open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чырвоны Араты (Бярэзінскі раён)

**Чырво́ны Ара́ты** (, ) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Капланецкага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 33 км на поўдзень ад горада Беразіно, за 140 км ад Мінска, каля ракі Бярэзіна (прыток Дняпра).

Бліжэйшая вёска — Міраслаўка, знаходзіцца на паўночны захад за 1,4 км ад цэнтра Чырвонага Аратага.

## Транспарт 
За 24 км ад чыгуначнага прыпыначнага пункта Тачанка на лініі Асіповічы — Магілёў.

Планіровачна складаецца з просталінейнай вуліцы шыротнай арыентацыі, забудаванай двухбакова, няшчыльна, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Згадваецца ў 1560 годзе як вёска ў Свіслацкай воласці ВКЛ. У 1670 годзе згадваецца як фальварак Баратычы ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага. Паводле перапісу 1897 года маёнтак меў 2 двары, 26 жыхароў, піцейную ўстанову.

Да 1920-х гадоў — маёнтак Барацічы, уласнасць памешчыка .

У 1931 годзе арганізаваны калгас «Уперад». На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінуў 1 вясковец. У 1980 годзе ў складзе калгаса «Беразіно» (цэнтр — в. Брадзец).

Да 21 снежня 2007 года вёска ўваходзіла ў склад Брадзецкага сельсавета. З 2007 па 2013 год у складзе Сялібскага сельсавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2008 год — 14 гаспадарак, 22 жыхары

### Дынаміка 
* 1897 год — 2 двары, 26 жыхароў
* 1917 год — 6 гаспадарак, 35 жыхароў
* 1926 год — 2 двары, 5 жыхароў
* 1960 год — 91 жыхар
* 2003 год — 17 гаспадарак, 22 жыхары

## Спасылкі 
Катэгорыя:Капланецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёна
Беражкі

**Беражкі́** (, ) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бярэзінскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бярэзінскі сельсавет (Бярэзінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёна
Лешніца (Бярэзінскі раён)

**Ле́шніца** (, ) — аграгарадок у Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пагосцкага сельсавета.

Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Бярэзінскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пагосцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёна
Слабада (Слабадскі сельсавет, Лепельскі раён)

**Слабада́** (, ) — аграгарадок у Лепельскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Слабадскога сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 14 км у напрамку на поўдзень ад горада Лепель і чыгуначнай станцыі Лепель, за 129 км ад Віцебска.

## Насельніцтва 
* 2001 год — 560 жыхароў, 192 двары.

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-46. Выданне 1980 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Слабадскі сельсавет (Лепельскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лепельскага раёна
Высокая Гара (Дзмітравіцкі сельсавет)

**Высо́кая Гара́** (, ) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Дзмітравіцкага сельсавета.

Да 21 снежня 2007 года вёска ўваходзіла ў склад Высакагорскага сельсавета. З 2007 па 2013 год у складзе Пагосцкага сельсавета.

## Геаграфія 
Вёска знаходзіцца за 27 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Беразіно, за 128 км ад Мінска, за 45 км ад чыгуначнай станцыі Бобр, на рацэ Харчынка. Каля вёскі на рацэ вадасховішча.

## Насельніцтва 
* 1996 год — 380 жыхароў, 122 двары.

## Літаратура 
*  — С. 323.
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзмітравіцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёна
Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Пастаўскі раён)

**Навасёлкі** (, ) — аграгарадок у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавета.

У 1940—1954 гадах цэнтр Навасёлкаўскага 1-га сельсавета. У 1954—1991 гадах у складзе Юнкаўскага сельсавета, у 1991—1992 гадах у складзе Лукашоўскага сельсавета. З 24 жніўня 1992 года цэнтр Навасёлкаўскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Пастаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Пастаўскага раёна
Аўтапілот

thumb|right|Аўтапілот у кабіне Airbus A340
**А́ўтапіло́т** (ад аўта… +  — кіраўнік, важак) — прыстасаванне для аўтаматычнага кіравання палётам і стабілізацыі лятальнага апарата ў паветранай прасторы; частка аўтаматызаванай бартавой сістэмы кіравання палётам. 

Забяспечвае аўтаматычны ўзлёт і пасадку, падтрыманне зададзенага курсу, хуткасці, вышыні палёту, стабілізацыю цэнтра масы лятальнага апарата па зададзенай траекторыі, выконвае закладзеныя ў праграму пілатажныя эвалюцыі. 

Прынцып дзеяння аўтапілота: сігналы з адчувальных элементаў (датчыкаў рэжыму палёту і выканаўчых механізмаў) параўноўваюцца ў вылічальным прыстасаванні ці ЭВМ, пасля чаго адпаведныя каманды паступаюць на выканаўчыя механізмы кіравання рулямі і рухавікамі. Аўтапілот у комплексе з аўташтурманам і іншымі аэранавігацыйнымі прыладамі дае магчымасць палётаў без экіпажа і кіраванне лятальнымі апаратамі на адлегласці. Упершыню схема аўтапілота прапанавана К. Э. Цыялкоўскім у 1898.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Авіяцыйная тэхніка
Аўтастоп (турызм)

**Аўтастоп** (ад аўта… +  — спыненне) — у самадзейным турызме — метад падарожжа па краіне з дапамогай безаплатнага спадарожнага аўтатранспарту.

## Аўтастоп у літаратуры 
Пісьменнік Джэк Керуак прынёс аўтастопа няўмірушчасць сваёй кнігай «На дарозе» («On The Road»). Кніга Джона Стэйнбека «Гронкі гневу» («The Grapes of Wrath») распачынаецца з апісання паездкі аўтастопам. Раальд Даль напісаў апавяданне за назвай «Аўтастопшчык» («The Hitchhiker»). Міжзорны аўтастоп (пятага роду) сюжэтастваральны ў фантастычным рамане Дугласа Адамса «Даведнік аўтастопшчыка па Галактыцы» («The Hitchhiker's Guide to the Galaxy»), па якім зняты аднайменны фільм.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тыпы турызму
Аўтасчэпка

**Аўтасчэпка**,

1) прыстасаванне для аўтаматычнага счаплення вагонаў і лакаматываў. Адрозніваюць аўтасчэпку жорсткую (у метрапалітэне) і няжорсткую (на чыгуначным транспарце). Складаецца з механізма счаплення расчэпнага прывода і цэнтравальнай прылады. Пры счэпцы вагонаў аўтасчэпкай цэнтруюцца, малы зуб і замок адной уваходзіць у паз другой, замкі зашчэпліваюцца. Удары і рыўкі памяншае вупражнае прыстасаванне з паглынальнай прыладай. Раз'ядноўваюць аўтасчэпку ўручную.

2) Прыстасаванне для аўтаматычнага злучэння навяснога сельска-гаспадарчага абсталявання або машыны з механізмам навескі трактара. Складаецца з замка, што мацуюць на раме абсталявання ці машыны, рамкі, якую спалучаюць з цягамі навескі трактара.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Катэгорыя:Счэпныя прылады
Аўтапоезд

**Аўтапоезд** **(аўтамабільны поезд)**, **аўтацягнік** **(аўтамабільны цягнік)** — аўтамабіль або трактар з паўпрычэпам або некалькімі прычэпамі, цягавасчэпнымі ці апорна-седлавымі прыстасаваннямі. Маюць агульныя з аўтамабілем тармазную сістэму і электраабсталяванне; бываюць грузавыя, пасажырскія і спецыяльныя. Могуць фарміраваца з легкавых, грузавых аўтамабіляў або аўтобусаў. Аўтапоезды больш зручна перавозяць вялікую колькасць грузаў, чым адзіночныя аўтамабілі. На Беларусі аўтапоезд выпускае BA «БелаўтаМАЗ».

У пасажырскім руху ужываюца прычапныя (шматвагонныя) і сачляненыя (шматсекцыённыя) аўтапоезды.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аўтамабільны транспарт
Аўкштайты

**Аўкштайты**, **аўкштойты** (літ. *aukštaičiai*) — група балцкіх плямёнаў, якая вылучылася ў 1-м тыс. н.э. на тэрыторыі Літвы. Упершыню згадваюцца ў хроніцы Пятра Дусбурга ў сувязі з падзеямі 1294—1300 гадоў. У Сярэднявеччы аўкштойтамі называлі паўднёва-ўсходнія плямёны літоўцаў у адрозненне ад заходніх — жамойтаў. Цяпер аўкштойты — этнаграфічная група літоўцаў, якія жывуць пераважна ў паўднёва-ўсходняй частцы Літоўскай Рэспублікі, гавораць на аўкштойцкім дыялекце літоўскай мовы.

## Назва 
Традыцыйна мяркуецца, што назвы дзвюх групаў літоўскага народа "жамойты" і "аўкштойты" (ад якіх назвы рэгіёнаў "Жамойць" і "Аўкштойць") звязаныя з літоўскім *žemas* "нізкі" і *aukštas* "высокі". Найбольш прынята меркаваць, што звязана гэта з нізінамі і вышнявінамі цячэння Нёмана і яго найбуйнейшага прытоку Віліі (літ. *Nemunas* "Нямунас", *Neris* "Нярыс").

Разуменне раннелітоўскай прасторы як утворанай з Аўкштойці і Жамойці было ўласціва ўжо князю Вітаўту. У лісце да імператара Сігізмунда Люксембургскага ад 11 сакавіка 1420 г. Вітаўт пісаў:"...жамойцкая зямля (*terra Samaytarum*) - нашае ўспадкаванне і нашая вотчына з законнага спадкаемства прадзядоў і дзядоў. Яе і цяпер маем ва ўласнасці, яна цяпер ёсць і заўсёды была тая самая літоўская зямля (*terra Lythwanie*), бо ёсць адна гаворка і тыя ж жыхары (*unum ydeoma et uni homines*). Але дзеля таго што жамойцкая зямля знаходзіцца ніжэй (*inferior*) за літоўскую зямлю, таму і называецца Жамойць (*Szomoyth*), бо так па-літоўску называецца ніжэйшая зямля. А жамойты Літву называюць Аўкштойцю (*Auxstote*), інакш кажучы, калі глядзець ад жамойтаў, вышэйшай (*superior*) зямлёй".

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Катэгорыя:Усходнія балты
Катэгорыя:Народы Літвы
Катэгорыя:Аўкштайція
Бабаўнянскі парк

**Бабаўнянскі парк** — помнік садова-паркавага мастацтва. Створаны ў канцы 19 — пачатку 20 ст. ў в. Бабоўня Капыльскага раёна Мінскай вобласці.

## Апісанне 
Плошча каля 9 га. Парк амаль квадратнай формы з роўным рэльефам. 3 трох бакоў акружаны ровам і суцэльнымі пасадкамі, з захаду — сістэмай вадаёмаў. Планіроўка рэгулярная. У цэнтры стаяў сядзібны дом (не захаваўся). 3 поўначы да яго прымыкаў пладовы сад, з поўдня — партэр з сажалкай і пладовымі садамі вакол яе (збярогся часткова).

У парку растуць , , ,  і яго пурпуралістая форма, . Парк значна пашкоджаны.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бабоўня
Катэгорыя:Паркі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Капыльскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Капыльскага раёна
Афіцыйна-дзелавы стыль

**Афіцы́йна-дзелавы́ стыль** (таксама **афіцы́йна-справавы́ стыль**) — адзін з функцыянальных стыляў літаратурнай мовы, які абслугоўвае сферу афіцыйна-дзелавых пісьмовых зносін. Вылучаюцца тры падстылі: *канцылярска-дзелавы*, *дыпламатычны* і *юрыдычны*, на аснове якіх ствараюцца заканадаўчыя акты, дакументы міжнароднага права і дыпламатыі, пастановы, загады, інструкцыі, статуты, вядзецца службовая перапіска і інш.

Асноўныя рысы стылю: жанравая, кампазіцыйная і моўная стандартызаванасць; лагічнасць, акрэсленасць і дакладнасць; разгорнутасць зместу і багацце сродкаў перадачы інфармацыі; ускладненасць сінтаксісу, пашыранасць залежных канструкцый, рубрыкацый і пераліку; высокая частотнасць аддзеяслоўных назоўнікаў, вытворных прыназоўнікаў і злучнікаў; насычанасць спецыяльнай і абстрактнай лексікай і фразеалогіяй; адсутнасць суб'ектыўнай эмацыянальна-экспрэсіўнай афарбоўкі і вобразнага (пераноснага) ужывання слоў.

## Апісанне 
У афіцыйных дакументах выклад ідзе ў стылі прадпісання, канстатацыі, сцверджання. Прадпісальны характар дакументаў выяўляецца ў сістэме моўных сродкаў.

Шырока ўжываюцца дзеясловы ў неазначальнай форме: *Павысіць эфектыўнасць мер па ахове прыроды. Шырэй укараняць малаадходныя і безадходныя тэхналагічныя працэсы. Развіваць камбінаваныя вытворчасці...*

Часта пры інфінітыве ўжываюцца словы неабходна, трэба, абавязаны, забараняецца мець права і інш.: *Грамадзяне маюць права свабодна знаходзіцца ў лясах, збіраць дзікарослыя плады, арэхі, грыбы, ягады, і да т. п.*

Прадпісальнае значэнне заканадаўчых тэкстаў часта перадаецца дзеясловамі цяперашняга часу: *Участковая выбарчая камісія: 1) **складае** спісы выбаршчыкаў па ўчастку; 2) **праводзіць** азнаямленне выбаршчыкаў са спісам выбаршчыкаў, **прымае** і **разглядае** заявы аб няправільнасцях і спісе...*

У бальшыні дакументаў прававыя нормы, прадпісанні падаюцца не як выказаныя канкрэтным размоўцам, аўтарам, а ідуць ад асобы абагульненай, ад імя дзяржавы. Гэта значыць, афіцыйна-дзелавому стылю ўласцівы неасабовы характар выказвання.

Дакладнасць заканадаўчага тэксту, якая не дапускае іншага вытлумачэння, забяспечваецца ўжываннем спецыяльных тэрмінаў (*заяўнік, адказчык, кватэранаймальнік, абвінавачаны, пратакол, даведка, парадак дня, пастанова, рэзалюцыя*), а таксама адназначных і нявобразных нетэрміналагічных слоў.

Афіцыйна-дзелавы стыль адметны вялікай колькасцю стандартных сродкаў — канцылярскіх штампаў. Штампы — гэта ўстойлівыя звароты, якія паўтараюцца пры апісанні аднолькавых сітуацый, абазначэнні пашыраных паняццяў: *дагаворныя бакі, даводжу да ведама, прыцягнуць да адказнасці, перадаць у адпаведныя інстанцыі, узяць на кантроль, за справаздачны перыяд* і інш.

## Літаратура 
* 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
* 

Катэгорыя:Функцыянальныя стылі маўлення
Бабка (страва)

**Ба́бка**, **таркава́нка** — традыцыйная беларуская народная страва.

Драную бульбу заскварваюць салам, мясам з цыбуляй і іншымі спецыямі і запякаюць. Гатовую бабку падаюць з малаком або смятанай. Вядома ўсюды ў наш час. Папулярная таксама ў літоўскай кухні пад назвай кугеліс.

## Гісторыя 
З’явілася на Блізкім Усходзе як святочная страва кугель на яўрэйскі Пейсах. Гатавалася ў выглядзе запяканкі з драбнёнай гародніны з дадаткамі мукі і яек. Складнікамі звычайна былі гарбузы, кабачкі, морква. У розных мясцінах маглі дадавацца кроп, цыбуля, часнок, шпінат, цукіні або цыбуля-парэй.

Рэцэпт перажыў значныя змены, найперш праз бульбу, што стала асноўным складнікам кугелю. Мяркуецца, што на сталах беларусаў, літоўцаў і ўкраінцаў гэтая страва з’явілася ў канцы XIX стагоддзя. Літоўцы завуць яе паводле старое яўрэйскай назвы — *кугеліс*.

## Этымалогія 
Бабкай традыцыйна называлі салодкі пірог. У палякаў  — традыцыйная святочная выпечка з цукатамі, разынкамі, арэхамі, прапітаная ромам і пасыпаная цукровай пудрай.

Магчыма, беларускай найменне стравы з бульбы іранічнае — ліцвінская «бабка».

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Ба́бка // 
* 
* 

## Спасылкі 
* Бабка — сястра кугеля. «Наша Ніва»
* Талерка — кулінарныя рэцэпты з фотаздымкамі 

Катэгорыя:Беларуская кухня
Катэгорыя:Стравы з бульбы
Катэгорыя:Польская кухня
Спаса-Праабражэнскі манастыр (Охар)

**Охарскі Спаса-Праабражэнскі манастыр** колішні мужчынскі манастыр, які існаваў у XVII—пачатку XX ст. каля в. Охар (цяпер Чэрыкаўскі раён Магілёўскай вобласці) на беразе ракі Сож.

Меў 2 драўляныя храмы: Праабражэння (1711) з разьбяным 3-ярусным іканастасам і шанаваным абразом Маці Божай і Успення (1843). У 1918 манастыр закрыты. Будынкі не захаваліся.

## Гісторыя 
Паводле падання, заснаваны як праваслаўны пустэльнікам ці будаўніком Аркадзем. Першы ігумен вядомы з 1669 года. У 1708 годзе у час Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў знішчаны шведамі, пазней адбудаваны. Прывілеем караля Аўгуста II 1720 года пацверджана прыналежнасць манастыра да праваслаўнай царквы і захавана яго зямельная ўласнасць. У 1842 годзе прыпісаны да Магілёўскага Богаяўленскага манастыра, з 1870 года самастойны.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі
Катэгорыя:Колішнія манастыры Беларусі
Катэгорыя:Охар
Катэгорыя:Храмы Чэрыкаўскага раёна
Парк Бяльмонты

**Парк Бяльмонты** — помнік садова-паркавага мастацтва Беларусі. Размешчаны ў аграгарадку Ахрэмаўцы (Браслаўскі раён Віцебскай вобласці), на паўночна-ўсходнім беразе возера Дрывяты.

Закладзены ў 2-й палове XVIIII — пачатку XIX ст. Быў часткай палацава-паркавага ансамбля маёнтка графа Патоцкага, мураваны палац якога знішчаны ў 1914 годзе.

## Архітэктура 
Плошча парку складае 65 га, вакол яго 300-метровая паласа лесу. Размешчаны на 2 раўнінных участках са значным перападам рэльефу паміж імі, які аформлены трыма вузкімі тэрасамі з сістэмай усходаў (не зберагліся).

Парк пейзажны, кампазіцыя верхняй тэрасы мае рысы рэгулярнага стылю. Па восі палаца размешчаны шырокі партэр з газонамі і 2 штучныя вадаёмы авальнай формы. Ніжняя частка парку з маляўнічымі сажалкамі, пратокамі і астравамі мае рамантычны пейзажны характар.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Экалагічная трапа Парк Бяльмонты

Катэгорыя:Ахрэмаўцы
Катэгорыя:Славутасці Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Паркі Беларусі
Багавіцінавічы

**Багавіцінавічы** або **Багавіціны** — шляхецкі род герба «Корчак» у Вялікім Княстве Літоўскім.

Найбольш вядомыя:
* '*** (?—?), заснавальнік роду. Упершыню згадваецца ў 1431 годзе сярод прыхільнікаў вялікага князя літоўскага Свідрыгайлы, магчыма, служыў яму і ў 1440-я гады. Меў сыноў Льва, Богуша і Пятра.

:***Леў** (?—?), пісар каралеўскі (1481), ключнік берасцейскі (1487), чашнік літоўскі (1501), намеснік крамянецкі (1502). Галіна Льва скончылася на яго сынах Іване, Багдане і Багавіціне ў 1520-я гады
:* **Богуш** (?—?), пісар каралеўскі (1500). Меў сыноў Богуша, Міхала, Воіна, Яна.
:***Ганна** (?—?), жонка падскарбія земскага Андрэя Аляксандравіча.
::***Міхайла** (?—1530), пісар літоўскі (1508), намеснік жыжморскі, слонімскі і крамянецкі, маршалак літоўскі (1511), падскарбі земскі (1520).
::* **Ян*' (?—1551), староста карнялаўскі (1527), драгіцкі (1542), крамянецкі (1548), маршалак каралеўскі (1546).

У дакументах 16 ст. згадваецца каля 20 прадстаўнікоў роду Багавіцінаў, якія займалі розныя павятовыя пасады ў Берасцейскім і Валынскім ваяводствах, у тым ліку Вацлаў, пасол соймавы (1589), Андрэй, стольнік валынскі (1596), Міхаіл, маршалак берасцейскі і інш.

## Літаратура 
*
Іван Багдашэвіч

**Іван Багдашэвіч** — арганізатар i кіраўнік Давыд-Гарадоцкага паўстання 1648—50, аднаго з найбольш буйных на тэрыторыі сучаснай Беларусі ў час антыфеадальнай вайны 1648—1651. 

Быў войтам Давыд-Гарадка. У час паўстання выбраны палкоўнікам войска, якое складалася з некалькіх тысяч чалавек. Пад яго кіраўніцтвам паўстанцы больш за 2 гады кантралявалі ўсю тэрыторыю Давыд-Гарадоцкай воласці.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Катэгорыя:Удзельнікі казацка-сялянскай вайны (1648—1651)
Катэгорыя:Постаці Давыд-Гарадка
Багагласнікі

**Багагласнікі** — уніяцкія і праваслаўныя зборнікі песнапенняў, пашыраныя ў XVI—XIX стст. на Беларусі і Украіне ў рукапісным і друкаваным выглядзе. Прызначаліся для спявання ў час богаслужэнняў, хрэснага ходу і дома на святы. Уключалі беларускія і ўкраінскія духоўныя псальмы і , , польскія , календы, гейналы, пастаралькі і інш.

Большасць багагласнікаў мела аднолькавую структуру: 1-я частка ўключала песні, прысвечаныя асноўным царкоўным святам, пакутам Ісуса, некаторым тыдням царкоўнага календара, «цудатворным» абразам; 2-я — святам, што звязаны з Багародзіцай; 3-я — апосталам і пакутнікам; 4-я змяшчала пакаянныя і замілавальныя песнапенні. Паэтычная і музычная аснова ідзе ад жыцій святых, грэчаскіх духоўных песень, усходне-славянскіх народных песень, каталіцкіх і праваслаўных гімнаў і харалаў. Большасць кантаў і псальмаў узята з беларускіх і ўкраінскіх узораў кантавай культуры 16—17 ст. Выкладаліся яны 1-, 2-, 3-, 4- і 5-галосна. Ёсць звесткі пра існаванне вялікай колькасці рукапісных багагласнікаў, сярод іх багагласнік, што зберагаўся ў Богаяўленскім манастыры, жыровіцкі багагласнік 17 ст., супрасльскія багагласнікі 18 ст. (адзін з іх зберагаецца ў бібліятэцы АН Літвы). Найбольш ранні друкаваны багагласнік, што дайшоў да нашага часу, выдадзены ў 1790 годзе у Пачаеве (цяпер Крамянецкі раён Цярнопальскай вобласці, Украіна) на царкоўнаславянскай, лацінскай і польскай мовах са значнай колькасцю беларусізмаў і ўкраінізмаў, стаў асновай багагласнікаў 19 — пач. 20 ст., што друкаваліся ў Пецярбургу, Кіеве, Львове, Вільні, Гродне. Багагласнікі — каштоўныя помнікі самабытнай, інтэрнацыянальнай па сваіх вытоках, народнай у аснове кантавай культуры.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Катэгорыя:Зборнікі
Катэгорыя:музыка Беларусі
Катэгорыя:музыка Украіны
Бакшты (Шчучынскі раён)

**Ба́кшты** () — аграгарадок у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Бакшты ўваходзяць у склад Васілішкаўскага сельсавета. Размешчаны за 27 км на поўнач ад г. Шчучын, 67 км ад Гродна, 30 км ад чыгуначнай станцыі Скрыбаўцы.

Да 2013 года Бакшты былі цэнтрам Бакштаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1995 год — 436 жыхароў, 170 двароў.

## Інфраструктура 
Дзіцячы сад, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі.

## Вядомыя асобы 
* Цётка (Алаіза Пашкевіч) — беларуская паэтэса, нарадзілася ў 1876 годзе паблізу вёскі, на хутары Пешчына.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

## Спасылкі 
Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёна
Базыльянскія школы

**Базыльянскія школы** — навучальныя ўстановы ў XVII—першай палове XIX ст., якія ствараліся, утрымліваліся і кіраваліся манаскім ордэнам базыльянаў. Дзейнічалі на Беларусі, Украіне, у Літве, Латвіі і Польшчы. Папа Павел V 2 снежня 1615 зацвердзіў Базыльянскія школы і дазволіў весці ў іх навучанне свецкай моладзі. На Беларусі першыя школы ўзніклі да 1637 г. у Мінску, Навагрудку, мястэчку Баруны, Жыровічы, Чарэя і інш.

У Базыльянскіх школах вучылася моладзь розных веравызнанняў. Настаўнікаў для школ рыхтавалі ў езуіцкіх калегіумах, Віленскай акадэміі (універсітэце), замежных універсітэтах. Выкладаліся: грэчаская, лацінская, царкоўнаславянская, польская, руская, нямецкая, французская мовы, метафізіка, рыторыка, логіка, паэтыка, права, асновы хрысціянскага веравучэння і абраднасці, гісторыя агульная і Рэчы Паспалітай, з XIX ст. — , фізічная і палітычная геаграфія, арыфметыка, алгебра, геаметрыя, фізіка, астраномія, заалогія. У 1820—1830-я г. базыльянскія школы зачынены ўрадам Расійскай імперыі або пераўтвораны ў семінарыі і духоўныя праваслаўныя школы.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
**Самусік А.Ф.*
**Самусік А.Ф.*
**Самусік А.Ф.* Роля Замойскага сабору 1720 г. у развіцці ўніяцкай адукацыі на тэрыторыі Беларусі // Религия и общество – 14. Могилев: МГУ им. А.А. Кулешова, 2020. С. 254-257.
**Самусік А.Ф.* Уніяцкая адукацыя ў Беларусі паводле “Гашчанскіх канстытуцый” 1766 г. // Весці Беларускага дзяржаўнага педагагічнага унiверсiтэта. Серыя 2. 2020. № 2. С. 35-38.

Катэгорыя:Адукацыя ў Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Базыльяне
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:Адукацыя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі
Бальценіцкі парк

**Бальценіцкі парк** — помнік садова-паркавага мастацтва на Беларусі. Размяшчаецца на паўднёвай ускраіне вёскі Больцінікі (Воранаўскі раён Гродзенскай вобласці). Закладзены ў 2-й палове XVIII — пачатку XIX ст.

Плошча каля 10 га. Займае амаль квадратны ў плане ўзгорысты ўчастак, які абмежаваны з поўначы полем, з захаду і ўсходу пасадкамі дрэў, з поўдня старой ліпавай алеяй. У паўночна-ўсходняй частцы парку на самым высокім месцы сядзібны дом, пабудаваны ў пачатку XX ст. з цэглы ў стылі неаготыкі. Адсюль адкрываецца маляўнічы краявід.

Парк пейзажнага тыпу. Яго кампазіцыю фарміруюць асобныя групы дрэў і кустоў, адкрытая прастора паляны, суцэльныя пасадкі. Заходні схіл ад дома да паляны, выцягнутай уздоўж даліны, аформлены дзвюма штучнымі тэрасамі. Вялікае значэнне ў фарміраванні ландшафту курцін маюць экзоты, якіх у парку больш за 60 відаў і форм. Сярод іх унікальныя на Беларусі , , ,  і яго пурпуровалістая форма, клёны , , , , , , елкі , , , , ,  і шмат дэкаратыўных кустоў.

Гісторыя парку звязана з імем Адама Міцкевіча, які гасціў у тутэйшым маёнтку па запрашэнню Марылі Верашчакі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гродзенская вобласць / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш.— Мн.: БелСЭ, 1986.— 371 с., іл.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Больцінікі
Катэгорыя:Паркі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Воранаўскага раёна
Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Пейзажныя паркі
(9) Метыда

**(9) Метыда** (9 Metis) — астэроід галоўнага астэроіднага пояса. Адкрыты 25 красавіка 1848 года ірландскім астраномом Эндру Грэхемам у Маркрыйскай абсерваторыі (Ірландыя). Метыда з’яўляецца адзіным астэроідам, адкрытым Грэхемам, а да 7 кастрычніка 2008 года была і адзіным астэроідам, адкрытым з тэрыторыі Ірландыі. Астэроід названы ў гонар старажытнагрэчаскай багіні мудрасці Метыды.

Астэроід абарочваецца вакол Сонца за 3,69 юліянскія гады. Гэта давала шчыльнасць ~6 (3,3 да 8,9) г/см³. Паводле ацэнкі Джэймса Бэра 2010 года, маса Метыды складае (1,47 ± 0,20) кг, а шчыльнасць — 4,12±1,33 г/см³.

## Гл. таксама 
* Спіс астэроідаў (1—100)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 9 Metis 
* 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1848 годзе
Баліцкі валун

**Баліцкі валун** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння на Беларусі. За 500 м на поўнач ад в. Балічы Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці.

## Апісанне 
Валун шэрага гнейсу з мноствам крышталёў гранату, даўжыня 4,1 м, шырыня 2 м, вышыня 1,5 м, у абводзе 9,5 м, аб’ём 12,3 м³, маса каля 33 т. Прынесены ледавіком каля 200 тыс. г. назад ca Скандынавіі. Мае 31 паўсферычнае паглыбленне (3—5 см у папярочніку, да 4 см глыбіні), зробленае чалавекам каля 2—2,5 тыс. г. назад. У язычніцкія часы прадмет пакланення.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Язычніцтва ў Беларусі
Катэгорыя:Балічы (Шчучынскі раён)
Стрэлка прыгожая

**Стрэлка прыгожая** (*Coenagrion pulchellum*) — від стракоз сямейства , які сустракаецца па ўсёй Еўропе.

Даўжыня цела — 37 мм, размах крылаў — 44 мм, лёт ад мая да верасня.

## Падвіды 
* 
* 

## Літаратура 
* Brooks, Steve (1997). Field Guide to the Dragonflies and Damselflies of Great Britain and Ireland. British Wildlife Publishing. ISBN 0-9531399-0-5

Катэгорыя:Стрэлкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1825 годзе
Дзмітрый Міхайлавіч Баброк-Валынскі

**Дзмітрый Міхайлавіч Баброк-Валынскі** (да 1356 — каля 1389) — князь, адзін з бліжэйшых баяр вялікага князя Дзмітрыя Іванавіча Данскога, быў жанаты з яго сястрой Ганнай. Сын літоўскага князя Карыята Міхала Гедзімінавіча. Выехаў з Валыні ў Маскву (верагодна, паміж 1366—1368). Удзельнічаў у паходах на Разань (1371), супраць волжскіх булгар (1376) і Вялікага Княства Літоўскага (1379). У Кулікоўскай бітве ў 1380 годзе разам з князем Уладзімірам Андрэевічам Храбрым камандаваў засадным падком, які дзякуючы вытрымцы і ваеннаму майстэрству Баброк-Валынскі своечасовым ударам змяніў ход бітвы на карысць рускага войска.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

  
Катэгорыя:Ваяводы
Катэгорыя:Военачальнікі Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XIV стагоддзі
Катэгорыя:Рурыкавічы
Бабруйкаўскае вадасховішча

**Бабру́йкаўскае вадасховішча** — вадасховішча ў Беларусі, на р. Мытва, у басейне Прыпяці, у Ельскім раёне Гомельскай вобласці. За 7 км на усход ад Ельска, каля в. Бабруйкі. Створана ў 1972 годзе як зона адпачынку і для гадоўлі рыбы. Плошча 1,22 км², даўжыня 3,3 км, найбольшая шырыня 0.8 км, глыбіня 3 м, плошча вадазбору 162 км². Катлавіна выцягнута ў рачной даліне. Моцнапраточнае, сярэднегадавы сцёк 19,3 млн. м. Правы бераг (вышыня 5—6 м) зарос хваёвым лесам, на левым (да 10 м) — мяшаны лес, ворная зямля і сенажаць. Верхняя мелкаводная частка зарасла чаротам і асакой.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Мытвы
Катэгорыя:Вадасховішчы Ельскага раёна
Заполле (Бялыніцкі раён)

**Запо́лле** (, ) — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Запольскага сельсавета.

## Геаграфія 
Вёска знаходзіцца за 22 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Бялынічы, за 66 км ад Магілёва, за 20 км ад чыгуначнай станцыі Друць, каля правага берага ракі Ліпаўка. Каля паўночнай ускраіны вёскі на рацэ сажалка.

## Насельніцтва 
* 1997 год — 433 жыхары, 157 двароў.
* Каменны крыж, 0,2 км на поўдзень ад могілак — .
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.

## Літаратура 
*  — С. 534.
* 
* Ліст карты N-35-84. Выданне 1982 г. Стан мясцовасці на 1979 г.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Запольскі сельсавет (Бялыніцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Бялыніцкага раёна
(11) Парфенопа

**(11) Парфенопа** () — буйны астэроід галоўнага пояса, які належыць да светлага спектравага класу S. Ён быў адкрыты 11 мая 1850 года італьянскім астраномам Анібале дэ Гаспарысам у абсерваторыі Кападымонтэ і названы ў гонар сірэны, якая паводле легенды заснавала горад Парфенопа (у наш час — Неапаль). Імя астэроіда прапанаваў англійскі астраном сэр Джон Гершэль у 1849 годзе.

## Гл. таксама 
* Спіс астэроідаў (1—100)

## Спасылкі 
* 
* 
* IOTA (International Occultation Timing Association) occultation database
* 2011-Jan-26 Occultation  / (2011 Asteroidal Occultation Results for North America)
*  (displays Elong from Sun and V mag for 2011)

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1850 годзе
Смаленская плошча (Віцебск)

**Смаленская плошча** — плошча, размешчана ў паўночнай частцы Віцебска, у Кастрычніцкім раёне. Забудова Смаленскай плошчы ўнесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

## Гісторыя 
Смаленская плошча ўзнікла ў XIX стагоддзі на мяжы горада і першапачаткова называлася *Коннай*, *Кавальскай*. З канца XIX — пачатку XX стст. захавалася вялікая частка забудовы плошчы. У 1918 годзе называлася *Смаленскі рынак*, пазней — *Красная плошча*.

## Апісанне 
Мае прамавугольную ў плане форму памерам 250х34 метра. Да плошчы прымыкаюць вуліцы: Леніна, Гараўца, Камуністычная, Гагарына, Піянерская, Чырвонага Партызана, 1-я Чырвонабрыгадная, 1-ы Піянерскі завулак і праспект Генерала Люднікава.

На плошчы знаходзяцца Смаленскі рынак, помнік падпольшчыкам.

Смоленская 3.jpg|Будынак № 3
Смоленская 4.jpg|Будынак № 4
Смоленская 6.jpg|Будынак № 6

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Плошчы Віцебска
Бабруйская езуіцкая рэзідэнцыя

**Бабруйская езуіцкая рэзідэнцыя** — установа ордэна езуітаў XVII—XVIII стст. у Бабруйску. Цэнтрам рэзідэнцыі быў кляштар і касцёл Святых Пятра і Паўла.

## Гісторыя 
У пачатку XVII ст. місіянерскую дзейнасць па прапаведаванні каталіцтва ў Бабруйску пачалі манахі Нясвіжскага езуіцкага калегіума. У 1618 годзе яны замацаваліся тут, у 1630 годзе ўзнікла іх рэзідэнцыя. Староста бабруйскі Пётр Трызна перадаў езуітам маёнткі Гарбацэвічы, Рыня, Устайла, пабудаваў для іх дом у Бабруйску і перадаў 7500 фларынаў, атрыманых пад заклад маёнтка Кісялевічы. У 1638 годзе нашчадкі Трызны аддалі езуітам Дваранавічы з уніяцкай царквой, пабудавалі касцёлы ў Гарбацэвічах і Шацілках, якія ў 1643 годзе падарыў ордэну шляхціц П. Суляціцкі. Гэта дало магчымасць езуітам адкрыць у гэтых паселішчах місіянерскія пункты. У час казацкай вайны 1648—1651 гадоў рэзідэнцыя заняпала. У 1681 годзе адноўлена дзейнасць школ. У час Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў рэзідэнцыя неаднаразова спыняла дзейнасць. 3 1720 года пры рэзідэнцыі быў прытулак для збяднелай шляхты. Закрыта ў 1773 годзе ў сувязі са скасаваннем ордэна езуітаў у Рэчы Паспалітай.

## Спіс кіраўнікоў (супэрыёраў) 
* 1630—1633 — св. Андрэй Баболя
* 1633—1637 — а. Марцін Рыдзэўскі
* 1645—1648 — а. Станіслаў Астражанскі
* 1648—1651 — а. Ян Шылпа
* 1652—1653 — а. Марцыян Валінскі
* 1653—1654 — а. Самуэль Маркевіч
* 1654—1655 — а. Павел Ідзькоўскі
* 1658—1660 — а. Марцыян Валінскі
* 1660—1661 — а. Барталамей Ажароўскі
* 1682 а. — Пётр Лукашэвіч
* 1682—1687 — а. Мікалай Навамейскі
* 1687—1690 — а. Станіслаў Семірадскі
* 1690—1694 — а. Мікалай Мрачкоўскі
* 1694—1697 — а. Ежы Падолец
* 1697—1700 — а. Аляксандар Пшаноўскі
* 1700—1703 — а. Казімір Багдановіч
* 1703—1706 — а. Міхал Броніш
* 1706—1709 — а. Цыпрыян Куноўскі
* 1709—1712 — а. Міхал Куковіч
* 1712—1717 — а. Ежы Саскевіч
* 1717—1718 — а. Ян Скірмунт
* 1718—1727 — а. Ян Дабжыцкі
* 1727—1729 — а. Антоні Дэрналовіч
* 1729—1730 — а. Караль Ажэшка
* 1730—1734 — а. Юзаф Скажынскі
* 1734—1737 — а. Валенты Крынскі
* 1737—1742 — а. Міхал Шырма
* 1742—1747 — а. Ігнацы Іздэбскі
* 1747—1757 — а. Аляксандар Быкоўскі
* 1757—1759 — а. Францішак Білевіч
* 1759—1765 — а. Аляксандар Асяеўскі
* 1765—1768 — а. Міхал Крашэўскі
* 1768—1771 — а. Якуб Галэмбеўскі
* 1771—1773 — а. Ян Шантыр

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.

Катэгорыя:Гісторыя Бабруйска
Катэгорыя:Ордэн езуітаў на Беларусі
Рэвалюцыйная вуліца (Віцебск)

**Рэвалюцыйная вуліца** — вуліца ў паўночна-заходняй частцы Віцебска ў Чыгуначным раёне. Працягласць вуліцы ад вул. Савецкай Арміі да вуліцы Маўзона складае 1000 м. На сваім працягу Рэвалюцыйная вуліца перасякаецца з вуліцамі 1-й Красіна, Кандрацьева і 1-й вуліцай Жарэса.

Перайменава ў 1927 годзе. Першапачаткова частка вуліцы ад сучаснай вул. Савецкай Арміі да 1-й вуліцы Жарэса называлася *Вялікая Ільінская*, адрэзак ад скрыжавання з сучаснай 1-й вуліцай Жарэса да канца вуліцы называлася *Малая Ільінская*. Назву атрымала ад Ільінскай царквы (не захавалася).

Вуліца сфармавалася ў другой палове XIX стагоддзя. Забудавана 2-3-павярховымі дамамі. На вуліцы захавалася частка дарэвалюцыйнай забудовы, у тым ліку руіны Вялікай Любавіцкай сінагогі.

## Забудова 
Забудова вул. Рэвалюцыйнай канец ХІХ — пачатак ХХ стагоддзя мае статуст гісторыка-культурнай каштоўнасці рэгіянальнага значэння.
* 1 — 

* 2 — 
* 3 — 
* 4 — 
* 5 — 
* 8 — 
* 22 — 

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

## Спасылкі 
Рэвалюцыйная
Жаўрук шэры

**Жаўрук шэры** (*Calandrella rufescens*) — від птушак сямейства .

## Апісанне 
Невялікі памерамі жаўрук. Ад найбольш падобных нашых відаў жаўрукоў — палявога і баравога — адрозніваецца меншымі памерамі, больш кароткай і шырокай у аснавання дзюбай, заўважна кароткім кіпцюром на заднім пальцы.

## Пашырэнне 
Пераважна асела жыве ў стэпах з гліністай, пясчанай або засоленай глебай у Паўночнай Афрыцы, Іспаніі, у Турцыі і на ўсход ад яе вакол Чорнага і Каспійскага мароў у Цэнтральнай Азіі і да Манголіі і Кітая.

Некаторыя азіяцкія папуляцыі з поўначы арэала мігруюць на поўдзень зімой. Гэты від вельмі рэдка залятае ў паўночную і заходнюю часткі Еўропы. Гняздуе ў вельмі невялікай колькасці на поўдні Украіны. У 2020 годзе шэры жаўрук адзначаны ў Беларусі на Гарадзеншчыне

## Асаблівасці біялогіі 
Гэта птушка сухіх адкрытых прастораў, яна аддае перавагу больш сухім і пустынным глебам, чым . Гняздуецца на зямлі, адкладаючы 2-3 яйкі. Сілкуецца насеннем і казуркамі.

## Спасылкі 
* Позвоночные животные России: Серый жаворонок 
* BirdLife International 2004. Calandrella rufescens. 2006 IUCN Red List of Threatened Species

Катэгорыя:Жаваранкавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1820 годзе
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Пакроўская вуліца (Віцебск)

**Пакроўская вуліца** — вуліца, размешчана ў заходняй частцы Віцебска, у Чыгуначным раёне. Працягласць вуліцы 600 метраў, ад вуліцы Савецкай Арміі да 1-й вуліцы Жарэса.

Вуліца перасякаецца з 1-й вуліцай Красіна і вуліцай Кандрацьева.
 

Пакроўская вуліца фармавалася ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзя. Назву атрымала ад драўлянай Пакроўскай царквы, пабудаванай у канцы XVIII стагоддзя, якая праіснавала да 1860-х гадоў. У 1850-х гадах вуліца была падзелена на 1-ю і 2-ю Пакроўскія вуліцы, якія ў пачатку XX стагоддзя пачалі называцца, адпаведна, Вялікай і Малой Пакроўскай вуліцы. Вуліца, у тыя часы, у паўночным кірунку была працяглей сучаснай на 200 метраў і выходзіла да акопнай Ільінскай плошчы. У пачатку XX стагоддзя на вуліцы знаходзілася тытунёва-махоркавая фабрыка і паравы завод па вытворчасці алею. З 1927 года да пачатку 1990-х называлася **вуліца Дзяржынскага**.

## Забудова 
* 1 — 
* 3 — 

* 5 — 
* 6 — 
* 7 — 
* 8 — 

* 10 — 
* 11 — Дом-музей Марка Шагала, пабудаваны ў пачатку ХХ стагоддзя — 

* 12 — 

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

## Спасылкі 
Пакроўская
Вуліца Калініна (Віцебск)

**Вуліца Калініна** (да 1923 — **Заручаўская**) — вуліца ў цэнтры Віцебска. Мае працягласць 1100 метраў, ад Замкавай вуліцы да плошчы Перамогі. Перайменавана ў 1923 годзе гонар савецкага дзяржаўнага дзеяча М. І. Калініна. Забудова вул. Калініна канца ХІХ — пачатку ХХ стагоддзя мае статуст гісторыка-культурнай каштоўнасці.

## Гісторыя 
Вуліца пачала фармавацца ў канцы XVII — пачатку XVIII стагоддзя (у паўночнай часткі — з пачатку XVII) на тэрыторыі больш старажытнай Заручаўскай слабады. Да сярэдзіны XX стагоддзя на скрыжаванні з Васкрасенскай вуліцай (вул. Праўды) знаходзілася Васкрасенская (Заручаўская, Кажамяцкая) царква. А ў пачатку вуліцы размяшчалася галоўная сінагога горада. Да Другой сусветнай вайны на скрыжаванні з цяперашнім праездам Гогаля знаходзіўся Магілёўскі рынак.

## Забудова 
Большасць будынкаў размешчана на левым боку вуліцы. На правым боку да Заходняй Дзвіны — зялёная зона (былы сквер імя Калініна, з 2010 года — Парк Пераможцаў).

* 1 — Будынак былой яўрэйскай школы (хедэр) канца ХІХ стагоддзя — 
* 3 — 
* 5 — 
* 14 (вуліца Праўды 2) — 
* 20 (праезд Гогаля 13) — 

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

## Спасылкі 
* 

Калініна
Сухадольскі

**Сухадольскі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антоні Сухадольскі — кашталян смаленскі і мерацкі, ваявода гарадзенскі.
* Райнольд Сухадольскі — польскі і беларускі паэт.
* Ян Сухадольскі — скарбны літоўскі, удзельнік Вялікага Сойма.
* Януар Іванавіч Сухадольскі — польскі і беларускі жывапісец.
Пазнаньскае паўстанне

**Пазнаньскае паўстанне** (**Велікапольскае паўстанне**, польск. Powstanie wielkopolskie) — узброенае паўстанне (27 снежня 1918 — 16 лютага 1919), якое адбылося ў правінцыі Прусіі Позен. Паўстанцы дамагаліся ўключэння зямель Вялікапольшчы ў склад абвешчанай у лістападзе 1918 Польскай дзяржавы. Паўстанне скончылася ваеннай і палітычнай перамогай палякаў. Землі Вялікапольшчы былі перададзены Польшчы яшчэ да набыцця правамоцнасці палажэнняў Версальскай дамовы.

## Гісторыя паўстання 
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе, а затым, пасля Венскага кангрэса 1815 Вялікапольшча належала Прусіі. З аб’яднаннем Германіі Бісмаркам ў 1871 годзе, правінцыя Позен стала часткай новай нямецкай нацыянальнай дзяржавы. Палітычныя супярэчнасці ў правінцыі, якую насялялі амаль дзве траціны каталіцкіх палякаў пачаліся ў сувязі з германізацыяй (Kulturkampf).

У канцы Першай сусветнай вайны, польскі нацыянальны рух у Познані не страчваў надзеі ўключэння ў магчымую адроджаную польскую дзяржаву. Асновай да ўз’яднання стала марыянеткавае прагерманскае рэгенцкае каралеўства Польшча. Тым не менш, нягледзячы на Чатырнаццаць пунктаў прэзідэнта ЗША Вудра Вільсана і абвяшчэння ў іх нацыянальнага самавызначэння палякаў, межы Польшчы былі нявызначанымі. Нацыянальныя польскія войскі ў правінцыі Позен вырашылі паўстаць. Яны чакалі спрыяльнага моманту і ён быў выкарыстаны: лістападаўская рэвалюцыя ў Германіі паскорыла прыняцце рашэння паўстаць, тым болей палітычная расстаноўка сіл у рэгіёне была нявырашанай.

У лістападзе 1918 года палякі вагаліся паўставаць ці не бо мелі роўнае прадстаўніцтва ў мясцовых кіроўных органах — пяць польскіх і нямецкіх прадстаўнікоў. Пачынаючы з снежня 1918 пачаліся заклікі да далучэння да Польшчы. Затым наведванне патрыятычнага піяніста і пазней польскага ўрада Падарэўскага, які быў сустрэты з энтузіязмам па прыбыцці польскім насельніцтвам горада, выклікала паўстанне. 27 снежня 1918 падчас польскай дэманстрацыі пачалася страляніна.
Паўстанцы захапілі ўсю правінцыю Позэн за выключэннем яе паўночных і паўночна-ўсходніх ускраін. Паўстанне скончылася 16 лютага 1919 перамір’ем ў Трыры, якое было заснавана на прынцыпах Кампьенскага перамір’я ад 11 лістапада 1918, якім скончылася Першая Сусветная вайна. Гэта быў адзно з чатырох, разам з Пазнаньскім паўстаннем 1806 Сейненскім паўстаннем ў 1919 годзе і другім Сілезскім паўстаннем у 1920 годзе, пераможных паўстанняў у польскай гісторыі. Першае з польскіх паўстанняў гэтага перыяду, побач з Трэцім Сілезскім паўстаннем у 1921 годзе, што рэалізавала ўсе свае мэты.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паўстанні ў Польшчы
Катэгорыя:Паўстанні ў Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1918 года
Катэгорыя:1918 год у Познані
Катэгорыя:1919 год у Познані
Беларускі нацыянальны камітэт (Магілёў)

**Белару́скі нацыяна́льны камітэ́т** (**БНК**) у Магілёве (таксама вядомы як — *Магілёўскі беларускі камітэт, Магілёўскі беларускі арганізацыйны камітэт, Магілёўская беларуская рада*) — беларуская грамадска-палітычная, культурна-асветная арганізацыя ў 1917—1918 гадоў. Створаны 17 красавіка 1917 года.

## Мэта і задачы 
Меў на мэце стварэнне дзяржаўна-прававых, культурна-асветных і эканамічных умоў для беларускага адраджэння, пашырэнне нацыянальнай свядомасці сярод беларускага насельніцтва. На пачатку дзейнасці выступаў за аўтаномію Беларусі ў складзе Расійскай дэмакратычнай рэспублікі, з 1918 года за дзяржаўную незалежнасць Беларусі.

## Дзейнасць 
Заснавальнікі: выкладчыкі навучальных устаноў горада, работнікі суда, архіва, бібліятэк, чыгункі, земскіх і гарадскіх устаноў. Камітэт узначальваў І. І. Рэут, з кастрычніка 1917 г. — М. С. Кахановіч. У яго ўваходзілі Я. і Д. Аляхновічы, Дз. І. Даўгяла (намеснік старшыні), В. Я. Какошынскі, ксёндз Д. Лапошка, А. Ф. Пігулеўскі, А. М. Раждзественскі, І. А. Сербаў, М. А. Судзілоўскі, Шчансновіч і іншыя. Пры камітэце працавалі палітычная, арганізацыйная, фінансавая, школьная, культурна-асветная і этнаграфічная камісіі.

Членамі камітэта праводзіліся сходы і мерапрыемствы, ладзіліся гарадскія святы, прымаліся адозвы, ствараліся структуры БНК, рабіліся захады па заснаванню філіялаў у павятовых гарадах губерні.

Прадстаўнікі камітэту ўдзельнічалі ў рабоце з’ездаў беларускіх арганізацый і партый у Мінску ў ліпені 1917 годзе, Усебеларускім з’ездзе 1917 годзе. Разам з іншымі беларускімі арганізацыямі выставіў кандыдатуры ва Устаноўчы сход па Магілёўскай выбарчай акрузе. Спробы пераўтварыць камітэт у губернскі цэнтр беларускіх нацыянальных арганізацый не мелі поспеху. Спыніў дзейнасць у лістападзе 1918 годзе з прыходам у горад Чырвонай Арміі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларускія грамадскія арганізацыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:1917 год у Магілёве
Катэгорыя:Беларускі нацыяналізм
Бітва пад Салтанаўкай

**Бітва пад Салтанаўкай** () — бітва ў час французскага нашэсця на Расію, якая адбылася 23 ліпеня 1812 каля вёскі Салтанаўка (цяпер у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі).

2-я расійская армія, узначаленая Пятром Баграціёнам, намервалася злучыцца з асноўнымі сіламі Барклая дэ Толі пасля таго, як французскія войскі ўзялі Магілёў і блакіравалі пераправу цераз Дняпро. Баграціён накіраваў генерала Мікалая Раеўскага супраць пяці французскіх дывізій пад кіраўніцтвам Луі Нікаля Даву, які размяшчаўся між 2-й арміяй і асноўнымі сіламі Барклая дэ Толі. Французскі корпус меў больш за 28,000 салдат, у тым ліку 3 пяхотныя дывізіі генералаў Кампана, Дэсэ і Клапарэда, а таксама кавалерыю генералаў Бурдэсоля і Валенса, але ў бітве ўдзельнічала толькі частка французскіх сіл. Сілы расійскага боку налічвалі каля 20 000 салдат.

Даву здолеў адбіць атакі рускіх на свае лініі, нягледзячы на адвагу салдат Раеўскага. Пасля гэтага французы перайшлі ў контрнаступленне і пераследавалі рускіх на адлегласці лігі. Паражэнне перашкодзіла злучэнню Баграціёна з асноўнымі часткамі расійскага войска пад кіраўніцтвам Барклая дэ Толі, вымусіўшы Баграціёна адступаць да Смаленска. Рускія страцілі ад 2500 да 5200 салдат, страты французаў ацэньваюцца ад 1000 да 4134 забітымі, параненымі і зніклымі.

## Памяць 
У 1912 годзе з нагоды 100-годдзя бітвы пабудавана мемарыяльная капліца (паводле праекта архітэктара Канстанціна Міхайлава і скульптара Пятра Яцыны).

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Салтанаўка
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы Расіі
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Магілёва
1812
Катэгорыя:Ліпень 1812 года
Катэгорыя:Бітвы Напалеонаўскіх войн
Катэгорыя:Салтанаўка (Магілёўскі раён)
Традэсканцыя віргінская

**Традэска́нцыя віргінская** (*Tradescantia virginiana*) — від шматгадовых травяністых раслін з роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Расліна мае простае лісце на трубчастых сцёблах і кветкі блакітнага, пурпурнага ці белага колеру, якія з’яўляюцца ў летні час.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пасялення 
Від расце ва ўсходняй частцы Злучаных Штатаў Амерыкі, на захад да Місуры, на поўдзень да паўночы Паўднёвай Караліны і штата Алабама, поўначы Антарыа, Вермонта, і Мічыгана. Аднак, большая частка паўночнага арэалу ўяўляе садовыя віды, а не карэнную дзікую папуляцыю. Дадзеная расліна звычайна вырошчваецца ў садах і многія садовыя традэсканцыі з’яўляюцца гібрыдамі *Tradescantia virginiana* і іншых відаў.

## Разнавіднасці 
* 
* 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Камялінавыя
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны
Яканне

**Я́канне** — пераход галосных [о], [э] у першым складзе перад націскам пасля мяккіх зычных у [а] (*зе́лень — зялё́ны, лё́д — лядо́вы*).

## Распаўсюджванне 
Яканне ўласціва беларускай нацыянальнай мове, за выключэннем заходнепалескіх гаворак, а таксама некаторым гаворкам рускай мовы (напрыклад, разанскай, пскоўскай, тульскай і іншым групам).

## Тыпы 
Асноўныя тыпы якання ў беларускіх гаворках — дысімілятыўнае і недысімілятыўнае.

У адносна новых запазычаных словах у першым пераднаціскным складзе захоўваецца **е**: *герой, камендант, медаль, мелодыя, сезон, семестр* і іншыя.

Да якання не адносіцца захаванне ў некаторых словах незалежна ад месца націску карэннага **я**: *ця́жка, цяжа́р, цяжкава́та*; *сябро́ўства, ся́бар, сябрава́ць*; *свя́та, свято́чны, святкава́ць*.

## Гл. таксама 
* Аканне

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фанетычныя змены
Катэгорыя:Беларуская фанетыка