open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мікалай Іванавіч Кастамараў

**Мікалай Іванавіч Кастамараў** (; , в. Юрасаўка, Варонежская губерня — , Санкт-Пецярбург) — украінскі і расійскі гісторык.

Навуковая дзейнасць Кастамарава пачалася з магістарскай дысертацыі, прысвечанай гісторыі Украіны. Дысертацыя была спалена за занадта дзёрзкія, на меркаванне цэнзараў, думкі аўтара. Кастамараў з некалькімі аднадумцамі стварыў у Кіеве таемнае таварыства — «Кірыла–Мефодзьеўскае брацтва», мэтай якога было ўтварэнне канфедэрацыі славянскіх народаў. Калі гэтае таварыства было выкрыта, Кастамараў каля года правёў у зняволенні ў Аляксееўскім равеліне Петрапаўлаўскай крэпасці, а пасля сасланы ў Саратаў з забаронай выкладаць і публікаваць свае працы.

Пасля смерці Мікалая I Кастамараў атрымаў поўнае памілаванне, стаў прафесарам Пецярбургскага ўніверсітэта, пакінуў 21 том сваіх прац. Асноўная праца: «Руская гісторыя ў жыццяпісах яе найгалоўнейшых дзеячаў». Таксама Кастамараў вядомы афарызмам: «*Праўдзівая любоў гісторыка да сваёй бацькаўшчыны можа выяўляцца толькі ў строгай пашане праўды*».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыкі Украіны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варонежскай вобласці
Партызанская група (СССР, 1941—1944)

**Партызанская група** — найменшая арганізацыйная форма савецкіх партызанскіх частак, асноўная арганізацыйная форма ў пачатковы перыяд партызанскай вайны ў нямецкім тыле (1941—1942).

Партызанскія групы фарміраваліся савецкімі і партыйнымі органамі, на акупаваных нямецкімі войскамі тэрыторыях, а таксама ў савецкім тыле. Паводле задачы і складу, існавалі адмысловыя віды партызанскіх груп: «спецыяльныя» (НКУС), дыверсійныя, рзведвальныя і іншыя.

Увесну 1942, з наплывам жывой сілы ў партызанскія часткі, а таксама з выхадам гарадскіх падпольных груп у лясы, колькасць партызанскіх груп рэзка ўзрасла, і групы пачалі перафарміроўвацца ў партызанскія атрады. За час зімы 1941 — вясны 1942 з груп былі сфарміраваны 150 новых атрадаў, за лета 1942 — яшчэ 121.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* А. Л. Манаенкаў. Партызанская група ў Вялікую Айчынную вайну // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12. — Мінск: БелЭн, 2001. — 560 с. С.123. ISBN 985-11-0198-2 (т.12)
** Артыкул цытуе: Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945: Энцыкл. Мн., 1990. С.452—453.

Катэгорыя:Партызанскія рухі Другой сусветнай вайны
Партызанскае злучэнне (СССР, 1941—1944)

**Партызанскае злучэнне**, таксама **ваенна-аператыўная група (ВАГ)** або **цэнтр** — арганізацыйная форма савецкіх партызанскіх частак (1941—1944), якая аб’ядноўвала некалькі драбнейшых адзінак: брыгад, палкоў ці атрадаў, і мела задачай правядзенне шырокамаштабных і ўзгодненых вайсковых аперацый у тыле нямецкіх войскаў.

На тэрыторыі БССР былі сфарміраваны каля 40 такіх адзінак, пераважна ў 1943.

Адзінкі такога віду ўтвараліся савецкімі кіравальнымі органамі вышэйшага ўзроўню і ўзначальваліся, звычайна, мясцовымі кіраўнікамі кампартыі або старэйшымі афіцэрамі Чырвонай Арміі. Штабная дзейнасць ажыццяўлялася штабамі яднаных у злучэнні партызанскіх адзінак.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* А. Л. Манаенкаў. Партызанскае злучэнне ў Вялікую Айчынную вайну // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12. — Мінск: БелЭн, 2001. — 560 с. С.113—114. ISBN 985-11-0198-2 (т.12)
** Артыкул цытуе: Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945: Энцыкл. Мн., 1990. С.398.

Катэгорыя:Партызанскія рухі Другой сусветнай вайны
Партызанскі полк (СССР, 1941—1944)

**Партызанскі полк** — арганізацыйная форма савецкіх партызанскіх частак (1941—1944).

Колькасны склад, узбраенне і схема камандавання партызанскага палка былі, у асноўным, такімі ж, як і ў партызанскай брыгады, з той розніцай, што полк арганізацыйна складаўся з батальёнаў, рот, узводаў і аддзяленняў. Полк меў штаб, 1 ці 2 дыверсійныя ўзводы, падраздзяленні забеспячэння. Артылерыя і станковыя кулямёты маглі зводзіцца ў асобную роту, або размяркоўваліся па ротах як чацвёртыя агнявыя ўзводы. Некаторыя палкі мелі шпіталі, аэрадромы або зоны прыёму грузаў з паветра.

На тэрыторыі БССР партызанскія палкі арганізоўваліся рэдка. У 1941—1944 гадах тут дзейнічалі 14 палкоў, з іх 3 асобна і 11 у складзе ваенна-аперацыйных груп.

Пасля злучэння з Чырвонай Арміяй, Беларускі штаб партызанскага руху перакласіфікаваў свае партызанскія палкі ў брыгады.

## Заўвагі 
## Літаратура 
*А.Л. Манаенкаў. Партызанскі полк у Вялікую Айчынную вайну // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12. — Мінск: БелЭн, 2001. — 560 с. С.132—133. ISBN 985-11-0198-2 (т.12)
**Артыкул цытуе: Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945: Энцыкл. Мн., 1990. С.476—479.

Катэгорыя:Партызанскія рухі Другой сусветнай вайны
Партызанскі атрад (СССР, 1941—1944)

**Партызанскі атрад** — асноўная арганізацыйная форма савецкіх партызанскіх частак (1941—1944).

Партызанскі атрад звычайна складаўся прыкладна са 100 чалавек, аднак мог налічваць і да некалькіх сотняў чалавек. Асабовы склад звычайна зводзіўся ў 3—4 роты, па 3 узводы, па 3 аддзяленні. На чале атрада стаялі камандзір і камісар. Ім дапамагалі начальнік штаба, а таксама намеснікі па разведцы, дыверсіях і гаспадарчай частцы з іх адпаведнымі падраздзяленнямі. Большыя атрады маглі мець мелі кулямётныя і мінамётныя падраздзяленні.

Кожны атрад меў першасныя арганізацыі Камуністычнай партыі і Камсамолу.

Беларускі штаб партызанскага руху класіфікаваў атрады паводле іх колькаснага складу: 100—150, 151—350, 351 і больш.

Паводле сваіх задач, атрады бывалі: звычайныя (унітарныя), дыверсійна-разведвальныя, кавалерыйскія, артылерыйскія, штабныя, запасныя, мясцовай абароны, маршавыя.

На тэрыторыі БССР у 1941—1944 гадах дзейнічалі 1255 розных атрадаў, большасць з іх у складзе партызанскіх брыгад, а 203 — асобна.

Большы атрад, у пэўных умовах, мог быць разгорнуты ў партызанскую брыгаду, або ў партызанскі полк. (як, напрыклад, некаторыя атрады па 800 і болей чалавек, якія дзейнічалі ў Магілёўскай вобласці са жніўня 1943 года).

## Заўвагі 
## Літаратура 
* А. Л. Манаенкаў. Партызанскі атрад у Вялікую Айчынную вайну // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12. — Мінск: БелЭн, 2001. — 560 с. С.124. ISBN 985-11-0198-2 (т.12)
* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945: Энцыкл. Мн., 1990. С. 456—474.
* Партизанские формирования Белоруссии в годы Великой Отечественной войны (июль 1941—июль 1944). — Мн., 1983.

Катэгорыя:Партызанскія рухі Другой сусветнай вайны
Жанчына

thumb|150px|Венера на карціне Э.-Э. Амары-Дзюваля
**Жанчы́на**, таксама **кабе́та** — чалавечая істота, якая валодае марфалагічнымі, функцыянальнымі і іншымі прыкметамі, якія вызначаюць жаночы пол: жаночы набор палавых храмасом (XX), рост, маса цела, асаблівасці целаскладу, будовы палавых органаў, інтэнсіўнасць абмену рэчываў, колькасць формавых элементаў крыві, гарманальны і біяхімічны статус і г.д., а таксама ўласцівыя жаночаму полу псіхалагічныя асаблівасці: пяшчота, дружалюбнасць, какетлівасць, высокая эмацыянальнасць і інш. У перыяд палавой спеласці - здольнасць цяжарыць, нараджаць і ўскормліваць дзіця.

Традыцыйна для абазначэння жаночага полу выкарыстоўваюць знак Венеры. З пачатку XX стагоддзя ў еўрапейскіх культурах распаўсюдзіўся звычай лічыць чырвоны і ружовы колерамі дзяўчат.

## Жанчына ў грамадстве 
Роля жанчыны ў сучасным грамадстве з пункту гледжання антрапалогіі і культуралогіі стала прадметам даследаванняў вядомага нямецкага лекара і этнографа Германа-Генрыха Плоса. Ён апублікаваў фундаментальную працу «Жанчына ў прыродазнаўстве і этнаграфіі».

Доўгі час у заходняй культуры існавала няроўнасць у правах мужчыны і жанчыны, збольшага гэта было звязана з асаблівасцямі рэлігійных звычаяў (напрыклад, да нядаўняга часу ў хрысціянстве жанчыны не ўваходзілі ў клір). У цяперашні час калі ў многіх заходніх краінах, пераважна ў краінах Еўропы, а таксама ў ЗША, назіраецца тэндэнцыя раўнавання ў правах жанчыны і мужчыны. Змены, якія адбыліся ў дачыненні да жанчыны ў 20 стагоддзі на Захадзе, найбольш яскрава характарызуюцца такімі працэсамі, як сексуальная рэвалюцыя і актывізацыя фемінізму (гістарычна склалася агульная назва для розных палітычных і грамадскіх рухаў, дзейнасць якіх накіравана на барацьбу з сексізмам).

Дзякуючы эмансіпацыі жанчын, штуршком да якой стаў жаночы рух у Заходняй Еўропе, традыцыйная патрыярхальная структура грамадства была пастаўлена пад сумнёў. Сёння жанчыны могуць вольна выбіраць будучую прафесію і карыстаюцца ў большасці краін такімі ж юрыдычнымі правамі, як і мужчыны.

З'яўленне фемінізму ў якасці тэорыі была падрыхтавана наступнымі інтэлектуальнымі плынямі Захаду: ліберальная філасофія і тэорыя правоў чалавека (Джон Лок, Жан-Жак Русо і іншыя), сацыялістычная тэорыя, разгляд сексуальнасці і сексуальных паводзінаў чалавека ў сацыяльным і палітычным кантэксце (Зыгмунд Фрэйд, Вільгельм Райх, Маргарэт Мід, філосафы Франкфурцкай школы: Герберт Маркузэ і Тэадор Адорна). Акрамя таго на феміністычную думку вялікі ўплыў вырабілі ідэалогіі моладзевага пратэсту, барацьбы неграў за грамадзянскія правы, утопіі контркультуры, ідэі сексуальнай рэвалюцыі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Жанчына і хрысціянства 


Катэгорыя:Пол чалавека
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Пол

**Пол** — сукупнасць генетычных, марфалагічных і фізіялагічных асаблівасцей, якія забяспечваюць палавое размнажэнне арганізмаў. У больш шырокім сэнсе пол — комплекс рэпрадуктыўных, саматычных і сацыяльных характарыстык, якія вызначаюць індывіда як мужчынскі ці жаночы арганізм.

У дачыненні да полу часта выкарыстоўваецца запазычанае слова гендар, якім абазначаюцца сацыяльныя паводзіны мужчын і жанчын, а таксама ўзаемаадносіны паміж імі.

## Крытэрыі пола чалавека 
Існуе пяць асноўных крытэрыяў пола чалавека:

# Генатыпічная (ганадная, гаметная, гарманальная) — як у клетках сабраны генетычны матэрыял, як спалучаюцца храмасомы (якія спецыфічныя палавыя гармоны секрэтуюцца).
# Фенатыпічная (марфалагічная) — як чалавек выглядае, сукупнасць першасных і другасных палавых прыкмет.
# Псіхалагічная — кім чалавек сябе адчувае.
# Сацыяльная (грамадзянская, акушэрская) — кім чалавека лічыць грамадства.
# Паспартная — што запісана ў дакументах.

## Палавыя прыкметы 
Палавыя прыкметы — марфалагічныя і функцыянальныя прыкметы, якія вызначаюць асноўныя адрозненні паміж самцом і самкай у жывёл, мужчынам і жанчынай у чалавека. Адрозніваюць першасныя і другасныя палавыя прыкметы. Да першасных палавых прыкмет самцоў млекакормячых і чалавека адносяць семяннікі, семяправод, палавы член, прастату, у самак — яечнікі, яйцаводы, матку, похву.

## Гл. таксама 
* Гендар
* Гендарная сістэма

## Літаратура 
* Палавыя прыкметы // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн., 2000.

Катэгорыя:Біялогія
*
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Зялёная жаўна

**Зялёны дзяцел** ці **Зялёная жаўна** (*Picus viridis*) — від птушак з сямейства . Разам з  з’яўляецца адзіным прадстаўніком роду  у Цэнтральнай Еўропе.

## Апісанне 
Даўжыня тулава каля 31 см, размах крылаў да 52 см. Спіна цёмна-зялёная, бруха ад тусклавата-светлага да шэра-зялёнага колеру. Голас — гучнае «*клю-клю-клю*».

## Арэал і экалогія 
Распаўсюджаны на значнай частцы Еўропы, Пярэдняй Азіі і Каўказа ў лісцевых і змяшаных лясах. У Беларусі даволі рэдкі гнездавальны від. Гняздуецца ў дуплах старых хворых дрэваў. Кладка з 5—9 белых яец.

Корміцца пераважна мурашкамі, якіх здабывае на зямлі або ў мурашніках.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Зялёны дзяцел // slounik.org
*  С.134.

Катэгорыя:Дзятлавыя
Messerschmitt AG

**Messerschmitt AG** (да 1938 **Bayerische Flugzeuge Werke** () — колішняя германская авіяцыйная кампанія.

Кампанія была створана ў 1926. Спачатку складалася з канструктарскага бюро (начальнік — Вальтэр Рэтэль) і майстэрняў, і размяшчалася ў Аўгсбургу. Кампанія збанкрутавала ў 1931, і яе завод быў куплены кампаніяй Messerschmitt Flugzeugbau GmbH з Бамберга, але нанова ўтворанае таварыства, з цэнтральным офісам у Аўгсбургу, захоўвала ранейшую назву да 1938, калі яно атрымала назву Messerschmitt. Галоўным канструктарам і дырэктарам быў В. Месершміт.

