open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лёгкі крэйсер

**Лё́гкі крэ́йсер** — баявы надводны карабель, падклас крэйсераў, які з'явіўся ў пачатку XX стагоддзя, прадукт эвалюцыі бранепалубных крэйсераў пад уплывам вопыту руска-японскай вайны. Лёгкія крэйсеры з'яўляліся адносна буйнымі (у параўнанні з эсмінцамі, міннымі крэйсерамі і кананерскімі лодкамі) спецыялізаванымі артылерыйскімі караблямі з развітай бранявой абаронай, узбройваліся пераважна артылерыяй сярэдняга калібра. Прымалі актыўны ўдзел у марскіх бітвах Першай і Другой сусветных войнаў. Венна-марскі тэарэтык Альфрэд Мэхэн адводзіў лёгкім крэйсерам ролю разведчыкаў і знішчальнікаў варожага гандлю.

Развіццё падкласа адбывалася ў рамках дактрын нацыянальных ВМС і прыводзіла да вялікіх адрозненняў у прызначэнні і характарыстыках караблёў. Лонданскія марскія дагаворы 1930 і 1936 гадоў прывялі да выпрацоўкі вызначанага міжнароднага стандарту, але некаторыя адрозненні ўсё роўна захоўваліся. У гады Другой сусветнай вайны лёгкія крэйсеры ўжываліся для вырашэння самых разнастайных задач і дасягнулі высокай ступені дасканаласці.

Будаўніцтва лёгкіх крэйсераў спынілася да канца 1950-х гадоў. Спыненне развіцця лёгкіх крэйсераў было звязана са зменамі ў сродках і метадах узброенай барацьбы на моры.

 на вечнай стаянцы ў Лондане, 2004 г.]]
 на вечнай стаянцы ў Наварасійску, 2005 г.]]

## Гл. таксама 
* Лінкар
* Лінейны крэйсер
* Цяжкі крэйсер
* Браняносны крэйсер
* Бранепалубны крэйсер
* Крэйсер-скаўт

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тыпы ваенных караблёў
Л
Браняносны крэйсер

**Браняно́сны крэ́йсер** — клас крэйсераў, які існаваў у другой палове XIX — пачатку XX стагоддзяў. З'яўляліся другім па сіле класам ваенных караблёў вядучых флатоў пасля браняносцаў. Найбольш характэрнай рысай броненосных крэйсераў быў бранявой пояс па ватэрлініі.
thumb|350px|Грэчаскі «Авероф» — адзіны браняносны крэйсер, які захаваўся да нашых дзён. Як правіла, яны саступалі браняносцам у агнявой моцы і абароненасці, але пераўзыходзілі ў хуткасці і далёкасці плавання . На караблі гэтага класа ўскладаліся задачы барацьбы на камунікацыях, вядзення эскадранай разведкі, а на апошнім этапе развіцця яны яшчэ павінны былі складаць хуткаходнае крыло галоўных сіл флота. Развіццё браняносных крэйсераў спынілася перад Першай сусветнай вайной ў сувязі з радыкальнымі зменамі ў ваенна-марской тэхніцы. Іх роля перайшла да лінейных і цяжкіх крэйсераў.

## Гл. таксама 
* Лінкар
* Лінейны крэйсер
* Цяжкі крэйсер
* Лёгкі крэйсер
* Бранепалубны крэйсер
* Крэйсер-скаўт

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тыпы ваенных караблёў
Б
Кананерская лодка

год.]]
 год.]]
**Канане́рская ло́дка, канане́рка, канло́дка** ( ад  — «гармата») — клас невялікіх баявых караблёў з артылерыйскім узбраеннем, прызначаных для баявых дзеянняў на рэках, азёрах і ў прыбярэжных марскіх раёнах, аховы гаваняў.

Гістарычна ў эпоху паруснага флота *кананерскімі лодкамі* называлі буйныя шлюпкі або невялікія парусна-вяслярныя судны з усталяваным на носе адным-трыма буйнымі гарматамі. Упершыню ўведзены французамі ў XVII стагоддзі (1646), ужываліся пры бамбардзіроўцы Дзюнкерка, ўяўлялі сабой 30-40-вёсельные шлюпкі з двума-трыма вялікімі гарматамі.

У Беларусі *кананерскія лодкі* былі на ўзбраенні да першай паловы XX стагоддзя ў складзе рачных ваенных флатылій.

## Гл. таксама 
* Карвет
* Мінаносец

## Літаратура 
* , с. 569
* *Будиловский*, «Военные флоты и морская справочная книга» (за 1891, 1892, 1893 и 1894 года)
* *Платонов А. В.*, Советские мониторы, канонерские лодки и бронекатера. Часть I. Царское наследие

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тыпы ваенных караблёў
Катэгорыя:Кананерскія лодкі
Цяжкі крэйсер

**Ця́жкі крэ́йсер** — падклас артылерыйскіх крэйсераў, будаўніцтва якіх вялося з 1916  па 1953 год. Тэрмін «цяжкі крэйсер» быў афіцыйна ўведзены Лонданскім марскім дагаворам 1930 года для адрознення іх ад меней буйных лёгкіх крэйсераў, узброеных артылерыяй калібра не больш за 155 мм. Да 1930 года цяжкія крэйсеры называліся «Вашынгтонскімі». Стандартнае водазмяшчэнне цяжкіх крэйсераў абмяжоўвалася 10 тыс. тон, а калібр артылерыі — 203 мм. У сістэме марскіх ўзбраенняў цяжкія крэйсеры займалі прамежкавае месца паміж лёгкімі і лінейнымі крэйсерамі. У шэрагу краін, у прыватнасці, у Германіі і СССР, існавалі або праектаваліся цяжкія крэйсеры, якія істотна адрозніваліся ад міжнароднага стандарта. Цяжкія крэйсеры складалі важную частку флатоў ўсіх вядучых марскіх дзяржаў і прымалі актыўны ўдзел ва Другой сусветнай вайне. Пасля яе заканчэння невялікая колькасць адзінак захавалася ў флатах Аргенціны, Іспаніі і ЗША. Апошнія караблі гэтага класа былі спісаныя ў 1991 годзе, пасля доўгага знаходжання ў рэзерве.

## Гл. таксама 
* Лінкар
* Лінейны крэйсер
* Лёгкі крэйсер
* Браняносны крэйсер
* Бранепалубны крэйсер
* Крэйсер-скаўт

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тыпы ваенных караблёў
Ц
Карабель-пастка

thumb|HMS *Tamarisk*, брытанскі карабель-пастка Першай сусветнай вайны
**Карабе́ль-па́стка** ці **су́дна-па́стка** () — карабель, які мае прыхаванае магутнае ўзбраенне і вонкава які выглядае як гандлёвае судна. У сусветныя вайны выкарыстоўваўся для правакавання падводных лодак на ўсплыванне і атаку з паверхні. Гэта давала караблю шанец знішчыць падлодку у адказ агнём.

У Першую сусветную вайну *караблі-пасткі* выкарыстоўваліся Каралеўскім ваенна-марскім флотам, падчас Другой сусветнай вайны іх выкарыстоўвалі як брытанцы, так і ВМС ЗША.

## Гл. таксама 
* Узброены абардажны параход

## Літаратура 
* *Chatterton E. Keble*. Q-Ships and Their Story. — London: Sidgwick & Jackson, 1922.
* «Q-Boats — An Answer to Submarines», Popular Science, January 1940 на Google Books.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тыпы ваенных караблёў
Гельгаландская бухта

**Гельга́ландская бу́хта**  () глыбінёй да 56 метраў — гэта паўднёва-ўсходняя частка Паўночнага мора, утвораная заходнім узбярэжжам паўвострава Ютландыя і паўночным узбярэжжам Германіі.

