open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рабер Герэн

**Рабер Герэн** (; 28 чэрвеня 1876 — 19 сакавіка 1952) — першы прэзідэнт ФІФА, займаў гэту пасаду з 1904 па 1906 год. Ураджэнец Францыі. Быў трэнерам нацыянальнай зборнай Францыі з 1904 па 1906 год.

Па асноўнай дзейнасці, з’яўляўся журналістам, працаваў у французскім выданні «Ле Ман», гэтак жа быў сакратаром футбольнага аддзялення Саюза французскіх таварыстваў атлетычных відаў спорту (УСФСА). Менавіта там ён пачаў заклікаць да стварэння адзінай футбольнай арганізацыі, падмацоўваючы іх публікацыямі ў газеце.

1 мая 1904 года Бельгія і Францыя арганізавалі першае міжнароднае спаборніцтва, Герэн скарыстаўся гэтым выпадкам, каб сустрэцца з прадстаўнікамі футбольных арганізацый і пагаварыць аб аб’яднанні. Склікаўшы ўстаноўчы сход 21 мая 1904 года была створана арганізацыя ФІФА, а на першым пасяджэнні гэтай структуры 23 мая Герэна абралі прэзідэнтам. Еўрапейскія саюзы падтрымалі ідэю і сталі далучацца да ФІФА, праз год Герэн быў пераабраны ў якасці прэзідэнта паўторна.

Аднак ФІФА не ўдавалася арганізаваць міжнародны турнір і французскі футбольны саюз не меў унутры адзінства. Рабер пачааў аддаляцца ад спраў ФІФА, перакладаючы ўсё большую частку на віцэ-прэзідэнта Віктара Шнайдэра. Ён нават не прысутнічаў на сходзе арганізацыі 1906 года ў сталіцы Швейцарыі Берне, калі на яго месца быў абраны Даніэл Бурлей Вулфал

Катэгорыя:Прэзідэнты ФІФА
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Францыі
Чыгуначны буфер

thumb|150px|Талерчаты буфер
**Буфер** (, ад *Buff* - змякчаць) — ударны прыбор, які служыць для паглынання (амартызацыі) падоўжаных ўдарных і сціскальных намаганняў, што ўзнікаюць у ссаставк пры руху цягніка і пры манеўровай працы. Канструктыўна складаецца з цыліндрычнага корпуса, усярэдзіне якога размешчаны амартызатар, і слізгальны ўнутры корпуса шток з тарэллю.  На вагонах і лакаматывах ўсталёўваецца на кантавым брусе, які з-за гэтага завецца буферным (назва захавалася і па цяперашні час). Таксама даволі часта буферы ўсталёўваюцца на тупіковых ўпорах.

## Гл. таксама 
* Бампер

Катэгорыя:Чыгуначны транспарт
Катэгорыя:Будова чыгуначнага рухомага састава
Стынг

**Стынг** (анг. Sting — «джала»; сапраўднае імя **Гордан Мэцью Томас Самнер**, англ. Gordon Matthew Thomas Sumner; , Ньюкасл-эпон-Тайн) — брытанскі рок-музыкант і акцёр, лідар гурта The Police у 1976—1984 гадах. З 1984 года выступае сольна.

## Біяграфія 
Музыкант нарадзіўся 2 кастрычніка 1951 г. ў партовым горадзе Ньюкасл-эпон-Тайн — буйным індустрыяльным цэнтры на поўначы Англіі. Бацька Эрнест Мэцью Самнер доўгія гады працаваў мантажнікам у мясцовай машынабудаўнічай кампаніі. Пазней ён набыў невялікі малочную краму. Маці Одры працавала цырульнікам і медсястрой.

У яе была класічная музычная адукацыя, маці здолела развіць прыродныя здольнасці сына, навучаючы яго гульні на піяніна. Яму прапаноўвалі сур’ёзны курс навучання ў музычнай школе, але па-сапраўднаму Стынга прываблівалі джаз і гітара.

Пасля бедных заробкаў дарожнага працоўнага і выкладчыка музыкі ў Стынга з’явілася магчымасць пераехаць у Лондан і граць прафесійна. Яго заўважыў амерыканскі бубнач Сцюарт Коупленд і пераканаў яго заняцца рокам.

## Дыскаграфія 
*Глядзіце таксама: The Police*

**Сольныя альбомы**

* *The Dream of the Blue Turtles* (1985)
* *...Nothing Like the Sun* (1987)
* *The Soul Cages* (1991)
* ''Ten Summoner's Tales* (1993)
* *Mercury Falling* (1996)
* *Brand New Day* (1999)
* *Sacred Love* (2003)
* *Songs from the Labyrinth* (2006)
* *If on a Winter's Night...* (2009)
* *Symphonicities* (2010)
* *The Last Ship* (2013)
* *57th & 9th* (2016)
* *44/876* (2018) (разам з Shaggy)
* *My Songs* (2019)
* *The Bridge'' (2021)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Неафіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Спевакі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бас-гітарысты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Лютністы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Камандоры ордэна Брытанскай імперыі
Катэгорыя:Музыканты The Police
Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Давід Маркелавіч Яноўскі

**Давід Маркелавіч Яноўскі** (,  — , Ер, Францыя) — шахматыст, прэтэндэнт на сусветнае першынство, шахматны тэарэтык, практык і журналіст.

## Біяграфія 
Жыў у Ваўкавыску, Францыі, ЗША. Пераможца буйных міжнародных турніраў у Вене (1896), Монтэ-Карла (1901), Парыжы (1902) і мноства матчавых сустрэч. Удзельнік матчаў на першынства свету з Эмануэлем Ласкерам (1909 і 1910). Унёс каштоўны ўклад у развіццё дэбютнай тэорыі.

Не атрымаўшы сур’ёзнай адукацыі, Яноўскі тым не менш валодаў высокай агульнай культурай, свабодна гаварыў па-руску, па-французску, па-нямецку, па-польску і па-англійску. Ва ўзросце 23 гадоў ён прыехаў у Парыж, дзе хутка перамог парыжскіх шахматыстаў дасціпнай і яскравай гульнёй. Выйграўшы першы прыз у чэмпіянаце кафэ «Кафэ дэ ля Рэжанс», Яноўскі затым змагаўся амаль ва ўсіх буйных шахматных спаборніцтвах таго часу, яго лепшы перыяд быў паміж 1898 і 1906 гадамі. Вандруючы з турніру на турнір, ён ашаламляў сваіх праціўнікаў яскравымі нападамі і раптоўнымі ўдарамі. Сярод пацярпелых пабывалі ўсе вядучыя шахматысты свету, у тым ліку і Эм. Ласкер. Пад уражаннем сваіх турнірных поспехаў і некалькіх удалых партый з чэмпіёнам свету д-рам Ласкерам Яноўскі адважыўся выклікаць яго на матч, але сілы былі няроўныя. Вынік апынуўся сумным. Мудры практык і глыбокі псіхолаг, Ласкер свядома ствараў сумныя пазіцыі, не даючы Яноўскаму разгарнуць сваю фантазію ва ўсю моц. Зрэшты, Яноўскага не цікавіла чэмпіёнства як такое, ён усё жыццё адстойваў яркі і відовішчны стыль. Яго дзёрзкія напады і бліскучыя камбінацыі дзівілі рызыкай. У той час шахматы яшчэ не ператварыліся ў вялікі спорт, а былі проста часткай чалавечай культуры. Яноўскім больш валодала цяга стварыць прыгожую, суцэльную партыю. «Яноўскі быў вялікім шахматыстам, але сярэднім спартсменам і слабым псіхолагам», — аднойчы сказаў пра яго Ласкер. Па ўспамінах сучаснікаў вядомы запал Яноўскага да азартных гульняў. Ён гуляў апантана ў карты (брыдж або покер) і раз за разам прайграваў усё тое, што прыносілі яму шахматы. У 1901 годзе ён спусціў у казіно Монтэ-Карла ўвесь свой першы прыз. Азарт Яноўскага перашкаджаў яму не толькі ў жыцці.

