open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міхаіл Барысавіч Юкельсон

**Міхаіл Барысавіч Юкельсон** (13 студзеня 1864, Чарнігаў — 6 жніўня 1938, Кіеў) — украінскі савецкі ўрач-нейрахірург, прафесар, першы кіраўнік нейрахірургічнай клінікі ў Кіеве, бацька мастачкі .

## Біяграфія 
Скончыў медыцынскі факультэт Імператарскага універсітэта Святога Уладзіміра ў Кіеве.

У 1907 годзе быў абраны Саветам Бярдычаўскай яўрэйскай бальніцы на пасаду загадчыка хірургічнага аддзялення.

15 лістапада 1910 года абраны на такую ж пасаду Саветам Кіеўскай яўрэйскай бальніцы, спачатку Кіеўскай яўрэйскай, пасля рэвалюцыі 1917 года — 1-й рабочай бальніцы, пазней клінікі 2-га КДМІ (цяпер Кіеўская абласная бальніца), кіраўніком якой заставаўся да самай смерці.

У хірургічным аддзяленні Кіеўскай яўрэйскай бальніцы М. Б. Юкельсон увёў шырокі дыяпазон хірургічных умяшанняў, дзякуючы чаму яно стала хірургічным цэнтрам усяго Паўднёва-Заходняга краю Расійскай імперыі. У клініцы М. Б. Юкельсона быў распрацаваны метад пластыкі брушной сценкі пры , паспяхова выконваліся аперацыі на жоўцевых шляхах.

З 1913 года, калі нейрахірургія толькі пачынала развівацца, М.  Б. Юкельсон выконваў аператыўныя ўмяшанні з нагоды пухлін задняй чарапной ямкі. Акрамя пухлін цэнтральнай і перыферычнай нервовай сістэмы, у прыватнасці, спіннога мозгу, захаваліся згадкі аб выкананых у клініцы прафесара М. Б. Юкельсона аперацый з нагоды сірынгаміэліі і арахнаідыту.

Пахаваны ў Кіеве на Лук’янаўскіх могілках.

## Літаратура 
* Белошицкий В. В. Профессор Михаил Борисович Юкельсон (1867—1938) — первый руководитель нейрохирургической клиники в Киеве / В. В. Белошицкий, Е. Г. Педаченко // Український нейрохірургічний журнал. — 2008. — № 4. — С. 89-92.

## Спасылкі 
* 89-92.pdf neuro.kiev.ua

Катэгорыя:Хірургі Украіны
Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Хірургі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Нейрахірургі СССР
Лібурны

thumb|240px|Жалезны век Італіі
**Лібурны**, таксама **лібурнцы** ці **лібурнійцы** (, ) — антычны народ, магчыма, роднасны ілірыйцам ці венетам. Іх вобласць рассялення знаходзілася на ўсходнім узбярэжжы Адрыятычнага мора ў вобласці горада Ядар (сучасны Задар) і распасціралася ад ракі Крка на поўдні да бухты Кварнер на поўначы. У антычныя часы гэта вобласць насіла назву Лібурнія.

На поўдні суседнічалі з далматамі, на поўначы з венетамі і істрамі.

Лібурнская мова вядомая па нешматлікіх тапонімах; з упэўненасцю можна гаварыць толькі пра яго прыналежнасць да індаеўрапейскіх «кентумным», з меншай доляй верагоднасці — пра сваяцтва з венецкай.

У эпоху бронзавага веку на тэрыторыі, якая прыкладна адпавядае пазнейшаму рассяленню лібурнаў, існавала археалагічная кастэльерская культура.

У антычны перыяд лібурны былі вядомыя як умелыя мараплаўцы і піраты. Яны стварылі тып лёгкай галеры, якая ў іх гонар атрымала назву «лібурна». Пазней лібурну выкарыстоўвалі і рымляне.
 
З моманту ўзнікнення ў Адрыятыцы старажытнагрэчаскіх калоній лібурны зведалі грэчаскі культурны ўплыў.

У II стагоддзі да н.э. лібурны трапляюць пад уплыў Рыма. У  часы кіравання Юлія Цэзара лібурны страцілі аўтаномію і былі ўключаны ў склад імперыі. Падчас грамадзянскай вайны Цэзара падтрымаў кантынгент лібурнскіх караблёў. Лібурны ўдзельнічалі ў панонскім паўстанні (9 да н.э.), задушаным Актавіянам. Пасля гэтага лібурнская вобласць была ўключана ў склад правінцыі Далмацыя.

## Літаратура 
* Ilgo, Miloš: Rimsko vladanje u Histriji i Liburniji, Bd. 1: Liburnija. Pula 1999. ISBN 953-6153-13-0
* Lorenzo Braccesi & Sante Graciotti (Hrsg.): La Dalmazia e l’altra sponda. Problemi di archaiologhia adriatica. (=Civilta veneziana. Studi, Bd. 50). Firenze 1999. ISBN 88-222-4821-X
* Zaninović, Marin: Histri i Liburni prema rimskoj ekspanziji. In: Diadora. 12(1990), S. 47-64.
* Margetić, Lujo: O nekim pitanjima pravnog polozaja liburnskih opcina u doba principata. In: Radovi Zavoda za povijesne znanosti HAZU u Zadru. 38(1996), S. 1-12.
* Batović, Sime: Die Eisenzeit auf dem Gebiet des illyrischen Stammes der Liburnen.In: Archaeologia Jugoslavica. 6(1965.), S. 55-68.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ілірыя
Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы
Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Іван Георгіевіч Ціхаміраў

**Іван Георгіевіч Ціхаміраў** (, Кіеў, Украіна — ) — спецыяліст у галіне эксплуатацыі чыгуначных сістэм. Доктар тэхнічных навук (1955), прафесар (1955).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі інстытут інжынераў транспарту (1928).
    
Працаваў на Ташкенцкай чыгунцы, Самара-Златаустаўскай чыгунцы, у Маскоўскім інстытуце інжынераў транспарту (1934—1936, 1945—1955), Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (з 1955, кафедра кіравання эксплуатацыйнай работай, прафесар, у 1955—1968 — загадчык кафедры эксплуатацыі чыгунак).

Навуковыя інтарэсы: арганізацыя руху на чыгуначным транспарце; павышэнне эксплуатацыйнай надзейнасці транспартных вузлоў і сартыровачных станцый.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Беларускай ССР» (1963), ордэны Леніна, Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны» і інш.

## Бібліяграфія 
* Теория взаимодействия в технологии сортировочных станций : автореферат диссертации … доктора технических наук / Тихомиров И. Г. — [Москва, 1953].

## Літаратура 
* 
* Ціхаміраў Іван Георгіевіч // Беларуская савецкая энцыклапедыя : [у 12 т.]. — Мінск, 1974. — Т. 11. — С. 117.
* Тихомиров Иван Георгиевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 226.
* Тихомиров Иван Георгиевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2013. — Т. 3 : Гомельская область : в 2 кн., кн. 2. — С. 391.
* Учитель — тот, у кого учатся / Виктор Негрей // Вести БелГУТа. — 2018. — 23 февраля (№ 4). — С. 2.
* Учитель — тот, у кого учатся / Виктор Негрей // Железнодорожник Белоруссии. — 2018. — 3 марта (№ 18). — С. 14.
Барыс Рыгоравіч Ягораў

**Барыс Рыгоравіч Ягораў** (, Масква — 15 лютага 1972, там жа) — савецкі нейрахірург, акадэмік АМН СССР (1953), заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1958).

## Біяграфія 
Скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта у 1915 годзе. Працаваў пад кіраўніцтвам , , М. Н. Бурдэнкі.

У 1947—1964 гадах — дырэктар . Асноўныя працы прысвечаны анатама-фізіялагічнаму абгрунтаванню і распрацоўцы нейрахірургічных аперацый пры пухлінах, траўматычных паражэннях і захворваннях сасудаў, нервовай сістэмы, лячэнню запаленчых захворванняў мозгу, траўмаў нервовай сістэмы, абязбольванню, пластыцы цвёрдай мазгавой абалонкі. Прапанаваў шэраг новых аперацый для выдалення пухлін мозгу і з нагоды неўралгіі трайніковага нерва. Стварыў школу нейрахірургаў.

Член Міжнароднага таварыства хірургаў, Шведскага медыцынскага таварыства і Таварыства нейрахірургаў ЗША, ганаровы член таварыстваў нейрахірургаў ПНР і ГДР, усесаюзных таварыстваў хірургаў і нейрахірургаў. Узнагароджаны 2 ордэнамі Леніна, 3 іншымі ордэнамі, а таксама медалямі.

Бацька першага ў свеце касманаўта-ўрача Б. Б. Ягорава.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Нейрахірургі СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Акадэмікі АМН СССР
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Нейрахірургі Расіі
Культ асобы Сталіна

**Культ асобы Сталіна** — узвялічванне асобы Іосіфа Сталіна савецкімі сродкамі масавай інфармацыі, у творах мастацтва, дзяржаўных дакументах, законах.

Паняцце «культ асобы Сталіна» атрымала шырокае распаўсюджванне пасля даклада Мікіты Хрушчова «Аб кульце асобы і яго наступствах» і пастановы ЦК КПСС «Аб пераадоленні культу асобы і яго наступстваў». Перыяд пасля апублікавання даклада і пастановы характарызаваўся ўсеагульным збавеннем ад спадчыны культу асобы, сімвалічнай кропкай завяршэння дадзенага працэсу стаў вынас цела Сталіна з Маўзалея і яго пахаванне ля Крамлёўскай сцяны.

## Праявы культу асобы 
### Правадырства 
Да 1933 году ў Маскве было ўдвая больш бюстаў і выяў Сталіна, чым Леніна.

Пачынаючы з 1935 года фраза «Дзякуй, дарагі таварыш Сталін, за шчаслівае дзяцінства!» з’явіліся над дзвярнымі праёмамі дзіцячых дамоў і школ, дзеці таксама скандавалі гэты лозунг на фестывалях.

Савецкія СМІ ў дачыненні да Сталіна пастаянна выкарыстоўвалі эпітэты «Вялікі», «Любімы», «Смелы», «Мудры», «Натхняльнік» і «Геній». У прэсе ён адлюстроўваўся як клапатлівы, але ўладны бацька, а савецкае насельніцтва адлюстроўвалася як яго «дзеці». З 1936 года савецкая прэса стала называць Сталіна «Бацькам народаў».

Іосіф Сталін быў адзіным Генералісімусам Савецкага Саюза.

З прычыны аб’явы Сталіна тэарэтыкам марксізму-ленінізму, яго імя і яго партрэтная выява змяшчалася ў адным шэрагу з Марксам, Энгельсам і Ленінам, а таксама, падобна «марксізму-ленінізму», часам выкарыстоўваўся тэрмін «сталінізм», праз дзесяцігоддзі які стаў паняццем-вызначэннем створанага ім палітычнага рэжыму з адмоўнай ацэнкай-асэнсаваннем.

### Назвы аб’ектаў 
#### Гарады 
У розны час у гонар Сталіна былі названыя наступныя гарады СССР:
* Данецк - Сталіна (з 1924 па 1961)
* Валгаград - Сталінград (з 1925 па 1961)
* Душанбэ - Сталінабад (з 1929 па 1961)
* Хашуры - Сталінабад (з 1929 па 1961)
* Новакузнецк - Сталінісі (з 1931 па 1934)
* Новамаскоўск - Сталінагорск (з 1934 па 1961)
* Цхінвалі - Сталінірі (з 1932 па 1961)

#### Гарадскія тапонімы 
З 1938 па 1961 год Завадскі раён Мінска меў назву Сталінскі раён. 

З 1952 па 1961 год праспект Незалежнасці ў Мінску называўся праспектам Сталіна.

#### Іншыя аб’екты 
Імя Іосіфа Сталіна насілі Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт, Тбіліскі дзяржаўны ўніверсітэт, Нацыянальны даследчы тэхналагічны ўніверсітэт «МІСіС».

У гонар Сталіна названа серыя танкаў ІС.

### Помнікі 
З 1952 па 1961 год у Мінску на Цэнтральнай плошчы знаходзіўся помнік Сталіну.

## Літаратура 
* Kelly, Catriona (2005) "Riding the Magic Carpet: Children and the Leader Cult in the Stalin Era", *Slavic and East European Journal* v.49
* 
* Gunther, John (1940). *Inside Europe*. Harper & Brothers
## Спасылкі 
* Аб кульце асобы і яго наступствах. Даклад Хрушчова М. С. XX з’езду КПСС

Катэгорыя:Іосіф Сталін
Катэгорыя:Прапаганда ў СССР
Катэгорыя:Хрушчоўская адліга
Даратэя Дацкая (значэнні)

**Даратэя Дацкая** можа азначаць:

* Даратэя Брандэнбургская (1430—1495) — каралева Даніі, жонка Крыстафера III Дацкага.
* Даратэя Дацкая (1504—1547) — прынцэса Даніі, дачка Фрыдэрыка I Дацкага, жонка Альбрэхта Прускага.
* Даратэя Саксен-Лаўэнбургская (1511—1571) — каралева Даніі, жонка Крысціяна III Дацкага.
* Даратэя Дацкая (1520—1580) — прынцэса Даніі, дачка Крысціяна II Дацкага, жонка Фрыдрыха II Пфальцскага.
* Даратэя Дацкая (1528—1575) — прынцэса Даніі, дачка Фрыдэрыка I Дацкага, жонка Крыстафа Мекленбургскага.
* Даратэя Дацкая (1546—1617) — прынцэса Даніі, дачка Фрыдэрыка I Дацкага, жонка Вільгельма Браўншвайг-Люнебургскага.
Іван Аляксандравіч Ялавы

**Іван Аляксандравіч Ялавы** (нар. , в. Фёдараўка, Навазыбкаўскі раён, Бранская вобласць, Расія) — спецыяліст у галіне эксплуатацыі чыгуначнага транспарту, эканаміст. Доктар эканамічных навук (2005), кандыдат тэхнічных навук (1977), прафесар (2006).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (спецыяльнасць «Эксплуатацыя чыгункі», 1973; аспірантура, 1977).

Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (з 1977, факультэт кіравання працэсамі перавозак, кафедра «Кіраванне грузавой і камерцыйнай работай», з 1992 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: транспартная лагістыка; транспартныя тарыфы.

## Узнагароды 
Знакі «Ганаровы чыгуначнік» (2001), «Ганаровы транспартнік» (2008), медаль «За працоўныя заслугі» (2014).

## Бібліяграфія 
* Формирование эффективных транспортно-технологических систем на основе тарифного регулирования : диссертация … доктора экономических наук : 08.00.05 : защищена 09.06.2004 : утверждена 02.02.2005 / Еловой Иван Александрович. — Гомель, 2003.
* Расчет и оптимизация основных параметров пассажирских технических станций : автореферат диссертации … кандидат технических наук : 05.22.08 / Еловой Иван Александрович. — Новосибирск, 1977.
* Интегрированные логистические системы доставки ресурсов (теория, методология, организация) / И. А. Еловой, И. А. Лебедева. — Минск, 2011.
* Управление потоками в логистических системах мировой экономики / [И. А. Еловой, В. И. Похабов, М. М. Колос]. — Минск, 2006.

## Літаратура 
* Еловой Иван Александрович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 495.
* Логистик транспортных систем : Еловой Иван Александрович / Т. Власюк // Путь в науку. — Гомель, 2006. — Вып. 3 : Очерки о докторах и профессорах — выпускниках и сотрудниках вузов и НИИ Гомельщины. — С. 92—96.
Даратэя Дацкая

**Даратэя Ольдэнбургская** (; 10 лістапада 1520, Капенгаген — 31 мая 1580, Ноймаркт) — дацкая прынцэса з роду Ольдэнбургаў, у замужжы — курфюрсціна Пфальцская.

## Біяграфія 
Даратэя Дацкая і Нарвежская нарадзілася ў сям’і караля Крысціяна II Дацкага і Ізабелы Аўстрыйскай, сястры Карла V, імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі.

20 студзеня 1523 года арыстакраты прымусілі яе бацьку адрачыся ад прастола і перадаць яго свайму дзядзьку, герцагу Фрэдэрыку Гальштэйнскаму. Разам з сям’ёй Даратэя Дацкая адправілася ў выгнанне ў Нідэрланды, рэгенткі якіх Маргарыта Аўстрыйская і Марыя Венгерская даводзіліся ёй сваячкамі па матчынай лініі. Пры галандскім двары афіцыйнай канфесіяй было каталіцтва, але пры гэтым былі моцнымі пазіцыі пратэстанцтва. Даратэя Дацкая з самага дзяцінства сімпатызавала пратэстанцтву. Яе маці памерла, калі ёй было пяць гадоў, 19 студзеня 1526 года.

Яе брат Ганс Дацкі памёр у 1532 годзе. Як старэйшае дзіця ў сям’і Крысціяна II, які адрокся ад прастола, Даратэя Дацкая была прэтэндэнткай на прастолы Даніі, Нарвегіі і Швецыі. Габсбургі, сваякі з боку маці, у 1535 годзе ў Гайдэльбергу выдалі яе замуж за прынца Фрыдрыха Пфальцскага. Дзяцей у гэтым шлюбе не было.

У 1536 годзе яе надзеі заняць прастол Даніі і Нарвегіі былі канчаткова знішчаны. Аднак муж Даратэі Дацкай працягваў настойваць на правах жонкі. Габсбургі афіцыйна падтрымалі іх патрабаванні, але не прынялі ніякіх мер для вяртання ім трона. У 1544 годзе прынц Фрыдрых стаў курфюрстам. У тым жа годзе Габсбургі афіцыйна адмовіліся падтрымліваць яго прэтэнзіі на прастолы Даніі і Нарвегіі.

Даратэя Дацкая і Фрыдрых Пфальцскі не дапусцілі распаўсюджання пратэстанцтва ў Пфальцы, нягледзячы на тое, што курфюрсціна сімпатызавала лютэранству.

Пасля смерці мужа ў 1556 годзе яна сціпла жыла ў замку Ноймаркт.

Даратэя Дацкая памерла 31 мая 1580 года і была пахавана ў царкве Святога Духа ў Гайдэльбергу.

## Спасылкі 
* Даратэя Дацкая, курфюрсціна Пфальцская
Віктар Уладзіміравіч Еўсцігнееў

**Віктар Уладзіміравіч Еўсцігнееў** (нар. 1941) — беларускі вучоны ў галіне неўралогіі. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі РБ. Акадэмік Беларускай акадэміі медыцынскіх навук.

## Навуковая дзейнасць 
Галіна навуковых інтарэсаў: нутрачарапная гіпертэнзія, хірургічнае лячэнне эпілепсіі, заканамернасці змены акустычных ваганняў галаўнога мозгу (доктарская дысертацыя), праблемы цэрэбраваскулярных захворванняў і інш.

Сярод апублікаванага:
* Острая внутричерепная гипертензия / В. В. Евстигнеев, А. Е. Семак. — Минск: Беларусь, 1974. — 208 с.

## Літаратура 
* Руководители, заведующие кафедрами, профессора и доктора наук Белорусской медицинской академии последипломного образования (1931—2006). ― Минск, 2006.
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 6. — Мінск, 1998.

Катэгорыя:Неўролагі СССР
Катэгорыя:Неўролагі Беларусі
Наваспаскае (Ульянаўская вобласць)

**Наваспаскае** () — рабочы пасёлак у Наваспаскім раёне Ульянаўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Наваспаскага муніцыпальнага раёна і Наваспаскага гарадскога паселішча. Размешчаны на рацэ Сызранка. Адлегласць да абласнога цэнтра Ульянаўск — 137 км. Насельніцтва —  (2021). З 1928 года адміністрацыйны цэнтр Наваспаскага муніцыпальнага раёна.

27 чэрвеня 1966 года, рашэннем Ульянаўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных, сяло Наваспаскае аднесена да катэгорыі рабочых пасёлкаў.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ульянаўскай вобласці
Сызранка

**Сызранка** — рака ва Ульянаўскай і Самарскай абласцях Расіі.

Працякае па Прыволжскім узвышшы. Выток знаходзіцца ля вёскі Кармалейка Барышскага раёна Ульянаўскай вобласці. Каля горада Сызрань упадае па правым беразе ў Саратаўскае вадасховішча на рацэ Волзе за 1269 км ад яе вусця. Даўжыня ракі — 168 км, плошча вадазборнага басейна — 5650 км².

Катэгорыя:Рэкі Ульянаўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Самарскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Волгі
Наваспаскае

**Наваспаскае**:
* Наваспаскае (Смаленская вобласць)
* Наваспаскае (Ульянаўская вобласць)
Кунігунда Швабская

**Кунігунда Швабская** (каля 878 — 7 лютага пасля 918) — член дому Агалальфінгаў, маркграфіня Баварыі да 907 года па першым шлюбе з маркграфам Баварыі Луітпольдам і каралева Усходне-Франкскага каралеўства ў 913—918 гадах па другім шлюбе з Конрадам I, першым і адзіным каралём з дынастыі Канрадзінаў.

## Жыццё 
Кунігунда быў дачкой швабскага графа . Магчыма яе маці была Гізела, дачка караля Людовіка Нямецкага і яго жонкі Эмы Баварскай. Брат Кунігунды Эрхангер стаў герцагам Швабскім у 915 годзе.

Пра Кунігунду вядома мала. Яе першым мужам быў маркграф Баварыі Луітпольд. Яе сынамі ад яго былі Арнульф *Злы* і Бертольд, якія пазней абодва сталі герцагамі Баварыі. Луітпольд быў забіты ў бітве пры Прэсбургу ў 907 годзе, ваюючы супраць венгерскіх войскаў.

Паводле «Аламанскіх аналаў», у 913 годзе Кунігунда выйшла замуж за караля Конрада I, які імкнуўся ўмацаваць сувязі з герцагствам Баварыя. Шлюб не пакінуў спадчыннікаў мужчынскага полу; мяркуецца, што ў 913 годзе нарадзіліся двое дзяцей: Герман, які памёр у маленстве, і Кунігунда, з якой ажаніўся Вернер V Вормскі. Калі гэта так, малодшая Кунігунда быў маці Конрада *Рудога*. Кунігунда Швабская была ўпершыню згадана як каралева ў чэрвені 914 года; відавочна яна не адыграла значнай палітычнай ролі, у той час як яе сын Арнульф увесь час канфліктаваў з каралём. У 915 годзе яна выбрала Лоршскі манастыр месцам свайго спачыну.

