Дзербнік

**Дзербнік**, **сокал-дрымлюк** (*Falco columbarius*) — драпежная птушка з атраду  сямейства .

Распаўсюджаны, але досыць рэдкі від. Гняздуецца ў Паўночнай і Усходняй Еўропе, лясной і лесастэпавай зоне Азіі і ў Паўночнай Амерыцы. На большай частцы тэрыторыі пералётная птушка, зімуе на захад і поўдзень ад гнездавога арэала, у асобных выпадках дасягаючы тропікаў. Перавагу аддае адкрытым прасторам — далінам рэк, сфагнавым балотам, стэпам, рэдкалессям, марскіх узбярэжжам. Суцэльнага цёмнага лесу пазбягае, аднак у сезон размнажэння часта сустракаецца на ўзлесках. Палюе ў асноўным на дробных птушак, у меншай ступені на грызуноў, яшчарак і насякомых. Гняздо ладзіць на зямлі, на дрэвах, у нішах скал. У кладцы 3-4 вохрыстых яйкі з буйнымі чырванавата-бурымі плямамі і плямкамі. Працягласць жыцця ў дзікай прыродзе звычайна не перавышае 11 гадоў.

## Апісанне 
Дробны каржакаваты сокал з адносна кароткімі завостранымі крыламі і доўгім хвастом. Даўжыня цела 24-32 см, размах крылаў 53-73 см. Самкі ў сярэднім на траціну буйней самцоў — іх вага складае 160—311 г, у той час як у самцоў толькі 125—235 г. У афарбоўцы таксама маюцца адрозненні. Верх самцоў шызы, часам з фіялетавым або бураватым адценнем, з чорнымі падоўжнымі пястрынамі на галаве, патыліцы і плячах. Ніз ад крэмавага да рудага з буйнымі падоўжнымі буравата-чорнымі рыскамі. На шыі рыскі выяўлены слаба, з-за чаго ствараецца ўражанне светлага нашыйніка. Характэрныя для сокалаў «вусы» выяўлены слаба. Маховые шыза-бурыя з вохрыста папярочным малюнкам на ўнутраных апахалах. Хвост паласаты з цёмнай шырокай паласой на канцы.

Самкі вонкава падобныя на , але значна менш памерам — цёмна-бурым верхам і больш шэрым, перасыпаным пястрынамі нізам. Хвост паласаты з чаргаваннем бурых і крэмавых палос і са светлым канчаткам. У абодвух палоў дзюба буравата-шэрая, радужына цёмна-карычневая, васкавіца і ногі жоўтыя. Маладыя птушкі падобныя на самак

## Распаўсюджанне 
### Гнездавы арэал 
У кантынентальнай Еўразіі гняздуецца на ўсход ад Скандынавіі, Латвіі і Беларусі. На поўначы Еўропы падымаецца да арктычнага ўзбярэжжа, у даліне Пячоры да 65°&nbsp;п.&nbsp;ш., на Ямале да 66°&nbsp;п.&nbsp;ш., у басейне Обі да 68°&nbsp;п.&nbsp;ш., на Таймыры да 72°&nbsp;п.&nbsp;ш., вусця Лены, у даліне Яны да 71°&nbsp;п.&nbsp;ш., у басейне Калымы да 68°&nbsp;п.&nbsp;ш., да басейна Анадыра. Паўднёвая мяжа гнездавога арэала пралягае праз Смаленскую, Маскоўскую, Ніжагародскую, Разанскую вобласці, Татарстан, цэнтральны Казахстан, Джунгарскі Алатау, усходні Цянь-Шань, Габійскі Алтай, Хангай, паўднёвае Забайкалле і магчыма нізоўі Амура. За межамі мацерыка сустракаецца на Брытанскіх, Фарэрскіх, Шантарскіх, магчыма Курыльскіх астравоў, на востраве Калгуеў, Сахаліне і ў Ісландыі.

У Паўночнай Амерыцы засяляе паўночную частку кантынента на поўнач ад Нью-Ёрка, Мічыгана, Аёвы, Паўночнай Дакоты, Мантаны, Айдаха, паўночнай часткі Каліфорніі. Падымаецца да Лабрадора, паўночнай часткі Антарыё, паўночнай Манітобы, паўночнага Саскачэвана, паўночнай часткі Альбэрты, паўночнай часткі Макензі, хрыбта Брукса на поўначы Аляскі. У Расіі зімой звычайна на поўдні і ў сярэдняй паласе краіны.

## Размнажэнне 
Палавая сталасць надыходзіць ва ўзросце аднаго года. У красавіку — сярэдзіне мая дзербнікі прыбываюць да месцаў размнажэння, з году ў год аддаючы перавагу адным і тым жа раёнам (пры гэтым у адрозненне ад іншых сокалаў неабавязкова адным і тым жа гнёздам). Першымі прылятаюць самцы, а праз некалькі дзён з'яўляюцца і самкі. Месцазнаходжанне гнязда рознае і шмат у чым абумоўлена навакольным ландшафтам. У стэпе або верасовай пустцы гняздуецца прама на зямлі пад покрывам высокай травы або хмызняку. У лясным поясе займае старыя гнёзды  на елках, соснах альбо лістоўніцы, а ў выпадку іх адсутнасці размяшчаецца амаль адкрыта на балотных мохавых купінах. У тундры, дзе драўняная расліннасць адсутнічае, займае скалістыя ўступы. Пры ўладкаванні на зямлі будаўнічы матэрыял не выкарыстоўвае, аднак выкопвае невялікую ямку-латок дыяметрам 14-16 см і глыбінёй 2-3 см. У кладцы 3-5 (часцей за ўсё 4) яек, адкладзеных з інтэрвалам у двое сутак. Яйкі вохрыстага альбо бураватага колеру са шматлікімі больш ці менш буйнымі чырванавата-бурымі плямамі. Памеры яек: (37-42) х (29-33) мм, , , , . У меншай ступені сілкуецца грызунамі, яшчаркамі, невялікімі змеямі, насякомымі. На пралёце вядомыя выпадкі палявання на буйных стракоз.

Генетычныя асаблівасці ў асноўных папуляцый ва ўсходнім і заходнім паўшар'ях кажуць пра тое, што гэтыя дзве групы ўжо працяглы час развіваюцца незалежна адна ад адной. Некаторыя арнітолагі нават прапануюць разглядаць іх як асобныя віды.

У абедзвюх частках свету асаблівасці афарбоўкі строга вынікаюць з экалагічнага , якое абвяшчае, што віды жывёл, якія жывуць у халодных і вільготных раёнах, маюць больш інтэнсіўную пігментацыю цела (часцей за ўсё чорную або цёмна-карычневую), чым насельнікі цёплых і сухіх абласцей. Напрыклад, падвід *F.&nbsp;c.&nbsp;suckleyi*, які жыве ў дажджавым лесе ўмеранага пояса мае вельмі цёмны, амаль чорны верх і тоўстыя чорныя плямы на грудзях, у той час як падвід *F.&nbsp;c.&nbsp;pallidus*, распаўсюджаны ў засушлівых раёнах Сярэдняй Азіі валодае вельмі светлым, бледна-шызым з вохрыстымі крайкамі верхам і бялявым брухам з вузкімі чырванаватымі стракацінамі.

**Еўразійскія падвіды** (часам вылучаюць у асобны від *Falco aeasalon*).
* *F. c. aeasalon* Tunstall, 1771. Паўночная Еўразія ад Брытанскіх астравоў на ўсход да даліны Енісея. Уключае Скандынавію. Пералётная птушка, за выключэннем папуляцыі ў Вялікабрытаніі.
* *F. c. subaesalon* C. L. Brehm, 1827. Ісландыя і Фарэрскія астравы. Часткова пералётная папуляцыя.
* *F. c. pallidus* (Sushkin, 1900). Азіяцкая зона стэпаў ад Арала да Алтайскіх гор. Пералётная птушка.
* *F. c. insignis* (Clark, 1907). Сібір на ўсход ад Енісея і на захад ад даліны Калыму. Пералётны падвід.
* *F. c. lymani* Bangs, 1913. Горныя раёны ўсходняга Казахстана і прылеглыя тэрыторыі.
* *F. c. pacificus* (Stegmann, 1929). Расійскі Далёкі Усход і востраў Сахалін.

**Амерыканскія падвіды**
* *F. c. columbarius* Linnaeus, 1758. Паўночныя раёны Паўночнай Амерыкі на ўсход ад Скалістых гор, за выключэннем Вялікіх раўнін. Пералётны падвід.
* *F. c. richardsoni* Ridgway, 1871. Вялікія раўніны. Аселы падвід.
* *F. c. suckleyi* Ridgway, 1873. Ціхаакіянскае ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі ад паўднёвай Аляскі да паўночнага Вашынгтона. Аселы падвід.

## Значэнне ў жыцці чалавека і ахова 
У старажытнасці дзербнік шанаваўся сярод  як спецыяліст па паляванню на жаўрукоў.

Цяпер з-за невысокай колькасць мае патрэбу ў ахове. Занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
*   Т.&nbsp;5. Птахи. Вип.&nbsp;2. Хижі птахи.&nbsp;— К.:&nbsp;Наук. думка, 1977.&nbsp;— 322&nbsp;с.

## Спасылкі 
* Артыкул на Slounik.org

Катэгорыя:Сакаліныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Птушкі на марках