Рышард Капусцінскі

**Рышард Капусцінскі** (; , Пінск — , Варшава) — сусветна вядомы польскі рэпарцёр, журналіст, пісьменнік, паэт, фатограф, «імператар рэпартажу».

## Біяграфія 
thumb|Будынак, у якім нарадзіўся Рышард Капусцінскі
Нарадзіўся ў Пінску ў сям'і польскіх настаўнікаў. Бацька ваяваў у рангу паручыка ў верасні 1939 года ў Арміі Палесся. Трапіў у савецкі палон. Разам з калегамі здолеў уцячы з-пад Смаленску і вярнуцца дахаты ў Пінск. Ратуючыся ад дэпартацыі ў Казахстан, Капусцінскія неўзабаве выехалі да сваякоў у Перамышль, а пасля ў глыб акупаванай немцамі Польшчы. Частку акупацыі перажылі ў Серакове, Кампіноскай пушчы, каля вёскі Пальміры. Пасля Капусцінскі часта казаў: «*Я заўсёды шукаў мой дом, шукаў Пінск, — у Афрыцы, у Азіі, у Лацінскай Амерыцы*».

Дэбютаваў як паэт у 17 гадоў у тыднёвіку «*Dziś i Jutro*». У 1950 здаў экзамены ў варшаўскай гімназыі імя Станіслава Сташуца. У 1953—1981 сябра Польскай аб'яднанай працоўнай партыі (PZPR). У 1956 скончыў вучыцца на Гістарычным Факультэце Варшаўскага ўніверсітэта. Працу пачаў як кур'ер у моладзевым выданні «*Sztandar Młodych*». У 1956 атрымаў першую ўзнагароду — Залаты Крыж Заслугі (*Złoty Krzyż Zasługi*) — за рэпартаж «*Гэта таксама праўда пра Новую Гуту*» («*To też jest prawda o Nowej Hucie*»), дзе апісаў цяжкія варункі жыцця працоўных на будоўлі металургічнага камбінату. У тым самым годе паехаў у сваё першае загранічнае падарожжа — да Індыі. Сышоў з газеты ў 1958 годзе, з-за дасланых матэрыялаў у крытычны да ўладаў тыднёвік «*Po Prostu*».
[thumb|left|*Рышард Капусцінскі*, май [2001, Варшава]]

Перайшоў працаваць у часопіс «*Polityka*». З 1962 працаваў для Польскай прэс-агенцтва (PAP) як сталы загранічны карэспандэнт у Афрыцы, Лацінскай Амерыцы і Азіі. Дакументаваў упадак манархіі ў Эфіопіі і Іране. З 1974 у варшаўскім тыднёвіку *Kultura*. Пераклаў на польскую мову *Дзённік з Балівіі* (Dziennik z Boliwii) Чэ Гевары. Быў добра знаёмы з Сальвадорам Альендэ.

У 1981 годзе Капусцінскі далучыўся да руху «Салідарнасць» і пазбавіўся працы ў афіцыйнай прэсе, але працягваў пісаць эсэ для замежных СМІ, у тым ліку для амерыканскіх газет і часопісаў.

У 1987 годзе Royal Court Theatre ў Лондане паставіў сцэнічную адаптацыю яго кнігі «Імператар», якая апісвала ўпадак рэжыму Хайле Селасье І у Эфіопіі. У 1989 г. праехаў «праз увесь Савецкі Саюз». Пабываў і ў Якуціі. У 1996 адзначаны ўзнагародаю імя Яна Парандоўскага, у 1999 атрымаў «Ікара». Абраны між Журналісцкім Аб'яднаннем Журналістам стагоддзя ў плебісцыце штомесячніка *Press*. Лаўрэат Узнагароды імя Дарыуша Фікуса за 2004 год.

Доктар honoris causa Слянскага ўніверсітэта (17 кастрычніка 1997), Вроцлаўскага ўніверсітэта (2001), Ягэлонскага ўніверсітэта (2004) i Гданьскага ўніверсітэта (29 студзеня 2004). Агулам атрымаў каля 40 узнагародаў. Быў сябрам Таварыства польскіх пісьменнікаў.

Двойчы намінаваўся на Нобелеўскую прэмію па літаратуры. Яго шансы букмекерскай канторай Лэдброкс вызначалі як 5:1. Вышэйшы рэйтынг меў толькі Архан Памук (5:2), які і атрымаў прэмію. «Адзін Капусцінскі варты тысяч скуголячых і фантазуючых пісакаў», — напісаў Салман Рушдзі.

Памёр 23 студзеня 2007 ад вострага інфаркту міякарду ў кардыяхірургічным аддзяленні шпіталя пры вуліцы Банаха ў Варшаве.

У Пінску на доме, дзе жыў Капусцінскі, ўсталявана мемарыяльная дошка.

## Творчасць 
* 1962 *Busz po polsku*
* 1963 *Czarne gwiazdy*
* 1968 *Kirgiz schodzi z konia*
* 1969 *Gdyby cała Afryka*
* 1969 *Che Guevara — Dziennik z Boliwii* (пераклад Капусцінскага)
* 1970 *Dlaczego zginął Karl von Spreti?*
* 1975 *Chrystus z karabinem na ramieniu*
* 1976 *Jeszcze dzień życia*
* 1978 *Wojna futbolowa*
* 1978 *Cesarz*
* 1982 *Szachinszach*
* 1986 *Notes* (томік вершаў)
* 1988 *Wrzenie świata* (збор)
* 1990 *Lapidarium*
* 1993 *Imperium*
* 1995 *Lapidarium II*
* 1997 *Lapidarium III*
* 1998 *Heban*
* 2000 *Lapidarium IV*
* 2000 *Z Afryki* (фотаальбом)
* 2001 *Lapidarium V*
* 2003 *Autoportret reportera*
* 2004 *Podróże z Herodotem*
* 2006 *Prawa natury* (томік вершаў)
* 2006 *Ten Inny*
* 2007 *Lapidarium VI*

Па смерці выдана:
* 2007 *Rwący nurt historii. Zapiski o XX i XXI wieku*
* 2008 *Dałem głos ubogim*

**На беларускую мову перакладзены:**
* *Імператар* (ARCHE № 5-2006, пер. Алесь Пяткевіч)
* *Вяртанне*, зборнік вершаў, 2007
* *Імперыя* (кнігарня НН, 2008, пер. Яўген Салейчук)
* *Імператар. Падарожжы з Герадотам*, Мінск, 2009 ISBN 978-985-6901-02-0, пер. Алена Пятровіч
* *Шахіншах* («Дзеяслоў», пер. Яўген Салейчук; пачатак , заканчэнне )
* *Чорнае дрэва: афрыканская ліхаманка*, Вільня: Логвінаў, 2016
* *Яшчэ адзін дзень жыцця*, 2024

## Літаратура пра пісьменніка 
* Pollack M. Ryszard Kapuściński. Kraków: Villa Decius, 2000.
* Hofmann M. Behind the lines: pieces on writing and pictures. London; New York: Faber and Faber, 2001.
* Wolny K. Ryszard Kapuściński w labiryncie współczesności. Kraków: Wydawn. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2004.
* Nowacka B. Magiczne dziennikarstwo: Ryszard Kapuściński w oczach krytyków. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2006

## Спасылкі 
* Мадам Дзюф вяртаецца дахаты  
* Сайт Капусцінскага
* Лінкі 

Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Журналісты Польшчы
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1932 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 4 сакавіка
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Памерлі 23 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 2007 годзе