Ірана-саудаўскія адносіны

**Ірана-саудаўскія адносіны** — міжнародныя адносіны (двухбаковыя кантакты) паміж Ісламскай Рэспублікай Іран і Каралеўствам Саудаўская Аравія. Адносіны, асабліва пасля Ісламскай рэвалюцыі ў Іране (1979), развіваліся вельмі цяжка, так як Эр-Рыяд абвінавачваў Тэгеран у падтрымцы шыіцкай апазіцыі, а Іран у адказ папракаў Саудаўскую Аравію ў парушэнні правоў шыіцкай меншасці. Таксама меліся праблемы з хаджам іранскіх паломнікаў у Меку і Медыну. Двухбаковыя адносіны двойчы (у 1988 і ў 2016 гадах) разрываліся па ініцыятыве Саудаўскай Аравіі.

## Гісторыя 
### 1970-я і 1980-я 
Адносіны дзвюх краін у перыяд праўлення шаха развіваліся безканфліктна. Ісламская рэвалюцыя прывяла да ўлады ў Іране радыкальнае шыіцкае духавенства. У Эр-Рыядзе гэта было сустрэта з трывогай, так як шыіты складаюць там значную частку насельніцтва (у тым ліку нафтаноснага ўзбярэжжа), але не валодаюць усімі правамі як суніцкая большасць. Ісламская рэвалюцыя выклікала ў саудаўскіх шыітаў натхненне. Ужо ў снежні 1979 года ў Саудаўскай Аравіі прайшлі дэманстрацыі шыітаў з патрабаваннямі спыніць экспарт нафты ў ЗША, спыніць дыскрымінацыю шыітаў, а таксама падтрымаць ісламскую рэвалюцыю. У наступным годзе ў Саудаўскай Аравіі прайшло каля 60 праіранскіх пратэстаў, хоць пацвердзіць удзел у іх афіцыйнага Тэгерана не ўдалося.

Двухбаковыя адносіны абвастрыліся яшчэ больш у сувязі са спрэчкай вакол агульных святых месцаў сунітаў і шыітаў, размешчаных у Саудаўскай Аравіі — Мекі і Медыны. У 1983 годзе міністр Ірана Махамед Хатамі заявіў, што яны належаць усім мусульманам і што хадж — найлепшая платформа для дыялогу. Тым не менш спрэчка вакол святых месцаў стаў каменем перапоны. 31 ліпеня 1987 года падчас пілігрымкі адбыліся сутыкненні з паліцыяй, падчас якіх загінулі 402 чалавекі, пераважная большасць з іх (375 чалавек) былі іранскімі паломнікамі. Саудаўская Аравія і большасць арабскіх краін усклалі адказнасць за здарэнне на Іран. У адказ Тэгеран ва ўсім абвінаваціў саудаўскія ўлады. У сакавіку 1988 года канфлікт вакол хаджу атрымаў працяг — Саудаўская Аравія сумесна з АІС вызначыла квоту на штогадовую колькасць паломнікаў з Ірана — 55 тыс. чалавек. Хоць падазрэнні Эр-Рыяда, што Тэгеран падтрымліваў шыіцкую апазіцыю захаваліся, але 1990-я і пачатак 2000-х гадоў сталі часам паляпшэння становішча шыітаў у Саудаўскай Аравіі.

У 1993 годзе, неўзабаве пасля аднаўлення двухбаковых адносін, тры шыіты былі ўключаны ў склад Меджліса аш-Шуры. У 2005 годзе ў Саудаўскай Аравіі былі прыняты меры па паляпшэнню становішча шыітаў: зняты многія абмежаванні для правядзення цырымоній у шыіцкія памятныя даты (напрыклад, на Ашуру), на муніцыпальных выбарах былі абраны дэпутатамі некалькі шыітаў (у Эль-Катыфе яны атрымалі ўсе 6 дэпутацкіх месцаў, а ў Эль-Ахсаа 5 мандатаў з 6), што выклікала новае абвастрэнне ірана-саудаўскіх адносін. Духоўны лідар Ірана Алі Хаменеі асудзіў інцыдэнт, а ў горадзе Мешхед было атакавана саудаўскае консульства. У адказ Саудаўская Аравія разарвала адносіны з Іранам, абвінаваціўшы яго ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы.

## Зноскі 
## Спасылкі 
**Густерин П.* О посредничестве в ирано-саудовском конфликте 2016 г. // ЦентрАзия
* Братский союз Анкары и Дохи // НВО, 7.07.2017

Катэгорыя:Двухбаковыя адносіны Ірана
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі