open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Елісейскія палі

**Елісейскія палі** або **Шанз-Элізэ** ( або *les Champs-Élysées*, або проста *les Champs*) — адна з галоўных магістраляў у VIII акрузе Парыжа. Елісейскія палі распасціраюцца ад плошчы Канкорд да Трыумфальнай аркі. Працягласць 1915 м, шырыня 71 м.

Назва паходзіць ад Елісейскіх палёў (*Ἠλύσιον πεδίον*) з грэчаскай міфалогіі, дзе яны абазначаюць краіну падземнага царства, у якой пануе вечная вясна і праводзяць бесклапотны час героі і людзі, якія вялі праведны лад жыцця.

Паводле папулярнага стэрэатыпа, Елісейскія палі — самая прыгожая вуліца ў свеце (). Па прычыне высокага кошту нерухомасці ў дамах па Елісейскіх палях нямнога жыхароў, у будынках размяшчаюцца пераважна магазіны і офісы.

## Апісанне 
Елісейскія палі знаходзяцца ў паўночна-заходняй частцы горада і пралягаюць з усхода на захад паміж плошчай Згоды, дзе ўзвышаецца Луксорскі абеліск, і плошчай Шарля дэ Голя, у цэнтры якой стаіць Трыумфальная арка.

Елісейскія палі ляжаць строга па гістарычнай восі, іх можна умоўна падзяліць на дзве зоны: паркавую і магазінную. Ад плошчы Згоды да Круглай плошчы па абодва бакі праспекта прасціраецца парк 700 м даўжынёй і 300-400 м шырынёй. Ад Круглай плошчы Елісейскія палі працягваюцца на захад, дзе ў так званай магазіннай частцы знаходзяцца шматлікія банкі, офісы авіякампаній, кінатэатры, рэстараны і магазіны.

Катэгорыя:Вуліцы Парыжа
Катэгорыя:VIII акруга Парыжа
Црна-Рака

thumb|Црна-Рака **Црна-Рака** — рака, працякае ў Паўночнай Македоніі. З'яўляецца буйным прытокам ракі Вардар.

Рака бярэ свой пачатак з крыніцы Црна-Дупка каля вёскі Жэлязнец у абшчыне Дэмір-Хісар, на вышыні 760 метраў над узроўнем мора. Ад раўніны Пелаганія да даліны Тыквеш на працягу 80 км распасціраецца каньён ракі Црна-Рака. Рака цячэ ў каньёне паміж гарой Сялечка Планіна і масівам Арле-Галачын па левым і ўзгоркамі Марыёва і плато Вітачава па правым беразе. Даўжыня ракі складае 207 км. Практычна паўсюль раку атачаюць горы.

Назва азначае «чорная рака» па-македонску.

Катэгорыя:Рэкі Паўночнай Македоніі
Струміца (рака)

**Струміца** () або **Струмешніца** — рака ў Паўночнай Македоніі і Балгарыі. Цячэ каля аднайменнага горада Струміца і ўпадае ў раку Струма, будучы яе галоўным прытокам. Даўжыня ракі складае 114 км, з якіх 81 км прыпадае на Паўночную Македонію і 33 км на Балгарыю.

Катэгорыя:Рэкі Балгарыі
Катэгорыя:Рэкі Паўночнай Македоніі
Версаль (палаца-паркавы комплекс)

**Версаль** — палацава-паркавы ансамбль у Францыі (), былая рэзідэнцыя французскіх каралёў ў горадзе Версаль, цяпер з'яўляецца прыгарадам Парыжа; цэнтр турызму сусветнага значэння.

Версаль рабілі пад кіраўніцтвам Людовіка XIV з 1661 года, і стаў своеасаблівым помнікам эпохі «караля-сонца», мастацка-архітэктурным выразам ідэі абсалютызму. Вядучыя архітэктары — Луі Лево і Жуль Ардуэн-Мансар, стваральнік парку — Андрэ Ленотр. Ансамбль Версаль, найбуйнейшы ў Еўропе, адрозніваецца унікальнай цэласнасцю задумы і гармоніяй паміж архітэктурнымі формамі і перапрацаваным ландшафтам. З канца XVII стагоддзя Версаль з'яўляўся ўзорам для парадных загарадных рэзідэнцый еўрапейскіх манархаў і арыстакратыі, аднак прамых перайманняў яму няма.

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Францыі
Катэгорыя:Палацы Францыі
Катэгорыя:Музеі Францыі
Катэгорыя:Збудаванні Францыі ў стылі барока

Катэгорыя:Версаль (горад)
Катэгорыя:Збудаванні Францыі ў стылі класіцызм
Трыумфальная арка (Парыж)

**Трыумфальная арка** () — манумент у 8-й акрузе Парыжа на плошчы Шарля-дэ-Голя (Зоркі).

## Апісанне 
Вышыня 49,51 м, шырыня 44,82 м, вышыня зводу 29,19 м.

Пабудавана ў 1806—1836 гадах на загад Напалеона архітэктарам Жанам-Франсуа Шальгрэнам. Упрыгожана чатырма скульптурнымі групамі: з боку Елісейскіх палёў — «Выступленне добраахвотнікаў 1792 г.» (таксама «Марсельеза») скульптара Руда (справа) і «Трыумф 1810 г.» скульптара Карто; з боку авеню дэ ла Гранд-Армэ — «Супраціўленне 1814 г.» (справа) і «Мір 1815 г.» скульптара Этэкса.

На сценах аркі выгравіраваны назвы 158 бітваў, выйграных рэспубліканскай і імператарскай арміяй, а таксама імёны 660 французскіх военачальнікаў. Арку атачаюць 100 гранітных тумб (у гонар «ста дзён» кіравання Напалеона), злучаных паміж сабой чыгуннымі ланцугамі.

Файл:Paris July 2011-16a.jpg|«Выступленне добраахвотнікаў 1792 г.» (таксама «Марсельеза»)
Файл:Paris July 2011-17a.jpg|«Трыумф 1810 г.»
Файл:Paris July 2011-15a.jpg|«Супраціўленне 1814 г.»
Файл:Antoine Étex, Der Friede von 1815, Halbrelief, Arc de Triomphe, Paris.jpg|«Мір 1815 г.»

## Магіла Невядомага Салдата 
28 студзеня 1921 года пад скляпеннямі аркі пахавалі рэшткі Невядомага Салдата, загінулага ў Першую сусветную вайну.

Файл:Arc Triomphe at night, 21 October 2007.jpg|Начны выгляд Трыумфальнай аркі
Файл:Paris Arc de Triomphe de l'Étoile Grabmal des Unbekannten Soldaten 2.jpg|Магіла Невядомага Салдата
Файл:Tumba del soldado desconocido (9299955813).jpg|Вечны агонь на Магіле Невядомага салдата
Файл:Arc de triomphee.jpg|Унутраныя сцены аркі

## Гл. таксама 
* Арка на плошчы Карузель
* Вялікая арка Дэфанс
* Трыумфальная арка

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Париж. Путеводитель ABBYY Michelin. — М.: АБИ Пресс, 2009. − 496 с. ISBN 978-5-391-00024-2

## Спасылкі 
Катэгорыя:VIII акруга Парыжа
Катэгорыя:Манументы Парыжа
Катэгорыя:Напалеонаўскія войны ў помніках
Катэгорыя:Архітэктура Францыі
Катэгорыя:Трыумфальныя аркі
Катэгорыя:Помнікі невядомаму салдату
Катэгорыя:Збудаванні Парыжа ў стылі класіцызм
Катэгорыя:1836 год у Еўропе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1836 годзе
Булонскі лес

**Булонскі лес** () займае плошчу 846 га, знаходзіцца ў 16-й акрузе на захадзе Парыжа. Так званае «лёгкае» французскай сталіцы (другое «лёгкае» — Венсенскі лес на ўсходзе горада). У 2,5 разы больш Цэнтральнага парку ў Нью-Ёрку, у 3,3 разы больш Гайд-парку ў Лондане. Знаходзіцца на тэрыторыі старадаўняга лесу Руўрэ; пасярэдзіне лесу абсталяваны парк Багатэль.

У паўночнай частцы Булонскага лесу знаходзяцца акліматычны сад і дзіцячы парк атракцыёнаў са звярынцам, у паўночна-ўсходняй — сад з атэйскімі цяпліцамі і садам Прэ-Катэлан.

## Фотагалерэя 

Image:Paris_Bagatelle_03.jpg|Парк Багатэль
Image:Paris_Bagatelle_Roseraie.jpg|Ружоўнік парку Багатэль
Image:Paris_Bois_Boulogne_Serres_Auteuil.jpg|Цяпліцы ў Ацёй
Image:Lac du bois de Boulogne.JPG|Лодкі на возеры
Image:Grande cascade bois de Boulogne.JPG|Вялікі водны каскад
Image:Premier vol mongolfiere.JPG|Помнік першаму палёту на мангальф'еры

## Гл. таксама 
* афіцыйны сайт на французскай 
* Венсенскі лес
* Парк Багатэль

Катэгорыя:Сады і паркі Парыжа
Катэгорыя:XVI акруга Парыжа
Катэгорыя:Лясныя масівы Францыі
Дэфанс

**Дэфанс** або **Ла-Дэфанс** () — сучасны дзелавы і жылы квартал у блізкім прыгарадзе Парыжа, на захад ад XVI акругі, у дэпартаменце О-дэ-Сен. Лічыцца самым вялікім дзелавым цэнтрам Еўропы. Яго таксама называюць «парыжскім Манхэтанам». У ім пражываюць 20 000 чал., І кожны дзень на працу прыязджаюць 150 000 служачых 1500 фірм і арганізацый, якія размясціліся ў Дэфансе.

Будаўніцтва квартала, з яго пешаходнай зонай даўжынёй 1,2 км і шырынёй 250 м, пачалося ў 1955 годзе. Першы офісны будынак быў адкрыты ў 1958 годзе. Зараз у Дэфансе размяшчаецца мноства штаб-кватэр розных банкаў і страхавых кампаній. Найбольш ўражальнымі будынкамі з’яўляюцца Вежа Areva, Manhattan, Gan, CNIT (Цэнтр найноўшай індустрыі і Тэхналогій). Аднак самай вядомай пабудовай па праве лічыцца Вялікая арка Дэфанс, сучасны варыянт Трыумфальнай аркі.

Назва Дэфанс паходзіць ад назвы помніка *La Défense de Paris*, пастаўленага ў гонар салдат, што абаранялі Парыж падчас франка-прускай вайны 1870.

## Спасылкі 
*  EPAD, Дзяржаўнае прадпрыемства па добраўпарадкаванні Ля Дэфанс
*  Небаскробы Парыжа 
*  Праект «Дэфанс 2015»
* Фатаграфіі небаскробаў Парыжа 

Катэгорыя:Прыгарады Парыжа
Катэгорыя:Дзелавыя кварталы
Катэгорыя:О-дэ-Сен
Катэгорыя:Эканоміка Парыжа
Гідраграфія

**Гідраграфія** — раздзел гідралогіі, прысвечаны апісанню водных аб’ектаў і іх асобных частак.

Гідраграфія вывучае як асобныя водныя аб’екты на сушы (рэкі, азёры, вадасховішчы і іх становішча і фізіка-геаграфічныя ўмовы, памеры і рэжымы), так і падраздзяленні Сусветнага акіяну і іх ўласцівасці (гідраметэаралагічны рэжым, геадэзічныя палі ў Сусветным акіяне, характар грунтаў і берагоў акіянаў, мораў, дынаміку рэльефу марскога дна).

Да адной з задач гідраграфіі адносіцца таксама вывучэнне змяненняў рэжыму водных аб’ектаў, выкліканых дзейнасцю чалавека.

Катэгорыя:Раздзелы геаграфіі
Катэгорыя:Гідралогія
Антарыа (возера)

**Антарыа** () — возера ў ЗША і Канадзе, самае ніжняе ў сістэме Вялікіх азёр.

## Геаграфія 
* Плошча — 19,5 тыс. км².
* Вышыня над узроўнем мора — 75 м.
* Даўжыня берагавой лініі — 1146 км.
* Даўжыня — 311 км.
* Шырыня — 85 км.
* Глыбіня
** максімальная — 244 м
** сярэдняя — 86 м.

## Зноскі 
Катэгорыя:Азёры ЗША
Катэгорыя:Азёры Канады
Турнетрэск

**Турнетрэск** (, с.-саамск. *Duortnosjávri*, ) — возера ў паўночнай шведскай правінцыі Лапланд. Плошча 332 км², Турнетрэск з’яўляецца 7-м паводле велічыні і 2-м паводле глыбіні возера Швецыі, а таксама найбуйнейшым горным возерам Скандынавіі.

Створанае рэшткамі ледавіка, возера звычайна пакрытае лёдам са снежня да сярэдзіны чэрвеня. Берагі возера месцамі забалочаныя. Летам сонца не заходзіць тут роўна месяц — з 13 чэрвеня да 13 ліпеня. Найбуйнейшым прытокам з’яўляецца Abiskojåhka, найбуйнейшай выцякаючай ракой — Турнеэльвен.

Катэгорыя:Азёры Швецыі
Базіліка Сакрэ-Кёр

**Базіліка Сакрэ-Кёр** (фр.: Basilique du Sacré Cœur ці проста **Сакрэ-Кёр**, літаральна «базіліка Святога Сэрца», г.зн. Сэрца Хрыстова) — каталіцкі храм у Парыжы, пабудаваны паміж 1876 і 1910 гг. па праекце архітэктара Абадзі ў рымска-візантыйскім стылі, размешчаны на вяршыні ўзгорка Манмартр, у самой высокай кропцы (130 м) горада.

## Апісанне 
Форма купалоў паўтарае сілуэт базілікі XII ст. Сен-Фрон у Перыге на поўдні Францыі. Вышыня асноўнага купала 83 м, вышыня званіцы каля 100 м. Адзін са званоў базілікі — «Саваяр» (la Savoyarde) — важыць 19 т з языком у 850 кг, адліты ў Ансі ў 1891 г., самы вялікі звон Парыжа.

Унутры базіліка ўпрыгожана каляровымі вітражамі і манументальнай мазаікай на тэму «глыбокай павагай Францыі перад Сэрцам Гасподнім», выкананая ў 1912—1922 гадах, мастаком Люкам-Аліўе Мерсонам (:fr:Luc-Olivier Merson, 1846—1920).

З вяршыні Манмартр, куды вядзе шырокая шмат’ярусная лесвіца, адкрываецца панарама Парыжа і від вакол у ясную надвор’е на 50 км. Сакрэ-Кёр — самая фатаграфуемая славутасць французскай сталіцы.

## Гісторыя 
thumb|left|200px|Інтэр’ер базілікі з мазаікай
Прапанова аб будаўніцтве новага храма ў памяць аб ахвярах франка-прускай войны, зробленая ў 1871 г., падвергнулася моцнай крытыцы, але атрымала падтрымку дэпутатаў, якія далі згоду ў 1873 г. Сродкі на будаўніцтва збіраліся па грамадскай падпісцы. Пры закладцы першага каменя (16 чэрвеня 1875 года) у грунт узгорка быў пакладзены бронзавы медальён «Францыя падносіць Хрысту манмартрскую базіліку», каробачка з французскімі медалямі, а таксама пергамент з пратаколам цырымоніі заснавання базілікі Сакрэ-Кёр.

Работы неўзабаве былі перарваны для таго, каб умацаваць глебу ўзгорка, перакапанага старадаўнімі каменяломнямі. Будаўніцтва скончылася толькі ў 1914 г.

Манмартр лічыцца адным з самых маляўнічых куткоў Парыжа. Ён узнік на вапняковым узгорку, на вышыні 130 м, дзе па паданні ў часы праследавання хрысціян пры імператары Даміцыяне быў абезгалоўлены Святы Дыянісій, першы біскуп Парыжа. І тады адбыўся цуд: Дыянісій устаў, падняў уласную галаву, абмыў яе ў найбліжэйшай студні, і толькі прайшоўшы некалькі кіламетраў, упаў мёртвым. У памяць аб гэтых цудоўных падзеях была пабудавана царква Сен-Дэні, а месца атрымала назву Манмартр — гара святога мучаніка.

## Гл. таксама 
* Манмартр
* Сабор Парыжскай Божай Маці

## Спасылкі 
* La Basilique du Sacré Cœur de Montmartre — in English and French
* History of the basilica 
* Царква Сакрэ Кёр
* Basilique Sacré Coeur, Paris History, description, visitor info
* Satellite image from Google Maps
* Free photo gallery of the Basilica of Sacre Coeur 

Катэгорыя:Каталіцкія храмы Парыжа
Катэгорыя:Манмартр
Катэгорыя:XVIII акруга Парыжа
Катэгорыя:Саборы Парыжа
Аляксей Львовіч Рыбнікаў

**Аляксей Львовіч Рыбнікаў** (; , Масква) — савецкі і расійскі кампазітар, Народны артыст Расіі (1999), лаўрэат міжнародных і грамадзянскіх прэміяў.

## Аўтарская дзейнасць 
Аўтар музыкі да рок-опер «Юнона і Авось» і «Зорка і смерць Хаакіна Мур'еты», а таксама да дзясяткаў фільмаў, такіх як: «Вам і не снілася...», «Той самы Мюнхаўзен», «Прыгоды Бураціна», «Праз церні да зор», «Вялікае касмічнае падарожжа», «Пра Чырвоную Шапачку», «Вусаты нянь», «Казкі... казкі... казкі старога Арбату» і інш..

## Спіс музыкі (фільмы) 
# 1966 — Коннік над горадам
# 1968 — Тры дні Віктара Чарнышова
# 1969 — Дзень і ўсё жыццё
# 1971 — Востраў скарбаў
# 1972 — Бяз трох хвілін роўна
# 1974 — Вялікае касмічнае падарожжа
# 1974 — Пётр Мартыновіч і гады вялікага жыцця
# 1975 — Неверагодны Берындэеў
# 1975 — Калі дражыць зямля
# 1975 — Прыгоды Бураціна
# 1976 — Дзённік Карласа Эспінолы
# 1976 — Дзённы цягнік
# 1976 — Эвелібрыст
# 1977 — Знікненне
# 1977 — Адваротная сувязь
# 1977 — Вусаты нянь
# 1978 — Іванцоў, Пятроў, Сідараў…
# 1978 — Новыя прыгоды капітана Урунгеля
# 1978 — Ішоў сабака па раялю
# 1979 — Прыміце тэлеграму ў пазыку
# 1979 — Чужая кампанія
# 1980 — Вам і не снілася...
# 1980 — Жадаю поспехаў
# 1980 — Начное здарэнне
# 1980 — Палёт з касманаўтам
# 1980 — Праз церні да зор
# 1980 — Мнімы хворы
# 1981 — Рукі ўверх!
# 1982 — Васіль Буслаеў
# 1982 — Зорка і смерць Хаакіна Мур’еты
# 1982 — Маці Марыя
# 1982 — Казкі… казкі… казкі старога Арбату
# 1982 — Тэрмінова…Сакрэтна…Губечка
# 1983 — Каранцін
# 1983 — Магістраль
# 1983 — Глянь назад!…
# 1983 — Серафім Полубес і іншыя жыхары Зямлі
# 1984 — Вера. Надзея. Любоў
# 1984 — Мы не можам угадаць…
# 1984 — Прахіндыяда, альбо бег на месцы
# 1984 — Шанец
# 1985 — Вось мая вёска
# 1986 — Гонка стагоддзя
# 1986 — Першапачатковая Русь (2 серыі)
# 1989 — Уталі мой сум
# 1991 — Цар Іван Грозны
# 1992 — Выхаванне жорсткасці ў жанчын і сабак
# 1992 — Толькі не заходзь…
# 1993 — Вялікая княжна Елізавета
# 1993 — Кодэкс бясчэсця
# 1993 — Прысуд
# 1993 — Раскол
# 1993 — Я вінаваты
# 2000 — Я вінаваты — 2
# 2002 — Зорка
# 2003 — Жыццё адно
# 2003 — Эфект Ірыса (Выгнаннік)
# 2004 — Апокрыф: Музыка для Пятра і Паўла
# 2006 — Заяц над безданню
# 2006 — Ваўкадаў з роду Шэрых Сабак
# 2006 — Андэрсэн. Жыццё без кахання
# 2007 — Дом на Англійскім беразе
# 2007 — Бацька
# 2007 — 1612 (Хронікі смутнага часу)
# 2008 — Пасажырка
# 2009 — Поп

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары Расіі
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Кінакампазітары СССР
Катэгорыя:Кінакампазітары Расіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РФ у вобласці літаратуры і мастацтва
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Ніка»
Мона Ліза

**«Мона Ліза»** (**«Джаконда»**; , , поўная назва — **Партрэт спадарыні Лізы Джаконды**, ) — карціна Леанарда да Вінчы, захоўваецца ў Луўры (Парыж, Францыя), адзін з самых вядомых твораў жывапісу ў свеце, які, як лічыцца, з’яўляецца партрэтам Лізы Герардзіні, жонкі гандляра шоўкам з Фларэнцыі Франчэска дэль Джаконды, твор напісаны каля 1503—1505 гадах.

Маладая жанчына выяўлена на фоне загадкавага, фантастычнага краявіду. Нагрувашчванне скал, вадзяныя патокі, адсутнасць зеляніны ствараюць выразны кантраст у параўнанні са спакойнай трактоўкай мадэлі. Адносіны паміж фігурай і прасторай падаюцца ў амаль няўлоўных пераходах святла і ценю, цёплых і халодных колераў. Тут упершыню быў выкарыстаны прыём, які жывапісец назваў *«сфумата»*, што можна перакласці як *«смуга»*.

Нягледзячы на дакладнасць пластычнага вырашэння, тэхнічную завершанасць партрэта, Леанарда да Вінчы лічыў свой твор незакончаным і працягваў працаваць над ім некалькі гадоў. Гэты твор вельмі паказальны для яго мастацкай канцэпцыі.

## Гл. таксама 
* Шарбат Гула

## Літаратура 
* *Лазука Б.* Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б. А. Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0894-4

Катэгорыя:Карціны Леанарда да Вінчы
Катэгорыя:Карціны са збораў Луўра
Катэгорыя:Партрэты
Катэгорыя:Карціны 1505 года
Катэгорыя:Выкрадзеныя карціны
Амары

**Амары** (*Nephropidae*, часам *Homaridae*) — сямейства буйных марскіх дзесяціногіх ракаў.

## Апісанне 
Нагадваюць рачных ракаў, але большыя памерам. Найвядомейшыя: еўрапейскі амар (*Hommarus gammarus*), даўжыня да 65 см, маса да 11 кг; амерыканскі амар (*Homarus americanus*), даўжыня да 63 см, маса 15 кг; нарвежскі амар (*Nephrops norvegicus*), даўжыня да 32 см, маса 7 кг. Характэрна наяўнасць магутных клюшняў на першай пары кадзільных ног, наступныя 2 пары з клюшнямі меншых памераў.

## Пашырэнне 
Водзяцца ў Атлантычным акіяне і ў злучаных з ім морах. Жывуць на скалістым, камяністым або жвірыстым грунце. Удзень хаваюцца сярод камянёў, ноччу кормяцца малюскамі і іншымі беспазваночнымі.

## Асаблівасці біялогіі 
Растуць павольна, жывуць да 50 гадоў. Палавой спеласці дасягаюць на 6-м годзе. 

## Класіфікацыя 
* Падсямейства Neophoberinae
** Род Acanthacaris
* Падсямейства Nephropinae
** Род Eunephrops
** Род Homarinus
** Род Homarus
** Род Metanephrops
** Род Nephrops
** Род Thymopides
* Падсямейства Thymopinae
** Род Nephropides
** Род Nephropsis
** Род Thymops
** Род Thymopsis

## Промысел і развядзенне 
Далікатэс, аб’ект промыслу і развядзення.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дзесяціногія ракападобныя
Нарвежскі амар

**Нарвежскі амар** (*Nephrops norvegicus*) — від амараў з атрада дзесяціногіх ракападобных, якія жывуць у Атлантычным акіяне, Міжземным і Паўночным моры.

## Апісанне 
Асноўнымі рысамі нарвежскага амара з'яўляюцца дзве даўгаватыя клюшні. Самкі дасягаюць памераў да 20 см, самцы — да 24 см у даўжыню. Аднак большасць з вылаўленых ў нашы дні нарвежскіх амараў толькі зрэдку перавышае памер у 15 см.

Катэгорыя:Дзесяціногія ракападобныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Лангусты

**Лангусты** (надсямейства *Palinuroidea*, па іншай сістэме — інфраатрад *Achelata*) — дзесяціногія даўгахвостыя ракі.

Усяго існуе каля 100 відаў лангустаў. Лангусты распаўсюджаныя ў цёплых морах. Даўжыня цела — да 60 см. Падобныя да амараў, але пазбаўленыя клюшняў. Цела і тоўстыя антэны забяспечаны магутнымі шыпамі.

Катэгорыя:Дзесяціногія ракападобныя
Лацінскі квартал

**Лацінскі квартал** (фр.: Quartier latin) - традыцыйны студэнцкі квартал у 5-й і 6-й акругах Парыжа на левым беразе Сены вакол універсітэта Сарбона.
 
Назва паходзіць ад лацінскай мовы, на якой раней выкладалі ў Сарбоне. Квартал пазначае не адзін з 80-ці парыжскіх адміністрацыйных кварталаў (па-французску quartiers administratifs), а ўяўляе сабой раён з неакрэсленымі межамі, якія размясціліся на схілах гары (узгорка) Св. Жэнеўевы.

Зараз да Лацінскага квартала адносіцца не толькі Сарбона, але і некалькі іншых вышэйшых навучальных устаноў: Вышэйшая нармальная школа, Парыжская вышэйшая нацыянальная школа горнай справы (*École des Mines de Paris*), Універсітэт Парыж II, Універсітэт імя П'ера і Марыі Кюры і іншыя.

[thumb|left|250px|[Калеж дэ Франс]]
Лацінскі квартал знакаміты сваімі вузкімі старадаўнімі вулачкамі, бістро, кніжнымі крамамі і ўтульнымі кафэ. Дзякуючы вялікай колькасці турыстычных аб'ектаў, такіх як Пантэон, Люксембургскі сад, Тэрмы Клюні і Музей сярэднявечча, Лацінскі квартал з'яўляецца ўлюбёным месцам турыстаў. З-за гэтага кватэрная плата моцна паднялася і толькі нешматлікія сучасныя студэнты могуць дазволіць сабе жыць у Лацінскім квартале.

Назва распаўсюдзілася i на студэнцкія кварталы іншых еўрапейскіх гарадоў (напрыклад, Кёльна).

## Славутасці 
* Парыжская саборная мячэць

## Спасылкі 
* Фотаздымкі Лацінскага квартала (1900 гг. і нашы дні)

Катэгорыя:V акруга Парыжа
Катэгорыя:VI акруга Парыжа
Катэгорыя:Кварталы Парыжа
Ульмскі сабор

**Ульмскі сабор** (ням. Ulmer Münster) — лютэранская царква ў Ульме ў нямецкай зямлі Бадэн-Вюртэмберг. Фактычна не з'яўляецца саборам, бо біскуп Евангелічнай Зямельнай Царквы Вюртэмберга, якой належыць храм, мае рэзідэнцыю ў Штутгарце.

Сабор быў закладзены ў 1377 годзе, а ў 1392 годзе пачалося яго будаўніцтва пад кіраўніцтвам Ульрыха Энсінгена. У 1405 г. асноўная частка сабора была завершана, і ён быў асвячоны, аднак пасля будаўніцтва прыпынілася з-за таго, што бакавыя нефы не вытрымлівалі цяжару скляпенняў. У 1530—1543 гадах, пасля пераходу храма да лютэранства, будаўніцтва аднавілася, і шпіль вежы дасягнуў вышыні ў 100 м, аднак пасля гэтага з-за фінансавых праблем дабудоўва была спынена. У 1817—1890 гадах сабор быў цалкам завершаны. 17 снежня 1944 года царква амаль не пацярпела ад бамбардзіровак, якія зруйнавалі большую частку гістарычнага цэнтра горада Ульм.

## Спасылкі 
* www.ulmer-muenster.de

Катэгорыя:Саборы Германіі
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Ульм
Катэгорыя:Лютэранскія храмы Германіі
Катэгорыя:Храмы Бадэн-Вюртэмберга
Нотр-Дам-дэ-ла-Пэ

**Базіліка Нотр-Дам-дэ-ла-Пэ** () у Ямусукра занесена ў Кнігу рэкордаў Гінеса як самая вялікая царква ў свеце. Яна ўзводзілася з 1985 па 1989 на ўзор сабора св. Пятра ў Рыме. Асвячэнне храма 10 верасня 1990 здзейсніў пантыфік Ян Павел II.

Хоць базіліка ў Ямусукра пераўзыходзіць ватыканскі правобраз і па плошчы (30 тысяч м²), і па вышыні купала (158 метраў), але ўнутраная прастора спраектавана такім чынам, што змяшчае не больш за 18000 вернікаў, у той час як сабор св. Пятра - у тры разы больш.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каталіцкія храмы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе
Ямусукра
Катэгорыя:Ямусукра
Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса
Катэгорыя:Рэлігія ў Кот-д’Івуары
Дзюгонь

**Дзюгонь** (*Dugong dugon*) — воднае млекакормячае сямейства дзюгоневых атрада сірэн; адзіны від у сямействе.

## Апісанне 
Даўжыня цела 2,5-3,2 м (да 5,8 у самцоў), маса да 170 кг. Тулава верацёнападобнае. Спіна зеленаватая, шаравата-бураватая або чарнаватая, бруха ружаватае або белаватае. Хваставы плаўніх двухлопасцевы, гарызантальны. Галава невялікая, маларухомая. У кожнай сківіцы 1 пара разцоў і 2 пары карэнных зубоў. У самцоў верхнія разцы ператварыліся ў біўні даўжынёю 20-25 см.

## Пашырэнне 
Жыве ў Індыйскім і заходняй частцы Ціхага акіяна, каля берагоў Усходняй Афрыкі, Паўднёвай Азіі, а-воў Рукю, Маршалавых і Саламонавых. Зрэдку заходзіць у вусці рэк.

Занесена ў Чырвоную кнігу МСАП.

## Асаблівасці біялогіі 
Трымаецца па адным або парамі. Корміцца воднай расліннасцю. Нараджае 1 дзіцяня.

## Зноскі 
Катэгорыя:Сірэны
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1776 годзе
Сабор Святых Пятра і Паўла (Нант)

**Сабор святых Пятра і Паўла ў Нанце** — кафедральны сабор Нанцкай епархіі, найбуйнейшая гатычная царква гістарычнай Брэтані і адна з найбуйнейшых ва ўсёй Францыі, усяго на 6 м ніжэй Сабора Парыжскай Божай Маці, а па вышыні нефа пад скляпеннямі пераўзыходзіць яго.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Саборы Францыі
Катэгорыя:Нант
Катэгорыя:З’явіліся ў 1434 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Францыі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Храмы Святых Пятра і Паўла
Руанскі сабор

**Руанскі сабор** (фр. Cathédrale Notre-Dame de Rouen, **Сабор Руанскай Божай Маці**) - гатычны сабор у горадзе Руан. Кафедральны сабор архіепіскапа Руана і Нармандыі. Аднесены да ліку помнікаў нацыянальнай спадчыны Францыі. З 1876 па 1880 г. быў самым высокім будынкам свету (151 метр), саступіўшы гэты тытул Кёльнскаму сабору.

## Памеры 
* Даўжыня: 137 м
* Шырыня фасада: 61,60 м
* Даўжыня нефа: 60 м
* Шырыня нефа: 11,30 м
* Вышыня нефа: 28 м
* Вышыня падвеснай лямпы: 51 м
* Даўжыня хору: 34,30 м
* Шырыня хору: 12,70 м
* Вышыня вежы Сен-Рамен: 82 м
* Вышыня алейнай вежы: 75 м
* Вышыня шпіля: 151 м

## Галерэя
  
File:Notre Dame cathedral. Butterturm - (Rouen).jpg|Алейная вежа
File:Notre Dame cathedral. Quership - (Rouen).jpg|Папярочны неф
File:Notre Dame cathedral. Main ship - (Rouen).jpg|Цэнтральны неф
File:Notre Dame cathedral. Dom-museum - (Rouen).jpg|Музейная экспазіцыя
File:Notre -Dame cathedral.Chor (Rouen).jpg|Хор

## Руанскі сабор у мастацтве 
[thumb|200px|Клод Манэ. [Руанскі сабор, Манэ|Руанскі сабор, партал і вежа Сен-Рамен, пры святле сонца. Гармонія блакітнага і залатога. Музей Арсэ, Парыж.]]
У 1890-я гады Клод Манэ стварыў цыкл карцін, якія ўяўляюць сабор пры розным асвятленні, у розных кліматычных умовах і ў розны час дня. Было створана 50 палотнаў. Яны напісаны з трох розных пунктаў, што дае тры розныя выгляды сабора. Некаторыя з палотнаў былі завершаны ў майстэрні мастака ў Жыверні.

У 1969 годзе Рой Ліхтэнштэйн стварыў трыпціх «Руанскі сабор».
## Гл. таксама 
* Спіс самых высокіх цэркваў свету
* Спіс самых высокіх збудаванняў свету

Катэгорыя:Саборы Францыі
Катэгорыя:Збудаванні Францыі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Руан
Царква Святога Петэра (Рыга)

**Царква Святога Петэра** (латыш. Sv. Pētera baznīca, ням. Petrikirche) — адзін з сімвалаў і адна з галоўных славутасцяў горада Рыгі (Латвія). Найстаражытны культавы будынак горада, упершыню згадваецца ў 1209 годзе. Царква славутая сваім арыгінальным вядомым шпілем (агульная вышыня вежы царквы — 123,5 метра, з якіх 64,5 метра прыпадае на шпіль).

## Літаратура 
* *Зирнис, Гунар.* Pētera baznīca . — Рига, 1984.
* *Холцманис А.* О чём рассказывает церковь Петра (буклет). — Рига: Авотс, 1980.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Рыгі
Катэгорыя:Лютэранскія храмы Латвіі
Рыга
Катэгорыя:Храмы Рыгі
Катэгорыя:Збудаванні Латвіі ў гатычным стылі
Іль

**Іль** () — рака ў Францыі.

Знаходзіцца на паўночным усходзе Францыі. Іль з’яўляецца адным з левых прытокаў Рэйна. Выток знаходзіцца ў гарах Юра. Працякае праз Эльзас.

Рака Іль з зімовай паводкай, са снежня па сакавік ўключна максімум у студзені—лютым. Самы нізкі ўзровень вады ў рацэ летам, у перыяд з ліпеня па верасень уключна. Яна цячэ ў цэлым ў кірунку на поўнач-паўночны ўсход.

Даўжыня ракі 223 км. Плошча вадазбору 4760,5 км².

Катэгорыя:Рэкі Францыі
Катэгорыя:Прытокі Рэйна
Марынгскі сабор

**Сабор — малая базіліка Слаўнай Маці Божай** () — манументальны каталіцкі сабор у горадзе Марынга, бразільскі штат Парана.

Гэта самы высокі ў Лацінскай Амерыцы каталіцкі сабор. Форма сабора была створана пад уражаннем ад савецкіх спадарожнікаў. Першасны праект сабора прапанаваў дон Жайме Луіс Каэльё, а спраектаваў сабор архітэктар Жазэ Аўгуста Белучы.

Асноўныя характарыстыкі сабора:
* Вышыня: 114 м 10 м крыж на вяршыні;
* Вышыня столі: 84 метра;
* Вонкавай дыяметр: 50 м;
* Унутраны дыяметр: 38 м;
* Вітражы: 16, аўтар — Лорэнц Астэррот;
* Укрыжаванне: драўлянае, вышыня 7 м, скульптар Конраду Мозер;
* Умяшчальнасць: 4700 чалавек.

Катэгорыя:Саборы Бразіліі
Катэгорыя:Парана (штат)
Катэгорыя:Каталіцкія храмы
Страсбурскі сабор

**Страсбу́рскі сабор** (фр. Cathédrale Notre-Dame), або **Стра́сбургскі сабор** (ням. Straßburger Münster / Liebfrauenmünster)  — кафедральны сабор у французскім горадзе Страсбуры, які быў на працягу больш 200 гадоў самым высокім будынкам свету. Належыць да найбуйнейшых сабораў у гісторыі еўрапейскай архітэктуры і найбуйнейшая ў свеце пабудова з пясчаніка. Гэтак жа, як і горад Страсбур, сабор аб’ядноўвае ў сабе рысы нямецкага і французскага культурнага ўплыву. З’яўляецца каталіцкай царквой біскупа, але перш быў як каталіцкім, так і пратэстанцкім.

Strassburg-Muenster-124-von Suedwest-2017-gje.jpg
Strassburg-Muenster-120-Kraemergass-2005-gje.jpg
Strassburg-Muenster-152-Westfassade-Hauptportal-2017-gje.jpg
Strassburg-Muenster-162-Westfassade-Hauptportal-Tympanon-1987-gje.jpg
Strassburg-Muenster-180-Westfassade-Skulpturen-1987-gje.jpg
Strassburg-Muenster-190-Westfassade-Rosette-2005-gje.jpg
Strassburg-Muenster-328-Westfassade-Rosette-1987-gje.jpg
Strassburg-Muenster-324-zur Rosette-2017-gje.jpg

## Спасылкі 
* Сайт сабора 

Катэгорыя:Саборы Францыі
Катэгорыя:Страсбур
Катэгорыя:Збудаванні Францыі ў гатычным стылі
Салсберыйскі сабор

**Салсберыйскі сабор** (Salisbury Cathedral) — гатычны сабор Дзевы Марыі ў горадзе Солсберы (Вялікабрытанія), узведзены ў сваёй асноўнай частцы ўсяго за 38 гадоў, лічыцца чыстым узорам англійскай готыкі. Закладзены ў 1220 годзе, асвячоны ў 1258 г. і канчаткова дабудаваны ў пачатку XIV стагоддзя.

123-метровы шпіль сабора ў Солсберы — самы высокі ў Англіі, а клуатр — самы працяглы. Саборны гадзіннік, створаны ў 1386 годзе, лічыцца найстарэйшым гадзіннікавым механізмам у свеце, які функцыянуе.

## Спасылкі 
* Сайт Салсберыйскага сабора 
* 

Катэгорыя:Англіканскія саборы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гатычныя саборы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Солсберы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1258 годзе
Катэгорыя:1258 год у Еўропе
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Англіі
Царква Святога Олафа (Талін)

**Царква Святога Олафа**, **царква Олевістэ** (эст. Oleviste kirik) — лютэранская царква, размешчаная ў Таліне на месцы, дзе ў XII стагоддзі знаходзіўся гандлёвы двор скандынаўскіх купцоў. Найранейшыя згадкі пра царкву адносяцца да 1267 года.

Царква прысвечана нарвежскаму каралю Олафу II, у час валадарання якога завяршыўся пераход краіны на хрысціянства. Акрамя таго, святы Олаф лічыцца апекуном мараходаў.

## Гісторыя 
Першыя звесткі пра царкву адносяцца да 1267 года. Яна была заснавана як каталіцкая і названа ў гонар нарвежскага караля Олафа Харальдсана.

У XV стагоддзі царква была перароблена ў базіліку, былі ўзведзеныя новыя хоры, у галоўнай прасторы з'явіліся чатырохгранныя слупы. Скляпенні галоўнага нефу былі зробленыя зоркападобнымі, а бакавыя — крыжовымі.

У час рэканструкцыі на вежы царквы быў узведзены вельмі высокі шпіль, такім чынам вышыня царквы дасягнула 159 метраў, што на той момант было найвышэйшым збудаваннем у свеце. Царкоўны шпіль быў бачны за шмат кіламетраў і служыў арыенцірам для караблёў, чым, магчыма, і тлумачылася ідэя падобнага будаўніцтва.

У 1513—1523 гадах ля царквы на сродкі мясцовага купца Ганса Паўэлса была збудавана капліца Дзевы Марыі. Фундатару капліцы прысвечаны асобны кенатаф у ёй, аўтарам якога, верагодна, з'яўляецца вестфальскі разьбяр .

[thumb|злева|[Зоркавыя скляпенні]]
15 верасня 1524 з пачаткам Рэфармацыі касцёл Святога Олафа стаў лютэранскім храмам. Пад уплывам характэрнага для Рэфармацыі іконаборства былі знішчаныя абразы і іншае касцёльнае начынне.

З-за вышыні шпілю ў царкву восем разоў траплялі ўдары маланкі, ад чаго тройчы пачыналіся пажары. Пасля аднаго з іх, які адбыўся ў 1625 годзе, царква страціла статус найвышэйшага будынка свету.

Апошні раз царква гарэла 16 ліпеня 1820. Па адбудове ў 1840 годзе яна набыла сучасны выгляд. У 1850 расійскі цар Мікалай I падараваў царкве вялікі звон. У гэты ж час былі пастаўленыя новыя арганы і перавезеныя з іншых будынкаў жырандолі.

Да 1944 года ў царкве Олевістэ знаходзілася нямецкая грамада. 17 верасня 1950 перададзены баптысцкай грамадзе, у ёй праведзены капітальны рамонт.

Разам з адбудаваным шпілем у цяперашні час царква мае вышыню 123,7 м, з'яўляючыся трэцяй па вышыні царквой у свеце. Паводле пастановы талінскага гарадскага кіраўніцтва, небаскробы ў Таліне не могуць быць пабудаваны вышэйшымі за царкву Святога Олафа.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Старонка пра царкву Олевістэ на сайце Віртуальных прагулак VirtualGuide.ru

Катэгорыя:Храмы Святога Олафа
Катэгорыя:Храмы Таліна
Катэгорыя:Збудаванні Эстоніі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Лютэранскія храмы Эстоніі
Царква Маці Божай (Бругэ)

**Царква Маці Божай у Бругэ** ( — Онзе-Лівэ-Враўэкерк) або **Нотр-Дам у Бругэ** — гатычная царква ў бельгійскім Бругэ, пабудаваная ў XII—XIII стагоддзях. Над лавамі размешчаны 30 гербаў рыцараў, удзельнікаў II-га капітулу Ордэна Залатога Руна, які адбыўся царкве ў 1468 годзе. Вышыня вежы — 122 метры. У царкве захоўваецца адзіная скульптура Мікеланджэла, якая пры жыцці аўтара апынулася па іншы бок Альп, — «Дзева Марыя з дзіцем» («Мадонна Бругэ»).

Выява:Brugge Praalgraven Maria en Karel 9-03-2010 15-51-34.jpg|Надмагіллі Карла Смелага і Марыі Бургундскай
Выява:Michelangelos Madonna OLV-Kerk Brugge.jpg|«Мадонна Бругэ», Мікеланджэла (1504).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Бельгіі
Катэгорыя:Бругэ
Шартрскі сабор

**Сабор Шартрскай Божай Маці** — храм у горадзе Шартр, за 80 км ад Парыжа, адзін з найпрыгажэйшых помнікаў французскай готыкі і ўнесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Цяперашні будынак сабора быў ўзведзены ў 13 стагоддзі пасля таго, як у 1194 годзе пажар знішчыў стары раманскі храм. Паўночная вежа была скончана пазней у стылі палымянай готыкі і зрабілася заўважна вышэй за паўднёвую, надаўшы сабору непаўторны асыметрычны сілуэт.

З IX стагоддзя ў Шартры захоўваецца туніка, якая належала некалі, як лічыцца, Божай Маці, была падорана Карлу Вялікаму канстанцінопальскай імператрыцай Ірынай, а каля 876 года перанесеная Карлам Лысым з Ахена ў Шартр. Гэта робіць Шартрскі сабор папулярным месцам пілігрымак. У прыватнасці, штогод на Пяцідзесятніцу з Парыжу ў Шартр праходзіць шматтысячнае міжнароднае паломніцтва каталікоў-традыцыяналістаў.

Шартрскі сабор — галоўны храм Шартрскай дыяцэзіі.

## Галерэя 

Выява:Chartres cathedral.jpg|Выгляд на сабор з поўдня
Выява:Cenral tympanum Chartres.jpg|Фрагмент каралеўскага партала
Выява:Cathedrale nd chartres nord026.jpg|Акно-ружа паўночнага трансэпта
Выява:Chartres Cathedral Ambulatory Choir Screen 2007 08 31.jpg|Разьбяная сцяна, якая аддзяляе алтарную частку
Выява:Labyrinth at Chartres Cathedral.JPG|Лабірынт
Выява:Cathedrale nd chartres nord008.jpg|Астранамічныя гадзіннікі
Выява:TEL-Chartres.jpg|Фатаграфія 1910
Выява:Camile Corot Chartres.jpg|Карціна 1830
Выява:Monografie de la Cathedrale de Chartres - 10 Facade Meridionale - Gravure.jpg|South side

## Глядзіце таксама 
* Спіс самых высокіх цэркваў свету
* Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Францыі

## Крыніцы
* Шартрскі кафедральны сабор у даведніку Sacred Destinations 

## Спасылкі
* Афіцыйны сайт Сабора  
* Вітражы Шартрскага сабора — афіцыйны сайт  
* Notre-Dame de Chartres — даведачная інфармацыя 
* Афіцыйны турыстычны сайт Шартра  
* Фотаздымкі сабора 

Катэгорыя:Шартр
Катэгорыя:Саборы Францыі
Катэгорыя:Збудаванні Францыі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Францыі
Эр (рака)

**Эр** () — рака на поўначы Францыі, левы прыток Сены. Даўжыня 226 км.

Эр бярэ пачатак у Ніжняй Нармандыі каля вёскі Маршэнвіль (дэпартамент Орн), далей працякае па дэпартаменту Эр і Луар, пасля чаго ўпадае ў Сену каля вёскі Марто (дэпартамент Эр) вышэй Руана.

## Гарады 
* Горад Шартр

Катэгорыя:Рэкі Францыі
Катэгорыя:Басейн Сены
Шартр

**Шартр** () — горад у Францыі, на рацэ Эр, прэфектура (сталіца) дэпартамента Эр і Луар. Размешчаны за 96 км ад Парыжа ў цэнтральнай Францыі.

Насельніцтва 40,4 тыс. жыхароў (1999), з прыгарадамі — 87 800 жыхароў. Машынабудаванне, хімічная, харчовая прамысловасць; вытворчасць мастацкага шкла, гатовага адзення. Вышэйшая музычная школа. Музей вытанчаных мастацтваў.

## Гісторыя 
Назва горада паходзіць ад імя ягоных першых жыхароў — карнутаў. Да рымскага заваявання ён быў адным з рэлігійных цэнтраў Галіі. У IX стагоддзі неаднаразова падвяргаўся нападам вікінгаў. У Сярэднявеччы тытул графа Шартрскага насілі кіраўнікі Шампані. У 1286 годзе быў выкуплены ў каралеўскі дамен. Тытул герцага Шартрскага належаў розным сваякам французскіх каралёў пачынаючы з прынцэсы Рэнэ. У 1594 годзе ў Шартры каранаваўся першы кароль дынастыі Бурбонаў — Генрых IV.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
]]

На пагорку, над старой часткай горада, уздымаецца знакаміты гатычны сабор Нотр-дам, які быў выбудаваны ў рэкордныя тэрміны з 1194 па 1220 год і валодае багатым скульптурным убраннем. Сабор Шартрскай Маці Божай прыцягвае паломнікаў і турыстаў з усёй краіны, а яго вежы параць над горадам і над навакольнай далінай Бос.

## Гл. таксама 
* Шартрская школа

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Муніцыпальны сайт для турыстаў

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Цэнтр — Даліна Луары
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Эр і Луар
Катэгорыя:Месцы паломніцтва
Бакінская тэлевежа

**Бакінская тэлевежа** () — збудаванне вышынёй 310 м у Баку, сталіцы Азербайджана.

Комплекс быў спраектаваны на падставе пастановы Савета Міністраў СССР і па заказу Міністэрства сувязі Азербайджанскай Рэспублікі Дзяржаўным праектным інстытутам Міністэрства сувязі СССР.

Будаўнічыя работы пачаліся ў 1979 годзе. Згодна з праектам будаўніцтва павінна было быць завершана ў 1985 годзе. Аднак па некаторых прычынах будаўнічыя работы на комплексе былі прыпыненыя. Пасля вяртання агульнанацыянальнага лідара Гейдара Аліева да ўлады ў 1993 годзе будаўніцтва тэлевежы было прадоўжана, і ў 1996 годзе пры яго ўдзеле адбылася цырымонія афіцыйнага адкрыцця комплексу.

У 2008 годзе на тэлевежы былі зроблены реканструкцыйныя работы, на вышыні 175 метраў (62 паверха) быў адкрыты рэстаран з відам на горад.

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Баку
Катэгорыя:Тэлевежы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе
Азербайджанская мова

**Азербайджанская мова** (азерб. *Azərbaycan dili*) — адна з цюркскіх моў; належыць да агузскай групы. Распаўсюджаная ў асноўным у Азербайджане (дзяржаўная мова краіны), часткова ў Грузіі, Іране, Іраку, Турцыі. Агульная колькасць носьбітаў — каля 45—50 млн чалавек.

## Дыялекты 
Вылучаюцца чатыры групы дыялектаў: усходняя (кубінскі, шэмахінска-бакінскі і іншыя), заходняя (казахскі — ад назвы горада Казах на захадзе Азербайджана, карабахскі, гянджынскі і іншыя), паўночная (закатала-кахскі, шэкінскі і іншыя) і паўднёвая (ерэванскі, нахічэванскі, ардубадскі і іншыя).

## Фанетыка 
У фанетыцы для азербайджанскай мовы, у адрозненне ад роднасных цюркскіх моў, характэрнае прыдыхальнае вымаўленне выбуховых глухіх зычных на пачатку і канцы слова, палаталізаванае вымаўленне велярных і іх пераход у афрыкаты перад галоснымі пярэдняга шэрагу.

## Граматыка 
Сярод асаблівасцяў граматыкі — наяўнасць у афіксаў прэдыкатыўнай формы імя 1-й і 2-й асобы адзіночнага ліку толькі варыянтаў з шырокімі галоснымі, а таксама ўзнікненне проціпастаўлення сучаснасці і цяперашне-будучага часу.

## Гісторыя мовы 
Азербайджанская мова паходзіць ад мовы агузскіх плямёнаў Сярэдняй Азіі 8—10 стст. Эпас на азербайджанскай мове (Кітабі Дэдэ Коркуд) зараджаецца да 11 ст. Літаратура на азербайджанскай мове існуе з 13 ст. на аснове табрызскага і шырванскага дыялектаў, з пачатку 19 ст. (пасля далучэння Паўночнага Азербайджану да Расіі) — на аснове шэмахінска-бакінскага дыялекту. У перыядызацыі літаратурнай мовы пераломнай датай лічыцца выхад у 1875 газеты «Экінчы». Літаратурная мова з 13 ст. да 1875 апісваецца як мова данацыянальнага перыяду (на ёй напісаныя творы класікаў азербайджанскай літаратуры — Насімі, Фізулі, Хатаі і інш.), а літаратурная мова з 1875 — як мова нацыянальнага перыяду; яна склалася ў творах М. Ф. Ахундава, Г. Зардабі, Дж. Мамедкулізадэ. Пачынаючы з сярэдзіны 19 ст. азербайджанская мова ўваходзіла ў навучальную праграму павятовых школ у Баку, Тыфлісе, Гянджы, Шэкі і іншых гарадах. Да 1929 пісьмовасць азербайджанскай мовы існавала на арабскай, у 1929—1940 на лацінскай аснове, з 1940 — на аснове кірылічнай графікі.

## Паўднёваазербайджанская мова 
На паўднёваазербайджанскай размаўляюць у Іранскім Азербайджане (гістарычным Азербайджане) і, у меншай ступені, у суседніх рэгіёнах Ірака, Турцыі і Сірыі.

## Гл. таксама 
* Азербайджанская Савецкая Энцыклапедыя
* Афшарская мова

## Спасылкі 
* Азербайджанская мова. Матэрыялы, падрыхтаваныя Прэзідэнцкай бібліятэкай Кіравання справамі Прэзідэнта Азербайджанскай Рэспублікі


Катэгорыя:Мовы Азербайджана
Катэгорыя:Мовы Каўказа
Катэгорыя:Мовы Дагестана
Катэгорыя:Мовы Ірана
Катэгорыя:Мовы Расіі
Катэгорыя:Цюркскія мовы
Катэгорыя:Азербайджанцы
Царква Святой Марыі (Любек)

**Царква Святой Марыі ў Любеку** (**Марыенкірхе**, ) — самы знакаміты храм горада, сімвал улады і дабрабыту Ганзейскага горада і галоўнае ўпрыгожванне любекского Старагародскага вострава (па-нямецку: Altstadtinsel). Марыенкірхе у старой частцы Любеку з'яўляецца аб'ектам Сусветнага культурнай спадчыны ЮНЕСКА.
thumb|злева|План царквы (каля 1906)

Любекская Марыенкірхе, пабудаваная ў 1250—1350 гг., Адыграла вялікую ролю ў развіцці мясцовай архітэктуры. Яе называюць маці паўночнанямецкай цаглянай готыкі, бо яна паслужыла узорам для 70 храмаў у гэтым стылі ў балтыйскім рэгіёне.

## Літаратура 
* Max Hasse: *Die Marienkirche zu Lübeck*. Deutscher Kunstverlag, München 1983. ISBN 3-422-00747-4
* Günther Grundmann: *Lübeck* In: *Deutsche Kunst und Denkmalpflege* 1955 pp 81. Deutscher Kunstverlag München/Berlin 1955.
* Ernst Roßmann: *Naturwissenschaftliche Untersuchung der Wandmalereien im Chorobergaden der Marienkirche zu Lübeck, anlässlich des Lübecker Bilderfälscherprozesses.* In: *Deutsche Kunst und Denkmalpflege* 1955 pp 99. Deutscher Kunstverlag München/Berlin 1955.
* Peter Hirschmann: *Was soll aus den gefälschten Wandbildern in St. Marien zu Lübeck werden?* In: *Deutsche Kunst und Denkmalpflege* 1955 pp 106. Deutscher Kunstverlag München/Berlin 1955.
* Hinnerk Scheper: *Restaurieren und Berufsethos* In: *Deutsche Kunst und Denkmalpflege* 1955 pp 109. Deutscher Kunstverlag München/Berlin 1955.
* Joachim Goll: *Kunstfälscher.* E.A.Seemann Verlag Leipzig, 1. Edition. 1962 (with citations list)
* K. Wehlte: *Was ging in Lübeck vor? *In: *Maltechnik* 61/1955. S. 11.
* George Savage: *Forgeries, Fakes and Reproductions*. London, Barrie & Rockliff, 1963
* Exhibitions catalogue of Essen and Berlin: *Fälschung und Forschung*. Hrsg.: Museum Folkwang, Essen, und Staatliche Museen Preußischer Kulturbesitz, Berlin. 1976. ISBN 3-7759-0201-5.
* Christine Lehmann: *MacPherson und das Echo des Ossian, Die Angst des Han van Meegeren und Malskat und die gotischen Truthähne in Gaunergeschichten*, Hamburg, Rasch and Röhring Publishers, 1988
* *Michel-Rundschau* 7/1988 (Page 538: *Lothar Malskat gestorben*)
* Karl Corino (ed.): *Universalgeschichte des Fälschens. 33 Fälle, die die Welt bewegten. Von der Antike bis zur Gegenwart*, Eichborn Verlag, Frankfurt/Main, 1996.
* Günter Grass: Werkausgabe Band 11 *Die Rättin*. Steidl Edition, Göttingen 1997, 493 Pages, ISBN 3-88243-492-9.
* *50 Jahre Lübecker Knaben Kantorei an St. Marien*, Commemorative volume by Konrad Dittrich, Lübeck 1998
* *Die Hanse. Macht des Handelns* - Der Lübecker Fernhandelskaufmann, Ausstellungskatalog „Gebrannte Größe“ in Rahmen der Initiative „Wege zur Backsteingotik“, Monumente, Publikationen der Deutsche Stiftung Denkmalschutz, 2002, ISBN 3-935208-13-8
* *Die Glocken von St. Marien*. Ein Briefwechsel zwischen Peter Guttkuhn und Günter Grass. In: Treffpunkt 3, Lübecker Autoren und ihre Stadt. Lübeck 1993, ISBN 3-7950-3209-1.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Любека
Катэгорыя:Славутасці Любека
Катэгорыя:Цагляная готыка
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў гатычным стылі
Ажытацыя

**Ажытацыя** ( — прывядзенне ў рух) — моцнае эмацыянальнае узбуджэнне, суправаджаецца пачуццём трывогі і страху. Пры ажытацыі назіраецца рухальны ці маўленчы неспакой, часта несвядомы. Чалавек у такім стане робіцца надзвычай мітуслівым, здольнаць выконваць толькі простыя аўтаматызаваныя дзеянні. У яго з’яўляецца адчуванне пустэчы і адсутнасці думак, парушаецца магчымасць разважаць, усталёўваць складаныя прычынныя сувязі паміж з’явамі.

Дадзенае стан суправаджаецца вегетацыйнымі парушэннямі: з’яўляецца бледнасць, частае дыханне, сэрдцабіцце, патлівасць, трымценне рук і г.д. Ажытацыя ацэньваецца як перадпаталагічны стан у межах псіхалагічнай нормы.

## Гл. таксама 
* Псіхаматорная ўзрушанасць
* Афект
* Акатызія

Катэгорыя:Псіхіятрыя
Даманы

**Дама́ны** (*Hyracoidea*) — невялікія, траваедныя млекакормячыя, налічваюць 4 віды. Жывуць у Афрыцы і на Сярэднім Усходзе. Нягледзячы на пасрэдны выгляд цяперашніх даманаў, яны маюць далёкае дагістарычнае паходжанне. Даманы, мабыць, бліжэйшыя сваякі цяперашніх сланоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Атрады сысуноў
Вогненная Зямля

**Вогненная Зямля** (ісп.: Tierra del Fuego [tjera ðel fweɣo]) — архіпелаг на крайнім поўдні Паўднёвай Амерыкі, у склад якога ўваходзіць каля 40 тысяч астравоў. Плошча — 73753 км², з іх на Ісла-Грандэ прыпадае каля 48 тыс. км². Вогненная Зямля аддзеленая ад мацерыка Магеланавым пралівам, а ад Антарктыды — пралівам Дрэйка. Найбуйнейшы востраў Ісла-Грандэ, астравы Остэ і Наварына аддзелены ад яго пралівам Бігль. Іншыя буйныя астравы: Лос-Эстадас, Гордан, Доўсан, Санта-Інэс. Найбольш паўднёвым лічыцца востраў Горнас.

Вогненную зямлю адкрыў у 1520 годзе Магелан, даўшы назву ад пабачанай ім ноччу вялікай колькасці агнёў.

Усходняя частка архіпелагу Вогненная Зямля належыць да Аргенціны, заходняя — да Чылі.

На Вогненнай Зямлі знаходзіцца самы паўднёвы горад Зямлі Ушуая.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт аргенцінскай правінцыі Terra del Fuego
Манітулін

**Манітулін** () — востраў на возеры Гурон, самы вялікі востраў у свеце, размешчаны ў прэсным возеры.

Плошча вострава — 2766 км², гэта крыху больш Люксембурга. Манітулін па плошчы займае 31-е месца сярод усіх астравоў Канады і 174-е месца ў свеце. На востраве размешчана мноства азёр, адно з якіх Маніту — плошчай 106,42 км² з’яўляецца найбуйнейшым у свеце «возерам у возеры».

Адміністрацыйна востраў адносіцца да канадскай правінцыі Антарыа. Насельніцтва Манітуліна складае 12,6 тыс. жыхароў (2007).

Катэгорыя:Геаграфія Антарыа
Катэгорыя:Астравы Канады
Катэгорыя:Астравы Вялікіх азёр
Кафедральны сабор Упсалы

**Кафедральны сабор Упсалы** (швед. Uppsala domkyrka) — галоўны сабор Царквы Швецыі і архедыяцэза Упсалы, нацыянальная святыня ў змешаным гатычным стылі. Размешчаны ў цэнтры горада Упсала, Швецыя. З'яўляецца самым высокім саборам у Паўночнай Еўропе пасля Нідароскага сабора і царквы Св. Марыі ў Гданьску, і самым вялікім саборам ў Скандынавіі. Вышыня сабора 118.7 метраў.

## Галерея 

Image:Uppsala Cathedral.jpg|Знешні выгляд
Image:Uppsala domkyrka front.JPG|Выгляд пярэдняй часткі сабора
Image:Uppsala domkyrka entrance01.jpg|Уваход
Image:Uppsala domkyrka portal01.jpg|Уваходны партал
Image:Uppsala_domkyrka_portal02.jpg
Image:Domkyrkan i Uppsalas stadsbild.jpg
Image:Wiew of uppsala.JPG
Image:Uppsala cathedral inside.JPG|Interior view
Image:Uppsala domkyrka Sanctus Ericus sml.jpg|Магіла Святога Эрыка
Image:Swedenborg's grave.jpg|Крыпта Эмануэля Сведенборга
Image:Uppsala domkyrka tomb Gustav Vasa03figures.jpg|Магіла Густава Васы і двух яго жонак
Image:Uppsala domkyrka ceiling01.jpg
Image:Uppsala domkyrka ceiling02.jpg
Image:Uppsala domkyrka ceiling03.jpg
Image:Uppsala domkyrka ceiling04sml.jpg
Image:Uppsala domkyrka nave01sml.jpg
Image:Uppsala domkyrka window01.jpg
Image:Uppsala domkyrka church windows.jpg

## Гл. таксама 
* Упсальская мячэць

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт сабора 

У
Катэгорыя:Збудаванні Швецыі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Упсала
Катэгорыя:Пахаваныя ва Упсальскім кафедральным саборы