Адам Іосіфавіч Мальдзіс

**Ада́м Іос́іфавіч Ма́льдзіс** (, в. Расолы, цяпер , Гродзенская вобласць — , Мінск. Псеўданімы: *А. Гудас, Адам Гудас, А. Расольскі, Адам Расольскі, А. Свіслацкі*) — беларускі літаратуразнавец, гісторык, пісьменнік, журналіст. Доктар філалагічных навук (1986), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 жніўня 1932 года ў вёсцы Расолы ў Заходняй Беларусі (Ашмянскі павет, Віленскае ваяводства, Польшча) ў сялянскай сям’і. У 1951 годзе скончыў Ашмянскую сярэднюю школу. Вучыўся на аддзяленні журналістыкі БДУ (1951—1956).

У 1956—1959 гадах працаваў сакратаром радашковіцкай раённай газеты «Сцяг Ільіча». Вучыўся ў аспірантуры пры Інстытуце літаратуры імя Я. Купалы АН БССР (1959—1962). У 1962—1991 гадах працаваў у Інстытуце літаратуры АН БССР : з 1962 года — навуковы супрацоўнік, з 1981 года — загадчык аддзела беларускай дакастрычніцкай літаратуры (1981—1991). Кандыдат філалагічных навук (1963), тэма дысертацыі: «*Белорусско-польские литературные взаимосвязи во второй половине ХІХ в.*». Доктар філалагічных навук (1986), тэма доктарскай дысертацыі: «*Закономерности развития белорусской литературы переходного периода (вторая половина XVII—XVIII в.)*».

У 1991—1998 гадах узначальваў Нацыянальны навукова-асветніцкі цэнтр імя Францыска Скарыны. З 1987 года старшыня камісіі «Вяртанне» Беларускага фонду культуры, пазней уваходзіў у аналагічную камісію (па вяртанні ў Беларусь гісторыка-культурных каштоўнасцей) пры Міністэрстве культуры РБ. У 1991—2005 гадах быў прэзідэнтам (з 2010 ганаровы старшыня) Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў, у 1996—2006 гадах — кіраўніком аддзела культуралогіі Міжнароднай акадэміі навук Еўразіі.

У 1990 годзе як член дэлегацыі БССР удзельнічаў у рабоце 45-й сесіі ААН.

З канца 1960-х гадоў жыў па вул. Чарвякова, 18 у Мінску. Пахавальная служба адбылася 5 студзеня ў касцёле Святога Сымона і Святой Алены ў Мінску, яе ўзначаліў арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч. Пахаваны на могілках вёскі Задворнікі Астравецкага раёна.

## Творчая і навуковая дзейнасць 
У друку з артыкуламі і рэцэнзіямі пачаў выступаць у 1954 годзе. Даследаваў гісторыю беларускай культуры і літаратуры XVII—XIX стст., беларуска-польскія і беларуска-літоўскія літаратурныя ўзаемасувязі. Перакладаў з польскай і балгарскай моў.

Пачынаў як даследчык літаратуры XIX стагоддзя. Яго кніга «*Творчае пабрацімства*» (1966) пра беларуска-польскія літаратурныя сувязі змяшчае мноства новых фактаў, здабытых у беларускіх і польскіх архівах, мноства свежых думак, арыгінальных даследчыцкіх назіранняў. Даследчыка адразу вызначала комплекснасць у вывучэнні пытанняў літаратуры і культуры, імкненне да жывой размовы з шырокім чытачом. У кнізе «*Падарожжа ў XIX стагоддзе*» (1969) ім пададзены партрэты пісьменнікаў, музыкаў, падарожнікаў, дзеячаў вызваленчага руху.

У 1970 годзе Адам Мальдзіс знайшоў у бібліятэцы Курніцкай (Польшча) рукапіс верша «*Всем многі век в новой хаці*» на тагачаснай гутарковай беларускай мове, напісаны Іахімам Храптовічам лацінкай дзесьці ў 1750-х гадах на Наваградчыне. Адам Мальдзіс указвае, што ў справе фонду бібліятэкі Курніцкіх знаходзяцца яшчэ два ананімныя рукапісныя беларускамоўныя вершы XVIII ст., напісаныя на лацініцы, — «*Chorostwo gumu, odwagi, rozumu*» (тыповы твор перыяду барока) і «*Na dolinie mak, mak do wsio kanapielki*» (стылізацыя пад народную песню альбо літаратарская апрацоўка народнай песні), аўтарства якіх не вызначана. Мальдзіс адзначае, што кашталян Казімір Несялоўскі быў паэтам-аматарам (дакладна вядома, што пісаў вершы на польскай мове), гэтак жа як і яго сын Адам Несялоўскі (дакладна вядома, што выдаў у 1741 годзе зборнік вершаў на лацінскай мове ў Пінску).

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалём Францыска Скарыны, медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі (2019) і інш. медалямі, ордэнам Францыска Скарыны (2013), чатырма польскімі ганаровымі адзнакамі. Заслужаны дзеяч польскай культуры (1982). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя Якуба Коласа (1980) — за ўдзел у двухтомным даследаванні «*История белорусской дооктябрьской литературы*» (1977).

## Ушанававанне памяці
## Выбраная бібліяграфія 
* Творчае пабрацімства: Беларуска-польскія літаратурныя ўзаемасувязі ў XIX ст. — Мн., 1966.
* Падарожжа ў XIX стагоддзе: 3 гісторыі беларускай літаратуры, мастацтва і культуры. Навукова-папулярныя нарысы. — Мн., 1969.
* Традыцыі польскага Асветніцтва ў беларускай літаратуры XIX стагоддзя. — Мн., 1972.
* Тры месяцы пошукаў, знаходак і сустрэч // Полымя. 1973. № 7.
* Таямніцы старажытных сховішчаў. — Мн., 1974.
* Nieznany wiersz białoruski ze zbiorów Kórnickich / A. Maldzis // Pamiętnik biblioteki Kórnickiej. — 1978. — Zesz. 14. — S. 177—180.
* На скрыжаванні славянских традыцый: Літаратура Беларусі пераходнага перыяду: другая палавіна ХVII—ХVIII ст. — Мн., 1980.
* Беларусь у люстэрку мемуарнай літаратуры XVIII стагоддзя: Нарысы быту і звычаяў. — Мн., 1982.
* Восень пасярод вясны: Аповесць, сатканая з гістарычных матэрыялаў і мясцовых паданняў. — Мн.: Мастац. літ., 1984.
* 3 літаратуразнаўчых вандраванняў: Нарысы, эсэ, дзённікі. — Мн., 1987.
* Францыск Скарына як прыхільнік збліжэння і ўзаемаразумення людзей і народаў. Мн., 1988.
* Жыццё і ўзнясенне Уладзіміра Караткевіча: Партрэт пісьменніка і чалавека. — Мн., 1990.
* І ажываюць спадчыны старонкі: Выбр. — Мн., 1994.
* Як жылі нашы продкі ў XVIII стагоддзі. — Мн., 2001.
* Выбранае / Адам Мальдзіс; Уклад. В. Грышкевіч; Прадм. Г. Кісялёў, В. Чамярыцкі. — Мн.: Кніга­збор, 2007. — 464 с. — («Беларускі кніга­збор»: Серыя 2. Гісторыка-літаратурныя помнікі). ISBN 978-985-6824-95-4.
* Белорусские сокровища за рубежом / А. И. Мальдис. — Минск : Літаратура і Мастацтва, 2009.  — 208 с. : ил. — (Беларусь вчера и сегодня). ISBN 978-985-6720-94-2.
* Даўняя Беларусь. З настальгіяй аб мінулым / Адам Мальдзіс, Армэн Сардараў. — Мінск : Літаратура і Мастацтва, 2010. — 165, [2] с. ISBN 978-985-6941-36-1.
* Соотечественники : очерки о белорусах и уроженцах Беларуси, обогативших мировую культуру / Адам Мальдис. — Минск : Издательский дом «Звезда», 2013. — 336 с. (Беларусь вчера и сегодня). .
* Ад Скарыны і Фёдарава — у XXI стагоддзе: зборнік эсэ / Адам Мальдзіс. — Мінск : Чатыры чвэрці, 2018. — 206, [1] с. — ISBN 978-985-581-087-3.
* 

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  — C. 209.
* 
* 
* 
* Zaprudnik Jan. Historical Dictionary of Belarus. — 1998. P. 153

## Спасылкі 
* Скарынаўскі Цэнтр  — Нацыянальны навукова-асветніцкі цэнтр імя Францыска Скарыны
* «Кантакты і дыялогі»  — Інфармацыйна-аналітычны і культуралагічны бюлетэнь
* KAMUNIKAT  — Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка KAMUNIKAT
* Не стало Адама Мальдиса

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары газеты «Советская Белоруссия»
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астравецкім раёне
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Эсэісты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з балгарскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Францыска Скарыны
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Польшчы
Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнага навукова-асветніцкага цэнтра імя Францыска Скарыны
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага