Янка Брыль

**Я́нка Брыль**, поўнае імя **Іва́н Анто́навіч Брыль** (, Адэса — , Мінск) — беларускі пісьменнік, перакладчык, публіцыст. Народны пісьменнік Беларусі (1981).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Адэсе ў сям’і чыгуначніка Антона Данілавіча Брыля, быў малодшым з 10 дзяцей у сям’і. Бацька паходзіў з вёскі Загор’е (цяпер Карэліцкі раён). Маці, Настасся Іванаўна (да шлюбу Чычук), працавала на гаспадарцы. У 1914—1922 гадах сям’я жыла ў Адэсе па месцы працы бацькі.

У 1922 годзе сям’я, акрамя старэйшых сыноў, вярнулася на радзіму бацькі ў Загор’е. Некаторы час жыў у акупаваным немцамі Мінску, працаваў у гістарычным музеі пад кіраўніцтвам Антона Шукелойця, друкаваўся ў пранямецкай «Беларускай (Менскай) газеце» меў дачок Галіну і Наталлю, сына Андрэя. Дзед Антона Францішка Брыля.

## Творчасць 
]]
Пісаць пачаў з чатырнаццаці гадоў, але дэбютаваў у друку толькі ў 1938 годзе. Крытычна ацэньваў пераход беларускага рэжыму да дыктатуры ў канцы 1990-х гадоў, падтрымліваў бела-чырвона-белы сцяг і лозунг «Жыве Беларусь!», яго тагачасныя погляды выяўлены ў эсэ «У сцягах нашых многа святла» (1999). Адкрыта выступаў супраць палітыкі русіфікацыі Беларусі.

У завяшчанні 2004 года прасіў больш не друкаваць некаторыя яго раннія савецкія ідэалагізаваныя творы.

## Узнагароды і прэміі 
* Два ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны II ступені
* Ордэн Дружбы народаў
* Медаль Францыска Скарыны (1991)
* Ордэн «Знак Пашаны»
* Савецкія і польскія медалі
* Народны пісьменнік БССР (1981)
* Сталінская прэмія, 1952 (за аповесць «У Забалацці світае»)
* Літаратурная прэмія імя Якуба Коласа, 1963 (за зборнік «Працяг размовы»)
* Дзяржаўная прэмія БССР імя Якуба Коласа, 1982 (за аповесць «Золак, убачаны здалёк»)

## Ушанаванне памяці 
26 верасня 2007 года імя Янкі Брыля атрымала вуліца ў мінскім мікрараёне Міхалова. 26 жніўня 2009 года імя Янкі Брыля нададзена вуліцы ў Гдыні. Імя Янкі Брыля носіць вуліца ў Драгічыне.

## У філатэліі 

File:139 (100 hadoŭ z dnia naradžennia Janki Brylia).jpg|Канверт з арыгінальнай маркай Беларусі, прысвечаны 100-годдзю з дня нараджэння Янкі Брыля (2017 год).
File:139 (100 hadoŭ z dnia naradžennia Janki Brylia) - Special postmark.png|Спецыяльны паштовы штэмпель Беларусі, прысвечаны 100-годдзю з дня нараджэння Янкі Брыля (2017 год).

## Выбраная бібліяграфія 
* Збор твораў. Т. 1-5. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1979—1981.
* Выбраныя творы. Т. 1-3. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1992—1993.
* Пішу як жыву: Аповесць, апавяданні, мініяцюры, эсэ. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1994.
* Вячэрняе: Лірычныя запісы і мініяцюры. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1994.
* Птушкі і гнёзды : выбранае / Янка Брыль. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2006. — 463 с. — (Беларуская проза XX стагоддзя).
* Запаветнае : выбр. тв. / Янка Брыль; [прадм. С. Андраюка; камент. Н. Семашкевіч]. — Мінск : Беллітфонд, 1999. — 442 с., [4] л. фат. — (Беларускі кнігазбор).
* Птушкі і гнёзды : кн. адной маладосці : раман ; Золак, убачаны здалёк : аповесць : [для ст. шк. узросту] / Янка Брыль. — Мінск : Ураджай, 2001. — 447 с., 1 л. партр. : іл. — (Школьная бібліятэка).
* Ты мой найлепшы друг : аповесці і апавяданні : [для ст. шк. узросту] / Янка Брыль; [прадм. С. А. Андраюка]. — Мінск : Полымя, 1998. — 446 с., 1 л. партр. : іл. — (Школьная бібліятэка).
* Дзе скарб ваш : лірыч. проза / Янка Брыль. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1997. — 334 с.
* З людзьмі і сам-насам : запісы, мініяцюры, эсэ / Янка Брыль. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2003. — 333 с.
* Сцежкі, дарогі, прастор : лірыч. замалёўкі : [для ст. шк. узросту] / Янка Брыль. — Мінск : Юнацтва, 2001. — 238 с., 1 л. партр.
* Цуды ў хаціне : апавяданні : [для мал. шк. узросту] / Янка Брыль; [маст. М. С. Будавей]. — Мінск : Юнацтва, 1998. — 111 с. : каляр. іл.
* Ніжнія Байдуны. Выбраныя творы / Мая беларуская кнiга — Мінск : Попурри, 2016. — 463 с. ISBN 978-985-15-2807-9

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Брыль, Я. Мой радавод / Янка Брыль // Роднае слова. 2005. № 6. С. 85-90.
* Брыль Янка // Бел. энцыкл. : у 18 т. Мінск, 1996. Т. 3. С. 275—276.
* Брыль Янка // Энцыкл. гісторыі Беларусі : у 6 т. Мінск, 1994. Т. 2. С. 83.
* Брыль Янка // Беларускі фальклор : энцыклапедыя. Мінск, 2005. Т. 1. С. 189—190.
* Брыль Янка //Беларуская мова : энцыклапедыя / пад рэд. А. Я. Міхневіча. Мінск, 1994. С. 96-99.
* Брыль Иван Антонович (Янка Брыль) // Национальная академия наук Беларуси : персон. состав / [сост.: О. А. Гапоненко и др.]. 3-е изд., доп. и перераб. Минск, 2003. С. 312.
* 
* Янка Брыль // Беларускія пісьменнікі (1917—1990) : даведнік / [склад. А. К. Гардзіцкі]. Мінск, 1994. С. 65-67.
* Калеснік, У. А. Янка Брыль : нарыс жыцця і творчасці : [для сярэд. і ст. шк. узросту] / Уладзімір Калеснік. — Мінск : Народная асвета, 1990. — 256 с. : фат. — (Народныя пісьменнікі БССР).
* Канэ, Ю. М. Як паветра і хлеб : жыццёвы і творчы шлях Я. Брыля / Юлія Канэ. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1988. — 320 с., 1 л. партр.
* Нікіфарава, В. Б. Янка Брыль / Нікіфарава В. Б. // Гісторыя беларускай літаратуры XX стагоддзя : у 4 т. / [навук. рэд. У. В. Гніламёдаў, В. П. Жураўлёў]. Мінск, 2001. Т. 3. С. 479—520.
* Стральцова, В. М. Іван Антонавіч Брыль : (да 85-годдзя з дня нараджэння) / В. М. Стральцова // Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук. 2002. № 3. С. 123—124.
* Васілевіч, А. Развітанне / Алена Васілевіч. Непаўторны / Генрых Далідовіч. «Апошні паклон» / Алесь Наварыч. Залатыя кросны душы / Уладзімір Ягоўдзік // ЛіМ. 2006. 4 жн. (№ 31). С. 2-3.
* Бугаёў, Дз. Я. Служэнне Беларусі : (Я. Брыль) ; Спавядальнае слова майстра : (яшчэ пра Я. Брыля) / Дзмітрый Бугаёў // Спавядальнае слова : літ. крытыка, успаміны / Дзмітрый Бугаёў. Мінск, 2001. С. 28-57.
* Андраюк, С. А. Талент шчыры, чалавечны : Я. Брыль ; Сучасны… Беларускі… Народны : Я. Брыль / Серафім Андраюк // Пісьменнікі. Кнігі : літ.-крыт. арт. : [для ст. шк. узросту] / Серафім Андраюк. Мінск, 1997. С. 96-115.
* Нікіфарава, В. З адлегласці часу : творчы вопыт Я. Брыля-раманіста / Вольга Нікіфарава // Полымя. 1997. № 8. С. 241—262.
* Навумовіч, У. А. Нацыянальны характар беларуса ў аповесцях Янкі Брыля / У. А. Навумовіч // Веснік БДУ. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. 2006. № 2. С. 68-72.

## Спасылкі 
* Рукапісы не гараць. Янка Брыль 
* Янка Брыль у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Беларускай ССР
Катэгорыя:Пісьменнікі-сацрэалісты
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Катэгорыя:Ганаровыя члены Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі