open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Праметэй (спадарожнік)

**Праметэй** (ад ) — натуральны спадарожнік Сатурна, вядомы таксама як **Сатурн XVI**.

## Адкрыццё 
Быў знойдзены ў кастрычніку 1980 года астраномам Сцюартам Колінзам на фотаздымках, атрыманых з аўтаматычнай міжпланетнай станцыі «Вояджэр-1». Першапачаткова прысвоена часовае абазначэнне **S/1980 S 27**, а ў 1985 годзе афіцыйна названы ў гонар старажытнагрэчаскага тытана Праметэя.

## Арбіта 
Праметэй здзяйсняе поўны абарот вакол Сатурна на адлегласці ў сярэднім 139400 км за 14 гадзін і 42 хвіліны. Арбіта мае эксцэнтрысітэт 0,0024 і размешчана акурат на экватары планеты. Як спадарожнік-«пастух», сваёй гравітацыяй Праметэй аказвае ўплыў на кольца F Сатурна.

## Фізічныя характарыстыкі 
Праметэй мае няправільную, выцягнутую форму, памерам прыкладна 148 × 100 × 68 км. На яго паверхні размешчаны хрыбты, даліны і шэраг кратараў дыяметрам да 20 км. Колькасць ўдарных кратараў менш, чым на суседніх спадарожніках Пандоры, Эпіметэя і Януса. Маючы вельмі нізкую шчыльнасць 0,6 г/см³ і высокае альбеда 0,6, Праметэй з’яўляецца хутчэй за ўсё ледзяным сітаватым целам. Зорная велічыня складае 15,5 m.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1980 годзе
Ribes petraeum

**Ribes petraeum** ці **Ribes carpaticum** — від раслін сямейства агрэставых.

## Апісанне 
Кусцістая расліна да 2 м вышынёй, у шырыню разрастаецца да 0,5 м. Расце на глебах многіх тыпаў: ад кіслых да шчолачных, ценевынослівая (хоць расліны, якія растуць у цяні пладаносяць менш) і марозаўстойлівыя (вытрымлівае да −20 °C). Расце ў месцах з умеранай вільготнасцю.

Кветкі абодваполыя, апыляюцца насякомымі — энтамафілія. Даволі лёгка можа вырошчвацца як культурная расліна.

Распаўсюджаная ў гарыстых мясцовасцях цэнтральнай і заходняй Еўропы (з Пірэнэяў). Расце на сонечных і цяністых схілах і ў лясах.

Плод — ягада чырвонага колеру. Ядомая, мае вельмі кіслы смак.

### Таксанамія 
Від **Ribes petraeum** уваходзіць у род  сямейства  парадку .

## Спасылкі 
* Permaculture Information Web
* Фатаграфіі польскіх раслін

Катэгорыя:Парэчкі
Катэгорыя:Кусты
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Ягады
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1781 годзе
Неса (спадарожнік)

**Неса** (стар.-грэч. Νησώ) — нерэгулярны спадарожнік планеты Нептун са зваротным арбітальным абарачэннем. Названая ад імя адной з нерэід з грэчаскай міфалогіі. Таксама пазначаецца як **Нептун XIII**.

## Гісторыя адкрыцця 
Першыя назіранні Неса былі зробленыя 14, 16 жніўня і 3 верасня 2002 года групамі астраномаў пад кіраўніцтвам Мэцью Холмана і Брэта Глэдмана. Аднак выяўленая на атрыманых фотаздымках яна была толькі ў 2003 годзе. Спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне **S/2002 N 4**. Уласная назва была прысвоена 3 лютага 2007 года.

## Характарыстыкі 
Неса абарачаецца на адлегласці больш за 48 млн км ад Нептуна. Гэта робіць яе найбольш далёкім ад сваёй планеты спадарожнікам з вядомых. Арбіта Неса па памерах супастаўная з геліяцэнтрычнай арбіты. Так, напрыклад, Неса ў апапасейдыі аддаляецца ад Нептуна на 72 млн км, у той час як Меркурый у афеліі аддаляецца ад Сонца толькі на 70 млн км. Затое спадарожнік робіць адзін абарот вакол Нептуна больш чым за 25,5 гадоў, што з'яўляецца найбольшым паказчыкам сярод усіх месяцаў Сонечнай сістэмы.

Па арбітальных параметрах Неса мае блізкае падабенства з Псамафай. Гэтыя два спадарожнікі могуць быць фрагментамі ранейшага больш буйнога спадарожніка.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Нептуна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2002 годзе
Ларыса (спадарожнік)

**Ларыса** () — унутраны спадарожнік планеты Нептун. Названая ад імя німфы з грэчаскай міфалогіі. Таксама пазначаецца як **Нептун VII**.

## Гісторыя адкрыцця 
Ларыса была адкрыта Гаральдам Рэйтсемай, Уільямам Хабардам, Лары Лебофскі, Дэвідам Толенам 24 мая 1981 года дзякуючы выпадковаму назіранню з Зямлі пакрыцця гэтым спадарожнікам зоркі. Аб адкрыцці абвешчана 29 мая 1981 года, спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне **S/1981 N 1**. Паўторна адкрыты ў 1989 годзе пры праходжанні апарата «Вояджэр-2» каля Нептуна. Пра гэта было абвешчана 2 жніўня 1989 года, спадарожнік атрымаў яшчэ адно часовае абазначэнне, **S/1989 N 2**. Дакладная дата другога адкрыцця не паведамлялася. Было заяўлена пра 10 выяў, атрыманых на працягу 5 дзён, такім чынам, адкрыццё адбылося незадоўга да 28 ліпеня. Пазней была ўсталяваная ідэнтычнасць аб'ектаў **S/1981 N 1** і **S/1989 N 2**. Уласная назва была дадзена 16 верасня 1991 года.

## Характарыстыкі  
Ларыса мае няправільную (несферычную) форму са мноствам ўдарных кратараў на паверхні. Ніякіх слядоў геалагічнай актыўнасці не выяўлена. Іншых звестак практычна няма. Верагодна, Ларыса, як і іншыя спадарожнікі на арбітах ніжэй Трытона, сфармавалася з абломкаў ранейшых спадарожнікаў Нептуна, разбураных у выніку сутыкненняў, выкліканых абурэннямі ад Трытона пасля яго захопу Нептунам на першапачатковую высокоэксцэнтрычную арбіту.

Ларыса абарачаецца ніжэй сінхроннай калянептунавай арбіты, з прычыны чаго арбіта гэтага спадарожніка паступова зніжаецца з-за ўздзеяння прыліўных сіл. З часам яна можа быць паглынута Нептунам або разбурыцца з-за прыліўнага расцяжэння і ўтварыць кольца пры дасягненні мяжы Роша.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Нептуна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1981 годзе
Пандора (значэнні)

**Пандора**:
* Пандора — уладальніца чароўнага куфэрка з усімі бедамі і надзеямі. 
* (55) Пандора — астэроід.
* Пандора, спадарожнік — восьмы па аддаленасці спадарожнік Сатурна.
Пандора (спадарожнік)

**Пандора** (ад ) — натуральны спадарожнік Сатурна, вядомы таксама як **Сатурн XVII**.

## Адкрыццё 
Быў знойдзены ў кастрычніку 1980 года астраномам Сцюартам Колінзам на фотаздымках, атрыманых з аўтаматычнай міжпланетнай станцыі «Вояджэр-1». Першапачаткова прысвоена часовае абазначэнне **S/1980 S 26**, а ў 1985 годзе афіцыйна названы ў гонар персанажа старажытнагрэчаскай міфалогіі Пандоры.

## Арбіта 
Пандора здзяйсняе поўны абарот вакол Сатурна на адлегласці ў сярэднім 141700 км за 15 гадзін і 5 хвілін. Арбіта мае эксцэнтрысітэт 0,0042 і размешчана акурат на экватары планеты. Як спадарожнік-«пастух» сваёй гравітацыяй аказвае ўплыў на кольца F Сатурна.

## Фізічныя характарыстыкі 
Пандора мае няправільную, выцягнутую форму, памерам прыкладна 110 × 88 × 62 км. На паверхні спадарожніка размешчаны як мінімум два ўдарныя кратары дыяметрам да 30 км. Пры вельмі нізкай шчыльнасці 0,6 г/см³ і высокім альбеда 0,6, Пандора, верагодна, з’яўляецца ледзяным целам. Зорная велічыня складае 16,3 m.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1980 годзе
Брылёў

**Брылё́ў** — тапонім і прозвішча.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Брылёў — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне
** Брылёў — пасёлак у Чачэрскім раёне

## Прозвішча 
* Валерый Анатольевіч Брылёў, беларускі архітэктар і дыпламат
* Мікіта Рыгоравіч Брылёў, генерал-лейтэнант

## Гл. таксама 
* Брылёва
* Брылёк
* Брылёўка
* Брылёўшчына
* Брылі
* Брыль
* Брылькі
Лютэр (фільм, 2003)

**«Лю́тэр»** () — біяграфічны фільм пра жыццё Марціна Лютэра (1483—1546). У галоўнай ролі здымаўся Джозеф Файнс, зняты ў 2003 годзе MGM, часткова фінансаваўся Thrivent Financial for Lutherans. Фільм ахоплівае жыццё Лютэра ад таго часу, як ён стаў манахам у 1505 годзе і да Аўгсбургскага рэйхстага ў 1530 годзе.

## Сюжэт 
Фільм пачынаецца з таго, як падчас навальніцы ў 1505 годзе Лютэр вяртаецца дадому. З-за страху страціць сваё жыццё падчас шторму Лютэр аддае сваё жыццё Богу і становіцца манахам.

У наступнай сцэне, гэта 1507 г., Лютэр ужо манах у Эрфурце. Падчас свайго знаходжання ў манастыры ён увесь час занепакоены поглядам Бога як Бога нянавісці і помсты. Марціна натхняе Іаган фон Штаўпіц, старэйшы манах, які з’яўляецца яго настаўнікам. Штаўпіц кажа Лютэру глядзець на Ісуса Хрыста замест сябе.

Пазней Лютэр дастаўляе ліст для Штаўпіца ў Рым, дзе ён быў абураны амаральным ладам жыцця рымлян. Ён таксама разглядае чэрап, як лічыцца Яна Хрысціцеля, і набывае індульгенцыю. З гэтага часу Лютэр пачынае сумнявацца ў сапраўднасці індульгенцыяў.

## Недакладнасці 
* У фільме Лютэр спасылаецца на Біблію па кнігах, раздзелах і вершах. Але да 1551 года, Біблія не была падзеленая на вершы.
* Лютэр паказаны з малатком ля дзвярэй Вітэнбергскага сабора і сваімі 95 тэзісамі, якія неадкладна былі прачытаныя мінакамі. Насамрэч, простыя людзі не былі б у стане прачытаць тэзісы, якія першапачаткова былі напісаны па-лацінску, потым перакладзены на нямецкую мову і надрукаваны. Цягам двух месяцаў яны шырока распаўсюдзіліся па ўсёй Еўропе.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы пра Марціна Лютэра
Катэгорыя:Фільмы, заснаваныя на рэальных падзеях
Катэгорыя:Фільмы MGM
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы пра хрысціянства
Катэгорыя:Фільмы Эрыка Ціла
Катэгорыя:Фільмы, агучаныя па-беларуску праектам Кінаконг
Сан-Сусі (Гаіці)

thumb|250px|Фасад палаца Сан-Сусі.
**Сан-Сусі** (*Sans-Souci*, што значыць «без клопатаў») — паўразбураны палац гаіцянскага караля Анры Крыстофа, размешчаны ў мястэчку Міло, у 13 км ад Кап-Аіцьен.

Палац быў збудаваны ў 1810-13 гг. непадалёк ад грандыёзнай крэпасці Лафер'ер. У 1820 г. у Сан-Сусі Анры Крыстоф скончыў жыццё самагубствам выстралам сярэбранай кулі, а яго сын і спадчыннік Жак-Віктор Анры быў заколаты штыкамі паўстанцаў.

Мясцовыя жыхары адносяцца да палаца, разбуранаму землетрасеннем 1842 года, з забабоннай прадузятасцю, лічачы яго праклятым.

У 1982 годзе ЮНЕСКА прызнала яго, нароўні з іншымі помнікамі Нацыянальнага парку Гаіці, здабыткам усяго чалавецтва.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Культура Гаіці
Катэгорыя:Гісторыя Гаіці
Катэгорыя:Сусветная спадчына на Гаіці
Катэгорыя:Палацы Гаіці
Катэгорыя:Рэзідэнцыі кіраўнікоў
Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1813 годзе
Фалклендскі палац

**Фалклендскі палац** (*Falkland Palace*) — паляўнічы палац у французскім (протарэнесансным) стылі, узведзены ў 1501—1542 гг. у мястэчку Фолкленд (вобласць Файф) шатландскімі каралямі Якавам IV і Якавам V.
thumb|злева|Зруйнаваная частка палаца
thumb|злева|Найстарэйшая зала для гульні ў мяч.
Шатландскія манархі набылі Фолкленд у клана Макдафаў у XIV стагоддзі. Роберт Сцюарт замарыў голадам у Фолклендскім замку старэйшага сына караля Роберта III, Дэвіда. Якаў IV і Якаў V сюды завітвалі галоўным чынам падчас сакаліных паляванняў. Ледзь не галоўная славутасць замка — найстарэйшая ў свеце зала для гульні ў рэал-тэніс (1539), якая дагэтуль выкарыстоўваецца спартсменамі.

Бацька Марыі Сцюарт, Якаў V, памёр у гэтай рэзідэнцыі, і яго пераемнікі не даравалі ёй сваёй увагай. У 1654 г. палац быў спалены салдатамі Кромвеля і прастаяў у развалінах да 1887 года, калі маркіз Бют (прадстаўнік малодшай галіны дому Сцюартаў) пачаў рэстаўрацыйныя працы. Яго нашчадкі валодаюць палацам і дагэтуль (хоць з 1952 г. будынкам даверна кіруе Шатландскае таварыства аховы помнікаў).

## Гл. таксама 
* Палац Лінлітгоу
* Данфермлінскі палац
* Холірудскі палац

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Замкі Шатландыі
Катэгорыя:Палацы Шатландыі
Палац Манклоа

**Палац Манклоа** () у Мадрыдзе — з 1977 года афіцыйная рэзідэнцыя прэм'ер-міністра Іспаніі. Разам з прылеглымі прэс-офісамі і офісам намесніка прэм'ер-міністра ён утварае так званы комплекс Манклоа. У гэтым будынку кожную пятніцу праходзяць паседжанні савета міністраў Іспаніі. Сваёй назвай палац абавязаны герцагам Манклоа. Падчас Грамадзянскай вайны ў Іспаніі палац быў цалкам разбураны і пасля адноўлены з нуля.

Першым у палацы Манклоа асталяваўся першы дэмакратычна абраны прэм'ер-міністр Іспаніі Адольфа Суарэс. Да гэтага офіс прэм'ер-міністра Іспаніі знаходзіўся на мадрыдскім праспекце Пасеа-дэ-ла-Кастэльяна. Манклоа ўжо зацвердзіўся ў іспанскіх СМІ як сінонім апарата прэм'ер-міністра Іспаніі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт урада Іспаніі 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мадрыда
Катэгорыя:Афіцыйныя рэзідэнцыі кіраўнікоў дзяржавы
Катэгорыя:Палацы Іспаніі
Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні
Гваздок (возера, Полацкі раён)

**Гваздо́к** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свіна́.

Плошча паверхні возера 0,1 км². Даўжыня 0,62 км, найбольшая шырыня 0,27 км. Даўжыня берагавой лініі 1,55 км. Плошча вадазбору 1 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны вышынёй ад 10 м (на захадзе) да 20—25 м. Берагавая лінія слабазвілістая.

На поўдні выцякае ручай у возера Вялікае Белае.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Обалі
Старшыня Урада Іспаніі

**Старшыня Урада** () — кіраўнік Урада Іспаніі. Ён абіраецца Кангрэсам Дэпутатаў, ніжняй палатай іспанскага Парламента, пасродкам працэдуры званай *Спрэчка аб пасадзе* (), і затым зацвярджаецца каралём.

У наш час пост старшыні ўрада займае Марыяна Рахой. Яго рэзідэнцыяй і месцам знаходжання Урада з 1977 з'яўляецца палац Манклоа ў Мадрыдзе.

## Выбары 
Выбары Старшыні Урада праводзяцца шляхам ускосных выбараў, членамі Генеральных Картэсаў. Адразу пасля выбараў у Парламент, якія праходзяць кожныя чатыры гады, лідар партыі-пераможца ці лідар найбуйнейшай кааліцыі звычайна прапануецца Каралём на пост Старшыні Урада і абіраецца Кангрэсам дэпутатаў. Намеснік старшыні Урада прызначаецца Каралём па прадстаўленні Старшыні Урада.

## Уступленне на пасаду 
Пасля ўхвалення кандыдата большасцю ў Кангрэсе дэпутатаў і атрымання згоды Караля праводзіцца цырымонія ўступлення на пасаду. Цырымонія праводзіцца ў Зале аўдыенцый () палаца Сарсуэла ў прысутнасці Караля Іспаніі і галоўнага сакратара Каралеўства (міністра юстыцыі). Падчас цырымоніі будучы Старшыня Урада прамаўляе клятву:

*«Juro por mi conciencia y honor cumplir fielmente las obligaciones del cargo de Presidente del Gobierno con lealtad al Rey para guardar y hacer guardar la Constitución, como norma fundamental del Estado, así como mantener el secreto las deliberaciones del consejo de ministros»*

Пераклад: *«Клянуся маім сумленнем і гонарам аддана і з вернасцю да Караля выконваць абавязкі Старшыні Урада, выконваючы і прымушаючы выконваць Канстытуцыю, асноўны закон дзяржавы, а таксама захоўваць у сакрэце абмеркаванні Савета Міністраў»*

## Старшыні Урада Іспаніі (з 1977 да нашых дзён) 
## Гл. таксама 
## Спасылкі 
* Кангрэс дэпутатаў 
* Старшыня ўрада 


Іспанія
Катэгорыя:Спісы:Іспанія
Парэчкі пушыстыя

**Парэ́чкі пушыстыя** (*Ribes spicatum*) — від кветкавых раслін роду  сямейства Агрэставыя.

## Апісанне 
Куст да 1,5 м вышынёй, з моцнымі светла-карычневымі парасткамі і карой, пакрытай расколінамі. Пупышкі яйкападобна-канічныя 4—10 мм даўжынёй, бураватыя, прыціснутыя або трохі аддаленыя. Пупышкавыя лускі пакрытыя рэдкімі белымі валасінкамі, па краі раснічастыя. Ліставыя рубцы трохкутныя, адносна шырокія, светлыя, бледна-шэрыя. Плод — ягада чырвонага колеру, 5-8 мм у дыяметры, кіслая на смак.

## Экалогія 
Расце ў іглічных, радзей лісцяных лясах на палянах, уздоўж берагоў рэк і азёр. Даволі рэдкі від, мае патрэбу ў ахове.

### Таксанамія 
Від **Парэчкі пушыстыя** ўваходзіць у род  сямейства  парадку .

## Спасылкі 
* 
* Смородина пушистая, или колосистая // Экологический центр «Экосистема»™, А. С. Боголюбов 

Катэгорыя:Парэчкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Пладовыя кусты
Катэгорыя:Ягады
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1796 годзе
Замак Эстэрхазі

**Палац-замак Эстэрхазі** () — замак у Айзенштаце, сталіцы зямлі Бургенланд, былое ўладанне сям'і Эстэрхазі.

Замак быў закладзены ў канцы XIII стагоддзя, напачатку XVII стагоддзя замак і тэрыторыя вакол яго перайшла ва ўласнасць Эстэрхазі. У 1633-1672 гг. сядзіба была выбудавана нанова ў стылі барока. З XVIII стагоддзя інтэр'еры пачынаюць пераабсталёўвацца ў стылі класіцызму. У палацы доўгі час жыў і працаваў кампазітар Іозеф Гайдн. Тут для членаў княжацкай сям'і ўпершыню былі выкананы шматлікія яго творы.

Пасля Другой сусветнай вайны ў замку размяшчаліся ўрад Бургенланда і нацыянальны суд. Фармальна уладальнікам фальварка працягваюць лічыцца Эстэрхазі.

## Гл. таксама 
* Эстэрхаза — аналагічная рэзідэнцыя Эстэрхазі ў Ферцёдзе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Айзенштат
Катэгорыя:Эстэрхазі
Катэгорыя:Палацы Аўстрыі
Ідолта

**Ідолта** — тапонім:

* Ідолта — вёска ў Павяцкім сельсавеце Міёрскага раёна Віцебскай вобласці
* Ідо́лта — возера ў Міёрскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Вята
Юрый Уладзіміравіч Чонка

**Юрый Чонка** () — украінскі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ва Ужгарадзе, у 2010 годзе гуляў за аматарскі клуб «Берагвідэйк» на Закарпаччыне. У 2011 годзе трапіў у харкаўскі «Металіст», дзе гуляў за моладзевую каманду.

У сакавіку 2013 года на правах арэнды перайшоў у наваполацкі «Нафтан». У наваполацкім клубе спачатку выступаў у стартавым складзе на пазіцыі атакуючага паўабаронцы, потым звычайна стаў выхадзіць на замену. Стаў лепшым асістэнтам клуба ў сезоне (6 галявых перадач). У снежні 2013 года па заканчэнні арэнды вярнуўся ў «Металіст».

У 2014 годзе выступаў за аматарскія каманды ў першынстве Закарпацкай вобласці. У лютым 2015 года перабраўся ў венгерскі клуб «Балмазуйвараш», дзе гуляў да лета. Пазней вярнуўся ў клуб «Сэўлюш», у складзе якога ў канцы 2015 года быў прызнаны найлепшым іграком чэмпіянату Закарпацкай вобласці.

У лютым 2020 года далучыўся да «Ужгарада» ў Другой лізе Украіны, дапамог клубу па выніках сезона 2020/21 выйсці ў Першую лігу. Пакінуў каманду ў жніўні 2021 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Ужгарад
Катэгорыя:Ігракі ФК Балмазуйвараш
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Металіст Харкаў
Эпіметэй (спадарожнік)

**Эпіметэй** () — унутраны спадарожнік планеты Сатурн. Названы імем персанажа старажытнагрэчаскай міфалогіі Эпіметэя. Таксама пазначаецца як **Сатурн XI**.

У снежні 1966 французскі астраном Адуэн Дальфюс назіраў спадарожнік Сатурна, які ён назваў Янусам. У тым жа месяцы, на тры дні пазней Рычард Уокер таксама назіраў аб’ект на той жа арбіце. У той момант было меркаванне, што гэта адзін і той жа спадарожнік. Але дванаццаццю гадамі пазней, у кастрычніку 1978 года, Стывен Ларсан і Джон Фаўнцін адкрылі, што гэта два аб’екты, якія рухаюцца па вельмі блізкіх арбітах. Гэта было пацверджана данымі «Вояджэра-1». Адлегласць паміж арбітамі спадарожнікаў складае 50 км — істотна менш за іх памеры.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1966 годзе
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Тэлеста (спадарожнік)

**Тэлеста** (, )  (першапачаткова **S/1980 S13**) — спадарожнік Сатурна. Назва дадзена ад імя адной з акіянід ў грэчаскай міфалогіі. Адкрыты 8 красавіка 1980 навукоўцамі Смітам, Рэйтзема, Ларсанам і Фантэйнам. Тэлеста разам з яшчэ адным спадарожнікам Каліпса знаходзіцца на каляарбітальнай арбіце іншага спадарожніка Сатурна Тэфіі толькі Тэлеста знаходзячыся ў кропцы Лагранжа L4 апярэджвае Тэфію, а Каліпса, наадварот, адстае на 60 °.

## Фізічныя характарыстыкі 
Паверхня Тэлеста пакрыта магутным пластом дробнадысперснага ледзянога матэрыялу, які згладжвае абрысы дробных кратараў і іншых абрысаў рэльефу.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1980 годзе
Каліпса (спадарожнік)

**Каліпса** (, ) (першапачаткова **S/1980 S25**) — малы спадарожнік Сатурна. 

Адкрыты 13 сакавіка 1980 года групай навукоўцаў Паск’ю, Зейдэлманам, Баўмам і Кары разам з яшчэ некалькімі спадарожнікамі. Атрымаў сваю назву ў гонар німфы са старажытнагрэчаскай міфалогіі Каліпса. Каліпса знаходзіцца ў арбітальным рэзанансе з Тэфіяй ў кропцы Лагранжа L5. Спадарожнік мае няправільную форму з памерамі па восях 30 × 23 × 14 км.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1980 годзе
Каліпса (значэнні)

**Каліпса**:

* Каліпса - німфа.
* (53) Каліпса - астэроід у Сонечнай сістэме.
* Каліпса, расліна (лац. Calypso) - род раслін сямейства Архідныя.
* Каліпса, спадарожнік - спадарожнік Сатурна.
* Каліпса, музыка - танцавальнае музычны напрамак карыбскага паходжання.
* Каліпса, карабель - карабель Жака-Іва Кусто.
* CALIPSO - амерыкана-французскі спадарожнік, прызначаны для вывучэння воблачнага покрыва Зямлі.
Эпіметэй

**Эпіметэй** (, «які думае пасля», таксама Эпімефей) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі тытан, сын Япета і Клімены (паводле Апаладора, Асіі), брат Праметэя, Атланта і Менетыя.

Першы прыняў ад Зеўса дзяўчыну, створаную ім. Эпіметэй не паслухаўся парады свайго брата-празорцы Праметэя і ажаніўся з Пандорай, якая, адкрыўшы куфэрак, падораны ёй Зеўсам, выпусціла на свет усе людскія беды, закладзеныя ў ім.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тытаны
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Праметэй (значэнні)

**Праметэй** — у старажытнагрэчаскай міфалогіі тытан, абаронца людзей ад самавольства багоў.
* Праметэй (гімн)
* Праметэй, касмічная праграма — праграма НАСА, якая прадугледжвае распрацоўку ядзернай рухальнай ўстаноўкі для касмічных апаратаў.
* Праметэй, спадарожнік — спадарожнік Сатурна.
* Праметэй (арганізацыя) — арганізацыя прадстаўнікоў народаў былой Расійскай імперыі ў эміграцыі.
Сао (спадарожнік)

**Сао** () — нерэгулярны спадарожнік планеты Нептун з прамым арбітальным абарачэннем. Названая ад імя адной з нерэід з грэчаскай міфалогіі. Таксама пазначаецца як **Нептун XI**.

## Гісторыя адкрыцця 
Сао была адкрыта Мэцью Холманам, Джонам Кавеларсам, Томі Гравам, Уэслі Фрэйзерам, Дэнам Мілісаўлевічам па здымках, зробленых у жніўні 2002 года з дапамогай 4-м тэлескопа «Бланка» абсерваторыі Сера-Талала. Спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне **S/2002 N 2**. Уласнае назва была прысвоена 3 лютага 2007 года.

## Характарыстыкі 
Спадарожнік знаходзіцца ў так званым рэзанансе Кадзая, гэта значыць нахіл і эксцэнтрысітэт звязаны (пры памяншэнні нахілу арбіты павялічваецца эксцэнтрысітэт, і наадварот).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Нептуна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2002 годзе
S/2009 S 1

**S/2009 S 1** — малы ўнутраны спадарожнік Сатурна, які абарачаецца ў межах кольца B. Самы блізкі да Сатурна з вядомых (на пачатак 2013) яго спадарожнікаў.

## Гісторыя адкрыцця 
S/2009 S 1 быў адкрыты на здымку, зробленым вузкавугольнай камерай АМС «Касіні» 26 ліпеня 2009 года. На гэтай фатаграфіі навукоўцы заўважылі 36-кіламетровы цень ад гэтага спадарожніка на кольцах Сатурна. Зыходзячы з даўжыні цені і вугла падзення сонечнага святла на плоскасць кольцаў яны вызначылі, што максімальнае адхіленне спадарожніка ад гэтай плоскасці складае 150 метраў. Мяркуецца, што цэнтр спадарожніка ляжыць у гэтай плоскасці; тады дыяметр гэтага цела - каля 300 метраў.

## Арбіта 
S/2009 S 1 мае радыус арбіты 117 тыс. км, гэта значыць з'яўляецца бліжэйшым да планеты (Пан абарачаецца на 16 тыс. км далей).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2009 годзе
Дафніс (спадарожнік)

**Дафніс** () — трэці па аддаленасці ад планеты натуральны спадарожнік Сатурна, вядомы таксама як **Сатурн XXXV**.

## Адкрыццё 
Быў знойдзены 6 мая 2005 года групай амерыканскіх астраномаў на чале з Кэралін Порка на фотаздымках, зробленых 1 мая 2005 года касмічным апаратам «Касіні». Спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне **S/2005 S 1**. У ліпені 2006 года атрымаў імя персанажа старажытнагрэчаскай міфалогіі Дафніса.

## Арбіта 
Дафніс здзяйсняе поўны абарот вакол Сатурна за 14 гадзін і 15 хвілін на адлегласці ў 136 500 км. Эксцэнтрысітэт і нахіл арбіты вельмі малыя, але адрозныя ад нуля. Знаходзіцца ўсярэдзіне так званай шчыліны Кілера знешняга кольца А.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2005 годзе
Анфа (спадарожнік)

**Анфа** () — натуральны спадарожнік Сатурна каля двух кіламетраў у дыяметры. Арбіта размешчана паміж іншымі двума спадарожнікамі: Мімас і Энцэлад. Анфа з'яўляецца шасцідзясятым пацверджаным спадарожнікам Сатурна. Анфа значна схільная да гравітацыйных абурэнняў ад значна больш цяжкіх суседніх спадарожнікаў, што прыводзіць да аскуляцыі элементаў яе арбіты. Амплітуда ваганняў вялікай паўвосі складае каля 20 кіламетраў за два зямных года.

## Гісторыя 
Анфа была адкрыта камандай апрацоўкі здымкаў, прынятых 30 мая 2007 года з касмічнага лятальнага апарата «Касіні». Ужо пасля адкрыцця спадарожнік быў знойдзены на старых здымках, прынятых з «Касіні» яшчэ ў чэрвені 2004 года. Аб адкрыцці было абвешчана 18 ліпеня 2007 года. Спадарожнік атрымаў імя адной з алкіянід у старажытнагрэчаскай міфалогіі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2007 годзе
Асот

**Асот** (*Sonchus*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Апісанне 
Адна-, двух- або шматгадовыя травяністыя расліны, рэдка паўкусты, звычайна з млечным сокам. Сцяблы прамасойныя, про­стыя вбо галінастыя, вышынёй 30–200 см. Лісце чаргаванае, сядзячае (ніжняія сцябовыя лісты звужвны ў крылаты чэраньчык), суцэльнае або перыстарассечанае. Кветкі язычковыя, жоўтыя, у кошыках, сабраных у агульнае шчыткападобнае або парасонападобнае суквецце. Плод — сямянка з чубком.

## Пашырэнне 
Налічваецца каля 70 відаў. Пашыраны пераважна ў Еўропе, Азіі і Афрыцы (некалькі відаў расце як пустазелле па ўсім свеце). Растуць на сы­рых лу­гах, ба­ло­тах, па бе­рагах рэк і азёр, ля да­рог, у па­се­вах розных куль­тур. На тэрыторыі Беларусі сустракаюцца: , , , .

## Значэнне 
Большасць відаў — пустазелле, ёсць таксама харчовыя, кармавыя, лекавыя і меданосныя расліны.

Асотам часам называюць віды з роду бадзяк.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
*
Асот палявы

**Асот палявы**, **Асот**, **Жаўтасот** (*Sonchus arvensis*) — кветкавая травяністая расліна сямейства астравых. Пустазелле.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая расліна са стрыжнёвым коранем, што пранікае ў глебу на глыбіню да 100 см, і доўгімі гарызантальнымі, вельмі крохкімі каранямі, якія даюць шмат прыдаткавых пупышак. Сцябло голае, прамое і галінастае. Размнажаецца насеннем (да 20 тыс. з расліны) і вегетатыўна.

## Значэнне 
Засмечвае пасевы сельскагаспадарчых культур, агароды, сады.

## Літаратура 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара — Мн., 1993. — ISBN 5-85700-079-3
*  — С. 144.

Катэгорыя:Асот
Катэгорыя:Травы
Палідэўк (спадарожнік)

**Палідэўк** (,  ) — натуральны спадарожнік Сатурна. Быў адкрыты па фотаздымках касмічнага апарата «Касіні» 21 кастрычніка 2004 года групай амерыканскіх астраномаў на чале з Каралінай Порка і атрымаў часовае абазначэнне **S/2004 S 5**. Яго таксама пазначаюць **Сатурн XXXIV**. Палідэўк з'яўляецца так званым спадарожнікам-траянам: ён рухаецца па такой жа арбіце, што і спадарожнік Дыёна, адстаючы ад яе па арбіце на 60 °. Акрамя Палідэўка, у Сатурна ёсць яшчэ 3 спадарожнікі-траянцы: Елена, Тэлеста і Каліпса.

Палідэўк мае дыяметр каля 3,5 кіламетраў і круціцца на адлегласці 377390 кіламетраў ад Сатурна. Ён мае перыяд абарачэння 2,73691474 дзён, нахіл арбіты 0,1705 ° да экватара Сатурна, эксцэнтрысітэт арбіты 0,0182.

Імя Палідэўк было зацверджана рабочай групай Міжнароднага астранамічнага саюза 21 студзеня 2005 года. У грэчаскай міфалогіі Палідэўк - другое імя бога Полукс, брата Кастара.

## Гл. таксама 
* Спадарожнікі Сатурна

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2004 годзе
Катэгорыя:Траянскія спадарожнікі
Эгір (спадарожнік)

**Эгір** () — нерэгулярны спадарожнік планеты Сатурн са зваротным арбітальным абарачэннем. Названы імем Эгіра, аднаго з ётунаў у германа-скандынаўскай міфалогіі. Таксама пазначаецца як **Сатурн XXXVI**.

## Гісторыя адкрыцця 
Эгір быў адкрыты ў серыі назіранняў, пачынаючы з 12 снежня 2004 года. Паведамленне пра адкрыццё зроблена 4 мая 2005 года. Спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне **S/2004 S 10**.

Уласная назва была прысвоена 5 красавіка 2007 г.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2004 годзе
Пояс астэроідаў

аў і некаторых планет Сонечнай сістэмы]]
**Пояс астэроідаў** — скопішча астэроідаў, размешчанае паміж арбітамі Марса і Юпітэра. Складаецца прыкладна з 400.000 астэроідаў (па стане на 26 мая 2008 года). Часам выкарыстоўваецца назва: *Асноўны пояс астэроідаў* ці *Галоўны пояс астэроідаў*.

## Вывучэнне астэроідаў 
У 1781 годзе Уільям Гершэль адкрыў Уран. Яго сярэдняя геліяцэнтрычная адлегласць адпавядала правілу Тыцыуса — Бодэ.

У канцы XVIII стагоддзя  арганізаваў групу, якая складалася з 24 астраномаў. З 1789 года гэтая група займалася пошукамі планеты, якая, згодна з правілам Тыцыуса-Бодэ, павінна была знаходзіцца на адлегласці каля 2,8 астранамічных адзінак ад Сонца — паміж арбітамі Марса і Юпітэра. Задача заключалася ў апісанні каардынат усіх зорак у вобласці задыякальнага сузор’я на пэўны момант. У наступныя ночы каардынаты правяраліся, і вылучаліся аб’екты, якія перамяшчалася на большую адлегласць. Меркаванае зрушэнне шуканай планеты павінна было складаць каля 30 вуглавых секунд за гадзіну, што павінна было быць лёгка заўважана.

Першы астэроід, Цэрэра, быў знойдзены італьянцам П’яццы, які не ўдзельнічаў у гэтым праекце, выпадкова, у 1801 годзе, у першую ж ноч стагоддзя. Неўзабаве пасля выяўлення аб’ект быў страчаны.

Тры іншыя — Палада, Юнона і Веста — былі выяўленыя ў наступныя некалькі гадоў — апошні, Веста, у 1807 годзе. Яшчэ праз 8 гадоў бясплённых пошукаў большасць астраномаў вырашыла, што там больш нічога няма, і спыніла даследаванні.

Аднак Карл Людвіг Хенк у 1830 годзе аднавіў пошук новых астэроідаў. Праз пятнаццаць гадоў ён знайшоў Астрэю — першы новы астэроід за 38 гадоў. Ён таксама выявіў Гебу менш чым праз два гады. Пасля гэтага іншыя астраномы працягнулі пошукі, і далей выяўлялі не менш за адзін новы астэроід штогод.

