open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дарэмскі сабор

thumb|275px|Від на сабор з Дарэмскага замка.
**Дарэмскі сабор Хрыста, Дзевы Марыі і Св. Катберта** (*Durham Cathedral*) — першы ў Вялікабрытаніі помнік, унесены (нароўні з суседнім Дарэмскім замкам) у лік аб'ектаў Сусветнай спадчыны. Уяўляе сабой найчысты ўзор нарманскага раманскага стылю.

## Гісторыя 
Сабор у Дарэме каля мяжы з Шатландыяй быў закладзены ў 1093 г. паводле рашэння першага дарэмскага біскупа Вільгельма дэ Сен-Кале. Яго размяшчэнне на вяршыні ўцёса і магутныя сцены былі закліканы выконваць не столькі эстэтычную, колькі абарончую функцыю. Будаўніцтва скончыў пераемнік Вільгельма, біскуп Ранульф Фламбард. Пасля асвячэння сабора ў яго перанеслі галоўныя святыні Дарэма — моцы Катберта Ліндысфарнскага і Освальда Нартумбрыйскага.

У XII ст. да храма была прыбудавана гатычная капэла Дзевы Марыі, у якой змешчаны мошчы храніста Беды Вялебнага і кардынала Томаса Лэнглі (1363—1437). Падчас Англійскай рэфармацыі пышныя грабніцы святых былі знішчаны, а бенедыкцінскія манахі распушчаны па дамах. Олівер Кромвель трымаў у саборы ўзятых у палон пры Данбары шатландцаў, шматлікія з якіх пахаваны тут жа ў брацкай магіле.

## Спасылкі 
* Сайт Дарэмскага сабора

Катэгорыя:Дарэм (Англія)
Катэгорыя:Англіканскія саборы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Збудаванні Вялікабрытаніі ў раманскім стылі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Вялікабрытаніі
Ібісавыя

**Ібісавыя** (*Threskiornithidae*) — сямейства птушак атрада буслападобных.

Птушкі сярэдніх і вялікіх памераў з доўгай дзюбай, якая загнута ўніз альбо сплюшчана, з параўнальна доўгімі нагамі і доўгай, у палёце выцягнутай шыяй. Палавы дымарфізм адсутнічае. Жывуць у водна-балотных біятопах, гняздзяцца каланіяльна на дрэвах, кустах альбо зарасніках трыснягу. Харчуюцца беспазваночнымі, земнаводнымі, рыбамі, а таксама раслінамі. Адрозніваецца 31 від.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.


Катэгорыя:Сямействы птушак
Конькі

**Ко́нькі** (, ) — аграгарадок у Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Конькаўскага сельсавета. За 5 кіламетраў на паўночны захад ад г.Ляхавічы, 227 кіламетраў ад Брэста, 2 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Федзюкі.

З 1987 года цэнтр сельсавета.

## Насельніцтва 
* 344 жыхары, 122 двары (1998)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культуры і бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Конькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна
Кончыцкае возера

**Ко́нчыцкае** — возера ў Беларусі, у Пінскім раёне Брэсцкай вобласці, у басейне ракі Піна, за 18 км на паўднёвы захад ад Пінска, каля вёскі Кончыцы.

Плошча паверхні 0,51 км². Найбольшая глыбіня 8,3 м. Даўжыня 1,17 км. Найбольшая шырыня 0,7 км, Даўжыня берагавой лініі 3,05 км. Схілы катлавіны вышынёй да 2 м, разараныя, на захадзе і ўсходзе пад хмызняком. Берагі ўчасткамі забалочаныя. Злучана каналам з ракой Піна.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Пінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Піны
Пётр Васілевіч Конюх

**Пётр Васілевіч Конюх** (, , цяпер Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць — ) — вядомы беларускі оперны спявак, бас.

## Біяграфія 
Да вайны працаваў у Баранавічах. У 1938 годзе скончыў сельскагаспадарчыя курсы ў Вілейцы.

У 1941 знаходзіўся ў Ржэве на льнаводчых курсах, дзе і заспела яго вайна. Падчас Другой сусветнай вайны ваяваў з нацызмам у другім польскім корпусе генерала Андэрса на поўначы Афрыцы і на поўдні Еўропы. Удзельнічаў у бітве пры Монтэ-Касіна (1944) і быў сур'ёзна паранены ў сцягно, узнагароджаны ордэнамі Італіі, памятным Крыжам «За Монтэ Касіна».

Застаўся ў Італіі, бо ў 1945 годзе атрымаў ваенную стыпендыю на навучанне ў Акадэміі мастацтваў. У 1951 годзе скончыў Рымскую акадэмію мастацтваў з двума дыпломамі: спявак і маэстра. Спяваў у операх усяго свету сольна і ў якасці саліста хору, выконваў класічныя творы і народныя песні на беларускай, італьянскай, польскай, французскай, англійскай, нямецкай, рускай і ўкраінскай мовах.

У 1950 годзе пераехаў у ЗША, выступаў з канцэртамі і пачаў выкладаць вакал, класічную і народную музыку. Працягваў выконваць беларускія песні (на думку сучаснікаў, асабліва добра ў яго выходзіла песня «Палыночак»).

У 1957 годзе перамог на Міжнародным конкурсе вакалістаў у Рыме. Выкладаў спевы ва ўласных школах у Гамбургу і Нью-Ёрку. Дапамагаў ставіць голас беларускаму спеваку Данчыку.

У 1958 годзе Конюх быў запрошаны ў хор данскіх казакоў Сяргея Жарава. На працягу 27 гадоў працы ў гэтым калектыве, спяваў і беларускія песні, некаторыя з якіх былі запісаны на пласцінкі, у тым ліку і «Магутны Божа». У 1975 годзе наведаў Беларусь. Сябраваў з Рыгорам Шырмай, Янкам Брылём, А. Бажко.

Памёр 14 чэрвеня 1994 г. Пахаваны на беларускіх могілках у Іст-Брасуіку, штат Нью-Джэрсі, ЗША.

У 2009 годзе на кінастудыі «Беларусьфільм» быў зняты дакументальны фільм пра спевака.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Басы
Катэгорыя:Пахаваныя на Беларускіх могілках у Іст-Брансуіку
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Монтэ-Касіна
Копыскі раён

**Ко́пыскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка БССР у 1924—1931 гадах. Цэнтр — мястэчка Копысь.

Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Аршанскай акругі БССР. 20 жніўня 1924 года падзелены на 9 сельсаветаў: Александрыйскі, Дубраўскі, Зубаўскі, Копыскі, Маслакоўскі, Мікіцініцкі, Славенскі (Вялікаславенскі), Старасельскі, Якаўлевіцкі. 24 верасня 1926 года Копыскі сельсавет скасаваны. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года раён скасаваны: Маслакоўскі сельсавет перададзены Горацкаму раёну; Дубраўскі, Зубаўскі і Якаўлевіцкі сельсаветы — Аршанскаму раёну; Старасельскі сельсавет — Талачынскаму раёну; Александрыйскі, Мікіцініцкі і Славенскі (Вялікаславенскі) сельсаветы — Шклоўскаму раёну. 25 ліпеня 1931 года мястэчка Копысь перададзена Аршанскаму раёну.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.
* 

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1931 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Аршанскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Горацкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Талачынскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Шклоўскага раёна
Корня

**Ко́рня** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Густатка, за 18 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад горада Браслаў, каля вёскі Кіслаўшчына. 

Плошча паверхні 0,28 км². Даўжыня 1 км, найбольшая шырыня 0,38 км. Даўжыня берагавой лініі 2,42 км. Плошча вадазбору 3,5 км². Схілы катлавіны вышынёй 2—4 м, спадзістыя, пераважна пад хмызняком, на поўначы разараныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, месцамі забалочаныя. У возера ўпадаюць 3 ручаі, у т.л. на ўсходзе з возера Лабуцеўскае. На захадзе выцякае рака Корынка.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, плотка, краснапёрка, лінь, карась, джгір і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катаеў

**Катаеў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Мікалаевіч Катаеў (Калмагораў) (1903—1987) — савецкі матэматык
* Валянцін Пятровіч Катаеў (1897—1986) — расійскі пісьменнік
* Віталь Вітальевіч Катаеў (1925—1999) — беларускі і расійскі дырыжор, педагог
* Міхаіл Максімавіч Катаеў (1903—1944) — Герой Савецкага Саюза
Хесус-Марыя

**Хесус-Марыя** () — рака ў Коста-Рыцы. Бярэ пачатак на заходнім схіле гор Агуакатэ на вышыні каля 600 м, цячэ ў паўднёва-заходнім напрамку, упадае ў бухту Цівівэс заліва Нікоя. Даўжыня — 41 км. Асноўныя прытокі — рэкі Пайрэ (правы), Мачука (левы).

На рацэ ў сярэдзіне 1840-х быў пабудаваны каменны мост Пуэнтэ-дэ-лас-Дамас. Яго будаўніцтва фінансавалася на грошы багатых жанчын Коста-Рыкі: Далорэс Авеамуна — удавы кіраўніка ўрада Мануэля Фернандэса Чакона, яго залвіцы Херанімы Фернандэс Чакон — удавы кававага магната Марыяна Мантэалегрэ Бустамантэ і яго дачкі Магдаліны дэль Кастыльяа Вільягра — жонкі палітыка і прадпрымальніка Грэгорыё Эскалантэ Нава. Мост з'яўляўся часткай шашы Сан-Хасэ — Пунтарэнас, па якой ажыццяўляўся экспарт кавы. Зараз — нацыянальны помнік.

## Спасылкі 
* Карта Коста-Рыкі 

Катэгорыя:Рэкі Коста-Рыкі
Маскогі (мова)

**Маскогі** (саманазва *Mvskoke*), таксама **крыкская мова** —– індзейская мова ў Паўночнай Амерыцы, родная мова народа маскогі і часткі семінолаў. Большасць носьбітаў (5000 чал. у 2010 г.) жыве ў штаце Аклахома (ЗША).

## Гісторыя
Першы пісьмовы запіс на мове маскогі быў зроблены ў 1736 г. У 1835 г. быў складзены фанетычны алфавіт, перакладзены часткі Бібліі. Пазней на мове маскогі запісваліся законы народа маскогі, з 1870-ых гадоў выдаваліся газеты. У 1890 г. распрацаваны сучасны алфавіт на аснове лацінкі.

У нашы дні мова маскогі выкарыстоўваецца афіцыйнымі органамі Нацыі Маскогі ў Аклахоме, а таксама ў сродках масавай інфармацыі і прафесійнай літаратуры.

## Алфавіт
Сучасны алфавіт маскогі складаецца з 20 літар: **a**, **c**, **e**, **ē**, **f**, **h**, **i**, **k**, **l**, **m**, **n**, **o**, **p**, **r**, **s**, **t**, **u**, **v**, **w**, **y**.

## Спасылкі 
* Mvskoke Language 
* Pumpunvkv Vcayecvkes «Let’s preserve our language» 
* Creek (Mvskoke)
* Creek Language Project 
* Muskogee (Creek) Language

Катэгорыя:Мовы маскогі
Катэгорыя:Мовы ЗША
Паморнік вялікі

**Паморнік вялікі** (*Catharacta skua*) — птушка сямейства паморнікавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 53-66 см, размах крылаў 125-140 см. Самы вялікі з паморнікаў, увесь цёмна-карычневы, толькі знізу і зверху крылаў (якія закруглены больш, чым у іншых відаў) выразная белая пляма (у маладых меншая). Хвост кароткі і шырокі. Цэнтральныя рулявыя ўтвараюць невялікія выступы ў выглядзе «зубцоў».

## Пашырэнне 
Арэал разарваны. Ахоплівае ўзбярэжжы Ісландыі, Фарэрскiх, Аркадскіх і Шэтландскіх а-воў, паўночнай Шатландыi, Нарвегіі, Шпіцбергена, Кольскага п-ва, в-ва Вайгач, в-ва Мядзведжы, в-ва Ян-Маен, Новай Зямлi.

Насяляе травяністую вільготную тундру, часта селіцца на вяршыні скалістых узбярэжжаў, паблізу птушыных калоній або камяністыя тэрыторыі з галькай і лававым пяском (на Ісландыі); пасля гнездавання — адлятае на адкрытае мора або марскія ўзбярэжжы, радзей — вялікія кантынентальныя вадаёмы.

Пералётны і качуючы від. Залятае на Паўночнае і Балтыйскае моры, а таксама ў Еўропу (Люксембург, Польшчу, Эстонію, Літву, Латвію, Чэхію, Венгрыю, Аўстрыю, Швейцарыю, на Мальту, у Грэцыю, б. Югаславію, Румынію, Турцыю, Швецыю, Фінляндыю, на Балеарскія і Азорскія а-вы). Месца зімовак: паўднёвая і паўночная часткі Атлантыкі, узбярэжжы Еўропы і Амерыкі.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо на адкрытым месцы, ямка ў траве, на пагорку або купіне траў, высцілка з кавалкаў траў і іншай расліннасці.

Яйкі (1, радзей 2, часам 3 — верагодна, ад дзвюх самак), уздутыя (найбольш шырокія ў 1/3 даўжыні) з сярэдне завостраным вузейшым канцом. Афарбоўка зменлівая: светла-аліўкава-шэрыя або карычняватыя з цёмна-карычневымі або карычнева-аліўкавымі плямамі; светла-зялёныя з дробнымі папялістымі і бура-аліўкавымі плямкамі; папяліста-блакітныя без плям і інш.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Катэгорыя:Паморнікавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1764 годзе
Катэгорыя:Птушкі Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Птушкі Еўропы
Гандлёвыя рады (значэнні)

* Гандлёвыя рады, Антопаль
* Гандлёвыя рады, Мінск
* Гандлёвыя рады, Навагрудак
* Гандлёвыя рады Нясвіжскай ратушы
* Гандлёвыя рады, Паставы
* Гандлёвыя рады, Пружаны
Гарыці

**Гарыці** () — востраў паблізу паўднёвага ўзбярэжжа Уругвая.

## Геаграфія 
Востраў размешчаны ў заліве Мальданада эстуарыя Ла-Плата ў 2 км ад горада Пунта-дэль-Эстэ, паблізу месца зліцця эстуарыя з Атлантычным акіянам. Адміністрацыйна адносіцца да дэпартамента Мальданада.

Даўжыня вострава — 1,7 км, максімальная шырыня — 700 м, мінімальная шырыня — 160 м, плошча 21 га. У заходняй частцы вострава ёсць глыбокі заліў Плая Хонда, дзе на працягу лета збіраецца шмат яхт і маторных лодак і праводзяцца марскія рэгаты. Турыстычныя лодкі заходзяць у порт Пуэрта-Касын на ўсходнім беразе. На поўначы вострава знаходзіцца пляж Пуэрта-Хардзін. Маецца невялікі рэстаран і некалькі гасцініц. Востраў з’яўляецца папулярнам месцам адпачынку турыстаў і мясцовых жыхароў.

## Гісторыя 
Востраў адкрыты ў 1516 г. іспанскім мораплаўцам Хуанам Дыясам дэ Солісам. На востраве захаваліся рэшткі абарончых умацаванняў, якія былі пабудаваны ў першай палове XVIII ст. для супрацьдзеяння партугальскай каланізацыі. Будаўніцтвам кіраваў іспанскі камандор Франсіска Гарыці, які быў на той час кіраўніком Мантэвідэа. У гонар яго востраў і атрымаў сваю назву. У 1806 г. крэпасць была разбурана англічанамі. Пад канец XIX ст. моцны пажар знішчыў усю расліннасць на востраве, зараз большая частка тэрыторыі вострава засаджана прыморскай сасной. У цяперашні час востраў абвешчаны нацыянальнай гістарычнай спадчынай.

## Спасылкі 
* Востраў Гарыці  
* Puntaweb - Isla Gorriti

Катэгорыя:Астравы Уругвая
Эладэя

**Эладэ́я**, **Вадзяная зараза** (*Elodea*) — род расін сямейства Жабнікавыя. Налічвае 18 відаў.

## Батанічнае апісанне 
Расліны з вельмі доўгім галінастым сцяблом, цалкам апушчаныя ў ваду. У ніжняй частцы сцябла маюцца плаваючыя карані. Лісце дробнае, падоўжанае, пераважна ў кальчаках па 3—4. Кветкі дробныя, двухполыя, мужчынскія і жаночыя.

## Экалогія і выкарыстанне 
Радзімай раслін роду з’яўляюцца ўмераныя і трапічныя паясы Амерыкі. У 19 стагоддзі  была занесена ў Еўропу і пашырылася на тэрыторыю Азіі і Аўстраліі. Вельмі хутка размнажаецца вегетатыўна. Зараснікі эладэі запаўняюць вадаёмы перашкаджаюць суднаходству і рыбалоўству, за што эладэя атрымала назвы *«вадзяная чума»* і *«вадзяная зараза»*.

Зялёная маса раслін выкарыстоўваецца ў якасці корму і ўгнаення. Некаторыя віды выкарыстоўваюцца ў якасці акварыумных раслін.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Элодея // Праект «Уся Біялогія» 
* 

Катэгорыя:Жабнікавыя
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Аўстраліі
Катэгорыя:Водныя расліны
Эладэя канадская

**Эладэ́я канадская**, **Вадзяная зараза** (*Elodea canadensis*) — від раслін роду  сямейства Жабнікавыя.

## Апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны, апушчаныя ў ваду. Сцёблы доўгія, галінастыя. Лісце падоўжнае, празрыстае, сабранае пераважна ў кальчакі. Жаночыя кветкі адзіночныя, дробныя, на доўгіх кветаножках. Мужчынскія кветкі амаль сядзячыя. Размнажаецца насеннем і вегетатыўна. Расліна на спецыяльных парастках у вегетатыўны перыяд утварае пупышкі і маладое лісце і апускаецца на дно вадаёма, дзе знаходзіцца да пачатку наступнага вегетатыўнага перыяду.

## Распаўсюджванне і экалогія 
Радзімай эладэі канадскай з'яўляецца Паўночная Амерыка. У сярэдзіне 19 стагоддзя расліна была занесена ў Еўропу, адкуль пашырылася ў Азію, Аўстралію і Афрыку. Хутка размнажаючыся вегетатыўна, расліна запаўняе вадаёмы і перашкаджае суднаходству і рыбалоўству, за што атрымала назвы *«вадзяная чума»* і *«вадзяная зараза»*.

## Выкарыстанне 
Зялёную масу раслін выкарыстоўваюць на корм і ў якасці ўгнаення. Вырошчваецца ў акварыумах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Элодея  // Праект «Уся Біялогія»
* *Elodea canadensis* на сайце Encyclopedia of Life
* Элодея (водяная чума) 

Катэгорыя:Жабнікавыя
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Водныя расліны
Катэгорыя:Флора Аўстраліі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1803 годзе
Тры правансальскія сястры

«**Тры правансальскія сястры**» () — у французскай мове назва трох найбольш вядомых цыстэрцыянскіх абацтваў Праванса, помнікаў раманскай архітэктуры XII—XIII стагоддзяў:

* Сенанк (дзеючае абацтва, наведванне магчыма ў складзе арганізаваных экскурсій ці для малітвы і адзіноты);
* Таранэ (закрыта ў 1785 годзе, цяпер музей);
* Сільвакан (закрыта ў 1443 годзе; наведванне платнае).

Яны ўвасабляюць сабой Праванс, які адрозніваецца ад распаўсюджанага ўяўлення аб ім, як аб частцы Францыі з пляжамі, бухтамі, садамі і велічнымі гарадамі, які прывабліваюць натоўпы турыстаў; уяўляюць Праванс цяністых далін і дзікага каменя і пакрытых тайнай крыніц.

## Гл. таксама 
* Праванс

## Літаратура 
* Цыстэрцыянцы ў Правансе (фр.)

Катэгорыя:Праванс
Катэгорыя:Цыстэрцыянскія кляштары
Катэгорыя:Каталіцкія манастыры Францыі
Катэгорыя:Абацтвы Францыі
Катэгорыя:Збудаванні Францыі ў раманскім стылі
Евангелле Генрыха Льва

thumb|300px|Старонка Евангеллі Генрыха Льва

**Евангелле Генрыха Льва** — рукапіснае выданне Евангеллі, створанае прыкладна ў 1188 годзе па замове Генрыха Льва (1129—1195), герцага Саксоніі і Баварыі, прадстаўніка дынастыі Вельфаў для алтара Дзевы Марыі ў Браўншвайгскім саборы. Манускрыпт утрымлівае ў сабе чатыры Евангеллі, налічвае 226 старонак, аформленых ва ўнікальным раманскім стылі манахамі і паслушнікамі бенедыкцінскага абацтва Хельмарсхаўзен, і ўключае 50 ілюстрацый. Лічыцца шэдэўрам сярод манускрыптаў XII ст. Пасля пагібелі Генрыха Льва манускрыпт працяглы час лічыўся згубленым. У XIX стагоддзі ён быў знойдзены ў Празе, у 1861 годзе яго займеў Георг V, кароль Гановера, продкам якога лічыцца Генрых Леў. Пяццю гадамі пазней Георг V быў зрынуты і бег у Аўстрыю і павёз з сабой манускрыпт. Далей след рэліквіі зноў быў згублены, але ў 1983 годзе невядомы гандляр выставіў «Евангелле Генрыха Льва» на таргі дому Sothebys. Падчас аўкцыёну яго ўласнікам стала Германія — у фінансаванні набыцця ўдзельнічаў федэральны ўрад, урада Баварыі і Ніжняй Саксоніі, таксама фонд «Пруская культурная спадчына». У наш час манускрыпт захоўваецца ў бібліятэцы імя барона Аўгуста ў гарадку Вольфенбютэль (Германія)

## Цікава 
Евангелле было выкуплена ўрадам Германіі на аўкцыёне Сотбіс у Лондане ў 1983 годзе за 11.7 млн долараў.

## Спасылкі 
* Фатаграфіі старонак Евангелля

Катэгорыя:Ілюмінаваныя Евангеллі
Катэгорыя:Кнігі XII стагоддзя
Катэгорыя:Раманскае мастацтва
Катэгорыя:Кнігі ў бібліятэцы герцага Аўгуста
Самбар

**Са́мбар**, таксама **Са́мбір** ( ) — горад абласнога значэння ў Львоўскай вобласці Украіны, цэнтр Самбарскага раёна, не ўваходзіць у яго склад.
Размешчаны на левым беразе ракі Днестр. Адлегласць да Львова па чыгунцы— 78 км, па аўтадарогах — 79 км.

## Гісторыя 
Першае летапісная згадка пра горад адносіцца да 1241 годзе. Пералічаны ў летапісным «Спісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх» (канец XIV стагоддзя). Цяперашні горад Самбар заснаваны на новым месцы пасля эпідэміі чумы ў 1542 годзе. У выніку ўзніклі два гарады Самбар (першы з іх у наступным атрымаў назву Стары Самбар — ён знаходзіцца вышэй па цячэнні ракі Днестр).

У 1604 годзе ў замку ваяводы Ежы Мнішка жыў Рыгор Атрэп'еў, вядомы як Лжэдзмітрый I, які выдаваў сябе за сына цара Івана IV Грознага.

У 1855 годзе пачалося будаўніцтва шашэйнай дарогі, якая звязала Самбар і Драгобыч. У канцы 1872 года горад быў звязаны чыгуначнай лініяй з Барыславам.

## Насельніцтва 
Паводлое вынікаў усеўкраінскага перапісу насельніцтва 2001 года ў горадзе пражывала 36,2&nbsp;тысяч чалавек (92,6&nbsp;% у адносінах да перапісу 1989 года), з іх рускіх — 0,9&nbsp;тысяч чалавек (2,5&nbsp;% ад усяго насельніцтва) і палякаў — 1,2&nbsp;тысяч чалавек (3,3&nbsp;%).

## Славутасці 
* касцёл Яна Хрысціцеля (1530—1568)
* паляўнічы дом XVI ст.
* касцёл бернардзінцаў XVII ст. (з дзеючым арганам)
* кляштар брыгітак XVII ст.
* царква Ражства Найсвяцейшай Багародзіцы XVIII ст.
* гарадская ратуша XVII—XIX ст.
* будынак былога казначэйства пачатку XX стагоддзя.
* будынак былога павятовага суда пачатку XX стагоддзя

Выява:Самбор. Костел Иоанна Крестителя..jpg|Касцёл Яна Хрысціцеля
Выява:Самбор. Храм Рождества Богородицы..jpg|Храм Ражства Найсвяцейшай Багародзіцы
Выява:Самбор. Костел Святого Станислава..jpg|Арганная зала ў былым касцёле Св. Станіслава
Выява:Самбор. Бывшее казначейство..jpg|Будынак былога казначэйства

## Вядомыя асобы 
* Уладзімеж Антаневіч (1893—1968) — польскі археолаг.
* Лесь Курбас — украінскі акцёр, рэжысёр.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Гарады Львоўскай вобласці
Катэгорыя:Гарады на Днястры
Катэгорыя:Гарады Русі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1241 годзе
Кубак Мальты па снукеры 2006

**Кубак Мальты 2006** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 30 студзеня па 5 лютага 2006 года ў канферэнцыйным цэнтры Хілтан, у Партамазе, Мальта. Турнір стаў 15-м розыгрышам кубка Мальты, які быў заснаваны ў 1989 годзе пад назвай адкрытага чэмпіяната Еўропы і праводзіўся ў Францыі. Прызавы фонд турніру склаў £118,500, з якіх £18,000 атрымаў пераможца.

## Рэйтынгавыя ачкі 
Кубак Мальты 2006 меў такое ж размеркаванне рэйтынгавых ачкоў, як і на іншых турнірах у сезоне, акрамя двух найбуйнейшых (чэмпіянат Вялікабрытаніі і чэмпіянат свету), а таксама Гран-пры, які меў іншы фармат кваліфікацыі, аднак рэйтынгавыя ачкі за месцы ў асноўнай стадыі былі тымі ж. Пераможца турніру атрымаў 5000 рэйтынгавых ачкоў. Пры гэтым за перамогі на чэмпіянаце Вялікабрытаніі і чэмпіянаце свету снукерысты атрымлівалі 7500 і 10000 адпаведна.

Катэгорыя:Кубак Мальты па снукеры
Гандлёвыя рады

, гандлёвыя рады. Малюнак Юзафа Пешкі, каля 1900]]
 ў Пружанах]]
**Гандлёвыя рады** — будынак, прызначаны для гандлю і падзелены на ячэйкі-крамы, аб'яднаныя адкрытай галерэяй. Часта на другім паверсе размяшчаліся жылыя пакоі, у якіх жылі ўладальнікі крам. Будаваліся на рыначных плошчах гарадоў ці мястэчак.

Атрымалі вялікае распаўсюджванне ў Еўропе — з часоў сталага Сярэднявечча (XIII — XV стст.), у Расійскай імперыі — у эпоху класіцызму (XVII — XIX стст.).

На Беларусі вядомы шэраг тыпаў гандлёвых радоў: замкнёныя, паўзамкнёныя, аднарадныя, двухрадныя.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гандлёвыя будынкі і збудаванні
Айрыш Мастэрс 2004 (снукер)

**Айрыш Мастэрс 2004** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 21 па 28 сакавіка 2004 года на арэне ў гатэле «Сіцівэст», у Дубліне, Ірландыя. Турнір стаў 28-м розыгрышам Айрыш Мастэрс, які быў заснаваны ў 1975 годзе пад назвай Benson & Hedges Ireland Tournament. Прызавы фонд турніру склаў £396,800, з якіх £48,000 атрымаў пераможца.

Катэгорыя:Айрыш Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:2004 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Ірландыі ў 2004 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2003/2004
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Ірландыі
Усі Класік 2012 (снукер)

**Усі Класік 2012** — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 25 чэрвеня па 1 ліпеня 2012 года ў Wuxi City Sports Park Stadium, у горадзе Усі, Кітай. Турнір стаў пятым розыгрышам Усі Класік, які быў заснаваны ў 2008 годзе пад назвай Цзянсу Класік і пазней стаў рэйтынгавым турнірам. Прызавы фонд турніру склаў £405,000, з якіх £75,000 атрымаў пераможца.

Пераможцам турніру стаў Рыкі Уолдэн.

Катэгорыя:Усі Класік (снукер)
Катэгорыя:2012 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Кітаі ў 2012 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2012/2013
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Кітаі
Катэгорыя:2012 год у Усі
Катэгорыя:Чэрвень 2012 года
Катэгорыя:Ліпень 2012 года
Адкрыты чэмпіянат Тайланда па снукеры 1997

**Адкрыты чэмпіянат Тайланда 1997** — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 10 па 16 сакавіка 1997 года ў Century Park Hotel, у Бангкоке, Тайланд. Турнір стаў 12-м розыгрышам турніру, які быў заснаваны ў 1984 годзе пад назвай Тайланд Мастэрс і пазней стаў рэйтынгавым турнірам. Прызавы фонд турніру склаў £232,000, з якіх £40,000 атрымаў пераможца.

Пераможцам турніру стаў Пітэр Эбдан.

Катэгорыя:Тайланд Мастэрс,снукер
Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2001

**Чэмпіянат Вялікабрытаніі 2001** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 3 па 16 снежня 2001 года на арэне Barbican Centre, у Ёрку, Англія. Турнір стаў 25-м розыгрышам чэмпіянату Вялікабрытаніі, які штогод праходзіць з 1977 года. Прызавы фонд турніру склаў £600,000, з якіх £100,000 атрымаў пераможца.

Катэгорыя:Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры
Катэгорыя:Снежань 2001 года
Горн

**Горн** () — востраў у паўднёвай частцы архіпелага Вогненная Зямля, належыць Чылі і ўваходзіць у склад правінцыі чылійская Антарктыка. На востраве знаходзіцца знакаміты мыс Горн. Востраў вядомы як самая паўднёвая частка Паўднёвай Амерыкі, аднак на самой справе такімі з’яўляюцца астравы Дыега-Рамірэс, якія ляжаць за 200 км паўднёвей. Востраў Горн належыць да групы астравоў Эрмітэ (), якія адносяцца да архіпелага Вогненная Зямля. Востраў мае шырыню 2 км і даўжыню каля 6 км. Максімальная вышыня вострава — 425 м.

На востраве ёсць маяк, невялікая капліца, жылыя і дапаможныя памяшканні, метэастанцыя, а таксама помнік — скульптура ў выглядзе абрысу альбатроса, прысвечаная маракам, якія загінулі пры спробах абагнуць мыс Горн. Востраў уваходзіць у склад нацыянальнага парку Каба-дэ-Орнас ().

Востраў складзены ў асноўным гранітамі мелавога ўзросту, на паўночным захадзе знаходзяцца вулканічныя скалы юрскага ўзросту. У нізінах расце тарфяны мох.

## Галерэя 

Файл:Cape Horn station-650px.jpg|Метэастанцыя
Файл:Cape-horn-phare.jpg|Маяк
Файл:Isla Hornos Cabo de Hornos.jpg|Востраў Горн
Файл:Cape Horn Monument.jpg|Манумент Каба-дэ-Орнас

## Спасылкі 
* Сайт Брацтва Капітанаў мыса Горн
* http://www.emol.com/noticias/nacional/2008/01/21/289567/vida-al-fin-del-mundo-una-familia-chilena-haciendo-soberania-en-cabo-de-hornos.html 
* Афіцыйны сайт муніцыпалітэта Каба-дэ-Орнас

Катэгорыя:Астравы Чылі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Вогненная Зямля
Уэдэл

**Уэдэл** (, ) — востраў у складзе архіпелага Фалклендскія астравы, размешчанага ў паўднёвай частцы Атлантычнага акіяна.

## Назва 
Востраў атрымаў сваё імя ў гонар Джэймса Уэдэла, англійскага мараплаўцы, які наведаў Фалклендскія астравы ў пачатку XIX стагоддзя.

## Геаграфія 
Востраў з’яўляецца трэцім па плошчы ў архіпелагу. Ён займае тэрыторыю 265,8 км². Даўжыня берагавой лініі — 175,7 км. Размешчаны на паўднёвы захад ад вострава Заходні Фалкленд, ад якога аддзелены пралівам Смайлі, і на ўсход ад вострава Бівер. Найвышэйшы пункт вострава — гара Уэдэла (383 м).

З фаўны сустракаюцца пінгвіны і марскія львы.

## Насельніцтва 
Невялікае насельніцтва вострава жыве ў паселішчы Уэдэл на ўсходнім узбярэжжы, уся астатняя тэрыторыя выкарыстоўваецца як паша для авечак.

Катэгорыя:Астравы Фалклендскага архіпелага
Джэймс Уэдэл

**Джэймс Уэдэл** () — брытанскі мараплаўца, штурман і кітабой. У яго гонар названа адкрытае ім у 1823 годзе мора (першапачаткова названае морам Георга IV), а таксама востраў у архіпелаге Фалклендскіх астравоў і цюлень Уэдэла.

## Гл. таксама 
* Мора Уэдэла
* Востраў Уэдэл

Катэгорыя:Даследчыкі Антарктыкі
Гнезненскія вароты

**Гнезненскія вароты** – двупольныя расхісныя дзверы, адлітыя з бронзы ў XII стагоддзі. Знаходзяцца ў Гнезненскім архікафедральным касцёле.

Былі створаны паміж 1160 і 1180 гадамі па замове гнезненскага архібіскупа. На васямнаццаці рэльефах адлюстроўваюць сцэны з жыцця Святога Войцеха з Прагі, патрона сабора.

Гісторыя варот застаецца прадметам спрэчкі гісторыкаў. Магчыма, што яны былі адліты ў Гнезне майстрамі з Мааса, або выраблены ў Хільдэсхайме ці Магдэбургу.

Яны нагадваюць магдэбургскія вароты з Вялікага Ноўгарада.

Левая створка памерам 328 x 84 x 1,5 см выраблена адным кавалкам, правая змантавана з 24 асобных частак.

Файл:Gniezno Cathedral detail 04.jpg
Файл:Gniezno Cathedral detail 01.jpg
Файл:Gniezno Cathedral detail 02.jpg
Файл:Gniezno Cathedral detail 03.jpg

## Літаратура 
* *Drzwi Gnieźnieńskie*, red. M. Walicki, Wrocław: Zakład Imienia Ossolińskich, 3 tomy; t. 1 1956, t.2 i 3 1959.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Раманская архітэктура
Катэгорыя:Раманскае мастацтва
Генрых Барт

**Генрых Барт** (; ,  — , ) — нямецкі даследчык Афрыкі.

Атрымаў адукацыю ў Берлінскім універсітэце, які скончыў у 1844 годзе. Наведаў Італію і Сіцылію.

Вывучыўшы арабскую мову ў Лондане, адправіўся ў падарожжа ў 1845 годзе. З Танжэра Барт прайшоў па сушы ўсю Паўночную Афрыку. Таксама ён перасёк Егіпет, падняўшыся па Нілу да Вадзі-Халфа і прайшоў усю пустыню, дасягнуўшы Берэнікі. Падчас гэтага падарожжа ён падвергнуўся нападу рабаўнікоў і быў паранены.

Перайшоўшы Сінайскі паўвостраў, ён прайшоў Палесціну, Сірыю, Малую Азію і Грэцыю, усюды вывучаючы рэшткі старажытнай культуры. У 1847 годзе ён вярнуўся ў Берлін.

У гэты час ён стаў прыват-дацэнтам і быў заняты ў падрыхтоўцы да публікацыі працы «Падарожжы па пустынных краях Міжземнамор’я» (*Wanderungen durch die Küstenländer des Mittelmeeres*), якая з’яўляецца ў 1849 годзе. Барт здзейсніў пераход ад азёр Чад і Багірмі на ўсходзе да Цімбукту на захадзе і Камеруна на поўдні. Па шляху ён вывучаў тапаграфію, гісторыю, цывілізацыі і мовы краін, якія наведваў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Падарожнікі Германіі
Катэгорыя:Даследчыкі Афрыкі
Самбар (значэнні)

**Самбар**:
* Горад Самбар — горад абласнога значэння ў Львоўскай вобласці Украіны
* Самбар, страва
Каасаці

**Кааса́ці** (саманазва: *Kowassáti*, літаральна "белы кій") — індзейскі народ у ЗША. Жывуць у Алабаме, Аклахоме і Тэхасе. Агульная колькасць (2010 г.) - 2270 чал.

Каасаці маюць адзінае паходжанне з індзейцамі-маскогі і семіноламі. Іх продкі з'яўляліся чальцамі супольнай канфедэрацыі маскогі, аднак у XVIII ст. уступілі ў саюз з французскімі пасяленцамі з Луізіяны. Пасля паражэння Францыі ад Вялікабрытаніі ў 1763 г. каасаці былі вымушаны мігрыраваць на захад ад Місісіпі і ўступіць у саюз з іспанцамі. У першай палове XIX ст. да каасаці далучылася частка маскогі і чорных семінолаў. Пасля 1845 г. яны былі канчаткова падпарадкаваны ЗША. 

У 1858 г. для каасаці і алабама была створана рэзервацыя ў Тэхасе. У 1972 г. узнікла асобная рэзервацыя каасаці ў Луізіяне. Абедзве рэзервацыі падпарадкаваны федэральнаму ўраду ЗША і маюць унутранае самакіраванне. У горадзе Ветумка (Аклахома) з 1939 г. існуе племянны муніцыпалітэт каасаці, прызнаны федэральным урадам ЗША і ўрадам штата Аклахома. 

Каасаці здаўна практыкавалі ручное земляробства, якое лічылася жаночай працай. Мужчыны займаліся паляваннем і ваеннай справай. Адлік сваяцтва вёўся па жаночай лініі. Традыцыйнае племянное свята арганізуецца ў пачатку жніўня. У нашы дні рэзервацыі каасаці валодаюць значнай зямельнай маёмасцю і ігральнымі ўстановамі. Каасаці Луізіяны спецыялізуюцца на таварнай вытворчасці рысу.

## Знакамітыя асобы
*Аляксандр Мак-Гіліўрэ

## Спасылкі
*Koasati Heritage 
*The Alabama-Coushatta Indians
*THE COUSHATTA PEOPLE 

Катэгорыя:Індзейцы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Народы ЗША
Мунга Парк

**Мунга Парк** (; , Фоўлшылс, каля горада Селкерк — ) — шатландскі даследчык Афрыкі.

## Біяграфія 
У 1795—1797 гадах прайшоў ад вусця ракі Гамбія на ўсход да горада Сегу, на верхнім Нігеры, і каля 50 кіламетраў уніз па рацэ, сабраў звесткі пра яе цячэнне да горада Тамбукту. У 1805—1806 гадах даследаваў сярэдняе цячэнне і ўчастак ніжняга цячэння ракі Нігер, да парогаў Буса, дзе і загінуў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Даследчыкі Афрыкі
Катэгорыя:Падарожнікі Вялікабрытаніі
Усвіца (рака)

**У́свіца** — рака ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Адносіцца да басейна ракі Друйка.

Даўжыня Усвіцы 12 км. Выцякае з возера Іказнь у яго паўночна-заходняй частцы, прыкладна за 1 км у напрамку ад аграгарадка Іказнь. Упадае ў возера Дрывяты за 1 км на захад ад вёскі Азяраўцы. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 м/км. Вадазбор плошчай 72 км² у межах Браслаўскай грады. Азёрнасць вадазбору каля 3 %. Прыкладна 10 % яго плошчы занята лесам. Рэчышча Усвіцы часткова каналізаванае. Рака прымае сцёк з ручаёў і меліярацыйных каналаў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Друйкі
Усвіца

**Усвіца** — тапонім:
* Усвіца (Ушацкі раён)
* У́свіца — рака ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці
* Усвіца — адна з назваў ракі Усвейка
Казімір Мельхіёравіч Хршчановіч

**Казімір-Вікенцій Мельхіёравіч Хршчановіч** (, маёнт. Бястроск,  — ) — беларускі архітэктар. Мінскі губернскі архітэктар, вядомы як аўтар многіх значных будынкаў Мінска.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і патомных дваран ў маёнтку Бястроск недалёка ад вёскі Шунеўка Докшыцкага раёна. У 1813 паступіў у Віленскі ўніверсітэт, пасля заканчэння вучобы ў 1819 годзе атрымаў навуковую ступень кандыдата філасофіі і некалькі гадоў займаўся выкладчыцкай дзейнасцю. У сакавіку 1824 быў прызначаны памочнікам універсітэцкага архітэктара. Пасля здачы дадатковых экзаменаў у маі 1825 атрымаў дыплом архітэктара.

13 кастрычніка 1825 года К.-В. Хршчановіч быў прызначаны мінскім губернскім архітэктарам, на пасадзе якога праслужыў амаль 40 гадоў (у адстаўку выйшаў у 1863). У 1836 узведзены ў ранг тытулярнага саветніка.

Разам з Міхаілам Чахоўскім кіраваў будаўніцтвам Пішчалаўскага замка.

У 1847 годзе К. Хршчановіч садзейнічаў узвядзенню царквы Марыі Магдаліны ў Мінску.

У 1850-я гады спраектаваў новы комплекс архірэйскага падвор’я. Прымаў удзел у рэканструкцыі Марыінскага касцёла.

У 1857 годзе на рагу вуліц Падгорнай і Скобелеўскай — сучасныя вуліцы К. Маркса і Чырвонаармейская пабудаваны Дом Гаўсмана. Разбураны ў канцы 1930-х гадоў пры будаўніцтве будынка ЦК КПБ.

У 1870 стварыў Аляксандраўскі сквер.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Казимир Хрщанович 

Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Барысава
Катэгорыя:Архітэктары Пінска
Катэгорыя:Мінскія губернскія архітэктары
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Капцюганскі валун

**Капцюганскі валун** — геалагічны помнік прыроды на Беларусі (з 1994). За 1,3 км на поўдзень ад вёскі Ладыга Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці, ва ўрочышчы Касцюганскі Лес. Валун граніта-гнейсу. Даўжыня 4,7 м, шырыня 3,4 м, вышыня 2,2 м, у абводзе 12,4 м, аб'ём 18,6 м³, маса каля 49 тон. Прынесены ледавіком 200—120 тысяч год назад са Скандынавіі. У язычніцкія часы — культавы камень.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Ладыга (Шчучынскі раён)
Катэгорыя:Культавыя камяні
Мікола Капыловіч

**Мікола Капыловіч**, поўнае імя **Мікалай Фаміч Капыловіч** (нар. , Астражанка, Лельчыцкі раён, Гомельская вобласць — 24 лютага 2000, Маладзечна Мінскай вобласці) — беларускі 

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў Астражанскую сярэднюю школу (1956), працаваў загадчыкам сельскага клуба, інструктарам Лельчыцкага райкама камсамола. У 1958 г. паступіў на філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. На апошнім курсе вучобу сумяшчаў з работаю на Беларускім радыё ў якасці рэдактара Галоўнай рэдакцыі літаратурна-драматычных перадач. Пасля заканчэння ўніверсітэта (1963) выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Цудзенішскай сярэдняй школе Ашмянскага раёна. У 1964—1967 гадах — рэдактар выдавецтва «Беларусь». Працаваў літаратурным сакратаром газеты «Звязда», рэдактарам у Дзяржаўным камітэце Савета Міністраў па друку, у выдавецтвах «Навука і тэхніка», «Мастацкая літаратура». У 1989—1990 гадах — загадчык аддзела пісьмаў газеты «Маяк Палесся» Брагінскага раёна. З 1983 года жыў у Маладзечне.

## Творчасць 
У рэспубліканскім друку ўпершыню выступіў у 1960 годзе. Аўтар зборнікаў аповесцей і апавяданняў «Скрозь жывуць людзі» (1968), «Засада» (1979), «Дні ціхай восені» (1981), «Чужы сваяк» (1987).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Творы
* Старонка на сайце Маладзечанскай цэнтральнай раённай бібліятэкі
Капыльскае ткацтва

**Капыльскае ткацтва** — традыцыйнае народнае ткацтва ў вёсках Капыльшчыны. Вядомае з XVI ст. У XVII ст. працавалі ткацкія майстэрні. З 1850-х гг. да пачатку Першай сусветнай вайны ў вёсцы Агароднікі дзейнічала пабудаваная князем Радзівілам вялікая майстэрня па вырабе абрусоў (у XIX ст. кіраваў прыгонны ткач Міхалевіч), дзе ткалі на шырокіх кроснах. Узорамі гэтай майстэрні карысталіся майстры больш позніх часоў (М. Парыбак з Цімкавічаў, С. Шаравар з Крывасёлкаў ды іншыя). Вядомыя тэхнікі закладнога, пераборнага і шматнітовага ткацтва, у іх вырабляюць абрусы, ручнікі, дываны, посцілкі і іншае.

У пашыраным да XX ст. закладным ткацтве (мясцовыя назвы «старасвецкае ткацтва», «старасвецкае натыканне») меліся шчыліны; выкарыстоўвалі габеленавую тэхніку, характэрныя спалучэнні чырвонага і чорнага колераў. У XX ст. развівалася шматнітовае і пераборнае ткацтва. У шматнітовай тэхніцы (да 12 нітоў) налічваецца больш за 200 узораў — «простых» і «павучковых», найбольш уласцівыя спалучэнні белага і шэрага колераў. Асаблівую разнавіднасць шматнітовай тэхнікі складаюць тканіны з фактурай «у бубікі» («касматыя»), дзе ў пэўных месцах выцягваюць уточную неразразную нітку. Пераборнае ткацтва мае 2 разнавіднасці. Традыцыйныя арнаменты: геаметрычны (мясцовыя назвы «кашэчая лапка», «шпора», «кругі», «катушкі», «вакенцы», «зоркі»; «касіца», «вада», «маланкі», «шахінь», «калатушкі» і іншыя), зааморфны («пеўні», «каты», «сабачкі», «вавёрка», «ільвы», «птушкі», «рыба», «чалавек» і інш.), раслінны («дуб», «вяночак», «васількі», «ландыш» і інш. Характэрныя спалучэнні белага з блакітным або рознымі адценнямі сіняга колеру. Гэтыя спалучэнні ў ручніках абумоўленыя вясельным фальклорам.

У 1950-1980-я гг. ткацтвам займаліся ў вёсках Макраны (Г. Паляшчук), Семежава (А. Серада), Лешня (Н. Чаркас), Кіявічы (Л. Пілат і В. Кіеня), Гулевічы (А. Мяшэчак), Цімкавічы, Агароднікі, Душава, Ванелевічы, Крывасёлкі ды іншыя. Многія ткачыхі працуюць надомніцамі Слуцкай фабрыкі мастацкіх вырабаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларускае народнае ткацтва
Катэгорыя:Культура Капыльскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Капыльскага раёна
Дом Гаўсмана

**Дом Гаўсмана**, або **палац Чапскага** - колішні будынак у Мінску, які існаваў у XIX — 1-й палове XX ст. рагу вуліц Падгорнай (суч. К. Маркса) і Скобелеўскай (суч. Чырвонаармейская).

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 1857 г. на рагу вуліц Падгорнай і Скобелеўскай (сучасныя вуліцы К. Маркса і Чырвонаармейская) паводле праекта архітэктара К. Хршчановіча. Належаў краязнаўцу, збіральніку беларускіх старажытнасцей М. Гаўсману, потым вядомы як палац Чапскага. У ім знаходзіўся Грамадскі сход. У 1898—1899 гг. тут пачынала сваю дзейнасць Мінскае таварыства аматараў прыгожых мастацтваў. Разбураны ў канцы 1930-х гадоў пры будаўніцтве будынку ЦК КПБ.

## Архітэктуры 
]]
Дом Гаўсмана быў пабудаваны ў эклектычным стылі і спалучаў прыёмы і элементы готыкі, рэнесансу і класіцызму. Будынак уяўляў сабой мураваны двухпавярховы правугольны ў плане будынак, накрыты вальмавым дахам. Да яго паўднёва-ўсходняга фасада былі прыбудаваныя две невысокія паўкруглыя вежы, упрыгожаныя прафіляванымі зубцамі і завершаныя бельведэрамі са спічастымі вокнамі. Сіметрычны па кампазіцыі галоўны паўночна-заходні фасад вылучалі тры неглыбокія рызаліты, завершаныя складанымі па малюнку франтонамі. У цэнтры бакавых рызалітаў знаходзіліся ўваходы з каванымі навесамі. Прамавугольныя вокны былі аздобленыя ляпнымі ліштвамі. Фрыз меў складаны раслінны арнамент і па баках рызалітаў быў упрыгожаны маскаронамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Мінска
Гаўсмана
Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі эклектыкі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1857 годзе
Катэгорыя:1857 год у Мінску
Катэгорыя:Зніклі ў 1930-я гады
Катэгорыя:Чапскія
Катэгорыя:Вуліца Карла Маркса (Мінск)
Катэгорыя:Чырвонаармейская вуліца (Мінск)
Беспілотны лятальны апарат

[thumb|300px|Выстава марскіх беспілотнікаў 2005 года (Штат [Мэрыленд, ЗША)]]
[thumb|300px|Расійскі грузавы беспілотнік [ВРТ-300]]
**Беспілотны лятальны апарат**, **БПЛА**; таксама ***беспілотнік*** або ***дрон*** — лятальны апарат, кіраванне якім адбываецца праз пульт пілота дыстанцыйна або з дапамогай загадзя створанай праграмы ў бартавым камп’ютары. У 1935 годзе першую вытворчасць беспілотнікаў пачаў англійскі акцёр Рэджынальд Дэні. Першапачатковае развіццё беспілотнікаў было звязана з ваенным прымяненнем у сітуацыях, калі пілоты лятальных апаратаў падвяргаліся значнай рызыцы. Далейшае удасканаленне прывяло да шырокага выкарыстання БПЛА ў ваенных мэтах. Аднымі з найбольш вядомых у масавай культуры ваенных беспілотнікаў з'яўляюцца MQ-9 Reaper, Shahed 136 і Байрактар ТБ-2. З памяншэннем коштаў і спрашчэннем кіравання беспілотнікі сталі даступныя для цывільных патрэбаў, такіх як аэрафотаздымка, маніторынг лясных пажараў, дакладнае земляробства (), праваахоўныя аперацыі, дастаўка грузаў, забавы і спорт. На цывільным рынку дронаў дамінуе кітайская кампанія DJI: станам на 2023 год яна займала больш за 70 % сусветнага рынку. Найбольш вядомымі яе прадуктамі з'яўляюцца квадракоптары DJI Mavic і DJI Phantom.

## Беларусь 
У лютым 2011 года Фізіка-тэхнічны інстытут Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі пачаў першую серыйную вытворчасць звышлёгкіх беспілотнікаў «Бусел», «Скат» і «Стрыж» вагой ад 2,5 да 10 кг з практычнай столлю да 3 тыс. метраў і хуткасцю ад 50 да 100 км/г. Працягласць іх палёту складала каля гадзіны. Прызначаліся для нагляду і прадказання надзвычайных здарэнняў, нагляду за дзяржаўнай мяжой і дарожным рухам, атмасферных і метэаназіранняў, агляду стану навакольнага асяроддзя, прадухілення незаконнай высечкі лесу і браканьерства.

3 2016 года навуковыя распрацоўкі сканцэнтраваны ў Навукова-вытворчым цэнтры шматфункцыянальных беспілотных комплексаў НАН Беларусі.

## Гл. таксама 
* Ваеннае прымяненне БПЛА
* Switchblade (БПЛА)
* MQ-9 Reaper

## Спасылкі 

Катэгорыя:Робаты
Катэгорыя:Ваенная тэрміналогія
Практычная найбольшая вышыня

**Практычная найбольшая вышыня** лятальнага апарата — гэта найбольшая вышыня, на якой пры палёце з сталай гарызантальнай хуткасцю яшчэ прысутнічае лішак цягі, дастатковы для выканання ўздыму з вызначанай вертыкальнай хуткасцю.

Гэтая вертыкальная хуткасць звычайна вызначаецца, як 0,5 м/с (або 100 футаў у хвіліну для паршнявых, ці 500 футаў у хвіліну для турбарэактыўных лятальных апаратаў).

## Гл. таксама 
* Столь, авіяцыя
* Тэарэтычная столь
* Дынамічная столь
* Баявая столь

Катэгорыя:Аэрадынаміка
Катэгорыя:Авіяцыйныя тэрміны
Марфіна (сядзіба)

**Марфіна** — падмаскоўная дваранская сядзіба, размешчаная ў  , на высокім беразе рэчкі . У XVIII—XIX стагоддзях належала , ,  і . Сваё характэрнае псеўдагатычнае аблічча набыла ў сярэдзіне XIX стагоддзя дзякуючы намаганням графіні С. У. Панінай і архітэктара М. Д. Быкоўскага}.

## Літаратура 
* *Рысин Л. П., Насимович Ю. А.* Марфино / Научный совет РАН по изучению и охране культурного и природного наследия. — М.: Изд-во Театрального института им , 2002. — 36 с. — (). — ISBN 5-98046-006-3.

Катэгорыя:Сядзібы Маскоўскай вобласці
Катэгорыя:Мыцішчанскі раён
Катэгорыя:Род Салтыковых
Катэгорыя:Паніны
Катэгорыя:Маскоўская вобласць
Кінг-Джордж

**Кінг-Джордж** (, ) — вялікі заліў на захадзе вострава Заходні Фалкленд. Глыбіня да 73 метраў пры ўваходзе ў заліў. На ўсходзе заканчваецца бухтай Крысмас, на поўначы — бухтай Порт-Норт. На поўдні аддзелены ад заліва Куін-Шарлот астравамі Пасідж. Шматлікія дробныя астравы. Упадаюць рэкі Херберт, Ціл, Шартр. На беразе заліва занаходзяцца паселішчы Шартрэс і Рой-Коў.

## Спасылкі 
* Карта акваторыі Заходняга Фалкленда

Катэгорыя:Залівы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Залівы Фалклендскіх астравоў
Катэгорыя:Геаграфія Фалклендскіх астравоў
Статуэтка жанчыны (Елісеевічы)

**Статуэтка жанчыны** — скульптурная выява аголенай жанчыны з верхнепалеалітычнай стаянкі Елісеевічы (Бранская вобласць), выяўленая ў 1935 годзе археолагам К. М. Палікарповічам. Некаторыя крыніцы называюць статуэтку найстаражытнай выявай чалавека на тэрыторыі Беларусі, хоць у наш час Елісеевічы з'яўляюцца часткай Расіі

## Апісанне 
Выразаная з мамантавага біўня і мадэліраваная ў тыповым для палеаліту стылі статуэтка мае даўжыню 15 см. Прапорцыі фігуркі некалькі выцягнутыя за кошт адносна доўгага торса, які плаўна перазодзіць у масіўныя, выразна аформленыя і надзвычай пластычныя ногі. Ступні ног ледзь пазначаны, не выразаны таксама рукі і галава. Знаходка вылучаецца сярод аналагічных твораў значнай ступенню рэалістычнасці, разумнымі межамі гіпертрафіі, стараннасцю выканання.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Палеалітычныя Венеры
Катэгорыя:Першабытнае мастацтва
Катэгорыя:Кунсткамера
Катэгорыя:Бранскі раён
Катэгорыя:Скульптура Беларусі
Тэры Грыфітс

**Тэрэнс "Тэры" Грыфітс** (; ) — валійскі прафесійны гулец у снукер. Адзін з дзесяці снукерыстаў у гісторыі, якія выйгралі ўсе тры турніры трайной снукернай кароны — чэмпіянат Вялікабрытаніі (1982), Мастэрс (1980) і чэмпіянат свету (1979).

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Тэры Грыфітса  
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Тэры Грыфітса на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Уэльса
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па снукеры
Катэгорыя:Пераможцы чэмпіянату Вялікабрытаніі па снукеры
Катэгорыя:Пераможцы Мастэрс (снукер)
Вера Мікалаеўна Пола

**Вера Мікалаеўна Пола** (, Мінск — , Мінск) — беларуская актрыса, Народная артыстка Беларусі. Прыма Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы.

## Біяграфія 
Вучылася акцёрскаму майстэрству у тэатральнага рэжысёра і педагога Е. А. Міровіча. На сцэне Купалаўскага тэатра з 1922. Адной з найбольш значных першых роляў была роля Маланні ў спектаклі Міровіча «Кар’ера таварыша Брызгаліна». Здымалася ў кіно («Хвоі гамоняць» (1929), «Паўлінка», «Пяюць жаваранкі», «Несцерка»).

Была жонкай тэатральнага мастака Барыса Малкіна. Пасля смерці мужа ў 1972 годзе была ініцыятарам выстаўкі яго твораў, якая адбылася ў 1974 годзе ў Мінску, у будынку Саюза мастакоў БССР на Цэнтральнай плошчы.

## Тэатральныя ролі 
* Кацярына («Партызаны», Кандрат Крапіва, 1938);
* Ганна Паўлаўна («Хто смяецца апошнім», Кандрат Крапіва, 1939);
* Сцепаніда («Згуба ваўка», Э. Л. Самуйлёнак, 1939);
* Коўшык («Калінавы гай», , 1950);
* Паўліна («Спяваюць жаўрукі», Кандрат Крапіва);
* Агата («Паўлінка», Янка Купала, 1944);
* Аўдоцця («Твой светлы шлях», Аркадзь Маўзон, 1961);
* Купавіна, Карміна («Ваўкі і авечкі», «Жаніцьба Белугіна»);
* Панова, Дунька («Любоў Яравая»);
* Ксенія Міхайлаўна («Агністы мост», Б. Рамашоў);
* Жыўка («Спадарыня міністэрша», Браніслаў Нушыч, 1956);
* Дуэння («Дзень цудоўных падманаў», Рычард Шэрыдан, 1948);
* Карміцелька («Рамэа і Джульета», 1946)

## Узнагароды 
* Народная артыстка БССР (1953)
* Сталінская прэмія трэцяй ступені (1952) — за выкананне ролі Паўліны Бохан ў спектаклі «Пяюць жаваранкі» К. Крапівы
* ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* ордэн «Знак Пашаны»

## Літаратура 
* 
* 
*  — С. 264.
* 
* 

## Спасылкі 
* «Іду на Пола!» 

Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы
Катэгорыя:Актрысы тэатра СССР
Катэгорыя:Актрысы тэатра Беларусі
Катэгорыя:Актрысы СССР
Катэгорыя:Кінаактрысы Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Курган Бессмяротнасці (Бранск)

**Курган Бессмяротнасці** — помнік загінулым у барацьбе з нямецкім нацызмам, які стаў адным з сімвалаў горада Бранска. Размешчаны ў Савецкім раёне горада, у цэнтральным парку культуры і адпачынку «Салаўі» (імя 1000-годдзя Бранска).

## Будаўніцтва 
Курган быў закладзены 11 мая 1967 года ў гарадскім парку культуры і адпачынку «Салаўі». Святую зямлю з брацкіх магіл у гарадах і сёлах Браншчыны, з легендарных месцаў гарадоў-герояў, з балгарскай Шыпкі — знака братэрства славянскіх народаў, прынеслі да месца закладкі Кургана маці, чые сыны не вярнуліся з вайны, ветэраны вайны, рэвалюцыі і камсамола, Героі Савецкага Саюза, кавалеры ордэнаў Славы, кіраўнікі і ўдзельнікі партызанскага руху і падполлі, салдаты Савецкай Арміі, камсамольцы, піянеры, акцябронкі. Тысячы юнакоў і дзяўчат працавалі на збудаванні Кургана. 

## Апісанне 
Курган Бессмяротнасці ўяўляе сабой земляны насып агульным аб'ёмам звыш 20 тысяч кубічных метраў і вышынёй 12 метраў.

Ля падножжа Кургана закладзены гарматны ствол з капсулай, у якой утрымліваецца зварот да нашчадкаў-бранцаў 2017 года: «Дарагія таварышы, сябры, людзі XXI стагоддзя!.. Ніколі не забывайце гераічнага мінулага нашага партызанскага края! Заўсёды памятайце, якім коштам дасталася воля вашым дзядам! Беражыце яе, як зрэнку вока… Мы адпісваем вам самае дарагое, што ёсць у савецкага чалавека, — гонар сваёй Радзімы! Любіце сваю краіну так, як любілі яе мы, вашы старэйшыя таварышы, аднадумцы, сябры. Прымнажайце магутнасць Радзімы Саветаў!»

У асновы Кургана прыступкі шырокіх сходаў падводзяць да пляцоўкі, на фасадзе якой надпіс: «У імя міру тых, хто аддаў жыцці свае, Курган Бессмяротнасці збудаваны камсамольцамі і моладдзю горада ў год пяцідзесяцігоддзя УЛКСМ». Збудаванне вянчае велізарная пяціканцовая зорка.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Курганы Расіі
Катэгорыя:Славутасці Бранска
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Расіі
Катэгорыя:1972 год у Расіі