Рамуальд Зямкевіч

**Рамуа́льд Зямке́віч** (гістарычнае напісанне , ; , Варшава — 1943/1944, верагодна, канцлагер Аўшвіц) — беларускі і польскі бібліёграф, публіцыст, гісторык беларускай літаратуры, беларусазнавец, перакладчык, калекцыянер кніг і рукапісаў, палітык. Удзельнік Усебеларускага з’езда 1917 года, сябра Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

## Біяграфія 
### Паходжанне 
Нарадзіўся ў Варшаве. Рамуальд Зямкевіч вядомы фальсіфікацыяй уласнай біяграфіі. Так, паводле яго слоў, яго бацьку звалі Аляксандр. Менавіта з імем па бацьку як Аляксандравіч ён запісаны ў некаторых беларускіх даведніках і энцыклапедыях. Аднак вядома, што яго бацьку звалі Міхал (каля 1829—1888). У 1875 годзе Міхал Зямкевіч разам з Віктарынам Наакоўскім () купіў друкарню памерлага Яна Яворскага ў Кракаўскім прадмесці, 415. У 1884 годзе Міхал быў адзіным уласнікам друкарні, па яго смерці ў 1888 годзе найменей да 1893 года друкарняй кіравала яго жонка, Марыя — маці Рамуальда. Друкарня спецыялізавалася пераважна на медыцынскай літаратуры. Сам Рамуальд Зямкевіч у пазнейшы час заяўляў, што яго бацькі паходзілі са Случчыны, аднак пацвярджэнняў гэтаму няма.

### Даваенны час 
, Францішак Віславух, Альбін Яхандовіч, Людвік Славінскі, Гальяш Леўчык. Сядзяць злева направа: Ванда Кандрацкая, Марыя Сталыгва, Марыя Залеская, Уладзіслаў Сталыгва, Язэп Гапановіч. На падлозе сядзяць дзеці Уладзіслава і Марыі Сталыгваў — Паўлінак, Маня і Геня. Подпіс беларускай лацінкай: *Biełaruski hurtok u Waršawi*.]]
Вучыўся ў Варшаўскай гімназіі, дзе зблізіўся з выкладчыкам польскай мовы і кніжным калекцыянерам Зыгмунтам Вольскім, апошні дазволіў яму ўпарадкаваць сваю бібліятэку. Праз цікавасць да калекцыянавання, і, верагодна, сямейныя сувязі, Рамуальд Зямкевіч уладкаваўся на працу ў Антыкварыят польскі Гераніма Вільдэра  на вуліцы Берга, 8, дзе працаваў у 1906—1907 гадах. Верагодна, як працаўнік антыкварыяту працаваў у польскіх бібліятэках Львова і Раперсвіля (Швейцарыя).

Супрацоўнічаў з варшаўскімі беларусазнаўцамі Яўхімам Карскім і Міхалам Федароўскім, дапамагаў ім сваімі матэрыяламі і звесткамі. Паводле вядомага бібліяфіла Яна Міхальскага (1876—1950), Зямкевіч быў апантаны збіральніцтвам кніг і аднойчы быў злоўлены на крадзяжы ў Гераніма Вільдэра, а потым у Міхала Федароўскага. З заступніцтва Яна Міхальскага і Зыгмунта Вольскага Зямкевіч не быў пакараны з надзеяй на выпраўленне.

Пасля варшаўскай справы Рамуальд Зямкевіч накіраваўся ў Вільню, дзе зблізіўся з беларускім нацыянальным рухам. Пасля ён ненадоўга вярнуўся ў Варшаву, дзе ажаніўся з Лявоніяй з Дунін-Баркоўскіх (1882—1919). У 1908 годзе накіраваўся ў Браслаўскі павет Віленскай губерні, дзе збіраў фальклорныя матэрыялы. Працаваў настаўнікам у прыватных маёнтках на Беларусі. У 1908 годзе рабіў фальклорна-этнаграфічныя запісы каля Зембіна на Барысаўшчыне, у часе якой пасябраваў з пісьменнікам і фалькларыстам Язэпам Шпэтам. У 1909 годзе працаваў  настаўнікам у двары Казіміраве ўласнасці Міхала Свянціцкага, каля Зембіна. Сабраў калекцыю беларускага народнага адзення, якая, паводле звестак Змітрака Бядулі, у 1918 годзе была вывезена немцамі з Менска ў Берлін.

У тыя гады Рамуальд Зямкевіч увесь час хадзіў у форме студэнта Кіеўскага політэхнічнага інстытута. Як стала вядома ў часе крымінальнай справы 1932 года супраць яго, насамрэч ён скончыў толькі 2 семестры, а потым падрабіў дыплом інжынера, рабіў данясенні аб дзеячах беларускага нацыянальнага руху Польшчы. Гісторык Анатоль Сідарэвіч піша, што II аддзел генеральнага штаба меў сумневы аб шчырасці і якасці звестак у рапартах Зямкевіча.

Беларускі дзеяч Антон Луцкевіч пісаў пра тое, што Рамуальд Зямкевіч прысабечыў і адмовіўся вярнуць дадзеныя яму ў 1913 годзе на захаванне ўсе друкаваныя выданні Беларускай сацыялістычнай грамады.

## Навукова-даследчая дзейнасць 
 Рамуальда Зямкевіча аўтарства , 1920—1939 гг.]]
З 1909 года друкаваўся ў «Нашай ніве» і іншых беларускіх выданнях. Даследаваў беларускую бібліяграфію, старажытную беларускую літаратуру, беларускую літаратуру ХІХ ст., этнаграфію, беларускую народную эстэтыку, фальклор, беларускае мастацтва. Падрыхтаваў і выдаў першы спецыялізаваны бібліяграфічны даведнік на беларускай мове — «Беларуская бібліяграфія» (1910). Напісаў шэраг прац аб гісторыі беларускай літаратуры, пісаў пра Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, Яна Баршчэўскага, Адама Кіркора, Аляксадра Ельскага, Янку Лучыну, Каруся Каганца, Максіма Багдановіча і інш. Апублікаваў невядомыя рукапісы Максіма Багдановіча (1919), Каруся Каганца (1920), Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча (1923), Янкі Лучыны (1932).

У 1919 у часопісе «Беларускае жыццё» (№ 5) упершыню надрукаваў гравіраваны партрэт Васіля Цяпінскага (1576), які паводле яго слоў адшукаў у бібліятэцы К. Святаполк-Завадскага ў Крошыне, даследчыкі лічаць партрэт фальсіфікацыяй Зямкевіча. Дапамагаў матэрыяламі і звесткамі Яўхіму Карскаму, абменьваўся навуковай інфармацыяй з Аляксандрам Ельскім, Аляксандрам Шлюбскім, даваў свае архіўныя знаходкі і рукапісы, успаміны варшаўскаму славісту Юзафу Галомбаку, калі той працаваў над манаграфіяй пра Вінцэнтта Дуніна-Марцінкевіча.

Сабраў унікальную бібліятэку па гісторыі, мовазнаўстве (усе працы Яўхіма Карскага), літаратуры, фальклоры Беларусі, Украіны, Літвы, Польшчы і іншых славян, вялікую калекцыю рукапісаў беларускіх пісьменнікаў. Сярод рарытэтаў яго бібліятэкі былі шматлікія старадрукі, у тым ліку «Біблія» Францыска Скарыны, Астрожская Біблія 1581 года, «Лексікон» Памвы Бярынды, «Хроніка» Марціна Бельскага, кітабы XVI—XVII стст., аўтографы Аляксандра Рыпінскага, Арцёма Вярыгі-Дарэўскага, Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, Янкі Лучыны, Францішка Багушэвіча, Ядвігіна Ш. (рукапіс яго драмы «Злодзей»), Янкі Купалы, Якуба Коласа, Максіма Багдановіча, аўтараў «Нашай долі» і «Нашай нівы» і інш. У сваіх працах прывёў новыя звесткі і апублікаваў невядомыя рукапісы беларускіх пісьменнікаў ХІХ — пачатку ХХ ст.

Большасць яго багатых збораў, а таксама частка ўласных рукапісаў (у прыватнасці, рукапіс кнігі «Кароткі нарыс гісторыі беларускай музыкі») страчаны.

Паасобныя рукапісы і пісьмы зберагаюцца ў архівах і бібліятэках Мінска, Вільні, Варшавы, Санкт-Пецярбурга.

## Літаратурная творчасць 
У 1942—1943 гадах пад псеўданімам Шэршань друкаваў сатырычныя вершы ў беластоцкай газеце «Новая дарога». Пісаў вершы і па-польску. Перакладаў на беларускую мову творы ўкраінскага пісьменніка Васіля Стафаніка (друкаваліся ў «Нашай ніве») і француза Альфанса Дадэ.

Псеўданімы і крыптанімы: *Раман Суніца*; *Юры Алелькавіч*; *Саўка Барывой*; *Шэршань*; *Р. Зем.*; *Ром. Зем.*; *Р-н Сун.*; *Р. С-ца.*

## Бібліяграфія 
). Вільня, 1911 г.]]
* Беларуская бібліяграфія: Беларускія кнігі XVI—XVIII стст. // Першы беларускі каляндар «Нашае нівы» на 1910 г. Вільня, 1910;
* Вінцук Дунін-Марцінкевіч, яго жыцьцё і літаратурнае значэньне // Наша ніва. 1910. 25 лістап.;
* Адам Ганоры Кіркор: (Біяграфічна-бібліяграфічны нарыс у 25-летнюю гадаўшчыну сьмерці). Вільня, 1911 /Кірыліца і лацінка/;
* Ян Баршчэўскі — першы беларускі пісьменьнік ХІХ сталецьця: (Успаміны ў 60-ю гадаўшчыну сьмерці). Вільня, 1911 /Кірыліца і лацінка/;
* Тарас Шаўчэнка і беларусы // Наша ніва. 1911. 24 лют.;
* Гульня «Курылка» // Наша ніва. 1912. 1 сак.;
* М-ка Крошын // Bielarus. 1915. 4 чэрв.;
* 400-лецьце беларускага друку // Вольная Беларусь. 1917. 8 жн.;
* Значэньне Францішка Скарыны ў беларускай культуры // Вольная Беларусь. 11 жн.;
* Друк Скарыны і друк сучасны // Вольная Беларусь. 23 жн.;
* Няміга і Менск. Старая беларуская пісьменнасьць // Варта. 1918. № 1;
* Цукраварні на Беларусі. [Менск], 1918;
* Францыск Скарына // Беларускае жыцьцё. 1919. 6 ліп.;
* Васіль Цяпінскі // Беларускае жыцьцё. 14 ліп.;
* Беларускія назовы вуліцаў у Менску // Беларусь. 1919. 4 лістап.;
* Стары замак у Менску // Беларусь. 14—15 лістап.;
* Стары Менск у беларускіх успамінах // Беларусь. 26—27 лістап.; 1920. 3, 13 студз.;
* Варункі нацыянальнага адраджэньня // Звон. 1919. 3 кастр.;
* Станіслаў Манюшка і беларусы // Беларускае жыцьцё, 1920. 19 студз.;
* Гутаркі аб беларускай літаратуры // Новае жыцьцё. 1923. 3 сак.;
* Нацыянальнасьць у Вінцука Дуніна-Марцінкевіча // Заходняя Беларусь. Вільня, 1924;
* Аб беларускай народнай эстэтыцы // Маладняк. 1927. № 3;
* Ян Неслухоўскі (Янка Лучына) і яго няведамыя вершы // Нёман. 1932. № 2.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Гарэцкі М.* Зямкевіч Р. // Гісторыя беларускай літаратуры / М. Гарэцкі. — Мн., 1992
* *Умястоўскі Ф.* Праўда аб рэдагаванні «Нашай долі» (1906): Адказ на пісьмо Саўкі Барывоя (Р. Зямкевіча), апублікаванае ў газ. «Права працы» (Вільня, 1927, 14 снеж., № 3)… // Беларускі дзень. 1927. 24 снеж.
* *Ахрыменка П.* Тарас Шаўчэнка і Беларусь. — Мн., 1969
* *Кісялёў Г.* Загадка беларускай «Энеіды». — Мн., 1971
* *Кісялёў, Г. В.* Пошукі імя: да пытання аўтарства «Энеіды навыварат» і «Тараса на Парнасе» / Г. В. Кісялёў. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1978. — 288 с.
* *Мальдзіс А.* Таямніцы старажытных сховішчаў. — Мн., 1974
* *Кабржыцкая Т.*, *Рагойша В.* Карані дружбы. — Мн., 1976
* 
* *Саламевіч Я.* Слоўнік беларускіх псеўданімаў і крыптанімаў (XVI—XX стст.). — Мн., 1983
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Псіхалогія здрады: беларускі нацыянальны рух вачыма канфідэнта ІІ аддзела польскага Генеральнага штаба 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Калекцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з французскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову