open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эдмон Гандзінэ

**Эдмон Гандзінэ** (; , Лар’ер, дэпартамент Верхняя В’ена — , Нёі-сюр-Се) — французскі драматург і лібрэтыст. Паставіў каля сарака п’ес на парыжскіх сцэнах, супрацоўнічаў, у прыватнасці, з Э. Лабішам і А. Дадэ.

## Біяграфія 
Спачатку спалучаў літаратурную кар’еру з адміністрацыйнай, аднак затым сышоў у адстаўку з пасады намесніка начальніка аддзела ў Міністэрстве фінансаў Францыі, каб цалкам прысвяціць сябе працы драматурга. Стварыў каля 40 п’ес, дэбютаваўшы аднаактовай камедыяй «Занадта цікаўны» (), пастаўленай на сцэне Камеды Франсэз 25 чэрвеня 1863 года.

Гандзінэ найбольш вядомы як аўтар лібрэта да трох опер Леа Дэліба: «Так сказаў кароль» (1873), «Жан дэ Нівель» (1880) і «Лакмэ» (1883), дзве апошнія — у суаўтарстве з Філіпам Жылем. Ён таксама супрацоўнічаў з кампазітарамі Раберам Планкетам і .

Узведзены ў званне рыцара ордэна Ганаровага легіёна ўказам ад 14 жніўня 1869 года.

Імем Гандзінэ ў 1899 годзе названа вуліца ў Парыжы (*rue Edmond Gondinet*).

## Лібрэта 
* *«Так сказаў кароль»* () (1873), апера камік, упершыню выкананая ў Парыжы ў Апера-Камік 24 мая 1873 года, потым яшчэ раз у тым жа тэатры 3 чэрвеня 1885 года на музыку Леа Дэліба
* *«Le Dada»* (1876), вадэвіль у трох дзеях, упершыню выкананы ў Парыжы ў  18 лютага 1876 года ў музычным супрацоўніцтве з . Гэты спектакль ніколі не друкаваўся
* *«Le Grand Casimir»* (1879), спектакль у трох дзеях, упершыню выкананы ў Парыжы ў  11 студзеня 1879 года, у супрацоўніцтве з  і  (лібрэта) і Шарлем Лекокам (музыка). Нягледзячы на тое, што лібрэта было надрукавана, яно не было падпісана Эдмонам Гандзінэ
* *«Les Voltigeurs de la 32ème»* (1880), апера камік у трох дзеях, упершыню выкананая ў Парыжы ў  7 студзеня 1880 года, у супрацоўніцтве з  (лібрэта) і Раберам Планкетам (музыка)
* *«Жан дэ Нівель»* (1880), опера ў трох дзеях, упершыню выкананая ў Парыжы ў Апера-Камік 8 сакавіка 1880 года, у супрацоўніцтве з Філіпам Жылем (лібрэта) на музыку Леа Дэліба
* *«Лакмэ»* (1883), опера ў трох дзеях, упершыню выкананая ў Парыжы ў Апера-Камік 14 красавіка 1883 годзе, у супрацоўніцтве з Філіпам Жылем (лібрэта) на музыку Леа Дэліба
* *«Mam’zelle Gavroche»* (1885), аперэта ў трох дзеях, упершыню выкананая ў Парыжы ў  24 студзеня 1885 года, у супрацоўніцтве з  і  (лібрэта) на музыку Фларымона Эрвэ. Гэта лібрэта ніколі не друкавалася

## Літаратура 
* Крылов В. А. Гондине, Эдмонд // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Катэгорыя:Лібрэтысты Францыі
Катэгорыя:Драматургі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Драматургі Францыі
Навікоўскі сельсавет (Бешанковіцкі раён)

**Навіко́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Навікі.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бешанковіцкага раёна Віцебскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бешанковіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года ў склад Мішкавіцкага сельсавета Ульскага раёна перададзена вёска Парэчча. 16 верасня 1957 года ў склад Бешанковіцкага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (Заручэўе, Мурашкі і Яцукі). 20 мая 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бешанковіцкага (10 населеных пунктаў: Бонькі, Вусы, Дворышча, Доўгія, Заграмадзіна, Кавалеўшчына, Саўчонкі, Узрэчча, Юдзіна і пасёлак цагельнага завода) і Каўлякоўскага (21 населены пункт: Альшанікі, Аўхіменкі, Барэц, Белькава, Бондарава, Бялянкава, Васток, Гаравыя, Дубінкі, Загор’е, Зарэчча, Застарынне, Звязда, Кародзіна, Кудраўка, Любічы, Мясаеды, Навікі, Полькавічы, Свярдлы і Старына) сельсаветаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе
Каўлякоўскі сельсавет

**Каўляко́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр сельсавета — аграгарадок (да 2008 года вёска) Крывое Сяло.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бешанковіцкага раёна Віцебскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Каўлякі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бешанковіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Віцебскай вобласці. У 1938 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Крывое Сяло. 20 мая 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага Навікоўскага сельсавета (21 населены пункт: Альшанікі, Аўхіменкі, Барэц, Белькава, Бондарава, Бялянкава, Васток, Гаравыя, Дубінкі, Загор’е, Зарэчча, Застарынне, Звязда, Кародзіна, Кудраўка, Любічы, Мясаеды, Навікі, Полькавічы, Свярдлы і Старына). 26 сакавіка 1973 года ў склад Бешанковіцкага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (вёскі Альшанікі, Бондарава, Гаравыя і Полькавічы). На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 26 населеных пунктаў. 13 студзеня 1984 года ў склад сельсавета з Бешанковіцкага сельсавета перададзены 20 населеных пунктаў (вёскі Альшанікі, Бондарава, Бонькі, Вусы, Гаравыя, Дворышча, Доўгія, Заграмадзіна, Заручэўе, Кавалеўшчына, Мамойкі-II, Мурашкі, Полькавічы, Саўчонкі, Узрэчча, Харакова, Харкавічы, Юдзіна, Яцукі і пасёлак Заводскі). 18 ліпеня 1985 года сельсавет перададзены ў склад Шумілінскага раёна.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 747 чалавек, з іх 91,8 % — беларусы, 6,8 % — рускія, 0,7 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 448 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Эндру Уілсан

**Эндру Уілсан** (; нар. , Камбрыя, Англія, Вялікабрытанія) — брытанскі гісторык, палітолаг і спецыяліст па Усходняй Еўропе.

## Біяграфія 
Уілсан вывучаў гісторыю ў Оксфардскім універсітэце і атрымаў ступень доктара філасофіі ў Лонданскай школе эканомікі і палітычных навук у 1993 годзе. Працаваў у  пры Кембрыджскім універсітэце. З’яўляецца выкладчыкам руска- і ўкраіназнаўства у  пры . Таксама член савета дырэктараў «», украінскага навінавага канала на англійскай мове. Ён таксама ганаровы супрацоўнік 
* *The legacy of the Soviet Union* (у суаўтарстве з Wendy Slater). Palgrave Macmillan, Basingstoke 2004, ISBN 1-4039-1786-8.
* *Virtual Politics: Faking Democracy in the Post-Soviet World*, Yale University Press, New Haven 2005, ISBN 0-300-09545-7.
* *Ukraine’s Orange Revolution*, Yale University Press, New Haven 2005, ISBN 0-300-11290-4.
* *Belarus: The Last European Dictatorship*, Yale University Press, New Haven 2012, ISBN 978-0-300-13435-3 (новае выданне 2021 года: New Haven, London:  — 384 с. — ISBN 978-0-300-25921-6)
* *Ukraine Crisis: What It Means for the West.* Yale University Press, New Haven 2014, ISBN 978-0-300-21159-7.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Клименко О. В.* Вільсон Ендрю Лівінгстон // 
* Вільсон (Wilson) Ендрю Лівінгстон // Україна в міжнародних відносинах. Енциклопедичний словник-довідник. Випуск 5. Біографічна частина: А-М / Відп. ред. М. М. Варварцев. — К.: Ін-т історії України НАН України, 2014. — С. 70-71.

## Спасылкі 
* 
* *Dealing with Yanukovych’s Ukraine*. London : European Council on Foreign Relations (ECFR), 2010. Zusammenfassung bei WorldCat
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Палітолагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Славісты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гісторыкі Вялікабрытаніі
Селетытэніз

**Селетытэні́з** () — бяссцёкавае горка-салёнае возера ў Казахстане, у Паўладарскай вобласці.

Возера знаходзіцца на дне ўпадзіны на вышыні 64 м над узроўнем мора. Плошча паверхні возера змяняецца. Сярэдняя плошча складае 777 км². Глыбіні дасягаюць 3,2 м.

У возера ўпадаюць рэкі Селеты (у перыяд разводдзя) і Шалаксай.

## Літаратура 
* 
* Географический энциклопедический словарь: географические названия / Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд., доп. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 435. — 592 с. — 210 000 экз. — ISBN 5-85270-057-6.
* 

Катэгорыя:Азёры Казахстана
Катэгорыя:Паўладарская вобласць
Катэгорыя:Салёныя азёры
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Культура (значэнні)

**Культу́ра** можа значыць:

* Культура — характарыстыка чалавечай жыццядзейнасці.
* «Культура» — беларуская дзяржаўная радыёстанцыя.
* «Культура» — дзяржаўная беларускамоўная газета.
* «Культура» — украінская радыёстанцыя.
* «Культура» — украінскі тэлеканал.
* «Культура» — расійскі тэлеканал.
* «Культура» — расійская радыёстанцыя.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Культура — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці.

### Расія 
* Культура — вёска ў Аўргазінскім раёне Башкартастана.
* Культура — вёска ў Апарынскім раёне Кіраўскай вобласці.
* Культура — хутар у Ціхарэцкім раёне Краснадарскага края.
* Культура — пасёлак у Хамутоўскім раёне Курскай вобласці.
* Культура — пасёлак у Лебядзянскім раёне Ліпецкай вобласці.
* Культура — пасёлак у Кстоўскім раёне Ніжагародскай вобласці.
* Культура — пасёлак у Пуцяцінскім раёне Разанскай вобласці.
* Культура — пасёлак у Волжскім раёне Самарскай вобласці.
* Культура — пасёлак у Кінельскім раёне Самарскай вобласці.
* Культура — вёска ў Савецкім раёне Саратаўскай вобласці.
* Культура — сяло ў Аксубаеўскім раёне Татарстана.

### Украіна 
* Культура — сяло ў Пяціхацкім раёне Днепрапятроўскай вобласці.
* Культура — сяло ў Старабешаўскім раёне Данецкай вобласці.
Яўген Абрамавіч Баратынскі

**Яўген Абрамавіч Баратынскі** (; 19 лютага [2 сакавіка] 1800 (у некаторых крыніцах 7 (19) сакавіка 1800), сяло Вяжля, Кірсанаўскі павет, Тамбоўская губерня — 29 чэрвеня [11 ліпеня] 1844, ) — рускі паэт, перакладчык. Адна з самых яркіх і ў той жа час загадкавых і недаацэненымі фігур рускай літаратуры XIX стагоддзя.

Катэгорыя:Паэты Расіі
Асабняк Кшасінскай

**Асабняк Кшасінскай** (вуліца Куйбышава, д. № 2-4 / Кронверкскі праспект, д. № 1) — помнік архітэктуры ў стылі мадэрн у Санкт-Пецярбургу. Асабняк пабудаваны ў 1904—1906 гадах у стылі «паўночны мадэрн» па праекце архітэктара А. І. фон Гагена для балерыны Мацільды Кшасінскай. У афармленні інтэр’ераў удзельнічаў архітэктар А. І. Дзмітрыеў.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Збудаванні ў стылі мадэрн
Катэгорыя:Помнікі архітэктуры Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Асабнякі
Кушалеўка

**Кушалеўка** () — мясцовасць у Выбаргскім і Калінінскім раёнах Санкт-Пецярбурга. Дзеліцца на Вялікую Кушалеўку і Малую Кушалеўку.

Вялікая Кушалеўка размешчана паміж вуліцамі Карбышава, Політэхнічнай, Фаворскага, Бутлерава і Злучальнай лініяй чыгункі. Малая Кушалеўка — паміж праспектамі Маршала Блюхера, Палюстраўскім, Злучальнай лініяй чыгункі і Кушалеўскай дарогай. Агульныя межы: вуліцы Карбышава, Політэхнічная, Фаворскага, Бутлерава, Злучальная лінія чыгункі, Кушалеўская дарога, праспекты Маршала Блюхера і Палюстраўскі.

На захадзе Кушалеўка мяжуе з Лясным, на поўначы — з Сасноўкай, на ўсходзе — з Піскароўкай. З 30-40-х гадоў 19 стагоддзя — забудоўвалася лецішчамі. З 1922 года ў межах горада. У 1960-х гадах паблізу чыгуначнай станцыі створаны Гарадскі дзіцячы батанічны сад.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Санкт-Пецярбурга
Мікалай Сямёнавіч Курнакоў

**Мікалай Сямёнавіч Курнакоў** (; 24 лістапада [6 снежня] 1860, Налінск — , Барвіха) — рускі фізікахімік, прафесар (1893), заслужаны прафесар (1907), доктар хімічных навук (1909), акадэмік Пецярбургскай акадэміі навук / Расійскай акадэміі навук / Акадэміі навук СССР (1913) лаўрэат Сталінскай прэміі, стваральнік фізіка-хімічнага аналізу.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіраўскай вобласці
Купчына

**Купчына**:
* Купчына (гістарычны раён)
* Купчына (станцыя метро)

## Прозвішча 
* Алена Мікалаеўна Купчына — беларускі дыпламат
Дэвід Мак-Мілан

**Дэвід Мак-Мілан** (; ) — брытанска-амерыканскі хімік-арганікаў, спецыяліст па арганічным сінтэзе, піянер у галіне асіметрычнага арганічнага каталізу. Заслужаны Універсітэцкі прафесар Прынстанскага ўніверсітэта, член Лонданскага каралеўскага таварыства (2012) і Нацыянальнай АН ЗША (2018), член-карэспандэнт Эдынбургскага каралеўскага таварыства (2013).

## Біяграфія 
Скончыў Універсітэт Глазга (бакалаўр хіміі, 1991). Доктарскія даследаванні праводзіў пад кіраўніцтвам прафесара Лары Овермана ў Каліфарнійскім універсітэце ў Ірвайне (з 1990). Уласную кар’еру пачаў у 1998 годзе ў Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі. У 2000 годзе перайшоў у Каліфарнійскі тэхналагічны інстытут, з 2004 года імянны прафесар (Earle C. Anthony Professor) хіміі. З 2006 года імянны прафесар (A. Barton Hepburn Professor) на кафедры хіміі Прынстанскага ўніверсітэта, у 2010—2015 гг. загадваў гэтай кафедрай, цяпер імянны заслужаны Універсітэцкі прафесар хіміі (James S. McDonnell Distinguished University Professor of Chemistry).

З 2009 па 2014 гады галоўны рэдактар «Chemical Science (journal)».
Левашоўскія мемарыяльныя могілкі

**Левашоўскія мемарыяльныя могілкі**, вядомыя таксама пад назвай «Левашоўская пустка» — могілкі ў Санкт-Пецярбургу; былы спецыяльны расстрэльны палігон НКУС — МДБ — КДБ СССР: тут пахавана каля 45 тысяч ахвяр сталінскіх рэпрэсій 1937—1953 гадоў.

Могілкі заставаліся сакрэтным аб’ектам КДБ СССР да 1989 года. Ля ўваходу на могілкі ўсталяваны помнік «Малох таталітарызму» (скульптары Ніна Галіцкая, Віталь Гамбараў, архітэктар Аляксей Лялякаў; адкрыты 15 мая 1996 года мэрам Санкт-Пецярбурга Анатолем Сабчаком). У Дзень памяці ахвяр палітычных рэпрэсій гарадскія ўлады Санкт-Пецярбурга праводзяць тут цырымоніі ўскладання вянкоў.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Месцы пакаранняў смерцю
Катэгорыя:Аб’екты культурнай спадчыны Расіі
Катэгорыя:Рэпрэсіі ў СССР
Катэгорыя:Могілкі Санкт-Пецярбурга
Ардэм Патапуцян

**Ардэм Патапуцян** (; ) — амерыканскі малекулярны біёлаг і нейрабіёлаг. Працуе ў Медыцынскім інстытуце Говарда Х’юза (HHMI). Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (2021).

## Біяграфія 
Ардэм Патапуцян нарадзіўся 2 кастрычніка 1967 года ў Бейруце, у армянскай сям’і. Навучаўся у Амерыканскім універсітэце Бейрута на працягу года, перш чым эміграваць у ЗША ў 1986 годзе. Скончыў Каліфарнійскі ўніверсітэт у Лос-Анджэлесе, у 1990 годзе атрымаў ступень бакалаўра ў галіне цыталогіі і біялогіі развіцця, а ў 1996 годзе — ступень доктара філасофіі ў Каліфарнійскім тэхналагічным інстытуце. Аспірантам Патапуцян працаваў з Луі Райхартам у Каліфарнійскім універсітэце ў Сан-Францыска. У 2000 годзе ён стаў дацэнтам ў Навукова-даследчым інстытуце Скрыпса. У перыяд з 2000 па 2014 год ён дадаткова працаваў у Даследчым фондзе Novartis. З 2014 года Патапуцян працуе даследчыкам у Медыцынскім інстытуце Говарда Х’юза (HHMI).

Патапуцян вывучае перадачу сігналу. Ён унёс значны ўклад у ідэнтыфікацыю новых іённых каналаў і рэцэптараў, якія актывуюцца тэмпературай, механічнай энергіяй або павелічэннем аб’ёму клеткі. Патапуцян і яго калегі змаглі паказаць, што гэтыя іённыя каналы граюць выдатную ролю ў адчуванні тэмпературы, у адчуванні дотыку, у прапрыяцэпцыі, у адчуванні болю і ў рэгуляцыі сасудзістага тонусу. У пазнейшых працах выкарыстоўваюцца метады функцыянальнай геномікі для ідэнтыфікацыі і характарыстыкі механаадчувальных іённых каналаў (механатрансдукцыя).
Бенджамін Ліст

**Бенджамін (Бен’ямін) Ліст** (; ) — нямецкі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2021) сумесна з Дэвідам Мак-Міланам.

Пляменнік лаўрэата Нобелеўскай прэміі Хрысціяны Нюслайн-Фольхард. У 1993 годзе атрымаў ступень бакалаўра на факультэце хіміі Беплінскага вольнага ўніверсітэта. У 1997 годзе атрымаў доктарскую ступень ва Франкфурцкім універсітэце імя Гётэ. З 1999 па 2003 год працаваў у Навукова-даследчым інстытуце Скрыпса ў Ла-Холье, ЗША. Прафесар Кёльнскага ўніверсітэта, дырэктар і прафесар Інстытута даследавання вугалю Таварыства Макса Планка. Таксама працуе галоўным даследчыкам Інстытута даследавання хімічных рэакцый у Універсітэце Хакайда. Згодна з Google Scholar, індэкс Хірша Ліста — 95.

У 2005 годзе Ліст быў запрошаным прафесарам ва ўніверсітэце Гакусюін у Токіа, у 2008 годзе — ва ўніверсітэце Сангюнгван. З 2004 года — ганаровы прафесар Кёльнскага ўніверсітэта (Інстытута арганічнай хіміі). У 2018 годзе быў абраны членам Германскай акадэміі прыродазнаўцаў «Леапальдзіна». У 2019 годзе Ліст выступіў з пленарнай лекцыяй на навуковым форуме Таварыства нямецкіх хімікаў.

У 2021 годзе атрымаў Нобелеўскую прэмію па хіміі «за развіццё асіметрычнага арганакаталізу» разам з Дэвідам Мак-Міланам.

## Узнагароды і прэміі 
* Мемарыяльная прэмія Карла Дуйсберга (2003)
* Прэмія Ота Баер у памеры 75 тысяч еўра (2012)
* Рурская прэмія ў галіне навукі і мастацтва (2013)
* Прэмія Готфрыда Лейбніца (2016)
* Нобелеўская прэмія па хіміі (2021)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Хімікі Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Пётр Андрэевіч Купрыянаў

**Пётр Андрэевіч Купрыянаў** (; 27 студзеня [8 лютага] 1893,  — , ) — савецкі хірург, акадэмік АМН СССР (1944), генерал-лейтэнант медыцынскай службы (1945). Лаўрэат Ленінскай прэміі (1960), Герой Сацыялістычнай Працы (1963).
## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1
Пётр Сцяпанавіч Купалаў

**Пётр Сцяпанавіч Купалаў** (1 (13) кастрычніка, 1888, цяпер Віцебская вобласць — , ) — савецкі фізіёлаг, вучань Івана Пятровіча Паўлава, акадэмік Акадэміі медыцынскіх навук СССР (1946), заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1943).

Фізіёлаг, спецыяліст па фізіялогіі і паталогіі вышэйшай нервовай дзейнасці. Укараніў ўласную методыку сітуацыйных умоўных рэфлексаў. З 1946 г. акадэмік АМН СССР. У 1931-52 гадах — загадчык кафедрай нармальнай фізіялогіі 1-га ЛМІ, у 1930-48 гадах = загадчык лабараторыяй фізіялогіі Дзяржаўнага рэнтгеналагічнага інстытута. У 1941-44 гадах у эвакуацыі ў Томску.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1
Купчына (гістарычны раён)

**Купчына** () — гістарычны раён на поўдні Санкт-Пецярбурга. На яго тэрыторыі размешчана некалькі муніцыпалітэтаў: «Купчына», «Георгіеўскі», «Балканскі», большая частка акругаў №72, 73 і №75, невялікая частка акругі «Волкаўскае».

На поўначы Купчына мяжуе з раёнам Волкава па вуліцы Фучыка. На ўсходзе адасабляецца Сафійскай вуліцай ад прамзоны раёна Абухава. На захадзе раён Купчына абмежаваны ад Маскоўскага раёна ракой Волкаўкай і лініяй Кастрычніцкай чыгункі. На поўдні за Купчына пачынаецца прамзона на тэрыторыі былога саўгаса Шушары.

Раён размешчаны ў Прынеўскай нізіне, у сярэднім цячэнні аднаго з паўднёвых прытокаў Нявы ракі Волкаўкі.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Санкт-Пецярбурга
Пяцігарскі сельсавет

**Пяці́гарскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці. Цэнтр — вёска Пяцігарск.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бешанковіцкага раёна Віцебскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бешанковіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бешанковіцкага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Уладзімір Якаўлевіч Курбатаў

**Уладзімір Якаўлевіч Курбатаў** (; 1878,  — 1957, Ленінград) — рускі гісторык мастацтва, гісторык Пецярбурга, краязнаўца, хімік, інжынер-тэхнолаг, калекцыянер, гісторык архітэктуры, прафесар.
Скончыў фізіка-матэматычны факультэт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта ў 1900 годзе. Служыў у Галоўнай палаце мер і ваг (пад кіраўніцтвам Дзмітрыя Мендзялеева), потым у хімічнай лабараторыі ўніверсітэта. Член Рускага фзіка-хімічнага таварыства з 1901 года. З 1908 года працаваў у Тэхналагічным інстытуце (з 1922 года прафесар).
## Літаратура 
*
Вільгельм Карлавіч Кюхельбекер

**Вільгельм Карлавіч фон Кюхельбекер** (10 [21] чэрвеня 1797,  — 11 [23] жніўня 1846, , Заходне-Сібірскае генерал-губернатарства) — рускі паэт і грамадскі дзеяч, сябар Пушкіна і Баратынскага, аднакурснік Пушкіна па Царскасельскім ліцэі, калежскі асэсар, дзекабрыст.

З дваранскай сям’і абруселых немцаў. Скончыў Царскасельскі ліцэй (1817), дзе пачалося яго сяброўства з А. С. Пушкіным, А. А. Дэльвігам. Служыў у Калегіі замежных спраў; выкладаў рускую і лацінскую мовы. У 1820-21 быў у замежным падарожжы; чытаў у Парыжы публічныя лекцыі па рускай літаратуры, у якіх абгрунтоўваў неабходнасць палітычных пераўтварэнняў у Расіі (лекцыі былі спыненыя па загаду рускага пасольства). У 1822 годзе Кюхельбекер служыў на Каўказе чыноўнікам асобых даручэнняў пры А. П. Ярмолаве. У лістападзе 1825 быў прыняты К. Ф. Рылеевым у Паўночнае таварыства дзекабрыстаў. У час Паўстання дзекабрыстаў 14 снежня 1825 у Пецярбургу страляў у вялікага князя Міхаіла Паўлавіча, спрабаваў пабудаваць салдат для контратакі. Пасля падаўлення паўстання спрабаваў уцячы за мяжу, але быў арыштаваны ў Варшаве, асуджаны да смяротнага пакарання, замененай катаргай, якую адбываў у Дынабургскай, Свеаборгскай і інш. крэпасцях. З 1836 года на пасяленні ў Сібіры.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Педагогі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Калежскія асэсары
Катэгорыя:Дзекабрысты
Катэгорыя:Зняволеныя Петрапаўлаўскай крэпасці
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Адміралцейскі канал

**Адміралцейскі канал** (1710—1738 — Прадзільны, 1922—1991 — Круштэйна) — канал у Санкт-Пецярбургу ад Крукава канала да ракі Мойкі. Працякае паміж астравамі 2-м Адміралцейскім і Новай Галандыяй. Даўжыня канала каля 0,44 км, шырыня 9-14 м, глыбіня 1,5-2,7 м, сярэдні расход вады каля 0,05 м³/с.

Катэгорыя:Басейн Нявы
Катэгорыя:Рэкі і каналы Санкт-Пецярбурга
Кронверкскі праліў

**Кронверкскі праліў у Санкт-Пецярбургу** — дугападобная пратока ракі Нявы паміж Петраградскім і Заечым астравамі. Назва ўзнікла ў пачатку XVIII стагоддзя і звязана з кронверкам Петрапаўлаўскай крэпасці, які быў пабудаваны ў гэты ж час на яго правым беразе. Даўжыня — каля 1 кіламетра, шырыня — каля 50 метраў, глыбіня — да 4 метраў. Правы бераг умацаваны гранітам, па ім пракладзеная Кронверкская набярэжная. Адхоны левага берага задзернаваныя.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Рэкі і каналы Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Рукавы і пратокі Нявы
Кронверкская вуліца

**Кронверкская вуліца** — вуліца ў Петраградскім раёне Санкт-Пецярбурга. Праходзіць ад Кронверкскага праспекта да Вялікай Пушкарскай вуліцы.

Вуліцу праклалі ў XVIII стагоддзі, у сучасных межах сфармавалася ў першай трэці XIX стагоддзя. Яе назва звязана з тым, што ў яе створы знаходзіцца Кронверк Петрапаўлаўскай крэпасці. Да 1856 года звалася Пакроўскай вуліцай (ад Пакроўскай, або Мацфіеўскай, царквы — не захавалася), а таксама Мацвееўскім праспектам і (у 1820-х гадах) Кронверкскім праспектам. У той час канцавы паўночна-ўсходні ўчастак гэтай вуліцы ішоў трохі заходней, чым цяпер, такім чынам, што працягам гэтай вуліцы з’яўлялася сучасная вуліца Падкавырава (апошняя захоўвала назву Пакроўская да 1923 года). Змяненне канфігурацыі вуліцы і, адпаведна, змяненне яе назвы ў 1850-х гг. былі звязаны з пашырэннем тэрыторыі Пакроўскай царквы.

З 1923 па 1937 год Кронверкская вуліца насіла імя В. Э. Кінгісепа.
## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Вуліцы Санкт-Пецярбурга
ІнфармНапалм

**ІнфармНапалм** — шматмоўны некамерцыйны вэб-сайт аб расійскім вайсковым уварванні ва Украіну, заснаваны ў сакавіку 2014 года журналістам Раманам Бурко з Севастопаля (Украіна). Змяшчае матэрыялы . Пераклад беларускамоўнай версіі сайта ажыццяўляе Дзяніс Івашын з Гродна (Беларусь).

## Гісторыя 
Першае ж відэа сайта аб нападзе ў сакавіку 2014 года расійскіх салдат на ўкраінскую воінскую часць у Севастопалі за першыя суткі сабрала на Youtube звыш за 2 млн праглядаў. У лістападзе 2014 — жніўні 2015 гадоў сайт размясціў відэазапісы 14 допытаў палонных расійскіх салдат, затрыманых са зброяй ва Украіне. 28 красавіка і 15 ліпеня 2015 года апублікаваў расследаванне аб завозе ў Данецкую вобласць Украіны расійскім салдатам Дзмітрыем Зубавым са 147-га аўтамабільнага батальёна (воінская часць № 83466; Масква, Расія) зенітна-ракетнага комплекса (ЗРК) «Бук-М1», з якога 24 ліпеня 2014 года пад Данецкам збілі пасажырскі самалёт «Боінг 777» з 298 людзьмі на борце. На жнівень 2015 года штодня сайт выдаваў прынамсі 1 матэрыял і праглядаўся звыш 10 тыс. унікальных наведнікаў. 16 кастрычніка 2015 года сайт пачаў у адказ на кожнае парушэнне ва Украіне расійскімі інтэрвентамі Мінскага пратаколу аб спыненні агню ад 12 лютага 2015 г. публікаваць імёны, прозвішчы, фатаздымкі, бартавыя і рэгістрацыйныя нумары расійскіх ваенных пілотаў у Сірыі.

У 2015 годзе было правездена расследаванне, у якім сцвярджалася, што InformNapalm — гэта праект кіраўніцтва інфармацыйных тэхналогій Міністэрства абароны Украіны. Аднак дадзеныя звесткі з’яўляюцца непацверджанымі. Паведамлялася, што заснавальнік праекта i яго галоўны рэдактар Раман Бурко насамрэч з’яўляецца старшым афіцэрам УIТ палкоўнікам Раеўскім Вячаславам Міхайлавічам.

## Спасылкі 
* RSS-паток
* Старонка ў Фэйсбуку
* Ютуб-канал
* БуркоНавіны
* Паток БуркоНавін

Катэгорыя:Арганізацыі Украіны
Катэгорыя:Інтэрнэт-СМІ
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі на беларускай мове
Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна
Катэгорыя:З’явіліся ў 2014 годзе
Аляксандр Назаравіч Кузняцоў

**Аляксандр Назаравіч Кузняцоў** (;  — ) — савецкі хімік, металург, металазнавец, адзін з арганізатараў алюмініевай прамысловасці ў СССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 (30 лістапада) 1877 года ў пасёлку Ніжнесалдзінскі завод (цяпер Ніжняя Салда, Свярдлоўская вобласць). Скончыў Пецярбургскі горны інстытут (1900); працаваў там жа на кафедры металургіі (з 1919 прафесар). Адначасова з 1902 года выкладаў у Політэхнічным інстытуце. Падчас Першай сусветнай вайны распрацаваў і выпрабаваў на сабе процівагаз, арганізаваў іх вытворчасць для расійскай арміі на «Першым рускім процівагазавым заводзе» ва Усць-Славянцы пад Пецярбургам.

У 1915—1916 гадах распрацаваў (сумесна з інжынерам Я. І. Жукоўскім) спосаб атрымання чыстага гліназёму з баксітаў. З 1926 года дырэктар Горна-металургічнай лабараторыі. Ініцыятар стварэння (1931) Ленінградскага НДІ лёгкіх металаў (НИИСАлюминий), у 1931—1934 гадах намеснік дырэктара НДІСА па навуковай частцы. У 1938—1941 гадах распрацаваў новае выбуховае рэчыва СІНАЛ-АК, якое шырока выкарыстоўвалася ў час Вялікай Айчыннай вайны.

У 1941—1944 гадах ва эвакуацыі на Урале. Доктар тэхнічных навук (1935), прафесар (1935). Памёр 2 сакавіка 1946 года. Пахаваны ў Ленінградзе на Волкаўскіх могілках. На прафесарскім корпусе Горнага інстытута ў яго гонар усталяваная мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Хімікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Металазнаўцы СССР
Крастоўка (прыток Сярэдняй Неўкі)

**Крастоўка** () — вадацёк у Санкт-Пецярбургу, які злучае Малую Неўку і Сярэднюю Неўку. Даўжыня каля 0,75 км, шырыня каля 30 метраў, глыбіня каля 3 м. Сярэднегадавы расход вады — каля 10 м³/с.

Падзяляе Крастоўскі і Каменны востраў. Уздоўж рэчышча пралягае набярэжная. Рух маламерных суднаў па рацэ забаронены.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Рэкі і каналы Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Рукавы і пратокі Нявы
Санкт-Пецярбургскі крэматорый

**Санкт-Пецярбургскі крэматорый** — крэматорый, размешчаны на паўночным усходзе Санкт-Пецярбурга, у Чырвонагвардзейскім раёне. Адносіцца да Санкт-Пецярбургскага ДУП «Рытуальныя паслугі». Адзіны крэматорый на тэрыторыі Санкт-Пецярбурга і сумежных рэгіёнаў.

Пабудаваны ў 1970—1973 гадах па праекце архітэктараў А. С. Канстанцінава, Д. С. Гольдгара, Н. М. Захар’інай. Размешчаны ў гістарычным раёне Ручаі, па Шафіраўскім праспекце, дом 12. У крэматорыі працуюць 14 печаў, 9 рытуальных залаў (цэнтральны, вялікі, тры сярэднія і чатыры малыя), калумбарый, могілкі, кафэ і медпункт.

На тэрыторыі крэматорыя знаходзіцца рытуальнае агенцтва № 5 (уваходзіць у структуру ТАА «Санкт-Пецярбургская рытуальная кампанія»).

У цяперашні час у крэматорыі спальваюць да 150 трупаў у дзень.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Крэматорыі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Санкт-Пецярбурга
Крачкоўскі

**Крачкоўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ігнацій Юльянавіч Крачкоўскі — савецкі арабіст
* Юльян Фаміч Крачкоўскі — фалькларыст і этнограф
Ігнацій Юльянавіч Крачкоўскі

**Ігнацій Юльянавіч Крачкоўскі** (4 (16) сакавіка 1883, Вільня — , ) — рускі і савецкі арабіст, акадэмік Расійскай акадэміі навук (з 1921; з 1925 года — АН СССР). Адзін са стваральнікаў школы савецкай арабістыкі, член Імператарскай Праваслаўнага Палесцінскага Таварыства. Адзін з аўтараў першага выдання «Энцыклапедыі ісламу».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і Юльяна Фаміча Крачкоўскага, дырэктара настаўніцкага інстытута ў горадзе Вільні. У дзіцячыя гады праяўляў цікавасць да ўсходніх культур, самастойна вывучаў ўсходнія мовы. З 1901 па 1905 гады навучаўся на факультэце ўсходніх моў Пецярбургскага ўніверсітэта і скончыў там курс арабска-персідска-турэцка-татарскай. Атрымаў залаты медаль за твор па арабскай славеснасці «Валадаранне халіфа аль-Мехдзі».

З 1910 года — прыват-дацэнт (з 1918 года прафесар) факультэта ўсходазнаўства Пецярбургскага-Ленінградскага ўніверсітэта па арабскай паэзіі, хрысціянска-арабскай пісьменнасці і сучаснай літаратуры арабаў.

І. Ю. Крачкоўскі быў віцэ-прэзідэнтам Геаграфічнага таварыства СССР (1938—1945). Уваходзіў у склад рэдкалегіі часопіса «Весці АН СССР. Аддзяленне літаратуры і мовы».

Прафесар і член навуковых саветаў многіх навучальных і даследчых устаноў СССР, член шэрагу замежных акадэмій і востоковедных таварыстваў (АН у Дамаску, Каралеўскага азіяцкага таварыства Вялікабрытаніі і Ірландыі, Нямецкага ўсходазначага таварыства, Фламандскай, Польскай, Іранскай АН і інш.)

Быў жанаты з ўсходазнаўцай В. А. Крачкоўскай.

Памёр у 1951 годзе. Пахаваны ў Ленінградзе на Літаратарскіх мастках Волкаўскіх могілак.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Арабісты
Катэгорыя:Перакладчыкі Карана
Яўген Іванавіч Красуцкі

**Яўген Іванавіч Красуцкі** ( — ) — камандзір батальёна 1008-га стралковага палка (266-я стралковая дывізія 3-я гвардзейская армія, 4-ы Украінскі фронт), гвардыі капітан.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1918 годзе ў Петраградзе. Скончыўшы сярэднюю школу, працаваў электрыкам у трамвайным парку.

У Чырвонай арміі з 1939 года. Удзельнік савецка-фінскай вайны. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года. Закончыў ваенна-палітычнае вучылішча ў 1943 годзе і Курсы ўдасканалення каманднага складу. Член УКП (б) з 1943 года.

Камандзір батальёна 1008-га стралковага палка 266-й стралковай дывізіі 3-й гвардзейскай арміі 4-га Украінскага фронту гвардыі капітан Красуцкі на чале групы байцоў пад агнём праціўніка ў ноч на 8 лютага 1944 года пераадолеў Дняпро ля горада Крывы Рог (Днепрапятроўская вобласць). Група захапіла перапраўныя сродкі — лодкі, бочкі і адзін паром. Другая група, складзеная з добраахвотнікаў батальёна, пераправіўшыся праз Дняпро, знішчыла дзве агнявыя кропкі ворага і дала сігнал да пераправы ўсяго батальёна. Гвардыі капітан Красуцкі арганізаваў фарсіраванне ракі ўсім падраздзяленнем. Ужо праз гадзіну батальён захапіў плацдарм на процілеглым беразе. Праз тры гадзіны быў перапраўлены ўвесь полк, адбіты чатыры контратакі танкаў і пяхоты праціўніка, забяспечыўшы плацдарм для ўсёй дывізіі.

Раніцай 8 лютага батальён Красуцкага першым уварваўся ў Нікапаль. Байцы яго батальёна ўзнялі чырвоны сцяг на адным з самых высокіх будынкаў горада. Пасля вызвалення Нікапалем, у ходзе далейшых баёў, батальён прасунуўся яшчэ на 70 кіламетраў.

Цяжка паранены ў баі 14 лютага. Памёр 17 сакавіка 1944 гады.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 19 сакавіка 1944 г. мужнасць, адвагу і гераізм, праяўленыя ў барацьбе з нямецкімі захопнікамі, гвардыі капітану Красуцкаму Яўгену Іванавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонай Зоркі.

Імем Я. І. Красуцкага названы вуліцы ў Санкт-Пецярбургу і Нікапалі (Днепрапятроўская вобласць). У Пецярбургу на доме, дзе жыў Красуцкі, устаноўлена мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
Акіра Ёсіна

**Акіра Ёсіна** (; ) — японскі хімік, супрацоўнік карпарацыі Asahi Kasei і прафесар універсітэта Мейдзё ў Нагоі. Стварыў першую бяспечную, жыццяздольную літый-іонную батарэю.

У гады каледжа Ёсіна наведваў курс, які выкладаў Кэн’іці Фукуі, першы азіят, які стаў лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па хіміі.

## Кар’ера 
Усю сваю неакадэмічную кар’еру правёў у карпарацыі Asahi Kasei. Адразу пасля заканчэння магістратуры ў 1972 годзе пачаў працаваць у Asahi Kasei. Поліацэтылен — электраправодны палімер, адкрыты Хідэкі Сіракавай, які пазней (у 2000 годзе) будзе ўдастоены Нобелеўскай прэміі па хіміі за сваё адкрыццё

Так з’явіўся цяперашні літый-іонны акумулятар. Ёсіна апісаў праблемы і гісторыю працэсу вынаходніцтва ў кнізе ў 2014 годзе.

Ёсіна выявіў, што ў якасці аноднага матэрыялу падыходзіць вугляродзісты матэрыял з пэўнай крышталічнай структурай і гэта анодны матэрыял, які выкарыстоўваўся ў камерцыйным LIB першага пакалення. Ёсіна распрацаваў зборшчык току з алюмініевай фальгі, які ўтварыў пласт пасівацыі для забеспячэння высокага напружання батарэі пры нізкіх коштах, а таксама распрацаваў функцыянальную мембрану-сепаратар і выкарыстанне дадатковага тэмпературнага каэфіцыента (ДТК) для дадатковай бяспекі.

Рулонная структура LIB была задумана Ёсіна для забеспячэння вялікай плошчы паверхні электродаў і забеспячэння высокага разраду току, нягледзячы на нізкую праводнасць арганічнага электраліта.

## Узнагароды 
* Прэмія хімічных тэхналогій Японскага хімічнага таварыства (1998)
* Узнагарода Электрахімічнага таварыства (1999)
* Прэмія C&amp;amp;C ад NEC C&C Foundation (2011)
* Медаль IEEE за экалагічныя тэхналогіі і тэхналогіі бяспекі (2012)
* Глабальная энергетычная прэмія (2013)
* Прэмія Чарльза Старка Дрэйпера (2014)
* Японская прэмія (2018)
* Еўрапейская прэмія вынаходніка (2019)
* Нобелеўская прэмія па хіміі (2019)
* Ордэн культуры (2019)

## Спасылкі 
* Бацька літый-іонных батарэй (Chemistry World, ліпень 2018)

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Культуры
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Японіі
Катэгорыя:Хімікі Японіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Чарлза Старка Дрэйпера
Вуліца Чырвонага Курсанта (Санкт-Пецярбург)

**Вуліца Чырвонага Курсанта** — вуліца ў Петраградскім раёне Санкт-Пецярбурга. Праходзіць ад Вялікага праспекта Петраградскай стараны за Гдоўскую вуліцу.

## Гісторыя 
Першая назва Інжынерная вуліца (на ўчастку ад Музыкальнага завулка да Наваладажскай вуліцы) узнікла ў 1772 годзе, дадзена ад Інжынернага шляхецкага кадэцкага корпуса (цяпер Ваенна-касмічная акадэмія імя А. Ф. Мажайскага). У 1798 годзе пераназваная ў Спаскую вуліцу (на ўчастку ад Малога праспекта да ракі Малой Неўкі), дадзена ад царквы Спаса-Праабражэння (знесена ў 1932 годзе). З 1790 года ўчастак ад Вялікага да Малога праспекта насіў імя Грэчаская вуліца, дадзена ад Грэчаскай гімназіі. У 1798 годзе пераназваная ў Грэчаскі праспект. У 1820 годзе праспект далучаны да Спаскай вуліцы. У 1828 годзе вуліца перайменавана ў Вялікую Спаскую вуліцу.

1 лютага 1922 года перайменавана ў вуліцу Чырвонага Курсанта, у гонар «чырвоных курсантаў», у сувязі з тым, што ў памяшканні Ваенна-тапаграфічнага вучылішча (дом 17) у 1918 годзе адкрыліся першыя ў краіне пяхотныя курсы па падрыхтоўцы каманднага складу Рабоча-Сялянскай Чырвонай арміі. Участак каля ракі Малой Неўкі закрыты ў 1950-я гады.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Вуліцы Санкт-Пецярбурга
Ланфранк

**Ланфаранк** (, ; каля 1005 — ) — італьянскі настаўнік, святар і манах, архібіскуп Кентэрберыйскі з 1070 года да канца жыцця.

Ланфранк нарадзіўся ў Павіі, атрымаў адукацыю ў вольных мастацтвах. Перабраўшыся ў Нармандыю, узначаліў кафедральную школу ў Аўраншы. У 1042 годзе далучыўся да бенедыкцінскага ордэна, а ў 1070 годзе, хутка пасля нармандскага заваявання Англіі, атрымаў пасаду архібіскупа Кентэрберыйскага. Пасля смерці Вільгельма Заваёўніка спрыяў пераходу ўлады да яго сына Вільгельма Рудога.

Катэгорыя:Лацінамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы XI стагоддзя
Рэджынальд Поўл

**Рэджынальд Поўл** (;  — ) — англійскі кардынал, апошні каталіцкі архібіскуп Кентэрберыйскі, адзін з лідараў англійскай контррэфармацыі.

## Біяграфія 
Рэджынальд Поўл паходзіў са знатнай сям’і, па матчынай лініі быў нашчадкам англійскіх каралёў, адукацыю атрымаў у Оксфардзе і Падуі. Першапачаткова быў у ласцы ў Генрыха VIII, аднак адмовіўся падтрымаць ануляванне яго шлюбу з Кацярынай Арагонскай і з’ехаў у выгнанне. У 1536 годзе быў узведзены ў кардыналы, маючы на той час толькі дыяканскае пасвячэнне. Быў папскім легатам на Трыдэнцкім саборы.

Пасля ўзыходу на аглійскі трон каталічкі Марыі Цюдар кардынал Поўл вярнуўся ў Англію і заняў пасад архібіскупа Кентэрберыйскага. Святарскае пасвячэнне ён атрымаў ужо з гэтай нагоды, за некалькі дзён да біскупскага. Па выпадковым збегу абставін Поўл памёр ад хваробы прыблізна праз 12 гадзін пасля смерці каралевы Марыі, што спрасціла імклівае вяртанне краіны да пратэстантызму пры яе пераемніцы Елізавеце I.

Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы XVI стагоддзя
Катэгорыя:Кардыналы Англіі
Мэцью Паркер

**Мэцью Паркер** (;  — ) — англійскі святар, архібіскуп Кентэрберыйскі з 1559 года, адзін з заснавальнікаў англіканскай багаслоўскай традыцыі.

Паркер нарадзіўся ў Норыджы ў сям’і ткача, атрымаў адукацыю ў Кембрыджы. Быў капеланам Ганны Балейн, другой жонкі караля Генрыха VIII. У 1559 годзе дачка Ганны, каралева Лізавета I, зрабіла Паркера архібіскупам Кентэрберыйскім, хаця ён спрабаваў пазбегнуць прызначэння. На гэтай пасадзе ён зрабіў значны ўнёсак у стварэнне Трыццаці дзевяці артыкулаў — уплывовага вызначэння англіканскага веравызнання.

Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы XVI стагоддзя
Павел Дзмітрыевіч Кузьмінскі

**Павел Дзмітрыевіч Кузьмінскі** (; 20 чэрвеня (2 ліпеня) 1840, Усць-Лабінск — 7 (20) красавіка 1900, ) — рускі інжынер, вынаходнік газавай турбіны.

## Біяграфія 
Скончыў ў 1864 годзе Марскі корпус у Санкт-Пецярбургу, служыў на флоце да 1884 года, быў карабельным інжынерам-механікам, старэйшым механікам Балгарскай флатыліі (Русэ, 1884—1885). Там жа ў Балгарыі выкладаў механіку ў земляробчым вучылішчы ў Руэ (1886—1888). Заснавальнік і першы распарадчык марской бібліятэкі і Ваенна-марскога музея ў Русэ (1884). Заснавальнік першага Балгарскага тэхнічнага таварыства (Русэ, травень 1885 года) і аўтар яго статута.

Працаваў на Балтыйскім суднабудаўнічым заводзе да 1894 года. Быў адным з арганізатараў стварэння паветраплавальнага аддзела Рускага тэхнічнага таварыства.

Цяпер, на доме, дзе жыў Павел Дзмітрыевіч ў 1893 годзе (6-я лінія Васільеўскга Вострава, 37), знаходзіцца мемарыяльная дошка з яго імем.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснадарскім краі
Архібіскуп Уэльса

**Архібіскуп Уэльса** (, ) — прымас англіканскай Царквы ва Уэльсе. Пасада была створаная ў 1920 годзе адначасова з аддзяленнем Царквы ва Уэльсе ад Царквы Англіі. Архібіскуп Уэльса выбіраецца з ліку дыяцэзіяльных біскупаў і трымае пасаду адначасова з кіраўніцтвам сваёй дыяцэзіяй. Такім чынам, пасада не звязаная ні з якой канкрэтнай біскупскай кафедрай.

Катэгорыя:Царква ва Уэльсе
Аляксей Мікалаевіч Крастоўнікаў

**Аляксей Мікалаевіч Крастоўнікаў** (;  — ) — расійскі і савецкі вучоны, фізіёлаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар, загадчык кафедры фізіялогіі Ленінградскага інстытута фізічнай культуры (1927—1955 гг.), Член-карэспандэнт Акадэміі медыцынскіх навук СССР (1953).

## Біяграфія 
У 1912 годзе завяршыў навучанне на фізіка-матэматычным факультэце Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1923 годзе паспяхова скончыў Першы Ленінградскі медыцынскі інстытут.

З 1913 года пачаў сваю працоўную дзейнасць у лабараторыі І. П. Паўлава. У 1919 годзе пачаў працаваць асістэнтам кафедры фізіялогіі Ленінградскага інстытута фізічнай культуры, на той момант кафедру ўзначальваў Л. А. Арбелі. У 1927 годзе прысвоена навуковае званне — прафесар. Прызначаны загадчыкам кафедры фізіялогіі Ленінградскага інстытута фізічнай культуры. Адначасова працаваў на пасадзе намесніка дырэктара Ленінградскага навукова-даследчага інстытута фізічнай культуры (1931—1941 гг.).

З’яўляецца аўтарам больш за 200 навуковых прац. Аналізаваў і вывучаў ўплыў фізічных практыкаванняў на функцыі фізіялагічных сістэм арганізма, а таксама на раскрыццё складаных умоўнарэфлекторных сувязяў у працэсе спартыўнай трэніроўкі. Ён распрацаваў методыку эксперыментальнага вывучэння рухальнага, глядзельнага і вестыбулярнага аналізатараў пры занятках спортам і фізічнымі практыкаваннямі. З’яўляецца аўтарам самых першых у Расіі манаграфій і падручнікаў па фізіялогіі фізічных практыкаванняў. У гады Вялікай Айчыннай вайны вывучаў пытанні тэорыі і методыкі лячэбнай фізкультуры, праводзіў працу па арганізацыі лячэбнай фізкультуры ў шпіталях.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1
* *Миротворцев Ю. К.* КРЕСТОВНИКОВ Алексей Николаевич // Большая Медицинская Энциклопедия (БМЭ) / под редакцией Петровского Б. В., 3-е издание. — Т. 11.

## Спасылкі 
* Крестовников Алексей Николаевич // Спорт-страна.ру 

Катэгорыя:Фізіёлагі СССР
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Лясныя могілкі

**Лясныя могілкі** — назва могілак у розных краінах свету.

## Беларусь 
* Лясныя могілкі — могілкі ў Мінску.

## Латвія 
* Лясныя могілкі — могілкі ў Рызе.

## Расія 
* Лясныя могілкі — могілкі ва Уладзівастоку.
* Лясныя могілкі — могілкі ў Екацярынбургу.
* Лясныя могілкі — могілкі ў Чалябінску.

## Украіна 
* Лясныя могілкі — могілкі ў Кіеве.

## Швецыя 
* Лясныя могілкі — могілкі ў Стакгольме.
## Эстонія 
* Лясныя могілкі — могілкі ў Таліне.
Уільям Джаксан

**Уільям Джаксан** (;  — ) — англійскі святар, біскуп Лонданскі (1633—1646), архібіскуп Кентэрберыйскі (1660—1663).

Джаксан вывучаў у Оксфардзе юрыспрудэнцыю, але ў выніку зрабіўся святаром. Пры каралі Карле I ён атрымаў месца біскупа Лонданскага, адначасова займаючы шэраг свецкіх пасад. У 1646 годзе, падчас грамадзянскай вайны, кантраляваны пурытанамі парламент адмяніў пасады біскупаў. Джаксан з’ехаў у Глостэршыр, дзе жыў як прыватная асоба. Падчас рэстаўрацыі Сцюартаў Джаксан быў пастаўлены архібіскупам Кентэрберыйскім і ў гэтай якасці ўдзельнічаў у каранацыі Карла II. У хуткім часе здароўе Джаксана, ужо вельмі старога, пачало слабець, і ў 1663 годзе ён памёр, прабыўшы архібіскупам меней за тры гады.
Людміла Пятроўна Воранава

**Людміла Пятроўна Воранава** (нар. , г. Рубцоўск, Расія — ) — беларускі графік.

## Біяграфія 
Скончыла мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута ў 1967 годзе.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1975 года.

## Творчасць 
Працуе ў галіне акварэлі і пастэлі. Створаны ёю фантастычна-казачны свет вобразаў навеяны літаратурнымі творамі або ўласнымі ўяўленнямі; мнагамернасць вобразнасці набліжае творы да традыцый сімвалізму. Сярод твораў: «Над возерам» (1967), «Марс. Зямляне» (1969), «Стары Віцебск» (1981), «Сінія кветкі» (1990), «Нацюрморт са званочкамі» (1991), «Кветкі і кераміка» (1992), «Кентаўр», «Флора» (абодва 1994), «Іншыя светы» (1995); серыі «Восень» (1975), «Фантастыка» (1977), «Крылатыя» (1993), «Багі — прывіды цемры» (1996) і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Графікі XX стагоддзя
Царква ва Уэльсе

**Царква ва Уэльсе** (, ) — англіканская царква, юрысдыкцыя якой ахоплівае тэрыторыю Уэльса.

Царква ва Уэльсе аддзялілася ад Царквы Англіі ў 1920 годзе і першапачаткова складалася з чатырох гістарычных дыяцэзій з цэнтрамі ў Бангары, Сент-Асафе, Сент-Дэйвідсе і Ландафе. Пазней былі вылучаныя яшчэ дзве: Монмуцкая і Суонсі-Брэканская. Прымас царквы, архібіскуп Уэльса, выбіраецца з ліку дыяцэзіяльных біскупаў і трымае пасаду адначасова з кіраўніцтвам сваёй дыяцэзіяй.

## Гербы дыяцэзій 

File:Coat of Arms of the Diocese of Bangor.svg|Бангар
File:Coat of Arms of the Diocese of St Asaph.svg|Сент-Асаф
File:Coat of Arms of the Diocese of St Davids.svg|Сент-Дэйвідс
File:Coat of Arms of the Diocese of Swansea & Brecon.svg|Суонсі і Брэкан
File:Coat of Arms of the Diocese of Monmouth.svg|Монмут
File:Coat of Arms of the Diocese of Llandaff.svg|Ландаф


Катэгорыя:Цэрквы Англіканскай Супольнасці