open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вохма (рака)

**Вохма** () — рака ў Кастрамской і часткова Валагодскай абласцях Расіі, правы прыток ракі Вятлугі (басейн Волгі). Даўжыня — 219 км, плошча басейна — 5560 км².

Найбуйнейшыя прытокі — Каруг, Ірдом (левыя); Пянома, Воч (правыя). За 5 км ад ракі размешчаны буйны пасёлак Вохма — цэнтр Вохамскага раёна Кастрамской вобласці.

Вохма пачынаецца з балотаў глухога ненаселенага рэгіёна ляснога Заволжжа практычна на мяжы з Валагодскай вобласцю.

У вярхоўях рака цячэ па лесе, берагі моцна забалочаныя, аднак паступова павышаюцца і становяцца стромкімі, часам абрывістымі. Вохма робіцца паўнаводнай, пасля ўпадзення справа Вочы шырыня павялічваецца да 60 метраў, глыбіня каля двух метраў, хуткасць цячэння невялікая.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Кастрамской вобласці
Катэгорыя:Рэкі Валагодскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Волгі
Нея (прыток Унжы)

**Нея** () — рака ў Кастрамской вобласці Расіі, працякае па тэрыторыі Чухламскага, Галіцкага, Антрапаўскага, Парфеньеўскага, Нейскага і Макар’еўскага раёнаў. Вусце ракі знаходзіцца за 33 км па правым беразе ракі Унжы. Даўжыня ракі складае 253 км, плошча вадазборнага басейна — 6060 км².

Па рацэ праходзіць маршрут воднага турызму. Паўночныя прытокі Неі мяжуюць з ручаямі і рэчкамі, якія ўпадаюць ў раку Сухану, якая ўпадае ў Паўночную Дзвіну. На берагах паўночных прытокаў практычна адсутнічаюць населеныя пункты. Вышыня вусця — 85 м над узроўнем мора.

На рацэ размешчаны горад Нея, а таксама сяло Парфеньева.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Кастрамской вобласці
Катэгорыя:Басейн Волгі
Мурыгіна (Кіраўская вобласць)

**Мурыгіна** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Юр’янскім раёне Кіраўскай вобласці Расіі.
Пасёлак размешчаны на правым беразе ракі Вяткі, пры ўпадзенні ў яе ракі Мядзянкі. Мурыгіна знаходзіцца за 25 км ад горада Кірава і 65 км ад раённага цэнтра — пасёлка гарадскога тыпу Юр’і.

Вёска Мурыгіна вядомая з 1785 года. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1938 года. У 1941—1958 гадах Мурыгіна — цэнтр Мядзянскага раёна.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Мурыгіна

**Мурыгіна** — тапонім.

* Мурыгіна (Кіраўская вобласць)
* Мурыгіна (Пачынкаўскі раён)
* Мурыгіна (Рослаўльскі раён)
Казанава

**Казанава** — тапонім.

## Беларусь 
* Казанава (Віцебскі раён)

## Расія 
* Казанава (Рослаўльскі раён)
Лахі

**Лахі**:

## Беларусь 
* Лахі (Гарадоцкі раён)
## Расія 
* Лахі (Рослаўльскі раён)
Высокава

**Высокава** — тапонім.

## Расія 
* Высокава (Навадугінскі раён)
* Высокава (Рослаўльскі раён)
Пышчуг

**Пышчуг** () — сяло ў Кастрамской вобласці Расіі, на рацэ Пышчуг (прыток Вятлугі), адміністрацыйны цэнтр Пышчугскага раёна і Пышчугскага сельскага паселішча. Сяло размешчана за 365 км на паўночны ўсход ад абласнога цэнтра Кастрамы. Да бліжэйшай чыгуначнай станцыі ў горадзе Шар’я — 64 кіламетры. Траса Р157 вядзе ў гарады Шар’я і Нікольск, аўтадарогамі Пышчуг таксама звязаны з вёскамі Павіна і Георгіеўскае.

Упершыню згадваецца ў 1616 годзе як вёска Івакіна.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Сяргей Васілевіч Бяляеў — беларускі архітэктар

Катэгорыя:Населеныя пункты Кастрамской вобласці
Кідар

**Кідар** — галаўны ўбор іўдзейскага першасвятара, які згадваецца ў Старым Запавеце (Зых. 28:4, 37:39, Лев. 8:9 і інш.).

Уяўляў сабой цюрбан, чалму, з белага вісона. Сыходзячы з апісання, на пярэдні бок кідара, з дапамогай блакітнага шнура, прымацоўвалася залатая дошчачка з надпісам: «Святыня Госпаду» (Зых. 28:4, 36-38).

Першасвятары апраналі кідар толькі ў афіцыйных ўрачыстых выпадках (Лев. 8:9, 16:4, Зых. 3:5). Ён, відавочна, быў знакам чысціні, гонару і годнасці першасвятара. Але немагчыма дакладна сказаць, якая была першапачатковая форма кідара; на думку адных, ён рабіўся на падабенства тыяры, а па іншых — складаў проста галаўную павязку.

## Гл. таксама 
* Кедар

Катэгорыя:Паняцці і тэрміны ў Бібліі
Катэгорыя:Іўдзейскае набажэнства
Глотаўка

**Глотаўка** — тапонім.

## Расія 
* Глотаўка (Рослаўльскі раён)
* Глотаўка (Угранскі раён)
* Глотаўка (Ульянаўская вобласць)
Дзянісаўка

**Дзянісаўка** — тапонім.

## Беларусь 
* Дзянісаўка (Браслаўскі раён)

## Расія 
### Бранская вобласць 
* Дзянісаўка (Суземскі раён)
### Смаленская вобласць 
* Дзянісаўка (Манастыршчынскі раён)
* Дзянісаўка (Рослаўльскі раён)
Горлава

**Горлава** — тапонім.

## Беларусь 
* Горлава — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці.

## Расія 
* Горлава (Гагарынскі раён)
* Горлава — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці.
* Горлава — вёска ў Сафонаўскім раёне Смаленскай вобласці.
Павел Сямёнавіч Кабзарэўскі

**Павел Сямёнавіч Кабзарэ́ўскі** (сапраўднае імя **Фавій Залманавіч Гардон**; , г. Магілёў — ) — рускі пісьменнік-перакладчык.

## Біяграфія 
3 1925 года жыў у Ленінградзе. З 1926 года працаваў тут чорнарабочым, грузчыкам, кур’ерам, канторшчыкам на розных прадпрыемствах і г.д. Скончыў сярэднюю школу ў 1928 годзе, пасля чаго пачаў займацца літаратурнай працай. Быў літаратурным супрацоўнікам рэдакцый газет, кіраваў бібліятэкай.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1928 года ў часопісе «Разец» (вершы). Пазней галоўным чынам займаўся перакладніцкай дзейнасцю. Перакладаў з беларускай мовы паэзію і прозу. За пасляваенныя гады ў яго перакладах выйшла больш за 40 кніг беларускіх пісьменнікаў.

Быў аўтарам лібрэта оперы «Вяснянка» па аповесці Т. Хадкевіча (сумесна з У. А. Раждзественскім), нарысу «Герой Савецкага Саюза Рыгор Чумакоў» (1945).

Склаў зборнікі «Белорусские рассказы» (1948, 1952 и 1971), «Белорусская драматургия» (Т. 1-2, 1949), «Белорусские басни» (1959), «Белорусские повести» (1971) і інш. П’еса К. Крапівы «Спяваюць жаўрукі» ў перакладзе Кабзарэўскага была пастаўлена Ленінградскім тэатрам камедыі, Тэатрам імя Вахтангава ў Маскве і інш. У 1971 пасмяротна выдадзены зборнік выбраных перакладаў Кабзарэўскага «Говорят мои друзья» (*Гавораць мае сябры*).

## Памяць 
Імем П. С. Кабзарэўскага названа вуліца на яго радзіме — у Магілёве.

## Творы 
* Говорят мои друзья. Мн., 1971.

## Літаратура 
* 
* Писатели Л-да: Биобиблиогр. справочник. 1934-81 / Авт.-сост. В. Бахтин и А. Лурье. Л.: Лениздат, 1982;
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Іванаўскае

**Іванаўскае**:
* Іванаўскае (Астапкавіцкае сельскае паселішча)
* Іванаўскае (Гагарынскі раён)
* Іванаўскае (Дарагабужскі раён)
* Іванаўскае (Дняпроўскае сельскае паселішча)
* Іванаўскае (Ізвекаўскае сельскае паселішча)
* Іванаўскае (Пачынкаўскі раён)
* Іванаўскае (Якімавіцкае сельскае паселішча)
Субараўка

**Субараўка** — тапонім.

* Субараўка (Глінкаўскі раён)
* Субараўка (Рослаўльскі раён)
* Субараўка (Хіславіцкі раён)
Цыганаўка

**Цыганаўка** — тапонім.
* Цыганаўка (Пачынкаўскі раён)
* Цыганаўка (Рослаўльскі раён)
Чарнышы

**Чарнышы** — тапонім.

## Беларусь 
* Чарнышы ― вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці.

## Расія 
* Чарнышы ― вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці.
* Чарнышы ― вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці.
* Чарнышы (Малееўскае сельскае паселішча)
* Чарнышы (Мерлінскае сельскае паселішча)
Аніські

**Аніські** — тапонім.

## Беларусь 
* Аніські (Гарадоцкі раён)

## Расія 
* Аніські (Смаленская вобласць)
Анціфарава

**Анціфарава** — тапонім.

* Анціфарава (Руднянскі раён)
* Анціфарава (Сафонаўскі раён)
Карабанава (значэнні)

**Карабанава** — тапонім.

## Беларусь 
* Карабанава (Касцюковіцкі раён)

## Расія 
* Карабанава — горад
* Карабанава (Навадугінскі раён)
* Карабанава (Руднянскі раён)
Ганна Рыгораўна Жарабцова-Андрэева

**Ганна Рыгораўна Жарабцова-Андрэева** (, Гродна — , Рыга) — камерная спявачка, прафесар Пецярбургскай і Латвійскай кансерваторый, вакальны педагог.

## Біяграфія 
Дэбют спявачкі адбыўся ў 1891 годзе, у рамках кансерваторскага канцэрта, арганізатарам якога выступіў Рымскі-Корсакаў.

У 1892 годзе скончыла Пецярбургскую кансерваторыю. Спявачка ўступіла ў шэрагі членаў Пецярбургскага Камернага грамадства, неаднаразова гастралявала па Германіі. Пасля смерці кампазітара Рымскага-Корсакава ў 1908 годзе цеснае сяброўства зблізіла яе з удавой Корсакава Надзеяй Мікалаеўнай Пургольц.

З 1903 года занялася выкладчыцкай дзейнасцю. У пачатку 1910 гадоў стала выкладчыкам Пецярбургскай кансерваторыі. Пасля эміграцыі ў Рыгу ў 1922 годзе занялася выкладчыцкай дзейнасцю ў Латвійскай кансерваторыі. Давала прыватныя ўрокі спеваў.

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Латвіі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Латвіі
Катэгорыя:Мецца-сапрана
Кенава

**Кенава** — тапонім.
* Кенава (Духаўшчынскі раён)
* Кенава (Руднянскі раён)
Кліменкі

**Кліменкі** — тапонім.

## Беларусь 
* Кліменкі (Полацкі раён)

## Расія 
* Кліменкі (Краснінскі раён)
* Кліменкі (Руднянскі раён)
Церахова

**Церахова** — тапонім.

## Беларусь 
* Церахова — былая вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці.

## Расія 
* Церахова — вёска ў Рослаўльскім раёне Смаленскай вобласці.
* Церахова — вёска ў Сафонаўскім раёне Смаленскай вобласці.
Магільна

**Магільна** — тапонім.

## Беларусь 
* Магільна — аграгарадок ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці.

## Польшча 
* Магільна — вяскова-гарадская гміна ў Магіленскім павеце Куяўска-Паморскага ваяводства.
* Магільна — горад, цэнтр Магіленскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства.

## Расія 
* Магільна — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці.
Пётр Мікалаевіч Лебедзеў

**Пётр Мікалаевіч Лебедзеў** (; 24 лютага [8 сакавіка] 1866, , Расійская імперыя — 1 [14] сакавіка 1912, там жа) — рускі фізік-эксперыментатар, першым які пацвердзіў на вопыце выснову Максвела аб наяўнасці светлавога ціску і першым распрацаваў асновы рэзананснага ўздзеяння палёў на рэзанатары, незалежна ад іх прыроды. Стваральнік першай у Расіі навуковай фізічнай школы, ардынарны прафесар Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта (1900—1911). Пакінуў Маскоўскі універсітэт у сувязі са «справай касы». Памёр у 1912 годзе.

Катэгорыя:Фізікі Расійскай імперыі
Парфеньева (Парфеньеўскі раён)

**Парфеньева** () — сяло ў Кастрамской вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Парфеньеўскага раёна і Парфеньеўскага сельскага паселішча. Размешчана на рацэ Нея, за 197 км на паўночны ўсход ад абласнога цэнтра горада Кастрамы. Да бліжэйшай чыгуначнай станцыі Нікола-Палама — 18 кіламетраў. Першая згадка пра Парфеньева — 1523 год.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Кастрамской вобласці
Аброк (значэнні)

**Аброк** —  форма феадальнай рэнты, таксама тапонім.

* Аброк (Дзямідаўскі раён)
* Аброк (Руднянскі раён)
Кастрама (значэнні)

**Кастрама**:

* Кастрама — горад
* Кастрама (рака)
* Кастрама (міфалогія)
* Кастрама (падводная лодка)

## Прозвішча 
* Аляксандр Якаўлевіч Кастрама — кавалер Ордэна Славы
Цыхун

**Цыхун** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Апанас Цыхун (1910—2005) — беларускі паэт, грамадскі дзеяч, заслужаны настаўнік Беларусі, фалькларыст, краязнаўца, літаратар.
* Генадзь Апанасавіч Цыхун (1936—2024) — беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук (1982). Прафесар.
Усевалад Міканоравіч Іванаў

**Усевалад Міканоравіч Іванаў** (, Ваўкавыск, Гродзенская губерня — , Хабараўск) — пісьменнік, філосаф, гісторык, аўтар аповесцяў і раманаў, прадстаўнік Еўразійскага руху 1920 гадоў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і павятовага настаўніка жывапісу. У 1897 годзе сям’я перасялілася ў Кастраму, дзе атрымаў пачатковую адукацыю і паступіў у Кастрамскую гімназію. У 1912 годзе скончыў гісторыка-філасофскі факультэт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Падчас вучобы ва ўніверсітэце і пасля яго заканчэння праходзіў стажыроўку і слухаў лекцыі ў Германіі ў Гейдэльбергскім універсітэце і ўніверсітэце ў Фрейбургу. У гэтыя ж гады было надрукавана першае яго сачыненне — рэцэнзія на філасофскую працу аднаго з калегаў.

Пасля заканчэння ўніверсітэта пачаў службу ў арміі ў пяхотным палку ў Тамбове. У 1913 годзе ён здае экзамены на прапаршчыка запасу і, атрымаўшы афіцэрскае званне, вяртаецца ў Пецярбургскі ўніверсітэт, маючы намер заняцца навуковай дзейнасцю, але з пачаткам Першай сусветнай вайны быў прызваны ў войска. У жніўні 1916 года найвышэйшым загадам быў узнагароджаны ордэнам Святой Ганны 3-й ступені за выдатную службу.

У 1918 годзе дэмабілізаваўся і пачаў працаваць асістэнтам прафесара Л. В. Успенскага, які ўзначальваў кафедру філасофіі права Пермскага аддзялення Пецярбургскага ўніверсітэта, а некалькі пазней стаў выкладчыкам гэтай жа кафедры. Публікаваўся ў ліберальных газетах. Прызначаны на працу ў газету «Сібірскія стрэлкі».

У чэрвені 1919 года быў выкліканы ў Омск, дзе стаў працаваць на пасадзе віцэ-дырэктара «Рускага бюро друку» — прапагандысцкага органа Омскага ўрада.

У кастрычніку 1922 года эміграваў спачатку ў Карэю, а затым у Кітай. У 1923 годзе пераехаўшы ў Шанхай, прыступіў да працы над кнігай «Мы», якая носіць падзагаловак «культурна-гістарычныя асновы рускай дзяржаўнасці». Кніга была выдадзена і мела вядомы поспех, бо ў ёй аналізавалася гісторыя адносін Расіі і Азіі. Амаль адначасова з раманам «Мы» ў 1926 годзе ў Харбіне выдаў невялікі зборнік гісторыка-лірычных вершаў пад назвай «Бежанская паэма», напоўненых настальгіяй па радзіме.

З 1928 года займаў пасаду галоўнага рэдактара рускага выдання кітайскага афіцыёзу «Гун Бао». З 1931 года афіцыйна паступіў на працу ў савецкую газету, якая выходзіла на англійскай і рускай мовах «Шанхай Геральд». Склаў для амбасады СССР агляд па літаратуры Кітая, па ўсіх яго 23 правінцыях.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны працаваў паліткаментатарам на радыёстанцыі «Голас Савецкага Саюза» ў Шанхаі, дзе выступаў тройчы на тыдзень.

У лютым 1945 года вярнуўся ў Савецкі Саюз і пасяліўся ў Хабараўску. Працаваў над цыклам аповесцяў пра Кітай першай паловы ХХ стагоддзя, куды ўвайшлі аповесці «Тайфун над Янцзы» (1952), «Шлях да алмазнай гары» (1956), «Дачка маршала» (1969).

У 1957 годзе, пасля выхаду рамана-хронікі «На ніжняй нетры» аб рэвалюцыі 1905 года, быў прыняты ў Саюз пісьменнікаў.

Здзейсніў шмат паездак па краіне, збіраючы матэрыялы для сваіх будучых буйных гістарычных твораў — «Чорныя людзі» (1963), «Імператрыца Фіке» (1968), «Аляксандр Пушкін і яго час» (1970).

Памёр 9 снежня 1971 года і пахаваны на цэнтральных могілках Хабараўска.

 

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Апанас Пятровіч Цыхун

**Апанас Пятровіч Цыхун** () — беларускі паэт, грамадскі дзеяч, заслужаны настаўнік Беларусі, фалькларыст, краязнаўца, літаратар і аўтар шматлікіх кніг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 мая 1910 года ў в. Кунцаўшчына ў сялянскай сям’і.

Пачатковую адукацыю атрымаў у вёсцы Лаша, сямігодку скончыў у вёсцы Індура. За выключныя здольнасці да вучобы і музыкі быў залічаны ў настаўніцкую семінарыю ў Гродне, аднак з-за адсутнасці сродкаў на аплату вучобы вымушаны быў вярнуцца ў родную вёску. Ужо тады ён пачаў збіраць і запісваць мясцовыя дыялекты. У 1927—1932 гадах вучыўся ў Гродзенскай настаўніцкай семінарыі.

Удзельнічаў у Другой сусветнай вайне, у 1939 годзе абараняў Варшаву ад нямецкіх захопнікаў.

Пасля вайны, завочна скончыўшы Гродзенскі педінстытут, працаваў настаўнікам і дырэктарам школ Гродзеншчыны: завучам Лашанскай сямігадовай школы, дырэктарам Капцёўскай сямігадовай школы, настаўнікам СШ № 2 г. Гродна, дырэктарам Каўбасінскай пачатковай і Батароўскай васьмігадовай школ. Многія гады быў інспектарам аддзела народнай адукацыі Гродзенскага раёна. Узначальваў літаратурнае аб’яднанне пры раённай газеце «Сельская новь».

З 1937 года да канца жыцця пражываў у Гродна.

## Творчасць 
Апанас Цыхун аддаваў шмат часу і ўвагі вывучэнню гісторыі і культуры, прапагандзе гісторыка-культурнай спадчыны Гродзеншчыны, збору твораў вуснай народнай творчасці. Сэнсам жыцця для яго стала краязнаўства і менавіта дзякуючы яму шырокая грамадскасць даведалася пра многія цікавыя звесткі пра Гродзеншчыну.

Выдаў унікальны для Беларусі слоўнік «Скарбы народнай мовы» (1993). У 1995 годзе выйшла кніга паэзіі «Легенды і балады Гродзеншчыны». Сабрана цэлая калекцыя фальклорных твораў, частка якіх склала зборнік «Песні з народных глыбіняў» (2000). А. Цыхун даследаваў і прапагандаваў навуковую спадчыну акадэміка Я. Ф. Карскага: напісаў краязнаўча-біяграфічны нарыс «Акадэмік з вёскі Лаша», сабраў матэрыялы і стварыў першы і адзіны ў СССР музей Я. Ф. Карскага на радзіме вучонага ў вёсцы Лаша. Пасля закрыцця навучальнай установы Апанас Цыхун быў каардынатарам аргкамітэта па стварэнні музея акадэміка Я.Карскага ў гімназіі № 1 г. Гродна. Выступіў ініцыятарам усталявання помніка-валуна князю Давыду Гарадзенскаму і рэканструкцыі помніка роду Карскіх у Лашы.

Напісаў верш «Родная мова», які разам з заслужаным дзеячам культуры кампазітарам Аляксандрам Шыдлоўскім быў дапрацаваны і пакладзены на музыку. Атрымаўся своеасаблівы гімн беларускай мове.

Летапісам жыцця можна назваць кнігу ўспамінаў А. Цыхуна «Пройдзеныя шляхі-пуцявіны» (2003).

## Памяць 
У музеі Я. Карскага гімназіі № 1 горада Гродна зроблены стэнд, прысвечаны памяці А. П. Цыхуна. У музеі СВК імя Дзеньшчыкова аграгарадка Луцкаўляны (Гродзенскі раён) захоўваюцца асабістыя рэчы і дакументы краязнаўца.

Адна з вуліц Гродна названа ў гонар Апанаса Цыхуна.

## Спасылкі 
* 
 

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Якуб Абрамавіч Чэхаўскі

**Якуб Абрамавіч Чэхаўскі** (, Гродна — ) — атлет-асілак.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Гродзенскай мужчынскай класічнай гімназіі, дзе займаўся фізічнымі практыкаваннямі. Пасля заканчэння гімназіі Якуб запісаўся вальнапісаным у Гродзенскі гусарскі полк, які ў той час размяшчаўся ў Варшаве, куды і пераехаў.

Пасля заканчэння службы ў палку канчаткова вырашыў прысвяціць сваё жыццё цырку, французскай барацьбе, цяжкай атлетыцы на арэне цырка братоў Яфімавых. Пасля дэбют ў Гродне пад псеўданімам Ічаджы пачалося доўгае гастрольнае жыццё. Атлет аб’ездзіў усю Расію, шмат разоў выступаў у Германіі, Францыі і іншых краінах.

Якуб Чэхаўскі быў адным з лепшых барцоў свайго часу. Ён пераможна выступаў у шматлікіх чэмпіянатах па французскай барацьбе, але сусветную славу набыў як непераўзыдзены майстар у сілавых практыкаваннях з жывой вагой. Ён утрымліваў на грудзях памост, на якім размяшчаўся духавы аркестр з 30 музыкаў, або па якім праязджалі па чарзе тры грузавыя аўтамабілі, у становішчы барцоўскага моста мог утрымліаць на сабе 10 чалавек, а падкідваючы пудовыя гіры, лавіў іх на грудзі.

Асабліва праславіўся на выступленні ў 1913 годзе ў Пецярбургу, выканаўшы трук: на адной выцянутай руцэ па крузе пранёс шэсць салдат гвардзейскага палка. Быў узнагароджаны прызам «Ганаровы залаты пояс».

У лютым 1918 года ён быў абраны віцэ-старшынёй Усерасійскага саюза барцоў-атлетаў. У маі таго ж года разам з іншымі прафесійнымі атлетамі заснаваў спартыўны часопіс «Барэц-атлет». Ён выхаваў нямала добрых атлетаў, якія выступалі на памосце і дыване.

Свае выступленні знакаміты атлет Я. Чэхаўскі працягваў да 1937 года. Пасля сыходу на адпачынак пражыў нядоўга, памёр у ліпені 1941 года.

Магіла Якуба Чэхаўскога знаходзіцца ў Пецярбургу на Серафімаўскіх могілках.
Зіновій Пятровіч Салаўёў

**Зіновій Пятровіч Салаўёў** (, Гродна — , Масква) — медык, адзін з арганізатараў савецкай аховы здароўя, намеснік наркама аховы здароўя РСФСР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і обер-афіцэра, калежскага сакратара, чыноўніка губернскага праўлення. У Гродне сям’я жыла да 1881 года. Дзяцінства правёў ва Уфе, а затым у Сімбірску. Скончыў у 1897 годзе гімназію, дзе вучыўся ў адным класе з братам Леніна Дзмітрыем Ільічом Ульянавым. Быў рэпетытарам вядомага паэта «сярэбранага веку» Веліміра Хлебнікава. У 1897 годзе паступіў на медыцынскі факультэт Казанскага ўніверсітэта, які скончыў у 1904 годзе. Быў добраахвотнікам таварыства Чырвонага Крыжа ў руска-японскую вайну. Пазней працаваў санітарным лекарам у Сімбірскім земстве. У канцы 1906 года атрымлівае запрашэнне ў Саратаў на пасаду лекара-эпідэміёлага губернскай земскай управы.

У 1898 годзе ўступіў у РСДРП і неўзабаве за рэвалюцыйную дзейнасць быў арыштаваны. У 1908 годзе арыштаваны зноў у Саратаве за актыўны ўдзел у рэвалюцыйным руху і па прысудзе царскага суда сасланы ў 1909 годзе на тры гады ў Валагодскую губерню ў Усць-Сысольск (Сыктыўкар), адкуль у 1912 годзе пераведзены ў Вялікі Усцюг. Неўзабаве вызвалены з-пад нагляду паліцыі за заканчэннем тэрміну ссылкі і накіраваны ў Казань, куды не прыбыў. У ссылцы захварэў на сухоты. Па запрашэнні знаёмых земскіх лекараў прыехаў у Маскву і пачаў працаваць сакратаром «Лігі барацьбы з сухотамі». У 1916 годзе як сакратар медычна-санітарнага аддзела Усерасійскага земскага саюза займаецца пашырэннем здраўніцы Чырвонага Крыжа ў Ай-Данілу (Крым) для лячэння воінаў, хворых на сухоты.

Восенню 1917 года ўваходзіць у ваенна-рэвалюцыйны камітэт Хамоўніцкага раёна Масквы, удзельнічае ў арганізацыі кастрычніцкага ўзброенага паўстання. У пачатку 1918 года — загадчык аддзела аховы здароўя Народнага камісарыята ўнутраных спраў. 11 ліпеня 1918 года зацверджаны намеснікам наркама аховы здароўя, начальнікам аддзела грамадзянскай медыцыны створанага Народнага камісарыята аховы здароўя. У 1920—1928 гадах начальнік Галоўнага Ваенна-санітарнага ўпраўлення Чырвонай Арміі.

З 1919 года старшыня выканкама Расійскага таварыства Чырвонага Крыжа (РТКК). Пад яго кіраўніцтвам Чырвоны Крыж забяспечваў харчаванне 30 тыс. дзяцей у пацярпелых ад голаду раёнах Паволжа, Казахстана і Крыма. РТКК каардынавала аказанне дапамогі ад Міжнароднага Чырвонага Крыжа, пад эгідай якога былі аб’яднаны амерыканская адміністрацыя дапамогі, Міжнародны альянс «Выратуем дзяцей», шэраг рэлігійных дабрачынных таварыстваў.

Па яго ініцыятыве і пры актыўным удзеле была створана Служба здароўя юных піянераў (1924), піянерскі лагер-санаторый «Артэк» у Крыме (1925) і шэраг дзіцячых аздараўленчых устаноў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы СССР
Катэгорыя:Медыкі Расійскай імперыі
Уільям Самуэль Шварц

**Уільям Самуэль Шварц** (, , Смаргонь — , Чыкага, ЗША) — жывапісец, графік і скульптар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў шматдзетнай яўрэйскай сям’і Шмуэля Шварца.

Пачатковую мастацкую адукацыю атрымаў у віленскай Мастацкай школе, дзе вучыўся ў 1908—1912 гадах.

У 1914 годзе эміграваў у ЗША. На працягу некалькіх месяцаў ён жыў у сваякоў, працаваў маляром. У 1915 годзе пераехаў у Чыкага, працягнуўшы сваё навучанне да 1917 года ў Чыкагскім інстытуце мастацтваў. Шварц займаўся пад кіраўніцтвам жывапісца Карла Альберта Буэра, яркага прадстаўніка імпрэсіянізму ў амерыканскім мастацтве пачатку ХХ стагоддзя.

Пераважна працуючы ў галіне станковага жывапісу, паспяхова спрабаваў сябе ў графіцы і скульптуры. Паралельна браў урокі опернага вакалу (тэнар), выступаў у мюзіклах, оперных пастаноўках, на радыё, атрымаў спрыяльныя водгукі, але палічыў за лепшае заняткі выяўленчым мастацтвам.

У 1920—1930 гады актыўна ўдзельнічаў у групавых выставах і правёў тры персанальныя выставы ў Чыкагскім інстытуце мастацтваў. Першая з іх адбылася ў 1926 годзе. Яна стала пачаткам яго паспяховай кар’еры. Творы рэгулярна адзначаліся ўзнагародамі Чыкагскага інстытута мастацтваў (1927, 1928, 1930, 1936, 1945).

Карціны розных гадоў дэманструюць уважлівае вывучэнне мастаком канцэпцый шэрагу плыняў у мастацтве канца XIX — першай палове ХХ стагоддзя: сімвалізму, фавізму, кубізму, сюррэалізму, абстракцыянізму, і, да пэўнай ступені, прытрымліванне ім.

Удзельнічаў у афармленні павільёнаў Сусветнага кірмашу ў Чыкага (1933), стварыў фрэску «Чыкага» ў бальніцы ў Кук Каўнці (1935), роспісу ў паштовых аддзяленнях у гарадах Фейрфілд, Эльдарада, Пітсфілд. Напісаў серыю жывапісных твораў «Амерыкана» (1930-я), якую склалі групавыя партрэты выбітных амерыканскіх кампазітараў, мастакоў, паэтаў, навукоўцаў.

Пейзажы і жанравыя творы 1930-х гадоў, на якіх мастак у рэалістычнай манеры адлюстроўваў віды і эпізоды з жыцця маленькіх амерыканскіх гарадоў, стылістычна блізкія рыджыяналізму — уласна амерыканскаму кірунку ў мастацтве часу Вялікай дэпрэсіі, прадстаўнікоў якога натхнялі вобразы і сюжэты амерыканскай правінцыі. Сярод работ такога роду «Ускраіна горада Мічыган» (1930); «Брыгсвіл», «Вісконсін», (1936), «Ускраіна Галены» (1938) і іншыя.

У 1930 гадах перадаў некалькі сваіх твораў у СССР для музея ў горадзе Бірабіджан, які з 1934 года стаў адміністрацыйным цэнтрам Яўрэйскай аўтаномнай вобласці.

З канца 1940 гадоў амаль выключна працаваў у абстрактнай манеры. Верагодна, пад уплывам ідэй Васіля Кандзінскага, выдатнага майстра лірычнага абстракцыянізму і аднаго з заснавальнікаў гэтага накірунку, звярнуўся да пытанняў узаемадзеяння музыкі, колеру і формы, а таксама займаўся распрацоўкай уласнай тэорыі.

Памёр мастак 10 лютага 1977 года ў Чыкага.

 

Катэгорыя:Мастакі ЗША
Ніжняіўкіна

**Ніжняіўкіна** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Кумёнскім раёне Кіраўскай вобласці Расіі, цэнтр Ніжняіўкінскага гарадскога паселішча. Размешчаны ў Ніжняіўкінскай курортнай зоне, на рацэ Іўкіна. Заснавана як сяло ў 1683 годзе. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1970 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
2-я Мінская партызанская брыгада

**2-я Мінская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў верасні 1942 года на базе атрадаў «Сокал», М. Цярэніка (пазней імя Суворава), імя Чапаева, імя Кутузава. Дзейнічала на тэрыторыі Пухавіцкага, Мінскага, Старадарожскага, Рудзенскага раёнаў. 29 чэрвеня 1944 года брыгада (1341 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй. На базе атрадаў, вылучаных з брыгады былі створаны партызанская брыгада імя В. І. Чапаева, партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі, 3-я Мінская партызанская брыгада імя С. М. Будзённага.

## Склад 
На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:
* атрад імя Кутузава (створаны ў красавіку 1942 года);
* атрад імя Суворава (арганізаваны на базе партызанскіх груп, якія дзейнічалі з лютага 1942 года, і партызанскага атрада Г. Назарава, што дзейнічаў з ліпеня 1941 года і быў рассеяны ў баях з карнікамі ў Пухавіцкім раёне);
* атрад імя Панамарэнкі;
* атрад імя Молатава.

## Камандаванне 
### Камандзіры 
* Сяргей Мікалаевіч Іваноў;
* Мікалай Рыгоравіч Андрэеў.

### Камісары 
* А. М. Міхайлаў;
* Пётр Паўлавіч Ванкевіч.

### Начальнікі штаба 
* І. Н. Цішчанка;
* Ф. А. Раткевіч.

## Дзейнасць 
Партызаны ў другой палове 1943 года падарвалі 1 тысячу рэек. 10 кастрычніка 1942 года на дарозе Пухавічы — Вомельна знішчылі 9 аўтамашын, больш за 70 нямецкіх салдат. У студзені — лютым 1943 года, чэрвені 1944 года вялі баі з карнікамі. Вялі баі каля вёсак Вомельна Пухавіцкага і Дражна Старадарожскага раёнаў. Вывелі са строю электрастанцыі ў Пухавічах, Седчы. У кастрычніку 1943 — красавіку 1943 года знішчылі 43 масты. 28 чэрвеня 1944 года захапілі пераправу цераз раку Пціч і ўтрымлівалі яе да падыходу Чырвонай Арміі.

## Памяць 
У вёсцы Клятное Пухавіцкага раёна ў памяць брыгады пастаўлены помнік.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Юр’я (Кіраўская вобласць)

**Юр’я** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіраўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Юр’янскага муніцыпальнага раёна. Утварае Юр’янскае гарадское паселішча, адзіным населеным пунктам якога з’яўляецца. Пасёлак знаходзіцца за 50 км на паўночны захад ад абласнога цэнтра — горада Кірава. Размешчаны на рацэ Юр’я, блізу упадзення яе ў раку Вялікую.

Пасёлак узнік у сувязі з будаўніцтвам чыгункі Перм — Котлас у 1899 годзе. Да 1958 года Юр’я ўваходзіла ў склад Іванаўскага сельсавета. У 1958 годзе прысвоены статус рабочага пасёлка.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Фалёнкі

**Фалёнкі** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіраўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Фалёнскага раёна і Фалёнскага гарадскога паселішча. За 151 км ад горада Кіраў. Вёска Фалёнкі была заснавана ў канцы XVII — пачатку XVIII стагоддзяў, у вотчыне Верхачапецкага манастыра. У 1898 годзе пабудавана чыгуначная станцыя, а разам з ёй станцыйны пасёлак. У 1913 годзе пры станцыі пабудаваны драўляны храм Георгія Перамаганосца. У 1918 годзе пасёлак становіцца цэнтрам воласці, у 1929 годзе — цэнтрам Фалёнскага раёна. У 1957 годзе Фалёнкі атрымалі статус рабочага пасёлка. У 1996 годзе рашэннем Кіраўскай абласной думы аднесены да пасёлка гарадскога тыпу.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Тужа

**Тужá** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіраўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Тужынскага раёна і Тужынскага гарадскога паселішча. Размешчаны на рацэ Тужа ніжэй упадзення ў яе правага прытоку ракі Ян. За 219 км ад горада Кіраў. Заснаваны 25 мая 1702 года па ўказе імператара Пятра I аб будаўніцтве царквы ў імя Уваскрэсення Хрыстова ў Піжамскай воласці, паселішча атрымала назву Васкрасенскае. У 1796 годзе перайменавана ў Піжамскае. У 1929 годзе ўтвораны Тужынскі раён, у 1935 годзе пасёлак атрымаў назву Тужа.

З 1971 года пасёлак гарадскога тыпу.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Дараўской

**Дараўской** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Дараўскім раёне Кіраўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Дараўскага гарадскога паселішча. Размешчаны ў месцы зліцця рэк Дараўкі і Кобры (басейн Вяткі), за 61 км на паўночны захад ад чыгуначнай станцыі Кацельніч. Адлегласць да адміністрацыйнага цэнтра 184 км. Адлегласць да бліжэйшай чыгуначнай станцыі 61 км.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Мунц

**Мунц** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Марціна Мунц — швейцарскі палітык
* Оскар Рудольфавіч Мунц — расійскі архітэктар
Дзям’янава

**Дзям’янава** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Падасінаўскім раёне Кіраўскай вобласці (Расія). Адміністрацыйны цэнтр Дзям’янаўскага гарадскога паселішча. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1960 года. Размешчаны на правым беразе ракі Юг. Канцавая станцыя (Падасінавец) чыгуначнай лініі ад станцыі Панасюк (на лініі Кіраў — Котлас). Лесаперапрацоўчай камбінат.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Вахрушы

**Вахрушы** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Слабадскім раёне Кіраўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Вахрушаўскага гарадскога паселішча. Носіць імя Цімафея Анфімавіча Вахрушава, заснавальніка Вахрушынскай гарбарнай-абутковай фабрыкі. За 12 км ад горада Слабадскога.

Пасёлак знаходзіцца пры ўпадзенні невялікай ракі Махавіцы ў Нікулінку.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Пінюг

**Пінюг** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Падасінаўскім раёне Кіраўскай вобласці Расіі. Утварае Пінюгскае гарадское паселішча. За 242 км ад абласнога цэнтра горада Кірава. Заснаваны ў 1895 годзе пры будаўніцтве Перм-Котласкай чыгункі як станцыя Пінюг, размешчаная ў паўночна-ўсходняй частцы Нікольскага павета Валагодскай губерні. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1964 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Вядомыя асобы Смаргоні

[thumb|200px|[Герб Смаргоні]]
Вядомыя ўраджэнцы Смаргоні:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Леанід Леанідавіч Ковель|Леанід Ковель]]
[thumb|175px|[Майсей Саламонавіч Кульбак|Майсей Кульбак]]

## А 
* Зміцер Апанасовіч (1989—2022) — баец-добраахвотнік беларускага батальёна імя Кастуся Каліноўскага, камандзір аддзялення
* Часлава Браніславаўна Ашукоўская (нар. 1932) — сябра мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля, належала да смаргонскай групы арганізацыі.

## Б 
* Яўхім Юдэлевіч Брудны (1913—1990)
* Рэвэка Хаймаўна Бурштэйн (1904—1992) — савецкі вучоны ў галіне электрахіміі. Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР (1965).

## Г 
* Андрэй Анатолевіч Гаеў (нар. 1977) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Дзяржаўнага камітэта па маёмасці (2014—2020).
* Зэльман Маркавіч Гамзэ (1907—1965) — савецкі вучоны ў галіне гідраэнергетыкі.

## Ж 
* Леанід Жытковіч (1910—1991) — польскі гісторык.

## З 
* Святлана Іванаўна Загнетава — тэхнолаг хлебапякарнай вытворчасці ў Беларусі, аўтарка рэцэпта хлеба «Нарачанскі».

## К 
* Леанід Леанідавіч Ковель (нар. 1986) — беларускі футбаліст і трэнер.
* Майсей Саламонавіч Кульбак (1896—1937) — яўрэйскі пісьменнік, драматург, перакладчык.
* 
* 

## Л 
* Іда Лазарэвіч
* Барыс Майсеевіч Лапук (1890—1944) — савецкі тэрапеўт.
* Софія Лапыцька

## М 
* 
* Віктар Міхайлавіч Мінко (нар. 1967) — беларускі скульптар.

## Н 
* Уладзімір Някляеў

## П 
* Міхаіл Барысавіч Паташнік (1897—1975) — савецкі венеролаг.

## Р 
* 
* Ігар Анатольевіч Рачкоўскі
* Віктар Уладзіміравіч Роўда
* Юлія Сяргееўна Рыцікава

## С 
* Таня Скарынкіна
* Аўром Суцкевер
* Рахіль Суцкевер

## Х 
* Тадэвуш Хацілоўскі

## Ц 
* Леакадзія Цыбоўская
* Часлаў Цыбоўскі

## Ш 
* Уільям Самуэль Шварц (1896—1977) — жывапісец, графік і скульптар.
* Ханан Ісакавіч Шварц (1909—1967) — савецкі юрыст, прававед.
* 
* Уладзімір Рыгоравіч Шчасны
* Мікола Шыла
* Леанід Веньямінавіч Шэмшэлевіч (1903—1983) — савецкі паэт.

## Ю 
* Тамара Юшкевіч
* Таццяна Юшкевіч

## Я 
* Максім Аляксандравіч Яблонскі
* Уладзіслаў Аляксандравіч Яцкевіч
* Аляксандр Яшэўскі
Аркуль (пасёлак гарадскога тыпу)

**Аркуль** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіраўскай вобласці, Нолінскі раён, цэнтр Аркульскага гарадскога паселішча. Асноўныя прадпрыемствы — Аркульскі суднабудаўніча-рамонтны завод, Аркульскі ўчастак ТАА «Вяцкае рачное параходства». Размешчаны на беразе ракі Вяткі, вясной затапляецца.

Заснаваны ў пачатку XX стагоддзя суднаўладальнікамі Булычовымі. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1932 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Майсей Якаўлевіч Грынблат

**Майсей Якаўлевіч Гры́нблат** (, Мінск — ) — беларускі этнограф, фалькларыст, гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1945).

## Біяграфія 
Скончыў у 1930 годзе Ленінградскі ўніверсітэт. Працаваў акцёрам у трупе Уладзіслава Галубка (1921—1925). З 1930 года ў АН Беларусі, у Інстытуце гісторыі (1931—1941; 1945—1956) і Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору (1957—1976), адначасова выкладаў у Мінскім педагагічным інстытуце (1937—1941) і БДУ (1939—1941, 1945—1955).

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў духоўную і матэрыяльную культуру, грамадскі побыт, этнагенез беларусаў, бібліяграфію беларусазнаўства. Адзін з аўтараў даследавання «Беларуская народная вусна-паэтычная творчасць» (1967), нарыса «Беларусы» ў кнізе «Народы Еўрапейскай часткі СССР» (т. 1, 1964). Склаў зборнік фальклору «Песні беларускага народа» (т. 1, 1940), «Радзінная паэзія» (1971), «Загадкі» (1972, з А. І. Гурскім), «Прыказкі і прымаўкі» (кніга 1—2, 1976), «Выслоўі» (1979).

## Творы 
Адзін з аўтараў двухтомнай (Т.1, 1961) і пяцітомнай (Т.1, 1972) «Гісторыі Беларускай ССР».

* «Краязнаўчыя музеі і вясновая пасяўная кампанія» (1932)
* «Сталін у яўрэйскай народнай творчасці» (1939, складальнік), складальнік
* «Праблемы сучаснага беларускага фальклору» (1969, рэдактар)
* «Сказки народов СССР» (1970, складальнік)
* «Беларуская этнаграфія і фалькларыстыка» (1972)
* «Загадкі» (1972, складальнік)
* «Зімовыя песні: калядкі і шчадроўкі» (1975, рэдактар)
* «Прыказкі і прымаўкі: у 2 кн.» (1976, складальнік)
* «Этнаграфічны зборнік (даклады аддзялення этнаграфіі і Геаграфічнага таварыства Беларускай ССР)» (1975, рэдактар)
* «Выслоўі» (1979, складальнік)
* «Вяселле: песні» (кн. 1, 1980, рэдактар)
* «Вяселле: песні» (кн. 2, 1981, рэдактар)
* «Вяселле: песні» (кн. 3, 1983, рэдактар)

### Пераклады 
* Вітаўтас Місявічус. «Мядзведжая акадэмія» (1988, пераклад з літоўскай)

## Літаратура 
* 
* Список основных работ М. Я. Гринблата // Сов. этнография. 1976. № 2.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Беларусазнаўства
Андронава

**Андронава** — тапонім.

## Беларусь 
* Андронава — вёска ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці.

## Расія 
* Андронава — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласці.
* Андронава — вёска ў Гагарынскім раёне Смаленскай вобласці.
* Андронава — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці.
* Андронава — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці.
* Андронава (Угранскі раён)
Цітова

**Цітова** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Зоя Прохараўна Цітова (1919—1995) — акушэрка, Герой Сацыялістычнай Працы.

## Тапонім 
### Беларусь 
* Цітова — вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці.

### Расія 
* Цітова — вёска ў Гагарынскім раёне Смаленскай вобласці.
* Цітова — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці.
* Цітова — вёска ў Ельнінскім раёне Смаленскай вобласці.
Смятаніна

**Смятаніна** — тапонім.

## Казахстан 
* Смятаніна (Усходне-Казахстанская вобласць)

## Расія 
* Смятаніна (Смаленскі раён)
Лосева

**Лосева** — тапонім.

## Беларусь 
* Лосева (Гродзенскі раён)

## Расія 
### Ленінградская вобласць 
* Лосева (Прыазерскі раён)

### Смаленская вобласць 
* Лосева (Смаленскі раён)
* Лосева (Ярцаўскі раён)
Нема

**Нема** — тапонім.

* Нема (Маўрытанія)
* Нема (Кіраўская вобласць)
Лубня

**Лубня** — тапонім.

## Беларусь 
* Лубня — вёска ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласці.

## Расія 
* Лубня — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці.

## Украіна 
* Лубня — вёска ў Ноўгарад-Сівэрскім раёне Чарнігаўскай вобласці.
Нема (Кіраўская вобласць)

**Нема** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіраўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Немскага раёна і Немскага гарадскога паселішча. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1981 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Багародскае (Кіраўская вобласць)

**Багародскае** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіраўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Багародскага раёна і Багародскага гарадскога паселішча. Адлегласць да абласнога цэнтра горада Кірава — 127 км. Адлегласць да бліжэйшай чыгуначнай станцыі Зуеўка — 73 км. Адлегласць да бліжэйшай прыстані Мядзведак (на рацэ Вятцы) — 61 км.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Зялён явар, дуброва. Музыка Полаччыны

**«Зялён явар, дуброва. Музыка Полаччыны»** — дэбютны студыйны альбом гурта «Варган», выдадзены ў 2018 годзе.

## Спіс кампазіцый 
## Удзельнікі запісу 
* Кастусь Путронак ― гармонік, варган
* Антаніна Емяльянчык ― скрыпка
* Яна Храмцова ― бубен
* Ганна Лутава, Алімпіяда Шчарбакова ― спеў

## Спасылкі 
* 
* Зялён явар, дуброва. Музыка Полаччыны. Варган на сайце кнігарні «Логвінаў»
* Зялён явар, дуброва. Музыка Полаччыны  на сайце Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэту
* 2018 — Варган — Зялён явар, дуброва. Музыка Полаччыны на сайце «Этнаўсё»

Катэгорыя:Альбомы 2018 года
Катэгорыя:Фолк-альбомы Беларусі
Пяскоўка (Кіраўская вобласць)

**Пяскоўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Амутнінскім раёне Кіраўскай вобласці Расіі. Пасёлак размешчаны на берагах Вяткі, там дзе ў яе ўпадае рака Пяскоўка. Чыгуначная станцыя Шлакавая на ўчастку Яр — Верхнекамскае.

Насельніцтва — 3797 чал. (2020). Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1938 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Красная Паляна (Вяцкапалянскі раён)

**Красная Паляна** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Вяцкапалянскім раёне Кіраўскай вобласці Расіі, утварае Краснапалянскае гарадское паселішча. Пасёлак размешчаны на левым беразе ракі Вяткі, за 3 км ад горада Вяцкія Паляны (па прамой), за 17 км (па аўтадарозе). У 1945 годзе на месцы вёскі Белагузкі пачалося будаўніцтва домабудаўнічага камбіната.
Пастановай Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 10 жніўня 1949 года і рашэннем выканкама Кіраўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 жніўня 1949 г. № 951 новаму паселішчу было прысвоена назва рабочы пасёлак Красная Паляна.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Мірны (Орычаўскі раён)

**Мірны** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Орычаўскім раёне Кіраўскай вобласці Расіі. У пасёлку размешчаны Марадыкаўскі хімічны арсенал, аб’ект па захоўванні і знішчэнню хімічнай зброі.

Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1965 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Стрыжы (Орычаўскі раён)

**Стрыжы** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Орычаўскім раёне Кіраўскай вобласці Расіі, утварае Стрыжэўскае гарадское паселішча. Знаходзіцца на левым беразе ракі Быстрыца, праз пасёлак праходзіць чыгунка Кіраў — Кацельніч (Транссіб). У пачатку XX стагоддзя на месцы былога 73-га чыгуначнага раз’езда вырас невялікі пасёлак. У 1943 годзе ён атрымаў статус пасёлка гарадскога тыпу.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Зямля. Адзін дзівосны дзень

«**Зямля. Адзін дзівосны дзень**» () — дакументальны фільм 2017 года рэжысёра Пітэра Уэбера. 

## Сюжэт 
Сонца ўзыходзіць над Зямлёй, і мноства жывых істот пачынаюць свой дзень, поўны кранальных, займальных і небяспечных падзей. Ігуаны ратуюцца ўцёкамі ад атрутных змей, чароўныя панды ласуюцца парасткамі бамбука, жырафы змагаюцца за сэрца «цудоўнай дамы»… Жыццё ў афрыканскай саване, на бязлюдных выспах у Ціхім акіяне, у лясах Азіі і на марскім дне разгортваецца па законах вострасюжэтнага баявіка, сентыментальнай меладрамы або галавакружнага трылера. Ніколі раней цуды не былі так блізка.

## Акцёрскі склад 
* Роберт Рэдфард — голас расказчыка (версія на англійскай мове)
* Джэкі Чан — голас расказчыка (версія на мандарынскай мове)

## Узнагароды 
Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 3 кінаўзнагародамі і яшчэ 5 намінацыямі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Зямля. Адзін дзівосны дзень  на сайце Gavarun.by

Катэгорыя:Дакументальныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы Вялікабрытаніі 2017 года
Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фільмы Пітэра Уэбера
Катэгорыя:Фільмы, агучаныя па-беларуску праектам Gavarun by
Пётр Шумаў

**Пётр Шумаў** (нар. , Гродна — , Лодзь) — фотамастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў дваранскай сям’і. 12 гадоў вучыўся ў Гродзенскай мужчынскай гімназіі. Будучы гімназістам, так захапіўся ідэямі марксізму, што гэта стала важней вучобы і ў 1885 годзе ён стварыў першы гродзенскі сацыял-дэмакратычны гурток і адразу ж трапіў пад таемны нагляд паліцыі.

Пасля гімназіі накіраваўся ў Тэхналагічны Інстытут у Санкт-Пецярбург, дзе правучыўся ўсяго два гады (1892—1894). Менавіта там першы раз сутыкнуўся з сацыялістычным рухам, пачаў актыўна працаваць у гуртках, нават некаторы час перахоўваў нелегальную студэнцкую бібліятэку.

У турэмнае зняволенне ўпершыню трапіў у сваім родным горадзе, калі ў 1894 годзе далучыўся да гродзенскага рэвалюцыйнага гуртка, яму забаранілі пакідаць Гродна цягам трох гадоў. Яго арыштоўвалі восем разоў, у гродзенскай турме ён правёў чатыры гады.

У 1904 годзе ажаніўся з Кэйлай (Кацярынай) Лапінай, дачкой багатага ўладальніка гродзенскай тыпалітаграфіі Саламона Лапіна.

Прайшло ўсяго тры гады, і пасля няўдалай першай рускай рэвалюцыі 1905—1907 гадоў, пад рэальнай пагрозай ссылкі ў Сібір на катаргу, парваў з рэвалюцыйнай дзейнасцю і эміграваў за мяжу ў Парыж разам з сям’ёй.

Дзякуючы знаёмаму па рэвалюцыйным змаганні ў Гродне Яна Стружэцкага асвоіў модную ў той час фотасправу. У 1911 годзе адкрыў ўласную фотамайстэрню. Найважнейшым кліентам  стаў знакаміты скульптар і мастак Аўгуст Радэн — адзін з творцаў і самых яскравых прадстаўнікоў імпрэсіянізма. Ад 1908 года аж да смерці А. Радэна і П. Шумаў зрабіў 149 здымкаў яго твораў і 58 прац, на якіх занатаваў вялікага француза ў розных сітуацыях.

У 1920 гадф ён эксперыментаваў са светам, прыдумваў новыя тэхналогіі фатаграфавання, адкрыў новую старонку ў гісторыі фатаграфіі. Многія лічылі за гонар зрабіць свой партрэт менавіта ў яго. У захапленні ад яго здымкаў былі Марк Шагал, Уладзімір Маякоўскі, Барыс Савінкаў, Марына Цвятаева, Альберт Эйнштэйн, Анатоль Франс.

Эканамічны крызіс 1929 года вельмі негатыўна адбіўся на працы П. Шумава. Майстар вымушаны быў зачыніць сваю майстэрню. У 1934 годзе разам з сям’ёю выехалі з Парыжа і пасяліліся ў Лодзі (Польша).

Пётр Шумаў рабіў вельмі добрыя рэпрадукцыі шэдэўраў французскага мастацтва, за што атрымаў бронзавы медаль Французскага таварыства фатографаў. У 1925 гдзе стаў залатым медалістам мастацкай выставы ў Парыжы. Найбольшым прызнаннем ягоных заслуг у рэвалюцыйнай барацьбе стала ўзнагароджанне яго Крыжам Незалежнасці.

Памёр Пётр Шумаў 25 чэрвеня 1936 года і пахаваны на евангелісцкіх могілках у Лодзі. Пасля смерці мужа Кейла Лапіна выехала ў Гродна і загінула ў гродзенскім гета падчас Другой сусветнай вайны.

Здымкі Пятра Шумава сёння захоўваюцца ў многіх музеях і рэкламных агенцтвах свету, дорага прадаюцца на аўкцыёнах антыкварыяту і цэняцца як сапраўдныя прадметы мастацтва.

 

Катэгорыя:Фатографы Францыі
Катэгорыя:Фатографы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Фатографы XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Мастакі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Памерлі ад сардэчнай недастатковасці
Хоўк

**Хоўк** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ітан Хоўк — амерыканскі акцёр
* Мая Хоўк — амерыканская актрыса і мадэль
* Роберт Хоўк — 23-і прэм’ер-міністр Аўстраліі
* Тоні Хоўк — амерыканскі скейтбардыст
Міхаіл Уладзіміравіч Рыбнікаў

**Міхаіл Уладзіміравіч Рыбнікаў** (12 красавіка 1954, г. Ніжні Тагіл, Свярдлоўская вобласць, РСФСР — 6 студзеня 2021, Мінск) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў архітэктурны факультэт Брэсцкага інжынерна-будаўнічага інстытута ў 1976 годзе. Размеркаваны ў ДПІ «Мінскпраект» у майстэрню Ю. М. Градава і Л. М.  Левіна, у 1976—1989 гадах працаваў на пасадах архітэктара, старэйшага архітэктара, вядучага архітэктара. У 1989—1992 гадах вядучы архітэктар АП «Белпраект». У 1993—2002 гадах галоўны архітэктар праектаў у ААТ «Інстытут „Мінскграмадзянпраект“». У 2002—2010 гадах начальнік АКМ-4 УП «Мінскпраект». У 2011—2018 гадах дырэктар УП «Творчая майстэрня архітэктара Рыбнікава М. В.».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1983 года.

## Творчасць 
Асноўныя творчыя працы (аўтар, кіраўнік творчага калектыва): храм-помнік у гонар Усіх Святых, у памяць бязвінна забітых у Айчыне нашай; рэканструкцыя і рэстаўрацыя Беларускага дзяржаўнага цырка; тэлепорт Рэспублікі Беларусь; адміністрацыйны будынак па вул. К. Цэткін (вуліца Караля, 51); крытыя тэнісныя корты па вул. Жудро — усе ў г. Мінску.

Рыбнікаў М. В. кіраваў творчымі калектывамі па рэканструкцыі і рэстаўрацыі Мірскага замка, аб’ектаў Верхняга горада ў г. Мінску. З’яўляецца аўтарам рэканструкцыі будынка па вул. Старавіленскай, 4 пад Прэзідэнцкі спартыўны клуб, будынка па вул. Румянцава, 6 пад Сусветны банк, жылых дамоў па вул. Гая ў г. Мінску, рэканструкцыя адміністрацыйнага будынка па вул. Э. Пашкевіч у г. Мінску пад гасцініцу і інш. аб’ектаў.

## Узнагароды 
Узнагароджаны Прэміяй Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва РБ імя Караля У. А. (1998; М. У. Рыбнікаў, Ю. А. Камісараў, Г. Я. Перліна), нагрудным знакам Беларускага саюза будаўнікоў «За заслугі ў будаўніцтве» (2010), дыпломамі Саюза архітэктараў Беларусі за лепшыя праекты і пабудовы (1995—2011).

## Спасылкі 
* Рыбников Михаил Владимирович // МИНСК ПРОЕКТ СТАБИЛЬНОСТЬ ТРАДИЦИИ 75 КАЧЕСТВО. Минск. 2020

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Светлапалянск

**Светлапалянск** (; да 1970 года — **Дымнае**) — пасёлак гарадскога тыпу ў Верхнякамскім раёне Кіраўскай вобласці Расіі. Пасёлак узнік у 1964 годзе ў сувязі з пачаткам торфараспрацовак балота Дымнае. У 1967 годзе адкрыта торфапрадпрыемства «Дымнае». У 1968 годзе пачалося будаўніцтва торфапрадпрыемства «Кірсавае». У 1970 годзе пасёлак атрымаў назву Светлапалянск. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1982 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці