Клаўка

**Клаўка** (канец XIV ст. — , Трокі) — першы вядомы ўладальнік Нясвіжа. Паводле Алега Ліцкевіча, вярхоўны пасцельнічы (падкаморы) вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча. Паводле Сяргея Палехава, віленскі баярын, магчыма, родзіч жонкі або самога пана Мікалая Няміравіча, наступнага ўладальніка Нясвіжа.

## Біяграфія 
Паводле Алега Ліцкевіча, Клаўка названы «нашым вярхоўным пасцельнічым» (*Claukone nostro supremo cubiculario*) сярод сведак граматы вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча ад 2 лютага 1437 года, апублікаванай Мітрафанам Доўнар-Запольскім. Пасцельнічы не толькі засцілаў ложак, але і падаваў пітную ваду, напэўна, перад гэтым каштуючы яе, таму ўрад вымагаў выключнага даверу гаспадара да слугі. Паводле Сяргея Палехава, захаваліся два спіскі гэтай граматы і там імя чытаецца як «*Maczkone nostro supremo cubiculario*», то-бок Мачка або Мацка — Мацей, Мацвей.

Імя Клаўка (*Clauko*, *Clawko*) вядома ў XIV—XV ст. у Польшчы і Тэўтонскім ордэне ў Прусіі як форма імя Мікалай (*Nicolaus*). Імя вярхоўнага пасцельнічага Клаўкі перыядычна чыталася памылкова, як Сваўка (*Sławko*), Сяляўка (*Sielawka*), Сялаўка (*Селавко*), што, на думку Ліцкевіча, адбывалася праз асаблівасці старабеларускага скорапісу XVI ст., калі паміж мачтамі кірылічнай літары «к» заставаўся інтэрвал і адну з мачтаў — правую, крыху выгнутую пасярэдзіне — бачылі як літару «с».

Паводле Ліцкевіча, пра гібель Клаўкі, падчас забойства вялікага князя Жыгімонта 20 сакавіка 1440 года, паведамляе «Хроніка Быхаўца». Разам з вялікім князем *Sławko* (паводле Ліцкевіча, скажонае *Клаўка*) слухаў імшу ў княжацкай «лажніцы» (спальні) адной з веж «вялікага» Троцкага замка, калі забойцы ўварваліся і ўдарылі Жыгімонту ў галаву, слуга засланіў гаспадара, але быў выкінуты з вежы і загінуў. Пазней, Палехаў адзначыў, што «Хроніка Быхаўца» — позняя крыніца, насычаная літаратурнымі канструкцыямі, запазычаннямі і анахранізмамі, не мае інфарматыўнай каштоўнасці датычна згаданага *Sławka*.

Вядома адно наданне вялікага князя Жыгімонта Клаўку (*Клавку*) — 5 «чалавек» на рацэ Морачы, не раней за 1433 год са слуцка-капыльскага ўдзелу князя Алелькі Уладзіміравіча, калі той з сям’ёю быў у зняволенні. З пазнейшых крыніц вядомы і іншыя наданні. У грамаце вялікага князя Казіміра ад 17 верасня 1445 года на наданне пану Мікалаю Няміравічу Нясвіжа паведамляецца, што перад гэтым яго трымаў Клаўка (*Клавко*). Наданні ад вялікага князя Жыгімонта меў і сын Клаўкі — **Сямён** (*Клавъковъ с(ы)нъ* *Семенец*), які трымаў прынамсі 2 «чалавек» у Гавязне (цяпер Навапольцы Стаўбцоўскага раёна) паблізу Нясвіжа, напэўна, таксама вылучаных з уладанняў зняволенага князя Алелькі.

Нейкі Клаўка (*Clauko*) вядомы з запісу нейкай **Сонькі** (*Sonyka*) ад 1449 года на яго памінанне ў гэтак званым календары (памянніку) віленскіх францысканцаў з касцёла Святой Марыі на Пясках у Вільні. Сонька ў запісе названа жонкай нейкага «[…]ута» (*…uth*), а Клаўка — яе братам і сынам «Г[…]т[…]ўта» (*G…t…lt*), таксама яна памінае свайго сына Якуба, сваю дачку Беату, нейкага пана «В[…]» і свайго мужа.

## Паходжанне паводле Ліцкевіча 
З сукупнасці звестак, Ліцкевіч бачыць магчымасць атаясняць Клаўку з прадстаўніком жамойцкага баярскага роду Гетаўтавічаў — **Мікалаем Гетаўтавічам** (*Mikołaj Gotoltowicz*). Баярын Гетаўт (*Gethowoth, Gettoth*) з блізкага акружэння вялікага князя Вітаўта ў 1409 годзе быў цівуном у Бірштанах і браў удзел у заняцці Жамойці. Вітаўт надаў Гетаўту землі ў Крэўскім старостве. У 1413 годзе Гетаўт адаптаваны ў Гародлі польскім шляхецкім родам гербу «Копач». Ад вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча каля 1437/1438 года Гетаўт (*Кгетолт*) атрымаў «чалавека» ў Расейнскай воласці Жамойці.

Вядома 5 сыноў Гетаўта — Войтка, Дорг, Монька, Мікалай і Георгій. На думку Ліцкевіча, да іх трэба дадаць і дачку Соньку. Такім чынам, згаданага Сонькай ў памяннікавым запісе яе і Клаўкі (Мікалая) бацьку — «Г[…]т[…]ўта» (*G…t…lt*), можна чытаць як Гетаўта (*Gottvlt*, *Gettvlt*), а пана «В[…]» — як іх брата Войтку.

Мікалай Гетаўтавіч валодаў маёнткамі Бакшты і Куцішкі, якія пасля яго смерці перайшлі дачцэ **Ганне**, жонцы баярына Будылы або Будылавіча Мангірдавіча. На думку Ліцкевіча, гэтыя Бакшты і Куцішкі трэба атаясняць з вёскай Бакшты Мядзельскага раёна і былой вёскай Куцішкі Пастаўскага раёна на поўнач ад гарадскога пасёлка Свір, па абодвух берагах Страчы. Ганна, і напэўна Мікалай Гетаўтавіч, валодала толькі часткай Бакштаў і Куцішак, іншую частку напэўна трымаў Георгій Гетаўтавіч, бо пазней яе трымалі яго ўдава і сын. Георгій Гетаўтавіч быў сведкам дакумента свірскага князя Яна Крыга ад 1443 года, што пацвярджае лакалізацыю Бакштаў і Куцішак.

Гетаўтавічы, прынамсі галіна брата Мікалая Гетаўтавіча — Георгія Гетаўтавіча, разам з якім ён валодаў прынамсі Бакштамі і Куцішкамі, на думку Ліцкевіча, былі шчырымі католікамі, блізкімі да віленскага францысканскага асяродка. Сам Георгій Гетаўтавіч быў сведкам надання свірскага князя Яна Крыга і яго жонкі Дароты віленскім францысканцам у 1443 годзе. Унук Мікалая Гетаўтавіча — сын яго дачкі Ганны і Будылы Мангірдавіча — Станіслаў Будылавіч, таксама ў 1486 годзе ахвяраваў францысканскаму касцёлу на Пясках у Вільні. Таму, на думку Ліцкевіча, невыпадкова, што Сонька, калі яна дачка Гетаўта, таксама ахвяравала віленскім францысканцам і даручыла ім маліцца за спачын душ сваіх крэўных.

Алег Ліцкевіч таксама выказаў здагадку, што з імем Клаўкі могуць быць звязаны даўнія паселішчы паблізу Нясвіжа. У XIX ст., паводле «Геаграфічнага слоўніка Польскага каралеўства», за 3 вярсты на поўнач ад Нясвіжа яшчэ быў засценак Слаўкава Слуцкага павета, уласнасць Радзівілаў. Другое паселішча — вёска Слаўкава, ёсць і цяпер за 2-3 км на ўсход ад Нясвіжа. Побач Слаўкава знаходзіцца гарадзішча Замкавішча, якое цяпер лічыцца першапачатковым «дваром»-замкам Нясвіжа. Магчыма, гэтыя паселішчы першапачаткова называліся «Клаўкава» і з часам перайначаны, як гэта адбылося з імем самога Клаўкі (Клаўка→Слаўка).

;Гетаўтавічы і Клаўка, паводле Ліцкевіча

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія