open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Паўднёвая Радэзія

**Паўднёвая Радэзія** () — назва брытанскага каланіяльнага ўладання ў Паўднёвай Афрыцы з 1924 па 1953 год, размешчанага на поўнач ад ракі Лімпопа і Паўднёва-Афрыканскага Саюза. У 1953 годзе ўвайшла ў склад Федэрацыі Радэзіі і Ньясаленда. Цяпер — тэрыторыя дзяржавы Зімбабвэ.

## Паходжанне назвы 
Тэрыторыя першапачаткова называлася «Паўднёвая Замбезі», а назва «Радэзія» ўвайшла ва ўжытак у 1895 годзе. Тэрмін «Паўднёвая Радэзія» увайшоў ва ўжытак у 1901 і выйшаў з ужытку ў 1964, пасля таго, як Паўночная Радэзія атрымала незалежнасць пад імем Замбія, а ўрад у Солсберы вырашыў адкінуць удакладненне і называцца проста «Радэзіяй». Аднак Вялікабрытанія не прызнала самастойнай змены назвы калоніяй, таму працягвала выкарыстоўваць поўную назву да 18 красавіка 1980 года, калі была афіцыйна абвешчана прызнаная метраполіяй Рэспубліка Зімбабвэ (аднак неафіцыйна брытанцамі нават у дэбатах у Палаце Абшчын выкарыстоўваўся і новы варыянт).
 
Радэзія атрымала назву ад прозвішча Сесіля Джона Родса, брытанскага будаўніка каланіяльнай імперыі, які быў адной з найважнейшых постацяў у брытанскай экспансіі ў Паўднёвай Афрыцы і які атрымаў права на распрацоўку мінеральных рэсурсаў у 1888 годзе шляхам дагавораў з уплывовымі мясцовымі правадырамі, такімі як канцэсія Руд і Мафацкі дагавор, падпісаны з каралём Лабенгулай з племя ндэбеле.
 
Брытанскі ўрад пагадзіўся, што кампанія Родса, Брытанская паўднёваафрыканская кампанія (БПАК), будзе кіраваць тэрыторыяй ад Лімпопа да возера Танганьіка як пратэктаратам. Каралева Вікторыя падпісала хартыю ў 1889 годзе.

Катэгорыя:Брытанская імперыя
Катэгорыя:Гісторыя Зімбабвэ
Катэгорыя:Каланіяльная Афрыка
Банту (мовы)

thumb|right|290px|Мовы банту (вылучаны шэрым) у складзе нігера-кангалезскай макрасям'і
**Мовы банту** — група бантоідных моў бенуэ-кангалезскай сям'і. Распаўсюджаны ў краінах Афрыкі на поўдзень ад Сахары ад Нігерыі і Камеруна на захадзе да Кеніі на ўсходзе і на поўдзень кантынента, уключаючы Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі. Дакладных дадзеных аб колькасці носьбітаў няма.
 
Мовы банту шырока выкарыстоўваюцца ў штодзённых зносінах, хоць далёка не ва ўсіх краінах маюць статус афіцыйных моў: выключэнне складае суахілі, шырока распаўсюджана як лінгва-франка ва Усходняй Афрыцы (афіцыйная ў Танзаніі, Кеніі і Угандзе), і шэраг моў Паўднёвай Афрыкі, якія маюць афіцыйны статус у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы, Лесота, Батсване, Свазілендзе і Зімбабвэ. Шматлікія мовы банту маюць статус рэгіянальных.

## Літаратура 
* Guthrie, Malcolm. 1948. *The classification of the Bantu languages.* London: Oxford University Press for the International African Institute.
* Guthrie, Malcolm. 1971. *Comparative Bantu*, Vol 2. Farnborough: Gregg International.
* Heine, Bernd. 1973. Zur genetische Gliederung der Bantu-Sprachen. *Afrika und Übersee*, 56: 164—185.
* Maho, Jouni F. 2001. The Bantu area: (towards clearing up) a mess. *Africa & Asia*, 1:40-49 .
* Maho, Jouni F. 2002. Bantu lineup: comparative overview of three Bantu classifications . Göteborg University: Department of Oriental and African Languages.
* Piron, Pascale. 1995. Identification lexicostatistique des groupes Bantoïdes stables. *Journal of West African Languages*, 25(2): 3—39.

*
Паўночная ндэбеле

thumb|Матабелеленд
**Паўночная Ндэбеле**, *Ісіндэбеле*, *Сіндэбеле* — мова Зімбабвэ, блізкая да мовы зулу, змяшчае шчоўкальныя зычныя, недыхальныя зычныя ўтвараюцца пры смактальных рухах артыкулярнага апарата.

## Алфавіт 
a b bh c d dl e f g hh hl i j k kh l m n ng ny o p ph q s t th tlh tj tjh tsh ts u v w x y z

:**Шчоўкальныя зычныя**:
* c — [ ! ] альвеалярны
* q — [ ǂ ] нёбны
* x — [ ǁ ] латэральны
:**Вітанне**:
* Лівуке нджані ( livuke njani ) — Добрай раніцы!

## Спасылкі 
* Ндэбеле на амніглоце
* Хрысціянскі фільм на паўночным ндэбеле  (відэа)

Катэгорыя:Мовы банту
Катэгорыя:Мовы ПАР
Катэгорыя:Мовы Зімбабвэ
Універсітэт Зімбабвэ

**Універсітэт Зімбабвэ** (UZ) у Харарэ — найстарэйшы і найбуйнейшы ўніверсітэт Зімбабвэ. Быў заснаваны праз асаблівыя адносіны з Лонданскім універсітэтам, адкрыў свае дзверы для першых студэнтаў у 1952 годзе. Ва ўніверсітэце 10 факультэтаў. Універсітэт акрэдытаваны праз Нацыянальны савет па вышэйшай адукацыі пры Міністэрстве вышэйшай адукацыі. Мова навучання — англійская.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Універсітэты Зімбабвэ
Катэгорыя:Харарэ
Рэнца Раселіні

**Рэнца Раселіні** (, ,  — ) — італьянскі кампазітар, музыкант, музыкавед. Брат рэжысёра Раберта Раселіні, аўтар музыкі да шматлікіх яго фільмаў.

Сярод прац Рэнца Раселіні шматлікія балеты, араторыі, кантаты, 4 оперы (*La Guerra (1956), Il vortice (1958), Uno sguardo dal ponte (1961), L’Annonce faite a Marie (1970)*), сімфоніі, саўндтрэкі, камерная музыка і песні.

## Фільмаграфія 
* 1940 — Пунсовыя ружы / *Rose scarlatte*
* 1941 — Тэрэза-Пятніца / *Teresa Venerdi*
* 1942 — Гарыбальдзіец у манастыры / *Un garibaldino al convento*
* 1943 — Дзеці глядзяць на нас / *Bambini ci guardano, I*

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кампазітары Італіі
Катэгорыя:Кінакампазітары Італіі
Нацыянальная галерэя Зімбабвэ

**Нацыянальная галерэя Зімбабвэ** — мастацкая галерэя ў Харарэ, Зімбабвэ, створана для прэзентацыі, захавання сучаснага мастацтва і  мастацкай спадчыны Зімбабвэ.  Галерэя была афіцыйна адкрыта каралевай Елізаветай Боўз-Лаян 16 ліпеня 1957 г., у працы шостай выстаўкі Зімбабвэ брала ўдзел каралева Лізавета II у кастрычніку 1991 года. Мае філіялы ў Булаваё і Мутарэ.

Катэгорыя:Культура Зімбабвэ
Катэгорыя:Харарэ
Медаль Левенгука

[thumb|[Антоні ван Левенгук]]
**Медаль Левенгука** () — галандская ўзнагарода за выдатныя даследаванні ў вобласці мікрабіялогіі, якую ўручае Нідэрландская каралеўская акадэмія навук.

## Гісторыя 
Прэмія заснавана ў 1877 годзе і носіць імя галандскага натураліста, канструктара мікраскопаў і заснавальніка навуковай мікраскапіі Антоні ван Левенгука. Прэмія ўручаецца вучоным розных краін адзін раз у 10 гадоў.

## Лаўрэаты 
* 1877 Хрысціян Готфрыд Эрэнберг, Германія
* 1885 Фердынанд Кон, Польшча
* 1895 Луі Пастэр, Францыя
* 1905 Марцін Беерынк, Нідэрланды
* 1915 Дэвід Брус, Вялікабрытанія
* 1925 Фелікс Д’Эрэль, Егіпет
* 1935 Сяргей Вінаградскі, Францыя
* 1950 Зельман Абрахам Ваксман, ЗША
* 1960 Андрэ Львоў, Францыя
* 1970 Карнеліс ван Ніль, ЗША
* 1981 Роджэр Стэйніер, Францыя
* 1992 Карл Вёзэ, ЗША
* 2003 Карл Стэтэр, Германія

## Спасылкі 
* Медаль Левенгука

Левенгука
Катэгорыя:Спісы біёлагаў
Катэгорыя:Спісы лаўрэатаў прэмій
Катэгорыя:Спісы вучоных
Катэгорыя:З’явіліся ў 1877 годзе
Катэгорыя:Узнагароды Нідэрландаў
Галіна Уладзіміраўна Зінавенка

**Галіна Уладзіміраўна Зінавенка** (нар. , Чэрвень (горад)) — беларускі інжынер-геолаг-выведнік, доктар геолага-мінералагічных навук (1990), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1978).

Скончыла БДУ (1956).
Напрамак навуковых даследаванняў: тэктоніка і карысныя выкапні старажытных платформаў, структурна-фармацыйны аналіз і стратыграфія адкладаў платформеннага чахла, іх нафтагазаноснасці.

## Навуковыя працы 
* Подлясско-Брестская впадина: строение, история развития и полезные ископаемые / Г. В. Зиновенко, Р. Г. Гарецкий. ― Минск, 2009.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Дактары геолага-мінералагічных навук
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Катэгорыя:Геолагі Беларусі
Расецінская культура

**Расецінская культура** — археалагічная культура фінальнага палеаліту, насельніцтва якой XI—X тыс. гадоў таму назад жыло ў міжрэччы Волгі і Акі. Вылучана А. М. Сарокіным у 1983. Назву атрымала па стаянцы Расета-3 (Калужская вобласць, Расія). Выразныя матэрыялы культуры атрыманы на стаянках Альба-1 і 3, Баркі, Замосце-5 (пласт 9), Мініна (ніжні пласт), Ланіна-1, Расета-2, Суконцава-8-11, Таруса-1 (Расія) і інш. Асноўным тыпам нарыхтовак для прылад працы з'яўляліся пласціны і адшчэпы атрыманыя пераважна з аднапляцовачных, атрыманыя пераважна з аднапляцовачных нуклеусаў канічнай і падпрызматычнай формы. Сярод прылад сустракаюцца канцавыя, двайныя і акруглыя скрабкі, вуглавыя, рэтушныя і двухгранныя разцы, вырабы з выемкай, праколкі і свердлы, мікрапласцінкі з затупленым краем, пласціны са скошанымі канцом, ножападобныя з рэтушшу, сякучыя прылады. Вызначальнымі для культуры з'яўляюцца т.зв. расецінскія вастрыі з шыпападобным бакавым выступам, выкананыя ў тэхніцы мікраразцовага сколу, і наканечнікі стрэл на мікрапласцінах, чаранковая частка якіх з аднаго боку падкрэсліваецца выемкай.

Паходжанне культуры звязваецца з помнікамі позняга палеаліту Рускай раўніны і разглядаецца ў кантэксце традыцый «усходняга гравету» (стаянкі Гагарына, Хатылёва-2). Мяркуецца, што ў выніку міграцый на мяжы эпох плейстацэну—галацэну насельніцтва культуры стала генетычным продкам мезалітычных кундскай культуры і бутаўскай культуры, помнікі якіх вядомы на тэрыторыі Беларусі. Паводле А. М. Сарокіна, да ліку расецінскіх належаць стаянкі Замошша-2 і Крумплева на р. Заходняя Дзвіна.

## Літаратура 
* *Коласаў, А. У.* Расецінская культура / А. У. Коласаў // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: У 2 т. / [складальнік Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2011. — 464 с.: іл. — С. 253. — ISBN 978-985-11-0549-2.
* *Сорокин, А. Н.* Ресетинская культура // Археология СССР. Мезолит СССР. — М., 1989.
* *Сорокин, А. Н., Ошибкина, С. В., Трусов, А. В.* На переломе эпох. — М., 2009.

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Расіі
Анук Эмэ

**Анук Эмэ** (сапраўднае імя **Франсуаза Сарэя Дрэйфус**; , ) — адна з самых папулярных французскіх кінаактрыс 1950-1960-х гадоў.

## Біяграфія 
Выхоўвалася ў яўрэйскай сям’і акцёраў, дачка Анры Дрэйфуса і Жэнеўевы Сарэя.

Акцёрскаму майстэрству і танцам вучылася ў драматычнай школе «Bauer-Therond». Яе звалі Франсуаза Дрэйфус, і ў 13 гадоў яна перайменавала сябе ў Анук Эмэ ( — каханая, любімая) для здымак у сваім першым фільме ў Анры Калефа «Дом пад морам» (1947). Атрымала вядомасць праз 12 гадоў, сыграўшы Жанну Эбютэрн — сяброўку Амедэа Мадыльяні ў фільме «Манпарнас, 19». Актрысу заўважыў Федэрыка Феліні і запрасіў яе здымацца ў карціны — «Салодкае жыццё» і «Восем з паловай». У 1961 годзе выканала галоўную ролю ў кінематаграфічным дэбюце Жака Дэмі — музычным фільме «Лола».
 
Аднак для мільёнаў гледачоў па ўсім свеце Анук Эмэ — у першую чаргу, Жанчына з фільма Клода Лелюша «Мужчына і жанчына» (1966). За гэту ролю яна атрымала «Залаты глобус», і была намінавана на «Оскар» за лепшую жаночую ролю.
 
У 1969—1975 гадах у кіно не здымалася.
 
З 1949 па 1978 гады была чатыры разы замужам: Эдуард Зэмерман, Нікас Папатакіс, П’ер Барух, англійскі акцёр Альберт Фіні. Экс-мачаха англійскага фолк-музыканта Саймана Фіна.
 
У 1980 годзе роля Эмэ ў італьянскім фільме «Скачок у пустэчу» была адзначана прызам Канскага фестывалю.
 
Часопіс «Empire» змясціў яе ў спіс «100 самых сексуальных зорак у гісторыі кінематографа».

## Фільмаграфія 
* 1958 — «Манпарнас, 19» — *Жанна Эбютэрн*
* 1959 — «Падарожжа» — *эпізод*
* 1960 — «Салодкае жыццё» — *Мадалена*
* 1963 — «Восем з паловай» — *Луіза Ансельмі*
* 1966 — «Мужчына і жанчына» — *Ганна Гацье*

## Зноскі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Юнацтва (выдавецтва)

**Кніжнае выдавецтва «Юнацтва»** — дзяржаўнае беларускае кніжнае выдавецтва.

## Гісторыя 
Заснаванае 2 студзеня 1981 года. Спецыялізавалася на выданні кніг для дзяцей. У год выходзіла амаль 120 кніг.

У 2002 годзе ўвайшло ў склад выдавецтва «Мастацкая літаратура» як рэдакцыя дзіцячай лiтаратуры. На момант закрыцця ў выдавецтве дзейнічалі рэдакцыі літаратуры для дашкольнікаў, малодшых школьнікаў і падлеткаў, у якіх працавала 33 спецыялісты..

## Дырэктары 
* Валянцін Лукша (1981—1998)
* Алесь Камароўскі (1998—2002)

Катэгорыя:Выдавецтвы
Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1981 годзе
Нора Джонс

**Нора Джонс** (, поўнае імя Geethali Norah Jones Shankar; , ) — амерыканская поп-джазавая спявачка і піяністка, аўтар і выканаўца ўласных песень, актрыса. Дачка Раві Шанкара. Яе адной крыві сястра — Анушка Шанкар.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *Come Away with Me* (2002)
* *Feels like Home* (2004)
* *Not Too Late* (2007)
* *The Fall* (2009)
* *Little Broken Hearts* (2012)
* *Day Breaks* (2016)
* *Pick Me Up Off the Floor* (2020)
* *I Dream of Christmas* (2021)
* *Visions* (2024)

**Міні-альбомы**

* First Sessions (2001)
* Deep Cuts (2009)
* iTunes Festival: London 2012 (2012)
* Spotify Singles (2017)
* Morning Jones (2020)
* Playdate (2020)
* Christmas with You (разам з Laufey) (2023)

**Сумесныя альбомы**

* *New York City* (разам з The Peter Malick Group) (2003)
* *Here We Go Again: Celebrating the Genius of Ray Charles* (разам з Вілі Нельсанам і Уінтанам Марсалісам) (2011)
* *Rome* (разам з Danger Mouse, Daniele Luppi і Jack White (з гурта )) (2011)
* *Foreverly* (разам з Біллі Джо Армстрангам (з гурта Green Day)) (2013)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Джазмены ЗША
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бедфард-Стайвесанце
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Зіндэр

**Зіндэр** () — горад у паўднёвай частцы Нігера. Размешчаны недалёка ад мяжы з Нігерыяй, за 861 км на ўсход ад горада Ніямей і за 240 км на поўнач ад нігерыйскага горада Кано. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам рэгіёна Зіндэр.
 
Насельніцтва па дадзеных на 2012 год складае 253.766 чалавек; па дадзеных перапісу 2001 яно налічвала 170.574 чалавекі (другі па велічыні горад краіны). Да 1927 г. Зіндэр быў сталіцай французскай калоніі Нігер, а раней, да сярэдзіны XIX стагоддзя — сталіцай султаната Дамагарам і важным гандлёвым пунктам для плямёнаў хаўса, туарэгаў, фульбэ і кануры.
 
Горад адрозніваецца незвычайнай архітэктурай. У найстарэйшым квартале Бірні — квадратныя дамы з геаметрычным арнаментам і роспісам. У горадзе ёсць былы палац султана з рэльефнымі ўпрыгожаннямі. Таксама ў горадзе ёсць квартал Зенгу, населены пераважна племем хаўса, і Новы горад — у цяперашні час эканамічны цэнтр Зіндэра.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Гарады Нігера
Зінгшпіль

**Зінгшпіль** (, літаральна - «гульня са спевамі», ад singen «спяваць» і Spiel - «гульня») — музычна-драматычны жанр, распаўсюджаны ў Германіі і Аўстрыі ў другой палове XVIII стагоддзя і пачатку XIX стагоддзя; п'еса з музычнымі нумарамі або опера з гутарковымі дыялогамі (замест рэчытатываў), пераважна камічнага зместу.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
* Schletterer Н. М. Das deutsche Singspiel von seinen ersten Anfängen bis auf die neueste Zeit. Augsburg, 1863.
* Calmus G. Die ersten deutschen Singspiele von Standfuß und Hiller. Leipzig, 1908.
* Moser H. J., Geschichte der deutschen Musik, Bd 1-3, В.- Stuttgart, 1928-30.

## Спасылкі 
* 
* Bartleby’s History of Opera

Катэгорыя:Жанры оперы
Парантрап Бойса

**Парантрап Бойса** (*Paranthropus boisei*), першапачаткова таксама **зінджантрап** (*Zinjanthropus boisei*) — самы масіўны від парантрапаў, знойдзены ў 1959 годзе мужам і жонкай Лікі ва ўсходнеафрыканскіх цяснінах Олдувай, Каабі-Фора, Лакалеі і шэрагу іншых. Яны датаваныя ад 2,5 да 1 млн гадоў таму. Да 1972 года лічыўся «несумнеўным аўстралапітэкам».

## Гісторыя 
Від апісаны Мэры Лікі ў 1959 годзе па чэрапе, выяўленым у пластах олдувайскай культуры. Найбольш масіўны з усіх аўстралапітэкаў: характэрныя велізарныя маляры, цяжкія сківіцы, якія, аднак, не выступаюць наперад, вялікія касцяныя грабяні, якія служылі для прымацавання жавальных мышцаў. Рост — 1,2—1,6 м, вага — ад 40 да 90 кг. Парантрапы Бойса былі цалкам прамаходзячымі. Аб’ём мозга 400—500 см³ (у сучаснага чалавека ў сярэднім 1350).
 
Важна, што разам з парантрапам Бойса была знойдзена арэхавая шкарлупіна, з чаго ў сукупнасці з магутнымі зубамі / сківіцамі быў зроблены вывад аб расліннай спецыялізацыі гэтага віду. Таксама побач былі знойдзеныя прымітыўныя каменныя прылады (абабітая галька). Спачатку Луіс Лікі лічыў (памылкова), што зінджантрап пачаў выкарыстоўваць каменныя прылады першым з усіх жывёл у гісторыі, і кансіліум вучоных з неахвотай прызнаў, што парантрап Бойса з’яўляецца адным з «адсутнічаючых звёнаў», бо пры ўсім прымітывізме ўмеў вырабляць каменныя прылады, але ўжо праз некалькі месяцаў у 1960 годзе Лікі аднавіў праўду, вярнуўся і адкапаў на тым жа месцы і  — сапраўднага ўладальніка тых каменных прадметаў, а парантрап Бойса быў моцна паніжаны ў рангу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Продкі чалавека
†
Катэгорыя:Вымерлыя прыматы
Катэгорыя:Сысуны плейстацэну
Бойс
Катэгорыя:Гамініды
Злакавыя мухі

**Злакавыя мухі**, **Злакавыя мушкі** (*Chloropidae*) — сямейства насякомых з атрада двухкрылых, падатрад караткавусых. Каля 2500 відаў. Пашыраны ўсюды. На Беларусі каля 100 відаў.

## Апісанне 
Даўжыня 1-8 мм. Пярэднегрудка звычайна з цёмнымі падоўжнымі палосамі. За год 1-5 генерацый. Маюць звычайна чорную, шэрую або жоўтую афарбоўку, часта з чорнымі палоскамі на сярэднеспінцы.

## Экалогія 
Лічынкі большасці відаў шкодзяць раслінам, у тым ліку і збожжавых.

## Гл. таксама 
* Шведскія мухі

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Singer Corporation

**Зінгер** () — амерыканская карпарацыя, вытворца касмічнай і ваеннай тэхнікі, а таксама швейных машынак, электрапрыбораў, рухавікоў, мэблі і іншай прадукцыі.
 

## Гісторыя 
Заснавана ў 1851 годзе Ісаакам Мерытам Зінгерам і яго кампаньёнам Эдвардам Кларкам, як IM Singer & Co. У 1865 годзе пераназваная ў Singer Manufacturing Company, а ў 1963 — у The Singer Company.
 
Карпарацыя паклала пачатак франчайзінгу, калі ў сярэдзіне XIX стагоддзя пачала заключаць з дыстрыб’ютарамі тавару (швейных машынак) пісьмовы дагавор на перадачу франшызы, якім перадавалася права на продаж і рамонт швейных машынак на пэўнай тэрыторыі ЗША.
 
Першапачаткова асноўная вытворчасць была засяроджана ў штаце Нью-Ёрк, але ў цяперашні час знаходзіцца ў асноўным у Тэнэсі (у Ла-Верн за 30 км ад Нэшвіла).
 
Штаб-кватэра кампаніі з 1908 г. размяшчалася ў горадзе Нью-Ёрк, у спецыяльна пабудаваным аднайменным небаскробе (, вышыня — 187 м, 47 паверхаў), які быў разбураны ў 1968 годзе.

## Гл. таксама 
* Дом кампаніі «Зінгер» у Санкт-Пецярбургу.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кампаніі ЗША
Катэгорыя:Вытворцы швейных машын
Анатоль Іванавіч Зінчанка

**Анатоль Іванавіч Зінчанка** (нар. , пасёлак Шчаглоўка, Данецкая вобласць, Украіна) — беларускі вучоны ў галіне мікрабіялогіі і біятэхналогіі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2000). Доктар біялагічных навук (1993 г.).
Навуковыя працы па трансфармацыі нуклеінавых кіслот і іх кампанентаў ферментамі мікраарганізмаў, заканамернасцях біясінтэзу і інш.

## Прэміі 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2004, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «Хіміка-энзіматычная мадыфікацыя кампанентаў нуклеінавых кіслот і біяхімічнае мадэліраванне як навукова-практычная аснова пошуку, стварэння і вытворчасці супрацьвірусных і супрацьпухлінных лекавых сродкаў»*

## Літаратура 
* 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Біёлагі Беларусі
Спіс дзяржаў — членаў ААН

: *Гл. таксама Дзяржавы — члены ААН*

## Краіны — члены ААН 
Колькасць дзяржаў — членаў  складае 193 дзяржавы.

## Былыя члены 
## Дзяржавы — назіральнікі пры ААН  
#  Святы Прастол
# 

## Гл. таксама 
* Спецыялізаваныя ўстановы ААН
* Спіс краін паводле алфавіта

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Дзяржавы — члены ААН Сайт ААН
* Рост колькасці членаў ААН з 1945 года Сайт ААН
Катэгорыя:Арганізацыя Аб’яднаных Нацый
Катэгорыя:Дыпламатыя
Катэгорыя:Спісы краін
Катэгорыя:Спісы:ААН
Зіновічы (Пружанскі раён)

**Зіно́вічы** (, ) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Зеляневіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 59 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Пружаны, за 144 км ад Брэста. Праз вёску працякае рака Зэльвянка.

## Гісторыя 
За расійскім часам — у Зэльзінскай воласці Ваўкавыскага павета Гродзенскай губерні. 428 дзесяцін зямлі.

5 лютага 2010 года вёска ўключаная ў склад аграгарадка Зеляневічскі.

## Насельніцтва 
* 1997 год — 247 жыхароў, 110 двароў, пасля калгас «Зеляневічы»).

## Транспарт 
Праз вёску праходзяць аўтадарогі Гродна — Ружаны — Івацэвічы і Ярашэвічы — Зіновічы — Магілёўцы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Зеляневіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёна
Яі Боні

**Тама Яі Боні** (; , Чаўру, Боргу, Бенін) — бенінскі дзяржаўны дзеяч. Прэзідэнт Беніна з 6 красавіка 2006, старшыня Афрыканскага саюза з 29 студзеня 2012 па 27 студзеня 2013.

## Біяграфія 
Атрымаў адукацыю ў абласным цэнтры Параку, а затым вучыўся на эканамічным факультэце Нацыянальнага ўніверсітэта Беніна. Вывучаў банкаўскую справу ў Дакары (Сенегал), а затым эканоміку і палітыку ў Арлеанскім універсітэце ў Францыі і ва ўніверсітэце Парыжа, дзе ён атрымаў доктарскую ступень па эканоміцы ў 1976.

З 1980 па 1988 працаваў у Цэнтральным банку дзяржаў Заходняй Афрыкі, стаўшы намеснікам дырэктара. У 1988 стаў намеснікам дырэктара Цэнтра банкаўскіх даследаванняў па прафесійнаму развіццю ў Заходняй Афрыцы (Дакар). З 1992 па 1994 працаваў у кабінеце прэзідэнта Беніна Нісефора Сагло, адказны за грашова-крэдытную і банкаўскую палітыку. Нарэшце, у 1994 ён быў прызначаны старшынём Заходне-Афрыканскага банка развіцця (ЗАБР). За працу ў банку развіцця Заходняй Афрыкі ён быў узнагароджаны нацыянальным ордэнам за заслугі Французскай Рэспублікай.

У першым туры прэзідэнцкіх выбараў Беніна (5 сакавіка), за Боні было аддадзена 32 % галасоў. Яго бліжэйшы супернік, Андрыен Хунгбеджы з Партыі за дэмакратычнае абнаўленне, атрымаў 25 %. Астатнія 26 кандыдатаў, якія прынялі ўдзел у выбарах, атрымалі меншую колькасць галасоў. У другім туры выбараў (19 сакавіка), Боні перамог, набраўшы 75 % галасоў выбаршчыкаў.

У верасні 2021 года Патрыс Талон і Томас Боні Яі, палітычныя саюзнікі, якія сталі інтымнымі ворагамі, сустрэліся ў палацы Марына ў Котану. Падчас гэтага тэт-а-тэт Томас Боні Яі прадставіў Патрысу Талону шэраг прапаноў і просьбаў, якія датычацца, у прыватнасці, вызвалення «палітычных затрыманых».

Катэгорыя:Прэзідэнты Беніна
Катэгорыя:Палітыкі Беніна
Lingua catolica

**Lingua catolika** (па іспанску — Lengua Católika — каталіцкая мова) — праект міжнароднай штучнай мовы, прапанаванай у 1890 годзе чылійскім марскім урачом Альбертам Ліптэем (Alberto Liptay). «Каталіцкі» ў назве мовы, перш за ўсё значыць «усеагульны» (ад значэння старажытнагрэчаскага слова «καθολιός»).

У пачатку 18900-ых Ліптэй публікуе сваю працу спачатку па-іспанску — «La lengua católika ó sea proyekto de un idioma internacional sin construccion gramatikal» (назву магчыма перакласці як «Усеагульная мова ці праект міжнароднай мовы без граматычных канструкцый»). Пазней былі надрукаваны французскае і нямецкае выданні кнігі (нямецкае выданне было выдадзена ў Лейпцыгу пад назвай «Eine Gemeimsprache der Kulturvölker» — «Агульная мова культурных народаў»).

У гэтай працы Ліптэй дае як крытычны разгляд некаторых існуючых моўных праектаў, так і накід новай міжнароднай мовы, апісваючы толькі ў агульных рысах яго слоўнік і граматыку, і абяцаючы яго поўную распрацоўку ў будучым.

Праект Ліптэя быў даволі высока ацэнены сучастнікамі. Так, у артыкуле Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона «Всемирный или международный язык» разглядзеўшы таксама некалькі іншых моўных праектаў таго часу (валапюк, пасілінгва, эсперанта, космас прызналі Lengua Católika «найбольш удалай з усіх існуючых спроб усеагульнай мовы», спасылаючыся пры гэтым на меркаванне вядомага англійскага даследчыка Макса Мюлера.

Але потым гэтая мова, у адрозненне ад эсперанта, не атрымала распаўсюджвання.

Катэгорыя:Штучныя мовы
Раманід

**Раманід** — міжнародная штучная мова, распрацаваная венгерскім філолагам Золтанам Мадз'ярам. Базуецца на раманскіх мовах.

Мова складаецца з самых распаўсюджаных у быце словазлучэнняў з некаторых раманскіх моў — іспанскай, італьянскай, партугальскай, французскай. Паводле некаторых звестак, раманід папулярная ў Венгрыі. У артыкуле ў газеце «Труд» сцвярджаецца (са спасылкай на неназваных спецыялістаў) што ў сваіх канструкцыях мова прасцей і лягчэй для засваення, чым эсперанта.

Катэгорыя:Штучныя мовы
Златкі

**Златкі** (*Buprestidae*) — разгалінаванае і шматлікае сямейства атрада , якое ўключае ў сябе больш за 15 000 відаў, якія распаўсюджаны на ўсіх кантынентах і астравах, акрамя Арктыкі і Антарктыкі. На тэрыторыі Беларусі 23 віды. Найбольшая колькасць і відавая разнастайнасць златак назіраецца ў краінах з трапічным і субтрапічным кліматам, дзе засяроджана каля 80 % вядомых відаў.

## Апісанне 
Сямейства налічвае каля 9000 відаў. Цела жукоў клінападобнай формы, даўжынёй 2—40 мм, падоўжанае, звужанае на канцы, з металічнай афарбоўкай. Вусікі кароткія, пілаватыя. Даўжыня лічынак вагаецца ад 4—5 да 70 м. Лічынкі бязногія, белаватыя, з хіцінавай галавой.

Жывуць на ствалах дрэў, бярвенні, сцяблах і кветках раслін. Развіваюцца і зімуюць пад карой, у драўніне, пракладаючы звілістыя хады.

Дарослыя жукі кормяцца нектарам, пылком, і часткамі раслін.

## Літаратура 
* 
*  — С. 366—368.

## Спасылкі 
* Златки (*Buprestidae*) // Зоологические экскурсии по Байкалу
* Семейство златки — Buprestidae // Аргохимия в сельском хозяйстве


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Яфім Ізраілевіч Злацін

{{Ваенны дзеяч
|імя     = Яфім Ізраілевіч Злацін 
|дата нараджэння  = 20.08.1913
|дата смерці    = 23.08.1965
|месца нараджэння = 
|месца смерці = 
|выява = 
|шырыня = 
|апісанне выявы = 
|мянушка =
|прыналежнасць = СССР
|гады службы = 1935—1937 , 1942—1945
|званне = лейтэнант
|род войскаў = артылерыя
|камандаваў = 
|частка = 225-ы гвардзейскі стралковы полк 78-й гвардзейскай стралковай дывізіі 
|бітвы = 
|узнагароды =
{ style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
-
       
-
  
} 
|сувязі =
|у адстаўцы = 
}}
**Яфім Ізраілевіч Злацін** (,  — ) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў рабочай яўрэйскай сям’і. Скончыў рабфак у Днепрапятроўску. У Чырвонай Арміі з 1935 года. У 1937—1941 гадах працаваў у Магілёве. У Вялікую Айчынную вайну з 1942 года на Варонежскім, Стэпавым, 1-м Украінскім і 2-м Украінскім франтах. Камандзір мінамётнага ўзвода сяржант Я. І. Злацін вызначыўся 24—25 верасня 1943 года пры фарсіраванні Дняпра на тэрыторыі Украіны. Узвод пад яго камандаваннем фарсіраваў раку на поўдзень ад Крамянчуга, адбіў некалькі контратак ворага, знішчыў 9 кулямётных і 3 мінамётныя кропкі і каля роты гітлераўцаў. Цяжка паранены, Я. І. Злацін не пакінуў поля бою. У 1944 годзе скончыў Ленінградскае ваенна-палітычнае вучылішча імя Энгельса. Дэмабілізаваны ў 1945 годзе па хваробе. Да 1964 года на гаспадарчай рабоце ў Маскве.

Званне Героя Савецкага Саюза Я. І. Злаціну прысвоена 26.10.1943 г. Узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, медалямі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Лейтэнанты СССР
Стальны пакт

**Германа-італьянскі дагавор аб саюзе і дружбе** (дата падпісання — 22 мая 1939 г., месца падпісання — Берлін; іншае найменне **«Стальны пакт»**; назва была прызвана паказаць непарушнасць саюза Германіі Гітлера і Італіі Мусаліні) — міжнародны дагавор (пакт), падпісаны Германіяй і Італіяй з мэтай яшчэ раз пацвердзіць дзеянне палажэнняў Антыкамінтэрнаўскага Пакта і двухбакова агаварыць узаемныя саюзніцкія абавязацельствы. Ён утрымліваў абавязацельствы бакоў аб узаемадапамозе і саюзе ў выпадку ваенных дзеянняў з любой трэцяй краінай, дамоўленасці аб шырокім супрацоўніцтве ў ваеннай і эканамічнай сферах. «Стальны пакт» стаў адпраўным пунктам утварэння ваенна-палітычнага блока Германіі і Італіі напярэдадні пачала Другой сусветнай вайны.

Дагавор быў падпісаны міністрамі замежных спраў: Іаахімам фон Рыбентропам і Галеаца Чыяна.

## Спасылкі 
* Тэкст пакта 
* Тэкст пакта
* Уводзіны

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Трэцяга рэйха
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Італіі
Катэгорыя:Дагаворы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:1939
Катэгорыя:Падзеі 22 мая
Катэгорыя:Ваенна-палітычныя блокі
Злітак

(100 гр.)]]
**Злітак** — зацвярдзелая маса металу (сплаву) пэўнай формы (усечанай піраміды, прызмы, цыліндра, конуса); паўфабрыкат, прызначаны для далейшай перапрацоўкі (пракаткай, каваннем, пераплаўкай). Атрымліваюць пры крышталізацыі ва ўліўніцах, бесперапынным ліццём, электрашлакавым пераплавам, спяканнем металічных парашкоў і інш. Пры вытворчасці сталі атрымліваюць зліткі масай у некалькі дзясяткаў тон для наступнага абціскання на блюмінгах і слябінгах.

**Ізрой** — назва, якой у Полацкім княстве называлі сярэбраны злітак. У «безманетны перыяд» 12—13 ст. зліткі рознай вагі замянялі тут грошы.  «Літоўскія» мелі вагу 100—105 г, «кіеўскія» — 163—165 г, «наўгародскія» — 200 г.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
*  С.91 (са спас. на Историческое краеведение Белоруссии, Мн., 1980. С.182,183

Катэгорыя:Металургія
Катэгорыя:Грошы
Васальная дзяржава

**Васальная дзяржава** — дзяржава, якая падпарадкавана іншай дзяржаве, але захоўвае свайго кіраўніка.
Такая дзяржава звычайна пазбаўлена права падтрымліваць дыпламатычныя адносіны і заключаць дагаворы, абмежавана ў іншых відах знешніх адносінах, але захоўвае самастойнае ўнутранае кіраванне з некаторымі абмежаваннямі (напрыклад — права чаканкі манеты).
Кіраўнік васальнай дзяржавы захоўвае статус і тытул, якія былі ў яго да заключэння васальнага дагавора (напрыклад — кароль).

Такая дзяржава з'яўляецца часткай складанай дзяржавы, але не прымае ўдзелу ў адпраўленнях улады вярхоўнай дзяржавы.
Гэтым яно адрозніваецца ад дзяржавы-члена канфедэрацыі.

## Гл. таксама 
* Васалітэт
* Марыянеткавая дзяржава
* Асацыяваная дзяржава
* Пратэктарат

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Міжнародныя адносіны
Катэгорыя:Дзяржава
Катэгорыя:Феадалізм
Пенджаб

**Пенджаб**:
* Пенджаб — правінцыя Брытанскай Індыі
* Пенджаб — рэгіён у Паўднёвай Азіі
* Пенджаб — правінцыя Пакістана
* Пенджаб — штат Індыі
E Pluribus Unum

[thumb|250px|Аверс [Вялікая пячатка ЗША|Вялікай пячаткі ЗША з дэвізам «E pluribus unum»]]

**E pluribus unum** — дэвіз, размешчаны на гербе ЗША, у перакладзе з латыні азначае «З шматлікіх — адзінае». Гэтыя словы належаць Цыцэрону (гаворка "Аб вартасцях»). У дэвізе 13 літар, роўна столькі штатаў у свой час утварылі саюз, вядомы цяпер як Злучаныя Штаты Амерыкі. У сучаснай трактоўцы, дэвіз азначае адзінства нацыі, якая першапачаткова складаецца са шматлікіх нацыянальнасцей, якія прыбылі ў ЗША. Дэвіз «E pluribus unum» у абавязковым парадку змяшчаецца на манетах ЗША, ініцыятарам гэтай прапановы быў палкоўнік Сет Рыд з Аксбрыджа. Упершыню гэты дэвіз з’явіўся ў 1795 годзе на залатой манеце ў пяць долараў ЗША, а да 1956 года выкарыстана і на амерыканскіх банкнотах.
 
Фраза падобная да лацінскага перакладу фрагмента з Геракліта: «З усіх рэчаў адзін, адзін з усіх рэчаў». Але больш дакладная адпаведнасць, як па напісанні, так і па сэнсу, сустракаецца ў паэме «Moretum», якую прыпісваюць Вергілію (дакладнае аўтарства невядома). У паэме словамі "color est e pluribus unus" апісваецца змешванне некалькіх розных колераў, у выніку чаго атрымліваецца адзін новы колер.

## Спасылкі 
* Сімвалы Злучаных Штатаў Амерыкі 

Катэгорыя:Дэвізы
Катэгорыя:Фразеалагізмы
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы ЗША
Катэгорыя:Лацінскія выслоўі
In God We Trust

[thumb|«In God We Trust» на 20 [долар ЗША|доларах ЗША]]
**In God We Trust** (бел. На Бога мы спадзяёмся) — афіцыйны дэвіз ЗША, а таксама штата Фларыда. Упершыню быў выкарыстаны ў 1864 годзе пры чаканцы манет новага ўзору, а ў 1956 годзе стаў нацыянальным.

## Гісторыя 
Адной з магчымых крыніц фразы *In God We Trust* з'яўляецца апошняя частка гімна ЗША, тэкст якога быў напісаны ў 1814 годзе Фрэнсісам Скотам Кі. Гімн мае наступныя радкі, якія ўтрымліваюць словы дэвізу: «... And this be our motto: 'In God is our trust'».  
 
Упершыню як дэвіз фраза была ўведзена ў 1864 годзе Сэманам Портлендам Чэйзам пры чаканцы манеты наміналам 2 цэнты.  
 
1 лістапада 2011 г. Члены Палаты прадстаўнікоў ЗША падтрымалі рэзалюцыю, якая пацвярджае статус нацыянальнага дэвізу Злучаных Штатаў *In God We Trust*. Прычынай для складання дакумента была страта дэвізам значнасці ў амерыканскім грамадстве. У прыватнасці, адзначыў аўтар рэзалюцыі рэспубліканец Рэндзі Форбс, адной з мэтаў рэзалюцыі з'яўляецца спыненне спробаў аспрэчыць статус фразы, якія рэгулярна робяцца як простымі грамадзянамі ў судах, так і чыноўнікамі, якія выкарыстоўваюць адміністрацыйны рэсурс.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фразеалагізмы
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы ЗША
Кочышчы

**Ко́чышчы** (, ) — аграгарадок у Ельскім раёне Гомельскай вобласці, каля меліярацыйных каналаў, у тым ліку канавы Шыра. Адміністрацыйны цэнтр Качышчанскага сельсавета. Насельніцтва 450 чал. (2004). Знаходзяцца за 20 км на паўднёвы захад ад горада і чыгуначнай станцыі Ельск (лінія Калінкавічы — Оўруч), за 197 км ад Гомеля; на аўтамабільнай дарозе Старое Высокае — Ельск.

## Гісторыя 
Упершыню Кочышчы згадваюцца ў XVI ст. як сяло Мазырскага павета Менскага ваяводства. Паселішча значыцца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага (1567).

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Кочышчы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Мазырскім павеце Мінскай губерні. У вёсцы дзейнічала драўляная царква. Паводле вынікаў перапісу (1897) у Кочышчах дзейнічала царква, працавалі школа і крама. У 1908 вёска ўваходзіла ў склад Скараднянскай воласці. У 1917 тут адкрылася школа.

## Насельніцтва 
* **XVIII стагоддзе**: 1795 — 41 двор, 200 жыхароў
* **XIX стагоддзе**: 1816 — 54 двары; 1885 — 56 двароў, 336 жыхароў; 1897 — 608 жыхароў (паводле перапісу)
* **XX стагоддзе**: 1908 — 118 двароў, 670 жыхароў; 1917 — 725 жыхароў; 1924 — 1010 жыхароў; 1940 — 135 двароў; 1959 — 408 жыхароў (паводле перапісу), 1998 год — 178 двароў, 474 жыхары
* **XXI стагоддзе**: 2004 — 176 гаспадарак, 450 жыхароў

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла партызан.
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.

## Вядомыя асобы 
* Кацярына Дзям’янаўна Семянюк (1922 — ?) — беларускі педагог, удзельніца партызанскага руху. Заслужаная настаўніца Беларускай ССР.

## Літаратура 
* 
*  — С. 440.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Качышчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ельскага раёна
Антыкамінтэрнаўскі пакт

**Антыкамінтэрнаўскі пакт** (,  *Японска-нямецкае пагадненне па абароне ад камунізму*, дата заключэння — 25 лістапада 1936 г. Месца заключэння — Берлін) — міжнародны дагавор (пакт) заключаны паміж Германіяй і Японіяй, які стварыў двухбаковы блок гэтых дзяржаў, накіраваны супраць краін 3-га Камуністычнага Інтэрнацыянала (Камінтэрна, адкуль, уласна, і назва пакта) з мэтай не дапусціць далейшае распаўсюджванне камуністычнай ідэалогіі ў свеце.

## Гісторыя 
У лістападзе 1937 года да Антыкамінтэрнаўскага пакта ў асобе Беніта Мусаліні далучылася Італія. А пазней — яшчэ шэраг дзяржаў, у якіх да ўлады прыйшлі ўрады, што падзялялі ідэалогію гітлераўскага нацызму і італьянскага фашызму, або ўрады, што вельмі адмоўна адносяцца да СССР і камунізму ў цэлым. У 1939—1940 гг. пераўтвораны ў адкрыты ваенны саюз, падмацаваны ў далейшым двухбаковым «Стальным пактам» 1939 годзе Германіі і Італіі і агульным для краін-удзельнікаў Берлінскім пактам 1940 года.

24 лютага 1939 года да пакта далучыліся Венгрыя і Маньчжоу-го.

26 сакавіка 1939 года ва ўмовах грамадзянскай вайны і пад ціскам Германіі Антыкамінтэрнаўскі пакт падпісаў урад генерала Франка.

25 лістапада 1941 года Антыкамінтэрнаўскі пакт быў падоўжаны на 5 гадоў, тады ж да яго далучыліся Фінляндыя, Румынія, Балгарыя, а таксама марыянеткавыя ўрады, што існавалі на акупаваных немцамі тэрыторыях Харватыі, Даніі, Славакіі, і ўтворанае японцамі на акупаванай імі часткі Кітая урад Ван Цзін-вэя.

Катэгорыя:Дагаворы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Балгарыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Венгрыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Даніі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Іспаніі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Італіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Румыніі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Трэцяга рэйха
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Фінляндыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Японіі
Катэгорыя:Ваенна-палітычныя блокі
Катэгорыя:Камуністычны інтэрнацыянал
Катэгорыя:Антыкамунізм
Катэгорыя:1936 год у Берліне
Янка Золак

**Янка Золак**, сапраўднае **Антон Міхайлавіч Даніловіч** (, в. Лучнікі, Слуцкі павет, цяпер у Слуцкім раёне, Мінская вобласць — , , штат Нью-Джэрсі) — беларускі паэт, журналіст, выдавец, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Брат (па маці) Алеся Змагара. Скончыў Мінскі педагагічны тэхнікум (1935). Належаў да творчай арганізацыі «Маладняк», пад час нямецкай акупацыі жыў на Случчыне, працаваў у «Газеце Случчыны». З лета 1944 г. — у эміграцыі. У Заходняй Германіі заснаваў саматужнае выдавецтва «Ніва». У 1950 г. пераехаў у ЗША, пасяліўся ў Нью-Джэрсі. быў прыхільнікам Беларускай Цэнтральнай Рады. Заснаваў Беларускае культурна-мастацкае і навуковае таварыства. Адзін з заснавальнікаў і ў 1960—1983 гадах галоўны рэдактар часопіса «Беларуская думка». Выдавец беларускай літаратуры і насценных беларускіх календароў, уладальнік выдавецтва «Адгук» у Саўт-Рыверы. Удзельнік кангрэсаў беларусаў Амерыкі, адзін з кіраўнікоў БККА.

## Творчасць 
Пачынаў сваю паэтычную дзейнасць на радзіме. У Амерыцы ім напісана вялікая колькасць вершаў, якія можна аб’яднаць у некалькі цыклаў: духоўнае жыццё паэта і атмасфера, якая яго акаляла; роздум над пражытым і перажытым; гісторыя, родная мова, Бацькаўшчына; асэнсаванне пабачанага на Беларусі пасля прыезду на Радзіму праз паўвека. Некалькі разоў напачатку 1990-х прыязджаў на Беларусь, тут у 1996 выйшаў яго паэтычны зборнік «Вятрыска з радзімай краіны».

Акрамя вершаў пісаў апавяданні, аповесці «Бывай, незваротная» і «Т. Д. Ч.», для дзяцей напісаў казку «Бабок». Найбольш значнымі ў мастацкіх адносінах былі аповесці «Віталія», «Ціхі стаў». У 1979—1981 гг. выйшлі два тамы яго «Твораў».

Аўтар успамінаў «Мая сустрэча з Якубам Коласам у 30-я гады», крытычных артыкулаў пра творчасць Масея Сяднёва, Міхася Кавыля, Уладзіміра Клішэвіча, даследавання «На 500-годдзе з дня нараджэння Міколы Гусоўскага» і інш.

## Зборнікі 
* «За чужы грэх» (1958)
* «Агонь душы» (1979)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на беларускую мову
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага беларускага педагагічнага тэхнікума
Аўтарскае «мы»

**Аўтарскае мы** — выкарыстанне займенніка «мы» замест «я» аўтарам твору навуковага, навукова-папулярнага ці публіцыстычнага стыляў.

Аўтарскае мы практычна абавязкова ўжываецца ў студэнцкіх кваліфікацыйных работах, навуковых манаграфіях і аўтарэфератах на тэрыторыі былога СССР. Але такая тэндэнцыя характэрна не толькі для беларускай і рускай мовы, але і для іншых моў свету. Напрыклад, у англійскай мове гэта з’ява вядома як editorial «we» (літ. «рэдактарскае „мы“», бо такое «мы» больш характэрна для газетнай журналістыкі, чым для навуковых публікацый на англійскай мове).

Прычыны фарміравання такой стылістычнай традыцыі называюцца розныя. Найбольш распаўсюджаная — сціпласць аўтара: не звярнуць залішнюю ўвагу на сваю асобу, свае «я». Таксама існуе вызначэнне што аўтарскае «мы» мае мэты: «1) аб’яднанне адрасанта і адрасата;
2) накіраванне думкі адрасата на прадмет гаворкі, тэму даследавання».

Не трэба блытаць з манаршым «мы», якім карыстаўся, напрыклад, апошні імператар Расіі Мікалай II.

Катэгорыя:Стылістыка
Змеегалоў

**Змеегалоў** (*Channa argus*) — прэснаводная рыба сямейства змеегаловыя.

## Распаўсюджанне 
Першапачатковы арэал - рэкі Далёкага Усходу ад Янцзы на поўдні да басейна ракі Амур на поўначы, у тым ліку ў Прыморскім краі ў рэках Усуры, Раздольнае і ў азёрах Хасан і Ханка.
Акліматызаваны ў Сярэдняй Азіі.

## Апісанне 
Буйная рыба даўжынёй да 1 м і больш, масай да 10 кг і больш. Трымаецца моцна зарослых участкаў вадаёмаў на плыткаводдзі.
 
Лёгка пераносіць дэфіцыт кіслароду, можа жыць практычна ў заморных вадаёмах. Багата вылучае слізь, якая пакрывае цела, ёсць адмысловыя наджшчылепавыя органы для дыхання атмасферным паветрам. Змеегалову неабходна дыханне атмасферным паветрам, калі доступ атмасфернага паветра будзе перапынным для змеегалова, то ён гіне нават у свежай вадзе. Лёгка пераносіць высокую мінералізацыю. У высмаглых вадаёмах ён закопваецца ў выкапаную ім камеру ў глеі глыбінёй да 60 см і змазаную сліззю і знаходзіцца там да наступнага дажджлівага сезону або да павышэння ўзроўню вады. Можа жыць без вады да пяці сутак. Лёгка перапаўзае паміж вадаёмамі на значныя адлегласці.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Прамысловая рыба
Катэгорыя:Змеегаловыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1842 годзе
Братаўна

**Бра́таўна** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Ушача.

Плошча паверхні 0,35 км². Даўжыня 1,32 км, найбольшая шырыня 0,46 км. Даўжыня берагавой лініі 3,43 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 7 м, сярэдняя 3,7 м. Аб’ём вады 1,29 млн м³. Плошча вадазбору 12,45 км².

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з усходу на захад. Схілы катлавіны вышынёй 10—20 м. Берагавая лінія звілістая, утварае залівы. Берагі нізкія, пясчаныя. У заходняй частцы возера месцамі берагі сплавінныя. Дно плоскае з невялікім нахілам да сярэдзіны возера. Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі і выцякае ручай у возера Жадунь. Падводная расліннасць пашыраецца да глыбіні 3—3,5 м. Надводная прыбярэжная расліннасць займае палосу 15—75 м.

У возеры водзяцца шчупак, плотка, лешч, акунь, карась, язь, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* *Міронаў В. Р.* Братаўна // 
* 

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Витебскойобласти // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
Маляцічы

Назву **Маля́цічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Маляцічы — вёска ў Шчучынскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Маляцічы — аграгарадок у Крычаўскім раёне
Касцёл Святога Станіслава (Маляцічы)

**Касцёл Святога Станіслава** — колішні рымска-каталіцкі храм у в. Маляцічы.

## Гісторыя 
Касцёл пабудаваны ў 1787—1794 гг. паводле праекта архітэктара Лаўрына Стуока-Гуцэвіча па замове магілёўскага архібіскупам С. Богуш-Сестранцэвіча. Будаўніцтвам кіраваў вучань Стуока-Гуцэвіча архітэктар Я. Падчашынскі. Храм быў прысвечаны нябеснаму патрону архібіскупа і па яго жаданні ўяўляў сабой, як лічаць, паменшаную ў 8 разоў не зусім дакладную копію сабора Святога Пятра ў Рыме.

Пасля паўстання 1830—1831 гг. кляштар дамініканцаў у Маляцічах зачынілі, касцёл перарабілі пад праваслаўную царкву, а ў 1934 г. цалкам зруйнавалі.

## Архітэктура 
Касцёл уяўляе сабой трохнефную крыжова-купальную базіліку. Складаецца з асноўнага прамавугольнага ў плане аб’ёму і бакавых паўкруглых у плане каланад, якія ўтваралі невялікую авальную плошчу перад будынкам. Асноўны аб’ём завяршаўся купалам на сяродкрыжжы (на глухім шматгранным барабане), абапал яго на рамёнах трансепта былі два невялікія купалы. Надзвычай шырокі і грувасткі галоўны фасад асноўнага аб’ёма меў ярусную кампазіцыю: ніжні (на ўзроўні другога паверху), раскрапаваны пілястрамі і трохчвертнымі калонамі, меў паўцыркульныя і прамавугольныя вокны і нішы, аформленыя франтончыкамі, і завяршаўся трохвугольным франтонам у цэнтры; верхні раскрапаваны пілястрамі, паміж якімі былі прамавугольныя вокны і нішы, завяршаўся атыкам і пакатым франтонам, які адсутнічае на фасадзе рымскага сабора.

## Літаратура 
* 
* Тамара Габрусь. Святыні ордэна прапаведнікаў // «Наша Вера» № 1 (27), 2004.
* Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 234.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1794 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1934 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Маляцічы (Крычаўскі раён)
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Касцёлы Крычаўскага раёна
Катэгорыя:1794 год у Беларусі
Італьянскі саюз барацьбы

thumb|Платформа Саюза борьбы, апублікаваная ў Il Popolo d'Italia
**Італьянскі саюз барацьбы** () — палітычная арганізацыя Італіі, створаная Б. Мусаліні 23 сакавіка 1919. У 1921 арганізацыя была пераўтворана ў Нацыянальную фашысцкую партыю.

23 сакавіка 1919 у клубе Прамыслова-камерцыйнага саюза на плошчы Сан-Сеполкро (Мілан) быў праведзены ўстаноўчы з'езд «Саюза барацьбы».

Адным з галоўных пунктаў Устаноўчага маніфеста было патрабаванне аб анексіі Фіўмэ і Далмацыі. Адначасова «Саюз барацьбы» выступіў прыхільнікам усеагульных выбараў, 8-гадзіннага рабочага дня, за ўдзел рабочых у тэхнічным кіраўніцтве прадпрыемствамі, аднаразовага прагрэсіўнага падатку на капітал і секвестра 85 % ваенных прыбыткаў, нацыяналізацыі ўсіх ваенных прадпрыемстваў.

Газета «Il Popolo d'Italia» пісала: 

19 ліпеня 1919 Б. Мусаліні заявіў, што фашысты ў залежнасці ад абставін звяртаюцца «да супрацоўніцтва класаў, барацьбе класаў і экспрапрыяцыі класаў». Першапачаткова «Саюз барацьбы» выступаў выключна як гарадскі рух. , — пісала газета Il Popolo d'Italia ў ліпені 1919. Аднак прыкладна з сярэдзіны 1920 фашысты ўсё часцей сталі звяртацца да праблем, якія хвалявалі італьянскае сялянства.

Падчас хваляванняў на глебе голаду летам 1919 «Саюз барацьбы», праз сваю газету абвяшчаў, што .

Сацыял-ліберальная газета  пісала, што адна група італьянскай буржуазіі мае  Іншая група 

Выкарыстоўваючы розныя дзеянні, фашысты звярталіся і да радыкальных метадаў — тэрору. Так, за першае паўгоддзе 1921 фашысты разграмілі 726 памяшканняў дэмакратычных арганізацый. Аб'ектамі тэрору былі арганізацыі, размешчаныя галоўным чынам у сельскай мясцовасці, у раёнах дзе найбольш моцныя былі пазіцыі камуністычных і сацыял-дэмакратычных арганізацый. З агульнай колькасці разгромленых памяшканняў арганізацый больш за палову даводзілася на даліну ракі По (276) і Таскане. У гарадах пагромаў, з удзелам фашыстаў, было менш. Так за аналагічны перыяд у гарадах было разгромлена 141 памяшканне арганізацый.

Была створана цэлая сетка палітычных арганізацый «Саюза барацьбы». На 1-м кангрэсе было прадстаўлена 22 мясцовых «фашы», якія налічвалі каля 17 тыс. членаў.

На  у лістападзе 1919 «Саюз барацьбы» не атрымаў ні аднаго мандата.

## Кангрэсы 
* I кангрэс (9—10 кастрычніка 1919) — Фларэнцыя
* II кангрэс (24—25 мая 1920) — Мілан
* III кангрэс (7—10 лістапада 1921) — Рым

Катэгорыя:Палітычныя партыі Італіі
Змеегалоўнік

**Змеегало́ўнік** (*Dracocephalum*) — род кветкавых раслін сямейства . Каля 45 відаў. Пашыраны ў Еўропе, нетрапічнай Азіі і Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі 2 дзікарослыя віды —  (занесены ў Чырвоную кнігу) і .

## Апісанне 
Лісце суцэльнакрайняе, зубчастае, лапчастае або пёрыста-рассечанае. Кветкі блакітныя, чырванаватыя, рэдка белыя; кубачак пяцізубчаты, з больш буйным верхнім зубцамі, або двухгубы; двухгубы вяночак, верхняя губа ўвагнутая, выемчатая, ніжняя трохлопасцевая. Плод — гладкі арэшак.

### Віды 
Паводле базы даных *The Plant List* (на жнівень 2016) род уключае 74 віда:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Гаспадарчае значэнне 
Лекавыя, тэхнічныя. меданосныя і дэкаратыўныя расліны, выкарыстоўваюць у парфумерыі і харчовай прамысловасці.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
*
Мафія (значэнні)

***Мафія** — арганізаваная крымінальная злачынная група. Першапачаткова тэрмін ужываўся ў адносінах да арганізацыі Коза Ностра.
***Востраў Мафія** — востраў у Індыйскім акіяне, уваходзіць у склад дзяржавы Танзанія.