open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Першая бітва пры Артуа

**Пе́ршая бі́тва пры Артуа́** (17 снежня 1914 — 13 студзеня 1915) — бітва паміж нямецкай і французскай арміямі на шампанскім кірунку Заходняга фронту часоў Першай сусветнай вайны. Гэтая бітва, разам з першай шампанскай бітвай, стала першай сур’ёзнай спробай французскай арміі правесці наступальную аперацыю пасля завяршэння бітвы за Іпр у лістападзе 1914 года.

## Гісторыя 
Няўдалая спроба нямецкіх войскаў глыбокім флангавым манеўрам прарвацца ўглыб Францыі, у так званым «бегу да мора», прымусіла кайзераўскае кіраўніцтва перайсці да абароны ад Паўночнага мора да швейцарскай мяжы і замацавацца за суцэльнай лініяй акопаў і ўмацаваных пазіцый, якія паступова ўсё больш і больш ускладняліся. Адначасова французскае вышэйшае камандаванне, разумеючы эканамічную важнасць багатых рэгіёнаў Бельгіі і абласцей на паўночным усходзе Францыі, якія апынуліся пад акупацыяй, спрабавала выкарыстаць сітуацыю і, нягледзячы на ўласную спустошанасць у жывой сіле і тэхніцы, правесці наступальную аперацыю на гэтым стратэгічным кірунку і паспрабаваць вызваліць рэгіён Артуа. Пад увагу прымалася таксама тое, што ў гэты час немцы паралельна праводзілі новае наступленне супраць рускіх на Усходнім фронце, і былі вельмі абмежаваныя ў магутных рэзервах на Захадзе. Больш таго, разведка дакладала, што немцы перакінулі ад чатырох да шасці карпусоў на Усходні фронт.

Суровыя пагодныя ўмовы і дрэнная арганізацыя матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння сарвалі арганізаваны наступ у Артуа, толькі 17 снежня 1914 года французскія войскі 10-й арміі генерала Луі дэ Мо-Юі атакавалі пазіцыі 6-й арміі генерала князя Рупрэхта Баварскага. Разрозненыя дзеянні французскіх часцей асабліва паблізу Арасу і Вімі Рыдж зрываліся добра арганізаванай абарончай тактыкай кайзераўскіх войскаў. XXXIII-му французскаму корпусу генерала Філіпа Пэтэна ўдалося нават захапіць першую нямецкую лінію, але дрэнныя ўмовы надвор’я і адсутнасць артылерыйскай падтрымкі перашкодзілі французам у далейшым прарыве варожых рубяжоў.

25 снежня пачаўся сезон дажджоў і густога туману, які звёў на нішто ўсе далейшыя спробы наступу. 4 студзеня 1915 года французскія войскі, атрымаўшы мізэрныя тэрытарыяльныя заваёвы, спынілі далейшыя баявыя дзеянні. Тым часам, наступ у Шампані французскай 4-й арміі, які пачаўся 20 снежня 1914 года, таксама пацярпеў поўны правал.

## Гл. таксама 
* Другая шампанская бітва
* Другая бітва пры Артуа
* Трэцяя бітва пры Артуа
* Фландрская бітва
* Бітва пры Арасе (1917)

## Літаратура 
* G. D. Sheffield, War on the Western Front, Osprey Publishing, 2007, p. 55, ISBN 978-1-84603-210-3.
* Humphries, M. O.; Maker, J. (2010). Germany’s Western Front, 1915: Translations from the German Official History of the Great War II (1st ed.). Waterloo Ont.: Wilfrid Laurier University Press. ISBN 978-1-55458-259-4.
* Ian Sumner, French Poilu 1914-18, Osprey Publishing, 2009, p. 6, ISBN 978-1-84603-332-2.

Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы ў Францыі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Францыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Ніканаў

**Ніканаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Рыгоравіч Ніканаў (1901—1944) — Герой Савецкага Саюза.
* Леанід Мікалаевіч Ніканаў (1872—1952) — вучоны-батанік, Заслужаны дзеяч навукі БССР.
* Мікалай Андрэевіч Ніканаў (1922—1947) — Герой Савецкага Саюза.
HMS E26

**HMS E26** —  брытанская падводная лодка тыпу E. Пабудавана ў 1914-1915 гадах на верфі William Beardmore and Company у Глазга, дзе судна было спушчана 3 кастрычніка 1915 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 11 лістапада 1915 года. З'яўлялася адной з дзвюх падводных лодак (суместна з HMS E25), заказаных  29 красавіка 1914 года, але пасля пачатку вайны канфіскавана Каралеўскім флотам і ўключана ў яго склад пад індэксам E26. 

Падчас Першай сусветнай вайны была размешчана ў Харыджы, дзе была ўключана ў Восьмую падводную флатылію.

3 ліпеня 1916 года HMS E26 была згублена з усім экіпажам у Паўночным моры, прыблізна, у наваколлі ўсходніх Эмсаў. Месца яе крушэнне было выяўлена групай галандскіх дайвераў у 2006 годзе.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Okręty podwodne typu E на старонке Battlecruisers.co.uk 
* HMS E26, Submarines Association, Barrow-in-Furness Branch
* E Class Coastal Submarine   

Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі тыпу E
Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі ў Першай сусветнай вайне
Царква Святой Ганны (Дудзічы)

**Царква ў гонар Святой Ганны** — мураваны праваслаўны храм у в. Дудзічы Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці. З 2015 года ўваходзіць у 2-ую Пухавіцкую благачынную акругу.

## Гісторыя 
Праваслаўная грамада храма святой справядлівай Ганны была створана на месцы спаленай падчас вайны Свята-Пакроўскай царквы. Гэта царква вядома як месца, дзе захоўвалася адна са святыняў Праваслаўнай Царквы ‒ цудадзейны абраз Боскай Маткі «Дудзікай». Цягам многіх гадоў на месцы згарэлага храма стаяў помнік у гонар загінулых падчас вайны ўраджэнцаў сяла, а ў 1998 годзе Патрыяршым Экзархам усяе Беларусі Высокаправялебнейшым Філарэтам было прынята пастанова пра адраджэнне тут прыходскага жыцця.

Дудзічы. Царква Святой Ганны 2.jpg
Дудзічы. Царква Святой Ганны 3.jpg
Дудзічы. Царква Святой Ганны 1.jpg

## Гл. таксама 
* Храмы Пухавіцкага раёна

## Спасылкі 
* августа Преосвященнейший Вениамин, епископ Борисовский и Марьиногорский, совершил праздничное богослужение в храме святой праведной Анны в деревне Дудичи 2-го Пуховичского благочиния  -http://borisoveparhia.by/

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Дудзічы
Катэгорыя:Храмы Барысаўскай епархіі
Катэгорыя:Храмы Святой Ганны
Царква Святога Іаана Хрысціцеля (Пціч)

**Царква Святога Іаана Хрысціцеля** — храм у в. Пціч Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці. Царква знаходзіцца на тэрыторыі музея «Дудуткі». З 2015 года ўваходзіць у 2-ую Пухавіцкую благачынную акругу.

## Гісторыя 
Ідэя будаўніцтва праваслаўнай царквы ў музеі «Дудуткі» нарадзілася ў 2006 годзе. Заснавальнікі музея і калектыў прынялі рашэнне стварыць прыход і запрасіць праваслаўнага святара ў музей для арганізацыі жыццядзейнасці царкоўнай абшчыны. Асноўнай мэтай рэалізацыі гэтай ідэі ў музеі было прыцягненне працаўнікоў музейнага комплекса, жыхароў навакольных вёсак і гасцей узея да духоўнай гісторыі беларускага народа, адраджэння культурнай спадчыны праваслаўных абшчын Пухавіцкай зямлі. У тым жа 2006 годзе было выдзелена часовае памяшканне ў прылеглай да музея вёсцы Пціч для правядзеннянабажэнстваў паводле праваслаўнага абраду.

Святар Яўген Грамыка, які быў накіраваны епархіяльным упраўленнем Беларускага экзархата, 27 лістапада 2006 г. здзейсніў першую Боскую Літургію ў часовым памяшканні Царквы. Акрамя набажэнстваў, у царкве сталі здзяйсняцца споведзь і прычасце, хрышчэнне, вянчанне. Неўзабаве, 16 лютага 2007 г., музейны комплекс наведаў Мітрапаліт Філарэт, Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі, які асвяціў крыж на месцы будучага будаўніцтва новага храма. З мая 2007 года пачалося ўзвядзенне новага храма.

Храм быў узведзены амаль за год. 27 красавіка 2008 г. адбылося першае набажэнства.

Асвячэнне Храма адбылося 7 ліпеня 2008 года. Асвячэнне прастола царквы здзейсніў Мітрапаліт Філарэт у прысутнасці святароў пухавіцкіх парафій, таксама былі запрошаны святары з Мінска. Асаблівая ўвага была аддадзена гасцям з Чарнагорыі, з манастыра г. Цэцін, манахам, якія прывезлі і перадалі ў дар Царкве абраз з часцінкамі мошчаў св. Іаана Хрысціцеля. Пры асвячэнні Храма прысутнічалі вернікі, ахвярадаўцы, работнікі музея, госці, пасол Сербіі ў Беларусі.

## Архітэктура 
Важным дадаткам да добраўпарадкавання Храма стаў выраб і ўстаноўка іканастаса, асноўны дэкор якога выкананы з саломы прыёмамі народнага саломапляцення. Аўтарам дызайну і вытворцам з’яўляецца Салдатава Вера Яўгенаўна. Асаблівае захапленне выклікаюць саламяныя царскія вароты. Створкі і верхняя частка брамы — усё выканана з саломы. Тугія вітыя жгуты аздабляюць іканастасныя ўстаўкі. Унутры жгутоў — плеценыя квадраты. Па-над жгутамі рассыпаюцца плеценыя ўзоры з ланцужкоў маленькіх ромбікаў, якія фарміруюць саламяныя крыжы ўнізе, пасярэдзіне і зверху.

## Галерэя 

Dudutki church 1.jpg
Dudutki church 2.jpg
Dudutki Museum Church (16299610422).jpg
Церковушка.JPG 

## Гл. таксама 
* Храмы Пухавіцкага раёна

## Спасылкі 
* Храм  — http://www.dudutki.by/

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Дудуткі
Катэгорыя:Храмы Барысаўскай епархіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:2007 год у Беларусі
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Астара (Азербайджан)

**Астара** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Астарынскага раёна.

Размешчаны на крайнім паўднёвым усходзе Азербайджана, на левым беразе ракі Астара (Астарачай) пры ўпадзенні яе ў Каспійскае мора. Па рацэ праходзіць дзяржаўная мяжа з Іранам. За 3 км ад горада знаходзіцца чыгуначная станцыя Астара. На правым беразе ракі размешчаны іранскі горад Астара.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Міхаіл Сцяпанавіч Варонін

{{Навуковец 
 |Імя                  = Міхаіл Сцяпанавіч Варонін
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Дата нараджэння      = 
 |Месца нараджэння     = 
 |Дата смерці          = 
 |Грамадзянства        = 
 |Навуковая сфера      = 
 |Месца працы          = 
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = 
 |Навуковы кіраўнік    = Леў Сямёнавіч Цанкоўскі, Генрых Антон дэ Бары
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы          = 
}}

**Міхаіл Сцяпанавіч Варо́нін** (;  — ) — рускі вучоны ў галіне батанікі, мікалогіі, фітапаталогіі. Акадэмік Імператарскай Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук (1898).

## Біяграфія 
М. С. Варонін нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу. У 1858 годзе скончыў Імператарскі Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт. Працаваў у Германіі, у Гайдэльбергу, затым пад кіраўніцтвам Г. А. дэ Бары ў Фрайбургу. Потым працаваў у Францыі. У 1861 годзе абараніў дысертацыю «Исследования над морскими водорослями» на ступень магістра. У 1869—1870 гг. М. С. Варонін прыват-дацэнт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. У 1874 годзе яму прысуджана ступень доктара батанікі. У 1884 годзе абраны членам-карэспандэнтам імператарскай Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук, у 1898 годзе правадзейным яе членам. 1879—1880 гг. М. С. Варонін правёў у Германіі.

Памёр М. С. Варонін у Санкт-Пецярбургу. Пахаваны на Новадзявочых могілках.

## Навуковая дзейнасць 
М. С. Варонін з’яўляецца адным з заснавальнікаў антагенетычнага кірунку ў мікалогіі. Выявіў мікраарганізмы ў каранёвых клубеньчыках бабовых раслін. Даследаваў цыкл развіцця грыбоў. Яму належаць навуковыя працы па грыбных хваробах сельскагаспадарчых культур. У 1874—1880 гг. выявіў цыкл развіцця ўзбуджальніка кілы капусты.

## Літаратура 
*  — С. 12.

## Спасылкі 
* Журнал «Санкт-Петербургский университет», № 26 (3650), 14 ноября 2003 года 

Катэгорыя:Правадзейныя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Альголагі
Бабек (горад)

**Бабек** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Бабекскага раёна Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспублікі. Да 1978 года населены пункт называўся Тазакенд, пасля чаго быў перайменаваны ў Бабек у гонар правадыра іранскага нацыянальнага паўстання ў Азербайджане (паўночна-заходняя Персія) і Закаўказзе Бабека. Насельніцтва на 2010 год складала 3 252 чалавекі.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Бейлаган

**Бейлаган** () — горад і адміністрацыйны цэнтр Бейлаганскага раёна Азербайджана. Размешчаны на Карабахскай раўніне, за 20 км ад чыгуначнай станцыі Дашбурун.

## Вядомыя носьбіты 
* Наміг Гуліеў — азербайджанскі шахматыст

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Белаканы

**Белаканы** () — горад, адміністрацыйны цэнтр Белаканскага раёна Азербайджана, размешчаны ля падножжа гор Вялікага Каўказскага хрыбта на рацэ Белаканчай (прыток ракі Алазані), уздоўж шашы Еўлах — Лагадэхі, за 178 км на паўночны захад ад чыгуначнага вузла Еўлах. Насельніцтва — 47800 чалавек (2017).

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Кахі

**Кахі** () — горад, адміністрацыйны цэнтр Кахійскага раёна Азербайджана. Размешчаны ля падножжа паўднёвага схілу Вялікага Каўказа, на рацэ Курмухчай.

## Славутасці 
* Кафедра Некрэскай і Герэцкай епархіі Грузінскай Праваслаўнай Царквы.
* Квартал старадаўняй забудовы Ічэры-базар з дамамі XVIII—XIX стст.
* Магілы суфіеў: Юніс Эмрэ (таксама паэт) і яго настаўніка Тапдуг Эмрэ — месца паломніцтва мусульман.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Нут (міфалогія)

**Нут** — старажытнаегіпецкая багіня неба і зорак.

## Міфалогія 
Нут лічыцца адной з найбольш старажытных багінь, якіх шанавалі жыхары даліны Ніла. Паводле пазнейшай міфалогіі, Нут і Геб былі дзецьмі багоў Шу і Тэфнут.

Пасля сталення сястра і брат сталі мужам і жонкай. Гарачае каханне прывяло да таго, што Нут пакінула сваё месца і спусцілася на зямлю, так што сусвет апанавала цемра. Шу быў вымушаны спыніць каханне сваіх дзяцей і падзяліць іх. Аднак у выніку гэтага кахання нарадзіліся багі Асірыс, Ісіда, Сет. Лічылася, што ўжо пасля падзелу Нут мела сувязь з Тотам. Сярод яе дзяцей называлі бога Ра.

## Аблічча 
Нут часцяком малявалі як дзяўчыну з пасудзінай на галаве. Знак пасудзіны таксама прысутнічае ў іерагліфічным напісанні яе імя. Лічыцца, што пасудзіна ўвасабляла жаночую вантробу, была сімвалам мацярынства.

У ніжнім Егіпце галоўным сімвалам Нут з’яўляўся Млечны Шлях. На выяве ў магільні Рамсеса VI Нут выглядае як нябесная арка.

Вядомы выявы Нут у вобразе мацёры з парасятамі або нябеснай каровы са знакамі сонца і месяца.

Cercueil anthropomorphe (Antiquités égyptiennes, Musée des Beaux-Arts de Lyon) (5454019559).jpg|Антрапаморфная выява Нут ва ўнутранай частцы саркафага
Geb and Nut03.png|Нут у вобразе аркі
Nut1.JPG|Нут у вобразе каровы

## Шанаванне 
Галоўным культавым цэнтрам Нут быў горад Геліёпаль. У Мемфісе быў пабудаваны храм Нут, дзе яе шанавалі як лякарку. Выявы багіні часцяком малявалі ў магільнях або ва ўнутранай частцы саркафагаў. Магчыма, гэта звязана з тым, што Нут як Млечны Шлях павінна была прывесці душу ў краіну памерлых.

## Спасылкі 
* The Ancient Egyptian Goddess Nut
* The Mythology of Nut, Mother of Gods

Катэгорыя:Егіпецкая міфалогія
Катэгорыя:Багіні
Катэгорыя:Багі неба і надвор’я
Нефтэчала

**Нефтэчала**  () — горад і адміністрацыйны цэнтр Нефтэчалінскага раёна Азербайджана, размешчаны на беразе Каспійскага мора, за 12 км на поўдзень ад вусця ракі Куры.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Гаўлар

**Гаўлар** () — горад у Тавузскім раёне Азербайджана. 7 сакавіка 2012 года ўказам Прэзідэнта Азербайджана пгт Гаўлар набыў статус горада.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Габустан (горад)

**Габустан** () — горад (з 2008 г.) у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Габустанскага раёна. Да 2008 г. называўся Маразы ().

## Гісторыя 
У 1920—1930 гг. і ў 1943—1960 гг. з'яўляўся цэнтрам Маразынскага раёна Азербайджанскай ССР. Потым адміністрацыйны цэнтр сельскага і пасялковага савета ў Шэмахінскім раёне.

## Славутасці 
* Маўзалей Дзіры Баба (пабудаваны ў 1402 г.)

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Геакчай

**Геакчай** () — горад і адміністрацыйны цэнтр Геакчайскага раёна Азербайджана. Размешчаны на правым беразе ракі Геакчай, за 18 км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Уджары. Назва ў перакладзе з азербайджанскай азначае «сіняя рака». Размешчаны ў Шырванскім стэпе, на 219 км аўтатрасы Баку-Казах, на скрыжаванні 4 аўтамабільных дарог.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Тэфнут

**Тэфну́т** — старажытнаегіпецкая багіня дажджу і вільгаці. 

## Міфалогія 
Першасным месцам, дзе ўзнік вобраз багіні Тэфнут лічыцца Гермопаль. Надпіс ў магільне фараона Унаса (XXIV ст. да н. э.) кажа пра тое, што Тэфнут была звязана з бажаством Тэфен, разам з якім важыла сэрцы памерлых падчас замагільнага суда. 

У далейшым распаўсюджанне набыла геліёпальская міфалагічная версія. Паводле яе Тэфнут была дачкой Атума або Ра і сястрой і жонкай Шу. Ад шлюба з Шу нарадзіліся Геб і Нут. На выявах Тэфнут часам падтрымлівае цела Нут. 

У Нубіі Тэфнут атаесамлялася з багіняй-львіцай Менхет. Магчыма, адтуль прыйшоў вобраз Тэфнут з галавою льва. 

Галоўнай функцыяй Тэфнут ва ўяўленнях егіпцян былі адказнасць за дождж і вільгаць. Яе імя перакладаецца «яна з вільгаці». У адной з папулярных легенд Ра загадаў Тэфнут знайсці згубленае ім вока. Тэфнут адправілася ў Нубію, пасля чаго ў Егіпце пачалася засуха. Ра быў вымушаны адправіць следам Тота і Шу. Шу знайшоў сястру і вярнуў яе ў Егіпет, дзе яна наведала кожны горад і была сустрэта мясцовымі жыхарамі з вялікай радасцю. У некаторых надпісах яе называлі месячным або сонечным вокам Ра. 

Цікава, што падчас рэформ Эхнатона культ Шу і Тэфнут захоўваўся сярод егіпцян.

## Аблічча 
Егіпцяне звычайна малявалі Тэфнут у вобразе львіцы або жанчыны з галавою льва. Вядомы выявы ў абліччы кобры. У дэльце Ніла Тэфнут шанавалі ў вобразе фламінга.

## Шанаванне 
Тэфнут шанавалася на тэрыторыі ўсяго Егіпта, але яе галоўныя культавыя цэнтры знаходзіліся ў Гермопале і Леантаполісе.

## Спасылкі 
* Egyptian Gods: Tefnut - Egyptian Gods and Goddesses 
* Tefnut - Ancient Egypt Online
* Egyptian Goddess Tefnut Facts
* Shu and Tefnut, Children of RA 

Катэгорыя:Егіпецкая міфалогія
Катэгорыя:Багіні 
Катэгорыя:Багі неба і надвор’я
Уджары

**Уджары** () — горад, адміністрацыйны цэнтр Уджарскага раёна Азербайджана. Размешчаны за 250 км на захад ад Баку. Чыгуначная станцыя на лініі Баку — Тбілісі.

У 1941 годзе атрымаў статус горада.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Тэртэр (горад)

**Тэртэр** — горад, адміністрацыйны цэнтр Тэртэрскага раёна Азербайджана. Знаходзіцца за 332 км на захад ад Баку.

## Гісторыя 
5 жніўня 1949 года паселішча аднесена да ліку гарадоў і яму была прысвоена новая назва — Мірбашыр, ад імя азербайджанскага партыйнага дзеяча Мірбашыра Касумава. 7 лютага 1991 года гістарычная назва Тэртэр было адноўлена.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Агуз (горад)

**Агуз** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Агузскага раёна. Размешчаны на р. Эльджыган, на ўсход ад г.Шэкі, на вышыні амаль 594 м, каля падножжа паўднёвага схілу Каўказскага хрыбта.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Ардубад

**Ардубад** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Ардубадскага раёна і другі па велічыні горад Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспублікі. Размешчаны ў перадгор’ях Зангезурскага хрыбта на рацэ Ардубадчай, за 4 км ад чыгуначнай станцыі Ардубад. З 2001 года гістарычная забудова горада з’яўляецца кандыдатам на ўнясенне ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Вядомыя асобы 
* Наджафкулі Рафіеў — Герой Савецкага Саюза.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Закаталы

**Закаталы**  () — горад і адміністрацыйны цэнтр Закаталыскага раёна Азербайджана. Чыгуначная станцыя на лініі Еўлах-Белаканы. Міжнародны аэрапорт Парзіван. Горад размешчаны на шашы Еўлах — Куба — Тбілісі, за 152 км на паўночны захад ад чыгуначнага вузла Еўлах.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Давід Мелкумавіч Малян

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Зардоб

**Зардоб** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Зардобскага раёна. Размешчаны на левым беразе ракі Куры, за 35 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Уджары. У 1968 годзе атрымаў статус горада.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Масалы

**Масалы** () — горад на паўднёвым усходзе Азербайджана, адміністрацыйны цэнтр Масалынскага раёна. Размешчаны на Ленкаранскай нізіне, на рацэ Віляшчай, за 18 км ад чыгуначнай станцыі Масалы, за 259 км ад Баку.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Нафталан

**Нафталан** () — горад рэспубліканскага падпарадкавання ў Азербайджане.

Размешчаны за 360 км ад Баку і за 48 км на паўднёвы ўсход ад другога па велічыні горада краіны — Гянджы, на берагах ракі Нафталан, за 18 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Герань. У горадзе здабываецца лячэбная нафта — нафталана. У 1967 годзе пасёлак Нафталан атрымаў статус горада.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Лерык

**Лерык** () — горад на поўдні Азербайджана, каля мяжы з Іранам, цэнтр Лерыкскага раёна. Горад размешчаны ў Талышскіх гарах, за 56 км ад Ленкарані.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Юльяна Пятрэнка

**Ю́лія Віта́льеўна Пятрэ́нка**, псеўданім **Юльяна Пятрэнка** (нар. , Жгунь  Гомельскай вобласці) — пісьменніца, сурдапедагог.

## Біяграфія 
Расла на бабуліных казках, што значны адбілася на яе творчасці.

Скончыла Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка ў Мінску. Працавала ў школе для дзяцей з парушэннямі слыху, у садку, у цэнтральнай бібліятэцы Гомеля. Цяпер працуе ў Гомельскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце, займаецца сакратарскімі паслугамі і паслугамі па перакладу.

## Творчасць 
Друкавалася ў часопісах «Маладосць», «Полымя», «Нёман», літаратурным альманаху «Літаратурная Гомельшчына» і іншых. Уладальнік Гран-пры Першага абласнога форуму маладых літаратараў Гомельшчыны, прысвечанага 500-годдзю беларускага кнігадрукавання. Па выніках конкурсу Гомельскім абласным аддзяленнем ГА «Саюз пісьменнікаў Беларусі» выдадзена першая кніга прозы Юліі Пятрэнка «Авяльга». У 2017 годзе выйшаў празаічны зборнік апавяданняў «На досвітку», які быў адзначаны абласной літаратурнай прэміяй імя Кірыла Тураўскага. У 2020 годзе выйшаў раман «Харунжы. Verbera ventorum».

## Літаратура 
* Літаратурна-мастацкі часопіс «Дзеяслоў» № 4 (83) (ліпень-жнівень) 2016. — С.126.
* «Юліяніны байкі» // «Маладосць» № 32.
* На досвітку: апавяданні / Юлія Пятрэнка. — Мазыр: Калор, 2017. — 188 с.
* Харунжы. Verbera ventorum: раман / Юльяна Пятрэнка. — Мінск: Кнігазбор, 2020. — 228 с. — (Бібліятэка Саюза беларускіх пісьменнікаў «Кнігарня пісьменніка»; Пункт адліку).

## Спасылкі 
* http://goub.by/?p=19821 
* https://lit-bel.org/news/Palats-u-Palatsi-7612/ 
* https://newbellit.wordpress.com/2017/12/22/ 
* https://litkritika.by/categories/literatura/559/4095.html 
* http://zviazda.by/sites/default/files/tekst_1-160_s_0.pdf
* http://www.movananova.by/medyateka/vypusk-106-mova-zhestau.html 
* http://zviazda.by/be/news/20170118/1484746971-yulyana-pyatrenka-nyaproshanyya-gosci-uryvak
* http://beegfree.org/user/-88305215
* http://pismennik.by/2017/09/04/
* http://www.pressreader.com/belarus/gomelskaya-pravda/20180327/281831464281825
* http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=14561&mode=print

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Далімамедлі

**Далімамедлі** () — горад у Геранбойскім раёне Азербайджана.

Па ўсесаюзным перапісе насельніцтва 1989 гады ў пасёлку Далімамедлі пражывала 4 480 чалавек. У 1991 годзе пасёлак гарадскога тыпу Далімамедлі атрымаў статус горада.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Шахбуз

**Шахбуз** () — горад і адміністрацыйны цэнтр Шахбузскага раёна Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспублікі, якая ўваходзіць у склад Азербайджана. Размешчаны на рацэ Нахічэванчай, за 30 км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Нахічэвань. У 2007 годзе пасёлак гарадскога тыпу Шахбуз атрымаў статус горада.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Дашкесан

**Дашкесан** () — горад на захадзе Азербайджана, адміністрацыйны цэнтр Дашкесанскага раёна краіны. Размешчаны ў гарыстай мясцовасці на рацэ Кашкарчай, за 36 км на паўднёвы захад ад Гянджы і 397 км ад Баку.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
HMS E25

**HMS E25** —  брытанская падводная лодка тыпу E. Пабудавана ў 1914-1915 гадах на верфі William Beardmore and Company у Глазга, дзе судна было спушчана 23 жніўня 1915 года. Яна пачала службу ў Каралеўскім флоце 4 кастрычніка 1915 года. З'яўлялася адной з дзвюх падводных лодак (суместна з HMS E26), заказаных  29 красавіка 1914 года, але пасля пачатку вайны канфіскавана Каралеўскім флотам і ўключана ў яго склад пад індэксам E25. 

Падчас Першай сусветнай вайны была размешчана на  Мальце.

У 1921 годзе лодка была прададзена на металалом.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Okręty podwodne typu E на старонке Battlecruisers.co.uk 
* HMS E25, Submarines Association, Barrow-in-Furness Branch
* E Class Coastal Submarine   

Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі тыпу E
Катэгорыя:Падводныя лодкі Вялікабрытаніі ў Першай сусветнай вайне
Ленінградская вуліца

**Ленінградская вуліца** — назва вуліц у розных населеных пунктах краін былога СССР.

## Беларусь 
* Ленінградская вуліца — вуліца ў Барысаве.
* Ленінградская вуліца — вуліца ў Брэсце.
* Ленінградская вуліца — вуліца ў Верхнядзвінску.
* Ленінградская вуліца — вуліца ў Віцебску.
* Ленінградская вуліца — вуліца ў Гомелі.
* Ленінградская вуліца — вуліца ў Давыд-Гарадку.
* Ленінградская вуліца — вуліца ў Дзяржынску.
* Ленінградская вуліца — вуліца ў Ельску.
* Ленінградская вуліца — вуліца ў Жлобіне.
* Ленінградская вуліца — вуліца ў Жодзіне.
* Ленінградская вуліца — вуліца ў Калінкавічах.
* Ленінградская вуліца — вуліца ў Лідзе.
* Ленінградская вуліца — вуліца ў Мінску.
* Ленінградская вуліца — вуліца ў Міры.
* Ленінградская вуліца — вуліца ў Пінску.
* Ленінградская вуліца — вуліца ў Полацку.
* Ленінградская вуліца — вуліца ў Фаніпалі.

## Гл. таксама 
* Ленінградскі завулак
Косаўская аперацыя (1915)

**Ко́саўская апера́цыя** (10 лістапада — 4 снежня 1915) — бітва Першай сусветнай вайны на Балканскім фронце, паміж сербскімі і балгарскімі войскамі, завяршыўся перамогай балгарскіх войскаў, якія змаглі нанесці сербскім войскам цяжкія страты і адціснуць іх да ўзбярэжжа Адрыятычнага мора.

## Бітва 
1 кастрычніка 1915 года, пасля ўступлення Балгарыі ў Першую сусветную вайну, балгарскія войскі абвясцілі вайну Сербіі. Балгарскае камандаванне дзейнічала ў саюзе з камандаваннем Аўстра-Венгрыі.

Фарсіраваўшы Мараву балгарскія войскі працягвалі наступ на тэрыторыю Косава. Галоўны ўдар 1-й балгарскай арміі быў нанесены на Прышціну. 9 лістапада балгарскія часткі ўступілі ў Косава. Сербскія войскі паспрабавалі нанесці контрудар на Уранье і злучыцца з англа-французскімі войскамі, што высадзіліся ў Салоніках, аднак атакі сербаў былі адбітыя. 24 лістапада часці 1-й балгарскай арміі без адмысловай працы захапілі Прышціну.

4 снежня аперацыя ў Косава завяршаецца, сербская армія ў найцяжэйшых умовах адступае ў Албанію. Пры гэтым сербскія войскі страцілі 30 тысяч забітымі і параненымі, 199 гармат, 150 аўтамашын, вялікую колькасць коней, і іншую ваенную маёмасць.

Пасля аперацыі ў Косава, балгарскія войскі ўступаюць у межы сербскай Македоніі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Балгарыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Сербія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Бітвы Балгарыі
Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Сербіі
Першая бітва пры Ізонцы

**Пе́ршая бі́тва пры Ізо́нцы** (24 мая 1915 — чэрвень 1915). Першая бітва на Італьянскім фронце Першай сусветнай вайны. Паклала пачатак баявых дзеянняў паміж італьянскай арміяй і арміяй Аўстра-Венгрыі.

## Утварэнне Італьянскага фронту 
З уступленнем Італіі ў вайну, утварыўся новы фронт — Італьянскі. Тэатрам баявых дзеянняў станавіліся памежныя раёны Італіі і Аўстра-Венгрыі. Асаблівае значэнне набываў раён ракі Ізонца. Італія засяродзіла супраць Аўстра-Венгрыі да 35 дывізій, г. зн. каля 850 000 чалавек і 1200 гармат. Галоўнакамандуючым італьянскай арміі быў генерал Луіджы Кадорна. Паколькі асноўныя сілы аўстра-венгерскай арміі былі задзейнічаны супраць Расіі, аўстрыйскаму камандаванню прыйшлося ў тэрміновым парадку фармаваць войскі новага фронту. Першапачаткова Аўстра-Венгрыя вылучыла 20 дывізій, перакінутыя з Сербіі і Галіцыі. Германія перакінула адзін корпус і цяжкую артылерыю, групіроўку аўстра-венгерскіх войскаў узначаліў генерал Конрад.
Нягледзячы на колькасную перавагу, італьянская армія саступала германскай у баявой падрыхтоўцы і тэхнічным стаўленні.

## Наступ 
Наступ італьянскай арміі пачаўся 24 мая, адразу пасля абвяшчэння вайны, нягледзячы на тое, што разгортванне войскаў яшчэ не было завершана. Баі разгарнуліся адначасова на Ізонцы, у Карнійскіх і Кадорскіх Альпах, у Трэнціне. Італьянскае камандаванне, пры дапамозе раптоўнасці, хацела авалодаць панавальнымі вышынямі і пераваламі, аднак аўстра-венгерская армія без асаблівых праблем перайшла на загадзя падрыхтаваныя рубяжы абароны. Італьянцы за месяц памежных разлютаваных баёў змаглі захапіць плацдарм праз раку Ізонца ў раёне Плавы, авалодаць вышынёй Монтэ-Нера і дамагчыся нязначных поспехаў у раёне Трэнціна.
Асаблівых пладоў першае наступленне італьянцам не прынесла, і яны адразу ж перайшлі да далейшых актыўных дзеянняў.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Італія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Бітвы Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Бітвы Італіі
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы ў Італіі
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Ветраны млын (Дудуткі)

**Ветраны млын** — вятрак на тэрыторыю музея «Дудуткі».

## Гісторыя 
Млын быў пабудаваны ў 1903-05 гадах братамі Міхаілам Іванавічам і Іванам Іванавічам Паляковымі ў в. Бярозаўка Кармянскага р-на Гомельскай вобласці.

Пры правядзенні калектывізацыі млын стаў калгасным, а яго гаспадары былі высланы ў Сібір.

Млын працаваў да пачатку 70-х гадоў XX ст., а потым знаходзіўся ў закінутым стане і паступова разбураўся. Па ініцыятыве заснавальніка музея Яўгена Будзінаса ў чэрвені 1992 годзе млын быў прывезены на тэрыторыю музея «Дудуткі», адноўлены брыгадай цесляроў Віктара Карачуна пад кіраўніцтвам архітэктара Сяргея Сергачова і мастака Барыса Цітовіча.

Справа ад млына знаходзіцца «Хата завознiка», у якой сяляне, што прывозілі збожжа на млын і не паспявалі ў гэты дзень яго змалоць, маглі павячэраць і застацца пераначаваць.

## Архітэктура 
Адносіцца да збудаванняў шатровага (галандскага тыпу). Яго вышыня складае 14 метраў, збудаванне 5-ці яруснае.

## Галерэя 

Belarus-Windmill-1.jpg
Windmill Dudutki 02.jpg
Windmill Dudutki 06.jpg
Windmill Dudutki 10.jpg
Windmill Dudutki 09.jpg

## Спасылкі 
* Млын  // dudutki.by

Катэгорыя:Ветраныя млыны Беларусі
Катэгорыя:Дудуткі
Катэгорыя:Бярозаўка (Кармянскі раён)
Катэгорыя:1905 год у Беларусі
Катэгорыя:Перамешчаныя будынкі і збудаванні Беларусі
Рыгор Ільіч Перхураў

**Рыгор Ільіч Перхураў** ( — ?) — інжынер-архітэктар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1836 годзе. Пачатковую адукацыю атрымаў у Калужскай губернскай гімназіі, пасля чаго вучыўся ў Пецярбургскім будаўнічым вучылішчы (1851—1857)
* 1860-72
** Званіца ў с.  
* 1872-75:

** Перабудова  ў г. Вязьме і іншае.

Катэгорыя:Архітэктары Калугі
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Расіі
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Віцебска
Баксан (значэнні)

Назву **Баксан** маюць:

* Баксан — горад у Расіі, у Кабардзіна-Балкарыі
* Баксан — рака ў Кабардзіна-Балкарыі, правы прыток ракі Малка
Віталь Аляксандравіч Данілаў

**Віталь Аляксандравіч Дані́лаў** (нар. , г. Кохма, Іванаўская вобласць — 28 мая 1993) — беларускі архітэктар. Муж архітэктара Аляксандры Данілавай.

## Біяграфія 
Скончыў у 1951 годзе Кіеўскі інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1951 г. — архітэктар, галоўны архітэктар праектаў, майстэрні, інстытута, галоўны спецыяліст па архітэктуры тэхаддзела ў Віцебскграмадзянпраекце, жылыя дамы на скрыжаванні Маскоўскага праспекта і Смаленскай вуліцы (1980), будынак прафсаюзных курсаў з інтэрнатам (1983; усе ў сааўт.).

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалямі.

## Літаратура 
* 
* 

* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Віктар Іосіфавіч Піятроўскі

**Віктар Іосіфавіч Піятроўскі** ( — ) — грамадзянскі інжынер, архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў курс Пецярбургскага будаўнічага вучылішча (грамадзянскі інжынер) па 1-м разрадзе ў 1879 годзе. Паступіўшы тады ж на службу, Віктар Іосіфавіч займаў паслядоўна пасады. Гэту працу ён скончыў у 1891, а потым кіраваў пабудовай драўляных будынкаў казарм для двух палкоў ля ст. «Яблона» Прывіслянскай чыгункі.
* казармы ў варшаўскіх Празе і Макотаве, у , Беластоку і Астрогу.
*  ў Варшаве (стварыў праект, за будаўнічымі працамі назіраў Генрых Гай)

## Літаратура 
* 
* Wielka Ilustrowana Encyklopedia Gutenberga (1934-1939)
* Барановский Г.В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842-1892. С. 268-69
## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Польшчы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Расіі
Людвіг Зарэчны

**Людвіг Зарэчны (Галубовіч)** ( — , Мюнхен-Гладбах, Германія) — беларускі ваенна-палітычны дзеяч, выдавец, афіцэр Беларускай краёвай абароны падчас Другой сусветнай вайны, святар у пасляваенны перыяд.

## Жыццяпіс 
Нарадзіўся 17 мая 1915 ў Ратамцы пад Мінскам. Праз хваробу бацькі мусіў кінуць школу і ў 16 гадоў пайсці працаваць. Уладкаваўся на сакратарскую працу ў трэсце «ЛесБел». У 1930-я гады быў сакратаром Вярхоўнага Суда Беларускай ССР. Пазней працаваў на іншых пасадах. Удзельнічаў у беларускім антысавецкім падполлі. Атрымаць вышэйшую адукацыю не паспеў. У 1935 г. быў рэпрэсаваны і правёў у высылцы 6 гадоў, працаваў у Хабараўску.

У 1955 г. адышоў ад справаў арганізацыі і беларускага жыцця наогул. Пасля адыходу ад актыўнай палітычнай дзейнасці стаў каталіцкім святаром «Беларускай (Літоўскай) Рэфармаванай Каталіцкай Субожні». Праз некаторы час стаў падпісвацца як «ксёндз Людвік Тытулярны Пастар Копыльскага Рэфармаванага Каталіцкага Кальвінскага Касьцёлу». Таксама пісаў вершы.

Памёр пры нявысветленых абставінах. Пахаваны ў Глядбаху, ФРГ.

## Гл. таксама 
* Беларусы Германіі
* Беларускі Вызвольны Рух

## Бібліяграфія 
* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія Людвіга Зарэчнага
* Чарговая біяграфія Людвіга Зарэчнага

Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Члены Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Беларусы ў Германіі
Майстар спорту Рэспублікі Беларусь

**Майстар спорту Рэспублікі Беларусь** (МС) — спартыўнае званне ў Рэспубліцы Беларусь. Прысвойваецца Міністэрствам спорту і турызму Рэспублікі Беларусь па відах спорту, прызнаных у Рэспубліцы Беларусь.

Спартсмену, якому прысвоена спартыўнае званне, выдаюцца пасведчанне аб спартыўным званні і нагрудны знак.

Нормы і патрабаванні, выкананне якіх неабходна для прысваення спартыўнага звання майстра спорту Рэспублікі Беларусь, усталёўваюцца Адзінай спартыўнай класіфікацыяй Рэспублікі Беларусь (АСК), зацверджанай Міністэрствам спорту і турызму Рэспублікі Беларусь.

Спартыўныя званні прысвойваюцца спартсменам — грамадзянам Рэспублікі Беларусь пры выкананні імі устаноўленых АСК нормаў на афіцыйных спартыўных спаборніцтвах, за выключэннем спартыўных спаборніцтваў, якія праводзяцца сярод ветэранаў.

Разрадныя нормы і разрадныя патрабаванні ўсталёўваюцца з улікам асаблівасцяў развіцця віду спорту, полу, узросту спартсменаў і вызначаюцца паказчыкамі, прадугледжанымі Адзінай спартыўнай класіфікацыяй Рэспублікі Беларусь па віду спорту.

Асобам з інваліднасцю прысвойваецца асобнае спартыўнае званне — майстар спорту Рэспублікі Беларусь сярод інвалідаў.

## Гл. таксама 
* Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа
* :Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі

Катэгорыя:Спартыўныя званні Беларусі
Леантаполіс

thumb|Выява з Леантаполіса, VIII ст. да н.э.
**Леантапо́ліс** (), таксама **Лео́нтас** () — старажытнаегіпецкі горад у дэльце Ніла. Старажытнаегіпецкая назва **Тарэ́му** («зямля рыбы»). Рэшткі Леантаполіса месцяцца на пагорку Тэль-эль-Мукдам каля сучаснага егіпецкага паселішча Кафр-аль-Мукдам. 

Мяркуецца, што быў заснаваны ў канцы 2 тысячагоддзя да н. э. або ў пачатку 1 тысячагоддзя да н. э. Страбон паведамляў, што грэчаская назва паходзіць ад гарадскога храма, дзе трымалі львоў. З'яўляўся адміністрацыйным цэнтрам 11 нома. Відавочна, Леантаполіс з'яўляўся цэнтрам кіравання фараона Шэшонка III. У 553 г. н. э. існавала Леантаполіская хрысціянская епархія. 

## Спасылкі 
* Tefnut - Ancient Egypt Online
* Leontopolis (To-Remu, Taremu, Tell el-Mugdam) To Ma'adi 
* Leontopolis - Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Гарады Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Егіпце
Віктар Ніканавіч Емяльянаў

**Віктар Ніканавіч Емяльянаў** (, г. Вінніца, Украіна — , Мінск) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар Беларусі (1985).

## Біяграфія 
Скончыў у 1956 годзе Маскоўскі архітэктурны інстытут. 3 1956 года архітэктар, старэйшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар аддзела, кіраўнік сектара, намеснік галоўнага інжынера інстытута па архітэктуры, Машканы саўгаса імя П. М. Машэрава Віцебскай вобласці (1981) і інш.

Аўтар навуковых прац, у т.л. «Архітэктурна-планіровачная арганізацыя сельскіх населеных месцаў Беларусі» (Мінск, 1984).

## Узнагароды 
Узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1979), шасцю медалямі ВДНГ СССР. 1-я прэмія на Усесаюзным конкурсе (1975, у аўтарскім калектыве) за лепшае рашэнне сельскіх пасёлкаў.

## Літаратура 
* 
*  — С. 390.
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Ярдымлы

**Ярдымлы** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага раёна. Размешчаны ля падножжа Талышскіх гор, на левым беразе ракі Віляшчай на вышыні 720 метраў над узроўнем акіяна; за 68 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Масалы. З 1963 года — пасёлак гарадскога тыпу.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Шарур

**Шарур** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Шарурскага раёна Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспублікі Азербайджана. 7,3 тыс. чалавек (2017).

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Елісееў

**Елісееў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Станіслававіч Елісееў — лётчык-касманаўт СССР.
* Ігар Канстанцінавіч Елісееў — беларускі архітэктар.
* Канстанцін Сцяпанавіч Елісееў — расійскі мастак тэатра, графік, сатырык, карыкатурыст; працаваў у Беларусі ў пачатку 1920–х гадоў.
* Яўген Аляксандравіч Елісееў — беларускі плывец, майстар спорту.

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Хызы

**Хызы** () — горад, адміністрацыйны цэнтр Хызынскага раёна Азербайджана, размешчаны за 104 км ад Баку.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Джафар Джабарлы — азербайджанскі драматург

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Самух

**Самух** () — горад у Самухскім раёне, на паўночным захадзе Азербайджана. Адміністрацыйны цэнтр Самухскага раёна. Насельніцтва 6 817 чалавек. З’яўляецца самым густанаселеным муніцыпалітэтам раёна. У 2008 годзе прэзідэнтам Азербайджана быў зацверджаны закон аб найменаванні пасёлка Набіягалы мястэчкам Самух і прысваенні пасёлку Самух статусу горада. Дрэваапрацоўчы завод.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Фізулі (горад)

**Фізулі** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Фізулінскага раёна.

## Гісторыя 
Горад перайшоў пад кантроль армянскіх сіл у 1993 годзе і пасля ўключаны ў склад непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі; у Гадруцкім раёне НКР, частка якога згодна з рэзалюцыямі Савета Бяспекі ААН ад 1993 года лічыцца акупаванай армянскімі сіламі. Уваходзіў у так званы пояс бяспекі Нагорнага Карабаха, за межамі заяўленай у 1991 годзе тэрыторыі Нагорна-Карабахскай Рэспублікі. Горад быў разбураны, замініраваны. У адпаведнасці з пагадненнем аб спыненні агню вярнуўся ў склад Азербайджана ў 2020 годзе.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1827 годзе
Сальяны

**Сальяны** () — горад у Азербайджане, за 130 км на паўднёвы захад ад Баку, адміністрацыйны цэнтр Сальянскага раёна. Размешчаны на правым беразе ракі Кура.

## Вядомыя асобы 
* Кахін Мірзалі аглы Абілаў (Мірзалізадэ; 1968—2020) — талышскі і беларускі грамадска-палітычны дзеяч, мецэнат, прадпрымальнік.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Ігар Канстанцінавіч Елісееў

**Ігар Канстанцінавіч Елісе́еў** (, Петраград — ) — беларускі архітэктар, Кандыдат архітэктуры (1956), дацэнт (1960).

## Біяграфія 
Скончыў у 1941 годзе Ленінградскі інжынерна-будаўнічы інстытут. У 1944—1957 гадах працаваў у інстытуце «Белдзяржпраект» (галоўны архітэктар праектаў, кіраўнік майстэрні тыпавога праектавання), у 1957—1963 гадах загадчыкам сектара жылля НДІ будаўніцтва і архітэктуры. Адначасова з 1953 года выкладчык БПІ, з 1960 па 1981 г. — дацэнт. У 1966 годзе скончыў аспірантуру Беларускага політэхнічнага інстытута. Загадчык кафедры Брэсцкага інжынерна-будаўнічага інстытута.
 
Член Саюза архітэктараў СССР з 1946 года.

## Творчасць 
Прымаў удзел у аднаўленні пасля Вялікай Айчыннай вайны Мінска і інш. гарадоў рэспублікі. Асноўныя працы: праекты аднаўлення жылых дамоў па вул. К. Маркса ў Мінску (1946), будынкі педвучылішча ў Мазыры (1947); у аўтарскім калектыве: серыі тыпавых праектаў жылых дамоў № 134 і 136 (1947), 1-255, 1-414, 1-434 (1953-1956), эксперыментальныя праекты 12-павярховага жылога дома з аб’ёмных элементаў (1951), 9-павярховага жылога дому (1967), 2-павярховы буйнаблочны жылы дом для сельскага будаўніцтва (1970). Аўтар артыкулаў па пытаннях праектавання жылля. 

