Спіс візантыйскіх імператараў

Ніжэй прадстаўлены **спіс імператараў Візантыі** ў храналагічным парадку.

*Курсівам* пазначаны ўзурпатары. **Тлустым** шрыфтам у табліцах вылучаны даты перыядаў з пераважным палітычным уплывам апісванага твару (важна пры наяўнасці яго суправіцеляў).

Першым імператарам Рыма стаў Актавіян Аўгуст 13 студзеня 27 гады да н.э.

У 395 годзе імперыя была канчаткова падзелена на Заходнюю Рымскую імперыю і Усходнюю Рымскую імперыю.

У 476 годзе быў зрынуты апошні Заходне-рымскі імператар Ромул Аўгуст. Заходняя Рымская імперыя пала, а Усходняя Рымская імперыя, якая пазней стала звацца гісторыкамі Візантыяй, працягвала існаваць яшчэ каля тысячы гадоў, да 1453 года, калі Канстанцінопаль быў захоплены туркамі-асманамі, з перапынкам з 1204 па 1261 год, калі Канстанцінопаль быў захоплены крыжакамі.

Кіраўнікі Візантыі лічылі сябе спадчыннікамі Рыма, «рамеямі», і насілі тытулы, якія ўзыходзілі да яго.

Па-грэчаску імператараў часцей за ўсё называлі аўтакратарамі (-самодержец).

## Імперыя да 1204 года 
Вылучэнне ўсходніх абласцей Рымскай імперыі ў самастойную дзяржаву пачалося ў перыяд «тэтра́рхіі» ( — «кіраванне чатырох»), сістэмы кіравання, якая была ўведзена імператарам Дыяклетыянам у 293 г. і доўжылася да 313 г. У 285 г. Дыяклетыян прызначыў военачальніка Максіміяна малодшым суправіцелем («цэзарам»), а ў 286 г. — «аўгустам», пры гэтым Дыяклетыян кіраваў усходняй паловай імперыі, а Максіміян — заходняй. У 293 годзе, палічыўшы, што ваенныя і грамадзянскія праблемы патрабуюць спецыялізацыі, дадаткова былі прызначаны двое цэзараў у памочнікі аўгустам: Галерый і Канстанцый Хлор. Меркавалася, што аўгусты будуць адракацца пасля 20-гадовага кіравання, а ўлада будзе пераходзіць да цэзараў. Чатырма сталіцамі тэтрархаў былі:
* Нікамедыя ў Малой Азіі (цяпер Ізміт у Турцыі), была сталіцай усходняга і найгалоўнага аўгуста. У табліцы — EA
* Сірмій (цяпер Срэмска-Мітравіца у раёне Ваяводзіна сучаснай Сербіі, была сталіцай усходняга цэзара. У табліцы — EC
* Медыялан (цяпер Мілан, каля Альпаў) быў сталіцай заходняга аўгуста. У табліцы — WA
* Аўгуста Трэверарум (цяпер Трыр, у Германіі) была сталіцай заходняга цэзара. У табліцы — WC

### Дынастыя Канстанціна (2-я Флавіяў) 
Уключаны імператары пачынаючы з 330 г. (заснаванне Канстанцінопаля), якія кіравалі прэфектурамі Усход і Ілірык, што сталі асновай тэрыторыі Візантыі. Таксама ўключаны Ганібаліян Малодшы, які не насіў фармальнага імператарскага тытула, але быў узвышаны Канстанцінам I і атрымаў унікальны для Рыма тытул «цара цароў» (*найзнатны уладар* — rex nobilissimus). Уключаны таксама Ветраніён і Іавіян, якія не належалі да дынастыі.

### Дынастыя Валентыніяна-Феадосія 
Феадосій I, прызначаны Грацыянам суправіцелем, быў звязаны з папярэдняй дынастыяй шлюбам на Гале, дачцэ Валентыніяна I, таму часта кажуць пра адзіную дынастыю Валентыніяна-Феадосія, не падзяляючы яе.

### Дынастыя Львоў 
### Дынастыя Юстыніяна 
### Дынастыя Іраклія 
### Ісаўрыйская дынастыя 
### Дынастыя Нікіфара 
### Амарыйская (Фрыгійская) дынастыя 
### Македонская дынастыя 
Чырванаватым фонам у гэтым раздзеле вылучаны прадстаўнікі *роду Лакапінаў*, якія былі суправіцелямі Канстанціна VII Багранароднага з 920 па 945 гады і фактычна кіравалі дзяржавай.
Завяршаюць гэты раздзел Міхаіл VI Стратыётык і Ісак I Камнін, якія да членаў дынастыі не адносяцца і з’яўляюцца пераходнымі фігурамі да дынастыі Дука.

### Дынастыя Дукаў 
### Дынастыя Камнінаў 
### Дынастыя Ангелаў 
Завяршальны даны раздзел Аляксей V Дука да дынастыі Ангелаў не адносіцца, але, прыняўшы ўладу пасля яе падзення, стаў пераходнай фігурай перад захопам крыжакамі Канстанцінопаля і часовага распаду Візантыйскай імперыі.

## Асколкі імперыі 
[400px|thumb|Асколкі Візантыйскай імперыі, якія ўзніклі пасля [Чацвёрты крыжовы паход|Чацвёртага крыжовага паходу]]

### Нікейская імперыя 
«Нікейская імперыя» () — дзяржава са сталіцай у Нікеі, якая ўтварылася на тэрыторыі Азіі пасля захопу Канстанцінопаля крыжакамі ў 1204 годзе і праіснавала да 1261 года. Нікейская імперыя была найбуйнейшым з падобных утварэнняў, яе імператары працягвалі лічыць сябе сапраўднымі кіраўнікамі Візантыі.

#### Дынастыя Ласкарысаў 
#### Дынастыя Ватаца 
Апошнім імператарам Нікейскай імперыі з 1259 года быў Міхаіл VIII Палеалог. Паколькі 15 жніўня 1261, узяўшы Канстанцінопаль, ён быў другі раз каранаваны як імператар Візантыі, чым рэстаўраваў адзіную дзяржаву, то звесткі пра яго прыведзены ў раздзеле **Імперыя пасля 1261 года**.

### Лацінская імперыя 
### Трапезундская імперыя (да 1282 года) 
### Эпірскае царства (да 1318 года) 
«Эпірскае царства» () — сярэднявечная грэчаская дзяржава, якая ўтварылася на землях былой Візантыйскай імперыі. З’яўлялася асколкам Візантыйскай імперыі, нароўні з Нікейскай і Трапезундскай імперыямі.

Па-сапараўднаму грэчаскай дзяржава была ў 1205—1318 гадах, калі кіравала візантыйская дынастыя Дука, якая канкуравала з іншай грэчаскай дзяржавай — Нікейскай імперыяй за права аднавіць Візантыю і заняць яе сталіцу — горад Канстанцінопаль.

Пасля 1318 года ўлада ў Эпіры пераходзіць у рукі італьянскай дынастыі Арсіні, затым да сербаў, французаў, італьянцаў, а да 1479 годзе практычна на ўсёй тэрыторыі Эпіра (за выключэннем некалькіх прыбярэжных венецыянскіх гарадоў) усталёўваецца ўлада Асманскай імперыі.

## Імперыя пасля 1261 года 
### Дынастыі Палеалогаў і Кантакузінаў 
[thumb|400px|[Візантыйская імперыя і суседнія дзяржавы ў часы кіравання Міхаіла VIII Палеалога]]

 Прадстаўнікі дынастыі Кантакузінаў вылучаны ў табліцы чырванаватым фонам.

## Тытулярныя імператары (Палеалогі) (дэспаты Марэі) 
Пасля падзення Канстанцінопаля яшчэ некалькі прадстаўнікоў дынастыі Палеалогаў насілі тытул імператараў, хоць, валодалі толькі Марэяй, і фактычна імі ўжо не з’яўляліся.

## Генеалагічная схема 
thumb|1050px|center

## Гл. таксама 
* Спіс імператараў Лацінскай імперыі
* Спіс імператараў Трапезунда
* Спіс рымскіх імператараў
* Спіс жонак візантыйскіх імператараў
* Ангелы, Дукі, Камніны, Македонская дынастыя, Палеалогі, Кантакузіны
* Нікейская імперыя, Лацінская імперыя, Трапезундская імперыя

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Успенский Ф. И. История Византийской империи (в 5 томах). — М.: АСТ, 2005
* 
* 
* Timothy E. Gregory: *A History of Byzantium (Blackwell History of the Ancient World)*. Blackwell, Oxford u. a. 2005.
* Ralph-Johannes Lilie: *Byzanz. Das zweite Rom*. Siedler, Berlin 2003.
* 

## Спасылкі 
* 
* 


Візантыйскія імператары
Візантыйскія імператары