Юнчжэн

**Айсіньгёро Іньчжэнь** (дэвіз уладарства  — Юнчжэн — гарманічнае і справядлівае; уласнае імя **Іньчжэнь** ; 13 снежня 1678 — 8 кастрычніка 1735) — пяты маньчжурскі ўладар імперыі Цын (1722—1735).

Заняў сталец у саракачатырохгадовым узросце пры крайнім здзіўленні іншых  ранейшага імператара, бо бацька яго адкрыта ненавідзіў. Ёсць легенда, што адзін з еўнухаў Іньчжэня падрабіў завяшчанне бацькі, злучыў іерогліфы «дзесяць» і «чатыры», такім чынам аказалася, што імперыя завяшчана не чатырнаццатаму сыну , а чацвёртаму, то-бок Іньчжэню. Супрацьдзеянне радні новы багдахан душыў сілай, і на трынаццаць гадоў стаў фактычна самаўладным кіраўніком імперыі. Кіруючы краінай ён абыходзіў Савет князёў-рэгентаў і саноўнікаў, што абумовіла напружанасць у адносінах з маньчжурскімі князямі імператарскай крыві і ўсім родам Айсінь Гёро.

## Біяграфія 
### Навядзенне парадку ў краіне 
Іньчжэнь атрымаў у спадчыну ад Сюанье цэнтралізаваную імперыю, моцную армію, адладжаны бюракратычны апарат, адраджэнне эканомікі, поўны скарб, адносны спакой унутры краіны, узмацнелы саюз заваёўнікаў з кітайскімі  і землеўладальнікамі, а таксама другую зацяжную вайну з Джунгарскім ханствам. Аднак пры у гэтай адносна добрай сітуацыі намецілася і небяспечная тэндэнцыя — у пачатку XVIII стагоддзя ў ніжэйшых і сярэдніх слаях «сцяжнага» саслоўя пачаўся працэс разбэшчвання, маньчжурскія салдаты ўсё часцей кідалі занятак земляробствам і вялі паразітычны лад жыцця, задавальняючыся жалаваннем і падачкамі скарбу. Радавыя і малодшыя афіцэры ўсё больш аказваліся ў пазыкавай кабале ў буйных землеўладальнікаў, купцоў і ліхвяроў. Каб спыніць разарэнне ваеннага саслоўя, урад Іньчжэня з 1729 года пайшоў на выкуп прададзеных і закладзеных «сцяжных зямель» за кошт скарбу з наступным перапродажам іх ранейшым уладальнікам. Аднак мала хто з іх змог або захацеў скарыстацца такой магчымасцю.

Каб яшчэ больш умацаваць маньчжурскую ўладу і ўніфікаваць падданых імперыі, Іньчжэнь спрабаваў зраўняць у правах дзве катэгорыі насельніцтва — «добрапрыстойны народ» (гэта значыць «чатыры саслоўі» — сяляне, чыноўнікі, рамеснікі і гандляры) і частку «подлага люду», якая адносілася да катэгорыі «нізкіх прафесій». Гэта былі акцёры, цырульнікі, прастытуткі, ніжэйшыя служыцелі прысутных месцаў, , а таксама малалікія сацыяльныя групы «адхіленых». Указам 1723 года ім дазвалялася жыць разам з «добрапрыстойным народам», радніцца з ім праз шлюбы і ўдзельнічаць у іспытах на званне . Тым не менш гэты ўказ не даў чаканых вынікаў, і дыскрымінацыя «нізкіх прафесій» і кастаў захавалася.

### Палітыка ідэалогіі і веравызнанняў 
Іньчжэнь, як і Сюанье, надаваў вялікае значэнне духоўнаму заняволенню кітайцаў, робячы ўпор на «прамыванне мазгоў» і «чыстку думак». Асаблівую ўвагу ён надаваў сістэме «сельскіх гутарак», якую ўсяляк умацоўваў. Да адказных за правядзенне «сельскіх гутарак» былі прыстаўлены па тры-чатыры памочнікі, якія штомесяц змянялі адзін аднаго. Усе сельскія і гарадскія жыхары кожныя два тыдні былі абавязаныя з’яўляцца ў сваю групу на «сумоўе», што строга кантралявалася ўладамі. У 1724 Іньчжэнь выдаў шматслоўныя ўказы, каб умацаваць і пашырыць ролю «свяшчэннага указа» Сюанье 1670 года супраць іншадумцаў. У 1725—1729 гадах адзін за адным адбыліся тры судовыя працэсы над навукоўцамі і літаратарамі. Найбольш крывавай была «справа» ўжо памерлага літаратуразнаўца і медыка Люй Люляна, у чыіх працах знайшлі антыманьчжурскія выказванні. Яго труп быў выкапаны з магілы і рассечаны на часткі, а вучні і члены яго сям’і пакараныя. Для сачэння за чыноўнікамі,  і простымі людзьмі была створана разгалінаваная сетка таемных агентаў.

Імкнучыся ўзмацніць уплыў канфуцыянства як ідэалагічнай асновы маньчжурскага ўладарства, Іньчжэнь перайшоў да барацьбы з хрысціянствам. Пачаліся арышты каталіцкіх місіянераў, ім была забароненая пропаведзь, а ў 1724 годзе адбылося іх выгнанне з Кітая. Гэта быў адзін з важных актаў палітыкі далейшай ізаляцыі краіны ад знешняга свету. Усяго пры Іньчжэне было закрыта больш за 300 хрысціянскіх цэркваў.

### Палітыка нацыянальных меншасцей 
Па меры выхаду краіны з пасляваеннай разрухі і ўмацавання маньчжурскага рэжыму, Іньчжэнь актывізаваў пачатую яшчэ пры Сюанье палітыку поўнага падпарадкавання некітайскіх народнасцяў бюракратычнаму апарату імперыі. Замена ўскоснага кіравання прамым, захоп зямель абарыгенаў чыноўнікамі, землеўладальнікамі і асабліва кітайскімі перасяленцамі, увядзенне разаральных падаткаў і чынавенскае самавольства паставілі карэннае насельніцтва — мяа, чжуан, , ,  — у вельмі цяжкае становішча. З дапамогай сваіх узброеных дружын кітайскія землеўладальнікі і ліхвяры гвалтоўна скуплялі іх землі, адбіралі іх сілай, забіралі мясцовае насельніцтва ў кабалу. Мясцовае насельніцтва падвяргася гвалтоўнай кітаізацыі і маньчжурызацыі. Бяспраўе, адвольна завышаныя падаткі, гвалт з боку ўладаў і перасяленцаў рэзка абвастрылі сацыяльны і нацыянальны прыгнёт. У раёнах, населеных мяа і іншымі народнасцямі, цынскія чыноўнікі паводзілі сябе як заваёўнікі.

### Знешняя палітыка 
Пры Іньчжэне былі завершаны чарговыя меры па ўмацаванні паўночных межаў Цынскай імперыі. У сувязі з паступовым засяленнем зямель на поўнач ад Вярбовага палісаду, у 1726 годзе была ўтворана новая правінцыя — Гірын. Для абароны гэтых зямель ад мангольскіх качэўнікаў ў пачатку XVIII стагоддзя была створана новая ўмацаваная лінія, якая атрымала назву «Мяжа вярбовых тычын».

Для ўстанаўлення мяжы паміж Халхай, якая ўвайшла ў склад Цынскай імперыі, і Расійскай імперыяй, у Пекін было адпраўлена пасольства . Пасля цяжкіх перамоў у 1728 годзе быў заключаны Кяхцінскі дагавор. У 1731 годзе ў Маскву і ў 1732 годзе ў Пецярбург прыбылі кітайскія пасольствы ад Іньчжэня. Расія была першай еўрапейскай дзяржавай, якую наведалі кітайскія паслы.

Палітыка Іньчжэня ў Манголіі была накіравана на ўзмацненне кантролю над ханамі і князямі. Фактычна, багдахан у Пекіне дзейнічаў як вялікі хан Манголіі. Узмацненне феадальнай раздробненасці Халхі ўмацоўвала ўладу багдахана.

### 2-і Цынскі паход у Тыбет 
Іньчжэнь узмацняў свой кантроль над Тыбетам, хоць у 1723—1727 гадах ажыццявіў адвод цынскіх войск з Лхасы. З яго завяршэннем у Тыбеце пачалася міжусобіца. Для падаўлення паўстання Іньчжэнь накіраваў у другі паход у Тыбет 15 тысяч салдат з Сычуані, Шэньсі і Юньнані. Да іх прыходу спадчынны арыстакрат Паланай са сваёй дзевяцітысячнай арміяй ужо стабілізаваў сітуацыю. Ва ўзнагароду за гэта ён у 1728 годзе атрымаў княскі тытул і права кіравання ўсёй краінай. Для трывалага кантролю над Тыбетам Іньчжэнь пакінуў у Лхасе двух цынскіх міністраў-рэзідэнтаў і тысячны гарнізон.

### Заваяванне Цынхая 
Паўстанне 1722 года ў саюзным з маньчжурамі княстве ў раёне Кукунора паслужыла Іньчжэню падставай для заваявання ў 1724 годзе ўсяго Цынхая. Супраць размешчанага тут айрацкага аймака Хашоут былі кінуты войскі пад камандаваннем Нянь Гэн’яа і Юэ Чжунцы. Хашоуты былі разгромлены, страцілі 80 тысяч забітымі і некалькі дзясяткаў тысяч палоннымі. Цынскія войскі захапілі каласальную колькасць галоў жывёлы і іншых трафеяў. Тэрыторыя Цынхая была далучана да Цынскай імперыі, а астатнія хашоуты падзелены на некалькі аймакаў і падпарадкаваны намесніку ў Сініне. Тым самым значна аслаблена Джунгарскае ханства, якое страціла адзін з чатырох аймакаў.

### Вайна з Джунгарскім ханствам 
У 1729 годзе аднавілася вайна паміж Цынскай імперыяй і Джунгарскім ханствам. Цынскае камандаванне імкнулася захапіць аймак Джунгар, сцягнуўшы да раёна Ілі буйныя сілы пад камандаваннем Фуэрданя і іншых военачальнікаў. Тут айраты разбілі адну з наступаючых цынскіх калон блізу горада Кобда. У 1731 годзе ўдарныя сілы джунгарскага ўладара  пачалі вялікі паход у Халху. У шэрагу бітваў яны разбілі маньчжурскія войскі і конніцу халхаскіх князёў. Для адбіцця гэтага націску Іньчжэнь сабраў велізарныя сілы. У 1733 годзе ў вырашальнай бітве на берагах ракі Архон блізу храма  айрацкая армія пацярпела паражэнне і пачала адступленне.

У барацьбе з Джунгарскім ханствам цынскі ўрад разлічваў на дапамогу Расійскай імперыі, у тым ліку на выкарыстанне супраць айратаў конніцы  Аюкі, які качаваў у Паволжы. Аднак кітайскія пасольствы 1713—1714 і 1731—1732 гадоў у Расію не ўцягнулі Пецярбург у айрата-кітайскую вайну.

Гэтая вайна нанесла вялікія страты цынскаму скарбу. У 1734 годзе Іньчжэнь вымушаны прыняць прапанову  і пачаць мірныя перамовы, якія зацягнуліся на некалькі гадоў.

### Абсалютызацыя імператарскай улады 
Прыход да ўлады сумніўным шляхам і стан варожасці з імператарскім родам вымушалі Іньчжэня ствараць апарат кіравання, незалежны ад маньчжурскай арыстакратыі. У 1730 годзе, пад зручнай прычынай больш аператыўнага кіраўніцтва ваеннымі дзеяннямі супраць джунгараў, быў створаны ваенны штаб (*Цзіньцзіфан*) — часовая ваенна-адміністрацыйная ўстанова. Пасля 1732 года яна было пераўтворана ў ваенны савет (*Цзюньцзічу*) — вышэйшы дзяржаўны орган, які быў непасрэдна пры імператары і не падпарадкоўваўся Савету князёў-рэгентаў і саноўнікаў. Сканцэнтраваўшы ў сваіх руках усе асноўныя ваенныя і грамадзянскія справы кіравання, ваенны савет ператварыўся ва ўрад, цалкам залежны ад імператара і ўзначалены ім. Скінуўшы з сябе кантроль маньчжурскай арыстакратыі, імператарская ўлада стала ў поўнай меры абсалютнай.

Іньчжэнь паступова здымаў абмежаванні на заняццё кітайцамі адказных пастоў у верхнім эшалоне ўлады. Ужо з 1719 года пасады намеснікаў і ваенных губернатараў у стратэгічна важных правінцыях Шаньсі і Шэньсі было дазволена займаць кітайскім ваенным, прылічаным да «сцяжных» войскаў, а з 1732 года на гэтыя пасады маглі прызначацца манголы і «нясцяжныя» кітайцы. Такая палітыка яшчэ больш узмацніла нянавісць маньчжурскай арыстакратыі да Іньчжэня.

Іньчжэнь памёр у 1735 годзе пры дзіўных абставінах; ёсць версія, што быў атручаны. Спадкаваў яму чацвёрты сын — Хунлі, які кіраваў пад дэвізам «Цяньлун».

## Сям’я 
* Бацька: імператар Сюанье
* маці: Імператрыца Сяагунжэнь, Удовая імператрыца Жэньшоу

### Жонкі 
# **Імператрыца Сяацзінсянь** (孝敬憲皇后), дачка Фіяньгу з роду Уланара
# **Імператрыца Сяашэнсянь** (孝聖憲皇后), дачка Лінчу з роду Нюхулу
# Высакародная жонка імператара Дуншу, дачка Нянь Сяліна — генерал-губернатара Хугуана
# Высакародная жонка імператара Чуньі з роду Гэн
# Жонка Цзі з роду Лі
# Жонка Цянь з роду Лю
# Наложніца Мау з роду Сун
# Каштоўная спадарыня У

### Сыны 
# Хунхуэй (弘暉)，вялікі князь Дуань
# Хунъюнь (弘昀), памёр маладым
# Хуншы (弘時)
# Хунлі (弘曆), стаў імператарам
# Хунчжоу (弘晝), вялікі князь Хэ
# Хунпань (弘昐), памёр маладым
# Хунчжань (弘瞻), удзельны князь Го
# Фухэ (福宜), памёр маладым
# Фухуэй (福惠), вялікі князь Хуай
# Фупэй (福沛), памёр маладым

## Літаратура 
* 
* *Непомнин О. Е.* История Китая: Эпоха Цин. XVII — начало XX века. — М.: Восточная литература, 2005. — ISBN 5-02-018400-4

Катэгорыя:Гісторыя XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Імператары дынастыі Цын