open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бялянка капусная

**Капусная бялянка**, **капусніца** (*Pieris brassicae*) — матыль з сямейства бялянак.

## Апісанне 
Крылы шырокія, белыя, пярэднія крылы з чорнымі вугалкамі. Размах крылаў да 6 см. Даўжыня пярэдняга крыла 25-33 мм.

(MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute-Garonne France - male dorsal.jpg|*Pieris brassicae* ♂ 
(MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute Garonne France - male ventral.jpg|*Pieris brassicae* ♂  △
(MHNT) Pieris brassicae - Foret de Bouconne, France - female dorsal.jpg|*Pieris brassicae* ♀  
(MHNT) Pieris brassicae - Foret de Bouconne, France - female ventral.jpg|*Pieris brassicae*  ♀ △ 

Выражаны палавы дымарфізм. У самак ёсць 2 чорныя плямы на кожным пярэднім крыле і булавападобная пляма — на заднім. У самцоў па адной чорнай пляме толькі на кожным з задніх крылаў. Акрамя таго, полавыя адрозненні добра бачныя на сподзе, які ў самак жаўтаваты (асабліва яркі жоўты колер у матылёў другога пакалення).

Дае дзве генерацыі, якія адраджаюцца ў сярэдзіне лета. Маладыя вусені жаўтаватыя, дарослыя жоўта-зялёныя.
На целе вусеняў ёсць залозы, выдзяленні якіх небяспечныя, могуць раздражняць скуру чалавека.

## Пашырэнне 
Арэал вельмі шырокі: Паўночная Афрыка, Еўропа, умераны пояс Азіі на ўсход да Японіі. Мігрантныя асобіны трапляюцца на поўнач ад палярнага круга.

## Асаблівасці біялогіі 
Жыве ў агародах, садах, на палях, узлесках, палянах, узбочынах дарог. Лёт у маі—жніўні. Найбольш часта сустракаецца паблізу паселішчаў, дзе вырошчваюцца крыжакветныя.

Вусені ў чэрвені верасні, небяспечныя шкоднікі капусты, бручкі, радыскі, рэпы, аб'ядаючць лісце, пакідаючы больш грубыя жылкі. Назіраюцца два пакаленні за год, на поўдні можа з'яўляцца трэцяе пакаленне.

Маладыя вусені некаторы час нерухомыя, трымаюцца разам. Затым, распаўзаючыся, пачынаюць саскрабаць мякаць з ніжняга боку ліста, ліняюць 4 разы, стадыя развіцця, у залежнасці ад умоў надвор'я, працягваецца 13-38 дзён. Маладыя вусені аб'ядаюць пераважна ніжні бок лістоў кармавой расліны, а старэйшых узростаў — верхні. Яны выядаюць адтуліны ў лістах і качанах капусты, якія фарміруюцца, забруджваюць іх экскрэментамі. У пошуках пажывы могуць міграваць, засяляючы суседнія ўчасткі. 

Поўны цыкл развіцця завяршаецца за 26-73 дзён. Зімуюць кукалкі на раслінных рэштках.

## Меры барацьбы 
Знішчэнне пустазелля, ручны збор вусеняў. Апырскванне мікрабіялагічнымі прэпаратамі супраць вусеняў малодшага ўзросту.

## Літаратура 
* 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара / Рэдкал. М. А Ткачоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1993. — 732 с. — ISBN 5-85700-079-3

Катэгорыя:Бялянкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Дэпартамент паліцыі міністэрства ўнутраных спраў Літоўскай Рэспублікі

**Паліцэйскі дэпартамент міністэрства ўнутраных спраў Літоўскай Рэспублікі** () — цэнтральны орган унутраных спраў, мэта якога — арганізацыя і кантроль працы паліцыі для забеспячэння асабістай, грамадскай бяспекі і грамадскага парадку. Дэпартамент паліцыі забяспечвае каардынацыю паміж усімі структурамі паліцыі Літвы, і мае 16 устаноў, размешчаных па ўсёй тэрыторыі Літвы.

## Сістэма паліцыі Літвы 
Паліцыя Літвы складаецца з:
* **Дэпартамент паліцыі пры Міністэрстве ўнутраных спраў** () — паліцэйскае ўпраўленне, прызначанае для дапамогі Генеральнаму камісарыяту паліцыі пры фармаванні стратэгіі дзеянняў і кантролю за яе ажыццяўленнем, а таксама для арганізацыі і каардынацыі мясцовых паліцэйскіх органаў упраўлення;
* **Мясцовыя паліцэйскія ўлады** () — камісарыяты паліцыі, надзеленыя паўнамоцтвамі ў рамках заканадаўства, з ўскладзенымі на іх функцыямі на пэўнай тэрыторыі.
* **Паліцэйскія навучальныя установы** () — створаныя Генеральным камісарыятам аддзелы паліцыі, прызначаныя для прафесійнага навучання а таксама для забеспячэння прафесійнага росту супрацоўнікаў паліцыі.
* **Спецыялізаванае аддзяленне паліцыі** () — за межамі ўсталяванага тэрытарыяльнага прынцыпу дадзеныя паліцэйскія падраздзяленні ўдзельнічаюць у межах дэлегаваных ім пэўных (спецыяльных) функцый паліцыі.

## Функцыі 
Дэпартамент паліцыі:
* забяспечвае выкананне пастаўленых задач паліцыі;
* кантралюе і каардынуе дзейнасць падпарадкаваных органаў паліцыі і прадстаўляе ім кансультацыі і рэкамендацыі;
* распаўсюджвае падпарадкаваным паліцэйскім органам форму стратэгіі аперацыйнай і кадравай палітыкі;
* забяспечвае рэалізацыю праграм дзяржаўных установаў паліцыі;
* арганізуе выкананне і кантроль рашэнняў Генеральнага камісарыяту паліцыі.

## Структура 
* Дэпартамент паліцыі;
* Інстанцыі, якія належаць Дэпартаменту паліцыі:
** Тэрытарыяльныя органы паліцыі:
*** Камісарыят паліцыі Панявежскага павета;
*** Камісарыят паліцыі Таўрагскага павета;
*** Камісарыят паліцыі Алітускага павета;
*** Камісарыят паліцыі Марыямпальскага павета;
*** Камісарыят паліцыі Шаўляйскага павета;
*** Камісарыят паліцыі Цельшэйскага павета;
*** Камісарыят паліцыі Клайпедскага павета;
*** Камісарыят паліцыі Уцянскага павета;
*** Камісарыят паліцыі Вільнюскагаа павета;
*** Камісарыят паліцыі Каўнаскага павета;
** Літоўская паліцыя антытэрарыстычных аперацый каманды «Aras»;
** Бюро крымінальнай паліцыі Літвы ;
** Цэнтр крыміналістыкі паліцыі Літвы;
** Школа паліцыі Літвы;
** Дарожная паліцыя Літвы;
** Грамадзянская паліцыя Літвы каманды «Vytis».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт паліцыі Летувы 

Катэгорыя:Арганізацыі Літвы
Катэгорыя:Праваахоўныя органы паводле краін
Марк Сальвій Атон

**Марк Сальвій Атон** (,  — ) — рымскі імператар з 15 студзеня па 16 красавіка 69 года.

## Паходжанне 
Род Салвіяў, да якога належаў Атон, паходзіў з этрускага горада Ферэнта, пазней частка горада Вітэрба. Продкі будучага імператара былі ў асноўным людзі нязначныя, і толькі бацька яго, Луцый Атон, консул 34 года, дзякуючы асаблівай міласці Клаўдзія узвысіўся і зрабіўся шляхетным чалавекам.
Спіс краін паводле ВУП (ППЗ) у будучыні паводле ацэнкі МВФ у разліку на душу насельніцтва

Спіс краін па будучым узроўні ВУП (па парытэту пакупніцкай здольнасці) на душу насельніцтва па прагнозах Міжнароднага валютнага фонду. Усе лічбы ўказаны ў міжнародных доларах.

ВУП ППЗ прагноз
Бата

**Бата** — горад у мацерыковай частцы Экватарыяльнай Гвінеі, марскі порт на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Літарал.

Горад Бата — найбуйнейшы населены пункт краіны. Колькасць насельніцтва — 50 023 (1994), 132 235 чалавек (2001), 207 765 чалавек (2008), 250 770 чалавек (2012)

У горадзе Бата размешчаны міжнародны аэрапорт з аднайменнай назвай.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Экватарыяльнай Гвінеі
Абаб’е

'''Аба́б'е''' — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Друйка, за 16 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Браслаў, каля вёскі Вялікае Абаб'е. Належыць да Абабіцкай групы азёр і знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры».

Плошча паверхні возера 1,4 км². Найбольшая глыбіня 2,9 м. Даўжыня 3,27 км, найбольшая шырыня 0,87 км. Даўжыня берагавой лініі 10,5 км. Аб’ём вады 2,54 млн. м³. Плошча вадазбору 32,8 км².

Катлавіна тэрмакарставага тыпу, лопасцевай формы, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй да 4 м, парослыя лесам і хмызняком. Вакол возера забалочаная пойма. Берагавая лінія звілістая, утварае некалькі доўгіх вузкіх заліваў. Берагі нізкія. Дно плоскае, уздоўж берагоў пясчанае, глыбей укрыта крэмнязёмістым сапрапелем. Возера зарастае падводнай расліннасцю па ўсёй плошчы.

Эўтрофнае, слабапраточнае. Пратокамі злучана з азёрамі Дубра, Вялікая Ельня, Дуброк, з возера выцякае рака Абабіца.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, язь, карп, плотка, гусцяра, лінь, мянтуз і іншыя віды рыб Сустракаецца судак.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Абаб'е 

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Абабіцкая група азёр
Лісабонскі пратакол

**Лісабонскі пратакол** — пратакол да *Дагавора паміж Саюзам Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік і Злучанымі Штатамі Амерыкі аб скарачэнні і абмежаванні стратэгічных наступальных узбраенняў*, які быў падпісаны ў Лісабоне 23 мая 1992 года Расіяй, ЗША, Украінай, Беларуссю і Казахстанам.

Гэты пратакол з'яўляецца дадаткам да савецка-амерыканскага дагавора аб скарачэнні і абмежаванні стратэгічных наступальных узбраенняў, падпісанаму ў 1991 годзе.

Падпісаўшы Лісабонскі пратакол, Украіна, Казахстан і Беларусь былі прызнаны бакамі дагавора СНЗ-I, далучыліся да ДНЯЗ і былі занесены ў спіс краін, якія не маюць ядзернай зброі. Усе стратэгічныя ядзерныя боегалоўкі на іх тэрыторыі яны абавязаліся ліквідаваць ці перадаць Расіі.

## Якія падпісаліся 
Дагавор падпісалі прадстаўнікі кожнай з краін — міністры замежных спраў ці асобы, што выконваюць іх абавязкі:
* За Рэспубліку Беларусь — Пётр Краўчанка,
* За Рэспубліку Казахстан — Тулеген Жукееў,
* За Расійскую Федэрацыю — Андрэй Козыраў,
* За Украіну — Анатоль Зленка,
* За Злучаныя Штаты Амерыкі — Джэймс Бейкер.

## Спасылкі 
* Пратакол да Дагавора аб скарачэнні і абмежаванні стратэгічных наступальных узбраенняў (txt), (PDF)
* Protocol to the Treaty on the reduction and limitation of strategic offensive arms (PDF) (англ.)

## Гл. таксама 
* Дагавор аб нераспаўсюджанні ядзернай зброі
* МАГАТЭ
* Ядзерная зброя

Катэгорыя:Дагаворы аб абмежаванні ўзбраенняў
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Беларусі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Казахстана
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы ЗША
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Украіны
Бата (значэнні)

**Ба́та:**

* Бата — адно з бажаствоў егіпецкай міфалогіі;
* Бата — сяло ў Бургаскай вобласці Балгарыі;
* Бата — рэгіён у Рэспубліцы Чад;
* Бата — горад у Экватарыяльнай Гвінеі.
* Бата — Ударны інструмент, выкарыстоўваецца галоўным чынам для рэлігійных і блізкіх мэт
* Бата — іспанскі футбаліст
Ян Зыгмунт Дэйбель

**Ян Зыгмунт Дэйбель** ( магч. 1687—1752) — польскі архітэктар першай паловы 18 стагоддзя, саксонец паводле паходжання. Архітэктар польскага караля Аўгуста Моцнага.

## Кароткі жыццяпіс 
Ян Зыгмунт Дэйбель прыбыў у Польшчу ў 1719 годзе ў якасці артылерыйскага афіцэра і інжынера. У 1736 годзе атрымаў чын капітана, а яшчэ праз дзесяць гадоў стаў маёрам. Быў жанаты, яго сын таксама быў ваенным — будучы польскі генерал Крысціян Дэйбель (1725—1798).

## Абраныя творы 
Ян Зыгмунт Дэйбель з 1721 года быў задзейнічаны ў будаўніцтве. З 1726 года яго прызначылі каралеўскім архітэктарам саксонца Аўгуста II Фрыдрыха. У творчасці архітэктара — перабудовы сядзібаў (Палац Чартарыйскіх, Пулавы, Палац Браніцкіх, 1735), каралеўскіх рэзідэнцый, праца на магната Яна Фрэдэрыка Сапегу, для якога Дэйбель стварыў Палац у Варшаве. Яму належыць праект новай рэзідэнцыі Сапегаў у сядзібе Ружаны.

Сярод найбольш значных твораў -
* Вілянуўскі палац, дабудоўкі, 1729—1734
* Саксонскі палац, Варшава, (значна перабудаваны)
* Палац Браніцкіх, 1735, Беласток, перабудовы
* Палац Яна Фрэдэрыка Сапегі ў Варшаве, канцлера літоўскага, 1731—1746 (пазней прыстасаваны пад Сапегіўскія казармы, 1818—1820, затым — ваенны шпіталь)
* Ружанскі палац для Сапегаў, 1748—1752 (сучасная Беларусь), дабудоўкі — арх. Ян Самуэль Бекер
* Арсенал (пазней гарадскі архіў)
* Міраўскія казармы, Варшава
* Палац Чартарыйскіх, Пулавы
* барочны палац Станіслава Панятоўскага ў Варшаве, бацькі будучага караля Станіслава Аўгуста (разбураны, на яго месцы стаіць Палац Урускіх / Чацвярцінскіх)

## Вучні архітэктара 
* Зыгмунт Фогель
* Эфраім Шрогер
* Ян Самуэль Бекер

## Літаратура 
* Stanisław Łoza: *Architekci i Budowniczowie w Polsce* (Architekten und Baumeister in Polen). Warschau 1954.

## Спасылкі 
* Jan Zygmunt Deybel 

Катэгорыя:Архітэктары Польшчы
Плошча Маршала Юзафа Пілсудскага (Варшава)

**Плошча маршала Юзафа Пілсудскага** () —  парадная плошча ў цэнтры Варшавы, Польшча. Плошча названа ў гонар маршала Юзафа Пілсудскага, які адыграў важную ролю ў аднаўленні польскай дзяржаўнасці пасля Першай сусветнай вайны. У ансамбль плошчы ўваходзіць магіла Невядомага салдата, помнік Маршалу Пілсудскаму і разваліны Саксонскага палаца.
]]

## Гісторыя
### Назва плошчы
Плошча паслядоўна насіла назвы Саксонская плошча (па імі палаца саксонскіх курфюрстаў, які знаходзіўся тут і быў страчаны падчас Другой сусветнай вайны), плошча Пілсудскага (у гонар маршала Юзафа Пілсудскага), плошча Адольфа Гітлера ў перыяд акупацыі Варшавы фашысцкай Германіяй, плошча Перамогі () у гонар перамогі ў Другой сусветнай вайне Польшчы і саюзнікаў. Цяпер ізноў называецца Плошча маршала Юзафа Пілсудскага.

### Падзеі
Плошча была месцам шматлікіх гістарычных падзей. Яшчэ ў XIX стагоддзі плошча стала месцам правядзення ваенных парадаў. Тут жа ўрачыста віталі важных афіцыйных гасцей Варшавы і Польшчы.

На гэтай плошчы (якая тады звалася плошчай Перамогі) у 1979 годзе падчас свайго першага візіту ў Польшчу пасля абрання ў 1978 годзе на папскі прастол Ян Павел II правёў урачыстую імшу перад шматлікімі тысячамі сваіх суайчыннікаў. Тут жа ў красавіку 2005 года, палякі смуткавалі пасля яго смерці.

З 1890-х і па 1920-я гады на плошчы знаходзіўся праваслаўны Аляксандра-Неўскі сабор. Ён быў знесены ў 1920-я гады пасля здабыцця Польшчай незалежнасці.

У наш час плошча стала таксама месцам размяшчэння раскошных крам, такіх, як італьянская Валянціна.

## Гл. таксама 
* Магіла Невядомага Салдата, Варшава
* Саксонскі палац, Варшава
* Аляксандра-Неўскі сабор, Варшава

## Спасылкі
* Віртуальны тур  

Катэгорыя:Вуліцы і плошчы Варшавы
Атон

**Атон** — імя. З-за асаблівасцей беларускай фанетыкі і арфаграфіі так перадаюцца на пісьме этымалагічна не звязаныя паміж сабой імёны:
* Атон () — егіпецкае сонечнае бажаство;
* Марк Сальвій Атон () — старажытнарымскі імператар;
*  — шэраг феадалаў, манархаў і імператараў Свяшчэннай Рымскай імперыі, пераважна немцаў па паходжанню:
** Атон I Вялікі (912—973) — імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі;
** Атон II Руды (955—983) — імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі;
** Атон III (980—1002) — імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі;
** Атон IV (1182—1218) — імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі;
** Атон I (1815—1867) — кароль Грэцыі.
Спіс краін паводле ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва

, 2008)]]
**ВУП на душу насельніцтва** (ВУП у разліку на душу насельніцтва і на аднаго занятага ў вытворчасці) вызначае ўзровень эканамічнага развіцця. ВУП на душу насельніцтва нельга лічыць дакладнай характарыстыкай, з прычыны таго, што немалое значэнне мае галіновая структура вытворчасці, якасць выпусканых тавараў, эфектыўнасць расходу матэрыялаў і энергіі на адзінку прадукцыі. Усе паказчыкі для супастаўнасці выражаюцца ў адзінай валюце — долар ЗША. Пералікі з нацыянальных валют у долары, як гэта прынята ў ААН пры міжнародных эканамічных супастаўленнях, выконваюцца не па рыначных абменных курсах, а па парытэтах пакупніцкай здольнасці. 

**ВУП на душу насельніцтва ў 2010 годзе, разлічаны па парытэту пакупніцкай здольнасці.**

|

|}

## Гл. таксама 
* Міжнародны індэкс шчасця
* Спіс краін паводле ВУП (намінал) на душу насельніцтва

ВУП ППЗ чалавека
Катэгорыя:Сусветная эканоміка
Мефона (спадарожнік)

**Мефона** ()— малы ўнутраны спадарожнік планеты Сатурн. Названы імем Мефоны, адной з алкіянід у старажытнагрэчаскай міфалогіі. Таксама пазначаецца як **Сатурн XXXII**.

## Гісторыя адкрыцця 
Мефона быў адкрыты па здымках апарата «Касіні», зробленых 1 чэрвеня 2004 года. Ужо пасля адкрыцця Мефона была знойдзены таксама на здымках «Касіні», зробленых на тры тыдні раней. Паведамленне пра адкрыццё зроблена 16 жніўня 2004 года. Спадарожнік атрымаў часовае абазначэнне **S/2004 S 1**. Уласная назва была прысвоена 21 студзеня 2005 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2004 годзе
Саксонскі палац

**Саксонскі палац** () — знішчаны палац у стылі класіцызму, які знаходзіўся ў Варшаве паміж Саксонскім садам і плошчай Юзафа Пілсудскага. 

Палац быў разбураны гітлераўскімі войскамі пасля паразы Варшаўскага паўстання 1944 года і да цяперашняга часу не адноўлены. Ад яго засталіся толькі тры аркады, пад якімі знаходзіцца Магіла Невядомага Салдата.

## Гісторыя 
thumb|злева|Саксонскі палац у XVII стагоддзі
thumb|злева|Саксонскі палац каля 1890 года
thumb|злева|Саксонскі палац каля 1930 года
thumb|злева|Разваліны Саксонскага палаца ў 1945 годзе
Пасля 1661 года вялікі падскарбі каронны Ян Анджэй Морштын пабудаваў палац у стылі барока з чатырма вежамі па вуглах. У 1713 годзе палац быў набыты каралём Аўгустам Моцным, які пачаткаў перабудову будынка. Працы пад кіраўніцтвам архітэктараў Карла Фрыдрыха Пёпельмана () і Даніэля Раўха () доўжыліся да 1748 года, але ўжо ў 1724 годзе палац стаў каралеўскай рэзідэнцыяй.

З заходняга боку палаца кароль Аўгуст Моцны заснаваў напачатку XVIII стагоддзя Саксонскі сад () — рэгулярны парк, у які з мая 1727 года быў адкрыты доступ усім жыхарам Варшавы. Пасля смерці караля Аўгуста III у 1763 годзе палац страціў статус рэзідэнцыі і паступова прыходзіў да заняпаду. З усходняга боку палаца ў 1791 годзе была створана Саксонская плошча, цяперашняя плошча Маршала Юзафа Пілсудскага.

У 1837 годзе архітэктар Адам Ідзкоўскі па замове варшаўскага камерсанта Івана Скварцова распрацаваў праект перабудовы палаца. Замест разбуранай сярэдняй часткі будынка архітэктар пабудаваў у 1839–1842 гадах каланаду на адзінаццаці аркадах. Фасады палаца былі перабудаваны ў стылі класіцызму. У 1862-1915 гадах у палацы размяшчалася камандаванне III-й Варшаўскай ваеннай акругі.

У 1923 годзе перад каланадай быў усталяваны помнік князю Юзафу Панятоўскаму працы дацкага скульптара Бертэля Торвальдсена, прывезены польскімі войскамі з гомельскага палаца Паскевіча. У 1925 годзе пад аркадамі каланады была створана магіла Невядомага Салдата. Да 1939 года ў палацы знаходзіўся генеральны штаб Войска Польскага.

Пасля Другой сусветнай вайны разваліны палаца былі знесены, астатнія падмуркі былі засыпаны зямлёй і засеяныя травой. Магіла Невядомага Салдата была адноўлена. У 2006 годзе распачаты даследаванні на прадмет магчымасці адбудовы палаца. Былі адкапаны падмуркі, абвешчаны конкурс на праект аднаўлення пабудовы.

## Гл. таксама 
* Ян Зыгмунт Дэйбель

## Бібліяграфія 
* M. M. Drozdowski, A. Zahorski *"Historia Warszawy"*, PWN, Warszawa, 1975.

## Спасылкі 
* Фатаграфіі да 1939 года

Катэгорыя:Палацы Варшавы
Катэгорыя:Знесеныя збудаванні
Палац Сапегаў (Варшава)

**Палац Сапегаў** () — адзін з палацаў, размешчаных у Новым горадзе, раёне Варшавы (Польшча). Палац раней належаў магнацкаму роду Сапегаў, якія і далі сваё імя палацу, цяпер у ім размешчана акруговая школа.

## Гісторыя 
, 1770 г.]]

Палац быў пабудаваны па замове Яна Фрыдэрыка Сапегі, канцлера вялікага літоўскага, архітэктарам Іаганам Зыгмундам Дэйбелем у стылі ракако ў 1731—1746 гадах Ён узводзіўся ў французскім стылі гарадскога палаца, так званым *асабняку*. Тым часам ён складаўся з пяцівосевага галоўнага будынка (*corps de logis*) і двух асобных будынкаў паміж палацам і вуліцай. Падчас паўстання 1830—1831 гадоў палац служыў казармай для польскага 4-га пяхотнага палка (*Czwartacy*).

Разбураны ў 1944 годзе нямецкімі нацыстамі, палац быў адноўлены ў 1950-я гады Марыяй Захватавіхавай.

## Літаратура 
* Julius A. Chroscicki und Andrzej Rottermund, *Architekturatlas von Warschau*, 1. Auflage, Arkady, Warschau 1978, S. 228
* Małgorzata Danecka, Thorsten Hoppe, *Warschau entdecken. Rundgänge durch die polnische Hauptstadt*, Trescher Verlag, ISBN 978-3-89794-116-8, Berlin 2008, S. 109
* Tadeusz S. Jaroszewski, *Paläste und Residenzen in Warschau*, Verlag Interpress, ISBN 83-223-2049-3, Warschau 1985, S. 142.
* Janina Rukowska, *Reiseführer Warschau und Umgebung*, 3. Auflage, ISBN 83-217-2380-2, Sport i Turystyka, Warschau 1982, S. 48 f.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палацы Варшавы
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Сапегаў
Катэгорыя:1746 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Варшаве
Катэгорыя:Збудаванні ў стылі ракако
Шчоўна (возера)

**Шчо́ўна** — возера ў Беларусі, у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Вята, за 7 км у напрамку на паўночны захад ад горада Мёры.

Плошча паверхні возера 1,14 км². Даўжыня 1,48 км, найбольшая шырыня 0,95 км, даўжыня берагавой лініі 4,1 км. Найбольшая глыбіня дасягае 2,6 м, сярэдняя 1,5 м. Аб’ём вады ў возеры 1,7 млн м³. Плошча вадазбору 357 км².
Катлавіна Шчоўна рэшткавага тыпу. Паўночна-ўсходнія, усходнія і паўднёвыя схілы катлавіны спадзістыя, астатнія — невыразныя і забалочаныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пясчаныя, нізкія, месцамі тарфяністыя. Заходнія, паўночна-заходнія і паўднёва-заходнія берагі возера сплавінныя. Дно выслана слоем сапрапелю таўшчынёй да 8 метраў.
Возера эўтрофнае, праточнае. Праз возера працякае рака Вята, упадае меліярацыйны канал. Возера моцна зарастае. Прыбярэжная расліннасць распаўсюджваецца на адлегласці 100—150 м ад берага.

У возеры водзяцца лінь, карась, шчупак, плотка, гусцяра, язь, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* *Раманаў В. П.* Шчоўна //  — С. 396.
*  — С. 201.
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Энрыка Лета

**Энрыка Лета** (, нар. 20 жніўня 1966) — італьянскі палітык, намеснік сакратара Дэмакратычнай партыі. 83-ці Старшыня Савета Міністраў Італіі з 24 красавіка 2013 года па 14 лютага 2014 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Пізе, скончыў у 1994 годзе Пізанскі ўніверсітэт (спецыялізацыя па паліталогіі) і , дзе атрымаў у 2001 годзе ступень Ph.D па заканадаўстве Еўрапейскага саюза. На працягу працяглага часу займаўся навукай, працаваў прафесарам у прыватным  у Кастэланца (2001—2003), Школе даследаванняў Святой Ганны (2003), запрошаным прафесарам у  (2004).

Дзядзька Энрыка, Джані Лета, быў адным з высокапастаўленых памочнікаў С. Берлусконі.
Энрыка Лета заняўся палітычнай дзейнасцю з пачатку 1990-х гадоў: быў прэзідэнтам Моладзі Еўрапейскай народнай партыі (YEPP) у 1991—1995 гадах. У 1994 годзе ўступіў у , дзе зрабіў хуткую кар'еру, стаўшы ў 1997 годзе намеснікам сакратара (кіраўніка) партыі ва ўзросце 32 гадоў, а ў 1998 годзе быў прызначаны міністрам па справах Еўрасаюза ў кабінеце Д’Алема. На парламенцкіх выбарах 2001 года быў упершыню абраны ў палату дэпутатаў ад партыі Маргарытка: Дэмакратыя — гэта свабода.

З 2004 па 2006 год ён быў дэпутатам Еўрапарламента, у Еўрапейскім парламенце ўваходзіў у групу Альянс лібералаў і дэмакратаў за Еўропу і Камітэт па эканамічных і валютных пытаннях У 2006 годзе пакінуў Еўрапарламент і заняў пасаду сакратара Савета міністраў у другім кабінеце Продзі.

З'яўляецца адным з заснавальнікаў Дэмакратычнай партыі, у 2007 годзе на выбарах кіраўніцтва партыі Лета заняў трэцяе месца з 11 % галасоў. З 2009 года з'яўляецца намеснікам сакратара (кіраўніка) партыі П'ера Луіджы Берсані.

24 красавіка 2013 года прэзідэнт краіны Джорджа Напалітана прапанаваў Э. Лета ўзначаліць урад Італіі, каб спыніць крызісную сітуацыю, якая склалася пасля выбараў 24—25 лютага 2013 года.

## Спасылкі 
* Біяграфія Энрыка Лета на сайце Еўрапарламента 

Катэгорыя:Палітыкі Італіі
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Італіі
Катэгорыя:Члены Дэмакратычнай партыі (Італія)
Катэгорыя:Выпускнікі Пізанскага ўніверсітэта
Мак-Кінлі

## Тапонімы 
* Мак-Кінлі або Дэналі — гара Аляскінскага хрыбта, найвышэйшы пункт Паўночнай Амерыкі.

## Прозвішча 
* Крэйг Рычард Мак-Кінлі — амерыканскі ваенны дзеяч, генерал.
* Уільям Мак-Кінлі — 25-ы Прэзідэнт ЗША.
Фест

**Фест** () — археалагічны помнік мінойскай цывілізацыі на востраве Крыт (3*—*2 тысячагоддзі да н. э.).
## Гісторыя
Фест знаходзіцца на раўніне Месара на поўдні цэнтральнай часткі Крыта, якая была населена каля 6 тысячагоддзя да н. э. У пачатку 2 тысячагоддзя да н. э. тут быў ўзведзены тыповы мінойскі палац, які, як мяркуюць, з'яўляўся буйным адміністрацыйным і рэлігійным цэнтрам. Ён займаў прыкладна 8400 м². Каля 1700 г. да н. э. палац быў значна разбураны землятрусам, адноўлены, але саступіў першынство суседняму палацу ў Агія-Трядзе. У сярэдзіне XV ст. да н. э. зноў пацярпеў ад вывяржэння вулкана на востраве Сантарын. 

Археалагічныя раскопкі вядуцца з 1900 г.

## Гл. таксама
*Фесцкі дыск

## Спасылкі
*Фест на ancient-greece.org
*Фест на explorecrete.com

Катэгорыя:Археалогія ў Грэцыі
Катэгорыя:Бронзавы век
Катэгорыя:Славутасці Крыта
Уяздоўскі палац

**Уяздоўскі замак** () — варшаўская рэзідэнцыя польскага караля Аўгуста II, якая займае ўчастак паміж Уяздоўскім і Лазенкоўскім паркамі. Яе гісторыя ўзыходзіць да XVI стагоддзя, аднак цяперашні будынак быў галоўным чынам збудаваны ў канцы XVII стагоддзя па праекце Тыльмана Гамерскага.

Станіслаў Панятоўскі надбудаваў палац яшчэ адным паверхам, але пасля падзелаў Рэчы Паспалітай ён быў перабудаваны пад казармы і ваенны шпіталь. Падчас фашысцкай акупацыі палац быў спалены, а яго сцены ў 1954 годзе вырашана было знесці, нягледзячы на пратэсты архітэктараў і гісторыкаў мастацтва, каб па загадзе галоўнакамандуючага польскай арміі, Канстанціна Ракасоўскага, пабудаваць будынак тэатра польскай арміі.

У 1975 годзе, аднак, замак быў ізноў адбудаваны ў тым выглядзе, які ён павінен быў мець у часы Аўгуста II. У наш час у ім размешчаны цэнтр сучаснага мастацтва.

## Гл. таксама 
* Варшаўскі замак
* Вілянуўскі палац
* Лазенкоўскі палац

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі Польшчы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1975 годзе
Катэгорыя:Палацы Варшавы
Цеменіца (возера)

**Це́меніца, Цяменіца** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дзіва, у напрамку на паўночны ўсход ад горада Лепель, каля вёсак Суша і Двор Суша.

Плошча паверхні 1,07 км². Даўжыня 2,21 км, найбольшая шырыня 0,87 км. Даўжыня берагавой лініі 6,2 км. Найбольшая глыбіня 20,2 м, сярэдняя 8,8 м. Аб'ём вады ў возеры 9,46 млн. м³. Плошча вадазбору 105,4 км².
Катлавіна возера падпруднага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй ад 6—9 да 11—15 метраў. Заходнія і ўсходнія схілы катлавіны стромкія з тэрасамі вышынёй да 2 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі высокія. Дно возера складанай будовы з глыбокімі ямамі. Глыбіні да 2 м займаюць каля 18 % плошчы. Літаральная зона пясчаная. Да 70 % плошчы дна возера выслана крэменязёмістым сапрапелем. У паўднёвай частцы возера невялікі востраў. Упадаюць ручаі і меліярацыйныя каналы.
Надводная расліннасць распаўсюджана да глыбіні 1,7 м, падводная да глыбіні 3 м.

У возеры водзяцца рапушка, судак, мянтуз, лешч, акунь, шчупак, краснапёрка, плотка і іншыя рыбы.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Гомель (Полацкі раён)

**Го́мель** (, ) — аграгарадок (раней — вёска) ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, на паўднёва-ўсходнім беразе возера Гомель, на аўтадарозе Полацк—Мінск. Цэнтр Гомельскага сельсавета. За 23 кіламетры на поўдзень ад горада і чыгуначнай станцыі Полацк, 128 кіламетраў ад Віцебска.

## Гісторыя 
У сярэдзіне XVI ст., паводле загаду Жыгімонта Аўгуста, на месцы ранейшага гарадзішча пабудаваны **Гомельскі замак** (станам на 2015 год захаваліся рэшткі замкавых валоў і равоў).

## Насельніцтва 
* 362 жых., 128 двароў (1997)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Амбулаторыя
* Аптэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Мемарыяльны комплекс у гонар партызан.
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.
* Абарончыя збудаванні 1930-х гадоў (Полацкі УР). Зараз гісторыка-культурны комплекс «Поле ратнай славы».
* Курганны могільнік эпохі Кіеўскай Русі (XII—XIII ст.), за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі — .

## Краявіды

Homieĺ (Polack District) 1.jpg
Homieĺ (Polack District) 2.jpg
Homieĺ (Polack District) 5.jpg
Homieĺ (Polack District) 6.jpg
Комплекс - panoramio (1).jpg
Окопы - panoramio (2).jpg

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гомельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Полацкага раёна
Катэгорыя:Мястэчкі Полацкага ваяводства
Палац Сапегаў (значэнні)

Рэзідэнцыі магнацкага роду Сапегаў:

* Палац Сапегаў у Варшаве
* Палац Сапегаў у Велене
* Палац Сапегаў у Вільні
* Палац Сапегаў (Баторыеўка) у Гродне
* Палац Сапегаў у Львове
* Палац Сапегаў у Мінску
* Палац Сапегаў у Ружанах
Хоціна (возера, Лепельскі раён)

**Хо́ціна** — возера ў Беларусі, у Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула, прыкладна за 7 км у напрамку на ўсход ад горада Лепель каля вёсак Ірынполле і Малое Жэжліна.

Плошча паверхні возера 0,18 км². Даўжыня 1,09 км, найбольшая шырыня 0,23 км. Даўжыня берагавой лініі 2,3 км найбольшая глыбіня 2,4 м, сярэдняя 1,7 м. Аб’ём вады 0,3 млн м³. Плошча вадазбору 52 км².

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны вышынёй ад 8—9 (на поўначы і паўночным захадзе) да 10—12 метраў, стромкія. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі возера сплавінныя. Уздоўж паўднёва-усходняга і паўночна-ўсходняга берагоў забалочаная, месцамі тарфяністая пойма шырынёй ад 10—15 да 100—150 м. Дно возера выслана гліністым ілам і крэменязёмістым сапрапелем.
Возера эўтрофнае, праточнае. Цалкам зарастае. Праз Хоціна працякае рака Бярозаўка.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, лінь, карась, акунь, плотка і іншыя рыбы.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Катэгорыя:Басейн Улы
Хоцінскае

**Хо́цінскае возера** — бяссцёкавае возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула, за 24 км у напрамку на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Бешанковічы, каля вёскі Хоціна.

Плошча паверхні возера 0,22 км². Даўжыня 0,96 км, найбольшая шырыня 0,41 км. Даўжыня берагавой лініі 2,4 км. Найбольшая глыбіня 4,2 м, сярэдняя 2,4 м. Аб’ём вады 0,53 млн м³. Плошча вадазбору 0,7 км².
Катлавіна Хоцінскага возера рэшткавага тыпу, выцягнутая з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 5—8 м, стромкія, разараныя, месцамі пад хмызняком. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, пясчаныя, на захадзе возера сплавінныя, на поўначы зліваюцца са схіламі катлавіны. На поўдні і ўсходзе забалочаная і парослая хмызняком пойма шырынёй да 350 м. Дно да глыбіні 3 м пясчанае, ніжэй выслана сапрапелем.
Возера эўтрофнае, бяссцёкавае. Упадаюць 2 каналы. Зарастае надводнай расліннасцю да глыбіні 2 м. Шырыня палосы прыбярэжнай расліннасці ад 30 да 85 м.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка, карась, карп і іншыя рыбы.

## Літаратура 
* Мыслівец І. А. Хоцінскае возера // 
* 

## Спасылкі 
* Хоцінскае возера 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Андрэй Уладзіміравіч Пруднікаў

**Андрэй Пруднікаў** (нар. ) — расійскі футбаліст, нападнік клуба «Дняпро» з Холм-Жыркоўскага.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў Другой лізе Беларусі ў складзе «Полацка», пазней гуляў на аматарскім узроўні за «Рудню». З 2010 года выступаў за смаленскі «Дняпро».

У студзені 2012 года падпісаў кантракт з «Белшынай», але хутка пакінуў бабруйскі клуб, так і не згуляўшы ніводнага матча. Улетку зноў спрабаваў трапіць у «Белшыну». Толькі ў лютым 2013 года перайшоў у чэмпіянат Беларусі, стаўшы іграком наваполацкага «Нафтана».

У чэрвені 2013 года вярнуўся ў смаленскі «Дняпро», за які гуляў да 2016 года. Пазней стаў выступаць за клуб «Красны-СДАФКСТ». У 2019 годзе далучыўся да «Дняпра» з Холм-Жыркоўскага.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Смаленск
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Полацк
Руслан Іванавіч Гунчак

**Руслан Гунчак** (нар. ) — украінскі футбаліст, паўабаронца. Часам таксама гуляў на пазіцыі абаронцы. У цяперашні час з’яўляецца галоўным трэнерам клуба «Валока».

## Клубная кар’ера 
Дэбютаваў у чэмпіянаце Украіны (Першая ліга) у 1998 у складзе чарнавіцкай «Букавіны». У 2002—2009 выступаў за клубы ўкраінскай Прэм’ер-лігі. Пасля сезону ў Азербайджане вярнуўся ў «Букавіну», у складзе якой стаў найлепшым бамбардзірам Першай лігі 2010/11.

### «Нафтан» 
У лютым 2013 перайшоў у наваполацкі «Нафтан». Хутка стаў адным з лідараў каманды, у адсутнасць Алега Шкабары быў капітанам. Спачатку гуляў на пазіцыі апорнага паўабаронцы, потым апусціўся да цэнтральнага абаронцы.

У снежні 2013 пакінуў клуб у сувязі з заканчэннем кантракта, але неўзабаве вярнуўся ў Наваполацк і ў лютым 2014 падпісаў новы кантракт. У сезоне 2014 працягваў быць асноўным абаронцам навапалачан, па выніках сезону правёў на полі найбольшую колькасць часу сярод усіх ігракоў Вышэйшай лігі. За сезон забіў 7 мячоў (большую частку з пенальці).

У лютым 2015 яшчэ на год падоўжыў кантракт з «Нафтанам». У 2015—2016 заставаўся асноўным цэнтральным абаронцам «Нафтана». У снежні 2016 года прыняў рашэнне аб завяршэнні прафесійнай кар’еры, аднак пазней далучыўся да «Букавіны» ў якасці гуляючага трэнера, правёў у гэтай якасці першую палову 2017 года.

### Апошнія гады 
Улетку 2017 года пакінуў «Букавіну», а ў жніўні прыняў прапанову выступаць за аматарскі клуб «Валока» ў чэмпіянаце Чарнавіцкай вобласці. У 2018 годзе згуляў адзін матч за «Крэмінь» (Пістынь) у чэмпіянаце Івана-Франкоўскай вобласці, пасля чаго канчаткова завяршыў кар’еру.

## Дасягненні 
*  Найлепшы бамбардзір Першай лігі чэмпіянату Украіны: 2010/11 (20 галоў)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Букавіна Чарнаўцы
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Сімург
Катэгорыя:Ігракі ФК Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Металіст Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Марыупаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Ільічовец-2 Марыупаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Івана-Франкоўск
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Украіны
Борхес

**Борхес** — прозвішча.
* Сельса Борхес — коста-рыканскі футбаліст
* Хорхэ Луіс Борхес — аргенцінскі пісьменнік
Хоцькаўскае

**Хо́цькаўскае** — возера ў Бешанковіцкім раёне на мяжы з Чашніцкім раёнам Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свінка, каля вёскі Доўгае.

Плошча паверхні возера 0,22 км², даўжыня 1,13 км, найбольшая шырыня 0,27 км. Даўжыня берагавой лініі 2,4 км. Найбольшая глыбіня 4,1 м, сярэдняя 1,8 м. Аб'ём вады ў возеры 0,42 млн. м³. Плошча вадазбору 28,3 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны ад 4—5 да 10 метраў, спадзістыя, на захадзе возера стромкія. Берагі высокія ў заходняй частцы і нізкія на ўсходзе возера. Паўднёвыя і паўночныя берагі возера сплавінныя. На поўначы і поўдні пойма шырынёй 10—50 м. Дно возера выслана гліністым ілам.
Возера Хоцькаўскае эўтрофнае, праточнае. Працякае рака Свінка (прыток ракі Свячанка). Зарастае каля 25 % плошчы возера на адлегласці да 60 м ад берага.

У возеры водзяцца лінь, шчупак, акунь, плотка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Бешанковіцкага раёна
Анатоль Прасаловіч

**Анатоль Прасаловіч** (нар. ) — беларускі перакладчык, празаік.

Скончыў МДЛУ і магістратуру пры ім. Перакладае з іспанскай (у т. л. паасобныя творы Х. Артэга-і-Гасета, , Х. Л. Борхеса, Х. Картасара) і англійскай. Аўтар апавяданняў «Аўтадафэ аўтатэіста» і «Пра мэтро і мятро, або Don't Lean».

Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з іспанскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Ігар Васілевіч Бурак

**Ігар Бурак** (нар. , ) — украінскі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў Кіеве, пасля трапіў у Германію. У 2003 годзе вярнуўся на радзіму, выступаў за розныя клубы Прэм’ер-лігі. Улетку 2011 года перайшоў у клуб «Усход» з Казахстана.

У красавіку 2013 года падпісаў кантракт з наваполацкім «Нафтанам». У «Нафтане» адразу замацаваўся ў асноўным складзе, гуляў на пазіцыі правага абаронцы. Па заканчэнні кантракта ў снежні 2013 года пакінуў наваполацкі клуб.

У ліпені 2014 года перайшоў у крыварожскі «Гарняк». Улетку 2015 года пераехаў у Крым, стаўшы іграком мясцовага клуба ТСК, а ў 2017 годзе перайшоў у «Кызылташ». Другую палову 2022 года правёў у ялцінскім «Рубіне», пался чаго завяршыў кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
У 1999 годзе выступаў за юнацкую зборную Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Металург Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Металург-2 Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Марыупаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Ільічовец-2 Марыупаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Днестр Авідзіяпаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Таўрыя Сімферопаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Чарнаморац Адэса
Катэгорыя:Ігракі ФК Усход Аскемен
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарняк Крывы Рог
Катэгорыя:Ігракі ФК ТСК Сімферопаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Кызылташ Бахчысарай
Катэгорыя:Ігракі ФК Рубін Ялта
Бродскі

**Бродскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іосіф Аляксандравіч Бродскі — амерыканскі і рускі паэт.
* Ісак Ізраілевіч Бродскі — савецкі жывапісец.
Кара вялікіх паўшар’яў

[thumb|250px|[Нейроны кары вялікіх паўшар'яў галаўнога мозгу]]

'''Кара вялікіх паўшар'яў галаўнога мозга** ці **кара галаўнога мозга''' () — структура галаўнога мозга, слой шэрага рэчыва таўшчынёй 1,3—4,5 мм, які размешчаны па перыферыі паўшар'яў вялікага мозга і пакрывае іх. Найбольшая таўшчыня адзначаецца ў верхніх участках перадцэнтральнай, постцэнтральнай звілін і парацэнтральнай долькі.

У чалавека кара складае ў сярэднім 44% ад аб'ёму ўсяго паўшар'я ў цэлым. Плошча паверхні кары аднаго паўшар'я ў сталага чалавека ў сярэднім роўная 220 000 мм². На паверхневыя часткі прыпадае 1/3, на тыя, што залягаюць у глыбіні паміж звілінамі — 2/3 усёй плошчы кары.

Велічыня і форма барознаў схільныя да значных індывідуальных ваганняў — не толькі мозг розных людзей, але нават паўшар'і адной і той жа асобіны па малюнку барознаў не зусім падобныя.

Усю кару паўшар'яў прынята падзяляць на 4 тыпы: старажытная (палеакортэкс), старая (архікортэкс), новая (неакортэкс) і прамежкавая кара (якая складаецца з прамежкавай старажытнай і прамежкавай старой кары). Паверхня неакортэкса ў чалавека займае 95,6%, старой 2,2%, старажытнай 0,6%, прамежкавай 1,6%.

## Літаратура 
* Биологический энциклопедический словарь. – М., 1986.
* Энциклопедический словарь медицинских терминов. Т. 2. – М., 1983.

Катэгорыя:Нейраанатомія
Катэгорыя:Галаўны мозг
Нейрабіялогія

**Нейрабіялогія** — навука, якая вывучае будову, функцыянаванне, развіццё, генетыку, біяхімію, фізіялогію і паталогію нервовай сістэмы. Вывучэнне паводзін з'яўляецца таксама раздзелам нейрабіялогіі.

Вывучэнне чалавечага мозга з'яўляецца міждысцыплінарнай навукай і складаецца з некалькіх узроўняў вывучэння, ад малекулярнага да клетачнага ўзроўню (асобныя нейроны), ад узроўню адносна невялікіх аб'яднанняў нейронаў, да вялікіх сістэм, такіх як кара галаўнога мозга ці мазжачок, і на самым высокім узроўні нервовая сістэма з цэлым.

Тэмамі нейрабіялогіі з'яўляюцца:
* дзейнасць нейратрансмітараў у сінапсах;
* як гены спрыяюць развіццю нервовай сістэмы ў зародку і на працягу жыцця;
* дзейнасць адносна простых структур нервовай сістэмы;
* структура і функцыянаванне складаных нервовых ланцугоў — успрыманне, памяць, маўленне.

## Гл. таксама 
* Кагнітыўная нейрабіялогія
* Нервовая сістэма
* Нейрапсіхалогія
* Нейрахімія
* Мозг
* Нейрон
* Аксон
* Сінапс
* Дэндрыт
* Рэцэптар
* Мысленне
* Нейракамп'ютарны інтэрфейс
* Прыкладныя нейранавукі
* Нейралінгвістыка

## Літаратура 
* Шеперд Г. Нейробиология. В двух томах. Пер. с англ. — М.: Мир, 1987.

## Спасылкі 
* IBRO (International Brain Research Organization — Міжнародная арганізацыя па вывучэнні мозга)
Сінапс

**Сі́напс** (, ад &nbsp;— абдымаць, ахапляць, паціскаць руку)&nbsp;— месца кантакту паміж двума нейронамі або паміж нейронам і эфекторнай клеткай, якая атрымлівае сігнал. Служыць для перадачы нервовага імпульсу паміж дзвюма клеткамі, прычым падчас сінаптычнай перадачы амплітуда і частата сігналу могуць рэгулявацца.

Тэрмін быў уведзены ў 1897 г. англійскім фізіёлагам Чарльзам Шэрынгтанам.

## Гл. таксама 
* Нейрон
* Постсінаптычны патэнцыял
* Рэцэптыўнае поле
* Сінапсіны
* Хімічны сінапс

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нейрабіялогія
Катэгорыя:Міжклетачныя кантакты
Помнік Юзафу Панятоўскаму

**Помнік князю Юзафу Панятоўскаму ў Варшаве** — праца дацкага скульптара Бертэля Торвальдсена. Манумент быў замоўлены ў 1817 годзе. У 1829 годзе ў Варшаве была створана мадэль помніка. Скульптура была адліта з бронзы ў 1832 годзе, аднак з прычыны рэпрэсій пасля паўстання 1830—1831 гадоў не магла быць усталявана паводле ранейшых планаў перад Палацам намесніка.

Манумент быў канфіскаваны і ў разабраным стане перавезены ў Новагеоргіеўскую крэпасць (Модлін). У 1840-х гадах помнік быў падораны Мікалаем I Івану Фёдаравічу Паскевічу, вывезены ў Дэмблін (Івангарад) і, нарэшце, у Гомель, дзе ён быў усталяваны ля палаца Паскевіча.

Манумент быў вернуты ў Польшчу ў 1922 годзе ў адпаведнасці з Рыжскім дагаворам. У 1923 годзе быў усталяваны ў двары каралеўскага палаца перад каланадай Саксонскага палаца і магілай Невядомага салдата. Пасля прыгнечання Варшаўскага паўстання быў падарваны 19 снежня 1944 года.

Новую адліўку скульптуры, створаную 1948—1951 па мадэлі, якая захавалася ў музеі Торвальдсена ў Капенгагене, падарыў Польшчы дацкі ўрад. Яна была ўсталявана перад Старой Аранжарэяй у Лазенкоўскім парку, а з 1965 года — перад Палацам намесніка, цяпер рэзідэнцыяй прэзідэнта Польшчы.

Торвальдсен адлюстраваў князя Панятоўскага на кані, як на антычным мануменце Марка Аўрэлія на рымскім Капітоліі. Помнік не спадабаўся жыхарам Варшавы, з прычыны таго, што князь быў апрануты ў рымскі, антычны строй замест рыцарскіх даспехаў.

## Гл. таксама 
* Помнік Івану Паскевічу

## Літаратура 
* Hanna Kotkowska-Bareja, *Pomnik Poniatowskiego*, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1971
* Сокол К. Г. Монументальные памятники Российской империи: Каталог. М.: Вагриус Плюс, 2006.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Помнікі Варшавы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1832 годзе
Катэгорыя:1832 год у Варшаве
Катэгорыя:З’явіліся ў 1951 годзе
Катэгорыя:1951 год у Варшаве
Катэгорыя:Помнікі Гомеля
Жан Франсуа Сюдр

**Жан Франсуа Сюдр** (; , Альбі — , Парыж) — французскі музыкант, аўтар ідэі ўніверсальнай мовы на аснове музычных гукаў.

Скончыў Парыжскую кансерваторыю. З 1817 года пачаў займацца стварэннем штучнай мовы на музычнай аснове і ў 1823 годзе прапанаваў яе першы праект. Прынцып універсальнай музычнай мовы Сюдра () - камбінаванне слоў з сямі нот дыятанічнай гамы як з літар. У 20-я гады Сюдр разам са сваімі вучнямі Эдуарам Дэльдэве і Шарлям Лазанёрам гастраляваў па Францыі, дэманструючы вопыт гаворкі і чытання на сваёй музычнай мове. Пасля ён прапаноўваў яго ваеннаму міністэрству дзеля аператыўнага перадавання інфармацыі падчас бою пры дапамозе гукаў трубы. Сюдр працягваў займацца сваім праектам на працягу ўсяго свайго жыцця, і ў 50-60-я гады яго музычная мова сустрэла пэўнае прызнанне французскага і міжнароднага грамадства.У найбольш завершанай форме праект Сюдра атрымаў назву Сальрэсоль.

Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Стваральнікі і прапагандысты моў
Публічныя фінансы

**Публічныя (цэнтралізаваныя) фінансы** - сістэма фарміравання і выкарыстання фондаў грашовых сродкаў, прызначаных для забеспячэння дзейнасці дзяржаўных і муніцыпальных органаў улады. Публічныя фінансы ўключаюць дзяржаўныя фінансы і муніцыпальныя фінансы.

Цэнтралізаваныя фінансы прадстаўлены бюджэтнай сістэмай, а таксама дзяржаўным і муніцыпальным крэдытам.

Кіраванне публічнымі фінансамі ажыццяўляецца праз сістэму органаў улады на ўсіх узроўнях дзяржаўнага ладу.

## Гл. таксама 
* Публічны доўг

## Літаратура 
* Финансы: Учебник /Под ред. В.В. Ковалева М:ТК Велби, Изд-во Проспект, 2004
* *Масгрейв Р. А., Масгрейв П. Б.* Государственные финансы: теория и практика / пер. с 5-го англ. изд. [1989]. — М.: Бизнес Атлас, 2009. — 716 с. — ISBN 978-5-9900421-3-1. — Библиотека журнала «Бюджет».

Катэгорыя:Фінансы
Майкл Вентрыс

**Майкл Джордж Фрэнсіс Вентрыс** (, 12 ліпеня 1922 г. - 6 верасня 1956 г.) – брытанскі лінгвіст-самавучка, расшыфроўшчык крыцкага лінейнага пісьма тыпу Б.

е, дзе жыў М. Вентрыс у 1953 - 1956 гг.]]
Майкл Джордж Фрэнсіс Вентрыс правёў дзяцінства ў Швейцарыі. З ранняга ўзросту дэманстраваў схільнасць да моў. Ведаў старажытнагрэчаскую мову і лаціну. У 1940 г. паступіў ва ўніверсітэт для вывучэння архітэктуры. У сувязі з падзеямі II Сусветнай вайны часова пакінуў вучобу, служыў у брытанскай авіяцыі. Пасля заканчэння вайны працягваў вучобу да 1948 г. Здолеў даказаць, што крыцкае лінейнае пісьмо напісана на архаічнай форме старажытнагрэчаскай мовы, узнавіў яе фанетыку. Разам з прафесійным лінгвістам Джонам Чэдвікам канчаткова дэшыфраваў надпісы. Загінуў у 1956 г. у выніку аўтамабільнай катастрофы.

## Літаратура 
* *Лисовый И. А., Ревяко К. А.* Античный мир в терминах, именах и названиях: Словарь-справочник по истории и культуре Древней Греции и Рима / Науч. ред. А. И. Немировский. — 3-е изд. — Мн: Беларусь, 2001

Катэгорыя:Мовазнаўцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Папулярызатары навукі
Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Кэралін Порка

**Кэралін Порка** (; 6 сакавіка 1953, Нью-Ёрк) — амерыканскі планетолаг. У 1980-х працавала над апрацоўкай выяў для праграмы Вояджэр. У наш час кіруе групай па апрацоўцы выяў місіі Касіні-Гюйгенс і ўдзельнічае ў праграме Новыя гарызонты.

У 2008 годзе часопіс Wired уключыў яе ў спіс 15-ці людзей, да якіх павінен будзе прыслухацца наступны прэзідэнт ЗША. За публічныя выступленні ў 2010 годзе была ўзнагароджана медалём Карла Сагана.

У яе гонар названы астэроід (7231) Порка, адкрыты ў 1985 годзе Эдвардам Боўэлам.

## Спасылкі 
* Выступленне на TED у 2007 годзе 
* Выступленне на TED у 2009 годзе 
* Інтэрв’ю часопісу Wired

Катэгорыя:Жанчыны-астраномы
Джон Чэдвік

**Джон Чэдвік** (, 12 мая 1920 г. — 24 лістапада 1998 г.) — брытанскі гісторык і лінгвіст, расшыфроўшчык крыцкага лінейнага пісьма тыпу Б.

Нарадзіўся на ўскраіне Лондана. Навучаўся ў Кембрыджскім універсітэце. Падчас II Сусветнай вайны служыў у брытанскім ваенным флоце. У 1950 г. апублікаваў сваю першую навуковую працу, прысвечаную Гіпакрату. З 1952 г. працаваў у Кембрыджскім універсітэце. У тым жа годзе да яго звярнуўся Майкл Вентрыс, які ўжо часткова дэшыфраваў крыцкія лінейныя тэксты тыпу Б. Джон Чэдвік распрацаваў далейшую схему дэшыфроўкі. Пасля смерці Майкла Вентрыса ў 1956 г. апублікаваў іх сумесную працу. У далейшым займаўся вывучэннем Мікенскай цывілізацыі.

## Літаратура 
* *Лисовый И. А., Ревяко К. А.* Античный мир в терминах, именах и названиях: Словарь-справочник по истории и культуре Древней Греции и Рима / Науч. ред. А. И. Немировский. — 3-е изд. — Мн: Беларусь, 2001

Катэгорыя:Мовазнаўцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гісторыкі Вялікабрытаніі
Прэнц

**Прэнц** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Лужаснянка, за 22 км у напрамку на ўсход ад горада Гарадок.

Плошча паверхні возера 0,22 км². Даўжыня 0,83 км, найбольшая шырыня 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі 2,19 км. Найбольшая глыбіня 2,1 м, сярэдняя каля 1 м. Аб'ём вады ў возеры 0,23 млн. м³. Плошча вадазбору 1,42 км².
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй ад 5 да 10 метраў, спадзістыя, пясчаныя. Берагавая лінія ў паўднёвай і ўсходняй частках возера ўтварае 2 вузкія залівы. Берагі возера сплавінныя. Шырыня сплавіны ад да 7 м. На поўначы і поўдні забалочаная пойма шырынёй да 50 м. Плоскае дно возера выслана сапрапелем.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Цалкам зарастае рагаліснікам, рдзестамі, гарлачыкамі, эладэяй. У возера ўпадае ручай і выцякае ручай у раку Громаць (прыток Лужаснянкі).

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лінь, карась, плотка, краснапёрка і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Пясчанка

Назву **Пясча́нка** маюць:
* Пясчанка — род травяністых раслін сямейства гваздзіковых
* Пясчанка — птушка сямейства бакасавых
* Пясчанка — возера ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці ў басейне ракі Прыпяць
* Пясчанка — рака ў Гарадоцкім раёне, прыток ракі Ловаць
* Пясчанка — рака ў Светлагорскім раёне, прыток ракі Рудзянка
* Пясчанка — рака ў Барысаўскім раёне, прыток Бярэзіны
* Пясчанка — рака ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці, прыток ракі Сож
* Пясчанка — нізіннае балота ў Бярозаўскім і Драгічынскім раёнах у пойме ракі Ясельда

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Пясчанка — вёска ў Здзітаўскім сельсавеце Бярозаўскага раёна
** Пясчанка — вёска ў Першамайскім сельсавеце Бярозаўскага раёна
** Пясчанка — вёска ў Іванаўскім раёне
* Віцебская вобласць:
** Пясчанка — вёска ў Браслаўскім раёне
** Пясчанка — вёска ў Докшыцкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Пясчанка — вёска ў Гродзенскім раёне
** Пясчанка — вёска ў Мастоўскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Пясчанка — вёска ў Асіповіцкім раёне
** Пясчанка — вёска ў Магілёўскім раёне
** Пясчанка — вёска ў Шклоўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Пясчанка — вёска ў Пухавіцкім раёне
** Пясчанка — вёска ў Салігорскім раёне
### Казахстан 
* Пясчанка (Барадуліхінскі раён)
### Расія 
* Пясчанка (Шумяцкі раён)

## Гл. таксама 
* Пішчанка (значэнні)
* Пяшчанка
Пясчанка (прыток Ловаці)

**Пясча́нка** — рака ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, прыток ракі Ловаць.

Даўжыня ракі 14 км. Пачынаецца за 1 км на захад ад вёскі Паташня, упадае ў Ловаць каля аграгарадка Мяжа. Працякае па ўсходняй ўскраіне Гарадоцкага ўзвышша. Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,8 м/км. Плошча вадазбору 58 км². Каля 70 % плошчы вадазбору Пясчанкі занята лесам.

У Пясчанку ўпадаюць ручаі і меліярацыйныя каналы. Уздоўж ракі вёскі Паташня, Звягі, Барысаўка.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ловаці