Сцежка Ха Шы Міна

**Сцежка Ха Шы Міна** () альбо **Сцежка Чыангшон** () — сукупнасць сухапутных і водных транспартных шляхоў агульнай працягласцю звыш 20 тыс. км на тэрыторыі Лаоса і Камбоджы, якія падчас вайны ў В’етнаме выкарыстоўваліся Дэмакратычнай Рэспублікай В’етнам для перакідання ваенных матэрыялаў і войскаў у Паўднёвы В’етнам для падтрымкі пракамуністычнага НФВПВ. З’яўлялася адным з ключавых фактараў, якія забяспечылі ваенную перамогу Паўночнага В’етнама.

Пасля атрымання незалежнасці краіна была падзелена на дзве часткі: на поўначы была абвешчаная Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам, падтрыманая СССР і Кітаем, а на поўдні — Рэспубліка В’етнам, падтрыманая ЗША. Згодна з умовамі Жэнеўскага пагаднення 1954 года, у абодвух рэгіёнах павінны былі прайсці ўсеагульныя выбары, якія б спрыялі аб’яднанню краіны. Аднак паўднёвы ўрад на чале з Нго Дзінь З’емам раптам адмовіўся праводзіць выбары, што прывяло да росту незадаволенасці сярод апазіцыі. Неўзабаве ў краіне разгарнулася грамадзянская вайна, дзе ўрадавым сілам супрацьстаяў пракамуністычны НФВПВ, больш вядомы як В’етконг.

У 1959 годзе паўночнав’етнамскае кіраўніцтва прыняло рашэнне аб аказанні ваеннай падтрымкі паўстанцам. У маі таго ж года была створана 559-я транспартная група, перад якой была пастаўлена задача арганізаваць маршрут перакідання ваенных матэрыялаў у Паўднёвы В’етнам. Спачатку такі маршрут паўночнав’етнамцы паспрабавалі наладзіць непасрэдна праз дэмілітарызаваную зону паміж двума часткамі краіны. Дастаткова хутка гэты шлях быў перакрыты і новы маршрут прайшоў у абыход ДМЗ па тэрыторыі Лаоса. Гэтаму спрыяў той факт, што ў краіне разгарнулася грамадзянская вайна, і раёны краіны, якія мяжуюць з Паўночным і Паўднёвым В’етнамам, кантраляваліся камуністычным рухам Патэт Лаа. Камбоджа фармальна была нейтральнай.

## Функцыянаванне 
559-я транспартная група пад камандаваннем палкоўніка Во Бама з 1959 года стала займацца транспартаваннем праз сцежку. Спачатку гэтая група мела ў складзе два батальёны, атрымаўшы на ўзбраенне невялікую колькасць грузавікоў. Аднак асноўным яе грузавым сродкам былі ровары. У тым жа годзе у яе склад увайшлі два транспартных палкі – 70-ы і 71-ы, і колькасць аўтамабіляў у ёй пачала расці. Во Бам неўзабаве атрымаў званне генерала, а камандаванне групы стала каардынаваць не толькі перавозкі, але і будаўнічыя работы па ўдасканаленні дарожнай сеткі на лаоскім маршруце. Да канца года ў двух яе палках было ўжо 6000 байцоў, не лічачы набраных на працы грамадзянскіх будаўнікоў і часцей аховы.

Да моманту адкрытага ўступлення ў вайну амерыканцаў 559-я група, якой да таго часу камандаваў генерал Фан Трон Тую, мела ў сваім складзе амаль 24000 чалавек, у яе склад уваходзілі шэсць аўтамабільных батальёнаў, два транспартных веласіпедных батальёны, лодачны транспартны батальён, восем інжынерна-сапёрных батальёнаў і 45 атрадаў тылавога забеспячэння, якія абслугоўвалі перавалачныя базы на маршрутах.

На той перыяд разам са сцежкамі па схілах гор і рачнымі маршрутамі транспартная група забяспечыла будаўніцтва некалькіх сотняў кіламетраў аўтамабільных дарог, частку якіх пакрылі жвірам і гацямі. Група таксама будавала масты, перавалачныя базы і склады, пункты адпачынку для асабістага складу транспартных падраздзяленняў, рамонтныя майстэрні, шпіталі, схроны і бункеры і ажыццяўляла не толькі дастаўку людзей і грузаў на поўдзень, але і дастаўку будаўнічых матэрыялаў для далейшага пашырэння камунікацый. В’етнамскія ваенныя будаўнікі пракладвалі масты ніжэй ўзроўня вады на рэках, каб схаваць гэтыя пераправы ад авіяразведкі ЗША. Дарогі былі прыкрыты пастаяннай сістэмай СПА, якая складалася ў асноўным з буйнакаліберных зенітных кулямётаў.

## Дзеянні ЗША 
Паколькі ў прыгранічных раёнах Паўднёвага В’етнама пераважае гарыстая мясцовасць, сцежка Ха Шы Міна ўваходзіла на тэрыторыю краіны ў адносна невялікай колькасці зручных месцаў — напрыклад, у далінах А-Шау, Я-Дранг, ваеннай зоне C і «Дзюбе папугая». У гэтых месцах на працягу шэрагу гадоў амаль пастаянна праводзіліся буйныя аперацыі і адбываліся бітвы. Амерыканскім войскам было забаронена ўрывацца на тэрыторыю Камбоджы і Лаоса з-за фармальнага нейтралітэту гэтых краін. Галоўнакамандуючы войскамі ў В’етнаме генерал Уільям Уэстморленд некалькі разоў прасіў прэзідэнта ЗША Ліндана Джонсана дазволіць правядзенне аперацый на тэрыторыі гэтых дзяржаў, каб перарэзаць маршрут, але ўвесь час атрымліваў адмову. Для дзеянняў на нейтральнай тэрыторыі было створана спецыяльнае сакрэтнае падраздзяленне MACV-SOG. Падраздзяленне займалася разведкай, устаноўкай датчыкаў сачэння, захопам палонных і невялікімі дыверсіямі

З 1964 года сцежка Ха Шы Міна падвяргалася пастаянным бамбардзіроўкам амерыканскай авіяцыі. Тэрыторыя Лаоса была падзелена на некалькі раёнаў, у кожным з якіх дзейнічалі свае правілы дзеянняў для амерыканскіх пілотаў. Бамбардзіроўкі праводзіліся ў рамках аперацый «Barrel Roll», «Steel Tiger», «Tiger Hound», «Commando Hunt».

З 20 сакавіка 1967 года па 5 ліпеня 1972 года, падчас сезона дажджоў з сакавіка па лістапад, арміяй ЗША праводзілася аперацыя «Папай» па выкарыстанні кліматычнай зброі з дапамогай самалётаў для затаплення і размыцця сцежкі Ха Шы Міна.

Найбольшай інтэнсіўнасці бамбардзіроўкі Лаоса дасягнулі ў 1969—1971 гадах. Акрамя самалётаў тактычнай авіяцыі і стратэгічных бамбардзіроўшчыкаў B-52 былі ўпершыню ўжыты транспартныя самалёты Lockheed C-130 Hercules, узброеныя артылерыяй (Lockheed AC-130 Spectre). Гэта новаўвядзенне аказалася найбольш эфектыўнай амерыканскай зброяй на сцежцы. Нягледзячы на велізарныя страты, якія неслі паўночнав’етнамскія транспартныя атрады па шляху на поўдзень, амерыканская авіяцыя ніколі не магла цалкам перарэзаць забеспячэнне па сцежцы. У 1973 годзе ўсе бамбардзіроўкі былі спынены па патрабаванні Кангрэса ЗША: 

## Турызм 
У сучасных турыстычных даведніках сцежка Ха Шы Міна называецца трасай №1, якая працягнулася з поўначы ад ракі Ка ўздоўж хрыбта Чыангшон да горада Лакнін на поўдні В’етнама. Сярод прапаноў турыстычных фірмаў сустракаецца арганізацыя тураў, падчас якіх турыстаў знаёмяць з аб’ектам. Працягласць прапанаваных тураў складаецца ў сярэднім 14 дзён. Сам маршрут часцей за ўсё пачынаецца ў Ханоі або Хашыміне. Па меры праходжання маршруту прыпынкі робяцца ў гарадах Дананг, Нячанг, Хаян і Хюэ. У гэтых месцах можна ўбачыць збіты знішчальнікі, верталёты, а таксама рэшткі іншай ваеннай тэхнікі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Дэвидсон Ф. Война во Вьетнаме (1946—1975) = Vietnam at War: The History 1946-1975. — М.: Изографус, Эксмо, 2002. — С. 816.
* Kenneth Conboy: Shadow War. Boulder CO: Paladin Press, 1995. ISBN 1-5816-0535-8.
* Kenneth Conboy: War In Laos 1954-1975. Carrollton, TX: Squadron/Signal Publications, 1994. ISBN 0-89747-315-9.
* Artur Dmochowski: Wietnam 1962-1975. Warszawa: Bellona, 2004. ISBN 83-11-09677-5.
* Edward Doyle, Samuel Lipsman i Terrence Maitland: The North. Boston Publishing Company, 1986. ISBN 0-9395-2621-2.

## Спасылкі 
* Ву Кань. Тропа Хо Ши Мина. Легенды и были (статья современного вьетнамского автора)
* Тропа Хо Ши Мина на сайте U-S-History.com 
* Корелл Дж. Тропа Хо Ши Мина (Журнал ВВС США, ноябрь 2005 года) 

Катэгорыя:Вайна ў В’етнаме
Катэгорыя:В’етнамская народная армія
Катэгорыя:З’явіліся ў 1959 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1975 годзе