open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Макондэ

**Макондэ** (саманазва *Maconde*) — усходнеафрыканскі народ, карэнныя жыхары памежных тэрыторый на паўднёвым усходзе Танзаніі і поўначы Мазамбіка. Жывуць таксама ў Кеніі і іншых краінах. Агульная колькасць (2022 г.) — 2 420 400 чалавек.

## Гісторыя 
Да XVIII — пачатку XIX ст. макондэ насялялі плато Муэда на тэрыторыі сучаснага Мазамбіка. Перасяленне на ўзбярэжжа Індыйскага акіяна і даліны рэк суправаджалася ўсталяваннем кантактаў з суахілі і барацьбой з нгоні.

Сталыя кантакты з еўрапейцамі пачаліся толькі ў пачатку XX ст. Макондэ разам з іншымі ўсходнеафрыканскімі народамі ўдзельнічалі ў барацьбе з германскімі і брытанскімі каланіяльнымі ўладамі. Падчас I сусветнай вайны сярод макондэ адбыўся голад і эпідэміі, якія вымусілі асобныя групы перамяшчацца далей уздоўж узбярэжжа, адна з іх мігрыравала на поўдзень Кеніі.

## Культура 
Асноўныя заняткі макондэ — сельская гаспадарка, рамяство, на тэрыторыі Мазамбіка важную ролю маюць рыбалоўства і паляванне. Земляробства лічыцца заняткам пераважна жанчын. Макондэ звычайна маюць некалькі палеткаў, на якіх чаргуць пасадкі культур, адзін з палеткаў застаецца пад пар. Такая сістэма ўкаранілася толькі ў сярэдзіне XX ст. пад уплывам еўрапейцаў. Важныя сельскагаспадарчыя культуры — арахіс, бавоўнік, кукуруза і інш. У наш час развіта адыходніцтва, калі мужчыны шукаюць працу на прамысловых прадпрыемствах у гарадах.

Сем’і фарміруюцца па матрылінейнаму прынцыпу, адлік сваяцтва вядзецца па жаночай лініі. Пасля жаніцьбы мужчына перасяляецца ў дом жонкі. Распаўсюджана палігінія. Жанатыя на некалькіх жонках мужчыны звычайна жывуць у гаспадарцы кожнай па чарзе. У выпадку адыходніцтва заводзяць часовую сям’ю ў горадзе. Сем’і фарміруюць сваяцкія супольнасці *літава* на чале з правадыром *мвеньекаэ*. Акрамя таго, існуюць буйныя тэрытарыяльныя супольнасці *чырамба* на чале з правадыром *мкулунгва*.

Макондэ знакаміты як выдатныя разьбяры па дрэве і кавалі. Рытуальны характар маюць мужчынскія танцы *мдзіму* і *мапіка*.

Image: COLLECTIE TROPENMUSEUM Opslagplaatsen voor rijst TMnr 20014599.jpg|Вёска макондэ, фота 1967 г. 
Image:Makonde Mwenge4.jpg|Рамеснік макондэ
Image:Makonde Mask (UBC).JPG|Маска макондэ
Image:Makonde carving 1.jpg|Разьбяная скульптура макондэ

## Мова 
Мова макондэ належыць да групы банту. Вылучаецца некалькі дыялектаў. На поўначы Мазамбіка мова макондэ выкарыстоўваецца як рэгіянальная.

## Рэлігія 
Традыцыйныя рэлігійныя рытуалы накіраваны на шанаванне продкаў. Распаўсюджана вера ў шматлікіх духаў. Большасць вернікаў макондэ спавядаюць іслам.

## Спасылкі 
* A BLOG ABOUT THE MAKONDE PEOPLE OF MOZAMBIQUE AND TANZANIA
* Makonde — Introduction
* Elias Jengo, Background of the Makonde sculpture
* Makonde Tribe of Africa
* Makonde Art 

Катэгорыя:Народы банту
Катэгорыя:Народы Афрыкі
Катэгорыя:Народы Танзаніі
Катэгорыя:Народы Мазамбіка
Парламенцкія выбары ў Беларусі (1995)

14 і 28 мая 1995 года прайшлі выбары дэпутатаў у Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь XIII склікання. Старшынёй ВС быў абраны лідар аграрнай партыі Сямён Шарэцкі.

## Выбарчая сістэма 
Выбары праводзіліся па новаму выбарчаму закону, які быў прыняты ў лістападзе 1994 г. Дзякуючы яму палітычныя партыі атрымалі права вылучаць кандыдатаў ва выбарчых акругах, калі яны мелі там пярвічныя партыйныя арганізацыі. Колькасць дэпутацкіх мандатаў была скарочана да 260. 

## Гісторыя 
14 мая 1995 г. прайшоў 1-ы тур выбараў на якім было абрана ўсяго толькі 18 дэпутатаў. 28 мая прайшоў 2-і тур. Але, з-за вельмі нізкай яўкі быў абраны 101 дэпутат. У той час, для таго каб парламент пачаў працаваць, неабходна было абраць не менш за 174 дэпутата.

У 1996 г. прэзідэнт А. Р. Лукашэнка ініцыяваў правядзенне рэферэндуму па змене Канстытуцыі і павелічэнні сваіх паўнамоцтваў. Вярхоўны Савет палічыў дзеянні А. Р. Лукашэнкі спробай узурпацыі ўлады. Дэпутаты пачалі збор подпісаў, неабходных для пачатку працэдуры імпічменту. У якасці пасярэднікаў для ўрэгулявання палітычнага крызісу прыбылі дэпутаты дзярждумы РФ на чале са спікерам Я. Строевым. Была падпісана дамова аб тым, што дэпутаты не праводзяць працэдуру імпічменту да падвядзення вынікаў рэферэндуму, вынікі якога па рашэнні Канстытуцыйнага суда павінны былі мець «кансультацыйны» статус.

24 лістапада 1996 г. быў праведзены рэспубліканскі рэферэндум. Спасылаючыся на яго вынікі, прэзідэнт Лукашэнка да канца года сфарміраваў новы дзвюхпалатны парламент — Нацыянальны сход. Першы склад ніжняй палаты парламенту быў цалкам прызначаны А. Лукашэнкам з ліку дэпутатаў Вярхоўнага Савета, якія актыўна падтрымлівалі палітыку прэзідэнта падчас восеньскага крызісу. Такім чынам дэпутацкі мандат захавалі 110 дэпутатаў са 199 абраных у 1995 г.

## Вынікі 
Па выніках майскіх выбараў і давыбараў у лістападзе 1995 года парламенцкія мандаты атрымалі:

У пачатку 1996 г. у парламенце былі сфарміраваны наступныя фракцыі:
* «Згода» — 61
* АП — 49
* Камуністы — 45
* «Грамадзянскае дзеянне» (АГП) — 18
* «Саюз працы» (БСДГ, ПНЗ і ПУАЗ) — 15

У лістападзе 1996 г. поруч з рэферэндумам адбыліся і давыбары ў 61 акрузе. У першым туры былі абраны 4 дэпутаты, у тым ліку прадстаўнікі Беларускай хрысціянска-дэмакратычнай партыі (Генадзь Грушавы) і адзін ад АГП. Але неўзабаве Вярхоўны Савет быў распушчаны і давыбары апынуліся цалкам недарэчнымі.

