Статут КПСС

**Статут Камуністычнай партыі Савецкага Саюза** — асноўны закон ўнутранага жыцця Камуністычнай партыі Савецкага Саюза.

Статут вызначаў правы і абавязкі членаў КПСС, яе арганізацыйныя прынцыпы, нормы ўнутрыпартыйнага жыцця і метады яе практычнай дзейнасці. З’яўляўся абавязковым для ўсіх камуністаў і партыйных арганізацый і забяспечваў выкананне Праграмы Камуністычнай партыі Савецкага Саюза.

Новы тэкст статута або змены, якія ўносіліся ў стары тэкст, прымаліся з’ездам КПСС альбо партыйнай канферэнцыяй.

## Рэдакцыі статута 
* **рэдакцыя II з’езда РСДРП (1903)** *Вярхоўным органам РСДРП з’яўляўся з’езд; вышэйшым органам паміж з’ездамі — Савет партыі, які павінен быў аб’ядноўваць дзейнасць Цэнтральнага камітэта (ЦК), накіроўваючага практычную дзейнасць партыі, і рэдакцыі Цэнтральнага органа (ЦО, газеты «Іскра»), якая ажыццяўляла ідэйнае кіраўніцтва. На з’ездзе разгарэлася барацьба вакол пытання аб членстве ў партыі (§ 1 Статуту). Фармулеўка У. І. Леніна патрабавала ад членаў партыі асабістага ўдзелу ў працы адной з яе арганізацый. У фармулеўцы Ю. В. Мартава членам партыі мог лічыцца кожны, які аказвае партыі рэгулярнае асабістае садзеянне пад кіраўніцтвам адной з яе арганізацый. З’езд прыняў Статут, падрыхтаваны Леніным; але § 1 прайшоў у рэдакцыі Мартава. Па гэтым прынцыпе РСДРП раскалолася на фракцыі бальшавікоў і меншавікоў.*
** **частковыя змены на III з’ездзе РСДРП (1905)** *§ 1 прыняты ў фармулеўцы В. І. Леніна. Паміж з’ездамі кіраўніцтва партыяй перададзена ЦК.*
* **рэдакцыя IV (Аб’яднаўчага) з’езда РСДРП (1906)** *У аснову партыйнай жыцця лег прынцып дэмакратычнага цэнтралізму.*
** **частковыя змены на V (Лонданскім) з’ездзе РСДРП (1907)** *З’езд выбірае толькі ЦК, які сам прызначае рэдакцыю ЦО.*
** **частковыя змены на Шостай (Пражскай) Усерасійскай канферэнцыі РСДРП (1912)** *Дапушчаны прынцып кааптацыі.*
* **рэдакцыя VІ з’езда РСДРП(б) (1917 г.)** *Патрабаванне да прыему ў партыю толькі па рэкамендацыі 2-х членаў. Выключэнне з партыі вырашаецца агульным сходам мясцовай арганізацыі. З’езд абірае Рэвізійную камісію.*
* **рэдакцыя Восьмай Усерасійскай канферэнцыі РКП(б) (1919)** *Асновай партыі з’яўляецца партыйная ячэйка. Для ўступлення неабходны кандыдацкі стаж. Вызначана структура падраздзяленняў на розных узроўнях арганізацыі. *
* **рэдакцыя Дванаццатай Усерасійскай канферэнцыі РКП(б) (1922)**
** **частковыя змены на XIV з’ездзе УКП(б) (1925)** *Утворана Партколлегия ЦКК для разгляду парушэнняў партыйнай этыкі, Праграмы і Статута. *
* **рэдакцыя XVII з’езда УКП(б) (1934)** *Вызначана роля і месца Камуністычнай партыі як «… перадавой, арганізаваны атрад пралетарыяту Саюза ССР, вышэйшая форма яго класавай арганізацыі». Цэнтральная кантрольная камісія (ЦКК) ператворана ў Камісію партыйнага кантролю (КПК) пры ЦК. *
** **частковыя змены на XVIII з’ездзе УКП(б) (1939)** *Палажэнне аб правах члена партыі, адмена перыядычных масавых чыстак партыі. Створаны новы орган — Усесаюзная партканферэнцыя.*
* **рэдакцыя XIX з’езда КПСС (1952)** *Выключаны параграфы аб скліканнях Усесаюзных партконференций, пашыраны пералік абавязкаў члена партыі. Замест Палітбюро утвораны Прэзідыум ЦК КПСС, Аргбюро скасавана.*
** **частковыя змены на XX з’ездзе КПСС (1956)** *Цэхавыя партыйныя арганізацыі могуць стварацца ў першасных арганізацыях, якія маюць звыш 50 камуністаў.*
* **рэдакцыя XXII з’езда КПСС (1961)**

** **частковыя змены на XXIII з’ездзе КПСС (1966)**
** **частковыя змены на XXIV з’ездзе КПСС (1971)**
** **частковыя змены на XXVII з’ездзе КПСС (1986)**

## Тэксты статутаў 
* Устав ВКП(б), принят Двенадцатой Всероссийской конференции РКП(б), изменения XIV съезда ВКП(б)
* Устав ВКП(б), принятый XVII съездом ВКП(б)
* Устав КПСС, утвержден XXII съездом, частичные изменения внесены XXIII и XXIV съездами КПСС

## Спасылкі 
* *У. І. Ленін* Даклад аб статуце партыі 29 ліпеня (11 жніўня) 1903 г.

Катэгорыя:КПСС