Рэчкі (Веткаўскі раён)

**Рэ́чкі** (, ) — былая вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. На момант скасавання як населенага пункта ўваходзіла ў склад Свяцілавіцкага сельсавета.

Ліквідавана ў 2011 годзе.

## Гісторыя 
### Праблема часу ўзнікнення 
У архіўных зборах Дзерналовічаў захаваўся дакумент «Excerp агранічэння вёскі Галоднай alias Рэчка» 1776 года, які змяшчае звесткі пра зямельныя межы сяла Галоднае-Рэчка (*«seło Hołodno Reczka»*), узятыя з «агранічэння» Чачэрскага староства, «панамі Валовічам старостам Слонімскім і Мікалаем Нарушэвічам старостам Маркоўскім учыненага», а ў 1753 годзе «актыкаванага» ў «гродзе рэчыцкім». «Excerp» (урывак, фрагмент) апісвае азначаныя межы прыблізна так, як іншыя падобныя дакументы XVIII ст. (гл. ніжэй), але тэкст у ім падаецца не на польскай мове, а па-старабеларуску лацінскай графікай. Такім чынам, азначаныя гады могуць лічыцца часам першай згадкі вёскі Рэчкі. Разам з тым, падвойная назва «сяла» не вырашае пытанняў яго першаснай лакалізацыі і атаесамлення з геаграфічна блізкай вёскай Галодная, вядомай з пачатку XVI ст.

### У Рэчы Паспалітай 
Першыя больш пэўныя пісьмовыя сведчанні пра Рэчкі адносяцца да 1680 года, пад якім у «Інвентары Чачэрскага староства» сярод сёл міжрэчча Сожа і Беседзі згадваецца вёска Рэчка. У інвентары таго ж староства за 1704 год Рэчка (*«wies Rzeczka»*) фігуруе з пералікам пяці жыхароў (імаверна, уладальнікаў домагаспадарак): Андрэй Жораў, Ананя Чырок, Ахрэм Рэчыцкі, Ян Гуля (руднік), Сямён Самацёс (на правах слабады). Вёска сплочвала агульны падатак (відаць, падымнае), парахаўшчыну і старажоўшчыну. Да вёскі прылягалі пусткі Тапуціна, Хаціна, Акулічова, Акеева. Граніцы яе зямель вызначаліся тады наступным чынам:

Супольнымі з вёскай Лапічы значыўся «востраў» Калодзінскі выган і луг каля Беседзі. Сем гаспадарак знаходзіліся на правах рознатэрміновай слабады. Слабажанамі былі Міна Лавуцін, Кузьма Іваноў, Міхал з Неглюбкі, Мацвей Шаўчонак, Саўка Піліпаў, Мацвей Супруноў і Васіль Чарнаморды і гіберну. Граніцы яе істотна не адрозніваліся ад граніц 1704 г. За ёй прызнавалася мясцовасць Галоднае («Hołodno») «у агранічэнні Хізоўскім пад даўнімі рубяжамі», а таксама азёры Галоднае, Смедзін, Мальч (у публікацыі памылкова «Matez») (супольнае з Юркавічамі), Галадзенец.

«Інвентар Чачэрскага староства» 1738 года зафіксаваў 8 дымоў вёскі Рэчка з гаспадарамі, сярод якіх ужо вядомыя па 1726 годзе Грышка і Васіль Жоравы, Іван Агееў, Даніла Лапацін, Кузьма Іваноў, а таксама Сцяпан Чырок, Янка Нагееў (Макееў?), Міхей Дубадзел. Агееў, Іваноў і Дубадзел пазначаліся як «прыбылыя», але месца, адкуль прыбылі, канкрэтызавалася толькі для першых двух — «са Старадуба». Таксама да вёскі адносілася 6 слабажан, якія «ў тым року аселі з Казаччыны». Набор павіннасцяў збольшага заставаўся ранейшым за выняткам мёду і асобных плат, няма ў пераліку і гіберны.

У 1754 годзе Рэчка ўжо не згадвалася сярод вёсак Чачэрскага староства. Інвентар за адпаведны год упамінае яе толькі ў апісанні прыналежнасці азёр Смедзін і Мальч: абодва вадаёмы знаходзіліся «ў грунце вёскі Рэчкі», але не належалі ёй. У інвентары 1763 г. нават такіх скупых згадак няма. Па ўсім відаць, вёска стала прыватным уладаннем па-за юрысдыкцыяй Чачэрскага староства. Апошняе пацвяржаецца тым, што ў 1765 годзе Рэчка была цэнтрам аднайменнага дзяржання *(«dzierzawy»*) у пасесіі рэчыцкага маршалка Халецкага і адносілася да Рэчыцкага павета.

Дзяржанне складалася з трох частак — уласна вёскі Рэчка, слабажан (відаць, як асобнае пасяленне), а таксама вёскі Рудня. Гаспадаркі ў іх размяркоўваліся ў наступнай колькасці: Рэчка — 22, слабажане — 6, Рудня — 3. З прозвішчаў даўнейшых жыхароў Рэчкі (1704, 1726) станам на 1765 г. у ёй захоўвалася толькі прозвічша Жораў (*«Ƶoraw»* або *«Ƶuraw»*), якое насілі тры гаспадары. Асобныя прозвішчы ўказваюць на прафесійную прыналежнасць носьбітаў (ці іх бацькаў) — Ганчаронак, Швец, Дубадзел, Буднік, Цяслёнак, дае падставы дапускаць прысутнасць у дзяржанні Рэчка пэўнай колькасці старавераў. У вёсцы Рэчка працавала карчма.. У «Ведамасці пра дваран Магілёўскай губерні» ад 1777 года вёска запісана як «Рэчкі» (*«Речки»*), належала обер-сакратару Аляксею Васільеву і знаходзілася ў складзе Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні, а яе насельніцтва (*«число головъ»*) складала 105 чалавек — 98 хрысціянскага і 7 іўдзейскага веравызнання. Паводле звестак генеральнага межавання 1784 года: сяло Рэчкі (*«Речки»* на плане, *«Рѣчки»* ў тлумачэнні да плана) разам з Рудняй таго ж землеўласніка, але з іншай тытулатурай (правадзейны стацкі саветнік і кавалер). Колькасць жыхароў падавалася як 130 *«мужеска пола душ»*.

Наяўнасць у Рэчках царквы адсочваецца на тым жа плане генеральнага межавання прысутнасцю ў размяшчэнні сяла ўмоўнага знаку-крыжыка і пазнак «ЦЗ» (царкоўная зямля) ў наваколлях. Але царква існавала тут і раней — ведамасць Магілёўскай духоўнай кансісторыі ад 7 (18) ліпеня 1781 года, пададзеная ў Свяцейшы сінод, рапартавала аб дабраахвотным далучэнні ўніяцкай царквы сяла Рэчкі (*«Речанская»*) Рагачоўскага павета да праваслаўя.

Стараннямі прыхаджан новы будынак царквы быў узведзены ў 1801 годзе, а ў 1859 годзе — капітальна перабудаваны «за кошт казны» з прыбудовай званіцы. Царкоўна-адміністрацыйная прыналежнасць рэчкаўскага храма некалькі разоў змянялася: станам на 1859 г. — Чачэрскі духоўны заказ Рагачоўскага павета (пазней пераназваны ў Чачэрска-Засожскае благачынне), з 1870-х гадоў — 3-я благачынная акруга, з 1885 года — 4-я акруга, з 11 (23) мая 1899 года — 5-я благачынная акруга Гомельскага павета

* станам на 1795 — Васіль Якаўлевіч Пагарцаў, святар (імаверны сваяк жыхароў Рэчкі з прозвішчам «Пагарац», вядомых па 1765 годзе
* на 1913 — Васіль Касмачэўскі, дыякан; Раман Сідаракін, дыякан;
* 1916—1917 — Феадор Маслюкоў, святар;
* на 1916 — Аляксей Сімановіч, псаломшчык; Іван Гогалеў, дыякан;
* на 1917 — Іпаліт Чыгараў, святар (прызначаны за тры дні да Лютаўскай рэвалюцыі).
Паводле перапісу 1897 года насельніцтва Рэчак 589 чалавек (271 мужчын, 318 жанчын), пераважная большасць з іх праваслаўныя — 563. У 1910 годзе вёска падключана да тэлефоннай сеткі Гомель–Пакалюбічы–Ветка–Рэчкі–Свяцілавічы коштам Гомельскага земства, адпаведных валасцей і памешчыка Бачкова.

### Найноўшы час 
У 1926—1992 гадах цэнтр Рэчкаўскага сельсавета, адміністрацыйная прыналежнасць якога некалькі разоў змянялася ў сувязі адміністрацыйна-тэрытарыяльнымі пераўтварэннямі: на момант другога ўзбуйнення БССР — у Свяцілавіцкім раёне; з 4 жніўня 1927 — у Веткаўскім; з 12 лютага 1935  — Свяцілавіцкім; з 17 снежня 1956 — Веткаўскім; з 25 снежня 1962 — Гомельскім; з 6 студзеня 1965  — Веткаўскім. Насенная гаспадарка была створана ў былым фальварку. На прымусовыя працы ў Германію акупанты сагналі адну жыхарку вёскі Рэчкі (у ліку васьмі жыхароў Рэчкаўскага сельсавета) — Марыю Аліціну.

## Галерэя 

Файл:Рака Нёманка, мост каля былой вёскі Рэчкі (Веткаўскі раён), 2012 г.jpg|Краявід ракі Нёманкі з моста на ўездзе ў Рэчкі, 2012 год.
Файл:Пакінуты дом у былой вёсцы Рэчкі (Веткаўскі раён), 2012 г.jpg|Пакінуты дом у Рэчках, 2012 год.
Файл:Воінскае пахаванне, могілкі былой вёскі Рэчкі, Веткаўскі раён, 2022 год.jpg|Воінскае пахаванне на Рэчкаўскіх могілках, 2022 год.
Файл:Старыя крыжы, могілкі былой вёскі Рэчкі, Веткаўскі раён, 2022 год.jpg|Старыя крыжы, 2022 год.

## Вядомыя асобы 
* Анатоль Зурабавіч Бежанішвілі — беларускі педагог, кандыдат педагагічных навук, дацэнт, загадчык кафедры кіравання і тэхналогій адукацыі Гомельскага абласнога інстытута развіцця адукацыі.
* Рыгор Васілевіч Ксяндзоў — савецкі ваенны лётчык-штурман, Герой Савецкага Саюза (1946), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, палкоўнік авіяцыі.
* Клаўдзія Іванаўна Новікава — беларускі савецкі педагог, заслужаны настаўнік БССР (1968).

## Крыніцы 
## Спасылкі