Ультрамарын

**Ультрамарын**&nbsp;— сіні фарбавальнік, складанае хімічнае злучэнне, натрыевы алюмінасілікат, які ўтрымлівае сераку.

Назва «ультрамарын» паходзіць ад лацінскага слова ultramarinus. Гэта слова азначае «за морам», бо пігмент завозіўся італьянскімі гандлярамі ў XIV—XV стагоддзях з руднікоў у Афганістане.

Яго атрымліваюць нагрэвам сумесі кааліну, серы, соды і вугалю з невялікай колькасцю цукру. Прыродны ультрамарын быў вядомы яшчэ да нашай эры; гэта мінерал пад назвай лазурыт або лазурыт са наступным складам: Na8Al6Si6S4O24. Пазней былі распрацаваны метады атрымання штучнага ультрамарыну, які па сваім складзе і якасці не саступае натуральнаму. Ультрамарын — гэта сіні парашок, няраствальны ў вадзе і арганічных растваральніках, устойлівы да шчолачаў і святла. Кіслотныя растворы разбураюць ультрамарын.

## Атрыманне 
Працэс атрымання ультрамарыну ажыццяўляецца тэрмічна ў два этапы. Дробна змеленыя зыходныя матэрыялы, якія складаюцца з алюмасілікату — кааліну, аморфнага дыяксіду крэмнію (інфузорыйнай зямлі), соды, серы, какса або дзёгцю (бітуму), — прэсуюць у брыкеты і падвяргаюць звядзенняваму абпаку без доступу паветра.

Спачатку пры тэмпературы 450 °C утвараецца палісульфід і адбываецца адвод вады, а затым пры 780—800 °C атрымліваецца прамежкавы прадукт — зялёная ультрамарына.

На другім этапе акісляльнага абпалу пры доступе паветра і тэмпературы 450 °C зялёны ультрамарын ператвараецца ў сіні, а лішкі серы выдаляюцца.

Загрузка абпальваецца паслядоўна ў дзвюх бесперапынных ротарных печах. Абпалены паўфабрыкат праходзіць вільготную драбненне, мыйку для выдалення водарастваральных солей, гідрааддзяленне і сушку.

## Выкарыстанне 
Каштоўнасць ультрамарыну абумоўлена інтэнсіўнасцю яго колеру. Ультрамарын выкарыстоўваецца для ліквідацыі жаўцізны ў белых прадуктах і матэрыялах (цукар, папера, белыя тканіны, пігменты і г.д.), для вытворчасці мастацкіх фарбаў і эмаляў, а таксама для афарбоўкі лінолеуму, гумы, шпалер, цэментавых плітак і г.д.

## Прыклады выкарыстання ў гісторыі 
### Адраджэнне 

File:The_Wilton_Diptych_(Right).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Wilton_Diptych_(Right).jpg|Уілтанскі дыпціх (1395–1399) — прыклад выкарыстання ультрамарыну ў Англіі XIV стагоддзя.
File:Masaccio._Madonna_and_Child._1426._National_Gallery,_London.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Masaccio._Madonna_and_Child._1426._National_Gallery,_London.jpg|Блакітныя шаты Дзевы Марыі Мазачча (1426) былі напісаны ўльтрамарынам.
File:Pietro_Perugino_cat54b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pietro_Perugino_cat54b.jpg|П'етра Перуджына зэканоміў на гэтай карціне «Дзева Марыя» (каля 1500 года), выкарыстаўшы для падмалёўкі адзення азурыт, а потым нанёс зверху слой ультрамарыну.
File:Titian_-_Bacchus_and_Ariadne_-_Google_Art_Project.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Titian_-_Bacchus_and_Ariadne_-_Google_Art_Project.jpg|Тыцыян эфектна выкарыстаў ультрамарын у небе і драпіроўках карціны «Бакх і Арыядна» (1520–1523).

### 17 і 18 стагоддзі 

File:Sassoferrato_-_Jungfrun_i_bön.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sassoferrato_-_Jungfrun_i_b%C3%B6n.jpg|«Благаславенная Дзева Марыя», «Дзева ў малітве» Сасоферрата, каля 1654 г. Яе сіні плашч пафарбаваны ў ультрамарын.
File:Johannes_Vermeer_-_Girl_with_a_Pearl_Earring_-_WGA24666.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Johannes_Vermeer_-_Girl_with_a_Pearl_Earring_-_WGA24666.jpg|*Дзяўчына з жэмчужнай завушніцай, Яханэс Вермэр (каля 1665)*
File:Johannes_Vermeer_-_Lady_Standing_at_a_Virginal.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Johannes_Vermeer_-_Lady_Standing_at_a_Virginal.jpg|*Дзяўчына за вірганаліем, Яханэс Вермер (каля 1675)*

## Крыніцы 
* Ермилов П. И., Индейкин Е. А., Толмачев И. А., Пигменты и пигментированные лакокрасочные материалы.&nbsp;— Л. Химия, 1987
* Беленький Е. Ф., Рискин И.&nbsp;В.&nbsp;Химия и технология пигментов. Л., Химия, 1974
* «ultramarine». *Online Etymology Dictionary*. Retrieved 2011-06-30.
* «History of Ultramarine». *University of York*. Archived from the original on 2022-04-01. Retrieved 2023-04-12.

Катэгорыя:Пігменты