## Вядомыя астраномы, якія займаліся даследаваннем астэроідаў 
* Джон Расэл Хайнд
* Анібале дэ Гаспарыс
* 
* Герман Гольдшміт
* Жан Шакарнак
* Джэймс Фергюсан
* Норман Роберт Погсан
* Эрнст Тэмпель
* Джэймс Крэйг Уотсан
* Крысціян Петэрс
* Альфонс Барэлі
* Іаган Паліза
* 
* Агюст Шарлуа

У 1891 годзе Макс Вольф упершыню выкарыстаў для пошуку астэроідаў метад астрафатаграфіі, пры якім на фотаздымках з доўгім перыядам экспанавання астэроіды пакідалі кароткія светлыя лініі (у той час, як зоркі заставаліся кропкамі дзякуючы таму, што тэлескоп паварочваецца ўслед за кручэннем нябеснай сферы). Гэты метад значна павялічыў колькасць адкрыццяў у параўнанні з ранейшымі метадамі візуальнага назірання: Вольф у адзіночку адкрыў 248 астэроідаў, пачынаючы з (323) Бруцыя, да яго было выяўлена крыху больш за 300. Сёння больш чым 160 000 астэроідаў ідэнтыфікавана, пранумаравана, некаторым дадзены імёны.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Asteroids, comets, meteors 1993
* 
* 
* 
* 
* Plots of eccentricity vs. semi-major axis  and inclination vs. semi-major axis  at Asteroid Dynamic Site
* 
* 

Катэгорыя:Сонечная сістэма
Катэгорыя:Астэроіды
Таркек (спадарожнік)

**Таркек** — натуральны спадарожнік Сатурна, вядомы таксама як **Сатурн LII**.

## Адкрыццё 
Быў выяўлены на фотаздымках у перыяд з 5 студзеня 2006 па 22 сакавіка 2007 г. Скотам Шэпардам, Дэвідам Джуітам, Джэнам Кліна, Браянам Марсдэнам, апублікавана 13 красавіка 2007 года. Першапачаткова прысвоена часовае абазначэнне **S/2007 S 1**. У красавіку 2007 года афіцыйна прысвоена імя бажства Месяца з інуіцкай (эскімоскай) міфалогіі.

## Арбіта 
Таркек здзяйсняе поўны абарот вакол Сатурна на адлегласці ў сярэднім 17.910.600 км за 894 дні і 22 гадзіны. Арбіта мае эксцэнтрысітэт 0,108, пры гэтым нахіл арбіты да экліптыкі складае 49,904 °.

## Фізічныя характарыстыкі 
Дыяметр Таркека складае каля 7 км.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2007 годзе
Эгеон (спадарожнік)

**Эгео́н** (, ад ) — спадарожнік Сатурна. Адкрыты 15 жніўня 2008 года з дапамогай аўтаматычнага касмічнага апарата Касіні-Гюйгенс. З’яўляецца 53-м спадарожнікам Сатурна. Кодавае пазначэнне **S/2008&nbsp;S&nbsp;1**.

Арбіта Эгеона знаходзіцца ў арбітальным рэзанансе з іншым спадарожнікам Сатурна — Мімасам у суадносінах 7:6, што выклікае 4-х гадовыя 4-х кіламетровыя ваганні вялікай паўвосі Эгеона.

* Эгеон круціцца вакол Сатурна на адлегласці ≈ 167500 км.
* Перыяд абарачэння 0,80812 дня.
* Нахіл 0,001 ° да экватара Сатурна.
* Эксцэнтрысітэт арбіты 0,0002.
* Дыяметр роўны 0,5 км.
* Абсалютная зорная велічыня + 27.

Спадарожнік названы ў гонар аднаго з гекатанхейраў — Эгеона. У старажытнагрэчаскай міфалогіі адзін з трох дзяцей Урана і Геі. Пачвара з сотняй рук і 50 галовамі. Сярод багоў мае іншае імя — Брыярэй.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2008 годзе
Імір (спадарожнік)

**Імір** () — нерэгулярны спадарожнік планеты Сатурн са зваротным арбітальным абарачэннем. Названы імем прабацькі ётунаў з германа-скандынаўскай міфалогіі. Таксама пазначаецца як **Сатурн XIX**.

## Гісторыя адкрыцця 
Імір быў адкрыты ў серыі назіранняў, пачынаючы з 7 жніўня 2000 года. Паведамленне пра адкрыццё зроблена 25 кастрычніка 2000. Спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне **S/2000 S 1**.

Уласная назва была прысвоена 8 жніўня 2003 г.

## Характарыстыкі 
Сярод спадарожнікаў Сатурна з перыядам абарачэння больш за 3 зямных гадоў Імір з'яўляецца найбуйнейшым. Ён мае памер 18 км у дыяметры і здзяйсняе адзін абарот па арбіце за 3,6 зямных гадоў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2000 годзе
Замошша (возера, Віцебскі раён)

**Замо́шша** — возера ў Віцебскім раёне ў басейне ракі Лучоса, за 17 км у напрамку на поўдзень ад Віцебска каля вёскі Зазыбы 1-я.

Плошча паверхні возера 0,13 км². Даўжыня 0,7 км, найбольшая шырыня 0,22 км, Даўжыня берагавой лініі 1,8 км. Плошча вадазбору 2,5 км².Катлавіна возера выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 7—9 м, пераважна разараныя, на паўночным захадзе пад лесам. Берагі нізкія, месцамі забалочаныя. Возера злучана ручаём з ракой Лучоса. 

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Замошша 

Катэгорыя:Басейн Лучосы
Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
CALIPSO

**CALIPSO** — амерыкана-французскі даследчы спадарожнік, запушчаны 28 красавіка 2006 года з касмадрома Вандэнберг з дапамогай ракеты-носьбіта Дэльта-2 7420-10C разам з іншым даследчым спадарожнікам CloudSat. Спадарожнікі запушчаны ў рамках праграмы НАСА EOS (Earth Observing System (Сістэма назірання Зямлі)) і прызначаны для вывучэння воблачнага покрыва Зямлі. CloudSat расшыфроўваецца як Cloud Satellite, CALIPSO — Cloud-Aerosol Lidar and Infrared Pathfinder Satellite Observation.

## Агульная інфармацыя 
Абодва спадарожнікі вырашаюць агульныя задачы: атрыманне трохмерных малюнкаў аблокаў і атмасферных аэразоляў; даследаванне, як фармуюцца і «развіваюцца» аблокі, як яны ўплываюць на надвор'е, клімат, якасць паветра і колькасць ападкаў. Для гэтага на CloudSat усталяваны вельмі адчувальны радар з міліметровай даўжынёй хвалі (які больш чым у тысячу разоў адчувальней звычайнага гідраметэаралагічнага радара), а на CALIPSO — палярызацыйна лазерны лакатар, які дазваляе адрозніць ў тоўшчы аблокаў вадзяны пар і крышталі лёду, вадкія і цвёрдыя часціцы атмасферных аэразоляў. Акрамя таго, на CALIPSO ёсць камера і інфрачырвоны радыёметр.

Спадарожнікі выведзены на сонечна-сінхронную кругавую арбіту вышынёй 705 км і нахілам 98,2 °.

## Канструкцыя 
Спадарожнік CALIPSO выраблены на базе спадарожнікавай платформы Alcatel 9260 Proteus. Стартавая маса КА 587 кг, маса карыснай нагрузкі 285 кг, габарыты 1,9 x 1,6 × 2,46 м.

## Спасылкі 
* Сайт CloudSat
* Сайт CALIPSO

Катэгорыя:Касманаўтыка ЗША
Катэгорыя:Касманаўтыка Францыі
Катэгорыя:Міжнародныя касмічныя праекты
Катэгорыя:Навукова-даследчыя спадарожнікі
Катэгорыя:Метэаралогія
Іаган Георг III

**Іаган-Георг III** (; ,  — , ) — курфюрст саксонскі з 1680 года, прадстаўнік альбертынскай лініі Ветынаў.

Нагадваў свайго бацьку Іагана-Георга II любоўю да задавальненняў, музыкі, італьянскіх спевакоў, але адрозніваўся ад яго цвёрдасцю характару і ўсведамленнем свайго абавязку перад імператарам і імперыяй. Ён спыніў двухсэнсоўныя адносіны з Францыяй, імкнуўся зблізіцца з курфюрстам брадэнбургскім, дапамагаў імператару ў вайне з туркамі, асабіста ўдзельнічаў у паходзе супраць іх (1688) і пры аднаўленні вайны з Францыяй прыняў на сябе, нягледзячы на хваробу, камандаванне імперскай арміяй. Памёр напачатку ваенных дзеянняў.

## Сям’я 
Іаган-Георг III ажаніўся з Ганнай Сафіяй Дацкай (1647—1717), дачкой дацкага караля Фрыдэрыка III. Вяселле адбылося ў Капенгагене 9 кастрычніка 1666 года. Жонка падарыла Іагану двух сыноў:

# Іаган Георг IV (18 кастрычніка 1668 года — 28 мая 1694 года) — атрымаў у спадчыну ад свайго бацькі тытул курфюрст Саксоніі, але памёр у 1694 годзе, перадаўшы тытул брату.
# Фрыдрых Аўгуст I Моцны (22 мая 1670 года — 1 лютага 1733 года), быў кіраўніком Саксоніі, а таксама быў абраны каралём Польшчы ў 1697 годзе.

Катэгорыя:Ветыны
Катэгорыя:Курфюрсты саксонскія
Катэгорыя:Военачальнікі Свяшчэннай Рымскай імперыі
Палена (спадарожнік)

**Палена** — адзін з самых маленькіх натуральных спадарожнікаў Сатурна, адкрыты ў 2004 годзе пры дапамозе касмічнага апарата «Касіні» у рамках міжнароднай касмічнай праграмы «Касіні-Гюйгенс».

## Назва 
Часовым пазначэннем Палены было **S/2004 S 2**. У студзені 2005 года спадарожнік назвалі ў гонар Палены, адной з алкіянід у старажытнагрэчаскай міфалогіі. Спадарожнік таксама носіць назву **Сатурн XXXIII**.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2004 годзе
Агаткі

**Ага́ткі** (*Antennaria*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя або паўкусцікавыя расліны вышынёй 5—30 см, двухдомныя, густа апушаныя. Прыкаранёвае лісце ў разетцы, сцябловае — чаргаванае. Кветкі белыя (двухполыя) або ружовыя (песцікавыя). Суквецце — кошык шырынёй 5—6 мм. Плод — сямянка з чубком.

## Арэал 
Больш за 100 відаў, пашыраных па ўсім зямным шары, асабліва ў арктычных і высакагорных раёнах (акрамя Афрыкі). На тэрыторыі Беларусі трапляюцца  (народныя назвы: сухотнік палявы, кацалапкі, сухапут, аўдулькі, коткі, пух). Растуць у хваёвых лясах, на сухіх лугах і схілах. Цвіценне адбываецца ў маі—жніўні.

## Значэнне 
Выкарыстоўваюцца ў лекавых і дэкаратыўных мэтах.

## Літаратура 
* 
*  — С. 26.
* 

## Спасылкі 
* 
* Genus: *Antennaria* Gaertn. Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)

Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Ківіёк (спадарожнік)

**Ківіёк** () (першапачаткова **S/2000 S5**) — натуральны нерэгулярны спадарожнік Сатурна. Адкрыты 7 жніўня 2000 года астраномам Брэтам Глэдманам. У жніўні 2003 года афіцыйна атрымаў назву ў гонар волата Ківіёка з эскімоскай міфалогіі.

Спадарожнік мае дыяметр каля 16 км, поўны абарот вакол Сатурна здзяйсняе за 449,22 дня. Сярэдняя адлегласць ад Сатурна да Ківіёка складае 11110 тыс.км. Разам са спадарожнікамі Сіярнак, Іджырак, Паліяк і Таркек уваходзіць у эскімоскую групу спадарожнікаў Сатурна.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2000 годзе
Абвойнік

**Абвойнік** (*Periploca*) — род раслін сямейства .

Вядома каля некалькі дзясяткаў відаў, пашыраны ў Міжземнамор'і, трапічнай Афрыцы, ва ўмераных і субтрапічных паясах Азіі; на Каўказе расце , на Далёкім Усходзе .

Ліяны вышынёй да 12 м. Кветкі буйныя, да 3 см у дыяметры, зеленавата-бурыя, з цяжкім пахам. Плод — лістоўка са шматлікім плоскім насеннем.

Вырошчваюць ў якасці лекавых і дэкаратыўных раслін.

## Літаратура 
* Абвойнік //  — С. 17.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кутровыя
Катэгорыя:Ліяны
Іджырак (спадарожнік)

**Іджырак** — нерэгулярны спадарожнік Сатурна, вядомы таксама як **Сатурн XXII**.

## Адкрыццё 
Быў выяўлены на фотаздымках у перыяд з 23 верасня па 4 лістапада 2000 г. групай астраномаў, сярод якіх былі Брэт Глэдман, Джон Кавелаарс, Жан Марк Пеці, Ганс Шоль, Мэцью Холман, Браян Марсдэн, Нікалсан і Ёзаф Бёрнс, апублікавана 18 лістапада 2000. Першапачаткова прысвоена часовае абазначэнне **S/2000 S 6**. У 2003 годзе афіцыйна названы ў гонар казачнага волата з кнігі інуіцкага пісьменніка Майкла Кусугака.

## Арбіта 
Іджырак здзяйсняе поўны абарот вакол Сатурна на адлегласці ў сярэднім 11.442.000 км за 451 дзень і 11 гадзін. Арбіта мае эксцэнтрысытэт 0,3215, пры гэтым нахіл арбіты да экліптыкі складае 46,750 °. Належыць да інуіцкай групы.

## Фізічныя характарыстыкі 
Дыяметр Іджырака складае 10 км. Яго шчыльнасць у параўнанні з іншымі спадарожнікамі Сатурна адносна высокая, 2,3 г/см³. Складаецца верагодна з лёду з высокім утрыманнем сілікатных парод. Мае вельмі цёмную паверхню з альбеда 0,06. Зорная велічыня складае 22,6 m.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2000 годзе
Агуці

**Агуці, гарбатыя зайцы** (*Dasyprocta*) — род млекакормячых атрада грызуноў.

Адрозніваецца 20 відаў. Жывуць каля рэк у трапічных лясах і сухіх саваннах Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыкі, вострава Трынідад і Малых Антыльскіх астравоў на вышыні да 2000 м.

Даўжыня цела 41—62 см, хваста 1—3,5 см, маса 1,3—4 кг. Афарбоўка ад ярка-залацістай да цёмна-шэрай. На доўгіх задніх нагах 3 пальцы.

Добра плаваюць. Кормяцца лісцем, пладамі, арэхамі.

Шкодзяць плантацыі цукровага трыснягу. Аб'ект палявання.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грызуны
Сіярнак (спадарожнік)

**Сіярнак** () — трыццаць другі па аддаленасці ад планеты і трыццаты па памеры спадарожнік Сатурна. Адкрыты 23 верасня 2000 астраномамі Брэтам Глэдманам, Джонам Кавелаарсам і іншымі.

Названы ў гонар волата Сіярнака з эскімоскай міфалогіі, уваходзіць у эскімоскую групу спадарожнікаў Сатурна.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2000 годзе
Агурочнік

**Агурочнік**, **бурачнік** (*Borago*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны вышынёй 30—100 см. Сцябло прамастойнае. Лісце суцэльнае з агурочным пахам і смакам (адсюль назва). Цвіце ў чэрвені — ліпені. Кветкі блакітныя, ружовыя, белыя, у суквеццях-завітках. Плод — чатырохарэшак.

## Арэал і экалогія 
Адрозніваецца 3 віды, пашыраныя пераважна ў Міжземнамор’і. Лёгка дзічэе, як пустазелле трапляецца ў Еўропе і Заходняй Азіі. На тэрыторыі Беларусі расце агурочнік лекавы, або агурочная трава, — адналетнік.

## Значэнне 
Лекавая (мачагонны, патагонны, змякчальны сродак), меданосная і дэкаратыўная расліна, вырошчваюць як гародніну (маладое лісце прыдатнае на салату).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Genus: *Borago* L. // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)

Катэгорыя:Бурачнікавыя (падсямейства)
Нутрыя

**Нутрыя, балотны бабёр** (*Myocastor coypus*) — млекакормячая жывёла атрада грызуноў. Адзіны прадстаўнік сямейства нутрыевых.

## Апісанне 
Даўжыня да 85 см, хваста да 50 см, маса да 12 кг. Поўсць цёмна-карычневая. Хвост (даўжыня 30-50 см) укрыты валаскамі. Заднія канечнасці з плавальнымі перапонкамі. У самак малочныя залозы (4-5 пар) размешчаны высока па баках тулава.

## Распаўсюджанне 
Пашырана ў Паўднёвай Амерыцы (мясцовая назва каіпу). Акліматызавана ў шэрагу краін Еўропы і Паўночнай Амерыкі. Паўводная цеплалюбівая жывёла, у натуральных умовах жыве па берагах вадаёмаў, на балотах (адсюль другая назва), у зарасніках трыснягу ці ў норах. Добра плавае і нырае.

## Асаблівасці біялогіі 
Расліннаедныя, часам спажываюць жывёльныя кармы (малюскі, ракападобныя, рыба і інш.).

Нараджаюць да 14 (звычайна 4—6) дзіцянят, відушчых, з густой поўсцю, здольных плаваць. Звычайна 2 прыплоды за год. Працягласць жыцця ў няволі 8-10 год.

## Вырошчванне ў няволі 
Нутрыі — аб'ект промыслу і гадоўлі. Выведзены нутрыі з розным колерам футра. Мяса ядомае.

## Літаратура 
* *Гайдук В.* Нутрыя // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш — Мн.: БелСЭ, 1985. 
* Нутрыя // 

Катэгорыя:Грызуны
Каларадскі жук

**Каларадскі жук** (*Leptinotarsa decemlineata*) — насякомае сямейства лістаедаў. Небяспечны шкоднік бульбы.

## Апісанне 
Даўжыня да 12 мм. Цела авальнае, пукатае, жоўтае. Крылы ярка-ружовыя, на жоўтых надкрылах 10 чорных падоўжных палос, на галаве чорная трохвугольная пляма. Лічынка (даўжынёй да 15 мм) за перыяд развіцця (15—35 сутак) праходзіць 4 ўзросты. Лічынкі выпуклыя, першага—трэцяга ўзросту карычнева-чырвоныя, чацвёртага ўзросту ружова-аранжавыя, з двума радамі чорных бугаркоў па баках, укрытыя рэдкімі валаскамі. Кукалка жоўта-аранжавая.

## Распаўсюджанне 
Радзіма — Паўночная Амерыка. У Еўропе ўпершыню выяўлены ў Францыі ў 1916—1918 і 1922 гг., на Беларусі — у 1956 ( на тэрыторыі былога СССР у 1949) годзе. Пашырыўся па ўсёй тэрыторыі, дзе вырошчваецца бульба. 

## Біялагічныя асаблівасці 
Самкі адкладваюць яйкі на ніжні бок лістоў бульбы і іншых раслін сямейства паслёнавых (памідоры, баклажаны, перац і г.д.). Яйкі прадаўгавата-авальныя, жоўта-аранжавыя. Лічынкі нараджаюцца праз 5—8 сутак. Найбольш шкаданосныя лічынкі чацвёртага ўзросту, акукліваюцца ў глебе на глыбіні 5—12 см. Праз 15—20 сутак кукалка ператвараецца ў жука. Лічынкі і жукі кормяцца лісцем, чаранкамі і сцёбламі бульбы. Зімуюць жукі ў глебе на рознай глыбіні.

## Меры барацьбы 
Неабходна сістэматычна збіраць і знішчаць жукоў, яйцаклеткі і лічынкі. Пры масавым засяленні раслін лічынкамі першага—другога ўзросту праводзяць апрацоўку раслін інсектыцыдамі. Лепшы тэрмін для хімічных апрацовак — з'яўленне масавай колькасці лічынак другога—трэцяга ўзросту. Рыхленне глебы ў перыяд вегетацыі і глыбокая перакопка яе восенню пасля ўборкі ўраджаю змяншаюць колькасць лічынак і пагаршаюць умовы развіцця кукалак. У барацьбе з каларадскім жуком эфектыўныя біялагічныя прэпараты, якія валодаюць кішачным дзеяннем. Яны трапляюць у кішэчнік насякомага пасля апрацоўкі раслін растворам біяпрэпаратаў.

## Літаратура 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара / Рэдкал М. А. Ткачоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 736 с.: іл. ISBN 3-85700-079-3
* 

Катэгорыя:Лістаеды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1824 годзе
Капусная тля

**Капусная тля** (*Brevicoryne brassicae*) — насякомае з сямейства сапраўдных тлей. Пашкоджвае капусту, бручку, насеннікі капусты. 

Дробныя бяскрылыя насякомыя даўжынёй 2—2,5 мм, укрытыя светлым васковым пылам. Развіваецца ў 11—12 пакаленнях за сезон. Дарослыя тлі і лічынкі высмоктваюць з раслін сок, пашкоджанае лісце траціць колер, скручваецца, развіццё расліны спыняецца. У насеннікаў зніжаецца ўраджай і якасць насення, часам яны наогул не ўтвараюцца. Зімуе тля ў стадыі яйца на чаранках капусты, лісці, сцёблах і іншых раслінных рэштках.

Меры барацьбы: апырскванне раслін настоем або адварам тытуню.

## Літаратура 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. Мн., 1993. ISBN 5-85700-079-3

Катэгорыя:Сапраўдныя тлі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Аўдзеевічы (Віцебскі раён)

**Аўдзеевічы** — вёска ў Бабініцкім сельсавеце Віцебскага раёна Віцебскай вобласці. Плошча 47,0834 га.

З 16 ліпеня 1969 года вёска ў Бабініцкім сельсавеце. У 1969 годзе тут 60 двароў.

На 1 студзеня 2003 года 29 двароў, 45 жыхароў. Вёска ў складзе ЗАТ «Альгоўскае».

## Насельніцтва 

* **XXI стагоддзе**: 1905 — 54 чал.; 1926 — 88 чал.; 1931 — 111 чал.; 1940 — 248
* **XXI стагоддзе**: 2003 — 45 чал.;

## Інфраструктура 
Працуе крама.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бабініцкі сельсавет (Віцебскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна