open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Элен Уайт

**Элен Уайт** (; сапр. Гарман (Harmon)  — ) — ідэйны рэфарматар адвентызма і суарганізатар царквы адвентыстаў сёмага дня.

## Біяграфія 
Элэн Гульда Уайт нарадзілася ў сям’і фермераў Роберта і Юнікі Гарман. У сям’і ўсе былі спадкаемнымі членамі метадысцкай царквы. Ранняе дзяцінства Элен прайшло за некалькі міль ад невялічкага мястэчка Горам, штат Мэн. У сем гадоў Элен з бацькамі пераехала ў мястэчка Портленд, штат Мэн. Тут яна і яе сям’я сталі паслядоўнікамі Уільяма Мілера, зашто пасля былі выключаны з метадысцкай царквы. Аднак пасля таго, як не адбылася чаканая падзея, прадказаная Мілерам у яго спробах тлумачэння кнігі Адкрыцця (Апакаліпсісу) з Новага Запавету і Данііла са Старога Запавету, яна, па ўласных сцвярджэннях, мела шэраг адкрыццяў і бачанняў пра ўваход Ісуса Хрыста ў Нябесную скінію, пра неабходнасць выконваць суботу з Дэкалогу (Дзесяці Запавядзей, і пра іншыя змены ў дактрынах адвэнтызма, што паклала пачатак яе прапаведніцка-рэфарматарскай дзейнасці. Была ў ліку заснавальнікаў і рэфарматараў канфесіі адвэнтыстаў сёмага дня. Паводле вучэння адвэнтыстаў, бачанні Элэны Уайт паклалі пачатак вяртанню людзей да здаровага ладу жыцця, правільным узаемаадносінам з Богам і шырокай місіянерскай дзейнасці адвентыстаў сёмага дня.

Катэгорыя:Пацыфісты
Пэр Даніэль Амадэус Атэрбум

**Пэр Даніэль Амадэус Атэрбум** (;  — ) — шведскі паэт, лідар шведскай рамантычнай школы, вядомай у гісторыі скандынаўскай літаратуры пад імем «Фасфарыстаў».

Атэрбум — перад усім лірык. Стыль яго багаты на метафары і параўнанні, часта мудрагелістыя. Найболей значныя па задуме дзве лірычныя паэмы-казкі Атэрбума: «Lycksalighetens Ö» (1827) і паўдраматычная «Fågel Blå» (Сіняя птушка, 1814), сюжэт якіх пазычаны з французскіх казак школы Перо.

## Літаратура 
* Аттербум // Литературная энциклопедия: В 11 т. — [М.], 1929—1939. Т. 1. — [М.]: Изд-во Ком. Акад., 1930. — Стб. 705—706.

Катэгорыя:Паэты Швецыі
Арвід-Аўгуст Афцэліус

**Арвід-Аўгуст Афцэліус** (;  — ) — шведскі паэт-рамантык, прадстаўнік г.зв. гоцкай школы.

Укладальнік зборніка старажытных шведскіх народных песень «Svenska folkvisor från forntiden» (1814—1817). Таксама выдаў шведскія народныя паданні «Svenska folkets sago häfder» (1839—1870). З уласных твораў Афцэліуса папулярнымі былі некаторыя рамансы.

## Літаратура 
* Авцелиус // Литературная энциклопедия: В 11 т. — [М.], 1929—1939. Т. 1. — [М.]: Изд-во Ком. Акад., 1930. — Стб. 648.

Катэгорыя:Паэты Швецыі
Катэгорыя:Перакладчыкі Швецыі
Nirvana

**Nirvana** (МФА: ) — амерыканскі рок-гурт, створаны вакалістам і гітарыстам Куртам Кабейнам і басістам Крыстам Наваселічам у Абердзіне, штат Вашынгтон, у 1987 годзе. У складзе калектыву змянілася некалькі барабаншчыкаў; больш за ўсіх з гуртом граў ударнік Дэйв Гроўл, які далучыўся да Кабейна і Наваселіча ў 1990 годзе.

В 1989 годзе Nirvana стала часткай сіэтлаўскай музычнай сцэны, выпусціўшы на інды-лэйбле Sub Pop дэбютны альбом *Bleach*. Пасля падпісання кантракту з буйным лэйблам DGC Records Nirvana набыла нечаканы поспех з песняй «Smells Like Teen Spirit» з свайго другога альбому *Nevermind*, выпушчанага ў 1991 годзе. Пасля гэтага Nirvana увайшла ў музычны мэйнстрым, папулярызаваўшы паджанр альтэрнатыўнага рока, названы гранжам. Курт Кабейн зрабіўся ў вачах СМІ не проста музыкантам, а «голасам пакалення», а Nirvana зрабілася флагманам «пакалення Х». У 1993 годзе выйшаў трэці і апошні студыйны альбом гурта, *In Utero*, кампазіцыі з якога ў музычны плане моцна адрозніваліся ад папярэдніх работ калектыву.

Нядоўгая, але яркая гісторыя групы перапынілася ў сувязі са смерцю Курта Кабейна 5 красавіка 1994 г, але ў наступныя гады вядомасць каманды толькі расла. У 2002 годзе незавершаны дэмазапіс песні «You Know You’re Right», над якой гурт працаваў незадоўга да смерці Кабейна, заняў першыя радкі сусветных хіт-парадаў. З часу выхаду дэбютнага альбому запісы Nirvana былі прададзеныя ў колькасці больш за 25 мільёнаў асобнікаў у ЗША і больш за 50 мільёнаў па ўсім свеце.

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* Bleach (1989)
* Nevermind (1991)
* In Utero (1993)

## Спасылкі
Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard 200
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1987 годзе
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія зніклі ў 1994 годзе
Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Натуна-Бесар

**Натуна-Бесар** або **Вялікая Натуна** () — найбуйнейшы востраў архіпелага Натуна. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Рыау. Агульная плошча — 1720 км². Насельніцтва — каля 60 тыс. чал.

Востраў з’яўляецца часткай кантынентальнага шэльфа. Утвораны каля 8 тысячагоддзя да н. э. у выніку павышэння ўзроўню акіяна. Берагі пясчаныя, атачаюцца каралавым рыфам. Найвышэйшы пункт — гара Ранаі (1035 м). Не далёка ад яе знаходзіцца парк Аліф, дзе на плошчы 3 га можна бачыць скалы самых незвычайных форм.

Прырода багата на разнастайныя віды птушак, тут жывуць малпы (*Presbytis natunae*), марскія чарапахі, яшчаркі. Багатая фаўна каралавага рыфа.

Клімат трапічны мусонны. Сярэдняя тэмпература +27,1&nbsp;°C. Найбольш сухая пара году — з сакавіка да ліпеня.

На Натуна-Бесар знаходзіцца адміністрацыйны цэнтр астравоў Натуна — Ранаі. Значная частка яго жыхароў займаецца здабычай і транспартыроўкай прыроднага газу. Востраў — афшорная зона. Дзейнічае аэрапорт.

## Спасылкі 
* Wonderful Indonesia
* About Natuna Island 
* Natuna Coral Reef 

Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Катэгорыя:Астравы Паўднёва-Кітайскага мора
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Маябамба

**Маябамба** () — горад на поўначы Перу, за 1363 км ад сталіцы Лімы. Насельніцтва складае каля 77 тысяч чалавек.

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Перу
Афцэліус

* Адам Афцэліус (1750—1837) — шведскі батанік
* Арвід-Аўгуст Афцэліус (1785—1871) — шведскі паэт-рамантык
Нешта (фільм, 1982)

**«Нешта»** () — фантастычны фільм жахаў 1982 года. Рэжысёр Джон Карпентэр, кампазітар Эніа Марыконэ, аператар Дын Кандзі. Сюжэт заснаваны на кнізе Джона Кэмпбэла Хто ідзе?. У 2011 годзе быў зняты прыквел — перадгісторыя падзей.

## Сюжэт 
Камандзе навукоўцаў амерыканскай даследчай базы ў Антарктыдзе трэба будзе сутыкнуцца з невытлумачальным жахам. Адрэзаныя ад усяго свету палярнікі ўступаюць у няроўную сутычку з іншапланетным монстрам, абуджаным пасля тысячагадовай спячкі пад лёдам.

## У ролях 
* Курт Расэл — *Ар Джэй Макрыдзі*
* Уілфард Брымлі — *Др. Блэр*
* Кіт Дэвід — *Чайлдс*
* Дэвід Кленан — *Палмер*
* Т. К. Картэр — *Ноўлс*
* Рычард Э.Дайсарт — *Копер*
* Чарлз Хэлахан — *Вэнс Норыс*
* Пітэр Мэлан — *Джордж Бенінгс*
* Рычард Мазур — *Кларк*
* Дональд Мофат — *Гэры*
* Джоел Поліс — ''Ф'юкс''

## Гл. таксама 
* Нешта (2011)
* Джон Вуд Кэмпбэл

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 1982 года
Катэгорыя:Фільмы жахаў ЗША
Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фантастычныя фільмы жахаў
Катэгорыя:Фільмы пра монстраў
Катэгорыя:Фільмы пра іншапланецян
Катэгорыя:Рэмейкі фільмаў жахаў
Катэгорыя:Фільмы на нарвежскай мове
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Эніа Марыконэ
Мінеральнае возера

thumb|200px|right|Каспійскае мора — найбуйнейшае возера планеты
**Мінеральнае** возера — возера, салёнасць (мінералізацыя) якога перавышае 1 праміле. Вада такіх вадаёмаў адрозніваецца рэзкім смакам і непрыдатная для піцця без дадатковай апрацоўкі.

Мінеральныя азёры падзяляюцца на саланаватыя (ад 1 да 25 праміле) салёныя (ад 25  да 50 праміле) і саляныя (звыш 50 праміле).

Па хімічным складзе мінеральныя азёры падзяляюцца на карбанатныя (содавыя), сульфатныя (горка-салёныя) і хларыдныя (салёныя).

У пераважнай большасці салёныя азёры — бяссцёкавыя вадаёмы, размешчаныя ў засушлівым клімаце. У азёры могуць упадаць прэсныя рэкі, аднак, пры выпарэнні вады нанесеныя мінеральныя рэчывы асядаюць.

Узровень возера можа значна вагацца у залежнасці ад пары года і пагодных умоў. Пры паніжэнні ўзроўню салёнасць возера павялічваецца, пры павышэнні — паніжаецца.

У мінеральных азёрах здабываецца хімічная сыравіна: у карбанатных — сода, у сульфатных — мірабіліт, у хларыдных — павараная соль.

Асобна вылучаюцца азёры ў кратарах вулканаў.

Самае вялікае возера Зямлі — Каспійскае мора — салёнае.

Возера Балхаш у сваім родзе ўнікальнае: частка яго ўтрымлівае прэсную ваду, частка — салёную.

## Вядомыя салёныя азёры 
* Каспійскае мора
* Аральскае мора
* Мёртвае мора
* Вялікае Салёнае возера (найбуйнейшае салёнае ў Заходнім паўшар'і)
* Эльтон — найбуйнейшае ў Еўропе
* Баскунчак
* Падводнае салянае возера

Катэгорыя:Гідралогія
Катэгорыя:Азёры
*
Мізія

**Мізія** () — старажытная гістарычная вобласць на паўночным захадзе Малой Азіі.

Антычныя аўтары звычайна лічылі Мізіяй значныя тэрыторыі паўночнага захаду Малой Азіі. Акрамя так званых Малой і Вялікай Мізіі, у яе складзе вылучалі Трааду, Эолію і Тэўфранію, якія таксама разглядаліся як самастойныя рэгіёны. На захадзе і поўначы Мізія межавала з Эгейскім і Мармуровым морам, на поўдні — з Лідыяй, на ўсходзе — з Віфініяй, на паўднёвым усходзе — з Фрыгіяй.

Гамер апісваў мізійцаў як прымітыўных саюзнікаў траянцаў. Але ў пазнейшыя часы іх не ўзгадвалі. Археалагічныя знаходкі звычайна звязваюць з фрыгійскім або грэчаскім насельніцтвам. У розныя часы Мізія ўваходзіла ў склад Фрыгіі, Лідыі, дзяржавы Ахеменідаў, Македоніі, Старажытнага Рыма, Візантыі. Праз землі Мізіі вандраваў апостал Павел. 

Найбуйнейшы горад Мізіі — Пергам. 

## Спасылкі
*britannica.com
*Rosa Valderrama, Pergamum 

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Малай Азіі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Блізкага Усходу
Жэлацін

**Жэлаці́н** (, ад  «замарожаны») — сталярны (касцяны) клей, празрыстая глейкая маса, якая ўяўляе сабой часткова гідралізаваны бялок калагену, што не мае колеру або мае жаўтлявае адценне. З'яўляецца прадуктам перапрацоўкі (дэнатурацыі) злучальнай тканкі жывёл (калагену).

## Ужыванне 
Жэлацін ужываюць у вытворчасці
* прадуктаў харчавання (гл. Жэлацін харчовы)
* фотаматэрыялаў (гл. Жэлацін фатаграфічны)
* фармацэўтычных лекавых формаў у выглядзе капсул (гл. Жэлацін, лекі)
* газет, часопісаў, грошай (уваходзіць у склад некаторых друкарскіх фарбаў)
* касметыкі.
* шароў для пейнтбола.

Ужываецца для падрыхтоўкі кардона і палатна пры маляванні маслам.

## Заменнікі 
Пры вытворчасці харчовых прадуктаў замест жэлаціну могуць выкарыстоўвацца раслінныя жэлеўтваральнікі:
* Пекцін
* Агар-агар

## Гл. таксама 
* Харчовыя дабаўкі
* Сталярны клей

Катэгорыя:Харчовыя дабаўкі
Катэгорыя:Бялкі
Катэгорыя:Прадукты жывёльнага паходжання
Скоты

**Скоты** — група кельцкіх плямёнаў, якія перасяліліся з кантынента ў Ірландыю не раней 400 г. да н.э.

У выніку зліцця з больш старажытным іберыйскім насельніцтвам Ірландыі і іншымі этнічнымі элементамі ўтварылі старажытнаірландскую народнасць.

Частка скотаў, перасяліўшыся на тэрыторыю сучаснай Шатландыі (верагодна, каля 500 г. н.э.), і стварыла дзяржаву Дал Рыяда, якая першапачаткова мела тэрыторыю як у Шатландыі, так і ў Ірландыі.

Пазней кароль скотаў Кенет Мак-Алпін аб'яднаў у 843 годзе сваё каралеўства Дал Рыяда з Каралеўствам піктаў Фортрыу ў дзяржаву Альба.

У канцы V стагоддзя скоты перайшлі ў хрысціянства. У раннім Сярэднявеччы актыўна ўдзельнічалі ў місіянерскай дзейнасці на еўрапейскім мацерыку.

## Гл. таксама 
* Гэлы

## Спасылкі 
* «Большая советская энциклопедия», 2-е изд., том 39, стр.283.

Катэгорыя:Кельцкія плямёны
Катэгорыя:Гісторыя Шатландыі
Катэгорыя:Гісторыя Ірландыі
Мізія (значэнні)

***Мізія** — старажытная гістарычная вобласць на паўночным захадзе Малой Азіі.
***Мізія** — горад у Балгарыі.
Віфінія

**Віфінія** (, ) — старажытная гістарычная вобласць на паўночным захадзе Малой Азіі. Назва паходзіць ад фракійсіх народаў віфінаў і фінаў, якія перасяліліся на гэтую тэрыторыю ў першай палове 1 тысячагоддзя да н. э. 

Згодна антычным аўтарам Віфінія прылягала да Басфора, межавала з Пафлагоніяй на ўсходзе, Фракіяй і Мізіяй на захадзе, Фрыгіяй на поўдні. У старажытнасці ўваходзіла ў склад Лідыі, потым дзяржавы Ахеменідаў. У 298 - 74 гг. да н. э. вылучылася дзяржава Віфінія з цэнтрам у Нікамедыі. Апошні манарх, стомлены барацьбою з Мітрыдатам Еўпатарам, перадаў яе ў валоданне рымлянам, якія стварылі асобную правінцыю Віфінію.

## Гл. таксама 
* Гераклея Пантыйская

## Літаратура 
* The Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome. / Ed. by Michael Gagarin, Oxford University Press, 2010

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Малай Азіі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Блізкага Усходу
Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Правінцыі Рымскай імперыі
Карл Рабль

**Карл Рабль** (; , Вельс, Верхняя Аўстрыя - , Лейпцыг) — аўстрыйскі эмбрыёлаг, цытолаг і анатам.

## Біяграфія 
Адукацыю атрымаў ва ўніверсітэтах Вены, Лейпцыга і Іены. Прафесар Венскага (з 1885), Пражскага (з 1886) і Лейпцыгскага (з 1904) універсітэтаў. Асноўныя працы па паходжанні і развіцці мезадэрмы, а таксама канечнасцяў і метамерыі галавы пазваночных. Даследаваў развіццё крышталіка і шклопадобнага цела вока, будову сэрца земнаводных, мочапалавой сістэмы акул і інш. Устанавіў палярнасць клеткавых ядраў. Вылучыў сумесна з Т. Баверы тэорыю індывідуальнасці храмасом, выкарыстаную пазней, для абгрунтавання храмасомнай тэорыі спадчыннасці.

Катэгорыя:Постаці аўстрыйскай эмбрыялогіі
Катэгорыя:Анатамы Аўстрыі
Катэгорыя:Постаці аўстрыйскай цыталогіі
Катэгорыя:Постостаці аўстрыйскай медыцыны
Юнас Хельгесан

**Юнас Хельгесан** (; нар. , Гётэбарг) — шведскі пісьменнік, гумарыст і публічны дзеяч.

Нарадзіўся з цэрэбральным паралюшам. Дзякуючы сям’і навучыўся гаварыць, хадзіць, рухацца самастойна, вадзіць машыну, пачаць свой бізнес — цяпер працуе ў якасці лектара. 15 мая 2013 года выступаў у Мінску ў Акадэміі паслядыпломнай адукацыі.

## Кнігі 
* «Так, я нарадзіўся такім»

Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Гумарысты Швецыі
Эра Саарынен

**Эра Саарынен** (; , Кірканумі, Фінляндыя, — , Ан-Арбар, штат Мічыган, ЗША) — амерыканскі архітэктар.

## Біяграфія 
 ў Сент-Луісе]]

Сын Эліэля Саарынена. З 1923 г. жыў у ЗША. Скончыў архітэктурны факультэт Ельскага універсітэта ў Нью-Хейвене (штат Канектыкут; 1934). Пасля смерці бацькі завяршыў рэалізацыю іх сумеснага праекта Тэхнічнага цэнтра кампаніі «Джэнерал мотарс» у Уорэне (штат Мічыган; 1945—1955), адзначанага уплывам Л. Міс ван дэр Роэ. У далейшым Саарынен перайшоў ад строгага рацыяналізму да пошукаў сімвалічнай выразнасці архітэктурнай формы, яе вытанчанай індывідуалізацыі і рамантычнай экспрэсіі (капэла Гарвардскага ўніверсітэта ў Кембрыджы, штат Масачусетс, 1955; хакейны стадыён Ельскага ўніверсітэта, 1958), звяртаецца да скульптурных метадаў формаўтварэння (аэравакзал кампаніі TWA ў аэрапорце Кенэдзі ў Нью-Ёрку, 1962). Сярод твораў Саарынена арганічным спалучэннем пластычна багатай архітэктурнай формы і будаўнічай канструкцыі вылучаецца будынак аэрапорта імя Далеса блізу Вашынгтона (скончаны ў 1962 г.). У канцы 1950-х гг. Саарынен стварыў шэраг збудаванняў у духу амерыканскага неакласіцызму (пасольства ЗША ў Лондане, 1960).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* СААРИНЕН // Энцыклапедыя Кругасвет
* Eero Saarinen: A Reputation for Innovation
* 

Катэгорыя:Архітэктары Хельсінкі
Катэгорыя:Архітэктары Сент-Луіса
Катэгорыя:Архітэктары Лондана
Катэгорыя:Архітэктары Нью-Ёрка
Катэгорыя:Архітэктары Чыкага
Дзяржаўны музей ваеннай гісторыі Рэспублікі Беларусь

**Дзяржаўны музей ваеннай гісторыі Рэспублікі Беларусь** — музей, створаны ў Мінску 3 ліпеня 1993 г. пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь на базе Музея гісторыі войскаў Чырванасцяжнай Беларускай ваеннай акругі, які быў заснаваны ў 1974 г. загадам Міністэрства абароны СССР і адкрыты 21.02.1978 г. У верасні 1992 г. па распараджэнні Савета Міністраў будынак музея перададзены Беларускай праваслаўнай царкве. Экспазіцыя была разабрана. У 1996 г. музею было прадстаўлена памяшканне пры Уруцкім гарнізонным Доме афіцэраў. 6 мая 2002 г. адбылося афіцыйнае адкрыццё музея. З 1996 г. дырэктар М.Г.Печань.

## Экспазіцыя 
Музей размешчаны ў 3 экспазіцыйных залах. Першая зала прысвечана засяленню славянамі тэрыторыі Беларусі, гісторыі Беларусі ў складзе Вялікага княства Літоўскага і Расійскай імперыі, падзеям 1-й сусветнай вайны. Экспануюцца сапраўдная зброя і муляжы (кальчугі, шлемы, шчыты і інш.), рыштунак воінаў сярэдневякоўя, узоры ваеннай вопраткі. Другая зала адлюстроўвае падзеі грамадзянскай вайны 1918-20 гг., міжваенны перыяд, перыяд Вялікай Айчыннай вайны. Сярод экспанатаў узоры ваеннай тэхнікі і ўзбраення, абмундзіраванне і рыштунак, дакументы, карты, схемы, фотаматэрыялы, асабістыя рэчы военачальнікаў С.М.Будзённага, І.Х.Баграмяна, А.М.Васілеўскага, Г.К.Жукава, І.С.Конева, К.К.Ракасоўскага, І.І.Якубоўскага і інш. Прадстаўлены матэрыялы пра буйныя ваенныя вучэнні, што адбываліся на тэрыторыі Беларусі («Днепр», «Бярэзіна», «Захад» і інш.). Маецца спіс выдатных военачальнікаў, якія прайшлі станаўленне ў Беларускай ваеннай акрузе. Трэцяя зала прысвечана пасляваеннаму перыяду, станаўленню Узброеных Сіл СССР у мірны час. Асабліва шырока адлюстравана гісторыя Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь. Прадстаўлены працэсы падрыхтоўкі ваенных кадраў, заканадаўчыя акты, матэрыялы па рэфармаванні беларускай арміі. У экспазіцыі асабістыя рэчы камандуючых Беларускай ваеннай акругай, матэрыялы пра першага Героя Беларусі У.М.Карвата, удзельнікаў ліквідацыі катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і інш.

## Літаратура 
* Музеі Беларусі Музеи Беларуси / [рэдакцыйны савет: Г.П. Пашкоў, Л.В. Календа, М.Г. Нікіцін]. - Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2008. - 559 с.

Катэгорыя:Музеі Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе
Катэгорыя:1993 год у Мінску
Альгова

Назву **Альго́ва** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Альгова — аграгарадок у Віцебскім раёне.
** Альгова — вёска ў Гарадоцкім раёне.
Музей гісторыі беларускага кіно

**Музей гісторыі беларускага кіно** — музей, прысвечаны гісторыі беларускага кінамастацтва. Заснаваны па ініцыятыве беларускіх кінематаграфістаў у Мінску ў 1976 годзе (напярэдадні 50-годдзя выхаду на экран «першага нацыянальнага фільма» «Лясная быль») як ведамасны пры кінастудыі «Беларусьфільм» для збору, сістэматызацыі і захавання матэрыялаў пра нацыянальны кінематограф, папулярызацыі яго дасягненняў і кінакультуры наогул. З 1982 па 1988 гг. размяшчаўся ў Рэспубліканскім Доме кіно (касцёл святых Сымона і Алены) Саюза кінематаграфістаў БССР, з 1988 па 1998 гг. — зноў на кінастудыі, выконваючы ў асноўным архіўную функцыю.

## Першы паверх 
Кіназала на 50 месцаў і відэазала на 10 месцаў, дзе ў сістэматызаваным парадку з верасня па чэрвень дэманструецца айчынная і замежная кінакласіка: музейная кіна(відэа)тэка налічвае ўжо больш за дзве тысячы помнікаў кінакультуры, значную частку якіх складаюць экранізацыі твораў беларускай і замежнай літаратуры.

## Другі паверх 
Экспазіцыйная зала (140 м²), дзе размешчана пастаянная экспазіцыя «Беларускі кінематограф як нацыянальная каштоўнасць», якая змяшчае разнастайныя матэрыялы (каля 800 экспанатаў) пра творчасць кінарэжысёраў Юрыя Тарыча і Уладзіміра Корш-Сабліна і лепшыя фільмы нацыянальнай, дзіцячай і ваеннай тэматыкі за 85-гадовую гісторыю існавання кінавытворчасці на тэрыторыі Беларусі (у тым ліку і тыя, што ў 2004 г. ўнесены ЮНЕСКА ў спіс рэпрэзентатыўных твораў сусветнай кінематаграфіі).

## Трэці паверх 
Выставачная зала (100 м²), дзе ладзяцца персанальныя і калектыўныя мастацкія выстаўкі (жывапіс, графіка, мастацкая фатаграфія і г.д.) беларускіх кінематаграфістаў (мастакоў-пастаноўшчыкаў, мастакоў па касцюмах, кінааператараў) і іншых дзеячаў айчыннага мастацтва.

## Спасылкі 
* Старонка музея 
* 

Катэгорыя:Музеі Мінска
Катэгорыя:Кінематограф Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1976 годзе
Катэгорыя:1976 год у Мінску
Катэгорыя:Дзяржаўны музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь
Тэрмахалінная цыркуляцыя

**Тэрмахалінная цыркуляцыя** - цыркуляцыя, якая ствараецца за кошт перападу шчыльнасці вады, што ўтварыўся з прычыны неаднастайнасці размеркавання тэмпературы і салёнасці ў акіяне.

## Сутнасць 
Тэрмін *Тэрмахалінная цыркуляцыя* адносіцца да той часткі буйнамаштабнай акіянічнай цыркуляцыі, якая выклікаецца градыентамі шчыльнасці ў выніку дзеяння патокаў прэснай вады і цяпла. Прыметнік *тэрмахалінны* складаецца з двух частак: *тэрма* - тэмпература і *халін* - салёнасць. Гэтыя два фактары (тэмпература і салёнасць) разам вызначаюць шчыльнасць марской вады. Ветравыя паверхневыя плыні (такія як Гальфстрым) перамяшчаюць воды з экватарыяльнай частцы Атлантычнага акіяна да поўначы. Гэтыя воды адначасна астуджаюцца і ў выніку за кошт павелічэння шчыльнасці апускаюцца да дна (фармуючы Паўночна-Атлантычнага глыбінную водную масу). Шчыльныя воды на глыбінях перамяшчаюцца ў бок, процілеглы кірунку руху ветравых плыняў. Хоць вялікая іх частка падымаецца назад да паверхні ў раёне Паўднёвага акіяна, самыя старыя з іх (з транзітным часам каля 1600 гадоў) паднімаюцца ў паўночнай частцы Ціхага акіяна (Primeau, 2005). Такім чынам паміж акіянскімі басейнамі існуе пастаяннае перамешванне, якое памяншае розніцу паміж імі і аб'ядноўвае акіяны Зямлі ў глабальную сістэму. Падчас руху водныя масы пастаянна перамяшчаюць як энергію (у форме цяпла), так і рэчыва (часціцы, раствораныя рэчывы і газы), таму тэрмахалінная цыркуляцыя істотна ўплывае на клімат Зямлі. 

Тэрмахалінную цыркуляцыю часта называюць *акіянскім канвеерам*, або *акіянскай канвеернай стужкай* (: *ocean conveyor belt*).

Катэгорыя:Фізіка мора
Катэгорыя:Акіяналогія
Цыркуляцыя атмасферы

**Цыркуляцыя атмасферы** — планетарная сістэма паветраных цячэнняў над зямным шарам. 

Сістэма замкнёных плыняў паветраных мас праяўляюцца ў маштабах паўшар'яў або ўсяго зямнога шара. Падобныя плыні прыводзяць да пераносу рэчыва і энергіі ў атмасферы як у шыротным, так і ў мерыдыянальным кірунках, праз што з'яўляюцца найважнейшым кліматаўтваральным працэсам, ўплываючы на надвор'е ў любым месцы планеты.

Асноўная прычына цыркуляцыі атмасферы - сонечная энергія і нераўнамернасць яе размеркавання на паверхні планеты, у выніку чаго розныя ўчасткі глебы і паветра маюць розную тэмпературу і, адпаведна, розны атмасферны ціск (барычны градыент). Акрамя Сонца на рух паветра ўплывае кручэнне Зямлі вакол сваёй восі і неаднароднасць яе паверхні, што выклікае трэнне паветра аб глебу і яго перасоўванне.

Паветраныя плыні па сваіх маштабах змяняюцца ад дзясяткаў і сотняў метраў (такія рухі ствараюць лакальныя вятры) да сотняў і тысяч кіламетраў, прыводзячы да фарміравання ў трапасферы цыклонаў, антыцыклонаў, мусонаў і пасатаў. У стратасферы адбываюцца пераважна занальныя пераносы (што абумоўлівае існаванне шыротнай занальнасці). у верхняй трапасферы і ніжняй стратасферы - струменныя цячэнні, якія рухаюцца з вялікай скорасцю. Глабальнымі элементамі атмасфернай цыркуляцыі з'яўляюцца так званыя цыркуляцыйныя ячэйкі - ячэйка Хадлі, ячэйка Ферэла, палярная ячэйка.

## Літаратура 
* Геаграфічныя паняцці і тэрміны. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-085-8

Катэгорыя:Атмасфера
Катэгорыя:Кліматалогія
Гарады Швецыі

У цяперашні час у Швецыі няма юрыдычнага дзялення населеных пунктаў на гарадскія і сельскія. Тым не менш паняцце «горад» (шв. stad) існуе і мае як мінімум тры розныя значэнні:
# гістарычнае як назва населенага пункта
# гістарычнае як назва камуны
# статыстычнае — горадам лічыцца населены пункт з насельніцтвам ад 10000 чалавек.

## Спіс гарадоў 
Ніжэй прыведзены гарады, якія падыходзяць да ўсіх вышэйнапісаных патрабаванняў:
* Алінгсас
* Арбуга
* Арвіка
* Бурас
* Буу
* Будэн
* Бурленгэ
* Бурас
* Вадстэна
* Варберг
* Векшэ
* Венерсбарг
* Вернаму
* Вестэрвік
* Вестэрос
* Вісбю
* Гётэбарг
* Еўле
* Істад
* Ёнчэпінг
* Кальмар
* Карлскруна
* Карлскуга
* Карлстад
* Карлсхамн
* Катрынехольм
* Кіруна
* Крыстыянстад
* Крысцінехамн
* Кунгсбака
* Кунгэльв
* Ландскруна
* Лахальм
* Лерум
* Лідзінгё
* Лідчэпінг
* Лінчэпінг
* Лулеа
* Лунд
* Мальмё
* Марыестад
* Марстранд
* Мерста
* Мутала
* Несшэ
* Нортэлье
* Норчэпінг
* Нючэпінг
* Окерсберга
* Оскарсхамн
* Пітэа
* Сандвікен
* Сігтуна
* Сімрысхамн
* Сканёр-мед-Фальстэрбу
* Стакгольм
* Стрэнгнес
* Сундсваль
* Сёдэрчэпінг
* Сёдэртэлье
* Сёдэрхамн
* Сёльвесбарг
* Солефтэа
* Трэлебарг
* Трольхетан
* Труса
* Тумба
* Турсхела
* Тэбю
* Удэвала
* Ульрысехамн
* Умеа
* Упландс-Весбю
* Упсала
* Фальчэпінг
* Фалькенберг
* Фалун
* Хальмстад
* Хельсінгбарг
* Хернесанд
* Хеслехольм
* Худзіксваль
* Чэпінг
* Шэлефтэа
* Шэнінгэ
* Шэўдэ
* Экшэ
* Энгельхольм
* Энчэпінг
* Эрэбру
* Эрншэльдсвік
* Эскільстуна
* Эслеў
* Эстэрсунд
* Ю


Швецыя
Катэгорыя:Спісы:Швецыя
Астравы Швецыі

Паводле статыстычнай справаздачы за 2013 год, у Швецыя мае 267 570 астравоў, менш за 1000 з якіх заселены. Іх агульная плошча — 1,2 мільёна гектараў, што адпавядае 3 % агульнай плошчы сушы Швецыі. Большая частка астравоў знаходзіцца ў раёнах Балтыйскага заліва і Батнічнага заліва.

## Найбуйнейшыя астравы 
* Востраў Готланд
* Востраў Эланд
* Уруст
* Востраў Катая
* Востраў Інгаро
* Востраў Вісінгсё

Швецыя

Катэгорыя:Спісы:Швецыя
Быхаўскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей

**Быхаўскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей** — музей у Быхаве, размяшчаеца ў будынку былой мужчынскай гімназіі канца XIX — пачатку ХХ стст. па вуліцы Леніна, 40.

## Гісторыя 
Заснаваны ў г.Быхаў паводле рашэння Бюро ЦК КПБ ад 4 чэрвеня 1979 г. Адкрыты для наведвальнікаў 29 чэрвеня 1984 г. Базай для яго стварэння стаў музей рэдакцыі раённай газеты «Маяк Прыдняпроўя», які дзейнічаў з 22 чэрвеня 1970 г. на грамадскіх пачатках. У розныя гады музеем кіравалі І. В. Вараб’ёў, С. М. Бажкоў. З 1990 г. дырэктар Л. М. Буштак.

У снежні 2000 г. музей закрыты для наведвальнікаў. У 2002 г. рашэннем Быхаўскага райвыканкама яму перададзены іншы будынак, рэканструкцыя якога вядзецца з 2005 г. На 01.07.2008 г. дзеючай экспазіцыі музей не мае.

## Экспазіцыя 
Асноўны фонд музея (2008) налічвае 5599 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 1852 адзінак. Сярод экспанатаў матэрыялы па гісторыі Быхаўскага замка, пра падзеі Паўночнай вайны 1700-21 гг., вайны 1812 г., грамадзянскай вайны 1918-20 гг., Вялікай Айчыннай вайны і ўдзел у ёй землякоў, дакументы, прысвечаныя ўраджэнцу раёна маршалу авіяцыі С. А. Красоўскаму. Прадстаўлены матэрыялы пра развіццё эканомікі, медыцыны, адукацыі, культуры і спорту раёна, пра жывёльны і раслінны свет Быхаўшчыны. Музей мае багатыя нумізматычную, этнаграфічную, археалагічную (у тым ліку зуб і фрагменты біўняў маманта, каменныя прылады працы) калекцыі, зборы твораў жывапісу, графікі, скульптуры. У фондах захоўваецца шмат мемарыяльных рэчаў, якія належалі знакамітым быхаўчанам.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Музеі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Культура Быхава
Катэгорыя:Славутасці Быхава
Свята-Троіцкі манастыр (Смаленск)

**Свята-Троіцкі манастыр** — жаночы праваслаўны манастыр у Смаленску.

У 1669 годзе быў пераасвячоны з уніяцкага манастыра базыльянаў. Да 1703 года ў манастыры жылі смаленскія архірэі. Першапачаткова пабудовы былі драўлянымі.

Каменны Троіцкі сабор узведзены паміж 1672—1675 гадамі па ініцыятыве смаленскага мітрапаліта Варсанофія Яропкіна на сродкі з казны. У тыя ж гады на поўнач ад сабора пабудаваны драўляны дом для настаяцеля (разбураны ў 1943 годзе, хоць пад асфальтам захоўваецца шырокі Г-падобны склеп). У 1697 годзе сабор пацярпеў ад урагану, а ў 1727 годзе перабудаваны пад кіраўніцтвам біскупа Гедэона: узведзены другі паверх, з поўначы да алтара прыбудавана рызніца. У 40-я гады XVIII стагоддзя з поўдня да сабора прыбудавана каменная пахавальня над пахаваннямі смаленскіх мітрапалітаў. У тыя ж гады пабудаваная і званіца.

У 60-х гг. XVIII стагоддзя пабудавана Ганназачаццеўская царква, якая з 1767 года стала бальнічнай. У канцы XVIII стагоддзя пабудавана агароджа. Размешчаны па адрасе: Вялікая Савецкая, д. 9

## Троіцкі сабор 
Бясслупавы, аднагаловы. Цэнтральны аб'ём храма — высокі чацверык з пяціграннай апсідай. З захаду да яго прымыкае трохі паніжаная трапезная з Г-падобнымі ганкамі, якія вядуць на другі паверх. Храм і ўсе яго прыбудовы двухпавярховыя.

Шырокі фрыз пераходзіць у паўкруглыя франтоны. Памяшканні перакрытыя стуленымі скляпеннямі.

Старадаўнія інтэр'еры страчаны.

Будынак рэстаўраваны ў 1979—1980 гадах.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Троіцкі манастыр на сайце www.sobory.ru

Катэгорыя:Манастыры Расіі
Катэгорыя:Манастыры Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Смаленска
Катэгорыя:Руская архітэктура XVII стагоддзя
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Смаленску
Шведскі алфавіт

**Шведскі алфавіт** — сістэма пісьма шведскай мовы на аснове лацінскай графікі.

Сучасны шведскі алфавіт заснаваны на лацінцы і складаецца з 29 літар:

Літары À, É і Ü з'яўляюцца варыянтамі адпаведна A, E и U.

Літары Q, W, Z, É выкарыстоўваюцца: 

1) у запазычаных словах (webb, zon, idé); *qu* звычайна змяняецца на *kv*, за выключэннем уласных імёнаў і вытворных ад іх;

2) у некаторых прозвішчах спрадвечна шведскага паходжання (Ahlqvist, Wall, Zetterström, Tydén).