## Гл. таксама 
* Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га склікання

## Спасылкі 
* Выбары дэпутатаў Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання 1995 года 

Катэгорыя:Парламенцкія выбары ў Беларусі
Катэгорыя:Выбары 1995 года
Катэгорыя:1995 год у Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 14 мая
Катэгорыя:Падзеі 28 мая
Катэгорыя:Май 1995 года
Каалін

)]]
**Каалі́н**, белая гліна — асадкавая горная парода, складзеная галоўным чынам з каалініту, часам з дамешкамі пясчанага матэрыялу (кварц, слюда, палявы шпат і інш.). Назва паходзіць ад назвы мясцовасці Каалінь у правінцыі Цзянсі ў Кітаі, дзе ўпершыню быў знойдзены каалін.

Колер кааліну белы, жаўтаваты, шараваты, у выпадку наяўнасці арганічных дамешкаў — да чорнага. У сухім стане кавалкавая, слаба звязаная, тлустая навобмацак парода. Пры ўвільгатненні малапластычная. Валодае высокай вогнетрываласцю.

## Месцараджэнні 
Каалін здабываюць у Вялікабрытаніі (Карнуол), Германіі (каля Дрэздэна), Чэхіі (наваколле горада Карлавы Вары), ЗША (штат Джорджыя), на Урале, у Казахстане, на Украіне і інш.

## Выкарыстанне 
Найбольшую колькасць кааліну (да 50 % здабычы) спажывае цэлюлозна-папяровая прамысловасць у якасці напаўняльніка, вызначаючага якасць паперы. Каля 20 % кааліну выкарыстоўвае гумавая прамысловасць, 5—10 % фарфоравая і фаянсавая вытворчасць. Таксама каалін выкарыстоўваецца ў вытворчасці вогнетрывалых матэрыялаў, белага цэменту, будаўнічай і электратэхнічнай керамікі, у парфумерыі і медыцыне.
У хімічнай прамысловасці каалін выкарыстоўваецца ў якасці сыравіны пры атрыманні ультрамарыну.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Каолин Артыкул на сайце ХиМиК.ру 
* 

Катэгорыя:Асадкавыя горныя пароды
Катэгорыя:Керамічныя матэрыялы
Франчэска Андрыёлі

**Франчэска Андрыёлі** (, ; , Брэнтаніка ля Раверэта — май , Вільня) — мастак, жывапісец, скульптар італьянскага паходжання; бацька мастака-ілюстратара Міхала Эльвіра Андрыёлі.

## Біяграфія 
Служыў у арміі Напалеона, у чыне капітана ўдзельнічаў у паходзе на Расію (1812), трапіў у палон. Пасля вызвалення з палону ажаніўся з полькай і абгрунтаваўся ў Вільні. У 1827 прыняў расійскае падданства. У Віленскім універсітэце атрымаў спецыяльнасць жывапісца і дэкаратара (1832), у Імператарскай Акадэміі мастацтваў ў Санкт-Пецярбургу — спецыяльнасць настаўніка малявання (1839). Некаторы час выкладаў у Шаўлях у дваранскім вучылішчы.

## Творчасць 
У 1830-я гады рэстаўраваў скульптуры і фрэскі ў каталіцкім кафедральным саборы ў Вільні. Аўтар скульптурных твораў: «Укрыжаванне» для францысканскага касцёла Ушэсця Святой Дзевы Марыі ў Вільні, 1841; таксама скульптурнага дэкору ў касцёле Святога Яна Хрысціцеля ў Біржах.

Катэгорыя:Удзельнікі напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Катэгорыя:Мастакі Літвы
Катэгорыя:Памерлі ў Вільнюсе
Якуб Вуек

**Якуб Ву́ек** ( SJ; 1541, Вангровец — , ) — польскі каталіцкі святар, езуіт, доктар багаслоўя, рэктар Віленскай акадэміі, аўтар перакладу Бібліі на польскую мову.

## Біяграфія 
Сын Мацея Вуйка. Пачатковую адукацыю атрымаў у сямейным Вангроўцы ў школе цыстэрцыянцаў. Працягваў навучанне ў гуманітарна-прыродазнаўчых навуках у Сілезіі. Па рашэнні бацькоў у 1558 пакінуў Сілезію і пераехаў у Кракаў, дзе працягнуў адукацыю. У 1559 атрымаў званне бакалаўра.

Працаваў настаўнікам у школе кракаўскага біскупа Якуба Уханскага, а калі таго прызначылі прымасам Польшчы, ён накіраваў Вуйка апекуном сваіх братоў у езуіцкую калегію ў Вене. Тут Якуб скончыў магістрскую праграму па філасофіі, а таксама палепшыў веды па матэматыцы і грэчаскай мове.

У 1565 у Вене ўвайшоў у ордэн езуітаў, па навіцыяце пачаў навучанне ў Рымскай калегіі, дзе атрымаў дактарат. Правёўшы ў Рыме два гады, пераехаў у Пултуск, дзе выкладаў у езуіцкім калегіуме. У 1568 пасвечаны на капелана і з тае пары прысвяціў сябе інтэнсіўнай прапаведніцкай і літаратурнай працы. У 1571—1578 быў рэктарам езуіцкага калегіуму ў Познані, у 1578—1580 — рэктарам Віленскай акадэміі. У 1579—1584 заклаў езуіцкую правінцыю ў сяміградскай Клуж-Напоцы.

Памёр 27 ліпеня 1597 года, пахаваны ў скляпеннях касцёла Святой Барбары ў Кракаве.

## Творчасць 
Выдаў 2 вялікія творы: *Пастыллі каталіцкія* (*Postylla catholica, to iest Kazania na każdą niedzielę i na każde święto przez cały rok*, 1573), *Пастыллі меншыя*, а таксама «Жыцці», «Жарсці» і іншыя публікацыі.

У 1584 кіраўнікі ордэну езуітаў даручылі яму пераклад Свяшчэннага Пісання. Пераклад ладзіўся з лацінскага варыянту святога Гераніма — г. зв. Вульгаты, на Трыдэнцкім саборы ў 1546 годзе прызнаным афіцыйным тэкстам рымска-каталіцкае царквы.

У 1593 з'явіўся пераклад Новага Запавету, выдадзены з папраўкамі і псальмамі ў 1594 годзе. Поўны пераклад Бібліі быў скончаны ў 1595, аднак паколькі ён здзясняўся з лёвенскай Вульгаты, езуіты абавязаныя былі рэдагаваць яго дзеля дастасавання да клементынскай Вульгаты. Праца рэвізійнай камісіі заняла некалькі гадоў, і афіцыйны пераклад выйшаў толькі праз два гады па смерці Якуба Вуйка, у 1599. Унесеныя рэвізійнай камісіяй змены былі даволі значныя і шматлікія, аднак тым не менш гэты пераклад стаў вядомы як пераклад Вуйка.

З лінгвістычнага пункту гледжання Вуек карыстаўся з працы сваіх папярэднікаў. Пераклад адзначаецца сцісласцю і шматбаковасцю: мова простая і зразумелая, а разам з тым паважная і годная. Пераклад замяніў Біблію Леапаліты і выконваў ролю асноўнага польскага перакладу больш за тры стагоддзі.

## Літаратура 
* *Bibliografia Literatury Polskiej — Nowy Korbut*, t. 3 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965, s. 419—424

## Спасылкі 
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі на польскую мову
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Постаці польскага каталіцтва
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Польшчы
Катэгорыя:Рэктары Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Езуіты Польшчы
Андрус Кубілюс

{{ДД
| імя                = Андрус Кубілюс 
| жанчына            = 
| выява              = Andrius Kubilius 2025 (cropped).jpg
| тытул            = 28-ы Прэм'ер-міністр Літвы
| перыядпачатак             = 3 лістапада 1999
| перыядканец               = 9 лістапада 2000
| папярэднік         = Ірэна Дэгутэнэ
| пераемнік          = Раландас Паксас
| тытул_2            = 30-ы Прэм'ер-міністр Літвы
| перыядпачатак_2    = 27 лістапада 2008
| перыядканец_2      = 22 лістапада 2012
| папярэднік_2                = Гядзімінас Кіркілас
| пераемнік_2                 = Альгірдас Буткявічус
| нацыянальнасць    =  летувіс
| партыя             = Саюз Бацькаўшчыны
|сужэнец              = Раса Кубілене 
| прафесія           = фізік
| жонка            = Раса Кубілене 
| дзеці               = Вітас Кубілюс, Андрус Кубілюс
| узнагароды ={

}
}}
**А́ндрус Ку́білюс** (;  года ў Вільні) — літоўскі палітык, дзеяч апазіцыі, прэм’ер-міністр Літвы з 1999 да 2000 года і з 2008 да 2012 года.

