open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мар’я Элікоўская-Вінклерава

**Мар’я Эліко́ўская-Ві́нклерава**, польскі варыянт — **Марыя Эліко́ўская-Ві́нклер**, нямецкі варыянт — **Марыя Элікоўская-Вінклер**
;  1951, Познань, Польшча) — філолаг, ніжнялужыцкая грамадская дзяячка польскага паходжання. Член Ніжнялужыцкай моўнай камісіі. Заснавальнік і кіраўніу Школы ніжнялужыцкай мовы і культуры ў Котбусе. Лаўрэат Прэміі імя Якуба Чышынскага (2019).

Атрымала адукацыю ў галіне германістыкі ў Пазнаньскім універсітэце. З 1981 года жыла ў ГДР, дзе выкладала польскую мову. Вывучала ніжнялужыцкую мову ў Цэнтральнай школе ніжнялужыцкай мовы ў вёсцы Дзешанк (Dissenchen), дзе адначасова выкладала польскую мову. У 1990 годзе зснавала курсы ніжнялужыцкай мовы, якія ў 1992 годзе былі пераўтвораны ў Школу ніжнялужыцкай мовы і культуры (Schule für die Niedersorbische Sprache und Kultu, Šula za serbsku rec i kulturu) ў Котбусе. пазней гэтая навучальная ўстанова была ўключана ў дзяржаўную сістэму адукацыі дарослых. Колькасць студэнтаў у гэтай школе павялічылася з 70 чалавек у 1992 годзе да 3500 чалавек у 2002 годзе.

Супрацоўнічае з універсітэтам Віядрына і моўным цэнтрам «Witaj», актыўна займаецца распаўсюджваннем розных навуковых і метадалагічных праграм па вывучэнню ніжнялужыцкай мовы і пашырэнню сферы яе прымянення.

У 1997 годзе была ўдастоена польскім урадам медалі «Заслугі перад культурай» і ў 2001 годзе — узнагародзана ордэнам «Крыж Заслугі». У 2002 годзе Школа ніжнялужыцкай мовы і культуры, якой яна кіравала, атрымала ўзнагароду European Language Seal.

З 2004 года — член Сербалужыцкага савета пры Парламенце Брандэнбурга

У 2019 атрымала галоўны прыз прэміі імя Якуба Чышынскага.

## Спасылкі 
* Portrait Maria Elikowska-Winkler 
* Maria Elikowska-Winkler 

Катэгорыя:Лужыцкія філолагі
Катэгорыя:Лужыцкія грамадскія дзеячы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Якуба Чышынскага
Тысяча

**Тысяча** — натуральны лік паміж 999 і 1001, дзесяць сотняў, 10³. У Міжнароднай сістэме адзінак вымярэння (СІ) ліку адпавядаюць прыстаўкі: кіло — для тысячы (10³) і мілі — для адной тысячнай (10−3). Пазначаецца таксама рымскай лічбай M ().

Катэгорыя:Лікі з уласнымі імёнамі
Катэгорыя:Ступені тысячы
2021 год у гісторыі музыкі

**2021** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Альбомы 
* «Ашчушчэнія» — шосты студыйны альбом гурта «Разбітае сэрца пацана»
* «Вясёлка над плёсам» — супольны музычны праект Зміцера Вайцюшкевіча
* «Зацьменны блюз» — дзявяты студыйны альбом гурта «Крама»
* «Не тот человек» — шосты студыйны альбом гурта «Петля Пристрастия»
* «Trybunał» — шосты студыйны альбом Лявона Вольскага

## Узнагароды 
* 63-я цырымонія «Грэмі»

## Гурты 
### Створаны 
### Распаліся 
* «Daft Punk»

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 9 лютага — Чык Карыа, амерыканскі джазавы піяніст і кампазітар ( 1941).
* 24 жніўня — Чарлі Уотс, барабаншчык гурта «The Rolling Stones» ( 1941)
* 28 лістапада — Аляксандр Градскі, рок-музыкант, Народны артыст Расіі (нар. 1949)
* 11 снежня — Міхаіл Фінберг, дырыжор, Народны артыст Беларусі (нар. 1947)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
2021 год у гісторыі камп’ютарных гульняў

**2021** год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.

## Мерапрыемствы і падзеі 
*7—17 кастрычніка — 
*26 кастрычніка—7 лістапада — 

## Узнагароды 
## Выпускі гульняў 
*8 кастрычніка — «Metroid Dread» (платформа «Switch»)

## Спасылкі
Катэгорыя:2021
Катэгорыя:Гады ў камп’ютарных гульнях
Партызанская брыгада імя С. М. Будзённага (У. М. Антановіч, Ф. І. Шырын)

**Партызанская брыгада імя С. М. Будзённага** — партызанская брыгада, у 1943—1944 гадах дзейнічала на тэрыторыі Ленінскага раёна. Створана ў сакавіку 1943 года загадам штаба партызанскага злучэння Пінскай вобласці.

## Склад 
Брыгада была створана на базе асобных атрадаў «Камарова» (В. З. Каржа) і А. І. Дамброўскага. Пры арганізацыі брыгады атрад «Камарова» быў расфарміраваны — з яго асабовага складу былі створаны новыя атрады імя К. Я. Варашылава і імя Р. І. Катоўскага.

## Камандаванне 
З красавіка па жнівень 1943 года камандаванне брыгады не прызначалася, непасрэднае кіраўніцтва ёю ў гэты час ажыццяўляў штаб злучэння.

### Камандзіры 
* Уладзімір Маісеевіч Антановіч (жнівень — лістапад 1943);
* Фёдар Ігнатавіч Шырын (лістапад 1943 — ліпень 1944).

### Камісары 
* Рыгор Мікалаевіч Ігнаценка (жнівень 1943 — красавік 1944);
* Рыгор Сцяпанавіч Карасёў (красавік — ліпень 1944).

### Начальнік штаба 
* Васіль Якімавіч Стаюхін (жнівень 1943 — ліпень 1944).

## Гісторыя 
Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгунках Жыткавічы — Пінск, Баранавічы — Лунінец, на дарозе Старобін — Мікашэвічы — Давыд-Гарадок. Удзельнічалі ў «рэйкавай вайне». У верасні — кастрычніку 1943 года падарвалі больш за 2,5 тысяч рэек, у ноч на 20 чэрвеня 1944 года — 796 рэек. У лютым — сакавіку 1942 года атрад «Камарова» разам з атрадамі А. І. Далідовіча, А. І. Патрына, М. М. Розава разграмілі валасныя ўправы і паліцэйскія ўчасткі ў вёсках Кузьмічы, Доўгае, Капацэвічы, Скаўшын, Пасталы, Пагост. У верасні 1942 года атрад «Камарова» з атрадамі М. Ц. Шыша і «Пятровіча» разбіў нямецкі гарнізон у вёсцы Леніна, спаліў склад боепрыпасаў (Ленінскі бой). У лютым — маі 1944 года вялі баі з карнікамі каля вёсак Ельна, Малыя Сцяблевічы, Грычынавічы, Леніна, Морач. У чэрвені — ліпені 1944 правялі 19 баёў з праціўнікам. У ліпені 1944 года трымалі абарону і вялі баі ў Ленінскім і Старобінскім раёнах.

14 ліпеня 1944 года брыгада (1078 партызан) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Памяць 
У 1946 годзе ў горадзе Пінску ў гонар атрада «Камарова» (В. З. Каржа) устаноўлена мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Бригада имени С. М. Будённого 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Джон Генры Ньюман

**Джон Генры Ньюман** (, Лондан — , Бірмінгем) — англійскі кардынал, святы.

## Біяграфія 
Вывучаў англіканскую тэалогію ў Оксфардзе, 13 чэрвеня 1824 годзе стаў пастарам у англіканскай супольнасці. Падчас свайго падарожжа па Італіі блізка пазнаёміўся з каталіцтвам. Вярнуўшыся ў Англію, ён заснаваў у 1833 годзе Оксфардскі рух — англіканскі аднаўленчы рух, асноўнаю мэтаю якога было нанава адкрыць каталіцкую спадчыну ў літургіі, тэалогіі і царкоўных структурах.

Увосень 1845 года вырашыў перайсці ў каталіцтва, а 9 кастрычніка быў афіцыйна прыняты ў Каталіцкую Царкву.

У 1847 годзе ён атрымаў прэсвітарскае пасвячэнне і заснаваў у Англіі Араторый імя Святога Філіпа Нэры, а ў 1879 годзе Папа Леў XIII надаў яму годнасць кардынала.

19 верасня 2010 года Папа Бенедыкт XVI беатыфікаваў яго. 13 кастрычніка 2019 года Папа Францыск кананізаваў Джона Генры Ньюмана.

Катэгорыя:Кардыналы Англіі
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Філосафы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Пісьменнікі Англіі
Катэгорыя:Святыя Англіі
2021 год у гісторыі спорту

**2021** год быў адзначаны шэрагам спартыўных падзей.

## Каляндар падзей 
* 23 ліпеня—8 жніўня — XXXII летнія Алімпійскія гульні (Токіа)

## Баскетбол 
## Футбол 
* 11 чэрвеня—11 ліпеня — чэмпіянат Еўропы (Еўропа)

## Хакей 
* 21 мая—6 чэрвеня — чэмпіянат свету (Латвія)

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі
Гарошак буйнакветны

**Гаро́шак буйнакветны** (*Vicia grandiflora*) — кветкавая расліна роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая або двухгадовая травяністая расліна вышынёй 20—80. Святлолюбівая расліна, ксерафіт, мезафіт, мезатроф. Расце у стэпах, на сухіх лугах, узлесках і палянах, у хмызняках, на пашах, агародах, аблогах, пустках. Цвіце ў ліпені.

## Літаратура 
*  — С. 567—568.

## Спасылкі 
* 
* *Vicia grandiflora* Scop. (Вика крупноцветковая) // ИАС «ООПТ России»

Катэгорыя:Гарошак
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1772 годзе
2021 год у гісторыі навукі

**2021** год быў адзначаны шэрагам навуковых падзей.

## Падзеі 
*25 снежня — запуск касмічнага тэлескопа «Джэймс Уэб».

## Узнагароды 
*4 кастрычніка — лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне сталі Дэвід Джуліус і Ардэм Патапуцян.
*5 кастрычніка — лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па фізіцы сталі Сюкура Манабэ, Клаус Хасельман і Джорджыа Парызі.
*6 кастрычніка — лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па хіміі сталі Дэвід Мак-Мілан і Бенджамін Ліст.

## Памерлі 
## Спасылкі
*
Катэгорыя:Гады ў навуцы
2021 год у гісторыі тэатра

**2021** год быў адзначаны шэрагам тэатральных падзей.

## Падзеі 
* 19 лютага — Купалаўскі тэатр наведаў прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка, дзе праглядзеў рэпетыцыю адноўленага спектакля «Паўлінка».

## Фестывалі 
## Памерлі 
## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Тэатр паводле гадоў
2021 год у гісторыі тэлебачання

**2021** год быў адзначаны шэрагам падзей у тэлебачанні.

## Падзеі 
## Узнагароды 
* 28 лютага ― 78-я цырымонія ўручэння прэміі «Залаты глобус»
* 19 верасня ― 73-я цырымонія ўручэння прайм-таймавай прэміі «Эмі»

## З’явіліся 
### Тэлевізійныя праграмы 
### Тэлевізійныя каналы 
### Серыялы 
* «Экспедыцыя: Назад у будучыню»

## Нарадзіліся 
### Беларусь 
## Памерлі 
### Беларусь 
* 17 лістапада — Сяргей Філімонаў, вядучы тэлепраграмы «Відзьмо-невідзьмо».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Тэлебачанне
Катэгорыя:Гады ў тэлебачанні
В’етконг

**Нацыянальны фронт вызвалення Паўднёвага В’етнама** (), вядомы таксама як **В’етконг** (скарочана ад в’етнам конг шан — в’етнамскі камуніст) — ваенна-палітычная арганізацыя, якая дзейнічала ў Паўднёвым В’етнаме ў 1960—1977 гадах. З’яўлялася адной з бакоў у В’етнамскай вайне. В’етконг — тэрмін, які ўжываецца для абазначэння палітычных і грамадскіх дзеячаў ДРВ і паўднёвав’етнамскіх партызан. З канца 1960-х гадоў гэты тэрмін выкарыстоўваецца ў дачыненні да ўсіх в’етнамскіх камуністаў.

## Спасылкі 
* НФОЮВ в Большой советской энциклопедии
* Пропагандистские листовки НФОЮВ 
* Политическая программа НФОЮВ (1962 год)  

Катэгорыя:Партызанскія рухі
Катэгорыя:Нацыянальна-вызваленчыя рухі
Катэгорыя:Леварадыкальныя арганізацыі
Катэгорыя:Вайна ў В’етнаме
Катэгорыя:Паўднёвы В’етнам
Патэт Лаа

**Патэт Лаа** (, у перакладзе «Лаоская дзяржава») — агульная назва ваенна-палітычных сіл сацыялістычнай арыентацыі ў Лаосе ў 1950—1970-я гады.

Першай арганізацыяй, званай Патэт Лаа, быў Адзіны нацыянальны фронт Лаоса, сфармаваны ў 1950 годзе для барацьбы супраць французскіх каланізатараў за незалежнасць краіны. У 1956 годзе на яго базе быў створаны Патрыятычны фронт Лаоса (ПФЛ), які ўключаў Саюз моладзі Лао Хаксат, Асацыяцыю лаоскіх жанчын, Федэрацыю патрыятычных прафсаюзаў, Асацыяцыю лаоскіх студэнтаў і іншыя арганізацыі.

Сілы Патэт Лаа былі адной з бакоў грамадзянскай вайны ў Лаосе (1960—1973), ведучы ўзброеную барацьбу супраць арміі Каралеўскага Лаоса. Вельмі моцны ўплыў на арганізацыю мела Дэмакратычная Рэспубліка В’етнам (ДРВ). З 1968 года армія ДРВ у значнай ступені замяніла войскі Патэт Лаа на фронце. Згодна з пагадненнем 1973 года, якія завяршылі вайну, ПФЛ уваходзіў у склад кааліцыйнага ўрада.

У 1975 годзе сілы Патэт Лаа здзейснілі ўзброены пераварот, узяўшы ўладу ў свае рукі і ліквідаваўшы манархію.

## Спасылкі 
* Патет Лао в Большой советской энциклопедии

Катэгорыя:Партызанскія рухі
Катэгорыя:Нацыянальна-вызваленчыя рухі
Катэгорыя:Леварадыкальныя арганізацыі
Катэгорыя:Гісторыя Лаоса
Пасейк

**Пасейк** () — горад у аднайменнай акрузе штата Нью-Джэрсі, ЗША.

## Геаграфія 
Пасейк размешчаны ў паўночнай частцы штата Нью-Джэрсі на беразе ракі , у заходнім прыгарадзе Нью-Ёрка. Пасейк знаходзіцца за 16 км ад Нью-Ёрка і за 19 км ад .

Па звестках Бюро перапісу насельніцтва ЗША, у 2010 годзе горад меў плошчу 8,40 км², з якіх 8,15 км² — суша і 0,25 км² — вадаёмы..

## Клімат 
У горадзе ўмераны кантынентальны клімат. Лета звычайна гарачае і вільготнае, а зіма параўнальна халодная. У сярэднім штогод 120 дзён з ападкамі. Зімой звычайна бывае невялікі снег, хоць каля паловы зімовых ападкаў выпадае ў выглядзе дажджу.

## Гісторыя 
Пасейк быў заснаваны ў 1678 годзе суполкай купцоў з Нідэрландаў.

Першапачатковая назва — Акваканонак. І назва горада, і назва ракі, якая перасякае яго, паходзяць ад ленапскага слова «pahsayèk», што азначае даліна.

Прамысловы рост горада пачаўся ў XIX стагоддзі з заснаваннем прамысловасці ў тэкстыльнай і металургічнай галінах.

## Дэмаграфія 
Насельніцтва станам на 2010 год складала 69 781 чалавек, што на 1920 жыхароў (2,8 %) больш, чым у 2000 годзе.

Па ўзросце насельніцтва размяркоўвалася наступным чынам: 31,5 % — асобы, маладзейшыя за 18 гадоў, 60,8 % — асобы ва ўзросце 18-64 гадоў, 7,7 % — асобы ва ўзросце 65 гадоў і больш. Медыянны ўзрост жыхароў складаў 29,2 года.

На 100 асоб жаночага полу ў горадзе прыходзілася 100,9 мужчын; на 100 жанчын ва ўзросце ад 18 гадоў і старэй — 99,2 мужчын, таксама старэйшых за 18 гадоў.

;Расавы склад насельніцтва

## Вядомыя людзі 
*  — амерыканскі акцёр.
* Пол Рад — амерыканскі акцёр.
* Зоі Салдана — амерыканская акцёрка.
*  — амерыканскі мастак.
*  — амерыканскі акцёр.
* Этэль Уэльс — амерыканская кінаакцёрка.
*  — амерыканскі акцёр.
* Эмануіл Ясюк — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.
* Ян Цепляк — рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч Літвы і Беларусі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 


Катэгорыя:Гарады Нью-Джэрсі
Джузэпіна Ваніні

**Джузэпіна Ваніні** (, Рым — , Рым) — італьянская святая, законніца.

## Біяграфія 
Правяла большую частку свайго дзяцінства ў сірочым прытулку недалёка ад плошчы святога Пятра, страціўшы бацьку ў чатыры гады і маці ў сем гадоў. Яна вырасла сярод сясцёр міласэрнасці, якія кіравалі прытулкам.

У 1892 годзе, ягледзячы на праблемы са здароўем, заснавала Кангрэгацыю дачок св. Каміла, якія і сёння клапоцяцца пра духоўнае і фізічнае здароўе хворых. Нягледзячы на першапачатковыя цяжкасці, за 20 гадоў супольнасці гэтых сясцёр распаўсюдзіліся па ўсім свеце.

Сёння супольнасць дачок св. Каміла налічвае 800 сясцёр у 22 краінах. Бальніца Джузэпіны Ваніні ў Рыме названа ў гонар заснавальніцы кангрэгацыі.

Катэгорыя:Заснавальнікі манаскіх ордэнаў
Катэгорыя:Постаці італьянскага каталіцтва
Шапік

**Шапік** (англ. *shop* "крама") або **кіёск** — канструкцыя невялікіх памераў, прызначаная для гандлю або надання пэўных паслуг. Часцей за ўсё часовае збудаванне з лёгкіх разборных канструктыўных элементаў або недарагіх матэрыялаў (дрэва, пластык, сэндвіч-панэлі і інш.) і без камунікацый (за выключэннем электрычасці). Існуе нямала варыяцый гандлёвых кіёскаў, у тым ліку на базе аўтамабільных кузаваў або прычэпаў.

## Агульная характарыстыка 
Зазвычай гэта невялікі некапітальны будынак, як правіла не большы за 6-10 м², з празрыстай вітрынай або акенцам для камунікацыі з кліентам. Унутры знаходзіцца, як правіла, толькі сам прадавец або максімум 1-2 пакупнікі. Гандаль вядзецца таварамі шырокага спажывання: газеты, часопісы, квіткі на гарадскі транспарт, тытунёвыя вырабы, безалкагольныя напоі, сувеніры і інш.

Сёння па ўсім свеце ўсё часцей шапікі з прадаўцамі замяняюцца спецыялізаванымі аўтаматамі: напрыклад аўтаматы па продажу квіткоў, закусак, напояў і інш.

## Гісторыя 
Асабліва вялікае распаўсюджванне шапікі атрымалі ў Беларусі ў канцы 1980-х — пачатку 1990-х гадоў — у эпоху перабудовы, аднаўлення і станаўлення таварна-грашовых адносін і прыватнай бізнес-ініцыятывы. Тады з’яўляліся шматлікія шапікі, якія гандлявалі самымі рознымі таварамі: прадуктамі харчавання, безалкагольнымі, алкагольнымі напоямі і півам, касметыкай і біжутэрыяй, дзіцячымі цацкамі, пазней — мабільнымі тэлефонамі. Сярод іх было нямала незаконных шапікаў, уладальнікі якіх не плацілі падаткі, а тавары, якія прадавалі ў іх, былі кантрафактнымі.

З пачакам ХХІ стагоддзя ў Беларусі колькасць шапікаў пачала імкліва скарачацца, што было звязана фармальна з палітыкай уладаў па добраўпарадкаванню і эстэтызацыяй гарадской прасторы, а таксама з негалоснай барацьбой з дробным гандлёвым прадпрымальніцтвам.

Але ў 2018—2020 гадах колькасць шапікаў па ўсёй краіне зноў пачынае імкліва ўзрастаць, што звязана з паўсюдным з’яўленнем так званых «табакерак» — аднатыпных шапікаў, якія спецыялізуюцца на гандлі тытунёвымі вырабамі і супутнымі таварамі. Іх вялізная колькасць, лёгкасць атрымання дазволаў ад мясцовых уладаў на іх размяшчэнне ў найбольш выгадных адносна гарадскога трафіку мясцінах беларускіх населеных пунктаў, а таксама іншыя факты сталі падставай для іх атаясамлення з бізнес-інтарэсамі кіраўніцтва краіны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будаўнічыя элементы і канструкцыі
Катэгорыя:Гандаль
Анатоль Іосіфавіч Ляўковіч

**Анатоль Іосіфавіч Ляўковіч** (, в. Дуброва Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці) — беларускі палітычны дзеяч. Кандыдат філасофскіх навук.

## Біяграфія 
Скончыў тэатральнае аддзяленне культурна-асветніцкага вучылішча ў Магілёве (1971), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1979), аспірантуру пры БДУ.

Працаваў выкладчыкам у Брэсцкім дзяржаўным педагагічным інстытуце, на кафэдры філасофіі Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Быў сустаршынёй Брэсцкага дэмакратычнага клуба (1987), адным з заснавальнікаў Свабоднага прафсаюзу Беларускага, удзельнік стварэння Беларускага Хельсінкскага камітэта. Адзін з заснавальнікаў БСДП (Грамада). 10 гадоў узначальваў Брэсцкую абласную арганізацыю партыі, старшыня БСДП (2005), першы намеснік старшыні і выканаўца абавязкаў старшыні (з 2007).

У 2005 годзе і ў 2008—2011 гадах быў старшынёй Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Грамада). У 2007—2010 гадах з’яўляўся сустаршынёй Палітсавета Аб’яднаных дэмакратычных сіл Беларусі. З мая 2012 года ўзначальвае Аргкамітэт рэспубліканскага грамадска-асветніцкага аб’яднання «Сацыял-дэмакраты за дыялог і кансалідацыю». З сакавіка 2017 года па лістапад 2021 года з'яўляўся членам Савета гуманітарна-асветніцкага грамадскага аб’яднання «Садружнасць Палесся».   

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Гарошак нарбонскі

**Гаро́шак нарбонскі** (*Vicia narbonensis*) — кветкавая расліна роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая або двухгадовая травяністая расліна вышынёй 40—60. Магчыма выкарыстанне ў мэтах барацьбы з раслінамі-паразітамі (прызнана пасткавай раслінай насення заразіхі).

## Літаратура 
*  — С. 567—568.

## Спасылкі 
* 
* *Vicia narbonensis* L. (Горошек нарбоннский, Leguminosae) // Информационная система идентификации растительных объектов на основе карпологических, палинологических и анатомических данных

Катэгорыя:Гарошак
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Міжземнамор’я
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Тэхнічныя культуры
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Карчомскі сельсавет

**Карчо́мскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Карчомка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Лоеўскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Ручаёўскага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лоеўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе
2020 год у гісторыі тэатра

**2020** год быў адзначаны шэрагам тэатральных падзей.

## Падзеі 
* 15 жніўня — над будынкам абласнога драматычнага тэатра ў Гродне быў узняты гістарычны бел-чырвона-белы сцяг.
* 26 жніўня — звольнена 58 акцёраў і супрацоўнікаў Купалаўскага тэатра.
* 26 кастрычніка — на сцэне Купалаўскага тэатра адбыўся першы з запланаваных дзесяці канцэрт аркестра Міхаіла Фінберга, прысутнічала каля 10 гледачоў.
* 27 кастрычніка — з Гродзенскага абласнога драматычнага тэатра звольнены галоўны рэжысёр Генадзь Мушперт і заслужаны артыст Сяргей Курыленка.

## Фестывалі 
## Памерлі 
* 31 сакавіка — Віктар Дашкевіч, акцёр Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа, заслужаны артыст Беларусі ( 1945).

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Тэатр паводле гадоў
2020 год у гісторыі навукі

**2020** год быў адзначаны шэрагам навуковых падзей.

## Падзеі 
## Узнагароды 
*5 кастрычніка — лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне сталі Харві Джэймс Алтэр, Майкл Хаўтан і Чарлз Райс.
*6 кастрычніка — лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па фізіцы сталі Роджэр Пенроўз, Райнхард Генцэль і Андрэа Гез.
*7 кастрычніка — лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па хіміі сталі Эманюэль Шарпанцье і Джэніфер Даўдна.

## Памерлі 
## Спасылкі
*
Катэгорыя:Гады ў навуцы
Нгуен Хыу Тхо

**Нгуен Хыу Тхо** (. Nguyễn Hữu Thọ, 10 ліпеня 1910, Шалон, Сайгон, Французскі Індакітай — 24 снежня 1996, Хашымін, Вьетнам) — в’етнамскі рэвалюцыянер, прэзідэнт Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам (1980—1981).

## Біяграфія 
Нарадзіўся у сям’і чыноўніка. Вышэйшую юрыдычную адукацыю атрымаў у Францыі.

У гады Першай Індакітайска вайны (1945—1954) у якасці адваката абараняў удзельнікаў супраціўлення. Быў адным з кіраўнікоў масавай антыамерыканскай дэманстрацыі ў Сайгоне (сакавік 1950). У 1954 г. заснаваў арганізацыю «Рух за мір» і быў абраны яе віцэ-прэзідэнтам. Двойчы падвяргаўся турэмнаму заключэнню (1950—1952, 1954—1961).

* 1962—1964 гг. — старшыня ЦК,
* 1964—1975 гг. — старшыня Прэзідыума ЦК Нацыянальнага фронту вызвалення Паўднёвага В’етнама,
* 1969—1975 гг. — старшыня Кансультатыўнага савета Часовага рэвалюцыйнага ўрада Рэспублікі Паўднёвы В’етнам,
* 1975—1976 гг. — прэм’ер-міністр Рэспублікі Паўднёвы В’етнам,
* 1976—1980 гг. — віцэ-прэзідэнт,
* 1980—1981 гг. — в. аб. прэзідэнта,
* 1981—1987 гг. — старшыня Нацыянальнай Зборнай Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам,
* 1988—1994 гг. — старшыня Патрыятычнага фронту В’етнама.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прэзідэнты В’етнама
Катэгорыя:Постаці В’етнамскай вайны
Катэгорыя:Лаўрэаты Міжнароднай Ленінскай прэміі «За ўмацаванне міру паміж народамі»
Другая індакітайская вайна

**Другая Індакітайскага вайна** аб’ядноўвае В’етнамскую вайну, грамадзянскую вайну ў Лаосе і грамадзянскую вайну ў Камбоджы. Дзве апошнія мелі свае ўнутраныя прычыны, аднак паступова яны апынуліся ў той ці іншай ступені звязаны з баявымі дзеяннямі ў В’етнаме.

Другая Індакітайскага вайна мае заблытаную структуру. Часта яе зводзяць выключна да баявых дзеянняў у Паўночным і Паўднёвым В’етнаме (што з’яўляецца вялікім спрашчэннем), паколькі в’етнамская фронт Індакітайскага тэатра ваенных дзеянняў з’яўляўся асноўным месцам узброенага супрацьстаяння, між тым, амерыканскай авіяцыяй перыядычна наносіліся ракетна-бомбавыя і бомба-штурмавыя ўдары па мэтах у Камбоджы і Лаосе, дзве названыя краіны ператварыліся ў палігон для выпрабаванняў найноўшых амерыканскіх кіраваных авіябомбаў і баявых верталётаў (колькасць танкаў і бранятэхнікі савецкай вытворчасці на ўзбраенні лаоскіх партызан шматкроць перавышала ў паўднёвав'етнамскіх, што ўяўляла вялікую цікавасць для амерыканскіх канструктараў супрацьтанкавага ўзбраення), самалёты амерыканскай ваенна-транспартнай авіяцыі займаліся распыленнем тактычных дэфаліянтаў па праграме абезлесавання тэрыторый (зон) партызанскай актыўнасці ў Камбоджы, Лаосе і Тайландзе, у першую чаргу там, дзе пралягалі сухапутныя маршруты забеспячэння мясцовых партызан, якія прымыкалі да Сцежцы Хо Шы Міна, і ў іншых месцах, дзе густая расліннасць джунгляў замінала ваенным кантраляваць мясцовасць з паветра. Амерыканскія афіцэры працавалі пры штабах мясцовых ваенных і паліцэйскіх фарміраванняў, каардынуючы сумесныя акцыі падшэфных ім фарміраванняў з аперацыямі ВПС, ВМС і Арміі ЗША супраць мясцовых партызанска-паўстанцкіх фарміраванняў прасавецкай накіраванасці.

Грамадзянскія войны ў Лаосе і Камбоджы мелі свае ўнутраныя прычыны, аднак паступова яны апынуліся ў той ці іншай ступені звязаны з баявымі дзеяннямі ў В’етнаме. Гэта было абумоўлена дзеяннямі асноўных праціўнікаў у гэтым канфлікце. Кіраўніцтва ЗША зыходзіла з так званай «дактрыны даміно», згодна з якой, перамога камуністаў у адной з дзяржаў рэгіёну непазбежна вяла да іх перамогі ў іншых краінах. Паўночны В’етнам выкарыстаў тэрыторыю Лаоса і Камбоджы для перакідання сваіх войскаў на поўдзень, а таксама непасрэдна ўдзельнічаў у мясцовых грамадзянскіх войнах.

Катэгорыя:Другая Індакітайская вайна
Каралеўства Лаос

**Каралеўства Лаос** () — колішняя дзяржава ў Паўднёва-Усходняй Азіі, якая існавала ў 1949—1975 гадах.

## Гісторыя 
Пад канец ХІХ стагоддзя тэрыторыя Лаоса ўваходзіла ў склад Французскага Індакітая. У 1949 годзе Лаос набыў незалежнасць. Першым каралём стаў Сісаванг Вонг. Краху каралеўства папярэднічала грамадзянская вайна, якую вёў урад, пры падтрымцы ЗША, і партызаны арганізацый сацыялістычнага кірунку «Патэт Лао», якіх падтрымлівалі СССР і В’етнам. Грамадзянская вайна працягвалася амаль 10 гадоў (1964—1973). Урэшце, пасля выхаду амерыканцаў з Паўднёвага В’етнама, у 1975 годзе «Патэт Лао» прыйшоў да ўлады. 29 лістапада 1975 года кароль Лаоса зрокся стальца, а 2 снежня 1975 года абвешчана Лаоская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка.

## Літаратура 
* *Ильинский М.* Индокитай. Пепел четырёх войн. — М.: Вече, 2000. — ISBN 5-7838-0657-9

Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Найноўшага часу
Катэгорыя:Гісторыя Лаоса
Кхмерская Рэспубліка

**Кхмерская Рэспубліка** (кхмер. សាធារណរដ្ឋខ្មែរ, . République khmère) — урад Камбоджы, які папярэднічаў стварэнню камуністычнага рэжыму, вядомага як Дэмакратычная Кампучыя.

## Дзяржаўны пераварот 1970 года 
18 сакавіка 1970 года, скарыстаўшыся адсутнасцю Нарадома Сіянука ў краіне, правыя сілы пры падтрымцы ЗША здзейснілі дзяржаўны пераварот. Да ўлады прыйшоў генерал Лан Нол. У красавіку 1970 года амерыканскія і паўднёвав’етнамскія войскі ўступілі на тэрыторыю Камбоджы, што выклікала абурэнне сусветнай грамадскасцi і вымусіла іх адтуль сысці цераз месяц. У маі 1970 года апазіцыйныя сілы пры падтрымцы КНР стварылі ў Пекіне Нацыянальны адзіны фронт Кампучыі (НАФК), стварылі ўласныя ўзброеныя сілы і ўрад у выгнанні. У склад НАФК увайшлі прыхільнікі Нарадома Сіянука і іх нядаўнія «ворагі» камуністы. Сіянук не валодаў рэальнай уладай у НАФК, якая была ў руках мясцовых камуністаў, больш вядомых як рух «чырвоныя кхмеры». Злучэнні рэгулярнай арміі ДРВ пад відам часцей НАФК уступілі на тэрыторыю Камбоджы. Яны захапілі некалькі ўсходніх правінцый краіны, перадаўшы іх пад кантроль «чырвоных кхмераў».

9 кастрычніка 1970 года Камбоджа была афіцыйна абвешчана Кхмерскай Рэспублікай.

## Знешняя і ўнутраная палітыка 
Рэжым кіраваўся нацыяналістычнай ідэалогіяй. В’етнамцы лічыліся варожым насяленнем: па загаду ўрада грамадзянскае насяленне в’етнамскага паходжання выганялі з населеных пунктаў і нярэдка знішчалі без суда. Лан Нол публічна заявіў: «Я разумею, што сярод тых в’етнамцаў, мажліва, меліся невінаватыя, але адрозніць было цяжка».

## Вайна і паражэнне 
З канца 1970 года сталіца была адрэзана ад сельскагаспадарчых раёнаў. Спрабуючы пашырыць сацыяльную базу свайго рэжыму, Лан Нол хацеў стварыць бачнасць дэмакратызацыі, але ўпэўніць у гэтым сусветную супольнасць яму гэтак і не атрымалася. За пяць гадоў узброенай партызанскай барацьбы колькасць КПК значна ўзрасла і яна ператварылася ў вядучую палітычную сілу Камбоджы.

1973 год стаў рашаючым у вайне. Толькі падтрымка амерыканскай авіяцыі спасала на той момант ад краху рэжым Лан Нола. Да пачатку 1975 года ўзброеныя сілы «чырвоных кхмераў» і в’етнамскія часці кантралявалі да 90 % тэрыторыі Камбоджы. У пачатку красавіка 1975 года Пнампень пакінулі Лан Нол і яго паплечнікі.

## Гл. таксама 
* Гімн Кхмерской Рэспублікі

Катэгорыя:Вайна ў В’етнаме
Катэгорыя:Зніклі ў 1975 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1970 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Камбоджы
Нго Дзінь З’ем

**Нго Дзінь З’ем** (. Ngô Đình Diệm, тьыном 吳廷琰, 3 студзеня 1901, Куангбінь — 2 лістапада 1963, Сайгон) — першы прэзідэнт Рэспублікі В’етнам (1955—1963, Паўднёвы В’етнам).

## Спасылкі 
* Биография Нго Динь Зьема на сайте Spartacus Educational

Катэгорыя:Пакараныя смерцю прэзідэнты
Катэгорыя:Постаці В’етнамскай вайны
Катэгорыя:Кавалеры Вышэйшага ордэна Хрызантэмы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Кароны Малайзіі
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Паўднёвага Крыжа
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Легіён пашаны» (камандоры)
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Нідэрландскага льва
Катэгорыя:Кавалер Вялікага крыжа ордэна Святога Олафа
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Грамадзянскіх заслуг (Іспанія)
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Серафімаў
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа Нацыянальнага ордэна (Паўднёвы В’етнам)
Катэгорыя:Прэзідэнты Рэспублікі В’етнам
Бой за Апбак

**Бой за Апбак** — бітва паміж паўднёвав’етнамскай арміяй і сіламі НФВПВ, якая адбылася ў 1963 годзе. Найбольш вядомы эпізод ранняга этапу грамадзянскай вайны ў В’етнаме.

## Перадумовы 
Вёска Апбак () знаходзілася ў дэльце Меконга на паўднёвы-захад ад Сайгона. У снежні 1962 года камандаванню арміі Рэспублікі В’етнам стала вядома, што каля Апбак у вёсцы Аптантхой знаходзіцца радыёперадавальнік НФВПВ. Было прынята рашэнне правесці рэйд у гэтым раёне сіламі паўднёвав’етнамскай 7-й пяхотнай дывізіі.

Згодна з планам, вёска Апбак павінна была быць акружаная з трох бакоў: тры пяхотныя роты 11-га палка 7-й дывізіі павінны былі наступаць з поўначы; два батальёны тэрытарыяльных сіл — з поўдня; 4-я механізаваная рота (13 бронетранспарцёраў M113) пры падтрымцы роты пяхоты і артылерыі-з паўднёвага захаду. Раён на ўсход ад вёскі наўмысна быў пакінуты непрыхаваным, каб прымусіць партызан адступаць у гэтым кірунку, дзе на адкрытай мясцовасці яны б панеслі вялікія страты ад паўднёвав’етнамскай авіяцыі. Аднак сілы НФВПВ у вёсцы былі недаацэнены (лічылася, што там знаходзілася рота, у рэчаіснасці ж — батальён).

## Бітва 
Аперацыя пачалася раніцай 2 студзеня 1963 года. Верталётны дэсант, які высаджваўся на поўнач ад Апбака, трапіў пад моцны агонь праціўніка, і 5 верталётаў з 15 было страчана. Партызанам удалося спыніць прасоўванне варожых сіл на поўдзень ад вёскі і адбіць атаку бронетранспарцёраў M113 з заходняга напрамку. Нерашучасць паўднёвав’етнамскіх камандзіраў, выкліканая панічнай бояззю страт, а таксама іх нізкімі каманднымі якасцямі, усё гэта ў комплексе стала вырашальным фактарам у правале наступлення на вёску. Да канца дня сілы НФВПВ паспяхова адышлі з вёскі Апбак.

Страты паўднёвав’етнамскай арміі склалі 80 вайскоўцаў забітымі і каля 100 параненымі; страты ЗША — 3 ваеннаслужачых забітымі (пілоты верталётаў і ваенны саветнік) і 8 параненымі; партызаны страцілі 18 чалавек забітымі і 39 параненымі.

Нягледзячы на значную перавагу арміі Рэспублікі В’етнам у жывой сіле і тэхніцы, бой быў прайграны. Бітва пры Апбак стала важнай падзеяй ранняга этапу В’етнамскай вайны. Гэта быў першы выпадак, калі сілы НФВПВ паспяхова супрацьстаялі ўрадавай арміі ў адкрытым баі.

## Спасылкі 
* Никольский М. Бронетехника во Вьетнаме
* План наступления на Апбак (на следующих двух страницах — схемы ситуации в ходе сражения) 

Катэгорыя:Бітвы і аперацыі В’етнамскай вайны
Катэгорыя:Бітвы В’етнама
Катэгорыя:Бітвы ЗША
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Канфлікты 1963 года
Катэгорыя:Падзеі 2 студзеня
Катэгорыя:Студзень 1963 года
Васіль Гавера

**Васіль Гавера** ( , Івана-Франкоўск) — святар УГКЦ, мітрафорны протаіерэй, апостальскі адміністратар для візантыйскіх католікаў у Казахстане і Цэнтральнай Азіі.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Люблінскай грэка-каталіцкай духоўнай семінарыі і Люблінскім каталіцкім універсітэце. У 1997 годзе атрымаў прэзбітэрскае пасвячэнне, пасля чаго распачаў душпастырскае служэнне ў Казахстане.

11 лістапада 2002 года быў прызначаны Дэлегатам Кангрэгацыі па справах Усходніх Касцёлаў для грэка-католікаў у Казахстане і Сярэдняй Азіі.

1 чэрвеня 2019 год папа Францішак заснаваў Апостальскую адміністратуру для католікаў візантыйскага абраду ў Казахстане і Сярэдняй Азіі з сядзібай у Карагандзе і прызначыў яго апостальскім адміністратарам.

Катэгорыя:Святары УГКЦ
Катэгорыя:Каталіцтва ў Казахстане
Катэгорыя:Апостальскія адміністратары
2021 год у гісторыі літаратуры

**2021** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
* 23 лістапада — адкрыццё выстаўкі *«Залатая раніца беларускага Адраджэння»*. Экспазіцыя распавядае аб літаратурным працэсе ў 1920-я гады праз дэманстрацыю матэрыялаў, звязаных з літаратурнымі згуртаваннямі таго часу — «Маладняк», «Узвышша», «Полымя», БелАПП.

## Кнігі 
[thumb|справа|«[Рыцар Янка і каралеўна Мілана. Таямнічае каралеўства».]]
* Сяргей Абламейка. «Невядомы Менск. Гісторыя знікнення. Кніга першая». Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода.
* Вольга Гапеева. «Самота, што жыла ў пакоі насупраць». Мінск, «Галіяфы».
* Валеры Гапееў. «Жэнька, каралева мышак». Мінск, «Кнігазбор».
* Алег Грушэцкі. «Рыцар Янка і каралеўна Мілана. Таямнічае каралеўства». Мінск, «Чатыры чвэрці».
* Васіль Грынь. «Не адчайваемся». Мінск, «Кнігазбор».
* Таццяна Дамаронак. «Маша і яе чароўны лес». Мінск, «Беларусь».
* Васіль Жуковіч. «Прадчуванні». Мінск, «Ковчег».
* Сяргей Календа. «Дэкалог». Вільня, «Логвінаў».
* Павел Каспяровіч. «Чорная рэчка». Мінск, «Кнігазбор».
* Максім Клімковіч. «Шкляная лялька і іншыя страшныя гісторыі». Мінск, «Галіяфы»
* Маргарыта Латышкевіч. «Уласны крыж». Мінск, «Мастацкая літаратура».
* Уладзімір Ліпскі. «Каранацыя душы». Мінск, «Адукацыя і выхаванне».
* Уладзімір Някляеў. «Гэй Бэн Гіном». Беласток, Фонд Kamunikat.org.
* Сяргей Пляскач. «ДМБ-91: зычу вярнуцца да дому». Мінск, «Галіяфы».
* Ганна Севярынец. «Мая школа». Мінск, «Лімарыус».
* Аляксандр Хацкевіч. «Замак на ўзгорку». Мінск, «Галіяфы».
* Лаўрэн Юрага. «Замак з люстраной залай». Мінск, Выдавецкі дом «Звязда».

## Прэміі 
*10 кастрычніка — лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па літаратуры стаў Абдулразак Гурна

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Штурм авіябазы Таншанят

**Штурм авіябазы Таншанят** — бамбардзіроўка ключавой авіябазы ВПС Паўднёвага В’етнама і наступны яе захоп разам з авіятэхнікай. Бітва папярэднічала ўзяццю Сайгона.

## Паветраны налёт 
28 красавіка 1975 года ВПС Паўночнага В’етнама ў складзе пяці трафейных штурмавікоў A-37 Dragonfly нанеслі ўдар па авіябазе. Ім на перахоп былі падняты паўднёвав’етнамскія знішчальнікі F-5 Tiger II. Паўночнав’етнамскім самалётам атрымалася прарвацца да авіябазы, дзе яны спачатку скінулі бомбы, а потым расстралялі авіятэхніку з гармат. Паўднёвав’етнамскія знішчальнікі з імі нічога не змаглі зрабіць, пры тым па меншай меры 3 «Тыгра» было расстраляна на зямлі.

Усяго ў выніку ўдару па амерыканскіх даных, было знішчана 11 самалётаў (4 C-119, 3 F-5, 3 C-47 і 1 DC-3), па паўночнав’етнамскіх даных, знішчана 24 самалёта і каля 200 паўднёвав’етнамскіх салдат было забіта.

## Наземны штурм 
Пасля налёту авіяцыі Таншанят пачаў абстрэльвацца наступаўшымі паўночнав’етнамскімі танкамі і артылерыяй. Падчас гэтых абстрэлаў быў знішчаны амерыканскі C-130 і забіты два амерыканскія марпехі. 3 паўднёвав’етнамскіх самалётв, узляцелых для адлюстравання наземных нападаў, былі збіты з ПЗРК «Страла-2». Адзін самалёт C-7 Caribou разбіўся пры спробе ўзляцець для эвакуацыі, пры гэтым аэрадромныя службы не сталі тушыць самалёт і правяраць ці застаўся хто небудзь у жывых.

## Трафеі 
Уся ацалелая пасля абстрэлаў тэхніка была захоплена паўночнав’етнамцамі.

Катэгорыя:Бітвы і аперацыі В’етнамскай вайны
Катэгорыя:Бітвы В’етнама
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Канфлікты 1975 года
Катэгорыя:Красавік 1975 года
Катэгорыя:1975 год у В’етнаме
Аперацыя «Пранізлівая страла»

**Аперацыя «Пранізлівая страла»** () — першая паветраная аперацыя ЗША супраць Паўночнага В’етнама падчас В’етнамскай вайны (жнівень 1964 года). Была праведзена ў якасці акцыі адплаты за меркаваны напад паўночнав’етнамскіх тарпедных катэраў на амерыканскія караблі ў Танкінскім заліве. Яна з’яўлялася адзінкавай акцыяй адплаты; наступныя падобныя акцыі былі праведзены толькі ў лютым 1965 года (аперацыя «Flaming Dart»). Танкінскі інцыдэнт і наступны авіяналёт часта лічацца пачаткам прамога ўдзелу амерыканскай арміі ў в’етнамскім канфлікце.

Аперацыя праводзілася па асабістым распараджэнні прэзідэнта ЗША Ліндана Джонсана. Налёт быў здзейснены 5 жніўня 1964 года самалётамі з двух авіяносцаў ВМС ЗША; мэтамі з’яўляліся некалькі ваенна-марскіх баз, адкуль дзейнічалі паўночнав’етнамскія катэры, а таксама нафтасховішча ў горадзе Вінь. Меркавалася, што пасля знішчэння нафтасховішча ў ВМС Паўночнага В’етнама ўзнікнуць праблемы з палівам для катэраў.

Па амерыканскіх даных, было выканана 64 баявых вылетаў пры страце 2 самалётаў. Адзін пілот загінуў, другі (Эверэт Альварэс) трапіў у палон, стаўшы першым амерыканскім ваеннапалонным у Паўночным В’етнаме і другім, пасля Флойда Томпсана, за ўсю вайну. Вынікі налёту расцэньваліся амерыканскім камандаваннем як паспяховыя: было знішчана да 90% запасаў нафты ў горадзе Вінь, а таксама выведзеныя з ладу 2/3 усіх паўночнав’етнамскіх тарпедных катэраў.

## Спасылкі 
* Кондратков Д. Начало большой войны

Катэгорыя:Паветраныя аперацыі В’етнамскай вайны
Катэгорыя:Падзеі 5 жніўня
Катэгорыя:Жнівень 1964 года
Катэгорыя:1964 год у В’етнаме
Катэгорыя:Канфлікты 1964 года
Катэгорыя:Бітвы і аперацыі В’етнамскай вайны
Этэль Уэльс

**Этэль Уэльс** (; , Пасейк, штат Нью-Джэрсі, ЗША — , Галівуд, штат Каліфорнія, ЗША) — амерыканская кінаакцёрка.

## Біяграфія 
Этэль Уэльс нарадзілася 4 красавіка 1878 года ў городе Пасейк (штат Нью-Джэрсі, ЗША). За сваю 30-гадовую кар’еру Уэльс зняўся больш чым у 130 фільмах.

Памерла 15 лютага 1952 года ў Галівудзе (штат Каліфорнія, ЗША).

## Асабістае жыццё 
Была першай жонкай Велінгтона Э. Уэльса (1886—1954), менеджэра акцёркі Мэры Пікфард на піку яе папулярнасці. У пары быў адзін сын — Велінгтон Чарлз Уэльс (1918—1966), аўтар перадавых артыкулаў газеты «The New York Times», які памёр ад сардэчнага прыступу неўзабаве пасля таго, як яго 19-гадовы сын Самуэль загінуў у выніку крушэння цягніка.

Другім мужам Этэль Уэльс быў акцёр .

## Выбарачная фільмаграфія 
## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пасейку
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Акцёры нямога кіно
Палац воднага спорту (Мінск)

**Палац воднага спорту** — спартыўны комплекс у Мінску, размешчаны па вуліцы Сурганава, 2А.

Пабудаваны ў 1967 годзе па праекце архітэктара В. Ладыгінай як *Рэспубліканскі водна-спартыўны камбінат імя 50-годдзя Камсамола Беларусі*. Адзін з найбольшых комплексаў падобнага тыпу ў краіне. Уключае Палац воднага спорту з трыма басейнамі (агульная плошча 1650 м²) і трыбунамі на 1,2 тыс. гледачоў, два адкрытыя басейны (агульная плошча 3600 м²), аздараўленчы комплекс, які мае лазні з парыльнямі і адкрыты басейн (плошча 900 м²).

## Архітэктура 
Архітэктура ансамбля сведчыць аб імкненні аўтара адысці ад кампазіцыйных канонаў, вылучаецца кантрасным супастаўленнем аб’ёмаў і адкрытай прасторы, выкарыстаннем колеру, раскрыццём інтэр’ераў Палаца і злучэннем іх з вонкавым асяроддзем. Палац воднага спорту (аб’ём каля 70 тыс. м³) — прастакутнае ў плане збудаванне, вырашана ў лаканічных архітэктурных формах, гарманічна спалучаецца з крывалінейным абрысам адкрытых басейнаў і прылеглым паркам імя Чалюскінцаў. Аб’ёмна-прасторавая структура адпавядае функцыянальнаму прызначэнню аб’екта. Выкарыстанне металічных зварных крывалінейных бэлек пралётам 34 м дало магчымасць перакрыць вялікую прастору збудавання. Кампазіцыя фасада, арыентаванага на вул. Сурганава, заснаваная на рытме жалезабетонных пілонаў пераменнага сячэння.

На добраўпарадкаванай тэрыторыі спартыўныя пляцоўкі, месцы для адпачынку.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Вольгі Ладыгінай
Катэгорыя:1967 год у Мінску
Катэгорыя:Вуліца Сурганава (Мінск)
Катэгорыя:Спартыўныя збудаванні Мінска
Баі за Біньзя

**Баі за Біньзя** — эпізод В’етнамскай вайны, які адбыўся ў перыяд з 28 снежня 1964 па 1 студзеня 1965 года.

## Ход баёў 
Стратэгічная вёска Біньзя (, сустракаецца памылковая транскрыпцыя Бінь-Гіа) размяшчалася на ўсход ад Сайгона ў правінцыі Фуактуй. НФВПВ выбраў яе для правядзення свайго першага буйнога наступлення, перамога ў якім стала б удалым прапагандысцкім ходам у адзначэнне чацвёртай гадавіны стварэння арганізацыі.

Раніцай 28 снежня 1964 года вёска была занята сіламі двух палкоў НФВПВ. У сваю чаргу, мясцовы атрад самаабароны колькасцю каля 65 чалавек паведаміў пра напад праціўніка ў штаб рэгулярнай арміі і адступіў.

Атрымаўшы інфармацыю аб захопе вёскі (дакладная колькасць нападнікаў была невядомай), паўднёвав’етнамскае камандаванне адправіла туды зводны батальён рэйнджараў (адну роту 30-га батальёна і дзве роты 33-га батальёна).

29 снежня рэйнджары высадзіліся з верталётаў ля заходняй ускраіны вёскі, аднак трапілі ў засаду і панеслі цяжкія страты і нягледзячы на атрыманае падмацаванне (дзве роты 30-га батальёна рэйнджараў), не здолелі прарвацца скрозь абарону праціўніка.

38-ы батальён паўднёвав’етнамскіх рэйнджараў, што высадзіўся на поўдзень ад вёскі, таксама на працягу дня атакаваў сілы НФВПВ, але затым быў вымушаны адступіць.

Упершыню камуністы дзейнічалі такімі вялікімі сіламі.

31 снежня ў вёску ўступіў 4-ы батальён паўднёвав’етнамскай марской пяхоты, які ішоў з захаду ў пешым страі. Ён не сустрэў супраціву, так як праціўнік да гэтага часу ўжо адышоў. Партызанам пры адступленні атрымалася збіць атакаваўшы іх амерыканскі верталёт, які ўпаў на каўчукавай плантацыі на ўсход ад вёскі Біньзя. Батальён марской пяхоты выступіў на плантацыю, каб эвакуіраваць целы загінуўшых членаў экіпажа верталёта. Гэта заданне было выканана, аднак затым батальён трапіў у засаду, і, апынуўшыся без артылерыйскай і авіяцыйнай падтрымкі, панёс цяжкія страты. На гэтым бітва за вёску завяршылася.

## Вынік 
У ходзе баёў за Біньзя сілы НФВПВ упершыню не адступілі адразу пасля атакі, а працягвалі дзейнічаць паблізу ад атакаванага аб’екта на працягу чатырох дзён. Для паўднёвав’етнамскай арміі гэта было сур’ёзнай паразай (верагодна, самай сур’ёзнай з пачатку вайны). У баях загінула больш за 200 урадавых салдат і 4 амерыканцы з экіпажа верталёта, а два амерыканскія саветнікі трапілі ў палон, дзе адзін з іх пасля быў пакараны смерцю.

Бітва за Біньзя ярка праявіла няздольнасць паўднёвав’етнамскага ўрада самастойна справіцца з НФВПВ, які на той момант значна ўзмацніўся. Гэта і далейшыя паразы прывялі кіраўніцтва ЗША да высновы, што прадухіліць перамогу камуністаў у Паўднёвым В’етнаме можна толькі адпраўкай у краіну ўзброеных сіл ЗША. Гэта і адбылося вясной—летам 1965 года.

Катэгорыя:Бітвы і аперацыі В’етнамскай вайны
Катэгорыя:Бітвы В’етнама
Катэгорыя:Бітвы ЗША
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Канфлікты 1964 года
Катэгорыя:Канфлікты 1965 года
Катэгорыя:Снежань 1964 года
Катэгорыя:Студзень 1965 года
Аперацыя «Палаючае дзіда»

**Аперацыя «Палаючая дзіда»** () — паветраная аперацыя ЗША падчас В’етнамскай вайны (люты 1965 года), прадпрынятая ў адказ на акцыі партызан НФПВВ супраць амерыканскіх вайскоўцаў у Паўднёвым В’етнаме.

Аперацыя праводзілася ў два этапы:
* Flaming Dart I — праведзена 7—8 лютага ў адказ на здзейсненыя той жа ноччу напады на верталётную базу Кэмп-Холауэй і штаб другога паўднёвав’етнамскага корпуса ў Плейку. Удар нанесены самалётамі ВМС ЗША і ВПС Паўднёвага В’етнама.
* Flaming Dart II — праведзена 11 лютага ў адказ на выбух гатэля ў Куі-Ноне, у якім пражывалі амерыканскія ваенныя саветнікі.

У ходзе двух налётаў амерыканская і паўднёвав’етнамская авіяцыя нанесла ўдары па ваенных аб’ектах на поўдні Паўночнага В'етнама (у раёне Дангхоя і паўночней ДМЗ), звязаным з падрыхтоўкай салдат паўночнав’етнамскай арміі перад адпраўкай у Паўднёвы В’етнам.

Аперацыя «Палаючая дзіда» была другім выпадкам бамбардзіровак амерыканскай авіяцыяй Паўночнага В’етнама з пачатку вайны. У ходзе першай аперацыі («Пранізлівая страла», жнівень 1964 года) быў здзейснены толькі адзін авіяналёт.

Дату першага ўдару аперацыі «Палаючага дзіда» (7 лютага 1965 года) часам называюць датай пачатку рэгулярных бамбардзіровак Паўночнага В’етнама, што не адпавядае рэчаіснасці. Удары з’яўляліся выключна акцыямі адплаты. Кампанія рэгулярных налётаў (аперацыя «Грымоты») пачалася толькі 2 сакавіка таго ж года.

## Літаратура 
* Clodfelter, Micheal. *Vietnam in Military Statistics: A History of the Indochina Wars, 1772—1991*. McFarland & Company, 1995. , 9780786400270.
* Frankum, Ronald Bruce. *Like Rolling Thunder: The Air War in Vietnam, 1964—1975*, Rowman & Littlefield, 2005. , 9780742543027.

## Спасылкі 
* *Кондратков Д.* Начало большой войны

Катэгорыя:Падзеі 7 лютага
Катэгорыя:Падзеі 11 лютага
Катэгорыя:Паветраныя аперацыі В’етнамскай вайны
Катэгорыя:Люты 1965 года
Катэгорыя:Канфлікты 1965 года
Катэгорыя:Бітвы і аперацыі В’етнамскай вайны
Гарошак панонскі

**Гаро́шак панонскі** (*Vicia pannonica*) — кветкавая расліна роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна. Маюцца азімая і яравыя формы. Натуралізавалася ў іншых рэгіёнах. Мезафіт і эўтроф. Устойлівая да засухі і зімаўстойлівая расліна. Расце на лугах, узлесках і палянах, у стэпах, парках, садах і агародах, на аблогах, пустках, каля дарог. Цвіце ў чэрвені—ліпені. Плады паспяваюць у ліпені—жніўні.

## Гаспадарчае значэнне 
Каштоўная кармавая расліна. Па якасці не саступае люцэрне і канюшыне. У сене маецца да 21,4 , у насенні да 26,7 % бялкоў.

## Літаратура 
*  — С. 567—568.
* 

## Спасылкі 
* 
* Дикие родичи культурных растений. Vicia pannonica Crantz. — Вика паннонская. // Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения

Катэгорыя:Гарошак
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1769 годзе
Прыкарпацкі нацыянальны ўніверсітэт імя Васіля Стафаніка

**Прыкарпацкі нацыянальны ўніверсітэт імя Васіля Стафаніка** — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Івана-Франкоўску.

## Гісторыя 
У адпаведнасці з указам прэзідэнта Украіны Леаніда Краўчука ад 26 жніўня 1992 года ўніверсітэт створаны на базе педагагічнага інстытута, заснаванага ў 1940 годзе як Станіславаўскі настаўніцкі інстытут. За гады свайго існавання навучальная ўстанова падрыхтавала звыш 35 тысяч спецыялістаў з вышэйшай адукацыяй.

## Структура 
### Факультэты 
* Эканамічны факультэт
* Педагагічны факультэт
* Факультэт замежных моў
* Факультэт псіхалогіі
* Факультэт матэматыкі і інфарматыкі
* Факультэт філалогіі
* Факультэт турызму
* Фізіка-тэхнічны факультэт
* Факультэт прыродазнаўчых навук
* Факультэт гісторыі, паліталогіі і міжнародных адносін
* Факультэт фізічнага выхавання і спорту

### Інстытуты 
* Юрыдычны інстытут
* Інстытут мастацтваў
* Інстытут паслядыпломнай адукацыі і даўніверсітэцкай падрыхтоўкі
* Каламыйскі інстытут

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт установы

Катэгорыя:1940 год ва Украіне
Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Івана-Франкоўскі нацыянальны медыцынскі ўніверсітэт

**Івана-Франкоўскі нацыянальны медыцынскі ўніверсітэт** — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Івана-Франкоўску. 

## Агульная характарыстыка 
Івана-Франкоўскі нацыянальны медыцынскі універсітэт (на той час яшчэ Станіславаўскі дзяржаўны медыцынскі інстытут) заснаваны 6 кастрычніка 1945 года. На той час у інстытуце налічвалася 395 студэнтаў і 47 выкладчыкаў, сярод якіх было толькі некалькі дактароў і кандыдатаў навук, функцыянавала 14 тэарэтычных і 2 клінічныя кафедры. Ужо праз 10 гадоў у ВНУ стала 12 прафесараў, дактароў навук, а колькасць студэнтаў перавысіла 1 000 чалавек. Пасля універсітэт вылучыў медыцынскі, стаматалагічны, фармацэўтычны факультэты і факультэт паслядыпломнай адукацыі, а з 1994 года рыхтуе таксама сямейных лекараў, навучае замежных студэнтаў, праводзіць перадатэстацыйную падрыхтоўку лекараў розных спецыяльнасцяў. Пачынаючы з 1945 года падрыхтавана больш за 16 000 лекараў, 5 тысяч з іх працуюць менавіта ў Івана-Франкоўскай вобласці.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт установы

Катэгорыя:1945 год ва Украіне


Катэгорыя:Нацыянальныя вышэйшыя навучальныя ўстановы Украіны