Чоквэ

**Чоквэ** (саманазвы: *Chibokwe, Kioko, Bajokwe*) — народ на поўдні Цэнтральнай Афрыкі. Жывуць пераважна ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, Анголе, Замбіі, Намібіі. Агульная колькасць (2017 г.) — 2 725 100 чалавек.

## Гісторыя 
Згодна паданням саміх чоквэ, першапачаткова яны з'яўляліся адным з высакародных кланаў лунда, што мігрыравалі з дзяржавы Лунда ў XVII ст. на захад. Прынята таксама думка, што чоквэ былі групай мбунда, падначаленай мігрантамі-лунда. 

У другой палове XIX ст. набыццё агнястрэльнай зброі дазволіла чоквэ выйсці з падпарадкавання і пачаць паспяховую вайну супраць дзяржавы Лунда. У 1887 г. яны захапілі Мусумбу, сталіцу дзяржавы Лунда і стварылі сваю дзяржаву, разбураную у канцы XIX ст. бельгійцамі.

## Культура 
Асноўнымі заняткамі чоквэ здаўна з'яўляліся ручное земляробства і паляванне. Жывёлагадоўля адыгрывала другасны характар. У XVIII - XIX стст. яны адыгрывалі важную ролю ў арганізацыі пасрэдніцкага гандлю паміж лунда і партугальцамі, у тым ліку ўдзельнічалі ў гандлі рабамі. Традыцыйны від паселішча — родавая вёска каля ракі, што складалася з плеценых сямейных хацін з конусападобнымі дахамі і супольнай хаціны *чота* з вострым дахам.

Галоўнай сацыяльнай адзінкай з'яўляўся род. Адлік сваяцтва вёўся адначасова па мужчынскай і жаночай лініям. Паколькі жанчыны апрацоўвалі зямлю, то паселішчы звычайна фарміраваліся па матчынай лініі. У часы існавання сваёй дзяржавы зямельныя межы паміж родамі ўсталёўваў манарх. Родам кіравалі старэйшыя мужчыны, але поруч існавалі аб'яднанні жанчын *укуле*, якія  распараджаліся часткай жыцця абшчыны. Ваеннай справай кіраваў правадыр *мвана нганга*. Ён кантраляваў ваенныя сілы некалькіх абшчын. Асобнае месца займалі рамеснікі і мастакі. Яны падзяляліся на групы *фулі* і *сонгі*. *Фулі* знаходзіліся ў залежнасці ад манарха ці правадыра, а *сонгі* — ад абшчыны. Акрамя таго, сацыяльны статус чоквэ залежыць ад паходжання. Высакародныя чоквэ лічаць сябе нашчадкамі лунда, а нізкародных чоквэ — нашчадкамі заваяваных народаў.

Чоквэ шырока вядомы сваім мастацтвам, асабліва разьбярствам і пляценнем. Прыклады мастацтва:

Brooklyn Museum 22.187 Chief's Chair (2).jpg|
Comb, Africa, Angola (Chokwe), wood - Redpath Museum - McGill University - Montreal, Canada - DSC08245.jpg|
Brooklyn Museum 63.55.3 Figure of Costumed Dancer.jpg|
Angola, tchokwe, maschera muana pwo, xx sec..JPG|

## Мова 
Мова чоквэ належыць да групы моў банту. У Анголе мае афіцыйны характар. Тут быў распрацаваны пісьмовы стандарт на аснове лацінкі. З 2012 г. вывучаецца ў школах.

## Рэлігія 
Згодна старажытным уяўленням, сусвет быў створаны вярхоўнай істотай *аларун*, але ў ім кіруюць духі продкаў *махамба*, духі прыроды і злыя духі. Чоквэ верылі ў магію і чараўнікоў *ванга*. Лекаваннем і прадказаннямі займаліся вяшчуны *нганга*.

У XX ст. большасць вернікаў прынялі хрысціянства.  

## Спасылкі 
* Chokwe 
* Chokwe — National African Language Resource Center 
* The Politics and Intellect of the Chokwe Tribe
* Chokwe — Art & Life in Africa 
* History of the Ascendency of the Lunda Kingdom

Катэгорыя:Народы Афрыкі
Катэгорыя:Народы банту
Катэгорыя:Народы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Народы Анголы
Катэгорыя:Народы Намібіі
Катэгорыя:Народы Замбіі