open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Павет

**Паве́т** (; , ) — сярэдняя адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Польшчы, а раней — у Вялікім Княстве Літоўскім, Рускім царстве і Расійскай імперыі, Рэчы Паспалітай, існуе прыкладна з XIV стагоддзя.

## Польшча 
У Польшчы ў шэраг абавязкаў кіраўніцтва паветаў уваходзяць усе лакальныя пытанні, якія выходзяць за межы гміны, у тым ліку, ахова грамадскага парадку і агульная бяспека, супрацьпажарная бяспека і ахова ад навадненняў, прадухіленне сціхійных бедстваў і ліквідацыя іх наступстваў, утрыманне агульных бальніц, барацьба з беспрацоўем, будаўніцтва і ўтрыманне міжгмінных дарог.

Паветам могуць перадавацца правы ваяводстваў у тых пытаннях, якія могуць быць вырашаны на месцы.

Гміна і павет вырашаюць усе адміністрацыйныя пытанні іх жыхароў. Такім чынам грамадзяне пазбаўлены ад неабходнасці ехаць у ваяводскі цэнтр для вырашэння адміністрацыйных праблем.

Павет мае асобны бюджэт, а яго даходы не залежаць ад даходаў гмін. Павет не ажыццяўляе нагляд за дзейнасцю гмін, не мае права атабраць іх правы і ўмешвацца ў іх фінансавае кіраванне. Фінансава аўтаномны павет можа праводзіць уласную бюджэтную палітыку.

Савет павета выбіраецца на выбарах самакіравання.

Памер павета выбіраецца, улічваючы, каб уся дзейнасць яго адміністрацыі магла знаходзіцца пад непасрэдным кантролем выбаршчыкаў. Начальнікам савета кіравання з’яўляецца староста.

## Вялікае Княства Літоўскае 
Тэрмін «павет» пачаў ужывацца на Беларусі з XV стагоддзя спачатку як сінонім старажытнарускага тэрміна воласць. У першай палове XVI стагоддзя пад паветам звычайна разумелі буйную воласць, цэнтрам якой быў горад або замак, што належаў дзяржаве, у т. л. скасаванае ўдзельнае княства. Першапачаткова не меў афіцыйнага статуса і органаў кіравання. Буйныя землеўладальнікі (паны) на тэрыторыі павета падпарадкоўваліся ваяводу, дробныя (баяры-шляхта) — намесніку павятовага цэнтра. Часам пад паветам разумелі толькі тэрыторыю, падкантрольную намесніку, у гэтым сэнсе павет быў сінонімам намесніцтва.

## Гл. таксама 
* Гміна
* Староства
* Ваяводства

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Польшчы
Ян Радзівіл (1492—1542)

**Ян Мікалай Мікалаевіч Радзівіл** (1492 — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Падчашы вялікі літоўскі (з 1517), дзяржаўца маркаўскі (1520—1534) і васілішскі (з 1523), староста бельскі (з 1522), староста жамойцкі (з 1535).

## Біяграфія 
Сын канцлера літоўскага Мікалая Радзівіла і Альжбеты з Саковічаў.

Браў удзел у вайне супраць Тэўтонскага ордэна (1516—1521). Уваходзіў у склад камісій па размежаванні ВКЛ з Мазовіяй(1529), Прусіяй (1532) і Інфлянтамі (1540—1541). У 1530-1540-я гады трыумвірат у складзе Ян Радзівіла, яго дзядзькі Юрыя Радзівіла і Альбрэхта Гаштольда фактычна кіраваў ВКЛ пры адсутнасці ў дзяржаве вял. князя Жыгімонта Старога. Браў удзел у вайне супраць Маскоўскай дзяржавы (1534—1537).

Валодаў маёнткамі ў Літве і на Падляшшы. У шлюбе з Ганнай Касцевіч меў 3 дачок. С смерцю Яна Мікалаевіча згасла па мячы лінія Радзівілаў — князёў «на Ганёндзу і Райгрудзе».

Ян Радзівіл
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Катэгорыя:Старосты бельскія
Катэгорыя:Старосты маркаўскія
Катэгорыя:Старосты васілішскія
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1534—1537 гадоў
Марк Ліцыній Крас

**Марк Ліцыній Крас** (, 115 да н.э. — 53 да н.э.) — вядомы старажытнарымскі палітычны і вайсковы дзеяч, удзельнік першага трыумвірату, адзін з найбагацейшых людзей свайго часу.

Крас паходзіў з рымскага класу вершнікаў, якія не мелі палітычных правоў патрыцыяў, аднак валодалі значнай маёмасцю. У прыватнасці, бацька Краса займаўся зборам падаткаў у Галіі і меў з гэтага значны прыбытак. Калі ў Рыме пачаліся грамадзянскія войны, Крас быў вымушаны схавацца ў Іспаніі. Па сведчанню Плутарха, Крас у гэты час жыў у пячоры. Хутка Крас прыхіліўся да Луцыя Карнелія Сулы, які выступіў супраць захапіўшых Рым марыянцаў. Дзякуючы сваім здольнасцям, Крас хутка стаў адным з найбольш аўтарытэтных камандуючых Сулы. Аднак Сула больш падтрымліваў Пампея, што не падабалася Красу, які імкнуўся ўсімі сродкамі дамагчыся большага ўплыву, чым Пампей. Падчас бітвы каля Колінскай брамы (82 да н.э.) перамога Краса на фланге вырашыла лёс гэтай апошняй бітвы грамадзянскай вайны. Уплыў Краса значна ўзрос, і Сула даверыў яму ўдзельнічаць у захопе маёмасці ворагаў Сулы і яго ўсталяванай дыктатуры. Аднак з-за таго, што ён аднойчы не падзяліўся нарабаваным з Сулай, ён быў аддалены ад хуткага ўзбагачэння падчас праскрыпцый.

Пасля смерці Сулы у 78 да н.э. Крас некаторы час абараняў прынятыя ў час яго дыктатуры законы, аднак пад націскам народных трыбунаў гэтыя законы былі адмененыя. У гэты час Крас не страціў свайго аўтарытэту і ўплыву на дзяржаўныя справы, але нават узвысіўся і стаў галоўным канкурэнтам Пампея. Па-першае, Крас значна павялічыў сваё багацце за кошт розных махінацый, а па-другое, менавіта ён кіраваў арміяй, якая была накіравана супраць рабоў-паўстаўнцаў на чале са Спартаком. Крас быў прадстаўніком вершнікаў і часткі плебеяў, у той час як Пампей быў пераважна прадстаўніком старой рымскай арыстакратыі, а таксама абапіраўся на падначаленых яму легіянераў.

Меркавалася, што Крас меў нейкае дачыненне да змовы Катыліны 63 да н.э., аднак доказаў не знайшлося.

У 60 да н.э. Крас, Пампей і Цэзар замірыліся і стварылі першы трыумвірат, які некалькі гадоў фактычна кіраваў Рымам. Аднак Крас быў слабейшым з трыумвіраў, і таму ён выступіў як ініцыятар вайны з Парфіяй. Камандаванне арміяй было дадзена яму, аднак паход быў няўдалым, і Крас загінуў падчас бітвы каля Караў у 53 да н.э. Пасля смерці Краса трыумвірат распаўся, і хутка пачалася грамадзянская вайна паміж Цэзарам і Пампеям.

Катэгорыя:Рымскія консулы
Кансэнсус

**Кансэнсус** (ад  — *згода*) — спосаб прыняцця рашэнняў на аснове агульнай згоды пры адсутнасці прынцыповых пярэчанняў у большасці зацікаўленых асоб, прыняцце рашэння ці тэксту дагавора на міжнародных канферэнцыях і ў міжнародных арганізацыях на аснове агульнай згоды ўдзельнікаў без правядзення фармальнага галасавання, калі супраць яго не выступае ніводзін з удзельнікаў гэтага форуму. Кансэнсус прымяняецца таксама як сродак забеспячэння адзінства пазіцый дзяржавы да правядзення галасавання па абмяркоўваемым пытанням, якое ў гэтым выпадку адтэрміноўваецца на час працэсу галасавання. Тэрмін выкарыстоўваецца ў агульным значэнні, а таксама як тэрмін палітычны ці юрыдычны. У шырокім сэнсе слова — агульная згода пры адсутнасці пярэчанняў па істотным пытанням.

