open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
13 сакавіка

__NOTOC__
**13 сакавіка** — 73-і (74-ы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 483: Фелікс III становіцца Папай Рымскім.
* 1781: Уільям Гершэль адкрыў планету Уран.
* 1848: Пачатак аўстрыйскай рэвалюцыі (гл. таксама: Вясна народаў).
* 1919: Утворана Беларуска-літоўская армія.
* 1921: Абвешчана незалежнасць Манголіі ад Кітая.
* 1938: Аўстрыя далучана да нацысцкай Германіі (Аншлюс Аўстрыі).
* 1938: У СССР ва ўсіх школах уведзена абавязковае вывучэнне рускай мовы.
* 1940: Спектаклем «Каварства і каханне» Ф. Шылера ў Гродне адкрыўся Дзяржаўны польскі тэатр БССР.
* 1988: Адкрыты для руху тунэль «Сэйкан», што злучыў астравы Хансю і Хакайда.
* 1992: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з Германіяй.
* 2020: Завяршыўся Першы Рэспубліканскі краязнаўчы форум Беларусі, арганізатарамі якога выступілі Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь і Беларускі фонд культуры.

## Нарадзіліся 
* 1615: Інакенцій XII, Папа Рымскі
* 1733: Джозеф Прыстлі, святар, хімік
* 1741: Іосіф II Габсбург, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (пам. 20.2.1790)
* 1781: Карл Фрыдрых Шынкель, нямецкі архітэктар
* 1825: Ханс Гудэ, нарвежскі мастак
* 1829: Рычард Кок, 15-ы губернатар Тэхаса
* 1837: Сандзё Санэтомі, японскі дзяржаўны дзеяч
* 1838: Рафаэла Джаваньёлі, італьянскі пісьменнік (пам. 15.8.1915)
* 1860: Хуга Вольф, аўстрыйскі кампазітар
* 1870: Уільям Глакенс, амерыканскі мастак
* 1879: Карл Каспар, нямецкі мастак
* 1899: Джон Хазбрук Ван Флек, амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
* 1907: Мірча Эліядэ, румынскі пісьменнік, гісторык рэлігій і даследчык міфалогіі (пам. 22.4.1986)
* 1911: Лафает Рональд Хабард, амерыканскі пісьменнік і філосаф (пам. 24.1.1986)
* 1922: Лявон Луцкевіч, беларускі грамадскі і культурны дзеяч, педагог, мемуарыст (пам. 28.7.1997)
* 1923: Георгій Валкавыцкі, беларускі паэт і пісьменнік
* 1925: Джон Торэнс Тэйт, амерыканскі матэматык
* 1943: Андрэ Тэшынэ, французскі кінарэжысёр
* 1947: Нора Бумбіерэ, латвійская эстрадная спявачка
* 1954: Сяргей Сідорскі, прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь
* 1961: Васіль Ігнаценка, ліквідатар аварыі на ЧАЭС (пам. 13.5.1986)
* 1996: Лавіаі Нільсен, брытанская лёгкаатлетка

## Памерлі 
* 323 да н.э.: Аляксандр Македонскі, цар македонскі, адзін з найвядомейшых военачальнікаў і заваёўнікаў антычнасці (нар. 21.6.356 да н.э.)
* 565: Велізарый, візантыйскі палкаводзец (нар. 493)
* 600: Леандр Севільскі, біскуп Севільі
* 857: Святы Радэрык
* 1619: Рычард Бёрбедж, англійскі акцёр
* 1720: Казімір Ян Павел Сапега, дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага (нар. 1637/1642)
* 1806: Габрыэль-Франсуа Дуаен, французскі мастак
* 1881: Аляксандр ІІ, расійскі імператар (нар. 17(29).4.1818)
* 1891: Тэадор дэ Банвіль, французскі пісьменнік
* 1892: Канстантэн Гіс, французскі мастак
* 1912: Хуга Трэфнер, дзеяч эстонскага нацыянальнага адраджэння
* 1935: Ян Міхал Развадоўскі, польскі мовазнавец, этнограф (нар. 7.12.1867)
* 1954: Цэзар Клейн, нямецкі мастак
* 1975: Іва Андрыч, югаслаўскі пісьменнік
* 2017: Анры Кюэко, французскі мастак

## Святкуюць 

313
149

## Падзеі 
* Консулы Сервій Карнелій Сцыпіён і Луцый Сальвідыен Арфіт (або Сервій Карнелій Сцыпіён Сальвідыен Арфіт). Консул-суфект Квінт Пампей Сосій Прыск.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
148

## Падзеі 
* Еўзой стаў Патрыярхам Канстанцінопальскім пасля смерці Афінадора.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Іншае
147

**147** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 147 год нашай эры, 147 год 1 тысячагоддзя, 47 год II стагоддзя, 7 год 5-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 8 год 140-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* каля 147: Сюй Шэнь, кітайскі лінгвіст, філолаг
14 жніўня

__NOTOC__

**14 жніўня** — дзвесце дваццаць шосты (дзвесце дваццаць сёмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
thumb|right|150px|Кёльнскі сабор
* 1089:  Імператар Генрых IV ажаніўся ў другі раз з Еўпраксіяй Усеваладаўнай, дачкой Усевалада Яраславіча.
* 1248: Пачалося будаўніцтва Кёльнскага сабора.
* 1385: У Крэўскім замку падпісаная персанальная унія паміж ВКЛ і Польшчай.
* 1775: Расійскі ўрад ліквідаваў Запарожскую Сеч.
* 1920: «Цуд над Віслай», пералом у савецка-польскай вайне, пачатак паражэнняў Чырвонай Арміі.
* 1928: У Мінску адбылася прэм’ера фільма «Кастусь Каліноўскі»
* 1945: Японскі імператар Хірахіта выдаў указ пра безумоўную капітуляцыю Японіі.
* 1947: Абвешчана незалежнасць Пакістана.
* 1975: У ЗША заснаваны прыватны дабрачынны Вялікалітоўскі фонд імя Льва Сапегі.
* 2008: Грузія абвясціла пра выхад з СНД.
* 2010: У Сінгапуры адкрыліся I Летнія Юнацкія Алімпійскія гульні.

## Нарадзіліся 
thumb|right|150px|Джон Галсуорсі
* 1502: Пітэр Кук ван Альст, фламандскі мастак
* 1550: Ян Андрэй Красінскі, польскі гісторык  
* 1742: Пій VII, Папа Рымскі
* 1777: Ганс Хрысціян Эрстэд, дацкі фізік
* 1814: Адольф Тыдэманд, нарвежскі мастак
* 1840: Рыхард Крафт-Эбінг, нямецкі псіхіятр
* 1860: Эрнест Сетан-Томпсан, канадскі пісьменнік, прыродазнавец, мастак-анімаліст (пам. 23.10.1946)
* 1867: Джон Галсуорсі, англійскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры
* 1928: Ліна Вертмюлер, італьянскі рэжысёр і сцэнарыст
* 1938: Бені Мюлер, нідэрландскі футбаліст
* 1948: Бернд Штангэ, галоўны трэнер зборнай Беларусі па футболу з 2007 года
* 1959: Мэджык Джонсан, амерыканскі баскетбаліст
* 1966: Хэлі Беры, амерыканская кінаактрыса
* 1981: Сяргей Сасноўскі, беларускі футбаліст
* 1983: Міла Куніс, амерыканская кінаактрыса
* 1984: Бенжамен Лаверн, французскі акцёр

## Памерлі 
thumb|right|150px|Бертальд Брэхт
* 1204: Мінамота-но Ёрыіэ, сёгун
* 1433: Жуан I, кароль партугальскі
* 1464: Пій II, Папа Рымскі
* 1784: Натэніэл Хоўн (старэйшы), мастак
* 1900: Павел Шэйн, этнограф і фалькларыст (нар. 1826)
* 1941: Поль Сабацье, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі
* 1941: Максімілян Кольбэ, каталіцкі рэлігійны дзеяч (нар. 8.1.1894)
* 1956: Бертальд Брэхт, нямецкі пісьменнік, паэт, драматург
* 1958: Фрэдэрык Жаліо-Кюры, французскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1935)
* 1959: Эдуард Будзька, беларускі грамадскі дзеяч, паэт, публіцыст, настаўнік (нар. 22.3.1882)
* 1971: Канстанцін Юхневіч, беларускі грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст (нар. 15.12.1896)
* 2004: Чэслаў Мілаш, польскі паэт і пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1980)
* 2015: Сяргей Журавель, беларускі акцёр тэатра і кіно (нар. 1.6.1954)
* 2024: Джына Роўлендс, амерыканская актрыса

## Святкуюць 
* Макавей (Першы Спас) ва ўсходніх славян.
*  Пакістан: Дзень незалежнасці.
*  Парагвай: Дзень сцяга.

814
140

**140** — высакосны год, пачаўся ў чацвер. 140 год нашай эры, 140 год 1 тысячагоддзя, 40 год II стагоддзя, 10 год 4-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 1 год 140-х гадоў.

## Падзеі 
* Рымскае войска прадпрыняла масіўныя меры супраць плямён піктаў і дасягнула лініі сцяны Антаніна.
* 

## Нарадзіліся 
* Пій I, Папа Рымскі (пам. у 154 або 155)

## Памерлі
14 лютага

__NOTOC__
**14 лютага** — сорак пяты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 842: Заключаны саюзніцкі дагавор паміж заходнефранкскім каралём Карлам II Лысым і яго братам усходнефранкскім каралём Людовікам II Нямецкім, тэкст змяшчае найстаражытнейшы помнік французскай (старафранцузскай) мовы.
* 1014: Генрых II са сваёй жонкай Кунігундай былі каранаваны ў Саборы Святога Пятра як імператар і імператрыца Свяшчэннай Рымскай імперыі.
* 1912: Арызона стала 48-м штатам ЗША.
* 1918: Увядзенне ў Савецкай Расіі грыгарыянскага календара.
* 1943: Ад нямецка-фашысцкай акупацыі вызвалены Растоў-на-Доне.
* 1949: Упершыню сабраўся Кнесет, парламент Ізраілю.
* 1950: Падпісаны савецка-кітайскі дагавор аб сяброўстве і ўзаемнай дапамозе.
* 1956: Пачаўся XX з’езд КПСС, дзе Мікіта Хрушчоў асудзіў культ асобы Сталіна.
* 1961: Адкрыты 103-і элемент перыядычнай сістэмы — лаўрэнсій.
* 1992: Устаноўлены дыпламатычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Румыніяй.
* 2003: Ва ўзросце 6,5 гадоў памерла кланіраваная авечка Долі.
* 2021: На выбарах у Каталоніі кааліцыя незалежніцкіх партый упершыню набрала большасць галасоў.

## Нарадзіліся 
thumb|120px|Аляксандр Даргамыжскі
* 1614: Джон Уілкінс, брытанскі святар і палімат (пам. 19.11.1672)
* 1800: Валянцін Ваньковіч, беларускі мастак (пам. 12.5.1842)
* 1873: Альбер Гіём, французскі мастак
* 1876: Альберт Брус Джэксан, брытанскі батанік
* 1912: Цібар Сэкель, падарожнік, пісьменнік, эсперантыст
* 1813: Аляксандр Даргамыжскі, рускі кампазітар
* 1828: Эдмон Абу, французскі белетрыст
* 1877: Эдмунд Георг Герман Ландау, нямецкі матэматык
* 1886: Тэадор Вернер (мастак)
* 1895: Макс Хоркхаймер, нямецкі філосаф і сацыёлаг
* 1906: Мікалай Улашчык, беларускі гісторык і археограф (пам. 26.8.1994)
* 1907: Алесь Звонак, беларускі паэт
* 1913: Віталь Канстанцінавіч Цвірка, беларускі жывапісец, народны мастак БССР 
* 1937: Міхась Стральцоў, беларускі празаік, паэт, перакладчык і літаратуразнавец 
* 1945: Ганс-Адам II, князь Ліхтэнштэйна.
* 1954: Уладзімір Гершанавіч Дрынфельд, амерыканскі матэматык
* 1997: Брэль Эмбало, швейцарскі футбаліст
* 2002: Каралін Маркс, амерыканская сёрфінгістка, алімпійская чэмпіёнка

## Памерлі 
* 1400: Рычард II, кароль англійскі (нар. 6.1.1367)
* 1538: Альбрэхт Альтдорфер, нямецкі мастак
* 1779: Джэймс Кук, брытанскі першаадкрывальнік і навігатар (нар. 27.10.1728)
* 1891: Уільям Тэкумсэ Шэрман, амерыканскі ваенны і дзяржаўны дзеяч
* 1943: Давід Гільберт, нямецкі матэматык (нар. 23.1.1862)
* 1984: Язэп Найдзюк, беларускі нацыянальны дзеяч, выдавец (нар. 12.5.1909)
* 1987: Ларыса Пашкова, руская актрыса
* 1989: Вінцэнт Жук-Грышкевіч, беларускі нацыянальны дзеяч, у 1971—1982 старшыня Рады БНР (нар. 10.2.1903).
* 2014: Гаўрыла Вашчанка, беларускі мастак (нар. 20.6.1928)

## Святкуюць 
* Дзень Святога Валянціна

214
14 ліпеня

__NOTOC__

**14 ліпеня** — сто дзевяноста пяты (сто дзевяноста шосты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1099: Падчас 1-га Крыжовага паходу крыжакі штурмам узялі Іерусалім.
* 1187: Пачатак марскога паходу наўгародцаў на шведскую сталіцу Сігтуну.
* 1471: Адбылася бітва на Шалоні ў ходзе маскоўска-наўгародскай вайны 1471 года, першы крок да далучэння Ноўгарада да Маскоўскай дзяржавы.
* 1500: Адбылася бітва на Ведрашы ў ходзе маскоўска-літоўскай вайны 1500—1503 гадоў.
* 1700: Заключаны Канстанцінопальскі мірны дагавор, паводле якога ад Асманскай імперыі да Маскоўскай дзяржавы адышлі Азоў і Запарожжа.
* 1471: Бітва каля мястэчка Галоўчын (Бялыніцкі раён) паміж шведскімі і рускімі войскамі.
* 1789: Узяцце Бастыліі, пачатак Вялікай французскай рэвалюцыі.
* 1865: Здзейснена першае паспяховае ўзыходжанне на гару Матэргорн у Альпах, пры спуску 4 чалавекі загінулі.
* 1913: У Вільні заснавана Беларускае выдавецкае таварыства.
* 1920: Чырвоная Армія заняла Вільню.

## Нарадзіліся 
* 1602: Джуліа Мазарыні, французскі дзяржаўны дзеяч
* 1743: Гаўрыла Дзяржавін, рускі паэт і дзяржаўны дзеяч
* 1800: Жан Батыст Дзюма, французскі хімік-арганік
* 1816: Жазеф Арцюр дэ Габіно, французскі арыстакрат, сацыёлаг, этнолаг, антраполаг, пісьменнік, дыпламат (пам. 13.10.1882)
* 1903: Ірвінг Стоўн, амерыканскі пісьменнік
* 1911: Павел Пруднікаў, беларускі пісьменнік (пам. 16.3.2000)
* 1918: Інгмар Бергман, шведскі кінарэжысёр, сцэнарыст, пісьменнік (пам. 30.7.2007)
* 1919: Ліна Вентура, французскі акцёр
* 1920: Алесь Астапенка, беларускі паэт, перакладчык (пам. 20.7.1970)
* 1927: Георгій Штыхаў, беларускі археолаг, гісторык-медыявіст
* 1938: Мошэ Сафдзі, ізраільска-амерыканскі архітэктар
* 1939: Карал Гот, чэшскі эстрадны спявак
* 1942: Хаўер Салана, іспанскі палітык
* 1981: Алена Лолавіч, сербская гарналыжніца

## Памерлі 
* 1223: Філіп II Аўгуст, кароль Францыі
* 1704: Соф'я Аляксееўна, руская царэўна
* 1816: Франсіска Міранда, нацыянальны герой Венесуэлы
* 1827: Агюстэн Жан Фрэнель, французскі фізік
* 1920: Альберт фон Келер, нямецкі мастак
* 1968: Канстанцін Георгіевіч Паустоўскі, рускі пісьменнік
* 1991: Павел Маразенка, савецкі акцёр тэатру і кіно (нар. 5.7.1939)
* 1992: Аляксей Карпюк, беларускі пісьменнік, грамадскі дзеяч (нар. 14.6.1920)
* 1994: Пётр Васілевіч Конюх, беларускі оперны спявак

## Святкуюць 
*  Ірак: Дзень Рэспублікі
*  Паўднёвая Асеція: Дзень міратворца
*  Францыя: Дзень узяцця Бастыліі

714
14 лістапада

__NOTOC__

**14 лістапада** — трыста васямнаццаты (трыста дзевятнаццаты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 565:  становіцца візантыйскім імператарам пасля смерці Юстыніяна I.
* 1308: Рыцарамі Тэўтонскага ордэна захоплены Гданьск.
* 1475: Георг Багаты ўзяў шлюб з Ядзвігай Ягелонкай.
* 1886: Фрыдрых Зёнэкен патэнтуе дзіракол.
* 1919: Генерал Станіслаў Булак-Балаховіч падаў заяву аб пераходзе са сваім атрадам на службу БНР.
* 1920: Абрана Беларуская рада Случчыны, выканаўчы і распарадчы орган мясцовай улады.
* 1926: У Мінску распачалася Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі.
* 2020: З тэрыторыі Эфіопіі нанесены ракетны ўдар па Асмэры, сталіцы Эрытрэі.

## Нарадзіліся 
.]]
* 1719: Леапольд Моцарт, аўстрыйскі кампазітар
* 1778: Іаган Непамук Гумель, аўстрыйскі кампазітар
* 1805: Фані Мендэльсон, нямецкі кампазітар
* 1807: Агюст Ларан, французскі хімік-арганік (пам. 15.4.1853)
* 1812: Паўлюк Багрым, беларускі паэт (пам. 1891)
* 1840: Клод Манэ, французскі мастак, «бацька імпрэсіянізму» (пам. 5.12.1926)
* 1863: Леа Бакеланд, амерыканскі хімік
* 1878: Луі Маркусі, французскі мастак
* 1881: Аляксей Кайгарадаў, беларускі кліматолаг і геафізік (пам. 1951)
* 1889: Джавахарлал Нэру, індыйскі палітык (пам. 27.5.1964)
* 1891: Іван Саланевіч, рускі манархіст, мысляр, журналіст і грамадскі дзеяч, выхадзец з Гродзенскай губерні
* 1897: Джон Сцюарт Кары, амерыканскі мастак
* 1905: Міхась Васілёк, беларускі паэт (пам. 3.9.1960)
* 1907: Астрыд Ліндгрэн, шведская дзіцячая пісьменніца (пам. 28.1.2002)
* 1910: Ежы Путрамант, польскі пісьменнік і грамадскі дзеяч (пам. 23.6.1986)
* 1929: Хорст Янсен, нямецкі мастак
* 1935: Гары Баркус Грэй, амерыканскі хімік
* 1952: Рэй Шаркі, амерыканскі акцёр
* 1958: Уладзімір Уладзіміравіч Качан, беларускі жывапісец-манументаліст
* 1958: Аліўе Маршаль, французскі кінарэжысёр
* 1975: Марцін Хайрэр, аўстрыйскі матэматык
* 1984: Марыя Шэрыфавіч, сербская спявачка, пераможца песеннага конкурсу «Еўрабачанне» (2007)
* 1993: Джаніў Расел, ямайская лёгкаатлетка

## Памерлі 
* 565: Юстыніян I, візантыйскі імператар
* 1359: Рыгор Палама, праваслаўны багаслоў (нар. 1296)
* 1716: Готфрыд Лейбніц, нямецкі матэматык, філосаф (нар. 1.7.1646).
* 1797: Януарыус Цік, нямецкі жывапісец
* 1801: Рыгор Пірамовіч, педагог, пісьменнік, асветнік, прафесар філасофіі (пам. 25.10.1735)
* 1986: Мікола Улашчык, беларускі гісторык, археограф, празаік, перакладчык, мемуарыст (нар. 1(14).2.1906)
* 1831: Георг Гегель, нямецкі філосаф (пам. 27.8.1770)
* 2008: Генадзь Кісялёў, беларускі літаратуразнавец, архівіст (нар. 19.3.1931)
* 2008: Аляксандр Дракахруст, паэт і перакладчык (нар. 7.11.1923)
* 2022: Ян Чыквін, беларускі паэт, перакладчык, гісторык рускай і беларускай літаратур (нар. 18.5.1940)

## Святкуюць 
*  Сусветны дзень барацьбы з дыябетам.

Л14
14 кастрычніка

__NOTOC__
**14 кастрычніка** — дзвесце восемдзесят сёмы (дзвесце восемдзесят восьмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1066: Адбылася бітва пры Гастынгсе — першая і апошняя значная спроба процістаяння нармандскаму заваяванню Англіі.
* 1468: Кароль Францыі Людовік XI і герцаг Бургундыі Карл Смелы заключаюць у Пероне дагавор аб французскіх уладаннях у Фландрыі.
* 1773: У Рэчы Паспалітай створана Адукацыйная камісія — першае ў свеце міністэрства адукацыі.
* 1809: Падпісаны Шонбрунскі мірны дагавор.
* 1877: Пачалася Аўліяр-Аладжынская бітва ў час руска-турэцкай вайны (1877—1878) — руская армія перамагла турэцкую і адкрыла сабе шлях у Анатолію.
* 1915: Балгарыя абвясціла вайну Сербіі і ўступіла ў Першую Сусветную вайну на баку Германіі і Аўстра-Венгрыі.
* 1926: Выйшла першае выданне першай кнігі Алана Мілна пра мядведзіка Віні-Пуха.
* 1962: Самалёт-разведчык ВПС ЗША выявіў на Кубе савецкія ракеты, пачаўся Карыбскі крызіс.
* 1964: Леанід Брэжнеў становіцца кіраўніком СССР.
* 1999: Створаны заказнік Выдрыца

## Нарадзіліся 
* 1257: Пшэмысл II, кароль Польшчы
* 1542: Акбар Вялікі, індыйскі імператар (пам. 17.10.1605)
* 1797: Фелікс Луі Жак Дзюбан, французскі архітэктар-рэстаўратар
* 1838: Міхаіл Васілевіч Радзевіч, беларускі і расійскі публіцыст, крытык, педагог, этнограф (пам. 1919).
* 1864: Стэфан Жэромскі, польскі пісьменнік
* 1882: Эйман дэ Валера, ірландскі палітычны і дзяржаўны дзеяч
* 1890: Дуайт Дэйвід Эйзенхаўэр, 34-ы прэзідэнт ЗША
* 1893: Ліліян Гіш, амерыканская актрыса
* 1899: Адам Бабарэка, беларускі пісьменнік і крытык, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў літаратурных аб’яднанняў «Маладняк» і «Узвышша» (пам. 10.10.1938)
* 1902: Рэнэ Амель, французскі велагоншчык, алімпійскі медаліст
* 1903: Лявон Рыдлеўскі, беларускі палітычны і грамадскі дзеяч (пам. 24.10.1953)
* 1924: Леа Закс, ізраільскі малекулярны біёлаг
* 1927: Роджэр Мур, англійскі акцёр
* 1928: Арнфін Бергман, нарвежскі скакун з трампліна, алімпійскі чэмпіён
* 1929: Уладзімір Лемяшонак, беларускі гісторык (пам. 2006)
* 1938: Фарах Пехлеві, імператрыца Ірана
* 1939: Ральф Лорэн, легенда моды, паходзіць з беларускіх яўрэяў
* 1940: Кліф Рычард, брытанскі спявак
* 1946: Мікалай Сакалоў, беларускі гісторык
* 1971: Юркі Катайнен, прэм’ер-міністр Фінляндыі
* 1973: Анжаліка Борыс, польскі грамадскі дзеяч Беларусі
* 1978: Пол Хантэр, англійскі гулец у снукер
* 1980: Бен Уіша, брытанскі акцёр

## Памерлі 
* 1688: Іахім фон Зандрарт, нямецкі жывапісец
* 1817: Фёдар Ушакоў, расійскі флатаводзец, праваслаўны святы
* 1857: Юхан Крысціян Клаўсен Даль, нарвежскі мастак
* 1935: Яан Коарт, эстонскі скульптар
* 1977: Бінг Кросбі, амерыканскі спявак і акцёр
* 2004: Іван Шамякін, беларускі пісьменнік
* 2013: Аляксандр Саладкоў, беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі
* 2015: Мацьё Керэку, прэзідэнт Беніна

## Святкуюць 
* , Дзень маці.
* , Мцхетоба.

К14
14 сакавіка

__NOTOC__

**14 сакавіка** — 74-ы (75-ы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
thumb|150px|Палескі драматычны тэатр
* 1499: Вялікі князь Аляксандр надаў Менску магдэбургскае права.
* 1900: Ратыфікацыя Акта аб Залатым стандарце ЗША.
* 1920: Рэферэндум у Шлезвіг-Гольштэйне, 80 % адыходзяць да Германіі.
* 1954: Скончана будаўніцтва Кольцавай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
* 1978: Акупацыя Ізраілем Паўднёвага Лівана.
* 1992: Пачатак баявых дзеянняў урадавых войск Малдовы супраць сепаратыстаў з Прыднястроўя.
* 2006: Афіцыйнае адкрыццё Палескага драматычнага тэатра

## Нарадзіліся 
* 1804: Іаган Штраус, бацька, аўстрыйскі кампазітар
* 1823: Тэадор дэ Банвіль, французскі пісьменнік
* 1835: Джавані Вірджыніа Скіяпарэлі, італьянскі астраном
* 1853: Фердынанд Ходлер, швейцарскі мастак
* 1858: Эдуард Толь, рускі геолаг, палярны даследчык
* 1879: Альберт Эйнштэйн, нямецкі фізік-тэарэтык, стваральнік тэорыі адноснасці
* 1903: Адольф Готліб, амерыканскі мастак
* 1931: Павел Місько, беларускі пісьменнік
* 1933: Хельмут Леерб, аўстрыйскі мастак
* 1934: Юджын Сернан, амерыканскі астранаўт
* 1935: Міцуо Ікэда, японскі барэц вольнага стылю, алімпійскі чэмпіён
* 1938: Мікалай Цішачкін, беларускі акцёр
* 1939: Бертран Бліе, французскі рэжысёр, сцэнарыст
* 1939: Іў Буасэ, французскі рэжысёр
* 1958: Альбер II, князь Манака
* 1997: Сімона Байлз, амерыканская гімнастка
* 2000: Нікаля Жэстэн, французскі канаіст, алімпійскі чэмпіён

## Памерлі 
* 840: Эйнхард, франкскі вучоны
* 1167: Расціслаў Мсціславіч, заснавальнік дынастыі смаленскіх князёў
* 1823: Шарль Франсуа Дзюмур'е, французскі генерал
* 1883: Карл Маркс, нямецкі філосаф і эканаміст (нар. 5.5.1818)
* 1943: Васіль Захарка, прэзідэнт БНР (нар. 1.4.1877)
* 1954: Людамір Міхал Рагоўскі, польскі кампазітар і дырыжор (нар. 3.10.1881)
* 1959: Макс Лінгнер, нямецкі мастак
* 1974: Гюнтэр Рэйндорф, эстонскі мастак
* 2006: Ленарт-Георг Меры, эстонскі пісьменнік і палітык, прэзідэнт Эстоніі
* 2018: Стывен Уільям Хокінг, англійскі фізік (нар. 8.1.1942)
* 2020: Ігар Іванавіч Есьман, беларускі архітэктар
* 2024: Франс дэ Вааль, нідэрландскі прыматолаг

## Святкуюць 
*  Міжнароднае матэматычнае свята «дзень Пі»

314
15

## Падзеі
*Заснаваны горад Эмона (цяпер Любляна)
*Германік знішчае Матцій -- сталіцу хатаў.

## Нарадзіліся
* 7 або 15 верасня: Вітэлій, рымскі імператар

## Памерлі
150

## Падзеі 
* Рымская армія налічвае 400 000 чалавек і складаецца з 10 легіёнаў (55 000 чалавек) і 140 дапаможных часцей (80 000 чалавек), якія базіруюцца на Балканах і ўздоўж Дуная, 50 000 легіянераў і іншый байцоў у Брытаніі, 45 000 салдат у Германіі, 20 000 у Егіпце і 10 000 у Афрыцы і Нумідыі.

## Нарадзіліся 
* Нагарджуна, стваральнік Махаяны (прыкладная дата)

## Памерлі 
## Іншае
151

**151** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 151 год нашай эры, 151 год 1 тысячагоддзя, 51 год II стагоддзя, 1 год 6-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 2 год 150-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
* Чжун Ю, кітайскі палітык

## Памерлі
152

**152** — высакосны год, пачаўся ў пятніцу. 152 год нашай эры, 152 год 1 тысячагоддзя, 52 год II стагоддзя, 2 год 6-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 3 год 150-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Селадыён стаў біскупам Александрыі замест Марка II.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
153

**153** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 153 год нашай эры, 153 год 1 тысячагоддзя, 53 год II стагоддзя, 3 год 6-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 4 год 150-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
* Кун Жун, кітайскі дзяржаўны дзеяч, паэт

## Памерлі
154

## Падзеі 
__NOTOC__
### Заходняя Еўропа 
*
### Блізкі Усход 
* Лаўрэнцій стаў біскупам Візантыі пасля смерці Еўзоя.

*
### Паўднёвая Азія 
*
### Далёкі Усход 
*

## Нарадзіліся 
## Памерлі
## Іншае
155

**155** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 155 год нашай эры, 155 год 1 тысячагоддзя, 55 год II стагоддзя, 5 год 6-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 6 год 150-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Аніцэт стаў біскупам Рыма.

## Нарадзіліся 
* Цаа Цаа, кітайскі паэт, палкаводзец
* Сунь Цзянь, палкаводзец эпохі Трохцарства
* Сяхоу Дунь, генерал эпохі Трохцарства

## Памерлі
14 студзеня

__NOTOC__
**14 студзеня** — чатырнаццаты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
»]]
* 1506: На вінаградніках Эсквіліна знойдзена антычная скульптурная група «Лаакоан і яго сыны» *(на выяве)*.
* 1814: Падпісаны Кільскія мірныя дагаворы, якія паклалі канец Англа-дацкай вайне 1807—1814 гадоў.
* 1962: Пачалася эксплуатацыя нафтаправода «Дружба».
* 1990: У Мінску заснаваны Нацыянальны гуманітарны ліцэй.
* 1993: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны са Славакіяй.
* 2004: Зацверджаны дзяржаўны сцяг Грузіі.
* 2005: Касмічны зонд «Гюйгенс» дасягнуў Тытана і выканаў паспяховы спуск у яго атмасферы.

## Нарадзіліся 
* 83 да н.э.: Марк Антоній, рымскі палітык (пам. 30 да н.э.)
* 1705: Жан-Батыст Шарль Бувэ дэ Лазье, французскі мараплаўца
* 1770: Адам Ежы Чартарыйскі, польскі і расійскі дзяржаўны дзеяч, пісьменнік (пам. 15.7.1861)
* 1841: Берта Марызо, французская мастачка (пам. 2.3.1895)
* 1875: Альберт Швейцэр, нямецкі тэолаг, філосаф, музыкант, урач; лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (пам. 4.9.1965)
* 1883: Ніна Рычы, французскі мадэльер
* 1893: Канстанцыя Буйло, беларуская паэтэса (пам. 4.6.1986)
* 1916: Уладзіслаў Чарняўскі, беларускі каталіцкі святар (пам. 22.12.2001)
* 1920: Мікола Аўрамчык, беларускі пісьменнік, перакладчык 
* 1941: Мілан Кучан, першы прэзідэнт Славеніі
* 1942: Вера Вярба, беларуская паэтэса
* 1944: Карл Рональд Кан, амерыканскі ўрач і навуковец
* 1948: Валерый Харламаў, выдатны савецкі хакеіст (пам. 27.8.1981)
* 1948: Навум Гальпяровіч, беларускі пісьменнік, журналіст
* 1953: Надзея Мікуліч, эстрадная спявачка, заслужаная артыстка Беларусі
* 1967: Эмілі Уотсан, англійская актрыса
* 1973: Джанкарла Фізікела, гоншчык Формулы-1
* 1980: Андрэй Курэйчык, драматург, рэжысёр, тэатральны крытык
* 1990: Аран Сіладзьі, венгерскі фехтавальшчык
* 1993: Марыя Аляксандраўна Ласіцкенэ, расійская скакуха ў вышыню, алімпійская чэмпіёнка
* 1995: Элеанор Харві, канадская фехтавальшчыца

## Памерлі 
]]
* 1301: Андраш III, апошні кароль Венгрыі з дынастыі Арпадаў
* 1742: Эдмунд Галей, англійскі астраном і дэмограф
* 1753: Джордж Берклі англійскі тэолаг і філосаф (нар. 12.3.1685)
* 1865: Мары-Анн Лібер, бельгійскі батанік і міколаг
* 1867: Жан Агюст Дамінік Энгр, французскі мастак
* 1887: Фрыдрых фон Амерлінг, аўстрыйскі мастак
* 1929: Сяргей Нілус, рускі духоўны пісьменнік, публіцыст (нар. 1862)
* 1947: Альберт Брус Джэксан, брытанскі батанік
* 1947: Вацлаў Міхневіч, літоўскі і беларускі архітэктар (нар. 1866)
* 1976: Абдул Разак бін Хусейн, 2-гі прэм'ер-міністр Малайзіі
* 1985: Алан Шыверс, амерыканскі палітык
* 1999: Алда ван Эйк, нідэрландскі архітэктар
* 2004: Ута Хаген, амерыканская актрыса
* 2006: Шэлі Уінтэрс, амерыканская актрыса
* 2008: Джуда Фолкман, амерыканскі цытолаг і анколаг
* 2016: Алан Рыкман, брытанскі акцёр (нар 21.2.1946)
* 2021: Леанід Шчамялёў, беларускі мастак (нар. 5.2.1923)
* 2026: Фелікс Фёдаравіч Гумен, беларускі мастак

## Святкуюць 
*  Дзень дзяржаўнага сцяга
*  Дзень ратыфікаці
*  Дзень стварэння трубаправодных войскаў
*  Нацыянальны дзень захавання лясоў
*  Дзень рэвалюцыі і моладзі
*  Дзень абаронцаў Радзімы

114
156

## Падзеі 
* Гай Серый Аўгурын і Марк Цэёній Сільван сталі ардынарнымі консуламі

## Нарадзіліся 
* Лін-дзі, Хань, кітайскі імператар
* Чжан Чжаа, кітайскі генерал з царства У

## Памерлі 
* Чжан Даалін, даоскі патрыярх
159

**159** — невысакосны год, пачащся ў нядзелю. 159 год нашай эры, 159 год 1 тысячагоддзя, 59 год II стагоддзя, 9 год 6-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 10 год 150-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
* каля 159: Гардыян I, рымскі імператар

## Памерлі
14 снежня

__NOTOC__

**14 снежня** — трыста сорак восьмы (трыста сорак дзявяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1862: У Мінску назіралася палярнае ззянне.
* 1896: У Глазга адкрыты метрапалітэн.
* 1900: Макс Планк абнародаваў формулу, пазней названую яго імем.
* 1906: У Мінску заснавана кніжнае таварыства «Мінчук».
* 1911: Экспедыцыя Руаля Амундсена дасягнула Паўднёвага полюса.
* 1918: На змену зрынутай Гетманшчыне прыйшла Дырэкторыя УНР.
* 1939: СССР выключаны з Лігі Нацый за развязванне вайны з Фінляндыяй.
* 1955: З канвеера Мінскага гадзіннікавага завода сышоў першы гадзіннік.
* 1970: Верфі ў Гданьску і Гдыні абвясцілі аб забастоўцы, пачаліся хваляванні ў Польшчы.
* 1987: Створаны Беларускі саюз дызайнераў.
* 1991: Створана грамадскае аб'яднанне «Беларускі саюз жанчын».
* 1995: Лідарамі Югаславіі (С. Мілошавіч), Харватыі (Ф. Туджман) і баснійскіх мусульман (А. Ізетбегавіч) падпісаны Дэйтанскі дагавор.

## Нарадзіліся 
]]
* 1503: Настрадамус, французскі ўрач і гісторык (пам. 1566).
* 1546: Ціха Брагэ, дацкі астраном (пам. 1601).
* 1727: Франсуа-Юбер Друэ, французскі мастак
* 1851: Эдвард Роп, рэлігійны і грамадска-палітычны дзеяч Літвы, Беларусі і Польшчы (пам. 25.7.1939).
* 1876: Эрхард Шміт, нямецкі матэматык (пам. 6.12.1959)
* 1885: Міраслаў Кралевіч, харвацкі мастак і скульптар
* 1890: Іван Гаўрыс, беларускі мастак (пам. 4.11.1937)
* 1884: Мікалай Чарнецкі, царкоўны дзеяч УГКЦ
* 1895: Георг VI, кароль Вялікабрытаніі, Канады, Аўстраліі і Паўднёвай Афрыкі (пам. 6.2.1952)
* 1905: Мікалай Апанасавіч Дарожкін, беларускі міколаг і фітапатолаг, акадэмік АН БССР.
* 1924: Радж Капур, індыйскі рэжысёр і акцёр
* 1935: Арва Валтан, эстонскі пісьменнік, сцэнарыст
* 1947: Дылма Русеф, прэзідэнт Бразіліі
* 1979: Сафі Монк, англа-аўстралійская спявачка
* 2002: Франсішку Кансейсан, партугальскі футбаліст

## Памерлі 
]]
* 1591: Ян ад Крыжа, каталіцкі святар (нар. 24.6.1542)
* 1667: Франчэска Кавалі, венецыянскі кампазітар (нар. 14.2.1602)
* 1788: Карл Філіп Эмануіл Бах, нямецкі кампазітар (нар. 8.3.1714)
* 1799: Джордж Вашынгтон, першы прэзідэнт ЗША (нар. 22.2.1732)
* 1854: Леон Фашэ, французскі дзяржаўны дзеяч
* 1923: Тэафіль Аляксандр Стэйнлен, французскі мастак
* 1989: Андрэй Сахараў, савецкі фізік і грамадскі дзеяч, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (нар 21.5.1921).
* 1990: Фрыдрых Дзюрэнмат, швейцарскі драматург (нар. 5.1.1921)
* 2010: Жам Гітэ, французскі мастак
* 2020: Марыя Іосіфаўна Карпенка, беларуская пісьменніца, журналіст

## Святкуюць 
*  Тайланд: Нацыянальны дзень спорта

С14
13 красавіка

__NOTOC__

**13 красавіка** — сто трэці (сто чацвёрты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1204: Падчас 4-га крыжовага паходу крыжакі захапілі і разрабавалі Канстанцінопаль.
* 1559: Падпісанне Ката-Камбрэзійскага міру, які спыніў Італьянскія войны (1494—1559).
* 1923: Урачыстае адкрыццё ў Лондане стадыёну «Уэмблі».
* 1934: Заканчэнне аперацыі па выратаванні чалюскінцаў.
* 1940: Другі этап дэпартацыі з Заходняй Беларусі асоб, абвінавачаных у адданасці польскаму ўраду і падрыхтоўцы ваенных дзеянняў супраць СССР; 24 тысячы чалавек выпраўлена ў Сібір і Казахстан
* 1941: Заключан савецка-японскі пакт аб нейтралітэце.
* 1943: Урачыстае адкрыццё ў Вашынгтоне Мемарыяла Томаса Джэферсана.
* 1945: Разгром савецкімі войскамі групы нямецкіх войск «Поўдзень» і вызваленне Вены.
* 1960: Францыя ў пустыні Сахара выпрабавала ядзерную зброю.
* 1962: Першае выступленне The Beatles у «Star Club».
* 1991: Утвораны Мінска-Магілёўская каталіцкая архідыяцэзія і Гродзенская дыяцэзія.
* 1992: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з Італіяй

## Нарадзіліся 
]]
* 1519: Кацярына Медычы, каралева Францыі (пам. 5.1.1589)
* 1570: Гай Фокс, самы вядомы ўдзельнік Парахавой змовы
* 1743: Томас Джэферсан, трэці прэзідэнт ЗША
* 1748: Джозеф Брама, англійскі вынаходнік
* 1769: Томас Лоўрэнс (мастак)
* 1883: Дзям'ян Бедны, рускі паэт
* 1894: Дзьюла Дзеркавіч, венгерскі мастак
* 1906: Сэмюэл Бэкет, ірландскі драматург, празаік і паэт, лаўрэат Нобелеўскай прэміі (пам. 1989)
* 1937: Эдвард Фокс, англійскі акцёр
* 1939: Шэймас Хіні, ірландскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры
* 1940: Жан-Мары Гюстаў ле Клезіё, французскі празаік
* 1950: Рон Перлман, амерыканскі акцёр
* 1955: Ірына Хакамада, расійскі палітык
* 1960: Рудзі Фёлер, нямецкі футбаліст і трэнер
* 1966: Юрась Барысевіч, беларускі эсэіст, перакладчык і мастак
* 1968: Жанна Балібар, французская актрыса

## Памерлі 
right|100px|thumb|Жан дэ Лафантэн
* 1445: Людвіг VIII Вітэльсбах, апошні герцаг Баварска-Інгальштацкі
* 1538: Алена Глінская, вялікая княгіня маскоўская, маці Івана IV (нар. 1508)
* 1515: Менглі-Гірэй, хан крымскі (нар. ?)
* 1605: Барыс Гадуноў, цар рускі (нар. 1551)
* 1695: Жан Лафантэн, французскі паэт (нар. 8.7.1621)
* 1805: П'етра Ардуіна, італьянскі біёлаг, батанік
* 1853: Людвіг Фердынанд Шнор фон Каральсфельд, нямецкі мастак
* 1868: Тэадрос II, імператар Эфіопіі
* 1912: Такубоку Ісікава, японскі паэт
* 1966: Карла Кара, італьянскі мастак
* 1966: Абдул Салам Арэф, прэзідэнт Ірака
* 1969: Эдуард Джозеф Гёрг, аўстралійскі ілюстратар
* 1997: Вальдэмар Вялі, эстонскі барэц вольнага стылю, алімпійскі чэмпіён
* 1999: Вілі Штоф, нямецкі палітык
* 2008: Джон Арчыбальд Уілер, амерыканскі фізік-тэарэтык
* 2015: Гюнтэр Грас, нямецкі пісьменнік (нар. 16.10.1927)
* 2019: Івет Уільямс, новазеландская лёгкаатлетка
* 2022: Мішэль Буке, французскі акцёр

## Святкуюць 
*  Тайланд, Сангкран — тайландскі новы год

413
14 мая

__NOTOC__

**14 мая** (**14 траўня**) — сто трыццаць чацвёрты (сто трыццаць пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1659: Войска маскоўскіх ваяводаў Змеева і Лабанава-Растоўскага пачало аблогу Быхаўскага замка.
* 1783: Расійская імператрыца Кацярына II выдала ўказ аб запрыгоньванні сялян на Украіне.
* 1831: Адбылася бітва пад Дашавам на Падоллі паміж атрадам польскіх паўстанцаў і расійскімі войскамі.
* 1900: У Парыжы пачаліся Другія Алімпійскія гульні сучаснасці, у іх упершыню прынялі ўдзел жанчыны.
* 1918: Рада БНР даручыла Р. Скірмунту фарміраванне новага ўрада Беларускай Народнай Рэспублікі.
* 1923: У Беластоцкім акруговым судзе пачаўся «Працэс 45-ці», цэнтральнай яго фігурай была Вера Маслоўская.
* 1926: Майскі пераварот у Польшчы, урад пайшоў у адстаўку, Станіслаў Вайцяхоўскі склаў прэзідэнцкія паўнамоцтвы.
* 1943: У СССР пачалося фарміраванне 1-й пяхотнай дывізіі імя Т. Касцюшкі Войска Польскага, яе камандзірам прызначаны Зігмунд Берлінг.
* 1948: Абвешчана незалежнасць Ізраіля.
* 1955: Варшаўскі дагавор падпісаны Албаніяй, Балгарыяй, Венгрыяй, ГДР, Польшчай, Румыніяй, СССР і Чэхаславакіяй.
* 1995: Рэферэндум у Беларусі па пытаннях надання рускай мове роўнага статуса з беларускай і ўстанаўлення новых Дзяржаўнага сцяга і Дзяржаўнага герба.
* 2007: Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь надаў гербу «Пагоня» статус нематэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці.
* 2015: Далучэнне Рэспублікі Беларусь да Балонскага працэсу.

## Нарадзіліся 
* 1316: Карл IV Люксембургскі, кароль Германіі
* 1863: Джон Чарлз Філдс, канадскі матэматык
* 1899: Тодар Куніцкі, беларускі грамадска-палітычны дзеяч (пам. 5.3.1985)
* 1905: Антоніа Берні, аргенцінскі мастак
* 1922: Франья Туджман, харвацкі дзяржаўны і палітычны дзеяч (пам. 10.12.1999)
* 1923: Мрынал Сен, індыйскі кінарэжысёр
* 1927: Хейна Кійк, эстонскі ппісьменнік
* 1932: Рычард Эстэс, амерыканскі мастак
* 1944: Джордж Лукас, амерыканскі кінарэжысёр
* 1989: Аліна Талай, беларуская спартсменка-лёгкаатлетка

## Памерлі 
* 649: Тэадор I, Папа Рымскі
* 1610: Генрых IV, кароль Францыі
* 1643: Людовік XIII, кароль Францыі
* 1791: Франчэска Лебрэн, нямецкая спявачка
* 1847: Фані Мендэльсон, нямецкі кампазітар
* 1873: Міхаіл Дзмітрыеў, дырэктар Навагрудскай гімназіі (нар. 1832)
* 1897: Рычард Кок, 15-ы губернатар Тэхаса
* 1966: Людвіг Майднер, нямецкі мастак
* 1983: Мігель Алеман Вальдэс, прэзідэнт Мексікі
* 1983: Фёдар Абрамаў, рускі пісьменнік (нар. 20.2.1920)
* 2005: Галіна Малажай, беларускі мовазнавец
* 2021: Эстэр Мягі, эстонскі кампазітар

## Святкуюць 
* , Дзень Незалежнасці Ізраіля.
* , Дзень сцяга.

514
15 ліпеня

__NOTOC__

**15 ліпеня** — сто дзевяноста шосты (сто дзевяноста сёмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 64: Вялікі пажар у Рыме.
* 1015: Святаполк стаў Вялікім Князем Кіеўскім.
* 1240: Адбылася Неўская бітва, дружына Аляксандра Яраславіча разбіла шведскі атрад.
* 1410: Адбылася бітва пры Грунвальдзе ў ходзе Вялікай вайны 1409—1411 гадоў.
* 1560: Першая пісьмовая згадка аб Шацілавічах (зараз — горад Светлагорск).
* 1606: Мяшчане Магілёва ўварваліся ў ратушу; старая рада была разагнаная, выбрана новая, у складзе якой пераважалі незаможныя рамеснікі.
* 1799: У Егіпце знойдзены Разецкі камень.
* 1888: Адбылося буйное вывяржэнне вулкана Бандай.
* 1925: Адноўлена дзейнасць Беларускага камітэта ў Варшаве.
* 1965: Кангрэс ЗША прыняў закон, які запатрабаваў друкаваць на цыгарэтных пачках папярэджанне аб небяспецы курэння для здароўя.
* 1999: Беларусь усталявала дыпламатычныя адносіны з Суданам.
* 2007: Адбылася ўрачыстая каранацыя абраза Маці Божай Гудагайскай папскімі каронамі.

## Нарадзіліся 
* 1573: Ініга Джонс, англійскі архітэктар
* 1600: Ян Косірс, паўднёванідэрландскі жывапісец
* 1606: Рэмбрант, нідэрландскі мастак (пам. 1669)
* 1609: Казімір Леў Сапега, вялікалітоўскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч (пам. 19.1.1656)
* 1613: Гу Яньу, кітайскі філосаф, гісторык
* 1675: Станіслаў Панятоўскі, вялікалітоўскі палкаводзец, прадстаўнік магнатэрыі
* 1848: Вільфрэда Парэта, італьянскі эканаміст
* 1875: Рудольф Леві, нямецкі мастак
* 1876: Алаіза Пашкевіч (Цётка), беларуская паэтка, грамадская дзяячка і палітык (пам. 18.3.1916)
* 1900: Уладзімір Дубоўка, беларускі паэт, празаік, перакладчык, крытык (пам. 20.3.1976)
* 1901: Пейке Кох, нідэрландскі мастак
* 1924: Махмуд Эсамбаеў, чачэнскі артыст балета
* 1926: Леапольда Галцьеры, прэзідэнт Аргенціны
* 1930: Жак Дэрыда, французскі філосаф
* 1930: Стывен Смейл, амерыканскі матэматык
* 1933: Джон Хопфілд, амерыканскі фізік
* 1938: Аляксандр Шабалін, савецкі беларускі дзяржаўны дзеяч, пісьменнік і журналіст, спартсмен
* 1939: Барыс Колкер, лінгвіст, эсперантолаг
* 1946: Хасанал Болкіях, султан брунейскі
* 1961: Форэст Уітакер, амерыканскі акцёр
* 1976: Дыяна Кругер, нямецкая кінаактрыса
* 1984: Гіфт Еле Атуве, нігерыйская футбалістка

## Памерлі 
* 1410: Ульрых фон Юнгінген, вялікі магістр Тэўтонскага Ордэна (нар. 1360)
* 1609: Анібале Карачы, італьянскі жывапісец
* 1758: Джавані Батыста Кразата, італьянскі мастак
* 1765: Шарль-Андрэ ван Лоа, французскі мастак
* 1828: Жан-Антуан Гудон, французскі скульптар
* 1853: Вільгельм фон Кобель, мастак
* 1857: Карл Чэрні, аўстрыйскі кампазітар
* 1904: Антон Чэхаў, рускі пісьменнік, драматург, лекар. Аўтар апавяданняў, аповесцей і п’ес (нар. 17(29).1.1860)
* 1919: Герман Эміль Фішэр, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі
* 1954: Садрыдзін Айні, таджыкскі паэт
* 1988: Шарль Лапік, французскі мастак
* 2016: Янез Бернік, славенскі мастак
* 2017: Марцін Ландау, амерыканскі акцёр

## Святкуюць 
*  Батсвана: Дзень прэзідэнта
*  Бруней: Дзень нараджэння султана
*  Украіна: Дзень украінскай дзяржаўнасці, Дзень хрышчэння Кіеўскай Русі — Украіны

715
16

## Падзеі
*Пабачылі свет "Лісты з Чорнага мора" Авідзія
*Германік пачынае новы паход у Германію. Галоўным ворагам кампаніі былі херускі, якія летась нанеслі рымскай арміі сур'ёзнае паражэнне пад кіраўніцтвам Армінія.

## Нарадзіліся
## Памерлі
160

**160** — высакосны год, пачаўся ў панядзелак. 160 год нашай эры, 160 год 1 тысячагоддзя, 60 год II стагоддзя, 10 год 6-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 1 год 160-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
* Карніфіцыя, дачка Марка Аўрэлія (пам. 212).

## Памерлі 
* Маркіён, раннехрысціянскі ерэтык
161

## Падзеі 
* Уварванне ў Рымскую імперыю пад кіраўніцтвам Валагеза IV, якое потым выклакала вайну Рыма з Парфянскім царствам.

## Нарадзіліся 
* 31 жніўня: Комад, рымскі імператар
* Лю Бэй, палкаводзец эпохі Трохцарства

## Памерлі 
* 7 сакавіка: Антанін Пій, імператар Рыма
162

**162** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 162 год нашай эры, 162 год 1 тысячагоддзя, 62 год II стагоддзя, 2 год 7-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 3 год 160-х гадоў.

## Падзеі 
* Луцый Вер пачаў вайну з Парфіяй

## Нарадзіліся 
* Марк Аній Вер Цэзар, адзін з трынаццаці дзяцей імператара Марка Аўрэлія

## Памерлі
163

**163** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 163 год нашай эры, 163 год 1 тысячагоддзя, 63 год II стагоддзя, 3 год 7-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 4 год 160-х гадоў.

## Падзеі 
* Статый Прыск адваяваў у парфян Арменію. Разбураны горад Арташат.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
164

**164** — высакосны год, пачаўся ў суботу. 164 год нашай эры, 164 год 1 тысячагоддзя, 64 год II стагоддзя, 4 год 7-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 5 год 160-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Рымскае войска пачала баі з парфянамі паблізу Еўфрата.

## Нарадзіліся 
* Брутыя Крыспіна, рымская імператрыца
* Макрын, рымскі імператар

## Памерлі
1643

## Падзеі 
* У Вэстмінстэрскім абацтве Лондана склікана асамблея, якая рэфармавала англіканскую царкву.
* Утвораны горад Казімір, у Бабруйскім старостве Вялікага Княства Літоўскага, Рэч Паспалітая

## Нарадзіліся 
*4 студзеня: Ісак Ньютан, вялікі англійскі навуковец

## Памерлі 
* 1 сакавіка: Джыралама Фрэскабальдзі, кампазітар, арганіст, клавесініст (нар. у верасні 1583)
* 14 мая: Людовік XIII, кароль Францыі і Навары (нар. 27.9.1601)
165

**165** — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 165 год нашай эры, 165 год 1 тысячагоддзя, 65 год II стагоддзя, 5 год 7-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 6 год 160-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Пачатак Антанінавай чумы.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Іўсцін Мучанік, адзін з першых хрысціянскіх апалагетаў
166

**166** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 166 год нашай эры, 166 год 1 тысячагоддзя, 66 год II стагоддзя, 6 год 7-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 7 год 160-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Германскія плямены уварваліся ў дунайскія правінцыі, пачаўшы Маркаманскую вайну.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Лаўрэнцій, біскуп Візантыйскі
167

**167** — невысокосны год, пачаўся ў сераду. 167 год нашай эры, 167 год 1 тысячагоддзя, 67 год II стагоддзя, 7 год 7-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 8 год 160-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Чжан Фэй, кітайскі военачальнік (пам. 221)
168

**168** — высакосны год, пачаўся ў чацвер. 168 год нашай эры, 168 год 1 тысячагоддзя, 68 год II стагоддзя, 8 год 7-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 9 год 160-х гадоў.

## Падзеі 
*

* 6 студзеня: З прамовай да прэтарыянцаў Марк Аурэлій адпраўляецца на Маркаманскую вайну.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Хуань-дзі, Хань, дзесяты імператар кітайскай імперыі Усходняя Хань.
169

**169** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 69 год нашай эры, 169 год 1 тысячагоддзя, 69 год II стагоддзя, 9 год 7-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 10 год 160-х гадоў.

## Падзеі 
* Дарогай у Рым памірае Луцый Вер, магчыма ён быў ахвярай Антанінавай чумы.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Луцый Вер, рымскі імператар
15 сакавіка

__NOTOC__

**15 сакавіка** — 74-ы (75-ы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 220: Пасля смерці Цаа Цаа, імператарам Вэй становіцца яго сын, Цаа Пэй.
* 1493: Першая экспедыцыя Хрыстафора Калумба вярнулася ў Іспанію.
* 1765: Кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі заснаваў Рыцарскую школу ў Варшаве, з’явілася першая дзяржаўная школа ў Рэчы Паспалітай.
* 1848: Пачатак Венгерскай рэвалюцыі (: «Вясна народаў»).
* 1917: Лютаўская рэвалюцыя: расійскі імператар Мікалай II зракаецца прастолу, за сябе і за сына.
* 1939: Войскі Германіі ўступаюць у Прагу — ліквідацыя Чэхаславакіі.
* 1982: Адкрыўся Беларускі музей у Ляймене.
* 1994: Прынятая Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь.
* 2000: «Марш свабоды» ў Мінску.
* 2013: На Беларусь абрынуўся цыклон «Хаўер».

## Нарадзіліся 
* 1713: Нікала Луі дэ Лакайль, французскі астраном
* 1767: Эндру Джэксан, сёмы прэзідэнт ЗША
* 1830: Джон Морсбі, брытанскі контр-адмірал, даследчык
* 1854: Эміль Адольф фон Берынг, нямецкі ўрач
* 1878: Рэза Пехлеві, шах Ірана
* 1881: Аляксей Назарэўскі, беларускі грамадска-палітычны дзеяч
* 1893: Андрэй Мрый, беларускі пісьменнік
* 1920: Эдуард Донал Томас, амерыканскі ўрач-трансплантолаг
* 1924: Юрый Бондараў, рускі пісьменнік
* 1930: Жарэс Алфёраў, расійскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі
* 1932: Ежы Хофман, польскі кінарэжысёр
* 1933: Філіп дэ Брака, французскі кінарэжысёр
* 1943: Дэвід Кроненберг, канадскі кінарэжысёр
* 1955: Дзі Снайдэр, амерыканскі рок-музыкант
* 1968: Сабрына, італьянская поп-спявачка
* 1972: Марк Хопус, амерыканскі рок-музыкант

## Памерлі 
* 44 да н.э.: Юлій Цэзар, імператар рымскі
* 493: Адаакр, правадыр герулаў, ругіяў або скіраў
* 1190: Ізабела дэ Эно, каралева Францыі.
* 1842: Луіджы Керубіні, італьянскі кампазітар
* 1937: Говард Філіпс Лаўкрафт, амерыканскі паэт і пісьменнік (нар. 20.8.1890)
* 1941: Аляксей фон Яўленскі, руска-нямецкі мастак
* 1975: Арыстоцель Анасіс, грэчаскі карабельны магнат
* 1981: Рэнэ Клер, французскі рэжысёр
* 1997: Віктор Вазарэлі, французскі мастак
* 2019: Уільям Стэнлі Мервін, амерыканскі паэт

## Святкуюць 
*  Беларусь: Дзень Канстытуцыі

315
16 верасня

__NOTOC__
**16 верасня** — дзвесце пяцьдзясят дзевяты (дзвесце шасцідзесяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1654: Расійскія войскі пасля працяглай аблогі занялі Смаленск, асноўную крэпасць Вялікага княства Літоўскага на ўсходзе.
* 1658: Заключаны Гадзяцкі дагавор паміж Рэччу Паспалітай і казацкім гетманам Іванам Выгоўскім.
* 1668: Кароль польскі і вялікі князь літоўскі Ян Казімір Ваза адрокся ад стальца.
* 1697: Аўгуст Моцны каранаваны на караля польскага і вялікага князя літоўскага.
* 1773: У Новую Шатландыю (Канада) прыбыў карабель «Гектар» з шатландскімі пасяленцамі, пачатак хвалі эміграцыі з Шатландыі ў Канаду.
* 1809: Рускае войска П.І. Баграціона перамагло турэцкае войска Мяхмед-пашы ля вёскі Раселат у ходзе руска-турэцкай войны 1806-1812 года.
* 1810: Пачалася вайна за незалежнасць Мексікі ад Іспаніі.
* 1907: У Санкт-Пецярбургу пачаў працу трамвай.
* 1908: Заснавана кампанія General Motors.
* 1943: Ад нямецка-фашыстскіх акупантаў вызвалены Ярцава, Ноўгарад-Северскі, Наварасійск.
* 1963: Утворана федэратыўная дзяржава Малайзія.
* 1975: Папуа — Новая Гвінея абвясціла незалежнасць ад Аўстраліі.
* 1991: Утвораны нацыянальны парк «Белавежская пушча».
* 1992: «Чорная серада» у Вялікабрытаніі — Джордж Сорас правёў спекуляцыйную атаку на фунт стэрлінгаў, знізіўшы яго кошт на 25%.
* 1999: Знікненне беларускага палітыка Віктара Ганчара і прадпрымальніка Анатоля Красоўскага.

## Нарадзіліся 
* 1651: Энгельберт Кемпфер, нямецкі падарожнік і натураліст
* 1745: Міхаіл Кутузаў, рускі палкаводзец, генерал-фельдмаршал
* 1859: Браніслаў Эпімах-Шыпіла, дзеяч беларускага нацыянальнага руху (пам. 6.6.1934)
* 1861: Франц фон Мач, аўтрыйскі мастак
* 1876: Марвін Харт, амерыканскі баксёр
* 1888: Франс Эміль Сіланпяя, фінскі пісьменнік, Нобелеўскі лаўрэат па літаратуры
* 1891: Антон Баліцкі, беларускі дзяржаўны дзеяч, публіцыст (пам. 31.10.1937)
* 1923: Лі Куан Ю, першы прэм’ер-міністр Сінгапура
* 1927: Пітэр Фальк, амерыканскі акцёр
* 1931: Пётр Лысенка, беларускі археолаг, даследчык культуры дрыгавічоў і Тураўскай зямлі
* 1938: Віктар Дашук, беларускі кінарэжысёр-дакументаліст
* 1947: Ілона Гузенбаўэр, аўстрыйская лёгкаатлетка
* 1952: Мікі Рурк, амерыканскі кінаакцёр
* 1966: Кевін Янг, амерыканскі лёгкаатлет

## Памерлі 
* 96: Даміцыян, імператар рымскі
* 655: Марцін I, Папа Рымскі
* 827: Валянцін, Папа Рымскі
* 1736: Габрыель Фарэнгейт, нямецкі фізік, інжынер
* 1824: Людовік XVIII, кароль Францыі
* 1825: Францішак Карпінскі, польскі паэт, класік сентыменталізму, мемуарыст (нар. 4.10.1741)
* 1940: Сяргей Паўловіч, беларускі настаўнік, дырэктар Віленскай беларускай гімназіі (нар. 25.9.1875)
* 1945: Дэвід Янг Кэмеран, шатландскі мастак
* 1957: Цы Байшы, кітайскі мастак
* 1977: Марыя Калас, грэчаская спявачка
* 1980: Жан Піяжэ, швейцарскі псіхолаг
* 2023: Хельві Юрысан, эстонская пісьменніца

## Святкуюць 
*  Міжнародны дзень аховы азонавага слоя
*  Мексіка: Дзень Незалежнасці

916
15 снежня

__NOTOC__

**15 снежня** — трыста сорак дзевяты (трыста пяцідзесяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1467: Стэфан III Вялікі разбіў венгерскае войска Мацьяша Корвіна, якое ўварвалася ў Малдавію
* 1791: Кангрэсам Злучаных Штатаў ратыфікаваны першыя 10 паправак да Канстытуцыі.
* 1862: Пачалася эксплуатацыя першай чыгункі на тэрыторыі Беларусі, яна звязала Гродна з Парэччам і была часткаю Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі
* 1868: Абраны прэзідэнт новай рэспублікі Эдзо, створанай на тэрыторыі Японіі
* 1918: Распачаў працу Гродзенскі беларускі сялянскі з'езд (сконч. 16.12)
* 1939: Прэм’ера мастацкага фільма «Знесеныя ветрам» адбылася ў Атланце.
* 1955: Аўстрыя прынята ў ААН
* 1976: Самоа стала членам ААН
* 1985: У Беларусі нарадзіўся 10-мільённы жыхар
* 1991: Пачалося вяшчанне Польскага Радыё на беларускай мове
* 1994: Палау стала членам ААН
* 2005: Адбыліся парламенцкія выбары ў Іраку
* 2018: На Аб'яднаўчым саборы ўтворана Праваслаўная царква Украіны

## Нарадзіліся 
* 130: Луцый Вер, рымскі імператар
* 1447: Альбрэхт IV Мудры, герцаг Баварска-Мюнхенскі, герцаг Баварыі (пам. 18.3.1508)
* 1793: Генры Чарлз Кэры, амерыканскі эканаміст
* 1832: Аляксандр Густаў Эйфель, французскі інжынер (пам. 28.12.1923)
* 1836: Валерый Урублеўскі, беларускі і польскі рэвалюцыянер (пам. 1908)
* 1852: Антуан Анры Бекерэль, французскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (пам. 25.8.1908)
* 1859:Людвіг Лазар Заменгоф, стваральнік штучнай мовы эсперанта (пам. 1917)
* 1860: Элізабет Аспэ, эстонская пісьменніца
* 1861: Пер Эвінд Свінхувуд, фінскі палітычны дзеяч, прэзідэнт Фінляндыі (пам. 29.2.1944)
* 1896: Канстанцін Юхневіч, беларускі грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст (пам. 14.8.1971)
* 1897: Зента Маўрыня, латышская пісьменніца
* 1921: Сцяпан Александровіч, беларускі літаратуразнавец
* 1934: Станіслаў Шушкевіч, беларускі навуковец і палітык
* 1937: Яўген Ждан, беларускі тэатральны мастак, жывапісец і графік
* 1937: Герман Кірылаў, беларускі пісьменнік
* 1949: Дон Джонсан, амерыканскі акцёр
* 1994: Джэйсан Браўн (фігурыст)
* 2001: Бен Пацісан, брытанскі лёгкаатлет

## Памерлі 
* 933: Лі Сыюань, 2-і імператар Позняй Тан
* 1913: Яўстафій Арлоўскі, беларускі краязнавец, гісторык, педагог (нар. 26.4.1863)
* 1950: Валабхаі Патэль, індыйскі дзяржаўны дзеяч
* 1951: Джэймс Эрык Драманд, брытанскі дыпламат, першы Генеральны сакратар Лігі Нацый (нар. 17.8.1876)
* 1966: Уолт Дысней, амерыканскі аніматар, прадзюсар, сцэнарыст і рэжысёр (нар. 5.12.1901)
* 1986: Серж Ліфар, французскі харэограф
* 1994: Уладзімір Калеснік, беларускі літаратуразнавец і крытык (нар. 17.9.1922)
* 2004: Фаіна Іпацьеўна Вахрава, першая лэдзі Тайваня (нар. 15.5.1916)
* 2010: Блейк Эдвардс, амерыканскі кінарэжысёр
* 2013: Джаан Фантэйн, англа-амерыканская актрыса
* 2023: Гі Маршан, французскі акцёр, спявак

## Святкуюць 
*  Міжнародны дзень гарбаты
*  Расія, Дзень утварэння радыётэхнічных войскаў ВПС РФ (1951).
*  Украіна, Дзень працаўнікоў суда.
* 23px|Сцяг эсперанта Дзень Заменгофа (свята эсперантыстаў)

С15