open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандр Андрэевіч Шабалін

**Аляксандр Андрэевіч Шабалін** (нар. 15 ліпеня 1938, в. Пухавічы, Мінская вобласць, БССР, СССР — снежань 2013, Мінск) — савецкі беларускі дзяржаўны дзеяч, пісьменнік і журналіст, спартсмен. Кіраўнік федэрацыі шашак Беларусі, міжнародны арбітр па шашках. Член Саюза журналістаў СССР (1967). Аўтар твораў на рускай і беларускай мовах.
Член КПСС. Інструктар аддзела прапаганды, затым памочнік сакратара ЦК КП Беларусі (1971—78).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў г. Пухавічы Мінскай вобласці ў сям'і служачых. Брат Анатоля Шабаліна, які стаў архітэктарам. Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. Працаваў у рэдакцыях газет: «Гродзенская праўда» (1959—60), «Камсамольская праўда» (1963—66), уласкар «Камсамольскай праўды» па Беларусі (1966—69). Галоўны рэдактар часопіса «Беларусь» (з 1978). Друкуецца як празаік з 1960: газ. «Гродзенская праўда».

## Творчасць 
Аўтар кніг: Мы живем в деревне. Очерки. Минск, 1974; Владимир Коваленок. Минск, 1983. Сцэнарыст кіна- і тэлестужак: Твой дом на зямлі (1973); Агонь на сябе (1975); Людзі, людзі — высокія зоркі (1975); Хто сёння адсутнічае (1988). Жыў у Мінску.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 17. – Мн., 2003.
* Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік. Т. 6. – Мн., 1995.

Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Члены Саюза журналістаў СССР
Катэгорыя:Шашачныя кампазітары
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Вольга Аляксандраўна Садоўская

** Вольга Аляксандраўна Садоўская ** ( Мінск, БССР, СССР) — савецкая беларуская шашыстка, чэмпіёнка Беларусі па міжнародных шашках 2013 года сярод жанчын. Удзельніца чэмпіянату Еўропы 2012 года (6 месца). Міжнародны майстар. Трэніравала Андрэя Валюка.

Сястра—блізня Зоі Голубевай.

Бацька Зоі і Вольгі Садоўскіх, кандыдат у майстра спорту Аляксандр Садоўскі, з маленства прывучаў дочак да шашак. Трэніравалася ў Міхаіла Каца.

* Фатаграфія Вольгі Садоўскай

Катэгорыя:Шашысты СССР
Катэгорыя:Шашысты Беларусі
Катэгорыя:Чэмпіёны Беларусі па шашках
Аляксандр Сяргеевіч Субота

**Аляксандр Сяргеевіч Субота** (нар. 28 жніўня 1984, Мінск, Беларуская ССР) — беларускі лёгкаатлет, майстар спорту міжнароднага класа. Бронзавы прызёр Паралімпійскіх гульняў па лёгкай атлетыцы, чэмпіён свету і Еўропы.

## Біяграфія 
У 2004 годзе скончыў Мінскі дзяржаўны каледж прадпрыемстваў лёгкай прамысловасці па спецыяльнасці «Мадэльер-канструктар абутку і гарбарна-галантарэйных вырабаў».

У 2010 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры ў Мінску па спецыяльнасці «Трэнер-выкладчык па лёгкай атлетыцы».

Пачаў займацца спортам у Мінску ў 1996 годзе (12 гадоў). Займаўся веславаннем на байдарках і каноэ ў Юрыя Міхайлавіча Асмалоўскага. У 2000 годзе перайшоў да трэнера Тамары Мікалаеўны Шыманскай і пачаў займацца лыжнымі гонкамі, як спартсмен з абмежаваннямі па здароўі. У 2002 годзе заняўся лёгкай атлетыкай (кіданне дзіды, скачкі, спрынт) і ўвайшоў у склад Нацыянальнай зборнай па інваспорце Рэспублікі Беларусь. З 2003 па 2008 года трэніраваўся ў Віктара Міхайлавіча Бельскага, а з 2008 года трэніруецца ў Анатоля Аляксеевіча Майструка. У наш час асноўны від праграмы ў лёгкай атлетыцы — трайны скачок і скачкі ў даўжыню.

Стыпендыят Прэзідэнцкага спартыўнага клуба Рэспублікі Беларусь (2006—2008 гг.).

У 2012 годзе атрымаў званне «Майстар спорту міжнароднага класа».

## Спартыўныя дасягненні 
## Спасылкі 
* Лондан 2012 
* Паралімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь 
* Аляксандр Субота бронзавы прызёр паралімпійскіх гульняў 

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Паралімпійскіх гульняў 2012 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Паралімпійскіх гульнях 2012 года
Першая бітва пад Полацкам (1812)

**Першая бітва пад Полацкам** (17—18 жніўня 1812 г.) — бой паміж 1-м пяхотным корпусам рускіх пад камандаваннем генерала Вітгенштэйна і французскімі карпусамі маршала Удзіна і генерала Сен-Сіра падчас вайны 1812 года. Варта адрозніваць гэта сутыкненне ад другой бітвы за Полацк, якая адбылася на гэтым жа месцы праз 2 месяцы.

Пасля бітвы пад Клясціцамі маршал Удзіна быў вымушаны адступіць да Полацка, на пецярбургскім кірунку. Узнікла пагроза расцягнутым камунікацыям Напалеона, якія пераследвалі асноўную рускую армію ў кірунку да Масквы. Для ўтрымання корпуса Вітгенштэйна да Удзіна на дапамогу падышоў корпус Сен-Сіра.

Ранняй раніцай 17 жніўня Вітгенштэйн атакаваў пазіцыі французаў каля сяла Спас, вымусіўшы французаў адступіць. Удзіна сцягнуў сілы з іншых кірункаў і арганізаваў контратаку. Да вечара абодва бакі захавалі свае пазіцыі. Цяжка паранены Удзіна перадаў камандаванне генералу Сен-Сіру.

Наступнай раніцай 18 жніўня Сен-Сір распачаў вялікі наступ. Ён здолеў увесці ў зман Вітгенштэйна і раптоўна атакаваў левы фланг і цэнтр рускай пазіцыі. Наступ меў поспех, французы разбілі абарону рускіх і захапілі 7 гармат. Калі паражэнне здавалася непазбежным, Вітгенштэйн пачаў кавалерыйскую контратаку. Яна прывяла французаў у замяшанне, што вымусіла іх вярнуцца на зыходныя пазіцыі. Вітгенштэйн, назіраючы перавышаючыя сілы французаў, адступіў.

За паспяховыя дзеянні Сен-Сір атрымаў маршальскае званне. Паводле надпісу на мармуровай пліце на сцяне Храма Хрыста Збавіцеля рускія страцілі забітымі і параненымі 5500 чалавек.

Бітва не мела сур’ёзных наступстваў. Наступныя два месяцы бакі не вялі актыўных баявых дзеянняў і накоплівалі сілы. Задача Вітгенштэйна была не дапусціць прасоўванні французаў да Пецярбурга, Сен-Сір блакіраваў корпус рускіх. Асноўныя бітвы разгортваліся на маскоўскім кірунку.

## Гл. таксама 
* Другая бітва пад Полацкам
* Барадзінская бітва

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Успаміны маршала Г.Сен-Сіра пра бітву пад Полацкам

Катэгорыя:Бітвы вайны 1812 года
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Полацка
Катэгорыя:Жнівень 1812 года
Катэгорыя:Французска-руская вайна 1812 года
Яўген Леанідавіч Рэдзькін

{{Біятланіст
 |Імя                    = Яўген Рэдзькін
 |Фатаграфія             = 
 |Поўнае імя             = Яўген Леанідавіч Рэдзькін
 |Арыгінальнае імя       = 
 |Мянушка               = 
 |Грамадзянства            =  → 
 |Дата нараджэння          = 
 |Месца нараджэння         =
 |Дата смерці            = 
 |Месца смерці           = 
 |Пражыванне             = 
 |Алімпійскі чэмпіён    = 1 (1992)
 |Чэмпіён свету           = 1 (1992)
 |Кубак свету             = 
 |Кубак свету-індывідуальна = 
 |Кубак свету-спрынт      = 
 |Кубак свету-праследаванне = 
 |Кубак свету-мас        = 
 |Сезон                  = 
 |Стойка                 = 
 |Лежня                  = 
 |Дакладнасць               = 
 |Гонак                  = 
 |Перамог                  = 
 |Подыумаў               = 
 |Ачкоў                  = 
 |Медалі = 

{ Style = "background:transparent"
 
}
}}

**Яўге́н Леані́давіч Рэ́дзькін** (нар. , ) — савецкі і беларускі біятланіст, алімпійскі чэмпіён і чэмпіён свету.

## Кар’ера 
У 1992 годзе на Алімпіядзе ў Альбервілі 22-гадовы Рэдзькін сенсацыйна заваяваў залаты медаль у гонцы на 20 км, адстраляўшы «на нуль» і на 6,4 сек апярэдзіўшы немца Марка Кірхнера, які прамахнуўся тройчы. Гэта была дэбютная і адзіная гонка Рэдзькіна на той Алімпіядзе — ні ў спрынце, ні ў эстафеце ён не ўдзельнічаў.

У тым жа 1992 годзе на чэмпіянаце свету ў Новасібірску Рэдзькін у складзе зборнай СНД выйграў камандную гонку на 10 км.

Акрамя алімпійскай перамогі лепшы індывідуальны вынік Рэдзькіна — 13-е месца ў індывідуальнай гонцы ў Рупольдзінгу ў сезоне 1993/94.

У 1994 годзе на Гульнях у Лілехамеры ў складзе зборнай Беларусі Рэдзькін ізноў выступіў у гонцы на 20 км, але з 6 прамашкамі заняў толькі 53-е месца.

У наш час працуе дырэктарам Дэпартамента фізічнай культуры і спорту Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругі.

## Спасылкі 
* Профіль IBU  
* 

Катэгорыя:Біятланісты СССР
Катэгорыя:Біятланісты Беларусі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па біятлоне
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Аб’яднанай каманды
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1994 года
Катэгорыя:Сцяганосцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 1994 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па біятлоне
Качанаў

**Качанаў** — прозвішча, жаночая форма Качанава.

## Вядомыя носьбіты 
* Вячаслаў Георгіевіч Качанаў (нар. 1963) — беларускі дыпламат
* Кузьма Максімавіч Качанаў (1901—1941) — савецкі военачальнік, генерал-маёр
* Раман Раманавіч Качанаў (нар. 1967) — расійскі кінарэжысёр, сцэнарыст, акцёр
* Яўген Іванавіч Качанаў (1919—1945) — Герой Савецкага Саюза
Ежы Цясельскі

**Ежы Цясельскі** (,  — , ) — польскі інжынер будаўніцтва, выкладчык у Палітэхнічным універсітэце ў Кракаве і Хартумскім універсітэце, грамадскі дзеяч, высокашаноўны Слуга Божы Каталіцкага касцёла.

Загінуў 9 кастрычніка 1970 года разам з дзецьмі падчас караблекрушэння на рацэ Ніл.

Катэгорыя:Каталіцкія блаславёныя
Дзямідавічы (Дзяржынскі раён)

**Дзямі́давічы** (, ) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзямідавіцкага сельсавета, у 1957—1990 гадах яго цэнтр.
## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Уладзіміравіч Шот (нар. 1925) — беларускі медык, спецыяліст у галіне хірургіі. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна
Штурм Льежа

**Штурм Лье́жа** (5 жніўня 1914 — 16 жніўня 1914) — ваенная аперацыя падчас Першай сусветнай вайны, падчас якой нямецкая армія штурмам узяла умацаваную бельгійскую крэпасць Льеж.

Пасля пачатку Першай сусветнай вайны германская армія ўварвалася на тэрыторыю Бельгіі і пачала штурм крэпасці Льеж, якая прыкрывала найважнейшыя пераправы праз раку Маас. Першыя атакі не прынеслі выніку, аднак пасля падвозу цяжкай артылерыі і адыходу асноўных бельгійскіх сіл з горада нямецкія войскі здолелі захапіць крэпасць.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Бельгіі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Жнівень 1914 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Бельгія ў Першай сусветнай вайне
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Алжыры

У '''спісе аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Алжыры''' значацца 7 найменняў (на 2012 год), што складае  ад агульнай колькасці ( на  год).

6 аб'ектаў уключаны ў спіс па культурных крытэрыях, а 1 аб'ект (плато Тасілін-Аджэр) уключаны па змяшаных крытэрыях і прызнаны шэдэўрам чалавечага стваральнага генія (крытэрый i) і прыродным феноменам ці прасторай выключнай прыроднай прыгажосці і эстэтычнай важнасці (крытэрый vii).

Акрамя гэтага, станам на 2010 год, 6 аб'ектаў на тэрыторыі дзяржавы знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс сусветнай спадчыны, у тым ліку 5 — па культурных крытэрыях і 1 аб'ект — па змяшаных.

Алжыр ратыфікаваў Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 24 чэрвеня 1974 года. Першы аб'ект на тэрыторыі Алжыра быў занесены ў спіс у 1980 годзе на 4-й сесіі Камітэта сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спіс 
Аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны. Калі аб'екты дададзены адначасова, гэта значыць на адной сесіі Камітэта сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, то аб'екты размяшчаюцца па нумарах.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

## Спасылкі 
* Algeria — UNESCO World Heritage Centre 

*
Алжыр
Катэгорыя:Спісы:Алжыр
Яна Паўлаўна Явіч

**Яна Явіч** (, Мінск) — беларуская пісьменніца, паэт. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзілася 26 лістапада 1983 года ў Мінску.

У 2006 годзе скончыла факультэт рускай філалогіі БДПУ імя М. Танка.
 
Вершы друкаваліся ў газетах «Знамя юности», «Літаратура і мастацтва», часопісах «Маладосць», «Полымя», «Бярозка».

Працавала вядучым стылістычным рэдактарам, загадчыцай аддзела прозы і паэзіі газеты «Літаратура і мастацтва».

З лістапада 2016 года — член Праўлення і Прэзідыума Саюза пісьменнікаў Беларусі.

## Бібліяграфія 
* «**Сувязь жыццяў**» (2011; выд. «Чатыры чвэрці») — зборнік вершаў. У кнігу ўвайшлі выбраныя вершы розных гадоў, прадстаўлена лірыка розных жанраў: філасофская, інтымная, пейзажная.
* «**Утёна хочет знать**» () (2014, РВУ «Звязда») — аповесці-казкі. Гісторыі з жыцця маленькай качачкі Уцёны, якая спазанае навакольны свет і адкрывае для сябе мноства цікавых рэчаў. Ёй дапамагае сяброўка Крысавіца, а мама з татай даюць адказы на складаныя пытанні.
* «**Самые цветочные сны**» () (2016) — аповесці-казкі. Прыгоды юнай жыхаркі Марса Астраліны, якая падарожнічае ў снах па Зямлі і знаёміцца з кветкамі, з дапамогай якіх пазнае шмат цікавага і карыснага.
* «**Утёна во Франции: необыкновенные истории**» () (2018, РВУ «Звязда») — аповесці-казкі. Дзесяць незвычайных гісторый пра Францыю.

## Прызнанне 
* 2019 год — лонг-ліст IV міжнароднага літаратурнага конкурсу «Рускі Гофман — 2019», намінацыя «Проза казачная, фантазійная».

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Людміла Аркадзьеўна Ананька

**Людміла Аркадзьеўна Ана́нька** (нар. , , Гродзенская вобласць) — беларуская біятлоністка, бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2005 года ў жаночай эстафеце, двухразовая чэмпіёнка Еўропы ў эстафеце, удзельніца Алімпійскіх гульняў 2002 і 2006 гадоў.

Займаецца біятлонам з 1997 года.

## Дасягненні 
### Чэмпіянаты свету 
* Бронзавы медаль, эстафета — 2005
* 4-е месца, эстафета — 2003

### Кубак свету 
* Сезон 2003/04 — 54-е месца ў агульным заліку
* Сезон 2004/05 — 59-е месца ў агульным заліку
* Сезон 2005/06 — 67-е месца ў агульным заліку
* Сезон 2006/07 — 34-е месца ў агульным заліку
* Сезон 2007/08 — 66-е месца ў агульным заліку
* Сезон 2008/09 — 77-е месца ў агульным заліку
* Сезон 2009/10 — 78-е месца ў агульным заліку

Па заканчэнні сезона 2009—2010 прыняла рашэнне пра завяршэнне кар’еры.

### Алімпійскія гульні 
* Зімовыя Алімпійскія гульні 2002
** Індывідуальная гонка 15 км — не фінішавала

* Зімовыя Алімпійскія гульні 2006
** Эстафета 4x6 км — 4 месца
** Спрынт 7,5 км — 42 месца
** Гонка праследавання 10 км — выбыла

## Спасылкі 
* Профіль IBU 
* Профіль на сайце Беларускай федэрацыі біятлона 

Катэгорыя:Біятланісткі Беларусі
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па летнім біятлоне
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па біятлоне
Уладзімір Аляксандравіч Заламай

**Уладзі́мір Алякса́ндравіч Залама́й** (нар. , в. Канчаны, Гродзенскі павет, Беластоцкая вобласць, БССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыў Ваўкавыскі заатэхнікум (1960), Мінскі радыётэхнічны інстытут (1968), Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС (1980).

З 1968 года працаваў інжынерам на Брэсцкім заводзе электравымяральных прыбораў, начальнікам цэха, з 1973 года — сакратар парткама Брэсцкага электрамеханічнага завода, з 1980 года — першы сакратар Баранавіцкага гаркама КПБ. Узначальваў аддзел прамысловасці, з 1986 па 1989 гады быў сакратаром Брэсцкага абкама КПБ, у 1989—1992 гадах — першы намеснік старшыні Брэсцкага аблвыканкама, з 29 чэрвеня 1993 года — намеснік старшыні Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, з 26 жніўня 1994 года — міністр па справах Садружнасці Незалежных Дзяржаў.

9 снежня 1994 года быў прызначаны старшынёй Брэсцкага аблвыканкама. 13 сакавіка 2000 года быў адпраўлены ў адстаўку.

Пасля быў прызначаны кіраўніком аддзялення пасольства Рэспублікі Беларусь у Расіі ў Калінінградзе.

З 2008 года працаваў выканаўчым дырэктарам ТАА «Балтыйская гандлёвая кампанія».

## Узнагароды 
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1974),
* медаль «За адзнаку ў ахове дзяржаўнай мяжы» (1998).
* ордэн Айчыны ІІІ ступені (1999),
* званне «Ганаровы грамадзянін горада Баранавічы» (1999),
* ордэн Пашаны (2000).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Ганна Петрачэнка. *Уладзімір Заламай: «Я пяць разоў вяртаўся ў Брэст, і ў шосты прыеду …»*. Вячэрні Брэст. 28.09.2012  
* Ганаровыя выпускнікі Малабераставіцкай СШ  
* НИКОМУ НЕ ДАВАЛ ПОКОЯ  
* 

Катэгорыя:Міністры па Садружнасці Незалежных Дзяржаў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Намеснікі прэм’ер-міністраў Беларусі
Катэгорыя:Старшыні Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Баранавічаў
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Савета Міністраў БССР
Катэгорыя:Сакратары Брэсцкага абкама КПБ
Катэгорыя:Выпускнікі Ваўкавыскага дзяржаўнага аграрнага каледжа
Катэгорыя:Першыя сакратары Баранавіцкага гаркама КПБ
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бераставіцкім раёне
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Беларусі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Брэсцкай вобласці
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Іране

У спісе аб'ектаў **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** ў **Іране** значыцца 17 найменняў, што складае каля  ад агульнай колькасці ( на  год). Усе аб'екты ўключаны ў спіс па культурных крытэрыях, дзевяць з іх прызнаны шэдэўрамі чалавечага генія. Акрамя гэтага, станам на 2013 год, 52 аб'екты на тэрыторыі Ірана знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс сусветнай спадчыны.

## Спіс 
У данай табліцы аб'екты размешчаны ў храналагічным парадку іх дадання ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

## Кандыдаты ў спіс 
У табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У гэтым спісе прыведзены аб'екты, прапанаваныя ўрадам Ірана ў якасці кандыдатаў на ўнясенне ў спіс Сусветнай спадчыны.

### Геаграфічнае размяшчэнне кандыдатаў 

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

*
Іран
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Албаніі

У спісе **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** **Рэспублікі Албанія** значыцца 2 найменні (на 2014 год), што складае  ад агульнай колькасці ( на  год). Абодва аб’екты ўключаны ў спіс па культурных крытэрыях. Акрамя гэтага, станам на 2014 год, 4 аб’екты на тэрыторыі Албаніі знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны. Народная Сацыялістычная Рэспубліка Албанія ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 10 ліпеня 1989 года. Першы аб’ект, размешчаны на тэрыторыі Албаніі, быў занесены ў спіс у 1992 годзе на 16-й сесіі Камітэта сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спіс 
У табліцы аб’екты размешчаны паводле парадку іх дадавання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Папярэдні спіс 
У табліцы аб’екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У гэтым спісе прыведзены аб’екты, прапанаваныя ўрадам Албаніі ў якасці кандыдатаў на ўнясенне ў спіс Сусветнай спадчыны.

## Спасылкі 
* 
* 


Албанія
Катэгорыя:Спісы:Албанія
Мікаэла Энгель

**Мікаэла Энгель** (, ; нар. ) — дацкі і грэнландскі дзеяч.

## Біяграфія 
У 1983 г. скончыла Капенгагенскі ўніверсітэт. Працавала ў , у якасці Пастаяннага сакратара ў Грэнландыі (2003—2005), а потым у якасці саветніка (2005—2011).

З 1 красавіка 2011 г. займае пасаду Вярхоўнага камісара Грэнландыі.

Катэгорыя:Вярхоўныя камісары ў Грэнландыі
Катэгорыя:Выпускнікі Капенгагенскага ўніверсітэта
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Харватыі

У спісе **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** ў **Рэспубліцы Харватыя** значыцца 7 найменняў (на 2014 год), што складае  ад агульнай колькасці ( на  год). 6 аб'ектаў уключаны ў спіс па культурных крытэрыях, прычым 2 з іх прызнаны шэдэўрамі чалавечага генія (крытэрый i), а 1 аб'ект уключаны па прыродных крытэрыях, прычым ён прызнаны прыродным феноменам выключнай прыгажосці і эстэтычнай важнасці (крытэрый vii). Акрамя гэтага, станам на 2014 год, 17 аб'ектаў на тэрыторыі Харватыі знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс сусветнай спадчыны. Рэспубліка Харватыя, у якасці незалежнай дзяржавы, ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 6 ліпеня 1992 года. Аднак, першыя тры аб'екты, размешчаныя на тэрыторыі Харватыі, былі занесены ў спіс яшчэ ў 1979 годзе на 3-й сесіі Камітэта сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, калі краіна з'яўлялася часткай СФРЮ.

## Спіс 
У гэтай табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

## Папярэдні спіс 
У табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У гэтым спісе прыведзены аб'екты, прапанаваныя ўрадам Харватыі ў якасці кандыдатаў на ўнясенне ў спіс сусветнай спадчыны.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

## Гл. таксама 
* Сусветная спадчына
* ЮНЕСКА

## Спасылкі 
* Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Харватыі 
* Каталог спасылак Сусветнай спадчыне ў Харватыі 

Харватыя
Храм Неба

thumb|right|220px|Храм Неба
**Храм Неба** (**Цяньтань**, ) — храмава-манастырскі комплекс у цэнтральным Пекіне, у які ўваходзіць адзіны храм круглай формы ў горадзе — Храм Ураджаю (гэта галоўны храм комплексу, які часта называюць Храмам Неба). Занесены ЮНЕСКА ў спіс Сусветнай спадчыны чалавецтва. Плошча комплексу складае 267 га. Цяньтань з'яўляецца адным з сімвалаў горада.

Комплекс пабудаваны ў 1420 годзе у часы кіравання пад дэвізам «Юнлэ» дынастыі Мін. Першапачаткова называўся Храмам Неба і Зямлі, але пасля ўзвядзення ў 1530 годзе асобнага Храма Зямлі стаў выконваць функцыю пакланення Небу.

Храм неба размешчаны на паўднёвы ўсход ад імператарскага палаца. З'явіўся ён у той жа час, што і Забаронены горад, і першапачаткова дзейнічаў як храм Неба і Зямлі. Гэтым тлумачыцца незвычайная форма тэрыторыі храмавага комплексу (паўднёвая частка пабудовы мае форму квадрата, а паўночная акруглая): паводле кітайскай традыцыі, круг сімвалізуе Неба, а квадрат — сілы Зямлі; з тых часоў у сценах Цяньтаня ўзносіліся малітвы выключна Небу.

На працягу амаль 500 гадоў раз у год, у дзень зімовага сонцастаяння, імператары прыбывалі сюды, каб пасля трохдзённага строгага пасту прынесці Небу шчодрыя дары. Лічылася, што ва ўладара Паднябеснай боскае паходжанне, таму толькі імператар мае права звяртацца да Нябёсаў з малітвамі пра росквіт дзяржавы. Уладар замаўляў вецер, дождж, жару і холад, каб яны з'яўляліся менавіта тады, калі ім прызначана па прыродных цыклах, — гэта было залогам добрага ўраджаю.

## Спасылкі 
* Самы вялікі культурны Храм у свеце 
* Фатаграфіі
* Карта
* Апісанне элементаў храмавага комплексу

Неба
Неба
Неба
Начніца вадзяная

**Начніца вадзяная**, **начніца Даўбентона** (*Myotis daubentonii*) — млекакормячая жывёла сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела 44,5—51, перадплечча 35—40,5, хваста 36—46 мм. Поўсць на спіне цёмная, шараватая або карычнявата-бурая, на брушку шараватая або брудна-белаватая з палевым адценнем. Лятальная перапонка, вушы і голыя часткі морды бурыя. Канец хваста выступае за міжсцегнавую перапонку. Палёт павольны з пырханнем.

## Пашырэнне 
Пашырана ў Еўразіі, паўночная мяжа праходзіць праз Петразаводск, Краснаярск, вусце Амура; паўднёвая праз Сіваш, нізоўі Волгі, Паўднёвы Урал, возера Зайсан. На Беларусі аселы від, трапляецца па ўсёй тэрыторыі.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца пасля змяркання пераважна двухкрылымі і лускакрылымі насякомымі на вышыні 5—20 см над паверхняй вады або каля крон дрэў у лясах, парках і іншых зялёных насаджэннях.

У летніх сховішчах (дуплы дрэў, гарышчы, пустоты за абшыўкай пабудоў і інш.) паблізу вадаёмаў з канца сакавіка. Нараджае адно дзіцяня ў сярэдзіне чэрвеня. Зімуе (кастрычнік—сакавік на Беларусі) у выпадковых сховішчах (склепы, падвалы, трэшчыны ў бетонных кольцах глыбокіх студняў і інш.).

## Літаратура 
* *Курскоў А.* Начніца вадзяная // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5 т. Т. 3. — Мн.: БелСЭ, 1984.

Катэгорыя:Гладканосыя лятучыя мышы
Начніца вусатая

**Начніца вусатая** (*Myotis mystacinus*) — млекакормячая жывёла сямейства гладканосых лятучых мышэй.

## Апісанне 
Даўжыня цела 37—47, перадплечча 33—38, хваста 37—45 мм. Поўсць доўгая, густая, на спіне ад палева-рыжай да карычнева-бурай а шаўкавістым бляскам, на брушку шэра-белая. Вушы доўгія, вострыя. 

## Пашырэнне 
Пашырана ў Еўразіі. На Беларусі трапляецца ва ўсіх абласцях. У летніх сховішчах (дуплы драў, за аканіцамі і за налічнікамі вокнаў, пад ашалёўкай драўляных будынкаў, карой дрэў і інш.) з сакавіка — пачатку красавіка.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца вяснянкамі, дробнымі жукамі, двухкрылымі, лускакрылымі і іншымі насякомымі ўсю ноч па палянах і ўзлесках, уздоўж лясных дарог і прасек, у садах і парках, над вадаёмамі і ў кронах дрэў.

Палёт хуткі а рэзкімі паваротамі. Жыве групамі (3—9 асобін) або калоніямі (некалькі дзясяткаў асобін), часта разам з нетапыром-карлікам. Самцы і нецяжарныя самкі трымаюцца паасобку. Нараджае адно дзіцяня ў 2-й пал. чэрвеня. Найбліжэйшыя да Беларусі месцы зімоўкі — Латвія, Эстонія.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гладканосыя лятучыя мышы
Сцяна Цоя

**Сцяна Цоя** — неафіцыйная назва шэрага месцаў памяці спевака Віктара Цоя (саліста гурта Кіно) ў некалькіх краінах былога СССР. Шырока вядомыя помнікі «Сцяна Цоя» ў Дніпры, Кіеве, Маскве, Мінску, Севастопалі, Санкт-Пецярбургу, Хабараўску .

Катэгорыя:Помнікі Мінска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Арбата
Начніца вялікая

**Начніца вялікая** (*Myotis myotis*) — млекакормячая жывёла сямейства гладканосых лятучых мышэй.

## Апісанне 
Даўжыня цела да 68, хваста да 57, перадплечча да 62, вуха да 26 мм, маса да 22,5 г. Поўсць на спіне шэра-дымчатая з аліўкава-карычневым адценнем, на брушку брудна-белаватая або белавата-палевая. Крылы шырокія, кароткія, тупыя. 

## Пашырэнне 
Пашырана ў Паўночнай Афрыцы, Заходняй Еўропе на поўнач да Англіі, Швецыі; у заходніх абласцях Украіны. На Беларусі рэдкі пералётны від. У прыродзе трапляецца паасобнымі экзэмплярамі. На зімоўку адлятае ўвосень. Зімуе на захадзе Украіны, у Заходняй Еўропе і інш.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца насякомымі пасля змяркання і на досвітку, ловіць іх над самай паверхняй вадаёмаў або каля крон дрэў.

Палавая спеласць ва ўзросце аднаго года. Жыве 6-7 гадоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гладканосыя лятучыя мышы
Расійская дзяржава (1918—1920)

**Расійская дзяржава, Дзяржава Расійская** — дзяржава, абвешчаная Актам Уфімскай Дзяржаўнай нарады ад 23 верасня 1918 г. (так званай «Канстытуцыяй Уфімскай Дырэкторыі») «пра ўтварэнне ўсерасійскай вярхоўнай улады» ў імя «аднаўлення дзяржаўнага адзінства і незалежнасці Расіі», пацярпелых у выніку рэвалюцыйных падзей 1917 года, усталяванні савецкай улады і падпісання савецкім урадам Брэсцкага міру.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Российское Государство с 1918 г. по 1920 г.
* Государственные образования на территории России, 1917—1922
* Десять мифов о Колчаке. Часть вторая

Катэгорыя:Дзяржаўныя ўтварэнні часоў Грамадзянскай вайны ў Расіі
Помнік Калчаку (Іркуцк)

**Помнік Калчаку** ў Іркуцку — помнік, усталяваны Аляксандру Калчаку у 2004 годзе. Скульптар — народны мастак Расіі Вячаслаў Клыкаў.

Помнік, створаны па ініцыятыве Сяргея Андрэева, быў адкрыты 4 лістапада 2004 года да 130-годдзя Аляксандра Калчака ў Правабярэжнай акрузе каля Знаменскага манастыра на месцы меркаванага расстрэлу. Помнік выкананы з каванай медзі, вышыня фігуры — 4,5 метра. На бетонным пастаменце змесцаваны выявы двух ваяроў, якія скрыжавалі зброю — чырвонагвардзейца і белагвардзейца.

## Лттаратура 
* *Старшинина Е.* Памятнику Колчаку в Иркутске быть // Пятница. — 2004. — 17 сент. — № 37.

## Спасылкі 
* Памятник Колчаку на сайте Иркипедия
* Памятник Колчаку  на сайте Мемориальные доски и памятники Иркутска

Катэгорыя:Помнікі дзяржаўным і палітычным дзеячам
Пячора Шавэ

**Пячора Шавэ́** () — пячора з наскальнымі дагістарычнымі малюнкамі на поўдні Францыі паблізу невялікага горада Вальён-Пон-д'Арк у даліне ракі Ардэш. Занесена ў пералік  (13.10.1995), з’яўляецца дзяржаўнай уласнасцю (з 14.2.1997). У 2014 годзе папоўніла спіс Сусветнай спадчыны.

## Апісанне 
Па памерах пячора большая за Ласко, уключае залы і галерэі агульнай даўжынёй 800 метраў і вышынёй да 18 метраў. У пячоры выяўлена 435.

Наскальныя роспісы выдатна захаваліся, бо пячора Шавэ была адрэзаная ад вонкавага свету з часоў ледніковага перыяду з-за падзення скальных абломкаў перад яе ўваходам. Пячору адкрылі 18 снежня 1994 года тры спелеолагі: Жан-Мары Шавэ (Jean-Marie Chauvet), Эліет Брунэль (Éliette Brunel) і Крысціян Ілэр (Christian Hillaire).

Пячора зачынена для агульнага доступу, бо кожнае прыкметнае змяненне вільготнасці паветра можа прывесці да пашкоджання насценнага жывапісу. Права доступу, толькі на некалькі гадзін і з пэўнымі абмежаваннямі, могуць атрымаць толькі нешматлікія археолагі.

## У культуры 
У 2010 годзе Вернер Херцаг зняў пра загадкі пячоры і яе наваколля дакументальны фільм «». Грамадскі рэзананс, выкліканы фільмам, прывёў да прыняцця ўрадам рашэнне пабудаваць паблізу дакладную рэпліку пячоры, якая была адкрыта для турыстаў у красавіку 2015 года. У 2014 годзе ЮНЕСКА ўхваліў наданне пячоры статусу аб’екта Сусветнай спадчыны.

Катэгорыя:Палеаліт Еўропы
Катэгорыя:Пячоры Францыі
Катэгорыя:Першабытнае мастацтва
Катэгорыя:Археалогія ў Францыі
Катэгорыя:Петрогліфы Еўропы
Мамонька

**Мамонька** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Міхась Паўлавіч Мамонька (1929—2021) — беларускі паэт.
* *С. Мамонька* — псеўданім беларускага паэта Уладзіміра Мархеля (1940—2013).
* Уладзімір Адамавіч Мамонька — беларускі дзеяч культуры, рэжысёр.
* Язэп Аляксеевіч Мамонька (1889—1937) — беларускі палітычны дзеяч, публіцыст.
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы

У '''спісе аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы''' значацца 8 найменняў (на 2011 год), што складае  ад агульнай колькасці ( на  год).

4 аб'екты ўключаны ў спіс па культурных крытэрыях, 3 аб'екты — па прыродных і 1 аб'ект — па змяшаных. Парк Дракенсберг прызнаны шэдэўрам чалавечага стваральнага генія (крытэрый i). Водна-балотны раён Ісімангаліса і парк Дракенсберг прызнаны прыроднымі феноменамі ці прасторамі выключнай прыроднай прыгажосці і эстэтычнай важнасці (крытэрый vii).

Акрамя гэтага, станам на 2011 год, 13 аб'ектаў на тэрыторыі дзяржавы знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс сусветнай спадчыны, у тым ліку 8 — па культурных, 5 — па прыродных крытэрыях.

ПАР ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 10 ліпеня 1997 года. Першы аб'ект на тэрыторыі ПАР быў занесены ў спіс у 1999 годзе на 23-ёй сесіі Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спіс 
Аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны. Калі аб'екты дададзены адначасова, гэта значыць на адной сесіі Камітэта сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, то аб'екты размяшчаюцца па нумарах.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

## Спасылкі 
* South Africa — UNESCO World Heritage Centre 

Сусветная спадчына ў ПАР
Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка
Катэгорыя:Спісы:ПАР
1199-ы змяшаны артылерыйскі полк

**1199-ы рэакты́ўны артылеры́йскі полк** — падраздзяленне ўзброеных сіл Беларусі. Месца дыслакацыі — Горад Брэст.

## Гісторыя 
6 снежня 1982 года ў горадзе Баранавічы быў сфарміраваны кадрыраваны 1199-й рэактыўны артылерыйскі полк 28-й агульнавайсковай арміі ЧБВА. Пасля гэтая вайсковая часць неаднаразова мяняла месца дыслакацыі і сваё найменне. Сёння 1199-й рэактыўны артылерыйскі полк дыслакуецца ў Брэсце.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палкі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1982 годзе
Катэгорыя:Брэст
Бефруа Бельгіі і Францыі

thumb|360px|Бефруа Бельгіі і Францыі.
**Бефруа гарадоў Бельгіі і Францыі** — званіцы (бефруа) у Бельгіі і Францыі.

56 бефруа, 33 у Бельгіі на захад ад Мааса і 23 на поўначы Францыі занесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА (№ 943). Бефруа ратушы Бруселя не ўваходзіць у гэты спіс бефруа, таму што яна ўжо лічыцца часткай сусветнай спадчыны ЮНЕСКА як элемент комплексу Вялікай плошчы Бруселя.

Званіцы, узведзеныя на паўночным захадзе Еўропы ў 11-17 стст., былі не проста архітэктурнымі аб’ектамі ў раманскім, гатычным ці барочным стылях, але і сімваламі грамадзянскіх свабод. Горад узводзіў сваю званіцу пасля атрымання незалежнасці ад камуны. Раней над звычайнай гарадской забудовай маглі ўзвышацца толькі царкоўныя званіцы ці вежы замка як знакі ўлады царквы і феадалаў.

Нумары ў спісе адпавядаюць прыведзеным у спісе ЮНЕСКА ID 943/943bis.

## Бельгія 
### Фландрыя 
#### Антверпен 
#### Заходняя Фландрыя 
[right|150px|thumb|Бефруа ў [Бругэ, Фландрыя]]

#### Усходняя Фландрыя 
#### Фламандскі Брабант 
#### Лімбург 
### Валонія 
#### Эно 
#### Намюр 
## Францыя 
### Нор — Па-дэ-Кале 
#### Нор 
#### Па-дэ-Кале 
[thumb|200px|left|Бефруа ў г. [Арас (Францыя)]]

### Пікардыя 
#### Сома 
## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

## Спасылкі 
* Les Beffrois — France, Belgique, Pays-Bas
* Карыльён бефруа ў Генце
* Карыльён бефруа ў Бругэ

Катэгорыя:Бефруа
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Бельгіі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Францыі
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Андоры

У спісе **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** ў **Княстве Андора** значыцца 1 найменне (на 2014 г.), што складае 0,1 % ад агульнай колькасці (1079 на 2015 г.). Станам на 2014 г. 2 аб’екты на тэрыторыі Андоры знаходзяцца ў ліку кандыдатаў на ўключэнне ў спіс сусветнай спадчыны. Княства Андора ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 3 студзеня 1997 г.. Адзіны аб’ект, які знаходзіцца на тэрыторыі Андоры, быў занесены ў спіс у 2004 г. на .

## Спіс 
У наступнай табліцы аб’екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Папярэдні спіс 
У табліцы аб’екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У гэтым спісе прыведзены аб’екты, прапанаваныя Княствам Андора ў якасці кандыдатаў на ўнясенне ў спіс Сусветнай спадчыны.

* Спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Андоры 
* Каталог спасылак Сусветнай спадчыне ў Андоры 

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Андоры
Андора
Катэгорыя:Спісы:Андора
Рэлігія ў Нідэрландах

thumb|325px|Рэлігійны склад насельніцтва Нідэрландаў (2006 год)
**Нідэрланды** — свецкая дзяржава, якая не мае дзяржаўнай рэлігіі. Аднак, у краіне існуе свабода веравызнання.

Гістарычна ў краіне пераважае хрысціянства. Да хрысціян сябе адносіць 7414 тыс. жыхароў (43,4 %), з іх каталікі складаюць 4359 тыс. (26,6 %), пратэстанты, галоўным чынам кальвіністы і лютэране — 3033 тыс. (16,8 %). За кошт іміграцыі колькасць мусульман складае 944 тыс. (5,8 %).

Пратэстанты пераважаюць у поўначнай частцы краіны і на ўзбярэжжы, каталікі — у цэнтры, на поўдні і ўздоўж граніцы з Бельгіяй. Мусульмане-імігранты пражываюць галоўным чынам у буйных гарадах. Яўрэйская абшчына ў краіне існуе здаўна, у наш час налічвае прыблізна 30-35 тыс. чалавек.

Колькасць людзей, якія адносяць сябе да якой-небудзь рэлігіі, змяншаецца. 7230 тыс. жыхароў (42,7 %) лічаць сябе агностыкамі ці атэістамі. Гэта адзін з самых высокіх узроўняў у Еўропе. Гэта адна з прычын таго, што ў краіне параўнальна памяркоўна адносяцца да таго, што асуджаецца ці нават забаронена ў іншых еўрапейскіх краінах: аборты, эўтаназія, прастытуцыя, аднаполыя шлюбы, ужыванне лёгкіх наркотыкаў і да т.п.

У той жа час, заўважаны рост мусульманскага экстрэмізму.

## Гл. таксама 
* Каталіцтва ў Нідэрландах
* Праваслаўе ў Нідэрландах
* Рэфармацыя ў Нідэрландах
* Галандская рэфармацкая царква
* Біблейскі пояс, Нідэрланды
Біблейскі пояс (Нідэрланды)

[thumb|211px|Вынікі галасавання за [Рэфармісцкая партыя|Рэфармісцкую партыю на парламенцкіх выбарах 2003 года могуць служыць паказчыкам размяшчэння «Біблейскага пояса»]]
**«Біблейскі пояс»** () — рэгіён Нідэрландаў з моцнымі кансерватыўнымі пратэстанцкімі традыцыямі. Назва дадзена па аналогіі з «Біблейскім поясам» у ЗША.

«Біблейскі пояс» праходзіць галоўным чынам па тэрыторыі правінцый Зеландыя, Паўднёвая Галандыя, Гелдэрланд і Аверэйсел. На поўнач ад яго знаходзяцца рэгіёны, дзе большасць насельніцтва складаюць умераныя пратэстанты і атэісты, на поўдзень - вялікая колькасць каталіцкага насельніцтва.

На фарміраванне рэгіёна аказала вялікі ўплыў Дванаццацігадовае перамір'е 1609-21, падчас якога пратэстанты з тэрыторый, якія засталіся пад кантролем Іспаніі, атрымалі магчымасць перасяліцца ў Рэспубліку Злучаных правінцый. Пазней, у 1834 годзе, у Галандскай рэфармацкай царкве адбыўся раскол, падчас якога яе кансерватыўныя плыні заснавалі ўласныя дэнамінацыі. Самая вядомая з іх — Хрысціянскія рэфармацкія цэрквы, якая дагэтуль мае вялікі ўплыў у рэгіёне.

Значная колькасць жыхароў рэгіёна па нядзелях наведвае царкву. Нараджальнасць на тэрыторыі «Біблейскага пояса» значна вышэйшая за сярэдні ўзновень па Нідэрландах. Мясцовыя жыхары аддаюць значную колькасць галасоў на выбарах за дзве кансерватыўныя партыі — Рэфармісцкую партыю і Хрысціянскі Саюз.

## Спасылкі 
* *Reuters:* Seeking security, Dutch turn to Bible Belt 

Катэгорыя:Геаграфія Нідэрландаў
Катэгорыя:Палітыка Нідэрландаў
Кулагін

**Кулагін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Мікалаевіч Кулагін — беларускі мастацтвазнавец, гісторык архітэктуры.
* Андрэй Міхайлавіч Кулагін (1921—1980) — ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза.
* Мікалай Міхайлавіч Кулагін (1860—1940) — рускі і савецкі заолаг і энтамолаг.
* Міхаіл Кулагін (нар. 1994) — расійскі валейбаліст.
* Міхаіл Васілевіч Кулагін (1900—1956) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.
* Міхаіл Кандратавіч Кулагін — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Босніі і Герцагавіне

У спісе **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** ў **Босніі і Герцагавіне** значыцца 2 найменні (на 2014 год), што складае  ад агульнай колькасці ( на  год). Абодва аб'екты ўключаны ў спіс па культурных крытэрыях. Акрамя гэтага, станам на 2014 год, 8 аб'ектаў на тэрыторыі Босніі і Герцагавіны знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны. Боснія і Герцагавіна ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 12 ліпеня 1993 года. Першы аб'ект, размешчаны на тэрыторыі Босніі і Герцагавіны, быў занесены ў спіс у 2005 годзе на 29-й сесіі Камітэта сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спіс 
У данай табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Папярэдні спіс 
У табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У гэтым спісе прыведзены аб'екты, прапанаваныя ўрадам Босніі і Герцагавіны ў якасці кандыдатаў на ўнясенне ў спіс сусветнай спадчыны.

## Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 
## Гл. таксама 
* Сусветная спадчына
* ЮНЕСКА

## Спасылкі 
* Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Босніі і Герцагавіне 


Боснія і Герцагавіна
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Ватыкане

У спісе **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** ў **Дзяржаве-горадзе Ватыкан** значацца 2 найменні (на 2014 год), што складае  ад агульнай колькасці ( на  год). Абодва аб'екты ўключаны ў спіс па культурных крытэрыях, прычым яны прызнаны шэдэўрамі чалавечага генія (крытэрый i). Ватыкан ратыфікаваў Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 7 кастрычніка 1982 года. Першы аб'ект, размешчаны на тэрыторыі Ватыкана быў занесены ў спіс у 1980 годзе на 4-й сесіі Камітэта сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спіс 
У гэтай табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

## Спасылкі 
* Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Ватыкане 


Ватыкан
Кутора звычайная

**Кутора вадзяная**, **кутора звычайная** (*Neomys fodiens*) — млекакормячая жывёла сямейства землярыйкавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 7—10 см, хваста 5—8 см, маса 10—17 г. Поўсць кароткая, густая, аксаміцістая, на спіне і баках чорная, радзей чорна-бурая, знізу белая або шараватая, ліняе ўвесну і восенню. Мордачка падоўжаная з доўгімі вібрысамі, якія выконваюць ролю лакатараў. Па ступнях і пальцах задніх лап плавальная аблямоўка з цвёрдых валаскоў. Доўгія валаскі знізу хваста ўтвараюць кіль.

## Пашырэнне 
Пашырана ў Еўразіі: у т.л. у Еўропе, Сібіры. Самая вялікая з землярыек Беларусі, трапляецца па ўсёй тэрыторыі каля вадаёмаў, на балотах, у сырых лясах, зімой нярэдка каля жылля чалавека.

## Асаблівасці біялогіі 
Корм (водныя насякомыя і іх лічынкі, малюскі, чэрві, апалонікі, жабы, дробныя грызуны, рыба і інш.) раздабывае пераважна у вадзе, з'ядае на сушы. Вельмі пражэрлівая. Галаданне пераносіць лепш за іншых землярыйкавых (абыходзіцца без корму да 3 сутак).

Паўводная жывёла, добра плавае і нырае. Актыўная ўвесь год, удзень і ўначы.

Гнёзды ў норах або сховішчах на паверхні вады, на купінах сярод травы. Нараджае (красавік—кастрычнік) па 6—8 (зрэдку да 14) дзіцянят 2—3 разы на год.

## Значэнне ў прыродзе 
Можа шкодзіць рыбнай гаспадарцы. Вадзяная кутора — корм для драпежных і буслападобпых птушак.

## Літаратура 
* *Самусенка Э.* Кутора вадзяная // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5 т. Т. 3. — Мн.: БелСЭ, 1984.

Катэгорыя:Землярыйкавыя
Іда Лазарэвіч

**Іда Лазарэвіч** (,  — ) — перакладчыца, пісьменніца, публіцыстыка.

## Біяграфія 
Нарадзілася 20 ліпеня 1901 года ў Смаргоні. Доктар медыцыны. Анархістка. Медыцынскую адукацыю атрымала ў Харкаве і Маскве. У 1925 годзе прыехала ў Парыж, удзельнічала ў анархісцкім руху, супрацоўнічала з часопісам «Дело труда». Была выслана з Францыі і жыла ў Бельгіі. Вярнуўшыся ў Парыж, працавала ў працоўным прафсаюзе.

Падчас Другой сусветнай была арыштаваная і знаходзілася ў лагеры Р’ёкро. З пачатку 1950-х займалася тэхнічнымі перакладамі. Супрацоўнічала з часопісам «Est et Ouest». У перыёдыцы друкавала артыкулы пра Савецкі Саюз на гістарычныя і культуралагічныя тэмы, падпісваючыся псеўданімам Мета. Аўтарка працы «Кранштацкая камуна, крывавае змярканне саветаў» — на французскай мове.

Памерла 27 чэрвеня 1973 года ў Парыжы.

## Спасылкі 
* Пісьменніцы Расіі 

Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Дактары медыцыны
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Перакладчыкі Францыі
Катэгорыя:Публіцысты Францыі
Катэгорыя:Анархісты
Кутора малая

**Кутора малая** (*Neomys anomalus*) — млекакормячая жывёла сямейства землярыйкавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 6—8 см, хваста каля 5 см, маса 9—14 г. Па ступнях і пальцах задніх лап плавальная аблямоўка з цвёрдых валаскоў. Доўгія валаскі знізу хваста ўтвараюць кіль. Ад куторы вадзяной адрозніваецца менш развітай плавальнай аблямоўкай і меншым кілем. Поўсць кароткая, густая, аксаміцістая, на спіне цёмная з бурым адценнем, брушка светлае. 

## Пашырэнне 
Пашырана ў Еўропе і Малой Азіі; трапляецца ў Малдове, Крыме, Украіне. На тэрыторыі Беларусі рэдкая, адзначана ў паўднёвых раёнах на палях, у лесе, рачных далінах, зрэдку ў садах і розных пабудовах.

## Асаблівасці біялогіі 
Актыўная ўвесь год. Корміцца чарвямі, малюскамі, ікрой, маляўкамі рыб і інш. Біялогія вывучана недастаткова.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Землярыйкавыя
Лазарэвіч

**Лазарэвіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Аркадзевіч Лазарэвіч (нар. 1958) — беларускі вучоны, дырэктар Інстытута філасофіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (з 2009).
* Іда Лазарэвіч — французская перакладчыца, пісьменніца, публіцыстыка.
* Леў Юльянавіч Лазарэвіч-Шапялевіч — расійскі гісторык літаратуры, філолаг, літаратуразнавец.
* Надзея Анатольеўна Лазарэвіч (нар. 1980) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы намеснік старшыні Мінгарвыканкама (2023—2025), старшыня канцэрна «Беллегпрам» (з 2025).
* Святаслаў Усеваладавіч Лазарэвіч (нар. 1951) — беларускі спецыяліст у галіне батанікі і генетыкі. Доктар біялагічных навук (2003), дацэнт (1991).
* Уладзімір Саламонавіч Лазарэвіч — савецкі ваенны, педагог.
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Францыі

У спісе **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** ў **Французскай Рэспубліцы** значыцца 39 найменняў (на 2014 год), што складае  ад агульнай колькасці ( на  год). 35 аб’ектаў уключаны ў спіс па культурных крытэрыях, прычым 19 з іх прызнаны шэдэўрамі чалавечага генія (крытэрый i), 3 аб’екты ўключаны па прыродных крытэрыях, кожны з якіх прызнаны прыродным феноменам выключнай прыгажосці і эстэтычнай важнасці (крытэрый vii), а таксама 1 змяшаны аб’ект, які таксама трапляе пад крытэрый vii. Акрамя гэтага, станам на 2014 год, 38 аб’ектаў на тэрыторыі Францыі знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс сусветнай спадчыны. Французская Рэспубліка ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 27 чэрвеня 1975 года. Першыя пяць аб’ектаў, размешчаных на тэрыторыі Францыі былі занесены ў спіс у 1979 годзе на 3-й сесіі Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спіс 
У гэтай табліцы аб’екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб’ектаў 
## Папярэдні спіс 
У табліцы аб’екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У гэтым спісе прыведзены аб’екты, прапанаваныя ўрадам Францыі ў якасці кандыдатаў на ўнясенне ў спіс сусветнай спадчыны.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб’ектаў 
## Гл. таксама 
* Сусветная спадчына
* ЮНЕСКА
* Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Еўропе

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ў Францыі
* Каталог спасылак па Сусветнай спадчыне ў Францыі


Францыя
Гідраграфічная экспедыцыя Паўночнага Ледавітага акіяна (1910—1915)

**Гідраграфічная экспедыцыя Паўночнага Ледавітага акіяна** (1910—1915) была арганізавана дзеля распрацоўкі і засваення Паўночнага марскога шляху. У яе складзе было два ледакольныя параходы — «Вайгач» і «Таймыр». Кіраваў экспедыцыяй Барыс Андрэевіч Вількіцкі. Экспедыцыя прасоўвалася паўночнай акваторыяй з усходу на захад. Гэтая экспедыцыя выканала апісанне паўночнага ўзбярэжжа Усходняй Сібіры і многіх астравоў, сабрала вялікую колькасць дадзеных пра плыні, лёдавое становішча, клімат і магнітныя з'явы.

Гідраграфічная экспедыцыя Паўночнага Ледавітага акіяна ў 1913 годзе адкрыла Зямлю Імператара Мікалая II (цяпер Паўночная Зямля), што стала апошнім значным геаграфічным адкрыццём на зямным шары. План экспедыцыі быў распрацаваны пры актыўным удзеле А. В. Калчака і Ф. А. Мацісана. Штат экспедыцыі быў укамплектаваны баявымі маракамі. Зборы біялагічных і геалагічных калекцый ужыццяўлялі ваенныя лекары Л. М. Старакадамскі (на «Таймыры») і Э. Е. Арнольд (на «Вайгачы»).

## Спасылкі 
* 1910-1915: Гидрографическая экспедиция СЛО

Катэгорыя:Палярныя экспедыцыі
Арэлі

thumb|200px|Дзяўчынка на арэлях
**Арэлі**, таксама **качэлі**, **гушкалка** — прыстасаванне, на якім гушкаюцца для забавы. Усталёўваюцца на дзіцячых пляцоўках, у месцах адпачынку і г. д.

## Варыянты арэляў 
* Сядзенне, падвешанае паміж слупамі. Подвес можа быць як жорсткім (выкарыстоўваюцца металiчныя трубы), так і няжорскім (выкарыстоўваюцца вяроўкі ці ланцугі)
* Дошка на падстаўцы
* Тарзанка

## Бяспека 
Незамацаваныя арэлі могуць утварыць пагрозу для здароўя дзяцей.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Забавы
Лявонцій Іванавіч Галынец

**Лявонцій Іванавіч Галынец** (, в. Галоўчын, цяпер  — ) — беларускі ўрач. Доктар медыцыны (1887).

## Біяграфія 
Скончыў  ў Пецярбургу ў 1882.

Працаваў ваенным урачом у Магілёве. Даследаваў санітарны стан, натуральны рух (нараджальнасць, смяротнасць, прырост) насельніцтва ў Магілёве.

## Бібліяграфія 
* К изучению в медико-топографическом и статистическом отношении губернского города Могилева: дис. … д-ра медицины / Л. Голынец; [Имп. Воен.-мед. акад.]. — СПб., 1887. — 61 с.: ил

## Літаратура 
* К изучению в медико-топографическом и статистическом отношении губернского города Могилева : диссертация на степень доктора медицины Л. Голынца. — Санкт-Петербург, 1887.
* Профессор А. П. Доброславин — основоположник отечественной гигиены (к 170-летию со дня рождения) / С. М. Кузнецов, Ю. В. Лизунов, П. П. Терентьева // Вестник Российской военно-медицинской академии. — 2013. — № 2. — С. 244—250. (Сведения об энтитете: с. 248.)

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Фіванскі некропаль

**Фіванскі некропаль** — месца на заходнім беразе Ніла, насупраць старажытнаегіпецкага горада Фівы. Некропаль выкарыстоўваўся для рытуальных пахаванняў большую частку эпохі фараонаў, пачынаючы з 1-га пераходнага перыяду, асабліва ў часы Новага Царства.

## Памінальныя храмы 
* Дэйр эль-Бахры
** Памінальны храм Царыцы Хатшэпсут
** Памінальны храм Ментухатэпа II
** Памінальны храм Тутмаса III
* Медынет-Абу
** Памінальны храм Рамзеса III
** Памінальны храм Эе і Харэмхеба
* 
** 
* Памінальны храм Мернептаха
* Памінальны храм Рамзеса IV
* Памінальны храм Тутмаса IV
* Памінальны храм Таусерта
* Памінальны храм Сеці I
* Храм Небунефа
* Рамесеум

## Царскія грабніцы 
* Даліна Цароў
* 
* Грабніца DB-320

## Даліна вяльможаў 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Іншае 
###  
* Могілкі рамеснікаў
* Капліца Мерытсегер і Птаха

### Вадзі-Габанат 
Грабніца трох іншаземных жонак Тутмоса III, адкрытая ў 1916 г. Пры раскопках тут была знойдзена залатая дыядэма, упрыгожаная галовамі газэляў, якая цяпер захоўваецца ў Нью-Ёрку.

### Ком Эс-Самак 
Вялікі храм-кіёск у 2,5 км на поўдзень ад , выяўлены экспедыцыяй Такійскага ўніверсітэта Васеда ў 1974 годзе. Храм быў узведзены з сырцовай цэглы і меў высокі пастамент з пандусам і лесвіцай. Пры раскопках былі знойдзены фрагменты роспісу. Гэты храм прызначаўся для святкавання 30-гадовага юбілею праўлення Аменхатэпа III.

### Каср Эль-Агуз 
Невялікі, добра захаваны храм, прысвечаны культу Тота. Ён быў пабудаваны ў час праўлення Пталамея VIII Эвергета.

*
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Егіпце
Катэгорыя:Некропалі Старажытнага Егіпта