open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Канстанцін Мікалаевіч Лаўраненка

**Канстанцін Мікалаевіч Лаўраненка** (), (нар. 20 красавіка 1961) — расійскі акцёр тэатра і кіно, заслужаны артыст Расіі (2009). Найбольш вядомы па сваіх ролях у карцінах кінарэжысёра Андрэя Звягінцава.

## Біяграфія 
Канстанцін Лаўраненка нарадзіўся 20 красавіка 1961 г. ў Растове-на-Доне. Скончыў акцёрскі факультэт Растоўскага вучылішча мастацтваў. У 1979—1981 гадах праходзіў службу ў арміі, дзе трапіў у ансамбль песні і танца Паўночна-Каўказскай ваеннай акругі. У ансамблі ён спачатку спяваў, потым замяніў папярэдняга канферансье, прычым сам прыдумляў свае рэпрызы. У 1981—1985 гадах Лаўраненка вучыўся ў школе-студыі МХАТ (на курсе Васіля Пятровіча Маркава). Працаваў у тэатрах «Сатырыкон», «Майстэрні Кліма».

Дэбют Канстанціна Лаўраненка ў кінематографе адбыўся яшчэ ў 1985 годзе. Аднак сваёй першай галоўнай кінаролі акцёру прыйшлося чакаць яшчэ амаль 20 гадоў. Пачынаючы рэжысёр Андрэй Звягінцаў заўважыў Лаўраненка ў адным з тэатральных спектакляў, дзе той гуляў, і запрасіў акцёра ў свой фільм «Вяртанне» (2003). Карціну чакаў фенаменальны поспех — галоўны прыз Венецыянскага кінафестывалю «Залаты леў» і пракат у 70 краінах свету, дзякуючы чаму Лаўраненка набыў міжнародную вядомасць. Творчы тандэм са Звягінцавым не распаўся, акцёр і рэжысёр зноў сустрэліся на здымачнай пляцоўцы стужкі «Выгнанне» (2007). Фільм прадстаўляў Расію ў конкурсе 60-га Канскага кінафестывалю, па выніках якога Лаўраненка заваяваў прыз за лепшае выкананне мужчынскай ролі.

## Фільмаграфія 
* 1985 — Яшчэ люблю, яшчэ спадзяюся…
* 1992 — Андруша — Косця
* 1998 — Сачыненне да Дня Перамогі
* 2003 — Вяртанне — бацька
* 2003 — Няма выратавання ад кахання — Выратавальнік Сямён, ён жа бізнесмен
* 2005 — Майстар / Mistrz — Master Aleksandr Sapalov
* 2005 — Архангел / Archangel — Іосіф
* 2006 — Нанкінскі пейзаж — Аляксандр
* 2007 — Выгнанне — Алекс
* 2010 — Кaйінeк — Йіжы Кaйінeк
* 2014 — Кацярына — лейб-медык імператарскага двара граф Іаган Лестак

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Школы-студыі ММАТ
Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Расіі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Уладальнікі прыза за найлепшую мужчынскую ролю Канскага кінафестывалю
Мастоўскі сельсавет

**Масто́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мастоўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Масты Правыя.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мастоўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Масты 2-я. У склад сельсавета ўвайшлі 11 вёсак (4735 жыхароў). З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Занёманскага сельсавета. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў складзе Шчучынскага раёна. У 1978 годзе ў склад сельсавета з Зарудаўеўскага сельсавета перададзена вёска Ляда, а ў склад Мікелеўшчынскага сельсавета перададзена вёска Дашкаўцы. 5 мая 1981 года цэнтр сельсавета перайменаваны ў Масты Правыя. 28 мая 2001 года да сельсавета далучана частка скасаванага Малькавіцкага сельсавета. 28 жніўня 2013 года далучана тэрыторыя скасаванага Мікелеўшчынскага сельсавета (9 населеных пунктаў: аграгарадок Мікелеўшчына, вёскі Алешавічы, Баяры, Галынка, Дашкаўцы, Крывулькі, Лапацічы, Цельмукі, Шэўчыкі) і частка скасаванага Зарудаўеўскага сельсавета (4 населеныя пункты: вёскі Дзенькаўцы, Кульшычы, Ляда, Рыбакі).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (11 населеных пунктаў) — 3046 чалавек, з іх 59,2 % — беларусы, 35,2 % — палякі, 4,0 % — рускія, 1,1 % — украінцвы; паводле перапісу 2019 года (24 населеныя пункты) — 3412 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Цеплазабеспячэнне

**Цеплазабеспячэнне** — сістэма забеспячэння цеплынёй збудаванняў і прамысловых спажыўцоў.  Цеплыня выкарыстоўваецца для ацяплення, вентыляцыі, гарачага водазабеспячэння і розных тэхнічных патрэб.

## Склад сістэмы цеплазабеспячэння 
Сістэма цеплазабеспячэння складаецца з наступных функцыянальных частак:
# Крыніца вытворчасці цеплавой энергіі (кацельня, ЦЭЦ);
# Прылады для транспарціроўкі цеплавой энергіі да памяшканняў (цеплавыя сеткі);
# Цепласпажываючыя прылады, якія перадаюць цеплавую энергію спажыўцу (радыятары ацяплення, каларыферы).

## Класіфікацыя сістэм цеплазабеспячэння 
Па месцы выпрацоўкі цеплыні сістэмы цеплазабеспячэння дзеляцца на:
* Цэнтралізаваныя (крыніца вытворчасці цеплавой энергіі працуе на цеплазабеспячэнне групы будынкаў і звязаны транспартнымі прыладамі з прыборамі спажывання цяпла);
* Мясцовыя (спажывец і крыніца цеплазабеспячэння знаходзяцца ў адным памяшканні або ў непасрэднай блізкасці).
Па родзе цепланосбіта у сістэме:
* вадзяныя;
* Паравыя.
Па спосабе далучэння сістэмы ацяплення да сістэмы цеплазабеспячэння:
* Залежныя (цепланосбіт, награваемы ў цеплагенератары і транспартуецца па цеплавым сетак, паступае непасрэдна ў цепласпажываючыя прылады);
* Незалежныя (цепланосбіт, які цыркулюе па цеплавым сеткам, у цеплаабменніку награвае цепланосбіт, які цыркулюе у сістэме ацяплення).
Па спосабе далучэння сістэмы гарачага водазабеспячэння да сістэмы цеплазабеспячэння:
* Закрытая (вада на гарачае водазабеспячэнне забіраецца з вадаправод а і награваецца ў цеплаабменніку сеткавай вадой);
* Адкрытая (вада на гарачае водазабеспячэнне забіраецца непасрэдна з цеплавой сеткі).

## Спосабы выпрацоўвання цеплыні 
Для мясцовых сістэм цеплазабеспячэння прымяняюцца кацельні, міні-ЦЭЦ, цеплавыя помпы, альтэрнатыўныя крыніцы энергіі (сонечныя калектары, геатэрмальная энергія) і інш. Для цэнтралізаваных сістэм выкарыстоўваюць буйныя кацельныя і ЦЭЦ. Цэнтралізаванае цеплазабеспячэнне дазваляе выкарыстоўваць меншую колькасць абсталявання і камбінавана выпрацоўваць цепла- і электраэнергію на ЦЭЦ (гл. цеплафікацыя), але ў параўнанні з мясцовымі сістэмамі павялічваюцца выдаткі на перадачу цеплыні.

## Віды спажыўцоў цяпла 
Спажыўцамі цяпла сістэмы цеплазабеспячэння з'яўляюцца:
* Санітарна-тэхнічныя сістэмы будынкаў (сістэмы ацяплення, вентыляцыі, кандыцыяніравання паветра, гарачага водазабеспячэння);
* Тэхналагічныя ўстаноўкі.
Па рэжыму спажывання цяпла на працягу года адрозніваюць дзве групы спажыўцоў:
* Сезонныя, якія маюць патрэбу ў цяпле толькі ў халодны перыяд года (напрыклад, сістэмы ацяплення);
* Цэлы год, якія маюць патрэбу ў цяпле ўвесь год (сістэмы гарачага водазабеспячэння).
У залежнасці ад суадносін і рэжымаў асобных відаў цепласпажывання адрозніваюць тры характэрныя групы спажыўцоў:
* Жылыя будынкі (характэрныя сезонныя выдаткі цяпла на ацяпленне і вентыляцыю і круглагодны - на гарачае водазабеспячэнне);
* Грамадскія будынкі (сезонныя выдаткі цяпла на ацяпленне, вентыляцыю і кандыцыянаванне паветра);
* Прамысловыя будынкі і збудаванні, у тым ліку сельскагаспадарчыя комплексы (усе віды цепласпажывання, колькаснае стаўленне паміж якімі вызначаецца відам вытворчасці).
Балотавічы

**Бало́тавічы** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Балотавічы ўваходзяць у склад Зубрэвіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
Згадваецца ў 1643 як вёска ў складзе Шклоўскай воласці ў Аршанскім павеце ВКЛ. З 1772 г. у складзе Баранскай воласці Аршанскага павета Магілёўскай губерні. Затым у складзе Беларускай і Віцебскай губерняў. 

Да 27 снежня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Тумініцкага сельсавета, да 22 студзеня 1963 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Баранскага пассавета, да 8 красавіка 2004 года ўваходзіла ў склад Першамайскага сельсавета.

Катэгорыя:Зубрэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна
Казекі

**Казекі** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Вёска ўваходзіць у склад Зубрэвіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
З 1772 г. у складзе Баранскай воласці Аршанскага павета Магілёўскай губерні. Затым у складзе Беларускай і Віцебскай губерняў. З 1938 г. у складзе Аршанскага раёна Віцебскай вобласці. 
Да 8 красавіка 2004 года вёска ўваходзіла ў склад Дубраўскага сельсавета.

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Пётр Іванавіч Касцюковіч (1923—1982)  — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, поўны кавалер Ордэна Славы.

Катэгорыя:Зубрэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна
Дубраўка (Зубрэвіцкі сельсавет)

**Ду́браўка** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зубрэвіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
Згадваецца пад 7-м індыктам (прыпадае на 1429 або 1444, звычайна дакумент датуюць 1444 годам) у тастаменце князя Дзмітрыя Друцкага-Зубравіцкага на карысць жонкі Соф’і, дзяцей і нашчадкаў. Паводле тастамента ўладанні князя Дзмітрыя складаліся з «двароў» Зубравічы і Хімы, **«зямлі пустой»** **Дубровенскай**, «двароў» Быхаў (пазнейшы Новы Быхаў), Добасна і даннікаў у Турцы (сярод зямель Свіслацкай воласці).

У 1669 годзе згадваецца як вёска Дуброўкі (Дубраўкі) у складзе Замошскай воласці ва ўладанні Шклоўскага дамініканскага кляштара ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

З 1772 года ў складзе Баранскай воласці Аршанскага павета Магілёўскай губерні. Затым у складзе Беларускай і Віцебскай губерняў.

З 1938 года ў складзе Аршанскага раёна Віцебскай вобласці. Да 8 красавіка 2004 года вёска ўваходзіла ў склад Дубраўскага сельсавета.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Зубрэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна
Лісуны (Аршанскі раён)

**Лісуны́** (, ) — аграгарадок у Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зубрэвіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
Згадваецца ў 1643 як вёска Лесуны ў складзе Шклоўскай воласці ў Аршанскім павеце ВКЛ. З 1772 г. у складзе Баранскай воласці Аршанскага павета Магілёўскай губерні. Затым у складзе Беларускай і Віцебскай губерняў

У 1928—1963 гадах цэнтр Тумініцкага сельсавета. Да 1972 года Лісуны ўваходзілі ў склад Задроўеўскага сельсавета (у 1963—1965 гадах — Сальніцкі сельсавет), да 8 красавіка 2004 года — у склад Першамайскага сельсавета.

Катэгорыя:Зубрэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна
Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь

**Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь** — ведамства ўрада Беларусі, упаўнаважанае кіраваць узброенымі сіламі. Міністр абароны і яго намеснікі прызначаюцца і здымаюцца з пасад прэзідэнтам. Міністр уваходзіць у склад Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь. З 20 студзеня 2020 года пасаду міністра займае Віктар Хрэнін.

Склад калегіі міністэрства з удзелам міністра, яго 4 намеснікаў, дзяржаўнага сакратара Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь і загадчыкаў відамі ўзброеных сіл таксама ўхваляецца прэзідэнтам. Паседжанні калегіі праводзяцца раз у два месяцы і з’яўляюцца правамоцнымі пры наяўнасці паловы членаў. Рашэнні ўхваляюцца кваліфікаванаю большасцю галасоў прысутных.

З 2022 года Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь знаходзіцца пад санкцыямі Еўрасаюза, ЗША, Швейцарыі, Украіны і Японіі. У жніўні 2023 года да санкцый супраць міністэрства далучылася Канада.

## Будова 
Цэнтральны апарат складаецца з 5 галоўных упраўленняў, 2 упраўленняў, аднаго дэпартаменту, агентцтва і генеральнага штаба.

## Служба 
Поўнагадовыя грамадзяне мужчынскага пола ва ўзросце да 27 год праходзяць ваенную службу цягам 18 месяцаў паводле абавязку, а пры наяўнасці вышэйшай адукацыі — цягам года. Найм на ваенную службу ажыццяўляецца з ліку поўнагадовых грамадзян, у тым ліку жаночага пола з 19 год, ва ўзросце да 35 год на пасады салдатаў і матросаў, сяржантаў і старшынаў, прапаршчыкаў і мічманаў, а на пасады афіцэраў — да 30 год. Гранічны ўзрост знаходжання на службе для салдатаў і матросаў, сяржантаў і старшынаў, прапаршчыкаў і мічманаў, малодшых і старшых афіцэраў, акрамя палкоўнікаў (капітанаў 1-га рангу), складае 45 год, для палкоўнікаў (капітанаў 1-га рангу) — 50 гадоў, генерал-лейтэнантаў, генерал-маёраў — 55 гадоў, а для генерал-палкоўнікаў — 60 гадоў. Застацца на службе звыш гранічнага ўзросту ў званні да падпалкоўніка (капітана 2-га рангу) дазваляецца рашэннямі калегіі міністэрства, а вайскоўцам у званні палкоўніка (капітана 1-га рангу) і вышэй — рашэннем прэзідэнта.

## Гісторыя 
У снежні 1991 года першым міністрам *па справах* абароны Беларусі прызначылі генерал-палкоўніка Пятра Чавуса. Аднак толькі 20 сакавіка 1992 года ўрад ухваліў Пастанову аб стварэнні ўзброеных сіл Рэспублікі Беларусь. У лістападзе 1992 года Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь ухваліў Законы «Аб абароне», «Аб усеагульным воінскім абавязку і ваеннай службе» ды «Аб статусе ваеннаслужачых», а 6 снежня 1992 года — ваенную дактрыну.

## Міністры 
## Гл. таксама 
* Дэпартамент міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт Міністэрства абароны Беларусі 

Абароны
Катэгорыя:Узброеныя сілы Беларусі
Катэгорыя:Міністэрства абароны Беларусі
Беларусь
Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь

**Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь** (***Мінэнерга Беларусі***) — ведамства ўрада Беларусі, упаўнаважанае ажыццяўляць парадкаванне энергазабеспячэння. Міністр энергетыкі прызначаецца і здымаецца з пасады прэзідэнтам. 

## Гісторыя 
Пастановай № 594 ад 25 верасня 1992 года ўрад стварыў замест Дзяржаўнага камітэта па паліву і газіфікацыі *Міністэрства энергетыкі*. 14 сакавіка 1994 года Мінэнерга было ператворана ў Міністэрства паліва і энергетыкі Рэспублікі Беларусь (Мінпалэнерга). Палажэнне аб новым міністэрстве было зацверджана пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 20 лютага 1996 года № 122. Аднак ужо ў наступным годзе міністэрства было скасавана ўказам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 11 чэрвеня 1997 года № 328 і загадам Міністэрства паліва і энергетыкі ад таго ж дня № 60. Функцыі Мінпалэнерга былі перададзены Міністэрству эканомікі і канцэрну «Белэнерга».

Праз чатыры гады Міністэрства энергетыкі было паўторна створана ўказам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 24 верасня 2001 года № 516. 31 кастрычніка 2001 года было зацверджана Палажэнне аб міністэрстве. 10 ліпеня 2008 года ў міністэрстве быў створаны Дэпартамент па ядзернай энергетыцы.

## Склад 
* Цэнтральны апарат;
* Аб’яднанні «Белпалівагаз», «Белэнерга»;
* Прадпрыемствы «БелНДПІэнергапрам», «Белдзіпрагаз», «БЕЛЦЭІ», «Белэнергасеткапраект», «Энергетычная стратэгія», «БелНДІпалівапраект»;
* Дырэкцыя будаўніцтва атамнай электрастанцыі.

## Міністры 
* Валянцін Герасімаў (1992—1997)
* Уладзімір Сямашка (2001—2003)
* Аляксандр Агееў (2004—2006)
* Аляксандр Азярэц (2006—2013)
* Уладзімір Патупчык (2013—2018)
* Віктар Каранкевіч (2018—2024)
* Аляксей Кушнарэнка (2024—2025)
* Дзяніс Мароз (з 2025)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Міністэрства энергетыкі Беларусі 

Энергетыкі
Катэгорыя:Энергетыка Беларусі
Адольф Юстынавіч Клімовіч

**Адольф Клімовіч** (1900, Клюшчаны Свянцянскага павета Віленскай губерні, цяпер  Гродзенскай вобласці — ) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст, выдавец.

## Біяграфія 
Удзельнік Беларускай канферэнцыі 1918 года ў Вільні. Адзін з арганізатараў выдання часопіса «Маладое жыццё». Скончыў у 1921 годзе Віленскую беларускую гімназію, у 1928 годзе — Пражскі ўніверсітэт. Падчас вучобы ў Празе кіраўнік аддзела міжнародных зносін Аб’яднання беларускіх студэнцкіх арганізацый (АБСА), удзельнічаў у міжнародных з’ездах і кангрэсах у Рыме, Жэневе і іншых. У 1932—1939 гадах рэдагаваў гаспадарчы часопіс «Самапомач», папулярызаваў ідэі кааперацыі. Дзеяч Беларускай хрысціянскай дэмакратыі. Працаваў у Беларускім інстытуце гаспадаркі і культуры, адначасова выкладаў у Віленскай беларускай настаўніцкай семінарыі.

У снежні 1938 года інжынер Адольф Клімовіч высланы польскімі ўладамі з Вільні як «ненадзейны» элемент. Вярнуўся ў Вільню ў 1939 годзе, прымаў удзел у выданні газеты «Беларуская крыніца» (1939—1940).

У II сусветную вайну працаваў у Беларускай народнай самапомачы ў Лідзе. У 1952 годзе арыштаваны органамі НКУС. 28.2.1953 года ваенным трыбуналам Маскоўскай ваеннай акругі прыгавораны да вышэйшай меры пакарання, у красавіку 1953 года расстрэл заменены 25 гадамі лагераў. У 1956 годзе вярнуўся ў Вільню, склаў біяграфічны слоўнік беларускіх культурных і палітычных дзеячаў (рукапіс зберагаецца ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы АН Беларусі).

Пахаваны ў Клюшчанах.

## Літаратура 
*  — С. 199.
* *Казлоўскі М*. Нашчадак слаўных крывічоў: эцюд да партрэта Адольфа Клімовіча, чалавека і грамадзяніна. — Мінск : Кнігазбор, 2008. — 159 с. — ISBN 978-985-6852-25-4.
* 

## Спасылкі 
* Адольф Клімовіч — pawet.net
* «Завербаваць Клімовіча …» // gazetaby.com 18 студзеня 2018

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі
Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Зубрэвічы (Аршанскі раён)

**Зубрэвічы** — аграгарадок у Аршанскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Зубрэвічы з’яўляюцца цэнтрам Зубрэвіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
Месціцца за 30 км на паўднёвы захад ад Оршы, за 110 км ад Віцебска, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Копысь, на рацэ Ульянаўка.

## Гісторыя 
Вядомы прынамсі з 1444 года як «двор» **Зубравічы**, цэнтр удзела князя Дзмітрыя Сякіры ў Друцкім княстве. У 7-м індыкце князь склаў тастамент (7-ы індыкт прыпадае на 1429 ці 1444 год, дакумент звычайна датуюць 1444) на карысць жонкі Соф’і, дзяцей і нашчадкаў, паводле якога ўладанні складаліся з «двароў» Зубравічы і Хімы, «зямлі пустой» Дубровенскай, «двароў» Быхаў (пазнейшы Новы Быхаў), Добасна i даннікаў у Турцы (сярод земляў Свіслацкай воласці).

Згадваецца ў 1643 як мястэчка з царквой у складзе Шклоўскай воласці ў Аршанскім павеце ВКЛ. З 1772 г. у складзе Баранскай воласці Аршанскага павета Магілёўскай губерні. Затым у складзе Беларускай і Віцебскай губерняў. З 1938 г. у складзе Аршанскага раёна Віцебскай вобласці.

Да 8 красавіка 2004 года вёска ўваходзіла ў склад Дубраўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1997 год — 446 жыхароў, 209 двароў.

## Вядомыя асобы 
* Янка Сіпакоў (1936—2011), беларускі пісьменнік і перакладчык

## Літаратура 
*  — С. 118.
* 
* 

Катэгорыя:Зубрэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна
Красненскі сельсавет (Гомельскі раён)

**Кра́сненскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) Краснае.

## Гісторыя 
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Ціценскага сельсавета.

30 красавіка 1948 года цэнтр Ціценскага сельсавета Гомельскага раёна Гомельскай вобласці перанесены ў вёску Краснае, сельсавет перайменаваны ў Красненскі. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Мільчанскага сельсавета. 19 мая 1965 года ў гарадскую мяжу Гомеля ўключана вёска Ніжні Брылёў, 23 лютага 1983 года — пасёлак Спадарожнік Міру, вёска Старая Мільча і большая частка вёскі Новая Мільча. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Красненскага сельсавета 8 населеных пунктаў.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 7200 чалавек, з іх 91,6 % — беларусы, 6,0 % — рускія, 1,8 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 6789 чалавек.

Паводле статыстычных даных на пачатак 2023 года, насельніцтва сельсавета складае 6535 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1948 годзе
Красненскі сельсавет

**Красненскі сельсавет**:

* Красненскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці
* Красненскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай вобласці
* Красненскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці
* Красненскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці
Мацнава

**Мацнава** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Зубрэвіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
Згадваецца ў 1643 як вёска Мацнёў у складзе Шклоўскай воласці ў Аршанскім павеце ВКЛ. З 1772 г. у складзе Баранскай воласці Аршанскага павета Магілёўскай губерні. Затым у складзе Беларускай і Віцебскай губерняў.

Да 27 снежня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Тумініцкага сельсавета, да 22 студзеня 1963 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Баранскага пассавета, да 8 красавіка 2004 года ўваходзіла ў склад Першамайскага сельсавета.

Катэгорыя:Зубрэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна
Усходняя Англія (каралеўства)

**Каралеўства Усходняй Англіі** ці **Каралеўства ўсходніх англаў** (ст.-англ *Ēast Engla rice*) — адно са старажытных англасаксонскіх каралеўстваў. Спачатку складалася з Норфалка і Сафалка. Пасля шлюбу ўсходнеанглійскай каралеўны Этэлдрэды востраў Ілі быў таксама далучаны да каралеўства.

### Гісторыя 
Каралеўства ўсходніх англаў было ўтворана каля 520 г. шляхам аб’яднання паўночнага і паўднёвага Фолкаў (дзе жылі англы, якія засялілі былыя землі іцэнаў на працягу мінулага стагоддзя) і з’яўлялася адным з каралеўстваў англасаксонскай Гептархіі. На некаторы час пасля перамогі ў 616 г. над варожым каралеўствам Нартумбрыі Усходняя Англія становіцца самым магутным з англасаксонскіх каралеўстваў, а тамтэйшы кароль Рэдвальд атрымлівае тытул брэтвальда (валадара англасаксонскіх каралеўстваў). На працягу наступных 40 год Усходняя Англія была двойчы пераможана Мерсіяй і потым працягвала паступова слабець адносна іншых каралеўстваў. У 794 г. кароль Мерсіі Офа забівае караля Усходняй Англіі Этэльберта і пачынае валадарыць самастойна.

Незалежнасць усходніх англаў была адноўлена паспяховым паўстаннем супраць Мерсіі (825—827), у выніку якога былі забіты два мерсійскія каралі, якія супрацьстаялі паўстанню. 20 лістапада 870 даны забіваюць апошняга караля Усходняй Англіі Эдмунда і захопліваюць каралеўства. Саксы вярнулі гэтыя абшары ў 920 г., але зноў згубілі ў 1015—1017 гг., калі яны былі заваяваныя Кнутам Вялікім. Пасля яны былі адданы Торкелю Высокаму ў якасці феода.

Катэгорыя:Англасаксонскія каралеўствы
Герман Шыманюк

**Герман Дзям’янавіч Шыманюк**, **Шыманюк-Парыш-Паплаўскі** (, в. Грабавец Бельскага павета — пасля 1937; Псеўданім: *Скамарох*) — кіраўнік беларускага антыпольскага руху на Гродзеншчыне і Беласточчыне.

## Біяграфічныя звесткі 
Яшчэ да 1-й сусветнай вайны жыў у Маскве, дзе вучыўся ў гімназіі, працуючы дворнікам. Па сканчэнні гімназіі да канца 1921 працаваў артыстам маскоўскага тэатра «Буф». Магчыма, агент АДПУ з 1921. У снежні 1921 вярнуўся у в. Грабавец з жонкай Лізай (карэнная масквоўка) і маленькай дачкой Надзяй. У гэты самы час у Агароднічкі пад Беластокам вярнулася Вера Маслоўская (з роду Матэйчукоў). Маслоўская і Шыманюк стварылі разам падпольную арганізацыю, якая змагалася за Беларускую Народную Рэспубліку. Арганізацыя атрымала назву «Брацтва сялян-беларусаў». Яны звязаліся з літоўскім штабам у Мерачы, які арганізоўваў партызанаў, што прызнавалі ўрад Беларускай Народнай Рэспублікі ў Коўне. Герман Шыманюк атрымаў псеўданім «Скамарох» і стаў атаманам Гарадзеншчыны, узначальваў штаб Бельскага павета беларускіх партызанаў.

Вясной 1922, калі Шыманюк вярнуўся з Коўна, ён загадаў Я. Грыцюку арганізаваць баявы атрад. Такім чынам быў створаны атрад у 15-24 чалавек, які здзейсніў шэраг узброеных нападаў. 6 мая 1922 польская паліцыя разбіла лагер атрада Шыманюка, але сам ён здолеў уцячы. З сярэдзіны 1922 Шыманюк у Літве, а з канца 1923 — у БССР. З 1926 — член КП(б)Б. Скончыў камуністычны ўніверсітэт Беларусі пры Цэнтральнай саўпартшколе ў Мінску. З 1930 працаваў у Полацкім райгандлі. З 1933 — кіраўнік Магілёўскага зааветрабфака. У 1937 арыштаваны органамі НКУС. Далейшы лёс невядомы.

## Літаратура 
* Латышонак А. Жаўнеры БНР / А. Латышонак. — Беласток: Інстытут беларусістыкі Вільня, 2009. — 367 с. ISBN 978-83-60456-05-7

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гайнаўскім павеце
Катэгорыя:Ваенныя Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Гуд (легендарны князь)

**Гуд** — персанаж беларускіх паданняў, важак племя (магчыма, гоцкага).

Паданне пра Гуда запісаў у Ігуменскім павеце ў ХІХ ст. Генрых Татур. Паводле падання, Гуд быў важаком племя, якое ўварвалася на тэрыторыі племя *дулаў*. Гуд выклікаў на двубой важака дулаў Кумара і адсек яму галаву. Землі дулаў былі захоплены.

Магчыма, паданне апісвае праўдзівы падзеі II-IIІ стст. на тэрыторыі Беларусі, калі праз яе ішлі плямёны готаў, увасабленнем якіх і стаў Гуд. Мясцовыя плямёны, у тым ліку дулы (напэўна, дулебы), былі заваяваны і сталі даннікамі Гоцкай дзяржавы.

## Спасылкі 
* Гісторыя Асіповіцкага краю

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Готы
Phelsuma laticauda

а (востраўРэюньён]]
***Phelsuma laticauda*** — від геконаў з роду фяльзумаў, які жыве на Поўначы Мадагаскара і Каморскіх астравоў. Пазней быў інтрадуцыраваны на Сейшэлах, Гаваях і некаторых трапічных астравах. Таксама папулярныя і як хатнія гадаванцы.

Даўжыня цела дасягае 13 см, каля паловы прыпадае на хвост. Самка адкладае ад 2 да 5 яек з інкубацыйным перыядам 40-45 дзён. Палавой сталасці *Phelsuma laticauda* дасягаюць ва ўзросце 12 месяцаў.

Фельзумы вядуць дзённы лад жыцця, сілкуюцца ў асноўным казуркамі і няктарам кветак, іх афарбоўка змяняецца ў залежнасці ад тэмпературы і асвятлення.

Існуюць два падвіды:
* *Phelsuma laticauda laticauda* (Boettger, 1880)
* *Phelsuma laticauda angularis* (Mertens, 1964)

### Выявы 
* Gekkota.com 
* Digimages.info
* Biotropics.com 
* http://phelsuma.de/front_content.php 

Катэгорыя:Геконавыя
Кумар (князь)

**Кумар** — легендарны князь дулебаў.

Паданне пра Кумара і Гуда запісаў у XIX ст. Генрых Татур у Ігуменскім павеце. Паводле падання, Кумар быў уладаром племя дулебаў (у паданні *дулаў*), якое быццам вызначалася ціхім і добразычлівым норавам. Аднойчы Кумар выйшаў са свайго жытла і ўбачыў на дарозе «тор» ад колаў, які, на думку Татура, быў следам перадавога атрада чужынцаў. Неўзабаве на землі дулебаў уварваліся варожыя плямёны. Правадыр чужынцаў -- Гуд, выклікаў Кумара на двубой і забіў яго, захапіў землі дулебаў.

Імаверна, паданне апісвае рэальныя падзеі, што адбываліся на тэрыторыі Беларусі ў II—III ст., калі праз яе прасоўваліся плямёны готаў, увасабленнем якіх і стаў Гуд. Назоў *дулы*, як лічыцца, ёсць варыянтам назвы славянскага племя дулебаў. У выніку сутыкнення з готамі яны былі заваяваны і ўвайшлі як даннікі ў склад Гоцкай дзяржавы.

Паданне пра Кумара і Гуда лягло ў аснову верша Каруся Каганца «Сцяты камень».

## Літаратура 
* Мікола Ермаловіч. Старажытная Беларусь: Полацкі і новагародскі перыяды. — 2-е выданне. — Мн., 2001.

## Спасылкі 
* Гісторыя Асіповіцкага краю

Катэгорыя:Дулебы
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Генрык Татур

**Генрык Франц Татур** (, Слонім — травень , Мінск) — беларускі гісторык, археолаг, краязнавец, калекцыянер.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і дзяржаўнага служачага Хрызастома Татура (1811—1876) і Антаніны з Ярашэўскіх.

Дробны чыноўнік Мінскага губернскага статыстычнага камітэта. З 1874 года вёў археалагічныя раскопкі ў Мінскай губерні, склаў яе археалагічную карту з апісаннем помнікаў. У 1884—1885 гадах заснаваў часовы археалагічны музей у Беразіне. У 1890 годзе правёў раскопкі 120 курганоў каля вёсак Дулебы і Няюнішчы Ігуменскага павета, 1892 годзе — 40 курганоў каля вёскі Станькава, у 1893 годзе — 40 курганоў каля вёскі Прылукі Мінскага павета.

Аўтар кнігі «Археалагічнае значэнне Мінскай губерні» (1878), «Нарыса археалагічных помнікаў на прасторы Мінскай губерні і яе археалагічнага значэння» (1892). У выніку паездак Міншчынай падрыхтаваў вялікі альбом археалагічных помнікаў (1893). Стварыў у Мінску багаты прыватны музей аб гісторыі матэрыяльнай культуры Беларусі і ўнікальную бібліятэку. Падтрымліваў сувязі з Карусём Каганцом, мінскімі гімназістамі. Пасля смерці навукоўца яго зборы прададзеныя за мяжу. Некалькі прац захавалася ў рукапісах, сярод іх «Гістарычны нарыс мястэчка Турава, ранейшай сталіцы ўдзельнага Тураўскага княства», «Гісторыя Станькава», «Гісторыя Заслаўя», падрыхтаваў праект адкрыцця публічнай бібліятэкі ў Мінску. Бібліятэка Генрыка Татура ў Мінску была па адрасе Даўгабродскі завулак, 6.

Памёр у Мінску ў пачатку траўня 1907 года.

Архівы зберагаюцца ў Дзяржаўным гістарычным архіве Літвы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Дзярновіч А.* Мінскі антыквар і археолаг Генрых Татур ва ўспамінах і ліставанні // Знакамітыя мінчане ХІХ—ХХ стст. Вып. 6: Мінск і мінчане ў літаратурных творах на рубяжы ХІХ—ХХ стст. / Інстытут Польскі ў Мінску. — Мн.: Выдавец Віктар Хурсік, 2011. — С. 178—183. — Эл.рэсурс pawet.net
*  

Катэгорыя:Археолагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Калекцыянеры Расійскай імперыі
Катэгорыя:Калекцыянеры Беларусі
Генрых Хрыстафоравіч
Парк імя 900-годдзя Мінска

**Парк імя 900-годдзя Мінска** — парк у Заводскім раёне горада Мінска, размешчаны ля Чыжоўскага вадасховішча. Побач знаходзіцца заапарк.

У парку растуць дрэвы пераважна ліставых парод.

На тэрыторыі парку працуюць атракцыёны.

## Гісторыя 
Парк заснаваны ў маі 1967 года (арх. В. Шубіна і іншыя) па рашэнні адміністрацыі горада, у цырымоніі адкрыцця прымаў удзел сакратар ЦК КПБ П. М. Машэраў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паркі Мінска
Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1967 годзе
Катэгорыя:1967 год у Мінску
Катэгорыя:Чыжоўка (жылы раён)
Бенгазі

**Бенгазі** () — другі па велічыні пасля Трыпалі горад у Лівіі. Насельніцтва вырасла з 500120 жыхароў у 1995 да 660147 у 2004.

## Гісторыя 
Сучасны Бенгазі знаходзіцца на паўднёвы захад ад старажытнагрэчаскага горада Берэніка, заснаванага ў 446 да н.э. братам цара Кірэна. Новы горад пазней называўся Гесперыды. Стаўшы рымскім горадам, Бенгазі квітнеў на працягу 600 гадоў. Ён стаў асноўным цэнтрам Кірэнаікі пасля III стагоддзя н. э., аднак у выніку арабскіх заваёў у 642—643 горад прыйшоў у заняпад, ператварыўшыся ў нязначны пасёлак сярод велічных руін.

У 1200-х селішча стала адыгрываць важную ролю ў росце гандлю паміж генуэзскімі купцамі і плямёнамі з унутраных раёнаў. У 1578 годзе туркі захапілі Бенгазі і кіравалі горадам з Трыпалі, а з 1835 па 1911 горад трапіў пад прамое кіраванне Асманскай імперыі. У гэты час Бенгазі быў найбольш збяднелай правінцыяй Асманскай імперыі. У горадзе не было брукаваных дарог, тэлеграфа, а бухта так засмецілася марскімі наносамі, што караблі не маглі ў яе ўваходзіць. У прыбярэжных водах працавалі грэчаскія і італьянскія лаўцы марскіх губак. У 1858 і ў 1874 Бенгазі быў спустошаны эпідэміяй бубонай чумы.

У лютым 2011 загінула 173 дэманстрантаў, з іх 50 — толькі 19 лютага ад рук лівійскай арміі.

left|600px|thumb|Бенгазі 1935

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Лівіі
Гартань

**Гартань** () — пачатковы аддзел дыхальнай сістэмы пазваночных жывёл і чалавека, што знаходзіцца паміж глоткай і трахеяй.

Гартань размешчана на ўзроўні 4-6 шыйных пазванкоў і злучаецца звязкамі з падязычнай косткай. Зверху гартань злучаецца з поласцю глоткі, знізу — з трахеяй. Праз гартань паветра праходзіць у трахею, якая засцерагае дыхальныя шляхі ад пападання ў іх ежы (корму), удзельнічае ва ўтварэнні гукавых сігналаў і голасу.

Шкілет гартані складаецца са шчыта-, пярсцёнка- і чарпакападобных гіялінавых храсткоў, а таксама з эластычнага храстка надгартанніка з прымацаванымі да яго мышцамі і звязкамі. У некаторых відаў рукакрылых, сумчатых, кратоў і зубастых кітоў чарпакападобныя храсткі і надгартаннік утвараюць трубку, якая ўдаецца ў насаглотку і забяспечвае дыханне пры заглынанні корму. У дзяцей і жанчын дзве пласціны шчытападобных храсткоў зыходзяцца пад тупым, у мужчын пад вострым (утвараюць адамаў яблык) вуглом.

Поласць гартані дзеліцца на ўваход, жалудачак і ніжнюю частку, выслана слізістай абалонкай, парныя складкі якой утвараюдь паміж жалудачкам і ніжнім адцзелам гартані сапраўдныя галасавыя звязкі і абмяжоўваюць галасавую шчыліну (гл. галасавы апарат). У млекакормячых пад імі знаходзяцца несапраўдныя галасавыя звязкі, у птушак галасавы апарат лакалізуецда ў ніжняй частцы трахеі і верхніх учасгхах бронхаў. Зрушэнні храсткоў гартані з утварэннем гукаў забяспечваюцца папярочна-паласатымі мышцамі шкілетнага тыпу (укрываюць пярэднюю і бакавыя паверхні гартані), яе інервацыя — адгалінаваннямі блукаючага нерва, кровазабеспячэнне — праз гартанныя артэрыі, адток крыві — праз сістэму ярэмных і падключычных вен.

Найбольш пашыраныя запаленчыя хваробы гартані — ларынгіт, гартанная ангіна. 

## Літаратура 
* *Леанцюк А. С.* Гартань // 

Катэгорыя:Дыхальная сістэма
Храсток

ам.]]
**Храсток** — тып злучальнай тканкі, які складаецца з пазаклеткавых валокнаў, замацаваных у  разам з размешчанымі ў невялікіх лакунах клеткамі. Храсток не мае нерваў, крывяносных і . Яго сілкаванне адбываецца дзякуючы працэсу дыфузіі.

Храсток патрэбны для падтрымкі , стварэння гладкай паверхні для спалучэння касцей у суставах, а таксама для забеспячэння росту і развіцця .

Склад пазаклеткавых валокнаў храстка залежыць ад ягоных функцый. Храсткі пад вялікай нагрузкай і расцяжэннем маюць больш шчыльнага калагену, тым часам як храсткі пад меншай нагрузкай складаюцца збольшага з . Выдзяляюць тры тыпы храстка паводле канцэнтрацыі калагенавага і эластычнага валакна:
* , напрыклад у , спалучае калаген з вялікай колькасцю эластычных валокнаў.
* Найбольш распаўсюджаны гіялінавы храсток, напрыклад у сустаўнай паверхні, мае сярэднюю колькасць калагену.
* , напрыклад у міжпазванковых дысках, складаецца з вялікай колькасці калагену і меншай колькасці клетак.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Злучальная тканка
Айкідо Айкікай

**Айкідо Айкікай** ( у перакладзе “*шлях да арганізацыі энергіі грамадства Айкі /або грамадства гармоніі/*”) — японскае баявое мастацтва (від кэмпа). Асноўны напрамак Айкідо, узначаленае нашчадкамі Марыхэй Уэсiба (першапачаткова сын заснавальніка — Кісёмару Уэсiба, пасля яго смерці  Айкікай узначаліў Марытеру Уэсіба — унук заснавалніка) і якое развіваецца яго вучнямі. Аказвае сур'ёзны ўплыў на развіццё Айкідо ў свеце. Займае пануючае становішча ў міжнароднай федэрацыі. Адрознівается шырокімі амплітуднымі рухамі.

## Фонд Айкікай 
Фонд Айкікай — арганізацыя па вывучэнню і папулярызацыі айкідо, заснаваная непасрэдна Марыхэй Уэсiбам и афіцыйна прызнаная ўрадам Японіі ў 1940 годзе. 

Катэгорыя:Баявыя мастацтвы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1940 годзе
Катэгорыя:Айкідо
Трахея

**Трахе́я** (ад  літар. «Шурпатае (дыхальнае горла)») — орган пазваночных жывёл і чалавека, з’яўляецца часткай паветраносных шляхоў; размешчаны паміж горлам і бронхамі.

У некаторых хвастатых земнаводных трахея маецца ў выглядзе даволі доўгай трубкі; звычайна сценкі трубкі ўмацоўваюцца нераўнамерна раскіданымі невялікімі храсткамі, якія часам злучаныя паміж сабой па баках. Гэтыя храсткі выяўляюць вядомую сувязь з гартаннымі храсткамі, і таму ім прыпісваюць такое ж вісцаральнае паходжанне (меркавана за кошт пятай шчылепавай дугі), як і апошнім. У земнаводных трахея не падзяляецца на бронхі, (лёгкія пачынаюцца ад трахеі) і не ва ўсіх адасоблены ад гартані (у бясхвостых земнаводных трахея адсутнічае; лёгкія пачынаюцца ад гартані). У хвастатых земнаводных трахея звычайна доўгая, з парнымі храсткамі, якія часам зрастаюцца.

У паўзуноў, птушак і млекакормячых трахея добра адасоблена ад гартані і дзеліцца на бронхі. Даўжыня трахеі прама прапарцыйная даўжыні шыі і адваротна прапарцыйная даўжыні бронх.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Органы
Козіцкі сельсавет

**Ко́зіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок Вулька Аброўская.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Козікаўскі сельсавет у складзе Целяханскага раёна Пінскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Козікі. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. З 8 жніўня 1959 года ў складзе Івацэвіцкага раёна, з 25 снежня 1962 года — Бярозаўскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — Івацэвіцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 2 населеныя пункты. 26 чэрвеня 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Жытлінскага сельсавета.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 895 чалавек, з іх 93,7 % — беларусы, 4,1 % — рускія, 1,1 % — украінцы, 0,6 % — палякі.

На момант скасавання ў сельсавет уваходзілі 2 населеныя пункты: Вулька Аброўская і Козікі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Целяханскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бярозаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе
Козікі (Івацэвіцкі раён)

**Ко́зікі** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Жытлінскага сельсавета.

Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Козіцкага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жытлінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Бронхі

**Бронхі** (ад  - «дыхальнае горла, трахея») — галіны дыхальнага горла у вышэйшых хрыбетнікаў (амніёт) і чалавека. 

## Уводзіны 
 Дыхальнае горла, ці трахея, у большасці жывёл дзеліцца на два галоўныя бронхі. Толькі ў гатэрыі падоўжная разора ў заднім аддзеле дыхальнага горла вызначае парныя бронхі, якія не маюць адасобленых паражнін. У астатніх паўзуноў, а таксама ў птушак і млекакормячых бронхі добра развітыя і працягваюцца ўнутры лёгкіх.

Катэгорыя:Дыхальная сістэма
Інданезійская мова

**Інданезійская мова** ( — мова Інданезіі) — адна з аўстранезійскіх моў. Афіцыйная мова (з 1945 г.) і мова міжнацыянальных зносін у Інданезіі. У бытавых зносінах яе выкарыстоўваюць каля 20 млн чалавек. Агульная колькасць тых, хто валодае мовай у той ці іншай ступені — каля 200 млн. Дыялектаў не мае.

Інданезійская мова аформілася ў першай палове XX стагоддзя на базе малайскай мовы, якая традыцыйна выкарыстоўвалася ў гэтым рэгіёне як лінгва-франка. Назва «інданезійская мова» была прынята ў 1928 г. на Кангрэсе моладзі і паступова выцесніла назву «малайская мова». Пісьменнасць на аснове лацінскага алфавіту.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Мовы Інданезіі
Кашаль

**Кашаль** — фарсіраваны выдых праз рот, выкліканы скарачэннямі цягліц дыхальных шляхоў з прычыны раздражнення рэцэптараў. Фізіялагічная роля кашлю — ачышчэнне дыхальнага тракту ад старонніх рэчываў і папярэджанне механічных перашкод, якія парушаюць праходнасць паветраносных шляхоў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сімптомы захворванняў чалавека
Катэгорыя:Фізіялогія дыхання
Катэгорыя:Безумоўныя рэфлексы
Тэрыялогія

**Тэрыялогія**, **Мамалогія** (ад  — жывёла і -логія; мамаліалогія, мамалогія) — раздзел заалогіі, які вывучае сысуноў. Субдысцыпліцы тэрыялогіі, звязаныя з вывучэннем асобных груп сысуноў, як правіла, не маюць сталых уласных назваў, за выключэннем прыматылогіі (primatology, вывучэнне малпаў і іншых прыматаў), а таксама кеталогіі (cetology, вывучэнне кітападобных).

## Гл. таксама 
* Сысуны
* Тэрыялогічная Школа

Катэгорыя:Раздзелы заалогіі
Мачавы пузыр

thumb|Мачавы пузыр у чалавека
**Мачавы пузыр**  () — полы мышачны орган вылучальнай сістэмы пазваночных жывёл і чалавека, размешчаны ў малым тазе; служыць для назапашвання адчякаючай з нырак мачы і перыядычнага яе вывядзення праз мочаспускальны канал.

Мачавы пузыр у чалавека адзін, ён размяшчаецца ў ніжняй частцы жывата за лабком. У залежнасці ад колькасці мачы мачавы пузыр можа расцягвацца і сціскацца. Усяго мачавы пузыр у розных людзей можа ўтрымліваць ад 250 да 500 мл мачы. Пры максімальным запаўненні мачавога пузыра чалавек адчувае востры пазыў памачыцца. У пузыр упадаюць два мачаточнікі. Ніжняя частка мачавога пузыра звужаецца і паступова пераходзіць у мочаспускальны канал.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выдзяляльная сістэма
Катэгорыя:Органы
Катэгорыя:Таз
Палеазаалогія

**Палеазаалогія** (**архезаалогія**) — раздзел палеанталогіі, які вывучае выкапнёвых жывёл. Умоўна падзяляюць на палеазаалогію пазваночных і беспазваночных.

Палеазаалогія вывучае біялагічную разнастайнасць, яго змены ў часе і прасторы. Такая разнастайнасць усталёўваецца праз марфалогію, вызначэнне сістэматычнага складу і пабудова новых класіфікацый.

## Гл. таксама 
* Палеабатаніка

## Спасылкі 
* Палеазаалогія - артыкул з ВСЭ

Катэгорыя:Раздзелы заалогіі
Катэгорыя:Палеанталогія
Протазаалогія

**Протазаалогія** — раздзел заалогіі, які вывучае аднавузавыя жывёлы прасцейшых (амёба, інфузорыі і іншыя).
Медыцынская і ветэрынарная протазаалогія вывучаюць пратазойныя хваробы, якія вызываюць некаторыя прасцейшыя (плазмодыі, трыпанісомы, лейшманіі і іншыя паразіты).

## Блізкія раздзелы 
* Пратысталогія

## Таварыствы 
* *Беларускае таварыства протазаолагаў*
* *Таварыства протазаолагаў* пры РАН (Расія)
* *Міжнароднае таварыства протазаолагаў* — International Society of Protistologists http://www.uga.edu/~protozoa/about.html
* *British Society for Protist Biology* (раней як British Section of the Society of Protozoologists British, BSSP, Вялікабрытанія) http://www.protist.org.uk/ 
* *Czech Section* (Czech Society for Parasitology, зас.1964, Прага) http://www.parazitologie.cz/protozoologie/
* *Deutsche Gesellschaft für Protozoologie* e.V., DGP (German Society of Protozoologists, Германія)http://www.protozoologie.de/
* *Groupement des Protistologues de Langue Francaise* (Францыя)
* *Israel Society for Parasitology, Protozoology and Tropical Diseases* (Ізраіль)http://parasitology-soc.md.huji.ac.il/ 
* *Società Italiana di Protozoologia* (Італія)

## Часопісы 
* *Протазаалогія* (у 1976-1993 пад эгідай УТПР выйшла 14 тэматычных нумароў)
* *Раразіталагічная складанка* Заалагічнага інстытута РАН
* *Acta Protozoologica* (International Journal on Protistology, Польшча, з 1963). http://www.eko.uj.edu.pl/ap/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1 
* *Аrсhiv für Protistenkunde* (Jena, з 1902)
* *European Journal of Protistology* (з 1964)http://shop.elsevier.de/artikel/805078 
* *Journal of Eukaryotic Microbiology* (з 1954)http://www.wiley.com/bw/journal.asp?ref=1066-5234 
* *Protistology* (Расія, з 1992)

## Гл. таксама 
* Паразіталогія
* Пратысталогія
* Эпідэміялогія

Катэгорыя:Раздзелы заалогіі
Красненскі сельсавет (Карэліцкі раён)

**Кра́сненскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) Краснае.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Запольскі сельсавет** у складзе Валеўкаўскага раёна (з 25 лістапада 1940 года Карэліцкі раён) Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Заполле. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Навагрудскага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Карэліцкага раёна. 16 сакавіка 1987 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Паланаеўскага сельсавета (14 населеных пунктаў: Амневічы, Барацін, Бушкі, Горная Рута, Дольная Рута, Загор’е, Кальчычы, Куцавічы, Паланая, Пятрыкі, Руціца, Садовая, Стрэльнікі і Тударава), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Краснае, сельсавет перайменаваны ў Красненскі. 28 снежня 2007 года з раённага ў падпарадкаванне сельсавета была перададзена вёска Працяневічы.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2050 чалавек, з іх 97,7 % — беларусы, 1,6 % — рускія; паводле перапісу 2019 года — 1660 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Мірмекалогія

**Мірмекалогія** (ад  і ) — навука, якая вывучае мурашак, адгалінаванне энтамалогіі.

Мурашкі дагэтуль з’яўляюцца ўзорам для даследавання эвалюцыі сацыяльных сістэмаў праз іхнія ўскладненыя і разгалінаваныя формы эўсацыяльнасці.

## Найбольш даследаваныя мурашкі 
Дзясятка найбольш вывучаных відаў мурашак (па колькасці прысвечаных ім артыкулаў у 1984—2008 гадах) выглядае так:
* *Solenopsis invicta* — 984 артыкулы
* *Linepithema humile* — 343
* *Lasius niger* — 250
* *Formica rufa* — 167
* *Atta sexdens* — 163
* *Formica polyctena* — 160
* *Solenopsis geminata* — 151
* *Myrmica rubra* — 142
* *Monomorium pharaonis* — 121
* *Atta cephalotes* — 112

## Падобныя тэрміны 
* Мірмекамарфія — падабенства з мурашкамі
* Мірмекафагія — паглынанне мурашак
* Мірмекафілія — пасяленне разам з мурашкамі
* Мірмекафіты
* Мірмекахорыя — распаўсюджванне насення мурашкамі

## Спасылкі 
* Documentary about myrmecology
Малакалогія

**Малакалогія** — раздзел заалогіі, які прысвечаны вывучэнню мяккацелых, ці малюскаў (*Mollusca*). Назва паходзіць ад  — малюск.

Малакалогія разглядае пытанні сістэматыкі і філагеніі, заагеаграфіі, біялогіі і экалогіі малюскаў і інш. Адзін з раздзелаў — *канхалогія* (канхіалогія) — прысвечаны даследаванню ракавін малюскаў. Асаблівую галіну прадстаўляе прыкладная малакалогія, якая вывучае малюскаў з пункту гледжання іх значнасці ў дзейнасці чалавека: у медыцыне і ветэрынарыі, у сельскай гаспадарцы і харчовай прамысловасці. Палеамалакалагічныя даследаванні звязаны з даследаваннем былых малакафаўн і маюць важнае значэнне ў храналагізацыі геалагічных слаёў, дзякуючы добрай захоўваемасці ракавін.

## Літаратура 
* D. Heppel. The long dawn of Malacology: a brief history of malacology from prehistory to the year 1800 // *Archives of Natural History* 22 (3): 301—319 (October 1995).

## Спасылкі 
* Форум
* www.conchology.be
* www.molluscan.com

Катэгорыя:Раздзелы заалогіі
Кеталогія

**Кеталогія** (ад грэч. *κῆτος* або *cētus* — «марская пачвара») — раздзел заалогіі, які даследуе кітападобных (кітоў, дэльфінаў і інш.), у тым ліку спевы кітоў, мову дэльфінаў і ступень разумнасці гэтых марскіх сысуноў.

## Вядомыя кетолагі 
* Аляксей Яблакаў
* Shiro Wada (Instituto Nacional de Ciência Pesqueira do Japão)
* Richard Ellis
* Louis Herman
* Remington Kellogg
* John C. Lilly
* Herman Melville
* Roger Payne
* Paul Spong
* John Struthers

## Таварыствы і арганізацыі 
* European Cetacean Society (1987-) http://www.europeancetaceansociety.eu/
* *The European Association for Aquatic Mammals* (E.A.A.M., зас. у 1972).http://www.eaam.org/ 
* The Society for Marine Mammalogy (1981-, Сан-Францыска, ЗША).http://www.marinemammalogy.org/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=53 
* The National Marine Mammal Laboratory (NMML) http://www.afsc.noaa.gov/nmml/
* *Alliance of Marine Mammal Parks and Aquariums*.
* ''International Marine Animal Trainers' Association* (IMATA).

## Часопісы 
* *Aquatic Mammals*
* *Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom* http://journals.cambridge.org/action/displayJournal?jid=MBI
* *Marine Mammal Science* http://www.marinemammalscience.org/index.php?option=com_content&view=article&id=65&Itemid=75
* *Scientific Reports of the Whales Research Institute* (Токіа)

## Гл. таксама 
* Песні кітоў

## Літаратура 
* Яблакаў А. В., Бяльковіч В. М., Барысаў В. І.. *Кіты і дэльфіны''. М.; Наука. 1972.
* Don E. Wilson & DeeAnn M. Reeder (eds.). 2005. Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed), Johns Hopkins University Press, 2.142 pp. (http://www.press.jhu.edu)
* Whales: Giants of the Sea, 2000

## У Сеціве 
* Праэкт па касатцы
* www.whaletrackers.com 

Катэгорыя:Раздзелы заалогіі
Герпеталогія

**Герпеталогія** (ад  *герпетон* — паўзучая жывёла і  *логас* — веданне, навука) — раздзел заалогіі, які вывучае земнаводных (або амфібій) і паўзуноў (або рэптылій).
Часам навуку аб земнаводных называюць **батрахалогіяй** (ад  — *жаба*). Раздзел аб змеях называюць *серпенталогіяй* (ад лат. serpens, род. склон serpentis — змяя; анг. serpentology, фр. ophiologie, ад грэч. ophis — змяя).

## У Сеціве 
* www.herpetology.com
* База даных «Reptile Amphibian & Pesticide (RAP)» 
* **База даных аб рэптыліях **


Катэгорыя:Раздзелы заалогіі