open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Асені

**Асе́ні** () — дынастыя балгарскіх цароў, паміж 1187 і 1280 гадамі. Дынастыя заснавана братамі Пятром і Іванам Асенем, ад мянушкі якога і атрымала назву дынастыя. На мяжы 1185 і 1186 гадоў з-за павышэння падаткаў у Балгарыі пачынаецца паўстанне супраць Візантыі, якое ўзначалілі браты. У выніку перамогі паўстання было створана Другое Балгарскае царства, першымі кіраўнікамі якога і сталі браты.

Першыя цары з дынастыі Асень насілі тытул «цара балгараў і валахаў», у гады найвышэйшага росквіту дзяржавы цар Іван Асень II называў сябе «царом балгараў і грэкаў».

## Паходжанне 
Паходжанне дынастыі, асабліва нацыянальнасць трох братоў Асень (Пятра, Івана Асеня і Калаяна) застаюцца прадметам дыскусіі. Ёсць тры асноўныя гіпотэзы адносна іх паходжання:
# Валашская тэорыя (румыны або арумуны) — заснавана на тым, што ў хроніках прама гаворыцца пра тое што браты — влахі
# Балгарская тэорыя — заснавана на здагадцы, што браты влахі не па нацыянальнасці, а выхадцы з вобласці Валахія
# Цюркская тэорыя (полаўцы або печанегі) — некаторыя імёны першых кіраўнікоў маюць цюркскае паходжанне. Напрыклад, Белгун (мянушка Івана Асеня) з’яўляецца вытворным ад цюркскага слова «bilgun», якое азначала «мудры».

## Кіраўнікі з дынастыі Асень 
thumb|220|Манумент Асенеўцы, Вяліка-Тырнава, скульптар праф. Крум Дамянаў

Заўвага: строга кажучы, Міца Асень і Канстанцін Асень Ціх не з’яўляюцца прадстаўнікамі дынастыі Асеняў, з прычыны таго, што не былі звязаны крэўным сваяцтвам з братамі Асенямі. Міца Асень узяў імя Асень пры ўзыходжанні на прастол паколькі ён быў жанаты з Марыяй, дачкой Івана Асеня II. Канстанцін Асень Ціх таксама ўзяў імя Асень пры каранацыі, каб падкрэсліць, што ён жанаты з ўнучцы цара Івана Асеня II.

Пасля цары Балгарыі часта падкрэслівалі сваю пераемнасць (часам уяўную) з дынастыяй Асеняў. Частка дынастыі Шышманаў (пачынаючы з цара Івана Аляксандра) таксама з’яўляецца нашчадкамі Асеняў (праз адну з дочак Івана Асеня II).

## Літаратура 
* Божилов, Ив. Фамилията на Асеневци (1186—1460). София, 1985 (1995). 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Балгарыі
Катэгорыя:Другое Балгарскае царства
Дула (дынастыя)

**Дула** (цюркс. Дулу, Ту-лі (кітайскія летапісы)) — кіруючая дынастыя ў Вялікай Балгарыі. Іаган Эверс для тлумачэння рускай гісторыі ўпершыню выказаў памылковую здагадку, што на Русі і ў Хазарскім каганаце (уключаючы Волжскую Балгарыю) кіраваў адзін і той жа род. У Хазарыі кіраваў род Ашына.

## Паходжанне дынастыі 
Заснавальнік дынастыі Дулу— з роду цюрак Ашына. Стаў каганам дзякуючы падтрымцы кітайскага імператара каля 590 г. Вядомыя булгарскія кіраўнікі з роду Дула — Кубрат (заснавальнік Вялікай Балгарыі), некалькі легендарных яго сыноў, з якіх прасочваюцца па крыніцах Батбаян і Аспарух (заснавальнік Дунайскай Балгарыі), і каганы Дунайскай Балгарыі Тэрвел,
Кармесій і Севар.

У 631 годзе Кубрат заснаваў на Кубані дзяржаву. Гэта адбылося пасля таго, як яго дзядзька Аргана-Махаду разграміў нушыбійцаў і хазар і гэтым дапамог Кубрату. Бацька Кубрата не належаў да роду цюркскіх каганаў царскага дому Ашына, а паходзіў з той часткі племяннога саюза Дулу, якая падтрымлівала Махаду. У «Імянніку балгарскіх ханаў» Авітахол (Атыла) і Эрнак таксама аднесены да роду Дула, што паказвае на тэндэнцыю звязваць балгарскіх ханаў VII стагоддзя з вядомымі гунскімі правадырамі ў V стагоддзі.

Некаторыя крыніцы адносяць да роду Дула правадыра кутрыгур Безмера, які адкалоўся ад авараў, але патрапіў у залежнасць ад Кубрата. Безмер, сапраўды, кіраваў 3 гады пасля Кубрата «па той бок Дуная» (паводле Імянніка). Хоць наўрад ці ён быў сынам Кубрата, як лічыць Артамонаў М. І.: хутчэй за ўсё Безмер быў або пляменнікам, або стрыечным братам Кубрата.

Міжусобіца ўнутры Заходне-цюркскага каганата паміж племяннымі саюзамі Дулу і Нушыбі дазволіла Кубрату захаваць створанае ім тым часам Балгарскае ханства, якім кіравала дынастыяй Дула.

Аспарух, сын Кубрата, заснаваў балгарскае ханства на Балканах (Дунайскую Балгарыю), якая лічыцца першай дзяржавай сучаснай Балгарыі — Першае балгарскае царства.

Сустракаецца меркаванне, што другі сын Кубрата, Катраг, заснаваў Булгарскую дзяржаву (Волжская Булгарыя) на Сярэдняй Волзе і Каме. Гэта версія не пацвярджаецца і не можа быць пацверджана ніводнай крыніцай: паводле археалагічных даных волжскія булгары прыйшлі на Волга-Кам'е ў канцы VIII стагоддзя, гэта значыць значна пазней пасля распаду Вялікай Балгарыі.

## Кіраўнікі з дынастыі Дула па «Імянніку балгарскіх ханаў» 
* Атыла
* Кубрат
* Батбаян
* Катраг
* Альцэк
* Аспарух
* Тэрвел
* Кармесій
* Севар

## Гл. таксама 
* Дынастыя Вакіл
* Эль, соцыум

Катэгорыя:Кіраўнікі Балгарыі
Катэгорыя:Цюркскія дынастыі
Катэгорыя:Булгары
Катэгорыя:Качэўнікі
Бялогард

**Бялогард** () — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Бялагардскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з'яўляецца сядзібай вясковай гміны Бялогард.

Невялікі прамысловы цэнтр. Бялогард стаіць на рацэ Парсента.

Адлегласць па прамой паміж гарадамі Бялогард — Мінск 758 км, да Варшавы — 395 км.

Насельніцтва — 24 660 жыхароў (2014 год).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Квасьнеўскі (1954) — польскі дзяржаўны і палітычны дзеяч
Марэя

годзе. Паўднёвая Марэя (пазначана ружовым колерам) належыць Візантыі, паўночная (шэры колер) — Ахейскаму княству]]
**Марэ́я** () — сярэдневяковая назва Пелапанеса, належала Візантыі, а пасля яе падзення — Асманскай імперыі. Гэта таксама назва правінцыі Візантыі, вядомая як Марэйскі дэспатат. Цяпер Марэя з’яўляецца тэрыторыяй Грэчаскай Рэспублікі.

## Гісторыя 
У XIII стагоддзі пасля Чацвёртага крыжовага паходу і ўзяцця Канстанцінопаля крыжакамі ў 1204 годзе ў Марэі і Атыцы была створана каталіцкая дзяржава Ахейскае княства. Пасля адваявання Канстанцінопаля Палеалогамі ў 1261 годзе частка Пелапанеса вярнулася пад іх уладу, аднак прысутнасць заходніх валадароў у Марэі захавалася. У XIV—XV стагоддзях Марэя (з цэнтрам у Містры) утварала адну з правінцый Візантыі Палеалогаў — Марэйскі дэспатат, якім кіраваў сваяк імператара — дэспат. У 1460 Марэя была цалкам заваявана Асманскай імперыяй (ненадоўга перажыўшы падзенне Канстанцінопаля).

Паўвостраў быў захоплены Франчэска Маразіні для Венецыянскай рэспублікі у час Марэйскай вайны (1684—1699). Пад канец кіраванне Венецыі не было папулярным, і Асманская імперыя атрымала Марэю ў 1714 г. У канцы XVIII стагоддзя ў Марэі партызанскі рух клефтаў прывёў да Грэчаскай рэвалюцыі 1821—1829 гг. і незалежнасці Грэцыі ў 1830 годзе.

## Гл. таксама 
* Княства Марэя
* Марэйскі дэспатат
* Пелапанес

## Спасылкі 
* Містра
* Гісторыя Містры 

Катэгорыя:Візантыя
Катэгорыя:Гісторыя Грэцыі
Катэгорыя:Лацінская імперыя
Галенеў

**Галенеў** () — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Галянёўскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Галенеў.

Галенеў стаіць на рацэ Іна. Каля горад знаходзіцца аэрапорт Шчэцін-Галенеў. 

Адлегласць па прамой паміж гарадамі Галенеў — Мінск 834 км, да Варшавы — 446 км.

Насельніцтва — 22 773 жыхароў (2014 год).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы
Іаган Філіп Густаў фон Эверс

[thumb|Іаган Эверс, партрэт [1827 года]]

**Іаган Філіп Густаў фон Эверс** (; , вёска Амелунксен (каля Беферунгена), княства-біскупства Падэрборн — , Дэрпт) — расійскі і германскі гісторык-юрыст, член-карэспандэнт (1809) і ганаровы член (1826) Пецярбургскай акадэміі навук.

## Біяграфія 
Эверс нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У 1803 годзе скончыў Гётынгенскі ўніверсітэт, у якім вывучаў гістарычныя і юрыдычныя навукі пад кіраўніцтвам Геерена і Шлёцэра. Пасля заканчэння ўніверсітэта Эверс перабраўся ў Ліфляндыю, у Дэрпт, дзе спачатку ён быў дарэктарам. У 1809 годзе ён быў абраны членам-карэспандэнтам Пецярбургскай акадэміі навук. У 1810 годзе Эверсу прапанавалі быць у Дэрпцкім універсітэце прафесарам геаграфіі, статыстыкі і рускай гісторыі. У 1816 годзе ён абраны быў прарэктарам, а ў 1818 годзе — рэктарам. У 1826 годзе Эверс заняў кафедру дзяржаўнага народнага права і палітыкі. З 1813 па 1826 гады займаў яшчэ іншыя кафедры.

## Навуковыя погляды 
Развіццё грамадства Эверс уяўляў як працэс пераходу ад сям'і да роду і далей ад племя да дзяржавы. Гэта канцэпцыя аказала ўплыў на дзяржаўную школу рускай гістарыяграфіі. Таксама Эверс выказваў меркаванне пра хазарскае паходжанне варагаў, калі ў 1814 годзе адкрыў паўднёвую Русь, якая існавала яшчэ да прыходу Рурыка. У ёй ён бачыў хазараў (Пантыйскую Русь у адрозненне ад Волжскай Русі, таксама звязанай, паводле яго меркавання, з хазарамі), ад якіх рускія прынялі імя..

## Навуковыя працы 
* *Vom Ursprunge des russischen Staats* (1808)
* *Kritische Vorarbeiten zur Geschichte der Russen* (1814)
* *Geschichte der Russen* (1816)
* *Das älteste Recht der Russen in seiner geschichtlichen Entwicklung* (1826)
* *Ueber die Quellen der Jaroslawischen Prawda*

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Біяграфія на сайце ostdeutsche-biographie.de 

Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Выкладчыкі Тартускага ўніверсітэта
Туканг-Бесі

**Тука́нг-Бе́сі**, або **Тукангбе́сі** () — архіпелаг, які амываецца морамі Банда і Флорэс. Складаецца з 25 астравоў і рыфаў вулканічнага і каралавага паходжання. Размешчаны на паўднёвы ўсход ад Сулавесі. Уваходзіць у склад Інданезіі. Плошча — 821 км². Насельніцтва ў 1994 годзе — 73 251 чалавек.

Астравы Туканг-Бесі знакаміты сваімі каралавымі рыфамі. У 1996 годзе атрымалі статус марскога нацыянальнага парка. 

Астравы насяляе народ, які прылічаюць да баджа, аднак мясцовае насельніцтва размаўляе на асобнай мове аўстранезійскага паходжання. Невялікая плошча астравоў з беднымі вапняковымі глебамі не дазваляе наладзіць таварную сельскую гаспадарку. Яна мае сезонны характар. У астатні час жыхары Туканг-Бесі займаюцца рыбалоўствам, зборам малюскаў і водарасцяў, важнае значэнне мае марскі гандаль. Мясцовыя насельнікі здаўна славяцца як адважныя мараходы. У апошнія дзесяцігоддзі паступова развіваецца турызм. Туканг-Бесі вабяць аматараў нырання з аквалангам. 

## Спасылкі 
* The Tukang Besi Islands
* HOGA ISLAND DIVE RESORT 

Туканг
Туканг
Туканг
Туканг
Туканг
Севар

**Севар** — хан Балгарыі, апошні балгарскі кіраўнік з ханскага роду Дула. Кіраваў з 738 па 753 год.

Пра хана Севара звесткі захаваліся толькі ў Імянніку балгарскіх ханаў. Вядома, што ён быў апошнім кіраўніком кіруючай дынастыі Дула і няма звестак пра ваенныя дзеянні з Візантыяй. Многія гады гісторыкі нават называлі яго пераемнікам Тэрвела хана Севара і дадавалі гады кіравання Кармесія да гадоў яго кіравання.

Існуюць 2 гіпотэзы, чаму прадстаўнікі ханскага роду не працягнулі займаць месца кіраўніка: або хан Севар не пакінуў спадчынніка, або быў здзейснены першы з чаргі пераваротаў у Балгарскай дзяржаве.

Катэгорыя:Кіраўнікі Балгарыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VIII стагоддзя
Катэгорыя:Дула (дынастыя)
Кармесій

**Кармесій** (, ) — хан Балгарыі з ханскага роду Дула з 721 па 738 год.

Пра хана Кармесія звестак вельмі мала. Доўгія гады гісторыкі нават называлі пераемнікам Тэрвела хана Севара і дадавалі гады кіравання Кармесія да гадоў яго кіравання.

Хан Кармесій (Κоρμεσιоς) упершыню згадваецца ў 716 годзе летапісцам Феафанам Спавядальнікам. Мірны дагавор, які заключыў хан Тэрвел з Візантыяй быў падпісаны ім ці Кармесій быў прадстаўніком балгараў. На аснове гэтага факту гісторыкі будуюць здагадкі, што Кармесій быў або суправіцелем, што малаверагодна, або сынам хана Тэрвела.

Пад помнікам «Мадарскі вершнік» ёсць надпісы пра кіраванне хана Кармесія (Κρουμεσις), але яны моцна сапсаваны часам і выразнасць тэксту дагэтуль не адноўлена.

У гады кіравання Кармесія мір з Візантыяй быў захаваны. У канцы свайго кіравання Кармесій падарыў возера візантыйскаму імператару, аднак адносіны пагоршыліся і была абвешчана вайна. Гэта адзіныя звесткі пра хана Кармесія, якія навукоўцы змаглі ўсталяваць з надпісаў пад «Мадарскім коннікам».

З прычыны блытанін з гадамі кіравання і імёнамі ханаў, некаторыя гісторыкі выказваюць гіпотэзы, што Кармесій і Кармісош адзін і той жа хан. Але пакуль такія гіпотэзы, не даказаны, а тым больш вядома, што паміж імі кіраваў хан Севар.

Катэгорыя:Кіраўнікі Балгарыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VIII стагоддзя
Катэгорыя:Дула (дынастыя)
Прэсіян

**Прэсіян** (; памёр у 852) — хан Балгарыі з 836 па 852 год, сын Звініцы, старэйшага брата хана Маламіра.

## Біяграфія 
thumb|злева|Балгарская дзяржава пры хане Прэсіяне (да 893 года)

Прэсіян атрымаў у спадчыну прастол Балгарыі пасля смерці свайго дзядзькі Маламіра ў 836 годзе.

У 837 годзе смаляне (славянскае племя ў Македоніі) паўсталі супраць візантыйскай улады, заключыўшы саюз з балгарскім ханам Прэсіянам. У выніку чарговай балгара-візантыйскай вайны Балгарыя набыла Македонію і Паўднёвую Албанію, атрымаўшы выхад да Эгейскага і Адрыятычнага мораў. Такім чынам, ваенныя дзеянні хана Прэсіяна падзялілі Візантыю на тры адрэзаныя адна ад адной часткі: Паўночную Албанію, Эладу і суседнія тэрыторыі каля Канстанцінопаля, разам з Малой Азіяй.

У выніку паспяховых ваенных дзеянняў маркграфа Усходняй маркі Радбада, франкам у 838 годзе ўдалося аднавіць свой кантроль над Пасаўем, якое балгары захапілі пры хане Амуртагу.

У 839 годзе балгары напалі на сербаў, але пацярпелі паражэнне. Верагодна, канфлікт быў справакаваны візантыйскай дыпламатыяй.

Хан Прэсіян сканаў у 852 годзе. Новым кіраўніком Балгарыі стаў яго сын Барыс I.

## Літаратура 
* Андреев, Й. Българските ханове и царе (VII—XIV в.). София, 1987
* Павлов, Пл. Забравени и неразбрани (Събития и личности от българското Средновековие). София, 2010.

Катэгорыя:Кіраўнікі Балгарыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Грыфіна

**Грыфіна** () — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Грыфінскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Грыфіна.

Порт на рацэ Одэр (Заходні Одэр). Адлегласць па прамой паміж гарадамі Грыфіна — Мінск 859 км, да Варшавы — 459 км.

Насельніцтва — 21 584 жыхароў (2014 год).
Смаляне

*Гэты артыкул — пра старажытнаславянскае племя. Таксама смалянамі называюць жыхароў горада Смаленска.*

**Смаля́не** ()  — сярэдневяковае паўднёваславянскае племя, якое пасялілася ў VII стагоддзі ў Радопах і даліне ракі Месты. У 837 племя паўстала супраць візантыйскага панавання, заключыўшы саюз з балгарскім ханам Прэсіянам. Пазней смаляне сталі адной са складовых частак балгарскага народа. Горад Смолян на поўдні Балгарыі названы па імі гэтага племені.

## Гл. таксама 
* Меланхлены

Катэгорыя:Македонскія плямёны
Катэгорыя:Гісторыя Балгарыі
Навогард

**Навогард** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Галянёўскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Навогард.

Адлегласць па прамой паміж гарадамі Навогард — Мінск 815 км, да Варшавы — 432 км.

Насельніцтва — 16 912 жыхароў (2014 год).
Паган-метал

**Паган-метал** (ад  — язычніцкі або паганскі метал) — адзін з кірункаў металу, цяжкі і містычны стыль на ўзроўні black і death, але мае характэрную асаблівасць: паганскую тэматыку, якая выяўляецца ў тэкстах, афармленні вокладкі, вонкавым выглядзе і светапоглядах музыкаў. Мае народнае гучанне, блізкае да фолк-металу, але больш жорсткае і агрэсіўнае. Часта паган-металам называюць вікінг-метал з паганскай тэматыкай тэкстаў.

Вялікі ўклад у папулярызацыю паганства ўнеслі: Bathory, стваральнік Burzum Варг Вікернес, група Storm. Характэрнай рысай жанру з'яўляецца паганская тэматыка песень, спалучэнне скрымінга, чыстага і рычашчага вакалу (гроўлінг). Гітарная ігра таксама можа быць заснавана на трэш-метале. Выкарыстоўваецца шмат народных інструментаў, аднак эталонам жанру лічацца групы, якія ствараюць «паганскую» атмасферу за кошт майстэрства гульні і разумення традыцый.

Найбольшае распаўсюджванне атрымаў у краінах Усходняй Еўропы і Скандынавіі. Варта адзначыць, што акрамя паган-металу існуюць іншыя стылі паганскай музыкі.

## Некаторыя Паган-метал калектывы 
* Сярод яскравых прадстаўнікоў паган-металу Беларусі варта адзначыць такія калектывы як Дрыгва, Gods Tower, Kamaedzitca, Znich, Apraxia, Молат, PIAREVARACIEŃ, Folkvang, Raven Throne.
*  
*  
*  
*  
*  
*  Korpiklaani
*  
*  
*  
*   
*  Аркона

Катэгорыя:Жанры металу
Гінзбург

**Гінзбург** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антаніна Макараўна Гінзбург, вядомая як Тонька-кулямётчыца (1920—1979) — ваенная злачынка, забойца і калабарацыяністка часоў Другой сусветнай вайны.
* Віталь Лазаравіч Гінзбург (1916—2009) — савецкі і расійскі фізік-тэарэтык.
* Лазар Іосіфавіч Гінзбург (Лагін) (1903—1979) — савецкі пісьменнік і паэт.
* Майсей Якаўлевіч Гінзбург — савецкі архітэктар.
* Наталія Гінзбург (1916—1991) — італьянская пісьменніца.
* Разалія Евелеўна Гінзбург (1889—1946) — беларускі медык і арганізатар аховы здароўя.
* Саул Майсеевіч Гінзбург — яўрэйскі гісторык.
* Соня Ёселеўна Гінзбург (1922—1994) — вучоны ў галіне нейрафізіялогіі.
* Яўгенія Сямёнаўна Гінзбург (1904—1977) — журналіст.

## Гл. таксама 
* Гінцбург
Кудзелька

**Кудзелька** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Фадзеевіч Кудзелька — партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР.
* Міхась Сымонавіч Кудзелька (Міхась Чарот) — беларускі паэт.
Вавоні

**Ваво́ні** ( — востраў у Інданезіі. Размешчаны на паўднёвы ўсход ад Сулавесі. Плошча — 714,8 км². Насельніцтва (2010) —  чалавек.

## Геаграфія
Вавоні месціцца на паўднёвым усходзе правінцыі Паўднёва-Усходні Сулавесі. Аддзелены ад астравоў Сулавесі і Бутон вузкімі суднаходнымі пралівам (адпаведна каля 6 км і 12 км). Даўжыня - 36 км, найбольшая шырыня - 33,4 км. Даўжыня берагавой лініі - 108 км. 

Мае вулканічнае паходжанне. Фарміраваўся разам з іншымі тэрыторыямі Паўднёва-Усходняга Сулавесі, аднак у 8 тысячагоддзі да н. э. апынуўся ў ізаляцыі ад іншых частак сушы ў сувязі з падняццем узроўню акіяна. Рэльеф пагорысты. Найвышэйшы пункт - 820 м. У сярэднім кожныя 50 гадоў адбываюцца моцныя землятрусы.

Клімат субэкватарыяльны пасатны. Май — найбольш дажджлівы месяц. Найбольш цёплы месяц - лістапад, калі сярэдняя тэмпература трымаецца каля +29° C.

## Прырода
На востраве Вавоні захаваліся першародныя лясы, у якіх дамінуюць пальмавыя расліны. На ўзбярэжжы вылучаюцца мангравыя зарасці. Фаўна вострава значна зменена чалавекам, аднак на сушы захаваліся шматлікія птушкі, дзікія свінні, кажаны, крабы, паўзуны і інш.

## Насельніцтва
Востраў Вавоні населены пераважна баджа. Астравіцяне размаўляюць на асобнай мове аўстранезійскага паходжання. Асноўныя заняткі — сельская гаспадарка, рыбалоўства, марскі гандаль. Узровень жыцця на востраве адзін з самых нізкіх у Інданезіі. Зафіксаваны высокі ўзровень дзіцячай смяротнасці (37 на 1000 жыхароў).

## Спасылкі 
* Pulau Wowoni (island) 
* Islands of Indonesia 
* Floristic study of flowering plants in Wowoni Island, S.E. Sulawesi 
* Geographic features & Photographs around Pulau Wowoni

Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Катэгорыя:Вялікія Зондскія астравы
Катэгорыя:Малайскі архіпелаг
Пётр IV (цар балгарскі)

**Пётр IV** () — балгарскі цар, суправіцель і старэйшы брат цара Івана Асеня I. Брат цара Калаяна і дзядзька цара Івана Асеня II.

## Імя 
Да свайго абвяшчэння царом у 1185 годзе, Пётр IV называўся Феадорам (*Тодарам*). Змена імя паказвае на спробу забяспечыць легітымнасць шляхам усталявання сувязі з царом Пятром I, чыё імя выкарыстоўвалася папярэднімі кіраўнікамі паўстанняў супраць візантыйскага панавання ў 1040 і 1072 гадах. У некаторых крыніцах гэта імя прадстаўлена як *Slavopetăr* («слаўны Пётр») і *Kalopetăr* («добры Пётр»).

## Лідар паўстання 
У 1185 Феадор і яго малодшы брат Іван Асень паўсталі супраць візантыйскага імператара Ісака II Ангела. Нагодай да бунту стала адмова імператара на сустрэчы ў Кіпселе дараваць братам пронію — права збору падаткаў на кантралюемых тэрыторыях. Браты вярнуліся дамоў у Мёзію, дзе насельніцтва было незадаволена новымі падаткамі, уведзенымі візантыйскім імператарам для фінансавання яго шлюбу з Маргарытай Венгерскай і кампаніі супраць сіцылійцаў. Карыстаючыся гэтым, Асені паднялі паўстанне супраць візантыйскага панавання.

Паўстанцам не ўдалося адразу захапіць гістарычную сталіцу Балгарыі Праславаў, таму яны абвясцілі новую сталіцу ў Тырнаве. У 1186 годзе паўстанцы пацярпелі паражэнне, але Ісаку II Ангелу не ўдалося скарыстацца сваёй перамогай, і яму прыйшлося вярнуўся ў Канстанцінопаль. Пры падтрымцы полаўцаў, якія жылі на поўнач ад Дуная, Пётр IV і Іван Асень аднавілі сілы і ўварваліся ва Фракію. Калі Ісак II Ангел вярнуўся ў Мёзію ў 1187 годзе, ён не змог захапіць ні Тырнава, ні Лавеч, і быў вымушаны падпісаць мірны дагавор, прызнаўшы незалежнасць Другога Балгарскага царства.

## Цар Балгарыі 
Падчас Трэцяга крыжовага паходу ў 1189 годзе, калі адносіны паміж Ісакам II Ангелам і Фрыдрыхам I Барбаросай пагоршыліся, Пётр IV і Іван Асень I прапанавалі нямецкім рыцарам ваенную дапамогу. У 1190 годзе Ісаку II Ангелу ўдалося прасунуцца да Тырнава і аблажыць яго, але ён быў вымушаны адступіць з-за весткі пра набліжэнне з поўначы палавецкіх войскаў. Падчас адступлення візантыйскі імператар патрапіў у засаду, арганізаваную Іванам Асенем I на балканскіх перавалах, і Ісак II Ангел ледзь выратаваўся, страціўшы большую частку сваёй арміі.

Перамога над візантыйцамі вывела Івана Асеня I на першы план, і Пётр IV пасля гэтага, відаць, ужо прызнаў яго суправіцелем. Пакінуўшы Тырнава пад кіраваннем і абаронай брата, Пётр IV выдаліўся ў Праслаў, пры гэтым не адмовіўшыся ад прастола. Пасля забойства Івана Асеня I у 1196 годзе Пётр IV рушыў на Тырнава, аблажыў забойцу брата Іванку і прымусіў яго бегчы ў Візантыю. Прыкладна праз год, у 1197 годзе, Пётр IV быў таксама забіты ў выніку змовы. Яго пераемнікам стаў яго малодшы брат Калаян (* Ivanica/Ioanica *), з якім ён, відаць, дзяліў прастол з 1196 года.

## Гл. таксама 
* Кіраўнікі Балгарыі
* Другое Балгарскае царства

## Літаратура 
* }
* John V. A. Fine, Jr., *The Late Medieval Balkans*, Ann Arbor, 1987.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Цары балгарскія
Тагіянскія астравы

**Тагіянскія астравы** () — архіпелаг у заліве Таміні з 56 астравоў і рыфаў. Уваходзіць у склад Інданезіі. Плошча — 180,1 км². Насельніцтва ў 2010 г. — каля 40 000 чал.

## Прырода 
Тагіянскія астравы месцяцца на поўдні — паўднёвым цэнтры заліва Таміні. Маюць вулканічнае паходжанне. Сфарміраваліся ў выніку падняцця сушы і апускання ўзроўню акіяна каля 10 — 8 тысяч гадоў таму. Найвышэйшы пункт — 542 м. Вакол астравоў узніклі каралавыя рыфы.

Клімат марскі экватарыяльны. На працягу года сярэдняя тэмпература застаецца практычна нязменнай.

Прырода астравоў адрозніваецца значным багаццем. На схілах гор і пагоркаў захаваліся трапічныя лясы. На астравах жывуць рэдкія віды птушак, шматлікія яшчаркі, макакі, чарапахі, дзюгоні, матылі. Вялікую цікавасць прадстаўляе падводны свет мясцовых каралавых рыфаў, населеных 596 відамі рыб.

## Насельніцтва і культура 
На астравах месціцца 36 вёсак. Згодна перапісу 2010 г., у іх жыло каля 40 тысяч чалавек. На самой справе, многія мясцовыя жыхары, зафіксаваныя перапісам, стала жывуць на ўзбярэжжы Сулавесі або ў гарадах, наведваюць астравы толькі некалькі разоў у год. Карэннае насельніцтва Тагіянскіх астравоў — баджа, якія размаўляюць на асобным мясцовым дыялекце, займаюцца рыбалоўствам, зборам малюскаў і водарасцяў, марскім гандлем. Аднак большасць сучаснага насельніцтва складаюць перасяленцы-мінахасы.

## Турызм 
Тагіянскія астравы — важны турыстычны цэнтр Сулавесі. У нашы дні ён фарміруе аснову мясцовай эканомікі. Астравы наведваюць аматары нырання з аквалангам і адпачынку на пляжах. Узровень інфраструктуры пакуль значна саступае іншым турыстычным цэнтрам Інданезіі. Асаблівыя праблемы ўзнікаюць з марскім транспартам.

## Спасылкі 
* Тагіянскія астравы на everto.org 
* Тагіянскія астравы на waleakodi.com 
* Даведнік для вандроўнікаў
* Старонкі Паўночнага Сулавесі 
* Геалагічная карта
* Нацыянальны парк
* Спіс астравоў Інданезіі 

Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Катэгорыя:Вялікія Зондскія астравы
Катэгорыя:Малайскі архіпелаг
Катэгорыя:Архіпелагі
Таміні

**Заліў Тамі́ні** () — заліў у Ціхім акіяне. Падзяляе цэнтральную і паўночную часткі вострава Сулавесі. У заліве Таміні месцяцца Тагіянскія астравы.

## Спасылкі 
* Gulf of Tomini: OS (Oceans)
* THE LOST PARADISE IN THE GULF OF TOMINI
* D. KUSNIDA, SUBARSYAH, and  B. NIRWANA, Basement Conguration of the Tomini Basin deduced from Marine Magnetic Interpretation

Таміні
Таміні
Таміні
Бунакен

**Бунакен** () — востраў у моры Сулавесі. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Паўночны Сулавесі. Плошча - 8 км². Насельніцтва ў 2010 г. - каля 900 чал. 

## Геаграфія
Востраў Бунакен месціцца ў моры Сулавесі ў 3,5 км на паўночны захад ад паўночна-усходняга берага вострава Сулавесі, у 13 км на поўнач ад горада Манада, адміністрацыйнага цэнтра Паўночнага Сулавесі. Мае статус аднаго з муніцыпальных раёнаў Манада. Абрысы вострава нагадваюць бумеранг. Даўжыня берагавой лініі - каля 17 км.

Востраў Бунакен мае вулканічнае паходжанне, сфарміраваўся ў выніку зрухаў зямной кары і далейшай вулканічнай актыўнасці прыкладна 5 - 1,5 млн гадоў таму. У непасрэднай блізкасці ад Бунакена марское дно апускаецца да 200 - 1840 м. Рэльеф вострава пагорысты, найвышэйшы пункт вострава перавышае 600 м. Узбярэжжа атачаюць каралавыя рыфы.

Клімат марскі субэкватарыяльны. Сярэдняя гадавая тэмпература трымаецца каля +26,55°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў - 2680 мм.

## Прырода
Бунакен цікавы тым, што знаходзіцца ў непасрэднай блізкасці ад густа населеных раёнаў Паўночнага Сулавесі, аднак тут захавалася амаль не кранутая чалавекам прырода. Флора сушы тыповая для Сулавесі, пераважаюць густыя трапічныя лясы і хмызнякі. Бераг часткова пакрыты манграмі. Фаўна сушы прадстаўлена птушкамі, яшчаркамі, казуркамі, амфібіямі і крабамі. Значна большую цікавасць уяўляюць навакольныя воды, населеныя 70 відамі каралаў і 2500 відамі рыб. Тут таксама сустракаюцца марскія чарапахі, дзюгоні, кіты. 

## Нацыянальны парк
Для аховы прыроды ў 1991 г. на тэрыторыі Бунакена, суседніх астравоў і навакольнай марской прасторы быў заснаваны марскі нацыянальны парк. Ён ахоплівае тэрыторыю 890,65 км². У 2005 г. нацыянальны парк Бунакен быў ўнесены ў папярэдні спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. 

Бунакен з'яўляецца адным з галоўных турыстычных цэнтраў Паўночнага Сулавесі. Парк наведваюць аматары каралавых пляжаў і нырання з аквалангам.

## Спасылкі 
* BUNAKEN
* Bunaken National Park 
* UNESCO tentative list: Bunaken National Park
* Bunaken National Park
* Fishermen’s Household Characteristics in Bunaken National Park Area, North Sulawesi Province

Бунакен
Бунакен
Бунакен
Бунакен
Прытча аб багацеі-вар’яце

[thumb|300px|[Рэмбрант, ''Прытча аб багацеі-вар'яце*, 1627]]

*'Прытча аб багацеі-вар'яце''' — адна з прытчаў Ісуса Хрыста. З'яўляецца ў новазапаветным апавяданні толькі ў Евангеллі ад Лукі 12:13-21, прытча адлюстроўвае глупства наданню занадта вялікага значэння багаццю.

Скарочаны варыянт прытчы таксама з'яўляецца ў не кананічным Евангеллі ад Фамы (Казанне 63), прытча была намалявана многімі мастакамі, у тым ліку Рэмбрандтам.

## Біблейскае апавяданне 
Прытча расказваецца на запыт аднаго мужчыны, які спрабуе заручыцца дапамогай Ісуса ў вырашэнні сямейнай фінансавай спрэчкі:

*Нехта з людзей сказаў Яму: Настаўнік! скажы брату майму, каб ён падзяліў са мной спадчыну, а Ён сказаў чалавеку таму: хто паставіў Мяне судзіць альбо дзяліць вас? Пры гэтым сказаў ім: глядзеце, сцеражэцеся любаздзірства, бо жыццё чалавека не залежыць ад лішку ў яго маёмасьці.*

І далей Ісус расказвае ўласна прытчу:

*І сказаў ім прытчу: у аднаго багатага чалавека добра ўрадзіла поле; і ён разважаў сам з сабою: што мне рабіць? няма куды мне сабраць плады мае. І сказаў: вось што зраблю: паламаю засекі мае і збудую большыя, і збяру туды ўсё збожжа маё і ўсё дабро маё.
І скажу душы маёй: душа! шмат дабра ляжыць у табе на многія гады: пакайся, еж, пі, весяліся. Але Бог сказаў яму: неразумны! гэтае ж ночы душу тваю забяруць у цябе; каму ж дастанецца тое, што ты назапасіў? Так бывае з тым, хто збірае скарбы сабе, а не ад Бога багацее.*

## Тлумачэнне 
Багаты уланік у гэтай прытчы малюецца негатыўна, як прыклад прагнасці. Пашыраючы свой існуючы хлеў, ён выкарыстоўвае землі сельскагаспадарчага прызначэння для мэт захоўвання, і для дасягнення максімальнага прыбытку чакае павышэння коштаў на збожжа перад продажам. Аўгустын каментуе, што багаты ўласнік "*плануе запоўніць сваю душу з празмерным і непатрэбным святам і горда ігнаруючы ўсе пустыя жываты бедных. Ён не разумеў, што жываты бедных значна больш бяспечныя складскія памяшканні, чым яго свірны* ".

Размова багацея з самім сабой мае адмоўны, акрамя таго, эгацэнтрычны характар: апавяданне ад першай асобы адбываюцца 11 разоў. Некаторыя даследчыкі лічаць, што прытча ўяўляе сабой прыклад таго, што можна адбыцца таго, што не чакаюць. Чалавек, асоба якога звязана з яго уладаннямі, статусам ці дасягненнямі, што і штуршкае яго да набыцця новага багацця,- жыццё такога чалавека можа лёгка ў канчатковым выніку скончыцца па закліку Бога.

Глупства багацея заключаецца ў прыватнасці ў тым, што вялізнае багацце не можа гарантаваць будучыню: Судны дзень наступае раней, чым ён таго чакае.

Тэма прытчы выкарыстана ў працах такіх мастакоў, як Рэмбрант, Ян Лейкен, Джеймс Цісо, Давід Тэніс Малодшы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прытчы Ісуса Хрыста
Катэгорыя:Евангелле паводле Лукі
Ёрдан Стэфанаў Ёўкаў

**Ёрдан Стэфанаў Ёўкаў** (, 9 лістапада 1880, Жэраўна — 15 кастрычніка 1937, Плоўдзіў) — балгарскі пісьменнік-празаік.

## Біяграфія 
Ёрдан Ёўкаў нарадзіўся ў вёсцы Жэраўна. Скончыў гімназію ў Сафіі (1900). Пасля атрымання дыплома жыл у Дабруджы. Пачаў літаратурную кар'еру вершамі ў духу сімвалізму, першая публікацыя адбылася ў 1902 годзе. У 1904 годзе паступіў на юрыдычны факультэт Сафійскага ўніверсітэта. Да 1912 годзе працаваў настаўнікам. Удзельнічаў у дзвюх Балканскіх войнах (1912—1913).

Працаваў рэдактарам у часопісе «Народная армія», дзе апублікаваў першы ваенны нарыс. У 1915 годзе быў мабілізаваны для ўдзелу ў Першай сусветнай вайне. Пасля вайны пісаў прозу: зборнік «Апавяданні» (1917—1918), зборнік «Апошняя радасць» (1926), аповесць «Жнец» (1920), раман «Памесце ля мяжы» (1934). Творы Ёўкава былі перакладзены на трыццаць сем моў.

Апошнія гады жыцця цяжка хварэў. Памёр у Плоўдзіве ў 1937 годзе, пахаваны ў Сафіі. Пахаванне суправаджалася вялікім сходам народа.

## Спасылкі 
* Ёрдан Ёўкаў у ВСЭ
* Апавяданні Ёрдана Ёўкава  

Катэгорыя:Пісьменнікі Балгарыі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Балгарыя)
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жэраўне
Катэгорыя:Пахаваныя ў Сафіі
Катэгорыя:Выпускнікі Сафійскага ўніверсітэта
Кармісош

**Кармісош** () — хан Балгарыі з роду Вакіл
з 753 па 756 год. З яго кіраваннем звязаны факты змянення кіруючай дынастыі Дула, пачатак крызісу Балгарскай дзяржавы і працяглыя бітвы з Візантыяй.

У Імянніку балгарскіх ханаў пра яго сказана:

З прычыны таго, што не захавался дакладныя звестак існуюць 2 гіпотэзы чаму прадстаўнікі ханскага роду не працягнулі займаць месца кіраўніка: або хан Севар не пакінуў спадчынніка, або быў здзейснены першы з чаргі пераваротаў у Балгарскай дзяржаве і на прастол ўзышоў хан Кармісош.

Нагодай да балгара-візантыйскіх канфліктаў сталі дзеянні імператара Канстанціна V па ўмацаванні і аднаўленню крэпасцей у Фракіі каля мяжы з Балгарыяй. Візантыя плаціла даніну Балгарыі яшчэ з часоў Тэрвела і хан Кармісош заявіў, што імператар павінен павялічыць даніну за кошт новых крэпасцей. Імператар адмовіўся, на што Кармісош адказаў паходам на Візантыю, што з іншага боку справакавала пачатак дзевяці паходаў імператара Канстанціна V на Балгарскае ханства.

Балгарскія войскі дайшлі да Канстанцінопаля, у бітве каля якога войскі Кармісоша былі разбіты. Гэта хутчэй за ўсё і паслужыла прычынай спынення яго кіравання. Дакладных звестак няма, але хутчэй за ўсё ён быў зрынуты ў выніку перавароту.

## Літаратура 
* Андреев, Й. Болгарские ханы и цари (VII-XIV в.). София, 1987

Катэгорыя:Кіраўнікі Балгарыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VIII стагоддзя
Катэгорыя:Дынастыя Вакіл
Свідвін

**Свідвін** () — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Свідвінскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з'яўляецца сядзібай вясковай гміны Свідвін.

Свідвін стаіць на рацэ Рэга. Адлегласць па прамой паміж гарадамі Свідвін — Мінск 772 км, да Варшавы — 396 км.

Насельніцтва — 15 714 жыхароў (2014 год).
## Вядомыя асобы 
* Уладзіслаў Блін (нар. 1954) — каталіцкі біскуп віцебскі.

## Спасылкі
Паўднёвы Сулавесі

**Паўднёвы Сулаве́сі** () — правінцыя на паўднёвым захадзе і ў цэнтры вострава Сулавесі ў Інданезіі. Плошча - 46 717,48 км². Насельніцтва (2014 г.) - 8 395 7471 чал. Адміністрацыйны цэнтр — Макасар.

## Геаграфія і прырода
Правінцыя Паўднёвы Сулавесі займае 46 717,48 км² і ахоплівае тэрыторыі паўднёвага захаду і цэнтральнай часткі вострава Сулавесі, а таксама прылеглых меншых па памерах астравоў. У яе склад уваходзяць як нізінныя прыбярэжныя тэрыторыі, так і горы. Гара Рантэмарыё на поўначы правінцыі — найвышэйшая на Сулавесі (3478 м).

Карысныя выкапні — вапняк, пясок, друз, соль, нікель.

Горныя і нізінныя лясы адрозніваюцца значнай біялагічнай разнастайнасцю, багатай флорай і фаўнай. На поўдні правінцыі знаходзіцца другі па агульнай плошчы ў свеце атол — Така-Боне-Ратэ. Для захавання прыроды Паўднёвага Сулавесі арганізаваны шэраг нацыянальных паркаў.

## Гісторыя
На тэрыторыі Паўднёвага Сулавесі археолагамі знойдзены найстаражытнейшыя сведчанні існавання чалавека на востраве. Яны адносяцца да 30 тысячагоддзя да н. э. У перыяд сярэднявечча пачалі складвацца першыя дзяржаўныя ўтварэнні. У XVI ст. адкрыты партугальскімі мараплаўцамі. З сярэдзіны XVII ст. дзяржавы Паўднёвага Сулавесі трапілі пад уплыў Нідэрландаў. Да пачатку XX ст. яны былі заваяваны галандцамі. У 1946 г. тэрыторыя правінцыі ўвайшла ў склад марыянетачнай дзяржавы Усходняя Інданезія. 17 жніўня 1950 г. далучана да Інданезіі. Як асобная правінцыя ўзнікла ў 1960 г. Сучасныя межы набыла ў 2004 г.

## Насельніцтва
Згодна данным 2014 г., Паўднёвы Сулавесі з'яўляўся самай населенай правінцыяй вострава Сулавесі. Тут жыло 8 395 747 чал. Найбуйнейшым горадам правінцыі і ўсяго вострава быў Макасар (1 398 804 чал.). Этнічны склад насельніцтва вельмі стракаты, аднак большую частку прадстаўляюць бугі (41,9 %), макасарцы (25,43%) і тараджы (9,02%). Асноўная рэлігія — іслам (87,88%%). Тараджы спавядаюць хрысціянства (пратэстантызм і каталіцызм).

## Эканоміка
Адміністрацыйны цэнтр Паўднёвага Сулавесі, Макасар, з'яўляецца адным з галоўных транспартных вузлоў на ўсходзе Інданезіі. Сельская гаспадарка прадстаўлена таварнай вытворчасцю такіх культур, як рыс, кава, какава, чай і інш. У горных раёнах развіваецца жывёлагадоўля. Асаблівую ролю адыгрывае гадаванне буйвалаў. На паўночным ўсходзе здабываюць нікель.

Традыцыйныя віды прамысловасці — харчовая, вытворчасць шоўку, будаўніцтва і рамонт марскіх суднаў.

Развіваецца турызм.

Файл:Bank Rakyat Indonesia-Makassar.JPG|Будынак банка ў Макасары
Файл:Fish Market in Makassar.jpg|Рыбны рынак у Макасары
Файл:Port of Bira.jpg|Порт Біра на поўдні правінцыі
Файл:Traditional shipbuildingSouthSilawesi.jpg|У Паўднёвым Сулавесі захавалася традыцыйнае суднабудаванне

## Спасылкі 
* Pemerintah Provinsi Sulawesi Selatan 
* South Sulawesi Province
* Sulawesi By Jeremy Hance

Паўднёвы Сулавесі
Катэгорыя:Сулавесі (востраў)
Помнік Цару-Вызваліцелю

**Помнік Цару-Вызваліцелю** () — конны помнік на плошчы Народнага Сходу ў цэнтры Сафіі, сталіцы Балгарыі. Узведзены ў гонар рускага імператара Аляксандра&nbsp;II, які вызваліў Балгарыю ад асманскага валадарства ў руска-турэцкай вайне 1877—1878 гадоў.

## Гісторыя 
Гэты помнік лічыцца адной з лепшых прац фларэнційскага скульптара Арнольда Дзокі. Сродкі на будаўніцтва помніка, галоўным чынам, былі вылучаны Народным сходам X склікання ў 1899 годзе, а часткова — гэта былі сродкі, ахвяраваныя самімі жыхарамі Балгарыі. Першапачаткова меркавалася паставіць помнік побач з расійскім пасольствам, але затым выбар спыніўся на плошчы Народнага Сходу. Першы камень закладзены 23 красавіка 1901 года (Юр'еў дзень). Праца скончана 15 верасня 1903 года. Урачыстае асвячэнне адбылося 30 жніўня 1907 года ў прысутнасці балгарскага цара Фердынанда І, вялікага князя Уладзіміра Аляксандравіча (сын Аляксандра II), яго жонкі Марыі Паўлаўны, іх сына Андрэя Уладзіміравіча, балгарскага ваеннага міністра ген. Каўльбарса, ген. Сталетава, каменданта Санкт-Пецярбурга ген. Парансава і Арнольда Дзокі.

## Апісанне 
Помнік з паліраванага граніту размешчаны на плошчы Народнага Сходу насупраць будынка балгарскага парламента. Ён складаецца з цокальнага пастамента, сярэдняй часткі з фігурамі і масіўнага рэнесанснага карніза. Помнік вянчае скульптура Аляксандра ІІ, які сядзіць на кані. Бронзавы вянок ля падножжа пастамента&nbsp;— падарунак Румыніі, у памяць пра румынскіх салдатаў і афіцэраў, якія загінулі ў вайне за вызваленні Балгарыі. На барэльефах пастамента пад статуяй адлюстравны героі вайны 1877—1878 гг.: генералы І. У. Гурко і М. Д. Скобелеў, галоўнакамандуючы Вялікі князь Мікалай Мікалаевіч. Спераду намалявана багіня перамогі Ніка, якую нясуць на плячах рускія салдаты, за імі — балгарскія апалчэнцы. У канцы — балгары ў традыцыйнай нацыянальнай адзенні розных раёнаў краіны. З усходу, поўдні і захаду помніка ўмацаваны бронзавыя барэльефы, якія адлюстроўваюць бітву пад Стара-Загорай, падпісанне Сан-Стэфанскага мірнага дагавора і адкрыццё Устаноўчагу сходу ў Тырнаве.

## Літаратура 
* Енциклопедия на изобразителните изкуства в България, том 2, Издателство на БАН, София, 1986 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Помнікі руска-турэцкай вайны, 1877—1878
Катэгорыя:Помнікі Сафіі
Сафія
Цар-Вызваліцель
Храм-помнік Аляксандра Неўскага

**Храм-помнік Святога Аляксандра Неўскага** () — кафедральны патрыяршы сабор Балгарскай Праваслаўнай Царквы. Размешчаны ў сталіцы Балгарыі Сафіі, на плошчы Аляксандра Неўскага, з'яўляецца адной з горадабудаўнічых дамінант сталіцы Балгарыі. Да будаўніцтва прыступілі толькі ў 1904 годзе. Працамі па ўзвядзенні храма кіраваў калектыў расійскіх і балгарскіх архітэктараў: А. А. Якаўлеў, А. М. Смірноў, П. Мамчылаў, Ю. Міранаў і іншыя. Пасля адрачэння цара Фердынанда ад прастола ў 1919 годзе, Сінод звярнуўся да ўрада з просьбай адмяніць рашэнне аб пераназванні сабора. Гэта пытанне было ўнесена ў Народны сход Балгарыі, які пастанавіў вярнуць сабору першапачатковую назву. 12 верасня 1924 года, у дзень памяці князя Аляксандра Неўскага, мітрапалітам Плоўдзіўскім Максімам было здзейснена асвячэнне галоўнага алтара храма ў гонар святога князя, а на наступны дзень паўночнага прыдзела — у імя святых Кірыла і Мяфодзія, а 14 верасня — паўднёвага ў імя святога цара Барыса.

## Літаратура 
# Игнатьев А. *Патриарший собор св. Александра Невского в Софии*. // *ЖМП*. 1964, № 1, 34—40.

## Спасылкі 
* Патриаршеска катедрала «Св. Александър Невски», София 

Катэгорыя:Храмы Сафіі
Аляксандра Неўскага
Сафія
Катэгорыя:Балгарская Праваслаўная Царква
Катэгорыя:Помнікі руска-турэцкай вайны, 1877—1878
Катэгорыя:Саборы Балгарыі
Катэгорыя:Аляксандр Памяранцаў
Катэгорыя:Неавізантыйская архітэктура
Прытча аб двух даўжніках

thumb|180px|*Вячэра ў доме фарысея Сымона*, 15ст.
**Прытча аб двух даўжніках** - адна з прытчаў Ісуса Хрыста. З’яўляецца ў новазапаветным апавяданні толькі ў Евангеллі ад Лукі 7: 36-50. Ісус выкарыстоўвае гісторыю пра двух даўжнікоў каб растлумачыць, што жанчына любіць яго больш, чым гаспадар дома, у якім яны знаходзіліся, таму што ёй былі дараваныя больш вялікія грахі. Гэтая прытча была расказана пасля памазання Хрыста, апісанае ў Евангеллі ад Яна 12:1-8.

Прытча вельмі падобная на прытчу пра недаравальным слузе, дзе кароль даруе свайму слузе вялізны доўг, але той, у сваю чаргу, не даруе значна меншы доўг іншаму слузе.

## Біблейскае апавяданне
Прытча сказаў у адказ на нявыказаную рэакцыю на гаспадара дома, куды прыйшоў Ісус, па імені Сымон (якога атаясняюць з Сымонам пракажоным):

*Нехта з фарысэяў прасіў Яго паесці з ім ежы; і Ён, увайшоўшы ў дом фарысея, узлёг. І вось, жанчына з таго горада, якая была грэшніца, даведаўшыся, што Ён узляжыць у доме ў фарысея, прынесла алавастравы посуд з мірам; і, стаўшы ззаду каля ног Ягоных і плачучы, пачала абліваць ногі Ягоныя слязмі і абціраць валасамі галавы сваёй, і цалавала ногі Яму, і мазала мірам. Бачачы гэта, фарысей, які запрасіў Яго, сказаў сам сабе: калі б Ён быў прарок, дык ведаў бы, хто і якая жанчына дакранаецца да Яго, бо яна грэшніца.*

У адказ на невыказанае пытанне Сымона Ісус расказвае прытчу:

*Звярнуўшыся да яго, Ісус сказаў: Сымоне! Я маю нешта сказаць табе. Ён кажа: скажы, Настаўнік. Ісус сказаў: у аднаго пазыкоўца было два даўжнікі: адзін вінен быў пяцьсот дынараў, а другі пяцьдзясят; але як што яны ня мелі чым заплаціць, ён дараваў абодвум. Дык скажы, каторы з іх болей палюбіць яго? Сымон адказаў: думаю, той, каму больш даравана. Ён сказаў яму: правільна ты разважыў. І абярнуўшыся да жанчыны, сказаў Сымону: ці бачыш ты гэтую жанчыну? Я прыйшоў у дом твой, і ты вады Мне на ногі не даў: а яна слязьмі абліла Мне ногі і валасамі галавы свае абцерла. Ты цалавання Мне не даў; а яна, з той хвіліны, як Я прыйшоў, не перастае цалаваць Мне ногі. Ты галавы Мне алеем не памазаў; а яна мірам намасціла Мне ногі. А таму кажу табе: даруюцца грахі ёй многія за тое, што яна палюбіла многа: а каму мала даруецца, той мала любіць.*

## Тлумачэнне
Прытча не выкрывае ўсіх фарысеяў, але, хутчэй, з’яўляецца спробай навучыць Сымона, каб той убачыў жанчыну, як яе  бачыў Ісус. Па мерках таго часу, Сымон фарысей сапраўды быў дрэнны гаспадар: прынамсі, ён павінен быў забяспечыць вадой гасцей так, каб Ісус мог абмыць пыльныя ногі, а пацалунак быў звычайным прывітаннем.

Згодна кантэксту мяркуецца, што жанчына збыла вядомай прастытуткай, хоць гэтая выснова з’яўляецца спрэчнай. Калі яна была прастытуткай, то яе прысутнасць апаганьвала рытуальную чысціню фарысея. Згодна традыцыі лічыцца, што гэтая жанчына была Марыя Магдаліна. Хутчэй за ўсё, прабачэнне жанчыны было дадзена Ісусам на папярэдняй сустрэчы.

Дынарый, пра які згадваецца ў прытчы, быў звычайнай дзённай платай працаўніку.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прытчы Ісуса Хрыста
Катэгорыя:Евангелле паводле Лукі
Гасціны двор (Тураў)

**Гасціны двор** — колішні гандлёва-складскі комплекс у Тураве. Існаваў у XVIII—XIX стагоддзях, стаяў на гандлёвай плошчы паблізу Тураўскага замка.

Гасціны двор у Тураве ўяўляў сабой прамавугольнае двухпавярховае збудаванне замкнёнай кампазіцыі з унутраным дваром і двухсхільным дахам. Яго памер — 43х21 м. На кожным паверсе знаходзілася па 36 крам і 12 складскіх памяшканняў.

Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Турава
Катэгорыя:Гасціныя двары Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Турава
Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў XIX стагоддзі
Плошча Народнага Сходу

**Плошча Народнага Сходу** () — паўкруглая плошча ў Сафіі, размешчаная ва ўсходняй частцы бульвара Цара-Вызваліцеля.

Названа ў гонар будынка Народнага Сходу, які стаіць на паўночным баку плошчы. У цэнтры плошчы Народнага Сходу ўзвышаецца конная статуя Аляксандра II — помнік Цару-Вызваліцелю, які быў пастаўлены рускаму цару за дапамогу, аказаную Балгарыі ў барацьбе за незалежнасць ад Асманскай імперыяй.

Плошча выбрукавана жоўтай цэглай. У Сафію яе даставілі ў якасці падарунку ад аўстра-венгерскага імператара да вяселля балгарскага цара.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плошчы Сафіі
Сеўтопаль

**Сеўтопаль** — старажытны фракійскі горад, сталіца Адрыскага царства. Яго руіны знаходзяцца на дне штучнага возера Копрынка каля балгарскага горада Казанлык.

Знойдзены археолагамі ў сярэдзіне XX стагоддзя. Цяпер вядзецца праца па пераўтварэнню руін у турыстычны цэнтр.

Горад быў пабудаваны ў IV стагоддзі да н.э. фракійскім царом Сеўтам III у гонар перамогі над македонцамі. Але ўжо ў III стагоддзі да н.э. горад быў разбураны. Горад меў цытадэль, абнесеную крапасной сцяной, а таксама царскі палац і рыначную плошчу. Каля Сеўтопаля былі адкрыты пахаванні знаці і простых гараджан. Таксама быў знойдзены скарб фракійскага ўладара — мноства залатых упрыгожванняў і залатыя маскі, узрост якіх перавышае чатыры тысячы гадоў.

Катэгорыя:Фракійскія гарады
Катэгорыя:Археалогія ў Балгарыі
Заходнія ўскраіны

**Заходнія ўскраіны** () — палітыка-геаграфічны і гістарычны тэрмін, які з’явіўся ў Балгарыі пасля Першай сусветнай вайны для пазначэння тэрыторый, саступленых Балгарыяй на карысць Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў паводле Нёіскага міру.

Большая частка тэрыторыі (1545 км²) цяпер уваходзіць у склад Сербіі і менавіта яна называецца «Заходнія ўскраіны», тады як меншую частку (1028 км² — раён Струміцы) набыла Македонія.

Сёння тэрмін не выкарыстоўваецца ў Сербіі, хаця яго выкарысанне зафіксавана ў міжнародных дакументах, у тым ліку ў Бледскім пагадненні 1947 года.

## Спасылкі 
* Джонев, Ангел. Западнопокраинският въпрос в българската историопис.
* Йотев, бранко. Създаване и характеристика на българската литература в Югославия.
* Даклад ААН аб становішчы балгар ў Заходніх ускраінах 

Катэгорыя:Гісторыя Сербіі
Катэгорыя:Геаграфія Сербіі
Катэгорыя:Гісторыя Балгарыі
Будынак Народнага Сходу

**Будынак Народнага Сходу** () — будынак на плошчы Народнага Сходу ў цэнтры Сафіі, у якім засядае балгарскі парламент.

Будынак Народнага Сходу пабудаваны ў 1884—1886 гг. у стылі неарэнесансу па праекце сербскага і балгарскага архітэктара К. Ёванавіча. Будаўніцтвам кіраваў В. Лібэ, якому на момант пачатку будаўніцтва было ўсяго 22 гады. У 1890 г. да будынка прыбудавалі памяшканні для канцылярыі і архіва, а ў 1928 г. дадалі парадны ўваход з калонамі. 

Сам будынак мае простую прамавугольную форму і ўпрыгожана ўрнамі ў грэчаскім стылі, якія ідуць у рад уздоўж галоўнага фасада. На фасадзе над уваходнымі аркамі змешчаны выраз «Съединението прави силата» (), які належыць балгарскаму хану Круму, які кіраваў у IX стагоддзі.

Фасад будынка намалявана на банкноце 20 леваў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Сафіі
Катэгорыя:Славутасці Сафіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1886 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Балгарыі ў стылі неарэнесанс
Лабэзскі павет

**Лабэзскі павет** () — павет у Заходнепаморскім ваяводстве Польшчы. Адміністрацыйны цэнтр — Лобаз.

Плошча — 1 065,13 км² (2013 год), насельніцтва — 37 931 жыхароў (2014 год).

## Адміністрацыйны падзел 
У склад павета ўваходзяць:
* гміны: Вэнгажына, Добра, Лобаз, Рэска, Радова Малэ
* гарады: Вэнгажына, Добра, Лобаз, Рэска

## Галерэя 

File:Wegorzyno rynek.jpg|Вэнгaжынa
File:KosciolSwKlaryWDobrej.jpg|Добра  
Файл:Lobez main street.jpg|Лобаз 
File:Osiedle w Radowie Małym.jpg|Рaдовa Малэ
File:Rynek w Resku.jpg|Рэска

## Спасылкі
Хошчна

**Хошчна** () — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Хашчэнскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Хошчна.

Адлегласць па прамой паміж гарадамі Хошчна — Мінск 799 км, да Варшавы — 395 км.

Насельніцтва — 15 679 жыхароў (2014 год).