open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вядомыя асобы Самары

]]
Вядомыя ўраджэнцы Самары:

__NOTOC__
]]

## А 
* Генадзь Уладзіміравіч Анашкін (нар. 1968) — расійскі ваенны лётчык, Герой Расіі.
* Андрэй Фёдаравіч Андросік (1941—2003) — беларускі рэжысёр тэатра.
* Аляксандр Генадзевіч Анюкоў (нар. 1982) — расійскі футбаліст, абаронца.

## Б 
* Вадзім Аляксандравіч Балякін (нар. 1990) — расійскі баскетбаліст, трэнер.
* Анатоль Авелевіч Брэгман (нар. 1941) — беларускі архітэктар.

## В 
* Алексы Вакар (1898—1966) — польскі эканаміст.

## Д 
* Андрэй Уладзіленавіч Данілаў

## І 
* Аркадзь Пятровіч Іваноў
* Таіса Паўлаўна Ільінская (1921— ?) — беларускі вучоны ў галіне заатэхніі і спецыяліст у галіне ветэрынарыі. Доктар біялагічных навук (1971). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1981).
## К 
* Марыя Аляксандраўна Кісялёва
## Л 
* Андрэй Сяргеевіч Ліхавіцкі

## М 
* Мікалай Канстанцінавіч Сіманаў
* Дзмітрый Андрэевіч Муратаў

## Н 
* Тамара Мікалаеўна Ніжнікава

## П 
* Уладзімір Аляксандравіч Пландоўскі

## Р 
* Эльдар Аляксандравіч Разанаў
* Барыс Рафаілавіч Рубаненка
* Наталля Аляксандраўна Руднева

## С 
* Уладзімір Садоўскі (нар. 1987) - пісьменнік-фантаст і краязнавец.
* Вольга Аляксандраўна Санфірава (1917—1944) — ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза.
* Барыс Германавіч Скабло (1923—1999) — віяланчэліст і педагог, прафесар.
* Валянціна Пранаўна Сташайцене (1911—1990) — мовазнавец, доктар філалагічных навук, прафесар.
* Мікалай Мікалаевіч Сярдобаў (1905—1990) — оперны спявак (лірыка-драматычны барытон), педагог.

## Т 
* Ларыса Сямёнаўна Талкачова (1939—2022) — піяністка, канцэртмайстар.

## У 
* Дзмітрый Фёдаравіч Усцінаў 1908—1984) — савецкі палітычны і ваенны дзеяч.
* Уладзілен Рыгоравіч Сямёнаў (нар. 1932) — расійскі артыст балета.

## Ф 
* Марк Захаравіч Фейгін
* Міхаіл Яфімавіч Фрадкоў

## Х 
* Уладзімір Васільевіч Харытонаў (1910—1994) — беларускі флейтыст, педагог.
* Аляксандр Рыгоравіч Хрыстоў

## Ш 
* Уладзімір Ільіч Шокаў
Анатоль Іванавіч Мурашка

**Анатоль Іванавіч Мурашка** (, в. Беразіно, Бягомльскі раён, Менская акруга — ) — беларускі спецыяліст у галіне меліярацыі і воднай гаспадаркі. Доктар тэхнічных навук (1972), прафесар (1974). Акадэмік УАСГНІЛ (1982, у 1983—1986 — акадэмік-сакратар Заходняга аддзялення).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 29 красавіка 1927 года ў в. Беразіно (цяпер — Докшыцкі раён Віцебскай вобласці).

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (гідратэхнічны факультэт, 1955), Беларускі навукова-даследчы інстытут меліярацыі і воднай гаспадаркі (аспірантура, 1960).
    
Працаваў у Беларускім політэхнічным інстытуце (1955—1957, кафедра будаўнічай механікі, асістэнт), Беларускім навукова-даследчым інстытуце меліярацыі і воднай гаспадаркі (1961—1983, малодшы навуковы супрацоўнік, з 1966 — загадчык лабараторыі пластмасс і шкломатэрыялаў), Цэнтральным навукова-даследчым інстытуце комплекснага выкарыстання водных рэсурсаў (з 1983, дырэктар).

Навуковыя інтарэсы: прынцыпы і метады асушэння балот і пераўвільготненых зямель з выкарыстаннем палімерных і інш. матэрыялаў; праблемы прыродакарыстання.

## Узнагароды 
* Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Беларускай ССР (1974).

## Бібліяграфія 
* Основы проектирования, расчетов и строительства горизонтального пластмассового дренажа в Белорусской ССР : автореферат диссертации … доктора технических наук : 06.531 / А. И. Мурашко. — Москва, 1971.
* Исследование осадки торфяной залежи под влиянием ее осушения : автореферат диссертации … кандидата технических наук / А. И. Мурашко. — Минск, 1961.
* Аб асяданні паверхні балот у часе / А. І. Мурашка // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. Серыя фізіка-тэхнічных навук. — 1960. — № 4. — С. 118—123.
 

## Літаратура 
* 
* 
* Мурашко Анатолий Иванович // Республика Беларусь : энциклопедия : [ 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 5. — С. 266.
* Мурашко Анатолий Иванович (к 90-летию со дня рождения) // Мелиорация. — 2017. — № 2. — С. 70—71.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Катэгорыя:Меліяратары СССР
Катэгорыя:Меліяратары Беларусі
Алег Сяргеевіч Цернавой

**Алег Сяргеевіч Цернавой** (нар. , Чарджуй, Туркменістан) — беларускі вучоны-філосаф, аўтар прац па праблемах сацыяльнай філасофіі, этыкі, палітычнай сістэмы грамадства, методыкі выкладання, заслужаны дзеяч навукі Беларусі.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін (1957).

Пасля сканчэння інстытута працаваў у Міністэрстве замежных спраў БССР. З 1961 працаваў у БДПУ.

## Літаратура 
* 
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 214.

## Спасылкі 
* Терновой О. С.. Книги онлайн
Мікалай Іванавіч Жукаў

**Мікалай Іванавіч Жукаў** (, Шуя, Іванаўская Прамысловая вобласць, РСФСР — ) — беларускі філосаф, заснавальнік беларускай навуковай школы ў галіне філасофскіх праблем тэорыі сістэм, кібернетыкі, матэматыкі. Доктар філасофскіх навук (1975), прафесар (1976).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскае ваенна-марское вучылішча (1953), Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. А. Жданава (філасофскі факультэт, 1958).
    
Працаваў у Ваенна-Марскім Флоце СССР (Чарнаморскі флот, 1953—1960), Мінскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1960—1969), Беларускім дзяржаўным універсітэце (1969—1988, прафесар, загадчык кафедры марксісцка-ленінскай філасофіі Інстытута павышэння кваліфікацыі выкладчыкаў грамадскіх навук), Кафедре філасофіі НАН Беларусі (1988—1998, загадчык кафедры), Інстытуце філасофіі і права НАН Беларусі (з 1998, загадчык кафедры філасофіі).

Навуковыя інтарэсы: філасофскія праблемы прыроды і тэхнікі, тэорыі інфармацыі; удасканаленне падрыхтоўкі філасофскіх кадраў.

## Узнагароды 
* «Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь» (1992).

## Бібліяграфія 
* Философский анализ проблемы информации : автореферат диссертации … доктора философских наук : 09.00.01 / Жуков Николай Иванович. ― Минск, 1973.
* Информация в свете марксистско-ленинской теории отражения : автореферат диссертации … кандидата философских наук / Н. И. Жуков. — Минск, 1964.
   

## Літаратура 
* Жукаў Мікалай Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 6. — Мінск, 1998.
* Жуков Николай Иванович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 568.
* Николай Иванович Жуков (к 50-летию со дня рождения) // Веснік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. І. Леніна. Серыя 3, Гісторыя. Філасофія. Навуковы камунізм. Эканоміка. Права. — 1980. — № 2. — С. 78.
Прынцэса Уэльская

**Прынцэса Уэльская** (; валійск.: *Tywysoges Cymru*) — тытул, які носяць жонкі валійскіх кіраўнікоў (з 14 стагоддзя спадкаемцаў англійскага, пазней брытанскага трона). Брытанскі ветлівы тытул.

Сёння належыць Кэтрын, жонцы прынца Уэльскага Вільяма.

## Гісторыя 
Магчыма, тытул насілі жонкі незалежных валійскіх прынцаў, але сведчанняў гэтага няма. У шлюбе з прынцамі Уэльскімі былі Джаана (або Сіван), Ізабэла дэ Браўз і Элізабэт Ферэрс.

Раней за «прынцэсу» (валійск.: *tywysoges*) з’явіўся тытул «каралева» (валійск.: *brenhines*). Яго насілі Ангарад фэрх Оўайн, жонка Грыфіда ап Кінана, і Крысцін фэрх Гаронві, жонка Оўайна Гвінеда («каралева-ўдава»).

Элеанора дэ Манфор — першая, паводле пісьмовых крыніц, карысталася тытулам прынцэсы. Яна была замужам за Лівелінам ап Грыфідам, адным з апошніх незалежных прынцаў Уэльса. Яна памерла неўзабаве пасля нараджэння сваёй адзінай дачкі Гвенліян, якая пасля смерці бацькі трапіла ў палон зусім немаўляткам.

З 1301 года тытул прынца Уэльскага належаў спадчыннікам англійскага, а пасля 1707 года і брытанскага прастола. Тытул прынцэсы Уэльскай ніколі не быў самастойным (жанчына не магла атрымаць яго ў спадчыну).

## Спіс прынцэс Уэльскіх 
### Жонкі валійскіх кіраўнікоў 
### Жонкі спадкаемцаў англійскага і брытанскага трона 
Катэгорыя:Прынцэсы Вялікабрытаніі
Міжнародная прэмія па біялогіі

**Міжнародная прэмія па біялогіі** () — прэстыжная штогадовая прэмія за выдатныя дасягненні ў галіне навук аб жыцці, штогод ўручаецца з 1985 года ад імя імператара Японіі.

Адбор кандыдатаў і ўзнагароджанне праводзіцца . Лаўрэат атрымлівае грашовую прэмію ў памеры 10 мільёнаў іен і міжнародны сімпозіум, які арганізуецца ў яго галіне даследаванняў.

## Лаўрэаты 
* 1985:  — таксанамія і сістэматыка
* 1986:  — таксанамія і сістэматыка
* 1987: Джон Гёрдан — біялогія развіцця
* 1988:  — папуляцыйная біялогія
* 1989: сэр  — марская біялогія
* 1990:  — біялогія паводзін
* 1991:  — функцыянальная батаніка
* 1992:  — параўнальная фізіялогія і біяхімія
* 1993: Эдвард Осбарн Уілсан — экалогія
* 1994: Эрнст Майр — таксанамія і сістэматыка
* 1995: Іэн Гібанс — клеткавая біялогія
* 1996:  — біялогія ўзнаўлення
* 1997: Эліят Мейровіц — батаніка
* 1998:  — біялогія біяразнастайнасці
* 1999:  — фізіялогія жывёл
* 2000: Сеймур Бензер — біялогія развіцця
* 2001:  — палеанталогія
* 2002: Масатосі Нэі — эвалюцыйная біялогія
* 2003:  — клеткавая біялогія
* 2004: Томас Кавалір-Сміт — сістэматыка і таксанамія
* 2005:  — структурная біялогія мікраструктур, марфалогія і марфагенез
* 2006:  — хранабіялогіі
* 2007: Дэвід Хогнес — генетыка
* 2008: Дэвід Тылман — экалогія
* 2009:  — батаніка
* 2010:  — біялогія сімбіёзу
* 2011:  — біялогія развіцця
* 2012:  — нейрабіялогія
* 2013: Джозеф Фельзенштэйн — біялогія эвалюцыі
* 2014:  — таксанамія і сістэматыка
* 2015: Ёсіноры Асумі — клеткавая біялогія
* 2016: Стывен Хабел — біялогія біяразнастайнасці
* 2017: Рыта Колвел — марская біялогія
* 2018:  — палеанталогія
* 2019: 
* 2020: 
* 2021: 
* 2022: 
* 2023: *раней аб’яўляўся 1 верасня*

## Спасылкі 
* International Prize for Biology — старонка прэміі на сайце JSPS
Катэгорыя:Спісы біёлагаў
Катэгорыя:Прэміі
Катэгорыя:Біялагічныя ўзнагароды
Тэджон

**Тэджон** — горад прамога падпарадкавання ў цэнтры Паўднёвай Карэі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Чхунчхон-Намда. Афіцыйная назва горада — Горад-метраполія Тэджон. Пяты па велічыні горад Карэі з насельніцтвам 1564 тыс. жыхароў. Навукова-тэхнічная сталіца Паўднёвай Карэі. Размешчаны ў сярэдняй частцы Паўднёвай Карэі, за 167 км ад Сеула, за 294 км ад Пусана і за 169 км ад Кванджу. У Тэджоне вільготны мусонны клімат. Зіма прахалодная і сонечная, яе працягласць каля двух месяцаў, лета спякотнае і дажджлівае, яго працягласць — пяць месяцаў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Паўднёвай Карэі
Сувон

**Суво́н** — сталіца і найбуйнейшы горад правінцыі Кёнгідо Паўднёвай Карэі. Размешчаны за 30 кіламетраў на поўдзень ад Сеула. Часам горад называюць сталіцай карэйскага футбола — у ім размяшчаецца самая вядомая карэйская футбольная каманда «Сувон Самсунг Блюўінгз». У горадзе размешчаны даследчы цэнтр кіроўных падрадзяленняў кампаніі Samsung Electronics.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Паўднёвай Карэі
Парэцкая суконная фабрыка

**Парэ́цкая суко́нная фа́брыка** — фабрыка, якая дзейнічала ў 1836—1916 гадах у вёсцы Парэчча (Пінскі раён Брэсцкай вобласці).

Фабрыка выпускала трыко, тонкую шарсцяную тканіну, двайное сукно. У 1868 годзе на фабрыцы меліся 83 механічныя ткацкія станкі, 2 паравыя машыны, 3 паравыя катлы і 166 адзінак іншых машын і механізмаў. Працавала 375 рабочых. У 1885 годзе ўсе ручныя станкі былі заменены на механічныя (усяго 185 адзінак).

У час Першай сусветнай вайны абсталяванне фабрыкі было вывезена нямецкімі акупантамі, а будынак спалены.

Вырабы Парэцкай суконнай фабрыкі былі адзначаны сярэбраным медалём на Парыжскай выстаўцы 1878 года, залатым медалём на Маскоўскай выстаўцы 1882 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Парэчча (Пінскі раён)
Катэгорыя:Колішнія прадпрыемствы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:З’явіліся ў 1836 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1916 годзе
Катэгорыя:Эканоміка Пінскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Пінскага раёна
Катэгорыя:1836 год у Беларусі
Аляксандр Іванавіч Яршоў

**Аляксандр Іванавіч Яршоў** (нар. ) — беларускі вучоны ў галіне хімічнай тэхналогіі і тэхнікі, заслужаны дзеяч навукі Беларусі, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1976). Доктар тэхнічных навук, прафесар кафедры працэсаў і апаратаў хімічных вытворчасцяў БДТУ.

## Бібліяграфія 
* Ершов А.И, Гухман Л. М. К вопросу интенсификации процессов тепло- и массообмена при взаимодействии газожидкостных систем / ИФЖ.- 1966.- Т. X.- № 4.- С. 552—556.
* Процессы и аппараты химической технологии / Лабораторный практикум под редакцией А. И. Ершова. — Мн.: Университетское, 1988. — 175 с.
* Патент Голландии № 185894 Cl5 В 01D 1/6. Выпарной аппарат для кристаллизующихся растворов. 1990.
* Ершов А. И., Плехов И. М. Исследования и технические разработки на кафедре ПиАХП по совершенствованию химических производств / Труды БГТУ. Вып VIII. Химия и химическая технология. Серия III. — Минск, 2000. — С. 191—209.
* Ершов А. И., Рабко А. Е. Разработка и исследование газо-жидкостных массообменных аппаратов с высокими плотностями орошений / Международная НТК «Новые технологии в химической промышленности».- Мн: БГТУ, 2002. — С. 216—219.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2003. — Т. 18, кн. 1. — С. 306
Санам (Паўднёвая Карэя)

**Санам** — горад у правінцыі Кёнгідо, Паўднёвая Карэя. Санам — тыповы горад-спадарожнік Сеула, складаецца пераважна з жылых кварталаў. Самая густанаселеная частка горада — акруга Пундангу (ці проста Пундан), у якой знаходзіцца мноства вышынных жылых вежаў. У пачатку XXI стагоддзя ўладамі горада быў ініцыяваны рух па наданні Санаму статусу горада прамога падпарадкавання, бо насельніцтва Санама расце досыць хутка і перавысіла 1 млн чалавек. У жніўні 2009 года было прынята рашэнне аб’яднаць Санам з суседнім горадам Ханамам.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Паўднёвай Карэі
Калукан

**Калукан** — буйны (у складзе агламерацыі Вялікая Маніла) горад Філіпінаў, эканамічны, палітычны, культурны цэнтр, фактычна — адзін з раёнаў Вялікай Манілы. Насельніцтва —  (2007), з прыгарадамі —  (2005). З’яўляецца адным з гарадоў з самай высокай шчыльнасцю насельніцтва ў свеце.

Катэгорыя:Гарады Філіпінаў
Катэгорыя:Лусон
Ульсан (горад)

**Ульса́н** — горад-метраполія ў паўднёва-ўсходняй частцы Карэйскага паўвострава, размешчаны на беразе Японскага мора ў вусці ракі Тхэхваган, за 70 кіламетраў на поўнач ад Пусана. Найбуйнейшы прамысловы горад краіны, вядомы як «Сталіца эканомікі Паўднёвай Карэі» або «Сталіца прамысловасці Паўднёвай Карэі». У мінулым горад быў цэнтрам карэйскай кітабойнай прамысловасці, у чэрвені 2005 года ва Ульсане адбылося пасяджэнне Міжнароднай кітабойнай камісіі. У 2015 годзе горад быў аб’яўлены прэтэндэнтам на правядзенне Алімпійскіх гульняў 2028 года з Пусанам. Горад вядомы сваімі славутасцямі. Тут знаходзіцца самы вялікі парк у краіне — «Вялікі ульсанскі парк» — і самая вялікая верф у свеце — «Хёндэ хэві індастрыз». У цэнтры горада стаіць манумент «Вежа прамысловасці» — сімвал горада і прамысловасці краіны.
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Паўднёвай Карэі
Чханвон

**Чханвон** — горад і сталіца правінцыі Кёнсан-Намдо, Паўднёвая Карэя. Горад размешчаны прыкладна за 40 км на захад ад Пусана. Чханвон размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Карэйскага паўвострава, каля гарадоў Масан і Пусан. Акружаны гарамі Тамсан (вышыня 656 метраў) на паўночным захадзе, Чондансан (567 метраў) на ўсходзе, Пульмасан (802 метры) на паўднёвым усходзе і Панёнсан (528 метраў) на поўдні. Мае прыбярэжную лінію працягласцю 12,6 км (на Масанскім заліве). Праз горад працякаюць ручаі Нэданчхон і Чханвончхон.

Клімат горада мусонны, сярэднегадавая тэмпература і сярэднегадавая колькасць ападкаў (у перыяд з 1992 па 2001 гады) складаюць 15 ° С і 1395 мм адпаведна.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Паўднёвай Карэі
Даваа

**Даваа** (; ; ) — горад на Філіпінах на беразе аднайменнага заліва, галоўны порт вострава Мінданаа. Міжнародны аэрапорт. Дрэваапрацоўчая і харчовая прамысловасць, вытворчасць абакі. Горад заснаваны ў 1848 годзе іспанскімі каланістамі. Статус горада афіцыйна быў прысвоены прэзідэнтам Мануэлем Кесанам 1 сакавіка 1937 года.

Насельніцтва па даных 2015 года склала  чалавек (3-і па насельніцтве ў краіне). Агульная плошча гарадской тэрыторыі 2444 км² — самы высокі паказчык у краіне.

Катэгорыя:Гарады Філіпінаў
Таншань

**Таншань** — гарадская акруга ў правінцыі Хэбэй КНР. Назва паходзіць ад гары Дачэншань, якая раней называлася Таншань.

## Біяграфія 
Пасля Другой сусветнай вайны над гэтымі землямі была адноўлена ўлада гаміньданаўскага ўрада. Падчас грамадзянскай вайны камуністы ўзялі Таншань 12 снежня 1948 года.

У 1949 годзе быў утвораны Спецыяльны раён Таншань (唐山专区), у які ўваходзілі 13 паветаў; горад Таншань у яго не ўваходзіў, падпарадкоўваючыся непасрэдна ўраду правінцыі Хэбэй. У 1958 годзе горад Таншань быў паніжаны ў статусе і перайшоў пад юрысдыкцыю Спецыяльнага раёна Таншань. У 1960 годзе Спецыяльны раён Таншань быў расфарміраваны, але ў 1961 годзе адноўлены. У 1968 годзе Спецыяльны раён Таншань быў перайменаваны ў Акругу Таншань (唐山 지구).

У 1976 годзе Таншань пацярпеў ад страшнага землетрасення. У 1978 годзе горад Таншань зноў стаў горадам правінцыйнага падпарадкавання. У 1983 годзе рашэннем Дзяржсавета КНР горад Таншань і акруга Таншань былі расфарміраваны, а на іх тэрыторыі ўтвораны гарадскія акругі Таншань і Цыньхуандаа.

У верасні 2018 года павет Луаньсянь быў пераўтвораны ў гарадскі павет Луаньчжоу.

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады правінцыі Хэбэй
Пермскі тэатр оперы і балета імя П. І. Чайкоўскага

**Пермскі тэатр оперы і балета** (поўная назва — *Пермскі дзяржаўны ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга акадэмічны тэатр оперы і балета імя П. І. Чайкоўскага*) — адзін з найстарэйшых музычных тэатраў у Расіі, ініцыятар Дзягілеўскага фестывалю і Конкурсу артыстаў балета «Арабеск» імя Кацярыны Максімавай.

Адзін з асноўных творчых прынцыпаў тэатра — асваенне ўсёй спадчыны кампазітара Пятра Ільіча Чайкоўскага.

## Гісторыя 
Пасля пажару 1842 года выступы першых антрэпрызных тэатраў праводзіліся ў саляным складзе Строганавых на беразе Камы, як найбольш прыдатным на той момант будынку. Трупа П. А. Сакалова адкрыла там свой першы ўральскі сезон у кастрычніку 1843 года.

У выніку поспеху гастралюючых тэатраў узнікла патрэбнасць у пабудове пастаяннага будынка для выступленняў такіх тэатраў. Спецыяльны драўляны будынак тэатра быў пабудаваны ў 1846 годзе побач з гаўптвахтай (пазней на месцы гаўптвахты — Марыінская жаночая гімназія), па Абвінскім завулку (вуліца 25 Кастрычніка). 20 верасня 1846 года ў гэтым будынку трупа П. А. Сакалова адкрыла сезон камедыяй «Паўбарскія задумы» А. А. Шахоўскага з хорамі і камічнымі балетамі.

У канцы 1863 года будынак тэатра згарэў, у 1864 годзе на плошчы перад будынкам думы, насупраць гасцявога двара, пабудаваны невялікі драўляны тэатр замест згарэлага. Новы гарадскі тэатр заснаваны 24 лістапада 1870 года. Першым прадстаўленнем стала опера М. І. Глінкі «Жыццё за цара». Сучасны будынак тэатра пабудаваны ў 1874—1880 гадах па праекце Р. І. Карвоўскага.

Катэгорыя:Перм
Катэгорыя:З’явіліся ў 1870 годзе
Катэгорыя:Оперныя тэатры Расіі
Катэгорыя:Тэатры балета Расіі
Мікалай Іванавіч Вараб’ёў

**Мікалай Іванавіч Вараб’ёў** (нар. ) — беларускі вучоны ў галіне хіміі. Доктар тэхнічных навук, прафесар. Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі, старшыня савета па абароне дысертацый пры БДТУ.

## Біяграфія 
Скончыў у 1959 годзе Ленінградскі тэхналагічны інстытут імя Ленсавета. З 1967 года працуе ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (прафесар кафедры тэхналогіі неарганічных рэчываў і агульнай хімічнай тэхналогіі).

## Навуковыя інтарэсы 
Хімія і тэхналогія мінеральных кіслот, солей і ўдабрэнняў. Кіруе даследаваннямі па тэхналогіі фосфарзмяшчальных солей і ўдабрэнняў, атрыманні новых матэрыялаў на аснове неарганічных фасфатаў, галагенідаў, аксідаў і нітрыдаў. Распрацаваў новыя безадыходныя тэхналагічныя працэсы атрымання ўдабрэнняў, спосабы перапрацоўкі пабочных прадуктаў і адыходаў вытворчасці фосфарных удабрэнняў з атрыманнем новых тэхнічных прадуктаў, спосабы сінтэзу новых матэрыялаў. Апублікаваў 250 навуковых прац. Аўтар 78 вынаходстваў.

## Узнагароды 
Заслужаны дзеяч навукі Беларусі, лаўрэат прэміі НАН Беларусі (2007), выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь, ганаровы хімік канцэрна «Белнафтахім»,

## Бібліяграфія 
* Свойства и методы идентификации веществ в неорганической технологии / И. М. Жарский [и др.]. — Минск: Фонд фундаментальных исследований, 1996. (Один из авт.).
* Воробьев, Н. И. Обогащение полезных ископаемых: учеб. пособие / Н. И. Воробьев, Д. М. Новик. — Минск: БГТУ, 2008.
* Дормешкин, О. Б. Производство бесхлорных водорастворимых комплексных удобрений / О. Б. Дормешкин, Н. И. Воробьев. — Минск: БГТУ, 2006.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1996. — Т. 3. — С. 508.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 806.
 

## Спасылкі 
* ВАРАБ’ЁЎ Мікалай Іванавіч
Оскар (кінапрэмія, 2023)

**95-я цырымонія ўручэння ўзнагарод прэміі амерыканскай  «Оскар»** за заслугі ў галіне кінематографа за 2022 год адбылася 12 сакавіка 2023 года. Яна прайшла ў афлайн-фармаце ў лос-анджэлескім кінатэатры «Долбі», а вядучым у трэці раз стаў амерыканскі комік і тэлевядучы . Паказвала цырымонію ў ЗША, па ўсталяванай традыцыі, тэлевізійная кампанія ABC; у агульнай складанасці ўзнагароджанне глядзелі ў больш чым 200 краінах свету. Заяўкі прымаліся да 15 лістапада 2022 года. 12 снежня 2022 года пачалося папярэдняе галасаванне, 21 снежня арганізатары аб’явілі шорт-лісты, а 24 студзеня 2023 года сталі вядомыя намінанты. З 2 па 7 сакавіка праходзіла асноўнае галасаванне, якое вызначыла пераможцаў.

95-я цырымонія стала другой запар, якая праходзіць не ў лютым, а ў сакавіку. Некаторыя кінематаграфісты крытыкуюць традыцыю, якая складваецца такім чынам: на іх думку, узнагародны сезон аказваецца занадта расцягнуты.

## Спіс лаўрэатаў і намінантаў 
### Асноўныя катэгорыі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Кінапрэміі 2023 года
2023
Катэгорыя:Падзеі 12 сакавіка
Катэгорыя:Сакавік 2023 года
Аленіна

**Аленіна**:
* Аленіна (Навадугінскі раён)
* Аленіна (Цвярская вобласць)
Безымянка

**Безымянка**:

## Беларусь 
* Безымянка (рака)

## Расія 
* Безымянка (Навадугінскі раён)
* Безымянка (станцыя метро)
Насонава

**Насонава** — тапонім.

* Насонава (Духаўшчынскі раён)
* Насонава (Навадугінскі раён)
Адольф Буш

**Адольф Георг Вільгельм Буш** (; ,  — , Гілфард, штат Вермонт) — нямецкі , канцэртмайстар і . Сын музычнага майстра Вільгельма Буша, брат дырыжора Фрыца Буша і віяланчэліста Германа Буша.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Боне ў Хуга Грутэрса (з дачкой якога Элізай у 1913 годзе ажаніўся), затым у Кёльнскай кансерваторыі ў Фрыца Штайнбаха і Брама Элдэрынга і ў Берлінскай музычнай акадэміі. З 1912 годзе граў у аркестры Венскага канцэртнага таварыства, з 1919 года выкладаў у Берлінскай музычнай акадэміі. У 1919 годзе заснаваў струнны квартэт Буша, вядомы сваімі запісамі ўсіх квартэтаў Бетховена; пры выкананні фартэпіянных квінтэтаў і ў дуэтах і трыа сталым партнёрам Буша выступаў Рудольф Сёркін, які ажаніўся пасля з дачкой Буша Ірэнай.

У 1927 годзе Буш з’ехаў з Германіі ў Швейцарыю, жыў і працаваў у Базелі, быў адным з заснавальнікаў Базельскага камернага аркестра. У 1939 г. эміграваў у ЗША. У 1951 годзе разам з Сёркіным заснаваў летнюю музычную школу Марлбара.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Выпускнікі Кёльнскай вышэйшай школы музыкі
Катэгорыя:Выпускнікі Берлінскай вышэйшай школы музыкі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Германіі
Катэгорыя:Канцэртмайстары
Валерый Станіслававіч Пілатовіч

**Валерый Станіслававіч Пілатовіч** (нар. 1945) — беларускі вучоны ў галiне нефралогii. Доктар медыцынскіх навук (1986), прафесар (2000).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1969). Навуковыя працы па лячэнні хворых з нырачнай недастатковасцю, дыялізе і трансплантацыі ныркі, уралогіі.

## Літаратура 
* Руководители, заведующие кафедрами, профессора и доктора наук Белорусской медицинской академии последипломного образования (1931—2006). — Минск, 2006
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 12. — Мінск, 2001

Катэгорыя:Нефролагі Беларусі
Катэгорыя:Нефролагі СССР
Катэгорыя:Уролагі Беларусі
Катэгорыя:Уролагі СССР
Мануэль Кесан

**Мануэль Луіс Кесан-і-Маліна** (ісп.: Manuel Luis Quezon y Molina, , Балер, Таябас (цяпер Аўрора), Філіпіны — , Саранак-Лэйк, Нью-Ёрк (штат), ЗША) — другі прэзідэнт Філіпін (у перыяд іх садружнасці ў складзе ЗША) і першы прэзідэнт, абраны ўсенародна.

## Біяграфія 
Мануэль Кесан нарадзіўся ў сям’і іспанамоўных метысаў (яго бацька быў сяржантам) і атрымаў першапачатковую адукацыю дома. Удзельнічаў у Філіпіна-амерыканскай вайне спачатку як ардынарац Эміліа Агінальда, а затым атрымаў званне маёра. Пасля вайны, скончыўшы Універсітэт Санта-Томас у Маніле, ён у 1903 атрымаў права юрыдычнай практыкі, але паступіў у падатковую службу, працуючы спачатку ў Міндара, а затым у родным Таябасе, дзе ён быў у 1905 абраны дарадцам, а ў 1906 губернатарам на год як незалежны кандыдат. У 1907 годзе Кесан стаў дэпутатам Асамблеі Філіпін, дзе стаў лідарам большасці і членам камітэта па асігнаваннях, а ў 1909 быў абраны адным з двух прадстаўнікоў Філіпін у Палаце прадстаўнікоў ЗША, дзе выступаў за вялікую аўтаномію выспаў. У 1916 годзе пасля ўстановы двухпалатнага парламента Кесан стаў сенатарам і быў абраны старшынёй Сената. У снежні 1918 ён ажаніўся са сваёй стрыечнай сястрой Аўрорай Арагон.
Міхаіл Дамінікавіч Цяўлоўскі

**Міхаіл Дамінікавіч Цяўлоўскі** (, Мінск — ) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі радыёэлектроннай апаратуры, экалогіі, дэмаграфіі і гісторыі, акадэмік Міжнароднай акадэміі геранталогіі і Міжнароднай аккадэміі экалогіі, заслужаны дзеяч навукі Беларусі (1995). Прафесар, доктар тэхнічных навук.

## Біяграфія 
Скончыў БПІ і аспірантуру пры Фізтэху АН БССР. З 1967 года працуе ў Мінскім радыётэхнічным інстытуце (загадчык лабараторыі ультрагукавой тэхнікі).

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш 300 за навуковыя працы (у тым ліку 4 манаграфій) і 90 вынаходстваў.

Сярод апублікаванага:
* Ультразвуковые процессы в производстве изделий электронной техники : монография : в 2 т. / С. П. Кундас, В. Л. Ланин, М. Д. Тявловский, А. П. Достанко; под ред. А. П. Достанко. — Т. 1. — Мн.: Бестпринт, 2002. — 404 с. — ISBN 985-6633-72-9.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2003. — Т. 17. — С. 198.
* Кто есть кто в Республике Беларусь. Деловой мир СНГ, [2006]. — Минск, 2006. — С. 375.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 293.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 293.

Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Рыгор Яфімавіч Паспелаў

**Рыгор Яфімавіч Паспелаў** (, Бежацк, Цвярская губерня, Расійская імперыя — ) — беларускі спецыяліст у галіне энергетыкі. Доктар тэхнічных навук (1962), прафесар (1963). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Сярэднеазіяцкі індустрыяльны інстытут (1940).
    
Працаваў у Ташкенцкім політэхнічным інстытуце (1946—1963, кафедра «Электрычныя сістэмы, сеткі і тэхніка высокіх напружанняў», дацэнт, у 1961—1963 — загадчык кафедры), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (1963—2014, энергетычны факультэт, кафедра «Электрычныя сістэмы», прафесар, у 1963—1990 — загадчык кафедры).

## Сям’я 
* жонка Ірына Анатолеўна Фёдарава (1920—1988) — доктар тэхнічных навук
** дачка Таццяна Рыгораўна Паспелава (1951) — доктар тэхнічных навук

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы: аптымізацыя параметраў і рэжымаў электрычных сістэм і сетак; пабудова адзінай тэорыі транспарту электрычнай энергіі і энерга-эканамічны аналіз сістэм электраперадач, распрацоўка эфектыўных метадаў іх разліку. Заснавальнік навуковай школы ў галіне электраэнергетычных сістэм і сістэм перадачы электраэнергіі з шырокім спектрам дзейнасці.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР» (1977), ордэны Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны 2-ой ступені, медалі, ганаровыя граматы Міністэрства энергетыкі, Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, знакі «Отличник энергетики Республики Беларусь», «Почетный энергетик Республики Беларусь», «80 лет плана ГОЭЛРО» і інш.

## Спасылкі 
* Григорий Ефимович Поспелов (К 95летию со дня рождения)
* К 100-летию Григория Ефимовича Поспелова!
Кланг

**Кланг** (раней таксама вядомы як *Келанг*) — горад у Малайзіі, у штаце Селангор. Размешчаны ў даліне Кланг, за 32 км на захад ад Куала-Лумпура і за 6 км на ўсход ад Порт-Кланга. Да з’яўлення Куала-Лумпура горад быў сталіцай Селангора, сённяшняя сталіца штата — Шах-Алам. Порт-Кланг, размешчаны ў акрузе Кланг — адзін з самых загружаных кантэйнерных і перагрузачных партоў свету.

Катэгорыя:Гарады Малайзіі
Давід Фёдаравіч Ойстрах

**Давід Фёдаравіч (Фішэлевіч) Ойстрах** (17 [30] верасня 1908,  — , ) — савецкі , , , . Народны артыст СССР (1953). Лаўрэат Ленінскай (1960) і Сталінскай прэміі першай ступені (1943).

## Біяграфія 
Давід Ойстрах нарадзіўся ў Адэсе ў яўрэйскай сям’і. Бацька — другой гільдыі купецкі сын Фішэль Давідавіч Ойстрах, маці — Бейла Шэпселеўна Ойстрах (1880 — пасля 1942). Дзеду, купцу другой гільдыі Дувіду Машкавічу Ойстраху, ураджэнцу Бэршадзі, сярод іншага належала пякарня на Кацярынінскай вуліцы, № 99 (яму ж належаў трохпавярховы жылы флігель на гэтай вуліцы, № 91). У 1908—1932 гадах Д. Ф. Ойстрах жыў з бацькамі на Екацярынінскай вуліцы № 29 у прыбытковым доме Кумбары (вугал Паліцэйскай). Маці працавала харысткай у Адэскім оперным тэатры.

З пяці гадоў навучаўся ігры на скрыпцы і альце ў П. С. Сталярскага, спачатку прыватныя ўрокі, а з 1923 года — у Адэскім музычна-драматычным інстытуце (цяпер Адэская нацыянальная музычная акадэмія імя А. В. Няжданавай), які скончыў у 1926 годзе . У інстытуце вывучаў спецыяльную гармонію і паліфанію пад кіраўніцтвам кампазітара М. М. Вілінскага. Яшчэ студэнтам выступаў з Адэскім сімфанічным аркестрам як саліст і як дырыжор.

З 1926 па 1928 год — саліст Адэскага «Посредрабис». У 1927 годзе выканаў у Кіеве Канцэрт для скрыпкі з аркестрам А. К. Глазунова пад кіраваннем аўтара. У 1928 годзе адбыўся дэбют скрыпача ў Ленінградзе, праз год ён упершыню выступіў у Маскве і неўзабаве перасяліўся туды на пастаяннае месца жыхарства. У 1932—1934 гадах і з 1941 года — саліст, з 1961 года — і дырыжор Маскоўскай філармоніі.

У 1935 годзе перамог на 2-м Усесаюзным конкурсе музыкантаў-выканаўцаў і ў тым жа годзе атрымаў другую прэмію на Міжнародным конкурсе скрыпачоў ім. Г. Веняўскага (пераможцай стала Ж. Невё). Праз два гады выйграў Конкурс імя Ізаі ў Бруселі і здабыў сусветную вядомасць.

У 1942 годзе быў з жонкай, сынам і маці эвакуіраваны з Масквы ў Свярдлоўск. У гады вайны музыкант актыўна ўдзельнічаў у ваенна-шэфскай працы, выступаў як саліст на мабілізацыйных пунктах, у шпіталях, у блакадным Ленінградзе, перад маракамі Паўночнага флота. З 1943 года граў у ансамблі з піяністам Л. Аборыным і віяланчэлістам С. Кнушэвіцкім. Гэты ансамбль праіснаваў да смерці С. Кнушэвіцкага ў 1963 годзе. Член ВКП(б) з 1942 года.

Пасля вайны пачаў актыўную канцэртную дзейнасць. У 1945 годзе вялікую цікавасць публікі выклікала яго выкананне ў Маскве падвойнага канцэрта І. С. Баха сумесна з І. Менухіным (першым замежным выканаўцам, які прыехаў у СССР пасля вайны). У 1946—1947 гадах арганізаваў цыкл «Развіццё скрыпічнага канцэрта», у якім выканаў канцэрты Я. Сібеліуса, Э. Элгара, У. Уолтана і напісаны спецыяльна для яго канцэрт А. Хачатурана. Скрыпачу ж прысвечаны Першы канцэрт для скрыпкі з аркестрам Д. Шастаковіча, выкананы на яго першых гастролях у Нью-Ёрку ў 1955 годзе. Выступаў таксама як альтыст.

Выступаў з аркестрамі пад кіраўніцтвам О. Клемперэра, Ю. Армандзі, К. Кандрашына, Г. Караяна, Д. Мітраполуса і іншых. Гастраляваў у многіх краінах свету.
Іосіф Іосіфавіч Сяргей

**Іосіф Іосіфавіч Сяргей** (, в. Панарка, Смаргонскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі энергетык. Доктар тэхнічных навук (2001), прафесар (2010).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Электрычныя станцыі», 1974).
    
Працаваў у Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1980, энергетычны факультэт, кафедра «Электрычныя станцыі», загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: электрадынамічная стойкасць і аэрадынамічная стабільнасць токавядучых канструкцый з гібкімі праваднікамі энергасістэм.

## Узнагароды 
Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2010).

## Бібліяграфія 
* Динамика гибких проводов электроустановок энергосистем: теория и вычислительный эксперимент : диссертация … доктора технических наук : 05.14.02 ; 01.02.04 : защищена 00.06.2000 : утверждена 17.01.2001 / Сергей Иосиф Иосифович. — Минск, 2000.
* Динамика проводов электроустановок при коротких замыканиях: Теория и вычислительный эксперимент / И. И. Сергей, М. И. Стрелюк — Мн.: ВУЗ-ЮНИТИ, 1999. — 251 с.: ил., табл.; 20 см. — 500 экз. — ISBN 985-6290-31-7.

## Літаратура 
* 
* Сергей Иосиф Иосифович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 6. — С. 642.
 

Катэгорыя:Энергетыкі СССР
Катэгорыя:Энергетыкі Беларусі
Браніслава Баскіна

**Браніслава Баскіна** (1902 — 15 сакавіка 1973) — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын.

Пяціразовая чэмпіёнка Беларусі (1934, 1935, 1936, 1952, 1954), сярэбраная (1937) і бронзавая прызёрка (1955).

Удзельніца першага і другога .

Жыла ў Бабруйску, працавала ў філіяле Дзяржбанка.

## Спасылкі 
* *Аніська В.* Браніслава Баскіна — першая чэмпіёнка Беларусі па шашках, 06.11.2022.

Катэгорыя:Шашысты Беларусі
Катэгорыя:Шашысты СССР
Вядомыя асобы Чарнігава

]]
Вядомыя ўраджэнцы Чарнігава:

__NOTOC__
]]
]]

## В 
* Вольга Раманаўна (? — пасля 1289) — княгіня Уладзімір-Валынская, жонка Уладзіміра Васількавіча.

## Д 
* Абрам Міхайлавіч Драгаміраў (1868—1955) — рускі генерал ад кавалерыі. Удзельнік Першай сусветнай вайны і Грамадзянскай вайны на баку Белага руху.
* Мікалай Уладзіслававіч Дэмбінскі (1899—1988) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук, прафесар.

## К 
* Сяргей Віктаравіч Каваленка (нар. 1984) — украінскі футбаліст.
* Ігар Іванавіч Краўчанка (нар. 1970) — беларускі палітык.

## Л 
* Алег Валер’евіч Ляшко (нар. 1972) — украінскі журналіст, палітычны дзеяч, народны дэпутат Украіны.

## С 
* Святаслаў (Логін)
* Віталь Іванавіч Секун
* Дзяніс Уладзіміравіч Скепскі
* Сяргей Фёдаравіч Платонаў

## У 
* Уладзімір Аляксандравіч Антонаў-Аўсеенка

## Ф 
* Андрэй Сцяпанавіч Федарэнка

## Ц 
* Уладзімір Цяўкун — (нар. 1988) — украінскі валейбаліст.

## Ш 
* Валянціна Яўгенаўна Шаўчэнка

## Я 
* Яраполк Уладзіміравіч
 
Катэгорыя:Постаці Чарнігава
Уладзімір Піліпавіч Сцепанчук

**Уладзімір Піліпавіч Сцепанчук** (, раб. пас. Ялізава, Асіповіцкі раён, Магілёўская вобласць — ) — беларускі спецыяліст у галіне энергетычнага машынабудавання і цеплаэнергетыкі. Доктар тэхнічных навук (1969), прафесар (1971).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1951).
    
Працаваў у Беларускім політэхнічным інстытуце (з 1954, прафесар кафедры прамысловай цеплаэнергетыкі, адначасова з 1972 — галоўны рэдактар часопіса «Известия высших учебных заведений. Энергетика»), Індыйскім тэхналагічным інстытуце (г. Бамбей; 1964—1966, эксперт ЮНЕСКА пры ўніверсітэце).

Навуковыя інтарэсы: газадынаміка двухфазных патокаў; праблемы развіцця цеплаэнергетыкі.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Беларускай ССР» (1980) і інш.

## Бібліяграфія 
* Экспериментальное и теоретическое исследование сверхзвуковых течений влажного пара : автореферат диссертации … доктора технических наук : 189 / Степанчук В. Ф. — Москва, 1968.
* Исследование работы паровых эжекторов конденсационных установок паровых турбин : автореферат диссертации … кандидата технических наук / Степанчук В. Ф. — Москва, 1954.
  

## Літаратура 
* 
* Сцепанчук Уладзімір Піліпавіч // Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : [у 5 т.]. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 583.
* Степанчук Владимир Филиипович // Белорусская ССР : краткая энциклопедия : [в 5 т.]. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 602—603.
* Степанчук Владимир Филиипович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2021. — Т. 6 : Могилевская область : в 2 кн., кн. 2. — С. 333.
 

Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Кліменцій Піліпавіч Сцепанчук

**Кліменцій Піліпавіч Сцепанчу́к** (, Мінск — ) — вучоны, спецыяліст у галіне электратэхнікі. Доктар тэхнічных навук (1993), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1956; аспірантура, 1964).

Працаваў на заводзе «Красный Октябрь» (Валгаград; 1956—1961), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (1964—2006, энергетычны факультэт, дацэнт кафедры «Тэхніка высокіх напружанняў», з 1987 — кафедры «Тэарэтычныя асновы электратэхнікі», з 1994 — прафесар кафедры «Электрычныя станцыі»).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы: тэхніка высокіх напружанняў; разлік, канструяванне і эксплуатацыя высакавольтнай ізаляцыі машын і апаратаў; электрычная ізаляцыя; экалагічныя праблемы высакавольтнай тэхнікі. Аўтар больш за 100 навуковых артыкулаў, 15 навучальных дапаможнікаў, манаграфіі і двух падручнікаў.

## Бібліяграфія 
* Техника высоких напряжений: учебное пособие для студентов электроэнергетических специальностей втузов — Изд. 2-е, перераб. и доп. / Степанчук К. Ф., Тиняков Н. А. — Мн.: Вышэйшая школа, 1982. — 366, [1] c.
* От 1000 до 1500000 вольт — Минск : Вышэйшая школа , 1985. — 191, [1] c.
* Разрушение внутренней высоковольтной изоляции и диагностика ее повреждений (силовые трансформаторы, генераторы с водородным охлаждением) : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.14.12 / Степанчук Климентий Филиппович. — Санкт-Петербург, 1993.
* Некоторые вопросы, связанные с пробоем и ионизацией в масляной и комбинированной изоляции : автореферат диссертации … кандидата технических наук / К. Ф. Степанчук. — Минск, 1965.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Степанчук Климентий Филиппович // Кто есть кто : доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 160—161.

## Спасылкі 
* Профессор СТЕПАНЧУК Климентий Филиппович. Некролог // Энергетика. Изв. высш. учеб. заведений и энерг. объединений СНГ. Т. 59, № 6 (2016), с. 60.

Катэгорыя:Электратэхнікі СССР
Катэгорыя:Электратэхнікі Беларусі
Трумпельдор

* Іосіф Трумпельдор — сіянісцкі дзеяч
* Трумпельдор — вуліца ў Тэль-Авіве
* Трумпельдор — могілкі ў Тэль-Авіве
Міхаіл Іванавіч Фурсанаў

**Міхаіл Іванавіч Фурсанаў** (нар. , в. Кісялевічы, Бабруйскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне электраэнергетыкі. Доктар тэхнічных навук (2003), прафесар (2007).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Электрычныя сістэмы і сеткі», 1972; аспірантура, спецыяльнасць «Электрычныя станцыі (электрычная частка), сеткі і сістэмы і кіраванне імі», 1980).

Працаваў у Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (энергетычны факультэт, кафедра «Электрычныя сістэмы», загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: кіраванне стратамі электраэнергіі ў электрычных сетках энергасістэм.

## Узнагароды 
Нагрудны знак «Отличник энергетики Республики Беларусь» (1999, 2005), званне «Ганаровы работнік Беларускай энергасістэмы» (2009).

## Бібліяграфія 
* Методология и практика определения и анализа потерь электроэнергии в электрических сетях энергосистем : диссертация … доктора технических наук : 05.14.02 : защищена 28.06.2002 : утверждена 21.05.2003 / Фурсанов Михаил Иванович. — Минск, 2002.
* Определение и анализ потерь электроэнергии в электрических сетях энергосистем / М. И. Фурсанов. — Минск, 2006.
* Методология и практика расчетов потерь электроэнергии в электрических сетях энергосистем / М. И. Фурсанов. — Минск, 2000.

## Літаратура 
* Фурсанаў Міхаіл Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 465.
* Фурсанов Михаил Иванович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 401.
* Фурсанов Михаил Иванович // Кто есть кто в энергетике Беларуси : энциклопедический справочник. — Минск, 2004. — С. 343.
Асіповіцкі раённы гісторыка-краязнаўчы музей

**Асіповіцкі раённы гісторыка-краязнаўчы музей** — музей у г. Асіповічы Магілёўскай вобласці, размешчаны па вуліцы Інтэрнацыянальнай, 48. Заснаваны ў 2000 г. па рашэнні Асіповіцкага райвыканкама.

## Экспазіцыя 
Станам на 2001 год колькасць прадметаў асноўнага фонду складала 579 адзінак. Агульная плошча музейных будынкаў складае 377 м², экспазіцыйна-выставачная плошча — 183 м², плошча пад захаванне фондаў — 70 м². Была адкрыта экспазіцыя па гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Вядзецца праца па стварэнні пастаяннай экспазіцыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Музеі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Культура Асіповіцкага раёна
Катэгорыя:Славутасці Асіповічаў
Катэгорыя:2000 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе
Парцянка

**Парцянка** — шматзначны тэрмін.

## Вядомыя асобы 
* Андрэй Антонавіч Парцянка — удзельнік Савецка-фінляндскай і Вялікай Айчыннай войнаў, Герой Савецкага Саюза
* Канстанцін Іванавіч Парцянка — беларускі навуковец-медык, хірург, педагог
Жыліцкі гістарычны комплекс-музей

**Жыліцкі гістарычны комплекс-музей** — музей у аг. Жылічы Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці. Размешчаны ў палацы Булгакаў па вул. Міру, 5. Заснаваны 27 лістапада 1996 г. паводле рашэння № 11–61 Кіраўскага райвыканкама.

## Экспазіцыя 
Станам на 2001 год колькасць прадметаў асноўнага фонду складала 755 адзінак. Агульная плошча музейных будынкаў складае 968 м², экспазіцыйна-выставачная плошча — 718 м², плошча пад захаванне фондаў — 119 м². 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Музеі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Культура Кіраўскага раёна
Катэгорыя:Жылічы (аграгарадок)
Катэгорыя:1996 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе
Беларускі полк «Пагоня»

**Беларускі полк «Пагоня»** — былое вайсковае фарміраванне ў складзе Інтэрнацыянальнага легіёна тэрытарыяльнай абароны Украіны, створанае падчас расійска-ўкраінскай вайны 2022 года для абароны незалежнасці Украіны.

У ліпені 2023 года Беларуская служба Радыё «Свабода» паведаміла, што полк «Пагоня» спыніў існаванне.

## Гісторыя 
30 сакавіка 2022 года палітычны актывіст Вадзім Пракоп’еў паведаміў пра пачатак фарміравання Беларускага палка «Пагоня» ў складзе Інтэрнацыянальнага легіёна Узброеных сіл Украіны.

Полк створаны па ініцыятыве беларускіх афіцэраў. Рэкрутынгавы цэнтр палка размешчаны ў Варшаве. У тым жа месяцы «Пагоня» стала называцца «палком спецыяльнага прызначэння». Байцоў палка трэніруе амерыканец Мэцью Паркер, адзін з інструктараў Інтэрнацыянальнага легіёна Узброеных сіл Украіны.

14 верасня 2022 года адзін з стваральнікаў палка і памочнік камандзіра Вадзім Пракоп’еў пакінуў полк «Пагоня».

У кастрычніку 2022 года стала вядома, што каманда аэраразведкі палка «Пагоня» перайшла да палка Каліноўскага.

20 кастрычніка Міністэрства ўнутраных спраў Беларусі прызнала полк «Пагоня» «экстрэмісцкім фармаваннем». У тым самым месяцы Telegram-канал палка дадалі ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў.

У лістападзе 2022 года байцы палка «Пагоня» разам з беларусамі, якія сталы жывуць ва Украіне, заснавалі грамадскае аб’яднанне «Пагоня». Яго дырэктарам стаў кікбаксёр Віталь Гуркоў.

У ліпені 2023 года Беларуская служба Радыё «Свабода» паведаміла, што полк «Пагоня» спыніў існаванне.

31 ліпеня 2023 года грамадскае аб’яднанне «Пагоня» паведаміла, што ў баях загінуў яшчэ адзін беларускі добраахвотнік.

## Гл. таксама 
* 1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь»
* Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну
* Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны

## Спасылкі 
* Афіцыйны тэлеграм-канал
* Associated Press апублікавала фотарэпартаж пра беларускі полк «Пагоня»

Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна
Катэгорыя:Беларуска-ўкраінскія адносіны
Катэгорыя:Узброеныя сілы Украіны
Катэгорыя:З’явіліся ў 2022 годзе
Катэгорыя:Беларускія часці на баку Украіны
Валянцін Тэлегдзі

**Валянцін Тэлегдзі** (, , Венгрыя — , Пасадэна, ЗША) — амерыканскі фізік-эксперыментатар. Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1968), замежны член Расійскай акадэміі навук (1999), Французскай акадэміі навук (2000), Лонданскага каралеўскага таварыства (2003).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Будапешце ў яўрэйскай сям’і. Яго бацька, Жорж (Дзьёрдзь) Тэлегдзі (1897—?), быў ураджэнцам Печа; маці — Эла Чылаг (Csillag Ella, 1897-?) — Паходзіла з Бекешчабы. У 1950 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі ў Цюрыхскім палітэхнікуме, дзе працаваў у 1947—1950 гадах. З 1951 г. — у Чыкагскім універсітэце (з 1971 г. — прафесар).

Даследаванні па фізіцы элементарных часціц і ядзернай фізіцы, у прыватнасці па тэхніцы ядзерных эмульсій, вывучэнні ўзаемадзеяння фатонаў з ядрамі, слабых узаемадзеянняў, дзіўных часціц і гіперядзер, распаду мюона і свабоднага нейтрона. У 1957 годзе назіраў незахаванне цотнасці ў бэта-распадзе μ±мезона. У 1969 годзе вымераў звыштонкае расшчапленне мюонію, у 1970 годзе — магнітны момант мюона.

У 1992 годзе падпісаў «Папярэджанне чалавецтву».
Якім Іванавіч Янакаў

**Якім Іванавіч Янакаў** (10 чэрвеня 1943, , , Грузінская ССР — 22 чэрвеня 2017. У 16 гадоў Янакаў запісаўся ў авіяклуб.

У 1965 годзе скончыў , знаходзячыся ў якасці кансультанта галоўнакамандуючага ВПС і СПА Эфіопіі (з адабрэння МЗС Расіі).

У 2004 годзе становіцца першым намеснікам кіраўніка дырэктара авіякампаніі «Прогресс».

## Гл. таксама 
* Юрый Леанідавіч Сушкін

Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты авіяцыі (СССР)
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты Расіі
Катэгорыя:Кандыдаты ваенных навук
Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю. А. Гагарына
Катэгорыя:Нарадзіліся 10 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Памерлі 22 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 2017 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Грузіі
Хірш

**Хірш** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джад Хірш, амерыканскі акцёр
* Пітэр Хірш, брытанскі фізік
Яакаў Бекенштэйн

**Яакаў Давід Бекенштэйн** (іўр. ‏יעקב בקנשטיין‏; ,  — , ) — ізраільскі фізік-тэарэтык. Першым у свеце выказаў ідэі адносна выкарыстання тэрмадынамікі да апісання чорных дзірак. Лаўрэат прэміі Вольфа па фізіцы 2012 года. Член Ізраільскай акадэміі прыродазнаўчых і гуманітарных навук.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мехіка. Яго бацькі — Ёсеф і Эстэр Бекенштэйн — эмігравалі ў Мексіку з Польшчы. Яшчэ ў дзяцінстве пераехаў з сям’ёй у ЗША. Вышэйшую адукацыю атрымаў у політэхнічным універсітэце Брукліна, Нью-Ёрк, ступень доктара — у Прынстанскім універсітэце ў 1972 годзе. У 1974 годзе пераехаў у Ізраіль, дзе пачаў выкладаць фізіку ва ўніверсітэце імя Бэн-Гурыёна. З 1990 года выкладаў у Яўрэйскім універсітэце. У 2015 годзе быў удастоены прэміі Эйнштэйна ад Амерыканскага фізічнага таварыства за наватарскую працу па энтрапіі чорных дзірак і намаганняў па аб’яднанні квантавай механікі і гравітацыі. Памёр 16 жніўня 2015 года ў Хельсінкі.
Пітэр Хірш

**Пітэр Хірш** (; ) — англійскі фізік, член Лонданскага каралеўскага таварыства (1963).

З прыходам да ўлады нацыстаў разам з сям’ёй эміграваў з Германіі ў Вялікабрытанію. Скончыў Кембрыджскі ўніверсітэт, у якім пачаў працаваць у Дэпартаменце фізікі. З 1966 года — прафесар Оксфардскага ўніверсітэта (з 1992 года — ганаровы прафесар). У 1970 годзе быў назначаны на пасаду старшыні Камісіі па атамнай энергіі Вялікабрытаніі. У 1975 годзе за паспяховую працу атрымаў тытул рыцара-бакалаўра.

Заснавальнік метаду прасвечваючай электроннай мікраскапіі. Распрацаваў метад дыфракцыйнага кантрасту, які служыць для назірання дэфектаў крышталічнай будовы рэчываў і прымяняецца ў фізіцы, хіміі, мінералогіі, матэрыялазнаўстве, біялогіі. У 1956 годзе са сваімі супрацоўнікамі ўпершыню назіраў дыслакацыі ў крышталях і іх рух пад пучком электроннага мікраскопа, чым заклаў колькасныя асновы тэорыі дыслакацый, што з’яўляецца фізічнай асновай тэорыі трываласці і пластычнасці.

Замежны член Нацыянальнай інжынернай акадэміі ЗША (2001).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Херберт Фрыдман

**Херберт Фры́дман** (;  — ) — амерыканскі астрафізік і астраном. Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1960) і Амерыканскага філасофскага таварыства (1964). Удастоены Нацыянальнага навуковага медаля (1969), лаўрэат прэміі Вольфа па фізіцы (1987).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Брукліне, быў другім з трох дзяцей Самуэля і Рэбекі Фрыдман. Скончыў Бруклінскі каледж (1936). З 1940 працаваў у Даследчай лабараторыі Ваенна-Марскога флоту ЗША ў Вашынгтоне (у 1958—1963 — кіраўнік аддзела атмасферы і астрафізікі, з 1963 — кіраўнік аддзела навук аб космасе), з 1963 — вядучы вучоных даследаванняў. З 1960 — прафесар фізікі універсітэта штата Мэрыленд.

Асноўныя працы ў галіне пазаатмасфернай астраноміі, з’яўляецца адным з яе заснавальнікаў. Кіраваў першымі эксперыментамі па выяўленні рэнтгенаўскага выпраменьвання Сонца з дапамогай вышынных ракет. Упершыню вымераў выпраменьванне зорак у далёкай ультрафіялетавай вобласці. Правёў шматлікія даследаванні з дапамогай ракет і спадарожнікаў па выяўленні і вымярэнні касмічнага рэнтгенаўскага і γ-выпраменьванняў. Адзін з заснавальнікаў Міжнароднай акадэміі астранаўтыкі. Уваходзіў у склад кансультатыўнага камітэта Камісіі па атамнай энергіі падчас прэзідэнцтва Л. Джонсана і кансультатыўнай навуковай рады ў прэзідэнта Р. Ніксана. Падпісаў «Папярэджанне чалавецтву» (1992).

Памёр у сябе дома ў Арлінгтане ад раку.

Катэгорыя:Астрафізікі ЗША
Катэгорыя:Астраномы ЗША
Хайдэр

**Хайдэр** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ёрг Хайдэр, аўстрыйскі правы палітык
* Максіміліян Хайдэр, аўстрыйскі фізік