open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Барбара Мак-Клінтак

**Барбара Мак-Клінтак** (; , Хартфард, Канектыкут — , Хантынгтан, Нью-Ёрк) — амерыканская вучоная-цытагенетык, лаўрэатка Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1983). На працягу сваёй кар’еры Мак-Клінтак займалася галоўным чынам даследаваннем цытагенетыкі кукурузы.

## Біяграфія 
Скончыла Бруклінскі і Карнельскі ўніверсітэты (1927). З 1927 года ў Карнельскім, з 1936 года ў Місурыйскім універсітэтах, з 1941 года ў інстытуце Карнегі ў Вашынгтоне.

З’яўляецца аўтарам навуковых прац па цытагенетыцы. Апісала рад нястачы асобных локусаў у храмасомах кукурузы і яго генетычныя вынікі. Даказала наяўнасць абмену аднолькавымі гамалагічнымі ўчасткамі храмасом разам з лакалізаванымі ў іх генамі пры красінговеры. Вызначыла механізм сістэмы геннага кантролю на прыкладзе сістэмы «дысацыяцыя — асацыяцыя», адкрыла існаванне «кантралюючых элементаў», якія павялічваюць мутабільнасць.

Член Нацыянальнай АН ЗША, Амерыканскай акадэміі навук і мастацваў.

Барбара Мак-Клінтак памерла ад натуральных прычын у Хантынгтане, Нью-Ёрк, 2 верасня 1992 года ва ўзросце 90 гадоў. Яна ніколі не была замужам і не мела дзяцей.

## Узнагароды 
* Kimber Genetics Award (1967)
* Нацыянальны навуковы медаль ЗША (1970)
* Louis and Bert Freedman Foundation Award (1978)
* Lewis S. Rosensteil Award (1978)
* Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні (1981)
* Прэмія Вольфа па медыцыне (1981)
* Медаль Томаса Ханта Моргана (1981)
* Прэмія Луізы Грос-Хорвіц (1982)
* Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (1983)
* Нацыянальная зала славы жанчын (1986)
* Медаль Бенджаміна Франкліна за выдытныя дасягненні ў навуцы (1993)

## Асноўныя публікацыі 
* «A cytological and genetical study of triploid maize». (1929)
* «A Correlation of Cytological and Genetical Crossing-Over in Zea Mays». (1931)
* «The order of the genes C, Sh, and Wx in Zea Mays with reference to a cytologically known point in the chromosome». (1931)
* «The stability of broken ends of chromosomes in Zea Mays». (1941)
* «Neurospora: preliminary observations of the chromosomes of Neurospora crassa». (1945)
* «The origin and behavior of mutable loci in maize». (1950)
* «Induction of instability at selected loci in maize». (1953)
* «Some parallels between gene control systems in maize and in bacteria». (1961)
* «Chromosome constitution of races of maize. Its significance in the interpretation of relationships between races and varieties in the Americas». (1981)

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 560 с.: іл.

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Барбары Мак-Клінтак на Нобелеўскім сайце
* Cold Spring Harbor Laboratory Archives, Barbara McClintock:A Brief Biographical Sketch
* Enhancer and Gene Trap Transposon Mutagenesis in Arabidopsis, comprehensive article on the use of *Ac/Ds* and other transposons for plant mutagenesis
* Парадоксы непрызнання: Мендэль і Мак-Клінтак 
* Гіганты генетыкі: непазбежнасць непрызнання 
* Cтруктура і арганізацыя генома 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі
Катэгорыя:Вучоныя ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Музей Аранжэры

**Музей Аранжэры** () — карцінная галерэя ў Парыжы, у якой выстаўляюцца работы імпрэсіяністаў і постімпрэсіяністаў. Заснаваная ў 1852, размяшчаецца на Плошчы Згоды. 

У музеі прадстаўлены карціны Клода Манэ, Поля Сезана, Анры Маціса, Пабла Пікаса, П'ера Агюста Рэнуара, Амедэа Мадыльяні, Андрэ Дэра, Поля Гагена, Альфрэда Сіслея, Анры Русо і іншых мастакоў.

## Галерэя 

Image:Femme Nue dans un Paysage, by Pierre-Auguste Renoir, from C2RMF cropped.jpg|П'ер Агюст Рэнуар, Аголеная жанчына ў пейзажы
Image:Modigliani, Amedeo - Paul Guillaume. Nova Pilota.jpg|Амедэо Мадзільяні, Партрэт Поля Гіёма
Image:Paul Cézanne - Portrait of Madame Cézanne - Google Art Project.jpg|Поль Сезан, Партрэт мадам Сезан
Image:Paul Gauguin - Paysage (Musée Orangerie).jpg|Поль Гаген, Пейзаж
Image:Henri-Julien Félix Rousseau - La Carriole du Père Junier.jpg|Анры Русо, Воз бацькі Жунье
Image:Claude Monet - Argenteuil.jpg|Клод Манэ, Рудыя лодкі ў Аржэнцёй
Image:Claude Monet 038.jpg|Клод Манэ, Гарлачыкі
Image:Pierre-Auguste Renoir - Claude Renoir en clown.jpg|П'ер Агюст Рэнуар, Партрэт Клода Рэнуара ў гарнітуры клоуна

Афіцыйны сайт

 
Катэгорыя:Музеі Парыжа
Вясёлка (значэнні)

* Вясёлка — атмасферная аптычная і метэаралагічная з’ява
* Вясёлка (1957) — дзіцячы літаратурна-мастацкі часопіс

## Грыбы 
* народная назва віду 

## Расліны 
* народная назва віду 

## На іншых мовах 
* Rainbow («Вясёлка») — брытанска-амерыканскі гурт, утвораны ў 1975 годзе гітарыстам Рычы Блэкмарам
* Аперацыя «Рэгенбоген» («Вясёлка») (1943) — аперацыя крыгсмарынэ, вядомая таксама як «Навагодні бой» і Бой ў Баранцавым моры.
* Аперацыя «Рэгенбоген» (1945) — аперацыя крыгсмарынэ па затапленні караблёў сваімі экіпажамі перад капітуляцыяй.
Анры Сен-Сімон

**Клод Анры дэ Руўруа Сен-Сімо́н** (, 17 кастрычніка 1760, Парыж - 19 мая 1825, Парыж) — французскі філосаф і сацыёлаг, вядомы сацыяльны рэфарматар, заснавальнік школы ўтапічнага сацыялізму.

Галоўныя творы Сен-Сімона: «Лісты жэнеўскага насельніка да сучаснікаў» (1802 г.), «Катэхізіс прамыслоўцаў» (1823 г.), «Новае хрысціянства» (1825 г.).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Філосафы Францыі
Катэгорыя:Сацыёлагі Францыі
Катэгорыя:Палітычныя філосафы
Катэгорыя:Сацыялісты-ўтапісты
Луі дэ Руўруа Сен-Сімон

**Луі дэ Руўруа, герцаг Сен-Сімон** (Louis de Rouvroy, duc de Saint-Simon; 1675—1755) — адзін з самых знакамітых мемуарыст, аўтар найпадрабязнай хронікі падзей і інтрыг Версальскага двара Людовіка XIV.

Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Жан Шарль Леанар Сімонд дэ Сісмандзі

**Жан Шарль Леанар Сімонд дэ Сісмандзі**  (; 9 мая 1773, Жэнева – 25 чэрвеня 1842, Жэнева) — швейцарскі эканаміст і гісторык, адзін з заснавальнікаў палітычнай эканоміі.

## Асноўныя публікацыі 
* *Tableau de l’agriculture toscane* (1801)
* *De la richesse commerciale* (1803)
* *Histoire des républiques italiennes du moyen âge* (1809—1818)
* *The History of the Italian Republics in the Middle Ages*, Sismondi’s most important historical work. The first volume appeared in 1807, the sixteenth and final volume in 1818. The focus on Italy’s republican past proved an inspiration to nineteenth-century Italian nationalists.
* * De l’intérêt de la France a l’égard de la traite des negres* (1814)
* *Examen de la Constitution française* (1815)
* *Political Economy* (1815)
* *Nouveaux principes d’economie politique, ou de la Richesse dans ses rapports avec la population* (1819)
* *Histoire des français* (1821—1844)
* *Les colonies des anciens comparées a celles des modernes* (1837)
* *Études de sciences sociale* (1837)
* *Études sur l’économie politique* (1837)
* *Précis de l’histoire des Français* (1839)
* '''' (1857)

Катэгорыя:Эканамісты Швейцарыі
Антані ван Левенгук

**Антані ван Ле́венгук** (*Antoni van Leeuwenhoek*, *Thonius Philips van Leeuwenhoek*; , Дэлфт, Нідэрланды — , Дэлфт) — галандскі натураліст, канструктар мікраскопаў, заснавальнік навуковай мікраскапіі, член Лонданскага каралеўскага таварыства (з 1680), даследаваў з дапамогай сваіх мікраскопаў структуру розных формаў жывой матэрыі.

Зрабіў лінзы, якія павялічвалі ў 150—300 разоў. З іх дапамогай назіраў і замалёўваў бактэрыі (1683), эрытрацыты, найпрасцейшых, раслінныя і жывёльныя клеткі, будову мышцаў і іншых частак і органаў больш за 200 відаў раслін і жывёл. Адкрыў сперматазоіды чалавека (1677); лічыў, што ў сперматазоідзе змяшчаецца сфарміраваны зародак, а яйцо служыць сілкавальным матэрыялам. Апісаў партэнагенез у тлей. Адзначыў розніцу ў будове адна- і двухдольных раслін. Назіранні апісваў у лістах (каля 300), галоўным чынам Лонданскаму каралеўскаму таварыству.

## Літаратура 
* Левенгук // БЭ ў 18 т. Т. 9. — Мн., 1999. — С. 178.

Катэгорыя:Вучоныя Нідэрландаў
Катэгорыя:Вынаходнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Вынаходнікі Нідэрландаў
Катэгорыя:Постаці пратысталогіі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Нідэрландах
Сенбернар

**Сенбернар**, **Бернардзінскі сабака** — парода сабак. Адрозніваюць дзве разнавіднасці: кароткапоўсцевыя і даўгапоўсцевыя.

## Гісторыя 
Назва **сенбернар** (фр. Chien du Saint-Bernard - сабака святога Бернара) - паходзіць ад кляштара святога Бернара ў швейцарскіх Альпах. У XI стагоддзі манах Бернар з Mентона заснаваў прытулак для падарожнікаў, які, як і сцежка, быў названы яго імем. Гэта ж імя было прысвоена мясцовай пародзе сабак. Участак быў размешчаны на перавале Вялікі Сен-Бернар на вышыні парадку 2472 м - у адным з самых высокіх у той час населеных месцах Еўропы. Ён быў цяжкім і небяспечным для падарожнікаў з-за лавін, моцных вятроў, стромкіх горных пераходаў і рабаўнікоў.

У XVII стагоддзі манахі вырашылі выкарыстаць сабак для выратавання людзей, якія пацярпелі ад лавінаў. Тоўстая скура надзейна абараняла сабак ад лёду і снегу, а іх незвычайны нюх дазваляў знаходзіць пацярпелых, пахаваных пад снежнымі лавінамі. Сабакі суправаджалі манахаў у даліну, і іх здольнасць адчуваць набліжэнне лавін часта ратавала падарожнікам жыццё.

## Апісанне 
Сенбернар - буйныя сабакі. Узімку шукаюць зніклых альпіністаў. Сенбернар - вельмі моцны, буйны сабака, вышыня ў карку ў сабак заўсёды больш за 70 см, а сук - больш за 65. Вага па стандартах пароды не павінна быць ніжэй за 80 кг, але значна часцей сустракаюцца сабакі, у якіх рост у карку больш за 80 см, а вага - больш за 100 кг.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пароды сабак
Катэгорыя:Малосы
Чыхуахуа

**Чыхуахуа** ( [tʃiwawa]) — самая маленькая парода сабак, названая ў гонар мексіканскага штата Чыўаўа, дзе яна была выяўлена прыкладна ў 1850 годзе.

## Стандарт пароды 
Вага дарослых асобін 1,5-3 кг. Хоць мініяцюрныя прадстаўнікі пароды вагой 0,5-1,5 кг таксама дапускаюцца. Недапушчальныя чыхуахуа вагой больш за 3 кг. Рост сабак гэтай пароды 15—23 см.

## Паходжанне пароды чыхуахуа 
Продкам чыхуахуа верагодна з'яўляецца старажытны сабака тэчычы (анг. Techichi), першыя згадкі пра якога адносяцца да 1500 г. да н. э. Сабака вядзе свой след з трох старажытных цывілізацый Мая, Тальтэкі, Ацтэкі, дзе мініяцюрны сабачка шанаваўся як святы. Існавалі два падвіды сабак адрозныя па поўсцевым покрыве: з поўсцю падоўжанага і кароткага тыпу. Першымі тэчычы былі сабакі з падоўжанай поўсцю. Тэчычы з кароткай поўсцю, з'явіўся прыблізна ў 1500 годзе н. э. шляхам скрыжавання з кітайскім голым сабакам, прадстаўнікі якой жылі на іспанскіх караблях у якасці паляўнічых на пацукоў. Захаваліся звесткі, якія адносяцца да канца 1700 года, што некалькі асобін тэчычы былі выяўленыя ў селішчах сялян, якія знаходзіліся непадалёк ад рэшткаў старажытнага палаца караля Мантэсумы кіраўніка (тлатаані) ацтэкаў (мешыкаў). Пазней у Мексіцы былі выяўленыя і іншыя асобіны. Знойдзеныя сабакі маюць агульныя рысы з чыхуахуа XXI стагоддзя.

Катэгорыя:Пароды сабак
Генрых I (кароль Францыі)

**Генрых I** (, , , Францыя — , каля Арлеана, Францыя) — кароль Францыі з 1031 года, герцаг Бургундыі ў 1016—1032 гадах, прадстаўнік дынастыі Капетынгаў. Сын караля Роберта II Набожнага і Канстанцыі Арльскай.

Катэгорыя:Каралі французскія
Чыўаўа (штат)

**Чыўаўа** () — адзін з трыццаці аднаго штатаў у цэнтральнай частцы Мексікі. Плошча — 247,455 км². Насельніцтва складае 3,406,465 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — Чыўаўа. Ад назвы штата паходзіць парода сабак чыхуахуа.

## Гл. таксама 
* Комплекс Уапока

Катэгорыя:Штаты Мексікі
Рафаэль Надаль

**Рафаэль Надаль** (, ) — іспанскі прафесійны тэнісіст. Пераможца 21 турніра Вялікага шлему, чэмпіён Алімпійскіх гульняў 2008 года ў адзіночным разрадзе. Вядомы як «Кароль грунту», лічыцца найлепшым гульцом на грунце у гісторыі тэніса з рэкорднымі 13-цю тытуламі адкрытага чэмпіянату Францыі.

## Сям'я 
Рафаэль са спартыўнай сям'і, ён — пляменнік футбаліста Мігеля Анхела Надаля. Аднак футбалістам Надаль не стаў. Таму што другі яго дзядзька, Тоні Надаль, зацікавіў хлапчука тэнісам і, дарэчы, трэніруе яго і зараз.

## Кар’ера 
Амбіцыёзны Рафаэль Надаль з выдатнымі фізічнымі дадзенымі гучна заявіў пра сябе яшчэ ў 2003 годзе, калі па выніках свайго першага сезону ў АТР заняў 47-е месца ў сусветнай класіфікацыі і быў прызнаны лепшым навічком Асацыяцыі тэнісістаў-прафесіяналаў. Дэманструючы магутную сучасную гульню, 16-летні хлопец вылучаўся на фоне не толькі аднагодкаў, але і значна больш практыкаваных майстроў. У 19 год ён выйграў чэмпіянат Францыі 2005 года. У 2024 годзе абвясціў аб завяршэнні прафесійнай кар’еры.

## Фіналы турніраў 
### Турніры Вялікага Шлема: 29 (21 перамога, 8 паразаў) 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэнісісты Іспаніі
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 года
Рамуальд Іосіфавіч Клім

{{Спартсмен
 | імя              = Рамуальд Клім
 | выява      = 
 | шырыня           = 
 | апісанне выявы = 
 | пол              = мужчынскі
 | поўнае імя       = Рамуальд Іосіфавіч Клім
 | арыгінал імя   = 
 | мянушкі         = 
 | грамадзянства   =  
 | спецыялізацыя    = лёгкая атлетыка
 | клуб             = 
 | дата нараджэння    = 
 | месца нараджэння   = 
 | дата смерці      = 
 | месца смерці     = 
 | года кар'еры     =
 | рабочы бок  = 
 | трэнеры          = 
 | рост             = 
 | вага              = 
 | медалі           = 

{

}
}}
**Рамуальд Іосіфавіч Клім** (, в. Хвоева, Нясвіжскі павет, Навагрудскае ваяводства, Польская Рэспубліка — 28 мая 2011, Мінск) — савецкі беларускі лёгкаатлет і трэнер, алімпійскі чэмпіён 1964 года ў кіданні молата. Рэкардсмен свету (74,52 м — 1969), дзевяціразовы рэкардсмен СССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 мая 1933 года ў в. Хвоева Нясвіжскага павета Навагрудскага ваяводства Польскай Рэспублікі.

Скончыў Мінскі інстытут фізічнай культуры (1956). Працаваў выкладчыкам фізвыхавання ў Горацкай сельскагаспадарчай акадэміі. Выступаў за ДСА «Чырвоны Сцяг» (1959—1964), затым — за вайсковыя клубы Віцебска і Мінска. У склад зборнай СССР увайшоў ва ўзросце 30 гадоў.

Чэмпіён Алімпійскіх гульняў 1964 года, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 1968 года. Чэмпіён Еўропы 1966 года, сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы 1969 года. Двухразовы пераможца розыгрышу Кубка Еўропы (1965, 1967). Двухразовы пераможца Спартакіяды народаў СССР (1967, 1971). Чатырохразовы чэмпіён СССР (1965, 1966, 1967, 1971). Уладальнік Кубка CCCР (1969). Пяціразовы пераможца мемарыяла братоў Знаменскіх. Завяршыў спартыўную кар’еру ў 1973 годзе, пасля чаго займаўся трэнерскай дзейнасцю. З 1997 года — прафесар-кансультант кафедры лёгкай атлетыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры.

Памёр 28 мая 2011 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нясвіжскім раёне
Катэгорыя:Кідальнікі молата Беларусі
Катэгорыя:Кідальнікі молата СССР
Катэгорыя:Трэнеры СССР
Катэгорыя:Трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1964 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1968 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1964 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1968 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы фізічнай культуры БССР
Катэгорыя:Трэнеры па лёгкай атлетыцы
Букентаўр

**Букентаўр**  — міфічная істота са старажытнагрэчаскай міфалогіі, якая адносіцца да класа кентаўрыдаў. Уяўляе сабой чалавека з целам быка.  Букентаўр сімвалізуе дуалізм чалавечай прыроды, у якой прысутнічаюць як духоўны, так і жывёльны пачатак.  У параўнанні з выявай кентаўра жывёльны пачатак у ім пераважае. Блізкім да букентаўра з'яўляўся Мінатаўр, які нарадзіўся на свет ад ненатуральна сувязі жонкі Мінас а Пасіфаі і пасланага Пасейдонам белага ахвярнага быка. Пераможцамі букентаўров сталі Тэсей і Геракл.
«... Букентаўр (Sagittarius bucentaurus) валодае целам і сілай быка; ён хоць вельмі раздражняльны, але вельмі марудны.» 

## Спасылкі 
* Арыгінал артыкула на сайце «Bestiary.us» 

Катэгорыя:Міфічныя істоты ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Міфічныя каровы
Кампечэ

**Кампечэ** () — адзін з трыццаці аднаго штатаў у цэнтральнай частцы Мексікі. Плошча — 57,924 км². Насельніцтва складае 822,441 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — горад Сан-Франсіска-дэ-Кампечэ.

## Гл. таксама 
* Ічпіч
* Аканмуль
* Рыа-Бек
Acanthopagrus bifasciatus

**Acanthopagrus bifasciatus** — від рыб сямейства .

*Acanthopagrus bifasciatus* могуць дасягаць у даўжыню да 50 см.

Гэты від сустракаецца ў прыбярэжнай зоне Індыйскага акіяна: ад Чырвонага мора і Персідскага заліва да Паўднёвай Афрыкі на глыбінях ад 2 да 20 метраў..

Найбольшая даўжыня — 36,2 см; Найбольшы зарэгістраваны ўзрост — 19 гадоў.

Катэгорыя:Марскія карасі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Кааўіла

**Кааўіла дэ Сарагоса** () — адзін з трыццаці аднаго штатаў у цэнтральнай частцы Мексікі. Плошча — 151,563 км². Насельніцтва складае 2,748,391 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — горад Сальтыльё.

Катэгорыя:Штаты Мексікі
Каліма

**Каліма** () — адзін з трыццаці аднаго штатаў у цэнтральнай частцы Мексікі. Плошча — 5,625 км². Насельніцтва складае 650,555 чалавек (2010 год), такім чынам штат з'яўляецца самым маленькім у краіне па колькасці насельніцтва. Адміністрацыйны цэнтр — горад Каліма.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Штаты Мексікі
Веракрус (штат)

**Веракрус** () — адзін з трыццаці аднаго штатаў у цэнтральнай частцы Мексікі. Плошча — 71,820 км². Насельніцтва складае 7,643,194 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — Халапа-Энрыкес.

## Вядомыя асобы 
* Сальма Хаек
* Эль-Асусуль

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Штаты Мексікі
Пелагскія астравы

**Пелагскія астравы** () — самы паўднёвы архіпелаг Італіі, які знаходзіцца паміж Мальтай і Тунісам.

Архіпелаг складаецца з трох вулканічных астравоў: Лампедуза, Ліноза і незаселенага Лампіёнэ. Геаграфічна архіпелаг адносяць да Афрыкі. Найвышэйшы пункт — 186 м над узроўнем мора (Монтэ-Вулкана). Плошча астравоў — 25,5 км².

Насельніцтва астравоў — каля 6 тыс. чалавек (2004). Адміністрацыйна Пелагскія астравы з’яўляюцца камунай у складзе сіцылійскай правінцыі Агрыджэнта.

Спрыяльны клімат і ўнікальная марская фаўна (мальтыйска-пелагская) прыцягваюць турыстаў, аднак з-за блізкасці да Афрыкі (да Туніса крыху больш за 100 км) астравы маюць праблемы з нелегальнымі эмігрантамі, якія накіроўваюцца ў Еўропу.

## Спасылкі 
* Isole Pelagie 
* Pelagie Islands — My Guide Sicily
Ліпарскія астравы

**Ліпарскія астравы** (часам **Эолавы**, **Эалійскія**) () — група астравоў у Тырэнскім моры на поўнач ад Сіцыліі. Шэсць з іх ўтвараюць абшчыну Ліпары, на сёмым востраве (Саліна) размешчаны абшчыны Санта-Марыя, Мальфа і Рынелья.

Усе астравы вулканічнага паходжання. На аднайменным востраве да сённяшняга часу пастаянна актыўны вулкан Стромбалі. На астравах Ліпары і Вулкана сустракаюцца фумаролы.

Да Ліпарскіх астравоў належаць:

thumb|250px|left|На востраве Алікудзі
* Ліпары
* Саліна
* Вулкана
* Стромбалі
* Філікудзі
* Алікудзі
* Панарэя
* Басілуца

У летні сезон тры разы на тыдзень да астравоў ходзіць паром з Неапаля, які рухаецца далей у Мілаца на Сіцыліі і вяртаецца назад. Акрамя яго, кожны дзень на астравы ходзяць катэры на падводных крылах з Месіны. Ліпарскія астравы знаходзяцца ў спісе Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ліпарскія астравы на сайце ЮНЕСКА
* Ліпарскія астравы ў энцыклапедыі Зямлі
* Агульны даведнік 

Катэгорыя:Вулканічныя астравы
Тасканскі архіпелаг

thumb|right|300px|Тасканскі архіпелаг
**Тасканскі архіпелаг** — група астравоў паміж Лігурыйскім морам і Тырэнскім морам, на захад ад італьянскай правінцыі Таскана.

У склад архіпелага ўваходзяць астравы Эльба (найбуйнейшы востраў у групе), Гаргона, Капрая, Піяноза, Мантэкрыста, Джыліа і Джыянутры), на тэрыторыі якіх знаходзіцца Нацыянальны парк Тасканскага архіпелага.

На астравах размешчаныя невялікія гарады і пасёлкі, якія часта наведваюцца турыстамі.

## Спасылкі 
* Нацыянальны парк Тасканскага архіпелага (англ.)
Ч’япас

**Ч’япас** () — адзін з трыццаці аднаго штатаў у цэнтральнай частцы Мексікі. Плошча —  км². Насельніцтва —  чалавек (2010). Адміністрацыйны цэнтр — горад Тустла-Гут’ерэс.

## Гл. таксама 
* Сьера-Мадрэ-дэ-Ч’япас

Катэгорыя:Штаты Мексікі
Мехіка (штат)

**Мехіка** () — адзін з трыццаці аднаго штатаў у цэнтральнай частцы Мексікі. Плошча — 22,357 км². Насельніцтва складае 15,175,862 чалавек (2010 год), што робіць штат першым па колькасці насельніцтва. Адміністрацыйны цэнтр — горад Талука-дэ-Лерда.

Катэгорыя:Штаты Мексікі
Мічаакан

**Мічаакан дэ Акампа** () — адзін з трыццаці аднаго штатаў у цэнтральнай частцы Мексікі. Плошча — 58,643 км². Насельніцтва складае 4,351,037 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — горад Марэлія.

## Вядомыя асобы 
* Феліпэ Кальдэрон

Катэгорыя:Штаты Мексікі
Агуаскальентэс (штат)

**Агуаскальентэс** () — адзін з трыццаці аднаго штатаў у цэнтральнай частцы Мексікі. Плошча — 5,618 км². Насельніцтва складае 1,184,996 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — Агуаскальентэс.

## Літаратура 
* Латинская Америка: Энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. В. В. Вольский. — М.: Советская энциклопедия, 1980. — С. 224. — 576 с. с илл.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Штаты Мексікі
Музей прыродазнаўства (Вена)

**Музей прыродазнаўства** () у Вене з'яўляецца адным з найбуйнейшых музеяў Аўстрыі, а таксама адным з самых важных музеяў у свеце. Адкрыты ў 1889 г. адначасова з размешчаным насупраць яго Музеем гісторыі мастацтваў. Музей прыродазнаўства быў пабудаваны для размяшчэння ў ім вялізных калекцый прыродных экспанатаў Габсбургаў.

Знакамітыя і ўнікальныя экспанаты, такія як Венера Вілендорфская і шкілет дыпладока, а таксама вымерлыя 200 гадоў таму расліны і жывёлы, як, напрыклад, стэлерава карова, прадстаўлены ў 39 залах.

## Гісторыя 
Прыкладна ў 1750 годзе імператар Франц I Стэфан (муж Марыі Тэрэзіі) купіў найбуйнейшую ў той час калекцыю, якая налічвала каля 30 000 прыродных экспанатаў, сярод якіх былі рэдкія віды слімакоў, каралаў, ракавін, каштоўных камянёў і рэдкіх мінералаў.

З часам калекцыя стала настолькі вялікай, што ў памяшканнях Хофбурга не стала хапаць месца. У ходзе мерапрыемстваў па зносе бастыёна, які ўжо не адпавядаў духу таго часу, для пабудовы Рынгштрасэ ў 1857 годзе была запланавана таксама пабудова двух вялікіх музеяў. Абодва музея былі пабудаваныя згодна з планамі архітэктараў Готфрыда Земпера і барона Карла фон Хазэнаўэра. Будаўніцтва музея працягвалася з 1871 па 1889 г.

Катэгорыя:Музеі Вены
Катэгорыя:Прыродазнаўчыя музеі
Катэгорыя:Палеанталагічныя музеі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1889 годзе
Венера Вілендорфская

**Венера Вілендорфская** () — невялікая статуэтка жаночай фігуры, знойдзеная ў адным са старажытных пахаванняў каля мястэчка Вілендорф у Вахау, пасёлку камуны Агсбах, у Аўстрыі археолагам *Ёзэфам Сцамбаці* () у 1908 годзе. У цяперашні час захоўваецца ў венскім Музеі прыродазнаўства.

Статуэтка вышынёй 11 см выразаная з аалітавага вапняка, які не сустракаецца ў гэтай мясцовасці (што сведчыць аб перамяшчэннях старажытных) і падфарбавана чырвонай охрай. Паводле ацэнкі 1990 года, фігурка выраблена прыкладна за 22-24 тысячы гадоў да нашай эры. Амаль нічога не вядома ні пра месца, ні аб метадзе вырабу, ні аб культурным прызначэнні гэтай статуэткі.

thumb|left|Выгляд збоку

Першабытны скульптар ледзьве намячае канечнасці ў фігуры, абагульнена выяўляе галаву, але падкрэслівае, гіпертрафіруючы, жаночыя дзетародныя рысы — вялікія грудзі, масіўныя сцёгны. Выява вызначаецца цяжкаважкасцю, умоўнасцю форм і разам з тым своеасаблівай пластычнай выразнасцю.

Венера мае вельмі цікавую форму. Гэта выява аплыўшай тлушчам жанчыны з выразна выяўленымі лініямі, які падкрэсліваюць яе грудзі, пупок, палавыя органы і клубы, але якая не мае твару. На галаве добра бачны выразаныя валасы або галаўны ўбор. Падобны целасклад у каменным веку сведчыць аб доступе да вялікай колькасці ежы і, такім чынам, аб дастаткова высокім становішчы гэтай жанчыны. Магчыма, яна была кіраўніком роду або прамаці, бо не варта забываць, што пазіравалі скульптару рэальныя жанчыны.

Па меркаванні іншых даследчыкаў, фігурка, магчыма, была ідал ам урадлівасці і магчыма выкарыстоўвалася вагінальна, як знак, які закліканы павялічыць дзетараджэння. За гэта сведчыць адсутнасць ног (статуэтка не павінна была стаяць па задуме аўтара), выразна выяўленыя грудзі і палавыя органы.

Мянушка «Венера» нарадзілася як жарт і прыліплі да выкапнёвых статуэтак жанчын каменнага веку, для якіх было характэрна адлюстраванне надзвычай тлустых матронаў. З’яўленне выяў жаночых фігур было абумоўлена існаваннем матрыярхату. Спецыялісты атаясняюць яе з Маці-Зямлёй — хтанічнай багіняй урадлівасці, якая пачыталася у даіндаеўропейскай Еўропе.

## Гл. таксама 
*Венера Гальгенбергская

## Літаратура 
* Лазука, Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б.А.Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0894-4

## Спасылкі
* «Venus of Willendorf» by Christopher L. C. E. Witcombe 
* Афіцыйны сайт венскага Музея прыродазнаўства

Катэгорыя:Першабытнае мастацтва
Катэгорыя:Палеалітычныя Венеры
Вялікі Бельт

thumb|250px|left|Сістэма дацкіх праліваў. Вялікі Бельт размешчаны ў цэнтры.
**Вялікі Бельт** — праліў паміж астравамі Лолан і Зеландыя на ўсходзе і астравамі Лангелан і Фюн на захадзе. Злучае Балтыйскае мора і праліў Катэгат. Даўжыня праліва складае 115 кіламетраў, найменшая шырыня 3,7 кіламетраў, найменшая глыбіня на фарватары — 11 метраў.

Вялікі Бельт з’яўляецца галоўным з трох дацкіх праліваў, якія звязваюць Катэгат і Балтыйскае мора. Два іншых — Эрэсун і Малы Бельт.

У праліве два астравы: Спрога на поўначы і Лангелан на поўдні. Спрога дзеліць Вялікі Бельт на Усходні і Заходні каналы. Праз Усходні і Заходні каналы пабудаваны Мост Вялікі Бельт, пад Усходнім праходзіць тунэль.

Катэгорыя:Дацкія пралівы
Лім-фіёрд

thumb|200px|Месцазнаходжанне Лім-фіёрда на карце

**Лім-фіёрд** (Lim Fjord, Limfjorden) — сістэма праліваў на поўначы паўвострава Ютландыя ў Даніі, якая злучае Паўночнае мора і праліў Катэгат.

Даўжыня каля 180 км.

Складаецца з азёрападобных пашырэнняў — плёсаў, звязаных паміж сабой вузкімі звілістымі пратокамі. Лім-фіёрд аддзяляе востраў Паўночная Ютландыя ад паўвострава Ютландыя. Пераважныя глыбіні — 3-5 метраў, найбольшая глыбіня — 24 метра.
 
У Лім-фіёрдзе больш за 90 астравоў, найбуйнейшыя з іх — Морс і Фур.

Найважнейшы порт Ольбарг даступны для вялікіх суднаў з усходу, дзе маецца месцамі каналізаваны фарватар, які рэгулярна расчышчаецца. Лім-фіёрд — раён рыбалоўства (селядзец, вугор), у заходняй частцы фіёрда вядзецца здабыча вустрыц.

Да 1825 года Лім-фіёрд быў залівам, пакуль жорсткі шторм не размыў пясчаную касу, аддзяляўшую фіёрд ад Паўночнага мора. Гэтым самым Паўночная Ютландыя ператварылася з паўвострава ў востраў, а Лім-фіёрд у праліў.

[thumb|800px|center|Мост праз Лім-фіёрд, які злучае ([Ольбарг і Нерэсундбю)]]

## Выявы 

File:Jytland.Limfjord.jpg
File:Jytland.Limfjord2.jpg 
File:Jytland.Limfjord3.jpg
File:Hvalpsundfærgen.jpg
File:Limfjord-Odby_Bugt.jpg
File:Limfjord.jpg
File:Nissum_Bredning_ved_Draget.jpg
File:Oddesund.jpg  
File:Limfjorden_Hans_Schmidt.jpg
File:HSmidth_Fur_Sund.JPG
File:HSmidth_Snurrevaadsfiskere_i_Limfjorden.JPG

Катэгорыя:Пралівы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Пралівы Даніі
Фрызскія астравы

**Фры́зскія астравы** (**Фрысла́ндскія, Ва́тавыя астравы**) (, ) — архіпелаг на паўночным захадзе Еўропы ў Паўночным моры.

Астравы пралягаюць ланцужком уздоўж узбярэжжа трох краін з захаду на ўсход на працягу больш за 250 кіламетраў, адгароджваючы ад Паўночнага так званае Ватавае мора. Астравы ўключаны ў склад тэрыторыі Нідэрландаў, Германіі і Даніі.

Астравы маюць дзюннае паходжанне. Знаходзяцца ў прыліўна-адліўнай зоне Паўночнага мора.

Архіпелаг атрымаў сваю назву ад Фрызіі, уздоўж тэрыторыі якой ён размешчаны. Фрызія з'яўлялася месцам жыхарства фрызскага народа.

У зоне астравоў размяшчаюцца вусці многіх паўнаводныя рэк Еўропы: Эльба, Эмс, Везер. Уздоўж астравоў праходзяць важныя транспартныя марскія шляхі.

Астравы падзяляюцца на:
* Заходне-Фрызскія астравы
**Тэксел
**Вліланд
**Тэрсхелінг
**Амеланд
**Схірманіког
**Ратумерплат
**Ратумерог
*Усходне-Фрызскія астравы
**Боркум
**Юіст
**Нордэрней
**Бальтрум
**Лангеог
**Шпікерог
**Вангерогэ
*Паўночна-Фрызскія астравы
**Пельворм
**Нордштранд
**Халіген
**Амрум
**Фёр
**Зільт
**Ромё
**Манё
**Фанё

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
* Фёр: «зялёны востраў» у Паўночным моры

Катэгорыя:Астравы Паўночнага мора
Катэгорыя:Астравы Германіі
Катэгорыя:Астравы Даніі
Катэгорыя:Астравы Нідэрландаў
Катэгорыя:Фрызія
Сан-Луіс-Патасі (штат)

**Сан-Лу́іс-Патасі́** () — адзін з трыццаці аднаго штатаў у цэнтральнай частцы Мексікі. Плошча — 60 983 км². Насельніцтва складае 2 585 518 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — горад Сан-Луіс-Патасі.

Катэгорыя:Штаты Мексікі
Санора (штат)

**Санора** () — адзін з трыццаці аднаго штатаў у цэнтральнай частцы Мексікі. Плошча — 179,503 км². Насельніцтва складае 2,662,480 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — горад Эрмасільё.

## Гл. таксама 
* Піма
## Спасылкі
Катэгорыя:Штаты Мексікі
Эрэсун

thumb|right|220px|Эрэсун і Эрэсунскі мост
**Э́рэсун** (, ), таксама **Зунд** () — праліў паміж востравам Зеландыя (Данія) і Скандынаўскім паўвостравам (Швецыя). Разам з іншымі Дацкімі пралівамі злучае Балтыйскае і Паўночнае мора.

У Эрэсуна размешчаны два буйных горада — Капенгаген і Мальмё, звязаныя адзін з адным Эрэсунскім мастом, які складаецца з уласна моста і тунэля.

Праліў ўзнік каля 8000 гадоў таму, калі вызваленая ад цяжару льдоў ледніковага перыяду Скандынаўская пліта пачала нахіляцца, падняўшыся на поўначы і апусціўшыся на поўдні; воды Паўночнага мора размылі перашыек у раёне цяперашняга Эрэсуна і затапілі шырокія нізінныя тэрыторыі, утварыўшы Балтыйскае мора.

## Гл. таксама 
* Паўвостраў Сконэ

Катэгорыя:Дацкія пралівы
Катэгорыя:Пралівы Швецыі
Эгадскія астравы

thumb|right|250px|Эгадскія астравы
**Эгадскія астравы** () — група астравоў у заходняга ўзбярэжжа Сіцыліі паблізу Трапані. Эгадскія астравы складаюцца з трох буйных астравоў Фавіньяна, Леванца і Марэціма, а таксама з некалькіх больш дробных астравоў, у тым ліку Форміка. Астравы былі заселены чалавекам яшчэ ў дагістарычныя часы, калі яны былі звязаны з мацерыком. На Леванца ў пячоры генуэзцаў *Grotta del Genovese* захаваліся старажытныя малюнкі і разьба на камені ранняга каменнага веку. У 241 да н.э. ля Эгадскіх астравоў адбылася апошняя бітва паміж флотам Карфаген а і Рымскай Рэспублікі, якая скончылася перамогай рымлян і завяршыла Першую Пунічную вайну. Сёння астравы складаюць разам абшчыну Фавіньяна ў правінцыі Трапані.

## Глядзіце таксама
Эванджэліста Тарычэлі

**Эванджэліста Тарычэ́лі** (; , Фаэнца — , Фларэнцыя) — італьянскі матэматык і фізік, вучань Галілея. Вядомы як аўтар канцэпцыі атмасфернага ціску і прадаўжальнік справы Галілея ў галіне распрацоўкі новай механікі. Вучнем Тарычэлі быў Вінчэнца Вівіяні.

Матэматычную адукацыю атрымаў у Рыме. З 1642 года прафесар матэматыкі і фізікі ў Фларэнтыйскім універсітэце.

## Галоўныя адкрыцці 
У 1643 годзе адкрыў існаванне атмасфернага ціску і вакууму (Тарычэліева пустата). Вынайшаў ртутны барометр і спіртавы тэрмометр. Займаўся канструяваннем мікраскопаў, шліфаваў лінзы для тэлескопаў.

У 1641 годзе сфармулявай закон выцякання вадкасці праз адтуліны сасуда і вывеў формулу скорасці выцякання (формула Тарычэлі).

У гонар вучонага атрымала назву пазасістэмная адзінка адзінка вымярэння ціску — тарычэлі (*тор*).

## Асноўныя працы 
* Trattato del moto (1640).
* Opera geometrica (1644).
* Lezioni accademiche (1715, пасмяротна.)
* Esperienza dell’argento vivo (Берлін, 1897, пасмяротна).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Фізікі Італіі
Катэгорыя:Матэматыкі Італіі
Катэгорыя:Матэматыкі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Асобы на марках
Джордж Клуні

**Джордж Цімаці Клуні** (); , Лексiнгтан, штат Кентукі, ЗША) — амерыканскі , ,  і . Пляменнік спявачкі Розмары Клуні. У вялікае кіно патрапіў дзякуючы серыялу «Хуткая дапамога» і кінафільму «Ад заходу да світання», за які атрымаў прэмію MTV у 1996 годзе.

З’яўляецца прадзюсарам некалькіх фільмаў, напрыклад, «Аперацыя „Арго“» з Бенам Афлекам.

## Зноскі
Сальма Хаек

**Сальма (Сельма) Вальгарма Хаек Хіменэс-Піно** (ісп. Salma Valgarma Hayek Jiménez-Pinault, араб. سلمى حايك, ) — мексікана-амерыканская актрыса, рэжысёр і прадзюсар лівана-іспанскага паходжання. Самая паспяховая мексіканская актрыса ў Галівудзе з часоў Кармэн Міранды. Хаек знялася ў больш чым 30 фільмах. 

Яна першая мексіканка, якая была намінаваная на прэмію «Оскар» за лепшую жаночую ролю (2002).

Катэгорыя:Постаці ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мексіцы
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя
Сільвестэр Сталонэ

**Сільвестр Сталонэ** ( — вымаўляецца **Стэлоўн**; італьянскае прачытанне прозвішча — **Сільвестэр Сталонэ**; ) — амерыканскі акцёр, рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.

Зняўся ў мностве баявікоў, у тым ліку ў серыялах «Рэмба» і «Рокі», фільмах «F.I.S.T.», «Кобра», «Танга і Кэш», «Оскар», «Скалалаз». Паставіў музычны фільм «Застаючыся жывым» (1983). Вядомы таксама па мянушцы «Слай» ().

## Фільмаграфія 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Рэжысёры ЗША
Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША
Катэгорыя:Прадзюсары ЗША
Кармэн Міранда

**Кармэн Міранда** (, народжаная **Марыя ду Карма Міранда да Кунья** (), 9 лютага 1909 — 5 жніўня 1955) — бразільская і амерыканская  і .

## Літаратура 
* Gil-Montero M. Brazilian bombshell: the biography of Carmen Miranda. New York : D.I. Fine, 1989
* Schilaro Santa Rosa N. Carmen Miranda. Sao Paulo: Duna Dueto, 2002

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Поль Сабацье

{{Вучоны
| Імя                  = Поль Сабацье
| Арыгінал імя       = 
| Фота                 = Paul Sabatier, chemist (1854–1941).jpg
| Шырыня               = 230px
| Подпіс              = 
| Месца нараджэння       = 
| Месца смерці         = 
| Грамадзянства          = 
| Навуковая сфера        = неарганічная хімія, арганічная хімія
| Месца працы         = 
| Альма-матэр          = 
| Навуковы кіраўнік = 
| Знакамітыя вучні   = 
| Вядомы як         = 
| Узнагароды і прэміі     = { style="background:transparent"
  Нобелеўская прэмія па хіміі (1912)
}
{ style="background:transparent"
 
}
| Сайт                 = 
}}
**Поль Сабацье** (; ,  — , ) — французскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1912) сумесна з Віктарам Грыньярам.

Член Парыжскай акадэміі навук (з 1913), Лонданскага каралеўскага таварыства, Амерыканскага хімічнага таварыства, многіх іншых акадэмій і навуковых таварыстваў. Камандор ордэна Ганаровага легіёна.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Хімікі Францыі
Халіска

**Халіска** () — адзін з трыццаці аднаго штатаў у цэнтральнай частцы Мексікі. Плошча — 78.599 км². Насельніцтва складае 7.350.682 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — Гвадалахара.

## Вядомыя асобы 
* Карлас Сантана

## Спасылкі 
Катэгорыя:Штаты Мексікі
Малы Бельт

**Малы Бельт** () — праліў паміж астравамі Фюн і Эро на ўсходзе, і востравам Альс і паўвостравам Ютландыя на захадзе. Злучае Балтыйскае мора і праліў Катэгат.

Даўжыня праліва складае 50 кіламетраў, шырыня змяняецца ад 800 метраў да 28 кіламетраў, найменшая глыбіня на фарватары — 12 метраў, максімальная — 75 метраў.

Праз праліў перакінутыя два моста, якія завуцца Стары мост і Новы мост.

Катэгорыя:Дацкія пралівы
Трыганаметрычныя формулы

### Трыганаметрычныя тоеснасці: 
### Формулы складання: 
### Формулы кратных вуглоў: 
: \sin 2\alpha = 2 \sin \alpha \cos \alpha = \frac{2\,\operatorname{tg}\,\alpha }{1 + \operatorname{tg}^2\alpha},
: \cos 2\alpha = \cos^2 \alpha\,-\,\sin^2 \alpha = 2 \cos^2 \alpha\,-\,1 = 1\,-\,2 \sin^2 \alpha = \frac{1 - \operatorname{tg}^2 \alpha}{1 + \operatorname{tg}^2\alpha} = \frac{\operatorname{ctg}\,\alpha - \operatorname{tg}\,\alpha}{\operatorname{ctg}\,\alpha + \operatorname{tg}\,\alpha},
: \operatorname{tg}\,2 \alpha = \frac{2\,\operatorname{tg}\,\alpha}{1 - \operatorname{tg}^2\alpha},
: \operatorname{ctg}\,2 \alpha = \frac{\operatorname{ctg}^2 \alpha - 1}{2\,\operatorname{ctg}\,\alpha} = \frac{1}{2}\left(\operatorname{ctg}\,\alpha - \operatorname{tg}\,\alpha \right).

### Формулы палавіннага вугла: 
### Формулы сумы і рознасці функцый: 
:  \sin \alpha \pm \sin \beta = 2 \sin \frac{\alpha \pm \beta}{2} \cos \frac{\alpha \mp \beta}{2},
:  \cos \alpha + \cos \beta = 2 \cos \frac{\alpha+\beta}{2} \cos \frac{\alpha-\beta}{2},
:  \cos \alpha - \cos \beta = - 2 \sin \frac{\alpha+\beta}{2} \sin \frac{\alpha-\beta}{2},
:  \operatorname{tg} \alpha \pm \operatorname{tg} \beta = \frac{\sin (\alpha \pm \beta)}{\cos \alpha \cos \beta},
:  1 \pm \sin {2 \alpha} = (\sin \alpha \pm \cos \alpha)^2.

### Здабыткаў функцый: 
### Формулы паніжэння цотнай ступені: 
Катэгорыя:Трыганаметрыя
Ірына Ханунік-Рамбальская

**Ірына Ханунік-Рамбальская** () — беларуская актрыса і тэлевядучая. Вядучая тэлепраектаў «Большой завтрак» і «Столичные подробности» на тэлеканале «СТБ». Адна з вядучых навін «24 часа».

## Біяграфія 
Нарадзілася 8 лютага 1983 года ў Мінску.

Скончыла школу з залатым медалём і атрымала адукацыю юрыста (чырвоны дыплом). Пасля навучэння прайшла юрыдычную практыку. Працавала фотамадэллю (з 12 гадоў). Таксама паўтары гады адвучылася на факультэце журналістыкі БДУ.

На тэлеканале «СТБ» з 2006 года.

### Сям’я 
* Маці — Алла Паўлаўна Назарава.
* Муж — Джэймс (нар. 14 лютага).
* Дачка — Ізабела (нар. 31 снежня).
* Каціна шчасце ().

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Актрысы Беларусі
Тарквата Таса

**Тарквата Та́са** (, 11 сакавіка 1544, Сарэнта — 25 красавіка 1595, Рым) — адзін з найбуйнейшых італьянскіх паэтаў XVI стагоддзя, прадстаўнік позняга Адраджэння. Аўтар знакамітай паэмы «Вызвалены Ерусалім» (1575).

У 1560—1565 гадах вучыўся ў Падуанскім і ў Балонскім універсітэтах. З 1565 года на службе ў кардынала Луіджы д’Эстэ. З 1572 года прыдворны паэт ферарскага герцага Альфонса II д’Эстэ.

## Творчасць 
Першы адметны твор Тарквата Таса — фантастычная паэма «Рынальда» (1562). Галоўны твор — эпічная паэма ў актавах «Вызвалены Ерусалім» (1580), напісаная ў традыцыях гераічнага эпасу і рыцарскага рамана. Паэма была асуджана інквізіцыяй, яе другая рэдакцыя пад назвай «Заваяваны Іерусалім» (1593) мае артадаксальна-каталіцкі характар. Аўтар паэмы «Сем дзён стварэння свету» (1594), філасофскіх «Дыялогаў» (зберагліся 28 з іх, у тым ліку «Бацька сям’і», 1583), драмы «Амінта» (1573) і іншых твораў.

У апошнія гады жыцця пасля цяжкай псіхічнай хваробы Т. Таса адышоў ад ідэй гуманізму. Пачаўся заняпад яго творчасці.

Вобраз Тарквата Таса як паэта і чалавека знайшоў адлюстраванне ў творчасці Ё. В. Гётэ, Дж. Байрана, Дж. Леапардзі, К. М. Бацюшкава, Н. В. Кукальніка і іншых.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Тассо Торквато // Литературная энциклопедия: В 11 т. — [М.], 1929—1939. — Т. 11. / Ред. коллегия: Лебедев-Полянский П. И., Нусинов И. М.; Гл. ред. Луначарский А. В.; ученый секретарь Михайлова Е. Н. — М.: Худож. лит., 1939. — Стб. 189—194. — 824 стб.: ил.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Італіі
Катэгорыя:Пісьменнікі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Драматургі Італіі
Катэгорыя:Драматургі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сарэнта
Катэгорыя:Пісьменнікі Адраджэння
Парма

**Парма** (, , ) — горад у італьянскім рэгіёне Эмілія-Раманья, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі, на аднайменнай рэчцы, на паўночны захад ад Балонні. Заступнікам горада лічыцца Іларый Піктавійскі. Свята горада 13 студзеня.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Эміліі-Раманьі

Катэгорыя:Камуны правінцыі Парма
Балоння (значэнні)

**Балоння** — шматзначны тэрмін.

## Тапонімы 
* Балоння — горад у Італіі
* Балоння — правінцыя ў Італіі

## Іншае 
* Балоння — сінтэтычная тканіна
Джорджэ Энеску

**Джорджэ Энеску** (; , сяло Лівені, герцагства Букавіна, Аўстра-Венгрыя; цяпер сяло Джорджэ Энеску, Баташаны, Румынія — , ) — румынскі выканавец, , ,  і , нацыянальны класік, адзін з найбуйнейшых музыкантаў першай паловы XX стагоддзя.

## Біяграфія 
Пачаў складаць музыку з пяцігадовага ўзросту. Сямігадовым быў адпраўлены вучыцца ў Венскую кансерваторыю, скончыў яе з сярэбраным медалём. Выступаў у Вене з канцэртамі. У 1895 прыехаў у Парыж, вучыўся ў Жуля Маснэ, Мартэна Марсіка і Габрыэля Фарэ на адным курсе з Гі Рапарцам. У 1923 дэбютаваў у Нью-Ёрку як дырыжор. У 1920-1930-х жыў у Бухарэсце і Парыжы, пасля 1946 — у Парыжы, але актыўна канцэртаваў як скрыпач і дырыжор у Еўропе і ЗША, выступаў у Маскве (1946, ён бываў тут і раней — у 1909 і 1919). Гуляў разам з Б. Бартакам, Э. Ізаі, К. Хаскіл, П. Казальсам, Д. Ойстрахам, Г. Наваіш і іншымі буйнымі выканаўцамі. Вучнямі Энеску былі такія выдатныя скрыпачы, як Егудзі Мянухін, Арцюр Грум'ё, Жынет Невё, Крысціян Фера, Леон Суружон і інш.

## Спасылкі 
## Спасылкі 
* Сайт грамадствы Энеску 

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Румыніі
Катэгорыя:Выкладчыкі Манес-каледжа
Катэгорыя:Выкладчыкі Звычайнай школы музыкі

Катэгорыя:Постаці Румыніі
Джозеф Эрлангер

**Джозеф Эрлангер** (анг. Joseph Erlanger, , Сан-Францыска, ЗША — , Сент-Луіс, штат Місуры, ЗША) — амерыканскі фізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1944) (сумесна з Гербертам Гасерам) «за адкрыцці, якія маюць дачыненне да высокадыферэнцыраванных функцый асобных нервовых валокнаў».

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі
Катэгорыя:Вучоныя ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне
Герберт Спенсер Гасер

**Герберт Спенсер Гасер** (, 5 ліпеня, 1888 Платэвіль, штат Вісконсін, ЗША — 11 мая 1963) — амерыканскі фізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1944) годзе (сумесна Джозефам Эрлангерам) «за адкрыцці, якія маюць адносіны да высокадыферэнцыраванных функцый асобных нервовых валокнаў».

## Біяграфія 
Скончыўшы школу, паступіў ва ўніверсітэт Вісконсіна. Тут ён вывучаў псіхалогію пад кіраўніцтвам доктара Эранглера (пасля яны разам правялі нямала даследаванняў). Працуючы ў медыцынскай школе пасля заканчэння ўніверсітэта, у 1915 годзе атрымаў доктарскую ступень.

У 1923 годзе Гасер з’ехаў у Еўропу, атрымаўшы грант на навучанне, а па вяртанні ў 1931 стаў прафесарам псіхалогіі і кіраўніком медыцынскага дэпартамента ў Карнельскім універсітэце (Нью-Ёрк). У 1935—1953 гадах узначальваў Ракфелераўскі інстытут медыцынскіх даследаванняў, пазней стаўшы ганаровым членам інстытута.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі
Катэгорыя:Фізіёлагі ЗША
Кірк Хэмет

**Кірк Лі Хэмет** (; 18 лістапада 1962, Сан-Францыска, штат Каліфорнія, ЗША) — гітарыст, бэк-вакаліст гурта Metallica. Вядомы сваімі тэхнічнымі сола, прызнанымі ва ўсім свеце: «Master of Puppets», «One», «Fade To Black», «Welcome Home (Sanitarium)». Таксама з’яўляецца аўтарам многіх вядомых рыфаў з творчасці Metallica. Займае 11-е месца ў спісе найвялікшых гітарыстаў усіх часоў.

## Дыскаграфія 
### Exodus 
* *1982 Demo*

### Metallica 
* ''Kill 'Em All*
* *Ride the Lightning*
* *Master of Puppets*
* *...And Justice for All*
* *Metallica*
* *Load*
* *ReLoad*
* *St. Anger*
* *Death Magnetic''

Катэгорыя:Гітарысты ЗША
Катэгорыя:Музыканты трэш-метала
Катэгорыя:Metallica
Джэймс Алан Хэтфілд

**Джэймс Алан Хэтфілд** (; , Даўні, штат Каліфорнія, ЗША) — вакаліст, гітарыст, адзін з заснавальнікаў і нязменны лідар гурта Metallica.

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Рок-музыканты ЗША
Катэгорыя:Гітарысты ЗША
Катэгорыя:Metallica
Ларс Ульрых

**Ларс Ульрых** (; нар. , Гентофт, Данія) — амерыканскі бубнач і прадзюсар дацкага паходжання. Адзін з заснавальнікаў гурта Metallica.

Манера ігры Ульрыха надзвычай разнастайная, пачынаючы ад простых рытмаў у «The Black Album», да складаных партый на першых дысках гурта, такіх як «Master of Puppets», «Ride the Lightning» або ў «… And Justice for All». Дыск «… And Justice for All» з самымі складанымі рытмамі з усёй творчасці гурта.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музыканты ЗША
Катэгорыя:Ударнікі ЗША
Катэгорыя:Музыканты трэш-метала
Катэгорыя:Metallica
Балоння

**Балоння** (, на мясцовым дыялекце: *Bulaggna*) — горад у паўночнай Італіі, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі і сталіца рэгіёна Эмілія-Раманья. Размяшчаецца паміж ракой По і Апенінамі. Насельніцтва — амаль 370 000 чалавек.

## Гісторыя 
Балоння была заснавана этрускамі пад назвай *Felsina*. Пазней яна зрабілася рымскай калоніяй (каля 189 года да н.э.), якую рымляне назвалі *Bononia*. У Сярэднявеччы Балоння была значным гандлёвым і навуковым цэнтрам.

## Універсітэт 
Балоння вядомая сваім універсітэтам, які лічыцца найстарэйшым у Еўропе (заснаваны ў 1088 годзе). У Сярэднявеччы ён быў важным асяродкам інтэлектуальнага жыцця. Сярод яго выпускнікоў Дантэ Аліг’еры, Франчэска Петрарка, Эразм Ратэрдамскі, Мікалай Капернік, Томас Бекет.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Арыстоцель Фіяраванці
* П’ер Паала Пазаліні, італьянскі пісьменнік і рэжысёр
* Бенедыкт XIV
* Луіджы Гальвані
* П’етра Антоніа Катальдзі

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Эміліі-Раманьі
Катэгорыя:Камуны правінцыі Балоння
Мерыда

**Ме́рыда** () — тапонім, прозвішча.

## Тапонім 
* Мерыда — горад у Венесуэле.
* Мерыда — штат у Венесуэле.
* Мерыда — горад у Іспаніі.
* Мерыда — горад у Мексіцы.

## Прозвішча 
* Карлас Мерыда (1891—1984) — гватэмальскі мастак.
Аск’я

**Аск’я** () — дзеючы стратавулкан у цэнтры ісландскага плато, размешчаным над лававым плато Оўдаўдахройн на тэрыторыі нацыянальнага парку Ватнаёкюдль. Вышыня вулкана — 1510 м над узроўнем мора.

Падчас вывяржэння вулкана, якое пачалося 29 сакавіка 1875 года, у кальдэры вулкана плошчай каля 45 км² утварыліся два буйных возера.

## Галерэя 

File:Viti Iceland.jpg
File:138 OESKJUVATN.JPG
File:Island Askja.jpg

## Спасылкі 
* Askja, Iceland 

Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Вулканы Ісландыі
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Мерыдскі дзяржаўны сімфанічны аркестр

**Мерыдскі дзяржаўны сімфанічны аркестр** ( ці ) - сімфанічны аркестр, які змяшчаецца ў венесуэльскім горадзе Мерыда. Некамерцыйная арганізацыя, ён быў заснаваны ў 1991 годзе венесуэльскім піяністам і педагогам Хасэ Антоніа Абрэў.

thumb|400px|Мерыдскі дзяржаўны сімфанічны аркестр

## Гісторыя 
Аркестр быў створаны 21 чэрвеня 1991 года, і ператварыўся з Мерыдскага дзяржаўнага моладзевага сімфанічнага аркестра, заснаванага ў 1978 годзе як частка Сістэмы моладзевых аркестраў Венесуэлы (FESNOJIV) на чале з Хасэ Антоніа Абрэў.

Яго са-заснавальнікам і першым мастацкім кіраўніком быў Амілкар Рывас. Паміж 1994 і 1997 гадамі, яго Дырыжор-пастаноўшчыкам быў Серхіа Берналь які пашырыў рэпертуар аркестра да еўрапейскай і лацінаамерыканскай сімфанічнай музыкі. У перыяд паміж 1998 і 2001 гадах, Osem узначальваў Фэліпэ Ізкарэй.

У сезоне 2006 года, аркестр прымаў удзел у многіх афіцыйных мерапрыемствах.

Аркестр пачаў свой 20-гадовы юбілей 15 студзеня 2011 прадстаўленнем Сімфоніі № 2 Чайкоўскага на другім штогадовым музычным фестывалі Ферыя дэль Соль.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Мерыда (Венесуэла)
Катэгорыя:Музыка Венесуэлы
Чыгуначны транспарт Ватыкана

]]

**Чыгуначны транспарт Ватыкана** складаецца з двух 300-метровых ліній чыгуначных пуцей у межах самога Ватыкана, гэта самая кароткая нацыянальная чыгуначная сістэма ў свеце. Доступ да сеткі італьянскіх чыгунак быў гарантаваны Латэранскім дагаворам 1929 года. Пуці і станцыя былі пабудаваны ў перыяд праўлення Папы Рымскага Пія XI.

Большасць чыгуначных перавозак прыпадае на грузавыя перавозкі, і толькі невялікую частку складаюць пасажырскія.

## Гісторыя 
Папа Рымскі Рыгор XVI не жадаў будаўніцтва чыгункі ў Папскай вобласці, перашкодзіў будаўніцтву.

Пры пераемніку Рыгора XVI, Папе Пію IX, будаўніцтва чыгунак усё ж пачалося. Першай чыгункай у Папскай вобласці была дарога Балоння—Анкона, але тэрыторыя, на якой вялося будаўніцтва, была захопленая войскамі Рысарджымента ў 1861 годзе, яшчэ да яго завяршэння.

Будаўніцтва чыгуначнага вакзала ў Ватыкане і яго сувязь з сеткай італьянскіх чыгунак былі гарантаваны Латэранскім дагаворам ад 1929 года. Агульны кошт будаўніцтва склаў, згодна з паведамленнямі таго перыяду, ₤ 24 млн.

Першы лакаматыў і цягнік заехаў на тэрыторыю Ватыкана ў сакавіку 1932 года. Чыгуначная Канвенцыя паміж Каралеўствам Італія і Ватыканам была ратыфікавана 12 верасня 1934 г., у кастрычніку 1934 года міністэрству грамадскіх работ перададзены чыгуначныя лініі ў Ватыкане.

## Спасылкі 
* The Vatican City State Railway 
* «The Railway Magazine» The Vatican railway 

Катэгорыя:Эканоміка Ватыкана
Ватыкан
Ватыкан