Эжэн Карпеза

**Эжэн Луі Карпеза** (, ,  — , ) — французскі сцэнограф Прыгожай эпохі ().

## Біяграфія 
Карпеза быў сынам вытворцаў ліманаду Клода Франсуа Карпеза і Жаклін Каню. Вырашыўшы зрабіць кар’еру ў выяўленчым і дэкаратыўным мастацтве, Карпеза вучыўся ў вядомага мастака-сцэнографа .
thumb|злева|Дэкарацыі для лірычнай драмы «Арсола»  (1902)|alt=Squarish painting of an elaborate interior; the vestibule of the ducal palace, opening out onto a terraced garden.|upright=1.4

У 1871 годзе Эжэн Карпеза ўдзельнічаў у распрацоўцы *«»*, серыі карцін са сцэнамі цывільнага і ваеннага жыцця Парыжа.

У 1875 годзе Карпеза стварыў прафесійную асацыяцыю з калегам-сцэнографам Жазефам-Антуанам Лавастрам, каб пераняць майстэрню пасля яго смерці. Разам, Карпеза і Лавастр распрацавалі некаторыя з вызначальных парыжскіх пастановак, або іх часткі, як гэта было прынята ў канцы 1870-х і пачатку 1880-х гадоў: сусветныя прэм’еры опер «Лакмэ» Л. Дэліба (1883), «» (1878) і «» (1881) Ш. Гуно, «» Ж. Маснэ (1877), «» К. Сен-Санса (1883), «Аіда» Дж. Вердзі (прэм’ера оперы, 1880), і «» Ж. Верна (тэатральная экранізацыя, 1880).

З 1876 па 1909 год Эжэн Карпеза быў адным з афіцыйных дэкаратараў Оперы, працуючы самастойна або ў супрацоўніцтве з Ж.-Б. Лавастрам, А. Рубэ і Ф. Шаперонам. Ён таксама рабіў дэкарацыі для іншых парыжскіх тэатраў, у прыватнасці для Апера-Камік («» Ш. Гуно, «Манон» і «Вертэр» Ж. Маснэ), тэатра ле Варыет, тэатра дэ ла Порт Сен-Мартэн, тэатра ла Гетэ («Ірадыяда» Ж. Маснэ), тэатра ле Буф-Парыж, тэатра Athénée, тэатра Франсез.

У Мадрыдзе Эжэн Карпеза упрыгожваў залы Сарсуэлы, а для тэатра гэтага горада зрабіў дэкарацыі да опер «», «», «» і інш.

Пасля смерці Жазефа-Антуана Лавастра ў 1883 годзе Карпеза і малодшы Лавастр (Жан-Батыст) зноў аб’ядналі дзве майстэрні, і гэтае аб’яднанне працягвалася да смерці Лавастра.

Эжэн Карпеза атрымаў ганаровы дыплом на Сусветнай выстаўцы 1878 года. На Сусветнай выстаўцы 1889 года быў узнагароджаны Гран-пры і названы кавалерам Ганаровага легіёна. Быў членам камісіі па арганізацыі канферэнцыі тэатральнага мастацтва на Сусветнай выстаўцы 1900 года.

У сваёй майстэрні на бульвары дэ ла Вілет, 50, Карпеза навучаў многіх вядомых сцэнічных дызайнераў: Амбруаз Белюа, Леон Бушэ, Франсуа Карпеза (яго сын і пераемнік), Дэмажэ, , Алегер Жуньент-і-Санс, , Аліўе Марэшаль, ,  і Віктор Ламорт.

Эжэн Карпеза памёр на 79-м годзе жыцця, як паведамляецца, «састарэлы, самотны і прыгнечаны з-за таго, што больш не атрымліваў камісій ад вялікіх тэатраў». Пахаваны ў сямейнам склепе на могілках Манпарнас.

## Творы, якія захаваліся 
[thumb|Захаваная сцэнічная заслона Карпеза ў тэатры да Пас у [Белене (Бразілія), 1889 год.]]
Карпеза працаваў пераважна на незалежнай камерцыйнай аснове і да нас дайшло адносна няшмат яго арыгінальных дэкарацый і мадэляў. Напрыклад, усе макеты Карпеза для тэатра Оперы захоўваюцца ў ; наадварот, практычна ніякія матэрыялы не сведчаць аб багатай дзейнасці Карпеза ў іншых месцах у Францыі і за яе межамі. Тым не менш, шматлікія фатаграфіі работ Карпеза даступныя ў ілюстраваных перыядычных выданнях, такіх як '**, **' і ''*, а маштабны артэфакт творчасці Карпеза захаваўся ў якасці намаляванага спектакля ў  (Theatro da Paz) у Белене.

## Бібліяграфія 
* Germain Bapst, *Essai sur l’histoire du théâtre: la mise en scène, le décor, le costume, l’architecture, l’éclairage, l’hygiène* (Paris: Hachette, 1893), 617—618.
* Silvio D’Amico and Francesco Savio, eds., *Enciclopedia dello spettacolo* (Rome: Le Maschere, 1954-68), III, 94.
* Bruno Forment, *Zwanenzang van een illusie: de historische toneeldecors van de Schouwburg Kortrijk* (Kortrijk: Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring Kortrijk, 2015), 13-14.
* Pauline Girard, ‘L’évolution stylistique des décors à l’Opéra de Paris de 1863 à 1907’, in *L’envers du décor à la Comédie-Française et à l’Opéra de Paris au XIXe siècle*, ed. Catherine Join-Diéterle et al. (Montreuil: Gourcuff Gradenigo, 2012), 156—167.
* Arthur Pougin, ‘Décors et décorateurs’, *Revue d’art dramatique* 33 (1894), 65-84: 80.
* Various Authors, *L’art théâtral. Congrès international de 1900 tenu à l’Exposition universelle au Palais des Congrès du 27 au 31 juillet 1900* (Paris: Pariset, 1901).
* Nicole Wild, *Décors et costumes du XIXe siècle. Tome II: théâtres et décorateurs'' (Paris: Bibliothèque nationale de France-Département de la Musique, 1993), 291.

## Спасылкі 
* Макеты Карпеза для тэатра на сайце Gallica

Катэгорыя:Сцэнографы Францыі