Максім Багдановіч

**Максі́м Ада́мавіч Багдано́віч** (; ,  — ; псеўданімы: *Максім Кніжнік*; *Maksim Krynica;* *Эхо; Иван Февралев* і вытворныя; інш.) — беларускі , , , , літаратуразнавец; класік беларускай літаратуры, адзін са стваральнікаў беларускай літаратуры і сучаснай літаратурнай беларускай мовы. Багдановіч выступаў як крытык і гісторык літаратуры. Распачынальнік традыцыі беларускага мастацкага перакладу. Нізка «Места» з адзінага прыжыццёвага зборніка паэта «Вянок» з’яўляецца першым узорам урбаністычнай лірыкі ў новай беларускай паэзіі. Спадчына Максіма Багдановіча ўзбагаціла фонд беларускай культуры.

## Біяграфія 
### Паходжанне 
Прапрадзед Максіма па бацькоўскай лініі прыгонны Сцяпан быў першым у родзе, хто стаў насіць прозвішча *Багдановіч*, па свайму айчыму Нікіфару Багдановічу, бо ўвайшоў у склад яго «двара» падаткавага адзінкай; па бацьку ж ён быў Скоклічам. Прадзед Лук’ян Сцяпанавіч быў дваровым, садоўнікам; жонкай яго была Арына Іванаўна Юневіч. Дзед Юрый Лук’янавіч быў дваровым, кухарам, належаў да Касарычскага сельскага таварыства Ляскавіцкай воласці Бабруйскага павета; да гэтага таварыства і бацька Максіма, Адам Ягоравіч, быў прыпісаны аж да звальнення для паступлення на дзяржаўную службу.

Дзед Юрый Лук’янавіч яшчэ маладым чалавекам быў прывезены сваім памешчыкам, панам Лапо, на службу ў куплены маёнтак пры мястэчку Халопенічы Барысаўскага павета, дзе ён і абгрунтаваўся, уступіўшы ў шлюб з бабуляй паэта Анэляй (Ганнай) Фаміной Асьмак, дачкой казачніцы Рузалі Асьмак. Па ўспамінах Адама Багдановіча, яго маці была «чалавекам дзіўна рахманай і ўзнёслай душы, з тонкім пачуццём такту, разам з тым валодала выдатнымі матэматычнымі здольнасцямі».

У 1892 годзе сям’я перабралася ў Гродна, дзе Адам Багдановіч атрымаў працу памочнікам бухгалтара ў сялянскім пазямельным банку. Зараз у будынку банка на скрыжаванні вуліц Карбышава і Леніна месціцца штаб Заходняга аператыўнага камандавання Узброеных Сіл Беларусі.

Жылі на ўскраіне горада, на Новым Свеце 15 па Садовай. Тут 14 (26) лістапада 1894 нарадзіўся трэці сын Леў, а ў маі 1896 года — дачка Ніна. Умовы былі добрымі для выхавання дзяцей: мяккі клімат, у двары сад, а вакол сады, палі, недалёка лес і Нёман. Маці спрабавала ўжыць да дзяцей фробелеўскую сістэму для выхавання пачуццяў, але тыя перад цацкамі для развіцця аддавалі перавагу жывым зносінам. На 100-годдзе са дня смерці паэта ў 2017 годзе каля магілы яго маці маліліся гродзенскія святары, памяць ушанавалі паэты Данута Бічэль і Алесь Чобат.

На думку бацькі, Максім на яго быў падобны больш знешнімі рысамі: хадой, манерай сябе трымаць, жэстамі, прамовай і т. п., наадварот,

На яго думку, паэтычны дар, які ў ёй самой драмаў, Максім таксама атрымаў у спадчыну ад маці, або быць можа, ад яго прабабулі Рузалі.

Ужо ва ўзросце 10-11 год Максім спрабуе пісаць вершы на беларускай мове.

У 1906 годзе хросная маці Максіма В. Сёмава, якая жыла ў Пінску і трымала там прыватную гімназію, якое адразу ж надрукавала «Наша Ніва». У апавяданні расказваецца легенда пра Музыку, які «*многа хадзіў па зямлі ды ўсё граў на скрыпцы*». Незвычайныя былі і яго скрыпка, і музыка. Калі плакала скрыпка ў руках музыкі, то кожны «*ўсё плакаў бы па сваёй долі*», калі грозна гудзелі струны, «*людзі падымалі апушчаныя голавы, і гневам вялікім блішчалі іх вочы*». За яго творчасць «*злыя і сільныя людзі*» кінулі Музыку ў турму, дзе той і загінуў. Але не загінула памяць аб ім. У гэтым алегарычным творы малады аўтар расказваў аб шматпакутным лёсе Беларусі на працягу стагоддзяў і выказваў надзею на хуткія перамены да лепшага. Апавяданне было напісана пад уплывам народнай творчасці

У наступных лістах да рэдакцыі газеты паэт пратэставаў, што яго перарабілі ў Максіма Крыніцу.

У 1909 годзе Максім захворвае на сухоты. Ён выязжае на лячэнне ў Крым.

Скончыўшы ў 1911 годзе гімназію, М. Багдановіч наведвае Вільню, дзе знаёміцца з Вацлавам Ластоўскім, Іванам і Антонам Луцкевічамі ды іншымі дзеячамі беларускага Адраджэння.

Мешкаючы ў Вільні, малады паэт азнаёміўся ў прыватным музеі братоў Луцкевічаў з калекцыямі старажытных рарытэтаў і пад іх уражаннем напісаў верш «*Слуцкіе ткачыхі*». У гэтым творы аўтар распавядае сумную гісторыю прыгонных ткачых, паэтызуе ўмельства майстрых ткаць залатыя паясы, куды яны дадаюць «*заміж персідскага ўзора цвяток радзімы васілька*».

Там жа Багдановіч знаёміцца з патрыярхам беларускага нацыянальнага адраджэння Браніславам Эпімах-Шыпілам, з якім ён пасля будзе весці ліставанне. У лістападзе 1911 года, знаходзячыся ўжо ў Яраслаўлі, Багдановіч будзе пісаць у рэдакцыю альманаха «Маладая Беларусь» ліст з просьбай надрукаваць два яго вершы разам з невялікім літаратуразнаўчым нарысам пра санетную форму дасланых вершаў. Пад канец свайго ліста паэт не абміне ўвагай свайго віленскага знаёмага: «*Паклон п. Шыпіле — пазнаёміліся ў Вільні*».

Летам браты Луцкевічы запрасілі Максіма адпачыць на хутары Ракуцёўшчына, які тады належаў іх дзядзьку В. Лычкоўскаму. Там за 2 месяцы быў напісаны цыкл вершаў «Старая Беларусь», а пазней многія творы з цыкла «Места», «З беларускіх матываў», сястра яго аднакласніка, таленавітая піяністка. У гэты ж перыяд пішуцца вершы «*Ўчора шчасьце толькі глянула нясьмела*», «*Больш за ўсё на  жадаю я*» і знакаміты твор лірыкі любоўных перажыванняў — верш Максіма Багдановіча «*Раманс*». Тады ж былі створаныя вершы, якія потым склалі цыклы «*Старая Беларусь*», «*Места*», «*Згукі бацькоўшчыны*», «*Старая спадчына*». Асноўным зместам твораў была барацьба за гуманістычныя ідэалы, на першы план выходзіла тэма паднявольнага жыцця беларускага народа, моцна гучалі ідэі нацыянальна-вызваленчай барацьбы супраць царскай імперыі.

У перыяд 1909—1913 гадоў паэт перакладае на беларускую вершы Авідзія, Гарацыя, французскага паэта Поля Верлена. Апрача таго, у гэты перыяд Максім Багдановіч займаецца распрацоўкай канцэпцыі гісторыі развіцця беларускай літаратуры ад старажытнасці да пачатку ХХ стагоддзя. Гэта знайшло адлюстраванне ў артыкулах «*Глыбы і слаі*» (надрукаваным у «Нашай Ніве»), «*Кароткая гісторыя беларускай пісьменнасці да XVI сталецця*», «*За сто лет. Нарыс гісторыі беларускай пісьменнасці*» і «*Новый период в истории белорусской литературы*».

#### Віленскія справы 
У Вільні на пачатку 1914 года, у друкарні Марціна Кухты, пры грашовай падтрымцы Магдалены Радзівіл, тыражом 2000 асобнікаў выдадзены адзіны прыжыццёвы зборнік твораў Максіма Багдановіча «*Вянок*» (на тытуле пазначаны 1913 г.) з прысвячэннем: «*Вянок на магілу С. А. Полуяну (памёр 8 красавіка 1910 г.)*», якое зрабіў Вацлаў Ластоўскі, не ўзгадняючыся з аўтарам. Пасля Багдановіч ухваліў яго ініцыятыву. Зборнік змяшчаў 92 вершы і 2 паэмкі, размешчаныя на 120 старонках, якія былі аб’яднаныя па нізках: «*Малюнкі і сьпевы*», «*Думы*» і «*Мадонны*». У лістах да выдаўцы былі меркаванні дапоўніць «*Мадоннаў*» нізкай «*Каханьне і сьмерць*» (13 вершаў) і да 5 перакладаў з нізкі «*Старая спадчына*» дадаць 22 пераклады з Поля Верлена і ўтварыць раздзел «*З чужой глебы*». Аднак кніга выйшла без дапаўненняў і без пасляслоўя «*Ізноў пабачыў я сялібы*» да паэмы «*Вэроніка*». У поўным зборы вершаў М. Багдановіча 1992—1995 гг. выдаўцы выправілі ўсе вышэй пералічаныя страты, аднак, тым самым, парушыўшы гістарычную праўду

Па словах Ластоўскага, на надрукаванне «*Вянка*» Іван Луцкевіч выдаткаваў 150 рублёў, а падчас набору Вацлаў Іваноўскі і Іван Луцкевіч знайшлі «*яшчэ нейкую суму*» грошай ад Магдалены Радзівіл. У падзяку да княгіні на тытульным аркушы кнігі было пастаноўлена размясціць знак лебедзя, што азначала герб Завішаў (Магдалена Радзівіл з дому Завішанка):

Рысунак на акладку даў я са свайго сабрання. Гэты рысунак у 1905 годзе зрабіў адзін з вучняў (не памятаю яго прозвішча) Штыгліцаўскай школы. Рысунак напамінае крыху вянок, дзеля гэтага я і пастанавіў, карыстаючы правамі выдаўца, надпісаць на кніжцы да аўтарскага яшчэ і свой агаловак — «Вянок». Выходзіла нязгорш: «Вянок, кніжка выбраных вершау»

У 1914 годзе ў «*Нашай Ніве*» № 8 была змешчаная нататка, якая мела назву: «*Песьняр красы*». Гэта была першая рэцэнзія на зборнік «*Вянок*», напісаў яе Антон Луцкевіч: «*…не грамадскія тэмы займаюць галоўным чынам паэта: ён перш за ўсё шукае чыстае красы, вершы яго, кожны формай падыходзіць да думкі*»

Тэма смерці ў Максіма прайшла праз усё яго творчае жыццё. «*Амур і сумны і прыгожы стаіць з павязкай на вачах ля склепу…*» Паэт верыў у вечнае жыццё. Верш «*На могілках*» мае магічную сілу, як сама смерць. Гэтыя «*Думы*», «*Вольныя думы*» Максіма Багдановіча насычаны хрысціянскім спакоем, пачуццём боскай несмяротнасці. Ён увесь час размаўляе з зоркамі, з небам, углядаецца ўвысь, не пад ногі. Самы моцны верш па сіле ўздзеяння «*Прыйдзецца, бачу, пазайздросьціць бяздольнаму Марку*».

#### Перыяд з 1914 — канец 1916 
У гэты перыяд паэт піша цыкл вершаў «*На ціхім Дунаі. Вершы беларускага складу*», паэму «*Максім і Магдалена*», іншыя творы. Пісаў Максім Багдановіч вершы і на рускай мове, як «*Зачем грустна она была*», «*Я вспоминаю Вас такой прекрасной, стройной*», «*Зелёная любовь*», «*Осенью*». Да гэтага часу адносяцца і пераклады на беларускую твораў А. Пушкіна і Э. Верхарна.

Акрамя таго, у рускім і ўкраінскім друку з’яўляюцца публіцыстычныя артыкулы Максіма Багдановіча на рускай мове, прысвечаныя пытанням гісторыі літаратуры, нацыянальным і грамадска-палітычным праблемам; выходзяць гістарычныя і краязнаўча-этнаграфічныя брашуры, а таксама літаратуразнаўчыя рэцэнзіі, фельетоны.

У снежні 1915 года Багдановіч паехаў у Маскву, каб наведаць беларускага гісторыка Уладзіміра Пічэту. Беларускі даследчык паўплываў на погляды паэта, якія ён выказаў у артыкуле «*Белорусское возрождение*».

Максім Багдановіч падтрымліваў цесную сувязь з Яраслаўскай беларускай радай, якая аб’ядноўвала бежанцаў-беларусаў Першай сусветнай вайны.

### Мінск 
Улетку 1916 года, скончыўшы ліцэй.

### Смерць 
У лютым 1917 года сябры паэта сабралі грошы, каб ён мог ехаць у Крым лячыцца ад сухотаў. Лячэнне не дапамагло, і ў тым жа годзе ў Ялце Максім Багдановіч памер ва ўзросце 25 гадоў.
 ў Ялце]]
Максіма Багдановіча пахавалі ў Ялце. У дзень смерці паэта, яго бацька — Адам Багдановіч — знаходзіўся ў службовай камандыроўцы ў Сімферопалі, які і стаяў там да 2003 года, калі на магіле паэта быў усталяваны помнік скульптараў — бацькі, сына Льва і Сяргея Гумілеўскіх.

На пачатку 1980-х гадоў уздымалася пытанне пераносу праху паэта з Ялты ў Мінск, але арганізатары не атрымалі афіцыйнага адказу.

Сярод папер, што засталіся пасля нябожчыка, былі знойдзены матэрыялы для беларускага буквара, над якім ён, мабыць, працаваў у апошні час. А на крэсле ля самога ложка — кніга, і на ёй кароткі, у адну страфу верш, перадсмяротнае прызнанне, унікальнае ў сваім родзе ва ўсёй сусветнай паэзіі.

## Паэзія 
Першыя вершаваныя творы сугучны паэзіі Я. Купалы і Я. Коласа

На паэзію Багдановіча паўплывалі творы французскіх сімвалістаў, рускіх акмеістаў, аднак ён імкнуўся да стварэння ўласна-беларускай паэзіі, арганічнага зліцця беларускіх і іншаземных традыцый, заклікаў у сваіх артыкулах *«трымацца народнай песні, як сляпы трымаецца плота»*. Стварыў шмат выдатных узораў грамадзянскай, пейзажнай, філасофскай лірыкі; напісаў шмат вершаў прысвечаных Ане Какуевай (яраслаўскай знаёмай паэта, у якую ён быў закаханы); пісаў і друкаваўся як на беларускай, так і на рускай мове. Багдановіч упершыню ў беларускай літаратуры ўжыў формы санету, трыялету, рандо і іншыя класічныя вершаваныя формы, верлібр.

Багдановіч-мастак асноўнай сваёй задачай лічыў узбагачэнне роднай літаратуры новымі тэмамі і формамі. Яго вершы — шматгранны паказ жыцця чалавека ў разнастайных сувязях з грамадствам і прыродай. Галоўнае ў іх — жыццялюбства («Прывет табе, жыццё на волі!», «Выйшаў з хаты»), актыўнае стаўленне да рэчаіснасці («Рушымся, брацця, хутчэй», «Кінь вечны плач свой аб старонцы!»), захапленне красой жыцця («Па-над белым пухам вішняў», «Зімой»), маладосцю («Маладыя гады»), мудрасцю, працавітасцю, таленавітасцю народа («Летапісец», «Слуцкія ткачыхі»). Але ў абставінах тагачаснай рэчаіснасці на першы план вылучаліся тэма паднявольнага жыцця працоўнага народа, роднага краю («Краю мой родны! Як выкляты богам», «Народ, Беларускі Народ!», «Беларусь, твой народ дачакаецца»), вобраз селяніна-працаўніка («Гнусь, працую, пакуль не парвецца», «Пан і мужык»), грамадзянскі сум («Мяжы», «Ой, чаму я стаў паэтам», «Вы, панове, пазіраеце далёка», «Эмігранцкая песня», «Пагоня»).. Пераклаў на беларускую мову вершы Поля Верлена, Эміля Верхарна, Генрыха Гейнэ, Аляксандра Пушкіна, Авідзія, Гарацыя і іншых замежных паэтаў, на рускую — творы Янкі Купалы, Тараса Шаўчэнкі, Івана Франко. Максім Багдановіч быў першым сярод беларускіх пісьменнікаў, хто так востра і глыбока актуалізаваў мэтазгоднасць і патрэбу далучэння беларускай літаратуры да сусветнай, галоўным чынам еўрапейскай літаратуры.

Творчы перакладчыцкі метад Максіма Багдановіча абумоўліваецца ўстаноўкаю на дасягненне адэкватнай перадачы зместу і формы арыгінала. Паэт не прымаў і ніколі не выкарыстоўваў у практычнай дзейнасці падрадкоўны, літаральны пераклад верша.

Маючы добрыя лінгвістычныя здольнасці, Максім Багдановіч вывучыў і дастаткова глыбока засвоіў лацінскую, нямецкую, французскую мовы, валодаў мовамі славянскіх народаў, а таму мог абыйсціся без падрадкоўніка і працаваць непасрэдна з тэкстам арыгінала. Беларускі даследчык мастацкага перакладу Леанід Казыра выказвае думку, што «ніхто з беларускіх пісьменнікаў ні да Багдановіча, ні пасля яго так шырока не выкарыстоўваў у сваёй арыгінальнай творчасці антычных матываў, тэм, вобразаў, сюжэтаў і форм».

На Максіма Багдановіча паўплывала дасканаласць верленаўскай літаратурнай тэхнікі, гарманічнасць яго верша, дзе ўсе выяўленчыя сродкі скіраваныя на тое, каб падкрэсліць гукавую арганізацыю, рытмічную выразнасць і музычнасць.
У наступным — 1910 — годзе трыялет Багдановіча «Мая душа» пераклаў на рускую мову Уладзімір Самойлавіч Узін, што было першым перакладам на рускую мову твораў Багдановіча, апроч аўтаперакладаў. Арыгінал быў надрукаваны ў «Нашай ніве» 18 лютага. Пераклад — у часопісе «Минский листок» 2 мая.

Творы беларускага паэта перакладзены на два дзясяткі моў свету (сярод іх такія распаўсюджаныя, як англійская (перакладчык Вера Рыч), іспанская, нямецкая, польская, руская, французская, венгерская), публікаваліся ў Вялікабрытаніі, Германіі, Польшчы, Расіі, Францыі, Югаславіі і іншых краінах.

Працуюць музеі Багдановіча ў Мінску, Гродне, Яраслаўлі (Цэнтр беларускай культуры. Музей Максіма Багдановіча); імя паэта носяць вуліцы ва ўсіх абласных цэнтрах Беларусі, у Ніжнім Ноўгарадзе, Яраслаўлі і Ялце, школы і бібліятэкі ў розных беларускіх гарадах. Яму прысвечаны опера «Зорка Венера» (Юрый Семяняка — Алесь Бачыла) і опера «*Максім*» (Ігар Палівода — Леанід Пранчак). У 1991 годзе імя Максіма Багдановіча было ўнесена ў каляндарны спіс ЮНЕСКА «Гадавіны выдатных асоб і падзей».

У 2023 годзе ў Гродне запачаткавалі абласны літаратурны конкурс імя Максіма Багдановіча. Яго вырашылі праводзіць раз на два гады.

### Музей у Гродне 
Музей Максіма Багдановіча ў Гродне размяшчаецца ў драўляным будынку на рагу вуліц 1 мая і Багдановіча. У 1965 годзе на гэтым доме размясцілі таблічку з пазнакай, што тут жыла сям’я Багдановічаў. Але вядома, што жылі Багдановічы ў іншым доме, а гэты проста быў падобны і адзіны са старых драўляных, што захаваўся ў гэтым месцы.

Музей тут адкрылі ў 1986 годзе. Першую экспазіцыю для яго сабрала паэтка Данута Бічэль. Менавіта яна працяглы час была кіраўніком музея.

### Вуліцы 
у]]

У 1991 годзе ў Мінску вуліца была перайменавана ў гонар Максіма Багдановіча. Да гэтага мела назву: *Максіма Горкага* (з 1963), *Камунальная*, *Аляксандраўская*, *Траецкая*, *Віленская*, *Вялікая Барысаўская*. Пачынаецца ад плошчы 8 сакавіка і доўжыцца да вул. Кальцова. Ідзе паралельна праспекту Незалежнасці, працягласць 6 км.

Кватэра А. Я. Багдановіча размяшчалася па вуліцы Аляксандраўскай, 25, у доме Гурэвіча. 27 лістапада 1891 года (паводле старога стылю) тут нарадзіўся Максім, будучы беларускі паэт. Дом стаяў на ўчастку цяперашняй вуліцы М. Багдановіча насупраць сквера каля опернага тэатра.

Імем паэта таксама названа вуліца ў Гродне.

### Помнік 
9 снежня 1981 года, у гонар 90-годдзя са дня нараджэння Максіма Багдановіча на плошчы Парыжскай камуны, перад тэатрам оперы і балета, непадалёк ад месца, дзе нарадзіўся і жыў паэт, быў усталяваны помнік класіку беларускай літаратуры. Аўтары помніка скульптар С. Вакар, архітэктары Ю. Казакоў і Л. Маскалевіч. Бронзавая статуя паэта вышынёй 4,6 метра ўсталяваная на пастаменце з чырвонага граніту. Паэт адлюстраваны з перакрыжаванымі на грудзях рукамі, у правай руцэ букет васількоў — кветак, услаўленых у яго паэзіі.

У красавіку 2008 года, у адпаведнасці з рашэннем Мінгарвыканкама, помнік класіку беларускай літаратуры быў адпраўлены на рэстаўрацыю. Замест помніка планавалася ўсталяваць фантан. Такое рашэнне ўладаў выклікала абурэнне лідараў беларускай апазіцыі ў эміграцыі, якія параўноўвалі дэмантаж помніка Багдановіча са зніманнем бел-чырвона-белага сцяга пасля рэферэндуму 1995 года.

У чэрвені 2008 помнік быў усталяваны наноў на рагу вуліцы Максіма Багдановіча і плошчы Парыжскай камуны. Адносна былога месцазнаходжання помнік перанеслі на 150 метраў на паўночны захад, бліжэй да месца нараджэння паэта, і павярнулі тварам да Свіслачы ў кірунку паміж домам на вуліцы М. Багдановіча, 27 і Сувораўскім ваенным вучылішчам.

### Музей у в. Ракуцёўшчына 
]]
Улетку 1911 года Максім Багдановіч напісаў два цыклы вершаў: «*Старая Беларусь*» і «*Места*» (усяго 17 вершаў) і дзве паэмы «*Ў вёсцы*» і «*Вэроніка*», калі жыў у маёнтку Лычкоўскіх, у Ракуцёўшчыне (цяпер у Красненскім сельсавеце Маладзечанскага раёна).

Музеіфікацыя ракуцёўшчынскіх месцаў пачалася ў 70-х гг. XX стагоддзя. У чэрвені 1977 г. па прапанове супрацоўнікаў Мінскага абласнога краязнаўчага музея ў вёсцы быў усталяваны помнік — два валуны: адзін як вечная свечка памяці, на другім — выбіты радкі з «*Санэта*» М. Багдановіча. У 1981 г. каля помніка вядомымі беларускімі пісьменнікамі быў пасаджаны «Максімаў сад».

З 1983 г. на мяжы ліпеня і жніўня збіраюцца аматары беларускай культуры. Ракуцёўшчыну, дзе калісьці адпачываў Максім Багдановіч, у гэтыя дні прыхільнікі яго творчасці ператвараюць у вялікую фестывальную пляцоўку.

Пасля пажару ў музеі Максіма Багдановіча ў в. Ракуцёўшчына было страчана каля 70 ўнікальных экспанатаў.

## Бібліяграфія 
* Вянок. Кніжка выбраных вершаў. Вільня, 1913.
* Творы. Т. 1-2. Мінск, 1927—1928.
* Выбраныя творы. Мінск, 1946.
* Творы. Мінск, 1957.
* Збор твораў. Т. 1-2. Мінск, 1968.
* Вянок. Кніжка выбраных вершоў. Факсімільнае выданне. Мінск, 1981.
* Поўны збор твораў. У 3 т. Мінск, 1992—1995.
* Інтымны дзённік. Выбраныя творы. Мінск, 2006.

## Літаратурная крытыка 
* Лойка А. А. Максім Багдановіч. Мн., І966.
* Ватацы Н. Б. Шляхі. Мн., 1986.
* Стральцоў М. Л. Загадка Багдановіча. Мн., І969.
* Бярозкін Р. С. Чалавек напрадвесні. Мн., 1986.
* Майхровіч С. К. Максім Богдановіч. Мн., 1958.
* Мушыскі М. І. Беларускае літаратуразнаўства і крытыка. Мн., 1975; яго ж. Каардынаты пошуку. Мн., 1988.
* Сачанка Б. І. Жывое жыццё. Мн., 1985.
* Мележ I. Жыццёвыя клопаты. Мн., 1975.
* Адамовіч А. Здалёк і блізку. Мн., 1976.
* Погодин А. Белорусские поэты. «Вестник Европы», І9 П, № I.
* Колас Я. Выдатны паэт і крытык. «ЛіМ», 24.05.47.
* Нісневіч С. Удумлівы знаўца музыкі. «ЛіМ», 26.05.57.
* Галубовіч Н. Сведчыць дакумет. «ЛіМ», 09.01.86.
* Ватацы Н. А сэрца ўсё імкне да бацькаўскага краю. «Маладосць», 1981.
* Лубкивский Р. «Звезда поэта». «Л. Г.», 09.12.81.
*  В надежде и борьбе. «Л. Г.» 09.12.81.
* Гилевич Н. Непроходящая любовь. «Л. Г.». 09.12.81
* Марціновіч А. Навечна ў памяці народнай. «ЛіМ», 18.12.81.
* Аўдзееў І. Сапраўднае аблічча паэта. «ЛіМ», 18.12.81.
* Кароткая Т. Радок у біяграфію паэта «ЛІМ» 15.Д 83

## Заўвагі 
## Літаратура 
* *Майхровіч С. К.* Максім Багдановіч, Мн.:, 1958.
* *Лойка А.* Максім Багдановіч, Мн.:, 1966.
* Максім Багдановіч: вядомы і невядомы (укладальнік Ціхан Чарнякевіч. Мінск, 2011.
* Максім Багдановіч: энцыклапедыя. Мн.: БелЭн, 2011. — 608 с.: іл. ISBN 978-985-11-0584-3
* *Трус М.* Максім Багдановіч: коды жыцця і творчасці. — Мінск: БДТУ, 2015. — 179 с.
* *Хільмановіч У.* Беларускае золата — Беласток:СЕОРВ,2014. — с. 90-91

## Спасылкі 
* Біяграфія на Slounik.org
* Творы на «Беларускай Палічцы»
* Вянок (у арыгінале) 
* Жыццяпіс і выбраныя творы Максіма Багдановіча *(на бел. і рус. мовах)*
* Аўдыё: Раманс («Зорка Венера») (чытае В.Тарасаў) — 912 Kb  — knihi.com
* Стихи М. Богдановича в переводе И. Карасева *(на рус. мове)*
* БАГДАНОВІЧ Максім Адамавіч
* Вянок — кніга паэзіі (да 100-годдзя з дня выдання) :   віртуальная выстаўка на сайце Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Я.Коласа НАН Беларусі
* Чытанне беларускай паэзіі ў Вільні / Максім Багдановіч «Пагоня» і «Вянок» 
* Невядомы твор Багдановіча знайшлі беларускія музейшчыкі
* Максім Багдановіч. Пагоня
* Максім Багдановіч. Вянок. Выканаўца — Васіль Белацаркоўскі (аудыё)

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з нямецкай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з французскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу

Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на ўкраінскую мову