open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шаўляйскі павет

**Шаўляйскі павет** () — павет на поўначы Літвы, займае часткі этнаграфічных рэгіёнаў Жамойтыя і Аўкштайція. Мяжуе з Латвіяй, а таксама з Цяльшэйскім, Таўрагскім, Каўнаскім і Панявежыскім паветамі. Утворанны законам Літоўскай Рэспублікі аб тэрытарыяльна-адміністрацыйных адзінках, прынятым 19 ліпеня 1994.

## Гл. таксама 
* Рака Анча

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* http://www.lietuva.lt/index.php?Lang=34&ItemId=27911
Цяльшэйскі павет

**Цяльшэйскі павет** () — павет на паўночным захадзе Літвы, займае частку этнаграфічнага рэгіёна Жамойтыя.

Мяжуе з Латвіяй, а таксама з Клайпедскім, Таўрагскім і Шаўляйскім паветамі. Утвораны законам Літоўскай Рэспублікі аб тэрытарыяльна-адміністрацыйных адзінках, прынятым 19 ліпеня 1994.

Павет уключае наступныя раёны:
* Мажэйкаўскі раён (адміністрацыйны цэнтр — г. Мажэйкяй)
* Плунгянскі раён
* Рэтаў
* Цяльшэйскі раён

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
Таўрагскі павет

**Таўрагскі павет** () — павет на захадзе Літвы, ахапляе паўднёвую частку этнаграфічнага рэгіёна Жамойць.

Мяжуе з Калініградскай вобласцю Расійскай Федэрацыі, а таксама з Клайпедскім, Цяльшэйскім, Шаўляйскім і Каўнаскім паветамі. Рака Нёман (Нямунас) аддзяляе павет ад Марыямпальскага павета.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
Клайпедскі павет

**Клайпедскі павет** () — павет на захадзе Літвы на беразе Балтыйскага мора. Мяжуе з Латвіяй і Калініградскай вобласцю Расійскай Федэрацыі, а таксама з Таўрагскім і Цельшайскім паветамі.

Раёны, якія ўваходзяць у склад павета:
* Клайпеда
* Нерынга
* Паланга
* Клайпедскі раён
* Крэтынгскі раён
* Шкудскі раён
* Шылакарчмянскі раён
* Скуодас

## Насельніцтва 
### Нацыянальны склад 
Паводле даных перапісу 2021 года, нацыянальны склад павета быў наступным:

## Вядомыя асобы 
* Антон Юшкевіч
* Антанас Саліс

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
Юрый Віктаравіч Жадобін

**Ю́рый Ві́ктаравіч Жадо́бін** (нар. , , УССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
У 1976 года скончыў Казанскае вышэйшае танкавае каманднае вучылішча, у 1985 — камандны факультэт Ваеннай акадэміі бранетанкавых войскаў.

У 1999 годзе прызначаны на пасаду намесніка Міністра ўнутраных спраў — Камандуючага ўнутранымі войскамі.

З верасня 2003 года кіраваў Службай бяспекі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

17 ліпеня 2007 прызначаны старшынёй КДБ.

Дзяржаўны сакратар Савета бяспекі (2008—2009).

Са снежня 2009 — міністр абароны Беларусі.

25 лістапада 2014 года Аляксандр Лукашэнка вызваліў генерал-лейтэнанта Юрыя Жадобіна ад пасады міністра абароны і звольніў яго з вайсковай службы ў запас.

## Узнагароды 
* Ордэн «За службу Радзіме» III ступені
* Медаль «За бездакорную службу» I ступені
* Ордэн Дружбы (28 ліпеня 2012 года) — *за заслугі ва ўмацаванні баявой садружнасці паміж Расійскай Федэрацыяй і Рэспублікай Беларусь*.
* Ордэн Чырвонай Зоркі

## Літаратура 
* В. Н. Надтачаев / Военная контрразведка Беларуси: *Судьбы, трагедии, победы*. — Мн., «Кавалер», 2008, ISBN 978-985-6053-36-1

## Спасылкі 
* Біяграфіі Юрыя Жадобіна, Вадзіма Зайцава і Уладзіміра Макея 
* Біяграфія на сайце «Хто ёсць хто ў Беларусі» 

Катэгорыя:Міністры абароны Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты (Беларусь)
Катэгорыя:Намеснікі міністра ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Начальнікі Службы бяспекі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС
Уцянскі павет

** Уцянскі павет** () — павет на паўночным усходзе Літвы, займае частку этнаграфічнага рэгіёна Аўкштайція. Мяжуе з Латвіяй і Віцебскай вобласцю Беларусі, а таксама з Панявежыскім і Вільнюскім паветамі. Утвораны законам Літоўскай Рэспублікі аб тэрытарыяльна-адміністрацыйных адзінках, прынятым 19 ліпеня 1994. Адміністрацыйны цэнтр — горад Уцяна.

## Насельніцтва 
### Нацыянальны склад 
Паводле даных перапісу 2021 года, нацыянальны склад павета быў наступным:

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Карта
UTC-12:00

**UTC-12** — часавы пояс, які выкарыстоўваецца ў навігацыі і размяшчаецца паміж 180° і 172°30′ заходняй шыраты. У дадзеным часавым поясе няма заселеных тэрыторый, яго выкарыстоўваюць толькі караблі.

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC-11:00

, Ніуэ, атол Мідуэй — зона UTC-11 круглы год;  **аранжавы** — Самоа — зона UTC-11 зімовы час (красавік-кастрычнік) у Паўднёвым паўшар'і]]
**UTC-11** — часавы пояс, выкарыстоўваецца ў Амерыканскім Самоа, Мідуэе, Ніуэ, Самоа, рыф Кінгмен.

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC-10:00

[450px|right|thumb| UTC-10 на карце гадзінных паясоў свету:  **cінім** — зона UTC-10 [зімовы час|узімку (лістапад-сакавік) у Паўночным паўшар’і — Алеўцкія астравы — (улетку (красавік-кастрычнік) — UTC-9) і зона UTC-10 улетку (лістапад-сакавік) у Паўднёвым паўшар’і — Самоа — (узімку (красавік-кастрычнік) — UTC-11) ;  **блакітным** — зона UTC-3 у акіянах;  **ярка жоўтым** — зона UTC-10 цэлы год;  **аранжавым** — зона UTC-10 улетку (красавік-кастрычнік) у Паўночным паўшар’і і зона UTC-10 узімку (красавік-кастрычнік) у Паўднёвым паўшар’і]]
**UTC-10** — часавы пояс для:
* Французскай палінезіі
* ЗША
* в. Кука

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC-10

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC-09:30

**UTC-9:30** — часавы пояс для  астравоў Фпанцузскай палінезіі

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC-9:30

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC-09:00

(лістапад-сакавік) у Паўночным паўшыр’і (летні час (красавік-кастрычнік) — UTC-8);  **блакітны** — зона UTC-9 у акіянах;  **ярка-жоўты** — зона UTC-9 круглы год;  **аранжавы** — зона UTC-9 летні час (красавік-кастрычнік) у Паўночным паўшар’і]]
**UTC-9** — часавы пояс для Французскай Палінезіі і для некаторых рэгіёнаў ЗША.

## На працягу ўсяго года 
* Французская Палінезія (Францыя) (часткова):
** Астравы Гамб'е

## Узімку у Паўночным паўшар’і 
* ЗША (часткова):
** Аляска (акрамя Алеўцкіх астравоў) (Аляскінскі стандартны час)

## Улетку ў Паўночным паўшар’і 
* ЗША (часткова):
** Аляска (часткова):
*** Алеўцкія астравы (Гавайска-Алеўцкі летні час).

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC-9

Катэгорыя:Часавыя паясы
Мар’ямпольскі павет

**Мар’ямпольскі павет**, таксама **Марыямпольскі павет** () — павет на паўднёвым захадзе Літвы, у гісторыка-этнаграфічнай вобласці Сувалкія.

Мяжуе з Калініградскай вобласцю Расійскай Федэрацыі і Польшчай, а таксама з Алітускім, Каўнаскім і Таўрагскім паветамі.

Раёны, якія складаюць павет:
* Вількавішскі раён
* Кальварыйскі раён
* Казларуцкі раён
* Мар’ямпольскі раён
* Шакскі раён

## Некаторыя гарады 
* Гелгудышкі

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
UTC-08:00

[450px|right|thumb| UTC-8 на карце гадзінных паясоў свету:  **cінім** — зона UTC-8 [зімовы час|узімку (лістапад-сакавік) у Паўночным паўшар'і (улетку (красавік-кастрычнік) — UTC-7);  **блакітным** — зона UTC-8 у акіянах;  **ярка жоўтым** — зона UTC-8 цэлы год;  **аранжавым** — зона UTC-8 улетку (красавік-кастрычнік) у Паўночным паўшар'і і зона UTC-8 узімку (красавік-кастрычнік) у Паўднёвым паўшар'і]] 
**UTC-8** — часавы пояс для часткі тэрыторыі ЗША, Канады і Мексікі і заакіянскіх тэрыторый Францыі і Вялікабрытаніі.

## На працягу ўсяго года 
*  (Вялікабрытанія)
* :
:* :
::* Пасёлак Тунгстэн
*  Кліпертон (Францыя)

## Узімку ў Паўночным паўшар'і 
* :
:*  (большая частка)
:* 
* :
:* 
*  (часткова):
:*  (паўночная частка)
:* 
:* 
:*  (большая частка)
:*  (большая частка)

## Улетку ў Паўночным паўшар'і 
* :
:*  (акрамя Алеўцкіх астравоў)

## У Сеціве 
* Гарады ў UTC-8

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC-07:00

**UTC-7** — часавы пояс для наступных дзяржаў:

## На працягу ўсяго года 
* :
:* :
::* Частка даліны рэкі Піс-Рывер
* :
:* 
* :
:*  (за выключэннем рэзервацыі народа наваха, дзе выкарыстоўваецца летні час)

## Узімку у Паўночным паўшар'і 
* :
:* 
:*  (паўднёва-усходняя частка)
:*  (заходняя частка)
:*  (толькі горад Лойдмінстэр і прылеглы раён)
:*  (вялікая частка)
* :
:*  (вялікая частка)
:* 
:* 
:* 
* :
:*  (паўднёвая частка)
:* 
:*  (заходняя частка)
:* 
:* 
:*  (заходняя частка)
:*  (невялікі раён на ўсходзе штата)
:* 
:*  (невялікі раён на ўсходзе штата)
:* Рэзервацыя народа наваха
:*  (паўднёва-заходняя частка)
:*  (захадная частка)
:*  (заходняя частка)
:* 

## Летам у Паўночным паўшар'і 
*  (часткова):
:*  (вялікая частка)
:* 
*  (часткова):
:* 
*  (часткова):
:*  (паўночная частка)
:* 
:* 
:*  (вялікая частка)
:*  (вялікая частка)

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC-7

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC-05:00

**UTC-5** — часавы пояс для:
* Паўночнаамерыканскі ўсходні час
* Кубы
*Панамы
* і шэрагу іншых краін карыбскага мора.

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC-5

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC-06:00

**UTC-6** — часавы пояс.

Выкарыстоўваецца ў наступных краінах:
* ЗША
* Мексіка
* Эль Сальвадор
* Коста Рыка
* Гандурас
* Нікарагуа
* Беліз
* Канада
* Гватэмала
* Эквадор

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC-6

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC-03:30

**UTC-3:30** — часавы пояс, выкарыстоўваецца ў Канадзе. Вядомы таксама як **NST** (**Newfoundland Standard Time**).

* Канада (NST) — Ньюфаўндленд і Лабрадор

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC-03:00

**UTC-3** — часавы пояс (мінус тры гадзіны ад нулявога мерыдыяна).

## Дзяржавы ў гэтай зоне, якія не выкарыстоўваюць пераход на летні час 
* Сурынам

## Дзяржавы ў гэтай зоне, якія выкарыстоўваюць пераход на летні час 
* Аргенціна, Уругвай

## Multizone countries 
* Бразілія — афіцыйны час
* Грэнландыя
* Заморскія валадарствы Францыі
** Французская Гвіана
** Сен-П'ер і Мікелон

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC-02:30

**UTC-2:30** — часавы пояс, які выкарыстоўваецца як летні час пояса UTC-3:30.

* Канада — Ньюфаўндленд і Лабрадор (летні час).

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC-02:00

**UTC-2** — часавы пояс. Выкарыстоўваецца ў:
* Бразіліі — акіянічныя астравы
** Фернанду-ды-Наронья, і іншыя
* Паўднёвай Георгіі і Паўднёвых Сандвічэвых астравах

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC-01:00

(Грэнландыя) і Азорскія астравы — зона UTC-1 зімовы час (лістапад-сакавік) у Паўночным паўшар'і (летні час (красавік-кастрычнік) — UTC+0);  **светла-блакітны** — зона UTC-1 у акіянах;  **ярка-жоўты** — астравы Каба-Вердэ — зона UTC-1 круглы год]]
**UTC-1** — часавы пояс для:

## На працягу ўсяго года 
* Каба-Вэрдэ

## Узімку у Паўночным паўшар'і 
* Грэнландыя (Данія):
** Сермерсаак:
** Ілакартаарміўт і прылеглыя тэрыторыі
* Азорскія астравы (Партугалія)
## Спасылкі 
* Гарады ў UTC-1

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC-00:25

**UTC-0:25** — часавы пояс, які выкарыстоўваўся ў Ірландыі да 1916 г. З 1916 г. выкарыстоўваецца UTC+0.

## Спасылкі 
* http://www.srcf.ucam.org/~jsm28/british-time/ 
* Dunsink and Timekeeping 

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC±00:00

**UTC±0** — часавы пояс.

* Сярэдні час па Грынвічы
* Заходнееўрапейскі час

## Без пераходу на летні час 
* Буркіна-Фасо
* Востраў Бувэ
* Кот-д'Івуар
* Гамбія
* Гана
* Грэнландыя
** паўночны ўсход
*** Данмарксхаўн і навакольная тэрыторыя
* Гвінея
* Гвінея-Бісау
* Ісландыя
* Ліберыя
* Малі
* Маўрытанія
* Востраў Святой Алены 
* Сан-Тамэ і Прынсіпі
* Сенегал
* Сьера-Леонэ
* Тога
* Заходняя Сахара

## З пераходам на летні час 
* Фарэрскія астравы*
* Гернсі*
* Ірландыя*
* Востраў Мэн*
* Джэрсі*
* Партугалія*
* Іспанія
** Канарскія астравы* 
* Вялікабрытанія* (GMT / BST)

## Спасылкі 
* Пошук гарадоў, змешчаных у UTC+0

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+00:20

**UTC+0:20** — часавы пояс, які выкарыстоўваўся ў Нідэрландах з 1909 па 1940 гады. Ён вядомы як **амстэрдамскі** або **галандскі** час.

Да 17 сакавіка 1937 года часавы пояс на самай справе быў UTC + 19 хвіл 32,13 сек. Потым ён быў спрошчаны да UTC+0:20. Калі Германія захапіла Галандыю падчас Другой сусветнай вайны, стаў выкарыстоўвацца Берлінскі час (UTC+1).

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+01:00

**UTC+1** — часавы пояс для:

* Цэнтральнаеўрапейскі час
* Брытанскі летні час*
* Ірландскі летні час*
* Заходнееўрапейскі час*

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+1

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+04:30

**UTC+4:30** — часавы пояс, які выкарыстоўваецца ў Афганістане.

 (красавік-кастрычнік) у Паўночным паўшар'і; **жоўтым** — зона UTC+4:30 увесь год]]

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+02:00

**UTC+2** — часавы пояс для:

* Усходнееўрапейскі час
* Егіпецкі стандартны час
* Цэнтральнаафрыканскі час
* Ізраільскі стандартны час
* Паўднёваафрыканскі стандартны час
* Цэнтральнаеўрапейскі летні час
* Заходнеафрыканскі летні час

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+2

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+03:30

**UTC+3:30** — часавы пояс, які выкарыстоўваюць у Іране (Тэгеранскі час).

Да 2022 года часавы пояс UTC+3:30 выкарыстоўваўся ў Іране толькі ўзімку (лістапад-сакавік), а з 21 верасня 2022 года Іран адмовіўся ад пераходу на летні і зімовы час.

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+04:51

**UTC+4:51** — часавы пояс, які выкарыстоўваўся ў Бамбеі да 1955 г., калі была ліквідаваная розніца ў 39 хвілін між мясцовым і стандартным індыйскім часам.

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+14:00

**UTC+14** — самы ўсходні часавы пояс, таму менавіта тут раней усяго на Зямлі надыходзіць новы каляндарны дзень. Час дня (гадзіны і хвіліны) тут супадае з часам на Гаваях, але ссунуты на адзін дзень наперад, пры гэтым з некаторымі астравамі ў Акіяніі розніца ў часе складае 25 гадзін.

Выкарыстоўваецца на востраве Рапануі і астравах Лайн, прыналежных Кірыбаці.

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+14

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+10:00

**UTC+10** — часавы пояс для наступных краін і тэрыторый:
* Аўстралія (AEST — Аўстралійскі ўсходні стандартны час)
* Гуам
* Федэральныя Штаты Мікранезіі
* Паўночныя Марыанскія астравы
* Папуа — Новая Гвінея
* Расія

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+10

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+10:30

(лістапад-сакавік) у Паўднёвым паўшар'і; **аранжавым** — зона UTC+10:30 узімку (красавік-кастрычнік) — востраў Лорд-Хау]] 
**UTC+10:30** — часавы пояс для:
* Аўстралія (ACDT — Australian Central Daylight Time) 

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+10:30

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+11:00

**UTC+11** — часавы пояс.

## Без пераходу на летні час 
* Федэратыўныя Штаты Мікранезіі
** Касрае
** Панпеі і навакольныя тэрыторыі
* Новая Каледонія
* Расія
** Магаданскі час
*** Курыльскія астравы*
*** Магаданская вобласць*
*** Якуція* (усходняя частка)
** Уладзівастоцкі летні час
* Саламонавы астравы
* Вануату

## З пераходам на летні час 
* Аўстралія (AEST — Аўстралійскі ўсходні стандартны час)
** Аўстралійская сталічная тэрыторыя**,
** Новы Паўднёвы Уэльс** (за выключэннем Broken Hill, у якім выкарыстоўваецца Паўднёвы Аўстралійскі час),
** Тасманія** (пераход на летні час у першы выхадны кастрычніка замест апошняга),
** Вікторыя**

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+11

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+11:30

**UTC+11:30** — часавы пояс, які цяпер не выкарыстоўваецца.
* Аўстралія (Востраў Норфалк — да 4 кастрычніка 2015 года.) 

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+11:30

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+12:00

**UTC+12** — часавы пояс для наступных краін і тэрыторый:
* Фіджы
* Астравы Гілберта, Кірыбаці
* Маршалавы астравы
* Новая Зеландыя
* Косраэ, Мікранезія
* Науру
* Расія(некаторыя рэгіёны)
* Тувалу Акленд
* в. Уэйк
* Уоліс і Футуна

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+12

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+13:45

**UTC+13:45** — часавы пояс, які выкарыстоўваецца на архіпелагу Чацем падчас летняга часу.

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+12:45

(красавік-верасень) у Паўднёвым паўшар'і — на архіпелагу Чатэм на ўсход ад Новай Зеландыі]]
**UTC+12:45** — часавы пояс, выкарыстоўваецца на астравах Чатэм.

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+13:00

**UTC+13** — часавы пояс для наступных краін і тэрыторый:
* Кірыбаці: Архіпелаг Фенікс
* Новая Зеландыя
* Расія: Камчацкі летні час
* Тонга

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+13

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+06:00

**UTC+6** — часавы пояс для наступных краін і тэрыторый:
* Бутан
* Бангладэш
* Звычайны UTC+6 у іншых краінах
* Расія:
** Омскі час*
** Екацярынбургскі летні час
* Цэнтральны і ўсходні Казахстан

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+6

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+05:30

**UTC+5:30** — часавы пояс для Індыі і Шры-Ланкі.

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+5:30

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+05:45

**UTC+5:45** — часавы пояс Непала з 1986 года. Гэты час прыблізна адпавядае сярэдняму пасаваму часу ў сталіцы Непала, Катманду. Да 1986 г  ў Непале дзейнічала яшчэ больш дакладнае набліжэнне — UTC+5:40 (дакладны час у Катманду — UTC+5:41:16).

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+07:00

**UTC+7** — часавы пояс для наступных краін і тэрыторый:
* Лаос
* Тайланд
* Камбоджа
* В'етнам
* Інданезія
* Расія: (Омскі летні час і Краснаярскі час)

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+7

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+07:20

**UTC+7:20** — былы часавы пояс для Стрэйтс Сетлментс, часткі Брытанскай Малаі — гэта тэрыторыя сучаснага Сінгапура і некаторых частак кантынентальнай (Заходняй) Малайзіі. Гэты час выкарыстоўвалася з 00:00:01 1 студзеня 1933 года ў 23:59:59 31 жніўня 1941 года, пры гэтым з 1933 па 1935 года час быў летнім (DST).

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+08:00

**UTC+8** — часавы пояс для наступных краін і тэрыторый:
* Аўстралійскі заходні стандартны час
* Гангконскі час
* Іркуцкі час
* Краснаярскі летні час
* Кітайскі стандартны час
* Малазійскі стандартны час
* Сінгапурскі стандартны час
* Філіпінскі стандартны час

## Краіны 
* Аўстралія (AWST — Аўстралійскі заходні стандартны час)
** Заходняя Аўстралія (вялікая частка штата)
* Тайвань
* Бруней
* КНР, уключаючы мацерыковы Кітай, Ганконг і Макао
* Інданезія (цэнтральная)
* Малайзія
* Манголія* (вялікая частка краіны)
* Філіпіны
* Расія (Іркуцкі час)
** Бурація*
** Іркуцкая вобласць*
* Сінгапур

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+8

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+08:30

**UTC+8:30** — часавы пояс, які выкарыстоўваецца ў КНДР з 15 жніўня 2015 года. 15 жніўня 2015 года ў 70-ю гадавіну вызвалення Карэі ад японскага каланіялізму КНДР вярнула сабе «Пхеньянскі час». Пасля анэксіі Карэі ў 1910 годзе японцы ўвялі ў Карэі «Такійскі час», і з таго часу Карэйскі паўвостраў знаходзіўся ў адным часавым поясе з усёй Японіяй. Паўночная Карэя вырашыла вярнуць сабе час, які быў у Карэі да прыходу японцаў з розніцай у паўгадзіны..

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+8:30

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+05:00

**UTC+5** — часавы пояс.

## Гл. таксама 
* Пакістанскі стандартны час
* Узбекістанскі стандартны час
* Заходне-Азіяцкі стандартны час

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+5

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+09:30

(красавік-кастрычнік) у Паўднёвым паўшар’і; **ярка-жоўты** — зона UTC+9:30 круглы год]] 
**UTC+9:30** — часавы пояс для Аўстраліі.

