Эйшышкі

**Эйшы́шкі**, таксама **Э́йшышкес** () — горад у Літве, на рацэ Вярсяка. Уваходзяць у склад Салечніцкага раёна Віленскага павета. Месцяцца за 33 км ад Салечнікаў, за 70 км на паўднёвы захад ад Вільні, каля граніцы з Беларуссю.

Эйшышкі — былое магдэбургскае мястэчка гістарычнай Лідчыны (частка Віленшчыны).

## Гісторыя 
Выданне «Городские поселения в Российской империи» (Т.1, 1860), дае інфармацыю, што паселішча заснавана ў 1070 годзе Эйшысам, военачальнікам літоўскага князя Эрдзівіла, але адкуль гэтыя звесткі не ясна. Паводле гісторыка і этнографа 1-й паловы XIX ст. Юзафа Ярашэвіча, на яўрэйскіх могілках Эйшышак быў надмагільны камень з надпісам «1170».

Некаторыя даследчыкі першую згадку Эйшышак датуюць 1384 годам, калі адным са сведак дагавора князя Вітаўтам з Тэўтонскім ордэнам выступіў Судзімонт (*Sudemund von Wesisken*), уладанне якога *Wesisken* яны лічаць тоесным Эйшышкам, аднак, наконт лакалізацыі *Wesisken* ёсць і іншыя думкі. Варыянты назвы паселішча ў крыніцах: *Eykschissken*, *Eyksiskindorfee* (XIV ст.), *Eyxyszki* (1492), *Ejszyszki* (1400), *Ейшышки* (1470). У кожным разе, у 1398 годзе ў Эйшышках пабудавалі першы касцёл. З 1524 года дзейнічала школа.

У часы вайны 1654—1667 гадоў, у 1655 годзе Эйшышкі захапілі і цалкам зруйнавалі войскі Маскоўскай дзяржавы, другі раз мястэчка спалілі шведы ў Паўночную вайну 1700—1721 гадоў.

У XVII стагоддзі кароль і вялікі князь Ян Сабескі надаў Эйшышкам магдэбургскае права і герб (адноўленае Станіславам Аўгустам у 1792 годзе). Праз мястэчка праходзіў важны гандлёвы шлях з Вільні ў Кракаў. Станам на 1738 год тут было 56 будынкаў. У другой палове XVIII стагоддзя існавалі школа і ратуша. У 1791 годзе Эйшышкі сталі цэнтрам павета Віленскага ваяводства (з 1793 у Мерацкім ваяводстве).

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Эйшышкі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Лідскім павеце Віленскай губерні. Станам на 1814 год у мястэчку было 67 будынкаў, на 1829 год — 101 (18 хрысціянскіх і 83 іўдзейскія), на 1863 год — 103. У 1866 годзе працавалі 4 бровары, 2 гарбарні, вадзяны млын. У XIX стагоддзі каля Эйшышак дзейнічала тэлеграфная станцыя на лініі Варшава — Санкт-Пецярбург. У 1847—1852 гадах паводле праекта Тэадора Нарбута тут збудавалі мураваны касцёл Ушэсця Гасподняга. Паводле звестак за 1852—1853 гады ў Эйшышках налічвалася 40 цэхавых рамеснікаў і найбольшая сярод мястэчак Лідчыны колькасць рамесных спецыяльнасцей.

У Першую сусветную вайну Эйшышкі занялі нямецкія войскі. Увосень 1918 года тут сфарміравалася самаабарона — польская ваенная арганізацыя, мэтай якой была абарона мястэчка ад бальшавікоў. Узначаліў яе капітан Казімір Ільцэвіч. 7 чэрвеня 1919 года Эйшышкі разам з усім Лідскім паветам увайшлі ў склад Віленскай акругі Грамадзянскай Управы Усходніх Земляў — часовай польскай адміністрацыйнай адзінкі.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Эйшышкі апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны. За польскім часам мястэчка называлі «Віленскім прадмесцем», бо перакупнікі з Вільні прыязджалі сюды набываць разнастайныя прадукты.

У 1939 годзе Эйшышкі былі перададзены Літве. 3 жніўня 1946 паселішча атрымала статус горада. У 1950 Эйшышкі сталі цэнтрам раёна (з 1972 у Салечніцкім раёне).

## Насельніцтва 

ImageSize = width:auto height:170 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:30 right:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:4000
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15 align:left
  bar:1820 from:0 till:333
  bar:1829 from:0 till:797
  bar:1866 from:0 till:715
  bar:1885 from:0 till:706
  bar:1897 from:0 till:3196
  bar:1905 from:0 till:2448
  bar:1921 from:0 till:2382
  bar:1938 from:0 till:3188
  bar:1959 from:0 till:2532
  bar:1970 from:0 till:3481
  bar:1979 from:0 till:3467
  bar:1989 from:0 till:3789
  bar:2001 from:0 till:3765
  bar:2010 from:0 till:3575
TextData=
  fontsize:10px pos:(40,165)
  text:Дынаміка змянення колькасці насельніцтва Эйшышкесе

* **XIX стагоддзе**: 1820—333 чал.; 1829—797 чал., з іх 75 хрысціян і 722 юдэі; 1863—706 чал.; 1866—715 чал., з іх 89 каталікоў, 16 праваслаўных, 610 іўдзеяў; 1869—741 чал.; 1885—706 чал.; 1897 — 3196 чал., у тым ліку 2376 іўдзеяў
* **XIX стагоддзе**: 1905—2448 чал.; 1921—2382 чал.; 1938 — 3188 чал.; 1959—2532 чал.; 1970 — 3481 чал.; 1974 — 3600 чал.; 1976 — 3700 чал.; 1979 — 3467 чал.; 1989 — 3789 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2001 — 3765 чал.; 2010 — 3575 чал.

### Нацыянальны склад 
Паводле даных перапісу 2021 года, нацыянальны склад горада быў наступным:

## Адукацыя 
У Эйшышках працуюць 3 сярэднія, музычная і спартыўная школы, дашкольныя ўстановы.

## Культура і спорт 
Дзейнічаюць бібліятэка, 2 спартыўныя залы.

## Славутасці 
* Гістарычная забудова (XIX — пачатак XX стагоддзяў; фрагменты)
* Замчышча
* Касцёл Ушэсця Гасподняга (1847—1852)

## Страчаная спадчына 
* Ратуша (XVIII стагоддзе)

## Галерэя 

Выява:Eišiškės1a.JPG|Замчышча
Выява:Eišiškėsbažn3.JPG|Касцёл
Выява:Eišiškėsbažn1.JPG|Касцёл, званіца

## Гарады-пабрацімы 
*  Вышкаў, Польшча
*  Коршы, Польшча

## Цікавыя факты 
* У паваенны час у Эйшышках працаваў беларускі ксёндз Уладзіслаў Чарняўскі
* У 2004 каля Эйшышкаў пагранічнікі выявілі трубаправод рэкорднай даўжыні — 3 км, прызначаны для кантрабанды спірту з Беларусі ў Літву.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Ejszyszki //  S. 319—320.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства