Чарнаўцы

**Чарнаўцы** () — горад на поўдні заходняй часткі Украіны, на рацэ Прут. Адміністрацыйны цэнтр Чарнавіцкай вобласці. Плошча 153 км². Насельніцтва каля 260 000 чал. (2024). Знаходзяцца за 408 км на паўднёвы захад ад Кіева, за 40 км ад украінска-румынскай граніцы. Вузел чыгуначных і аўтамабільных шляхоў.

Чарнаўцы — палітычны, культурны і рэлігійны цэнтр Букавіны.

## Этымалогія назвы 
Назва горада пайшла ад фартыфікацыі, якая ў «Спісе гарадоў рускіх далёкіх і блізкіх» згадваецца як Чэрн на Пруце.

## Гісторыя 
* XII: узнікненне Чарнаўцоў згодна з археалагічнымі звесткамі.
* XIV: у складзе Малдовы, памежнае паселішча.
* 1408: першы ўспамін пра Чарнаўцы ў грамаце малдаўскага гаспадара Аляксандра Добрага ў сувязі з мытнай дамовай, якую ён склаў з Львоўскімі купцамі.
* 1488: цэнтр павету, атрымалі Магдэбургскае права.
* XV—XVIII стст.: горада неаднаразова цярпела ад ваенных канфліктаў, у выніку чаго прыйшло ў заняпад.
* 1538: апынуліся пад уладай Турцыі.
* 1775: перайшлі да Аўстрыі, цэнтр ваеннай адміністрацыі Букавіны.
* 1786: цэнтр вобласці ў складзе Галічыны.
* 1849: цэнтр аўтаномнага края Букавіна.
* 1866: адкрыццё чыгункі Чарнаўцы — Львоў.
* 1875: заснаванне Чарнавіцкага ўніверсітэта.
* 1873: рэзідэнцыя Букавінскіх мітрапалітаў.
* 3 лістапада 1918: згодна з рашэннем народнага веча Чарнаўцы далучыліся да Украіны.
* 11 лістапада 1918: горада заняла румынскае войска, з 28 лістапада — у складзе Румыніі.
* 1940: СССР анексаваў Чарнаўцы разам з паўночнай Букавінаю, у складзе УССР.
* 6 ліпеня 1941 1941 — 29 сакавіка 1944: знаходзіліся пад нямецка-румынскай акупацыяй.

## Насельніцтва 
* 1890 год — 54,2 чал., з іх немцаў і яўрэяў — 27 192 чал. (51,3 %), украінцаў — 10 384 чал. (19,6 %), румынаў — 7624 чал. (14,4 %), палякаў, мадз’яраў і інш. — 7808 чал. (14,7 %).
* 1939 год — 106 тыс. чал.
* 1959 год — 152 тыс. чал.
* 1970 год — 187 тыс. чал.
* 1977 год — 214 тыс. чал.
* 1991 год — 259 тыс. чал.
* 2001 год — 240,6 тыс. чал., з іх украінцаў — 79,9 %, рускіх — 11,3 %, беларусаў — 0,4 %, палякаў — 0,6 %, малдаванаў — 1,6 %, румынаў — 4,5 %.
* 2009 год -- 251 500 чал.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы лёгкай, машынабудаўнічай і металаапрацоўчай, харчовай, хімічнай і дрэваапрацоўчай прамысловасці.

## Асвета 
* Чарнавіцкі нацыянальны ўніверсітэт імя Юрыя Фядзьковіча
* Букавінскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт
* Букавінскі ўніверсітэт

## Славутасці 
* Гістарычная забудова горада XIX—XX стст.;
* Касцёл езуітаў (1893—1894);
* Корпус Чарнавіцкага ўніверсітэта (1874—1875);
* Гарадскі тэатр (1904—1905);
* Ратуша (1843—1847);
* Рэзідэнцыя Букавінскіх мітрапалітаў (з 1956 года — адзін з будынкаў Чарнавіцкага ўніверсітэта);
* Сабор кафедральны (1844—1864);
* Царква армянска-грэгарыянская (1869—1875, цяпер — арганная зала);
* Царква грэка-каталіцкая (1825—1830);
* Царква Св. Міколы (1607);
* Царква Св. Параскевы Пятніцы (1862);
* Царква Св. Тройцы (1774);
* Царква Св. Юрыя (Георгія, 1767);
* Царква Успення Прасв. Багародзіцы (1783);
* Чыгуначны вакзал (1898—1903);

## Галерэя 

Выява:Резиденція митрополитів Буковини і Далмації 5.jpg|Рэзідэнцыя Букавінскіх мітрапалітаў
Выява:Cernauti - Universitatea de medicina.JPG|Медыцынскі ўніверсітэт
Выява:Cernivci-mikulas-opily.jpg|Царква Св. Міколы
Выява:Sobor Cathedral.JPG|Сабор кафедральны
Выява:Chernivtsi Railroad Station.JPG|Чыгуначны вакзал
Выява:Chernivts City Center.JPG|У цэнтры горада
Выява:Chern ratusha.jpg|Ратуша
Выява:Cernauti - Hotel Bristol.JPG|Гатэль Брысталь

## Гарады-пабрацімы 
*  Сучава, Румынія
*  Саскатун, Канада
*  Солт-Лэйк-Сіці, ЗША
*  Клагенфурт, Аўстрыя
*  Конін, Польшча
*  Падольск, Расія
*  Разань, Расія
*  Нацэрат-Ільіт, Ізраіль
*  Наўёйі Акмяне, Літва

## Выдомыя асобы 
* Арсеній Яцанюк (нар. 1974) — украінскі дзяржаўны дзеяч, эканаміст, юрыст.
* Уладзімір Мікалаевіч Мельнікаў (нар. 1951) — украінскі паэт, празаік, кампазітар.
* Раман Уладзіслававіч Ананьеў (нар. 1964) — беларускі дзяржаўны дзеяч

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Чарнавіцкая гарадская рада
* **Старыя фота Чарнаўцоў** — 3000 упарадкаваных фатаграфій


Катэгорыя:Гарады Чарнавіцкай вобласці