Кароль Конрад памёр у снежні 918 года пасля працяглай хваробы. Яго спадчыннікам стаў Генрых Птушкалоў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Памерлі ў 910-я гады
Катэгорыя:Сужэнцы каралёў Усходне-Франкскага каралеўства
Катэгорыя:Жанчыны IX стагоддзя
Катэгорыя:Сужэнцы кіраўнікоў X стагоддзя
Нікалаеўка

**Нікалаеўка**:

## Казахстан 
* Нікалаеўка (Карагандзінская вобласць)
* Нікалаеўка (Паўладарская вобласць)

## Расія 
* Нікалаеўка (гарадская акруга Саранск)
* Нікалаеўка (Ершыцкі раён)
* Нікалаеўка (Краснагорскі раён)
* Нікалаеўка (Краснінскі раён, Смаленская вобласць)
* Нікалаеўка (Ульянаўская вобласць)
* Нікалаеўка (Цёмкінскі раён)
* Нікалаеўка (Яўрэйская аўтаномная вобласць)
Клінцоўская акруга

**Клінцо́ўская акруга** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Заходняй вобласці РСФСР, якая існавала ў 1929—1930 гадах.

Клінцоўская акруга была ўтворана 1 кастрычніка 1929 года. Цэнтрам акругі быў прызначаны горад Клінцы.

Акруга была падзелена на 13 раёнаў:

* Гардзееўскі
* Клімаўскі
* Клінцоўскі
* Краснагорскі
* Мглінскі
* Навазыбкаўскі
* Пагарскі
* Панураўскі
* Почапскі
* Старадубскі
* Суражскі
* Унецкі
* Чуравіцкі

30 ліпеня 1930 года Клінцоўская акруга, як і большасць астатніх акруг СССР, была скасавана. Яе раёны адышлі ў прамое падпарадкаванне Заходняй вобласці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акругі РСФСР
Катэгорыя:Заходняя вобласць РСФСР
Катэгорыя:1929 год у Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1929 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1930 годзе
Нікалаеўка (Ульянаўская вобласць)

**Нікалаеўка** () — рабочы пасёлак ва Ульянаўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Нікалаеўскага раёна. Размешчаны ў паўднёвай частцы вобласці за 198 км на паўднёвы захад ад Ульянаўска, на левым беразе ракі Канадэйка (належыць басейну Волгі).

У пасёлку чыгуначная станцыя Ключыкі на лініі Пенза — Сызрань. Насельніцтва — 5728 чалавек (2021). Дзейнічае Нікалаеўскі тэхналагічны тэхнікум. Вядучыя галіны эканомікі — перапрацоўка сельскагаспадарчай прадукцыі, лесаперапрацоўка, дрэваапрацоўчая прамысловасць.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ульянаўскай вобласці
Беліцкія павятовыя маршалкі

Спіс маршалкаў дваранства Беліцкага павета.

## Літаратура 
*
Старая Кулатка

**Старая Кулатка** (; ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Старакулаткінскага раёна Ульянаўскай вобласці. Насельніцтва 4565 чал. (2021). Размешчаны на рэчцы Кулатка, за 220 км ад Ульянаўска, за 120 км на паўднёвы захад ад Сызрані. З 1943 года — ва Ульянаўскай вобласці. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1968 года. З 2005 года адміністрацыйны цэнтр Старакулаткінскага гарадскога паселішча.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ульянаўскай вобласці
Сілікатны (Сенгілееўскі раён)

**Сілікатны** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Сенгілееўскім раёне Ульянаўскай вобласці Расіі. Насельніцтва — 2632 чалавекі (2021). Заснаваны ў 1951 годзе як пасёлак пры цагельні і называўся «пасёлак Ульянаўскага завода сілікатных вырабаў».

10 студзеня 1975 года рашэннем Ульянаўскага аблвыканкама пасёлак Сілікатны аднесены да катэгорыі рабочых пасёлкаў, а пасёлак пры чыгуначнай станцыі Станцыя Кучуры ўключаны ў рысу райспажыўтаварыства. З 2005 года — адміністрацыйны цэнтр Сілікатненскага гарадскога паселішча.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ульянаўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1951 годзе
Старая Майна

**Старая Майна** (; да 1917 года таксама — Богаяўленскае) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Старамайнскага раёна Ульянаўскай вобласці Расіі і Старамайнскага гарадскога паселішча. Размешчаны на левым беразе Куйбышаўскага вадасховішча Волгі, за 68 км на паўночны ўсход ад Ульянаўска і за 34 км на поўнач ад станцыі Чардаклы на чыгуначнай лініі Ульянаўск — Уфа.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ульянаўскай вобласці
Кацярына Адольфаўна Ізмайловіч

**Кацяры́на Адо́льфаўна Ізмайло́віч**, у беларускай традыцыі таксама **Ізмайлавіча́нка** (1881, Санкт-Пецярбург — 27 студзеня 1906, Севастопаль) — рэвалюцыянерка, член Партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў. Здзейсніла няўдалы замах на адмірала . Сястра Аляксандры Ізмайловіч.

## Біяграфія 
Кацярына Ізмайловіч дваранка паводле паходжання, нарадзілася ў 1881 годзе ў сям’і афіцэра-артылерыста. Бацька, Адольф Вікенцьевіч Ізмайловіч (нар. у 1845) — генерал-лейтэнант расійскай арміі. Праз сваю старэйшую сястру Аляксандру звязалася з рэвалюцыйным рухам і ўступіла ў партыю сацыялістаў-рэвалюцыянераў.

У 1906 годзе паводле пастановы Баявой арганізацыі эсэраў здзейсніла замах на галоўнага камандзіра Чарнаморскага флоту адмірал Чухніна. 27 студзеня яна патрапіла ў палац Чухніна на прыём пад выглядам просьбіткі і стрэліла ў яго некалькі разоў з рэвальвера. Адмірал быў паранены ў плячо і жывот, але застаўся жывы. Сама Ізмайловіч была забітая ў час замаху.

«27-га студзеня, ў гор. Севастопалі, да віцэ-адмірала Чухніна прыйшла маладая жанчына, якая назвалася дачкой адмірала Чалеева. Яна была прынятая і скарысталася тым, што прысутны ад’ютант адышоў у бок, просьбітка дастала з кішэні пісталет „Браўнінга“ і зрабіла ў віцэ-адмірала Чухніна чатыры стрэлы, якія зрабілі яму цяжкія раненні. Жанчына, якая страляла, была забітая часавым».

Інакш гісторыя выкладзена ва ўспамінах Дубініна, ардынарца адмірала Чухніна, у пераказе *:*… Кажа, хачу бачыць адмірала. Далажылі. Прыняў без затрымкі. Толькі гэтак за хвіліну-дзве-раптам: бах, бах, бах! Як мы заўсёды неадлучна былі пры адмірале, вось першы я і забег. Стаіць гэтая самая паненка адна, нехлямяжная, хударлявая і ўся белая-белая як снег, стаіць спакойна, не варухнецца, а рэвальвер на падлозе каля яе ног валяецца. «Гэта я страляла ў Чухніна, — кажа цвёрда: за расстрэл „“». Глядзім, адмірала тут няма, толькі з іншага пакоя выбегла жонка яго, крычыць, нібы ў вар’яцтве: «Бярыце яе мярзоту… хутчэй бярыце». Я, вядома, паклікаў свайго пастаяннага падручнага. І што б вы думалі? Глядзім, а наш адмірал-та вылазіць з-пад канапы. Тут ён ужо разам з жонкай закрычаў: «Бярыце хутчэй, бярыце яе». Ну, вось мы яе сцягнулі ў двор і там скончылі хутка … І што вы думаеце: вось ужо шмат гадоў мы каля яго неадлучныя. Хадзілі ў паход, часта генерал падвяргаўся вялікай небяспецы быць забітым, стаяў, магу сказаць, на вяршок ад смерці, бліжэй чым учора — і нічога. А тут нейкая плюгаўка, зусім нязначная… 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Эсэры
Цыльна

**Цыльна** () — рабочы пасёлак, адміністрацыйны цэнтр Цыльнінскага гарадскога паселішча Цыльнінскага раёна Ульянаўскай вобласці Расіі. Чыгуначная станцыя на лініі Ульянаўск — Свіяжск. За 47 км ад адміністрацыйнага цэнтра. Узнік у гады Вялікай Айчыннай вайны ў 1942 годзе, у сувязі з будаўніцтвам чыгункі — Волжскай ракады, як чыгуначная станцыя. 7 жніўня 1962 года пасёлак Цыльнінскі ператвораны ў рабочы пасёлак Цыльна. З 1 лютага 1963 года па 12 студзеня 1965 года ўваходзіў у склад Сенгілееўскага прамысловага раёна. З 3 лістапада 1965 года ўвайшоў у склад Цыльнінскага раёна.

З 2005 года адміністрацыйны цэнтр Цылінінскага гарадскога паселішча.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ульянаўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1940 годзе
Аршанскія павятовыя маршалкі

Спіс маршалкаў дваранства Аршанскага павета.

## Літаратура 
*
Паўлаўка (Паўлаўскі раён)

**Паўлаўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Паўлаўскім раёне Ульянаўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Паўлоўскага гарадскога паселішча. Размешчаны на прытоку ракі Ізбалык, у глыбокай катлавіне, акружанай узгоркамі ў лесастэпавай мясцовасці. Адлегласць да найбліжэйшай чыгуначнай станцыі (Ключыкі ў Нікалаеўцы) 56 км. За 200 км ад Ульянаўска. Насельніцтва — 5023 чал. (2021).

З 1943 года — у складзе Ульянаўскай вобласці. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1978 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ульянаўскай вобласці
Шатэнштэйн

**Шатэнштэйн** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Ісаевіч Шатэнштэйн — расійскі фізікахімік
* Давід Ісаевіч Шатэнштэйн — расійскі і беларускі фізіёлаг
Родзін

**Родзін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Іванавіч Родзін, беларускі мастак
* Аляксей Рыгоравіч Родзін, савецкі ваенны дзеяч, Герой Савецкага Саюза
Аляксандр Сахачэўскі

**Алякса́ндр Сахачэ́ўскі**, сапраўднае імя **Лейб Сондэр** (, мястэчка Ілаў, Сахачэўскі павет, Мазавецкае ваяводства, Царства Польскае — 15 чэрвеня 1923, Бідэрмансдорф каля Вены) — польскі мастак яўрэйскага паходжання, прадстаўнік «рамантызму».

## Біяграфія 
Вучыўся ў Варшаўскай школе рабінаў. З 1860 года ў Акадэміі мастацтваў у Варшаве пад кіраўніцтвам прафесара Юзафа Зімлера. Быў арыштаваны восенню 1862 года на хвалі арыштаў пасля замаху на Аляксандра Веляпольскага, быў вязнем Варшаўскай цытадэлі. Быў асуджаны пасля выбуху паўстання 1863—1864 гадоў на 20 гадоў катаргі ў Сібіры. Пасля вяртання з ссылкі царскі ўрад забараніў яму вярнуцца ў Царства Польскае, ён быў вымушаны пасяліцца ў Львове. Пазней жыў у Мюнхене і Бруселі, дзе стварыў цыкл дакументальных малюнкаў, сведчанняў аб дэпартацыі паўстанцаў на месца адбыцця пакарання, побыт катаржан. Сярод самых вядомых — *Развітанне з Еўропай* (1894). Малюнак мае сімвалічнае значэнне, ушаноўвае памяць шэрагу вядомых рэпрасаваных паўстанцаў, у тым ліку і самога сябе — мужчына, які паклаў руку на слуп. З 1903 жыў у Вене.

У 1913 годзе падчас святкавання 50-гадовай гадавіны паўстання 1863—1864 гадоў выставіў свае працы ў Львоўскай гарадскай адміністрацыі. Выстава выклікала сенсацыю ў публікі. Мастак пагадзіўся перадаць свае працы Львоўскай гарадскай адміністрацыі ў абмен на пажыццёвую рэнту.

У 1956 годзе Міністэрства культуры СССР перадала Польшчы калекцыю прац Аляксандра Сахачэўскага. На сотую гадавіну пачатку паўстання 1863—1864 гадоў (1963) калекцыя была выстаўлена ў музеі X павільёна Варшаўскай цытадэлі (у пастаяннай экспазіцыі).

Branka of Poles to the Russian Army in 1863.PNG|Бітва палякаў з расійскай арміяй у 1863 годзе
Pożegnanie Europy.JPG|Развітанне з Еўропай (1894)

## Літаратура 
* Helena Boczek: Aleksander Sochaczewski 1843—1923 — malarz syberyjskiej katorgi : życie, twórczość i dzieje kolekcji. Beata Meller. Warszawa: Muzeum Historyczne m. st. Warszawy : Muzeum Niepodległości, 1993. — . — 119 s.

## Спасылкі 
* Magdalena Szczęsny-Mrówczyńska *Мастацкі дзённік Аляксандра Сахачэўскага*

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя
Катэгорыя:Высланыя ў Сібір
Вацякоў

**Вацякоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Веньямін Іосіфавіч Вацякоў (1921—2014) — беларускі вірусолаг.
* Іван Фаміч Вацякоў (1914—2002) — інжынер-будаўнік, спецыяліст у галіне асноў і фундаментаў.
Іван Фаміч Вацякоў

**Іван Фаміч Вацякоў** (, в. Сатышава, Марыінска-Пасадскі раён, Чувашыя, Расія — ) — інжынер-будаўнік, спецыяліст у галіне асноў і фундаментаў. Доктар тэхнічных навук (1986), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (1940; аспірантура, 1961).
    
Працаваў на БАМпраекце Галоўнага ўпраўлення чыгуначных зносін НКУС (з 1940, Ірканская экспедыцыя), Літоўскай чыгунцы (з 1947, галоўны інжынер, начальнік дарпраекта), Балтыйскай чыгунцы (г. Рыга, з 1956), у Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (1962—2001, факультэт прамысловага і грамадзянскага будаўніцтва, кафедра «Будаўнічыя канструкцыі, асновы і фундаменты», у 1975—1986 — загадчык кафедры, 1964—1975 — дэкан факультэта).

Навуковыя інтарэсы: механіка грунтоў; тэорыя і практыка прагназавання асядання фундаментаў будынкаў і збудаванняў у складаных грунтавых умовах.

## Бібліяграфія 
* Исследование осадок фундаментов зданий в сложных инженерно-геологических условиях и вопросы теории и практики расчета консолидации водонасыщенных грунтов оснований в нелинейной постановке : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.23.02 / Вотяков Иван Фомич. — Москва, 1985.
* Исследование осадок зданий на сильно сжимаемых основаниях в условиях Прибалтики : автореферат диссертации … кандидата технических наук / И. Ф. Вотяков. — Ленинград, 1961.
   

## Літаратура 
* 
* Вотяков Иван Фомич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 823.
* Беззаветное служение Родине : Вотяков Иван Фомич / Т. А. Власюк // Профессора Белорусского государственного университета транспорта. — Гомель, 2003. — С. 26—31.

Катэгорыя:Дэканы факультэта прамысловага і грамадзянскага будаўніцтва БелДУТ
Катэгорыя:Выкладчыкі факультэта прамысловага і грамадзянскага будаўніцтва БелДУТ
Гаўдэнцій Іванавіч Галынскі

**Гаўдэнцій Іванавіч Галынскі** (нар. 1781) — дзяржаўны службовец.

## Біяграфія 
Паходзіў са старажытнага беларускага роду Галынскіх. Нарадзіўся ў сям’і Яна (Восіпавіча) Галынскага, губернскага маршалка магілёўскага, і Барбары з Кашыцаў.

У 1809—1810 гадах маршалак шляхты Чэрыкаўскага павета.

У спадчыну атрымаў фальварак Гайдукоўскі, сяло Ушакі i інш. населеныя пункты ў Чэрыкаўскім i Клімавіцкім павеце.

## Сям’я 
У шлюбе з Настассяй Дзмітрыеўнай.

## Літаратура 
* М. У. Шымукенус. ІВАН ГАЛЫНСКІ І ЯГО НАШЧАДКІ  // Архіварыус: зб. навук. паведамл. і арт. Вып. 6 / рэдкал.: Ю. М. А 87 Бохан (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БелНДІДАС, 2008. — 328 с. — (Серыя «Гісторыя, архівазнаўства, крыніцазнаўства»).

Гаўдэнцій Іванавіч
Катэгорыя:Павятовыя маршалкі чэрыкаўскія
Вядомыя асобы Уфы

[thumb|200px|[Герб Уфы]]
Вядомыя ўраджэнцы Уфы:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Земфіра]]

## Б 
* Уладзіслаў Яўгенавіч Бугера (нар. 1971) — расійскі эканаміст і філосаф; ўкраінскі і расійскі левы палітычны публіцыст i актывіст, антыфашыст і рэвалюцыянер-антынацыяналiст; доктар філасофскіх навук.

## В 
* Барыс Леанідавіч Вазнюк (нар. 1943) — украінскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Украіны (1999).

## Д 
* Сяргей Данатавіч Даўлатаў (1941—1990) — савецкі пісьменнік і журналіст, дысідэнт.

## З 
* Віктар Рыгоравіч Заўрыеў (1907—1976) — беларускі географ. Доктар геаграфічных навук (1959), прафесар (1960). З 1961 года ў БДУ.
* Земфіра (нар. 1976) — расійская пост-рок-спявачка, музыкант, кампазітар, паэт, аўтарка музыкі і тэкстаў песень.

## К 
* Дзмітрый Уладзіміравіч Караў
* Анатоль Васільевіч Квашнін
* Данііл Вячаслававіч Квят
* Ігар Аляксандравіч Кудраўцаў (1946—2003) — беларускі інжынер шляхозў зносін — будаўнік, спецыяліст у галіне чыгуначнага пуці, пошукаў і праектавання чыгунак, асноў і фундаментаў будынкаў і збудаванняў.

## Л 
* Юрый Канстанцінавіч Ландо

## М 
* Моргенштэрн

## Н 
* Міхаіл Васілевіч Несцераў

## С 
* Адэліна Сабітава
* Уладзімір Тэадоравіч Співакоў
* Віктар Паўлавіч Суслаў

## Ч 
* Уладзімір Іванавіч Чаркасаў
Давід Ісаевіч Шатэнштэйн

**Давід Ісаевіч (Шаевіч) Шатэнштэйн** (1899, Вільня — 1952) — савецкі фізіёлаг; доктар медыцынскіх навук, прафесар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Вільні ў сям’і лекара Шаі Лейбавіча (Ісая Львовіча) Шатэнштэйна (1871, Панямуне — ?) і Гедвігі Лейзераўны Шатэнштэйн (народжанай Камбер). Брат — фізікахімік . Бацька жыў і практыкаваў па адрасе Нямецкая вуліца, дом № 22, кв.17. У 1915 годзе сям’я пераехала ў Ліду.

У 1918 годзе з залатым медалём скончыў гімназію ў Маскве. У 1918—1919 гадах — рэгістратар біржы працы, статыстык ваенпрадбюро Усесаюзнага цэнтральнага савета прафесійных саюзаў, у 1919—1920 — сакратар аддзела галоўпаліткульта.

З 1923 года, скончыўшы медыцынскі факультэт МДУ, працаваў у тэрапеўтычнай клініцы універсітэта: навуковы супрацоўнік, асістэнт (з 1927). У 1929—1936 гадах ва ўстановах РСЧА: памочнік начальніка санітарнай часткі і кіраўнік псіхафізіялагічнай лабараторыі артылерыйскай школы (Адэса), з 1931 — начальнік фізіялагічнага аддзела навукова — даследчага і выпрабавальнага санітарнага інстытута РСЧА.

У 1936—1948 гадах выкладаў на кафедры фізіялогіі 2-га Маскоўскага медыцынскага інстытута: Дацэнт, з 1939 года — прафесар. У 1941—1943 гадах у Омску, куды быў эвакуіраваны інстытут, выконваў абавязкі загадчыка кафедры фармакалогіі.

З 1948 года загадваў лабараторыяй фізіялогіі працы і прафзахворванняў АМН СССР, з 1951 года — кафедрай нармальнай фізіялогіі Мінскага медыцынскага інстытута.

Пахаваны ў Маскве на Увядзенскіх могілках (у крыніцах памылкова паказваюцца Новадзявочыя могілкі).

## Навуковая дзейнасць 
У 1938 годзе прысвоена вучонае званне доктара медыцынскіх навук.

Асноўныя напрамкі даследаванняў:
* фізіялогія працы, тэорыя стомы;
* уплыў пераканання на органы слыху.

Даказаў вядучую ролю коркавых працэсаў у рэгуляцыі рэакцый арганізма на працу.

Аўтар больш за 50 навуковых прац.

## Узнагароды 
Медалі.

### Выбраныя працы 
* Шатенштейн Д. И. Регуляция физиологических процессов при работе : (Мат-лы к теории утомления). — М.; Л.: Наркомздрав СССР: Медгиз, 1939. — 180 с.
* *Шатенштейн Д. И., Чаркин М. Д., Косяков К. С., Котов Г. И.* Высокогорный туристский поход : Альпиниада РККА 1933 г. : [Восхождение на Эльбрус. Влияние его на здоровье участников] / Под ред. . — М.: Гос. воен. изд-во, 1934. — 48 с.

## Літаратура 
* *Змачинская Н. Ф., Мальковец М. В., Пересада А. Н.* Заведующие кафедрами и профессора Минского медицинского института (1921—1996): биогр. справ. — Минск, 1999. — С. 29.
* *Кассиль Г. Н.* Давид Исаевич Шатенштейн (К 70-летию со дня рождения) // Физиологический журнал. — 1970. — Т. 56, № 5. — С. 819.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фізіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Фізіёлагі Расіі
Катэгорыя:Фізіёлагі СССР
Катэгорыя:Медыкі XX стагоддзя
Будкевіч

**Будкевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Барбара Эдмундаўна Будкевіч — дзяячка рэвалюцыйнага руху ў Царстве Польскім, гісторык.
* Канстанцін Рамуальд Будкевіч — святар Рымска-каталіцкай царквы.
* Уладзімір Уладзіміравіч Будкевіч (нар. 1947) — беларускі музыкант (фагот), педагог, заслужаны артыст Беларусі.
Сона Ахундава-Гараева

**Сона Іскандэр кызы Ахундава-Гараева** (16 кастрычніка 1898, Баку — 19 кастрычніка 1971) — азербайджанская паэтка, адна з першых жанчын у Азербайджане, якія атрымалі вышэйшую адукацыю. Маці кампазітара  і ўрача .

## Ранняе жыццё і адукацыя 
Сона Іскандэр кызы Ахундава нарадзілася 16 кастрычніка 1898 года ў Баку. Яе бацькам быў Іскандэр Мірза Абдулгусейн бек аглу Ахундаў, выпускнік Кракаўскага Ягелонскага ўніверсітэта, а маці — Зулейха Байрамалібекава, адна з самых адукаваных і асвечаных жанчын свайго часу.

У 13 гадоў бацькі Ахундавай аддалі яе ў школу для дзяўчынак пры Бакінскім муніцыпалітэце. Пазней Ахундава вучылася грацьна фартэпіяна.

## Праца 
Адзін з самых вядомых вершаў Ахундовой «Ватан» увайшоў у выдадзеную ў 1974 годзе кнігу «Ашугі і паэты Азербайджана».

Рэцэнзіі на вершы Соны публікаваліся ў пачатку мінулага стагоддзя ў газетах «Sada» «Ishik», «» «Закавказская речь» і іншых.

* муж —  — урач
** сын —  — кампазітар
*** унук —  — кампазітар
*** унучка —  — дырэктар музея
** сын —  — урач
*** унук — Джахангір Караеў — піяніст і джазавы кампазітар
*** унук —  — дзяржаўны дзеяч Азербайджана

## Спадчына 
16 кастрычніка 2018 года Саюз пісьменнікаў Азербайджана прадставіў кнігу «Сона Ахундава-Гараева. Памятная кніга», прысвечаную 120-годдзю Ахундавай-Гараевай, у Доме-музеі Гараева. Кніга напісана на трох мовах: азербайджанскай, англійскай і рускай.

Катэгорыя:Азербайджанскамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Азербайджана
Ігар Аляксандравіч Кудраўцаў

**Ігар Аляксандравіч Кудраўцаў** (, Уфа, Башкірыя, Расія — ) — беларускі інжынер шляхозў зносін — будаўнік, спецыяліст у галіне чыгуначнага пуці, пошукаў і праектавання чыгунак, асноў і фундаментаў будынкаў і збудаванняў. Доктар тэхнічных навук (1995), прафесар (1996).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (будаўнічы факультэт, 1970), Ленінградскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (аспірантура, 1977).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (з 1977, факультэт прамысловага і грамадзянскага будаўніцтва, у 1986—1992 — загадчык кафедры «Інжынерная геалогія, асновы і фундаменты», з чэрвеня 1992 — кафедры «Будаўнічыя канструкцыі, асновы і фундаменты», у 1994—1997 — дэкан факультэта).

Навуковыя інтарэсы: уплыў хвалевых працэсаў на ўласцівасці грунтоў і дынамічных уздзеянняў на надзейнасць работы будаўнічых канструкцый; даўгавечнасць будаўнічых канструкцый, будынкаў і збудаванняў.

## Бібліяграфія 
* Влияние вибрации на нижнее строение железнодорожного пути, здания и сооружения : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.22.06 ; 05.03.02 / Кудрявцев Игорь Александрович. — Москва, 1995.
* Исследование работы рельсов в условиях высоких осевых нагрузок : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 05.22.12 / Кудрявцев Игорь Александрович. — Ленинград, 1977.
  

## Літаратура 
* 
* Кудрявцев Игорь Александрович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 334.
* Строитель своей судьбы : Кудрявцев Игорь Александрович / Т. А. Власюк // Профессора Белорусского государственного университета транспорта. — Гомель, 2003. — С. 106—111.
 

Катэгорыя:Дэканы факультэта прамысловага і грамадзянскага будаўніцтва БелДУТ
Катэгорыя:Выпускнікі будаўнічага факультэта БелДУТ
Катэгорыя:Будаўнікі СССР
Катэгорыя:Будаўнікі Беларусі
Анатоль Аляксеевіч Логінаў

**Анатоль Аляксеевіч Логінаў** (1921—1999) — беларускі фізіёлаг. Доктар біялагічных навук (1961), прафесар (1962).

## Біяграфія 
Скончыў Азербайджанскі ўніверсітэт (1945) і Азербайджанскі медыцынскі інстытут (1949). З 1971 года — у Беларускім дзяржаўным інстытуце фізічнай культуры; у 1978—1993 гг. — у Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы: механізмы нейрогуморальной рэгуляцыі адаптацыйнага гамеастазу; псіхафізіялогія і псіхапедагогіка; этыка і псіхалогія сямейнага жыцця.

## Літаратура 
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.] Т. 4. — Минск, 2007.
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 9. — Мінск, 1999.

Катэгорыя:Фізіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Фізіёлагі СССР
Лявоненка

**Лявоненка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валянціна Сцяпанаўна Лявоненка (нар. 1953) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.
* Дзяніс Уладзіміравіч Лявоненка (нар. 1981) — беларускі спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела.
Барбара Эдмундаўна Будкевіч

**Барбара Эдмундаўна Будкевіч**, таксама **Варвара Буткевіч** (, у дзявоцтве **Чахоўская** ; 2 снежня 1886, маёнтак Глухавец, Мсціслаўскі павет, Магілёўская губерня — 21 жніўня 1937, Масква, НКУС) — дзяячка рэвалюцыйнага руху ў Царстве Польскім, гісторык.

## Біяграфія 
Паходзіла са шляхецкай сям’і. З 1904 года працавала на варшаўскай фабрыцы. З 1904 года член Польскай партыі сацыялістычнай (ППС), з 1906 года — ППС-лявіцы. У 1908—1909 гадах член Варшаўскага камітэта ППС-лявіцы, у 1912—1913 гадах член Лодзінскага камітэта ППС-лявіцы, замежнай секцыі ППС-лявіцы. У 1906 і 1909 годзе арыштоўвалася царскімі ўладамі. У 1912 годзе скончыла Брусельскі (Новы) універсітэт.

З 1913 года ў Санкт-Пецярбургу. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года ў Польскім нацыянальным камісарыяце пры Наркамнацы РСФСР. З 1918 года кіраўніца польскай секцыі Магілёўскага губернскага аддзела народнай асветы, выкладчыца на курсах чырвоных камандзіраў у Смаленску, кіраўніца польскіх палітычных курсаў пры штабе Заходняга фронту. З 1921 года кіраўніца сектара Камуністычных універсітэтаў імя Свярдлова і нацыянальных меншасцяў Захаду (КУНМЗ), намесніца навуковага сакратара Наркамасветы РСФСР. 

З 1926 года выкладчыца ў Камуністычным універсітэце Беларускай ССР. З 1931 года навуковая супрацоўніца польскага сектара, навуковая сакратарка Інстытута польскай пралетарскай культуры АН БССР, дацэнт кафедры ўсеагульнай гісторыі КУНМЗа. Даследавала гісторыю развіцця прамысловасці і фармавання пралетарыяту, рэвалюцыйнага руху ў Польшчы.

У 1930-х гадах працавала навуковай супрацоўніцай выдавецтва «Гісторыя грамадзянскай вайны» і «Гісторыі заводаў» у Маскве. Арыштаваная 14 чэрвеня 1937 года, абвінавачаная ва ўдзеле ў антысавецкай контррэвалюцыйнай арганізацыі. 21 жніўня 1937 года асуджаная Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР да расстрэлу. Крэміравана і пахаваная ў агульнай магіле на Данскіх могілках. Пасмяротна рэабілітаваная 26 траўня 1956 года.

## Бібліяграфія 
* *Ruch robotniczy w Królestwie Polskim w latach 1870-1890*, cz. 1: *Rozwój i koncentracja przemysłu, położenie proletarjatu, ruch strajkowy*, Mińsk: Białoruska Akademia Nauk 1934.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Польшчы
Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Алесь Дашчынскі

**Алесь Дашчынскі** (нар. ) — беларускі журналіст.

Нарадзіўся ў 1961 годзе ў вёсцы Груздава (Пастаўскі раён). Працаваў на Беларускім радыё. З 1994 г. — аглядальнік газеты «Свабода», потым газеты «Навіны». З 2000 па 2002 г. быў карэспандэнтам «Радыё Рацыя».

Жыве ў Мінску. Быў затрыманы летам 2021 года. Пасля вызвалення з турмы Алесь Дашчынскі знаходзіўся ў статусе падазраванага і пад падпіскай аб нявыездзе з Беларусі. 15 снежня 2022 года ў дачыненні журналіста спынены крымінальны пераслед.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пастаўскім раёне
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Інстытут польскай пралетарскай культуры Акадэміі навук Беларусі

**Інстытут польскай пралетарскай культуры (ІППК) Акадэміі навук Беларусі —** навукова-даследчая ўстанова ў 1925—1936 гадах.

## Гісторыя 
Заснаваны 30 сакавіка 1925 года як польскі аддзел у складзе Інстытута беларускай культуры (Інбелкульт), старшыня Стэфан Гельтман. Падзяляўся на 3 камісіі: гісторыі (у 1929 годзе ўвайшла ў склад Інстытута гісторыі АН БССР), этнаграфіі, мовы і літаратуры; 2 секцыі: маскоўскую і карэспандэнтаў. З 1926 года — польскі сектар Інбелкульта, з 1929 года — Акадэміі навук. 

У 1931 годзе пераўтвораны ў ІППК, у складзе якога дзейнічала гістарычная камісія. У 1931—1935 гадах дырэктар інстытута Іван Віткоўскі, тут працавалі Барбара Будкевіч, Тамаш Домбаль, В. Карніенка, Адам Славінскі (Качароўскі), В. Фрышман і іншыя. Значная частка супрацоўнікаў была дзеячамі польскага і міжнароднага рабочага руху. Асноўнымі кірункамі даследаванняў былі гісторыя нацыянальна-вызваленчага і дэмакратычнага руху на Беларусі ў XIX—XX стагоддзях і ўдзел у ім палякаў, гісторыя паўстання 1863—1864 гадоў, гісторыя рэвалюцыйнага руху ў Польшчы, палітычнае і эканамічнае становішча ў пасляваеннай Польшчы (1920-я — 1930-я), польскае нацыянальна-культурнае будаўніцтва ў Беларускай ССР. Супрацоўнікі разам з спецыялістамі іншых устаноў працавалі над падручнікамі для школ, ВНУ, складалі вучэбныя праграмы. Работнікі інстытута прымалі ўдзел у рабоце Усесаюзнага з’езда навуковых работнікаў па лініі польскай працы, які адбыўся 11 ліпеня 1933 года ў Менску.

Дзейнасці інстытута перашкаджалі недахоп адмыслова падрыхтаваных кадраў, навуковай літаратуры, замежнай прэсы і фінансаў, цяжкасці з наладжваннем кантактаў з навуковымі цэнтрамі ў Польшчы. Пазней былі распачатыя палітычныя рэпрэсіі і арышты супрацоўнікаў, якіх звычайна абвінавачвалі ў «шпіянажы на карысць Польшчы». 

У 1935 годзе інстытут быў уключаны ў склад Інстытута пралетарскай культуры нацыянальных меншасцей (ІПКНМ) АН у якасці польскай секцыі. У 1936 годзе ІПКНМ спыніў дзейнасць, польская секцыя перададзеная ў склад секцыі Захаду Інстытута гісторыі АН БССР. Секцыя практычна не дзейнічала і ў канцы 1930-х гадоў была ліквідавана.

## Дзейнасць 
Былі выдадзены працы «Польскі рабочы ў Кастрычніцкай рэвалюцыі на Беларусі» Стэфана Гельтмана (1927), «Паўстанне 1863 года і расійскі рэвалюцыйны рух пачатку 1860-х гадоў» Івана Віткоўскага (кн. 3, 1931), «1863 год на Меншчыне» (1927), «Рабочы рух у царстве Польскім» Барбары Будкевіч (1934) і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Інстытут беларускай культуры
Катэгорыя:Акадэмія навук БССР
Дзяніс Уладзіміравіч Лявоненка

**Дзяніс Уладзіміравіч Лявоненка** (нар. , Гомель) — беларускі спецыяліст у галіне механікі дэфармуемага цвёрдага цела. Доктар фізіка-матэматычных навук (2013), прафесар (2013).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту (спецыяльнасць «Прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва», 2003), Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт (аспірантура, 2004).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (з 2003, факультэт прамысловага і грамадзянскага будаўніцтва, кафедра «Будаўнічая механіка», прафесар).

Навуковыя інтарэсы: статыка і дынаміка трохслаёвых элементаў канструкцый; тэорыя пругкасці; будаўнічая механіка.

## Узнагароды 
Прэмія НАН Беларусі імя В. Ф. Купрэвіча (2013).

## Бібліяграфія 
* Колебания трехслойных стержней, пластин и оболочек, связанных с упругой средой : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.02.04 : защищена 05.10.2012 : утверждена 27.02.2013 / Леоненко Денис Владимирович. — Гомель, 2012.
* Деформирование трехслойных элементов конструкций на упругом основании / Э. И. Старовойтов, А. В. Яровая, Д. В. Леоненко. — Москва, 2006.
* Механика трехслойных стержней и пластин, связанных с упругим основанием / Ю. М. Плескачевский, Э. И. Старовойтов, Д. В. Леоненко. — Москва, 2011.
* Трехслойные стержни в терморадиационных полях / Э. И. Старовойтов, М. А. Журавков, Д. В. Леоненко. — Минск, 2017.
* Нелинейное деформирование трехслойного металлополимерного стержня локальными нагрузками / М. А. Журавков, Э. И. Старовойтов, Д. В. Леоненко // Полимерные материалы и технологии. — 2016. — Т. 2, № 1. — С. 68—74.
  

## Літаратура 
* Леоненко Денис Владимирович // Гордость Беларуси. Молодые, талантливые, одаренные. — Минск, 2015. — С. 162—163.
* Леоненко Денис Владимирович // Путь в науку. — Гомель, 2007. — Вып. 4 : Кандидаты наук вузов и НИИ Гомельщины. — С. 32.
Цэмзавод

**Цэмзавод** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Сенгілееўскім раёне Ульянаўскай вобласці Расіі. Уваходзіць у Сенгілееўскае гарадское паселішча. Пасёлак Цэмзавод узнік у 1912 годзе, як паселішча вакол цэментнага завода. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1994 года. Насельніцтва — 976 чалавек (2020).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ульянаўскай вобласці
Цярэньга

**Цярэньга** () — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Цераньгульскага раёна Ульянаўскай вобласці Расіі. Насельніцтва — 5297 жыхароў (2007). Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 16 лістапада 1966 года. 12 кастрычніка 1981 года ў Доме культуры райцэнтра быў адкрыты філіял Ульянаўскага абласнога драматычнага тэатра.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ульянаўскай вобласці
Іван Васілевіч Увараў

**Іван Васільевіч Увараў** (; ) — савецкі дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў лістападзе 1901 года ў рабочай сям’і, рускі.

У 1913—1917 гадах вучыўся ў рамесных майстэрнях, скончыў марксісцка-ленінскія курсы. У 1912—1919 гадах працаваў у рамесных майстэрнях. У 1919—1920 гадах служыў у Чырвонай Арміі, чырвонаармеец і палітрук. У 1920—1921 гадах — наркам пуцявых дарог па Варонежскім вузле.

У 1922—1924 гадах — старшыня Варонежскіх валаснога і раённага выканаўчага камітэтаў. У 1924—1927 гадах — упаўнаважаны Губпрафсавета. У 1927—1928 гадах — загадчык дрэваапрацоўчых майстэрняў. У 1928—1929 гадах — інструктар у Варонежскім раённым камітэце УКП(б), сакратар парткама завода «Камінтэрн». У 1929—1930 гадах — старшыня акруговага калгассаюза.

У 1933—1935 гадах — намеснік дырэктара па адміністратыўна-гаспадарчай частцы Валагодскага сельскагаспадарчага інстытута. У 1935—1936 гадах — дырэктар Валагодскага сельскагаспадарчага інстытута, выкладчык па палітпадрыхтоўцы.

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў РСФСР