## Біяграфія 
Бацька — літаратуразнаўца, *Вітаўт Кубілюс*, маці — літаратуразнаўца *Яніна Жакайтэ*. Андрус вучыўся ў 22 віленскай сярэдняй школе з 1963 да 1974 года. У 1979 годзе скончыў фізічны факультэт Віленскага ўніверсітэта. З 1981 да 1984 года вучыўся ў аспірантуры. З 1984 да 1990 працаваў у Віленскім універсітэце ў якасці лябаранта, інжынера і навуковага супрацоўніка.

З 1988 года Кубілюс прыняў удзел у дзейнасці Саюдзіса, дзе ў 1990—1992 гадах выконваў функцыі сакратара. У 1992 годзе быў абраны ў Сойм. З 1993 года стаў сябрам партыі Саюз Айчыны. У 1996—1999 гадах быў першым віцэ-спікерам парламенту, а ў 1997—1999 гадах кіраваў Камісіяй па еўрапейскіх справах. З 3 лістапада 1999 да 26 кастрычніка 2000 года выконваў абавязкі прэм’ер-міністра Літвы. У 2000—2003 гадах быў першым намеснікам кіраўніка партыі Вітаўта Ландсбергіса, а потым заняў яго месца.

У выбарчы тэрмін 2000—2004 гадоў быў лідарам апазіцыйнай фракцыі кансерватараў. У наступным Сойме (з 2004 года) выконваў функцыі кіраўніка фракцыі Звязу Бацікаўшчыны (2004—2005), кіраўніка Камісіі па еўрапейскіх справах (з 2006 года), а з 10 кастрычніка 2006 года стаў віцэ-спікерам Сойму. У парламенцкіх выбарах 2008 года чарговы раз атрымаў дэпутацкі мандат. На наступны дзень пасля выбараў (27 кастрычніка 2008 года) ад імя Звязу Бацькаўшчыны падпісаў пагадненне з некалькімі партыямі аб стварэнні кааліцыйнага ўрада. 20 лістапада прэзідэнт Літвы падпісаў загад аб прадстаўленні на разгляд Сойму кандыдатуры Андруса Кубілюса на пасаду прэм’ер-міністра. 27 лістапада 2008 года Сойм зацвердзіў яго кандыдатуру.

Жонка — Раса Кубілене — віяланчалістка ў Нацыянальным Сімфанічным аркестры Літвы. Мае двух сыноў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Літвы
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены Саюза Айчыны
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 3 класа
Раёны Іспаніі

thumb|400px|Камаркі Іспаніі
**Камарка** () — агульная назва раёна ў Іспаніі па розных сістэмах раянавання.

Звычайна ў камаркі аб'ядноўваюцца муніцыпалітэты.

У Іспаніі няма адзінай сістэмы раянавання. У шэрагу правінцый камаркі — адміністрацыйныя адзінкі з уласнай адміністрацыяй, якая падпарадкоўваецца правінцыйнаму кіраўніцтву і аб'ядноўвае муніцыпалітэты. У некаторых правінцыях такія адміністрацыйныя раёны існавалі раней, але былі скасаваны.

Пад камаркамі маюцца на ўвазе таксама гістарычныя вобласці (такія як Ла-Манча), геаграфічныя вобласці (даліны, горныя раёны), эканамічныя вобласці, сельскагаспадарчыя раёны або раёны турызму. У асобных правінцыях існуе некалькі сістэм раянавання. Некаторыя камаркі знаходзяцца на стыку некалькіх правінцый. Некаторыя камаркі ахопліваюць вялікую тэрыторыю і падзяляюцца на падраёны (субкамаркі).

## Гл. таксама 
* Адміністрацыйны падзел Іспаніі

## Спасылкі
Казімір Дмахоўскі

**Казімір Рох Дмахоўскі** (, ; , в. Забалоцце, Віленская губерня, цяпер Мёрскі раён — , ) — рымска-каталіцкі дзеяч, магілёўскі архібіскуп.

## Біяграфія 
Навучаўся ў Краслаўскай семінарыі (Віцебская губерня). 6 лютага 1803 высвечаны ў Вільні на ксяндза, на працягу 10 гадоў дапаможнік у курыі Віленскай дыяцэзіі. Канонік курляндскі ад 1807, віленскі ад 1812. Ад 1813 асэсар віленскай кансісторыі, ад 1815 — асэсар Рымска-каталіцкай калегіі ў Пецярбургу. У 1821—1823 засядацель рымска-каталіцкай калегіі ў Пецярбургу. У 1823 прызначаны віленскім дэканам. Ад 29 чэрвеня 1841 тытулярны біскуп Мілецкі, біскуп-суфраган курляндскі Віленскай дыяцэзіі (прызначаны 17 снежня 1840). Пасля смерці мітрапаліта Паўлоўскага ў 1842 прызначаны старшынёй рымска-каталіцкай калегіі. Ад 3 ліпеня 1848 магілёўскі архібіскуп. 26 лістапада 1848 прыняў палій у касцёле Св. Кацярыны ў Пецярбургу, а 29 чэрвеня 1849 урачыста ўведзены ў магілёўскі кафедральны сабор. Праз яго старэчасць, адначасова з прызначэннем у архібіскупы яму дадзены быў памагаты са званнем каад’ютара і правам спадчыны Ігнацій Галавінскі. Да прызначэння архібіскупам намагаўся не канфліктаваць з уладамі і здолеў заваяваць іх давер. Тым не менш, нягледзячы на свой век і перашкоды ўладаў, правёў візітацыю парафій Віцебскае і Магілёўскае губерняў, што дазволіла ліквідаваць злоўжыванні ў дыяцэзіі. Актыўна супрацьдзейнічаў зачыненню кляштараў (у 1840-я ўлады зачынілі 191 мужчынскі і 18 жаночых кляштараў). Быў аскетам, цярпліва ставіўся да іншых. Як адначаў Галавінскі, Дмахоўскі быў «*чалавекам ціхім, сціплым, глыбока пакорлівым і добрым*».

Пахаваны ў Пецярбургу на Смаленскіх могілках. Паводле яго тастаменту, у 1901 яго рэшткі са Смаленскіх могілак перанеслі на Выбаргскія могілкі ў касцёл Адведвання Дзевы Марыі святой Альжбетай.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Дмоховский, Казимир
* Archbishop Kazimierz Roch Dmochowski †

Катэгорыя:Біскупы мелёйскія
Катэгорыя:Біскупы віленскія
Катэгорыя:Архібіскупы магілёўскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мёрскім раёне
Казімір
Катэгорыя:Старшыні Рымска-каталіцкай духоўнай калегіі Расійскай імперыі
Графства

**Графства** (; ;  і ) — першапачаткова абласны падзел у Франкскай дзяржаве і ў Англіі.

## Гісторыя 
Меравінгскія каралі, арганізуючы адміністрацыйны лад сваёй дзяржавы, карысталіся абласнымі падзеламі, якія ўжо існавалі раней (напр., у рымскай Галіі, — гарадскія акругі, або civitates). У чыста германскіх землях або ўтвараліся падобныя ж гарадскія акругі, або ў аснову падзелаў клаліся тэрыторыі, раней занятыя асобнымі дробнымі плямёнамі. З прычыны таго, што ўсе гэтыя акругі паступова прынялі характар аднастайных адміністрацыйна-судовых, фінансавых і ваенных падзелаў дзяржавы і на чале кожнага з іх стаяў граф, то і да іх пачалі ўжываць назву comitatus — графства. Назва гэта асабліва ўвайшла ва ўжытак (пераважна ў законах) у эпоху Карла Вялікага. З развіццём феадальных адносін графствы на кантыненце страцілі значэнне адміністрацыйных адзінак дзяржавы, пад гэтым імем сталі разумець сукупнасць зямель, якімі валодала асоба, якая насіла тытул графа. Феадальныя сярэднявечныя графствы кантынента, якія склаліся такім чынам, у позні час, з заняпадам феадалізму і з развіццём нацыянальных дзяржаў павінны былі цалкам страціць сваё значэнне.

## Англійскія графствы 
Паходжанне англійскіх графстваў (*shire*, *county*) вельмі старажытнае. Адны з іх утварыліся прама з найстаражытных англасаксонскіх самастойных каралеўстваў, якія сталі з цягам часу часткамі адзінага каралеўства Англіі (такія Кент, Сасэкс); іншыя ўтварыліся з частак асобных каралеўстваў (такія Норфалк і Сафалк у старажытнай Іст-Англіі і інш.); іншыя, нарэшце, узніклі ўжо пасля аб'яднання дзяржавы (Дарэм, Камберленд і інш.). Адрозненне, абумоўленае паходжаннем, з часам згладзілася, і ўсе графствы сталі ўяўляць сабой аднастайныя адміністрацыйныя, судовыя, фінансавыя і ваенныя адзінкі дзяржавы. Пры нарманскіх каралях на першае месца ў графстве выходзяць шэрыф, які распараджаецца ваеннымі сіламі графства, старшыня ў судзе графства, загадчык справамі паліцэйскімі і фінансавымі. У эдвардыянскую эпоху з развіццём міліцыі, суда прысяжных і інстытута міравых суддзяў графства з'яўлялася асноўнай адзінкай, да якой ужываецца ўся арганізацыя мясцовага самакіравання. Гэта значэнне асноўнай адзінкі мясцовага самакіравання графства (нароўні з гарадамі) захоўваецца і да найноўшага часу; змяняюцца падрабязнасці, характар асобных інстытутаў, але агульнае значэнне графства застаецца амаль нязменным. Цяперашнія «суды графстваў» маюць мала агульнага з гістарычнымі графствамі і іх судамі: новыя суды графстваў узніклі толькі ў 1846 г.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Ложынская вуліца (Мінск)

**Ложынская вуліца** — адна з вуліц мікрараёна «Уручча» ў Мінску. Яна пачынаецца ад скрыжавання з праспектам Незалежнасці паміж двума выхадамі станцыі метро «Уручча», перасякае вуліцу Гарадзецкую і ўпіраецца ў вуліцу Гінтаўта. Пасля перасячэння вуліцы Гінтаўта пачынаецца вуліца Лясная вёскі Копішча.

## Славутасці вуліцы 
* Адзін з самых высокіх шматпавярховых дамоў (Ложынская, 5)
* Могілкі Уручча — адны з самых старых у Мінску
* Станцыя метро Уручча
* Комплекс «Вівальдзі»
* ГЦ «Дзмітрыеў Кірмаш»

## Цікавыя факты пра вуліцу 
* Архітэктура вуліцы Ложынская складаецца са спалучэння савецкага стылю Брэжнеўскай эпохі, цаглянай забудовы 1990-х і сучаснага хай-тэка.
* Пры будаўніцтве метро побач з пачаткам вуліцы былі знойдзены рэшткі маманта.

## Спасылкі 
* Вуліца Ложынская. Там, дзе сустрэліся 3 розных Беларусі. (Фатаграфіі вуліцы. Блог Андрэя Берастоўскага)
* Ложынская  // Минск старый и новый

Ложынская
Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Уручча (жылы раён)
Міхаіл Кулеша

**Міхаі́л (Міхал) Куле́ша** (, ;  — ) — беларуска-польскі мастак, адзін з першых літографаў на тэрыторыі былога Вялікага Княства Літоўскага. Шмат вандруючы па тэрыторыях сучасных паўднёвай Літвы, паўднёва-ўсходняй Беларусі і паўночна-ўсходняй Польшчы, Кулеша стварыў рэдкія выявы мясцін першай паловы XIX стагоддзя.

## Біяграфія 
thumb|250px|Міхаіл Кулеша. Гетман

Міхаіл Кулеша нарадзіўся ў Вільні ў збяднелай шляхецкай сям'і. Жывучы і працуючы ў шматэтнічным асяродку тагачаснай сталіцы Віленскай губерні Расійскай імперыі, карыстаўся польскім напісаннем свайго прозвішча, *Kulesza*, і падчас выставак у Францыі называў сябе «польскім мастаком».

Вучыўся ў цыстэрцыянскай пачатковай школе ў Трашкунах, мастацтву пачаў навучацца ў гімназіі ў неакласіцысцкага мастака Яна Дамеля. Вучобу працягваў у Імперскім універсітэце Вільні, дзе асвойваў літаграфію ў Яна Рустэма. Міхаіла Кулешу лічылі адным з найбольш здольных вучняў. Пра яго працаздольнасць сведчыць той факт, што Міхаіл прадаставіў на факультэцкую выстаўку 25 твораў — малюнкі пер'ем, эскізы, копіі карцінаў Рэмбранта.

Падчас вучобы ў каледжы далучыўся да філаматаў і быў арыштаваны за сувязь з імі ў 1823. У 1829 Міхаіл Кулеша атрымаў званне доктара філасофіі мастацтва.

Доўгі час быў вольны мастаком, даючы прыватныя заняткі па выяўленчым мастацтве, дапамагаў у літаграфічнай краме Юзафа Азямблоўскага. Падчас падарожжа ў Крым спыняўся на нейкі час у Мінску.

У 1837 годзе пераехаў з Вільні ў Крожы дзеля выкладання. Праз два гады быў пераведзены ў Гродна, дзе выкладаў у прыватнай школе. У 1844 перайшоў на працу ў новаадчынены Інстытут высакародных дзяўчын у Беластоку Гродзенскай губерні, дзе і застаўся жыць да смерці. У 1845, падчас паездкі па Берасцейшчыне, гасцяваў у свайго сябра Фелікса Улодака.

## Творчасць 
[thumb|250px|[Барысаглебская царква, Гродна|Барысаглебская (Каложская) царква ў Гродне на малюнку Кулешы]]
Падарожнічаючы па Беларусі і Літве, маляваў відарысы, этуды мясцін. Планаваў выдаць серыю альбомаў з выявамі найцікавейшых мясцін Беларусі, Літвы, Валыні. Аднак пры яго жыцці выйшаў толькі адзін альбом, выдадзены пры дапамозе Юзафа Крашэўскага.

Пасля смерці яго творы да Першай сусветнай вайны ўпрыгожвалі хаты ў Мінску, Гродна, Беластоку, Вільні, Варшаве. Малая частка карцін, што захавалася, цяпер знаходзіцца ў Мастацкім музеі ў Вільні.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільнюсе
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Літвы
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Мастакі 19 стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Памерлі ў Беластоку
Тыпавы від

**Тыпавы від** (у біялагічнай сістэматыцы) — від, які выступае ў якасці наменклатурнага тыпу роду.

Ва ўсіх спрэчных сітуацыях тыпавы від выступае ў якасці адзінага аб'ектыўнага носьбіта дадзенага радавога імя. 

Правілы і рэкамендацыі, якія тычацца тыпавых відаў, сфармуляваны ў адпаведных міжнародных кодэксах: заалагічнай і батанічнай наменклатуры, а таксама адмысловым кодэксе наменклатуры бактэрый.

Відавочнае і недвухсэнсоўнае ўказанне тыпавога віду стала агульнапрынятай практыкай толькі у канцы XIX стагоддзя. Тыпавыя віды шматлікіх родаў, вылучаных у XVIII і пачатку XIX стагоддзяў, былі пазначаны пазней на падставе правіл і рэкамендацый, запісаных у кодэксах.

## Гл. таксама 
* Наменклатурны тып
Артыкулы пра прыватныя выпадкі наменклатурнага тыпу:
* Тыпавыя асобнікі (у артыкуле дадзены вызначэнні *галатыпу*, *паратыпу*, *лектатыпу* і да т.п.)
* Тыпавы род

## Спасылкі 
* *Международный кодекс зоологической номенклатуры. Издание четвёртое. Принят Международным союзом биологических наук.* Пер. с англ. и фр. СПб. 2000. 221 с. опубликован в Интернете 
* International Code of the Zoological Nomenclature  (4th Edition, 2000)
* International Code of the Botanical Nomenclature  («St. Louis Code», 2000)

Катэгорыя:Біялагічная сістэматыка
Карэнішча

) All.]]
**Карэнішча** — відазменены парастак, звычайна падземны, з лускападобным або недаразвітым лісцем, верхавіннымі ці пазушнымі пупышкамі, прыдаткавымі каранямі. 

Яно характэрна галоўным чынам для шматгадовых травяністых раслін (купена, ландыш, касач, пырнік). Ёсць карэнішчы ў кустоў і кусцікаў (брызгліна, брусніцы, чарніцы). Карэнішчы часцей за ўсё размяшчаюцца пад зямлёй. Па знешнім выглядзе часта нагадвае корань расліны. Аднак, у адрозненне ад кораня, на карэнішчы ёсць вузлы і міжвузеллі. У вузлах маладых карэнішчаў ёсць рэдукаваныя лускападобныя лісты або ліставыя рубцы. У вузлах карэнішча фарміруюцца бакавыя пупышкі, а на яго верхавіне — верхавінкавая пупышка. Ад вузлоў часта адходзяць прыдаткавыя карані. Усё гэта пацвярджае, што карэнішча з’яўляецца відазмененым парасткам.

У карэнішчах назапашваюцца запасныя пажыўныя рэчывы. На зіму ў расліны адміраюць надземныя парасткі, а карэнішча зімуе ў глебе. Вясной з яго верхавінкавай і бакавых пупышак развіваюцца новыя надземныя парасткі. Дзякуючы наяўнасці пупышак карэнішчы раслін служаць для вегетатыўнага размнажэння і вегетатыўнага аднаўлення.

У дрэва карэнішчам называюць асноўны корань (працяг ствала), а таксама частку каранёў, якая выступае на паверхні глебы.

Карэнішча можа быць:
* простым ці галінастым — па ступені разгалінаванасці;
* гарызантальным, вертыкальным ці касым — у кірунку росту;
* доўгім, кароткім ці вельмі скарочаным (са збліжанымі вузламі) — па даўжыні;
* тоўстым ці тонкім — па таўшчыні.

* Эпігеннае карэнішча
* Гіпагеннае

## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / В. М. Ціхаміраў [і інш.]; пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мінск: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9
* 
* 

Катэгорыя:Парастак
Агульнарасійскі класіфікатар аб’ектаў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу

**Агульнарасійскі класіфікатар аб’ектаў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу** (скарочана **АКАТП**) — класіфікатар аб’ектаў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Расійскай Федэрацыі (Расіі), уваходзіць у склад «Адзінай сістэмы класіфікацыі і кадзіравання тэхніка-эканамічнай і сацыяльнай інфармацыі Расійскай Федэрацыі (АСКК)». АКАТП прызначаны для забеспячэння дакладнасці, супастаўнасці і аўтаматызаванай апрацоўкі інфармацыі ў разрэзах адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу ў такіх сферах, як статыстыка, эканоміка і іншыя.

Да 1 студзеня 2014 абавязкова ўказваўся ў падатковых плацежных даручэннях, дзе было адпаведнае поле (у любых іншых плацежных даручэннях поле пакідалася пустым). З 1 студзеня 2014 у гэтай ролі заменены кодам АКТМУ, які ўказваецца ў тым жа поле плацежнага даручэння.

## Аб’екты класіфікацыі 
Аб’ектамі класіфікацыі ў АКАТП з’яўляюцца:
* рэспублікі
* краі
* вобласці
* гарады федэральнага значэння
* аўтаномная вобласць
* аўтаномныя акругі
* раёны
* гарады
* унутрыгарадскія раёны, гарадскія акругі
* пасёлкі гарадскога тыпу
* сельскія паселішчы
* сельскія населеныя пункты

У класіфікатары прынята іерархічная сістэма класіфікацыі.

Усё мноства аб’ектаў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу падраздзяляецца на групы паводле тэрытарыяльнага падзелу і гэтыя групы размяшчаюцца па трох узроўнях класіфікацыі ў адпаведнасці з адміністрацыйнай падпарадкаванасцю, прычым у кожны ўзровень уключаюцца аб’екты, непасрэдна падпарадкаваныя аб’ектам папярэдняга ўзроўню.

Першы ўзровень класіфікацыі ўключае аб’екты федэральнага значэння:
* рэспублікі
* краі
* вобласці
* гарады федэральнага значэння
* аўтаномную вобласць
* аўтаномная акруга, які ўваходзіць у склад Расіі

Да другога ўзроўню класіфікацыі адносяцца:
* аўтаномныя акругі, якія ўваходзяць у склад краю або вобласці
* раёны рэспублікі, краю, вобласці, аўтаномнай вобласці, аўтаномнай акругі, які ўваходзіць у склад Расіі, унутрыгарадскія раёны, акруга горада федэральнага значэння
* гарады рэспубліканскага, краявога, абласнога падначалення
* пасёлкі гарадскога тыпу краявога, абласнога падначалення
* гарадскія акругі

Да трэцяга ўзроўню класіфікацыі адносяцца:
* унутрыгарадскія раёны, акруга
* гарады раённага падначалення
* пасёлкі гарадскога тыпу раённага падначалення
* пасёлкі гарадскога тыпу ўваходныя ў склад гарадскіх акруг
* сельскія паселішчы

У межах груповак трэцяга ўзроўню класіфікацыі кадзіруюцца сельскія населеныя пункты.

Катэгорыя:Ведамасныя коды і класіфікатары РФ
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Расіі
Катэгорыя:Геакоды
Іван Пракопавіч Клімянкоў

**Іван Пракофьевіч Клімянкоў** (, в. Хляўно, , Гомельская вобласць, БССР) — пісьменнік, член Саюза пісьменнікаў БССР з 1988 г.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і калгаснікаў. У 1965 г. скончыў 11 класаў Ліцвінаўскай сярэдняй школы імя П. Лепяшынскага. У 1965—1970 гг. вучыўся на беларускім аддзяленні філалагічнага факультэта БДУ. Настаўнічаў у Баяніцкай васьмігодцы Любанскага раёна, працаваў сакратаром камсамольскай арганізацыі Смілавіцкага СПТВ-23 Чэрвеньскага раёна. З 1971 г. пачаў выяжджаць на сезонныя работы (пасёлак Тазаўскі Ямала-Ненецкай нацыянальнай акругі, г. Пячора, Комі АССР, г. Варкута (Расія), пасёлак Сангар Якуцкай АССР, пасёлак Рочыгда Архангельскай вобласці). Быў выхавацелем у рабочым інтэрнаце Мінскага аўтамабільнага завода, працаваў у калгасах Валожынскага і Кармянскага раёнаў, у Касцюковіцкім сельгасбудзе. З 1988 г. — будаўнік калгаса «Перамога» Валожынскага раёна. З 1992 г. працаваў у выдавецтве згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына».

## Творы 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Адам Мартынавіч Дзмітрыеў

**Адам Мартынавіч Дзмітрыеў** (нар. , в. Ніканавічы, Быхаўскі павет, Магілёўская губерня, Расійская імперыя — студзень 1936, Ялта, РСФСР, СССР) — пісьменнік.

## Біяграфія 
У 1912 г. Дзмітрыевы пераехалі на жыхарства ў Сібір. Пасля ўстанаўлення Савецкай улады Адам працаваў у валасным выканкаме. У пачатку 1920-х гадоў скончыў камвуз, працаваў у павятовым рэўкаме, у губкаме партыі, упаўнаважаным па зборы харчовага падатку. У канцы 1922 г. чырванафлотца, потым палітработнік на Далёкаўсходнім флоце, удзельнічаў у дэсанце ў Ахоцкім моры пры ліквідацыі рэшткаў «хеўраў» генерала Пепяляева. З 1925 г. на Балтыйскім флоце: памочнік камісара крэйсера «Прафінтэрн», сакратар партыйнага камітэта брыгады эсмінцаў і інструктар палітупраўлення марскіх сіл Балтыйскага мора.

У 1926 годзе ў часопісе «Красный Флот» было надрукавана першае апавяданне пісьменніка «За хищниками» (пра барацьбу Далёкаўсходняй флатыліі супраць японскіх інтэрвентаў). У пачатку 1930-х гадоў ён быў сярод стваральнікаў літаратурнага аб'яднання Чырвонай Арміі і флоту ЛАЧАФ. У творах пераважае далёкаўсходняя тэматыка.

Памёр пасля цяжкай хваробы ў студзені 1936 г.

## Творы 
* … Есть — вести корабль. Роман. Ленинград — Москва. 1932. 148 с.
* … Есть — вести корабль. Роман. Ленинград. 1934. 152 с.
* «Адмирал Макаров». Роман. Ленинград. 1934. 308 с.
* «Адмирал Макаров». Роман. 3 изд. Ленинград. 1935. 244 с.
* … Есть — вести корабль. Роман. Ленинград. 1936. 177 с.
* … Есть — вести корабль. Повесть; «Адмирал Макаров». Роман. Ленинград. 1936. 403 с.

## Літаратура 
* 
* Белакузаў. В. Адам Дзмітрыеў — пісьменнік з Ніканавіч. // Маяк прыдняпроўя. 22 студзеня 1987. С. 2.
* Дмитриев Адам Мартынович. // Краткая Литературная Энциклопедия в 9 томах. Т. 2. Москва. 1964. С. 705.

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Быхаўскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Памерлі ў 1936 годзе
Аляксандр Рыгоравіч Свяргун

**Алякса́ндр Рыго́равіч Свяргу́н** (,  — ) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 30 снежня 1903 года ў вёсцы Гічыцы (цяпер у Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці).

Ад 1923 г. арганізатар і сакратар партячэйкі ў Гічыцах. У 1925—1927 гг. — член Косаўскага раённага, Слонімскага акруговага камітэтаў КПЗБ і КСМЗБ на Слонімшчыне. Вёў прапагандысцкую працу, быў адным з арганізатараў выступу рабочых Косава ў абарону Беларускай сялянска-рабочай грамады. У 1927 г. арыштаваны польскімі ўладамі, у 1929 г. прыгавораны да 10 гадоў турмы за рэвалюцыйную дзейнасць.

Падчас нападу СССР на Заходнюю Беларусь у верасні 1939 года — адзін з арганізатараў узброенага атраду і стварэння часовага рэвалюцыйнага камітэта ў Івацэвічах. Абраны дэпутатам Народнага сходу Заходняй Беларусі. У 1940 г. — на савецкай працы ў Брэсцкай вобласці.

З пачаткам вайны з Германіяй — у Чырвонай арміі, ад 1943 г. удзельнік партызанскага руху на Берасцейшчыне. З 1944 г. на савецкай працы ў Брэсце, пасля старшыня Пружанскага гарвыканкама. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1940—1947).

Аўтар успамінаў пра рэвалюцыйны рух у Заходняй Беларусі, выдадзеных у калектыўным зборніку «У суровыя гады падполля» (1958).

Памёр 31 жніўня 1971 г.

## Памяць 
У Пружанах Брэсцкай вобласці імем Аляксандра Свергуна названая вуліца, а таксама ўсталяваная мемарыяльная дошка на алеі «Іх імёнамі названыя вуліцы гораду».

## Літаратура 
* 
* 
* *Клімец, М.* Свяргун Аляксандр Рыгоравіч / Міхаіл Клімец // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 267. — ISBN 985-11-0214-8.
* 

## Спасылкі 
* Жыццяпіс

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івацэвіцкім раёне
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання
Катэгорыя:Старшыні гарадскіх выканаўчых камітэтаў Беларусі
Аляксандр Паўлавіч Смародскі

**Алякса́ндр Па́ўлавіч Смаро́дскі** ( — ) — беларускі педагог, пісьменнік, краязнавец, грамадскі дзеяч.

Скончыў Пецярбургскі гістарычна-філалагічны інстытут у 1876 годзе. З 1876 года працаваў выкладчыкам Мінскай гімназіі, потым з 1878 года — сакратаром Мінскага губернскага статыстьгчнага камітэта. У 1904—1905 гадах рэдактар і выдавец вялікадзяржаўна-шавіністычнай газеты «Белорусский вестник». У 1880-я актыўна вывучаў і сістэматызаваў мінулае і сучаснае Мінскай губерні, у выніку напісаў шэраг прац, якія сталі пэўным унёскам у справу развіцця археалогіі і гістарычнага краязнаўства на Беларусі.

Найбольш вядомыя з іх: «3 нагоды 50-годдзя ўз’яднання ўніятаў з праваслаўнай царквой» (1889) «Стагоддзе Мінскай губерні» (1892), «Дзявяты археалагічны з’езд у Вільні» (1893), якая змяшчае бібліяграфічны паказальнік твораў, артыкулаў, нататак, што адносяцца да прадмету археалогіі па Мінскай губерні.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* В поисках утраченного: минский историк, педагог и писатель конца XIX - начала XX столетия А. Смородский  // СБ. Беларусь сегодня
* 

Катэгорыя:Педагогі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Мінскай губернскай гімназіі
Алесь Анціпенка

**Алесь Анціпенка**, поўнае імя **Аляксандр Ільіч Анціпенка** (, , Магілёўская вобласць) — беларускі філосаф і медыааналітык. Кандыдат філасофскіх навук.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1953 годзе ў Слаўгарадзе.

У 1975 годзе скончыў Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, у 1982 годзе — аспірантуру Інстытуту філасофіі і права НАН Беларусі. У 1986 годзе абараніў дысертацыю на тэму «Сацаякультурны і нарматыўна-экалагічны аспекты даследавання ўзаемадачыненняў чалавека і прыроды». Працаваў у Інстытуце філасофіі і права НАН Беларусі, Нацыянальным цэнтры імя Ф. Скарыны, Беларускім фондзе Сораса. Аўтар шматлікіх публікацый у Беларусі і па-за яе межамі.

