open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бездзеж

**Бе́здзеж** (, ) — аграгарадок у Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Бездзежскага сельсавета. Знаходзіцца ў балоцістай мясцовасці непадалёку ад Спораўскага возера. Паштовы індэкс — 225848.

## Геалогія 
За 0,3 км на захад ад вёскі знаходзіцца Бездзежскае радовішча мелу. Паклад у выглядзе адорвеня звязаны з марэннымі адкладамі дняпроўскага зледзянення.

## Гісторыя 
Першы пісьмовы ўспамін пра Бездзеж датуецца 1409 годам. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мястэчка ўвайшло ў склад Пінскага павета Берасцейскага ваяводства. 8 верасня 1771 года прыхільнікі Барскай канфедэрацыі пад камандай гетмана вялікага Міхала Казіміра Агінскага ў бітве пад Бездзежам прымусілі невялікі расійскі атрад скласці зброю.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Бездзеж апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Кобрынскім павеце, Слонімскай губерні (з 1797 года ў Літоўскай, з 1801 года ў Гродзенскай губерні).

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Бездзеж апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Драгічынскага павета Палескага ваяводства.

У 1939 годзе Бездзеж увайшоў у БССР. У 1940 годзе статус паселішча панізілі да вёскі, якая стала цэнтрам сельсавета Драгічынскага раёна.

17 студзеня 1999 года ў вёсцы быў адкрыты Бездежскі музей народнай творчасці «Бездзежскі фартушок». Пры доме культуры дзейнічае ансамбль народнай песні і музыкі «Сваякі».

Файл:Bieździež. Безьдзеж (S. Bochnig, 1929) (3).jpg|Касцёл і званіца
Файл:Bieździež-kalona.jpg|Калона
Файл:Bieździež-kaplica.jpg|Капліца
Файл:Bieździež-vulica.jpg|Вуліца
Файл:Уваскрэсенне. 2-я палова XVII ст. З Бездзежа Брэсцкай вобл. Нацыянальны мастацкі музей.jpg|Уваскрасенне — Сашэсце ў пекла — абраз 2-й паловы XVII — пачатку XVIII ст. са Свята-Троіцкая царквы, цяпер захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1830 год — 176 муж., з іх шляхты 6, духоўнага саслоўя 1, мяшчан-хрысціян і сялян 169.

## Славутасці 
* Калона ў гонар Канстытуцыі 3 мая (XVIII ст.)
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (XIX ст.) — 
* Царква Прасвятой Тройцы (1784) — 
* Царква ў гонар Раства Хрыстова (XXI ст.)
* Геадэзічная дуга Струвэ: пункт «Бездзеж», за 1,8 км ад цэнтра вёскі — 
* Музей народнай творчасці «Бездзежскі фартушок»

## Вядомыя асобы 
* Іван Пятровіч Пратасевіч (1940—1990) — беларускі ўрач-анатом. Доктар медыцынскіх навук (1985), прафесар (1985).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Алесь Карлюкевіч*. З палескай вёскі Бездзеж // Маладосць, № 10, 2008
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Музей народнай творчасці «Бездзежскі фартушок», старонка Драгічынскага райвыканкама 
* Бездзеж чакае ў госці!, Беларускае Радыё Рацыя, Зміцер Кісель
* Адзіны ў свеце музей фартухоў знаходзіцца ў беларускай вёсцы // Салідарнасць, 20.09.2006 
* В. Казловіч. Турист, как и лен, любит поклон // Советская Белоруссия № 232 (22142), 8 снежня 2004 

Катэгорыя:Бездзежскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Драгічынскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства
Белая (Драгічынскі раён)

**Бе́лая** () — вёска ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Бездзежскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Бездзежскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Драгічынскага раёна
Бітва на Белай Гары

{{Картка бітвы
|Назва бітвы = Бітва на Белай гары
|Кампанія       = 
|Каляровая схема = background:#ffccaa;color:#000000
|Выява    = 300px|Бітва на Белай гары
|Загаловак      = 
|Подпіс      = Бітва на Белай гары
|Канфлікт       = Трыццацігадовая вайна
|Дата           = 8 лістапада 1620 
|Месца          = Белая гара, 1 км ад Прагі
|Вынік           = Рашучая перамога каталіцкай лігі
|Бок1       = border|22px Каталіцкая лігаborder|{} Свяшчэнная Рымская імперыяborder|22px Баварыя
|Бок2       = border|{} Багемія
|Камандзір1      = Карл Банавентура Бюкуа, Максіміліян I, курфюрст Баварыі, Ян Тэрцы фон Цілі
|Камандзір2      = Крысціян I Ангальцкі
|Сілы1          = &nbsp;25&nbsp;000 
|Сілы2          = &nbsp;23&nbsp;000  6 гармат
|Страты1        = &nbsp;300 (Т.Харботл)
|Страты2        = &nbsp;5000 (Т.Харботл)
|}}

**Бітва на Белай гары** (чэшск.: *Bitva na Bílé hoře*) адбылася 8 лістапада 1620 года, паміж 20.000 багемцамі і наймітамі пад кіраўніцтвам прынца Крысціяна Анхальцкага, якія былі разгромлены 25.000 аб’яднанай арміяй Фердынанда II, імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі пад началам Карэла Бонавентуры Буквоі і каталіцкай лігі пад началам Яна Тэрцы фон Цілі каля чэшскай *Bílá hora* пад Прагай (цяпер яе частка). Бітва адзначыла сканчэнне чэшскага перыяду Трыццацігадовай вайны.

Катэгорыя:Трыццацігадовая вайна
Катэгорыя:Падзеі 8 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 1620 года
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Празе
Энергія хваль

**Эне́ргія хва́ль —** экалагічна чыстая, узнаўляемая энергія, якая выпрацоўваецца ў выніку хвалявання марской вады. Патэнцыяльна ў хвалях схаваная вялізарная колькасць энергіі, якая можа ў будучыні стаць адной з асноўных крыніц энергіі для ўсяго чалавецтва. Аднак на цяперашні момант распрацоўка хвалевых энергетычных налад знаходзіцца на ступені вопытных узораў.

Для хвалевых энергетычных налад (ХЭН), якія выкарыстоўваюцца ў цяперашні час для аўтаномнага спажыўца, магутнасць ветравага хвалявання вызначаецца на пагонны метр фронту хвалі. Так пры вышыні хвалі ў 10 метраў і перыядзе ў 15 секунд магутнасць ХЭН можа дасягаць 2000 кВт/п.м.

У натуральных варунках ветравыя хваляванні з’яўляюцца нерэгулярнымі і для адзнакі ўдзельнай магутнасці ХЭН неабходна ведаць доўгатэрміновую статыстыку па вышыні і перыядах хваль.

Энергія хваль выкарыстоўваецца двума спосабамі: плавучыя платформы калыхаюцца на хвалях, і гэты рух выкарыстоўваецца для вярцення турбінаў; налады, у якіх хвалі якія б’юцца аб бераг праганяюць паветра пад ціскам праз турбіну. Платформы, што калыхаюцца, працуюць наступным чынам: лінейны генератар на сталых магнітах (ланцуг сталых магнітаў на 4-х метровым стрыжні) прывязана да якара, які ляжыць на глыбіні каля 30 метраў. Медная катушка, якая ахоплівае стрыжань, замацавана ў паплавок, г.зн. у шкляны буй, які разам з хвалямі гуляе ўверх і ўніз. Катушка пад час руху перасякае лініі магнітнага поля, і ў ёй узнікае электрычны ток.

У цяперашні час пабудавана некалькі вопытна-прамысловых ХЭНаў у Нарвегіі і Ісландыі. У 2002 годзе ўведзена ў карыстанне хвалевая вопытная электрастанцыя ў Партугаліі, якая пры ўздзеянні хваль вышынёй да 5 метраў выпрацоўвае ў год 6-10 млн кВт·г. электраэнергіі. Але ўдзельныя капіталаўкладанні ў будаўніцтва ХЗН дасягаюць 5000$/кВт, і іх выкарыстоўванне ў прамысловых маштабах не эфектыўна.
Аднак трэба адзначыць, што паводзіны хваль больш сталыя, а гаматнасць энергіі ў іх у 50 разоў вышэйшая чым у ветра. Таму патэнцыял выкарыстоўвання энергіі хваль вельмі вялікі.

