open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Прамысловы робат

**Прамысловы робат** — робат, прызначаны для выканання загадзя запраграмаваных функцый у вытворчым працэсе. Складаецца з маніпулятара, які мае некалькі ступеняў рухомасці, і праграмавальнай прылады кіравання. Прамысловыя робаты ўжываюцца для такіх тэхналагічных аперацый як зварка, афарбоўка, зборка, разборка, размяшчэнне друкаваных плат, упакоўка і маркіроўка, перамяшчэнне, палетаванне і праверка прадукцыі.

Робаты выкарыстоўваюцца ў прамысловасці з 1960-х гадоў. Паводле даных амерыканскай Асацыяцыі па развіцці аўтаматызацыі, у 2016 годзе аўтамабільная прамысловасць была асноўным пакупніком прамысловых робатаў, займаючы 52% ад агульнага аб'ёму продажаў. Існуюць цалкам аўтаматызаваныя прадпрыемствы, якія не патрабуюць чалавечай прысутнасці ўвогуле. Напрыклад, фабрыка па вытворчасці клавіятур IBM у Тэхасе была цалкам аўтаматызаваная яшчэ ў 2003 годзе.

Прамысловыя робаты звычайна з'яўляюцца адным з кампанентаў аўтаматызаваных вытворчых сістэм, якія пры нязменным узроўні якасці дазваляюць павялічыць прадукцыйнасць працы ў цэлым.

Эканамічна выгадна выкарыстанне прамысловых робатаў сумесна з іншымі сродкамі аўтаматызацыі вытворчасці (аўтаматычныя лініі, участкі і комплексы).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Робаты высокага палёту. Пераклад артыкула «Flying High Robots», Austin Weber, размешчана ў часопісе Assembly http://www.nlrob.ru/hfrob.htm
* Прамысловыя робаты ў сучаснай вытворчасці http://www.mirprom.ru/public/promyshlennye-roboty-v-sovremennom-proizvodstve.html 

Катэгорыя:Прамысловая аўтаматыка
Катэгорыя:Патокавая вытворчасць
Катэгорыя:Прамысловыя робаты
PUMA (робат)

**PUMA** (расшыфроўваецца як *Programmable Universal Machine for Assembly* або *Programmable Universal Manipulation Arm*) — прамысловы робат-маніпулятар, распрацаваны Віктарам Шэйнманам падчас яго працы ў кампаніі Unimation — піянеры ў галіне прамысловай робататэхнікі. Першапачаткова распрацаваны для General Motors, робат PUMA быў заснаваны на ранніх праектах Шэйнмана, зробленых у Стэнфардскім універсітэце.

У канструктыўным плане гэты прамысловы робат характарызуецца тым, што яго маніпулятар мае шэсць ступеняў свабоды, якія забяспечваюцца выключна круцільнымі злучэннямі.

Unimation вырабляла гэтыя робаты доўгі час, пакуль не была набыта кампаніяй Westinghouse прыкладна ў 1980 годзе, а затым фірмай Stäubli ў 1988. Nokia Robotics зрабіла каля 1500 робатаў PUMA на працягу 1980-х — Puma-650 з’яўляецца найбольш папулярнай мадэллю ў іх кліентаў. Таксама, Nokia Robotics распрацавала сваіх робатаў, такіх як Nokia NS-16 і NRS-15. У 1990 Nokia прадала свае падраздзяленне Nokia Robotics.

## Спасылкі 
* Private Website von Prof.  Dr. Christian Blume 
* Studentenprojekt, Georgia Institute of Technology 
* Abbildung des *Stanford Arm* auf der Website von Hans Moravec
* Stäubli Robotics

Катэгорыя:Прамысловыя робаты
Катэгорыя:Робаты ЗША
Катэгорыя:Робаты
Задыяк (значэнні)

**Задыяк**:
* Задыяк, пояс на нябеснай сферы ўздоўж экліптыкі
* Задыяк, забойца
* Задыяк (), фільм 2005 года, рэжысёр Аляксандр Булклей.
* Задыяк (), фільм 2007 года, рэжысёр Дэвід Фінчэр.
* Zodiac, лёгкі аднаматорны самалёт.
Pachnoda marginata

***Pachnoda marginata*** — від жукоў з падсямейства бронзавак, з вялікай колькасцю падвідаў, які жыве ў Заходняй і Цэнтральнай Афрыцы.

Даўжыня цела 20-25 мм. Насяляюць перш за ўсе на дрэвах і кустах, сілкуюцца пладамі, пялёсткамі і сокам раслін. Працягласць жыцця самак — 7 месяцаў, у самцоў — 5 месяцаў. Самка адкладае да 178 яек у зямлю . Праз 3-4 тыдні вылупляюцца лічынкі белага колеру, вялікія, С-падобныя, без кіпцікаў на нагах, здольныя перасоўвацца на спіне. Развіваюцца ў гніючых раслінных рэштках: гнілой драўніне, кампосце, лясной падсцілцы, глебе.

Жукаў часта ўтрымліваюць у тэрарыуме. Кормяць нарэзанымі бананамі.

## Падвіды 
* *Pachnoda marginata aurantia* (Herbst, 1790)
* *Pachnoda marginata cerandi* Rigout, 1984
* *Pachnoda marginata fernandezi* Rigout, 1984
* *Pachnoda marginata marginata* (Drury, 1773)
* *Pachnoda marginata mirei* Ruter, 1963
* *Pachnoda marginata murielae* Rigout, 1987
* *Pachnoda marginata perigrina* Kolbe, 1906
* *Pachnoda marginata rougeoti* Rigout, 1992
* *Pachnoda marginata tunisiensis* Rigout, 1984

## Спасылкі 
* Утрыманне Pachnoda marginata 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1773 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Пласцініставусыя
Dynamopodinae

**Dynamopodinae** — падсямейства пласцініставусых, якое складаецца ўсяго з аднаго роду.

## Распаўсюджанне 
Сустракаюцца толькі ў паўночнай частцы Афрыкі і цэнтральнай частцы Азіі (усяго 7 відаў). У Расіі сустракаецца адзіны від  [= *Dynamopus athleta*].

## Сістэматыка 
### Пералік родаў 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Подсемейство динамоподины (Scarabaeidae: Dynamopodinae) — атлас пластинчатоусых жуков России
* Новый каталог палеарктических жесткокрылых (том 3, стр. 179)
* Google Books John L. Capinera Encyclopedia of Entomology — 2nd Edition. 3279 pp.

Катэгорыя:Пласцініставусыя
Fossilworks

***Fossilworks*** (раней — *Paleobiology Database*) — анлайнавая база дадзеных, прысвечаная даследаванню выкапневых арганізмаў. Мае запісы аб таксонах, навуковыя артыкулы і калекцыі рэшткаў.

База дадзеных з’явілася дзякуючы фінансаванню Нацыянальнага цэнтра экалагічнага аналізу і сінтэзу (*NCEAS, National Center for Ecological Analysis and Synthesis*), даследчага цэнтра пры Каліфарнійскім універсітэце ў Санта-Барбары (ЗША). Там серверы базы размяшчаліся з 2000 па 2010 год. У 2000—2006 гадах сайт фінансаваўся Нацыянальным навуковым фондам, у 2006—2010 гадах — прыватнымі асобамі, а ў 2010—2013 гадах — Аўстралійскім цэнтрам па навуковых даследаваннях (*Australian Research Council*). Цяпер серверы сайта размешчаны ва Універсітэце Макуоры.

## Спасылкі 
* Сайт Fossilworks  (англ.)

Катэгорыя:Палеанталогія
Катэгорыя:Сайты паводле алфавіта
Катэгорыя:Электронныя біялагічныя рэсурсы
Апафенія

, у якім многія бачаць чалавечы твар, спарадзіла шэраг гіпотэз аб яго штучным паходжанні]]
 на станцыі «Mars Global Surveyor»]]
**Апафенія** (ад  — выказваю меркаванне, раблю відавочным) — перажыванне, якое складаецца ў здольнасці бачыць структуру або ўзаемасувязі ў выпадковых або бессэнсоўных дадзеных. Тэрмін быў уведзены ў 1958 годзе , які вызначыў яго як «нематываванае бачанне ўзаемасувязяў», якое суправаджаецца «характэрным пачуццем неадэкватнай важнасці» (анармальнае ўсведамленне значэння).

Конрад першапачаткова апісваў гэту з'яву ў прымяненні да скажэння рэальнасці, таго, што адбываецца ў псіхозе, аднак цяпер тэрмін шырэй выкарыстоўваецца для апісання падобнай тэндэнцыі ў здаровых індывідаў, не абавязкова мяркуючы пры гэтым наяўнасць псіхічнага захворвання.

З пункту гледжання статыстыкі, апафенія класіфікуецца як памылка першага роду. Апафенія часта служыць тлумачэннем паранармальных або рэлігійных сцвярджэнняў, выкарыстоўваецца ў журналісцкіх спекуляцыях.

## Гл. таксама 
* Парэйдалія
* Сінхранічнасць
* Эфект Барнума
* Аптычная ілюзія

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кагнітыўныя скажэнні
Анатоль Юліянавіч Дзенісевіч

**Анато́ль Юлія́навіч Дзенісе́віч** — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч. 

## Біяграфія 
Быў ўпаўнаважаным ЦК ЛКСМ Беларусі, інструктарам Мінскага падпольнага абласнога камітэта ЛКСМ Беларусі.

У 1955 — 1958 гадах — 1-ы сакратар Барысаўскага гарадскога камітэта КП Беларусі.

У 1955 — 1958 гадах — сакратар Мінскага абласнога камітэта КП Беларусі.

У 1963 — 1964 гадах — старшыня Выканаўчага камітэта Мінскага прамысловага абласнога Савета.

Абіраўся кандыдатам у члены ЦК Кампартыі Беларусі, членам Рэвізійнай камісіі КП Беларусі (1956—1960).

## Бібліяграфія 
* Орлиное племя: Записки комсомольского работника  Мн.:Беларусь, 1972. - 399 с.

Катэгорыя:Члены Рэвізійнай камісіі КПБ
Катэгорыя:Першыя сакратары Барысаўскага гаркама КПБ
Гродзенскі абласны камітэт КПБ

**Гродзенскі абласны камітэт КП Беларусі** — орган кіравання Гродзенскай абласной партыйнай арганізацыяй КП Беларусі (1944—1991 гады).

Гродзенская вобласць утворана 20 верасня 1944 года на тэрыторыі Брэсцкай, Беластоцкай і Баранавіцкай абласцей. Цэнтр — Гродна.

Сучасныя абрысы вобласць набыла ў 1954 годзе.

## Першыя сакратары абкама 
* Пётр Захаравіч Калінін (верасень 1944 — 13 снежня 1948 года)
* Сяргей Восіпавіч Прытыцкі (13 снежня 1948 — лістапад 1951 года)
* Мікалай Яфрэмавіч Аўхімовіч (лістапад 1951 — жнівень 1953 года)
* Фёдар Аляксеевіч Баранаў (жнівень 1953 — люты 1958 года)
* Рыгор Рыгоравіч Панамароў (люты 1958 — красавік 1962 года)
* Уладзімір Фёдаравіч Міцкевіч (красавік 1962 — студзень 1963 года)
* *(сельскі)* Уладзімір Фёдаравіч Міцкевіч (студзень 1963 — 12 снежня 1964 года)
* *(прамысловы)* Валянцін Фёдаравіч Языковіч (студзень 1963 — 12 снежня 1964 года)
* Уладзімір Фёдаравіч Міцкевіч (12 снежня 1964 года — студзень 1968 года)
* Іван Фёдаравіч Мікуловіч (студзень 1968 — 16 верасня 1972 года)
* Леанід Герасімавіч Кляцкоў (16 верасня 1972 — 15 лістапада 1989 года)
* Уладзімір Міхайлавіч Сямёнаў (15 лістапада 1989 — 25 жніўня 1991 года)

## Літаратура 
* Центральный комитет КПСС, ВКП(б), РКП(б), РСДРП(б): Историко-биографический справочник / Сост. Ю. В. Горячев. М., 2005.

Катэгорыя:Гісторыя Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Абласныя камітэты КПБ
Катэгорыя:З’явіліся ў 1944 годзе
Termitotrox

***Termitotrox*** — род тэрмітафільных пласцініставусых жукоў з падсямейства *Termitotroginae*. Каля 10 відаў. Трапічная Афрыка і паўднёвая і паўднёва-усходняя Азія. Дробныя жукі, як правіла, карычневага колеру (ад чырвона-бурага да чорнага), даўжыня 1-3 мм. Вочы і крылы адсутнічаюць. Вусікі 9-членікавыя з 3-членікавай булавой. Сцёгны і тазікі шырокія. Лапкі сярэдняй і задняй пары ног кароткія, складаюцца з 5 членікаў.

## Біялогія 
Аблігатныя тэрмітафілы, якія жывуць унутры тэрмітнікаў грыбаразводных тэрмітаў з сямействаў *Termitidae* (*Macrotermitinae*:  і ). Баразёнкі і жалабкі на маршчыністым целе запоўненыя труднавыдаляемымі мікрачасцінкамі глебы, што сведчыць пра ўмовы іх пражывання. Лічынкавыя стадыі не выяўленыя.

## Сістэматыка 
11 відаў. Раней род *Termitotrox* і трыбу *Termitotrogini* адносілі да падсямейства *Aphodiinae*, цяпер іх лічаць асобным манатыпным падсямействам *Termitotroginae*. Філагенетычная пазіцыя *Termitotrox* унутры *Scarabaeidae* застаецца невыяўленай typus
* Termitotrox cupido&#x20;Maruyama, 2012 — Камбоджа
* Termitotrox maynei&#x20;Reichensperger, 1956 — Афрыка
* Termitotrox minutus&#x20;(Arrow, 1920) — Індыя
* Termitotrox monodi&#x20;Paulian, 1947 — Бераг Слановай Косці
* Termitotrox permirus&#x20;Wasmann, 1918 — Індыя
* Termitotrox turkanicus&#x20;Krikken, 2008 — Кенія
* Termitotrox usambaricus&#x20;Krikken, 2008 — Танзанія
* Termitotrox vanbruggeni&#x20;Krikken, 2008 — Кенія
* Termitotrox venus&#x20;Kakizoe & Maruyama, 2015 — Камбоджа

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пласцініставусыя
Катэгорыя:Тэрмітафілы
Лясны гадавальнік

**Лясны гадавальнік** — гэта ўчастак зямлі для вырошчвання сеянцаў і саджанцаў лясных парод, пладоваягадных, а таксама чаранкоў, якія ў далейшым высаджваюцца на лесакультурную плошчу. Пад лясным гадавальнікам часам маюць на ўвазе прадпрыемства або яго спецыялізаваную частку, дзе вырошчваюць неабходны пасадачны матэрыял. У лясных гадавальніках вырабляюць пасадачны матэрыял з адкрытай і закрытай каранёвай сістэмай, прышчэпкі, тронкі.