Азначэнні некаторых прадуктаў кампаніі існавалі, у сувязі са зменай назвы, у двух варыянтах, **Bf** і **Me**.

З пашырэннем вытворчасці, і з пазнейшым уваходжаннем у структуру кампаніі вытворчых структур Аўстрыі (гл. Аншлюс), з’явіліся філіялы ў Рэгенсбургу-Пруфунгу, Рэгенсбургу-Обертраўблінгу, Лейпцыгу-Мокаў (належаў кампаніі Erla), Дэліцш і Вінер-Нойштаце (належаў кампаніі WNF).

Пад канец Другой сусветнай вайны вытворчыя магутнасці кампаніі былі разбураны, і кампанія спыніла сваё існаванне з канцом Нацысцкай Германіі (1945).

Адзіная авіяцыйная кампанія часоў Другой сусветнай вайны, якая серыйна выпускала рэактыўныя знішчальнікі і шматмэтавыя самалёты (у параўнанні з дробнымі серыямі Heinkel і іншых).

Вядомыя прадукты: самалёты Bf 108, Bf 109/Me 109, Bf 110/Me 110, Me 410, рэактыўныя самалёты Me 163, Me 262.

## Гл. таксама 
* Messerschmitt-Bölkow-Blohm.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Авіябудаўнічыя кампаніі Германіі
Каралін

Назву **Каралін** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Каралін — вёска ў Драгічынскім раёне
** Каралін — былая вёска ў Жабінкаўскім раёне
** Каралін — вёска ў Іванаўскім раёне
** Каралін — вёска ў Камянецкім раёне
** Каралін — былое прадмесце горада Пінска
* Гомельская вобласць:
** Каралін — пасёлак у Гомельскім раёне
** Каралін — былая назва горада Ельск (да 1931 г.)
** Каралін — былы пасёлак у Хойніцкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Каралін — аграгарадок у Зэльвенскім раёне

## Імя 
* Каралін Вазняцкі (нар. 1990) — дацкая тэнісістка
* Каралін Уэлет (нар. 1979) — канадская хакеістка

## Гл. таксама 
* Каралі
* Караліна
* Караліно
* Каралінова
Першэрон

thumb|270px|Конь пароды першэрон
**Першэрон, першэронскі конь** — французская парода коней родам з рэгіёна Ле Першэ на поўдні Нармандыі. Магутны конь. Вышыня ў карку — 1,66 м (1,55 да 1,72), важыць каля 900 кг.

Самым моцным канём свету з'яўляўся верагодна жарабец "Dr. Le Gear" першэронскай пароды, які нарадзіўся ў ЗША ў 1830 годзе, меў вышыню ў карку 2,13 метраў і важыў 1372 кілаграмы.

## Спасылкі
*Планета лошадей: першерон  (на рускай мове)

Катэгорыя:Пароды коней
Катэгорыя:Конегадоўля
Сакрат Яновіч

**Сакрат Яно́віч** (, , Беластоцкае ваяводства, Польшча — , Крынкі) — польскі беларускі пісьменнік, аўтар 30 кніг. Член Беларускага літаратурнага аб’яднання «Белавежа» і Саюза польскіх пісьменнікаў (з 1971), старшыня Клубу Саюза польскіх пісьменнікаў у Беластоку (1976—1981).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і шаўца. Скончыў Беластоцкі электратэхнікум (1955). Працаваў брыгадзірам электраманцёраў на баваўняным камбінаце пад Беластокам. Перакладчык, потым журналіст у газеце «Ніва» (з 1956). Загадчык арганізацыйнага аддзела Галоўнага праўлення Беларускага грамадска‑культурнага таварыства (1959—1962). У 1960 скончыў завочнае аддзяленне беларускай філалогіі Настаўніцкага інстытута ў Беластоку. У 1958—1970 супрацоўнічаў са Службай бяспекі Польскай Народнай Рэспублікі, назіраючы за асяродкам газеты «Ніва», а таксама Беларускага грамадска-культурнага таварыства (у 2007 прызнаўся пра гэта ў люстрацыйнай анкеце). Калі ён разарваў супрацоўніцтва са спецслужбамі, у 1970 яго звольнілі з «Нівы» нібыта «за беларускі нацыяналізм».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Sokrat Janowicz Pisarz transgraniczny; Studia, wspomnienia, materiały. — Białystok: Trans Humana, 2014. — 520 s. — ISBN 978-83-64817-03-8

## Спасылкі 
* Выбраныя творы С. Яновіча — Эл.рэсурс knihi.com

Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Вулька Дастоеўская

**Ву́лька Дасто́еўская** (, ) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Моладаўскага сельсавета.

Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Дастоеўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Партызанская брыгада (СССР, 1941—1944)

**Партызанская брыгада** — арганізацыйная форма савецкіх партызанскіх частак (1941—1944), асноўная форма на тэрыторыі БССР пасля вясны 1942.

На тэрыторыі БССР, першае злучэнне, колькасна і структурна падобнае да партызанскай брыгады, — «Гарнізон Паўлоўскага» — было створана ў студзені 1942, у Акцябрскім раёне Палескай вобласці. У красавіку 1942 года створаны 1-я Беларуская партызанская брыгада і партызанская брыгада «Аляксея» на базе атрадаў, якія дзейнічалі ў Суражскім і сумежных з ім раёнаў Віцебскай вобласці. Усяго на тэрыторыі Беларусі ў Вялікую Айчынную вайну дзейнічала 199 брыгад і 14 палкоў, якія пасля злучэння з Чырвонай Арміяй вызначаны БШПР як брыгады

Асаблівы націск на стварэнне брыгад быў пачаты з 1942, у мэтах паляпшэння наступальных магчымасцяў партызанскіх частак, іх супрацоўніцтва і ўзаемадзеяння, сувязі і забеспячэння.

Брыгады былі атраднага (радзей батальённага) складу, ядналі ў асноўным 3-7 атрадаў, мелі ад некалькіх соцень да некалькіх тысяч байцоў. Структурную асаблівасць мелі брыгады створаныя ў лістападзе 1942 — сакавіку 1943 гадоў Клічаўскім аператыўным цэнтрам, у якіх адзін з атрадаў быў галоўным, а яго камандаванне і штаб адначасова былі камандаваннем і штабам брыгады. Кіраўніцтва брыгады звычайна складалася з камандзіра, камісара, начальніка штаба, намесніка камандзіра па разведцы, дыверсіях, памошніка камандзіра п забеспячэнню, начальніка медыцынскай службы, намесніка камісара па камасмолу. У большасці брыгад былі штабныя роты, ці ўзводы сувязі, аховы, радыёстанцыя, падпольныя друкарні, у многіх — свае шпіталі, майстэрні па рамонту зброі і маёмасці, узводы боезабеспячэння, пасадачныя пляцоўкі для самалётаў. Брыгады мелі зоны баявой дзейнасці, асноўныя і запасныя базы, стваралі вузлы супраціўлення, заставы, сістэму апорных і назіральных пунктаў, разгалінааную сетку сувязных, скрытыя рэзервы, атрады і групы мясцовай самаабароны, сямейныя атрады і лагеры, наладжвалі прамысловую вытворчасць, якая задавльняла патрэбы партызан і насельніцтва. Баявую і палітычную дзейнасць партызанскіх брыгадна акупіраванай тэрыторыі Беларусі накіроўвалі ЦК КП(б)Б, ЦШПР, БШПР,падпольныя абкомы, райкомы і міжрайкомы партыі.

## Літаратура 
* 

* Манаенкаў А. Л. Партызанская брыгада ў Вялікую Айчынную вайну // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12. — Мінск: БелЭн, 2001. — 560 с. С.114. ISBN 985-11-0198-2 (т.12)
** Артыкул цытуе: Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945: Энцыкл. Мн., 1990. С.398—452.

Катэгорыя:Партызанскія рухі Другой сусветнай вайны
Карл Фрыдрых фон Вайцзекер

**Карл Фрыдрых фон Вайцзекер** ( ; , , Германія — ) — нямецкі фізік і філосаф. Тытулаваны барон. Удзельнічаў у спробах стварэння атамнай зброі ў Германіі ў час Другой сусветнай вайны.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і нямецкага дыпламата Эрнста фон Вайцзекера. Старэйшы брат колішняга прэзідэнта Германіі Рыхарда фон Вайцзекера, бацька фізіка і даследчыка навакольнага асяроддзя Эрнста Ульрыха фон Вайцзекера, цесць колішняга генеральнага сакратара Сусветнага Царкоўнага сабору Конрада Райзера.

З 1929 па 1933 Вайцзекер вывучаў фізіку, матэматыку і астраномію ў Берліне, Гётынгене і Лейпцыгу спачатку як вучань, потым у супрацоўніцтве з Вернерам Гайзенбергам і Нільсам Борам. Кансультантам яго доктарскай дысертацыі быў Генрых Хунд.

## Дзейнасць 
Сярод навуковых інтарэсаў гэтага вучонага былі даследаванні энергіі сувязі атамнага ядра і ядзерныя працэсы ў зорках. У супрацоўніцтве з Гансам Бетэ вывеў формулу, якая апісвала ядзерныя працэсы ў зорках (формула Бетэ-Вайцзекера), а таксама апісаў цыклічныя працэсы сінтэзу ў зорках (працэс Бетэ-Вайцзекера, 1937).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* http://www.polit.ru/news/2007/04/28/ymer.popup.html 

Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Тэмплтанаўскай прэміі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём імя Макса Планка
Катэгорыя:Нямецкая ядзерная праграма
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Эразма
Другая япона-кітайская вайна (1937—1945)

**Япона-кітайская вайна** (1937—1945, іначай 1931―1945) — вайна між Кітаем і Японіяй, якая працягвалася з 7 ліпеня 1937 (але часам лічыцца, што гэтая вайна пачалася з японскім уварваннем у Маньчжурыю 18 верасня 1931) да жніўня 1945 (скончылася разам з капітуляцыяй Японіі ў 2-й сусветнай вайне).

Нягледзячы на тое, што абедзве дзяржавы вялі перыядычныя баявыя дзеянні з 1931 года, поўнамаштабная вайна разгарнулася ў 1937 годзе і скончылася капітуляцыяй Японіі ў 1945. Вайна стала вынікам імперыялістычнага курсу Японіі на палітычнае і ваеннае панаванне ў Кітаі для захопу велізарных сыравінных рэзерваў і іншых рэсурсаў, які праводзіўся на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў. У той жа час, рост  і пашырэнне ідэі самавызначэння (як кітайскага, так і іншых народаў былой імперыі Цын) зрабілі ваеннае сутыкненне непазбежным. Да 1937 года бакі сутыкаліся ў спарадычных баях, так званых «інцыдэнтах», таму што абодва бакі па шматлікіх прычынах устрымліваліся ад развязвання татальнай вайны. У 1931 годзе адбылося ўварванне ў Маньчжурыю (таксама вядомае як «Мукдэнскі інцыдэнт»). Апошнім з падобных інцыдэнтаў стаў  — абстрэл японцамі  7 ліпеня 1937 года, які адзначыў афіцыйны пачатак поўнамаштабнай вайны паміж дзвюма краінамі.

З 1937 па 1941 гады Кітай ваяваў, абапіраючыся на дапамогу ЗША і СССР, зацікаўленых у зацягванні Японіі ў «балота» вайны ў Кітаі. Пасля нападу японцаў на Пёрл-Харбар Другая япона-кітайская вайна стала часткай Другой сусветнай вайны.

## Назвы 
У розных гістарыяграфіях існуюць шматлікія альтэрнатыўныя назвы гэтай вайны:
* Японская гістарыяграфія і літаратура:
:* Ціхаакіянская вайна: назва, найчасцей ужываная ў часы саюзніцкай акупацыі пасля 2-й сусветнай вайны, і якая падкрэслівае адрозненне перыядаў з 1937 да 7.12.1941 і пасля 7.12.1941.
:* Вялікая ўсходнеазіяцкая вайна: назва, якой аддаюць перавагу аўтары правых рэвізіянісцкіх поглядаў.
:* Кітайскі інцыдэнт: назва ў канцы 1930-х — пачатку 1940-х гг.
:* Вайна Японіі і Кітая: сучасны адпаведнік назвы «Кітайскі інцыдэнт».
:* Пятнаццацігадовая вайна: назва, якой аддаюць перавагу аўтары левых поглядаў; назва прымае храналогію вайны з пачаткам у 1931.
* Кітайская гістарыяграфія і літаратура:
:* Вайна супраціўлення.
:* Антыяпонская вайна.
:* Кітайска-японская вайна (1937—1945): паў-стандартная назва ў гістарыяграфіі Рэспублікі Кітай (Тайвань).
* Савецкая гістарыяграфія і літаратура:
:* Народна-вызваленчая вайна кітайскага народа 1931―1945.

## Гл. таксама 
* Аперацыя «Зэт»

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Theodore F. Cook, Jr. The China War: A Bibliographical Exploration of Major Works in English on the «China-Japan Conflict» and «Sino-Japanese Relations» in the Second World War Era. ― PDF у Сеціве 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Японія ў Другой сусветнай вайне
Катэгорыя:Кітай у Другой сусветнай вайне
Аляксандр Сільвановіч

**Аляксандр Сільвановіч** ( — , Саўт-Рывер, Нью-Джэрсі, ЗША) — беларускі (у эміграцыі) грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Жыў у ЗША з пачатку 1950-х гадоў. Вышэйшая адукацыя. Член прэзідыуму Рады БНР, член Рады і Кансісторыі Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы, супрацоўнік Беларускага інстытута навукі і мастацтва. Сустаршыня Кааліцыі ў абарону дэмакратыі і правоў чалавека ў Беларусі, лабіст дапамогі Беларусі «ў змаганні за незалежнасць і народаўладдзе». Удзельнічаў у арганізаванні і завозе ў Беларусь гуманітарнай дапамогі ахвярам Чарнобылю.

Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Вольга Валянцінаўна Корбут

**Во́льга Валянці́наўна Ко́рбут** (, Гродна) — беларуская гімнастка, чатырохразовая алімпійская чэмпіёнка. Заслужаны майстар спорту СССР (1972). З 1991 года ў эміграцыі ў ЗША.

## Біяграфія 
Вольга Корбут прыйшла ў гімнастыку ў 10 гадоў і пасля паўтара гадоў заняткаў у Алены Цюнянковай ў 1965 годзе трапіла ў групу да Рэйнальда Кныша. Першы вялікі поспех прыйшоў у 1970 годзе — яна стала чэмпіёнкай СССР у апорным скачку і ўвайшла ў зборную СССР.

У 2018 годзе Вольга Корбут заявіла, што яе згвалціў трэнер Рэнальд Кныш: «*…гэта адбылося ў Мінску ў гасцініцы „Юбілейная“. Проста перад Алімпійскімі гульнямі, калі мне споўнілася 17 гадоў*».

ская паштовая марка (1996)]]
Чэмпіёнка XX Алімпійскіх гульняў (1972, Мюнхен) у камандным першынстве, у асабістым заліку — у вольных практыкаваннях і на гімнастычным бервяне; сярэбраны прызёр у практыкаваннях на брусах. Чэмпіёнка XXI Алімпійскіх гульняў (1976, Манрэаль) у камандным першынстве, сярэбраны прызёр у практыкаваннях на гімнастычным бервяне.

Чэмпіёнка свету ў камандным першынстве і ў апорным скачку, сярэбраны прыэёр у практыкаваннях на брусах, гімнастычным бервяне і вольных практыкаванкях (1974, Варна). Уладальніца сярэбранага медаля чэмпіянату Еўропы ў абсалютным першынстве (1973, Лондан). Абсалютная чэмпіёнка Спартакіяды народаў СССР (1975), СССР (1975), Чэмпіёнка СССР у камандным першынстве (1971, 1975), у апорным скачку (1970, 1974), у практыкаваннях на брусах (1974, 1976). У 1972 прызнана лепшай спартсменкай свету.

Скончыла Гродзенскі педагагічны інстытут (1977).

3 1991 жыве ў г. Атланта (ЗША), утрымлівае гімнастычную акадэмію. Прэзідэнт чарнобыльскага фонду пры шпіталі г. Сіэтл (ЗША). Ганаровая грамадзянка г. Атланта.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  С.417

Катэгорыя:Гімнасты СССР
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па спартыўнай гімнастыцы
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1972 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1976 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1972 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1976 года
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 1972 года
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 1976 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па спартыўнай гімнастыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па спартыўнай гімнастыцы
Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы
Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па спартыўнай гімнастыцы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гродна
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Беларусі
Асаед звычайны

**Асае́д звычайны**, пчалаед (*Pernis apivorus*) — драпежная птушка з сямейства ястрабіных. Адзіны прадстаўнік роду звычайных асаедаў (*Pernis*), які распаўсюджаны ў Еўропе.

## Апісанне 
Даўжыня цела звычайнага асаеда — ад 55 да 60 сантыметраў, размах крылаў дасягае 150 см, важыць дарослая птушка звычайна ад 500 да 1000 грам.

Апярэнне спіны шэра-бурае, брушка белае з шаравата-жоўтым адценнем у самцоў і бурае з цёмнымі плямкамі або стракацінамі ў самак. На хвасце 3 шырокія белыя паласы.

## Распаўсюджанне 
Пашыраны ў Еўразіі. Арэал цягнецца ад Партугаліі праз Еўропу да Каўказа і Сярэдняй Азіі. На тэрыторыі Беларусі нешматлікі пералётны від. Зімуе асаед звычайны ў Афрыцы на поўдзень ад Сахары.

Аддае перавагу не вельмі высокім самкнутым лісцевым альбо мяшаным дрэвастоям; радзей — хваёвым барам. Часцей селіцца паблізу сухіх адкрытых тэрыторый, а таксама ў ландшафце з невялікімі лясамі, лугамі, балотамі.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца насякомымі (восы, мухі, жукі і інш.).

Прылятае ў красавіку—маі. Гнёзды звычайна на высокіх лісцевых або хваёвых дрэвах каля лясных ускрайкаў, у сярэдзіне кроны, паблізу ствала ў развілцы, на вышыні 10—20 м над зямлёй. У выглядзе плоскага кола. Аснова з галін рознага памеру, высцілка з кары, шэрсці, сухой травы і лішайнікаў. На краі гнязда, звычайна зверху, свежыя галінкі з лісцем (звычайна бяроз і асін, але таксама і хваёвых дрэў). Новае гняздо можа выглядаць як зялёная купіна дыяметрам 59—65 см. Займае таксама гнёзды іншых вялікіх птушак, якія потым высцілае.

Нясе 2—3 яйцы, уздутыя альбо амаль эліптычныя, жоўтыя з мазкамі карычнева-ржавага або арэхавага колеру; акрамя таго, на iх мноства цёмных плям. Памеры: 49,5 х 40,5 мм.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
*  — С. 19.

## Спасылкі 
* Звычайны асаед: старонка Мінскага заапарка 

Катэгорыя:Ястрабіныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
15 лютага

__NOTOC__
**15 лютага** — сорак шосты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 1145: Яўген III стаў Папам Рымскім.
* 1386: Вялікі князь літоўскі Ягайла з братамі Карыгайлам, Свідрыгайлам, Вігандам і сваімі баярамі прыняў каталіцтва і атрымаў імя Уладзіслаў.
* 1563: Пачатак аблогі Полацка маскоўскімі войскамі падчас Лівонскай вайны.
* 1804: Вярхоўным правадыром сербскага паўстання супраць асманскага валадарства быў абраны Карагеоргій.
* 1916: У Вільні пачалося выданне газеты «Гоман».
* 1942: Брытанскія войскі капітулявалі перад японцамі ў бітве за Сінгапур.
* 1970: Кампанія IBM прапанавала гнуткі магнітны дыск для захоўвання інфармацыі — дыскету.
* 1989: Завершаны вывад савецкіх войскаў з Афганістана.
* 2011: Дэманстранты выйшлі на вуліцы горада Бенгазі, пачаўся Лівійскі крызіс.
* 2013: Падзенне метэарыта на Урале, у раёне Чалябінска.

## Нарадзіліся 
* 1564: Галілеа Галілей, італьянскі астраном і фізік (пам. 8.1.1642)
* 1566: Джамбатыста Базіле, неапалітанскі паэт, казачнік
* 1705: Шарль-Андрэ ван Лоа, французскі мастак
* 1710: Людовік XV, кароль Францыі
* 1760: Жан-Франсуа Лесюёр, французскі кампазітар і музыказнавец
* 1808: Карл Фрыдрых Лесінг, нямецкі мастак
* 1808: Антон Менгэ, нямецкі энтамолаг
* 1817: Шарль-Франсуа Дабіньі, французскі мастак
* 1861: Шарль Эдуар Гіём, швейцарска-французскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
* 1874: Эрнэст Шэклтан, брытанскі даследчык Антарктыкі.
* 1904: Ларыса Александроўская, беларуская оперная спявачка
* 1909: ХАП Грысхабер, нямецкі мастак
* 1912: Навум Перкін, беларускі літаратуразнавец, крытык, празаік
* 1916: Франка Фабрыцы, італьянскі акцёр
* 1930: Альгімантас Балтакіс, літоўскі паэт
* 1940: Тоамас Сулінг, эстонскі кардыяхірург
* 1946: Шарлота Рэмплінг, брытанская актрыса
* 1959: Пятро Васючэнка, беларускі літаратуразнавец, крытык, пісьменнік, драматург
* 1987: Мікалай Аляксандравіч Стасенка, беларускі хакеіст

## Памерлі 
*706: Тыверый III, візантыйскі імператар
*1145: Луцый II, Папа Рымскі
* 1152: Конрад III Гогенштаўфен, першы кароль Германіі з дынастыі Гогенштаўфенаў (нар. 1093)
* 1682: Гу Яньу, кітайскі філосаф, гісторык
* 1742: Георг Рафаэль Донер, аўстрыйскі скульптар
* 1781: Готхальд Эфраім Лесінг, нямецкі драматург, тэарэтык мастацтва, літаратурны крытык-асветнік (нар. 22.1.1729)
* 1857: Міхаіл Глінка, рускі кампазітар, заснавальнік рускай класічнай музыкі (нар. 1.6.1804)
* 1958: Язэп Рэшаць, дзеяч беларускай эміграцыі, каталіцкі святар (нар. 28.7.1890)
* 1959: Оўэн Уіланс Рычардсан, брытанскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
* 1975: Міхал Сапоцька, каталіцкі святар, блаславёны (нар. 1.11.1888)
* 2023: Ракель Уэлч, амерыканская актрыса

## Святкуюць 
* 25px — Сусветны дзень дзяцей, хворых на рак
* 25px Канада — Дзень сцяга
* 25px Расія — Дзень памяці войнаў-інтэрнацыяналістаў
* 25px Сербія — Дзень дзяржаўнасці (Дзень першага сербскага паўстання)
* Стрэценне Гасподне (праваслаўная царква)

215
Агульны дамен верхняга ўзроўню

**Агульны дамен верхняга ўзроўню** — дамен верхняга ўзроўню, створаны для вызначанага класа арганізацый.

Упершыню з’явіліся ў студзені 1985 года, тады такіх было 6:
* .com — для старонак камерцыйных арганізацый
* .edu — для старонак адукацыйных арганізацый
* .gov — для старонак дзяржаўных арганізацый ЗША
* .net — для старонак чыя дзейнасць звязаная з Сецівам
* .org — для старонак некамерцыйных арганізацый
* .mil — для вайсковых арганізацый ЗША

У цяперашні час дамены .com, .net і .org выкарыстоўваюцца паўсюдна незалежна ад тыпу арганізацыі.

## Гл. таксама 
* Нацыянальны дамен верхняга ўзроўню

## Спасылкі 
* Інфармацыя IANA аб агульных даменах верхняга ўзроўню
Смольнікі (Іванаўскі раён)

**Смо́льнікі** (, ) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Адрыжынскага сельсавета.

Да 17 лютага 1986 года вёска ўваходзіла ў склад Гарбахскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 2009 год — 115 чалавек

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Адрыжынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
16 лютага

__NOTOC__
**16 лютага** — сорак сёмы дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 1270: На лёдзе замерзлага Балтыйскага мора ў бітве пры Карусе зышліся войскі Вялікага Княства Літоўскага і аб'яднаныя атрады нямецкіх рыцараў.
* 1446: Вялікі князь маскоўскі Васіль II быў аслеплены ў Крамлі, а затым сасланы ў Угліч.
* 1704: Пры падтрымцы Швецыі супернікамі караля Аўгуста II Моцнага ў Рэчы Паспалітай створана Варшаўская канфедэрацыя.
* 1918: Літоўская Тарыба абвясціла Дэкларацыю незалежнасці Літвы.
* 1923: Англійскі археолаг-егіптолаг Говард Картэр ускрыў грабніцу Тутанхамона.
* 1925: Пры Інбелкульце заснавана бібліятэка, цяпер — Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі.
* 1948: Адкрыта Міранда, спадарожнік Урана.
* 1993: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з Мальтай.

## Нарадзіліся 
* 1032: Ін-цзун (дынастыя Сун), імператар
* 1331: Калуча Салютаці, італьянскі дзяржаўны дзеяч
* 1497: Філіп Меланхтан, нямецкі гуманіст і тэолаг
* 1543: Кано Эйтоку, японскі мастак
* 1758: Юльян Урсын Нямцэвіч, палітычны дзеяч, пісьменнік, гісторык (пам. 21.5.1841)
* 1834: Эрнст Генрых Гекель, нямецкі біёлаг-эвалюцыяніст (пам. 9.8.1919)
* 1841: Арман Гіёмен, французскі мастак
* 1893: Міхаіл Тухачэўскі, маршал СССР (пам. 12.6.1937)
* 1895: Францішак Кушаль, беларускі вайсковы і палітычны дзеяч, публіцыст (пам. 25.5.1968)
* 1902: Рыгор Мурашка, беларускі паэт (пам. 1944)
* 1904: Джордж Фрост Кенан, амерыканскі дыпламат і гісторык
* 1925: Іван Навуменка, беларускі пісьменнік і літаратуразнавец
* 1939: Чэслаў Неман, польскі музыка і спявак
* 1942: Кім Чэн Ір, кіраўнік Паўночнай Карэі

## Памерлі 
* 1279: Афонсу III, пяты кароль Партугаліі
* 1794: Эцьен-Шарль дэ Ламені дэ Брыен, прэм'ер-міністр Францыі
* 1865: Тадэвуш Валянскі, польскі гісторык і археолаг, калекцыянер (нар. 17.10.1785)
* 1899: Фелікс Фор, французскі палітычны дзеяч
* 1905: Павел Баброўскі, беларускі гісторык і этнограф (нар. 2.4.1832)
* 1932: Фердынанд Эдуард Бюісон, французскі педагог і грамадскі дзеяч, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (нар. 20.12.1841)
* 1952: Еўсцігней Міровіч, беларускі драматург і тэатральны рэжысёр (пам. 10.8.1878)
* 2011: Юсцінас Марцінкявічус, літоўскі пісьменнік
* 2012: Леанід Анцімонаў, беларускі мастак
* 2018: Хелі Ляэтс, эстонская спявачка
* 2022: Крысціна Кальдэрон, апошні прадстаўнік індзейскага народа яганаў

## Святкуюць 
*  Літва: Дзень аднаўлення дзяржаўнасці
*  Паўночная Карэя: Дзень нараджэння Кім Чэн Іра

216
Васіль Андрэевіч Трапінін

**Васіль Андрэевіч Трапінін** (, , Карпава, Наўгародская губерня — , Масква) — рускі жывапісец, майстра рамантычнага партрэта.

## Біяграфія 
Каля 1798 года пачаў вучыцца ў Пецярбургскай АМ у Сцяпана Сямёнавіча Шчукіна, але ў 1804 годзе быў адкліканы сваім памешчыкам. Да 1821 года жыў ва Украіне і ў Маскве, затым толькі ў Маскве. Трапінін імкнуўся стварыць жывы і натуральны вобраз чалавека, характарыстыку якога часта ўзбагачаюць дэталі бытавой абстаноўкі.

## Значэнне творчасці 
Творчасць Трапініна адыграла важную ролю ў развіцці рускага мастацтва XIX стагоддзя і, у прыватнасці, у фарміраванні мастацкіх традыцый Масквы. У Маскве ў 1969 годзе заснаваны Музей В. А. Трапініна і маскоўскіх мастакоў яго часу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Тропи́нин Василий Андреевич // Популярная художественная энциклопедия. Архитектура. Живопись. Скульптура. Графика. Декоративное искусство. В 2 т. / Под ред. Полевого В. М. Ред. кол.: В. Ф. Маркузон, Д. В. Сарабьянов, В. Д. Синюков (зам. гл. ред.) — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — Книга II. М—Я, 1986. — С. 304. — 432 с, ил., 32 л. ил. — 200 000 экз.

## Спасылкі 
* Тропинин Василий Андреевич // Сайт Расійскай акадэміі мастацтваў
* Партрэты Трапініна, галерэя 
* Біяграфія В. А. Трапініна 

Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты
Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чудаўскім раёне
Катэгорыя:Асобы на марках
1591

## Падзеі 
* 4 студзеня: Слонім атрымаў герб.
* 12 студзеня: Менск атрымаў герб.

## Нарадзіліся 
* 3 студзеня: Валантэн дэ Булонь, французскі мастак

## Памерлі
* 30 снежня: Інакенцій IX, Папа Рымскі
1592

## Падзеі 
* Заснаваны Дублінскі ўніверсітэт

## Нарадзіліся 
* Мустафа I, султан Асманскай імперыі (пам. 20.1.1639)
* 22 студзеня: П'ер Гасендзі, французскі матэматык, астраном (пам. 24.10.1655)
* 28 сакавіка: Ян Амос Каменскі, чэшскі мысліцель-гуманіст, педагог, грамадскі дзеяч (пам. 15.11.1670)

## Памерлі 
* 13 чэрвеня: Альбрэхт Радзівіл, дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага (нар. 8.3.1558)
* 17 лістапада: Юхан III, кароль Швецыі (нар. 20.12.1537)
Віўнева

**Ві́ўнева** (, ) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Адрыжынскага сельсавета.

## Гісторыя 
Перад вайной у вёсцы жыло 125 чалавек у 25 дварах.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў ліпені 1944 года гітлераўцамі было спалена 25 дамоў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Адрыжынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
344

**344** — высакосны год, пачаўся ў нядзелю. 344 год нашай эры, 344 год 1 тысячагоддзя, 44 год IV стагоддзя, 4 год 5-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 5 год 340-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Каля крэпасці Сінгара адбылася бітва паміж персамі і рымлянамі, дзе Канстанцый II пацярпеў паражэнне.

## Нарадзіліся 
* Ван Сяньчжы, кітайскі каліграф
* Гу Кайчжы, кітайскі мастак
* Кумараджыва, будыйскі манах

## Памерлі
Саксон Граматык

**Саксон Граматык** (; каля 1140 — пасля 1208) — дацкі летапісец, які ў сваім 16-томным летапісе «*Дзеяння данаў*» () выклаў найстаражытныя скандынаўскія сагі.

## Біяграфія 
Аб асобе Саксона Граматыка амаль нічога невядома, усе згадкі аб ім па-за межамі яго ўласнага летапісу сумнеўныя. Непасрэдна ў «*Дзеяннях данаў*» гаворыцца толькі, што бацька і дзед летапісца служылі ў войску караля Вальдэмара I, а сам летапісец быў на службе, але ўжо не вайсковай, у Вальдэмара II. Дасканалы стыль латыні Саксона прымушае меркаваць, што ён атрымаў адукацыю па-за межамі Даніі — верагодна, у Францыі. Мянушка *Граматык* упершыню была дадзена яму ў летапісе XIV ст., як прызнанне яго стылістычнага майстэрства.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Davidson, Hilda Ellis. Introduction to *Saxo Grammaticus The History of the Danes, Book I—IX. Volume II: Commentary.* Edited by Hilda Ellis Davidson. Cambridge: D. S. Brewer, 1980.
* Dumézil, Georges. *From Myth to Fiction: The Saga of Hadingus.* Translated by Derek Coltman. Chicago: University of Chicago Press, 1973.
* Fisher, Peter, trans. *Saxo Grammaticus The History of the Danes, Book I—IX. Volume I: Text.* Edited by Hilda Ellis Davidson. Cambridge: D. S. Brewer, 1979.

Катэгорыя:Гісторыкі Даніі
Мухамед Саід

**Мухамед Саід** ( — ) — віцэ-кароль Егіпта з 1854 па 1863 год.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1822 годзе, чацвёрты сын Мухамеда Алі-пашы і Аміны Ханім. Пасля смерці свайго пляменніка Абаса I, Мухамед Саід заняў пасаду віцэ-караля. Скасаваў манаполію ў эканоміцы, замяніў натуральную сістэму падаткаў на грашовую. Падтрымаў будаўніцтва Суэцкага канала паміж Міжземным і Чырвоным морамі. Міжземнаморскі партовы горад Порт-Саід на канале атрымаў сваю назву ў гонар Мухамеда Саіда.

У 1854 годзе заснаваў Банк Егіпта.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Постаці Егіпта
Гары Турк

**Га́ры Турк** (; ) — нямецкі (у тым ліку, ГДР) журналіст і пісьменнік. Кіраўнік Саюзу пісьменнікаў Цюрынгіі (1971—1983), член ПЭН-цэнтру ГДР (потым Нямецкага (ост); 1972―1995). Аўтар 13 ваенна-дакументальных кніг, пераважна прысвечаных Далёкаму Усходу ў перыяд 1934―1980, 19 гістарычных раманаў, 10 крымінальных раманаў, 11 кінасцэнароў. Кнігі выдаваліся па-нямецку, агульным тыражом каля 3 млн, перакладаліся на 14 моў, агульным тыражом каля 7―9 млн. Лаўрэат ганаровых прэмій, двойчы лаўрэат Нацыянальнай прэміі ГДР.

У 1944 мабілізаваны ў нямецкае войска, служыў у парашутна-танкавым корпусе «Герман Герынг», ваяваў ва Усходняй Прусіі. Узнагароджаны Жалезным крыжам. У В’етнаме трапіў пад хімічную атаку «аранжавым туманам» («Эйджэнт орандж»), з таго часу мусіў карыстацца дыхальным апаратам.

З кастрычніка 1945 жыў у Веймары, удзельнічаў у антыфашысцкім моладзевым руху, займаўся журналістыкай (з 1948). З пач. 1950-х працаваў на Далёкім Усходзе, ваенны карэспандэнт у Паўднёва-Усходняй Азіі (1964—1980) першы ваенны карэспандэнт з ГДР на карэйскай (1953)і в’етнамскай войнах.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Das Harry Thürk Forum У Сеціве.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Апольскім ваяводстве
Востраў Рабінзона Круза

thumb|270px|Востраў Рабінзона Круза
thumb|270px|Востраў Рабінзона Круза
**Востраў Рабінзона Круза** () — востраў у Ціхім акіяне, адзін з астравоў архіпелага Хуана Фернандэса.

У 1704 годзе на востраў Рабінзона Круза быў высаджаны шатландскі мараплаўца Аляксандр Селкірк, дзе ён пражыў чатыры гады і чатыры месяцы ў поўнай адзіноце і ізаляцыі. Гісторыя Аляксандра Селкірка лягла ў аснову сюжэта сусветнавядомага класычнага рамана Даніэля Дэфо «Рабінзон Круза».

Насельніцтва вострава складае каля 500 чалавек, большасць якога жыве ў невялікім пасяленні Сан Хуан Баўтыста; жыхары вострава забяспечваюць сябе пераважна ад промыслаў лангустамі і даходамі ад турызму. На востраве ёсць транспартныя сродкі, спадарожнікавы доступ у інтэрнэт і тэлебачанне. У апошнія гады на востраве ўсё большую папулярнасць набывае дайвінг — падводнае плаванне, аб'ектам асаблівай зацікаўленасці аквалангістаў з'яўляюцца астанкі патопленага ў гады Першай Сусветнай вайны ў бухце Кумберланд на глыбіні каля 60 метраў нямецкага крэйсера «Дрэздэн».

## Спасылкі
* Востраў Рабінзона Круза (Isla Robinson Crusoe)  (на рускай мове)

Катэгорыя:Астравы Чылі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Хвошч палявы

**Хвошч палявы**, **Таўкачыкі** (*Equisetum arvense*) — від шматгадовых травяністых раслін сямейства .

## Назва 
Хвошч палявы, скрып, земляныя арэхі, стукі, таўкачнік. Таўкачыкамі называюць толькі веснавы хвошч (спараносны).

## Біялагічнае апісанне 
Шматгадовая расліна вышынёй да 40, рэдка да 50 см, жорсткая ад вялікай колькасці крэмнію. Надземныя парасткі дыморфныя:

**Генератыўныя** (спараносныя) парасткі негалінастыя, ружаватыя, бураватыя, сакаўныя, з похвамі з 6-16 трохкутнымі бурымі ліставымі зубцамі, якія свабодныя або зрослыя не да верху і не маюць напаўпразрыстага плёнкавага аблямавання. Пасля паспявання спораў вясновыя бясхларафільныя парасткі адміраюць ці (значна радзей) становяцца зялёнымі, утвараюць бакавыя галінкі і тады неадрозныя ад вегетатыўных сцёблаў.

**Вегетатыўныя** парасткі звычайна 15-50 см вышынёй, 1,5-5 мм у дыяметры, ярка-зялёныя, галінастыя, мяккія, з трубчастымі похвамі з чорных зубцоў з белай аблямоўкай. Эпідэрміс сцябла гладкі.

Карэнішча доўгае, паўзучае, чарнаватае, глыбока апускаецца ў зямлю.

Расце на ўмерана вільготных месцах з друзлымі глебамі, у тым ліку на пойменных лугах, паравых палях.

У старажытныя часы палявы хвошч меў высокую вартасць як сыравіна ў вытворчасці крэмніевай кіслаты.

## Крыніцы 
## Галерэя 

Выява:Equisetum arvense foliage.jpg|Агульны выгляд вегетатыўных парасткаў
Выява:20190524Equisetum arvense3.jpg|Сцябло з лістамі
Выява:Equisetum arvense strobilus.jpg|Стробіл
Выява:Equisetum arvense subsp. arvense sl3.jpg|Споры

## Літаратура 
* 
* Лекарственные растения луга. — М.: Изобразительное искусство, 1993. — С. 56—57.
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Хвашчовыя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Імператар Японіі

thumb|right|Марка Японіі 1959 года, прысвечаная вяселлю прынца Акіхіта
**Імператар Японіі**, **Тэна**, таксама **Мікада** ( *tennō* ці *sumeragi*, бел. *нябесны валадар*) — афіцыйны тытул манархаў Японіі. Ва ўмовах канстытуцыйнай манархіі пасля Другой сусветнай вайны Імператар выконвае пераважна прадстаўнічыя функцыі. Рэальнай ўладай у краіне валодае Прэм’ер-міністр.

Галоўная функцыя тэнна мае цэрэманіяльны характар, між іншым Імператар лічыцца галоўнай духоўнай асобай сінтаізму.

Як сведчыць легенда, імператары Японіі з’яўляюцца прамымі нашчадкамі багіні сонца Аматэрасу, спадчынай якой была Зямля. Багіня адправіла свайго ўнука Нінігі валадарыць Японскімі астравамі, якія стварылі яе бацькі. Калі Нінігі збіраўся пакінуць Неба, ад Аматэрасу ён атрымаў тры рэчы, якія павінны былі дапамагчы яму ў далёкім падарожжы: жалезнае люстэрка, каралі з каштоўных камянёў і меч. Атрымаўшы гэтыя рэчы, якім лёс наканаваў стаць рэгаліямі японскіх імператараў, прынц Нінігі спусціўся з Неба на вяршыню гары Такаціка на востраве Кюсю. Там ён знайшоў сябе жанчыну, ажаніўся і праз некаторы час перадаў рэгаліі свайму ўнуку Дзіму, першаму зямному Імператару Японіі.

## Гл. таксама 
* Хрызантэмавы трон
* Вярхоўны Імператар Японіі
* Імператарскі прынц Японіі
* Цырымонія перадачы трона
* Інтранізацыя Імператара Японіі
* Вялікі сын Імператара
* Імператарскі палац Токіа
* Імператарскі палац у Кіёта

## Крыніцы 
## Літаратура 
### Законы 
*  Канстытуцыя Вялікай Японскай Імперыі // Нацыянальная парламенцкая бібліятэка Японіі
*  Канстытуцыя Японіі // Нацыянальная парламенцкая бібліятэка Японіі
*  «Законы Японіі»  // База даных Міністэрства агульных спраў Японіі.
**  № 3 ад 16 студзеня 1947 года «Аб Імператарскім доме» // Законы Японіі 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Японіі
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Японіі
*
Баландзічы

**Бала́ндзічы** (, ) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Адрыжынскага сельсавета.

## Назва 
Сярод эйшышскага баярства ў Перапісе войска ВКЛ 1528 г. - "*Миколаи Болонъдевичъ"*.

## Вядомыя асобы 
* Марыя Магдалена Бутаўт-Андрайковіч (1852—1933) — выкладчык і мастачка.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Адрыжынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Страмец

**Страме́ц** (, ) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Адрыжынскага сельсавета.

Да 17 лютага 1986 года вёска ўваходзіла ў склад Залядынскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Адрыжынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Depeche Mode

**Depeche Mode** (*Дэпеш Мод*, у перакладзе з фр. «Апошнія звесткі моды»), брытанскі музычны калектыў новай хвалі, сфармаваны ў 1980 годзе ў Бэзілдоне (Вялікабрытанія) як сінці-поп-група, якая з часам знайшла свой уласны стыль у жанры электроннай музыкі.

Калектыў складаецца з трох удзельнікаў:

* Марцін Л. Гор () — адзін з заснавальнікаў групы, асноўны аўтар песень, вакаліст, гітарыст, клавішнік
* Дэвід Гэан () — асноўны вакаліст, аўтар песень
* Эндру Флэтчар () — адзін з заснавальнікаў групы, клавішнік, менеджар

Раней у калектыў уваходзілі таксама:

* Алан Чарлз Уайлдар () (цяпер Recoil)— саўндпрадзюсар, клавішнік, барабаншчык, вакаліст (1982 — 1995)
* Вінс Кларк () (цяпер Erasure) — адзін з заснавальнікаў групы, асноўны аўтар песень, клавішнік (1980 — 1981)

## Дыскаграфія 
Студыйныя Альбомы:

**Speak & Spell* (1981)
**A Broken Frame* (1982)
**Construction Time Again* (1983)
**Some Great Reward* (1984)
**Black Celebration* (1986)
**Music for the Masses* (1987)
**Violator* (1990)
**Songs of Faith and Devotion* (1993)
**Ultra* (1997)
**Exciter* (2001)
**Playing the Angel* (2005)
**Sounds of the Universe* (2009)
**Delta Machine* (2013)
**Spirit* (2017)
**Memento Mori* (2023)

Кампіляцыі:

* *People Are People* (1984)
* *The Singles 81→85* (1985)
* *Catching Up with Depeche Mode* (1985)
* *Greatest Hits* (1987)
* *The Singles 86>98* (1998)
* *The Singles 81>98* (2001)
* *Remixes 81–04* (2004)
* *The Best of Depeche Mode Volume 1* (2006)
* *Remixes 2: 81–11* (2011)

## Спасылкі 
*  Афіцыйны сайт Depeche Mode
*  Сайт Марціна Гора
*  Сайт Дэвіда Гэана
*  Неафіцыйны блог Depeche Mode 
*  Беларускі сайт Depeche Mode
*  Depeche Mode форум

Катэгорыя:Электронныя музычныя калектывы Вялікабрытаніі


Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1980 годзе