Ферамагнетыкі

**Ферамагнетыкі** — рэчывы (як правіла, у цвёрдым крышталічным або аморфным стане), у якіх ніжэй пэўнай крытычнай тэмпературы (пункта Кюры) існуе ферамагнітны парадак магнітных момантаў атамных носьбітаў магнетызму: атамаў ці іонаў (у неметалічных крышталях) або момантаў электронаў (у металічных крышталях). Іншымі словамі, ферамагнетык — такое рэчыва, якое (пры тэмпературы ніжэй пункта Кюры) здольна валодаць намагнічанасцю ў адсутнасці вонкавага магнітнага поля.

## Уласцівасці ферамагнетыкаў 
* Магнітная ўспрымальнасць ферамагнетыкаў дадатная і значна больш за адзінку.
* Пры не занадта высокіх тэмпературах ферамагнетыкі валодаюць самаадвольнай (спантаннай) намагнічанасцю, якая моцна змяняецца пад уплывам знешніх уздзеянняў.
* Для ферамагнетыкаў характэрна з'ява гістарэзісу.
* Ферамагнетыкі прыцягваюцца магнітам.

## Прадстаўнікі ферамагнетыкаў 
### Сярод хімічных элементаў 
Сярод хімічных элементаў ферамагнітнымі ўласцівасцямі валодаюць пераходныя элементы Fe, Са і Ni (3*d*-металы) і рэдказямельныя металы Gd, Tb, Dy, Ho, Er (гл. Табліцу1).

Табліца 1. — Ферамагнітныя металы

|

|}
J — велічыня намагнічанасць адзінкі аб'ёму пры абсалютным нулі тэмпературы, званая спантаннай намагнічанасцю. T — кропка Кюры (крытычная тэмпература, вышэй якой ферамагнітныя ўласцівасці знікаюць, і рэчыва становіцца парамагнетиком).

Для 3*d*-металаў і для гадаліній (Gd) характэрная калінеарная ферамагнітная атамная структура, а для астатніх рэдказямельных ферамагнетыкаў — некалінеарная (спіральная і інш.; гл. Магнітная структура).

### Сярод злучэнняў 
Ферамагнітныя таксама шматлікія металічныя бінарныя і больш складаныя (шматкампанентныя) сплавы і злучэнні згаданых металаў паміж сабой і з іншымі неферромагнитными элементамі, сплавы і злучэнні хрому (Cr) і марганца (Mn) з неферромагнитными элементамі (так званыя гейслеравыя сплавы), напрыклад, сплаў Cu2MnAl, злучэння ZrZn2 і ZrxM1−xZn2 (дзе М — гэта Ti, Y, Nb або Hf), Au4V, Sc3In і інш. (Табліца2), а таксама некаторыя злучэнні металаў групы актиноидов (напрыклад, UH3).

### Іншыя вядомыя 
Асаблівую групу ферамагнетыкаў утвараюць моцна разведзеныя растворы замяшчэння парамагнітных атамаў (напрыклад, Fe або Са) у дыямагнітнай матрыцы Pd. У гэтых рэчывах атамныя магнітныя моманты размеркаваныя неўпарадкавана (пры наяўнасці ферамагнітнага парадку адсутнічае атамны парадак). Ферамагнітны парадак знойдзены таксама ў аморфных (метастабільных) металічных сплавах і злучэннях, аморфных паўправадніках, у звычайных арганічных і неарганічных шкле, халькагенідах (сульфідах, селенідах, тэлурыдах) і т. п. Лік вядомых неметалічных ферромагнетиков пакуль невялікі. Гэта, напрыклад, аксід хрому(IV) і іонныя злучэння тыпу La1−xCaxMnO3 (0,4 > *x* > 0,2), EuO, Eu2SiO4, EuS, EuSe, EuI2, CrB3 і да т. п. У большасці з іх кропка Кюры ляжыць ніжэй 1&nbsp;К. Толькі ў злучэнняў Eu, халькогенидов, CrB3 значэнне *Q* складае каля 100&nbsp;К.

## Літаратура 
* *Хёрд К. М.* Многообразие видов магнитного упорядочения в твёрдых телах
* *Аннаев Р. Г.* Магнето-электрические явления в ферромагнитных металлах Ашхабад, 1951.
* *Тябликов С. В.* Методы квантовой теории магнетизма. 2-е изд. — М., 1975.
* *Невзгодова Е.* — Современная экспериментальная физика. 3-е изд. — СПб., 2009.
Катэгорыя:Магнетызм
Катэгорыя:Фізіка кандэнсаванага стану