open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кубак Беларусі па футболе 2008/2009

300px|thumb|Футбалісты «Нафтана» з Кубкам.

**Кубак Беларусі па футболе 2008/2009** — 18-ы розыгрыш Кубка Беларусі. 
Пераможцам Кубка ўпершыню стаў футбольны клуб «Нафтан» з Наваполацка, 
які ў фінале перамог салігорскі «Шахцёр» у дадатковы час з лікам 2:1.

## Каляндар 
## 1/64 фінала 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 6 клубаў:
* 2 пераможцы рэгіянальных Кубкаў (Д4 — КФК);
* 4 клубы Другой Лігі (Д3).

Гульні прайшлі 30 ліпеня 2008.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## 1/32 фінала 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 32 клубы:
* 3 пераможцы 1/64 фінала;
* 4 пераможцы рэгіянальных Кубкаў (Д4 — КФК);
* 11 клубаў Другой Лігі (Д3) (усе клубы лігі, акрамя клуба «Мінск-2» і чатырох пачаўшых з 1/64);
* 14 клубаў Першай Лігі (Д2) (усе клубы лігі).

Гульні прайшлі з 30 ліпеня па 6 жніўня 2008.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## 1/16 фінала 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 32 клубы:
* 16 пераможцаў 1/32 фінала;
* 16 клубаў Вышэйшай Лігі (усе клубы лігі).

Гульні прайшлі з 3 па 7 верасня 2008.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## 1/8 фінала 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніках двух матчаў.*

### Першыя матчы 
Першыя матчы прайшлі з 11 кастрычніка па 4 лістапада 2008.

### Адказныя матчы 
Адказныя матчы прайшлі з 2 па 20 лістапада 2008.

## Чвэрцьфіналы 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніках двух матчаў.*

### Першыя матчы 
Першыя матчы прайшлі 15 сакавіка 2009.

### Адказныя матчы 
Адказныя матчы прайшлі 21 сакавіка 2009.

## Паўфіналы 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніках двух матчаў.*

### Першыя матчы 
Першыя матчы прайшлі 9 красавіка 2009.

### Адказныя матчы 
Адказныя матчы прайшлі 22 красавіка 2009.

## Фінал 

## Спасылкі 
* football.by 
* weltfussballarchiv.com 
* wildstat.ru

2009
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2008 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2009 годзе
Катэгорыя:2008 год у футболе
Катэгорыя:2009 год у футболе
Вілі Хеніг

**Вілі Хеніг** (, 20 красавіка 1913, Дзюрхенерсдорф-5 лістапада 1976, Людвігсбург) — нямецкі энтамолаг (дыптэролаг), стваральнік кладыстыкі. На яго ідэях, выкладзеных у працах 1950-1960-х гадоў, заснаваны кладыстычны аналіз - аснова большасці прынятых у цяперашні час біялагічных класіфікацый.

Прафесар Нямецкага Энтамалагічнага інстытута ў Берліне, затым кіраўнік Аддзела філагенетычных даследаванняў Нацыянальнага музея натуральнай гісторыі ў Штутгарце, член шматлікіх нацыянальных акадэмій і навуковых таварыстваў.

## Навуковыя працы  
* 1966a. Phylogenetic systematics / transl. from Germ. by D.D. Davis and R. Zangerl. — Urbana : Univ. Illinois Press. — 263 p.
* 1969. Die Stammesgeschichte der Insekten. — Frankfurt am Main : Waldemar Kramer. — 436 S.
* 1974. Cladistic analysis or cladistic classification? A reply to Ernst Mayr.//Syst. Zool. 24, 244—256

## Спасылкі 
* A.Kluge Willi Hennig 
* Schlee D.Willi Hennig:1978. In Memoriam Willi Hennig 1913—1976 *Eine biographische Skizze. Entomologica Germanica 4:377-391* 

Катэгорыя:Энтамолагі Германіі
Бітва пад Аўстэрліцам

**Бітва пад Аўстэрліцам** — вырашальная бітва напалеонаўскай арміі супраць армій трэцяй антынапалеонаўскай кааліцыі, створанай еўрапейскімі дзяржавамі. Бітва ўвайшла ў гісторыю як «бітва трох імператараў», бо супраць арміі імператара Напалеона I ў гэтай бітве біліся арміі імператараў аўстрыйскага Франца II і расійскага Аляксандра I. Гэта адна з найбуйнейшых бітваў напалеонаўскага часу. Яна адбылася 2 снежня 1805 года каля мараўскага гарадка Слаўкаў-у-Брна (цяпер у Чэхіі).

## Гл. таксама 
* Напалеон
* Айчынная вайна 1812
* Сто дзён
* Аляксандр I Паўлавіч

## Літаратура 
* *Тарле Е. В.* «Наполеон», 1994 г. С.162-163.
* *Толстой Л. Н.* «Война и мир» (1 и 2 тома книги.)
* Brooks, Richard (editor). *Atlas of World Military History*. Londres: HarperCollins, 2000. ISBN 0-7607-2025-8 
* Castle, Ian. *Austerlitz 1805: The Fate of Empires* . Oxford: Osprey Publishing, 2002. ISBN 1-84176-136-2 
* Castle, Ian. *Austerlitz - Napoleon and the Eagles of Europe*. Pen & Sword Books, 2005. ISBN 1-84415-171-9 
* Chandler, David G. *The Campaigns of Napoleon* New York: Simon & Schuster, 1995. ISBN 0-02-523660-1 
* Fisher, Todd & Fremont-Barnes, Gregory. *The Napoleonic Wars: The Rise and Fall of an Empire* . Oxford: Osprey Publishing Ltd., 2004. ISBN 1-84176-831-6 
* Goetz, Robert. *1805: Austerlitz: Napoleon and the Destruction of the Third Coalition* (Greenhill Books, 2005). ISBN 1-85367-644-6 
* Jorgensen, Christer. *Grandes batallas. Los combates más trascendentes de la Historia*. Editorial Parragon Books, 2007 (versión 2009 en español). ISBN 978-1-4075-5248-4.
* Marbot, Jean-Baptiste-Antoine-Marcelin. «The Battle of Austerlitz», *Napoleon: Symbol for an Age, A Brief History with Documents*, ed. Rafe Blaufarb (Nueva York: Bedford/St. Martin's, 2008), 122-123. 
* McLynn, Frank. *Napoleon: A Biography.* New York: Arcade Publishing Inc., 1997. ISBN 1-55970-631-7 
* Uffindell, Andrew. *Great Generals of the Napoleonic Wars.* Kent: Spellmount Ltd., 2003. ISBN 1-86227-177-1

## Спасылкі 
Аўстэрліц
Аўстэрліц
Аўстэрліц
Аўстэрліц
1805
02
Аўстэрліц
Рудольф Гакленіус

**Рудольф Гакленіус** (1 сакавіка 1547, Корбах, Вальдэк, Свяшчэнная Рымская імперыя - 8 чэрвеня 1628, Марбург, Гесэн-Касель, Свяшчэнная Рымская імперыя) — прадстаўнік позняй пратэстанцкай неасхаластыкі, паслядоўнік вучэння Філіп Меланхтана.

Вучыўся ў Марбургу, дзе атрымаў ступені доктара медыцыны, 1601; доктара фізікі, 1608; доктара матэматыкі, 1612.

Вядомы тым, што прапанаваў у навуковым абароце тэрмін «псіхалогія» (1590), скарыстаны ў далейшым яго вучнем Атонам Касманам (1594).

Стварыў «Філасофскі слоўнік» ("Lexicon philosophicum, quo tanquam clave philisophiae fores aperiunter". Fransofurti, 1613), у якім упершыню даў вызначэнне такіх паняццяў, як «анталогія», «антыномія».

## Працы 
* Partitionum dialectarum libri duo. 1595
* Isagoge in Organum Aristotelis. 1598
* Phisiologia crepitus ventris. 1607
* De peste febrique pestilentialis causis. 1607
* Uranoscopia, chiroscopia, metoposcopia, ophtalmoscopia. 1608
* De magnetica curatione vulnerum. 1608
* Lexicon philosophicum graecum. 1615
* Synanthrosis magnetica. 1617

## Літаратура 
* Matthias Wolfes: Rudolf Goclenius der Ältere. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 18. Bautz, Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7, Sp. 514–519.

Катэгорыя:Выкладчыкі Марбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Філосафы Германіі
Катэгорыя:Медыкі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы XVII стагоддзя
Карл Леангард Рэйнгольд

**Карл Леангард Рэйнгольд** (; 26 кастрычніка 1758, Вена — 10 красавіка 1823, Кіль) — нямецкі філосаф.

Нарадзіўся ў Вене. Ва ўзросце 14 гадоў паступіў у іезуіцкі каледж святой Ганны. У 1783 годзе, пакінуўшы духоўны сан, збег у Веймар. Тут ён пасябраваў з вядомым тады літаратуразнаўцам, філосафам, тэарэтыкам антычнасці К. М. Віландам (потым стаў і яго зяцем). Захапіўшыся Кантам, ён выдаў «Лісты аб кантаўскай філасофіі» (ням.: Briefe über die Kantsche Philosophie, 1786), шмат паспрыяў папулярнасці кантаўскай філасофіі. Кант ухваліў гэтыя «Лісты» і Рэйнгольд стаў прафесарам у Іене (1787—1794) і ў Кілі (1794—1794). Яго месца прафесара ў Іене ў 1794 годзе заняў Фіхтэ.

## Літаратура 
* Jendris Alwast: Carl Leonhard Reinhold. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 7. Bautz, Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4, Sp. 1555—1558.
* Martin Bondeli: Das Anfangsproblem bei Karl Leonhard Reinhold. Eine systematische und entwicklungsgeschichtliche Untersuchung zur Philosophie Reinholds in der Zeit von 1789 bis 1803. Frankfurt am Main 1995, ISBN 978-3-465-02643-3

Катэгорыя:Філосафы Германіі
Катэгорыя:Філосафы XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Кантыянства
Сэмюэл Рычардсан

**Сэмюэл Рычардсан** (; 19 жніўня 1689, Дэрбішыр — 4 ліпеня 1761, Парсанс-Грын) — англійскі пісьменнік, пачынальнік «чуллівай» літаратуры XVIII і пачатку XIX ст.

## Творчасць 
Вядомасць Сэмюэлу Рычардсану прынеслі яго тры эпісталярныя раманы: «Памэла, або узнагароджаная дабрачыннасць» (1740), «Кларыса, або гісторыя юнай паненкі» (1748) і «Гісторыя сэра Чарльза Грандысана» (1753). Яго дэбютны твор — гісторыя кахання, заручын і шлюбу пакаёўкі Памэлы і ейнага пана містэра Б. Гэта быў праўдзівы прарыў для свайго часу: упершыню ў англійскай літаратуры раман пра закаханых, падзеленых сацыяльнымі перашкодамі, атрымлівае шчаслівы канец.

Акрамя сваёй пісьменніцкай кар’еры, Рычардсан быў аўтарытэтным тыпографам і выдаўцом і выпусціў у свет каля 500 розных прац, шматлікіх газет і часопісаў.

## Літаратура 
* Dobson, Austin. Samuel Richardson. Honolulu: University Press of the Pacific, 2003.
* Flynn, Carol. Samuel Richardson: A Man of Letters. Princeton: Princeton University Press, 1982.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі XVIII стагоддзя
Юрген Хабермас

**Юрген Хабермас** (; ) — нямецкі філосаф і сацыёлаг. Прафесар у Франкфурце-на-Майне (з 1964 года). Дырэктар (разам з К. Вайцзекерам) Інстытута па даследаванні ўмоў жыцця навукова-тэхнічнага свету Таварыства Макса Планка ў Штарнбергу (1970—1981).

## Сачыненні 
* *Theorie und Praxis, 2 Aufl. Neuwied am Rhein — B., 1967.*
* *Erkenntnis und Interesse. — Fr./M., 1968.*
* *Strukturwandel der Öffentlichkeit, 5 Aufl. Neuwied am Rhein — B., 1971.*
* *Technik und Wissenschaft als «Ideologic», 5 Aufl. — Fr./M., 1971.*
* *Zur Logik der Sozial wissenschaften, 2 Aufl. — Fr./M., 1971.*
* *Theorie der Gesellschaft oder Sozialtechnologie — was leistet die Systernforschung? — Fr./M., 1971 совместно с. N. Luhmann).*
* *Legitimationsprobleme im Spätkapitalismus. — Fr./M., 1973.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Філосафы Германіі
Катэгорыя:Сацыёлагі Германіі
Катэгорыя:Франкфурцкая школа
Катэгорыя:Члены Венгерскай акадэміі навук
Катэгорыя:Сацыял-дэмакраты Германіі
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы мовы
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Кіёта
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Хольберга
Катэгорыя:Выпускнікі Бонскага ўніверсітэта
Кенгуровыя

**Кенгуровыя** (*Macropodidae*) — сямейства сумчатых млекакормячых.

## Апісанне 
Выдзяляюцца 3 падсямействы, 17 родаў, каля 55 відаў. Пашыраны ў Аўстраліі на а-вах Новая Гвінея, Тасманія, архіпелагу Бісмарка; акліматызаваны ў Новай Зеландыі.

Даўжыня цела 25—160 см, хваста 15—110 см, маса 1,4—90 кг. Заднія канечнасці даўжэйшыя і мацнейшыя за пярэднія; хвост моцны, большасць відаў карыстаецца ім як балансірам пры скачках (да 13 м у даўжыню) са скорасцю да 50 км/гадз.

Большасць відаў — наземныя, некаторыя прыстасаваны да жыцця на дрэвах. Актыўныя ў прыцемках. Трымаюцца групамі. Расліннаедныя; некаторыя кормяцца насякомымі і чарвямі.

Раз у год нараджаюць адно дзіцяня (зрэдку два—тры) і выношваюць у вывадкавай сумцы на жываце самкі 6—8 месяцаў.

Шэраг відаў — аб'екты промыслу. Гадуюць на фермах.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Фрыдрых Хунд

**Фрыдрых Хунд** (; ,  — , ) — нямецкі фізік. Удзельнік распрацоўкі метаду малекулярных арбіталей.

## Біяграфія 
У 1925 г. выкладаў у Гётынгенскім універсітэце. У 1929—1946 гг. прафесар Лейпцыгскага ўніверсітэта, у 1946—1951 гг. — Енскага ўніверсітэта, у 1951—1956 гг. — Універсітэта ў Франкфурце-на-Майне, з 1956 г. — Гётынгенскага ўніверсітэта.

## Літаратура 
* Max Born: Friedrich Hund 70 Jahre. Physikalische Blätter, Band 22, 1966, S. 79.
* Joachim Poppei: Das Leben und Wirken Friedrich Hunds: unter besonderer Berücksichtigung der Zeit in Leipzig und Jena. Sektion Physik der Karl-Marx-Universität Leipzig, 1. Dezember 1983, 26 Seiten. Nachlass Friedrich Hund bei der Niedersächsischen Staats- und Universitätsbibliothek Göttingen.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Марбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём імя Макса Планка
Катэгорыя:Выкладчыкі Гётынгенскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены Акадэміі навук ГДР
Роберт Сандэрсан Малікен

{{Вучоны
| Імя                  = Роберт Сандэрсан Малікен
| Арыгінал імя       = 
| Выява = Mulliken,Robert 1929 Chicago.jpg
| Шырыня = 240px
| Апісанне выявы = Роберт Малікен, Чыкага, 1929 г.
| Месца нараджэння = 
| Месца смерці = 
| Навуковая сфера =
| Месца працы =
| Альма-матэр =
| Навуковы кіраўнік =
| Знакамітыя вучні =
| Вядомы як =
| Узнагароды і прэміі = { style="background: transparent"
  Нобелеўская прэмія па хіміі (1966)Медаль Прыстлі (1983)
}
| Сайт =
}}
**Роберт Сандэрсан Малікен** (; , Ньюберыпорт, Масачусетс — , Арлінгтан, Вірджынія) — амерыканскі фізік і хімік, прафесар, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1966).

## Адукацыя 
Скончыў школу ў Ньюберыпорце ў 1913 годзе і паступіў у Масачусецкі тэхналагічны інстытут, здолеўшы выйграць стыпендыю на навучанне (як і яго бацька). Спецыялізаваўся ў хіміі. Яшчэ студэнтам апублікаваў першую навуковую працу, прысвечаную сінтэзу арганічных хларыдаў. Вучачыся ў інстытуце, Малікен яшчэ не быў упэўнены, што абярэ навуковую дзейнасць, таму вывучаў таксама хімічную тэхналогію і нават наведваў хімічныя заводы ў Масачусетсы і Мэне. У 1917 годзе атрымаў ступень бакалаўра па хіміі.

## Узнагароды і навуковае прызнанне 
Акрамя Нобелеўскай прэміі, Малікен быў узнагароджаны Амерыканскім хімічным таварыствам медалём Гілберта Ньютана Люіса (1960), медалём Тэадора Уільяма Рычардса (1960), узнагародай Петэра Дэбая па фізічнай хіміі (1963) і медалём Уіларда Гібса (1965). Ён быў членам амерыканскай Нацыянальнай акадэміі навук (1936), Амерыканскай асацыяцыі садзейнічання развіццю навукі і Амерыканскай акадэміі навук і мастацтваў, а таксама замежным членам Лонданскага каралеўскага таварыства (1967). Малікену былі прысуджаны ганаровыя ступені Калумбійскага, Маркецкага, Кембрыджскага і Стакгольмскага ўніверсітэтаў.

## Літаратура 
* R. Stephen Berry, *Biographical Memoirs, Vol. 78: Robert Sanderson Mulliken, 1896—1986* (Washington, D.C.: The National Academy Press, 2000), pages 146—165. На сайце: http://books.nap.edu/html/biomems/rmulliken.pdf .

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Хімікі ЗША
Катэгорыя:Заслужаныя прафесары
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Прыстлі
Катэгорыя:Памерлі ад сардэчнай недастатковасці
Кірані Джэймс

**Кірані Джэймс** (;  нар. 1 верасня 1992 года, Гуявэ) — грэнадскі лёгкаатлет, бягун на кароткія дыстанцыі (200 і 400 метраў). Алімпійскі чэмпіён 2012 года і чэмпіён свету 2011 года ў бегу на 400 метраў. Адзіны алімпійскі прызёр у гісторыі Грэнады.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце ИААФ

Катэгорыя:Бегуны на кароткія дыстанцыі Грэнады
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Грэнады
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Адзіныя алімпійскія чэмпіёны ад сваёй краіны
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па лёгкай атлетыцы
Танкадзюбая чайка

**Танкадзю́бая ча́йка** (*Larus genei*, *Chroicocephalus genei*) — птушка сямейства .

## Апісанне 
Танкадзюбая чайка даўжынёй ад 39 да 47 см, размах крылаў 97 см. У адрозненне ад азёрнай чайкі, на якую яна вельмі падобная, яе галава не цёмная, а белая. Шыя, ніжняя частка цела і хвост летам маюць трохі ружовае адценне, крылы і спіна шэрыя. Першарадныя махавыя пёры чорныя на канцах, хвост мае чорна-белыя палосы. Тонкая дзюба і лапы чырвоныя.

У маладых птушак верхні бок шэры, ніжні бок белы, шэрыя плямы на галаве і патыліцы. Дзюба жоўта-аранжавая, ногі жоўтыя. Вяршыня белага хваста чорная.

## Харчаванне 
Танкадзюбая чайка сілкуецца пераважна маленькімі рыбамі, а таксама насякомымі і рознымі ракападобнымі.

## Гл. таксама 
* Спіс птушак Беларусі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Gerald Tuck, Hermann Heinzel: *Die Meeresvögel der Welt*. Parey, Hamburg/Berlin 1980, ISBN 3-490-07818-7
* Peter Haymann, Rob Hume: *Die Küstenvögel Europas*. Kosmos, Stuttgart 2006, ISBN 3-440-10570-9

Катэгорыя:Чайкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1839 годзе
Парламенцкія выбары ў Літве (2012)

**Парламенцкія выбары ў Літве** адбудуцца 14 кастрычніка 2012 года. Будзе абраны 141 дэпутат Сейму, у тым ліку 70 чалавек па партыйным спісам і 71 па аднамандатных мажарытарных акругах. Адначасова ў краіне адбудзецца рэферэндум па пытанню аб будаўніцтве новай атамнай электрастанцыі ў Вісагінасе.

Па партыйным спісам на выбары зарэгістравана 17 партый і яшчэ адна кааліцыя «За Літву ў Літве» чатырох партый. Для партый існуе пяціадсоткавы бар'ер, для кааліцыі — сяміадсоткавы. Згодна з дадзенымі сацыялагічных апытанняў, фаварытамі выбараў з'яўляюцца Сацыял-дэмакратычная партыя (16,3%) і Партыя працы (14,5%), значна меней падтрымка ў партый "Парадак і справядлівасць" (9,5%) і "Саюз айчыны — Літоўскія хрысціянскія дэмакраты" (7,6%). Тым не менш, некаторыя іншыя партыі маюць магчымасць правесці дэпутатаў па аднамандатным акругам.

Катэгорыя:Выбары ў Літве
Катэгорыя:2012 год у Літве
Катэгорыя:Выбары 2012 года
Катэгорыя:Кастрычнік 2012 года
Відунас

**Відунас** (;  псеўданім; сапраўднае імя **Вільгельмас Старостас** літ. Vilhelmas Storostas; 22 сакавіка 1868, вёска Ёнайчай, цяпер Шылуцкі раён Літвы - 20 лютага 1953, Дэтмольд, Германія) — літоўскі драматург, філосаф, дзеяч культуры.

## Раннія гады 
Скончыў настаўніцкую семінарыю ў Рагніце (цяпер Нёман). З 1888 выкладаў у школах. Ва ўніверсітэтах Германіі (Грайфсвальд, 1896-1898; Гале, 1899; Лейпцыг, 1900-1902; Берлін, 1913-1919) вывучаў літаратуру, філасофію, гісторыю мастацтва, гісторыю рэлігіі, замежныя мовы. Выкладаў у Клайпедзе ў музычнай школе. З 1892 з перапынкамі жыў у Тыльзіце (цяпер Савецк), выкладаў у сярэдняй школе англійскую і французскую мовы.

## Філасофія 
У філасофскіх і рэлігійна-містычных артыкулах і трактатах "Смерць і што далей" (1907), "Таямнічая веліч чалавека" (1907), "Жыццёвая аснова народа" (1920) развіваў эклектычнае вучэнне, заснаванае на элементах неаплатанізму, Бхагавад-гіце і тэасофскай рэцэпцыі індыйскіх рэлігійна-філасофскіх вучэнняў. Прапагандаваў вегетарыянства, якога і сам прытрымліваўся.

## Літаратура 
* Vacys Bagdonavičius. Filosofiniai Vydūno humanizmo pagrindai. Vilnius: Mintis, 1987
* Vacys Bagdonavičius. Vydūnas: trumpa biografija. Vilnius: Vydūno draugija, Kultūros, filosofijos ir meno institutas (Standartų sp.), 2005. 63, [1] p.: iliustr., portr. Tir. [500] egz. ISBN 9986-638-56-9

## Спасылкі 
* Kintai Vydūnas Culture Centre 
* Пра Відунаса (на літоўскай мове) 
* Letzte Monate 1944 - 1945 in Powarben, Ostpreußen 
* Vydunas 1918. 

Катэгорыя:Літоўскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Філосафы Літвы
Катэгорыя:Драматургі Літвы
Катэгорыя:Актывісты вегетарыянскага руху
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Нацыянальны драматычны тэатр Літвы

**Нацыянальны драматычны тэатр Літвы** () — тэатр драмы ў Вільні, заснаваны ў 1940 годзе. Размяшчаецца па адрасе праспект Гядзіміна 4. Сімвалам тэатра з’яўляецца скульптурная кампазіцыя «Тры музы» аўтарства Станіславаса Кузмы.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1940 годзе. Адкрыўся 6 кастрычніка 1940 года спектаклем «Надзея» (або «Згуба „Надзеі“») паводле п’есы Г. Геерманса ў пастаноўцы рэжысёра Р. Юкнявічуса. Першапачаткова тэатр размяшчаўся ў будынку па адрасе Басанавічаус 13. У сваім цяперашнім будынку, на праспекце Гедыміна, тэатр размяшчаецца з 1951 года.

Падчас Другой сусветнай вайны тэатр дзейнічаў як Віленскі гарадскі тэатр.
* У 1944—1947 гг. — Віленскі дзяржаўны тэатр драмы (Vilniaus valstybinis dramos teatras).
* У 1947—1955 гг. — Літоўскі дзяржаўны тэатр драмы (Lietuvos valstybinis dramos teatras).
* У 1955—1988 гг. — Літоўскі дзяржаўны акадэмічны тэатр драмы (Lietuvos valstybinis akademinis dramos teatras).

З 2005 года Літоўскім нацыянальным драматычным тэатрам кіруе генеральны дырэктар Адольфас Вячэрскіс.

У рэпертуар уваходзяць як творы класікаў (Сафокл, Шэкспір, Дастаеўскі, Чэхаў, Лорка, Бекет), так і працы сучасных драматургаў, уключаючы літоўскіх аўтараў.

У 2001 годзе Літоўскі нацыянальны драматычны тэатр увайшоў у склад Еўрапейскай тэатральнай канвенцыі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт тэатра (*на літ. і англ. мовах*)

Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Тэатры Вільні
Дэвід Вайнленд

**Дэвід Вайнленд** (; нар. 24 лютага 1944 г.) — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2012) (сумесна з Сержам Арошам) з фармулёўкай за «стварэнне прарыўных тэхналогій маніпулявання квантавымі сістэмамі».

## Біяграфія 
Дэвід Вайнленд нарадзіўся 24 лютага 1944 года ў сталіцы штата Вісконсін Мілуокі. У 1961 годзе ён скончыў школу Энсіна, размешчаную ў Сакрамента. У 1965 годзе ў Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі ён атрымаў ступень бакалаўра, а ў 1970 годзе ў Гарвардскім універсітэце — ступень PhD. Яго дысертацыя была прысвечана мазерам на атамарным дэйтэрыі. Пасля гэтага Вайнленд працаваў у групе Ханса Георга Дэмельта ў Вашынгтонскім універсітэце. У 1975 годзе Вайнленд уладкаваўся ў Нацыянальнае Бюро Стандартаў, цяпер інстытут NIST у Боўлдэры. Сферай яго даследаванняў з’яўлялася оптыка і, у прыватнасці, лазернае астуджэнне іонаў у квадрупольных іонных пастках з наступным выкарыстаннем захопленых іонаў для выканання квантавых вылічэнняў.

Вайнленд з’яўляецца членам Амерыканскага фізічнага таварыства і Амерыканскага аптычнага таварыства. У 1992 годзе ён быў абраны членам Нацыянальнай акадэміі навук ЗША.

## Прэміі і ўзнагароды 
* 1990 — Прэмія Дэвісана-Джэрмера
* 1990 — Прэмія Мегерса
* 1996 — Прэмія Эйнштэйна ў лазернай фізіцы
* 1998 — Прэмія Рабі
* 2001 — Прэмія Артура Шаўлава
* 2007 — Нацыянальны навуковы медаль ЗША
* 2008 — Прэмія Герберта Вальтэра
* 2010 — Медаль Бенджаміна Франкліна
* 2012 — Нобелеўская медаль па фізіцы (сумесна з Сержам Арошам)

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Выпускнікі Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Катэгорыя:Члены Аптычнага таварыства Амерыкі
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Серж Арош

**Серж Арош** (; нар. ) — французскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2012) (сумесна з Дэвідам Вайнлендам) з фармулёўкай за «стварэнне прарыўных тэхналогій маніпулявання квантавымі сістэмамі».

## Біяграфія 
Серж Арош нарадзіўся 11 верасня 1944 года ў Касабланцы, у яўрэйскай сям’і мараканца (па бацьку) і адэсіткі (па маці). Яго маці — Валянціна Арош (у дзявоцтве Рублёва, 1921—1998) — працавала настаўніцай, бацька — Альбер Арош (1920—1998, родам з Маракеша) — быў адвакатам. Яго бабуля і дзядуля (Ісаак і Эстэр Арош) ўзначальвалі школу Сусветнага яўрэйскага саюза École de l’Alliance Israélite. Калі Сержу было 12 гадоў, Марока абвясціла незалежнасць, і яго сям’я пераехала ў французскую метраполію.

Арош з’яўляецца членам Французскага, Еўрапейскага і Амерыканскага фізічнага таварыства. Цяпер жыве ў Парыжы.

## Узнагароды 
* 1992 — Прэмія Гумбальта
* 1993 — Медаль Альберта Майкельсана
* 2007 — Узнагарода Чарльза Таўнса
* 2009 — Залаты медаль CNRS
* 2012 — Нобелеўская прэмія па фізіцы (сумесна з Дэвідам Вайнлендам)

## Выбраныя працы 
* *Exploring the Quantum — Atoms, Cavities and Photons* (with Jean-Michel Raimond) Oxford University Press, September 2006, ISBN 978-0-19-850914-1

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Фізікі Францыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Францыі
Вашынгтонскі ўніверсітэт

**Вашынгтонскі ўніверсітэт** () — універсітэт, заснаваны ў Сіэтле ў 1861 годзе пры падтрымцы адміністрацыі штата Вашынгтон. Па колькасці студэнтаў (каля 43 тысяч) і бюджэту (3100 млн долараў, 2005) з’яўляецца найбуйнейшым на паўночным захадзе ЗША.
 
Універсітэцкія будынкі згрупаваныя вакол Чырвонай плошчы, на якую выходзіць неагатычная бібліятэка Сюзала. Пры ўніверсітэце дзейнічаюць мастацкая галерэя імя Хенры і музей натуральнай гісторыі імя Берка. Будаўніцтва новых будынкаў ажыццяўляецца пры падтрымцы Біла Гейтса і Пола Алена, бацькі якіх выкладалі ва ўніверсітэце.
 
Па стане на 2008 год 8 выпускнікоў Вашынгтонскага ўніверсітэта былі ўдастоены Нобелеўскай прэміі. У акадэмічным рэйтынгу ўніверсітэтаў свету ён займае 16-е месца (2008). У 1961 годзе ва ўніверсітэце запрацаваў эксперыментальны ядзерны рэактар.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт Вашынгтонскага ўніверсітэта 

Катэгорыя:Сіэтл
Катэгорыя:Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў
Катэгорыя:Універсітэты штата Вашынгтон
Рагаліснік

**Рагалі́снік** (*Ceratophyllum*) — род травяністых кветкавых раслін манатыпнага сямейства рагаліснікавыя.

## Батанічнае апісанне 
Травяністая водная бескаранёвая шматгадовая расліна. Сцябло тонкае, галінастае, вышынёй да 1,5 м. Лісце шматразова рассечанае на ніцепадобныя або лінейныя долі. Кветкі дробныя, непрыкметныя, аднаполыя. Апыляюцца пад вадой. Плод — арэшак.

## Арэал 
Налічваецца каля 10 відаў, распаўсюджаных усюды. На тэрыторыі Беларусі 2 віды:  і . Зараснікі рагалісніку распаўсюджаны ў азёрах, сажалках, канавах, старыцах.

## Значэнне 
Рагаліснік з’яўляецца крыніцай корму для рыб і вадаплаўных птушак.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
*
Антуан Фюрэцьер

**Антуан Фюрэцьер** (; , Парыж — , Парыж) — французскі пісьменнік і лексікограф XVII стагоддзя.

## Біяграфія і творчасць 
Фюрэцьер быў родам з небагатай буржуазнай сям’і. Вучыўся юрыспрудэнцыі, выдатна асвоіў антычную культуру. У 1645 атрымаў пасаду адваката і эканома парыжскага абацтва Сен-Жэрмэн-дэ-Прэ. Затым стаў клірыкам, прызначаны настаяцелем абацтва Шалівуа (паблізу Буржа). У 1653 г. апублікаваў вершаваны палемічны трактат «Падарожжа Меркурыя» (Le Voyage de Mercure), у 1655 г. — зборнік «Розных вершаў» (Poesies diverses), дзе дамінаваў жанр сатыры. Цікавым дакументам літаратурнай барацьбы XVII стагоддзя з’яўляецца «алегарычная аповесць, або Гісторыя нядаўніх смут ў каралеўстве красамоўства» (Nouvelle allégorique, ou Histoire des derniers troubles arrivés au Royaume d'éloquence, 1658).

У 1662 абраны членам Французскай Акадэміі (крэсла № 31); ў 1684 г. пачалася яго шматгадовая барацьба з Акадэміяй вакол праекту Слоўніка французскай мовы. Фюрэцьер вырашыў самастойна выпусціць такі слоўнік, хоць у 1674 Акадэмія атрымала на яго прывілей. Абвінавачаны ў плагіяце, Фюрэцьер ў 1685 г. быў выключаны з Акадэміі. Складзены ім «Усеагульны слоўнік, які змяшчае ўсе словы французскай мовы, як старадаўнія, так і новыя» (Dictionnaire universel contenant tous les mots françois, tant vieux que modernes) выйшаў толькі пасмяротна, у 1690 годзе.

## Літаратура 
* Gégou F. Antoine Furetière, abbé de Chalivoy, ou la chute d’un immortel. — P.: 1962.
* Vialet M. Triomphe de l’iconoclaste. Le Roman bourgeois et les lois de la cohérence romanesque. — P.: 1989.
* Rey A. Antoine Furetière. Un précurseur des Lumières sous Louis XIV. — P.: 2006. ISBN 978-2-213-63025-0.

## Электронныя рэсурсы 
* [«Усеагульны слоўнік» (тэкст)](http://fr.wikisource.org/wiki/Dictionnaire_d'Antoine_Fureti%C3%A8re_(1684-1725))
* Творы Антуана Фюрэцьера ў французскай электроннай бібліятэцы «Gallica»

Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Пісьменнікі барока
Катэгорыя:Сатырыкі Францыі
Катэгорыя:Пісьменнікі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Лексікографы
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Францыі
Міхаіл Сямёнавіч Струк

**Міхаіл Сямёнавіч Струк** (, вёска Запясочча, , Гомельская вобласць — ) — савецкі ваеннаслужачы, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, поўны кавалер Ордэна Славы, разведчык 49-й асобнай разведвальнай роты 46-й стралковай дывізіі, яфрэйтар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 студзеня 1922 года ў вёсцы Запясочча Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці ў сям’і селяніна. Беларус. Член КПСС з 1956 года. Адукацыя 4 класы. Працаваў у калгасе.

У Чырвонай Арміі з 1941 года. У баях Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года. Змагаўся з акупантамі на Ленінградскім і 2-м Беларускім франтах. Асабліва вылучыўся ў баях на тэрыторыі Ленінградскай вобласці і ў Польшчы.

Разведчык 49-й асобнай разведвальнай роты (46-я стралковая дывізія, 21-я армія, Ленінградскі фронт) радавы Струк на чале групы прыкрыцця ноччу 17 чэрвеня 1944 года ў горадзе Койвіста (цяпер Прыморск, Ленінградскай вобласці) удзельнічаў у захопе ў палон 4 варожых салдат. У баі забіў 5 пехацінцаў.

Загадам па 46-й стралковай дывізіі ад 20 чэрвеня 1944 за мужнасць і адвагу, праяўленыя ў баях, чырвонаармеец Струк Міхаіл Пятровіч узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.

20 верасня 1944 года яфрэйтар Струк у складзе той жа роты, дывізіі (2-я ўдарная армія) з байцамі ў баях на поўнач ад г. Пылтсама (цяпер Пылтсамаа, Эстонія) здабыў каштоўныя звесткі аб праціўніку. У сутычцы з аўтамата знішчыў некалькі салдат, 2 узяў у палон асабіста, а ў складзе групы — 18.

Загадам па 2-й ударнай арміі ад 12 кастрычніка 1944 года за мужнасць і адвагу, праяўленыя ў баях, яфрэйтар Струк Міхаіл Сямёнавіч узнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.

У студзені 1945 года на подступах да горада Цэханаў (Польшча) Струк у складзе той жа дывізіі, арміі (2-і Беларускі фронт) падабраўся да варожай агнявой кропкі, гранатамі знішчыў кулямёт, знішчыў 7 гітлераўцаў, 4 паланіў. У баі за Цэханаў першым атакаваў ворага, вядучы за сабой байцоў, забіў 6 салдат, 7 узяў у палон.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года за ўзорнае выкананне заданняў камандавання ў баях з нямецка-варожымі захопнікамі яфрэйтар Струк Міхаіл Сямёнавіч узнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені.

У 1946 годзе дэмабілізаваны. Вярнуўся ў родную вёску. Быў брыгадзірам паляводчай брыгады. Памёр 12 ліпеня 1975 года.

Узнагароджаны ордэнамі Славы 1-й, 2-й, 3-й ступені, медалямі.

## Літаратура 
* 
* *Беляев И. Н., Сысоев А. Н.* Хроника солдатской славы. — Минск, 1970.
* *Долготович Б. Д.* Кавалеры ордена Славы. — Минск, 2006.
* 
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. — Минск, 1984.

## Спасылкі 
* 
* Струк Михаил Семёнович // Праект «Память народа»
* Струк Михаил Семёнович // Сайт Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі

Катэгорыя:Поўныя кавалеры ордэна Славы
Катэгорыя:Члены КПСС
Мюнхенскае пагадненне 1938 года

[thumb|350px|right|Падчас падпісання Мюнхенскага пагаднення. Злева направа: [Невіл Чэмберлен|Чэмберлен, Даладзье, Гітлер, Мусаліні і Чыяна]]

**Мюнхенскае пагадненне 1938 года** (у савецкай гістарыяграфіі звычайна **Мюнхенская змова**; ; ;; ; ; ) — пагадненне, складзенае ў Мюнхене 29 верасня 1938 года і падпісанае 30 верасня таго ж года прэм'ер-міністрам Вялікабрытаніі Невілам Чэмберленам, прэм'ер-міністрам Францыі Эдуарам Даладзье, рэйхсканцлерам Германіі Адольфам Гітлерам і прэм'ер-міністрам Італіі Беніта Мусаліні. Пагадненне тычылася перадачы Чэхаславакіяй Германіі Судэцкай вобласці.

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Трэцяга рэйха
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Італіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Дагаворы Францыі перыяду Трэцяй рэспублікі
Катэгорыя:Гісторыя Чэхаславакіі
Катэгорыя:Фашысцкая Італія
Катэгорыя:Дагаворы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Падзеі 29 верасня
Катэгорыя:Падзеі 30 верасня
Катэгорыя:1938 год у палітыцы
Майроніс

**Майроніс** (, сапраўднае імя **Ёнас Мачуліс**; 21 кастрычніка [2 лістапада] 1862, Пасандравіс, цяпер Расяйнейскі раён — 28 чэрвеня 1932, Каўнас) — літоўскі паэт, драматург, выбітны прадстаўнік літоўскага рамантызму; тэолаг, каталіцкі святар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Пачатковую адукацыю і валоданне польскай мовай атрымаў дома. Вучыўся ў Ковенскай гімназіі ў 1873—1883 гадах.

У 1883—1884 гадах вучыўся на гісторыка-філалагічным факультэце ў Кіеўскім універсітэце Святога Уладзіміра.

У 1884 годзе па жаданні бацькоў паступіў у Ковенскую духоўную семінарыю. Пасля яе заканчэння ў 1888 годзе працягнуў вучобу ў пецярбургскай Духоўнай акадэміі, якую скончыў у 1892 годзе.

У 1892—1894 і 1909—1932 гадах выкладаў у Ковенскай духоўнай семінарыі, у 1909—1932 гадах яе рэктар.

У 1894—1909 гадах прафесар Пецярбургскай духоўнай акадэміі; з 1903 года доктар тэалогіі. У 1922—1932 гадах загадчык кафедры маральнай тэалогіі Літоўскага універсітэта ў Каўнасе (з 1930 гады Універсітэт Вітаўта Вялікага). У 1923—1924 гадах выкладаў у гэтым універсітэце літоўскую літаратуру.

Імем Майроніса названы вуліцы ў Вільні (Вуліца Майронё), Каўнасе і іншых гарадах Літвы.

## Беларускія пераклады 
* Майроніс / Maironis Вянок з руты / Rūtų vainikas – baltarusių ir lietuvių k. Įžanginis žodis Vytautas Žeimantas - Vilnius  BMK laidykla,  2019. 72 p. iliutr.ISBN 978-609-468-184-4

* Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Літоўскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Літоўскамоўныя паэты
Катэгорыя:Пісьменнікі Літвы
Катэгорыя:Паэты Літвы
Катэгорыя:Постаці літоўскага каталіцтва
Катэгорыя:Драматургі Літвы
Катэгорыя:Каталіцкія святары
Катэгорыя:Выкладчыкі Універсітэта Вітаўта Вялікага
Катэгорыя:Выкладчыкі Каўнаскай духоўнай семінарыі
Струнка

**Стру́нка** — рака ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Дзвіна.

Даўжыня ракі 21 км. Плошча вадазбору 123 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4 м/км. Пачынаецца за 1 км на захад ад вёскі Шылы, вусце каля вёскі Слабада Салоніцкага сельсавета. Рэчышча ад вытоку на працягу 4 км каналізаванае. Прыток — рака Тросніца (справа).

Каля ракі вёскі Шчарбакі, Зарачаны, Струнне, Ёўніна, Белаводка, Арэхавічы, Гаравыя.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-22. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.
* Ліст карты N-35-23. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник "Водные объекты Республики Беларусь" 

Катэгорыя:Прытокі Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Рэкі Полацкага раёна
Глубока-над-Влтавай

**Глубока-над-Влтавай** (; ) — горад у раёне Чэске-Будзеёвіцы Паўднёвачэшскага края Чэхіі. 

Насельніцтва 4 953 чалавек (2011). Размешчаны паабапал Влтавы за 7 км на поўнач ад  Чэске-Будзеёвіцы каля падножжа ўзгорка, на якім знаходзіцца сярэднявечны замак. Цэнтр горада (былое падграддзе) — на левым беразе ракі.

## Гісторыя 
Гісторыя горада адносіцца да сярэдзіны XIII стагоддзя, калі тут быў пабудаваны каралеўскі замак *Фробург* (Froburg, першапачаткова Wroburch). Замак быў збудаваны на скале вышынёй 83 метра над ракой Влтавай. Яго першапачатковая нямецкая назва — замак Фраўенберг. Вакол замкавай гары сталі сяліцца людзі, развівацца  рамёствы і гандаль, узнік гарадок.
У сярэдзіне XVII стагоддзя (у 1660 годзе) замак і яго наваколлі сталі ўласнасцю роду Шварцэнбергаў.

Напачатку замак зваўся па-чэшску *Глубока*, ад глухога лесу, які атачаў замкавую гару, а мястэчка вакол яго — Подградзі. Толькі ў 1885 г. горад быў пераназваны ў Глубока-над-Влтавай.

## Славутасці 
* Сярэднявечны замак.
* Сінагога 1680 г.
* Старыя Яўрэйскія могілкі, помнік культуры Чэхіі.
* Заапарк Ограда.
* Побач з горадам знаходзіцца адно з самых вялікіх азёр у Чэхіі — Бездрэў.

## Вядомыя асобы 
* Вацлаў Лаціна (1906—1993) — чэшскі празаік, паэт і гумарыст.

## Спасылкі 
* Неафіцыйны сайт горада Глубока-над-Влтавай 
* Фатаграфіі замка 

Катэгорыя:Гарады Паўднёвачэшскага края
Плошча Герояў (Будапешт)

thumb|Помнікі на плошчы Герояў
thumb|Плошча Герояў уначы
**Плошча Герояў** () — адна са знакамітых плошчаў венгерскай сталіцы, размешчана ў Пешце. На плошчы Герояў сканчаецца праспект Андрашы, а за плошчай пачынаецца гарадскі парк Варашлігет. Плошча была аформлена да святкавання тысячагоддзя Венгрыі ў 1896 годзе і ўмясціла тады звыш за 50 тысяч гасцей, якія прыехалі ў Венгрыю.

Плошчу ўпрыгожваюць некалькі помнікаў. Першы, размешчаны ў цэнтры плошчы, прысвечаны тысячагоддзю пераходу мадзьяраў праз Карпаты і ўяўляе сабой высокую калону, на вяршыні якой знаходзіцца фігура арханёла Гаўрыіла на зямным шары з каронай караля Іштвана і апостальскім крыжам. Аўтарамі помніка з'яўляюцца архітэктар Альберт Шыкеданц і скульптар Дзьёрдзь Зала, яго ўзвядзенне заняло 42 года. Па легендзе звярнуць венграў у хрысціянства загадаў святому Іштвану менавіта арханёл Гаўрыіл, які з'явіўся яму ў сне. Каля падножжа манумента адлюстраваны правадыры сямі мадзьярскіх плямёнаў на чале з князем Арпадам, заснавальнікам кіруючай венгерскай дынастыі.

Дзве паўкруглыя каланады, якія размясціліся на плошчы Герояў за калонай арханёла Гаўрыіла, — гэта помнік героям Венгрыі. Даўжыня кожнай з каланад складае 85 м. Паміж калонамі злева направа ўсталяваны бронзавыя статуі прадстаўнікоў дынастыі Арпадаў: святы Іштван, святы Ласла, Кальман I Кніжнік, Андраш II і Бела IV, затым прадстаўнікі Анжуйскай дынастыі: Карл Роберт і Людовік I Вялікі, Янаш Хуньядзі, Мацьяш Корвін, далей трансільванскія князі Іштван Бочкаі, Габар Бетлен, Імрэ Цёкёлі, Ферэнц II Ракацы і барацьбіт за свабоду венгерскага народа Лаяш Кошут. Каланады ўвянчаны алегарычнымі фігурамі Вайны і Міру, Мудрасці і Славы, Працы і Росквіту.

Побач з цэнтральнай калонай на плошчы Герояў усталявана каменная пліта — мемарыял венгерскім салдатам, загінулым у сусветных войнах, дзе ў дні нацыянальных свят стаіць ганаровая варта і праходзяць урачыстыя цырымоніі ўскладання кветак.

Абапал плошчу Герояў замыкаюць два будынкі ў стылі неакласіцызму — Музей выяўленчых мастацтваў і Выстаўная зала Мючарнак (Музей сучаснага мастацтва).

Пад плошчай размешчана аднайменная станцыя Будапешцкага метрапалітэна.

## Літаратура 
* Венгрия. Издательство «Вокруг света», 2009 ISBN 978-5-98652-226-5
* Михаэль Херл. Будапешт. Издательство Polyglott, 1996 ISBN 5-88395-021-3

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плошчы Будапешта
Катэгорыя:Славутасці Будапешта
Васіль Струмень

**Васіль Струмень** (сапр. Аляксандр Мікалаевіч Лебедзеў; , вёска Лявонцьева, Калагрыўскі павет, Кастрамская губерня, цяпер Мантураўскі раён, Кастрамская вобласць, Расія — , Сарны, Ровенская вобласць, Украіна) — беларускі і ўкраінскі паэт, празаік, педагог.

## Біяграфія 
Пісаў на беларускай і ўкраінскай мовах. Бацька загінуў на фронце ў 1915 годзе. У 1921 годзе сям’я перабралася на радзіму айчыма ў вёску Зачэпічы Лідскага павета Навагрудскага ваяводства (цяпер Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць). У 1930 годзе арганізаваў і ўзначаліў камсамольскую ячэйку ў вёсцы Зачэпічы. У 1932 годзе ўступіў у КПЗБ. Першы яго верш «Наша доля» апублікаваны ў падпольнай газеце «Малады камуніст» у 1931 годзе, першыя сатырычныя нататкі ў 1932 годзе. За рэвалюцыйную дзейнасць, публікацыю антыўрадавых вершаў і ўдзел у забастоўцы на шклозаводзе «Нёман», дзе працаваў у 1935—1936 гадах, зняволены ў турмах Ліды, Глыбокага, Вілейкі. За спробу нелегальна перайсці савецка-польскую мяжу зняволены ў Вілейскай турме. Пасля адбыцця тэрміну пакарання прымусова здадзены ў армію. За рэвалюцыйную агітацыю сярод салдат польскай арміі ў 1937—1938 гадах адбываў пакаранне ў Лідскай гарнізоннай турме строгага рэжыму. У 1938 годзе разам з бацькамі пераехаў на Ровеншчыну. Удзельнічаў у рэвалюцыйным падполлі Заходняй Украіны. Пасля 1939 года працаваў у сферы адукацыі, адначасова завочна вучыўся ў Астрожскай педагагічнай школе, якую скончыў 22 чэрвеня 1941 года. У гады вайны ў антыфашысцкай групе. У 1944—1945 гадах у Чырвонай Арміі, двойчы паранены. Пасля дэмабілізацыі працаваў выкладчыкам украінскай мовы і літаратуры ў сярэдняй школе Кастопаля Ровенскай вобласці. Завочна скончыў Ровенскі настаўніцкі інстытут (1949), Львоўскі педагагічны інстытут (1953). Першы верш на ўкраінскай мове апублікаваў у 1956 годзе. Да выхаду на пенсію ў 1979 годзе працаваў у сферы адукацыі ў Валынскай і Ровенскай абласцях.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Украіны
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Украінамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Украінамоўныя паэты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кастрамской вобласці
Струна

**Струна́** — рака ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі і Літве, правы прыток ракі Страча (басейн Віліі).

## Назва 
Назва балцкага паходжання. У асяроддзі літоўскамоўных аўтахтонаў выкарыстоўваецца форма *Strūnà*.

Гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва *Striūnà*. Гідранімічны корань **Str(i)ūn-* (са старадаўнім устаўным *-t-*) ад літоўскага *srūti*, *sriūti* «струменіць, цячы», далей да індаеўрапейскага **sreu-* «цячы» .

Фанетычны варыянт таго ж кораня *Striaun-* у назве ракі *Striaunė*, звязанай з літоўскім *sraunus* «плыткі».

Пачатковы элемент *Str-* у назве ракі Страча, у якую Струна ўцякае, мяркуецца іншага паходжання. Страча (гістарычна засведчаная «Стряча») праз прамежкавую форму **Съряча* ад балцка-літоўскага **Sirinčia*. Корань *Sir-* ад літоўскага *sirenti* «накропваць, капаць; цячы, струменіць; памалу варыцца; бегчы дробнымі крокамі». Далей да індаеўрапейскага **ser-* «цячы, шпарка рухацца», ад якога ўрэшце і тое **sreu-*, да якога і назва Струна.

Назва Струна значыць «Струмяністая (рака)».

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 31 км, з іх 15 км у Астравецкім раёне. Плошча вадазбору 194 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,5 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 %.

Пачынаецца ў Літве, перасякае граніцу на паўночным захадзе ад хутара Рудня. Цячэ па паўночных схілах Свянцянскіх град (даўжыня ў межах Беларусі 18 км (15 км)), упадае ў Страчу за 2 км на поўнач ад вёскі Вялікія Стаўпяняты.

Даліна ракі трапецападобная, яе шырыня 0,2—0,5 км у верхнім цячэнні, 1—1,5 км у сярэднім і ніжнім. Пойма вузкая. Рэчышча на працягу 10,3 км каналізаванае: ад чыгуначнага моста па дарозе Лынтупы — Пабрадзе да вёскі Масцяны (6,3 км) і перад вусцем (4 км). У ніжнім цячэнні прымае сцёк з меліярацыйных каналаў. Асноўны прыток — рака Пеляка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Страчы
Катэгорыя:Рэкі Астравецкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Літвы
Струстаўскі валун

**Стру́стаўскі валу́н**, **валун «Вялікі камень» струстаўскі** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння (з 1992 года) у Беларусі. Размешчаны за 1 кіламетр на поўнач ад вёскі Струста Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці, каля затокі возера Струста.

## Апісанне 
Чырвона-буры дробназярністы граніт рапаківі з крышталямі ружовага палявога шпату (авоіды 1—3 см.). Даўжыня 4,5 м, шырыня 4,4 м, вышыня 1,5 м, у абводзе 13,8 метраў, аб’ём 16 м³. Маса 42 тоны. Прынесены ледавіком каля 20—18 тысяч год назад з Аландскіх астравоў. У старажытнасці меў культавае значэнне. На верхняй пляцоўцы захаваўся надпіс «R 1780».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Культавыя камяні
Катэгорыя:Струста (вёска)
Структурная лінгвістыка

**Структурная лінгвістыка** — мовазнаўчая дысцыпліна, прадметам якой з’яўляецца мова, якая вывучаецца з пункту гледжання сваёй фармальнай будовы і арганізацыі яе ў цэлым, а таксама з пункту гледжання фармальнай будовы ўтваральных яе кампанентаў як у плане выражэння, так і ў плане зместу.

Склалася 1920-30-я гг., заснавальнік — Фердынанд дэ Сасюр.

## Літаратура 
*
Губернатар

**Губернатар** (праз  з  ад  (kybernētēs) — «стырнік»)  — глава вялікай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай, федэратыўнай адзінкі.

У некаторых сучасных дзяржавах (Вялікабрытанія, Данія, ЗША і інш.) губернатар — вышэйшая службовая асоба адміністрацыйна-тэрытарыяльнай ці федэратыўнай адзінкі, якая прызначаецца цэнтральнымі органамі ўлады ці абіраецца насельніцтвам.

## Літаратура 
* Ср. Chéruel, «Hist. de l’administration monarch. en France»; Dareste de la Chavanne, «Histoire de l’administration en France».

Катэгорыя:Пасады
Арпад

**А́рпад** (; 850/855 — 907) — правадыр венграў (надзьфеедэлем). Заснавальнік дынастыі Арпадаў.

Сын дзьюлы (ваяводы) Альмаша. Атрымаў у спадчыну яго тытул у 889. Да 904, па традыцыі, запазычанай венграмі ў хазар, дзяліў уладу з суправіцелем Курсанам, які насіў тытул кендзю. Кіраваў венграмі падчас набегу на Вялікамараўскую дзяржаву (892), вайны з балгарамі на старане Візантыі (894—896), паходу на Ламбардыю па просьбе ўсходне-франкскага караля Арнульфа. Пад яго кіраўніцтвам адбылося перасяленне старажытнавенгерскай канфедэрацыі плямёнаў на іх цяперашнюю тэрыторыю, так званая эпоха «Заваявання радзімы на Дунаі», калі ў 896 венгры, выцесненыя печанегамі, перайшлі праз Карпаты і пасяліліся ў Сярэднім Падунаўі. У 900—901 венгры пад правадырствам Арпада канчаткова разграмілі Блаценскае княства.

Паводле традыцыі, адлюстраванай Канстанцінам Багранародным, у Арпада было 4 сына: Таркапус (Тархаш, Таркчау), Іелах (Юлее, Елек), Іўтацус (Юташ), Залтас (Жольт). (Паводле іншых звестак — яшчэ сын Левентэ.)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Венгрыі
Катэгорыя:Арпады
Тытул

**Тытул** (ад  — надпіс, ганаровае званне) — ганаровае званне (напрыклад, граф, герцаг), спадчыннае або прысвойнае пажыццёва асобным людзям (звычайна дваранам) для падкрэслення іх асаблівага, прывілеяванага становішча, якое патрабуе адпаведнага тытулавання (напрыклад, яснавяльможнасць, высокасць). Шырокае распаўсюджванне атрымаў у саслоўна-феадальным грамадстве, а ў некаторых краінах (напрыклад, Вялікабрытаніі) тытулы захоўваюцца і дагэтуль.

## Дзяржаўныя 
### Параўнальная табліца 
## Навуковыя 
1
* Бакалаўр
* Магістр
* Кандыдат навук
* Доктар навук
2
* Асістэнт
* Лектар
* Дацэнт
* Прафесар
* Ганаровы прафесар


Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Катэгорыя:Віды імёнаў
Іаган Фрыдрых Струэнзэ

**Іаган Фрыдрых Струэнзэ**, таксама **Іаган Фрэдэрык Стру́энсе** (;  — ) — дацкі дзяржаўны дзеяч, немец па паходжанні і выхаванні, фаварыт каралевы Караліны Мацільды, арганізатар рэформаў у духу Асветніцтва. Граф (1771).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Гале (Германія). З 1768 года ўрач і фактычны дарадца караля Крысціяна VII. Пасля адстаўкі міністра замежных спраў Даніі ў 1770 годзе сканцэнтраваў у сваіх руках дзяржаўную ўладу. У 1771 годзе — тайны кабінет-міністр. Арыштаваны ў выніку палацавага перавароту ў ноч 17 студзеня 1772 года. Пакараны смерцю.

## Рэформы 
Струэнзэ было дадзена паўнамоцтва выдаваць ад імя караля ўказы і рэскрыпты, нібыта перададзеныя яму каралём вусна; указы гэтыя змацоўваліся пячаткай тайнага каралеўскага кабінета, кіраўніком якога быў сам Струэнзэ, і мелі сілу ўказаў, змацаваных подпісам караля. Атрымаўшы такую нечуваную ўладу, Струэнзэ пачаў кіраваць краінай. У два гады яго кіравання ім было намечана і збольшага праведзена да 600 больш ці менш буйных дзяржаўных мерапрыемстваў.
 
Рэформы гэтыя зводзіліся да наступнага: свабоды друку, дасягнуць у дзейнасці вышэйшых органаў урадавай ўлады большай хуткасці, парадку і прастаты, устанаўленню цвёрдага дзяржаўнага бюджэту, упарадкавання дзяржаўных фінансаў, паляпшэння судаводства, адмены катаванняў, знішчэння заступніцкай сістэмы, падняцця земляробства, у сувязі з паляпшэннем становішча сялян, замена натуральных павіннасцяў грашовымі, пералічэння некаторых даходаў (як зундская пошліна) з каралеўскіх ў дзяржаўныя, абмежаванне празмернай раздачы ордэнскіх знакаў і тытулаў, роўнасць правоў грамадзян (у прыватнасці, роўнасць байструкоў і законных дзяцей), адмена шматлікіх прэрагатыў дваранства. Многія рэформы Струэнзэ засноўваліся на здаровых, разумных пачатках, іншыя былі заўчасныя, некаторыя прыняты занадта неабдумана.

Пасля арышту і пакарання смерцю Струэнзэ яго рэформы былі скасаваны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Даніі
Катэгорыя:Пакараныя смерцю палітыкі
Катэгорыя:Медыкі Германіі
Катэгорыя:Фаварыты манархаў
Браян Кабылка

**Браян Кабылка** (; ) — амерыканскі крышталограф, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2012) (сумесна з Робертам Лефкавіцам) з фармулёўкай «за даследаванні рэцэптараў-ГТФаз».

## Біяграфія 
Браян Кабылка нарадзіўся ў 1955 годзе ў мястэчку Літл-Фолс, штат Мінесота, ЗША. Ён скончыў Дулуцкі ўніверсітэт Мінесоты, дзе атрымаў ступень бакалаўра. Пасля ён з адзнакай скончыў медыцынскі факультэт Ельскага ўніверсітэта. Пасля праходжання ардынатуры на медыцынскім факультэце Вашынгтонскага ўніверсітэта ў Сент-Луісе Кабылка ўладкаваўся даследчыкам пад кіраўніцтвам Роберта Лефкавіца ва Універсітэце Дзюка. Там ён праводзіў кланаванне β2-адрэнергічных рэцэптараў. У 1989 годзе Кабылка пераехаў у Стэнфард. У 1987—2003 гады ён працаваў даследчыкам у Медыцынскім інстытуце Говарда Х'юза.

Вядомасць Браяну Кабылцы прынесла даследаванне структуры і функцыянальнасці рэцэптараў, спалучаных з G-бялком. У прыватнасці, групе Кабылкі атрымалася вызначыць малекулярную структуру β2-адрэнергічных рэцэптараў.

У 1994 годзе Кабылка атрымаў прэмію імя Джона Абеля па фармакалогіі. У 2007 годзе часопіс Science пазначыў яго даследаванне структуры GPCR-рэцэптараў як другі па значнасці навуковы прарыў года.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Хімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША