open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2 студзеня

__NOTOC__
**2 студзеня** — другі дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 533: пачатак пантыфіката Яна ІІ.
* 1492: Падзенне Гранады, спыніў існаванне Гранадскі эмірат, што азначала канец Рэканкісты.
* 1611: Пачаўся суд над падручнымі венгерскай графіні Эржэбет Батары, абвінавачанымі ў шматлікіх забойствах. 
* 1781: Паўстанцы на чале з Тупакам Амару II аблажылі Куска.
* 1901: Зігмунд Фрэйд апублікаваў кнігу «Псіхапаталогія паўсядзённага жыцця».
* 1925: Утворана Горна-Бадахшанская аўтаномная вобласць.
* 1981: У Мінску заснаванае выдавецтва «Юнацтва».

## Нарадзіліся 
* 1783: Крыстафер Вільгельм Экерсберг, дацкі мастак
* 1795: Хендрык ван дэ Сандэ Бакхёйзен, нідэрландскі мастак
* 1822: Рудольф Юліус Эмануэль Клаўзіус, нямецкі фізік і матэматык (пам. 24.8.1888)
* 1870: Эрнст Барлах, нямецкі скульптар, мастак і пісьменнік (пам. 24.10.1938)
* 1889: Роджэр Адамс, амерыканскі хімік
* 1896: Дзыга Вертаў, савецкі кінарэжысёр, адзін з пачынальнікаў дакументальнага кіно (пам. 12.2.1954)
* 1904: Вальтэр Гейтлер, нямецкі фізік (пам. 15.11.1981)
* 1905: Майкл Тыпет, брытанскі дырыжор і кампазітар
* 1920: Айзэк Азімаў, амерыканскі пісьменнік-фантаст (пам. 6.4.1992)
* 1925: Яўген Дзямідчык, беларускі вучоны ў галіне анкалогіі і хірургіі
* 1928: Уладзімір Цвірка, дзеяч беларускай эміграцыі (пам. 15.3.1992)
* 1929: Антон Лемдэн, аўстрыйскі мастак
* 1931: Уладзімір Гуркоў, беларускі этнограф
* 1937: Генадзь Марцуль, беларускі гісторык
* 1940: Сатхамангалам Раві Срыніваса Варадхан, амерыканскі матэматык індыйскага паходжання
* 1943: Пётр Нікіценка, беларускі эканаміст
* 1950: Сямён Домаш, беларускі палітык (памёр 9.2.2019)
* 1959: Пятро Жаўняровіч, беларускі філолаг
* 1971: Тэй Дыгз, амерыканскі акцёр і спявак
* 1997: Аршад Надзім, пакістанскі лёгкаатлет

## Памерлі 
* 951: Лю Чэн’ю, апошні імператар Позняя Хань
* 1783: Ёган Якаб Бодмер, швейцарскі пісьменнік, філолаг
* 1831: Бартальд Георг Нібур, нямецкі гісторык антычнасці
* 1864: Ігнат Здановіч, адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 ў Беларусі і Літве
* 1909: Іаан Кранштадскі, рускі праваслаўны святы
* 1921: Франц фон Дэфрэгер, аўстрыйскі мастак
* 1932: Эма Чэдвік, шведская мастачка
* 1942: Івандэ Кая, латвійскай пісьменніца, феміністка
* 1946: Фабіян Абрантовіч, беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч
* 1950: Юзаф Ядкоўскі, краязнавец, у 1922 заснаваў у Гродна гісторыка-археалагічны музей (нар. 20.12.1890)
* 1952: Луі Вальта, французскі мастак
* 1962: Курт Зелігман, швейцарска-амерыканскі мастак
* 1986: Уладзімір Тарасевіч, каталіцкі святар, беларускі царкоўны дзеяч (нар. 27.11.1921)
* 2009: Інгер Крыстэнсэн, дацкая паэтэса.
* 2019: Юры Туронак, беларускі дзеяч і гісторык (нар. 26.4.1929)
* 2024: Цві Замір, ізраільскі ваенны дзеяч
* 2025: Агнеш Келеці, венгерская гімнастка, алімпійская чэмпіёнка

## Святкуюць 
* : Дзень зімовага сонцастаяння
* : Дзень продкаў
* : Свята Такаі
* : Карнавальны дзень
* : Дзень святога Бертольда

102
319

**319** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 319 год нашай эры, 319 год 1 тысячагоддзя, 19 год IV стагоддзя, 9 год 2-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 10 год 310-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 8 лютага: Феадор Стратылат, хрысціянскі святы
318

**318 (трыста васемнаццаты) год** па юліянскім календары — невысакосны год, пачаўся ў сераду. Гэта 318 год нашай эры, 318 год 1 тысячагоддзя, 18 год IV стагоддзя, 8 год 2-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 9 год 310-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Мінь-дзі (Заходняя Цзінь), чацвёрты імператар імперыі Цзінь
* Лю Цун, імператар хунскай дзяржавы Паўночная Хань
31 кастрычніка

__NOTOC__

**31 кастрычніка** — трыста чацвёрты (трыста пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 802: Нікіфар I стаў імператарам Візантыі
* 1517: Марцін Лютэр прымацаваў 95 тэзісаў на дзвярах сабора ў Вітэнбергу (Германія). Пачатак Рэфармацыі.
* 1892: Выйшаў зборнік Артура Конана Дойла «Прыгоды Шэрлака Холмса».
* 1905: Каля Віленскага вакзала ў Мінску на загад губернатара Паўла Курлова расстраляны мітынг супраць самадзяржаўя, загінулі 100 чалавек, 300 былі параненыя
* 1947: У Мюнхене на беларускай мове пачала выходзіць газета «Бацькаўшчына» (выдавалася да 1966)
* 1967: Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР заснаваны Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі
* 2005: Апублікаваны даныя аб адкрыцці спадарожнікаў Плутона — Гідра і Нікс
* 2011: Афіцыйна завершана ваенная аперацыя сіл НАТА ў Лівіі
* 2011: Паводле ацэнак ААН, насельніцтва Зямлі перасягнула колькасць 7 мільярдаў чалавек.
* 2015: Над Сінайскім паўвостравам у выніку тэракту пацярпеў катастрофу самалёт А321, які выконваў рэйс з Шарм-эль-Шэйха ў Санкт-Пецярбург, усе пасажыры і членны экіпажа загінулі.

## Нарадзіліся 
.]]
* 1424: Уладзіслаў Варненчык, кароль польскі
* 1705: Клімент XIV, Папа Рымскі (пам. 22.9.1774)
* 1815: Карл Веерштрас, нямецкі матэматык
* 1829: Іаан Кранштадскі, рускі праваслаўны святы
* 1835: Адольф Баер, нямецкі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі
* 1875: Валабхаі Патэль, індыйскі дзяржаўны дзеяч
* 1885: Міхайла Грамыка, беларускі пісьменнік і навуковец (пам. 30.6.1969)
* 1887: Чан Кайшы, кітайскі ваенны і палітычны дзеяч
* 1924: Энрыка Бай, італьянскі мастак
* 1930: Леў Гумілеўскі, беларускі скульптар
* 1930: Майкл Колінз, амерыканскі астранаўт
* 1934: Тадэвуш Кокштыс, беларускі акцёр
* 1938: Лехтэ Хайнсалу, эстонская пісьменніца
* 1949: Март Хельмэ, эстонскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат

## Памерлі 
.]]
* 1214: Элеанора Англійская, каралева Кастыліі і Таледа (нар. 13.10.1162)
* 1884: Марыя Канстанцінаўна Башкірцава, французская мастачка
* 1918: Эган Шыле, аўстрыйскі жывапісец
* 1924: Роберт Герсуні, аўстрыйскі хірург
* 1926: Гары Гудзіні, амерыканскі ілюзіяніст, гіпнатызёр
* 1937: Антон Баліцкі, беларускі палітычны дзеяч (нар. 16.9.1891)
* 1986: Роберт Сандэрсан Малікен, амерыканскі фізік і хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (нар. 7.6.1896)
* 1992: Міхась Ткачоў, беларускі гісторык і грамадскі дзеяч
* 1993: Федэрыка Феліні, італьянскі сцэнарыст і кінарэжысёр (нар. 20.1.1920)
* 2007: Мадэст Кушарт, каталонскі мастак
* 2013: Аляксей Кузьміч, беларускі мастак-жывапісец (нар. 1.6.1945)
* 2015: Антс Антсан, эстонскі канькабежац

## Святкуюць 
### Міжнародныя 
* Хэлоўін — ноч напярэдадні каталіцкай урачыстасці «Дня Усіх Святых».

К31
30 снежня

__NOTOC__
**30 снежня** — трыста шэсцьдзесят чацвёрты (трыста шэсцьдзесят пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1066: Разня яўрэяў у Гранадзе ўчынена іберыйскімі мусульманамі.
* 1667: Спыніў дзейнасць Віленскі манетны двор — асноўны цэнтр манетнай вытворчасці ВКЛ (існаваў з канца 15 ст.).
* 1922: Утварэнне Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік.
* 1923: Беларуская рэвалюцыйная арганізацыя на канферэнцыі ў Вільні прыняла рашэнне пра самароспуск і ўступленне ў КПЗБ.
* 1947: Кароль Румыніі Міхай I адрокся трона.
* 1956: Вёска Шацілкі ператворана ў гарадскі пасёлак (цяпер — горад Светлагорск).
* 1992: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з Літоўскай Рэспублікай.
* 2024: Адкрыліся тры новыя станцыі Зеленалужскай лініі Мінскага метрапалітэна.

## Нарадзіліся 
* 39: Ціт Флавій Веспасіян, імператар рымскі (79—81)
* 1788: Ота Кацэбу, расійскі падарожнік, географ (пам. 3.2.1846)
* 1865: Джозеф Рэдзьярд Кіплінг, англійскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі (пам. 18.1.1936)
* 1880: Антон Баначыч, беларускі спявак і педагог
* 1904: Зэлік Аксельрод, беларускі яўрэйскі паэт, перакладчык беларускай паэзіі на ідыш (пам. 26.6.1941)
* 1906: Кэрал Рыд, брытанскі кінарэжысёр
* 1913: Вера Клузо, французская актрыса
* 1927: Рабер Асейн, французскі акцёр і рэжысёр
* 1928: Бо Дзідлі, амерыканскі музыкант і спявак (пам. 2.6.2008)
* 1932: Паала Віладжа, італьянскі акцёр і рэжысёр
* 1935: Амар Бонга, прэзідэнт Габона
* 1946: Берці Фогтс, нямецкі футбаліст і трэнер
* 1946: Паці Сміт, амерыканская спявачка і паэтэса
* 1971: Лукас Бэрфус, швейцарскі пісьменнік
* 1975: Тайгер Вудс, амерыканскі гальфіст
* 1976: Павел Севярынец, беларускі палітык, пісьменнік і публіцыст
* 1998: Эрнэсціна Абамбіла, ганская футбалістка
* 2006: Кайлія Немур, алжырская гімнастка

## Памерлі 
* 1591: Інакенцій IX, Папа Рымскі
* 1788: Франчэска Цукарэлі, італьянскі мастак
* 1879: Жан-Батыст Альфонс Дэшафур дэ Буадзюваль, французскі энтамолаг
* 1880: Ашыль Генэ, французскі энтамолаг
* 1937: Аляксандр Цвікевіч, беларускі палітычны і культурны дзеяч (нар. 22.06.1888).
* 1957: Юрый Сабалеўскі, беларускі палітычны і нацыянальны дзеяч (нар. 24.4.1889)
* 1968: Тругве Лі, нарвежскі палітычны дзеяч, першы абраны Генеральны сакратар ААН (нар. 16.7.1896)
* 1984: Макар Паслядовіч, беларускі пісьменнік і перакладчык (нар. 21.8.1906)
* 1994: Стэфан Вітажэнец, польскі пілот, ас-знішчальнік у Другую сусветную вайну (нар. 15.1.1908)
* 2006: Садам Хусейн, былы кіраўнік Ірака, па прысудзе Вярхоўнага суда пакараны праз павешанне.
* 2018: Мрынал Сен, індыйскі кінарэжысёр
* 2024: Якуб Лапатка, беларускі перакладчык

## Святкуюць 

*  — Дзень, калі Славакія была абвешчана незалежнай царкоўнай правінцыяй

С30
30 студзеня

__NOTOC__
**30 студзеня** — трыццаты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 1648: Вайна паміж Іспаніяй і Нідэрландамі скончылася падпісаннем Мюнстэрскага дагавора.
* 1820: Эдвард Брансфілд адкрыў Антарктыду і аб’явіў яе тэрыторыяй Вялікабрытаніі
* 1922: У Менску быў створаны Інстытут беларускай культуры, які пазней рэарганізуюць у Беларускую акадэмію навук
* 1924: Заснаваны Бярэзінскі запаведнік
* 1931: Адбылася прэм’ера фільма Чарлі Чапліна «Агні вялікага горада»
* 1933: Канцлерам Германіі становіцца Адольф Гітлер
* 1945: Cавецкай падводнай лодкай патоплены германскі пасажырскі лайнер «Вільгельм Густлаф», загінула больш за 9300 чалавек.
* 1948: У Нью-Дэлі забіты палітычны і духоўны лідар Індыі Махатма Гандзі
* 1972: Крывавая нядзеля ў Ландандэры (Паўночная Ірландыя). Войскамі Вялікабрытаніі забіта 14 каталікоў, якія выступілі ў абарону сваіх грамадзянскіх правоў.
* 1975: У Мінску адчынены кінатэатр «Кастрычнік»
* 2010: Афіцыйна адкрыта Мінск-Арэна.

## Нарадзіліся 
* 133: Дзідзій Юліян, рымскі імператар (пам. 193)
* 1833: Апалінар Гараўскі, беларускі мастак
* 1841: Фелікс Фор, французскі палітычны дзеяч
* 1882: Франклін Дэлана Рузвельт, 32-і прэзідэнт ЗША (пам. 12.4.1945)
* 1894: Барыс III, цар Балгарыі
* 1895: Кірыла Арлоўскі, адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны (пам. 1968).
* 1899: Міхась Лынькоў, беларускі пісьменнік (пам. 21.9.1975)
* 1899: Макс Тэйлер, амерыканскі вірусолаг
* 1901: Рудольф Карачыёла, нямецкі аўтагоншчык
* 1920: Майкл Андэрсан (рэжысёр)
* 1921: Іван Шамякін, народны пісьменнік Беларусі (пам. 14.11.2004)
* 1927: Улаф Пальмэ, прэм’ер-міністр Швецыі ў 1969—1976, 1980—1986 гадах (пам. 28.2.1986)
* 1935: Эрнст Ляўкоў, беларускі геолаг, краязнавец (пам. 13.9.1996)
* 1937: Барыс Спаскі, расійскі шахматыст, 10-ты чэмпіён свету па шахматах (1969)
* 1938: Іслам Карымаў, прэзідэнт Узбекістана (пам. 2.9.2016)
* 1941: Рычард Чэйні, амерыканскі палітык
* 1951: Філ Колінз, брытанскі спявак і кампазітар

## Памерлі 
* 1649: Карл I Сцюарт, кароль Англіі, Шатландыі і Ірландыі
* 1652: Жорж дэ Латур, французскі мастак (нар. 13.3.1593)
* 1771: Франц Марцін Кюн, нямецкі мастак
* 1805: Джон Робісан, шатландскі вучоны, вынаходнік
* 1916: Клементс Маркем, брытанскі географ
* 1944: Вілі Екель, нямецкі мастак
* 1948: Махатма Гандзі, індыйскі палітык (нар. 2.10.1869)
* 1951: Фердынанд Паршэ, аўстрыйскі аўтаканструктар (нар. 3.9.1875)
* 1963: Франсіс Пуленк, французскі кампазітар
* 1965: Бургойн Дылер, амерыканскі мастак
* 1991: Джон Бардзін, амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскіх прэмій па фізіцы 1956 і 1972 (нар. 23.5.1908)
* 1994: П'ер Буль, французскі пісьменнік
* 1998: Самуэль Эйленберг, амерыканскі матэматык
* 2015: Карл Джэрасі, амерыканскі хімік
* 2015: Іна Таарна, эстонская актрыса і педагог
* 2023: Бобі Хал, канадскі хакеіст
* 2024: Джын Карнахан, амерыканскі палітык
* 2024: Чыта Рывера, амерыканская актрыса

130
31 сакавіка

__NOTOC__

**31 сакавіка** — дзевяносты (дзевяноста першы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 995: Першая дакументальная згадка пра горад Гера.
* 1770: Джэймс Кук, высветліўшы, што Новая Зеландыя з’яўляецца астраўной краінай, пакідае яе і бярэ курс на Аўстралію.
* 1774: Парламентам Вялікабрытаніі прыняты Бостанскі партовы акт.
* 1889: Афіцыйнае адкрыццё Эйфелевай вежы ў Парыжы.
* 1940: Дванаццатай савецкай рэспублікай стала Карэла-Фінская ССР.
* 1943: Адбылася прэм’ера першага эстонскага нацыянальнага балета «Дамавік».
* 1966: У СССР ажыццёўлены паспяховы запуск першага ў свеце штучнага спадарожніка Месяца.
* 1991: Адбыўся ваенны інцыдэнт каля Плітвіцкіх азёр, пачатак вайны ў Харватыі.
* 2005: Адкрыта карлікавая планета Макемаке.

## Нарадзіліся 
* 1499: Пій IV, Папа Рымскі (пам. 9.12.1565)
* 1519: Генрых II Валуа, кароль Францыі
* 1596: Рэнэ Дэкарт, французскі філосаф і матэматык (пам. 1650)
* 1635: Патрык Гордан, генерал і контр-адмірал, шатландзец па паходжанні на рускай службе, настаўнік Пятра I
* 1675: Бенедыкт XIV, Папа Рымскі
* 1685: Іаган Себасцьян Бах, нямецкі кампазітар (пам. 1750)
* 1730: Эцьен Безу, французскі матэматык
* 1732: Франц Іозеф Гайдн, аўстрыйскі кампазітар (пам. 1809)
* 1794: Томас Мак-Кенан, 2-і міністр унутраных спраў ЗША
* 1808: Джэймс Пінкні Хендэрсан, 1-ы губернатар Тэхаса
* 1839: Мікалай Пржавальскі, рускі географ і падарожнік
* 1872: Сяргей Дзягілеў, рускі мастацкі і тэатральны дзеяч
* 1890: Уільям Лорэнс Брэг, аўстралійскі фізік
* 1910: Юзаф Буйноўскі, польскі паэт, гісторык літаратуры (пам. 2001)
* 1926: Джон Фаўлз, англійскі раманіст і эсэіст
* 1964: Ян Збажына, беларускі паэт і празаік (пам. 10.2.2011)
* 1971: Юэн Макгрэгар, шатландскі акцёр
* 1972: Алехандра Аменабар, іспанскі кінарэжысёр
* 1983: Мейнір Гвілім, валійская спявачка

## Памерлі 
* 1204: Аліенора Аквітанская, каралева Францыі
* 1547: Францыск I, кароль Францыі
* 1727: Ісак Ньютан, вялікі англійскі навуковец (нар. 1643)
* 1785: Антоній Тызенгаўз, дзяржаўны дзеяч ВКЛ, мецэнат
* 1837: Джон Констэбл, англійскі мастак
* 1917: Эміль Адольф фон Берынг, нямецкі ўрач
* 1945: Ханс Фішэр, нямецкі ўрач, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1930)
* 1949: Якуб Аброўскі, чэхаславацкі мастак, скульптар і графік
* 1969: Мікалай Шчаглоў-Куліковіч, беларускі кампазітар, этнограф, паэт (нар. 4.4.1893)
* 1970: Сямён Цімашэнка, савецкі ваенаначальнік
* 2020: Віктар Мікалаевіч Дашкевіч, беларускі акцёр
* 2022: Патрык Дэмаршэлье, французскі фатограф

## Святкуюць 
* , Дзень свабоды (у гэты дзень у 1979 годзе скончылася брытанская прысутнасць на востраве, якая працягвалася 79 гадоў).

331
31 ліпеня

__NOTOC__

**31 ліпеня** — дзвесце дванаццаты (дзвесце трынаццаты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 432: Сікст III становіцца Папам Рымскім.
* 781: Першае зафіксаванае вывяржэнне Фудзіямы. 
* 1649: Адбылася бітва пад Лоевам, казацкія войскі разбітыя арміяй Вялікага Княства Літоўскага.
* 1893: У Дубліне створана Гэльская ліга.
* 1920: Літоўска-Беларуская ССР спыніла існаванне, адбылося Другое абвяшчэнне БССР.
* 1936: Кароль Нарвегіі Хокан VII адкрыў Лесвіцу троляў.
* 1950: Зняволены ў СССР апошні кітайскі імператар Пу І перададзены КНР.
* 1961: У Ізраіль прыбыў мільённы імігрант.
* 1972: Брытанскай арміяй у Паўночнай Ірландыі праведзена аперацыя «Мотармэн».
* 2007: Пачалася міратворчая аперацыя ААН і Афрыканскага Саюза ў Дарфуры.

## Нарадзіліся 
* 1396: Філіп III Добры, герцаг Бургундыі (пам. 15.6.1467)
* 1640: Міхал Вішнявецкі, кароль польскі і вялікі князь літоўскі (пам. 10.11.1673)
* 1796: Жан Батыст Гаспар Дэбюро, французскі акцёр-мім (пам. 16.6.1846)
* 1800: Фрыдрых Вёлер, нямецкі хімік (пам. 23.9.1882)
* 1802: Ігнат Дамейка, беларускі, польскі і чылійскі навуковец, геолаг (пам. 23.2.1889)
* 1817: Ігнат Храпавіцкі, паэт і фалькларыст (пам. 25.12.1893)
* 1875: Жак Віён, французскі мастак
* 1898: Сендэр Палеес, беларускі мастацтвазнаўца, гісторык і публіцыст (пам. 26.9.1964)
* 1901: Жан Дзюбюфэ, французскі мастак і скульптар
* 1906: Вера Марэцкая, руская актрыса (пам. 1978)
* 1914: Луі дэ Фюнес, французскі кінаакцёр, комік, рэжысёр, сцэнарыст (пам. 27.1.1983)
* 1923: Джозеф Келер, амерыканскі матэматык
* 1944; Роберт Кархарт Мертан, амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
* 1962: Уэслі Снайпс, амерыканскі акцёр
* 1965: Джаан Роўлінг, англійская пісьменніца, аўтар серыі раманаў пра Гары Потэра
* 1974: Эмілія Фокс, брытанская актрыса
* 1982: Міхаэль Юнг, нямецкі коннік, алімпійскі чэмпіён
* 1989: Вікторыя Азаранка, беларуская тэнісістка
* 1998: Куінсі Хол, амерыканскі лёгкаатлет

## Памерлі 
]]
* 1556: Ігнацій Лаёла, заснавальнік Таварыства Ісуса, прылічаны да святых (нар. 24.12.1491)
* 1750: Жуан V, кароль Партугаліі (нар. 22.10.1689)
* 1784: Дэні Дзідро, французскі філосаф-асветнік, пісьменнік і мастацкі крытык (нар. 5.10.1713)
* 1886: Ферэнц Ліст, венгерскі кампазітар (нар. 22.10.1811)
* 1944: Антуан дэ Сент-Экзюперы, французскі пісьменнік і лётчык (нар. 29.6.1900)
* 1993: Бадуэн I, кароль Бельгіі (нар. 7.9.1930)
* 1998: Аляксей Філіпчанка, беларускі юрыст, праваабаронца.
* 2022: Біл Расел, амерыканскі баскетбаліст

## Святкуюць 
*  Гаваі, ЗША: Дзень сцяга
*  Дамініканская Рэспубліка: Дзень бацькі
*  Малайзія: Дзень герояў
*  Рэспубліка Конга: Дзень пачатка рэвалюцыі

731
32

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* 25 красавіка: Марк Сальвій Атон, імператар рымскі
* , кітайскі гісторык
* Бань Чаа, кітайскі палкаводзец

## Памерлі
320

**320** — высакосны год, пачаўся ў пятніцу. 320 год нашай эры, 320 год 1 тысячагоддзя, 20 год IV стагоддзя, 10 год 2-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 1 год 320-х гадоў.

## Падзеі 
* Перамога Канстанціна над готамі на Дунаі
*25 снежня абрана днём Нараджэння Хрыстова.

## Нарадзіліся 
* Цзяньвэнь-дзі (Усходняя Цзінь), дванаццаты імператар імперыі Цзінь
* Сун Чо, кітайскі дзяржаўны дзеяч, будысцкі ідэолаг і пісьменнік эпохі дынастыі Цзінь

## Памерлі
321

**321** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. Гэта 321 год нашай эры, 321 год 1 тысячагоддзя, 21 год IV стагоддзя, 1 год 3-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 2 год 320-х гадоў.

## Падзеі 
*

* 11 снежня: Канстанцін упершыню дазволіў яўрэям удзельнічаць у гарадскім савеце Кёльна.

## Нарадзіліся 
* Чэн-дзі (Усходняя Цзінь), сёмы імператар імперыі Цзінь

## Памерлі
322

**322** — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 322 год нашай эры, 322 год 1 тысячагоддзя, 22 год IV стагоддзя, 2 год 3-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 3 год 320-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
* Кан-дзі (Усходняя Цзінь)

## Памерлі 
*
323

**323** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 323 год нашай эры, 323 год 1 тысячагоддзя, 23 год IV стагоддзя, 3 год 3-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 4 год 320-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Юань-дзі (Усходняя Цзінь), пяты імператар імперыі Цзінь
324

**324** — высакосны год, пачаўся ў сераду. 324 год нашай эры, 324 год 1 тысячагоддзя, 24 год IV стагоддзя, 4 год 3-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 5 год 320-х гадоў.

## Падзеі 
* Хрысціянства стала дзяржаўнай рэлігіяй Грузіі
*Канстанцін становіцца адзіным кіраўніком у Рымскай імперыі, на месцы грэчаскага горада Візантый заснаваны Канстанцінопаль.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Го Пу, кітайскі паэт
325

**325** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 325 год нашай эры, 325 год 1 тысячагоддзя, 25 год IV стагоддзя, 5 год 3-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 6 год 320-х гадоў.

## Падзеі 
*

* 20 мая: У Нікеі адбыўся першы Усяленскі сабор, на якім сабралася каля 300 біскупаў. Галоўнай темай абмеркавання было арыянства (гл. Першы Нікейскі сабор).

## Нарадзіліся 
* каля 325/326: Пракопій (узурпатар)

## Памерлі 
* Ліцыній, рымскі імператар
* Мін-дзі (Усходняя Цзінь), шосты імператар імперыі Цзінь
326

**326** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 326 год нашай эры, 326 год 1 тысячагоддзя, 26 год IV стагоддзя, 6 год 3-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 7 год 320-х гадоў.

## Падзеі 
* Крысп, старэйшы сын Канстанціна, выгнаны ў Полу і там пакараны смерцю па абвінавачванні, прад’яўленае Фаустай

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Крысп
*Флавія Максіма Фауста, жонка Канстанціна
327

**327** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 327 год нашай эры, 327 год 1 тысячагоддзя, 27 год IV стагоддзя, 7 год 3-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 8 год 320-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
* Чжан Чунхуа, кітайскі чыноўнік, фактычны незалежны кіраўнік дзяржавы Ранняя Лян

## Памерлі
328

**328** — высакосны год, пачаўся ў панядзелак. 328 год нашай эры, 328 год 1 тысячагоддзя, 28 год IV стагоддзя, 8 год 3-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 9 год 320-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Афанасій Вялікі становіцца біскупам Александрыі.

## Нарадзіліся 
* Валент, рымскі імператар

## Памерлі
329

**329** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 329 год нашай эры, 329 год 1 тысячагоддзя, 29 год IV стагоддзя, 9 год 3-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 10 год 320-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
* Грыгорый Багаслоў

## Памерлі 
* Лю Яо, апошні імператар хунскай дзяржавы Паўночная Хань — Ранняя Чжао
31 студзеня

__NOTOC__
**31 студзеня** — трыццаць першы дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
right|thumb|120px|Шымпанзэ «Хэм» перад касмічным палётам
* 314: Пачатак пантыфікату Папы Рымскага Сільвестра I.
* 828: З Александрыі ў Венецыю прывезены мошчы евангеліста Марка. З таго часу Марк -- святы заступніка Венецыі, а сама рэспубліка завецца Рэспублікай Святога Марка. Таксама пачалося будаўніцтва сабора Святога Марка.
* 1714: У Санкт-Пецярбургу заснавана Кунсткамера, найстарэйшы музей Расіі.
* 1902: У выніку землетрасення амаль цалка разбурана Шэмаха.
* 1918: Утварэнне Беларускага нацыянальнага камісарыята.
* 1920: Прыняты Статут Люшні — канстытуцыйны акт Княства Албанія. 
* 1944: Пачатак чатырохдзённай бітвы за Кваджалейн у Ціхім акіяне паміж ЗША і Японіяй. Бітва скончылася знішчэннем буйнога японскага гарнізона і ўзяццем кантролю над Маршалавымі Астравамі амерыканскімі ваеннымі.
* 1961: Першы запуск амерыканцамі ў космас жывой істоты — шымпанзэ.
* 2020: Вялікабрытанія афіцыйна выйшла з Еўрапейскага Саюза.

## Нарадзіліся 
thumb|left|120px|Франц Шуберт
* 1715: Клод Адрыян Гельвецый, французскі літаратар і філосаф
* 1769: Андрэ Жак Гарнерэн, першы ў свеце парашутыст
* 1797: Франц Шуберт, аўстрыйскі кампазітар (пам. 19.11.1828)
* 1833: Станіслаў Сільвестровіч, удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў
* 1848: Натан Штраўс, амерыканскі філантроп і гуманіст
* 1868: Тэадор Уільям Рычардс, амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 1914 (пам. 2.4.1928)
* 1881: Ганна Паўлава, расійская балерына
* 1881: Салмэ Кан, эстонскі хормайстар, педагог
* 1892: Алесь Гурло, беларускі паэт (пам.4.2.1938)
* 1911: Ванга, знакамітая балгарская прадракальніца (пам. 11.11.1996)
* 1929: Анатоль Грыцкевіч, беларускі гісторык
* 1930: Збігнеў Макоўскі, польскі мастак
* 1935: Кэндзабура Оэ, японскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры 1994
* 1937: Рэгімантас Адамайціс, літоўскі акцёр
* 1975: Альгерд Бахарэвіч, беларускі пісьменнік і перакладчык
* 1977: Кэры Вашынгтан, амерыканская актрыса

## Памерлі 
thumb|left|120px|Алан Мілн
* 1606: Гай Фокс, самы вядомы ўдзельнік Парахавой змовы
* 1891: Жан-Луі-Эрнест Месан'е, французскі мастак
* 1930: Бенедыкт Дыбоўскі, заолаг, прыродазнаўца, лекар (нар. 11.5.1833)
* 1933: Джон Галсуорсі, англійскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры 1932 (нар. 14.8.1867)
* 1956: Алан Аляксандр Мілн, англійскі пісьменнік, аўтар аповесцяў пра Віні-Пуха (нар. 18.1.1882)
* 1960: Агюст Эрбен, французскі мастак
* 1961: Макс Бурхарц, нямецкі мастак
* 2001: Валянцін Шалькевіч, беларускі навуковец  (нар. 10.11.1945)

## Святкуюць 
* : Дзень беларускай навукі.
* : Дзень Незалежнасці.

131
330

**330** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 330 год нашай эры, 330 год 1 тысячагоддзя, 30 год IV стагоддзя, 10 год 3-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 1 год 330-х гадоў.

## Падзеі 
* 11 мая імператар Канстанцін пераўтварыў горад Візантый, перайменаваны ў Канстанцінопаль у другую афіцыйную сталіцу Рымскай імперыі.
*Вандалы аселі ў Паноніі

## Нарадзіліся 
* каля 330: Васілій Вялікі
* каля 330: Віктрыцый, святы
* Майсей Мурын, хрысціянскі манах

## Памерлі
331

**331** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 331 год нашай эры, 331 год 1 тысячагоддзя, 31 год IV стагоддзя, 1 год 4-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 2 год 330-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
* 330/331: Іавіян, рымскі імператар
* 331/332: Флавій Клаўдзій Юліян, рымскі імператар

## Памерлі
33

## Падзеі 
*3 красавіка: Распяты Ісус Хрыстос.
*Эканамічны крызіс у Рымскай імперыі. Тыберый пазычыў 100 мільёнаў сестэрцыяў для дапамогі насельніцтву.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
333

**333** — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 333 год нашай эры, 333 год 1 тысячагоддзя, 33 год IV стагоддзя, 3 год 4-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 4 год 330-х гадоў.

## Падзеі 
* Канстант атрымаў тытул цэзара
*На Кіпры паднялося паўстанне пад кіраўніцтвам Калакера, які абвясціў сябе імператарам.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Шы Лэ, заснавальнік дзяржавы Позняя Чжао
334

**334** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 334 год нашай эры, 334 год 1 тысячагоддзя, 34 год IV стагоддзя, 4 год 4-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 5 год 330-х гадоў.

## Падзеі 
* Удалая вайна на Дунаі Рыма з сарматамі. Канстанцін вярнуў Арыя з выгнання.
*Далмацый Старшы падавіў паўстанне Калакера на Кіпры.

## Нарадзіліся 
* Хэйюань, кітайскі будыйскі манах
* Вірый Нікамах Флавіян, старажытнарымскі палітычны дзеяч
## Памерлі 
* Лі Бань, імператар дзяржавы Чэн
30 лістапада

__NOTOC__

**30 лістапада** — трыста трыццаць чацвёрты (трыста трыццаць пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
]]
* 912: Генрых Птушнік стаў герцагам Саксоніі.
* 1409: У Берасці пачалася нарада Ягайлы і Вітаўта пра план сумесных вайсковых дзеянняў супраць Тэўтонскага ордэна (сконч. 8.12.1409).
* 1595: Казацкі атрад Севярына Налівайкі захапіў Магілёў.
* 1700: Адбылася бітва пры Нарве, якая скончылася перамогай шведскіх войскаў пад камандаваннем караля Карла XII.
* 1787: Уільямам Гершэлем адкрыта карлікавая галактыка, якая з'яўляецца спадарожнікам Туманнасці Андрамеды.
* 1917: У газеце «Вольная Беларусь» надрукаваны верш Максіма Багдановіча «Пагоня».
* 1939: Пачалася савецка-фінская вайна (1939—1940).
* 1952: Заснаваны Дзяржаўны акадэмічны хор Беларусі імя Цітовіча.
* 1957: У Інданезіі агенты ЦРУ, МІ-6 і АСІС здзейснілі няўдалы замах на жыццё прэзідэнта Сукарна.
* 1982: Выпушчаны альбом «Thriller» амерыканскага музыканта Майкла Джэксана.
* 1993: Урочышчу Курапаты нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці 1-ай катэгорыі.

## Нарадзіліся 
* 1427: Казімір Ягелончык, вялікі князь літоўскі
* 1591: Андрэй Баболя, рэлігійны дзеяч, місіянер, каталіцкі святы (пам. 16.5.1657)
* 1667: Джонатан Свіфт, ірландскі святар і пісьменнік
* 1761: Смітсан Тэнант, англійскі хімік
* 1831: Уільям Генры Флаўэр, англійскі медыК, антраполаг
* 1835: Марк Твэн, амерыканскі пісьменнік
* 1862: Карл Стольберг, фінскі рэжысёр, фатограф
* 1869: Нільс Густаў Дален, шведскі фізік
* 1874: Уінстан Чэрчыль, брытанскі прэм’ер-міністр і пісьменнік
* 1889: Эдгар Дуглас Эдрыян, брытанскі электрафізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1932)
* 1899: Міхась Лынькоў, беларускі пісьменнік
* 1920: Вальдэмар Панса, эстонскі акцёр, рэжысёр
* 1944: Джозеф Баакаі, прэзідэнт Ліберыі
* 1965: Бэн Стылер, амерыканскі акцёр
* 1976: Івета Апкална, латвійская арганістка і піяністка
* 1987: Даніэль Набоа, прэзідэнт Эквадора
* 1994: Найджа Х’юстан, амерыканскі скейтбардыст
* 1996: Фаўстына Ампах, ганская футбалістка

## Памерлі 
* 1016: Эдмунд Жалезнабокі, кароль Англіі
* 1519: Міхаэль Вольгемут, нямецкі мастак
* 1603: Уільям Гільберт, англійскі фізік і ўрач
* 1647: Банавентура Кавальеры, італьянскі матэматык
* 1647: Джавані Ланфранка, італьянскі мастак
* 1694: Марчэла Мальпігі, італьянскі біёлаг, урач
* 1731: Брук Тэйлар, англійскі матэматык
* 1830: Пій VIII, Папа Рымскі
* 1900: Оскар Уайльд, ірландскі літаратар
* 1901: Эдвард Джон Эйр, англійскі даследчык Аўстраліі
* 1910: Джэймс Мэйс, брытанскі баксёр
* 1954: Вільгельм Фуртвенглер, нямецкі дырыжор і кампазітар
* 1956: Людвік Куба, чэшскі этнограф, мастак і пісьменнік
* 2007: Сеймур Бензер, амерыканскі фізік, малекулярны біёлаг
* 2013: Юрый Якаўлеў, расійскі акцёр

## Святкуюць 
* : Дзень незалежнасці
* : Дзень незалежнасці
* : Дзень Андрэса Баніфасіо

Л30
335

**335** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 335 год нашай эры, 335 год 1 тысячагоддзя, 35 год IV стагоддзя, 5 год 4-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 6 год 330-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Канстанцін саслаў Афанасія Александрыйскага ў Трыр.

## Нарадзіліся 
* Фу Шэн, імператар дзяржавы Ранняя Цынь
## Памерлі 
* Сільвестр І (Папа Рымскі)
336

**336** — высакосны год, пачаўся ў чацвер. 336 год нашай эры, 336 год 1 тысячагоддзя, 36 год IV стагоддзя, 6 год 4-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 7 год 330-х гадоў.

## Падзеі 
* 18 студзеня: Папам Рымскім быў абраны Марк, але ён быў біскупам нядоўга і памёр праз 8 месяцаў.
* 25 снежня: Першае дакументальна пацверджанае святкаванне Раства Хрыстова ў Рыме.
* Будаўніцтва царквы Сан-Марка ў Рыме.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 7 кастрычніка: Марк, Папа Рымскі
* Арый, адзін з ранніх ерэсіярхаў, заснавальнік арыянства
338

**338** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 338 год нашай эры, 338 год 1 тысячагоддзя, 38 год IV стагоддзя, 8 год 4-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 9 год 330-х гадоў.

## Падзеі 
* Канстанцінопальскім епіскапам стаў Еўсевій Нікамедыйскі.
* Канстанцый II выступіў супраць сасанідскага цара Шапура II.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
332

**332** — высакосны год, пачаўся ў суботу. 332 год нашай эры, 332 год 1 тысячагоддзя, 32 год IV стагоддзя, 2 год 4-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 3 год 330-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Канстанцін заключыў пагадненне з дунайскімі вестготамі, якія станавіліся фэдэратамі Рымскай імперыі.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Васіліна (жонка Юлія Канстанцыя)
339

**339** — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 339 год нашай эры, 339 год 1 тысячагоддзя, 39 год IV стагоддзя, 9 год 4-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 10 год 330-х гадоў.

## Падзеі 
*

* У Рымскай імперыі забаранілі іўдзеям місіянерскую дзейнасць.

## Нарадзіліся 
* каля 339: Амвросій Медыяланскі, адзін з айцоў хрысціянскай царквы

## Памерлі 
* 339/340: Еўсевій Кесарыйскі, рымскі гісторык
34

## Падзеі 
__NOTOC__
### Заходняя Еўропа 
*
### Блізкі Усход 
*
### Паўднёвая Азія 
*
### Далёкі Усход 
*

## Нарадзіліся 
## Памерлі
* Ірад Філіп II, тэтрарх Ітурэі і Траханіцкай вобласці
341

**341** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 341 год нашай эры, 341 год 1 тысячагоддзя, 41 год IV стагоддзя, 1 год 5-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 2 год 340-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Канстант забараняе паганскія ахвярапрынашэнні ў Галіі.

## Нарадзіліся 
* Ай-дзі (Усходняя Цзінь), дзесяты імператар імперыі Цзінь

## Памерлі 
* Еўсевій Нікамедыйскі, архіепіскап канстанцінопальскі (339—341)
342

**342** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 342 год нашай эры, 342 год 1 тысячагоддзя, 42 год IV стагоддзя, 2 год 5-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 3 год 340-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Чэн-дзі (Усходняя Цзінь)
343

**343** — невысакосны, пачаўся ў суботу.343 год нашай эры, 343 год 1 тысячагоддзя, 43 год IV стагоддзя, 3 год 5-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 4 год 340-х гадоў.

## Падзеі 
* Карэя даслала дань мужунам
*Канстант здзейсніў паход супраць піктаў на поўначы Брытаніі.

## Нарадзіліся 
* Му-дзі (Усходняя Цзінь), дзявяты імператар імперыі Цзінь; пяты імператар эпохі Усходняя Цзінь

## Памерлі 
* Мікалай Цудатворац — хрысціянскі святы
30 мая

__NOTOC__

**30 мая** (**30 траўня**) — сто пяцідзесяты (сто пяцьдзясят першы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1087: Генрых IV каранаваў свайго 13-гадовага сына Конрада як караля Германіі.
* 1431: Жанна д’Арк была спалена жыўцом на плошчы Старога Рынку ў Руане.
* 1498: Хрыстафор Калумб выправіўся ў сваю трэцюю экспедыцыю.
* 1635: У Празе заключаны мірны дагавор паміж імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Фердынандам II Габсбургам і пратэстанцкімі князямі.
* 1942: Пры Стаўцы Вярхоўнага Галоўнакамандуючага Чырвонай Арміі створаны Цэнтральны штаб партызанскага руху.
* 1981: 45 членаў-заснавальнікаў Беларускага аб’яднання студэнтаў у Польшчы накіравала ліст у Міністэрства навукі, вышэйшага школьніцтва і тэхнікі ПНР дамагаючыся рэгістрацыі арганізацыі.
* 1999: У Мінску ў часе піўнога свята адбылася трагедыя на Нямізе.

## Нарадзіліся 
* 1220: Аляксандр Яраславіч, вялікі князь уладзімірскі, прылічаны да святых.
* 1265: Дантэ Аліг'еры, італьянскі паэт (пам. 14.9.1321).
* 1423: Георг Пурбах, аўстрыйскі астраном і матэматык.
* 1686: Андрэй Астэрман, вестфальскі граф, кіраўнік рускага ўрада пры Ганне Іванаўне.
* 1814: Міхаіл Бакунін, рускі анархіст, ідэолаг рускага народніцтва і еўрапейскага анархізму.
* 1846: Карл Фабержэ, расійскі ювелір.
* 1862: Канстанцін Фафанаў, рускі паэт.
* 1887: Аляксандр Архіпенка, рускі скульптар, піянер абстракцыянізму ў скульптуры.
* 1893: Чжу Цзяхуа, кітайскі дзяржаўны дзеяч.
* 1909: Бені Гудмен, джазавы кларнетыст і дырыжор, «кароль свінга».
* 1910: Анатоль Міхайлавіч Трус, беларускі акцёр.
* 1912: Леў Ашанін, паэт, аўтар песень (пам. 30.12.1996).
* 1927: Вітаўт Кіпель, беларускі грамадскі дзеяч, гісторык.
* 1937: Аляксандр Дзям’яненка, акцёр, народны артыст РСФСР (пам. 22.8.1999).
* 1937: Ігар Раеўскі, дырыжор, хормайстар, заслужаны артыст Беларусі, народны артыст Расіі.
* 1942: Антанін Баяя, чэшскі літаратар.
* 1962: Ціма Сойні, фінскі палітык.
* 1963: Насрын Сатудэ, іранская праваабаронца.

## Памерлі 
* 1416: Геранім Пражскі, чэшскі рэлігійны дзеяч, паплечнік Яна Гуса.
* 1431: Жанна д’Арк, нацыянальная гераіня Францыі (нар. 6.1.1412).
* 1640: Пітэр Паўль Рубенс, нідэрландскі (фламандскі) жывапісец, адзін з заснавальнікаў мастацтва барока, дыпламат. (нар. 28.6.1577).
* 1695: П’ер Міньяр, французскі жывапісец.
* 1770: Франсуа Бушэ, французскі мастак.
* 1778: Мары Франсуа Вальтэр, французскі пісьменнік і філосаф (нар. 21.11.1694).
* 1826: Зігмунт Серакоўскі, адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гадоў (нар. 9.7.1863).
* 1960: Барыс Пастарнак, рускі паэт і пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (нар. 29.1(10.2).1890).
* 1966: Вяйнё Валдэмар Аалтанен, фінскі скульптар.
* 1971: Марсель Дзюпрэ, французскі кампазітар
* 1975: Мішэль Сімон, швейцарскі і французскі акцёр тэатра і кіно
* 1976: Аляксей Грыцук, беларускі грамадскі дзеяч, гісторык, літаратуразнавец, настаўнік, старшыня Згуртавання беларусаў Канады (нар. 3.7.1910).
* 1996: Ала Матыйзен, эстонскі кампазітар
* 2006: Сёхэй Імамура, японскі кінарэжысёр
* 2014: Генадзь Бураўкін, беларускі паэт, дзяржаўны дзеяч

## Святкуюць 
*  Харватыя, Дзень незалежнасці.

530
346

**346** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 346 год нашай эры, 346 год 1 тысячагоддзя, 46 год IV стагоддзя, 6 год 5-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 7 год 340-х гадоў.

## Падзеі 
* Шапур II у другі раз аблажыў горад Нісібіс у Месапатаміі.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Максімін Трырскі, біскуп Трыра
* Чжан Цзюнь, кітайскі чыноўнік, фактычны незалежны кіраўнік дзяржавы Ранняя Лян
347

**347** — невысакосны год, пачапўся ў чацвер. 347 год нашай эры, 347 год 1 тысячагоддзя, 47 год IV стагоддзя, 7 год 5-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 8 год 340-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
* Феадосій I Вялікі, апошні імператар адзінай Рымскай імперыі

## Памерлі
348

**348** — высакосны год, пачаўся ў пятніцу. 348 год нашай эры, 348 год 1 тысячагоддзя, 48 год IV стагоддзя, 8 год 5-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 9 год 340-х гадоў.

## Падзеі 
* 

## Нарадзіліся 
* Прудэнцый, рымскі хрысціянскі паэт

## Памерлі 
* Мужун Хуан, сяньбійскі правадыр, заснавальнік дзяржавы Ранняя Янь.
* Гаян, рымскі дзяржаўны дзеяч
349

**349** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 349 год нашай эры, 349 год 1 тысячагоддзя, 49 год IV стагоддзя, 9 год 5-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 10 год 340-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Шы Шы, кітайскі імператар
* Вэй Шо, кітайскі каліграф эпохі Цзінь
345

**345** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 345 год нашай эры, 345 год 1 тысячагоддзя, 45 год IV стагоддзя, 5 год 5-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 6 год 340-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
* Евагрый Пантыйскі, хрысціянскі багаслоў
* каля 345: Руфін Аквілейскі, рымскі царкоўны пісьменнік

## Памерлі
350

**350** — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 350 год нашай эры, 350 год 1 тысячагоддзя, 50 год IV стагоддзя, 10 год 5-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 1 год 350-х гадоў.

## Падзеі 
* 1 сакавіка: Ветраніён быў абвешчаны імператарам у Сірміі.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 30 чэрвеня: Юлій Непацыян, рымскі імператар
* Канстант, рымскі імператар
351

**351** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 351 год нашай эры, 351 год 1 тысячагоддзя, 51 год IV стагоддзя, 1 год 6-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 2 год 350-х гадоў.

## Падзеі 
* Македоній I стаў 32-м архіепіскапам канстанцінопальскім
* Канстанцый II абвясціў Канстанцыя Гала цэзарам.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Шы Чжы, апошні імператар дзяржавы Позняя Чжао
352

**352** — высакосны год, пачаўся ў сераду. 352 год нашай эры, 352 год 1 тысячагоддзя, 52 год IV стагоддзя, 2 год 6-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 3 год 350-х гадоў.

## Падзеі 
* Эльзас і Пфальц заняты франкамі і алеманамі. Больш 40 рымскіх гарадоў зруйнавана.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 12 красавіка: Юлій I (Папа Рымскі)
* Жань Мінь, кітайскі военачальнік перыяду Шаснаццаць царстваў у Кітаі
353

**353** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 353 год нашай эры, 353 год 1 тысячагоддзя, 53 год IV стагоддзя, 3 год 6-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 4 год 350-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Канстанцый II атрымлівае канчатковую перамогу над Магнецыем і становіцца адзіным кіраўніком імперыі.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Магн Магненцый, рымскі імператар 
* Магн Дэцэнцый, суправіцель узурпатара Магненцыя
35

## Падзеі 
* Тырыдат III стаў каралём Парфіі
## Нарадзіліся 
* Бань Чжао, кітайскі гісторык
* Квінтыліан, рымскі рыторык
## Памерлі 
* Гай Папей Сабін, консул Рымскай імперыі ў 9 годзе
354

**354** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 354 год нашай эры, 354 год 1 тысячагоддзя, 54 год IV стагоддзя, 4 год 6-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 5 год 350-х гадоў.

## Падзеі 
* Канстанцый II вядзе барацьбу з алеманамі

## Нарадзіліся 
* 13 лістапада: Аўгусцін Аўрэлій, прапаведнік хрысціянства і палітык каталіцкай царквы

## Памерлі 
* Канстанцый Гал, рымскі імператар
355

**355** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 355 год нашай эры, 355 год 1 тысячагоддзя, 55 год IV стагоддзя, 5 год 6-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 6 год 350-х гадоў.

## Падзеі 
* Франкі захапілі горад Калонія Агрыпіна (сённяшні Кёльн).

## Нарадзіліся 
* Мужун Бао, сяньбійскі правадыр, другі імператар дзяржавы Позняя Янь

## Памерлі 
* Клаўдзій Сільван, рымскі імператар
357

**357** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 357 год нашай эры, 357 год 1 тысячагоддзя, 57 год IV стагоддзя, 7 год 6-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 8 год 350-х гадоў.

## Падзеі 
* Канстанцый II узвёў найвялікшы абеліск у Вялікім цырку.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Фу Шэн, імператар дзяржавы Ранняя Цынь
358

**358** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 358 год нашай эры, 358 год 1 тысячагоддзя, 58 год IV стагоддзя, 8 год 6-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 9 год 350-х гадоў.

## Падзеі 
* адбыўся землятрус у Нікеі.
* Канстанцый II і Шапур II спрабуюць дамовіцца пра перамір’е, але перамовы былі безвыніковыя.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
36

## Падзеі 
* Понцій Пілат адасланы у Рым з абвіначаннем у благім кіраванні Іўдзеяй.
*Паўстанне ў Кілікіі супраць павелічэння падаткаў.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
360

**360** — высакосны год, пачаўся ў суботу. 360 год нашай эры, 360 год 1 тысячагоддзя, 60 год IV стагоддзя, 10 год 6-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 1 год 360-х гадоў.

## Падзеі 
*

* У Галіі салдаты паўсталі супраць Канстанцыя II і абвясцілі Юліяна імператарам.

## Нарадзіліся 
* Месроп Маштоц, армянскі прапаведнік

## Памерлі
361

**361** — навысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 361 год нашай эры, 361 год 1 тысячагоддзя, 61 год IV стагоддзя, 1 год 7-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 2 год 360-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Юліян становіцца адзіным кіраўніком імперыі пасля нечаканай смерці Канстанцыя II.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Канстанцый II, рымскі імператар
362

**362** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 362 год нашай эры, 362 год 1 тысячагоддзя, 62 год IV стагоддзя, 2 год 7-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 3 год 360-х гадоў.

## Падзеі 
*

* 8 лютага: Юліян выдае эдыкт, паводля якога адмяняюцца ўсе ссылкі хрысціянскіх мысліцеляў (напр. Афанасія Вялікага).

## Нарадзіліся 
* Сяоу-дзі (Усходняя Цзінь), трынаццаты імператар імперыі Цзінь

## Памерлі 
* Дарафей Тырскі, хрысціянскі святы
31 мая

__NOTOC__

**31 мая** (**31 траўня**) — сто пяцьдзясят першы (сто пяцьдзясят другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1223: Адбылася бітва на Калцы паміж мангола-татарамі і злучанымі дружынамі князёў паўднёвай і заходняй частак Русі
* 1380: Падпісаны Давыдзішкаўскі дагавор
* 1578: Кароль Генрых III паклаў пачатак будаўніцтву моста Пон-Нёф у Парыжы
* 1433: Жыгімонт I Люксембургскі каранаваны ў Рыме на імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі
* 1859: Запушчаны гадзіннік на вежы Біг-Бен у Лондане
* 1868: У ваколіцах Парыжа ў парку Сен-Клод прайшла першая велагонка
* 1873: Падчас раскопак Троі Генрых Шліман выявіў скарб Прыяма
* 1916: Пачалася Ютландская бітва — буйнейшая марская бітва Першай сусветнай вайны
* 1919: У Варшаве створана Польска-беларускае таварыства
* 1942: У блакадным Ленінградзе адбыўся футбольны матч паміж камандамі «Дынама» і «Металічны завод»
* 1967: На Мінскім мотавелазаводзе зроблены мільённы матацыкл
* 1996: Ля вёскі Антонава Пухавіцкага раёна ўсталяваны геадэзічны знак «Геаграфічны цэнтр Рэспублікі Беларусь»
* 2002: У Японіі і Паўднёвай Карэі пачаўся чэмпіянат свету па футболу
* 2008: У Полацку адкрыты памятны знак «Геаграфічны цэнтр Еўропы»

## Нарадзіліся 
* 1535: Алесандра Алоры, італьянскі мастак
* 1556: Юры (Ежы) Радзівіл, царкоўны і дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай (пам. 23.1.1600)
* 1819: Уолт Уітмен, амерыканскі паэт (пам. 26.3.1892)
* 1836: Жуль Шэрэ, французскі графік
* 1849: Карл Фрэдрык Хіл, шведскі мастак
* 1881: Генрых Бургер, нямецкі фігурыст
* 1887: Алексіс Лежэ, французскі паэт, дыпламат, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (псеўд. Сен-Жон Перс; пам. 20.9.1975)
* 1892: Канстанцін Паустоўскі, рускі пісьменнік
* 1921: Аліда Валі, італьянская актрыса
* 1923: Элсварт Келі, амерыканскі мастак
* 1929: Нікалас Крашнік, амерыканскі мастак
* 1930: Клінт Іствуд, амерыканскі акцёр, рэжысёр, прадзюсар
* 1930: Хуан Хеновес, іспанскі мастак
* 1946: Пітэр Хаўіт, канадскі эканаміст
* 1948: Святлана Алексіевіч, беларуская пісьменніца
* 1952: Тамара Чабан, беларускі літаратуразнавец
* 1954: Уладзіслаў Блін, каталіцкі царкоўны дзеяч
* 1955: Уладзімір Кузьмін, рускі музыкант

## Памерлі 
thumb|100px|Франц Іозеф Гайдн
* 1060: Ісаак I Камнін, імператар усходнерымскі, фактычны родапачынальнік дынастыі Камнінаў
* 1246: Ізабела Ангулемская, каралева Англіі
* 1800: Міхал Казімір Агінскі, кампазітар, пісьменнік, мецэнат і дзяржаўны дзеяч ВКЛ (нар. 1730)
* 1809: Франц Іозеф Гайдн, аўстрыйскі кампазітар (нар. 31.3.1732)
* 1832: Эварыст Галуа, французскі матэматык
* 1850: Джузэпэ Джусці, тасканскі паэт-сатырык
* 1945: Курт фон Готберг, адзін з вышэйшых кіраўнікоў германскай акупацыйнай адміністрацыі ў Беларусі (нар. 1896)
* 1953: Уладзімір Татлін, расійскі мастак, дызайнер, сцэнограф, родапачынальнік мастацкага канструктывізму (нар. 16(18).12.1885)
* 1971: Масіма Кампільі, італа-нямецкі мастак
* 1978: Ханна Хёх, нямецкая мастачка
* 1979: Францішак Чарняўскі, беларускі рэлігійны дзеяч (нар. 3.11.1893)
* 1985: Рэмігіус Нецэр, нямецкі мастак

## Святкуюць 
*  Сусветны дзень без тытуню.
*  Сусветны дзень барацьбы з няроўнасцю.
*  Сусветны дзень культуры.
*  Дзень хіміка

531
363

**363** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 363 год нашай эры, 363 год 1 тысячагоддзя, 63 год IV стагоддзя, 3 год 7-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 4 год 360-х гадоў.

## Падзеі 
* Юліян гіне падчас вайны з дзяржавай Сасанідаў.

## Нарадзіліся 
* Вараніян (консул 364 года)

## Памерлі 
* 26 чэрвеня: Флавій Клаўдзій Юліян, рымскі імператар
364

**364** — высакосны год, пачащся ў чацвер. 364 год нашай эры, 364 год 1 тысячагоддзя, 64 год IV стагоддзя, 4 год 7-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 5 год 360-х гадоў.

## Падзеі 
* 26 лютага: Пасля нечаканай смерці Іавіяна імператарам становіцца Валентыніян.
* Горад Ван разбураны войскамі сасанідскага цара Шапура II.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 17 лютага: Іавіян, рымскі імператар
365

**365** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 365 год нашай эры, 365 год 1 тысячагоддзя, 65 год IV стагоддзя, 5 год 7-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 6 год 360-х гадоў.

## Падзеі 
* Створана Дыяцэзія Туля.
* Кароль вестготаў Атанарых.
* Рымскі і Візантыйскі імператар Пракопій.
* Консулы Рымскай імперыі Валентыніян I і Валент II.
* Валентыніян накіраваўся ў Галію, каб спыніць алеманаў і бургундаў.
* Землятрусам разбураны Александрыйскі маяк — адно з сямі цудаў свету.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Ван Січжы, кітайскі каліграф
367

**367** — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 367 год нашай эры, 367 год 1 тысячагоддзя, 67 год IV стагоддзя, 7 год 7-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 8 год 360-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Алеманы захапілі Майнц

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* каля 367: Іларый Піктавійскі, біскуп і настаўнік царквы
368

**368** — высакосны год, пачаўся ў аўторак. 368 год нашай эры, 368 год 1 тысячагоддзя, 68 год IV стагоддзя, 8 год 7-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 9 год 360-х гадоў.

## Падзеі 
* Пікты і скоты нападаюць на Ландыніум (сёняшні Лондан) і рабуюць яго.

## Нарадзіліся 
* Каля 368: Філасторгій, царкоўны гісторык

## Памерлі 
* канец 368-пачатак 369: Кесарый Назіянзін, рымскі лекар, палітык, хрысціянскі святы
369

**369** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 369 год нашай эры, 369 год 1 тысячагоддзя, 69 год IV стагоддзя, 9 год 7-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 10 год 360-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Правадыр вестготаў Атанарых заключыў перамір'е з Рымскай імперыяй.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
37

## Падзеі 
* 37-63 Палемон — цар пантыйскі
*18 сакавіка: Рымскі сенат абвясціў Калігулу імператарам

## Нарадзіліся
*
## Памерлі
* 16 сакавіка: Тыберый, імператар рымскі
370

**370** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 370 год нашай эры, 370 год 1 тысячагоддзя, 70 год IV стагоддзя, 10 год 7-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 1 год 370-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Гуны пакарылі аланаў

## Нарадзіліся 
* Гіпація Александрыйская

## Памерлі 
* 370/371: Люцыфер Каларыйскі, біскуп Кальяры
366

**366** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 366 год нашай эры, 366 год 1 тысячагоддзя, 66 год IV стагоддзя, 6 год 7-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 7 год 360-х гадоў.

## Падзеі 
* 1 кастрычніка: Дамасій I робіцца біскупам Рыма
* Урсін, робіцца антыпапам
*Валент II перамог узурпатара Пракопія каля Фіятыры

## Нарадзіліся 
* 18 студзеня: Флавій Валенцініян Галат, рымскі консул

## Памерлі 
* 24 верасня: Ліберый, Папа Рымскі
371

**371** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 371 год нашай эры, 371 год 1 тысячагоддзя, 71 год IV стагоддзя, 1 год 8-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 2 год 370-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Блажэнны Аўгусцін пачынае вывучаць рыторыку ў Карфагене.

## Нарадзіліся 
* Даоу-дзі (Паўночная Вэй), заснавальнік і першы кіраўнік дзяржавы Паўночная Вэй

## Памерлі 
* 1 жніўня: Еўсевій з Верчэлі, першы біскуп Верчэлі
* 371/372: Іларыён Вялікі, хрысціянскі святы, аскет
372

**372** — высакосны год, пачаўся ў нядзелю. 372 год нашай эры, 372 год 1 тысячагоддзя, 72 год IV стагоддзя, 2 год 8-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 3 год 370-х гадоў.

## Падзеі 
*

* 4 ліпеня: Марцін Турскі пасвечаны на біскупа

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Цзяньвэнь-дзі (Усходняя Цзінь), дванаццаты імператар імперыі Цзінь
373

**373** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 373 год нашай эры, 373 год 1 тысячагоддзя, 73 год IV стагоддзя, 3 год 8-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 4 год 370-х гадоў.

## Падзеі 
* Пётр II становіцца патрыярхам Александрыйскім пасля смерці Афанасія Вялікага.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Афанасій Вялікі, адзін з грэчаскіх айцоў царквы
* Яфрэм Сірын, хрысціянскі багаслоў і паэт
374

**374** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 374 год нашай эры, 374 год 1 тысячагоддзя, 74 год IV стагоддзя, 4 год 8-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 5 год 370-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Будучы імператар Феадосій I разбівае сарматаў у Паноніі.

## Нарадзіліся 
* Квангэтхо, 19-ы ван Кагуро, адной з трох дзяржаў Карэйскага паўвострава

## Памерлі 
* Рыгор Назіянзін Старэйшы, біскуп Назіянзскі
375

**375** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 375 год нашай эры, 375 год 1 тысячагоддзя, 75 год IV стагоддзя, 5 год 8-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 6 год 370-х гадоў.

## Падзеі 
* Валентыніян II абраны кіраўніком Захаду.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 17 лістапада: Валентыніян I, рымскі імператар