з «Дняпром-Трансмашам» стаў чэмпіёнам краіны. У 2001—2009 гадах гуляў у Расіі, Украіне і Казахстане, пераважна ў ніжэйшых лігах. У 2010 вярнуўся ў Беларусь, трапіўшы ў склад «Белшыны». У студзені 2011 года падпісаў кантракт з «Тарпеда-БелАЗ». Па заканчэнні сезона 2012 пакінуў жодзінскі клуб і завяршыў прафесійную кар’еру.

У жніўні 2016 года ў якасці аматара далучыўся да магілёўскага «Тарпеда» ў Другой лізе чэмпіянату Беларусі, згуляў у двух матчах чэмпіянату.

У жніўні 2020 года па крымінальнай справе аб дагаварных матчах як адзін з арганізатараў быў прысуджаны да трох гадоў пазбаўлення волі, а ў снежні 2021 года за паўторную спробу арганізацыі дагаварных матчаў быў зноў асуджаны на тры гады пазбаўлення волі ў калоніі агульнага рэжыму.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за нацыянальную зборную на працягу 2004—2006.

## Дасягненні 
*   Залаты прызёр чэмпіянату Беларусі: 1998

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Статыстыка выступленняў 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Чарнаморац Новарасійск
Катэгорыя:Ігракі ФК Салют Белгарад
Катэгорыя:Ігракі ФК Прамень-Энергія Уладзівасток
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Нальчык
Катэгорыя:Ігракі ФК Жэніс Астана
Катэгорыя:Ігракі ФК Новакузнецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Уралан Эліста
Катэгорыя:Ігракі ФК Валынь Луцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Крышталь Смаленск
Катэгорыя:Ігракі ФК Факел Варонеж
Дзмітрый Мікалаевіч Шчагрыковіч

**Дзмітрый Шчагрыковіч** (нар. , ) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у клубе «Слуцк».

## Клубная кар’ера 
У 2003—2004 гадах гуляў у БАТЭ, пасля доўгі час быў футбалістам мінскага МТЗ-РІПА. Забіў мяч у апошнім туры чэмпіянату 2009 у браму «Віцебска», тым самым выратаваўшы мінскі клуб ад вылету, але сам пакінуў яго. Пасля гуляў за «Белшыну» і «Мінск».

У студзені 2012 года падпісаў кантракт з «Тарпеда-БелАЗ». Хутка стаў адным з лідараў жодзінскага клуба, замацаваўшыся на пазіцыі апорнага паўабаронцы (часам выступаў як цэнтральны паўабаронца). У пачатку 2013 года стаў таксама капітанам каманды, і ў сезоне 2013 правёў усе 32 матчы клуба ў чэмпіянаце. Заставаўся трывалым іграком асновы і ў 2014 годзе, але з-за траўмы не гуляў у верасні 2014 года.

У студзені 2015 года падоўжыў кантракт з жодзінцамі. У сезоне 2015 з’яўляўся на полі, пераважна выходзячы на замену. У студзені 2016 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Тарпеда-БелАЗ».

Неўзабаве пасля зыходу з жодзінскага клуба стаў іграком «Слуцка», дзе замацаваўся ў якасці асноўнага апорнага паўабаронцы. Сезон 2017 таксама пачынаў у аснове, але пазней стаў у асноўным толькі выхадзіць на замену. Па заканчэнні сезона ў лістападзе 2017 года разарваў кантракт са «Слуцкам».

У студзені 2018 года стаў іграком «Белшыны», а ў студзені 2019 года перайшоў у «Смалявічы». У першай палове сезона 2019 быў іграком стартавага складу, са жніўня страціў месца ў аснове. У студзені 2020 года падоўжыў кантракт са «Смалявічамі».

У кастрычніку 2020 года пакінуў «Смалявічы» і завяршыў прафесійную кар’еру. З ліпеня 2021 года ў якасці аматара стаў выступаць за слуцкі «Спартак» у Другой лізе (у 2023 годзе клуб змяніў назву на «Шанхай»).

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Беларусі. У 2009 годзе згуляў адзін неафіцыйны матч за зборную Беларусі (другая зборная).

## Трэнерская кар’ера 
У кастрычніку 2020 года ўвайшоў у трэнерскі штаб Аляксандра Бразевіча ў «Слуцку». Застаўся ў штабе і пасля таго, як у жніўні 2022 года Бразевіча замяніў Аляксандр Гурыновіч. У студзені 2024 года падоўжыў кантракт са «Слуцкам».

## Сям’я 
Стрыечны брат Дзмітрыя, Сяргей, таксама з’яўляецца футбалістам.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2003, 2004
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2005, 2008
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2005, 2008

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Дзяніс Рыгоравіч Парэчын

**Дзяніс Парэчын** (нар. , Мінск) — беларускі футбаліст (брамнік) і трэнер. У цяпершні час працуе трэнерам брамнікаў у польскім клубе «Сталь» са Сталёвай Волі.

## Клубная кар’ера 
Гуляў у розных клубах розных ліг беларускага чэмпіянату.

У лютым 2010 года падпісаў кантракт з жодзінскім «Тарпеда», дзе звычайна быў другім брамнікам (у сезоне 2010 — пасля Уладзіміра Бушмы, у сезоне 2011 — пасля Антона Кавалеўскага і Арцёма Гамялько, у сезоне 2012 — пасля Паўла Часноўскага). Усяго за жодзінскі клуб правёў 19 матчаў.

У сакавіку 2013 года перайшоў у «Зорку-БДУ». Спачатку гуляў у асноўным складзе, пасля звычайна быў запасным брамнікам. Па заканчэнні сезона 2013 перайшоў на працу ў мінскае «Дынама» трэнерам брамнікаў юнацкіх каманд.

У чэрвені 2014 года далучыўся да «Бярозы-2010», адначасова застаўся на трэнерскай працы ў «Дынама». Да верасня 2014 года быў асноўным брамнікам «Бярозы-2010», пазней заставаўся на лаўцы. Па заканчэнні сезона канчаткова завяршыў кар’еру.

## Трэнерская кар’ера 
З 2013 года працаваў трэнерам у мінскім «Дынама», спачатку ў юнацкіх камандах, пазней — у дублі. У чэрвені 2019 года стаў трэнерам брамнікаў асноўнай каманды «Дынама» ў штабе Сяргея Гурэнкі. Заставаўся на пасадзе да красавіка 2021 года да звальнення Гурэнкі, пасля зноў стаў працаваць у юнацкіх камандах дынамаўцаў. Пакінуў «Дынама» ў снежні 2020 года.

У верасні 2019 года ўвайшоў у трэнерскі штаб Сяргея Яромкі ў моладзевай зборнай Беларусі. Працаваў у зборнай да 2020 года.

У ліпені 2021 года ўвайшоў у трэнерскі штаб салігорскага «Шахцёра» на чале з Сяргеем Гурэнкам у якасці трэнера брамнікаў, аднак хутка пакінуў клуб. У кастрычніку 2021 года стаў трэнерам брамнікаў у клубе «Сталь» (Сталёва Воля) з чацвёртага дывізіёна Польшчы.

## Дасягненні 
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2006

## Статыстыка 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Бяроза-2010
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Полацк
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК РШВСМ-Алімпія
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Рагачоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Атака-Спорт Мінск
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Кітай (значэнні)

**Кітай**:
## Дзяржавы 
* **Кітайская Народная Рэспубліка** — дзяржава ва Усходняй Азіі, якая кантралюе Кантынентальны Кітай, Ганконг і Макаа.
* **Рэспубліка Кітай**  — ціхаакіянская дзяржава, якая кантралюе Тайвань і прылеглыя астравы.

## Тэрміны 
* **Два Кітаі** — тэрмін для апісання КНР і РК.
* **Вялікі Кітай** — тэрмін для апісання тэрыторыі Кантынентальнага Кітая, Рэспублікі Кітай, Ганконга і Макаа.
* **Кантынентальны Кітай** — тэрмін для апісання тэрыторыі КНР без Ганконга і Макаа.
* **Палітыка аднаго Кітая** — палітыка, паводле якога дзяржавы і арганізацыі могуць прызнаваць толькі ўрад КНР або толькі ўрад РК як прадстаўніка Кітая.
* **Прынцып аднаго Кітая** — прынцып, паводле якога абодва кітайскія ўрады прадстаўляюць народ Кітая (ляжыць у аснове Кансэнсусу 1992 у адносінах КНР і Тайваня).

## Геаграфічныя назвы 
* **Індакітай** — паўвостраў у Паўднёва-Усходняй Азіі.
* **Кітай** — возера ва Украіне.
* **Паўднёва-Кітайскае мора** — паўзамкнутае мора ля берагоў Паўднёва-Усходняй Азіі.
* **Усходне-Кітайскае мора** — паўзамкнутае мора Ціхага акіяна паміж узбярэжжам Усходняй Азіі і астравамі Рукю і Кюсю.
Уільям Чамберс

]]
**Уільям Чамберс** (англ. *Sir William Chambers*,  г. Гётэбарг — пам. 8 сакавіка 1796 г. Лондан) — шатландскі архітэктар, прадстаўнік класіцызму ў архітэктуры.

У.Чамберс нарадзіўся ў сям’і гандляроў, якая перасялілася ў яго дзяцінстве ў Іаркшыр. З 1740 года знаходзіцца пры Шведскай Ост-Індскай кампаніі. Здзяйсняе паездкі на Усход, пры гэтым вывучае ў Кітаі мясцовае дойлідства і планіроўку садоў і паркаў.

Пасля вяртання ў Еўропу Чамберс наведвае ў 1749 годзе парыжскую Школу мастацтваў, дзе вучыцца ў Жака-Франсуа Бландэля. Наступныя 5 гадоў ён праводзіць у Рыме, вывучае антычнае мастацтва і школы Рэнесансу. У 1755 ён прыязджае ў Англію. У наступныя гады У. Чамберс (нароўні з Робертам Адамам) быў найбуйнейшым лонданскім дойлідам, асабістым архітэктарам Аўгусты Саксен-Гоцкай, прынцэсы Уэльскай. Яна пашырыла Каралеўскія батанічныя сады ў К’ю, дзе Чамберс пабудаваў шэраг збудаванняў (Вялікую пагаду і іншыя). У 1776—96 гг. узвёў новы будынак Сомерсет-хауса ў Лондане.

З 1768 года Чамберс — член Каралеўскай акадэміі мастацтваў, займаў таксама пасаду каралеўскага генерал-інтэнданта па будаўніцтве.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
*  945 pages Publisher: Hacker Art Books; Facsimile edition edition (June 1972) ISBN 0878170081; ISBN 978-0878170081.
* Gothein, Marie. *Geschichte der Gartenkunst*. München: Diederichs, 1988 ISBN 978-3-424-00935-4.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Вялікабрытаніі
Жак Франсуа Бландэль

thumb|370px|right|Праект Акадэміі мастацтваў для Масквы
**Жак Франсуа Бландэль** (, ,  — , ) — французскі архітэктар і тэарэтык мастацтва і архітэктуры. Унук архітэктара Франсуа Бландэля.

## Біяграфія 
Ён быў адным з найважнейшых выкладчыкаў архітэктуры Францыі 18 стагоддзі. Ён стварыў школу мастацтваў (École des Arts), дзе з 1740 года выкладаў курс архітэктуры. Да яго вучняў адносяцца Эцьен-Луі Буле, Жан-Франсуа Шальгрэн, Клод-Нікаля Леду, Уільям Чамберс і Ж.-Б. Вален-Дэламот.

У 1755 годзе Бландэль стаў членам акадэміі архітэктараў (Académie d’architectes) і прыдворным архітэктарам караля Людовіка XV.

Бландэль лічыцца адным з заснавальнікаў сучаснага гарадскога планавання. Ён вынайшаў формулу кроку для разліку прыступак.

## Творчасць 
* Абет у Страсбурзе
* замак Вендэўр, Нармандыя

Выява:Strasbourg nuit 4.jpg|L’Aubette
Выява:Place d'Armes (Metz).JPG|Sur l'ancien corps de garde]]

## Спасылкі 
* Працы Бландэля 

Катэгорыя:Архітэктары Францыі
Уільям Уілкінс

**Уільям Уілкінс** (; ,  — , ) — англійскі архітэктар і археолаг, член Каралеўскай Акадэміі мастацтваў.

## Жыццё і творчасць 
У. Уілкінс з'яўляўся прадстаўніком класіцызму ў архітэктуры. Ён нарадзіўся ў заможнай сям'і, яго бацька быў кіраўніком будаўнічай кампаніі. Адукацыю Уільям атрымаў у Кембрыджскім універсітэце. Паміж 1804 і 1807 гадамі падарожнічаў па Грэцыі, Турцыі, Паўднёвай Італіі; ён публікуе нататкі па класічнай і гатычнай архітэктуры. У паездках яго суправаджае італьянскі мастак Агасціна Агліа. Падчас сваіх падарожжаў Уілкінс збірае археалагічную калекцыю, а ў 1807 годзе выходзіць у свет яго праца «*Антычныя помнікі Вялікай Грэцыі*», упрыгожаная ілюстрацыямі А. Агліа.
thumb|злева|Ёркшырскі музей
thumb|Лонданскі ўніверсітэцкі каледж

У.Уілкінс пабудаваў у класічным, неа-грэчаскім стылі Даўнінг-каледж у Кембрыджы (1805-20), будынак Каралеўскага тэатра ў Беры-Сент-Эдмендс (1819), Універсітэцкі каледж Лондана (1825-32), Ёркшырскі музей (1830).

З яго прац у гатычным стылі варта адзначыць Кінгс-Каледж, Трыніці-Каледж і Корпус Крысці-Каледж у Кембрыджы. Найбольш вядомае са збудаванняў, збудаваных У.Уілкінсам — будынак Лонданскай Нацыянальнай галерэі (1838).

## Сачыненні 
* *Antiquities of Magna Graetia (1807)*
* *Atheniensia (1816)*
* *Civil Architecture of Vitruvius (1812, 1817)*
* *Prolusiones Architectonicae (1837)*.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Вялікабрытаніі
Юрый Віктаравіч Каралюк

**Юрый Каралюк** (нар. , ) — беларускі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
З 2008 года гуляў за брэсцкае «Дынама». Не трапляў у асноўны склад і ў 2010 годзе перайшоў у пінскую «Хвалю». Выдатна праявіў сябе ў сезоне 2011, стаўшы найлепшым бамбардзірам Першай лігі.

У студзені 2012 года падпісаў кантракт з «Тарпеда-БелАЗ». Не змог замацавацца ў аснове жодзінскага клуба і ў жніўні 2012 год зноў апынуўся ў Першай лізе, на гэты раз у арэндзе ў мікашэвіцкім «Граніце».

Па заканчэнні сезона 2012 вярнуўся ў Жодзіна, але пачатак сезона 2013 прапусціў з-за траўмы. У ліпені 2013 года кантракт з «Тарпеда-БелАЗ» быў скасаваны, і ў хуткім часе Каралюк вярнуўся ў «Хвалю». У лістападзе 2013 года кантракт з «Хваляй» быў разарваны.

Сезон 2014 распачаў у Другой лізе ў складзе «Кобрына». У ліпені 2014 года, аднак, пачаў трэніравацца з «Хваляй» і неўзабаве чарговы раз вярнуўся ў пінскі клуб, але ўжо ў кастрычніку 2014 года пакінуў «Хвалю» і завяршыў прафесійную кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за моладзевую зборную Беларусі.

## Дасягненні 
*  Найлепшы бамбардзір Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2011 (21 мяч)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Хваля Пінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Кобрын
Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Саксы

[250px|thumb|right|[Альфрэд Вялікі.]]
**Са́ксы** — паўночна-усходняя група старажытнагерманскіх плямёнаў (, ), якія ўтварылі з англамі і ютамі на востраве Брытанія сучасны англійскі этнас. Саксы ў пятым стагоддзі падзяліліся на 2 галіны: адны пайшлі на поўдзень — у Германію, а іншыя на захад. Ад назвы саксаў адбылася назва гістарычнай вобласці ў Германіі — Саксонія.

## Этымалогія 
Этымалогія слова «саксы» яшчэ не да канца зразумелая. Верагодна, саманазва саксаў была іншая, а антычныя аўтары, якія ўпершыню выкарысталі гэта слова, вырабілі яго ад сакса — тыповай зброі саксаў, баявога нажа.

## Арэал рассялення 
З II стагоддзя н.э ахоплівае прыблізна Усходнія Нідэрланды, сённяшнія нямецкія землі Вестфалія (*Westfalen*), Ніжняя Саксонія (*Niedersachsen*) (выключаючы тэрыторыі, заселеныя плямёнамі Фрызаў (*Friesen*), Хольштэйн, Мекленбург і поўнач Саксоніі-Анхальт (*Sachsen-Anhalt*).

У рымскіх крыніцах, пачынаючы з III стагоддзя н.э, сустракаюцца скаргі на марскі разбой і пірацтва саксаў.

У перыяд ад III да V стагоддзя н. э частка саксаў, нароўні з англамі і ютамі, перасялілася ў паўднёвую частку вострава Брытаніі. З прычыны сілавога захопу земляў і зліцці з англамі яны ператварыліся ў супольнасць англасаксаў, якая стала дамінантнай на Брытанскіх астравах.

## Мова 
Мова саксаў стала асновай англасаксонскай мовы, з якой развілася сучасная англійская мова. Адсюль у ірландскай і іншых кельцкіх мовах найменне племя саксаў выкарыстоўваецца для абазначэння сучасных англічан: у ірландскай — «Sasana» (Англія) і «Sasanach» (англічане), у гэльскай — «Sasunn» (Англія) і «Sasunnach» (англійская); хоць у іншых мовах гэтыя назвы вядуцца ад племя англаў.

Цяперашняя абагульненая назва краіны — Англія — паходзіць ад наймення племя англаў, а назва такіх тэрыторый, як Wessex («West-Saxons»), Essex («East-Saxons»), Sussex («South-Saxons») і Middlesex паказвае на іх паходжанне ад саксонскіх пасяленцаў.

## Палітычны лад 
Аж да падпарадкавання і звароту ў хрысціянства Карлам Вялікім кантынентальныя саксы захоўвалі свой старажытны племянны статут і не мелі караля, а ўсе важныя пытанні вырашалі на штогадовым сходзе старэйшын племя, якое звалася «Тынг» (сяр. *ням.* «Ding» або *англ.* «Thing»). Герцагі (военачальнікі) прымалі правадырства над народам толькі на час ваенных канфліктаў.

## Плямёны ў складзе саксаў 
### Вестфалы 
Вестфалы жылі пераважна паміж Рэйнам і Везерам, іх імя азначала «заходнія людзі», гэта значыць заходнія саксы.

### Остфалы 
Остфалы, «усходнія людзі», жылі паміж Везером і Эльбай.

### Энгры 
Энгры займалі сярод саксаў цэнтральнае становішча, як у геаграфічным, так і ў культурна-грамадскім стаўленні. У іх землях на Везеры знаходзілася *Маркло*, месца штогадовых сходаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Зніклыя народы
Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Англіі
Катэгорыя:Гісторыя Нідэрландаў
Катэгорыя:Ганза
Англы

**А́нглы** (, , ) — германскае племя. У пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца Тацытам.

Племя англаў паходзіць з паўвострава Ютландыя — з тэрыторыі сучаснай нямецкай федэральнай зямлі Шлезвіг-Гольштэйн.

Пачынаючы з III стагоддзя, і асабліва інтэнсіўна — у сярэдзіне V стагоддзя (440 г. н.э.) — у эпоху «вялікага перасялення народаў» — племя англаў, сумесна з суседнімі плямёнамі саксаў, ютаў і фрызаў, перасяляліся ў Брытанію, населеную ў той час пераважна хрысціянізаванымі Рымам брыцкімі плямёнамі, дзе, пацясніўшы мясцовае насельніцтва, стварылі каралеўствы паўночных англаў Нартумбрыю, сярэдніх англаў Мерсію і Усходнюю Англію. У VII—X стагоддзях англы і саксы зліліся ў адзіны этнас англасаксаў, які паслужыў асновай для сучаснай англійскай нацыі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Гісторыя Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Даніі
Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы
Гольштэйн

[thumb|228px|[Шлезвіг і Гольштэйн]]
**Го́льштэйн** ( ) — гістарычная вобласць у Германіі. Размешчана ў паўднёвай частцы зямлі Шлезвіг-Гольштэйн. Да 1945 г. — адна з правінцый федэральнай зямлі Прусіі.
thumb|140px|злева|Герб Гольштэйна

Да VIII стагоддзя заходняя частка Гольштэйна была заселена саксамі, усходняя — славянамі-ваграмі і ўваходзіла ў землі бодрыцкага саюза плямёнаў. У 1110 годзе ў заходняй частцы ўтварылася графства Гольштэйн; у другой палове XII стагоддзя яно падпарадкавала і ўсходні Гольштэйн. У 1203 годзе Гольштэйнам авалодала Данія. Зрэшты, ужо ў 1225 годзе графы Гольштэйна, падтрыманыя мясцовым рыцарствам, ізноў апынуліся ва ўладзе.

У 1386 годзе ад Даніі да гольштэйнскіх графам перайшоў Шлезвіг. У XV стагоддзі ўплыў Даніі ў Гольштэйне зноў узмацнілася. Калі гольштэйнская лінія графаў Шаўенбургскіх згасла ў 1459 годзе, то Гольштэйн і Шлезвіг перайшлі да караля Даніі па дагаворы, складзенаму ў 1460 годзе ў Рыбэ.

У 1474 годзе Гольштэйн стаў герцагствам у складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі.

У 1490 годзе Гольштэйн быў падзельны на Гольштэйн-Зондэрбург і Гольштэйн-Готарп. Гольштэйн-Зондэрбург заставаўся ва ўладанні караля Даніі і быў таксама вядомы як Каралеўскі Гольштэйн; потым ён стаў вядомы як Гольштэйн-Глюкштат. Гольштэйн-Готарп, таксама вядомы як Герцагскі Гольштэйн, быў перададзены малодшай галіны Ольдэнбургаў, да роду якіх належалі каралі Даніі.

У 1762 годзе герцаг Гольштэйн-Готарпскі стаў імператарам Расіі пад імем Пятра III. Пётр III планаваў напасці на Данію, каб вярнуць Гольштэйн-Готарпскія ўладанні, далучаныя да Шлезвіга.

Імператрыца Кацярына II у 1767 годзе заключыла з Даніяй дагавор аб саюзе, пацверджаны трактатам у 1773 года (так званы *Царскасельскі трактат*), які цалкам урэгуляваў «готарпскае пытанне».

Паводле складзенага трактата, спадчыннік расійскага прастола Павел (I), быўшы адначасова гольштэйн-готарпскім герцагам, адмаўляўся на карысць Даніі ад готарпскай спадчыны ў абмен на графствы Ольдэнбург і Дэльменхорст у Паўночнай Германіі, кіраўніком якіх стаў Фрыдрых Аўгуст I Ольдэнбургскі. У выніку такога рашэння ўвесь Шлезвіг-Гольштэйн увайшоў у склад Даніі.

## Гл. таксама 
* Шлезвіг-Гольштэйн
* Графы Шаўэнбург-Гольштэйн

## Спасылкі 
* 
* Прыклады тытулавання графаў і герцагаў Гольштэйна па сучасных дакументах

Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Шлезвіг-Гольштэйн
Вольга Юр’еўна Панарына

'''Вольга Юр'еўна Панарына''' (нар. 16 верасня 1985) — беларуская прафесійная велагоншчыца, чэмпіёнка свету 2011 года. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2011).

3 кастрычніка 2011 г. падчас спаборніцтваў Кубка Беларусі Вольга Панарына на велатрэку «Мінск-Арэна» перасягнула нацыянальны рэкорд у гіце на 500 метраў з месца, пераадолеўшы дыстанцыю за 33,168 секунды, што на 0,128 секунды лепш сусветнага рэкорду, усталяванага літоўкай Сімоны Крупескайтэ на чэмпіянаце свету ў польскім Прушкаве.

5 лістапада 2011 на стартавым этапе Кубка свету, які праходзіў на велатрэку «Сары-Арка» ў Астане, у кваліфікацыйным заездзе спрынту — гонцы на 200 м з ходу — Панарына паўтарыла сусветны рэкорд Сімоны Крупескайтэ (10,793 сек.).

Трэніруецца пад кіраўніцтвам расійскага спецыяліста Станіслава Салаўёва.

Удзельніца Алімпійскіх гульняў 2012 года ў спрынце і кейрыне.

## Спасылкі 
.]]
* 
* Профіль на афіцыйным сайце летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года 
* Вынікі на cyclingarchives.com

Катэгорыя:Велагоншчыкі Украіны
Катэгорыя:Велагоншчыкі Беларусі
Катэгорыя:Велагоншчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па трэкавых велагонках
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па трэкавых велагонках
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Квады

thumb|right|Квады на Сярэднім Дунаі
**Квады** () — заходнегерманскае племя з групы свеваў, якое жыло ў I ст. да н.э. уздоўж Майна, а з пачатку н.э. да VI стагоддзя н.э. на поўнач ад сярэдняга цячэння Дуная, а таксама па вярхоўях Эльбы і Одэра — на тэрыторыі ніжняй Аўстрыі, Маравіі, Заходняй Славакіі і Паўночнай Венгрыі.

Квады былі саюзнікамі маркаманаў, уваходзілі ў склад царства Марабода, у 166—180 удзельнічалі ў Маркаманскай вайне з Рымам, былі разбіты і прызналі яго панаванне.

Напачатку V стагоддзя частка квадаў разам з вандаламі перасялілася ў Іспанію, заснаваўшы на паўночным захадзе Пірэнейскага паўвострава сваё каралеўства. У 585 яно было заваявана вестготамі. У Іспаніі квадаў часам завуць квада-свевамі, а іх каралеўства — свеўскім.

## Гл. таксама 
* Ваній
* Вялікае перасяленне народаў
* Германцы
* Маркаманская вайна
* Свевы

Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Гісторыя Еўропы
Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі
Катэгорыя:Плямёны старажытнай Іспаніі
Катэгорыя:Гісторыя Чэхіі
Катэгорыя:Гісторыя Аўстрыі
Катэгорыя:Гісторыя Венгрыі
Кенсінгтанскія сады

[right|upright|thumb|200px|Краявід з [Кенсінгтанскі палац|Кенсінгтанскім палацам]]
**Кенсінгтанскія сады́** () —  у&nbsp;лонданскім раёне Кенсінгтан, вакол Кенсінгтанскага палаца. Да 1728 года ўяўляў сабой частку Гайд-парку.

## Гісторыя 
Доступ у&nbsp;парк быў адкрыты каралевай Крысцінай у&nbsp;1728 годзе і&nbsp;толькі па нядзелях. З-за блізкасці да&nbsp;Кенсінгтанскага палаца тэрыторыя Кенсінгтанскіх садоў даўжэй заставалася закрытай для публікі.

На беразе возера — статуя Пітэра Пэна, узведзеная ў&nbsp;1912 годзе па ініцыятыве і на сродкі Дж. М. Бары, аўтара кнігі «Пітэр Пэн у Кенсінгтанскім садзе» (1906). Уздоўж заходняй часткі садоў размешчана вуліца , дзе большую частку будынкаў займаюць раскошныя асабнякі і&nbsp;пасольствы.

## Галерэя 

Image:PeterPan Statue Londres.jpg|Статуя Пітэра Пэна
Image:Italian Garden fountains.jpg|Фантаны
Image:Kensingtonpalacesnow.jpg|Сады і палац узімку
File:Hyde Park Albert Memorial Jan 2006.jpg|Мемарыял прынца Альберта

## Гл. таксама 
* Гайд-парк
* Серпентайн

## Спасылкі 
* Kensington Gardens  Афіцыйны сайт 
* Кенсінгтанскія сады (Kensington Gardens) Гістарычная даведка, фотаальбом 
* Kensington gardens landscape architecture  
* Article on Kensington Gardens  

Катэгорыя:Паркі Лондана
Катэгорыя:Палацава-паркавыя ансамблі
Гайд-парк

**Гайд-парк** () — каралеўскі парк плошчай 1,4 км² у цэнтры Лондана. З захаду да яго прылягаюць Кенсінгтонскія сады. Традыцыйнае месца палітычных мітынгаў, свят і гуляў.

## Гісторыя 
Яшчэ да нармандскага заваявання парк належаў Вэстмінстэрскаму абацтву; назву атрымаў ад старажытнай . З пачаткам роспуску кляштараў (1536 г.) Генрых VIII канфіскаваў яго ў казну, каб выкарыстоўваць для ўласных паляўнічых забаў. Для публікі ён быў адкрыты пры Якаве I, а пры Карле II стаў улюбёным месцам адпачынку лонданцаў.

Галоўная славутасць парку — возера Серпентайн, у якім дазволена купанне, а таксама . У паўднёва-ўсходнім вуглу парку размешчаны Эпслі-хаус *(Apsley House)*, у якім змяшчаецца музей герцага Уэлінгтана *(The Wellington Museum)*, і арка Уэлінгтана. Гэтыя аб’екты нагадваюць пра тое, што ў 1815 годзе ў Гайд-парку праходзіў гістарычны парад, прысвечаны перамозе Уэлінгтана над Напалеонам. У 1822 годзе ў гонар герцага ў Гайд-парку была ўстаноўлена велізарная статуя Ахіла працы скульптара сэра Рычарда Вестмаката. Гэта была першая ў брытанскай сталіцы скульптурная выява аголенага чалавека. І нават упрыгожаная бронзавым фігавым лістком, яна выклікала абурэнне гараджан.

Каралева Вікторыя абрала Гайд-парк месцам правядзення першай у гісторыі Сусветнай выстаўкі 1851 года, для якой у парку быў узведзена «новы цуд свету» — Крыштальны палац (не захаваўся).

## Куток аратараў 
За межамі Англіі Гайд-парк вядомы першым чынам тым, што тут знаходзіцца ''Speakers' Corner*, дзе традыцыйна адточваюць сваё красамоўства рознага роду аратары і прапаведнікі. Таму Гайд-парк стаў сінонімам месца, дзе можна свабодна абвяшчаць і адстойваць любыя ідэі. У часы так званых галоснасці і перабудовы «гайд-паркамі» ў гарадах СССР сталі зваць месцы сходаў (звычайна на адкрытым паветры) прадстаўнікоў розных палітычных і філасофскіх плыняў з мэтай прапаганды сваіх поглядаў.

## Літаратура 
* Room, Adrian. *Brewer's Names'', Cassell, London, 1992. ISBN 0-304-34077-4

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Паркі Лондана
Сент-Джэймскі палац

**Сент-Джэймскі палац** () — адзін з найстарэйшых у Лондане. Знаходзіцца на вуліцы Пэл Мэл на поўнач ад аднайменнага парку. Пабудаваны на месцы сярэднявечнага лепразорыя Св. Якава (Джэймса) з чырвонай цэглы як другая сталічная рэзідэнцыя Генрыха VIII. Тут памерла яго дачка Марыя Цюдор, і ў палацавай капэле (арх. Ініга Джонс) захоўваюцца яе вантробы і сэрца.

## Апісанне 
thumb|left|Сент-Джэймскі палац у 1819 годзе

Да 1698 года англійскія каралі жылі ва Уайтхоле і толькі пасля яго знішчэння ў 1698 г. Сент-Джэймскі палац стаў асноўным месцазнаходжаннем каралеўскага двара. Прыдворныя жаліліся на цеснату і старасць памяшканняў, так што іх прыпадала ўвесь час рамантаваць і пашыраць. Самі манархі аддавалі перавагу больш ціхаму і ўтульнаму Кенсінгтонскаму палацу, і пасля вялікага пажару 1809 года палац на Пэл Мэл быў імі фактычна закінуты.

Пры ўзыходжанні на прастол у 1837 г. каралева Вікторыя афіцыйна зрабіла сваёй галоўнай рэзідэнцыяй Букінгемскі палац, пакінуўшы Сент-Джэймскі палац месцазнаходжаннем двара прынца Уэльскага.

## Спасылкі 
* Сайт брытанскай манархіі

Катэгорыя:Палацы Лондана
Бліц

**Бліц** (, скарачэнне ад  – *маланкавая вайна*) — кампанія стратэгічных бамбардзіровак германскай авіяцыяй брытанскай прамысловасці ў 1940 – 1941 з мэтай вывядзення Вялікабрытаніі з Другой сусветнай вайны. Большая частка налётаў была скіравана на Лондан (71 рэйд), але таксама атакаваліся іншыя буйныя індустрыяльныя цэнтры і парты: Бірмінгем, Ліверпул і Плімут (8 рэйдаў), Брысталь (6), Глазга (5), Саўтгемптан (4), Портсмут (3) і некалі асобных бамбардзіровак яшчэ васьмі гарадоў.

Лонданскі бліц доўжыўся 57 начэй, знішчыўшы больш за мільён будынкаў. Аднак мэты па дэмаралізацыі брытанскага ўрада і падрыву эканомікі не былі дасягнуты: наадварот, ваенная прамысловасць пашырыла выпуск прадукцыі, а страты цывільнага насельніцтва, у параўнанні з іншымі бітвамі Другой сусветнай вайны, былі мінімальныя. Параза Германіі ў Бліцы, як і ў папярэдняй Бітве за Брытанію, прывяла да адмены плану высадкі Вермахта ў Вялікабрытаніі і пачатку агрэсіі супраць Савецкага Саюза.

Прычынамі правалу кампаніі лічацца адсутнасць у Вярхоўнага камандавання Люфтвафэ (ОКЛ) адзінага плана стратэгічных бамбардзіровак (атакі мелі хаатычны характар замест канцэнтрацыі на адной галіне прамысловасці), недахоп сродкаў вядзення доўгай авіявайны, дрэнныя разведдадзеныя па знаходжанни варожых вытворчасцей.

## Сходныя кампаніі 
* Бітва за Брытанію (1940)
* Аперацыя Steinbock (1944)

## Літаратура 
* Juliet Gardiner: *The Blitz: The British Under Attack.* Harper Press, London 2010, ISBN 978-0-00-724077-7.
* Carol Harris: *Blitz Diary: Life Under Fire in World War II.* The History Press, London 2010, ISBN 978-0-7524-5172-5.
* Tom Harrisson: *Living through the Blitz.* Faber Finds, 2010, ISBN 978-0-571-27103-0
* Dietmar Süß: *Tod aus der Luft : Kriegsgesellschaft und Luftkrieg in Deutschland und England.* Siedler, München 2011

Катэгорыя:Стратэгічныя бамбардзіроўкі ў перыяд Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Гісторыя Лондана
Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны
Палац Уайтхол

]]

**Уайтхольскі палац** (*Palace of Whitehall*, літ. «палац Белай залы») — асноўная рэзідэнцыя англійскіх каралёў у Лондане з 1530 па 1698 год, калі ён згарэў. На момант пажару ў палацы налічвалася звыш паўтары тысяч памяшканняў, што рабіла яго самым вялікім ва ўсёй Еўропе, калі не ў свеце. У склад палаца ўваходзілі двары для гульні ў мяч і тэніс, для пеўневых баёў і рыцарскіх турніраў. Тут Генрых VIII святкаваў свае вяселле з Ганнай Балейн і Джэйн Сеймур. У 1611 годзе ва Уайтхоле адбылася прэм’ера шэкспіраўскай «Буры». Адзінае, што засталося ад комплексу, — мініяцюрны Банкетная зала (арх. Ініга Джонс, 1622) з плафонам пэндзля Рубенса. Ад палаца бярэ назву вуліца Уайтхол.

## Гл. таксама 
* Вэстмінстэрскі палац — галоўная лонданская рэзідэнцыя караля з 1049 да 1530 г.
* Сент-Джэймскі палац — галоўная лонданская рэзідэнцыя з 1702 да 1837 г.
* Букінгемскі палац — галоўная лонданская рэзідэнцыя з 1837 г.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палацы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гісторыя Лондана
Уайтхол

)]]

**Уайтхол** (*Whitehall*) — вуліца ў цэнтры Лондана, назва якой стала намінальным абазначэннем брытанскага ўрада.

Вядзе ад будынка Брытанскага парламента ў Вэстмінстэры да Трафальгарскай плошчы. Раней тут размяшчаўся аднайменны каралеўскі палац, ад якога захаваўся толькі Банкетны дом (1622, арх. Ініга Джонс). Месца палацавых пабудоў з часам занялі будынкі Адміралцейства і Міністэрства абароны. З гэтым звязана і размяшчэнне на вуліцы помніка брытанскім салдатам, загінулым падчас Першай сусветнай вайны. Да Уайтхола прылягае Даўнінг-стрыт (з рэзідэнцыяй прэм'ер-міністра).

## Літаратура 
* *Whitehall Through The Centuries* by George S Dugdale (Assistant at the London Museum) with black and white reproductions and plans. A foreword by Sir Edward Bridges
* Brown, Colin (2009) *Whitehall: The Street that Shaped a Nation* Simon & Schuster Ltd. ISBN 978-1-84737-077-8

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Раёны Лондана
Катэгорыя:Вуліцы Лондана
Катэгорыя:Вуліцы паводле алфавіта
Хэмптан-корт

thumb|300px|Паўднёвы фасад палаца (арх. К. Рэн, 1694)

**Хэмптан Корт** (*Hampton Court*) — былая загарадная рэзідэнцыя англійскіх каралёў, размешчаная на беразе Тэмзы ў лонданскім прадмесці Рычманд-на-Тэмзе.

Палац быў закладзены ў 1514 г. усемагутным кардыналам Уолсі, які, адчуўшы астуджэнне манархавай міласці, перадаў яго ў дарунак Генрыху VIII. Кардынал працягваў пражываць у палацы да 1529 г., аднак з 1525 г. будаўнічымі працамі кіраваў сам кароль. Калі Уолсі натхняўся планіроўкай італьянскіх палацца эпохі Рэнесансу, то кароль прыўнёс у архітэктуру элементы змрочнага сярэднявечнага дойлідства, а таксама пабудаваў вялікую залу для гульні ў рэал-тэніс (яго завуць самым старым тэнісным кортам у свеце).

На працягу наступных паўтары стагоддзяў Хэмптан Корт заставаўся асноўнай загараднай рэзідэнцыяй усіх англійскіх манархаў. Кароль Вільгельм III палічыў, што палац не адпавядае сучасным густам і прапанаваў Крыстаферу Рэну абнавіць яго ў модным тады стылі барока. Маштабная перабудова палаца была распачата ў 1689 г., аднак праз пяць гадоў, калі быў перароблены толькі паўднёвы фасад, кароль астудзеў да гэтага праекта. У 1702 г. ён зваліўся ў Хэмптан Корце з каня, разбалеўся і неўзабаве памёр, пасля чаго перапланоўка рэзідэнцыі была згорнута (асобныя працы працягваліся да 1737 г.)

Георг II быў апошнім каралём, які жыл у палацы. Да пачатку XIX стагоддзя Хэмптан-корт прыйшоў у запусценне, аднак у эпоху рамантызму пакоі Генрыха VIII былі адрамантаваны, а каралева Вікторыя адкрыла палац для наведвання шырокай публікай. У каралеўскіх пакоях можна бачыць антыкварыят і старадаўнія карціны, найбольш значныя з якіх належаць Мантэньі, Рафаэлю і Брэйгелю Старэйшаму. Рэгулярны французскі парк перад палацам быў разбіты для Вільгельма III на ўзор галандскага Хет Лоа; яго цікаўная асаблівасць — лабірынт плошчай у 60 акраў.

Image:Hampton-Court-A.jpg|Фасад крыла Генрыха VIII
Image:Hampton-Court-E.jpg|Унутраны дворык
File:Hampton-Court-F.jpg|Садок, стылізаваны пад пачатак XVI стагоддзі
File:Hampton Court Avri 2009 62.jpg|Рашотка

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Williams, Neville (1971). *Royal Homes*. Lutterworth Press. ISBN 0-7188-0803-7.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Палацы Лондана
Катэгорыя:Рэзідэнцыі кіраўнікоў
Катэгорыя:Палацава-паркавыя ансамблі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Крыстафера Рэна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1838 годзе
Катэгорыя:1838 год у Вялікабрытаніі
Аляксей Пятровіч Казлоў

**Аляксей Казлоў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец футбольнай школы «Мінска», з 2008 года гуляў за жодзінскае «Тарпеда». З цягам часу замацаваўся на пазіцыі флангавага абаронцы. У сезоне 2013 года быў выцеснены адтуль Аляксеем Панкаўцом і Анры Хагушам і стаў гуляць на флангу паўабароны.

У студзені 2014 года перайшоў у «Белшыну», дзе замацаваўся ў аснове. Звычайна гуляў на пазіцыі левага абаронцы, часам выкарыстоўваўся як правы абаронца ці левы паўабаронца.

Па заканчэнні сезона 2014 меў намер пакінуць Бабруйск. У студзені 2015 года праходзіў прагляд у казахстанскім клубе «Жэтысу», аднак беспаспяхова. У выніку ў лютым вярнуўся ў «Белшыну» і пачаў у клубе сезон 2015. У сезоне 2015 заставаўся асноўным абаронцам каманды, у чэрвені не гуляў з-за траўмы.

Са студзеня 2016 года знаходзіўся на праглядзе ў мінскім «Дынама», з якім у лютым падпісаў кантракт. У складзе дынамаўцаў, аднак, амаль не гуляў, прапусціўшы большую частку сезона 2016 з-за траўмы. У снежні 2016 года па заканчэнні кантракта пакінуў сталічны клуб.

У студзені 2017 года стаў іграком наваполацкага «Нафтана». Пачынаў сезон у якасці асноўнага іграка каманды, выступаў у якасці левага або правага абаронцы, у другой палове сезона з-за траўм стаў радзей з’яўляцца на полі. Па заканчэнні сезона пакінуў «Нафтан» і ў пачатку 2018 года далучыўся да «Оршы», якую пакінуў у жніўні таго ж года.

У ліпені 2020 года па выніках крымінальнай справы аб дагаварных матчах быў прысуджаны да 2 гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Беларусі. Ігрок алімпійскай зборнай Беларусі на Алімпіядзе 2012, дзе правёў усе 3 матчы.

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2016

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск-2
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК СКВІЧ
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Орша
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Аляксей Казлоў

**Аляксей Казлоў**:
* Аляксей Васілевіч Казлоў (1913—1976) — Герой Савецкага Саюза
* Аляксей Максімавіч Казлоў (нар. 1949) — беларускі палітык.
* Аляксей Пятровіч Казлоў (нар. 1989) — беларускі футбаліст
Кенсінгтанскі палац

**Кенсінгтанскі палац** (*Kensington Palace*) — невялікі і знарочыста сціплы палац у заходняй частцы Лондана. З’яўляецца афіцыйнай рэзідэнцыяй герцага і герцагіні Глостэрскіх (цяпер герцаг Рычард і герцагіня Брыгіта), а таксама герцага і герцагіні Кенцкіх (цяпер герцаг Эдвард і герцагіня Катарына) і іх нашчадкаў.

Узнік як прыгарадны асабняк графа Нотынгемскага. Кароль Вільгельм III Аранскі, якому надакучылі рачныя падарожжы ў аддалены Хэмптан-корт, набыў палац у графа і даручыў яго пераабсталяванне Крыстаферу Рэну. Яго жонка Марыя памерла ў гэтым палацы ў 1694 г., а праз пару гадоў караля ў Кенсінгтане наведаў Пётр Першы. Пры каралеве Ганне быў разбіты рэгулярны парк плошчай 30 акраў і пабудавана аранжарэя (арх. Джон Ванбру, 1704). Першыя каралі Гановерскай дынастыі лічылі гарадскі Сент-Джэймскі палац залішне людным і жылі ў Кенсінгтане амаль бесперапынку.

Пасля смерці Георга II у 1760 г. палац галоўным чынам засялялі прадстаўнікі малодшых галін кіруючай дынастыі. Менавіта тут нарадзілася каралева Вікторыя (пра што нагадвае помнік у садзе). Прынцэса Дыяна афіцыйна лічылася гаспадыняй гэтага палаца з моманту шлюбу ў 1981 г. да самай смерці ў 1997 г.
Цяпер гаспадарамі палаца з’яўляецца старэйшы сын Дыяны — Уільям і яго жонка Кетрын. Ён стаў іх першай афіцыйнай рэзідэнцыяй у Лондане пасля вяселля 29. 04. 2011 года, пасля чаго ім каралева прысвоіла тытул герцага і герцагіні Кембрыджскіх.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палацы Лондана
Катэгорыя:Палацава-паркавыя ансамблі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Крыстафера Рэна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1605 годзе
Катэгорыя:1605 год у Еўропе
Саўтваркскі сабор

[thumb|265px|[Неф Саўтваркскага сабора быў выбудаваны нанова пры каралеве Вікторыі.]]
**Саўтваркскі сабор** (*Southwark Cathedral*) — галоўная англіканская царква лонданскага раёна Саўтварк, размешчаная адразу за Лонданскім мостам. Статус сабора атрымала ў 1905 годзе, да гэтага служыла прыхадской царквой і храмам аўгусцінскага прыярата.

Багародзічная царква ў Саўтварку згадваецца яшчэ ў Кнізе страшнага суда. Гэта другі пасля Вэстмінстэрскага абацтва буйны ўзор англійскай готыкі, ацалелы ў Лондане. Ён будаваўся даволі доўга, з 1220 па 1420 гады. Пры Марыі Цюдор служыў арэнай для судоў над «ератыкамі»-англіканамі. 

У храме знайшлі апошні прытулак паэт Джон Гаўэр, драматург Джон Флетчэр і Эдмунд Шэкспір — брат вялікага драматурга, які працаваў побач у тэатры «Глобус» і на тэмы п'ес якога ў саборы выканана вялікае вітражнае акно.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Англіканскія саборы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Храмы Лондана
Катэгорыя:Збудаванні Вялікабрытаніі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Саборы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Англіі
Сент-Джэймскі двор

**Сент-Джэймскі двор** () — афіцыйная назва двара брытанскіх манархаў. Назва паходзіць ад Сент-Джэймскага палаца, які з 1698 афіцыйна з'яўляецца галоўным каралеўскім палацам Вялікабрытаніі З 1837 фактычна асноўным месцазнаходжаннем каралёў і каралеў з'яўляецца Букінгемскі палац, а да гэтага каралі аддавалі перавагу Сент-Джэймскаму Кенсінгтонскі палац.

## Спасылкі і зноскі 
Катэгорыя:Брытанская манархія
Стрэнд

thumb|240px|Стрэнд перад Сэнт-Мэры-ле-Стрэнд (XIX ст.)
**Стрэнд** () — цэнтральная вуліца Лондана, якая злучае раёны Вэстмінстэр (цэнтр палітычнага жыцця) і Сіці (цэнтр дзелавой актыўнасці). Пачынаецца ад Трафальгарскай плошчы і вядзе на ўсход паралельна цячэнню Тэмзы ў бок Фліт-стрыт.

З паўднёвага боку на вуліцу выходзяць шматлікія арыстакратычныя рэзідэнцыі (накшталт Сомерсет-хауса), паўднёвыя вокны якіх да пабудовы ў XIX стагоддзі набярэжнай выдаваліся прама на Тэмзу. Сярод вулічнай забудовы вылучаюцца сваімі элегантнымі шпілямі дзве царквы — Сэнт-Клімент-Дэйнс (арх. Крыстафер Рэн, 1682) і Сэнт-Мэры-ле-Стрэнд (арх. Джэймс Гібс, 1717). Іншыя вялікія збудаванні — вакзал Чарынг-Крос і неагатычны ансамбль Каралеўскага суда справядлівасці (1868-82). Стрэнд таксама славіцца сваімі шматлікімі тэатрамі.

Сярод знакамітых віктарыянцаў, якія жылі на Стрэндзе і ў акрузе, — Томас Карлайл, Чарлз Дзікенс, Тэкерэй, Джон Сцюарт Міль, Герберт Спенсер і Томас Генры Хакслі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Лондана
Катэгорыя:Вуліцы паводле алфавіта
Каралеўскі судны двор

**Каралеўскі суд Лондана** (, літар. «каралеўскі судны двор») — вышэйшы грамадзянскі суд Вялікабрытаніі, які разглядае пазовы па грамадзянскіх справах. З'яўляецца судом вышэйшай інстанцыі Англіі і Уэльса.

Разглядае грамадзянскія справы, некаторыя з якіх маюць шырокі грамадскі рэзананс. Напрыклад, шлюбаразводны працэс Пола Макартні, які цягнуўся цэлых тры гады. У сувязі з гэтым ля ўваходу ў суд можна часта ўбачыць журналістаў і тэлевізійнікаў, якія падпільноўваюць герояў скандальных навін.

Суд займае манументальны комплекс будынкаў у неагатычным стылі на вуліцы Стрэнд у цэнтры Лондана, які быў збудаваны ў 1873—1882 гадах па праекце былога адваката Джорджа Эдмунда Стрыта і знаходзіцца пад дзяржаўнай аховай як яркі прыклад віктарыянскай архітэктуры.

Вышэйшым (вярхоўным) судом па крымінальных справах з'яўляецца суд Олд-Бейлі, размешчаны ў Лонданскім раёне Холбарн.

## Гл. таксама 
* Олд-Бейлі
* Судовыя іны

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктура Лондана
Катэгорыя:Збудаванні Вялікабрытаніі ў неагатычным стылі
Катэгорыя:Судовая сістэма Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Суды паводле алфавіта
Сіці (Лондан)

**Лонданскі Сіці** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне са статусам «сіці», цырыманіяльнае графства ў цэнтры рэгіёна Вялікі Лондан, гістарычнае ядро Лондана, якое сфарміравалася на аснове старажытнарымскага горада Ландыніум (*Londinium*).

Плошча ў межах Лонданскай сцяны рымскага паходжання — 2,6 км², адсюль паходзіць мянушка — «квадратная міля» (). На ўсход ад Сіці распасціраецца «пралетарскі» Лондан — Іст-Энд, а на захад — больш рэспектабельны Вест-Энд. Дэвіз Сіці — *Domine dirige nos* («Накіроўвай нас, Госпадзі»).

Мае правы цырыманіяльнага графства і гарадскога раёна з асаблівымі гістарычнымі прывілеямі: у Сіці ёсць уласная паліцыя, манарх можа заехаць на тэрыторыю Сіці толькі з дазволу лорд-мэра. Сіці з 1695 года нададзены правамі асобнага горада, і ў яго ёсць свой урад (12 кіраўнікоў). Сталае насельніцтва — 7200 чал. (найменш населены раён Лондана). У працоўныя дні насельніцтва павялічваецца больш за ў 30 раз за кошт служачых размешчаных там штаб-кватэр кампаній.

Нароўні з Саўтваркам і Вэстмінстэрам лонданскі Сіці паслужыў адным з трох цэнтраў, з якіх сфарміраваўся Лондан. З Саўтваркам яго злучае маляўнічы Таўэрскі мост, а з Вэстмінстэрам — вуліца Фліт-стрыт, за межамі гарадской сцяны (дакладней, Тэмпл-Бар, «заставы Тэмпла») пераходзячая ў Стрэнд. Пра сярэдневяковы перыяд гісторыі Сіці нагадвае Лонданскі Таўэр — помнік Сусветнай спадчыны.

Да 80 працэнтаў гістарычнай забудовы Сіці было знішчана Вялікім лонданскім пажарам (1666), пасля чаго асноўныя будынка, уключаючы і гарадскі сабор Святога Паўла, былі адбудаваны нанова пад кіраўніцтвам архітэктара Крыстафера Рэна. У XIX стагоддзі Сіці становіцца найбуйнейшым фінансавым цэнтрам не толькі Брытанскай імперыі, але і ўсяго свету. Тут размешчаны банк Англіі і Лонданская фондавая біржа.

Для архітэктурнага аблічча Сіці характэрны рэзкія кантрасты помнікаў даўніны (асабліва рэнаўскага класіцызму) з ультрасучаснымі будынкамі, такімі, як хмарачос «Сент-Мэры Экс 30».

## Спасылкі 
* Сайт мэрыі