## Узнагароды 
Узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР (1957), 1-я прэмія на рэспубліканскім адкрытым конкурсе «Жылыя дамы для сельскага будаўніцтва» (1969), 2-я прэмія за праект жылога дома для калгасніка на рэспубліканскім конкурсе (1946).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Мазыра
Ліман (значэнні)

**Ліман**:
* Ліман — плыткі заліў.

## Населеныя пункты 
### Азербайджан 
* Ліман (Азербайджан)

### Расія 
* Ліман (Астраханская вобласць)
Ліман (Азербайджан)

**Ліман** () — горад у Ленкаранскім раёне Азербайджана. Размешчаны на беразе заліва Кызыл-Агач, за 12 км на поўнач ад Ленкарані.

## Гісторыя 
Пасёлак быў заснаваны ў 1921 годзе на месцы пункта Прывал. У 1924 годзе населены пункт быў перайменаваны ў гонар Уладзіміра Леніна ў Порт-Ільіч. У 1956 годзе востраў Сара быў злучаны грунтавой дарогай-дамбай з тэрыторыяй Порт-Ільіча і востраў прыняў выгляд паўвострава. У 1971 годзе пасёлак Порт-Ільіч атрымаў статус горада. У 1999 годзе Порт-Ільіч быў перайменаваны ў Ліман.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Кедабек

**Кедабек** () — горад і адміністрацыйны цэнтр Кедабекскага раёна Азербайджана. Размешчаны ў перадгор’ях Малога Каўказа, за 51 км ад чыгуначнай станцыі Даляр.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Казах (горад)

**Казах** () — горад на захадзе Азербайджана, адміністрацыйны цэнтр Казахскага раёна. Размешчаны на рацэ Акстафа, на вышыні 323 м над узроўнем мора, за 9 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Акстафа.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Імішлі

**Імішлі** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Імішлінскага раёна. Размешчаны на Мільскай раўніне, на левым беразе ракі Аракс, за 250 км ад Баку.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Кусары

**Кусары** () — горад на поўначы Азербайджана, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага раёна. Кусары размешчаны ў перадгор’ях Вялікага Каўказа, на рацэ Кусарчай, за 35 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Худат і за 180 км ад Баку.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Ленінградская вуліца (Віцебск)

**Ленінградская вуліца** (да 1973 года — **Гарадоцкая шаша**) — вуліца ў паўночна-заходняй частцы горада Віцебска ў Чыгуначным раёне. Самая доўгая вуліца горада (больш за 7300 м). Пачынаецца ад вуліцы Касманаўтаў і заканчваецца на ўскраіне горада.

## Гісторыя 
Вуліца пачала фарміравацца ў XVIII стагоддзі. У 1785 годзе на вуліцы пабудаваны каменны Касцёл святой Варвары. Сучасны будынак пабудаваны ў 1885 годзе. На карце сярэдзіны XIX стагоддзя ля касцёла і бліжэй да пачатку шашы знаходзіліся вялікія могілкі. У сярэдзіне XX стагоддзя на месцы Мікалаеўскіх могілак пабудавалі АТП-4 (пачатак працы 1955 год) і ПМК № 3 ААТ «Белсельэлектрасеткабуд»

У паслярэвалюцыйны час Полацкі рынак быў перанесены з Полацкай плошчы ў пачатак Гарадоцкай шашы і вуліцы Полацкай, дзе знаходзіцца па сённяшні дзень. У суседнім з касцёлам будынку школы № 27 (Гарадоцкая шаша, 103) у вайну размяшчаліся нямецкія ваенныя, у прыватнасці, антыфашыст Карл Шрадэр.

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз.
Катэгорыя:Вуліцы Віцебска
Веньямін Веньямінавіч Пакроўскі

**Веньямін Веньямінавіч Пакроўскі** ( ці , Магілёўская губерня — ) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў  ці 1840 годзе. Паступіў у Пецярбургскае будаўнічае вучылішча, якое скончыў у 1862 годзе (грамадзянскі інжынер). У 1865 годзе прызначаны малодшым інжынерам Віцебскай губерні.

У 1873 годзе прылічаны да  Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай імперыі. У 1876—1878 гадах Полацкі епархіяльны архітэктар.

Памёр на 42 годзе жыцця 15 жніўня 1882 года.

## Творчасць 
Аўтар праектаў рамонту з частковай рэстаўрацыяй Сафійскага сабора ў Полацку (1869), мураванай царквы для в. Валынцы Верхнядзвінскага раёна (1881).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Полацка
Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Язафат Залескі

**Язафат Залескі** (, ; 16 верасня 1785, Чэрск – 23 студзеня 1868, Цярнопаль. 23 студзеня 1819 года атрымаў навуковую ступень доктара тэалогіі і кананічнага права.

Уваходзіў у рэдакцыю “Полацкага штомесячніка” і надрукаваў у ім дзве працы. Шмат публікаваўся ў маскоўскіх і пецярбургскіх перыядычных выданнях. Рабіў пераклады на русскую мову (напрыклад, Франсуа Селестен де Луан де ла Кудре. *Теоретическіе и практическіе уроки, для наблюденія долготы на море, посредствомъ разстоянія Луны отъ Солнца или от звездъ*. Петербург, 1813 г.).

### «Аўстрыйскі» этап 
Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) ў лютым 1821 г. пераязджае ў Львоў, а потым у Падкамень. 9 лютага 1823 г. даў манаскія абяцанні. Прафесар лацінскай граматыкі і філалогіі ў Цярнопалі (1822—1832) і прафесар гісторыі царквы ў Новым Сончы (1832—1837). Прапаведнік у Львове (1837—1841) і Цярнопалі (1841—1848). Пасля пачатку «Вясны народаў» і выдалення езуітаў з Аўстрыйскай імперыі — місіянер Львоўскага арцыбіскупа Лукаша Баранецкага (1848—1858). Нягледзячы на моцныя праблемы са зрокам, у 1864—1867 гг., працуе прафесарам гісторыі ў цярнопальскім канвікце. Памёр 23 студзеня 1868 г. і пахаваны ў Цярнопалі.

## Ацэнка дзейнасці 
Станіслаў Залэнскі, вядомы гісторык Таварыства Ісуса, аддае належнае Язафату Залескаму: *“Гэта ён заахвоціў мяне да напісання першай маёй кніжкі “Czy jezuicy zgubili Palską” і навучыў цаніць беларускіх езуітаў”*.

## Літаратура 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–1995 / oprac. L. Grzebień. – Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. – 882 s.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. – Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. – 288 s.
* Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773–1905. Cz. 1 : 1773–1820. – Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1907. – 517 s.
* Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1820-1905. Cz. 2. – Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1906. – s. 518-1300.

Катэгорыя:Выпускнікі Полацкай езуіцкай акадэміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкай езуіцкай акадэміі
Катэгорыя:Езуіты Беларусі