Вялікае паганскае войска

[thumb|Меч вікінга з Рэптана; калекцыя [Музей і мастацкая галерэя Дэрбі|Музея і мастацкай галерэі Дэрбі|left]]
[thumb|Рэканструкцыя вікінга з Рэптана; калекцыя [Музей і мастацкая галерэя Дэрбі|Музея і мастацкай галерэі Дэрбі]]
**Вялікае паганскае войска**, ці **Вялікае войска**, ці **Вялікае дацкае войска** () — войска вікінгаў родам з Даніі, якое разрабавала і заваявала вялікую частку Англіі ў IX стагоддзі. У адрозненне ад шматлікіх скандынаўскіх набегаў войскаў таго перыяду, крыніцы, што захаваліся, не ўказваюць дакладна іх колькасці, але гэта, відавочна, была найбуйнейшая сіла ў сваім родзе, якая ўключала сотні суднаў і тысячы людзей.

Тэрмін «вялікае паганскае войска» быў скарыстаны ў англасаксонскіх хроніках. Вытокі войска можна ўгледзець у групе, якая напала на Парыж у 845 годзе, якую меркавана вёў вікінг Рагнар Лодбрак. Яно ўварваліся ў рэгіён каля 850 года, неаднаразова захоплівала Руан і розныя невялікія гарады, верагодна, лёгка ўмацаваныя. Набраўшыся вопыту ў Еўропе, у 865 годзе войска рушыла ў Брытанію, высадзіўшыся ва ўсходняй Англіі. Пад камандаваннем Івара Бескасцёвага і Хальфдана сына Рагнара, яно накіравалі сілы на заваяванне і засяленне Англіі. Паводле скандынаўскіх саг, гэта было помстай за смерць Рагнара Лодбрака, але гістарычнасць гэтага сцвярджэння не вызначана.

У канцы 866 была заваявана Нартумбрыя, у 870 годзе за ёй услед рушыла каралеўства Усходняя Англія. У 871 годзе прыбыла **Вялікае летняе войска** (*Great Summer Army*). Яно ўзмацніла Дацкае войска, і ў 874 годзе была заваявана Мерсія. Доказам іх знаходжання ў Дэрбішыры з’яўляецца брацкая магіла на 250 чалавек у Рэптане і некалькі дзясяткаў курганоў са слядамі крэмацыі ў суседнім Інглбі. У тым жа годзе значная частка войскаў пасялілася на заваяваных тэрыторыях, а затым услед рушыла яшчэ адна група ў 877 годзе. Хальфдан рушыў на поўнач, каб атакаваць піктаў, а Гутрум стаў лідарам вайны на поўдні, у 876 годзе да іх далучыліся новыя сілы, і яны выйгралі бітву пры Вэрхэме. Аднак Альфрэд Вялікі (кароль Уэсекса) адбіваўся, і ўрэшце атрымаў перамогу ў бітве пры Этандуне ў 878 годзе і заключыў Уэдморскі дагавор.

У 879 годзе мноства нарманаў з гэтага войска прыплылі на кантынент і пачалі здзяйсняць набегі на землі Фрысландыі і Фландрыі. Правадыром вікінгаў быў конунг Готфрыд. Спусташэнню падвергліся амаль усе паўночна-заходнія вобласці Усходне-Франкскай дзяржавы. Нягледзячы на паражэнне, нанесенае вікінгам каралём Усходне-Франкскай дзяржавы Людовікам III Малодшым у бітве пры Сокуры ў жніўні 881 года, вікінгі пабудавалі ўмацаваны лагер у Эльслоа і ў 882 годзе галоўнай мэтай іх паходаў стала Латарынгія. Нарманы захапілі і разрабавалі ўсе найбуйнейшыя латарынгскія гарады (у тым ліку, Кёльн, Бон, Трыр, Мец, Бінген, Вормс і Ахен), разбурылі амаль усе манастыры, уключаючы Прумскае абацтва. Вельмі сур'ёзна былі пашкоджаны ўладарствы Льежскай епархіі: вікінгамі былі спалены гарады Тонгр і Маастрыхт, абацтвы ў Ставело, Мальмеды і Сінт-Тройдэне, памерлых, у рэчаіснасці, задаўга да гэтых падзей.

Новы кароль Усходне-Франкскай дзяржавы Карл III Тоўсты не змог аказаць вікінгам годнага ўзброенага адпору і быў вымушаны заключыць з імі мір, надаўшы іх правадыру Готфрыду тытул герцага Фрысландыі і выдаўшы за яго замуж сваю дачку. Аднак пасля забойства Готфрыда ў 885 годзе набегі нарманаў аднавіліся. У гэтым жа годзе вікінгі паспрабавалі зноў напасці на Льеж, але былі адбіты. Але затым нарманы сутыкнуліся з войскам, асабіста ўзначаленым каралём Арнульфам. У выніку кровапралітнага бою пры Лёвене войска вікінгаў было цалкам разгромлена, Зігфрыд і мноства нарманаў загінулі. Гэта паражэнне спыніла масавыя набегі вікінгаў на землі Усходне-Франкскага каралеўства. Сярод удзельнікаў Лёвенскай бітвы пазнейшыя хронікі называюць імёны графа Эно Рэнье Даўгашыяга і біскупа Франкона, а «Дзеянні біскупаў Льежа» прыпісваюць апошняму асабліва выбітную ролю ў перамозе над ворагам, распавядаючы пра асабісты ўдзел біскупа ў бітве.

У Англіі пасяленцы з былога паганскага войска утварылі Каралеўства Ёрк, якае існавала да 950-х гадоў.

Меркаванае пахаванне воінаў войска знаходзіцца ў Верасовым лесе Дэрбішыра.

## Літаратура 
* Gardiner, Juliet, ed. *The Penguin Dictionary of British History*

## Спасылкі 
* TimeRef — Viking Invasions

Катэгорыя:Гісторыя Англіі
Катэгорыя:Гісторыя Бельгіі
Катэгорыя:Вікінгі
Катэгорыя:Войны IX стагоддзя