Чжэн Хэ

**Чжэн Хэ** (; 1371—1435), кітайскі вандроўнік, флатаводзец і дыпламат, які ўзначальваў сем буйнамаштабных марскіх ваенна-гандлёвых экспедыцый, дасланых імператарамі Мінскай дынастыі ў краіны Індакітая, Індастана, Аравійскага паўвострава і Усходняй Афрыкі.

Хоць прыватныя кітайскія купецкія суда курсіравалі паміж Паўднёвым Кітаем і Паўднёва-Усходняй Азіяй практычна няспынна з часоў дынастыі Сун, а пры мангольскай дынастыі Юань здзяйсняліся і вайскова-дыпламатычныя экспедыцыі ў краіны Паўднёва-Усходняй Азіі і нават на Шры-Ланку, як маштабы экспедыцый Чжэн Хэ, так і высокае значэнне, якое надаваў ім імператарам Чжу Дзі, былі беспрэцэдэнтнымі. Гэтыя экспедыцыі, хоць бы фармальна і на кароткі тэрмін (некалькі дзесяцігоддзяў), зрабілі шматлікія царства Малайскага паўвострава, Інданезіі, Шры-Ланкі і Паўднёвай Індыі васаламі Мінскай імперыі і прынеслі ў Кітай новыя звесткі пра народы, якія насяляюць берага Індыйскага акіяна. Мяркуюць, што на гістарычнае развіццё Малайскага паўвострава, Суматры і Явы ўплыў экспедыцый кітайскага флоту аказалася больш доўгатэрміновы, так як яны маглі быць сярод фактараў, якія далі новы штуршок да эміграцыі кітайцаў у гэты рэгіён і ўзмацненню там ролі кітайскай культуры.

Нават у часы галоўнага апекуна Чжэн Хэ, імператара Чжу Дзі, экспедыцыі Чжэн Хэ падвяргаліся суровай крытыцы з боку многіх прадстаўнікоў канфуцыянскай эліты Кітая, якія лічылі іх непатрэбнымі і дарагімі імператарскімі задумамі. Пасля смерці Чжэн Хэ і імператара Чжу Чжаньцзі (ўнука Чжу Дзі) гэтыя ізаляцыянісцкія погляды ўзялі верх на ўсіх узроўнях ва ўрадзе мінскага Кітая. У выніку дзяржаўныя марскія экспедыцыі былі спыненыя, і большасць тэхнічнай інфармацыі аб флоце Чжэн Хэ была знішчана або згублена. Афіцыйная «Гісторыя Мін», скампіляваная ў XVII—XVIII стагоддзях, адклікалася аб яго плаванні ў крытычным ключы, але для многіх людзей у Кітаі, і асабліва ў кітайскіх грамадах, што сфармаваліся ў Паўднёва-Усходняй Азіі, еўнух-флатаводзец заставаўся народным героем.

На пачатку XX стагоддзя, у перыяд ўздыму руху за вызваленне Кітая ад замежнай залежнасці, вобраз Чжэн Хэ здабыў новую папулярнасць. У сучаснай КНР Чжэн Хэ разглядаецца як адна з выдатных асоб у гісторыі краіны, а яго плаванні (звычайна разглядаюцца як узор мірнай палітыкі Кітая ў адносінах да сваіх суседзяў) супрацьпастаўляюцца захопніцкім экспедыцыям еўрапейскіх каланізатараў XVI—XIX стагоддзяў.

## Біяграфія 
### Паходжанне 
]]

Пры нараджэнні будучы мараплавец атрымаў імя **Ма Хэ** (马 和). Ён нарадзіўся ў вёсцы Хэдай, павета Куньян. Павет Куньян быў ​​размешчаны ў цэнтральнай Юньнань, каля паўднёвага берага возера Дзяньчы, блізу паўночнага канца якога знаходзіцца правінцыйная сталіца Куньмін.

Сям’я Ма паходзіла з так званых сэму — выхадцаў з Сярэдняй Азіі, якія прыбылі ў Кітай у часы мангольскага валадарства і займалі разнастайныя пасады ў дзяржаўным апараце імперыі Юань. Большасць сэму, уключаючы продкаў Чжэн Хэ, былі мусульманскага веравызнання.

, устаноўленая Чжэн Хэ каля магілы свайго бацькі (у збудаваным вакол яе сучасным павільёне)]]

Пра бацькоў Ма Хэ вядома не вельмі шмат; амаль усё, што мы ведаем пра іх, узыходзіць да стэлы, усталяванай у іх гонар на іх радзіме ў 1405 годзе па загаду самога адмірала. Бацька будучага мараплаўца быў вядомы як Ма Хаджы (1345—1381 ці 1382. Так, напрыклад, у 1405 годзе падчас першай экспедыцыі Чжэн Хэ запатрабаваў перадачу кітайскаму імператару святых будыйскіх рэліквій Ланкі — зуба, воласа і чары для міласцей Буды, якія з’яўляліся найважнейшымі рэліквіямі і атрыбутамі ўлады сінгальскіх цароў. Атрымаўшы адмову, Чжэн Хэ ў 1411 годзе зноў вярнуўся на востраў у суправаджэнні атрада з 3000 чалавек, уварваўся ў сталіцу, захапіў у палон цара Віра Алакешвару, членаў яго сям’і і набліжаных, даставіў іх на карабель і павёз у Кітай. Падчас чацвёртага падарожжа пры звычайным на гэтым маршруце наведванні дзяржавы Пасай (таксама вядома пад назвай Самудра) на поўначы Суматры, мабыць на зваротным шляху з Ормуза ў Кітай, экіпажу асноўнага флоту Чжэн Хэ давялося прыняць удзел у барацьбе паміж прызнаным Кітаем манархам (Зайн аль-Абідзін) і прэтэндэнтам па імені Секандэр. Кітайскі флот прывёз дары ад імператара Юнлэ для Зайн аль-Абідзіна, але не для Секандэра, што выклікала гнеў апошняга, і ён напаў на кітайцаў. Чжэн Хэ здолеў абгарнуць тое, што здарылася сябе на карысць, разбіць яго войскі, захапіць у палон самога Секандэра і адправіць яго ў Кітай.

У перыяд паміж 1424 і 1431 гадамі, пасля смерці імператара Чжу Дзі, марскія экспедыцыі былі часова прыпыненыя, а сам Чжэн Хэ сем гадоў служыў начальнікам гарнізона ў Нанкіне. Падчас апошняга, сёмага падарожжа Чжэн Хэ было за 60 гадоў. Ён ужо асабіста не наведваў многія краіны, куды заходзілі кітайскія караблі, і вярнуўся ў Кітай яшчэ у 1433 годзе, у той час як асобныя падраздзяленні флоту пад камандаваннем яго памочнікаў наведалі ў 1434 Мекку, а таксама Суматру і Яву.

Экспедыцыі Чжэн Хэ спрыялі культурнаму абмену афрыканскіх і азіяцкіх краін з Кітаем і ўсталяванню гандлёвых адносін паміж імі. Былі складзеныя падрабязныя апісанні краін і гарадоў, якія наведвалі кітайскія мараплаўцы. Іх аўтарамі былі ўдзельнікі экспедыцыі Чжэн Хэ — Ма Хуань, Фэй Сінь (:en:Fei Xin) і Гун Чжэн (:en:Gong Zhen). Таксама былі складзеныя падрабязныя «Карты марскіх плаванняў Чжэн Хэ» («Чжэн Хэ хан хай ту»).

На аснове матэрыялаў і вестак, сабраных удзельнікамі марскіх экспедыцый Чжэн Хэ, у мінскім Кітаі ў 1597 Ло Маа-Дэнам быў напісаны раман «Плаванні Чжэн Хэ ў Заходні акіян» («Сань баа тай цзянь Сі ян Цзі»). Як паказваў айчынным кітаістам А. В. Вельгус, у ім шмат фантастыкі, аднак у некаторых апісаннях аўтар вызначана карыстаўся дадзенымі гістарычных і геаграфічных крыніц. Новыя маршруты, пракладзеныя Чжэн Хэ і яго камандай, пазней выкарыстоўваліся еўрапейскімі маракамі, якія да часу экспедыцый Чжэн Хэ яшчэ нават не абмінулі Мыс Добрай Надзеі і не мелі прадстаўлення пра Усходняе ўзбярэжжа Афрыкі.

У «Гісторыі дынастыі Мін» марскім экспедыцыям Чжэн Хэ надаецца надзвычай вялікае значэнне: «У летапісах гаворыцца, што паходы тайцзяня Саньбаа ў Заходнія моры былі самай выдатнай падзеяй у пачатку дынастыі Мін».

### Смерць адмірала 
Згодна з традыцыямі, якія перадаецца спадкаемцамі (праз пляменніка) Чжэн Хэ, сам адмірал памёр на зваротным шляху ў Кітай у час свайго сёмага падарожжа (гэта значыць у 1433 годзе), і яго цела было пахавана ў моры. Неўзабаве пасля яго смерці ў Семарангу на Яве быў праведзены рытуал «завочнага пахавання», які належыць пры адсутнасці цела нябожчыка («джаназа біль гаіб»). Туфлі і пасму валасоў адмірала (паводле іншай версіі, адзенне і шапка для Чжэн Хэ было узнята мусульманскае надмагілле. Зрэшты, згодна з аповедамі мясцовых жыхароў, калі ў 1962 годзе скарбашукальнікі раскапалі магілу ў пошуках каштоўнасцей, ім не атрымалася выявіць ні астанкаў, ні чаго-небудзь іншага.

У 1985 годзе, да 580-гадовага юбілею першага плавання Чжэн Хэ, кенатаф быў адноўлены ().

18 чэрвеня 2010 года падчас будаўнічых работ на суседнім узгорку Цзутан (祖堂山) была выяўленая яшчэ адна магіла раннемінскага перыяду, таксама абвешчаная магілай Чжэн Хэ. Аднак праз некалькі дзён праз, пасля чытання рэшткаў эпітафіі, нанкінскія археолагі вырашылі, што на самой справе гэтая магіла належала іншаму еўнуху-адміралу, Хун Баа, які камандаваў асобнай эскадрай падчас сёмага плавання Чжэн Хэ.

## Знешнасць 
Еўнухі, якіх кастрыравалі да пачатку перыяду палавога паспявання, лічыліся «чыстымі» (童净, tong jing) і часта карысталіся добразычлівасцю у прыдворных дамі. У сталым узросце галасы ў іх звычайна станавіліся высокімі і пранізлівымі, настрой адрознівалася няўстойлівасцю, а пачуцці — бурнасцю праяў, што часта выяўлялася ў прыпадках гневу і вялікай колькасці слёз.

## Крыніцы 
## Літаратура 
;Асноўная літаратура
* 
* 
* 
* 

;Дадатковая літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Падарожнікі Кітая
Катэгорыя:Флатаводцы Кітая
Катэгорыя:Еўнухі Кітая
Катэгорыя:Постаці эпохі Мін
Катэгорыя:Дыпламаты Кітая
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы