open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Атлантыда (Уругвай)

**Атлантыда** () — курортны горад на поўдні Уругвая, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта, які ўваходзіць у склад дэпартамента Канелонэс. З’яўляецца часткай узбярэжнай курортнай зоны Коста-дэ-Ора.

## Геаграфія 
Размешчаны на ўзбярэжжы эстуарыя Ла-Плата ў месцы ўпадзення ракі Саліс-Чыка, за 45 км на ўсход ад Мантэвідэа.

## Гісторыя 
Да пачатку XX ст. паўднёвая мяжа дэпартамента Канелонэс уяўляла сабой забалочанае пакрытае выдмамі ўзбярэжжа, якое не лічылася эканамічна перспектыўным, з-за таго што было непрыдатна для земляробства.

Атлантыда пачала фарміравацца ў пачатку ХХ ст. як курорт для эліты Мантэвідэа, якая яшчэ ў XIX ст. завяла звычку ўладкоўваць летнія лагеры на пляжы Санта-Раса (цяпер носіць назву Плая-Манса і з’яўляецца часткай Атлантыды).

Пад канец 1900-х – у пачатку 1910-х таварыства «La Arborícora Uruguaya», заснаванае ў 1908 годзе, купляе буйны участак узбярэжжа на ўсход ад горада Панда і праводзіць азеляненне выдмавай тэрыторыі (высаджваецца каля 150 тысяч эўкаліптаў). Потым гэтая тэрыторыя была распрадана па кавалкам.

У 1913 годзе быў пабудаваны першы гатэль, які меў назву «Las Toscas» (з 1915 года завецца «Atlántida»). У той жа час пачынаецца будаўніцтва дарогі да аднайменнай чыгуначнай станцыі Лас-Тоскас (цяпер — Атлантыда). 
У 1918 годзе адбылася электрыфікацыя населенага пункта.

Развіццё Атлантыды паскорылася ў 1939 годзе, калі ўсе непрададзеныя зямельныя ўчасткі набыў італьянскі прадпрымальнік Наталіё Мічэлізі. У далейшым ён пачынае мэтанакіравана інвеставаць і развіваць турыстычна-забаўляльную інфраструктуру курорта.

7 верасня 1967 года заканадаўчым актам № 13 609 Атлантыдзе быў прысвоены статус курортнага горада.

## Муніцыпалітэт 
Муніцыпалітэт Атлантыда быў заснаваны 15 сакавіка 2010 года заканадаўчым актам № 18 653, як састаўная частка дэпартаменту Канелонэс.

Кіраўнік гарадской адміністрацыі — Вальтэр Гансалес.

Муніцыпалітэт уключае ў сябе непасрэдна саму Атлантыду, а таксама найбліжэйшыя населеныя пункты: Эстасьён-Атлантыда, Сіці-Гольф, Вілья-Аргенціна, Фарцін-дэ-Санта-Роса і сельскія тэрыторыі на поўнач ад іх.

## Насельніцтва 
Паводле перапісу 2011 года насельніцтва Атлантыды складае 5562 чалавекі, у тым ліку 2661 мужчына і 2901 жанчына.

## Транспарт 
Асноўнай транспартнай артэрыяй горада з'яўляецца вуліца Рута Інтэрбальнеарыя, якая перасякае яго ў кірунку з захаду на ўсход.

У кіламетры паўночней Атлантыды, тэрыторыю прыгарада Эстасьён-Атлантыда перасякае чыгунка, на якой знаходзіцца (цяпер не дзеючая) аднайменная станцыя, ад якой і пайшла назва прыгарада.

## Спасылкі 
* Сайт курорта Атлантыда 

Катэгорыя:Гарады Уругвая
Катэгорыя:Дэпартамент Канелонэс
Багданы (Брэсцкі раён)

**Багданы́** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Дамачаўскага сельсавета. Размешчаны за 57 км на поўдзень ад Брэста, 14 км ад чыгуначнай станцыі Дубіца, на ўсходзе меліярацыйныя каналы, на захадзе — рака Заходні Буг (прыток Нарава).

У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Брэстрайаграсэрвіс» (цэнтр — г. п. Дамачава).

Планіровачна складаецца з кароткай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай двухбакова драўлянымі сялянскімі хатамі.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вядома як прыселак у Дамачаўскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Дамачаўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 3 вяскоўцы, 1 прапаў без вестак.

Да 8 верасня 1959 года ў складзе Ліпінкаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 11 двароў, 71 жыхар (1897)
* 75 жыхароў (1905)
* 13 двароў, 98 жыхароў (1921)
* 114 жыхароў (1959)
* 121 жыхар (1970)
* 24 гаспадаркі, 40 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Пан-дэ-Асукар

**Пан-дэ-Асукар** () — горад на поўдні Уругвая ў паўднёва-заходняй частцы дэпартаменту Мальданада, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта.

## Геаграфія 
Размешчаны прыкладна за 34 км на захад ад горада Мальданада на рацэ Пан-дэ-Асукар. Назва паходзіць ад назвы гары Пан-дэ-Асукар — другой па вышыні кропкі Уругвая (501 м), якая размешчана на захад ад горада.

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны ў кастрычніку 1874 года Феліксам дэ Лісарса.

## Муніцыпалітэт 
200px|left|Муніцыпалітэт Пан-дэ-Асукар (выдзелены зялёным) на карце дэпартамента Мальданада
Кіраўніком гарадской адміністрацыі з'яўляецца Мігель Плада.

## Насельніцтва 
Насельніцтва горада паводле перапісу 2011 года складае 6597 чалавек.

Крыніца: *Instituto Nacional de Estadística de Uruguay*

## Спасылкі 
* План горада Пан-дэ-Асукар 

Катэгорыя:Гарады Уругвая
Мальданада (дэпартамент)

**Мальданада** () — дэпартамент у паўднёвай частцы Уругвая. Плошча складае 4 793 км² (2,71 % ад агульнай плошчы краіны). Адміністрацыйны цэнтр — аднайменны горад, размешчаны ў 140 км на ўсход ад сталіцы краіны, горада Мантэвідэа.

## Геаграфія і клімат 
[250px|left|thumb|Набярэжная [Пунта-дэль-Эстэ]]
Паўночная частка дэпартамента гарыстая, тут знаходзіцца самая высокая кропка краіны — гара Сера-Катэдраль (514 м). Цэнтральныя раёны ўзгорыстыя, сярэдняя вышыня — каля 150 м над узроўнем мора. Поўдзень дэпартамента займае прыбярэжная раўніна Атлантычнага акіяна і некалькі град узгоркаў. Клімат — субтрапічны, вільготны, з сярэдняй тэмпературай 17 °С і сярэдняй калькасцю ападкаў — каля 1000 мм. Найбольш урадлівыя глебы знаходзяцца ў заходняй частцы дэпартамента.

## Насельніцтва 
Колькасць насельніцтва паводле перапісу 2011 года складае 164 300 чалавек. Шчыльнасць насельніцтва — 34,28 чал./км². Нараджальнасць — 17,1 на 1000 чалавек. Смяротнасць — 7,06 на 1000 чалавек. Сярэдні ўзрост насельніцтва — 31 год (30,1 у мужчын і 32 — у жанчын). Сярэдняя працягласць жыцця — 76,2 гадоў (72,19 — у мужчын і 80,37 — у жанчын).

**Буйныя гарады:**

## Адміністрацыйнае дзяленне 
Департамент Мальданада дзеліцца на 8 муніцыпалітэтаў:
thumb|300px|Муніцыпалітэты дэпартамента Мальданада.

## Спасылкі 
Карта адміністрацыйнага дзялення дэпартамента Мальданада 

Катэгорыя:Дэпартаменты Уругвая
Тапонім

**Тапонім** (ад  — месца +  — імя, назва) — разрад онiмаў, імя ўласнае, якое пазначае ўласную назву прыроднага аб’екта на Зямлі або аб’екта, створанага чалавекам на Зямлі. Тапонімы вывучаюцца навукай тапанімікай, якая з’яўляецца раздзелам анамастыкі.

## Класы тапонімаў 
* гідронімы — геаграфічныя назвы водных аб’ектаў (рэк, азёраў, мораў і г. д.);
* аронімы — назвы паднятых формаў рэльефу (гор, хрыбтоў, вяршыняў, узгоркаў);
* айконімы — назвы населеных пунктаў;
* урбанонімы — назвы тапаграфічных аб’ектаў у межах населенага пункту (вуліцаў, плошчаў, завулкаў і г. д.);
* мікратапонімы — назвы невялікіх месцаў (крыніцаў, калодзежаў, сенажацяў і г. д.).
* харонімы — назвы асобных рэгіёнаў ці краін.


Катэгорыя:Лексікалогія
Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Фюрстэнфельдбрук

**Фюрстэнфельдбрук** () — горад у Баварыі, Германія. Сталіца раёна Фюрстэнфельдбрук. На 2004 год насельніцтва перавышае 35,000 чалавек. З 1930-х гадоў горад мае ваенна-паветраную базу.

Назва Фюрстэнфельдбрук складаецца з двух частак, а менавіта «Брук» (), што на баварскім дыялекце азначае «мост» (маецца на ўвазе мост праз раку Ампер), і Фюрстэнфельдбрук () у гонар вядомага манастыра ў абацтве Фюрстэнфельдбрук. Горад таксама вядомы тым, што там зарадзіўся вядомы рок-гурт Neue Deutsche Härte.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Баварыі
Сяргеевіцкі сельсавет

Назву **Сярге́евіцкі сельсавет** маюць:

* Сяргеевіцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дунілавіцкага раёна Маладзечанскай вобласці
* Сяргеевіцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці
Паўднёвая Германія

thumb|Паўднёвая Германія

Пад **Паўднёвай Германіяй** (або **Верхняй Германіяй**) звычайна маюць на ўвазе частку Германіі, якая ляжыць на поўдзень ад рэкі Майн. Гэта тэрыторыя земляў Бадэн-Вюртэмберг і Баварыя, а таксама паўднёвай часткі Гесэна. 
Часам да Паўднёвай Германіі адносяць таксама паўднёвую частку Пфальца і Саар, якія з 1816 да 1930 года належалі Баварыі. 

Да Другой сусветнай вайны пад *Паўднёвай Германіяй* разумелася таксама Аўстрыя і Нямецкая Швейцарыя.

## Гл. таксама 
* Паўночная Германія
* Усходняя Германія
* Заходняя Германія

Катэгорыя:Геаграфія Германіі
Прытча аб жамчужыне

[thumbnail|*Прытча аб жамчужыне*, [Даменіка Феці, 17 ст.]]
**Прытча аб жамчужыне** (таксама *Прытча аб пэрле вялікай каштоўнасці*) — адна з прытчаў Ісуса Хрыста. Апавяданне пра прытчы з'яўляецца толькі ў адным з Евангелляў Новага Запавету. Паводле Евангелля ад Матфея  прытча ілюструе вялікую значнасць Нябеснага Царства.

## Біблейскае апавяданне 
Згодна  прытча мае наступнае апавяданне:

*Яшчэ падобнае Царства Нябеснае на купца, які шукае прыгожых пэрлаў, які, знайшоўшы адзін шматкаштоўны пэрл, пайшоў і прадаў усё, што меў, і купіў яго.*

Прытча тлумачыцца, як ілюстрацыя вялікай значнасці Царства Нябеснага (жэмчуг ў той час меў значна большую каштоўнасць, чым сёння), і мае цесную сувязь з прытчай з прытчай аб схаваным скарбе. Даследчыкі зазначаюць, што прытча паказвае ролю поспеха і актыўных дзеянняў у пошуку Нябеснага Валадарства. У прытчы пошук пэрлаў — сэнс жыцця купца, гэтак жа як і пошук Нябеснага Валадарства — сэнс жыцця верніка.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прытчы Ісуса Хрыста
Усі Класік 2011 (снукер)

**Усі Класік 2011** — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 7 па 10 ліпеня 2011 года ў Wuxi City Sports Park Stadium, у горадзе Усі, Кітай. Турнір стаў чацвёртым розыгрышам Усі Класік, які быў заснаваны ў 2008 годзе пад назвай Цзянсу Класік і пазней стаў рэйтынгавым турнірам. Прызавы фонд турніру склаў £56,000, з якіх £20,000 атрымаў пераможца.

Пераможцам турніру стаў Марк Сэлбі.

Катэгорыя:Усі Класік (снукер)
Катэгорыя:2011 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Кітаі ў 2011 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2011/2012
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Кітаі
Катэгорыя:2011 год у Усі
Катэгорыя:Ліпень 2011 года
Арпайзэ

**Арпайзэ** () — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Кампанія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Беневента.

Насельніцтва складае 858 чалавек (2010 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 130 чал./км². Займае плошчу 6,6 км². Паштовы індэкс — 82010. Тэлефонны код — 0824.

Заступнікам населенага пункта лічыцца Святы Рох.

## Дэмаграфія 
Дынаміка насельніцтва:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:303
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:2000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from: 0 till:1180
  bar:1871 from: 0 till:1213
  bar:1881 from: 0 till:1508
  bar:1901 from: 0 till:1890
  bar:1911 from: 0 till:1786
  bar:1921 from: 0 till:1770
  bar:1931 from: 0 till:1799
  bar:1936 from: 0 till:1826
  bar:1951 from: 0 till:1537
  bar:1961 from: 0 till:1110
  bar:1971 from: 0 till:980
  bar:1981 from: 0 till:840
  bar:1991 from: 0 till:885
  bar:2001 from: 0 till:863
PlotData=
  bar:1861 at:1180 fontsize:XS text: 1180 shift:(-8,5)
  bar:1871 at:1213 fontsize:XS text: 1213 shift:(-8,5)
  bar:1881 at:1508 fontsize:XS text: 1508 shift:(-8,5)
  bar:1901 at:1890 fontsize:XS text: 1890 shift:(-8,5)
  bar:1911 at:1786 fontsize:XS text: 1786 shift:(-8,5)
  bar:1921 at:1770 fontsize:XS text: 1770 shift:(-8,5)
  bar:1931 at:1799 fontsize:XS text: 1799 shift:(-8,5)
  bar:1936 at:1826 fontsize:XS text: 1826 shift:(-8,5)
  bar:1951 at:1537 fontsize:XS text: 1537 shift:(-8,5)
  bar:1961 at:1110 fontsize:XS text: 1110 shift:(-8,5)
  bar:1971 at:980 fontsize:XS text: 980 shift:(-8,5)
  bar:1981 at:840 fontsize:XS text: 840 shift:(-8,5)
  bar:1991 at:885 fontsize:XS text: 885 shift:(-8,5)
  bar:2001 at:863 fontsize:XS text: 863 shift:(-8,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Па даных ISTAT
Ісін

**Ісін** () — горад з насельніцтвам у 1,24 мільёна, размешчаны ў гарадской акрузе Усі, правінцыі Цзянсу, на поўдні Кітая. З’яўляецца часткай дэльты ракі Янцзы. Нягледзячы на тое, што асновай эканомікі горада з’яўляецца сучасная прамысловасць, Ісін больш вядомы традыцыйнымі вырабамі з гліны і керамікі, у прыватнасці, чайнаму посуду. Горад таксама вядомы ў Кітаі тысячамі навукоўцаў, якія нарадзіліся ў Ісіне, сярод якіх 12 акадэмікаў кітайскай акадэміі навук і 13 акадэмікаў кітайскай акадэміі тэхнічных навук.

Горад вядомы сваімі чайнікамі.

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Чэн Жуншы — кітайскі фізіка-хімік

## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады правінцыі Цзянсу
Крайнія пункты Беларусі

Гэта спіс **крайніх пунктаў Беларусі** — пункты, якія знаходзяцца найдалей на поўначы, поўдні, усходзе і захадзе па сваіх геаграфічных каардынатах у межах Рэспублікі Беларусь.

## Шырата і даўгата 
* Поўнач : Верхнядзвінскі раён Віцебскай вобласці (), на поўнач ад возера Асвейскага, на рацэ Сінюха ().
** Населены пункт: вёска Прошкі Асвейскага сельсавета
* Поўдзень : Брагінскі раён Гомельскай вобласці (), у абалоне Дняпра
** Населены пункт: вёска Ніжнія Жары Камарынскага сельсавета
* Захад : Камянецкі раён Брэсцкай вобласці (), на рацэ Буг
** Населены пункт: вёска Крынкі Воўчынскага сельсавета
* Усход : Хоцімскі раён Магілёўскай вобласці ()
** Населены пункт: вёска Ліпаўка Вялікаліпаўскага сельсавета. 29 сакавіка 2024 года адкрыты інфармацыйны знак-помнік крайняга ўсходняга пункта Беларусі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
*

Катэгорыя:Геаграфія Беларусі
Беларусь
Сокер Сіці

**Сокер Сіці** (), таксама вядомы пад назвай **FNB Stadium** — футбольны стадыён у горадзе Яганэсбург умяшчальнасцю 94 700 гледачоў.
Буйнейшы стадыён на тэрыторыі Афрыкі. На стадыёне праходзіў фінал Чэмпіянату свету па футболе 2010 года.

## Гісторыя 
Будаўніцтва стадыёна пачалася ў 1986 годзе і ў1989 годзе Сокер Сіці быў адкрыты. У 2009 годзе, у рамках падрыхтоўкі да фінальнай стадыі Чэмпіянату свету па футболе 2010 года, быў кардынальна мадэрнізаваны.

Сокер Сіці размешчаны на паўднёва-заходняй ускраіне Яганэсбурга — Саўэта.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт стадыёну 

Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі
Катэгорыя:Яганэсбург
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 2010
Эліс Парк

**Эліс Парк** (), таксама вядомы з-за яго субсідавання The Coca-Cola Company як **Кока-Кола Парк** () — стадыён саюза рэгбі і футбольны стадыён у горадзе Яганэсбург, правінцыя Гаўтэнг, ПАР. Выкарыстоўваецца таксама для правядзення іншых мерапрыемстваў, такіх як канцэрты.

Стадыён названы ў гонар Дж. Д. Эліса, які спрыяў выдзяленню зямлі пад будаўніцтва арэны. У 2008 годзе права на тое, каб назваць стадыён сваім імем, за 450 мільёнаў рандаў ($58 мільёнаў/£ 30 мільёнаў) выкупіла кампанія Кока-Кола.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Эліс Парк на сайце FIFA  

Катэгорыя:Рэгбійныя стадыёны
Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі
Катэгорыя:Яганэсбург
Афрыканеры

**Афрыканеры** (, літаральна «афрыканцы») — народ у Паўднёвай Афрыцы, з'яўляюцца нашчадкамі каланістаў галандскага, нямецкага і французскага паходжання. Асноўная частка пражывае ў ПАР і Намібіі. Усярэдзіне афрыканераў вылучаецца субкультура бураў. Па веравызнанні — пратэстанты. Родная мова — афрыкаанс, склалася на аснове паўднёвых дыялектаў нідэрландскай мовы (да пачатку XX стагоддзя нідэрландская выкарыстоўвалася ў якасці літаратурнай мовы). Агульная колькасць каля 3,6 млн чалавек. Да 1990 году складалі 60 % белага насельніцтва ПАР; астатнія 40 % — англа-афрыканцы, цяпер прапорцыя змянілася на карысць афрыканераў, бо англа-афрыканцы больш схільныя да эміграцыі за афрыканераў, якія лічаць Паўднёвую Афрыку сваёй этнічнай радзімай.

## Гл. таксама 
* Белыя ў ПАР
* Англа-бурскія войны
* Аранія

Катэгорыя:Афрыканеры
Катэгорыя:Насельніцтва ПАР
Катэгорыя:Народы Паўднёвай Афрыкі
Катэгорыя:Народы ПАР
Катэгорыя:Народы Намібіі
Катэгорыя:Германцы
Булгур

**Булгур** (варыянты назвы *bulgur, boulghoul, boulgour, bulghur, burghul, bulghul*) — від крупаў, які вырабляюць найчасцей з цвёрдых сартоў пшаніцы.

У працэсе вырабу зерне пшаніцы тэрмічна-водна апрацоўваюць, потым сушаць (традыцыйна на сонцы) і звычайна ачышчаюць ад вотруб’я. Пасля гэтага зерне дробяць да патрэбнага памеру.

Булгур распаўсюджаны ў міжземнаморскай кухні, у кухні Турцыі, краін Блізкага Усходу і Індыі. Ужываецца для гатавання плову, супоў, салатаў, як гарнір, а таксама для фаршыравання. Высокая энергетычная каштоўнасць булгура робіць яго паўнавартаснай альтэрнатывай рысу і кус-кусу.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Крупы
Катэгорыя:Турэцкая кухня
Катэгорыя:Крупы з пшаніцы
Катэгорыя:Міжземнаморская кухня
Бабініцкі сельсавет

Назву **Бабініцкі сельсавет** маюць:

* Бабініцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці
* Бабініцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці
Кая (святы гай)

**Кая** — святыя лясы афрыканскага народа міджыкенда. Размешчаныя ўздоўж кенійскага ўзбярэжжа Індыйскага акіяна агульнай працягласцю каля 200 км. У гаёх захаваліся асобныя ўмацаваныя вёскі (таксама вядомыя як кая), найстарэйшыя з якіх паўсталі ў XVI стагоддзі. Вёскі былі населены плямёнамі міджыкенда да 1940-х гадоў, а ў цяперашні час шануюцца іхнімі нашчадкамі як святыні і месцы жыхарства продкаў.

У 2008 годзе 11 святых гаёў кая агульнай плошчай 1538 га былі занесены ў Спіс сусветнай спадчыны UNESCO. У 2009 годзе традыцыі і практыкі, асацыяваныя з паселішчамі кая ў святых гаях міджыкенда, была занесены ў Спіс нематэрыяльнай спадчыны UNESCO.

## Спасылкі 
* Апісанне на старонцы UNESCO 

Катэгорыя:Свяшчэнныя лясы
Катэгорыя:Пакінутыя населеныя пункты
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Кеніі
Каляндар бербераў

**Каляндар бербераў** — гадавы каляндар, які выкарыстоўваецца берберамі ў Паўночнай Афрыцы. Гэты каляндар таксама вядомы на арабскай мове пад назвай فلاحي fellāḥī «сельскагаспадачы» альбо عجمي ajamī «не арабскі». Ён выкарыстоўваецца для кіравання сезоннымі сельскагаспадарчымі работамі.

Назвы месяцаў у сучасным календары бербераў з'яўляюцца вытворнымі ад назваў месяцаў антычнага Юліянскага календара альбо Грыгарыянскага календара.

## Месяцы 
Сучасны каляндар бербераў складаецца з 4 сезонаў з 3 месяцамі ў кожным сезоне. Адпаведныя беларускія формы (Грыгарыянскі каляндар выкарыстоўвае такія ж назвы месяцаў) прыведзеныя ў тлумачэнні ніжэй.

* **Tagrest**: зіма.
# Jember (снежань): з 14 снежня да 13 студзеня;
# Yennayer (студзень): з 14 студзеня да 13 лютага;
# Furar (люты): з 14 лютага да 13 сакавіка.

* **Tafsut**: вясна.
# Meghres (сакавік): з 14 сакавіка да 13 красавіка;
# Ibrir (красавік): з 14 красавіка да 13 мая;
# Mayyu (май): з 14 мая да 13 чэрвеня.

* **Iwilen**: лета.
# Yunyu (чэрвень): з 14 чэрвеня да 13 ліпеня;
# Yulyu (ліпень): з 14 ліпеня да 13 жніўня;
# Ghust альбо Awussu (жнівень): з 14 жніўня да 13 верасня.

* **Amewan**: восень.
# Shtember (верасень): з 14 верасня да 13 кастрычніка;
# Tuber (кастрычнік): з 14 кастрычніка да 13 лістапада;
# Wamber (лістапад): з 14 лістапада да 13 снежня.

## Новы год 
Yennayer 1 (звычайна называецца «Yennayer») адзначаецца як берберскі Новы год. Ён адзначаўся 12, 13 альбо 14 студзеня часовымі вясковымі жыхарамі яшчэ з невядомых часоў. Ёсць падставы меркаваць, што святкаванне берберамі Новага года зарадзілася яшчэ ў старажытнасці, але ўпэўненасці ў канкрэтнай даце першага святкавання пакуль няма.

Берберскі Новы год вядомы як «Сельскагаспадарчы новы год» у Магрыбе. Па гэтай прычыне ён таксама адзначаецца пэўнымі арабамоўнымі плямёнамі ў Магрыбе. Там захаваліся пэўныя берберскія традыцыі, але без захавання берберскай мовы.

Сёння святкаванне берберскага Новага года падтрымліваецца і заахвочваецца з культурных і палітычных прычын. У 2008 годзе Лівія афіцыйна адзначала берберскі Новы год. Берберскія актывісты Лівіі сцвяджаюць, што Кадафі маніпуляваў святкаваннем берберскага Новага года на сваю карысць. 

## Эра 
У 1968 годзе парыжская група па вывучэнні бербераў пад назвай «Académie berbère» зацвердзіла каляндарную эру для берберскага календара, прывязаную да часоў кіравання егіпецкага фараона Шэшонка I у 10 стагоддзі да н.э., які быў вызначаны групай як першы выдатны бербер у гісторыі (паводле звестак ён паходзіў з Лівіі). 

Académie berbère прызначыла нулявы год як 950 да н.э. (найбольш шырока меркаваны год пачатку кіравання Шэшонка I), што дазваляе зручна пераводзіць нумары года па Грыгарыянскім календары проста дадаючы 950. Такім чынам, 2000 год быў 2950 годам па гэтай сістэме.

## Гл. таксама 
* Берберы
* Антычная Лівія
* Шэшонк I

Катэгорыя:Каляндар
Катэгорыя:Берберы
Фуль медамес

**Фуль медамес** (), ***фуль мідаміс*** або проста **фуль** — традыцыйная страва ліванскай, суданскай і егіпецкай кухняў. Уяўляе сабой вараныя на павольным агні бабы, якія могуць быць запраўленыя часнаком, лімонным сокам і аліўкавым алеем. Звычайна падаецца на стол на сняданак.

## Спасылкі 
* Пакрокавы рэцэпт прыгатавання

Катэгорыя:Ліванская кухня
Катэгорыя:Егіпецкая кухня
Катэгорыя:Сірыйская кухня
Катэгорыя:Арабская кухня
Катэгорыя:Закускі
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Эрытрэі

У Эрытрэі пакуль няма аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Па стане на 2010 год, 1 аб'ект на тэрыторыі Эрытрэі знаходзіцца ў ліку кандыдатаў на даданне да спісу Сусветнай спадчыны.

## Кандыдаты ў спіс 
У табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У дадзеным спісе змешчаны аб'екты, прапанаваныя ўрадам Эрытрэі ў якасці кандыдатаў на даданне да спісу Сусветнай спадчыны.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

## Спасылкі 
* 

*
Э
Ан Гоф

**Майкл Джозеф** (, па-корнску: *Mighal Josep*), больш вядомы як **Ан Гоф** (па-корнску: *an Gof* альбо *an Gov* — «каваль») (памёр 24 чэрвеня 1497) — адзін з правадыроў Корнскага паўстання 1497 года. Гэтае паўстанне было паднятае ў Лондане пасля таго, як англійскі кароль Генрых VII павысіў падаткі для барацьбы з Шатландыяй. Корнцы лічылі гэта выключна пытаннем поўначы, якое іх не тычылася. Яны прайшлі маршам па Лондане. Паўстанцы спадзяваліся на падтрымку жыхароў Кенту, дзе адбылося паўстанне ў 1450 годзе, але іх падтрымлівалі неахвотна. 17 чэрвеня 1497 паўстанцкія сілы былі разбіты каралеўскім войскам непадалёк ад ракі Равенсборн (). Пасля бітвы Ан Гоф уцёк у Грынвіч, але быў схоплены і кінуты ў Таўэр. Пасля падаўлення паўстання Ан Гоф пэўны час знаходзіўся пад арыштам у Таўэры, а пасля быў павешаны разам з яшчэ адным лідарам паўстанцаў, Томасам Фламанкам. Перад самым пакараннем Ан Гоф сказаў, што пакідае па сабе «вечнае імя і славу трывалую і неўміручую». Галовы Ан Гофа і Фламанка былі пасля выстаўленыя на Лонданскім мосце.

У 1997 годзе, калі споўнілася 500 год ад часоў паўстання, па маршруце паўстанцаў прайшлі ўдзельнікі грамадскай акцыі «Keskerdh Kernow 500». Каля царквы Святога Кеверна () быў усталяваны помнік, у мясцовасці Блэкхэт () — мемарыяльная дошка Ан Гофу і Фламанку.

## Спасылкі 
* Майкл Джозеф Ан Гоф «каваль»

Катэгорыя:Павешаныя
Іаган Штумф

**Іаган Штумф** (1500—1578) — швейцарскі гісторык і тапограф.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Брухзалі. Атрымліваў адукацыю ў Страсбургу і Гайдэльбергу. У 1520 годзе стаў святаром ці капеланам ордэна Гаспітальераў. У 1521 годзе быў пасланы ў прэцэпторыю гэтага ордэна ў Фрайбургу-ім-Брайзгау. Пасвечаны ў духоўны сан у Базелі, у 1522 годзе быў пастаўлены на чале прэцэпторыі ў горадзе Бубікан (на поўначы ад Раперсвіля). Неўзабаве Штумф пераходзіць на бок пратэстантаў.

У 1529 годзе ўзяў шлюб з першай з яго чатырох жонак, дачкой Генрыха Брэнвальда, які напісаў працу па швейцарскай гісторыі і заахвоціў свайго зяця звярнуцца да гістарычнай навукі. Штумф зрабіў шырокія даследаванні ў галіне гістарыяграфіі і здзейсніў некалькі падарожжаў, шлях аднаго з якіх, у 1544 годзе, пралягаў ад Энгельберга да швейцарскага кантона Вале і з’яўляўся адным з самых важных даследчыцкіх паходаў Штумфа. Гэтае падарожжа адлюстравалася ў захаваўшымся дагэтуль дзённіку гісторыка.
а]]
Плён усіх яго прац быў апублікаваны ў 1548 годзе ў Цюрыху ў агромністым 934-старонкавым фаліянце (са шматлікімі файнымі гравюрамі на дрэве, гербамі, мапамі і г.д.) пад назвай «*Gemeiner loblicher Eydgnoschafft Stetten, Landen und Voelckeren Chronick wirdiger thaaten Beschreybung*».

Перайшоўшы ў пратэстантызм, Штумф заахвоціў да гэтага і большасць сваіх вернікаў, пра якіх ён працягваў клапаціцца ўжо ў якасці пратэстанцкага пастара ў Бубікане. З 1543 па 1561 гады быў пастарам у муніцыпальнай частцы Штутгарта Стайнгайме. Пасля 1561 адышоў ад спраў і пераехаў у Цюрых, дзе жыў да сваёй смерці ў 1576 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бадэн-Вюртэмбергу
Катэгорыя:Гісторыкі Швейцарыі
Катэгорыя:Гісторыкі XVI стагоддзя
Усі

**Усі** () — старажытны горад, размешчаны на поўдні правінцыі Цзянсу, Кітай.

Возера Тайху дзеліць горад папалам, а на ўсходзе і на захадзе Усі мяжуе з гарадамі Чанчжоу і Сучжоу адпаведна. Рака Янцзы працякае паміж паўночнай часткай Усі і горадам Тайчжоу, а паўднёвая частка горада мяжуе з правінцыяй Чжэцзян. Усі вядомы тым, што з’яўляецца адным з гарадоў, дзе зараджалася сучасная кітайская прамысловасць і гандаль, а таксама тым, што з’яўляецца месцам нараджэння многіх буйных бізнесменаў, якія адыгралі істотную ролю ў стварэнні сучаснага шанхайскага гандлю з пачатку XX стагоддзя.

## Вядомыя асобы 
* Хэ Чжэньлян

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады правінцыі Цзянсу
Мікалай Мікалаевіч Халезін

**Мікалай Мікалаевіч Халезін** (, , БССР) — беларускі журналіст і сцэнарыст, мастацкі кіраўнік «Свабоднага тэатра». Кавалер Ордэна Брытанскай імперыі.

Нарадзіўся ў Мінску ў сям’і спевака Мінскай філармоніі. Пасля заканчэння школы служыў у войску ў авіяцыі. У 1984 паступіў на эканамічны факультэт Інстытута народнай гаспадаркі, але пасля трэцяга курсу кінуў вучобу, каб заняцца творчасцю.

Працаваў журналістам у газетах «Имя», «Наша свабода», быў намеснікам галоўнага рэдактара газеты «Навіны», адным з членаў арганізацыйнага камітэта грамадзянскай ініцыятывы «Хартыя'97».

Быў стваральнікам і мастацкім кіраўніком цэнтра сучаснага мастацтва «VITA NOVA».

У 2005 г. Халезін разам з сваёй жонкай Наталляй Калядой заснавалі «Свабодны тэатр», які атрымаў шырокую вядомасць у Беларусі і замежжы.

Мікалай Халезін — аўтар шматлікіх п’есаў, перакладзеных на многія мовы свету, уладальнік шэрагу прэстыжных міжнародных культурніцкіх прэмій і прызоў на драматургічных конкурсах у розных краінах свету.

## Узнагароды і прэміі 
Лаўрэат прэміі «Люблю Беларусь» (2010). Кавалер Ордэна Брытанскай імперыі (2023). Узнагароджаны медалём Францыска Скарыны (24 снежня 2024).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Блог Мікалая Халезіна 

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Блогеры Беларусі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Вацлаў Вярбіцкі

**Вацлаў Вярбіцкі** — рымска-каталіцкі дзеяч ВКЛ.

Паходзіў з шляхецкага роду, продкі якога паходзілі з Хелмшчыны. Атрымаўшы гуманітарную адукацыю, служыў у канцылярыі Жыгімонта Старога, быў адказны за лацінскую мову. Слуужыў канонікам у Вільні. 13 красавіка 1534 —  жамойцкі біскуп. Заснаваў шмат новых парафій, збудаваў 4 касцёлы, у 1551 заснаваў драўляны сабор у Варнях з алтаром, упрыгожаным драўлянымі скульптурамі.

## Спасылкі 
* Кароткая біяграфія 

Катэгорыя:Памерлі ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:Біскупы жамойцкія
Катэгорыя:Канонікі віленскія
Катэгорыя:Канонікі Віленскага кафедральнага капітула
Ян Даманоўскі

**Ян Даманоўскі** або **Даманеўскі** (; каля 1496 або 1500, Даманава, цяпер Бельскі павет, Падляскае ваяводства, Польшча — 1563) — рымска-каталіцкі дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, дыпламат, юрыст. Адзін з найбольш адукаваных людзей свайго часу, знаўца права.

## Біяграфія 
Вучыўся, верагодна, у Кракаўскай Акадэміі, пазней удасканальваў адукацыю ў Італіі, дзе вывучаў права і тэалогію. У 1521 годзе пратэкцыяй вялікай княгіні Боны Сфорцы стаў канцлерам віленскага біскупа. Ад 1524 года пробашч у Іўі, ад 1528 — канонік віленскі, ад 1529 — пробашч кафедры святога Станіслава ў Вільні, якую адбудаваў пасля пажару. У 1526 годзе ўдзельнічаў у складанні 1-га віленскага сінадальнага статуту. Вікарый і афіцыял віленскай капітулы ад 1531 года, актыўны змагар з Рэфармацыяй.

Ад 1539 года сакратар каралеўскі (спачатку Жыгімонта Старога, пасля — Жыгімонта Аўгуста). У 1540—1544 гадах удзельнічаў у камісіі па вызначэнні мяжы з Інфлянтамі, у 1545 — з Прусіяй. У 1546 годзе пасол Паноў-Рады да Жыгімонта Аўгуста ў справе ўніфікацыі манеты ВКЛ і Польшчы. У 1551 годзе пасланец у Інфлянты для ўрэгулявання памежных пытанняў. Ад гэтага ж часу, магчыма, узначальваў 1-ю камісію па распрацоўцы Статута ВКЛ 1566 года, якая складалася з 5 каталікоў і 5 праваслаўных.

У 1555 годзе прызначаны, а ў 1556 годзе зацверджаны біскупам жамойцкім. Збіраў падаткі са святароў на патрэбы вайны з Масковіяй. На яго загад Пётр Раізій апрацаваў статут жамойцкай дыяцэзіі *Constitutiones ecclesiae mednicensis* і *Novelle constitutionis ecclesie mednicensis*. У 1559—1561 гадах удзельнічаў ва ўсіх найважнейшых дзяржаўных нарадах, на якіх вырашалася пытанне далучэння Інфлянтаў да ВКЛ. 28 лістапада 1561 года прымаў прысягу ў Готхарда Кетлера і прадстаўнікоў інфлянцкіх станаў на вернасць ВКЛ.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Józef Jasnowski* Jan Domanowski // Polski Słownik Biograficzny, 1939—1946. T. V. — S. 298—299.
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XV стагоддзі
Катэгорыя:Біскупы жамойцкія
Катэгорыя:Каралеўскія сакратары
Шоўк

**Шоўк** (ад стараж.-сканд. *silki*), **Ядваб** — натуральная тэкстыльная нітка жывёльнага паходжання.

Выдзяляецца спецыяльнымі залозамі вусеняў тутавага шаўкапрада пры звіванні коканаў. Складаецца з бялковых рэчываў фібраіну (70—80 %) і серыцыну (20—30 %), воскаў, тлушчаў, мінеральных рэчываў. Пры размотванні коканаў атрымліваюць шоўк-сырэц для вытворчасці шаўковых тканін.

Вызначаецца тонкасцю, вялікай гіграскапічнасцю, умераным бляскам; лёгка афарбоўваецца, устойлівы да дзеяння мінеральных кіслот, малаўстойлівы да дзеяння шчолачаў. Пад уздзеяннем святла і кіслароду паветра траціць трываласць.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэкстыльныя валокны
Катэгорыя:Тканіны
Салата

**Сала́та:**

*  — род раслін сямейства Астравыя, у першую чаргу яго тыпавы від .
* Салата — халодная страва, сумесь разнастайных нарэзаных прадуктаў.
Кракаўска-Віленская унія

**Кра́каўска-Ві́ленская унія** — саюзная дамова паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім, заснаваная на Гарадзельскай уніі 1413 года. 6 мая 1499 года ў Кракаве акт уніі быў падпісаны польскай шляхтай, а 24 ліпеня таго ж года быў зацверджаны літоўскім баярствам у Вільні.

## Перадумовы 
Першапачатковая Гарадзельская унія 1413 года была складзена паміж стрыечнымі братамі — каралём польскім Уладзіславам II Ягайлам і вялікім князем літоўскім Вітаўтам. Ініцыятарам аднаўлення і пацверджання ранейшага дагавора, заключанай 86 гадоў назад, стаў унук Ягайлы, вялікі князь літоўскі Аляксандр, а другім бокам дагаворы выступіў яго родны брат Ян Ольбрахт.

Перападпісанне саюзнага дагавора прайшло ў той жа год, што і пастанова віленскага сойму 1499 года, паводле якога надалей ні вялікі князь літоўскі не мог быць абраны бяз згоды Польшчы, ні польскі трон не мог быць замешчаны бяз згоды літоўскага дваранства. Лагічным развіццём гэтых прававых дакументаў стаў Мельніцкі прывілей 25 кастрычніка 1501 года, паводле якога ўстанаўлівалася, што з тых часоў Польшча і Літва павінны складаць адну дзяржаву, якоя складаецца пад кіраваннем аднаго караля, які абіраецца ў Кракаве. Норма гэтая была ўпершыню ўжытая ў тым жа годзе: праз некалькі месяцаў 41-летні Ян Ольбрахт нечакана памёр, і Аляксандр уступіў, па сумяшчальніцтве, на польскі трон.

Аднак асноўнай мэтай абноўленай уніі, — як і ранейшай, — заставаўся ваенна-стратэгічны саюз, узаемадапамога Польшчы і Літвы пры вядзенні абарончых і наступальных войнаў; і першым чынам, як пісаў амерыканскі літоўскі гісторык Антанас Юсайціс — войнаў Літвы з Масквой і Польшчы — з туркамі і татарамі.

Праект абноўленай уніі быў складзены ў Літве яшчэ ў 1496 годзе. Даследуючы, чаму ж рускія праваслаўныя дваране, якія апынуліся пад уладай Літвы, сталі яе з вядомага часу пакідаць, пераходзячы на службу Маскве, амерыканскі навуковец О. Бэкус адзначае, што пры перапрацоўцы з ранейшага тэксту уніі зніклі часткі, якія вызначалі стаўленне да праваслаўных грамадзян у дзяржаве. У сувязі з надаваннем Польшчай правоў дваранам з Літвы ў новым тэксце толькі адзначалася без удакладненняў, што некаторыя дваране атрымаюць дазвол на асабістыя гербы і іншыя знакі годнасці ў Польшчы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Польска-літоўскія уніі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XV стагоддзя
Катэгорыя:1499
Катэгорыя:XV стагоддзе ў Кракаве
Катэгорыя:Падзеі 24 ліпеня
Бярозаўскае гета

**Бяро́заўскае ге́та** — яўрэйскае гета ў Бярозе, створанае нацыстамі ў перыяд акупацыі Беларусі.

## Стварэнне 
Немцы ўвайшлі ў Бярозу 23 чэрвеня 1941 года, наступным днём пасля пачатку ўварвання ў СССР. 26 чэрвеня была спалена сінагога разам з вакольнымі хатамі. Усіх яўрэяў нацысты сагналі ў гета, створанае на вуліцах Вуглянскай і 3­-га мая. Сюды былі звезены і яўрэі з вакольных вёсак.

Праз некалькі дзён былі створаны юдэнрат і яўрэйская паліцыя для кантролю і арганізацыі выканання акупацыйных загадаў. Усіх яўрэяў абавязалі здаць каштоўнасці і насіць на кожнай руцэ, на грудзях і спіне жоўтыя зоркі. У гета «A» змясцілі так званых «карысных» яўрэяў, чыя праца магла быць патрэбная нацыстам. У гета «B» загналі ўсіх астатніх.

У геце дзейнічала падпольная група, некаторыя члены якой здолелі ўратавацца і часткова далучыліся да партызанскіх атрадаў.

## Ліквідацыя 
28 жніўня 1941 былі расстраляныя каля 100 яўрэяў.

## Памяць 
На адным з месцаў масавых забойстваў жыхароў Бярозы ўсталяваны абеліск.

Ва ўрочышчы Смалярка ўсталяваны помнік вязням гета, расстраляным у 1942 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Расійская яўрэйская энцыклапедыя 

Катэгорыя:Гета ў Беларусі
Гета
Мельніцкая унія

**Ме́льніцкая унія** — саюз паміж Каралеўствам Польскім і Вялікім Княствам Літоўскім. Акт уніі быў падпісаны 23 кастрычніка 1501 года ў горадзе Мельнік Падляскага ваяводства пры абранні каралём польскім і вялікім князем літоўскім Аляксандра, але не быў зацверджаны соймам Вялікага Княства Літоўскага і так і не набыў моц.

## Гісторыя 
Яшчэ Крэўскай уніяй 1385 года паміж Каралеўствам Польскім і Вялікім Княствам Літоўскім усталёўвалася асабістая унія. Першая асабістая унія, гэта значыць кіраванне абедзвюма дзяржавамі адным манархам, працягвалася да 1401 года, калі паводле Віленска-Радамскай уніі Вітаўт быў афіцыйна прызнаны вялікім князем літоўскім. Асабістая унія была адноўлена ў 1447 годзе, калі вялікі князь літоўскі Казімір стаў адначасова і каралём польскім. За смерцю Казіміра ў 1492 годзе асабістая унія зноў касавалася: каралём польскім быў абраны яго сын Ян Ольбрахт, а вялікім князем літоўскім іншы сын — Аляксандр. 17 чэрвеня 1501 года Ян Ольбрахт сканаў, што адкрывала шляхі для аднаўлення асабістай уніі шляхам абрання каралём польскім Аляксандра.

Польскія магнаты, якія імкнуліся да інкарпарацыі Вялікага Княства Літоўскага ў склад Польскай Кароны, скарысталіся ваеннымі няўдачамі першага ў вайне з Масквой 1500—1503 гадоў і бескаралеўем і зрабілі чарговую спробу аб'яднаць абедзве дзяржавы пад кіраўніцтвам Польшчы. 3 кастрычніка паміж дэлегацыяй польскага сойму з аднаго боку і вялікім князем Аляксандрам і вялікакняжацкай радай з іншай у Петркаве была складзена папярэдняя дамова, пазней зацверджаная пры абранні Аляксандра каралём польскім.

Паводле акту уніі ў будучыні замест асобных манархаў будзе абірацца агульны кароль, абіраны на сумесным сойме прадстаўнікоў Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага ў Петркаве. Прадугледжвалася таксама ўвядзенне адзінай сістэмы грашовага звароту і правядзенне адзінай вонкавай і ўнутранай палітыкі. Дзяржаўныя пасады і суды захоўваліся асобныя.
Такім чынам, спадчынная манархія ператваралася б у выбарную, прычым большасць выбаршчыкаў былі б прадстаўнікамі Каралеўства Польскага, дзяржаўная самастойнасць Вялікага Княства Літоўскага была б фактычна ліквідаваная.

Акт Мельніцкай уніі быў падпісаны Аляксандрам і 27 прадстаўнікамі Вялікага Княства Літоўскага, але з умовай далейшага пацверджання яго літоўскім соймам. У 1505 годзе сойм, большасць дэлегатаў якога былі прыхільнікамі незалежнасці Вялікага Княства Літоўскага, не зацвердзіў акт уніі, які так і не набыў моц. Супраць уніі выступаў і Аляксандр, якому ліквідацыя спадчыннасці трону была невыгодная.

## Літаратура 
* *Halecki O.* Dzieje unii jagiellońskiej. — T. 1-2. — Kraków, 1919—1920.
* *Kutrzeba S., Semkowicz W.* Akta Unji Polski z Litwa, 1385—1791. — Kraków, 1932.

Катэгорыя:Польска-літоўскія уніі
Высоцк (Ровенская вобласць)

**Высоцк** () — вёска ва Украіне, на рацэ Гарынь. Цэнтр сельсавета Дубровіцкага раёна Ровенскай вобласці. Насельніцтва 2235 чал. (2001).

Высоцк — даўняе мястэчка гістарычнай Піншчыны (частка Берасцейшчыны), на захадзе Палесся.

## Назва 
Тапонім «Высоцк», відаць, утварыўся ад назвы гары, насыпанай тут у старажытнасці.

## Гісторыя 
Першы пісьмовы ўспамін пра Высоцк датуецца 1005, калі ён знаходзіўся ва ўладанні дубровіцкіх князёў. У Кіеўска-Пячэрскім патэрыку рэдакцыі Іосіфа Трызны значыцца:

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Высоцк увайшоў у склад Пінскага павета Берасцейскага ваяводства. У розныя часы мясцовасць знаходзілася ва ўладанні Гальшанскіх, Саламярэцкіх, Кашоўскіх, Гедройцаў і іншых. У 1593 і 1613 мястэчка спустошылі казацкія загоны Налівайкі. У 1639 годзе Ян Уладзіслаў Саламярэцкі разам з маці фундаваў у ім грэка-каталіцкую царкву. У гэты час Высоцк быў цэнтрам ключа, тут існаваў замак. У 1654 мястэчка зруйнавалі татары. З 1668 паселішча знаходзілася ва ўладанні Пінскага езуіцкага калегіума. За езуітамі Высоцк упарадкавалі, а побач з замкам узвялі касцёл. Паводле люстрацыі 20 студзеня 1774, у мястэчку было 83 будынкі, аточаны ровам замак, касцёл і царква з званіцай.

[thumb|Малюнак сядзіба па [медзярыту XIX ст.]]

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Высоцк апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Пінскім павеце Мінскай губерні. У 1805 разам з колішнім Дубровіцкім графствам мястэчка перавялі ў склад Ровенскага павета Валынскай губерні. Станам на 1845 год у Высоцку было 90 двароў, на 1891 — 187, на 1907 — 234, на 1912 — 344 (разам з вёскай Рэчыца).

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Высоцк апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, спярша ў Сарненскім, а з 1 студзеня 1923 года — у Столінскім павеце Палескага ваяводства.

У 1939 улады СССР перадалі Высоцк у склад УССР. Статус паселішча панізілі да вёскі.

## Насельніцтва 
* **XVIII стагоддзе**: 1774 — 265 чал., з іх 7 іўдзеяў
* **XIX стагоддзе**: 1850 — 234 чал. (130 муж. і 104 жан.); 1891 — 1482 чал., з іх сялян 620 муж. і 596 жан., ваенных 129 муж. і 137 жан.; 1895 — 1815 чал., з іх 1702 праваслаўныя, 13 каталікоў, да 100 пратэстантаў
* **XX стагоддзе**: 1907 — 2038 чал., з іх мяшчан 21 муж. і 29 жан., сялян 951 муж. і 940 жан., ваенных 48 муж. і 49 жан.; 1912 — 2776 чал. (разам з вёскай Рэчыца)
* **XXI стагоддзе**: 2001 — 2235 чал.

## Турыстычная інфармацыя 
[thumb|Царква на здымку да [1915]]

У Высоцку дзейнічае народны музей гісторыі мястэчка

### Страчаная спадчына 
* Замак (XVI ст.)
* Касцёл (XVII ст.)
* Сядзіба (XVIII ст.)
* Царква (XVII ст.; грэка-каталіцкая)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Wysock //  S. 111—119.
* Висоцьк: із глибини віків до сьогодення / Г. Яцута. — Рівне: Волинські обереги, 2009..

## Спасылкі 
* г. п. Высоцк на Radzima.org

Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровыцкага раёна
Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства
Наша Свабода

**Наша Свабода** — грамадска-палітычная газета, якая выдавалася пад гэтай назвай з 2000 па 2002 гады ў Мінску на беларускай мове.

Заснавальнік, галоўны і першы рэдактар — Павел Жук.

24 верасня 1999 года суд задаволіў іск Дзяржаўнага сакратара Савета Бяспекі Віктара Шэймана да газеты «Навіны» і журналіста Сяргея Аніськага памерам 15 млрд рублёў. З верасня газета «Навіны» перастала выходзіць у свет.

25 лютага 2000 года аднаўляецца выпуск і выходзіць 8-палосны першы нумар газеты «Наша Свабода». 2 сакавіка, на другі дзень свайго выхаду ў свет, на пэўны час спыніла дзейнасць пераймальніца «Навін». З таго часу яе пераследуюць падаткавыя службы.
 
2 жніўня 2002 года суддзя Анатоль Савіч прызнаў правы Анатоля Тозіка і вызначыў памер кампенсацыі маральнай шкоды — 105 млн рублёў з газеты і аўтара артыкула М. Падаляка (каля 54 тыс. долараў) (100 і 5 тыс. адпаведна).

26 жніўня 2002 у дзяржаўную друкарню «Чырвоная зорка» быў дастаўлены чарговы нумар газеты, і 1 мільён беларускіх рублёў, патрэбных для аплаты паслуг тыпаграфіі, на рахунак друкарні пералічыла прыватная фірма. Копія плацёжкі была даслана з факсу рэдакцыі «Нашай Свабоды» ў друкарню. Ад гэтага моманту падзеі пачалі разгортвацца надзвычай дынамічна. Паводле версіі Паўла Жука, адпаведныя службы, якія займаюцца праслухоўваннем рэдакцыйных тэлефонаў, «знялі» з факсу копію плацёжкі і перадалі яе ў Маскоўскі суд Мінску. Там тэрмінова было склікана паседжанне суду пад старшыняваннем суддзі Анатоля Савіча, які а 20-ай гадзіне вечара прыняў рашэнне спагнаць пералічаны мільён на кошт пагашэння штрафу, спыніўшы такім чынам выхад «Нашай Свабоды-Палітыкі». Рахунак рэдакцыі ў сувязі з гэтым быў замарожаны.

У сакавіку 2004 года Сяргей Дубавец аднаўляе выданне пад назвай «Свабода».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт газеты «Наша Свабода» 
* Радыё Рацыя, Увечары 26 ліпеня ўлады спынілі друкаванне чарговага нумару газеты «Наша Свабода-Палітыка» 

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:2000 год у Мінску
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Помнік Яну Непамуцкаму на Тумскім востраве

**По́мнік Св. Я́ну Непаму́цкаму** — помнік аўтарства Яна Юрыя Урбанскага ў гонар святога Яна Непамуцкага на Тумскім востраве ва Вроцлаве. Маючы вышыню 9,5 метраў, з'яўляецца найвялікшым у свеце помнікам гэтаму святому.

Ва Вроцлаве знаходзяцца яшчэ чатыры помнікі святому Яну Непамуцкаму: на вул. Святаянскай, Траўгута, Асабовіцкай і Шэўскай.

## Гісторыя 
Помнік паўстаў у 1730—1732 гадах на замову ўроцлаўскай кафедральнай капітулы. Пастаўлены на Касцёльнай плошчы, перад касцёлам Св. Крыжа і каталіцкім прытулкам Orphanotropheum. Паводле хронікі, быў адчынены ў маі 1732 года і каштаваў 2049 флорынаў.

