open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімір Мікалаевіч Сірачынскі

**Уладзімір Мікалаевіч Сірачынскі** (1868 — ?) — беларускі фізік, кандыдат фізіка-матэматычных навук, дацэнт, Герой Працы (1922).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1868 годзе у маёнтку Калісберг Радашковіцкай воласці Вілейскага павета ў сям’і селяніна.

Скончыў настаўніцкую семінарыю ў 1884 годзе. Народны настаўнік у Віленскай губерні ў 1884—1888 гадах.

Скончыць Віленскі настаўніцкі інстытут у 1891 годзе, пасля чаго працаваў настаўнікам семінарыі і народных вучылішчаў (1891—1893).

C 1893 года — слухач курсаў па фізіцы для настаўнікаў сярэдніх школ пры Пецярбургскім універсітэце. Настаўнік Віцебскага вышэйшага пачатковага вучылішча ў 1893—1904 гадах. Выкладчык курсаў па фізіцы для настаўнікаў сярэдніх школ пры Пецярбургскім універсітэце ў 1904—1907 гадах. Выкладчык фізікі віцебскай гімназіі і рэальнага вучылішча ў 1907—1912. Настаўнік і выкладчык фізікі і матэматыкі Невельскай гімназіі і рэальнага вучылішча ў 1912—1915 гадах. Выкладчык фізікі і матэматыкі сярэдніх школ у Віцебску (1915—1917).

Загадчык кафедры фізікі механа-будаўнічага інстытута ў Віцебску (1917—1924) і адначасова ўзначальваў кафедры фізікі ў сельскагаспадарчым(1917—1922) і педагагічным (1917—1921) інстытутах.

Вучоны сакратар Галоўнага палітыка-асветніцкага камітэта Наркамасветы БССР у 1924—1925 гадах. Асістэнт, дацэнт кафедры фізікі БДУ (1924—1927) і адначасова дацэнт кафедры фізікі камуністычнага ВНУ (1924—1927). Загадчык кафедры фізікі БДУ — Беларускага (Мінскага) медыцынскага інстытута — у 1927—1941 гадах.

Прысвоена вучонае званне дацэнта (1930), прысуджана вучоная ступень кандыдата фізіка-матэматычных навук (1936), выконваў абавязкі загадчыка кафедры фізікі Мінскага медыцынскага інстытута (1944—1945).

Асноўны напрамак навукова-практычнай дзейнасці-удасканаленне дакладнасці, адчувальнасці фізічных прыбораў і распрацоўка новых прыбораў, у тым ліку для лабараторных заняткаў па фізіцы:

* «Арыгінальныя прыборы па фізіка-лабараторных работах», 1925;
* «Даследаванне дакладнасці і адчувальнасці арэометраў», 1928;
* «З лабараторнай практыкі па фізіцы», 1928;
* «Прыборы па гідрастатыцы», 1929;
* «Вагавы вальтметр і амперметр», 1934;
* «Новыя арыгінальныя прыборы па фізіцы», 1934.

## Узнагароды 
* За актыўную працу па арганізацыі вышэйшай адукацыі ўдастоены звання Героя працы (1922).
* Узнагароджаны Ганаровай граматай Беларускага медыцынскага інстытута (1932).

## Літаратура 
* Из лабораторной практики по физике / В. Н. Сирочинский. — Минск, 1928.
* Заведующие кафедрами и профессора Минского медицинского института (1921—1996) : биографический справочник / Н. Ф. Змачинская, М. В. Мальковец, А. Н. Пересада. — Минск, 1999. (Информация на с. 36—37.)
* Ліда ўчора і сёння : гісторыя горада ў выявах / Леанід Лаўрэш. — Ліда, 2013.
* Сірачынскі Уладзімір Мікалаевіч // Навуковыя работнікі БССР [Машынапіс]. — Менск [Мінск], 1936. — С. 193.

## Спасылкі 
* Белорусский государственный медицинский университет 

Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Героі Працы
Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ
Ніканор Ульянавіч Койда

**Ніканор Ульянавіч Койда** (нар. , Мошкіўці, Андрушыўскі раён, Жытомірская вобласць, Украіна) — спецыяліст у вобласці гідраўлікі. Доктар тэхнічных навук (1966), прафесар (1967).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (1947).

Працаваў у Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (з 1955, у 1959—1967 — загадчык кафедры «Гідраўліка і цеплатэхніка», 1957—1960 — дэкан будаўнічага факультэта), Ленінградскім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (з 1970-х).

## Бібліяграфія 
* Определение гидравлического сопротивления пористого материала по его структуре : автореферат диссертации … каандидата технических наук / Н. У. Койда. — Ленинград, 1955.
* Теоретические основы расчета гидравлических сетей при сложных режимах работы : автореферат диссертации … доктора технических наук / Н. У. Койда. — Москва, 1965.
    

## Літаратура 
* Учитель, товарищ и друг : Койда Никанор Ульянович / Т. А. Власюк // Профессора Белорусского государственного университета транспорта. — Гомель, 2003. — С. 92—95.

Катэгорыя:Дэканы будаўнічага факультэта БелДУТ
Катэгорыя:Дэканы факультэта прамысловага і грамадзянскага будаўніцтва БелДУТ
Катэгорыя:Выкладчыкі Пецярбургскага ўніверсітэта шляхоў зносін
Іван Міхайлавіч Галынскі

**Іван Міхайлавіч Галынскі** (; 12 мая 1826 — 7 снежня 1899) — расійскі ваенны дзеяч, землеўласнік Мсціслаўскага павета.

## Біяграфія 
. Партрэт князёў Шахоўскіх-Галынскіх. Каля 1829. ДГМ. Бацькі Міхаіл Галынскі і Марыя з Шахаўскіх крайнія злева, маленькі Іван па цэнтры.]]
Паходзіў са старажытнага беларускага роду Галынскіх. Нарадзіўся ў сям’і Міхаіла Казіміравіча Галынскага, былога мсціслаўскага павятовага маршалка, і княжны Марыі з Шахаўскіх.

Іван Галынскі нарадзіўся 12 мая 1826 года. Ахрышчаны па каталіцкім абрадзе 25 мая таго ж года ў Мазыкінскім касцёле Мсціслаўскага павета Магілёўскай губерні. А 20 мая 1833 года Івана ахрысцілі па праваслаўным абрадзе ў Сімферопальскім саборы Таўрычаскай губерні.

Івану неўзабаве адышла частка маёнтка бацькі, Соіна, дзе ў 1844 годзе лічылася 1654 душы прыгонных.

Афіцэрскую службу Іван пачаў 18 кастрычніка 1846 года ў . Верагодна, спачатку асаблівых поспехаў Галынскі не праявіў, бо першая сур’ёзная ўзнагарода ў яго з’явілася толькі ў 1863 годзе: палаш з надпісам «За адвагу».

6 студзеня 1865 года Галынскі стаў камандзірам  ў Гатчыне. У той час ён быў у чыне палкоўніка. 27 сакавіка 1866 года яго ўзвялі ў генерал-маёры Світы Яго Вялікасці.

5 мая 1867 года ў Кірасірскі полк прыбыў для службы новы малодшы ўрач, Іван Аляксандравіч Маеў (1840—1898), які неўзабаве па сваёй ініцыятыве пачаў чытаць першы ў акрузе курс ваеннай гігіены ва ўнтар-афіцэрскай школе палка. Камандзір палка Галынскі ўхваліў пачынанне і паслаў пра гэта даклад на Найвышэйшае імя, што і паслужыла нагодай да ўвядзення абавязковага чытання гігіены ў войсках Пецярбургскай акругі.

Граф  у сваіх мемуарах успамінаў:

Генерал-маёр Світы Яго Вялікасці Іван Галынскі пакінуў службу ў Гатчынскім Кірасірскім палку 18 лістапада 1869 года. Пасля служыў начальнікам , а з 1873 года ў запасных войсках. 1 студзеня 1878 года Галынскі быў удастоены звання генерал-лейтэнанта.

У 1884 годзе ён сышоў у адстаўку і вярнуўся ў свае ўладанні, якія да гэтага часу моцна павялічыліся, бо пасля смерці бацькі Іван Міхайлавіч атрымаў у спадчыну ў Мсціслаўскім павеце Магілёўскай губерні ўвесь маёнтак Соіна, дзе было 4147,5 дзесяцін зямлі, у тым ліку пад лесам — 2850, пад пашай — 613, пад сенажаццю — 312. Тут таксама было 4 млыны і сукнавальня, карчма, 2 паромы і цагельня.

У сярэдзіне 1890-х гадоў адстаўны генерал-лейтэнант Галынскі жыў у Пецярбургу. Апошнія гады жыцця Іван Міхайлавіч правёў у кватэры дома № 19 у Манежным завулку. Памёр 7 снежня 1899 года. Пахавалі яго ў Маскве, у Сіманавым манастыры.

## Узанагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Св. Станіслава 1-й ступені (1871), Св. Ганны 1-й ступені (1875), Св. Уладзіміра 2-й ступені (1877), Белага Арла (1879).

## Спасылкі 
* Командиры гатчинских (синих) кирасир. Иван Михайлович Голынский (1826—1899)

Катэгорыя:Пахаваныя ў Сіманавым манастыры
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты (Расійская імперыя)
Міхаіл Казіміравіч Галынскі

**Міхаіл Казіміравіч Галынскі** (; 1755—1830) — дзяржаўны службовец.

## Біяграфія 
Паходзіў са старажытнага беларускага роду Галынскіх. Нарадзіўся ў сям’і Казіміра Галынскага, суддзі земскага мсціслаўскага, і Крысціны з роду Хадкевічаў.

У 1819—1820 гадах маршалак шляхты Мсціслаўскага павета. Правадзейны стацкі саветнік.

Польскі пісьменнік  ў аўтабіяграфічнай аповесці  «Dwie Babki» пісаў:

## Сям’я 
У шлюбе з княжной Марыяй Міхайлаўнай Шахаўской (1790—1849). Дзеці:
* Праскоўя (1822—1892). Дзякуючы клопатам А. М. Мураўёва атрымала званне фрэйліны. У сям’і яе называлі Палінай.
* Лізавета. У сям’і яе называлі Ліліяй. У шлюбе з Сяргеем Фёдаравічам Арсеньевым (нар. 1824), калежскім саветнікам і камер-юнкерам, які атрымаў у Ніжнім Ноўгарадзе пасаду саветніка губернскага праўлення.
* Мацільда.
* Іван (1826—1899), генерал-маёр світы Я. І. В. (1866), генерал-лейтэнант (1878).

. Партрэт князёў Шахаўскіх-Галынскіх. Каля 1829. ДГМ. Злева направа намаляваны: Міхаіл Галынскі, яго жонка Марыя з Шахаўскіх, князёўна Марфа Міхайлаўна Шахаўская (Мураўёва) (стаіць), Іван Міхайлавіч Галынскі (1826—1899), княгіня Лізавета Сяргееўна Шахаўская (Галавіна), стаяць князёўны Клеапатра Шахаўская і Лізавета Давыдава (Шахаўская), князёўна Аляксандра Міхайлаўна Шахаўская (у замужжы Лукаш), на першым плане Лізавета Міхайлаўна, Праскоўя Міхайлаўна і Мацільда Міхайлаўна Галынскія.]]
Вядомы сямейны партрэт Галынскіх і Шахаўскіх працы Фёдара Тулава, які ў паступіў у калекцыю Дзяржаўнага гістарычнага музея ў Маскве ў 1961 годзе з Бібліятэкі імя У. Л. Леніна, раней знаходзіўся ў Маскоўскім публічным і Румянцаўскім музеях, да гэтага — у маёнтку Шахаўскіх Белая Колпь Валакаламскага павета Маскоўскай губерні.

## Літаратура 
* *Краснолуцкий, А. Ю.* Злая судьба рода Голынских? / А. Ю. Краснолуцкий. — Санкт-Петербург : Политехн. ун-т, 2009. — 233 с.

Міхаіл Казіміравіч
Катэгорыя:Павятовыя маршалкі мсціслаўскія
Вікторыя Гродна

**«Вікторыя»** — беларускі жаночы баскетбольны клуб з горада Гродна.

## Назвы 
* Вікторыя-ВАР-ГДАУ (2002—2006)
* Вікторыя (2006—2025)
* Алімпія-моладзевая (з 2025)

## Гісторыя 
Каманда «Вікторыя» была заснавана ў 2002 годзе па ініцыятыве Аляксандра Шымкавяка, які перад тым быў звольнены з пасады галоўнага трэнера гродненскай «Алімпіі». Каманда была сфарміравана з баскетбалістак, якія пакінулі разам з трэнерам «Алімпію» і юных выхавальніц Гродненскага абласнога вучылішча алімпійскага рэзерву.

У кастрычніку 2002 года «Вікторыя» стала уладальнікам Кубка Беларусі. У студзені 2004 года Аляксандр Шымкавяк вярнуўся на пасаду галоўнага трэнера «Алімпіі», а каманда «Вікторыя» стала фарм-клубам «Алімпіі».

## Дасягненні 
**Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын**
*  **Бронзавы прызёр (2)**: 2002/2003, 2003/2004.

**Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын**
*  **Чэмпіён (1)**: 2002.
*  **Сярэбраны прызёр (1)**: 2009.

## Статыстыка выступленняў 
## Трэнеры 
* Аляксандр Шымкавяк (2002—2004)
* Вікторыя Дацун (2004—2012)
* Валянціна Навойчык (2012—2019)
* Алена Скрабко (2019—2020)
* Вікторыя Дацун (2020—2022)
* Алена Скрабко (2022—2025)
* Вікторыя Дацун (з 2025)

## Спасылкі 
* Профіль на сайце belarus.russiabasket.ru
* Профіль на сайце eurobasket.com
Іосіф Іванавіч Галынскі

**Іосіф Іванавіч Галынскі** ( гадах маршалак шляхты Клімавіцкага павета.

## Літаратура 
* М. У. Шымукенус. ІВАН ГАЛЫНСКІ І ЯГО НАШЧАДКІ  // Архіварыус: зб. навук. паведамл. і арт. Вып. 6 / рэдкал.: Ю. М. А 87 Бохан (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БелНДІДАС, 2008. — 328 с. — (Серыя «Гісторыя, архівазнаўства, крыніцазнаўства»).

Іосіф Іванавіч
Катэгорыя:Павятовыя маршалкі клімавіцкія
Міжнароднае брацтва кіроўцаў грузавікоў

**Міжнароднае брацтва кіроўцаў грузавікоў (IBT)** () — амерыканскі і канадскі прафсаюз, які аб’ядноўвае кіроўцаў як дзяржаўных, так і прыватных кампаній. Уваходзіць у нацыянальныя прафсаюзныя цэнтры Change to Win і Канадскі рабочы кангрэс. Таксама з’яўляецца членам такіх міжнародных прафсаюзных арганізацый як Міжнародная федэрацыя транспартных рабочых і Глабальны саюз IndustriALL.

## Гісторыя 
Прафсаюз быў створаны ў 1903 годзе як структурнае падраздзяленне Амерыканскай федэрацыі працы. У 1957 годзе IBT было выключана з АФП-КВП.

Дзейнасць прафсаюза цесна звязана ў імем Джымі Хофы — прэзідэнта прафсаюза з 1957 па 1971 гады. Падчас прэзідэнцтва Хофы брацтва ўзмацніла сувязі з арганізаванай злачыннасцю. Мафія аказвала дапамогу прафсаюзу ў прэсінгу непажаданага бізнэсу, узамен сродкі прафсаюзнага пенсійнага фонду выкарыстоўваліся злачынцамі для развіцця нелегальнага ігральнага бізнэсу. Расследаваннем нелегальнай дзейнасці Міжнароднага брацтва кіроўцаў грузавікоў займаўся генеральны пракурор ЗША Роберт Кенэдзі.

У 1985 годзе прафсаюз зноў далучыўся да АФП-КВП, аднак зноў выйшаў з яго ў 2005 годзе.

Станам на 2018 год Міжнароднае брацтва кіроўцаў грузавікоў з’яўляецца адным з найбуйнейшых прафсаюзаў ЗША, які ўключае ў сябе каля 1,4 мільёна чальцоў.

Катэгорыя:Прафсаюзы ЗША
Катэгорыя:Прафсаюзы Канады
Мінскае гета (серыя афортаў)

**Мінскае гета** — серыя афортаў Лазара Рана, прысвечаная Мінскаму гета і яго вязням. Захоўваецца ў калекцыі Дрэздэнскай карціннай галерэі.

## Гісторыя 
У 1950-х Лазар Ран пачаў серыю афортаў «Мінскае гета» і працаваў над ёй доўга і скрупулёзна. З аднаго боку вельмі складаная тэхніка патрабавала дакладнасці, а з іншай — тэма гэтага цыклу была настолькі асабістай, што кожная праца нараджалася ў пакутах. На серыю «Мінскае гета» ў Рана пайшло 20 гадоў. Афіцыйна пазначаецца, што даты стварэння серыі 1962—1972 гады.

У 1979 годзе пры садзейнічанні нямецкай мастачкі Леа Грундзік альбом гэтых гравюр быў набыты .

## Апісанне 
Сам мастак гэтага не сцвярджаў, але імаверна, што на выявах серыі сустракаюцца партрэты яго маці, жонкі, сястры і трох дзяцей, якія загінулі ў Мінскім гета.

## Апісанне 
Цыкл уключае 17 чорна-белых лістоў, выкананых у тэхніцы афорту:

* Пекла
* У маліне
* Шчасліўчык
* Звар’яцелая
* Паэт
* Філосаф
* Музыка
* За калючым дротам
* Птушкі
* Ля ямы
* Ідуць
* Выратаванне. У партызан
* Расcтрэл
* Чакаюць
* У схроне
* Хворая маці

## Выстаўкі 
Толькі ў 1991 годзе афорты былі паказаны на выстаўцы ў мінскім Палацы культуры тонкасуконнага камбіната імя Ц. Я. Кісялёва. Пасля гэтага у канцы 90-х гадоў, мастацтвазнаўца Ларыса Фінкельштэйн зноў экспанавала гэтыя творы ў сваёй  галерэі «Брама».

У ліпені 2014 года ў Нацыянальным гістарычным музеі Беларусі ў Мінску працавала выстаўка, прысвечаная памяці Мінскага гета. Экспазіцыя складалася з мастацкіх работ Лазара Рана, прадстаўленых калекцыянерам Андрэем Філатавым, а таксама з экспанатаў Музея гісторыі і культуры яўрэяў Беларусі.

## Літаратура 
* Лазарь Ран. Минское гетто [Изоматериал] = Lazar Ran. Minsk ghetto : графика, скульптура, живопись : альбом / (составители: И. Герасимова, А. Стребков; автор вступительной статьи И. Герасимова). — Минск: Кнігазбор, 2008. — ISBN 978-985-6852-70-4.

Катэгорыя:Мінскае гета
Катэгорыя:Графіка
Катэгорыя:Карціны беларускіх мастакоў
Крайко

**Крайко** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аляксей Іванавіч Крайко — чырвонаармеец Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі
* Валерый Пятровіч Крайко — беларускі суддзя
Грундзіг

**Грундзіг** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Ханс Грундзіг — нямецкі мастак
* Леа Грундзіг — нямецкая мастачка
Горацкія павятовыя маршалкі

Спіс маршалкаў дваранства Горацкага павета.

## Літаратура 
*
Вядомыя асобы Варонежа

]]
Вядомыя ўраджэнцы Варонежа:

__NOTOC__
]]

## А 
* Сяргей Міхайлавіч Агееў (нар. 1957) — матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (2010).
* Вячаслаў Аляксандравіч Аўчыннікаў (1936—2019) — савецкі і расійскі кампазітар, аўтар музыкі для больш чым 40 фільмаў. Народны артыст РСФСР (1986).

## Б 
* Андрэй Аляксандравіч Булінскі (1909—1984) — беларускі савецкі кінааператар.
* Іван Аляксеевіч Бунін (1870—1953) — рускі пісьменнік, паэт.

## В 
* Віталь Іванавіч Варатнікоў (1926—2012) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, старшыня Савета Міністраў РСФСР (1983—1988), член Палітбюро ЦК КПСС (1983—1990), Герой Сацыялістычнай Працы (1986).
* Мікалай Паўлавіч Высоцкі — інжынер-архітэктар.

## Г 
* Валянцін Васільевіч Герасімаў
* Соф’я Уладзіміраўна Горленка (1924—2002) — беларускі навуковец у галіне фітапаталогіі.
* Мікалай Мікалаевіч Гэ

## Д 
* Віктар Паўлавіч Дуброўскі

## З 
* Пётр Пятровіч Забрэйка (1939—2019) — савецкі і беларускі матэматык.
* Галіна Іванаўна Захаркіна (нар. 1946) — беларускі архітэктар.

## К 
* Генадзь Якаўлевіч Кабо
* Аляксей Васілевіч Кальцоў
* Аляксей Іванавіч Кальцоў
* Канстанцін Мікалаевіч Караткоў
* Юрый Мікалаевіч Клінскіх
* Аляксандр Аляксандравіч Ключароў
* Сямён Майсеевіч Крывашэін
* Якаў Рыгоравіч Крэйзер

## Л 
* Васіль Антонавіч Лявонаў

## М 
* Галіна Пятроўна Маркіна
* Самуіл Якаўлевіч Маршак

## П 
* Андрэй Платонаў
* Дзмітрый Канстанцінавіч Прусак

## Р 
* Ігар Кірылавіч Растоўцаў
* Уладзіслаў Аляксеевіч Рыжкоў
* Аліна Рубцова (нар. 2004) — расійская валейбалістка.

## С 
* Ія Сяргееўна Савіна
* Уладзілен Аляксеевіч Сакалоў
* Рэгіна Мікалаеўна Саркісава
* Мікалай Аляксеевіч Северцаў
* Людміла Мікалаеўна Сінельнікава
* Васіль Аляксеевіч Сляпцоў
* Пётр Андрэевіч Сямынін (1909—1983) — рускі савецкі паэт, перакладчык.

## Т 
* Гаўрыіл Мікалаевіч Траяпольскі (1905—1995) — рускі савецкі пісьменнік, публіцыст, драматург і сцэнарыст.
* Леў Пятровіч Тулупаў (1930—2007) — інжынер шляхоў зносін, спецыяліст у галіне кіравання працэсамі перавозак.

## Ф 
* Канстанцін Пятровіч Феакцістаў
* Генрых Аляксеевіч Філіпаў
* Раман Мікалаевіч Філіпаў

## Ц 
* Людміла Пятроўна Царанкова

## Ч 
* Васіль Аляксеевіч Чаркасаў

## Ш 
* Аляксандр Мікалаевіч Шалепін
Леў Пятровіч Тулупаў

**Леў Пятровіч Тулупаў** (, Варонеж, Расія — ) — інжынер шляхоў зносін, спецыяліст у галіне кіравання працэсамі перавозак. Доктар тэхнічных навук (1975), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (эксплуатацыйны факультэт, 1952; аспірантура, 1955).

Працаваў у Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1955—1959, дацэнт кафедры «Арганізацыя руху паяздоў»), Усесаюзным навукова-даследчым інстытуце чыгуначнага транспарту (1959—1982, загадчык лабараторыі «Функцыянальны састаў аўтаматызаванай сістэмы кіравання чыгуначным транспартам»), Маскоўскім дзяржаўным універсітэце шляхоў зносін (з 1982, прафесар кафедры «Кіраванне эксплуатацыйнай работай»).

Навуковыя інтарэсы: планаванне эксплуатацыйнай работы чыгунак, аддзяленняў, сартавальных станцый; аўтаматызацыя кіравання перавозачнымі працэсамі на чыгуначным транспарце; педагогіка вышэйшай школы; модульна-рэйтынгавая сістэма ацэнкі ведаў студэнтаў.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Расійскай Федэрацыі» і інш.

## Бібліяграфія 
* Автоматизированная система оперативного планирования поездной и грузовой работы (теория, расчеты, опыт внедрения) : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.22.08 / Тулупов Лев Петрович. ― Москва, 1975.
* Расчет плана формирования поездов с учетом пропускной и перерабатывающей способности технических станций : автореферат диссертации … кандидата технических наук / Тулупов Л. П. ― Москва, 1955.
   

## Літаратура 
* Тулупов Лев Петрович // Белорусский институт инженеров железнодорожного транспорта : Хроника. События. Люди / П. С. Грунтов, Г. И. Шевчук, В. И. Горбачев. ― Гомель, 1993. — С. 241.
Барыс Міхайлавіч Максімовіч

**Барыс Міхайлавіч Максімовіч** (, Цвер, Расія — ) — інжынер шляхоў зносін, спецыяліст у галіне эксплуатацыі чыгунак. Доктар тэхнічных навук (1962), прафесар (1963).

## Біяграфія 
Скончыў Пецярбургскі інстытут інжынераў шляхоў зносін (1916).
    
Працаваў на Бесарабскай чыгунцы (1916—1919), у Паўднёвай акрузе шляхоў зносін (Харкаў, з 1921), Туркестанскай акрузе шляхоў зносін (з 1922), Упраўленні Маскоўска-Балтыйска-Беларускай чыгункі (Масква, 1923—1933), Галоўным упраўленні руху Міністэрства шляхоў зносін СССР (з 1943), Усесаюзным цэнтральным навукова-даследчым інстытуце чыгуначнага транспарту (1933—1942, 1949—1955), Маскоўскім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1955—1963), Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1964—1973, прафесар, прафесар-кансультант кафедры «Эксплуатацыя чыгунак»).

Навуковыя інтарэсы: арганізацыя руху паяздоў; прапускная і правазная здольнасць чыгунак у розных умовах эксплуатацыі.

## Узнагароды 
Ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны» і інш.

## Бібліяграфія 
* Вопросы теории графика движения и пропускной способности железнодорожных линий : автореферат диссертации … доктора технических наук / Б. М. Максимович. — Москва, 1962.
     

## Літаратура 
* Максімовіч Барыс Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 424—425.
* Максимович Борис Михайлович // Белорусский институт инженеров железнодорожного транспорта : Хроника. События. Люди / П. С. Грунтов, Г. И. Шевчук, В. И. Горбачев. ― Гомель, 1993. — С. 213.
* Ученый-интеллигент : Максимович Борис Михайлович / П. С. Грунтов, В. Г. Кузнецов // Профессора Белорусского государственного университета транспорта. — Гомель, 2003. — С. 131—135 ; фото (с. 130).
Іван Максімавіч Багель

**Іван Максімавіч Багель** (1942—2008) — беларускі ўрач-эндакрынолаг, радыёбіёлаг, фармаколаг. Доктар медыцынскіх навук (2001), дацэнт (1998).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1970). Працаваў у Беларускім навукова-даследчым санітарна-гігіенічным інстытуце (1971—1981), Мінскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (з 1981), Сектары геранталогіі АН БССР (з 1983, вучоны сакратар), Інстытуце радыебіялогіі НАН Беларусі (1988-2 лабараторыяй эндакрыналогіі), Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры (з 2001 — па сумяшчальніцтве, у 2003—2007 — на пастаяннай аснове, прафесар кафедры спартыўнай медыцыны).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па механізмах рэгуляцыі вугляводнага, тырэоіднага і кальцый-фосфарнага абмену пры дзеянні іянізаванага выпраменьвання.

## Літаратура 
* Багель Іван Максімавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 341.
* Багель Иван Максимович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 170.
* Багель Иван Максимович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2014. — Т. 4 : Гродненская область : в 2 кн., кн. 1. — С. 26.
* Кафедра спортивной медицины // Белорусский государственный университет физической культуры: о времени, о спорте, о себе. ― Минск, 2007. — С. 172—176. — В содержании о Багеле И. М.

Катэгорыя:Эндакрынолагі Беларусі
Катэгорыя:Эндакрынолагі СССР
Катэгорыя:Фармаколагі Беларусі
Катэгорыя:Фармаколагі СССР
Галіна Яўгенаўна Багель

**Галіна Яўгенаўна Багель** (нар. 1937) — беларуская ўрач-фізіятэрапеўт. Доктар медыцынскіх навук (1983), прафесар.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па электрадыягностыцы, электратэрапіі, рэабілітацыі хворых з паралічамі і парэзамі.

## Літаратура 
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 2. — Минск, 2006.
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 2. — Мінск, 1996.

Катэгорыя:Фізіятэрапеўты Беларусі
Катэгорыя:Фізіятэрапеўты СССР
Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ
Вядомыя асобы Цверы

[thumb|200px|[Герб Цверы]]
Вядомыя ўраджэнцы Цверы:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Міхаіл Барысавіч]]
[thumb|175px|[Уладзімір Расціслававіч Гардзін|Уладзімір Гардзін]]
[thumb|175px|[Міхаіл Міхайлавіч Громаў|Міхаіл Громаў]]
[thumb|175px|[Андрэй Дзмітрыевіч Дзяменцьеў|Андрэй Дзяменцьеў]]

## А 
* Марыян Станіслаў Абрамовіч (1871—1925) — рэвалюцыянер-народнік, публіцыст, дзеяч культуры Беларусі і Польшчы.
* Аляксандр Аляксандравіч Аваеў (? — пасля 1946) — протаіерэй.

## Б 
* Міхаіл Барысавіч (1453 або 1457— не пазней за 1505) — апошні суверэнны вялікі князь цвярскі (1461—1485), пазней эмігрант у Вялікім Княстве Літоўскім.

## Г 
* Уладзімір Расціслававіч Гардзін (1877—1965) — савецкі і расійскі кінарэжысёр, акцёр, сцэнарыст. Народны артыст СССР (1947).
* Міхаіл Міхайлавіч Громаў (1899—1985) — савецкі военачальнік, генерал-палкоўнік авіяцыі (1944), Герой Савецкага Саюза (1934), заслужаны лётчык СССР (1925), прафесар (1937).

## Д 
* Андрэй Дзмітрыевіч Дзяменцьеў (1928—2018)— расійскі паэт, аўтар тэкстаў да шмату песень, журналіст, публіцыст, грамадскі дзеяч.
* Вадзім Аляксандравіч Драздоў (1930—2021) — беларускі эканаміст.

## З 
* Іван Ягоравіч Забелін
* Арсеній Андрэевіч Закрэўскі

## К 
* Мікалай Сямёнавіч Казлоў
* Аляксандр Іванавіч Крыніцкі

## Л 
* Валерый Анатольевіч Ліцкай

## М 
* Уладзімір Васілевіч Макараў
* Барыс Міхайлавіч Максімовіч (1891—1981) — інжынер шляхоў зносін, спецыяліст у галіне эксплуатацыі чыгунак.

## Н 
* Афанасій Нікіцін

## П 
* Барыс Карлавіч Пуга
* Дзмітрый Міхайлавіч Пуцявец

## С 
* Мікалай Аляксеевіч Сазонаў
* Валерый Аляксандравіч Скотнікаў

## Х 
* Фёдар Савельевіч Хітрук
Багель

**Багель** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Галіна Яўгенаўна Багель — беларускі фізіятэрапеўт
* Іван Максімавіч Багель — беларускі ўрач-эндакрынолаг, радыёбіёлаг, фармаколаг
Чэрыкаўскія павятовыя маршалкі

Спіс маршалкаў дваранства Чэрыкаўскага павета.

## Літаратура 
*
Сямён Маркавіч Фрыд

**Сямён Маркавіч Фрыд** (Сямён Мордухавіч Фрыд; 14 лістапада 1891, Смілавічы, Ігуменскі павет, Мінская губерня — 16 лютага 1946, Мінск) — савецкі мікрабіёлаг, прафесар (1933).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 14 лістапада 1891 года ў Смілавічах.

Скончыў Саратаўскі ўніверсітэт (1918). З 1919 года служыў урачом на франтах Грамадзянскай вайны. У 1921—1930 гг. — лабарант, асістэнт, дацэнт у Дзяржаўным венералагічным інстытуце ў Маскве, у 1931—1933 гадах — дацэнт кафедры мікрабіялогіі ў 1-м Маскоўскім медыцынскім інстытуце. У 1933—1941 гадах загадваў кафедрай мікрабіялогіі ў Мінскім медыцынскім інстытуце, адначасова навуковы кіраўнік НДІ эпідэміялогіі і мікрабіялогіі. У 1936 годзе атрымаў доктарскую ступень. У 1941—1943 гадах — прафесар кафедры мікрабіялогіі Ваенна-медыцынскай акадэміі. З 1943 года — ваенурач I рангу (падпалкоўнік медыцынскай службы).

У 1943—1944 гадах — загадчык кафедры мікрабіялогіі Беларускага медыцынскага інстытута (эвакуіраванага ў Яраслаўль).

У 1944—1946 гадах — дырэктар Беларускага Інстытута мікрабіялогіі і эпідэміялогіі.

Памёр 16 лютага 1946 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на Вайсковых могілках.

## Сям’я 
* Сын — Валерый Сямёнавіч Фрыд (1922—1998), драматург і кінасцэнарыст.
* Бацька — рабін Мардухай Фрыд, загінуў у Мінскім гета. Сястра — Хася Мордухаўна (Ганна Маркаўна) Фрыдлянд (дзявочае прозвішча — Фрыд; 1879—1959).
* Пляменнік (сын сястры) — Іосіф Бенцыянавіч Фрыдлянд (1907—1981), савецкі біяхімік, доктар біялагічных навук, прафесар.

## Навуковыя працы 
* Брушны тыф і барацьба з ім (1936).

## Літаратура 
* Памяти С. М. Фрида: [Некролог] // Сов. Белоруссия. — 1946. — 17 февр. — С. 4.
* Фрыд Сямен Маркавіч (1891—1946), савецкі мікрабіёлаг//БелСЭ. — Мн., 1974. — Т. 10. — С. 643.
* 
* Заведующие кафедрами и профессора Минского медицинского института (1921—1996) : биографический справочник / Н. Ф. Змачинская, М. В. Мальковец, А. Н. Пересада. — Минск, 1999.
* Руководители санитарно-эпидемиологической службы Республики Беларусь. — Минск, 2001.
* Сцежкамі Ігуменшчыны / Алесь Карлюкевіч. — Мінск, 2008.

Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Мікрабіёлагі СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Мікрабіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ
Ісаак Самуйлавіч Рубінштэйн

**Ісаак Самуйлавіч Рубінштэйн** (1902—1970) — беларускі мікрабіёлаг. Кандыдат медыцынскіх навук (1941), дацэнт (1947).

## Біяграфія 
У 1921—1927 гг. працаваў ва ўстановах аховы здароўя ў Мінску і Барысаве. У 1931—1941 і 1946—1950 (дырэктар) — у Беларускім інстытуце мікрабіялогіі і эпідэміялогіі, адначасова в. а. загадчыка кафедры мікрабіялогіі Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута (1946—1948). У 1951—1970 — загадчык кафедры мікрабіялогіі і эпідэміялогіі Беларускага дзяржаўнага інстытута ўдасканалення ўрачоў.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы: бактэрыялогія і вакцынатэрапія пнеўманій ранняга дзіцячага ўзросту; праблема склеромы; пытанні ачысткі і канцэнтрацыі лячэбных антытаксічных сываратак; праблемы вытворчасці сываратак і вакцын.

## Літаратура 
* И. С. Рубинштейн // Здравоохранение Белоруссии. — 1962. — № 5. — С. 76.
* Рубинштейн Исаак Самуйлович // Организаторы здравоохранения Республики Беларусь. — Минск, 2002. — С.72.
* Рубинштейн Исаак Самойлович // Руководители санитарно-эпидемиологической службы Республики Беларусь. — Минск, 2001. — С. 30.

Катэгорыя:Мікрабіёлагі СССР
Катэгорыя:Мікрабіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ
Аляксей Міхайлавіч Дандукоў-Карсакаў

**Аляксей Міхайлавіч Дандуко́ў-Карса́каў** (; .

У 1865/1866-1870 гадах маршалак шляхты Горацкага павета.

У 1870—1880-х гг. быў уладальнікам маёнтка Раманава Горацкага павета. Князь Аляксей Дандукоў-Карсакаў быў вядомы тым, што займаўся краязнаўчай дзейнасцю і ўдзельнічаў у працы Археалагічнага з’езду ў 1874 г. Пры ім пачалі будаваць у Раманаве мураваную царкву і адзін з сялян прывёз камень з незразумелымі надпісамі. У трэцім томе зборніка «Полацка-Віцебская даўніна» апублікаваў артыкул «Древний памятник „Волчьего хвоста“ в стране радимичей», спрабуючы расшыфраваць гэтыя надпісы.

## Сям’я 
У шлюбе з 20 красавіка 1851 года з Вольгай Аляксееўнай Пяшчуравай, дачкой былога віцебскага губернатара А. М. Пяшчурава. Вольга была цудоўнай піяністкай.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Павятовыя маршалкі горацкія
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Караль Францавіч Друцкі-Любецкі

**Караль Францавіч Друцкі-Любецкі** (; , Пагост — , Варшава) — дзяржаўны службовец.

## Біяграфія 
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Любецкіх герба «Друцк». Сын Францішка Юзафавіча Друцкага-Любецкага, стольніка аршанскага, і Генавефы з Алізараў, дачкі кіеўскага стольніка.

У 1801—1802 гадах дэпутат Мінскага ДДС ад Пінскага павета. У 1802—1811 гадах маршалак шляхты Пінскага павета.

У выніку падзелу атрымаў фальваркі і вёскі Дабраслаўка, Пласкінь, Церабень, в. Ліпнікі Пінскага павета, маёнтак Бобр (з мястэчкам) Копыскага павета і 18170 злотых.

Памёр  года ў Варшаве. Пахаваны на Паванзкоўскіх могілках.

## Сям’я 
У шлюбе з Німфай са Слізняў, дачкой Рафала і Тэклі Слізняў. Дзеці:

* Уладзімір Рафал (1808—1889);
* Зянон Віргіліюш Міхал (1810—1829);
* Грацыян Канстанты Ян (нар. 1812);
* Канстанты Юзаф Матэвуш (1813—1841), у шлюбе з Альбярцінай з Друкіх Любецкіх;
* Баляслаў Антоні (нар. 1815);
* Тэкля (1820—1892). У першым шлюбе з Уладзіславам Вадзіцкім (каля 1807—1890), у другім — з Міхалам Войцехам Збіеўскім (1821—1898).

## Літаратура 
* 

Караль Францавіч
Аўгустоўка (калонія)

**Аўгустоўка** (, , ) — былая нямецкая калонія ў  воласці  павета Валынскай губерні.

Размяшчалася за 25 км на паўднёвы захад ад горада Наваград-Валынскі. Жыхары вызнавалі лютэранства, калонія належала да Наваград-Валынскай лютэранскай парафіі.

## Насельніцтва 
У канцы 19 стагоддзя колькасць насельніцтва 64 жыхары, дамоў — 12.

## Гісторыя 
У канцы 19 стагоддзя — калонія Жалобенскай воласці Наваград-Валынскага павета, у 22 вёрстах ад цэнтра павета, г. Наваград-Валынскі.

У 1906 годзе калонія ўваходзіла ў склад Жалобенскай воласці Наваград-Валынскага павета. Да павятовага цэнтра, г. Наваграда-Валынскага, адлегласць складала 30 вёрст, да валасной управы ў в. Жалобнэ — 8 вёрст. Пошта — у Наваградзе-Валынскім.

Станам на 1923 год скасавана.

## Зноскі 
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты
Катэгорыя:Былыя населеныя пункты Жытомірскай вобласці
Фрыдлянд

**Фрыдлянд** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Барыс Яфімавіч Фрыдлянд — савецкі мастак-графік
* Іосіф Бенцыянавіч Фрыдлянд — савецкі біяхімік
Геранім Францавіч Друцкі-Любецкі

**Геранім Францавіч Друцкі-Любецкі** (;  — ) — дзяржаўны службовец.

## Біяграфія 
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Любецкіх герба «Друцк». Сын Францішка Юзафавіча Друцкага-Любецкага, стольніка аршанскага, і Генавефы з Алізараў, дачкі кіеўскага стольніка.

З 1784 года кадэт 1-га Кадэцкага корпуса, з 1797 года служыў у , паручнік (1800). Выйшаў у адстаўку 15 ліпеня 1801 года.

У 1812—1816 гадах сябра Пінскай павятовай для ваенных павіннасцей прысутнасці. У 1817—1822 гадах маршалак шляхты Пінскага павета.

У выніку падзелу атрымаў маёнткі Лунін, фальваркі Вулька, Пераграцце, Лоўча, Хмяльнік, Дубнавічы, Парахонск (з в. Селішча), Багданаўка, в. Дубаўка Пінскага павета і 18170 злотых. Валодаў маёнткам Лунін з 1408 муж. падданымі.

Памёр  года.

## Узнагароды 
Кавалер ордэна Св. Ганны 3-й ступені (1799) за адвагу ў італьянскім паходзе войскаў расійскіх.

## Сям’я 
У шлюбе з 13 ліпеня 1799 года з Крысцінай Юзафаўнай Шчыт (пам. пасля 29.08.1846), дачкой мазырскага павятовага маршалка Юзафа Шчыт-Неміровіча і Тэрэзы з Сяляваў. Дзеці:
* Вікторыя (1826—1841), у шлюбе з Ігнацыем Эмануэлем Валадковічам (1808—1852);
* Аліна (1826—1901), у шлюбе з Ігнацыем Эмануэлем Валадковічам (1808—1852);
* Эдвін Цэзар (1828—1901), пінскі павятовы маршалак. У першым шлюбе з Ядвігай з Радзівілаў (1839—1863), у другім — з Францішкай Кашоўскай (1844—1915)
* Ванда (нар. каля 1830), у шлюбе з Ота Любічанкоўскім;
* Альбярціна, у шлюбе з Канстанцінам Юзафам Друцкім-Любецкім (1813—1841);
* Эвеліна, у шлюбе з Тамашам Калікстам Пушкіным;
* Эльфрыда (1830?—1927), у шлюбе з Густавам Гартынгам (1819—1879);
* Браніслаў Аляксандр.

## Літаратура 
* 

Геранім Францавіч
Ануфрый Францавіч Друцкі-Любецкі

**Ануфрый Францавіч Друцкі-Любецкі** (1768—1841) — дзяржаўны службовец.

## Біяграфія 
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Любецкіх герба «Друцк». Сын Францішка Юзафавіча Друцкага-Любецкага, стольніка аршанскага, і Генавефы з Алізараў, дачкі кіеўскага стольніка.

У 1799—1802 гадах маршалак шляхты Пінскага павета. Стацкі радца (1800).

У выніку падзелу атрымаў маёнтак Пагост (з мястэчкам), фальваркі і вёскі Данілаўка, Бакінічы Пінскага павета і 28170 злотых.

Памёр  года ў Варшаве. Пахаваны 18 ліпеня ў катакомбах Паванзкоўскіх могілак.

## Сям’я 
У 1799 годзе ў Гелванах ажаніўся з Элеанорай Апалінарыяй з Жабаў (1784—1847), дачкой Тадэвуша Жабы (1750—1800) і Людвікі з Келпшаў.

Меў сына Станіслава Юзафа Ігната (архышчаны 9 мая 1809 г. ў Гарадзішчанскім касцёле). Губернскі сакратар. У шлюбе з Адэлаідай Святаполк-Мірскай.

А таксама дачок:
* Тэрэза, у шлюбе з Казімірам Чудоўскім;
* Паўліна, у шлюбе з Мікалаем Дактаровічам-Грабніцкім (1791—1866), віцебскім губернскім маршалкам;
* Караліна, у шлюбе са Станіславам Шчыт-Неміровічам;
* Марыя, у шлюбе з Ігнаціем Хлявінскім.

## Літаратура 
* 

Ануфрый Францавіч
Арэнт

**Арэнт** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Андрэй Андрэевіч Арэнт — савецкі дзіцячы нейрахірург
* Арыадна Арэнт — савецкая скульптар
* Ганна Арэнт — нямецка-амерыканскі філосаф, палітычны тэарэтык і гісторык, заснавальніца тэорыі таталітарызму
Паводка ў Кіншасе (2022)

З 12 па 13 снежня 2022 года праліўныя дажджы пакінулі пад вадой або разбурылі дарогі, інфраструктуру і многія кварталы ў Кіншасе, сталіцы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга.

Дажджы працягваліся некалькіх гадзін. Гэта пацягнула за сабой затапленне многіх дарог у цэнтры горада і абвал будынкаў. 169 чалавек загінулі ў выніку паводкі. Усяго ад катаклізму ў той ці іншай ступені пацярпелі дванаццаць мільёнаў жыхароў сталіцы. Прыкладна 280 дамоў абрынуліся, яшчэ больш за 38 000 пашкоджаны. Вялікая частка смерцяў і матэрыяльнай шкоды прыйшлася на апоўзні, выкліканыя дажджамі.

Урад Дэмакратычнай Рэспублікі Конга абвясціў трохдзённую нацыянальную жалобу па ахвярах прыроднага бедства.

Катэгорыя:Снежань 2022 года
Катэгорыя:Падзеі 12 снежня
Катэгорыя:Падзеі 13 снежня
Катэгорыя:Катастрофы 2022 года
Катэгорыя:Паводкі
Катэгорыя:Гісторыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Пячышчы

**Пячы́шчы** () — сяло ў Верхнеўслонскім раёне Татарстана. Адміністрацыйны цэнтр Пячышчынскага сельскага паселішча.

## Геаграфія 
Знаходзіцца ў заходняй частцы Татарстана каля паўночна-заходняй мяжы раённага цэнтра вёскі Верхні Услон на беразе Куйбышаўскага вадасховішча.

## Гісторыя 
Заснавана каля 1592 года на землях Свіяжскага Траецка-Сергіеўскага манастыра. У дарэвалюцыйны перыяд працаваў найбуйнейшы ў рэгіёне паравы мукамольны млын купца І. П. Аканішнікава. Цяпер працуе хлебакамбінат.

У час Вялікай Айчыннай вайны ў вёсцы жыў у эвакуацыі з 13 лістапада 1941 года па 18 чэрвеня 1942 года народны паэт Беларусі Янка Купала з жонкай. Адсюль ён па выкліку выехаў у Маскву, дзе 28 чэрвеня 1942 года трагічна загінуў.

Катэгорыя:Населеныя пункты Татарстана
Crataegus intricata

**Crataegus intricata** — від кветкавых раслін сямейства . Расце натуральна ў Паўночнай Амерыцы. Вырошчваецца ў многіх краінах свету ў якасці дэкаратыўнай расліны.

## Батанічнае апісанне 
Куст або невялікае дрэва, калючае, вышынёй каля 5—7 метраў.

## Прымяненне 
Дэкаратыўная расліна, высаджваецца ў парках і садах. Цвёрдую драўніну выкарыстоўваюць для тачэння вырабаў, кару і адвар — для афарбоўвання тканін у чырвоны колер. Плады абсмажваюць у цукры і робяць з іх варэнне, жэле, заменнікі кавы і гарбаты. Для атрымання хлеба з фруктовым смакам у цеста часта дадаюць муку з сухафруктаў.

Катэгорыя:Слівавыя
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1895 годзе
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Ганна Фёдараўна Заслаўская

**Ганна Заслаўская** (?&nbsp;— 1571/1572)&nbsp;— вялікалітоўская арыстакратка.

## Біяграфія 
З княжацкага роду Заслаўскіх, галіны Гедымінавічаў. Адзінае дзіцё князя , старосты браслаўскага і аршанскага, і Соф’і з Сангушак. У 1537 (паводле іншых звестак, у 1544—1546) выйшла замуж віленскага ваяводу Яна Глябовіча, якому ў пасаг прынесла частку отчыннага Заслаўскага княства з горадам Заслаўем. У шлюбе нарадзіла 4 дзяцей.

У 1549 годзе пасля смерці мужа пераехала ў Заслаўе, дзе займалася адукацыяй і выхаваннем дзяцей. У 1555 годзе апякунства над сынам перайшло да вялікага гетмана літоўскага Мікалая Радзівіла Рудога. У 1560 годзе яна атрымала сінекуру для свайго сына Яна пры двары Фердынанда I, імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі.

У 1565 годзе выйшла замуж за рускага ваяводу . Памерла ў 1571 ці 1572 годзе.

## Сям’я 
У першым шлюбе з Янам Юр’евічам Глябовічам, ваяводам віленскім, мела сына і трох дачок.

* Ян (каля 1544—1590), ваявода троцкі
* Ганна Альжбета (?— пасля 1590), жонка 1) старосты аршанскага Андрэя Адзінцэвіча; 2) староста слонімскі Міхаіл Геранім Валовіч; 3) Станіслаў Нарбут, ваявода мсціслаўскі
* Барбара, жонка Зыгмунта Вольскага, кашталяна чэрскага
* Дарота, жонка Мікалая Рэя, сына польскага пісьменніка Мікалая Рэя.

У другім шлюбе з , ваяводам рускім, дзяцей не было.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Заяц Ю.&nbsp;А.*&nbsp;Заславль X—XVIII веков (историко-археологический очерк).&nbsp;— Мн.: Наука и техника, 1987;

Катэгорыя:Заслаўскія (Яўнуцьевічы)
Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага
Юзаф Багданавіч Друцкі-Любецкі

**Юзаф Багданавіч Друцкі-Любецкі** (? — ?) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў з княжацкага роду Друцкіх-Любецкіх герба «Друцк». Сын Багдана і Тэрэзы з Войнаў.

Стольнік аршанскі. Меў сына Францішка (1741—1802), кашталяна пінскага.

## Літаратура 
* 

Юзаф Багданавіч
Серафіма Сямёнаўна Брусава

**Серафіма Сямёнаўна Брусава** (1894—1958) — першая жанчына-нейрахірург у свеце.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Маскве ў 1894 годзе. У 1923 годзе атрымала дыплом урача і паступіла ў хірургічную ардынатуру. У 1928 годзе, па запрашэнні Мікалая Бурдэнкі стала супрацоўнікам нейрахірургічнай клінікі. Вывучала болевую адчувальнасць цвёрдай мазгавой абалонкі, чэрапна-мазгавыя траўмы, нутрачарапны ціск у трэпарыраваных. У 1938 годзе Серафіма Сямёнаўна абараніла доктарскую дысертацыю. У 1941 годзе стала прафесарам. У 1951 годзе апублікавала першую рускую манаграфію «Цэрэбральная ангіяграфія».

Памерла ў 1958 годзе. Пахаваная на Новадзявочых могілках.

Жонка археолага Аляксандра Якаўлевіча Брусава. У іх быў сын Барыс.

## Навуковыя публікацыі 
* ARENDT AA, BRYUSOVA SS. Voprosy metodiki i tekhniki hemostaza v neirokhirurgii [Hemostasis in neurosurgery]. Vopr Neirokhir. 1949 Jan-Feb;13(1):3-18.
* BRIUSOVA SS. Pervaia udachnaia rezektsiia prodol’nogo sinusa v otechestvennoi khirurgii [First successful resection of the longitudinal sinus in Russian surgery]. Vopr Neirokhir. 1953 Nov-Dec;17(6):51-2.
* BRIUSOVA SS. Diagnostika i lechenie povrezhdenii nervnoi sistemy po rabotam I. V. Buial’skogo [Diagnosis and therapy of neural lesions in works of I. V. Buial’skii]. Vopr Neirokhir. 1954 Sep-Oct;18(5):54-5.
* BRIUSOVA SS. Operativnoe lechenie sosudistykh porazhenii mozga; obzor zarubezhnoi literatury [Surgical treatment of vascular lesions of the brain; review of foreign literature]. Vopr Neirokhir. 1955 May-Jun;19(3):57-62.
* Брюсова, С. С. Ангиография мозга — М.: АМН СССР, 1951.- 153с

## Спасылкі 
* https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0967586821000357?dgcid=coauthor#b0035
* https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0967586821000424
* https://www.mediasphera.ru/issues/zhurnal-voprosy-nejrokhirurgii-imeni-n-n-burdenko/2019/6/1004288172019061135

Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Нейрахірургі СССР
Катэгорыя:Першыя жанчыны ў прафесіі
Барыс Ягораў

**Барыс Ягораў**:
* Барыс Барысавіч Ягораў, савецкі касманаўт.
* Барыс Рыгоравіч Ягораў, савецкі нейрахірург.
Андрэй Андрэевіч Арэнт

**Андрэй Андрэевіч Арэнт** (1890—1965) — заснавальнік савецкай дзіцячай нейрахірургіі. Асноўная заслуга А. А. Арэнта — вылучэнне дзіцячай нейрахірургіі ў СССР у асобную спецыяльнасць.

## Біяграфія 
Нарадзіцца  года ў Сімферопалі, у шляхецкай сям’і. Яго прапрадзед  быць лейб-медыкам Мікалая I.

У 1909 годзе скончыў Сімферопальскую мужчынскую гімназію і паступіў на медыцынскі факультэт імператарскага Харкаўскага ўніверсітэта. У 1915 годзе атрымаў званне ўрача і некалькі гадоў працаваў у ардынатуры факультэцкай хірургічнай клінікі ў прафесара . Па заканчэнні Грамадзянскай вайны вярнуўся ў Сімферопаль.

У 1921—1926 гг. працаваў старшым асістэнтам шпітальнай хірургічнай клінікі Крымскага ўніверсітэта ў прафесара .

У 1927 годзе пераехаў у Маскву, дзе ў наступным годзе стаў працаваць навуковым супрацоўнікам шпітальнай хірургічнай клінікі Маскоўскага ўніверсітэта ў прафесара М. Н. Бурдэнкі.

Пасля ўтварэння ў 1932 годзе па ініцыятыве М. Н. Бурдэнкі і  , уся далейшая навуковая дзейнасць А. А. Арэнта была звязана з гэтай установай. Пачаўшы з пасады навуковага супрацоўніка, ён затым стаў загадчыкам аддзялення, галоўным лекарам і намеснікам дырэктара па навуковай рабоце. У 1937 годзе яму была прысуджана вучоная ступень кандыдата медыцынскіх навук (без абароны дысертацыі). Калі ў 1938 годзе ў інстытуце была заснавана кафедра нейрахірургіі, ён стаў сумяшчаць лячэбную працу з выкладчыцкай дзейнасцю.

У 1941—1942 гг. Арэнт працаваў вядучым хірургам тылавога шпіталя на тысячу ложкаў у Казані; з 1943 года — дацэнт кафедры нейрахірургіі, а з 1946 года да канца жыцця быў загадчыкам гэтай кафедры. У гэтым жа годзе ён абараніў доктарскую дысертацыю «Гідрацэфалія і яе хірургічнае лячэнне» (яго адзіная манаграфія). У яе аснову быў пакладзены аналіз 92-х апераваных выпадкаў гідрацэфаліі, пераважна ў дзяцей і падлеткаў; Арэнт прапанаваў арыгінальную класіфікацыю гідрацэфаліі, у якой «імкнуўся вычарпаць усе наяўныя яе формы і ў той жа час падкрэсліць частату змешаных формаў вадзянкі, калі парушэнне цыркуляцыі спалучаецца з парушэннем рэзорбцыі ліквара».

У 1947 годзе ён адным з першых сярод супрацоўнікаў Інстытута нейрахірургіі атрымаў званне прафесара па спецыяльнасці «нейрахірургія».

У 1951 годзе А. А. Арэнт стаў намеснікам рэдактара часопіса «Вопросы нейрохирургии» (). У 1956 годзе ён быў абраны старшынёй навуковага таварыства нейрахірургаў Масквы і Маскоўскай вобласці.

Памер 3 мая 1965 года ад рака страўніка; быў пахаваны на Новадзявочых могілках (6 уч. 18 шэраг). Побач з ім пахаваная жонка, актрыса Яўгенія Рыгораўна Андрэева-Арэнт (1894—1980).

## Літаратура 
* *Лихтерман Л. Б.* Московский институт нейрохирургии. К 75-летию основания. — М.: Типография «Новости», 2007. — 304 с. — 1000 экз.
* *Лихтерман Л. Б.* Андрей Андреевич Арендт — основоположник отечественной детской нейрохирургии (к 110-летию со дня рождения) // «Нейрохирургия». — 2001. — № 1. — С. 10—12.

## Спасылкі 
* Новодевичье кладбище. Арендт, Андрей Андреевич (1890—1965)

Катэгорыя:Нейрахірургі СССР
Катэгорыя:Памерлі ад раку страўніка
Катэгорыя:Педыятры СССР
Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Дыверсійная Беларуская партызанская брыгада імя У. І. Леніна

**Дыверсійная Беларуская партызанская брыгада імя У. І. Леніна** — партызанская брыгада, створаная ў ліпені 1942 года ў савецкім тыле як Беларуская дыверсійная партызанская брыгада асобага прызначэння з партызан, якія выйшлі за лінію фронту, і з асабовага складу, вылучанага 1-й Беларускай і 2-й Беларускай імя П. К. Панамарэнкі партызанскімі брыгадамі. У лістападзе 1942 года брыгадзе было нададзена імя Леніна. Да снежня 1942 года база брыгады знаходзілася ў савецкім тыле, куды атрады перыядычна выходзілі на экіпіроўку. У верасні 1943 года была перадыслацыравана ў Вілейскую вобласць. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Суражскага, Талачынскага, Ушацкага, Докшыцкага, Дунілавіцкага, Пліскага, Глыбоцкага раёнаў. 1 ліпеня 1944 года брыгада (315 партызан, 3 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
* 1-ы атрад;
* 2-і атрад;
* 3-і атрад.

## Камандаванне 
### Камандзіры 
* А. А. Баскакаў (загінуў);
* М. Т. Гарбаценкаў;
* Я. У. Фурсо (выконваў абавязкі).

### Камісары 
* В. Д. Лобараў;
* М. Т. Гарбаценкоў;
* Р. Ф. Шастакоў;
* М. З. Умінскі (выконваў абавязкі);
* У. С. Свірыд (загінуў);
* М. Р. Пучкароў.

### Начальнікі штаба 
* М. П. Падгорны;
* С. Ф. Сафронаў.

## Гісторыя 
Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгунках Полацк — Віцебск, Полацк — Невель, Полацк — Маладзечна. У снежні 1942 — сакавіку 1943 гадоў удзельнічалі ў баях з карнікамі ў Суражскім, Полацкім і Расонскім раёнах. У ліпені 1943 года брыгада правяла рэйды з Суражскага ў Талачынскі, у верасні — у Докшыцкі раёны, у час якіх яны нападалі на гарнізоны, тым ліку ў вёсцы Арэхаўна Ветрынскага раёна. У «рэйкавай вайне» на чыгунцы Полацк — Маладзечна падарвалі і папсавалі больш за 5 тысяч рэек. Са снежня 1943 года ўтрымлівалі лінію абароны па рацэ Бярэзіна. У красавіку — маі 1944 года ў час карнай аперацыі на Полацка-Лепельскую партызанскую зону вялі баі на лініі абароны вёсак Адамова — Бераспонне, вёсак Лісічына — Кублічы, каля возера Медзазол утрымлівалі пераправу цераз Батурынскі мост, вялі баі за вёскі Лясіны, Храмёнкі, Зарубаўшчына Ушацкага раёна. У маі 1944 года разам з іншымі брыгадамі прарвалі блакаду каля вёскі Матырына Ушацкага раёна і выйшлі ў Вілейскую вобласць.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Павел Іосіфавіч Эмдзін

**Павел Іосіфавіч Эмдзін** — расійскі ўрач, неўрапатолаг і нейрахірург. Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1941).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў мяшчанскай сям’і Іосіфа Беньямінавіча Эмдзіна.

Скончыў медыцынскі факультэт Казанскага ўніверсітэта. З 1909 па 1914 гг. працаваў у якасці клінічнага ардынатара ў клініцы вядомага неўролага . У 1914 годзе атрымаў ступень доктара медыцыны за працу «Імены папярочна-паласатых цягліц шкілета пасля перарэзкі нерва».

У 1924 годзе ўзначаліў клініку нервовых хвароб Данскога дзяржаўнага універсітэта (Растоў-на-Доне). У 1924—1925 гг. — дэкан медыцынскага факультэта ДДУ (гэты факультэт у далейшым стаў асобнай вышэйшай навучальнай установай). У 1930 годзе — першы загадчык арганізаванай ім кафедры неўралогіі і нейрахірургіі.

Эмдзін адным з першых стаў прымяняць хірургічныя метады лячэння нервовых хвароб. Эмдзін укараніў у практыку работы нейрахірурга раннюю ламінэктамію пры траўме пазваночніка і спіннога мозгу, шкілетнае выцяжэнне за цемянныя бугры пры траўме шыйнага аддзела хрыбетніка, апісаў клініку і гісталогію эпідэмічнага энцэфаліту, прапанаваў метад лячэння траўмаў перыферычных нерваў, распрацаваў вучэнне аб фазах раневага працэсу ў галаўным мозгу. Акрамя навуковых заслуг, адно з галоўных дасягненняў П. І. Эмдзіна ў тым, што ён арганізаваў падрыхтоўку нейрахірургаў з неўролагаў, а не з хірургаў. Яго школа выпусціла многіх вядомых спецыялістаў: В. А. Нікольскага, , Х.  І. Гаркаві і іншых

П. І. Эмдзін быў рэпрэсаваны ў 1952—1953 гг.

## Сіндром Эмдзіна 
Пры інфільтрацыі спіннамазгавых карэньчыкаў метастазамі рака, можа ўзнікаць звужэнне хрыбетнага канала, здушэнне спіннога мозгу і конскага хваста. Пры інфільтрацыі пухлінай крыжавога канала ўзнікае трыяда сімптомаў: 1) выяўленая боль у крыжы, якая ірадуе ў прамежнасць; 2) расстройствы адчувальнасці ў анагенітальнай зоне; 3) парушэнне функцыі тазавых органаў — сіндром крыжовай ялінкі Эмдзіна, апісаны П. І. Эмдзіным.

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Неўролагі СССР
Катэгорыя:Неўролагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Нейрахірургі СССР