open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мікалай Аляксеевіч Гатцук

**Мікола Аляксеевіч Гатцук** (; ?-?) — украінскі фалькларыст, мовазнаўца, пісьменнік. Псеўданімы — **М. Глек**, **М. Куций** і іншыя.

## Дзейнасць 
Займаўся зборам фальклору, выдаў зборнікі «Ужинок рідного поля» (1857; змясціў украінскія спевы, думы, прыказкі, прымаўкі) і «Дев'ять струн української бандури» (1863; украінскія песні з нотамі). Аўтар аднаго з першых украінскіх лемантароў, што называўся «Українська абетка». дзе таксама змясціў украінскія думы пры Хвеська Ганжу Андыбера, пра смерць казака-бандурыста, пра бедную ўдаву, пра сястру і брата, украінскія прыказкі, прымаўкі, калядкі. Аўтар драмы «Оксана» (1907), напісанай пад уплывам укроаінскіх народных песняў.

## Правапіс 
Займаўся пытаннямі ўкраінскага правапісу. У артыкуле «Про правописи, заявлені українськими письменниками з 1834 года по 1861 р.» (Основа, 1862, № 7) ахарактырызаваў распрацаваныя Міхайлам Максімовічам, Лейкам Баравікоўскім, Амвросіем Мятлінскім, Панцеляймонам Кулішам сістэмы ўкраінскага правапісу. Артыкул быў скіраваны супраць кулішоўкі.

Ува ўласным правапісе фактычна ўжываў фанетычную транскрыпцыю. Праз вялікую колькасць дыякрэтычных знакаў, кропак, дужак, рысак правапіс быў нязручным і таму не набыў папулярнасці:

 Ŏколиб нε ц’а важка скрута татарс’кого лиха, миб ўже здаўнаб мали своу рідну моўу, пис’мєнє
 і достоту °вироблєну; св’атоблиўε °слово Божε і о’го заповіт вірісне кожнй-б тамиу; і нε 
 було б ўнεвічинε ріднε слоўо; миб тоді мали своу’ Літεратуру, своу’ осноўу а’сного жит’а’.

## Літаратура 
* Гатцук Микола // Український радянський енциклопедичний словник. — С. 374.
* *Брицина О. Ю.* Гатцук Микола Олексійович // Українська літературна енциклопедія. — С. 395.
* Мистецтво України: Біографічний довідник / За редакцією А. В. Кудрицького. — К., 1997. —С. 144.
* *Поповський А. М.* Гатцук Микола Олексійович // Українська мова: Енциклопедія.&nbsp;— К., 2000.&nbsp;— С. 87—88.
* Гатцук Н. С. // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона
* Розширення фунціональних меж української мови // *Русанівський Віталій*. Історія української літературної мови. — К., 2001.

Катэгорыя:Постаці ўкраінскай фалькларыстыкі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Украіны
Катэгорыя:Пісьменнікі Украіны
Стандартная бібліятэка ў C++

**Стандартная бібліятэка ў C++ (C++ Standard Library — SL)** — сукупнасць класаў і функцый мовы праграмавання C++. Гэтая сукупнасць адпавядае існым стандартам C++, першы з якіх быў прыняты ў 1998 годзе (C++98). У 2011 годзе быў распрацаваны стандарт C++11.

## Загалоўкавыя файлы стандартнай бібліятэкі C++ 
У стандартнай бібліятэцы C++ прадугледжана сістэма загалоўкавых файлаў, якія неабходна падключаць да кода пры напісанні праграмы, каб выкарыстоўваць гатовыя класы і функцыі. Гэта значна эканоміць час стварэння праекта, бо праграмісту не трэба самому займацца напісаннем неабходных элементаў коду.  
У C++ прадугледжаныя наступныя асноўныя загалоўкавыя файлы SL:

* *Заўвага.* Загалоўкі прыведзеныя для кампілятараў Linux-падобных сістэм.

Катэгорыя:C++
Аляксей Аляксеевіч Гатцук

**Аляксей Аляксеевіч Гатцук** (14 снежня (2 снежня паводле старога стылю) 1832, Адэса — 4 лістапада (23 кастрычніка паводле старога стылю) 1891, Масква) — расійскі і ўкраінскі археолаг і публіцыст.

## Біяграфія 
Паходзіў з маларасійскага дваранскага роду Гатцукоў Чарнігаўскай губерні. Вучыўся ў Маскве: у 1-й і 4-й гімназіях, на філалагічным факультэце Маскоўскага ўніверсітэта. Скончыў універсітэцкі курс са званнем сапраўднага студэнта ў 1857, а затым вытрымаў выпрабаванне на ступень кандыдата. У 1859 атрымаў пасаду ад’юнкта па кафедры расійскай славеснасці ў Рышельеўскім ліцэі ў Адэсе. Тады ж ён выявіў сябе як публіцыст артыкуламі ў газетах «Одесский вестник» і «Московские Ведомости».

У 1861 пераехаў у Маскву. У 1862 надрукаваў у часопісе «Основа» развагі пра некаторыя ўкраінскія кнігі. Ад 1866 выдаваў у Маскве «Крестный Календарь», а ад 1875 дадатак да яго «Газета Гатцука» (першая расійская ілюстраваная газета).

Быў сябрам-заснавальнікам Маскоўскага археалагічнага таварыства, даследаваў курганы Маскоўскай губерні. Гатцук меркаваў, што рака Масква служыла рэзкай археалагічнай мяжой. Паказваў, што да поўдня ад ракі жылі роднасныя, хоць і розначасовыя, фіна-ўгорскія плямёны, а да поўначы, па яго меркаванні, былі сляды славянскага племені. Як член Археалагічнага таварыства, настойваў на сістэматычным назіранні за землянымі працамі ў старажытных гарадах.

Пахаваны ў Данскім манастыры Масквы.

## Працы 
* Новости малороссийской литературы («Московские Ведомости», 1859, № 98, 112).
* Евреи в русской истории и поэзии («Сион», 1861, № 1, 5, 10, 11, 38, 39).
* Старина Русской земли (М., 1866).
* О курганах Московской губернии («Чтения в Обществе истории и древностей», 1863—64).
* Отчёт об археологических раскопках в окрестностях Москвы («Голос», 1864, № 4).
* О некоторых древних вещах из Чертковского собрания («Русский архив», 1864).
* О курганах, господствующих в Московской губернии («Чтения в ОИДр», 1869, кн. 4).
* Заметка о «каменных бабах» близ Москвы (тамсама, 1870, кн. 3).
* А. С. Пушкин под секретным надзором в Москве в 1829 («Русская старина», 1884, № 6).
* Николай Коперник, основатель новой астрономии (М., 1873).
* Житие Св. Тихона Задонского (М., 1884).
* О Бисмарке русском, главноначальствующем южной (украинской) армией в 1747 г. («Чтения в ОИДр», 1871, кн. 3).
* Об указе царя Алексея Михайловича касательно немцев («Русский архив», 1871, кн. 6).
* Очерк истории книгопечатного дела в России («Русский вестник», 1872, кн. 5).
* 300-летие присоединения Сибири («Газета Гатцука», 1882, № 50—52).

## Спасылкі 
* Гатцук, Алексей Алексеевич
* ГАТЦУК АЛЕКСЕЙ АЛЕКСЕЕВИЧ
* Гатцук Алексей Алексеевич

Катэгорыя:Выпускнікі Чацвёртай Маскоўскай гімназіі
Катэгорыя:Выпускнікі філалагічнага факультэта МДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі Рэшыльеўскага ліцэя
Катэгорыя:Археолагі Расіі
Катэгорыя:Пахаваныя на Данскіх могілках
Катэгорыя:Члены Маскоўскага археалагічнага грамадства
Задняе

**Задняе** — тапонім:

* Задняе — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Эса
* Задняе, Галбея Паўднёвая — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Галбіца
Задняе (возера, Лепельскі раён)

**За́дняе возера** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Эса, за 6 км у напрамку на поўдзень ад горада Лепель.

Плошча паверхні возера 0,26 км². Даўжыня 1 км, найбольшая шырыня 0,42 км, даўжыня берагавой лініі 2, 6 км. Плошча вадазбору 32,6 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны дасягаюць вышыні 15 м. Берагавая лінія звілістая. На поўначы ў Задняе упадае ручай з возера Доўгае, на поўдні выцякае ручай у раку Эса.

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, плотка, краснапёрка, лінь, ялец, судак, акунь і іншыя рыбы. Каля возера паляўніча-рыбалоўная база.

## Літаратура 
* 
* За́дняе во́зера // Блакітная кніга Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мінск: БелЭн, 1994. — С. 170. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* За́дняе во́зера // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. Гатня ― Катынь. — С. 319. — 520 с. — 10 000 экз.
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Арас Бенедыкт дэ Сасюр

**Арас Бенедыкт дэ Сасюр** (; , Конш, пад Жэневай — , Жэнева) — швейцарскі прыродазнавец, адзін з заснавальнікаў геалогіі.

## Біялогія 
У 1762-86 гадах прафесар натурфіласофіі ў Жэнеўскім універсітэце. Першым даследаваў геалагічную будову Альпаў, ахарактарызаваў пашыраныя там горныя пароды і ўмовы іх залягання. Навуковыя працы па батаніцы, метэаралогіі, руху ледавікоў. Яго імем названы тонказярністы агрэгат мінералаў — сасюрыт, а таксама кратар на Месяцы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геолагі Швейцарыі
Катэгорыя:Батанікі Швейцарыі
Катэгорыя:Метэаролагі Швейцарыі
Катэгорыя:Альпіністы Швейцарыі
Катэгорыя:Выкладчыкі Жэнеўскага ўніверсітэта
Літалогія

**Літалогія** — навука пра асадкавыя горныя пароды, іх склад, будову, паходжанне і заканамернасці прасторавага размяшчэння. Вынікі літалагічных даследаванняў выкарыстоўваюцца ў практыцы геалагічнага прагназіравання, геолага-здымачных і пошукава-разведачных работ.

Літалогія як адна з галін геалогіі адасабляецца ў канцы XIX — пачатку XX ст. у выніку стратыграфічных, палеагеаграфічных і іншых даследаванняў, якія суправаджаліся вывучэннем рэчыўнага складу асадкавых парод. Сучасная літалогія цесна звязана са стратыграфіяй, тэктонікай, палеагеаграфіяй, геахіміяй, мінералогіяй, геалогіяй, гідрагеалогіяй, інжынернай геалогіяй, марской геалогіяй, палеанталогіяй, кліматалогіяй, глебазнаўствам, а таксама з цыклам фізіка-хімічных і матэматычных навук.

## Літаратура 
* 
* Мала гірнича енциклопедія. В 3-х т. / За ред. В. С. Білецького. — Донецьк: Донбас, 2004. — ISBN 966-7804-14-3.
Палеагеаграфія

**Палеагеагра́фія** — навука пра заканамернасці развіцця геаграфічнай абалонкі Зямлі і гісторыю ўзаемадзеяння прыроды і чалавека.

Метады даследаванняў базіруюцца пераважна на вывучэнні старажытнага рэльефу, умоў залягання горных парод, фацыяльным аналізе ўзроставых тоўшч, вывучэнні рэшткаў кор выветрывання, выкапнёвых глеб, мярзлотных фармацый, рэшткаў флоры, фаўны, археалагічных помнікаў. Уключае палеагеамарфалогію, палеакліматалогію, палеабіягеаграфію. На аснове палеагеаграфічных даследаванняў складаюцца прагнозныя карты для планавання і правядзення пошукавых работ на паліва, нярудную сыравіну, будаўнічыя матэрыялы.

## Літаратура 
* 
* *Ясаманов Н. А.* Популярная палеогеография / Рец.: А. Л. Чепалыга. — М.: Недра, 1985. — 136 с. — 70 000 экз.
* *Рухин Л. Б.* Основы общей палеогеографии / Под ред. канд. геол.-минер. наук Е. В. Рухиной. — Изд. 2-е, перераб. и доп. — Л.: Гостоптехиздат, Ленингр. отд-ние, 1962. — 628 с. — 5200 экз.
Петралогія

**Петралогія** (ад  — камень) — навука, якая вывучае магматычныя і метамарфічныя горныя пароды, іх фізіка-хімічныя ўмовы ўтварэння, ступень змянення пад уплывам розных фактараў, заканамернасці размеркавання ў зямной кары, мантыі Зямлі і касмічным рэчыве. Сумежнай з петралогіяй навукай, накіраванай на вывучэнне структурна-тэкстурных асаблівасцей горных парод, іх класіфікацыі, мінеральнага складу і інш., з’яўляецца петраграфія.

## Гісторыя 
Развіццё петралогіі на Беларусі цесна перапляталася з літалагічнымі і мінералагічнымі даследаваннямі; найчасцей яны праводзіліся ў комплексе.

У пачатку XX ст. П. М. Чырвінскі праводзіў мінералага-петраграфічнае вывучэнне метэарытаў, знойдзеных на Беларусі. У 1920-я гг. з больш інтэнсіўным вывучэннем нетраў расшырыліся звесткі пра састаў асадкавых тоўшчаў, але іх петраграфічныя даследаванні абмяжоўваліся ў асноўным макра- і мікраскапічным апісаннем структурна-тэкстурных асаблівасцей парод і мінералаў. Звесткі пра мінеральна-петралагічны і хімічны састаў антрапагенавых, мелавых і дэвонскіх глін, балотных руд, цэментавай сыравіны, фасфарытаў змешчаны ў працах М. Ф. Бліадухо, Н. Ф. Дзенісюка, А. М. Жырмунскага, В. І. Маеўскага, С. С. Малярэвіча, Г. Ф. Мірчынка, А. М. Розіна, Б. К. Тарлецкага і іншых, а пра петраграфічныя асаблівасці мінеральных саставаў асобных тыпаў парод крышталічнага фундаменту — у Дз. М. Собалева.

У пасляваенныя гады падоўжаны і паглыблены петраграфічныя даследаванні асадкавых, магматычных і метамарфічных парод платформавага чахла і крышталічнага фундаменту.

У 1950—1952 Я. М. Махлін зрабіў дэталёвае петраграфічнае апісанне парод крышталічнага фундаменту, ускрытых свідравінамі ў Мінску, Пінску, Глушкавічах, Смілавічах. Сістэматычнае комплекснае мінералага-петраграфічнае даследаванне геалагічных аб’ектаў пачалося з утварэннем у 1955 лабараторыі літалогіі ў Інстытуце геалагічных навук Акадэміі Навук Беларусі (з 1970 Беларускі навукова-даследчы геолагаразведачны інстытут Упраўлення геалогіі СМ БССР). Пад кіраўніцтвам А. С. Махнача ў лабараторыі дэталёва даследаваны пароды дэвонскага і каменавугальнага ўзросту з мэтай ацэнкі іх перспектыўнасці на нафту і каменны вугаль, дэвонскія асадкавыя і вулканагенныя адклады, пароды крышталічнага фундаменту.
У 1957 пры Упраўленні СМ БССР створана мінералага-петраграфічная лабараторыя для аператыўнай апрацоўкі матэрыялаў геолага-здымачных і пошукава-разведачных экспедыцый і партый. З 1965 ва Упраўленні геалогіі пачаты тэматычныя мінералага-петраграфічныя даследаванні, звязаныя з праблемай нафтагазаноснасці тэрыторыі Беларусі і вызначэннем перспектыў крышталічнага фундаменту і платформавага чахла на металёва карысныя выкапні.

## Спасылкі 
* Артыкул «Петралогія» на wiki.web.ru
Рускае права

трымае Сафійскі сабор і «Рускую Праўду» — крыніцу рускага права]]
**Рускае права** — у шырокім сэнсе прававая культура, сістэма права Кіеўскай Русі са славянскімі крыніцамі, якая дзейнічала на беларускіх, украінскіх і рускіх землях у 9—14 стст., а пазней працягвала выкарыстоўвацца ў Вялікім Княстве Літоўскім. Пісанымі (кадыфікаванымі) крыніцамі-помнікамі рускага права з'яўляюцца перш за ўсё «Руская Праўда» і Літоўскі статут.

У больш вузкім сэнсе, рускім правам называліся рэшткі старажытнаўкраінскага права — тыя, што засталіся ў сіле на далучаных да Польшчы ў 14 ст. Холмскай і Белзскай землях і ў Галіччыне пасля 1387 г., калі канчаткова гэты край далучаны да Польскай Кароны. Рускае права далей дзейнічала на гэтых землях, хоць паступова ўкараняліся нормы польскага права. Прыватнае права дзейнічала даўжэй ў адносінах да ўкраінскага насельніцтва, тады як публічнае рускае права было ліквідавана цалкам з увядзеннем у Галіцыі польскай сістэмы судоў у 1506 г.

Асабліва рускае права было распаўсюджана сярод сельскага насельніцтва, у так званым інстытуце. Гэта былі самакіравальныя абшчыны, якія працягвалі выкарыстоўваць сістэму старажытнарускай верві. Вёскі з рускім правам карысталіся шырокім самакіраваннем, выбіралі сваіх начальнікаў: цівуноў, старцаў і нават святароў, прымалі даручальніцтва за сваіх членаў, грамадой адказвалі за павіннасці перад дзяржаўнай уладай, мелі асобныя прамысловыя суды. Аднак за гэты перыяд старая абшчына (верв) зведала драбненне на меншыя адзінкі (дымы) і пад ціскам шляхецкіх уладанняў страціла самакіраванне. У 15—16 стст. адбыўся масавы перавод сёлаў з рускім правам на нямецкае права і ўсеагульнае распаўсюджванне польскага права. Аднак некаторыя нормы рускага права захаваліся даўжэй у форме звычаёвага права.

## Асобныя інстытуты 
* Крывавая помста
* Ганенне следу
* Віра

## Гл. таксама 
* Архаічнае права
* Магдэбургскае права
* Валашскае права

## Літаратура 
* Енциклопедія українознавства. У 10-х томах. / Головний редактор Володимир Кубійович. — Париж; Нью-Йорк: Молоде життя, 1954—1989.

Катэгорыя:Гісторыя Русі
Катэгорыя:Прававыя сістэмы
Катэгорыя:Гісторыя права Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя права Украіны
Катэгорыя:Гісторыя права Расіі
Структурная геалогія

**Структурная геалогія** ці **марфалагічная тэктоніка** — раздзел геатэктонікі, які вывучае формы залягання горных парод у зямной кары. Формы залягання горных парод ці структурныя формы падзяляюцца на першасныя, гэта значыць тыя, што ўзніклі разам з фарміраваннем самой пароды, і другасныя, што ўтварыліся ў выніку тэктанічных дэфармацый першасных формаў.

## Гісторыя 
Структурная геалогія з’яўляецца найбольш раннім раздзелам геатэктонікі. Яна ўзнікла ў 20-30 гады XIX стагоддзя з вывучэння тэктанічных дыслакацый дробнага і сярэдняга маштабу памерам да дзясяткаў — першых сотняў кіламетраў. Сфармаваўшыся да 80-90 гадоў XIX стагоддзя яна пераходзіць да вылучэння тэктанічных адзінак кантынентальнага і глабальнага маштабу і паступова перарастае ў геатэктоніку.

## Спасылкі 
* 
*
Інжынерная геалогія

**Інжынерная геалогія** — галіна геалогіі, якая вывучае верхнія гарызонты зямной кары і яе дынаміку ў сувязі з інжынерна-будаўнічай дзейнасцю. Даследуе склад і ўласцівасці горных парод як асновы для фундаментаў; распрацоўвае прагнозы працэсаў і з'яў, якія ўзнікаюць пры ўзаемадзеянні збудаванняў з прыроднымі структурамі, вызначае шляхі прадухілення магчымага іх шкоднага ўплыву. Падзяляецца на грунтазнаўства, уласна інжынерную і рэгіянальную геалогію. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Інжынерная геалогія
Дынамічная геалогія

**Дынамічная геалогія** — галіна геалогіі, якая вывучае працэсы, якія адбываюцца ў нетрах (эндагенныя) і на паверхні (экзагенныя) Зямлі.

Дынамічную геалогію заснавала вучэнне Ч. Лаеля. Яна даследуе заканамернасці развіцця экзагенных і эндагенных працэсаў у іх узаемасувязі, што мае вялікае практычнае значэнне, у прыватнасці для пошукаў карысных выкапняў, прамысловага і грамадзянскага будаўніцтва.

Да экзагенных адносяцца працэсы фізічнага, хімічнага і біялагічнага выветрывання, якія прыводзяць да разбурэння горных парод. Сюды адносіцца геалагічная дзейнасць ветру, вады і марозу. Да эндагенных працэсаў адносяцца магматызм і метамарфізм, тэктанічныя рухі. Выкарыстоўваюцца даныя геафізікі і геахіміі.

Да дынамічнай геалогіі раней прылічалі глебазнаўства, а сёння ўлічваюць геалагічную дзейнасць у біясферы і наасферы.

## Літаратура 
* *Якушева А. Ф.* Динамическая геология. М. 1970. 
* Мала гірнича енциклопедія : у 3 т. / за ред. В. С. Білецького. —  : Східний видавничий дім, 2004—2013.

Катэгорыя:Раздзелы геалогіі
Заходне-Аўстралійскі ўніверсітэт

**Заходне-Аўстралійскі ўніверсітэт** () — аўстралійская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Перт у штаце Заходняя Аўстралія.

## Агульная характарыстыка 
Гэта старэйшы ўніверсітэт Заходняй Аўстраліі і шосты па велічыні ўніверсітэт у Аўстраліі. Ён уваходзіць у 100 лепшых універсітэтаў свету. Сярод выпускнікоў вучэльні прэм'ер-міністр, пяць суддзяў вярхоўнага суда, кіраўнік цэнтральнага банка, розныя міністры і інш. Два супрацоўнікі ўніверсітэта атрымалі Нобелеўскую прэмію.

## Структура 
* Школа бізнесу
* Інстытут Канфуцыя
* Музычная кансерваторыя
* Школа стаматалогіі
* Вышэйшая даследчая школа
* Вышэйшая школа адукацыі
* Школа права
* Школа медыцыны
* Вышэйшая школа акіянаграфіі
* Школа грамадскага здароўя
* Школа біялагічных навук
* Школа біямедыцынскіх навук
* Школа дызайну
* Школа навук аб Зямлі
* Школа інжынерыі
* Школа гуманітарных навук
* Школа навук аб чалавеку
* Школа вывучэння карэннага насельніцтва
* Школа малекулярных навук
* Школа фізікі, матэматыкі і інфарматыкі
* Школа народанасельніцтва і глабальнага здароўя
* Школа псіхалагічных навук
* Школа сацыяльных навук
* Школа сельскай гаспадаркі і навакольнага асяроддзя

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі 
* Бары Маршал
* Роберт Хоўк

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Аўстраліі
Фрэдэрык Гоўленд Хопкінс

{{Навуковец 
| Імя                  = Фрэдэрык Гоўленд Хопкінс
| Арыгінал імя       = 
| Выява = Frederick Gowland Hopkins nobel.jpg
| Шырыня = 200px
| Навуковая сфера = біяхімія
| Месца працы =
| Альма-матэр =
| Навуковы кіраўнік = Томас Стывенсан
| Знакамітыя вучні = Джон ХолдэйнЭрнст Чэйн
| Вядомы як = які адкрыў вітаміны
| Узнагароды і прэміі =  Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (1929) 
{ style="background:transparent"
 
} 
| Сайт =
}}
Сэр **Фрэдэрык Гоўленд Хопкінс** (; 20 Чэрвень , Істбарн, Сусекс — , Кембрыдж) — англійскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1929) (сумесна з Хрысціянам Эйкманам) за «адкрыццё вітамінаў, якія стымулююць працэсы росту» Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1905) і яго прэзідэнт у 1930—1935 гадах, ганаровы член Акадэміі навук СССР (1934), замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1924).

## Спасылкі 
* Біяграфія Фрыдэрыка Хопкінса на сайце Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Медыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Медыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Медыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Біяхімікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Хопкінс
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Ганаровыя члены АН СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сусексе
Каірскі егіпецкі музей

**Егіпецкі музей** або **Каірскі музей** — музей у Каіры, сталіцы Егіпта. З'яўляецца самым вялікім у свеце сховішчам прадметаў старажытнаегіпецкага мастацтва. Яго калекцыя налічвае каля 120 тысяч экспанатаў усіх гістарычных перыядаў старажытнага Егіпта.

## Будынак 
Будынак музея, размешчаны ў цэнтры горада на плошчы Тахрыр, быў пабудаваны ў 1900 годзе ў неакласічным стылі па праекце французскага архітэктара Марселя Дзюнона. Адкрыццё музея адбылося ў 1902 годзе.

## Перадгісторыя 
]]
У 1835 годзе егіпецкі ўрад арганізаваў «Службу старажытнасцей Егіпта» каб спыніць рабаванні ў месцах археалагічных раскопак і выратаваць вельмі каштоўныя знаходкі. Неўзабаве была сабрана першая калекцыя шэдэўраў старажытнаегіпецкага мастацтва. У 1858 годзе егіптолаг Агюст Марыет заснаваў музей у Булаку, дзе і была выстаўлена калекцыя. Пасля таго, як у 1878 годзе па прычыне паводкі шматлікія экспанаты былі пашкоджаны, а частка іх выкрадзена, Марыет выступіў з ініцыятывай пабудаваць вялікі музей для захоўвання старажытнасцей. У 1880 годзе па загадзе Ісмаіла-Пашы экспанаты былі перавезены і да заканчэння будаўніцтва новага музея заставаліся ў крыле яго палаца ў Гізе.

## Экспанаты 
thumb|Зала музея
У музеі выстаўлены:
* Упрыгожванні царыцы Яхатэп, жонкі фараона Таа II Секененра і маці фараонаў Камаса і Яхмаса I
* Муміі фараонаў Таа II Секененра, Яхмаса I, Аменхатэпа I, Тутмаса I, Тутмаса II, Тутмаса III, Сеці I, Рамсеса II, Рамсеса III, Аменхатэпа II, Тутмаса IV, Аменхатэпа III, Мернептаха, Сеці II, Рамсеса IV, Рамсеса V, Рамсеса VI
* Муміі і саркафагі жрацоў Амона

* Прадметы з грабніц Тутмаса III, Тутмаса IV, Аменхатэпа III і Харэмхеба, а таксама прадметы з грабніцы Тутанхамона. Усяго ў экспазіцыі прадстаўлена 1 700 прадметаў з больш чым 3 500, адзін з галоўных экспанатаў — пасмяротная маска Тутанхамона.
* Прадметы з грабніцы царыцы Хетэпхерэс I, маці Хеопса
* Прадметы перыяду валадарання Эхнатона, выяўленыя ў Амарне, дзе знаходзяцца разваліны Ахетатона
* Прадметы 21 і 22 дынастыі, выяўленыя ў Танісе, сярод якіх — залатая пахавальная маска фараона Псусенеса I
* Прадметы, выяўленыя егіпецкімі і замежнымі археолагамі падчас раскопак у Гізе, Сакары, Бубасце, Геліёпалі, Асуане і Нубіі
* Фігурка птушкі, у масавай культуры вядомая як «сакарскі самалёцік»

## Здарэнні 
* 28 студзеня 2011 года падчас народных дэманстрацый марадзёрамі былі разбіты некалькі вітрын і спустошана каса, пасля чаго быў створаны «жывы ланцуг» вакол музея са свядомых дэманстрантаў для абароны экспанатаў. Затым музей быў узяты пад абарону армейскіх падраздзяленняў. Як паведаміў дзяржаўны міністр па справах старажытнасцей Егіпта Захі Хавас, пасля праведзенай у музеі інвентарызацыі ў спісе выкрадзеных музейных каштоўнасцей знаходзяцца прынамсі 18 артэфактаў. Сярод іх дзве пазалочаныя драўляныя статуі фараона Тутанхамона, статуя Неферціці, статуэтка пісца, а таксама сэрца скарабея.

## Літаратура 
* Густерин П. В. Египетский музей. История создания // Мир музея. 2011, № 6.

## Спасылкі 
*

Катэгорыя:Музеі Егіпта
Катэгорыя:Археалагічныя музеі
Музей
Катэгорыя:Калекцыі старажытнаегіпецкага мастацтва
Чэмпіянат свету па снукеры 1989

**Чэмпіянат свету 1989** (, таксама вядомы як *Embassy World Snooker Championship 1989* — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 15 красавіка па 1 мая 1989 года на арэне тэатру Крусібл, у Шэфілдзе, Англія. Турнір стаў 52-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе. Кампанія Embassy у чарговы раз спансавала турнір. Прызавы фонд турніру склаў £525,000, з якіх £105,000 атрымаў пераможца.

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:1989 год у снукеры
Катэгорыя:Красавік 1989 года
Катэгорыя:Май 1989 года
Нью-Ёркскі музей сучаснага мастацтва

**Музей сучаснага мастацтва** на Манхэтэне ў Нью-Ёрку (*Museum of Modern Art*, скарочана *MoMA*) — адзін з першых і найбольш значных музеяў сучаснага мастацтва ў свеце, які паслужыў узорам для шматлікіх іншых збораў падобнага роду. Музей сучаснага мастацтва — адна з галоўных славутасцей Нью-Ёрка, якая штогод прымае 2 670 тыс. наведвальнікаў.

## Гісторыя МоМА 
Быў заснаваны ў 1928 годзе ў шасці залах офіснага будынка на Манхэтэне пры садзейнічанні і заступніцтве сямейства Ракфелераў. Першым дырэктарам музея быў мастацтвазнавец Альфрэд Бар.

У збор уваходзяць творы, без якіх немагчыма сабе ўявіць мастацтва XX стагоддзя, — «Зорная ноч» Ван Гога, «Танец» Маціса, «Авіньёнскія дзяўчыны» Пікаса, «Сталасць памяці» Далі, «Птушка ў прасторы» Брынкушы.

Будаўніцтва цяперашняга будынка музея было распачата ў 1939 г., у 1950-я гг. ён быў перабудаваны ў «інтэрнацыянальным стылі» Філіпам Джонсанам, падчас рэканструкцый 1980-х і 2000-х гг. музейныя плошчы былі павялічаны ў некалькі разоў.

У 1947 годзе кіраўніцтвам МоМА быў падпісаў кантракт з нью-ёркскім музеем «Метраполітэн», паводле якога творы мастацтва, па меры пераходу з разраду сучасных у разрад класічных, павінны былі перадавацца з МоМА ў «Метраполітэн». Калі б праз шэсць гадоў дагавор не быў скасаваны, МоМА страціў бы велізарную частку прац, якія сталі цяпер «класікай» сучаснага мастацтва.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт МоМА

Катэгорыя:Музеі Манхэтэна
Катэгорыя:Музеі сучаснага мастацтва
Катэгорыя:З’явіліся ў 1929 годзе
Чэмпіянат свету па снукеры 1980

**Чэмпіянат свету 1980** (, таксама вядомы як *Embassy World Snooker Championship 1980* — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 22 красавіка па 5 мая 1980 года на арэне тэатру Крусібл, у Шэфілдзе, Англія. Турнір стаў 43-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе. Кампанія Embassy у чарговы раз спансавала турнір. Прызавы фонд турніру склаў £60,000, з якіх £15,000 атрымаў пераможца.

## Удзельнікі 
Ніжэй прадстаўлена табліца, якая дэманструе статыстыку выступленняў удзельнікаў спаборніцтва на папярэдніх чэмпіянатах свету (з 1977 года).

## Асноўная сетка 
## Спасылкі 
* Статыстыка чэмпіянату свету 1980 на CueTracker.net 

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:1980 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 1980 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 1979/1980
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:1980 год у Шэфілдзе
Катэгорыя:Красавік 1980 года
Катэгорыя:Май 1980 года
Дзяржаўны музей (Амстэрдам)

**Дзяржаўны музей** (**Рэйксмюзеум**, , МФА: ) — мастацкі музей у Амстэрдаме (Нідэрланды).

## Гісторыя 
Музей заснаваны ў 1808 годзе братам Напалеона I, каралём Галандыі Луі Банапартам. Адкрыты для публічнага наведвання ў 1815 годзе. Новы будынак пабудаваны ў 1877—1885 гадах архітэктарам Пітэрам Кёйперсам.

## Экспазіцыя 
* 1642]]

У музеі маецца мастацкая калекцыя (карціны, скульптуры і дэкаратыўнае мастацтва, мастацтва краін Азіі), гістарычная калекцыя (археалагічныя артэфакты, карціны, скульптуры, адзенне) і збор малюнкаў, гравюр і фатаграфій.

Аснову мастацкай калекцыі складаюць шматлікія працы галандскіх майстроў XV—XIX стагоддзяў, у прыватнасці, прадстаўлены вядомыя майстры XVII стагоддзя, у першую чаргу, Рэмбрант, Вермеер і Халс, а таксама дэ Хох, Стэн, Ройсдал, ван дэр Гельст, ван Скорел і іншыя.

Галоўнае месца ў экспазіцыі адведзена «Начному дазору» Рэмбранта (карціна належыць гораду Амстэрдаму, у музеі знаходзіцца на часовым захоўванні). У 1906 годзе будынак музея быў перабудаваны дзеля размяшчэння гэтай карціны.

## Галерэя 

File:Frans Hals - Portret van een stel in een landschap - Google Art Project.jpg|Франс Хальс, *Сямейны партрэт Ісака Масы і яго жонкі* 1622
File:Rembrandt Harmensz. van Rijn 092.jpg|Рэмбрант, *Сіндыкі* 1662
File:Rembrandt Harmensz. van Rijn - Het Joodse bruidje.jpg|Рэмбрант, *Яўрэйская нявеста* 1665
File:Jacob Isaacksz. van Ruisdael - Le Moulin de Wijk-bij-Duurstede.jpg|Ройсдал *Млын у Вейк-бей-Дзюрстэдэ* 1670

File:Jan Steen 009.jpg|Ян Стэн *Клетка з папугаем*
File:The_Love_Letter_-_Jan_Vermeer_van_Delft.png|Вермеер, *Любоўная пісьменнасць* 1668
File:Pieter de Hooch 007.jpg|Пітэр дэ Хох, *Жанчына з дзіцем у каморы* 1660
File:Jan Vermeer van Delft 021.jpg|Вермеер, *Малочніца'' 1658

## Літаратура 
* «Рейксмюсеум». БСЭ, 3-е издание.
* «Rijksmuseum». Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007).

## Спасылкі 
* Наталия Шелешнева-Солодовникова. Государственный музей Амстердама 

*
Катэгорыя:Мастацкія музеі Нідэрландаў
Катэгорыя:Музеі Амстэрдама
Катэгорыя:Нацыянальныя музеі Нідэрландаў
Кароль Леў

**«Кароль Леў»** () — амерыканскі анімацыйны фільм 1994 года вытворчасці кампаніі «Walt Disney Feature Animation», выпушчаны 15 чэрвеня 1994 года.

## Сюжэт 
У велічнага Караля Льва Муфасы нараджаецца спадчыннік па імі Сімба. Ужо ў дзяцінстве дапытлівы малы становіцца ахвярай інтрыг свайго зайздроснага дзядзькі Шрама, які марыць пра ўладу.

Сімба спазнае гора страты, здраду і выгнанне, але ў рэшце рэшт знаходзіць верных сяброў і знаходзіць каханую. Загартаваны выпрабаваннямі, ён у нялёгкай барацьбе адваёўвае сваё законнае месца ў «Коле жыцця», усвядоміўшы, што значыць быць сапраўдным Каралём.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Мультфільмы ЗША
Катэгорыя:Мультфільмы 1994 года
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1994 года
Катэгорыя:Дыснэеўскія фільмы
Катэгорыя:Поўнаметражныя анімацыйныя фільмы
Катэгорыя:Маляваныя мультфільмы
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ганс Цымер
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшы фільм — камедыя ці мюзікл
Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў
Пратазан

**Пратаза́н** (ад ) — халодная зброя, кап’ё з плоскім і доўгім металічным наканечнікам на дрэўку даўжынёй да 2,5 м і больш.

Наканечнік пратазана ўпрыгожвалі арнаментам. Дрэўка мела размалёўку або ўпрыгожвалася аксамітам і шоўкам. У XVI ст. пратазаны з’яўляліся зброяй ландскнехтаў. У XVII ст. страцілі баявое прызначэнне і сталі зброяй целаахоўнікаў манархаў і асоб каралеўскай крыві.

У Расіі пратазан (пад назвай *эспатон*) да пачатку XIX ст. знаходзіўся на ўзбраенні штаб- і обер-афіцэраў у якасці цырыманіяльнай зброі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Дзіды
Пратасеня

**Пратасеня** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Пратасеня (нар. 1983) — беларускі валейбаліст.
* Віктар Сазонавіч Пратасеня (1925—2001) — беларускі жывапісец.
* Іван Міхайлавіч Пратасеня (1931—2022) — беларускі мастак, графік-акварэліст.
* Ціт Пятровіч Пратасеня (1902—1965) — савецкі вучоны ў галіне паталагічнай фізіялогіі.
* Яўген Мікалаевіч Пратасеня (1924—?) — беларускі ўрач і арганізатар аховы здароўя.
Пояс Вітаўта

**Пояс Вітаўта** — умоўная назва ўнікальнага паяснога гарнітура (у вялікай тарэўтычнай гістарыяграфіі і зборах буйнейшых музеяў свету аналагі невядомы).

## Гісторыя 
«Пояс Вітаўта» датуецца XIV або пачаткам XV ст.. Быў выяўлены ў складзе скарбу на пачатку 1990-х гадоў пры раскопках паблізу вёскі Літва Маладзечанскага раёна.

На думку Валянціна Рабцэвіча, пісьмовыя крыніцы, у прыватнасці паведамленні Генэ, блазна вялікага князя Вітаўта, і хана Менглы-Гірэя, дазваляюць выказаць гіпотэзу, што пояс мог быць падораны Вітаўту Хаджы-Гірэям падчас сустрэчы ў Менску ў жніўні 1428 года.

## Спасылкі 
* Пояс князя Витовта

Катэгорыя:Экспанаты Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі
Катэгорыя:Паясы
Катэгорыя:Літва (Маладзечанскі раён)
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Mkdir

**mkdir** (от ) у аперацыйнай сістэме Unix, Linux — каманда для стварэння новых каталогаў.

## Ужыванне 
Узор выкарыстання:
 $ mkdir імя_каталогу

Стварэнне некалькіх каталогаў запар:
 mkdir імя_каталогу1 імя_каталогу2 імя_каталогу3
створыць каталогі: імя_каталогу1, імя_каталогу2 і імя_каталогу3, дзе імя_каталогу — гэта імя патрэбнага каталогу. Калі выкарыстаць як паказана вышэй, то новы каталог будзе створаны ў бягучым каталозе.
Падобная каманда ёсць у АС DOS (часцей ужываецца ў скарачэнні md).

У агульным выглядзе:
 mkdir [ключы]… каталог…
Стварае каталог(і), калі ён пакуль не існуе.

Аргументы, які абавязковыя для доўгіх ключоў, абавязковыя і для кароткіх.
  -m, --mode=рэжым   пазначыць код доступу (як у chmod)
  -p, --parents      не выдаваць памылак калі існуе, ствараць
                     бацькоўскія каталогі калі патрэбна
  -v, --verbose      друкаваць паведамленне аб кожным створаным каталогу
  -Z, --context=CTX  пазначыць кантэкст бяспекі SELinux для кожнага
                      стваранага каталога роўным CTX
      --help     паказаць гэтую даведку і выйсці
      --version  паказаць інфармацыю аб версіі і выйсці

## Гл. таксама 
* Праграмы UNIX-падобных аперацыйных сістэм

## Спасылкі 
* http://www.linuxmanpages.com/man1/mkdir.1.php The program’s manpage

Катэгорыя:GNU
Катэгорыя:Утыліты UNIX
Улас (фальклор)

**Улас** (**Святы Улас**, **Аўлас**) — у народным кульце святых апякун буйной рагатай скаціны і коней. Вобраз сфарміраваўся ў выніку сінтэзу постацей хрысціянскага святога Ўласія і язычніцкага бога Вялеса. 

## Святы, прысвечаныя Ўласу 
* Аўлас — прысвятак, 11 лютага (па новаму стылю — 24 лютага). Болей архаічная назва прысвятка — Валоссе (Валосы, Валося), што сведчыць аб сувязі са старажытным язычніцкім святам бога Вялеса. У народзе прысвятак таксама зваўся «каровіна свята». На Смаленшчыне спявалі: 

Ты, Улас, Улас,
Ты найміся ў нас
Скату пасвіць!
Нашы каровачкі
Каля дубровачкі,
Нашы авечкі
Каля рэчкі,
Нашы свіначкі
Каля асіначкі,
Нашы козачкі
Каля лозачкі.

* Крывы Чацвер — чацвер Масленічнага тыдня. 

* Бабскі Ўлас — атрымаў распаўсюджанне у Заходняй Беларусі. Святкаваўся толькі жанчынамі, якія збіраліся разам і балявалі ўсю ноч. Мужчын на гэтае свята не дапушчалі, а калі нехта з іх трапляўся на дарозе, то павінны быў адкупіцца.  

Катэгорыя:Народная Біблія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Карабулак (Сайрамскі раён)

**Карабулак** () — сяло у Сайрамскім раёне Паўднёва-Казахстанскай вобласці.

Насельніцтва — 45 тыс. жыхароў (2012).

Размешчана за 45 км на паўночны ўсход ад цэнтра Шымкента, на рацэ Карасу.

## Гісторыя 
Гісторыя сяла пачынаецца ў часы росквіту Вялікага шаўковага шляху. Першапачаткова Карабулак размяшчаўся каля крыніц-вытокаў рэк Карасу і Кайнарбулак, гандлёвыя караваны з Кітая на захад і на зваротным шляху спыняліся каля крынічных вод. Месца спрыяла гандлёваму абмену, сюды прыходзілі гандляры і пакупнікі з бліжэйшых і далёкіх сёл і аулаў.

Да 1598 года Карабулак уваходзіў у склад Бухарскага ханства. У 1598—1784 гадах у складзе Казахскага ханства. Да 1809 года ў складзе Ташкенцкай дзяржавы. У 1809—1876 гадах у складзе Какандскага ханства. У 1876—1917 гадах у складзе Расійскай імперыі. З 1917 па 1924 знаходзіўся ў складзе Туркестанскай АССР. Пасля правядзення бальшавікамі нацыянальна-тэрытарыяльнага размежавання ў Сярэдняй Азіі Карабулак стаў часткай Кіргізскай АССР (1920—1925), пазней пераназваную ў Казакскую ССР (1925—1936). Па выніках адміністрацыйнай рэформы 1936 года Казакская ССР перайменавана ў Казахскую ССР. Пасля роспуску СССР правапераемнікам Казахскай ССР стала Рэспубліка Казахстан.

## Школы Карабулака 
* Агульная сярэдняя школа № 100 імя Усаркул хаджы Ірыскулаў
* Агульная сярэдняя школа № 41 імя Жамбыл
* Агульная сярэдняя школа № 42 імя Фуркат
* Асноўная сярэдняя школа № 92 імя Аксу
* Агульная сярэдняя школа № 10 імя Карабулак
* Агульная сярэдняя школа № 77 імя Хамза
* Асноўная сярэдняя школа імя Далабазар
* Асноўная сярэдняя школа № 81 імя М. Улугбек
* Агульная сярэдняя школа № 101
* Каледж № 25 імя Д. Кунаева
* Агульная сярэдняя школа № 3 імя Хамза
* Агульная сярэдняя школа № 17
* Асноўная сярэдняя школа № 104
* Асноўная сярэдняя школа № 75
* Школа гімназія № 4
* ТАА «Сярэдняя школа імя Нізамхана Сулайманава»

Катэгорыя:Населеныя пункты Сайрамскага раёна
Задняе (возера, Пастаўскі раён)

**За́дняе возера, Галбея Паўднёвая** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Галбіца, за 5 км у напрамку на поўнач ад гарадскога пасёлка Варапаева, каля вёскі Гута.

Плошча паверхні возера 0,36 км². Даўжыня 1,65 км, найбольшая шырыня 0,42 км. Даўжыня берагавой лініі 4,2 км.

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны маюць вышыню да 6 м. Берагавая лінія звілістая.

Праз Задняе працякае рака Галбіца (упадае пад назвай Заражанка) і злучае яго з возерам Галбея. На паўночным захадзе ў возера ўпадае ручай Амішара.

## Літаратура 
* 
* За́дняе во́зера // Блакітная кніга Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мінск: БелЭн, 1994. — С. 170. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* За́дняе во́зера // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. Гатня — Катынь. — С. 319. — 520 с. — 10 000 экз.
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Arctic Monkeys

**«Arctic Monkeys»** — брытанскі інды-рок гурт, створаны ў 2002 годзе ў Хай Грын, прыгарадзе Шэфілда. У дадзены момант група складаецца з вакаліста і гітарыста Алекса Цёрнера, гітарыста Джэймі Кука, бубнача Мэта Хэлдэрса і бас-гітарыста Ніка О’Мэллі, які змяніў   Эндзі Нікалсана. «Arctic Monkeys» дамагліся буйнога поспеху ў чартах (асабліва ў Вялікабрытаніі) ужо са сваім першым сінглам «I Bet You Look Good on the Dancefloor»; іх дэбютны альбом, «Whatever People Say I Am, That's What I'm Not», які выйшаў 23 студзеня 2006 года, стаў самым буйным па продажам дэбютным альбомам у гісторыі брытанскай музыкі. Такі поспех, улічваючы скептычнае стаўленне членаў групы да музычнай індустрыі і іх нежаданне заключаць кантракт з мэйджар-лэйблам, шмат у чым тлумачыцца актыўным распаусюджваннем іх дэмазапісу фанатамі праз Інтэрнэт, у прыватнасці, праз P2P і сацыяльныя сеткі. «Arctic Monkeys» сталі адной з першых груп, якая дабіліся буйнога поспеху без падтрымкі традыцыйных СМІ, такіх, як радыё і тэлебачанне. У цяперашні час група запісваецца на незалежным лэйбле «Domino Records».

## Дыскаграфія
### Альбомы
* Whatever People Say I Am, That’s What I’m Not (2006)
* Favourite Worst Nightmare (2007)
* Humbug (2009)
* Suck It and See (2011)

* AM (2013)
* Tranquility Base Hotel & Casino (2018)
* The Car (2022)

### EP
* Who the Fuck Are Arctic Monkeys? (2006)
*  iTunes Festival: London (2011)

### Сінглы 
* 30.05.2005 «Five Minutes with Arctic Monkeys» 
* 14.10.2005 «I Bet You Look Good on the Dancefloor»
* 16.01.2006 «When the Sun Goes Down»
* 24.04.2006 «Who the Fuck Are Arctic Monkeys?»
* 14.08.2006 «Leave Before the Lights Come On»
* 01.04.2007 «Brianstorm»
* 18.06.2007 «Matador»/«Da Frame 2R»
* 09.07.2007 «Fluorescent Adolescent»
* 03.12.2007 «Teddy Picker» 
* 03.12.2007 «The Death Ramps»/«Nettles»
* 07.07.2009 «Crying Lightning» 
* 16.11.2009 «Cornerstone» 
* 22.03.2010 «My Propeller» 
* 12.04.2011 «Don’t Sit Down 'Cause I’ve Moved Your Chair» 
* 15.08.2011 «The Hellcat Spangled Shalalala» 
* 31.10.2011 «Suck It and See» 
* 23.01.2012 «Black Treacle» 
* 27.02.2012 «R U Mine?» 
* 19.06.2013 «Do I Wanna Know?» 
* 11.08.2013 «Why’d You Only Call Me When You’re High?» 
* 09.12.2013 «One for the Road»
* 10.03.2014 «Arabella»

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рок-гурты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Інды-рок-гурты
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2000-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2010-х
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2002 годзе
Віктар Сазонавіч Пратасеня

[міні|Партрэт [Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі|заслужанага дзеяча мастацтваў БССР, ветэрана Вялікай Айчыннай вайны П. В. Масленікава.]]
**Ві́ктар Сазо́навіч Пратасе́ня** (, вёска Пагост,  — ) — беларускі савецкі жывапісец. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1981).

Скончыў у 1959 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. У 1960—1969 гадах дырэктар мастацка-экспертнай калегіі Міністэрства культуры БССР. У 1973—1977 гадах старшыня праўлення Беларускага саюза мастакоў і сакратар Саюза мастакоў СССР.

## Творчасць 
Сярод твораў В. С. Пратасені шэраг партрэтаў вядомых людзей: Герояў Савецкага Саюза В. З. Харужай, М. П. Шмырова, М. А. Кедышкі: Герояў Сацыялістычнай Працы М. К. Макарэвіч, А. М. Громава і інш. Аўтар серыі партрэтаў «Значныя людзі Рагачоўскага раёна», тэматычных кампазіцый «Віхуры варожыя», «Калгасныя даяркі», «Ліквідатары Чарнобыльскай аварыі». Сярод твораў мастака пейзажы «Нёман», «Бярэзіна», «Над возерам», «Перад навальніцай» і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларускай ССР
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Вылячэнне глуханямога з Дзесяціграддзя

[thumb|300px|*Хрыстос ацаляе глуханямога з Дзесяціграддзя*, [Барталамей Бреенберг, 1635]]

**Вылячэнне глуханямога з Дзесяціграддзя** — падзея новазапаветняга апавядання, адзін з цудаў Ісуса Хрыста.

## Біблейскае апавяданне 
Падзея запісана ў Евангеллі ад Марка 7:31-37. Яго апавяданне мае шмат паралеляў з вылячэннем сляпога ў Віфсаідзе, запісаным у Евангеллі ад Марка 8:22-26.

Паводле Евангелля ад Марка, калі Ісус увайшоў праз вобласць Дзесяціграддзя пасля праходжання праз Сідон да Галілейскага мора, некалькі чалавек прынеслі да Яго чалавека, які быў глухім і ледзь мог гаварыць, і яны прасілі Ісуса, каб Ён паклаў рукі на хворага.

Евангелле ад Марка апісвае цуд наступным чынам:

*Ісус, адвёўшы яго ўбок ад людзей, уклаў пальцы Свае ў вушы яму і, плюнуўшы, дакрануўся да языка ягонага; і ўзвёўшы вочы да неба, уздыхнуў і сказаў яму: «Еффафа», што значыцца — «адчыніся». І адразу адчыніўся ў яго слых, і разамкнуліся повязі ягонага языка, і пачаў гаварыць чыста. І загадаў ім не казаць нікому. Але, колькі Ён ні забараняў ім, яны яшчэ больш разгалошвалі. І вельмі-вельмі здзіўляліся і казалі: усё добра робіць: і глухіх робіць чуткімі і нямых — гаваркімі.*

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жыццё Ісуса Хрыста
Катэгорыя:Цуды Ісуса Хрыста
Катэгорыя:Евангелле паводле Марка
Амазонская нізіна

**Амазонская нізіна** (, , Амазонія) — самая вялікая нізіна на Зямлі. Плошча звыш 5 млн км². Размешчана ў Паўднёвай Амерыцы. Распасціраецца ад Анд да Атлантычнага акіяна і паміж Гвіянскім і Бразільскі нагор’ямі, у басейне ракі Амазонка. Размешчана ў вобласці сінеклізы Паўднёва-Амерыканскай платформы, запоўненай пераважна палеазойскімі марскімі і меза- кайназойскімі кантынентальнымі адкладамі. Утварылася з прычыны дзейнасці ракі Амазонкі, у выніку назапашвання друзлых парод (працэс акумуляцыі). Пераважае гарачы (сярэднія месячныя тэмпературы 24—28 °C) і вільготны клімат (ападкаў 1500—3000 мм і больш у год).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Раўніны Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Нізіны
VGA (раздым)

, таксама VGA) на кабелі, які выкарыстоўваецца для перадачы RGB-відэёсігнала на манітор.]]

**VGA** (DE15F) — 15-кантактны субмініяцюрны раздым для далучэння аналагавых манітораў паводле стандарта VGA ().

VGA — аналагавы інтэрфейс, створаны ў 1987 годзе і прызначаны для манітораў з электронна-прамянёвымі трубкамі (ЭПТ). Таксама гэтым інтэрфейсам абсталёўваюцца некаторыя прайгравальнікі DVD і многія плазменныя і ВК-тэлевізары.
VGA перадае сігнал суцэльна, пры гэтым змяненне напружання значыць змяненне яркасці (напружанне сігналу складае 0,7—1 В), для ЭПТ яно значыць змяненне інтэнсіўнасці праменя з катодаў кінескопа (і, адпаведна, яркасць светлавой плямы на экране).

VGA састарэў і пачаў саступаць лічбавым інтэрфейсам DVI, HDMI і DisplayPort. Найбуйнешыя вытворцы электронікі Intel і AMD аб’явілі пра поўную адмову падтрымкі VGA да 2015 года.

Большасць манітораў, якія ўжо не маюць раздыма VGA, далучаюцца да відэаадаптара з VGA выхадам праз раздым DVI з дапамогай перахадніка, бо частка ліній раздыма DVI ў мэтах сумяшчальнасці з’яўляюцца інтэрфейсам VGA (за выключэннем фармату DVI-D, у якім аналагавых ліній няма).

## Гл. таксама 
* Спіс відэараздымаў
* DVI
* HDMI
* DisplayPort
* Thunderbolt

## Спасылкі 
* Более подробная статья 
* Распіноўка (pinout) раздыма VGA з кароткім апісаннем сігналаў

Катэгорыя:Камп’ютарныя шыны
Цімур Кутлуг

**Ціму́р Кутлу́г** (,  — «святы Цімур», Цімур Самаркандскі) — хан Залатой Арды у 1395—1399, пляменнік Урус-хана. Пасля паражэння Тахтамыша, быў пасаджаны на Золатаардынскі прастол магутным цемнікам Едыгеем, які быў фактычным кіраўніком Арды. Тахтамыш спадзяваўся аднавіць сваю ўладу ў Залатой Ардзе і для гэтага заключыў саюз з князем Вітаўтам. У 1399 годзе адбылася грандыёзная бітва на рацэ Ворскле. Войскі Цімур Кутлуга пад камандаваннем Едыгея разграмілі аб’яднаныя войскі Вітаўта і Тахтамыша, але ён нічога не атрымаў ад сваёй перамогі. Тахтамыш бег у Сібір, дзе ў яго было яшчэ нямала прыхільнікаў. Там ён захапіў уладу ў Цюменскім юрце (1399). Пераможца — хан Цімур-Кутлуг нядоўга спачываў на лаўрах славы пасля гэтай грандыёзнай бітвы. Яшчэ вельмі малады хан, мабыць, стаў праяўляць імкненне не толькі звацца ханам, але і кіраваць сваім ханствам. Таму цемнік Едыгей арганізаваў дзяржаўны пераварот, забіўшы Цімур-Кутлуга, і ўзвёў на прастол яго малодшага брата Шадыбека.

## Спасылкі 
* Гумилев Л. Н. Древняя Русь и Великая степь.

Катэгорыя:Ханы Залатой Арды
Катэгорыя:Тукацімурыды
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Забітыя манархі
The National

**The National** — амерыканскі інды-рок гурт, створаны ў 1999 годзе ў Цынцынаці, Агая. Тэксты песень гурта апісваюць як *«цёмныя, меланхалічныя і цяжкія для ўспрымання*». Іх аўтар і выканавец — Мэт Бернінгер. Музыка створана братамі Ааронам і Брайсам Дэнсерамі, Скотам і Браянам Дэвендорфамі. Гурт выпусціў шэсць студыйных альбомаў. Апошні — Trouble Will Find Me, выйшаў у маі 2013 і ў 2014 годзе атрымаў Грэмі ў намінацыі «Найлепшы альтэрнатыўны альбом».

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* **The National** (2001)
* **Sad Songs for Dirty Lovers** (2003)
* **Alligator** (2005)
* **Boxer** (2007)
* **High Violet** (2010)
* **Trouble Will Find Me** (2013)
* **Sleep Well Beast** (2017)
* **I Am Easy to Find** (2019)
* **First Two Pages of Frankenstein** (2023)
* **Laugh Track** (2023)

### EP 
* **Cherry Tree** (2004)
* **The Virginia** (2008)

### Сінглы 
* **Lit Up** (Beggars Banquet Record, 14 скаквіка 2005)
* **Secret Meeting** (Beggars Banquet Records, 29 жніўня 2005 — У лічбавым фармаце)
* **Abel** (Beggars Banquet Records, 14 лістапада 2005)
* **Mistaken For Strangers** (Beggars Banquet Records, 30 лістапада 2007)
* **Apartment Story** (Beggars Banquet Records, 15 кастрычніка 2007)
* **Bloodbuzz Ohio** (4AD, 3 мая 2010)
* **Anyone’s Ghost** (4AD, 28 чэрвеня 2010 года)
* **Terrible Love** (4AD, 22 лістапада 2010 года)
* **Think You Can Wait** (22 скаквіка 2011 года)
* **Conversation 16** (4AD, 29 сакавіка 2011 года)
* **Exile Vilify** (19 красавіка 2011 года)
* **Demons** (8 красавіка 2013 года)
* **I Need My Girl** (4 студзеня 2014 года)
* **Sunshine on My Back** (2 красавіка 2015 года)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага рока
Катэгорыя:Пост-панк-гурты
Катэгорыя:Інды-рок-гурты
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2000-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2010-х
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1999 годзе
Улу-Мухамед

**Улу-Мухамед хан** (**Улуг Мухамед***,*  1405—1445, Казань) — сярэднявечны дзяржаўны дзеяч, чынгізід, золатаардынскі (да 1436), крымскі (1437) і казанскі хан (1438—1445). Сын Ічкіле Хасан аглана, тукайцімурыд. Атрымаў мянушку «Улу» — старшы, у адрозненне ад іншага Мухамеда, якога клікалі «Кічы» — малодшы.

Заснавальнік Казанскага ханства (1438), заснавальнік Касімаўскага ханства.

Хан Улуса Джучы ў 1419—1423, 1426—1426, 1428. У 1428—1432 вёў зацятую барацьбу за валоданне Улусам Джучы з прадстаўнікамі малодшай галіны дынастыі Тукайцімурыдаў. Пацярпеў паражэнне, бег (1423) у Волжска-Камскую Булгарыю. З дапамогай вялікага князя літоўскага Вітаўта вярнуў золатаардынскі прастол (1426). Распаўсюдзіўшы сваю ўладу на Крым, усталяваў дружалюбныя адносіны з турэцкім султанам Мурадам II. Адправіў пасольства ў Егіпет (1428—1429). У 1431 годзе на суд да Улу-Мухамеда прыязджалі сын і ўнук Дзмітрыя Данскога, якія прэтэндавалі на велікакняжацкі сталец. Хан вырашыў справу на карысць унука, Васіля II Васільевіча.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Ханы Залатой Арды
Катэгорыя:Казанскія ханы
Катэгорыя:Тукацімурыды
Катэгорыя:Военачальнікі Сярэдневякоўя
Андрэй Уладзіміравіч Серпухаўскі

thumb|Архангельскі сабор Маскоўскага Крамля. Надмагілле кн. Андрэя Раданежскага каля паўночнай сцяны. Фота І. Ф. Баршчэўскага 1895 г. З калекцый Музея архітэктуры імя А. Шчусева.
**Андрэй Уладзіміравіч** (прыкладна 1380-я гг. —  г.) — князь серпухаўскі (1422—1426), раданежскі (1410—1426), бораўскі (1410—1426), трэці сын Уладзіміра Андрэевіча Храбрага.

Жонка: дачка баярына Івана Дзмітрыевіча Усевалажскага. Дачка: Анастасія — жонка князя Васіля Юр'евіча Касога.

Памёр у 1426 годзе ад эпідэміі маравой пошасці, разам з братамі Сімяонам і Яраславам. Пахаваны ў Архангельскім саборы Маскоўскага Крамля.

## Спасылкі 
* Генеалагічная табліца. Серпухаўскія князі

 
Катэгорыя:Князі серпухаўскія
Катэгорыя:Князі бораўскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1380-я гады
Катэгорыя:Рурыкавічы
Катэгорыя:Пахаваныя ў Архангельскім саборы Маскоўскага Крамля