## Вытворцы абсталявання для хвалевых і прыліўных электрастанцый 
* Voith Siemens Hydro Power Generation
* Marine Current Turbine
* Ocean Power Delivery Ltd — вытворца Pelamis 
* Wavegen 
* Ocean Power Technologies
* AquaEnergy Group, Ltd

## Гл. таксама 
* Прыліўная электрастанцыя
* Энергія акіяна
* Хвалевая электрастанцыя
## Крыніцы 
Катэгорыя:Хвалевая фізіка
Катэгорыя:Узнаўляльныя крыніцы энергіі
ДРЭС

**ДРЭС**, **Дзяржа́ўная раённая электраста́нцыя** — гістарычная назва найбольш магутных цеплавых электрастанцый на арганічным паліве, якія выпрацоўваюць толькі электрычную энергію. Назва выкарыстоўваецца ў краінах былога СССР. ДРЭС вапрацоўваюць таксама і цеплавую энергію для населенага пункту, у якім яна знаходзіцца, але яе доля ў параўнанні з усёй энергіяй, што выпрацоўвае ДРЭС, невялікая. Да нядаўняга часу ДРЭС з'яўляліся кандэнсацыйнымі электрастанцыямі, але зараз звычайна новыя ДРЭС будуюць (або перабудоўваюць старыя) з парагазатурбіннымі ўстаноўкамі.

## Беларускія ДРЭС 
Адметнасць беларускай энергасістэмы — высокі ўзровень цеплафікацыі: большасць электраэнергіі выпрацоўваецца на цеплаэлектрацэнтралях (ЦЭЦ). Цеплавыя электрастанцыі, якія выпрацоўваюць толькі электраэнергію (у тым ліку і ДРЭС), выкарыстоўваюцца калі магутнасцей ЦЭЦ недастаткова альбо калі спажыванне цеплавой энергіі скарачаецца, бо выкарыстоўванне ЦЭЦ толькі для адтрымоўкі электраэнергіі не эканамічна.

### Спіс беларускіх ДРЭС 
* Беларуская ДРЭС
* Бярозаўская ДРЭС
* Лукомская ДРЭС

Катэгорыя:Цеплаэнергетыка
Стагоддзе

**Стагоддзе** — адзінка вымярэння часу, роўная 100 гадам. У Грыгарыянскім календары няма 0 стагоддзя, адлік стагоддзяў пачынаецца з I стагоддзя, перад ім ідзе I стагоддзе да н.э. Дзесяць стагоддзяў утвараюць тысячагоддзе.


Катэгорыя:Адзінкі вымярэння часу
Крамно

**Крамно́** (, ) — вёска ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці Рэспублікі Беларусь. У складзе Бездзежскага сельсавета. За 19 км ад Драгічына, 129 км ад Брэста, 26 км ад чыгуначнай станцыі Драгічын (на лініі Брэст-Гомель).

## Гісторыя 
З 1795 года ў складзе Расійскай імперыі. З 1801 года ў Кобрынскім павеце Гродзенскай губерні. Паводле перапісу 1897 года 518 жыхароў, з іх мужчын 249, жанчын 269, пераважнае веравызнанне — праваслаўе (505 чалавек).

У 1920—1939 гадах у складзе Польшчы, спачатку ў Кобрынскім павеце, з 12 снежня 1920 года разам з гмінай Бездзеж у складзе новастворанага Драгічынскага павета. З 19 лютага 1921 года разам з цэлым паветам увайшло ў склад новастворанага Палескага ваяводства.

Паводле перапісу за 1921 год — 109 дамоў, 542 жыхары (253 мужчыны і 289 жанчын), з якіх 298 лічылі сябе палякамі, 192 тутэйшымі, 4 яўрэямі, 3 беларусамі. 45 чалавек указалі іншую нацыянальнасць. 538 жыхары былі праваслаўнага веравызнання і 4 вызнавалі юдаізм.

З 1939 года ў складзе Беларускай ССР.

Да 9 чэрвеня 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Бездзежскага сельсавета, да 14 красавіка 1960 года — у склад Гутаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 518 жыхароў (1897)
* 126 жыхароў (2019)

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Андрэевіч Максімовіч (нар. 1956) — беларускі ўрач-педыятр. Доктар медыцынскіх навук (2013), прафесар (2014).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бездзежскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Драгічынскага раёна
Наш край (часопіс)

**«Наш край»** — краязнаўчы часопіс, орган Цэнтральнага Бюро краязнаўства пры Інстытуце Беларускай культуры, з 1929 года пры Беларускай акадэміі навук. Выдаваўся з кастрычніка 1925 года па кастрычнік 1930 года раз у месяц у Мінску на беларускай мове.

Яго выдаўцы ставілі за мэту вывучэнне прыродных і прадукцыйных сіл Беларусі, духоўных традыцый яе народаў. Даследаванні вяліся па трох асноўных кірунках: прыродна-геаграфічным, грамадска-эканамічным і культурна-гістарычным. Часопіс асвятляў дзейнасць Цэнтральнага бюро краязнаўства, дзейнасць краязнаўчых таварыстваў і развіццё краязнаўчага руху. Змяшчаліся матэрыялы па біялогіі, заалогіі, батаніцы, геаграфіі, агляды краязнаўчай літаратуры.

Першы нумар складаўся з 68 старонак, выйшаў тыражом 2 тысяч асобнікаў. Першы рэдактар Мікалай Азбукін, з красавіка 1926 года Самуіл Плаўнік (З. Бядуля). Вокладку першага нумару афармляў мастак Міхаіл Эндэ, застаўкі паводле малюнкаў на беларускіх тканінах і ўзораў беларускай драўлянай разьбы — мастак Анатоль Тычына.

Выйшаў 61 нумар, асобныя — здвоеныя.

З лістапада 1930 года да студзеня 1933 года выходзіў пад назвай «Савецкая краіна». 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Ліс А.* «Наш край» // 
* *Ліс А.* «Наш край» // 
* «Наш край» // 
* *Кісялёў У.* Наш папярэднік // . С. 36—37.
**Гужалоўскі А.* Летапісец беларускага краязнаўства (да 90-годдзя часопіса “Наш край”) // Беларускі гістарычны часопіс. – 2015. – № 9. – С. 5–15.

Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Цэнтральнае Бюро краязнаўства
Цэнтральнае Бюро краязнаўства

, Аляксей Казак, Мікалай Каспяровіч, Мікалай Бялуга, Самуіл Плаўнік (Змітрок Бядуля), Мікалай Азбукін, Гілель Аляксандраў.]]
**Цэнтральнае бюро краязнаўства** — грамадскі орган па кіраўніцтве краязнаўчым рухам на Беларусі ў 1920—1930-я гг. Дзейнічала з 1923 г. пры Інстытуце беларускай культуры, у 1929—1936 гг. пры Беларускай Акадэміі навук. У бюро працавалі М. В. Азбукін, К.Крапіва, В.Пераход, У. І. Пічэта, А. У. Фядзюшын, Р. К. Шукевіч-Траццякоў.

## Дзейнасць 
, 1927 г.]]
Вывучала формы, метады і кірункі краязнаўчай работы, вяла ўлік краязнаўчых таварыстваў і гурткоў, аказвала ім метадычную дапамогу, забяспечвала літаратурай і бібліяграфічнай інфармацыяй, каардынавала іх дзейнасць з дзяржаўнымі навуковымі арганізацыямі. Шырока прапагандавала краязнаўчую работу. Садзейнічала падрыхтоўцы краязнаўчых кадраў: праводзіла іх вучобу на спецыяльных курсах, распрацавала план курса па краязнаўстве для ВНУ і тэхнікумаў. З кастрычніка 1925 г. выдавала часопіс «Наш край» (у 1930—1933 гг. называўся «Савецкая краіна»), зборнікі, дзе змяшчаліся матэрыялы краязнаўчых з’ездаў і канферэнцый, рэцэнзіі на краязнаўчыя выданні, праграмы і інструкцыі. Адказны сакратар С. В. Скандракоў (1923—1925 гг.), навуковыя сакратары М. І. Каспяровіч, В. А. Самцэвіч (1928—1932 гг.) і інш.

## Старшыні 
* М. І. Бялуга
* В. А. Серафімаў

## Гл. таксама 
* Другая Усебеларуская краязнаўчая канферэнцыя

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Амелькович, Л. Г.* Деятельность Центрального Бюро краеведения Белоруссии (1923—1933 гг.) // Вопросы библиотековедения и библиографоведения. — Мн., 1975.
* Кісялёў У. Наш папярэднік //. С.36—37.

Катэгорыя:Інстытут беларускай культуры
Катэгорыя:Беларускія краязнаўчыя арганізацыі
Катэгорыя:Цэнтральнае Бюро краязнаўства
Паўднёвая Азія

**Паўднёвая Азія** (, , , , , , , , , , ) — прыродная вобласць Азіі, што займае паўвостраў Індастан з навакольнымі астравамі, Інда-Гангскай раўнінай, паўднёвымі схіламі Гімалаяў ды Гіндукуша, а таксама паўднёва-ўсходнюю ўскраіну Іранскага нагор’я.
## Крыніцы
Аравійскае мора

**Араві́йскае мо́ра** — паўзамкнёнае мора, частка Індыйскага акіяна паміж Аравійскім паўвостравам на захадзе і паўвостравам Індастан на ўсходзе. Плошча — 4832 тыс. км². Сярэдняя глыбіня 2734 м, найбольшая — 5803 м. Буйныя залівы: Адэнскі, Аманскі, Кач, Камбейскі. Буйныя астравы: Сакотра, Лакадзіўскія. У мора ўпадае рака Інд. Клімат трапічны мусонны, вясной, летам і восенню частыя тайфуны.

Абмывае берагі Самалі, Джыбуці, Емена, Амана, ААЭ, Саудаўскай Аравіі, Кувейта, Ірака, Ірана, Пакістана, Індыі. Галоўныя порты: Мумбаі (Індыя), Карачы (Пакістан), Адэн (Емен).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Моры Індыйскага акіяна
Зямля (значэнні)

* Планета Зямля.
* Тое ж, што суша.
* Тое ж, што глеба, грунт.
* Тэрыторыя, якая знаходзіцца ў чыім-небудзь уладанні, карыстанні; глеба, якая апрацоўваецца і выкарыстоўваецца ў сельскагаспадарчых мэтах.
* Тэрытарыяльная адзінка, напр. землі Германіі.

## У мастацтве 
* «Зямля» — мастацкі фільм.
* «Зямля» — дакументальны фільм.
* «Зямля» — карціна Фердынанда Рушчыца.
Бітва пры Саблатэ

{{Картка бітвы
|Выява    = 300px
|Подпіс      = Рэканструкцыя бітвы. 1630
|Назва бітвы = Бітва пры Саблатэ
|Дата           = 10 чэрвеня 1619
|Месца          = Саблат, Чэхія
|Канфлікт       = Трыццацігадовая вайна
|Бок1       = border|{} Багемія
|Бок2 = border|{} Свяшчэнная Рымская імперыя
|Камандзір1 = border|{} Пётр Эрнст II фон Мансфельд
|Камандзір2 = border|{} Карл Бюкуа Банавентура дэ Лангваль
|Сілы1 = 2000
|Сілы2 = 5000
|Страты1 = 1500 салдат
|Страты2 = *Невядома*
|Вынік = Перамога Свяшчэннай Рымскай імперыі
}}

140px|left|thumb|Граф Мансфельд
**Бітва пры Саблатэ** (па-чэшску: *Zablati*, па-нямецку *Sablat*), адбылася 10 чэрвеня 1619 года падчас чэшскага перыяду Трыццацігадовай вайны. Бітва адбылася паміж імперскай арміяй графа Бюкуа і пратэстанцкай арміяй графа Мансфельда.

Калі граф Мансфельд ішоў на падтрымку генерала Гогенлое, які абложваў Чэске-Будзеёвіцы, генерал Бюкуа перахапіў яго побач з маленькай вёскай Саблат і навязаў бітву. Мансфельд атрымаў паразу, страціўшы як мінімум 1.500 жаўнераў і абоз.

У выніку пратэстанты былі вымушаны зняць аблогу з Чэске-Будзеёвіцаў.

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы Трыццацігадовай вайны
1619
10
Катэгорыя:Бітвы Чэхіі
Катэгорыя:Бітвы Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:Бітвы ў Чэхіі
Катэгорыя:1619 год у Еўропе
Бітва пры Пльзені

{{Узброены канфлікт
|выява  =  Siege of Pilsen.jpg
|загаловак    =  Аблога Пльзені
|канфлікт     =  Бітва пры Пльзені
|дата         =  19 верасня — 21 лістапада 1618
|месца        =  Пльзень, Чэхія
|частка        =  Трыццацігадовая вайна
|праціўнік1   =  border|{} Багемія,border|{} Курпфальц,  border|{} Савойскае герцагства
|праціўнік2   =  border|{} Чэшскія каталікі
|камандзір1    =  border|{} Пётр Эрнст II фон Мансфельд
|камандзір2    =  *Невядомы*
|сілы1        =  20 000 пехацінцаў
|сілы2        =  4000 пехацінцаў,158 кавалерыстаў
|страты1      =  *Невядома*
|страты2      =  *Невядома*
|вынік         =  Перамога Багеміі
}}

**Бітва пры Пльзені** — аблога Пльзеня, праведзеная чэшскімі пратэстантамі пад кіраўніцтвам графа Мансфельда. Гэта было першае значнае баявое сутыкненне Трыццацігадовай вайны.

## Перадгісторыя 
23 мая 1618 года, пратэстанцкае дваранства Прагі захапіла ўладу і выкінула каталіцкіх прадстаўнікоў у акно пражскай гарадской залы. Новы ўрад, створаны пратэстанцкай верхавінай запрасіла графа Мансфельда кіраваць усімі вайсковымі сіламі. Каталікі сталі пакідаць Прагу. Шматлікія з іх эвакуяваліся ў Пльзень, разлічваючы на тое, што гарадскія ўмацаванні дазволяць ім вытрымаць досыць доўгае вайсковае супрацьстаянне. Горад быў добра падрыхтаваны да доўгай аблогі, аднак умацаванні мелі невялікі гарнізон, а для артылерыі бракавала пораху. Мансфельд вырашыў захапіць горад да таго, як горад атрымае падтрымку звонку.

## Аблога 
19 верасня 1618 года армія Мансфельда дасягнула ўскраін горада. Абаронцы заблакавалі дзве з гарадскіх брамаў, а на трэціх вылучылі дапаўняльную ахову. Пратэстанцкая армія была занадта слабая, каб узяць замок штурмам, таму Мансфельд вырашыў узяць аблогай. 2 кастрычніка прыбыла пратэстанцкая артылерыя, але з-за малога калібру і невялікай колькасці, бамбардзіроўка мела невялікі эфект. Аблога працягнулася, пратэстанты штодня атрымлівалі падмацаванні, у той час як абложаныя адчувалі нястачу ў харчаванні і амуніцыі. Таксама, галоўны гарадскі калодзеж быў разбураны, а запасы воды хутка скончыліся.

Нарэшце 21 лістапада ў сцяне быў прабіты пралом, і пратэстанты ўвайшлі ў горад. Пасля некалькіх гадзін рукапашнай сутычкі горад быў у руках Мансфельда.

