Іжскі сельсавет

**І́жскі сельсавет (да 1970-х Іжанскі)** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вілейскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Іжа.

## Геаграфічнае становішча 
Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы Вілейскага раёна. Цэнтр сельсавета — аграгарадок Іжа — знаходзіцца за 25 кіламетраў ад райцэнтра горада Вілейка, за 128 кіламетраў ад горада Мінска.

Іжскі сельсавет мяжуе з Нарачанскім, Любанскім сельсаветамі Вілейскага раёна, Занарацкім сельсаветам Мядзельскага раёна і Вішнеўскім сельсаветам Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці.

Найбуйнейшыя населеныя пункты — аграгарадок Іжа (420 чал.), аграгарадок Лыцавічы (503 чал.), в. Каралеўцы (92 чал.), в. Слабада (77 чал.).

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Куранецкага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. З 5 ліпеня 1946 года ў складзе Вілейскага раёна. 18 мая 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Чурлонскага сельсавета. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Іжскага сельсавета 30 населеных пунктаў.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1447 чалавек, з іх 96,6 % — беларусы, 2,6 % — рускія, 0,5 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 1204 чалавекі.

## Дэмаграфія 
Усяго насельніцтва (2011 год) у сельсавеце — 1418 чалавек, у тым ліку:
* Маладзей працаздольнага ўзросту — 191
* Працаздольнага ўзросту — 748
* Старэй працаздольнага ўзросту — 479
Колькасць гаспадарак — 693

## Склад 
Іжскі сельсавет уключае 27 населеных пунктаў:

* Баравыя — вёска.
* Берасніха — вёска.
* Вуткі — вёска.
* Дварэц — вёска.
* Засценкі — вёска.
* Зенанова — вёска.
* Золькі — вёска.
* Іжа — аграгарадок.
* Калодкі — вёска.
* Канаціха — вёска.
* Каралеўцы — вёска.
* Куліха — вёска.
* Курнікі — вёска.
* Леснікі — вёска.
* Лыцавічы — аграгарадок.
* Любкі — вёска.
* Ляда — вёска.
* Макарычы — вёска.
* Муляры — вёска.
* Навадубава — вёска.
* Ралічы — вёска.
* Слабада — вёска.
* Спягла — вёска.
* Старадубава — вёска.
* Тарасавічы — вёска.
* Шляпы — вёска.
* Ямы — вёска.

## Вытворчая сфера, паслугі 
* Іжскае лясніцтва ДЛГУ «Вілейскі лясгас»
* Участак «Іжа, Лыцавічы» ДУП «Вілейская ЖКГ»
* Участак Вілейскага філіяла ДП «Мінаблпаліва»
* Пажарна-аварыйна-выратавальны пост № 15, в. Золькі. Кіраўнік — Смаленскі Сяргей Францавіч (2012).
* ААТ «Чурлёны» (253 работнікі). Агульная плошча сельгасугоддзяў 9106 га, з іх ворыва — 3502 га. Кіраўнік — Міргалоўскі Пётр Мікалаевіч.
* Фермерская гаспадарка Навасёлка Генадзя Міхайлавіча, в. Баравыя
* Фермерская гаспадарка Сарокі Вячаслава Пятровіча, в. Лыцавічы
* Аддзяленне паштовай сувязі, аграгарадок Іжа
* Аддзяленне паштовай сувязі, аграгарадок Лыцавічы
* Электравузел сувязі, Іжа. Кіраўнік — Занкавіч Валеры Віктаравіч.

## Сацыяльна-культурная сфера 
### Ахова здароўя, сацыяльнае абслугоўванне 
* Іжская амбулаторыя
* Іжская бальніца сястрынскага догляду
* Лыцавіцкі фельчарска-акушэрскі пункт
* Іжская аптэка
78 чалавек (2012) знаходзяцца на надомным сацыяльным абслугоўванні. Ім аказваюць дапамогу 6 сацыяльных работнікаў.

### Адукацыя 
* Чурлёнская сярэдняя школа-сад (в. Лыцавічы)
* Іжская базавая школа-сад.

### Культура 
* Сельскі дом культуры, в. Іжа
* Сельскі дом культуры, в. Лыцавічы
* 2 сельскія бібліятэкі

## Культавыя ўстановы 
* Свята-Іосіфаўская царква ў в. Іжа
* Свята-Успенская царква ў в. Спягла
* Капліца ў гонар праведнай Ганны ў в. Лыцавічы (асвечаная ў 2012 годзе)

## Памятныя і цікавыя мясціны 
* Курганны могільнік XIII—XIV стагоддзяў паблізу дарогі Іжа-Слабада.
* Месцы баёў у час Першай сусветнай вайны. Засталіся сляды фартыфікацыйных збудаванняў і вайсковыя могілкі.

## Галерэя 

|Старадубава. На месцы знішчанай капліцы. 2014 год.
|Старадубава. Салдацкая лазня (1915-1917). 2014 год.
|Старадубава. Саладаты рускай арміі і мясцовы хлопчык Казік Смаленскі (1915-1917).
Каралеўцы. Камень (01).jpg|Каралеўцы. Помнік у гонар першага згадвання вёскі.
Біты Лог. Помнік (01).jpg|Урочышча Біты Лог ля Каралеўцаў. Помнік паўстанцам 1863 года.
Belarus-SMFAL-Karalewtsy-Chapel-Burial-Vault-1.jpg|Капліца з Каралеўцаў. Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту
Золькі. Памятная дошка Адаму Гурыновічу.jpg|Золькі. Помнік Адаму Гурыновічу
Золькі. Сямейная капліца Гурыновічаў.jpg|Золькі. Сямейная капліца Гурыновічаў на могілках, адноўленая ў 2008 г.
Золькі. Камяніца.jpg|Золькі. Камяніца
Золькі. Клець.jpg|Золькі. Клець
Капліца могілкавая. Калодкі (02).jpg|Калодкі. Могілкавая капліца
Спягла. Царква.jpg|Спягла. Свята-Успенская царква
Макарычы. Лінейная (пагонная) забудова (01).jpg|Макарычы. Лінейная забудова

## Страчаная спадчына 
* Вадзяны млын у вёсцы Іжа і мост праз раку Нарачанка (пачатак XX стагоддзя, знішчаны ў 1980-х гадах)
* Капліца ў вёсцы Старадубава (1934—1963)

Драўляная капліца Маці Божай Суцяшэння ў Старадубаве была пабудаваная ў 1934 годзе. У святыні рэгулярна праводзіліся службы, дзеля якіх туды прыязджалі святары з Вішнева. Капліца праіснавала да 1963 года. У гэтым годзе яе разабралі і перавезлі ў цэнтр сельсавета вёску Іжа і зрабілі кухню пры мясцовай бальніцы. Пасля разборкі адкінуты пашкоджаны каплічны крыж падабрала, аднавіла і захавала жыхарка суседняй вёскі Муляры Ядвіга Пастарнак. У 2011 годзе Пастарнак перадала гэты крыж на новую капліцу ў Куранцы.

У 2013 годзе Папа Рымскі Францішак даслаў Ядвізе Пастарнак падзячны ліст. Упершыню такі дакумент быў напісаны Папам па-беларуску.

## Вядомыя асобы 
* Адам Гурыновіч (1869—1894). Беларускі паэт-дэмакрат, фалькларыст і рэвалюцыянер. Жыў у маёнтку Крыстанопаль паблізу вёскі Золькі.
* Іван Касяк (1909—1989). Удзельнік 2-га Усебеларускага кангрэса ў Мінску ў чэрвені 1944 года. Дзеяч беларускай эміграцыі ў ЗША. У 1957—1989 гадах старшыня Беларускага кангрэсавага камітэта Амерыкі. Аўтар часопіса «Беларуская думка».
* Зянон Ломаць — беларускі дзяржаўны дзеяч, у 2006—2010 гадах старшыня Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь. Ахрышчаны ва Успенскай царкве ў Спягле ў 1944 годзе.
* Васіль Місюль. Настаўнік. Дзеяч беларускай эміграцыі ў ЗША. У 1954 годзе выступіў у Кангрэсе ЗША са сведчаннем злачынстваў савецкай улады ў Вілейскай турме ў 1941 годзе.
* Ядвіга Пастарнак, нар. у вёсцы Старадубава ў 1927 г. Верніца-каталічка, якой у 2013 годзе Папа Рымскі Францішак даслаў падзячны ліст. Упершыню ў гісторыі такі дакумент быў напісаны Папам па-беларуску..
* Язэп Сцепановіч, беларускі навуковец у галіне батанікі. Доктар навук. Старшыня тэрміналагічнай камісіі Рады Таварыства беларускай мовы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

## Спасылкі 
* Вілейскі райвыканкам 
* Населеныя пункты Рэспублікі Беларусь 


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе