Хлудаўскі псалтыр

**Хлудаўскі псалтыр** — манускрыпт на грэчаскай мове, створаны ў Візантыі каля 850 года, як мяркуецца, у канстантынопальскім . Адзін з найстарэйшых захаваных псалтыраў і адзін з трох, якія засталіся з IX стагоддзя. Створаны ў перыяд іканаборства і мае шэраг ілюстрацый на гэтую тэматыку. Захоўваецца ў рукапісным зборы Дзяржаўнага гістарычнага Музея ў Маскве, № 129д.

## Гісторыя 
Рукапіс атрымаў назву па прозвішчы збіральніка — Аляксея Іванавіча Хлудава.

В. М. Лазараў датуе яго прыблізна 787—815 гг. Кандакоў выказаў здагадку, што ён быў створаны ў Студыйскім манастыры. А. М. Грабар лічыў, што мініяцюра была створана ў майстэрні патрыярха Фоція, а мастаком быў яго блізкі сябар — епіскап Сіракузскі , і датаваў яе 858—867 гг.

У XII—XIII стагоддзях ілюстрацыі Хлудаўскага Псалтыра былі цалкам перамаляваныя.

З запісаў на старонках рукапісу вядома, што ён знаходзіўся некаторы час на Афоне, у , а потым на в. Халкі. Вядомы славіст XIX стагоддзя Віктар Іванавіч Грыгаровіч прывёз яго са свайго доўгага падарожжа па Балканах у 1844-47 гг.. Некаторы час ён знаходзіўся ў зборы А. І. Лабкова, таму яго таксама называлі *«Лабкоўскі рукапіс».* Да канца 1860-х гг. манускрыпт знаходзіўся ўжо ў зборы Хлудава, і ў гэты час ён становіцца шырока вядомым. Хлудаў завяшчаў свой збор рукапісаў і старадрукаў  ў Маскве, куды і трапіла кніга пасля смерці збіральніка ў 1882 годзе. З 1917 года нацыяналізаваны і захоўваецца ў Гістарычным музеі.

## Іканаборчая тэматыка 
Своеасаблівая манера ілюстравання рукапісу: акрамя малюнкаў, якія адносяцца да тэкстаў псалмоў, мастак каментуе дзеянні іканаборцаў, супастаўляючы іх з евангельскімі падзеямі. Напрыклад, такая мініяцюра з Распяццем, адна з самых вядомых ілюстрацый рукапісу: воін справа падносіць Хрысту губку, насычаную воцатам, іншы воін працінае Збавіцеля дзідай, у той час як унізе іканаборцы   і епіскап  замазваюць вапнай абраз Хрыста з дапамогай такой жа доўгай жардзіны. Посуд з вапнай той жа формы, што і посуд з воцатам.

Відаць значнае вострапалемічнае адценне. «Іканаборцы абвінавачваюцца ва ўсіх смяротных грахах: д’ябал пазычае ім золата, яны паклёпнічаюць на Бога, цягнучы па зямлі велізарныя языкі, яны замазваюць вапнай абразы. На адной з мініяцюр прадстаўлены патрыярх Нікіфар, які люта топча нагамі іканаборцаў , які пазней стаў патрыярхам (837—843). Усё гэта надае мініяцюрам Хлудаўскага Псалтыра надзённы характар. На многіх старонках рукапісу чуць жывыя адгалоскі гарачай барацьбы шанавальнікаў ікон з іканаборцамі».

Як адзначае Лазараў, менавіта надзённасць малюнкаў, у якіх цэнтральную ролю адыгрывае патрыярх Нікіфар (806—815) і няма патрыярха Мяфодзія і імператрыцы , якія аднавілі шанаванне ікон у 843 годзе, кажа супраць датыроўкі Хлудаўскага Псалтыра 858—867 гадамі, як гэта робіць . З іншага боку, мяркуецца, што рукапіс створаны, калі іканаборства было ўжо пераможана.

## Апісанне 
Хлудаўскі псалтыр прадстаўляе сабой невялікі рукапіс на пергаменце памерам 19,5х15 см, ён мае 169 лістоў па 23 радкі на старонцы. Першапачаткова тэкст быў напісаны ўставам IX стагоддзя, рудое чарніла з цягам часу выцвіла, старажытнае пісьмо было змыта, і тэкст быў перапісаны зноў мінускулам XIII стагоддзя. Абрысы старажытнага ўставу часткова прасочваюцца пад новым пісьмом. Загалоўкі псалмоў напісаны кінаварным уставам.

Асноўны змест рукапісу складае кніга псалмоў. У канцы рукапісу (л. 147—169) ідуць 15 біблейскіх песень і богаслужбовыя . Мініяцюры рукапісу (за выключэннем дзвюх) размешчаны на палях і з’яўляюцца найстаражытнейшым узорам г.зв. манастырскай рэдакцыі псалтырнай ілюстрацыі. Захавалася 209 мініяцюр, нераўнамерна размеркаваных па тэксце. Выявы таксама былі моцна абноўленыя каля XIII стагоддзя. У розны час з рукапісу былі выразаныя цэлыя лісты, ці асобныя мініяцюры — 9 лістоў цалкам і 11 асобных мініяцюр або іх фрагментаў.

Пераплёт з XV стагоддзя, некаторыя мініяцюры пацярпелі пры абразанні лістоў рукапісу пры пераносе ў новы пераплёт. Таму мяркуюць, што першапачатковы памер мог быць большым, каля 21,5х17 см..

## Літаратура 
*  Миниатюры Хлудовской Псалтыри. М.: Искусство, 318 страниц. 1977 г.
* Колпакова Г. С. Искусство Византии. Ранний и средний периоды. — СПб: «Азбука-Классика», 2004.
*  Миниатюры греческой рукописи псалтыри IX века из собрания А. И. Хлудова в Москве. — Древности. Труды МАО, VII 3 1878, 162—183

## Спасылкі 
* Агляд 
* Выявы  
* Миниатюры из Хлудовской псалтыри 
* Византийская история — искусство 

Катэгорыя:Іканаборства
Катэгорыя:Псалтыры