*Гельгаландская бухта* — гэта марская бухта, працягнулася ад вусця Эльбы да вострава Гельгаланд паміж Усходне-фрызскім востравам Вангероге і Паўночна-фрызскім паўвостравам Айдерштадт; такім чынам яна аддзяляе Усходнюю Фрысландыю ад раёна Дзітмаршен.

Праз *Гельгаландскую бухту* праходзіць адзін з найбольш ажыўленых марскіх шляхоў: з Гамбурга ці з вусця Эльбы да Дуўрскага праліву або да Ла-Маншу. Бухта з'яўляецца часткай Нацыянальнага парка Гамбургскае Ватавае мора і яшчэ некалькіх запаведнікаў.
На паўднёвым усходзе бухты на мелкаводдзі эстуарыя вусця Эльбы ляжыць маленькі востраў Нойверк. Да поўдня ад гэтага вострава знаходзіцца вусце Везера, размешчанае на ўсход ад бухты Ядэбузен. На паўднёвым захадзе заліва знаходзіцца Усходне-Фрызскі востраў Вангероге. На ўсходзе ў бухту ўпадае рака Айдэр.

Катэгорыя:Залівы Германіі
Рамон Мунтаньер

**Рамо́н Мунтанье́р** (; ; паміж 1265 і 1270 — каля 1336.
* «Хроника» Рамона Мунтанера в переводе Вдовиченко С. и Колосковой Л. с англ. на сайте Восточная литература

## Спасылкі 
* Chronicle в переводе на английский язык.
* Статья в Большой Каталанской энциклопедии

Катэгорыя:Храністы
Катэгорыя:Гісторыкі Іспаніі
Георгій Міхайлавіч

**Вялі́кі Князь Гео́ргій Міха́йлавіч** (, Белы Ключ (Тэтры-Цкаро), блізу Тыфліса — у ноч з 23 на 24 ці з 29 на 30 студзеня 1919, Петраград) — трэці сын вялікага князя Міхаіла Мікалаевіча і Вольгі Фёдараўны, унук Мікалая I.

## Спасылкі 
* Биография на сайте «Русская императорская армия» 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога апостала Андрэя Першазванага
Катэгорыя:Вялікія князі Расійскай імперыі
Кіпарысавыя

**Кіпарысавыя** (*Cupressaceae*) — сямейства голанасенных раслін.

## Апісанне 
Адна- або двухдомныя лістападныя і вечназялёныя дрэвы і кусты. Драўніна без смаляных хадоў, іншы раз з багатай драўніннай парэнхімай і звычайна з аднарадковай поравасцю трахеід. Лісце (ігліца) чаргаванае, супраціўнае ці ў кальчаках па 3—4, лінейна-ланцэтнае, іголка- або лускападобнае, з адной жылкай.

Ветраапыляльныя. Мікрастробілы дробныя, адзіночныя або сабраны ў гронку ці галоўчатае ўтварэнне. Мікраспарафілы размешчаны спіральна, супраціўна або ў кальчаках, нясуць 2—9 (часцей 3—6) свабодных мікраспарангіяў. Пылковыя зярняты без паветраных мяшочкаў. Мужчынскі гаметафіт (зарастак) рэдукаваны, без праталіяльных (зарасткавых) клетак. Жаночыя шышкі маленькія, адзіночныя, на канцах парасткаў, складаюцца з некалькіх пар або кальчакоў лускавінак. Насенная лускавінка больш-менш зрослая з покрыўнай (у падсямейства кіпарысавых цалкам зрослая), нясе каля асновы ад 2 да 12 прамых ці адваротнапавернутых семязародкаў. Архегоніі на жаночным гаметафіце цесна размешчаны ў групах, і ўвесь археганіяльны комплекс звычайна абкружаны агульным пакрывалам. Насенне свабоднае, крылатае або бяскрылае. Зародак звычайна з 2, радзей 5—9 семядолямі.

## Пашырэнне 
Геалагічная гісторыя кіпарысаў пачынаецца а позняй юры. Вядома больш за 30 родаў, 140 відаў, пашыраныя ва ўмерана цёплым поясе Еўразіі, Паўночнай Амерыкі, Паўночнай Афрыкі. Большасць родаў прымеркавана да Паўднёвага паўшар’я. На Беларусі распаўсюджаны дзікарослы ядловец звычайны, інтрадукаваны балотны кіпарыс звычайны, кіпарысавік, платыкладус усходні, туя заходняя, некалькі відаў ядлоўца.

Многія віды маюць рэліктавыя арэалы і скарачаюць сваю колькасць.

## Сістэматыка 
Па інфармацыі базы даных *The Plant List* (на ліпень 2016) сямейства ўключае 32 роды і 166 відаў:

* 
* 
* 
* 	
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Выкарыстанне 
Сярод кіпарысавых дэкаратыўныя, тэхнічныя, лекавыя, смаланосныя, эфіраалейныя і таніданосцыя расліны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Прусакова Б. М.* Кіпарысы // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал.: I. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — 488 с., іл.
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6

## Спасылкі 
*
Дом урача (Гродна)

**Дом урача** — двухпавярховы будынак у Гродне, размешчаны па вуліцы Студэнцкая, 6. Помнік архітэктуры стылю мадэрн. Пабудаваны ў 1906 г. з цэглы.

## Архітэктура 
Дом уяўляе сабой строга сіметрычны двухпавярховы аб'ём з парадным уваходам у цэнтры. Выразнасць дэкаратыўпага афармлення фасадаў дасягнута спалучэннем неатынкавапых плоскасцей сцен, выкладзеных з цэглы, і афарбаваных у белы колер карнізных цяг, пілястраў, аконных ліштваў, а таксама выкарыстаннем каваных, вырашаных у выглядзе перавітых змей, рашотак парапета. Для прыватнай урачэбнай практыкі былі адведзены памяшканні 1-га паверха правага крыла з самастойным тарцовым уваходам, астатнія — пад жыллё.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Збудаванні Гродна ў стылі мадэрн
Катэгорыя:Вуліца Студэнцкая, Гродна
Катэгорыя:Жылыя будынкі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Гродна
Мартук

**Марту́к** (*Eremopýrum*) — род аднагадовых травяністых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя травяністыя расліны. Сцёблы прамыя або каленчата-узыходныя, 4-30 см вышынёй. Похвы расшчэплены амаль дашчэнту, з кароткімі валаскамі або голыя; вушкі серпападобныя, на верхавіне. Язычкі перапончатыя, голыя, 0,2-1,5 мм даўжынёй. Лісце ланцэтна-лінейнае або лінейнае, плоскае, валасістае або голае, 1-7 мм шырынёй.

## Таксанамія 
Род *Мартук* уключае 4 віды:
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Метлюжковыя
Другая бітва пры Гельгаландзе

**Друга́я бі́тва ў Гельгала́ндскай бу́хце** (, ) — марскі бой, які адбыўся 17 лістапада 1917 года ў Паўночным моры падчас Першай сусветнай вайны.

Пераўзыходзячыя сілы лінейных і лёгкіх брытанскіх крэйсераў атакавалі германскі атрад, які займаўся траленнем міннай загароды у Гельгаландскай бухце. Германскія крэйсеры пад камандаваннем адмірала фон Ройтэра, умела выкарыстоўваючы дымавыя заслоны, прыкрылі тральшчыкі i пацягнулi за сабой брытанскія караблі. Пагоня за германскімі крэйсерамі працягвалася да таго часу, пакуль брытанскія караблі не апынуліся пад агнём германскіх лінкараў «Кайзер» і «Кайзерын».

Брытанскія крэйсеры, спыніўшы пагоню, выйшлі з бою. У выніку бітвы некалькі германскіх і брытанскіх караблёў атрымалі нязначныя пашкоджанні. Германскі тральшчык «Кёдзінген», які выконваў функцыі брандвахты, у пачатку бою не паспеў зняцца з якара і быў затоплены артылерыйскім агнём брытанскіх эсмінцаў.

