Маладзечанскі раён

**Маладзе́чанскі раён** — адміністрацыйная адзінка ў складзе Мінскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — горад Маладзечна.

Падзяляецца на 12 сельсаветаў.

## Геаграфія 
Раён знаходзіцца на паўночным захадзе Мінскай вобласці, мяжуе з Валожынскім, Вілейскім, Мінскім раёнамі Мінскай вобласці, на захадзе — са Смаргонскім раёнам Гродзенскай вобласці.

Клімат умерана кантынентальны.

Паверхня часткова хвалістая. Паўднёвая частка раёна знаходзіцца на Мінскім узвышшы. Найвышэйшая кропка раёна — гара Капланшчына (321,7 м) на мяжы з Валожынскім раёнам (у цэнтры ландшафтнага заказніка «Бортнікі»).

Па тэрыторыі раёна працякае некалькі рэк:
* Бенічанка
* Бярозка
* Заходняя Бярэзіна
* Круглая
* Рака Нявежа
* Тур’я
* Уша

## Гісторыя 
Раён утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Вілейскай вобласці, цэнтр — горад Маладзечна. 12 кастрычніка 1940 года раён падзелены на 15 сельсаветаў: Беніцкі, Велікасельскі, Гарадзілаўскі, Заскевіцкі, Лебедзеўскі, Літвенскі, Маркаўскі, Мароськаўскі, Мясоцкі, Насілаўскі, Палачанскі, Раеўшчынскі, Соўлаўскі, Хажэўскі, Хоўхлаўскі.

20 верасня 1944 года Вілейская вобласць была перайменавана ў Маладзечанскую, а Маладзечна аднесена да катэгорыі гарадоў абласнога падпарадкавання. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Літвенскі, Мароськаўскі і Раеўшчынскі сельсаветы, Соўлаўскі сельсавет перайменаваны ў Пякарскі. 3 жніўня 1954 года ў склад раёна з Ільянскага раёна перададзены вёскі Кутляны і Самалі. 12 чэрвеня 1958 года Велікасельскі сельсавет перайменаваны ў Раеўшчынскі, Насілаўскі — Цюрлеўскі. 27 сакавіка 1959 года скасаваны Раеўшчынскі сельсавет, 11 верасня 1959 года — Беніцкі, Заскевіцкі, Пякарскі і Хажэўскі сельсаветы.

20 студзеня 1960 года Маладзечанская вобласць была скасавана, Маладзечанскі раён увайшоў у склад Мінскай вобласці, таксама да раёна далучыны гарадскі пасёлак Радашковічы і Валодзькаўскі, Гарадоцкі, Дубраўскі, Красненскі, Сычавіцкі, Ушаўскі сельсаветы скасаванага Радашковіцкага раёна.

25 снежня 1962 года да Маладзечанскага раёна далучаны горад Валожын і 14 сельсаветаў (Белакорацкі, Валожынскі, Вішнеўскі, Гародзькаўскі, Даўбенскі, Дорскі, Забрэжскі, Пяршайскі, Пятроўшчынскі, Ракаўскі, Сакаўшчынскі, Сугваздаўскі, Узбалацкі, Яршэвіцкі) скасаванага Валожынскага раёна. 8 чэрвеня 1963 года Пятроўшчынскі сельсавет перайменаваны ў Залескі, 16 кастрычніка 1964 года — Ушаўскі ў Аляхновіцкі, 27 кастрычніка 1964 года скасаваны Дубраўскі сельсавет. 6 студзеня 1965 года адноўленаму Валожынскаму раёну перададзены горад Валожын і 14 сельсаветаў (Белакорацкі, Валожынскі, Вішнеўскі, Гародзькаўскі, Даўбенскі, Дорскі, Забрэжскі, Залескі, Пяршайскі, Ракаўскі, Сакаўшчынскі, Сугваздаўскі, Узбалацкі, Яршэвіцкі).

10 чэрвеня 1965 года ўтвораны Хажэўскі сельсавет. 1 кастрычніка 1973 года Сычавіцкі сельсавет перайменаваны ў Граніцкі, 31 сакавіка 1976 года Валодзькаўскі — у Радашковіцкі. 5 сакавіка 1981 года Хажэўскі сельсавет перайменаваны ў Хажоўскі, Цюрлеўскі — у Цюрлёўскі. 26 жніўня 1991 года з часткі Красненскага сельсавета ўтвораны Чысцінскі сельсавет.

31 мая 2005 года Маладзечанскі раён і горад Маладзечна аб’яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — Маладзечанскі раён з адміністрацыйным цэнтрам у горадзе Маладзечне. 29 снежня 2009 года Радашковіцкі пассавет як тэрытарыяльная адзінка скасаваны. 28 мая 2013 года скасаваны Граніцкі і Хоўхлаўскі сельсаветы.

17 снежня 2020 года начальнік Маладзечанскага РАУС палкоўнік міліцыі Вадзім Сяргеевіч Прыгара дададзены ў санкцыйны спіс Еўрасаюза, Вялікабрытаніі і ЗША за ўдзел у арганізацыі масавых палітычных рэпрэсій і «падрыву дэмакратыі» ў Беларусі.

4 студзеня 2024 года старшынёй Маладзечанскага райвыканкама стаў Павел Валянцінавіч Губко. Упершыню за многія гады Лукашэнка прызначыў на гэту пасаду ўраджэнца Маладзечанскага раёна.

## Дэмаграфія 
Паводле перапісу 2009 года насельніцтва раёна складала 138&nbsp;375 чал.

Усяго налічваецца 276 населеных пунктаў. Раён падзелены на горад Маладзечна, гарадскі пасёлак Радашковічы і 14 сельсаветаў.

Нацыянальны склад: беларусы — 92,3 %, рускія — 5,2 %, палякі — 0,6 %.

## Транспарт 
Праз раён праходзяць аўтамабільныя дарогі рэспубліканскага значэння Мінск — Вільнюс, Маладзечна — Вілейка — Мядзел, Маладзечна — Валожын.

## Культура 
У раёне знаходзяцца Мінскі абласны краязнаўчы музей, Мінскі абласны драматычны тэатр, Мінскі абласны тэатр лялек «Батлейка». У горадзе штогод праводзіцца больш 30 культурных мерапрыемстваў, у т.л. рэспубліканскі тэатральны фестываль «Маладзечанская сакавіца» і Маладзечанскі фестываль беларускай песні і паэзіі (з 1993). У 1999, 2006 і 2013 гадах раён стаў месцам правядзення фестывалю «Адна зямля». Традыцыю дударства на Міншчыне падтрымліваюць ансамблі «Самагуды» і «Маладзечанскія дударыкі».

## СМІ 
### Прэса 
* «Маладзечанская газета» — дзяржаўная ўстанова раённых улад.
* «Рэгіянальная газета» — недзяржаўнае выданне, уваходзіць у склад «Асацыяцыі Аб’яднаных Масмедыяў».
* «kraj.by» — недзяржаўнае сеткавае выданне.

### Радыё і тэлебачанне 
* Маладзечанскае кабельнае тэлебачанне «МКТВ»
* Радыё «Маладзечна»

## Старшыні райвыканкама 
* 1999—2001 — Леанід Канстанцінавіч Заяц.

## Вядомыя асобы 
* Мікола Абрамчык (1903, в. Сычавічы — 1970) — Прэзідэнт Рады БНР.
* Юліян Бакшанскі — удзельнік вызваленчага руху і паўстання 1863—1864 гадоў у Беларусі і Літве.
* Аляксандр Бобрык — палявод, Герой Сацыялістычнай Працы.
* Мікалай Верамей — беларускі грамадска-палітычы дзеяч, публіцыст .
* Віталь Гарановіч (1952, в. Ермакі — 2012) — беларускі паэт, педагог.
* Аляксандр Грышкевіч (нар. 1961, Маладзечна) — беларускі мастак-пейзажыст.
* Тамаш Зан (1796, в. Мясата — 1855) — удзельнік вызвольнага руху, даследчык прыроды, літаратар, музеязнавец.
* Янка Купала (1882, фальв. Вязынка — 1942) — класік беларускай літаратуры.
* Генадзь Каханоўскі (1936, в. Дамашы — 1994) — беларускі гісторык, археолаг, краязнавец, фалькларыст, літаратуразнавец.
* Васіль Лазоўскі (1953, в. Татаршчына — 2015) — беларускі мастак.
* Ванда Лявіцкая (1895, Радашковічы — 1968) — беларуская пісьменніца.
* Сымон Рак-Міхайлоўскі (1885, в. Максімаўка — 1938) — грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст, педагог.
* Таццяна Сапач (Дубавец; 1962, в. Маркава — 2010) — беларуская журналістка, паэтэса.
* Рыгор Сарока — дырэктар Маладзечанскага музычнага каледжа імя Міхала Клеафаса Агінскага, дырыжор сімфанічнага аркестра каледжа.
* Рыгор Семашкевіч — беларускі пісьменнік і літаратуразнавец.
* Юльян Сергіевіч — беларускі паэт і настаўнік, самадзейны мастак.
* Юзаф Трыпуцька — шведскі мовазнавец-славіст.
* Кандрат Церах — апошні міністр гандлю СССР (1986—1991). У 1963—1965 гадах — дырэктар Маладзечанскага гархарчпрамгандлю.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

## Спасылкі 
* Маладзечанскі раённы выканаўчы камітэт 
* Сайт «Рэгіянальнай газеты» 
* Сайт «Маладзечанаскай газеты» 

{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|state        = {}
|загаловак    = Маладзечанскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = 
|спіс2        = 
|спіс3        = 
}}


Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе