Марыя Твардоўская

**Марыя Твардоўская з Скірмунтаў** (; , Шаметаўшчына, Свянцянскі павет ці Моладава, Кобрынскі павет — , Велясніца, Пінскі павет) — батанік, даследчыца флоры Беларусі, складальніца гербарных збораў рэдкіх відаў раслін беларускага Палесся.

## Біяграфія 
### Раннія гады. Вучоба 
Нарадзілася ў сям’і Канстанціна Скірмунта і Габрыэлі з Умястоўскіх, уладальнікаў маёнтка Шаметаўшчына ў Свянцянскім павеце Віленскай губерні (цяпер вёска Шэметава, Мядзельскі раён Мінскай вобласці). Тут правяла дзяцінства разам са сваімі малодшымі братамі Казімірам і Баляславам, а таксама сястрой Юзэфай. Бацькі клапаціліся пра адукацыю дзяцей, гэтаму служыла і багатая бібліятэка, сабраная Канстанцінам Скірмунтам.

Атрымала хатнюю асвету. Асаблівую ўвагу надавалі вывучэнню замежных моў, брала ўрокі французскай і нямецкай. Дзякуючы дапамозе брата Казіміра яна таксама авалодала грэчаскай і лацінскай мовамі, што пазней паспрыяла развіццю яе батанічных інтарэсаў.

Дасягнуўшы паўналецця, паступіла на Вышэйшыя курсы для жанчын у Кракаве, якімі кіраваў Адрыян Бранецкі. Пачала навучанне на прыродазнаўчым факультэце, курс якога ўключаў заняткі па астраноміі, фізіцы, хіміі, батаніцы, заалогіі, мінералогіі і гігіене. Таксама запісалася на дадатковыя заняткі ў Эдварда Францішка Янчэўскага (1846—1918), прафесара Ягелонскага ўніверсітэта, аўтара прац у галіне анатоміі раслін і складальніка гербарыя жамойцкай флоры. Верагодна, менавіта ён развіў у ёй захапленне стварэннем гербарных калекцый.

### Даследаванні і публікацыі 
Вынікі сваіх назіранняў і артыкулы па прыродазнаўстве яна пачала публікаваць у варшаўскіх часопісах: навукова-папулярным «*Wszechświat*» і навуковым «*Pamiętnik Fizjograficzny*». Тэксты Твардоўскай у «*Wszechświat*» адрозніваліся шырокай тэматыкай. Яна не абмяжоўвалася толькі батанікай, часта гэта былі каментарыі да даследаванняў і паведамленняў еўрапейскіх прыродазнаўцаў. Апісвала вынікі навуковых эксперыментаў, публікавала, напрыклад, матэрыялы пра выкарыстанне раслін у вытворчасці (у тым ліку каўчуку), а таксама вынікі ўласных даследаванняў айчыннай флоры. За час супрацоўніцтва з часопісам было надрукавана 86 яе тэкстаў.

У «*Pamiętnik Fizjograficzny*» яна апублікавала 11 артыкулаў, у якіх прадстаўляла вынікі даследаванняў і назіранняў, што праводзіла з 1883 года. У 1907 годзе, ужо пасля яе смерці, у гэтым навуковым выданні выйшаў апошні артыкул Твардоўскай, прысвечаны характарыстыцы гербарыя прафесара фармакалогіі Імператарскага Віленскага ўніверсітэта — Яна Фрыдэрыка Вольфганга (1775—1859).

Марыя Твардоўская таксама супрацоўнічала з фларыстычным выданнем «*Flora Polonica Exsiccata*», якое выходзіла ў Львове. Яна дасылала туды сабраныя, апісаныя і вызначаныя ёю расліны з ваколіц Пінска. Адна з раслін, дасланых у Львоў, аказалася раней невядомым відам ястрабца, які быў апісаны пад назвай *Hieracium twardowskianum*. Даследчык ястрабцоў Уладзіслаў Дыбоўскі лічыў гэты від вельмі цікавым.

За два дзясяткі гадоў ёю былі сабраны вельмі рэдкія для Беларусі віды раслін (Каменяломнiк балотны, Ятрышнік дрэмлік, Венерын чаравічак сапраўдны і інш.), некаторыя з якіх у цяперашні час на Беларусі больш не сустракаюцца. Акрамя дзікарослых відаў, даследчыца вывучала пустазельныя расліны, тыя, што культываваліся, а таксама заносныя віды раслін, якія знаходзіла ў населеных пунктах, паблізу дарог і чыгуначных станцый. Даследчыца цікавілася і іншымі групамі жывых арганізмаў. Так, яна апублікавала спіс з 45 слізевікоў, знойдзеных у Віленскай губерні (1885), стала аўтарам некалькіх нарысаў-назіранняў аб жыцці баброў.

Адным з найважнейшых дасягненняў Марыі Твардоўскай стала прыняцце яе ў Фізіяграфічную камісію Акадэміі ведаў у Кракаве. У 1904 годзе камісія прыняла яе як супрацоўніцу, яна стала першай жанчынай у гэтым коле.

Яна актыўна дзейнічала разам з Канстанцыяй Скірмунт у Каталіцкім дабрачынным таварыстве ў Пінску, якое апекавалася галоўным чынам беднымі дзецьмі. Таксама ўдзельнічала ў таемным навучанні, пра што сведчаць адукацыйныя публікацыі, адрасаваныя жыхарам вёскі, у тым ліку накіраваныя супраць ужывання алкаголю.

Памерла 24 кастрычніка 1907 года і была пахавана ў Пінску на старых каталіцкіх могілках.

## Спадчына 
Свой гербарый завяшчала Таварыству аматараў навук у Познані (Польшча), а шматлікія дублеты яе гербарных збораў захоўваюцца цяпер у многіх еўрапейскіх краінах: у Львоўскім нацыянальным універсітэце імя Івана Франка, у Музеі натуральнай гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Украіны, у Шведскім музеі натуральнай гісторыі ў Стакгольме, а таксама ў Батанічным музеі ў Берліне. Найбольшая з захаваных калекцый знаходзіцца ў Музеі натуральнай гісторыі ў Лондане. У гербарыі Універсітэта Паўночнай Караліны захоўваецца калекцыя з 47 грыбоў, сабраная Марыяй Твардоўскай.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Батанікі Беларусі
Катэгорыя:Памерлі ў Пінскім раёне
Катэгорыя:Скірмунты