## Наступствы 
Пасля захопу горада Мансфельд запатрабаваў 120.000 залатых гульдэнаў у якасці кантрыбуцыі і дапаўняльна 47.000 флорынаў за абяцанне не рабаваць і не спальваць горад.
Аднак, хутка Свяшчэнная Рымская імперыя і Баварыя сабралі значныя сілы і накіравалі да Пльзеня і Празе. Ізноў вылучаны чэшскі кароль Фрыдрых V хваляваўся перавагай сапернік а і загадаў арміі перагрупавацца і нападаць на варожыя арміі па асобку. У наступстве Фрыдрых V быў пакінуць усімі саюзнікамі і патрываў паразу ў бітве на Белай Гары.

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы Трыццацігадовай вайны
Катэгорыя:Бітвы Чэхіі
Катэгорыя:Бітвы ў Чэхіі
Катэгорыя:Пльзень
Катэгорыя:Канфлікты 1618 года
Катэгорыя:1618 год у Еўропе
1599

## Падзеі 
* 28 мая: створана Віленская канфедэрацыя — саюз кальвінісцкай і праваслаўнай шляхты Вялікага Княства Літоўскага супраць каталіцызму.

## Нарадзіліся 
*13 лютага: Аляксандр VII, Папа Рымскі
*22 сакавіка: Антоніс ван Дэйк, фламандскі мастак
*25 красавіка: Олівер Кромвель

## Памерлі 
* 13 студзеня: Эдмунд Спенсер, англійскі паэт (нар. каля 1552)
* 22 жніўня: Лука Марэнцыё, італьянскі кампазітар (нар. у 1533)
Эканоміка

**Эканоміка** ( — дом, гаспадарка і *nomos* — правіла, закон; у сукупнасці — правілы вядзенні гаспадаркі) — 1) гаспадарка, сукупнасць сродкаў, аб’ектаў, працэсаў, выкарыстоўваных людзьмі для забеспячэння жыцця, задавальнення запатрабаванняў шляхам стварэння неабходных чалавеку выгод, умоў і сродкаў існавання з ужываннем працы;
2) навука аб гаспадарцы, спосабах яе вядзення людзьмі, адносінах паміж людзьмі падчас вытворчасці і абмену таварамі, заканамернасцях праходжання гаспадарчых працэсаў.

У сярэдзіне 1980-х як дапаможная дысцыпліна ўзнікла эканамічная інфарматыка. Для эмпірычнай праверкі эканамічных мадэляў і колькаснай ацэнкі эканамічных феноменаў прымяняюцца эканаметрычныя метады. Акрамя таго, у рамках эканамічнай тэорыі разглядаюцца эканамічная педагогіка, інжынерыя ў эканоміцы, а таксама гісторыя эканомікі і іншыя дапаможныя дысцыпліны.

Да эканамічных праблемаў можна аднесці беднасць, інфляцыю, беспрацоўе. Эканамічная праблема ў самым агульным сэнсе абазначае нястачу рэсурсаў. Усе эканамічныя грамадствы займаюцца вырашэннем трох галоўных праблемаў: што вырабляць, як гэта рабіць і для каго. Эканамічныя праблемы найчасцей маюць сувязь з палітычнымі, сацыялагічнымі і іншымі фактарамі. Адпаведна шукаюць і вырашэнне эканамічных праблемаў — разам са звязанымі фактарамі.

Багаццем завецца сукупнасць рэальных актываў, а дабрабытам — агульны стан узроўню жыцця. Істотным кампанентам сучаснай эканомікі з’яўляюцца грошы, але гэта не адзіны прадмет, які ўваходзіць у поле ўвагі эканамічнай навукі.

## Мікраэканоміка 
### Рынак 
Мікраэканоміка вывучае, якім чынам эканамічныя агенты, якія ўтвараюць структуру рынку, узаемадзейнічаюць адзін з адным у рамках гэтага рынку, ствараючы рынкавую сістэму. Сярод гэтых суб’ектаў — прыватныя і дзяржаўныя ўтварэнні розных тыпаў, якія, як правіла, працуюць пры недахопе рэсурсаў і празрыстым дзяржаўным рэгуляванні. Таварамі на рынку могуць выступаць як матэрыяльныя прадукты, напрыклад, яблык ці аўтамабіль, гэтак і паслугі, напрыклад, рамонт, аўдыт або сфера забаў.

Тэарэтычна, у свабодным рынку пакупніцкі попыт на тавар з цягам часу можа дасягнуць эканамічнай раўнавагі з колькасцю тавараў, якія пастаўляюцца прадаўцамі, праз змены коштаў. На практыцы розныя праблемы могуць прадухіліць раўнавагу, і любая дасягнутая раўнавага не абавязкова можа быць маральна справядлівай. Напрыклад, калі прапанова медыцынскіх паслуг абмяжоўваецца знешнімі фактарамі, раўнаважная цана можа быць недаступнай для тых людзей, хто хацеў бы скарыстацца такімі паслугамі, але не можа заплаціць за гэта.

Існуюць розныя рынкавыя структуры. У цалкам канкурэнтных рынках аніводны з удзельнікаў рынку не з’яўляецца дастаткова вялікім ці ўплывовым, каб мець уладу над усталяваннем адвольнага кошту на аднастайны прадукт. Аднак у рэальным свеце рынкі часта адчуваюць недасканалую канкурэнцыю.

## Гл. таксама 
* Эканамічная тэорыя
* Рыначная эканоміка
* Тэорыя грамадскага выбару
* Эканаметрыка
* Альфрэд Маршал
* Мікраэканоміка
* Аўтаркія

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Грамадскія навукі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Мсціслаў Леапольдавіч Растраповіч

**Мсціслаў Леапольдавіч Растраповіч** (, Баку — , Масква) — рускі савецкі віяланчэліст, дырыжор, педагог. Прафесар (1960). Народны артыст СССР (1966). Ганаровы член Каралеўскай акадэміі музыкі ў Лондане (1961), Нацыянальнай акадэміі «Санта-Чэчылія» ў Рыме (1971), Французскай акадэміі прасторавых мастацтваў і інш.

З сям’і музыкантаў. У 1946 годзе скончыў Маскоўскую кансерваторыю па класу віяланчэлі ў С. Казалупава, класу кампазіцыі ў В. Шабаліна, класу інструментоўкі ў Дз. Шастаковіча.

У 1970-я трапіў у палітычную апалу. Быў вымушаны пакінуць СССР разам з жонкай, опернай спявачкай Галінай Вішнеўскай, і дзвюма дочкамі. Пазней сужэнцы былі пазбаўлены савецкага грамадзянства «за сістэматычныя ўчынкі, што падрываюць прэстыж савецкай дзяржавы» (1978). Рэабілітаваны ўказам Міхаіла Гарбачова (1990).

У 1989 г. выконваў творы Баха на руінах раскіданай Берлінскай сцяны.
У 1991 г. удзельнічаў у масавых выступленнях супраць ГКЧП.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дырыжоры СССР
Катэгорыя:Дырыжоры Расіі
Катэгорыя:Дырыжоры ЗША
Катэгорыя:Піяністы СССР
Катэгорыя:Піяністы Расіі
Катэгорыя:Піяністы ЗША
Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары Расіі
Катэгорыя:Кампазітары ЗША
Катэгорыя:Музычныя педагогі СССР
Катэгорыя:Музычныя педагогі Расіі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Тбілісі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Варонежа
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Арэнбурга
Катэгорыя:Віяланчэлісты
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Авацыя»
Маці Божая Вастрабрамская

**Ма́ці Бо́жая Вастрабра́мская** (, , ), таксама званая *Маці Міласэрнасці* — тытул, дадзены Рыма-каталіцкай і Праваслаўнай Цэрквамі Блаславёнай Панне Марыі, Маці Ісуса Хрыста, цудатворная ікона якой знаходзіцца ў капліцы Вострай брамы ў Вільні. Днём асаблівага шанавання Іконы Маці Божай Вастрабрамскай, Маці Міласэрнасці стала 16 лістапада. Маці Божая Вастрабрамская з’яўляецца Апякункай Беларусі і Літвы.

## Гісторыя 
Арыгінал Іконы Маці Божай Вастрабрамскай памерам 163×200 см быў намаляваны, імаверна, у XVI стагоддзі. Пасля ікона была закрыта каля 1671 года срэбнай і залатой сукенкамі.

2 ліпеня 1927 Ікона Маці Божай Вастрабрамскай была каранавана пазалочанымі каронамі і названая *Блаславёнай Дзевай Марыяй Маці Міласэрнасці*.

## Малітвы 
Існуе мноства разнастайных малітваў і набажэнстваў да Маці Божай Вастрабрамскай, што тлумачыцца яе вялікім шанаваннем хрысціянамі і дзейснасцю, як яны вераць, дапамогі Маці Міласэрнасці.

Самы распаўсюджаны варыянт малітвы:

*Будзь вітаная, Каралева, Маці Міласэрнасці, жыццё, суцяшальніца і надзея наша! Мы — выгнаннікі, сыны Евы — просім Цябе, на Цябе спадзяемся, плачучы ў гэтай даліне слёз. О, Заступніца наша, глянь на нас літасціва! А Ісуса — блаславёны плод улоння Твайго — пасля гэтага выгнання дазволь нам бачыць, о Ласкавая, о Літасцівая, о Найсвяцейшая Панна Марыя.*

Іншая малітва да Маці Божай Вастрабрамскай:

*Беззаганная Маці Божая, Каралева неба, Маці Міласэрнасці, Заступніца і Прытулак грэшнікаў! Вось я, натхнёны ласкамі, якія Ты так шчодра выпрасіла для мяне сваёю Мацярынскаю ласкавасцю са скарбаў любові Божай, пастанаўляю цяпер і назаўсёды аддаць у Твае рукі сваё сэрца, каб Ты прысвяціла яго Ісусу. Амэн.*

## Культ Маці Божай Вастрабрамскай у свеце 
Сёння святы абраз распаўсюджаны сярод вернікаў у многіх краінах свету, уключаючы Літву, Беларусь, Польшчу, а таксама ў іх дыяспарах.

У Літве каля 15 цэркваў прысвечаны Маці Божай Вастрабрамскай, Маці Міласэрнасці, а таксама літоўскія рыма-каталіцкія парафіі Нью-Ёрка, Манрэаля і Буэнас-Айрэса.

У Беларусі культ Маці Божай Вастрабрамскай распаўсюджаны сярод усіх традыцыйных хрысціянскіх канфесій. Асабліва шмат храмаў і капліц, у якіх змешчаны копіі Іконы Маці Божай Вастрабрамскай, знаходзіцца ў памежных з Літвой раёнах, у тым ліку ў Гродне, Ашмянах, Вілейцы ды іншых населеных пунктах.

У Польшчы найбуйнейшым храмам, прысвечаным Маці Божай Вастрабрамскай, з’яўляецца касцёл Святой Марыі ў Гданьску. Іншыя цэрквы са святой іконай знаходзяцца ў Беластоку, Кентжыне, Ольштыне, Уроцлаве, Варшаве ды іншых гарадах. Таксама існуе некалькі польскіх парафій Маці Божай Вастрабрамскай у Вялікабрытаніі, ЗША, Аўстраліі.

У канцы 1990-х гадоў вялікае развіццё атрымаў звязаны з Маці Божай Вастрабрамскай і Вільняй культ Божай Міласэрнасці, які пачаў пашырацца дзякуючы святой Фаўстыне Кавальскай, манахіні Ордэну Сёстраў Маці Божай Міласэрнасці.

## Гл. таксама 
* Вострая брама

Катэгорыя:Рэлігія ў Вільні
Фаўстына Кавальская

**Алена Кавальская** (па-польску: *Helena Kowalska* ; , Глаговец ля Лодзі ў Польшчы — 5 кастрычніка 1938, Кракаў). Вядомая як святая «Сястра Марыя Фаўстына Кавальская», манахіня з Ордэну Сёстраў Маці Божай Міласэрнасці ў Каталіцкай Царкве, перадусім як апостал культу Божай Міласэрнасці.

## Біяграфія 
З’явілася на свет 25 жніўня 1905 года як трэцяе дзіця ў шматдзетнай сям’і Марыяны і Станіслава Кавальскіх, земляробаў з вёскі Глаговец.
Постаць святой Сястры Фаўстыны Кавальскай неразрыўна злучана з культам Божай Міласэрнасці. Сам Бог абраў яе як свой інструмент для распаўсюду Яго шанавання. Зрабіў яе сваім голасам. Гэтай простай, але пакорнай манахіні, Бог даверыў місыю Міласэрнасці.
У дзяцінстве мусіла цяжка працаваць, у школе падставовай навучылася адзінае чытаць, пісаць і трохі лічыць. У шаснаццаць год пачынае працаваць у якасці хатняй прыслугі.

На дваццатым годзе жыцця пасля шматлікіх цяжкасцей уступіла да Ордэну Сёстраў Маці Божай Міласэрнасці і пражыла там трынаццаць год.
Працавала на кухні, у садзе, пекарні і на фурце ў некалькіх дамах кангрэгацыі, найдаўжэй у Плоцку, Вільні і Кракаве.
Мела досвед моцных спакусаў супраць веры, пачуцце суцэльнай адарванасці ад Бога, а таксама хваробы і неразуменне з боку асяроддзя. З яе дзённіка даведваемся, што ў часе прыватнага аб’яўлення ў Плоцку 22 сакавіка 1931 года атрымала ад Госпада Ісуса пажаданне, каб пачала пашыраць культ Божай Міласэрнасці, а таксама намалявала Ікону Ісуса Міласэрнага з узору, які бачыла.
Прайшоўшы праз выпрабаванні, 5 кастрычніка 1938 года на трыццаць трэцім годзе жыцця адыходзіць да Госпада за вечнай узнагародай.
Пахаваная ў Лагеўніках (частка Кракава) 7 кастрычніка 1938 года — ва ўрачыстасць Маці Божай Ружанцовай (была гэта таксама першая пятніца месяца). Пры кляштары ў Лагеўніках, дзе знаходзіцца магіла святой, існуе зараз Санктуарый Божай Міласэрнасці.

## Ушанаванне 
21 кастрычніка 1965 года распачаўся фармальны інфармацыйны працэс адносна жыцця сястры Фаўстыны. Беатыфікаваная ў Рыме 18 красавіка 1993 года Святым Айцом Янам Паўлам II, і кананізаваная 30 красавіка 2000 года. Тады ж было ўсталявана літургічнае Свята Божай Міласэрнасці.

У гонар Фаўстыны Кавальскай названы астэроід (798737) Фаўстына.

## Гл. таксама 
* Санктуарый

## Крыніцы 
## Літаратура 
* A. Sikorski, La Serva di Dio suor Faustina Kowalska (1905—1938). Itinerario spirituale ed esperienza mistica, Roma 1986 (mps Biblioteka Papieskiego Wydziału Teologicznego «Teresianum»)

## Спасылкі 
* Сайт пра Сястру Фаўстыну Кавальскую 
* Сайт пра Сястру Фаўстыну (шматмоўны) 
* Афіцыйны сайт Санктуарыя Божай Міласэрнасці ў Кракаве — Лагеўніках
* Жыццяпіс на сайце Ватыкану
* Духоўны Дзённічак Св. Сястры Марыі Фаўстыны (па-польску) 

Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Каталіцкія манаскія супольнасці
Залессе (Антопальскі сельсавет)

**Зале́ссе** (, ) — вёска ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Антопальскага сельсавета.

Да 17 верасня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Дзеткавіцкага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Антопальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Драгічынскага раёна
Савецкая ваенная дапамога Кітаю

**Савецкая ваенная дапамога Кітаю** (1946—1950) — асноўны від савецкай дапамогі кітайскаму народу ва ўмовах яго унутранага супрацьстаяння розных сіл. Уключала ў сябе накіраванне савецкіх ваенных спецыялістаў, пастаўкі ўзбраення і ваенных матэрыялаў. Дапамога пачалася па просьбе кітайскага нацыянальнага ўрада, створанага партыяй Гаміньдан на чале з Сунь Ятсенам. Вялікую дапамогу СССР па лініі Камінтэрна ў гэты час атрымлівала таксама камуністычная партыя Маа Цзэдуна.

Сканчэнне Другой сусветнай вайны і пабудову кітайскай дзяржавы значна паскорыла ўступленне СССР у вайну на Далёкім Усходзе (савецка-японская вайна). Кітайскай кампартыі былі перададзены ўсе трафейныя ўзбраенні і тэхніка разгромленай Савецкім Саюзам Квантунскай арміі.

Пасля вываду войск СССР з тэрыторыі Кітая працягвалася аказанне дапамогі ў пабудове і забеспячэнні кітайскіх рэвалюцыйных сіл. Савецкае камандаванне не дазволіла войскам Гаміньдана высадзіцца з амерыканскіх караблёў у Маньчжурыі, дзе ішло стварэнне стратэгічнай базы Народна-вызваленчай арміі Кітая.

У лютым 1950 года паміж СССР і КНР падпісаны дагавор аб ваеннай дапамозе, створана група савецкіх войск проціпаветранай абароны Шанхая. Савецкія салдаты ўпершыню пасля заканчэння Другой сусветнай вайны прынялі ўдзел у баявых дзеяннях за мяжой. Праводзілася работа па падрыхтоўцы Народна-вызваленчай арміі Кітая (актывізацыя з пачаткам Карэйскай вайны).

Савецкі Саюз страціў у Кітаі ў 1946—1950 гадах каля тысячы чалавек. Большасць з іх пахавана ў Паўночна-Усходнім Кітаі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Савецка-кітайскія адносіны
Выратавальная экспедыцыя савецкіх ваенных маракоў у Бангладэш

**Выратавальная экспедыцыя савецкіх ваенных маракоў у Бангладэш 1972—1974** — праведзеныя спецыялістамі ВМФ СССР мерапрыемствы па размініраванні і рэканструкцыі галоўнага марскога порта Бангладэш — Чытагонг (цяпер — Чатагам) пасля інда-пакістанскай вайны 1971.

У выніку вайны прычалы і акваторыя найважнейшага для Народнай Рэспублікі Бангладэш порта Чытагонг аказаліся замінаваны, а фарватары і месцы ля прычалаў перакрыты затопленымі суднамі. Дастаўка харчу аказалася заблакаванай, над краінай, якая атрымала незалежнасць, навісла пагроза голада.

Прэзідэнт Народнай Рэспублікі Бангладэш шэйх Муджыбур Рахман звярнуўся да кіраўніцтва СССР з просьбай дапамагчы вызваліць порты яго краіны ад затопленых караблёў і пратраліць мінныя палі. Камандаванне Ціхаакіянскага флота атрымала дырэктыву рыхтаваць экспедыцыю для размінавання Бенгальскага заліва і пад'ёму затанулых суднаў. У Чытагонг была скіравана група экспертаў, у склад якой увайшлі мінёры ВМФ, супрацоўнікі 40-га Дзяржаўнага інстытута аварыйна-ратавальнай і глыбакаводнай вадалазнай справы, а таксама прадстаўнікі грамадзянскай арганізацыі «Саўсуднападыманне» Міністэрствы марскога флота СССР. Работы пачаліся 2 красавіка 1972 і 24 чэрвеня 1974 былі завершаны.

Работы праводзіліся ў вельмі неспрыяльных кліматычных умовах, ва ўмовах інтэнсіўнага руху суднаў, мутнай вады, малых глыбінь, адсутнасці карт і дакументаў на мінныя палі і тыпы выкарыстаных мін; дно акваторыі было засмечана затанулымі суднамі розных памераў. Патанулыя судны глыбока пагрузіліся ў глей. Міжнародныя эксперты прагназавалі зварот порта да нармальнай дзейнасці толькі праз 2-3 гады
.

## Гл. таксама 
* Аперацыя эсмінца «Бывалы» ў Гвінеі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыя СССР
Катэгорыя:Гісторыя Бангладэш
Койданаўскі замак

**Койданаўскі замак** — колішні мураваны замак у Койданаве, на Гаштольдавай гары, збудаваны каля кан. 15 — пач. 16 ст., у час знаходжання мястэчка ва ўласнасці Гаштольдаў. Вонкавы выгляд невядомы. Замак існаваў да канца 16 ст. — пачатку 17 ст. — адзначаны ў Інвентары 1588, не адзначаны ў Інвентары 1621 г. На яго месцы ў пачатку 17 ст., відавочна ў 1613, быў збудаваны мураваны і ўмацаваны кальвінскі збор.
[thumb|left|Кальвінскі збор у Койданава на малюнку [Напалеон Орда|Напалеона Орды, 1876]]

Пасля гэтага ролю замка як адміністрацыйнага цэнтра Койданаўскага графства Радзівілаў пачаў выконваць неўмацаваны сядзібны комплекс, размешчаны асобна ад мястэчка. У далейшым «замкам» няправільна называлі палацава-паркавы комплекс.

## Гл. таксама 
* Койданаўскі кальвінскі збор

## Літаратура 
* *Якімовіч Ю.* Ці быў у Койданаве замак? //  — С. 25—27.
* Страчаная спадчына / Т. В. Габрусь , А. М. Кулагін, Ю. У. Чантурыя і інш. Уклад. Габрусь Т. В. — Мн.: Полымя, 1998. — 351 с.: іл. — ISBN 985-07-0036-Х — С. 33—35.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Славутасці Дзяржынска
Катэгорыя:Гісторыя Дзяржынска
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Дзяржынска
Вяночны двор

**Вяночны двор** — тып забудовы сялянскага двара, які характарызаваўся замкнутасцю двара будынкамі, жылымі і гаспадарчымі, з усіх або амаль з усіх бакоў. Адзін з 2 асноўных тыпаў забудовы сялянскага двара Беларусі (: Пагонны двор). Быў больш уласцівы для старэйшых, невялікіх, бессістэмных паселішчаў, бо меў лепшыя абаронныя якасці. У найбольш ранніх тыпах вянкоў хаты стаялі ў глыбіні двара, а падвор’е абносілася гаспадарчымі пабудовамі. У далейшым адбывалася перамяшчэнне хаты і клеці ў бок вуліцы.

У старажытнасці такія двары фарміраваліся на значнай тэрыторыі славянскага этнагенезу, у Карпатах, Валыні, на поўдні Расіі. У Беларусі рысы вянковай забудовы пачалі фарміравацца ў жалезным веку (гарадзішча зарубінцаў 3—2 ст. да н.э. каля в. Чаплін у Лоеўскім раёне). У сярэднявеччы былі асабліва распаўсюджаны ў Паазер’і і Падняпроўі, пасля зямельнай рэформы 16 ст. пачалі выцясняцца пагоннымі, больш рацыянальнымі ў землекарыстанні. Вяночны двор існаваў у шэрагу варыянтаў і пераходных форм на шляху эвалюцыйнага збліжэння з пагонным дваром. Вынікам эвалюцыі каля паловы XIX стагоддзя і новым пераважным тыпам стаў двор з незвязанымі пабудовамі.

## Гл. таксама 
* Сыхэюань

## Літаратура 
* Лакотка А. Вяночныя двары //  С. 32—33.

Катэгорыя:Архітэктура Беларусі
Кушнерства

**Кушнерства** — від рамяства, якое займаецца вырабам шкур і футры свойскіх жывёл і дзікіх звяроў. Асноўныя разнавіднасці: выраб аўчын і звярковых шкурак.

Прымітыўныя спосабы вырабу шкур былі вядомыя на тэрыторыі Беларусі ў глыбокай старажытнасці, у познім палеаліце (каменныя скрабкі, касцяныя іголкі). Пасля пачатку развядзення авечак (3 тыс. д.н.э.) з'яўляецца прымітыўная апрацоўка аўчын. У Сярэднявеччы ўзровень тэхнікі апрацоўкі шкур быў ужо даволі высокі. У 16—пач. 17 ст. ў Беларусі засноўваліся цэхі кушняроў (Магілёў, Мінск, Полацк, Віцебск, Брэст, Слуцк, Клецк, Гродна, Давыд-Гарадок), з канца 18 ст. з'яўляюцца скураныя мануфактуры (найбуйнейшыя з іх — Тызенгаўза ў Гродне, Зорыча ў Шклове, Галынскага ў Крычаве).

Беларускія футры не толькі задавальнялі мясцовы попыт, але і былі, на працягу стагоддзяў, важным артыкулам экспарту ў Зах. Еўропу. Асабліва слаўнымі сярод беларускіх кушняроў былі магілёўскія і шклоўскія.

Далейшае развіццё і ўдасканаленне тэхнікі і тэхналогіі кушнерскай вытворчасці адбываліся ў 19 ст. Дубленне аўчын у беларусаў стала вядомым у 1830-я гг., але распаўсюдзілася пазней, у канцы 19 ст. У 20 ст. разам з традыцыйным раслінным (арганічным) дубленнем у адвары кары дрэваў (дуб, лаза, елка, сасна) пачалі карыстацца і мінеральным (неарганічным) з дапамогай квасцоў.

Нядубленыя, белыя кажухі баяліся вільгаці, рабіліся ад яе жорсткімі, таму на іх надзявалася суконная світа або палатняны насоў. Белыя кажухі бытавалі яшчэ ў пач. 20 ст. Дубленыя нефарбаваныя кажухі былі светла-карычневымі, у пач. 20 ст. у побыт уваходзіць фарбаванне аўчын хімічнымі фарбамі ў карычневы, чорны колер.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рамёствы
Катэгорыя:Народныя промыслы
Atalyja

**«Atalyja»** — літоўскі музычны гурт. Грае этнічны фольк, з матывамі року. Рэпертуар у асноўным складаецца са старых народных святочных песень і шматгалосных спеваў, званых "сутартыны". Музыка з’яўляецца спробай музыкантаў пераасэнсаваць літоўскія аўтэнтычныя матывы і ўвасобіць іх у сучаснай форме. Выкарыстоўваюцца разнастайныя літоўскія народныя музычныя інструменты.

## Дыскаграфія 
* «Atalyja» (MC 2000)
* «Atalyja» (CD 2001, Sutaras)
* «Močia» (CD 2004, Dangus)
* «Žemaitiu ruoks» EP (CD 2008, Dangus)
* «Saula riduolėla» (CD 2009, Dangus)
* «Aism, bernai, kalėdauc» (сінгл, 2011)

## Спасылкі
*

Катэгорыя:фолк-рок-гурты Літвы
Катэгорыя:Музычныя калектывы Літвы
Катэгорыя:Фолк-рок-гурты
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1998 годзе
Сельская гаспадарка

**Сельская гаспадарка** — адна з галін эканомікі, галоўнай мэтай якой з’яўляецца забеспячэнне харчаваннем. Сельская гаспадарка вырабляе расліннае і жывёльнае харчаванне, дзякуючы апрацоўцы зямлі, вырошчванню раслін, гадоўлі жывёл.

.]]

Развіццём сельскай гаспадаркі займаюцца сельскагаспадарчыя галіны навукі: агратэхніка, заатэхніка, аграномія, аграбіялогія, аграхімія, аграэкалогія, аграгеалогія, аграметэаралогія, агракліматалогія.

## Гісторыя развіцця сельскай гаспадаркі 
Сельская гаспадарка належыць да адной з самых старых формаў матэрыяльнай дзейнасці чалавека — пачатак сельскай гаспадаркі адносяць да неаліту (10—3 тыс. д.н.э.). Пераход ад збірання да апрацоўкі зямлі прывёў да «рэвалюцыі» ў чалавечых узаемаадносінах. Змяніўся стыль іх жыцця з качавога на аселы, што прывяло да ўзнікнення болей складаных сацыяльных формаў, якія, у сваю чаргу, стварылі магчымасці для эвалюцыі чалавечых узаемаадносін. Змяніліся і адносіны чалавека да прыроды, якую ён пачаў пераўтвараць дзеля ўласных патрэб.

Першыя спробы апрацоўкі зямлі пачаліся каля 8 тыс. д.н.э. на Блізкім Усходзе (Месапатамія і Егіпет), а потым, амаль адначасова, у трох аддаленых адзін ад аднаго частках света на абшарах сучасных Кітая, Мексікі і Перу. Першымі сельскагаспадарчымі раслінамі сталі на Блізкім Усходзе пшаніца, жыта і ячмень, у Паўднёва-Усходняй Азіі — гарох, бабы, рыс і проса.

Цывілізацыі старажытнасці атрымалі магчымасць развівацца, галоўным чынам, дзякуючы вырошчванню раслін, а часам атрымлівалі і назву ад сваёй галоўнай сельскагаспадарчай культуры — цывілізацыя пшаніцы, жыта, кукурузы.

У гэты ж перыяд былі асвоеныя некаторыя жывёлы: авечкі і козы — каля 10-7 тыс. д.н.э., каровы і свінні — каля 6 тыс. д.н.э., спачатку на Блізкім Усходзе, потым па ўсім Старым Свеце.

Сельская гаспадарка належыць да галін эканомікі з самым шкодным уплывам на навакольнае асяроддзе. У наш час Еўрапейскі Саюз робіць вялікія намаганні для абмежавання забруджвання шляхам інтэграцыі сельскагаспадарчай палітыкі і экалагічнай палітыкі.

## Шкода 
Сучасная сельская гаспадарка глабальна нясе вялікую шкоду прыродзе, здароўю чалавека праз:
* Памяншэнне біялагічнай разнастайнасці відаў
* Перанасычэнне вадзяных целаў азотам і фосфарам
* Пестыцыды
* Ператварэнне натуральных экасістэм у штучныя
* Эрозію глебы
* Знішчэнне лясоў пад культуры і пашы
* Засольванне глебы
* Меліярацыю
* Factory farming
і шмат іншага.

Аб’ектыўна, сельская гаспадарка характарызуецца многафункцыянальнасцю.

## Этычнасць 
Глядзіце Правы жывёл, Бойні, Вегетарыянства, Веганізм
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Сельская гаспадарка: Тэматычны слоўнік. — Мн.: Беларуская навука, 2010. ISBN 978-985-08-1230-8

## Спасылкі 
* Сельска гаспадарчыя арганізацыі Беларусі.
* United Agriculture 


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Дзеткавіцкі сельсавет

**Дзе́ткавіцкі сельсавет** () — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Дзеткавічы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Антопальскага раёна Брэсцкай вобласці БССР. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Іласкага сельсавета. З 8 жніўня 1959 года ў складзе Драгічынскага раёна. 11 жніўня 1959 года ў склад Астроміцкага сельсавета Кобрынскага раёна перададзены населеныя пункты Бярэзна, Іласк, Калонія, Лука, Навасёлкі, Смалярня і Шамятоўка, 30 ліпеня 1973 года — вёска Старая Цемра. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Дзеткавіцкага сельсавета было 11 населеных пунктаў. 17 верасня 2013 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Антопальскага сельсавета.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 873 чалавекі, з іх 94,4 % — беларусы.

На момант скасавання ў сельсавет уваходзілі 11 населеных пунктаў: Бобкі, Буды, Дзеткавічы, Дубавая, Залессе, Каты, Лавы, Менявеж, Новая Цемра, Ражок, Рашын.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Драгічынскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Антопальскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе
Аляксандр Максімавіч Семянтоўскі-Курыла

**Аляксандр Максімавіч Семянтоўскі-Курыла** ( — , маёнтак Ражаншчына, Лепельскі павет) — беларускі і ўкраінскі гісторык украінскага паходжання.

## Біяграфія 
Сярэдні сын памешчыка Палтаўскай губерні Максіма Піліпавіча С.-К. Скончыў Нежынскі ліцэй. На ваеннай, потым на дзяржаўнай службе. Губернскі ляснічы ў Віцебску (1860). Сакратар Віцебскага статкамітэта (1863).

Аўтар 159 прац і публікацый, з іх 33 былі прысвечаны пераважна ўкраінскай, 126 — пераважна беларускай тэматыцы, найбольш Віцебшчыне (1862—1891). Першае даследаванне — «Статыстычнае апісанне Віцебскай губерні ў лясных адносінах» («Труды вольного экономического общества», 1862). У кола тэм уваходзілі гісторыя Віцебскай губерні, яе археалогія, статыстыка тагачаснай Віцебшчыны і статыстыка мінулых гадоў, развіццё народнай адукацыі ў краі, фабрычна-заводскай прамысловасці, клімат, геалогія і карысныя выкапні, этнаграфія, статыстыка здарэнняў на Віцебшчыне за розныя гады і пад.

Даследчык апісаў многія старажытнасці Віцебшчыны, напр., рэшткі крэпасці ля Азярышча, сабраў цікавую ўласную калекцыю. Апублікаваў апісанне археалагічных помнікаў Гарадоцкага павета, кнігу пра археалагічныя старажытнасці Віцебскага края (1867, упершыню ў Беларусі). Сабраў і сістэматызаваў вялікую колькасць матэрыялу па Віцебскім краі ў грунтоўнай кнізе «Беларускія старажытнасці» (СПб., 1890), вельмі станоўча адзначанай на 9 археалагічным з’ездзе А. П. Смародскім (Вільня, 1893).

Укладальнік і рэдактар 8 тамоў памятных кніжак Віцебскай губерні (1863—1867, 1869, 1878, 1881), памятнай кніжкі Віленскага генерал-губернатарства і адрас-каляндар на 1868 год, зборнік «У памяць першага рускага статыстычнага з’езда 1870 г.».

File:Ethnic map of Vitebsk Governorate - by Sementovski - 1871 AD.jpg|Этнаграфічная карта Віцебскай губерні, складзеная Аляксандрам Семянтоўскім у 1871 г. Размешчана ў яго кнізе «Этнографический обзор Витебской губернии» (1872 г.) 

## Гл. таксама 
* Канстанцін Максімавіч Семянтоўскі-Курыла
* Мікалай Максімавіч Семянтоўскі-Курыла

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Л. В. Аляксееў.* Таленавіты даследчык Беларусі // . С.12—14.
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Украіны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чаркаскай вобласці
Эгран Лундгрэн

**Эгран Селіф Лундгрэн** (, Стакгольм — , там жа) — шведскі мастак і пісьменнік.

## Біяграфія 
У дваццацігадовым узросце ў 1835 годзе Лундгрэн паступіў у Акадэмію мастацтваў Стакгольма. Пасля яе заканчэння ў 1839 годзе накіраваўся ў Парыж, дзе ён два гады прабыў вучням у мастацкім атэлье Леона Канье. Пасля парыжскай практыкі Лундгрэн накіраваўся ў Італію ў Рым, прапрацаваўшы на новым месцы каля васьмі гадоў. У Італіі мастак канчаткова адмовіўся ад жывапісу алейнымі фарбамі, аддаўшы перавагу малюнку акварэллю і гуашам. Пасля Італіі рушыў у Іспанію, а адтуль праз некаторы час пераехаў у Англію. Па запыту каралевы Вікторыі ілюстраваў сцэны камедыйных твораў Вільяма Шэкспіра.

Пасля пачатку вайны ў Індыі ў 1858 годзе адна з манчэстэрскіх кампаній прапанавала мастаку фінансаванне камандыроўкі ў Індыю з мэтай адлюстравання ваенных падзей таго часу ў якасці мастака-баталіста. З Індыі Лундгрэн вярнуўся з 500 малюнкамі, зрабіў выставу сваіх твораў, пасля чаго далучыўся да мастацкай супольнасці *society of painters in water-colours*.

У 1860 вярнуўся ў Швецыю, пазней наведваў Егіпет, Іспанію і Англію. Две апошнія краіны сталі багатай крыніцай матываў і натхнення для малюнкаў мастака, большая частка якіх сёння захоўваецца ў Англіі. Лундгрэн вядомы сваім выдатным майстэрствам валодання тонкімі каляровымі адценнямі, здольнасцю незвычайна чулліва перадаваць узаемасувязь святла і колеру з дапамогай сціплых штрышкоў, майстэрствам падкрэсліваць і вылучаць самае характэрнае, звычайна астаўляючы на заднім плане недакладна адлюстраваныя дэталі. Падобна яго шырокай вядомасці як акварэліста ў мастацкіх колах Англіі, Лундгрэн набыў рэпутацыю таленавітага пісьменніка-дакументаліста ў Швецыі.

Эгран Селіф Лундгрэн памёр у шасцідзесяцігадовым узросце 23 снежня 1875 года ў Стакгольме.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Эгран Лундгрэн: біяграфічныя звесткі і галерэя твораў на старонцы Музея мастацтваў Гётэбурга

Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Кархарадонтазаўр

**Кархарадонтазаўр** (*Carcharodontosaurus*; ад  — акула, *odonto* — зуб, *sauros* — яшчарка) — тэраподны дыназаўр, адна з самых буйных наземных драпежных жывёл верхняга мелавога перыяду. Лічыцца, што даўжыня цела кархарадонтазаўра дасягала 13,5 метраў з вагой да васьмі тон.

У мелавы перыяд тэрыторыя сучаснай Сахары была ўрадлівым ланшафтам. Кархарадонтазаўр быў распаўсюджаны ў гэтым рэгіёне і насяляў берагі буйных рэк, якія забяспечвалі яго здабычай. Чэрап жывёлы быў значна большым па памерах у параўнанні з магутным паўночнаамерыканскім тыраназаўрам, але больш вузкім. Яшчэ адзін з тэраподаў, гігантазаўр з Паўднёвай Амерыкі, быў прыблізна аднолькавым па велічыні з кахарадонтазаўрам і меў цесныя родственыя сувязі з апошнім.

Па астанкам кархарадонтазаўр лёгка распазнаецца дзякуючы адметнай сваеасаблівай форме зубоў, нават калі шкілет жывёлы захаваўся фрагментарна. Невялікія барозны, якія расходзяцца ад характэрных для тэраподаў зубоў і праходзяць праз іх паверхню, сведчаць аб тым, што акамянеласць, або яе часткі, належаць кахарадонтазаўру.

Кархарадонтазаўр быў адкрыты нямецкім палеантолагам Эрнстам Штромерам фон Райтэбахам, які ў 1931 даў навуковае апісанне жывёлы. Назва рода паходзіць ад падабенства зубоў драпежнага дыназаўра да зубоў кархарадона (*Carcharodon*) — белай акулы.

Катэгорыя:Вымерлыя паўзуны
Катэгорыя:Дыназаўры
1586

## Падзеі 
.]]
* 23 красавіка: Горад Нясвіж атрымаў магдэбургскае права і герб.
* 8 кастрычніка: У Вільні ў друкарні Мамонічаў, выдадзена першая друкаваная граматыка царкоўнаславянскай мовы.
* 3 снежня: У Англію з Амерыкі упершыню завезена бульба.

## Нарадзіліся 
* 20 красавіка: Роза Лімская, каталіцкая святая

## Памерлі 
*  25 студзеня: Лукас Кранах Малодшы, нямецкі мастак і графік
* 28 чэрвеня: Прымаж Трубар, славенскі першадрукар