Былы кіраўнік «Беларускага Калегіума» (1997—2013), член Беларускай асацыяцыі журналістаў, Беларускага ПЭН-цэнтра (да 2019 года), сузаснавальнік і член Рады Беларускага інстытута стратэгічных даследаванняў.

## Бібліяграфія 
* Алесь Анціпенка. Маргіналы і маргінальная свядомасць // Часопіс «Фрагменты». № 4 (вясна) 1998 г.
* Алесь Анціпенка. «Культура» ў Мінску // Часопіс «Фрагменты». № 5 (лета) 1998 г.
* Алесь Анціпенка. Парыжская «культура» — праэкт культурніцкага супраціву таталітарызму і камунізму ў цэнтральнай і ўсходняй Еўропе // Часопіс «Фрагменты». № 5 (лета) 1998 г.
* Алесь Анціпенка. Радыкалізм мыслення, універсалізм і ўніфікацыя культур // Часопіс «Фрагменты». № 6 (лета) 1999 г.
* Анціпенка Алесь, Спрынчан Аксана. Дарога і Шлях: SMS-п'есКА. Мінск: Галіяфы, 2009. — 82 с — (Другі фронт мастацтваў). ISBN 978-985-6906-16-2
*Анціпенка Алесь. Быць (пры) сутным. "Бібліятэка "Беларускі калегіюм". Вільня, 2012.-- 114 с.
*Анціпенка, А. Прыпадобніўшыся да насарога. — Мінск : Кнігазбор, 2018. — 168 с. .
*Анціпенка Алесь. "Пра паэзію, сэкс, рэлігію і самаўсведамленне". Мінск: Тэхналогія, 2024. — 63 с. ISBN 978-985-458-384-6

## Спасылкі 
* Блог на сайце Беларускай асацыяцыі журналістаў 

Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты філасофскіх навук
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Члены Беларускай асацыяцыі журналістаў
Катэгорыя:Члены Беларускага ПЭН-цэнтра
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускага Калегіюма
Алена Рыгораўна Кобец-Філімонава

**Алена Кобец-Філімонава** (, , Магілёўская вобласць — ) — дзіцячая пісьменніца, перакладчыца, даследніца беларускага кінамастацтва, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і тэатральнага драматурга і сцэнарыста Рыгора Кобеца.

Пасля вызвалення Беларусі сям’я жыла ў Мінску, Алена вучылася ў музычнай школе-дзесяцігодцы імя Л. Александроўскай. У 1954—1955 гадах займалася ў музычным вучылішчы пры кансерваторыі ў Ленінградзе. Працавала настаўніцай у музычных школах. У 1964—1966 гадах, у сувязі з камандзіроўкай мужа, жыла ў Грэцыі, вучылася ў Афінскай кансерваторыі, брала платныя ўрокі. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1965 года.

У 1969 годзе скончыла аддзяленне Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі па класе фартэпіяна, у 1971 годзе — Вышэйшыя літаратурныя курсы пры літаратурным інстытуце імя М. Горкага ў Маскве. Працавала рэдактарам на кінастудыі «Беларусьфільм», у выдавецтве «Юнацтва». З лютага 1994 года кіравала Мінскай гарадской асацыяцыяй ахвяр палітычных рэпрэсій, з верасня 1994 года некалькі гадоў была прэзідэнтам грамадскага аб’яднання «Беларуская асацыяцыя ахвяр палітычных рэпрэсій».

У 2002 годзе працавала над дакументальнымі аповедамі пра кінадраматургію свайго бацькі «Беларускія шванкі». Жыла ў Мінску, у канцы 2011 года пераехала ў Расію, дзе і памерла.

Памерла 15 чэрвеня 2013 года.

## Творчасць 
Пачынала пісаць на беларускай і рускай мовах. Выйшлі зборнікі вершаў «Казка пра месяц» (1963), «Залаты ручнік» (1972), «Лесной барабан» (1970), а таксама аповесць «Жаваранкі над Хатынню» (1977, рускае выданне 1973), зборнікі казак «Читайка и Гуляйка» (1963), «Семь художников» (1965), «Сказки старого Яниса» (1969), «Вянок дзівосаў» (1986), раман «Агні за перавалам» (1987).

У 1973 годзе на сцэнарый пісьменніцы пастаўлены мультфільм «Вася Буслік і яго сябры». Укладальніца (у суаўтарстве) зборніка беларускай паэзіі «Земля с лазурными очами» (1979). У тым жа годзе выйшла кніга перакладаў навагрэчаскай паэзіі Яніса Рыцаса «Макронікас». Напісала кнігу нарысаў пра Грэцыю «В королевстве… но не сказочном» (1968).

У 1978 годзе па матывах аповесці «Блакітны экспрэс» пастаўлены аднайменны спектакль. У 2001 годзе на старонках часопіса «Полымя» былі надрукаваны ўспаміны пісьменніцы пра маленства — «На беразе Друці».

У 2004 годзе выдала аўтабіяграфічную кнігу-споведзь «Шлях да малітвы», у 2005 годзе — дакументальную аповесць «Распятая Хатынь», у 2006 годзе — кнігу пра Рыгора Кобеца «Калі ўцякала сонца».

Творы пісьменніцы перакладзены на кіргізскую, літоўскую, нямецкую, рускую, татарскую і ўкраінскую мовы.

## Літаратура 
* Кобец-Філімонава Алена Рыгораўна на сайце Магілёўскай абласной бібліятэкі
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Аўгіння Трафімаўна Кавалюк

**Аўгіння Трафімаўна Кавалюк**, па нараджэнні **Сідаровіч** () — беларуская паэтэса.

## Біяграфія 
Нарадзілася 13 сакавіка 1934 года ў в. в. Стральцы (цяпер — Мастоўскі раён Гродзенскай вобласці) ў сялянскай сям’і. Выхоўвалася без бацькі, які быў асуджаны як «вораг народа» і адбыў у ГУЛАГу 15 гадоў.

У 1954 годзе скончыла беларускую школу № 9 у Гродна, а ў 1959 годзе — гісторыка-філалагічны факультэт Гродзенскага педагагічнага інстытута, дзе наведвала літаратурны гурток. З 1952 года публікавалася ў раённай газеце. Першы верш быў змешчаны ў школьнай насценгазеце.

Літаратурным настаўнікам быў Міхась Васілёк, духоўную падтрымку мела яна і ад Васіля Быкава.

Па сямейных абставінах пераехала ў Рыгу і ў 1959—1978 гадах працавала настаўніцай у адной з рыжскіх сярэдніх школ. Да 1982 года выкладала ў Міжгаліновым інстытуце павышэння кваліфікацыі спецыялістаў народнай гаспадаркі. Удзельнічала ў культурна-асветнай рабоце сярод латвійскіх беларусаў.

З 1987 года жыла ў Ленінградзе, актыўна ўдзельнічала ў грамадскім жыцці беларусаў.

Аўтар зборнікаў вершаў «Белае дзіва» (1964, для дзяцей), «Маўклівыя скарбы» (1966), «Кропля бурштыну» (1974), «Імгненняў след» (1987).

Перастварала з латышскай мовы. Творы Аўгінні Кавалюк перакладзены на латышскую, рускую, украінскую мовы.

Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1993 года.

Памерла 2 лістапада 2007 года ў Санкт-Пецярбургу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* «Крывіцкія руны», Панізьнік Сяргей, Мінск: «Беларускі кнігазбор» 2003, ISBN 985-6730-29-5
* Адклікаюцца рэхам гады. — Мінск: ЗБС «Бацькаўшчына», 2005.
* Мікола Нікалаеў. У Санкт‑Пецярбургу памерла паэтэса Аўгіння Кавалюк // Наша Ніва, 4 лістапада 2007

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу
Іван Іванавіч Калеснік

**Іван Іванавіч Калеснік** (, в. Грычына, Дзяржынскі нацыянальны польскі раён, БССР — , , БССР) — пісьменнік. Член Саюзу пісьменнікаў СССР з 1962 г.

## Біяграфія 
Скончыў Грычынскую сямігодку. У 1954 г. закончыў Мінскае педагагічнае вучылішча імя Н. К. Крупскай. Працаваў загадчыкам аддзела газеты «Чырвоная змена» (1954—1961), адначасова завочна вучыўся на факультэце журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. І. Леніна (1954—1958). Быў літсупрацоўнікам часопіса «Бярозка» (1962—1963), старшым рэдактарам на Беларускім радыё (1963—1965, 1967—1968), літсупрацоўнікам часопіса «Маладосць» (1968—1972). У 1967 г. закончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве. У 1972—1979 гг. рэдактар выдавецтва «Мастацкая літаратура».

Першыя вершы надрукаваў у 1951 г. (газета «Піянер Беларусі»). Аўтар зборнікаў вершаў «Белыя каштаны» (1959), «Пяць сузор'яў» (1963), «Калі разам мы» (1967), «Інтэрнат» (1971), «Юнацтва» (1975), «Падарожнае» (вершы, пераклады, 1982). Перакладаў творы А. Суркова, М. Ціханава, М. Рыльскага, М. Нагнібеды, З. Нуры, М. Ханінава і іншых паэтаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзяржынскім раёне
Беларуская драматычная дружына

[thumb|[Францішак Аляхновіч — кіраўнік тэатральнага калектыву]]
**Беларуская драматычная дружына** — тэатральны калектыў пры Беларускім клубе ў Вільні, які існаваў у 1916—1917 і маі 1918 года пад кіраўніцтвам беларускага драматурга Францішка Аляхновіча.

## Гісторыя 
Напачатку сваёй дзейнасці калектыў наладжваў музычна-драматычныя паказы тыпу кабарэ. 15 кастрычніка 1916 года ў зале работніцкага клуба на Варонняй вуліцы быў паказаны першы драматычны спектакль «Хам» паводле п'есы Элізы Ажэшкі. Наступнай прэм'ерай калектыву становіцца дэбютная п'еса Францішка Аляхновіча «На Антокалі», пастаўленая 26 снежня 1916 года на сцэне цырка на Лукішскім плошчы. У 1916—1917 гадах таксама ставяцца: «На вёсцы», «Калісь», «Бутрым Няміра», «Манька», «Базылішк» і «Чорт і баба» (з музыкай Станіслава Манюшкі) Ф. Аляхновіча, «Міхалка» Далецкіх, «У зімовы вечар» паводле Э. Ажэшкі, «Як яны ажаніліся» В. Валодзьскага, «Паўлінка» Янкі Купалы, «Мядзведзь» Антона Чэхава, пазней — «П'етра Каруза» П. Брака, «Антось Лата» Якуба Коласа, сцэнічная фантазія «У купальскую ноч».

У 1918 калектыў быў рэарганізаваны ў Народны тэатр, узначаляваны акцёрам былога калектыву спяваком А. Бароўскім. У 1919 годзе на аснове Народнага тэатра меркавалася стварыць Беларускі дзяржаўны тэатр у Вільні, але задума не была ажыццеўлена.

Катэгорыя:Беларускія тэатральныя калектывы
Катэгорыя:Францішак Аляхновіч
Катэгорыя:1916 год у Вільні
Рэймскае Евангелле

**Рэ́ймскае Ева́нгелле** — рукапіснае Евангелле стараславянскага паходжання. Першая частка рукапісу змяшчае чытанні святочных Евангелляў паводле абраду праваслаўнае царквы і напісана кірыліцай; другая змяшчае Евангеллі, апостальскія лісты, парэміі на святы паводле рыма-каталіцкага календара і напісана ў 1395 годзе харвацкай (вуглаватай) глаголіцай.

Назва рукапісу паходзіць ад месца ягонага цяперашняга захавання ў рэймскай гарадской бібліятэцы. Даўней на Евангеллі, якое знаходзілася ў Рэймскім саборы, пры каранаванні прысягалі французскія каралі.

## Мінуўшчына 
Час і месца стварэння старэйшай, кірылічнай часткі дакладна невядомыя. Распаўсюджаная з XIX стагоддзя легенда звязвае Рэймскае Евангелле з асобаю Ганны Яраслаўны, дачкі Яраслава Мудрага. Евангелле нібыта было захоўвалася ў князевай бібліятэцы і трапіла ў Францыю ў пасагу Ганны, якая каля 1048 выйшла замуж за французскага караля Генрыха I.

У XIV стагоддзі імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Карл IV, прыдбаўшы рукапіс «недзе ў Вугрыі» (Венгрыі), ахвяраваў яго ў Эмаўскі кляштар, заснаваны ў 1347 годзе. Поўны кодэкс, імаверна, быў вывезены з Прагі падчас Гусіцкіх войнаў.

Праз пэўны час ён з’явіўся ў Канстанцінопалі, дзе яго набыў кардынал . З 1574 рукапіс захоўваўся ў Рэймскай кафедры; на ім прысягалі пры каранацыі французскія каралі.

У час Вялікай Французскай рэвалюцыі рукапіс знік, пакуль у 1830-я не быў выяўлены ў Рэймскай бібліятэцы. Каштоўныя камяні, якімі быў аздоблены пераплёт, былі раскрадзеныя (16 аркушаў; 19 пачатковых аркушаў адсутнічаюць)
* харвацка-глагалічнае часткі (31 аркуш) і Чудаўскім псалтыром.

## Змест 
Кірылічная частка змяшчае чытанні з 27 кастрычніка да 1 сакавіка ў адпаведнасці з праваслаўным канонам (у евангеллях-апракасах гэтыя чытанні размяшчаюцца ў канцы, пасля тыднёвых).

Глагалічная частка ўтрымлівае евангельскія і апосталавыя чытанні і парэміі ў Рымска-Каталіцкай традыцыі з Вербнай нядзелі да Дабравешчання (25 сакавіка); спісаная з харвацкага арыгінала 1395 года чарняцом Эмаўскага кляштара для каталіцка-славянскага богаслужэння.

## Даследаванне 
Першае факсімільнае выданне Евангелля выйшла пасля яго знаходкі ў Рэймскай бібліятэцы. Яго дэталёва аналізаваў польскі палеограф Корвін Ян Ястржэмбскі. Устазад Сільвестр дэ Сасі зрабіў літаграфічную копію рукапісу, якую перадаў рускаму цару Мікалаю I. Пасля гэтага Мікалай аплаціў стварэнне яшчэ аднае копіі метадам глыбокага друку (1843) і дазволіў славацкаму лінгвісту Ернею Копітару яе даследаваць. Копітар выказаў меркаванне, што ўвесь рукапіс створаны ў XIV стагоддзі.

У 1846 чэшскі філолаг Вацлаў Ганка выпусціў агульнадаступнае выданне Рэймскага Евангелля, за што быў узнагароджаны ордэнам святой Ганны ад рускага цара і брыльянтавым пярсцёнкам ад аўстрыйскага імператара Фердынанда I.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Электронная версія  на сайце Рэймскай гарадской бібліятэкі

Катэгорыя:Рукапісы Евангелляў
Катэгорыя:Царкоўнаславянская мова
Евангелле
Катэгорыя:Глаголіца