open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Таўрычаскае (Омская вобласць)

**Таўрычаскае** () — рабочы пасёлак у Омскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Таўрычаскага раёна. Насельніцтва — 11 960 чал. (2021). Таўрычаскае размешчана за 58 км (па аўтамабільных дарогах) на поўдзень ад абласнога цэнтра горада Омск. У пасёлку размешчаны прыпыначны пункт 53 км чыгуначнай веткі Омск — Іртышскае Заходне-Сібірскай чыгункі.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Омскай вобласці
Полацкія павятовыя маршалкі

Спіс маршалкаў дваранства Полацкага павета.

## Літаратура 
*
Чарналучынскі

**Чарналучынскі** () — дачны пасёлак у Омскім раёне Омскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Чарналучынскага гарадскога паселішча. Насельніцтва — 1549 чал. (2021). Дачны пасёлак размешчаны на беразе ракі Іртыш, прыкладна за 55 км ад Омска.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Омскай вобласці
Леанід Піліпавіч Догіль

**Леанід Піліпавіч Догіль** (нар. , в. Церабені, Чашніцкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны-эканаміст. Доктар эканамічных навук (1999), прафесар.

## Біяграфія 
Вышэйшую адукацыю атрымаў у Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі. У 1979 годзе скончыў аспірантуру пры Беларускім НДІ аграрнай эканомікі.

У 1989—2005 гадах — дацэнт, загадчык кафедры эканомікі і кіраванні прадпрыемствамі АПК, дэкан факультэта менеджменту Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта.

З 2005 года дэкан факультэта прадпрыемніцтва і кіравання Беларускага дзяржаўнага аграрна-тэхнічнага ўніверсітэта.

## Бібліяграфія 
* *Кивейша Е. И., Тонкович В. С.* Экономика предприятий и отраслей АПК : Учеб. пособие для студентов вузов по спец. «Экономика и упр. пр-вом» / [В. С. Тонкович, Е. И. Кивейша, Л. Ф. Догиль и др.] ; Под общ. ред. проф. В. С. Тонковича, доц. Л. Ф. Догиля. — Минск : БГЭУ, 1996. — 261 с. ; 21 см;
* Хозяйственный риск и финансовая устойчивость предприятий АПК (монография) — Минск БГЭУ, 1999. — 239 с.
* Эффективное использование потенциала аграрного производства (монография). — Минск, БГАТУ. 2008. — 208 с.
* Инновационная деятельность в агропромышленном комплексе (монография). — Минск, БГАТУ. 2011. — 308 с.
* Совершенствование механизма интеграции бизнеса в процессы экономического и социокультурного развития регионов //Экономика, моделирование, прогнозирование. — Минск НИЭИ Министерства экономики Республики Беларусь, 2016, С. 48-55.

## Літаратура 
* 
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2010. — Т. 2, кн. 1 : Витебская область. — С. 369.

## Спасылкі 
* ДОГИЛЬ ЛЕОНИД ФИЛИППОВИЧ 
* ДОГИЛЬ ЛЕОНИД ФИЛИППОВИЧ

Катэгорыя:Дэканы БДАТУ
Катэгорыя:Дэканы БДЭУ
Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Туй (рака)

**Туй** () — рака ў Расіі, працякае па Омскай вобласці. Вусце ракі знаходзіцца за 1174 км ад вусця ракі Іртыш па правым беразе. Даўжыня ракі — 507 км, плошча вадазборнага басейна — 8490 км².

Катэгорыя:Рэкі Омскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Іртыша
Омскі раён

**Омскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) на поўдні цэнтральнай частцы Омскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Растоўка (адміністрацыя ў горадзе Омску).

## Геаграфія 
Плошча раёна — 3600 км². Асноўныя рэкі — Іртыш, Ом.

Тэрыторыя раёна размешчана ўздоўж сярэдняга цячэння ракі Іртыш і ніжнім цячэнні ракі Ом, у лесастэпавай зоне. Іртыш дзеліць раён на левабярэжжа і правабярэжжа. Ом падзяляе правабярэжжа на паўночную і паўднёвую часткі. Працягласць Омскага раёна з поўначы на поўдзень — 120 км, з усходу на захад — 60 км.

Омскі раён мяжуе на поўначы з Саргацкім і Горкаўскім раёнамі, на ўсходзе — з Кармілаўскім раёнам, на поўдні — з Чарлакскім, Азоўскім і Таўрычаскім, на захадзе — з Любінскім і Мар’янаўскім раёнамі вобласці. Омскі раён фармаваўся вакол г. Омска.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Раёны Омскай вобласці
Італьянская сацыялістычная партыя

**Італьянская сацыялістычная партыя (ІСП)** () — марксісцкая, а пазней сацыял-дэмакратычная партыя ў Італіі, якая дзейнічала ў ХІХ і ХХ стагоддзях.

## Гісторыя 
Партыя была створана ў 1892 годзе ў Генуі як *Партыя італьянскіх працоўных*. На парламенцкіх выбарах у 1913 г. за ІСП прагаласавала 347.575 чал. і яна атрымала ў парламенце 52 дэпутацкіх манадата. Пасля Першай сусветнай вайны, у 1919 годзе, партыя ўступіла ў Камінтэрн. На парламенцкіх выбарах у 1919 г. за ІСП прагаласавала 1.756.344 чал. і яна атрымала ў парламенце 156 дэпутацкіх манадатаў. Пасля выбараў ІСП працягвала працягвала раздзірацца ўнутранымі супярэчнасцямі паміж рэфармістамі, абстэнцыяністамі (выступалі за байкот парламента) і максімалістамі. Прыблізна ў гэтых час сфарміравалася новае крыло ІСП — «Новы лад» на чале з А. Грамшы. ІСП выставіла лозунг сацыялізацыі зямлі, г.зн. перадача буйных латыфундый і земляў, якія не апрацоўваюца, кааператывам, што супярэчыла жаданню большасці сялянства, якое імкнуліся атрымаць гэтыя землі ў сваю ўласнасць. У 1921 годзе ў ІСП адбыўся раскол, у выніку чаго з яго выйшла вельмі левыя крыло, якое пазней утварала Камуністычную партыю Італіі. Пасля прыходу да ўлады Беніта Мусаліні ІСП практычна спыніла сваю дзейнасць у краіне.

У студзені 1921 г. на з'ездзе ад партыі адкалоліся левыя групы: абстэнцыяністы, «Новы лад» і левыя максімалісты, якія заснавалі Італьянскую камуністычную партыю

У кастрычніку 1922 г. у ІСП адбыўся новы раскол. З шэрагу партыі выйшлі прадстаўнікі групы рэфармістаў, якія заснавалі новую Італьянскую ўнітарную сацыялістычную партыю.

У міжваенны і ваенны перыяды члены Італьянскай сацыялістычнай партыі ўдзельнічалі ў Інтэрбрыгадах і руху Супраціўлення.

Пасля Другой сусветнай вайны члены ІСП уваходзілі ў склад урада антыфашысцкай кааліцыі, супрацоўнічаючы з Італьянскай камуністычнай партыяй. У 1956 годзе супрацоўніцтва з камуністамі было спынена, а ІСП пачала адмаўляцца ад марксісцкай дактрыны на карысць сацыял-дэмакратыі і супрацоўніцтва з хрысціянскімі дэмакратамі.

Да 1989 года прадстаўнікі ІСП уваходзілі ў кааліцыйныя ўрады з рознымі партыямі. З 1983 па 1987 гады прэм’ер-міністрам Італіі быў лідар сацыялістаў Беціна Краксі. У 1992—1993 гадах праваахоўнымі органамі Італіі была праведзена аперацыя «Чыстыя рукі», у выніку якой выявілася дачыненне многіх членаў ІСП, у тым ліку і Краксі, да карупцыі. Канчаткова дыскрэдытаваная Італьянская сацыялістычная партыя самараспусцілася ў 1994 годзе.

У 2007 годзе была створана новая Італьянская сацыялістычная партыя, якая лічыць сябе правапераемніцай старой ІСП.

## Колькасць членаў 
1918 г. — 19.000
1919 г. — 70.000
1920 г. — 216.000

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Італіі
Катэгорыя:Сацыялістычныя партыі
Arachnis hookeriana

**Arachnis hookeriana** — від архідэй, які быў упершыню апісаны .

## У культуры 
У 2008 годзе выява архідэі была выкарыстана на паштовай марцы Тайланда.

## Галерэя выяў 

Armodorum sulingi (as Renanthera sulingi) - Arachnis hookeriana (as Renanthera hookeriana) - Xenia 2 pl 113.jpg|

Катэгорыя:Архідныя
Катэгорыя:Расліны на марках
Бальшагрыўскае

**Бальшагры́ўскае** () — рабочы пасёлак у Новаваршаўскім раёне Омскай вобласці Расіі. У 1958 годзе ў стэпе былі разгорнуты будаўнічыя работы станцыі Іртышскае. У 1960 годзе была адкрыта сярэдняя агульнаадукацыйная школа. У 1977 годзе ўказам Прэзідыума ВС РСФСР населены пункт чыгуначнай станцыі Іртышскае перайменаваны ў сяло Бальшагрыўскае.

Статус рабочага пасёлка з 1984 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Омскай вобласці
Церашкова

**Церашкова**:
* Алена Аляксандраўна Церашкова (нар. 1977) — беларуская пісьменніца.
* Валянціна Уладзіміраўна Церашкова (нар. 1937) — першая жанчына-касманаўт.
* Ксенія Сяргееўна Церашкова (нар. 1987) — беларускі гісторык.
Майма

**Майма** () — сяло ў Рэспубліцы Алтай Расіі, адміністрацыйны цэнтр Маймінскага раёна і Маймінскага сельскага паселішча. Насельніцтва —  (2016). Заснавана ў 1810 годзе і названа ад гідроніма Майма (правы прыток ракі Катунь).

Катэгорыя:Населеныя пункты Рэспублікі Алтай
Юзаф Грабніцкі

**Юзаф (Іосіф Станіслававіч) Грабніцкі** (? — пасля 1820) — дзяржаўны службовец, землеўласнік.

## Біяграфія 
З шляхецкага роду Грабніцкіх герба «Астоя». Нарадзіўся ў сям’і Станіслава Грабніцкага.

Маршалак шляхты Полацкага павета ў 1803—1810 гадах.

Паводле меркаванняў польскага даследчыка Р. Афтаназы, верагодна, пабудаваў палац у Обальскай сядзібе.

## Сям’я 
Меў сына Станіслава Грабніцкага, таксама полацкага павятовага маршалка.

Юзаф
Аканешнікава

**Аканешнікава** () — рабочы пасёлак, адміністрацыйны цэнтр Аканешнікаўскага раёна Омскай вобласці Расіі. Насельніцтва — 4731 чалавек (2021). Пасёлак размешчаны за 129 км на ўсход ад Омска, за 40 км ад чыгуначнай станцыі Калачынск Транссібірскай магістралі.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Омскай вобласці
Новаваршаўка

**Новаваршаўка** () — рабочы пасёлак у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Новаваршаўскага раёна Омскай вобласці. Размешчаны за 150 км на паўднёвы ўсход ад Омска, на левым беразе Іртыша.

Пасёлак размешчаны ў межах Ішымскай раўніны, якая з’яўляецца часткай Заходне-Сібірскай раўніны, на левабярэжжы Іртыша (рака працякае за 2,3 км на ўсход ад пасёлка). Новаваршаўка знаходзіцца за 150 км на паўднёвы ўсход ад Омска, за 49 км на поўнач ад дзяржаўнай мяжы з Рэспублікай Казахстан.
Насельніцтва — 5869 чал. (2021).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Омскай вобласці
Чоя

**Чоя** () — сяло ў Рэспубліцы Алтай Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Чойскага раёна і Чойскага сельскага паселішча. Знаходзіцца на беразе ракі Ішы, у паўночнай частцы рэспублікі. Насельніцтва — 1948 чалавек (2016). Заснавана ў 1876 годзе рускімі перасяленцамі і купцамі. Удала размясціўшыся на Бійскім тракце, Чоя хутка зрабілася адным з найважнейшых гандлёвых цэнтраў Горнага Алтая. Сярэдняя і музычная школы, дом дзіцячай творчасці, раённы дом культуры.

Катэгорыя:Населеныя пункты Рэспублікі Алтай
Тамала (Пензенская вобласць)

**Тамала́** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Пензенскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Тамалінскага раёна.

## Геаграфія 
Пасёлак размешчаны на рацэ Тамале, за 173 км на паўднёвы захад ад Пензы, за 15 км ад мяжы Пензенскай і Тамбоўскай абласцей. Чыгуначная станцыя Тамала на лініі Тамбоў — Рцішчава.

## Гісторыя 
Пасёлак быў заснаваны ў 1870 годзе як станцыя Разана-Уральскай чыгункі.

У 1966 годзе сяло Тамала пераўтворана ў пасёлак гарадскога тыпу.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Пензенскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1870 годзе
Эбейты

**Эбейты** () — самае вялікае салёнае возера Омскай вобласці Расіі, размешчана на паўднёвым захадзе рэгіёну на стыку межаў трох раёнаў — Маскаленскага, Палтаўскага і Ісількульскага. Мае вялізныя запасы лячэбных гразяў. Даўжыня возера, паводле звестак розных даследчыкаў, складае ад 12 да 13,9 кіламетраў, шырыня — ад 7 да 11,7 кіламетраў, акружнасць — 34 кіламетры. Плошча возера нясталая і цяпер па розных ацэнках складае ад 90 да 113 км². Глыбіня возера вагаецца ў розныя гады ад 0,6 да 3 метраў.

У 1979 годзе возера Эбейты абвешчана водным помнікам прыроды.

Катэгорыя:Азёры Омскай вобласці
Катэгорыя:Салёныя азёры
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Шамышэйка

**Шамышэйка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Пензенскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Шамышэйскага раёна.

## Геаграфія 
Пасёлак размешчаны за 45 км на паўднёвы ўсход ад Пензы па берагах ракі Узы, гістарычны цэнтр на правым высокім беразе, з поўначы і захаду прымыкаюць лясныя масівы. Найбліжэйшая чыгуначная станцыя Канаеўка размешчана за 32 км.

## Гісторыя 
Заснаваны каля 1700 года. У 1705 годзе называецца новапабудаванай вёскай Нікольскай (Шамішэйка), у ёй 15 двароў дзяржаўных і палацавых сялян.

З 1980 года — пасёлак гарадскога тыпу.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Пензенскай вобласці
Алена Аляксандраўна Церашкова

**Алена Аляксандраўна Церашкова** (нар. ) — сківіцава-тваравы хірург, беларуская пісьменніца, перакладчыца, двухразовая чэмпіёнка Беларусі па тэквандо, палітычная зняволеная.
## Біяграфія 
Урач аддзялення сківіцава-тваравай хірургіі 11-й гарадской клінічнай бальніцы.

Член партыі БНФ. Была кандыдаткай у дэпутаты па Каменнагорскай выбарчай акрузе № 101 на парламенцкіх выбарах 2019 года.
## Палітычны пераслед 
Церашкову арыштавалі 20 мая 2024 года. 20 чэрвеня 2024 года Суд Цэнтральнага раёна г. Мінска (суддзя — Юльяна Шчэрба) прысудзіў ёй тры гады «хатняй хіміі» паводле артыкула 342 КК «Актыўны ўдзел у дзеяннях, якія груба парушаюць грамадскі парадак». 24 чэрвеня 2024 года сумеснай заявай пяці арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Прававая ініцыятыва, Беларускі Хельсінкскі камітэт, Беларускі ПЭН, Церашкова прызнана былой палітычнай зняволенай.

## Публікацыі 
* Церашкова, А. У поўны рост ці ўстану…: паэзія / А. Церашкова. — Мінск : Беларускае выдавецкае Таварыства «Хата», 2005. — 57 с.
* Грынчанка, П. Сакрэты кветак для дарослых і дзетак / П. Грынчанка, А. Церашкова. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2010. — 30, [1] с.
* Церашкова, А. Вершы-загадкі / А. Церашкова. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2012. — [6] с.
* Церашкова, А. Англійская мова: слова за словам: вершы / А. Церашкова. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2015. — [36] с.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Творы Алены Церашковай на «Беларускай Палічцы»
* Аўдыёкніга аповесці Алены Церашковай «За летам ідзе зіма…»
* Старонка Алены Церашковай на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Тэквандысты Беларусі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Нізы

**Нізы** — тапонім.

## Беларусь 
* Нізы (Лёзненскі раён)

## Расія 
* Нізы (Смаленская вобласць)
Pro дызайн

**Pro дызайн** () — вытворча-практычнае ілюстраванае выданне Беларускага саюза дызайнераў, дзе асвятляліся падзеі са свету дызайну, публікаваліся аналітычныя артыкулы па прафесійных, адукацыйных і юрыдычных аспектах дзейнасці, звязанай з дызайнам.

Выходзіла як альманах да трох выпускаў у год. Было выдадзена 18 нумароў, ёмістасцю да 84 старонак, накладам 1000—1200 асобнікаў. Альманах меў рубрыкацыю, рэкламныя старонкі, змяшчаў актуальныя навіны. Кожны выпуск меў індывідуальную вокладку і арыгінальную вёрстку.

## Аўтары-складальнікі 
* Дзмітрый Сурскі
* Аляксандр Рымкевіч
* Уладзімір Голубеў
* Ігар Духан
* Леніна Міронава
* Міхаіл Баразна
* Алег Чарнышоў
* Павел Семчанка
* Таццяна Бембель і іншыя.

## Узнагароды 
* 2000 — Рэспубліканскі конкурс «Мастацтва кнігі» (Беларусь) — лепшае выданне.
* 2004 — Міжнародны конкурс дызайну перыядычных выданняў «Хімера» (Варшава) — лепшае выданне.

## Спасылкі 
* http://www.pro-design.by/ 
* Chimera 2004: Grand Prix dla Przekroju, nagrody dla 2+3D
* https://www.unid.by/about-union/history 
* https://3dproject.by/n24884-tseremoniya-nagrazhdeniya-pobeditelej.html 

Катэгорыя:Альманахі
Катэгорыя:Беларускі саюз дызайнераў
Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Часопісы пра мастацтва
Куціна

**Куціна** — тапонім.

## Беларусь 
* Куціна (Шумілінскі раён)

## Расія 
* Куціна (Смаленская вобласць)
Grammatophyllum speciosum

**Grammatophyllum speciosum** — від шматгадовых травяністых раслін сямейства , якія растуць пераважна ў Інданезіі. Занесена ў Кнігу рэкордаў Гінеса як самая высокая архідэя ў свеце, з вышынёй да .

## Апісанне 
Гэта расліна эпіфітная, часам і літафітная, з каранёвымі пучкамі. Яе цыліндрычныя  могуць дасягаць даўжыні 2,5 метра. Агульная вага гіганцкіх скапленняў тыгровай архідэі можа вагацца ад сотняў кілаграмаў да больш як адной тоны.

Кожная з яе гронак (галін) можа вырасці да вышыні 3 метраў, маючы да васьмідзесяці кветак, кожная памерам . Кветкі маюць асмафоры і выпускаюць хімічны водар, каб прыцягнуць апыляльнікаў. Цвіце такая архідэя адзін раз у два-чатыры гады, застаючыся ў квецені да двух месяцаў.

Расце ў Новай Гвінеі, Інданезіі, Малайзіі і на Філіпінах; расце ў прамежках паміж вялікімі дрэвамі на адкрытых участках нізінных трапічных лясоў.

## Таксанамія 
 Bijdragen tot de flora van Nederlandsch Indië (8): 378. 1825.

### Сінонімы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## У культуры 
У 2008 годзе выява архідэі была выкарыстана на паштовай марцы Тайланда.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Все о тигровой орхидее 
* Необычные орхидеи открыты на Кубе 

Катэгорыя:Архідныя
Катэгорыя:Флора Паўднёва-Усходняй Азіі
Катэгорыя:Расліны на марках
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1825 годзе
Міхайлаўскае

**Міхайлаўскае** — тапонім.

## Беларусь 
* Міхайлаўскае (Калінкавіцкі раён)

## Расія 
* Міхайлаўскае (Алтайскі край)
* Міхайлаўскае (Смаленская вобласць)
Стабна

**Стабна** — тапонім.
* Стабна (прыток Дняпра)
* Стабна (Дзямідаўскі раён)
* Стабна (Смаленскі раён)
Чарніцы (значэнні)

* Чарніцы
* Чарніцы (Лёзненскі раён)
* Чарніцы (прыпыначны пункт)
Яўлашава (Пензенская вобласць)

**Яўлашава** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Пензенскай вобласці Расіі.

## Геаграфія 
Пасёлак размешчаны за 12 км на ўсход ад Кузнецка, у вярхоўях ракі Труёў.

У пасёлку знаходзіцца чыгуначная станцыя Яўлашава на лініі паўднёвага напрамка Транссібірскай магістралі, а каля пасёлка праходзіць федэральная аўтамабільная дарога М5 «Урал».

## Гісторыя 
Заснаваны ў канцы XVII стагоддзя на землях дзікага поля, перададзеных 29 ліпеня 1693 года ў Саранскім павеце страпчаму Аляксею Сямёнавічу Фёдараву і двараніну Пятру Цімафеевічу Яўлашаву «ва ўрочышчах ад вусця рэчкі Сараскула па правы бок зямлі Васіля Смолкава з таварышамі, уверх па абодва бакі рэчкі Труёўкі і Труёўскіх вяршыняў». Пётр Яўлашаў да 1713 года пасяліў на гэтых землях сялян і тым самым паклаў пачатак населенаму пункту; у тым жа годзе асвечана пабудаваная на сродкі гэтага памешчыка царква ў імя Архангела Міхаіла.

З 1957 года — пасёлак гарадскога тыпу.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Пензенскай вобласці
Станіслаў Грабніцкі (маршалак шляхты)

**Станіслаў (Іосіфавіч) Грабніцкі** (? — ?) — дзяржаўны службовец, землеўласнік.

## Біяграфія 
З шляхецкага роду Грабніцкіх герба «Астоя». Нарадзіўся ў сям’і Юзафа Грабніцкага, полацкага павятовага маршалка.

Маршалак шляхты Полацкага павета ў 1821—1823 гадах.

## Сям’я 
Меў сына Станіслава.

Станіслаў
Скугрова

**Сугрова** — тапонім.
* Скугрова (Дзямідаўскі раён)
* Скугрова (Руднянскі раён)
Глушчанка

**Глушчанка** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вольга Глушчанка — беларуская тэнісістка.
* Галіна Еўдакімаўна Глушчанка (1930—2014) — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Людміла Фёдараўна Глушчанка (нар. 1945) — спецыяліст у галіне працэсаў і апаратаў харчовых вытворчасцей.
* Мікалай Аляксеевіч Глушчанка (нар. 1937) — спецыяліст у галіне працэсаў і апаратаў харчовых вытворчасцей, электратэхналогій.
Papilio chikae

**Papilio chikae** — дзённы від матылькоў з сямейства , эндэмік Філіпінаў. Размах крылаў 11—12 см.

Адкрыты ў 1965 годзе на гары Сэнт-Томас у паўднёвай Кардыльернай цэнтральнай частцы Лусона, на поўначы Філіпінскіх астравоў. З тых часоў ён быў знойдзены ў шэрагу лакацый у гарах каля Багіа і Бантока. Гэта горны від, які сустракаецца на вышынях звыш вышэй 1500 м над узроўнем мора, у заходняй горнай зоне і з’яўляецца рэліктам ледавіковага перыяду кантынентальнага паходжання. Два пакаленні за год. Час лёту доўжыцца з лютага па лістапад, з перапынкам з лістапада па студзень.

## Падвіды 
* *Papilio chikae hermeli* (Nuyda, 1992)

## Заўвагі па ахове 
Унесены ў пералік лускакрылых, экспарт, рээкспарт і імпарт якіх рэгулюецца ў адпаведнасці з Канвенцыяй аб міжнародным гандлі відамі дзікай фауны і флоры, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення (СІТЕС).

Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Паруснікі
Чаадаеўка

**Чаадаеўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Пензенскай вобласці Расіі.

## Геаграфія 
Пасёлак размешчаны за 65 км ад Пензы і за 22 км на паўднёвы ўсход ад райцэнтра Гарадзішча, на правым беразе Суры пры ўпадзенні ў яе ракі Юлаўкі. Побач з пасёлкам праходзіць федэральная аўтатраса М5 «Урал». Чыгуначная станцыя на паўднёвым напрамку Транссібірскай магістралі.

## Гісторыя 
Назву пасёлак атрымаў ад аднайменнай вёскі, размешчанай за 3 км на поўдзень, заснаванай у канцы XVII стагоддзя Ф. В. Чаадаевым.

У 1874 годзе ў сувязі з пабудовай чыгункі пасёлак пачаў развівацца як прыстанцыйны. Жыхары займаліся лесанарыхтоўкай, дрэваапрацоўкай, частка працоўных абслугоўвала чыгуначную гаспадарку. У 1911—1914 гадах адкрыліся прыватная і чыгуначная школы.

У 1928—1932 і ў 1943—1951 гадах — адміністрацыйны цэнтр Чаадаеўскага раёна.

У 1938 годзе пераўтвораны ў пасёлак гарадскога тыпу.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Пензенскай вобласці
Nipponia nippon

**Nipponia nippon** — від пеліканападобных птушак сямейства .

## Распаўсюджанне 
Гістарычна від гнездаваўся на Далёкім Усходзе Расіі, у Японіі і Кітаі, негнездавыя птушкі трапляліся на Карэйскім паўвостраве і Тайвані. Аднак цяпер птушка вымерла амаль ва ўсім ранейшым арэале. Адзіная вядомая прыродная папуляцыя, што засталася, знаходзіцца ў правінцыі Шэньсі ў цэнтральнай частцы мацерыковага Кітая. У маі 1981 года ў Кітаі ў дзікай прыродзе была выяўлена папуляцыя толькі з сямі птушак (чатыры дарослыя асобіны і трое птушанят). У тым жа годзе апошнія пяць дзікіх птушак Японіі былі злоўлены і ўзятыя ў няволю. Да чэрвеня 2002 года дзікая папуляцыя пастаянна павялічвалася і налічвала 140 птушак, а колькасць у няволі (у двух цэнтрах размнажэння) складала больш за 130 птушак. Паводле ацэнкі 2006 года, колькасць папуляцыі складала каля 500 дзікіх асобін. Зараз рэпрадуктыўны поспех досыць высокі, як у дзікай прыродзе, так і ў няволі. Былі паспяховыя рэінтрадукцыі ў раёнах Кітая, дзе ўсё яшчэ трапляліся дзікія асобіны. Праграма рэінтрадукцыі працягваецца ў Японіі, а далейшыя рэінтрадукцыі таксама запланаваны ў Паўднёвай Карэі ў запаведніку  у правінцыі Хэнань і гары  у правінцыі Сычуань.

## Апісанне 
Цела даўжынёй 55—84 см, вагой 1,5—2 кг. Апярэнне белага колеру. Пярэдняя частка галавы неапераная, чырвонага колеру. Дзюба доўгая, выгнутая, чорная з чырвоным кончыкам. Вочы чырвоныя, кальцо вакол вока жоўтае. Ногі чырвоныя. На галаве доўгі чуб злёгку ружовага адцення. У шлюбны перыяд апярэнне спіны, галавы і шыі набывае шэрае адценне.

## Спосаб жыцця 
Насяляе забалочаныя даліны рэк, нізіны з азёрамі і рысавымі палямі. Начуюць птушкі на высокіх дрэвах у лесе. Кормяцца на плыткаводдзі, дзе палююць на дробную рыбу, крабаў, малюскаў і іншых водных беспазваночных, паўзуноў і жаб.

Утвараюць пастаянныя пары і гняздуюцца на высокіх дрэвах, у асноўным на хвоях і дубах. Кладка, якую наседжваюць абое бацькоў, складаецца з 3-4 яек. Інкубацыя доўжыцца 28 дзён. Праз 40 дзён пасля вылуплення птушаняты становяцца на крыло. Маладыя птушкі трымаюцца з бацькамі да восені, затым аб’ядноўваюцца ў чароды.

## Спасылкі 
* Japanese crested ibis at www.biodic.go.jp 
* Sibagu: Threskiornithidae of China 
* Sibagu: Threskiornithidae of Japan 

Катэгорыя:Ібісавыя
Катэгорыя:Птушкі Азіі
Прагрэсіўны альянс

**Прагрэсіўны альянс** — інтэрнацыянал палітычных партый левага і левацэнтрысцкага кшталту, ідэалагічна блізкіх да Сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі і Прагрэсіўнага альянсу сацыялістаў і дэмакратаў.

Альянс быў створаны 22 мая 2013 года ў Лейпцыгу, на святкаванні 150-годдзя заснавання СДПГ.

У альянс ўваходзяць беларускія левыя палітычныя партыі: Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада), Беларуская партыя левых «Справядлівы свет» і Беларуская партыя жанчын «Надзея».

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Палітычныя інтэрнацыяналы
Людміла Фёдараўна Глушчанка

**Людміла Фёдараўна Глушчанка** (нар. , в. Сяргееўка, Прыморскі край, Расія) — спецыяліст у галіне працэсаў і апаратаў харчовых вытворчасцей. Доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (1993).

## Біяграфія 
Скончыла Кузбаскі політэхнічны інстытут (1971), Маскоўскі тэхналагічны інстытут харчовай прамысловасці (аспірантура, 1977).

Працавала ў Кемераўскім тэхналагічным інстытуце харчовай прамысловасці (з 1972), Магілёўскім тэхналагічным інстытуце (1977—1980, загадчык кафедры машын і апаратаў харчовых вытворчасцей), Гродзенскім дзяржаўным сельскагаспадарчым інстытуце (1980—1997), Наўгародскім дзяржаўным універсітэце імя Яраслава Мудрага (з 1997, загадчык кафедры тэхналогіі перапрацоўкі сельскагаспадарчай прадукцыі).

Навуковыя інтарэсы: распрацоўка і канструяванне абсталявання з мэтай інтэнсіфікацыі тэхналагічных працэсаў харчовых вытворчасцей.

## Літаратура 
* Интенсификация процессов пищевых производств озоновоздушными смесями : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.18.12 ; 05.13.03 / Глущенко Людмила Федоровна. — Санкт-Петербург, 1992.
* Исследование процесса вакуумирования макаронного теста : автореферат диссертации … кандидата технических наук : 05.18.01 / Глущенко Людмила Федоровна. — Москва, 1976.

## Бібліяграфія 
* Людмила Федоровна Глущенко / Гродненский сельскохозяйственный институт. — Гродно, 1993.
* Глушчанка Людміла Фёдараўна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1997. — Т. 5. — С. 306.
* Глущенко Людмила Федоровна // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 59.
* Глущенко Людмила Федоровна // 40 лет Могилевскому государственному университету продовольствия. — Минск, 2013. — С. 94.
* Глущенко Людмила Федоровна // Успехи современного естествознания. — 2010. — № 12. — С. 142—143. — Сведения доступны также по Интернету: http://www.rae.ru/use/pdf/2010/12/95.pdf.

Катэгорыя:Выкладчыкі Кемераўскага тэхналагічнага інстытута харчовай прамысловасці
Scolitantides orion

**Scolitantides orion**&nbsp;— від дзённых матылькоў сямейства .

## Назва 
Від названы ў гонар персанажа старажытнагрэчаскай міфалогіі Арыёна&nbsp;— беотыйскага волата-прыгажуна, сына Пасейдона і акіяніды Эўрыялы.

## Распаўсюджанне 
Від распаўсюджаны амаль па ўсёй Еўропе, Заходняй, Сярэдняй і ўмеранай Азіі да Японіі ўключна.

## Апісанне 
Даўжыня пярэдняга крыла ў самцоў&nbsp;— 13-17&nbsp;мм, у самак&nbsp;— 15-19&nbsp;мм.

## Біялогія 
Від жыве ў сухіх лясах. У год развіваецца два пакаленні. Матылі лётаюць з сярэдзіны мая да сярэдзіны чэрвеня, а затым у жніўні. Кармавыя расліны вусеняў — віды роду . Мірмекафільны від. Вусені падкормліваюцца мурашкамі , , . Зімуюць кукалкі на паверхні глебы або пад камянямі.

## Спасылкі 
* images representing *Scolitantides* at Consortium for the Barcode of Life

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1771 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Блакітніцы
Джордж Чэрч

**Джордж Макдональд Чэрч** (; нар. 28 жніўня 1954) — амерыканскі навуковец, генетык, малекулярны біелаг, хімік. Прафесар генетыкі Гарвардскай медыцынскай школы. Вядомы працамі ў вобласці секвенавання генома, персанальнай геномікі, сінтэтычнай біялогіі («*бацька сінтэтычнай біялогіі*»). Чэрч лічыцца адным з заснавальнікаў вобласці неўралогіі, якая займаецца складаннем карты актыўнасці мозгу і стварэннем т.з. *функцыянальнага канектома*.

## Выданні 
* Church George M. (разам з Э. Рэджысам) Regenesis: How Synthetic Biology Will Reinvent Nature and Ourselves. — 2012. — New York, NY, Basic Book,  ‏ :

Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Герантолагі
Катэгорыя:Генетыкі ЗША
Міф дваццатага стагоддзя

**Міф дваццатага стагоддзя** () — кніга Альфрэда Розенберга, тэарэтыка нацызму, асуджанага за злачынствы супраць чалавечнасці і іншыя злачынствы на Нюрнбергскім працэсе і пакаранага ў 1946 годзе.

## Змест кнігі 
Змест кнігі ўяўляе сабой сумесь расісісткай ілжэнавукі і містыцызму, якая сцвярджае, што арыйская раса ўзнікла ў Атлантыдзе, і што высакароднасць арыйскай расы апраўдвае заняволенне і нават масавае забойства не-арыйскіх рас.

Традыцыйна для нацыянал-сацыялістычнай ідэалогіі народы падзяляюцца на «здаровыя» і «нездаровыя», негатыўныя грамадска-гістарычныя з’явы тлумачацца змешваннем рас і засіллем яўрэяў, «заняпад мастацтва» супрацьпастаўляецца «арыйскай культуры».

## Водгукі і ўплыў 
Дзякуючы падтрымцы НСДАП, да 1944 года кніга была прададзеная тыражом больш за мільён асобнікаў. У 1937 годзе Гітлер прысудзіў Розенбергу Нямецкую нацыянальную прэмію за мастацтва і навуку. Аднак, асабісты архітэктар Гітлера Альберт Шпеер у сваіх успамінах пісаў, што Гітлер негатыўна адклікаўся аб кнізе Розенберга:

У падвядзенні вынікаў Нюрнбергскага трыбунала, суддзя Роберт Джэксан назваў кнігу «маркотным трактатам, які прапагандуе новую і дзіўную нацысцкую рэлігію». Пітэр Вейрэк адзначае, што «Розенберг надакучае як неадукаванасцю, так і адукаванасцю, з'яўляючыся богам паўутвораных, на якіх шчырая тупасць і невыразная высакапарнасць вырабляюць уражанне». Камендант Асвенціма Рудольф Хёс заяўляў, што кніга Розенберга была адной з крыніц яго антысемітызму.

## Забарона 
У Расійскай Федэрацыі кніга ўнесена ў Федэральны спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў пад №1648 рашэннем Сонцаўскага раённага суда г. Масквы ад 15 кастрычніка 2012 года.

У Беларусі кніга Розенберга не ўнесена ў Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў.

## Літаратура 
*Peter Viereck (2003; originally published in 1941). *Metapolitics: From Wagner and the German Romantics to Hitler*. Transaction Publishers. 
* *Gilbert, GM (1961) . "Nuremberg diary". New York : New American Library, 1961, c1947 430 p.

Катэгорыя:Кнігі 1930 года
Плаі

**Плаі** — тапонім.
* Плаі (Дзямідаўскі раён)
* Плаі (Смаленскі раён)
Аляксандр Адольфавіч Жамойцін

**Аляксандр Адольфавіч Жамойцін** (нар. , в. Самаравічы, Зэльвенскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1972), былы старшыня калгаса «Маладая гвардыя», загадчык вытворчага ўчастка калгаса «Прагрэс».

## Біяграфія 
Працоўную дзейнасць пачаў паляводам мясцовага калгаса. Да гэтага часу ён скончыў Самаравіцкую сямігодку і вучыўся ў Крамяніцкай вячэрняй школе, потым паступіў у Жыровіцкі сельскагаспадарчы тэхнікум.

## Спасылкі 
* Жамойтин Александр Адольфович 
* У гэтым годзе споўнілася б 80 гадоў з дня нараджэння адзінага ў раёне Героя Сацыялістычнай Працы Аляксандра Жамойціна. 

Катэгорыя:Выпускнікі агранамічнага факультэта ГДАУ
Бай-Хаак

**Бай-Хаак** (; ) — сяло, адміністрацыйны цэнтр Тандзінскага кажууна Рэспублікі Тыва. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Бай-Хаакскага сумона. Размешчана за 78 км на поўдзень ад Кызыла.

Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы
Мікалай Аляксеевіч Глушчанка

**Мікалай Аляксеевіч Глушчанка** (нар. , Джанкой, Украіна) — спецыяліст у галіне працэсаў і апаратаў харчовых вытворчасцей, электратэхналогій. Доктар тэхнічных навук (1988), прафесар (1991).

## Біяграфія 
Скончыў Севастопальскі прыборатэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Аўтаматыка і тэлемеханіка», 1977), Маскоўскі тэхналагічны інстытут харчовай прамысловасці (аспірантура, 1977).
    
Працаваў у Сімферопальскім заводзе тэлевізараў, НДІ тэхналогіі машынабудавання (Масква), Кемераўскім тэхналагічным інстытуце харчовай прамысловасці, Магілёўскім тэхналагічным інстытуце (1977—1980, з 1979 — загадчык кафедры аўтаматызацыі тэхналагічных працэсаў і вытворчасцей), Гродзенскім дзяржаўным сельскагаспадарчым інстытуце (1980—1997, з 1991 — загадчык кафедры), Наўгародскім дзяржаўным універсітэце імя Яраслава Мудрага (з 1997, прафесар кафедры тэхналогіі перапрацоўкі сельскагаспадарчай прадукцыі).

Навуковыя інтарэсы: распрацоўка абсталявання для атрымання электраактываванага паветра і электрааэрацыі раствораў у працэсах біятэхналогіі.

## Літаратура 
* Научные основы аэрации растворов электроактивированным воздухом и его использование в технологии пищевых и микробиологических производств : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.18.12 / Глущенко Николай Алексеевич. — Москва, 1986.

## Бібліяграфія 
* Николай Алексеевич Глущенко / Гродненский сельскохозяйственный институт. — Гродно, 1993.
* Глушчанка Мікалай Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1997. — Т. 5. — С. 306.
* Глущенко Николай Алексеевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 59.
* Глущенко Николай Алексеевич // 40 лет Могилевскому государственному университету продовольствия. — Минск, 2013. — С. 95.
* Мікалай Аляксеевіч Глушчанка // Памяць : Гродзенскі раён. — Мінск, 1993. — С. 417.
 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Джанкоі
Катэгорыя:Выкладчыкі Наўгародскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Яраслава Мудрага
Кызыл-Мажалык

**Кызыл-Мажалык** ( — чырвоны ўзгорак) — сяло (у 1959—1996 гадах — пасёлак гарадскога тыпу), адміністрацыйны цэнтр Барун-Хемчыкскага кажууна Рэспублікі Тыва. Размешчана ў заходняй частцы Тывы на рацэ Хемчык, за 4 км на поўдзень ад горада Ак-Давурака. Насельніцтва — 4546 чалавек (2021).

Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы
Мугур-Аксы

**Мугу́р-Аксы́** — сяло, адміністрацыйны цэнтр Мангун-Тайгінскага кажууна Рэспублікі Тыва. Сяло знаходзіцца ў месцы ўпадзення ракі Мугур у раку Каргы, каля Мангун-Тайгі. Насельніцтва — 4512 чалавек (2021). Назва «Мугур-Аксы» ў перакладзе з тывінскай азначае «вусце ракі Мугур». Мугур-Аксы — горнае сяло, знаходзіцца на вышыні 1800 м над узроўнем мора.

Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы
Самагалтай

**Самагалта́й** — сяло, адміністрацыйны цэнтр Тэс-Хемскага кажууна Рэспублікі Тыва. Ранейшая сталіца Тывы. Сяло размешчана на федэральнай трасе M54, за 164 км на поўдзень ад сталіцы рэспублікі — горада Кызыл.

Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы
Сарыг-Сеп

**Сары́г-Сеп** — сяло, адміністрацыйны цэнтр Каа-Хемскага кажууна Рэспублікі Тыва.

Насельніцтва — 4174 чал. (2021). Сарыг-Сеп размешчаны ў даліне Малога Енісея, працягнуўся на 5 км уздоўж яго правага берага паміж вусцямі дзвюх горных рэк — Мергена і Дзерзіга за 90 кіламетраў ад сталіцы рэспублікі Кызыла.

Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы
Суг-Аксы

**Суг-Аксы** — сяло, адміністрацыйны цэнтр Сут-Хольскага кажууна Рэспублікі Тыва. Размешчана за 260 км на захад ад Кызыла на беразе ракі Хемчык. Першыя дамы ў сяле з’явіліся ў 1938 годзе. У 1940 годзе ў сяле Сут-Холь адкрылася першая школа, дырэктарам якой быў Іван Чадамавіч Анамчаў. У 1942—1943 гадах быў пабудаваны першы дом культуры, сумешчаны з медпунктам.

Да 1991 года насіла назву Сут-Холь.

У 2008—2010 гадах у Суг-Аксы быў пабудаваны будыйскі храм «Дуптэн Шэдуплін».

Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы
Тээлі

**Тээлі** — сяло, адміністрацыйны цэнтр Бай-Тайгінскага кажууна Рэспублікі Тыва. Сяло размешчана на захадзе Тывы, за 40 км ад Ак-Давурака і за 349 км ад Кызыла ў пачатку трасы Тээлі — Кызыл.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Уладзіслаў Таварышчтаявіч Хавалыг, тывінскі дзяржаўны дзеяч

Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы
Чаа-Холь

**Чаа-Холь** () — сяло, адміністрацыйны цэнтр Чаа-Хольскага кажууна Рэспублікі Тыва. Узнік у 1887 годзе пад назвай *Джакуль*. Доўгі час (да ўзнікнення Белацарска) быў найважнейшым гандлёвым цэнтрам Уранхайскага края. У 1941—1961 гадах Чаа-Холь быў цэнтрам Чаа-Хольскага кажууна. Падчас напаўнення Саяна-Шушанскага вадасховішча Чаа-Холь патрапіў у зону затаплення і быў перанесены на новае месца. У 1992 годзе зноў стаў цэнтрам кажууна.

Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1887 годзе
Хандагайты

**Хандагайты** — сяло, адміністрацыйны цэнтр Авюрскага кажууна Рэспублікі Тыва. Размешчана на поўдні рэспублікі за 319 км на паўднёвы захад ад сталіцы Тывы — горада Кызыл, за 5 км на поўнач ад мяжы з Манголіяй на аўтадарозе, якая злучае Убсунурскі аймак і Расію (на мяжы ёсць аднайменны пункт пропуску).

Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы
Зубава Паляна

**Зубава Паляна** (; ) — рабочы пасёлак у Рэспубліцы Мардовія. Адміністрацыйны цэнтр Зубава-Палянскага муніцыпальнага раёна і Зубава-Палянскага гарадскога паселішча.

Зубава Паляна — адзін з цэнтраў рассялення макшанскага народа.

Пасёлак размешчаны на паўднёвым захадзе рэспублікі, на рацэ Парца (прыток Вада, басейн Акі) і яе прытоку Крывушы, за 440 км ад Масквы. За 153 км (па прамой) і 202 км (па аўтадарозе) ад Саранска.

Праз Зубава-Палянскае гарадское паселішча праходзяць чыгуначная лінія Масква — Самара (гістарычны напрамак Транссіба), станцыя якой Зубава Паляна знаходзіцца ў пасёлку, і федэральная аўтамабільная траса М5 «Урал».

Сярэдняя тэмпература студзеня −10,6 °C, ліпеня 19,7 °C.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Мардовіі
Вад

**Вад**:
* Вад (мінерал)
* Вад (Ніжагародская вобласць)
* Вад (рака)
## Прозвішча 
* Абдулай Вад
Вад (рака)

**Вад** (*Вялікі Вад*, ад мард. «вадзь» — вада) — сярэдняя рака ў Мардовіі, Пензенскай і Разанскай абласцях, левы прыток Мокшы (басейн Акі).

Даўжыня ракі — 222 км, плошча басейна — 6500 км². Звілістая, пераважна лясная рака (хоць ёсць і лугавыя ўчасткі). Сярэднегадавы расход вады ля Аўдалава (84 км ад вусця) — 7,66 м³/с. Бярэ пачатак з крыніц у Чаркаскім лесе ў Пачалмскім раёне Пензенскай вобласці. Цячэ ў асноўным на поўнач. Паблізу Вадзінска на рацэ збудавана 700-метровая плаціна. Аб’ём вадасховішча, утворанага гэтай плацінай, — 21 млн м³.

Катэгорыя:Рэкі Пензенскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Мардовіі
Катэгорыя:Рэкі Разанскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Акі (прыток Волгі)
Яйва (пасёлак гарадскога тыпу)

**Яйва** () — пасёлак гарадскога тыпу (з 1948 года) у Пермскім краі Расіі. Уваходзіць у Аляксандраўскую муніцыпальную акругу. Чыгуначная станцыя на лініі Чусаўская — Салікамск. Заснаваны ў 1930 годзе. Яго першымі жыхарамі былі спецперасяленцы (раскулачаныя сяляне). Пасёлак быў заснаваны недалёка ад чыгуначнай станцыі Яйва. Назву пасёлак атрымаў ад аднайменнай ракі. У 1960-х гадах была спроба перайменаваць пасёлак Яйва ў горад Маякоўскі. Гэтая спроба скончылася няўдала.

У 1930-я гады ў Яйве ствараецца лесапільны цэх, які ў далейшым перарос у домабудаўнічае прадпрыемства. У час Вялікай Айчыннай вайны ў Яйве размяшчаўся эвакуацыйны шпіталь.

У 1956 годзе было пачата будаўніцтва Яйвінскай ДРЭС-16. Першыя агрэгаты ДРЭС пачалі працу 30 чэрвеня 1963 года, да 16 верасня 1965 года запрацаваў чацвёрты агрэгат. У тых жа гадах пабудавана Яйвінскае вадасховішча. У 1961 годзе рэжысёрам Юрыем Чулюкіным здымаўся савецкі камедыйны мастацкі фільм «Дзяўчаты».

Статус пасёлка гарадскога тыпу быў прысвоены 12 мая 1948 года. Праз пасёлак праходзіць чыгуначная лінія Салікамск — Няр, чыгуначная станцыя пасёлка мае назву Яйва.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Пермскага края
100 найвялікшых фільмаў XXI стагоддзя па версіі BBC

**100 найвялікшых фільмаў XXI стагоддзя па версіі BBC** () — гэта спіс, складзены ў жніўні 2016 года Брытанскай тэлерадыёвяшчальнай карпарацыяй (BBC). Ён быў складзены на падставе меркавання 177 крытыкаў з усяго свету, кожнага з якіх папрасілі назваць дзесяць найлепшых фільмаў, выпушчаных пасля 2000 года ўключна.

## Адметнасці спісу 
«BBC Culture» папрасілі 177 кінакрытыкаў з усяго свету скласці рэйтынг з дзесяці фільмаў, знятых у XXI стагоддзі, якія яны лічаць найвялікшымі. Удзельнікам было дазволена выбіраць з карцін, выпушчаных са студзеня 2000 года па чэрвень 2016 года (калі былі сабраны ўсе адказы). Затым кожнаму фільму, пералічанаму ў адказах, налічваліся балы ў залежнасці ад іх месца. Калі фільм займаў першае месца ў спісе крытыка, ён атрымліваў дзесяць балаў, а фільм, які займаў дзясятае месца, атрымліваў адзін бал.

177 крытыкаў, якія прынялі ўдзел у апытанні, паходзілі з 36 краін, прычым найбольшая колькасць (81) была са Злучаных Штатаў Амерыкі, за імі ішла Вялікабрытанія. Сярод крытыкаў былі 122 мужчыны і 55 жанчын. Большасць удзельнікаў галасавання — рэцэнзенты газет і часопісаў, інтэрнэт-рэцэнзенты і навукоўцы.

У выніковы спіс трапілі 102 карціны з-за нічыёй паміж «», «» і «Тоні Эрдманам» на сотым месцы.

Лідарамі сярод рэжысёраў у выніковым спісе сталі , Крыстафер Нолан, Уэс Андэрсан, Пол Томас Андэрсан, Міхаэль Ханэке і браты Коэн — яны маюць па тры фільмы ў спісе. Найлепшым анімацыйным фільмам у спісе сталі «Скрадзеныя прывідамі» Хаяо Міядзакі — фільм атрымаў 4-е месца ў спісе. Найлепшым неангламоўным фільмам спісу стаў «Любоўны настрой» — фільм заняў 2-е месца ў спісе. Найлепшым фільмам з удзелам брытанскай вытворчасці стала карціна «Дзіця чалавечае», заняўшы 13-е месца. Толькі чатыры фільмы са спісу былі лаўрэатамі прэміі «Оскар» за найлепшы фільм: «Старым тут не месца» (2008), «» (2010), «12 гадоў рабства» (2014) і «» (2016).

## Спіс 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Official site
* Why Mulholland Drive is the greatest film since 2000
* Infographic

Катэгорыя:Фільмы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кінематаграфічныя рэйтынгі
Катэгорыя:BBC
Катэгорыя:Кінакрытыка
Катэгорыя:2016 год у кіно
Сымон Ціханавіч Блатун

**Сымон Ціханавіч Блату́н** (, вёска Кавака, Брагінскі раён — ) — беларускі паэт, публіцыст, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння аддзялення журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1959) працаваў літсупрацоўнікам у газетах «Звязда», «Літаратура і мастацтва», літаратурным кансультантам у «Чырвонай змене».

Памёр  года ў Мінску. Пахаваны на Чыжоўскіх могілках Мінска (сектар 5/2, рад 2, уч. 21).

## Творчасць 
Першы верш надрукаваў у 1956 годзе (газета «Піянер Беларусі»). Аўтар зборнікаў вершаў «Раўнавага» (1968), «Радаслоўнае дрэва» (1970), «Чысціня» (вершы і пераклады, 1979). У 1971 годзе выйшаў зборнік гумарэсак, вершаў і мініяцюр «Калючая шаткаванка».

Перакладаў вершы армянскіх, літоўскіх, латышскіх, рускіх і ўзбекскіх паэтаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Блатун Сымон // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн. у 6 т. Т. 1 / Ін-т літ. імя Я. Купалы АН Рэспублікі Беларусь, Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: І. Э. Багдановіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1992. — С. 290.
* Блатун Сымон // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі; Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Маст. літ., 1994. — С. 59.

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Публіцысты СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Агранамічны факультэт ГДАУ

**Агранамічны факультэт** — адзін з факультэтаў Гродзенскага дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта. Факультэт створаны ў 1951 годзе і з’яўляецца адным з найстарэйшых факультэтаў універсітэта.

## Спецыяльнасці 
* Аграномія

## Кафедры 
* земляробства і механізаванні тэхналагічных працэсаў
* батанікі і фізіялогіі раслін
* плодаагародніцтва і лугаўніцтва
* раслінаводства
* абароны раслін
* аграхіміі, глебазнаўства і сельскагаспадарчай экалогіі
* фізвыхавання і спорту

## Дэканы 
* Валянцін Дзмітрыевіч Цімашынін (1971—1976)
* Мікалай Іванавіч Лэхцікаў (1976—1977)
* Іван Іосіфавіч Мікановіч (1980—1995)
* Алег Часлававіч Кажанеўскі

## Знакамітыя выпускнікі 
* Аляксандр Іосіфавіч Дубко
* Віталь Ільіч Крамко
* Фёдар Пятровіч Сянько
* Ілья Пятровіч Сянько
* Антаніна Іванаўна Белякова
* Аляксандр Адольфавіч Жамойцін
* Іосіф Міхайлавіч Багдзевіч
* Аляксандр Аляксандравіч Аутка
* Георгій Пятровіч Дубікоўскі
* Мікалай Апанасавіч Ламан
* Віталь Вітальевіч Лапа
* Канстанцін Уладзіміравіч Каляда
* Мечыслаў Францавіч Сцяпура
* Іван Іосіфавіч Мікановіч
* Д. І. Самусік
* Якаў Адамавіч Бухавецкі

## Спасылкі 
* Сайт факультэта 

  

Катэгорыя:1951 год у Гродне
Катэгорыя:Вуліца Церашковай (Гродна)
Эрзін (сяло)

**Эрзін** () — сяло, адміністрацыйны цэнтр Эрзінскага кажууна Рэспублікі Тыва. Утварае сумон Эрзінскі. Размешчана ва Убсунурскай катлавіне, на рацэ Эрзін, за 216 км на поўдзень ад сталіцы рэспублікі — горада Кызыл. За 12 км на паўночны захад ад Эрзіна па левым беразе ракі Тэс-Хем знаходзіцца возера Дус-Холь (Эрзінскае). За 20 км на поўдзень размешчана прэснае возера Торэ-Холь, паўднёвая частка якога належыць Манголіі.

Катэгорыя:Населеныя пункты Тывы
Паўднёваасецінскі зарын

**Зарын** ( — залаты) — грашовая адзінка Паўднёвай Асеціі. Уведзена ў 2013 годзе. Нягледзячы на стварэнне гэтай грашовай адзінкі, сродкам плацяжу на тэрыторыі Паўднёвай Асеціі дэ-факта з’яўляецца расійскі рубель.

Зарын выпускаецца толькі ў выглядзе памятных і інвестыцыйных манет, якія не могуць быць выкарыстаны як сродак плацяжу. Права эмісіі манет належыць «Нацыянальнаму банку Рэспублікі Паўднёвая Асеція». Манеты адчаканены Маскоўскім манетным дваром.

У Паўднёвай Асеціі ўстаноўлена цвёрдыя суадносіны зарына да расійскага рубля: 1 зарын = 10 рублёў. Але кошт рэалізацыі манет ўключае ў сябе кошт металу, які змяшчаецца ў манетах, з даданнем прэміі, якая пакрывае выдаткі банка на вытворчасць манет, іх дастаўку, захоўванне, выпуск у абарачэнне і эмісійны прыбытак. Цэны на другасным рынку ўсталёўваюцца свабодна.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Грошы, як сімвал «нацыянальнага суверэнітэту»
* Памятныя манеты сайт «Нацыянальнага банка Паўднёвай Асеціі»

Катэгорыя:Паўднёвая Асеція
Катэгорыя:Грашовыя адзінкі паводле алфавіта
Тэс-Хем

**Тэс-Хем** (, ) — рака ў Манголіі і на поўдні Рэспублікі Тыва, належыць басейну Убсу-Нур. З’яўляецца асноўнай жывільнай ракой возера Убсу-Нур. Даўжыня ракі — 757 км. Плошча басейна складае 30 900 км², а расход вады ў Самагалтаі — 56 м³/с. Амаль на ўсім сваім працягу пралягае праз засушлівую стэпавую зону.

Катэгорыя:Рэкі Манголіі
Катэгорыя:Рэкі Тывы
Катэгорыя:Басейны бяссцёкавых абласцей Еўразіі
Аляксандр Аутка

**Аляксандр Аутка**:
* Аляксандр Аляксандравіч Аутка (нар. 1946) — беларускі вучоны ў галіне агародніцтва.
* Аляксандр Віктаравіч Аутка (нар. 1972) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.
Парца (рака)

**Парца** — рака ў Мардовіі і Пензенскай вобласці Расіі, правы прыток Вада (басейн Акі).

Бярэ пачатак за 8 км ад вёскі Іванцава Спаскага раёна Пензенскай вобласці. Даўжыня ракі 117 км, з іх 92 км — на тэрыторыі Мардовіі. Шырыня рэчышча ракі да 15 метраў, глыбіня да 3 метраў. Плошча вадазбору — 2700 км², з іх на тэрыторыі Мардовіі — 2200 км². На рацэ размешчаны пасёлак гарадскога тыпу Зубава Паляна.

Назва ракі, верагодна, паходзіць ад макшанскага слова *паръхци*, якое азначае «багавінне».

Катэгорыя:Рэкі Мардовіі
Катэгорыя:Рэкі Пензенскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Акі (прыток Волгі)
Бібіла

**Бібіла** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валянціна Мікалаеўна Бібіла (нар. 1949) — беларускі юрыст.
* Пётр Мікалаевіч Бібіла (нар. 1953) — вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі.
* Юлія Восіпаўна Бібіла (1897—1974) — беларускі бібліятэкар, бібліёграф.
Аляксандр Аляксандравіч Аутка

**Аляксандр Аляксандравіч Аутка** (нар. , в. Жытомля, Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне агародніцтва. Доктар сельскагаспадарчых навук (1994), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Навагрудскі сельскагаспадарчы тэхнікум (1965), Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут (1973).
    
Працаваў у Калгасе імя Суворава, Ваўкавыскі раён Гродзенскай вобласці (1965, галоўны аграном); Калгасе імя Заслонава, Гродзенскі раён (1968—1972, галоўны аграном, намеснік старшыні); Беларускім навукова-даследчым інстытуце бульбаводства і плодаагародніцтва (1972—1990, з 1987 — намеснік дырэктара па навуковай рабоце); Інстытуце агародніцтва НАН Беларусі (1990—1995, намеснік дырэктара па навуковай рабоце; 1999—2011 — дырэктар); Закрытае акцыянернае таварыства «Агротон» (1995—1996, генеральны дырэктар); НВА «Белорусское овощеводство» (1996—1999, генеральны дырэктар); НПЦ па механізацыі сельскай гаспадаркі (2011—2013, галоўны навуковы супрацоўнік); Беларускім дзяржаўным аграрным тэхнічным універсітэце (2013—2018); Гродзенскім дзяржаўным аграрным універсітэце (з 2018).

Навуковыя інтарэсы: распрацоўка новых тэхналогій вытворчасці насення і прадукцыі агароднінных культур; сучасныя механізаваныя тэхналогіі вырошчвання расады ў адкрытым і закрытым грунце. Больш за 45 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў.

## Узнагароды 
Званне «Вынаходнік СССР», медаль Францыска Скарыны.

* 2024 — Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь.

## Бібліяграфія 
* Аутко Александр Александрович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С.
* Аутка Аляксандр Аляксандравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 338.
* Аутко Александр Александрович / С. И. Гриб, В. Н. Шлапунов, Г. И. Гануш // Земледелие и защита растений. ― 2016. ― № 5. ― С. 61―63.
* Аутко Александр Александрович // Летопись овощеводства в Беларуси. — Минск, 2010. — С. 81—82.

## Літаратура 
* Александр Александрович Аутко : к 65-летию со дня рождения и 45-летию научно-производственной деятельности / [В. Н. Шлапунов, Ж. А.
* Рупасова, М. Ф. Степуро]. ― Минск, 2011.
* 
* Земляробства і ахова раслін. — 2011. — № 5. — С. 59-61.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 161.

Катэгорыя:Раслінаводы СССР
Катэгорыя:Раслінаводы Беларусі
Бондары (Тамбоўская вобласць)

**Бондары** () — сяло ў Тамбоўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Бондарскага раёна і Бондарскага сельсавета.

## Геаграфія 
Размешчана за 75 кіламетраў на паўночны ўсход ад Тамбова на рацэ Вялікі Ламавіс (прыток Цны), за 35 кіламетраў на поўнач ад чыгуначнай станцыі Платонаўка Паўднёва-Усходняй чыгункі на лініі Тамбоў — Рцішчава.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1699 годзе як вёска на зямлі аднадворцаў сяла Пахатны Вугал. Першапачаткова сяло мела назву Анастасьеўскае. У 1725 годзе імператрыцай Кацярынай I падаравана шталмайстру Паспелаву В. П., які перавёў у сяло прыгонных сялян з розных вотчын. Жыхары займаліся земляробствам і рамёствамі, у тым ліку бондарствам. У XVII—XVIII стагоддзях Бондары — цэнтр суконнай вытворчасці, першая фабрыка пабудавана ў 1726 годзе, да 1870-х гадоў у вёсцы ўжо былі тры суконныя фабрыкі. У сярэдзіне XIX стагоддзя пабудаваны цукровы завод і вінакурня.

Катэгорыя:Населеныя пункты Тамбоўскай вобласці