open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Галарктыка

**Гала́рктыка**, альбо **галаркты́чная во́бласць** (ад  — увесь, цэлы і *ἄρκτος* — поўнач) — біягеаграфічны рэгіён, які вылучаецца ў фларыстычным і фаўністычным раянаваннях. Ахоплівае большую частку Паўночнага паўшар’я і з’яўляецца найбуйнейшым з усіх біягеаграфічных рэгіёнаў. Паўднёвая мяжа Галарктыкі праходзіць па поўначы Мексікі, уключае астравы Каба-Вердэ, праходзіць далей па паўночным боку Сахары, Аравійскаму паўвостраву, Гімалаям, поўдні Кітая, уключае Тайвань і Японію.

## У фларыстычным раянаванні 
У фларыстычным раянаванні Галарктыка мае статут царства, якое дзеліцца на некалькі падцарстваў. Існуюць розныя версіі яго дзялення.

Характэрнымі прадстаўнікамі расліннага свету Галарктыкі з’яўляюцца роды сямействаў Хваёвыя (*Pinaceae*), Бярозавыя (*Betulaceae*), Букавыя (*Fagaceae*), Вярбовыя (*Salicaceae*), а таксама Казяльцовыя (*Ranunculaceae*) і Ружавыя (*Rosaceae*). Пераважна ў Галарктыцы сустракаюцца Капуставыя (*Brassicaceae*), Гваздзіковыя (*Caryophyllaceae*), Сітнікавыя (*Juncaceae*) і Асаковыя (*Cyperaceae*).

Зьледзяненні плейстацэну прывялі да збяднення флоры Еўропы. Вялікая частка флоры, якая сустракалася тут у пліяцэне, вымерла. Некаторыя сямействы, такія як Магноліевыя (*Magnoliaceae*), Гамамелісавыя (*Hamamelidaceae*) і Стыраксавыя (*Styracaceae*) засталіся толькі ў Паўночнай Амерыцы і ў Азіі.

## У фаўністычным раянаванні 
У фаўністычным раянаванні Галарктыка падзяляецца на два рэгіёны: Неарктыку і Палеарктыку. Выразнай мяжы на поўдні не існуе, але маецца пераходная зона да іншых біягеаграфічных рэгіёнаў. На амерыканскім кантыненце да яе адносіцца Цэнтральная Амерыка, на афрыканскім — Сахара. У заходняй Азіі пераходнай зонай з’яўляецца Аравійскі паўвостраў, не лічачы яго паўднёвай часткі.

Характэрнымі сысунамі Галарктыкі з’яўляюцца ласі (*Alcinae*), алені (*Cervinae*), рысі (*Lynx*), козы (*Caprinae*), бабровыя (*Castoridae*), краты (*Talpidae*), землярыйкавыя (*Soricidae*), тушканчыкавыя (*Zapodinae*) і палёўкавыя (*Arvicolinae*). Тыповымі сямействамі птушак з’яўляюцца цецеруковыя (*Tetraoninae*), чысцікавыя (*Alcidae*) і амялушкі (*Bombycillidae*). Сярод насякомых у Галарктыцы сустракаюцца сямействы матылёў тоўстагалоўкі, блакітніцы, соўкі, хахлаткі, німфаліды, бялянкі, аксамітніцы і бражнікі.

## Літаратура 
* 
*
Эжэн Гільвік

**Эжэн Гільвік** (; , Карнак, Марбіян, Брэтань — , Парыж) — французскі паэт.

Друкаваўся з 1939 года, дэбютаваў вершамі ў памяць загінулых рэспубліканцаў Іспаніі. Член Французскай кампартыі (з 1942, адышоў ад партыйнай дзейнасці ў 1980 годзе). Удзельнічаў у руху Супраціву і падпольны друк часоў вайны. У 1945—1947 гг. працаваў у апараце міністраў-камуністаў у часовым ўрадзе Францыі. У 1951 годзе выходзяць зборнікі «Прага жыцця», «Смак свету». Перакладаў з рускай і ўкраінскай (вершы Тараса Шаўчэнкі выходзілі ў яго перакладзе асобным выданнем). Лаўрэат буйных літаратурных прэмій: Вялікі Залаты арол (1973), прэміі Французскай Акадэміі (1976) і інш. Прэзідэнт Акадэміі Малармэ.

На беларускую мову творчасць Гільвіка перакладаў Язэп Семяжон.

## Творы 
* «З зямлі і вады» (1942)
* «Заломы» (1947),
* «Выканаўчы ліст» (1947)
* «Дасягаць» (1949)
* «Смак свету» (1951)
* «Зямля для шчасця» (1952)
* «Карнак» (1961)
* «Сфера» (1963)
* «Разам» (1966)
* «Засечкі» (1971)
* «Пратока. Паэмы.» (1979)
* «Іншыя» (1980).
* «Пракладка трасы» (1987).

## Літаратура 
* Daix P., Guillevic, P., 1954;
* Lacôte R., Guillevic, «Les Lettres françaises», 1961, 9-15 févr., № 862.

## Спасылкі 
* Гільвік, паэт, у вершах якога шапталіся вятры Брэтані 

Катэгорыя:Паэты Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя паэты
Катэгорыя:Франкамоўныя паэты XX стагоддзя
Катэгорыя:Камуністы Францыі
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на французскую мову
Катэгорыя:Паэты Брэтані
Адольф фон Гільдэбранд

**Адольф фон Гільдэбранд (Хільдэбранд)** (,  — , ) — нямецкі скульптар, архітэктар, жывапісец, малявальшчык і тэарэтык мастацтва.

## Біяграфія 
[thumb|злева|[Ханс фон Марэ, Партрэт А.фон Гільдэбранда (1868)]]
Нарадзіўся ў Марбургу. Вучыўся ў Мастацкай школе ў Нюрнбергу (1864-66), а затым у Мюнхене (1866-67). Выкладаў ва ўніверсітэтах Вроцлава (Брэслау), Ены і Марбурга.
thumb|злева|Філаклет, 1886
Паездка ў Італію і знаёмства з творамі класічнай скульптуры аказала на яго вялікі ўплыў. На аснове італьянскіх майстроў выпрацаваў сваю індывідуальную манеру. Працаваў у многіх гарадах Еўропы, у тым ліку ў Берліне, Мюнхене, Вене, Парыжы. Спрабаваў сябе ў розных відах мастацтва. Пасля 1873 жыў у Фларэнцыі, у былым кляштары . У 1889 годзе пачаў работы па стварэнні ў Мюнхене Вітэльсбахскага фантана, разбуранага падчас бамбардзіровак Другой сусветнай вайны.

У 1891 скульптар быў узнагароджаны прускім ордэнам *Pour le Mérite*. У 1904 каралём Баварыі А.Гільдебранд быў узведзены ў рыцарскую годнасць.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Скульптары Германіі
Катэгорыя:Архітэктары Германіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Марбургу
Катэгорыя:Памерлі ў Мюнхене
Катэгорыя:Выкладчыкі Уроцлаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Енскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Марбургскага ўніверсітэта
Гільдэсгаймскі скарб

thumb|Афінская міса з Гільдэсгаймскага скарба
**Гільдэсгаймскі скарб** — скарб, знойдзены ў 1868 у г. Гільдэсгайм (Германія); складаўся з 69 адзінак срэбнага посуду і іншых рэчаў рознага прызначэння: талеркі, міскі, чары, кубкі, падносы, чарпакі, салоначніцы, трыножны сталок, кандэлябр, трыножак-падстаўка і інш. На некаторых сасудах ёсць рэльефныя выявы. Рэчы з Гільдэсгаймскага скарба італійскай, александрыйскай і пераважна кельцкай вытворчасці, пераважна 1 ст. да н.э. (ёсць прадметы, зробленыя ў 1 ст. н.э.). Скарб мае вялікае значэнне для вывучэння рамяства і мастацтва Рымскага дзяржавы.

## Літаратура 
* Ulrich Gehrig: Hildesheimer Silberfund, Staatliche Museen Berlin, Berlin 1967 (Bilderhefte der Staatlichen Museen Berlin – Stiftung Preußischer Kulturbesitz, Heft 4)
* Volker Zedelius: Der Hildesheimer Silberfund. In: Führer zu vor- und frühgeschichtlichen Denkmälern. Band 48: Hannover, Nienburg, Hildesheim, Alfeld. Teil I: Einführende Aufsätze. Verlag Philipp von Zabern, Mainz 1981. Seiten 135–147. Mit Literaturangaben.
* W. Schuhr, E. Kanngieser: Der vermessungstechnisch bestimmte Fundort des Hildesheimer Silberschatzes. In: DIE KUNDE, Zeitschrift für Ur- und Frühgeschichte, herausgegeben vom Niedersächsischen Landesverein für Urgeschichte und der Abteilung Urgeschichte des Niedersächsischen Landesmuseum Hannover; Neue Folge 34 / 35 Jahrgang 1983 / 1984, S. 227 ff.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гільдэсгайм
Катэгорыя:Скарбы Германіі
Гільём дэ Машо

**Гільём дэ Машо** (каля 1300, Машо, Ардэны — 1377) — французскі паэт і кампазітар.

Заснавальнік школы рыторыкі, кананізатар паэтычных формаў ў французскай паэзіі 14 ст. Паэтычная творчасць Гільёма дэ Машо звязана з ростам гарадской культуры і адукаванасцю. Лепшы твор — «Кніга аб тым, што сапраўды здарылася» (1365) — раман у вершах са ўстаўнымі празаічнымі лістамі пра каханне састарэлага паэта да маладой дзяўчыны. Сярод іншых твораў Гільёма дэ Машо — паэма «Суд караля Навары» (1349), рыфмаваная хроніка «Узяцце Александрыі» (каля 1370), паэма «Пастухоўскія часы» з апісаннем музычных інструментаў 14 ст. Прадстаўнік «Ars nova» («Новага мастацтва») — напрамку ў музыцы Ранняга Адраджэння, Гільём дэ Машо разам з царкоўнымі творамі (матэты, першая ў гісторыі музыкі імша) стварыў шматлікія песні (вірэле, балады, ронда) з iнструментальным суправаджэннем, у якіх звязаў музычна-паэтычныя традыцыі трувераў з новым поліфанічным мастацтвам.

## Літаратура 
* *Eggebrecht H.H.* Machauts Motette Nr. 9 // Archiv für Musikwissenschaft, Jge. XIX—XX (1962-3), SS.281-93; Jg. XXV (1968), SS.173-95;

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Францыі
Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Кампазітары Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Паэты XIV стагоддзя
Катэгорыя:Каталіцкія святары
Катэгорыя:Памерлі ў 1377 годзе
Катэгорыя:Сярэдневяковая літаратура ў Францыі
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта
Гільём Каль

**Гільём Каль** () — селянін з вёскі Мело, адзін з кіраўнікоў Жакерыі.

## Біяграфія 
Кіраўнік Жакерыі — сялянскага антыфеадальнага паўстання ў Заходняй Еўропе, якое ўспыхнула ў Францыі у 1358 годзе. Імкнуўся ўнесці некаторую арганізаванасць у шэрагі сялян, аб’яднаць іх дзеянні; спрабаваў прыцягнуць да паўстання гараджан. Загінуў пасля таго, як Карл Наварскі тыдзень не адважваўся атакаваць паўстанцаў, і ў рэшце рэшт пайшоў на хітрасць — запрасіў Каля для перамоў. Гільём паверыў яго рыцарскаму слову, пасля таго як Гільём увайшоў у лагер арміі, ён быў узяты ў палон.

У ланцугах быў дастаўлены ў Клермон, дзе пасля жорсткіх катаванняў яму адсеклі галаву на гарадской плошчы разам з многімі іншымі паўстанцамі (у некаторых крыніцах згадваюць, што ён памёр пасля таго, як яго каранавалі вянком з распаленага металу).

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Францыі
Катэгорыя:Правадыры паўстанняў
Гілюй

**Гілю́й** () — рака ў Амурскай вобласці Расіі, правы прыток ракі Зея (басейн Амура).

Даўжыня ракі 545 км. Плошча вадазборнага басейна 22 500 км². Бярэ пачатак на паўднёвых схілах Станавога хрыбта, цячэ на паўднёвы ўсход сярод ліставой тайгі, упадае ў Зейскае вадасховішча. У басейне звыш 400 азёр агульнай плошчай 26,8 км², сустракаюцца наледзі. Галоўныя прытокі: Могат, Тында — справа.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река ГИЛЮЙ // Государственный водный реестр РФ
* *Чернов А. В., Чалов Р. С.* Гилюй // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Басейн Амура
Катэгорыя:Рэкі Амурскай вобласці
Гілянцы

**Гілянцы** — народ на поўначы Ірана, асноўнае насельніцтва правінцыі Гілян. Колькасць 3,3 млн чалавек. У горных раёнах вылучаецца этнічная група галешаў. Гавораць на гілянскай мове прыкаспійскай падгрупы паўночна-заходняй групы іранскіх моў, мае заходнія і ўсходнія дыялекты; многія (асабліва моладзь) размаўляюць на фарсі. Вернікі — мусульмане-шыіты.

Асноўны традыцыйны занятак — ральнічнае земляробства, у галешаў — паўкачавая жывёлагадоўля. Асноўная культура — заліўны рыс, на схілах гор вырошчваюць пшаніцу, ячмень, кенаф, чай, тытунь, цытрусавыя. Асновая працоўная жывёла — зебу (жывёлу пасуць дзяўчыны, дояць мужчыны). На ўзбярэжжы распаўсюджана рыбалоўства. Гілян — асноўны цэнтр шаўкаводства ў Іране; развіта вытворчасць шкла, дываноў, чаротавых дыванкоў, ткацтва.

Жыллё ў асноўным драўлянае, часта палевы або двухпавярховы з адкрытай тэрасай (талар) і балконам.

Катэгорыя:Народы Ірана
Катэгорыя:Іранскія народы
Катэгорыя:Астан Гілян
Гіменей

**Гіменей** — у старажытнагрэчаскай і старажытнарымскай міфалогіях бог шлюбу. Сын Апалона і адной з муз або, паводле іншага міфа, Дыяніса і Афрадыты. Гіменея малявалі стройным голым юнаком, упрыгожаным гірляндамі кветак, з паходняй у руцэ.

## Літаратура 
* Eleni Contiades-Tsitsoni: Hymenaios und Epithalamion. Das Hochzeitslied in der frühgriechischen Lyrik; 1990. — ISBN 3-519-07465-6.

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Фесаліі
Катэгорыя:Гомаэратычныя матывы ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Катэгорыя:Багі кахання і шлюбу
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Дзёмон

— перыяд гісторыі айнаў і японскай гісторыі з 13 000 года да н. э. па 300 да н. э. Згодна з археалагічнай перыядызацыяй гісторыі краін Захаду перыяд Дзёмон адпавядае мезаліту і неаліту. Асаблівасцямі перыяду з'яўляецца пачатак выкарыстання жыхарамі Японскага архіпелага керамічных вырабаў з лакалізацыяй 6000 гадоў да н. э. па 5000 гадоў да н. э.

Большасць гісторыкаў лічыць, што апошняя ледавіковая эпоха злучыла японскія астравы з азіяцкай часткай мацерыка. Мяркуючы па археалагічных знаходках, у 35 - 30 тысячагоддзях да н. э. чалавек разумны перасяліўся на астравы з усходняй і паўднёва-ўсходняй часткі Азіі і ўжо нядрэнна ўмеў паляваць, на паляванні выкарыстоўваць лук і стрэлы, займацца збіральніцтвам, рачным і марскім рыбалоўствам і вырабляць розныя каменныя і касцяныя прылады працы і посуд з абпаленай гліны. З хатніх жывёл на архіпелагу былі вядомыя сабакі і свінні.

Каменныя прылады працы, скопішчы жылля, і чалавечыя скамянелыя рэшткі гэтага перыяду сустракаліся на ўсёй тэрыторыі астравоў Японіі. Найбольшая колькасць помнікаў эпохі Дзёмон было знойдзена на паўночнай тэрыторыі вострава Хансю. Акрамя таго, генетычныя даследаванні 1988 года паказваюць на ўсходнеазіяцкае паходжанне японцаў.

Распаўсюджванне керамічных вырабаў на тэрыторыі Японіі пачалося з паўночнага захаду вострава Кюсю. Для большай часткі гліняных вырабаў перыяду Дзёмон характэрная круглая форма дна, вырабы пераважна невялікага памеру. Пачынаючы з самага пачатку эпохі Дзёмон вылучаюць два культурныя арэалы паводле тыпа керамікі - паўднёва-заходні і паўночна-усходні. Менавіта паўночна-ўсходнія керамічныя вырабы маюць аздобленыя шнуравым арнаментам сценкі.

## Галерэя 

SannaiCommun.jpg|«Зала сходаў» у адрэстаўраваным паселішчы на стаянцы Санай Маруяма.
JomonStatue.JPG|Догу з Цугару
Jomon vessel 3000-2000BC.jpg|Узор керамікі сярэдняга перыяду Дзёмон (III тысячагоддзе да н.э.)

## Літаратура 
* Douglas Moore Kenrick: Jomon of Japan – the world's oldest pottery. Kegan Paul, London 1995, ISBN 0-7103-0475-7.
* Jonathan Edward Kidder: Prehistoric Japanese arts – Jomon pottery. Kodansha, Tokyo 1968, ISBN 0-87011-095-0.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Археалогія ў Японіі
Катэгорыя:Палеаліт Азіі
Катэгорыя:Перыяд Дзёмон
Катэгорыя:Мезаліт Азіі
Катэгорыя:Неаліт Азіі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Азіі
Івета Гільбер

**Івета Гільбер** (, , Францыя — , , Францыя) — французская эстрадная спявачка, дэбютавала як спявачка вар'етэ ў 1890 годзе.

Выступала ў Парыжы, гастралявала ў Англіі, Германіі, Аўстрыі, Італіі і іншых краінах, у 1896 г. у ЗША. Гільбер стварыла асаблівы жанр французскай лёгкай музыкі «песень канца стагоддзя» (*chansons de fin de siècle*), выпрацавала характэрны выканальніцкі стыль (т. зв. «Амплуа Іветы»), які адрозніваўся эксцэнтрычнай гратэскавай манерай. Гільбер маляваў мастак Тулуз-Латрэк (партрэты і шаржы).

## Літаратура 
* Liebowitz Knapp B., Chipman M. That was Yvette; the biography of Yvette Guilbert, the great diseuse. New York: Holt, Rinehart and Winston, 1964
* Geffroy G. Yvette Guilbert. New York: Walker, 1968
* Hanke H. Yvette Guilbert. Berlin: Henschelverl., 1974
* Brécourt-Villars C. Yvette Guilbert l'irrespectueuse. Paris: Plon, 1997

## Спасылкі 
* Івет Гільбер на сайце гісторыі французскай песні  
* Івет Гільбер  на сайце IMDB

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Францыі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Натуршчыцы
Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пер-Лашэз
Кано Матанобу

**Кано Матанобу** ( — ) — японскі мастак, прадстаўнік школы Кано.

Кано Матанобу быў сынам Кано Масанобу, заснавальніка школы Кано. Сваяк Тосы Міцунобу, аднаго з апошніх вялікіх прадстаўнікоў мастацкай школы Тоса, пад уплывам творчасці якога знаходзіўся і Матанобу, і ў якога ён запазычыў выкарыстанне ў жывапісе кітайскіх элементаў.

Кано Матанобу вядомы як адзін з найталенавітых майстроў школы Кано. Маляваў пейзажы і партрэты, выконваў таксама заказы па манументальнага насценнага жывапісу, ахвотна маляваў на сваіх карцінах птушак і кветкі. Аднымі з найбуйнейшых яго твораў з'яўляюцца мастацкія работы ў храмах Рэйун-ін і Дайсэн-ін у Кіёта, а таксама 3 скруткі з «Легендамі пра гару Оэ». У сваёй творчасці Кано Матанобу злучыў дасягненні кітайскай мастацкай традыцыі з вяршынямі японскага выяўленчага мастацтва. Пейзажы маляваў як шматколерныя, так і манахромныя. Кано Матанобу быў прыдворным мастаком ў такіх сёгунаў, як Асікага Ёсіякі, Асікага Ёсідзумі і Асікага Ёсіхару.

## Літаратура 
* Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary, Kenkyusha Limited, Tokyo 1991, ISBN 4-7674-2015-6.
* Mason, R.H.P. and J.G.Caiger, A History of Japan, Tokyo 1977, ISBN 02210003494615
* Art Grove Dictionary. Oxford University Press 2007—2009.

Катэгорыя:Мастакі Японіі
Рэгіёны Японіі

[thumb|200px|Карта рэгіёнаў Японіі. З поўначы на поўдзень: [Прэфектура Хакайда|Хакайда (чырвоны), Тахоку (зялёны), Канто (сіні), Цюбу (карычневы), Кінкі (галубай), Цюгоку (жоўта-зялёны), Сікоку (ружовы) і Кюсю (жоўты)]]

Для зручнасці прэфектуры Японіі часта групуюць у **рэгіёны**. Гэтыя рэгіёны склаліся гістарычна, яны не маюць адміністрацыйнага апарата і не з'яўляюцца адміністрацыйнымі адзінкамі. Напрыклад, карты і падручнікі геаграфіі дзеляць Японію на восем рэгіёнаў, прагнозы надвор'я звычайна паказваюць надвор'е паводле рэгіёнаў, і шматлікія арганізацыі ўключаюць назву рэгіёну ва ўласную назву (Чыгунка Кінкі Ніпон, Банк Цюгоку, Універсітэт Тахоку і г.д.). Нягледзячы на тое, што ў Японіі ёсць восем вышэйшых судоў, іх зоны юрысдыкцыі не адпавядаюць рэгіёнам.

Традыцыйныя рэгіёны Японіі з поўначы на поўдзень:
* Хакайда (востраў Хакайда і найблізкія астравы, найбуйнейшы горад Сапара)
* Рэгіён Тахоку (поўнач Хонсю, найбуйнейшы горад Сэндай)
* Рэгіён Канто (усход Хонсю, найбуйнейшыя гарады Токіа і Іакагама)
* Рэгіён Цюбу (цэнтр Хонсю, уключаючы гару Фудзі), часам падраздзяляецца на:
** Рэгіён Хокурыку (паўночны захад Цюбу)
** Рэгіён Косін'эцу (паўночны ўсход Цюбу, найбуйнейшы горад Нагана)
** Рэгіён Сін'эцу
** Рэгіён Такай (поўдзень Цюбу, найбуйнейшыя гарады Нагоя, Хамамацу і Сідзуока)
* Рэгіён Кінкі ці Кансай (заходне-цэнтральны Хансю, найбуйнейшыя гарады Осака, Кобэ і Кіёта)
* Рэгіён Цюгоку (захад Хонсю, найбуйнейшыя гарады Хірасіма і Окаяма)
* Сікоку (востраў, найбуйнейшыя гарады Мацуяма і Такамацу)
* Кюсю (востраў, найбуйнейшы горад Фукуока)
** Астравы Рукю, уключаючы Акінаву
Кожны рэгіён акрамя Хакайда ўтрымлівае некалькі прэфектур. Хакайда ўтрымлівае толькі адну прэфектуру Хакайда.

## Гл. таксама 
* Геаграфія Японіі
* Прэфектуры Японіі

## Спасылкі 
* Геаграфія Японіі 
* Прэфектуры Японіі
Школа Кано

[thumb|*Чатыры Майстры* працы Кано Эйтоку (намалявана гульня ў [го)]]
 — адна з самых вядомых мастацкіх школ у японскім жывапісе.

## Гісторыя і асаблівасці 
Школа была заснавана мастаком Кано Масанобу (1434—1530), сучаснікам Сэсю і вучнем майстра Сюбуна. Творчасць Масанобу ўвабрала ў сябе ў гады яго вучнёўства як элементы кітайскага жывапісу, так і асаблівасці мастацкага стылю Сюбуна, яго вынаходлівасць і арыгінальнасць. Пасля Кано Масанобу становіцца прыдворным мастаком сёгуна.

Школа Кано фарміравалася з мастакоў, якія належалі да роду Кано. У Перыяд Адзуці-Мамаяма гэта школа дасягае свайго росквіту. Яе мастакі ствараюць карціны на розную тэматыку — пейзажы, выявы птушак і жывёл, бытавыя сцэнкі; яны ўпрыгожвалі малюнкам дзверы рассоўных шырмаў. Найбольш выдатныя з гэтых прац захоўваюцца ў замку Нідзё ў Кіёта.

Майстры Кано вядомыя таксама сваімі выдатнымі манахромнымі роспісамі па шоўку. Для іх прац характэрны камбінацыі з рэальных прадметаў і істот (напрыклад, жывёл), якія выступаюць на першым плане карціны, і з абстрактных, зусім адцягненых элементаў задняга плана (напрыклад, воблакаў). Найбольшага развіцця ў школе Кано дасягае ўдасканаленне намаляваных у кітайскім стылі неба, воблакаў, мора, тумана і г.д.

## Абраныя прадстаўнікі 
* Кано Масанобу
* Кано Матанобу
* Кано Эйтоку
* Кано Санраку
* Кано Сансэцу
* Кано Тан'ю
* Кано Тансін
* Кано Хагай
* Хасімота Гахо

Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва Японіі
Катэгорыя:Маляўнічыя школы
Нэцке

[thumb|Нэцке з выявай бога [Райдзіна]]
thumb|Кімано зашпіленае цэцке
**Нэ́цке** — мініяцюрныя разныя фігуркі з Японіі. Мелі ўтылітарную функцыю і служылі для зашпільвання кімано, у якім не было кішэняў.

Асноўнымі матэрыяламі для вырабу нэцке былі корань дрэва (самшыт), бамбук, слановая костка, а таксама зубы і іклы кітоў, маржоў, рогі аленя і інш.

З'явіліся ў 17 стагоддзі з росквітам гарадскога насельніцтва і заставаліся папулярнымі да 1880-х гадоў, калі кімано як паўсядзённае адзенне выйшла з ужытку.

Фігуркі нэцке выразаліся ў форме сямі багоў шчасця, у форме звяроў, кветак, пладоў, часам яны адлюстроўвалі сцэны з паўсядзённага жыцця.

## Віды нэцке 
Адрозніваюць наступныя віды нэцке:
* катаборы () — кампактныя, круглявыя скульптуры
* анаборы () — полыя, ракавінкападобныя скульптуры
* мэн () — нэцке з выявай галавы альбо маскі (часта маскі но)
* сасі () — стрыжнепадобныя альбо пазногцепадобныя нэцке
* мандзю () — круглявыя, гузікападобныя нэцке з рэльефам
* р'юса () — падобныя да «мандзю», але праразаюцца наскрозь
* кагамібута () — мініяцюрны гаршэчак з накрыўкай з траўленага металу
* каракуры () — нэцке з рухомымі часткамі або схаваным сэнсам

Выява:KataboriNetsuke.jpg|нэцке-катаборы
Выява:AnaboriNetsuke.jpg|нэцке-анаборы
Выява:MaskNetsuke.jpg|нэцке-мэн
Выява:Obihasami.jpg|нэцке-сасі
Выява:ManjuNetsuke.jpg|нэцке-мандзю
Выява:RyusaNetsuke.jpg|нэцке-р'юса
Выява:KagamibutaNetsuke.jpg|нэцке-кагамібута
Выява:TrickNetsuke.jpg|нэцке-каракуры

## Літаратура 
* 
* Richard Wolf: Die Welt der Netsuke. Einführung für Sammler und Liebhaber, F. A. Brockhaus, Wiesbaden 1970
* Wolfmar Zacken: Netsuke. Eine Ausstellung mit über zweihundert Netsukes, sowie Inros, Ojimes, Kinchakus und Tonkotsus. Edition Zacke, Wien

## Спасылкі 
Катэгорыя:Статуэткі
Катэгорыя:Мастацкая разьба па камені
Катэгорыя:Мастацкая разьба па дрэве
Катэгорыя:Мастацкая разьба па косці
Катэгорыя:Культура Японіі
Катэгорыя:Японскі нацыянальны касцюм
Універсітэт Васэда

**Універсітэт Васэда** — адзін з двух найбольш прэстыжных прыватных універсітэтаў Японіі (другі - Універсітэт Кэё). Размешчаны ў паўночнай частцы такійскага раёна Сіндзюку.

## Гісторыя 
Універсітэт Васэда быў заснаваны ў 1882 годзе вучоным і палітыкам перыяду Мэйдзі з самураем Окумай Сігэнобу. У 1902 годзе ён атрымаў статус універсітэта. Большая частка будынкаў была разбурана падчас бамбардзіровак Токіа ў заключны перыяд Другой сусветнай вайны, але ўніверсітэт быў адноўлены і зноў адкрыўся ў 1949 годзе.

Сярод найбольш знакамітых факультэтаў Універсітэта Васэда - філалагічны. Сярод яго выпускнікоў знакамітыя аўтары Харукі Муракамі і Маці Тавара.

Сем японскіх прэм'ер-міністраў пасляваеннага перыяду скончылі менавіта Універсітэт Васэда: Тандзан Ісібасі (1956-1957), Набору Такэсіта (1987-1989), Тосікі Кайфу (1989-1991), Кэйдза Абуці (1998-2000), Ёсіра Моры (2000-2001 ), Ясуа Фукуда (2007-2008) і Ёсіхіка Нода (2011 -).

## Спасылкі 
* Сайт Універсітэта Васэда 

Васэда
Такійскі нацыянальны музей

**Такійскі нацыянальны музей** — самы стары і самы буйны музей Японіі, знаходзіцца на тэрыторыі такійскага гарадскога парку Уэно. На плошчы каля 100 тысяч квадратных метраў размешчаны пяць карпусоў — Галоўны, Усходні, цырыманіяльны, Хэйсэй і Скарбаў храмаў Хору-дзі. Нацыянальны музей уяўляе сабой гіганцкі культурны цэнтр.

## Гісторыя 
Заснаваны выставай у 1872 годзе ў будынку Тайсэйдэн такійскага храма Юсіма-сэйдо больш за шэсцьсот экспанатаў, сярод іх — разнастайныя помнікі культурнай спадчыны, асабістыя рэчы імператарскага сямейства з палацавай скарбонкі, пудзілы, ўзоры карысных выкапняў і натуральных прадуктаў, якія дэманструюць прыродныя багацці краіны, яе флору і фауну. Выстава мела вялікі поспех, яе наведалі каля ста пяцідзесяці тысяч чалавек. Для падрыхтоўкі і правядзення выставы была створана спецыяльная ўстанова, якое назвалі Музей пры міністэрстве культуры і адукацыі. Ён і стаў правобразам Такійскага Нацыянальнага Музея.

У цяперашні час у калекцыі Такійскага Нацыянальнага музея налічваецца каля сто дваццаць тысяч адзінак захоўвання. Сярод іх творы розных відаў выяўленчага і прыкладнога мастацтва, а таксама вырабы з металу, зброя, ваенныя даспехі, кераміка, лакавыя вырабы, тканіны, макеты архітэктурных помнікаў, археалагічныя знаходкі, гістарычны і этнаграфічны матэрыял, мноства тэматычных выданняў і фотаматэрыялаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт музея
* 

Катэгорыя:Музеі Токіа
Катэгорыя:Музеі мастацтва Азіі
Катэгорыя:Мастацкія музеі Японіі
Катэгорыя:Археалагічныя музеі
Перыяд Адзуці-Мамаяма

[thumb|left|[Японія ў эпоху Адзуці-Мамаяма]]
**Адзуці-Мамаяма дзідай** () — эпоха ў японскай гісторыі з 1568/1573 па 1600/1603 года. Назва эпохі паходзіць ад назваў замкаў Адзуці (прэфектура Сіга) і Мамаяма (Кіёта).

Эпоха Адзуці-Мамаяма спыніла феадальную раздробненасць Японіі перыяду Сэнгоку і характарызаваўся ліквідацыяй рэгіянальных свецкіх і рэлігійных дзяржаўных утварэнняў, развіццём гарадоў, аднаўленнем аўтарытэту імператарскага двара, распаўсюджваннем хрысціянства і актыўнымі кантактамі з замежжам, найперш з Еўропай. Гэты працэс звязаны з імёнамі Оды Набунагі, Таётомі Хідэёсі і Такугавы Іэясу, якія ўвайшлі ў гісторыю як «тры аб'яднальнікі Японіі».

Бітва пры Секігахары і перамога клана Такугава адзначылі пачатак эпохі Эда і аўтарытарнага кіравання Сёгуната Такугава над аб'яднанай краінай.
Ідзу (паўвостраў)

— паўвостраў у Японіі.

Паўвостраў Ідзу знаходзіцца на ціхаакіянскім узбярэжжы вострава Хонсю, на паўднёвы захад ад Токіа, ля падножжа Фудзісан і з'яўляецца часткай нацыянальнага парку Фудзі-Хаконэ-Ідзу. Раней уваходзіў у склад правінцыі Ідзу, цяпер — у прэфектуры Сідзуока. Адлегласць па аўтамабільнай шашы ад Токіа да Нумадзу на заходнім беразе паўвострава складае 103 кіламетры.

Паўвостраў Ідзу лічыцца ўпадабаным месцам адпачынку такійцаў, у першую чаргу дзякуючы наяўным тут тэрмальным крыніцам (ансэн). Тут таксама знаходзяцца базы спартсменаў-нырцоў — у ,  і ў . Паўвостраў з'яўляецца найбуйнейшым у Японіі вытворцам хрэна васабі. Мясцовая кухня прапануе шматлікія стравы са смакам васабі.
thumb

Катэгорыя:Паўвостравы Японіі
Катэгорыя:Сідзуока (прэфектура)
Імператар Тайсё

**Імператар Тайсё**, прыжыццёвае імя **Ёсіхіта** (— ) — 123-і імператар Японіі. Перыяд гісторыі Японіі пры кіраванні імператара Ёсіхіта называецца перыядам Тайсё.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Токіа 31 жніўня 1879 г., трэці сын імператара Муцухіта (кіраваў пад імем Мэйдзі з 1867 па 1912). Ёсіхіта быў абвешчаны наследным прынцам 3 лістапада 1889 года, 10 мая 1900 ажаніўся з прынцэсай Садака. Узышоў на трон 30 ліпеня 1912. Як манарху саюзнай дзяржавы ў гады Першай сусветнай вайны, 9 студзеня 1918 г. яму было прысвоена званне брытанскага фельдмаршала. Слабое здароўе вымусіла яго сысці ад спраў у 1921 годзе, прынцам-рэгентам быў абвешчаны яго старэйшы сын Хірахіта. Памёр Ёсіхіта ў Токіа 25 снежня 1926 года і атрымаў пасмяротнае імя Імператар Тайсё.

Катэгорыя:Імператары Японіі
Катэгорыя:Лідары краін-удзельніц Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Фельдмаршалы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Генералісімусы
Імператарскі палац у Кіёта

— імператарскі палац у Японіі, хоць і не з'яўляецца рэзідэнцыяй японскага імператара. Імператар пражывае ў імператарскім палацы Токіа з 1869 года (рэстаўрацыі Мэйдзі) і распарадзіўся аб кансервацыі палаца ў Кіёта у 1877 годзе.

Знаходзіцца на тэрыторыі сучаснага раёна Камігё гарады Кіёта.

Цяпер тэрыторыя палаца адкрыта для публікі, і кіраўніцтва імператарскага двара Японіі арганізуе экскурсіі некалькі разоў у дзень.

Палац страціў шматлікія са сваіх функцый падчас рэстаўрацыі Мэйдзі, калі сталіца была перамешчана ў Токіа ў 1869 годзе. Хоць імператары Тайсё і Сёва каранаваліся ў Кіёта Гасё.

## Схема 
## Спасылкі 
* Imperial Household Agency | Kyoto Imperial Palace

Катэгорыя:Імператарскія рэзідэнцыі ў Японіі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Кіёта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1855 годзе
Нацыянальная парламенцкая бібліятэка Японіі

**Нацыянальная парламенцкая бібліятэка** () — адзіная нацыянальная бібліятэка Японіі. Адна з найбуйнейшых бібліятэк свету. Была заснавана ў 1948 для выкарыстання членамі Парламента Японіі. Па сваіх мэтах і магчымасцях бібліятэка параўнальная з Бібліятэкай Кангрэса (ЗША). Нацыянальная парламенцкая бібліятэка складаецца з двух асноўных аддзяленняў у Токіа і Кіёта, і больш малых.
thumb|right|240px|Галоўны будынак Такійскага аддзялення Нацыянальнай парламенцкай бібліятэкі
thumb|right|240px|Галоўны будынак Кіёцкага аддзялення Нацыянальнай парламенцкай бібліятэкі

## Гісторыя 
Нацыянальная Парламенцкая бібліятэка Японіі з'яўляецца спадчынніцай трох розных бібліятэк: Імперскай бібліятэкі, заснаванай у 1872 годзе пры Міністэрстве адукацыі Японіі і бібліятэк 2-х палат Парламента Японіі, утвораных адначасова ў 1890 годзе. 2 Бібліятэкі Парламента, як і сам гэты заканадаўчы орган, не былі развіты ў першай палове XX стагоддзя. У часы акупацыі Японіі войскамі ЗША пры садзейнічанні Дугласа Мак-Артура бібліятэка разраслася да 100 тысяч тамоў у 1948. Да 1986 збор бібліятэкі дасягнуў 12 млн асобнікаў. Нядаўна было адкрыта новае аддзяленне для дзяцей. Дзякуючы бібліятэцы праводзяцца сотні тысяч даследаванняў.

## Асноўная калекцыя 
Бібліятэка валодае ўсімі выданнямі, якія калі-небудзь выдаваліся ў Японіі, а таксама шматлікімі замежнымі кнігамі.

## Важныя спецыяльныя калекцыі 
8 спецыяльных калекцый бібліятэкі лічацца важнымі:
* Сучасная палітычная і канстытуцыйная гісторыя
* Матэрыялы пра паваенную акупацыю Японіі
* Законы і законапраекты
* Навука і тэхналогіі
* Карты
* Музыка
* Замежныя кнігі пра Японію
* Рэдкія і старажытныя выданні

## Аблічбоўка кніг для сеткі Інтэрнэт 
У апошнія гады актыўна развіваецца сайт бібліятэкі на англійскай і японскай мове. На гэты сайт выкладваюцца такія дакументы, як агульны каталог бібліятэкі, 60 000 сучасных кніг, 37 000 старажытных, пратаколы паседжанняў Парламента Японіі.

## Гл. таксама 
* Найбуйнейшыя бібліятэкі свету

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт Нацыянальнай парламенцкай бібліятэкі

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Токіа
Я
Катэгорыя:З’явіліся ў 1948 годзе
Катэгорыя:Бібліятэкі Японіі
Катэгорыя:Адукацыя ў Токіа
Рэгаліі японскіх імператараў

— бронзавае люстэрка , падвескі з каштоўных камянёў (яшмы)  і меч . Сімвалізуюць адпаведна мудрасць, росквіт і мужнасць. Паводле сінтаісцкага падання, рэгаліі былі перададзены багіняй Аматэрасу яе ўнуку Нінігі-но Мікота, а ім — яго ўнуку Дзіму, першаму імператару Японіі. Шырокай публіцы невядома, ці існуюць рэгаліі: паказ іх імператару жрацамі — частка працэдуры ўзыходжання на трон; вядома, што ў ліпені 1945 года імператар Сёва загадаў захавальніку пячаткі Каіці Кідо любым коштам захаваць рэгаліі. Мяркуецца, што меч захоўваецца ў Нагоі, люстэрка ў храме Ісэ, а каралі — у імператарскім палацы ў Токіа.

Магчыма, былі страчаны ў знакамітай марской бітве паміж кланамі Тайра і Мінамота. Затым заменены на копіі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Японіі
Імператар Дзіму

**Імператар Дзіму** — легендарны заснавальнік і першы імператар Японіі. Паводле другога раздзелу эпасу «Кодзікі» ён нарадзіўся 1 студзеня 711 года да н. э. і памёр 11 сакавіка 585 года да н. э. У сінтаізме Дзіму лічыцца прапраўнукам багіні Сонца Аматэрасу Омікамі, якая з’яўляецца галоўнай багіняй пантэона сінці. Сам Дзіму з’яўляецца другім па старшынстве бажством.

## Спасылкі 
* Jimmu Tenno 
* Wax Museum Of The Myth Of Hyuga 

Катэгорыя:Імператары Японіі
Катэгорыя:Міфічныя доўгажыхары
Мэры Гілмар

**Мэры Гілмар** (; , каля г. Гоўлберн, Новы Паўднёвы Уэльс — , Сідней) — аўстралійская паэтэса. Захапіўшыся ідэямі сацыяліста-утапіста У. Лэйна, Гілмар удзельнічала ў заснаванні камуны «Новая Аўстралія» (1893-99) у Парагваі. На працягу 23 гадоў працавала ў прафсаюзнай газеце «Worker». Пісала пра жаночую і мацярынскую любоў, пра радасці і хваляванні сямейнага жыцця (зборнік «У сям’і і іншыя вершы», 1910). Паэтычныя зборнікі: «Гарачае сэрца» (1918), «Крытая павозка» (1925), «Дзікі лебедзь» (1930), «Пад Уілгамі» (1932), «За радзіму Аўстралію» (1945) і інш.

## Літаратура 
* W.H.Wilde, Courage a Grace — Melbourne University Press (1988)
* Dymphna Cusack and others, Mary Gilmore: A Tribute (1965)
* W H Wilde and T Inglis Moore, Letters of Mary Gilmore (1980)

Катэгорыя:Пісьменнікі Аўстраліі
Катэгорыя:Члены ПЭН-клуба
Катэгорыя:Сацыялісты Аўстраліі
Катэгорыя:Журналісты Аўстраліі
Джэймс Гілрэй

**Джэймс Гілрэй** (, Чэлсі, цяпер раён Лондана - , Лондан) — англійскі малявальшчык і гравёр. Вучыўся ў Лонданскай Акадэміі мастацтваў. Развіваючы сатырычныя матывы творчасці У. Хогарта, Гілрэй, разам з іншымі англійскімі графікамі канцы 18 - пачатку 19 стст., ператварыў карыкатуру ў самастойны жанр мастацтва. Вядомы пераважна сваімі палітычнымі карыкатурамі, выкананымі ў грубавата-гратэскавай манеры.

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Катэгорыя:Гравёры Англіі
Катэгорыя:Карыкатурысты
Перыяд Мэйдзі

**Эпоха Мэйдзі** ( *мэйдзі дзідай*) — перыяд у гісторыі Японіі з 23 кастрычніка 1868 года па 30 ліпеня 1912 года, калі імператарам быў Муцухіта. Імператар Муцухіта (睦仁) узяў імя Мэйдзі, якое азначае «асвечанае кіраванне» (mei 明 = святло, веды; ji 治 = кіраванне). І сапраўды, гэты перыяд адзначыўся адмовай Японіі ад самаізаляцыі і станаўленнем яе як сусветнай дзяржавы. Акрамя таго, памылкова перакладаць Мэйдзі як «асвечаны ўрад», з прычыны таго, што ўрад — орган дзяржаўнай улады, у той час як Мэйдзі азначае працэс — кіраванне.

Неабходна адзначыць ключавую ролю «Клятвеннага абяцання імператара Муцухіта» 1869 года, якое стала палітычнай праграмай яго далейшага кіравання. У гэтым дакуменце былі замацаваны наступныя прынцыпы: дэмакратызм (улік грамадскай думкі пры рашэнні дзяржаўных спраў — п.1), прымат нацыянальных інтарэсаў (п.2), свабода дзейнасці (п.3), незалежнасць суда (п.4). Асноўным палажэннем з'яўляецца пяты пункт, які ўсталёўвае эфектыўнае выкарыстанне ведаў, дасягненняў чалавецтва, каб «становішча Японіі было ўмацавана».

У 1866—1869 гадах лідарам княстваў Сацума і Цёсю атрымалася зрынуць уладу Сёгуната Такугава і аднавіць імператарскае кіраванне. У выніку гэтых падзей, вядомых як Рэстаўрацыя Мэйдзі, была разбурана феадальная структура, і Японія ўстала на капіталістычны шлях развіцця.

У канцы XIX стагоддзя ўзніклі дзайбацу, спецыфічныя банкаўскія і індустрыяльныя аб'яднанні, якія склалі аснову эканамічнага моцу краіны.

Урад Мэйдзі праводзіў экспансіянісцкую палітыку:
* Япона-кітайская вайна 1894—1895
* Анексія Тайваня (1895)
* Руска-японская вайна (1904—1905)
* Анексія Карэі (1910)

## Спасылкі 
* «Origins and Significance of the Meiji Restoration» by Colin Barker
* «HISTORICAL FOUNDATIONS OF JAPAN’S MILITARY AGGRESSION»
* Meiji Modernization (1868—1912)
* Meiji Restoration Links


Катэгорыя:Японскае летазлічэнне
Імператар Комэй

**Асахіта** (統仁), **Імператар Комэй** (孝明天皇;  — ) — 121-ы імператар Японіі, кіраваў з 10 сакавіка 1846 г. да самай смерці. Тытул: Хіро-но-Мія.

## Генеалогія 
Чацвёрты сын Імператара Нінко, і меў шэсць дзяцей: чатырох дачок і двух сыноў, але толькі будучы Імператар Мэйдзі дажыў да 60 гадоў.

Жонка: Кудзё Асака атрымала ганаровае імя Эйсё Катэйго. Другі сын: Накаяма Носіка.

Катэгорыя:Імператары Японіі
Катэгорыя:Перыяд Эда
Катэгорыя:Памерлі ад воспы
Імператар Нінко

**Імператар Нінко** ( — ) — 120-ы імператар Японіі, кіраваў з 31 кастрычніка 1817 года да самай смерці. Шосты сын Імператара Кокаку. Бацька імператара Комэя.

Катэгорыя:Імператары Японіі
Катэгорыя:Перыяд Эда
Хрызантэмавы трон

[thumb|[Імператар Тэндзі на троне.]]
**Хрызантэмавы трон** — заходняя назва трона імператара Японіі, якая выкарыстоўваецца з XIX стагоддзя. Назва паходзіць ад імператарскай пячаткі Японіі, афіцыйна прынятай у 1889 годзе, а часам асобу самога імператара.

## Гл. таксама 
* Рэгаліі японскіх імператараў
* Вышэйшы ордэн Хрызантэмы
* Спіс імператараў Японіі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Троны
*
Кавасакі (горад)

— горад, вызначаны ўказам урада Японіі, размешчаны на паўночным усходзе прэфектуры Канагава. 

Горад размешчаны на паўднёвым захадзе ад Токіа і на паўночны ўсход ад Іакагамы. Мае моцна развітую эканоміку. Добра развіты цяжкая прамысловасць і высокатэхналагічная вытворчасць. Таксама з'яўляецца важным транспартным вузлом з прычыны таго, што ў гэтым горадзе размешчаны найбуйнейшы глыбакаводны марскі порт Японіі.

З XVII стагоддзя ў горадзе праводзіцца свята-фестываль Канамара-мацуры.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт


Катэгорыя:Гарады, вызначаныя ўказамі ўрада
Катэгорыя:Гарады прэфектуры Канагава
Харакіры

(1850-я)]]
**Харакіры**, таксама **сэпуку** — рытуальнае самагубства спосабам успарвання сабе жывата, прынятае сярод самурайскага саслоўя сярэднявечнай Японіі. Здзяйснялася альбо паводле прысуду як пакаранне, альбо добраахвотна (у тых выпадках, калі быў закрануты гонар ваяра, у знак вернасці свайму даймё і ў іншых падобных выпадках). Здзяйсняючы сэпуку, самураі дэманстравалі сваю мужнасць перад тварам болю і смерці і чысціню сваіх намераў перад багамі і людзьмі. У выпадку, калі сэпуку павінны былі здзейсніць асобы, якім не давяралі, або якія былі занадта небяспечныя, ці не жадалі здзяйсняць самагубства, рытуальны кінжал (кусунгобу) замяняўся на веер, і такім чынам сэпуку зводзілася да дэкапутацыі. Жанчыны з самурайскіх сямей маглі перарэзаць сабе горла. Афіцыйна забаронена ў 1868 годзе.

## Літаратура 
* Jack Seward, *Hara-Kiri: Japanese Ritual Suicide* (Charles E. Tuttle, 1968)
* Christopher Ross, *Mishima’s Sword: Travels in Search of a Samurai Legend* (Fourth Estate, 2006; Da Capo Press 2006)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Самагубства
Катэгорыя:Самураі
Агракліматычнае раянаванне Беларусі

**Агракліматы́чнае раянава́нне Белару́сі** — падзел тэрыторыі Беларусі па ступені спрыяльнасці кліматычных умоў для земляробства. Пры падзеле бяруцца пад увагу такія чыннікі, як сярэдняя тэмпература вегетацыйнага перыяду, працягласці інтэрвалаў з асобнымі тэмпературамі паветра і гадавых сум ападкаў.

Выдзяляюць 3 агракліматычныя вобласці:
: I. паўночная ўмерана цёплая вільготная;
: II. цэнтральная цёплая ўмерана вільготная;
: III. паўднёвая цёплая няўстойліва вільготная.

Для кожнай з гэтых абласцей вызначана спрыяльнасць агракліматычных умоў для вырошчвання тых ці іншых сельскагаспадарчых культур. У адпаведнасці з нарошчваннем кантынентальнасці клімату ў складзе кожнай з абласцей выдзяляюць заходнія і ўсходнія пад-вобласці (на малюнку пункцірная лінія з поўначы на поўдзень). Апошнія ў сваю чаргу падзяляюцца на раёны:

thumb|600px|цэнтр|Агракліматычныя вобласці і раёны Беларусі

# Ашмяна — Мінска — Свянцянскі;
# Нарачана — Вілейскі;
# Ушацка — Лепельскі;
# Полацкі;
# Асвейска — Браслаўскі;
# Гарадоцка — Віцебскі;
# Суражска — Лучоскі;
# Аршанскі;
# Гродзенска — Івацэвіцкі;
# Лідска — Івянецкі;
# Навагрудскі;
# Баранавіцка — Ганцавіцкі;
# Барысаўска — Рудзенскі;
# Бярэзінскі;
# Горацка — Касцюковіцкі;
# Пружана — Брэсцкі;
# Пінскі;
# Жыткавіцка — Мазырскі;
# Гомельскі.

## Гл. таксама 
* Агракліматычнае раянаванне

## Літаратура 
* , С. 28—29

Катэгорыя:Клімат Беларусі
Катэгорыя:Сельская гаспадарка Беларусі
Тхо-Чу (астравы)

**Тхо-Чу** () — архіпелаг на на поўдні В’етнама. Уключае 8 астравоў агульнай плошчай 75,15 км². Насельніцтва (2013 г.) — 756 чал.

Астравы маюць каралавае паходжанне. Найвышэйшы пункт (на востраве Тхо-Чу) — 167 м. Добра захаваўся прыродны свет навакольных каралавых рыфаў. Клімат субэкватарыяльны з выяўленым сезонам мусонаў (з мая да верасня).

Астравы здаўна наведваліся рыбакамі з розных краін. У другой палове XX ст. аспрэчваліся паміж В’етнамам і Камбоджай. У 1973 г. Паўднёвы В’етнам абвясціў пра адміністрацыйнае далучэнне архіпелага да сваіх тэрыторый. На той момант тут жыло некалькі сем’яў в’етаў і кхмераў. У 1975 г. і 1977 г. урад Кампучыі прадпрымаў узброеныя акцыі з намаганнямі захапіць Тхо-Чу. Пры гэтым насельніцтва пакінула архіпелаг. У 1993 г. улады В’етнама перасялілі сюды некалькі сем’яў.

Аснова эканомікі — рыбалоўства. Плануецца стварэнне нацыянальнага парка.

## Спасылкі 
* Vietnam Islands
* Exploring island life 
* Kien Giang remembers Tho Chu islanders

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы В’етнама
Катэгорыя:Архіпелагі паводле алфавіта
Катэгорыя:Сіямскі заліў
Тхо-Чу

**Тхо-Чу** () — найбуйнейшы востраў аднайменнай групы астравоў на поўдні В’етнама. Месціцца на паўночным усходзе Сіямскага заліва. Агульная плошча — 13,95 км². Насельніцтва (2013) — 756 чал.

## Геаграфія і прырода 
Востраў Тхо-Чу знаходзіцца ў 98 км на паўднёвы захад ад вострава Фукуок, якому падпарадкоўваецца адміністрацыйна, у 383 км на паўднёвы захад ад Хашыміна, у 1328 км на паўднёвы захад ад Ханоя, у 8261 км на паўднёвы ўсход ад Мінска.

Востраў мае каралавае паходжанне. Уяўляе сабою старажытнае каралавае плато, паднятае над морам у выніку субдукцыі літасферных пліт. З-за разломаў каралавай асновы на ім сфарміраваліся пагоркі (найвышэйшы — 167 м). Паўночная частка вострава шырокая (5,68 км), паўднёвая вузкая (1,7 км). На востраве 4 пясчаныя пляжы. На схілах пагоркаў захаваўся першародны лес. Паверхневых вадацёкаў няма. Насельніцтва забяспечваецца пітной вадой з калодзежаў.

Клімат субэкватарыяльны пасатны з ярка выяўленым сезонам мусонаў (з мая да верасня).

## Гісторыя 
Востраў быў анэксаваны ўрадам Паўднёвага В’етнама ў 1973 г. У 1975 г. і 1977 г. урад суседняй Кампучыі прадпрымаў няўдалыя спробы далучыць узброеным шляхам Тхо-Чу да сваіх тэрыторый. У 1993 г. улады В’етнама пачалі перасяленне на востраў в’етнамскіх рыбакоў.

## Інфраструктура 
На востраве Тхо-Чу жывуць пераважна в’етнамскія рыбакі і памежнікі, а таксама іх сем’і. Маецца 1 дарога з цвёрдым пакрыццём на поўначы вострава (30 км у даўжыню). Дзейнічае сучасны шпіталь.

Аснова мясцовай эканомікі — рыбалоўства, якое ў нашы дні адчувае сур’ёзны крызіс з-за вычарпання рэсурсаў у навакольных водах. Плануецца стварэнне нацыянальнага парка і прыцягненне турыстаў.

## Спасылкі 
* Exploring island life 
* Kien Giang remembers Tho Chu islanders

Катэгорыя:Астравы В’етнама
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Тхо-Чу
Бухта Халонг

**Халонг** () — бухта ў Танкінскім заліве на поўначы В’етнама. У 1994 г. уключана ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Агульная плошча — 1500 км².

## Геаграфія 
Бухта Халонг знаходзіцца ў 165 км на ўсход ад Ханоя. Уключае каля 1600 маляўнічых астравоў і скал вапняковага паходжання, большасць з якіх бязлюдная. Для астравоў бухты Халонг характэрны асаблівы рэльеф — вялікая колькасць падняццяў канічнай формы, натуральных арак і пячор, невялікіх лагун і азёр.

## Гісторыя 
Упершыню назва Халонг з’явілася на французскіх марскіх картах у XIX ст. У перакладзе з кітайскай мовы (*下龙湾*) яна значыць «заліў зніклых цмокаў». У 1898 г. газеты паведамлялі, што тут бачылі марскога змея.

У 1962 г. урад В’етнама абвясціў бухту запаведнай. У 1994 г. яна была уключана ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Халонг — адзін з самых папулярных аб’ектаў для наведвання турыстамі на поўначы В’етнама.

## Гл. таксама 
* Архіпелаг Кат-Ба
* Востраў Кат-Ба

## Спасылкі 
* 
* vietnamtourism.com 
* unesco.org

Халонг
Халонг
Халонг
Катэгорыя:Залівы паводле алфавіта
Канамара-мацуры

300px|thumb|На фестывалі 2007 года
**Канамара-мацуры** (, «Фестываль жалезных пенісаў») — сінтаісцкае свята, якое адзначаецца штогод у першую нядзелю красавіка у храме Канаяма японскага горада Кавасакі.

## Апісанне 
Упершыню свята пачалі адзначаць у перыяд Эдo (1603—1868), тады прастытуткі прасілі ў святыні поспеху ў іх працы і абароны ад сіфілісу.

Цэнтральнай тэмай свята з'яўляюцца тры фаласы розных колераў і памераў: самы буйны, ружовы, вышынёй каля 2,5 метраў, выносяць у *боскім паланкіне* трансвестыты. У форме пенісаў паўсюль прадаюцца лядзяшы, сувеніры, іх выразаюць з дайкона і інш. Адмысловую актыўнасць і цяпер, як і стагоддзі назад, праяўляюць прастытуткі, якія выпрошваюць ў Пеніса ахаваць іх ад прафесійных захворванняў.

Усе даходы ад фестываляў перадаюцца ў фонды і арганізацыі, якія займаюцца даследаваннем ВІЧ.

Паводле легенды, аднойчы зубасты дэман схаваўся ў похве юнай дзевы, і адкусіў пенісы двум яе жаніхам у першую шлюбную ноч. Тады каваль па яе просьбе ўзяўся выкаваць жалезны фалас, аб які дэман свае зубы і зламаў.

## Гл. таксама 
* Ханэн-мацуры — сінтаісцкае свята, якое адзначаецца ў сакавіку; велізарны фалас таксама з'яўляецца цэнтрам урачыстасцей.
* Фалічны культ

## Спасылкі 
* Фестываль Гіганцкага ружовага пеніса на сайце *japanese-buddhism.com
* かなまら祭り  на сайте *tomuraya.co.jp
* Travel Kawasaki Heads up на сайце *archive.metropolis.co.jp
* Kanamara Matsuri Festival 2012: Iron Penis Festival in Kawasaki на сайце *gaijinjapan.org*, 2 красавіка 2012
* Канамара-мацуры  на сайце *2camels.com
* Japan’s Fertility Festival  на сайце *tokyodv.com* (Відэа)
* Канамара-мацуры ці Фестываль пеніса ў Японіі  на сайце ''animeshare.su

Катэгорыя:Святы паводле алфавіта
Катэгорыя:Святы красавіка
Катэгорыя:Мацуры
Катэгорыя:Пеніс
Катэгорыя:Кавасакі (горад)
Кансай

— рэгіён заходняй Японіі на востраве Хонсю. Іншая назва — рэгіён . Цэнтр рэгіёна — прэфектура Кіёта.

У рэгіёне размешчана сем прэфектур: Вакаяма, Кіёта, Міэ, Нара, Осака, Сіга і Хіёга.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Статья Japan на сайте Library of Congress Country Studies
Імператар Хігасіяма

**Асахіта** (朝仁), **Імператар Хігасіяма** (東山天皇; 21 кастрычніка 1675 — 16 студзеня 1710) — 113-ы кіраўнік у гісторыі Японіі, кіраваў з 6 мая 1687 па 27 ліпеня 1709. Тытул: ?? (五宮).

## Біяграфія 
У 1687 годзе ўзышоў на трон пасля адрачэння Імператара Рэйгэна. У 16-ы дзень 11-га месяца таго ж года ўдзельнічаў у Дайдзёсай (大嘗祭), цырымоніі збору новага ўраджая.

Фактычна ад імя Імператара Хігасіямы працягваў кіраваць яго бацька, Імператар Рэйгэн, аднак мяккі характар Хігасіямы дазваляў наладзіць адносіны з сёгунатам.

У 1701 годзе пасля інцыдэнту з 47 ронінамі ледзь не страціў уладу.

У 1709 годзе адрокся ад улады на карысць свайго пятага сына, прынца Ясухіта (імператар Накамікада). Менш чым праз 3 месяцы пасля гэтага памёр ад воспы.

Катэгорыя:Перыяд Эда
Катэгорыя:Памерлі ад воспы
Ако

— горад у Японіі, размешчаны ў прэфектуры Хіёга. 

## Геаграфічнае становішча 
Горад размешчаны на востраве Хонсю у прэфектуры Хіёга рэгіёна Кінкі. З ім мяжуюць гарады Аіоі, Хімедзі, Бідзен і пасёлак Камігоры.

## Насельніцтва 
Насельніцтва горада складае , а шчыльнасць —  чал./км². 

## Сімволіка 
Дрэвам горада лічыцца сакура, кветкай — рададэндран.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Хіёга
Закон аб Імператарскім доме

— закон Японіі № 3 ад 16 студзеня 1947 года, які рэгулюе нормы перадачы ў спадчыну Імператарскага прастола, сістэму і структуру Імператарскага дому, а таксама дзейнасць Савета Імператарскага дому Японіі.

## Гісторыя закона 
Першая рэдакцыя Закона аб Імператарскім доме была прынята 11 лютага 1889 года, у часы існавання Японскай імперыі, паводле прамога імператарскага ўказу. Пасля паражэння Японіі ў Другой сусветнай вайне, 16 студзеня 1947 года паводле патрабаванняў новай Канстытуцыі Японіі была зацверджана другая рэдакцыя гэтага Закона, гэтак званы Закон № 3.

Для адрознівання дзвюх рэдакцый першую часта завуць Былым Законам аб Імператарскім доме (), а другую — Законам аб Імператарскім доме. Апошні дзейнічае у Японіі дагэтуль.

У 1949 годзе да другой рэдакцыі Закона аб Імператарскім доме была ўнесена папраўка Законам № 134, якая адцягвала момант уступлення Закона ў сілу да 1 чэрвеня 1949 года.

## Структура закона 
Закон аб Імператарскім доме складаецца з пяці раздзелаў і дадаткаў, якія абумовілі дзеянне Закона:

* Раздзел I. Атрыманне ў спадчыну Імператарскага Прастола.
* Раздзел II. Імператарская сям'я.
* Раздзел III. Рэгенцтва.
* Раздзел IV. Паўналецце, паважлівыя тытулы, Цырымонія ўзыходжання на прастол, Цырымонія Вялікай жалобы, Кніга Імператарскай дынастыі, а таксама маўзалеі і магілы.
* Раздзел V. Савет Імператарскага Дому.
* Дадатковыя палажэнні.
* Дадатковае палажэнні (Закон № 134 ад 31 мая 1949 года).

## Літаратура 
*  
*  
* 奥平康弘著 『「萬世一系」の研究 : 「皇室典範的なるもの」への視座』 — 東京: 岩波書店, 2005. 
* 同朋舎編集部編 『皇室典範』 — 東京: 同朋舎, 2002. 

## Спасылкі 
* Закон аб Імператарскім доме. Рэдакцыя 1889 года. 
* Закон аб Імператарскім доме. Рэдакцыя 1947 года.  
* Урадавы савет знаўцаў Закона аб Імператарскім доме. 

Катэгорыя:Крыніцы права Японіі
*
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Японіі
Нацыянальнае паліцэйскае агенцтва Японіі

**Галоўнае кіраўніцтва паліцыі** (, ; )&nbsp; — урадавы орган у Японіі, які ажыццяўляе заканадаўчы кантроль над сіламі японскай паліцыі. Адмысловы орган дзяржаўнага камітэта грамадскай бяспекі. Заснавана ў 1954 годзе. Ажыццяўляе кіраўніцтва праз кіраўнікоў префектурных аддзяленняў паліцыі. Пры кіраўніцтве дзейнічаюць Паліцэйская акадэмія Японіі, Навуковы інстытут паліцыі і Штаб паліцыі імператарскага палаца.

## Гл. таксама 
* Паліцыя Японіі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Праваахоўныя органы Японіі
Віктар Мікалаевіч Быкаў

**Віктар Мікалаевіч Быкаў** (нар. , г. Алма-Ата, паводле іншых звестак — г. Сімферопаль) — беларускі савецкі спартсмен (велатрэкавыя гонкі). Заслужаны майстар спорту СССР (1969).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры ў 1974 годзе. З 1967 інструктар, з 1976 года старшы трэнер па веласпорце Беларускага савета ФСТ «Дынама». Чэмпіён свету ў камандным (1967, Амстэрдам, Нідэрланды; 1969, Брно, ЧССР), бронзавы прызёр чэмпіянату свету ў індывідуальнай і каманднай гонках пераследу на 4 км на трэку (1970, Лестэр, Вялікабрытанія). Чэмпіён СССР у індывідуальнай (1965) і каманднай (1968, 1969, 1971), Спартакіяды народаў СССР (1971) у камандным гонках пераследу. Прызёр міжнародных і ўсесаюзных спаборніцтваў.

## Спасылкі 
* Viktor Bykov  
* БЫКОВ Виктор Николаевич (СССР)  

Катэгорыя:Велагоншчыкі СССР
Катэгорыя:Велагоншчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1968 года
Катэгорыя:Велагоншчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1972 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па трэкавых велагонках