Самагубства

[thumb|300px|[Васіль Рыгоравіч Пяроў|В. Р. Пяроў. Тапельніца. 1867]]
**Самагубства**, або **суіцыд** (ад лац. *sui caedere* — забіваць сябе) — мэтанакіраванае пазбаўленне сябе жыцця, як правіла, добраахвотнае (хоць бываюць і выпадкі вымушанага самагубства) і самастойнае (у некаторых выпадках ажыццяўляецца з дапамогай іншых людзей). 10 верасня абвешчаны СААЗ Сусветным днём прадухілення самагубстваў.

## Вызначэнні 
Часам несамастойнае пазбаўленне сябе жыцця таксама лічыцца самагубствам, асабліва калі самазабойца быў фізічна не ў стане зрабіць гэта самастойна.

Усе самагубствы можна ўмоўна падзяліць на два класа — праўдзівыя і дэманстратыўныя (так званы парасуіцыд ці псеўдасуіцыд). Як правіла, парасуіцыд здзяйсняецца ў стане афекту і з'яўляецца не гэтулькі спробай пазбавіць сябе жыцця, колькі «крыкам пра дапамогу», спробай звярнуць на сябе і свае праблемы ўвагу іншых. Гэтыя дзеянні гэтак жа завуць «дэманстратыўная спроба суіцыду». У супрацьвагу парасуіцыду, праўдзівы суіцыд — гэта як правіла добра спланаванае мерапрыемства, мэта якога — любым коштам пазбавіць сябе жыцця па-за залежнасцю ад меркавання і рэакцыі родных, блізкіх, сяброў і т. д.

Спроба забіць сябе, якая не атрымалася, завецца спробай самагубства. Спроба самагубства завецца сур'ёзнай, калі яна магла прывесці да смерці з вялікай верагоднасцю. Спробы самагубства небяспечныя, таму што часта прыводзяць да разбурэння здароўя.

Акрамя таго, людзі, якія здзейснілі спробу самагубства, часта ў далейшым здзяйсняюць самагубства.

Перашкодай для здзяйснення суіцыду могуць з'яўляцца антысуіцыдныя фактары асобы, якія абясцэньваюць самагубства як спосаб вырашэння праблем і фарміруюць антысуіцыдальны бар'ер. Як правіла, такімі фактарамі з'яўляюцца нерэалізаваныя творчыя планы, боязь прычыніць душэўны боль родным і блізкім, няўпэўненасць у надзейнасці абранага спосабу самагубства, а таксама рэлігійныя і сацыяльныя табу, злучаныя з праблемай смерці і самагубствы.

### Падрыхтоўка 
Пры праўдзівым суіцыдзе намер скончыць з сабой развіваецца на працягу доўгага часу — падрыхтоўка да яго можа займаць ад некалькіх дзён да некалькіх гадоў. Суіцыдзент доўга аналізуе чыннікі і магчымыя наступствы самагубства, разглядае розныя спосабы і ацэньвае іх эфектыўнасць і надзейнасць, плануе найбольш надзейны сцэнарый суіцыдальнага дзеяння.

Непасрэдна перад актам самагубства ў суіцыдэнта могуць выявіцца так званыя тэрмінальныя паводзіны — чалавек як бы «прыводзіць у парадак» сваё жыццё: аддае абавязкі, зачыняе рахунак у банку, просіць прабачэнні ў даўніх ворагаў, ладзіць генеральную ўборку ў кватэры і т. п.

## Прычыны 
Чыннікаў даволі шмат. Асноўныя з іх:

*Бязладзіца ў асабістым жыцці: 
**няшчаснае каханне; 
**неразуменне іншымі, адзінота; 
**праблемы на працы; 
**мэтанакіраванае ганенне (у тым ліку давядзенне да самагубства); 
**фізічныя здзекаванні 
**страта сэнсу жыцця
*Фінансавыя праблемы. 
*Праблемы са здароўем 
*Псіхічныя хваробы (дэпрэсія, шызафрэнія). 
*Рэлігійны фанатызм (звычайна распаўсюджаны ў сектах), рытуальнае самагубства. 
*Ідэалагічныя (палітычныя, непрыманне каштоўнасцей соцыума ў цэлым). 
*Ваенныя (самагубства з мэтай нанясення страт суперніку і/ці пазбяганні палону). 
*Змушанае самагубства (па прысудзе суда, пад пагрозай пакутлівай смерці ці расправы з блізкімі сваякамі) 
*Самагубства для захавання гонару 
*Пераймальнае самагубства (пасля аналагічных смерцяў вядомых асоб ці літаратурных персанажаў)

Спосабы
Найбольш распаўсюджаныя і вядомыя спосабы самагубства:

*Павешанне 
*Задушванне
*Утапленне 
*Хімічнае ўздзеянне: 
**Атручванне. У залежнасці ад прэпарата дзейнічае ад некалькіх секунд (вострае) да некалькіх дзён. 
**Моцная шчолач ці кіслата. Пры ўжыванні раз'ядае ўнутраныя органы. Дзейнічае ад некалькіх хвілін да некалькіх гадзін. Надзвычай хваравіты спосаб. 
*Радыелагічнае ўздзеянне: 
**Паглынанне радыеактыўных матэрыялаў. 
*Скачок і падзенне з высокіх будынкаў, скал, мастоў і іншых узвышэнняў 
*Самагубства пры дапамозе агнястрэльнай зброі найбольш распаўсюджана ў Расіі ў асяроддзі ваенных і супрацоўнікаў МУС, а таксама ў салдат тэрміновай службы з-за даступнасці для гэтых груп грамадзян зброі 
*Самагубства шляхам падрыву ў непасрэднай набліжай ад сябе зарада выбуховага рэчыва 
*Самаспаленне 
*Самагубства шляхам давядзення сябе да фізічнага знясілення (голадам ці смагай). 
*Самагубства пры дапамозе халоднай зброі: 
**Сепуку ці харакіры — рытуальнае самагубства ў Японіі 
**Падзенне на меч (у Старажытным Рыме) 
*Выкрыццё вен ці артэрый (чалавек памірае ад страты крыві) 
*Выкарыстанне тэхнічных сродкаў: 
*Скачок пад цягнік, пад машыну і т. д. 
*Выкарыстанне электрычнасці 
*Адключэнне хворым апаратуры падтрымання жыцця — пасіўная эўтаназія. 
*«Паліцэйскае самагубства» — напад на супрацоўніка праваахоўных органаў, ахоўніка, вартавога з мэтай справакаваць яго на ўжыванне зброі (з фармальнага пункта гледжання з'яўляецца забойствам, бо самазабойцу пазбаўляе жыцці іншы чалавек). 
Часам сустракаецца камбінаванне некалькіх спосабаў з мэтай падвышэння верагоднасці наступу смерці.
## Беларусь 
Беларусь знаходзіцца сярод сусветных лідараў па колькасці самагубстваў. За 2012 год у краіне адбылося 1949 самагубстваў. За 2010 год у Беларусі больш як 77 % самагубстваў учынілі працаздольныя людзі. Мужчыны складаюць 3/4 ад агульнай колькасці самагубцаў і найчасцей ідуць на самагубства ва ўзросце 40—59 гадоў. Пры гэтым сярод самагубцаў пераважаюць жыхары сельскай мясцовасці. 60 % самагубцаў сканчаюць жыццё ў стане алкагольнага ап’янення. Найбольш распаўсюджаным спосабам здзяйснення самагубства ёсць павешанне (82,6 %).

## Гл. таксама 
* Самагубствы ў Казахстане

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы

Катэгорыя:Сацыяльныя праблемы