open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fairytale

**Fairytale** () — песня Аляксандра Рыбака на конкурсе Еўрабачанне 2009 у Маскве, а таксама і першы сінгл з дэбютнага альбома «Fairytales». У склад песні ўключаная мелодыя старадаўняй ірландскай музыкі.

## Поспех на Еўрабачанні 2009 
]]
Песня з’яўляецца другім сінглам спевака (першым была песня «Foolin» 2006 года). Песня набрала 387 балаў на конкурсе Еўрабачанне 2009 у Маскве і заняла першае месца. Песня ўстанавіла новы рэкорд у Еўропе з максімальнай колькасцю атрыманых балаў. 16 краін далі гэтай песні найвышэйшую ацэнку ў 12 балаў: Беларусь, Венгрыя, Германія, Данія, Ізраіль, Ісландыя, Іспанія, Латвія, Літва, Нідэрланды, Польшча, Расія, Славенія, Украіна, Швецыя, Эстонія.

## Чарты 
## Відэакліп 
Відэакліп для выступлення на «Еўрабачанні» быў зняты на пачатку 2009 года. На відэа Аляксандр Рыбак грае на скрыпцы на белым фоне ў суправаджэнні двух танцораў ірландскіх танцаў. Пад час прыпеву белы фон замяняецца на фон зорнага неба ноччу.

## Спасылкі 
* Тэкст песні Fairytale з перакладам   

Катэгорыя:Сінглы 2009 года
Ботрап

**Ботрап** () — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Знаходзіцца ў Рурскім рэгіёне побач з гарадамі Эсэн, Обергаўзен, Гладбек і Дорстэн. Ботрап быў цэнтрам здабычы каменнага вугалю і чыгуначным цэнтрам, меў заводы па вытворчасці каменнавугальнай смалы, была развіта хімічная, лёгкая і машынабудаўнічая прамысловасці.

У горадзе размешчана знакамітае аўтамабільнае цюнінгавае атэлье Brabus. Плошча — каля 101 км². Насельніцтва — 118,9 тыс. жыхароў (2006). Горад дзеліцца на тры часткі — Цэнтральны Ботрап (Bottrop — Mitte), Паўднёвы Ботрап (Bottrop — Süd) і Кірхелен (Bottrop — Kirchhellen). Да 1978 Кірхелен быў самастойным горадам.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Джозеф Альберс — мастак

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Foolin

**Foolin** (*Дэзарыентацыя*, *дурасць*) — першая аўтарская кампазіцыя Аляксандра Рыбака, выпушчаная ў якасці радиосингла ў 2006 годзе. З гэтай песняй у 2006 годзе спявак перамог у конкурсе тэлекампаніі "NRK Kjempesjansen".

## Відэакліп
Відэакліп спевак прадставіў і адрэдагаваў самастойна. Кліп быў зняты ў 2006 годзе. На відэа Аляксандр Рыбак віртуозна грае на скрыпцы ў рэпетыцыйнай зале. Відэа таксама паказвае эфект "пастерізацыя" з заменай сапраўдных колерау на карычневы. У прамежку ад другой да трэцяй хвіліны відэа спявак пачынае граць віртуознае сола.

## Спасылкі 
* Відэакліп

Катэгорыя:Сінглы 2006 года
Міжнародная асацыяцыя па таксанаміі раслін

**Міжнародная асацыяцыя па таксанаміі раслін** () займаецца падтрыманнем таксанаміі раслін у стабільным стане і ўсталёўвае правілы наймення батанічных таксонаў. Заснавана ў 1950 годзе. Доўгі час штаб-кватэра арганізацыі знаходзілася ў Вене (Аўстрыя), у наш час (2013) размяшчаецца ў Браціславе (Славакія).

## Гісторыя 
Заснавана 18 ліпеня 1950 года на VII Міжнародным батанічным кангрэсе, які праходзіў у Стакгольме (Швецыя). У наш час штаб-кватэра IAPT знаходзіцца ў Браціславе (Славакія). Прэзідэнтам з 2005 года з'яўляецца  (Каралеўскія батанічныя сады К’ю, Лондан). Асацыяцыя выдае таксанамічны часопіс *Taxon*, а таксама серыю *Regnum Vegetabile*, *Міжнародны кодэкс батанічнай наменклатуры*, *Index Nominum Genericorum* і *Index Herbarorium*.

## Выданні 
### *Taxon* 
*Taxon* — штоквартальны часопіс IAPT. Выдаецца з 1951 года Міжнародным бюро па таксанаміі і наменклатуры раслін (). Хоць часопіс «прысвечаны сістэматыцы і эвалюцыйнай біялогіі з ухілам у батаніку», ён больш за ўсё сфакусаваны на праблемах наменклатурнага характару, чым на шырэйшых пытаннях сістэматыкі раслін. Часопіс таксама публікуе наменклатурныя прапановы Наменклатурнай секцыі Міжнароднага саюза біялагічных навук.

### *Regnum Vegetabile* 
*Regnum Vegetabile* публікуе серыю кніг у вобласці таксанаміі раслін. Многіях з гэтых тамоў з'яўляюцца літаратурнымі аглядамі ці манаграфіямі па сістэматыцы раслін. Сярод асноўных выданняў і серый агульнага выкарыстання:
* Міжнародны кодэкс батанічнай наменклатуры ( — «Міжнародны кодэкс наменклатуры водарасцяў, грыбоў і раслін») (Vol. 154, 2012). Даны кодэкс уяўляе сабой збор правілаў і рэкамендацый па найменні таксонаў раслін, грыбоў і некаторых іншых груп арганізмаў. Дзеючае ў наш час выданне вядома як *Melbourne Code* (так званы «Мельбурнскі кодэкс батанічнай наменклатуры»), паколькі яно было прынята ў 2011 годзе на XVIII Міжнародным батанічным кангрэсе ў Мельбурне (Аўстралія).
* Міжнародны кодэкс наменклатуры культурных раслін (), 7th edition (Vol. 144, 2005). Рэгулюе назвы сартоў(культывараў).
* *Index Nominum Genericorum* (Vols. 100—102 & 113). Спіс усіх апублікаваных у рамках Кодэкса батанічных радавых назваў, уключаючы ўказанне на месца публікацыі і інфармацыю пра тыпавы від.
* *Index Herbariorum*, 7th edition (Vol. 106, 1981). Даведнік па гербарыям свету з указаннем кантактнай інфармацыі і размешчаных у іх найважнейшых калекцыях. База даных кіруецца Нью-Ёркскім батанічным садам.
* *International Directory of Botanical Gardens* (Vol. 95, 1977). Даведнік па батанічным садам і арбарэтумам усяго свету.

## Гл. таксама 
* Міжнародная камісія па заалагічнай наменклатуры
* Кодэксы біялагічнай наменклатуры
* Бінамінальная наменклатура
* Міжнародны кодэкс батанічнай наменклатуры
* Міжнародны кодэкс заалагічнай наменклатуры

## Спасылкі 
* IAPT 
* *Index Nominum Genericorum*
* *Index Herbariorum* 

Катэгорыя:Батаніка
Катэгорыя:Біялагічная сістэматыка
Катэгорыя:Міжнародныя навуковыя арганізацыі
Катэгорыя:Біялагічныя навуковыя арганізацыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1950 годзе
Гарады Аўстрыі

**Гарады Аўстрыі**:

## Гарады з насельніцтвам больш за 10 000 чалавек (2007) 
Тлустым шрыфтам вылучаны сталіцы федэральных земляў.


Аўстрыя
Катэгорыя:Спісы:Аўстрыя
Лыцавічы

**Лы́цавічы** (, ) — аграгарадок у Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Іжскага сельсавета. На 2012 год 182 двары, 497 жыхароў, з іх працаздольных — 347.

Цэнтральная сядзіба ААТ «Чурлёны», кіраўнік Пётр Мікалаевіч Міргалоўскі.

## Гісторыя 
У 1938 годзе — вёска ў Вішнеўскай вясковай гміне Свянцянскага павета. 74 двары, 383 жыхары.

З 1940 года ў складзе Куранецкага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр Чурлёнскага сельсавета (у 1959 годзе далучаны да Іжанскага сельсавета).

У 2003 годзе ў вёсцы было 170 двароў, 538 жыхароў. З 2008 года аграгарадок.

## Вядомыя асобы 
* Іосіф Міхайлавіч Сцепановіч, беларускі вучоны ў галіне батанікі. Старшыня тэрміналагічнай камісіі Рады Таварыства беларускай мовы.

## Памятныя мясціны 
* Паравы млын 1926 года
* Былы панскі гараж, гаспадарчыя пабудовы, сядзібны парк

## Культавыя ўстановы 
* Капліца ў гонар праведнай Ганны (асвечаная ў 2012 годзе)

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Іжскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна
Вадародны паказчык

**Вадародны паказчык**, *pH* (лац. ***p**ondus* ***H**ydrogenii* — сіла вадароду, «пэ аш») — велічыня, якая характарызуе канцэнтрацыю (актыўнасць) іонаў вадароду ў растворах. Лікава роўны адмоўнаму дзесятковаму лагарыфму канцэнтрацыі (актыўнасці) вадародных іонаў H+ ,якая выражана ў молях на літр (моль/л):

: \mbox{pH} = -\lg \left[ \mbox{H}^+ \right]\!
У нейтральных растворах pH=7, у кіслых pH7. Пастаянства вадароднага паказчыка падтрымліваецца буфернымі растворамі. Вызначаюць pH з дапамогай кіслотна-асноўных індыкатараў, больш дакладна — патэнцыяметрычна.

## Гл. таксама 
* Канстанта дысацыяцыі
* Кіслотна-шчолачная раўнавага

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кіслоты
Катэгорыя:Фізічная хімія
Катэгорыя:Аналітычная хімія
Катэгорыя:Агульная хімія
Стараселле (Александрыйскі сельсавет)

**Старасе́лле** — аграгарадок у Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Александрыйскага сельсавета.

## Геаграфія 
За 19-20 км на паўночны захад ад Шклова, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Копысь, за 50 км ад Магілёва; на аўтамабільнай дарозе , за 4 км ад аўтамабільнай дарогі . Каля аграгарадка цячэ рака Бярозаўка.

## Гісторыя 
Упершыню Стараселле згадваецца ў XVI стагоддзі як маёнтак у Аршанскім павеце Віцебскага ваяводства, уладанне Сапегаў. У 1606 годзе тут існаваў касцёл. 3 1656 года мясціна перайшла ў валоданне Нарушэвічаў, потым пратэстанцкай царквы. У Трынаццацігадовую вайну (1654—1667) мястэчка спалілі маскоўскія войскі.

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Стараселле апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Аршанскім павеце Магілёўскай губерні. Тут працавала смалакурна-шкіпінарнае прадпрыемства (1859), дзейнічалі Траецкая царква і царкоўна-прыходская школа (1862). У 1868 годзе мястэчка было ў валоданні Л. Цітова; 2 крупадзёрныя, вінакурны і цагельны заводы, сукнавальня, 2 млыны, карчма. Станам на 1886 год — 33 двары, валасная і мяшчанская ўправы, 2 царквы, касцёл, сінагога, вадзяны млын, карчма, 11 крамаў, 2 кірмашы. На 1909  год — 88 двароў.

З 1919 года Стараселле ў Гомельскай, з 1920 года — у Віцебскай губерні, з 1924 года — у БССР, адміністрацыйны цэнтр Старасельскага сельсавета Копыскага, Талачынскага, Шклоўскага раёнаў.

У складзе калгаса «Бальшавік», у 1924—1963 гадах яго цэнтр.

## Насельніцтва 
* 1886 год — 242 жыхары, 33 двары
* 1909 год — 450 жыхароў, 88 двароў
* 1999 год — 431 жыхар
* 2002 год — 478 жыхароў, 192 двары
* 2009 год — 423 жыхары
* 2019 год — 484 жыхароў

## Славутасці 
* Праваслаўная капліца на могілках.
* Старыя каталіцкія могілкі.
* Гарадзішча (1-е тысячагоддзе н.э.), на паўночна-ўсходняй ускраіне аграгарадка, на правым беразе р. Бярозаўка — .
* Курган (ІХ–ХІІ стагоддзі), 0,3 км на паўночны захад ад аграгарадка, на правым беразе р. Мар’янка — .
* Брацкая магіла (1944 год) — . 

### Страчаная спадчына 
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы XVIII стагоддзя. Знішчаны савецкай уладай у 1939 годзе.
* Яўрэйскія могілкі.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-36-61. Выданне 1985 года. Стан мясцовасці на 1978—1982 гг.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Александрыйскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шклоўскага раёна
Катэгорыя:Стараселле (Александрыйскі сельсавет)
Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім

**Грамадзянскія войны ў Вялікім Княстве Літоўскім**:

* Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1249—1253 гадоў Міндоўга супраць Вікінта і Таўцівіла
* Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1263—1264 гадоў пасля забойства Міндоўга
* Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1381—1384 гадоў
* Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1389—1392 гадоў
* Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1431—1435 гадоў
* Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1700 года
Гарады Італіі

Гэта спіс **гарадоў Італіі** з насельніцтвам больш за сто тысяч чалавек.

Даныя ISTAT прыведзены на 30 чэрвеня 2008 года. Яны заснаваны на перапісе насельніцтва 2001 года і выпраўлены па афіцыйных дэмаграфічных даных ().

[thumb|right||[Рым]]
[thumb|right||[Мілан]]
[thumb|right||[Палерма]]
[thumb|right||[Фларэнцыя]]
[thumb|right||[Венецыя]]


Італія
Катэгорыя:Спісы населеных пунктаў Італіі
Сіракуза

**Сіраку́за** ( , ) — горад у італьянскім рэгіёне Сіцылія, на ўсходнім узбярэжжы, у 53 км на поўдзень ад Катаніі, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Пабудаваны на месцы галоўнага горада антычнай Сіцыліі — Сіракузаў (руіны — помнік Сусветнай спадчыны).

Выява:Siracusa-castello mainace.jpg|Крэпасць, пабудаваная ў 1230-я гг. Фрыдрыхам II.
Выява:Syrakus BW 2012-10-06 14-42-41.JPG|Гарадскі сабор — узор сіцылійскага барока.

Заступнікам горада лічыцца Св. Лукія. Свята горада — 13 снежня.
## Клімат 
У Сіракузе міжземнаморскі клімат з сухім гарачым летам і цёплай зімой.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Горад Сіракузы — Горад-порт на востраве Сіцылія 


Катэгорыя:Гарады Сіцыліі
Катэгорыя:Камуны правінцыі Сіракуза
Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1696—1702)

[thumb|400px|[Ружанскі палац, галоўная рэзідэнцыя старэйшай галіны Сапегаў, быў зруйнаваны падчас грамадзянскай вайны 1700 года]]
**Грамадзянская вайна ў ВКЛ у 1696—1702 гадах** — выступ літоўскіх магнацкіх родаў Вішнявецкіх, Радзівілаў, Пацаў і Агінскіх пры падтрымцы сярэдняе шляхты супраць дамінуючага ў Вялікім Княстве Літоўскім становішча роду Сапегаў.

Пад канец XVII стагоддзя Сапегі акумулявалі ў сваіх руках найістотнейшыя літоўскія кіроўныя пасады: вялікім гетманам быў Казімір Ян Сапега, вялікім маршалкам — Аляксандр Павел Сапега, вялікім падскарбіем — Бенедыкт Павел Сапега. Трымаючы фактычную ўладу на Літве, Сапегі адвольна карысталіся гэтым супраць сваіх канкурэнтаў, распараджаючыся на сваю волю на сойміках і трыбуналах, пераследуючы і знішчаючы непажаданых ім асоб.

Зняможаныя фанаберыстасцю і прыгнётам Сапегаў, шляхта склала канфедэрацыю пад кіраўніцтвам кашталяна віцебскага Коцела, які нават абвясціў паспалітае рушанне супраць Сапегаў. Абодва бакі бязлітасна вынішчалі ўладанні сваіх супернікаў. 18 лістапада 1700 года ў вырашальнай бітве пад Алькенікамі Сапегі атрымалі поўнае паражэнне і былі прысуджаныя да вечнага выгнання з дзяржавы.

Пасля паразы Сапегаў міжусобіцы іншых магнатаў за іхнія пасады і ўладанні працягнуліся. Гэта прывяло да аслаблення ВКЛ у Паўночнай вайне 1700—1721 гадоў, удзел у якой на баку Швецыі прымалі і Сапегі.

Вялікае Княства Літоўскае
Катэгорыя:Войны Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Войны XVIII стагоддзя

Катэгорыя:Войны XVII стагоддзя
German Masters 2012 (снукер)

**German Masters 2012** — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 1 па 5 лютага 2012 года на арэне Тэмпадром, у Берліне, Германія. Турнір стаў шостым розыгрышам German Masters, які быў заснаваны ў 1995 годзе і адноўлены ў 2011 годзе. Прызавы фонд турніру склаў €280,000, з якіх €50,000 атрымаў пераможца.

## Фота 

File:German Masters 2012 - Ronnie O'Sullivan winning.JPG|Пераможца: Роні О'Саліван
German Masters 2012 - Steve Davis Trickshots.JPG|Паказальнае выступленне Стыва Дэвіса
Stephen Maguire and Ronnie O’Sullivan at German Masters Snooker Final (DerHexer) 2012-02-05 09.jpg|Рукапацісканне Стывена Магуайра і Роні О'Салівана перад фінальным матчам
German Masters 2012 - Crowd.JPG|Арэна: Тэмпадром

Катэгорыя:German Masters (снукер)
Катэгорыя:2012 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Германіі ў 2012 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2011/2012
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Германіі
Катэгорыя:2012 год у Берліне
Катэгорыя:Люты 2012 года
Сіцылійская мова

міні|250px|left
**Сіцылійская мова** — мова сіцылійцаў, адносіцца да раманскай групы моў. На сіцылійскай і яе дыялектах размаўляюць на востраве Сіцылія, у паўднёвай Калабрыі, паўднёвых частках Апуліі, а таксама ў Кампаніі. У сувязі з больш чым стагадовым кіраваннем мусульман (965—1072) маецца некаторы ўплыў арабскай мовы. Акрамя поўдня Італіі, на сіцылійскай мове размаўляюць у краінах, куды сіцылійцы эмігравалі ў вялікай колькасці. Гэта ЗША, Канада, Аўстралія, Бразілія і Аргенціна. У апошні час значная колькасць сіцылійцаў перасялілася таксама ў прамысловыя раёны поўначы Італіі і ў іншыя краіны Еўрасаюза, асабліва ў Германію.

Сіцылійская мова не з'яўляецца афіцыйным нідзе, у тым ліку і на самой Сіцыліі. Таксама не існуе ніякай цэнтралізаванай арганізацыі, якая займаецца рэгуляваннем мовы. Тым не менш  ў Палерма займаецца даследаваннямі сіцылійскай мовы і публікуе інфармацыю пра яе стан з моманту свайго стварэння ў 1951 годзе..

Сіцылійская мова афіцыйна прызнаны ў муніцыпальных статутах шэрагу італьянскіх камун, напрыклад Кальтаджыронэ і Грамікеле, дзе абвяшчаецца «неад'емная гістарычная і культурная каштоўнасць сіцылійскай мовы». Акрамя таго, паводле Еўрапейскай хартыі рэгіянальных моў, сіцылійская мова падлягае абароне і дапамозе ў развіцці. Зрэшты, па стане на студзень 2010 года парламент Італіі ўсё яшчэ не ратыфікаваў хартыю.

## Спасылкі 
* U situ web pa valurizzaziuni i prizzaziuni du sicilianu

Катэгорыя:Мовы Італіі
Катэгорыя:Раманскія мовы
Я
German Masters 2011 (снукер)

**German Masters 2011** — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 2 па 6 лютага 2011 года на арэне Тэмпадром, у Берліне, Германія. Турнір стаў пятым розыгрышам адноўленага першынства German Masters, які быў заснаваны ў 1995 годзе і праходзіў да 1998 года (у 1998 быў нярэйтынгавым турнірам). Прызавы фонд турніру склаў €280,000, з якіх €50,000 атрымаў пераможца.

## Фота  

GermanMasters 2011-Table setup.jpg|Сталы на арэне Тэмпадром
Jan Verhaas.JPG|Рэферы фінальнага матчу: Ян Вярхаас
Mark j. Williams winning German Masters 2011.JPG|Пераможца турніру Марк Уільямс з трафеем

Катэгорыя:German Masters (снукер)
Катэгорыя:2011 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Германіі ў 2011 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2010/2011
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Германіі
Катэгорыя:2011 год у Берліне
Катэгорыя:Люты 2011 года
Эфес (зброя)

**Эфес** — частка клінковай халоднай зброі (шаблі, шашкі, шпагі), якая складаецца з рукаяткі, крыжавіны, гарды (дужкі), хваставіка, аковак і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Халодная зброя
German Masters 1998 (снукер)

**German Masters 1998** — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 8 па 13 снежня 1998 года на арэне Best Western Rheinhotel, у Бінгене-на-Рэйне, Германія. Турнір стаў чацвёртым розыгрышам German Masters, які быў заснаваны ў 1995 годзе і раней праходзіў пад назвай — адкрыты чэмпіянат Германіі (). Прызавы фонд турніру склаў £110,000, з якіх £25,000 атрымаў пераможца.

Катэгорыя:German Masters (снукер)
Катэгорыя:1998 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Германіі ў 1998 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 1998/1999
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Германіі
Катэгорыя:Снежань 1998 года
Эфемеры

**Эфеме́ры** ( — на дзень ←  — на +  — дзень) — аднагадовыя травяністыя расліны, у якіх цыкл развіцця (ад насення да насення) працягваецца толькі некалькі тыдняў.

Уласцівыя для стэпаў, пустынь і паўпустынь. Растуць пераважна на пясчаных глебах.

На тэрыторыі Беларусі тыповыя прадстаўнікі: , , , , , . Вегетацыя пачынаецца ў канцы красавіка — пачатку мая і канчаецца ў маі — чэрвені. На працягу вегетацыйнага перыяду расліны могуць даваць некалькі пакаленняў. Большасць відаў — пустазелле.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Эфеме́р // 

Катэгорыя:Экалогія раслін
Ліям Нісан

**Уільям Джон «Ліям» Нісан** (, ) — ірландскі акцёр, афіцэр ордэна Брытанскай імперыі.

## Біяграфія 
Уільям Джон Нісан нарадзіўся 7 чэрвеня 1952 года ў горадзе Бэлімена, Паўночная Ірландыя. У школьныя гады захапляўся боксам, аднойчы нават зламаў нос. Але нягледзячы на гэта, ён усё ж дамогся пэўных поспехаў — выйграў у сваёй вагавай катэгорыі юнацкі чэмпіянат па боксе сярод аматараў. Аднак бокс не быў яго адзіным запалам — другі быў тэатр. Нават пасля школы ён граў у маленькіх аматарскіх трупах. Нісан вучыўся ў Каралеўскім універсітэце, што ў Белфасце, аднак быў адлічаны за хранічную непаспяховасць. У 1976 Ліям пачынае граць у белфасцкім тэатры «Lyric Players». Праз пару гадоў ён пераязджае ў Дублін і працуе ў мясцовым «Abbey Theatre». Там яго заўважае рэжысёр Джон Бурмен і прапануе ролю сэра Гавейна, рыцара ў фільме «Экскалібур», які выходзіць на экраны ў 1981 годзе.

У 1999 годзе ён быў удастоены звання афіцэра Ордэна Брытанскай Імперыі ад каралевы Елізаветы II. У 2008 годзе Амерыканскі фонд Ірландыі ўдастоіў Ліяма Нісана прэміі выканаўчых мастацтваў за ўклад у мастацтва ў Ірландыі.

## Кінакар’ера 
Пачынаючы з канца 1970-х гадоў Ліям Нісан зняўся ў больш чым 70 фільмах.

Вядомасць прыйшла да яго пасля ролі Оскара Шындлера ў фільме 1993 года «Спіс Шындлера», і з тых часоў ён з’явіўся ў многіх папулярных фільмах, такіх як «Зорныя войны. Эпізод I: Уяўная пагроза», «Банды Нью-Ёрка», «К-19», «Царства нябеснае», «Бэтмен: Пачатак», «Любоў насамрэч» і іншых.

## Асабістае жыццё 
Удавец — яго жонкай была Наташа Рычардсан, якая 16 сакавіка 2009 г. атрымала сур’ёзную чэрапна-мазгавую траўму на гарналыжным курорце Мон-Трэмблан у Квебеку, памерла 18 сакавіка (19 сакавіка). Ад шлюбу ў Ліяма Нісана засталося двое сыноў — Дэніэл і Майкл.

Ліям Нісан з’яўляецца вялікім фанам англійскага футбольнага клуба Ліверпул.

Ліям нарадзіўся ў сям’і глыбока веруючых каталікоў, але яго заўсёды цікавіў іслам. Хадзілі чуткі, што ён змяніў веру падчас апошняй паездкі ў Турцыю, але сам ён адмовіў гэта.

Зараз Ліям Нісан жыве ў Мілбруку, штат Нью-Ёрк.

## Выбраная фільмаграфія 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
*
Адкрыты чэмпіянат Германіі па снукеры 1997

**Адкрыты чэмпіянат Германіі 1997** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 8 па 14 снежня 1997 года на арэне Atlantis-Rhein-Hotel, у Бінгене-на-Рэйне, Германія. Турнір стаў трэцім розыгрышам адкрытага чэмпіянату Германіі, які быў заснаваны ў 1995 годзе. Прызавы фонд турніру склаў £278,400, з якіх £50,000 атрымаў пераможца.

Катэгорыя:German Masters (снукер)
Катэгорыя:1997 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Германіі ў 1997 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 1997/1998
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Германіі
Катэгорыя:Снежань 1997 года
Эфебафілія

**Эфебафілі́я** — гэта галоўным чынам сексуальная цікавасць да сярэдніх і позніх падлеткаў, звычайна ва ўзросце ад 15 да 19 гадоў. Тэрмін першапачаткова выкарыстоўваўся ў канцы XIX-га і пачатку XX-га стагоддзя.

У даследчых умовах выкарыстоўваюцца канкрэтныя тэрміны для хронафілій: напрыклад, *эфебафілія* для абазначэння сексуальнай перавагі да сярэдніх і позніх падлеткаў, ''* для абазначэння сексуальнай перавагі да маладых пубертатных асоб, і *педафілія* для абазначэння асноўнай ці выключнай сексуальнай цікавасці да перадпубертатных дзяцей Ён быў выкарыстаны ў публікацыях нідэрландскага псіхолага  ў 1950 годзе, і паўтараецца ў 1960 годзе ў часопісе ў падтрымку гомасексуалаў *Vriendschap* пад псеўданімам Віктар Серватыус, прыпісваючы паходжанне тэрміна  без дакладнай даты. Слова было ўпершыню выйшла ў свет на французскай мове (), у кнізе  1896 года, *Tares et Poisons: Perversion et Perversité Sexuelles*.

Тэрмін быў апісаны французам Феліксам Буф’ерам у 1980 годзе, і пакістанскім вучоным , які сцвярджаў, што тэрмін *эфебафілія* павінен выкарыстоўвацца менавіта ў дачыненні да гомасексуальнасці, калі апісваецца эстэтычны і эратычны інтарэс дарослых мужчын да падлеткаў у класічнай персідскай, турэцкай або урду-моўнай літаратуры. Тэрмін таксама быў адноўлены , каб абазначыць мужчын, якія аддаюць перавагу 15-19-гадовым. Сексуальны інтарэс жанчын да падлеткаў вывучаны значна менш, чым інтарэс мужчын

Тэрмін *эфебафілія* выкарыстоўваецца толькі для апісання *перавагі'' ў выбары сексуальных партнёраў сярэдняга і старэйшага падлеткавага ўзросту, а не проста наяўнасці нейкага ўзроўню сексуальнай цягі. Увогуле, перавага не разглядаецца псіхолагамі як паталогія, пакуль яна не перашкаджае іншым важным аспектам жыцця чалавека. Яна не ўключана ў '** (DSM-5) або .

Бланчард і іншыя адзначаюць, што **', эратычны інтарэс да маладых падлеткаў, не атрымала шырокага распаўсюджвання, нават сярод прафесіяналаў, якія працуюць з , і можа быць пераблытаная з тэрмінам *эфебафілія*, які азначае перавагу ў выбары старэйшых падлеткаў. Яны сцвярджаюць, што *«мала хто жадаў бы называць эратычны інтарэс да позніх або нават сярэдніх падлеткаў псіхапаталогіяй, таму тэрмін гебефілія мог быць праігнараваны разам з эфебафіліяй»*. Хоць Стывенс і Сэта сцвярджаюць, што, у адрозненне ад эфебафіліі, *«канцэптуальна гебефілія з’яўляецца парафіліяй, адлюстроўваючы нетыповы (статыстычна рэдкі) сексуальны ўзроставы інтарэс да падлеткаў»*, яны таксама адзначаюць, што гебефілія не атрымала шырокага прызнання як парафілія або псіхічнае расстройства, і ў акадэмічных колах ідзе значная дыскусія пра тое, ці варта яе класіфікаваць як такую.

## Гл. таксама 
* Педафілія

## Крыніцы 
Катэгорыя:Хронафілія
Катэгорыя:Сексуальныя дэвіяцыі
Катэгорыя:Моладзь
Адкрыты чэмпіянат Германіі па снукеры 1996

**Адкрыты чэмпіянат Германіі 1996** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 9 па 15 снежня 1996 года на арэне Naafi, у Оснабруку, Германія. Турнір стаў другім розыгрышам адкрытага чэмпіянату Германіі, які быў заснаваны ў 1995 годзе. Прызавы фонд турніру склаў £230,000, з якіх £40,000 атрымаў пераможца.

Катэгорыя:German Masters (снукер)
Катэгорыя:1996 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Германіі ў 1996 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 1996/1997
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Германіі
Катэгорыя:Снежань 1996 года
German Masters 2013 (снукер)

і Марка Фу]]
]]

**German Masters 2013** — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 30 студзеня па 3 лютага 2013 года на арэне Тэмпадром, у Берліне, Германія. Турнір стаў сёмым розыгрышам German Masters, які быў заснаваны ў 1995 годзе і адноўлены ў 2011 годзе. Прызавы фонд турніру склаў €300,000 (на €20,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх €60,000 атрымаў пераможца (на €10,000 больш, чым у мінулым годзе).

Катэгорыя:German Masters (снукер)
Катэгорыя:2013 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Германіі ў 2013 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2012/2013
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Германіі
Катэгорыя:2013 год у Берліне
Катэгорыя:Студзень 2013 года
Катэгорыя:Люты 2013 года
Адкрыты чэмпіянат Германіі па снукеры 1995

**Адкрыты чэмпіянат Германіі 1995** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 3 па 10 снежня 1995 года на арэне Frankfurt Messe, у Франкфурце, Германія. Турнір стаў першым розыгрышам адкрытага чэмпіянату Германіі. Прызавы фонд турніру склаў £228,000, з якіх £40,000 атрымаў пераможца.

Катэгорыя:German Masters (снукер)
Катэгорыя:1995 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Германіі ў 1995 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 1995/1996
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Германіі
Катэгорыя:Снежань 1995 года
Самуэль Корсак

[thumb|250px|Карціна [Ян Матэйка|Я. Матэйкі «Рэйтан» (1866). Самуэль Корсак — злева ад партэрта імператрыцы Кацярыны II з заціснутай у правай руцэ шабляй у похвах і з канфедэраткай у левай.]]

**Самуэль Корсак** (, Ваўковічы, паблізу Навагародка — пасля 1812) — член Найвышэйшай Літоўскай Рады 1794 (палкоўнік войскаў літоўскіх).

Разам з Тадэвушам Рэйтанам і Станіславам Багушэвічам быў адзіным, хто спрабаваў сарваць  19 красавіка 1773, каб не дазволіць зацвярджэння першага падзелу Рэчы Паспалітай. Як навагародскі пасол быў прадстаўніком ад апазіцыі.

Меў чын палкоўніка Літоўскай кавалерыі. У 1789 годзе стаў кавалерам ордэна Святога Станіслава. Удзельнічаў у паўстанні Тадэвуша Касцюшкі. Быў абраны ў Судовы Камітэт пры Найвышэйшай Літоўскай Радзе.

У 1812 годзе, пасля заняцця былой тэрыторыі ВКЛ войскамі Напалеона, меў намер вярнуцца на радзіму, пра гэта пісалі польскія і вялікалітоўскія газеты.

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Станіслава (Польшча)
Катэгорыя:Члены Найвышэйшай Літоўскай Рады
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года
Самуэль
Слабодскі сельсавет

Назву **Слабо́дcкі сельсавет** маюць:

### Беларусь 
* Слабодскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мядзельскага раёна Мінскай вобласці
* Слабодскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мірскага раёна Гродзенскай вобласці

### Расія 
## Падвойныя назвы 
* Заводзкаслабодскі сельсавет
* Кішчынаслабодскі сельсавет
* Краснаслабодскі сельсавет
* Лугаваслабодскі сельсавет
* Межнаслабодскі сельсавет
* Новаслабодскі сельсавет
* Пудзецкаслабодскі сельсавет
* Ровенскаслабодскі сельсавет
* Слабодска-Германаўскі сельсавет
* Стараслабодскі сельсавет
* Чырвонаслабодскі сельсавет
* Ядранаслабодскі сельсавет

## Глядзіце таксама 
* Слабадскі сельсавет
* Слабодкаўскі сельсавет
Аксітацын

thumb|250пск|Структура малекулы аксітацыну
**Аксітацы́н** — гармон гіпаталамуса, які затым транспартуецца ў заднюю долю гіпофіза, дзе накопліваецца (дэпануецца) і вылучаецца ў кроў. Мае алігапептыдную будову.

## Фізіялагічнае дзеянне 
Аксітацын аказвае стымулюючае ўздзеянне на гладкую мускулатуру шыйкі маткі, павышае сутаргаваю актыўнасць і ў меншай ступені тонус міяметрыя. У малых канцэнтрацыях аксітацын павялічвае частату і амплітуду сутаргаў маткі, а ў вялікіх канцэнтрацыях спрыяе павышэнню тонусу маткі, пачашчэнню і пасіленню яе сутаргаў (аж да тэтанічных сутаргаў або развіцця кантрактуры маткі). Аксітацын выклікае пасіленне сакрэцыі пралактыну, а таксама сутаргі міяэпітэліяльных клетак, што атачаюць альвеолы малочнай залозы, павялічваючы выпрацоўку малака. Аксітацын мае таксама слабыя вазапрэсінападобныя антыдыўэтычныя ўласцівасці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гармоны задняй долі гіпофіза
Катэгорыя:Пептыдныя гармоны
Катэгорыя:Псіхафізіялогія
Рапс

**Рапс** () — аднагадовая алейная расліна сямейства крыжакветных. Спантанны гібрыд капусты агароднай і свірэпіцы. Часам рапс вылучаюць у самастойны біялагічны від.

## Апісанне 
Аднагадовая травяністая, азімая або яравая расліна, пакрытая васковым налётам. Галінастыя сцёблы вышынёй 50—150 см. Разетачнае лісце лірападобна-перыста-надрззанае, ніжняе сцябловае — лірападобнае, верхняе — прадаўгавата-авальнае. Кветкі дробныя, жоўтыя, зрэдку белыя, у гронках. Плод — стручок.

У прыродзе існуюць дзве формы рапсу: рапс яравы і рапс азімы, які мае асноватворнае значэнне. Насенне рапсу змяшчае 48—52 % алею.

## Пашырэнне 
Рапс быў вядомы яшчэ за 4 тысячагоддзя да нашай эры. Адны даследчыкі лічаць яго радзімай Еўропу, у прыватнасці яе паўночна-заходнія прыбярэжныя раёны, як прыморскія землі сучасных Швецыі, Нідэрландаў і Вялікабрытаніі, іншыя — Міжземнамор’е. На карысць апошняга ўскосна сведчыць той факт, што культура рапсу з самых аддаленых часоў была больш распаўсюджаная ў Азіі, дакладней — у Індыі, куды яна, хутчэй за ўсё, пракралася з Міжземнамор’я.

Да сярэдзіны XIX стагоддзя рапс разам з іншымі алейнымі крыжакветнымі, як свірэпа і гарчыца, быў у Еўропе даволі распаўсюджанай культурай. Плошчу пад рапс толькі ў адной толькі Германіі дасягала ў той час 300 тысяч га. Такое параўнальна шырокае распаўсюджванне да таго часу культуры тлумачыцца выкарыстаннем яго алею для тэхнічных патрэбаў у сувязі з агульным прамысловым развіццём попыту на тэхнічнае масла. Маладая нафтавая прамысловасць тады яшчэ не была ў стане задавальняць гэты попыт, і рапс, які апынуўся ў еўрапейскіх агракліматычных умовах адным з самых алейных раслін, шырока культываваўся.

## Выкарыстанне 
Рапсавы алей выкарыстоўваюць у лакафарбавай, мылаварнай, харчовай (маргарынавай) і іншых галінах прамысловасці. Макуху пасля прапарвання скормліваюць скаціне. Рапс азімы вырошчваюць таксама на корм, зялёная маса, багатая аскарбінавай кіслатой і карацінам, ідзе на корм жывёле.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Brassica napus* L. ssp. olifera Metzg. — Рапс // Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения


Катэгорыя:Алейныя культуры
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Травы
Лайм-барэліёз

**Лайм-барэліё́з**, або **Хвароба Лайма**, або **Іксо́давыя клешчавы́я барэліё́зы (ІКБ)** — інфекцыйнае трансмісіўнае прыродна-ачаговае захворванне, якое выклікаецца бактэрыямі роду барэлія комплексу *B. burgdorferi* і перадаецца іксодавымі кляшчамі. Клінічна захворванне характарызуецца пераважным пашкоджаннем скуры, нервовай сістэмы, апорна-рухальнага апарату, сэрца, а таксама схільнасцю да хранічнага і латэнтнага цячэння.

У 1970-я гады у невялікіх гарадках Лайм, Олд-Лайм і Хадам штата Канектыкут назіралася эпідэмічная ўспышка артрытаў у падлеткаў. Першапачаткова пашкоджанні суставаў трактаваліся як ювенільная форма рэўматоіднага артрыту, аднак у далейшым была ўсталявана сувязь згаданай паталогіі з фактам прысмоктвання кляшча. У ЗША дадзенае захворванне атрымала назву хваробы Лайма (). Аднак яшчэ ў канцы XIX — пачатку XX стст. шведскімі, аўстрыйскімі, нямецкімі і расійскімі вучонымі апісваліся скурныя, неўралагічныя і іншыя праявы Лайм-барэліёзу (ЛБ) у Еўропе.

У Беларусі хваробу ўпершыню выявілі ў 1993 годзе. У апошнія годы назіраецца рост колькасці выпадкаў рэгістрацыі хваробы ў Беларусі (у 2004 г. — 512 выпадкаў). У 2010 г. узбуджальніка хваробы выявілі на 92 % тэрыторыі Беларусі.

## Папярэджанне 
Хвароба прадухіляецца праз нашэнне ў лесе кашулі з доўгімі і замацаванымі ў запясці гумкай рукавамі, запраўленне кашулі ў нагавіцы, канцы апошніх — у шкарпэткі і боты, закрыццё галавы i шыі хусткай, вакцынацыю.

## Праявы 
Пры першай ступені хваробы заўважаюцца ліхаманка, галаўны боль, слабасць, боль у мышцах i суставах, тэмпература цела да +40 °С, эрытэма (кольцападобнае пачырваненне). На другой ступені абмяжоўваецца рухомасць. На трэцяй парушаецца сон.

## Літаратура 
* Сергей Бесараб. МЕТОДИЧКА КЛЕЩЕГОНА. Руководство по борьбе с клещами и защите от них // Патрэон — patreon.com, 5 июля 2021, 18:42

## Спасылкі 
Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні ЦНС
Катэгорыя:Спірахетозы
Катэгорыя:Хвароба Лайма
Катэгорыя:Захворванні, пераносныя кляшчамі
Дыхавіца

**Дыхавіца** або **задышка** — парушэнне частаты, рытму і глыбіні дыхання, якое суправаджаецца адчуваннем недахопу паветра. Здараецца толькі ў прытомным стане. Крайняй ступеняй немачы з’яўляецца ўдушша. Паскарэнне дыхальных скарачэнняў узнікае праз павышаную цялесную і моцную пачуццёвую (гнеў, страх, трывога і хваляванне) нагрузку.

## Папярэджанне 
Прадухіленню нядужасці спрыяе штодзённае цялеснае размінанне і працяглыя шпацыры.

## Прычыны 
Узнікненню нядужасці спрыяе маларухомы лад жыцця, атлусценне, малакроўе, пухліна дыхальных шляхоў, сардэчная недастатковасць, астма, тырэатаксікоз (лішак гармону шчытападобнай залозы) і цукровы дыябет.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пульманалогія
Рак тоўстай кішкі

**Рак тоўстай кішкі** — утварэнне ракавай пухліны ў тоўстай кішцы (прамая і абадочная кішкі) і апендыксе. Сімптомамі хваробы ёсць кішачны крывацёк і малакроўе.

## Прычыны 
Хваробе спрыяе ўжыванне алкаголю, тлустая ежа, паленне, малая цялесная жвавасць, нястача клятчаткі, гародніны і садавіны ў харчаванні, запаленне і паліпы ў кішэчніку.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Злаякасныя новаўтварэнні органаў стрававання
Катэгорыя:Карцыномы
Катэгорыя:Анкагастраэнтэралогія
Катэгорыя:Анкапракталогія
Катэгорыя:Захворванні тоўстай кішкі
Катэгорыя:Захворванні прамой кішкі
Варыкоз

**Варыкоз** (**варыкознае пашырэнне вен ніжніх канечнасцей**, пашырэнне вен;  — вузел) — нераўнамернае павелічэнне прасвету вен з утварэннем выпучванняў у вобласці стончанай вянознай сценкі і іх вузлападобнай звілістасці. Выяўляецца праз недастатковасць клапанаў вен і парушэннем крывацёку. Найчасцей пашкоджвае вены ног, прамой кішкі (гемарой), семявы канацік (варыкацэле) і падслізневы слой стрававода. Другасная хвароба выклікаецца трамбозам, аплазіяй і дысплазіяй вен. Першасная хвароба ў 50 % хворых развіваецца ва ўзросце 20-50 год ад пашкоджання нервовага апарату вен. Ускладненне хваробы выклікае тромбафлембіт і трафічныя язвы. Сустракаецца ў 17 % насельніцтва свету і з’яўляецца найбольш частай прычынай мужчынскага бясплоддзя (42 % выпадкаў). У Беларусі ад хваробы церпяць 30 % жыхароў.
thumb|Фармаванне варыкознага пашырэння вен. Звычайна якая функцыянуе вена без паталогіі вянозных клапанаў (А). Варыкознае пашырэнне вен з дэфармаваным клапанам, парушэннем прытоку крыві, і тонкімі, расцягнутымі сценкамі вен (B).

## Папярэджанне 
Прадухіленню хваробы спрыяюць штодзённыя прагулкі і размінанне, плаванне і язда на веласіпедзе, змяншэнне закідвання аднаго калена на другое пры сядзенні, кантрастны душ штовечар і масаж ног (пагладжванне ад ступні да пахвіны 7 хвілін зранку пасля зарадкі). Карысна ўжываць багатую на раслінныя валокны і вітаміны (С, В1, В6, Р) ежу: гародніна (капуста, перац і пятрушка), злакі і садавіна (ківі і цытрусавыя). У падарожжы неабходна кожныя 1,5 гадзіны спыняцца або ўставаць у салоне для 15-хвіліннай прагулкі. Падчас і пасля працоўнага дня варта ўзнімаць на 10 хвілін ногі вышэй за тулава. Таксама варта адмовіцца да палення, гарачых ваннаў, цеснага адзення і абутку на абцасах звыш 4 см, выкарыстоўваць эластычныя шкарпэткі і панчохі.

## Прычыны 
Развіццю хваробы спрыяе залішняя вага, цяжкая цялесная праца з падняццем цяжару, працяглае стаянне на нагах, нашэнне сціскальных панчохаў і гольфаў, стаячая і сядзячая праца, малая рухавасць.

## Прыкметы 
Адзначаецца пашырэнне вен на галёнцы і сцягне, хуткая стамляльнасць, боль у нагах, пачуццё цяжару, сверб і цяпло скуры, ацёкі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хірургія
Катэгорыя:Захворванні сасудаў
Рак скуры

**Рак скуры** — утварэнне ракавай пухліны на скуры.

## Папярэджанне 
Прадухіленню хваробы спрыяе пазбяганне знаходжання на сонцы і ў салярыях, нашэнне адзення з доўгімі рукавамі, галаўнога ўбору (брыль) і нагавіцаў, нанясенне ахоўнага крэма ад сонечных апёкаў і ўльтрафіялетавага абпраменьвання.

## Прычыны 
Узнікненню хваробы спрыяюць сонечныя апёкі, уздзеянне вугалю, дзёгцю, смалы, крэазоту, злучэнняў мыш'яку і радыю.

## Праявы 
Хвароба выяўляецца праз шчыльную шышку, вузельчык і паражэнне на скуры, цёмныя паражэнні на далонях, падэшвах i канцах пальцаў рук і ног, бліскучае, васкавіднае, перламутравае ўшчыльненне на твары, вушах i шыі, шчыльны чырвоны вузельчык і плоскае паражэнне з паверхняй, якая лупіцца і пакрылася коркай, змяненне радзімкі і раскеліна на скуры.

Катэгорыя:Злаякасныя новаўтварэнні скуры
Катэгорыя:Анкадэрматалогія
Катэгорыя:Карцыномы
Хвароба руху

**Хвароба руху** (**кінетоз**; народныя назвы — **угойдванне**, **марская хвароба**) — разлад адчуванняў вестыбулярнага апарату праз бачны рух пры адначасным бяздзеянні ног.

## Папярэджанне 
Унікненню праяваў нядужасці спрыяюць: 1) аэробіка, гайданне на арэлях і гамаку, кулянне, плаванне, практыкаванні на турніку, скокі на батуце і танцы, 2) выспанасць, пазбяганне палення, ужытку спірта, тлустай і вэнджанай ежы, малочных вырабаў і газіраваных напояў, 3) паглыбленне ў прыемныя ўспаміны і мары аб будучыні, 4) размяшчэнне тварам па ходзе руху, засяроджанасць на нерухомым прадмеце замест мільгатлівага наваколля, пазбяганне чытання, 5) ляжанне на спіне, праслухоўванне лёгкай рытмічнай музыкі, 6) пазбяганне перагрэву, пераахаладжэння, рэзкіх пахаў, 7) глыбокае і рытмічнае дыханне, 8) кіслае пітво і жуйкі.

## Прычыны 
Узнікненню недамагання спрыяюць частыя перапады хуткасці, рэзкія павароты, спёка, духата.

## Праявы 
Выяўляецца праз адчуванне нястачы паветра, галавакружэнне, моцны халодны пот, празмернае слінааддзяленне, млоснасць, ваніты.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Неўралогія
Катэгорыя:Мора
Адольф Дыстэрвег

**Фрыдрых Адольф Вільгельм Дыстэрвег** (; , г. Зіген, Германія — ) — нямецкі педагог-практык. Паслядоўнік І. Г. Песталоці.

Вучыўся ва ўніверсітэтах у Гайдэльбергу, Гербарне, Цюбінгене ў 1811—20. Выкладаў у гімназіях, узорных школах, настаўніцкіх семінарыях. У 1827—66 выдаваў педагагічны часопіс «Рэйнскія лісткі…». Быў супраць саслоўных і нацыянальных абмежаванняў у галіне адукацыі, канфесійнага навучання і апекі школы царквой. Імкнуўся да аб’яднання нямецкага настаўніцтва, выступаў за мірнае пераўтварэнне грамадскіх адносін, у якім асноўную ролю адводзіў асвеце, падзяляў ідэі агульначалавечага выхавання. Асноўнымі прынцыпамі выхавання лічыў прыродаадпаведнасць, культураадпаведнасць, саманадзейнасць. Распрацаваў дыдактыку развіваючага навучання. Аўтар больш як 20 падручнікаў і дапаможнікаў па матэматыцы, нямецкай мове, прыродазнаўстве, геаграфіі, астраноміі, у тым ліку вядомай працы «Дапаможнік да адукацыі нямецкіх настаўнікаў» (т. 1—2, 1835). Педагагічныя ідэі А. Дыстэрвега зрабілі ўплыў на развіццё адукацыі ў Германіі і пашырыліся за яе межамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Педагогі Германіі
Віктар Мікалаевіч Навумчык

**Віктар Мікалаевіч Навумчык** (, г. ) — беларускі вучоны ў галіне педагогікі. Доктар педагагічных навук (1995), прафесар (1999).

## Біяграфія 
Скончыў Брэсцкі тэхнікум чыгуначнага транспарту (1965), фізічны факультэт БДУ (1973). У 1973—99 працаваў у БДУ, з 2000 загадчык кафедры педагогікі сацыякультурнай дзейнасці Беларускага ўніверсітэта культуры.

Даследуе праблемы педагагічнай эрганомікі, вучэбнага дэманстрацыйнага эксперыменту па фізіцы, выкладання фізікі ў сярэдніх навучальных установах і ВНУ, этыкі педагога, феномена творчасці і выхавання творчай асобы і інш.

## Выбраная бібліяграфія 
* Наглядность в демонстрационном эксперименте по физнке: (Эргономический подход). — Мн., 1983 (разам з А. М. Саржэўскім).
* Воспитанне творческой личности. — Мн., 1998.
* Этика педагога. — Мн., 1999 (разам з Я. Саўчанка).
* Перевоспитание как педагогическая иллюзня // Гуманіт.-экан. весн. 1999. № 2.

## Літаратура 
* Навумчык // БЭ ў 18 т. Т. 15. Мн., 2002.

Катэгорыя:Дактары педагагічных навук
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў
Дыдактыка

**Дыдактыка** (ад грэч.  διδακτικός павучальны, які датычыць вучобы) — галіна педагогікі, якая распрацоўвае тэорыю адукацыі і выхавання ў працэсе навучання. 

Адным з першых тэрмін «дыдактыка» ўжыў Ян Амос Каменскі ў працы «Вялікая дыдактыка» (1657). 

Прадмет даследавання дыдактыкі — мэты, змест, заканамернаці, формы і прынцыпы навучання. Вырашэнне гэтых агульнатэарэтычных пытанняў дае падставу для распрацоўкі канкрэтных навучальных праграм, арганізацыйных формаў і сродкаў навучання. Дыдактыка арганічна звязана з філасофіяй, фізіялогіяй, сацыялогіяй і інш. Тэорыя і практыка выкладання асобных дысцыплін вывучаецца прыватнымі дыдактыкамі (дыдактыка матэматыкі, дыдактыка фізікі, дыдактыка беларускай мовы і інш.). Усе яны абапіраюцца на здабыткі асобных навук і грунтуюцца на іх дасягаеннях. 

Мэта адукацыі накіравана на ўсебаковае развіццё асобы, забеспячэнне свядомага і трывалага засваення ведаў асноў навук, авалодання ўменнем карыстацца гэтымі ведамі на практыцы, творча выкарыстоўваць іх для вырашэння новых праблем. Яна разглядаецца ў адзінстве з мэтамі выхавання, накіраванага на фарміраванне асобы вучня, далучэнне шккольнікаў да самаадукацыі і самавыхавання. Мэты адукацыі вызначаюць яе змест. У сучаснай школе ён уключае сістэму ведаў аб прыродзе, грамадстве, тэхніцы, чалавеку; сістэму спосабаў дзейнасці, што ў выніку засваення становяцца ўменнямі і навыкамі; вопыт творчай дзейнасці, які забяспечвае развіццё творчых здольнасцей вучняў; сістэму нормаў адносін да сусвету і паміж сабой, што ў сукупнасці забяспечвае накіраванасць асобы, яе маральную, эстэтычную, эмацыянальную культуру, каштоўнасці і ідэалы. 

Дасягненне мэтаў магчыма пры выкананні пэўных дыдактычных прынцыпаў. Прынцып навуковасці прадугледжвае, што змест адукацыі павінен уяўляць сабой сістэму ведаў і ісцін, выяўленых навукай. Прынцып даступнасці прадугледжвае такі ўзровень цяжкасці вучэбнага матэрыялу, які адпавядаў бы магчымасцям вучня. Прынцып нагляднасці прадугледжвае, абапіраючыся на дапаможныя сродкі, дамагчыся яснага разумення і засваення вучнямі вучэбнага матэрыялу. Прынцып сістэматычнасці патрабуе паслядоўнасці ў вывучэнні і пераемнасці, пгго забяспечвае трываласць ведаў. Прынцып свядомасці і актыўнасці заснаваны на ўсведамленні вучнем, што набыццё ведаў цалкам залежыць ад яго асабістай пазнавальнай актыўнасці, бачання мэты і перспектыў навучання. Прынцып спалучэння тэорыі з практыкай азначае, што веды павінны мець рэальную жыццёвую аснову, стварацца на падставе вопыту і замацоўвацца ў ім. Прынцып аптымізацыі патрабуе найлепшага выкарыстання ўсіх звёнаў вучэбнага працэсу з абавязковым улікам івдывідуальных асаблівасцей кожнага вучня.

## Літаратура 
* 
* *Okoń W.* Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej. — Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1987.

Катэгорыя:Педагогіка
Кулінковіч

**Кулінковіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Рыгоравіч Кулінковіч, беларускі хімік-арганік
* Аляксандр Міхайлавіч Кулінковіч, беларускі рок-музыкант
* Канстанцін Антонавіч Кулінковіч, беларускі вучоны ў галіне педагогікі
Канстанцін Антонавіч Кулінковіч

**Канстанцін Антонавіч Кулінковіч** (, г. Ішым Цюменскай вобл., Расія — ) — беларускі вучоны ў галіне педагогікі. Доктар педагагічных навук, прафесар (1973). Заслужаны дзеяч фізічнай культуры Беларусі (1967).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры (1948), дзе і працаваў (у 1953—62 загадчык кафедры, з 1970 рэктар). У 1962—70 загадчык кафедры, з 1977 прафесар Беларускага педагагічнага інстытута.

Навуковыя лрацы па праблемах гісторыі педагогікі, арганізацыі і сацыяльнай ролі спорту. Адзін з аўтараў кніг «Савецкі алімпіец: сацыяльны партрэт» (1979), «Фізічная культура і спорт Беларусі» (1988).

## Літаратура 
* Развитие физической культуры и спорта в БССР. Мн., 1969.
* Этнічная педагогіка беларусаў. Мн., 1993.
* Гісторыя педагогікі. Мн., 1995.

## Літаратура 
* Кулінковіч // БЭ ў 18 т. Т. 9. Мн., 1999.

Катэгорыя:Дактары педагагічных навук
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы фізічнай культуры БССР
Катэгорыя:Рэктары БДУФК
Навумчык

**Навумчык** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ала Аляксандраўна Навумчык (нар. 1960) — беларускі палітык.
* Віктар Мікалаевіч Навумчык (нар. 1946) — беларускі вучоны ў галіне педагогікі.
* Іосіф Адамавіч Навумчык (1938—2025) — беларускі палітык, грамадскі дзеяч.
* Мікалай Кузьміч Навумчык (1916—1994) — Герой Савецкага Саюза.
* Сяргей Іосіфавіч Навумчык (нар. 1961) — беларускі палітык і журналіст.
Пракаповіч

**Пракаповіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ігар Міхайлавіч Пракаповіч (нар. 1960) — беларускі паэт, краязнавец і педагог.
* Мікалай Мікалаевіч Пракаповіч (нар. 1948) — беларускі паэт, тэлежурналіст, краязнаўца, грамадска-палітычны дзеяч.
* Пётр Пятровіч Пракаповіч (нар. 1942) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь (1998—2011).
* Тамара Мікалаеўна Пракаповіч (нар. 1950) — беларускі архітэктар.
Ражэ Вадзім

**Ражэ Вадзі́м** (сапр. **Плямяннікаў Ражэ Вадзім**, ; , Парыж — ) — французскі , ,  і .

Па паходжанні рускі. У 1944—1947 гадах акцёр тэатра .

Адзін з пачынальнікаў французскай «новай хвалі». Фільмы Ражэ Вадзіма адкрыта эпатажныя сваім «вызваленым эратызмам» («I бог стварыў жанчыну», «Небяспечныя сувязі», «Барбарэла»). Адкрыў для кінематографа Брыжыт Бардо, якая пазней выконвала галоўныя ролі ў шэрагу яго фільмаў, і многіх іншых кіназорак. Здымаў фільмы ў ЗША («Верная жонка», 1976). Аўтар аўтабіяграфічных кніг «Д’ябальскія мемуары» і «Тры мае жонкі. Бардо, Дэнёў, Фонда».

## Фільмаграфія 
* «І бог стварыў жанчыну» (1956)
* «Хто ведае?» (1957)
* «Адпачынак воіна» (1962)
* «Дражэ з перцам» — камеа (1963)
* «Барбарэла» (1968)
* «Дзіўная вечарынка» (1983)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі
Катэгорыя:Памерлі ад лімфомы
Карл Бары Шарплес

**Карл Бары Шарплес** (; ) — амерыканскі вучоны-хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі за 2001 год сумесна з Рыёдзі Наёры і Уільямам Ноўлсам з фармулёўкай «за даследаванні, якія выкарыстоўваюцца ў фармацэўтычнай прамысловасці — стварэнне хіральных каталізатараў акісляльна-аднаўленчых рэакцый». У прыватнасці за адкрыццё рэакцыі энантыямернага эпаксідавання алкена. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі за 2022 год сумесна з Мортэнам Мельдалем і Каралін Бертоцы «за развіццё клік-хіміі і біяартаганальнай хіміі».

## Узнагароды 
* 1983 — 
* 1986 — Paul Janssen Prize for Creativity in Organic Synthesis
* 1987 — Стыпендыя Гугенхайма
* 1988 — 
* 1991 — Прэмія Шэеле
* 1992 — Прэмія імя Артура Коўпа
* 1993 — Прэмія стагоддзя
* 1993 — 
* 1995 — Міжнародная прэмія караля Фейсала
* 1997 — 
* 1998 — Прэмія Харві
* 2000 — 
* 2000 — 
* 2000 — 
* 2001 — Нобелеўская прэмія па хіміі
* 2001 — Прэмія Вольфа па хіміі
* 2001 — Медаль Джона Скота
* 2001 — Медаль Бенджаміна Франкліна
* 2013 — Thomson Reuters Citation Laureate
* 2014 — 
* 2019 — Медаль Прыстлі
* 2022 — Нобелеўская прэмія па хіміі

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія на сайце Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Хімікі ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены Кітайскай акадэміі навук
Дамінік Іванавіч Вадзінскі

**Дамінік Іванавіч Вадзінскі** (, с. Малая Саліха, Хмяльніцкая вобласць, Украіна) — беларускі вучоны ў галіне педагогікі. Доктар педагагічных навук, прафесар (1970).

Скончыў Вінніцкі педагагічны інстытут (1948). Працаваў у школе, Вінніцкім педінстытуце (1966—76), Мінскім педінстытуце (1979—86).

Даследуе праблемы маралі, патрыятычнага, сямейнага выхавання, пазакласнай і пазашкольнай работы, школазнаўства, педагогікі вышэйшай школы. Аўтар прац: «Пазакласная выхаваўчая работа» (1961), «Выхаванне цікавасці да ведаў у падлеткаў» (1963), «Навуковыя асновы маральнага выхавання школьнікаў» (1982), «Этыка-педагагічныя асновы маральнага фарміравання асобы» (1992), «Фарміраванне маральных каштоўнасных арыентацый будучых педагогаў» (з А. Грымацем, 1993), «Асновы педагогікі вышэйшай школы» (1993).

## Літаратура 
* Чэчат В. Вадзінскі // БЭ ў 18 т. Т. 3. Мн., 1996.

Катэгорыя:Дактары педагагічных навук
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Выпускнікі Вінніцкага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Вінніцкага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хмяльніцкай вобласці