## Апісанне 
Помнік выкананы з пясчаніку ў барочным стылі, у плане нагадвае грэчаскі крыж. На цокалі пастаменту змешчаныя чатыры сцэны з жыцця святога. На першай Ян Непамуцкі спавядае каралеву Сафію, жонку чэшскага караля Вацлава IV Люксембургскага. На другой Непамуцэн паказаны ў адным з эпізодаў паломніцтва, яшчэ адна сцэна датычыць моманту допыту святога ў караля Вацлава, а апошняя — скідання яго ў Влтаву. Вышэй знаходзяцца картушы з запісамі пра фундатараў і з тэалагічнымі каментарамі. Над імі — постаці ангелаў-атлантаў, якія трымаюць пірамідальны блок з постаццю святога Непамуцэна. Ён стаіць на аблоках з паднятай угору рукой, якая трымае крыж. З аблокаў выглядаюць ангелкі. Над галавой святога зоркі, атаясамленыя з тымі зоркамі, што з'явіліся на небе падчас замардавання мучаніка. Помнік агароджаны каменнай балюстрадай.

File:Slaski tydzien 5057.JPG
File:Slaski tydzien 5072.JPG
File:Wrocław, Ostrów Tumski, pomnik św. Jana Nepomucena, relief na cokole pomnika przedstawiający strącenie kanonika Jana do Wełtawy-001.JPG
File:Wrocław, Ostrów Tumski, pomnik św. Jana Nepomucena, relief na cokole, kanonik odmawia różaniec DSC00060.JPG
File:Wrocław, Ostrów Tumski, pomnik św. Jana Nepomucena, relief na cokole.JPG
File:Wrocław, Ostrów Tumski, reliew.JPG

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Помнікі Польшчы
Катэгорыя:Уроцлаў
Катэгорыя:Творы 1732 года
Катэгорыя:1732 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Польшчы
Русанаўка

thumb|300px|Русанаўка (на фота справа)
thumb|300px|Схема
**Русанаўка** () — гістарычны раён Кіева на левым беразе Дняпра ў Дняпроўскім раёне. Знаходзіцца на аднайменным востраве. У Русанаўцы знаходзяцца вуліцы: , , , вуліца .

## Гісторыя 
Урочышча Русанаўка на левым беразе Дняпра вядомае з даўніх часоў, як уласнасць кіеўскіх манастыроў. Магчыма, назва яно атрымала паводле прозвішча савы Русанавіча, які ў XVI стагоддзі ўлад навакольнымі землямі. Пазней тут існавала вёска Русанаў ().

## Гл. таксама 
* Русанаўскі канал
* Гатэль «Славуціч»
* 

## Спасылкі 
* Радыё «Свабода», передача «Країна Інкогніта»
* Энцыклапедыя Кіева 

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Кіева
Тышка Каленікавіч

**Тышка Каленікавіч**, або **Цімафей Каленікавіч** (каля 1452 — каля 1501) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

Меў маёнткі ў Кіеўскай зямлі. Ад яго імя ўтварылася прозвішча роду Тышкевічаў.

## Біяграфія 
Сын Каленіка Каленікавіча. Меў братоў Акушку (намесніка звяголскага, зг. 1488), Гетаўта-Андрэя, Дзебру і невядомую на імя сястру (часам даецца імя Яўфімія, у шлюбе з Раманам Івашкавічам Волкавічам, яе ўнук Іван Гарнастай падтрымліваў родзічаў пры двары, спрыяў узвышэнню Тышкевічаў)

Быў у шлюбе з Ганнай невядомага паходжання, магчыма, што жанаты быў прынамсі двойчы.

Адзін з сыноў Тышкі — Васіль Тышкевіч (†1571), ваявода падляшскі, атрымаў у 1569 годзе ад вялікага князя Жыгімонта Аўгуста тытул графа «на Лагойску і Бярдычаве». У Расійскай імперыі графскі тытул быў прызнаны за некаторымі асобамі ўказамі 1861 і 1862 гадах. Найвышэйша зацверджаным у 1902 годзе меркаваннем Дзяржаўнай Рады ўсім асобам, якія зацверджаны ў расійскім дваранстве і паходзяць ад Васіля Тышкевіча, дазволена ад часу далучэння да роду карыстацца ў Расійскай імперыі графскім тытулам.

Катэгорыя:Тышкевічы
Чцібар

**Чцібар** (**Цідэбур, Сцібар, Здзебар**; 10 стагоддзе) — польскі князь і ваенны дзеяч, прадстаўнік дынастыі Пястаў. Магчымы заснавальнік роду Астояў.

## Паходжанне 
Быў сынам князя палян Земамысла з роду Пястаў і братам першага гістарычна вядомага князя Польшчы Мешка I, а таксама яшчэ адно князя, невядомага з імя. Імя Чцібар некаторыя з даследчыкаў (Станіслаў Кентшынскі і іншыя) выводзяць з сербалужыцкіх абшараў, такім чынам яго маці магла паходзіць з гэтых земляў.

## Дзейнасць 
Верагодна, быў ахрышчаны паводле рымскага абраду разам ці неўзабаве пасля брата Мешкі (прыкладна 14 красавіка 966). 24 чэрвеня 972 у бітве пад Цэдыняй разбіў нямецкія войскі на чале з маркграфам Лужыцкай маркі Годанам і графам Зігфрыдам фон Вальбекам, якія ўварваліся ў Польшчу. Знаходжанне Чцібара ў гэтым рэгіёне дазваляе меркаваць, што ён быў намеснікам Мешкі ў Памор'і. Верагодна, ён ці хтосьці з яго сыноў быў 25 мая 992 удзельнікам падзелу ўладанняў Мешкі І.

## Нашчадкі 
Некаторымі даследчыкамі лічыцца бацькам Стаігнева, пасла Баляслава Храбрага і адначасова заснавальнікам роду Астояў.

## Ушанаваьне памяці 
Чцібар — першы вядомы польскі пераможца ў змаганні з немцамі. З гэтай прычыны ён стаў персанажам шматлікіх твораў: аповясцяў «*Любоне*» Юзафа Ігнацыя Крашэўскага, «*Скарб дзікаў*» Караля Бунша, «*Dagome iudex*» Збігнева Нянацкага і фільму «*Гняздо*» Яна Рыбкоўскага.

У гонар Чцібара названыя:
* вучнёўскі спартыўны клуб «Чцібар Цэдыня» (ад 26 мая 1946);
* Гара Чцібара — марэнавы нанос вышынёй 54,5 м над паверхняй мора. Тут 24 чэрвеня 1972 быў усталяваны помнік Польскае перамогі над Одрай аўтарства Чэслава Уронкі і Станіслава Біжка;
* пачатковая школа ў Дольным Любяхове (1964—2000), тут жа памятная шыльда;
* хуткі цягнік маршруту Вроцлаў-Шчэцін (1997—2003);
* пасёлак Чцібара ў Шчэціне (ад 2006);
* вуліцы ў паселішчах Хойна, Лобез, Лодзь, Мяшкавіцы, Шчэцін.

## Літаратура 
* Kronika Thietmara, tłum. M. Z. Jedlicki, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS, Kraków 2005, ISBN 83-242-0499-7, s. 32-33.
* Balzer O., Genealogia Piastów, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2005, ISBN 83-918497-0-8, s. 44, 56-57.
* Hertel J., Imiennictwo dynastii piastowskiej we wczesnym średniowieczu, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa-Poznań 1980, ISBN 83-010166-2-0.
* Jasiński K., Rodowód pierwszych Piastów, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2004, ISBN 83-7063-409-5, s. 71.
* Kętrzyński S., O imionach piastowskich, «Życie i myśl» 1951, nr 5-6.
* Rymar E., Rodowód książąt pomorskich, Książnica Pomorska, Szczecin 2005, ISBN 83-87879-50-9, s. 40-41, 52, 58, 65, 67.

Катэгорыя:Пясты
Катэгорыя:Род Астояў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў X стагоддзі
Катэгорыя:Ваенныя Польшчы
Катэгорыя:Князі