Павел Аляксеевіч Тучкоў (1803)

**Павел Аляксеевіч Тучкоў** (; 1803—1864) — ваенны тапограф, генерал-ад’ютант, генерал ад інфантэрыі. Маскоўскі ваенны генерал-губернатар. Член Дзяржаўнага савета. Пляменнік і поўны цёзка героя Айчыннай вайны 1812 года генерала П. А. Тучкова.

## Біяграфія 
Паходзіў з роду Тучковых. Павел Аляксеевіч быў сынам генерал-маёра Аляксея Аляксеевіча Тучкова (1766—1853) і Караліны Іванаўны Іваноўскай. Яго брат, Аляксей, быў звязаны з дзекабрысцкім рухам.

Выхоўваўся ў Высакародным пансіёне пры Маскоўскім універсітэце (1815) і Пажаскім кадэцкім корпусе (1817). Пасля заканчэння ў 1817 годзе маскоўскага вучылішча калонаважатых быў узведзены ў чын прапаршчыка і выпушчаны ў Світу Я. І. В. па кватэрмайстарскай частцы. У снежні 1817 прыбыў у галоўную кватэру 1-й арміі ў Магілёве.

У 1817—1820 гадах — на здымцы прасторы, якую займалі войскі 1-й і 2-й армій. У жніўні 1820 года пераведзены ў Гвардзейскі генеральны штаб. У палявы сезон 1820—1821 гг. — на здымцы ракі Бярэзіны, тапаграфічных маршрутаў ад Разані праз Казлоў і Ліпецк да Варонежа, ад Відзаў праз Себеж да ст. Лікошкіна. У 1823 удзельнічаў у здымцы тапаграфічных маршрутаў ад Магілёва праз Мсціслаў, Раслаўль і Бранск да Арла, адкуль пасля агляду вярнуўся ў галоўную кватэру арміі. З 3 снежня 1823 па 1 красавіка 1824 быў у адпачынку. 20 мая 1825 года прыкамандзіраваны да Гвардзейскага корпуса на час манеўраў. У жніўні 1825 года камандзіраваны начальнікам Галоўнага штаба баронам І. І. Дзібічам у Астраханскую губерню для складання статыстычнага апісання яе частак. У верасні 1825 камандзіраваны ў Таганрог. Пасля смерці Аляксандра I суправаджаў труну з яго целам да Масквы.

З 12 студзеня 1826 па 1 красавіка 1827 афіцыйна лічыўся ў адпачынку. Аднак у жніўні 1826 выконваў абавязкі старшага ад’ютанта, па частцы Генеральнага штаба, пры начальніку штаба зборнага гвардзейскага атрада ген.-ад’ютанце А. І. Нейдгарце, на каранацыйных урачыстасцях у Маскве. З 14 жніўня 1826 камандзіраваны з адмысловым даручэннем у Канстанцінопаль у распараджэнне расійскага пасланца ў Турцыі тайнага саветніка А. І. Рыбап’ера. З 4 верасня 1826 па 26 верасня 1827 ажыццяўляў здымку маршрутаў па галоўных дарогах Еўрапейскай Турцыі і наваколляў Канстанцінопаля з Канстанцінопальскім пралівам. У кастрычніку 1827 вярнуўся ў Санкт-Пецярбург.

Падчас руска-турэцкай вайны 1828—1829 гг. камандзіраваны ў 2-ю армію. 18 красавіка 1828 прызначаны капітанам над калонаважатымі. 28 красавіка прыбыў у Кішынёў. У маі ўдзельнічаў у аблозе крэпасці Браілаў. З 24 мая — в. а. капітана над калонаважатымі пры галоўнай кватэры арміі. 27 мая ўдзельнічаў у бітве на пераправе цераз Дунай у Сатунаве, 7 ліпеня — пры паселішчы Баландык; 17 ліпеня прызначаны в. а. обер-кватэрмайстра атрада ген.-лейтэнанта Ф. В. Рыдыгера; 17-19 ліпеня ўдзельнічаў у баях пры паселішчы Чыфлік, 3 жніўня — пры паселішчы Косцеж, 8 жніўня вярнуўся ў галоўную кватэру; 24 верасня прыбыў пад крэпасць Варну і 29 верасня прысутнічаў пры здачы крэпасці. З прычыны хваробы ў кастрычніку 1828 адпраўлены ў Расію і ў лістападзе прыбыў у Адэсу.

У снежні 1828 прыкамандзіраваны да канцылярыі ген.-кватэрмайстра Галоўнага штаба. 15 мая 1829 прызначаны в. а. обер-кватэрмайстра войскаў у Санкт-Пецярбургу. У красавіку 1830 прызначаны выкладчыкам ваенных навук (тактыкі і ваеннай гісторыі) у Школе гвардзейскіх падпрапаршчыкаў і кавалерыйскіх юнкераў (12.04, сталовыя грошы 2000 руб. у год не ў прыклад іншым). З 1 мая — обер-кватэрмайстар асобнага Гвардзейскага корпуса.

У час здушэння вызвольнага паўстання 1831 года выехаў 8 лютага з Санкт-Пецярбурга; 25.02 прыбыў у Беласток, 15.03 у Тыкоцін, 17.03 у Ломжу для складання дыслакацыі гвардыі. З красавіка па жнівень 1831 удзельнічаў у розных сутычках з паўстанцамі пры руху арміі да Варшавы, у жніўні 1831 — у штурме перадавых умацаванняў і гарадскога вала Варшавы. У кастрычніку 1831 выступіў у Расію. З 7 лістапада 1831 па 10 жніўня 1832 — у адпачынку.

10 студзеня 1834 прызначаны в. а. начальніка штаба Грэнадзёрскага корпуса, 30 жніўня узведзены ў флігель-ад’ютанты Світы Я. І. В., 1 жніўня 1836 зацверджаны на пасадзе, з узвядзеннем у генерал-маёры і з пакіданнем у Генеральным штабе.

З 25 снежня 1840 па 11 студзеня 1843 быў у адстаўцы па стане здароўя, з прызначэннем пенсіі ў 2/3 акладу. У 1843 запрошаны міністрам дзяржаўных маёмасцей генерал-ад’ютантам графам П. Д. Кісялёвым на пасаду члена Савета міністра і 11 студзеня прызначаны на службу ў Міністэрстве дзяржаўных маёмасцей. 18 лютага 1843 года ўзведзены ў правадзейныя стацкія саветнікі. З 30 мая 1843 рэвізаваў упраўленні дзяржаўных маёмасцей ў Разанскай, Тамбоўскай, Пензенскай і Саратаўскай губернях.

З 13 снежня 1843 перайменаваны ў ген.-маёры і прызначаны дырэктарам Ваенна-тапаграфічнага дэпо, з залічэннем па Генеральным штабе, 16.12 заняў пасаду. У 1844—1851 кіраўнік трыянгуляцый Цвярской губерні і частак Наўгародскай, Валагодскай, Уладзімірскай і Яраслаўскай губерняў. У 1847—1850 гадах ажыццяўляў трыганаметрычную здымку ў Царстве Польскім і Аўстрыі. 26.11.1848 узнагароджаны ордэнам Св. Георгія 4 кл. (№ 7932 паводле спісу Грыгаровіча — Сцяпанава) за выслугу 25 гадоў у афіцэрскіх чынах. Правадзейны член Рускага геаграфічнага таварыства з  года. Узведзены ў генерал-лейтэнанты 11 красавіка 1848.

У час Крымскай вайны 1853—1856, з 15 мая 1855 прызначаны в. а. начальніка штаба Сярэдняй арміі, 13.06 заняў пасаду. З 14 верасня 1856 прызначаны в. а. начальніка асобнага корпуса рэзерваў армейскай пяхоты, з пакіданнем у Генеральным штабе; 14.10 адправіўся, 28.10 прыбыў да пасады. Знаходзячыся на той пасадзе, 24 чэрвеня 1857 прызначаны старшынёй Камісіі для разгляду следчых спраў і дазнанняў і зацвярджэння прысудаў аб беспарадках і злоўжываннях па забеспячэнні войскаў былых Паўднёвай арміі і войскаў, у Крыме размешчаных, рознымі прадметамі забеспячэння. З 6 снежня 1858 зацверджаны на пасадзе начальніка рэзерваў. 17 красавіка 1859 узведзены ў генерал-ад’ютанты Світы.

З 8 жніўня 1859 — генерал ад інфантэрыі і маскоўскі ваенны генерал-губернатар, з пакіданнем у Генеральным штабе. З 17 кастрычніка 1859 — ганаровы член Імператарскага маскоўскага таварыства сельскай гаспадаркі. 13 лістапада 1859 прызначаны апекуном Маскоўскай практычнай акадэміі камерцыйных навук. Прэзідэнт Маскоўскага бегавога таварыства. Ініцыятар увядзення ў Маскве новага грамадскага ўпраўлення, палажэнне пра якое прынята 20 сакавіка 1862. На змену Шасцігласнай думе прыйшлі агульнасаслоўныя выбарныя структуры — Агульная і Распарадчая думы, дзе большасць важных гарадскіх праблем вырашалася на сумесных пасяджэннях гласных ад усіх саслоўяў.

Студэнцкія хваляванні ў верасні—кастрычніку 1861 скончыліся сутыкненнем з паліцыяй ля гасцініцы «Дрэздэн» на Цвярской вуліцы і арыштам пасланых на перамовы студэнтаў у генерал-губернатарскім доме. Па патрабаванні генерал-губернатара быў адкрыты гарадскі Статыстычны камітэт, які дзейнічаў незалежна ад губернскага. Па прыкладзе Санкт-Пецярбурга заснаваны Адрасны стол. Пры яго падтрымцы створаны Маскоўскі заалагічны сад і Арнольда-Траццякоўскае вучылішча для глуханямых.

З 23 красавіка 1861 — член Дзяржаўнага савета. З 26 жніўня 1862 залічаны ў лейб-пяхотны Барадзінскі Яго Вялікасці полк.

Памёр у Маскве  года на 61-м годзе жыцця; пахаваны на могілках Новадзявочага манастыра.

У знак удзячнасці і павагі да яго заслуг масквічы на сабраныя па падпісцы сродкі збудавалі яму надмагільны помнік (знесены пры савецкай уладзе). Яго прозвішча выбіта на медалі «У памяць 50-годдзя Корпуса ваенных тапографаў».

## Чыны і званні 
* Паж (07.02.1811)
* Прапаршчык (26.11.1817)
* Падпаручнік (10.12.1819) за адзнаку
* Паручнік (3.02.1823)
* Штабс-капітан (29.03.1825)
* Капітан (22.08.1827) за адзнаку
* Палкоўнік (14.11.1828) за адзнаку
* Флігель-ад'ютант (30.08.1834)
* Генерал-маёр (01.08.1836) за адзнаку
* Правадзейны стацкі саветнік (8.02.1843)
* Генерал-маёр (13.12.1843, са старшынствам з 19.07.1839)
* Генерал-лейтэнант (11.04.1848)
* Генерал-ад'ютант (17.04.1859)
* Генерал ад інфантэрыі (08.09.1859)

## Узнагароды 
* Найвышэйшы падарунак у 500 руб. (12.12.1824)
* Сярэбраны медаль у памяць знаходжання пры труне Аляксандра I (4.09.1826)
* Ордэн Святога Уладзіміра 4 ст. (29.07.1827) за камандзіроўку ў Турцыю
* Ордэн Святой Ганны 2 ст. з мячамі (14.03.1829) за адзнаку пры Косцежы
* Адначасовае гадавое дараванне не ў залік (24.09.1829)
* Сярэбраны медаль «За турэцкую вайну. 1828—1829» (01.10.1829)
* Найвышэйшы падарунак у 2000 руб. за складанне «поўнай гісторыі» лейб-гвардыі Ізмайлаўскага палка (дэк. 1830)
* Імператарская карона да ордэна Святой Ганны 2 ст. (19.03.1831)
* Ордэн Святога Уладзіміра 3 ст. з мячамі (25.06.1831) за адзнаку пры в. Жолткі
* Пастаўленая арэнда па чыне на 12 гадоў за адзнаку пры штурме Варшавы (01.03.1832)
* Адначасова 400 руб. (6.12.1832)
* Знак ордэна За ваенную годнасць 4 ст. (1832)
* Сярэбраны медаль «За ўзяцце прыступам Варшавы» (1832)
* Найвышэйшая падзяка за складанне часопіса паходу і дзеянняў гвардыі (24.10.1833)
* Найвышэйшае спрыянне за агляды, парады, вучэнні, манеўры (21.08, 23.08, 30.08, 04.09.1834)
* Найвышэйшае спрыянне за агляды, парады, вучэнні, манеўры (22.01, 25.03, 17.07, 28.07.1836)
* Знак узнагароды беззаганнай службы за «XV» гадоў (22.08.1836)
* Найвышэйшае спрыянне за агляды, парады, вучэнні, манеўры (23.07, 29.07.1837; 13.08.1838)
* Ордэн Святога Станіслава 1 ст. (25.06.1839)
* Найвышэйшае спрыянне за агляды (31.07, 01.08.1840)
* Ордэн Святой Ганны 1 ст. з мячамі (01.08.1840)
* Пастаўленая арэнда 1200 руб. срэбрам на 6 гадоў з 04.03.1844 (08.11.1843)
* Імператарская карона да ордэна Святой Ганны 1 ст. (19.06.1845)
* Асаблівае найвышэйшае спрыянне за агляд (16.01.1847)
* Ордэн Святога Уладзіміра 2 ст. з мячамі (30.05.1847)
* Найвышэйшае спрыянне за агляд (14.05.1848)
* Ордэн Святога Георгія 4 ст. за 25 гадоў службы ў афіцэрскіх чынах (26.11.1848)
* Арэнда падоўжана на 6 гадоў (20.03.1850)
* Найвышэйшае спрыянне (08.04.1850)
* Табакерка з вензелевай выявай імя Я. І. В. (25.06.1851)
* Знак узнагароды беззаганнай службы за «XXX» гадоў (22.08.1852)
* Ордэн Белага Арла (17.07.1853)
* Найвышэйшае спрыянне за агляд (16.01.1856)
* Указаная арэнда 1500 руб. срэбрам у год на 6 гадоў (30.03.1856)
* Ордэн Святога Аляксандра Неўскага (26.08.1856)
* Цёмна-бронзавы медаль «У памяць вайны 1853—1856», на Уладзімірскай стужцы (26.08.1856)
* Найвышэйшае спрыянне за агляды (08.07, 17.07.1857)
* Знак узнагароды беззаганнай службы за «XXXV» гадоў (22.08.1857)
* Найвышэйшае спрыянне за агляд (25.08.1857)
* Асаблівае найвышэйшае спрыянне за агляд (8.09.1859)
* Алмазныя знакі да ордэна Аляксандра Неўскага (17.04.1862)
* Найвышэйшае спрыянне (24.08, 20.12.1862)
* Ордэн Святога Уладзіміра 1 ст. (17.04.1863)

замежныя:
* Аўстрыйскі Ордэн Жалезнай кароны 1 ст. (30.01.1851) за здымкі ў Царстве Польскім і Аўстрыі
* Прускі Ордэн Чырвонага Арла 1 ст. (10.03.1854) за садзейнічанне паспяховаму злучэнню расійскай і прускай трыянгуляцыі.

## Шлюб і дзеці 
Жонка (з 05 лютага 1830 года) — Лізавета Іванаўна Вярыгіна (04.07.1805—02.09.1875), сястра генерал-кватэрмайстра, члена Дзяржаўнага савета А. І. Вярыгіна, унучка пісьменніка А. С. Хвастова. У сувязі з высокай пасадай мужа была ўзведзена ў кавалерныя дамы ордэна Св. Кацярыны (малодшага крыжа) (1861). Дабрачынніца і заснавальніца Жаночага турэмнага камітэта ў Маскве. Паводле слоў сучасніка, Тучкова была вельмі разумнай, добрай жанчынай і далікатнай маці, ва ўсім згаджалася з воляю і прыхільнасцямі свайго каханага мужа. Не маючы любові да бліскучай кампаніі, сям'я Тучковых аддавала перавагу ціхаму, спакойнаму сямейнаму жыццю і карысталася ім цалкам. Дзеці іх атрымалі ў спадчыну ад бацькоў тую ж дабрыню, сціпласць і прастату, адрозніваліся безумоўнай адданасцю і глыбокай павагай да бацькоў, роўна як і дужай узаемнай сардэчнасцю паміж сабой. Памерла ў Пецярбургу ад запалення лёгкіх, пахавана побач з мужам у Маскве на могілках Новадзявочага манастыра. Іх дзеці:
* Алексей (25.04.1831—28.01.1833).
* Міхаіл (1832—1890) — генерал-маёр Світы Я. І. В. (30.08.1875—30.08.1885), генерал-лейтэнант (30.08.1885) запасу армейскай пяхоты, сузаснавальнік Маскоўскага аддзялення Імператарскага Рускага Музычнага таварыства, першы сакратар Маскоўскага браталюбнага таварыства забеспячэння немаёмных кватэрамі, сузаснавальнік і віцэ-старшыня Таварыства Белага крыжа, быў у шлюбе з графіняй Аленай Фёдараўнай Арловай-Дзянісавай (1843—1898).
* Мікалай (03.02.1834—09.11.1893) — генерал-маёр Світы Я. І. В. (01.01.1878—30.08.1888), генерал-лейтэнант (30.08.1888) запасу армейскай пяхоты, ганаровы міравы суддзя Мышкінскага павета Яраслаўскай губерні, правадыр дваранства Мышкінскага (1884—1886) і Угліцкага (1893) паветаў, быў у шлюбе з Кацярынай Канстанцінаўнай Апачынінай, унучкай Ф. П. Апачыніна, апякункай і ганаровай ахоўніцай Шышкінскага двухкласнага вучылішча Мышкінскага павета.
* Аляксандра Паўлаўна Мяшчэрская, княгіня (10.11.1837—19.02.1881), жонка (з 17 красавіка 1857 года) князя Мікалая Мікалаевіча Мяшчэрскага (1834—1893), камер-юнкера, правадзейнага стацкага саветніка (01.01.1892), мядынскага павятовага правадыра дваранства (1875—1892).
* Аляксандр (5.02.1843—21.02.1917) — генерал-маёр (3.06.1888), галоўны наглядчык Багадзельні для знявечаных і хворых графа М. П. Шарамецева, член Маскоўскага мастацкага таварыства, быў жанаты з Кацярынай Дзмітрыеўнай Бялеўцавай (1843—1930), апякункай Марыінскага прытулку, членам Маскоўскага аддзялення Расійскага таварыства Чырвонага Крыжа.
* Юрый (9.12.1844—20.09.1853) — паж.

## Сачыненні 
* Главные черты моей жизни. — СПб.: Тип. В. С. Балашева, 1881. — 64 с.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Федорченко В. И.* Императорский Дом. Выдающиеся сановники: Энциклопедия биографий, т. 2. Красноярск-М., 2000.
* 

Павел Аляксеевіч
Катэгорыя:Выпускнікі Пажаскага корпуса
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага вучылішча для калонаважатых
Катэгорыя:Маскоўскія генерал-губернатары
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Генералы ад інфантэрыі (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны (1828—1829)
Катэгорыя:Удзельнікі прыгнечання Польскага паўстання 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Пахаваныя ў Новадзявочым манастыры, чые магілы страчаны
Катэгорыя:Генерал-ад'ютанты (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Члены Рускага геаграфічнага таварыства да 1917 года