Пратэсты ў Новай Каледоніі (2024)

У маі 2024 года ў Новай Каледоніі пачаліся беспарадкі пасля ўнясення паправак у Канстытуцыю, якія дазволілі ўдзельнічаць у галасаваннях мігрантам, што прыбылі пасля заключэння Нумейскага пагаднення 1998 года.

15 мая Францыя абвясціла аб надзвычайным становішчы на востраве і аб уводзе дадатковага кантынгенту войск для падтрымання парадку.

## Перадгісторыя 
Новая Каледонія з’яўляецца заморскай тэрыторыяй Францыі. Тут пераважна жыве карэннае насельніцтва меланезійцы-канакі (41,7% насельніцтва на 2019 год). Яны, як правіла, маюць больш нізкі сацыяльна-эканамічны статус, чым еўрапейцы і іншыя пасяленцы. З 1970-х гадоў на востраве дзейнічае сепаратысцкі Канакскі сацыялістычны фронт нацыянальнага вызвалення (КСФНВ). У 1984 годзе ўспыхнулі сутыкненні паміж сепаратыстамі і праціўнікамі незалежнасці. У 1988 годзе бакі заключылі Маціньёнскія пагадненні, усталяваўшы статус-кво ў пытанні абвяшчэння незалежнасці на 10 гадоў да падпісання новага пагаднення. У 1998 годзе было падпісана Нумейскае пагадненне, па ўмовах якога Новая Каледонія атрымлівала шырокую аўтаномію, сепаратысты маглі правесці тры рэферэндумы аб незалежнасці, а ў выбарах удзельнічалі б толькі тыя, хто пражываў на тэрыторыі вострава да моманту заключэння пагаднення.

У 1999 годзе канстытуцыйны суд Францыі прыняў паняцці «грамадзянства Новай Каледоніі» і «абмежаванага электарату», але прапанаваў «слізгальны» тэрмін пражывання, каб вырашыць, хто мае права галасаваць. У 2007 годзе гэта абмежаванне было «замарожана», у выніку чаго толькі мясцовыя грамадзяне і тыя мігранты, якія пражывалі ў краіне да 1998 года, атрымалі магчымасць удзельнічаць у выбарах. У 2018, 2020 і 2021 адбыліся рэферэндумы аб незалежнасці Новай Каледоніі. У першых двух большасць з невялікай перавагай выказалася супраць абвяшчэння незалежнасці. Апошні рэферэндум праігнараваны і не быў прызнаны прыхільнікамі незалежнасці, на падставе пандэміі COVID-19. Даванне мігрантам права галасаваць пачало пагражаць пазіцыям карэннага насельніцтва. Актывізаваўся рух за незалежнасць.

## Развіццё падзей 
Беспарадкі ўспыхнулі 13 мая на фоне абмеркавання прыняцця закона ў парламенце. Былі разрабаваны супермаркеты і аўтасалоны. Хваляванні закранулі сталіцу Нумеа і суседнія гарады. Успыхнулі сутыкненні паміж сепаратыстамі і лаялістамі/ Міністр унутраных спраў Францыі Жэральд Дарманен заявіў, што на востраў накіроўваецца падмацаванне паліцыі.

Улады ўвялі каменданцкі час, публічныя сходы былі забароненыя на два дні. Прэм’ер-міністр Францыі Габрыэль Аталь у адказ забараніў выкарыстанне TikTok, які выкарыстоўваўся ўдзельнікамі беспарадкаў (забарона знятая 29 мая). Акрамя таго, 15 мая ўведзена надзвычайнае становішча. Для забяспячэння правапарадку прыцягнуты вайсковыя фарміраванні. 

Станам на 16 мая ў сутычках загінула 5 чалавек, у тым ліку 2 жандары (18 мая колькасць ахвяр павялічылася да 6). Агульная матэрыяльная шкода склала 200 мільёнаў еўра. Частка вострава выйшла з-пад кантролю ўладаў.

Кіраўніцтва Новай Каледоніі, лідары прыхільнікаў незалежнасці і лаялістаў заклікалі землякоў «да розуму» і парадку, выступіўшы супраць гвалту. 

22 мая прэзідэнт Францыі Эмануэль Макрон прыбыў у Новую Каледонію. У аэрапорце ён заклікаў сепаратыстаў разблакаваць дарогі. Для барацьбы з пратэстоўцамі накіравана больш за 3 тыс. паліцыянтаў і жандараў, перакідваліся браневікі і верталёты. Тым часам колькасць загінулых вырасла да 7. 

26 мая лідары прыхільнікаў незалежнасці заявілі пра мэту поўнай незалежнасці ад Францыі, а таксама заклікалі ўдзельнікаў беспарадкаў прапусціць гуманітарную дапамогу ў кантраляваныя бунтаўшчыкамі раёны. 31 мая французскія ўлады абвясцілі аб аднаўленні поўнага кантролю над Нумеа пасля буйной паліцэйскай аперацыі ў раёне Рыўер-Салі, у выніку якой было арыштавана 12 чалавек.

7 чэрвеня паранены сілавікамі мужчына з Паіты сканаў ад атрыманых траўмаў. 11 чэрвеня памёр яшчэ адзін пацярпелы ад дзеянняў сілавікоў. 23 чэрвеня ў Нумеа зноў успыхнулі беспарадкі, падчас якіх пратэстоўцы падпалілі ратушу, а таксама некалькі паліцэйскіх машын.

1 ліпеня паліцыя і GIGN правялі аперацыю на ўсходнім узбярэжжы вострава. 10 ліпеня адбылася перастрэлка паміж сіламі бяспекі і мяцежнікамі, адзін чалавек загінуў.

15 жніўня меркаваны стралок быў застрэлены французскай паліцыяй у горадзе Тыа, дзе пераважае канаксае насельніцтва, у выніку чаго колькасць загінулых падчас беспарадкаў дасягнула 11 чалавек.

У канчатковым выніку сітуацыя паступова супакойвалася. 2 снежня каменданцкі час быў адменены.

## Роля Азербайджана 
У ліпені 2023 года пры садзейнічанні Азербайджана была створана Бакінская ініцыятыўная група па барацьбе з неакаланіялізмам, у якую ўвайшлі прадстаўнікі залежных тэрыторый Францыі, у тым ліку з Новай Каледоніі. Падчас акцый пратэсту канакскія пратэстоўцы неаднаразова ўздымалі сцяг Азербайджана.

Кіраўнік МУС Францыі Жэральд Дарманен абвінаваціў Азербайджан ва ўмяшанні ў пратэсты, адзначаючы, што пратэстоўцы размахваюць азербайджанскімі сцягамі і ходзяць у футболках Бакінскай ініцыятыўнай групы. Азербайджан адхіліў якія-небудзь абвінавачванні ў падтрымцы пратэстоўцаў. У сваю чаргу Бакінская ініцыятыўная група ў сваёй заяве падтрымала барацьбу канакскага народа супраць неакаланіялізму.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пратэсты 2024 года
Катэгорыя:2024 год у Францыі
Катэгорыя:Май 2024 года