open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандр Ціханавіч Грачанінаў

**Аляксандр Ціханавіч Грачанінаў** (, 13 (25) кастрычніка 1864, Масква — 3 студзеня 1956, Нью-Ёрк) — расійскі кампазітар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Маскве, у сям’і купца. Музычную адукацыю атрымаў у Маскоўскай, а затым Пецярбургскай кансерваторыях, якія скончыў у 1893 годзе па класе Рымскага-Корсакава.

Пасля заканчэння кансерваторыі прымаў актыўны ўдзел у рабоце музычна-этнаграфічнай камісіі пры Маскоўскім універсітэце і ў Беларускай песеннай камісіі, выступаў у якасці акампаніятара ўласных рамансаў. Творы Грачанінава выходзілі ў выдавецтве Бяляева.

У час працы ў Беларускай песеннай камісіі Грачанінаў пазнаёміўся з беларускім музычным фальклорам, глыбока адчуў своеасаблівасць яго ладава-інтанацыйнай будовы. Даў класічныя ўзоры апрацовак народных песень. На тэмы народных песень напісаў у Парыжы «Беларускую рапсодыю» для сімфанічнага аркестра і п’есу для скрыпкі і фартэпіяна «Дар Белай Русі». Аўтар музыкі да п’есы В. Шашалевіча «Апраметная» ў пастаноўцы БДТ-2 1926 года.

У 1925 годзе Грачанінаў з сям’ёй эміграваў у Парыж, а ў 1939 годзе — у Нью-Ёрк. Пахаваны на праваслаўных могілках у Джэксане (Касвіл), Нью-Джэрсі, ЗША.

## Творчая спадчына 
У творчую спадчыну Грачанінава ўваходзяць:

* 3 оперы — «Дабрыня Мікіціч» (1903), «Сястра Беатрыс» (1912) і «Жаніцьба» (па Гогалю, 1950);
* дзіцячыя оперы — «Церамок», «Ёлачкін сон» і інш.
* 5 сімфоній — op. 6 (1894); op. 27 (1908); op. 100 (1923); op. 102 (1927); op. 153 (1936)
* канцэрты — для віяланчэлі з аркестрам op. 8 (1895); для скрыпкі з аркестрам op. 132 (1932); для флейты, арфы і струнных op. 159 (1938);
* камерна-інструментальныя творы — 4 струнныя квартэты (1893, 1914, 1916, 1929); 2 фартэпіянныя трыа (1906, 1931); дзве фартэпіянныя санаты (1931, 1942); п’есы для фартэпіяна.
* больш за 100 рамансаў;
* Духоўныя творы — «Страсны тыдзень» op. 58; «Хвала Богу», op. 65; «Дзямественная літургія», op. 79 (1917); Missa Oecumenica, op. 142 (1936); Missa Festiva, op. 154 (1937); Missa Sancti Spiritus, op. 169 (1940); Et in Terra Pax, імша, op. 166 (1942) і іншыя.
* Свецкія хоры — «Жалобны гімн», «Маці Русь» (на вершы Някрасава), «Памяці паўшых за волю» і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* М.&nbsp;В.&nbsp;Михеева. Духовное творчество Гречанинова

Катэгорыя:Аўтары гімнаў
Катэгорыя:Кампазітары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Расіі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты РСФСР
Уладзімір Аляксеевіч Грачанічэнка

**Уладзімір Аляксеевіч Грачанічэнка** (, Шпыліўка,  — ?) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З 1928 года ў Чырвонай Арміі. Член КПСС з 1932 года. Удзельнік Польскага паходу Чырвонай Арміі ў 1939 годзе.

Скончыў Ваенную акадэмію імя Фрунзэ ў 1941 годзе. У партызанскім руху з мая 1942 года, са жніўня 1942 года камісар атраду, кавалерыйскага дывізіёна. З 1944 на 2-м Украінскім фронце, удзельнік вызвалення Венгрыі, Чэхаславакіі. Да 1958 года ў Савецкай Арміі, у 1958—1964 гадах на савецкай працы.

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Ваенныя дзеячы СССР
Сезон 1995 ЖФК Вікторыя Брэст

У 1995 годзе жаночы футбольны клуб «Вікторыя» з Брэста прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 1995 (1 месца),
* Кубак Беларусі 1995 (паўфінал).

## Склад каманды 
* Ала Волкава
* Таццяна Сенюце
* Святлана Храпавіцкая
* Наталля Сысоева
* Таццяна Карпава
* Наталля Глядко
* Аксана Нерс
* Святлана Бармута
* Ганна Татарынава
* Алена Адамчук
* Вікторыя Шолахава
* Наталля Карповіч
* Наталля Кавалёва
* Ірына Петрань
* Алена Нічыпарук
* Ірына Ліўшыц
* Алёна Балахонава
 
Галоўны трэнер — Георгій Дарбуашвілі

## Літаратура 
* М. Н. Кацман, С. О. Фадеев. Краткая энциклопедия женского футбола. — Калуга: «Калуга вечерняя», 1996. — 145 с. — 1000 экз.

## Спасылкі 
* Belarus (Women) 1995

1995
Вікторыя Брэст
Катэгорыя:1995 год у Брэсце
Катэгорыя:Чэмпіёнскія сезоны паводле жаночых футбольных клубаў Беларусі
Алена Фёдараўна Адамчук

**Алена Фёдараўна Адамчук** (нар. ) — беларуская футбалістка, майстар спорту Беларусі.

## Клубная кар’ера 
Выдатніца СШ № 3 г. Пружаны, скончыла з чырвоным дыпломам Брэсцкі пед-інстытут. У інстытуце трэнер Георгій Дарбуашвілі запрасіў першакурсніцу ў жаночую футбольную каманду «Вікторыя», якая толькі стваралася.

Гуляла за «Бабруйчанку», гродзенскую каманду «Нёман», магілёўскую «Надзею», каля дзесяці гадоў уваходзіла ў зборную Беларусі. Неаднаразовы чэмпіён рэспублікі і ўладальнік Кубка Беларусі па футболе.

У пачатку 2000-х гадоў з-за сямейных абставін скончыла кар’еру прафесійнай футбалісткі і стала трэнерам у пружанскай ДЮСШ № 1 (трэнер вышэйшай катэгорыі).

У 2021 годзе стала галоўны трэнерам «Пружан».
 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Тренер Елена Адамчук: «Футбол меня нашел»
* Елена Адамчук стала первой женщиной, которая заняла пост главного тренера в мужском клубе чемпионата Беларуси
 

Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Пружаны
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Вікторыя-86 Брэст
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Ніва-Белкард
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Бабруйчанка
Лесь Курбас

**Лесь Курбас** (сапраўднае імя Аляксандр-Зянон Сцяпанавіч Курбас, укр. Лесь Ку́рбас, 25 лютага 1887,  — , Сандармох, Карэлія) — украінскі акцёр, тэатральны і кінарэжысёр. Народны артыст Украінскай ССР (1925).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і акцёраў Сцяпана Піліпавіча Курбаса (сцэнічны псеўданім Янавіч) і Ванды Адольфаўны Тэйхман. Вучыўся ў Цярнопальскай украінскай гімназіі, удзельнічаў у самадзейнасці. З 1907 года вучыўся на філасофскім факультэце Венскага ўніверсітэта, праз год перавёўся ў Львоўскі ўніверсітэт. У 1909 годзе арганізаваў студэнцкі тэатр, у якім стаў галоўным рэжысёрам і акцёрам. За патрабаванні украінізацыі ўніверсітэта быў адлічаны. Пазней аднавіўся ў Венскім універсітэце, які і скончыў, адначасова навучаючыся ў драматычнай школе пры Венскай кансерваторыі.

