Сведкі Іеговы ў Расіі

Колькасць **Сведкаў Іеговы ў Расіі** (часам у навуковай і публіцыстычнай літаратуры сустракаецца назва «Іегавісты», але самі Сведкі Іеговы лічаць яе некарэктнай) на пачатак 2017 года, складала каля 175 тысяч чалавек.

Расійская гісторыя Сведкаў Іеговы пачалася ў канцы XIX стагоддзя. У 1887 годзе часопіс «Вартавая вежа» ўжо чыталі ў Расіі. У 1891 г. Чарлз Тэйз Расел, які ў той час узначальваў дзейнасць Міжнародных Даследчыкаў Бібліі, наведаў Расею для пропаведзі. Прыкладна ў той жа час Сімяон Казліцкі, выпускнік праваслаўнай духоўнай семінарыі, будучы ў паездцы ў ЗША, пазнаёміўся з вучэннем Даследчыкаў Бібліі. Пасля вяртання ў Расію Казліцкі распавядаў людзям пра сваю новую веру, пакуль у 1891 годзе ён не быў сасланы ў Сібір па абвінавачванні ў абразе мітрапаліта Маскоўскага.

20 красавіка 2017 года рашэннем Вярхоўнага суда Расійскай Федэрацыі дзейнасць рэлігійнай арганізацыі «Кіраўнічы цэнтр Сведкаў Іеговы ў Расіі» і ўсіх яго 395 рэгіянальных аддзяленняў прызнана экстрэмісцкай і забаронена на тэрыторыі Расіі. 17 ліпеня 2017 года апеляцыйная скарга была адхілена Вярхоўным судом РФ і рашэнне ўступіла ў законную сілу. У 2018 годзе Еўрапейскі суд па правах чалавека прыняў да разгляду скаргу 365 забароненых рэгіянальных аддзяленняў арганізацыі і асобных Сведкаў Іеговы на дыскрымінацыю ў Расіі запытаў пазіцыю расійскіх уладаў на гэты конт. З 2017 года на 30 снежня 2023 г. у Расіі пад следствам у абвінавачванні ў экстрэмізме знаходзіліся ці адбывалі пакаранне, вынесенае судом 792 вернік гэтай канфесіі, з якіх 53 былі аштрафаваны, 232 атрымалі ўмоўны тэрмін пакарання, 144 накіраваны ў калонію, 127 знаходзіліся ў заключэнні і 14 пад дамашнім арыштам, не менш за 8 чалавек памёрлі, знаходзячыся пад следствам.

7 чэрвеня 2022 года Еўрапейскі суд па правах чалавека прызнаў незаконнай ліквідацыю юрыдычных аб’яднанняў Сведкаў Іеговы.

## Гісторыя Сведкаў Іеговы ў Расіі 
### Расійская імперыя 
Паслядоўнікі Міжнародных Даследчыкаў Бібліі і чытачы часопіса «Вартавая вежа» з’явіліся ў Расіі яшчэ ў канцы ХІХ ст., але першая публікацыя на рускай мове, пра якую ёсць звесткі, трактат «Дзе знаходзяцца памерлыя?», пабачыла свет толькі ў 1911 г, хоць раней чытачы з Расіі рабілі пераклады некаторых публікацый з нямецкай мовы. У 1913 г. у Фінляндыі, якая была часткай Расійскай імперыі была афіцыйна дазволена дзейнасць прадстаўніцтва Даследчыкаў Бібліі.

### Расія пасля 1917 г. і СССР 
Дзейнасць Сведкаў Іеговы не была арганізаванай на тэрыторыі Расіі ў 1920-я гг., таму стаўленне да іх з боку савецкай улады было дваякім: з аднаго боку, царква ў Савецкай Расіі і пазней у СССР была аддзелена ад дзяржавы і абвяшчалася свабода веравызнання, з другога боку, савецкая ўлада вяла барацьбу з рэлігіяй. У выніку былі праблемы з увозам літаратуры і рэгістрацыяй дзейнасці Таварыства Вартавой вежы ў Савецкім саюзе.

Тым не менш, з 1925 г. «Вартавая вежа» пачала выходзіць на рускай мове. А ў 1928-29 гг. Таварыства Вартавой вежы прызначыла свайго прадстаўніка ў СССР і зрабіла некалькі спроб легалізаваць дзейнасць Даследчыкаў Бібліі ў Савецкім саюзе.

Рост колькасці Сведкаў Іеговы адбыўся пасля ўваходу ў склад СССР Прыбалтыкі і частак тэрыторыі Польшчы і Румыніі ў 1939—1940 гг., дзе Сведкі Іеговы ўжо арганізавана вялі сваю дзейнасць. Пазней новая хваля росту паслядоўнікаў гэтай канфесіі адбылася пасля вяртання ў СССР, зняволенных нацысцкіх лагераў, якія сталі Сведкамі падчас зняволення, і пасля пераслялення Сведкаў Іеговы з заходніх рэгіёнаў Савецкага саюза ў Сібір падчас аперацыі «Поўнач» (1952).

У 1965 г. высланым Сведкам было дазволена вярнуцца са спецпасяленняў, але рэпрэсіі супраць вернікаў працягваліся да канца 1980-х гг.

27 сакавіка 1991 года Сведкі Іеговы ў РСФСР атрымалі афіцыйную рэгістрацыю.

### Расія ў 1992—2009 гг. 
У азначаны перыяд Сведкі Іеговы карысталіся свабодай веравызнання. У 1996 г. Сведкаў Іеговы, якія перажылі дыскрымінацыю ў СССР, прызналі ахвярамі палітычных рапрэсій. У 1996 г. у пас. Сонечны пад Санкт-Пецярбургам пачаў працаваць філіял Таварыства Вартаваой вежы і Кіруючы цэнтр Сведкаў Іеговы ў Расіі. У 2007 г. на рускую мову быў зроблены поўны пераклад Бібліі «Святое Пісанне — Пераклад новага свету».

З другога боку, з канца 1990-х гг. Сведкі Іеговы сталі аб’ектам крытыкі Рускай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхату, некаторых СМІ і пэўных грамадскіх актывістаў. Гэта прывяло да шэрагу судовых разбіральніцтваў. Так у сакавіку 2004 года рашэннем Галовінскага раённага суда Масквы пасля шматгадовага судовага разбору, распачатага ў верасні 1998 года, была ліквідавана маскоўская абшчына Сведкаў Іеговы, а яе дзейнасць была забаронена. У чэрвені 2010 года Еўрапейскі суд па правах чалавека задаволіў пададзены Сведкамі Іеговы пазоў і ўсталяваў факт парушэння артыкулаў 6, 9 і 11 Еўрапейскай канвенцыі ў вырашэнні расійскага суда аб забароне дзейнасці абшчыны, абавязаўшы Расію выплаціць сведкам Іеговы 20 тысяч еўра за маральную шкоду і 50 тысяч еўра на пакрыццё судовых выдаткаў. У пачатку чэрвеня 2015 г. стала вядома аб аднаўленні рэгістрацыі маскоўскай арганізацыі Сведкаў Іеговы.

### Пасля 2009 г. 
З 2009 г. пераследванне Сведкаў Іеговы ў Расіі пачало набываць сістэмны характар. Некаторыя публікацыі былі прызнаны судамі экстрэмісцкімі матэрыяламі, але самі Сведкі Іеговы лічаць гэтыя рашэнні памылковымі.

У 2010 г. Раскамнагляд у Расіі ануляваў дазвол на распаўсюджванне на тэрыторыі Расіі друкаваных выданняў «Вартавая вежа» і «Прачніцеся!». Пазней у 2012 г. рашэнне Раскамнагляда пацвердзіў арбітражны суд. З таго часу да забароны дзейнасці рэлігійных аб’яднанняў Сведкаў Іеговы ў Расіі ў 2017 г. матэрыялы Вартавой вежы друкаваліся ў якасці асобных брашур.

У адказ Сведкі Іеговы ў Расіі выдалі і распаўсюдзілі спецыяльны буклет, у якім адказвалі на абвінавачванні і прыводзілі станоўчыя водгукі рэлігіязнаўцаў пра іх дзейнасць. Гэты буклет распаўсюджвалі таксама і Сведкі Іеговы ў Беларусі.

Акрамя пераследванняў з боку праваахоўных і наглядных органаў у азначаны перыяд Сведкі Іеговы сутыкаліся з вандалізмам Залаў Царства і прыватных дамоў з боку апанентаў. Таксама былі зафіксаваны выпадкi, калі ў Залы Царства падкідвалі публікацыі, унесеныя ў Федэральны спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў Расіі.

З 2015 па 2019 гг. у сувязі са Сведкамі Расіі адбыліся некалькі судовых разбіральніцтваў і падзеяў, якія атрымалі грамадскі рэзананс. Сярод іх забарона дзейнасці арганізацый Сведкаў Іеговы ў Расіі (2017), Справа Дэніса Крыстэнсена (2017—2019), Суд над Перакладам новага свету (2015—2017), справа шаснаццаці і катаванні ў Сургуце (2019).

#### Лісты да Пуціна і ліквідацыя абшчын у 2017 г. 
Вядомай міжнароднай акцыяй Сведкаў Іеговы па напісанню лістоў у абарону сваіх правоў стала напісанне лістоў да У. Пуціна, Д. Мядзведзева, і яшчэ некаторых чыноўнікаў высокага рангу ў адказ на рашэнне Міністэрства юстыцыі РФ 15 сакавіка 2017 г. падаць іск у Вярхоўны суд Расіі аб прызнанні ўсіх аб’яднанняў Сведкаў Іеговы ў РФ экстрэмісцкімі арганізацыямі. Дакладна невядома колькі лістоў атрымалі азначаныя асобы, але заклік быў шырока падтрыманы ў сацыяльных сетках, дзе кампанія па напісанню лістоў суправаджалася распаўсюджаннем хэштэга StopJWBan. Некалькі разоў гэты хэштэг быў самай папулярнай тэмай сацыяльнай сеткі У Кантакце; і ў гэты час шэраг рускамоўных СМІ апублікавалі артыкулы супраць абвінавачвання Сведкаў Іеговы ў экстрэмізме. Цікава, што кампанія па напісанню лістоў суправаджалася распаўсюджаннем непацверджанай інфармацыі аб тым, што Кіруючая Рада Сведкаў Іеговы не рае выкладаць інфармацыю пра кампанію ў сацыяльныя сеткі. Таксама шэраг апанентаў Сведкаў Іеговы спрабавалі распаўсюджваць хэштэг JWgoBan, але гэты хэштэг не стаў настолькі папулярным, як першы, і звычайна суправаджаўся хэштэгам StopJWBan.

З 5 па 20 красавіка 2017 года Вярхоўны суд Расійскай Федэрацыі разбіраў справу аб забароне дзейнасці абшчын Сведкаў Іеговы ў Расіі па абвінавачванню ў экстрэмізме. 20 красавіка 2017 года рашэннем Вярхоўнага суда Расійскай Федэрацыі дзейнасць рэлігійнай арганізацыі «Кіраўнічы цэнтр Сведкаў Іеговы ў Расіі» і ўсіх яго 395 рэгіянальных аддзяленняў прызнана экстрэмісцкай і забаронена на тэрыторыі Расіі. 17 ліпеня 2017 года апеляцыйная скарга. За Сведкаў Іеговы таксама заступіўся вядомы праваслаўны публіцыст і дыякан Андрэй Кураеў. Протаіерэй Усевалад Чаплін і віцэ-прэзідэнт Кангрэса яўрэйскіх рэлігійных суполак і арганізацый Расіі, рабін Зіновій Коган заявілі, што забарона дзейнасці абшчын проста прывядзе да пераходу Сведкаў Іеговы да падпольнай дзейнасці. Афіцыйны прадстаўнік РПЦ мітрапаліт Іларыён паведаміў, што «рашэнне гэта можна вітаць. Але я б хацеў падкрэсліць, што царква не прымала ў гэтым якога-небудзь удзелу».

#### Катаванні ў Сургуце і прыгаворы верасня-снежня 2019 г. 
15 лютага 2019 года два Сведкі Іеговы, затрыманыя Следчым камітэтам горада Сургут, заявілі, што падвергліся катаванням падчас допытаў. У адказ была праведзена экспертыза, якая пацвердзіла сляды біцця і катавання электрашокерам. Адзін з затрыманых, С. Логінаў, падаў скаргу ў ЕСПЧ, які прадпісаў Міністэрства юстыцыі Расіі правесці незалежнае асведчанне Логінава. Экспертыза, прызначаная Мінюстам слядоў катавання на целе Логінава не выявіла. 27 сакавіка 2019 года суд Хантымансійскага аўтаномнага округа прызнаў ператрусы ў гэтых Сведкаў Іеговы незаконнымі. 14 жніўня 2019 года Міхаіл Фядотаў, кіраўнік Савета пры Прэзідэнце Расіі па развіцці грамадзянскай супольнасці і правах чалавека, сустрэўся ў Сургуце са Сведкамі, якія скардзіліся на катаванні. Па выніку сустрэчы ён заявіў: «Мая выснова: мы павінны дакапацца да ісціны. Я далёкі ад таго, каб загадзя згаджацца з любым з бакоў гэтай гісторыі, але што цалкам відавочна — што катаванні абсалютна недапушчальныя, а паведамленні аб катаваннях павінны быць правераны максімальна поўна, усебакова і вычарпальна.» 10 верасня 2019 года дзярждэпартамент ЗША ўвёў санкцыі супраць начальніка Следчага Камітэта Расіі па Ханты-Мансійскай АА Уладзіміра Ермалаева і старшага следчага СКР Сцяпана Ткача. У адказ МЗС РФ паабяцала пашырыць абмежавальныя спісы супраць грамадзян ЗША на ўезд у Расію. Станам на 23 студзеня 2020 года справа аб катаванні Сведкаў Іеговы ў Сургуце была перададзена ў Цэнтральны апарат Следчага камітэта Расіі.

Прыгавор Дэнісу Крыстэнсену ў маі 2019 года быў на той момант адзіным выпадкам, калі Сведкам Іеговы давалі турэмнае зняволенне «за працяг дзейнасці забароненай арганізацыі» ў якасці пакарання. Сітуацыя змянілася, калі 19 верасня 2019 года суддзя Ленінскага раёнага суда г. Саратаў Дзмітрый Ларын даў ад 2 да 3,5 гадоў калоніі шасці Сведкам Іеговы: прысудзіў Канстанціна Бажэнава і Аляксея Будэнчука да 3 гадоў і 6 месяцаў пазбаўлення свабоды, Фелікса Махамадзіева да 3 год, Рамана Грыдасова, Генадзя Германа і Аляксея Мірэцкага да 2 год. А 5 лістапада 2019 г. суддзя Кастрычніцкага райсуда г. Томск прыгаварыў Сяргея Клімава да 6 гадоў пазбаўлення свабоды. Адвакат Клімава заявіў, што пракуратура і следчы засноўваюць свае меркаванні па справе Клімава на паказаннях тайнага сведкі, але гэтыя паказанні даказваюць яго супрацоўніцтва з праваахоўнымі органамі, паколькі маецца відавочнае адпаведнасць яго слоў і тэксту даведак, падпісаных супрацоўнікам сілавых структур; падсудны з’яўляецца членам міжнароднай канфесіі Сведак Іеговы, а не якой-небудзь забароненай на тэрыторыі РФ юрыдычнай арганізацыі, і толькі вызнаваў сваю рэлігію разам з аднаверцамі; абвінавачванне Клімава ў распаўсюджанні матэрыялаў з забароненага інтэрнэт-рэсурсу галаслоўна, бо няма доказаў, што канфіскаваныя публікацыі запампоўваліся менавіта з забароненага сайта; няма фактаў захоўвання і распаўсюджвання забароненай літаратуры; няма доказаў злачыннага намеру падсуднага; папярэднія рашэнні судоў не ўтрымліваюць забароны на вызнанне рэлігіі Сведак Іеговы; перакананасць у правільнасці сваёй рэлігіі не можа лічыцца экстрэмізмам.

13 снежня 2019 г. Ленінскі раённы суд г. Пенза па справе, аналагічнай вышэй апісаным, прыгаварыў Сведку Іеговы Уладзіміра Алушкіна да 6 гадоў пазбаўлення свабоды і яшчэ некалькі чалавек, у тым ліку яго жонку Таццяну, да 2 гадоў умоўна. А 20 снежня Саратаўскі аблсуд пацвердзіў турэмны прыгавор шасці саратаўскім Сведкам Іеговы, вынесены ў верасні Ленінскім райсудом Саратава.

#### Падзеі 2020 г. 
6 лютага 2020 г. у Арэнгбурскай калоніі № 1 супрацоўнікі аховы нанеслі пабоі Сведкам Іеговы Будэнчуку, Махамадзіеву, Мірэцкаму, Грыдасаву і Герману, асуджаным на розны тэрмін Ленінскім райсудом Саратава. Пасля гэтага Махмадзіева гаспіталізавалі, а астатніх адправілі ў штрафны ізалятар. 15 лютага гэта інфармацыя была апублікавана, і група Сведкаў Іеговы з Арэнбурга наведалі калонію з патрабаваннем прадставіць ім інфармацыю аб стане здароўя зняволеных аднавернікаў. 10 лютага ў г. Чыта Вадзім Куцэнка быў затрыманы паліцыяй і заявіў следчаму, што падвергся пабоям і катаванням электрашокерам. У гэты ж дзень у тым жа горадзе падчас ператрусу паліцыя нанесла траўмы непаўналетняму Сведку Іеговы Аляксандру Карпаву, пабоі былі зафіксаваны медэкспертам і адвакат Карпава падаў скаргу ў следчы аддзел на дзеянні паліцэйскіх. 23 мая таго ж года А. Карпаў быў апытаны следчым па справе яго збіцця.

5 сакавіка суддзя Джанкойскага раённага суду Марыя Ермакова прыгаварыла Сяргея Філатава да 6 гадоў турмы за удзел у дзейнасці Сведкаў Іеговы.

3 верасня Навазыбкаўскі гарадскі суд прыгаварыў 4 Сведкаў Іеговы да тэрмінаў каля 1 года калоніі за распаўсюджанне сваіх перакананняў і вызваліў іх ад пакарання ў сувязі з тым часам, які яны правялі ў СІЗА.

25 сакавіка апеляцыйны суд Пензы адмяніў прыгавор У. Алушкіну і 5 іншым Сведкаў Іеговы, якія праходзілі па адной крымінальнай справе з ім; усіх шэсць абвінавачаных перавялі на падпіску аб нявыездзе, а крымінальную справу вярнулі на новае судовае разбіральніцтва. 16 верасня Пензенскі аблсуд замяніў У. Алушкіну турэмнае зняволенне на 4 гады ўмоўна.

17 красавіка Ф. Махамадзіева пазбавілі расійскага грамадзянства, гэта быў першы выпадак, калі Сведку Іеговы ў Расіі пазбавілі грамадзянства. 31 снежня 2020 г. Фелікса Махамадзіева вызвалілі з калоніі і перавялі ў дэпартацыйны цэнтр у сяле Алабайтал Арэнбургскай вобласці.

4 чэрвеня Вярхоўны суд Рэспублікі Крым разглядаў апеляцыйную скаргу Арцёма Герасімава, якога гарадскі суд Ялты аштрафаваў на 400 тыс. расійскіх рублёў за ўдзел у набажэнствах Сведкаў Іеговы, і прызначыў яму ў якасці пакарання 6 гадоў калоніі.

13 ліпеня следчае ўпраўленне СК РФ па Варонежу і Варонежскай вобласці заявіла аб правядзенні 110 ператрусаў у мясцовых Сведкаў Іеговы; на афіцыйным сайце Сведкаў Іеговы ў Расіі гэту навіну дапоўнілі інфармацыяй аб тым, што ператрусы прайшлі ў мінімум 60 сем’яў і што 3 чалавекі паведамілі пра пабоі з боку супрацоўнікаў праваахоўных органаў. Папярэдні рэкорд па колькасці ператрусаў паставілі праваахоўныя органы Забайкалля, дзе 10 лютага правялі ператрусы ў 50 сем’яў у 14 населеных пунктах. Адзін з затрыманых вернікаў, Аляксандр Кароль, заявіў што яго душылі поліэтыленавым пакетам і білі ў твар на допыце ў будынку ГУ МУС Расіі па Варонежскай вобласці. Пазней яшчэ два затрыманых Сведкі паведамілі, што іх катавалі.

3 жніўня апеляцыйнае слуханне аблсуда Пензы скончылася заменай 6,5 гадоў калоніі Г. Шпакоўскаму на ўмоўны тэрмін. А 6 жніўня Свярдлоўскі аблсуд адмяніў умоўны тэрмін тром Сведкам Іеговы з Карпінска і накіраваў іх справу ў гарадскі суд Карпінска на паўторны разгляд.

7 кастрычніка Майскі раённы суд Кабардзіна-Балкарыі апраўдаў Сведку Іеговы Юрыя Заліпаева, якога абвінавачвалі ў распаўсюджанні экстрэмісцкай літаратуры і закліках да гвалту супраць прадстаўнікоў іншых рэлігій у сувязі з ператрусам, які расійскія сілавікі правялі ў Зале Царства Сведкаў Іеговы г. Майскі 20 жніўня 2016 года і падчас якога знайшлі забароненую літаратуру, прычым самі Сведкі Іеговы мелі відэазапісы, якія пацвярджалі, што літаратуру падкінулі самі сілавікі. Майскі суд спаслаўся на Рашэнне Рабочай групы ААН па адвольных затрыманнях, згодна з якім Сведкі Іеговы не практыкуюць гвалт.

11 кастрычніка 2020 года былі праведзены новыя ператрусы ў дамах некаторых Сведкаў Іеговы ў Нікольску. 30 кастрычніка адзін з фігурантаў справы, звязанай з гэтымі ператрусамі, Юрый Кім, быў выкліканы ў Пензенскі раённы суд для знаёмства з матэрыяламі справы і пасля вяртання ў Нікольск памёр. У гэтага 60-гадовага верніка былі праблемы з гіпертаніяй. Гэта не першая смерць падследнага Сведкі Іеговы ў сучаснай Расіі.

28 кастрычніка 2020 года К. Бажэнаву, асуджанаму на турэмнае зняволенне ў верасні 2019 года ў Саратаве, суд адмовіўся замяніць неадбытыя 20 % тэрміну зняволення на штраф, нягледзячы на станоўчыя характарыстыкі з калоніі Дзімітраўграда, дзе Бажэнаў адбываў пакаранне. На 2 дні раней аналагічнае рашэнне было прынята па справе Д. Крыстэнсена.

24 лістапада было праведзена 10 ператрусаў у дамах Сведкаў Іеговы ў Маскве, па выніках якіх 5 чалавек адправілі ў ізалятар часовага ўтрымання і яшчэ аднаго ў бальніцу з разбітай галавой. 26 лістапада аднаго з затрыманых, Сяргея Шаталава, Прэсненскі райсуд перавёў на хатні арышт, пазней на хатні арышт перавялі яшчэ некалькі затрыманых. 25 лістапада прэс-сакратар Крамля Д. Пяскоў заявіў у сувязі ператрусамі ў Маскве: «Па-ранейшаму арганізацыя застаецца забароненай у Расійскай Федэрацыі, уваходзіць у гэты спіс забароненых арганізацый, таму большага тут сказаць няма чаго. Па законе гэтая арганізацыя забароненая.»

30 лістапада 2020 года Першамайскі раённы суд Омска прыгаварыў С. Палякова да 3 гадоў калоніі, вернік быў узяты пад стражу ў зале суда, яшчэ 3 жанчыны, у тым ліку яго жонка, атрымалі ўмоўны тэрмін пакарання.

16 снежня 2020 года суд у Новасібірску прыгаварыў Юрыя Савельева да 6 гадоў калоніі за ўдзел у набажэнствах і прапаведніцкай дзейнасці Сведкаў Іеговы па абвінавачванню ў працягу дзейнасці экстрэмісцкай арганізацыі; да вынясення прыгавора гэты 66-гадовы вернік знаходзіўся ў СІЗА 769 дзён, нягледзячы на адсутнасць пацярпелых ад яго дзейнасці і наяўнасць у яго абвостраных хваробаў страўнікава-кішэчнага тракту.

У снежні сайт Zaprava.ru апублікаваў інфармацыю, што Арцём Баграцян і Андрэй Андрэеў, якія знаходзяцца ў СІЗА № 1 г. Курск, не атрымліваюць неабходную медыцынскую дапамогу, нягледзячы на сімптомы каранавіруснай інфекцыі.

#### Падзеі 2021 г. 
14 студзеня 2021 г. памерла 90-гадовая Рыма Вашчанка, якая з 2019 г. знаходзілася пад следствам як падазроная ў экстрэмізме ў сувязі з дзейнасцю Сведкаў Іеговы ў Нявіннамыску. Яна лічылася самым пажылым экстрэмістам Расіі. З гэтага часу самым пажылым экстрэмістам РФ з’яўляецца 85-гадовая Алена Зайшчук, якая знаходзіцца пад следствам як Сведка Іеговы ў Уладзівастоку.

У ноч на 20 студзеня 2021 г. Фелікс Махамадзіеў быў дэпартаваны ў Ташкент, ён стаў першым Сведкам Іеговы Расіі, які поўнасцю адбыў тэрмін турэмнага пакарання за свае перакананні.

10 лютага 2021 года Аляксандр Халошын, суддзя Абінскага райсуда Краснадарскага края, абвясціў прысуд Аляксандру Іўшыну: 7,5 гадоў калоніі за арганізацыю дзейнасці забароненай арганізацыі. Па версіі следства ён па відэасувязі абмяркоўваў Біблію з сябрамі з суседняга горада. 15 красавіка таго ж года Краснадарскі краёвы суд пакінуў прыгавор Іўшыну без змянення і распарадзіўся знішчыць яго Біблію ў не забароненым у РФ Сучасным перакладзе

20 лютага 2021 года ў адказ на зварот Ірыны Яку дырэктар Дэпартамента па гуманітарнаму супрацоўніцтву і правах чалавека Міністэрства замежных спраў Расіі Р. Аляўтдзінаў напісаў, што рашэнне Вярхоўнага суда РФ аб забароне юрыдычных структур Сведкаў Іеговы не абмежавала «права грамадзян на свабоду веравызнання, бо згодна арт. 7 Федэральнага закона „Аб свабодзе сумлення і аб рэлігійных аб’яднаннях“ магчымасць яго рэалізацыі ёсць як праз зарэгістраваныя рэлігійныя аб’яднанні, так і не патрабуючыя рэгістрацыі групы прыхільнікаў таго ці іншага культа».

24 лютага 2021 года Абаканскі гарадскі суд асудзіў Сведкаў Іеговы Валянціну Бараноўскую на 2 гады калоніі і яе сына Рамана Бараноўскага на 6 гадоў калоніі. Гэта быў першы выпадак, калі ў Расіі на турэмнае зняволенне асудзілі жанчыну з гэтай канфесіі. 4 мая 2022 г. прыгавор В. Бараноўскай быў скасаваны апеляцыяй, і яна была вызвалена з калоніі.

1 сакавіка 2021 г. пракурор Майскага раёна Кабардына-Балкарыі прынёс афіцыйныя прабачэнні Ю. Заліпаеву, якога апраўдаў Вярхоўны суд гэтай рэспублікі. Гэта быў першы выпадак, калі сілавікі прасілі прабачэння ў Сведкі Іеговы з часу ліквідацыі юрыдычных структур гэтай дэнамінацыі.

29 сакавіка суддзя Гагарынскай раённага суда г. Севастопаль Павел Крыло прызнаў Сведку Іеговы Віктара Сташэўскага вінаватым у арганізацыі дзейнасці экстрэмісцкай супольнасці (ч. 1 арт. 282.2 КК РФ) і прызначыў яму пакаранне ў выглядзе шасці з паловай гадоў калоніі агульнага рэжыму.

31 сакавіка суддзя Абінскага райсуда (Краснадарскі край) Вольга Хомчанкава асудзіла Сведку Іеговы Алега Данілава да трох гадоў калоніі агульнага рэжыму за ўдзел у экстрэмісцкай дзейнасці; пры гэтым 23 сакавіка падчас допыту сведкі абвінавачвання атаман станіцы Холмскай, у якой жыве Данілаў, і ўчастковы інспектар не маглі патлумачыць што дрэннага забіў падсудны, а супрацоўнік ФСБ Бочын у якасці доказу экстрэмісцкай дзейнасці прывёў плакат з біблейскімі цытатамі і самаробныя паштоўкі. У гэты ж дзень суд у Санкт-Пецярбургу забараніў пракладанне JW Library.

1 красавіка ў Маскве прайшла канферэнцыя, прысвечаная 70-годдзю аперацыі «Поўнач», у якой прыймалі ўдзел прадстаўнікі Еўрапейскай асацыяцыі Сведкаў Іеговы.

6 красавіка Аляксандр Шчарбіна з Краснадарскага края быў асуджаны на 3 гады калоніі агульнага рэжыму за ўдзел у набажэнствах Сведкаў Іеговы.

5 мая Канстанцін Бажэнаў, якога ў Саратаве ў 2019 г. асудзілі на 3,5 гады калоніі за веравызнанне, быў вызвалены ўмоўна-датэрмінова і пераведзены ў цэнтр часовага затрымання замежных грамадзян для дэпартацыі ва Украіну як пазбаўленага расійскага грамадзянства. 19 мая яго дэпартавалі ва Украіну.

16 мая Асацыяцыя былых вязняў Дахау напісала адкрыты ліст Пуціну, у якім заклікала спыніць пераследванне Сведкаў Іеговы ў Расіі..

20 мая Ленінскі раённы суд Саратава прыгаварыў Рустама Сеідкуліева да 2,5 год калоніі і 1 года абмежавання свабоды, а 5 жніўня апеляцыйны суд скараціў тэрмін зняволення да 2 год і 4 месяцаў.

3 чэрвеня ў Курску яшчэ 4 Сведкі Іеговы былі накіраваны судом у калонію за сваё веравызнанне, сярод іх — адна жанчына, якой далі 2 гады калоніі. Пасля гэтага 15 чэрвеня адзін з асуджаных, Арцём Баграцян, быў вызвалены з СІЗА, бо тыя 2,5 гады пазбаўлення волі, якія ён атрымаў па прыгаворы суда, гэты вернік адбыў, знаходзячыся ў следчым ізалятары.

11 чэрвеня падчас слухання справы Шаўчука і іншых ў Саранску суддзя Аксана Лядзяйкіна ўзяла самаадвод са спасылкай на тое, што «ў 2016 годзе яна разглядала справу аб адміністрацыйным правапарушэнні паводле арт. 20.29 КоАП РФ у дачыненні да МРА Сведкаў Іеговы ў Саранску (распаўсюджванне экстрэмісцкіх матэрыялаў)».

30 чэрвеня суддзя гарадскога суда Благавешчанска Таццяна Студзілка прысудзіла Аляксею Берчуку 8 год калоніі і Дзмітрыю Голіку 7 год калоніі за ўдзел у рэлігійнай дзенасці Сведкаў Іеговы. Гэтыя тэрміны сталі новым рэкордам па колькасці год турэмнага зняволення Сведкам Іеговы ў Расіі. 2 верасня апеляцыйны суд пакінуў А. Берчуку тэрмін без змяненняў, а Д. Голіку скараціў на 10 месяцаў.

29 ліпеня з арэнбургскай калоніі вызвалілі Генадзя Германа і Рамана Грыдасава, якія поўнасцю адбылі там свой тэрмін пакарання; падчас знаходжання ў калоніі яны сутыкаліся з ціскам з боку адміністрацыі. У гэты ж дзень суддзя Ленінскага раёна Растова-на-Доне Уладзімір Худаверан прыгаварыў Сведкаў Іеговы Аляксандра Паркова і Арсена Аванесава да 6,5 год калоніі, а Вілена Аванесава да 6 год калоніі за ўдзел у рэлігійнай дзенасці Сведкаў Іеговы.

3 жніўня з арэнбургскай калоніі быў вызвалены апошні з пяці Сведкаў Іеговы з Саратава, якіх асудзілі ў верасні 2019 года, Аляксей Мірэцкі; яго пакаранне таксама ўклуючае ў сябе абмежаванне свабоды на 1 год і забарону займаць кіруючыя пасады і ўдзельнічаць у грамадскіх арганізацыях.

11 жніўня Абінскі райсуд прыгаварыў Васіля Мялешку да 3 год калоніі агульнага рэжыму, 4-га Сведку Іеговы са станіцы Холмскай Краснадарскага краю за вызнанне сваёй рэлігіі. 7 кастрычніка апеляцыйны суд пакінуў прыгавор без змянення.

27 жніўня грамадзяніна Расіі і Гаяны Шона Пайка, затрыманага як Сведку Іеговы ў Маскве, змясцілі ў СІЗА-7, дзе прымусілі спаць на падлозе, нягледзячы на наяўнасць свабодных ложкаў, адвакат Пайка заявіў, што такі стасунак выкліканы бытавым расізмам.

28 жніўня пасля хадайніцтва ЕСПЧ да расійскіх уладаў Аляксандр Любін і Анатолій Ісакаў былі вызвалены з-пад варты ў Курганскай вобласці, дзе яны чакалі паўтара месяцы завяршэння крымінальнага разбіральніцтва. Разбіральніцтва па іх справе яшчэ не завершана.

6 верасня Дзмітрый Церабілаў ў г. Кастрама быў асуджаны на 3 гады калоніі строгага рэжыму за распаўсюджанне рэлігійнай літаратуры па версіі следства; пры гэтым ён стаў Сведкам Іеговы ў турме, дзе знаходзіўся як злачынец-рэцыдывіст.

У ноч з 4 на 5 кастрычніка 2 мужы і 2 жонкі з сем’яў Сведкаў Іеговы былі жорстка збіты сілавікамі Расгвардыі падчас ператрусаў і затрыманняў у г. Іркуцк.

11 кастрычніка суддзя Паўлаўскага райсуда Краснадарскага края Вольга Марчанка прызнала Уладзіміра Скачыдуба вінаватым у распаўсюджанні перакананняў Сведкаў Іеговы і прыгаварыла яго да 4 гадоў і 2 месяцаў калоніі агульнага рэжыму.

19 кастрычніка суд Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругі наклаў спагнанне на Расійскую Федэрацыю за тое, што Сведку Іеговы Цімафея Жукава прымусова накіравалі на псіхіятрычную экспертызу ў лютым 2020 года з парушэннем працэсуальнага заканадаўства; Расія павінна заплаціць Жукаву 28,5 тыс. расійскіх рублёў.

25 кастрычніка 2021 года Трусаўскі раённы суд г. Астрахань прыгаварыў Рустама Дыярава, Сяргея Клікунова і Яўгенія Іванова да 8 гадоў, а жонку Яўгенія, Вольгу, — да 3,5 год калоніі, што стала новым рэкордам у тэрмінах, якія расійскія суды ў апошнія гады давалі Сведкам Іеговы за вызнаванне рэлігійных перакананняў. 22 снежня 2022 года касацыйны суд пацвердзіў гэты прыгавор і дадаткова забараніў чатыром вернікам пасля вызвалення пакідаць Астрахань.

28 кастрычніка Вярхоўны суд Расійскай Федэрацыі прыняў пастанаўленне № 32 з шэрагам тлумачэнняў; у гэтым дакуменце сярод іншага гаворылася:

«У выпадку прыняцця судом і ўступлення ў законную сілу рашэння аб ліквідацыі або забароне дзейнасці грамадскага або рэлігійнага аб’яднання або іншай арганізацыі ў сувязі з ажыццяўленнем экстрэмісцкай дзейнасці наступныя дзеянні асоб, якія не звязаны з прадаўжэннем або аднаўленнем дзейнасці адпаведнай экстрэмісцкай арганізацыі і знаходзяцца выключна ў рэалізацыі свайго права на свабоду сумлення і свабоду веравызнання, у тым ліку праз індывідуальнае або сумеснае вызнанне рэлігіі, здзяйсненне набажэнстваў ці іншых рэлігійных абрадаў і цырымоній, самі па сабе, калі яны не змяшчаюць прыкмет экстрэмізму, не ўтвараюць складу злачынства, прадугледжанага часткай 2 артыкула 282² КК РФ».

Такім чынам Вярхоўны суд пастанавіў, што правядзенне набажэнстваў, абрадаў і цырымоній Сведкаў Іеговы не ўтвараюць саставу злачынства.

22 лістапада Перварэчанскі раённы суд Уладзівастока апраўдаў Дзмітрыя Бармакіна, Сведку Іеговы, якога судзілі па арт. 282² КК РФ; гэта стала першым выпадкам поўнага апраўдання Сведкі Іеговы, абвінавачанага ў экстрымізме.

7 снежня ў Таганрогу прайшла серыя вобыскаў у дамах 8 Сведкаў Іеговы, сярод якіх быў Аляксандр Скварцоў, якога раней судзілі па справе 16-ці ў 2011-16 гг. і ў доме якога праводзілі яшчэ адзін вобыск у сакавіку 2021 г. Такім чынам Скварцоў стаў вернікам, якога паўторна пераследуюць у Расіі за прыналежнасць да гэтай канфесіі.

23 снежня Абінскі раённы суд прыгаварыў Аляксандра Мікалаева да 2,5 год калоніі за ўдзел у набажэнствах Сведкаў Іеговы, што стала першым рэальным турэмным тэрмінам, вынесеным пасля пастановы Вярхоўнага суда РФ ад 28.10.2021, якая дэкрыміналізавала ўдзел у набажэнствах.

А 31 снежня выйшлі на свабоду 2 Сведкі Іеговы, асуджаныя ў верасні 2020 г.

#### Падзеі 2022 года 
17 студзеня яшчэ аднаго Сведку Іеговы прыгаварылі да 2 гадоў калоніі, двум іншым вернікам, Дзмітрыю Церабілаву і Ігару Шміту, апеляцыйныя суды пакінулі без змянення турэмнае зняволенне.

20 студзеня Андрэю Калеснічэнку з Северска далі 4 гады калоніі за ўдзел у дзейнасці Сведкаў Іеговы; 30 чэрвеня апеляцыйным рашэннем Томскага аблсуда 4 гады калоніі былі заменены на 4 гады ўмоўнага асуджэння.

25 студзеня Аляксандр Лепскі, суддзя Трусаўскага раённага суда Астрахані прыгаварыў Ганну Сафронаву да 6 год калоніі за ўдзел у абмеркаванні Бібліі; гэта стала першым выпадкам, калі жанчыне з гэтай канфесіі далі турэмны тэрмін такой працягласці за рэлігійную дзейнасць.

23 мая ў Пракоп’еўску Кемераўскай вобласці РФ далі 7 гадоў калоніі Андрэю Уласаву, інваліду ІІ групы, за «арганізацыю дзейнасці экстрэмісцкай арганізацыі.»

24 мая 2022 г. Д. Крыстэнсен быў вызвалены з калоніі і накіраваны на дэпартацыю з Расіі. 25 мая ён прыляцеў у Данію.

7 чэрвеня 2022 года ЕСПЧ прызнаў незаконнай ліквідацыю юрыдычных аб’яднанняў Сведкаў Іеговы.

25 жніўня суд у Саранску прыгаварыў 6 Сведкаў Іеговы, у тым ліку жанчыну, да пазбаўлення волі ад 2 да 6 год калоніі.

5 верасня у г. Волагда Мікалай Сцяпанаў атрымаў 4 гады калоніі па абвінавачванні ў арганізацыі набажэнстваў Сведкаў Іеговы.

У снежні было некалькі турэмных прыгавораў Сведкам Іеговы за рэлігійную дзейнасць. 19 снежня Бірабіджанскі раённы суд даў 2 вернікам адпаведна 3,5 і 6,5 год калоніі і яшчэ двум па 7 год калоніі, а 21 снежня суд Благавешчанска прыгаварыў яшчэ 5 Сведкаў Іеговы да 6 год калоніі. 

#### Падзеі 2023 года 
У 2023 г. выйшла адмысловая публикацыя С.Іваненкі і А. Волкавай на тэму пераследвання Сведкаў Іеговы ў РФ.

10 лютага 2023 г. яшчэ 3-м Сведкаў Іеговы з Прымор'я, у тым ліку жанчыне, прысудзілі адбыванне пакаранне ў калоніі па 7, 6,5 і 4 гады адпаведна за рэлігійную дзейнасць.

31 сакавіка 5 Сведкаў Іеговы ў г. Масква атрымалі прыгавор ад 4 да 6 год калоніі. У гэты жа дзень апеляцыйны Амурскі абласны суд пацвердзіў прыгавор ад 28 снежня 2022 г, згодна якому 2 Сведкі Іеговы з Прымор'я атрымалі 6 і 6,5 год калоніі за сваю веру.

20 красавіка 2023г. супраць Дзмітрыя Церабілава, асуджанага за ўдзел у дзейнасці Сведкаў Іеговы, ўзбудзілі крымінальную справу за тое, што ён адказваў на пытанні сукамерніка аб вераваннях Сведкаў Іеговы. 

12 ліпеня 2023 г. 3 Сведкі Іеговы ў г. Масква атрымалі прыгавор ад 4,5 да 6,5 год калоніі.

22 снежня 2023 года завяршыўся судовы працэс па справе траіх Сведкаў Іеговы з Масквы. Згодна інфармацыі з афіцыйнага праваабарончага сайта Сведкаў Іеговы ў РФ: "за спевы рэлігійных песень і малітвы суддзя Чаромушкінскага раённага суда Сяргей Хамякоў прысудзіў вернікаў да калоніі агульнага рэжыму: Аляксандра Румянцава да 7,5, Шона Пайка да 7, а Эдуарда Свірыдава да 6,5 гадоў".

## Літаратура 
* Гордиенко Н. С. Российские Свидетели Иеговы: история и современность / Н. С. Гордиенко — 2-е изд, исправленное — СПб: 2002. — 233 с.
* Горюнов Д. В. Социальная концепция религиозного объединения «Свидетели Иеговы»: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата философских наук: 09.00.13 / Горюнов Д. В.; [Пермский государственный технологический университет]. — Пермь, 2006. — 26 с.
* Иваненко С. И. О людях, никогда не расстающихся с Библией / С. Иваненко — М.: Арт-Бизнес-Центр; 1999—254 с.
* Иваненко С. И. Свидетели Иеговы — традиционная для России религиозная организация / С. Иваненко — М.: Арт-Бизнес-Центр; 2002. — 207 с.
* Иваненко С. И.,  Волкова Е.И. О людях, стойких в гонении. Свидетели Иеговы в России начала XXI века  / С. Иваненко, Е. Волкова — Москва, 2023. — 216 с.
* М. И. Одинцов. Совет Министров СССР постановляет: «выселить навечно». Сборник документов и материалов о Свидетелях Иеговы в Советском Союзе. М. 2002
* Шевченко М. С. Мифотворчество религиозной организации «Свидетели Иеговы» в конфессиональном пространстве Забайкальского края: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата философских наук: специальность 09.00.14 / Шевченко М. С.; [Забайкальский государственный университет] — Чита, 2012. −25 с.
* Шимиханов Р. В. Конфессиональные и типологические характеристики «Свидетелей Иеговы»: (религиоведческий анализ): автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата философских наук: 09.00.13 / Шимиханов Р. В.; [Белгородский государственный университет] — Белгород, 2006 — 21 с.
* Яковлева Ю. А. Нетрадиционное религиозное сообщество как социальный институт: (на примере российских «Свидетелей Иеговы»): автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата социологических наук: 22.00.04 / Яковлева Ю. А.; [Санкт-Петербургский государственный университет] — СПб, 2010. — 23 с.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Сведкаў Іеговы ў Расіі
* Гісторыя Сведкаў Іеговы ў Расіі згодна штогодніку арганізацыі за 2008 г.
* Маніторынг юрыдычнай сітуацыі са Сведкамі Іеговы ў Расіі на афіцыйным сайце Сведкаў Іеговы (jw.org)

Расія
Катэгорыя:Хрысціянства ў Расіі