open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Астроміцкі сельсавет

**Астро́міцкі сельсавет** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок Астромічы.

Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Жухавецкага і Красналескаўскага сельсаветаў, падчас утварэння вёска Млынок перададзена ў Бакунскі сельсавет Пружанскага раёна. 11 жніўня 1959 года ў склад сельсавета з Дзеткавіцкага сельсавета Драгічынскага раёна перададзены населеныя пункты Бярэзна, Іласк, Калонія, Лука, Навасёлкі, Смалярня і Шамятоўка. 21 студзеня 1961 года ў склад сельсавета з Гарадзецкага сельсавета перададзена вёска Кустовічы. У 1962 годзе ў склад Гарадзецкага сельсавета перададзены вёскі Кустовічы і Пясочнае. У 1970 годзе скасаваны вёскі Шляхецкія Астромічы (злілася з вёскай Астромічы) і Мачульнікі (злілася з вёскай Запруды). 30 ліпеня 1973 года ў склад сельсавета з Дзеткавіцкага сельсавета Драгічынскага раёна перададзена вёска Старая Цемра. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 18 населеных пунктаў. 21 ліпеня 1980 года ў склад Астроміцкага сельсавета з Залескага сельсавета перададзены вёскі Прылукі Вялікія і Калубелі.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3226 чалавек, з іх 88,2 % — беларусы, 5,9 % — украінцы, 4,4 % — рускія, 0,5 % — палякі; паводле перапісу 2019 года — 2317 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

## Спасылкі 
* Мапа Астроміцкага сельсавета


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе
Аніскавіцкі сельсавет

**Ані́скавіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Аніскавічы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Антопальскага раёна Брэсцкай вобласці БССР. З 8 жніўня 1959 года ў складзе Кобрынскага раёна. 21 студзеня 1961 года ў склад сельсавета з Гарадзецкага сельсавета перададзены вёскі Вялікі Рудзец і Малы Рудзец, якія ў 1964 годзе вернуты ў склад Гарадзецкага сельсавета. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 12 населеных пунктаў. 11 мая 2012 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Гарадзецкага сельсавета.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 475 чалавек, з іх 92,6 % — беларусы, 5,3 % — украінцы.

На момант скасавання ў сельсавет уваходзілі 12 населеных пунктаў: Аніскавічы, Выгада, Вялічкавічы, Добрае, Дубіны, Жукі, Забалацце, Залескі, Мелянкова, Соўплі, Старадубцы, Чалішчавічы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Кобрынскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Антопальскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2012 годзе
Адаакр

**Адаакр** (Адавакар, , каля 433 — , Равена) — правадыр племя герулаў, ругіяў або скіраў, якія жылі ў даліне Дуная, з верасня 476 па 15 сакавіка 493 — кароль Італіі.
Ракытніўскі раён

**Ракытніўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на поўначы Ровенскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Ракытнэ.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Барыс Тумар. Беларуская Ускраіна // Наша Ніва № 43 (200), 23—30 кастрычніка 2000

## Спасылкі 
* Ракытніўская раённая дзяржаўная адміністрацыя 

Катэгорыя:Раёны Ровенскай вобласці
Гута (прадпрыемства)

**Гу́та** — старая традыцыйная назва прадпрыемства па вырабе шкла; месца, дзе выраблялі шкло і розныя вырабы з яго.

На тэрыторыі Беларусі існуе вялікая колькасць населеных пунктаў, якія называліся Гута або маюць назвы, якія паходзяць ад гэтага слова (Гутка, Гутніца і іншыя). Апроч гэтага, назва таксама шырока пашыраная ва Украіне. Тэрмін захаваўся і ў шэрагу прозвішчаў: Гутнік, гутнікаў і іншых.

Выраб шкла на тэрыторыі Беларусі вядомы з XII стагоддзя. У XVI—XVIII стагоддзях існавала каля 70 гутаў. На іх аснове ўтвараліся шкляныя мануфактуры. У канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзя найбольш буйнымі былі Налібоцкая і Урэцкая шкляныя мануфактуры.

З развіццём тэхналогіі ў XIX стагоддзі мануфактуры пачалі саступаць месца шклозаводам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Гу́та //  — Т. 3 : Гердан — Електрографія — 1979. - С. — 551, [1] с., [26] арк. іл. : іл., портр., карти + 1 арк с.

Катэгорыя:Рамёствы.
Катэгорыя:Вытворчасць
Катэгорыя:Шкло
МАЗ-6430

**МАЗ-6430** — беларускі седлавы цягач з колавай формулай 6х4. Выпускаецца на Мінскім аўтамабільным заводзе з 1997 года.

У 2008 годзе прадстаўлена рэстайлінгавая мадэль з мадэрнізаванай кабінай.

## Мадыфікацыі 
thumb|left|МАЗ-6430 пасля рэстайлінга
* **МАЗ-6430А9-320-020** *(2008)* — мадыфікацыя з рухавіком *ЯМЗ-650.10* магутнасцю 410 к.с., агрэгатаваным з каробкай перадач *ZF 16S2220*. Поўная маса аўтацягніка — да 52 т.
* **МАЗ-6430W8** *(2011)* — мадыфікацыя з рухавіком *Cummins ISLe 400.40* магутнасцю 400 к.с. (Еўра-4).
* **МАЗ-643029-1420-012** *(2017)* — мадыфікацыя падвышанай грузападымальнасці і аснашчаная рухавіком *Weichei Power WP12.430* (Еўра-4, магутнасць — 430 к.с., макс. круцільны момант — 2060 Нм.). Матор агрэгатаваны з механічнай 16-ступеньчатай каробкай перадач *ZF 16S2520 ТО*. Таксама мае ўзмоцненую заднюю падвеску (дапушчальная нагрузка — 26000 кг, нагрузка на сядло — 22500 кг) і разлічаны на працу ў складзе аўтацягніка поўнай масай 65000 кг.

## Тэхнічныя характарыстыкі 
## Гл. таксама 
* МАЗ-5440

## Спасылкі 
* МАЗ-6430 (А8, А9, 18,   А5)  - на афіцыйным сайце 
* Тэхнічныя характарыстыкі і асаблівасці камплектацыі МАЗ 6430A9  

6430
Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Аб’екты на марках
Уладзіслаў Феліцыянавіч Хадасевіч

**Уладзіслаў Феліцыянавіч Хадасевіч** (, Масква — , Біянкур, пад Парыжам) — рускі паэт, літаратурны крытык і гісторык літаратуры, мемуарыст. Па бацьку з паланізаванага шляхецкага роду Мінскай губерні (прозвішча беларускага паходжання), па маці — унук яўрэйскага публіцыста Якава Брафмана. Перакладаў польскіх і яўрэйскіх паэтаў.

Верш «Сутонне» на беларускую мову пераклаў Рыгор Сітніца.

#### «Не опубликованное и неоконченное» 
Я родился в Москве. Я дыма

Над польской кровлей не видал,

И ладанки с землей родимой

Мне мой отец не завещал.

Но памятны мне утра в детстве,

Когда меня учила мать

Про дальний край скорбей и бедствий

Мечтать, молиться и молчать.

Не зная тайного их смысла,

Я слепо веровал в слова:

"Дитя! Всех рек сильнее — Висла,

Всех стран прекраснее — Литва.

ЦГАЛИ ф. 537, оп. 1, ед. хр. 21, л. 52
Владислав Ходасевич. Колеблемый треножник. Избранное. Составление и подготовка текста В. Г. Перельмутера. Под общей редакией Н. А. Богомолова. Москва: Советский писатель, 1991. С. 117.

Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Перакладчыкі Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Крытыкі Расіі
Катэгорыя:Гісторыкі літаратуры
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Хадасевіч

**Хадасевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вацлаў Хадасевіч (нар. 1937) — беларускі пісьменнік.
* Надзея Хадасевіч-Лежэ — французская мастачка.
* Уладзіслаў Хадасевіч — рускі паэт, літаратурны крытык.
* Эра Васілеўна Хадасевіч — беларускі вучоны ў галіне фотабіялогіі.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Паўночны савет

**Паўночны савет** і **Савет міністраў паўночных краін** — арганізацыя для каардынацыі супрацоўніцтва паміж парламентамі і ўрадамі краін Паўночнай Еўропы.

## Членства 
Акрамя гэтага, з 1991 года ёсць інфармацыйныя офісы Паўночнага савета ў Эстоніі, Латвіі і Літве, а таксама ў Санкт-Пецярбургу і Калінінградзе.

## Прэміі пад эгідай Паўночнага савета 
Пад эгідай Паўночнага савета штогод уручаюцца чатыры прэміі: за дасягненні ў літаратуры, музыцы, абароне навакольнага асяроддзя і кінематаграфіі.

Як правіла, лаўрэатамі прэмій становяцца дзеячы мастацтва і экалагічнага руху з краін, якія ўваходзяць у Паўночны савет. У 2004 годзе лаўрэатам літаратурнай прэміі Савета стаў фінскі пісьменнік Гнеда Хотакайнен за раман «Вуліца Акопная».

## Беларусь і Паўночны савет 
2 кастрычніка 2025 года ў судзе Бабруйска і Бабруйскага раёна прызналі «экстрэмісцкімі» сайт і старонку ў Facebook.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Паўночнага савета і Савета міністраў паўночных краін
* Інфармацыйнае бюро Савета міністраў паўночных краін у Санкт-Пецярбургу 
* Інфармацыйнае бюро Савета міністраў паўночных краін у Калінінградзе 

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Паўночная Еўропа
Марыя Іспанская

]]

**Марыя Іспанская** (; , Мадрыд — , Віла Монтэ) — іспанская інфанта, жонка імператара Максіміліяна II.

Старэйшая дачка імператара Карла V і Ізабелы Партугальскай. У 1548 годзе выйшла замуж за свайго кузена Максіміліяна. Па просьбе бацькі Марыя са сваім мужам былі рэгентамі ў Іспаніі ў яго адсутнасць.

У 1552 годзе яны вярнуліся ў Вену. У Марыі і Максіміліяна было 16 дзяцей.

## Дзеці 
* Ганна Аўстрыйская (1 лістапада 1549 — 26 кастрычніка 1580) — чацвёртая жонка караля Іспаніі Філіпа II, маці Філіпа III.
* Фердынанд (28 сакавіка 1551 — 25 чэрвеня 1552)
* Рудольф II (18 ліпеня 1552 — 20 студзеня 1612) — імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі
* Эрнэст (15 ліпеня 1553 — 12 лютага 1595) — эрцгерцаг, штатгальтар Іспанскіх Нідэрландаў
* Елізавета (5 чэрвеня 1554 — 22 студзеня 1592) — жонка караля Францыі Карла IX.
* Марыя (27 ліпеня 1555 — 25 чэрвеня 1556)
* Маціяс (24 лютага 1557 — 20 сакавіка 1619) — імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі
* мёртванароджаны сын (20 кастрычніка 1557)
* Максіміліян III (12 кастрычніка 1558 — 2 лістапада 1618) — эрцгерцаг, вялікі магістр Тэўтонскага ордэна і адміністратар Прусіі.
* Альбрэхт VII (15 лістапада 1559 — 13 ліпеня 1621) — эрцгерцаг, штатгальтар Іспанскіх Нідэрландаў, муж іспанскай інфанты Ізабелы Клары Яўгеніі
* Венцэль (9 сакавіка 1561 — 22 верасня 1578)
* Фрыдрых (21 чэрвеня 1562 — 16 студзеня 1563).
* Марыя (19 лютага 1564 — 26 сакавіка 1564)
* Карл (26 верасня 1565 — 23 мая 1566)
* Маргарэт (25 студзеня 1567 — 5 ліпеня 1633) — манашка
* Элеанора (4 лістапада 1568 — 12 сакавіка 1580)

, каля 1553]]

## Біяграфія 
Яна аказвала на сваіх сыноў, будучых імператараў Рудольфа і Маціяса, вялікі ўплыў. Марыя была дбайнай каталічкай і часта была нязгодна са сваім больш талерантным мужам. Пасля смерці мужа ў 1576 годзе яна вярнулася ў Іспанію ў 1582 г. Пасля вяртання яна сказала, што вельмі шчаслівая жыць у краіне, свабоднай ад ератыкоў.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Імператрыцы Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:Кіраўнікі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Рэгенты Іспаніі
Нёі-сюр-Сен

**Нёі́-сюр-Сен** (  — «Нёі на Сене») — камуна ў дэпартаменце О-дэ-Сен, які на поўдні прылегае да Булонскага лесу — заходняй ускраіны Парыжа. Насельніцтва 60 341 чал. (на 2008 год).

Галоўная вуліца Нёі, авеню Шарля дэ Голя, з’яўляецца натуральным працягам Елисейских Палёў. Праз Сену ў Нёі перакінуты мост XVIII стагоддзя — выбітны помнік інжынернай думкі таго часу (пашыраны ў 1935—1940 гадах).

## Гісторыя 
У XX стагоддзі гэта прадмесце стала прытулкам заможных жыхароў Парыжа, асабліва бізнэсмэнаў і прадстаўнікоў творчай інтэлігенцыі.

27 лістапада 1919 года ў Нёі-сюр-Сен быў заключаны Нёіскі дагавор паміж Балгарыяй і краінамі Антанты. 

На мясцовых могілках пахаваныя мастакі Васіль Кандзінскі і Пюві дэ Шаван, пісьменнікі Анатоль Франс і Андрэ Маруа, рэжысёры Рэнэ Клер і Франсуа Труфо. У Нёі-сюр-Сен памерлі герцаг Эдынбургскі і Георгій Гурджыеў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Камуны дэпартамента О-дэ-Сен
Апалінарый Равенскі

**Апалінарый Равенскі** (; ?, Антыёхія — 75, Равена) — хрысціянскі святы, былы па паданні першым біскупам горада Равены. Шануецца ў абліччы свяшчэннамучанікаў, памяць здзяйсняецца ў Праваслаўнай царкве 23 ліпеня (па юліянскім календары), у Каталіцкай царкве 20 ліпеня. Першае жыціе святога Апалінарыя было напісана равенскім біскупам Маўрам у сярэдзіне VII стагоддзя.

Катэгорыя:Святыя
Рыміні

**Ры́міні** (, , ) — найбуйнейшы італьянскі курорт на адрыятычным узбярэжжы, цэнтр т. зв. Раманьскай Рыўеры. Адміністрацыйны цэнтр правінцыі Рыміні, уключанай у рэгіён Эмілія-Раманья. Размешчаны на беразе Адрыятычнага мора, паміж рэкамі Марэк’я і Ауза, у лічаных кіламетрах ад гары Тытана і дзяржавы Сан-Марына. Родны горад Федэрыка Феліні.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* riminiturismo.it Афіцыйны турыстычны сайт горада. Часткова на англійскай, нямецкай, рускай.

Катэгорыя:Гарады Эміліі-Раманьі
Катэгорыя:Камуны правінцыі Рыміні
Санкт-Пецярбургскі тралейбус

**Санкт-Пецярбургскі тралейбус** — сістэма тралейбуснага руху ў Санкт-Пецярбургу. Была адкрыта 21 кастрычніка 1936 года, актыўна развівалася да пачатку 1990-х гадоў. Пасля распаду СССР аб’ёмы руху паступова скарачаюцца. Станам на студзень 2020 года дзейнічаюць 46 тралейбусных маршрутаў, спісачная колькасць тралейбусаў 686 машын, яны абслугоўваюцца ў 5 тралейбуснымі паркамі.

Тралейбусная гаспадарка горада знаходзіцца пад кіраваннем *ГУП «Гарэлектратранс»*.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ДУП «Гарэлектратранс»

Катэгорыя:Транспарт Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Тралейбусныя сістэмы Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе
Катэгорыя:1936 год у Санкт-Пецярбургу
Фарлі

**Фарлі́** (, )  — горад у італьянскім рэгіёне Эмілія-Раманья, на старажытнай Эміліевай дарозе, у 19 км ад Адрыятычнага порта Чэрвіа. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
Цэнтральная плошча Фарлі носіць імя Аўрэліё Сафі — вядомага дзеяча Рысарджымента. Пасярод плошчы пастаўлены яму помнік, за ім — абацтва Сан-Меркурыяле ў сярэднявечным ламбардскім стылі з 75-мятровай кампанілай, некалі самай высокай у Італіі. У сярэднявечнай дамініканскай царкве змяшчаецца музей. Пра часы Ардэлафі нагадвае сярэднявечная крэпасць, ці рока.

Катэгорыя:Гарады Эміліі-Раманьі
Катэгорыя:Камуны правінцыі Фарлі-Чэзена
Балоння (правінцыя)

**Балоння** (, ) — правінцыя ў Італіі, у рэгіёне Эмілія-Раманья. Цэнтр — горад Балоння.

Катэгорыя:Правінцыі Эмілія-Раманьі
Модэна (правінцыя)

**Мо́дэна** (, )  — правінцыя ў Італіі, у рэгіёне Эмілія-Раманья.

## Геаграфія 
## Гісторыя 
## Эканоміка 
Катэгорыя:Правінцыі Эмілія-Раманьі
Рыміні (правінцыя)

**Ры́міні** (італ. Provincia di Rimini) — правінцыя ў Італіі, у рэгіёне Эмілія-Раманья. Сталіцай правінцыі з'яўляецца горад Рыміні. На поўдні мяжуе з рэспублікай Сан-Марына.

Катэгорыя:Правінцыі Эмілія-Раманьі
Кукалка

'')]]
**Кукалка** —  прамежкавая стадыя ў развіцці насякомага з поўным ператварэннем, у час якой знікаюць лічынкавыя органы і развіваюцца органы дарослай асобіны (імага). 

## Тыпы 
Адрозніваюць З тыпы кукалак: свабодная (адкрытая) — у сеткакрылых, перапончатакрылых, большасці жукоў; пакрытая — у матылёў, даўгавусых і прамашоўных караткавусых двухкрылых; скрытая (несапраўдны кокан, пупарый) — у мух, галіц. Кукалка не корміцца і звычайна нерухомая. Працягласць стадыі кукалкі ад б—10 сутак (у некаторых мух) да многіх месяцаў.

## Гл. таксама 
* Метамарфоз 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Энтамалогія
Ферара (правінцыя)

**Ферара** (італ. Provincia di Ferrara) — правінцыя ў Італіі, у рэгіёне Эмілія-Раманья. Цэнтр - горад Ферара.

## Геаграфія 
## Гісторыя 
## Эканоміка 
## Гл. таксама 
* Ёланда-дзі-Савоя

Катэгорыя:Правінцыі Эмілія-Раманьі
П’ячэнца

'''П'ячэ́нца'* (італ. *Piacenza'') — горад у Італіі ў рэгіёне Эмілія-Раманья, адміністрацыйны цэнтр правінцыі П'ячэнца. Насельніцтва складае 99.150 чалавек.Размешчаны на паўднёвым беразе ракі По побач з упадзеннем у яе Трэбіі, на паўднёвы ўсход ад Мілана.

## Славутасці 
Гарадская планіроўка П’ячэнцы ў значнай ступені прытрымлівацца той, што была прынятая яшчэ старажытнымі рымлянамі. Цэнтральнае збудаванне горада — цагляны сабор у ламбардска-раманскім стылі (1122—1253). Фасад сабора Сан-Антоніа адносіцца да XI стагоддзя, але большая частка царквы была пазней перабудавана. Сярод іншых значных храмаў — цэрквы Сан-Савіна (асвечана ў 1107 г., рэдкія падлогавыя мазаікі XII ст.); Сан-Франчэска (закладзена ў 1278 г.); Санта-Марыя-дзі-Кампанья (1522—1528, фрэскі Пардэнонэ); Сан-Сіста (1499—1511; для гэтага храма Рафаэль напісаў «Сіксцінскую Мадону»). Велізарнае палацца Фарнезэ пачалі будаваць у 1558 г. для Маргарыты Аўстрыйскай, ды так і не скончылі. Палацца Камунале — сярэднявечная пабудова XIII—XIV стст.

Image:Gotico facciata-500.jpg|П'яцца Каваллі
Image:Piacenza0001.jpg|П'ячэнцкі сабор

## Вядомыя асобы 
* Франчэска Анджаліні (1750—1788) — езуіт, перакладчык, літаратар, выкладчык Полацкага езуіцкага калегіума

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Эміліі-Раманьі
Катэгорыя:Камуны правінцыі П’ячэнца
П’ячэнца (правінцыя)

**П’ячэнца** (італ. Provincia di Piacenza) — правінцыя ў Італіі, у рэгіёне Эмілія-Раманья.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Эмілія-Раманьі
Равена (правінцыя)

**Равена** (італ. Provincia di Ravenna) — правінцыя ў Італіі, у рэгіёне Эмілія-Раманья.

## Геаграфія 
## Гісторыя 
## Эканоміка 
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Эмілія-Раманьі
Адміністрацыйны падзел Італіі

right|300px

Паводле Канстытуцыі ад 11 снежня 1947 года (ст. 116), Італьянская Рэспубліка падзяляецца на 20 абласцей (рэгіёнаў, ), з якіх 5, у якіх кампактна пражываюць этнічныя і моўныя меншасці, маюць адменны аўтаномны статус і дадатковыя (акрамя італьянскага) афіцыйныя мовы (азначаны ў дужках у ніжэйзгаданым спісе):

1. Абруца 
2. Вале-д’Аоста (французская мова) 
3. Апулія 
4. Базіліката 
5. Калабрыя 
6. Кампанія 
7. Эмілія-Раманья 
8. Фрыўлі-Венецыя-Джулія (фрыўльская, нямецкая, славенская і венецкая мовы) 
9. Лацыа 
10. Лігурыя 
11. Ламбардыя 
12. Марке 
13. Малізэ 
14. П’емонт 
15. Сардзінія (сардзінская мова) 
16. Сіцылія (сіцылійская мова) 
17. Трэнціна — Альта-Адыджэ (нямецкая, ладынская мовы) 
18. Таскана 
19. Умбрыя 
20. Венета
 
Нумары ў спісе адпавядаюць нумарам на карце.

У рэгіёнах ёсць свае парламенты — рэгіянальныя саветы і ўрады — *джунты* (*giunti*), якія маюць паўнамоцтвы ў пытаннях мясцовага самакіравання. Усе рэгіёны, акрамя Вале-д'Аоста, падзяляюцца на **правінцыі** (), якіх налічваецца 110 (дзве з іх, Трэнта і Бальцана з рэгіёне Трэнціна-Альта-Адыджэ, таксама маюць аўтаномны статус). Правінцыі, у сваю чаргу, падзяляюцца на камуны (абшчыны, ), якія могуць таксама падпадзяляцца на тэрытарыяльныя часткі (). Камуны вельмі разнастайныя па памерах; самай вялікай камунай Італіі па плошчы і насельніцтву з'яўляецца Рым (, ), самай маленькай па плошчы — Ф'ера-дзі-Прым'ера (), па насельніцтвў — Педэзіна ().

## Гістарычныя адміністрацыйныя адзінкі 
* правінцыя Пола
Рэджа-Эмілія (правінцыя)

**Рэ́джа-Эмі́лія** (, ) — правінцыя ў Італіі, у рэгіёне Эмілія-Раманья.

Катэгорыя:Правінцыі Эмілія-Раманьі
Лопэ дэ Вэга

**Лопэ дэ Вэга** (; поўнае імя — **Фелікс Лопэ дэ Вэга і Карпіо**, ; , Мадрыд — , Мадрыд) — іспанскі драматург, паэт і празаік. Аўтар больш чым 2000 п’ес, з якіх 425 дайшлі да нашых дзён.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і рамесніка-золаташаўца. З ранніх гадоў выявіў незвычайныя творчыя здольнасці (у 10-гадовым узросце пераклаў у вершы «Выкраданне Празерпіны» Клаўдыяна). Вучыўся ва ўніверсітэце ў Алкале, пачаў пісаць вершы.

Універсітэт скончыць яму, аднак, не ўдалося. За сатыру на сям’ю каханай, якая адвергла яго, ён быў асуджаны на 10 гадоў выгнання з Мадрыда. Нягледзячы на гэта, Лопэ вяртаецца ў сталіцу, каб выкрасці новую даму сэрца і таемна ажаніцца з ёй.

У 1588 прыняў удзел у паходзе «Непераможнай армады», пасля паразы якой пасяліўся ў Валенсіі, дзе і стварыў шэраг драматычных твораў для падтрымання сям’і.

Лопэ дэ Вэга быў сакратаром у герцага Альбы (1590), маркіза Мальпіка (1596) і герцага Лемоскага (1598). Да гэтага ж перыяду адносіцца росквіт яго драматычнай творчасці.

У 1609 г. Лопэ дэ Вэга атрымаў званне *familiar del Santo oficio de la Inquisición* (добраахвотнага слугі інквізіцыі), а ў 1614 прыняў сан святара.

Катэгорыя:Паэты Іспаніі
Катэгорыя:Драматургі Іспаніі
Катэгорыя:Пісьменнікі Іспаніі
Катэгорыя:Драматургі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Драматургі XVII стагоддзя
Эканамічная геаграфія

**Эканамічная геаграфія** — грамадска-геаграфічная навука, якая вывучае тэрытарыяльную арганізацыю эканамічнага жыцця грамадства, законы і заканамернасці яго развіцця.

Падпадзяляецца на геаграфію прамысловасці, сельскай гаспадаркі, транспарту, сувязі, гандлю і г. д. Часта (асабліва ў працах расійскіх аўтараў) паняцце выкарыстоўваецца для абазначэння ўсёй сацыяльна-эканамічнай геаграфіі і супрацьпастаўляецца фізічнай геаграфіі.

## Гл. таксама 
* Геаграфія

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Раздзелы геаграфіі
П’ячэнца (значэнні)

'''П'ячэнца:**

* **П’ячэнца** — горад у Італіі.
* **П'ячэнца** — правінцыя ў Італіі.
* **П'ячэнца'* (*Piacenza Calcio SpA'') — італьянскі футбольны клуб з горада П'ячэнца.

* '''П'ячэнца''' — італьянскае прозвішча.
** Маура П'ячэнца (*Mauro Piacenza*, 1944) — італьянскі прэлат Рымска-каталіцкай царквы і ватыканскі курыяльный саноўнік.

## Гл. таксама 
* П’ячэнца-д’Адыджэ (італ. Piacenza d'Adige) — камуна ў Італіі, рэгіён Венета.
* Пармскае герцагства (Герцагства Парма, П'ячэнца і Гвастала) —  адна з італьянскіх дзяржаў, якая існавала з 1545 па 1859 гады.

Катэгорыя:Прозвішчы паводле алфавіта
Катэгорыя:Італьянскія прозвішчы
Луі-Філіп I

**Луі-Філіп I** (; 6 кастрычніка 1773, Парыж — 26 жніўня 1850, Клермонт, графства Сурэй, паблізу Віндзара) — лейтэнант-генерал каралеўства з 31 ліпеня па 9 жніўня 1830 года, кароль Францыі з 9 жніўня 1830 года па 24 лютага 1848 г., атрымаў мянушку «кароль грамадзянін» («le Roi-Citoyen»), прадстаўнік Арлеанскай галіны дынастыі Бурбонаў. Апошні манарх Францыі, які насіў тытул караля. Замест тытула караля Францыі і Навары (roi de France et de Navarre), які лічыўся феадальным, прыняў тытул караля французаў (roi des Français), які меў на ўвазе нацыянальны характар манархіі Луі-Філіпа і які насіў у якасці канстытуцыйнага караля Людовік XVI ў 1789—1792 гадах.

## Дзеці 
* **Сыны:** Фердынанд Філіп, Луі Шарль Філіп, Франсуа, Шарль, Анры, Антуан
* **Дочкі:** Луіза Марыя, Марыя, Франчэска, Клеменціна

## Літаратура 
* Яго прамовы і сачыненні сабраны ў «Discours, allocutions, réponses» (П., 1833-48, 17 т.);
* яго дзённік надрукаваны пад загалоўкам «Mon journal, événements de 1815» (П., 1848).
* Louis Blanc. «Hist. de dix ans, 1830-40» (П., 1846);
* Elias Regnault, «Histoire de huit ans»;
* Birch, «L.-P., König der Franzosen» (Штутгарт, 1841—1844, 3-е выд. 1851);
* Douglas, «Life and times of L.-P.» (Л., 1848);
* Haussonville, «Hist. de la politique éxterieure du gouvernement français de 1830 à 1848» (Пар., 1850);
* Moutalivet, «Le roi L.-P.» (П., 1851);
* Lemoine, «Abdication du roi L.-P., racontée par lui même» (П., 1851);
* Villault de Gérainville, «Hist. de L.-P.» (П., 1870—1876);
* Hillebrand, «Geschichte Frankreichs, 1830-71» (т. 1 і 2, Гота, 1877-79, 2 выд. 1881-82);
* Thureau-Dangin, «Hist. de la monarchie de juillet» (Пар., 1884-92);
* Marquis de Flers, «L.-Ph. Vie anecdotique» (П., 1891);
* T.E.B. Howarth. «Citizen-King: The Life of Louis-Philippe, King of the French» (2nd ed., Eyre & Spottiswoode Ltd, 1962)
* Guy Antonetti «Louis-Philippe» (Paris, 1994)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Герцагі Арлеанскія
Катэгорыя:Каралі французскія
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Арлеанскі дом
Катэгорыя:Асобы на манетах
Парма (правінцыя)

**Па́рма** () — правінцыя ў Італіі, у рэгіёне Эмілія-Раманья.

## Геаграфія 
thumb|left|Карта правінцыі
Размешчана ў паўночнай частцы краіны. Па паўночнай мяжы працякае рака По. Аўтадарогі: Рым — Мілан, Парма — Спецыя.

## Эканоміка 
Правінцыя галоўным чынам сельскагаспадарчая, распаўсюджана вінаградарства, малочная жывёлагадоўля (вытворчасць сыра пармеджана (пармезан)). Шырока распаўсюджана вытворчасць дэлікатэсаў: пармская вяндліна, розныя сарты салямі, элітныя сарты вінаў, гадоўля труфеляў.

Катэгорыя:Правінцыі Эмілія-Раманьі
Зурзэе

**Зурзэе** () — горад у Швейцарыі, акруговы цэнтр, знаходзіцца ў кантоне Люцэрн.

Уваходзіць у склад акругі Зурзэе. Насельніцтва складае 8531 чалавек (на 2008 год). Афіцыйны код — *1103*.

## Вядомыя асобы 
* Ганс Кюнг (1928—2021) — швейцарскі тэолаг.

## Галерэя 

Выява:Sursee-Oberstadt.jpg| 
Выява:Sursee-Untertor.jpg| 
Выява:Sursee-Stadthof.jpg| 
Выява:2005-Sursee-Stadttheater.jpg| 

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Швейцарыі
Катэгорыя:Камуны кантона Люцэрн
Фізічная геаграфія

**Фізічная геаграфія** — сістэма навук, якія вывучаюць структуру, дынаміку і функцыянаванне геаграфічнай абалонкі і яе структурных частак — прыродна-тэрытарыяльных комплексаў і іх кампанентаў, для мэт навуковага абгрунтавання тэрытарыяльнага размяшчэння грамадства, рацыянальнага прыродакарыстання і геаграфічнага прагнозу. Фізічная геаграфія з'яўляецца часткай геаграфіі і прыродазнаўства.

Фізічная геаграфія падзяляецца на наступныя раздзелы:
* агульнае землязнаўства, якое вывучае агульныя заканамернасці будовы і развіцці геаграфічнай абалонкі Зямлі і яе буйных структурных частак;
* ландшафтазнаўства, якое вывучае прыродныя геасістэмы рэгіянальна-лакальнага рангу.

Да фізічнай геаграфіі часткова адносіцца група фізіка-геаграфічных навук, якія вывучаюць асобныя кампаненты прыроднага асяроддзя:
* палеагеаграфія,
* геамарфалогія,
* кліматалогія,
* гідралогія сушы,
* акіяналогія,
* гляцыялогія,
* геакрыялогія,
* геаграфія глеб,
* біягеаграфія.

Кожная з іх таксама адносіцца і да адной з сумежных прыродазнаўчых навук (напрыклад, геамарфалогія — да геалогіі, біягеаграфія — да біялогіі і г. д.).

Фізічная геаграфія звязана таксама з картаграфіяй і з эканамічнай геаграфіяй.

## Гл. таксама 
* Эканамічная геаграфія
* Анатоль Рыгоравіч Ісачанка

Катэгорыя:Раздзелы геаграфіі
Сцяг Сент-Вінсента і Грэнадзінаў

**Дзяржаўны сцяг Сент-Вінсента і Грэнадзінаў** — прыняты 21 кастрычніка 1985 года.

Сцяг Сент-Вінсента і Грэнадзінаў уяўляе сабою трыкалор з трох вертыкальных палос сіняга, жоўтага і зялёнага колераў. У цэнтры жоўтай паласы, шырынёй 1/2 даўжыні сцяга, зялёным колерам намаляваны тры дыямента (ромба), размешчаныя ў выглядзе лацінскай літары *V* — першай літары ў назве вострава Вінсент.

## Гістарычныя сцягі 

Выява:Flag of Saint Vincent and the Grenadines (1907-1979).svg| Да 
Выява:Flag of Saint Vincent and the Grenadines (1979-1985).svg|  — 
Выява:Flag of Saint Vincent and the Grenadines (1985).svg|  — 

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Сент-Вінсента і Грэнадзінаў
Сент-Вінсент і Грэнадзіны
Фарлі-Чэзена (правінцыя)

**Фарлі́-Чэзе́на** () — правінцыя ў Італіі, у рэгіёне Эмілія-Раманья. Цэнтр — горад Фарлі.

Катэгорыя:Правінцыі Эмілія-Раманьі
Кароній

**Кароній** — гіпатэтычны газ, існаваннем якога напачатку XX стагоддзя спрабавалі растлумачыць эмісійны спектр сонечнай кароны. У 1940-х гадах Эдлен змог даказаць, што невядомыя лініі належаць забароненым пераходам у шматразова іанізаваных атамах металаў. Гэта стала адным з пацверджанняў найвышэйшай тэмпературы сонечнай кароны.

## Найбольш яркія лініі эмісійнага спектру ў аптычным дыяпазоне 
## Спасылкі 
* *Козловский Б., Торгашев А.* 10 заблуждений науки  // Русский репортёр 26 ноября 2008, № 45 (75)

Катэгорыя:Неіснуючыя хімічныя элементы
Катэгорыя:Сонца
Isbank Tower 1

**Isbank Tower 1** () — вышынны будынак у Стамбуле. У ім налічваецца 52 паверхі. Вышыня складае 181 метр. Уласна вышыня самай галоўнай вежы без уліку вышыні флагштока складае 181,20 метраў. З улікам жа вышыні флагштока вышыня складае 194,57 метр. Кошт будаўніцтва склаў 230 млн $. Будаўніцтва было скончана ў 1998—2000 гадах.

Некаторыя канструкцыйныя асаблівасці будынка нагадваюць небаскроб Трамп-таўэр у Нью-Ёрку.
## Спасылкі 
* (англ.) Isbank Tower 1
* Чарцяжы

Катэгорыя:Небаскробы Стамбула
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 150 да 199 метраў
Катэгорыя:Ар-дэко
Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе
Віктар Пятровіч Пічукоў

**Віктар Пятровіч Пічукоў** (, ) — беларускі гісторык, археограф, краязнавец, кандыдат гістарычных навук (1996), дацэнт (2008).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Гомелі ў працоўнай сям’і. У 1980 годзе Скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1980 года працуе ў гэтай жа ВНУ. З 1982 па 1985 год навучаўся ў аспірантуры Інстытута гісторыі Акадэміі навук БССР (навуковы кіраўнік — д. г. н., прафесар Міхаіл Біч). У 1996 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па гісторыі Беларусі на тэму «Общественно-политические позиции легальной периодической печати Беларуси в конце XIX — начале XX вв.». З 1997 па 2008 год загадваў кафедрай гісторыі Беларусі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 2008 годзе яму нададзена вучонае званне дацэнта. Стваральнік і кіраўнік вучэбна-асветніцкай гісторыка-краязнаўчай суполкі «Ваколіца» пры кафедры гісторыі Беларусі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны.

## Бібліяграфія 
* Общественно-политические позиции легальной периодической печати Беларуси в конце XIX — начале XX вв.: Дис…. канд. ист. наук; АН Беларуси. — Минск:АН Беларуси, 1996. — 132 с.
* Гомельщина многонациональная (20-30-е годы XX века). — Выпуск 1. — Гомель:ГГУ имени Ф.Скорины, 1999 (у суаўтарстве з Міхаілам Старавойтавым). Гомель: ГГУ, 1999. — 233 с.
* Малые диаспоры Гомельщины в 20―30-е годы XX века: аналитические материалы и документы Государственного архива Гомельской области / Гомельский областной исполнительный комитет, Отдел по архивам и делопроизводству главного управления юстиции Гомельского облисполкома; [составители: В. П. Пичуков, М. А. Алейникова, З. А. Александрович]; под редакцией В. П. Пичукова. -Гомель : Гомельский государственный технический университет, 2008. — 250 с. : ил.
* Костёл и власть на Гомельщине (20-30-е годы XX в.). — Варшава-Люблин-Гомель: Instityt Pamieci Narodowei; Instityt Europy Srodkowo-Wschodniej, 2009. — 470 с. (у суаўтарстве з Андрэем Лебедзевым і Славамірам Ляскоўскім).
**Адзін з рэдактараў зборніка**:
* Православие на Гомельщине: историко-культурное наследие и современность: сборник научных статей./«Гомельский государственный университет им. Ф. Скорины»,Гомельская епархия Белорусской Православной Церкви; [редколлегия:Г. А. Алексейченко (ответственный редактор) и др.].—Гомель:ГГУ,2010.—209 с.
* Конфессии на Гомельщине (20—30-е годы ХХ в.) : док. и материалы. Составители: М. А. Алейникова, З. А. Александрович, Я. Н. Блажей, А. Д. Лебедев, В. П. Пичуков, В. Д. Селеменев; **под. ред. В. П. Пичукова** ; редкол.: В. И. Адамушко, В. Е. Казаченок, Е. В. Кушнова, Н. К. Рудаковский, В. Д. Селеменев, В. В. Скалабан, П. М. Черный. — Минск : НАРБ, 2013. — 388 с. : ил.

## Літаратура 
* Пічукоў Віктар Пятровіч // *Корзенко Г. В.* Историки Беларуси в начале XXI столетия. Биобиблиографический справочник. — Мн.: «Белорусская наука», 2007. — с.300.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Археографы Беларусі
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Кампаніла

[200px|thumb|Кампаніла [Джота пры саборы Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ]]
**Кампані́ла** ( – «званіца») — у італьянскай архітэктуры Сярэднявечча і Адраджэння квадратная (радзей круглая) у заснаванні званіца, якая стаіць як правіла асобна ад асноўнага будынка храма. Правобразам кампанілы паслужылі сярэднявечныя гарадскія вежы. Кампанілы мелі ў вышыню 4, 5 і больш паверхаў; пры гэтым вышыня паверхаў, а таксама велічыня або колькасць аконных праёмаў звычайна ўзрасталі знізу ўгару (ніжнія паверхі часта наогул былі глухімі), што стварала своеасаблівы эфект накіраванасці ўвысь.

[thumbnail|230px|left|[Кампаніла сабора Святога Марка ў Венецыі]]
Найбольш вядомай кампанілай з'яўляецца круглая ў плане Пізанская вежа. Таксама добра вядомая кампаніла Сабора св. Марка ў Венецыі. Кампанілы пабудаваны побач са шматлікімі цэрквамі Равены. Як прыклад кампанілы можна разглядаць гадзіннікавую вежу будынка Парламента ў Лондане, (знакаміты Біг Бен), аформленую ў стылі віктарыянскай готыкі. У XX стагоддзі некалькі неагатычных кампаніл было збудавана ў ЗША і Аўстраліі, пераважна на тэрыторыі ўніверсітэцкіх кампусаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмавая архітэктура
Сярэднеатлантычны рэгіянальны касмапорт

[thumb|300px|Від на стартавыя комплексы Сярэднеатлантычнага рэгіянальнага касмапорта і Цэнтра палётаў [Уолапс.]]
** Сярэднеатлантычны рэгіянальны касмапорт** () — камерцыйны касмадром, які займае паўднёвую частку тэрыторыі Цэнтра палётаў Уолапс, што належыць НАСА, на паўвостраве Дэлмарва на поўдзень ад Чынкацігі (Chincoteague), штат Віргінія.

## Гісторыя з'яўлення 
У ліпені 2003 года Главы Урадаў штатаў Віргінія і Мэрыленд прынялі сумеснае рашэнне даручыць Камісіі па камерцыі і гандлю штата Віргінія і Камісіі па бізнесе і эканамічнаму развіццю штата Мэрыленд сфармаваць працоўную групу, якая б распрацавала канцэпцыю і план мерапрыемстваў па ўключэнні функцый камерцыйнага касмадрома ў структуру кіравання і функцыянавання Цэнтра палётаў на востраве Уолапс. Інвестыцыйны праект па развіцці касмадрома, першапачаткова вядомага пад назвай «Цэнтр касмічных палётаў Віргініі» (Virginia Space Flight Center), быў рэалізаваны «Арганізацыяй камерцыйных палётаў Віргініі» () за кошт федэральнага бюджэту, бюджэтаў штатаў, а таксама сродкаў прыватных фундатараў.

## Храналогія запускаў 
Першы запуск адбыўся 16 снежня 2006 года ў 12:00 (GMT), калі ракета-носьбіт «Мінатаўр», якая належыць кампаніі «Orbital Sciences», вывела на арбіту два спадарожніка: TacSat-2 (ВПС ЗША) і GeneSat-1 (НАСА).

## Спасылкі 
* В США заработал новый коммерческий космодром // Membrana.ru
*Mid-Atlantic Regional Spaceport web site  
*Mid-Atlantic Regional Spaceport Implementation Plan, April 2004  
*Blog about the Mid-Atlantic Regional Spaceport 
*Wallops Flight Facility site  

## Крыніцы 
Катэгорыя:Касмадромы
Катэгорыя:Касмадромы ЗША
Катэгорыя:НАСА
Санкт-Пёльтэн

**Санкт-Пёльтэн** () — горад у Аўстрыі, сталіца і найбуйнейшы горад зямлі Ніжняя Аўстрыя. Насельніцтва — 49 121 чалавек (2001).

## Транспарт 
Праз горад праходзяць аўтамабільная і чыгуначная магістраль Вена — Лінц, дарогі на Крэмс і Марыяцэль, а таксама чыгуначная лінія на Крэмс, Тульн-на-Дунаі, Хайнфельд, Санкт-Эгід-ам-Нойвальдэ, Манк і Марыяцэль. 
Дарога на цягніку ад Вены займае каля 40 хвілін, ад Лінца каля 50 хвілін.

## Гісторыя 
У часы Старажытнага Рыма на месцы Санкт-Пёльтэна размяшчаўся рымскі горад Эліум Цэнтыум (Aelium Cetium). Санкт-Пёльтэн сфарміраваўся ў VIII стагоддзі вакол бенедыкцінскага абацтва Св. Іпаліта (), заснаванага ў 771 годзе, якое і дало імя горада. Афіцыйна правы горада Санкт-Пёльтэн атрымаў у 1159 годзе.

Да 1490 года належаў біскупству Пасау, з 1785 года сам стаў цэнтрам біскупства. У 1986 годзе стаў сталіцай зямлі Ніжняя Аўстрыя.

## Славутасці 
thumb|right|200px|Кафедральны сабор

* **Ратушная плошча**. Цэнтр старога горада. Пасярод плошчы — калона Святой Тройцы (1782).
* **Францысканская царква** знаходзіцца з поўначы ратушнай плошчы. Пабудавана ў 1768 годзе ў стылі ракако.
* **Ратуша**. Будынак ратушы на паўднёвым боку ратушнай плошчы пабудаваны ў XIV стагоддзі, з тых часоў шматразова перабудоўваўся. Барочны фасад ратушы створаны ў 1727 г.
* **Манастыр кармелітак**. Цяпер у ім размяшчаецца гарадскі музей.
* **Саборная плошча**. Цэнтр былога рымскага горада Эліум Цэнтыум. На плошчы кафедральны сабор (XII стагоддзе, шматразова перабудоўваўся, апошні раз у стылі барока ў 1722 г.). Вышыня званіцы 77 метраў.
* **Рэзідэнцыя біскупа**. Пабудавана ў 1653 г. Цяпер у ёй епархіяльны музей, дзе выстаўлены прадметы рэлігійнага мастацтва.
* **Замак Потэнбрун** у Потэнбруне. У палацы экспануецца калекцыя сярэднявечных кубкаў.

## Музеі 
* Гарадскі музей Санкт-Пётэльна
* Епархіяльны музей
* Музей Ім Хоф
* Гістарычны музей Ніжняй Аўстрыі

## Гарады-пабрацімы 
*  Курасікі, Японія (1957)
*  Хайдэнхайм, Германія (1967)
*  Клішы, Францыя (1968)
*  Брно, Чэхія (1990)
*  Алтуна, ЗША (2000)
*  Ухань, Кітай (2005)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Ніжняй Аўстрыі
Філах

**Філах** (,  — Беляк) — горад на поўдні Аўстрыі, другі па велічыні ў складзе федэральнай зямлі Карынтыі. У цяперашні час колькасць жыхароў Філаха перавышае 57 тысяч чалавек.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на беразе ракі Драва ў альпійскай даліне Дравы. Недалёка ад Філаха знаходзіцца некалькі азёр: Осіях, Факер-Зэ і іншыя. Навакольныя Альпы — папулярнае месца турызму і лыжнага спорту.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
thumb|left|Царква Святога Крыжа ў Філаху
* гатычная Царква Святога Крыжа
* неагатычная Царква Св. Мікалая
* разваліны сярэднявечнага замка Ландскрон
* Кангрэс-цэнтр

У Філаху праводзіцца некалькі фестываляў, у тым ліку міжнародны тэатральны фестываль «Спектрум», джазавы фестываль і фестываль мастацтваў «Карынтыйскае лета».

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Томас Рафль — аўстрыйскі хакеіст

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка магістрата
* Турыстычная інфармацыя

Катэгорыя:Гарады Карынтыі
Чэшскія землі

thumb|right|Межы Багеміі (чырвоны колер), Маравіі (жоўты) і Чэшскай Сілезіі (аранжавы)

«**Чэшскія землі**» () — дапаможны тэрмін, які выкарыстоўваецца для абазначэння камбінацыі тэрыторый Багеміі, Маравіі і Чэшскай Сілезіі.

Сёння гэтыя тры гістарычныя правінцыі складаюць Чэшскую рэспубліку. Першапачаткова, Чэшскія землі былі заселены адной з груп кельцкіх плямёнаў — боямі. Прыкладна ў I стагоддзі іх выцесніла германскае племя маркаманаў. Каля VII стагоддзя гэта тэрыторыя была заселена славянамі. Немцы паўторна абгрунтаваліся на Чэшскіх землях і жылі сярод славян пасля мангольскага нашэсця XIII стагоддзя, а дзе-нідзе, напрыклад, у Празе, нямецкія каланісты з'явіліся яшчэ ў XII стагоддзі.

У большасці чэшскіх гістарычных тэкстаў «Чэшскімі землямі» завецца тэрыторыя Каралеўства Багемія, гэта значыць Землі Багемскай Кароны, якія ўключалі Лужыцу (1292—1635) і частку Сілезіі (1327—1742).

Іншыя крыніцы разумеюць па «Чэшскімі землямі» толькі асноўныя чэшскія тэрыторыі — Багемію, Маравію і былую Аўстрыйскую Сілезію.


Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Чэхіі
Катэгорыя:Гісторыя Чэхіі
Штайр

**Штайр** () — старадаўні горад у Аўстрыі, у федэральнай зямлі Верхняя Аўстрыя. Горад размешчаны на беразе ракі Энс пры ўпадзенні ў яе невялікай рэчкі Штайр.

## Славутасці 
thumb|200px|right|Бумерлхаўз у Штайры
У 1980 годзе Штайр адзначыў сваё тысячагоддзе. Да гэтай даты гістарычны цэнтр горада быў цалкам адрэстаўраваны, што зрабіла Штайр адным з найбольш добра захаваных старадаўніх гарадоў Аўстрыі. Сярод славутасцяў асабліва вылучаецца цэнтральная гарадская плошча Штадтплац з гатычным будынкам Бумерлхаўза,  які знаходзіцца на ёё і лічыцца адным з сімвалаў Штайра. На ўзвышэнні ля сутокі рэк Штайр і Энс размешчаны бабенбергскі замак Ламберг і царква Св. Міхаэля.

## Гарады-пабрацімы 
Гарадамі-пабрацімамі Штайра з’яўляюцца:
*  Віфлеем, Палесціна
*  Айзенерц, Аўстрыя
*  Кетэрынг, ЗША
*  Плаўэн, Германія
*  Сан-Бенедэта-дэль-Тронта, Італія

## Палітычная сітуацыя 
Бургамістр камуны — Дафід Форстэнлехнер (СДПА) па выніках выбараў 2003 гора.

Савет прадстаўнікоў камуны () складаецца з 36 месцаў.

* СДПА займае 23 месцы.
* АНП займае 6 месцаў.
* АПС займае 3 месцы.
* Зялёныя займаюць 3 месцы.
* мясцовы спіс: 1 месца.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт магістрата
* Вэбкамеры, устаноўленыя на вуліцах горада

Катэгорыя:Гарады Верхняй Аўстрыі
БКМ-42003

**БКМ-42003 Вітаўт** — нізкападлогавы тралейбус вытворчасці Белкамунмаш. Адносіцца да чацвёртага пакалення тралейбусаў, распрацаваных заводам.

## Мадыфікацыі 
**БКМ-42003А Вітаўт** — Быў упершыню прадстаўлены ў жніўні 2007 года.

Пабудаваны ў дзесяці асобніках: шэсць машын працуе ў Мінску, дзве ў Калумбіі і дзве ў Расіі — Каўрове і Калінінградзе.

Тралейбус мае 35 месцаў для сядзення, з іх 29 стацыянарныя і 6 па правым борце адкідныя. Гэта зроблена каб павялічыць ёмістасць машыны ў гадзіну-пік. Усяго салон можа змясціць 115 пасажыраў.

Габарыты тралейбуса адпавядаюць прынятым стандартам: даўжыня — 11,79 метра, шырыня — 2,5, вышыня — 2,86 метра. Кузаў выраблены з кампазітных матэрыялаў. Машына абсталяваная электрычным высоўным пандусам і сістэмай «прысядання» да ўзроўню тратуара. Салон абсталяваны сістэмай клімат-кантролю, таму фортачак ў вокнах няма.

Дзякуючы распрацаваным на НВА «Энергія» кандэнсатарным батарэям, тралейбус можа праехаць не менш за 5 км з поўным салонам без кантакту з правадамі. Гэта дасць магчымасць у выпадку неабходнасці аб’язджаць дарожныя заторы ці іншыя перашкоды.

**БКМ-А420 Vitovt Hybrid** — У 2012 годзе Белкамунмашам сумесна з расійскім электратэхнічным канцэрнам «РУСЭЛПРАМ» на базе тралейбуса БКМ-42003А быў распрацаваны гібрыдны аўтобус — **Vitovt Hybrid A420**. Яго кузаў некалькі адрозніваецца дызайнам, а таксама падоўжанай на 300 мм задняй часткай.

Гібрыдная ўстаноўка ўключае дызельны рухавік Cummins ISB 6,7 E 5350H (Еўра-5, магутнасць 170 кВт), агрэгатаваны з электрагенератарам, батарэю супер-кандэнсатараў Maxwell агульнай ёмістасцю 63 Фарада і цягавы асінхронны электраматор магутнасцю 120 кВт.

Пасажыраўмяшчальнасць аўтобуса складае 85 чалавек, у тым ліку 29 месцаў для сядзення. Падрыхтаваная маса А420 дасягае 12200 кг, а яго поўная маса не перавышае 18 тон. Максімальная хуткасць гібрыднага аўтобуса — 90 км/г.

## Гл. таксама 
* Белкамунмаш
* Мінскі тралейбус

## Спасылкі 
* Апісанне мадэлі на сайце Белкоммунмаш 
* Vitovt Hybrid A420 На афіцыйным сайце 
* Інтэрв’ю з галоўным канструктарам 
* Відэасюжэт Беларускага тэлебачання

Катэгорыя:Белкамунмаш
Катэгорыя:Тралейбусы
Бактэрыялогія

**Бактэрыялогія** — навука аб бактэрыях, частка больш шырокай навуковай дысцыпліны - мікрабіялогіі. Бактэрыялогію дзеляць на шэраг самастойных галін.

Агульная бактэрыялогія вывучае марфалогію, фізіялогію, біяхімію бактэрый, іх зменлівасць і спадчыннасць, эвалюцыю, распаўсюджванне ў прыродзе і інш. Медыцынская і ветэрынарная бактэрыялогія вывучаюць біялогію хваробатворных бактэрый, метады іх вылучэння і вызначэння, з'явы імунітэту, распрацоўваюць спецыфічныя сродкі папярэджання і лячэння інфекцыйных хвароб чалавека і жывёл. Сельскагаспадарчая бактэрыялогія вывучае ролю бактэрый у фарміраванні структуры глебы, яе урадлівасці, у харчаванні раслін, перапрацоўцы сельскагаспадарчых прадуктаў (сіласавання, квашання, мочка і інш.) Тэхнічная (прамысловая) бактэрыялогія вывучае працэсы адукацыі бактэрыямі спіртоў, арганічных кіслот, ферментаў, амінакіслот, антыбіётыкаў, стымулятараў росту і інш.
Амінакіслоты

**Амінакіслоты** (амінакарбонавыя кіслоты) — арганічныя злучэнні, у малекуле якіх адначасова ўтрымліваюцца карбаксільныя і амінныя групы.

Амінакіслоты могуць разглядацца як вытворныя карбонавых кіслот, у якіх адзін або некалькі атамаў вадароду замененыя на амінныя групы.

**Мінорная амінакіслата** — рэдкая амінакіслата, якая не ўваходзіць у склад 20 звычайных амінакіслот, з якіх складаюцца бялкі. Усе мінорныя амінакіслоты — вытворныя звычайных амінакіслот, напрыклад 4-оксіпралін, 5-оксізілін. Яны ўзнікаюць у складзе поліпептыду ў выніку ягонай мадыфікацыі.

## Літаратура 
* Біяхімія і малекулярная біялогія: Тэорыя і метады: Вучэбны дапаможнік / Н. А. Бялясава, М. В. Грыц. — Мн.: БДТУ, 2002 — 93с.
Мікрабіялогія

**Мікрабіялогія** — навука пра мікраарганізмы: бактэрыі, архебактэрыі, мікраскапічныя грыбы і водарасці, часта гэты спіс дапаўняецца найпростымі і вірусамі. Вывучае марфалогію, фізіялогію, біяхімію, генетыку, экалогію, філагенію мікраарганізмаў, іх пашырэнне, ролю ў прыродзе (у кругазвароце рэчываў, забруджванні і ачыстцы навакольнага асяроддзя, глебаўтвваральных, геахімічных і іншых працэсах), у жыцці і дзейнасці чалавека (у развіцці хвароб чалавека, жывёл і раслін, страваванні, тэхналагічных працэсах сельскагаспадарчай і прамысловай вытворчасці, утылізацыі адходаў і інш.). Распрацоўвае метады выкарыстання карысных мікробаў і барацьбы са шкоднымі (дыягностыкі, лячэння і прафілактыкі інфекцыйных хвароб, санітарнай ацэнкі і ачысткі асяроддзя і інш.).

Уключае бактэрыялогію, вірусалогію, пратысталогію.

Мікрабіялогія цесна звязана з альгалогіяй, протазаалогіяй, мікалогіяй, фітапаталогіяй, імуналогіяй, цыталогіяй, малекулярнай біялогіяй, генетыкай, біяхіміяй, эпідэміялогіяй, біятэхналогіяй і інш. Мае важнае значэнне для медыцыны, ветэрынарыі, сельскай гаспадаркі, мікрабіялагічнай, харчовай прамысловасці і інш.

## Класіфікацыя 
Паводле **навуковых і практычных задач** падзяляецца на
* *агульную*,
* *водную*,
* *глебавую*,
* *геалагічную*,
* *касмічную*,
* *сельскагаспадарчую*,
* *медыцынскую* (у т.л. санітарную),
* *ветэрынарную*,
* *тэхнічную*, або прамысловую, мікрабіялогію. *Тэхнічная мікрабіялогія* вывучае гаспадарча значныя мікраарганізмы, распрацоўвае навуковыя асновы і метады іх выкарыстання для вытворчасці каштоўных рэчываў, у т.л. біялагічна актыўных, і біямас (бактэрыяльныя ўгнаенні, кармавыя і іншыя дрожджы, высокаактыўныя штамы мікробаў іінш.), харчовых прадуктаў, для атрымання металаў з бедных руд, ачысткі сцёкавых вод, апрацоўкі сельскагаспадарчай прадукцыі, барацьбы з хваробамі і шкоднікамі, метады аховы сыравіны, будаўнічых матэрыялаў, харчовых, сельскагаспадарчых і іншых прадуктаў і вырабаў ад псавання мікробамі і інш.

## Гісторыя 
Узнікненне апісальнай мікрабіялогіі звязана з пачаткам назіранняў і апісання мікробаў (А. Левенгук, 1683), фарміраванне мікрабіялогіі як навукі (2-я пал. 19 ст.) — з устанаўленнем мікробнай прыроды браджэння, гніення, інфекцыйных хвароб (Л. Пастэр), з распрацоўкай методыкі атрымання чыстых культур мікраарганізмаў і крытэрыяў выяўлення ўзбуджальнікаў хвароб (Р. Кох).

Вялікі ўклад у развіццё мікрабіялогіі зрабілі В. Л. Амялянскі, М. В. Беерынк, Э. А. Берынг, С. М. Вінаградскі, С. М. Вышалескі, Д. К. Забалотны, Дз. І. Іваноўскі, Б. Л. Ісачэнка, С. П. Костычаў, І. І. Мечнікаў, Л. С. Цанкоўскі, П. Эрліх, М. Ф. Гамалея, С. Кітазата, К. Б. Ніл, Э. Ру і інш.

## Літаратура 
*
Альбрэхт фон Эйб

**Альбрэхт фон Эйб** (ням.: Albrecht von Eyb;  — ) — нямецкі гуманіст, святар і пісьменнік XV стагоддзя.

## Біяграфія 
Альбрэхт фон Эйб нарадзіўся ў высакароднай Франконскай сям’і 24 жніўня 1420 года.

Па заканчэнні курса навук ён атрымаў дыплом доктара правоў, пасля быў архідыяканам у Вюрцбургу, канонікам у Бамбергу і Эйхштауе, камергерам Папы Рымскага Пія II.

Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Перакладчыкі з лацінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на нямецкую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі Германіі
Лейцын

**Лейцын** (скарочана: **Leu** або **L**; 2-аміна-4-метылпентанавая кіслата) (ад «leukos» (грэч.) - «белы») — аліфацічная амінакіслата з хімічнай формулай HO2CCH(NH2)CH2CH(CH3)2; незаменная амінакіслата, гэта значыць яна ў арганізме чалавека не сінтэзуецца. Яе кадоны: UUA, UUG, CUU, CUC, CUA, і CUG.

Лейцын ўваходзіць у склад усіх прыродных бялкоў, ужываецца для лячэння хвароб печані, анемій і іншых захворванняў.

Катэгорыя:Амінакіслоты
Серын

**Серы́н** (α-аміна-β-оксіпрапіонавая кіслата; 2-аміна-3-гідроксіпрапанавая кіслата) — гідраксіамінакіслата, існуе ў выглядзе двух аптычных ізамерый — L і D.

L-серын ўдзельнічае ў пабудове амаль усіх прыродных бялкоў. Упершыню серын быў выдзелены з шоўку, у бялках якога ён выяўлены ў найбольшых колькасцях. Серын адносіцца да групы замяняльных амінакіслот, у арганізме чалавека ён можа сінтэзавацца з прамежкавага прадукта гліколіза — 3-фосфагліцэрата.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Амінакіслоты