Гісторыя герба Расіі

## Храналогія 
### 1261, Візантыя 
thumb|100px|Герб Палеалогаў, XV ст.

Арол быў знакам позняй Рымскай імперыі (Усходняй і Заходняй), а пасля падзення Захаду стаў знакам Візантыйскай імперыі. Двухгаловы арол быў намаляваны на родавым гербе дынастыі Палеалогаў — апошняй імператарскай дынастыі Візантыі (1261—1453).

### 1497 
[thumb|100px|Пячатка Івана III, [1497 год]]

На пячатцы Івна III першапачаткова быў намаляваны «ездзец» — знак Масквы і ўсяго Маскоўскага княства. **Двухгаловы арол** быў прыняты дзяржаўным гербам пасля яго шлюбу з Соф'яй (Зояй) Палеалог, пляменніцай апошняга імператара Візантыі Канстанціна Палеалога, у 1472 годзе, як знак перадачы спадчыны загінуўшай Візантыі Рускай дзяржаве.

Пасля канчатковай ліквідацыі залежнасці ад Залатой Арды ўпершыню з'яўляецца вялікакняжацкая пячатка Івана III, замацаваўшая ў 1497 годзе яго грамату на зямельныя ўладанні ўдзельных князёў. Тады жа выявы пазалочанага двухгаловага арла на чырвоным полі з'явіліся на сценах Гранавітай палаты ў Крамлі.

### 1582 
[thumb|100px|Пячатка Івана IV, [1582 год|left]] 
[thumb|100px|Пячатка цара Фёдара Іванавіча ([1589 г.)|right]] Пры Іване IV, першым рускім цары, герб Рускай дзяржавы дапаўняецца ў цэнтры спачатку аднарогам, а затым — замест яго http://heraldry.hobby.ru/gub/unicorn.html  — традыцыйным маскоўскім знакам — **вершнікам-змеяборцам**. Таксама з'яўляецца **праваслаўная сімволіка**, якая адлюстроўвае ролю афіцыйнай рэлігіі.

### 1605 
[thumb|100px|Пячатка Лжэдзмітрыя I ([1605 г.)]]

Падчас смуты рускі дзяржаўны знак актыўна выкарыстоўваўся Ілжэдзмітрыямі (I, II, III) http://geraldika.ru/symbols/1363.

У адрозненне ад візантыйскага ўзору і, магчыма, пад уплывам герба Свяшчэннай Рымскай імперыі двухгаловы арол стаў паказвацца з **паднятымі крыламі**. https://web.archive.org/web/20030624221443/http://www.rf.boom.ru/rus04.html

### 1625 
[thumb|100px|Арол з пячаткі цара Аляксея Міхайлавіча ([1667 г.)]]

Пасля 1625-га года двухгаловы арол паказваецца з **трыма каронамі**. Паводле розных версій, тры кароны маглі азначаць заваяваныя Казанскае, Астраханскае і Сібірскае царствы, або саюз Вялікай Русі, Малой Русі і Белай Русі.

У часы цара Аляксея Міхайлавіча арол атрымлівае знакі ўлады: **скіпетр** і **дзяржаву**.

### 1699 
[thumb|100px|Герб Расіі ў дзённіку Корба ([1699 г., з кнігі А. Б. Лакіера)]]

У часы кіравання Пятра I сакратар аўстрыйскага пасла ў Расіі І.-Г. Корб вядзе «Дзённік падарожжа ў Масковію», у якім апісвае прыбліжаных Пятра і расправу над стральцамі. Дзённік цікавы як чарговы погляд на Расію вачамі замежніка, у тым ліку ўтрымлівае падрабязную выяву герба Расіі.

Пасля 1699-га года герб паказваецца з **элементамі Андрэеўскага ордэна**, уведзенага Пятром. Арол становіцца **чорным** пад уплывам заходнееўрапейскіх гербаў. «Ездзец» на гербе часам імянуецца «гасударам» (указ 1704 года), але па сутнасці паказваецца Георгій Пераможца, што зафіксавана ў пазнейшых дакументах 1730-х гадоў.

### 1730 
У 1730-х-1740-х гадах герб атрымлівае надоўга замацаваную форму. У 1736 годзе імператрыца Анна Іаанаўна запрашае швейцарца па паходжанні, шведскага гравёра І. К. Гедлингера, які выгравіраваў да 1740 года Дзяржаўную пячаць, якая выкарыстоўвалася з невялікімі зменамі да 1856 года.

### 1800 
[thumb|100px|Герб Расіі з Мальтыйскім крыжам, [1800 год]] Пасля заваёвы Мальты Напалеонам, імператар Павел I становіцца главой Мальтыйскага Ордэна. У 1799 годзе Павел I падпісвае «Указ аб уключэнні ў расійскі герб Мальтыйскага крыжа пад каронай». Крыж размясціўся на грудзі арла, пад маскоўскім гербам (які быў названы «карэнным гербам Расіі»). Таксама імператар прадпрымае спробу распрацаваць і ўвесці поўны герб Расійскай імперыі. У 1800 годзе ён прапанаваў складаны герб, на якім у шматпольным шчыце і на дзевяці малых шчытах было размешчана сорак тры герба. Аднак, прыняць гэты герб да смерці Паўла не паспяваюць. https://web.archive.org/web/20030412131427/http://www.rf.boom.ru/rus07.html

### 1830 
[thumb|100px|Герб Расіі, [1825 год|left]] 
[thumb|100px|Герб Расіі, [1830 год|right]]

Дагэтуль з'яўляюцца розныя варыянты герба: напрыклад, арол мог мець адну карону і трымаць вянок, маланкі («пяруны») або паходня. Імператар Мікалай I прымае два афіцыйных тыпу гербаў: на адным, спрошчаным, у арла толькі асноўныя элементы. На другім, афіцыйным варыянце герба, на крылах арла з'яўляюцца тытульныя гербы: на правым — Казанскі, Астраханскі, Сібірскі, на левым — Польскі, Таўрычаскі, Фінляндскі.

### 1857 
[thumb|100px|Вялікі дзяржаўны герб Расіі, [1882 год|right]] 
[thumb|100px|Вялікі дзяржаўны герб Расіі, [1857 год|left]] Пры імператары Аляксандры II, пад кіраўніцтвам геральдмейсцера барона Кене была праведзена геральдычная рэформа. Арол на малюнку атрымаў новыя рысы, запазычаныя ў заходняй Еўропы — напрыклад, герб з Георгіем Пераможцам быў звернуты налева. Малы дзяржаўны герб быў зацверджаны 8 снежня 1856 года. На ім таксама дадаліся новыя шчыты з гербамі тэрыторый у складзе Расійскай Імперыі.

Усяго жа да 11 красавіка 1857 года быў створаны і прыняты цэлы камплект з гербаў, уключаючы Вялікі, Сярэдні і Малы дзяржаўныя гербы, і іншыя — агулам сто дзесяць малюнкаў. Герб застанецца практычна нязменным аж да самой лютаўскай рэвалюцыі, будуць уносіцца толькі невялікія змены: напрыклад, пры імператары Аляксандры III дадасца герб Туркестана — яшчэ адной правінцыі Расійскай Імперыі.

* Presented drawing of Artist Igor Barbe, 2006, "Greater Coat of Arms of the Russian Empire" 1882-1917 *

### 1917 
[thumb|100px|Герб Расіі пры Часовым урадзе, [1917 год|right]] 
Пасля лютаўскай рэвалюцыі і прыходу да ўлады Часовага ўрада герб губляе абсалютна ўсё атрыбуты; застаецца адзін арол, перарысаваны з пячаткі Івана III. У такім выглядзе герб праіснаваў да прыняцця герба РСФСР 24 ліпеня 1918 года і герба СССР 6 ліпеня 1923 года.

### 1993 
thumb|100px|Сучасны дзяржаўны герб Расіі|right
Сучасны дзяржаўны герб быў прыняты ў 1993 годзе. Ён замяніў герб РСФСР (а да таго герб СССР) у якасці дзяржаўнага. Сучасны герб утрымлівае асноўныя гістарычныя элементы герба Расійскай Імперыі акрамя Андрэеўскага ордэна.

У 2000 года быў прыняты закон «Аб Дзяржаўным Гербе Расійскай Федэрацыі» http://kremlin.ru/articles/state_insignia_03_1.shtml , які ўсталёўвае апісанне і парадак выкарыстання герба.

## Гл. таксама 
* Герб Расійскай імперыі
* Двуглавы арол
* Герб Расіі
* Дзяржаўны геральдычны рэгістр Расійскай Федэрацыі

## Спасылкі 
* Выявы гербоў Расійскай імперыі на сайце Geraldika.ru
* Герб Расійскай імперыі
* Гісторыя дзяржаўнага герба Расіі 
* Герб Расіі на сайце прэзідэнта Расіі 
* Чаму двуглавы арол перамог аднарога? 

Катэгорыя:Храналогіі
Катэгорыя:Гісторыя Расіі
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Расіі
Катэгорыя:Гербы Расійскай імперыі