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+9:30

Катэгорыя:Часавыя паясы
UTC+04:00

**UTC+4** — часавы пояс.

## Краіны, якія не пераходзяць на летні час 
* Азербайджан
* Арменія
* Грузія (http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3843511.stm http://www.timeanddate.com/worldclock/timezone.html?n=371 Грузія перайшла з зоны UTC+4 у UTC+3 27 чэрвеня 2004, затым вярнулася ў UTC+4 27 сакавіка 2005)
* Маўрыкій
* Аман
* Рэюньон
* Сейшэлы
* Аб'яднаныя Арабскія Эміраты
* Расія
* Абхазія
* Паўднёвая Асеція

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+4

Катэгорыя:Часавыя паясы
Катэгорыя:Час у Азербайджане
Універсальны каардынаваны час

**Універсальны каардынаваны час** (, *UTC*), **Сусветны час** — аснова цывільнага часу, які адрозніваецца на цэлую колькасць секунд ад атамнага часу і на дробавую колькасць секунд ад UT1.

UTC — спадчыннік GMT (Грынвіцкі час). Новае імя было ўведзена, каб пазбавіцца ад геаграфічных назваў у міжнародным стандарце. UTC грунтуецца на атамным адліку часу, а не на часе ў Грынвічы. Варта звярнуць увагу на тое, што UTC аднолькавы ўзімку і ўлетку. Таму для тых месцаў, дзе прыняты пераход на пэўны тэрмін да летняга часу, зрушэнне адносна UTC на гэты тэрмін змяняецца.

## Метад выліку UTC 
**UT** — сярэдні сонечны час на мерыдыяне Грынвіча. З-за нераўнамернасці кручэння Зямлі грынвіцкі мерыдыян круціцца таксама нераўнамерна. Апроч таго, у выніку бесперапыннага перамяшчэння восі кручэння ў целе самой Зямлі геаграфічныя полюсы соваюцца па паверхні Зямлі, а разам з імі змяняюць сваё месцазнаходжанне і плоскасці праўдзівых мерыдыянаў. З-за гэтых фактараў адрозніваюць наступныя сістэмы вымярэння часу:

**UT0** — час на імгненным грынвіцкім мерыдыяне, вызначаны па імгненным месцазнаходжанні полюсаў Зямлі. Гэта час, які атрымліваецца непасрэдна ў выніку астранамічных назіранняў сутачных рухаў зорак;

**UT1** — час на сярэднім грынвіцкім мерыдыяне, выпраўлены з улікам руху зямных полюсаў:

UT1 = UT0 + Δλ,

дзе Δλ — папраўка, якая залежыць ад каардынат імгненнага полюсу, якія адлічваюцца адносна агульнапрынятага сярэдняга полюсу;

**UT2** — час, які выпраўлены з улікам сезоннай нераўнамернасці кручэння Зямлі ΔTs:

UT2 = UT1 + ΔTs.
 
Для ўзгаднення назіранага сусветнага часу UT1 і строга раўнамернага Міжнароднага атамнага часу (TAI) з 1964 года ўвялі раўнамерна-пераменную шкалу часу UTC — універсальны каардынаваны час. Маштабы UTC і TAI роўныя, а нульпункт змяняецца скокам. Паміж UTC і UT1 назапашваецца разыходжанне, абумоўленае, па-першае, нераўнамернасцю шкалы UT1, а, па-другое, няроўнасцю маштабаў UT1 і TAI (1 секунда UT1 дакладна не роўная 1 атамнай секундзе). Пры нарастанні разыходжання паміж UTC і UT1 да 0,7 секунды робіцца карэкціроўка скокам на 1 секунду.

Дадатковая высакосная сeкунда дадаецца (або, тэарэтычна, аднімаецца) 30 чэрвеня або 31 снежня пры неабходнасці. Першая змена была ў 1972 годзе, дададзена дадатковая секунда а 23:59:60. Дадаванне секунды вызначаецца International Earth Rotation and Reference Systems Service, паводле іх назіранняў за кручэннем Зямлі.

Сігналы дакладнага часу перадаюцца па радыё, тэлебачанні і праз інтэрнэт у сістэме UTC.

Катэгорыя:Час
Катэгорыя:Часавыя паясы
Катэгорыя:Астраметрыя
Варшаўская губерня

**Варшаўская губерня** — губерня Царства Польскага ў складзе Расійскай імперыі (1837—1917). Цэнтр — Варшава. У адміністрацыйным дачыненні падзялялася на 12 уездаў: Варшаўскі, Блонскі, Влоцлаўскі, Гасцінінскі, Гроецкі, Кутноўскі, Ловічскі, Няшаўскі, Новамінскі, Радзімінскі, Скернявіцкі і Сохачэўскі. У 1893 г. да губерні былі далучаныя паветы Плонскі (ад Плоцкай губерні) і Пултускі (ад Ломжынскай губерні).

Паводле перапісу 1897, насельніцтва налічвала 1 983 689 чал. (983 895 мужчын і 949 794 жанчын), з іх у гарадах — 794 577 чал. Палякі — 73 %, яўрэі — 16 %, рускія — 5,5 %; немцы — 4 %. У польскім насельніцтве вылучаліся этнічныя групы — куявы (наваколлі Бржэсць-Куяўска), мазуры (уздоўж Віслы), ленчыцане і вялікапаляне. У 1888 г. у губерні меўся 31 праваслаўны храм, 333 набажэнскіх будынка каталіцкага веравызнання, значны лік лютэранскіх цэркваў, 220 яўрэйскіх набажэнскіх будынкаў, 1 мячэць.

На тэрыторыі губерні да 1900 года мелася каля 500 буйных фабрыкаў і заводаў, на якіх было занята каля 35 тыс. працоўных. Асноўныя галіны прамысловасці: цукровая, машынабудаўнічая, гарбарная, гарэлкавая, шоўкапрадзільная, вытворчасць мэблі і дрэваапрацоўка, хімічная вытворчасць, вытворчасць дрота і цвікоў, металаапрацоўка і мукамольная вытворчасць.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Губерні Царства Польскага
Эстляндская губерня

**Эстляндская губерня** () — губерня Расійскай імперыі, самая паўночная з трох губерняў Прыбалтыйскага края, цягнулася паласой з усходу на захад уздоўж паўднёвага берагу Фінскага заліва і канчалася архіпелагам астравоў.

### Адміністрацыйны падзел 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Губерні Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі
ФК Кубань Краснадар

**«Кубань»** — былы расійскі футбольны клуб з горада Краснадар, Краснадарскі край, расфарміраваны ў 2018 годзе. Хатні стадыён — «Кубань». Колеры клуба — жоўты і зялёны.

## Гісторыя 
### Вытокі 
На Кубані футбол з’явіўся ў пачатку XX стагоддзя, калі ім сталі займацца члены розных спатыўных клубаў Екацерынадара таго часу. Спачатку матчы праводзіліся выключна ўнутры клубаў, нароўні са змаганнямі па іншых відах спорту, але паступова новая гульня стала зацікаўліваць ўсё больш людзей, таму сталі праводзіцца і нерэгулярныя таварыскія сустрэчы паміж рознымі клубамі горада. Першы міжгародні матч быў згуляны ў Екацерынадары 6 жніўня (паводле іншых звестак 9 жніўня) 1912 года, калі мясцовы клуб «Ахілес» (паводле іншых звестак зборная Екацерынадара, аснову якой складалі ігракі клуба «Ахілес») разграміў новарасійскую «Алімпію» (паводле іншых звестак «Алімпію-2») з лікам 5:0 (паводле іншых звестак 5:1). З 1913 году стаў праводзіцца ўжо паўнавартасны чэмпіянат горада, матчы паміж гарадскімі камандамі, «Ахілес», «Спорт», «Вікторыя» і іншымі, сталі рэгулярнымі.

З-за распачатых неўзабаве войн і палітычных узрушэнняў, якія змянілі да непазнавальнасці аблічча краіны, аб футболе ў той час вядома вельмі мала, большасць крыніц былі страчаны, і ў наш час гісторыю футбола ў дарэвалюцыйным Екацерынадары і Краснадары 1920-х гадоў аднаўляць даводзіцца літаральна па макулінках, а шматлікія дадзеныя, па ўсёй бачнасці, ужо страчаны беззваротна.

### «Дынама» 
Да таго, як пачалі праводзіцца паўнавартасныя, масавыя чэмпіянаты, сярод аматараў футбола былі папулярныя таварыскія матчы «Дынама» з наймацнейшымі камандамі Расіі, Украіны, Закаўказзя і суседзяў па Паўночным Каўказе. Акрамя гэтых гульняў, у горадзе праводзіліся матчы розных таварыскіх турніраў, як розыгрыш «Кубка Сяброўства», у якім удзельнічалі розныя спартыўныя клубы горада і зборная каманда Краснадарскага вайсковага гарнізона. Паводле захаваных дадзеных, сустрэчы дадзенага турніру пачыналіся даволі арыгінальна: над гульнявым полем зніжаўся самалёт, з якога скідаўся футбольны мяч.

У 1931 годзе «Дынама» займела ўласны стадыён, які быў пабудаваны ў самым цэнтры Краснадара, гэты стадыён існуе і па сённяшні дзень, з’яўляючыся найстарэйшым захавалым спартыўным будынкам горада. У тым жа годзе «Дынама» стала пераможцам спартакіяды народаў Паўночнага Каўказа.

У 1935 годзе дынамаўцы ў складзе зборнай Краснадара ўдзельнічалі ў чэмпіянаце СССР, які праводзіўся тады сярод зборных гарадоў. На групавым этапе ў Пяцігорску каманда правяла 3 гульні за 5 дзён: 26 чэрвеня згуляла ўнічыю 2:2 з камандай Эрывані, 28 чэрвеня перамагла каманду Махачкалы з лікам 1:0, а 30 чэрвеня прайграла гаспадарам поля — футбалістам Пяцігорска з лікам 1:2, і ў выніку заняла толькі 3 месца ў групе, на чым і скончыла свой выступ у чэмпіянаце СССР сярод гарадоў.

## Змены назвы клуба 
* 1928—1953: «Дынама»
* 1954—1957: «Нафтавік»
* 1958—1960: «Кубань»
* 1960—1962: «Спартак»
* 1963—2018: «Кубань»

## Дасягненні 
* Чэмпіён РСФСР: 1948, 1962, 1973, 1987
* Фіналіст Кубка Расіі: 2015

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка клуба

Кубань Краснадар
Кубань Краснадар

Катэгорыя:З’явіліся ў 1928 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 2018 годзе
Ліфляндская губерня

**Ліфляндская губерня** — губерня Расійскай імперыі, сярэдняя з трох Прыбалтыйскіх губерняў, размяшчалася на беразе Рыжскага заліва Балтыйскага мора. Створана ў 1721 годзе з Ліфляндыі як Рыжская губерня. З прыходам Савецкай улады ў 1918 годзе губерня была падзелена: паўночная частка ўвайшла ў склад Эстоніі, паўднёвая — у склад Латвіі.

## Адміністрацыйны падзел 
Ліфляндская губерня падзялялася на 9 паветаў: 
* Валкаўскі,
* Вендзенскі,
* Вераскі,
* Вольмарскі,
* Пернаўскі,
* Рыжскі,
* Фелінскі,
* Эзельскі,
* Юр’еўскі (Дзерпцкі).
Паветы падзяляліся на ўчасткі (станы), якімі кіравалі памочнікі кіраўніка павета.

## Вядомыя асобы 
* Вільгельм Георгіевіч Кнорын (1890—1938), савецкі грамадска-палітычны дзеяч, першы сакратар ЦК КП(б) Беларусі (1927—1928).

## Спасылкі
UTC+09:00

**UTC+9** — часавы пояс для наступных краін і тэрыторый:
* Усходні Тымор
* Інданезія (усходняя)
* Японія (JST — Японскі стандартны час)
* Паўднёвая Карэя (KST — Карэйскі стандартны час)
* Палау
* Расія
** Якуцкі час:
*** Амурская вобласць*
*** Забайкальскі бок*
*** Якуція* (заходняя частка, уключаючы Якуцк)
** Іркуцкі летні час

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC+9

Катэгорыя:Часавыя паясы
Вобласць Войска Данскога

**Вобласць Войска Данскога** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Расійскай імперыі, якая была населеная данскімі казакамі і кіравалася па адмысловыму парадку.

З 1786 года афіцыйна звалася зямлёй Войска Данскога, у 1870—1920 — Вобласцю Войска Данскога. Цэнтр — Чаркаск, з 1806 — Новачаркаск. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі данскія казакі пад кіраўніцтвам Пятра Краснова прынялі ўдзел у паходзе на Петраград. Пасля спынення паходу Усевялікае Войска Данское абвясціла аб сваёй аўтаноміі надалей да аднаўлення легітымнай расійскай улады. Вярхоўная ўлада перадавалася выбарнаму атаману, заканадаўча-дарадчыя функцыі заставаліся за Кругам. Сцягам Усевялікага Войска Данскога стаў трыкалор з гарызантальнымі палоскамі: сіняй, жоўтай і чырвонай, якія сімвалізавалі адзінства трох народаў Дона: казакоў, калмыкаў і рускіх. Затым увайшлі ў Поўдзень Расіі.

У 1920 годзе скасавана, вялікая частка тэрыторыі ўвайшла ў Данскую вобласць, затым у 1924 — у Паўночна-Каўказскі край.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вобласці Расійскай імперыі
Катэгорыя:Данское казачае войска
Катэгорыя:Гісторыя Данецкай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Луганскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Растоўскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Валгаградскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Краснадарскага края
*
Катэгорыя:Ваенныя акругі Расійскай імперыі
UTC-04:00

[450px|right|thumb| UTC-4 на карце гадзінных паясоў свету:  **сінім** — зона UTC-4 [зімовы час|узімку (лістапад-сакавік) у Паўночным паўшар’і (ўлетку (красавік-кастрычнік) — UTC-3);  **блакітным** — зона UTC-4 у акіянах;  **ярка жоўтым** — зона UTC-4 цэлы год;  **аранжавым** — зона UTC-4 улетку (красавік-кастрычнік) у Паўночным паўшар’і (узімку (лістапад-сакавік) — UTC-5) і зона UTC-4 узімку (красавік-кастрычнік) у Паўднёвым паўшар’і (улетку (лістапад-сакавік) — UTC-3)]]

**UTC-4** (узімку — **Атлантычны стандартны час**, улетку — **Паўночнаамерыканскі ўсходні час** і круглы год — **Усходне-карыбскі час**) — часавы пояс, выкарыстоўвальны ў наступных дзяржавах і тэрыторыях:

## На працягу ўсяго года 
* :
:* :
::* Тэрыторыя ўсходней 63° з. д.
* 
*  ()
*  ()
*  ()
*  ()
* 
* 
*  ()
*  () (заморскі дэпартамент)
* 
*  ()
*  ()
*  ()
* 
* 
* 
* 
*  ()
*  
* 
* 
* 
* :
:* 
:* 
:* 
:* 
* 
* 

## Узімку ў Паўночным паўшар’і 
*  ():
:* Каасуітсуп:
::* Паўвостраў Хейс
* :
:* :
::* Вялікая частка рэгіёна Лабрадор
:* 
:* 
:* 
*  ()

## Узімку ў Паўднёвым паўшар’і 
* :
:* 
:* 
* 
* :
:* Мацерыковая частка і прылеглыя астравы (уся краіна акрамя Рапануі)
* :
:* Сан-Луіс
*  ()

## Летам у Паўночным паўшар’і 
* :
:* :
::* Тэрыторыя ўсходней 85° з. д. (Усходні Нунавут)
:* :
::* Вялікая частка (заходней 63° з. д.)
:* :
::* Вялікая частка (усходняя)
* :
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* :
::* Вялікая частка
:* :
::* Вялікая частка
:* :
::* Усходняя частка
:* 
:* 
:* :
::* Усходняя частка
:* 
:* 
:* 
:* :
::* Вялікая частка (на ўсход ад ракі Апалачыкола)
* 
* 
*  ()

## Спасылкі 
* Гарады ў UTC-4

Катэгорыя:Часавыя паясы
Поўдзень Расіі (1919—1920)

**Поўдзень Расіі** () — у гады Грамадзянскай вайны аўтаномнае ўтварэнне на поўдні Расіі 1918—1920. Цэнтрам Поўдня Расіі з'яўлялася вобласць Войскі Данскога. Па форме кіравання Поўдзень Расіі ўяўляў ваенную дыктатуру на чале з Карнілавым, Дзянікіным і Урангелем. У поры росквіту Поўдзень Расіі ўключаў у сябе Левабярэжную Украіну, Паўночны Каўказ, Крым, Ніжняе Паволжа. Поўдзень Расіі ўяўляў няўстойлівае ўтварэнне, паколькі кіраўнікам прыходзілася сутыкацца з сепаратызмам казачых рэспублік і горскіх народаў, а таксама лавіраваць паміж крайнімі манархістамі і эсэрамі. У знешняй палітыцы Поўдзень Расіі арыентаваўся на краіны Антанты. Апроч бальшавікоў да знешніх ворагаў ставіліся ўзброеныя сілы Махно і Украінскай Дырэкторыі. 

Катэгорыя:Дзяржаўныя ўтварэнні часоў Грамадзянскай вайны ў Расіі
Дагестанская вобласць

**Дагестанская вобласць** — вобласць Расійскай імперыі паміж 43°30' і 41° з. ш. і 45°35' і 48°85' у. д., на поўначы ад Галоўнага Каўказскага хрыбта, у паўночна-усходняй частцы Каўказскага перашыйка. На поўначы Дагестанская вобласць аддзялялася ад Церскай вобласці галоўным чынам Сулака-Церскім водападзелам, або Андыйскім хрыбтом.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вобласці Расійскай імперыі
Таварыства філаматаў

**Таварыства філаматаў** — тайнае таварыства ў навучальных установах Віленскай вучэбнай акругі. Створана ў 1817 годзе ініцыятывай групы студэнтаў Віленскага ўніверсітэта (А. Міцкевіча, Т. Зана, Я. Чачота, Ю. Яжоўскага і інш.) гурток філаматаў ператварыўся ў даволі буйную арганізацыю са шматлікімі філіяламі ў розных раёнах Беларусі.

Погляды філаматаў фарміраваліся пад уплывам ідэй перадавога польскага мысліцеля прафесара Віленскага ўніверсітэта Іахіма Лелявеля. Некаторыя з іх, выступаючы за аднаўленне Рэчы Паспалітай, адстойвалі таксама ідэю барацьбы супраць феадальнага прыгнёту. Змены ў грамадскім жыцці, на іх думку, былі магчымы толькі ў выніку дзейнасці перадавых людзей. Філаматы выкарыстоўвалі для прапаганды сваіх ідэй сярод насельніцтва ланкастэрскія школы, якія ствараліся ў беларускіх, літоўскіх і ўкраінскіх губернях, што ўваходзілі ў склад Віленскай вучэбнай акругі, таму многія філаматы ўдзельнічалі ў заснаванні школ і арганізацыі ў іх навучання па ланкастэрскай сістэме.

У 1823 годзе найслыннейшыя філаматы і філарэты былі арыштаваныя і знаходзіліся ў зняволенні ў былых віленскіх кляштарах, пакуль цягнулася шматмесячнае следства, распачатае Мікалаем Навасільцавым. Частка філаматаў утрымлівалася ў зняволенні ў былым кляштары місіянераў, частка — у былым базыльянскім кляштары Святой Троіцы (цяпер на будынку маецца мемарыяльная табліца на літоўскай і польскай мовах, якая абвяшчае, што тут з 23 кастрычніка 1823 года па 21 красавіка 1824 года быў заключаны Адам Міцкевіч разам з іншымі філаматамі і разгортваецца дзеянне трэцяй часткі «Дзядоў»).

Суду было аддана 108 удзельнікаў студэнцкіх арганізацый (найбуйнейшы студэнцкі палітычны працэс у Еўропе таго часу). Дваццаць з іх увосень 1824 года былі альбо прысуджаныя да турэмных тэрмінаў з наступнай высылкай (Тамаш Зан, Адам Сузін, Ян Чачот), альбо высланыя ў глыб Расіі (Адам Міцкевіч, Восіп Кавалеўскі).

## Літаратура 
* *Цвірка, К. А.* Зорка філаматаў: нарысы, эсэ / Кастусь Цвірка. – Мінск : Беларуская навука, 2017. – 548 с. ISBN 978-985-08-2215-4
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16), стар. 384.


Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:1817 год у Вільні
Сяміпалацінская вобласць (Расійская імперыя)

**Сяміпалацінская вобласць** — вобласць Расійскай імперыі. Створана 19 мая 1854 года.

Семіпалацінская вобласць падзялялася на паветы:
* Сяміпалацінскі,
* Зайсанскі,
* Каркаралінскі,
* Паўладарскі,
* Усць-Каменагорскі.

З 18 мая 1882 па 4 сакавіка 1917 года вобласць уваходзіла ў склад Сцяпнога генерал-губернатарства.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вобласці Расійскай імперыі
Акмолінская вобласць (Расійская імперыя)

**Акмолінская вобласць** — вобласць Расійскай імперыі. Створана 19 мая 1854 года з часткі Омскай вобласці і Вобласці сібірскіх кіргізаў з цэнтрам у Омску. З 1868 года — Акмолінская вобласць.

Акмолінская вобласць у XIX стагоддзі займала значна бо́льшую тэрыторыю і была самой шырокай вобласцю ў Сярэднеазіяцкіх уладаннях Расіі, куды ўваходзіла разам з Уральскай, Тургайскай, Сяміпалацінскай, Сямірэчанскай, Ферганскай, Сырдар’інскай, Самаркандскай і Закаспійскай абласцямі.

Насельніцтва вобласці ў 1887 годзе складала 463 347 чалавек, сярод іх — амаль 100 000 казахаў. Падзялялася на паветы: Акмолінскі, Какчатаўскі, Омскі, Петрапаўлаўскі і Атбасарскі (Атбасар).

Вобласць геалагічна падзялялася на тры часткі, якія рэзка адрозніваліся адна ад адной па сваіх фізічных уласцівасцях. Паўночная частка была ўтворана нізіннай і ля Іртыша пясчанай, багатай саланчакамі і салёнымі азёрамі (Дэнгіз) раўнінай.

Сярэдняя частка, парэзаная невысокімі камлюкамі, абрашалася рэкамі Ішымам, Нурай і Сары-Су. Хоць яна месцамі камяністая і бязлесая, але, паводле ацэнкі географаў пачатку XX ст., месцамі прыдатная да засялення. Тут былі сканцэнтраваны радовішчы карысных выкапняў: золата, медзь і каменны вугаль.

Паўднёвая частка — пустэльны, бязводны стэп, які распасціраецца ад вытокаў Сары-Су да ракі Чу. Галоўным горадам вобласці быў Акмолінск (цяпер Астана), на рацэ Ішым, на месцы яго найбольшага збліжэння з Нурай, заснаваны ў 1862 годзе, быў злучаны пікетнай дарогай з гарадам Каркаралінск, фортам Амкаў і Какчатавам і служыў зборным пунктам для караванаў, што ішлі з Ташкента і Бухары. У вобласць уваходзілі таксама гарады Омск і Петрапаўлаўск, якія знаходзіліся ля паўночнай мяжы вобласці.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вобласці Расійскай імперыі
Самаркандская вобласць (Расійская імперыя)

**Самаркандская вобласць** — вобласць Расійскай імперыі. Створана 1 студзеня 1887 года з былой Зераўшанскай акругі, займала паўднёва-заходнюю частку Туркестанскага края, паміж 65°20' і 71°20' у. д. і 38° і 41° паўн. ш. Межавала на поўначы і паўночным усходзе з Сырдар'інскай вобласцю, на ўсходзе з Ферганскай; з астатніх бакоў Самаркандская вобласць прымыкала да розных бекстваў Бухарскага ханства. Займала 68962 км². Насельніцтва вобласці ў 1897 годзе складала 860021 чалавек.

Адміністрацыйны падзел:

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вобласці Расійскай імперыі
Закаспійская вобласць

**Закаспійская вобласць** — вобласць Расійскай імперыі. Займала прастору паміж усходнімі берагамі Каспійскага мора і заходняй ускраінай Бухарскага ханства, даходзячы на поўначы да Уральскай вобласці і Хівінскіх уладанняў, а на поўдні да Персіі і Афганістана.

З прычыны нявызначанасці меж Закаспійскай вобласці з Уральскай, Хівай і Бухарой дакладная плошча яе невядомая; паводле Стрэльбіцкага, яна займае з унутранымі водамі 554 900 км² (487 557,2 кв. вёрсты), а па звестках мясцовай адміністрацыі — каля 571 000 км² (501 696 кв.вёрст).

Закаспійская вобласць дзялілася на пяць паветаў: Мангышлацкі (Форт-Аляксандраўскі), які займаў паўночны захад вобласці, Краснаводскі (Краснаводск) — захад, Асхабадскі (Асхабад) — мясцовасць на поўначы ад Капетдага, Тэджэнскі (Тэджэн) — басейн Тэджэна, усходняя частка перадгор’яў Капетдага і частка стэпу на поўначы, і Мервскі(Мерв), што займала ўвесь поўдзень і ўсход вобласці; межы паміж паветамі дакладна не вызначаныя.

Насельніцтва Закаспійскай вобласці па дадзеных перапісу 1897 года жыхароў у вобласці было 382 487 (212 638 мужчын і 169 849 жанчын), з іх гарадскіх 41 877.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вобласці Расійскай імперыі
Сырдар’інская вобласць (Расійская імперыя)

**Сырдар’інская вобласць** — вобласць Расійскай імперыі, якая займала паўночна-заходнюю частку Туркестанскага края і ўваходзіла ў склад Туркестанскага генерал-губернатарства.

Межавала: на поўначы — з Тургайскай і Акмалінскай вобласцю, на ўсходзе — з Сямірэчанскай вобласцю, на поўдні — з Ферганскай і Самаркандскай абласцямі і з Бухарой, на паўднёва-захадзе — з Хівінскімі ўладаннямі, на захадзе — з Аральскім морам. Мела выгляд чатырохвугольніка, расцягнутага па даўгаце. Плошча 504 700 км² (443442 кв. вёрстаў). Найбольшы працяг вобласці па даўгаце — каля 1 173 км (1100 вёрстаў), па шырыні каля — 747 км (700 вёрстаў) Па плошчы Сыр-Дар’інская вобласць, складала каля 70 % усёй плошчы Туркестанскага края і каля 25 % Туркестанскага генерал-губернатарствы.

Паводле дадзеных перапісу 1897 года ў вобласці было 1 478 398 жыхароў (803 411 мужчын і 674 987 жанчын), у тым ліку ў гарадах 205 596. За выключэннем абласнога горада Ташкента, які мае 155 673 жыхароў (самы населены горад Сярэдняй Азіі) у Сырдар’інскай вобласці буйных гарадоў няма.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вобласці Расійскай імперыі
Мірон (палітыка)

**Мірон** — чалавек або група асоб, што дзейнічае ў Віцебскай вобласці Рэспублікі Беларусь. Асноўная дзейнасць «Мірона» складаецца ў вывешванні бела-чырвона-белых сцягоў у цяжкадаступных месцах. «Мірон» пачаў праводзіць акцыі на Віцебшчыне пасля рэферэндуму 14 мая 1995 года, у выніку якога была змененая дзяржаўная сімволіка. З тых часоў такія акцыі праводзяцца ў многіх рэгіёнах Беларусі.

## Асобы 
* Сяргей Каваленка (нар. 1975, Віцебск) — палітычны актывіст, сябра КХП-БНФ, палітвязень.
* Міхал Шарамет (1982, Мінск — 2013) — удзельнік вайскова-патрыятычных арганізацый, прамысловы альпініст.

## Спасылкі 
* Інтэрв'ю з Міронам (2007) 
* Артыкул на сайце Аб'яднанай Грамадзянскай Партыі
* Мірон павіншаваў Лукашэнку з ордэнам
* Згадка пра Мірона ў цэнтральнай дзяржаўнай газеце «Советская Белоруссия» 
* Бела-чырвона-белыя сцягі былі вывешаныя мінулай ноччу ў 30 гарадах Беларусі
* У Магілёве перад КДБ вывесілі бела-чырвона-белы сцяг
* У Віцебску быў вывешаны бела-чырвона-белы сцяг 
* Увечар 13 лютага ў цэнтры Віцебску быў вывешаны бела-чырвона-белы сцяг 

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Неідэнтыфікаваныя людзі
Тэорыя лікаў

**Тэо́рыя лі́каў** — раздзел матэматыкі, які вывучае лікі і падобныя да іх аб'екты. Вывучаюцца ўласцівасці цэлых, рацыянальных і алгебраічных лікаў, іх сувязі з іншымі лікамі (ірацыянальнымі, трансцэндэнтнымі).

## Гісторыя 
Паняцце цэлага ліку, а таксама арыфметычных аперацый над лікамі вядома са старажытных часоў і з'яўляецца адной з першых матэматычных абстракцый. Натуральныя лікі распадаюцца на 2 класы: простыя лікі, якія маюць 2 натуральныя дзельнікі (адзінку і самога сябе), і састаўныя лікі — усе астатнія. Уласцівасці простых лікаў і іх сувязь з натуральнымі вывучаў Эўклід (ІІІ ст. да н.э.). Вывучэнне размеркавання простых лікаў прывяло да стварэння алгарытмаў (напр., рэшата Эратасфена) для атрымання табліц такіх лікаў.

Пытанні цэлалікавых рашэнняў розных ўраўненняў (гл. дыяфантавы ўраўненні) разглядалі Эўклід, Піфагор, Дыяфант і інш. Шэраг адкрыццяў у тэорыі дыяфантавых ураўненняў і ў тэорыі, звязанай з дзялімасцю цэлых лікаў належыць П. Ферма (Вялікая тэарэма Ферма, Малая тэарэма Ферма).

Вывучэнне ірацыянальных лікаў паставіла задачу іх набліжанага вылічэння з дапамогай рацыянальных лікаў, што спрыяла ўзнікненню тэорыі дыяфантавых набліжэнняў. Адкрыццё трансцэндэнтных лікаў вылучыла шэраг праблем пра крытэрыі трансцэндэнтнасці, класіфікацыю трансцэндэнтных велічынь і інш.

Праблемы тэорыі лікаў становяцца штуршком да ўдасканалення і стварэння новых матэматычных паняццяў, метадаў. Напрыклад, імкненне даказаць тэарэму Ферма прывяло нямецкага матэматыка Э. Кумера (ХІХ ст.) да стварэння асноў алгебраічнай тэорыі лікаў (тэорыя ідэалаў), вывучэнне размеркавання простых лікаў спрыяла развіццю тэорыі аналітычных функцый (Б. Рыман, Ж. Адамар; ХІХ ст.).

Тэорыя лікаў цесна звязана з многімі раздзеламі матэматыкі (алгебра, тапалогія, матэматычная логіка, тэорыя функцый, тэорыя імавернасцей), што прыводзіць да яе ўзаемапранікнення з іншымі матэматычнымі навукамі (р-адычныя лікі, лакальны аналіз, тэорыя алгебраічных функцый).

## Раздзелы 
Тэорыя лікаў мае наступныя раздзелы:

* элементарная тэорыя лікаў вывучае лікі без выкарыстання метадаў іншых раздзелаў матэматыкі
* аналітычная тэорыя лікаў вывучае лікі з выкарыстаннем метадаў матэматычнага аналізу
* алгебраічная тэорыя лікаў вывучае лікі як карані мнагачленаў з рацыянальнымі каэфіцыентамі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Відэа-лекцыі па тэорыі лікаў
* Сайт прысвечаны тэорыі лікаў


Катэгорыя:Лікі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Магістраль М1

thumb|mini|right|250px|Аўтамагістраль М1, скрыжаванне пад Оршай
Магістраль **М1** — асноўная транзітная дарога ў Рэспубліцы Беларусь. З'яўляецца часткай еўрапейскага маршруту  і пан'еўрапейскага транспартнага калідора II Берлін–Ніжні Ноўгарад.

Праходзіць ад мяжы з Польшчай па тэрыторыі Брэсцкай, Мінскай і Віцебскай абласцей да мяжы з Расіяй. На ўсім працягу ўяўляе сабой 4-палосную дарогу 1 катэгорыі. Шаша праходзіць ад Брэста міма Жабінкі, Кобрына, Бярозы, Івацэвічаў, Баранавіч, Стаўбцоў, Дзяржынска, Мінска, Смалявічаў, Барысава, Крупак, Талачына, Оршы да мяжы з Расіяй (пераход Рэдзькі). Абмежаванне хуткасці на розных участках — 90-120 км/г. Праезд па магістралі з'яўляецца платным, за выключэннем легкавых аўтамабіляў, мікрааўтобусаў і двухвосевых грузавікоў, якія належаць грамадзянам Беларусі, Расіі і Казахстана. Абсталяваныя 3 пункта кантролю i аплаты (ПКА) у Федзьковічах, Калосава, Буда.

Працяг на захадзе — польская дарога , якая выводзіць на аўтатрасу , на ўсходзе — федэральная аўтамабільная дарога  "Беларусь".

Дарога **М1** часткова супадае са старай дарогай Масква—Брэст, якая таксама вызначалася як М1. Падчас рэканструкцый былі пабудаваныя новыя ўчасткі трасы ў абыход населеных пунктаў, праз якія праходзіла старая дарога. Фрагменты ранейшай трасы цяпер з'яўляюцца рэспубліканскімі дарогамі , , , , .

## Маршрут 
Працягласць маршруту складае 611 км.

## Буйныя здарэнні на магістралі 
* ДТЗ у 2020 пад Барысавам на 461 км

## Гл. таксама 
* Дарогі Беларусі
* Еўрапейскія аўтамабільныя маршруты
* Пан’еўрапейскі транспартны калідор

## У Сеціве 
* Новае жыццё М-1
* Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР
* Как заключённые ГУЛАГа строили трассу Москва-Минск 

Катэгорыя:Аўтамагістралі
Катэгорыя:Дарогі Беларусі
Магістраль М2

Магістраль **М2**, **Маскоўская шаша** злучае Мінск і Нацыянальны аэрапорт «Мінск». Дарога пачынаецца як працяг праспекта Незалежнасці ад Мінскай кальцавай аўтамабільнай дарогі , на ўсход да Кургана Славы і паварочвае да аэрапарта (прамы працяг трасы — дарога ). На першым участку трасы хуткасць руху складае 90 км/г, на другім — 120 км/г. На ўсім працягу дарога асветленая і мае 4 паласы для руху.

## Маршрут 
## Гл. таксама 
* Дарогі Беларусі

## Спасылкі 
* Дэпартамент БЕЛАВТОДОР

----

Катэгорыя:Дарогі Беларусі
Магістраль М3

Магістраль **М3** злучае Мінск з Віцебскам. Дарога пачынаецца ад скрыжавання Лагойскага тракту з Мінскай кальцавой аўтамабільнай дарогай  і ідзе на паўночны ўсход, абыходзячы Сілічы, Лагойск, Плешчаніцы, Бягомль, Лепель, Бешанковічы да Віцебска, злучаючыся з Зеленагурскай вуліцай.

Працягласць трасы складае каля 253 км.

## Маршрут 
## Гл. таксама 
* Дарогі Беларусі

## У Сеціве 
* Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР

Катэгорыя:Дарогі Беларусі
Маскоўскі час

[370px|thumb|right|**[Часавыя паясы Расіі**:

]]

**Маскоўскі час** (MSK) — часавы пояс UTC+3. Хоць Масква геаграфічна знаходзіцца ў 2-м часавым поясе, на тэрыторыі Расіі дзейнічае так званы дэкрэтны час, уведзены 16 чэрвеня 1930 года, калі стрэлкі гадзіннікаў былі пераведзены на 1 гадзіну наперад. Маскоўскі час з’яўляецца стандартным для Расіі, усе мясцовыя часавыя паясы Расіі (іх 9 — ад MSK-1 да MSK+8, пояс MSK+1 адсутнічае) адлічваюцца ад яго. Маскоўскі час таксама выкарыстоўваецца ў раскладах цягнікоў на тэрыторыі ўсёй краіны.

Катэгорыя:Часавыя паясы
Магістраль М5

Магістраль **М5** супадае з еўрапейскім маршрутам , злучае Мінск з Гомелем. Уваходзіць у склад галіны B пан’еўрапейскага транспартнага калідора IX. Дарога адгаліноўваецца ад магістралі  у раёне пас. Прывольны і праходзіць міма Дукоры, Мар’інай Горкі, Асіповічаў, Бабруйска, Жлобіна да Гомеля.

Працягласць трасы складае каля 296 км.

## Гл. таксама 
* Дарогі Беларусі
* Еўрапейскія аўтамабільныя маршруты
* Пан’еўрапейскі транспартны калідор

## Спасылкі 
* Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР

Катэгорыя:Дарогі Беларусі
Катэгорыя:Дарогі Пухавіцкага раёна
Магістраль М6

Магістраль **М6** злучае Мінск з Гродна. Магістраль пачынаецца ад скрыжавання вуліцы Прытыцкага з Мінскай кальцавой аўтамабільнай дарогай  і ідзе на захад, праходзячы Валожын, Іўе, Ліду, Шчучын, Скідаль да Гродна, злучаючыся з вул. Белуша. Частка дарогі ад Мінска да Валожына (47 км) супадае з  .

Працягласць маршруту складае 262 км.

У 2019 г. завершана рэканструкцыя аўтадарогі, на ёй пабудавана ў агульнай колькасці 9 транспартных развязак, 39 мастоў і пуцеправодаў.

## Гл. таксама 
* Дарогі Беларусі
* Спіс еўрапейскіх аўтамабільных маршрутаў

## Спасылкі 
* Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР

Катэгорыя:Дарогі Беларусі
Магістраль М12

Магістраль **М12** — дарога ў Рэспубліцы Беларусь. З’яўляецца часткай еўрапейскага маршруту .
Праходзіць у Брэсцкай вобласці ад Кобрына да памежнага пераходу Макраны на мяжы з Украінай, працяг — украінская аўтастрада .

Працягласць маршруту складае 55 км.

## Маршрут 
Працягласць маршруту складае 55 км.

## Гл. таксама 
* Дарогі Беларусі
* Еўрапейскія аўтамабільныя маршруты

## Спасылкі 
* Дэпартамент БЕЛАЎТАДОР

Катэгорыя:Дарогі Беларусі