Працаваў у Гуцульскім тэатры Гната Хаткевіча, Львоўскім тэатры таварыства «Руська бесіда». З пачаткам Першай сусветнай вайны пераехаў у Цярнопаль, дзе ў 1915 годзе арганізаваў стацыянарны тэатр «Цярнопальскія тэатральныя вечарыны». У 1917 годзе на запрашэнне Мікалая Садоўскага пераехаў у Кіеў, дзе арганізаваў тэатральную студыю (пазней «Малады тэатр»). У 1918 годзе — член літаратурнай групы «Белая студыя».

У верасні 1919 года ажаніўся з танцоркай Валянцінай Чысцяковай.

У сакавіку 1922 года арганізаваў знакаміты тэатр «Берэзіль» (пазней пераведзены ў тагачасную сталіцу савецкай Украіны Харкаў). У гэтым жа годзе ў Адэсе зняў першы ігравы фільм ВУФКУ паводле апавядання Чэхава «Шведская запалка» (па іншых дадзеных — рэж. Мікалай Салтыкоў ці Барыс Ларэнца).

У 1924 годзе пераехаў у Адэсу, дзе зняў фільмы «Вендэта» і «Макдональд».

У 1925 годзе зняў сваю апошнюю кінанавелу «Арсенальцы», пасля чаго вярнуўся ў тэатр. У жніўні 1925 года атрымаў званне Народнага артыста УССР.

Пасля згортвання палітыкі украінізацыі быў абвінавачаны ў «нацыяналістычных скрыўленнях», адхілены ад кіраўніцтва тэатрам.

Прыгавораны 9 кастрычніка 1937 года Асобай тройкай УНКУС ЛА да вышэйшай меры пакарання. Расстраляны 3 лістапада 1937 года ва ўрочышчы Сандармох. Рэабілітаваны ў 1957 годзе Харкаўскім аблсудом і Ваенным трыбуналам Паўночнай ваеннай акругі.
Ірма Рыгораўна Вітоўская

**Ірма Рыгораўна Вітоўская** (; сапраўднае імя Ірына Рыгораўна Вітоўская; ) — украінская актрыса тэатра і кіно, прадзюсар і грамадскі дзеяч. Заслужаная артыстка Украіны (2016). Працуе ў Маладым тэатры (з 1998 года), найбольш вядомая па ролі Лесі ў серыяле «Леся+Рома» (2005—2007).

## Біяграфія 
Нарадзілася 30 снежня 1974 года ў Івана-Франкоўску. Бацька Ірмы паходзіў з вёскі Медуха Галіцкага раёна Івана-Франкоўскай вобласці. Прадзед па матчынай лініі — рускі, а яго жонка — латышка. Марыла стаць археолагам, некалькі гадоў запар спрабавала паступіць у Прыкарпацкі інстытут імя Стэфаніка. Наведвала тэатральны гурток пры Палацы піянераў у Івана-Франкоўску.

У 1998 годзе скончыла Львоўскі дзяржаўны музычны інстытут па спецыяльнасці «Актрыса драматычнага тэатра» (курс Багдана Козака). З таго ж года працуе ў Кіеўскім акадэмічным Маладым тэатры.

Неаднаразовая ўдзельніца шматлікіх міжнародных тэатральных фестываляў, атрымлівала персанальныя ўзнагароды.

З 11 кастрычніка 2015 года з’яўляецца трэнерам шоу «Маленькія гіганты» на канале «1+1». Была вядучай тэлеперадач «Шлюбныя гульні, або Нумар для маладых» і «Народная зорка» на канале ICTV. Прымала ўдзел у вакальным шоу «Народная зорка» на тэлеканале «Украіна».

Ірма Вітоўская — актывістка «Рэвалюцыі годнасці» і «Моўнага Майдана». У чэрвені 2018 года запісала відэазварот у падтрымку зняволенага ў Расіі ўкраінскага рэжысёра Алега Сянцова.

Катэгорыя:Тэлевядучыя Украіны
Юлія Піліпаўна Гаўрыльчанка

**Юлія Піліпаўна Гаўрыльчанка** (-) — украінская актрыса. Заслужаны артыст Малдаўскай ССР (1952). Лаўрэат Сталінскай прэміі трэцяй ступені (1952)

## Біяграфія 
Нарадзілася 8 жніўня 1916 года ў сяле Вялікая Сняцінка (цяпер — Фастоўскі раён, Кіеўская вобласць, Украіна); па іншых дадзеных — у Адэсе.

У 1934 годзе скончыла КДІТМ. У час Вялікай Айчыннай вайны артыстка франтавога тэатра. Пасля вайны актрыса АдТСА. З 1965 года — актрыса АдРДТ імя А. В. Іванова.

Муж — Мікалай Іванавіч Духноўскі. У апошнія гады разам з мужам жыла ў Доме ветэранаў сцэны імя М. М. Ужвій (Пушча-Вадзіца).

Памерла 24 ліпеня 1991 года ў Кіеве.

## Узнагароды і прэміі 
* заслужаны артыст Малдаўскай ССР (1952).
* Сталінская прэмія трэцяй ступені (1952) — за выкананне ролі ў спектаклі «Прага застаецца маёй» Ю. А. Буракоўскага, пастаўлены на сцэне Адэскага ДТСА.
* ордэн Айчыннай вайны II ступені (23.12.1985).
* медаль «За абарону Сталінграда» (27.1.1945).
* медаль «За працоўную адзнаку» (30.6.1951).
Гаўрыльчанка

**Гаўрыльчанка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Юлія Піліпаўна Гаўрыльчанка — актрыса
* Юлія Пятроўна Гаўрыльчанка — беларускі юрыст
Любоў Іванаўна Дабржанская

**Любоў Іванаўна Дабржанская** (24 снежня 1905,  — , ) — савецкая актрыса тэатра і кіно, спявачка; народная артыстка СССР (1965), лаўрэат Сталінскай прэміі II ступені (1951).

## Біяграфія 
Нарадзілася 24 снежня 1905 года (паводле афіцыйных звестак — у 1908 годзе) ў Кіеве ў дваранскай сям’і. У 1923—1924 гадах вучылася ў тэатральнай студыі пры Другім тэатры Украінскай савецкай рэспублікі імя У. І. Леніна (з 1926 — Руская дзяржаўная драма, цяпер — Нацыянальны акадэмічны тэатр рускай драмы імя Лесі Украінкі) у Кіеве. З 1924 года — актрыса яго трупы. З 1926 па 1927 год нядоўга працавала ў Днепрапятроўску.

З 1934 года — актрыса Цэнтральнага тэатра Савецкай Арміі ў Маскве, дзе вялікі ўплыў на яе мастацтва аказаў А. Д. Папоў.

Іграла ў іншых тэатрах Масквы (Драматычны тэатр імя К. С. Станіслаўскага, Тэатр «Сучаснік»).

Для актрысы, якая валодала выдатным дарам пераўвасаблення, выразным голасам, моцным тэмпераментам, характэрны іранічнасць, вастрыня псіхалагічнага малюнка, яркасць сцэнічнай формы. Выступала ў камічных і драматычных ролях. Усяго ёю было створана больш за 120 роляў у тэатры.

Валодала выдатным голасам. Спевам спецыяльна не вучылася, але добра спраўлялася з выкананнем вакальных твораў у ролях.

Удзельнічала ў канцэртах. Рамансы, выкананыя ёю, карысталіся вялізным поспехам.

З 1 мая 1978 года — персанальная пенсіянерка саюзнага значэння.

Памерла 3 лістапада 1980 года ў Маскве. Пахавана ў Маскве на Ваганькаўскіх могілках.

## Узнагароды 
* Народная артыстка СССР (1965),
* Сталінская прэмія II ступені (1951),
* ордэн Леніна.
Ганна Васільеўна Татарынава

**Ганна Васільеўна Татарынава** (нар. , Брэст, Беларусь) — беларуская футбалістка. Выступала за зборную Беларусі. Майстар спорту Беларусі (1994), майстар спорту Украіны (2002).

## Клубная кар’ера 
З 1990 года стала займацца футболам у мясцовай ДЮСШ «Вікторыя» (г. Брэст). Настаўнікам быў беларускі трэнер і футбаліст Мікалай Мікалаевіч Горбач. З 13-14 летстала рэгулярна гуляць за брэсцкую футбольную каманду «Вікторыя». У 1994 годзе заваявала бронзу з брэсцкай «Вікторыяй». А сапраўдны поспех прыйшоў пасля пераходу ў футбольны клуб «Бабруйчанка» (г. Бабруйск), дзе двойчы была чэмпіёнамі краіны — у 2001 і ў 2002 гадах. У 2001 годзе стартавала ў Лізе чэмпіёнаў УЕФА. З 1998 года стала гуляць у нацыянальнай зборнай.

## Тытулы і дасягненні 
* Чэмпіён Беларусі (2): 2001, 2002
* Чэмпіён Украіны (5): 2003, 2004, 2006, 2008, 2011
* Уладальнік Кубка Украіны (7): 2003, 2004, 2006, 2007, 2008, 2010, 2011
* Срэбны прызёр чэмпіянату Украіны (3): 2005, 2007, 2010
* Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 1994
* Бронзавы прызёр чэмпіянату Украіны: 2003
* Лепшы футбаліст Беларусі сярод жанчын: 2009
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Анна ТАТАРИНОВА: «Пусть цветы всегда цветут у женских ног!»
 

Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Бабруйчанка
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Вікторыя-86 Брэст
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Жытлабуд-1 Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ЖФК ЦПАР-Данчанка
Катэгорыя:Майстры спорту Украіны
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Надзея Пятроўна Дацэнка

**Надзея Пятроўна Дацэнка** (; 27 снежня 1913 г. [9 студзеня 1914], Шырокае, Херсонская губерня — , ) — украінская актрыса. Народная артыстка СССР (1972).

## Біяграфія 
Нарадзілася 27 снежня 1913 (9 студзеня 1914) года (па іншых крыніцах — 14 (27) снежня 1913 года) у мястэчку Шырокае (цяпер у Крыварожскае раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны).

У 1936 годзе скончыла акцёрскі факультэт Кіеўскага тэатральнага інстытута (цяпер Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт тэатра, кіно і тэлебачання імя І. К. Карпенкі-Карага). З 1936 года — актрыса Украінскага драматычнага тэатра імя М. Занькавецкай у Запарожжы (з 1944 года — у Львове). У 1941—1944 гадах, падчас Вялікай Айчыннай вайны, разам з тэатрам была ў эвакуацыі ў Табольску, потым у Новакузнецку.

Член ВКП(б) з 1952 года. Здымалася ў кіно з 1957 года.

Памерла 10 сакавіка (паводле іншых звестак — 11 сакавіка) 1994 года ў Львове. Пахаваная на Лычакоўскіх могілках.

Муж — Барыс Васілевіч Раманіцкі (1891—1988), акцёр тэатра і кіно. Народны артыст СССР (1944).
Наталля Канстанцінаўна Дуброўская

**Наталля Канстанцінаўна Дуброўская** (,  — , там жа) — украінская актрыса тэатра і кіно, заслужаная артыстка Украінскай ССР (1981).

## Біяграфія 
У школе займалася ў тэатры «Юнацтва» пад кіраўніцтвам актрысы-рэжысёра Таццяны Раманаўны Фуксінай-Бабскай. У 1966 годзе скончыла Адэскае тэатральна-мастацкае вучылішча (курс М. Я. Тылькера) і была прынята ў трупу Адэскага рускага драматычнага тэатра імя А. Іванова, дзе служыла ўсё жыццё.

Здымалася ў кіна- і тэлефільмах, сярод іх «Астэнічны сіндром», «Цімур і яго каманда», «Паляўнічыя за дыяментамі» і інш. У 1990-я гады актыўна працавала на тэлебачанні, выконвала самыя розныя ролі ў праграмах «Джэнтльмен-шоў» і «Маскі-шоу», у 2000-я гады ў серыяле «Дружная сямейка».

Памерла 10 сакавіка 2015 года ў Адэсе на 70-м годзе жыцця.
Зінаіда Мікалаеўна Дзехцярова

**Зінаіда Мікалаеўна Дзехцярова** (; ) — украінская актрыса тэатра і кіно. Народная артыстка Украінскай ССР (1968). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі імя Т. Р. Шаўчэнкі (1996).

## Біяграфія 
Нарадзілася 30 кастрычніка 1927 года ў Адэсе.

Пасля заканчэння Адэскага музычнага вучылішча ў 1950 годзе была прынята ў тэатр музычнай камедыі, які тады знаходзіўся ў Львове. Пасля пераводу тэатра ў Адэсу, засталася ў Львове. На працягу паўстагоддзя да 2004 года іграла на сцэне Львоўскага рускага драматычнага тэатра Прыкарпацкай ваеннай акругі (ПрыКВА).

Зінаіда Дзехцярова была «прымай», зоркай тэатральнага Львова, легендарнай актрысай тэатра ПрыкВА. Зінаіда Дзехцярова карысталася шырокай папулярнасцю не толькі ва Украіне, але і далёка за яе межамі.

Муж — рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Украіны Анатоль Аляксандравіч Ратэнштэйн.

Памерла 19 ліпеня 2024 года ў Львове. Пахавана ў Львове на Лычакоўскіх могілках.

## Крыніцы
Яўгенія Міхайлаўна Дэмбская

**Яўгенія Міхайлаўна Дэмбская** (, Кіеў — , Адэса) — украінская актрыса. Народная артыстка Украіны (2000). Ганаровы грамадзянін Адэсы (2013).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў музычнай сям’і, у якой выхоўвалася тры дачкі — Валянціна, Неаніла і Яўгенія. У тры гады страціла бацьку.

Першы муж — піяніст Аляксандр Кац, быў прызваны ў РСЧА ў 1939 годзе, прымаў удзел у Вялікай Айчыннай вайне і загінуў, вызваляючы Кіеў.

Скончыла Кіеўскае музычнае вучылішча (1939), вучылася ў Кіеўскай кансерваторыі (1939—1941). З 1940 года — салістка Кіеўскага тэатра малых формаў. Патрапіла ў акупацыю падчас Вялікай Айчыннай вайны. У тэатры «Кляйн кунст тэатр» выступала па 1945 год. У канцы вайны разам з трупай апынулася ў Венгрыі, выступала перад савецкімі салдатамі. Пераехала ў Львоў, выступала ў клубе рэпатрыянтаў.

Скончыла Львоўскую кансерваторыю (1946), выступала з Міхаілам Вадзяным у канцэртах як салістка Львоўскай філармоніі, у 1946 годзе ўдзельнічала ў стварэнні Львоўскага тэатра музычнай камедыі.

У 1953 годзе разам з тэатрам пераехала ў Адэсу, вядучая салістка Адэскага акадэмічнага тэатра музычнай камедыі.

Другі муж — Аляксей Пятровіч Крыніцкі, адвакат.

У кіно з 1957 па 1990 год.

Памерла на 99-м годзе жыцця 29 чэрвеня 2019 года ў Адэсе. Пахаваная 1 ліпеня 2019 года на Другіх Хрысціянскіх могілках Адэсы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Актрысы СССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Адэсы
Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996

**Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996** (5-ы жаночы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе) — чэмпіянат Беларусі па футболе сярод беларускіх жаночых каманд 1996 года.

## Першы этап 
На першым этапе каманды размясціліся ў наступным парадку:

## Фінальная табліца 
## Літаратура 
* Женский футбол: чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 7 сентября (№ 113). — С. 4.
* Оторвались, однако // Спортивная панорама. — 1996. — 6 ноября (№ 145). — С. 4.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1996 годзе
Катэгорыя:1996 год у жаночым футболе
Катэгорыя:Жаночая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе
Зернебабовыя культуры

**Зернебабо́выя культу́ры** — група раслін парадку , якія галоўны чынам вырошчваюць для пладоў, якія ўжываюць як прадукты харчавання.

У зерні маецца 20—40 (20—50) % бялкоў. У сухім рэчыве зялёнай масы колькасць бялкоў дасягае 18-19 %. Сярод іх арахіс, гарох, соя, фасоля, лубін, боб, эспарцэт, сачавіца, чына і іншыя.

## Гаспадарчае значэнне 
Па гаспадарчаму значэнню зернебабовыя культуры падзяляюцца на харчовыя, кармавыя, тэхнічныя і ўніверсальныя.

Спелае насенне выкарыстоўваюць у ежу ў выглядзе крупы і мукі. З яго падрыхтоўваюць кансервы, харчовыя канцэнтраты. Няспелае насенне і плады (зялёны гарошак, зялёныя бабы гароху і фасолі) — гародніна. З насення соі, арахісу здабываецца алей. Зерне, макуха, шрот, зялёная маса — каштоўны корм сельскагаспадарчым жывёлам. Зернебабовыя культуры ўзбагачаюць глебу азотам. Лубін, гарох пасяўны — добрае зялёнае ўгнаенне.

## У Арганізацыі Аб’яднаных Нацый 
На 68-й сесіі Генеральнай Асамблеі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый 2016 год быў абвешчаны Міжнародным годам зернебабовых (МГЗ). 10 лютага — Сусветны дзень зернебабовых.

## Літаратура 
* 
* 
* Сельско-хозяйственный энциклопедический словарь. / Главный редактор: В. К. Месяц. — М.: Советская энциклопедия, 1989.
* Зерновые бобовые культуры : практикум / В. Г. Таранухо [и др.]. — Горки : БГСХА, 2014. — 56 с. — ISBN 978-985-467-504-6.

## Спасылкі 
* Всемирный день зернобобовых 10 февраля  // Сайт ААН
* Международный год зернобобовых 2016  // Сайт ААН
Вольга Андрэеўна Дацэнка

**Вольга Андрэеўна Дацэнка** (; 2 (25) студзеня 1903, с. Шышакі, Палтаўская вобласць — , ) — украінская і руская савецкая тэатральная актрыса. Вучаніца украінскага тэатральнага рэжысёра Леся Курбаса.

## Біяграфія і тэатральная творчасць 
Бацька памёр, калі дзяўчынцы споўніўся год, маці працавала настаўніцай. Вучылася ў Палтаве ў прыватнай гімназіі, дзе брала ўдзел у аматарскіх спектаклях. З 1919 удзельнічала ў аматарскіх спектаклях сельскай моладзі, якімі кіравала актрыса Лідзія Квітка, якая прыязджала ў Шышакі на адпачынак.

У 1922—1925 вучылася ў Кіеўскім музычна-драматычным інстытуце імя Лысенкі, дзе яе заўважыў Лесь Курбас і залічыў у свой тэатр «Бярэзіль».

У 1926 годзе разам з тэатрам пераехала ў Харкаў. Тут былі згуляныя лепшыя ролі Лесі Дацэнка (пад гэтым імем яна выходзіла на сцэну): манашка («Гайдамакі» па Шаўчэнка, 1924), Юм-Юм («Мікада» па Салівене, 1927), Воля («Народны Малахій» Куліша, 1928), Уля («Міна Мазайла» Куліша, 1929), Катра («Кадры» Мікіценка, 1931), Лі-дзі («Смерць лэдзі Грэй» Галаваніўскага, 1934). .

Актрыса вымушана была пакінуць Харкаў з-за арышту мужа Б. Драбінскага. Яна працавала ў Жытомірскім перасоўным тэатры (1937—1938), Енакіеўскім рускім драматычным тэатры імя Пушкіна (1938—1940), у Марыупальскім рускім драматычным тэатры (1940—1941), Палтаўскім украінскім музычна-драматычным тэатры (1945) украінскім драматычным тэатры (1946—1950).

У 1951 яна прыняла прапанову толькі што створанага Рускага драматычнага тэатра Карэла-Фінскай ССР, стаўшы яго вядучай актрысай.

З 1961 года на пенсіі. Памерла 18.12.1993., пахаваная ў Петразаводску.
Каменскіх

**Каменскіх** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анастасія Аляксееўна Каменскіх (нар. 1987) — украінская спявачка;
* Іван Аляксандравіч Каменскіх (нар. 1940) — савецкі архітэктар.
Грыбаў

**Грыбаў** — шматзначны тэрмін.

## Тапонімы 
* Грыбаў (горад) — горад у Польшчы
* Грыбаў (гміна) — гміна ў Польшчы

## Вядомыя асобы 
* Аляксей Мікалаевіч Грыбаў — акцёр тэатра і кіно
* Канстанцін Грыбаў — беларускі гандбаліст
* Сяргей Яфімавіч Грыбаў — герой Грамадзянскай вайны

## Гл. таксама 
* Грыбава
Роберт Мацвеевіч Клімін

**Роберт Мацвеевіч Клімін** (; нар. 18 верасня 1939, Рыбінск, Расія) — беларускі мастак, дызайнер і выкладчык. Дацэнт кафедры дызайну БДУ і БДАМ.

## Біяграфія 
У 1945—1960 гадах жыў у Кішынёве ў Малдове. Скончыў Рэспубліканскае мастацкае вучылішча ў Кішынёве.

У 1968 годзе скончыў Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў.

У 1968—1972 гадах працаваў мастаком-канструктарам у Экспірыментальна-канструктарскім бюро мэблі Рэспублікі Беларусь.

З 1969 года працуе ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў на факультэце дызайну і дэкаратыўна-ўжытковага мастацтва. Адначасова з 2004 года дацэнт кафедры камунікатыўнага дызайну Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Адзін з заснавальнікаў Саюза дызайнераў БССР (1976—2018).

З 1989 года член Міжнароднай асацыяцыі дызайнераў.

Жыве і працуе ў Мінску.

## Спасылкі 
* Климин Роберт Матвеевич // Кафедра коммуникативного дизайна БГУ  
* Вучоныя Беларусі. Клімін, Роберт Мацвеевіч
* Вучоныя Беларусі. Климин Роберт Матвеевич 
* *Марина Кирченко* Роберт Климин: «Дерево — это уже произведение природы, и мастерство заключается в том, чтобы это произведение не испортить»  // Беларускі саюз дызайнераў

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Дызайнеры мэблі
Катэгорыя:Дызайнеры інтэр’ераў
Катэгорыя:Дызайнеры Беларусі
Людміла Сяргееўна Кузняцова

**Людміла Сяргееўна Кузняцова** (нар. ) — беларуская футбалістка. Выступала за зборную Беларусі.

## Клубная кар’ера 
У 1996 годзе выступала за каманду Белкар (Бабруйск).
 
У вышэйшай лізе Расіі выступала за клубы «Энергетык-КМВ» (Кіславодск), «Лада» (Тальяці), «Разань-ПДВ», «Ізмайлава» (Масква). У 2004 годзе ў складзе «Лады» стала чэмпіёнкай Расіі.

У 2008 годзе вярнулася ў склад «Бабруйчанкі», а ў 2009 годзе перайшла ў клуб «Мінчанка-БДПУ».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Женский футбол: чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 14 мая (№ 53). — С. 2.
* Женский футбол. Чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 20 июня (№ 70). — С. 4.
* Женский футбол: чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 31 августа (№ 109). — С. 4.

## Спасылкі 
* Информация об игроке: Кузнецова Людмила

Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Вікторыя Воранава
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК ЦСП Ізмайлава
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Разань-ПДВ
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Лада Тальяці
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Энергетык-КМВ
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Бабруйчанка
Алена Дзмітрыеўна Казлова

**Алена Дзмітрыеўна Казлова** (нар. , Брэст, Беларусь) — беларуская футбалістка. Выступала за зборную Беларусі.

## Клубная кар’ера 
У 1994 выступала за каманду Вікторыя (Брэст), а ў 1996 годзе выступала за каманду Белкар (Бабруйск).

У чэмпіянатах Расіі па футболе ў 2002—2003 і вясной 2005 года гуляла за нагінскую «Надзею». У 2004 годзе выступала за «ЦСК ВПС». Восенню 2005 года гуляла за маскоўскі «Спартак».

Пазней выступала ў расійскіх аматарскіх спаборніцтвах па футболе і міні-футболе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Женский футбол: чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 14 мая (№ 53). — С. 2.
* Женский футбол. Чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 20 июня (№ 70). — С. 4.
* Женский футбол: чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 31 августа (№ 109). — С. 4.
* М. Н. Кацман, С. О. Фадеев. Краткая энциклопедия женского футбола. — Калуга: «Калуга вечерняя», 1996. — 145 с. — 1000 экз.
* И женщины взяли свисток // Спортивная панорама. — 1998. — 11 апреля (№ 56). — С. 2.

## Спасылкі 
* Информация об игроке: Козлова Елена Дмитриевна

Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Спартак Масква
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Надзея Нагінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Вікторыя-86 Брэст
Катэгорыя:Ігракі ЖФК ЦСК ВПС
Вольга Васільеўна Муравейнікава

**Вольга Васільеўна Муравейнікава** (нар. ) — беларуская футбалістка. Выступала за зборную Беларусі.

## Клубная кар’ера 
У 1996 годзе выступала за каманду Белкар (Бабруйск), забіла два галы.

У 2009—2010 гадах гуляла ў вышэйшай лізе Беларусі за клуб «Мінчанка-БДПУ». Па выніках сезона 2009 года ўлучана ў спіс 22-х лепшых футбалістак у краіне. Летам 2010 года перайшла ў клуб «Вікторыя» (Воранава), дзе гуляла да канца прафесійнай кар’еры.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Женский футбол: чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 14 мая (№ 53). — С. 2.
* Женский футбол. Чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 20 июня (№ 70). — С. 4.
* Женский футбол: чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 31 августа (№ 109). — С. 4.

Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Бабруйчанка
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Зорка-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Вікторыя Воранава
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Нява
Аліна Віктараўна Васільева

**Аліна Віктараўна Васільева** (нар. , Маларыта, Беларусь) — беларуская футбалістка. Выступала за зборную Беларусі. Майстар спорту.

## Клубная кар’ера 
Скончыла СШ № 3 г. Маларыта. Выхаванка футбольных секцый у Маларыце і Брэсце, першы трэнер — Аляксандр Сяргеевіч Лядзінскі. У 2004 годзе выступала за Віцебскае вучылішча алімпійскага рэзерву. У 2005 годзе гуляла за віцебскі «Універсітэт».

На прафесійным узроўні пачала выступаць у брэсцкіх клубах «Жамчужына» і «Вікторыя-86» у вышэйшай лізе Беларусі. У 2011 годзе перайшла ў ЖФК «Мінск», у якім выступала наступныя чатыры сезоны, была чэмпіёнкай краіны (2013, 2014) і срэбным прызёрам (2012), уладальніцай (2013, 2014) і фіналісткай (2012) Кубка Беларусі, уладальніцай нацыянальнага Суперкубка (2014). У складзе «Мінска» брала ўдзел у матчах еўракубкаў. Пасля сыходу са сталічнай каманды, у 2015—2016 гадах гуляла за клуб «Надзея-Дняпро» (Магілёў), стала двухразовым бронзавым прызёрам чэмпіянату Беларусі.

У 2017 годзе перайшла ў расійскі клуб «Данчанка» (Азоў), але правяла ў яго складзе толькі адзін матч у вышэйшым дывізіёне Расіі.

Пасля вяртання ў Беларусь правяла яшчэ адзін сезон у складзе «Мінска», з якім стала чэмпіёнкай, уладальніцай Кубка і Суперкубка Беларусі 2018 года. Потым гуляла за клубы «Бабруйчанка» (Бабруйск) і «Зорка-БДУ» (Мінск).

З 2004 года выступала за нацыянальную зборную Беларусі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Михаленя А. Массовый смотр кандидатов // Все о футболе. — 2004. — 17 февраля (№ 6 (252)). — С. 9.

## Спасылкі 
* Алімп Аліны 

Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Данчанка Азоў
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Бабруйчанка
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Зорка-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Вікторыя-86 Брэст
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Універсітэт Віцебск
Вольга Якаўлеўна Кусенка

**Вольга Якаўлеўна Кусенка** (;  — ) — украінская актрыса кіно і тэатра. Народная артыстка СССР (1967). Лаўрэат Сталінскай прэміі другой ступені (1951).

## Біяграфія 
Нарадзілася 11 лістапада 1919 года ў Каневе (цяпер у Чаркаскай вобласці Украіны).

Выхоўвала яе маці, бо бацька загінуў ад рук бандытаў у год нараджэння дачкі. Праз некаторы час патрапіла ў дзіцячы дом, затым у інтэрнат. Усюды актыўна ўдзельнічала ў тэатральнай самадзейнасці.

У 1937—1941 гадах вучылася ў Кіеўскім тэатральным інстытуце (цяпер Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт тэатра, кіно і тэлебачання імя І. К. Карпенкі-Карага) (курс Г. Паляжаева і А. Фаміна).

Падчас вайны працавала санітаркай, затым — малодшай медсястрой у ваенна-санітарным цягніку на Заходнім фронце. З 1942 года — артыстка Сталінградскага франтавога тэатра, затым — тэатра 4-га Украінскага фронту. Правяла больш за 450 канцэртаў на перадавой.

У 1944—1997 гадах — актрыса Кіеўскага ўкраінскага драматычнага тэатра імя І. Франко. Спачатку яе ўводзілі ў рэпертуар як дублёрку. 15 сакавіка 1946 г. адыграла сваю першую значную ролю Вары ў п’есе «Вішнёвы сад» А. П. Чэхава. Рэцэнзенты высока ацанілі рашэнне, сур’ёзнасць трактоўкі выявы Вары, вернасць аўтарскай інтанацыі і талент актрысы. Затым сыграла некалькі роляў з драматургіі А. Е. Карнейчука, якія здолела ажывіць і напоўніць сапраўднымі пачуццямі. На думку крытыкаў, яе значны акцёрскі патэнцыял не быў скарыстаны ў поўнай меры.

Выкладала ў студыі пры Кіеўскім украінскім драматычным тэатры імя І. Франко.

У 1973—1987 гадах — старшыня праўлення Украінскага тэатральнага таварыства (з 1987 — Нацыянальны саюз тэатральных дзеячаў Украіны).

Член КПСС з 1953 года. Дэпутат Вярхоўнага Савета Украінскай ССР 6-8 скліканняў. Дэлегат XXIV з'езда КПСС.

Памерла 17 лістапада 1997 года ў Кіеве. Пахаваная ў Кіеве на Байкавых могілках.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 8-га склікання
Вядомыя асобы Маларыты

[thumb|200px|[Герб Маларыты]]
Вядомыя ўраджэнцы Маларыты:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Барыс Валер’евіч Пухоўскі|Барыс Пухоўскі]]
[thumb|175px|[Вадзім Віктаравіч Скрыпчанка|Вадзім Скрыпчанка]]
[thumb|175px|[Леанід Аркадзьевіч Тараненка|Леанід Тараненка]]

## В 
* Аліна Віктараўна Васільева (нар. 1985) — беларуская футбалістка. Выступала за зборную Беларусі.

## К 
* Ганна Кардзялюк (1994—2022) — беларуская футбалістка.

## М 
* Вольга Мікалаеўна Манжук (нар. 1983) — беларуская футбалістка. Выступала за зборную Беларусі.

## П 
* Аляксандр Данілавіч Панько (нар. 1976) — беларускі вучоны-краязнавец. Кандыдат гістарычных навук.
* Барыс Валер’евіч Пухоўскі (нар. 1987) — беларускі гандбаліст, разыгрывальнік.

## С 
* Вадзім Віктаравіч Скрыпчанка (нар. 1975) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер.

## Т 
* Леанід Аркадзьевіч Тараненка (нар. 1956) — беларускі і савецкі спартсмен, цяжкаатлет.

## Ш 
* Віктар Іванавіч Шорыкаў (нар. 1950) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
Маліка Абдурахімаўна Сабірава

**Маліка Абдурахімаўна Сабірава** (, Сталінабад — , ) — таджыкская балерына, балетны педагог. Народная артыстка СССР (1974). Прыма-балерына Таджыкскага акадэмічнага тэатра оперы і балета імя С. Айні (1961—1982). Найбуйнейшы падзвіжнік развіцця таджыкскага балета. Увайшла ў спіс выбітных савецкіх балерын — вучаніц Галіны Уланавай.

## Біяграфія 
Нарадзілася 22 мая 1942 года ў Сталінабадзе (цяпер — Душанбэ, Таджыкістан) у сям’і асецінкі Мадзіны Рыгораўны, рэгістратара ў паліклініцы, і узбека Абдурахіма Джаліловіча, флейтыста, які служыў у Таджыкскай філармоніі і ў аркестры.

З дзяцінства захаплялася балетам, з бацькам наведвала оперны тэатр.

У чэрвені 1952 года педагогамі Ленінградскага харэаграфічнага вучылішча (цяпер Акадэмія рускага балета імя А. Я. Ваганавай) Н. П. Базаравай і В. П. Мей, якія набіралі таджыкскую групу, была рэкамендавана на залічэнне ў вучылішча. Увосень таго ж года з’ехала ў Ленінград на вучобу. У вучылішчы яе педагогамі былі Н. П. Базарава, В. С. Кастравіцкая, А. М. Блатава, А. В. Шырыпіна і Б. В. Шаўроў. Вучаніцай танцавала партыі Машы-дзяўчынкі (1954) і Машы-прынцэсы (1960) у балеце П. І. Чайкоўскага «Шчаўкунок» на сцэне Ленінградскага тэатра оперы і балета імя С. М. Кірава.

З 1961 года, пасля заканчэння вучылішча — балерына Таджыкскага тэатра оперы і балета імя С. Айні (Душанбэ), дзе дэбютавала 16 верасня на справаздачным канцэрце таджыкскай групы выпускнікоў Ленінградскага харэаграфічнага вучылішча. У першы ж сезон работы пачала выконваць сольныя і вядучыя партыі.

У маі 1964 года прайшла адборачны тур перад першым Міжнародным конкурсам артыстаў балета ў Варне. Падрыхтоўка да конкурсу праходзіла ў Вялікім тэатры ў Маскве, дзе з ёй пачалі працаваць А. М. Месерэр і Г. С. Уланава. Супрацоўніцтва з німі працягнулася і пасля конкурсу — Маліка неаднаразова прыязджала ў Маскву на рэпетыцыі.

У 1965 годзе гастралявала з трупай Вялікага тэатра ў Вялікабрытаніі і Ірландыі, дзе яе партнёрамі былі В. Васільеў, Б. Хахлоў і В. Ціханаў. У 1966 годзе з групай салістаў Вялікага тэатра і Ленінградскага тэатра оперы і балета імя С. М. Кірава — у Індыі і Японіі (партнёр — Н. Даўгушын). У далейшым выступала ўжо са сваім пастаянным партнёрам М. Бурханавым. Неаднаразова гастралявала ў Маскве з Таджыцкім тэатрам оперы і балета імя С. Айні і з сольнымі канцэртамі, таксама брала ўдзел у гала-канцэртах зорак балета. Таксама выступала на сцэнах тэатраў Турцыі, Ірана, Егіпта, Чэхаславакіі, Кубы, Нарвегіі, Балгарыі, Венгрыі, Аўстраліі, Францыі, Лацінскай Амерыцы.

Вырасціла цэлую плеяду маладых артыстаў балета, узняўшы трупу тэатра да высокага ўзроўню.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Таджыкскай ССР 8-га склікання.

Памерла раніцай 27 лютага (па іншых крыніцах — 28 лютага) 1982 года ад раку лёгкіх у Душанбэ. Пахаваная ў касцюме Жызелі на мемарыяльных могілках «Лучоб».
Сезон 1996 ЖФК Белкар Бабруйск

У 1996 годзе жаночы футбольны клуб «Белкар» з Бабруйска прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 1996 (1 месца),
* Кубак Беларусі 1996 (уладальнік).

## Склад каманды 
* Святлана Асташова
* Таццяна Гапановіч
* Кавалёва
* Л. Тачылкіна;
* Вікторыя Крылова;
* Святлана Рыжова;
* І. Бяляўская;
* Марына Лучанок;
* Т. Бакавец;
* Вольга Муравейнікава;
* Наталля Рыжэвіч;
* Казлова;
* Алена Бялькевіч;
* Храмовіч;
* Людміла Кузняцова;
* Алена Казлова;
* Вольга Новікава.

Галоўны трэнер — Мікалай Фёдаравіч Касаткін

## Літаратура 
* Женский футбол: чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 14 мая (№ 53). — С. 2.
* Женский футбол. Чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 20 июня (№ 70). — С. 4.
* Женский футбол: чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 28 мая (№ 60). — С. 2.
* Женский футбол: чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 31 августа (№ 109). — С. 4.

1996
Белкар Бабруйск
Катэгорыя:1996 год у Бабруйску
Катэгорыя:Чэмпіёнскія сезоны паводле жаночых футбольных клубаў Беларусі
Лідзія Рыгораўна Запарожцава

**Лідзія Рыгораўна Запарожцава** (, , РСФСР — , , Украіна) — украінская актрыса аперэты, заслужаная артыстка Украінскай ССР, лаўрэат прэміі «Кіеўская пектараль».

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Маскве. Пасля заканчэння школы паступіла на біялагічны факультэт МДУ імя Ламаносава, дзе ўдзельнічала ў самадзейнасці. Аднак правучылася ва ўніверсітэце менш за год і паступіла ў ГИТИС на курс акцёраў музычнай камедыі (майстар курса — П. М. Пантрагін).

Пасля заканчэння ГИТИС пачала выступаць у Адэскім тэатры музычнай камедыі пад кіраўніцтвам Міхаіла Вадзянога.

У 1963—1985 гадах іграла ў Кіеўскім тэатры аперэты, дзе стала вядучай актрысай.

Працавала на украінскім радыё, дзе вяла аўтарскую перадачу «Усё пра аперэту», папулярызавала гэты жанр.

Памерла 28 красавіка 2015 года ў Кіеве.

## Сям’я 
* Муж — акцёр, рэжысёр і драматург Дзмітрый Аляксандравіч Шаўцоў (1928—1996), народны артыст Украінскай ССР.
* Дачка — Алена Дзмітрыеўна Запарожцава, скончыла Кіеўскі політэхнічны інстытут, хімік-тэхнолаг. Цяпер актыўна вядзе творчую дзейнасць. Мастак.
* Дачка — Васіліса Дзмітрыеўна Шаўцова (н. 1966). Актрыса тэатра і кіно. Працуе ў тэатры прыгод і фантастыкі «Каскадзёр».
* Унук — Дзмітрый Шаўцоў, быў названы ў гонар дзеда і пайшоў па яго слядах, стаўшы рэжысёрам тэлебачання. Працуе ў СМІ.
Аксана Іларыёнаўна Затварская

**Аксана Іларыёнаўна Затварская** (, с. Яблуніў — , ) — украінская тэатральная актрыса, заслужаная артыстка Украінскай ССР (1954).

## Біяграфія 
З 1939 г. — на тэатральнай сцэне. У 1941—1962 гг. — актрыса Каламыйскага акруговага драматычнага тэатра імя Я. Галана (цяпер — Каламыйскі акадэмічны абласны ўкраінскі драматычны тэатр імя Івана Азаркевіча).

У 1939—1941 і ў 1962—1976 гг. — актрыса Івана-Франкоўскага музычна-драматычнага тэатра імя І. Франко. 

## Тэатральныя працы 
* Цыганка Чыпра — «Цыганскі барон»,
* Серпалета — «Карневільскія званы» Р. Планкета,
* Хрысціна — «Птушыцалаў з Ціроля»,
* Кацярына — «Кацярына», М. Аркас,
* Аксана — «Запарожець за Дунаем»,
* Хрысціна — «Наймычка»,
* Нара — «Нора», Г. Ібсен,
* Варвара — «Навальніца» А.Астроўскі,
* Луіза, лэдзі Мілфард — «Падступства і каханне»,
* Марына — «Улада цемры»,
* Паліна — «Мачыха»,
* Кіліна — «Лясная песня»,
* Палагна — «Цені забытых продкаў»,
* Донна Ганна — «Каменны гаспадар»,
* Панначка — «Вій», М.Гогаль

## Узнагароды 
* Заслужаная артыстка Украінскай ССР (1954).
Аляксей Мікалаевіч Грыбаў

**Аляксей Мікалаевіч Грыбаў** (; 18 [31] студзеня 1902,  — , ) — савецкі акцёр тэатра і кіно, педагог. Герой Сацыялістычнай Працы (1972), народны артыст СССР (1948), лаўрэат чатырох Сталінскіх прэмій (1942, 1946, 1951, 1952) і Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя К. С. Станіслаўскага (1974). Кавалер двух ордэнаў Леніна (1967, 1972).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 (31) студзеня 1902 гады ў Маскве ў працоўнай сям’і.

Вучыўся ў пачатковым гарадскім вучылішчы ў Лявонцьеўскім завулку Масквы. Працаваў на шаўкаткацкай фабрыцы, спрабаваў вучыцца на бухгалтара. У 1919 годзе патрапіў у Школу-клуб № 2 Замаскварэцкага раёна, затым у Студыю імя Горкага, дзе ставілі інсцэніраваныя апавяданні (згуляў эпізод у «Краіне бацькоў» па аповесці С. І. Гусева-Арэнбургскага, 1923).

У 1924 годзе пасля заканчэння школы пры 3-й студыі МХАТа ён уступіў у трупу Маскоўскага Мастацкага тэатра. Першая значная роля — містэр Крэгс («Бітва жыцця» паводле Ч. Дзікенса, 1924). Выходзіў на сцэну тэатра 50 гадоў.

Граючы ў п’есах А. П. Чэхава, акцёр тонка перадаваў чэхаўскую паэзію. Сыграў галерэю персанажаў у п’есах М. Горкага.

Часта выступаў і ў сатырычных ролях — Сабакевіч («Мёртвыя душы» паводле М. В. Гогаля), Хлыноў («Гарачае сэрца» А. М. Астроўскага), Епіходаў («Вішнёвы сад» А. П. Чэхава). Менавіта камедыйна-сатырычныя персанажы прынеслі яму поспех у кіно.

Адной з галоўных тэатральных поспехаў была роля Фамы Апіскіна ў спектаклі паводле сатырычнай аповесці Ф. М. Дастаеўскага «Сяло Сцепанчыкава і яго насельнікі» (1970). У 1973 годзе выйшаў аднайменны тэлеспектакль МХАТа.

Першы акцёр, які ўвасобіў на сцэне МХАТа вобраз У. І. Леніна («Крамлёўскія куранты» М. Ф. Пагодзіна).

У гады Вялікай Айчыннай вайны часта выязджаў на фронт у складзе франтавых брыгад.

Гастраляваў з тэатрам за мяжой: Японія, Англія, Францыя.

З 1935 года пачаў здымацца ў кіно.

Шмат гадоў агучваў мультфільмы на студыі «Саюзмультфільм».
Ноч даўжынёй у дванаццаць гадоў

«**Ноч даўжынёй у дванаццаць гадоў**» () — уругвайскі драматычны фільм 2018 года рэжысёра .

## Сюжэт 
1973 год. Уругвай знаходзіцца пад ваеннай дыктатурай. У гэты час на вуліцах краіны з’яўляюцца леварадыкальныя актывісты, якія называюць сябе «''*». Гэтыя маладыя людзі вядуць партызанскую вайну супраць дзейнага ўрада. Аднак сіла і поспех у нейкі момант аказваюцца не на баку актывістаў. І адзін за адным дзевяць сяброў групы «*Тупамарас*» адпраўляюцца за краты. Траім з іх давядзецца правесці наступныя дванаццаць гадоў у няволі. З-за міжнароднага ціску ўлады не могуць проста знішчыць іх, таму яны распачынаюць аперацыю пад дэвізам: «*Калі мы не можам іх забіць, то звядзём іх з розуму*».

## Узнагароды 
Паводле рэсурса «*Internet Movie Database''» фільм быў адзначаны 47 узнагародамі і яшчэ 31 намінацыяй на кінапрэміі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы-драмы 2018 года
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 2018 года
Катэгорыя:Фільмы Уругвая 2018 года
Катэгорыя:Фільмы Іспаніі 2018 года
Катэгорыя:Фільмы Аргенціны 2018 года
Катэгорыя:Фільмы Францыі 2018 года
Катэгорыя:Фільмы Германіі 2018 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Уругвая
Катэгорыя:Фільмы-драмы Іспаніі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Аргенціны
Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Германіі
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы Уругвая
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы Іспаніі
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы Аргенціны
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы Францыі
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы Германіі
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі Уругвая
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі Іспаніі
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі Аргенціны
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі Францыі
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі Германіі
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Уругвая
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Іспаніі
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Аргенціны
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Францыі
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Германіі
Катэгорыя:Фільмы на іспанскай мове
Катэгорыя:Фільмы Альвара Брэхнера
Мары Марціно

**Мары Марціно** (; нар. , Бур-Сен-Марыс, Францыя) — французская фрыстайлістка, спецыялізуецца ў дысцыпліне хафпайп. Двухразовы сярэбраны прызёр зімовых Алімпійскіх гульняў у хафпайпе.

Упершыню выступіла міжнароднай арэне ў розыгрышы Кубка свету па фрыстайле сезона 2003—2004 гадоў, прыняла ўдзел толькі ў трох этапах, пры гэтым выйграла Кубак свету ў дысцыпліне хафпайп, і заняла другое месца ў агульным заліку Кубка свету сярод усіх жаночых. У 2006 годзе выйграла бронзавы медаль на спаборніцтвах X Games. У 2013 годзе становіцца пераможцам X Games. У 2014 годзе выйграе сярэбраную Алімпійскую ўзнагароду, з вынікам 85.40 бала.

## Зноскі 
Катэгорыя:Фрыстайлісты Францыі
Катэгорыя:Фрыстайлісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Катэгорыя:Фрыстайлісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года
Грыгор’ева

**Грыгор’ева** — шматзначны тэрмін.

## Вядомыя асобы 
* Валянціна Васільеўна Грыгор’ева (нар. 1949) — беларускі гісторык.
* Кацярына Сяргееўна Грыгор’ева — расійская топ-мадэль.

## Тапонімы 
* Грыгор’ева (Багданаўскае сельскае паселішча) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі
* Грыгор’ева (Лехмінскае сельскае паселішча) — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі
* Грыгор’ева (Манастыршчынскі раён) — вёска ў Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі

## Гл. таксама 
* Грыгор’еў
Ан Брыян

**Ан Брыян** (фр. Anne Briand; нар. , , Эльзас) — французская біятланістка, алімпійская чэмпіёнка ў эстафеце 3х7,5 км 1992 года, двухразовая чэмпіёнка свету, уладальніца Кубка свету сезона 1994/1995.

## Спартыўная кар’ера 
Пачала кар’еру ў Кубку свету па біятлоне ў сезоне 1990/1991, заняўшы ў выніковым спісе 51 месца. Ужо ў наступным сезоне 1991/1992 яна заняла ў агульным заліку другое месца, а ў сезоне 1994/1995 стала ўладальніцай Кубка свету ў агульным заліку. Завяршыла выступленні ў Кубку свету ў сезоне 1998/1999.

Удзельнічала ў трох Алімпіядах. На Алімпійскіх гульнях 1992 года ў Альбервіле стала пераможцай у эстафеце. На Алімпіядзе 1994 года ў Лілехамеры заваявала сярэбраны медаль у індывідуальнай гонцы на 15 км і бронзавы ў эстафеце. На Алімпіядзе 1998 у Нагана вышэйшым дасягненнем стала 20 месца ў індывідуальнай гонцы.

Двухразовая чэмпіёнка свету па біятлоне. У 1993 годзе стала пераможцай у каманднай гонцы на чэмпіянаце свету ў Бараўцы, а ў 1995 годзе заваявала залаты медаль у спрынце на чэмпіянаце свету ў Антхольцы.

Агулам за кар’еру па выніках выступленняў у Кубку свету, Алімпійскіх гульнях і Чэмпіянаце свету 8 разоў станавілася першай (6 разоў у асабістых спаборніцтвах), 7 разоў другой (3 разы ў асабістых спаборніцтвах) і 7 разоў трэцяй (3 разы ў асабістых спаборніцтвах).

Стала першай біятланісткай, у актыве якой ёсць перамогі на Алімпіядзе, Чэмпіянаце свету і ў агульным заліку Кубка свету. Такіх біятланістак усяго 9: Ан Брыян, Каці Вільхельм, Андрэа Хенкель, Магдалена Нойнер, Тура Бергер, Дар’я Домрачава, Лаура Дальмаер, Мартэ Олсбю-Ройселан і Тырыль Экхаф.

Катэгорыя:Біятланісты Францыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па біятлоне
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Францыі
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1994 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1994 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1994 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1998 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па біятлоне
Мары-Лор Брунэ

**Мары-Лор Брунэ** (фр. Marie-Laure Brunet; нар. , Ланемезан, Верхнія Пірэнеі) — французская біятланістка, якая завяршыла кар’еру ў 25 гадоў, пасля заканчэння сезона 2013/2014. Бронзавая прызёрка Алімпійскіх гульняў 2010 года ў праследаванні і сярэбраная прызёрка ў эстафеце, чэмпіёнка свету 2009 года ў змешанай эстафеце, бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2008 года ў эстафеце, чэмпіён свету 2008 года па летнім біятлоне.

Пачала займацца біятлонам у 2003 годзе. Член нацыянальнай каманды з 2006 года. На юніёрскім чэмпіянаце свету 2007 года першынствавала ў пераследзе і эстафеце, была трэцяй у індывідуальнай гонцы. Праз год ізноў заваявала на юніёрскім чэмпіянаце тры ўзнагароды ў тых жа дысцыплінах: у індывідуальнай і эстафетнай гонках была другой, у пераследзе — трэцяй.

Катэгорыя:Біятланісты Францыі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па біятлоне
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Флоранс Манада

**Флоранс Манада** (фр. Florence Masnada, нар.  года, Візій) — французская гарналыжніца, прызёр Алімпійскіх гульняў і чэмпіянату свету, пераможца этапа Кубка свету. Універсал, паспяхова выступала ва ўсіх дысцыплінах гарналыжнага спорту.

У Кубку свету Манада дэбютавала 20 снежня 1988 года, у студзені 1995 года атрымала сваю адзіную ў кар'еры перамогу на этапе Кубка свету, у супергіганце. Акрамя гэтага, мае на сваім рахунку 7 пападанняў у тройку лепшых на этапах Кубка свету, большасць з якіх - у хуткасных дысцыплінах. Лепшым дасягненнем у агульным заліку Кубка свету, з'яўляецца для Маснады 11-е месца ў сезоне 1996/97. У сезоне 1990/91 заваявала малы Крыштальны глобус, у заліку камбінацыі.

На Алімпійскіх гульнях 1992 года ў Альбервілі заваявала бронзавы медаль у камбінацыі, была 19-й у супергіганце, таксама стартавала ў слаламе, але сышла з дыстанцыі.

На Алімпійскіх гульнях 1994 года ў Лілехамеры заняла 13-е месца ў хуткасным спуску 14-е месца ў супергіганце і 7-е месца ў камбінацыі, акрамя таго, стартавала ў слаламе, але сышла з дыстанцыі ў першай спробе.

На Алімпійскіх гульнях 1998 года ў Нагана заваявала бронзавы медаль у хуткасным спуску, акрамя гэтага, была 18-й у супергіганце і 6-й у камбінацыі.

За сваю кар'еру ўдзельнічала ў чатырох чэмпіянатах свету, на чэмпіянаце свету 1999 года заваявала бронзу ў камбінацыі.

Выкарыстоўвала лыжы вытворчасці фірмы Salomon. Завяршыла спартовую кар'еру ў 1999 году, у далейшым працавала спартовым тэлекаментатарам канала Eurosport.

У 1998 годзе ўдзельнічала ў шоў «Форт Баяр», з камандай выйграла суму, роўную 96010 франкаў (сучасныя 14637 еўра).
Сезон 1996 ЖФК Вікторыя Брэст

У 1996 годзе жаночы футбольны клуб «Вікторыя» з Брэста прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 1996 (5-7 месца),
* Кубак Беларусі 1996 (фіналіст).

## Склад каманды 
* Пранько;
* Пархач;
* Мяркулава;
* Краўчук;
* Біза;
* Собалева;
* Валасевіч;
* Кічкайла;
* Е. Сцепановіч;
* І. Сцепановіч;
* Абуночная;
* Карпінчык;
* Н. Грыговіч;
* Л. Грыговіч;
* Сачык;
* Тамковіч;
* Якушык;
* Кісялевіч;
* Ігнацьева;
* Швайка.

Галоўны трэнер — Георгій Дарбуашвілі

## Літаратура 
* Кислицына Т. Женский футбол: чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 4 мая (№ 50). — С. 4.
* Женский футбол: чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 14 мая (№ 53). — С. 2.
* Женский футбол: чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 28 мая (№ 60). — С. 2.
* Женский футбол // Спортивная панорама. — 1996. — 16 июля (№ 81). — С. 2.

1996
Вікторыя Брэст
Катэгорыя:1996 год у Брэсце