Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Брэст)

**Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян** — уніяцкі культавы комплекс у Брэсце. Знаходзіўся на месцы старажытнага археалагічнага Берасця, на Базыльянскай вуліцы. Помнік архітэктуры барока. Манастыр зачынены і знішчаны ў 1830—40-х гадах у сувязі з будаўніцтвам Брэсцкай крэпасці, царква была перабудавана ў Белы палац і ў такім выглядзе праіснавала да 1953 года, калі была разабраная вайскоўцамі да падмуркаў.

## Гісторыя 
Запрошаныя сюды ўніяцкім мітрапалітам Язэпам Руцкім манахі-базыльяне аселі тут у 1629 годзе, калі на пятым генеральным капітуле Ордэна базыльянаў у Жыровічах пастанавілі заснаваць у Берасці базыльянскі манастыр. Прыняты дакумент абавязваў протаархі­мандрыта базыльянскага закона, каб той, «*усмотревши, где способное мейсце, в месте Бересцейском пляц купил и потом на нем церковь и монастырок… збудовал: ажэбы зараз, прынамней иноков два там мешкало, которые её способили на материю: цэглу, вапну и дерево до выставення парадное цэркви и монастыря…*». У 1629 годзе кіеўскі ўніяцкі мітрапаліт Язэп Руцкі і харунжы берасцейскі Габрыэль Яленскі зрабілі фундуш на заснаванне ў Берасці манастыра для базыльянаў Літоўскай Кангрэгацыі Святой Тройцы. Месца для яго выбралі на былым пажарышчы, непадалёку ад кафедральнай царквы Святога Мікалая, дзе ў 1596 годзе абвясцілі Брэсцкую царкоўную унію. На момант набыцця пляца пад царкву і манастыр ім валодалі два берасцейскія мытнікі — іўдзеі Шмуль Майжашовіч і Лейзер Лазаровіч. Пляц абмяжоўваўся з паўднёвага боку Кафедральнай плошчай, з усходняга — абарончым ровам і Віленскай брамай, з поўначы і захаду — вуліцамі Жыдоўскай і Базыльянскай.

Пасля забароны езуітаў у 1775 годзе берасцейскім базыльянам перадалі калегіум езуітаў, таксама яны апекаваліся парафіяльнай школай, якую заклалі пры спрыянні князя Адама Чартарыйскага і ўтрымлівалі за кошт горада.

 годзе]]
Манастыр базыльянаў зачынены і знішчаны ў сувязі з будаўніцтвам у 1830—40-х гг. крэпасці.

## Архітэктура 
Царква — твор архітэктуры барока: 3-нефавая 2-вежавая базіліка з паўкруглай апсідай і бакавымі сакрысціямі. У адну лінію з фасадам храма быў пастаўлены мураваны 2-павярховы корпус 5-класнага  павятовага вучылішча. Галоўны фасад меў хвалісты абрыс. Кожны з апорных слупоў падзялялі 8 пілястраў складанага профіля. Царква асвятлялася праз 12 верхніх і 8 ніжніх вокнаў, адно з якіх — вялікае — мелася ў прэзбітэрыі, які быў нязначна ніжэйшы за галоўны неф. Пры ўваходзе ў нартэксе былі ўстроены хоры з пластычным, хвалістага абрысу парапетам. Інтэр’ер царквы, якая была цалкам атынкаваная і пафарбаваная, месцамі аздабляўся дэкаратыўнай ляпнінай. Дакладна вядома, што ляпніна падкрэслівала найважнейшыя элементы галоўнага нефа: хоры, размешчаныя над бабінцом, і насупраць яго — першы ярус галоўнага алтара Хрыста Збаўцы, які дасягаў скляпення царквы. Галоўны алтар 2-яруснай архітэктанічнай ордарнай кампазіцыі з’яўляўся апафеозам дэкаратыўнага ўбрання інтэр’ера. Частка алтара была зроблена з дрэва і аздоблена расліннай разьбою, вазонамі і выявай Святога Духа. У ім — абраз, што меў у вышыню 1 1/4 локця і прадстаўляў Святую Тройцу з выявай Святога Духа ў выглядзе голуба ў залатых праменнях. З папярэдняга драўлянага храма базыльянаў былі перанесеныя 6 драўляных кулісных алтароў, адзін з якіх — Дзевы Марыі — знаходзіўся ў капліцы, размешчанай пры ўваходзе, пад правай вежай.

### Манастыр 
Манастырскі корпус — П-падобны ў плане 1-павярховы будынак, які стаяў ззаду царквы. Меў галерэйны план.

Побач з царквой знаходзіўся 2-павярховы прамавугольны ў плане будынак павятовай школы, накрыты высокім вальмавым дахам з нізкай дэкаратыўнай вежачкай у цэнтры.

## Цікавыя факты 
Адзін з абразоў, вывезеных навуковай экспедыцыяй у 1960-я гг. з пакінутай уніяцкай царквы пад Кобрынам, паказвае Тройцу (новазапаветную) з выявай Святога Духа ў выглядзе голуба ў залатых праменнях. На абразе намаляваныя выявы шэрагу цэркваў, сярод якіх верагодна тыя, што будаваліся базыльянамі ў Літоўскай правінцыі Найсвяцейшай Тройцы: Берасцейскага, Кобрынскага і Тараканскага манастыроў.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:1953 год у Брэсце
Катэгорыя:1774 год у Беларусі
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Брэсце
Катэгорыя:Зніклі ў 1953 годзе
Катэгорыя:Базыльянскія манастыры Беларусі
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Брэста
Катэгорыя:Храмы Брэста
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Брэсце
Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока