Ціндаа

**Ціндаа** '''' (, , ) — горад субправінцыйнага значэння ў Кітаі на ўсходзе правінцыі Шаньдун. Горад размешчаны на паўвостраве Шаньдун, на беразе Жоўтага мора і з’яўляецца найважнейшым портам, ваеннай базай і прамысловым цэнтрам. У горадзе выкарыстоўваецца ціндааскі дыялект () кітайскай мовы. Марскі курорт.

У лютым 1994 года Ціндаа быў унесены ў спіс 15 галоўных гарадоў КНР.

## Фізіка-геаграфічная характарыстыка 
Ціндаа размешчаны на поўдні Шаньдунскага паўвострава на беразе Жоўтага мора за 555 км на паўднёвы ўсход ад Пекіна. З усходу горад абмываецца Жоўтым морам; з поўначы мяжуе з гарадской акругай Яньтай, з захаду — з гарадской акругай Вэйфан. У 40 км ад цэнтра горада знаходзіцца гара Лаашань (1133 м).

Прыморская зона дзяржаўнага ўзроўню. Яе працягласць — 25 км, шырыня — 3 км. Марскія пляжы горада з дробным пяском абмываюцца цёплымі хвалямі Жоўтага мора.

### Клімат 
Клімат у Ціндаа вільготны, мусонны. Сярэднегадавая тэмпература — +12,4&nbsp;°C. Улетку душна, часта ідуць дажджы, сярэдняя тэмпература жніўня — 25,3&nbsp;°C; узімку — моцны вецер, але не вельмі холадна, сярэдняя тэмпература ў студзені −0,9&nbsp;°C. Самы прыемны час — восень і вясна. Сярэдні ўзровень гадавых ападкаў — 720 міліметраў.

## Гісторыя 
### Да 1891 
Археалагічныя знаходкі сведчаць пра тое, што людзі пачалі сяліліцца на тэрыторыі цяперашняга горада Ціндаа яшчэ 6000 гадоў назад. У часы Усходняй дынастыі Чжоу (770—256 да н.э.) быў заснаваны горад Цзімо (цяпер гэта месца знаходзіцца на тэрыторыі гарадскога павета Пінду), тады другі па велічыні ў Шоньдуне. У далейшым мясцовасць шмат разоў згадваецца ў розных крыніцах. Так, менавіта адсюль у 221 годзе да н.э. пасля аб’яднання Кітая першы імператар імперыі Цынь, Цынь Шыхуан, адпраўляў караблі ў Карэю і Японію. У-дзі, адзін з імператараў імперыі Хань, прынёс рытуальныя ахвяры на гары Буцзі побач з сучасным Ціндаа і распарадзіўся пабудаваць некалькі храмаў.

Пры імперыях Тан і Сун гэтыя месцы былі месцам стыкоўкі марскіх маршрутаў паўночнага і паўднёвага Кітая. Пры імперыі Юань гэтая мясцовасць сталі паўднёвым ускрайкам Цзяачжоу-Лайчжаускага канала, пракапанага праз Шаньдунскі паўвостраў.

Пры імперыі Мін тут размячалася важная ваенна-марская база, якая насіла назву Цзяааа.

У 1890-я гады імперыя Цын вырашыла стварыць на гэтым месцы ваеннае ўмацаванне, якое абараняла ад нападаў з мора. 14 чэрвеня 1891 года быў заснаваны горад Ціндаа, аднак будаўніцтва яго вялося даволі павольнымі тэмпамі.

### Нямецкая і японская акупацыя 
[thumb|250px|left|Эскіз карты Ціндаа, прыблізна [1906 г.]]
У 1897 годзе горад у складзе тэрыторыі «Заліў Цзяачжоу» па канцэсіі быў перададзены Германіі. Падставай да перадачы быў так званы «інцыдэнт у Цзюе», калі ў 1897 годзе два нямецкія місіянеры былі забіты ва ўсходнім Шоньдуне, і нямецкі ўрад выставіў ультыматум імператару, патрабуючы абароны хрысціян.

Немцы ператварылі Ціндаа ў стратэгічна важны порт, які кіраваўся Марскім упраўленнем (), у адрозненне ад іншых нямецкіх калоній, што падпарадкоўваліся Упраўленню калоній (). У Ціндаа базіравалася нямецкая Імператарская Усходне-азіяцкая крэйсерская эскадра, праводзячая ваенныя аперацыі па ўсім Ціхім акіяне. З 1898 года тут базіраваўся Трэці марскі батальён. Нямецкі ўрад правёў перапланіроўку вуліц і стварыў гарадскі план, які існуе і цяпер. У той час быў пабудаваны і піваварны завод (), які функцыянуе дагэтуль і вырабляе 12 % усяго кітайскага піва. Нямецкі ўплыў распаўсюдзіўся на ўсю правінцыю Шаньдун, у якой узніклі шматлікія прадпрыемствы з нямецкім капіталам.

[thumb|250px|left|Карта Ціндаа ў [1912 годзе]]
Перад пачаткам Першай сусветнай вайны нямецкія баявыя караблі пад камандаваннем адмірала фон Шпее пакінулі Ціндаа, каб дайсці да Германіі і пазбегнуць небяспекі блакавання іх у гавані ваенна-марскімі сіламі Антанты.

Пасля пачатку вайны ў 1914 годзе японскі флот пры некаторым удзеле брытанскага блакіраваў Ціндаа — саюзнікі абвясцілі вайну Германіі ў адпаведнасці з англа-японскім дагаворам. Японскія войскі трымалі аблогу Ціндаа з 31 кастрычніка па 7 лістапада 1914 года. Паводле вынікаў вайны на Парыжскай канферэнцыі было вырашана пакінуць захопленыя тэрыторыі ў правінцыі Шаньдун Японіі і не перадаваць іх Кітаю, што выклікала масавыя хваляванні.

У 1922 годзе горад быў вернуты кітайскім уладам. Пасля ўтварэння гаміньданаўскага ўрада ў Нанкіне ў 1929 годзе быў утвораны Спецыяльны горад Ціндаа (青岛特别市), у 1930 годзе ператвораны ў звычайны горад. Японія зноў акупавала Ціндаа ў студзені 1938 года падчас тэрытарыяльнай экспансіі ўздоўж кітайскага ўзбярэжжа пры дапамозе сумеснай аперацыі сухапутных войскаў і марской пяхоты.

### Пасля Другой сусветнай вайны 
Пасля Другой сусветнай вайны Ціндаа зноў атрымаў статус «спецыяльнага горада», і гаміньданаўскія ўлады дазволілі ЗША выкарыстоўваць Ціндаа ў якасці базы Заходняга Ціхаакіянскага флоту. Аднак 2 чэрвеня 1949 года горад быў заняты камуністычнымі войскамі (самым апошнім з буйных гарадоў паўночнага Кітая).

У 1949 годзе горад быў падзлены на 7 раёнаў. У 1951 годзе да горада былі далучаны некаторыя тэрыторыі Спецыяльнага раёна Цзяачжоу (胶州专区), на якіх быў утвораны Лаашанскі прыгарадны раён, і былі расфарміраваны чатыры гарадскія раёны. У 1958 годзе пад юрысдыкцыю Ціндаа перайшлі паветы Цзяасянь і Цзяанань са складу Спецыяльнага раёна Чанвэй (昌潍专区) і павет Цзімо са складу Спецыяльнага раёна Лаян (莱阳专区). У 1961 годзе павет Цзімо быў перададзены ў склад Акругі Яньтай (烟台地区), а паветы Цзяасянь і Цзяанань вернутыя ў склад акругі Чанвэй; Лаашанскі прыгарадны раён быў ператвораны ў павет Лаашань. У 1978 годзе павет Цзімо са складу Акругі Яньтай і паветы Цзяасянь і Цзяанань са складу акругі Чанвэй ізноў былі перададзены пад юрысдыкцыю Ціндаа. У 1983 годзе пад юрысдыкцыю Ціндаа перайшлі павет Лайсі са складу акругі Яньтай і павет Пінду са складу акругі Вэйфан

З 1984 года Кітай пачаў праводзіць адкрытую палітыку ў дачыненні да замежных інвестыцый. У выніку Ціндаа даволі хутка ператварыўся ў сучасны партовы горад. 5 лістапада 1984 года тры караблі ВМС ЗША ўпершыню пасля 1949 года наведалі Ціндаа. Гэта быў першы заход ваенных караблёў ЗША ў кітайскі порт пасля доўгага перапынку.

У 1987 годзе павет Цзяасянь быў ператвораны ў гарадскі павет Цзяачжоу. У 1988 годзе павет Лаашань быў ператвораны ў раён гарадскога падпарадкавання. У 1989 годзе паветы Пінду і Цзімо былі ператвораны ў гарадскія паветы. У 1990 годзе паветы Цзяанань і Лайсі таксама былі ператвораны ў гарадскія паветы. У 2012 годзе гарадскі павет Цзяанань быў далучаны да раёна Хуандаа.

У наш час Ціндаа ўяўляе сабой буйны прамысловы цэнтр. Нядаўна быў пабудаваны новы дзелавы цэнтр горада на ўсход ад старога дзелавога раёна. Па-за межамі цэнтра размешчана вялікая індустрыяльная зона, дзе размешчаны прадпрыемствы хімічнай прамысловасці і цяжкага машынабудавання, а таксама навукаёмістыя галіны.

## Адміністрацыйны падзел 
Горад субправінцыйнага значэння Ціндаа падзяляецца на 6 раёнаў і 4 гарадскіх павета:

## Эканоміка 
[thumb|300px|Від на начны горад з тэлевышкі, дзелавы цэнтр [2007 г.]]
Ціндаа — гэта буйны эканамічны цэнтр Кітая. Тут размешчаны прадстаўніцтвы банкаў, вытворчыя магутнасці шматлікіх буйных кампаній і прадстаўніцтвы шматлікіх міжнародных фірмаў.

Прамысловасць: тэкстыльная (баваўняная, шарсцяная, ільняная, трыкатажная), транспартная, радыётэхнічная, металургічная, хімічная, электронная, гумавая, харчовая, тытунёвая, гарбарная, цэментавая. База рыбалоўства.

Ціндаа з’яўляецца адным з пяці самых буйных замежнагандлёвых портаў Кітая.

## Міжнародныя адносіны 
### Гарады-пабрацімы 
*  Сіманасекі, Японія — з 1979
*  Лонг-Біч, ЗША — з 1985
*  Акапулька, Мексіка — з 1985
*  Вільгельмсгафен, Германія — з 1992
*  Адэса, Украіна — з 1993
*  Тэгу, Паўднёвая Карэя — з 1993
*  Нес-Цыёна, Ізраіль — з 1997
*  Велзен, Нідэрланды — з 1998

*  Саўтгемптан, Вялікабрытанія — з 1998
*  Голуэй, Ірландыя — з 1999
*  Пуэрта-Монт, Чылі — з 1999
*  Падэрборн, Германія — з 2003
*  Перм, Расія — з 2003
*  Ілаіла, Філіпіны — з 2003
*  Мантэвідэа, Уругвай — з 2004
*  Клайпеда, Літва — з 2004

*  Більбаа, Іспанія — з 2004
*  Нант, Францыя — з 2005
*  Маямі, ЗША — з 2005
*  Санкт-Пецярбург, Расія — з 2006
*  Норт-Шоэр-Сіці, Новая Зеландыя — з 2008
*  Віла-Велья, Бразілія — з 2009

### Гарады-партнёры 
*  Гётэбарг, Швецыя — з 1994
*  Мангейм, Германія — з 1995
*  Інчхон, Рэспубліка Карэя — з 1995
*  Сан-Францыска, ЗША — з 1997
*  Кішынёў, Малдова — з 1997
*  Порт-Судан, Судан — з 1998
*  Арланда, ЗША — з 1998
*  Танжэр, Марока — з 1999
*  Рыека, Харватыя — з 1999
*  Пхентхэк, Рэспубліка Карэя — з 1999
*  Нарута, Японія — з 1999
*  Вестэргётланд, Швецыя — з 1999
*  Адэлаіда, Аўстралія — з 2000

*  Дананг, В’етнам — з 2000
*  Нікасія, Рэспубліка Кіпр — з 2000
*  Эдмантан, Канада — з 2000
*  Окленд, ЗША — з 2000
*  Лос-Анджэлес, ЗША — з 2000
*  Скаген, Данія — з 2000
*  Брэст, Францыя — з 2002
*  Кобэ, Японія — з 2003
*  Фукуока, Японія — з 2003
*  Пусан, Рэспубліка Карэя — з 2003
*  Кунсан, Рэспубліка Карэя — з 2003
*  Кэрнс, Аўстралія — з 2003
*  Ілаіла, Філіпіны — з 2003

*  Венецыя, Італія — з 2004
*  Браўнау-на-Іне, Аўстрыя — з 2004
*  Сент-Луіс, ЗША — з 2004
*  Кітакюсю, Японія — з 2005
*  Х’юстан, ЗША — з 2006
*  Санкт-Пецярбург, Расія — з 2007
*  Рэйнска-Рурскі рэгіён, Германія — з 2008
*  Віла-Велья, Бразілія — з 2009
*  Рычманд, Канада — з 2009
*  Рэгенсбург, Германія — з 2009

## Літаратура 
* Путеводители с Дмитрием Крыловым: Китай, Москва, Эксмо, 2007 год.

## Спасылкі 
* 
* Сайт урада Ціндаа  
* Сайт пра горад Ціндаа  
* Форум горада Ціндаа  (рус.)

Катэгорыя:Гарады правінцыі Шаньдун
Катэгорыя:Гарады субправінцыйнага значэння КНР