Праграма Нана — Лугара

ў 1991 годзе пасля нарады ў прэзідэнта ЗША Джорджа Буша-старэйшага па праграме Нана—Лугара.]]
**Праграма сумеснага змяншэння пагрозы** (, таксама **праграма Нана — Лугара** ў гонар сенатараў Сэмюэла Нана і Рычарда Лугара) — ініцыятыва, якая рэалізавалася пры ўдзеле DTRA (Агенцтва па змяншэнню пагрозы Міністэрства абароны ЗША) з 12 снежня 1991 года ў дачыненні да Расіі і краін СНД. У рамках праграмы ў перыяд з 1991 па 2012 год, па афіцыйных даных ЗША, было выдзелена 8,79 млрд долараў:
* знішчэнне ядзернай, хімічнай і іншых відаў зброі масавага знішчэння;
* транспарціроўка, захоўванне, вывад з эксплуатацыі і забеспячэнне эксплуатацыі зброі ў сувязі з яго знішчэннем;
* усталяванне кантраляваных мер засцярогі, якія перашкаджаюць распаўсюджванню зброі;
* прадухіленне непажаданага выкарыстання вопыту і ведаў у галіне стварэння ўзбраенняў;
* забеспячэнне працэсу дэмілітарызацыі абаронных галін прамысловасці і канверсіі ваенных магчымасцяў і тэхналогій;
* пашырэнне кантактаў паміж ЗША і краінамі СНД па ваенных пытаннях.

## Гісторыя 
Праграма была прынята па ініцыятыве дзяржсакратара Дж. Бэйкера. Ён рэкамендаваў Адміністрацыі Прэзідэнта Буша аказаць разнастайную дапамогу былым рэспублікам СССР.

У лістападзе 1991 года праграма адобрана Кангрэсам ЗША.

У кастрычніку 2012 года Расія вырашыла, што не будзе падаўжаць дзеянне пагаднення «без істотнага перагляду яго ўмоў».

16 чэрвеня 2013 года скончыліся бягучыя дамоўленасці па праграме.

17 чэрвеня 2013 года прэзідэнты Расіі і ЗША абмеркавалі змены па пытаннях супрацоўніцтва, пачатага ў рамках праграмы Нана—Лугара і заключылі новае пагадненне. У ім, у параўнанні з зыходнай праграмай, было зменшана колькасць сумесных праектаў (выключаны пытанні ліквідацыі МБР, знішчэння хімічнай зброі, ядзернай бяспекі АЭС і работы па фізічнай абароне боегаловак) і значна абмежаваны доступ амерыканскіх інспектараў. Дадзенае пагадненне заснавана на рамачным пагадненні ад 2003 года аб шматбаковай ядзерна-экалагічнай праграме РФ і дадатку да яго ад 14 чэрвеня 2013 года.

## Вынікі праграмы 
На кастрычнік 2012 за час дзеяння праграмы, паводле інфармацыі з сайта Рычарда Лугара, дэактывавана 7610 ядзерных боегаловак (план да 2017 года — 9265). Знішчаны:
* 902 міжкантынентальная балістычныя ракеты,
* 498 шахтавых пускавых установак,
* 191 мабільная пускавая ўстаноўка,
* 33 атамныя падводныя лодкі,
* 684 балістычных ракет падводных лодак,
* 906 ракет класа «паветра-зямля» з ядзернымі боегалоўкамі,
* 155 бамбардзіроўшчыкаў,
* 194 ядзерных выпрабавальных тунэля.

Таксама выраблена 590 перавозак ядзернай зброі чыгуначным транспартам, палепшаная бяспека на 24 сховішчах ядзернай зброі, пабудавана і забяспечана 39 станцый маніторынгу біялагічных пагроз. Украіна, Казахстан і Беларусь сталі краінамі, якія не валодаюць ядзернай зброяй.

У той жа час расійскія спецыялісты адзначалі, што значная частка МБР і БРПЛ ліквідавалі за кошт Расіі.

## Гл. таксама 
* Лісабонскі пратакол
* Ядзернае раззбраенне Беларусі

## Літаратура 
* *Уильям Бёрнс.* Невидимая сила. Как работает американская дипломатия = William J. Burns. The Back Channel: A Memoir of American Diplomacy and the Case for Its Renewal. — М.: Альпина Паблишер, 2020. — ISBN 978-5-9614-2828-5.

## Спасылкі 
* Страница программы Нанна-Лугара на сайте сенатора Ричарда Лугара
* Kenneth Luongo and William Hoehn, «An ounce of prevention», Bulletin of the Atomic Scientists, March/April 2005. Discusses disagreements between U.S. and Russian officials, which the authors argue is undermining cooperative threat reduction programs.
Катэгорыя:Зброя масавага знішчэння
Катэгорыя:Расійска-амерыканскія адносіны