## Літаратура 
* *Вильсон Х.* Линкоры в бою. 1914-1918 гг. — М.: Изографус, ЭКСМО, 2002. — 432 с. — (Военно-морская библиотека). — 7000 экз. — ISBN 5-946610-16-3.
* *Шеер Рейнхард*. Германский флот в Мировую войну 1914—1918 гг. = Scheer R. Deutschlands Hochseeflotte im Weltkrieg. Persönliche Erinnerungen. — Berlin, Scherl, 1920. — М.: Эксмо, 2002. — 672 с. — (Военно-морская библиотека). — 5100 экз. — ISBN 5-7921-0502-9.

Катэгорыя:Марскія бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Марскія бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Марскія бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1917 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Падзеі 17 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 1917 года
Тральшчык

]]

**Тра́льшчык** — карабель спецыяльнага прызначэння, задачай якога з’яўляецца пошук, выяўленне і знішчэнне марскіх і рачных мін з дапамогай мінных тралаў і праводка караблёў (суднаў) праз мінныя загароды. З’яўляюцца асноўным складнікам мінна-тральных сіл ВМФ (ВМС) многіх дзяржаў. У асобных выпадках функцыі тральшчыкаў выконваюць верталёты.

У залежнасці ад водазмяшчэння, ўзбраення, мараходнасці, аўтаномнасці і іншых тактыка-тэхнічных характарыстык тральшчыкі падзяляюцца на
* **эскадраныя** (будаваліся да Другой сусветнай вайны для дзеянняў з эскадрамі баявых караблёў у аддаленых раёнах);
* **марскія** (водазмяшчэннем 660—1300 тон для дзеянняў у аддаленых марскіх раёнах);
* **базавыя** (водазмяшчэннем да 600 тон, для дзеянняў у прыбярэжных і шхерных раёнах);
* **рэйдавыя** (водазмяшчэннем да 250 тон, для дзеянняў у на рэйдах, у бухтах, гаванях);
* **рачныя** (водазмяшчэннем да 100 тон, для дзеянняў на рэках, азёрах, вадасховішчах);
* **катары-тральшчыкі, катарныя тральшчыкі** (водазмяшчэннем да 50 тон, для барацьбы з мінамі на ўнутраных рэйдах, абароны ад мін марскіх і рэйдавх тральшчыкаў).

Хуткасць да 18 вузлоў (33 км/г), аўтаномнасць плавання 7—15 сутак, далёкасць плавання да 1500 (да 3000—5000) міль. Галоўнае ўзбраенне — апаратура пошуку, мінныя тралы, шукальнікі-знішчальнікі мін. Таксама тральшчыкі маюць на ўзбраенні малакаліберныя артылерыйскія і зенітныя ўстаноўкі, кулямёты, пускавыя ўстаноўкі ракет, бомбакідальнікі.

Тральшчыкі абсталёўваюць маламагнітнымі дызельнымі рухавікамі. Іх карпусы робяць з немагнітных сплаваў, шклопластыкаў, драўніны і іншых маламагнітных і немагнітных матэрыялаў.

## Гісторыя 
Упершыню тральшчыкі выкарыстаны Рускім Імператарскім Флотам ў Порт-Артуры ў 1904 годзе ў час Руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў.

## Гл. таксама 
* Траленне
* Мінны загараджальнік

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Русско-белорусский словарь для военных // Н. Н. Кривко, В. В. Пупко, В. К. Романцевич, С. Е. Танана; Под. ред. В. В. Язепчика, Н. Н. Кривко. — Мн.: БелЭн, 1996. — С. 404—405. — 447 с. — ISBN 985-11-0047-1.
* 

## Спасылкі 
* Тральщик // Сайт Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі
* Сапёр в тельняшке. На что способны новые тральщики проекта 12700 // РИА Новости

Катэгорыя:Тыпы ваенных караблёў
Дом віцэ-адміністратара

**Дом віцэ-адміністратара** — будынак у Гродне, размешчаны па адрасе плошча Тызенгаўза, 2 (былая Леніна). Помнік архітэктуры пераходнага перыяду ад барока да класіцызму.

Пабудаваны ў другой палове XVIII ст. з цэглы як жылы. Уваходзіў у архітэктурны комплекс Гарадніцы. За савецкім часам у будынку размяшчаўся Цэнтральны дзяржаўны гістарычны архіў БССР.

У 1978 годзе на сесіі Вярхоўнага Савета БССР пры абмеркаванні праекта закона «Аб ахове і выкарыстанні помнікаў гісторыі і культуры» старшыня Дзяржбуда БССР Уладзімір Кароль адзначаў:

## Архітэктура 
Дом двухпавярховы, прамавугольны ў плане, з вуглавымі рызалітамі, пакрыты двухсхільным дахам з вальмамі. Галоўным фасадам выходзіць на плошчу. Да заходняй тарцовай сцяны прыбудаваны аднапавярховы аб’ём, галоўны фасад якога паўтарае элементы афармлення 1-га паверха асноўнага аб’ёму. Галоўны і ўсходні фасады вырашаны аднолькава: прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, раскрапаваны шырокімі пілястрамі, нішамі і філёнгамі, карнізным поясам падзелены на 2 паверхі. Больш нізкі верхні паверх насычаны архітэктурным дэкорам.

Першапачатковыя планіроўка і аздабленне інтэр'ера не захаваліся.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Збудаванні Гродна ў стылі барока
Катэгорыя:Збудаванні Гродна ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Плошча Тызенгаўза (Гродна)
Катэгорыя:Славутасці Гродна
Катэгорыя:Гарадніца
Катэгорыя:1780 год у Беларусі
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Гродне
Мова жэстаў паўночнаамерыканскіх індзейцаў

**Мова жэстаў паўночнаамерыканскіх індзейцаў** — універсальны сродак зносін, створаны індзейцамі Вялікіх Раўнін, якія размаўлялі на розных мовах.

## Гісторыя і геаграфія 
Час узнікнення мовы жэстаў паўночнаамерыканскіх індзейцаў невядомы. Еўрапейцы, якія ўпершыню наведалі Вялікія Раўніны, ужо адзначалі яе выкарыстанне індзейцамі. Гэта пацвярджаюць запісы Кабеса дэ Вака ў 1527 годзе і Васкеса дэ Каранада ў 1541 годзе.

Мова жэстаў паўночнаамерыканскіх індзейцаў уключала каля 500 знакаў, якія паказваліся пэўнымі рухамі рук, становішчам галавы ці выразам твару. Яе разумелі прадстаўнікі дзясяткаў народаў на велізарнай тэрыторыі ў 2,6 мільёна км² ад раўнін Альберты на поўначы і да Рыа-Грандэ на поўдні, ад Місісіпі на ўсходзе да Невады і Арэгона на захадзе. У часы асваення Дзікага Захаду яе ведалі многія белыя гандляры, скупшчыкі пушніны і траперы. Большасць індзейцаў таго часу лічыла, што мову жэстаў стварылі каёва, таму што яны найбольш па-майстэрску валодалі ёю, у той час як найбольш аддаленыя ад зямель каёва плямёны былі найменш вопытныя. Больш верагодна, што каёва цудоўна валодалі гэтай мовай, паколькі жылі на геаграфічным скрыжаванні: каманчы, ліпаны і танкава — на поўдні, сіу, кроу, усходнія шашоны, чарнаногія і іншыя — на поўначы. Каёва з'яўляліся пасрэднікамі, калі ішла гаворка пра вайну ці пра мір, і па неабходнасці яны распаўсюджвалі гэту мову, але наўрад ці былі яе стваральнікамі. Мова жэстаў паўночнаамерыканскіх індзейцаў развівалася ўсюды, дзе ёй не было альтэрнатывы, і да часу асваення Вялікіх Раўнін белым чалавекам яна стала віртуознай і хуткай заменай маўленню.
 
У 1885 годзе мову жэстаў паўночнаамерыканскіх індзейцаў выкарыстоўвала звыш 110 тысяч чалавек з плямёнаў сіу, шаенаў, чарнаногіх, арапаха і каёва. Афіцэр арміі ЗША Уільям Кларк, які цікавіўся звычаямі і культурай раўнінных індзейцаў, апісаў мову жэстаў паўночнаамерыканскіх індзейцаў у сваёй кнізе «Індзейская мова жэстаў» (), апублікаванай у 1885 годзе.

Цяпер існуе невялікая колькасць людзей, якія валодаюць мовай жэстаў паўночнаамерыканскіх індзейцаў.

## Гл. таксама 
* Мова жэстаў

## Літаратура 
* Newell, Leonard E. (1981). *A stratificational description of Plains Indian Sign Language.* Forum Linguisticum 5: 189—212.
* "Sign Language Among North American Indians Compared With That Among Other Peoples And Deaf-Mutes, " *First Annual Report of the Bureau of Ethnology to the Secretary of the Smithsonian Institution, 1879—1880*, Government Printing Office, Washington, 1881, pages 263—552
* Clark, William Philo. 1885. *The Indian Sign Language*

## Спасылкі 
* «Indian» Sign Language Dictionary 

Катэгорыя:Мовы жэстаў
Катэгорыя:Індзейцы Вялікіх раўнін
Катэгорыя:Інтэрлінгвістыка
Ферэр Баса

**Ферэ́р Ба́са** — каталонскі гатычны жывапісец і мініяцюрыст.

## Біяграфія 
Яго актыўнасць прыпала на пачатак 14-га стагоддзя, што пацвярджаецца двума дакументамі, якія сведчаць аб яго працы ў двух капліцах у Сітжэсе. Праз дзесяць гадоў ён працаваў на Альфонса IV Арагонскага, выконваючы мініяцюры для рукапісаў і касцюмы Каталоніі, паказваючы моцны французскі і сіенскі ўплыў. Яго творчасць дасягнула росквіту падчас праўлення Педра IV Арагонскага, напрыклад «Хрыстос і Багародзіца» ў каралеўскай капліцы ў Барселоне (1344).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Каталоніі
Лічбавыя правы

Тэрмін **лічбавыя правы** апісвае правы чалавека, якія дазваляюць індывідам доступ, выкарыстанне, стварэнне і публікацыю лічбавых медыя або даступ або выкарыстанне камп’ютара і іншых электронных прылад або камуніцыных сетак. Гэты тэрмін асабліва тычыцца абароны і рэалізацыі існуючых правоў, такіх як права прыватнасці, свабода выказвання ў кантэксце лічбавых тэхналогій, асабліва інтэрнэт. Інтэрнэт доступ вызначаны як права на ўзроўні законаў у некаторых краінах.

## Права чалавека і інтэрнэт 
Пэўная колькасць правоў чалавека была вызначана суадносна інтэрнэт. Яны ўключаюць свабоду выказвання, абарону персанальных звестак, прыватнасць і свабоду сходаў. Больш за тое, права на адукацыю і шматмоўе, правы спажывльніка, права на развіццё.

## Інтэрнэт як права 
Некаторыя краіны прынялі законы, якія патрабуюць дзяржаву распрацаваць гарантыі, што Інтэрнэт доступ шырока даступны і/або абмежаванне дзяржавы ад неабгрунтаванага адмежавання індывідуальнага доступа да інфармацыі і інтэрнэт. Сярод такіх краін Коста-Рыка, Эстонія, Фінляндыя, Францыя, Грэцыя, Іспанія.

## Глабальная сеткавая ініцыятыва 
29 кастрычніка 2008 года была заснавана Глабальная Сеткавая Ініцыятыва (ГСІ) на «Прынцыпах свабоды выражэння і прыватнасці». Гэта ініцыятыва была запушчана ў 60-годдзе Сусветнай Дэкларацыі Правоў Чалавека (СДПЧ) і базуецца на міжнародна прызнаных законах і стандартах правоў чалавека на свабоду выказвання і прыватнасці, абазначаныя ў СДПЧ, Міжнароднай канвенцыі грамадзянскіх і палічных правоў, Міжнароднай канвенцыі эканамічных, сацыяльных і культурных правоў. Удзельнікі гэтай ініцыятывы ўключалі Фундацыю электронныз франтоў (EFF), Х'юман Райтс Вотч, Гугл, Майкрасофт, Яхуу і іншыя уплывовыя кампаніі, НДА па правам чалавека, інвестараў і навукоўцаў.

## Рэкамендацыі спецыяльнага дакладчыка ААН 
88 рэкамендацый было прапавана спецыяльным дакладчыкам ААН у прасоўванні і абароне свабоды меркавання і вырашэння ў маі 2011 ў справаздачы, зробленай Савету па правах чалавека Генеральнай Асамблеі ААН, якая ўключала некалькі пытанняў датычна доступа да Інтэрнэт, напрыклад:
: 67. Непадобна да іншых сродкаў Інтэрнет дазваляе індывідам шукаць, атрымліваць, адкрываць інфармацыю і ідэі імгненна і танна праз нацыянальныя межы. З хутка пашыраемымі магчымасцямі індывідаў ўадавальняцца іх свабодай меркавання і выказвання, якая ёсць ключо да іншых правоў чалавека, Інтэрнэт падтрымлівае эканамічнае, сацыяльнае і палітычнае развіццё і азвяруе ў прагрэс чалавека наогул…»

## References 
Катэгорыя:Вылічальная тэхніка і грамадства
Серверы Жыронскі

**Серве́ры дэ Жыро́на** (-) — каталонскі трубадур. Ён быў вельмі пладавітым, пакінуўшы 114 лірычных вершаў сярод іншых прац, у тым ліку прыказкі для свайго сына. Усяго твораў каля каля 130. Ён быў прыдворным паэтам Хаймэ Заваёўніка і Пэдра Вялікага. Нічога з яго музыкі не захавалася.

## Літаратура 
* Cabré, Miriam. *Cerverí de Girona and his Poetic Traditions*. London: Tamesis, 1999. ISBN 978-1-85566-042-7.
* Gaunt, Simon, and Kay, Sarah. "Appendix I: Major Troubadours" (pp.&nbsp;279&ndash;291). *The Troubadours: An Introduction*. Simon Gaunt and Sarah Kay, edd. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. ISBN 0-521-57473-0.
* Riquer, Martín de. *Los trovadores: historia literaria y textos*. 3 vol. Barcelona: Planeta, 1975.

## Спасылкі 
* Cerverí de Girona at NARPAN 

Катэгорыя:Трубадуры
Катэгорыя:Пісьменнікі XIII стагоддзя
Ігар Канстанцінавіч Раманаў

**І́гар Канстанці́навіч Рама́наў** (29 мая (10 чэрвеня) 1894, Стрэльна — 18 ліпеня 1918, каля Алапаеўска) — рускі князь імператарскай крыві, сын вялікага князя Канстанціна Канстанцінавіча і вялікай княгіні Лізаветы Маўрыкіеўны, праўнук імператара Мікалая I.

## Біяграфія 
12 ліпеня 1914 года скончыў Пажаскі корпус, залічаны ў карнеты з прызначэннем у лейб-гвардыі Гусарскі полк.

На пачатку Першай сусветнай вайны пайшоў з палком на фронт. 27 кастрычніка 1914 года ўзнагароджаны ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За адвагу» і Святога Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам.

У кастрычніку 1915 года быў адпраўлены для лячэння запалення лёгкіх у Петраград. Звольнены з вайсковай службы праз хваробу.

27 лютага 1916 года атрымаў званне флігель-ад'ютанта. Узведзены ў штабс-ротмістры.

Пасля рэвалюцыі быў арыштаваны і высланы з Петраграда спачатку ў Вятку, а потым на Урал. Нядоўга ўтрымваўся ў Екацярынбургу, дзе адзін з зычліўцаў прапанаваў князю свой пашпарт, каб той смог збегчы. «Ігар Канстанцінавіч казаў, што ён не зрабіў нічога дрэннага перад Радзімай і не лічыць магчымым таму звяртацца да падобных мер».

Утрымваўся ў Алапаеўску. У ноч на 18 ліпеня 1918 года быў па-зверску забіты разам з шэрагам іншых чальцоў роду Раманавых, улучаючы сваіх братоў Іаана і Канстанціна — скінуты ў старую шахту, якую закідалі гранатамі (гл. Алапаеўскія мучанікі).

У 1919 годзе рэшткі князя былі пахаваны ў Алапаевском саборы. Потым рэшткі князя белагвардзейцамі былі перавезены ў Пекін у склеп пры храме Святога Серафіма Сароўскага (пасля 1945 года на месцы пахавання быў пабудаваны гараж).

Князь Ігар Канстанцінавіч не быў жанаты і не пакінуў нашчадкаў.

Кананізаваны Рускай праваслаўнай царквой за мяжой у саборы Навамучанікаў Расійскіх 1 лістапада 1981 года.

8 чэрвеня 2009 года Генеральная пракуратура Расіі пасмяротна рэабілітавала Ігара Канстанцінавіча.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Григорян В. Г.* Романовы: Биографический справочник. — : АСТ: Астрел: Хранитель, 2007. — 207 с.
* *Вел. кн. Гавриил Константинович*. В Мраморном дворце. — Нью-Йорк, 1955 (переиздание: , 1993).
* *Пчелов, Евгений Владимирович|Пчелов Е. В.* Романовы. История династии. — : ОЛМА-ПРЕСС, 2004.

## Спасылкі 
* Игорь Константинович
* Вел.кн. Гавриил Константинович. В Мраморном дворце. Из хроники нашей семьи.— Нью-Йорк,1955
* Романовы на сайте Gotha (англ) 

Катэгорыя:Памерлі ў Свярдлоўскай вобласці
Даходны дом (Гродна)

**Даходны дом** — будынак у Гродне, размешчаны па вуліцы Леніна, 13. Пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя.

## Архітэктура 
Будынак трохпавярховы з сутарэннямі, трапецападобны ў плане, накрыты двухсхільным дахам. Галоўны фасад атынкаваны. Кампазіцыя галоўнага фасада сіметрычная. Цэнтральная частка вылучана несапраўдным рызалітам, завершаным фігурным франтонам. Тымпан франтона прарэзаны арачным аконным праёмам, над якім пазначана дата — 1900. Плоскасць рызаліта члянёна дзвюма парамі высокіх вузкіх аконных праёмаў лесвічнай клеткі. Вуглавыя часткі фасада акцэнтаваны трохграннымі эркерамі, завершаны фігурнымі атыкамі. З паўднёвага боку атык дэкарыраваны ляпнымі гірляндамі. Аконныя праёмы эркераў падкрэслены металічнымі агароджамі (для вазонаў з кветкамі). Тыльны і тарцовыя фасады не тынкаваныя, прарэзаны аконнымі праёмамі з клінчатымі перамычкамі. Захаваліся ўваходныя філянговыя напалову зашклёныя дзверы з металічнымі пераплётамі, металічная агароджа лесвічнай клеткі.

## Літаратура 
* 
* 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліца Леніна (Гродна)
Катэгорыя:Славутасці Гродна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Гродна
Гардзееў

**Гардзееў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Васільевіч Гардзееў — расійскі дзяржаўны дзеяч
* Фёдар Гардзеевіч Гардзееў — расійскі скульптар
* Юрый Гардзееў — беларускі гісторык
* Якаў Якаўлевіч Гардзееў (нар. 1942) — беларускі ўрач-неўрапатолаг. Доктар медыцынскіх навук (1988), прафесар (1990).
Будынак пазямельнага банка (Гродна)

**Будынак пазямельнага банка** — будынак былога Сялянскага пазямельнага банка ў Гродне, размешчаны па вуліцы Леніна, 9. Пабудаваны ў 1913 годзе паводле праекта архітэктара Б. П. Астравумава. Цяпер у будынку знаходзіцца штаб вайсковай часці № 03587.

## Архітэктура 
Г-падобны ў плане будынак займае вуглавое становішча, мае традыцыйную для стылю мадэрн ускладнёную і дынамічна развітую аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю. Надае будынку незвычайны сілуэт высокі светла-чырвоны купал над галоўным уваходам, які нібы лунае над зелянінаю, у якой патанае навакольная невысокая забудова, і завяршае перспектыву сучасных вуліц Леніна і Карбышава.

Пры ўзвядзенні будынка выкарыстаны новыя на той час прагрэсіўныя будаўнічыя матэрыялы. Міжпаверхавыя перакрыцці, лесвічныя прыступкі і падаконныя пліты зроблены з жалезабетону. Сталярку рабілі з лепшых парод дубу.

Будынак двухпавярховы з сутарэннямі, складаны ў плане, накрыты двухсхільным дахам. Цэнтральная вуглавая частка вырашана ў выглядзе рызаліта, завершанага высокім парапетам і высокім шатровым дахам. Фасады бакавых крылаў на першым паверсе прарэзаны лучковымі аконнымі праёмамі ў ліштвах з замковым каменем і падаконнымі філёнгамі, на другім паверсе — прамавугольныя аконныя праёмы ў фігурных ліштвах і аздоблены падаконнымі філёнгамі з ляпным дэкорам. Фасад па вул. Леніна акцэнтаваны ў цэнтры эркерам і бакавым рызалітам. На фасадзе па вул. Карбышава сіметрычна размешчаны два скругленыя эркеры з балконамі. Архітэктурныя дэталі вылучаны белым колерам на фоне вохрыстых сцен. Да тарцовых фасадаў прымыкаюць суседнія пазнейшыя будынкі.

Першапачатковая планіроўка калідорная, цяпер зменена. У цокалі размяшчаліся архіў, памяшканні санітарна-тэхнічнай службы, сховішча. На першым паверсе былі вестыбюль, службовыя пакоі, на другім — зала аперацыйная і пасяджэнняў, кватэры адміністратара банка, кур’ера і інш. Па-мастацку выкананы металічныя агароджы ўнутранай лесвіцы і балконаў, казырок над галоўным уваходам.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Вуліца Леніна (Гродна)
Катэгорыя:Славутасці Гродна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Гродна
Катэгорыя:Банкаўскія будынкі
Катэгорыя:Вуліца Карбышава (Гродна)
Гродзенскае рэальнае вучылішча

**Гродзенскае рэальнае вучылішча** — агульнаадукацыйная сярэдняя навучальная ўстанова. Заснавана ў Гродне ў верасні 1907 года. Уваходзіла ў склад Віленскай навучальнай акругі. 

Выкладаліся руская, польская, нямецкая і французская мовы, геаграфія, прыродазнаўства, гісторыя, законазнаўства, матэматыка, фізіка, касмаграфія, музыка, маляванне, чарчэнне, асновы ваеннай навукі, гімнастыка. У ім працавалі выпускнікі з універсітэтаў Варшавы, Масквы, Пецярбурга, Полацкай настаўніцкай семінарыі і інш. 

Выпускнікі вучылішча мелі льготы пры паступленні ў вышэйшыя тэхнічныя і сельска-гаспадарчыя навучальныя ўстановы, на фізіка-матэматычныя факультэты ўніверсітэтаў. Утрымлівалася за кошт казны і збораў за навучанне. У 1907/08 навучальным годзе мела 2 класы (49 вучняў), у 1914/15 — 7 класаў (311 вучняў). У 1910—1913 гг. з цэглы па праекце 1903 г. для Гродзенскага рэальнага вучылішча пабудаваны асобны будынак.

З пачаткам Першай сусветнай вайны вучылішча было ў 1915 годзе эвакуіравана ў Калугу. Пасля 1917 г. рэальнае вучылішча скасавана ў сувязі з рэформай народнай адукацыі. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Гродна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1907 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1917 годзе
Катэгорыя:Рэальныя вучылішчы Расійскай імперыі
Катэгорыя:1907 год у Гродне
Катэгорыя:Віленская навучальная акруга
Емяльянчык

**Емяльянчык** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вікторыя Емяльянчык (нар. 1989) — беларуская валейбалістка. Майстар спорту Беларусь. Выступала за зборную Беларусі.
* Уладзімір Пятровіч Емяльянчык (1955—2003) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1987), дацэнт.
Дом урача Тальгейма

**Дом урача Тальгейма** — жылы дом у Гродне, размешчаны па вуліцы Леніна, 22. Помнік архітэктуры стылю мадэрн.

Пабудаваны ў 1911 г. паводле індывідуальнага праекта на пляцы памерам 20х30 саж., і належаў урачу Аляксандру Тальгейму. Будынак запраектаваны з улікам спецыфікі ўрачэбнай работы. На першым паверсе размяшчаліся прыёмны пакой, кабінет і нават дзве палаты стацыянара на чатыры ложкі кожная. На другім паверсе жыў сам гаспадар. У доме былі два адасобленыя ўваходы: адзін для наведвальнікаў у прыёмны пакой, другі ў жылую частку.

## Архітэктура 
Дом ўяўляе сабой двухпавярховы з падвалам Г-падобны ў плане будынак складанай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі. Фасады атынкаваны фактурнай тынкоўкай, цокаль абліцаваны каменнымі блокамі. 

Сярэднi аб'ём — вуглавы, вежападобны, накрыты высокім шатровым дахам. Плоскасць цэнтральнай грані акцэнтавана двухсхільным шчытом, дэкарыравана квадратнымі і прамавугольнымі нішамі, карнізным паяском. Над цэнтральным аконным праёмам ёсць дата — 1911. 

Фасад па вул. Леніна вылучаны рызалітам з паўднёвага боку (каля вуглавой вежы), завершаным двухсхільным шчытом. Схілы шчыта аформлены руставаным карнізам. Фасадная плоскасць члянёна прамавугольнымі аконнымі праёмамі, у рызаліце і з паўночнага краю фасада двайнымі вузкімі вокнамі. Аконныя праёмы на другім паверсе падкрэслены плоскімі сандрыкамі. 

Фасад па вул. Карбышава вылучаны двума бакавымі рызалітамі, завершанымі таксама двухсхільнымі шчытамі. Фасадная сцяна прарэзана на першым паверсе двайнымі вузкімі аконнымі праёмамі, на другім — трайнымі вузкімі аконнымі праёмамі з плоскімі сандрыкамі-перамычкамі. Над дзвярным праёмам захавалася арыгінальная канструкцыя драўлянага брыля. 

Тарцовыя і дваровы фасады маюць падобнае вырашэнне: акцэнтаваны двухсхільнымі шчытамі, аконныя праёмы на другім паверсе дэкарыраваны сандрыкамі-перамычкамі, у рызалітах вокны патройныя, захаваўся балкон з металічнай агароджай.

Планiроўка зменена. Першапачаткова правае крыло, якое выходзiць на вул. Ленiна, было адведзена для пацыентаў (палаты). У цокалi — кухня. Захавалася дывановая падлога з паліхромнай кафлі ў вестыбюлі з боку вул. Карбышава.

## Літаратура 
* 
* 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Збудаванні Гродна ў стылі мадэрн
Катэгорыя:Вуліца Леніна (Гродна)
Катэгорыя:Жылыя будынкі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Гродна
Катэгорыя:Вуліца Карбышава (Гродна)
Гродзенская кафля

**Гродзенская кафля** — вырабы рамеснікаў-ганчароў XIV—XIX стст. у Гродне, выяўленыя на тэрыторыі Старога замка і манастыра базыльянак.

Найбольш раннімі з’яўляюцца гаршковыя кафлі з круглым вусцем і дыяметрам донца 7—8 см. Кафлі другой паловы XVI ст. маюць каробкападобную румпу і квадратную паліваную або тэракотавую ўвагнутую вонкавую пласціну з адагнутай вонкі рамкай і выявай кветкі пасярэдзіне. На кафлі XVII ст. выявы барочнага характару з раслінным, геаметрычным, зааморфным арнаментам (часам у спалучэнні); некаторыя маюць выяву коннага рыцара. Кафлі XVIII ст. вызначаюцца спрошчаным малюнкам і адсутнасцю рамкі, у канцы стагоддзя пачалі вырабляць размаляваныя кафлі з выявамі жанравых сцэн. На мяжы XIX—XX стст. наладжана прамысловая вытворчасць кафлі ў стылі «мадэрн» з насычаным рэльефным малюнкам.

## Літаратура 
* Гродзенская кафля // 

Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі
Катэгорыя:Культура Гродна
Катэгорыя:Гісторыя Гродна
Катэгорыя:Беларуская кафля
ФК Джэноа

**«Джэноа»** () — італьянскі футбольны клуб з горада Генуя. Заснаваны ў 1893 годзе. Дзевяціразовы чэмпіён Італіі і аднаразовы ўладальнік Кубка Італіі. Нягледзячы на тое, лёгкаатлетычны і крыкетны клубы былі заснаваны ў 1893 годзе англічанінамі як брытанскі спартыўны клуб за мяжой, ігракамі ў гэтым таварыстве былі выключна падданыя англійскай кароны да 10 красавіка 1897 года, калі склад быў адчынены для італьянскіх грамадзян. Футбольная секцыя клуба быў створана ў 1897 годзе Джэймсам Рычардсанам Спэнслі, што робіць футбольную каманду найстарэйшым існуючым клубам у сваім родзе ў Італіі.

Падчас сваёй доўгай гісторыі, «Джэноа» перамагала спаборніцтва Серыі A дзевяць разоў. Першы тытул «Джэноа» быў здабыты ў першым чэмпіянаце ў 1898 годзе, а апошні ажно ў сезоне 1923/24. Гістарычна склалася так, што «Джэноа» з’яўляецца чацвёртым найбольш паспяховым італьянскім клубам.

Клуб праводзіць свае хатнія матчы на стадыёне «Луіджы Ферарыс», які здольны змясціць 36 536 чалавек. Гэтая пляцоўка з’яўляецца хатняй для клуба з 1911 года. З 1946 года стадыён таксама выкарыстоўваецца як хатняя арэна для іншага футбольнага клуба з горада, «Сампдорыі». «Джэноа» большую частку сваёй пасляваеннай гісторыі праводзіць паміж Серыяй A і Серыяй B.

## Гісторыя 
Клуб быў заснаваны 7 верасня 1893 года як «Гэнуэзскі крыкетны і атлетычны клуб» (). Першапачаткова клуб спаборнічаў толькі ў лёгкай атлетыцы і крыкеце. З-за таго, што клуб быў створаны, каб прадстаўляць Англію за мяжой, арыгінальныя футболкі былі белага колеру, гэта значыць такога ж колеру, як і кашулі нацыянальнай зборнай Англіі.

З адкрыццём футбольнай секцыі было прынята рашэнне ад дазволе ўдзелу італьянскіх грамадзян у дзейнасці клуба. Першы таварыскі матч «Джэноа» праводзіла дома супраць змешанай каманды турынскіх клубаў «Інтэрнацыянале» і «Тарынезэ», дзе генуэзскі клуб трываў паражэнне з лікам 1:0. Неўзабаве пасля гэтага «Джэноа» атрымаў сваю першую перамогу ў выязным матчы супраць клуба «Алесандрыя» з лікам 2:0. Таварыскія матчы таксама мелі месца супраць каманд розных брытанскіх суднаў, якія прыходзілі ў порт Генуі.

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт клуба

Джэноа
Мінаносец

мінаносец «Выбух» (1877—1907).]]
 мінаносец «Смѣлый» у Порт-Артуры пасля руска-японскай вайны (1905—1923).]]
**Мінано́сец** — надводны мараходны карабель невялікага водазмяшчэння, асноўным узбраеннем якога з'яўляецца тарпеднае.

Са з'яўленнем мінных крэйсераў і эскадраных мінаносцаў будаўніцтва мінаносцаў у пачатку XX стагоддзя ў Расіі было спынена, апошняя серыя — мінаносцы тыпу «Цыклон» для абароны шхерных пазіцый. У іншых краінах яны працягвалі будавацца аж да канца Другой сусветнай вайны. Мінаносцы, якія дасталіся СССР па рэпарацыях, увайшлі ў склад савецкага ВМФ ў якасці вартавых караблёў.

## Гл. таксама 
* Карвет
* Кананерская лодка

## Літаратура 
* , с. 378
* *Тарас А. Е.* Торпедой — пли!: История малых торпедных кораблей. — Мн.: Харвест, 1999. — 368 с. — ISBN 985-433-419-8.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тыпы ваенных караблёў
Гродзенскае ткацтва

Дзятлаўскага раёна]]
**Гродзенскае ткацтва** — народнае мастацкае ўзорыстае ткацтва на Гродзеншчыне. Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVII ст.

Ткачыхі выраблялі высокамастацкія рэчы — посцілкі, ручнікі, абрусы, дываны, падвойныя дываны, кілімы і інш., у розных тэхніках: перабору, закладання, шматнітовага ткацтва. Посцілкі і дываны звычайна ткалі ў палосы без танальных адценняў і з адценнямі («вясёлка»), часам у клетачку. У апошні час пашырыліся кампазіцыі з каляровых палос, якія чаргуюцца з раслінным арнаментам, найбольш тыповыя — зблянскія посцілкі з насычанай колеравай гамай (зялёны, малінавы, жоўты, чырвоны, фіялетавы). Ручнікам і абрусам уласціва серабрыста-белая гама.

На аснове развітога народнага ткацтва ў XVIII—XIX стст. былі заснаваныя Гродзенскія каралеўскія мануфактуры, дзе выраблялі шпалеры, паясы і інш.

У 1920-я г. на Гродзеншчыне былі створаны прамысловыя арцелі, а пасля Вялікай Айчыннай вайны нар. майстры працавалі ў сістэме фабрык мастацкіх вырабаў Гродна, Слоніма, дзе вырабляліся як унікальныя рэчы, так і прадметы шырокага ўжытку ў традыцыйных формах. У наш час ткацтва паступова перастала быць промыслам і стала заняткам асобных майстрых.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Беларускае народнае ткацтва
Катэгорыя:Культура Гродзенскай вобласці
Бітва ля Догер-банкі (1915)

**Бі́тва ля До́гер-ба́нкі** (, ) — марская бітва, якая адбылася 24 студзеня 1915 года падчас Першай сусветнай вайны паміж германскай эскадрай адмірала Франца Хіпера, якая выконвала рэйд да Догер-банкі, і англійскай эскадрай лінейных крэйсераў віцэ-адмірала Дэвіда Біці, пасланай для яе перахопу.

Больш моцная брытанская эскадра прымусіла германскае злучэнне пакінуць поле бою. Падчас бітвы цяжкія пашкоджанні атрымаў флагманскі карабель адмірала Хіпера — лінейны крэйсер «Зейдліц», на якім з-за патраплення снарада і наступнага узгарання боезапаса былі знішчаны дзве кармавыя вежы галоўнага калібра. Брытанскі камандуючы адмірал Біці, з-за пашкоджанняў свайго флагмана — лінейнага крэйсера «Лаен», вымушаны быў выйсці з бою. Камандаванне брытанскім злучэннем перайшло да контр-адмірала Арчыбальда Мура. З-за блытаніны ў загадах, не выявіўшы ініцыятывы, Мур засяродзіў свае намаганні на патапленні адстаючага ад нямецкай калоны пашкоджанага браняноснага крэйсера «Блюхер». У выніку бітва мела лакальны поспех, хоць у брытанцаў былі добрыя шанцы нанесці праціўніку поўнае паражэнне.

Па выніках бітвы свае пасады страцілі два адмірала. За дрэннае планаванне аперацыі сваёй пасады пазбавіўся камандуючы Флотам адкрытага мора Фрыдрых фон Інгеналь. Патрапіўшы ў няласку першаму марскому лорду Адміралцейства Фішару, брытанскі адмірал Мур быў пераведзены камандаваць эскадрай крэйсераў, якая базавалася на аддаленых ад асноўнага тэатра баявых дзеянняў Канарскіх астравах.

## Літаратура 
* *Вильсон Х.* Линкоры в бою. 1914-1918 гг. — М.: Изографус, ЭКСМО, 2002. — 432 с. — (Военно-морская библиотека). — 7000 экз. — ISBN 5-946610-16-3.
* *Больных А. Г.* Морские битвы Первой мировой: Схватка гигантов. — М.: АСТ, 2000.
* *Шеер Рейнхард*. Германский флот в Мировую войну 1914—1918 гг. = Scheer R. Deutschlands Hochseeflotte im Weltkrieg. Persönliche Erinnerungen. — Berlin, Scherl, 1920. — М.: Эксмо, 2002. — 672 с. — (Военно-морская библиотека). — 5100 экз. — ISBN 5-7921-0502-9.

Катэгорыя:Марскія бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Марскія бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Марскія бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Падзеі 24 студзеня
Катэгорыя:Студзень 1915 года
Гродзенская каралеўская друкарня

**Гродзенская каралеўская друкарня** — адно з найбуйнейшых выдавецтваў на Беларусі ў канцы XVIII ст. Існавала ў Гродне ў 1775—96(?).

Створана на аснове друкарні Віленскай езуіцкай акадэміі, перавезенай у 1775 у Гродна падскарбіем надворным літоўскім А. Тызенгаўзам пасля скасавання ордэна езуітаў. У Гродзенскай друкарні працавала каля 30 чалавек, была ўласная майстэрня для адліўкі літар. Выдала каля 100 кніг навуковай, рэлігійнай, мастацкай літаратуры на польскай, лацінскай, царкоўнаславянскай, французскай, нямецкай, яўрэйскай мовах. Друкавала матэрыялы сесій сейма Рэчы Паспалітай і Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага. Выданні вызначаліся высокай якасцю друку, мастацкага афармлення, паперы, якая завозілася пераважна з Прусіі.

Спыніла дзейнасць у сярэдзіне 1790-х г., абсталяванне перададзена Віленскай дыяцэзіі. У Гродзенскай дыяцэзіі выдадзены «Кароткі збор карфагенскай і егіпецкай гісторыі» Г. Барэцкага (1776), «Флора Літвы» Ж. Э. Жылібера (1781), творы Вальтэра, Мальера, Ф. Карпінскага, І. Красіцкага, М. Карповіча і інш. У 1776—83(?) тут друкаваўся штотыднёвік «Gazeta Grodzieńska» («Гродзенская газета»), у 1796 — «Kurier Litewski» («Літоўскі веснік»). 

## Літаратура 
* Гродзенская друкарня/ 

Катэгорыя:Друкарні Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Гродна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1775 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1790-я гады
Катэгорыя:1775 год у Беларусі
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Гродне
Нёманская армія (Германская імперыя)

**Нё́манская А́рмія** () — воінскае аб'яднанне армейскага узроўня імперскай Германскай Арміі падчас Першай сусветнай вайны.

Была сфарміравана ў маі 1915 года ў Курляндыі на базе штаба 8-й арміі. *Нёманская армія* паспяхова ўдзельнічала ў баях Вялікага адступлення. 30 снежня яна была перайменавана назад у *8-ю армію*.

## Камандуючыя 
Увесь час свайго існавання армія была пад камандаваннем генерала ад інфантэрыі Ота фон Белаў.

## Літаратура 
* 
* 

 

Катэгорыя:Ваенная гісторыя Германіі
Катэгорыя:Арміі Германіі ў Першай сусветнай вайне
Ютландская бітва

**Ю́тландская бі́тва** (*бітва пры Скагераке*; 31 мая — 1 чэрвеня 1916 года) — найбуйнейшая марская бітва Першай сусветнай вайны паміж нямецкім і брытанскім флатамі. Адбылася ў Паўночным моры блізу дацкага паўвострава Ютландыя, у Скагеракскім праліве.

Абодва бакі абвясцілі пра сваю перамогу: Германія — у сувязі са значнымі стратамі англійскага флота, а Вялікабрытанія — у сувязі з відавочнай няздольнасцю флоту Германіі прарваць брытанскую блакаду.

## Літаратура 
* *Збигнев Флисовский* Ютландия: 1916 г. (пер. с польск.) — М: АСТ, 2003. — 256 с.
* *Больных А. Г.* Величайшее морское сражение Первой Мировой. Ютландский бой. — М.: Эксмо, 2010. — ISBN 978-5-699-39568-2.
* *Харпер Дж. Э. Т.* Правда об Ютландском бое = Harper J.E.T., The Truth about Jutland. — London,1927. — Шеер Р. Германский флот в Мировую войну. — Москва, Санкт-Петербург: Эксмо, Изографус; Terra Fantastica, 2002.
* *Больных А. Г.* Морские битвы Первой мировой: Схватка гигантов. — М.: АСТ, 2000.
* *Шеер Рейнхард*. Германский флот в Мировую войну 1914—1918 гг. = Scheer R. Deutschlands Hochseeflotte im Weltkrieg. Persönliche Erinnerungen. — Berlin, Scherl, 1920. — М.: Эксмо, 2002. — 672 с. — (Военно-морская библиотека). — 5100 экз. — ISBN 5-7921-0502-9.

Катэгорыя:Марскія бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Марскія бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Марскія бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1916 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Май 1916 года
Катэгорыя:Чэрвень 1916 года
Гродзенскія дываны

**Гродзенскія дываны** — вырабы Гродзенскіх каралеўскіх мануфактур, заснаваных А. Тызенгаўзам у другой палове XVIII ст. Адметныя высокай тэхнікай ткацтва і прыгажосцю. Кампазіцыі гродзенскіх дываноў (ворсавых і шпалер) складаліся з раскіданых па полі букетаў, перавязаных стужкамі, вазонаў і кошыкаў з кветкамі. Колеравая гама звычайна блакітная і залацістая. Раслінны арнамент ворсавых дываноў (букеты руж на светлым фоне) вызначаўся лёгкасцю формаў і гарманічнасцю колеравых спалучэнняў. Французскія майстры, якія працавалі на мануфактурах, пераймалі заходне-еўрапейскія ўзоры і стваралі дываны ў стылях барока і класіцызму. Часам у гродзенскіх дыванах трапляюцца ўзоры ў мясцовых арнаментальных традыцыях.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэріальная культура Беларусі
Катэгорыя:Культура Гродна
Катэгорыя:Гісторыя Гродна
Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі
Катэгорыя:Дываны
Экспонат

**«Экспонат»** — песня гурта «Ленінград», якая выконваецца з 2015 года і выйшла сінглам у студзені 2016 года. Песня ўзначаліла расійскі чарт на iTunes.

## Кліп 
13 студзеня 2016 года на YouTube быў апублікаваны кліп, які набраў за месяц каля 40 мільёнаў праглядаў. Галоўную ролю ў кліпе выканала маладая актрыса Юлія Тапальніцкая, вакал Алісы Вокс-Бурмістравай.

Кліп пачынаецца з таго, што галоўная гераіня (Юлія Тапальніцкая) размаўляе па Skype з мужчынам па імені Сяргей (Дзмітрый Лугоўкін), расказваючы пра сваё жыццё і заняткі жывапісам. У адказ мужчына запрашае яе ў музей на выстаўку Вінцэнта ван Гога. На эмацыйным ўздыме яна пачынае рыхтавацца да спаткання і спрабуе падабраць удалы вобраз, перабіраючы мноства варыянтаў. У рэшце рэшт, гераіня звяртае ўвагу на выразку з часопіса з Вікторыяй Бекхэм і спыняецца на строі з гэтай фатаграфіі. Разумеючы, што ў яе няма адпаведнага абутку, гераіня тэлефануе сваёй сяброўцы, выпрошваючы ў тае «лабутэны» — чаравікі з чырвонай падэшвай, яны згадваюцца ў прыпеве песні.

Далей гераіня пачынае займацца рознымі касметычнымі працэдурамі: прымае ванну, фарбуе чырвоным лакам падэшвы туфляў, наносіць макіяж, робіць манікюр. З першага разу ў яе не атрымліваецца нацягнуць вузкія джынсы, яна займаецца на велатрэнажоры, правакуе ў сябе рвоту, але ў рэшце рэшт ёй дапамагае ў гэтым маці (Галіна Сідарава). У выніку гераіня цалкам апранаецца ў жаданы нарад. Але калі гучыць званок у дзверы, гераіня падае пры спробе зрабіць першы крок, паколькі свежы лак на яе туфлях прыляпляецца да падлогі. Яе наведвае бачанне іх вяселля з Сержуком, яна разумее, што ад удару пры падзенні з носу пайшла кроў. Выправіўшы гэта, яна паўзе да дзвярэй, ня ў стане падняцца на ногі. У рэшце рэшт ёй атрымоўваецца ўстаць у поўны рост і адчыніць уваходныя дзверы.

Катэгорыя:Песні гурта «Ленінград»
Затапленне Флота адкрытага мора

**Затапле́нне Фло́та адкры́тага мо́ра** — адбылося 21 чэрвеня 1919 года ў бухце Скапа-Флоў на Аркнейскіх астравах. Пасля паражэння Германіі ў Першай сусветнай вайне нямецкія маракі вырашылі затапіць свае караблі, каб яны не дасталіся пераможцам.

## Спіс караблёў 
## Спасылкі 
* Самоубийство германского флота
* *Дж. Горз.* Подъём затонувших кораблей (гл. «Эрнест Кокс — человек, поднявший со дна моря германский флот» и далее)

Катэгорыя:Канфлікты 1919 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Чэрвень 1919 года
Вія Рэгія

**Вія Рэгія** (, каралеўская дарога) — гэта назва найстарэйшай і самай доўгай сухапутнай сувязі паміж Усходняй і Заходняй Еўропай. Яе даўжыня складае блізу 4500 км. Яна існуе ўжо больш за 2000 гадоў і аб’ядноўвае 8 еўрапейскіх дзяржаў (Беларусь, Бельгія, Францыя, Германія, Літва, Польшча, Іспанія, Украіна). У сучаснай форме шлях існуе як Еўрапейскі транспартны калідор E40. Міжнародная сетка выкарыстоўвае патэнцыял Вія Рэгія як сімвал аб’яднання Еўропы. У 2005 годзе шлях быў адзначаны як «Вялікі культурны шлях Савета Еўропы».

Вія Рэгія ў шырокім сэнсе з’яўляецца абазначэннем тыпу дарог якія ў сярэднявечнай Еўропе падпарадкоўваліся непасрэдна каралю і таксама былі пад яго абаронай.

## Спасылка 
* [Http://via-regia.org/ukr/index.php Афіцыйны сайт «Вія Рэгія»] 
* «Вія Рэгія» на старонцы «Культурных мршрутаў ЕС» 

Катэгорыя:Гістарычныя дарогі і шляхі