## Спасылкі 
* «Alfabetet blir längre — växer med W» , DN 21 april 2006 
* Svenska Akademien presenterar upplaga 13 med SAOL och berättar om W.  

Катэгорыя:Шведская мова
Катэгорыя:Алфавіты на аснове лацінскага
Эагр

**Эагр** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі бог аднайменнай ракі ў Фракіі, заступнік вінаробаў. Нашчадак тытана Атланта, муж музы Каліопы, бацька знакамітых музыкантаў Арфея і Ліна. У міфах пра Арфея часам атаясамляўся з Апалонам. У больш позніх сачыненнях маляваўся як паслядоўнік Дыяніса.

## Спасылкі 
* OEAGRUS
* ORPHEFS — ΟΡΦΕΥΣ

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Фракійцы
Гарлачык жоўты

**Гарла́чык жоўты** (*Nuphar*) — род кветкавых раслін сямейства гарлачыкавых.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя бессцябловыя травяністыя расліны з моцным тоўстым гарызантальным карэнішчам і плаваючым на паверхні вады авальна-зліптычным, вялікім глыбока-сэрцападобным скурыстым лісцем на доўгіх чаранках. Кветкі адзіночныя, двухполыя, жоўтыя ці аранжавыя, з моцным пахам, дыяметрам да 2—5 см, на доўгіх кветаножках, з 5 жоўтымі, знізу зялёнымі чашалісцікамі і шматлікімі пялёсткамі. Рыльца амаль лейкападобнае, з 10-20 прамянямі. Плод — падобная да гарлачыку (адсюль назва) шматнасенная сакавітая зялёная ягада.

## Пашырэнне 
Адрозніваецца больш за 10 відаў. Пашыраны пераважна ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я; на Беларусі трапляюцца , і вельмі рэдкі . Растуць у азёрах, вадасховішчах, у рэках з павольнай плынню на глыбіні да 2 м, нярэдка ўтвараюць зараснікі. Вядомы міжвідавыя гібрыды.

## Значэнне і выкарыстанне 
Лекавыя, кармавыя і дэкаратыўныя расліны. Карэнішча мае ядавіты алкалоід нуфарын, крухмал, дубільныя і іншыя рэчывы.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарлачыкавыя
Гарлянка

**Гарля́нка**, дуброўка (*Ajuga*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя, двухгадовыя і шматгадовыя апушаныя травяністыя расліны з прамастойным або ўзыходным сцяблом. Лісце суцэльнае, сцябловае часам трохраздзельнае, супраціўнае, ніжняе часта сабранае ў прыкаранёвую разетку, суцэльнакрайняе або зубчастае. Кветкі сінія, блакітныя, ружовыя, белыя, зрэдку жоўтыя, у несапраўдных пазушных кальчаках, сабраных у коласападобныя суквецці. Плод — шматарэшак.

## Арэал і экалогія 
Адрозніваецца каля 50 відаў. Пашыраны ўсюды, пераважна ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я. На тэрыторыі Беларусі трапляюцца: , расце пераважна ў лісцевых і мяшаных лясах, хмызняках, на лугах і палянах;  часам расце на сухіх схілах і лугах, у хваёвых лясах, каля дарог і ў ярах;  трапляецца каля дарог і сцежак у хвойных лясах.

## Значэнне 
Лекавыя (вяжучы, мачагонны, ранагоючы сродак), меданосныя і дэкаратыўныя расліны.

## Літаратура 
* *Марозава Т.* Гарлянка // 
*  — С. 564—565.

Катэгорыя:Ясноткавыя
Наскальныя рэльефы ў Тануме

**Наскальныя рэльефы ў Тануме** — комплекс петрогліфаў у аднайменным горадзе Танум, Швецыя. Былі выяўлены ў 1972 годзе Эйджам Нільсенам, які першапачаткова меў намер усталяваць у скале дынаміт для правядзення будаўнічых работ.

Комплекс налічвае каля 3000 малюнкаў, згрупаваных больш чым у 100 месцах уздоўж 25-кіламетровай лініі, якая была берагам фіёрда ў бронзавым веку. Плошча комплексу - 0,5 км². Узрост малюнкаў ад 3800 да 2600 гадоў. На петрогліфах намаляваны сюжэты з жыцця старажытных людзей - паляванне, побыт, зброя, жывёлы, лодкі.

Малюнкі знаходзяцца пад пагрозай знікнення ў выніку негатыўнага ўплыву навакольнага асяроддзя, у прыватнасці, іх акіслення. Некаторыя петрогліфы пафарбаваны ў чырвоны колер, каб турысты маглі лепш іх разгледзець.

## Галерэя 

Image:Tanum_carvings_grieving_woman.jpg|Жанчына
Image:Tanun_carvings_birds.jpg|Птушкі
Image:Tanun_carvings_funeral boat.jpg|Пахавальны човен
Image:Tanun_carvings_snake.jpg|Змяя
File:Tanum 1975 01.jpg
File:Tanum 1975 05.jpg
File:Tanum 1975 02.jpg
File:Tanum 1975 03.jpg
File:Tanum 1975 08.jpg

## Спасылкі 
*Малюнкі на сайце ЮНЕСКА

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Швецыі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Швецыі
Катэгорыя:Гісторыя Швецыі
Катэгорыя:Петрогліфы Еўропы
Ціхановіч

**Ціхановіч** — беларускае прозвішча. Утворана ад імя Ціхан.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Рыгоравіч Ціхановіч (1952—2017) — беларускі эстрадны спявак.
* Валянцін Мікалаевіч Ціхановіч — беларускі графік.
* Генрых Яўгенавіч Ціхановіч (1937—2000) — беларускі мастак.
* Іван Станіслававіч Ціхановіч (Цехановіч) — гісторык, лінгвіст і публіцыст.
* Канстанцін Георгіевіч Ціхановіч — беларускі графік.
* Міхаіл Рыгоравіч Ціхановіч (1920—2003) — поўны кавалер Ордэна Славы.
* Платон Максімавіч Ціхановіч (1838—1922) — беларускі праваслаўны святар, мовазнаўца.
* Яўген Мікалаевіч Ціхановіч (1911—2005) — беларускі мастак і мемуарыст.
Максіміліян Аляксандравіч Валошын

**Максіміліян Аляксандравіч Валошын**, па нараджэнні **Кірыенка-Валошын** (, , Расійская імперыя — , , Крымская АССР, РСФСР, СССР) — рускі , , -пейзажыст, мастацкі і літаратурны .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і юрыста, калежскага саветніка. Неўзабаве па нараджэнні сына адносіны бацькоў разарваліся, Максіміліян застаўся з маці, Аленай Атабальдаўнай (па нараджэнні Глазер, 1850—1923), да канца яе жыцця паміж маці і сынам трымаліся роднасныя і творчыя адносіны. Бацька памёр у 1881 годзе.

Ранняе дзяцінства прайшло ў Таганрозе і Севастопалі. Сярэднюю адукацыю пачаў у 1-й Маскоўскай гімназіі. Калі Максіміліян з маці пераехаў у Кактэбель у 1893 годзе, то пайшоў у Феадасійскую гімназію (будынак захаваўся, цяпер у ім Феадасійскі дзяржаўны фінансава-эканамічны інстытут (ФДФЭІ)).

У 1897—1899 гадах Максіміліян вучыўся ў Маскоўскім універсітэце, быў адлічаны «за ўдзел у беспарадках» з правам аднаўлення, але працягваць навучанне не стаў, заняўся самаадукацыяй. У 1900-х гадах шмат падарожнічаў, займаўся ў бібліятэках Еўропы, слухаў лекцыі ў Сарбоне. У Парыжы браў урокі малявання і гравюры ў мастачкі Лізаветы Круглікавай.

Вярнуўся ў пачатку 1903 года ў Маскву, зблізіўся з рускімі сімвалістамі; пачынае актыўна публікавацца. З гэтага часу жыў напераменку то ў Расіі, то ў Парыжы, рабіў шмат для збліжэння рускага і французскага мастацтва; з 1904 года з Парыжа рэгулярна пасылае карэспандэнцыі для газеты «Русь» і часопіса «Весы», піша пра Расію для французскай прэсы.

Пасля рэвалюцыі Максіміліян Валошын жыў у Кактэбелі, у доме, пабудаваным у 1903—1913 гадах яго маці. Тут ён стварыў мноства акварэляў, якія склалі яго «Кактэбельскую сюіту».

У гады Грамадзянскай вайны паэт спрабаваў зменшыць варожасць, ратуючы ў сваім доме спачатку чырвоных ад белых, затым, пасля перамены ўлады, — белых ад чырвоных. Ліст, накіраваны Валошыным у абарону арыштаванага белымі Восіпа Мандэльштама, вельмі імаверна, выратаваў таго ад расстрэлу.

У 1924 годзе з адабрэння Наркамасветы Валошын ператварае свой дом у Кактэбелі ў бясплатны дом творчасці (пасля — Дом творчасці Літфонду СССР).

9 сакавіка 1927 года зарэгістраваны шлюб Максіміліяна Валошына з Марыяй Сцяпанаўнай Забалоцкай (1887—1976), яна падзяліла з ім цяжкія 1922—1932 гады і была апорай. Пасля смерці паэта яна здолела захаваць яго творчую спадчыну і сам «Дом паэта».

Валошын памёр пасля другога інсульту 11 жніўня 1932 года ў Кактэбелі і пахаваны на гары Кучук-Янышар паблізу Кактэбеля. Свой дом Валошын завяшчаў Саюзу пісьменнікаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Мастацкія крытыкі Расіі
Катэгорыя:Мастацкія крытыкі СССР
Катэгорыя:Эсэісты Расіі
Катэгорыя:Дуэлянты
Катэгорыя:Масоны ВЛФ
Катэгорыя:Памерлі ад інсульту
Катэгорыя:Антрапасофія
Генрых Яўгенавіч Ціхановіч

**Генрых Яўгенавіч Ціхановіч** (, Мінск — , Мінск) — беларускі мастак – жывапісец, графік, майстар экслібрыса. Сын Я. Ціхановіча і Л. Галубок.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча (1957), Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1963). Вучыўся ў А. Малішэўскага, В. Цвіркі. Удзельнічаў у мастацкіх выстаўках з 1963.

Сябра Саюза мастакоў БССР з 1970. У 1997—1998 выкладчык Беларускай акадэміі мастацтваў.

Быў зацікаўлены тэмамі гістарычнага і сацыяльнага характару, стварыў драматычны свет вобразаў, уводзіў у кампазіцыю фантастычныя пласты, ствараў метафарычную прастору, абапіраючыся на канкрэтныя падзеі: «Мірная раніца» (1965), «1905 год» (1966), «Хто з мячом да нас прыйдзе…» (1967), Аблічча вайны" (1985), «Дзяды ў Курапатах» (1992), «Не спі, Радзіма» (1998), «Толькі б не было вайны», «Памяці сына» (абодва 2000). Аўтар партрэтаў «Ля сіняй бухты. М.Багдановіч» (1985), «Францыск Скарына» (1986), «Мой дзед Галубок» (1992), «Янка Купала. Сорак першы», «А. Міцкевіч. Вязень» (абодва 1998) і інш; лірычных пейзажаў «За акном майстэрні» (1985), «Браслаўскі краявід» (1990), «Няміга сніцца мне» (1995), эпахальная карціна «Веру уваскрэснеш», «Бітва пад Воршай» і інш.; серыя акварэлей «Нарачанская сюіта» (1972—1975), «Камаз будуецца» (1974), «Азёры Карэліі» (1980), «Незабыўны Байкал» (1981); афортаў «Наваполацкі нафтаперапрацоўчы камбінат» (1975), «Метрабудаўцы Мінска» (1982—1985); экслібрысаў. 

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, фондзе Беларускага саюза мастакоў, Беларускім музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, Літаратурным музеі Янкі Купалы, Музеі гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Беларусі і інш. У Старадарожскім мастацкім музеі захоўваецца да 100 твораў мастака.

Пахаваны на Паўночных могілках.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў БССР
Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках
Катэгорыя:Экслібрысісты Беларусі
Томас Мур

**Томас Мур** (,  — ) — паэт, песеннік і аўтар балад. Адзін з асноўных прадстаўнікоў ірландскага рамантызму. Найбольш вядомымі яго творамі з'яўляюцца «Апошняя ружа лета» і зборнік «Ірландскія мелодыі».

## Біяграфія 
Вучыўся ў Дублінскім універсітэце. Дэбютаваў зборнікамі вершаў «Оды Анакрэонта» (1800) і «Паэтычныя творы» (1801). Узор рамантычнай лірыкі — «Ірландскія мелодыі» (1807—34), у якіх апяваецца трагічны лёс Ірландыі і барацьба ірландскага народа. Аўтар рамана «Эпікурэец» (1827), рамантычных паэм «Лада Рук» (1817) і «Любоў анёлаў» (1823), сатырычных твораў («Казкі пра Свяшчэнны Саюз», 1823; «Мемуары капітана Рока», 1824, і інш.), біяграфіі Р. Шэрыдана (1825). Апублікаваў «Пісьмы і дзённікі лорда Байрана з заўвагамі пра яго жыццё» (1830), «Гісторыю Ірландыі» (1835—46). 

Ірландыя, яе лёс, пераважаюць у тэматыцы Мура. Нават у вобразах яго ўсходняга рамана «Лала Рук» лёгка пазнаць ірландскіх змагароў за свабоду, а ў матывах яго ўстаўных паэм — ірландскія матывы. Агульны характар усёй творчасці Мура ў цэлым адбіўся і на яго мастацкіх сродках. У яго паэзіі няма напружанага дзеяння, няма драматызму і пафасу барацьбы, няма глыбокіх супярэчнасцяў сіл змагання. Усе кантрасты ў Мура згладжваюцца, зло затушоўваецца. Вытанчанае эстэцтва вылучаецца на першы план.

## Беларускія пераклады 
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Тэксты вершаў Т. Мура на эканамічныя тэмы 
* Сачыненні Т. Мура на старонцы праекта Гутэнберг (на англ.)
* Даведнік па творах Мура, якія сталі песнямі на розных мовах (на англ.)

Катэгорыя:Паэты Ірландыі
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Мур

**Мур** — сінонім абарончай сцяны, таксама англійскае прозвішча.

* Леанінскі мур —  сярэдневяковае ўмацаванне ў Рыме.
* Прускі мур — тып канструкцыі будынку.

## Прозвішча 
* Алан Мур — англійскі празаік, драматург.
* Бобі Мур — англійскі футбаліст.
* Гаральд Грэгары Мур — генерал-лейтэнант ЗША.
* Генры Спенсер Мур — брытанскі мастак і скульптар.
* Дадлі Мур — брытанскі камедыйны акцёр.
* Джозеф Мур — генерал-лейтэнант ВПС ЗША.
* Джуліяна Мур (нар. 1960) — амерыканская кінаактрыса.
* Дэмі Мур — амерыканская кінаактрыса.
* Клаўд Томас Стэнфілд Мур — брытанскі пейзажыст.
* Майкл Мур — амерыканскі рэжысёр-дакументаліст.
* Мэры Тайлер Мур — амерыканская актрыса, камедыянтка.
* Роджэр Мур — англійскі кінаакцёр.
* Станфард Мур — амерыканскі біяхімік.
* Томас Мур — ірландскі паэт.
* Цёрстан Мур — амерыканскі музыкант.

## Тапонім 
* Мур (акруга, Тэхас)
Гарліца

**Гарлі́ца** (*Berteroa*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Адна-, двух- і шматгадовыя шаравата-зялёныя травяністыя расліны з прамастойным галінастым сцяблом. Лісце суцэльнае, чаргаванае, падоўжана-ланцэтнае. Кветкі дробныя, двухполыя, белыя, у галоўчатых гронках. Плод — авальны стручок. Насенне пляскатае, акаймаванае.

## Распаўсюджанне 
Вылучаюць 8) відаў. Пашыраны ў Еўропе, Азіі і Міжземнамор’і. На тэрыторыі Беларусі паўсюдна трапляецца , расце на палях, сухіх лугах, пустках, узгорках, каля дарог, на сметніках і пясчаных мясцінах.

## Выкарыстанне 
Лекавыя (мачагонны, патагонны, вяжучы, заспакаяльны і ранагаючы сродак) і меданосныя расліны; пустазелле.

## Віды 
Згодна з The Plant List:
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Гарліца //  — С. 62.
*  — С. 564.

## Спасылкі 
* 
* Berteroa // The Plant List

Катэгорыя:Капуставыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Гарлюха

**Гарлю́ха**, **Гарчак жоўты** (*Picris*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Адна-, двух-, радзей шматгадовыя апушаныя травяністыя расліны з прамастойным галінастым сцяблом вышынёю да 1 м. Лісце цэльнае, чаргаванае, падоўжана- або эліпсоідна-ланцэтнае, зубчастае. Кветкі язычковыя, жоўтыя, у кошыках, сабраных на канцы сцябла ў парасона- і шчыткападобныя мяцёлкі. Плод — сямянка з чубком.

## Арэал 
Адрозніваецца каля 40 відаў. Пашыраны ў Еўропе, Азіі, Міжземнамор’і і Паўночнай Афрыцы. На Беларусі зрэдку ў лясах, хмызняках, на лугах, як пустазелле на палях трапляецца .

## Віды 
Паводле базы даных *The Plant List*, род уключае 61 від:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Лекавыя (мачагонны, жаўцягонны, крыху слабіцельны і болесуцішальны сродак) і меданосныя расліны; некаторыя віды — пустазелле.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астравыя
Шалёны агурок

**Шалёны агурок** (*Ecballium elaterium*) — кветкавая расліна сямейства гарбузовых.

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна. Сцёблы распасцёртыя або ўзыходныя, даўжынёю да 2 м, без вусікаў. Лісце лопасцевае, шурпатае, знізу шаравата-лямцавае. Кветкі жоўтыя, аднадомныя. Плады сакаўныя, эліптычныя, цвёрда-шчаціністыя, даўжынёю 3—6 см, нагадваюць агурок, спелыя лёгка аддзяляюцца ад кветаножкі і выкідваюць праз адтуліну моцны струмень слізі з насеннем (адсюль назва). 

## Распаўсюджанне 
Пашыраны ў Паўднёвай і Усходняй Еўропе, у Цэнтральнай і Заходняй Азіі. Трапляецца на сухіх камяністых схілах, прыморскіх пясках, каля жылля.

## Выкарыстанне 
Лекавая расліна. Вялікія дозы соку пладоў выклікаюць атручэнне. 

## Літаратура 
* *Траццякоў Дз.* Шалёны агурок // 

Катэгорыя:Гарбузовыя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Чаёт ядомы

**Чаёт ядомы**, мексіканскі агурок (*Sechium edule*) — від кветкавых раслін сямейства гарбузовых.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая трава з лазячым пры дапамозе вусікаў сцяблом даўжынёю некалькі метраў. Лісце 5-лопасцевае. Кветкі аднаполыя, аднадомныя, жаўтавата-белыя, тычынкавыя — у гронках, песцікавыя — адзіночныя. Плады грушападобныя, буйныя (часам да 1 кг).

## Значэнне і выкарыстанне 
Культывуецца ў трапічных і субтрапічных краінах. Спажываюцца ў ежу няспелыя плады і крухмаланосныя клубні. Сцёблы — матэрыял для плеценых вырабаў.

## Літаратура 
* Чаёт // БЭ ў 18 т. Т. 17. Мн., 2003.

Катэгорыя:Гарбузовыя
Катэгорыя:Харчовыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1800 годзе
Рэкі Швецыі

У спісе змешчаны сістэматычны пералік **рэк Швецыі** з поўначы на поўдзень.

У шведскай мове існуе адразу некалькі словаў, што азначаюць «*рака*»: у паўночнай і цэнтральнай частцы Швецыі звычайна сустракаюцца гідронімы *«älv»*, у паўднёвай — *«å»* і *«ström»*. Буйныя рэкі, што ўпадаюць у мора і знаходзяцца за межамі Скандынавіі маюць назву *«flod»*.

Назва ракі  (), што цячэ на паўднёвым захадзе Швецыі, супадае з назвай японскага аўтамабілебудаўнічага канцэрну «Nissan».

## Рэкі, што ўпадаюць у Батнічны заліў і Кваркен 
* Турнеэльвен
* Каліксэльвен
* Ронээльвен
* 
* 
* Шэлефтээльвен
* Умеэльвен

## Рэкі, што ўпадаюць у  
* 
* 
* Юнган
* Юснан
* 

## Рэкі, што ўпадаюць у Балтыйскае мора 
*  (з азёрамі Меларэн і Ельмарэн)
*  (з возерам Ветэрн)
* 
* 
* 
* 

## Рэкі, што ўпадаюць у Эрэсун, Катэгат і Скагерак 
* 
* 
* 
* Этран
* 
* Гёта-Эльв (разам з ракой Кларэльвен і возерам Венерн), а таксама Гёта-канал

## Спасылкі 
* Sveriges meteorologiska och hydrologiska institut (SMHI)  


Швецыя
Катэгорыя:Спісы:Швецыя
Бружмель пахучы

**Бружмель пахучы**, **Капрыфоль**, **Бружмель духмяны** (*Lonicera caprifolium*) — кветкавая расліна сямейства бружмелевых.

## Батанічнае апісанне 
Ліяны вышынёй да 6 м. Лісце цёмна-зялёнае, знізу шызае. Кветкі буйныя, вельмі пахучыя, спачатку белаватыя, потым жаўцеюць. Цвіце ў чэрвені.

## Значэнне выкарыстанне 
Дэкаратыўная расліна. Выкарыстоўваюць на азеляненне альтанак, трэльяжаў, падпорных сценак, аднапавярховых будынкаў і да т.п. Лісце і плады ўтрымліваюць таксічныя цыянагенныя гліказіды.

## Літаратура 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-079-3

Катэгорыя:Бружмель
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Ліяны
Бружмель альпійскі

**Бружмель альпійскі** (*Lonicera alpigena*) — кветкавая расліна роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Прыгожы невысокі (да 1 м) куст з кампактнай кронай і буйным цёмна-зялёным лісцем. Кветкі жаўтаватыя, звонку з цёмна-чырвоным налётам, без паху. Плады чырвоныя, буйныя, бліскучыя. Цвіце ў другой палавіне мая — першай дэкадзе чэрвеня.

## Значэнне 
Як дэкаратыўная расліна выкарыстоўваецца для адзіночных і групавых пасадак.

## Літаратура 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993. — ISBN 5-85700-079-3

## Спасылкі 
* 
* *Lonicera alpigena* L. // ИАС «ООПТ России» 

Катэгорыя:Бружмель
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Кусты
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе