Партугалія ў Першай сусветнай вайне

.]]
**Партугалія** ў пачатку **Першай сусветнай вайны** захоўвала палітычны нейтралітэт і не ўваходзіла ў ваенныя саюзы ні з адным з бакоў, нават нягледзячы на шматвяковы англа-партугальскі альянс.

Аднак цесныя гандлёвыя адносіны Партугаліі з Вялікабрытаніяй прывялі да таго, што Германія абвясціла гэтай краіне вайну з мэтай усталяваць блакаду Злучанага каралеўства. Баявыя сутыкненні паміж Германіяй і Партугаліяй у асноўным праходзілі на моры, на тэрыторыі Францыі, а таксама ў партугальскай калоніі Ангола.

## 1916 год 
**23 лютага.** Па патрабаванні Вялікабрытаніі Партугалія затрымала прышвартаваныя ў яе партах нямецкія судны.

**9 сакавіка.** Германія абвясціла вайну Партугаліі.

**9 чэрвеня.** У Эканамічнай канферэнцыі саюзнікаў прынялі ўдзел прадстаўнікі Партугаліі. У якасці ўмоў міру было названа вяртанне Эльзаса і Латарынгіі (акупаваныя з 1871 г.) на карысць Францыі, а таксама мазамбікскай тэрыторыі Кіёнга (акупаваная з 1894 г.) на карысць Партугаліі.

**15 ліпеня.** Брытанскі ўрад афіцыйна прапанаваў партугальскім войскам прыняць актыўны ўдзел у ваенных аперацыях саюзнікаў.

**22 ліпеня.** Сфармаваны  () у складзе 30 000 салдат пад камандаваннем генерала Нортана дэ Матуша.

**7 жніўня.** Парламент Партугаліі ўхваліў удзел краіны ў вайне ў адпаведнасці з прапановай брытанскага ўрада. Войскі Партугаліі налічвалі 55 000 салдат і 1000 артылерыстаў, якія накіроўваліся ў Францыю ў колькасці 4000 ваеннаслужачых за кожны месяц. Фактычна толькі першыя дзве дывізіі дасягнулі Францыі, бо асноўныя намаганні былі накіраваны на транспарціроўку амерыканскіх войскаў. Значныя сілы былі накіраваны ў афрыканскія калоніі — Анголу і Мазамбік.

**26 снежня.** Урад Францыі папрасіў Партугалію накіраваць артылерыстаў для стварэння ад 20 да 30 батарэй цяжкай артылерыі.

## 1917 год 
**3 студзеня.** Пагадненне з Вялікабрытаніяй аб удзеле Партугаліі на Заходнім фронце, згодна з якім войскі CEP інтэграваліся ў склад Брытанскіх экспедыцыйных сілаў ().

**7 студзеня.** Створаны  () у складзе 25 батарэй у адпаведнасці з запытам Францыі.

**2 лютага.** Першы партугальскі кантынгент дасягнуў французскага порта Брэст.

**23 лютага.** У Францыю накіраваны другі кантынгент CEP.

**4 красавіка.** Першыя баявыя страты Партугаліі: забіты радавы Антоніу Гансалвеш Кураду.

**30 мая.** Першая пяхотная брыгада  заняла сектар у раёне бою.

**4 чэрвеня.** Атака немцаў на дадзены сектар.

**16 чэрвеня.** 2-я пяхотная брыгада заняла яшчэ адзін сектар у раёне бою.

**10 ліпеня.** 1-я дывізія CEP устанавіла кантроль у сваіх сектарах і ўстала пад камандаванне брытанскага генерала Рычарда Хэкінга.

**23 верасня.** Фронта дасягнула 4-я брыгада (або Брыгада правінцыі Мінью) .

**17 кастрычніка.** У Францыю прыбылі першыя артылерысты па праграме партугальскай падтрымкі.

**5 лістапада.** Партугальскае камандаванне цалкам заняло свае сектары фронту.

## 1918 год 
**16 сакавіка.** Партугальская артылерыя ўцягнулася ў баявыя дзеянні.

**27 сакавіка.** Нямецкія войскі акружылі партугальцаў, якія з-за знаходжання на перадавой панеслі вялікія страты.

**6 красавіка.** Жаласны стан партугальцаў прывёў да таго, што брытанскае камандаванне вырашыла накіраваць абедзве дывізіі ў рэзерв. Аднак атакі немцаў прымусілі саюзнікаў адмовіцца ад гэтых планаў.

**9 красавіка.** Бітва на Лісе. У выніку нямецкай артылерыйскай атакі і наземных баявых дзеянняў цалкам знішчана 2-я дывізія, забітыя 327 афіцэраў і 7098 салдат CEP, што складала каля 35 % агульнай моцы партугальскага корпуса. Тыя, што засталіся ў жывых, былі накіраваныя ў рэзерв альбо інтэграваныя ў склад брытанскіх войскаў. Падчас гэтай бітвы адбылося адно з самых гераічных дзеянняў у ваеннай гісторыі Партугаліі. Радавы Анібала Мільяіш (пазней празваны *Soldado Milhões*, «салдат, варты мільёнаў іншых») адзін з дапамогай толькі кулямёта абараніў адыходзячых таварышаў па службе, што дазволіла ім сысці ад атакі і перагрупавацца. Калі скончыліся патроны, ён пакінуў поле бою, па дарозе знішчыўшы некалькі немцаў на матацыклах. Пасля гэтага ён блукаў, страчаны сваім камандаваннем, і знайшоўся толькі тады, калі выратаваў з багны аднаго шатландскага маёра, які прывеў яго ў баявы лагер саюзнікаў.

**Ліпень.** Генерал Томаш Антоніу Гарсія Разаду прызначаны новым галоўнакамандуючым рэшты войскаў CEP.

**4 ліпеня.** 1-я дывізія CEP ўвайшла ў склад брытанскай 5-й арміі пад камандаваннем Уільяма Бідвуда.

**25 жніўня.** Генерал Гарсія Разаду прымае камандаванне падраздзяленнямі CEP ў Францыі.

**14 кастрычніка.** Узброены траўлер  затоплены артылерыйскім агнем германскай падводнай лодкі .

**11 лістапада.** Германія згаджаецца на мір на ўмовах саюзнікаў. Вайна скончана.

## Вынікі 
У гэтай вайне Партугалія панесла наступныя ахвяры: 8145 забітымі, 13 751 параненымі, 12 318 палоннымі або прапаўшымі без вестак. Нямецкія субмарыны патапілі 80 партугальскіх караблёў.

**18 студзеня** 1919 года партугальская дэлегацыя на чале з прафесарам Эгашам Манішам прыняла ўдзел у Мірнай канферэнцыі ў французскім Версалі. Па яе выніках быў заключаны Мірны дагавор, і Германія адмаўлялася ад правоў на порт Кіёнга на карысць Партугаліі.