Пасля Мангеймскага турніру 1914 Яноўскі пераехаў у Амерыку, дзе пражыў 10 гадоў. Там ён спачатку быў трэцім па сіле гульцом (пасля Х. Р. Капабланкі і Ф.Маршала), але паступова маладыя майстры сталі яго адціскаць. Нягледзячы на гэта, часам Яноўскі дэманстраваў былую моц і свой яркі стыль.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Шахматысты Беларусі
Катэгорыя:Шахматысты Расіі
Катэгорыя:Шахматысты ЗША
Катэгорыя:Шахматысты Францыі
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
141 R

Паравоз **141 R** (мянушка Libération (фр. Вызваленне) — паравоз тыпу 1-4-1, які пастаўляўся паўночнаамерыканскімі заводамі з ліпеня 1945 па ліпень 1947 года гг. у Францыю. Эксплуатаваўся на ўсёй сеткі Нацыянальных французскіх чыгунак.

## Перадгісторыя 
У канцы Другой сусветнай вайны ў Францыі, якая была толькі вызваленая ад нямецкай акупацыі, пачалося аднаўленне прамысловасці. Ад чыгуначнага транспарту патрабавалася выконваць вялікі аб'ём перавозак, але лакаматываў катастрафічна не хапала. Аднак французскія заводы яшчэ не былі гатовыя да масавага выпуску паравозаў.

Тады было вырашана звярнуцца па дапамогу да паўночнаамерыканскіх лакаматывабудаўнічых прадпрыемстваў. Заводу Baldwin паступае заказ на выраб паравоза тыпу 1-4-1. У выніку тэрміновасці замовы, на заводзе было вырашана ўзяць за аснову паравоз тыпу 1-4-1 у палегчанай мадыфікацыі, які выпускаўся ў перыяд Першай сусветнай вайны. Змены унесеныя ў яго канструкцыю былі адносна невялікімі, у тым ліку: ўстаноўка буфераў, іскралавільніка, была змененая канструкцыя дзверцаў дымавой скрынкі і г.д.

## Пабудова 
У лютым 1945 года тром амерыканскім заводам «Вялікай тройкі» (ALCO, Baldwin, Lima) быў выдадзены заказ на пабудову 700 паравозаў. Пасля таго, як праблемы з фінансаваннем былі вырашаны, заводам паступіў яшчэ адзін заказ, але ўжо на 640 паравозаў. Акрамя гэтага, у будаўніцтва паравозаў другой партыі былі ўцягнутыя і 2 канадскія заводы — CLC і MLW. 17 лістапада 1945 г. першыя паравозы прыбылі ў Францыю, дзе ім прысвоілі пазначэнне серыі 141 R і нумары № 1-1340. 

## Спасылкі 
141 R
141 R
141 R
141 R
141 R
141 R
141 R
141 R
Кафэ дэ ля Рэжанс

**«Кафэ дэ ля Режанс»** () — знакамітае парыжскае кафэ, якое ў XVIII і XIX стагоддзях праславілася як цэнтр гульні ў шахматы. У кафэ згулялі шахматныя партыи большасць вядомых шахматыстаў свайго часу.

Адна з першых кавярань Парыжа з'явілася ў 1681 годзе пад імем фр. Café de la Place du Palais-Royal і памяняла сваю назву пасля 1715. Новае імя было абумоўлена эпохай рэгенцтва (фр. La Régence), будзе доўжыцца з 1715 па 1723 гг.

Аднак кафэ захавала сваю назву. Пачынаючы ад 1740 г. яно стала месцам сустрэч парыжскіх шахматыстаў, якія раней збіраліся ў кафэ «Пракоп». Падчас перабудовы Пале-Раяль у 1852 г. на некаторы час кафэ пераехала ў гатэль «Dodun» на ру дэ Рышэлье. З 1854 года «Кафэ дэ ля Рэжанс» знаходзілася на ру-Сен-Анарэ 161.

Сталымі наведвальнікамі кафэ былі такія знакамітасці, як Дэні Дзідро, Жан-Жак Русо, Франсуа-Андрэ Данікан Філідор, Напалеон і Бенджамін Франклін. Чэмпіён па шахматах Сір Кермюр дэ Легаль, а пазней Ліянэль Кізерыцкі і Даніэль Гарвіц гулялі ў кафэ прафесійна. Дзідро апісаў кафэ ў сваёй кнізе «Le neveu de Rameau».

Шматлікія гады кафэ ганарыліся мармуровым шахматным сталом, за якім У 1798 г. гуляў Напалеон. Акрамя шахмат у кафэ гулялі таксама ў шашкі і більярд. Увосень 1843 «Кафэ дэ ля Режанс» стала арэнай паядынку вядучых шахматыстаў свайго часу - П'ера дэ Сент-Амана і Говарда Стаунтана. Стаунтан перамог у 11 сустрэчах, прайграўшы 6, 4 партыі скончыліся ўнічыю. Падчас паездкі па Еўропе ў 1858-1859 гг. у кафэ часта бываў амерыканскі шахматыст Пол Морфі, тут ён перамог Гарвіца з лікам 5,5 да 2,5. Гэта стала вяршыняй у шахматнай гісторыі кафэ.

## Бібліяграфія 
* Michael Ehn: *Ein idealer Ort in einer idealen Stadt*, in: Karl 2006,4, S. 16-25
* Paul Metzner: *Crescendo of the Virtuoso*, 1998
* Ken Whyld: *Chess christmas*. Moravian Chess, Olomouc 2006, S. 311—321. ISBN 80-7189-559-8.
* George Walker: *The Café de la Régence*, in: ders.: *Chess and Chess-Players*, London 1850, S. 148—184

Катэгорыя:Кафэ Парыжа
Катэгорыя:Мастацкія кафэ
Катэгорыя:Шашкі
Катэгорыя:Шахматы
Катэгорыя:рэстараны Парыжа
Ёзэф Блатэр

**Ёзэф «Зэп» Блатэр** (, 10 сакавіка 1936 года, Фісп, Вале, Швейцарыя) — восьмы прэзідэнт ФІФА (1998—2015).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 10 сакавіка 1936 года.

У 1956 годзе скончыў юрыдычны факультэт універсітэта ў Лазане. Стаў членам асацыяцыі спартыўных журналістаў Швейцарыі. З 1948 па 1971 выступаў за адзін з аматарскіх швейцарскіх футбольных клубаў. У 1962 годзе пачаў кар’еру ў швейцарскай турыстычнай фірме. У 1964 годзе стаў генеральным сакратаром Швейцарскай хакейнай асацыяцыі. У 1972 годзе, быўшы прадстаўніком фірмы *Longines* прыняў удзел у падрыхтоўцы Алімпійскіх гульняў у Мюнхене. Ёсць інфармацыя, што ён быў суддзёй па часе ў час баскетбольнага фіналу СССР — ЗША, і што менавіта ён заявіў пра недагуляныя тры секунды. Усё памятаюць, што гэта прывяло да паражэння амерыканцаў.
У 1975 годзе стаў тэхнічным дырэктарам ФІФА. У 1981 годзе зацверджаны на пост генеральнага сакратара гэтай арганізацыі яе прэзідэнтам Жуанам Авеланжам. У 1998 годзе ў барацьбе за пост прэзідэнта ФІФА выйграў на выбарах у прэзідэнта УЕФА Ленарта Юхансана. У 1999 годзе ўвайшоў у склад Міжнароднага алімпійскага камітэта. У 2001 годзе яго імя было ў цэнтры скандалу, звязанага з банкруцтвам кампаніі-партнёра ФІФА ISL/ISMM.

У 2010 годзе ён апынуўся ў цэнтры скандалу, дзякуючы жарту пра тое, што на чэмпіянаце свету 2022 года ў Катары геям-балельшчыкам прыйдзецца адмовіцца ад сексу. Гэта выказванне выклікала хвалю крытыкі і абвінавачванняў у гамафобіі. У выніку Блатэр прынёс выбачэнні і заявіў, што мае намер патрабаваць ад улад Катара выканання праў чалавека.

Найбуйнейшы ў гісторыі ФІФА скандал разгарэўся ў канцы мая 2015 года, калі ў атэлі ў Цюрыху за два дні да выбараў прэзідэнта ФІФА па запыце амерыканскага правасуддзя швейцарская паліцыя затрымала сем высокапастаўленых чыноўнікаў арганізацыі па падазрэнні ў карупцыі. Усяго абвінавачванні былі прад’яўленыя 14 былым і дзеючым футбольным чыноўнікам. Па дадзеных Міністэрства юстыцыі ЗША, за 24 гады яны атрымалі хабару на суму каля 150 млн долараў. Хоць Блатэр на кангрэсе арганізацыі 29 мая быў пераабраны на чарговы тэрмін, аднак праз чатыры дні абвясціў пра сыход у адстаўку на фоне карупцыйных скандалаў.

У пачатку кастрычніка 2015 года камітэт па этыцы Міжнароднай федэрацыі футбола (ФІФА) ў рамках расследавання прыняў рашэнне пра адхіленне Ёзэфа Блатэра і прэзідэнта УЕФА Мішэля Плаціні ад занятых імі пасад і любой футбольнай дзейнасці на 90 дзён з магчымасцю падаўжэння дыскваліфікацыі, але не больш чым на 45 дзён. Падставай для гэтага рашэння стаў перавод Блатэрам плацяжу ў памеры 2 млн швейцарскіх франкаў са сродкаў ФІФА на рахункі Плаціні ў 2011 годзе. Камітэт ФІФА па этыцы абвясціў, што запэўненне Блатэра пра наяўнасць вуснага пагаднення па плацяжы Плаціні было непераканаўчым, і яно было адхілена арбітражнай палатай. 21.12.2015 Ёзэф Блатэр і Мішэль Плаціні былі адхіленыя ад футбольнай дзейнасці на 8 гадоў.

Разведзены, мае дачку.

## Спасылкі 
* Біяграфія Блатэра на сайце ФІФА  

Катэгорыя:Прэзідэнты ФІФА
Катэгорыя:Члены МАК
Шалтозера

**Шалтозера** (, , ) — сяло ў Прыанежскім раёне Карэліі, цэнтр Шалтозерскага вепскага сельскага паселішча. Насельніцтва вёскі на 2002 год — 1039 чалавек. У 1994—2004 гадах — цэнтр Вепскай нацыянальнай воласці.

Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліі
Геранім Сангушка

**Геранім Сангушка** ( — ) — князь, прадстаўнік кавельскай галіны роду Сангушкаў.

Сын Яна Уладзіслава Сангушкі, старосты суражскага, і Ганны Радзівіл, дачкі клецкага ардыната Яна Альбрэхта Радзівіла.

Быў каралеўскім дваранінам, старостам суражскім.

Яго жонкай (шлюб заключаны ў 1675) была Канстанцыя Сапега (1651—1691), дачка вялікага літоўскага гетмана Паўла Яна Сапегі. Меў з ёй дзяцей:
* Ганну Кацярыну (1676—1746), жонку вялікага літоўскага канцлера Караля Станіслава Радзівіла,
* Казіміра Антонія (1677—1706), надворнага літоўскага маршалка,
* Крысціну (1679—1756), жонку берасцейскага ваяводы Уладзіслава Юзафата Сапегі,
* Паўла Караля (1682—1750), вялікага літоўскага маршалка.

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Геранім
Катэгорыя:Старосты суражскія
Крайчы вялікі літоўскі

**Крайчы вялікі літоўскі**  (, structor mensae) — пасада ў ВКЛ з сярэдзіны 15 стагоддзя.

Павінен быў пасля падрыхтоўкі стала стольнікам наразаць пададзеныя стравы. Пазней яго функцыі сталі намінальнымі.

Урад вядомы з XV стагоддзя, у іерархіі ўрадаў займаў высокае месца (звычайна крайчымі прызначаліся маладыя прадстаўнікі магнацкіх родаў).

З 17 стагоддзя ўрад крайчага ВКЛ — дыгнітарскі. У паветах былі ўрады крайчых земскіх, таксама дыгнітарскія.

## Спіс вялікіх крайчых літоўскіх
## Глядзі таксама 
* Крайчы
* Вялікія крайчыя каронныя

## Літаратура 
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0.
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.


Катэгорыя:Цэнтральныя ўрады Вялікага Княства Літоўскага
A&M Records

**A&M Records** («Эй-энд-эм рэ́кардз») — амерыканская фірма гуказапісу, заснаваная ў 196 годзе Гербам Алпертам і Джэры Мосам (у назве фірмы — ініцыялы іх прозвішчаў). Першапачаткова лэйбл займаўся выпускам пласцінак самога Алперта і яго аркестра Tijuana Brass. Затым, па меры камерцыйнага поспеху, на лэйбле сталі запісвацца таксама іншыя выканаўцы эстраднага жанру (Baja Marimba Band, Sergio Mendez, Brazil '66, Берт Бакарак, Кладзін Ланжэ). У наш час пад маркай лэйбла выдаецца музыка практычна любых кірункаў.

## Выканаўцы 
Asia Nitollano 
Ayọ 
Al Brown 
Black Eyed Peas 
Bryan Adams 
Sheryl Crow 
Dropping Daylight (A&M/Octone) 
Duffy 
Envy & Other Sins 
Elgin 
Faders, The (Polydor/A&M) 
Fergie (will.i.am Music Group/A&M) 
Flyleaf (A&M/Octone) 
Peter Frampton 
The Hives (A&M/Octone) 
Hollywood Undead (A&M/Octone Records) 
Jonny Lang 
Maroon 5 (A&M/Octone) 
Melody Thornton 
Metro 
Mixi 
Nicole Scherzinger 
Nick Harrison 
The Police 
Pussycat Dolls 
Richard Carpenter 
Simian Mobile Disco 
Snow Patrol (Polydor/A&M) 
Sting (musician) 
SLY (SWAMP THUG RECORDS) 
TG4 (TUG/A&M) 
Tommy Reilly 
Michael Tolcher (A&M/Octone) 
will.i.am (will.i.am Music Group/A&M)

## Спасылкі 
* 
* Interscope Records official website — A&M Records is included within the Interscope site and is part of Interscope Geffen A&M
* On A&M Records — Search every artist and recording by A&M Records and its affiliated labels
* A&M Corner — Since 1995 the internet’s original A&M Records free collector/listener resource

Катэгорыя:Лэйблы гуказапісу ЗША
Алесандра Мандзоні

**Алесандра Франчэска Тамаза Мандзоні** (; , Мілан — , Мілан) — знакаміты італьянскі пісьменнік-рамантык, аўтар рамана «Заручаныя».

Нарадзіўся ў сям'і П'етра Мандзоні, немаладога ўжо чалавека, родам з Лека, і яго жонкі Джуліі, дачкі пісьменніка Чэзарэ Бекарыя. Бацькі разышліся, калі Алесандра быў яшчэ дзіцём. Ва ўзросце 15 гадоў Мандзоні пачаў пісаць санэты.

## Раман «Заручаныя» 
Шэдэўр Мандзоні, раман «Заручаныя» (*I Promessi sposi*), упершыню выйшаў у 1825—1827 гадах і меў імгненны поспех. У 1840 годзе выйшла новая рэдакцыя, мова якой была старанна набліжана да тасканскай (менавіта тасканскія гаворкі былі асновай літаратурнай італьянскай мовы). Дзеянне адбываецца ў Міланскім герцагстве ў 1620-я гады, сярод персанажаў ёсць гістарычныя асобы (у прыватнасці кардынал Федэрыка Барамэа). Па статусе ў італьянскай культуры раман набліжаны да «Боскай Камедыі» Дантэ.

## Літаратура 
* Алесандра Мандзоні // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. — Т. 10. — Мн.: БелЭн, 2000. — С. 76

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі
Катэгорыя:Італьянскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі рамантызму
Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў
Катэгорыя:Памерлі ад менінгіту
Мандарынка

**Мандарынка**  (*Aix galericulata*) — птушка сямейства качыныя.

## Агульная характарыстыка 
Мандарынка — невялікая качка масай 0,4-0,7 кг. Даўжыня цела 41-49 см, размах крылаў 68-74 см. Шлюбны ўбор самца мандарынкі вылучаецца сярод іншых качак. Самец у шлюбным уборы вельмі прыгожы, ярка ўбраны: на галаве чуб і ўпрыгожваючыя пёры па баках цела, накшталт веера, чырвоная дзюба. Самка і маладыя шэра-бурыя з шэрай дзюбай, вакол вока белае аблямаванне, якое пераходзіць у брыво. Самец у негнездавы час падобны да самкі, але з чырванаватай дзюбай.

## Распаўсюджанне 
Мандарынка распаўсюджаная ва Усходняй Азіі: Кітай, Японія, Тайвань. У Расіі мандарынка гняздуе ў Амурскай і Сахалінскай вобласці, у Хабараўскім і Прыморскім краях. Спарадычна трапляецца ва ўсходняй Манголіі. Паўднёвыя папуляцыі аселыя, паўночныя — пералётныя. Зімуе ў паўднёва-ўсходнім Кітаі, Японіі, на Тайвані.

Насяляе вялікія кантынентальныя вадаёмы, гняздуе сярод дрэў або за травамі, якія параслі лесам; узімку жыве ў прыморскай зоне.

Інтрадуцыравана ў Англіі і Германіі, гняздзіцца ў апошні час таксама ў Галандыі, Бельгіі, Францыі, Даніі, Аўстрыі і Ірландыі. Птушкі, якіх адзначаюць у розных еўрапейскіх краінах, хутчэй за ўсё раней захоўваліся ў заасадах або качуюць.

## Асаблівасці біялогіі 
Гэтая качка жыве на зарослых лясамі горных рэчках са звісаючымі над вадой галінамі дрэў і ў прырэчных горных лясах. Мандарынка добра плавае, пры гэтым высока сядзіць на вадзе з крыху прыўзнятым хвастом. Нырае рэдка, толькі калі параненая. Яе палёт хуткі і манеўраны, яна лёгка ўзлятае, часам амаль прама ўверх. У адрозненне ад большасці качак, мандарынку часта можна бачыць седзячую на галінах дрэў або на прыбярэжных скалах. 

Гняздо ладзіць на рознай вышыні ў дуплах нахіленых над вадой дрэў у лясах з густым падлескам. Значна радзей гняздуе на зямлі ў паглыбленні пад прыкрыццем ствалоў дрэў або іншай густой расліннасці. Яйкі (9-12, да 14), ад чыста белых да крэмавых (колеру слановай косці).

## Развядзенне і ахова 
Мандарынка ўнесена ў Чырвоную кнігу Расіі як рэдкі від. Гэтую качку разводзяць у парках як дэкаратыўную птушку.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Качыныя
Катэгорыя:Птушкі Азіі
Катэгорыя:Фаўна Далёкага Усходу
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Канстанцін Пятровіч Шаранговіч

**Канстанцін Пятровіч Шаранговіч** (нар. , в. Качаны,  Мінскай вобл. — ), Мінск — беларускі мастак–графік, педагог.

## Біяграфічныя звесткі 
Брат В. П. Шаранговіча. Вучыўся ў Рэспубліканскай школе-інтэрнаце па музыцы і выяўленчым мастацтве (1964–1969). У 1980 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут па спецыяльнасці «мастак–графік». Вучыўся ў І. Грыгаровіча, П. Любамудрава, В. Шаранговіча. 3 1985 года выкладаў у Беларускай акадэміі мастацтваў (з 2000 па 2011 загадчык кафедры малюнка, жывапісу і скульптуры), дацэнт (1997).

Адзін з заснавальнікаў і кіраўнік салона-галерэі «ГАЛ-творчасць» (з 1989).

Член Беларускага саюза мастакоў з 1988 года.

## Творчасць 
Працаваў у галіне кніжнай і станковай графіцы, жывапісу. Аформіў «Казкі беларускіх пісьменнікаў» (1983), «Азербайджанскія народныя казкі» (1992), кнігі «Слон купіў веласіпед» І. Бурсава (1984), «Казкі. Нарысы. Літаратурныя партрэты» К. Паустоўскага, «Дзецям» В. Віткі (кн. 1—2), «Вайна з саламандрамі; Апавяданні» К. Чапека, «Мсціжы» І. Пташнікава (усе 1986), «Балады вайны і міру» А. Лойкі (1988), «У гадзіну Стральца» К. Тарасава (1989), «Люблю, спадзяюся, жыву» Г. Пашкова, «Аватара» В. Суханава (абедзве 1990), «Злая зорка» І. Шамякіна (1993), «ТВТ» Я. Маўра (1997). Аўтар графічнай серыі паводле рамана «Подых навальніцы» І. Мележа. (1980), жывапісных кампазіцый «Гара Чантурыя» (1989), «Рыжы лес» (1990), «Блакітная мячэць» (1992), «Вячэрні матыў» (1995), «Нёман» (2001), «Старая яблыня» (2002) і інш. Творы вылучаюцца вобразнасцю сюжэта, эмацыянальнасцю, лаканічнасцю выразных сродкаў.

Удзельнік мастацкіх выставак (з 1976) года.

У кастрычніку 2021 года творы К. Шаранговіча дэманстраваліся ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Прыклады кніжнай графікі К. Шаранговіча
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Качанах (Мінская вобласць)
Катэгорыя:Графікі СССР
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары СССР
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Карэл ван Мандэр

**Карэл ван Мандэр** (нідэрл. Carel van Mander) (май 1548, Мёлебеке — 11 верасня 1606, Амстэрдам) — паэт, пісьменнік і мастак з Заходняй Фландрыі, аўтар «Кнігі аб мастаках».

## Біяграфія 
Да 1568 Карэл ван Мандэр быў чаляднікам ў генцкага мастака і паэта Лукаса дэ Херэ. У 1570 г. ён вярнуўся ў родны горад Мёлебеке і прысвяціў сябе драматургіі і паэзіі.

У 1573 г. Мандэр распачаў падарожжа ў Італію і пабываў у Фларэнцыі. У Тэрне Мандэр атрымаў заказ на фрэску на тэму варфаламееўскай ночы ў памяць пра забітага ў яе ходзе Гаспара дэ Каліньі. Гэтая фрэска з палацца Спада часткова захавалася да цяперашняга часу. У Рыме Мандэр пазнаёміўся і пасябраваў з Барталамеусам Шпрангерам.

Ў 1577 г. Мандэр працаваў у Базелі, пазней пераехаў у Крэмс і далей у Вену, дзе разам з Хансам Монтам працаваў над трыумфальнай аркай з нагоды прыбыцця ў горад кайзера Рудольфа II у ліпені 1577

Наведаўшы Нюрнберг, Карэл ван Мандэр вярнуўся ў Мёлебеке, аднак з-за рэлігійных пераследаў менанітаў, да якіх належаў Мандэр і яго сям’я, быў вымушаны бегчы ў Харлем, дзе пражыў 20 гадоў. Тут разам з галандскім мастаком Карнелісам Карнелісенам ён заснаваў акадэмію жывапісу. Вучнем Карэла ван Мандэра ў Харлеме быў Франс Халс.

## Літаратура 
* 
* Rudolf Höcker. Das Lehrgedicht des Karel van Mander: Text, Übersetzung und Kommentar, nebst Anhängen über Manders Geschichtskonstruktion und Kunsttheorie, (Quellenstudien zur holländischen Kunstgeschichte; Band 8), Haag 1916
* Achim Stanneck. Ganz ohne Pinsel gemalt. Studien zur Darstellung der Produktionsstrukturen niederländischer Malerei im 'Schilder-Boeck' von Karel van Mander (1604), (Europäische Hochschulschriften, Reihe XXVIII Kunstgeschichte; Band 393), Bern/Frankfurt a.M. [u.a.] 2003 ISBN 3-631-39497-7
* Jürgen Müller. Concordia Pragensis. Karel van Manders Kunsttheorie im Schilder-Boeck. Oldenbourg, München 1993 ISBN 3-486-56015-8

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Фландрыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Фландрыі
Катэгорыя:Паэты Фландрыі
Катэгорыя:Мастакі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Нідэрландскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нідэрландскамоўныя паэты
Катэгорыя:Мастакі Нідэрландаў
Катэгорыя:Пахаваныя ў Аўдэкерк у Амстэрдаме
Катэгорыя:Постаці нідэрландскага мастацтвазнаўства
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Заходняй Фландрыі
Казімір Тышкевіч (падчашы літоўскі)

**Казімір Тышкевіч** (? — 3 кастрычніка 1652) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Займаў пасады літоўскага падстолія з 1633, стольніка з 1638, крайчага з 1642 і падчашага з 1644.
Таксама быў старостам чачэрскім і дудскім.

## Сям'я 
Паходзіў з лагойскай лініі роду Тышкевічаў, сын менскага ваяводы Пятра Тышкевіча і Рэгіны Галоўчынскай, дачкі менскага кашталяна Шчаснага Галоўчынскага.

Не ажаніўся і не пакінуў нашчадкаў.

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Казімір
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты чачэрскія
Катэгорыя:Старосты дудскія
Наяда

**Ная́да** (*Najas*) — род кветкавых раслін сямейства наядавых.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя апушчаныя ў ваду травы з разгалінаваным ломкім сцяблом даўжынёю 8-60 см. Лісце лінейнае, у несапраўдных кальчаках. Кветкі дробныя, аднаполыя, адзіночныя. Цвітуць і апыляюцца пад вадой. Плод касцянкападобны.

## Арэал і экалогія 
Выдзяляюць каля 50 відаў. Пашыраны амаль усюды ў азёрах старыцах, ліманах, на марскіх узбярэжжах; на Беларусі сустракаюцца ,  і .

## Значэнне і выкарыстанне 
Дэкаратыўныя расліны. У акварыумах вырошчваюцца  і .

Аб'ект вывучэня біялогіі цвіцення і апылення падводных раслін. Паводле выкапнёвых рэшткаў вызначаюць узрост геалагічных адкладаў.

## Літаратура 
* Маўрышчаў В. Наяда // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн., 2000.

Катэгорыя:Жабнікавыя
Падзялёнка

**Падзялёнка**, **радоўка шэрая, плюсы** (*Tricholoma portentosum*) — шапкавы базідыяльны грыб сямейства .

## Апісанне 
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 3—9 см, пукатая, потым плоская з надтрэснутым прыўзнятым краем, брудна-шэрая, злёгку ліпкая. Мякаць белая або шараватая з мучным пахам і смакам. Пласцінкі прырослыя, шырокія, белыя або жаўтаватыя. Ножка даўжынёй 4—9 см і 1,5—3 см у дыяметры, цыліндрычная, суцэльная, валакністая. Колер ножкі белы, пазней становіцца жаўтаватым або шараватым. Споры амаль круглыя, гладкія, бясколерныя.

Ядомы грыб.

## Распаўсюджанне 
Пашырана ў Еўропе, на тэрыторыі Беларусі з верасня па кастрычнік трапляецца ў хваёвых лясах (народныя назвы сівуха, плюсы).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Радоўка
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Азільяна-Верчэлезэ

**Азільяна-Верчэлезэ** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі.

Насельніцтва складае 1419 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 55 чал./км². Займае плошчу 26 км². Паштовы індэкс — 13032. Тэлефонны код — 0161.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Vittore.
Марыя Мантэсоры

**Марыя Мантэсоры** (; 31 жніўня 1870 — 6 мая 1952) — італьянскі педагог, вучоны, філосаф, гуманістка, каталічка.

Адным з сведчанняў міжнароднага прызнання Марыі Мантэсоры стала рашэнне ЮНЕСКА (1988), якое датычыцца ўсяго чатырох педагогаў, якія вызначылі спосаб педагагічнага мыслення ў ХХ стагоддзі.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў К’яравале (Цэнтральная Італія, правінцыя Анкона). Мантэсоры была першай жанчынай у гісторыі Італіі, якая скончыла курсы медыцыны і адной з першых носбітак вучонай ступені доктара навук.

Сусветную вядомасць Марыя Монтэсоры набыла ў сувязі з распрацаванай ёю педагагічнай сістэмай. Першая «школа Мантэсоры» была адкрыта ёю 6 студзеня 1907 года ў Рыме. Метады, заснаваныя на досведзе працы ў гэтай школе, былі пасля паспяхова развітыя і, нягледзячы на крытыку ў наступныя гады, застаюцца папулярнымі ў многіх краінах свету.

Мантэсоры пачынала з працы з разумова адсталымі дзецьмі, у далейшым яна пераключылася са спецыяльнай педагогікі на агульную, займаючыся і нармальнымі дзецьмі.

Пасля таго, як праца Мантэсоры ў рымскім Доме Дзіцяці атрымала вядомасць, на яе метад звярнулі ўвагу ў Паўночнай Амерыцы (каля 1913), пазней гэтая цікавасць спынілася.

Марыя Мантэсоры, акрамя Італіі, доўгія гады жыла і працавала ў Каталоніі і Нідэрландах.

З Нідэрландаў, дзе яна знаходзілася з 1936 года, Мантэсоры, па запрашэнні тэасофскага Таварыства, адправілася ў Індыю, дзе чытала лекцыі ў Мадрасе, Карачы і іншых гарадах, а пазней адкрыла сваю школу ў Кадайканале, якая працавала падчас Другой сусветнай вайны. Пасля Індыі яна пасялілася да канца свайго жыцця ў Нідэрландах, дзе яна памерла ў 1952 (Наардвейк-ан-Зэ). Міжнародная Мантэсоры-Арганізацыя (AMI) была таксама заснавана ў Нідэрландах у 1929 (дзейнічае па сённяшні дзень). Сын Марыі Мантэсоры Марыа ўзначальваў гэтую арганізацыю да сваёй смерці (1982).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Педагогі Італіі
Катэгорыя:Педагогі Нідэрландаў
Алічэ-Кастэла

**Алічэ-Кастэла** (італ. Alice Castello) — горад у Італіі, размешчаны ў рэгіёне П’емонт, падпарадкаваны адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі (правінцыя).

Насельніцтва складае 2603 чалавек, шчыльнасць насельніцтва складае 108 чал. /км ². Займае плошчу 24,77 км ². Паштовы індэкс - 13040. Тэлефонны код - 00161.

Катэгорыя:Гарады П’емонта
Катэгорыя:Камуны правінцыі Верчэлі
Верчэлі (правінцыя)

**Верчэлі** — правінцыя ў Італіі, у рэгіёне П’емонт.

## Геаграфія 
thumb|left

Катэгорыя:Правінцыі П’емонта
Наяда марская

**Наяда марская** (*Najas marina*) — кветкавая водная расліна роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая, пагружаная ў ваду цёмна-зялёная расліна з доўгімі (10—60 см) парасткамі. Лісце лінейнае, па краях буйнавыемчатазубчастае. Похвы лісця з 1—2 добра прыкметнымі шырокімі зубцамі. Кветкі раздзельнаполыя, двухдомныя. Тычынкавыя кветкі з адной тычынкай, двухлопасцевым калякветнікам і пакрывалам, песцікавыя — без іх. Плод шырокаэліпсаідальны.

## Арэал 
Пашырана ў Еўразіі. У Беларусі знаходзіцца ў асобных лакалітэтах на паўднёва-ўсходняй мяжы Еўрапейскага фрагмента арэала. Месцы росту: слабаэўтрофныя азёры з чыстай сярэднемінералізаванай вадой на глыбіні 200—250 см на пясчана-галечным грунце сярод шыракалістых рдзестаў. Расце групамі, часам утварае чыстыя зараснікі. Адзначана на возеры Белае ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці.

Цвіце ў ліпені—жніўні, пладаносіць у канцы жніўня — пачатку верасня. Размнажэнне насеннае. Апыленне адбываецца пад вадой.

## Значэнне і выкарыстанне 
Дэкаратыўная расліна, прыдатная для аквакультуры.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Жабнікавыя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Арборыа

**Арборыа** (італ. Arborio) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі.

Насельніцтва складае 961 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 42 чал. /км ². Займае плошчу 23 км ². Паштовы індэкс - 13031. Тэлефонны код - 0161.

## Дэмаграфія 
Дынаміка насельніцтва:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:2000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 1279
  bar:1871 from:0 till: 1613
  bar:1881 from:0 till: 1674
  bar:1901 from:0 till: 1862
  bar:1911 from:0 till: 1874
  bar:1921 from:0 till: 1659
  bar:1931 from:0 till: 1639
  bar:1936 from:0 till: 1587
  bar:1951 from:0 till: 1390
  bar:1961 from:0 till: 1323
  bar:1971 from:0 till: 1178
  bar:1981 from:0 till: 1134
  bar:1991 from:0 till: 1007
  bar:2001 from:0 till: 1033
PlotData=
  bar:1861 at: 1279 fontsize:S text: 1.279 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 1613 fontsize:S text: 1.613 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 1674 fontsize:S text: 1.674 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 1862 fontsize:S text: 1.862 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 1874 fontsize:S text: 1.874 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 1659 fontsize:S text: 1.659 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 1639 fontsize:S text: 1.639 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 1587 fontsize:S text: 1.587 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 1390 fontsize:S text: 1.390 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 1323 fontsize:S text: 1.323 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 1178 fontsize:S text: 1.178 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 1134 fontsize:S text: 1.134 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 1007 fontsize:S text: 1.007 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 1033 fontsize:S text: 1.033 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Па даных  ISTAT
 

Катэгорыя:Камуны правінцыі Верчэлі
Сальныя залозы

**Сальныя залозы** размешчаныя ў скуры, выдзяляюць сакрэт, які надае скуры і валасам воданепрымальныя ўласцівасці і эластычнасць.

Маюць выгляд разгалінаваных пузыркоў. У адрозненне ад потавых залоз, якія выдзяляюць сакрэт у знешняе асяроддзе без парушэння сваёй цэласнасці, эпітэлій сальных залоз у працэсе выдзялення скурнага сала разбураецца. Скурнае сала складаецца з прадуктаў распаду эпітэліяльных клетак, вітамінаў А, C і інш. Пад уплывам поту скурнае сала разлагаецца з утварэннем тлустых кіслот, якія валодаюць характэрным пахам. Вывадныя пратокі сальных залоз часцей за ўсё адкрываюцца ў валасяныя сумкі. Скурнае сала змазвае валасы, якія растуць, і скуру, ахоўваючы іх ад высыхання і змочвання вадой; дзякуючы тлушчавай змазцы валасы выглядаюць эластычнымі і бліскучымі.

За суткі сальныя залозы дарослага чалавека выдзяляюць да 20 г сакрэту.

## Літаратура 
* *Машчанка М.* Біялогія: вучэб. дапам. для 9-га кл. устаноў агульн. сярэдн. адукацыі з бел. мовай навучання / М. В. Машчанка, А. Л. Барысаў; пер. з рус. мовы В. У. Клімко. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2011. ISBN 978-985-03-1531-1.
* 
* 

Катэгорыя:Залозы
Катэгорыя:Скура
Ясон

**Ясон**, Язон, Іасон () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі герой, правадыр арганаўтаў.

Паводле міфаў, Ясон — сын цара вобласці Іолк (у Фесаліі) Эсона, скінутага з прастола яго братам Пеліем. Калі выхаваны кентаўрам Хіронам 20-гадовы Ясон вярнуўся ў Іолк, Пелій загадаў яму прывезці з Калхіды, дзе царом быў Ээт, залатое руно, за што абяцаў вярнуць прастол Іолка Эсону. Ясон і іншыя героі, што прыйшлі яму на дапамогу на судне «Арго» прыбылі ў Калхіду, дзе з дапамогай закаханай у яго дачкі Ээта Медэі Ясон выканаў небяспечныя і каварныя даручэнні цара: запрог у плуг вялізных агнядышных быкоў, узараў і засеяў зубамі дракона поле, перабіў воінаў, што выраслі з гэтага «насення». Калі Ээт усё ж адмовіўся аддаць руно, Медэя дапамагла Ясону выкрасці яго, і яны разам уцяклі на «Арго» ў Іолк. Да гэтага часу Пелій загубіў бацьку і іншых сваякоў Ясона. Медэя сваімі хітрыкамі і чараўніцтвам загубіла Пелія, але царом стаў яго сын Акаст. Выгнаныя з Іолка Ясон і Медэя дзесяць гадоў жылі ў Карынфе, дзе ў іх нарадзіліся двое сыноў. Калі Ясон вырашыў ажаніцца з дачкой карынфскага цара Крэонта, Медэя загубіла саперніцу і яе бацьку, забіла на вачах у Ясона сваіх (ад яго) дзяцей і панеслася на запрэжанай крылатымі коньмі калясніцы. Ясон скончыў самагубствам або, паводле іншай версіі міфа, загінуў, калі на яго абрынулася карма спарахнелага карабля «Арго».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Арганаўты
Катэгорыя:Удзельнікі Калідонскага палявання
Катэгорыя:Міфы Фесаліі
Катэгорыя:Міфы Карынфа
Катэгорыя:Скіфія і Каўказ у старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Варала

**Варала** () — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі.

Насельніцтва складае 7545 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 86 чал./км ². Займае плошчу 88 км ². Паштовы індэкс — 13019. Тэлефонны код — 0163.

## Дэмаграфія 
Дынаміка насельніцтва:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:8500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 7564
  bar:1871 from:0 till: 7488
  bar:1881 from:0 till: 7465
  bar:1901 from:0 till: 7944
  bar:1911 from:0 till: 8077
  bar:1921 from:0 till: 7875
  bar:1931 from:0 till: 7900
  bar:1936 from:0 till: 7826
  bar:1951 from:0 till: 8003
  bar:1961 from:0 till: 7782
  bar:1971 from:0 till: 7655
  bar:1981 from:0 till: 8298
  bar:1991 from:0 till: 8025
  bar:2001 from:0 till: 7397
PlotData=
  bar:1861 at: 7564 fontsize:S text: 7.564 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 7488 fontsize:S text: 7.488 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 7465 fontsize:S text: 7.465 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 7944 fontsize:S text: 7.944 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 8077 fontsize:S text: 8.077 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 7875 fontsize:S text: 7.875 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 7900 fontsize:S text: 7.900 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 7826 fontsize:S text: 7.826 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 8003 fontsize:S text: 8.003 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 7782 fontsize:S text: 7.782 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 7655 fontsize:S text: 7.655 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 8298 fontsize:S text: 8.298 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 8025 fontsize:S text: 8.025 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 7397 fontsize:S text: 7.397 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Па даных  ISTAT

Катэгорыя:Камуны правінцыі Верчэлі
Віларбойт

**Віларбойт** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі.

Насельніцтва складае 547 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 22 чал./км². Займае плошчу 25 км². Паштовы індэкс — 13030. Тэлефонны код — 0161.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santi Pietro e Paolo, San Marco (Frazione San Marco), Santissima Vergine del Rosario (Frazione Busonengo.

## Спасылкі 
*[www.comune.villarboi.vc.it Афіцыйны сайт населенага пункта ]
Верчэлі

**Верчэлі** — горад у італьянскім рэгіёне П’емонт, на рацэ Сезія, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі. Заступнікам горада лічыцца святы Еўсевій. Свята горада — 1 жніўня.

## Гісторыя 
У старажытнасці — Верцэлы (*Vercellae*), цэнтр аднаго з плямёнаў Лігурыі. Пры Верцэлах Ганібал разбіў рымлян, а Гай Марый — кімбраў. У сярэднявеччы ў Верчэлі склалася рэспубліканскае праўленне. Канец яму паклалі ў 1335 годзе міланскія Вісконці. У 1427 годзе іх змянілі савойскія ўладары. У 1638—1659 гадах — пад іспанскай акупацыяй.

## Культура 
З 1950 г. у горадзе штогод праходзіць Міжнародны конкурс імя Віёці, у якім змагаюцца, галоўным чынам, піяністы і оперныя спевакі.

## Гл. таксама 
* Бітва пры Верцэлах

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Камуны правінцыі Верчэлі
Катэгорыя:Гарады П’емонта
Валата

**Валата** (італ. Vallata) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Кампанія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Авеліна.

Насельніцтва складае 3103 чалавека, шчыльнасць насельніцтва складае 66 чал./км ². Займае плошчу 47 км ². Паштовы індэкс - 83059. Тэлефонны код - 0827.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Авеліна
Вока (П’емонт)

**Вока** () — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Верчэлі.

Насельніцтва — 139 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва — 7 чал./км ². Плошча — 20 км ². Паштовы індэкс — 13020. Тэлефонны код — 0163.

## Дэмаграфія 
Дынаміка насельніцтва:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:550
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 546
  bar:1871 from:0 till: 533
  bar:1881 from:0 till: 486
  bar:1901 from:0 till: 421
  bar:1911 from:0 till: 366
  bar:1921 from:0 till: 305
  bar:1931 from:0 till: 286
  bar:1936 from:0 till: 287
  bar:1951 from:0 till: 310
  bar:1961 from:0 till: 242
  bar:1971 from:0 till: 203
  bar:1981 from:0 till: 176
  bar:1991 from:0 till: 151
  bar:2001 from:0 till: 139
PlotData=
  bar:1861 at: 546 fontsize:S text: 546 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 533 fontsize:S text: 533 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 486 fontsize:S text: 486 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 421 fontsize:S text: 421 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 366 fontsize:S text: 366 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 305 fontsize:S text: 305 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 286 fontsize:S text: 286 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 287 fontsize:S text: 287 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 310 fontsize:S text: 310 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 242 fontsize:S text: 242 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 203 fontsize:S text: 203 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 176 fontsize:S text: 176 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 151 fontsize:S text: 151 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 139 fontsize:S text: 139 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Па даных  ISTAT
 

Катэгорыя:Камуны правінцыі Верчэлі
Пітэрмарыцбург

**Пітэрмарыцбург** (афрыкаанс Pietermaritzburg) — горад у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы, цэнтр правінцыі Квазулу-Натал і яе другі па колькасці насельніцтва горад (па перапісу 1991 яго насельніцтва складала 228549 чалавек, цяпер, паводле ацэнак, ад 350 да 500 тысяч чалавек). Плошча горада 649 км ².
 
150 px|thumb|left|Ратуша Пітэрмарыцбурга, пабудаваная ў 1893, знішчаная падчас пажару ў 1895 і адноўленая ў 1901
thumb|150px|left|Помнік Гандзі

## Гісторыя 
Заснаваны бурскімі пасяленцамі ў 1838 годзе, названы ў гонар Пітэра Рэтыфа і Герхарда Марыца, лідараў бураў, якія першымі прыйшлі ў гэтыя месцы і былі забітыя зулусамі (ёсць таксама версія, што горад названы ў гонар аднаго Рэтыфа, бо яго другое імя было Марыц). Месца, дзе паўстаў горад, называлася Умгунгундлову (найболей распаўсюджаны пераклад з зулускай - «месца слана»; зараз такую назву носіць акруга, у якой размешчаны Пітэрмарыцбург).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

## Крыніцы 
Пітэрмарыцбург
Іст-Лондан

**Іст-Лондан** ( — Усходні Лондан), Вос-Лондэн (афрыкаанс Oos-Londen, каса eMonti), часам **Бафала-Сіці** (, па назве мясцовага муніцыпалітэта) — горад на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі ў Усходняй Капскай правінцыі. Знаходзіцца на ўзбярэжжы Індыйскага акіяна. Большая частка горада паміж рэкамі Бафала і Нахун. Адзіны рачны порт краіны. У горадзе пражываюць больш за 400 тысяч чалавек, у агламерацыі — больш за 1,4 мільёна чалавек. Горад з’яўляецца другім па насельніцтву ў правінцыі пасля горада Порт-Элізабет.

## Спорт 
У Іст-Лондане вельмі папулярныя нацыянальная барацьба і рэгбі. У горадзе вельмі папулярныя мотакрос, баявыя мастацтвы і гольф. Таксама развіваюцца такія віды спорту, як бокс, аўтаспорт, футбол, горныя ровары, скачкі з парашутам, лёгкая атлетыка, верхавая язда і шматлікія іншыя віды спорту.

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Джодзі Шэктэр, аўтагоншчык

## Галерэя 

Выява:East london beach1.jpg|Гарадскі пляж
Выява:East London Airport, South Africa.jpg|Аэрапорт
Выява:East London Town Hall.JPG|Гарадская ратуша

## Гарады-пабрацімы 
*  Еўле (Швецыя)
*  Дацын (Кітай)

## Спасылкі 
* East London, Eastern Cape, South Africa
* Official website of Buffalo City
* Official website of the East London Industrial Zone
* A real estate agency’s description of East London’s history and amenities 

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1847 годзе
Катэгорыя:Гарады ПАР
Святлана Мікалаеўна Баітава

**Святлана Мікалаеўна Баітава** (нар. 3 верасня 1972, Магілёў, Беларуская ССР) — беларуская гімнастка, алімпійская чэмпіёнка 1988 года ў камандным першынстве, чэмпіёнка свету, неаднаразовая чэмпіёнка СССР. Заслужаны майстар спорту СССР (1988).

## Дасягненні 
* Чэмпіёнка Алімпійскіх гульнях 1988 у камандных спаборніцтвах
* Чэмпіёнка свету 1989 у камандных спаборніцтвах
* Срэбны прызёр чэмпіянату свету 1987 у камандным першынстве
* Абсалютная чэмпіёнка СССР 1986
* Чэмпіёнка СССР 1987 у апорным скачку і ў практыкаванні на бервяне, 1989 у практыкаванні на бервяне

## Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры 
З 1991 года на трэнерскай працы. Працуе трэнерам-выкладчыкам па харэаграфіі СДЮШАР-6 Магілёва. У Магілёве праводзяцца міжнародныя спаборніцтвы па спартыўнай гімнастыцы на Кубак Святланы Баітавай.

## Адукацыя 
* Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры (1994).
* Магілёўскі дзяржаўны універсітэт імя А. А. Куляшова (2002).

## Узнагароды і званні 
* Ганаровы грамадзянін горада Магілёва
* За працоўную доблесць (1989)

## Спасылкі 
* Святлана Баітава на Алімпійскіх гульнях  

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Магілёва
Катэгорыя:Гімнасты СССР
Катэгорыя:Гімнасты Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па спартыўнай гімнастыцы
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 1988 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па спартыўнай гімнастыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па спартыўнай гімнастыцы
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За працоўную доблесць»
Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова
Бенедыкт IX

**Бенедыкт IX** (; ў свеце Тэафілакт III, граф Тускола; каля 1012 — паміж 18 верасня 1055 г. і 9 студзеня 1056) — Папа Рымскі з лістапада 1032 года па верасень 1044, яшчэ з 10 сакавіка — 1 мая 1045, а таксама з 8 лістапада 1047 па 16 ліпеня 1048. Сын Альберыка III, графа Тускулумскага, пляменнік Бенедыкта VIII (1012—1024) і Яна XIX (1024—1032); абраны папай ў першы раз ва ўзросце дваццаці гадоў, прадаў месца на троне біскупу Джавані Грацыяна (папе Рыгору VI), пазней яшчэ двойчы спрабаваў абгрунтавацца ў Рыме, але быў выгнаны. Абвінавачваўся супернікамі ў шматлікіх злачынствах. Памёр у манастыры.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Графы тускулумскія
Падчашы вялікі літоўскі

**Падчашы вялікі літоўскі** — пасада ў ВКЛ. Мусіў быў падаваць чашніку напоі для разліву вялікаму князю. Папярэдне мусіў пакаштаваць напой сам.

З цягам часу пасада стала намінальнай, аднак лічылася вельмі ганаровай, яе звычайна займалі толькі магнаты з такіх магутных радоў, як Радзівілы, Сапегі, Хадкевічы і іншых.

У 1635 была таксама ўведзена пасада павятовага падчашага.

## Спіс вялікіх падчашых літоўскіх
## Глядзі таксама 
* Падчашы
* Вялікія падчашыі каронныя

## Літаратура 
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0.
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.


Катэгорыя:Цэнтральныя ўрады Вялікага Княства Літоўскага