Мовы Арменіі

зе на армянскай, англійскай і рускай.]]
Арменія — этнічна аднародная краіна, дзе армянская мова з’яўляецца афіцыйнай і самай распаўсюджанай, на ёй гавораць 97,7 % жыхароў краіны. Самая распаўсюджаная замежная мова — руская, аднак у апошнія гады набірае папулярнасць англійская. Таксама пачалі выкладацца і выкарыстоўвацца французская і некаторыя іншыя мовы. Найбуйнейшай мовай меншасці ў краіне з’яўляецца курманджы, на якой размаўляюць курды-езіды. Іншыя мовы, прызнаныя ўрадам Арменіі, — асірыйская, грэчаская і руская.

## Статус армянскай мовы 
Згодна з артыкулам 12 Канстытуцыі Арменіі, дзяржаўнай мовай краіны з’яўляецца армянская. Армянская — асноўная мова ў сферах адукацыі, дзяржаўнага кіравання і грамадскага жыцця. Яна ўяўляе сабой асобную галіну індаеўрапейскай моўнай сям’і і выкарыстоўвае ўнікальны алфавіт, створаны ў V стагоддзі. Пасля распаду Савецкага Саюза Арменія стала самай паспяховай з краін Паўднёвага Каўказа ў моўнай дэрусіфікацыі.

## Замежныя мовы 
З прычыны палітычных і гістарычных абставін руская мова застаецца самай распаўсюджанай замежнай мовай у Арменіі. У сталіцы краіны, Ерэване, дзейнічаюць універсітэты з навучаннем на рускай, англійскай і французскай мовах. У ВНУ Арменіі, напрыклад, у Ерэванскім дзяржаўным універсітэце моў і сацыяльных навук імя В. Я. Брусава, даступныя курсы па вывучэнні шматлікіх моў.

### Руская мова як замежная 
Руская мова — самая распаўсюджаная замежная мова ў Арменіі, хоць узровень валодання ёй значна знізіўся пасля таго, як краіна здабыла незалежнасць у 1991 годзе. Паводле даных Міністэрства замежных спраў РФ за 2010 год, каля 70 % насельніцтва Арменіі валодае рускай мовай. Згодна з даследаваннем 1999 года, каля 40 % насельніцтва свабодна размаўляе па-руску. У Арменіі даступныя рускамоўныя тэлеканалы (чатыры каналы па стане на 2003 год) і газеты. Апытанне, праведзенае ў 2012 годзе, паказала, што 94 % жыхароў Арменіі маюць пэўныя веды рускай мовы, з якіх 24 % — прасунутыя, 59 % — сярэднія, і 11 % — пачатковыя.

Тэрыторыя сучаснай Арменіі з XIX стагоддзя знаходзілася пад уладай Расійскай імперыі. З таго часу руская мова займала ўплывовую ролю ў жыцці Арменіі. У прыватнасці, з 1828 па 1919 гады, у часы царскага панавання, і з 1921, з захопу бальшавікамі Першай Рэспублікі Арменія, па 1991 год усё афіцыйнае справаводства вялося на рускай мове, бо яна была адміністрацыйнай. Паводле ацэнак, на пачатку XX стагоддзя толькі 3-4 % армян умелі гаварыць або пісаць па-руску.

У савецкі перыяд адбылася імклівая русіфікацыя, асабліва пасля прыходу да ўлады Сталіна ў сярэдзіне 1930-х гадоў, калі руская мова стала лінгва франка Савецкага Саюза. Да 1990 года руская мова была шырока распаўсюджана ў Арменіі. У 1988 годзе каля 100 000 армянскіх вучняў наведвалі рускамоўныя школы. Руская была асноўнай мовай акадэмічных даследаванняў, хоць па канстытуцыі дзяржаўнай мовай краіны была армянская. Многія прадстаўнікі інтэлігенцыі аддавалі сваіх дзяцей у рускія школы, што лічылася пагрозай для будучыні армянскай мовы.

З 1991 года сітуацыя карэнным чынам змянілася ў плане яе вывучэння як агульнаадукацыйнага прадмета ў сярэдняй і старэйшай школе. Практычна ва ўсіх навучальных установах, нават на рускіх факультэтах універсітэтаў, працэс навучання перайшоў на армянскую мову. Такім чынам, руская мова страціла статус другой роднай і пачала лічыцца замежнай. Колькасць навучэнцаў у рускамоўных класах значна скарацілася.

Паводле даных перапісу насельніцтва 2001 года, 29 563 чалавекі ў Арменіі назвалі рускую мову роднай, з іх 14 728 — этнічныя армяне.

Паводле даных перапісу 2011 года, для 23 484 чалавек, або 0,8 % грамадзян Арменіі, руская з’яўляецца першай мовай (з іх 11 859 армян і 10 472 рускіх). Акрамя таго, 52,7 % грамадзян Арменіі, або 1 591 246 чалавек, валодаюць рускай як другой мовай.

### Англійская мова 
Пасля здабыцця Арменіяй незалежнасці папулярнасць англійскай мовы ўзрасла. З кожным годам усё больш людзей вывучае англійскую. У адрозненне ад папярэдніх дзесяцігоддзяў, колькасць школ, якія выкладаюць на англійскай мове, паступова павялічылася, аднак па ступені распаўсюджанасці ёй усё яшчэ далёка да рускай. Згодна з апытаннем 2012 года, 40 % жыхароў Арменіі маюць базавыя веды англійскай мовы, але толькі 4 % валодаюць ёй на прасунутым узроўні, 16 % — на сярэднім і 20 % — на пачатковым. Тым не менш, англійская становіцца больш пажаданай сярод армян: 50 % лічаць, што англійскую варта выкладаць у сярэдніх школах, у той час як за выкладанне рускай выступаюць 44 %.

Згодна з перапісам насельніцтва 2011 года, 107 922 чалавекі, або 3,6 % грамадзян Арменіі, могуць размаўляць на англійскай як на другой мове, з іх 107 002 — этнічныя армяне. У 2000 годзе быў заснаваны Французскі ўніверсітэт у Арменіі ў адпаведнасці з пагадненнем, заключаным паміж урадамі Арменіі і Францыі. Гэтая ВНУ, якая налічвае каля 600 студэнтаў, з’яўляецца найбуйнейшым французскім універсітэтам у свеце, размешчаным не ў франкамоўнай краіне.

Згодна з перапісам насельніцтва 2011 года, 10 106 грамадзян Арменіі валодаюць французскай як другой мовай, з іх 10 056 — этнічныя армяне.

### Курдская мова 
Езіды — найбуйнейшая нацыянальная меншасць Арменіі. Згодна з перапісам 2001 года, 40 620 чалавек ідэнтыфікавалі сябе як езіды, а 1 519 — як проста курды. Паводле даных той жа крыніцы, для 31 310 чалавек роднай мовай з’яўляецца курдская.

Паводле даных перапісу 2011 года, у Арменіі пражывае 37 403 курды (35 272 езіды і 2 131 курд, які не з’яўляецца езідам). Для 33 509 грамадзян Арменіі курдская з’яўляецца першай мовай, пры гэтым 31 479 чалавек назвалі сваёй мовай «езідскую», а 2 030 — курдскую. З іх 32 688 — этнічныя курды, а 821 — прадстаўнікі іншых этнасаў, у тым ліку 777 этнічных армян.

## Гістарычныя мовы 
 — клінапісны надпіс, пакінуты царом Урарту Аргішці I на базальтавай пліце, які паведамляе пра заснаванне горада ў 782 годзе да н.э.]]

Першай зафіксаванай мовай на тэрыторыі Армянскага нагор’я была хурыцкая. На ёй гаварылі ў дзяржаве Мітані і ў некаторых частках гістарычнай Арменіі прыкладна з 2300 года да н.э., але да 1000 года да н.э. яна практычна знікла. На змену ёй прыйшла ўрарцкая мова, на якой гаварылі жыхары старажытнага царства Урарту. Гэтае царства размяшчалася ў ваколіцах возера Ван, а ягоная сталіца знаходзілася недалёка ад сучаснага горада Ван на Армянскім нагор’і (тэрыторыя сучаснай Турэцкай Рэспублікі).

Лінгвістычныя даныя сведчаць пра тое, што праармянская мова кантактавала з урарцкай на раннім этапе (III—II тысячагоддзі да н.э.), яшчэ да ўтварэння Урарцкага царства. Першыя пісьмовыя сведчанні ўрарцкай мовы адносяцца да IX стагоддзя да н.э. Пасля падзення Урарцкай дзяржавы ў 585 годзе да н.э. яна перастала выкарыстоўвацца ў пісьменстве і, як мяркуецца, вымерла. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што яе выцесніла ранняя форма армянскай мовы

, пакінуты царом Трдатам I. I стагоддзе н.э.]]

Хоць армянская мова агульнапрызнана з’яўляецца асобнай галіной індаеўрапейскай сям’і, да 1870-х гадоў заходнія навукоўцы адносілі яе да іранскай групы моў. Грэчаская і сірыйская мовы былі мовамі Армянскай апостальскай царквы з моманту яе заснавання (301 г. н.э.) да 405 года, калі Месроп Маштоц вынайшаў армянскі алфавіт.

Паводле перапісу насельніцтва Расійскай імперыі 1897 года, асноўнымі мовамі Эрыванскай губерні (тэрыторыя якой часткова супадае з сучаснай Арменіяй) былі: армянская (441 000), цюркская (да 1918 года называлася «татарскай»; 313 176), курдская (49 389), руская (13 173), асірыйская (2 865), украінская (2 682), польская (1 385), грэчаская (1 323), яўрэйская (без удакладненняў, у асноўным ідыш; 850), тацкая (709), грузінская (566).

## Крыніцы 
### Зноскі 
### Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* CIA World Factbook (2006)