Карта Літвы (1918)

**«Ка́рта Лі́твы»** () — гістарычная і этнаграфічная карта, створаная ў 1918 годзе літоўскім дыпламатам і грамадскім дзеячам Уладасам Даўмантасам (Дзімідавічусам) па ініцыятыве Літоўскага інфармацыйнага бюро () у Лазане. Выданне з'яўлялася адным з галоўных інструментаў літоўскай картаграфічнай прапаганды падчас Парыжскай мірнай канферэнцыі, скіраваным на абгрунтаванне тэрытарыяльных правоў незалежнай Літвы перад заходнімі саюзнікамі. Навуковыя крыніцы, на якіх грунтавалася карта, невядомыя.

## Гісторыя стварэння 
Стварэнне карты было шчыльна звязана з дзейнасцю Юозаса Габрыса (Паршайціса), літоўскага палітыка, які падчас Першай сусветнай вайны кіраваў Літоўскім інфармацыйным бюро ў Швейцарыі і актыўна папулярызаваў ідэю незалежнасці Літвы на Захадзе. У 1915 годзе Уладас Даўмантас разам з іншымі членамі літоўскага студэнцкага таварыства *«Рута»* () у швейцарскім Фрыбуры, Юзасам Пурыцкісам і Антанасам Сцепанайцісам, звярнуўся да Габрыса з прапановай дапамагчы ў падрыхтоўцы інфармацыйнай брашуры пра Літву.

Атрымаўшы паўнамоцтвы ад бюро, Даўмантас распрацаваў дызайн герба «Віціс» (), які быў выкарыстаны на літоўскіх паштовых марках (надрукаваных у Парыжы ў 1916 і ў Швейцарыі ў 1917 гадах), на паштоўках, а ў 1918 годзе&nbsp;— на вялікай этнаграфічнай карце Літвы.

## Апісанне і змест 
Карта была выдадзена ў Берне на французскай мове. Гэта была вялікая каляровая складаная карта памерам 66 на 91 сантыметр, выкананая ў маштабе 1:1 500 000. На вокладцы быў змешчаны створаны Даўмантасам герб з «Віціс».

Акрамя асноўнага поля, якое паказвала сучаснае рассяленне народаў, у палатно карты былі ўрэзаны некалькі меншых гістарычных карт (маштабам ад 1:4 500 000 да 1:32 000 000), якія дэманстравалі эвалюцыю літоўскіх межаў на розных гістарычных этапах:
* «Дагістарычная Літва» ();
* «Каралеўства Літва ў часы праўлення Міндоўга (1242—1263)»;
* «Каралеўства Літва ў часы праўлення Гедыміна (1316—1341)»;
* «Літоўская імперыя пад уладай Альгерда і Кейстута (1345—1377)»;
* «Літоўская імперыя пад уладай Вітаўта Вялікага (1392—1340)»;
* «Літоўская дзяржава да падзелаў (1772—1795)»;
* «Літва і дзяржавы Еўропы».

## Картаграфічная прапаганда і візуальныя маніпуляцыі 
Як і многія іншыя карты таго перыяду (напрыклад, працы польскага картографа Эўгеніюша Ромера), «Карта Літвы» была не проста навуковым дакументам, а магутным інструментам палітычнай прапаганды. Навуковыя крыніцы, на якіх грунтавалася карта, невядомыя.

Легенда карты вылучалася беспрэцэдэнтнай дэталізацыяй для балцкіх народаў: яна ўтрымлівала ажно сем узроўняў літоўскай этнічнасці, тры ўзроўні для латгалаў, два для латышоў і адну асобную змешаную катэгорыю — «пруска-латышска-літоўская сумесь» ().

Галоўнай стратэгіяй аўтараў стала візуальная маніпуляцыя з колеравымі заліўкамі і гістарычнымі межамі. Найбольш шырокая мяжа на карце, унутры якой выкарыстоўвалася напаўпразрыстая ружовая штрыхоўка, адпавядала межам так званай «дагістарычнай Літвы». Яна ахоплівала велізарную тэрыторыю, якая ўключалася ў сябе Усходнюю Прусію, Ломжынскую і Сувалкаўскую губерню і большую частку Беларусі, аж да Буга на поўдні, уключаючы Брэст, і Бярэзіны на ўсходзе. Мяжа абгрунтоўвалася арэалам рассялення даўніх балцкіх плямён, у тым ліку такіх як прусы, яцвягі і галінды, якія ўжо даўно зніклі або былі асіміляваныя. З-за таго, што дыферэнцыяцыя паміж рознымі фрагментамі і адценнямі ружовага колеру, якім абазначаліся літоўцы, на карце была невялікай, у непадрыхтаванага гледача стваралася ілюзія велізарнага, суцэльнага і маналітнага абшару сучаснага літоўскага народа. Гэты масіўны візуальны вобраз значна перавышаў рэальныя этнаграфічныя межы літоўскамоўнага насельніцтва пачатку XX стагоддзя і быў закліканы эмацыйна ўздзейнічаць на заходніх палітыкаў, супрацьпастаўляючы гэты абшар прэтэнзіям Польшчы і Расіі.

## Выкарыстанне і значэнне 
Карта адыграла прыкметную ролю падчас мірных перагавораў у Версалі. Паводле сведчанняў сучаснікаў, яна вісела ва ўсіх пакоях Версальскага палаца, дзе працавалі мірныя камісіі, і служыла наглядным дапаможнікам для дэлегатаў, якія вырашалі лёс пасляваенных межаў Усходняй Еўропы.

Усяго было надрукавана чатыры выданні гэтай карты: тры ў Швейцарыі і адно ў ЗША. Амерыканскае выданне распаўсюджвалася сярод шматлікай літоўскай дыяспары для збору сродкаў і лабіявання інтарэсаў незалежнай Літвы за акіянам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфічныя карты
Катэгорыя:Гісторыя Літвы (1918—1940)
Катэгорыя:Творы 1918 года
Катэгорыя:Картаграфія