open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Стэфан Радаслаў

**Стэфан Радаслаў** (, каля 1192 — прыблізна 1235) кароль Сербіі ад 1228 да 1233.

Каранаваны архіепіскапам Сербіі Савай Няманічам, як спадчыннік свайго бацькі (1228). Як кіраўнік быў слабы і моцна залежаў ад свайго цесця Тэадора Каменоса (1215—1230). Калі яго цесць быў пераможаны балгарамі, Радаслаў больш не мог заставацца ва ўладзе. Наступным каралём стаў яго малодшы брат Стэфан Уладзіслаў. Радаслаў скончыў жыццё ў манастыры, быў бяздзетны.

## Спасылкі 
* Сербскія каралі Радаслаў і Уладзіслаў (серб.)

Катэгорыя:Кіраўнікі Сербіі
Катэгорыя:Каралі сербскія
Катэгорыя:Няманічы
Болгар

**Болгар** (, ) — горад (з 1781) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Спаскага раёна Татарстана.  Размешчаны на левым беразе Волгі, за 140 км ад Казані.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Татарстана
Буінск

**Буінск** (, ) — горад (з 1780) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Буінскага раёна Татарстана.  Заснаваны ў 1691 годзе. Размешчаны на левым беразе Карла, (прыток Свіяги), за 137 км ад Казані і за 80 км ад Ульянаўска. 
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Спіртзавод, электрамеханічны завод, стужкаткацкая фабрыка, ватовая фабрыка, мясакамбінат, масласыраробчы завод, дражджавы завод, цукровы завод.

buada.ru

Катэгорыя:Гарады Татарстана
Бугульма

**Бугульма** (, ) — горад (з 1781 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Бугульмінскага раёна Татарстана. Заснаваны ў 1736 годзе. Размешчаны на рацэ Зай (басейн Волгі), за 333 км ад Казані.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
НГДУ «Іркеннефць», завод «Нафтааўтаматыка», механічны, мясны, малочны, лікёра-гарэлкавы завод, цагельня, мэблевая, швейная фабрыка, завод электратэхнічнага абсталявання, электранасосны завод, завод жалезабетонных вырабаў і інш.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Васільевіч Іваноў (нар. 1948) — беларускі спецыяліст у галіне працэсаў і апаратаў харчовых вытворчасцей.
* Валерый Іванавіч Кокараў (1950—2020) — беларускі дзяржаўны дзеяч, Намеснік Cтаршыні Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (1994—2001).
* Аляксандра Аляксандраўна Ракіцянская (нар. 1921) — вучоны ў галіне гематалогіі і імуналогіі.
* Валерый Уладзіміравіч Тарасаў (нар. 1953) — беларускі архітэктар.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Татарстана
Магнат

**Магнат** (ад  — знатны чалавек) — чалавек высокага сацыяльнага стану, высокага паходжання або вельмі заможны чалавек. Адносна эпохі Сярэднявечча, тэрмін часта выкарыстоўваецца, каб адрозніваць вялікіх землеўладальнікаў ад іншых саслоўных груп.

Магнаты былі сацыяльным класам багатай і ўплывовай шляхты ў Польскім Каралеўстве і Вялікім Княстве Літоўскім, і ў некаторых іншых сярэдневяковых краінах. У Іспаніі пад канец Сярэднявечча з’яўляліся самым высокім класам дваранства. У Швецыі, багацейшыя сярэдневяковыя лорды («вялікія людзі»). У Англіі тэрмін «магнат» часта ўжываўся ў дачыненні да магутнага дваранства.

## Літаратура 
* Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]; рэдкал: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2: Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — 688 с.
* Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2004. — Т. 3: Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII ст.) / Ю. Бохан [і інш.]. — 344 с.
* *Козловский, П. Г.* Магнатское хозяйство Белоруссии во второй половине XVIII в.: центральная и западная зоны / П. Г. Козловский. — Минск : Наука и техника, 1974. — 182 с.
* *Сагановіч, Г.* Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя / Г. Сагановіч. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — 412 с.
* *Улащик, Н. Н.* Предпосылки крестьянской реформы в 1861 г. в Литве и Западной Белоруссии / Н. Н. Улащик. — Москва : Наука, 1965. — 480 с.
* *Markiewicz, M.* Historia Polski 1492—1795 / M. Markiewicz. — 2-e wyd. — Kraków : Wyd-wo Literackie, 2006. — 760 s.

Катэгорыя:Арыстакратыя
Заінск

**Заінск** (, ) — горад (з 1978) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Заінскага раёна Татарстана.  Заснаваны ў 1658 годзе. Размешчаны на рацэ Сцяпны Зай (прыток Камы), за 287 км ад Казані.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Заінская ДРЭС, аўтаагрэгатны завод, завод жалезабетонных канструкцый, цагельня, прамыслова-будаўніча камбінат і інш.

Катэгорыя:Гарады Татарстана
Зеленадольск (Татарстан)

**Зеленадольск** (, ) — горад (з 1932) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Зеленадольскага раёна Татарстана. Насельніцтва 99,6 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1865 годзе. Размешчаны на левым беразе Волгі, за 38 км ад Казані.

Завод імя Серга (машынабудаванне), завод імя А. М. Горкага (суднабудаванне, тытанавае ліццё), фанерны завод, Паволжскі фанерна-мэблевы камбінат, Зеленадольскі машынабудаўнічы завод (філіял Казанскага маторабудаўнічага вытворчага аб'яднання, Зеленадольскі шпалапрапіткавы завод

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Вольга Сяргееўна Кудрашова (нар. 1978)- беларуская біятланістка.

Катэгорыя:Гарады Татарстана
Зеленадольск

Назву **Зеленадольск** маюць:

## Населеныя пункты 
* Зеленадольск — горад у Татарстане, Расія
* Зэлэнадольск ці Зеленадольск — горад у Днепрапятроўскай вобласці, Украіна
Лаішава

**Лаішава** (, ) — горад (з 2004) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Лаішаўскага раёна Татарстана. Заснаваны ў 1557 годзе. Размешчаны на рацэ Кама, прыгарад Казані.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Татарстана
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1557 годзе
Ленінагорск

**Ленінагорск** (, ) — горад (з 1955) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ленінагорскага раёна Татарстана. Заснаваны ў 1948 годзе.

Размешчаны на паўднёвым усходзе Татарстана, у верхнім цячэнні ракі Сцяпны Зай, за 322 км ад Казані.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Каля 70 прадпрыемстваў і арганізацый нафтаздабычы, будаўнічай прамысловасці, машынабудавання, транспарту, сувязі, лёгкай і харчовай прамысловасці. Асноўнае прадпрыемства горада — нафтагазаздабываючае ўпраўленне «Ленінагорскнафта».

## Вядомыя асобы 
* Генадзь Васільевіч Буралкін (1938–2024) — беларускі скульптар.

Катэгорыя:Гарады Татарстана

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1795 годзе
Мендзялееўск

**Мендзялееўск** (, ) — горад (з 1967) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Мендзялееўскага раёна Татарстана. Заснаваны ў 1868 годзе. Размешчаны на правым беразе ракі Камы, за 238 км ад Казані.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Татарстана
Баўлы

**Баўлы** (, ) — горад (з 1997) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Баўлінскага раёна Татарстана. Заснаваны ў 1658 годзе.

Размешчаны у паўднёвай частцы Уральскіх гор, у межах Бугульмінска-Белябееўскага ўзвышша на рацэ Баўлінка (прыток ракі Ік), за 25 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі «Ютаза» (на лініі Ульянаўск — Уфа), за 369 км ад Казані.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Прадпрыемства разведкі і здабычы нафты, харчовая прамысловасць, ЖКГ.

Катэгорыя:Гарады Татарстана
Іван Сцяпанавіч Ганецкі

**Іван Сцяпанавіч Ганецкі** (26 верасня (8 кастрычніка) 1810 — 8 (20) красавіка красавіка 1887) — расійскі ваенны дзеяч, удзельнік каўказскіх паходаў і руска-турэцкай вайны 1877—1878, кавалер ордэна Святога Георгія III класа і шматлікій іншых, генерал ад інфантэрыі.

Скончыў 1-й кадэцкі корпус (1828). Служыў у лейб-гвардыі Фінляндскім палку. У 1836—1837 прымаў удзел у баявых дзеяннях супраць горцаў на Кубані і на Чарнаморскай берагавой лініі. У 1838 — ротны камандзір, у 1848—1849 камандаваў батальёнам Фінляндскага палка, прымаў удзел у Вянгерскай кампаніі 1849. У 1854—1855, падчас Крымскай вайны, удзельнічаў у ахове Балтыйскага ўзбярэжжа. У 1863 прымаў удзел у прыгнечанні Польскага паўстання. З 1876 — член Аляксандраўскага камітэта аб параненых, у 1877 — камандзір Гренадерского корпуса. Падчас руска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў вылучыўся пры аблозе і штурме крэпасці Плеўна.

Узнагароджаны ордэнам Св. Георгія 3-й ступені. З 1878 — член Ваеннага Савета, у 1881 — камендант Санкт-Пецярбургскай (Петрапаўлаўскай) крэпасці.

Катэгорыя:Выпускнікі Першага кадэцкага корпуса
Катэгорыя:Военачальнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Генералы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі Каўказскіх войн
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1877—1878
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія III класа
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія IV класа
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Станіслава 1 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 3 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 1 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 2 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 1 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Аляксандра Неўскага
Катэгорыя:Члены Ваеннага савета Расійскай імперыі
Атон IV

**Атон IV** ( — ) — нямецкі кароль, імператар Свяшчэннай рымскай імперыі (1209—1215).

За ўдзел у вайне супраць Філіпа II Аўгуста, атрымаў графства Пуату і герцагства Аквітанію. Пасля смерці імператара Генрыха VI ён быў процістаўлен вельфскай партыяй Піліпу Швабскаму (1198), але быў пераможаны, хоць яму дапамагалі Англія, Данія і Папа Рымскі, з якім ён 8 чэрвеня 1201 склаў зневажальны Нейскі канкардат. Пасля забойства Піліпа, у 1208, Атон быў прызнаны нямецкім каралём, пераабраны ў Франкфурце, і 4 кастрычніка 1209 каранаваны ў Рыме.

Атон IV не стрымаў дадзеных Папе абяцанняў і заявіў прэтэнзію на вярхоўныя правы над Італіяй, Папа Інакенцій III у лістападзе 1210 адлучыў яго ад царквы і ў 1212 прызнаў Фрыдрыха II Гогенштаўфена законным германскім каралём. Уся паўднёвая Германія пасля гэтага адышла ад Атона. Пераможаны французскім каралём Піліпам II пры Бувіне (1214), Атон павінен быў саступіць суперніку; ён уцёк ў свае спадчынныя землі і адтуль ваяваў яшчэ з дацкім каралём Вальдэмарам і архібіскупам магдэбургскім.

## Літаратура 
* Abel, «Kaiser О. IV und Konig Friedrich II».
* Langerfeldt, «Kaiser О. IV».
* Winkelmann, «Philipp von Schwaben und Otto IV von Braunschweig».

Катэгорыя:Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі
Пётр Пятровіч Канаўніцын

**Пётр Пятровіч Канаўніцын** ( — ) — расійскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, генерал ад інфантэрыі (1817), граф (1819).

## Біяграфія 
Скончыў Артылерыйскі і інжынерны кадэцкі корпус (1786). Удзельнік руска-шведскай вайны 1788—1790. У 1791 годзе — генерал-ад’ютант князя Р. А. Пацёмкіна. З 1792 года — камандзір Старааскольскага мушкяцёрскага палка. Удзельнічаў у польскай кампаніі (1794).

У 1798 годзе імператарам Паўлам I звольнены са службы і да 1807 года — у адстаўцы. У 1807 годзе ізноў прыняты на службу. Прызначаны ў 1808 годзе дзяжурным генералам у фінляндскую армію, Канаўніцын удзельнічаў ва ўсіх дзеяннях галоўнага корпуса войскаў, а ў марской бітве ля Аба кіраваў нават рускай флатыліяй і прымусіў шведскія караблі да адступлення. З 1809 года — камандзір 3-й пяхотнай дывізіі.

У Айчыннай вайне 1812 удзельнічаў у баі пад Астроўна, Смаленскай бітве, бітве ля Валуцінай гары і Барадзінскай бітве. Пасля Барадзіна прызначаны дзяжурным генералам арміі, удзельнічаў у баях пры Таруціне, Малаяраслаўцы, Вязьме і Красным. Пасля ранення П. І. Баграціёна таксама часова камандаваў 2-й арміяй.

Падчас замежных паходаў рускай арміі 1813—1814 гадоў — камандзір Грэнадзёрскага корпуса, удзельнічаў у Лейпцыгскай бітве 1813. У бітве пры Лютцэне, камандуючы рэзервам, Канаўніцын быў цяжка паранены ў нагу, калі на кані аб’язджаў сваіх стралкоў. Узнагароджаны ордэнамі Св. Георгія:

* 4-га класа: узнагароджаны 15 (26) верасня 1794 за *«адметную адвагу, праяўленую супраць польскіх мяцежнікаў 22 чэрвеня пры Слоніме, дзе ён даў мужны адпор шматлікаму непрыяцелю»*.
* 3-га класа: узнагароджаны 17 (29) лютага 1809 *«у адплату адметнай мужнасці і адвагі, праяўленыя ў цяперашнюю кампанію супраць шведаў у бітве 21-га ліпеня на востраве Кіміта, дзе пераследваў з бясстрашнасцю і біў адступаючага ад мыса Весцінсіеры да пункта дэсанта непрыяцеля, які панёс моцнае паражэнне»*.
* 2-га класа: 15 (27) лютага 1813 *«за адзнакі ў Айчынную вайну супраць французаў»*.

У 1815—1819 гадах — ваенны міністр. З 1819 года — член Дзяржаўнага Савета і начальнік ваенна-навучальных устаноў расійскай арміі, галоўны дырэктар 1-га, 2-га і Пажаскага карпусоў, Дваранскага палка, Смаленскага кадэцкага корпуса і Царскасельскага ліцэя.

Катэгорыя:Ваенныя міністры Расійскай імперыі
Катэгорыя:Расійскія камандзіры напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі задушэння паўстання 1794 года
Катэгорыя:Удзельнікі руска-шведскай вайны 1788—1790
Катэгорыя:Удзельнікі руска-шведскай вайны 1808—1809
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы пад Малаяраслаўцам
Катэгорыя:Удзельнікі Барадзінскай бітвы
Катэгорыя:Члены Ваеннага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Генералы ад інфантэрыі (Расійская імперыя)
Рыгор Іванавіч Бутакоў

**Рыгор Іванавіч Бутакоў** (; 27 верасня (9 кастрычніка) 1820, Рыга — 31 мая (12 чэрвеня) 1882, Санкт-Пецярбург) — расійскі ваенна-марскі і дзяржаўны дзеяч, адмірал, даследчык Чорнага мора, заснавацель тактыкі паравога браненоснага флота.

## Біяграфія 
Скончыў Марскі кадэцкі корпус (1836). З 1837 года — на Чарнаморскім флоце. У 1847—1850 гадах праводзіў шырокія гідраграфічныя працы, склаў першую сістэматызаваную лоцыю Чорнага мора. У Крымскай вайне 1853—1856 камандаваў параходафрэгатам «Уладзімір». Падчас абароны Севастопаля 1854—1855 здзяйсняў агульнае камандаванне некалькімі параходафрэгатамі, падтрымліваў карабельнай артылерыяй сухапутныя войскі.

Узнагароджаны ордэнам Св. Георгія 4-й ступені, шэрагам іншых ордэнаў. З 1856 года — ваенны губернатар Мікалаева і Севастопаля. У 1863—1867 гадах — ваенны аташэ ў Англіі, Францыі і Італіі.

Праводзіў даследаванні асноў тактыкі паравога браняноснага флота (працы «Новыя асновы параходнай тактыкі», «Правілы манеўру паравога карабля» і інш.). У 1867—1877 гадах камандаваў эскадрай браняносных караблёў. У 1867 годзе на сваёй эскадры Р. І. Бутакоў заснаваў першую лабараторыю мінных вопытаў, якая займалася вопытамі і выпрабаваннем гальванічных мін і мін загароды. Пры лабараторыі вяліся тэарэтычныя заняткі, якія з 1874 года былі развітыя ў Мінны афіцэрскі клас і Мінную школу для ніжніх чыноў.

Распрацоўваў тактыку баявых дзеянняў малых суднаў у шхерах Фінскага заліва. У 1874 годзе па праекце Р. І. Бутакова браняосны фрэгат «Петрапаўлаўск» быў упершыню абсталяваны супрацьміннай артылерыяй. У 1877 годзе Р. І. Бутакоў выказаў думку аб тым, што Расія не мае ні браняноснага, ні крэйсерскага флота, мае мноства выдатных, але адзінкавых суднаў, і прапанаваў будаваць крэйсеры і браняносцы серыямі, спраектаванымі ў адпаведнасці з верагоднымі задачамі флатоў, і загадзя рыхтаваць для іх кадры. Падчас руска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў Р. І. Бутакоў распрацаваў правілы пастаноўкі мін на фарватарах, якія ўжыў на практыцы пры міннай абароне Кранштата.

Летам 1878 года Р. І. Бутакоў увёў першы ў свеце шлюпачны трал для выяўлення і знішчэння якарных мін.

У 1878—1881 гадах начальнік берагавой і марской абароны крэпасці Свеаборг. З 1881 года камандзір Санкт-Пецярбургскага порта, з 1882 года — член Дзяржаўнага Савета.

 СССР з серыі «Адміралы Расіі», 1989]]

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Биография адмирала Г. И. Бутакова на сайте «Николаев литературный» 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Марскога кадэцкага корпуса
Катэгорыя:Флатаводцы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай вайны
Катэгорыя:Адміралы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзямідаўскай прэміі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатой зброяй «За адвагу»
Катэгорыя:Пахаваныя на Мікольскіх могілках Аляксандра-Неўскай лаўры
Катэгорыя:Асобы на марках
Віктар Аляксеевіч Артамонаў

**Віктар Аляксеевіч Артамонаў** () — ) — расійскі военачальнік, генерал-маёр.

Скончыў Сімбірскі кадэцкі корпус (1890), 1-е ваенная Паўлаўскае вучылішча (1892), Мікалаеўскую акадэмію Генеральнага штаба (1900). Службу пачаў па Генеральным штабе ў Адэскай ваеннай акрузе. У 1907—1909 — ваенны агент у Грэцыі. З 1909 — ваенны агент у Сербіі. У 1919 — прадстаўнік Галоўнакамандуючага УСПР генерала П. М. Урангеля ў Бялградзе. У 1920 актыўна ўдзельнічаў у пераездзе ў Сербію і арганізацыі жыцця там 3 рускіх кадэцкіх карпусоў і 2 жаночых інстытутаў. Служыў у арміі Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў.

## Спасылкі 
* http://www.grwar.ru/persons/persons.html?id=362

Катэгорыя:Генерал-маёры (Расійская імперыя)
Бітва пад Ноймюлем (1298)

**Бітва пад Ноймюлем** (29 чэрвеня 1298) — бітва пад крэпасцю Нямецкага ордэна Ноймюль у Лівоніі, у якой ордэнскае войска (комтур Бертальд Брухавен) цалкам разграміла саюзнае рыжска-літоўскае войска, якое дагэтуль трымала крэпасць у аблозе.

Сілы бакоў вядомыя мала. Нямецкія дакументы кажуць пра 4 тыс. забітых саюзнікаў, што можа быць перабольшаннем; магчыма, што ў цэлым саюзным войску было 4 тыс. чалавек, і значная доля іх загінула.

Пасля пераможнай для рыжска-літоўскага саюзнага войска бітвы на Трайдэні (1 чэрвеня), саюзнікі рушылі на Бертальдсмюле, захапілі яго і разбурылі, а ацалелых абаронцаў паланілі. Спусціўшыся на караблях да Ноймюля, у дзень Св. Іаана (24 чэрвеня) саюзнікі ўзялі ў аблогу і гэты бург («з боку сушы і з боку вады»). Тым часам з Прусіі пад Рыгу прыйшла ордэнская ваенная дапамога, высланая гросмайстрам пасля вестак пра разгром на Трайдэне. Гэты ордэнскі атрад, які здолеў трапіць да Ноймюля непрыкметна для войска Рыгі, злучыўся з лівонскімі крыжакамі, і цалкам разграміў саюзнікаў у дзень Пятра і Паўла (29 чэрвеня). Рыжска-літоўскае войска панесла вялікія людскія страты забітымі і палоннымі (у хроніках адзначаюць, між іншым, гібель на полі бою 4 рыжскіх ратманаў) і мусіла ратавацца ўцёкамі; былі захоплены ўсе рыжскія абложныя машыны і караблі. Але ордэнскае войска не здолела споўна выкарыстаць перамогу над Рыгай, таму што рушыла ў пагоню за літоўскім войскам, якое адступала ў Літву; там ордэнскае войска ўзяло некалькі замкаў і вялікую здабычу; больш нечаканым вынікам стала хрышчэнне некаторых літоўскіх баяраў і простых людзей.

Па атрыманні навін пра гэту бітву, гарады Любек, Вісбі, Вісмар, Ростак, Грайфсвальд і Штральзунд выслалі ў Рыгу эмісараў, якія дамагаліся мірнага дагавора Рыгі з Ордэнам.

## Літаратура 
* . — С. 28, 29;
* . — С. 93;
* . — С. 393;
* . — С. 163, 164.

Катэгорыя:Бітвы Тэўтонскага ордэна
Катэгорыя:Бітвы XIII стагоддзя
Катэгорыя:Падзеі 29 чэрвеня
Катэгорыя:1298 год у Еўропе
Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Бітвы ў Латвіі
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Латвіі
Беліца

**Бе́ліца** — шматзначны тэрмін.

## Населеныя пункты 
**Беліца** — распаўсюджаная назва населеных пунктаў.

### Балгарыя 
* Беліца — горад у Благоеўградскай вобласці

### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Беліца — вёска ў Лідскім раёне 

* Гомельская вобласць:
** Беліца — вёска ў Жлобінскім раёне
** Беліца — былы пасёлак у Чачэрскім раёне 

* Мінская вобласць:
** Беліца — вёска ў Бярэзінскім раёне 
** Беліца — вёска ў Мінскім раёне 
** Беліца — вёска ў Стаўбцоўскім раёне
### Расія 
* Беліца (Хіславіцкі раён)

## Рэкі 
* Беліца — рака, прыток Ушы
* Беліца — рака, прыток Добасны
* Беліца — рака, прыток Алы
* *Беліца* — другая назва ракі Ржаўка 

## Археалогія 
* Беліца — археалагічныя помнікі

## Іншае 
* Беліца — падтып падзолістых глебаў

## Падвойныя назвы 
* Малая Беліца
* Новая Беліца
* Старая Беліца
Аляксей Канстанцінавіч Талстой

**Аляксей Канстанцінавіч Талстой** (, Пецярбург — , c. Красны Рог, цяпер Почапскі раён Бранскай вобласці) — рускі пісьменнік, граф, член-карэспандэнт Пецярбургскай АН.

## Біяграфічныя звесткі 
У 1835 вытрымаў экзамен на чын пры Маскоўскім універсітэце. Займаў высокія дыпламатычныя (1837—1840) і прыдворныя пасады. З 1861 у адстаўцы.

## Творчасць 
Першая фантастычная аповесць «Ваўкалак» (1841, пад псеўд. Краснагорскі). З 1854 у час. «Современник» друкаваў парадыйна-сатырычныя вершы, напісаныя з братамі Жамчужнікавымі пад псеўданімам Казьма Пруткоў. У творах «Сон Папова» (нап. 1873, апубл. 1878), «Гісторыя дзяржавы Расійскай…» (1883) высмейваў царскую бюракратыю, у рамане «Князь Сярэбраны» (1862), драматычнай трылогіі «Смерць Іаана Грознага» (1866), «Цар Фёдар Іаанавіч» (1868, не дазволена да пастаноўкі, паст. 1898), «Цар Барыс» (1870, паст. 1891) драматызм палітычнай барацьбы ў Расіі XVI—XVII ст.

Аўтар праніклівай лірыкі, з ярка выяўленым музычным пачаткам, псіхалагічных навел у вершах («Средь шумного бала, случайно…», «То было раннею весной»). Многія вершы пакладзены на музыку П. Чайкоўскім, М. Рымскім-Корсакавым, М. Мусаргскім, С. Рахманінавым і інш.

На беларускую мову асобныя вершы А. К. Талстога пераклалі Вацлаў Ластоўскі, Валянцін Таўлай, Хведар Жычка.

## Бібліяграфія 
* Собр. соч. Т. 1—4. М., 1969.
* Соч. Т. 1—2. М., 1981.
* Полн. собр. стихотворений. Т. 1—2. Л., 1984.

## Літаратура 
* 
* *Стафеев Г. Н.* Сердце полно вдохновенья: Жизнь и творчество А. К. Толстого. — Тула, 1973.
* *Жуков Д.* Алексей Константинович Толстой. — М., 1982.
* *Грушкин А.* Толстой Алексей Константинович // Литературная энциклопедия: В 11 т. — [М.], 1929—1939. — Т. 11. / Ред. коллегия: Лебедев-Полянский П. И., Нусинов И. М.; Гл. ред. Луначарский А. В.; ученый секретарь Михайлова Е. Н. — М.: Худож. лит., 1939. — Стб. 291—293. — 824 стб.: ил.

Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Сатырыкі Расіі
Катэгорыя:Драматургі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Драматургі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Расіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў
Катэгорыя:Перакладчыкі XIX стагоддзя
Аляксей Канстанцінавіч
Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі
Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай вайны
Катэгорыя:Архівісты Расійскай імперыі
Уладзімір Апанасавіч Обручаў

{{Пісьменнік
| Імя              = Уладзімір Апанасавіч Обручаў
| Арыгінал імя   = 
| Выява      = 
| Шырыня           = 
| Грамадзянства      = 
| Дзеці             = Уладзімір, Сяргей, Дзмітрый
| Род дзейнасці = геолаг, палеантолаг, географ, 
| Гады актыўнасці  =
| Кірунак      = фантастыка
| Жанр =
| Дэбют =
| Прэміі =
| Узнагароды =
{ style="background: transparent"
 
-
       
-
       
-
       
}
{ style="background: transparent"
   
}
| Lib =
| Сайт =
| Вікікрыніца = 
}}
**Уладзімір Апанасавіч** **Обручаў** (28 верасня (10 кастрычніка) 1863, сяло Кляпеніна, Цвярская губерня — , Масква) — рускі геолаг, географ, пісьменнік-фантаст (аўтар знакамітых раманаў «Зямля Саннікава» і «Плутонія»), надворны саветнік, акадэмік АН СССР (1929), Герой Сацыялістычнай Працы (1945).

## Біяграфія 
Скончыў Горны інстытут у Санкт-Пецярбургу (1886). Прафесар Томскага тэхналагічнага інстытута (1901-1912) і Маскоўскай горнай акадэміі (1921-1929). З 1930 года старшыня Камісіі па вывучэнні шматгадовай мерзлаты, з 1939 года дырэктар Інстытута мерзлатазнаўства АН СССР. У 1942-1946 гадах акадэмік-сакратар Аддзялення геолага-геаграфічных навук АН СССР. З 1947 года ганаровы прэзідэнт Геаграфічнага таварыства СССР.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці Ржэва
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Расіі
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты СССР
Катэгорыя:Падарожнікі Расіі
Катэгорыя:Даследчыкі Сібіры
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН (1917—1925)
Катэгорыя:Правадзейныя члены АН СССР
Катэгорыя:Кадэты
Катэгорыя:Аўтары прыгодніцкай літаратуры
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цвярской вобласці
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Геолагі Расіі
Катэгорыя:Геолагі СССР
Катэгорыя:Географы Расіі
Катэгорыя:Географы СССР
Бярозка (прыток Нёмана)

**Бярозка**, **Бярэзка** — рака ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток Нёмана.

Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 26,7 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 6,6 ‰. Пачынаецца на паўднёвым захадзе ад вёскі Хорашава, цячэ праз возера Чарэшлі, упадае ў Нёман за 3 км ніжэй возера. На працягу 9,1 км каналізаваная: ад вёскі Вераскава да возера Чарэшлі (6 км) і ад возера да вусця (3,1 км).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Катэгорыя:Рэкі Навагрудскага раёна
Канстанцін Іванавіч Шабуня

**Канстанцін Іванавіч Шабуня** ( — ) — беларускі гісторык. Член-карэспандэнт АН БССР (1969), доктар гістарычных навук (1964), прафесар (1966). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1975)

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Даўгінава (зараз ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці Беларусі). Скончыў Мінскі педагагічны інстытут. У 1940—1941 гг. выкладчык БДУ. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1946—1947 гг. старшы навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі АН БССР, у 1948—1956 гг. кансультант, загадчык сектара, намеснік загадчыка аддзела ЦК КПБ. З 1956 года загадчык сектара публікацый, гісторыі Беларусі дасавецкага грамадства Інстытута гісторыі АН БССР. Адначасова ў 1946—1972 гг. выкладаў у ВНУ Мінска. У 1968—1971 гг. загадчык кафедрай у Інстытуце народнай гаспадаркі імя У. У. Куйбышава.

## Навуковая дзейнасць 
Займаўся даследаваннямі гісторыі сялянства і сельскай гаспадаркі на тэрыторыі Беларусі ў эпоху капіталізму. Адзін з аўтараў і рэдактараў «Гісторыі Беларускай ССР» (т. 1—2, 1955; т. 1—5, 1972—1975).

Аўтар больш за 100 навуковых прац. Сярод апублікаванага: манаграфія «Аграрнае пытанне і сялянскі рух на Беларусі ў рэвалюцыі 1905—1907 гг.» (1962).

## Узнагароды 
* Ордэн «Знак Пашаны» (1979);
* медалі

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Член-карэспандэнт ШАБУНЯ Канстанцін Іванавіч // Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
* Канстанцін Іванавіч Шабуня ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Выпускнікі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі БДЭУ
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Знак Пашаны»
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Анатоль Піліпавіч Смірноў

**Анатоль Піліпавіч Смірноў** (, с. Родзіна  — ) — беларускі і расійскі гісторык. Доктар гістарычных навук (1963), прафесар (1969).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі педагагічны інстытут (1946). Працаваў у Інстытуце філасофіі і права АН БССР (1950—1956), у Інстытуце гісторыі АН СССР (1957—1970), прафесарам Акадэміі грамадскіх навук пры ЦК КПСС (1971—1980), кіраўнік праблемнай групы ў Інстытуце славяназнаўства і балканістыкі РАН (1981—1988), працаваў у Інстытуце заканадаўства і параўнаўчага правазнаўства пры Урадзе Расійскай Федэрацыі (1993—2007). 

У 1950 г. атрымаў навуковую ступень кандыдата філасофскіх навук.

Аўтар навуковых прац па гісторыі паўстання 1863—1864 гадоў.

## Бібліяграфія 
* Сігізмунд Сераковскій. — М., 1959.
* Кастусь Калиновский. — Минск : Госиздат БССР, Редакция социально-экономической литературы, 1963. — 198 с.
* Восстание 1863 года в Литве и Белоруссии. — Москва : Издательство Академии наук СССР, 1963. — 390 с.
* Франц Савіч: з гiсторыi беларуска-польскіх рэвалюцыйных сувязей 30―40-х гадоў XIX стагоддзя. — Мінск : Дзяржаўнае выдавецтва БССР, 1961. — 170 с.
* Революционные связи народов России и Польши. 30-60 годы XIX века. Москва : Издательство социально-экономической литературы, 1962. — 425 с.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Нарочницкая Н. А.* Он был таким русским!.. Памяти профессора А. Ф. Смирнова (1925—2009) 

Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Якаў Навумавіч Мараш

**Якаў Навумавіч Мараш** ( — ) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1973), прафесар (1974).

## Біяграфія 
У 1936—1939 вучыўся ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні, скончыў Львоўскі ўніверсітэт. Працаваў настаўнікам. З 1946 у Гродзенскім педагагічным інстытуце (цяпер Гродзенскі ўніверсітэт імя Купалы), выкладчык, дацэнт, дэкан гістарычнага факультэта, загадчык кафедры гісторыі СССР і БССР. Стварыў навуковую школу гісторыкаў-беларусістаў, якія даследуюць пытанні ранняга новага часу (перыяд Рэчы Паспалітай). Сярод яго вучняў Тамара Барысаўна Блінова, Святлана Валянцінаўна Марозава (Палуцкая), С. В. Дзейкалова, І. А. Фёдараў, Ніна Уладзіміраўна Паўлючэнка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дэканы ГрДУ імя Янкі Купалы
Міхаіл Васільевіч Аўдзееў (пісьменнік)

**Міхаіл Васільевіч Аўдзееў** (,  — , ) — рускі пісьменнік і літаратурны крытык.

## Біяграфія 
Паходзіў са старажытнага і заможнага казацкага роду. Першапачатковую адукацыю атрымаў дома пад кіраўніцтвам Тамаша Зана, сасланага па справе філаматаў. Вучыўся ва Уфімскай гімназіі і ў Пецярбургскім інстытуце інжынераў шляхоў зносін.

Аўдзееў — сучаснік і паплечнік Тургенева, які карыстаўся значнай вядомасцю. Дэбютаваў у друку ў 1838 годзе аповяданнем «Стальное кальцо». Асаблівую цікавасць выклікалі яго: «Тамарын» (1852), з яго новым тыпам дзелавога чалавека, ідучага на змену бліскучым, але нікчэмным Пячорыным, і «Падводны камень» (1860), які трактуе пытанні свабоднага кахання. Месца дзеяння раманаў Аўдзеева — дваранскія гнёзды з бясконцымі спрэчками герояў, выхаваных у ціхай утульнасці памешчычага жыцця і ва ўніверсітэцкіх кружках. Гэтыя новыя людзі справы слаба ўдаюцца пісьменніку; яго ідэі эмансіпацыі жанчын не ідуць далей свабоды палавых адносін. Варта адзначыць таксама кнігу «Наша грамадства ў героях і гераінях літаратуры за 50 гадоў (1820—1870)», выдадзеную ў 1874 і 1907 гадах.

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Выпускнікі Пецярбургскага ўніверсітэта шляхоў зносін
Бясстрашная

**Бясстрашная** — станіца ў Расіі, у Атрадненскім раёне Краснадарскага края. Насельніцтва 640 чалавек (2002). Заснавана ў 1859 годзе.

Станіца размешчаная ў вярхоўях ракі Чамлык (правы прыток Лабы), на мяжы горана-лясной зоны, за 32 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра — станіцы Атрадная, за 30 км на паўднёвы ўсход пасёлка гарадскога тыпу Мастаўской, дзе знаходзіцца бліжэйшая чыгуначная станцыя.

Катэгорыя:Населеныя пункты Краснадарскага края
Катэгорыя:Атрадненскі раён
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1859 годзе
Атрадная (станіца)

**Атрадная** — станіца ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Атрадненскага раёна Краснадарскага края. Насельніцтва 22,7 тыс. чалавек (2002). Заснавана ў 1857 годзе.

Знаходзіцца на левым беразе ракі Уруп, пры ўпадзенні ў яго левых прытокаў Вялікай Цягінь, Кунцімес, Джэлтмес. Бліжэйшыя чыгуначныя станцыі: Нявіннамыск (за 55 км на паўночны ўсход), Армавір (за 80 км на паўночны захад).

Катэгорыя:Населеныя пункты Краснадарскага края
Катэгорыя:Атрадненскі раён
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1857 годзе
Папутная

**Папутная** () — станіца ў Расіі, у Атрадненскім раёне Краснадарскага края. Насельніцтва 6,2 тыс. чалавек (2002). Заснавана ў 1856 годзе.

Станіца размешчана на левым беразе ракі Уруп (прыток Кубані), за 14 км на поўнач ад раённага цэнтра — станіцы Атрадная.

Катэгорыя:Населеныя пункты Краснадарскага края
Катэгорыя:Атрадненскі раён
Надзёжная

**Надзёжная** () — станіца ў Расіі, у Атрадненскім раёне Краснадарскага края. Насельніцтва 1,8 тыс. чалавек (2002). Заснавана ў 1860 годзе.

Станіца размешчаная ў вярхоўях ракі Малы Цягінь (прыток Урупа), у перадгор'ях, за 22 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра — станіцы Атрадная.

Катэгорыя:Населеныя пункты Краснадарскага края
Катэгорыя:Атрадненскі раён
Малацянгінская

**Малацянгінская** () — станіца ў Расіі, у Атрадненскім раёне Краснадарскага края. Насельніцтва 1,5 тыс. чалавек (2002). Заснавана ў 1914 годзе.

Станіца размешчана на рацэ Малы Цянгінь (прыток Урупа), за 11 км на поўдзень ад раённага цэнтра — станіцы Атрадная.

Катэгорыя:Населеныя пункты Краснадарскага края
Катэгорыя:Атрадненскі раён
Набярэжныя Чаўны

**Набярэжныя Чаўны** (, ) — горад (з 1930) у Расіі, у складзе Татарстана. Заснаваны ў 1626 годзе. Размешчаны у паўночна-ўсходняй частцы Татарстана, на левым беразе ракі Камы, за 279 км на паўднёвы ўсход ад Казані.
## Насельніцтва 
## Прамысловасць 
Аб’ём прамысловай прадукцыі прадпрыемстваў горада складае 20 % ад агульнага аб’ёму выпуску Татарстана. Асноўныя галіны — машынабудаванне, электраэнергетыка, будаўнічая індустрыя, перапрацоўчая прамысловасць, харчовая прамысловасць. Прадпрыемствы — ААТ «КамАЗ», АТ «Татэлектрамаш», «Кардонна-папяровы камбінат», АТ «Камгэсэнергабуд», карпарацыя «РАССТАЛ», ААТ «ЗЯБ», Ніжнекамская ГЭС магутнасцю 1248 Мвт, Наберажначаўнінская ЦЭЦ, а таксама размешчаная непадалёку Заінская ГРЭС.

## Вядомыя асобы 
* Барыс Паўлавіч Макараў (1915—1991) — спявак (тэнар), Заслужаны артыст БССР

Катэгорыя:Гарады Татарстана
Ніжнякамск

**Ніжнякамск** (, ) — горад (з 1966) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ніжнякамскага раёна Татарстана.Заснаваны ў 1961 годзе ў сувязі з будаўніцтвам нафтахімічнага камбіната.

Горад размешчаны на левым беразе ракі Кама, каля месца ўпадзення ў яе ракі Зай, за 2 км ад рачнога порта, за 35 км ад чыгуначнай станцыі Круглае Поле (лінія Агрыз-Акбаш). Адлегласць да Казані — 236 км. Плошча — 61,0 км².
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Ніжнякамск — буйнейшы цэнтр нафтахімічнай прамысловасці: ТАА «Кампласт», ААТ «Ніжнекамскнафтахім», ААТ «Ніжнекамскшына», ААТ «ТАІФ-НК», у стадыі будаўніцтва нафтаперапрацоўчы завод ААТ «ТАНЕКО», завод «Эластык», завод тэхнічнага вугляроду. Механічны завод «Прагрэс». Развітыя электраэнергетыка (дзве ЦЭЦ), вытворчасць будматэрыялаў (ПА «Камэнергабудпрам», заводы: жалезабетонных вырабаў, буйнапанэльнага домабудавання, цагляны і інш.). Прадпрыемствы лёгкай (швейная фабрыка) і харчовай (малочны камбінат, хлебакамбінат) прамысловасці.

Катэгорыя:Гарады Татарстана
Нурлат

**Нурлат** (, ) — горад (з 1961) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Нурлацкага раёна Татарстана. Насельніцтва 33,8 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1905 годзе.

Горад размешчаны на левым беразе ракі Кандурча (прыток ракі Сок). За 224 км ад Казані.

Цэнтр нафтахімічнай прамысловасці.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Татарстана
Мензялінск

**Мензялінск** (, ) — горад (з 1781) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Мензялінскага раёна Татарстана. Заснаваны ў 1586 годзе. Размешчаны на левым беразе ракі Мензялі (у месцы яе ўпадзення ў Каму), за 292 км на ўсход ад Казані.

## Гісторыя 
У 1652—1656 гадах быў заснаваны рускі горад — крэпасць, якая ахоўвала ўсходнія межы Расіі ў канцы XVII стагоддзя ад набегаў нагайцаў, калмыкаў і башкір. Астрог быў самым шырокім умацаваннем на Закамскай засечнай рысе. Першымі пасяленцамі былі 100 рускіх конных стральцоў, а затым і 124 сям’і смаленскай шляхты.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Рамонтна-механічны завод, харчовая прамысловасць.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Уладзімір Іванавіч Баўман (1867—1923) — вучоны-маркшэйдар.
* Лідзія Мікалаеўна Смірнова (1915—2007) — савецкая і расійская актрыса. Народная артыстка СССР (1974).

Катэгорыя:Гарады Татарстана
Цецюшы

**Цецюшы** (, ) — горад (з 1781) ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Цецюшскага раёна Татарстана. Насельніцтва 11,8 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1578 годзе. Горад размешчаны на левым беразе ракі Волгі, за 180 км ад Казані, за 180 км ад Ульянаўска.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Харчовая прамысловасць, камбікормавы завод, механічны завод (філіял Казанскага верталётнага завода), мэблевая фабрыка, цагельня.

Катэгорыя:Гарады Татарстана
Руслан Ямадаеў

thumb|right|Руслан Ямадаеў
**Руслан Ямадаеў** (,  — , Масква) — чачэнскі і расійскі палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў г. Гудэрмесе (зараз Чачня). Працаваў будаўніком.

На пачатку 1990-х удзельнічаў у фарміраваннях чачэнскіх сепаратыстаў, затым перайшоў на бок расійскіх урадавых войск.

У 2001-02 займаў пасаду намесніка ваеннага каменданта Чачні. Дэпутат Дзяржаўнай Думы РФ (2003-07), член фракции «Адзіная Расія». У чэрвені 2003 балатаваўся на пасаду старшыні Дзяржсавета Чачні, але прайграў.

Некалькі разоў адбываліся замахі на жыццё Р. Ямадаева. Забіты ў Маскве.

Герой Расійскай Федэрацыі (2004).

Млодшыя браты — Сулім Ямадаеў і Джабраіл Ямадаеў — таксама Героі Расійскай Федэрацыі.
Чыстапаль

**Чыстапаль** (, ) — горад (з 1781) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Чыстапальскага раёна Татарстана. Насельніцтва 62,2 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў XVIII стагоддзі.

Горад размешчаны на левым беразе ракі Кама (Куйбышаўскае вадасховішча), за 125 км на поўнач ад чыгуначнай станцыі Нурлат (лінія Ульянаўск-Уфа), за 135 км ад Казані.

3аводы — гадзінікавы («Усход»), суднарамонтны, «Аўтаспецабсталяванне», аўтарамонтны, дрэваапрацоўчы камбінат, мэблевая фабрыка. Прадпрыемствы лёгкай (швейная, трыкатажная, абутковая фабрыкі) і харчовай (лікёра-гарэлачны завод, кандытарская фабрыка, рыбазавод, мясакамбінат, малочны камбінат, хлебазавод) прамысловасці.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Япанчэ Вагізавіч Алішаў (1925—2005) — вучоны ў галіне оптаэлектронікі. Інжынер-палкоўнік. Доктар тэхнічных навук, прафесар (1985). Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі, Міжнароднай акадэміі арганізацыйных і кіраўніцкіх навук.
* Аляксандр Міхайлавіч Бутлераў (1828—1886) — рускі хімік.
* Сафія Губайдуліна (нар. 1931) — татарскі кампазітар.
* Юрый Канстанцінавіч Фамічоў (1929—2015) — вучоны ў галіне эпідэміялогіі і мікрабіялогіі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Татарстана
Благавешчанск (Башкартастан)

**Благавешчанск** () — горад (з 1941) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Благавешчанскага раёна Башкартастана. Насельніцтва 33,3 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1756 годзе ў сувязі з будаўніцтвам медзеплавільнай фабрыкі. У гэтым жа годзе ў дзень праваслаўнага свята Благавешчання была закладзеная аднайменная царква, што і вызначыла потым назву пасёлка, які пазней стаў горадам Благавешчанскам.

Горад размешчаны на правым беразе ракі Белая (прыток Кама), за 42 км ад Уфы.

Арматурны завод, біяхімічны камбінат, драцяна-цвіковы завод, Башкірскі поліэфірны комплекс, база РЭБ «Волгатанкер».

Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1756 годзе
Краснаярскі час

[370px|thumb|right|**[Часавыя паясы Расіі**:

]]

**Краснаярскі час** (KRAT; MSK+4) — часавы пояс, які адрозніваецца ад UTC на 7 гадзін (UTC+7) і на 4 гадзіны ад маскоўскага часу. Гэты афіцыйны час у Краснаярскам краі і ў большасці рэгіёнаў Усходняй Сібіры (Хакасія, Тува. Раней ён называўся «Новасібірскім», але ў 1993 годзе Новасібірская вобласць перайшла на Омскі час (MSK+3). 

Асноўныя гарады:
* Абакан
* Краснаярск
* Кызыл
*Навакузнецк

Катэгорыя:Часавыя паясы
Якуцкі час

[370px|thumb|right|**[Часавыя паясы Расіі**:

]]
**Якуцкі час** (YAKT) — часавы пояс, які адрозніваецца ад UTC на 10 гадзін (UTC+10) і на 6 гадзін ад маскоўскага часу (MSK+6). Гэта афіцыйны час у Амурскай вобласці, Забайкальскім краі і ў заходняй частцы Якуціі, уключаючы Якуцк.

Асноўныя гарады: 
* Благавешчанск
* Чыта
* Якуцк

Катэгорыя:Часавыя паясы
Магаданскі час

[370px|thumb|right|**[Часавыя паясы Расіі**:

]]
**Магаданскі час** (MAGT) — часавы пояс, які адрозніваецца ад UTC на 12 гадзін (UTC+12) і на 8 гадзін ад маскоўскага часу (MSK+8). Гэты афіцыйны час ва ўсходняй частцы Якуціі, у Магаданскай вобласці, Камчацкім краі, Чукоцкай аўтаномнай акрузе і на Курыльскіх астравах.

Катэгорыя:Часавыя паясы
Камчацкі час

[370px|thumb|right|**[Часавыя паясы Расіі**:
 
]]
**Камчацкі час** ((PETT; MSK+9) — часавы пояс, які існаваў у Расіі да 28 сакавіка 2010 і адрозніваўся ад UTC на 12 гадзін (UTC+12) (летам на 13 гадзін, (PETST = UTC+13) і на 9 гадзін ад маскоўскага часу. Гэты быў афіцыйны час у Камчацкім краі і Чукоцкай АА, якія з 28 сакавіка 2010 перайшлі на магаданскі час.

Катэгорыя:Часавыя паясы
Іркуцкі час

[370px|thumb|right|**[Часавыя паясы Расіі**:

]]

**Іркуцкі час** (IRKT; MSK+5) — часавы пояс, які адрозніваецца ад UTC на 8 гадзін (UTC+8) і на 5 гадзін ад маскоўскага часу. Гэты афіцыйны час у Бураціі і ў Іркуцкай вобласці.

Асноўныя гарады:
* Іркуцк
* Улан-Удэ

Катэгорыя:Часавыя паясы
Сібай

**Сібай** — горад рэспубліканскага падпарадкавання ў Башкартастане Расійскай Федэрацыі. Уваходзіць у самастойнае муніцыпальнае ўтварэнне. Знаходзіцца на стыку Еўропы і Азіі, на ўсходнім схіле Паўднёвага Урала, у адгор'ях хрыбта Ірэндык.

## Гісторыя 
Сібай быў заснаваны ў пачатку 1930-х гадоў у сувязі з адкрыццём Сібайскага меднацынкавакалчаданавага радовішча. З 1938 — рабочы пасёлак. 21 лістапада 1955 Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савету РСФСР рабочы пасёлак Сібай быў пераўтвораны ў горад рэспубліканскага падпарадкавання.

## Адукацыйныя ўстановы 
* Сібайскі інстытут Башкірскага дзяржаўнага ўніверсітэта
* Заўральскі філіял Башкірскага дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта
* Сібайскі політэхнічны каледж
* Сібайскі педагагічны каледж
* Сібайскі медыцынскі каледж
* Сібайскі гандлёва-эканамічны каледж
* Сібайскі каледж мастацтваў
* Прафесійны ліцэй № 24

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт адміністрацыі ГА г. Сібай
* Афіцыйны сайт Савета гарадскога акругі г. Сібай 
* Сайт пракуратуры г.Сибай 

Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Агідэль

**Агідэль** (, ) — горад (з 1991) у Расіі, у складзе Башкартастана. Насельніцтва 18,9 тыс. чал. (2006). Заснаваны ў 1980 годзе пры будаўніцтве Башкірскай АЭС.

Горад размешчаны на рацэ Белая ля яе ўпадзення ў Каму

Сібайскі філіял Учалінскага горнаўзбагачальнага камбіната, малочна-кансервавы і мясны камбінаты.

Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Казань

**Казань** (, ) — горад у Расіі, сталіца Татарстана. Заснаваны ў 1005 годзе. Размешчаны на сутоку рэк Волгі і Казанкі. Плошча — 425,3 км², насельніцтва — 1 257 391 жыхароў (2020), прыкладна 1,6 мільёна жыхароў у гарадской агламерацыі. Казань — пяты па велічыні горад Расіі і самы густанаселены горад на рацэ Волзе, а таксама ў Прыволжскай федэральнай акрузе.

## Гісторыя 
У 1438 годзе Казань стала сталіцай Казанскага ханства. У 1552 годзе Казань была захоплена Іванам Грозным і ўвайшла ў склад Рускага царства. Горад быў захоплены і ў значнай ступені разбураны падчас Пугачоўскага паўстання 1773—1775 гадоў, але пазней адноўлены падчас праўлення Кацярыны II. У наступныя стагоддзі Казань ператварылася ў буйны прамысловы, культурны і рэлігійны цэнтр Расіі. Пасля ўтварэння Савецкага Саюза Казань стала сталіцай Татарскай АССР. Пасля распаду Савецкага Саюза Казань засталася сталіцай Рэспублікі Татарстан.

У 1924 годзе ў горадзе дзейнічала Беларускае студэнцкае зямляцтва.

## Насельніцтва 
## Тэатры 
* Татарскі тэатр оперы і балета імя Мусы Джаліля
* Татарскі тэатр імя Галіясгара Камала
* Татарскі дзяржаўны тэатр лялек «Экіят»

## Музеі 
* Нацыянальны музей Рэспублікі Татарстан
* Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў Рэспублікі Татарстан

## Транспарт 
* Казанскі метрапалітэн 
* Казанскі трамвай

## Славутасці 
* Казанскі крэмль
* Кул-Шарыф
* Мячэць аль-Марджані
* Палац Земляробаў
* Петрапаўлаўскі сабор, Казань

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Васіль Паўлавіч Аксёнаў (1932—2009) — пісьменнік, сцэнарыст, кінадраматург
* Таццяна Іванаўна Аляксеева (1928—2007) — савецкі і расійскі антраполаг.
* Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч (нар. 1967) — беларускі ваенны дзеяч.
* Сахібжамал Гізатуліна-Волжская — татарская актрыса.
* Дзмітрый Давыдавіч Грыншпан (нар. 1948) — беларускі спецыяліст у галіне хіміі высокамалекулярных злучэнняў і фізічнай хіміі.
* Аляксандр Абрамавіч Грэйман (1899—1970) — вучоны ў галіне хірургіі, доктар медыцынскіх навук, прафесар.
* МакSим (Марына Сяргееўна Абросімава; нар. 1983) — расійская спявачка, аўтар і музыкальны прадзюсар
* Ігар Васільевіч Карпаў (нар. 1946) — беларускі архітэктар.
* Аляксандр Васільевіч Кірсанаў (1898—1994) — Герой Савецкага Саюза.
* Барыс Канстанцінавіч Клімаў (1889—1953) — вучоны ў галіне арганічнай хіміі, доктар хімічных навук, член-карэспандэнт Акадэміі навук БССР
* Марына Іванаўна Лягенчанка (нар. 1925) — вучоны ў галіне педыятрыі, доктар медыцынскіх навук, Заслужаны ўрач БССР
* Валерый Багавеевіч Садыкаў (нар. 1940) — беларускі архітэктар.
* Віктар Андрэевіч Скумін (нар. 1948) — вучоны, літаратар, доктар медыцынскіх навук, прафесар
* Габдула Тукай — татарскі паэт, перакладчык
* Таццяна Міхайлаўна Шамава (нар. 1963) — беларускі ўрач-неўролаг.

## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Татарстана

Катэгорыя:Гарады-мільянеры Расіі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1005 годзе
Баймак

**Баймак** (, ) — горад (з 1938) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Баймацкага раёна Башкартастана. Насельніцтва 17,1 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1913 годзе. 

Горад размешчаны на ўсходнім схіле Паўднёвага Урала, у адгор'ях хрыбта Ірэндык, у верхнім цячэнні ракі Таналык (басейн Урала), за 489 км на поўдзень ад Уфы.

Машынабудаўнічы завод, мэблевая фабрыка, прадпрыемствы харчовай прамысловасці, развітая турыстычная сфера.

Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1840 годзе
Маркетынг

**Маркетынг** ( — рынак) — дзейнасць, накіраваная на рэнтабельную працу прадпрымальнікаў пры дапамозе абмену.

## Азначэнні 
Паняцце маркетынгу часта звязваюць з любой дзейнасцю ў сферы рынку, пры гэтым спасылаюцца на паходжанне і пераклад самога слова маркетынг ( — рынак,  — указвае на актыўную дзейнасць). Але гэтая трактоўка была перагледжана і існуючыя азначэнні даўно перараслі гэта даслоўнае абазначэнне.

У 1965 г. было прапанавана наступнае азначэнне: «маркетынг — гэта практычная дзейнасць, сістэма кіраўнічых функцый, з дапамогай якіх арганізоўваюць і кіруюць комплексам дзеяў, якія звязаны з адзнакай пакупніцкай здольнасці спажывальнікаў, з яе ператварэннем у рэальны попыт на тавары і паслугі і набліжэннем гэтых тавараў да спажывальнікаў для атрымання прыбытку ці якой-небудзь іншай мэты».

Амерыканская асацыяцыя маркетынгу (АМА) у 1960 г. ухваліла паняцце маркетынгу, у адпаведнасці з якім ён разглядаецца як прадпрымальніцкая дзейнасць, звязаная з накіраваннем патоку тавараў і паслуг ад вытворцаў да спажыўцоў. Але ўжо ў 1985 годзе гэтай жа асацыяцыяй было прызнана больш шырокае тлумачэнне: «Маркетынг уяўляе сабой працэс планавання і ажыццяўлення задумкі, цэнаўтварэнне, прасоўванне і рэалізацыю ідэй, тавараў і паслуг пры дапамозе абмену, задавальняючага мэты асоб ці арганізацый».
Зараз існуе мноства азначэнняў маркетынгу. Адзін з вядучых і самы знакаміты спецыяліст у сферы маркетынгу Філіп Котлер дае наступнае азначэнне: «Маркетынг — від чалавечай дзейнасці, накіраванай на задавальненне патрэб пры дапамозе абмену».

Згодна дадзеным *Амерыканскай асацыяцыі маркетынгу*, зараз азначэнняў маркетынгу налічваецца больш за 2000. Асновай існавання маркетынгу з'яўляецца заўсёднае ўзаемадзеянне попыту і прапанавання, якое з'яўляецца бесперапынным працэсам задавальнення і ўзнаўлення патрэб і жаданняў асобных індывідуумаў ці іх груп. Такім чынам, асновай маркетынгу служыць двухадзіны і ўзаемадапаўняльны падыход. З аднаго боку — дбайнае і ўсебаковае вывучэнне рынку, попыту, густу і патрэб, арыентацыя вытворчасці на гэтыя патрабаванні, з другога — актыўнае ўздзеянне на рынак і існуючы попыт, на фарміраванне патрэб і пераваг пакупнікоў.

Што датычыцца мэт маркетынгу, то Ф. Котлер прыводзіць наступныя погляды на іх: «дасягненне максімальна магчымага ўжывання, дасягненне максімальнай спажывальніцкай задаволенасці, прапанаванне максімальна шырокага выбару, максімальнае павышэнне якасці жыцця».

Маркетынг з'яўляецца рэальнай сістэмай, якая ўзгадняе знешнюю і ўнутраную дзейнасць фірмы, а таксама звязвае ўзаемадзеянне ўсіх суб'ектаў вытворчай сістэмы і збыту тавараў і паслуг.
Леанід Дранько-Майсюк

**Леані́д Васі́льевіч Дранько́-Майсю́к** (нар. , ) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў рабочай сям'і. Дзед — Мікалай Дранько, яўрэйскага паходжання, працаваў шаўцом ў арцелях ў Давыд-Гарадку. Мясцовыя жыхары звалі паміж сабой Мікалая таксама яшчэ і Майсюк. Яго сына Васіля (бацька Леаніда, нар. у 1931 г.) запісалі ў царкоўную кнігу Дранько-Майсюком, па мянушчцы бацькі. Пасля вайны, калі выпісвалі савецкія дакументы на падставе царкоўных запісаў, Васілю выдалі пасведчанне аб нараджэнні з прозвішчам Дранько-Майсюк.

Леанід Дранько-Майсюк скончыў Давыд-Гарадоцкую СШ № 2 (1974), працаваў на Давыд-Гарадоцкім заводзе слясарна-мантажных інструментаў. У 1975 г. паступіў на завочнае аддзяленне паэзіі Літаратурнага інстытута ў Маскве. У 1976—1978 гг. служыў у Савецкай Арміі. Пасля дэмабілізацыі перавёўся на стацыянарнае аддзяленне Літінстытута, які скончыў у 1982 г. У гэты перыяд (у 1980 г.) пазнаёміўся з будучай жонкай, масквічкай Вольгай. Па словах Уладзіміра Някляева уяўленні пра рыцарства Дранько-Майсюка «злучаны з яго стаўленнем да жанчыны, да сяброў, да паэзіі, да Беларусі і ўсяму крэўнаму, беларускаму».

## Прызнанне 
* Член Саюза пісьменнікаў СССР (1984).
* Лаўрэат прэміі «Залаты апостраф» (за нізку апавяданняў у часопісе "Дзеяслоў (2005).

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты