Ілья Архіпавіч Уласенка

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Ілья Архіпавіч Уласенка
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1924—1926; 1932—1957
 |званне           = гвардыі 
 |род войскаў      = пяхота
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background: transparent"

-

-

-

-

}
{

-

}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Ілья Архіпавіч Уласенка** ( — ) — савецкі афіцэр, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, намеснік камандзіра дывізіі, начальнік палітаддзела  30-га стралковага корпуса 60-й арміі Цэнтральнага фронту, Герой Савецкага Саюза (17.10.1943), гвардыі палкоўнік, пазней гвардыі генерал-маёр (1954).

У гады Вялікай Айчыннай вайны ваенны камісар , ваенны камісар , , ваенны камісар , намеснік камандзіра дывізіі, начальнік палітаддзела , начальнік палітаддзела 61-га стралковага корпуса. Абіраўся дэпутатам Массавета.

У маі 1932 года па рашэнні Маскоўскага камітэта ВКП(б) мабілізаваны і накіраваны на ўзмацненне партыйна-палітычнай працы ў войскі НКУС. Служыў на пасадах ад памочніка камандзіра дывізіёна да начальніка палітаддзела 14-й дывізіі войскаў НКУС. Вучыўся ў КамВНУ і Вышэйшай пагранічнай школе (пазней ордэна Леніна Вышэйшая школа войскаў НКУС СССР). У сувязі з рэарганізацыяй палітаддзелу ў сакавіку 1941 года назначаны намеснікам камандзіра палка па палітчастцы ў 180-ы полк войскаў НКУС (дыслакаваўся ў Сталінагорску (цяпер горад Новамаскоўск Тульскай вобласці).

### У гады Вялікай Айчыннай вайны 
З пачаткам вайны, 24 чэрвеня 1941 года батальённы камісар І. А. Уласенка разам з падпалкоўнікам  на базе 180-га палка, 76-га, 114-га і 115-га асобных батальёнаў войскаў НКУС фармуе ў горадзе Тула згодна з мабілізацыйнымі планамі 69-ю брыгаду войскаў НКУС па ахове асабліва важных прадпрыемстваў прамысловасці. На пасадзе ваеннага камісара гэтай брыгады (камандзір брыгады палкоўнік А. К. Мельнікаў) у складзе 50-й арміі прымае актыўны ўдзел у Тульскай абарончай аперацыі, адлюстроўваючы наступ 2-й танкавай групы Х. Гудэрыяна. Начальнік войскаў НКУС Заходняга фронту генерал-маёр Пятроў І. А. напісаў:

 У дні Вялікай Айчыннай вайны, асабісты склад брыгады, дзе ваенкомам тав. Уласенка, паказаў узоры мужнасці і геройства па ахове і абароне горада Тулы.

20.10.41 г. высланы для абароны г. Тулы батальён 69-й брыгады пад праўзыходнымі сіламі праціўніка вымушаны быў адыходзіць, але з’яўленне тав. Уласенка сярод байцоў, камандзіраў і палітработнікаў гэтага батальёна, яго асабісты прыклад і ўменне натхніць байцоў, спынілі іх, у выніку чаго ворагу быў нанесены сур’ёзны ўрон, праціўнік страціў больш за 300 салдат і афіцэраў.

У дні ўзмоцненага наступлення ворага на г. Тула, тав. Уласенка разам з 156-м палком войскаў НКУС знаходзіўся ўвесь час на пярэднім краі абароны, вытрымліваў неаднаразовыя «псіхічныя атакі» ворага, знішчаючы танкі і жывую сілу праціўніка.

«За праяўленую асабістую адвагу, мужнасць і умелае кіраўніцтва ў баі». За мужнасць і гераізм, праяўленыя пры абароне Тулы, больш за пяцьдзесят байцоў і камандзіраў 69-й брыгады былі ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі.

У лютым 1942 г. старшы батальённы камісар І. А. Уласенка прызначаны ваенным камісарам 8-й мотастралковай дывізіі ўнутраных войскаў НКУС, якая ўваходзіла ў склад Паўднёва-Заходняга фронту. У маі 1942 года на аснове 8-й мотастралковай дывізіі фарміруецца 13-я мотастралковая дывізія ўнутраных войскаў НКУС. І. А. Уласенка прызначаны яе ваенным камісарам, удзельнічае ў яе фарміраванні, а з мая месяца 1942 — у баях Харкаўскай аперацыі. Дывізія вядзе кровапралітныя баі ў раёне г. Ізюм, у абароне па рацэ Северскі Данец, у раёне г. Купянск, г. Варонеж, па рацэ Хапёр на ўсход ад г. Барысаглебск.

Панясучы значныя страты ў баях, 15 чэрвеня 1942 года  па загадзе Стаўкі ВГК была перафарміравана, уведзена ў склад Чырвонай Арміі і атрымала найменне . І. А. Уласенка прызначаны камісарам дывізіі, а пасля скасавання інстытуту вайсковых камісараў 9 кастрычніка 1942 года — намеснікам камандзіра дывізіі па палітчастцы.

З 19 верасня 1942 года 95-я стралковая дывізія ў складзе  ўдзельнічае ў абароне Сталінграда, ведучы кровапралітныя баі за Мамаеў Курган, заводы «Чырвоны Кастрычнік», «Барыкады», Трактарны аж да разгрому нямецкай групоўкі 2 лютага 1943 года. Камандзір дывізіі палкоўнік  ва ўзнагародным лісце напісаў:

 Тав. Уласенка з 18.9 па 20.10.42 года ў перыяд разлютаваных бесперапынных баёў 95-й СД за горад Сталінград — увесь час знаходзіўся на самых адказных участках, паспяхова кіруючы дзеяннямі частак дывізіі.

27 верасня, калі шэраг падраздзяленняў 241-га СП, пад моцным націскам праціўніка, пачалі без загаду адкочвацца назад, тав. Уласенка, асабіста узначаліўшы групу камандзіраў і байцоў 241-га СП, не толькі аднавіў становішча, але і адкінуў праціўніка назад нанёсшы яму значныя страты.

Прыкладам мужнасці і адвагі мабілізоўваў асабісты склад дывізіі на паспяховае выкананне пастаўленых задач: 95-я СД у барацьбе за горад Сталінград знішчыла звыш 10000 салдат і афіцэраў праціўніка, 49 танкаў, і іншую тэхніку ворага, паказаўшы пры гэтым выключную ўпартасць ў баі і бязмежную адданасць сваёй радзіме. 

За абарону Сталінграда 95-й стралковай дывізіі прысвоена званне гвардзейскай, 1 сакавіка 1943 года яна была ператворана ў . «За праяўленую мужнасць, рашучасць і умелае кіраўніцтва часткамі дывізіі ў баі».

З 6 ліпеня 1943 года ў раёне  — Альхаваткі дывізія ў складзе  ўдзельнічае ў баях па адбіцці нямецкага наступу на Курскай дузе, а затым у разгроме і пераследзе праціўніка. Уласенка І. А. «у перыяд баёў на Арлова-Курскім кірунку з 6 па 16 ліпеня 1943 г. праявіў адвагу і мужнасць. Вялікую агітацыйную працу праводзіў на перадавой нягледзячы на бамбёжку і артылерыйска-мінамётны абстрэл праціўніка, чым дамогся высокага маральнага стану частак дывізіі». За ўзорнае выкананне баявых заданняў і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР 21 ліпеня 1943 дывізія ўзнагароджана ордэнам Чырвонага Сцяга. І. А. Уласенка узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі.

У баях за вызваленне Украіны дывізія ўдзельнічае ў  і першай на ўчастку 60-й армии фарсіруе раку Дзясну, а 23 верасня 1943 першай адразу фарсіруе раку Дняпро ў 35 км на поўнач ад горада Кіева ў раёне сяла  Вышгарадскага раёна Кіеўскай вобласці. «Палкоўнік Уласенка ў перыяд баёў па фарсіраванні ракі Дняпро 23-29 верасня 1943 года ў раёне Яснагародка і ў наступных аперацыях па замацаванню на плацдарме праявіў ініцыятыву і ўменне палітычна забяспечыць аперацыі па фарсіраванні рэк Дзясна і Дняпро». Кіраваў партыйна-палітычнай працай, мабілізаваў воінаў на паспяховае выкананне баявых заданняў, асабіста арганізаваў фарсіраванне рэк Дзясны і Дняпра, сваім прыкладам натхняў воінаў у баі. Пастаянна знаходзіўся ў баявых частках, праявіў мужнасць і самаадданасць.

У лістападзе 1943 дывізія ўдзельнічае ў баях па вызваленні правабярэжнай Украіны. За вызваленне горада Бахмача дывізія атрымлівае найменне «Бахмачская». Пасля даўкамплектавання з прычыны вялікіх страт, дывізія ўдзельнічае ў Калінкавіцка-Мазырскай аперацыі, за вызваленне горада Калінкавічы ўзнагароджана ордэнам Суворава II-й ступені. І. А. Уласенка узнагароджаны другім ордэнам Чырвонай Зоркі.

З студзеня 1944 дывізія ўдзельнічае ў аперацыі «Баграціён» па вызваленні Беларусі.

За ўдзел у разгроме праціўніка пад Бабруйскам і вызваленне Баранавіч дывізія ўзнагароджана другім ордэнам Чырвонага Сцяга.

У чэрвені 1944 І. А. Уласенка прызначаны начальнікам палітаддзела 61-га стралковага корпуса 69-й арміі] 1-га Беларускага фронту. Удзельнічае ў Люблін-Брэсцкай аперацыі, у ходзе якой войскі 61-га корпуса  фарсіравалі раку Заходні Буг у раёне Кладнеў-Ясеніца-Загурнік, а  фарсіравалі Віслу ў раёне горада Пулавы і захапілі  на яе заходнім беразе. За праяўленую геройства і асабістую мужнасць, уменне кіраваць войскамі ў баях гвардыі палкоўнік Уласенка І. А. быў узнагароджаны ордэнам Кутузава II-й ст..

Камандзір 61-га стралковага корпуса генерал-маёр  напісаў:

Герой Савецкага Саюза гвардыі палкоўнік Уласенка ў перыяд падрыхтоўкі наступу і прарыву доўгачасовай абароны праціўніка на р. Тур’і ў раёне с.  Валынскай вобласці паказаў узоры мужнасці і ўмення камандаваць войскамі ў наступе. Пры яго актыўным і непасрэдным удзеле войскі корпуса фарсіравалі раку Заходні Буг і выйшлі на дзяржаўную мяжу СССР.

Гвардыі палкоўнік Уласенка знаходзіўся ўвесь час у баявых парадках частак корпуса, канкрэтна кіраваў пабудовай перапраў, перакідкай боепітання, прадуктаў на другі бераг ракі Заходні Буг, паказваючы ўзоры мужнасці і асабістай адвагі.

Не даючы суперніку замацавацца на прамежкавых рубяжах, часткі корпуса неадступна з баямі пераследвалі яго, умела адбіваючы контратакі. Гвардыі палкоўнік Уласенка быў у гэты перыяд непасрэдна ў частках, дзе забяспечваў выкананне задач, пастаўленых камандзірам корпуса. Літаральна на плячах суперніка часткі корпуса 28 ліпеня г/г выйшлі да берагоў ракі Віслы. У гэтым немалая заслуга тав. Уласенкі.

Войскі 61-га стралковага корпуса прымалі актыўны ўдзел у Вісла-Одэрскай аперацыі. 15 студзеня быў вызвалены горад Радам, за што корпус атрымаў ганаровае найменне «Радамскі». Працягваючы наступленне, корпус фарсіраваў рэкі Піліцу і Варту, вызваліў гарады Тамашув і Яроцін, а ў канцы студзеня выйшаў да ракі Одэр на поўнач ад горада Франкфурта-на-Одэры.

У красавіку 1945 гады корпус удзельнічаў у Берлінскай наступальнай аперацыі.

Пры прарыве моцна умацаванай, глыбока эшаліраванай абароны немцаў, якая прыкрывала Берлін з усходу, 16 кастрычніка 1945 г. на заходнім беразе ракі Одэр ў раёне  (Германія) Герой Савецкага Саюза гвардыі палкоўнік Уласенка правёў вялікую палітработу, нацэліўшы палітычны склад корпуса на выкананне пастаўленых задач па разгрому нямецкіх захопнікаў. У перыяд саміх баёў непасрэдна знаходзіўся на НП разам з камандзірам корпуса, бываў у частках і падраздзяленнях, канкрэтна кіраваў палітскладам, арганізоўваў палітработу сярод байцоў і афіцэраў.

Прарваўшы абарончую паласу немцаў да подступах Берліна, часткі корпуса сумесна з іншымі войскамі фронту на паўднёвы ўсход ад горада Берліна атачылі буйную групоўку сіл праціўніка і з 24.4.45 г. па 2.5.45 г. знішчылі яе. Тав. Уласенка таксама прыняў актыўны і непасрэдны ўдзел у разгроме нямецкай групоўкі.

За прарыў умацаванай паласы ворага, нягледзячы на выключнае супрацьдзеянне апошняга, за ўмелае забеспячэнне палітработы ў войсках і актыўнае палітычнае кіраўніцтва наступальнымі аперацыямі Уласенка І. А. узнагароджаны ордэнам Багдана Хмяльніцкага.

Удзел у баявых дзеяннях Вялікай Айчыннай вайны гвардыі палкоўнік Уласенка І. А. скончыў з выхадам 61-га Радамскага стралковага корпуса на раку Эльба ў раёне г. Магдэбург і сустрэчай 1 мая 1945 года з амерыканскімі войскамі.

### У пасляваенныя гады 
У ліпені 1945 І. А. Уласенка быў прызначаны начальнікам палітаддзела — намеснікам начальніка Упраўлення Савецкай ваеннай адміністрацыі па палітычных пытаннях правінцыі Мекленбург (Мекленбург-Пярэдняя Памеранія, сталіца г. Шверын), і на гэтай пасадзе працаваў да ўтварэння Германскай Дэмакратычнай Рэспублікі ў 1949 годзе. За працу ў СВА узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга. У 1950-51 гадах вучыўся ў Ваенна-палітычнай акадэміі імя Леніна. З красавіка 1951 года — нам. начальніка палітупраўленняў Паўднёва-Уральскай ваеннай акругі, з кастрычніка 1953 г да 3 кастрычніка 1957 года — начальнік палітупраўленняў ПаўднУрВА. Званне «генерал-маёр» прысвоена ў 1954 годзе. Узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга, ордэнам Леніна.

З 1957 года І. А. Уласенка у адстаўцы, жыў у Кіеве. Памёр 11 мая 1963 года. Пахаваны ў Кіеве на Лук’янаўскіх вайсковых могілках.

## Узнагароды 
 у Добрушы.]]
* Медаль «Залатая Зорка» № 1551 Героя Савецкага Саюза (17 кастрычніка 1943 г.)
* Два ордэна Леніна (1943, 1956)
* Тры ордэна Чырвонага Сцяга (1942, 1942, 1950)
* Ордэн Кутузава II ступені (1944 г.)
* Ордэн Багдана Хмяльніцкага II ступені (1945)
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1948)
* Два ордэна Чырвонай Зоркі (1943, 1945)
* Медаль «За баявыя заслугі»
* Медаль «За абарону Масквы»
* Медаль «За абарону Сталінграда»
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
* Медаль «За ўзяцце Берліна»
* Медаль «За вызваленне Варшавы»
* Медаль «У памяць 800-годдзя Масквы»
* Медаль «30 гадоў Савецкай Арміі і Флота»
* Бронзавы медаль «Заслужаным на поле Славы» (Польшча)
* Медаль «За Одру, Нісу і Балтыку» (Польшча)

## Памяць 
* На радзіме Героя, у горадзе Добрушы імем Уласенкі названая вуліца, а ў Мемарыяле, прысвечаным землякам, загінулым на Вялікай Айчыннай вайне і Героям Савецкага саюза, устаноўлена стэла з імем І. А. Уласенкі.
* У Кіеве на доме № 4 па вул. Лаўрскай, дзе жыў Герой, устаноўлена мемарыяльная дошка.
* У Кіеве на Лукьянаўскіх вайсковых могілках усталяваны помнік (скульптары  і ).

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382 
* 
* *Андреев С. А.* Совершённое ими бессмертно. — М.: Высшая школа, 1976.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и исправл. — Минск: Гл.ред. Белорус.сов.энцикл., 1984.
* *Чуйков В. И.* Сражение века. — М.: Советская Россия, 1975.
* *Крылов Н. И.* Сталинградский рубеж. — : Воениздат, 1979.
* К. М.* Разные дни войны. Дневник писателя. — М.: Художественная литература, 1982. — Т. 1. — 479 с. — 300 000 экз. 
* *В.Гроссман.* Первый день на Днепре.
* О войне и товарищах. Сборник воспоминаний. — Красноград: АО «КМП», 1996. — 208 с. с илл. — 950 экз. 
* *Чарашвили И. Г.* На Мамаевом кургане (воспоминания о Сталинградской битве). — Тбилиси: Изд-во Тбилисского университета, 1975. — 38 с. с илл. — 1000 экз. 
* *Капитонов Е. Г.* Падение «Цитадели». — Кингисеп: Кингисепская типография , 1996.— 116 с. с илл. — 500 экз. 
* *Григорьев И.* Священная земля Ясногородки. — В кн: Земля героев. — Кемерово: Кемеровское книжное изд., 1978. — 288 с. с илл. — 10000 экз. — С.38 — 48. 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Власенко_Ілля_Архипович
* Некрополи Киева
* Герои Добруша
* *В.Гроссман.* Первый день на Днепре.
* Живы, пока о них помнят… 
* Власенко И. А.
* Внутренние войска

Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Члены КПСС