Каралішчавічы

**Каралі́шчавічы** (, ) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці, на рацэ Свіслач. Уваходзіць у склад Навадворскага сельсавета. Месціцца на шашы , за 4 км на паўднёвы ўсход ад Новага Двара.

## Гісторыя 
У 1582 годзе сяло маёнтка Гатава і панскі двор, уласнасць князёў П. Крышынскага і Ю. Масальскага, у Менскім павеце Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. У 1597—1598 гадах сяло, двор, уласнасць Д. С. Тышкевіча, Г. М. Масальскай, А. Крушынскага. У другой палове XVI ст. вядомы як прыватнае ўладанне на тэрыторыі Менскага павета. У 1667 годзе маёнтак, уласнасць Ф. К. Друцкага-Горскага. У 1778 годзе былі царква, фальварак, 2 сырабойні, уласнасць І. Прушынскага. У 1785 годзе з фундацыі Станіслава Прушынскага ў Каралішчавічах збудавалі драўляны касцёл Апекі Маці Божай. У 1791 годзе сяло — цэнтр маёнтка, 2 карчмы, уласнасць Менскай парафіі і Прушынскіх.

Пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года ў складзе Расійскай імперыі. У 1800 годзе сяло ў Ігуменскім павеце Мінскай губерні, ёсць драўляны касцёл Святой Тройцы, капліца, карчма, панскі двор з пабудовамі, драўляны мост цераз Свіслач, уласнасць С. Прушынскага і каталіцкай царквы. У 1858 годзе сяло, уласнасць К. Прушынскага і М. Прушынскага.  У 1861 годзе Каралішчавічы, у сувязі з пабудовай у касцёле новага аргана, наведаў кампазітар Станіслаў Манюшка. Магчыма, Станіслаў Манюшка не раз быў у Каралішчавічах, нейкім чынам з Каралішчавічамі быў звязаны яго стрыечны брат (сын цёткі Міхаліны з Манюшак) Ян Эдвард Ваньковіч, які тут і пахаваны.

У 1897 годзе ёсць хлебазапасны магазін, касцёл, капліца, піцейны дом, у Пярэжырскай воласці Ігуменскага павета. З 1907 года працавала народнае вучылішча.

У канцы лютага 1918 года тэрыторыя акупіравана войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час Польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 года пад акупацыяй Польшчы.

З 31 ліпеня 1920 года ў БССР. З 20 жніўня 1924 года цэнтр Каралішчавіцкага сельсавета Самахвалавіцкага раёна Менскай акругі (да 26 ліпеня 1930). У 1926 годзе працавалі кузня і шавецкая майстэрня. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 года вёска акупаваная войскамі нацысцкай Германіі. Нямецкія войскі спалілі 56 двароў, забілі 6 жыхароў і 3 вывезлі на прымусовую працу ў Германію.

З 1956 года паблізу Каралішчавічаў дзейнічаў Дом творчасці беларускіх пісьменнікаў імя Якуба Коласа. З 5 сакавіка 1959 года па 20 студзеня 1960 года вёска ў складзе Трасцянецкага сельсавета. З 20 студзеня 1960 года ў Навадворскім сельсавеце.

У 2010 годзе дзейнічалі клуб-бібліятэка, магазін.

Karališčavičy. Каралішчавічы (1901-17).jpg|Касцёл, да 1917 г. 
Karališčavičy. Каралішчавічы (1914) (2).jpg|Касцёл, 1914 г. 
Karališčavičy. Каралішчавічы (1914) (3).jpg|Касцёл, 1914 г. 
Karališčavičy, Prušynski. Каралішчавічы, Прушынскі (1909).jpg|Сядзіба Прушынскіх, каля 1909 г.

## Вядомыя асобы 
* Ганна Цюндзявіцкая (1803—1850) — аўтарка папулярнай кулінарнай кнігі «Літоўская гаспадыня». Сястра Ганны Прушынскай (Цюндзявіцкай) — Міхаліна Прушынская (у шлюбе Семірадская), маці вядомага польскага і рускага мастака Генрыха Семірадскага. Генрых Семірадскі часта наведваў Каралішчавічы, дзе ў 1873 годзе ажаніўся са сваёй 18-гадовай кузінай Марыяй Прушынскай.
*Язэп Пушча (1902—1964) — беларускі пісьменнік.
*Язэп Гуткоўскі (1908—1986) — беларускі грамадскі дзеяч, публіцыст.
* Іван Ляўко (1920—?) — беларускі інжынер-будаўнік.

## Славутасці 
* Сядзіба Прушынскіх — 
* Касцёл Апекі Маці Божай
* Магіла (кенатаф?) паўстанца 1863 года на каталіцкіх могілках

Karališčavičy 02.jpg|Касцёл, 2018 г.
Ruins in Karaliscavici.jpg|Руіны стайні, 2018 г.
Karališčavičy. Каралішчавічы (2021) 07.jpg|Руіны стайні, 2021 г.
Karališčavičy, Doŭnar-Zapoĺski (Downar-Zapolski). Каралішчавічы, Доўнар-Запольскі 07.jpg|Магіла Антонія Доўнар-Запольскага і яго сына Гераніма, удзельніка паўстання 1863 года, які загінуў у Сібіры
Karališčavičy, Doŭnar-Zapoĺski (Downar-Zapolski). Каралішчавічы, Доўнар-Запольскі 08.jpg|

;Заўвагі

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Навадворскі сельсавет (Мінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна

Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі