open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гутарковая мова

**Гутарко́вая мо́ва** — жывая вусная мова народа, якая служыць сродкам штодзённага абмену думкамі і стала асновай для фарміравання беларускай нацыянальнай літаратурнай мовы.

## Асаблівасці 
Гутарковая мова характарызуецца вялікай адвольнасцю і варыянтнасцю нормаў на фанетычным, арфаэпічным, лексічным, марфалагічным, фразеалагічным і іншых узроўнях. Яна непасрэдна звязана з канкрэтным спосабам мыслення, неафіцыйнасцю маўлення, адсутнасцю папярэдняй падрыхтоўкі да размовы і аналізу думкі. Важную ролю ў ёй адыгрываюць дадатковыя сродкі перадачы інфармацыі: інтанацыя, міміка і жэсты.

## Разнавіднасці 
Сучасная беларуская гутарковая мова мае тры асноўныя разнавіднасці:
* *Афіцыйная гутарковая мова* — вусная разнавіднасць літаратурнай мовы, якой карыстаюцца на радыё, тэлебачанні, у школе, інстытутах і іншых афіцыйных установах.
* *Штодзённа-гутарковая мова* выкарыстоўваецца ў штодзённым жыцці. Пад уплывам гутарковай стыхіі побач з літаратурнай мовай у ёй ужываюцца элементы нелітаратурнага маўлення (у першую чаргу прастамоўныя і дыялектныя элементы).
* *Народна-дыялектная гутарковая мова* характэрна пераважна для сельскага насельніцтва старэйшага пакалення.

## Гл. таксама 
* Вусная мова
* Дыялект

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Маўленне
Катэгорыя:Сацыялінгвістыка
Вусная мова

**Ву́сная мо́ва** — гукавая форма мовы, якой карыстаюцца людзі ў непасрэдных зносінах паміж сабой, у адрозненне ад пісьмовай мовы.

## Стылявыя разнавіднасці 
Беларуская вусная мова ў адносінах да пісьмовай рэалізуецца ў некалькіх стылявых разнавіднасцях.

*Афіцыйная (аратарская) мова* выкарыстоўваецца ў афіцыйных выступленнях, лекцыях, дакладах. Яна характарызуецца павольным тэмпам, вытрыманасцю вымаўленчых нормаў, а яе лексіка і сінтаксіс набліжаюцца да пісьмовай мовы.

*Штодзённа-размоўная мова* ўжываецца ў гутарках неафіцыйнага характару і ў бытавых абставінах. Для яе характэрна менш выразнае вымаўленне гукаў, перавага бытавой лексікі і прастата сінтаксічных канструкцый.

*Народна-дыялектная мова* захоўваецца пераважна ў асяроддзі сельскага насельніцтва. Яна вызначаецца мясцовымі асаблівасцямі ў фанетыцы, граматыцы і лексіцы.

## Асаблівасці 
У вуснай мове важную ролю адыгрываюць нелексічныя сродкі зносін, такія як інтанацыя, жэсты і міміка.

## Гл. таксама 
* Пісьмовая мова
* Маўленне

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Маўленне
Выдавецкі цэнтр БДУ

**Выдавецкі цэнтр Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта** — рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства, структурнае падраздзяленне Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Размяшчаецца ў Доме № 1 БДУ па адрасе Чырвонаармейская вуліца, 6. 

## Гісторыя 
Рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Выдавецкі цэнтр Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта» было створана ў 2001 годзе па рашэнні Вучонага савета БДУ і Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта.

Пачаткам выдавецкай дзейнасці ў БДУ лічыцца 25 лістапада 1921 года, калі была прынята пастанова аб стварэнні навуковага часопіса «Працы Беларускага дзяржаўнага універсітэту».

## Узнагароды 
* Нацыянальны конкурс «Мастацтва кнігі» — дыплом «Найлепшае вучэбнае выданне» (2005).
* VI Агульнарасійскі конкурс «Універсітэцкая кніга» (Масква) — пераможца ў намінацыі «Найлепшае вучэбнае выданне па гуманітарных навуках» (2008).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі
Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт
Катэгорыя:Арганізацыі Мінска
Наргіз Абсалямава

**Наргіз Фазаіл гызы Абсалямава** (; , Баку, Азербайджан) — азербайджанская журналістка і палітычная зняволеная; рэпарцёр AbzasMedia. Лаўрэатка прэміі імя Герда Буцэрыуса «Свабодная прэса Усходняй Еўропы» за 2025 год.

30 лістапада 2023 года яна была прыцягнута да крымінальнай адказнасці ў межах справы супраць кіраўнікоў і журналістаў AbzasMedia, узбуджанай Следчым аддзелам Галоўнага ўпраўлення паліцыі горада Баку, і арыштаваная рашэннем Хатаінскага раённага суда ад 1 снежня 2023 года. 16 жніўня 2024 года абвінавачанне па крымінальнай справе, якая расследуецца Галоўным упраўленнем паліцыі горада Баку, было ўзмоцнена. Наргіз Абсалямавай і іншым арыштаваным па гэтай справе асобам былі прад’яўленыя абвінавачанні па сямі артыкулах Крымінальнага кодэкса. Абвінавачаным прад’явілі новыя абвінавачанні паводле артыкулаў 192.3.2, 193-1.3.1, 193-1.3.2, 206.4, 320.1 і 320.2 Крымінальнага кодэкса Азербайджана. Гэта ўключае наступныя дзеянні: незаконную прадпрымальніцкую дзейнасць з атрыманнем буйных даходаў; адмыванне грашовых сродкаў, атрыманых злачынным шляхам, у складзе арганізаванай групы; кантрабанду, здзейсненую арганізаванай групай; падробку дакументаў і выкарыстанне падробленых дакументаў паводле КК Азербайджана.

Шэраг мясцовых і міжнародных праваабарончых арганізацый асудзілі арышт Наргіз Абсалямавай, назваўшы яго палітычна матываваным, і заклікалі ўлады Азербайджана неадкладна вызваліць яе.

20 чэрвеня 2025 года Бакінскі суд па цяжкіх злачынствах прыгаварыў яе да 8 гадоў пазбаўлення волі.

## Гл. таксама 
* Серыйныя арышты журналістаў у Азербайджане

## Крыніцы 
Катэгорыя:Журналісты Азербайджана
Альбер Аліўе

**Альбер Аліўе** (; 1 мая 1915, Парыж — 18 ліпеня 1964, Парыж) — французскі журналіст, гісторык і пісьменнік, удзельнік французскага супраціву; у часы Пятай рэспублікі — адзін з кіраўнікоў французскага дзяржаўнага тэлебачання (RTF/ORTF), у прыватнасці дырэктар тэлевізійных праграм (1959—1964).

Памёр у Парыжы пасля працяглай цяжкай хваробы; пахаванне адбылося ў Парыжы.
* '** (1958).
* **' (1959).

## Заўвагі 
## Знешнія спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1915 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1964 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Журналісты Францыі
Катэгорыя:Гісторыкі Францыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Апраўданне

**Апраўда́нне** — прызнанне судом падсуднага невінаватым у прад'яўленым яму абвінавачанні.

## Падставы 
Апраўдальны прыгавор выносіцца ў выпадках, калі:
*   не ўстаноўлены факт злачынства;
*   у дзеяннях падсуднага адсутнічае склад злачынства;
*   не даказаны ўдзел падсуднага ў здзяйсненні злачынства.

Пры апраўданні суд павінен неадкладна вызваліць падсуднага з-пад варты, калі ён быў да гэтага арыштаваны.

## Гл. таксама 
* Прэзумпцыя невінаватасці
* Абвінаваўчы прыгавор
* Прыгавор суда

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Крымінальна-працэсуальнае права
Выбарчае права

**Вы́барчае пра́ва**&nbsp;— сукупнасць юрыдычных нормаў, якія вызначаюць парадак выбараў кіраўніка дзяржавы і прадстаўнічых органаў дзяржаўнай улады, а таксама права грамадзян выбіраць (актыўнае выбарчае права) і быць выбранымі (пасіўнае выбарчае права).

## Агульныя палажэнні 
Выбарчае права з'яўляецца найважнейшай часткай выбарчай сістэмы і звычайна рэгламентуецца Канстытуцыяй дзяржавы і спецыяльнымі законамі аб выбарах. Яно вызначае парадак вылучэння кандыдатаў, нормы прадстаўніцтва, парадак падвядзення вынікаў галасавання і іншыя аспекты выбарчага працэсу. Выбары звычайна з'яўляюцца свабоднымі: выбаршчык асабіста вырашае, ці ўдзельнічаць яму ў іх і за каго галасаваць. Аднак у некаторых краінах галасаванне на выбарах з'яўляецца грамадзянскім абавязкам, невыкананне якога цягне за сабой адказнасць (гл. Абсентэізм).

## Выбарчае права ў Беларусі 
Крыніцамі выбарчага права Рэспублікі Беларусь акрамя Канстытуцыі з'яўляюцца законы аб выбарах Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, у прадстаўнічыя органы розных узроўняў і іншыя нарматыўныя акты. Забараняюцца якія-небудзь прамыя або ўскосныя абмежаванні выбарчага права грамадзян у залежнасці ад паходжання, сацыяльнага і маёмаснага становішча, расавай і нацыянальнай прыналежнасці, полу, адукацыі, мовы, адносін да рэлігіі, часу пражывання ў дадзенай мясцовасці, роду і характару заняткаў. Асобы, якія перашкаджаюць грамадзянам свабодна ажыццяўляць выбарчае права, прыцягваюцца да адказнасці ў адпаведнасці з заканадаўствам.

У выбарах не ўдзельнічаюць грамадзяне, прызнаныя судом недзеяздольнымі, а таксама асобы, якія знаходзяцца ў месцах пазбаўлення волі. У галасаванні не прымаюць удзел асобы, якія ў парадку, устаноўленым крымінальна-працэсуальным заканадаўствам, утрымліваюцца пад вартай.

## Гл. таксама 
* Выбарчая сістэма
* Абсентэізм

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выбарчае права
Катэгорыя:Публічнае права
Архіў новых актаў

**Архіў новых актаў** (, скарочана ) — цэнтральны дзяржаўны архіў у Варшаве, адзін з трох цэнтральных архіваў Польшчы разам з Нацыянальным лічбавым архівам і Галоўным архівам старажытных актаў.

## Гісторыя 
Архіў быў заснаваны на падставе дэкрэта начальніка дзяржавы Юзафа Пілсудскага ад 7 лютага 1919 года «Аб арганізацыі дзяржаўных архіваў і апецы над архіваліямі». Да 30 чэрвеня 1930 года ён дзейнічаў пад назвай *Ваенны архіў* і падпарадкоўваўся Міністэрству рэлігійных веравызнанняў і грамадскай асветы. Яго задачай было захаванне дакументацыі, якая засталася пасля нямецкіх і аўстрыйскіх акупацыйных ваенных улад (1915—1918). Першапачаткова архіў размяшчаўся ў Варшаве па вуліцы Доўгай, 13.

Спачатку на чале Ваеннага архіва стаяў Анджэй Вайткоўскі, аднак ужо ў канцы 1919 года яго кіраўніком стаў Юліуш Рэнцкі. У 1922 годзе яго змяніў Вінцэнты Лапацінскі, а ў 1924 годзе — Юзаф Стаяноўскі. Паколькі існаваў яшчэ адзін Ваенны архіў, падпарадкаваны ваенным уладам, Стаяноўскі ініцыяваў змену назвы ўстановы.

1 ліпеня 1930 года цывільны Ваенны архіў быў пераўтвораны ў Архіў новых актаў, які пачаў збіраць і захоўваць архіўныя матэрыялы, створаныя цэнтральнымі польскімі ўстановамі пасля 1918 года.

28 студзеня 1952 года архіў быў уключаны ў дзяржаўную архіўную сетку.

## Задачы 
Згодна са статутам, архіў займаецца зборам і захоўваннем матэрыялаў, створаных пасля 1918 года найвышэйшымі органамі ўлады і цэнтральнымі ўстановамі Польшчы. Акрамя таго, AAN выконвае наступныя задачы:
*   фарміраванне і нагляд за дзяржаўным архіўным фондам;
*   захоўванне, капіраванне і кансервацыя дакументацыі часовага тэрміну захоўвання (у тым ліку асабова-разліковай);
*   прыём, захоўванне і забеспячэнне захаванасці архіўных матэрыялаў;
*   улік і апрацоўка архіўных матэрыялаў;
*   удаступненне архіўных матэрыялаў;
*   вядзенне навуковай, выдавецкай, інфармацыйнай і папулярызатарскай дзейнасці;
*   выдача завераных выпісак, копій і рэпрадукцый архіўных матэрыялаў.

Архіў таксама ажыццяўляе нагляд за працай ведамасных архіваў цэнтральных органаў улады.

## Дырэктары 
* Анджэй Вайткоўскі (1919, кіраўнік)
* Юліуш Рэнцкі (1919—1922, кіраўнік)
* Вінцэнты Лапацінскі (1922—1924, кіраўнік)
* Юзаф Стаяноўскі (1924—1930, кіраўнік; 1930—1944 і 1948—1950, дырэктар)
* Зоф'я Марыя Рэйман (1950—1952)
* Зыгмунт Каланкоўскі (1952—1955)
* Браніслава Скшашэўская (1955—1968)
* Леакадзія Галэмбёўская (1968—1969, в.а.)
* Мечыслаў Мотас (1969—1979)
* Богдан Кроль (1979—1993)
* Дарыуш Грот (1993—1994, в.а.)
* Тадэвуш Краўчак (1994—2003)
* Іяланта Лухін (2003—2007)
* Тадэвуш Краўчак (2007—2020)
* Марыуш Ольчак (з 2020)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Archiwistyka*, red. H. Robótka, B. Ryszewski, A. Tomczak, Warszawa 1989.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзяржаўныя архівы Польшчы
Катэгорыя:Архівы Варшавы
Прыгавор

**Прыгаво́р**, **прысу́д**, абласное **вы́рак** (з ) — рашэнне, якое выносіцца судом па пытанні вінаватасці або невінаватасці абвінавачанага і аб прымяненні да яго пакарання.

## Агульныя палажэнні 
Прыгавор павінен быць законным, матываваным, справядлівым і абгрунтаваным доказамі, што былі разгледжаны ў судовым пасяджэнні. Ён выносіцца судом у дарадчым пакоі пры захаванні таямніцы нарады суддзяў. Прыгавор можа быць абвінаваўчым або апраўдальным (калі не ўстаноўлена падзея злачынства або ў дзеяннях абвінавачанага адсутнічаюць прыкметы злачынства, ці не даказаны яго ўдзел ва ўчыненні злачынства).

Структурна прыгавор складаецца з уводнай, апісальнай і рэзалютыўнай частак. Ён пішацца адным з суддзяў, якія прымалі ўдзел у яго пастанаўленні, і падпісваецца ўсімі суддзямі. Суддзя, які застаўся пры асобнай думцы, таксама падпісвае прыгавор.

## У Беларусі 
На тэрыторыі Беларусі суды пастанаўляюць прыгавор імем Рэспубліка Беларусь.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Крымінальна-працэсуальнае права
Судовыя доказы

**Судо́выя до́казы ** — фактычныя звесткі пра акалічнасці, якія маюць значэнне для правільнага вырашэння крымінальнай або цывільнай справы.

## Крыніцы доказаў 
Паводле беларускага заканадаўства, фактычныя звесткі могуць быць атрыманы з наступных крыніц:
* паказанні сведак, пацярпелага, падазронага, абвінавачанага;
* рэчавыя доказы;
* заключэнні экспертаў;
* пратаколы следчых і судовых дзеянняў.

## Класіфікацыя 
Доказы класіфікуюцца на:
* *асабістыя* (зыходзяць ад людзей) і *рэчавыя*;
* *прамыя* (накіраваны на ўстанаўленне якой-небудзь акалічнасці) і *ўскосныя* (устанаўліваюць толькі прамежкавы факт);
* тыя, што *сцвярджаюць* факт, або тыя, што яго *абвяргаюць*;
* *першапачатковыя* (непасрэдныя) і *вытворныя*.

Парадак атрымання, замацавання і прадастаўлення доказаў суду вызначаецца працэсуальным заканадаўствам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Доказныя практыкі
Катэгорыя:Працэсуальнае права
Доказ (логіка)

**До́каз** у логіцы — спосаб абгрунтавання (ісціннасці) выказвання, меркавання, тэорыі з дапамогай лагічных вывадаў і практычных сродкаў (напрыклад, назіранне, эксперымент). Доказ не стварае ісціннасці выказвання, яна аб'ектыўная і толькі выяўляецца з дапамогай доказу.

## Лагічная структура доказу 
У лагічнай структуры доказу вызначаюць тры асноўныя часткі:
*   Тэзіс — сцвярджэнне, якое трэба даказаць.
*   Аснова (аргументы) — сцвярджэнні, з дапамогай якіх даказваецца тэзіс.
*   Дэманстрацыя — выснова ці ланцуг высноў, з дапамогай якіх тэзіс выводзіцца з аргументаў.

## Віды доказаў 
Паводле спосабу вядзення доказы падзяляюць на *прамыя* і *ўскосныя*. У прамым доказе тэзіс лагічна вынікае з асновы. Ва ўскосным — даказваецца памылковасць антытэзіса (суджэння, што супярэчыць тэзісу), і паводле прынцыпу выключанага трэцяга тэзіс прымаецца ў якасці ісціннага.

Паводле формы вывадаў доказы бываюць дэдуктыўныя і індуктыўныя.

Са старажытных часоў доказ быў у цэнтры ўвагі логікаў і філосафаў. Ён выкарыстоўваецца ва ўсіх навуках і ў паўсядзённых зносінах людзей. Аднак не ўсе выказванні падлягаюць доказу.

## Гл. таксама 
* Судовыя доказы
* Матэматычны доказ

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Логіка
Катэгорыя:Эпістэмалогія

Катэгорыя:Логіка
Катэгорыя:Навука
Катэгорыя:Філасофія
Катэгорыя:Пазнанне
Катэгорыя:Доказныя практыкі
Доказ (значэнні)

**До́каз** — шматзначны тэрмін.

## Значэнні 
* Доказ — у логіцы і матэматыцы спосаб абгрунтавання ісціннасці сцвярджэння.
* Доказ — у матэматыцы ланцуг лагічных вывадаў, які абгрунтоўвае пэўнае сцвярджэнне (тэарэму).
* Доказ — у юрыспрудэнцыі звесткі пра факты, на падставе якіх устанаўліваюцца акалічнасці справы.

## У мастацтве 
*  — югаслаўскі фільм 1972 года.
*  — аўстралійскі фільм 1991 года.
*  — амерыканскі фільм 2005 года.

## Гл. таксама 
* Доказ ад адваротнага
* Навуковы доказ
* Тэорыя доказу
* Доказы існавання Бога
* Доказы эвалюцыі
Неабходнасць (філасофія)

**Неабходнасць** — філасофская катэгорыя, якая выражае ўнутраную істотную сувязь прадметаў і з'яў, вызначаную ўсім папярэднім ходам іх развіцця. Характарызуе тое, што павінна абавязкова адбыцца пры наяўнасці пэўных умоў.

З'яўляецца суадноснай катэгорыяй да выпадковасці. Дыялектычная сувязь паміж неабходнасцю і выпадковасцю прадугледжвае іх узаемапранікненне і ўзаемапераходы. Неабходнасць не існуе ў чыстым выглядзе, а праяўляецца праз выпадковасць, якая, у сваю чаргу, выступае формай праяўлення і дапаўнення неабходнасці. Абсалютызацыя неабходнасці і яе адрыў ад выпадковасці прыводзяць да фаталізму ў тлумачэнні развіцця прыроды і грамадства.

Вывучэнне дыялектыкі неабходнасці і выпадковасці з'яўляецца адной з перадумоў навуковага пазнання, бо накіроўвае ўвагу даследчыка на пошук у мностве выпадковасцей элементаў неабходнасці і абумоўленых імі тэндэнцый развіцця.

## Гл. таксама 
* Выпадковасць
* Дэтэрмінізм
* Фаталізм

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Філасофскія катэгорыі
Катэгорыя:Метафізіка
Катэгорыя:Дыялектыка
Выпадковасць

**Выпадко́васць** — філасофская катэгорыя, якая адлюстроўвае знешнія, неістотныя, няўстойлівыя сувязі аб'екта. Характарызуе тое, што не вынікае з унутранай прыроды з'явы, а з'яўляецца вынікам уздзеяння пабочных фактараў, і таму можа як адбыцца, так і не адбыцца.

З'яўляецца суадноснай катэгорыяй да неабходнасці. Дыялектычная сувязь паміж выпадковасцю і неабходнасцю прадугледжвае іх узаемапранікненне і ўзаемапераходы. Выпадковасць выступае ў якасці формы праяўлення і дапаўнення неабходнасці. Перабольшванне ролі выпадковасці і ігнараванне неабходнасці пазбаўляюць прыродныя і грамадскія сістэмы ўпарадкаванасці, арганізаванасці і сістэмнасці.

## Гл. таксама 
* Індэтэрмінізм
* Імавернасць

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Філасофскія катэгорыі
Катэгорыя:Метафізіка
Катэгорыя:Дыялектыка
Неабходнасць

**Неабхо́днасць** — шматзначны тэрмін.

## Значэнні 
* Неабходнасць — філасофская катэгорыя, якая выражае ўнутраную істотную сувязь прадметаў і з'яў.
* Крайняя неабходнасць — у праве акалічнасць, пры якой шкода прычыняецца для прадухілення большай шкоды.
* Свабода і неабходнасць — суадносныя філасофскія катэгорыі, якія вызначаюць узаемадзеянне паміж дзейнасцю людзей і аб'ектыўнымі законамі.
* Неабходныя і дастатковыя ўмовы — у логіцы і матэматыцы ўмовы, без выканання якіх сцвярджэнне не можа быць правільным (неабходныя) і пры выкананні якіх яно абавязкова будзе правільным (дастатковыя).
Віна

**Віна** — шматзначны тэрмін.

## Значэнні 
* Віна — адносіны асобы да сваіх проціпраўных дзеянняў і іх шкодных вынікаў, выяўленыя ў форме намеру або неасцярожнасці.
* Віна́ — нядобры ўчынак, правіннасць, грэх.
* Віна́ — прычына, крыніца, падстава чаго-небудзь.
* Віна́ — гістарычная назва грашовай платы за правіннасць, пошліна; тое ж, што і віра.
* Ві́на — пасаг, выкуп за маладую; тое ж, што і ве́на.
* Ві́на — назва картачнай масці; тое ж, што і пікі.

## Асобы 
*  (нар. 1991) — бразільскі футбаліст.
*  (нар. 1941) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Замбіі.
*  (нар. 1982) — французская лыжніца.

## Тапонімы 
* Віна — дэпартамент у Камеруне.
*  — камуна ў Францыі.

## Мастацтва 
*  — п’еса Адольфа Мюльнера.
*  — амерыканскі фільм 2017 года.

## Крыніцы
Віра

**Ві́ра** або **вера** — у дзяржаве Рурыкавічаў грашовы штраф, які спаганялі са злачынцы на карысць князя за забойства або цяжкае калецтва свабоднага чалавека. Спагнанне віры замяніла кроўную помсту.

## Памеры і віды 
Паводле «Рускай праўды», памер звычайнай віры складаў 40 грыўняў. За забойства дружынніка або слугі князя плацілася падвойная віра — 80 грыўняў. За цяжкае калецтва (напрыклад, адсячэнне рукі або нагі) або за забойства нявернай жонкі спаганялася палова віры (паўвір'е).

Калі злачынцу не здолелі знайсці, так званую *дзікую віру* плаціла сельская абшчына (верв), на чыёй тэрыторыі знойдзена цела забітага.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Старажытнарускае права
Катэгорыя:Гісторыя крымінальнага права
Катэгорыя:Скандынавія
Катэгорыя:Штрафы
Выказванне (мовазнаўства)

**Выка́званне** — вылучаны ў пісьмовым ці вусным тэксце фрагмент, які выражае адносна закончаную, актуалізаваную думку. Выказванне аформлена граматычна (і інтанацыйна — у вусным варыянце), захоўвае сэнсавыя і фармальныя сувязі з кантэкстам і дае магчымасць усвядоміць і мысленна ўзнавіць кансітуацыю.

З’яўляецца камунікатыўна-сінтаксічнай адзінкай (адзінкай маўлення) у процілегласць канструкцыйна-сінтаксічным адзінкам, такім як сказ, яго семантыка-сінтаксічная мадэль і фармальна-граматычная схема. Найбольш істотнае адрозненне выказвання ад сказа — абавязковае актуальнае чляненне, якое сведчыць пра ўключанасць выказвання ў кантэкст і кансітуацыю.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сінтаксіс
Катэгорыя:Лінгвістычная прагматыка
Пікі (масць)

**Пі́кі** (адз. л. **пі́ка**), таксама **ві́ны**'*** (адз. л. **ві́на*') — картачная масць з малюнкам у выглядзе чорнага наканечніка пікі. Гэты дзеяслоў, у сваю чаргу, мае, верагодна, франкскае паходжанне ад прагерманскага кораня **pikkōn* («калоць», «кляваць»). Назва ўтварылася паводле візуальнага падабенства сімвала масці з вастрыём дзіды.

Другая назва масці ў беларускай мовы, «віны», як і аналагічныя назвы ў рускай і ўкраінскай мовах, запазычана з польскай назвы масці (). Польская назва паходзіць ад слова «вінаград», выява якога была на старых картах.

## Аналагі ў іншых калодах 
* У нямецкай калодзе: лісце ().
* У швейцарскай калодзе: шчыты.
* У італа-іспанскай калодзе: мячы.
* У картах таро: мячы або шпагі.

## Культурны ўплыў 
* «Пікавая дама» — аповесць рускага пісьменніка А.&nbsp;С.&nbsp;Пушкіна.
* Падчас уварвання ЗША ў Ірак у 2003 годзе Садам Хусейн быў пазначаны пікавым тузам у спецыяльнай калодзе.
* Пікавы туз быў эмблемай 53-й знішчальнай эскадры Люфтвафэ падчас Другой сусветнай вайны.
* Песня «Ace of Spades» («Пікавы туз») гурта Motörhead.

## Коды сімвала 
* **Unicode** — `U+2660` і `U+2664`
: ♠ ♤
* **HTML** — — `&amp;#9824;` (або `&amp;spades;`) і `&amp;#9828;`
: ♠ ♤

## Прыклады карт 

File:Atlas deck ace of spades.svg|Туз
File:Atlas deck 2 of spades.svg|2
File:Atlas deck 3 of spades.svg|3
File:Atlas deck 4 of spades.svg|4
File:Atlas deck 5 of spades.svg|5
File:Atlas deck 6 of spades.svg|6
File:Atlas deck 7 of spades.svg|7
File:Atlas deck 8 of spades.svg|8
File:Atlas deck 9 of spades.svg|9
File:Atlas deck 10 of spades.svg|10
File:Atlas deck jack of spades.svg|Валет
File:Atlas deck queen of spades.svg|Дама
File:Atlas deck king of spades.svg|Кароль

## Крыніцы 
## Славутасці 
Катэгорыя:Картачныя масці
Свабода і неабходнасць

**Свабо́да і неабхо́днасць** — філасофскія катэгорыі, якія вызначаюць узаемадзеянне паміж дзейнасцю людзей і аб'ектыўнымі законамі прыроды і грамадства. Характарызуюць здольнасць чалавека дзейнічаць у адпаведнасці са сваімі ведамі, інтарэсамі і мэтамі з улікам унутраных і ўстойлівых узаемасувязей аб'ектыўнай рэальнасці.

## Філасофскія падыходы 
Розныя філасофскія канцэпцыі прапануюць супрацьлеглыя трактоўкі гэтых паняццяў:
*   Прадстаўнікі ідэалістычнай філасофіі разглядаюць свабоду і неабходнасць як узаемавыключальныя. Свабода разумеецца як свабода волі, самавызначэнне духу, якое не дэтэрмінавана знешнімі ўмовамі.
*   Прадстаўнікі механістычнага дэтэрмінізму, наадварот, адмаўляюць свабоду волі, сцвярджаючы, што дзеянні чалавека вызначаюцца выключна знешнімі, незалежнымі ад яго абставінамі.
*   Б. Спіноза вызначыў свабоду як усвядомленую неабходнасць.
*   Г.&nbsp;Гегель распрацаваў канцэпцыю дыялектычнага адзінства свабоды і неабходнасці.

Дыялектычна-матэрыялістычнае асэнсаванне праблемы зыходзіць з прызнання першаснасці аб'ектыўнай неабходнасці і другаснасці свабоды і свядомасці чалавека як вытворных ад гэтай неабходнасці. Непазнаныя законы развіцця прыроды і грамадства з'яўляюцца неўсвядомленай неабходнасцю. У працэсе развіцця соцыуму межы неўсвядомленай неабходнасці звужаюцца, а свабода асобы як усвядомленая неабходнасць узрастае ў межах дзеяння аб'ектыўных законаў.

## Гл. таксама 
* Свабода
* Неабходнасць
* Фаталізм
* Валюнтарызм

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Філасофскія катэгорыі
Катэгорыя:Этыка
Катэгорыя:Метафізіка
Катэгорыя:Палітычная філасофія
Чырвы

**Чы́рвы** (адз. л. **чы́рва**) — картачная масць з малюнкам у выглядзе чырвоных сэрцаў.

## Аналагі ў іншых калодах 
* У нямецкай калодзе: сэрцы ().
* У швейцарскай калодзе: ружы ().
* У італа-іспанскай калодзе: кубкі.
* У картах Таро: кубкі.

## Коды сімвала 
* **Unicode** — `U+2665` і `U+2661`
: ♥ ♡
* **HTML** — `&amp;#9829;` (або `&amp;hearts;`) і `&amp;#9825;`
: ♥ ♡

## Прыклады карт 

File:01 of hearts A.svg|Туз
File:02 of hearts.svg|2
File:03 of hearts.svg|3
File:04 of hearts.svg|4
File:05 of hearts.svg|5
File:06 of hearts.svg|6
File:07 of hearts.svg|7
File:08 of hearts.svg|8
File:09 of hearts.svg|9
File:Jack of hearts fr.svg|Валет
File:Queen of hearts fr.svg|Дама
File:King of hearts fr.svg|Кароль

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Картачныя масці
Здзелка

**Здзе́лка** ў цывільным праве — дзеянне грамадзян і юрыдычных асоб, накіраванае на ўстанаўленне, змяненне або спыненне грамадзянскіх правоў і абавязкаў.

## Віды здзелак 
Паводле цывільнага заканадаўства Рэспублікі Беларусь, здзелкі могуць быць:
*   па колькасці бакоў: *аднабаковыя*, *двухбаковыя* і *шматбаковыя*;
*   па форме: ажыццяўляцца ў *вуснай* або *пісьмовай* (простай ці натарыяльнай) форме.

Для *двух-* і *шматбаковых* здзелак (дагавораў) неабходна выяўленне волі ўсіх яе ўдзельнікаў. *Аднабаковая* здзелка стварае абавязкі для асобы, якая яе здзяйсняе, і для яе заключэння дастаткова выяўлення волі аднаго боку (напрыклад, завяшчанне або даверанасць).

## Несапраўднасць здзелак 
Здзелкі, здзейсненыя з парушэннем патрабаванняў закона, лічацца несапраўднымі з наступствамі, прадугледжанымі заканадаўствам (напрыклад, двухбаковая рэстытуцыя).

## Гл. таксама 
* Дагавор
* Абавязацельства

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Цывільнае права
Катэгорыя:Прававая тэрміналогія
Трэфы

**Трэ́фы** (адз. л. **трэ́фа**) — картачная масць з малюнкам чорнага крыжыка ў выглядзе трылісніку, *жолудзі*, *жалу́дка*, *жалудо́вая масць*, *жлудзь*, *жлудовая масць*, *жлу́дка*, што паказвае на сувязь з нямецкім правобразам, а таксама *хрэ́сты*, *хрэсці* — з-за падабенства сімвала з крыжам.

## Аналагі ў іншых калодах 
* У нямецкай калодзе і швейцарскай калодзе: жалуды ().
* У італа-іспанскай калодзе: паліцы ().
* У картах Таро: жэзлы.

## Коды сімвала 
* **Unicode** — `U+2663` і `U+2667`
: ♣ ♧
* **HTML** — `&amp;#9827;` (або `&amp;clubs;`) і `&amp;#9831;`
: ♣ ♧

## Прыклады карт 

File:01 of clubs A.svg|Туз
File:02 of clubs.svg|2
File:03 of clubs.svg|3
File:04 of clubs.svg|4
File:05 of clubs.svg|5
File:06 of clubs.svg|6
File:07 of clubs.svg|7
File:08 of clubs.svg|8
File:09 of clubs.svg|9
File:Jack of clubs fr.svg|Валет
File:Queen of clubs fr.svg|Дама
File:King of clubs fr.svg|Кароль

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Картачныя масці
Катэгорыя:Сімвалы
Іван Іванавіч Пацяружа

**Іван Іванавіч Пацяру́жа** (нар. 1923, Жлобін, Гомельская вобласць) — беларускі юрыст. Кандыдат юрыдычных навук (1960). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, партызан.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1923 годзе ў горадзе Жлобіне Гомельскай вобласці.

Падчас нямецкай акупацыі застаўся на акупаванай тэрыторыі. З лютага 1943 года — партызан, баец-падрыўнік 264-га атрада імя А.&nbsp;В.&nbsp;Суворава 10-й Журавіцкай партызанскай брыгады.

Пасля вызвалення, у снежні 1943 года, быў залічаны мінёрам-разведчыкам у 126-ы сапёрны батальён 120-й гвардзейскай стралковай дывізіі. У ноч на 15 красавіка 1944 года, падчас выканання задання па захопе «кантрольнага палоннага», разведгрупа трапіла на міннае поле, у выніку чаго трое байцоў загінулі, а двое былі паранены. І.&nbsp;І.&nbsp;Пацяружа абясшкодзіў 13 мін, вынес узоры мін і дэтанатараў, а таксама дапамог вынесці параненых і целы загінулых. За гэты подзвіг ён тады не быў узнагароджаны.

Аўтар і сааўтар некалькіх манаграфій, а таксама метадычных і вучэбных дапаможнікаў па юрыспрудэнцыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жлобіне
Катэгорыя:Кандыдаты юрыдычных навук
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута філасофіі НАНБ
Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Віна (права)

**Віна́** ў праве — адносіны асобы да сваіх проціпраўных дзеянняў і іх шкодных вынікаў, выяўленыя ў форме намеру або неасцярожнасці. З’яўляецца неабходнай умовай юрыдычнай адказнасці.

Калі ў дзеяннях асобы няма віны, яна вызваляецца ад адказнасці.

## Віна ў крымінальным праве 
У крымінальным праве перадумовай віны з’яўляецца наяўнасць у асобы свядомасці і дасягненне ёю ўстаноўленага законам узросту крымінальнай адказнасці.

Віна можа выяўляцца ў дзвюх формах:
* *Намер* (наўмыснае злачынства):
** *Прамы намер* — калі асоба ўсведамляла грамадска небяспечны характар сваіх дзеянняў (або бяздзейнасці), прадбачыла іх грамадска небяспечныя вынікі і жадала іх надыходу.
** *Ускосны намер* — калі асоба ўсведамляла грамадска небяспечны характар дзеянняў, прадбачыла іх небяспечныя вынікі і, хоць і не жадала, але свядома дапускала іх надыход.
* *Неасцярожнасць* (неасцярожнае злачынства):
** *Злачынная саманадзейнасць* — калі асоба прадбачыла магчымасць наступлення грамадска небяспечных вынікаў, але легкадумна разлічвала на іх прадухіленне.
** *Злачынная нядбайнасць* — калі асоба не прадбачыла магчымасці наступлення вынікаў, хоць павінна была і магла іх прадбачыць.

## Віна ў цывільным праве 
У цывільным праве віна з’яўляецца ўмовай адказнасці за правапарушэнні: невыкананне або неналежнае выкананне дагаворнага ці іншага абавязацельства, учыненне незаконнай здзелкі, нанясенне маёмаснай шкоды і г.д. Як правіла, форма віны (намер ці неасцярожнасць) не ўплывае на памеры цывільна-прававой адказнасці.

Калі ў надыходзе неспрыяльных вынікаў вінаваты абодва бакі, то ўлічваецца віна кожнага з іх. Пры невыкананні або неналежным выкананні абавязацельства па віне абодвух бакоў суд адпаведна змяншае меру адказнасці даўжніка. У асобных выпадках цывільнае права прадугледжвае адказнасць нават пры адсутнасці віны правапарушальніка. Напрыклад, арганізацыя або грамадзянін абавязаны пакрыць шкоду, нанесеную крыніцай павышанай небяспекі, за выключэннем выпадкаў, калі шкода ўзнікла ў выніку неадольнай сілы або намеру пацярпелага.

## Гл. таксама 
* Прэзумпцыя невінаватасці
* Аб’ектыўны бок злачынства
* Суб’ектыўны бок злачынства

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Крымінальнае права
Катэгорыя:Цывільнае права
Катэгорыя:Прававая тэрміналогія
Асобая думка

**Асо́бная ду́мка** ў судаводстве — у беларускім праве выкладзенае пісьмова меркаванне суддзі або засядацеля, не згодных з рашэннем ці прыгаворам суда, прынятым большасцю галасоў.

Асобная думка далучаецца да справы, аднак не аб'яўляецца пры абвяшчэнні рашэння (прыгавору) у зале судовага пасяджэння.

Калі па справе, дзе адзін з суддзяў застаўся пры асобнай думцы, не паступіць касацыйнай скаргі або пратэсту, суд пасля набыцця рашэннем (прыгаворам) законнай сілы накіроўвае справу старшыні вышэйстаячай судовай інстанцыі для вырашэння пытання аб апратэставанні вынікаў судовага разгляду ў парадку нагляду.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Працэсуальнае права
Мем

Мем (англ. *meme* [miːm]) — гэта адзінка культурнай інфармацыі, якая перадаецца ад адной разумнай асобы да іншай. Гэта паняцце было ўведзена ў 1976 годзе эвалюцыйным біёлагам Рычардам Докінзам у кнізе "Эгаістычны ген», а затым развіта ў яго наступнай кнізе "Пашыраны фенатып" у 1982 годзе. Тэрмін «мем» Докінз прыдумаў, узяўшы за аснову грэцкае слова *μίμημα* — «падабенства». Докінз пісаў: «Прыкладамі мемаў з'яўляюцца мелодыі, крылатыя фразы, мода на адзенне і спосаб звінець гаршкамі». Мем як адзінка культурнай эвалюцыі, размнажаецца і распаўсюджваецца, у многіх адносінах, аналагічна гену (адзінцы генетычнай інфармацыі). Мемы часта размнажаюцца ў выглядзе больш-менш узгодненых груп або набораў, якія называюцца мем-комплексамі. Дысцыпліна даследаванняў мемаў называецца меметыкай. Яе навуковы статус дагэтуль застаецца спрэчным. Прафесійны часопіс "Journal of Memetics - Evolutionary Models of Information Transmission" ("Журнал меметыкі - эвалюцыйныя мадэлі перадачы інфармацыі") праіснаваў з 1997 па 2005 год. У апошнім выпуску быў апублікаваны артыкул Бруса Эдманда *The revealed poverty of the gene-meme analogy — why memetics per se has failed to produce substantive results*, які растлумачыў няўдачу меметыкі і страту цікавасці даследчыкаў да працы ў гэтай галіне адсутнасцю як інтэрпрэтацыйнай, так і прадказальнай канцэпцыі аналогіі ген-мем.

Прыхільнікі тэорыі мемаў сцвярджаюць, што мемы развіваюцца шляхам натуральнага адбору, (а таксама штучнай селекцыі), падобна эвалюцыі жыцця. Напрыклад, калі адна ідэя знікае, іншая выжывае, распаўсюджваецца і мутыруе, мадыфікаваная людзьмі. Тыя мемы, якія здольныя лепш за ўсё размнажацца, выжываюць, але яны не абавязкова карысныя для людзей, а часам нават шкодныя. Тым часам карысныя мемы неабавязкова выжываюць.

Найбольш часта слова "мем" выкарыстоўваецца ў значэнні Інтэрнэт-мем.

Richard Dawkins. The Selfish Gene.
Беларуска-расійскі (Вялікалітоўска-расійскі) слоўнік

**«Беларуска-расійскі (Вялікалітоўска-расійскі) слоўнік»** () — двухмоўны перакладны слоўнік беларускага мовазнаўца Яна Станкевіча, выдадзены ў 1989 годзе ў Нью-Ёрку (ЗША) на сродкі Вялікалітоўскай (беларускай) фундацыі імя Льва Сапегі.

## Гісторыя стварэння 
Ян Станкевіч заснаваў «Вялікалітоўскую (беларускую) фундацыю імя Льва Сапегі» падчас эміграцыі ў ЗША. Галоўнай мэтай арганізацыі было выдання навуковых прац самога Станкевіча і іншых беларускіх вучоных. Аўтар слоўніка перадаў фундацыі ўсе свае ашчаджэнні, а пазней запісаў на яе карысць і спадчыну паводле тастамента. Падрыхтоўку рукапісу да друку, набор тэксту і яго канчатковае апрацоўванне выканаў сын мовазнаўца — Юрка Станкевіч.

## Канцэпцыя і асаблівасці 
Паводле задумы аўтара і выдаўцоў, асноўнай мэтай слоўніка было пазнаёміць саміх беларусаў з багаццем іх мовы, выконваючы ролю вычарпальнага тлумачальнага слоўніка народнай лексікі.

Словы ў выданні размешчаны ў спецыфічным аўтарскім алфавітным парадку, які адрозніваецца ад агульнапрынятага кірылічнага алфавіта: *о, а, э, б, г, ґ, х, д, е, ё, я, дз, дж, з, ж, і, й, к, л, м, н, ф, п, р, с, ш, т, в, у, ў, ь, ц, ч, ы, ю*.

## Ацэнкі 
Сучасныя беларускія мовазнаўцы, такія як Юрась Бушлякоў, Вінцук Вячорка і Сяргей Шупа, не разглядаюць гэты слоўнік як нарматыўны даведнік. Яны характарызуюць працу Станкевіча як унікальны збор, які спалучае ў сабе рысы перакладнога, тлумачальнага і дыялектнага слоўнікаў.

## Бібліяграфія 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Катэгорыя:Слоўнікі рускай мовы
Катэгорыя:Кнігі 1989 года
Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі
Катэгорыя:Ян Станкевіч
Катэгорыя:Кнігі, выдадзеныя выдавецтвамі ЗША
Вялікі слоўнік беларускай мовы

**«Вялі́кі сло́ўнік белару́скай мо́вы»** — арфаграфічна-парадыгматычны слоўнік беларускай мовы, складзены Фёдарам Піскуновым і выдадзены ў 2012 годзе ў Мінску выдавецтвам «Тэхналогія». З’яўляецца адным з найбуйнейшых лексікаграфічных даведнікаў беларускай мовы пачатку XXI стагоддзя.

## Гісторыя стварэння 
Аўтар слоўніка, лінгвіст і праграміст Фёдар Піскуноў, працаваў над укладаннем выдання больш за 12 гадоў. Асноўнай прычынай стварэння стала незадаволенасць існуючымі слоўнікамі, якія штучна падзялялі лексіку на літаратурную і дыялектную, часта ігнаруючы апошнюю. Аўтар імкнуўся зафіксаваць рэальны стан мовы, не абмяжоўваючыся жорсткімі нарматыўнымі рамкамі.

## Апісанне 
Слоўнік змяшчае каля 223 тысяч слоў. Ён створаны на аснове ўнікальнай электроннай базы даных, якая ўключае больш за 70 мільёнаў словаўжыванняў з больш чым 2300 літаратурных крыніц. Корпус тэкстаў ахоплівае перыяд ад 1920-х гадоў да пачатку XXI стагоддзя, уключаючы творы класікаў беларускай літаратуры (Н.&nbsp;Гілевіч, Р.&nbsp;Барадулін, М.&nbsp;Стральцоў, пераклады В.&nbsp;Сёмухі), матэрыялы перыядычнага друку («Звязда», «Наша Ніва») і іншыя крыніцы.

У адрозненне ад акадэмічных слоўнікаў, «Вялікі слоўнік беларускай мовы» фіксуе не толькі кадыфікаваную лексіку, але і словы, якія раней лічыліся дыялектнымі або размоўнымі, а таксама аўтарскія наватворы (неалагізмы). Асаблівая ўвага нададзена лексіцы, якая была выведзена з ужытку па ідэалагічных прычынах або незаслужана забыта.

Структурна слоўнік спалучае рысы арфаграфічнага і граматычнага даведнікаў. Кожнае слова мае граматычны індэкс, які адсылае да табліц узорных парадыгм (усяго каля 300 табліц), што дазваляе карыстальніку правільна змяняць слова. У дадатках прыведзены афіцыйныя назвы дзяржаў свету, назвы населеных пунктаў Беларусі і іншыя геаграфічныя назвы.

## Ацэнкі 
Слоўнік атрымаў высокую ацэнку спецыялістаў. Прафесар Г.&nbsp;А.&nbsp;Цыхун адзначыў яго рэпрэзентацыйны характар, які адлюстроўвае наяўны стан мовы. Прафесар М.&nbsp;Р.&nbsp;Прыгодзіч назваў выхад слоўніка «эпахальнай з’явай у гісторыі беларускай лексікаграфіі» і падкрэсліў важнасць вяртання ў літаратурны ўжытак дыялектнай і аўтарскай лексікі, якую Ф.&nbsp;Піскуноў уключыў у рэестр без дыскрымінацыйных памет «абл.» (абласное) ці «разм.» (размоўнае).

## Бібліяграфія 
* 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Анлайн-версія слоўніка на сайце slounik.org

Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Катэгорыя:Кнігі 2012 года
Катэгорыя:Арфаграфічныя слоўнікі
Фантыналіс

**Фантыналіс** (*Fontinalis*) — род водных брыевых імхоў сямейства фантыналіевых.

## Апісанне 
Двухдомныя лістасцябловыя расліны, утвараюць цёмна-зялёныя або бураватыя дзярнінкі. Сцёблы галінастыя, акруглыя або тупавата-рабрыстыя, даўжынёй да 50 ем. Лісце суцэльнакрайняе, шырокаяйцападобнае або вузкаланцэтнае. Каробачка авальная, на ўкарочанай ножцы, каўпачок маленькі, канічны.

## Пашырэнне 
Каля 70 відаў. Пашыраны пераважна ў Паўночным паўшар’і. На Беларусі сустракаюцца  і . Растуць на камянях, каранях і ствалах дрэў у праточнай і стаячай вадзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гіпнавыя імхі
Веснік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта

**«Веснік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта»** — навукова-тэарэтычны часопіс шырокага профілю, які выдаваўся Беларускім дзяржаўным універсітэтам з 1969 па 2016 год.

## Гісторыя 
Часопіс быў заснаваны ў 1969 годзе ў чатырох серыях:
*   **Серыя 1:** фізіка, матэматыка, механіка.
*   **Серыя 2:** хімія, біялогія, геаграфія.
*   **Серыя 3:** гісторыя, філасофія, эканоміка, права.
*   **Серыя 4:** філалогія, журналістыка, псіхалогія, педагогіка.

Галоўнымі рэдактарамі серый былі прызначаны прафесары У. Г. Вафіядзі (Серыя 1), І. Р. Цішчанка (Серыя 2), У. М. Сікорскі (Серыя 3) і М. Г. Булахаў (Серыя 4). Выпускам часопіса займалася Выдавецтва БДУ.

У 1978 годзе была створана асобная рэдакцыя часопіса. У 1996 годзе ў Серыю 1 быў дададзены раздзел «інфарматыка». З 2008 года палепшылася афармленне выдання: павялічыўся аб'ём, змяніліся фармат і вокладка.

З 2012 года часопіс распаўсюджваўся па падпісцы не толькі ў Беларусі, але і ў Расіі, Украіне, Казахстане, Літве, Малдове, Латвіі, Балгарыі і Германіі. Па абмене ён паступаў у навуковыя цэнтры больш чым 30 краін свету. Поўныя электронныя версіі часопіса даступныя ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі і Электроннай бібліятэцы БДУ.

З 2017 года выданне часопіса спынена. На яго базе былі створаны новыя навуковыя часопісы БДУ па асобных галінах навук, такія як «Журнал Белорусского государственного университета. Физика», «Журнал Белорусского государственного университета. История / Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя» і іншыя.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Архіўная старонка часопіса на сайце БДУ

Катэгорыя:Навуковыя часопісы Беларусі
Катэгорыя:Выданні Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта
Ніжнік

**Ні́жнік**, або **у́нтар** () — фігура ў ігральных картах у нямецкай і швейцарскай калодах. У стандартнай французскай калодзе яму адпавядае валет.

Звычайна гэта самая малодшая фігура ў масці: яна стаіць ніжэй за вышніка (обера). Аднак у некаторых гульнях (напрыклад, у скаце) ніжнікі з’яўляюцца пастаяннымі козырамі і маюць высокі статус.

## Назва і паходжанне 
Згодна з «Этымалагічным слоўнікам беларускай мовы», назва «ніжнік» запазычана з польскай мовы (). Этымалогія слова звязана з прыметнікам «ніжні» (той, які знаходзіцца ў паслядоўнасці буйных карт на самым нізе).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ігральныя карты
Катэгорыя:Нямецкая калода
Катэгорыя:Швейцарская калода
Медысонт

**«Медысо́нт»** — беларускае прыватнае выдавецтва.

## Гісторыя 
Зарэгістравана Мінскім гарадскім выканаўчым камітэтам 26 лютага 1998 года.

Выдавецтва спецыялізуецца на выданні кніг па беларускай гісторыі, культуры, мастацкай літаратуры, а таксама выпускае беларускія календары.

## Вядомыя выданні 
Сярод сотняў выдадзеных кніг асаблівую вядомасць атрымалі:
*   «Радзіва „Прудок“» і «Прэм'ера» Андруся Горвата;
*   «Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі» Сяргея Пясэцкага;
*   «Беларуская нацыянальная ідэя» Змітра Лукашука і Максіма Гарунова.

## Ціск уладаў 
14 красавіка 2022 года Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь прыпыніла дзейнасць выдавецтва на тры месяцы. Фармальнай прычынай было названа парушэнне заканадаўства аб выдавецкай справе — несвоечасовае апавяшчэнне аб змене звестак пра месца знаходжання выдаўца.

Годам раней, у 2021 годзе, Рэспубліканская экспертная камісія па ацэнцы інфармацыйнай прадукцыі на прадмет наяўнасці (адсутнасці) у ёй прыкмет праяўлення экстрэмізму знайшла прыкметы экстрэмізму ў кнізе «Беларуская нацыянальная ідэя», выдадзенай «Медысонтам». У прыватнасці, эксперты заявілі, што ў кнізе ўтрымліваюцца «інструкцыі ў выбуховай справе».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі Мінска
Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 2021 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі, ліквідаваныя рэжымам Лукашэнкі (2021)
Слоўнік іншамоўных слоў (1999)

**«Сло́ўнік іншамо́ўных слоў»** — слоўнік іншамоўных слоў, які змяшчае каля 25 тысяч слоў іншамоўнага паходжання, запазычаных у розны час беларускай мовай з іншых моў, або ўтвораных з іншамоўных лексічных элементаў. Складзены А.&nbsp;М.&nbsp;Булыкам і выдадзены ў 1999 годзе выдавецтвам «Беларуская Энцыклапедыя» пад навуковай рэдакцыяй А.&nbsp;Я.&nbsp;Супруна.

## Апісанне 
Слоўнік змяшчае каля 25 тысяч слоў, запазычаных беларускай мовай з іншых моў у розны час, а таксама слоў, утвораных з іншамоўных лексічных элементаў. Асноўная задача выдання — даць кароткае тлумачэнне лексікі, якая сустракаецца ў сродках масавай інфармацыі, мастацкай, навуковай і публіцыстычнай літаратуры.

Словы ў слоўніку размешчаны ў алфавітным парадку і падаюцца з націскамі (акрамя літары ё). Амонімы пазначаюцца лічбавымі індэксамі. Этымалагічная даведка змяшчае іншамоўную першакрыніцу (у лацінскай графіцы для большасці моў) і, пры неабходнасці, мовы-пасрэдніцы. Таксама прыводзіцца пераклад састаўных частак слова.

Значэнні мнагазначных слоў раскрываюцца ў пэўным парадку: спачатку першаснае (гістарычнае) значэнне, затым вытворныя прамыя і пераносныя. У слоўнікавых артыкулах прыводзяцца ілюстрацыі ў выглядзе ўстойлівых выразаў, даюцца спасылкі на сінанімічныя (з паметай «параўн.») і антанімічныя (з паметай «проціл.») паняцці. Асобнымі артыкуламі падаюцца словаўтваральныя элементы (прэфіксоіды і суфіксоіды).

## Бібліяграфія 
* Слоўнік іншамоўных слоў : [каля 25000 слоў і тэрмінаў] : у 2 т. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 1999. — Т. 1: А ― Л. — 735 с. — 5000 экз. — ISBN 985-11-0152-4
* Слоўнік іншамоўных слоў : [каля 25000 слоў і тэрмінаў] : у 2 т. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 1999. — Т. 2: М ― Я. — 734, [1] с. — 5000 экз. — ISBN 985-11-0153-2

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Слоўнікі іншамоўных слоў
Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Катэгорыя:Кнігі 1999 года
Катэгорыя:Аляксандр Мікалаевіч Булыка
Вечерний Минск

**«Вечерний Минск»** () — вячэрняя гарадская газета Мінска. З 2010 года ўваходзіць у склад медыяхолдынга «Мінск-Навіны». Рэдакцыя размяшчаецца па адрасе зав. Калінінградскі, 20а.

## Гісторыя 
Газета была заснавана па рашэнні ЦК КПБ і ўпершыню выйшла 1 лістапада 1967 года, стаўшы трэцяй вячэрняй газетай у БССР пасля газет у Гродне і Гомелі. Яна стваралася па ўзоры сталічных вячэрніх газет у Маскве, Ленінградзе і Кіеве.

У 1996 годзе газета стала першай сярод штодзённых газет Беларусі, якая пачала выдавацца ў электронным варыянце ў Інтэрнэце. У тым жа годзе ў газеце з'явілася рубрыка «Веча „Вячоркі“», якая дзейнічае па прынцыпе «гарачай лініі».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Газеты Мінска на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты Мінска на рускай мове
Катэгорыя:Штодзённыя газеты Беларусі
Катэгорыя:1967 год у Беларусі
Honda e:NP2

Honda e:NP2 і Honda e:NS2 — гэта кампактныя электрычныя красоверы, якія з 2024 года выпускаюцца ў Кітаі на сумесных прадпрыемствах GAC Honda і Dongfeng Honda адпаведна. Абодва аўтамабілі прадаюцца выключна ў Кітаі, аднак неафіцыйна іх завозяць у Беларусь і Ўкраіну. Продажы e:NP2 стартавалі ў красавіку 2024 года, а e:NS2 — у чэрвені.

## Актуальная мадэль 
Актуальная мадэль была паказана на Міжнародным аўтасалоне Гуанчжоў у лістападзе 2023 года.

File:2024 GAC-Honda e꞉NP2 (rear).jpg|Від ззаду (e:NP2)
File:2024 Dongfeng-Honda e׃NS2 (front).jpg|Honda e:NS2
File:2024 Dongfeng-Honda e׃NS2 (rear).jpg|Від ззаду (e:NS2)
File:2024 GAC-Honda e꞉NP2 interior.jpg|Інтэр'ер (e:NP2)
File:2024 Dongfeng-Honda e꞉NS2 interior.jpg|Інтэр'ер (e:NS2)

## Канцэпт 
У лістападзе 2022 года абодва аўтамабілі былі паказаны як адзіны канцэпт Honda e:N2. У красавіку 2023 года аўтамабіль зноў быў прадстаўлены, але як два розныя канцэпты (e:NP2 Prototype і e:NS2 Prototype).

File:2023 Dongfeng-Honda e׃NS2 Prototype (front).jpg|Honda e:NS2 Prototype
File:2023 Dongfeng-Honda e׃NS2 Prototype (rear).jpg|Від ззаду (e:NS2 Prototype)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Аўтамабілі Honda
Універсітэт (газета)

**«Універсітэт»** — шматтыражная газета Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Уваходзіць у структуру Цэнтра карпаратыўных камунікацый БДУ. Рэдактар (станам на 2026 год) — Уладзіслаў Уладзіміравіч Палукошка. 

## Гісторыя 
Першы нумар агульнаўніверсітэцкай шматтыражнай газеты выйшаў у 1929 годзе пад назвай *«Ленінскім шляхам»*. З 1955 па 2006 год газета называлася *«Беларускі ўніверсітэт»*. Сучасную назву *«Універсітэт»* выданне атрымала ў верасні 2006 года.

У розныя гады рэдактарамі і штатнымі супрацоўнікамі газеты былі вядомыя пісьменнікі, навукоўцы і журналісты: М. Аўрамчык, Р.&nbsp;Булацкі, А. Воўк, І.&nbsp;Навуменка, А.&nbsp;Лойка, М. Цікоцкі, У.&nbsp;Сікорскі, Б.&nbsp;Стральцоў, А. Нікаленка, В. Вараб’ёў, М. Загорская, Т. Казак.

## Сучаснасць 
Газета выходзіць адзін раз на месяц на беларускай мове накладам 1000 экзэмпляраў. Распаўсюджваецца на тэрыторыі БДУ. На старонках выдання публікуюцца афіцыйная інфармацыя, аналітычныя матэрыялы, рэпартажы пра падзеі ва ўніверсітэце, інтэрв'ю, а таксама нарысы пра жыццё і навуковую дзейнасць выкладчыкаў і студэнтаў. Штат рэдакцыі складае 5 чалавек.

## Узнагароды 
*   Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР (1982).
*   «Найлепшая студэнцкая газета» на VI Міжнародным фестывалі моладзевай прэсы «Націскай на RECord» (Украіна, 2007).
*   Дыплом за «Найлепшую інтэрнэт-версію» на III Міжнароднай «Зімовай школе журналістыкі» (2008).
*   Нацыянальны конкурс друкаваных СМІ «Залатая Ліцера» — пераможца ў намінацыі «Найлепшая шматтыражная газета» (2009).
*   Нацыянальны конкурс друкаваных СМІ «Залатая Ліцера» — пераможца ў намінацыі «Найлепшыя публікацыі навукова-папулярнай тэматыкі» (2019).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Газеты Мінска на беларускай мове
Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт
Веснік Магілёва

**«Ве́снік Магілёва»** () — гарадская грамадска-палітычная газета. Заснавальнікі — Магілёўскі гарадскі Савет дэпутатаў, Магілёўскі гарадскі выканаўчы камітэт, рэдакцыя газеты «Веснік Магілёва».

## Гісторыя 
Выдаецца са студзеня 1990 года. Выходзіць на рускай і беларускай мовах адзін раз на тыдзень па серадах на 24 палосах фармату А3. Сярэдні агульны наклад за месяц складае каля 30 тысяч экзэмпляраў. Распаўсюджваецца па Магілёве і вобласці праз падпіску і рознічную сетку.

## Узнагароды 
*   Пераможца абласнога конкурсу «Найлепшае асвятленне і прапаганда ў СМІ прадпрымальніцкай дзейнасці» (2006, 2007).
*   Нацыянальны конкурс друкаваных СМІ «Залатая Ліцера» (2012) — пераможца ў намінацыі «Найлепшая грамадска-палітычная газета».
*   Ганаровая грамата Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта за шматгадовую плённую працу па асвятленні дзейнасці органаў кіравання і жыцця горада Магілёва.
*   Пераможца рэспубліканскіх і абласных конкурсаў на найлепшае асвятленне экалагічнай, ваенна-патрыятычнай тэматыкі і здаровага ладу жыцця.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Газеты Магілёва на рускай мове
Катэгорыя:Газеты Магілёва на беларускай мове
Катэгорыя:Штотыднёвыя газеты Беларусі
Катэгорыя:1990 год у Беларусі