open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ніка Ракіціна

**Ніка Ракіціна** (сапраўднае імя — **Людміла Багданава**; , ) — рускамоўная пісьменніца Беларусі.

## Біяграфія 
Скончыла Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны (1980) па спецыяльнасці — беларуская i руская мовы i літаратура. Пасля заканчэння ўніверсітэта працавала ў сярэдніх школах Гомеля, вучылася ў аспірантуры Iнстытута літаратуры Акадэміi навук Беларусі, у метадычным кабінеце пры гарадскім аддзеле адукацыі.
Цяпер, ужо 15 гадоў, працуе ў гомельскім абласным Палацы творчасці дзяцей i моладзі, кіраўніком літаратурнага аб'яднання НЛА (Незвычайнае Літаратурнае Аб'яднанне).

Піша вершы, аддае перавагу фантастыцы. Аўтар паэтычнага зборніка, больш як 60 публікацый, у тым ліку вершаў, апавяданняў.

Першы грамадзянін Беларусі, які ўдастоены самай прэстыжнай прэміi Еўрапейскага саюза навуковай фантастыкі (2008).

## Бібліяграфія 
* Ракитина Ника. «Ворота в сказку». Сборник стихов. — 1998.
* Ракіціна Ніка. «Ганітва». — Рыга.: «Снежны ком», 2008.

### у часопісах, анталогіях і зборніках 
* «Рыбка» // Антологія «Аэлита. Новая волна». — Екатеринбург: У-Фактория, 2004.
* «Рован» // Киев: часопіс «Реальность фантастики», № 10/2004.
* «Мое королевство» // Антологія «Аэлита. Новая волна / 002». — Екатеринбург: У-Фактория, 2005.
* «Наўе» // Мн.: часопіс «Маладосць», № 3/2006.
* «Служба безопасности библиотеки» // Антологія «Хранители миров». — Екатеринбург: Банк культурной информации, 2007. — 192 с.
* «Навь» // Антологія «Славянское фэнтези». — М.: Азбука-классика, 2008.
* «Чем пахнет луна» // Антологія «Лунный пёс». — М.: Азбука-классика, 2008.
* «Сразить дракона» // М.: часопіс «Мир фантастики», № 8/2008.
* «Почти его дом» // Киев: часопіс «Реальность фантастики», № 12/2008.
* «Берегите лес от пожара» // М.: часопіс Полдень, ХХI век, № 9/2009.
* «Жанры как они есть» // Антологія «Аэлита/005». — Екатеринбург: Уральский следопыт, 2009.

## Узгадкі ў прэсе 
* http://21.by/papers?id=69310
* http://www.eurocon2008.ru/

## Творы ў Сеціве 
* http://www.fantlab.ru/autor4066
* http://zhurnal.lib.ru/r/rakitina_n_d/ 

Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Алеся (спявачка)

**Алеся** (сапраўднае імя — *Вольга Анатолеўна Ярмоленка*, па мужу * Мінец*; нарадзілася 27 жніўня 1976, ) — беларуская эстрадная спявачка, салістка гурта Сябры.

Дачка спевака Анатоля Ярмоленкі. Скончыла Мінскі ўніверсітэт культуры. Сваю музычную кар’еру распачала з песні «Жаўраначка» на беларускай мове. Спявае на беларускай і рускай мовах.

Мае сына, які вядомы пад сцэнічным псеўданімам DJ Anatol'.

## Дыскаграфія 
* «Алеся», 1995;
* «Соперница» (*Суперніца*), 1997;
* «От Алеси до Алеси» (*Ад Алесі да Алесі*), 2000;
* «Алеся», 2000;
* «О главном» (*Пра галоўнае*), 2005.

## Супольныя праекты 
* «Сцежачка» (складанка «Красное танго. Песни на стихи Александра Легчилова» — «TON-Records», 1999);
* «Ваявода» (складанка «БелКП-ПрЕСсНЯ» — «Bulba Records», 2000).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны сайт гурта Сябры
* Алеся — когда говоришь про детство
* Алеся на «Хто ёсць кім у Беларусі»

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Сябры (гурт)
Шаснаццатка

**Шаснаццатка** — адзінка вымярэння сыпкіх рэчываў у ВКЛ. Раўнялася 1/16 віленскай бочкі, або 9 малым гарцам, і складала 25,41 л.

## Літаратура 
* Літоўская гаспадыня, ці Навука аб утрыманні ў добрым стане хаты і забеспячэнні яе ўсімі прыправамі і запасамі кухоннымі і аптэкарскімі і гаспадарчымі, а таксама гадаванні і ўтрыманні скаціны, птушкі і іншай жывёлы адпаведна спосабам найбоьш выпрабаваным і правераным вопытам і да таго ж самым танным і простым / Пер. з польскай П. Р. Казлоўскага, В. В. Нядзвецкай; Прадм. А. Мальдзіса; Маст. У. У. Даўгяла, І. А. Дзямкоўскі. — Мн.: Полымя, 1993. — 366 с. — С. 8. - (Літаратурныя помнікі Беларусі). — ISBN 5-345-00496-Х.
* Шаснаццатка // Вялікае  Княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.; мастак З. Э. Герасімовіч]. Т. 2: К — Я. — 2 выд. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2007. — 788 с.: іл. — С. 752. — ISBN 978-985-11-0394-8.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Беларуская сістэма мер
Анатоль Іванавіч Ярмоленка

**Анатоль Іванавіч Ярмоленка** () — беларускі спявак (лірычны тэнар), мастацкі кіраўнік гурту «Сябры», Народны артыст Беларусі (2003).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 лістапада 1947 года ў Казятыне Вінніцкай вобласці. Дзед будучага спевака быў святаром, меў трох дачок, якіх назваў Верай, Надзеяй і Любоўю. Маці Надзея Анікееўна працавала прадаўцом у аддзеле чыгуначнага забеспячэння, а брат працаваў чыгуначнікам. Маміна праца была мабільнай, і сям’я часта пераязджала. Бацьку Анатоль Іванавіч не ведае.

З будучай жонкай Раісай пазнаёміўся ў 1969 годзе ў Бабруйску, дзе яна працавала цырульніцай, а 17 кастрычніка 1970 года маладыя зладзілі вяселле. Неўзабаве ў сям’і нарадзіліся дачка Вольга і сын Святаслаў, якія, як і жонка А. Ярмоленкі, уладкаваліся на працу ў ансамбль «Сябры».

З 1969 года — артыст Гомельскай абласной філармоніі. У 1969—1971 гадах выступаў у складзе ВІА «Сувенир» (у якім працавалі Аляксандр Градскі і Аляксандр Буйноў). У 1971—1973 гадах у складзе ВІА «Песни над Сожем». З 1974 года — кіраўнік гурта «Сябры». У 1976 годзе скончыў Гомельскае музычнае вучылішча імя Н. Ф. Сакалоўскага.

Жыў з сям’ёй у Гомелі, аднак праз некалькі гадоў пасля чарнобыльскай катастрофы ўрачы знайшлі ў жонкі злаякасную пухліну шчытападобнай залозы і ў 1990 годзе сям’я пераехала ў Мінск.

Валодае багатым на тэмбральныя афарбоўкі голасам. Для яго выканання ўласцівыя яркая індывідуальнасць, сцэнічная прывабнасць. Першым выканаў песні шматлікіх папулярных беларускіх кампазітараў (Яўгена Глебава, Ігара Лучанка, Мікалая Сацуры, Эдуарда Ханка).

Анатоль Ярмоленка — выканаўца такіх папулярных песень, як «Лягу-прылягу», «Гуляць дык гуляць», «Каханая», «Піце піва, мужыкі», «Полька беларуская», «Усе мы родам з дзяцінства», «Жаўраначка», «Чарнобыль», «Перажывём».

## Фільмаграфія 
* 2008 — «Анатоль» (дакументальны фільм, РУП «Беларускі відэацэнтр», рэж. Валерый Скварцоў)

## Сям’я 
* Раіса Іванаўна Ярмоленка (пам. 2021) — жонка.
* Вольга Анатолеўна Ярмоленка (нар. 1975) — дачка, беларуская эстрадная спявачка.
* Святаслаў Анатолевіч Ярмоленка — сын, артыст ансамбля «Сябры».

## Зноскі 
## Літаратура 
* Ярмоленка Анатоль Іванавіч // 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Францыска Скарыны
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мінска
Катэгорыя:Сябры (гурт)
Антоні Клімантовіч

**Антоні Клімантовіч** (, в. Лабуці, , Віцебская вобласць) — беларускі рэлігійны дзеяч, ксёндз.

## Біяграфія 
У 1977—1984 гадах вучыўся ў сярэдняй школе ў в. Васюкі, у 1984—1987 гадах ПТВ № 168 у Глыбокае. У 1987—1989 гадах служыў у войску. У 1989—1995 гадах вучыўся ў Вышэйшай каталіцкай семінарыі ў Гродна. У 1994 годзе атрымаў пасвячэнні ў дыяканы. 9 ліпеня 1995 атрымаў святарскія пасвячэнні. 7 жніўня 1995 быў прызначаны вікарыем архікафедральнай парафіі Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Мінску. 8 чэрвеня 1997 годзе быў прызначаны выконваючым абавязкі пробашча архікафедральнай парафіі Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Мінску. 18 студзеня 2000 года быў прызначаны выконваючым абавязкі пробашча парафіі Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Бабруйску. 1 сакавіка 2001 года быў прызначаны на пасаду аканома Міждэяцэзіяльнай Вышэйшай духоўнай семінарыі імя Св. Тамаша Аквінскага ў Пінску. 26 студзеня 2003 года быў прызначаны пробашчам парафіі Св. Антонія Падуанскага ў Мінску, 10 мая 2003 года — выконваючым абавязкі пробашча архікафедральнай парафіі Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Мінску. 2 лютага 2005 года быў прызначаны дэканам Мінскага дэканату і пробашчам архікафедральнай парафіі Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Мінску. 15 студзеня 2007 года прызначаны дэканам Архікафедральнага дэканату ў Мінску.

Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва
Грычун вялікі

**Вялікі грычун** ці **шэры саракуш** (*Lanius excubitor*) — птушка з атраду вераб'інападобных (*Passeriformes*), сямейства саракушавых (*Laniidae*).

## Апісанне 
Даўжыня цела 23-26 см, размах крылаў 30-36 см. Параўнальна вялікіх памераў, бела-чорна-папялісты. Над чорнай паласой, якая праходзіць праз вока — белае брыво. На крыле, у залежнасці ад падвіду, два альбо адно люстэрка. У самкі на грудзях карычневы налёт, а чорны колер з карычневым адценнем. Маладыя могуць быць падобныя да самца альбо самкі. Спеў з хрыплых крыкаў. 

## Пашырэнне 
Арэал: Заходняя, Цэнтральная і Усходняя Еўропа (акрамя поўдня), Азія (акрамя крайняй поўначы, ад Каспійскага мора на паўночны ўсход праз Казахстан, Цянь-Шань, паўночную Манголію да Сахаліна і Анадырскага зал.) і паўночная частка Паўночнай Амерыкі.

Гняздуецца ў групах высокіх дрэў сярод палёў, насяляе ускрайкі сухіх бароў паблізу пагоркаў і палёў, часам тарфянікі з рэдкімі дрэвамі, паркі, сады, можа сяліцца паблізу чалавечага жылля. Выкарыстоўвае слупы і лініі электраперадач як прысады для падпільноўвання ахвяр, асабліва каля дрэў і кустоў. У гарах не перавышае звычайна 1000 м, на Алтаі даходзіць да 2500 м.

Папуляцыі з поўначы арэала пералётныя. Месцы зімовак у Еўропе і Азіі ў межах гнездавога арэала і на поўдзень ад яго, у цэнтральнай і паўднёвай частках Паўночнай Амерыкі.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо «ўціснутае» у развілцы тоўстых, бакавых галін, звычайна на вышыні 5-8 м (выпадкова больш нізка — напр., на карлікавых соснах). Знешні слой са шчыльна сплеценых тоўстых каранёў з прымессю расліннага пуху (якога няма ў іншых грычуноў), унутраны — з сухіх сцёблаў травяністых раслін, а таксама карэньчыкаў і завялых раслінных валокнаў. Высцілка толькі на дне латка — шчыльны і тоўсты слой воўны і расліннага пуху (часам з прымессю карэньчыкаў, кветак, кавалкаў кары і пёраў).

Яйкі (5-7, часам 3-9) пераважна крыху падоўжаныя з вострым вузейшым канцом. Колер зменлівы ў адной і той жа кладцы, звычайна светла-зялёныя з рознымі адценнямі (светла-зялёныя, жаўтавата- або шэра-зеленаватыя аж да блакітнаватых). Рэдкія плямы па ўсёй паверхні: глыбокія — светла-шэрыя, паверхневыя — шэра-аліўкавыя, аліўкавыя, пурпурова-шэрыя, жоўта-пясчаныя, іржава-карычневыя. 

## Падвіды 
]]
* *Lanius excubitor excubitor*
* *Lanius excubitor homeyeri*
* *Lanius excubitor leucopterus*
* *Lanius excubitor sibiricus*
* *Lanius excubitor mollis*
* *Lanius excubitor funereus*
* *Lanius excubitor bianchii*
* *Lanius excubitor borealis*
* *Lanius excubitor invictus*

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Катэгорыя:Саракушавыя
Саракушавыя

**Саракушавыя** (*Laniidae*) — сямейства птушак з атраду вераб'інападобных (*Passeriformes*). 

## Пашырэнне 
У сямейства ўваходзяць — у залежнасці ад абмежавання — два-тры роды і каля 30 відаў.

Пашыраны ў Еўразіі, Паўночна-Заходняй Афрыцы, Паўночнай Амерыцы. На Беларусі сустракаюцца , , , .

Саракушавыя трымаюцца адкрытых ландшафтаў з па меншай меры невялікай колькасцю дрэваў альбо хмызняку.

## Асабліваці біялогіі 
Кормяцца насякомымі, іх лічынкамі, дробнымі паўзунамі, грызунамі, зрэдку дробнымі птушкамі.

Кладка 4—6 яец.

## Літаратура 
*
Вераб’інападобныя

**Вераб’інападобныя** (*Passeriformes*) — самы вялікі атрад класу птушак (*Aves*), налічвае каля 5 300 відаў. Сукупнасць усіх іншых атрадаў птушак аб’ядноўваюць таксама пад ненавуковай назвай невераб’інападобныя (*Nonpasseriformes*).

## Адметныя рысы 
Вераб’іныя, у параўнанні з прадстаўнікамі іншых сямействаў, — адносна невялікія птушкі. Даўжыня цела вар’іруецца ад 8 (каралёк) да 120 (райская птушка) сантыметраў. Маса крумкачоў да 1,6 кг, самыя дробныя — каралькі (5—7 г), некаторыя нектарніцы (3—4 г).

Самцы ў большасці буйнейшыя за самак. У многіх выяўлены палавы дымарфізм у афарбоўцы, голасе.

Прыстасаваны да жыцця на дрэвах, зямлі, скалах, здабывання корму ў вадзе. Большасць птушак з атраду вераб’інападобных з’яўляюцца пералётнымі; некаторыя аселыя ці вандроўныя. Большасць насякомаедныя, ёсць усёедныя (крумкачовыя), раслінаедныя.

Манагамы, жывуць парамі, робяць складаныя гнёзды. Нясуць 4—8, радзей да 16 стракатых або аднаколерных яец, часта нясуцца 2 і больш разы за год.

## Сістэматыка 
Падзяляюцца на 4 падатрады. Шыракадзюбы, або рагадзюбы жывуць у Афрыцы і Паўднёва-Усходняй Азіі. Крыклівыя, або тыраны распаўсюджаны пераважна ў Паўднёвай Амерыцы і тропіках Усходняга паўшар’я. Паўпеўчыя вераб’інападобныя жывуць у Аўстраліі. Пеўчыя пашыраны па ўсім свеце. Усяго звыш 5000 відаў, амаль 2/3 ад усіх птушак зямнога шара.

**Сямействы:** (непоўны пералік)

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (напрыклад, мёдасмок-стракатаспінка, мёдасмок-званочак, мёдасмокі-мао)
* 
*  (напрыклад, пеначкі)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Класіфікатар і сістэматыка 


Катэгорыя:Атрады птушак
Сцяг Ватыкана

**Сцяг Ватыкана** ўяўляе сабой квадратнае палотнішча, якое складаецца з двух роўнавялікіх вертыкальных палос — жоўтай і белай. У цэнтры белай паласы — герб Ватыкана (два перакрыжаваныя ключы пад папскай тыярай).

Сцяг быў створаны на ўзор сцяга Папскай вобласці (узору 1808 года) і ўяўляе сабою квадратнае палатно, якое складаецца з дзвюх роўнавялікіх вертыкальных палос — жоўтай і белай. У цэнтры белай паласы — герб Ватыкана (два спараваных ключа пад папскай тыярай).

[thumb|left|Сцяг, які знаходзіўся на борце [Апалон-11|Апалона-11. Музей Ватыкана (уверсе — фрагменты месяцавых камянёў).]]

## Гл. таксама 
* Герб Ватыкана

## Спасылкі 
* Сімвалы Ватыкана

Ватыкан
Сцяг
Жазеф Арцюр дэ Габіно

**Жазеф Арцюр дэ Габіно** (;  — ) — французскі сацыёлаг, этнолаг, антраполаг, пісьменнік, дыпламат, арыстакрат, кансерватар-манархіст.

## Погляды 
У сваёй галоўнай працы — «Нарыс аб няроўнасці чалавечых рас» (1853—1855) — дэ Габіно прапанаваў ідэю, адпаведна якой сацыяльная няроўнасць паміж народамі звязаная з іх біялагічнымі схільнасцямі (галоўным чынам псіхічнымі якасцямі). Род homo sapiens дэ Габіно падзяліў на 3 вялікія расы: белую, жоўтую і чорную — сярод якіх найбольш здольная ў сацыяльным і культурным плане — белая (пасля яе — жоўтая).

Ядром усіх узніклых цывілізацый дэ Габіно называў арыяў — арыстакратычную белую падрасу — з якімі даследчык атаясамліваў індаеўрапейцаў. Паводле дэ Габіно арыі (індаеўрапейцы), прыходзячы падчас вандровак у далёкія краіны, падначальвалі сабе мясцовае насельніцтва і, для кіравання ім, утваралі першыя дзяржаўныя інстытуты (так узніклі цывілізацыі). Заняпад жа цывілізацый тлумачыцца дэ Габіно парушэннем арыйскай арыстакратыяй законаў эўгенікі і змяшэннем арыяў з мясцовым насельніцтвам.

Такім чынам Жазеф Арцюр дэ Габіно з'яўляецца бацькам усіх расісцкіх тэорый, бо першым абгрунтаваў ідэю няроўнасці людзей па прычыне розніцы прыроджаных (у процівагу набытым) біялагічна-расавых здольнасцей.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыкі Францыі
Катэгорыя:Сацыёлагі Францыі
Катэгорыя:Расалогія
Катэгорыя:Расізм
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Графы
Катэгорыя:Дыпламаты Францыі
Катэгорыя:Усходазнаўцы Францыі
Катэгорыя:Усходазнаўцы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў дэпартаменце О-дэ-Сен
Падстолі

**Падстолі** (, ) — пасада Рэчы Паспалітай сярэдзіны 15 стагоддзя.

Намеснік стольніка. Дапамагаў таму сервіраваць стол Вялікага князя літоўскага. Пазней выконваў намінальныя функцыі.

У Рэчы Паспалітай было два вялікікх падстолія - літоўскі і каронны. Ім падначаленыя былі падстоліі земскія і павятовыя (з 17 стагоддзя).

У геэрархіі пасада падстолія была на сёмым месцы.

* Падстолі вялікі літоўскі
* Падстолі вялікі каронны
* Падстолі надворны літоўскі
* Падстолі надворны каронны
* Падстолі земскі

Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Тытулы
Ян Максімюк

**Ян Максімюк** (нар. , в. Ляхі, Падляскае ваяводства, Польшча) — беларускі журналіст, перакладчык, крытык, літаратар на Беласточчыне. Адзін са стваральнікаў літаратурнай нормы падляшскіх гаворак — падляшскай мовы.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў фізічны факультэт Варшаўскага універсітэта (1983). Працаваў настаўнікам, інструктарам і сакратаром Беларускага грамадска-культурнага таварыства ў Беластоку, журналістам «Нівы», перакладчыкам у амерыканскім пасольстве ў Варшаве.

Ад 1998 — на Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода ў Празе: спачатку як палітычны аналітык, ад 2008 — супрацоўнік Беларускай службы.

## Літаратурная творчасць, даследчыцкая дзейнасць 
Аўтар гістарычнага доследу «Беларуская гімназія імя Янкі Купалы ў Заходняй Нямеччыне, 1945-1950» (1994) і кнігі літаратурных эсэ «Словы ў голым полі» (2011). Рэдагаваў цыкл міні-эсэ «Сто словаў», які выйшаў кнігай у Бібліятэцы Свабоды (2017).

Пераклаў на беларускую раман Джэймса Джойса «Уліс», раман Уільяма Фолкнера «Гоман і ятра», раман Тар’ей Весаса «Лядовы палац». Пераклаў шэраг кніг з беларускай мовы на польскую (Уладзімір Арлоў, Валянцін Акудовіч, Ігар Бабкоў, Адам Глобус, Алесь Разанаў).

## Творы 
* Трохі пра жыцьцё і творчасьць Тар’ей Вэсаса / Ян Максімюк // ARCHE Пачатак. — 2007. — № 5 (56). — Травень. — С. 126—136.
* Словы ў голым полі: беларуская літаратура 1990-х у снах, успамінах і фотаздымках / Ян Максімюк. — Мінск : Логвінаў, 2011. — 222, [1] с. — (Галерэя «Б»)

Катэгорыя:Журналісты Польшчы
Катэгорыя:Перакладчыкі Польшчы
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі на польскую мову
Арган

{{Музычны інструмент
|назва                = Арган
|выява             = Cathédrale Saint-Étienne de Toulouse – Gallery organ.jpg
|апісанне_фота           = Арган у саборы Св. Эцьена, г.Тулуза (Францыя
|класіфікацыя           = Духавы інструмент
|дыяпазон                =  \new PianoStaff >

|подпіс дыяпазону       = 
|роднасныя інструменты = Флейта Пана, шэн
|музыканты               = Спіс арганістаўСпіс арганных кампазітараў
|вытворцы           = 
|артыкулы                  = 
|вікісховішча               = Organs (music)
}}
**Арган*' ( з  — «інструмент, прылада») — клавішна-духавы музычны інструмент, самы вялікі музычны інструмент у свеце.

З прычыны свайго памеру, шырокага дыяпазону гукавых частот, багацця тэмбра і багаццем музычна-выканаўчае сродкаў, арган займае першае месца сярод усіх музычных інструментаў і па праве называецца «каралём інструментаў».

Арган складаецца з вялікай колькасці лабіяльных і язычковых труб розных памераў, пнеўматычнай сістэмы і кафедры кіравання з ручнымі і нажнымі клавіятурамі і прыладамі для іх сувязі, прыладамі для кіравання рэгістрамі і сілай гучання. Кожная з труб аргана дае гук пэўнага тэмбру. Групы труб аднаго тэмбру складаюць рэгістры.

Арган вядомы з III ст. да н.э. У Еўропе пашырыўся ў XIV — першай палове XVIII стагоддзя.

## Арган на Беларусі 
З’яўленне аргана на тэрыторыі сучаснай Беларусі звязана з пашырэннем будаўніцтва касцёлаў у XV—XVI стст. Так, у 1586 г. у капліцы каралеўскага замка ў Гродне знаходзіўся зроблены, згодна з модай таго часу, «рэгал з флетам». Апісання гэтага інструмента не захавалася, але, зыходзячы з даных пра аналагічныя інструменты, можна сцвярджаць, што гродзенскі рэгал меў адзін рэгістр пішчалак.

Згодна з інвентарамі, у 1565—1566 гг. у Брэсце сярод розных прафесій адзначана прафесія арганіста.

У XVII ст. тэрыторыя бытавання аргана на Беларусі значнап пашыраецца. У першай палове XVII ст. арган з’явіўся ў Нясвіжы (ускосна датуецца 1627 г.), Ружанах, у другой — у Пінску (ускосна датуецца 1679 г.), Паставах і Драгічыне. У гэтых гарадах працавалі добра падрыхтаваныя прафесійныя выканаўцы: слуцкі арганіст Андрэй Рагачоўскі, нясвіжскі — Ян Зубрыцкі, пінскі — Людвіг Лапчынскі, пастаўскі — Андрэй Жывіцкі, драгічынскі — Томаш Фалькоўскі. Па даных М. Прывалава, адным з лепшых арганістаў XVII ст. быў Адам Маслікоўскі, які служыў пры двары польскага караля і вялікага князя літоўскага Жыгімонта III Вазы.

У 1698 г. стольнік маскоўскага цара Пятра I П. Талстой, які праязджаў праз гэтыя гарады, у сваім дарожным дзённіку занатаваў: *«Те Бернардынки при мне играли на органах на хорах и пели зело предивно»*. Таксама *«зело предивно»* ігралі яму манахіні ў Бенядзікцінскім касцёле. У канцы XVII ст. якасны арган быў у Жыровічах, і лічыўся адным з лепшых, бо меў 80 рэгістраў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Трям! Здравствуйте!

**«Трям! здравствуйте!»** — мультыплікацыйны фільм з серыі «Казкі Казлова».
* Аўтар сцэнарыя — Сяргей Казлоў
* Рэжысёр — Юрый Бутырын
* Гукарэжысёр — Уладзімір Шаінскі
* Ролі агучвалі — Клара Румянава і Георгій Буркоў

## Сюжэт 
Медзведзяня дорыць сябрам Вожыку і Зайцу казачную краіну «Цілімілітрамдыю».

Катэгорыя:Мультфільмы СССР
Катэгорыя:Мультфільмы 1980 года
Клаўдзія Шыфер

**Клаўдзія Шыфэр** (нарадзілася 25 жніўня 1970) — нямецкая топ-мадэль.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Райнбергу, расла ў Дзюсельдорфе. Дэбютавала ў 1987 годзе пасля таго, як пазнаёмілася ў начным клубе з дырэктарам мадэльнага агенцтва Metropolitan. Клаўдзія пераехала ў Парыж і знялася для вокладкі часопіса Elle. Затым атрымала выгодны кантракт на паказ мадэляў ад дому Chanel. Кантракт з Chanel, рэкламная кампанія для Guess Jeans, некалькі доўгатэрміновых кантрактаў з Revlon зрабілі яе адной з самых высокааплатных мадэляў у свеце.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Клаўдзіі Шыфер
* 
* Claudia Schiffer 

Катэгорыя:Топ-мадэлі Германіі
Катэгорыя:Фотамадэлі Германіі
Катэгорыя:Актрысы Германіі
Катэгорыя:Паслы добрай волі ЮНІСЕФ
Катэгорыя:Топ-мадэлі
Малпы-равуны

**Малпы-равуны** (*Aloautta*) — род шыраканосых малпаў сямейства павукападобных (*Atelidae*).

## Віды 
* *Alouatta arctoidea*
* *Alouatta belzebul*
* Чорны равун (*Alouatta caraya*)
* *Alouatta coibensis*
* *Alouatta discolor*
* *Alouatta guariba*
* *Alouatta juara*
* *Alouatta macconnelli*
* Амазонскі чорны равун (*Alouatta nigerrima*)
* *Alouatta palliata*
* *Alouatta pigra*
* *Alouatta puruensis*
* *Alouatta sara*
* *Alouatta seniculus*
* *Alouatta ululata*

Катэгорыя:Шыраканосыя малпы
Тарашкевіч

**Тарашке́віч** — беларускае прозвішча; утворана ад імя *Тарашка* — памяншальнай формы рэдкага хроснага імені *Тарах* (з  — пярэпалах, збянтэжанасць). Сустракаецца вельмі шырока ў паласе ўздоўж сучаснай беларуска-літоўскай граніцы і па ўсёй паўночна-заходняй Беларусі.

## Вядомыя носьбіты 
* Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч (1892—1938) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, мовазнавец.
* Іосіф Уладзіслававіч Тарашкевіч (1884—1949) — дзеяч савецкіх спецслужбаў.
* Лявон Тарашкевіч (1925—1947) — польскі афіцэр, падпольшчык.
* Рымантас Тарашкявічус (нар. 1949) — літоўскі грамадска-палітычны дзеяч.
* Серафіма Паўлаўна Тарашкевіч (1913—2000) — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Уладзімір Іванавіч Тарашкевіч (нар. 1948) — музыкант, валтарніст, музычны педагог.

## Крыніцы
Ага

**А́га** (*Bufo marinus*) — адна з самых буйных рапух. Сустракаецца ў Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыкі.

## Апісанне 
Даўжыня яе цела да 25 см (звычайна 15-17 см), вага — больш за кілаграм. Самцы крыху драбнейшыя за самак. Скура агі моцна арагавелая, папілонападобная. Афарбоўка някідкая: зверху цёмна-бурая або шэрая з вялікімі цёмнымі плямамі; чэрава жаўтаватае, з частымі бурыми плямінкамі. Характэрныя вялікія калявушныя залозы па баках галавы, якія выпрацоўваюць атрутны сакрэт, і касцяныя надвочныя грабяні. Скураныя перапонкі ёсць толькі на задніх лапах. Мае найбольш развітыя сярод земнаводных лёгкія.

## Асаблівасці біялогіі 
Актыўная ноччу. Вельмі пражэрлівая: корміцца насякомымі, малюскамі і іншымі дробнымі жывёламі.

Самка адкладвае да 35 тыс. ікрынак. 

## Выкарыстанне чалавекам 
Разводзяць для знішчэння шкоднікаў на плантацыях цукровага трыснягу, за­везена ў Вест-Індыю, Аўстралію, Япо­нію, на Гавайскія астравы, Но­вую Гвінею, Тайвань, Філіпіны і інш. 

Атрутнымі выдзяленнямі скурных залоз агі змазваюць наканечнікі стрэл.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рапухі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Мікола Гроднеў

**Мікола Пятровіч Гроднеў** (—7 ліпеня 2011) — беларускі .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Старая Алешня Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Гомельскім тэхнікуме фізкультуры. У 1953 г. скончыў гістарычны факультэт Гомельскага педагагічнага інстытута. Працаваў школьным інспектарам у Вілейскім раённым аддзеле адукацыі, дырэктарам Куранецкай сярэдняй школы рабочай моладзі (1954—1956). З 1957 да 1959 гг. працаваў у радашковіцкай раённай газеце «Сцяг Ільіча», быў уласным карэспандэнтам газеты «Літаратура і мастацтва». З 1961 г. — у аддзеле фельетонаў рэдакцыі часопіса «Вожык», з 1968 да 1984 гг. — рэдактарам аддзела нарысаў часопіса «Беларусь», з 1984 да 1989 гг. — адказны сакратар бюлетэня «Помнікі гісторыі і культуры Беларусі».

Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1964 г.

Мікола Гроднеў — старэйшы брат беларускага журналіста і пісьменніка Васіля Гроднікава (1938—2005).

## Творчасць 
Літаратурную дзейнасць пачаў у 1954 г. Выйшлі зборнікі апавяданняў і аповесцей «За бацькоўскім парогам» (1960), «Цяжкае шчасце» (1963), «Вясна была…» (1968), «Заручыны» (1972), «Высокі поўдзень» (1974), «Зоркаўкі» (1975), «Што скажуць людзі» (1975), «Салодкі боль» (1977), «Крок да тайны» (1983), «Нязведаная даль» (1989), «Рына» (1992), «У белай цемрадзі» (2000), зборнік гумарыстычных апавяданняў «Клін клінам» (1979).

## Літаратура 
* Мікола Гроднеў // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік; Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав.рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994.
* У белай цемрадзі: Аповесці / Мікола Гроднеў. — Мн.: Беларускае выдавецкае таварыства «Хата», 2000.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
Шарпілаўскі сельсавет

**Шарпі́лаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Шарпілаўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Дзятлавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Іванаўскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. З 10 лютага 1931 года ў складзе Лоеўскага раёна БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Рэчыцкага раёна. З 15 студзеня 1964 года ў складзе Гомельскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Шарпілаўскага сельсавета 6 населеных пунктаў. 26 верасня 2006 года да сельсавета далучана частка скасаванага Дзятлавіцкага сельсавета (з вёскай Новыя Дзятлавічы).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 776 чалавек, з іх 92,7 % — беларусы, 4,8 % — рускія, 1,4 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 587 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дзятлавіцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лоеўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Рэчыцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Бартар

**Бартэр** (ад  — тавараабмен) — прамы безграшовы абмен таварамі ці паслугамі; найпрасцейшы від гандлёвых аперацый (натуральны абмен).

Абумоўлены пераважна недахопам валюты, яе няўстойлівасцю як сродку плацяжу. Найбольш пашыраны ў міжнародным гандлі. Ажыццяўляецца з дазволу кампетэнтных дзяржаўных органаў на аснове бартэрных здзелак пры абавязковай ацэнцы тавараў (паслуг) па сусветных ці блізкіх да іх дагаворных цэнах. Такая ацэнка неабходна для эквівалентнасці абмену, мытнага ўліку, вызначэння страхавых сум, ацэнкі магчымых прэтэнзій і велічыні санкцый. У межах адной краіны ці асобных яе рэгіёнаў бартэр ажыццяўляецца паводле ўзаемнай дамоўленасці паміж таваравытворцамі.

## Гл. таксама 
* Клірынг
* Бартарная біржа
* Спіс бартарных біржаў
* Эканоміка дарэння

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рынкі
Катэгорыя:Грамадзянска-прававыя дагаворы
Катэгорыя:Бартар
Аўтаркія

**Аўтаркія** ( — самазадавальненне) — эканамічная палітыка, скіраваная на стварэнне незалежнай эканомікі, здольнай да самазабеспячэння.

Катэгорыя:Палітычная філасофія
Катэгорыя:Сацыялогія
Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Эканамічныя канцэпцыі
Катэгорыя:Антычная філасофія
Катэгорыя:Антыглабалізм
Залаты стандарт

**Залаты стандарт** — міжнародная валютная сістэма, заснаваная на афіцыйным замацаванні краінамі залатога ўтрымання ў адзінцы нацыянальнай валюты з абавязальніцтвам цэнтральных банкаў купляць і прадаваць нацыянальную валюту ў абмен на золата.


Катэгорыя:Гісторыя эканомікі
Катэгорыя:Міжнародны гандаль
Сцэнарыст

**Сцэнары́ст** — аўтар сцэнарыя для кінафільма альбо тэлесерыяла, камп’ютарнай гульні.

Часта рэжысёр-пастаноўшчык фільма з’яўляецца аўтарам або суаўтарам сцэнарыя фільма, што здымаецца.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіно
Катэгорыя:Прафесіі
Марка (адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка)

**Марка** — сялянская абшчына ў шэрагу краін Заходняй Еўропы ў Сярэднявеччы. Абшчына-марка, якой гістарычна папярэднічалі больш раннія тыпы абшчыны, пачала складвацца ў дзяржавах, заснаваных у 5-6 стагоддзях германцамі на тэрыторыі Заходняй Рымскай імперыі. Першапачаткова марка была свабоднай. Яна ўяўляла сабой аб'яднанне двароў свабодных сялян, у якіх ворная зямля з'яўлялася ўласнасцю індывідуальных сялянскіх сямействаў (алоды), а пашы, лясы і іншыя непадзеленыя зямельныя ўгоддзі (альменда) заставаліся агульнай уласнасцю членаў абшчыны. Аб'ядноўваючы сялян адной або некалькіх вёсак па суседскім (тэрытарыяльным) прынцыпе, марка выконвала перш за ўсё гаспадарчыя функцыі (прымусовы севазварот, кантроль над парадкам карыстання непадзеленымі ўгоддзямі і г. д.). Свабодная марка з'яўлялася таксама органам публічнай улады ў шырокім сэнсе слова: члены маркі ўдзельнічалі ў фарміраванні норм звычаёвага права, у кіраванні і судаводстве ў межах маркі.

Катэгорыя:Гісторыя Еўропы
Біржа

**Біржа** (, , , , , ) — форма рэгулярна дзеючага аптовага рынку заменных тавараў, каштоўных папер і замежнай валюты. Адпаведна бываюць таварныя біржы, фондавыя біржы і валютныя біржы.

Біржа не выступае адным з бакоў у гандлёвых аперацыях, а толькі забяспечвае найбольш спрыяльныя ўмовы для гэтых аперацый: устанаўлівае для ўсіх удзельнікаў агульныя прынцыпы заключэння здзелак, распрацоўвае адзіныя правілы і нормы для заключэння здзелак, распрацоўвае адзіныя правілы і нормы для заключэння кантрактаў і дае на пэўны час месца для іх заключэння. Членамі Біржы могуць быць толькі пэўныя асобы, у т.л. давераныя прадстаўнікі кампаній. Кіруе біржай савет дырэктараў, якому падначалены розныя камітэты (фінансавы, арбітражны і інш.). Пасрэднікам паміж пакупнікамі і прадаўцамі выступаюць брокеры — пэўныя асобы ці фірмы (брокерскія канторы). Біржавыя органы ажыццяўляюць біржавую каціроўку — рэгіструюць курс валют і каштоўных папер, цэнаў на тавары, што стыхійна склаліся на біржы. Кожная біржа вядзе ўлік і сістэматызацыю такіх каціровак і публікуе іх у спецыяльных бюлетэнях. Біржавая каціроўка — адзін з паказчыкаў біржавой кан’юнктуры, індыкатар дзелавой актыўнасці ў розных сектарах эканомікі.

Зачаткі таварнай і вэксальнай (валютнай) біржы з’явіліся ў 15—16 ст. y гарадах Італіі (Венецыя, Генуя, Фларэнцыя). Важнымі этапамі ў развіцці біржавога гандлю стала заснаванне Антверпенскай (1531) і Амстэрдамскай (1608) бірж. У Paсіі першая біржа заснавана ў 1705 у Санкт-Пецярбургу. Росквіт біржавой дзейнасці прыпадае на 2-ю палову 19 ст. і звязаны з развіццём капіталістычнай вытворчасці, транспарту, сувязі, гандлю і акцыянерных таварыстваў. На сучасным этапе пераважная частка біржавога абароту сканцэнтравана ў вядучых гандлёвых і фінансавых цэнтрах ЗША, Вялікабрытаніі і Японіі (больш за 90 % аб’ёму біржавых здзелак з таварамі ў вартасным выражэнні, з іх больш за 80 % прыпадае на ЗША, дзе знаходзіцца гіганцкая фондавая Біржа ў Нью-Ёрку).

На Беларусі ў пачатку 20 ст. існавалі 2 біржы, якія спынілі дзейнасць y Першую сусветную вайну. У 1920-я гады біржавы гандаль аднавіўся, але ў 1927 ліквідаваны. Аднаўленне біржаў як адной з найважнейшых структур рыначнай эканомікі пачалося ў 1991.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

*
Пара года

thumb| Вясна
thumb| Лета
thumb| Восень
thumb| Зіма
**Пара́ года**, **сезон** — частка года, якая адрозніваецца зменамі ў надвор'і, экалогіі і працягласці светлага часу сутак. Дзяленне года на перыяды абумоўлена рухам Сонца па нябеснай сферы і выкліканымі ім змяненнямі ў прыродзе.


Катэгорыя:Каляндар
Катэгорыя:Кліматалогія
Язь

**Язь** (*Leuciscus idus*) — рыба сямейства карпавых, мае знешняе падабенства з плоткай. Народная назва *вязь*, дробнага — ''пад'язік''. 

## Апісанне 
У даўжыню язь дасягае 60—70 см, маса да 4—6 кг. Цела сціснутае з бакоў, луска дробная. Галава адносна кароткая, лоб шырокі, пукаты, рот ніжні. Анальны і спінны плаўнікі ўсечаныя. 

Агульная афарбоўка цемнаватая, з залацістым адценнем. Спіна і верхняя частка бакоў цёмна-сінія, бруха серабрыстае. Спінны і хваставы плаўнікі цёмныя, зрэдку чырванаватыя, астатнія чырвоныя. Радужына зеленавата-жоўтая з цёмнай плямай.

## Пашырэнне 
Язь — прэснаводная рыба, аднак можа жыць і ў паўпрэснай вадзе марскіх заліваў. Пашыраны ў водах Сярэдняй Еўропы і Сібіры да Калымы, асобны падвід у басейне Аральскага мора. На Беларусі трапляецца ў рэках, праточных азёрах, вадасховішчах; пазбягае рэк з халоднай вадой і вярхоўяў з хуткім цячэннем. Трымаецца глыбокіх затокаў з ціхім цячэннем, каля мастоў, віроў і ям ніжэй перакатаў, каля берагоў з навіслым хмызняком, аддае перавагу месцам з гліністым, заглееным дном.

## Асаблівасці біялогіі 
Найбольш актыўны раніцай і на змярканні. Зімуе чародамі на глыбіні. Пасля нерасту жыве паасобку. 

Корміцца насякомымі, іх лічынкамі, ракападобнымі, дробнымі малюскамі, воднай расліннасцю. 

Палавая спеласць на 4—5-м годзе. Нераст у красавіку—маі, чародны, на разводдзі, у пратоках і на захламленых перакатах. Плоднасць ад 40 да 150 тыс. ікрынак.

## Промысел 
Прамысловае значэнне невялікае. Аб'ект аматарскага рыбалоўства.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карпавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
БРДМ-2

**БРДМ-2** () — савецкая баявая машына, з’яўляецца далейшым развіццём БРДМ-1. Серыйна выраблялася з 1963 па 1989 год Арзамаскім машынабудаўнічым заводам. БРДМ-2 мае невысокую абароненасць, браня абараняе ад куль стралковай зброі і аскепкаў. Галоўная асаблівасць машыны — вельмі высокая праходнасць. Акрамя асноўнага паўнапрываднага шасі з рэгулёўным ціскам у шынах, у сярэдняй частцы корпуса маюцца адмысловыя дадатковыя высоўныя колы, якія дазваляюць, у прыватнасці, пераадольваць значныя равы, траншэі. У наш час у той ці іншай ступені выкарыстоўваецца ў разведвальных падраздзяленнях больш за 50 краін.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бронеаўтамабілі СССР
Катэгорыя:Сярэднія бронеаўтамабілі
Катэгорыя:Плаваючыя бронеаўтамабілі
Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:БРМ паводле алфавіту
Катэгорыя:БРМ СССР
Bell UH-1Y Venom

**Bell UH-1Y Venom** () — найноўшы шматмэтавы верталёт фірмы Bell Helicopter Textron на базе UH-1N, прызначаны для корпуса марской пяхоты ЗША. Першы палёт — у 2001, прадстаўлены ў 2008.

## Спасылкі 
* UH-1Y Venom page on US Navy RDA site 
* UH-1Y Venom page on BellHelicopter.com 
* PMA-276: USMC Light/Attack Helicopter Program web site 
* UH-1Y Venom page on GlobalSecurity.org
* UH-1Y page on Naval-Technology.com 

Катэгорыя:Верталёты ЗША
Катэгорыя:Верталёты Bell
Катэгорыя:Ваенна-транспартныя верталёты
Пастушкі (птушкі)

**Пастушкі** (*Rallus*) — род водных птушак сямейства пастушковых, які ўключае ў сябе 9 відаў, якія жывуць ў Старым і Новым Святле. Часам да дадзенага роду таксама адносяць птушак з родаў Lewinia і Gallirallus.

## Літаратура 
* Taylor, P. Barry & van Perlo, Ber (1998): Rails : a guide to the rails, crakes, gallinules, and coots of the world. Yale University Press, New Haven. ISBN 0-300-07758-0
* John James Audubon «Audubon's Birds of America: The Audubon Society Baby Elephant Folio» Abbeville Press 2003 ISBN 978-1-55859-128-8

Катэгорыя:Пастушковыя
Яўген Канстанцінавіч Вайтовіч

**Яўген Канстанцінавіч Вайтовіч** (, в. Ляшчыны, Барысаўскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі дзяржаўны дзеяч, дыпламат. Кандыдат эканамічных навук (1964). Сябра беларускага саюзу кінематаграфістаў (1980).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 29 студзеня 1937 года ў в. Ляшчыны Барысаўскага раёна Мінскай вобласці.

Дырэктар «Беларусьфільму» (1975—1983), начальнік галоўнага ўпраўлення кінафікацыі і кінапракату Дзяржкіно СССР (1983—1988). Міністр культуры БССР (1990—1993). 22 лістапада 1993 г. прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы. Заставаўся на гэтай пасадзе да 15 кастрычніка 1998 года. У 1999—2002 — пасол па асобых даручэннях. У 2002 годзе быў прызначаны кіраўніком аддзялення Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі ў горадзе Краснадары.

Памёр 1 чэрвеня 2021 года.

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Кабінета Міністраў Рэспублікі Беларусь (10 студзеня 1997).

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Міністры культуры БССР
ФК Чыта

**«Чыта́»** — расійскі футбольны клуб з Чыты, выступае ў Другім дывізіёне. Заснаваны ў 1974 годзе пад назвай **«Лакаматыў» Чыта**. У 2006 годзе быў выключаны з Першага дывізіёна з-за недахопаў у дакументацыі, затым быў рэарганізаваны, змяніў назву і быў пераведзены ў Другі дывізіён. У сезоне 2008 клуб заняў 1-е месца ў зоне «Усход» Другога дывізіёна і вярнуўся ў Першы дывізіён, але ў сезоне 2009 заняў 17-е месца ў Першым дывізіёне і зноў вярнуўся ў зону «Усход» Другога дывізіёна.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ФК «Чыта» 

Чыта
Чыта
Пастушок вадзяны

**Вадзяны пастушок**, таксама **пастушок** (*Rallus aquaticus*) — невялікая водная птушка сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела 22—30 см, размах крылаў 36—45 см. Доўгая, чырвоная, злёгку загнутая ўніз дзюба, крыху сціснутая з бакоў. Падхвосце белае. Ногі бледна-ружаватыя з доўгімі пальцамі. Маладыя менш кантрасныя, з шэра-крэмавай дзюбай. Птушаняты ў чорным пуху са светлай дзюбай. Голас — свісты, віскат і рохканне.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны: Еўропа (акрамя поўначы), Паўднёвая, Цэнтральная і Усходняя Азія. Насяляе плыткія вадаёмы з плаваючай расліннасцю, невялікімі вокнамі адкрытай вады, а таксама зонамі густой надводнай расліннасці, забалочаныя лугі. У Балгарыі адзначаўся ў гарах да вышыні 1700 м. На Беларусі нешматлікі пералётны і транзітна мігрыруючы від.

Пералётны від, адзінкавыя асобіны застаюцца на зімоўку. Месцы зімовак часткова ў межах гнездавога арэала, а таксама паўднёвы захад Еўропы, басейн Міжземнага мора, Сінайскі паўвостраў, Малая Азія, Паўднёвая Азія. Заходнееўрапейскія і паўднёваеўрапейскія папуляцыі аселыя.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо робіць у купіне пад прыкрыццем густой расліннасці (часта ля куста) паблізу вады. Яно ўяўляе сабой няшчыльны шар у выглядзе стажка з сухіх лістоў і сцёблаў надводных раслін, часта размешчаны сярод расліннасці і зверху нябачны.

Яйкі (7—10, часам 5—16) крыху падоўжаныя з тупым вузейшым канцом, белаватыя, крэмавыя або пясочна-жоўтага колеру з чырванаватым або блакітнаватым адценнем. Глыбокія плямы рэдкія, больш густыя на шырокім канцы, чырвона-карычневыя альбо папялістыя з фіялетавым адценнем; паверхневыя — большага памеру, бурыя або ржавыя.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
* 

Катэгорыя:Пастушковыя
Дрозд чорны

**Дрозд чорны** (*Turdus merula*) — від птушак з роду драздоў.

Паслухаць голас (фармат .ogg, працягласць 32 сек.): Выява:Turdus merula (06 02 16).ogg

## Арэал і экалогія 
Дразды жывуць у лясах. Яны селяцца як у цёплых трапічных лясах, так і ў паўночных гаях, нават у зарасніках і саванах.

Распаўсюджаны ў большасці краін Еўропы. Арэал з Еўропы даходзіць да паўночнага ўзбярэжжа Афрыкі. У меншай колькасці, чорныя дразды распаўсюджаны ад берагоў Чорнага мора да берагоў Каспійскага мора. У Расіі колькасць чорнага дразда невялікая. Таксама распаўсюджаны на паўвостраве Індакітай у Аўстраліі і Новай Зеландыі.

Катэгорыя:Драздовыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Сапсан

**Сапсан**, **Сокал-падарожнік** альбо **Сапраўдны сокал** (*Falco peregrinus*) — драпежная птушка з сямейства сакаліных, распаўсюджаная на ўсіх кантынентах, акрамя Антарктыды.

## Апісанне 
Памерам з крумкача, вылучаецца цёмным, аспідна-шэрым апярэннем спіны, страката-светлым чэравам і чорнай верхняй часткай галавы, а таксама чорнымі «вусамі». У залежнасці ад памеру і асаблівасцяў афарбоўкі, адрозніваюць каля 17 падвідаў гэтай птушкі.

Буйны сокал (даўжыня цела 42-50 см, маса да 1,3 кг) з вострымі крыламі, размах якіх 0,93-1,1 м, і доўгім клінападобным хвастом. Афарбоўка рэзка кантрасная: спіна, верх галавы, крылаў і хваста цёмна-бурыя з шызым налётам, ніз светлы з тонкім папярочным малюнкам на баках і падхвосці (у самак больш яркі). На грудзях кроплепадобныя стракаціны. Ад вачэй уніз ідуць цёмныя «вусы». Васковіца, кольцы вакол вачэй, цэўка і пальцы — жоўтыя. Самкі значна буйнейшыя за самцоў.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: тундра, лесатундра і лясная зона Паўночнай Еўразіі. Месцы пражывання: старыя разрэджаныя бары паблізу адкрытых прастораў балот, азёрных і рачных поймаў; буйныя вярховыя балоты з градава-азёрным і градава-багнавым расліннымі комплексамі.

У еўрапейскай частцы арэала колькасць паўсюдна надзвычай нізкая. Уключаны ў Чырвоную кнігу МСАП. Размнажаецца ў спецыялізаваных гадавальніках ЗША, Канады, Германіі, Фінляндыі, Расіі.

## Асаблівасці біялогіі 
Манагам з выразным гнездавым кансерватызмам. Прылятае ў пачатку вясны. Гняздуецца ў гнёздах гракоў, варон, крумкачоў, зрэдку — на высокіх старых будынках. Кладка з 2-4 яек памерамі 51,8 x 41,8 мм. Наседжванне 28-35 сутак. Птушаняты знаходзяцца ў гняздзе 5-6 тыдняў. У канцы лета шырока вандруюць і перамяшчаюцца да месцаў зімоўкі. Зімуюць у Заходняй і Цэнтральнай Еўропе. Полавая спеласць у гадавалым узросце.

Корміцца галубамі, качкамі, цецерукамі, кулікамі, варонамі, сарокамі, сойкамі і інш.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: БеЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* 

Катэгорыя:Сакаліныя
Lacrimosa

**«Lacrimosa»** — швейцарская група, на дадзены момант складаецца з двух чалавек: яе заснавальніка, асноўнага кампазітара і вакаліста немца Ціла Вольфа, а таксама фінкі (клавішніцы і вакалісткі) Ганны Нурмі. Усе астатнія — сесійныя музыканты, зрэшты, у дадзены момант склаўся больш пэўны канцэртны склад.

Лірыка «Lacrimosa» пераважна на нямецкай мове, але ёсць і тэксты, напісаныя па-англійску (у тым ліку за аўтарствам Ганне Нурмі), а таксама на фінскай (напрыклад, песня «Vankina» з сінгла «Der Morgen Danach», першы куплет «The Turning point») і лацінскай (напрыклад, фрагменты ў песнях «Mutatio Spiritus» і «Sanctus»).

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

**Канцэртныя альбомы**

**Кампіляцыі**

**Дэмазапісы і міні-альбомы**

## Спасылкі 
* Интервью с Тило Вольффом "Эмоциональная концепция " 4 июня 2010

## Зноскі 
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Готык-метал гурты
Шпак звычайны

**Шпак звычайны** (*Sturnus vulgaris*) — шырока распаўсюджаная пеўчая птушка сямейства шпаковых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 22 см, размах крылаў 37-42 см. Амаль чорны з металічным бляскам, у гнездавы перыяд амаль на ўсім целе слаба акрэсленыя белыя плямкі і жоўтая дзюба. У негнездавы час дзюба цямнее і белыя плямкі становяцца больш выразнымі (асабліва ў самкі). Маладыя аднолькава карычнева-шэрыя са светлым горлам.

Голас: разнастайныя песні з мноствам запазычанняў, асабліва ад авяльгі. Устаўляе сухі клёкат і свісты, пад час спеваў трасе крыламі.

Знешне (памерамі, жоўтай дзюбаю і цёмнымі пёркамі) злёгку нагадвае чорных драздоў, але ў адрозненне ад іх ходзіць па зямлі, а не скача.

## Пашырэнне 
Распаўсюджаны на значнай тэрыторыі Еўразіі, а таксама паспяхова інтрадуцыраваны ў Паўднёвую Афрыку, Паўночную Амерыку, Аўстралію і Новую Зеландыю. На поўдні і захадзе Еўропы аселы, а ў паўночнай і ўсходняй яе частцы з’яўляюцца пералётнай птушкай, у зімовыя месяцы шпакі мігруюць на поўдзень.

Тыповыя біятопы: лясы са шматлікімі палянамі і адкрытымі месцамі, разрэджаныя ўчасткі старых, дуплістых лясоў, паркі, групы дрэў сярод палёў і населеныя пункты. У Альпах даходзіць звычайна да 800 м над у.м. (але можа быць да 1500 м), на Каўказе (у Арменіі) — да 1850 м. (макс. да 2300 м).

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца насякомымі.

Гняздо часам ладзіць у калоніі, але звычайна гняздуе паасобку; у дупле (натуральным альбо штучным), шчылінах пабудоў ці пад дахамі, скальных шчылінах ці нават у норах гліністых яроў. Гняздо можа выкарыстоўваць шматгадова. Аснову гнязда складаюць сухая трава і галінкі (часта з сасновымі іголкамі). Высцілка — мяккі подсціл з сухой травы, саломы, сена, моху, пер’я, воўны, паперы і да т.п. з прымессю лісця і кветак.

Яйкі (звычайна 4-6, часам 3-9) слаба падоўжаныя, з тупым вузейшым канцом, светла-блакітныя з бляскам.

## Падвіды 
* *S. v. vulgaris* — Заходняя, Цэнтральная і Паўночная Еўропа;
* *S. v. faroensis* — Фарэрскія астравы;
* *S. v. zetlandicus* — Шэтландскія астравы і Гебрыдскія астравы;
* *S. v. tauricus* — паўдёвыя Украіна і Расія;
* *S. v. caucasicus* — дэльта Волгі і ўсходні Каўказ;
* *S. v. poltaratskyi* — Урал і Заходняя Сібір;
* *S. v. purpurascens* — на поўдзень ад Каўказа да Ірана;
* *S. v. granti* — Азорскія астравы.

Акрамя таго, існуюць яшчэ 4 падвіды.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Катэгорыя:Шпаковыя
Катэгорыя:Сінантропныя віды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Корпус марской пяхоты ЗША

**Корпус марской пяхоты ЗША** () — адзін з самых старых відаў відаў Узброеных сіл ЗША, адзін з сямі ваенізаваных дэпартаментаў ЗША і адзін з пяці відаў Узброеных сіл ЗША. Корпус марской пяхоты прызначаны для хуткага разгортвання войскаў (сіл) з мора на сушы, дэманстрацыі сілы і вядзенні самастойных актыўных баявых дзеянняў, як на моры, так і на сушы, выкарыстоўваючы моц Ваенна-марскіх сіл ЗША. Арганізацыйна корпус належыць Дэпартаменту Ваенна-марскіх сіл, але ён можа дзейнічаць абсалютна самастойна, як асобны від узброеных сіл, ўзаемадзейнічая з флотам у пытаннях трэніроўкі, транспартавання і забеспячэння. На кастрычнік 2009 года Корпус налічваў 203 000 салдат і 40 000 рэзервістаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Карпусы марской пяхоты ЗША  
* Афіцыйная вербавальная старонка Карпусы марской пяхоты ЗША 
* US Marine Corps Rank Insignia 
* Мадэляванне Карпусы марской пяхоты ЗША  


Катэгорыя:Узбраенне Марской пяхоты ЗША
Бабовіцкі сельсавет

**Бабо́віцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Бабовічы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Дзятлавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Случмільчанскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. З 10 лютага 1931 года ў межах гарадской рысы горада Гомеля. З 27 ліпеня 1937 года ў складзе Гомельскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Чкалаўскага сельсавета.

3 верасня 1965 года Чкалаўскі сельсавет перайменаваны ў Бабовіцкі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Бабовіцкага сельсавета 3 населеныя пункты. 7 чэрвеня 1979 года скасаваны пасёлак Сцяпана Разіна. 26 верасня 2006 года да сельсавета далучана частка скасаванага Дзятлавіцкага сельсавета (вёскі Старыя Дзятлавічы і Чкалава). 21 чэрвеня 2007 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Давыдаўскага сельсавета (3 населеныя пункты: Асаўцы, Сасноўка і Уза).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2858 чалавек, з іх 90,2 % — беларусы, 6,4 % — рускія, 2,2 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 3033 чалавекі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дзятлавіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе