Атон (бажаство)

**Ато́н** — адзіны бог сонца, монатэістычны культ якога быў уведзены фараонам Эхнатонам.

Эхнатон пабудаваў у гонар Атона цудоўны белакаменны горад Ахетатон, які адыгрываў пры яго рэформе ўвядзення ў Егіпце адзінага бога ролю сталіцы. Малюецца ў выглядзе сонца, якое цягне свае далоні да людзей. Адна з найбольш вядомых выяў гэтага бога знаходзіцца на спінцы залатога трона Тутанхамона. Атон фігуруе ў якасці малазначнага бажаства з часоў Старога царства. Па адной з версій, культ Атона наклаў сур’ёзны адбітак на фарміраванне і развіццё іўдзейскага монатэізму (і, здаецца, папярэднічаў яго з’яўленню). Старазапаветны прарок Майсей, які пражываў на тэрыторыі Старажытнага Егіпта меркавана падчас кіравання Эхнатона, мог успрыняць многія ідэі мясцовага рэлігійнага культу (Аданай).

## Гісторыя культу 
».]]

Першыя згадкі пра бога Атона ўзыходзяць да часоў XII дынастыі ў старажытнаегіпецкім апавяданні «Паданне Сінухэ». Аналагічным чынам тэрмін «срэбра Атона» часам выкарыстоўваецца для абазначэння месяца. Сонечнага бога Атона ўшаноўвалі ў часы кіравання Аменхатэпа III, калі яго малявалі ў выглядзе чалавека з галавой сокала, таксама як і Ра. У гады валадарання Аменхатэпа IV (пераемніка Аменхатэпа III), Атон стаў галоўным богам дзяржаўнай рэлігіі егіпцян. Пасля гэтага Аменхатэп IV (корань імя — «Амон» — галоўны бог традыцыйнага культу) змяніў сваё імя на Эхнатон («прыемны Атону»), каб паказаць сваю цесную сувязь з новым вярхоўным бажаством. Злучэнне ўсіх багоў разам становіцца відавочным у «Вялікім гімне Атону», у якім Ра-Харахці, Шу і Атон аб’яднаны ў адзінага бога-творцу. Іншыя лічаць, што Эхнатон практыкаваў адзіны культ Атона не таму, што не верыў у існаванне іншых багоў, а таму, што ўстрымліваўся ад пакланення любым багам, акрамя Атона.

## Пасля смерці Эхнатона 
Эйе, які быў прыбліжаным да Эхнатона і пасля яго на кароткі тэрмін стаў фараонам, падтрымліваў культ адзінага бога. Але ўжо ў час яго пераемніка Тутанхамона былі вернуты культы ўсіх традыцыйных багоў, а рэформа Эхнатона цалкам скасавана. Але мэта яго жыцця не знікла безвынікова: вобраз Атона ўплыў на развіццё монатэістычных рыс і ў традыцыйнай рэлігіі Егіпта, дзе значна ўзрасла роля Амона-Ра пры XIX—XX дынастыях (XIV—XII стст. да н.э.). Пытанне аб тым, ці паўплываў культ Атона на развіццё яўрэйскага монатэізму, застаецца дыскусійным.

## Каралеўскія тытулы 
У перыяд Амарны імя Атон з’яўлялася царскім тытулам (таму што ён лічыўся царом усіх) і запісвалася ў картушы. Існавалі дзве формы гэтага тытула: у першай былі імёны іншых багоў, а ў другой форме было больш «асаблівасцей», уласцівых самому Атону. Ранняй формай было імя Ра-Харахці, гэта значыць «той, хто радуецца гарызонту», імя Шу таксама мела дачыненне да Атона. Позняй формай было імя Ра, які кіраваў двума гарызонтамі, і той, хто радаваўся гарызонту, святлом у яго імі быў Атонам.

## Імёны, вытворныя ад Атона 
* Эхнатон: «Дух заўгодны Атону».
* Ахетатон: «Гарызонт Атона», горад-сталіца, пабудаваны Эхнатонам. Знаходзіцца ў рэгіёне, вядомым як Амарна.
* Анхесенпаатон: «Яе жыццё гэта Атон».
* Бакетатон: «Служка Атона».
* Мерытатон: «Каханая Атона».
* Макетатон: «Якая глядзіць на Атона» ці «Абароненая Атонам».
* : «Самая цудоўная ў Атона».
* Паатанемхеб: «Святкаванне Атона».
* Тутанхатон: «Жывое падабенства Атона».

## Гл. таксама 
* Спіс егіпецкіх багоў
* Вярхоўны жрэц Атона
* 
* Атанізм
* Мерыра
* Амон
* Інці

## Літаратура 
* Dieter Arnold: *Die Tempel Ägyptens. Götterwohnungen, Baudenkmäler, Kultstätten*. Bechtermütz, Zürich 1992, ISBN 3-86047-215-1.
* Jan Assmann: *Ägypten. Theologie und Frömmigkeit einer frühen Hochkultur*. 2. Auflage, Kohlhammer, Stuttgart/ Berlin/ Köln 1991, 3-17-011768-8.
* Jan Assmann: *Theologie und Weisheit im alten Ägypten*. Fink, München 2005, ISBN 3-7705-4069-7.
* Jan Assmann: *Thomas Mann und Ägypten. Mythos und Monotheismus in den Josephsromanen*. Beck, München 2006, ISBN 3-406-54977-2.
* Hans Bonnet: *Lexikon der Ägyptischen Religionsgeschichte*. 3. unveränderte Auflage, Nikol, Hamburg 2000, ISBN 3-937872-08-6.
* Emma Brunner-Traut: *Die Stifter großer Weltreligionen*. Herder, Freiburg i.B. 2007, ISBN 3-451-05937-1.
* Sir Alan Gardiner: *Geschichte des Alten Ägypten. Eine Einführung*. Weltbild, Augsburg 1994, ISBN 3-89350-723-X.
* Wolfgang Helck: *Politische Gegensätze im alten Ägypten. Ein Versuch. In: Hildesheimer ägyptologische Beiträge*. (HÄB) Bd. 23, Gerstenberg, Hildesheim 1986.
* Erik Hornung: *Monotheismus im pharaonischen Ägypten*. In: O. Keel (Hrsg.): Monotheismus im Alten Israel und seiner Umwelt (= Biblische Beiträge. Bd. 14). Fribourg (Schweiz) 1980.
* Erik Hornung: *Echnaton. Die Religion des Lichts*. 2. Auflage, Artemis & Winkler, Düsseldorf/ Zürich 2001, ISBN 3-7608-1223-6.
* Manfred Lurker: *Lexikon der Götter und Symbole der alten Ägypter*. Scherz, Frankfurt a.M., ISBN 3-502-19420-3.
* Thomas Mann: *Joseph und seine Brüder. Band IV: Joseph, der Ernährer*. 12. Auflage, Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfurt a.M. 2000, ISBN 3-596-29438-X.
* Dominic Montserrat: *Akhenaten. History, Fantasy and ancient Egypt*. Routledge, London 2000, ISBN 0-415-18549-1.
* Nicholas Reeves: *Echnaton. Ägyptens falscher Prophet* (*Kulturgeschichte der antiken Welt. Bd. 91*). von Zabern, Mainz 2002, ISBN 3-8053-2828-1.
* Hermann A. Schlögl: *Echnaton*. Beck, Frankfurt a.M. 2008, ISBN 3-406-56241-8.

## Спасылкі 
* 

* Гімн Атону
* Загадка культу Атона
* Атон 

Катэгорыя:Старажытнаегіпецкія багі
Катэгорыя:Салярныя багі
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта