open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
7.62 cm Infanteriegeschütz L/16.5

**7.62 cm Infanteriegeschütz L/16.5 **  — нямецкая пяхотная гармата. Стаяла на ўзбраенні Германскай імперыі, выкарыстоўвалася падчас Першай сусветнай вайны. У самым пачатку Першай сусветнай вайны ў рукі немцаў трапіла велізарная колькасць рускіх 76-мм супрацьштурмавых гармат, якія ставіліся як у крэпасцях, гэтак і на бронеаўтамабілях . Значная частка гэтых трафейных гармат была перададзена кіраўніцтву канцэрна Krupp для перапрацоўкі ў гарматы падтрымкі пяхоты. Інжынеры Krupp усталявалі ствол і засаўку гарматы на грузавы прычэп з дзвюма сядушкамі для экіпажа за шчытом — так з'явілася новая гармата, што атрымала назву 7.62 cm Infanteriegeschütz L/16.5.
Вугал нахілу вагаўся ад -18.6° да +11.5°, што падавала магчымасці для выкарыстоўвання гарматы як абарончай крапасной гарматы. Аднак далёкасць стральбы пры гэтым не перавышала 2,7 км у стацыянарным становішчы. У якасці снарадаў выкарыстоўваліся як трафейныя рускія, гэтак і спецыяльна распрацаваныя нямецкія. Папулярнасць гарматы сярод салдатаў была вялікая, аднак само яно не было надзейным па прычыне нізкай якасці рускай сталі, з якой вырабляліся арыгінальныя 76-мм супрацьштурмавыя гарматы. Для ліквідацыі нястач гарматы была распрацавана новая гармата 7.7 cm Infanteriegeschütz L/20.

## Літаратура 
* Jäger, Herbert. German Artillery of World War One. Ramsbury, Marlborough, Wiltshire: Crowood Press, 2001 ISBN 1-86126-403-8

Катэгорыя:Артылерыя калібра 76 мм
Катэгорыя:Артылерыя Германіі ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Пяхотныя гарматы
Доўгае (возера, басейн Чарнуйкі)

**До́ўгае** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 32 км на паўночны захад ад горада Гарадок, за 1,7 км на паўночны ўсход ад вёскі Ключ, у басейне ракі Чарнуйка.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,27 км, найбольшая шырыня 0,08 км. Даўжыня берагавой лініі 0,55 км.

Размешчана сярод лесу. Схілы катлавіны на поўдні і ўсходзе вышынёй да 7 м. На паўднёвым усходзе ўпадае ручай з возера Астравіта, на поўдні выцякае ручай у раку Чарнуйка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Доўгае (возера, басейн Обалі)

**До́ўгае** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 34 км на паўночны захад ад горада Гарадок, за 2,2 км на паўночны ўсход ад вёскі Восмата, у басейне ракі Чарнец.

Плошча паверхні 0,09 км². Даўжыня 0,8 км, найбольшая шырыня 0,17 км. Даўжыня берагавой лініі 1,8 км.

Размешчана сярод лесу. Схілы катлавіны вышынёй 7—10 м, на поўдні прымыкае балотны масіў. Возера акружана забалочанай поймай (шырыня 30—50 м), парослай хмызняком. На поўдні выцякае рака Чарнец.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Доўгае (возера, Рэчыцкі раён)

**До́ўгае** — возера ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці, за 5 км на поўнач ад горада Рэчыца, каля вёскі Чорнае, на пойме Дняпра.

Плошча паверхні 0,18 км². Даўжыня 0,7 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 1,45 км.

Возера старычнае. На поўдні злучана ручаём з Дняпром

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Рэчыцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Дняпра
15 cm Kanone 16

**15 cm Kanone 16 ** — нямецкая цяжкая палявая гармата узору 1916 года. Выкарыстоўвалася падчас Першай сусветнай вайны і Другой сусветнай вайны.  
## Апісанне канструкцыі 
Гэта гармата была адной з самых цяжкіх, таму ў якасці лафета яму служылі чатырохколавыя драбіна са сталёвымі коламі. Асобна транспартаваліся гарматны шчыт і ствол. Гармата магла страляць двума тыпамі фугасных снарадаў: выкарыстоўваліся тры зарады, давалых розную хуткасць. Першы зарад даваў пачатковую хуткасць у 555 м/с, уторай — у 696 м/с, трэці — у 757 м/с.
## Гісторыя 
Гармата знаходзілася на ўзбраенні Германскай імперыі ў Першую сусветную вайну. Па сканчэнню вайны ўсе гарматы былі перададзены Бельгіі як частку вайсковых рэпарацый. У Другую міравую пасля акупацыі Бельгіі вермахт вярнуў сабе гарматы і прысвоіў ім назву 15 cm K 429(b). Яны выкарыстоўваліся для берагавой абароны (галоўным чынам на Атлантычным вале). У 1941 годзе частку гарматаў усталявалі на лафеты ад 21 cm Mrs.18, стварыўшы новы варыянт гарматы.

## Гл. таксама 
* 21 cm Mrs 18
## Літаратура 
* Hogg, Ian. *Twentieth-Century Artillery*. New York: Barnes & Noble Books, 2000 
* Jäger, Herbert. *German Artillery of World War One*. Ramsbury, Marlborough, Wiltshire: Crowood Press, 2001 

## Спасылкі 
*http://www.landships.info/landships/artillery_articles.html?load=/landships/artillery_articles/m16.html 15 cm Kanone 16 on Landships]

Катэгорыя:Артылерыя калібра 150 мм
Катэгорыя:Артылерыя Германіі ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Артылерыя Германіі ў Другой сусветнай вайне
Катэгорыя:Палявыя гарматы
Чынук вава

**Чыну́к ва́ва** (саманазва: *chinuk wawa, chinook lelang*) — крэольскі жаргон на заходнім узбярэжжы Паўночнай Амерыкі. Сфарміраваўся на основе чынукскіх, салішскіх, англійскай і раманскіх моў. 

Узнікненне чынук вава звязана з усталяваннем гандлю паміж індзейцамі ціхаакіянскага ўзбярэжжа з маракамі еўрапейскага паходжання ў канцы XVIII ст. Доўгі час з'яўляўся своеасаблівым кайнэ ў працэсе гандлёвых камунікацый ад Аляскі да поўначы Каліфорніі. Паўплываў на англійскія дыялекты ЗША і Канады. 

Пісьмовасць на аснове лацінкі і стэнаграфіі.  

Да другой паловы XX ст. чынук вава фактычна знік з ужытку, але ў нашы дні дзейнічаюць праграмаы для яго адраджэння. 

## Спасылкі 
* Chinook Jargon (Chinuk Wawa) - The Oregon Encyclopedia
* Chinuk Wawa: Languages, Literature and Communication Division

Катэгорыя:Чынукскія мовы
Катэгорыя:Германскія мовы
Катэгорыя:Крэольскія мовы
Тэлевяршыня

**Нацыянальная тэлевізійная прэмія «Тэлевяршыня»** — штогадовая беларуская прэмія ў галіне телебачання. Тэлетрансляцыю конкурса вядзе Белтэлерадыёкампанія. Рэжысёры, вядучыя, аператары з рэспубліканскіх і рэгіянальных СМІ спаборнічаюць у 25 намінацыях («За лепшую тэматычную праграму», «За лепшую грамадска-палітычную праграму» і інш.).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэлебачанне ў Беларусі
Катэгорыя:Прэміі Беларусі
Серабрыстыя воблакі

]]
**Серабрыстыя воблакі** — светлыя, туманападобныя воблакі, якія часам з’яўляюцца ў верхняй частцы мезасферы на вышыні 70—90 км. Атрымалі назву за асаблівае свячэнне, якое нагадвае металічны бляск.

Вылучаны як самастойная з’ява В. К. Цэраскім. Вывучэннем серабрыстых воблакаў займаліся  і М. І. Грышын.

## Апісанне 
Паводле структуры падобныя на лёгкія перыстыя воблакі. Уяўляюць сабой скопішча часцінак (ледзяныя крышталікі, вулканічны і касмічны пыл) памерам 10−4—10−5 см, якія добра рассейваюць сонечнае святло. Існуюць ад некалькіх мінут да некалькіх гадзін.

Серабрыстыя воблакі назіраюцца ў Паўночным паўшар’і на шыротах 45—70° ад мая да жніўня, у Паўднёвым — на шыротах 40—65° у цёплы час года.

## Літаратура 
* *Каўрыга П. А.* Метэаралогія: вучэбны дапаможнік для студэнтаў геаграфічных спецыяльнасцей устаноў, якія забяспечваюць атрыманне вышэйшай адукацыі. — Мн: БДУ, 2005. — 186, [1] с. ISBN 985-485-375-6
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Воблакі
Катэгорыя:Атмасферныя аптычныя з’явы
ППМД

**ППМД** (*Перасоўны пункт медыцынскай дапамогі*; руск. *ППМП*, *Передвижной пункт медицинской помощи*) — беларуская браняваная медыцынская машына.

## Апісанне 
ППМД прызначана для арганізацыі ў раёнах баявых дзеянняў мабільных перавязачных пунктаў для аказання першай медыцынскай дапамогі параненым і пацярпелым. Можа перасоўвацца ва ўмовах бездарожжа па перасечанай мясцовасці, пераадольваць водныя перашкоды і абараняцца ад куль і аскепкаў.

У кармавой частцы машыны размяшчаецца адсек аб’ёмам 8 м³, дзе размяшчаюцца шафы з медыцынскім абсталяваннем і інструментамі, запасам лекаў і перавязачных матэрыялаў. Там таксама размяшчаюцца адкідныя сядзенні для перавозкі лёгка параненых, ёсць магчымасць размяшчэння ў тры яруса насілак з цяжка параненымі. На стаянцы ля кармавога ліста корпуса машыны, насупраць кармавога люка можа разгортвацца палатка, якая служыць мабільным медпунктам (для апрацоўкі параненых у палявых умовах). У руху палатка ў складзеным выглядзе перавозіцца ў кошыках, размешчаных па бартам машыны. На машыне ўсталявана кліматычная ўстаноўка, маецца бак пітной вады. Для забеспячэння энергазабеспячэння на машыне ўжываецца пераносны дызельны генератар пераменнага току магутнасцю да 5000 Вт.

## Спасылкі 
* Передвижной пункт медицинской помощи на сайте Минотор-Сервис 

Катэгорыя:Бранятэхніка Беларусі
Катэгорыя:Зброя Беларусі
Ілля (Куча)

**Ілля Якімавіч Куча** (пачатак XVI ст. — ) — мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсёй Русі (1576—1579).

З роду дробнамаянтковых зямян Гарадзенскага павету. Свецкую кар’еру пачаў таксама ў Гарадзенскім павеце — ураднікам лабенскага дзяржаўцы Войны Мацвеевіча Грычыны. Найраннейшая згадка пра Іллю як урадніка датуецца 16 красавіка 1556, найпазнейшая — 13 кастрычніка 1568 года. Брат Іллі — Андрэй, быў жанаты з гарадзенскай зямянкай Багданай (у першым шлюбе Васілевіч), якая мела маёнткі паблізу Лабны (цяпер Лабна-Агароднікі Гродзенскага раёна), дзе служыў Ілля.

У 1560-х — пачатку 1570-х гадоў быў кліентам магнатаў Хадкевічаў. У 1563 годзе згадваецца як пінскі, у 1566 годзе — як кобрынскі падстароста. У 1570—1572 гадах быў муравіцкім і княгінінскім намеснікам у валынскіх маёнтках віленскага кашталяна пана Рыгора Хадкевіча. У 1566 годзе пан Рыгор Хадкевіч, які быў прызначаны каралём Жыгімонтам Аўгустам апекуном дзяцей памерлага ў 1562 годзе князя Януша Кузьміча Заслаўскага, даручыў Іллю Кучы кіраваць уладаннямі малалетніх княжат Януша і Міхаіла. У ліпені 1572 года Ілля Куча пакінуў урад «заслаўскага спраўцы і намісніка». Пазней трапіў у бліжэйшае акружэнне Іоны (Пратасевіча), мітрапаліта Кіеўскага, Галіцкага і ўсёй Русі. Пры падтрымцы мітрапаліта Іоны, атрымаў ад караля Стэфана Баторыя прывілей на кіраванне мітраполіяй, а пасля смерці Іоны стаў яго наступнікам (1577—1579) з блаславення канстанцінопальскага патрыярха Ераміі II Траноса.

Не змяніў свайго імя, калі рабіў духоўную кар’еру, манаскае імя, калі наогул было, невядома. Напэўна, Ілля Куча быў добра знаёмы з Міхаілам Дзевачкам яшчэ да пачатку духоўнай кар’еры іх абодвух.

## Літаратура 
* 
* *Тесленко І. А.* Куча Ілля // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2009. — Т. 5 : Кон — Кю. — С. 542. — ISBN 978-966-00-0855-4.

Катэгорыя:Мітрапаліты Кіеўскія, Галіцкія і ўсяе Русі
Катэгорыя:Падстаросты пінскія
Міхаіл Паўлавіч Урончанка

**Міхаіл Паўлавіч Урончанка** (; , , Беларускае ваеннае губернатарства, Расійская імперыя — , , Харкаўская губерня, Расійская імперыя) — расійскі ваенны геадэзіст, географ, перакладчык. Генерал-маёр (1848).

## Біяграфія 
Скончыў Магілёўскую мужчынскую гімназію (1819), Маскоўскую школу калонаважатых (1822). Вывучаў астраномію ў Дэрпцкім універсітэце (1824—1828). У 1823—1824 гадах рабіў тапаграфічныя здымкі ў Віленскай губерні. У Вільні пазнаёміўся з Адамам Міцкевічам. У руска-турэцкую вайну 1828—1829 годзе праводзіў тапаграфічныя здымкі ў Малдаўскім княстве, Валашскім княстве, Балгарыі. У 1837—1841 гадах член камісіі па кіраванні Закаўказскім краем. 3 1843 года ў запасе, працаваў у . У 1848 годзе вярнуўся на вайсковую службу ў Галоўны штаб Рускай імператарскай арміі. Да 1854 года ўзначальваў трыянгуляцыйныя работы.

## Навуковая дзейнасць 
Вынікам падарожжа па Малой Азіі стала даследаванне «Агляд Малой Азіі ў сучасным яе стане» (1838—1840).

## Літаратурная дзейнасць 
Займаўся перакладамі на рускую мову. Асобнымі выданнямі ў перакладзе Урончанкі выйшлі ў Санкт-Пецярбургу паэма Байрана , трагедыя Уільяма Шэкспіра «Гамлет» (абедзве ў 1828); пераклаў трагедыю ў вершах Іагана Гётэ «Фаўст» (1844).

## Бібліяграфія 
* *Шекспир, В.* Гамлет : трагедия в 5 действиях / сочинение В. Шекспира; перевёл с английского М. В. — В типографии медицинского департамента Министерства внутренних дел, 1828. — 205 с.

## Літаратура 
* *Карлюкевіч, А.* Урончанка Міхаіл Паўлавіч / Алесь Карлюкевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 589. — ISBN 985-11-0214-8.
* *Шостьин, Н. А.* Михаил Павлович Вронченко: Военный геодезист и географ. — М.: Геодезиздат, 1956. — 88 с., 4 л. карт.

Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на рускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі прозы і драматургіі на рускую мову
Катэгорыя:Члены Рускага геаграфічнага таварыства да 1917 года
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Акупацыя Германскага Самоа

**Акупа́цыя Герма́нскага Само́а** (29 жніўня 1914 года) — эпізод Першай сусветнай вайны, першы ўдзел новазеландскіх сіл у вайне.

## Перадгісторыя 
7 жніўня 1914 года Брытанскі ўрад праінфармаваў дамініён Новая Зеландыя, што ў інтарэсах Імперыі было б захапіць радыёстанцыю каля Апіі, якую выкарыстала Германская Усходне-Азіяцкая крэйсерская эскадра. Новая Зеландыя прэтэндавала на Германскае Самоа з часоў Седана, і Аляксандр Годлі ў 1913 годзе абмяркоўваў з брытанскімі ваеннымі ўладамі магчымасць яго захопу.

## Ход падзей 
Атрад колькасцю 1370 чалавек адплыў 15 жніўня. Канвой спыніўся на Фіджы, каб узяць там правадыроў і перакладчыкаў, а таксама дачакацца сустрэчы з лінейным крэйсерам «Аўстралія», крэйсерам «Мэльбурн» і французскім крэйсерам «Манкальм», так як эскартуючыя канвой крэйсеры «Філамел», «Пірамус» і «Псіхе» былі горш, чым маючыяся ў эскадры Шпее браняносныя крэйсеры «Шарнхорст» і «Гнейзенаў». 29 жніўня новазеландскія войскі дэсантаваліся на Апіі. Супраціву не было, і акупацыя была ажыццёўлена мірна. Германскія браняносныя крэйсеры «Шарнхорст» і «Гнейзенаў» з’явіліся ў Апіі 14 верасня, але адышлі без абмену стрэламі.

Пасля эскартавання дэсанту аўстралійскія караблі адплылі ў Порт-Морсбі, каб адканваяваць транспарт «Каноўна» з дэсантам, прызначаным для высадкі ў Германскай Новай Гвінеі.

## Вынікі 
Акупацыйныя сілы заставаліся на Самоа да 1920 года, калі па пастанове лігі Нацый Новая Зеландыя атрымала мандат катэгорыі «C» на кіраванне Заходнім Самоа.

## Літаратура 
* Заморские театры Первой мировой войны. — М.: АСТ, 2003. — ISBN 5-17-018624-X

Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Гісторыя Новай Зеландыі
Катэгорыя:Новая Зеландыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Акупацыя
Катэгорыя:Гісторыя Самоа
Катэгорыя:Жнівень 1914 года
Нацыянальная музычная прэмія «Ліра»

**Нацыянальная музычная прэмія «Ліра»** — спецыяльная ўзнагарода ў галіне сучаснай папулярнай музыкі і эстраднага мастацтва, заснаваная Міністэрствам культуры Беларусі, існуе з 2010 года. Ладзіцца сумесна з каналам АНТ. Яе прысуджэнне выклікала пэўныя нараканні з боку як гледачоў, так і саміх удзельнікаў, таму ў 2014 годзе прэмія перажыла істотныя змены.

## Цырымоніі
## Крытыка 
Напачатку 2013 года Зміцер Падбярэзскі з Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода ў сваёй калонцы на Хартыі'97 панаракаў, што арганізатары прэміі ў сваіх намінацыях *«не заўважаюць»* дастаткова папулярных, але часткова зацэнзураваных у краіне артыстаў: Сяргея Міхалка, Лявона Вольскага, Аляксандра Кулінковіча. Ён жа на запыт БелаПАН раскрыў заганную практыку масавага выкарыстання фанаграмы на канцэртах, у той час як самі журналісты агенцтва знайшлі доказы плагіяту ў асобных песнях нумароў выступоўцаў.

У 2014 годзе Аляксандр Чарнуха, рэдактар «Ultra-music.com», па выніках асвятлення трох цырымоній рэзка негатыўна ацаніў рэалізацыю прысваення ўзнагародаў музычнай прэміі: *«Год за годам мы назіралі за каласальнымі недапрацоўкамі, памылкамі і прафанацыямі: узнагароду за найлепшую песню года атрымлівае Ларыса Грыбалёва, якая сядзіць у журы, Ірыну Дарафееву блытаюць з Іскуі Абалян, у Валерыя Дайнэка абрываецца фанаграма, і аказваецца, што ён не ведае слоў песні»*.

Спявачка , уладальнік прыза глядацкіх сімпатый у 2011 годзе, у шэрагу калонак на БелаПАН згаджалася з крытыкай рэалізацыі ўручэння прэміі ад шэрагу журналістаў, прыводзячы і свае прыклады халатнасці арганізатараў, і акцэнтавала ўвагу на неабходнасці большай празрыстасці ў галасаваннях, плюралізму ў працэсе намініравання канкурсантаў і фарміраванні складу журы, сталасці ў правілах конкурсу, прыцягнення спецыялістаў альтэрнатыўных тэлеканалаў і СМІ да яго арганізацыі, тым не менш выводзячы значнасць і важнасць праекта ў нацыянальным маштабе ў цэлым.

Зміцер Безкаравайны, заснавальнік музычнага партала «Experty.by», у 2013 годзе адзначаў, што прэмія ёсць *«вялікі праект, які паказваюць па тэлебачанні»*, і *«за* *перамогу на якім людзі атрымліваюць грошы»*, у той жа час крытык паставіў пад сумнеў якасны склад яе журы на прыкладзе аналізу другой цырымоніі, што разам з іншымі недахопамі падрывае яе нацыянальны статус.

Ён жа на запыт Тараса Тарлаліцкага з «Белорусов и рынка» пацвердзіў меркаванне інтэрв**’**юера пра тое, што эканамічныя праблемы дабраліся і да айчыннай эстрады з адменай *«дырэктыўнай і штучнай»* цырымоніі ў 2015 годзе: *«Ёсць загад –  робіць які-небудзь прызначаны тэлеканал. Няма загаду –  ніхто не робіць. Гэта паказчык узроўню прафесійных узаемаадносін ўнутры эстраднай супольнасці Беларусі, яе распешчанасці дзяржаўнай увагай. За прэміяй не стаіць ні прафесійная супольнасць, як у многіх краінах, ні ініцыятыўная група. Мінкульт жа не павінен ўвязвацца ў падобныя праекты»*.

Павел Свярдлоў, рэдактар «KYKY.ORG», у аглядзе ўсіх музычных прэміяў Беларусі на 2013 год апісаў другую цырымонію як дзейства, якое *«нагадвала раздачу дзяржаўных прэміяў СССР»*, аднак *«з той розніцаю, што сярод лаўрэатаў не-не, ды й праскоквалі прадстаўнікі альтэрнатыўнай сцэны»*.

## Спасылкі
Шчыт Айчыны

**«Шчыт Айчыны»** () — беларускі мастацкі фільм, зняты ў 2007 годзе.

## Сюжэт 
Дзеянне разгортваецца ў Беларусі ў нашы дні. Галоўны герой Аляксей Стрыжоў — малады лейтэнант, сын лётчыка, які загінуў пры вучэннях, запрошаны на працу ў НДІ абароны Рэспублікі Беларусь. Сакрэтнымі даследаваннямі, якія з’яўляюцца часткай праграмы «Шчыт Айчыны», зацікаўлены бізнесмен Дзік Оўэн, які займаецца ваенна-прамысловым шпіянажам. Шляхі Аляксея і Оўэна перасякаюцца.

## У ролях 
## Спасылкі 
*  
* Шчыт Айчыны  на сайце *КиноПоиск* 

Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Ураднік (Расійская імперыя)

**Ураднік** — ніжні чын павятовай паліцыі ў Расійскай імперыі ў 1878—1917 гг., бліжэйшы памочнік станавога прыстава.

## Літаратура 
* Марыскін, А. Ураднік / Аляксандр Марыскін // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 588. — ISBN 985-11-0214-8.

Катэгорыя:Паліцыя Расійскай імперыі
Ураднік (значэнні)

**Ураднік:**
* Ураднік — службовая асоба ва ўрадах Вялікага Княства Літоўскага.
* Ураднік — ніжні чын павятовай паліцыі ў Расійскай імперыі.
Павел Мацвеевіч Мешчаракоў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Павел Мацвеевіч Мешчаракоў
|арыгінал імя     = 
|дата нараджэння  =
|месца нараджэння = 
|дата смерці      =
|месца смерці     = 
|выява            = 
|подпіс           = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1935—1967 (з перарывам)
|званне           = 
|род войскаў      = артылерыя
|пасада           = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
-
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}

**Павел Мацвеевіч Мешчаракоў** (1912—1989) — падпалкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Павел Мешчаракоў нарадзіўся 13 снежня 1912 года ў вёсцы Парцы (цяпер — Кадошкінскі раён Мардовіі). Пасля заканчэння дзевяці класаў школы працаваў рахункаводам. У 1935—1937 гадах праходзіў службу ў Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі. Пасля дэмабілізацыі працаваў бухгалтарам у Туркменскай ССР. У маі 1942 года Мешчаракоў паўторна быў прызваны ў армію. У снежні таго ж года ён скончыў Харкаўскае артылерыйскае вучылішча. З сакавіка 1943 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У 1944 годзе скончыў курсы ўдасканалення каманднага складу. У баях быў паранены.

Да кастрычніка 1943 года лейтэнант Павел Мешчаракоў камандаваў артылерыйскім узводам 43-га стралковага палка 106-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро. 15 кастрычніка 1943 года Мешчаракоў з перадавой групай пераправіўся праз Дняпро у раёне пасёлка Лоеў Гомельскай вобласці Беларускай ССР і прыняў актыўны ўдзел у баях за захоп і ўтрыманне плацдарма на яго заходнім беразе, знішчыўшы вялікую колькасць агнявых кропак праціўніка.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» лейтэнант Павел Мешчаракоў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 2205.

Пасля заканчэння вайны Мешчаракоў працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1967 годзе ў званні падпалкоўніка ён быў звольнены ў запас. Пражываў і працаваў спачатку ў Рыбінску, затым у Гомелі. Памёр 1 мая 1989 года, пахаваны ў Гомелі.

Быў таксама узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

## Памяць 
* Стэла ў гонар П. М. Мешчаракова ўстаноўлена на Алеі Герояў у Гомелі (вул. Савецкая).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Гомелі
Катэгорыя:Падпалкоўнікі СССР
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мардовіі
Вілейскі павет (альманах)

**Вілейскі павет** — гісторыка-краязнаўчы гадавік, прысвечаны сучаснаму Вілейскаму раёну і тэрыторыям, якія ў розныя часы ўваходзілі ў межы Вілейскага староства, Вілейскага павета, Вілейскай вобласці.  Гэта мясціны, якія гістарычна ўваходзілі ў больш вялікі і старажытны рэгіён, які ахопліваў ў часы ВКЛ Віленскае ваяводства.

Выдаецца з 2014 года.

Укладальнікі гадавіка — Сяргей Макарэвіч і Дзяніс Канецкі.

## Спасылкі 
* Вілейскі павет. Выпуск 1
* Вілейскі павет. Выпуск 2 
* Вілейскі павет. Выпуск 3 
* Вілейскі павет. Выпуск 4 

Катэгорыя:Альманахі
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Гісторыя Вілейкі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2014 годзе
Чарлтан Хестан

**Чарлтан Хестан** (, пры нараджэнні Джон Чарлз Картэр, ; ) — амерыканскі акцёр, лаўрэат прэміі «Оскар» (1960), які сем разоў абіраўся за прэзідэнта Гільдыі кінаакцёраў і доўгі час служыў старшынёй Амерыканскага інстытута кінамастацтва. Найбольш вядомы па фільмах «Бэн-Гур», «Эль-Сід», «Планета малпаў», «Пячаць зла», «Дзесяць запаведзяў».

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Адыча

**Адыча́** (, ) — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, ва Усходняй Сібіры, у Рэспубліцы Саха (Якуція), правы прыток ракі Яна (басейн мора Лапцевых). У верхнім цячэнні мае назву **Баронг** ().

Даўжыня ракі 715 км. Плошча вадазбору 89 800 км². Сярэдні расход вады каля 500.

Сярод прытокаў: Ненкат, Тангахчан, Сулакаг, Бургалі, Быінджа, Дарпір, Найгу, Эленджа, Ардылкан, Бурхат, Белка, Сентачан, Мэгэн-Ага, Нэлгэсэ (Нельгехе), Чырокы, Ёркёлю, Юёсээ-Бэлэхчээн, Буурдаах, Нэмніэ, Кэрбэнг, Ытаргалаах, Арыктаах, Бугутах, Туастаах, Кыра і іншыя рэкі і ручаі.

## Літаратура 
* 
* Адыча // 

## Спасылкі 
* Река Адыча // Государственный водный реестр РФ
* Adycha At Oiun-Khomoto // A Regional, Electronic, Hydrographic Data Network For the Arctic Region (R-ArcticNET)
* *Коротаев В. Н., Повалишникова Е. С.* Адыча // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Якуціі
Катэгорыя:Басейн мора Лапцевых
Швейцарыя ў Першай сусветнай вайне

**Швейцарыя падчас як Першай, так і Другой сусветнай вайны** займала пазіцыю ўзброенага нейтралітэту, што запатрабавала ад краіны асаблівага напружання ўнутраных сіл і правядзення вялікай дыпламатычнай працы.

## Нейтралітэт Швейцарыі ў Першай сусветнай вайне 
З моманту пачатку вайны ў жніўні 1914 года ў Швейцарыі была праведзена мабілізацыя, якая дазволіла паставіць пад ружжо каля 250 000 чалавек у страявых і 200 000 чалавек ва дапаможных часцях. Такім чынам, швейцарцы мелі падставу лічыць свае межы прыкрытымі практычна на працягу ўсёй вайны і не баяцца перанясення баявых дзеянняў на сваю тэрыторыю.

Пры гэтым асноўным раёнам засяроджвання войскаў была мяжа з Францыяй, пасля ўступлення ў вайну ў 1915 годзе Італіі некаторая колькасць войскаў была сканцэнтравана таксама і на італьянскай мяжы. Швейцарыя з яе 70 % нямецкамоўнага насельніцтва сімпатызавала Цэнтральным дзяржавам, і мяжа з Германіяй была прыкрыта войскамі ў найменшай ступені.

Як толькі стала ясна, што ні Антанта, ні Цэнтральныя дзяржавы парушаць нейтралітэт Швейцарыі не маюць намер, колькасць войскаў на мяжы стала паступова зніжацца, і да лістапада 1916 года дасягнула 38 000 чалавек.

У той жа час нават такая колькасць адмабілізованых стварала пэўнае напружанне ў эканоміцы і сацыяльнай сферы. Знаходзячыяся на ваеннай службе гублялі дараванне, якое яны атрымлівалі на ранейшых працоўных месцах, што прыводзіла да росту незадаволенасці насельніцтва. З-за забастовак да канца вайны швейцарская армія панізіла колькасць прызваных у свае шэрагі да 12 500 чалавек.

У ходзе вайны больш за ўсё інцыдэнтаў з пераходамі мяжы Швейцарыі ваюючымі бакамі (каля 1000 раз) прыйшлося на раён перавала Пасі Стэльвіё (;  ) у Усходніх Альпах, дзе адбываліся сутыкненні паміж італьянскімі і аўстрыйскімі войскамі. Аднак у выніку з часам удалося ўсё ж такі заключыць трохбаковае пагадненне не весці баявых дзеянняў у непасрэднай блізкасці да швейцарскай тэрыторыі.

## Літаратура 
* Hans Rudolf Fuhrer, Mauro Cerutti, Marc Perrenoud, Markus Bürgi: Weltkrieg, Erster. Гістарычны швейцарскі слоўнік.

## Спасылкі 
* 14/18 – Die Schweiz und der grosse Krieg – Eine Wanderausstellung thematisiert die Bedeutung des Ersten Weltkriegs für die Schweiz
* History of Switzerland
* Swissworld.org 

Катэгорыя:Войны Швейцарыі
Катэгорыя:Першая сусветная вайна паводле краін
Артэнсія Бусі дэ Альендэ

**Артэнсія Бусі дэ Альендэ** (; ) — чылійская грамадска-палітычная дзяячка, жонка прэзідэнта Чылі Сальвадора Альендэ, першая лэдзі Чылі ў перыяд з 1970 па 1973.

## Біяграфія 
Бусі нарадзілася ў Вальпараіса ў заможнай сям’і марака гандлёвага флоту Чылі. Яна вучылася ва Універсітэце Чылі, дзе атрымала вышэйшую адукацыю як настаўнік гісторыі і геаграфіі. Бусі таксама вывучала статыстыку і працавала бібліятэкарам у Дэпартаменце статыстыкі.

24 студзеня 1939 года, падчас землятрусу ў Сант’яга, знаёміцца з Сальвадорам Альендэ. 17 сакавіка 1940 Бусі выходзіць замуж за яго.

Падчас прэзідэнцтва Альендэ, Бусі часта суправаджала мужа падчас паездак у розныя рэгіёны Чылі, а таксама за мяжу. Як першая лэдзі, яна займалася арганізацыяй дастаўкі гуманітарнай дапамогі і дабрачыннасцю.

Пасля ваеннага перавароту 1973 года, у выніку якога быў зрынуты яе муж Сальвадор Альендэ, Бусі эмігравала ў Мексіку. У эміграцыі стала вядомым грамадскай дзеячкай, адным з лідараў чылійскай апазіцыі ў выгнанні. Яна разгарнула міжнародную кампанію, накіраваную супраць дыктатарскага рэжыму Аўгуста Піначэта, выстаўляла сваю кандыдатуру на выбарах рэктара Універсітэта Глазга ў 1977 годзе.

24 верасня 1988 года, пасля 15 гадоў выгнання, яна вярнулася ў Чылі і ўзначаліла Фонд Сальвадора Альендэ. Памерла ў Сант’яга ва ўзросце 94 гадоў. Астанкі Бусі пахаваны на тэрыторыі былога Нацыянальнага кангрэса.

## Спасылкі 
* La familia Allende. Hortensia Bussi Soto. 
* Большая Советская энциклопедия — Бусси де Альенде

Катэгорыя:Мужы і жонкі прэзідэнтаў
Мост (фестываль)

**«Мост»** — беларускі рок фестываль, які праводзіўся з 2013 па 2016 гады пад Мінскам.

## Гісторыя 
2 і 3 ліпеня 2013 года адбыўся першы фестываль, удзел у якім прынялі Bullet For My Valentine, Земфира, Hurts, Lumen.

3 і 4 ліпеня 2014 года ў фестывалі прынялі ўдзел гурты Kasabian, Guano Apes, John Newman, Stigmata, On-The-Go, «Дай дарогу!», Akute і іншыя.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фестывалі Беларусі
Таварыства аматараў выпіць і закусіць

**Таварыства аматараў выпіць і закусіць** (*ТАВІЗ*) — нефармальнае аб’яднанне беларускіх літаратараў 1920—1930-х гг., у якое ў розны час уваходзілі Тодар Кляшторны, Міхась Багун (аўтар назвы), Уладзімір Хадыка, Васіль Каваль, Алесь Дудар, Валерый Маракоў, Эдуард Самуйлёнак, Сяргей Дарожны, Юлі Таўбін і інш.

Паводле пісьменніка Юркі Віцьбіча, гэта была спроба аб’яднаць беларускую багему, стварыць пэўную апазіцыю «пісьменніцкаму калгасу»: *«Яна зьяўлялася пратэстам супраць існуючага «Пракруставага ложка». На паседжаньнях багемы без старшыні і сакратара за кухлем ці кілішкам чыталіся творы, якія пісалі для сябе, а не для друку. Тут кожны адчуваў сябе самім сабой...»*

Пасяджэнні праходзілі звычайна ў Менску на кватэры ў М. Багуна альбо ў шашлычнай на вул. Камсамольскай ці ў маленькай піўніцы — уніз па вул. Савецкай. У рэдкіх выпадках літаратары сустракаліся ў сутарэнні Дома пісьменніка (які размяшчаўся тады ў доме 68 па той жа Савецкай вуліцы), дзе пэўны час быў рэстаран.

## Літаратура 
* Жыбуль, В. В. ТАВІЗ: па слядах легендарнага літаб'яднання  / Віктар Жыбуль // Полымя. — 2017. — № 12. — С. 115—126.
* Юрэвіч, Л. Тавізаўцы. Пра лёсы ўдзельнікаў аднаго літаратурнага аб'яднаньня  / Лявон Юрэвіч // Роднае слова. — 1997. — № 11. — С. 160—169.

Катэгорыя:Літаратурныя аб’яднанні Беларусі
Катэгорыя:ТАВІЗ
Бітва пры Біце Пацы

**Бі́тва пры Бі́це Па́цы** () — бітва, якая адбылася 11 верасня 1914 года ў некалькіх кіламетрах на поўдзень ад вёскі Кабакаўл на востраве Новая Брытанія ў ходзе ўварвання аўстралійскага ваенна-марскога і пяхотнага экспедыцыйнага корпуса ў Германскую Новую Гвінею на пачатку Першай сусветнай вайны, скончыўшаяся яе акупацыяй. Асноўнай мэтай аперацыі, як і пры ўварванні новазеландскіх войскаў у Германскае Самоа ў жніўні, з’яўляўся захоп стратэгічна важнай радыёстанцыі, уплыў якой, на думку аўстралійцаў, распаўсюджваўся і на караблі германскай Усходне-Азіяцкай крэйсерскай эскадры. Магутны германскі ВМФ прадстаўляў істотную пагрозу інтарэсам Брытанскай імперыі. Галоўнай задачай брытанскага і аўстралійскага урадаў у гады вайны было звядзенне да мінімуму моцы флоту Германскай імперыі.

Пасля правядзення аўстралійцамі высадкі, якая не сустрэла супраціву, аб’яднаныя германскія войскі, якія складаліся з немцаў-рэзервістаў і часткова падрыхтаваных да вядзення бою меланязійскіх паліцэйскіх, паднялі буйное паўстанне, і аўстралійцам прыйшлося ўступіць у бой. Праз дзень абодва бакі панеслі сур’ёзныя страты, аўстралійцы занялі радыёстанцыю ў раёне Біце Пакі.

Бітва стала першай крупнай бітвай аўстралійскіх войскаў падчас вайны і найбольш важнай бітвай падчас аперацыі; рэшткі германскіх войскаў эвакуіраваліся ў Тому, наступная аблога якой прывяла да капітуляцыі германскага гарнізона і поўнага авалодання войскамі Антанты востравам.

Катэгорыя:Верасень 1914 года
Катэгорыя:Бітвы Аўстраліі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Гісторыя Папуа — Новай Гвінеі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Падзеі 11 верасня
Георг Стаянаў-Тодараў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Георг Стаянаў-Тодараў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |Перыяд жыцця     = 
 |выява            = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = {
     
-
     
-
 
}
 |Commons         = 
 |Rodovid         =
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы      = 
 |роспіс          = 
}}

**Гео́ргі Стая́наў То́дараў** (), , Балград, Расійская імперыя — , , Балгарыя) — балгарскі военачальнік, генерал-лейтэнант, брат Аляксандра Тэадорава-Балан.

## Біяграфія 
Георг Тодараў нарадзіўся 10 жніўня 1858 года ў горадзе Балград (сучасная Украіна). Паходзіў з сям’і балгараў-перасяленцаў.
Падчас Руска-турэцкай вайны (1877—1878) быў добраахвотнікам у Балгарскім апалчэнні. У 1878 годзе выраблены ў чын унтэр-афіцэра.
Пасля Вызвалення ён заканчвае першы выпуск Ваеннага вучылішча ў Сафіі (1879), праз год 10 мая вырабляецца ў чын падпаручніка. А ў жніўні 1882 выраблены ў чын лейтэнанта. Праз год ён вучыцца Мікалаеўскай акадэміі генштаба ў Санкт-Пецярбургу, не заканчваючы апошні курс, ён вяртацца ў Балгарыю на парад Саедзіненіета (1885). У жніўні 1885 выраблены ў чын капітана.

## Сербска-балгарская вайна 
Камандаваў лятучым атрадам, якія дзейнічалі ў раёне паміж Відзінам і Кулой. Быў узнагароджаны за праяўленую адвагу.

## Першая балканская вайна 
Камандаваў 7-й Рыльскай пяхотнай дывізіяй, якая наступала на Салонікі. Камандаваў адбіццем турэцкіх дэсантаў пры Булаіры і Шаркіёе.

## Першая сусветная вайна 
Падчас Першай сусветнай вайны камандаваў 2-й балгарскай арміяй (кастрычнік 1915 — снежань 1916). Пад яго кіраўніцтвам армія праводзіла аперацыі ў Македоніі. З лютага 1917 года прызначаны камандуючым 3-й арміяй (да снежня 1917), якая дзейнічала на румынскім фронце. 15 жніўня 1917 года атрымлівае званне генерал-лейтэнанта.
У канцы чэрвеня 1918 года Тодараў быў намеснікам галоўнакамандуючага балгарскай арміі, а з 8 верасня — у выніку хваробы генерала Ніколы Жэкава, з’яўляўся камандуючым. Быў адной з службовых асоб, адказных за правал балгарскай арміі ў бітве пры Добра поле. Дзімітр Азманаў пісаў пра Тодарава:
Выдатны камандзір, дысцыплінаваны, вельмі тактоўны мужчына і камандзір, спакойны, цвёрды і мужны перад тварам небяспекі.

У 1919 годзе звольнены з войска. У 1925 годзе памірае яго жонка. Сам генерал памёр 16 лістапада 1934 года ў Сафіі.
Яго імем названы вакзал і сяло ў Благоеўградскай вобласці.

Катэгорыя:Военачальнікі Першай сусветнай вайны (Балгарыя)
Катэгорыя:Ваенныя Балгарыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Адэскай вобласці
Даніэль Ацёй

**Даніэ́ль Ацё́й** (, IPA: ; нар. 24 студзеня 1950, Алжыр, Французскі Алжыр) — французскі акцёр і кінарэжысёр, які здымаецца ў кіно разнастайных жанраў, у тым ліку ў гістарычных драмах, рамантычных камедыях і крымінальных трылерах. Прызёр Канскага кінафестывалю (1996) і шэрагу іншых кінаўзнагарод. Сыграў больш за 100 роляў.

## Выбраная фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Даніэль Ацёй на сайце *AllMovie*

Катэгорыя:Акцёры Францыі
Катэгорыя:Імігравалі ў Францыю з Алжыра
Катэгорыя:Лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Урна

**Урна** — ваза, часта з крышкай, якая звычайна мае некалькі звужаную шыйку над закругленым целам і нагой пастамента. Тэрмін асабліва часта выкарыстоўваюцца для пахавальных урнаў, сасудаў, якія выкарыстоўваюцца ў пахаваннях.

## Пахавальныя ўрны 
Пасудзіны для пахавання рэшткаў нябожчыка пасля яго крэмацыі. Пашыраны ў розных народаў з першабытных часоў. Пахавальныя ўрны выраблялі з гліны, каменю, металу разнастайнай формы. Іх ставілі ў грунтавых магілах або ў курганах, у рымлян захоўваліся ў хатах нябожчыкаў або ў спецыяльных памяшканнях — калумбарыях. У Еўропе пахаванні ў урнах трапляюцца з эпохі бронзы і сведчаць пра змену пахавальнага абраду (ад трупапалажэння да трупаспалення).

На тэрыторыі Беларусі найбольш раннія пахавальныя ўрны вядомы на могільніках тшцінецкай культуры заходняга Палесся і на могільніку каля в. Нача (Воранаўскі раён). Пахавальныя ўрны жалезнага веку знойдзены на помніках паморскай культуры ў Драгічыне, Ратайчыцах, Трасцяніцы (Камянецкі раён), зарубінецкай культуры ў Атвержычах (Столінскі раён), Сямурадцах (Жыткавіцкі раён), калочынскай культуры, доўгіх курганоў паўночнай Беларусі і інш. Звычай пахавання ў урнах існаваў у дрыгавічоў, радзімічаў, крывічоў да пашырэння хрысціянства. Захаваўся ў некаторых народаў.

## Літаратура 
* *Егарэйчанка, А. А.* Урны пахавальныя / А. А. Егарэйчанка // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: У 2 т. / [складальнік Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2011. — 464 с.: іл. — С. 368. — ISBN 978-985-11-0549-2.
* Урны пахавальныя // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 589. — ISBN 985-11-0214-8.

Катэгорыя:Ёмістасці
Катэгорыя:Пахавальныя традыцыі
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
Катэгорыя:Ганчарства
Погляд на дзве тысячы ярдаў

пасля бітвы за атол Эніветок]]

«**Погляд на дзве тысячы ярдаў**» або «**Погляд на тысячу ярдаў**» — несфакусыяваны погляд, часта назіраемы ў салдатаў, якія перанеслі баявую псіхічную траўму. Можа назірацца і ў іншых выпадках псіхалагічнай траўмы.

Прыкмета посттраўматычнага стрэсавага засмучэння. Разгублены позірк паказвае на адхіленне ад траўміруючай сітуацыі.

## Назва 
У ЗША разгублены погляд салдата, які перажыў баявую псіхічную траўму, называецца гутарковым выразам «Погляд на дзве тысячы ярдаў» ().
Выраз з'явіўся пасля публікацыі ў часопісе «Life» рэпрадукцыі з карціны вядомага амерыканскага мастака, ваеннага карэспандэнта і гісторыка  (на іл.).

Сам мастак распавядаў:

Тагачасны капрал Джо Хоул (), прыбыўшы на вʼетнамскую вайну ў 1965 годзе, распавядаў, што не бачыў ніякіх эмоцый у вачах байцоў сваёй новай каманды, як быццам жыццё была высмактана з іх. Калі ён даведаўся, што «поглядам на тысячу ярдаў» завецца такі разгублены выраз твару, Джо сказаў:

Фотарэпарцёр Фрэнк Джонстан () падчас гэтай вайны перажыў 15 мая 1967 года шквальны агонь, а калі пасля падзення ўзняў уверх вочы, убачыў салдата з «поглядам на тысячу ярдаў». Фатограф здолеў дастаць сваю «Лейку» і зрабіць здымак, які на наступны дзень быў растыражаваны на першых старонках амерыканскіх газет.

## Літаратура 
* Brendan M. Greeley (Hrsg.): *The two thousand yard stare : Tom Lea’s World War II / paintings, drawings, and eye-witness accounts by Tom Lea*. Texas A&M University Press, College Station 2008, ISBN 1-603-44008-9.

Катэгорыя:Ваенная медыцына
Катэгорыя:Сімптомы псіхічных расстройстваў
Катэгорыя:Псіхатычныя расстройствы
Яўгенія Аркадзьеўна Кечына

**Яўгенія Аркадзьеўна Кечына** — беларускі сацыёлаг, спецыяліст у галіне метадалогіі і методыкі сацыялагічных даследаванняў, статыстычнай апрацоўкі дадзеных сацыялагічных даследаванняў, сацыяльна-эканамічнай статыстыкі. Прафесар кафедры сацыялогіі факультэта філасофіі і сацыяльных навук Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта(з 2009 г.). Доктар сацыялагічных навук (2009), прафесар (2013). Удзельнік нацыянальных і міжнародных даследчых праектаў па праблемах прафілактыкі ВІЧ-інфекцыі і наркаспажывання ў Рэспубліцы Беларусь, па пытаннях паводніцкіх характарыстык груп рызыкі, распрацоўшчык нацыянальнай сістэмы маніторынгу і ацэнкі сітуацыі па ВІЧ/СНІД у Рэспубліцы Беларусь.

## Біяграфія 
Скончыла механіка-матэматычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «матэматыка». З 1991 г. выкладае на кафедры сацыялогіі БДУ.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш за 100 навуковых публікацый (навуковыя манаграфіі, артыкулы, раздзелы ў калектыўных манаграфіях і вучэбных дапаможніках, вучэбна-метадычныя, даведачна-энцыклапедычныя выданні).Пад кіраўніцтвам прафесара Я. А. Кечынай абаронены тры кандыдацкія дысертацыі . З’яўляецца намеснікам старшыні Савета па абароне доктарскіх дысертацый па сацыялагічных навуках. Д. 2:01:03 пры БДУ; членам Савета па абароне доктарскіх дысертацый па псіхалагічных навуках. Д. 2:01:19 пры БДУ; членам Савета факультэта філасофіі і сацыяльных навук; уваходзіць у склад рэдкалегіі шэрагу навуковых выданняў.

У 2015 г. Я. А. Кечына прызнана пераможцам у конкурсе на лепшага кіраўніка і арганізатара навукова-даследчай працы студэнтаў і аспірантаў БДУ па выніках 2014 г. у намінацыі «Падрыхтоўка кадраў вышэйшай кваліфікацыі».

## Бібліяграфія 
Са спісам асноўных работ Кечынай Я. А. можна азнаёміцца на сайце факультэта філасофіі і сацыяльных навук .

## Узнагароды і прэміі 
* Грамата БДУ (2006 г.)
* Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2009 г.)
* Ганаровая Грамата БДУ (2012 г.)
* Ганаровая Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2015 г.)

## Спасылкі 
* Узаемадзеянне сацыялогіі і статыстыкі: паняцце і структура. Я. А. Кечына
* АЎТАРЭФЕРАТ дысертацыі на суісканне вучонай ступені кандыдата сацыялагічных навук. Навуковы кіраўнік-Кечына. Я. А.
* ПАВОДНІЦКАЯ РЫЗЫКА ЖАНЧЫН СЭКС-БІЗНЭСУ, ЯКІЯ ЎЖЫВАЮЦЬ ІН’ЕКЦЫЙНЫЯ НАРКОТЫКІ.Аўтар:Кечына Яўгенія Аркадзьеўна.
* Вынікі даследавання па тэме «Матывацыя і патрэбы падлеткаў груп рызыкі ў кантэксце кансультавання і тэставання на ВІЧ і патэнцыял устаноў аховы здароўя і грамадскіх аб’яднанняў у прадастаўленні дадзенага выгляду паслуг падлеткам і маладым людзям груп рызыкі».
* ПАВОДНІЦКІЯ АСАБЛІВАСЦІ І ЎЗРОВЕНЬ ВЕДАЎ ПА ПРАБЛЕМЕ ВІЧ/СНІД СЯРОД СПАЖЫЎЦОЎ ІН’ЕКЦЫЙНЫХ НАРКОТЫКАЎ.Справаздача аб даследаванні.
* Сацыялізацыя дзяцей-сірот ва ўмовах прыёмнай сям’і. АЎТАРЭФЕРАТ дысертацыі на суісканне вучонай ступені кандыдата сацыялагічных навук. 
* Evgeniya A. Kechina.BSU.

Катэгорыя:Сацыёлагі Беларусі
Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Перстунь)

**Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — рымска-каталіцкі храм у в. Перстунь (Гродзенскі раён).

## Гісторыя 
У вёсцы Перстунь у 1780 годзе адміністрацыяй Гродзенскай эканоміі была створана грэка-каталіцкая парафія. Святыню пабудавалі на ўсходняй ускраіне вёскі ў 1818 годзе, тады ж яе і асвяцілі як грэка-каталіцкую царкву. Храм з цэглы быў узведзены ў стылі позняга класіцызму і атынкаваны.

Пасля 1875 года храм стаў праваслаўнай царквою. Але ў ліпені 1919 яна была перададзена католікам і асвечана як рымска-каталіцкі касцёл Дабравешчання (Звеставання) Найсвяцейшай Панны Марыі.

Гітлераўцы моцна пашкодзілі касцёл пры адступленні, але ён ўсё ж такі дзейнічаў да 1960-х гадоў. Потым будынак знаходзіўся ў паўразбураным стане, але вернікі збіраліся тут без ксяндза. Касцёл быў адноўлены ў 1990 годзе. Ён быў даследаваны экспедыцыяй Музея старажытнабеларускай культуры яшчэ ў 1970-х гадах, але атрымаў статус помніка архітэктуры толькі ў 1990-х.

## Архітэктура 
Касцёл уяўляе сабою адносна невялікую базіліку, прамавугольную ў плане з прамавугольнай апсідай, арыентаванай на ўсход. Да галоўнага фасада быў прыбудаваны магутны бабінец у духу класіцызму, над ім узвышаецца цыліндрычная трохярусная шатровая вежа-званіца. 2-пакаёвая сакрыстыя далучана да паўднёвага боку апсіды, а сакрыстыя з паўночнага боку хутчэй нагадвае нішу, чым асобнае памяшканне. Да алтарнай сцяны дабудавана кацельня.

Інтэр’ер, падзелены чатырма магутнымі крыжастымі слупамі на 3 нефы, перакрыты плоскай падшыўной дашчатай столлю. Тытульны абраз Звеставання Найсвяцейшай Панны Марыі размешчаны над аркай прэзбітэрыя. Іканастас, які застаўся ад царквы, быў не знішчаны, а перанесены да алтарнай сцяны і прыстасаваны пад рымска-каталіцкі інтэр’ер. За царскімі дзвярамі размешчаны табэрнакулюм. Цяпер у нішах іканастаса знаходзяцца каталіцкія абразы: св. Ваўжынца, Найсвяцейшага Сэрца Езуса, Панны Марыі, св. Стэфана. У другім ярусе злева направа размяшчаюцца абразы з жыцця Езуса Хрыстуса: Нараджэння Езуса, Ахвяравання, Апошняй Вячэры, Малітвы ў Аліўным садзе і Унебаўшэсця. У тарцы левага нефа ўсталяваны алтар св. Ганны, правага — Божай Міласэрнасці. На левым слупе пры алтары размешчана фігура Найсвяцейшага Сэрца Езуса, а на правым — фігура Божай Маці, Каралевы Польшчы. Над уваходам у касцёл навісае балкон хораў з арганам.

Касцёльны ўчастак абнесены бутавай агароджай з брамай у выглядзе 4-х невялікіх атынкаваных слупоў.

## Спасылкі 
* 
* slowo.grodnensis.by

Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Перстунь
Катэгорыя:З’явіліся ў 1818 годзе
Катэгорыя:1818 год у Беларусі
Тэабальд фон Бэтман-Гольвег

**Тэаба́льд фон Бэ́тман-Го́львег** (, , Гоэнфінаў — , там жа) — нямецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч, рэйхсканцлер, прэм’ер-міністр Германскай імперыі з 7 ліпеня 1909 па 13 ліпеня 1917 года.

Катэгорыя:Рэйхсканцлеры Германіі
Густаў Баўэр

**Гу́стаў Ба́ўэр** (, ,  — , ) — нямецкі палітык, сацыял-дэмакрат. З 21 чэрвеня 1919 па 26 сакавіка 1920 года — рэйхсканцлер Веймарскай рэспублікі (да 14 жніўня 1919 года — прэм’ер-міністр).

Катэгорыя:Рэйхсканцлеры Германіі
Катэгорыя:Прафсаюзныя дзеячы Германіі
Герман Мюлер (рэйхсканцлер)

**Ге́рман Мю́лер** (, ,  — , ) — нямецкі палітык, сацыял-дэмакрат. Рэйхсканцлер Веймарскай рэспублікі (у 1920 і 1928 — 1930).

Катэгорыя:Рэйхсканцлеры Германіі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Германіі
21 cm Mörser 10

**21 cm Mörser 10 **(21 cm Mrs 10) — нямецкая гаўбіца узору 1910 года. Выкарыстоўвалася падчас Першай сусветнай вайны.  
## Апісанне канструкцыі 
21 cm Mrs 10 змяніла 21 cm Mörser 99, у якой адсутнічала сістэма аддачы. Для транспартавання гармата разбіралася на дзве часткі. Для перавозкі ствала выкарыстоўваўся чатырохколавы прычэп. Падчас вайны частка гаўбіц атрымала гарматны шчыт. Асаблівасцю 21 cm Mrs 10 было тое, што яна мела дзве сошкі, адна складная, якая знаходзілася па сярэдзіне станіны, іншая стандартная, пад канцом станіны. У камплект гарматы ўваходзілі драўляныя пласціны для колаў (па 10 штук на кожнае кола), каб пазбегнуць увязванне гарматы ў зямлі.
## Гісторыя 
Перад прыняццем на ўзбраенне было выраблена восем гаўбіц, з якіх сфармавалі 2 батарэі. Досвед выкарыстання ўзораў паказаў невысокую далёкасць стральбы гарматы (усяго 7 км). Пасля дапрацоўкі далёкасць стральбы павялічылася да 9 км. Напачатку вайны на ўзбраенні знаходзіліся 216 гаўбіц. Яны выкарыстоўваліся з першых дзён вайны пры аблозе бельгійскай крэпасці Льеж, менавіта гэтыя гарматы пачалі атаку 5 жніўня, паспяхова абстрэльваючы фарты ва ўсходняй пляцоўцы крэпасці. Потым яна выкарыстоўвалася на ўсіх франтах як адна са стандартных тыпаў гармат падтрымкі. Колькасць гармат на батарэю вар'іравалася ад 3 да 4. Мінімум дывізія мела каля 8-9 батарэй з падобнымі гарматамі (калібрам 15 см і 21 см), але звычайна на адну дывізію даводзілася каля 16 батарэй.

## Літаратура 
* Hogg, Ian. *Twentieth-Century Artillery*. New York: Barnes & Noble Books, 2000 
* Jäger, Herbert. *German Artillery of World War One*. Ramsbury, Marlborough, Wiltshire: Crowood Press, 2001 

## Спасылкі 
*http://www.landships.info/landships/artillery_articles.html?load=/landships/artillery_articles/21cm_Morser_m10.html 21 cm Mörser 10 на Landships]
* Видэакліп на YouTube
* Obús Krupp 210 mm 10/16 La Gran Guerra 1914-1918

Катэгорыя:Артылерыя калібра 210 мм
Катэгорыя:Артылерыя Германіі ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Аблогавая артылерыя
Катэгорыя:Гаўбіцы
Канстанцін Ферэнбах

**Канстанці́н Фе́рэнбах** (, ,  — , ) — нямецкі палітык (партыя Цэнтра). З 25 чэрвеня 1920 па 4 мая 1921 года рэйхсканцлер Веймарскай рэспублікі.

Катэгорыя:Рэйхсканцлеры Германіі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Фрайбурга
Трамвай (значэнні)

**Трамва́й** — шматзначны тэрмін:
* Трамвай — від рэйкавага грамадскага транспарту.
* «*Трамвай*» — польскі фільм 1966 года, рэжысёрскі дэбют Кшыштафа Кеслёўскага.
Ёзэф Вірт

**Карл Ё́зэф Вірт** (, ,  — , ) — палітычны і грамадскі дзеяч Германіі, рэйхсканцлер Веймарскай рэспублікі (1921—1922), а таксама міністр замежных спраў, міністр унутраных спраў (1930—1931). Лаўрэат Міжнароднай Сталінскай прэміі «За ўмацаванне міру паміж народамі» (1955).

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Фрайбургскі ўніверсітэт. Дэпутат Рэйхстага ў 1914—18 і 1920—33. Пасля Лістападаўскай рэвалюцыі (1918) міністр фінансаў у Бадэне, член Нацыянальнага сходу. Адзін з лідараў партыі Цэнтра (да 1933). Міністр фінансаў (1920—21). Рэйхсканцлер Веймарскай рэспублікі ў маі 1921 — лістападзе 1922. Урад Вірта імкнуўся да выканання Версальскага мірнага дагавора (1919), падпісаў 16.4.1922 расійска-германскі Рапальскі дагавор. Міністр акупіраваных (паводле Версальскага дагавора) абласцей (1929—30). Міністр унутраных спраў (1930—31). У 1933—48 у эміграцыі. Заснавальнік партый «Саюз цэнтра» (1948) і Саюз немцаў (за адзінства, мір і свабоду). Выступаў за ўзаемаразуменне з СССР (пры нейтральнасці Германіі), супраць эканамічнага і ваеннай інтэграцыі ФРГ у Заходнюю Еўропу. Член Сусветнага Савета Міру з 1952 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэйхсканцлеры Германіі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Германіі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Германіі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Фрайбурга