## Віды лясных гадавальнікаў 
Лясныя гадавальнікі па працягласці дзеяння падзяляюцца на часовыя і пастаянныя. Часовы лясны гадавальнік — гэта гадавальнік, арганізаваны на перыяд не больш за 5 гадоў. Пастаянны лясны гадавальнік — гэта гадавальнік, арганізаваны на перыяд больш за 5 гадоў. Пастаянныя гадавальнікі падрадзяляюцца па плошчы на дробныя (да 5 га), сярэднія (6-15 га), буйныя (16-25 га) і базісныя (больш за 26 га). Базісныя гадавальнікі дазваляюць засяродзіць, механізаваць і аўтаматызаваць увесь комплекс работ па вырошчванні пасадачнага матэрыялу, забеспячэння ім вялікай колькасці спажыўцоў.
Калі вырабляецца рыхленне глебы пад полагам насеннікаў або плюсавых дрэў для забеспячэння спрыяльных умоў прарастання насення і атрымання самасеву, то такія гадавальнікі называюць падполагавымі гадавальнікамі. Але гэтыя гадавальнікі не могуць функцыянаваць працяглы час, з-за пераразання караневых сістэм матчыных дрэў, што негатыўна адбіваецца на іх стане.
Па мэтавым прызначэнні гадавальнікі падзяляюцца на лясныя (лесакультурныя), дэкаратыўныя (азеляненне) і пладова-ягадныя.

## Супрацьпажарная абарона ляснога гадавальніка 
З-за небяспекі ўзнікнення пажару на тэрыторыі ляснога гадавальніка, арганізуюцца супрацьпажарныя мерапрыемствы, якія бываюць экстэнсіўныя (павелічэнне шырыні мінералізаваных палос па перыметры гадавальніка) і інтэнсіўныя (стварэнне сістэм пажаратушэння).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лясная гаспадарка
Катэгорыя:Лесаводства
Няроўнасць Больцмана

**Няроўнасць Больцмана** — няроўнасць, якая злучае любую функцыю, што задавальняе ўраўненню Больцмана і інтэграл сутыкненняў.

## Фармулёўка 
Для любой функцыі размеркавання f, якая задавальняе ўраўненню Больцмана, выконваецца няроўнасць \int \ln f Q(f,f) \frac{dp}{m} \leqslant 0, дзе Q(f,f) — інтэграл сутыкненняў, прычым роўнасць выконваецца ў тым і толькі тым выпадку, калі f(p)=\exp{a+b\frac{p}{m}+c\frac{p^2}{m^2}}.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Статыстычная фізіка
Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Катэгорыя:Няроўнасці
Мікіта Іванавіч Парашчанка

**Мікі́та Іва́навіч Пара́шчанка** ( — ) — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
З верасня 1926 да 1927 года сакратар Мормальскага сельскага савета.

З 1948 да 1955 года быў старшынёй Выканаўчага камітэта Мінскага абласнога Савета.

У 1955 — 1959 гадах быў старшынёй Выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета.

З 1959 года і да сваёй смерці быў міністрам сацыяльнага забеспячэння БССР.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Міністры сацыяльнага забеспячэння БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання
Парашчанка

* Мікіта Іванавіч Парашчанка — беларускі дзяржаўны дзеяч
* Югася Каляда, сапр. Яўгенія Парашчанка — беларуская пісьменніца
Чэмпіянат Еўропы па лёгкай атлетыцы ў памяшканні 2015

**33-і чэмпіянат Еўропы па лёгкай атлетыцы ў памяшканні** праходзіў з 5 па 8 сакавіка 2015 года на «O2 Арэне» ў Празе, сталіцы Чэхіі.

У барацьбе за права прыняць турнір у фінальным галасаванні на савеце Еўрапейскай лёгкаатлетычнай асацыяцыі ў Сафіі 5 мая 2012 года Прага абыйшла турэцкі Стамбул.

Талісманам чэмпіянату быў абраны Крот (чэш. *Krtek*), персанаж аднайменнага мультфільма, папулярнага ў Чэхіі і краінах былога СССР. Турнір быў паказаны 28 еўрапейскімі тэлекампаніямі. Агульны аб'ём трансляцый склаў сумарна 283 гадзіны.

У спаборніцтвах прынялі ўдзел 643 лёгкаатлеты (363 мужчыны і 280 жанчын) з 49 краін Еўропы. З усіх 50 нацыянальных федэрацый на турнір не накіраваў сваіх удзельнікаў толькі Ліхтэнштэйн.

У мужчынскай эстафеце 4×400 метраў адбылася рэдкая падзея — у складзе зборнай Бельгіі чэмпіёнамі сталі адразу тры родныя браты Барле.

## Прызёры 
**Скарачэнні:** **WR** — сусветны рэкорд | **ER** — рэкорд Еўропы | **NR** — нацыянальны рэкорд | **CR** — рэкорд чэмпіянату

### Мужчыны 
### Жанчыны 
## Медальны залік 
Медалі ў 26 дысцыплінах лёгкай атлетыкі заваявалі прадстаўнікі 24 краін-удзельніц.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт чэмпіянату
* Старонка спаборніцтваў на сайце Еўрапейскай лёгкаатлетычнай асацыяцыі

2015
Катэгорыя:Сакавік 2015 года
Катэгорыя:2015 год у Празе
Катэгорыя:2015 год у лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Спорт у Празе
Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Чэхіі
Катэгорыя:Лёгкая атлетыка ў Чэхіі
Кіеўская рысавальная школа

**Кіеўская рысавальная школа** — навучальная мастацкая ўстанова ў Кіеве (1875—1901), заснаваная ўкраінскім мастаком-педагогам . Фінансавалася за кошт гарадскога бюджэту і ахвяраванняў мецэната .

## Гісторыя 
У 1901 годзе на аснове малявальнай школы М. І. Мурашкі было арганізавана вучылішча, якое перайшло ў падпарадкаванне Пецярбургскай акадэміі мастацтваў.

## Адрасы 
Спачатку школа знаходзілася ў доме Тарноўскага на , у 1876—1880 гг. — у адным з памяшканняў гарадской думы, у 1880—1882 гг. — доме на , у 1882—1991 гадах — на вуліцы .

## Вядомыя вучні 
У школе вучыліся В. А. Сяроў (1876—1878), Я. М. Кругер (1883—1886), К. С. Малевіч (1895—1896). Школа адыграла вялікую ролю ў падрыхтоўцы ўкраінскіх нацыянальных мастакоў, у ёй атрымалі адукацыю , , , , , І. С. Іжакевіч, а таксама , , , , ,  і іншыя.

## Выкладчыкі 
У 1875—1901 гадах школай кіраваў і выкладаў у ёй . Тут таксама выкладалі , , .

## Гл. таксама 
* Кіеўскае мастацкае вучылішча

## Спасылкі 
* РИСОВАЛЬНАЯ ШКОЛА Н. І. МУРАШКА
* КИЇВСЬКА РИСУВАЛЬНА ШКОЛА (укр.)

Катэгорыя:Гісторыя Кіева
Катэгорыя:рысавальныя школы
Уладзімір Фёдаравіч Міцкевіч

**Уладзі́мір Фё́даравіч Міцке́віч** ( г., в. Юравічы , РСФСР — ) — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі заатэхнікум (1939), ваеннае авіятэхнічнае вучылішча (1940), вышэйшую партыйную школу пры ЦК ВКП(б) – КПСС.

Працоўную дзейнасць пачаў у 1939 года заатэхнікам. У 1939—1946 гадах — у РСЧА. З 1946 года — інструктар Тамбоўскага абласнога камітэта ВКП(б), з 1948 — дырэктар Мінскай інкубатарна-птушкагадоўчай станцыі. Пасля працаваў інструктарам Мінскага абласнога камітэта КП(б) Беларусі, намеснікам начальніка Мінскага абласнога ўпраўлення сельскай гаспадаркі, з 1950 года 2-і, а пасля і 1-ы сакратар Смалявіцкага раённага камітэта КП(б) Беларусі.

З кастрычніка 1955 да красавіка 1962 года быў старшынёй Выканаўчага камітэта Мінскага абласнога Савета.

З красавіка 1962 да студзеня 1968 года ўзначальваў Гродзенскі абласны камітэт КП(б) Беларусі.

З 1968 да 1974 года быў сакратаром ЦК КП Беларусі.

З красавіка 1974 і да сваёй смерці быў першым намеснікам старшыні Савета Міністраў БССР.

Абіраўся членам ЦК (1956) і бюро ЦК (1968) Кампартыі Беларусі, з 1976 да 1983 год быў членам Цэнтральнай рэвізійнай камісіі КПСС.

Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Першыя намеснікі Старшыні Савета Міністраў БССР
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Класны мастак

**Класны мастак** — фармальны ўзровень кваліфікацыі мастака ў Расійскай Імперыі; выкарыстоўваўся Імператарскай Акадэміяй мастацтваў і Маскоўскім вучылішчам жывапісу, разьбярства і дойлідства да рэформы 1893 года.

Падчас навучання ў акадэміі вучні выконвалі работы па малюнку, жывапісу і кампазіцыі, за якія атрымлівалі ацэнкі, а па заканчэнні курса — медалі. Вялікі і малы залатая медалі, а таксама вялікі сярэбраны медаль давалі мастаку класны чын у табелі аб рангах. Малы серебряны медаль даваў званне **«некласнага мастака»** (таксама «вольнага») пры ўмове здачы экзаменаў з агульным балам 3. Званні маглі таксама атрымліваць мастакі, якія не навучаліся ў Акадэміі, пасля здачы экзаменаў і прадстаўлення конкурсных работ.

## Гісторыя 
З 1860-х гадоў сам факт допуску да конкурсу на залаты медаль стаў падставай для прысваення званняў класных мастакоў першай і другой ступеняў; званне некласнага мастака стала прысвойвацца за дэманстрацыю мастацкай пісьменнасці.

Нарэшце, у ходзе акадэмічнай рэформы 1893 года сістэма званняў класных мастакоў была заменена на званне мастака і мастака-архітэктара.

## Вялікі залаты медаль 
'']]
Уладальнік вялікага залатога медаля (класны мастак першай ступені) меў права на пенсіянерскую паездку па Еўропе і цывільны чын дзевятага класа.

Для ўладальнікаў вялікага залатога медаля адкрывалася далейшая кар'ера ў Акадэміі:
* званне «прызначанага», для чаго мастак павінен быў выканаць твор на зададзеную тэму і атрымаць адабрэнне гэтага твора ад Савета Акадэміі;
* званне «акадэміка», якое «прызначаны» мог атрымаць, стварыўшы конкурсны твор на званне акадэміка;
* далей акадэмік мог прэтэндаваць на званне ад'юнкт-прафесара, і, у рэшце рэшт, прафесара класа Акадэміі мастацтваў.

## Малы залаты медаль 
Уладальнік малога залатога медаля (класны мастак другой ступені) атрымліваў грамадзянскі чын дванаццатага класа.

## Вялікі сярэбраны медаль 
Уладальнік вялікага сярэбранага медаля (класны мастак трэцяй ступені) атрымліваў грамадзянскі чын самага ніжэйшага, чатырнаццатага класа.

## Павышэнне ступені 
Класныя мастакі другой і трэцяй ступеняў маглі атрымаць наступную ступень, прадставіўшы (па меншай меры праз год) новы твор, годны такой узнагароды на думку Савета Акадэміі.

## Выключэння 
На практыцы сістэма адрознівалася вялікай гнуткасцю, са шматлікімі выключэннямі для таленавітых мастакоў і выдатных твораў.

## Гл. таксама 
* Вольны супольнік

## Літаратура 
* Артыкул  у слоўніку тэрмінаў выяўленчага мастацтва.

Катэгорыя:Імператарская Акадэмія мастацтваў
Катэгорыя:Маскоўскае вучылішча жывапісу, разьбярства і дойлідства
Новое время (газета)

**«Новое время»** — руская газета. Выдавалася ў 1868—1917 гадах у Пецярбургу. Да 234-га нумара ў 1869 годзе выходзіла 5 разоў у тыдзень, затым штодня. З 1881 года выходзілі 2 выданні — ранішняе і вячэрняе. З 1891 года выдаваўся штотыдневы ілюстраваны дадатак.

## Выдаўцы 
* А. К. Кіркор, і. М. Н. Юматаў (1868—1872)
* Ф. М. Устралаў (1872—1873)
* В. К. Натовіч (1873—1874)
* К. В. Трубнікаў (1874—1876)
* А. С. Суворын (1876—1912)
* Таварыства А. С. Суворына «Новое время» (1912—1917).

## Гісторыя і змест 
Пры Устралаве ў ліберальнай газеце «Новое время» была надрукаваная перадавіца, прысвечаная выхаду на рускай мове першага тома «Капіталу» Маркса (21 красавіка 1872 па ст. ст.).

]]
Пры А. С. Суворыне «Новое время» мела супярэчлівую рэпутацыю: з аднаго боку, гэта была вялікая газета «еўрапейскага тыпу», у ей друкаваліся найбольш падрабязныя замежныя навіны, аб’явы найбуйнейшых кампаній, падрабязная хроніка, некралогі вядомых дзеячаў. Сяброўскія сувязі з рэдакцыяй газеты і з Суворыным асабіста падтрымліваў Антон Чэхаў. З іншага боку, чым далей, тым больш у рускім ліберальным грамадстве складвалася рэпутацыя «Нового времени» як сервільнай, рэакцыйнай і беспрынцыповай газеты, а слова «нововременец» станавілася намінальным (шмат у чым гэта было звязана з журналісцкай дзейнасцю В. П. Бурэніна, з антысеміцкімі выступамі на старонках газеты ў сувязі са справай Дрэйфуса) і т. п. Адмоўна ўспрымалі газету і параўнальна апалітычныя рускія мадэрністы 1900-1910-х (з-за літаратурны пазіцыі Бурэніна), што не перашкодзіла многім з іх (Фёдар Салагуб, Міхаіл Кузмін, Георгій Іваноў) у 1914—1915 супрацоўнічаць у высокаганарарным часопісе «Лукамор’е» выдаваўся пры «Новом времени» .

У 1901—1917 гады адным з вядучых публіцыстаў газеты быў Міхаіл Меньшыкаў.

Газета была зачыненая бальшавікамі на другі дзень пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі, .

З 1921 да пачатку 1930-х гадоў сын Суворына, Міхаіл Аляксеевіч, выдаваў аднайменную газету ў Бялградзе.

## Спасылкі 
* «Новы час» у электроннай бібліятэцы ГПИБ 
* «Новы час» у электроннай бібліятэцы РНБ
* 
* Время Новае Час // Габрэйская энцыклапедыя Бракгаўза і Эфрона. — СПб., 1908-1913.
* Электронны архіў газеты "Новы час" за 1909-1911 гг. 
* 
* Як узнікла газета «Новы час», Веснік сусветнай гісторыі, 1899 год, №1 

Катэгорыя:Газеты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Газеты паводле алфавіта
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Мікалай Парфір’евіч Абраменка

{{ДД
| імя                = Мікалай Парфір’евіч Абраменка
| жанчына            = 
| выява              = 
| шырыня партрэта    = 
| подпіс             =

| тытул              = Міністр прамысловасці мясных і малочных прадуктаў БССР
| сцяг               = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic.svg
| перыядпачатак      = 1956
| перыядканец        = 1957
| папярэднік         = Марфа Шаройка
| пераемнік          = *пасада скасаваная*
| прэм'ер-міністр    = Ціхан Кісялёў
| прэзідэнт          =

| тытул_2            = Старшыня Мінскага аблвыканкама
| сцяг_2             = Coat of Arms of Minsk province.svg
| перыядпачатак_2    = верасень 1952
| перыядканец_2      = ліпень 1954 
| папярэднік_2       = Мікіта Парашчанка
| пераемнік_2        = Андрэй Куцак
| прэм'ер-міністр_2  = Аляксей КляшчоўКірыл Мазураў
| прэзідэнт_2        =

| тытул_3            = Старшыня Гомельскага аблвыканкама
| сцяг_3             = Coat of arms of Homyel Voblast.svg
| перыядпачатак_3    = лістапад 1945
| перыядканец_3      = верасень 1952
| папярэднік_3       = Пётр Кавальчук
| пераемнік_3        = Уладзімір Труноў
| прэм'ер-міністр_3  = Панцеляймон ПанамарэнкаАляксей Кляшчоў
| прэзідэнт_3        =

| дата нараджэння   = 
| месца нараджэння  = 
| дата смерці       = 
| месца смерці      = 
| нацыянальнасць    = 
| назва_палітычнай_арганізацыі = 
| партыя             = УКП(б) (з 1932)
| муж                = 
| жонка              = 
| сужэнец            = 
| дзеці              = 
| бацька             = 
| маці               = 
| род                = 
| род войскаў        = 
| званне             = 
| адукацыя           = 
| рэлігія            = 
| аўтограф           = 
| узнагароды         = { style="background:transparent"
       
-
 
}
}}
**Мікала́й Парфі́р’евіч Абра́менка** (1909, в. Ліпаўка,  — 1968) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Член УКП(б).

## Біяграфія 
Мікалай Парфір’евіч Абраменка нарадзіўся ў 1909 годзе ў вёсцы Ліпаўка Магілёўскай губерні. Вайну скончыў у званні "палкоўнік".

З лістапада 1945 па верасень 1952 года — старшыня выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета.

З верасня 1952 па ліпень 1954 года — старшыня выканаўчага камітэта Мінскага абласнога Савета.

З 1956 па 1957 год — міністр прамысловасці мясных і малочных прадуктаў Беларускай ССР.

З 1957 па 1965 год — старшыня Беларускага рэспубліканскага Саюза спажывецкіх таварыстваў.

Мікалай Парфір’евіч Абраменка памёр у 1968 годзе.

## Узнагароды 
Мікалай Абраменка узнагароджаны:
* Ордэнам Леніна,
* Ордэнам Чырвонага Сцяга,
* Ордэнам Багдана Хмяльніцкага II ступені,
* Ордэнам Айчыннай вайны I ступені,
* Ордэнам Чырвонай Зоркі.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Міністры мясной і малочнай прамысловасці БССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хоцімскім раёне
Фёдар Пахомавіч Сіляеў

**Фё́дар Пахо́мавіч Сіля́еў** (ліпень  — ?) — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Са студзеня 1941 да 20 ліпеня 1944 года быў старшынёй Выканаўчага камітэта Мінскага абласнога Савета.

У 1947 — 1948 гадах быў старшынёй Выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета.

Са снежня 1948 да 1952 года ўзначальваў Брэсцкі абласны камітэт КПБ.

З верасня 1953 да 1954 года ўзначальваў Бабруйскі абласны камітэт КПБ.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Анафема

**Ана́фема** (ад  — пракляцце) — царкоўнае пракляцце; найвышэйшая кара ў хрысціянстве, звязвалася з адлучэннем ад царквы асоб, якія адвяргаюць ці скажаюць асновы веравучэння і не выказваюць жадання пакаяцца ў гэтым.

Устаноўлена з часу Халкідонскага Усяленскага сабору 451 года. Абвяшчаецца на царкоўных саборах, а таксама ў храмах падчас богаслужэння, напрыклад, у канцы першага тыдня Вялікага посту ў праваслаўнай царкве.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адлучэнне ад царквы
Катэгорыя:Праваслаўнае набажэнства
Катэгорыя:Хрысціянская тэрміналогія
Антаба

**Анта́ба** (ад  — ручка, рукаятка) — кольца, часта зробленае з металу, як ручка для зручнасці адчыняння прымацаванае да варот, дзвярэй, дзверцаў шаф, век куфраў і іншага. Некаторыя мастацкі аздобленыя антабы з металу, дрэва, каменю і тынку зроблены ў выглядзе галавы льва з кальцом у пашчы.

На Беларусі шырока бытавала ў XVI—XVIII стст.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дызайн
Катэгорыя:Дзверы
Антрапацэнтрызм

**Антрапацэнтры́зм** (ад  — чалавек і  — цэнтр) — погляд, паводле якога чалавек ёсць цэнтр і вышэйшая мэта светабудовы. Цесна звязаны з тэлеалогіяй.

## Антрапацэнтрызм у філасофіі 
У антычнай філасофіі прынцып антрапацэнтрызму быў сфармуляваны Пратагорам («Мера ўсіх рэчаў — чалавек»), пазней развіты ў этычным рацыяналізме Сакрата. Рысы антрапацэнтрызму назіраюцца ў прадстаўнікоў  — у патрыстыцы, творах Аўгусціна Аўрэлія, Бернара Клервоскага і інш.).

Прынцыпова новы характар антрапацэнтрызм набыў у культуры Адраджэння, калі ўвага мысляра акцэнтавалася на прыгажосці і велічы чалавека, яго высокім прызначэнні.

Элементы антрапацэнтрызму захоўваліся ў класічнай заходняй філасофіі (Клод Гельвецый, Людвіг Феербах), былі ўласцівы філосафам рэлігійнай і ірацыяналісцка-экзістэнцыялісцкай арыентацыі (Габрыэль Марсель, Альбер Камю і інш.).

## Ідэі антрапацэнтрызму на Беларусі 
На Беларусі ідэі антрапацэнтрызму вядомы з XI ст., калі пачалі распаўсюджваюцца творы патрыстычнай літаратуры. Напрыклад, у «Шасціднёвіку Іаана, экзарха Балгарскага» чалавек разглядаецца як цэнтр Божага тварэння, якому служыць увесь Сусвет. У грамадскай думцы і культуры Беларусі XV—XVII стст. зацвярджаецца гуманістычны антрапацэнтрызм Адраджэння. Беларускія мысляры-гуманісты — Мікола Гусоўскі, Францыск Скарына, Сімяон Полацкі — адстойвалі высокую годнасць чалавека, грамадскае прызначэнне яго дзейнасці, самакаштоўнасць зямнога жыцця.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Катэгорыя:Метафізічная касмалогія
Катэгорыя:Філасофская антрапалогія
Магілёўскі абласны камітэт КПБ

**Магілёўскі абласны камітэт КП Беларусі** — орган кіравання Магілёўскай абласной партыйнай арганізацыяй КП Беларусі (1938—1991 гады).

Магілёўская вобласць утворана 15 студзеня 1938 года. Цэнтр — Магілёў.

Сучасныя абрысы вобласць набыла ў 1960 годзе.

## Першыя сакратары абкама 
]]
* Марк Якаўлевіч Рэпінскі (31 мая 1938 — кастрычнік 1938 года)
* Уладзімір Нічыпаравіч Малін (кастрычнік 1938 — чэрвень 1939 года)
* Іван Мікалаевіч Макараў (чэрвень 1939 — 16 красавіка 1946 года)
* Павел Мікалаевіч Філімонаў (16 красавіка 1946 — 14 снежня 1948 года)
* Іван Нічыпаравіч Карасёў (14 снежня 1948 — 19 ліпеня 1950 года)
* Сяргей Іванавіч Сікорскі (19 ліпеня 1950 — 6 лютага 1958 года)
* Канстанцін Вікенцьевіч Мацюшэўскі (7 лютага 1958 — студзень 1963 года)
* *(сельскі)* Канстанцін Вікенцьевіч Мацюшэўскі (11 студзеня 1963 — 10 снежня 1964 года)
* *(прамысловы)* Фёдар Міхайлавіч Іваноў (11 студзеня 1963 — 10 снежня 1964 года)
* Глеб Аляксандравіч Крывулін (10 снежня 1964 года — 7 жніўня 1974 года)
* Віталь Віктаравіч Прышчэпчык (7 жніўня 1974 — 29 красавіка 1983 года)
* Васіль Севасцьянавіч Лявонаў (24 мая 1983 — 28 кастрычніка 1990 года)
* Вадзім Аляксандравіч Папоў (28 кастрычніка 1990 — 25 жніўня 1991 года)

## Літаратура 
* Центральный комитет КПСС, ВКП(б), РКП(б), РСДРП(б): Историко-биографический справочник / Сост. Ю. В. Горячев. М., 2005.

Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Абласныя камітэты КПБ
Катэгорыя:З’явіліся ў 1938 годзе
Антыгены

**Антыге́ны** — складаныя арганічныя рэчывы, якія пры паступленні ў арганізм чалавека і цеплакроўных жывёл выклікаюць спецыфічную імунную рэакцыю — утварэнне антыцелаў.

Уласцівасцямі антыгенаў валодаюць чужародныя для дадзенага арганізма бялкі і поліцукрыды, асабліва высокамалекулярныя. Як антыгены яны могуць быць агульныя для ўсіх асобін пэўнага віду арганізмаў (відавыя антыгены) або толькі для іх часткі (групавыя антыгены).

Ступень  антыгенаў, форма і вынік , які яны выклікаюць (утварэнне антыцелаў, , алергія, ), залежаць ад ступені іх чужароднасці (), хімічнай прыроды і малекулярнай будовы, дозы і формы увядзення ў арганізм і інш. фактараў. Імунная сістэма млекакормячых здольная распазнаваць да 106 антыгенаў.

Вызначэнне відавой і групавой прыналежнасці антыгенаў выкарыстоўваецца пры ўстанаўленні ступені роднасці арганізмаў, распрацоўцы вакцын і сываратак, пераліванні крыві, перасадках тканак, , у судовай медыцыне і інш. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Імунная сістэма
Бак (марскі тэрмін)

**Бак** (bak) — надбудова ў насавой частцы палубы, якая даходзіць да фарштэўня. Бакам называюць таксама і ўсю пярэднюю частку палубы (спераду ад фок-мачты або насавой надбудовы). 

Узвышэнне над верхняй палубай у насавой частцы карабля называецца **палубак**. Падоўжаны палубак можа займаць да 2/3 даўжыні судна.

Асноўнае прызначэнне бакавай надбудовы заключаецца ў павелічэнні вышыні борта ў насавой частцы карабля, што важна для забеспячэння добрай мораходнасці, аховы верхняй палубы ад залівання пры сустрэчнай хвалі і павышэння непатапляльнасці. У падоўжаным баку на грузавых судах размяшчаюць грузавыя твіндэкі, на пасажырскіх суднах — каюты.

На палубе бака або ўнутры яго звычайна размяшчаюць якарнае і швартоўнае прылады. У буйных сучасных караблеў вышыня борта звычайна досыць вялікая, і бакавай надбудовы як такой яны не маюць альбо яе існаванне тлумачыцца іншымі прычынамі (напрыклад, неабходнасцю ў дадатковых памяшканнях).

## Літаратура 
* Морской словарь. — М.: Военное издательство МО СССР, 1959.
* Морской энциклопедический словарь. — Л.: Судостроение, 1991. — ISBN 5-7355-0280-8

Катэгорыя:Дэталі караблёў
Катэгорыя:Марскія тэрміны
Катэгорыя:Будова паруснага судна
Антацыяны

[thumb|300 px|Керацыянін — [рутыноза|рутыназіл-3-цыянідзін, антацыян, які ўтрымліваецца ў касцянках вішань (*Cerasus*).]]
**Антацыя́ны** (ад  — колер +  — блакітны) — фарбавальныя рэчывы (пігменты з групы флаваноідаў) клетачнага соку раслін. Паводле хімічнага саставу — гліказіды, у якіх рэшткі глюкозы або інш. цукру звязаны з афарбаваным нецукрыстым рэчывам.

Колер антацыянаў залежыць ад хімічнай прыроды апошняга і рэакцыі асяроддзя (напрыклад, чырвоны — у кіслым, сіні, фіялетавы — у шчолачным). Наяўнасцю антацыянаў абумоўлена фіялетавая, сіняя, карычневая, чырвоная, аранжавая і інш. афарбоўка пялёсткаў кветак, пладоў, лістоў, сцяблоў, чырвоны колер вінаў і фруктовых сокаў. Мяркуюць, што антацыяны — ахоўны сродак ад шкоднага дзеяння ультрафіялетавых прамянёў і перагрэву тканак.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Пігменты
Катэгорыя:Хімічныя індыкатары
Катэгорыя:Флаваноіды
Трум

ў трум]]
**Трум** (ад  — «памяшканне») — прастора ў корпусе судна паміж дном (або другім дном) і вышэйлеглай палубай (або платформы).

Трум выкарыстоўваецца для размяшчэння грузаў (на грузавых судах), запасаў, баласта, а таксама суднавых механізмаў. У залежнасці ад тыпу судна і яго памеру колькасць трумаў і іх прызначэнне можа змяняцца. Даўжыня трума на пасажырскіх судах вызначаецца ўмовамі непатапляльнасці. На грузавым судне трум падзелены папярочнымі пераборкамі на некалькі адсекаў, лік якіх залежыць ад даўжыні судна. Трум судна-рэфрыжэратара аснашчаецца цеплаізаляцыяй і халадзільнай устаноўкай, а крышка трума робіцца параўнальна невялікай — каб паменшыць цеплавыя страты. На ваенных караблях трум падзелены воданепранікальнымі перагародкамі і запаўняецца снарадамі і запасамі. Загрузка і разгрузка трумаў адбываецца звычайна праз грузавыя люкі.

Нумарацыя грузавых трумаў вырабляецца ад носа да кармы. Памяшканні ўнутры судна, размешчаныя вышэй трума, называюцца твіндэкамі.

Катэгорыя:Дэталі караблёў
Катэгорыя:Марскія тэрміны
Антысептыкі

, які наносіцца на рану]]
**Антысепты́чныя сро́дкі**, або **антысептыкі** (ад  — супраць +  — гнойны) — хімічныя рэчывы з процімікробным дзеяннем. Адрозніваюць антысептычныя сродкі з бактэрыястатычным (затрымліваюць рост і развіццё мікраарганізмаў) і бактэрыцыдным (знішчаюць мікраарганізмы) дзеяннем.

Як антысептычныя сродкі ў медыцыне выкарыстоўваюцца для  ран, скуры, пры гнойна-запаленчых працэсах, для дэзінфекцыі ёд, хлор, пераксід вадароду, , , спірты, карболавая кіслата і інш.; для кансервавання прадуктаў — воцатная, бензойная, саліцылавая кіслоты; для захавання драўніны, скуры, пластмасы, тэкстыльных вырабаў — фторысты натрый, медны купарвас, антрацэнавае, сланцавае масла і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Медыцынская мікрабіялогія
Катэгорыя:Дрэваапрацоўка
Антыцелы

**Антыце́лы** —  — імунаглабуліны, якія сінтэзуюцца клеткамі лімфатычнай тканкі чалавека і цеплакроўных жывёл пад уплывам антыгенаў.

Здольныя спецыфічна звязвацца з імі ў імунныя комплексы, што забяспечваецца прасторавай узаемадапаўняльнасцю (камплементарнасцю) паверхняў малекул антыцел і антыгена. Дзякуючы рэакцыям звязвання антыцел з антыгенамі адбываецца нейтралізацыя мікробных таксінаў,  і устараненне мікраарганізмаў, чужародных арганізму бялкоў і поліцукрыдаў, а таксама уласных клетак са змененай паверхневай мембранай.

Адначасова яна ляжыць у аснове патагенетычнага механізма анафілаксіі, сываратачнай хваробы і аўтаімунных захворванняў. У лабараторнай практыцы рэакцыя выкарыстоўваецца для дыягностыкі хвароб, ідэнтыфікацыі мікраарганізмаў і асобных рэчываў.

## Гл. таксама 
* Імунная сываратка

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Глікапратэіны
Катэгорыя:Імунная сістэма
Катэгорыя:Імуналогія
Герб Івянца

**Герб Івянца́** — афіцыйны геральдычны сімвал Івянца, пасёлка ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 14 кастрычніка 1998 года пад № 66.

У верхняй, найбольш пачэснай частцы сучаснага гарадскога герба адлюстравана графская залатая карона з характэрнымі для геральдыкі асаблівасцямі — залатая, з дзевяццю жамчужынамі. Ніжэй кароны размяшчаецца леў, прысутнасць якога сімвалізуе сувязь з родам графаў Салагубаў.

Аўтар герба А. А. Шпунт.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц, Івянец вядомы з 2-й палавіны XV ст. У 1522 годзе ён упамінаецца як мястэчка Менскага павета Вялікага Княства Літоўскага. З 1470 года Івянцом валодалі графы Салагубы, дзякуючы якім у пачатку XVIII в. паселішча стала цэнтрам графства.
Графскі род валодаў радавым гербам «Праўдзіч»: у блакітным полі выходзіць са сцяны леў, павернуты ўлева. У пярэдніх лапах ён трымае жалезны круг ці шар.
Б. Папроцкі, польскі гісторык і геральдыст (1543—1614), піша, што герб гэты быў прынесены ў Польшчу з Германіі ў XIV ст.

Графскі герб стаў асновай для стварэння сучаснага гарадскога. Іменна асновай, бо ў адрозненне ад радавога гарадскі мае свае асаблівасці. Так, у гербе Салагубаў леў «выходзіць» і павернуты ўлева. У гербе горада — «узнікае» і павернуты ўправа. «Узнікаючы» леў малюецца як верхняя частка ўздыбленага льва па пояс з пярэднімі лапамі і з верхняй часткай хваста. У адрозненне ад «вырастаючага» льва (гл. герб Воранава) ці «ўздыбленага» (гл. гербы Слоніма, Ліды, Парыч), леў «узнікаючы» ў івянецкім гербе не дакранаецца сваім ніжнім краем да якой-небудзь фігуры, размешчанай ніжэй. Іменна таму гэты леў размешчаны ў цэнтры поля.

## Літаратура 
* Адамушко, В. И. Гербы и флаги Беларуси / В. И. Адамушко, М. М. Елинская. — Минск: Беларусь, 2006. — 254 с.

## Спасылкі 
* Герб поселка Ивенец // «Геральдика Беларуси» 

Івянец
Катэгорыя:Івянец
Антэкліза

**Антэклі́за** (ад анты… +  — нахіл) — вялікае скляпеннепадобнае падняцце паверхні крышталічнага фундамента ў межах платформаў (пліт); процілегласць сінеклізы.

Мае круглаваты або выцягнуты контур, памеры ў папярочніку да некалькіх соцень кіламетраў. Фарміруецца на працягу некалькіх геатэктанічных этапаў як зона павольнага падняцця зямной кары на фоне апускання сумежных структур. Таму на антэклізе магутнасць платформавага чахла памяншаецца ад перыферыі да цэнтра, месцамі на зямную паверхню выходзяць пароды . На Рускай пліце Усходне-Еўрапейскай платформы вядомы Беларуская антэкліза (у цэнтральнай і паўднёва-заходняй частках Беларусі) і Варонежская антэкліза (заходняе крыло — на ўсходзе Беларусі).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэктоніка
Герб Бабра

**Герб Бабра́** — даўнейшы геральдычны сімвал Бабра (цяпер пасёлак у Мінскай вобласці). Нададзены мястэчку ў 1730-я гады

Апісанне:
У блакітным полі дзве збройныя постаці святых Глеба і Барыса ў каронах.

## Гісторыя 
thumb|злева|Адбітак пячаці з гербам Бабра
Бобр атрымаў магдэбургскае права ў 30-я гады XVIII ст. Адзіным вядомым на сёння доказам гэтага з’яўляецца пячаць магістрата. Надпіс на пячаці сведчыць, што яна была зроблена ў 1735 годзе. Рэпрадукцыя адбітка пячаці не зусім якасная, таму дэталі выявы, за выключэннем дзвюх фігур з німбамі і ў панцырах на фоне княжацкай мантыі, разгледзець вельмі цяжка. У прывілеі ад 1 снежня 1762 года, які зафіксаваны ў Метрыцы ВКЛ, падкрэслена, што месту надаецца за герб выява «Святых рускіх Барыса і Глеба».

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 

Бобр
Катэгорыя:Бобр (гарадскі пасёлак)
Лагер НКУС для нямецкіх ваеннапалонных № 284

**Лагер № 168** — адзін з лагероў НКУС, які знаходзіўся ў г. Брэст у 2-х месцах: на Кіеўцы і ў раёне Кобрынскага моста (сучасны пр. Машэрава). Дзейнічаў у 1944—1948 гг. Там трымалі нямецкіх ваеннапалонных, вайскоўцаў саюзных Германіі армій і інтэрніраваных цывільных немцаў. Усяго праз лагер прайшло 166 тыс. немцаў, а пастаянна там знаходзілася ад 3 да 10 тыс. чал. Так на 30 красавіка 1946 г. там было 4270 чал, з іх 378 — лазарэтных хворых і 778 — у спецкамандах.

Палонных выкарыстоўвалі на розных гаспадарчых работах. Памерлых хавалі ў раёне цяперашняй вул. Герцэна у Брэсце. У 1948 г. лагер быў ліквідаваны, а яго зняволеныя рэпатрыяваны.

## Гл. таксама 
* Нямецкія вайсковыя могілкі 1941-1944 гг. пад Мінскам
* Інтэрніраванне немцаў у ЗША
* Нямецкія ваеннапалонныя ў СССР

284

Катэгорыя:Зніклі ў 1948 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1944 годзе
Катэгорыя:1944 год у Брэсце
Катэгорыя:Кіеўка
Антэнулы

**Антэ́нулы** — першая пара рухомых членістых прыдаткаў галавы ў ракападобных. Зыходна простыя, у некаторых вышэйшых другасна разгалінаваныя на 2—3. Звычайна з'яўляюцца органамі дотыку і хемарэцэпцыі; у некаторых ніжэйшых ракаў ператвораны ў прыстасаванні для плавання (весланогія) або прымацавання да субстрату (вусаногія).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Анатомія членістаногіх
Катэгорыя:Органы жывёл
Катэгорыя:Канечнасці
Антэрыдый

[thumb|Рэпрадуктыўныя органы [Харавыя водарасці|харавых водарасцяў — аагоній (зверху) і антэрыдый (знізу)]]

**Антэры́дый** (ад  — квітнеючы) — мужчынскі орган палавога размнажэння (мужчынскі гаметафіт) споравых раслін (моха- і папарацепадобных, некаторых водарасцяў) і грыбоў (ааміцэтаў і аскаміцэтаў). У вышэйшых раслін — невялікае авальнае або шарападобнае цельца з покрывам з аднаго або некалькіх радоў бясплодных клетак.

Унутры антэрыдыя ўтвараюцца сперматагенныя клеткі, з іх потым узнікаюць мужчынскія гаметы — сперматазоіды, або спермацыі. У грыбоў змесціва антэрыдыя не падзелена на асобныя гаметы. 

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Генератыўныя органы раслін
Іаган Хрысціян Разэнмюлер

**Іаган Хрысціян Разэнмюлер **(, 1771—1820) — нямецкі анатам, сын Іагана Георга Разэнмюлера;

Быў празектарам анатамічнага інстытута, а затым прафесарам анатоміі і хірургіі ў Лейпцыгу. Даследаваў пячоры каля Мугендорфа ў Баварыі; адна з іх да гэтага часу носіць назву «пячоры Разэнмюлера».

Імем Разэнмюлера названыя наступныя анатамічныя структуры:
* *Ямка Разэнмюлера *(латэральная насаглоткавая кішэня)
* *Залоза Разэнмюлера *(вейкавая частка слёзнай залозы)
* *Орган Разэнмюлера *(эпаафарон, рэшта мезанефральнай пратокі; структура, гамалагічная прыдатку яечка у мужчын)
* *Лімфатычны вузел Разэнмюлера-Пірагова* (які размяшчаецца пад пахвінным звязкам у сасудзістай лакуне)

## Працы 
* «Beiträge zur Zergliederunskunst» (Лейпцыг, 1800)
* «Chirurgische-anatomische Abbildungen für Aerzte und Wundärzte» (Веймар, 1804-12)
* «Handbuch der Anatomie des menschlichen Körpers» (Лейпцыг, 1808)

Катэгорыя:Анатамы Германіі
Апазіцыя

**Апазі́цыя** (ад  — проціпастаўленне, пярэчанне) — агульная назва партый, арганізацый, грамадскіх рухаў і аб'яднанняў, дзейнасць і погляды якіх проціпастаўлены поглядам большасці або пануючай думцы. Існуе ў парламентах, партыях.

Парламенцкая апазіцыя складаецца з партый і палітычных груп, якія не маюць большасці месцаў у парламенце і не ўдзельнічаюць у фарміраванні ўрада. Па шэрагу пытанняў выступае супраць палітыкі ўрада, з крытыкай яго дзеянняў. Можа фарміраваць  міністраў на выпадак прыходу да ўлады.

Унутрыпартыйная апазіцыя — партыйная групоўкі, якія па некаторых прынцыповых пытаннях палітыкі партыі выступаюць са сваім пунктам гледжання і праграмай дзеяння, супрацьстаяць прынятаму большасцю курсу партыі, яе кіраўніцтву. Можа разглядацца як аснова для ўтварэння новай партыі. Апазіцыя — неабходная ўмова мірнага, здаровага развіцця грамадства.

## Беларусь 
У беларускім парламенце ўпершыню пра стварэнне апазіцыі абвешчана ў 1990 годзе на 1-й сесіі Вярходнага Савета Беларусі, дзе ў апазіцыі да палітыкі ўрада выступілі Беларускі народны фронт «Адраджэнне», Аб’яднаная дэмакратычная партыя Беларусі, Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада і інш. Прадстаўнікі апазіцыі прымаюць удзел у заканатворчым працэсе, прапануюць шляхі ўмацавання суверэнітэту, незалежнасці дзяржавы, паглыблення рыначных адносін, духоўнага адраджэння і кансалідацыі нацыі і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Палітыка
Катэгорыя:Палітычная апазіцыя
Катэгорыя:Палітычная тэрміналогія
Апалонік

Назву **апалонік** маюць:
* Апалонік — сталовы прыбор.
* Апалонікі — лічынкі бясхвостых земнаводных.
Апертура (оптыка)

thumb|Вялікая (1) і маленькая (2) апертура.

**Аперту́ра** (ад  — адтуліна) — дзейная адтуліна аптычнай сістэмы, якая вызначаецца памерамі лінзаў або дыяфрагмамі. Раздзяляльная здольнасць аптычнай прылады прапарцыянальная апертуры. Вуглавая апертура — вугал α паміж крайнімі прамянямі канічнага , які уваходзіць у аптычную сістэму. Лікавая апертура вызначаецца як n sin(α/2), дзе n — паказчык пераламлення асяроддзя, у якім знаходзіцца прадмет.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаметрычная оптыка
Катэгорыя:Фатаграфія
Аптычная вось

**Аптычная вось**:

*  — напрамак у аптычна анізатропных крышталях, уздоўж якога святло праходзіць без .
* Аптычная вось — прамая, на якой размешчаны цэнтры ўсіх пераламляльных і адбівальных паверхняў, што утвараюць аптычную сістэму (лінзавую, люстраную або люстрана-лінзавую).
* Аптычная вось — вось сіметрыі пераламляльных паверхняў лінзы або адбівальнай паверхні люстэрка; праходзіць праз цэнтры крывізны паверхняў перпендыкулярна да іх. 

## Літаратура 
*
Фама Паўлавіч Якаўлеў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Фама Паўлавіч Якаўлеў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 17.10.1900
 |месца нараджэння = в. Града, 
 |дата смерці      = 18.11.1971
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = → 
 |гады службы      = з 1920
 |званне           = 
 |род войскаў      = РСЧА
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = { style="background: transparent"

}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Фама́ Па́ўлавіч Я́каўлеў** (, в. Града,  — ) — член  Далёкаўсходняга фронту, генерал-лейтэнант (1944).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і рабочых.

## Літаратура 
* *Долготович Б. Д., Коваленя А. А.* С верой в Победу. Беларусь в Великой Отечественной войне. — Минск: Белорусская наука, 2010. — 240 с. — ISBN 978-985-08-1150-9.
* Военный энциклопедический словарь. — 2013.

## Спасылкі 
* Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі
* Біяграфія на сайце generals.dk
* 17 кастрычніка: гэты дзень у гісторыі 
* І на Ціхім акіяне свой скончылі паход 
* Цэнтр генеалагічных даследаванняў

Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Аптычны рэзанатар

**Аптычны рэзанатар** — сістэма люстраных адбівальных паверхняў, у якой  і падтрымліваюцца стаячыя ці  электрамагнітныя хвалі аптычнага дыяпазону. У адрозненне ад  аптычны з’яўляецца адкрытым (няма бакавых сценак). Аптычны рэзанатар — адзін з важнейшых элементаў лазера. Асноўная характарыстыка аптычнага рэзанатара —  (вызначае страты  і характарызуе рэзанансныя ўласцівасці).

Прасцейшы аптычны рэзанатар — , які складаецца з 2 плоскіх строга  люстэркаў, што знаходзяцца на адлегласці L, значна большай за даўжыню хвалі λ. Калі паміж люстэркамі ўздоўж восі рэзанатара распаўсюджваецца плоская светлавая хваля, то ў выніку  ад люстэркаў і  утвараецца стаячая хваля. Умова рэзанансу: L = q⋅λ/2, дзе q — падоўжны індэкс ваганняў (колькасць паўхваляў, што ўкладаюцца ўздоўж восі аптычны рэзанатар). У лазернай тэхніцы выкарыстоўваюцца канфакальныя рэзанатары, утвораныя , якія разнесены на адлегласць, роўную радыусу іх крывізны, а таксама кальцавыя аптычныя рэзанатары, што складаюцца з 3 і болей плоскіх або сферычных люстэркаў. У аптычным рэзанатары са сферычнымі люстэркамі ўзбуджаюцца таксама незалежныя бягучыя насустрач адна адной хвалі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Оптыка
Катэгорыя:Аптычныя сістэмы
Катэгорыя:Хвалевая оптыка
Катэгорыя:Фізічная оптыка
Катэгорыя:Рэзанатары паводле тыпаў
Катэгорыя:Тэорыя хваль