open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Літургічныя кнігі

і і ўпрыгожаны гравіраванай выявай Караля Станіслава Радзівіла]]
**Літургічныя кнігі**, **богаслужэбныя кнігі** — выданні, якімі карыстаюцца хрысціянскія канфесіі ў час богаслужэння. Падзяляюцца на літургічныя кнігі для богаслужэння прыватнага (пры здзяйсненні таінстваў хрышчэння, шлюбу, адпяванняў) і грамадскага ў храмах.

## Праваслаўная царква 
. Багдан Анісімавіч. 1598—1601]]
. 1646]]
У праваслаўі да 1-й катэгорыі належыць Трэбнік, да 2-й Служэбнік, Часаслоў (Часоўнік), Актоіх, Трыодзі (Посная і Кветная), Мінеі (Месячная і Агульная), Стыхірары, Ірмалогі і інш. Біблейскія кнігі Апостал, Евангелле, Псалтыр выкарыстоўваюцца і для грамадскага і прыватнага богаслужэння. Перакладзены з грэчаскай на царкоўна-славянскую мову. У XI — першай палове XVIII стагоддзя ў праваслаўнай царкве на тэрыторыі Беларусі дзейнічаў Статут канстанцінопальскіх храмаў — Тыпікон, які прадугледжваў комплекс кніг, што бяруць пачатак ад кірыла-мяфодзіеўскай традыцыі: Евангелле, Апостал, Псалтыр, Парамійнік, Эўхалагіён (Служэбнік і Трэбнік), спеўныя зборнікі і інш. У XV ст. асноўным рэгулятарам літургічных кніг стаў , паводле якога літургічныя кнігі чытаюцца ў час набажэнстваў і ў наш час.

## Уніяцкая царква 
Ва ўніяцкай царкве пасля Брэсцкай уніі 1546 года святары працягвалі карыстацца праваслаўнымі літургічнымі кнігамі, але ў Служэбнік на ўзор рымска-каталіцкіх імшалаў былі ўнесены пэўныя змены, якія закранулі парадак літургіі і таінстваў. 25 сакавіка 1994 года Св. Кангрэгацыя Усходніх Цэркваў Ватыкана зацвердзіла беларускія пераклады тэкстаў літургіі, таінстваў, абрадаў пахавання памерлых, служб Часаслова, зробленыя ў пачатку 1990-х гг. у Лондане.

## Рымска-каталіцкая царква 
) — шэдэўр англійскага кнігапісання]]
У рымска-каталіцкай царкве галоўнай літургічнай кнігай з’яўляецца імшал (), які адпавядае Служэбніку і змяшчае чын імшы (месы) каталіцкай літургіі. Поўны яго склад пачаў ужывацца з IX ст. У 1563 годзе на Трыдэнцкім саборы прыняты новы імшал. Цяпер карыстаюцца рэдакцыяй 1634 года . Сярод іншых літургічных кніг: Breviarium (Брэвіярый),  (адпаведнік Трэбніка), Antiphonarium (збор усіх спеваў). Да Другога Ватыканскага сабору (1962—1965) усе каталіцкія літургічныя кнігі выдаваліся на лацінскай мове. На беларускіх землях друкаванне імшалаў пачалося ў XVII ст. (у Вільні).

## Літаратура 
* Нікалаеў М. В. Гісторыя беларускай кнігі. Т. 1. Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага. Мінск, 2009.
* 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Царкоўнае начынне
Морынскі сельсавет

**Мо́рынскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 г. вёска) Морына. Плошча — 13332 га.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Іўеўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. У 1976 годзе ў склад сельсавета з Іўеўскага сельсавета перададзены 9 населеных пунктаў (Галенава, Галяноўка, Дуды, Дындылішкі, Збойск, Паўлавічы, Старчаняты, Стоневічы і Яславічы). У 1986 годзе скасаваны хутар Багнаполь. 18 красавіка 2017 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Іўеўскага сельсавета.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1065 чалавек, з іх 80,6 % — беларусы, 17,3 % — палякі, 1,2 % — рускія.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 19 населеных пунктаў: аграгарадок Морына, вёскі Бурдукі, Вялікія Сонтакі, Галенава, Галяноўка, Дуды, Дындылішкі, Залейкі, Збойск, Каўкелі, Крывічы, Лугавая, Малыя Сонтакі, Масткі, Навасёлкі, Паўлавічы, Старчаняты, Стоневічы, Яславічы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Іўеўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2017 годзе
Жылеўскі сельсавет

**Жылеўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Жылі.

Утвораны 15 мая 1963 года ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Геранёнскага і Суражскага сельсаветаў. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 39 населеных пунктаў. 6 мая 1979 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Геранёны, сельсавет перайменаваны ў Геранёнскі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С. Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.).

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Іўеўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1963 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1979 годзе
Суражскі сельсавет

Назву **Су́ражскі сельсавет** маюць:

* Суражскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай вобласці
* Суражскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці
Белакрылка цяплічная

**Белакрылка цяплічная**, **белакрылка аранжарэйная** (*Trialeurodes vaporariorum*) — від насякомых падатрада белакрылак.

## Апісанне 
Даўжыня цела 1-2 мм, ногі доўгія, з двухчленістай лапкай.

## Пашырэнне 
Радзіма — тропікі Амерыкі. 

Касмапаліт. На Беларусі трапляецца ў аранжарэях, цяпліцах, на вазонах.

## Асаблівасці біялогіі 
Жыве на лісці верхніх ярусаў раслін, жывіцца іх сокамі.

Пашкоджвае памідоры (асабліва моцна), агуркі, тытунь, пакаёвыя расліны. Меры барацьбы: інсектыцыды, абеззаражванне.

## Літаратура 
* Белакрылка цяплічная // 

Катэгорыя:Белакрылкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1856 годзе
Кароўка сямікропкавая

**Кароўка сямікропкавая**, ці **кароўка сямікрапінкавая** (*Coccinella septempunctata*) — від жукоў сямейства божых каровак.

## Апісанне 
Цела даўжынёю 6,5—10,0 мм, выпуклае, прыкрытае бліскучымі надкрыламі. Вусікі кароткія, ротавы апарат грызучага тыпу.

Маюць яркую (перасцерагальную) афарбоўку. Надкрылы чырвоныя, на іх маецца 7 крапінак чорнага колеру. Знізу жук чорны, яго пярэдняспінка таксама чорная, з дзвюма белымі плямамі.

## Пашырэнне 
[міні|злева|Паштовая марка [Беларусь|Беларусі]]
Пашырана ў Палеаарктыцы да Палярнага круга. Сустракаецца ў Еўропе, Азіі і Паўночнай Афрыцы. У гарах Сярэдняй Азіі масава адзначаны да вышыні 2700 м. Інтрадукавана ў Паўночнай Амерыцы ў другой палове XX ст. для барацьбы з тлёй.

Жывуць на лугах, у лясах, садах і парках.

## Асаблівасці біялогіі 
Самка адкладвае ад 200 да 1000 яец, асобнымі невялікімі кучкамі. Лічынкі шэрыя, з чырвонымі кропкамі, растуць хутка і праз 2-4 тыдні прыступаюць да акуклівання ў зацішных месцах.

Драпежная. Лічынкі вельмі пражэрлівыя, за перыяд развіцця з’ядаюць каля 1000 тлей, могуць значна зніжаць колькасць шкоднікаў. Дарослыя кормяцца тлямі, шчытоўкамі, белакрылкамі.

Сямікропкавая кароўка сустракаецца на працягу ўсяго лета, а ўвосень жукі адпраўляюцца на зімоўку. Кіруючыся пахам, яны злятаюцца разам і ўтвараюць буйныя скопішчы на лісці на ўзлесках ці пад камянямі ў гарах, звычайна на паўднёвых схілах. Ужо ў першыя цёплыя дні яны прачынаюцца ад здранцвення і прыступаюць да пошукаў калоній тлей.

Выкарыстоўваецца ў біялагічнай барацьбе з насякомымі-шкоднікамі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Божыя кароўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Геранёнскі сельсавет

**Геранё́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г.  вёска) Геранёны.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Іўеўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 4 студзеня 1958 года ў склад сельсавета з Кудэйшынскага сельсавета перададзена вёска Махалы. 5 чэрвеня 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Кудэйшынскага сельсавета. 29 красавіка 1960 года ў склад Суботніцкага сельсавета перададзены 9 населеных пунктаў (Бычкі, Ёдзенцы, Квяткоўцы, Кудэйшы, Лынтупы I, Лынтупы II, Петрыманы, Рудэўшчына і Слесары). 15 мая 1963 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Жылеўскага сельсавета.

6 жніўня 1979 года цэнтр Жылеўскага сельсавета перанесены ў вёску Геранёны, а сельсавет перайменаваны ў Геранёнскі. 17 жніўня 2015 года скасаваны хутар Завяргані.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (37 населеных пунктаў) — 2365 чалавек, з іх 49,2 % — беларусы, 47,6 % — палякі, 2,4 % — рускія; паводле перапісу 2019 года (36 населеных пунктаў) — 1933 чалавекі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1963 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1979 годзе
Cyperoideae

**Cyperoideae** — падсямейства аднадольных раслін сямейства .

Падсямейства ўключае ў сябе каля 100 родаў і каля 4890 відаў у 14 трыбах:

*  — уключае 10 родаў;
*  — уключае 3 рода;
*  — уключае 5 родаў;
*  — уключае 2 рода;
*  — уключае 5 родаў;
*  — уключае 22 рода;
*  — уключае 2 рода;
*  — уключае 3 рода;
*  — уключае 6 родаў;
*  — уключае 3 рода;
*  — уключае 24 рода;
*  — уключае 10 родаў;
*  — уключае 1 род, ;
*  — уключае ў сябе 4 рода.

Катэгорыя:Асаковыя
Белакрылкі

**Белакры́лкі**, **Алейрадзіды** (*Aleyrodidae*) — сямейства паўцвердакрылых насякомых.

## Апісанне 
Даўжыня 1—2 мм (часам да 3 мм). Жоўтыя, чырванаватыя, часта з цёмнымі плямамі насякомыя. Дзве пары амаль аднолькавых крылаў з рэдукаваным жылкаваннем пакрыты белым пылападобным налётам, часам з цём­ны­мі плямамі,  у спакоі складваюцца страхападобна.

## Пашырэнне 
Апісана звыш 1500 відаў. Большасць белакрылак — жыхары тропікаў.  — аб’ект каранціну. На тэрыторыі Беларусі вядомыя , ,
, , шкодзяць раслінам. Трымаюцца ніжняй паверхні лісця.

## Асаблівасці біялогіі 
]]
Развіццё тыпу гіпермарфозу. Яйцы прымацоўваюць да субстрату на сцяблінках. Лічынкі першага ўзросту рухомыя, наступпыя нерухомыя. Жывяцаа сокамі раслін.

Дарослыя белакрылкі пералятаюць на невялікія адлегласці, рассяляюцца ветрам, лічынкі пераносяцца з пасадачным матэрыялам.

## Літаратура 
* *Запольская Т. І.* Белакрылкі // 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Кароўка чатырнаццацікропкавая

**Кароўка чатырнаццацікропкавая**, ці **кароўка 14-крапінкавая** (*Propylea quatuordecimpunctata*) — від жукоў сямейства божых каровак.

## Апісанне 
Цела даўжынёю 3,5—4,5 мм, выпуклае, прыкрытае бліскучымі надкрыламі. Вусікі кароткія, ротавы апарат грызучага тыпу.

Маюць яркую (перасцерагальную) афарбоўку. Надкрылы жоўтыя, з узорам чорнага колеру. Існуюць шматлікія выарыяцыі афарбоўкі. Светлы фон можа змяняцца ад крэмавага да бледна-аранжавага. Звычайна на надкрылах прысутнічае 14 чорных крапінак. Часам чорныя плямкі зліваюцца так, што афарбоўка робіцца амаль цалкам чорнай, за выключэннем 12 светлых жоўтых крапінак.

## Пашырэнне 
[міні|злева|Паштовая марка [Беларусь|Беларусі]]
Пашырана ў Палеаарктыцы да Палярнага круга. Сустракаецца ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы, на Кіпры, Каўказе, у Закаўказзі, Сібіры, на Далёкім Усходзе Расіі, у Казахстане, Заходняй Азіі, Пакістане, Манголіі, Кітаі (Тарымская ўпадзіна), Карэі і Японіі. Распаўсюдзілася ў Паўночнай Амерыцы.

Жывуць у лясах, на палях, у садах і парках.

## Асаблівасці біялогіі 
Драпежная. Лічынкі пражэрлівыя, могуць значна зніжаць колькасць шкоднікаў. Самка адкладвае каля 400 яец.

## Падвіды 
Адрозніваецца шэраг падвідаў:
* *Propylea quatuordecimpunctata var. suturalis* Weise, 1879
* *Propylea quatuordecimpunctata var. weisei* Mader, 1931
* *Propylea quatuordecimpunctata var. pedemontana* Della Beffa, 1913
* *Propylea quatuordecimpunctata var. frivaldskyi* Sajo, 1882
* *Propylea quatuordecimpunctata var. pannonica* Sajo, 1882
* *Propylea quatuordecimpunctata var. moravica* Walter, 1882
* *Propylea quatuordecimpunctata var. perlata* Weise, 1879

## Галерэя 

File: Coccinellidae - Propylea quatuordecimpunctata (mating).JPG|Спароўванне каровак рознай афарбоўкі
File:Propylea quatuordecimpunctata larva.jpg|Лічынка
File:Propylea.quatuordecimpunctata.7363.jpg|Цёмнаафарбаваная кароўка
File:14-spot ladybird (Propylea quatuordecimpunctata).jpg|Жоўты варыянт афарбоўкі
File:Propylea.14-punctata.1.jpg|Светлы варыянт афарбоўкі

Катэгорыя:Божыя кароўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Паўднёвая брама Брэсцкай крэпасці

**Паўднёвая брама** — брама Валынскага ўмацавання Брэсцкай крэпасці.

Узведзена ў 1836—1838 гадах у сярэдзіне курціны VI фронту (1834—1839), праз якую праходзіць казематаваны Мікалаеўскі праезд, што злучае ўмацаванне з равелінам V і далей з Кіеўскай шашой. Абапал казематаванага праезду дзве кардэгардыі, якія ацяпляліся круглымі печамі ў жалезных футаралах. У кожнай кардэгардыі маецца па 9 байніц звернутых у бок праезду. На выпадак блакавання, праезд абсталяваны варотамі з абодвух бакоў і дадатковымі пераборкамі. У казарме размяшчалася варта і Мікалаеўская гаўпвахта, жылыя казематы былі заняты артылерыйскімі майстэрнямі і лабараторыяй, казарма (1874—1878 ?) разлічана на 230 чалавек.

У перыяд Расійскай Імперыі брама называлаяся **Мікалаеўскай** у гонар цэсарэвіча Мікалая, аднаго з сыноў расійскага імператара Мікалая I. У час кайзераўскай акупацыі — **Паўднёвай**. У перыяд міжваеннай Польшчы — Холмская, па кірунку выезду з крэпасці ў бок горада Холм (цяпер Хэлм, Польшча).

У 1939—1941 гадах — **Валынская брама** (па назве Валынскага ўмацавання). У паваенны час называецца Паўднёвай, па кірунку свету.

AFRE Brest-Litovsk (Паўднёвая брама).jpg|Мікалаеўская брама на плане з «Атласа крэпасцей Расійскай імперыі», 1830-я гады
Фасад Паўднёвай брамы. РДВГА.jpg|Фасад. РДВГА
Профіль Паўднёвай брамы. РДВГА.jpg|Разрэз. РДВГА
Bieraście, Paŭdniovaja brama. Берасьце, Паўднёвая брама (1916).jpg|Паўднёвая брама ў час кайзераўскай акупацыі. 1916
Казематы ў вале Валынскага ўмацавання - panoramio.jpg|Казематы

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці
Катэгорыя:Валынскае ўмацаванне
Катэгорыя:1838 год у Брэсце
Васіль Лукіч Сідаровіч

**Васі́ль Лукі́ч Сідаро́віч** (1905, в. Сівіца, цяпер Смаргонскі раён, Гродзенская вобласць, Беларусь — 1937, Чалябінск, НКУС) — беларускі мастак і графік.

## Біяграфія 
Удзельнік камуністычнага падполля Заходняй Беларусі. У 1926—1927 гадах скончыў Віленскую беларускую гімназію, наведваў мастацкую студыю Язэпа Драздовіча. Друкаваўся ў гімназійных перыядычных выданнях «Золак», «Покліч», супрацоўнічаў з гумарыстычна-сатырычным часопісам «Маланка». З пачатку 1930-х эміграваў, як і іншыя заходнебеларускія мастакі, сябры па студыі Мікалай Васілеўскі, Рыгор Семашкевіч, у СССР. Вучыўся ў Віцебскім мастацкім тэхнікуме. Нейкі час працаваў сцэнографам у тэатры Чалябінску, дзе быў рэпрэсаваны як эмігрант і выхадзец з заходнебеларускіх земляў.

## Творчасць 
Серыі графічных аркушаў Васіля Сідаровіча апублікаваныя ў Вільні ў 1920-я («Хоць гультаём мяне завуць, а з працы ўсе маёй жывуць», «Што Рыгор у свеце бачыў», «Беларусь, ты прабуджайся, ашукаць сябе не дайся», «I на зямлі і пад зямлёй „апякун“ усё за табой» і іншыя), адлюстравалі праблемы і рэаліі палітычнага жыцця Заходняй Беларусі часу знаходжання яе пад польскай уладай. Пейзажы «Ручай», «Вясна», «Стагі за ваколіцай» (захаваліся ў прыватнай калекцыі) сведчаць аб добрым адчуванні мастаком асаблівасцей беларускага ландшафту, яго каларыту і настраёвасці.

## Літаратура 
* 
* *Ліс А*. Пякучай маланкі след. — Мн., 1981.
* *Ліс А.* Вечны вандроўнік. — Мн., І984.

Катэгорыя:Постаці беларускага мастацтва
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаргонскім раёне
Белакрылка падтыннікавая

**Белакрылка падтыннікавая** (*Aleurodes proletella*) — від паўцвердакрылых насякомых сямейства .

Даўжыня цела імага складае 1,5 мм. Насякомыя маюць белыя крылы (дзякуючы парашкападобнаму васкавому слою) з чатырма шэрымі плямамі. Галава і грудзі цёмныя, у той час як стэрніты таксама ўкрытыя воскам і маюць жоўтае адценне. Вочы чырвоныя.

Касмапаліт. Шкоднік капусты і суніц, таксама мае трафічныя сувязі з рознымі дзікімі раслінамі, у тым ліку са стрэлкамі. Насякомыя трымаюцца ніжняй паверхні лісця, дзе смокчуць сок раслін.

За сезон развіваецца, як правіла, ад чатырох да пяці пакаленняў. Развіццё пакалення працягваецца ад трох да шасці тыдняў. Самка можа адкласці да 150 яец.

Катэгорыя:Белакрылкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Паўночная брама Брэсцкай крэпасці

**Паўночная брама** — брама Кобрынскага ўмацавання Брэсцкай крэпасці.
]]
Аляксандраўская брама (праезд) была пабудавана ў 1834—1837 гадах у паўночнай частцы Кобрынскага ўмацавання, звязваючы крэпасць з горадам, а таксама з дарагой, што вяла ў Беласток.

На вонкавай сцяне брамы размешчаны байніцы з кожнага боку ад праезду, першапачаткова іх было па тры, але ў пасляваенны час дзве байніцы былі закладзены па невядомай прычыне. Абапал праезду знаходзяцца дзве казематаваныя галерэі (кардэгардыі), якія злучаюць унутраную частку крапасной агароджы з ровам курціны і капанірам другога фронту, які быў пабудаваны ў перыяд мадэрнізацыі крэпасці ў 1867 годзе.
]]
У 1873—1878 гадах з унутранага боку крапасной агароджы, што прылягала да брамы, была пабудавана казематаваная казарма на 12 казематаў. У ёй размяшчаліся жылыя казематы, якія ацяпляліся, 2 прыбіральні, 2 казематаваныя калідоры — сувязь з чыгуннымі лесвіцамі (не захаваліся) і 2 казематаванымі люкамі, для выхаду гарнізона на валганг і вядзення баявых дзеянняў. У гэтай казарме ў перыяд Расійскай Імперыі размяшчалася варта і гаўпвахта. Разліковая ўмяшчальнасць казармы — да 253 чалавек.

Першапачаткова брама называлася **Аляксандраўскай**, у гонар цэсарэвіча Аляксандра, сына расійскага імператара Мікалая I. У час кайзераўскай акупацыі — Паўночнай брамай. У перыяд міжваеннай Польшчы яе перайменавалі ў **Брэсцкую**. З 1939 года брама стала зноў называцца Паўночнай, па кірунку свету.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці
Катэгорыя:Кобрынскае ўмацаванне
Катэгорыя:1837 год у Брэсце
Конкурс песні Еўрабачанне 2019

**Конкурс песні Еўрабачанне 2019** (, , ) — 64-i конкурс песні «Еўрабачанне», які прайшоў у Тэль-Авіве дзякуючы перамозе Нэты Барзілай з песняй «Toy» на конкурсе папярэдняга года, які праходзіў у Лісабоне, Партугалія. Да гэтага Ізраіль прымаў у сябе Еўрабачанне ў 1979 і 1999 гадах.

Першы, другі паўфіналы і фінал конкурсу адбыліся 14, 16 і 18 мая 2019 года адпаведна.

Перамог прадстаўнік Нідэрландаў Дункан Лоўрэнс з песняй «Arcade». Другое месца заняў італьянскі спявак Махмуд, 3-е месца заняў прадстаўнік Расіі Сяргей Лазараў.

## Спасылкі 
* 


2019
Катэгорыя:Май 2019 года
Дэльта Нёмана

**Дэльта Нёмана** (, ) — дэльта ракі Нёман каля месца яе ўпадзення ў Балтыйскае мора. Фармуецца сеткай рэчышчаў і рачных каналаў, ствараючы польдары і водна-балотныя ўгоддзі. Прыродныя багацці гэтага рэгіёна ствараюць добрыя ўмовы для развіцця экатурызму.

Асноўным адгалінаваннем Нёмана з’яўляецца Атмата. Астатнія: Пакальне, Упайце, Скірвіце, Варусне і іншыя. Пасярэдзіне дэльты знаходзіцца самы буйны востраў у Літве — Русне. На востраве знаходзіцца самае вялікае паселішча ў дэльце ракі, з насельніцтвам у 2,5 тыс. жыхароў.

## Дэльта 
Балоты ў дэльце Нёмана абаронены Рамсарскай канвенцыяй. У мэтах абароны дзікай прыроды і садзейнічанню навуковым даследаванням, у 1992 годзе быў створаны Рэгіянальны парк дэльты Нёмана і адміністрацыя парку арганізуюць назіранне за птушкамі. Кожны год дэльта затапляецца, але самымі вялікімі пагрозамі для яе з'яўляюцца забруджванне навакольнага асяроддзя, развіццё сельскай гаспадаркі, рыбалоўства і турызму.

Кожную вясну, у перыяд шлюбнага сезона, дэльту Нёмана напаўняе мноства відаў птушак. Агульная колькасць відаў — каля 200, з якіх каля 40 былі ўключаны ў літоўскую Чырвоную кнігу. Дэльта Нёмана таксама з'яўляецца важным прыпынкам для пералётных птушак. Мільёны птушак, якія прадстаўляюць мноства відаў, пралятаюць праз гэты рэгіён кожны год. Сярод іх сустракаюцца і прадстаўнікі відаў, якія знікаюць, такіх як арлан-белахвост, казарка белашчокая, жураўліныя, чорнаваллёвік, чарацянка вяртлявая.

Галоўны навуковы цэнтр размешчаны на мысе Вянце. У 1929 годзе літоўскі заолаг Тадас Іванаўскас заснаваў тут адну з першых у Еўропе станцый кальцавання птушак. Было выяўлена, што акальцаваныя на мысе птушкі мігравалі ў Іран, Егіпет і нават у Паўднёвую Афрыку.

Да млекакормячых, якія жывуць у дэльце, адносяцца: лісы, бабры, лосі, дзікі і выдры.

Яшчэ адным цікавым элеметам дэльты з'яўляецца возера Кроку Ланка, размешчанае каля вусця ракі. Узнікла яно ў выніку аддзялення ад Куршскага заліва. Гэта найбольшае возера, размешчанае ў дэльце, памерам 7,93 км² і адзінае ў Літве возера марскога паходжання.

## Панарама 
## Спасылкі 
*  Birdlife.org - Дэльта Нёмана 
* Старонка фонду EECONET

Катэгорыя:Нёман
Нёман
Катэгорыя:Гідраграфія Калінінградскай вобласці
Катэгорыя:Гідраграфія Літвы
Катэгорыя:Шылуцкі раён
Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Літвы
Цытадэль Брэсцкай крэпасці

**Цытадэль** — аснова бастыённай часткі Брэсцкай крэпасці, размешчаная на цэнтральным востраве, сфарміраваным шляхам выпроствання рэчышчаў і праток рэк Буг і Мухавец у час будаўніцтва крэпасці на месцы галоўнага вострава горада Брэст-Літоўска (летапісны Берасце).

Да пачатку крапаснога будаўніцтва на галоўным востраве знаходзіліся вуліцы і пабудовы старога горада. Станам на 1810 год на галоўным востраве знаходзіліся 3 манастыры, 1 царква, разваліны былой «фары» (каталіцкага прыходу), 2 школы, 1 мытны дом, рынак; на сямі вуліцах было 8 камяніц (не лічачы манастыроў) і 130 драўляных. У 1831 годзе, калі вакол Брэста ўзводзіліся часовыя ўмацаванні супраць паўстанцаў, фартыфікацыйныя працы на гэтым востраве не праводзіліся. Першыя фартыфікацыйныя працы па зацверджаным у 1833 годзе плане таксама пачаліся за межамі цытадэльнага вострава, у той год для крапасных патрэб перабудоўваліся размешчаныя тут будынкі цэркваў і манастыроў. З 1835 года пачынаецца працэс перасялення жыхароў і зносу гарадскіх пабудоў, не запатрабаваных для патрэб крэпасці.
. Будаўніцтва крэпасці Брэст-Літоўск, 1840]]

Фартыфікацыйныя працы на цытадэльным востраве пачынаюцца ў 1836 годзе — з узвядзення кальцавой абарончай казармы. На закрытай ад абстрэлу кальцавой казармай унутранай плошчы вострава на базе былых каталіцкіх пабудоў ствараецца комплекс адміністрацыйных устаноў крэпасці — каменданцкі дом, крапасны сход, упраўленне крапасной артылерыі (арсенал), а таксама складскія і дапаможныя будынкі, праваслаўны сабор. З усіх збудаваных на цытадэльным востраве будынкаў толькі абарончая казарма і арсенал з’яўляліся казематаванымі.

## Спасылкі 
* Уладзімір Арлоў. Крэпасць Брэст-Літоўск у межах бастыёнаў. 23.03.2018 

Катэгорыя:Цытадэль (Брэсцкая крэпасць)
Катэгорыя:Брэсцкая крэпасць
Паўночна-заходняя брама

**Паўночна-заходняя брама** — брама Кобрынскага ўмацавання Брэсцкай крэпасці.

Казематаваны праезд у конусе правага фаса тэнальнага фронту пабудаваны ў 1881 годзе з цэглы і служыў для сувязі Кобрынскага ўмацавання з фортам «Граф Берг». Пры праездзе маецца кардэгардыя, якая складаецца з 1 каземата на 5 чалавек з печкавым ацяпленнем, якая выкарыстоўвалася ў якасці вартавога памяшкання.

У часы Расійскай Імперыі брама называлася **Канстанцінаўскай** у гонар цэсарэвіча Канстанціна, аднаго з сыноў райскага імператара Мікалая I, у перыяд міжваеннай Польшчы — **Бельскай**, па кірунку выезду з крэпасці ў бок горада Бельска Падляскага. У 1930-я гады праезд брамы выбрукаваны арыгінальнай пліткай «трылінкай».

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці
Катэгорыя:Кобрынскае ўмацаванне
Катэгорыя:1881 год у Брэсце
Екацярынбургскі метрапалітэн

**Екацярынбургскі метрапалітэн** — сістэма ліній метрапалітэна ў Екацярынбургу. Апошняя — трынаццатая — сістэма метрапалітэна, адкрытая ў СССР. Першы на Урале. Шосты метрапалітэн у Расіі.

## Гісторыя 
Будаўніцтва Свярдлоўскага метрапалітэна пачалося ў жніўні 1980 года. 27 красавіка 1991 года метрапалітэн афіцыйна быў адкрыты. У эксплуатацыю былі ўведзеныя станцыі Першай лініі — «Машынабудаўнікоў», «Уралмаш» і «Праспект Касманаўтаў». Ужо 22 снежня 1992 года была адкрыта станцыя «Уральская».

22 снежня 1994 былі адкрыты яшчэ 2 станцыі — «Плошча 1905 года» і «Дынама». Праз 8 гадоў, у 2002 годзе была адкрыта станцыя «Геалагічная».

28 лістапада 2011 года быў пушчаны ўчастак, які складаецца з станцый «Чкалаўская» і «Батанічная». Пры гэтым, пры ўвядзенні ў эксплуатацыю ўчастка ад станцыі «Батанічная» да станцыі «Геалагічная» не была адкрыта для перавозкі пасажыраў станцыя «Чкалаўская» з-за нясвоечасовай пастаўкі эскалатараў. У выніку гэтага 8 месяцаў цягнікі рухаліся без прыпынку на станцыі «Чкалаўская».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Екацярынбургскага метрапалітэна

Екацярынбург
Катэгорыя:Екацярынбург
Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:1991 год у Расіі
Усходняя брама Брэсцкай крэпасці

**Усходняя брама** — колішняя брама Кобрынскага ўмацавання Брэсцкай крэпасці.

## Гісторыя 
Міхайлаўская брама (праезд) — адна з першых цагляных пабудоў крэпасці Брэст-Літоўск, пабудаваная ў 1834—1836 гадах. Брама складалася з праезду і дзвюх кардэгардый (казематаваныя памяшканні для варты, якая ахоўвае крапасную брама) для размяшчэння 52 чалавек. Перад брамай для яе прыкрыцця быў пабудаваны земляны равелін (крапасное збудаванне ў форме трохвугольніка са звернутай да праціўніка вяршыняй).

У часы Расійскай Імперыі брама называлася **Міхайлаўскай** у гонар цэсарэвіча Міхаіла, аднаго з сыноў расійскага імператара Мікалая I. У перыяд міжваеннай Польшчы — Кобрынскай (), у савецкі — Усходняй.

### Другая сусветная вайна 
У час абароны крэпасці палякамі ў верасні 1939 года, як адна з мер перашкодзіць пранікненню праціўніка ў крэпасць, праезд брамы быў заблакаваны бетоннымі блокамі. Для агнявой падтрымкі былі пастаўлены тры танкі FT-17.

На момант пачатку Вялікай Айчыннай вайны, у кардэгардыях Усходняй брамы знаходзіліся артмайстэрня і склад ГЗМ 98-га асобнага артылерыйскага процітанкавага дывізіёна, які размясціўся ў суседніх казематах.

Пасля вызвалення Брэста праезд брамы з боку горада быў закладзены цэглай, у ім і дзвюх кардэгардыях быў створаны часовы склад трафейных снарадаў і авіябомбаў.

12 кастрычніка 1944 года, група па абясшкоджванні боепрыпасаў пад камандаваннем лейтэнанта Жвавага дапусціла памылку пры праверцы новага паступлення боепрыпасаў на склад. Прагучаў першы невялікі, і затым выбух вялікай магутнасці. У выніку выбуху загінулі 12 ваеннаслужачых, 17 чалавек цяжка паранены і 40 атрымалі дробныя раненні. На месцы праезду ўтварылася велізарная варонка, якая захавалася да нашых дзён.

### Пасляваенны час 
У пасляваенны перыяд на тэрыторыі III равеліна ажыццяўлялася здабыча пяску, а ў 1970-я — паверхня ўнутранай часткі равеліна была згладжана і зменена першапачатковая форма варонкі.

У 2013 годзе каля былой Усходняй брамы годзе пабудаваны мост — усходні ўезд у Брэсцкую крэпасць.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Брамы Брэсцкай крэпасці
Катэгорыя:Валынскае ўмацаванне
Катэгорыя:1836 год у Брэсце
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Брэста
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Катэгорыя:1944 год у Брэсце
Чорная Волга

[thumb|Чорная «Волга» [ГАЗ-21]]
**Чо́рная «Во́лга»** () — гарадская легенда, распаўсюджаная пераважна ў 1960—1970-я гады ў Польшчы, РСФСР, БССР, УССР і МНР. Паводле легенды, невядомыя на чорнай (паводле іншай легенды чырвонай, хворых на лейкемію; сярод іншых варыянтаў было таксама выкарыстанне іхніх унутраных органаў ці выкраданне спецслужбамі.

Пад канец XX стагоддзя легенда ўваскросла, толькі замест «Волгі» сталі згадвацца машыны марак BMW ці Mercedes, часам уяўленыя з рагамі замест бакавых люстэркаў. Кіроўца гэтых аўтамабіляў, паводле легенды, пытаўся мінакоў пра час, а калі яны набліжаліся, забіваў іх; паводле іншае легенды, яны паміралі праз дзень акурат у гэты самы час.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гарадскія легенды
Катэгорыя:Аўтамабілі ГАЗ
Жук-насарог

**Жук-насарог** (*Oryctes nasicornis*) — від жукоў з сямейства пласцініставусых.

## Апісанне 
Цела даўжынёй 25—40 мм, карычнева-бурае, бліскучае. У самца на лбе доўгі выгнуты рог, на пярэдняспінцы трохзубчасты папярочны бугарок.

Лічынкі даўжынёй да 80 мм.

## Пашырэнне 
]]
Пашыраны ва ўмеранай зоне Еўразіі, акрамя тайгі.

## Асаблівасці біялогіі 
Лічынкі жывуць у гнілой драўніне, у кучах гною, дуплах лісцевых дрэў, ва ўгноенай глебе цяпліц, парнікоў, аранжарэй; развіваюцца 4 гады.

Жукі не кормяцца.

## Літаратура 
* Жук-насарог // 

Катэгорыя:Dynastinae
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя на марках
Аляксандр Міхайлавіч Дзядзько

**Аляксандр Міхайлавіч Дзядзько** — беларускі анестэзіёлаг-рэаніматолаг. Доктар медыцынскіх навук.

## Біяграфія 
Дзяцінства прайшло ў Чарнігаве. Скончыў лячфак 2-га Ленінградскага медінстытута, праходзіў інтэрнатуру ў Смаленскай абласной бальніцы, там яму прапанавалі стаць анестэзіёлагам-рэаніматолагам. Затым быў накіраваны ў ЦРБ пасёлка Хіславічы Смаленскай вобласці.

У 1990-я гады ўдзельнічаў у стварэнні медыцынскага цэнтра МТЗ. У 1998 годзе ён стаў загадчыкам аддзялення анестэзіялогіі 9-й гарадской бальніцы Мінска, ператворанай затым у Мінскі НПЦ хірургіі, транспланталогіі і гематалогіі. Вясной 2008 года Аляксандр Дзядзько разам з калегамі выканалі першую аперацыю па перасадцы печані. З 2009 года паралельна працуе ў Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі.

По інфармацыі «Народнай Волі» 15 мая 2019 года яго выклікалі на размову ў Дэпартамент фінансавых расследаванняў Камітэта дзяркантролю, а пасля ён быў затрыманы. Прадстаўнік Следчага камітэту 17 мая пацвердзіў факт затрымання Аляксандра Дзядзько. Следчым камітэтам была заведзена і расследуецца крымінальная справа ў дачыненні А. Дзядзько па фактах атрымання хабараў ад прадстаўнікоў камерцыйных структур за вырашэнне пытанняў, якія ўваходзяць у ягоную кампетэнцыю. Аднак 20 мая Аляксандр Дзядзько выйшаў на працу, яму змянілі меру стрымання на падпіску аб нявыездзе.

## Узнагароды 
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі за распрацоўку і ўкараненне тэхналогій трансплантацыі органаў у дзяцей і дарослых. 25 студзеня 2019 года атрымаў з рук Аляксандра Лукашэнкі дыплом доктара медыцынскіх навук. Быў ганараваны званнем «Мінчанін года — 2013» у галіне аховы здароўя.

Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Serbske Nowiny

***Serbske Nowiny*** () — вячэрняя газета, якая выдаецца ў Верхняй Лужыцы (усходняя частка федэральнай зямлі Саксонія ў Германіі). Адзіная штодзённая газета, якая друкуецца на верхнялужыцкай мове. Выдавец газеты — *Нацыянальнае выдавецтва Домавіна* (), якое з’яўляецца часткай сербалужыцкага нацыянальнага аб’яднання «Домавіна», размешчанага ў Баўтцэне. Газета мае каля 2000 падпісчыкаў. Выданне газеты падтрымліваецца за кошт Фонда сербалужыцкага народа, які фінансуецца федэральным урадам Германіі і ўрадамі зямель Саксонія і Брандэнбург. Газета выходзіць пяць разоў на тыдзень. Раз на месяц выходзіць нямецкамоўны дадатак.

## Гісторыя 
Гісторыя выдання газеты *Serbske Nowiny* пачынаецца з часоў сербалужыцкага нацыянальнага адраджэння XIX стагоддзя, калі ў Баўтцэне ў 1842 годзе быў пачаты выпуск штотыднёвага часопіса на верхнялужыцкай мове *Tydźenska Nowina* (). Рэдактарамі штотыднёвіка былі Г. Зейлер і Я. А. Смолер, у 1850—1854 гадах Я. А. Смолер быў таксама выдаўцом *Tydźenska Nowina*. З 1854 года часопіс «Tydźenska Nowina» быў перайменаваны ў *Serbske Nowiny*, а з 1921 года замест часопіса выдаецца штотыднёвая газета пад той жа назвай.

З самага пачатку газета цярпела перашкоды з боку ўлад дзяржавы. Савет горада Будзішын, выдаючы канцэсію на выданне газеты, забараніў рэдакцыі займацца палітычнымі справамі. Гэта абмяжоўвала магчымасці распаўсюджвання выдання.

Часы Веймарскай рэспублікі былі перыядам пікавага развіцця газеты. Дзякуючы высокай якасці артыкулаў яна здабыла шмат новых чытачоў. У тыя часы панавала свабода масавай інфармацыі, адсутнічала цэнзура і абмежаванні палітычнай публіцыстыкі. «Сербскія навіны» ахопліваюць шырокае кола пытанняў: палітыка, культура, забавы. Газета паслядоўна абараняла палітычныя і культурныя правы лужычанаў.

Пасля прыходу да ўлады нацыстаў незалежная палітычная лінія стала немагчымай. У 1937 годзе выпуск газеты быў спынены з нагоды непадпарадкавання рэдакцыі газеты нацысцкім уладам.

Зноў газета пачала выдавацца ў ГДР з 1947 года пад іншай назвай — *Nowa Doba* (). У 1990 годзе газеце была вернута яе першапачатковая назва *Serbske Nowiny*.

## Рэдактары 
* Гандрый Зэйлер (1842—1848);
* Ян Арнашт Смолер (1849—1884);
* Марка Смолер (1884—1937);
* Бенедыкт Дырліх (1995—2011);
* Янек Воўчар (з 2011 года).

## Літаратура 
* 
* Rauch, Walter J. Presse und Volkstum der Lausitzer Sorben. (Marburger Ostforschungen, Bd. 9). Würzburg, 1959.
* А. А. Гугнин. Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней / Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений. — М., 1997. — С. 153. ISBN 5-7576-0063-2

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Газеты Германіі
Катэгорыя:Газеты на верхнялужыцкай мове
Časopis Maćicy Serbskeje

**Časopis Maćicy Serbskeje** (*Часопіс Маціцы Сербскай*) — навуковы, грамадска-культурны і літаратурны лужыцкі часопіс, які выходзіў у Германіі з 1848 па 1937 год. Выдаваўся на верхнялужыцкай і ніжнялужыцкай мовах.

Першы нумар часопіса выйшаў у 1848 годзе па ініцыятыве лужыцкай культурна-грамадскай аганізацыі Маціца сербская і быў яе друкаваным органам. Выходзіў адзін раз на год. Да 1972 года меў назву *«Časopis Towarstwa Maćicy Serbskeje»*.

Першым галоўным рэдактарам часопіса да 1852 года быў лужыцкі паэт Ян Арнашт Смолер. Пасля галоўнымі рэдактарамі былі Якуб Бук (1853—1867), Міхал Горнік (1868—1894), Арнашт Мука (1894—1932), і Ота Вічаз (1933—1937)

Апошні дзевяносты нумар часопіса выйшаў у 1937 годзе. Пасля Другой сусветнай вайны арганізацыя Маціца сербская пачала выдаваць з 1952 года падобны часопіс з назвай «Lětopis».

## Спасылкі 
* Архіў часопіса з 1848 года па 1900 год на сайце Сербскага інстытута

Катэгорыя:Часопісы на верхнялужыцкай мове
Катэгорыя:Часопісы на ніжнялужыцкай мове
Катэгорыя:Часопісы Германіі
Алена Юр’еўна Сідарава

**Але́на Ю́р’еўна Сі́дарава** (нар. 23 лістапада 1957, Мінск) — беларуская акцёрка тэатра і кіно. Заслужаная артыстка Беларусі (2013).

## Біяграфія 
Нарадзілася 23 лістапада 1957 года ў Мінску. Дачка народнага артыста Беларусі Юрыя Сідарава і заслужанай артысткі Беларусі Зоі Асмалоўскай.

У 1979 годзе скончыла тэатральны факультэт Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута па спецыяльнасці «Акцёр драматычнага тэатра і кіно» (курс заслужанага дзеяча мастацтваў БССР Барыса Луцэнкі). Адпрацавала год у Брэсцкім акадэмічным тэатры драмы і музыкі.

З 1980 года — акцёрка Нацыянальнага драматычнага тэатра імя Янкі Купалы.

## Творчасць 
Сярод найлепшых роляў — Маша ў «Чайцы» Антона Чэхава, Гільда ў «Жанчыне з мора» Генрыка Ібсена, Кіра ва «Успамінах» Аляксея Арбузава.

Сыграла маці ў фільме Андрэя Кудзіненкі «Акупацыя. Містэрыі».

## Узнагароды 
* медаль Францыска Скарыны (2006)
* Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (2013)

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы
Катэгорыя:Постаці Брэсцкага акадэмічнага тэатра драмы імя Ленінскага камсамола Беларусі
Катэгорыя:Актрысы Беларусі
Дайлідскі сельсавет

**Дайлі́дскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Дайліды.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Іўеўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 3 мая 1962 года цэнтр сельсавета перанесены ў гарадскі пасёлак Іўе, а сельсавет перайменаваны ў Іўеўскі сельсавет.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Іўеўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1962 годзе
Лукашынскі сельсавет

**Лу́кашынскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Лукашына.

Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Драбышоўскага і Іўеўскага сельсаветаў. 4 студзеня 1958 года ў склад Ліпнішкаўскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (Дунай, Едкавічы, Русакі, Сенькавічы і Судрогі). 1 верасня 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Іўеўскага пассавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.).

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Іўеўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1959 годзе
Неса Абрамаўна Ізраіцель

**Неса Абрамаўна Ізраі́цель** (нар. , г.п. Хіславічы, Смаленская вобласць, Расія) — беларуская вучоная ў галіне мікрабіялогіі. Доктар медыцынскіх навук (1972), прафесар (1976).

## Біяграфія 
Скончыла ў 1946 годзе Мінскі медыцынскі інстытут і з 1948 года працуе ў ім.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па пытаннях склеромнай інфекцыі, клебсіелёзаў, імуналогіі, хранічных інфекцый і інш.

Сярод апублікаваных прац:
* Склерома. Мн., 1971 (разам з А. П. Красільнікавым);
* Клебсиеллезы человека. Мн., 1983 (разам з А. П. Красільнікавым).

З 1972 года — старшыня рэспубліканскага таварыства мікрабіёлагаў і эпідэміёлагаў.

## Літаратура 
* 
*  — С. 399.

## Спасылкі 
* Израитель Нина (Неся) Абрамовна (04.06.1924- )  // Сайт Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
* Израитель, Неса Абрамовна (доктор медицинских наук; род. 1924) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хіславіцкім раёне
Катэгорыя:Мікрабіёлагі СССР
Катэгорыя:Мікрабіёлагі Беларусі
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР

**Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР** — дзяржаўная пасада ў СССР з 1936 па 1989 год. Старшыня Прэзідыума абіраўся на сумесным пасяджэнні палат Вярхоўнага Савета СССР.

## Спіс 
## Спасылкі 
* СССР: Кіраўнікі дзяржавы: 1922—1991 


Катэгорыя:Дзяржаўны лад СССР
Саветы шуры маджахедаў Дэрна

**Саветы шуры маджахедаў Дэрны** — кааліцыя ісламісцкіх груповак, якія выступалі за ажыццяўленне законаў шарыяту ў лівійскім горадзе Дэрна. Акрамя спроб увесці строгія сацыяльныя нормы, альянс быў вядомы сваёй канфрантацыяй з фельдмаршалам Х. Хафтарам і лівійскім філіялам Ісламскай Дзяржавы Ірака і Леванта (ІДІЛ).

11 мая 2018 года Саветы Шуры былі распушчаны пад ціскам надыходзячых сіл ЛНА і заменены сіламі абароны Дэрны.

Саветы шуры маджахедаў Дэрны былі створаны былым членам Лівійскай ісламскай баявой групы Салімам Дэрбі 12 снежня 2014 года. Групоўка ваявала з ІДІЛ за ўладу ў горадзе. У чэрвені 2015 года баевікі ІДІЛ забілі старэйшага лідара Саветаў Шуры Насэра Акра. У адказ групоўка абвясціла джыхад супраць ІДІЛ. Вайна ішла з пераменным поспехам.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 2014 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 2018 годзе
Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Лівіі
Чарапашкі-Ніндзя (мультсерыял, 1987)

**Чарапашкі-Ніндзя** ()&nbsp;— амерыканскі мультсерыял пра Чарапашак-ніндзя, які выходзіў на працягу 1987—1996 гадоў.

## Сюжэт 
Чарапашкі-мутанты Леанарда, Данатэла, Рафаэль і Мікеланджэла з дапамогай іх настаўніка, шчура-мутанта Сплінтэра, які ў мінулым быў майстрам ніндзя і з рэпарцёрам Эйпрыл О’Ніл змагаюцца са злом у асобе абліччы Крэнга з Вымярэння Ікс і яго саюзнікам, ніндзя Шрэдэрам, даўнім ворагам Сплінтэра і многімі іншымі злачынцамі. Па ўвесь серыял у Чарапашак з’яўляецца не толькі шмат ворагаў, але і саюзнікаў&nbsp;— барца са злачыннасцю Кейсі Джонсам, вядомым сваімі жорсткімі метадамі, каманду падлеткаў Нейтрына з Вымярэння Ікс, супергероя Чалавека-жука, падлетка Зака, маладога матацыкліста Картэра і адважных жаб-панкаў.

Катэгорыя:Чарапашкі-ніндзя
Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША
Катэгорыя:Фільмы пра Нью-Ёрк
Катэгорыя:Фільмы 1987 года
Бэрэжаны

**Бэрэжаны** () — горад у Цярнопальскім раёне Цярнопальскай вобласці Украіны, былы раённы цэнтр, цэнтр тэрытарыяльнай грамады, чыгуначная станцыя на лініі Цярнопаль — Ходарыў.

Горад вядомы сваімі шматлікімі архітэктурнымі помнікамі, якія захаваліся ў першапачатковым выглядзе. Сярод самых значных — гарадская забудова XVII ст., замак, Троіцкая царква, Армянская царква і інш. На тэрыторыі горада дзейнічае Бэрэжанскі дзяржаўны гісторыка-архітэктурны запаведнік.

## Гісторыя 
Па дадзеных Караля Шайнохі, Бэрэжаны былі перададзеныя каралём Ягайлам ва ўласнасць баярыну Ваську Цептуховічу, сыну Ваські Цептуха з Тысменіцы. Па адной з версій першае пісьмовае згадванне аб горадзе адносіцца да 1445 г., калі тагачасны ўласнік Бэрэжан Пётр Цэброўскі сведчыў у Львоўскім судзе падчас слуханняў справы адносна злачынства, здзейсненага ягонымі сялянамі з сёлаў Бэрэжаны, Лісныкы, Лапшын.

23 студзеня 1464 г. у «Актах гродскіх і земскіх» згаданы высакародны Якуб з Бэрэжан. 4 чэрвеня 1464 г. паселішча згаданае як уласнасць Ядвігі з Бэрэжан, на той момант удавы Яна Бучацкага — старасты церабаўлянскага, згаданыя іх сыны Ян і Жыгімонт. У 1469 г. Бэрэжаны сталі ўласнасцю караля. Магдэбургскае права Бэрэжаны атрымалі ў 1530 г. Тады кароль Жыгімонт I Стары перадае Бэрэжаны ва ўласнасць рускаму ваяводзе Мікалаю Сяняўскаму.

У XVI—XVIII ст. горадам валодалі магнаты Сяняўскія. За час валодання горадам сям’і Сяняўскіх Бэрэжаны славіліся сваім абаронным комплексам, а таксама архітэктурным уздымам. Пасля смерці апошняга прадстаўніка сям’і Сяняўскіх — Адама-Мікалая — замак пераходзіць ва ўласнасць яго дачкі Марыі-Сафіі і яе мужа — князя Аўгуста-Аляксандра Чартарыйскага. Так замак з 1726 г. трапляе ў сям’ю Чартарыйскіх. З другой паловы XVIII ст. ён аказваецца ў руках Любамірскіх пасля замужжа дачкі А.-А. Чарторыйскага Ізабэллы з князем Станіславам Любамірскім. Іх дачка Аляксандра ў 1776 г. выйшла замж за Станіслава Костка Патоцкага. З 1816 г. горад пераходзіць да вядомай сям’і Патоцкіх.

Ад 1772 г. Бэрэжаны належалі Аўстрыі. У 1781 г. яны сталі павятовым горадам. Ад 1789 г. у горадзе дзейнічала гімназія, у якой у 1899—1901 гг. вучыўся Мірон Зарыцкі, пасля выбітны ўкраінскі матэматык, прафесар Львоўскага універсітэта. У 1895 г. заснаваны філіял таварыства «Прасвіта». 24 верасня 1909 г. была адкрыта чыгуначная камунікацыя паміж Бэрэжанамі і Львовам (праз Пэрэмышляны).

У жніўні-верасні 1916 г. у баях на гары Лысоня паблізу Бэрэжан легіён Украінскіх сечавых стральцоў гераічна стрымліваў націск расійскай арміі. Падчас Першай сусветнай вайны горад падвергнуўся значным разбурэнням.

3 сакавіка 1918 г. у горадзе адбылося «Свята дзяржаўнасці і міру» (веча) у падтрымку дзеянняў урада Украінскай Народнай Рэспублікі, на якім прысутнічала каля 12 тыс. чалавек. У 1919—1939 гг. горад уваходзіў у склад міжваеннай Польшчы. У 1939 г. далучаны да УССР.

## Вядомыя асобы 
* Віталь Уладзіміравіч Скакун (1996—2022) — украінскі ваенны, сапёр. Герой Украіны.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Цярнопальскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1375 годзе
Брэсцкі аўтобус

**Брэсцкі аўтобус** — асноўны від гарадскога транспарту Брэста. Рух распачаты ў лютым 1947 года. Першапачаткова па адзіным маршруце, які злучаў цэнтр з жылым раёнам Паўднёвы, курсіраваў 1 аўтобус. На 14 мая 2019 года ў Брэсце дзейнічалі 46 маршрутаў. У 1986 годзе на 24 маршрутах агульнай працягласцю 190 км штодзённа курсіравала 118 аўтобусаў.

## Літаратура 
* Брест: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1987. — 408 с. — 53 000 экз.

Катэгорыя:Аўтобусныя сістэмы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1947 годзе
Катэгорыя:1947 год у Брэсце
Аўтобус
Эрэсунскі рэгіён

, на дальнім — востраў Амагер і Капенгаген]]
**Эрэсунскі рэгіён** (,  ), у маркетынгавых мэтах завецца таксама ***Рэгіён Капенгаген-Мальмё*** — агламерацыя, якая складаецца з усходняй Даніі і лена Сконэ ў паўднёвай Швецыі. У рэгіён уваходзяць два вялікія гарады з розных канцоў Эрэсунскага праліва — Капенгаген (Данія) і Мальмё (Швецыя) — злучаныя Эрэсунскім мостам і паромнай пераправай ад Хельсінгёра да Хельсінгбарга.

Дацкая частка ўваходзіць у Сталічную вобласць і Зеландыю, шведская — у лен Сконэ. 1 студзеня 2016 назва рэгіёна змененая на «Вялікі Капенгаген-Сконэ».

Дзве метрапольныя тэрыторыі Эрэсунскага рэгіёна — Капенгагенская і Мальмёнская — з’яўляюцца аднымі з самых густанаселеных рэгіёнаў Скандынавіі; у той жа час перыферыйныя тэрыторыі рэгіёна маланаселеныя.  насельніцтва Вялікага Капенгагена-Сконэ складала 4 млн чалавек.

Эрэсунскі рэгіён — важны камунікацыйны вузел Скандынавіі. Паводле звестак 2007 года, праз Эрэсунскі мост праяжджалі 14 000 чалавек штодня: шматлікія шведы з Мальмё працуюць у Капенгагене, а датчане набываюць у Сконэ таннейшую нерухомасць. Акрамя таго, шведаў прывабліваюць начныя забавы і шопінг у Даніі і Капенгагенскі аэрапорт, большы за аэрапорт Мальмё.

З адкрыццём моста цераз Эрэсун у 2000 годзе павялічыўся і трансгранічны тавараабмен.  праз мост штодня праязджалі 19 100 аўтамабіляў. У 2001 порты Капенгагена і Мальмё аб’ядналіся ў адзіную кампанію.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Вялікага Капенгагена

Катэгорыя:Гарадскія агламерацыі
Катэгорыя:Сконэ
Катэгорыя:Рэгіёны Еўропы
Катэгорыя:Геаграфія Даніі
Чарапашкі-Ніндзя: Наступная мутацыя

**Чарапашкі-Ніндзя: Наступная мутацыя** ()&nbsp;— амерыканскі тэлесерыял па матывах коміксаў пра Чарапашак-ніндзя.

## Сюжэт 
Магутным суперзлачынцу Лорду Дракону ўдаецца выбрацца з вымярэння сноў. Між тым Чарапашкі-Ніндзя знаёмяцца з чарапашкамі жаночага полу. Выявілася, што яна была ў адной каністры з Леанарда, Данатэла, Рафаэлем і Мікеланджэла. Яе знайшоў японскі майстар ніндзя Чанг І, добры сябар Сплінтэра, які загінуў ад рук Цмока. Чарапашкі называюць яе Венерай Мілоскай, у гонар статуі багіні Афрадыты. Яна з дапамогай сваіх магічных сіл дапамагае Чарапашкі раз і назаўжды знішчыць Шрэдэра, але перад імі паўстае новая пагроза&nbsp;— магутны Лорд Дракон.

## Закрыццё 
Пасля таго, як мультсерыял пра Чарапашак-ніндзя закончыў сваё існаванне, Кевін Істмен вырашыў стварыць гэты серыял. Ён падвергнуўся крытыцы з боку фанаў, так як у серыяле адсутнічалі героі Кейсі Джонс і Эйпрыл О’Ніл і злачынцы, такія як Крэнг, Бібоп і Ракстэдзі з арыгінальнага мультсерыяла, і з’явіліся новыя, менш цікавыя персанажы, такія як Лорд Дракон, доктар Куізі і Малпа-злачынец. Серыял зусім не падабаўся гледачам і за нізкіх рэйтынгаў закончыў сваю трансляцыю пасля 26-га эпізоду.

Катэгорыя:Чарапашкі-ніндзя
Катэгорыя:Фільмы пра супергерояў
Катэгорыя:Фільмы пра Нью-Ёрк
Катэгорыя:Фільмы 1997 года
Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША