open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міхась Падгорны

**«Міхась Падгорны»** — опера ў 4-х дзеях кампазітара Яўгена Цікоцкага, прэм’ерай якой 10 мая 1939 года быў адкрыты будынак Беларускага тэатра оперы і балета.

## Апісанне 
### 1-ая рэдакцыя 
Опера была пастаўлена рэжысёрам Л. М. Літвінавым пад кіраўніцтвам дырыжора М. Шнейдэрмана. Мастаком, які афармляў спектакль, быў Б. А. Матрунін.

### 2-ая рэдакцыя 
Прэм’ера адбылася 31 студзеня 1940 года на дэкадзе беларускага мастацтва. Дырыжор М. Шнейдэрман, рэжысёр П. Златагораў, мастак , балетмайстар К. А. Мулер, хормайстар Вольскі; Міхась — В. Ф. Лапін, Марыся — Л. П. Александроўская, Марцін — П. І Засецкі, Ганка — В. Ф. Валчанецкая, Змітрок Закрэўскі — М. І. Дзянісаў, Анішчук — І. Мурамцаў, Ігнат Закрэўскі — Л. Кцітораў. Дырыжор А. М. Брон , рэжысёр Л. Александроўская, мастак П. Масленікаў., хормайстар М. Прысёлкаў, балетмайстар С. У. Дрэчын, Т. С. Узунава, Ю. У. Хіраска. Акцёры: Міхась — Нікольскі, Марыся — Т. І. Шымко, Змітрок Закрэўскі — Глазаў, Ганка — Л. І. Галушкіна, Анішчук — Л. Ф. Бражнік, Апочка — Удавічэнка, Ігнат Закрэўскі — У. Я. Лубяной, Марцін — М. Лазараў), Р. І. Крысці
* Маці Марысі, мецца-сапрана — Б. І. Вержбаловіч
* Бацька Марысі, бас
* Ганка, сяброўка Марысі, мецца-сапрана — Л. І. Галушкіна, К. К. Кудрашова, Я. А. Бржэзінская, А. М. Буколава, А. А. Альшэўская, Т. Я. Хумарава, Г. І. Цэпава
* Міхась Падгорны, тэнар — В. Ф. Лапін (першы выканаўца), І. М. Балоцін, А. Г. Лявіцкі, Г. І. Цярэнцьеў, Л. Ф. Штрыхуль
* Анішчук, бас — І. Мурамцаў (першы выканаўца), Л. Ф. Бражнік
* Марцін, таварыш Міхася, тэнар — В. І. Глушакоў (першы выканаўца), П. І Засецкі
* Ігнат Закрэўскі, бас — У. Я. Лубяной
* Змітрок Закрэўскі, барытон — А. Д. Арсенка, М. І. Дзянісаў, А. М. Генералаў, В. В. Каліноўскі
* Баба-Лапатуха, сапрана
* Вінцэнт Аночка, тэнар
* Лукаш, бас
* Дзясяцкі, барытон
* Сват, бас
* Першы шляхціц, тэнар
* Другі шляхціц, барытон
* Афіцэр, тэнар
* Хлопец, тэнар

## Спасылкі 
* Опера Евгения Тикоцкого «Михась Подгорный» 
* Опера Евгения Тикоцкого «Михась Подгорный»  

Катэгорыя:Тэатр Беларусі
Катэгорыя:Музыка Беларусі
Катэгорыя:Оперы на беларускай мове
Ян Рудаміна-Дусяцкі (войскі браслаўскі)

**Ян Рудаміна-Дусяцкі** (каля  — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Сын Мацея Рудаміны.

Замацаваў сваё шляхецтва актыўным удзелам у Лівонскай вайне (1558–1583). Войскі браслаўскі з 1600 года, дэпутат Трыбунала ВКЛ у 1602, 1605, 1615 гадах.

Збудаваў Камайскі касцёл.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Ян
Катэгорыя:Войскія браслаўскія
Прыёр

**Прыёр** (ад  — першы, старэйшы) — тытул (званне), пасада і іх носьбіт (службовая асоба).

## Старажытны Рым 
У старажытнарымскім войску gрыёр - камандзір першай цэнтурыі маніпулы.

## Каталіцкія манастыры і манашскія ордэны 
Прыёр - гэта перш за ўсё тытул настаяцеля невялікага мужчынскага каталіцкага манастыра або старэйшы пасля абата-настаяцеля член манашскай абшчыны (першы памочнік абата). Манастыр, у якім мае месца жыхарства прыёр, называецца прыярытэтным.

Прыёрамі называліся настаяцелі манастыроў клюнійскага ордэна, падпарадкаваныя абату Клюні.

Прыёрамі называюцца настаяцелі манастыроў картэзіянцаў, іеранімітаў, дамініканцаў, кармелітаў, аўгусцінаў.

Настаяцелі картэзіянскіх манастыроў называюцца прыёрамі. Генералам ордэна з'яўляецца Прыёр Вялікай Шартрэзы. Генеральны капітул ордэна складаюць усе прыёры і абшчына Вялікай Шартрэзы.

У дамініканаў правінцыйны прыёр (правінцыял) узначальвае аддзяленне ордэна ў краіне, канвентуальны прыёр (ці проста прыёр) - абшчыну (прыёрства, канвент).

Аўгусцінскі ордэн і ордэн кармелітаў ўзначальваюць генерал-прыёры.

У духоўна-рыцарскіх ордэнах прыёрамі называюцца начальнікаў правінцый (мясцовых падраздзяленняў ордэна). Прыёр або вялікі Прыёр - другая пасля вялікага магістра (гросмайстра) службовая асоба ордэна.

## Гл. таксама 
* Прыярат
* Праяр

Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Рочэстэр (Кент)

**Ро́чэстэр ** — прыморскі горад у англійскай графстве Кент з колькасцю жыхароў каля 27 тысяч. Гэты невялікі, але стары гарадок знаходзіцца прыкладна ў 50 кіламетрах ад Лондана. Горад вядомы сваімі сярэднявечнымі саборам і замкам. У наваколлях Рочэстэра адбываюцца дзеянні шматлікіх раманаў Дыкенса.

## Славутасці горада 
У горадзе шмат славутасцяў але асноўныя гэта сабор, пабудаваны паміж 1080 і 1130 гадамі. Цэнтральная вежа сабора была пабудавана ў 1343 годзе. І Рочэстэрскі замак, будаўніцтва якога пачалося ў 1087 годзе. Замак стаіць на ўзгорку, з яго вокнаў бачны горад і рака Медуэй.

## Гл. таксама 
* Графства Кент

Катэгорыя:Гарады Англіі
Катэгорыя:Кент
Яраслаў Фёдаравіч Пятроў

**Яраслаў Фёдаравіч Пятроў** (нар , г. Буда-Кашалёва, Гомельская вобласць) — беларускі спявак (бас). Народны артыст БССР (1984).

## Біяграфія 
Выпускнік Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі (клас С. Асколкава). З 1973 года — саліст Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы Беларусі.

## Творчасць 
Валодае моцным голасам прыемнага тэмбру, шырокага дыяпазону, сцэнічнай абаяльнасцю. Творчасці ўласцівы тэмперамент і шчырасць у перадачы пачуццяў, глыбокае пранікненне ў вобраз, гранічная выразнасць кожнага характару. Стварыў запамінальныя эпічна-велічныя, глыбока драматычныя і разам з тым чалавечныя вобразы. У рэпертуары — практычна ўсе галоўныя басовыя партыі. Сярод партый: Найміт — «Сівая легенда» Дз. Смольскага, Рыгор — «Дзікае паляванне караля Стаха» У. Солтана, Барыс Гадуноў — «Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага, Дасіфей — «Хаваншчына» М. Мусаргскага, Кароль Рэнэ — «Іаланта» П. Чайкоўскага, Млынар — «Русалка» А. Даргамыжскага, Іван Сусанін — «Іван Сусанін» М. Глінкі, Канчак, Уладзімір Галіцкі — «Князь Ігар» А. Барадзіна, Кутузаў — «Вайна і мір» С. Пракоф’ева, Стары цыган — «Алека» С. Рахманінава, Філіп II — «Дон Карлас» Дж. Вердзі, Захарыа — «Набука» Дж. Вердзі, Дон Базіліа — «Севільскі цырульнік» Дж. Расіні, Мефістофель — «Фаўст» Ш. Гуно, Кароль Генрых — «Лаэнгрын» Р. Вагнера, Спінелоча — «» Дж. Пучыні, Партыя саліруючага баса ў Рэквіеме Дж. Вердзі і інш. У канцэртным рэпертуары беларускія і рускія народныя песні

Удзельнічаў у гастролях Беларускай оперы ў Іспаніі, Партугаліі; з групай салістаў выступаў у канцэртах у Буэнас-Айрэсе (Аргенціна). Выконваў партыю Барыса Гадунова на сцэнах оперных тэатраў Варшавы, Уроцлава, Любляны, Сафіі, Буэнас-Айрэса У 1993-94 гадах у спектаклях Teatro Colon выканаў партыі Філіпа і Барыса Гадунова. Прымаў удзел у спектаклях шэрагу іншых тэатраў.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ярослав Петров // КИНО-ТЕАТР.РУ 

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Басы
Царква Англіі

**Царква Англіі** () — дзяржаўная хрысціянская царква ў Англіі (Злучанае Каралеўства), Маці-Царква () сусветнай англіканскай супольнасці. Англійская царква адарвалася ад Каталіцкай у 1534 годзе па волі караля Генрыха VIII, прычым першапачатковы разрыў не суправаджаўся значнымі зменамі ў багаслоўі і абраднасці. Пры сыне Генрыха, Эдуардзе VI, у Царкве Англіі набралі сілу ідэі Рэфармацыі, прыхільнікам якіх быў і тагачасны прымас Томас Кранмер. Пасля смерці Эдуарда на трон узышла яго сястра Марыя I, якая на нядоўгі час уз’яднала англійскую царкву з Рымам. Праўленне Марыі доўжылася ўсяго пяць гадоў, а яе малодшая сястра і наступніца Лізавета I у 1558 годзе ўзнавіла разрыў з Рымам і ўсталявала курс на прыняцце асноўных пратэстанцкіх ідэй пры захаванні пэўных элементаў традыцыйнай арганізацыі і богаслужэння. Вынікам далейшага развіцця стала сучасная Царква Англіі, якая часта вызначае сябе як адначасова *Каталіцкую і Рэфармаваную*.

Юрысдыкцыя Царквы Англіі распаўсюджваецца таксама на Востраў Мэн праз дыяцэз Садор і Мэн, у той час як Нармандскія астравы з’яўляюцца часткай дыяцэзіі Вінчэстэр. Шэраг англіканскіх суполак на тэрыторыі кантынентальнай Еўропы, былога Савецкага Саюза, Турцыі і Марока аб’яднаны ў дыяцэзіі Гібралтара ў Еўропе.

## Гл. таксама 
* Аўгусцін Кентэрберыйскі

Катэгорыя:Англіканства
Катэгорыя:Цэрквы Англіканскай Супольнасці
Ян Рудаміна-Дусяцкі (кашталян новагародскі)

**Ян Рудаміна-Дусяцкі** (1581 — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян новагародскі (з 1636).

## Біяграфія 
Паходзіў з роду Рудамінаў-Дусяцкіх герба «Трубы», сын браслаўскага войскага Яна Рудаміны-Дусяцкага. Вучыўся ў Віленскай акадэміі, Інгальштацкім і Аўгсбургскім універсітэтах (Германія).

Каралеўскі дваранін і сакратар, дэпутат Трыбунала ВКЛ у 1610, ляснічы вількійскі з 1618, новагародскі падваявода ў 1619—1622, харунжы ў 1627—1636, кашталян з 1636. У 1623—1635 неаднаразова выбіраўся паслом на сойм.

Удзельнік вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629, Хацінскай бітвы 1621 з туркамі. Бітву апісаў у вершаваным творы «Праўдзівы дыярыуш экспедыцыі Кароны Польскай і Вялікага княства Літоўскага супраць Асмана ў Валахіі шчасліва выпраўленай» (1640).

Яму прысвечаны творы Мацея Казіміра Сарбеўскага.

## Літаратура 
* 

Ян (кашталян новагародскі)
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны новагародскія
Катэгорыя:Харунжыя новагародскія
Катэгорыя:Падваяводы новагародскія
Катэгорыя:Ляснічыя вількійскія
Альбан Брытанскі

**Альбан** (Албан, Албаній, Олбан) **Брытанскі,** *Албан Веруламскі*, , англ. Alban; каля 209—305) — першы святы мучанік Брытанскіх астравоў, адзін з трох святых разам з Ааронам і Юліем, шанаванне якіх захавалася з часоў Рымскай Брытаніі.

## Біяграфія 
Згадванне аб мучаніцтве Альбана з'яўляецца адным з першых гістарычных сведчанняў аб хрысціянстве ў Брытаніі. Паводле паведамленняў гісторыкаў Гільдыя (VI стагоддзе) і Беды Вялебнага, Альбан загінуў падчас ганенняў на хрысціян 302—305 пры імператары Дыяклетыяне. Па іншых дадзеных яго смерць адносіцца да часу імператара Септымія Севера (каля 200) або імператара Дэцыя (249—251). Альбан быў рымскім ваяром. Звярнуўшыся ў хрысціянства пад уплывам святара Амфібала, якога ён хаваў падчас пераследу, Альбан быў асуджаны на смерць і абезгалоўлены ў горадзе Веруламіуме, цяпер — горад Сент-Олбанс, названы ў гонар святога.

## Літаратура 
* Niblett, Rosalind (2001), Verulamium: The Roman City of St Albans, Tempus Publishing Ltd, ISBN 0-7524-1915-3

Катэгорыя:Мучанікі
Катэгорыя:Абезгалоўленыя
Катэгорыя:Святыя Англіі
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя IV стагоддзя
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Англіканскія святыя
Катэгорыя:Праваслаўе ў Вялікабрытаніі
Зямля Аляксандра I

**Зямля Аляксандра I** — найбуйнейшы востраў Антарктыкі, плошча якога складае 43 250 км².

Востраў размешчаны за 20 км ад заходняга ўзбярэжжа Антарктыды ў моры Белінгсгаўзена і распасціраецца на 378 км у даўжыню і 200 км у шырыню. Даўжыня ўзбярэжжа складае 2185 км. Злучаны з кантынентам шэльфавым ільдом, і па гэтай прычыне яго цяжка знайсці на спадарожнікавых здымках. Самы высокі пункт на востраве размяшчаецца на вышыні 3140 метраў над узроўнем мора. Клімат на Зямлі Аляксандра I палярны, а сам востраў, практычна цалкам, знаходзіцца пад ільдом.

Зямля Аляксандра I была адкрытая 28 студзеня 1821 года расійскай экспедыцыяй Фадзея Белінгсгаўзена і Міхаіла Лазарава і названая ў гонар імператара Аляксандра I. Да 1940 года лічылася, што востраў адносіцца да антарктычнага матэрыку, чым тлумачыцца ўжыванне ў яго імені слова «зямля», а не «востраў».

У цяперашні час тэрытарыяльныя прэтэнзіі на востраў выказваюць Аргенціна, Чылі і Вялікабрытанія, аднак на міжнародным узроўні яны не прызнаныя. Вялікабрытанія мае на Зямлі Аляксандра I палярную станцыю.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астравы Паўднёвага акіяна
Ян Казімір Кірдзей

**Ян Казімір Кірдзей** (? — 8 красавіка 1685) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Кашталян троцкі (з 1684).

## Біяграфія 
Паходзіў з роду Кірдзеяў герба «Бэлты», сын Яўстаха Кірдзея, жамойцкага кашталяна, і Соф'і Храпавіцкай.

Каралеўскі дваранін, гарадзенскі харунжы з 1649, маршалак з 1669, вялікі лоўчы літоўскі ў 1683—1684, кашталян троцкі з 1684; староста перавальскі i філіпаўскі.
 
У маладосці удзельнічаў у войнах з украінскімі казакамі і шведамі. У 1660 узначальваў гарадзенская паспалітае рушэнне пры абароне горада ад расійскіх войскаў. 
 
Пасол на соймы 1648 (удзельнічаў у абранні на трон Яна II Казіміра), 1670 (яго маршалак), 1672, 1674 (удзельнічаў у абранні Яна III Сабескага), 1683; дэпутат Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага ў 1677.

## Літаратура 
* 

Ян Казімір
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі земскія гарадзенскія
Катэгорыя:Харунжыя гарадзенскія
Катэгорыя:Маршалкі Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Старосты перавальскія
Катэгорыя:Старосты філіпаўскія
Крыштаф Рудаміна-Дусяцкі

**Крыштаф Рудаміна-Дусяцкі** (? — 1655) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян полацкі (1645—1654), ваявода менскі (з 1654).

## Біяграфія 
Паходзіў з роду Рудамінаў-Дусяцкіх герба «Трубы», сын браслаўскага войскага Яна Рудаміны-Дусяцкага. Вучыўся ў Віленскай акадэміі, Марбургскім і Падуанскім універсітэтах.

Удзельнік вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629, з Расіяй 1609—1618 і 1654—1667, Хацінскай бітвы 1621.

Маршалак браслаўскі ў 1630—1645, кашталян полацкі ў 1645—1654, ваявода менскі з 1654;
пасол на соймы 1627, 1632, дэпутат Трыбунала ВКЛ у 1639, 1644, 1653.

Меў сына Пятра.

## Літаратура 
* 

Крыштаф
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Кашталяны полацкія
Катэгорыя:Маршалкі земскія браслаўскія
Пётр Рудаміна-Дусяцкі (кашталян смаленскі)

**Пётр Рудаміна-Дусяцкі** (? — 1649) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян дорпацкі (1639—1643) і смаленскі (з 1643).

## Біяграфія 
Паходзіў з роду Рудамінаў-Дусяцкіх герба «Трубы», сын браслаўскага войскага Яна Рудаміны-Дусяцкага. Вучыўся ў Нясвіжскім калегіуме, Віленскай акадэміі. Удзельнік вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629, з Расіяй 1609—1618 і 1632—1634.

Браслаўскі падстолі ў 1620—1621, войскі ў 1621—1624, харунжы ў 1624—1639, кашталян дорпацкі ў 1639—1643 і смаленскі з 1643; староста ўсвяцкі ў 1623—1640; пасол на соймы 1631, 1632, 1635, дэпутат Трыбунала ВКЛ у 1619, 1626.

Меў сына Яна Мікалая.

## Літаратура 
* 

Пётр, кашталян смаленскі
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны смаленскія
Катэгорыя:Кашталяны дорпацкія
Катэгорыя:Старосты ўсвяцкія
Катэгорыя:Харунжыя браслаўскія
Катэгорыя:Войскія браслаўскія
Катэгорыя:Падстоліі браслаўскія
Хамбер

**Хамбер** () — эстуарый на ўсходнім узбярэжжы, утвораны рэкамі Трэнт і Уз у Англіі. Упадае ў Паўночнае мора. Праз раку перакінуты мост Хамбер. З'яўляецца часткай мяжы паміж Усходнім раёнам Ёркшыр і Паўночным Лінкольншырам. Вялікае ўздзеянне прыліваў і адліваў. Суднаходная для суднаў з вялікай асадкай.

## Літаратура 
* D’Orley, Alun (1968). The Humber Ferries. Knaresborough: Nidd Valley Narrow Gauge Railways.
* Storey, Arthur (December 1971). Hull Trinity House: Pilotage and Navigational Aids of the River Humber, 1512—1908. Ridings Publishing Co. ISBN 978-0-901934-03-1.

Катэгорыя:Рэкі Вялікабрытаніі
Кельцкая царква

[150px|thumb|[Кельцкі крыж, адзін з сімвалаў кельцкай царквы]]

**Кельцкая царква** — агульная назва для хрысціянскай царкоўнай арганізацыі Ірландыі, Брытаніі, Уэльса, Шатландыі і Брэтані, існавала ў другой палове першага тысячагоддзя - пачатку другога тысячагоддзя нашай эры.

Назвы **кельцкая царква** і **кельцкае хрысціянства** маюць ўмоўны характар, з'явіліся ў  літаратуры ў XVIII ст. і распаўсюдзіліся пад уплывам рамантызму. У наш час яны ўжываюцца толькі для вылучэння некаторых асаблівасцяў, што мелі месца ў развіцці хрысціянства на Брытанскіх астравах. Існаванне ж у сярэднявеччы асобнай царкоўнай арганізацыі або веравучэння, адрозных ад каталіцкай, у наш час абвяргаецца большасцю гісторыкаў.

## Гісторыя 
Хрысціянства ў кельтаў Брытанскіх астравоў з'яўляецца ва II-III стагоддзі н. э. намаганнямі місіянераў з еўрапейскага кантынента. Асабліва моцна яно ўкараняецца ў  Ірландыі, якая робіцца галоўным цэнтрам кельцкага хрысціянства ў наступныя стагоддзі. На думку прыхільнікаў існавання самастойнай кельцкай царквы, у VI-VII стагоддзі адбываецца суперніцтва паміж кельцкай і каталіцкай (папскай) цэрквамі за хрысціянізацыю Англіі, населеную да таго часу германскімі плямёнамі англаў, саксаў і ютаў. На саборы ва Уітбі (Нартумбрыі) у 664 годзе ў багаслоўскім дыспуце перамаглі прадстаўнікі папскай царквы, з прычыны чаго каталіцкі абрад пачаў пераважаць не толькі ў Англіі, але і ва Уэльсе і Шатландыі. У Ірландыі ж кельцкая царква спыніла сваё існаванне толькі ў XII стагоддзі, калі краіна была захоплена Англіяй.

У пачатку XX ст. прыхільнікі існавання самастойнай кельцкай царквы пачалі захады для яе адраджэння. У наш час існуе некалькі арганізацый з падобнай назвай, якія аб'ядноўваюць групы вернікаў (пераважна ірландцаў) з некалькіх краін свету.

## Асаблівасці 
Асноўнае адрозненне кельцкай царквы ад каталіцкай - гэта больш частае ўжыванне прац антычных аўтараў, у тым ліку грэчаскіх, Старога запавету, а таксама ў пераважнай ролі кляштароў. Яна ўвабрала ў сябе вялікую колькасць мясцовых кельцкіх традыцый, і па сутнасці з'яўлялася інстытутам супольным, узначаленым кельцкімі вышэйшымі. Таксама адрозненнем двух існуючых ў Брытаніі абрадаў (кельцкага і каталіцкага) з'яўляўся спосаб вылічэння царкоўных святаў, з прычыны чаго Вялікдзень у розных цэрквах прыходзіўся на розныя дні.

Катэгорыя:Гісторыя хрысціянства
Катэгорыя:Гісторыя Ірландыі
Яўстах Кірдзей

**Яўстах Кірдзей** (? — 1661) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян смаленскі (1649—1653) і жамойцкі (1653—1661).

## Біяграфія 
Быў каралеўскім дваранінам, З канца 1610-х займаў розныя пасады ў Гарадзенскім павеце: падстолі да 1626, земскі пісар з 1626, падсудак з 1639, харунжы з 1646. У 1649 годзе дасягнуў сенатарскай годнасці, стаўшы кашталянам смаленскім, а пазней і жамойцкім.

Валодаў палацам у Гродне.
 
## Сям'я 
Паходзіў з роду Кірдзеяў герба «Бэлты», сын Кірдзея Радзіваноўскага і Соф'і Валовіч.

Быў жанаты з Соф'яй Храпавіцкай, дачкой троцкага земскага суддзі Адама Храпавіцкага. Сын Яўстаха Ян Казімір Кірдзей стаў троцкім кашталянам.

## Літаратура 
* 

Яўстах
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны жамойцкія
Катэгорыя:Кашталяны смаленскія
Катэгорыя:Харунжыя гарадзенскія
Катэгорыя:Падсудкі гарадзенскія
Катэгорыя:Пісары земскія гарадзенскія
Катэгорыя:Падстоліі гарадзенскія
Царкоўная гісторыя народа англаў

[thumb|200px|Фоліа з [Санкт-Пецярбургскі Беда|Санкт-Пецярбургскага Беды]]
**Царкоўная гісторыя народа англаў** (, англ. Ecclesiastical History of the English People) — гэта праца Беды Вялебнага на латыні, прысвечаная гісторыі хрысціянскіх цэркваў у Англіі і Англіі ў цэлым; асноўная ўвага надаецца канфлікту паміж рымскім і кельцкім хрысціянствам.

Дадзеная праца заслужана лічыцца адной з найбольш важных арыгінальных крыніц па англасаксонскай гісторыі. Лічыцца, што яе напісанне было завершана да 731 года, калі Бедзе было каля 60-ці гадоў.

## Спасылкі 
* s:la:Historia Ecclesiastica gentis Anglorum
* s:en:Ecclesiastical History of the English People

Катэгорыя:Гісторыя Англіі
Катэгорыя:Гістарычныя сачыненні
Катэгорыя:Літаратура на лацінскай мове
Густаў I Ваза

**Густаў Ваза**, або **Густаў I** (, больш дакладна Густаў Васан; 1496—1560) — рэгент шведскага каралеўства з 23 жніўня 1521 (Густаў Эрыксан Васан), кароль Швецыі з 6 чэрвеня 1523 года. Да ўступлення на пасад — Густаў Эрыксан (швед. Gustav Eriksson). Падняў паўстанне супраць дацкага панавання і стаўшы каралём, стварыў у Швецыі моцную цэнтралізаваную дзяржаву з лютэранскай кіруючай элітай.

## На чале дзяржавы 
З 6 чэрвеня 1523 — *Med Guds Nåde, Sveriges, Götes och Vendes Konung* (Божай міласцю Кароль Швецыі, Готаў і Вендаў)

У пачатку праўлення быў вымушаны пайсці на значныя ўступкі арыстакратыі, вяртаючы дваранам казённыя землі. Правёў шэраг рэформ (дзяржаўнага кіравання, судовага ладу, ваенную). Спрыяў развіццю прамысловасці, асабліва горна-металургічнай. Стварыў магутную пастаянную армію, упершыню ў Еўропе увёў палкавую артылерыю. Вёў войны з Даніяй, Расіяй, Польшчай, захапіўшы вялікія тэрыторыі, удзельнічаў з 1630 у Трыццацігадовай вайне (1618—48) на баку антыгабсбургскай кааліцыі. Загінуў у бітве пры Лютцэне.

## Літаратура 
* 
* *Lagerqvist L.-O.* Gustav Eriksson (Vasa) i Dalarna 1520—1521. Minnen, myter och monument. — Stockholm, 1993.
* *Lagerqvist L.-O.* Gustav Vasa — landsfader eller tyrann? — Stockholm, 2002.
* *Svalenius I.* Gustav Vasa. — Stockholm, 1950.

## Гл. таксама 
* Спіс каралёў Швецыі

## Спасылкі 
* Густаў Васа
* каралі Швецыі

Катэгорыя:Каралі шведскія
Катэгорыя:Постаці лютэранства
Катэгорыя:Ваза (дынастыя)
Катэгорыя:Рэфармацыя
Катэгорыя:Асобы на манетах
Саламанкскі ўніверсітэт

**Саламанкскі ўніверсітэт** () — самы старажытны ўніверсітэт Іспаніі, які разам з Балонскім, Оксфардскім і Сарбонай уваходзіць у чацвёрку найстарэйшых універстітэтаў Еўропы. Размешчаны ў горадзе Саламанка, аўтаномная супольнасць Кастылія і Леон. Гэта першая еўрапейская ўстанова, якая атрымала статус "універсітэта". Гэтага статусу ўніверсітэт удастоіў кароль Альфонса X у 1254 годзе, і праз год яго прызнаў Папа Рымскі Аляксандр IV.

## Гісторыя 
Як і ўсе найстаражытныя ўніверсітэты, Саламанкскі спачатку быў утвораны ў якасці школы пры саборы. Існаванне школы згадваецца ў 1130 годзе, калі яе кіраўнік прысутнічаў на з'ездзе ў Карыёне. У 1218 кароль Альфонса X за якасць адукацыі прысвоіў установе ступень "Studium Generale" ці "ўсеагульнай школы", якая па сутнасці была першапачатковай назвай універсітэтаў. Гэты тытул паказваў на разнастайнасць адукацыйнай праграмы, на вартасць дыпломаў і на тое, што школа была публічнай. У гэты час у школе функцыянавалі кафедры кананічнага і грамадзянскага права, медыцыны, логікі, граматыкі і музыкі. Кароль імкнуўся да таго, каб яго падданыя вучыліся тут, а не ў кастыльскай адукацыйнай установе у Паленсіі, якая была ўдастоены тытула каралём Альфонса VIII у 1208 годзе. У гады праўлення Альфонса X установа ператварылася з «усеагульнай школы» ва «ўніверсітэт». Універсітэт Саламанкі стаў першай еўрапейскай адукацыйнай установай з уласнай публічнай бібліятэкай. У 1255 годзе Папа Рымскі Аляксандр IV прызнаў універсітэцкі статус Саламанкі, а таксама удастоіў установу правам уласнай пячаткі, а яго выпускнікоў — правам паўсюднага выкладання.

## Літаратура 
* 

Саламанка
Катэгорыя:Саламанка
Сімушыр

**Востраў Сімушыр** () — востраў у Вялікай градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча — 227,6 км².

## Прырода і геаграфія 
Востраў мае вулканічнае паходжанне. Выцягнуты з паўднёвага захаду на паўночны ўсход на 59 км, найбольшая шырыня — 13 км. Складаецца з некалькіх вулканічных масіваў, злучаных узгорыстымі і нізіннымі пярэсмыкамі. Паўночная і паўночна-ўсходнія ўскраіны ўзгорыстыя.

Найвышэйшы пункт — вулканічны пік Прэво (1360 м) у цэнтральнай частцы. Горы і частка ўзгоркаў складзены з крышталёвых горных парод, у тым ліку базальтаў. Паверхня часткі ўзгоркаў — з пемзы. Схілы гор стромкія, раздзеленыя глыбокімі разорамі з-за сталых ападкаў. На ўзбярэжных абрывах сустракаюцца пячоры.

Паверхневыя воды прадстаўлены рэдкай сеткай невялікіх рэк і ручаёў. На паўднёва-заходнім беразе яны зрынаюцца ў мора вадаспадамі. У сярэдняй нізіне маецца вулканічнае бяссцёкавае возера.

Клімат умераны марскі, прахалодны. Сярэдняя гадавая тэмпература вагаецца ад −5,1 °C у лютым да 10,6 °C у жніўні. Сярэдняя вільготнасць — 88,1 %, прычым найбольш вільготныя месяцы — з мая па верасень. Сярэдняя колькасць ападкаў — 1630,7 у год.

Флора прадстаўлена рознымі травамі і хмызнякамі, у тым ліку зараснікамі алешыны, карлікавай бярозы, верасаў, хвоі сібірскай кедравай і г. д. Ля ўзбярэжжа знаходзяцца зёлкавыя лугі. Маюцца невялікія па плошчы імшары.

Распаўсюджаныя жывёлы — лісы, пясцы, грызуны, ластаногія, марскія птушкі.

## Гісторыя 
Першымі насельнікамі былі айны. На іх мове назва Сімушыра значыла «знаёмы востраў». Акрамя традыцыйных лову рыбы і палявання на марскіх звяроў, мясцовыя тубыльцы займаліся здабычай і апрацоўкай базальту.

Рускія і японцы пачалі даследаванне Сімушыра з XVIII ст. У 1875—1945 гг. ён уваходзіў у склад Японіі. Айны былі пераселены на поўдзень Курыльскіх астравоў. На Сімушыры працавалі японскія дзяржаўныя сельскагаспадарчыя гадавальнікі, праводзіліся даследаванні магчымасцяў земляробства, развядзення авечак і буйной рагатай жывёлы, былі інтрадуцыраваны лісы і пясцы.

Пасля далучэння да РСФСР (1945 г.) на востраве некаторы час дзейнічалі ваенная памежная база, метэаралагічная станцыя, існавалі жылыя паселішчы. Зараз востраў незаселены.

У 2002 г. расійскімі ўладамі абмяркоўвалася ідэя стварэння на Сімушыры сховішча радыеактыўных адыходаў.

## Спасылкі 
* Падрабязнае апісанне і карта вострава
* Вандроўка
* Раскопкі на Сімушыры
* Горад-прывід на Сімушыры 

Катэгорыя:Курыльскія астравы
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Ахоцкага мора
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Эдвард Колі Бёрн-Джонс

**Эдуард Колі Бёрн-Джонс** (Sir Edward Burne-Jones; , г. Бірмінгем, Вялікабрытанія — ) — англійскі мастак, майстар дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Прадстаўнік прэрафаэлітаў.

У 1859 і 1862 працаваў у Італіі. Зазнаў уплыў Д. Г. Расеці. Звяртаўся да стылізацыі ў духу італьянскага кватрачэнта. Яго дэкаратыўныя кампазіцыі 1870—90-х г. на рэлігійныя і легендарныя сюжэты («Залатая лесвіца», «Кароль Кафетуа і жабрачка», «Любоў сярод руін») адметныя трохі манерным, гнуткім лінейным рытмам, цягай да арнаментальнасці, рысамі рамантычнай усхваляванасці і ідэалізацыі. Выкананыя ім для майстэрняў У. Морыса ілюстрацыі (да «Збору Джэфры Чосера», 1896, разам з У. Морысам), эскізы габеленаў, мазаік, вітражоў, прадметаў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва спрыялі адраджэнню англійскіх мастацкіх рамёстваў.

## Літаратура 
* Бёрн-Джонс // БЭ ў 18 т. Т. 3. Мн., 1996.

## Спасылкі 
* Edward Burne-Jones — Birmingham Museum and Art Gallery 
* Victorian Web
* Біяграфія на Victorian Art in Britain

Катэгорыя:Прэрафаэліты
Катэгорыя:Мастакі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мастакі рамантызму
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
*
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бірмінгеме
Мікалай Іванавіч Савіцкі

**Мікалай Іванавіч Савіцкі**, таксама вядомы як **Мікола Савіцкі** (нар. . в. Паўлаўшчына, Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне эканамічнай інфарматыкі. Кандыдат эканамічных навук (1963), прафесар (1982).

Скончыў Беларускі інстытут народнай гаспадаркі (1957). У 1964—2001 гадах у Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце, у 1965—1986 — загадчык кафедры.

Навуковыя працы па эканамічнай інфарматыцы, праграмаванні, тэхналогіі захоўвання і апрацоўкі даных, аўтаматызацыі ўліку. Аўтар вучэбных дапаможнікаў для студэнтаў ВНУ Беларусі і Расіі.

Адзін з піянераў у распрацоўцы навукова-метадычных асноў для развіцця беларускамоўнай навуковай тэрміналогіі па інфарматыцы і вылічальнай тэхніцы.

## Бібліяграфія 
* Техника вычислений и механизация учета. 3-е изд. — М., 1979.
* Вычислительные машины и программирование. 2-е изд. — Мн., 1980.
* Руска-беларуска-англійскі слоўнік па інфарматыцы і вылічальнай тэхніцы. — Мн., 1992.
* Эканамічная інфарматыка і вылічальная тэхніка. Вучэбны дапаможнік. — Мн., 1996.
* Тэхналогіі арганізацыі, захоўвання і апрацоўкі звестак. Вучэбны дапаможнік. — Мн., 2000.
* Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы — Мн., 2009. — 300 с. ISBN 978-985-6742-83-8

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі БДЭУ
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДЭУ
Галандская Бразілія

**Галандская Бразілія**, таксама вядомая як адна з **Новых Галандый**, — землі ўздоўж паўночнага ўзбярэжжа Бразіліі, якія на працягу другой трэці XVII стагоддзя знаходзіліся пад кіраваннем Галандскай Вест-Індскай кампаніі.

Галандцы скарысталіся акупацыяй Партугаліі іспанцамі і развалам Партугальскай каланіяльнай імперыі для таго, каб, пачынаючы з 1624 года, планамерна акупаваць паўночны ўсход Партугальскай Бразіліі. Сталіцай галандскіх уладанняў у Бразіліі стаў горад Маўрыцстад (цяпер — Рэсіфі). Менавіта там знаходзілася штаб-кватэра Галандскай Вест-Індскай кампаніі.

Пасля аднаўлення партугальскай дзяржаўнасці (1640) партугальцы прыняліся адваёўваць згубленыя ўладанні ў Бразіліі. На руку ім сыграла і першая англа-галандская вайна, якая адцягвала ўвагу галандцаў.

26 студзеня 1654 года галандцы былі канчаткова выдушаны з тэрыторыі Бразіліі, аднак афіцыйна гэта было прызнана Злучанымі правінцыямі толькі ў Гаагскім дагаворы 1661 года.

## Гл. таксама 
* Сурынам

Катэгорыя:Гісторыя Бразіліі
Катэгорыя:Былыя калоніі Нідэрландаў
Уільям Морыс

**Уільям МОРЫС** (William Morris; ,  — ,Лондан) — англійскі мастак, пісьменнік, тэарэтык мастацтва, грамадскі дзеяч.

Вучыўся ў Оксфардскім універсітэце (1853—56). 3 1856 працаваў у архітэктурнай майстэрні Дж. Э. Стрыта ў Лондане. У 1857—62 займаўся жывапісам.

3 1860-х г. пад уплывам ідэй прэрафаэлітаў, І. Карлейля і Дж. Рэскіна выступаў з рамантычнай крытыкай буржуазнага ладу, машыннай вытворчасці проціпастаўляў народныя рамёствы, традыцыі ручной працы і індывідуальную мастацкую творчасць, у якіх бачыў сродак эстэтычнага выхавання і пераўвасаблення грамадства. У 1861—62 заснаваў (з П. Маршалам і Ч. Фолкнерам) мастацка-прамысловую кампанію (саматужныя майстэрні дэкаратыўнай размалёўкі, мэблі, тканін, металічных вырабаў, вітражоў, шпалер, вышывак і інш.), у 1890—91 — Келмскоцкае выдавецтва. Вырабы яго майстэрняў, афармленне інтэр'ераў і кніг вызначаліся рысамі дэкаратыўных стылізацый у духу сярэдневяковага мастацтва. Творчасць У. Морыса папярэднічала ўзнікненню стылю мадэрн і заклала асновы мастацкага канструявання.

Імкненне да сярэдневяковых матываў і рамантычнай стылізацыі вобразаў уласціва і для яго літаратурнай творчасці: паэмы «Абарона Гінеўры» (1858), «Зямны рай» (ч. 1—3, 1868—70), аповесці «Сон пра Джона Бола» (1888). Аўтар сацыяльна-ўтапічнага рамана «Звесткі ніадкуль, або Эпоха шчасця» (1891).

Image:La Belle Iseult - Willam Morris (1858).jpg| *«La Belle Iseult»*, 1858
Image:Morris Acanthus Wallpaper 1875.jpg| Шпалеры з лісцевым арнаментам па дызайне Уільяма Морыса, 1875
Image:Morris Woodpecker tapestry detail.jpg| Фрагмент габелена «Дзяцел» (*«Woodpecker»*) па дызайне Уільяма Морыса, 1885

## Літаратура 
* Морыс // БЭ ў 18 т. Т. 10. Мн., 2000.

## Спасылкі 
* Вітражы 

Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Прэрафаэліты
Катэгорыя:Мастакі рамантызму
Катэгорыя:Сацыялісты-ўтапісты
Катэгорыя:Філосафы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Філасофія мастацтва
Катэгорыя:Удзельнікі руху мастацтваў і рамёстваў
Катэгорыя:Мастакі Вялікабрытаніі
Поль Сіньяк

**Поль Сіньяк** (, , Парыж — , Парыж) — французскі мастак-неаімпрэсіяніст, прадстаўнік пуантылізму.

## Біяграфія 
Поль Сіньяк нарадзіўся 11 лістапада 1863 года ў Парыжы.

У 1882 у Парыжы і Брэтані пачаў пісаць карціны пад уплывам імпрэсіяністаў, галоўнай чынам Манэ. У 1884 удзельнічае ў стварэнні «Таварыства незалежных мастакоў», дзе ён і пазнаёміўся з Жоржам Сёра, з якім у 1889 распрацаваў мастацкую тэхніку пуантылізму, але ўжо на апошняй выставе імпрэсіяністаў яго карціны адлюстроўвалі эстэтыку дывізіянізму.

У 1899 апублікаваў працу «Ад Эжэна Делакруа да неаімпрэсіянізма», якая стала зводам правілаў мастакоў новага кірунку.

Ужо пры жыцці мастак быў прызнаным класікам. У 1911 быў узнагароджаны Ордэн Ганаровага легіёна.

Памёр 15 жніўня 1935 у Парыжы, пахаваны на могілках Пер-Лашэз.

## Карціны 
* Les Andelys (1886)
* Femme lisant (1887), Музей Арсэ, Парыж. Алей, дрэва
* Château de Comblat (1887), Музей Льежа, Бельгія
* La bouée rouge (1895) Музей Арсэ
* L’orage, (1895) Musée de l'Annonciade,
* Le phare d’Antibes, (1909)

Выява:Signac, Paul - The Harbour at Marseilles.jpg|Гавань у Марселе, 1906, Эрмітаж
Выява:Signac_-_Portrait_de_Félix_Fénéon.jpg|Партрэт Фелікса Фенеона, 1890
Выява:Paul Signac, Grand Canal (Venise).jpg|Гранд-канал, 1905

## Літаратура 
* 
* *Жорж Сёра.* Поль Синьяк. Письма. Дневники. Литературное наследие. Воспоминания современников. — М., 1976. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Пуантылізм
Катэгорыя:Постімпрэсіяністы
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пер-Лашэз
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Гаагскі дагавор

**Гаагскі дагавор** быў падпісаны 6 жніўня 1661 года прадстаўніком партугальскай кароны і Янам дэ Вітам з боку Галандскай рэспублікі з тым, каб урэгуляваць каланіяльныя рознагалоссі паміж дзяржавамі.

Пасля аднаўлення партугальскай дзяржаўнасці ў 1640 годзе партугальцы адваявалі ў галандцаў Паўночную Бразілію. Хоць на баку партугальцаў стаялі варожыя галандцам англічане, флот Злучаных правінцый заставаўся магутнай сілай, з якой партугальцам прыходзілася лічыцца.

Абедзве краіны былі зацікаўлены ў аднаўленні ўзаемавыгадных гандлёвых адносін больш, чым у працягу канфрантацыі. Гаагскім дагаворам Нідэрланды прызналі прыналежнасць Партугаліі ўсёй тэрыторыі Бразіліі, а партугальцы саступілі галандцам свае правы на Цэйлон і Астравы спецый, выплаціўшы ў прыдачу 63 тоны золата.

Катэгорыя:1661
Катэгорыя:Гісторыя Бразіліі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Нідэрландаў
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Партугаліі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XVII стагоддзя
Жлобін (станцыя)

**Жлобін** — станцыя ў горадзе Жлобін. Жлобінскі вузел складаецца са станцый: Жлобін-Сартыравальны, Жлобін-Паўночны, Жлобін-Заходні, Жлобін-Падольскі і Вірскі.

## Гісторыя 
Год адкрыцця станцыі — 1873.

16 чэрвеня 1919 на станцыі перад чыгуначнікамі выстапаў М. І. Калінін.

Да 20 сакавіка 1930 станцыя адносілася да Маскоўска-Беларуска-Белтыскай чыгункі, затым бела перададзена ў склад Заходняй чыгункі. Са стварэннем беларускай чыгункі аднесена да яе па сённяшні час.

У 2002 годзе пачалася рэканструкцыя будынка вакзала. 19 студзеня 2004 года будынак вакзала быў здадзены ў эксплуатацыю. У снежні 2009 года здадзены ў эксплуатацыю новы пешаходны мост.

28 верасня 2013 года быў здадзены ў эксплуатацыю электрыфікаваны ўчастак дарогі Асіповічы — Жлобін. У 2016 годзе пачата эксплуатацыя электрыфіцыраванага ўчастку Жлобін — Гомель; Рэалізуецца праект па электрыфікацыі ўчастку Жлобін — Калінкавічы і Жлобін — Віцебск — Полацк.

## Пасажырскае паведамленне 
Станцыя з’яўляецца адпраўной для шматлікіх цягнікоў рэгіянальных ліній эканом-класу да станцый: Гомель, Магілёў I, Калінкавічы, Салтанаўка, Асіповічы I, Рабкор, Бабруйск, Светлагорск-на-Бярэзіне, Рагачоў.

Канцавая станцыя для цягніка рэгіянальных ліній бізнес-класу ад станцыі Мінск.

Прыпынак для цягнікоў міжрэгіянальных ліній бізнес-класу ад станцый: Гомель, Магілёў I, Мінск, Мазыр.

Прыпынак для цягнікоў міжрэгіянальных ліній эканом-класу ад станцый: Гомель, Магілёў I, Мінск, Брэст, Віцебск, Гродна, Полацк.

Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Жлобінскага раёна
Катэгорыя:Станцыі Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі
Адам Міхал Ракіцкі

**Адам Міхал Ракіцкі** (; 22 мая 1748 — , Вільня) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, кашталян менскі (1777—1779), «граф на Брагіне».

## Біяграфія 
З каталіцкага шляхецкага роду Ракіцкіх герба «Равіч» з Ашмянскага павета. Сын Марыяны Дэрксгоф і Франца Антонія Ракіцкага (памёр у 1759), ашмянскага стражніка (1732—1739), ашмянскага скарбніка (1739—1741), ашмянскага канюшага (1741—1749), ашмянскага войскага (1749—1759) і рэгента малой пячаткі Літоўскага Трыбунала (1757—1759), уласніка значнага маёнтка Брагін (купленага ў княгіні Альжбеты Замойскай у 1754 за 550 000 злотых) і лідара групоўкі Чартарыйскіх у Рэчыцкім павеце.

Дэпутат Галоўнага Трыбунала ВКЛ ад Рэчыцкага павета ў 1771—1772 гадах. Рэгент ВКЛ (згаданы ў 1765), ротмістр 28-й харугвы 2-й (пяцігорскай) брыгады нацыянальнай кавалерыі войск ВКЛ у 1773—1779 гадах, асэсар задворнага суда з 1777 года, кашталян менскі ў 1777—1779 гадах, дэпутат ад Мазырскага павета і маршалак Галоўнага Трыбунала ВКЛ у 1778—1779 гадах.]]

## Сям’я 
Быў жанаты з Марыянай (Марыяй Юзафінай) Аскеркай (пам. пасля 1802), дачкой мазырскага маршалка Рафала Алаіза Аскеркі герба «Мурдэліа зменены» і князёўны Станіславы Тэрэзы, дачкой віцебскага ваяводы Марцыяна Міхала Агінскага. Меў з ёй дзяцей), у шлюбе з Ігнаціем Юр’евічам Аскеркам (1758 — пасля 24.06.1816), шамбялян, суддзя (з 1786) і падстароста (1789—1795) Рэчыцкага гродскага суда, дэпутат Галоўнага Трыбунала ВКЛ (1792), рэчыцкі павятовы падкаморы (з 1802 па 1803), уладальнік фальварка Рудакоў.

Пасля смерці мужа Марыяна з Аскеркаў Ракіцкая выйшла 28 лютага 1781 года ў другі раз за ўпіцкага маршалка Міхала Страшэвіча (29.09.1750 — 01.11.1818) і мела ад яго двух дачок — Тэрэзу (выйшла за Яна Шукшту) і Аляксандру (выйшла за Міхала Корвін-Касакоўскага).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. — Warszawa, 1931. T. 15. S. 229
* Анішчанка, Я. К. Збор твораў : у 6 т. / Я. К. Анішчанка. — Мінск : Хурсік, 2004—2010. — Т. 6: Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ у перш. палове XVIII ст.: спісы на рус. мове. — 2010. — 392 с.
* Мацук, А. У. Барацьба магнацкіх груповак у ВКЛ (1717—1764) / А. У. Мацук. — Мінск : Медысонт, 2010. — 640 с.

Адам Міхал
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны менскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Постаці Брагіна
Шумшу

**Востраў Шумшу́** () — адзін з самых паўночных Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча — 231,4 км².

## Прырода і геаграфія 
Востраў мае вулканічнае паходжанне. Размешчаны паміж паўвостравам Камчатка і востравам Парамушыр. Ад Камчаткі аддзелены Першым (11 км), ад Парамушыра — Другім Курыльскім (каля 2 км) пралівамі (гл. Курыльскія пралівы). Даўжыня Шумшу — каля 30 км, найбольшая шырыня — каля 20 км.

Рэльеф узгорысты. Найвышэйшы пункт — горка Высотная (189 м). Глебы ў асноўным пясчаныя. Часам сустракаюцца пясчаныя выдмы і балоцістыя нізіны. Ёсць рэкі, ручаі і азёры.

Флора характэрная для тундры. Пераважае разнатраўе. Уздоўж берагоў шмат марской капусты. Наземная фаўна бедная — лісы, грызуны, птушкі, летам з Камчаткі прыплываюць мядзведзі. На ўзбярэжжы сустракаюцца ластаногія.

## Гісторыя 
Першымі насельнікамі вострава былі айны, якія жылі пераважна на паўночным захадзе і займаліся паляваннем на марскіх звяроў. Назва Шумшу паходзіць з іх мовы і азначае «сонца» або «сонечны». З XVII ст. на востраў прэтэндавалі Расія і Японія. У XVIII ст. каля айнскага паселішча існавала часовае ўмацаванне Руска-Амерыканскай кампаніі.

У 1875—1945 гг. уваходзіў у склад Японіі. Японцамі былі пабудаваны ваенныя ўмацаванні і аэрадром (выкарыстоўваўся і ў савецкі час). У 1945 г. японскі гарнізон налічваў 8,5 тыс. чалавек, 60 танкаў, да 100 гармат і мінамётаў. У выніку Курыльскай аперацыі 18 жніўня — 23 жніўня 1945 г. Шумшу быў захоплены савецкімі войскамі. Сляды жорсткіх баёў добра бачны і ў наш час.

Увайшоў у склад СССР як частка РСФСР.

Да 1998 г. на востраве размяшчалася ваенная памежная база, існавала некалькі паселішчаў. Зараз незаселены.

## Спасылкі 
* Інфармацыя аб востраве з картай
* Дэсант на Шумшу 
* Гісторыя XX ст.

Катэгорыя:Курыльскія астравы
Катэгорыя:Астравы Ахоцкага мора
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
1920-я

**1920-я гады** — дзесяцігоддзе, якое ўключае гады з 1920 па 1929.

Гэта дзесяцігоддзе вядома як *«Равучыя дваццатыя»* ці *«Залатыя дваццатыя»*. У музыцы 1920-я адзначыліся *«Эпохай джазу»* (). Пачатак дзесяцігоддзя на тэрыторыі Расіі адзначыўся грамадзянскай вайной паміж чырвонымі і белымі.

## Падзеі 
* Грамадзянская вайна (1917—1922/1923). Савецка-польская вайна (1920—1921), да Польшчы далучаны Заходнія Украіна і Беларусь.
* У выніку Вайны за незалежнасць Ірландыі (1919—1921) утворана Ірландская Свабодная дзяржава (1922—1937). Грамадзянская вайна (1922—1923).
* Вайна за незалежнасць Турцыі (1919—1923) супраць інтэрвенцыі Англіі, Італіі, Францыі (Franco-Turkish War), Грэцыі (Другая грэка-турэцкая вайна) і дашнакскай Арменіі (Армяна-турэцкая вайна).
* Ліга Нацый (1919—1946) правяла першае пасяджэнне (1920).
* Сухі закон у ЗША (1919—1933, Prohibition in the United States). У Ку-клукс-клане каля 3—6 млн паслядоўнікаў (1920—1925). «Малпін працэс» забараніў выкладанне тэорыі эвалюцыі (1925). Кастэламарская вайна за кантроль над італа-амерыканскай мафіяй (1929—1931, Аль Капонэ).
* НЭП у Савецкай Расіі (1921—1928/1931). Утварэнне ДЗЯЭЛРА (1921).
* СССР утвораны аб’яднаннем РСФСР, УССР, БССР і ЗСФСР (1922).
* Егіпет стаў незалежным дзяржавай (1922, Unilateral Declaration of Egyptian Independence).
* Вялікае землетрасенне Канто (1923) — адно з найбуйнейшых у Японіі.
* «Піўны путч» у Германіі (1923). План Даўэса змякчыў парадак выплат рэпарацый (1924). У італьянскім парламенце большасць месцаў атрымала Нацыянальная фашысцкая партыя (1924), якая стала адзінай легальнай партыяй.
* Ваенны пераварот у Літве, 1926.
* Паўночны паход (1926—1927), арганізаваны Першым Аб’яднаным фронтам, спыніў «эру мілітарыстаў» у Кітаі (1916—1928). Гаміньдан правёў чысткі супраць камуністаў (1927; «Шанхайская разня»), пачалася грамадзянская вайна (1927—1936).
* Індустрыялізацыя ў СССР (1928—1940). Першая пяцігодка (1928—1932). Сталін дамогся асуджэння правай апазіцыі (1929).
* Вялікая дэпрэсія (1929—1933/1939).

### Навука і тэхніка 
* Гукавое кіно (першы камерцыйны фільм — 1922).
* Тэлебачанне (механічная тэлевізійная сістэма — 1925).
* Пеніцылін (1928).

## Вядомыя людзі 
### Палітыка 
*  Уладзімір Ленін
*  Леў Троцкі
*  Іосіф Сталін
*  Рыгор Зіноўеў
*  Леў Каменеў
*  Мікалай Красцінскі
*  Леанід Серабракоў
*  Фелікс Дзяржынскі
*  Мікалай Бухарын
*  Георгій Пятакоў
*  Сямён Маслюкоў
*  Сцяпан Некрашэвіч
*  Вудра Вільсан

*  Уорэн Гардзінг
*  Джон Калвін Кулідж
*  Герберт Гувер
*  Георг V
*  Аляксандр Мільеран
*  Гастон Думерг
*  Фрыдрых Эберт
*  Паўль фон Гіндэнбург
*  Аляксандр I Карагеоргіевіч
*  Беніта Мусаліні
*  Міклаш Хорці
*  Юзаф Пілсудскі
*  Ёсіхіта
*  Хірахіта

### Літаратура 
### Музыка і танец 
*  Айседора Дункан
*  Ірвінг Берлін
*  Луі Армстранг
*  Дзюк Элінгтан
*  Луіза Брукс
*  Джордж Гершвін
*  Кол Портэр
*  Бесі Сміт
*  Жазэфіна Бейкер

### Мода 
*  Како Шанэль
*  Эльза Скіапарэлі

### Жывапіс 
*  Казімір Малевіч
*  Натан Альтман
*  Васіль Кандзінскі
*  Аляксей Яўленскі
*  Сальвадор Далі
*  Пабла Пікаса
*  Рэнэ Магрыт
*  Макс Эрнст
*  Альфрэд Кубін
*  Восіп Цадкін

## Гл. таксама
Край

**Край** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў некаторых краінах. Першапачаткова была назвай мясцовасці на ўскраінах дзяржавы.

Край з'яўляецца тэрытарыяльнай адзінкай у Грузіі, Чэхіі, Славакіі.

## Расія 
У Расійскай імперыі краем звалі мясцовасць, якая складаецца з некалькіх губерняў.

У РСФСР усе краі мелі ў сваім складзе аўтаномныя вобласці (акрамя Прыморскага края, які быў утвораны ў выніку расфармавання Далёкаўсходняга края, але ўключаў у сабе Прыморскую вобласць і Усурыйскую вобласць). Як і вобласці, некаторыя з іх складаліся таксама з нацыянальных акруг.

Пасля большасць аўтаномных абласцей сталі рэспублікамі ў складзе Расіі (акрамя Яўрэйскай аўтаномнай вобласці) і выйшлі са складаў краёў. Край як адміністрацыйная адзінка перастаў адрознівацца ад вобласці.

У Расійскай Федэрацыі з 83 суб'ектаў 9 маюць статус края. Некаторыя ўтвораны з прычыны аб'яднання рэгіёнаў.

## Гл. таксама 
* Вобласць, геаграфія

*
Аляксандр Мікітавіч Базылевіч

**Аляксандр Мікітавіч Базылевіч** (, в. Гарадзец, Бешанковіцкі раён) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Да вайны на партыйнай працы. У партызанах з красавік 1942 г.: камісар, у кастрычніку 1943 — ліпені 1944 камандзір партызанскай брыгады «За савецкую Беларусь». У 1944-60 на партыйнай і прафсаюзнай рабоце

## Спасылкі 
* КОМАНДНЫЙ СОСТАВ ПАРТИЗАНСКИХ ФОРМИРОВАНИЙ ДЕЙСТВОВАВШИХ НА ТЕРРИТОРИИ БЕЛОРУССИИ В ПЕРИОД ВЕЛИКОЙ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОЙНЫ 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бешанковіцкім раёне
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Кантоны Люксембурга

**Кантоны** з'яўляюцца ў Люксембургу адміністрацыйнымі адзінкамі другога ўзроўню. Тры акругі Люксембурга падзяляюцца на 12 кантонаў, якія, у сваю чаргу, падзяляюцца на 116 камун.

## Спіс кантонаў Люксембурга 
### Акруга Дзікірх 
* Клерво
* Дзікірх
* Рэданж
* Віяндэн
* Вільц

### Акруга Грэвенмахер 
* Эхтэрнах
* Грэвенмахер
* Рэміх

### Акруга Люксембург 
* Капелен
* Эш-сюр-Альзет
* Люксембург
* Мерш


Катэгорыя:Спісы:Люксембург
Парламент Славеніі

**Парламент Славеніі** () — двухпалатны прадстаўнічы і заканадаўчы орган (парламент) Славеніі.

## Склад 
Парламент складаецца з дзвюх палат:
* Ніжняя — Дзяржаўны Сход ()
* Верхняя — Дзяржаўны Савет ()

## Палац 
Парламент размяшчаецца ў палацы на плошчы Рэспублікі ў цэнтры сталіцы Славеніі горада Любляна. Палац пабудаваны ў 1954—1959 гадах славенскім архітэктарам Вінка Гланцам.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Дзяржаўнага Сходу Славеніі 

Катэгорыя:Палітыка Славеніі
Славенія
Буда-Кашалёўскі біялагічны заказнік

**Буда-Кашалёўскі біялагічны заказнік** — заказнік у цэнтры Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці (Беларусь). Плошча 13&nbsp;575 га. Яго тэрыторыя ахоплівае рэдкія захаваныя лясныя масівы ў марэнна-зандравым ландшафце, спрыяльным для сельскагаспадарчага асваення і таму амаль цалкам разаранага.

Створаны 13 красавіка 1988 года для захавання рэшткавых фрагментаў каштоўных дуброў з рэдкімі відамі ахоўных раслін, занесеных ў Чырвоную кнігу Беларусі, якія маюць вялікае навуковае, культурнае і эстэтычнае значэнне.

На тэрыторыі Дзяржаўнага біялагічнага заказніка «Буда-Кашалёўскі» забараняюцца пасьба скаціны, парушэнне глебавага покрыва, правядзенне меліярацыйных і іншых прац, якія выклікаюць змену натуральнага ландшафта і воднага рэжыму, рух механізаванага транспарту па-за дарогамі, не звязаны з вядзеннем лясной гаспадаркі, выкарыстанне ядахімікатаў, а на тэрыторыі асабліва ахоўных участкаў лесу з абмежаваным рэжымам лесакарыстання — правядзенне рубак галоўнага карыстання, раскарчоўка, здабыча жывіцы і драўняных сокаў, паляванне.

## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі Беларусі
Катэгорыя:Буда-Кашалёўскі раён
Парламент Францыі

**Парламент Францыі** () — заканадаўчы орган (парламент) Францыі.

## Склад 
Сучасны французскі парламент складаецца з дзвюх палат:

* Верхняя палата (*chambre haute*) — Сенат (*Sénat*)
* Ніжняя палата (*chambre basse*) — Нацыянальная Асамблея (*Assemblée nationale*).

Кожная з палат засядае ў розных месцах:
* Сенат — Люксембургскі палац
* Нацыянальны Асамблея — Бурбонскі палац

Аднак часам для абмеркавання канстытуцыйнай ладу склікаецца аб'яднаны Кангрэс Парламента (*Congrès du Parlement français*).

## Гісторыя 
## Гл. таксама 
* Парламенцкі камітэт і палітычная гісторыя Францыі
* Канстытуцыя Францыі
* Урад Францыі
* Гісторыя Францыі
* Знешняя палітыка Францыі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт парламента 
* Сайт CHPP (Comité d’histoire parlementaire et politique)
* Парламент Францыі на Палітычным атласе 


Францыя
Катэгорыя:Двухпалатныя органы заканадаўчай улады
Аляксандр Ільіч Жабянцяеў

**Аляксандр Ільіч Жабянцяеў** (, вёска Мядзвёдка, Віцебскі раён) — беларускі вучоны ў галіне аналітычнай і таксікалагічнай хіміі. Доктар фармацэўтычных навук (1989), прафесар (1991). Член Беларускага хімічнага таварыства, Нью-Ёркскай акадэміі навук (ЗША, 1997).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут (1966). Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі АН Украінскай ССР (1971).

Працаваў у Курскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1967—1968), АН Украінскай ССР (1968—1978), Віцебскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1978).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па распрацоўцы новых спосабаў кантролю за якасцю лекавых сродкаў.
 

## Літаратура 
* Жабянцяёў Аляксандр Ільіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 1998. — Т. 6. — С. 411.
* Жабянцяеў Аляксандр Ільіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1998. — Т. 6. — С. 411.
* Жабянцяеў Аляксандр Ільіч // Кто есть Кто в Республике Беларусь = Who is who in the Republic of Belarus : Беларусь, 2016. ― Минск, 2016. — С. 40.

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Дактары фармацэўтычных навук
Катэгорыя:Постаці беларускай фармацэўтыкі
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Парламент Чэхіі

**Парламент Чэхіі** — вышэйшы заканадаўчы орган Чэхіі, які складаецца з дзвюх палат.

## Палата Дэпутатаў 
Палата дэпутатаў — ніжняя палата Парламента Чэхіі, якая складаецца з 200 дэпутатаў. Яна абіраецца тэрмінам на 4 гады. Палата можа паставіць пытанне аб недаверы ўраду па патрабаванні 50 дэпутатаў. Прэзідэнт можа пры пэўных акалічнасцях распусціць палату.

25 чэрвеня 2010 года Старшынёй Палаты дэпутатаў стала Міраслава Нямцова (Грамадзянская дэмакратычная партыя). 27 лістапада 2013 года Старшынёй Палаты дэпутатаў абраны Ян Гамачак.

## Сенат 
Сенат — верхняя палата Парламента Чэхіі, якая складаецца з 81 сенатара. Сенат абіраецца тэрмінам на 6 гадоў, прычым трэць складу абнаўляецца кожныя два гады. Сенат прымае бюджэт Чэхіі, канстытуцыйныя законы і міжнародныя дагаворы. Яны прымаюцца 3/5 галасоў (каля 49 сенатараў). Сенат распусціць немагчыма.

## Спасылкі 
* Вынікі выбараў 2002 года
* Вынікі выбараў 2006 года

Катэгорыя:Палітыка Чэхіі
Чэхія
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Чэхіі