open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Месяцавы аўтамабіль

thumb|275px| Месяцавы аўтамабіль. Экспедыцыя «Апалон-15». 1971 год.
**Месяцавы аўтамабіль** (, абазначэнне распрацоўшчыка — *Lunar Roving Vehicle, LRV*) — чатырохколавы транспартны планетаход для перамяшчэння людзей па паверхні Месяца. Прадстаўляў сабой двухмесны электрамабіль. Выкарыстоўваўся ў экспедыцыях праграмы «Апалон» — «Апалон-15», «Апалон-16» і «Апалон-17».

## Распрацоўка 
Распрацоўшчык і генеральны падрадчык — Boeing, з удзелам Delco Electronics (філіяла General Motors). Вядучымі канструктарамі былі Мсціслаў Бекер і Эдуарда Сан Хуан. Ферэнцу Паўліксу належыць стварэнне механізма складання LVR, канструкцыя падвескі і колаў.

Вырабілі чатыры аўтамабілі, аднак, калі стала ясна, што палёт Апалон-18 не адбудзецца, чацвёрты аўтамабіль разабралі на запчасткі. Распрацоўка і пабудова машын каштавалі NASA $ 38 млн.

## Будова 
Дзякуючы шырокаму выкарыстанню алюмінію і тытана маса машыны складала 210 кг.

Аўтамабіль быў абсталяваны чатырма рухавікамі пастаяннага току (па адным на кола) магутнасцю 0,25 к.с. кожны. Агульная магутнасць складала 1 к.с. (0,75 кВт). Каб прадухіліць траплянне пылу ў матор і пашкоджанне шчотак, корпус рухавіка знаходзіўся пад ціскам. Прывад на колы ажыццяўляўся праз рэдуктар з перадатачным лікам 80:1.

Сілкаванне рухавікоў ажыццяўлялася ад пары срэбна-цынкавых батарэй напружаннем 36 В і ёмістасцю 4,1 кВт·г. Адна батарэя сілкавала пярэднія колы, а другая заднія. Паколькі апарат задумваўся як аднаразовы, перазарадка акумулятараў не прадугледжвалася. Для астуджэння батарэй выкарыстоўваліся люстэркі з кварцу, каб адлюстроўваць як мага больш святла і адводзіць цяпло. Падчас руху люстэркі павінны былі быць закрытыя пылаахоўным экранам, каб прадухіліць траплянне на іх дробнага месяцавага грунту, які перашкаджаў бы астуджэнню.

## Выкарыстанне 
Усюдыходы значна пашырылі даступную для астранаўтаў плошчу месяцавай паверхні. Раней астранаўты маглі перамяшчацца на Месяцы толькі непасрэдна вакол месца пасадкі.

Карыстаючыся ўсюдыходам, можна было развіваць скорасць да 13 км/г. У ходзе экспедыцыі «Апалон-16» быў устаноўлены рэкорд скорасці перамяшчэння па Месяцы — 18 км/г. Агульная даўжыня шляху, пройдзенага ўсюдыходамі ў экспедыцыях Апалон-15, -16 і -17, склала адпаведна 28, 27 і 36 кіламетраў.

Магчымасць падарожнічаць па месяцавай паверхні на ўсюдыходзе абмяжоўвалася той акалічнасцю, што астранаўты павінны былі мець магчымасць паспець самастойна вярнуцца да месяцавага модуля ў выпадку паломкі ўсюдыхода да таго, як будуць расходаваны рэсурсы іх сістэм жыццезабеспячэння. Пасля таго, як месяцавыя аўтамабілі і скафандры астранаўтаў прадэманстравалі сваю надзейнасць, гэта абмежаванне было зроблена больш мяккім у апошняй экспедыцыі (Апалон-17), што дазволіла аддаліцца ад месяцавага модуля на максімальную адлегласць у 7,6 км.

Кіраванне электрамабілем даручалася камандзіру экіпажа.

## Гл. таксама 
* Месяцаход

## Спасылкі 
* А. Первушын. Бітва за Месяц. - Амфара, 2007.
* Агульнае апісанне LRV, вэбсайт NASA
* 

Катэгорыя:Праграма «Апалон»
Катэгорыя:Планетаходы
Катэгорыя:Аўтамабіль
Слаіста-дажджавыя воблакі

**Слаі́ста-дажджавы́я во́блакі** (*Nimbostratus, Ns*) — шэрае воблачнае покрыва змрочнага выгляду са значным вертыкальным развіццём (да вышыні 8 км).

Здаецца размытым у выніку выпадзення ападкаў. Займае ўсё неба без прасветаў. Складзена з кропель (пры адмоўных тэмпературах пераахалоджаных) у сумесі са сняжынкамі, у цёплы час года ў ніжняй частцы воблака — буйныя кроплі дажджу. Узнікаюць пераважна пры ўзыходным руху паветра, як найбольш магутныя па вертыкалі часткі франтальных воблачных сістэм.

3 іх выпадае аблажны дождж або снег, зрэдку — ледзяны дождж.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Воблакі
Іанасфера Марса

**Іанасфера Марса** (ці тэрмасфера) — частка верхняй атмасферы Марса, моцна iанiзуючай пад дзеяннем сонечнага караткахвалевага выпраменьвання.

З усіх планет, вядомых на сённяшні дзень, менавіта Марс больш за ўсё падобны на нашу Зямлю, аднак кой ў чым яны вельмі адрозніваюцца. У прыватнасці, яны маюць зусім непадобнымі іанасферамі. Марсіянская іонасфера распасціраецца ў межах ад 110 да 130 км над паверхняй планеты. У гэтай зоне высокаэнергетычныя часціцы сонечнага ветра сутыкаюцца з малекуламі разрэджанага газу, выбіваючы электроны з іх атамарных арбіт, у выніку чаго фармуецца пласт з лішкам вольных электронаў. Дарэчы, адным з найбольш цікавых адкрыццяў місіі Mars Express стала выяўленне актыўнай іонасферы не толькі над дзённым, але і над начным бокам планеты, якую сонечныя часціцы бамбардзіраваць ніяк не могуць.

З дапамогай даных, атрыманых еўрапейскай касмічнай станцыяй, вучоныя змаглі скласці першую падрабязную карту размеркавання электронаў у атмасферы з начнога боку Марса. На карце выразна бачны вобласці з рэзка падвышанай шчыльнасцю электронаў, прычым вучоныя выявілі некаторую залежнасць паміж размеркаваннем гэтых абласцей і канфігурацыяй магнітнага поля планеты. Рэгіёны з высокай шчыльнасцю электронаў аказваюцца аны з моцна намагнічанымі ўчасткамі, дзе лініі магнітнага поля выстройваюцца перпендыкулярна паверхні планеты. Такія ўчасткі прадстаўлены, у прыватнасці, на поўдзені ад экватара Марса. На Зямлі падобная сітуацыя назіраецца толькі ў раёне двух магнітных палюсоў. Прычыны гэтай дзіўнай канфігурацыі марсіянскіх магнітных палёў пакуль застаюцца няяснымі.

## Літаратура 
* by Staff Writers Paris, France (ESA) Nov 19, 2007 Mars Daily
* Часопіс «Папулярная механіка» 

Катэгорыя:Марс
Палярная шапка

thumb|Антарктыда
**Палярная шапка** — вобласць на паверхні планеты, якая адрозніваецца наяўнасцю нізкай тэмпературы, абумоўленай малой колькасцю сонечнай энергіі, і пакрытая лёдам пэўнага хімічнага складу. Палярныя шапкі ёсць на Зямлі (Арктыка і Антарктыда) і на Марсе. Таксама навукоўцы дапускаць наяўнасць шапкі на не асвятляемым Сонцам Паўночным полюсе Меркурыя, дзе тэмпература круглы год каля −50 градусаў Цэльсія.

right|thumb|Марс

## Гл. таксама 
* Антарктыда
* Грэнландыя
* Марс
* Арктыка
* Полюс
* Меркурый
* Лёд

## Літаратура 
Катэгорыя:Полюсы
Катэгорыя:Гляцыялогія
Кідонія (Марс)

[thumb|«The Face» — «Твар»: Фатаграфія, зробленая станцыяй Вікінг-1 у [1976 годзе|280px]]
: ''Каардынаты аб'екта'': 37° 0′ N, 12° 48′ W
**Кідонія** — рэгіён у паўночным паўшар'і Марса, дзе знаходзіцца шэраг «сталовых гор» (узгоркаў з плоскім верхам і стромкімі схіламі). Быў названы ў гонар старажытнагрэчаскага поліса Кідонія, які размяшчаўся на паўночна-заходнім узбярэжжы Крыта.

## Твар Марса 
У Кідоніі знаходзіцца **«Марсіянскі сфінкс»** — утварэнне на паверхні Марса, выветраны ўзгорак, які на першых фатаграфіях са станцыі «Вікінг-1» выглядала падобным на велізарную каменную статую чалавекападобнага твару. Нярэдка ўказвалі і на нейкія «піраміды», размешчаныя недалёка ад «сфінкса». Гэтыя фатаграфіі прывялі да нараджэння вялізнай колькасці газетных «качак», фантастычных і псеўданавуковых плётак.

Пазней, пры больш дэталёвым фатаграфаванні, праведзеным станцыяй «Mars Global Surveyor», выявілася, што чалавекападобенства было ілюзіяй, выкліканай гульнёй святла і ценю, а таксама нізкім распазнаваннем здымачнай камеры апарата. «Піраміды» ж з'яўляюцца звычайнымі скаламі.

## Кідонія ў культуры 
Тэма «твару на Марсе» і магчымага паслання ад пазаземных цывілізацый абыгрываецца ў навуковай фантастыцы, напрыклад у фільме «Місія на Марс» (2000); тэлесерыяле Сакрэтныя матэрыялы; мультсерыялах Футурама і Захопнік Зім; відэагульнях Zak McKracken and the Alien Mindbenders (1988), X-COM: UFO Defense (1993).

[thumb|left|Фатаграфія «твару», зробленая ў [2001 годзе станцыяй «Mars Global Surveyor»|225px]]
thumb|280px|Раён Кідонія. «Твар на Марсе» (справа ўверсе) і «піраміды».

## Гл. таксама 
* Марсіянскія каналы
* кратар Гале
* Касмічны апарат «Вікінг»
* Knights of Cydonia
* UFO: Enemy Unknown

## Спасылкі 
* Вобласць Сідонія і «Сфінкс» на APOD
* Іншыя здымкі з еўрапейскага спадарожніка «Марс Экспрэс»
* Камп'юстужка: Трохмерная выява «Твары на Марсе» 

Катэгорыя:Рэгіёны Марса
Катэгорыя:Марс
Плато Лакшмі

**Плато Лакшмі** — вялікі (37 на 80 км), высокі (3—4 км) участак паверхні Венеры ў заходняй частцы Зямлі Іштар. Названае ў гонар Лакшмі, індуісцкай багіні дабрабыту. 

Плато акружана моцна дэфармаваным рэльефам. Астраномы нярэдка параўноўваюць Плато Лакшмі з зямным Тыбетам. 

Катэгорыя:Венера (планета)
Зямля Іштар

right|300px|Тапаграфія Зямлі Іштар

**Зямля Іштар** — адзін з двух асноўных горных рэгіёнаў планеты Венера. Іштар з'яўляецца меншай з двух «кантынентаў» і размешчана побач з паўночным полюсам планеты. Названа ў гонар шумера-акадскай багіні Іштар.

Плошча зямлі Іштар прыблізна параўнальная з плошчай Аўстраліі ці кантынентальнай часткі ЗША. На ўсходзе знаходзіцца горны хрыбет, які атрымаў назву горы Максвела, чыя вышыня складае прыблізна 11 км. Для параўнання, найвышэйшая гара на Зямлі Эверэст узвышаецца на 8,8 км над узроўнем мора. На адным краю хрыбта знаходзіцца запоўнены лавай ударны кратар дыяметрам 100 км.

Зямлю Іштар апраўляюць чатыры галоўныя горныя ланцугі Венеры: горы Максвела на ўсходзе, горы Фрэя на поўначы, горы Акна на захадзе і горы Дану на поўдні. Такім чынам, атрымліваецца нізкі ўчастак паверхні, які атрымаў назву плато Лакшмі, якое, у сваю чаргу, было названа ў гонар індуісцкай багіні Лакшмі.

На тэрыторыі зямлі Іштар таксама размешчаны вулканы, названыя ў гонар вядомых жанчын: Сакагавея, Калет і Клеапатра. Таксама на зямлі Іштар паверхня мае няроўную, «мазаічную» будову, якая сведчыць пра тое, што паверхня планеты знаходзіцца ў руху.

## Спасылкі 
* Геалагічная эвалюцыя Іштар 

Катэгорыя:Венера (планета)
Чачэрскі шклозавод

**Чачэрскі шклозавод** — колішняе прадпрыемства, якое дзейнічала ў 1780—1879 гадах ва ўрочышчы Асінаўка Рагачоўскага павета (цяпер у межах г. Чачэрск Гомельскай вобласці).

Вырабляў бутэлькі, слоікі, багемскае, белае ліставое і аконнае шкло. Меў 2 печы для варкі шкла, 2 печы для абпалу гаршкоў, паравы рухавік. Сыравіна прывазная: гліна з Наўгародскай губерні, попел саламяны з Чарнігаўскай губерні, сода з Рыгі, глаўберава соль з Прусіі. У 1862 годзе працавала 195 рабочых.

На прамысловай выстаўцы (Масква, 1859) і Усерасійскай (Масква, 1860) чачэрскае шкло прызнана лепшым і адзначана за добрую якасць.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Чачэрска
Катэгорыя:Колішнія прадпрыемствы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:З’явіліся ў 1780 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1879 годзе
Катэгорыя:1780 год у Беларусі
Гара Маат

**Гара Маат** () — самы высокі венерыянскі вулкан і другая паводле вышыні вяршыня Венеры. Названы ў гонар старажытнаегіпецкай багіні праўды і справядлівасці Маат. Размешчаны ў вобласці Атлы паблізу гор Узы і Ангвуці, каардынаты цэнтра — , 

Гара Маат узвышаецца амаль на 5 км над ваколіцамі і на 8,8 км (паводле іншых дадзеных, 8,3 км) над сярэднім узроўнем паверхні Венеры. Гэта робіць яе другой паводле вышыні вяршыняй планеты пасля гор Максвела (якія вышэй за яе больш чым на 1 км), і самым высокім на планеце вулканам. Атмасферны ціск на вяршыні гары Маат на 40 % ніжэй, чым на сярэднім узроўні паверхні, і складае 55 бар.

З дапамогай касмічнага апарата «Магелан» былі атрыманы выявы вулкана. Шэраг дадзеных гавораць пра тое, што вулкан быў актыўны параўнальна нядаўна.

## Зноскі 
Катэгорыя:Пазаземныя вулканы
Катэгорыя:Венера (планета)
Катэгорыя:Пазаземныя горы
Месяцаход

**Месяцаход** («Праект Е-8») — серыя савецкіх дыстанцыйна кіраваных самаходных апаратаў-планетаходаў для даследавання Месяца.

## Месяцаход-0 
Аўтаматычны месяцаход, які павінен быў стаць першым, не быў дастаўлены на паверхню Месяца з прычыны няўдалага старту ракеты-носьбіта з апаратам Е-8 № 201 19 лютага 1969 года.

## Месяцаход-1 
Першы ў свеце планетаход, які паспяхова працаваў на паверхні іншага нябеснага цела — Месяца.

Прызначаўся для вывучэння асаблівасцей месяцавай паверхні, радыеактыўнага і рэнтгенаўскага касмічнага выпраменьвання на Месяцы, хімічнага саставу і ўласцівасцей грунта.

Быў дастаўлены на паверхню Месяца 17 лістапада 1970 года савецкай міжпланетнай станцыяй «Месяц-17» і прапрацаваў на яе паверхні да 29 верасня 1971 года (у гэты дзень быў праведзены апошні паспяховы сеанс сувязі з апаратам).

## Месяцаход-2 
Другі аўтаматычны месяцаход. Быў дастаўлены на паверхню Месяца 16 студзеня 1973 года савецкай міжпланетнай станцыяй Месяц-21 (Е-8 № 204), якая стартавала 11 студзеня 1973 года.

Быў прызначаны для вывучэння механічных уласцівасцей месяцавай паверхні, фотаздымкі і тэлездымкі Месяца, правядзення эксперыментаў з наземным лазерным дальнамерам, назіранняў за сонечным выпраменьваннем і іншых даследаванняў.

У час працы апарата «Месяцаход-2» быў пастаўлены шэраг рэкордаў: па працягласці актыўнага існавання, па масе апарата і па пройдзенай адлегласці (37.000 м), а таксама па хуткасці руху і працягласці актыўных дзеянняў.

Афіцыйна работа спынена 4 чэрвеня 1973 года.

У снежні 1993 года НВА імя Лавачкіна прадала «Месяцаход-2», які знаходзіцца на Месяцы, разам з АМС «Месяц-21» на аўкцыёне Сотбіс у Нью-Ёрку за 68.500 долараў ЗША сыну астранаўта прадпрымальніку Рычарду Гэрыоту.

## Месяцаход-3 
Трэці аўтаматычны месяцаход.

Павінен быў быць дастаўлены на паверхню Месяца ў 1977 года савецкай міжпланетнай станцыяй Месяц-25 (запуск не адбыўся).

У цяперашні час знаходзіцца ў музеі НВА імя Лавачкіна.

## Гл. таксама 
* Месяцавы аўтамабіль

## Літаратура 
*  С. 301.

Катэгорыя:Пазадарожнікі
Катэгорыя:Тыпы касмічных апаратаў
Катэгорыя:Планетаходы
Катэгорыя:Касманаўтыка СССР
Катэгорыя:Даследаванне Месяца
Шасцівугольнік Сатурна

thumb|250px|left|Шасцівугольнае ўстойлівае атмасфернае ўтварэнне на паўночным полюсе Сатурна, адкрытае апаратам Вояджэр-1 і назіранае зноў у 2006 годзе апаратам Касіні-Гюйгенс.
**Гіганцкі гексагон** — атмасферны феномен на планеце Сатурн, які не мае строгага навуковага тлумачэння. Уяўляе сабой геаметрычна правільны шасцівугольнік з папярочнікам у 25 тыс. кіламетраў, які знаходзіцца на паўночным полюсе Сатурна. Як відаць, гексагон з'яўляецца даволі незвычайным віхрам. Прамыя сцены віхра сыходзяць углыб атмасферы на адлегласць да 100 кіламетраў. Пры вывучэнні віхра ў інфрачырвоным дыяпазоне назіраюцца светлыя ўчасткі, якія ўяўляюць сабой гіганцкія прарэхі ў воблачнай сістэме, якія распасціраюцца, як мінімум, на 75 кіламетраў углыб атмасферы.

## Гісторыя адкрыцця 
Упершыню гэта структура была заўважана на шэрагу здымкаў, перададзеных апаратамі Вояджэр-1 і Вояджэр-2. Паколькі аб'ект ні разу не трапіў у кадр цалкам і з-за нізкай якасці здымкаў, сур'ёзнага вывучэння гексагона не было.

Цікавасць да Гіганцкага гексагона паявілася пасля перадачы яго здымкаў апаратам КА Касіні. Той факт, што аб'ект зноў заўважаны пасля місіі Вояджэраў, якая праходзіла больш чвэрці стагоддзя назад, гаворыць пра тое, што Гексагон уяўляе сабой даволі ўстойлівае атмасфернае ўтварэнне.

Палярная зіма і ўдалы вугал агляду (з перспектывай) далі спецыялістам магчымасць разглядзець глыбінную структуру Гексагона.

Мяркуецца, што Гексагон не звязаны з аўраральнай актыўнасцю планеты ці яе радыёвыпраменьваннем, нягледзячы на тое, што структура размешчана ўсярэдзіне аўраральнага авала.

thumb|Вярчэнне гексагона
Разам з тым, аб'ект, па даных КА Касіні, верціца сінхронна з вярчэннем глыбінных слаёў атмасферы Сатурна і, магчыма, сінхронна з яе ўнутранымі часткамі. Калі гексагон нерухомы адносна глыбінных слаёў Сатурна (у адрозненне ад назіраемых верхніх слаёў атмасферы ў ніжэйшых шыротах), ён можа паслужыць апорай у вызначэнні сапраўднай скорасці вярчэння Сатурна.

## Тлумачэнне феномена 
На сённяшні дзень асноўным пунктам гледжання на прыроду феномена з'яўляецца мадэль, паводле якой Гіганцкі гексагон уяўляе сабой нейкую метастабільную хвалю або салітон, якая атачае полюс.

Акрамя таго, вучоныя з Оксфардскага ўніверсітэта змаглі ў лабараторных умовах змадэляваць узнікненне падобнага гексагона.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Сатурн (планета)
Катэгорыя:Касіні-Гюйгенс
Белавежскі нацыянальны парк

**Белаве́жскі нацыянальны парк** () знаходзіцца ў Рэспубліцы Польшча (Падляскае ваяводства) ля мяжы з Рэспублікай Беларусь. Пад аховай знаходзіцца частка ляснога масіва Белавежскай пушчы. 

Адміністрацыйны цэнтр парка размяшчаецца ў вёсцы Белавежа. Цяпер у склад парку ўваходзіць тры адміністрацыйныя адзінкі: Мяжа аховы Гвозня, Мяжа аховы Арлоўка і Цэнтр гатоўлі зуброў (з трыма рэзервацыямі гатоўлі і Рэзервацыяй паказу зубраў).

Прасторы Белавежскага нацыянальнага парку ў 1979 годзе, з нагоды вялікага значэння для культуры і спадчыны чалавецтва, унеслі ў прэстыжны спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. У 1992 годзе ЮНЕСКА пашырыла статус Сусветнай спадчыны аб’екта на прылеглы да парку беларускі участак «Белавежская пушча», які падлягаў ахове (4500 га). У выніку ў Белавежскай пушчы паўстаў адзін з сямі ў свеце і трох у Еўропе трансгранічны аб’ект сусветнай спадчыны.

## Гл. таксама 
* Белавежская пушча

Катэгорыя:Белавежская пушча
Катэгорыя:Геаграфія Падляскага ваяводства
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Польшчы
Нерэіда (спадарожнік Нептуна)

**Нерэі́да** () — спадарожнік Нептуна, адкрыты 1 мая 1949 года Джэрардам Койперам. Спадарожнік названы ў гонар нерэід — марскіх німф з грэчаскай міфалогіі. Дыяметр Нерэіды 340 км, гэта трэці па велічыні спадарожнік Нептуна. Яе арбіта мае адзін з самых вялікіх эксцэнтрысітэтаў сярод спадарожнікаў Сонечнай сістэмы (0,75), яе адлегласць да Нептуна вагаецца ад 1,4 млн км да 9,6 млн км (у сярэднім 5,5 млн кіламетраў). Высокі эксцэнтрысітэт арбіты гаворыць пра тое, што спадарожнік, магчыма, з'яўляецца астэроідам, захопленым Нептунам, ці аб'ектам пояса Койпера. Доўгі час Нерэіда лічылася самым аддаленым спадарожнікам Нептуна.
thumb|250px|left|Нерэіда і Нептун на заднім плане (малюнак мастака)
У 1989 годзе міма Нептуна на адлегласці 4,7 млн км пралятаў зонд Вояджэр-2. На такой вялікай адлегласці атрымаць падрабязныя здымкі Нерэіды не атрымалася. Нерэіда застаецца адным з самых малавывучаных спадарожнікаў Нептуна.

## Гл. таксама 
* Спадарожнікі Нептуна
* Трытон

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Нерэіда на сайце NASA 

Катэгорыя:Спадарожнікі Нептуна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1949 годзе
Улугбек

**Мірза** (пазней **Султан**) **Мухамед ібн Шахрух ібн Цімур Улугбек Гураган** (, ; , Сальтаніе — , Самарканд) — кіраўнік дзяржавы Цімурыдаў, сын Шахруха, унук Тамерлана. Вядомы як выдатны астраном і астролаг. Тытул Гуркані (Гураган) Gurkān — іранізаваны варыянт мангольскага күрүгэн або хүргэн, «зяць», «ханскі жаніх». Тытул Гуркані першым прыняў Тамерлан, які парадніўся з домам Чынгізідаў.

У 1424—1428 гадах пабудаваў на пагорку Кухак у ваколіцах Самарканда адну з найбольш значных абсерваторый сярэднявечча.
Адам Сямёнавіч Славінскі

**Ада́м Сямё́навіч Славі́нскі**, сапраўднае прозвішча **Качароўскі** (30 жніўня (11 верасня) 1885, Панінка, Наваград-Валынскага павета Валынскай губерні — , Масква, палігон Камунарка) — рэвалюцыянер, партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 11 верасня 1885 года ў Панінцы Наваград-Валынскага павета Валынскай губерні (цяпер — Палонскі раён Хмяльніцкай вобласці Украіны). У 1907 і 1909 гадах арыштоўваўся за рэвалюцыйную дзейнасць. З 1907 года член Варшаўскай арганізацыі СДКПіЛ.

З 1912 года ў Санкт-Пецярбургу. У час Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года ўзначальваў чырвонагвардзейскі атрад, потым Чырвоную гвардыю Маскоўска-Застаўскага раёна Петраграда. Удзельнік Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года ў Петраградзе.

Са студзеня 1918 года — у Менску, старшыня бюро Мінскай групы СДКПіЛ. У час нямецкай акупацыі (канец лютага — снежань 1918) член Менскага падпольнага райкама РКП(б), са жніўня 1918 года член краявога камітэта камуністычных арганізацый Беларусі і Літвы. Са снежня 1918 года начальнік Менскай гарадской міліцыі, загадчык Менскага губернскага аддзела ўпраўлення ўнутраных спраў, член Менскага губернскага ваенна-рэвалюцыйнага камітэта. З лютага 1919 года камісар 52-й (Заходняй) стралковай дывізіі. За польскай акупацыяй, у пачатку 1920 года арганізатар партызанскага руху ў Менскай губерні, з траўня 1920 года начальнік палітычнага аддзела 57-й стралковай дывізіі. У ліпені — жніўні 1920 года старшыня Гродзенскага ВРК.

У 1920—1924 гадах народны камісар земляробства БССР. У 1924—1928 гадах прадстаўнік КПЗБ пры ЦК КП(б)Б, узначальваў Бюро дапамогі Кампартыі Заходняй Беларусі пры ЦК КП(б)Б. Адзін з арганізатараў Менскай школы КПЗБ у 1924 годзе. У 1928—1930 гадах адказны сакратар Менскага акруговага і гарадскога камітэтаў КП(б)Б, адначасова старшыня МОПРа БССР. У 1934—1937 гадах начальнік палітычнага аддзела Маскоўска-Беларуска-Балтыйскай чыгункі.

Член ЦБ КП(б)Б у 1920—1924 гадах, член ЦК КП(б)Б у 1925—1932 гадах, член ЦК КПЗБ у 1926—1935 гадах, член ЦК КПП з 1930 года, член ЦВК СССР у 1925—1929 гадах, член ЦВК БССР у 1920—1931 гадах, член Прэзідыума ЦВК БССР у 1922—1924 гадах.

Пазней у Маскве, старшыня кантрольна-інспектарскай групы Цэнтральнага ўпраўлення Наркамата шляхоў зносін СССР. 9 ліпеня 1937 года арыштаваны ў Маскве па адрасе вул. Серафімовіча, 2 (Дом урада), кв. 218. Абвінавачаны ў здрадзе радзіме і ўдзеле ў контррэвалюцыйнай тэрарыстычнай арганізацыі. Расстраляны 3 лістапада 1937 года на палігоне Камунарка. Пасмяротна рэабілітаваны ў 1955 годзе.

## Ушанаванне памяці 
У яго гонар названы вуліцы ў Мінску і Гродне, пасёлак Славінскі (цяпер вёска Славінск, Петрыкаўскі раён), пасёлак Славінскі (раней Пуцяты, Слуцкі раён).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы БССР
Катэгорыя:Народныя камісары земляробства БССР
Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены Прэзідыума ЦВК БССР
Катэгорыя:Члены ЦВК СССР
Катэгорыя:Першыя сакратары Мінскага гаркама КП Беларусі
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хмяльніцкай вобласці
Катэгорыя:Члены Цэнтральнага бюро КП(б)Б
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Ялізаўскі лесапільны завод

**Ялі́заўскі лесапі́льны заво́д** — колішняе прадпрыемства, якое дзейнічала ва ўрочышчы Ялізава (цяпер рабочы пасёлак Ялізава ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці) у 1901—1916 гадах. Вырабляў дошкі з хвойных і паркет з цвёрдых лісцевых парод. У 1910 годзе меў 2 паравыя машыны, працавалі 52 чалавекі. Частка дошак ішла на Ялізаўскі шклозавод.

## Літаратура 
* Ялізаўскі лесапільны завод //  — С. 261.

Катэгорыя:Колішнія прадпрыемствы Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Ялізава
Катэгорыя:З’явіліся ў 1901 годзе
Катэгорыя:1901 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1916 годзе
Спадарожнікі Нептуна

**Спадарожнікі Нептуна** — натуральныя спадарожнікі планеты Нептун. У наш час вядома 13 спадарожнікаў.

## Трытон 
Найбуйнейшы спадарожнік Нептуна Трытон быў адкрыты англійскім астраномам Уільямам Ласелам у 1846 годзе, усяго праз 17 дзён пасля адкрыцця планеты. Назва Трытон была прапанавана Камілем Фламарыёнам у 1880, аднак аж да сярэдзіны XX стагоддзя больш ужывальным была проста «спадарожнік Нептуна» (другі спадарожнік Нептуна быў адкрыты толькі ў 1949). Трытон — бог мора ў грэчаскай міфалогіі.

## Нерэіда 
У 1949 годзе амерыканска-галандскі астраном Джэрард Койпер адкрыў другі спадарожнік Нептуна — Нерэіду. Спадарожнік мае самую выцягнутую арбіту з усіх «нядробных» спадарожнікаў планет. Яе адлегласць да Нептуна змяняецца ад 1,4 да 9,7 млн км. Перыяд абароту — 360 сутак. Перыяд вярчэння вакол сваёй восі — 11,5 гадзіны. «Вояджэр-2» у 1989 вызначыў дыяметр Нерэіды — 340 км і яе адбівальную здольнасць — 12 %. Маса спадарожніка складае 3,1 кг. Спадарожнік названы ў гонар нерэід — марскіх німф з грэчаскай міфалогіі.

## Астатнія спадарожнікі 
У 1989 «Вояджэр-2» адкрыў шэсць спадарожнікаў Нептуна. Усе яны рухаюцца па кругавых арбітах у прамым кірунку практычна ў плоскасці экватара планеты. Пяць з іх маюць перыяды абароту меншы за перыяд вярчэння планеты, і таму на нептуніянскім небе ўзыходзяць на захадзе і заходзяць на ўсходзе; гэта таксама азначае, што з-за гравітацыйнага трэння яны рана ці позна зваляцца на Нептун. Самы буйны з гэтых спадарожнікаў — Пратэй — няправільнай формы з сярэднім дыяметрам каля 420 км. Ён цямней Нерэіды, і адбівае ўсяго 6 % падаючага святла. Пратэй мае шэры колер; на яго паверхні бачныя кратарападобныя ўтварэнні і трэшчыны. Яшчэ адзін спадарожнік, Ларыса, цёмны аб'ект няправільнай формы памерам 210x180 км, які адбівае 5 % святла. На ім бачныя некалькі кратараў памерамі 30—50 км. Няправільная форма Пратэя і Ларысы ўказвае на тое, што на працягу ўсёй сваёй гісторыі яны заставаліся халоднымі грудамі лёду. Радыусы арбіт спадарожнікаў 117,6 тыс. км і 74 тыс. км адпаведна. Пра астатнія спадарожнікі вядома яшчэ менш. Дэспіна і Галатэя абарочваецца на адлегласцях 62 тыс. км і 52 тыс. км, адпаведна. Таласа абарочваецца вакол Нептуна за 7,5 гадзіны на адлегласці 50 тыс. км. Наяда, з перыядам абароту 7,1 гадзіны, мае арбіту, прыметна нахіленую да плоскасці экватара Нептуна — на 4,5°.

У 2002—2003 адкрыты яшчэ пяць спадарожнікаў Нептуна. Кожны з наваадкрытых аб'ектаў мае дыяметр 30-60 км і нерэгулярную, выцягнутую арбіту з вялікім нахілам. Перыяд іх абароту вакол Нептуна складае ад 5 да 26 зямных гадоў.

## Некаторыя параметры 
## Гл. таксама 
* Спадарожнікі Сатурна
* Спадарожнікі Юпітэра
* Спадарожнікі Урана
* Гісторыя адкрыцця планет і спадарожнікаў Сонечнай сістэмы

## Спасылкі 
* Параметры спадарожнікаў Нептуна


Катэгорыя:Спадарожнікі планет Сонечнай сістэмы
Каланізацыя Меркурыя

thumb|250px|Меркурый
Меркурый з'яўляецца адным з кандыдатаў для каланізацыі у межах Сонечнай сістэмы нароўні з Марсам, Венерай, Месяцам, Еўропай, Ганімедам, Каліста і поясам астэроідаў.

## Перавагі 
### Падабенства з Месяцам 
Як і Месяц, Меркурый не мае густой атмасферы, размяшчаецца адносна блізка да Сонца і здзяйсняе павольныя абароты вакол сваёй восі, якая мае вельмі маленькі нахіл. Таму, з-за адносна вялікага падабенства, лічыцца, што каланізацыя Меркурыя можа быць ажыццёўлена галоўным чынам з выкарыстаннем тых жа тэхналогій, падыходаў і абсталявання, што і каланізацыя Месяца.

thumb|left|Паўночны полюс Меркурыя

### Лёд у палярных кратарах 
Нягледзячы на блізкасць да Сонца, тэарэтычна было прадказана існаванне ледзяных шапак на палюсах Меркурыя. Гэта робіць палюсы найбольш прыдатным месцам для заснавання калоніі. Акрамя таго ў раёне полюсаў ваганні тэмператур пры змене дня і ночы будуць не так адчувальныя, як у любым іншым месцы на паверхні Меркурыя.

### Сонечная энергія 
Быўшы самай блізкай да Сонца планетай, Меркурый валодае велізарнымі запасамі сонечнай энергіі. Колькасць прыходзячай сонечнай энергіі на адзінку плошчы тут складае 9,13 кВт/м² (для Зямлі і Месяца — 1,36 кВт/м²). З прычыны таго, што нахіл восі Меркурыя да восі экліптыкі нязначны (прыблізна 0,01°), існуе верагоднасць, што на ўзвышшах палюсоў маюцца пікі вечнага святла. Нават калі іх няма, то яны могуць быць атрыманы на высокіх вежах. Акрамя таго магчыма будаўніцтва замкнутага кальца сонечных электрастанцый у раёне палюсоў, здольных забяспечыць бесперапынную падачу энергіі.

### Каштоўныя рэсурсы 
Мяркуецца, што ў глебе Меркурыя маюцца вялікія запасы гелія-3, які можа стаць важнай крыніцай па-экалагічнаму чыстай энергіі на Зямлі і вырашальным фактарам у развіцці эканомікі Сонечнай сістэмы ў будучыні. Акрамя таго на Меркурыі могуць быць вялікія залежы багатай руды, даступнай для здабычы. Гэта руда ў далейшым можа быць скарыстана для будаўніцтва касмічных станцый.

### Істотная гравітацыя 
Меркурый большы па памерах чым Месяц (дыяметр Меркурыя — 4879 км, Месяца — 3476 км) і мае вялікую шчыльнасць з-за масіўнага жалезнага ядра. З прычыны гэтага паскарэнне вольнага падзення на Меркурыі складае 0,377 g Для дасягнення Меркурыя можа быць скарыстаны гравітацыйны манеўр каля Венеры і Землі. Апарат MESSENGER выкарыстоўвае рэкордную колькасць, шэсць гравітацыйных манеўраў, каб выйсці на арбіту Меркурыя.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Каланізацыя космасу
Катэгорыя:Меркурый
Транснептунавы аб’ект

**Транснепту́навы абъе́кт** (**ТНА**)&nbsp;— нябеснае цела Сонечнай сістэмы, якое абарачаецца па арбіце вакол Сонца, і ў якога сярэдняя адлегласць да Сонца больш, чым у Нептуна.

Транснептунавыя аб'екты ўтвараюць пояс Койпера, рассеяны дыск і воблака Оарта.

У 1930 годзе быў адкрыты Плутон&nbsp;— першы вядомы навуцы транснептунавы аб'ект, які з моманту адкрыцця да 2006 года лічыўся дзявятай планетай Сонечнай сістэмы.

У 1978 годзе быў адкрыты Харон, спадарожнік Плутона.
Наступны транснептунавы аб'ект, , быў адкрыты толькі ў 1992 годзе&nbsp;— больш чым на 60 гадоў пазней Плутона.

Увогуле па стану на пачатак 2009 года вядома 1092 транснептунавых аб'екта з разнастайнымі характарыстыкамі.

Найбуйнейшымі вядомымі транснептунавымі аб'ектамі з'яўляюцца Эрыда, адкрытая ў 2005 годзе, і Плутон.

## Памеры 
Нептун&nbsp;— самая далёкая вядомая планета Сонечнай сістэмы.
Сярод ТНА маюцца, аднак, 4 карлікавыя планеты.
На малюнку&nbsp;— параўнанне памераў найбуйнейшых ТНА і Землі.
У прыведзенай ніжэй табліцы пералічаны транснептунавыя аб'екты з дыяметрам, які перавышае 800&nbsp;км, і прыведзены іх параметры.

## Прасторавае размеркаванне 
На дыяграме паказаны вялікія паўвосі і нахілы арбіт ТНА (уключаючы аб'екты пояса Койпера). У левай частцы для параўнання змешчаны кентаўры. Рэзанансныя аб'екты пазначаны чырвоным колерам.
thumb|center|500px

## Спасылкі 
*
Заполле

Назву **Запо́лле** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Заполле — вёска ў Баранавіцкім раёне
** Заполле — вёска ў Брэсцкім раёне
** Заполле — вёска ў Быценскім сельсавеце Івацэвіцкага раёна
** Заполле — вёска ў Квасевіцкім сельсавеце Івацэвіцкага раёна
** Заполле — вёска ў Ляхавіцкім раёне
** Заполле — вёска ў Пінскім раёне
** Заполле — вёска ў Пружанскім раёне
* Віцебская вобласць:
** Заполле — аграгарадок у Аршанскім раёне
** Заполле — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Заполле — вёска ў Браслаўскім раёне
** Заполле — вёска ў Віцебскім раёне
** Заполле — вёска ў Лепельскім раёне
** Заполле — вёска ў Баравухскім сельсавеце Полацкага раёна
** Заполле — вёска ў Вароніцкім сельсавеце Полацкага раёна
** Заполле — вёска ў Сенненскім раёне
** Заполле — вёска ў Талачынскім раёне
** Заполле — вёска ў Вялікадолецкім сельсавеце Ушацкага раёна
** Заполле — вёска ў Глыбачанскім сельсавеце Ушацкага раёна
** Заполле — вёска ў Ушацкім сельсавеце Ушацкага раёна
** Заполле — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне
** Заполле — вёска ў Шумілінскім раёне
* Гомельская вобласць:
** Заполле — вёска ў Калінкавіцкім раёне
** Заполле — вёска ў Лельчыцкім раёне
** Заполле — былая вёска ў Петрыкаўскім раёне
** Заполле — аграгарадок у Рагачоўскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Заполле — вёска ў Гродзенскім раёне
** Заполле — вёска ў Дзятлаўскім раёне
** Заполле — вёска ў Карэліцкім раёне
** Заполле — вёска ў Лідскім раёне
** Заполле — вёска ў Мастоўскім раёне
** Заполле — вёска ў Навагрудскім раёне
** Заполле — вёска ў Шчучынскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Заполле — вёска ў Бялыніцкім раёне
** Заполле — вёска ў Завалочыцкім сельсавеце Глускага раёна
** Заполле — вёска ў Калаціцкім сельсавеце Глускага раёна
** Заполле — вёска ў Дрыбінскім раёне
** Заполле — аграгарадок у Клічаўскім раёне
** Заполле — вёска ў Мсціслаўскім раёне
** Заполле — вёска ў Шклоўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Заполле — пасёлак у Капыльскім раёне
** Заполле — вёска ў Клецкім раёне
** Заполле — вёска ў Крупскім раёне
** Заполле — вёска ў Крайскім сельсавеце Лагойскага раёна
** Заполле — вёска ў Швабскім сельсавеце Лагойскага раёна
** Заполле — аграгарадок у Слуцкім раёне
** Заполле — аграгарадок у Чэрвеньскім раёне

### Расія 
* Заполле (Кардымаўскі раён)
* Заполле (Смаленская вобласць)
Кратар Цы Байшы

thumb|Здымак кратараў Цы Байшы і Аўнатанян (здымак MESSENGER)
**Цы Байшы** — назва ударнага кратара на Меркурыі, адкрытага 14 студзеня 2008 года.

Кратар мае асіметрычную прамянёвую структуру, сфармаваную ўдарам метэарыта з усходу на захад ці з захаду на ўсход пад вельмі нізкім вуглом падзення. Побач размешчаны кратар Аўнатанян, у параўнанні з выцягнутай формай якога, кратар Цы Байшы больш блізкі да акружнасці. Дыяметр — 15 км.

Кратар названы ў гонар вядомага кітайскага мастака Цы Байшы (, 1864—1957).

## Гл. таксама 
* Спіс кратараў на Меркурыі

Катэгорыя:Кратары Меркурыя
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар людзей
Бактрыты

**Бактрыты** (†*Bactritida*) — атрад вымерлых малюскаў класа .

Існавалі ў ардовіку — трыясе. Каля 20 родаў. Рэшткі выяўлены ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы.

Мелі прамую, радзей сагнутую вонкавую ракавіну дыяметрам да 3 см, у якой знаходзілася мяккае цела. Жылі ў морах, вялі рухомы спосаб жыцця.

Цікавыя для вывучэння эвалюцыі галаваногіх малюскаў як продкаў аманітаў і белемнітаў.

Катэгорыя:Галаваногія
Белая дзірка

**Бе́лая дзі́рка** — гіпатэтычны фізічны аб’ект у Сусвеце, у вобласць якога нішто не можа ўвайсці. Белая дзірка з’яўляецца часавай супрацьлегласцю чорнай дзіркі.

У 1930-я гады амерыканскія фізікі Роберт Опенгеймер і Хартланд Снайдэр прадставілі ідэю белых дзірак як рашэння ўраўненняў агульнай тэорыі адноснасці Эйнштэйна. Гэтыя ўраўненні, аснова сучаснай фізікі, апісваюць скрыўленне прасторы-часу з прычыны ўздзеяння масіўных аб’ектаў. Тым часам як чорныя дзіркі нараджаюцца ў выніку калапсу зорак, белыя дзіркі ўяўляюць сабой тэарэтычнае нараджэнне прасторы, часу і, магчыма, нават сусветаў. У цэнтры прастора і час не заканчваюцца сінгулярнасцю, а працягваюцца праз кароткую пераходную вобласць, дзе ўраўненні Эйнштэйна парушаюцца квантавымі эфектамі. З гэтай вобласці ўзнікаюць прастора і час са структурай унутранай белай дзіркі, такая магчымасць ужо была прапанавана ірландскім фізікам Джонам Лайтанам Сінгам.

Праз няўстойлівасць гэтага рашэння ўраўненняў Эйнштэйна адносна абурэнняў метрыкі прасторы-часу белая дзірка можа быць толькі вечнай, г.зн. павінна існаваць у Сусвеце ад самага пачатку яе пашырэння і не можа нарадзіцца пазней, напрыклад у працэсе гравітацыйнага калапсу. У матэматычным сэнсе адасобленае рашэнне толькі з белай дзіркай не поўнае, бо апісвае не ўсю прастору-час, а толькі яго частку. Таму можа існаваць вечная белая дзірка, толькі тапалагічна злучана з вечнай чорнай дзіркай. Якаў Зяльдовіч і Валер Фралоў даказалі, што белая дзірка схільная да класічнай і квантавай няўстойлівасцей.

Тэарэтычна мяркуецца, што белыя дзіркі могуць утварацца пры выхадзе з-за гарызонту падзей рэчыва чорнай дзіркі, якая знаходзіцца ў іншым часе.

На цяперашні час невядомы фізічныя аб’екты, якія можна пэўна лічыць белымі дзіркамі, таксама няма тэарэтычных перадумоў па метадах іх пошуку (у адрозненне ад чорных дзірак, якія павінны знаходзіцца, напрыклад, у цэнтрах буйных спіральных галактык).

Ізраільскія астраномы Алон Рэтэр і Шлома Хелер сцвярджаюць, што анамальны гама-усплёск GRB 060614, які адбыўся ў 2006 годзе, быў «белай дзіркай».

У 2014 годзе Мадрыз Агілар, Марэна і Беліні даследавалі ідэю Вялікага выбуху ў выніку выбуху звышмасіўнай белай дзіркі ў межах пяцімернага вакууму.

## Гл. таксама 
* Гравітацыйная сінгулярнасць
* Чарвяточына
* Квазар

## Спасылкі 
* Белыя дзіркі і нараджэнне часціц
* Геаметрыя чорных і белых дзірак
* Свет у дзірцы: Сусвет усярэдзіне 
* Фізік выпусціў Сусвет у матрошку з чорных дзірак 
* Ізраільцяне знайшлі белую дзірку

Катэгорыя:Астрафізіка
Катэгорыя:Рэлятывісцкія і гравітацыйныя з’явы
Катэгорыя:Гравітацыя
Катэгорыя:Гіпатэтычныя астранамічныя аб’екты
Катэгорыя:Фізічныя гіпотэзы
Катэгорыя:Агульная тэорыя адноснасці
Катэгорыя:Чорныя дзіркі
Гравітацыйны калапс

thumb|Мадэль механізму гравітацыйнага калапсу
**Гравітацы́йны кала́пс** — катастрафічна хуткае сцісканне масіўных цел пад уздзеяннем гравітацыйных сіл. Гравітацыйным калапсам можа завяршацца эвалюцыя зорак з масай звыш трох сонечных мас. Пасля вычарпання ў такіх зорках матэрыялу для тэрмаядзерных рэакцый яны губляюць сваю механічную ўстойлівасць і пачынаюць з павялічанай скорасцю сціскацца да цэнтра. Калі ўнутраны ціск, які расце, спыняе гравітацыйнае сцісканне, то цэнтральная вобласць зоркі становіцца звышшчыльнай нейтроннай зоркай, што можа суправаджацца скідваннем абалонкі і назірацца як успышка звышновай зоркі. Аднак калі маса зоркі перавысіць граніцу Опенгеймера — Волкава, то калапс працягнецца да яе пераўтварэння ў чорную дзірку.

## Гл. таксама 
* Зорная эвалюцыя
* Белы карлік
* Мяжа Чандрасекара
* Нейтронная зорка
* Мяжа Опенгеймера — Волкава
* Чорная дзірка

## Літаратура 
*  С. 384.
* На переднем крае астрофизики: Пер. с англ. М., 1979.
* Шапиро С.Л., Тьюколски С.А. Черные дыры, белые карлики и нейтронные звезды: Пер. с англ. Ч. 1—2. М., 1985.

## Спасылкі 
* «Гравітацыйны калапс» у Фізічнай энцыклапедыі

Катэгорыя:Зорная эвалюцыя
Катэгорыя:Астрафізіка
Катэгорыя:Рэлятывісцкія і гравітацыйныя з’явы
Катэгорыя:Чорныя дзіркі
Дыпламатычная служба

**Дыпламатычная служба** — від дзяржаўнай службы, якая ажыццяўляецца ў мэтах забеспячэння знешнепалітычнай і знешнеэканамічнай дзейнасці дзяржавы, прадстаўлення і абароны за мяжой правоў і інтарэсаў дзяржавы, яе грамадзян і юрыдычных асоб. 

## Дыпламатычная служба Рэспублікі Беларусь 
Прававую аснову беларускай дыпламатычнай службы складаюць Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь, Закон «Аб дзяржаўнай службе», Палажэнне аб дыпламатычнай службе Рэспублікі Беларусь, Венская канвенцыя аб дыпламатычных зносінах 1961, Венская канвенцыя аб консульскіх зносінах 1963 і іншыя акты заканадаўства. 

Сістэма органаў дыпламатычнай службы складаецца з Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь, дыпламатычных прадстаўніцтваў і консульскіх устаноў Рэспублікі Беларусь.  

Для дыпламатычных работнікаў у сістэме органаў дыпламатычнай службы ўстанаўліваюцца дыпламатычныя пасады і адпаведныя ім дыпламатычныя рангі.

Катэгорыя:Дыпламатыя
Катэгорыя:Дзяржаўная служба
Планеты-гіганты

, Уран, Сатурн і Юпітэр (не ў маштабе).]]
**Планеты-гіганты** — чатыры планеты Сонечнай сістэмы: Юпітэр, Сатурн, Уран, Нептун; размешчаны за межамі кольца малых планет. 

Гэтыя планеты, якія маюць шэраг падобных фізічных характарыстак, таксама завуць **вонкавымі планетамі**. 

У адрозненне ад цвёрдацельных планет зямной групы, усе яны з'яўляюцца газавымі планетамі, маюць значна большыя памеры і масы (з прычыны чаго ціск у іх нетрах значна вышэй), ніжэйшую сярэдняй шчыльнасць (блізкую да сярэдняй Сонечнай, 1,4 г/см³), магутныя атмасферы, хуткае вярчэнне, а таксама кольцы (у той час як у планет зямной групы такіх няма) і большую колькасцю спадарожнікаў. Амаль усе гэтыя характарыстыкі меншаюць ад Юпітэра да Нептуна.

## Гл. таксама 
* Планеты зямной групы
* Карлікавыя планеты
* Газавыя планеты
* Экзапланеты

## Спасылкі 
ВСЭ — Планеты

Катэгорыя:Планеталогія
Вулканоіды

**Вулкано́іды** — гіпатэтычныя астэроіды, якія могуць мець арбіту ў дынамічна стабільнай зоне паміж 0,08 і 0,21 а. а. ад Сонца, унутры арбіты Меркурыя. Назва паходзіць ад гіпатэтычнай планеты Вулкан, якую беспаспяхова шукалі астраномы XVIII ст. для тлумачэння залішняй прэцэсіі перыгелія Меркурыя. Пасля высветлілася, што анамальная арбіта Меркурыя гэта эфект, які тлумачыцца агульнай тэорыяй адноснасці.

Вулканоіды дагэтуль не выяўлены, нягледзячы на шматлікія пошукі з дапамогай наземных тэлескопаў і нядаўнія пошукі, якія правяла НАСА з выкарыстаннем паветраных суднаў для палётаў на вялікай вышыні F-18 і субарбітальных ракет Black Brant. Пошукі было надзвычай складана праводзіць з-за яркасці Сонца. Калі вулканоіды і існуюць, то мяркуецца, што іх дыяметр не перавышае 60 км з прычыны магчымага альбеда, бо буйнейшыя аб’екты ўжо былі б выяўлены.

Тым не менш, лічыцца, што вулканоіды могуць існаваць, бо пошукавы раён гравітацыйна стабільны. Акрамя таго, усыпаная кратарамі паверхня Меркурыя можа азначаць, што папуляцыя вулканоідаў, верагодна, існавала на самай ранняй стадыі ўтварэння Сонечнай сістэмы. Для будучых пошукаў вулканоідаў, хутчэй за ўсё, будуць выкарыстоўвацца невялікія тэлескопы касмічнага базіравання, здольныя весці назіранні за калясонечнымі абласцямі.

## Фізічныя характарыстыкі 
Калі вулканоіды ёсць, то мусяць быць адносна невялікімі, бо папярэднія пошукі (у прыватнасці з дапамогай касмічнага карабля STEREO) выключалі наяўнасць астэроідаў дыяметрам больш за 6 кіламетраў. Мінімальны памер складае каля 100 метраў, бо часціцы памерам менш за 0,2 мкм моцна адштурхваюцца ціскам выпраменьвання, а аб’екты памерам менш за 70 м будуць прыцягвацца да Сонца за кошт эфекту Пойнтынга-Робертсана. Лічыцца, што ў такіх памерных межах магчыма існаванне папуляцыі астэроідаў дыяметрам 1-6 кіламетраў.

Лічыцца, што вулканоіды будуць вельмі багатыя элементамі з высокай тэмпературай плаўлення, такімі як жалеза і нікель. Малаімаверна, што яны змяшчаюць рэгаліт, бо такі фрагментаваны матэрыял награваецца і астуджваецца хутчэй і больш схільны да эфекту Яркоўскага, чым цвёрдая парода. Вулканоіды, імаверна, падобны да Меркурыя колерам і альбеда, і могуць змяшчаць матэрыял, які застаўся з самых ранніх этапаў фарміравання Сонечнай сістэмы.

Ёсць сведчанні, што Меркурый сутыкнуўся з буйным аб’ектам адносна позна ў сваім развіцці. Сутыкненне, якое магло знішчыць большую частку кары і мантыі Меркурыя (тэорыя тлумачыць тонкасць мантыі ў параўнанні з мантыяй іншых планет зямной групы), калі б адбылося, то большая частка ўтвораных абломкаў усё яшчэ магла б круціцца вакол Сонца (у зоне вулканоідаў).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Britt, Robert R. (Jan. 26, 2004) Elusive Vulcanoids: Search Reaches New Heights

Катэгорыя:Сонечная сістэма
Катэгорыя:Гіпатэтычныя планеты
Чыгуначная транспартная сістэма Мінска

**Чыгуначная транспартная сістэма Мінска** з'яўляецца сістемай, якая абслугоўвае Мінск — найбуйнейшы чыгуначны цэнтр Беларусі.

## Вакзал 
Вакзал знаходзіцца па адрасе Бабруйская вуліца, дом 4. Станцыя называецца «Мінск-Пасажырскі». Адсюль адпраўляюцца цягнікі па наступных напрамках:
*  Беларусь
** Брэст
** Віцебск
** Гомель
** Гродна
** Полацк
*  Расія
** Адлер
** Анапа
** Іркуцк
** Калінінград
** Масква
** Мурманск
** Санкт-Пецярбург
** Сочы
*  Літва
** Вільнюс
*  Латвія
** Рыга
*  Украіна
** Адэса
** Івана-Франкоўск
** Кіеў
** Львоў
** Сімферопаль

Прыгарадныя цягнікі адпраўляюцца па напрамках:
* Аляхновічы
* Асіповічы
* Баранавічы
* Брэст
* Заслаўе
* Маладзечна
* Мар’іна Горка *(Пухавічы)*
* Стоўбцы
* Талька
* Уша

Цягнікі з гэтых маршрутаў, а таксама з Барысава, прыбываюць сюды ж.

## Прыпыначныя пункты 
thumb|Будынак вакзала на станцыі Азярышча
У Мінску знаходзяцца наступныя прыпыначныя пункты:
* ст. Азярышча
* п. п. Гай
* ст. Ждановічы ¶
* п. п. Інстытут культуры
* ст. Калядзічы
* п. п. Курасоўшчына
* п. п. Лебядзіны ¶
* п. п. Лошыца
* п. п. Масюкоўшчына ¶
* ст. Мінск-Пасажырскі ¶
* ст. Мінск-Паўднёвы
* ст. Мінск-Паўночны ¶
* ст. Мінск-Усходні
* п. п. Радыятарны
* п. п. Сталічны
* ст. Сцяпянка
* п. п. Таварны Двор (бпз)
* п. п. Трактарны
* п. п. Чыгуначны

### Умоўныя абазначэнні 
* п. п. — прыпыначны пункт
* ст. — станцыя
* (бпз) — прыпыначны пункт/станцыя без пасажырскіх зносін
* ¶ — станцыі і прыпыначныя пункты гарадской электрычкі

## Інфраструктура 
### Дэпо 
* **Лакаматыўнае дэпо**: Станцыя «Мінск-Сартавальны», вул. Брэст-Літоўская, д. 17
* **Маторвагоннае дэпо**: Станцыя «Мінск-Паўночны», вул. Ціміразева, д. 25
* **Вагоннае дэпо**: вул. Брэст-Літоўская, д. 19

### Аддзяленне 
* **Мінскае аддзяленне**: вул. Свярдлова., д. 28

### Палацы чыгуначныя 
* **Палац чыгуначнікаў**: вул. Чкалава, д. 7

## Спасылкі 
* Мінскае аддзяленне БЧ 
* Беларуская чыгунка 


Катэгорыя:Беларуская чыгунка
Катэгорыя:Чыгункі Беларусі
Катэгорыя:Транспартная сістэма Беларусі
Катэгорыя:Наземная транспартная сістэма Беларусі
Катэгорыя:Транспартная сістэма Мінска
Летапіс беларускай эміграцыі

**«Летапіс беларускай эміграцыі»** — часопіс. Выдаваўся з 1947 г. на беларускай мове неперыядычна. Заснавальнік Л.Галяк. Спачатку выходзіў у Германіі, з 1955 г. — у ЗША. У 1947—1980 гг. выйшла 14 нумароў пад назвай «Летапіс». У 1980—1984 гг. не выдаваўся. Адноўлены ў кастрычніку 1984 г. па ініцыятыве і пад рэдакцыяй М.Панькова; выходзіў пад назвай «Летапіс жыцця беларускай эміграцыі». З верасня 1985 г. — «Летапіс беларускай эміграцыі». Друкаваў дакументы і матэрыялы з асабістага архіва заснавальніка, па гісторыі беларускай эміграцыі з 1920-х г., інфармаваў пра навіны беларускага друку. Шэраг матэрыялаў надрукаваны лацінкай, на англійскай і польскай мовах. Пры рэдакцыі існавалі архіў і бібліятэка. Да красавіка 1991 г. выйшла 76 нумароў.

Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы ЗША
Лосвідскі раён

**Ло́свідскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924 годзе. Цэнтр — станцыя Лосвіда.

Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Віцебскай акругі БССР з цэнтрам на станцыі Лосвіда. 20 жніўня 1924 года падзелены на 10 сельсаветаў: Бараўлянскі, Віцебскі, Даўжанскі, Дражнаўскі, Заронаўскі, Лятчанскі (Вялікалятчанскі), Мікалаёўскі, Старасельскі, Шалыгінскі, Шніцінскі. 29 кастрычніка 1924 года Шалыгінскі сельсавет перайменаваны ў Міхалёўскі і Лосвідскі раён перайменаваны ў Кузняцоўскі раён, цэнтр раёна перанесены ў горад Віцебск.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.
* 

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Віцебскага раёна
Отклики

**«Отклики»** — грамадска-палітычная і літаратурная газета радыкальнага кірунку. Выдавалася  і , з  да  гг. у Гомелі на рускай мове спачатку штотыднёва, а з № 25 за 1914 г. штодзённа. Рэдактар-выдавец М.І.Кулябка-Карэцкі, ён жа аўтар большасці матэрыялаў. Газета была ў апазіцыі да царызму, неаднаразова падвяргалася судовым спагнанням, выходзіла з перапынкамі. Крытыкавала паліцэйска-бюракратычны рэжым, засілле цэнзуры. У артыкуле «Сацыялісты і вайна» выступіла супраць імперыялістычнай вайны. Асвятляла літаратурнае жыццё Гомеля, асабліва т.зв. «Літаратурныя суды» — канферэнцыі чытачоў, прысвечаныя папулярным творам.

Катэгорыя:Газеты Гомеля на рускай мове
Катэгорыя:1912 год у Гомелі
Зямля Афрадыты

thumb|right|200px|Зямля Афрадыты
**Зямля́ Афрады́ты** — буйная узвышаная зона, «мацярык», на Венеры, размешчаная недалёка ад экватара планеты. Яе памер прыблізна роўны памерам зямной Афрыкі. Рэльеф гэтай горнай вобласці больш зрэзаны, чым у Землі Іштар. На Зямлі Афрадыты таксама размешчаны некалькі горных хрыбтоў, але іх вышыня складае толькі палову вышыні гор Іштар. Названа па імі грэчаскай багіні кахання і прыгажосці Афрадыты. Працягласць структуры каля 18.000 км.

Паверхня прадстаўлена складкамі і расколінамі, што сведчыць пра вялікія сціскальныя сілы. Ёсць таксама буйныя лававыя патокі. Гэту мясцовасць перасякаюць каньёны і некаторыя кальцавыя структуры.

thumb|left|Імітацыя паверхні
Зямля Афрадыты мае дзве асноўныя вобласці: на захадзе *рэгіён Оўда* і *Рэгіён Тэціс* на ўсходзе. Гэты венерыянскі кантынент знаходзіцца ў паўшар'і Артэміды.

*Рэгіён Оўды* мае цікавыя характарыстыкі. Яго хрыбты сцягваюцца ў двух розных накірунках, якія ўказваюць на тое, што сціскальныя гораўтваральныя сілы дзейнічаюць з некалькіх накірункаў. Ёсць таксама цёмныя вобласці, якія, верагодна, уяўляюць сабою зацвярдзелыя лававыя патокі. Таксама на паверхні маюцца расколіны, са слядамі вылівання лавы.

## Гл. таксама 
* Вега-1
* Вега-2

## Спасылкі 
* NASA Map of Venus:
* Расія.ру 
* Весткі навукі — новыя карты Венеры

Катэгорыя:Венера (планета)
Оршанский вестник

**«Оршанский вестник»** — штодзённая грамадска-палітычная газета ліберальнага кірунку. Выдавалася з лютага 1915 па красавік 1918 года  ў Оршы на рускай мове.

Газета асвятляла ўнутранае і міжнароднае становішча краіны, падзеі на франтах 1-й сусветнай вайны. Прыхільна сустрэла Лютаўскую рэвалюцыю 1917 г., агітавала за падтрымку Часовага ўрада, скліканне Устаноўчага сходу і вайну да пераможнага канца. Выступіла супраць Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 г. Інфармавала пра беларускі нацыянальны рух, выступленне ў Оршы Першага таварыства беларускай драмы і камедыі (паведамленні «Сярод беларусаў», «Беларускія спектаклі» і інш.). Друкавала лірычныя і прыродаапісальныя вершы, апавяданні і нарысы мясцовых аўтараў.

Выйшла 1040 нумароў.

Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:Газеты Беларусі
Кратар Аўнатанян

thumb|Здымак кратараў Цы Байшы і Аўнатанян (здымак MESSENGER)
**Аўнатанян** —  ударны кратар на Меркурыі, адкрыты 14 студзеня 2008 года.

Кратар мае прамянёвую структуру ў форме «матылька», сфармаваную ўдарам метэарыта з поўначы на поўдзень ці з поўдня на поўнач пад вельмі нізкім вуглом падзення, ніжэйшым, чым вугал удару метэарыта, які сфармаваў суседні кратар Цы Байшы.

Дыяметр — 34 км.

Кратар названы ў гонар вядомага армянскага мастака XIX ст. Акопа Аўнатаняна.

## Гл. таксама 
* Спіс кратараў на Меркурыі

Катэгорыя:Кратары Меркурыя
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар людзей