## Гл. таксама 
* Прыняцце рашэння метадам кансэнсуса
* Вікіпедыя:Кансэнсус

Катэгорыя:Канстытуцыйнае права
Катэгорыя:Грамадзянскае права
Катэгорыя:Тэорыя прыняцця рашэнняў
Сланец

**Сла́нец** або **лупня́к** — горныя пароды, с паралельным (слаістым) размяшчэннем мінералаў, якія ўваходзяць у іх склад. Сланцы характэрызуюцца сланцаватасцью — здольнасцю лёгка расшчэплівацца на асобныя пласціны.

## Гл. таксама 
* Метамарфічныя горныя пароды
* Гаручы сланец
* Цагляны сланец
* Аспідны сланец
* Вельдскія сланцы
* Філіт

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Метамарфічныя горныя пароды
Ян Радзівіл

Імя **Ян** мелі прадстаўнікі роду Радзівілаў:
* Ян Радзівіл (1474—1522) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Намеснік вількійскі, слонімскі, маршалак гаспадарскі, земскі, кашталян троцкі
* Ян Радзівіл (1492—1542) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Падчашы вялікі літоўскі, дзяржаўца маркаўскі, васілішскі, староста бельскі, жамойцкі.
* Ян Радзівіл (1516—1551) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Староста тыкоцінскі, крайчы вялікі літоўскі
* Ян Альбрэхт Радзівіл (1591—1626) — вялікалітоўскі магнат, 2-гі ардынат клецкі, староста ўпіцкі
* Ян Мікалай Радзівіл (1681—1729) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Крайчы вялікі літоўскі, кашталян віленскі, ваявода навагрудскі.
* Ян Ежы Радзівіл (1588—1625) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян троцкі.
Рыгор Антоні Агінскі

**Рыгор Антоні Агінскі** (? — ) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ.

З роду Агінскіх, сын Яна. У 1686 узяў шлюб з Тэафілай з Чартарыйскіх, якая нарадзіла яму сына Казіміра.

Вялікі харунжы літоўскі (1687), староста жмудскі (1698), польны гетман літоўскі (1703), вялікі гетман літоўскі, маршалак Трыбунала ВКЛ (1706).

Быў адным з актывістаў шляхецкага паўстання супраць панавання Сапегаў у Вялікім княстве Літоўскім. Прыхільнік караля Рэчы Паспалітай Аўгуста II. У 1700 разбіў войска Сапегаў у бітве пад Алькенікамі. У час Паўночнай вайны 1700—21 ваяваў супраць шведаў.

Кавалер ордэна Белага арла з 1705 года.

## Сям’я 
Быў у шлюбе з Тэафіліяй Чартарыйскай (пам. пасля 1711), дачкой падкаморага кракаўскага Яна Караля Чартарыйскага (1626—1680) і Ганны Зебжыдоўскай (пам. 1668), ад якой меў двух сыноў і трох дачок. Дзеці:

* Эльжбета Магдалена Агінская (пам. 1767), 1-ы муж Казімір Гелгуд, 2-і муж князь Антоні Міхал Пузына
* Анэля Агінская, жонка стольніка браслаўскага Фелікса Парыса
* Ефрасіння Агінская (пам. каля 1765), жонка з 1726 года старосты вілейскага і пінскага Пятра Паца (пам. 1756)
* Ян Агінскі (пам. 1710), кухмістр вялікі літоўскі і староста мсцібаўскі
* Казімір Марцыян Агінскі (пам. 1727), падстолі вялікі літоўскі, староста мсцібаўскі

## Літаратура 
* 
* 

Рыгор Антоні
Катэгорыя:Гетманы вялікія літоўскія
Катэгорыя:Гетманы польныя літоўскія
Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Катэгорыя:Харунжыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія
Віктар Уладзіміравіч Роўда

**Ві́ктар Уладзі́міравіч Ро́ўда** (1921—2007) — савецкі і беларускі харавы дырыжор і педагог. Народны артыст СССР (1990).

Прафесар Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі, мастацкі кіраўнік акадэмічнага хору Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Беларусі.

Лаўрэат прэміі «За духоўнае адраджэнне», лаўрэат нацыянальных i міжнародных конкурсаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 85-годдзе маэстра Віктара Роўда // «Мінскія епархіяльныя ведамасці». — № 4, 2006
* Памёр Віктар Роўда // «Новае радыё». — 19 лістапада 2007
* РОЎДА Віктар Уладзіміравіч

Катэгорыя:Музычныя педагогі СССР
Катэгорыя:Музычныя педагогі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Літоўскай акадэміі музыкі і тэатра
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларускай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Катэгорыя:Харавыя дырыжоры Беларусі
Катэгорыя:Харавыя дырыжоры СССР
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Беларусі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Смаргоні
Маршалак вялікі літоўскі

**Марша́лак вялі́кі літоўскі** (да Люблінскай уніі 1569 *маршалак земскі літоўскі*) — адна з цэнтральных пасад у Вялікім Княстве Літоўскім. Кіраваў дваром вялікага князя, прымаў замежных паслоў, найвышэйшых урадоўцаў дзяржавы, назіраў за этыкетам, загадваў прыдворнай стражай і каралеўскай гвардыяй, сачыў за бяспекай манарха, прызначаў дваранаў. Фактычна выконваў функцыі сучаснага міністра ўнутраных спраў.

Пасада ўтварылася ў час праўлення вялікага князя Ягайлы, відаць, у 1398.

У Рэчы Паспалітай фармальна лічыўся роўны маршалку вялікаму кароннаму і выконваў такія самыя абавязкі ў Вялікім Княстве Літоўскім. Аднак у іерархіі саступаў кароннаму маршалку. Мог выконваць абавязкі кароннага маршалка ў яго адсутнасць. Пасля Люблінскай уніі (1569) засядаў у Сенаце.

## Спіс вялікіх маршалкаў літоўскіх 
## Глядзі таксама 
* Маршалкі надворныя літоўскія
* Вялікія маршалкі каронныя
* Маршалкі надворныя каронныя

Катэгорыя:Цэнтральныя ўрады Вялікага Княства Літоўскага
Вялікія маршалкі літоўскія
Bona fides

**Сумленныя намеры**, ці на латыні *bona fides* (*сумленныя сродкі*, *сумленна*) — маральнае сумленне, вера ў праўдзівасць ці памылковасць меркавання ці існасці меркавання, ці адносна шчырасці ці заганнасці лініі паводзін. Гэты паняцце важны ў юрыспрудэнцыі, асабліва пры выкарыстанні права справядлівасці.
На сучаснай англійскай мове паняцце "сумленныя намеры" часам выкарыстоўваецца як сінонім для чагосці, што характарызуе чалавека з дадатнага боку, збольшага, гэта варыянт прэзумпцыі невінаватасці, калі пра чалавека загадзя думаюць, што не задумляў і не жадаў нічога благога. "Пакажыце мне Вашы сумленныя намеры" можа азначаць: "Чаму я павінен давяраць Вам?

Катэгорыя:Грамадзянскае права
Red Hot Chili Peppers

**«Red Hot Chili Peppers»** () — рок-гурт з ЗША, заснаваны ў 1983 годзе ў Лос-Анджэлесе, Каліфорнія. Штат Каліфорнія ўспамінаецца ў мностве іх песень. Музычны стыль гурта пабудаваны на сумесі традыцыйнага фанка, альтэрнатыўнага року, панку і іншых музычных жанраў. Ва ўсім свеце прададзена больш за 80 мільёнаў копій іх альбомаў. Паводле версіі VH1 «100 Greatest Artists of Hard Rock» занялі 30-е месца. 14 красавіка 2012 года гурт быў уключаны ў Зал славы рок-н-рола. Гурт заняў трэцяе месца ў сімвалічным спісе «Найлепшыя выканаўцы за 10 гадоў скроблінга» сайту Last.fm.

«Red Hot Chili Peppers» запісалі 10 студыйных альбомаў. Першыя запісы былі даволі непаспяховымі, у той час гурт іграў сумесь року і фанку. Склад гурта мяняўся шмат разоў, аднак Кідзіс і Флі былі ў гурце з пачатку яго існавання і ніколі не пакідалі яго. Фрусчантэ і Сміт далучыліся ў 1989 годзе, неўзабаве выйшаў паспяховы альбом «Mother's Milk». Гэты быў першы альбом гурта, які трапіў у музычны чарт «Billboard». Пакуль «Red Hot Chili Peppers» былі ў турнэ 1992 года, пасля выхаду свайго пятага альбома «Blood Sugar Sex Magik», Фрусчантэ пакінуў гурт з-за наркатычнай залежнасці.

Дэйв Навара стаў гітарыстам гурта пасля зыходу Фрусчантэ. Навара не надта добра ладзіў з іншымі членамі гурта. Удзельнікі гурта папрасілі Навара пакінуць гурт у 1998 годзе, пасля аднаго альбома, які быў названы «One Hot Minute». У гэты час Фрусчантэ ствараў сольныя альбомы. Ён цярпеў ад гераінавай залежнасці. Калі Фрусчантэ стаў адчуваць сябе лепш, Флі прапанаваў яму вярнуцца ў гурт і Фрусчантэ згадзіўся. Наступны альбом гурта, «Californication», стаў адным з іх самых папулярных запісаў. «Red Hot Chili Peppers» працягвалі працаваць і ў 2002 годзе выпусцілі наступны альбом, «By the Way», які таксама меў поспех. Пасля гэтага гурт адправіўся ў сусветнае турнэ, а таксама выпусціў дыск лепшых песень. Вярнуўшыся, «Red Hot Chili Peppers» запісалі двайны альбом «Stadium Arcadium», які складаўся з 28 песень. Праз некаторы час гурт быў прымушаны спыніць сваю дзейнасць з-за таго што Фрусчантэ зноў пакінуў RHCP дзеля ўласнай творчасці. У 2009 годзе яму на змену прыйшоў Джош Клінгофер, сябар Фрусчантэ. З ім гурт выпусціў альбом «I’m with You», а таксама 17 бісайдаў.

## Дыскаграфія 
; Студыйныя альбомы
* «The Red Hot Chili Peppers» (1984)
* «Freaky Styley» (1985)
* «The Uplift Mofo Party Plan» (1987)
* «Mother’s Milk» (1989)
* «Blood Sugar Sex Magik» (1991)
* «One Hot Minute» (1995)
* «Californication» (1999)
* «By the Way» (2002)
* «Stadium Arcadium» (2006)
* «I’m with You» (2011)
* «The Getaway» (2016)
* «Unlimited Love» (2022)
* «Return of the Dream Canteen» (2022)

## Спасылкі
Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Станіслаў Кішка (гетман літоўскі)

**Станіслаў Пятровіч Кішка** () — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч. Намеснік смаленскі (1500—1503), вялікі гетман літоўскі (1503—1507), вялікі маршалак літоўскі (з 1512). Родапачынальнік магнацкага роду Кішкаў.

## Біяграфія 
Сын Пятрашкі Страмілы герба «Дуброва». Атрымаў мянушку «Кішка», ад якой пайшло імя роду яго нашчадкаў.

Трымаў шэраг урадаў, у тым ліку падстолія (1487—1488), стольніка літоўскага (1491), намесніка лідскага (з 1493). Удзельнічаў у пасольстве ў Маскву наконт шлюбу княжны Алены Іванаўны, дачкі вялікага князя маскоўскага Івана Васілевіча, з вялікім князем літоўскім Аляксандрам Ягелончыкам.

У 1496 годзе браў удзел у выправе польскага караля Яна Ольбрахта на малдаўскага гаспадара, з уласным почтам разбіў татар пад Брацлавам. У 1499 годзе атрымаў урад намесніка смаленскага, пачаў умацаванне горада. У чэрвені 1502 года кіраваў абаронай Смаленска ад маскоўскіх войск. У 1503 годзе разбіў татараў на Прыпяці. У 1503 годзе стаў вялікім гетманам і трымаў урада да 1507 года, калі з маскоўскага палону вярнуўся Канстанцін Астрожскі. У 1506 годзе браў удзел у бітве пад Клецкам.

З 1508 года староста гарадзенскі. У 1508 і 1511 гадах удзельнічаў у камісіі па размежаванні Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага ў Мазовіі. Каля 1512 стаў маршалкам земскім.

У першым шлюбе з Ганнай з Кучукаў. У другім шлюбе з невядомай імем дачкой ваяводы троцкага Пятра Мантыгірдавіча Белага, з якой меў сына Пятра, дачок Барбару і Ганну (жонку троцкага кашталяна Яна Радзівіла, пазней старосты жамойцкага Станіслава Кезгайлы). Спадчынай жонкі па згаслым родзе Мантыгірдавічаў атрымаў Нясвіж, Алыку і Лахву, якія праз шлюб дачкі Ганны перайшлі да Радзівілаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Кішкаў 

Станіслаў Пятровіч
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1500—1503 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1507—1508 гадоў
System of a Down

**«System of a Down» ** — амерыканскі рок-гурт, заснаваны у 1992 годзе ў Лос-Анджэлесе пад назвай «Soil». З 1995 года гурт выступае пад назвай «System of a Down». Чатыры студыйныя альбомы гурту маюць платынавы статус, а альбом «Toxicity» (2001) мае мульціплатынавы статус.

## Удзельнікі групы 
* Серж Танкян — вакал
* Дарон Малакян — гітара, вакал
* Шаво Ададжан — бас-гітара
* Джон Далмаян — барабаны

## Альбомы 
* *System of a Down* (1998)
* *Toxicity* (2001)
* *Steal This Album!* (2002)
* *Mezmerize* (2005)
* *Hypnotize* (2005)

## Цікавыя факты 
* Усе ўдзельнікі гурта маюць армянскія карані і з’яўляюцца прадстаўнікамі армянскай дыяспары ў ЗША.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Музычныя калектывы ЗША
Катэгорыя:Рок-гурты Арменіі
Юрый Радзівіл

Імя **Юрый** (Ежы) мелі прадстаўнікі роду Радзівілаў:
* Юрый Радзівіл (1480—1541) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Сын канцлера Мікалая Радзівіла Старога.
* Юрый Радзівіл (1556—1600) — царкоўны і дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай. Біскуп віленскі і кракаўскі.
* Юрый Радзівіл (1578—1613) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Сын новагародскага ваяводы Мікалая Радзівіла.
* Ежы Радзівіл (1721—1754) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода наваградскі, староста любашанскі і новагародскі.
Ян Эвілд

**Ян Эвілд** — жамойцкі баярын. На Гарадзельскай уніі прыняў герб Цёлак.

Па-за самім фактам падпісання Гарадзельскай уніі, дакладных звестак пра яго няма. Досыць імаверна ўсё ж, што ён — той самы Эйвілд, які ў 1390 годзе разам з братам Эйнурам падпісаў сярод іншых Кёнігсбергскі дагавор з Ордэнам, узяўшы такім чынам бок Вітаўта ў барацьбе з Ягайлам.

Невядома з пэўнасцю, ці тоесны ён Явілту, які згадваецца ў 1409 годзе, а таксама ці яго сынамі былі Даўгірд і Дашка Эйвілтавічы, якія ў сярэдзіне XV ст. атрымалі наданні на Лідчыне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r.1413. Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie: 1928—1929. — T. 9;
* Petrauskas R. Žemaitijos bajorai 1390—1413 m.  Žemaičių vyskupystės muziejus.

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Юрый Радзівіл (1556—1600)

**Юрый (Ежы, Георгі) Радзівіл** (, в. Лукішкі, цяпер у межах Вільні — , Рым), царкоўны і дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай. Біскуп віленскі (1579—1591) і кракаўскі (з 1591), кардынал (1583).

## Біяграфія 
Паходзіў з магнацкага роду Радзівілаў герба «Трубы», сын Мікалая Чорнага, канцлера вялікага літоўскага, і Альжбеты з Шыдлавецкіх. Меў братоў Мікалая, Альбрэхта, Станіслава.

Вучыўся ў Лейпцыгскім універсітэце (да 1572); вывучаў філасофію і тэалогію ў Рымскім калегіуме (1575—1576). У дзяцінстве выхоўваўся ў кальвінісцкім духу, у 1576 перайшоў у каталіцызм. Пры фармальным акце пераходу прысутнічаў Пётр Скарга.

Каад’ютар (памочнік-намеснік) біскупа Валерыяна Пратасевіча (1574—1579). З 1579 года біскуп віленскі, атрымаў званне кардынала (1583). Актыўна змагаўся супраць Рэфармацыі, у 1581 упершыню ўвёў у сваёй дыяцэзіі цэнзуру друку, у 1582 на ўласныя сродкі адкрыў каталіцкую духоўную семінарыю ў Вільні. 

У 1581 годзе падвергся вострай крытыцы з боку караля і вялікага князя Стэфана Баторыя за канфіскацыю і спаленне пратэстанскіх кніг.

У 1582—1584 адначасова намеснік караля (губернатар) у Інфлянтах, але гэтая пасада была яму ў цяжар.

Пасля смерці Стэфана Баторыя на элекцыйным сойме 1587 падтрымліваў прадстаўніка аўстрыйскай дынастыі Габсбургаў Максіміліяна, але абраны быў Жыгімонт III Ваза. Пасля збліжэння Жыгімонта III у 1589 з Габсбургамі ўплыў Юрыя Радзівіла пры двары зноў вырас. 3 1591 года — біскуп кракаўскі. Спрыяў шлюбу Жыгімонта III з эрцгерцагіняй з дома Габсбургаў Ганнай (1592). Адзін з бліжэйшых дарадчыкаў караля, у 1596—1597 вёў перагаворы пра далучэнне Рэчы Паспалітай да антытурэцкай каталіцкай лігі.

## Спасылкі 
* Jerzy Radziwiłł 
* Біяграфія на сайце catholic-hierarchy.org 
* Біяграфія на сайце mirandas  

Юрый, 1556—1600
Катэгорыя:Біскупы кракаўскія
Катэгорыя:Біскупы віленскія
Катэгорыя:Кардыналы Літвы
Катэгорыя:Кардыналы Польшчы
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Дэмаграфічная ёмістасць тэрыторыі

**Дэмаграфічная ёмістасць тэрыторыі** — максімальная кольскасць жыхароў, запатрабаванні якіх могуць быць забяспечаны за кошт рэсурсаў тэрыторыі пры захаванні экалагічнай раўнавагі. Дэмаграфічная ёмістасць раёнаў усталёўваецца звычайна шляхам аналізу найбольш важных для паўсядзённай дзейнасці прыродных кампанентаў: тэрыторый, прыдатных для прамысловага і грамадзянскага будаўніцтва; сельскагаспадарчых земляў, неабходных для арганізацыі прыгараднай сельскагаспадарчай базы; водных рэсурсаў; тэрыторый, спрыяльных для арганізацыі масавага адпачынку насельніцтва.

Дэмаграфічная ёмістасць тэрыторыі з’яўляецца велічынёй зменнай і не азначае якога-небудзь нарматыўнага паказчыку. Ён адлюстроўвае нейкі планавальны парог, за межамі якога парушаецца раўнавага ўсіх прыродных, гаспадарчых і сацыяльных умоў. Ва ўмовах росту нацыянальнага дабрабыту, падвышэнні ўрадлівасці глеб паказчыкі дэмаграфічнай ёмістасці будуць змяняцца ў бок падвышэння.

Катэгорыя:Гарадское праектаванне
Катэгорыя:Дэмаграфія
Меліярацыя

**Меліяра́цыя** ( — паляпшэнне) — сістэма арганізацыйна-гаспадарчых мерапрыемстваў па карэннаму паляпшэнню зямельных рэсурсаў з мэтай іх найбольш эфектыўнага выкарыстання.

Уключае наступныя мерапрыемствы:
* гідратэхнічная меліярацыя (арашэнне, абвадненне, асушэнне),
* хімічная меліярацыя (вапнаванне, гіпсаванне глебаў),
* агралесамеліярацыя (стварэнне полеахоўных лясных палосак),
* культурнатэхнічныя працы (карэннае паляпшэнне фізіка-хімічных і біяхімічных уласцівасцяў глебы).

Выбар віда мерапрыемстваў залежыць ад прыродна-гаспадарчых умоў канкрэтных тэрыторый. 

У Беларусі асушана каля 3,5 млн. гектараў (16 % тэрыторыі краіны).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Бончкавский Ф. Н.* Мелиорация // Вялікая савецкая энцыклапедыя

Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Modular Audio Recognition Framework

**Модульная бібліятэка для распазнавання аўдыя** (, MARF) — з'яўляецца даследчай платформай і падборкай алгарытмаў для апрацоўкі і распазнавання відарысаў (тэксту, прамовы, гуку і т. д.) і апрацоўкі натуральнай мовы. Бібліятэка напісана на Java і  арганізавана ў модульную і пашыраемую структуру, якая спрабуе палегчыць дадаванне новых алгарытмаў. MARF можа дзейнічаць як бібліятэка ў праграмах або можа выкарыстоўвацца як крыніца для вывучэння і пашырэння.   Разам з бібліятэкай пастаўляюцца некалькі прыкладаў праграм, каб праілюстраваць магчымасці бібліятэкі і паказаць, як выкарыстоўваць структуру.  Ёсць таксама досыць дэталёвае кіраўніцтва і даведка па API у фармаце Javadoc.  MARF, праграмы, а таксама адпаведны зыходны код і дакументацыя выпускаюцца пад ліцэнзіяй у стылі BSD.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Апрацоўка натуральнай мовы
Катэгорыя:Java
Катэгорыя:Бібліятэкі Java
Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне
Шын Фейн

**Шын Фейн** (: мы самі) — палітычная партыя, якая дзейнічае ў Паўночнай Ірландыі (Ольстэры) і выступае за яго далучэнне да Рэспублікі Ірландыя. Таксама партыя дзейнічае ў Рэспубліцы Ірландыя.

Партыя была заснавана ў 1905 Артурам Грыфітам. Сёння існюуць дзве партыі «Шын Фейн» — Рэспубліканская і Часовая. Апошнюю, найбольш вядомую, з 1983 узначальвае Джэры Адамс.

Прадстаўнікі Шын Фейн прымаюць удзел у агульных выбарах і на сённяшні момант маюць 5 месцаў у брытанскім парламенце, аднак не займаюць іх з-за неабходнасці даваць прысягу англійскай каралеве. Таксама Шын Фейн займае адно месца ў Еўрапарламенце, 28 месцаў у Асамблеі Паўночнай Ірландыі і 4 месцы ў ірландскім парламенце.

Партыя карыстаецца падтрымкай сярод ірландцаў-каталікоў і супрацьстаіць юніянісцкім арганізацыям, якія выступаюць за знаходжанне Паўночнай Ірландыі ў складзе Вялікабрытаніі.
 
Партыя перамагла на парламенцкіх выбарах 8 лютага 2020 года, аднак пры гэтым не атрымала большасць месцаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Шын Фейн Джэры Адамса

Катэгорыя:Палітычныя партыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Палітыка Паўночнай Ірландыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Ірландыі
Герман Вартберг

**Герман Вартберг** () — духоўны брат Тэўтонскага ордэна, капелан лівонскага ландмайстра, храніст, складальнік «Хроніка Лівоніі».

Напэўна, паходзіў з месцічаў аднаго з гарадоў у Вестфаліі, чые арыстакратыя і бюргерства бралі значны ўдзел у каланізацыі Лівоніі. Прыбыў у Лівонію, ці прынамсі ўвайшоў у блізкія сувязі з дваром лівонскага ландмайстра, напэўна каля 1358 года, бо менавіта з гэтага часу яго хроніка робіцца падрабязней за папярэднія гады. У 1366 годзе Герман Вартберг ужо выконваў важную службу ўпаўнаважанага Лівонскай правінцыі Тэўтонскага ордэна пры заключэнні ў Данцыгу пагаднення паміж Ордэнам і яго сапернікамі, архібіскупам рыжскім і іншымі лівонскімі біскупамі. Гэта дазваляе лічыць, што тым часам Вартберг быў ужо немаладым чалавекам. Захаваўся напісаны ім дакумент супраць дамаганняў духавенства з аспрэчваннем выстаўленых Ордэну абвінавачванняў.

Займаючы пасаду пры лівонскім ландмайстры, Вартберг пры напісанні сваёй хронікі мог карыстацца архіўнымі дакументамі ордэнскага замку ў Рызе; ён не толькі вёў дыпламатычныя перамовы Ордэна з духавенствам, але і сам асабіста ўдзельнічаў у ваенных дзеяннях Ордэна, не раз суправаджаў лівонскага ландмайстра Арнольда Фіцінгофа (кіраваў з 1360 па 1364) і Вільгельма Фрымерсгейма (кіраваў з 1364 па 1385) у іх паходах супраць літоўцаў. Аднойчы, у 1372 годзе, Герман Вартберг з ландмайстрам і атрадам рыцараў вяртаўся ў Лівонію з Марыенбургскага галоўнага капітула ў Прусіі і на дарозе, каля , на іх напалі літоўцы, але былі адбіты рыцарамі. Пад 1380 годам згадваецца ўпаўнаважаны лівонскага ландмайстра Герман, якому было даручана заключыць перамір’е з князя Ягайлам і палачанамі, магчыма, гэта быў Вартберг.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Чешихин-Ветринский Е. В. Сборник материалов и статей по истории Прибалтийского края. Том II. Ливонская хроника Германа Вартберга. — Рига, 1879.
* Anti Selart, Die livländische Chronik des Hermann von Wartberge, in: Matthias Thumser (Hg.), Geschichtsschreibung im mittelalterlichen Livland, Berlin 2011, S. 59-86.

Катэгорыя:Гісторыкі Германіі
Джэры Адамс

**Джэры Адамс** (, ), нар. 6 кастрычніка 1948, Белфаст, Вялікабрытанія — ірландскі палітык, кіраўнік партыі Часовая Шын Фейн. Выступае за стварэнне адзінай Ірландыі на ўсім адпаведным востраве.

Удзельнічаў у асацыяцыі барацьбітаў за грамадзянскія правы, неаднаразова затрымліваўся і ўтрымоўваўся у турме. У 1983 годзе Адамс быў абраны правадыром партыі Шын Фейн. Адамс рэгулярна абіраецца ў брытанскі парламент, аднак разам з іншымі членамі партыі прынцыпова не ўдзельнічае ў ім з-за неабходнасці даваць прысягу англійскай каралеве.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Постаці Паўночнай Ірландыі
Катэгорыя:Палітыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены Шын Фейн
Катэгорыя:Сацыялісты
Катэгорыя:Палітыкі Ірландыі
Садовая мэбля

**Садовая мэбля** — мэбля для адпачынку на адкрытым паветры.

Звычайна вырабляецца з устойлівага да фактараў надвор’я матэрыялаў (метал, камень, пластык, гума, спецыяльна апрацаваная драўніна).

Катэгорыя:Мэбля
Шумавое забруджванне

**Шумавое забруджванне** — гэта перавышэнне натуральнага ўзроўню шуму і ненармальная змена шумавых характарыстак (перыядычнасці, сілы гуку і г. д.) на працоўных месцах, у населеных пунктах і іншых месцах з прычыны працы транспарту, прамысловых прылад, побытавых прыбораў і інш. Шумавое забруджванне з’яўляецца адной з найболей вострых праблем у буйных гарадах.

## Гл. таксама 
* Экалогія
* Ахова навакольнага асяроддзя
* Забруджванне
* Прамысловы шум

Катэгорыя:Экалогія
Катэгорыя:Забруджванне
Катэгорыя:Шум
Шафа з вітрынай

**Шафа з вітрынай** (, ) — шафа з зашклёнымі аддзяленямі для захоўвання і экспанавання разнастайных прадметаў.

Такая шафа аб'ядноўвае функцыю захоўвання посуду і іншых рэчаў з задачай яе дэманстрацыі. Шафы з вітрынамі звычайна выкарыстоўваюцца для захоўвання найбольш каштоўнага хатняга посуду, крышталя, аб'ектаў дызайну і інш. З аднаго боку, яны роднасныя такім посудным шафам, як буфеты, ад якіх адрозніваюцца большай плошчай шклення. З іншага боку, яны функцыянальна аналагічныя вітрынным шафам у музеях і крамах.

Катэгорыя:Шафа
Катэгорыя:Корпусная мэбля
Калектыўныя сілы аператыўнага рэагавання

**Калектыўныя сілы аператыўнага рэагавання Арганізацыі Дагавора аб калектыўнай бяспецы**, сумесныя ваенныя сілы краін-удзельнікаў АДКБ. Мяркуецца, што Калектыўныя сілы аператыўнага рэагавання будуць у стане сталай гатовасці для процідзеяння надзвычайным сітуацыям, а таксама ваеннай агрэсіі, тэрарызму, арганізаванай злачыннасці і наркатрафіку. Краіны-удзельніцы: Расія (8 тыс. чалавек), Арменія, Беларусь (5 тыс. чалавек), Казахстан (4 тыс. чалавек), Кіргізія, Узбекістан, Таджыкістан.

Ад Расіі ў склад КСАР уваходзяць 98-я гвардзейская паветрана-дэсантная дывізія (Іванава) і 31-я гвардзейская дэсантна-штурмавая брыгада (Ульянаўск), ад Казахстана — 37-я Дэсантна-штурмавая брыгада Аэрамабільных войскаў (Талдыкарган) і Батальён марской пяхоты, ад Беларусі — брыгада спецназа Узброеных сіл РБ, ад Арменіі, Кіргізіі і Таджыкістана — па 1 батальёну.

Таксама ў склад КСАР уваходзяць атрады спецпадраздзяленняў МУС, МНС і органў дзяржбяспекі краін-удзельніц.

Плануецца, што ваенная кампанента КСАР павінна складацца са злучэнняў і частак сталай баявой гатовасці. Яны будуць здольныя да мабільнага перакідання ў любую кропку зоны адказнасці АДКБ.

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы

**Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы** — ваенна-палітычны саюз, створаны дзяржавамі СНД на аснове Дагавора аб калектыўнай бяспецы (ДКБ), падпісанага 15 мая 1992 года. Дагавор падаўжаецца аўтаматычна кожныя пяць гадоў. Дагавор увайшоў у дзеянне 20 красавіка 1994 года. На маскоўскай сесіі ДКБ 14 мая 2002 года было прынята рашэнне пра пераўтварэнне ДКБ у паўнавартасную міжнародную арганізацыю — Арганізацыю Дагавора аб калектыўнай бяспецы (АДКБ). 7 кастрычніка 2002 года ў Кішынёве падпісаны Статут і Дагавор аб прававым статусе АДКБ, якія ратыфікаваны ўсімі дзяржавамі-членамі АДКБ і ўвайшлі ў дзеянне 18 верасня 2003 года.

Краіны-удзельніцы: Расія, Беларусь (з 31 снежня 1993), Арменія, Казахстан, Кіргізія, Таджыкістан, Узбекістан. Таксама раней у АДКБ уваходзілі Азербайджан (з 24 верасня 1993 па 2 красавіка 1999), Грузія (з 9 верасня 1993 па 2 красавіка 1999). Свой удзел у арганізацыі часова перапыняў Узбекістан (з 2 красавіка 1999 па 16 жніўня 2006), 28 чэрвеня 2012 ён афіцыйна заявіў намеры выйсці з АДКБ.

АДКБ мае статус назіральніка ў Генеральнай Асамблее ААН.

4 лютага 2009 года ў Маскве лідары краін Арганізацыі ўхвалілі стварэнне Калектыўных сіл аператыўнага рэагавання. Паводле падпісанага дакумента, Калектыўныя сілы аператыўнага рэагавання будуць выкарыстоўвацца для адбіцця ваеннай агрэсіі, правядзення спецыяльных аперацый па барацьбе з міжнародным тэрарызмам і экстрэмізмам, транснацыянальнай арганізаванай злачыннасцю, наркатрафікам, а таксама для ліквідацыі наступстваў надзвычайных сітуацый.

## Вучэнні 
## Гл. таксама 
* Міратворчая аперацыя АДКБ у Казахстане

Катэгорыя:Ваенна-палітычныя блокі
Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Падзеі 15 мая
Катэгорыя:Май 1992 года
Сервант

**Сервант** (, , ), шафа для посуду i сталовай бялізны, верхняя плоскасць якой прызначана для сервіровачных работ.

Катэгорыя:Шафа
Тумба

**Тумба** (,  — земляное ўзвышэнне над магілай) — мэблевы выраб з корпусам, які мае ў плане прамавугольную, круглую, паўкруглую, авальную форму або форму шматвугольніка, з высоўнымі скрынямі або без іх, фасады якога поўнасцю або часткова зачыненыя асабовымі сценкамі гэтых скрынь і глухімі, зашклёнымі ці цалкам шклянымі дзвярыма, а таксама з корпусам з адкрытымі паліцамі, якія не маюць дзвярэй, прызначаны для захоўвання i (або) дэманстрацыі розных рэчаў і прадметаў, вышыня якога не перавышае ўзроўню сярэдзіны грудзей чалавека сярэдняга росту.

Разнавіднасцямі тумбы з’яўляюцца:
* **камод** (, ) — тумба з шуфлядамі для бялізны
* **туалетная тумба** — тумба з люстэркам і ёмістасцямі для туалетных прыналежнасцей
* **тумба для пасцельных прыналежнасцей** ().
* **сервант** — шафа для посуду i сталовай бялізны, верхняя плоскасць якой прызначана для сервіровачных работ.

Катэгорыя:Шафа
Шлісельбург

(2006)]]
**Шлісельбург** ( — *«ключ-горад»*) — горад (з 1780 года) у Расіі, у Кіраўскім раёне Ленінградскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Шлісельбургскага гарадскога паселішча. Горад размешчаны ў цэнтральнай частцы раёна на левым беразе Нявы каля Ладажскага возера, за 41 км на ўсход ад Санкт-Пецярбурга, за 8 км на поўнач ад Кіраўска.
Насельніцтва — 12,6 тыс. чал. (2008 год).

У горадзе размешчана крэпасць «Арэшак» — філіял музея гісторыі Санкт-Пецярбурга.

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны наўгародскім князем Юрыем Данілавічам у 1323 годзе, які заклаў на востраве Арэшак (тут расло шмат ляшчыны — ляснога арэха), драўляную крэпасць. Яна была названа ад назвы вострава **Арэшак**. У 1353 годзе наўгародцы заклалі каменную крэпасць, узвялі крэпасныя сцены і вежы.

Шведы шмат разоў бралі ў аблогу Арэшак, імкнучыся адціснуць наўгародцаў ад мора, і ён неаднаразова пераходзіў з рук у рукі. Па дамове 1616 года крэпасць была перададзена шведам. Яны пераназвалі ў **Нотэбарг** (), перарабіўшы на свой лад рускую назву ().

У 1702 годзе адваяваны ў шведаў Пятром I, які даў гораду яго цяперашнюю назву (іншы варыянт — Шлюсенбург, простанародная назва — **Шлюшын**). Мясцовасць каля крэпасці, на левым беразе Нявы, была заселена амаль адначасова з Арэшкам. Тут быў Спаса-Гарадзецкі цвінтар, ці Спас-на-Няве, пазней пераўтвораны ў пасад. А ў 1780 у пасад быў ператвораны ў павятовы горад Шлісельбург Санкт-Пецярбургскай губерні.

У гады Вялікай Айчыннай вайны горад быў акупаваны і разбураны. З 1944 па 1992 гг. горад насіў імя **Петракрэпасць**.

У 1996 годзе выйшаў са складу Кіраўскага раёна, стаўшы самастойным муніцыпальным утварэннем. 1 студзеня 2006 года зноў увайшоў у Кіраўскі раён як гарадское паселішча.

## Мясцовае самакіраванне 
Частка МА «Шлісельбургскае гарадское паселішча» — Кудраўцаў Юрый Андрэевіч. Частка адміністрацыі горада — Рагозін Анатоль Анатолевіч.

## Эканоміка 
Асноўнае прадпрыемства горада — Неўскі суднабудавальны-суднарэмонтны завод.

## Транспарт 
Праз горад праходзіць аўтадарога Н-135 Санкт-Пецярбург — Кіраўск — Шлісельбург.

Ад Санкт-Пецярбурга да Шлісельбурга можна даехаць на аўтобусах №№ 440, 575, К-575.

Ажыццяўляюцца рачныя зносіны да крэпасці «Арэшак» і мястэчка Імя Марозава.

## Славутасці 
]]
* Крэпасць «Арэшак» —філіял музея гісторыі Санкт-Пецярбурга.
* Краязнаўчы музей
* Помнік Пятру I
* Звеставальны сабор
* Мікольская царква
* Стараладажскі канал

## Спасылкі 
* Востраў Арэхавы, Арэхавец, крэпасць «Арэшак», Нотэбург, Шлісельбург, Петрокрепость, Шлісельбург 
* Фотагалерэя Шлиссельбурга 
* Музей гісторыі горада Шлісельбурга 
* Электронная версія мясцовай газеты «Неўскі выток» (раней «Моцны арэшак») 
* Шлісельбург CITY — Неафіцыйны інфармацыйна- забаўляльны партал Шлісельбурга 
* Праграма "Культурны пласт" пра Шлісельбург на Пятым канале
* Нататка пра Шлісельбург з фатаграфіямі 
* Рыгор Гершуні "З нядаўняга мінулага. Шлісельбург"
* «Выжыць у Шлісельбургу»

Катэгорыя:Гарады Ленінградскай вобласці
Секрэтэр

200px|right|thumb|Секрэтэр (каля 1775, Францыя)
**Секрэтэр**, нар. **сакрэтнік** (, ) — шафа з адкідной дзверкай альбо з высоўнай дошкай для пісьмовых работ.

## Гісторыя 
Гэты тып мэблі з’явіўся ў Францыі ў сярэдзіне XVIII стагоддзя, а затым атрымаў распаўсюджанне ў Англіі, Германіі, Расіі і іншых краінах. У секрэтэры злучаюцца адкідная дошка, накшталт бюро, якая служыла пісьмовым сталом, і мініяцюрная шафа тыпу кабінета з мноствам патаемных скрынь і сакрэтных механізмаў для захоўвання таемных лістоў, каштоўнасцяў і важных дзелавых папер.

Першыя секрэтэры лічылі «жаночай мэбляй», яны ўяўлялі сабой столікі з шафкай для папер і адкідной дошкай для напісання лістоў. Пазней секрэтэры павялічыліся ў памерах, атрымалі большую колькасць скрыначак і сталі выкарыстоўвацца ў асноўным для захоўвання дзелавых папер. Вялікая колькасць скрыначак дазваляла зручна сістэматызаваць паперы, а мудрагелістыя замкі, складаныя сістэмы замыкання, патаемныя аддзяленні забяспечвалі дастатковую надзейнасць секрэтэра. Асобай папулярнасцю карысталіся секрэтэры з рознымі сакрэтнымі замкамі і механізмамі, якія выконваў механік і гадзіннікавы майстар Петэр Кінцынг (1745—1816).

Секрэтэры бываюць буйнымі і мініяцюрнымі. У прыватнасці, захаваліся згадкі пра дарожны секрэтэр Напалеона Банапарта. Невялікі секрэтэр у складзеным выглядзе мог лёгка разгортвацца, а дзякуючы вялікай колькасці высоўных скрыначак быў вельмі ёмісты і зручны — па ўспамінах, нават у паходным возе імператар працаваў за ім амаль з такім жа камфортам, як у сваім парыжскім кабінеце.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шафа
Катэгорыя:Корпусная мэбля
Паліца (мэбля)

thumb|Паліца (1950-я)
**Паліца** () — мэблевы выраб без пярэдняй сценкі, з задняй сценкай ці без яе, для размяшчэння кніг ці іншых прадметаў.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Мэбля
Дзіцячы манеж

**Дзіцячы манеж** (), мэблевы выраб, які прадстаўляе сабой пераносную агароджу для дзяцей ясельнага ўзросту. Звычайна вырабляюцца з драўніны, сучасныя ўзоры могуць быць з пластыку, металу, нейлону. 
 
Катэгорыя:Прадметы мэблі
Вешалка

**Вешалка** (, , ) — мэблевы выраб для размяшчэння адзення і галаўных убораў.

Вырабляецца з драўніны, металу, пластыку і г.д.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гандлёвае абсталяванне
Катэгорыя:Адзенне
Куфар

у экспазіцыі Музея старажытнабеларускай культуры]]
**Куфар** () — выраб корпуснай мэблі з адкідным або здымным векам (накрыўкай).

## Этымалогія 
Паходзіць ад , утворанага ад  — карзіна, кош.

## Гісторыя 
Вядомы ў розных культурах з найстаражытнейшых часоў. У раннім сярэднявеччы часта быў асноўным і ўніверсальным прадметам мэблі — мог ужывацца як стол, крэсла, ложак і як непасрэдна ёмістасці для захоўвання адзення, прадметаў побыту, каштоўнасцей. Папярэднік і правобраз шафы, пастаўлены вертыкальна займеў дадатковыя дзверцы і шуфляды.

Праз кансерватыўнасць і практычнасць народнай культуры, да цяперашняга часу захаваліся тыпы куфраў старажытных архаічных канструкцый.

## Прызначэнне 
Ужываюць для захоўвання адзення, іншых прадметаў ужытку, а таксама прадуктаў харчавання (зерня, сала і іншага).

## У беларускай традыцыі 
### Гісторыя 
Да канца ХІХ ст. у беларускіх вёсках замест куфра ўжывалі кубел — драўляны выраб цыліндрычнай формы. Людзі, якія везлі нявесцін куфар падчас вяселля, нават у пазнейшыя часы зваліся «кубельнікамі».

У пачатку ХХ ст. сяляне сталі вырабляць куфры з прыгожай размалёўкай расліннага характару (кветкі, лісткі). У Заходнім Палессі (Драгічынскі, Іванаўскі раёны) былі пашыраны сакавітыя малюнкі гірляндаў кветак, букетаў. Малюнкі наносілі ад рукі, часам з дапамогай трафарэтаў. На захадзе Віцебшчыны і на Гродзеншчыне было распаўсюджана «цакаванне» — нанясенне ўзораў на афарбаваны куфар з дапамогай штампаў вырабленых з рэпы і бульбы. Самі куфры найчасцей рабілі з сасновых ці яловых дошак, ставілі на фігурныя ножкі.

]]
Найбольшай аздобленасцю вызначаліся Агоўскія куфры, вырабленыя народнымі майстрамі з Агова. Шырока вядомыя былі Давыд-Гарадоцкія куфры, Лідскія куфры.

У сучаснай беларускай вёсцы куфар страціў сваё прызначэнне. З 1950-х гадоў выраб куфраў практычна спыніўся.

### Павер’і, традыцыі 
У беларускай народнай культуры куфар быў практычна культавым, магічным аб’ектам. Кожная нявеста захоўвала ў ім свой пасаг і іншыя каштоўнасці. Кубельнікі (сват ці брат нявесты) везлі куфар на вясельным возе, і ім загадвалі не згубіць «ні скрыні, ні пярыні, ні маладой гаспадыні». Жаніх павінны быў «выкупіць» куфар («Скрыня сакоча. // Чаго яна хоча? // Паўтара залатога // ад князя маладога»). Часам трэба было выкупляць куфар некалькі разоў: калі яго выносілі з каморы, калі неслі ў хату жаніха, калі здымалі з воза. Куфар таксама задзейнічаны ў вясельных абрадах засмольвання касы.

Калі ў жанчыны былі цяжкія роды, сваякі адчынялі ўсе куфры ў хаце — лічылася, што гэта аблегчыць роды.

Куфар часта сустракаецца ў казках і паданнях:

* у падзямеллі (ці ў лесе) прыгожая дзяўчына сядзіць на куфры і расчэсвае валасы;
* сабакі ахоўваюць куфар на ланцугах;
* паводле падання, у святым гаі паблізу Цераховіч з’яўляецца куфар з грашыма, які сцерагуць сабакі;
* паводле паданняў, на некаторых курганах апоўначы з’яўляецца вялікі куфар з багаццем;
* ёсць шмат паданняў пра куфры з золатам у кургане, у гарадзішчы, затопленыя ў возеры.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* КУФАР 
* КУФАР, скрыня 

Катэгорыя:Кантэйнеры
Катэгорыя:Корпусная мэбля
Буфет (мэбля)

**Буфет** (фр. *buffet*) — шафа для захоўвання прадуктаў харчавання, сталовага посуду і сталовых прыбораў, які складаецца з тумбы з распашнымі дзвярамі і размешчанымі над імі высоўнымі скрынямі або без іх, і шафы з зашклёнымі дзвярыма або без іх, усталяванага над гэтай тумбай на некаторай вышыні так, што прамежак паміж імі (ніша) можа выкарыстоўвацца для выкладкі страў на стальніцы тумбы і іх сервіроўкі перад падачай на стол.. Нізкі буфет называецца сервантам.

## Гісторыя 
Ужо ў XVII стагоддзі буфеты-шафы набылі той выгляд, які яны захавалі амаль да нашых дзён і які апынуўся найбольш рацыянальным: верхнія паліцы са шклянымі або зачыненымі (непразрыстымі) дзверцамі для шкляной і крыштальнай посуду, высоўныя скрыні для металічных сталовых прыбораў, асноўныя масіўныя ніжнія зачыненыя паліцы для цяжкай фарфоравай і металічнай посуду талерак, страў, чараў, чайнікаў і іншы посуду.

## Гл. таксама 
* Буфет (прадпрыемства)

## Заўвагі 

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Шафа
Катэгорыя:Корпусная мэбля
Лава (мэбля)

thumb|Класічная садовая лаўка
**Лава**, **лаўка** (), мэблевы выраб з вузкім сядзеннем, для некалькіх чалавек, з вышынёй сядзення роўнай ці большай яго глыбіні. 

Адзін з найбольш распаўсюджаных традыцыйных і сучасных відаў мэблі. Ужываецца ў жылых і грамадскіх памяшканнях, на адкрытым паветры (двор, вуліцы і г.д.).
Катэгорыя:Прадметы мэблі
Універсальна-зборная мэбля

**Універсальна-зборная мэбля** (, , ), корпусная мэбля з уніфікаваных дэталей, якія дазваляюць ажыццяўляць шматварыянтную зборку вырабаў з аднаго камплекта дэталей. 
Катэгорыя:Мэбля
Лава

Назву **лава** маюць:
* Лава, лаўка — мэблевы выраб
* Лава вулканічная — прадукт вывяржэння вулканаў
* Лава кавалерыйская — баявое пастраенне кавалерыі
Лаўка

*Лава, мэбля
*Лаўка () — невялікая крама
*Нацыянальны парк Лаўка ў Чылі
Панядзелак

**Панядзе́лак** — дзень тыдня паміж нядзеляй і аўторкам. Слова «панядзелак» у беларускай мове ўтварылася ад выразу *«пасля нядзелі»*.

У старажытных рымлян і паўночнагерманскіх плямёнаў быў прысвечаны Месяцу (, , , ).

Панядзелак звычайна лічаць першым днём тыдня (асабліва ў сучаснай Еўропе), а часам — другім, пачынаючы адлік ад нядзелі (традыцыйны погляд, паходзіць з старажытнай Іудзеі, і захаваны дасюль у ЗША і Вялікабрытаніі).

## Гл. таксама 
* Вялікі панядзелак

Катэгорыя:Тыдзень
Эгільстадзір

**Эгільстадзір** (ісл.: *Egilsstaðir*) — горад у Ісландыі.

Горад Эгільстадзір знаходзіцца ў рэгіёне Ёйстурланд, на ўсходзе Ісландыі. Найбуйнейшы горад ва ўсходняй частцы краіны. Галоўны горад абшчыны Флётсдальсхерад. Колькасць насельніцтва — 2.257 чалавек (2011).

Буйны гандлёвы цэнтр і транспартны вузел рэгіёна. У горадзе ёсць універсітэцкі каледж, рэгіянальная бібліятэка і архіў.

Паблізу горада знаходзіцца возера Лагарфлёўт, у якім згодна з паданнем, жыве «цмок Лагарфлёўт» — аналагічны шатландскаму Нэсі. Непадалёк ад Эгільсстадзіра знаходзіцца Халормсстадаскогур — самы буйны лясны масіў у Ісландыі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ісландыі
Серада

**Серада́** — дзень тыдня паміж аўторкам і чацвяргом. Яго назва ў беларускай мове, як і ў некаторых іншых (напрыклад, нямецкай), паказвае на палажэнне дня пасярэдзіне працоўнага тыдня.

У Старажытным Рыме гэты дзень быў прысвечаны Меркурыю, што захавалася ў раманскіх назвах гэтага дня (). У паўночных германцаў Меркурыю адпавядаў Одзін, ад гэтага паходзяць англійская і галандская назвы.

Катэгорыя:Тыдзень
Чацвер

**Чацве́р** — дзень тыдня паміж серадой і пятніцай. Яго назва ў беларускай мове паходзіць ад парадкавага нумара гэтага дня ў тыдні - чацвёрты. 

У старажытных рымлян быў прысвечаны Юпітэру (), адсюль , у старажытных германцаў — Тору (). 

Паводле стандарта ISO 8601, чацвер з'яўляецца днём, які вызначае нумарацыю тыдняў: першы тыдзень года вызначаецца як тыдзень, які ўтрымлівае першы чацвер года і г.д.

Катэгорыя:Тыдзень
Кверагердзі

**Кверагердзі** альбо **Хверагердзі** () — маленькі гарадок на поўдні Ісландыі, знаходзіцца за 45 км на ўсход ад Рэйк’явіка на Акружнай дарозе Ісландыі. Насельніцтва — 2281 чалавек (2008).

Прылеглыя вобласці з'яўляюцца часткай вулкана Хенгідль. Гарадок вядомы сваімі аранжарэямі, якія ацяпляюцца цёплымі вулканічнымі водамі.

На поўдзень ад Кверагердзі знаходзіцца маленькі порт Тодлаўхсхёбн, з якога дзейнічае паромная пераправа ў Вестманаэяр.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ісландыі
Субота

**Субо́та** — дзень тыдня паміж пятніцай і нядзеляй. Беларуская назва паходзіць ад яўрэйскага «шабат», якое распаўсюдзілася з хрысціянствам па ўсёй Еўропе.

Старажытныя рымляне прысвячалі гэты дзень Сатурну ().

У некаторых дыялектах назва гэтага дня тыдня вымаўляецца як «*сыбота*».

## Гл. таксама 
* Лазарава субота
 

Катэгорыя:Тыдзень
Пятніца

**Пя́тніца** — дзень тыдня паміж чацвяргом і суботай. Яго назва ў беларускай мове паходзіць ад нумара гэтага дня ў тыдні — пяты. У старажытных рымлян пятніца была прысвечана Венеры, у старажытных германцаў — Фрэі (). 

Катэгорыя:Тыдзень
Тур Хеердал

**Тур Хеердал** (, 6 кастрычніка 1914, Ларвік, Нарвегія — , Кола-Мікеры, Італія) — выдатны нарвежскі падарожнік і вучоны, даследчык культуры і паходжання розных народаў свету: палінезійцаў, індзейцаў, жыхароў вострава Рапануі і інш. Здзейсніў некалькі надзвычай складаных шырока вядомых падарожжаў на копіях старажытных суднаў.

## Біяграфічныя звесткі 
Каб пацвердзіць сваю тэорыю пра засяленне астравоў Палінезіі з Амерыкі, у 1947 годзе праплыў з экіпажам на плыце «Кон-Цікі» ад Перу да архіпелага Туамоту, у 1969 і 1970 гадах — на папірусных лодках «Ра» і «Ра-2» ад Афрыкі да астравоў Цэнтральнай Амерыкі, у 1977—1978 гадах — на трысняговай лодцы «Тыгрыс» па маршруце Эль-Курна (Ірак) — вусце р. Інд — Джыбуці. Уражанні ад падарожжаў у кнігах "Падарожжа на «Кон-Цікі» (1949), «Аку-Аку» (1957), «Ра» (1970). «Фату-Хіва» (1975), «Тыгрыс» (1979) і інш.

Займаўся археалагічным пошукамі ў Перу, Балівіі, Эквадоры, на Галапагоскіх а-вах і в-ве Рапануі (Вялікадня). Аўтар прац па антрапалогіі, старажытнай гісторыі Акіяніі і Амерыкі.

На беларускую мову асобныя яго творы пераклаў Сяргей Міхальчук.

## Беларускія пераклады 
* Падарожжа на «Кон-Цікі»; На плыце ад Перу да Палінезіі. Мн., 1958.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Падарожнікі Нарвегіі
Катэгорыя:Даследчыкі Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Вучоныя Нарвегіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Нарвегіі
Катэгорыя:Нарвежскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рапануі (востраў)
Катэгорыя:Камандоры з зоркай ордэна Святога Олафа
Катэгорыя:Вялікія афіцэры ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Ганаровыя дактары
Катэгорыя:Памерлі ад раку мозгу
Эйнар Ёнсан

**Эйнар Ёнсан** — (; , ферма Галтафель на поўдні Ісландыі — ) — ісландскі скульптар.

Ёнсан — першы ісландскі скульптар, які дасягнуў міжнароднага прызнання. Нарадзіўся ў сялянскай сям'і; яго родным братам быў вядомы мастак Асгрымур Ёнсан.

(Гл. Музей Эйнара Ёнсана)

## Спасылкі 
* Працы Эйнара Ёнсана   

Катэгорыя:Скульптары Ісландыі